cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Artezian suyu
Xarakteriskası
thumbnail|right|Suyun fontan vurma mexanizimi thumbnail|right| Artezian quyusu.[[Almaniya. Darmştadt.]] thumbnail|right|Artezian quyusu.[[Fransa. Dordon.]] Artezian suları qrunt sularından və laylararası sulardan çox fərqlənir: a) materiklərin yeraltı sularının əsas kütləsi artezian sularıdır; b) hər bir artezian hövzəsi müəyyən geoloji strukturda olur və yüzlərlə, minlərlə kilometr uzanır; b) qalın sulu qatlar suyadavamlı qatlar arasında yerləşir və basqılıdır — hər tərəfdən hidravilik təziqə məruz qalır; q) onlar nəyinki mövsümün havasından, hətta heç iqlimin çoxillik tərəddüdündən də asılı deyildir; f) dördüncü dövr çöküntülərindən qabaqkı çıküntülərdə, o cümlədən ən qədim çöküntülərdə yerləşir və d) kimyəvi tərkibinə görə müxtəlifdir
Geoloji strukturu
Adətən, artezian hövzələri muldayaoxşar strukturlarda( layların nov şəklində çökməsi) formalaşır, lakin layların dissimmetrik monoklinal (bir tərəfə meyilli) yatımında da ola bilər; çox vaxt onlar müərəkkəb sistemli çatlarda və yarıqlarda yerləşir.
Sulu artezian layları üstdən başdan-başa sukeçirməyən təbəqələrlə örtülüdür və yalnız strukturun kənarlarında atmosfer səthi suları ilə əlaqədardır. Hər artezian hövzəsində üç sahə: qidalanma, basqı və boşalma sahələri ayrılır.
Qidalanma sahəsi
Qidalanma sahələri adətən tektonik qalxmış yerlərdə olur. Burada sulu horizontların qanadları açıqdır, atmosfer yağıntısı qrunt suları ilə onlara dolur.
Basqı sahəsi
Basqı sahəsində hidravilik təziq layların meyili sahəsində yaranır. Artezian quyusu qazıldıqda basqılı su sulu horizontun səviyyəsindən yuxarı qalxır və hətta fontan vurur.
Boşalma sahəsi
Bu sahələrdə dərin sular tədricən ya qrunt sularına keçir və ya bulaqlar şəklində Yer səthinə çıxır.
Minerallaşması
Artezian hövzələrinin bütün dərinliklərində suyun yaşı müxtəlifdir. Minerallaşma dərəcəsi sulu horizontların əmələgəlmə vaxtı və yolu ilə təyin olunur. Minerallaşmış sular arasına balneloji əhəmiyyətli olan mineral sular şöhrət qazanmışdır. Üç zonaya ayrılır: üst, orta və alt.
Üst zona
Bu zonanı bəzən "hidrogeoloqlar zonası" adlandırırlar. Təqribən 100–600 m dərinlikdə yerləşir və şirinsuludur. O, səth və qrunt sularının qidalanma sahələrində infiltirasiyası nəticəsində əmələ gəlir.
Orta zona
Orta zonanın suyu zəif minerallaşmışdır; onun kimyəvi tərkibi üstdəki şirin və altdakı yüksək dərəcədə minerallaşmış suların qatılması nəticəsində formalaşır.
Alt zona
Qədim mənşəli dərin, çox minerallaşmış sular yerləşir. Bu sular müxtəlif geoloji dövrlərin dəniz transqressiyaları zamanı çöküntü əmələgəlmə və ya layların sedimentasiyası prosesində toplanmışdır. Xlorid tipli duzlu su üstündür.
Temperaturu
Üst artezian sularının temperaturu olduğu yerin havasının orta illik temperaturuna yaxın və ya ondan 1 °C yüksəkdir. . Belə temperaturlu bulaqlara soyuq bulaqlar eyilir. Bunlar üçün yuxarı istilik həddi 20 °C-dir. Temperaturu 20-dən 37 °C-yə qədər olan bulaqlara isti bulaqlar, temperaturu 37 °C-dən yüksək olan bulaqlara termal bulaqlar(qaynar) deyilir.
Sukeçiricilik və süzülmə əmsalı
Doymaş təbəqədə suyun süzülmə adlanan hərəkəti basqının ötürülməsi yolu ilə baş verir. Yeraltı suların süzülmə sürəti və xarakteriskası suxurların məsaməliyindən, yəni onların sukeçiriciliyindən asılıdır. Sukeçicirilik əmsalı (T) sulu horizontun qalınlığı ilə süzülmə əmsalının hasilinə bərabərdir. Vahidi: sm²/san, m²/saat, m²/sutka. Süzülmə əmsalının (k) qiymətisüxuru təşkil edən hissəciklər arasındakı məsamələrin ölçüsündən asılıdır. Vahidi: sm²/san, m²/saat, m²/sutkadır.
Artezian hövzələri
thumbnail|right|300px|Böyük Artezian hövzəsi. [[Avstraliya.]] Düzənliklərin basqılı sulu horizontları olan geoloji strukturları artezian hövzələri adlanır. Hər artezian hövzəsində suyun həcmi min kub kilometrlərlədir. Yer kürəsində ən böyük artezian hövzəsi sahəsi 3 mln.km² olan Qərbi Sibir hövzəsidir O, Qazaxıstan yüksəkliyindən Kara dənizinədək uzanır. Böyüklüyünə görə ikinci hövzə Avstraliyanın Böyük Artezian hövzəsidir; onun sahəsi 1,8 mln. km² və uzunluğu Karpentari körfəzindən Darlinq çayının orta axarınadək 2200 km-dən artıqdır, eni 1800 km-dir.
Böyük Səhrada yeddi yeraltı hövzə müəyyən olunmuşdur. Onlardan Qərb səhrası adlanan ən böyüyünün sahəsi 1,8 mln. km², suyun həcmi 6000 km³-dir. Yaşıları 8–25 min olan bu sular daha rütubətli iqlimdə toplanmışdır. Amerika hövzələrindən ən böyüyü suyu mezozoy çöküntülərindən toplanmış Dakota hövzəsi və suyu paleozoy laylarında olan Böyük göllər rayonundakı Viskonsin hövzəsidir.
Azərbaycan ın düzən rayonlarda müxtəlif litoloji tərkibli Mezazoy-Müasir Dövr yaşlı çökmə süxurlar çox böyük artezian suları ehtiyatına malikdir. Qrunt suları demək olar ki, hər yerdə müasir çöküntülərdə rast gəlir. Yüksək təzyiqli artezian hövzələri maili düzən sahələrdə antropogen, Abşeron və Ağçaqıl yaşlı süxurlarda (Gəncə, Qazax, Quba-Xaçmaz, Qarabağ, Şirvan və s.) samrat çöküntülərində (Naxçıvan MR) aşkar edilmişdir. Qafqazın ən iri artezian hövzəsi Kür-Araz ovalığındadır. Bu suların minerallaşması təqribən1q/l, kimyəvi tərkibi kalsiumlu-hidrokarbonatlıolub, şəhər və kəndlərin su təchizatında və sahələrin suvarılmasında istifadə olunur
1896 Yay Olimpiya Oyunları
1896 Yay Olimpiya Oyunları və ya rəsmi adı ilə I Yay Olimpiya Oyunları, 6-15 aprel 1896 tarixləri arasında Yunanıstanın paytaxtı Afina şəhərində baş tutan çox idman növlü yarış. Tarixin birinci müasir Olimpiya Oyunlarının Afina şəhərində baş tutması Qədim Olimpiya Oyunlarının məhz elə Yunanıstanda yaradığı üçündür. 1894-cü ilin 23 aprel tarixində Paris şəhərində fransız pedaqoq Pyer de Kuberten tərəfində baş tutan konqres zamanı yarışların Afina şəhəri keçirilməsi qərara alınmışdı.
Psychotria beddomei
(Psychotria beddomei) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Vermlandiya hersoqu
Vermlandiya hersoqu İsveç əsilzadə tituludur. Azərbaycan dilində Hertig av Värmland sözü "Vermlandiya hersoqu" kimi tərcümə olunur. Krallar çox vaxt bu titulu oğullarına verərdilər. Vermlandiya sözünün mənası heç kimə məlum deyil.
Hersoqlar:
Latviya mədəniyyəti
Latviyanın mədəniyyəti ənənəvi Latviya və Livon tarixi irsini özündə əks etdirir.
Mədəniyyət sahəsi
Müasir Latviya ərazisi bir sıra mədəni və tarixi bölgələrə bölünür, bunlara Kurzeme, Latqale, Vidzeme və Zemqaledir daxildir. Zemqale tərkibində, onlar bəzən ölkənin Konstitusiyasında nəzərdə tutulmayan başqa bir bölgəni də seçirlər ki, bu da Seliya adlanır. Hər bir tarixi və mədəni region xalq kostyumu, rituallar, mahnılar və s. kimi öz ənənələri ilə fərqlənir.
Arxitektura
thumb|1848 - ci ildə yaradılmış yaşayış evi, Latviyanın etnoqrafik açıq hava muzeyi Latviyalılar, ölkədəki çox sayda meşə sahələrinin yayılması səbəbindən taxta evlər qurmağı üstün tuturdular. Həm kənd evləri, həm də qalalar (məsələn, Arayşi qalası) tamamilə ağacdan tikilmişdir və yalnız sonralar xaricilər tərəfindən kərpicləmə tətbiq edilmişdir. Riqanın yaxşı qorunub saxlanılan tarixi mərkəzi UNESCO-nun Dünya İrsi Siyahısına daxil edilmişdir.
Latviya musiqisi
Latviya musiqisi uzun bir ənənəyə malikdir və xalq musiqisindən müasir akademik və məşhur musiqi sahəsinə qədər müxtəlif janrları əhatə edir. Xristianların (XIII əsr) müasir Latviya ərazisini fəth etdiyi dövrdə bu bölgənin musiqi mədəniyyəti əsasən milli olmuşdur. XVII-XIX əsrlərdə Latviyanın musiqili həyatı Avropa mədəniyyəti ilə sıx bağlı idi. Latviya Milli Musiqi Məktəbi XIX əsrin ikinci yarısında formalaşmağa başladı. 19-cu əsrdə Latviyada musiqi təhsili yalnız seminariyalarda və bir neçə musiqi məktəbində mövcud idi və tam təhsil almaq üçün musiqiçilər qərb ölkələrinə və ya Sankt-Peterburqa getmək məcburiyyətində qalırdı. XX əsrdə Latviya musiqi mədəniyyətinin sürətli inkişafı başlayır: teatrlar, opera evləri, musiqi akademiyaları və filarmoniya cəmiyyətləri yaradılırdı. Müasir Latviya Avropa musiqi mədəniyyətinin əsas mərkəzidir. Riqa və digər şəhərlərdə əsasən dünya musiqiçilərinin konsertləri, beynəlxalq musiqi yarışmaları və festivallar təşkil olunur, ən məşhurları Yurmala və Siqulda keçirilir. thumb|Latviya Milli Operası
Latviya teatrı
İlk professional Latviyalı dramaturq Adolf Alunan idi, onun ilk premyerası 1869-cu ildə baş vermişdir. Başlanğıcda, Latviya teatrına hiperbolik ifadəli jestləri və üz ifadələri ilə Alman məktəbi təsir edmişdi.
XIX əsrin sonu XX əsrin əvvəllərində ən məşhur yazıçıları Rudolf Blaumanis, Rainis və Aspaziya idi. Öz əsərlərində mifoloji simvollar və səhnələrin süjeti ilə xalqın tarixi anlarını təsvir etmişlər. Aspaziya pyeslərində ilk dəfə qadınların hüquqları və azadlıqları haqqında manifestlər səsləndirdi. Lakin həmin dövrdə, Avropada qadınlar tərəfindən yazılmış əsərlər dəstək almırdı. İkinci Dünya müharibəsindən sonra Latviya teatrı Sovet hakimiyyətinin nəzarəti altında və ideoloji təzyiqinə məruz qaldı. 1960-cı illərdə Latviya teatrı daha çox yönlü olmuşdur, rejissorların siyahısı gənc istedadlı yaradıcı işçilərlə zənginləşmişdi. Bunlar arasında Alfreds Yaunuşans (Riqa) və Olqert Kroders (Valmiera ) var idi. 1980-ci illərdə Mara Kimele, Adolf Şapiro və Karlis Auşkaps yeni tendensiyaların inkişafına imza atdılar.
Əli Əkbər Saremi
Əli Əkbər Saremi — əslən İran azərbaycanlılarından olan memar.
Həyatı
1943-cü ilin oktyabr ayının 28-də Zəncan şəhərində anadan olmuşdur. 2017-ci ilin yanvar ayının 21-də Tehran şəhərində vəfat etmişdir.
Təhsili
Orta təhsilini Zəncan şəhərində tamamlamışdır. Memarlıq üzrə bakalavr və magistr pillələri üzrə təhsilini Tehran Universitetinin İncəsənət fakültəsində 1968-ci ildə tamamlamışdır. Doktarantura təhsilini isə məşhur memar Luis Kahnın elmi rəhbərliyi altında Pensilvaniya Univeristetində 1976-cı ildə tamamlamışdır.
Üslubu
Saremi müasir şəhər memarlığı sahəsində dünya ən məşhur şəxslərdəndir. Tağı Radmard ilə müsahibəsində istehza ilə demişdi: Biz qonşuluq məsələsini həll etmək üçün binanı bu cür dizayn etdik (qızlar üçün məktəbə görə). Beləliklə məktəb daha xoşbəxt yer oldu və xoşbəxt yerlər xoşbəxtliyə və görkəmli materiallara ehtiyac duyur. Bəzi rənglər, yüngül kölgələr gizlədilməlidir, uşaqlar üçün məkanlar gizlədilməlidir... Məkanların yalnız müəyyən edilməli deyil.
Karyerası
1968-cı ildən etibarən Tacir Mühəndislər Konsultasiyasi qurumunun rəhbəri olmuşdur. Fərabi Universitetində (İsfahan İncəsənət Universiteti) 1976-cı ildən 1980-ci ilə qədər dərs demişdir. Həmçinin İslami Azad Universitetində də 1994-cü ildən 1997-ci ilə qədər dərs demişdir.
Layihələri
Sareminin əsas memarlıq layihələri bunlardır:
Torağay palçıq vulkanı
Torağay palçıq vulkanı — Azərbaycan Respublikasının ən böyük palçıq vulkanlarından biri. Bakı şəhəri Qaradağ rayonu Qobustan qəsəbəsindən 28 km məsafədə yerləşir. Bu vulkan daha çox Çeyildağ qəsəbəsinə yaxındır və buradan da 12 km məsafədə yerləşir. Onun kraterinin diametri təxminən 900 metrdir. Bu vulkan hələ də faliyyətdədir. Vulkan 402 metr hündürlüyə malikdir.
Haqqında
Torağay palçıq vulkanı Azərbaycanın nəhəng və relyef baxımından yaraşıqlı və kəskin ifadə olunmuş vulkanlarından biridir. Mütləq hündürlüyü olan bu vulkanın fəaliyyəti 1841-ci ildən başlayaraq qeydə alınır və sonuncu püskürmə 1988-ci ildə baş vermişdir, ən intensiv fəaliyyət dövrü isə dörd dəfə püskürdüyü 1984-1988-ci illərin payına düşür. Vulkan plio­sen-eopleystosen süxurlarından təşkil olunmuş eyniadlı antiklinalın şimal-şərq qanadının tavan hissəsini mürəkkəbləşdirən ümumqafqaz və antiqafqaz istiqamətli qırılmaların kəsişmə düyünündə yerləşir.
Vulkan ətraf relyefin hamarlanmış formaları fonunda kəskin surətdə seçilir və özlüyündə kəsik konus görünüşlü iri dəyirmi yüksəkliyə cavab verir. Onun yamacları zirvədən dabana doğru şaxələnən çoxsaylı radial yarğan və qobularla kəsik-kəsikdir. Sonuncular vulkanın dabanına doğru genişlənərək şaquli divarlar yaratmışlar. Konusun zirvəsində 5- hündürlüklü halqavari bəndlə haşiyələnmiş 500- diametrində krater yerləşir. Bənd cənub-qərb tərəfdən yarılmış və palçıq brekçiyasının əsas axım dilləri bu istiqamətə yönəl­mişdir. Kraterin səthində fəaliyyət göstərən salz və qrifonlar gözə çarpmır, lakin hündürlüyü və bünövrəsinin diametri 6 m-ə çatan 5-6 pilpilənin (sopkanın) konusları hələ də qalmaqdadır. Vulkanın bünövrəsinin sahəsi 10 kv. km, palçıq brekçiyasının orta qalınlığı, püskürmə məhsulunun ümumi həcmi isə 350 mln. kub.m-ə çatır.
Yəqəfər (Baltas)
Yəqəfər  — Başqırdıstan Respublikası nın Baltas rayonu nda yerləşən kənd. Kənd, Aşağı Sikay kənd şurası nın tərkibindədir.
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Bask pelotası 1900 yay Olimpiya oyunlarında
Bask pelotası 1900-cü il Yay Olimpiya Oyunlarının proqramına daxil idi. Yalnız iki komanda iştirak etdiyinə görə, bir qarşılaşma təşkil olunmuşdu. Yarış zamanı toplanan xallar məlum deyil. Yarış 14 iyun tarixində baş tutmuşdur.
Bask pelotası yalnız bu Olimpiyadaya rəsmi idman növü kimi daxil idi. 1924, 1968, 1992-ci il Yay Olimpiya Oyunlarına isə nümayiş idman növü kimi daxil olmuşdu.
Emilia guineensis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Eugenia goodenovii
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Şalon (İzer)
Şalon  — Fransa da kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — İzer. Boreper kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Qrenobl.
INSEE kodu — 38066. Kommunanın 1999-cu il üçün əhalisi 164 nəfər təşkil edirdi. Kommuna dəniz səviyyəsindən 405 ilə 700 qədər metr yüksəklikdə yerləşir. Kommuna Paris dən təxminən 430 km cənub-şərqdə, Lion dan 35 km cənub-şərqdə, Qrenobldan 70 km şimal-qərbdə yerləşir.
Əhalisi
Əhalinin dinamikası (INSEE) :
Monetye-Almon
Monetye-Almon (, Monestier Alamont) — Fransa da kommuna, Provans-Alp-Kot-d'Azur regionunda yerləşir. Departament — Yuxarı Alplar. Kommunanın dairəsi — Qap. Laran-Monteqlen kantonuna daxildir.
INSEE kodu — 05078.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 321 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə 193 yaşda (15-64 yaş arasında) 141 nəfər iqtisadi cəhətdən fəal, 52 hərəkətsiz (fəaliyyət göstərici 73,1%, 1999-cu ildə 71.1%) idi. 141 aktivistdən 120 nəfər (68 kişi və 52 qadın), 21 nəfər işsiz (7 kişi və 14 qadın) idi. Aktiv olmayan 16 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 19 nəfər təqaüdçü, 17 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir.
Oleq Yefremov
Oleq Nikolayeviç Yefremov (1 oktyabr 1927, Moskva, SSRİ — 24 may 2000, Moskva, Rusiya) — Sovet və Rusiya teatr rejissoru, kinorejissor, aktyor, pedaqoq və teatr xadimi, SSRİ xalq artisti (1976), Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1987), üç dəfə SSRİ dövlət mükafatı laureatı (1969, 1974, 1983) və Rusiya Federasiyasının dövlət mükafatı laureatı (1997, 2003), SSRİ Teatr Xadimləri İttifaqının yaradıcılarından biri və birinci katibi, SSRİ Kinematoqrafçılar İttifaqının üzvü, 1955-ci ildən Sov.İKP-nin üzvü.
Həyatı
Oleq Yefremov 1 oktyabr 1927-ci ildə anadan olmuşdur. O, 1949-cu ildə MXAT məktəb-studiyasını bitirir və Mərkəzi Uşaq teatrında aktyor və rejissor olur. 1956-cı ildə Oleq Yefremov "Həməsr" ("Современник") teatrını yaradır və özü də ora başçılıq edir. Daha sonra 1970-ci ildən etibarən M. Qorki adına Moskva teatrında çalışır. 1976-cı ildən MXAT-ın professoru olmuşdur. 1987-cı ildə rejissor Marina Qoldovskaya Oleq Yefremov haqqında sənədli film çəkmişdir. Oleq Nikolayeviç Yefremov 24 may 2000-ci ildə Moskvada vəfat etmişdir.
İstinadlar
.
Əkbər Behkəlam
Əkbər Behkəlam — Almaniya azərbaycanlılarından olan rəssam və heykəltaraş. 1944-cü ildə Təbrizdə dünyaya gəlib. 1961-ci ildən 1964-cü ilə qədər Təbriz incəsənət məktəbində təhsil alıb. Sonra İstanbula köçüb və Memar Sinan Gözəl Sənətlər Universitetində təhsilin davam etdirib. 1976-cı ildən Almaniyanın paytaxtı Berlin şəhərində yaşayır.
Psychotria bimbiensis
(Psychotria bimbiensis) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Pentacalia tarapotensis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Ramiz Məşədiyev
Ramiz Məşədiyev (d. 15 may 1958-ci il, Qərbi Azərbaycan, Kirovakan, Arçut) — Azərbaycan alimi, filologiya elmləri namizədi, "Türkel" qəzetinin baş redaktoru.
Həyatı
Ramiz Məşədiyev 15 may 1958-ci ildə Qərbi Azərbaycanın Kirovakan şəhəri Arçut kəndində anadan olub. O, orta məktəbi 1975-ci ildə bitirdikdən sonra M.A.Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutuna daxil olub və 1980-ci ildə rejissor-aktyor sənətinə yiyələnib. 1984-1989-cu illərdə İrəvan Dövlət Universiteti ikinci ixtisas kimi jurnalistika fakültəsini bitirib.
Əmək fəaliyyəti
Türkiyə Xəbər Agentliyinin Orta Asiya təmsilçisi, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, Qazaxıstan Xalqları Assambleyası yanında "Baş redaktorlar klubunun" üzvü; Ramiz Məşədiyev "Xocalı soyqırımı"(qırğızca), "Sürgün", "İçimdə ağlayan Krım", "Pridçenko-100" kitablarının, "Həyatın içindən-Ahıska sürgün"”, "İnsan və Əmək"”, "Keçmişi olmayanın gələcəyi yoxdur" və onlarla qısametrajlı filmlərin rejissoru və müəllifidir.
2021-ci ilin payızından Qırğız Dövlət TV Piramida kanalının mərkəzi Bakı şəhəri olmaqla Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə üzrə nümayəndəliyinin həmsədri.
Ailəsi
Ramiz Məşədiyev ailəlidir. 3 oğlu, 2 qızı və 7 nəvəsi var.
Ambon döyüşü
Ambon döyüşü — Hiderland Ost-Hindi əməliyyatı çərçivəsində quruda baş vermiş döyüş. Döyüş Ambon adasında 1942-ci ilin 30 yanvarından 3 fevralına qədər davam etmişdir. Burada Hollandiya və Avstraliya qüvvələri müştərək şəkildə yaponlara qarşı müqavimət göstərmişlər.
Müttəfiqlər
Müharibədən öncə bölgədə sayı 2800 çatan Molukk briqadasına sahib hollanlar və 2 batalyondan ibarət olan Avstraliya qüvvələri cəmləşmişdi. Avstraliya qüvvələri adaya 17 dekabrda gətirilmiş və sayları cəmi 1100 nəfərdən ibarət olmuşdur. Hollandların qüvvələri Kral holland ost-hind ordusu adlanırdı. Hollandların vəziyyəti bu ərəfədə hecdə ürək acan deyildi. Səbəb isə ölkənin avropa hissəsi nasist Almaniyası tərəfindən işğal olunması idi.
Yaponiya
İlk hücum yapon dəniz donanması tərəfindən həyata keçirilir. Hücum zamanı təyyarə daşıyan "Xiryo" və "Soryo", ağır kreyser "Nati" və "Mioko", üztəlik yükgül kreyser "Dzinsu" və 15 esmins iştirak etmişdir. Quru qoşunları 5300 nəfərdən ibarət olmuşdur. 38-ci diviziyasının 288 polku bu hücumda fəal iştirak etmişdir. Avropada baş verən vəziyyətdən istifadə edən Yaponiya onların şərqdə yerləşən müklərinə soxulurdu.
Döyüş
30 yanvarda 1000 nəfərlik yapon hərbi birləşmələri adanın şimalına çxatılır. 228-ci quru qoşunları polku adanın cənubuna çıxarılır. Yaponların quru qoşunları say bamından müttəfiqlərdən geri qalsada dəniz qüvvələri baxımından onları qat-qat üstəliyirdi. Üstəlik hərbi texnika baxımındada üstünlük özünü göstərirdi. Tank və ağır artileriya döyüşlərdə yaponiyanın qalibiyyətinə öz təsirini göstərmişdir. 31 yanvarda yaponlar adanın cənub-qərbində yerləşən Ambon şəhərini işğal edirlər. 1 fevralda isə holland qüvvələrinin böyük hissəsi təslim olur. Avstraliya qüvvələri isə mühasirəyə düşmək təhlükəsi ilə qarşı-qarşıya idilər. Bu səbəbdən onlar adanın cənub-qərb hhissəsini tərk etməli olurlar.
2 fevralda yapon gəmisi olan W-9 holland minalarına dəyərək sulara qərq olur. 3 fevralda Eri rayonu ərazisində avstraliya qüvvələri mühasirəyə alınırlar. Təslim olmaqdan başqa cəra qalmır
Yapon hərbi cinayətləri
Döyüş zamanı müttəfiqlırin itkilıri elədə böyük olmamışdır. Döyüş bitdikdən sonra Laxa erodromunda 300 əsir yaponlar tərəfindən öldürülür. Bəzi məlumatlara görə bu addım batırılan yapon gəmisinin intiqamı ilə bağlı olmuşdur. Burada olan avstraliya əsgərlərinin ¾ açlıq və pis rəftar səbəbi ilə ölmüşlər.
1946-cı ildə düüşərgənin 93 üzvü hərbi cinayətlərə börə mühakimə edilmişdir. Düşərgənin rəhbəri olan Kunito Kunito 20 il çəza alır.
Nəticəsi
Ambonun işğalı yaponların qarşısında olan maneələri aradan qaldırmağa imkan verdi. Üstəlik yapon bombardımançı təyyarələri artıq sərbəst şəkildə Avstraliyanın Darvin şəhərini bombalıya bilərdi.
Dolomit
Dolomit CaMg [CO3]2 — triqonal sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: hər yerdə rast gələn.
Növ müxtəliflikləri
Dəmir-, manqan- və qurğuşunlu dolomitlər.
Xassələri
Rəng – rəngsiz, ağ, boz, sarı, qonuru, yaşılımtıl, qırmızımtıl, qəhvəyi, nisbətən az hallarda – cəhrayı, yaşıl; Mineralın cizgisinin rəngi – ağ; Parıltı – şüşə, xırdadənəli və gizlikristallik aqreqatlarda–tutqun, kristallarda–sədəfi; Şəffaflıq – şəffaf, yarımşəffaf, qeyri-şəffaf; Sıxlıq – 2,85-3,00; Sərtlik – 3,5-4,0; Kövrəkdir; Ayrılma – romboedr {1011} üzrə mükəmməl; Sınıqlar – pilləli, farforabənzər əmələgəlmələrdə – qabıqvari, pizolitlərdə – qınabənzər; Lüminessensiya – katod şüalarında narıncı-qırmızı; Morfologiya – kristallar: adətən yəhərvarı əyilmiş üzlərlə səciyyələnən rombik; İkiləşmə: {0001}, {1010}, {1120} və {0221} üzrə tez-tez rast gəlir; qarşılıqlı nüfuzetmə və polisintetik; Mineral aqreqatları: kobud- və incədənəli, sıx, farforabənzər kütlələr, pizolitlər.
Mənşəyi və yayılması
Əsas etibarilə dəniz hövzələrində xemogen-çökmə yolla əmələ gəlir. Böyük qalınlıqlı dolomit qatları çox vaxt əvvəl çökmüş əhəngdaşlarının maqnezial duzlarla əvəzlənməsi nəticəsində formalaşır. Mineralın iri yığınları həmçinin bir çox karbonatitlərlə bağlıdır. Dolomitin başqa karbonatlar, sulfidlər, kvars, barit, flüorit və s. ilə assosiasiya təşkil edən hidrotermal əmələgəlmələrinə nisbətən az rast gəlinir. Hidrotermal-dəyişilmiş hiperbazitlərdə qeyd edilir. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: kalsit, maqnezit, gips, anhidrit, kvars, qalenit, sfalerit və b. Mineralın tapıldığı yerlər: Moskva və Perm vilayətləri, Kunqur hövzəsi, Tuva (Rusiya); Balxaş gölü (Qazaxıstan); Stromberq, Xunsryuk (Almaniya); Celfa (Əlcəzair); Nyu-York və Yuta şt. (ABŞ); İsveçrə və b. Azərbaycanda bir sıra dolomit və dolomitləşmiş əhəngdaşı yataqları məlumdur: Nehrəm (Naxçıvan MR, Babək r-nu), Binəqədi (Abşeron y-ad.), Təgircal (Qusar r-nu); Boyanata və Qələndərtəpə yataqlar qrupu, Keçiqaya (Qobustan r-nu). Kiçik Qafqazın dəyişilmiş ultraəsasi süxurlarında, Mehmana qrupunun qurğuşun-sink yataqlarının filizlərində və b. rast gəlir.
Tətbiqi
Tikinti işlərində, metallurgiya, kimya, keramika, şüşə sənayesində, kənd təsərrüfatında istifadə edilən çoxsahəli təyinatlı xammaldır. Şəffaf gözəl rəngli növ müxtəliflikləri bəzən zərgərlikdə tətbiq olunur.
Qırıntı dolomitlər
Qırıntı dolomitlər, karbonat və ya gilli karbonat sementlə sementləşmiş dolomit qırıntılarından təşkil olun­muş süxur. Dolomitli konqlomeratlar, konqlomerat-brekçiyalar, brekçiya-qra­ve­litlər və qumdaşları məlum­dur. Mənşəyinə görə konsedimentasion və ya törəmə ola bilərlər.
Dalaqotu
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Növləri
Cinsə 57 növ daxildir. Bunlardan bəziləri aşağıdakılardır:
Sarsaz (Şaran)
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə tatarlar (60%), başqırdlar (39%) üstünlük təşkil edir.
Kolesovskaya Otmel
Kolesovskaya Otmel — Şərqi Sibir dənizində yerləşən ada. Kolıma körfəzinin qutaracağında yerləşir. Materikdən 3 km aralıda yerləşir. İnzibati cəhətdən Yakutiya ərazisində yerləşir. Sahil xətti daim dəyişir.
Öz adını iş icraçısı Mixail Kolesovun adından götürülmüşdür.
Ləkətağ körpüsü
Ləkətağ körpüsü — Culfa rayonunun Ləkətağ kəndində, Əlincə çayının üzərində orta əsrlərə aid memarlıq abidəsidir.
Körpü Əlincə çayının sol sahilində yerləşən digər Culfa kəndlərini Ləkətağ ilə əlaqələndirmək məqsədilə inşa olunmuşdur.
Tarixi
Körpü XVI–XVII əsrlərdə, Səfəvilər tərəfindən inşa edilmişdir.
Tədqiqi və xüsusiyyətləri
1991-ci ildə AMEA Naxçıvan Elm Mərkəzinin arxeoloji ekspedisiyası bu ərazidə işləyərkən körpünün ölçülərini və fotosunu götürmüşdür. Körpü tağvari formada olub, müxtəlif həcmli çay və dağ daşlarından tikilmişdir. Onun tağı kənarlarda yonulmuş ağ daşlardan, ortada isə müxtəlif çay daşları ilə hörülmüşdür. Bərkidici maddə kimi iri qum və əhəng qarışığı olan gəcdən istifadə edilmişdir. Aşağı hissədə körpünün eni 7 metrdir. Onun hündürlüyü daş özülə qədər 5, çaya qədər 6,5 metrdir. Körpünün eni 2,7 metrdir. Onun üst hissəsi tamamilə uçub dağılmış, tağı isə uçmaq üzrədir. Belə hesab etmək olar ki, orta əsrlərdə Əlincəçay vadisi ilə uzanan yol Ərəfsə kəndin yaxınlığında çayın sol sahili boyunca davam etmişdir.
Emilia hantamensis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Fərhadnamə (Ərdəbili)
Fərhadnamə - XIV əsr Azərbaycan şairi Arif Ərdəbili tərəfindən, 1369-cu ildə Nizami Gəncəvinin "Xosrov və Şirin" poemasının təsiri ilə fars dilində yazılmış məsnəvidir.
Tarixi
Şəmsəddin Məhəmməd Arif Ərdəbili XIV əsr Azərbaycan şairidir. O, uzun müddət Şirvanşah Əzəm Kavus ibn Keyqubadın (1344-1375) sarayında yaşamış, onun oğlunun təlim və tərbiyəsi, eləcə də tədris işləri ilə məşğul olmuşdu. Şair bir çox qəsidə və mədhiyyələr müəllifi olsa da, ona şöhrət qazandıran “Fərhadnamə” poemasıdır. Şair bu əsəri 1369-1370-ci illərdə (h/q 771) illərdə yazmış və Təbrizdə hökm sürən Cəlairilər sülaləsindən Bahadır xan Sultan Üveys Cəlayırə ithaf etmişdir.
Arif Ərdəbili XIV əsrdə Nizami Gəncəvi ənənələrini davam etdirərək “Xosrov və Şirin” poemasının təsiri altında yeni və orijinal bir əsər yazmışdır. “Fərhadnamə”nin müqəddiməsində verilən izahatdan aydın olur ki, Arif Ərdəbili Fərhadın övladlarından birini görmüş və bu görüş zamanı məlum olmuşdur ki, həmin şəxsdə Fərhadın həyat və sənətkarlığına dair bir kitab vardır. Bu kitabda Fərhadın Gülüstana, sonra isə Şirinə məhəbbətindən danışılır. Şirvanşah Axsitan, Şamaxı və Azərbayacanın digər hərbi qalaları haqqında məlumat verilir. Burada Fərhadın və onun nəslindən olan sənətkarların bu qalalarda daşlar üzərində surətlər həkk edib təsvirlər yaratmasından bəhs edilmiş, Bakıda, Xəzər sahilində tikilən möhtəşəm bir qalanın da adı çəkilmişdir. Kitabda həmçinin Bakı qəbristanlığındakı uzaqdan parlayan əzəmətli bir günbəzin təsviri verilmişdir:
“Bakı qəbristanında bir günbəz vardır. Hər kəs onu görsə heyran olur Parlaq günəş kimi uzaqdan görünür Dağın üzərindən günəş kimi parıldayır. Divan-dezdən qart daşları daşıyıb, Dağın başında o binanı tikmişlər. Sənətkarlıqla elə bir günbəz qaldırmışlar ki, Onun mislini hələ asiman günbəzi də görməmişdi. Onun hörülməsində elə bir iş aparılmışdı ki, Tikilməsinin heç izini də duymaq mümkün olmaz.
Arif Ərdəbili göstərir ki, həmin əsərdən başqa Fərhad və onun nəsli haqqında ağızdan-ağıza yayılmış bəzi dastanları da dinləmiş və bu iki mənbədən ilhamlanaraq “Fərhadnamə” poemasını yazmaq qərarına gəlmişdir:
“Elə ki, dəftərdən bu dastanı oxudum, Başdan-başa bəyəndim, ürəyimə yatdı. Sözə yeni bir əsas verərək, Kuhkəni söz ilə diriltdim.”
Şair, bir neçə yerdə qeyd edir ki, onun əsərinin əsas qəhrəmanı Xosrov yox, Fərhad olacaqdır. Məhz buna görə də əsərinə “Fərhadnamə” adı verəcəkdir:
“Elə ki, qələmim bu əsəri yazmağa başladı, Mən də onun adını “Fərhadnamə” qoydum.”
Əsərin elm aləminə məlum olan yeganə nüsəxsi İstanbulun Ayasofya kitabxanasında 3335 inventar nömrəsi altında saxlanılır. Əlyazma 137 vərəqdən ibarətdir ki, bunun da 81 vərəqi birinci, qalanı isə ikinci hissəyə aiddir.
Nizami əsəri ilə məzmun fərqləri
right|thumb|270px|[[Gəncə şəhərində "Fərhad" heykəli. ]] Arifin “Fərhadnamə”si müqəddimə və iki hissədən – “Hekayəti-Fərhad” və “Hekayəti Fərhad və Şirin”dən ibarətdir. Birinci hissədə Arif Fərhadı Çin şahzadəsi kimi təqdim edir. Şairin tərənnüm etdiyi Fərhad fərasətli bir şahzadədir ki, sənətkarlığa, xüsusilə rəssamlığa çox meyli və həvəsi vardır. O, Çin rəssamlıq məktəbində təhsil almış, məharətli bir rəssam kimi şöhrət qazanmışdır. Əgər Nizami “Xosrov və Şirin” əsərində sasani şahzadəsi Xosrov Pərvizi əyyaş bir şəxs kimi göstərmişsə, Arif Çin şahzadəsi Fərhadı ədəb-ərkanlı, sənətə, hünərə qiymət verən, sənətkara hörmət bəsləyən zəka və fərasət sahibi kimi təqdim edir.
Nizami Şapuru Şirinin şəklini Mədaində Xosrova göstərir. Arifdə isə bu hadisə tamamilə başqa planda təsvir edilir. Çində olduqları zaman, Şapur Fərhada abxaziyalı daşyonan bir memarın Gülüstan adlı bir gözəl qızının rəsmini göstərir. Fərhad Gülüstana aşiq olur. Gülüstanın vəfatından sonra isə, Şapur Şirini Fərhada təqdim edir.
Nizamidə Xosrov atasından qorxaraq gözlənilən təhlükədən canını xilas etmək üçün saray naziri Büzürgümidin məsləhəti ilə Azərbaycana qaçır, ordan da Şirinin vüsalına çatmaq məqsədi ilə Ərmənzəminə tərəf üz qoyur. Arif Ərdəbili bu hadisəni də öz zövqünə uyğun dəyişikliklərlə vermişdir. Fərhadın atası – Çin xaqanı vəfat etdikdən sonra, onun zülmkar oğlu hakimiyyət başına keçir. Fərhad da canını xilas etmək üçün Şapurun məsləhəti ilə onunla birlikdə Çindən Abxaziyaya yola düşür.
Nizami “Xosrov və Şirin” poemasında Bərdə hökmdarı Məhinbanu Xosrovu Ərmənzəmində böyük hörmətlə qarşıladığı kimi, “Fərhadnamə” də Abxaziya hökmdarı Fərhadı və Şapuru böyük təntənə ilə qarşılayır. Burda fərq odur ki, Məhinbanu Xosrovun Sasani taxtının varisi olduğunu bilərək onu hörmətlə qarşılayır. Abxaziya şahı isə Fərhadı tanımır, hələlik onun əsil-nəcabətindən xəbəri yoxdur. O, Fərhadı da Şapur kimi məharətli bir sənətkar bilib, hörmət və nəzakətlə qarşılayır. Fərhad da özünü ancaq çinli bir rəssam kimi təqdim edir.
Nizaminin əsərində Xosrovla Şirinin ilk görünüşü Şirin Mədainə gedərkən çeşmədə çimməsi zamanı baş verir. Arifin qəhrəmanları isə tamamilə başqa şəraitdə görüşürlər. Belə ki, Abxaziya hökmdarı Fərhad və Şapuru öz hüzurunda qəbul etmək üçün rəsmi bir görüş təşkil edir. Bu məclisə hökmdarın arvadı Məhinbanu, 9 yaşlı qızı Şirin də iştirak edirlər. Fərhad ordaca Şirinin diqqətini cəlb edir. Sonrakı görüş və ziyafət məclislərində onlar daha da yaxınlaşıb dostlaşırlar. Şirinin Fərhada hüsn-rəğbəti gündən-günə artır.
Əgər Nizaminin “Xosrov və Şirin” poemasında ilk dəfə Xosrov Şirinə məftun olub, Ərmənzəminə gedərək onunla görüşüb əhd-peyman bağlamış, sonra da Bəhramın əlinə keçmiş taxt-tacını qaytarmaq üçün Bizans dövlətinə sığınıb qeysərdən lazımi kömək almaq məqsədi ilə onun qızı Məryəmə evlənmiş, nəticədə uzun müddət Şirini unutmağa məcbur olmuşdusa, “Fərhadnamə”nin əsas qəhrəmanı Fərhad ilk dəfə Gülüstana vurulmuşdu. Şapur haqqında danışdığı məşhur memar tərəfindən Abxaziyada təşkil olunmuş bir qonaqlıqda Fərhad onun gözəl qızı Gülüstanı görüb aşiq olmuşdur. Bu, Şapurun hələ Çində ikən şəklini çəkib Fərhada göstərdiyi qızdır. Gülüstan da Fərhada vurulur. Arif Gülüstanın xristian qızı olduğunu, Fərhadın xristian dinini qəbul etməsini, toy mərasiminin xristian adət-ənənəsi əsasında keçirilməsini göstərir. Şair, Fərhadın Gülüstandan olan üç övladını sənət və hünər sahibi kimi təsvir edir.
Nizami əsərində əsas surətlərdən biri olan Məryəm zəhərlənib vəfat edir. Arif əsərində əsas surətlərdən biri olan Gülüstan doğuş zamanı ölür. Fərhad Gülüstana türbə tikdirib, onun qəbri üstündə fəryad edir.
“Fərhadnamə”nin ikinci hissəsində təxminən Nizamidə olduğu kimi Arif Ərdəbili də Xosrovla Şirini görüşdürür. Lakin, fərq burasındadır ki, Nizami əsərində Xosrov bir tərəfdən öz canını xilas etmək məqsədi ilə, digər tərəfdən də sevgilisi Şirinin vüsalına yetişmək xəyalı ilə səfərə çıxmış, təsadüfən yolda Şirini çeşmədə çimdiyi zaman görmüşdür. Lakin, Arifin əsərində Xosrovun gülərin birində adəti üzrə atla gəzərkən çeşmədə çimən Şirini görmüş, onun gözəlliyinə vurulub, məhəbbətin əsiri olmuşdur.
Arifin “Fərhadnamə”sində göstərilir ki, Xosrovla Şirin burada görüşüb-gəzişirlər. Xosrov Şirinə eşq elan edir, Şirin də onun alovlu məhəbbətinə müsbət cavab verir. Nizamidə olduğu kimi Məhinbanu Şirini hüzuruna çağırıb ona tapşırır ki, nigahsız Xosrovun arvadı olmasın. Şirin Banunun bu tapşırığını yerinə yetirəcəyinə and içir. Burada əxlaq və sədaqət məsələsində hər iki şairin fikri eyniyyət təşkil edir.
Lakin, bundan sonra, birdən-birə Arifin “Fərhadnamə”si öz ardıcıllığını itirir, təhlükə silsiləsi qırılır, müəllif Fərhad və Şirin əhvalatına ayıdır, Fərhadın Bisütun dağı ilə çarpışmasını göstərir. Bu zaman Şirin onun görüşünə gəlir, atı yorulur, Fərhad Şirini atı ilə birlikdə çiyninə qaldırıb Qəsri Şirinə gətirir.
Sonrakı fəsillərdə Arif Nizamiyə etiraz edib yazır ki, o, “Xosrov və Şirin”də Fərhada etinasız yanaşmış, ona görkəmsiz və kiçik bir rol vermişdir. Arif Ərdəbiliyə görə, Fərhad qərib olduğu üçün gərək ona artıq diqqət yetirilib qayğı göstəriləydi.
Şair Fərhadı Şirinin vüsalına çatdırır. Onlar öz eşqlərinin bəhrəsini görürlər. Nizami “Xosrov və Şirin”ində isə vəfalı Şirin kefcil Xosrovun bütün şıltaqlıqlarına dözərək, çoxlu əzab cə əziyyət çəkir. Şah bu gözəl və namuslu qadınla ancaq ömrünün axırlarında evlənir.
Filoloji təhlili
Arifin “Fərhadnamə”sində Azərbaycan xalq motivləri, habelə şifahi xalq ədəbiyyatı mövzuları müəyyən dərəcədə öz əksini tapmışdır. Məsələn, Gülüstan hekayəsi, onun atasının sənətə və hünərə meyli, qızını bir sənət sahibinə vermək arzusunda olması şifahi ədəbiyyat və nağıllarla bağlı olan motivlərdir.
Arif Fərhada dərin rəğbət bəsləyib onu əsərinin əsas qəhrəmanı kimi tərənnüm etmişdir. Onun Fərhadı Çin şahzadəsi olmaqla bərabər, həm də gözəl sənətkardır. Arifin Fərhadı təkcə Şirini sevməmiş, dünyadan nakam getməmişdir. O, əvvəlcə Gülüstanla evlənmiş, ondan üç uşağı olmuş, Gülüstanın vəfatından sonra isə Şirinə məftun olmuşdur.
Xosrov və Şirin surətləri Arifin poemasında tamamilə Nizaminin poemasında olduğundan fərqlidir. Arif əsərində Xosrovun eybəcər, çirkin xüsusiyyətlərini göstərsə də, Şirini də ideal bir qadın, eşq və məhəbbət rəmzi olan bir gözəl kimi səciyyələndirə bilməmişdir. Onu saraylara xas, yəni zəif xarakterli, mütərəddid, tez təslim olan, kefcil və hərdəmxəyal bir qadın kimi təsvir etmişdir. Bu, Nizaminin təsvir etdiyi saf eşqli, iffətli, namuslu, dözümlü, düşüncəli, kamal və vəfa sahibi Şirin deyildir. Nizami Şirini doğrudan da həqiqi eşq, ləkəsiz məhəbbət, şərəf və vicdan simvoludur.
Arif də Şapuru mütərəddid və hərdəmxəyal bir şəxs kimi təsvir edir. O gah Fərhadla yoldaşdır, bəzən Xosrovun sevgi və məhəbbət dəllalıdır, gah Şirinin məsləhətçisidir, gah da Məryəmin xidmətçisi vəzifəsini daşıyır. O zəif xarakterli və əsil saray əhval-ruhiyyəli bir şəxsdir.
Cəmiyyət-i İslami
Cəmiyyət-i İslami Əfqanıstan'da Müsəlman bir siyasi partiya."Cəmiyət-i İslami" fars dilində İslam cəmiyyəti deməkdir.Partiyanın əksəriyyətini Əfqanıstanın qərb və şimal hissəsində yaşayan taciklər təşkil edir.Sovet-Əfqan mühatibəsi və Əfqanıstan vətəndaş müharibəsində Bu partiya daha çox fəallıq etmişdir.Qurucusu Səlahəddin Rəbbani olsa da, 1968-2011 ci ilə qədər rəhbəri Bərhaədin Rəbbani olub.
Psychotria bryonicola
(Psychotria bryonicola) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Monje (Yuxarı Alplar)
Monje  — Fransa da kommuna, Provans-Alp-Kot-d'Azur regionunda yerləşir. Departament — Yuxarı Alplar. Kommunanın dairəsi — Qap. Rozan kantonuna daxildir.
INSEE kodu — 05086.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 100 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə 63 yaşdan yuxarı (15-64 yaş arasında) 38 nəfər iqtisadi cəhətdən fəal, 25 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 60,3%, 1999-cu ildə 53.8%). Fəal olan 38 nəfərdən 32 nəfər (20 kişi və 12 qadın), 6 nəfər işsiz (1 kişi və 5 qadın) idi. 25 hərəkətsiz, 1 nəfər tələbə və ya tələbə, 13 nəfər - təqaüdçü, 11 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir.
Üçtəpə kurqanları
Üçtəpə kurqanları - Mil düzündə ilk tunc dövrünə aid arxeoloji abidə.
Haqqında
Мil düzündə Üçtəpə adlı yerdə üç böyük kurqan aşkar olunmuşdur. Bu kurqanların biri 1960-cı ildə A.A.İessen tərəfindən tədqiq edilmişdir. Bu kurqanların ən böyüyünün hündürlüyü 17 m-dir. A.A.İessenin tədqiq etdiyi ən kiçik kurqanın hündürlüyü 13 m, diametri 130 m- dir. Açıq rəngli torpaq kurqanının altında, 12,8 m dərinlikdə, diametri 25m, hündürlüyü 2 m olan daş təpəyə rast gəlinmişdir. Ondan aşağıdakı qamış döşəmənin altından torpaq qəbir aşkar olunmuşdur. Qəbirin uzunluğu 13,8 m, eni 1,5 m, dərinliyi 2,6 m-dir. Qəbirin örtüyü yanğından qaralmış iki sıra ağac tirdən ibarətdir. Örtülmüş sahənin uzunluğu 24 m, eni 7,5- 8 m- dir.
Qəbir kamerasının içəri tərəfi və örtüyü güclü yanğına məruz qalmışdır. Onun içərisi qırmızı oxra və kömür qarışıq daşla doldurulmuşdur. Burada, həmçinin qızarmış və yanmış gil qab parçalarına da rast gəlinmişdir. Qəbirin kurqan örtüyündə müxtəlif yerlərdə ağ daş qapaq, oxra əzmək üçün daş plitə, daş həvəngin parçası, dən daşı və keramika qırıqlarına təsadüf edilmişdir. Qazıntı zamanı müəyyən edilmişdir ki, orta əsrlərdə burada qəbir qazılarkən, qədim qəbirə deşik açılmış və onun içərisi tamamilə təmizlənmişdir. Yalnız bundan sonra güclü yanğın baş vermiş və qəbir örtüyü dağılaraq içəri tökülmüşdür.
A.A.İessenin fikrinə görə, Üçtəpə kurqanı aşağıdakı şəkildə düzəldilmişdir. Əvvəlcə bu sahədə qəbir kamerası qazılmış, onun torpağı kənara çəkilərək kameranın kənarına daş düzüldükdən sonra oxra və müxtəlif əşyalarla müşayiət olunan dəfn prosesi olmuşdur. Qəbirin üzəri tirlərlə və qamışla örtülmüşdür. Bu örtüyün üzərinə gil qablar qoyulmuş və daş kurqan düzəldilmişdir. Daş təpənin üzərində yerli torpaqdan kurqan düzəldilmişdir. Мüəyyən edilmişdir ki, kurqan üç il ərzində müəyyən fasilələrlə düzəldilmişdir. Şübhəsiz ki, dəbdəbəli dəfn ritualı ilə düzəldilən Üçtəpə kurqanı tayfa başçısına aid olmuşdur. Çox təəssüf ki, kurqan qarət edilmiş və qəbir avadanlığı oğurlanmışdır.
Qəbirdən götürülən ağacdan alınan tarix e.ə. 2550+120, kömür analizi isə e.ə. 2887+230- cu ili göstərmişdir. Tədqiqatçılar bu qəbri e.ə. III minilliyin ortalarına və sonuna aid etmişlər.
Şam-sür-Drak
Şam-syur-Drak  — Fransa da kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — İzer. Pon-de-Kle kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Qrenobl.
INSEE kodu — 38071. Kommunanın 2005-ci il üçün əhalisi 3152 nəfər təşkil edirdi. Kommuna dəniz səviyyəsindən 269 до 1281 qədər metr yüksəklikdə yerləşir. Kommuna Paris dən təxminən 500 km cənub-şərqdə, Lion dan 105 km cənub-şərqdə, Qrenobldan 13 km cənubda yerləşir.
Əhalisi
Əhalinin dinamikası (INSEE) :
Qara cəngavər filminin qazandığı mükafatların siyahısı
Qara cəngavər — Kristofer Nolanın rejissorluğu və ssenaristliyi ilə çəkilmiş 2008-ci il istehsalı superqəhrəman filmi. DC Comics nəşriyyatı tərəfindən yaradılmış Betmen personajından bəhs edən film Nolanın Qara Cəngavər trilogiyasının ikinci, 2005-ci ildə çəkilmiş "Betmen: Başlanğıc" filminin isə sikvel filmidir. Filmin əsas rollarında Kristian Beyl, Maykl Keyn, Hit Ledcer, Qari Oldmen, Eyron Ekhart, Meqqi Cillenhol və Morqan Friman çıxış edirlər. Filmdə Brüs Ueyn/Betmen (Beyl), Ceyms Qordon (Oldmen) və Harvi Dentin (Ekhart) Qotem şəhərində cinayətkar qruplaşmanı məhv etmək cəhdlərindən və məşhur super cinayətkar Coker ilə qarşılaşmalarından bəhs edilir.
Nolan film üçün ilham mənbəyi kimi Cokerin 1940-cı ildəki komiks debütündən, 1988-ci ildə yayımlanmış "Betmen: Öldürən zarafat" qrafik romanından və 1996-cı ilin komiks seriyası olan və İkiüzün tarixçəsindən bəhs edən "Betmen: Uzun Hellovin" seriyasından istifadə etmişdir. Betmen personajı üçün "Qara cəngavər" ləqəbi ilk dəfə hekayəsi Bill Finqer tərəfindən yazılmış "Betmen" komiksinin ilk sayında (1940) işlədilmişdir. Filmin əsas çəkilişləri Çikaqoda, eləcə də, ABŞ, Böyük Britaniya və Honkonqda baş tutmuşdur. Nolan Cokerin filmdə göründüyü ilk kadr da daxil olmaqla, bir neçə kadrda IMAX 70 mm film kameralarından istifadə etmişdir. Film, 22 yanvar 2008-ci ildə — çəkilişlərin başa çatmasından bir neçə ay sonra, yayımlanmasından altı ay əvvəl bir neçə dərmanı eyni anda qəbul etməsi səbəbilə zəhərlənərək ölən (bu hadisə mətbuat tərəfindən böyük diqqət görmüşdür) Hit Ledcerə həsr olunmuşdur. Warner Bros. "Qara cəngavər" filmi üçün virus marketinqi kampaniyası başlatmış, Ledcerin Coker kimi təsvir olunduğu skrinşotların yer aldığı reklam saytları və treylerlər hazırlamışdır.
ABŞ və Böyük Britaniyanın birgə istehsalı ilə çəkilmiş "Qara cəngavər" filmi 16 iyul 2008-ci ildə Avstraliyada, 18 iyul 2008-ci ildə Şimali Amerikada və 24 iyul 2008-ci ildə Böyük Britaniyada ekranlara buraxılmışdır. Film tənqidçiləri tərəfindən film 2000-ci illərin ən yaxşı filmlərindən biri və bütün dövrlərin ən yaxşı superqəhrəman filmlərindən biri kimi qiymətləndirilmiş və bir çox müsbət rəylər almışdır. "Qara cəngavər" 2008-ci ilin Top-10 siyahılarında (287 siyahı) ən çox göstərilmiş ("VALL-İ" filmi istisnadır) filmdir. 77 tənqidçi filmi 2008-ci ilin ən yaxşı filmi adlandırmışdır və bu göstərici həmin ilin ən yaxşı göstəricisi olmuşdur. Filmdən bütün dünyada əldə olunan gəlir 1 milyard dollardan çox olmuşdur. Film bu göstəriciyə görə bütün dövrlərin ən çox gəlir əldə etmiş 24-cü filmidir. "Qara cəngavər" səkkiz nominasiyada Oskar mükafatına laureat göstərilmişdir: film "Ən yaxşı səs montajına görə", Ledcer isə ölümündən sonra "Ən yaxşı ikinci plan kişi roluna görə" Oskar mükafatına layiq görülmüşdür. Qara Cəngavər trilogiyasının sonuncu filmi — "Qara cəngavər: Əfsanənin dirçəlişi" filmi 20 iyul 2012-ci ildə ekranlaşdırılmışdır.
Alahan monastırı
Alahan — Mersin ilində, Mut ilçəsinin ətrafında böyük bir kilsə kompleksidir.
Məskunlaşma
Alahan monastırı Mersini Qaramana bağlayan əsas yolunun 2 km şərqində və Mut ilçəsinin 15 km-ə qədər şimalında yerləşir. Monastırın yolu hər mövsüm açıqdır və ana yoldan nəqliyyat vasitəsilə 10 dəqiqəlik məsafədədir.
Tarixi
İsanın həvarilərdən Tarsuslu Pavel (Sen Paul) və yenə Tarsusda yaşamış, Xristianlığın qabaqcıllarından Barnabes, 41-ci ildə Xristianlığı yaymaq üçün Anadoluya müxtəlif səfərlər etmişdilər. Bunların gəzintiləri əsnasında yerləşdikləri dərhal hər yerdə xatirələrinə məbədlər inşa edilmişdir. Lakin, o tarixdə Xristianlıq hələ rəsmi din olmadığından və ibadət gizli olduğundan məbədlərini də gözdən uzaq və gediş-gəlişin çətin olduğu yerlərdə tikilməsi nəzərdə tutulmuşdur. Alahan monastırının olduğu yerdə də belə bir məbədin inşa edildiyi aydın məsələdir.
Ancaq bu günkü monastır xristianlığın rəsmi olaraq qəbul edilməsindən sonra, V əsrdə əsrdə inşa edilmişdir. Monastırı inşa etdirən adam monastırda Lahd və bir kitabəsi olan Tarasis adlı bir rahibdir. Ancak maliyyənin böyük hissəsi Bizans imperatoru tərəfindən təmin edilmişdir. Bəzi qaynaqlar monastırın 440–442-ci illər arasında, digər qaynaqlar isə 474-cü ildən sonra inşa edildiyini bildirir. İmperator 440–442-ci illər arasında II Theodosius (401–450), 474-cü ildən sonra isə Flavius Zenoydu (425–491). (Bəlkə də monastırın fərqli hissələri fərqli imperatorlar dövründə inşa edilmişdir). Monastırın parlaq dövrünün Ərəb axınları başladıqdan sonra yəni VII əsrdə sona çatdığı aydın olur. Bununla belə monastırın uzun müddət ayaqda qaldığı bəllidir. XVII əsrdə məşhur səyyah Övliya Çələbi (1611–1683?) Monastır üçün "Usda əlindən yeni çıxmış kimi dayanır" qeyd etmişdir.
Memarlıq xüsusiyyətləri
Alahan monastırı geniş bir sahədə yerləşən bir kompleksdir. Bu kompleks, Qərb kilsəsi (Evangelist basilica), Monastır və Şərq kilsəsi, qaya oyma keşiş otaqları ilə ətrafdakı məzarlardan meydana gəlmişdir. Kompleksin daş işçiliyi və motivlərlə bəzədilmiş zəngin bəzəkləri dövrün ən usta əllərindən çıxdığını göstərir. Çox təəssüf ki, Qərb kilsəsi yıxılmışdır. Şərq kilsəsi isə bir abidə olaraq varlığını davam etdirməkdədir.
Şərq kilsəsi diqqətli bir işçiliklə kəsmə daşlardan inşa edilmişdir. Kilsənin dəyişik yerləri qabartma bəzəklər ilə bəzədilib. Düzbucaqlıya yaxın planlı qübbənin binanı aşan divarlarında hər cəbhədə bir ədəd olmaq üzrə dörd pəncərə var. Kilsə altmış yetmiş il sonra (532–537) inşa ediləcək olan İstanbuldakı Ayasofya kilsəsi ilə ortaq xüsusiyyətlərə malikdir.
Arxeoloji işlər
Alahanda 1955–1972-ci illər arasında Alman arxeoloqu, professor Michael Gough (1916–1973) tərəfindən elmi qazıntılar aparılmışdır. Bu qazıntılar zamanı Gough bir ara Ankarada İngilis arxeologiya institutu müdiri də iştirak etmişdir. Bu institutun ilk müdiri yenə Mersində Yümüktəpə qazıntılarını icra edən John Garstang idi (1876–1956).
Alahan monastırı 25 fevral 2000-ci il tarixində Dünya Mədəniyyət Mirasına namizəd siyahısına əlavə olunmuşdur. Türkiyə siyahısında 12-ci sıradadır.
Vladiqafqaz
Vladiqafqaz (, 20 iyul 1990-cı ilə qədər Orconikidze (Орджоникидзе),, , ; tarixi Azərbaycandilli mənbələrdə Vələdiqafqaz  ) — Şimali Osetiyanın paytaxtı, Rusiyanın cənubunda şəhər. 2015-ci ilə görə əhalisi 308.190 nəfərdir.
Etimologiyası
Vladiqafqaz adı Pavel Potemkinin burada tikdirdiyi qalaya verdiyi rus dilində Vladey Kavkazom  adından qaynaqlanır. Bu barədə general Potemkin qalanın əsasının qoyulduğu 25 aprel 1784-cü ildə yazdığı raportda bildirir. Şəhər 1931–1944 və 1954–1990 illərdə Orconikidze, 1944–1954-cü illərdə isə Caucikau adlandırılıb.
Coğrafiyası
Şəhər Şimali Qafqazda, Terek çayının hər iki sahilində, Dəryal dərəsindən 30 km aralı yerləşir. Vladiqafqazdan Gürcüstan hərbi yolu başlanğıcını götürür.
İqlimi mülayimdir. Qışı sakit, yayı uzun lakin yağıntılı keçir. Yanvarın orta temperaturu −1,9 °C, iyul ayının orta tempraturu +20,7 °C təşkil edir.
Tarixi
Vladiqafqazın əsası qala kimi 1784-cü ildə Gürcüstan hərbi yolunun tikintisi və Rusiya imperiyası ilə Gürcüstan arasında bağlanmış Georgiyevsk traktatının imzalanması ilə əlaqədar Dəryal dərəsində tikilib. Rəsmi versiyaya əsasən qala inquş kəndi olan Zaur vəya Zaurkovun ərazisində salınıb. Başqa məlumatlara görə bu yerdə Kapkay adlı osetin kəndi yerləşirdi, lakin bu məlumat həqiqətə uyğun olmadığına görə təsdiqini tapmayıb. 1860-cı ildən etibarən şəhər statusunu alıb. 1863-cü ildən 1920-ci ilə qədər Rusiya imperiyasının Terek vilayətinin mərkəzi olub. XX əsrin əvvəllərində Vladiqafqaz bolşevik inqilabi hərəkatının mərkəzlərindən biri olub.
Çin dalaqotu
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Sinan Şamil Sam
Sinan Şamil Sam — Almaniya azərbaycanlılarından olan ağır çəkili peşəkar boksçu. Əsli Türkiyənin Qars şəhərindəndir.
Həyatı
Əsli Cənubi Azərbaycandan Amasyanın Penbek kəndinə, oradan da 1926-cı ildə Qarsın Akyaka Şahnalar kəndində yerleşən Oruc Samın nəvəsi idi.
Sinan Şamil Sam 1974-cü ildə Almaniyanın Frankfurt şəhərində anadan olub. Həvəskar boks üzrə doqquzqat Türkiyə çempionu olub. 1992-ci ildə dünya çempionu adını qazanıb. 1999-cu ildə böyüklər arasında da dünya çempionu olmağı bacarıb. 15 aprel 2000-ci ildə peşəkar boksa başlayıb. 12 oktyabr 2002-ci ildə polşalı Przemyslaw Saletı məğlub edərək Avropa çempionu olub. "Boğazın buğası" ləqəbi ilə tanınıb.
Keçirdiyi 35 döyüşün 31-də qalib gəlib. Bu qələbələrin 16-nı nokautla qazanıb. Qızıl kəməri iki döyüşdə qorumağı bacarıb.
O, uzun müddətdir qara ciyər çatışmazlığından əziyyət çəkirdi. Sam ilk dəfə 2010-cu ildə müalicə olunub. Amma bu Noyabrın əvvəllərində o, eyni diaqnozla xəstəxananın reanimasiya şöbəsinə yerləşdirilib. Həkimlərin səylərinə baxmayaraq, qaraciyər xəstəliyindən əziyyət çəkən Sinan Şamil Samı xilas etmək mümkün olmayıb.