cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Livan
Coğrafiyası
thumb|200px|right|Livanın coğrafiyası Livan Respublikasının ərazisi 10.452 km² — dir. Ərazisinin böyüklüyünə görə dünyada 161-ci yeri tutur. Şimal-şərqdəki Biqa vadisindən başqa bütün ərazisi dağlıq ərazilərdir. Asiya qitəsinin cənub-qərbində yerləşir. Şimal və şərqdən Suriya, cənubdan Fələstin və İsrail ilə həmsərhəddir. Qərb sərhədlərini Aralıq dənizinin suları yuyur. Livan əsrarəngiz təbiətə malikdir, onu Yaxın Şərqin İsveçrəsi, Aralıq dənizinin "incisi" adlandırırlar. Təbii şəraitinə görə ölkə ərazisini 4 təbii coğrafi rayona bölürlər: Sahil düzənliyi, Cəbəli-Lübnan (Livan) dağ massivi, Biqa çökəliyi, Cəbəlüş-Şərqi və Cəbəlüş-Şeyx dağları. Sahil xəttinin uzunluğu 225 km-dir. Paytaxtı Beyrut şəhəridir. Livan su ehtiyatları ilə zəngindir. Litani çayı quraqlıq cənub rayonları üçün əsas su mənbəyidir.
Tarixi
Livan qədim Sami dillərində Laban — ağ deməkdir. XVI əsrin əvvəllərindən Birinci dünya müharibəsinin sonunadək Livan Osmanlı İmperiyasının tərkibinə daxil olmuşdur. 1918-ci ilin payızında ingilis-fransız hərbi qüvvələri ölkəni işğal etmişdir. 1920-ci ildən Livan Fransanın mandatı altında olan ərazisi olmuşdur. 26 may 1926-cı ildə Fransanın ali komissarı Livanı Respublika elan etmiş, Livan konstitusiyasını bəyan etmişdir, lakin Fransa Livanın xarici əlaqələr və müdafiəsi üzərində nəzarət hüququnu özündə saxlamışdır. 22 noyabr 1943-cü ildə ölkənin suverenliyini məhdudlaşdıran Konstitusiyanın bəzi maddələrinə dəyişikliklər edildikdən sonra Livan rəsmi olaraq Respublika elan edilmişdir.
1943-cü ildə Livan müstəqil Respublikası yarandığı vaxtdan müsəlman və xristian icması liderləri arasında saziş imzalandı. Bu sazişə əsasən prezident xristian maqonitlər arasından seçilir. Baş nazir yalnız sünnü müsəlman, parlamentin sədri isə şiə müsəlman olmalıdır. 31 dekabr 1946-cı ildə Fransa hərbi qüvvələrinin Livanın ərazisindən tamamilə çıxarılması başa çatmışdır. 1978-ci il martın 19-da İsrail qoşunlarının Livana müdaxiləsindən sonra 16 iyun 2000-ci ildə BMT Təhlükəsizlik Şurası tərəfindən 425 saylı qərar qəbul edilmiş və bu qərar əsasında ölkənin cənub rayonlarına BMT-nin müvəqqəti qüvvələri yerləşdirilmişdir. 1982-ci ilin yayında İsrail təcavüzü nəticəsində Livan ərazisinin bir hissəsi işğal edilmişdir. Həmin ərazilər 1985-ci ilin iyun ayına qədər işğal altında olmuşdur. BMT Təhlükəsizlik Şurasının 425 saylı qətnaməsinə uyğun olaraq Livan ilə İsrail arasında BMT kartoqrafları tərəfindən sərhəd bölgüsü həyata keçirilmiş, İsrail qoşunları Livan ərazilərini tərk etmiş və "Mavi xətt" — təhlükəsizlik zonası yaradılmışdır. Livan və Suriya Şiba fermasının İsrail nəzarətində qalması ilə bağlı qeyd olunan sərhəd bölgüsünə etiraz etsələr də, BMT TŞ qətnaməsini qəbul etmişlər.
2005-ci ilin may ayında Səəd Həriri Misir və İordaniyanın İsrail ilə separatçı sülh müqaviləsi bağlamasına baxmayaraq, Livanın İsrail ilə sülh müqaviləsi imzalayan son ərəb dövləti olacağını bəyan etmişdir. Ölkədə mövcud olan xristian qüvvələr konfessional (din üzərində qurulmuş) sistemin əsaslarının qorunması üçün çalışır və yalnız bəzi xırda islahatlara tərəfdardır. Xristian hərbi siyasi təşkilatlarının aparıcısı – "Livan qüvvələri"dir. Əsasən maruni burjuaziyasının, həmçinin, xristian burjuaziyasının qüvvələrini əks etdirən "Kətaib" (Falanqa) partiyası da ənənəvi nüfuza malikdir. Livanda müsəlman qruplaşmalar da fəaliyyət göstərir. Onlardan ən nüfuzlusu İran təmayüllü şiə təşkilatı olan Hizbullahdır.
Əhalisi
2007-ci ilin sonuna olan rəsmi təxminə əsasən ölkə əhalisi 3.759.136 nəfərdir. 2005-ci ilə olan məlumaata əsasən Livanda 116.214 nəfər erməni yaşamaqdadır. Onların 88.601 nəfəri qreqoryan, 20.259 nəfəri katolik, 7.354 nəfəri isə protestantdır. Erməni toplumu Livan parlamentində 6 qriqoryan millət vəkili ilə təmsil olunur. Livanın şimalında 10 min nəfər Türkmən də məskunlaşmışdır.
Dini vəziyyət
Xristianlığın hələ birinci minilliyin I və II əsrinin əvvələrində yayıldığı Livanda əhalinin yarıdan çoxu müsəlman, az hissəsi isə xristiandır. Livan müsəlmanları (İslam VII əsrin ortalarında ölkəyə daxil olmağa başlayıb) sünnü (26%), şiəyə (27%) və dürziyə (7%) bölünür. Az sayda nüseyrilər də mövcuddur. Sünnülər əsasən Şimali Livanda və Beyrutda, onların ətraf ərazilərində, şiələr cənubi Livanda və Biqa vadisində, dürzilər — Livanın dağlıq ərazilərində yaşayırlar.
Xristian qanadlarından ən böyüyü marunilərdir (əhalinin 23 %). Maruni dini təriqətinin inancı əvvəllər diofizitlik və monofizitlik arasında orta mövqe tutan monofelistlik idi. İsa Məsihin ikili təbiətini etiraf edən monofelitlər, eyni zamanda qeyd edirdilər ki, ikili təbiət vahid iradə təcəssüm etdirirdi. XVI əsrin sonlarında Maruni Kilsəsi özünün müstəqil təşkilatçılığını və köhnə mərasimlərini saxlamayaraq Roma katoltikliyinin ehkamlarını qəbul etdi və Roma ilə birgə uniyaya daxil oldu. İndi marunilərə bütün Livanda rast gəlmək mümkündür, lakin onlar əsasən Cəbəli-Lübnanda məskunlaşıblar.
Sayına görə sonrakı xristian qanadı rumi ortodokslardır (əhalinin 7 %-i). Livanın pravoslav əhalisi qonşu Suriyanın pravoslav əhalisi ilə birgə avtotekfal Antioxiya Pravoslav Kilsəsinə malikdirlər. Rumi ortodoksların yarısı Şimali Livanda, dörddə bir hissəsi Cəbəli-Lübnanda məskunlaşıb. Ortodoks kilsəsinin rəhbərliyində daxili çəkişmələr nəticəsində XVIII əsrin əvvəllərində Roma Papasının hakimiyyətini tanıyan bir qrup rumi ortodokslardan ayrıldı. Bu qrup (melkit katoliklər adlanırdı) rumi katolik kilsəsini yaratdı (ölkə əhalisinin 5% aiddir). Marunilərdən və rumi katoliklərdən başqa ölkədə erməni-katoliklər (25 min nəfər), latın ənənəli katoliklər (20 min nəfər, əsasən əcnəbilər), süryani katoliklər (18 min nəfər), xaldo-katoliklər (6 min nəfər) də vardır.
Livanda az sayda süryani ortodokslar (10 min nəfər) və nəsturilər yaşayır.
Livanda yaşayan ermənilərin əksəriyyəti erməni-qriqoryanlardır (əhalinin 5%-i). Bütün erməni-qriqoryan əhalinin yarısı Beyrut və onun ətraf rayonlarında cəmləşib. Bundan başqa, ermənilər arasında erməni-katoliklərə (19 min nəfər) və protestantlara (sonuncular Yaxın Şərqdə erməni yevangelist kilsələri Birliyinə birləşiblər) da rast gəlmək mümkündür.
Livanda protestantların ümumi sayı 16 min nəfərdir. Onların əksəriyyəti xarici vətəndaşlardır. Yaxın Şərqdə erməni Yevangelist Kilsələri Birliyinin üzvlərindən başqa, presviterianlar, anqlikanlar, baptistlər, nazarilər, yeddinci günün adventistləri, Yehovanın şahidləri və s. vardır. Livanda iudaizm tərəfdarlarına da rast gəlmək olar (0,4 %).
İqtisadiyyatı
Ölkənin iqtisadiyyatının sənaye və kənd təsərrüfatı sektorları inkişaf etməmiş, lakin ticarət, turizm və bank sahələrində Livan yüksək nailiyyətlər əldə etmişdir. İqtisadiyyatın əksər sahələrində xarici kapital geniş yer tutur. Milli gəlirin, təxminən, 15%-i sənayenin payına düşür. İstehsalın böyük bir hissəsini ənənəvi sahələrdən olan tekstil, yeyinti, tikinti materialları və neft emalı sahələri təşkil edir. Ölkənin milli gəlirinin 10%-i kənd təsərrüfatına aiddir. Əsas ərzaq məhsulları xaricdən idxal edilir. Azərbaycan ilə Livan arasında idxal 37.3 min ABŞ dolları, ixrac isə 17589.9 min ABŞ dolları təşkil edir (2009-cu il). Xarici ticarət və turizm iqtisadiyyatın çox mühüm sahələrindən biridir.
Mənsur Vəkilov
Mənsur Vəkilov – şair, tərcüməçi, ssenarist, jurnalist. Əməkdar incəsənət xadimi (2003), "Literaturnıy Azerbaydjan" jurnalının baş redaktoru.
Görkəmli səhiyyə təşkilatçısı Fəxri Vəkilovun oğlu, ADR Parlamentinin üzvü, Azərbaycanda səhiyyənin ilk təşkilatçılarından biri olan Məmmədrza ağa Vəkilovun nəvəsi.
Həyatı
1939-cu ildə Bakıda ziyalı ailəsində ailəsində anadan olmuşdur. Əslən Qazax rayonunun Yuxarı Salahlı kəndinin Vəkilovlar soyundandır. 1961-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin bitirmişdir. 1963-cü ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin orqanı olan "Литературный Азербайджан" jurnalında çalışmış,ədəbi işçidən Baş redaktora kimi böyük bir yol keçmişdir. Azərbaycan ədəbiyyatının rus dilində təbliği kimi mühüm işin başında duranlardan biri, Azərbaycan yazıçılar birliyinin katibi olmuşdur. Onun qələmindən çıxan nəzm nümunələri Ukrayna, gürcü, latış və digər xalqların dillərinə tərcümə olunmuşdur. Onun şeirlərini rus dilindən doğma dilimizə S.Məmmədzadə,N.Həsənzadə,F.Qoca, Ə.Muxtar, Ç. Əlioğlu tərcümə etmişlər.
Mənsur Vəkilov böyük tərcüməçilik fəaliyyətilə məşğul olmuş Səməd Vurğun, Hüseyn Arif, Vaqif Səmədoğlu, Əbülhəsən, Bəxtiyar Vahabzadə, Əli Kərim, Fikrət Qoca, Sabir Əhmədov, Vaqif Musa, Əkrəm Əylisli, Çingiz Əlioğlunun bir sıra şer və əsərlərini rus dilində səsləndirilmişdi.
Mənsur Vəkilov öz vətənində geniş oxucu kütləsi üçün müəyyən dərəcədə yad dildə – rusca yazıb, yaratsa da, öz dədə-baba yurdunun mənəvi örnəklərinə qırılmaz tellərlə bağlı, VARİSLİK DUYĞUSUNUN ÇOX GÜCLÜ OLDUĞU BİR SƏNƏTKARDIR. ONUN YARADICILIĞI BARƏDƏ ƏDƏBİ TƏNQİDİN FİKRİ BELƏDİR: o, sözün,sənətin qədrini bilən, şairlik adını uca tutan bir şəxsdir. Yazdıqları hay-küydən uzaq, təmkinli, həyalı poetik nümunədir.
2009-cu ildə Bakıda vəfat etmişdir.
Ailəsi
Mənsurun Vəkilovun xanımı İradə Vəkilova (1935-1998) görkəmli jurnalist, "Бакинский рабочий" (rus dilində) qəzetinin Baş redaktoru idi. Onun da qələmindən bir sıra əsərlər çıxmışdır. Iradə xanım Bakıda 2-ci Fəxri Xiyabanda dəfn olunmuşdur. İki övladı vardır: Məmmədrza (1964) və Rəna (1971).
Mükafatları
"Şərəf nişanı" ordeni və "Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasər Heyətinin fəxri fərmanı ilə təltif edilmişdir.
Əsərləri
Azərbaycan dilində: Payız uçuşu (1983).
Turdus merula simillimus
(Turdus merula simillimus) — cinsinə aid heyvan yarımnövü.
NGC 125
NGC 125 — Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktika. Göy üzündə Balıqlar bürcü istiqamətində yerləşir. S0-a tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 inç) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Stachys coccinea
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Martqopi döyüşü
Martqopi döyüşü 1625-ci ildə Gürcüstan Kartli çarlığı və Səfəvilər arasında hərbi qarşıdurma. General Georgi Saakadzenin rəhbərliyi ilə gürcülər I Şah Abbas-ın Səfəvi dəstəsini darmadağın etdilər.
1625-ci ilin yazında yaxınlaşan qiyamın qarşısını almaq üçün I Şah Abbas Qaraçaqay xanın komandanlığı ilə qoşunlarını Gürcüstana göndərdi. Kartlidə kütləvi qırğın və deportasiya siyasətini həyata keçirməyə çalışdı. Göründüyü kimi Şah Georgini Səfəvi generalına müşavir təyin etdikdən sonra oğlu Paatanı girov götürdüyü üçün Georgiyə tam etibar etmirdi. Düşmən ordusunda Georgi tərəfində onun başqa bir oğlu Avtandil də var idi. Georginin məsləhəti ilə Qaraçaqay xan qoşununun çox hissəsini Cavaxetiyanın müxtəlif bölgələrinə göndərdi, onların dağılmasını və məğlub olmalarını asanlaşdırdı. Gürcülər uğurlarını baş komandan Saakadzenin hazırlıqlarına borc bilirlər. Üsyan başçılarının planlarına görə gürcülər düşərgəyə planlaşdırılandan daha əvvəl hücum etməli idilər; Saakadze və ətrafındakılar Səfəvi ordusunun komandirlərini öldürməli idilər. Martın 25-də, səhər tezdən Kartli və Kaxetiya qoşunları düşmən düşərgəsinə yaxınlaşdı. Səs-küyü eşidən mühafizəçilər həyəcan siqnalını verdilər. Bütün Səfəvi komandirləri Qaraçaqay xanın çadırına toplaşaraq Georgini də çağırdılar. Georgi Qaraçaqay xanını oğlunun köməyi ilə öldürdü, Avtandil isə Qaraçaqay oğlunun canını aldı. Çox keçmədi ki, Georgi və ətrafındakılar heyrətlənmiş Səfəvi komandirlərini öldürdülər. İkinci komandir Zurab Eristavi (Araqvi şahzadəsi-Kartli Krallığının knyazlığı) rəhbərliyi altında olan gürcülərin geri qalanı o dövrdə heç bir rəhbər olmadan qalan çaşqın düşmənin üstünə girdilər. Bütün axşam şiddətli və qanlı bir qırğından sonra gürcülər sarsıdıcı qələbə qazandılar. Martqopi döyüşü haqqında məlumatlar "Kartlinin həyatı" nda və 17-ci əsrin bir türk salnaməçisi Mustafa Naima tərəfindən verilmişdir. Döyüşün ardından gürcülər Tiflisi aldılar və Səfəviləri başqa bölgələrdən qovdular, döyüşdə iştirak etməyən Şah ordusunun yarısı isə yenə də təsirli bir şəkildə qaldı.
Ramiz Məmmədov (futbolçu, 1972)
Ramiz Mehman oğlu Məmmədov (21 avqust 1972, Moskva, SSRİ) —  Azərbaycan əsilli rusiyalı futbolçu, müdafiəçi. Rusiya millisinin heyətində çıxış edib.
Klub
Spartak Moskvanın yetirməsi, onun heyətində 1992-1998-ci illərdə çıxış edirdi və beş dəfə ölkə çempionatının qalibi olmuşdur. 1998-1999-cu illərdə Arsenal Tula və Krılya Sovetov komandaların şərəfini qoruyurdu, sonra isə Dinamo Kiyev komandasına transfer olunaraq, burada ölkə çempionluğunu qazanmışdır. 2000/01 mövsümündə Avstriyanın Şturm Qrats klubunda çıxış edirdi. 2002-ci ildə Volqar klubu ilə müqavilə bağladı. Daha sonra Rusiyaya qayıtdı və 2003-cü ildə çıxış etdiyi Luç-Energiya klubunda İkinci divizionu nun "Vostok" zonasının birinciliyində kiçik qızıl medal qazanmışdır, ondan sonra karyerasını bitirmək qərarını aldı.
Rusiya Premyer Liqasında 139 oyunda 7 qol vurmuşdu.
Milli
1994-1998 illərdə Rusiya millisində 10 oyun keçirtmişdir, ilk oyununu 17 avqust 1994-cü ildə Avstriya milli futbol komandasına qarşı olmuşdur.
Yığmada oynayan ilk Birinci divizion oyunçusu kimi tarixə düşmüşdü, belə ki, 18 noyabr 1998-ci ildə Arenal Tula komandasının oyunçusu olaraq Braziliya millisinə qarşı oyunda iştirak etmişdir
Anna Kamenkova
Anna Semyonovna Kamenkova-Pavlova — Rusiya aktrisası.
Həyatı
Anna Semyonovna Kamenkova 27 aprel 1953-cü ildə anadan olub. İlk dəfə 5 yaşında kinoya çəkilib. M.Şepkin adına Teatr Məktəbində (1974) təhsil alıb. Rusiyanın əməkdar artistidir (1985).
Turdus merula mandarinus
—  cinsinə aid heyvan yarımnövü.
Əbu əl-Fəth Mənuçöhr xan
Əbu əl-Fəth Mənuçöhr xan (vəf. 1636) — Səfəvi rəsmisi və erməni mənşəli qulam.
Əsərləri
Mənuçöhr xan astronomiyaya güclü marağı olan aparıcı sənət hamisi idi. Dövrün ən yaxşı təsvir edilmiş əlyazmalarından birini, 1630–1633-cü illər arasında kopyalanan Əbdürrəhman əs-Sufinin "Süvar əl-Kəvaqib əl-Tahibitah" ("sabit ulduzların təsviri") adlı bir farsca tərcüməsini tapşırdı və bu əsər Nyu-York Dövlət Kitabxanası kolleksiyasında qorunur.
1632–1633-cü illərdə Mənuçöhr xan sonradan Mənuçöhr qlobusu olaraq bilinən bir göy cismi istehsal etmək üçün Həsən ibn Səəd əl-Qani, usta Malik Huseyn Nəqqaş İsfahani və Rizvan bəy Zarnişana tapşırıq verdi.
Zəngəzur Milli Parkı
Zəngəzur Milli Parkı (tam adı: Akademik Həsən Əliyev adına Azərbaycan Respublikasının Zəngəzur Milli Parkı) – 2003-cü ilin 16 iyun tarixində Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonunun inzibati ərazisinin 12131 hektarında yaradılmışdır. 2009-cu il 25 noyabr tarixinədək Akademik Həsən Əliyev adına Ordubad Milli Parkı adlanmış, həmin tarixdə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə adı dəyişdirilmişdir. Ordubad Milli Parkının ərazisi Şahbuz, Culfa, Ordubad rayonlarının torpaqları hesabına genişləndirilərək sahəsi 42797,4 hektara çatdırılmışdır. Milli Parkla yanaşı, xüsusi mühafizə olunan təbiət ərazisinin 27870,0 hektarında Ordubad Dövlət Təbiət Yasaqlığı yerləşir.
Coğrafiyası
Orta hündürlüyü 3200 metrə çatan Zəngəzur silsiləsi Kiçik Qafqazın bütün silsilələrindən yüksəkdir. Onun ən yüksək zirvəsi olan Gəmiqaya Zəngəzur Milli Parkının ərazisində olmaqla 3906 metrdir. Bu eyni zamanda Kiçik Qafqazın Azərbaycan Respublikası ərazisində ən yüksək zirvəsidir. Zəngəzur silsiləsinin sonuncu üçüncü hissəsi Soyuq dağdır ki, o da Zəngəzur Milli Parkının ərazisinə daxildir. Soyuq dağın mütləq yüksəkliyi 2000–3000 metr arasında tərəddüd edir. Bu hissə 12 km-lik bir məsafədə həm cənub, həm də qərb istiqamətində alçalır. Burada uçurumlu yamaclar, dar su ayrıcları var. Aşınmış süxurlar çox geniş yayılmışdır. Soyuq dağda qədim buzlaq relyefi azalır və relyeflərin alçalması ilə əlaqədar olaraq yox dərəcəsinə çatır.
thumbnail|Zəngəzur Milli Parkının [[Culfa rayonu|Culfa hissəsi]] Zəngəzur Milli Parkının yaradılmasında məqsəd ərazidə ayrı-ayrı komponentlərin mühafizəsi, ərazinin özünəməxsus iqlim, relyef və digər fiziki-coğrafi xüsusiyyətlərə malik olması, burada müxtəlif növ heyvanların, o cümlədən, endemik növlərin qorunub saxlanması ilə yanaşı, ərazi üçün səciyyəvi olan fauna növlərini qoruyub saxlamaq, ekoloji monitorinqi həyata keçirmək, əhalini ekoloji maarifləndirmək, turizm üçün əlverişli şərait yaratmaqdan ibarətdir. Zəngəzur Milli Parkının ərazisinin çox hissəsi dağlıqdır. Yayı quraq keçən soyuq iqlimi var. Orta temperatur yanvar ayında 3–100J-dək, iyulda 10–250J-dəkdir. Əsasən boz, çəmən-boz, allüvial-çəmən, dağ-meşə, çimli, dağ-çəmən torpaqlar yayılmışdır.
Zəngəzur Milli Parkının su şəbəkəsini əsasən ərazidən axan çaylar təşkil edir. Ordubad rayonunun ərazisində çay şəbəkəsi bərabər inkişaf etməmişdir. Ərazidən axan çaylardan Gilançay, Düylünçay, Vənəndçay, Əylisçay, Ordubadçay, Gənzəçay, Kotamçay, Kilitçay öz mənbələrini bulaqlardan, yağış və qar sularından götürür. Başlanğıcını Göygöldən götürən Sağarsu çayı Gilançaya tökülür.
Flora və faunası
Naxçıvan Muxtar Respublikası ərazisində 38 növ və yarımnöv sürünənlər mövcuddur. Bunlardan 5 növ tısbağa, 12 növ və yarımnöv ilanlara rast gəlmək olar. Xəzər tısbağası, Aralıq dənizi tısbağası, yovşanlıq girdaban kərtənkələsi, Kiçik Asiya gürzəsi, Kiçik Asiya kərtənkələsi, Zaqafqaziya təlxəyi, ox ilanı qorunduğu üçün Qırmızı kitaba salınmışdır. Ərazidə 217 növ və yarımnöv quşa rast gəlinir ki, bunlardan 15 növü "Qırmızı Kitab"a daxil edilmişdir. Naxçıvan Muxtar Respublikasında 62-yə qədər məməli heyvan növünə və ya yarımnövünə təsadüf edilir. Bunlardan 32 növ və ya yarımnövə Zəngəzur Milli Parkının və Ordubad Dövlət Təbiət Yasaqlığının ərazisində rast gəlinir. Naxçıvan Muxtar Respublikası ərazisində 12 növ yırtıcı heyvan yayılmışdır. Bunlardan Milli Parkın ərazisində canavar, çaqqal, adi tülkü, zolaqlı kaftar, daşlıq dələsi, porsuq, meşə pişiyi və s. rast gəlmək mümkündür. Zəngəzur Milli Parkının və Ordubad Dövlət Təbiət Yasaqlığının ərazisi ali və nadir bitkilərə görə də zəngindir. Belə ki, Muxtar Respublika ərazisində bitən 110 növ ali və nadir bitkidən 77 növü Milli Parkın və Yasaqlığın ərazisində mövcuddur.
Tacik dili
Tacik dili ( [za’bɔːni tɔːd͡ʒi’ki], eləcə də форси́и тоҷикӣ́ [fɔːr’siji tɔːd͡ʒi’ki] "tacik fars dili") — Orta Asiyada yaşayan taciklərin(farsların) danışıq dili, Tacikistanın rəsmi dövlət dili. tacik dili Fars dilləri qrupuna daxildir
Jurahon Rahmonov
Jurahon Rahmonov (tam adı: Jurahon Rahmonberdiyeviç Rahmonov, ; ) — Qırğızıstan aktyoru və teatr xadimi, Babur adına Oş Dövlət akademik özbək musiqi və dram teatrının qurucusu, Özbəkistan SSR əməkdar artisti (1974), Böyük Vətən müharibəsi veteranı.
Həyatı
Jurahon Rahmonov 18 avqust 1917-ci ildə Oş şəhərində anadan olmuşdur. O, (indi Babur adına) Kirov adına Oş özbək dram teatrının banilərindən biridir.
Atası Rahmonberdi Madazimov Qırğızıstan teatr hərəkatının təsisçisi və təşkilatçısı, Babur adına Oş Dövlət akademik özbək musiqi və dram teatrının qurucusu və ilk bədii direktoru, yazıçıdır.
Stachys chamissonis
(Stachys chamissonis) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
İlk gürcü tipoqrafiyası abidəsi
İlk gürcü tipoqrafiyası abidəsi — Tbilisi nin tarixi rayonu Qədim şəhərdə, II İrakli meydanında yerləşən abidə.
Tarixi
290px|thumb|right Abidə çar Rostomun hamamları və Kür çayının sahilində ilk tipoqrafiya nın yanında ucaldılmışdır. Tipoqrafiya 1709-cu ildə çar VI Vaxtanq tərəfindən əsası qoyulmuşdur. Burada Rustavelinin «Pələng dərisi geymiş pəhləvan» poeması çap edilmişdir.
Ədəbiyyat
''Свириденко О. Н.'' Тбилиси за неделю. Путеводитель. — С. Петербург: Своё издательство, 2015. 174 с. ISBN 977-5-4386-0854-7
Xarici keçidlər
İlk gürcü tipoqrafiyası abidəsi
Turdus olivaceus abyssinicus
(Turdus olivaceus abyssinicus) — cinsinə aid heyvan yarımnövü.
Makemake (cırtdan planet)
Makemake (kiçik planetlər təsnifatında 136472 Makemake; simvolı: ) — Günəş sistemində yerləşən cırtdan planet. Koyper qurşağında yerləşən məlum olan ikinci ən böyük kosmik cisimdir və ölçüsü Plutonun 2/3-nə bərabərdir. Makemakenin S/2015 (136472) 1 adlandırılan bir məlum təbii peyki vardır. Makemakenin orta səth temperaturunun −230 °C göstərici ilə çox aşağı olması, səthin Metan, Etan və ehtimal ki, Azot buzları ilə örtülü olmasını bildirir.
Makemake Mayk Braunun rəhbərlik etdiyi komanda tərəfindən 31 mart 2005-ci ildə kəşf olundu. Buna baxmayaraq, cırtdan planetin kəşfi ictimaiyyətə 29 iyul 2005-ci ildə açıqlandı. Əvvəlcə 2005 FY9 olaraq adlandırılsa da, daha sonra 136472 kiçik planet kodu ilə təsnif olundu. Beynəlxalq Astronomiya İttifaqı tərəfindən kəşfin cırtdan planet olaraq qəbul olunması ehtimalına görə, ona Pasxa adasında yaşayan rapanui xalqının yaradıcı tanrısı hesab olunan Makemakenin adı verildi.
Kəşfi
Makemake Mayk Braunun rəhbərlik etdiyi komanda tərəfindən 31 mart 2005-ci ildə Palomar Rəsədxanasında aparılan müşahidələrin nəticəsi olaraq kəşf edilsə də, bu kəşf ictimaiyyətə 29 iyul 2005-ci ildə açıqlandı. Komanda izlədikləri parlaq kosmik cisimlər olan Erida və Makemakenin kəşfinin elanını hesablamalar dəqiqləşənə qədər təxirə salmağı düşünürdü. Buna baxmayaraq, müşahidələr apardığı digər bir kosmik cisim olan Haumeanın İspaniyada başqa bir komanda tərəfindən də kəşf olunması iddiasının olması səbəbindən elanı daha tez verdilər.
Nisbi parlaqlığına baxmayaraq (Plutonun beşdə biri qədər) Makemake Koyper qurşağında yerləşən kosmik cisimlərdən çox da gec kəşf edilmədi. Kiçik planetlərin əksəriyyəti axtarılan zaman tədqiqatlar ekliptika müstəvisi ətrafındakı səma hissələrində həyata keçirilir. Makemakenin yüksək orbit meylinə sahib olması kəşf edildiyi Veronikanın Saçları bürcü istiqamətinin gec öyrənilməsinə səbəb oldu. Nəticədə cırtdan planet daha öncə aparılan müşahidələr zamanı diqqətdən yayına bilmişdi.
Orbitinin müəyyən edilməsi nəticəsində daha əvvəl çəkilən şəkillər əsasında Makemakenin təsvirinin ilk dəfə 29 yanvar 1955-ci ildə çəkildiyi məlum olmuşdur.
1930-cu illərdə Klayd Tambo tərəfindən Plutonun müşahidə olunduğu dövrdə Neptundan kənarda yerləşən kosmik cisimlər arasında Makemake səmada görülə biləcək parlaqlığa sahib olan tək kosmik cisim idi. Klayd Tambonun Plutonu kəşf etdiyi dövrdə Makemake Buğa və Arabaçı bürclərinin sərhədlərinə yaxın, ekliptika müstəvisinin kəsişməsi istiqamətində yerləşirdi. Buna baxmayaraq, bu yerləşdiyi yer həm də Süd Yoluna yaxın yerləşdiyi üçün Makemakeni ulduzların sıx parıltılı fonunda müşahidə etmək mümkün olmurdu. Bu səbəblə Klayd Tambo Plutonu kəşf etdikdən sonra bir neçə il ərzində də müşahidələr aparsa da Neptundan kənarda yerləşən başqa kosmik cisim kəşf edə bilmədi.
Adlandırılması
Cırtdan planetin kəşfi açıqlandıqdan sonra şərti olaraq 2005 FY9 olaraq adlandırıldı. Bununla yanaşı, Pasxa bayramından sonra kəşf olunduğu üçün cırtdan planetə Şərq dovşanı kod adı verilmişdi.
Stachys debilis
(Stachys debilis) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Makemake (cırtdan planet)
Adlandırılması
Beynəlxalq Astronomiya İttifaqının qərarına görə Koyper qurşağında yerləşən kosmik cisimlər Yunan-Roma mifologiyasını çıxmaqla, digər mifologiyalardakı tanrı adları ilə adlandırılırdı. Bu səbəblə də cırtdan planet Pasxa adasının yerliləri olan rapanui xalqının mifologiyasında insanlığın yaradıcısı və bərəkət tanrısı hesab olunan Makemakenin adı ilə adlandırıldı. Bununla da cırtdan planet adlandırılarkən onun Pasxa günü ilə bağlılığı da nəzərə alınmış oldu.
Orbit və təsnifatı
250px|thumb|left|Makemake (göy), [[Haumea (cırtdan planet)|Haumea (yaşıl) və Plutonun (qırmızı) orbitləri.]] 2019-cu ilin aprel ayında müşahidə olunduğu zaman Makemake Günəşdən 52,5 AV məsafəsində yerləşirdi Makemake Haumeanın orbitinə oxşayan orbit yoluna sahibdir. Orbitin meyilliyi 29°-ə bərabərdir və 0,16 göstərici ilə mülayim ekssentrisitetə sahibdir. Buna baxmayaraq, Makemake Haumeaya nisbətən Günəşdən daha uzaqda yerləşən orbitə sahibdir. Buna uyğun olaraq Makemake Pluton və Haumeya nisbətən Günəşin ətrafında daha uzun müddət ərzində dövr edir. Belə ki, Pluton 248, Haumea 285 Yer ili ərzində bu dövrəni başa vurduğu halda, Makemake Günəş ətrafındakı tam dövrəsini 305 ilə tamamlayır. Hal-hazırda Makemake və Haumea ekliptika müstəvisindən uzaqda, 29° meyillilikdə yerləşir. Haumea orbitində afeli nöqtəsini 1992-ci ildə keçdiyi halda, Makemake bu nöqtəsinə 2033-cü ildə çatacaqdır.
Makemake klassik Koyper qurşağı cismidir. Belə ki, onun orbiti Neptunun cazibə qüvvəsindən birbaşa təsirlənməyəcək qədər uzaqlıqda yerləşir. Neptunla 2:3 nisbətində rezonansa sahib olan plutinolardan fərqli olaraq Koyper qurşağının klassik cisimləri bu qarşılıqlı təsirə məruz qalmır və bu səbəblə də perigeli nöqtələri Neptunun orbitini kəsib keçmir. Bu qrupa daxil olan kosmik cisimlər daha aşağı ekssentrisitetə (0,2) sahib olduğu üçün orbitləri planetlərinkinə yaxındır. Buna baxmayaraq, Makemake digər klassik Koyper qurşağı cisimlərindən fərqli olaraq dinamik isti sinfinə daxildir ki, bu da onun orbit meyilliliyinin yüksək olmasına səbəb oldu. Ehtimal olunur ki, Makemake Neptunla 13:7 nisbətində rezonansa sahibdir.
Parlaqlıq, ölçü və hərəkəti
200px|thumb|left|Makemakenin 16,9 görünən ulduz böyüklüyünə sahib təsviri. Makemake Plutondan sonra ən parlaq ikinci Koyper qurşağı cismidir. 2019-cu ilin mart ayında aparılan müşahidə zamanı görünən ulduz böyüklüyü 17,0 göstəricisinə bərabər idi Hal-hazırda Veronikanın Saçları bürcləri istiqamətində müşahidə olunsa da, 2027-ci ilin dekabr ayından Naxırçı bürcü istiqamətinə keçəcəkdir. Makemake sahib olduğu parlaqlığı ilə yüksək səviyyəli həvəskar teleskoplardan da görülə bilər.
Spitzer Kosmik Teleskopu və Herşel Kosmik Teleskopu tərəfindən aparılan infraqırmızı müşahidələr nəticəsində Makemakenin Plutonunkuna yaxın, 1360–1480 km radiusa sahib olduğu məlum olmuşdur. Makemake 2011-ci ildə ulduz keçidi etdiyi zaman ölçüləri (1502 ± 45) × (1430 ± 9) km olaraq müəyyən olunmuşdur. Makemake 0,810,01 - 0,810,02 göstərici ilə yüksək səviyyədə albedoya sahibdir.
Makemake öz oxu ətrafında 22,83 saat ərzində hərəkət perioduna sahibdir. 2009-cu ilə qədər cırtdan planetin öz oxu ətrafında hərəkət sürətinin 7,77 saat olduğu versiyası da var idi. Buna baxmayaraq, aparılan dəqiqləşdirmələr nəticəsində 22,83 saat göstəricisinin dəqiq olduğu qəbul olunmuşdur. Bu fırlanma müddəti cırtdan planet üçün uzun hesab olunur. Bunun belə olmasının səbəbi ilə bağlı iki versiya vardır. İlk versiya olaraq Makemakenin sahib olduğu peykinin onda səbəb olduğu qabarma-çəkilmə təsirinin gecikməyə səbəb olduğu düşünülür. İkinci versiya olaraq cırtdan planetin hələ məlum olmayan ikinci peyki səbəbindən gecikmənin yaşanması ilə bağlıdır. İkinci versiyanın bu gecikməni daha yaxşı açıqladığı qəbul olunmuşdur.
Makemake cəmi 0,03 maq göstərici ilə azca əyriliyə sahib amplituda ilə müşahidə olunur. Bu göstəricinin Yerdən aparılan müşahidələrdə Makemakenin qütbünün görülməsi ilə bağlı olduğu düşünülürdü. Buna baxmayaraq, S/2015 (136472) 1 peykinin Makemake ətrafındakı orbit müstəvisinin müşahidə olunması cırtdan planetin Yerdən müşahidə olunduğu zaman ekvator müstəvisi istiqamətindən görüldüyünə eyham vurur.
Spektr və səthi
250px|thumb|right|Makemake rəssamın təxəyyülündə. Makemake Pluton kimi müşahidə olunan spektrdə qırmızı görünür. Sahib olduğu qırmızılığı ilə cırtdan planet Eridanı geridə qoyur. Yaxın infraqırmızı spektr geniş Metan udma zolaqlarının olması ilə xarakterizə olunur. Metan Pluton və Eridada da müşahidə olunur, ancaq Makemakedə olduğu qədər geniş spektr izinə sahib deyildir.
Makemakenin səthinin spektral müşahidəsi nəticəsində orada ən azı bir santimetr böyüklüyündə dənəciklər halında Metanın olmasının lazım olduğu məlum olmuşdur. Bununla yanaşı, Günəşdən gələn şüalanmanın nəticəsində Metan fotolizinin baş verməsi səthdə böyük miqdarda Etan və Tholin, az miqdarda isə Etilen, Asetilen və Propanın yaranmasını zəruri edir. Tholinin müşahidə olunan spektrdəki qırmızı rəngdən məsul olduğu ehtimal olunur. Səthdə Azotun varlığına dair sübutlar əldə olunsa belə, səthinin 98%-nin Azot buzundan təşkil olunduğu Pluton və Tritondakı qədər Azot Makemakenin səthində mövcud deyildir. Azot buzunun nisbətən daha az olması, uzun müddət ərzində baş verən reaksiyalar səbəbindən bu maddənin tükənməkdə olduğunu düşünməyə əsas verir.
Spitzer Kosmik Teleskopu və Herşel Kosmik Teleskopu ilə aparılan uzaq infraqırmızı tədqiqatlar və submillimetr fotometrik müşahidələr nəticəsində Makemakenin homogen səthə sahib olmadığı məlum olmuşdur. Səthin çox hissəsi Metan və Azot buzlarından ibarətdir və bu sahələrdə albedo 78-90% aralığında dəyişir. Buna baxmayaraq, albedonun 2-12% və 3-7% aralığında dəyişdiyi tünd səthə sahib kiçik ərazilər də vardır. Bu qaranlıq ləkələr S/2015 (136472) 1 peyki kəşf edilməmişdən öncə müşahidə olunmuşdur. Bu da öz növbəsində müşahidə olunan ləkələrin peykə aid ola biləcəyini düşünməyə əsas verir. Buna baxmayaraq, 2005-2008-ci illərdə Herşel Kosmik Teleskopu ilə aparılan müşahidələr 2014-cü ildə aparılan spektral analizlərin nəticələri ilə qarşılaşdırıldı. Nəticədə məlum oldu ki, Makemakenin Azot və Metan buzu ilə örtülü səthində qarışıq tərkibli üzvi maddələrdən təşkil olunmuş ərazilər vardır. Buna baxmayaraq, Azot və Metan tərkibli ərazilərdə uyğun nisbətdə homogenlik də müşahidə olunmuşdur. Əldə edilən bu nəticələr 2006-2013-cü illər aralığında Milli Qalileo Teleskopu ilə aparılan müşahidələrdən əldə edilən və cırtdan planetin təqribən 80%-ni əhatə edən yeni görüntülər və infraqırmızı spektr nəticələri ilə də qarşılaşdırıldığı zaman öz təsdiqini tapdı. Bu nəticələr spektrdəki dəyişikliyin həqiqətən də əhəmiyyətsiz olduğunu və homogen bir səthin ola biləcəyini düşünməyə əsas verdi.
Atmosferi
190px|thumb|left|Makemakenin hərəkətinin [[Yeni üfüqlərdən müşahidəsi. 2007-ci ilin oktyabrı ]] Makemakenin Plutona oxşar atmosferə sahib olduğu düşünülür, ancaq nisbətən daha zəif atmosfer təzyiqi vardır. 23 aprel 2011-ci ildə Makemake 18,0 görünən ulduz ölçüsü nə malik olan bir ulduzun önündən keçərkən ani olaraq ulduzun işığını kəsə bildi. Bu müşahidənin nəticələri Makemakenin əhəmiyyətli atmosferə sahib olmadığını və 4-12 nanobar atmosfer təzyiqinin olduğunu düşünməyə əsas verdi. Bunun əsas səbəbi cırtdan planetin kütləsinin az olmasıdır ki, yetərincə qazı atmosfer olaraq ətrafında toplaya bilmir.
Peyki
200px|thumb|Makemake və onun peyki. Makemakenin peyki S/2015 (136472) 1 olaraq adlandırılmışdır. Habbl teleskopu ilə aparılan müşahidələr nəticəsində peyk 2015-ci ilin aprel ayında kəşf olunmuşdur. Peykin kəşf edilməsi ictimaiyyətə 26 aprel 2015-ci ildə açıqlandı. Onu kəşf edən komanda peyki MK2 kod adı ilə qeydə almışdır. Bu kod ad peykin Makemake sistemindəki ikinci obyekt olması ilə bağlı verilmişdir. S/2015 (136472) 1 Makemakenin bilinən yeganə peykidir. Peykin aparılan müşahidələr nəticəsində 175 km diametrə sahib olduğu və Makemakedən 21000 km məsafədə yerləşən dairəvi olduğu ehtimal olunan orbitdə hərəkət etdiyi düşünülür. Peyk dairəyə yaxın formalı orbitində 12 gün ərzində tam dövrəsini başa vurur. Peykin dairəvi orbitə sahib olması ilə bağlı müşahidələr öz təsdiqini taparsa, bu onun keçmiş dövrlərdə baş verən kosmik hadisə nəticəsində meydana gəldiyinin sübutu olar. Müşahidələr daha elliptik orbitin olduğunu təsdiqləyəcəyi halda isə cismin sonradan cırtdan planetin cazibəsi nəticəsində tutulduğu ehtimalı daha güclü olacaqdır.
Makemake və Sedna Koyper qurşağında yerləşən cırtdan planetlər arasında ən az öyrənilənlər idi. Peykin kəşf olunması nəticəsində Makemakenin fiziki xüsusiyyətləri, kütləsi və sıxlığı haqqında daha dəqiq modelləmələr aparmaq və göstəricilər əldə etmək mümkün olmuşdur. Buna baxmayaraq, peyk Makemakedən fərqli olaraq asanlıqla müşahidə oluna bilinməyəcək qədər tutqun rəngə sahibdir. Bu səbəblə, Makemake orbiti boyunca yerini dəyişdirdikcə, cırtdan planetin parlaqlığı səbəbindən gözdən itəcəkdir.
Tədqiqat
Makemakenin daha ətraflı tədqiq olunması üçün ona göndəriləcək kosmik gəminin Yupiterin cazibə qüvvəsindən istifadə edərək sürətlənməsi lazımdır. Bu həyata keçiriləcəyi halda kosmik gəminin 21 avqust 2024 və ya 24 avqust 2036-cı ildə göndərilməsi mümkündür. Belə olduğu halda 12 il davam edəcək səfər zamanı kosmik gəmi cırtdan planetə yaxınlaşdığı zaman Günəşdən 52 AV məsafədə yerləşmiş olardı.
Yasavul (rütbə)
Yasavul — mənşəcə monqol "yasa" – "qanun-qayda" sözündəndir. Yasavullar şahın olduğu yerdə qayda yaradırdılar. Yasavullar "yalnız möhtərəm əmirlərin oğlanlarından ola bilərdi və köhnə vaxtlarda onların sayı 8, yaxud 9-dan çox deyildi. Şah Yığıncaqlarında (məclis-i xass) onlar eşikağasıbaşının yerinə xidmət edirdilər. Açıq yığıncaqlarda isə şahın qarşısında dayanırdılar. Halbuki məclisə eşikağasıbaşı xidmət edirdi. Yasavullar onların məvacibini və qulluq yerini təsdiq edən yüksək divanın eşikağasıbaşısının tabeliyində idilər".
Yasavul — Rusiyada Kazak alayında hərbi rütbə idi.
NGC 1054
NGC 1054, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Qoç bürcü istiqamətində yerləşir. Sbc tipli. tərəfindən ildə 27.94 sm (11 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Turdus olivaceus roehli
—  cinsinə aid heyvan yarımnövü.
Stachys monnieri
(Stachys monieri) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Turdus olivaceus smithi
—  cinsinə aid heyvan yarımnövü.
Marisabel Rodrigez
Marisabel Rodrigez — Venesuelanın birinci xanımı.
Marisabel Rodrigez 23 noyabr 1964-cü ildə Venesuelada anadan olub. İxtisasca jurnalist olan Rodrigez uzun müddət jurnalist fəaliyyəti, publisist və radio aparıcılığı edib. Hazırda isə o Venesuela prezidenti Uqo Cavesin həyat yoldaşıdır. O, ictimai-siyasi fəaliyyətlə də məşğuldur. Amma öz peşəsini daha çox sevir. Hazırda uşaqlar üçün nəzərdə tutulan "El Club de los Exploradores" jurnalını nəşr etdirir.
Bundan başqa o, 2007-ci ildə açıq şəkildə Uqo Caves tərəfindən təklif edilmiş konstitusiya islahatları pisləyib.
Onların 2 övladı var.
Lozanna
Lozanna  — İsveçrənin cənub-qərbində şəhər, fransızdilli Vo kantonunun paytaxtı və Lozanna dairəsinin inzibati mərkəzi.
Əhalisi — 136,6 min nəfər (2012-ci il), böyüklüyünə görə bölgənin dördüncü şəhəri. Mühacirlər şəhər əhalisinin 40%-ni təşkil edir. Aqlomerasiya daxilində 336,4 min nəfər yaşayır (2010-cu il).
Qobustan
Qobustan (əvvəlki adı: Mərəzə) — Azərbaycan Respublikasının Qobustan rayonunun Qobustan şəhər inzibati ərazi dairəsində şəhər. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 25 aprel 2008-ci il tarixli, 592-IIIQ saylı Qərarı ilə Qobustan rayonunun Mərəzə qəsəbə inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Mərəzə qəsəbəsi Qobustan qəsəbəsi adlandırılmış, Mərəzə qəsəbə inzibati ərazi dairəsi Qobustan qəsəbə inzibati ərazi dairəsi hesab edilmişdir. Nərimankənd kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Nərimankənd kəndi Qobustan qəsəbəsi ilə birləşdirilmiş, Nərimankənd kəndi və Nərimankənd kənd inzibati ərazi dairəsi Azərbaycan Respublikasının ərazi vahidlərinin Dövlət reyestrindən çıxarılmışdır. Qobustan qəsəbə inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Qobustan qəsəbəsinə şəhər statusu verilmiş, Qobustan qəsəbə inzibati ərazi dairəsi Qobustan şəhər inzibati ərazi dairəsi hesab edilmişdir.
"Mərəzə" adının mənşəyi haqqında
Şəhərin əvvəlki adı Mərəzə olmuşdur. Mərəzə şəhəri Qobustan rayonunun əsas magistral yolunun yaxınlığında, Şamaxı şəhərinin 27 km cənub-şərqində yerləşir. XVII əsrdə yaşamış türk səyyahı Övliya Çələbi Mərəzə haqqında yazırdı:
"Pir Mərizat Sultan mənzilində bu həqir pirin asitanəsinə mehman olduq. Pir “Mərizat” adını daşısa da, əhali arasında “Pir Mərzə”, “Pir Mirza” da adlanır. Amma səhihi “Pir Mərizat”dır, yəni “Diri Baba” adı ilə afaqi-İran və Turanda məşhurdur. Lakin “Mərizat” sözü fars danışıq dilində “bükülmüş” mənasını verir. Həqiqətdə isə yüksək bir dağın ətəyində böyük, əzəmətli asitanə içrə bir guşədə səccadənişin olub şərəfli vücudları yun xirqələri ilə kəmər bağlayıb çöməlib oturur. Müqəddəs simaları qibləyə baxır. Mübarək başı sövmənin bir qayasına dayanıb durur. Hələ də vücudu bəyaz pambıqtək çürüməyib tər-təzə qalır...”
Məşhur Şıx düzü kurqanları, b.e.ə. 1-8-ci əsrlərə aid olan, indiki Dağ Kolanı kəndinin qədim ticarət yollarında yerləşmiş qədim insan məskənlərinin qalıqları, şəhərin ətrafındakı Diri Baba türbəsi (15-ci əsr); şəhərin lap mərkəzində yerləşən Şah Abbas Karvansarasının qalıqları göstərir ki, bu yerlərdə ən qədim dövrlərdə insan məskənləri olmuşdur.
1904-cü ilə qədər Şamaxı qəzasının təxminən 10 kəndində molokanlar və subbotniklər yaşayırdılar. Şamaxıda və qəza kəndlərində 14 min xristian təriqətçisi (12600 nəfəri molokan olmaqla) vardı. Tarixi faktlara görə, 1918-ci ilin aprel və may aylarında ermənilərin Mərəzəyə iki hücumu 400 evin yandırılması, 300 nəfərin vəhşicəsinə qətlə yetirilməsi ilə nəticələnmişdir. O vaxtdan kəndin adı dəyişilmiş, “Nərimankənd”, daha sonra isə “Stalinkənd” adlandırılmışdır
Artıq “Rus Mərəzəsi” və “Tatar Mərəzəsi” adlanan Mərəzə kəndinin əhalisi haqqında Bakı quberniyasının Şamaxı qəzası Qəbiristan dairəsinin pristavı F.A.Deminski də öz kitabının “Rus Mərəzəsi” kəndi bölümündə bəzi açıqlamalar verir: "Təriqətçi molokanlardır. Kənd yerləşdiyi yerə görə adlanır. Küçələrdə köhnə qəbiristanlığın yerləri gözə çarpır. Buradan zamanında çoxlu işğalçı orduları, səfirlər, səyyahlar İrandan, Gürcüstandan və Şirvandan gəlib, şimala gedib, geri qayıdıblar. Arxeoloji cəhətdən çox maraqlı yerdir..”
1993-cü ildən sonra rus-molokan əsilli əhalinin böyük əksəriyyəti Rusiyaya köçmüşdür. Onların az bir hissəsi, əsasən də yaşlı nəslin nümayəndələri hələ də burada yaşayır və ənənəvi şəkildə təsərrüfatla, xüsusilə bostançılıqla məşğul olurlar. "Tatar Mərəzəsi"ndə yaşayan əhalinin bir hissəsi "Rus Mərəzəsi"nə köçmüş, maldarlıqla məşğul olan elat hissəsi isə Qobustan qəsəbəsinin Duvannı kəndində - ənənəvi qışlaq yerində yerləşmişdir.
Mərəzə qəsəbəsi 25 aprel 2008-ci ildən Qobustan şəhəri adlandırılır. Nərimankənd kəndi Qobustan qəsəbəsi ilə birləşdirilmiş və Azərbaycan Respublikasının ərazi vahidlərinin və inzibati ərazi dairələrinin Dövlət reyestrindən çıxarmişdır.
Mərəzə xalçaları
Burada lap qədimdən xalça toxumaqla məşğul olurdular. Yerli "Mərəzə", "Çuxanlı", "Çemcemli" xalçalarının naxışları butun dünyada məşhurdur. "Nabur" xalçalarını isə eyni adlı kənddə hələ də əl ilə toxuyurlar.
Turizm
Mərəzə kiçik şəhərdir. Burada mehmanxana yoxdur. Ona görə də burada yaşamaq üçün otaq və ya xüsusi ev kirayələmək olar. Sizin arzunuzdan asılı olaraq ev sahibləri xörək bişirmək qayğılarını da öz üzərlərinə götürə bilərlər.
Əhalisi
37.137 nəfər
Sonsoles Espinosa Diaz
Sonsoles Espinosa Diaz — İspaniyanın birinci xanımı.
Sonsoles Espinosa Diaz 1961-ci ilin noyabrın 8-də İspaniyanın Avila şəhərində anadan olub.
Espinosa Diaz 1990-cı ildə İspaniyanın baş naziri Xose Luis Rodriqes Zapatero ilə ailə həyatı qurub. Onların iki qızı var. Espinosa Diaz musiqi müəlliməsidir. O, həm də klassik musiqiləri ifaçısıdır. Diaz rok mahnılarını da oxumağı sevir. Hələ universitetdə oxuyanda xor dəstəsinin üzvü olan Diaz daha sonra Leon kollecində 7–9-cu sinif şagirdlərinin musiqi müəlliməsi olub. Madrid şəhərinə köçdükdən sonra Opera evi, Real teatrı və RTVE yayım xidmətində oxuyub.
Əhliman Axundov
Axundov Əhliman Molla Əli oğlu (1903-1977), ədəbiyyatşünas.
Həyatı
Əhliman Axundov 1977-ci ildə vəfat edib.
Xəzər təlxəsi
Xəzər təlxəsi və — Suilanı fəsiləsinə aid iri ilan növü.
Görünüşü
Avropanın ən iri ilanlarında biridir. Onun uzunluğu 200 sm, bəzən isə 250 sm ola bilir. Bu növə daxil olan ilanlar Egey dənizi adalarında yaşayan papulyasiyaları isə 100 sm təşkil edirlər. Erkəklər əsasən dişilərdən iri olurlar. Başları kiçik olur. Yetkin iilanların bel hissəso çoşqun-zeytunu, parlaq-sarı və ya qırmızı olur.
Areldan kənarda onu Balkan təlxəsi (Hierophis gemonensis) və ya Kərtənkələyəbənzər ilana oxşayırlar.
Yayılması
Onlar əsasən Balkan yarımadası, Cənubi Moldova, Ukrayna və Rusiyanın qərb çöl sahələrində, Cənubi Qafqaz ölkələrində, Şimali Türkiyə, Şərqi Qazaxıstan, Şimali İran ərazilərində yayılmışdır.
Onlara açıq və yarımaçıq sahələrdə, üzümlüklərdə, kolluqlarda və çay kənarlarında yaşayırlar. Nadir hallarda yollarda avtomobil təkərləri altında qalırlar. Ümumilikdə isə onlara 1500–1600 metr yüksəkliklərə belə yayıla bilirlər.
Həyat tərzi
Qışlamadan mart aprel ayları qayıdır. Günün əsasən işıqlı vaxtları ov edirlər. İsti vaxtlarda gecələr aktivləşirlər. Əsasən gəmiricilər və kərtənkələlərlə qidalanır.
Çütləşmə aprel-may aylarında baş verir. 2,5 aydan sonra dişi 5–18 yumurta (45×22 mm) qoyur. Balalar 30 sm olmaqla sentyabrda yumurtadan çıxır. Təbii şəraitdə 8–10 il yaşayırlar.
NGC 126
NGC 126 — Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktika. Göy üzündə Balıqlar bürcü istiqamətində yerləşir. SB0 tipli. tərəfindən ildə 182.88 sm (72 inç) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Linares (Xaen)
Linares (Xaen)  — İspaniyada şəhər. Andalusiya muxtar birliyinin tərkibindəki Xaen əyalətində, əyalət mərkəzindən 51 km. aralıda yerləşir. Bələdiyyə Syerra-Morena rayonunun (komarka) tərkibindədir.
Şəhərin ərazisi 195,1 km², əhalisi 61 306 nəfərdir (2010).
Uzun illərdir ki, bu şəhərdə dünyanın ən mötəbər şahmat turnirlərindən biri keçirilir. Bu turnirdə Harri Kasparov, Anatoli Karpov, Vladimir Kramnik kimi dünya şöhrətli şahmatçılar iştirak etmişlər.
Turdus poliocephalus erythropleurus
(Turdus poliocephalus erythropleurus) — cinsinə aid heyvan yarımnövü.
Stachys palustris
—  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Növ müxtəlifliyi
Növü bir neçə variasiyasını ayırırlar:
Baktrozavr
Baktrozavr — Ornithischia fəsiləsinə aid quş dinozavr. Onlar Təbaşir dövründə (70 milyon il əvvəl) Asiya ərazisində aşkarlanmışdır. Onların qalıqlarına Çin və Özbəkistan ərazilərində aşkarlanmışdır.
Bu cinsi ilk dəfə paleontoloq Çarlz Uitn Hilmor tərəfindən 1933-cü ildə qeydə almış və onun haqqında məlumat vermişdir. Cins özü iki növə bölünür: B. johnsoni və B. kysylumensis
Safiya Qəddafi
Safiya Qəddafi — Liviyanın Birinci xanımı.
Safiya Farkaş Qəddafi Liviyanın şərqində yerləşən Əl Beda şəhərində anadan olub.
"Yol xəritəsi" planı
300px|thumbnail|[[Mahmud Abbas, Corc Buş və Ariel Şaron Akabe, İordaniya, 4 iyun 2003]]
"Yol xəritəsi" planı — İsrail-Fələstin konfliktini həll etmək üçün bir plan.
Haqqında
"Yol xəritəsi" planı 2005-ci ildən də tez konfliktin sonlandırılmasını nəzərdə tutan üç məqsədyönlü mərhələdən ibarətdir. Buna baxmayaraq, bu proqres, əsaslı plan kimi tərəflərin təmiz niyyətli səylərini, planın öhdəçi kvartetin hər birinə uyğun şəkildə həyata keçirilməsini tələb edərək və bunlardan asılı olaraq aşağidakı mərhələlərdən təşkil olunmuşdur:
"İsrail Xalqı və Torpaqları Qoruma Birliyinin" təşkil etdiyi konfransda, Yəhudi camaatının qabaqda gələn xaxamları bir yerə gəldi. İsraildəki radikal dincdarların fikirini əks etdirməsiylə bilinən birliyin şərhində, ABŞ-nin "Yol Xəritəsi" sərt bir dillə tənqid olundu.
"Qərbi Şəriyə və Qəzzədəki torpaqlar bizə Tövratla verilmiş müqəddəs torpaqlardır" deyən köhnə baş xaxam Mordeahi Eliahu Baş nazir Ariel Şaronu bu torpaqları fələstinlilərə verməməyə çağırdı. 12 may 2003-cü ildə İsrail Baş naziri Ariel Şaron bilavasitə "Yol xəritəsi" planının məskunlaşmanı dondurmaq kimi öhdəliklərindən imtina etdi, məskunlaşmanı dondurmaq mühacirlərə ev tikilməsini və ailə qurmalarını mümkünsüz edərək, İsrailin maraqlarına zidd idi. Hətta A.Şaron ABŞ dövlət katibi Kolin Paula belə bir sual ünvanlamışdı: "Siz nə istəyirsiniz, hamilə bir qadın mühacir olduğuna görə dünyaya gələcək körpəsindən imtina etməlidir?".
"Yol xəritəsi"nin həyata keçirilməsi ilə əlaqəli olaraq 3-4 iyun 2003-cü ildə Misirin Şarm əl-Şeyx qəsəbəsində, 5 iyunda isə İordaniyanın Akabe şəhərində iki zirvə görüşü olduqca əhəmiyyətlidir. Bunlardan ilki Buş ilə Amerika yönümlü Ərəb rəhbərlikləri (Fələstinin yeni baş naziri Mahmud Abbas ilə Misir, İordaniya, Bahreyn və Səudiyyə Ərəbistanı) arasında reallaşmışdır ki, beləcə ilk dəfə Yaxın Şərqdə hər hansı bir barış üçün ən əhəmiyyətli iki dövlət (Suriya və Livan) kənarlaşdırılmış və Ərəb dövlətləri ABŞ yönümlü və əleyhdarları olaraq rəsmi şəkildə iki qütbə ayrılmışdır. Akabe Zirvəsinə isə Buş, Şaron, Mahmud Abbas və Kral Abdullah qatılmışdır. Hər iki zirvənin də məqsədi Fələstini yenidən quraraq Fələstin müqavimətini dayandırmaq və bu müddətdə Ərəb dövlətlərindən dəstək almaqdır. Ancaq Fələstin xalqının silahsızlandırılması və mühacirlərin geri dönməsinə maneə törədilməsi kimi mövzuların görüşüldüyü bu zirvələr, xəyanət razılaşmaları olaraq xarakterizə edilərək böyük reaksiya yığmışdır. Akabe Zirvəsinin nəticələrini rədd edən Həmas, İslami Cihad və əl-Axsa Şəhidləri Briqadası zirvə sonrasında artan İsrail hücumlarına cavab olaraq, ilk dəfə 9 iyunda İsrail istiqamətində birlikdə silahlı hərəkət reallaşdıraraq dörd İsrail əsgərini öldürmüşlər.
Yaxın Şərqdə daimi bir barış üçün böyük ümidlər bəslənən "Yol xəritəsi", əvvəlki planlar kimi, xronikiləşmiş Fələstin-İsrail məsələsinə həll gətirə biləcək xüsusiyyətlərə sahib deyil. Çünki İsrail işğalı əvəzinə Fələstin müqavimətinin problem olaraq görüldüyü bu plan, yeni bir şey ortaya qoymamaqdadır. Eduard Səidin deyimiylə "bir barış planı olmaqdan çox passivləşdirmə planı olan Yol Xəritəsi, İsrail işğalının daha da təşkilatiləşməsini təmin edəcək". ABŞ və İsrail ikilisi bu planla, Fələstini yaxşıca küncə sıxışdırmağı və Fələstinin mübarizəsini tamamilə məhv etmək məqsədindədir. Bu müddətdə ən böyük təhlükə eynilə Livanda etdikləri kimi, Fələstini vətəndaş müharibəsinə sürükləmədir.
Möhrdar
Möhrdar, yaxud möhrdar-i möhr-i hümayun – "əlahəzrət möhürünün mühafizəçisi". "Təzkirət əl-mülük"də göstərildiyi kimi, ilk dövrlərdə möhrdar böyük hörmət sahibi sayılırdı. O, vəzirlərin, mustoufilərin, kələntərlərin təyinatları (rəqəm) haqqında fərmanlara, həmçinin də əmirlərə, hakimlərə və b. bağışlanan soyurqallara, tiyullara aid olan sənədlərə "əlahəzrətin möhürünü" basırdı. İskəndər bəy Münşi belə bir xəbər verir ki, II Şah İsmayıl taxta çıxdıqdan sonra şahzadə İbrahim mirzəyə müraciə edərək deyir: "Sən cənnətməkan şah (yəni I Şah Təhmasib) üçün oğul kimi idin, bütünlüklə onun xidmətində olmusan və indi mənə qardaş kimisən. Eşikağasıbaşı (vəzifəsi) sənə yaraşmır". Buna görə də şah onu möhrdar təyin edir ki, "həmişə onun qarşısında oturub söhbəti və danışığı ilə onu şərəfyab etsin".
Maldiv adaları
thumb|200px|Maldiv adaları
Maldiv adaları (maldiv. ދިވެހިރާއްޖެ ) və ya rəsmi adı ilə Maldiv Respublikası (maldiv. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާ) — Cənubi Asiyada ada-dövlət. Maldiv adaları Hindistanın cənubunda, Hind okeanındakı atollarda, Ərəbistan dənizində yerləşir. Ölkənin tərkibinə daxil olan adalar qrupu Hindistan və Şri-Lankanın cənub-qərbinə qədər uzanır. İyirmi altı atoldan ibarət adalar qrupu şimalda İhavandhippolhu Atolundan cənubda Addu şəhərinə kimi uzanır. Təxminən 298 kvadrat kilometr ərazini əhatə edən Maldiv adaları dünyanın coğrafi cəhətdən ən çox səpələnmiş ölkələrindən biridir. Ölkə həmçinin, Asiyanın həm əhali, həm də ərazi baxımından ən kiçik ölkəsi olmaqla, 393,500 sakinə ev sahibliyi edir. Paytaxt şəhər olan Male, ölkənin ən çox məskunlaşmış adasıdır. Ada həmçinin, mərkəzdə yerləşdiyinə görə "Kral Adası" adı ilə də tanınır.