cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Naqqa balığı
Çoxalması
Cinsi yetişkənlik hər iki cinsdə eyni vaxtda, 3-4 yaşında olur, bu zaman erkək və dişi fərdləri bir-birindən fərqləndirmək çətindir. Əvvəllər ovda 25 yaşlı naqqalara da təsadüf etmək olurdu. Hər bir dişi balığın verdiyi kürünün miqdarı 40-450 min ədədə qədər olur. Naqqalar mayın əvvəlindən başlayaraq iyula qədər, suda temperatur 18-22,5 °C olduqda kürü tökür. Kürülər iridir, diametri 3–6 mm-ə qədər olur. İnkubasiya dövrü 3-5 gün çəkir. Təzə çıxmış sürfələrin uzunluğu 7 mm-dək olur.
Təsərrüfat əhəmiyyəti
Əvvəlki illərdə naqqalar Azərbaycanın balıq ovunda əhəmiyyətli yer tuturdu. Son illərdə onların ovu kəskin şəkildə azalmışdır.
Qəzənfər Nağıyev
Nağıyev Qəzənfər Piri oğlu – sovet aqronomu, əmək qabaqcılı. Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1948).
Pişik ilanlar
Pişik ilanlar — Suilanıkimilər fəsiləsinə aid ilan cinsi.
Bədəninin uzunluğu 80–180 sm-dir. Kiçik sürünənlər və quşlarla, əsasən kərtənkələlərlə qidalanır. Zəhərli ilanlar qrupuna aiddir. Şikarını zəhəri ilə zərərsizləşdirir. Bəzi növlərinin zəhəri insan üçün təhlükəlidir.
Əsasən Afrika, Avropa və Asiya ərazilərində yayılmışdır.
Növləri
thumb|right|250px| (Telescopus fallax) Cinsə 12 növ daxildir:
San-Paulu metropoliteni
right|250px San Paulo Metropoliteni — Braziliyanın San-Paulu şəhəri və San-Paulu ştatında nəqliyyat vasitəsi.
Tarixi
thumb|right|230px|San Paulo metropoliteni xəritə 1974-cu illərdən istifadədədir.
Çatax (Borçalı)
Çatax — Gürcüstan Respublikasının Bolnisi rayonunun tabeçiliyində kənd.
Coğrafi mövqeyi
Poladauri kəndi Bolnisçayın sol sahilində, rayon mərkəzindən 16 km güneydə, dəniz səviyyəsindən 750 m yüksəklikdə yerləşir.
1951-ci il 6 sentyabr tarixə qədər olan rəsmi adı Çataxdır.
Əhalisi
2002-ci ildə 495 nəfər (63,%-311 nəfər Borçalı türkü)
Maarif
Hal-hazırda bir ibtidai məktəb var.
Mənbə
www.borchali.net
Cənubi Koreyadakı Ümumdünya irsi obyektlərinin siyahısı
UNESCO-nun Dünya İrsləri YUNESKO tərəfindən təyin olunmuş və bəşəriyyət üçün əhəmiyyətli bir dəyər daşıdığı qəbul edilən təbii və mədəni abidələrin məcmusudur. 1972-ci ilin noyabrında 17-ci Baş Assambleyada qəbul edilmiş “Dünya Mədəni və Təbii İrslərinin qorunması haqqında Konvensiya”ya uyğun olaraq müəyyən edilir.
Dünya irsləri, tarixi əhəmiyyət daşıyan mədəni irslərə, yer kürəsinin tarixini özündə yaxşı əks etdirən təbii irslərə və onların hər ikisinin xüsusiyyətlərini özündə cəmləşdirən kompleks irslərə bölünür.
Koreya Respublikası 14 sentyabr 1988-ci ildə YUNESKO-ya üzv olmuşdur. 1995-ci ildə Bulguksa və Seokguram, Haeinsa Jangyeongpanjeon və Jongmyo Koreya üzrə ilk dəfə Dünya Mədəni İrsi olaraq qeydiyyata alınmışdır. 2007-ci ildə Cecu vulkanik adası və lava mağaraları Ümumdünya Təbii İrsi olaraq qeydə alınmış və bu günə qədər 13 mədəni və 1 təbii irsi Dünya Mirasları siyahısındadır.
Mutasiya
thumb|200px Mutasiya ( — dəyişiklik) — dəyişkənlik nəticəsində meydana gələn və hər hansı əlamətə görə normal tipdən fərqlənən, irsiyyətcə dəyişmiş orqanizm forması. Mutant təbii seçmədə ilk material sayılır. Məhsuldarlığın artırılmasında və süni mutagenezin nəzəri məsələlərinin həllində mutantlardan geniş istifadə edilir.
Tarixi
Mutasiya orqanizmin istər somatik, istərsə də cinsiyyət hüceyrələrində əmələ gəlir. Mutasiya terminini ilk dəfə biologiyaya daxil edən Huqo-de Friz olmuşdursa, lakin bu haqqda olan anlayışa ondan da əvvəlki alimlərin əsərlərində rast gəlirik. Hələ Ç. Darvin öz əsərində bu cür gözlənilmədən, qəflətən baş verən irsi və xırda dəyişmələr haqqında yazırdı. Darvin bədəni uzun, ayaqları qısa “ankon” qoyunları, tükləri incə və uzun “moşan” qoyunları haqqında məlumat verir və bu cür dəyişilmələri “sport” və ya tək-tək baş verən dəyişkənlik adlandırırdı.Q.Friz 1880-cı ildən başlayaraq təcrübə apardığı Enotera Lamarkiana adlanan bitkilərin içərisində mutasiya baş vermiş formalar aşkar etdi. Bəzi bitkilər öz əlamətləri ilə enotera növündən elə kəskin fərqlənmişdir ki, hətta de Friz onları yeni növ adlandırmışdı.
Mutasiyanın təsnifatı
Mutasiyalar mikroorqanizmlərdən başlayaraq insanlara qədər bütün canlılarda baş verən hadisədir. Mutasiyalar orqanizmlərin daxili və xarici orqanlarında, morfoloji əlamətlərində fizioloji funksiyalarında baş verir.Mutasiyalar  mənşə  baxımından  2  cür   təsnifləşdirilə  blər : 1 .spontan   mutasiyalar 2 .induksiya  olunan  mutasiyalar .Təbii    faktorların  , daxili   fizioloji  və  biokimyəvi   dəyişikliklərin  təsiri    altında    baş    verən    mutasiyalara  spontan   mutasiyalar  , müxtəlif   faktorların   ( rentgen   şüaları , kimyəvi   madddələr , temperatur  vəs ) təsiri    altında   eksperimental    şəraitdə   əmələ    gələn   mutasiyalara   induksiya   olunan   mutasityalar   deyilir. Canlılar aləmində təbii yolla baş verən mutasiyalara spontan mutasiyalar deyilir. Sonralar alimlər süni yolla da yeni müxtəlif mutagen amillərin təsirilə mutasiyalar almışlar. Belə mutasiyalar induksion mutasiyalar adlanır. Spontan və induksion mutasiyalar arasında prinsip etibarı ilə bir fərq yoxdur. Mutasiyalar əmələ gəldiyi yerə görə generativ(cinsi hüceyrələr) və somatik(bədən hüceyrələri) mutasiyalara bölünür. Bunlardan əlavə mutasiyalar bir sıra səbəblərə görə də təsnif olunur.
Xromosomların sayı və strukturunda və ya bir sıra əsas hüceyrə orqanoidlərində baş verən dəyişikliklər mutasiyalara səbəb olur. Genotipə görə aşağıdakı mutasiyalar var: 1) Gen və ya nöqtəvi mutasiyalar: Xromosomlarda sitoloji görünməyən dəyişikliklərdir. 2) Xromosom mutasiyaları: xromosom daxili və xromosomlar arası dəyişilmələr. 3) Genom mutasiyaları: xromosom sayının dəyişilməsi. 4) Sitoplazmatik mutasiyalar: plazmogenlərin dəyişilməsi. Mutasiyaların  aşağıdakı   tipləri   ayırd   edilir : 1 .Xromosom  dəstinin   dəyişilməsi    və    ya   genom   mutasiyaları  2 .Xromosom    sayının  dəyişilməsi  və  ya  aneuploidiya  3 .Xromosomların   quruluşunda   baş    verən   dəyişikliklər , xromosomdaxili  və  xromosomarası  mutasiyalar 4 .Gen   və  ya  nöqtəvi  mutasiyalar.
Xarici keçidlər
http://tekamulaz.blogspot.com/2013/05/mutasiyalar.html
Zaqatala (film, 1940)
Məzmun
Film Azərbaycanın gözəl bölgələrindən birinə-bağlı-bağatlı Zaqatalaya, onun zəngin təbiətinə, gözəl mənzərələrinə, qoruqlarına, qoz, fındıq, şabalıd meşələrinə, tütün plantasiyalarına, ən əsası əmək adamlarına həsr olunmuşdur.
Qədim Pipan bazilikası
Qədim Pipan bazilikası – Zaqatala rayonunun Pinalı kəndi yaxınlığında, meşə ərazisində yerləşən VII–VIII əsrlərə aid üçkilsəli bazilika formalı kilsədir. Pinalı kəndindəki (köhnə adı Pipan) iki bazilikadan daha qədim olanıdı.
Kilsə binası birnefli mərkəzi zal və onu üç tərəfdən əhatə edən qalereyalardan ibarətdir. Zalın şərq hissəsində döşəmədən bir qədər yuxarı qaldırılmış altar apsidası yerləşir. Apsidanın hər iki yanında dərin niş vardır. İki plyastra söykənən divar tağları zalın yarımqalxanvari tağtavanını saxlayır.
Məbəd çaydaşları və əhəng məhlulundan inşa edilmiş, üzəri isə kirəmit lövhələrlə örtülmüşdür. Abidənin həcm-fəza kompozisiyası hündür (6.5 metr) mərkəzi hissə, bir qədər alçaq qərb qalereyası və yarımyeraltı yan otaqların birləşdirilməsi nəticəsində yaradılmışdır.
Tarixi
Arxeoloqlar məbədin əsas kilsə zalının təməlini Qafqaz Albaniyasında erkən xristianlıq dövrünə (III–IV əsrlər), qalereya və digər hissələri isə VII–VIII əsrlərə aid edirlər.
Memarlıq xüsusiyyətləri
Mərkəzi zalın altında oxşar ölçü və konstruksiyaya malik, şərq və qərb divarlarındakı pəncərələr vasitəsiylə işıqlandırılan yarımyeraltı formaya malik ikinci bir zal yerləşir. Yeraltı zalın hündürlüyü 3 metrə bərabərdir. Yeraltı zala şimal və cənub tərəfdən iki dar, tağtavanlı otaq birləşir. G. Məmmədova həmin otaqların orta əsrlərdə alban kilsələrinə əlavə edilməsinə başlanılmış yan otaqlar kimi istifadə olunduğu ehtimalını irəli sürür. Həmin otaqların uzun quruluşu və cüt pilyastrlar üzərində ucaldılmış divar tağlarına söykənən tağtavanı üçnefli bazilikaların yan neflərini xatırladır.
Mərkəzi və yan hissələrdə döşəmənin hündürlüyü arasında kifayət qədər fərq vardır. Yan otaqlarda döşəmə və divarlar arasında bağlancların olmaması isə tikilinin mərkəzi və yan hissələrinin ayrı-ayrı dövrlərdə inşa edildiyini söyləməyə imkan verir. Yan otaqlardan tağlı giriş qapısı vasitəsi ilə ayrılmış, qərbdə yerləşən qalereyavari narteksdəki pilləkən əsas kilsə binasına aparırdı.
Məbəd çaydaşları və əhəng məhlulundan inşa edilmiş, üzəri isə kirəmit lövhələrlə örtülmüşdür. Abidənin həcm-fəza kompozisiyası hündür (6.5 metr) mərkəzi hissə, bir qədər alçaq qərb qalereyası və yarımyeraltı yan otaqların birləşdirilməsi nəticəsində yaradılmışdır. Erkən orta əsrlər Qafqaz Albaniyası memarlığına xas olan ənənələri daşıyan məbəd, sərt və sadə formalara malikdir, dekor demək olar ki, yoxdur. Kilsə memarlığında əsas kompozisiya diqqəti, onun qərb fasadına plastiklik verməklə işıq-kölgə effektləri yaradan tağlı qalereyaya yönləndirilmişdir.
G. Məmmədova qeyd edir ki, Pipan bazilikalarının kompozisiyalarının analizi zamanı onların Qum bazilikası ilə ideya əlaqəsini görmək mümkündür. Bu əlaqə hər şeydən əvvəl mərkəzdə hündür kilsənin yerləşməsi (Pipan bazilikalarında birnefli, Qum bazilikasında isə üç nefli) və əsas özəyin şimal, cənub və qərbdən tağlı, daha alçaq hissə ilə əhatə olunmasında özünü büruzə verir. Həm Qum, həm Pipan bazilikalarında qalereyaların şərq qurtaracağı yan otaqlar şəklində həll edilmişdir. Fərq ondadır ki, Qum bazilikasının qalereyaları açıq tağlı dəhliz, Pipan bazilikalarının qalereyaları isə qapalı, çox hissədə bütöv divara malik məkandır.
Batika
thumbnail|Malayziya batik ustası Kuala Lumpur Jadi Batik Mərkəzində öz məharətini göstərir Batika (mumla çəkmək) — möhürləyici məhlulların istifadəsi ilə aparılan qumaş üzərində nəqqaşlıq. Şərq ölkələrində (İndoneziya, Hindistan, Çin, Azərbaycan və s.) yayılmışdır. 2009-cu ildə İndoneziya batikası UNESCO-nun Bəşəriyyətin Toxunulmaz Mədəni İrsi Listəsinə daxil olub.
Tarixçə
Batikanın vətəninin Malaziya və İndoneziya olduğu söylənilsə də, araşdırmalar bu ölkələrdə sənət növünün Azərbaycanla eyni dövrdə yarandığını təsdiqləyir. Batika Azərbaycan xalqının qədim ənənələrə malik kəlağayı sənətinin çağdaş varisi kimi inkişaf edib zənginləşməkdədir. Orta əsrlərdən başlayaraq Şirvan, Basqal və Gəncədə ipəkçiliyin inkişafı ilə əlaqədar xalq sənətkarlarının, əsasən də qadınların məşğuliyyət növü kimi bu sənətlə məşğul olanların sayı yüzlərlə olmuşdur.
Şərq ölkələrində (Hindistanda, Çində, İndoneziyada və s.) batika texnikasında əsas etibarilə ipək və pambıq parça üzərində fırça ilə rəsm çəkərdilər. Batikanın vətəni olan cənub-şərqi Asiyada bir neçə texnika geniş yayılmışdı. Yavada hər bir rəngin üstü daim isti mumla örtülür, Malayziyada isə rəsmin əsas hissəsi nəfis şəbəkəli ornamentlə xüsusi möhürün köməyi ilə basılır. Azərbaycanda möhürlə texnika qədim vaxtlardan, gözəlliyinə görə təkrarolunmaz qadın baş örtükləri olan kəlağayılar, həmçinin süfrələr və digər məmulatlar yaradılandan bəri istifadə olunurdu.
Batika texnikaları
İşlənmə texnologiyasına görə batikanın bir neçə növü var: soyuq batika, isti batika, düyünlü batika və azad bəzəmə (naxışvurma). Rəssam bu zaman müxtəlif üsullardan (akvarel, qravür, vitraj və s.) istifadə olunur.
İsti batika
isti batika isə rəssama daha geniş imkanlar açır. İsti batika işlənmə texnologiyasına görə də çox maraqlı və zövqlüdür. Bu növdə hazırlanan batika nümunələrinin əsasını parafin şamı təşkil edir. Mum xüsusi qazanlarda qızdırıldıqdan sonra "ştif batik" adlanan elektrikli alətə doldurulur və yenə də öncədən hazırlanmış təsvirin cizgiləri üzərində hərəkət etdirilib, kontur edilir. Sonra kompozisiyanın mövzusuna uyğun olaraq rəssam tərəfindən rənglənir.
Soyuq batika
Soyuq batika sənətkarların adətən az müraciət etdikləri növdür. Burada rəssam parça üzərində təsvir olunacaq işin tam, dəqiq və aydın eskizini çəkir. Daha sonra rezin yapışqanı, rəng və benzin məhlulların qatışığından alınan mayeni xüsusi alətlə rəsmin konturları üzərinə həkk edib, prosesi bir neçə dəfə davam etdirirlər. Bu əməliyyat gələcəkdə müəyyən rəng tonlarının təsvir üzərində bir-birinə qarışmaması üçün aparılır və hər dəfə rəng tonlarının artmasına, nəticədə isə keyfiyyətli, gözəl işin alınmasına gətirib çıxarır.
Ünlü batika rəssamları
Bu sə­nət nö­vü­nün ək­si­ni Ən­vər Qa­ra­yev, İlham Səfərli, Ta­mil­la Məm­mə­do­va, Ka­mal Sə­məd­za­də, Sa­lar Məm­mə­dov, Rəna İbrahimbəyova, Cəlil Tarverdiyev və bir çox baş­qa is­te­dad­lı rəs­sam­la­rın ya­ra­dı­cı­lı­ğın­da gör­mək olar. Bu incəsənət nö­vün­də yüz­lər­lə əsə­rin müəl­li­fi olan ye­ga­nə rəs­sam Tatyana Ağababayevadır.
Klaydbank
Klaydbank  — Şotlandiyanın Vest Danbartonşir dairəsində şəhər. Klayd çayının şimal sahilində yerləşir. Qlazqo və Dambarton ilə həmsərhəddir. Şəhərin əhalisi 26 mindən çoxdur.
Nəqliyyat
Şəhərdə beş qatar stansiyası, bir avtovağzal var (Qlazqo və Dumbarton şəhərlərinə yollanan avtobus xidmətləri). Əvvəllər şəhərdə tramvay da işləyirdi (Qlazqo ilə vahid tramvay şəbəkəsi), ancaq 1962-ci ildə Qlazqoda tramvay şəbəkəsi bağlandı.
Səngi Muğan
Muğan Daşı (Səngi Muğan) — Xəzər dənizində, Bakı arxipelaqında Azərbaycana məxsus ada. Dilimizdə Səngi Muğan (farsca səngi daş deməkdir, Muğan isə toponimdir. Farsca ada Səngi Müzəffər, rusca Svinoy adlandırılıb. Sahildən 16 km aralıda yerləşir. Ümumi uzunluğu 1,1 km, eni 0,9 km təşkil edir. Ən hündür yeri 21,7 m-dir. Cənub hissəsində Buxta yerləşir. Sahəsi 0.5 km² təşkil edir.
Tarixi
thumb|300px|1666-1669 cı illərdə [[kazak quldur dəstələrinin Stepan Razinin başcılığı ilə Xəzər dənizinə yürüşü.1906-cı ildə çəkilmiş şəkil]] Svinoy adı donuzla hec bir əlaqəsi yoxdur. S vinoy yəni günahkar quldurların məskəni. Stepan Razin 1667-1669 illərdə Xəzər dənizinin cənub, cənub-qərb sahillərinə quldur basqınları təşkil etmişdir. Süleyman şah Səfəvi kazakların basqınlarını dəf etmək üçün Məmmədxan Astaralını 4-minlik ordu ilə onların üzərinə göndərir. Toqquşma 1669-cu ilin iyul ayında baş verir. Dəniz döyüşlərində səriştəli olan kazaklar xəzər üçün üstün olan kiçik, manevr qabiliyyəti güclü olan gəmiləriynən, böyük, manevr qabiliyyəti və xəzərin dayaz suları üçün o qədərdə uyğun olmayan Səfəvi qüvvələrinə qəfil zərbələr endirib, qarşılarına zəncir atıb onları dairəyə alıb batırırlar. Heyət üzvlərinin çoxu dənizdə batır, sağ qalanlar isə əsir düşür. Xan canını qurtarsa da, oğlu və qızı əsir düşür. Xan qızının ada yaxınlığında suda batırılması sonradan adaya Svinoy adının verilməsinə təsir göstərir. Kazakların adada 1-2 minlik qüvvəsi olması ehtimal edilir. Kazaklar burada uzun müddət qala bilmir su, ərzaq catışmamazlığı xəstəliklər və Azərbaycan(Səfəvi) qoşunlarının ikinci hücum dalğasınan qorxduqları üçün 1669-ci ilin avqust ayında geriyə don çayına qayıtmağa məcbur edir. Ada həmcinin atəşpərəstliklədə əlaqələndirilir. Burada atəşpərəst məbədi olması ehtimalı var. Buxtada arxeoloji tətqiqatlara ehtiyac var. Yaxınlıqda olan İqnat daşı adası (qədim latın dilində od deməkdir: Od adası) buranın atəşpərəstliklə əlaqəsı ehtimalı yaradır. 2005 ildən adada müşahidə məntəqəsi fəaliyyət göstərir. Adada eyni adlı mayak da mövcüddur.
Duvr
Duvr ( [ˈdoʊvər],, ) — Böyük Britaniya nın Kent qraflığı nda liman qəsəbə və eyniadlı rayon un inzibati mərkəzi. Qəsəbə Duvr boğazının (və ya Pa-de-Kale boğazı) sahilində, Kenterberi şəhəri nin cənub-şərqində, Meydston qəsəbəsi nin şərqində və Hastinqs qəsəbəsi nin şimal-şərqində yerləşir. Qəsəbənin sahilində yerləşən təbaşir uçurumlar "Duvrın Ağ Uçurumları" adlanır.
Qəsəbənin strateji mövqeyi tarixi boyu bəllidir. Arxeoloji tapıntılar ərazinin Britaniya ya daxil olan və tərk edən xalqlar üçün vacib olduğunu aşkar etmişdir. Qəsəbənin adı Daur çayı ndan gəlir. Arxeoloji tapıntılar qəsəbənin daş dövründən bəri əhaliyə malik olduğunu sübut edir. Duvr Britaniya dakı fransız dili ndə qarşılığı olan bir neçə yaşayış məntəqələrindən biridir.
Duvrda bir hərbi kazarma var idi. Bu kazarma 2007-ci il də bağlanmışdır. Qəsəbədəki bərə servislərinin çoxunun tənəzzül olmasına baxmayaraq, Duvr limanı ilə əlaqədar olan işlər qəsəbənin məğulluğunun əksəriyyətini təşkil edir. Limanı özəlləşdirmə layihəsi 2012-ci il də ləğv edilmişdir. Bunun səbəbi layihəyə olan yerli müxalifət idi.
Etimologiya
İlk dəfə latın laşmış formasında (Portus Dubris) qeyd edilmiş Duvr adı, Britan dili ndə sular (, ) mənasını verən bir sözdən gəlir. Həmin element qəsəbə adının fransız (Douvres) və müasir vall dilindəki (Dofr) formalarında mövcuddur.
Qəsəbənin müasir adı Uilyam Şekspir in "Kral Lir" (1603–1606) əsərindən bəri istifadə edilir. Duvra su vasitəsilə səyahət edən zaman görünən ağ rəngli uçurumlar Britaniya adası nın qədim zamanlarda "Albion" adlandırılmasının səbəbi ola bilər.
Tarix
thumb|left|[[Duvr qalasının Kasl-stritdən görünüşü.]] thumb|Duvrdakı bir küçənin köhnə şəkli ( [[1860).]]
Duvr tarix boyu Fransa ya olan qısa məsafəsinə görə Britaniya üçün önəmli bir yaşayış məntəqəsi olmuşdur. Arxeoloji tapıntılar bu ərazidə daş dövrü insanlarının yaşadığı sübut edir. Tunc dövrü ndə məntəqədə dəniz nəqliyyatı böyük əhəmiyyət kəsb edirdi. Ərazidə bəzi dəmir dövrü nə aid tapıtılar da mövcuddur. Romalıların Duvra gəlməsi ilə məntəqə Roma İmperiyası nın kommunikasiya şəbəkəsinin əhəmiyyətli bir parçası olmuşdur. Roma dövründə məntəqənin adı "Portus Dubris" olmuşdur. Məntəqə Roma hakimiyyəti dövründə liman qalası olmuşdur. Limanın üzərində tikilən qalalar, gəmilərə bələdçilik edən mayak lar və Britaniya dakı ən yaxşı qorunan Roma villaları Duvrda idi.
Duvr "Qiyamət günü kitabı"nda əhəmiyyətli bir şəhərcik olaraq təsvir edilmişdir. Məntəqə fərqli-fərqli hücumçulara qarşı möhkəm bir dayaq olmuşdur. Duvr orta əsrlər də beşlik limanları nın paytaxtı olmuşdur.
Coğrafiya və iqlim
Duvr qəsəbəsi Dil və Folkston qəsəbələri arasında olub, Böyük Britaniya nın cənub-şərqi küncündə yerləşir. Qəsəbə ilə Fransa nın Kale şəhəri nin yaxınlığında yerləşən Qris-Nyo burunu arasındakı məsafə sadəcə 34 kilometrdir. Qəsəbə Daur çayı nın vadisində yerləşir. Duvr körfəzi demək olar ki, dalğalarla əhatə olunmuşdur. Qəsəbənin iqlim təsnifatı dəniz iqlimi dir (Koppen təsnifatı ilə Cfb). Qəsəbədə qeydə alınmış ən yüksək istilik dərəcəsi 31 °C (88 °F), ən soyuq istilik dərəcəsi isə −8 °C-dir (18 °F). Məntəqənin orta illik yağıntısı təxminən 570 mm-dir.
Demoqrafiya
Eduard Hasted in (1732–1812) verdiyi məlumata əsasən, Böyük Britaniya nın ilk ümummilli əhali siyahıyaalmasından bir il əvvəl, 1800-cü il də Duvr qəsəbəsində 10,000 nəfərə yaxın insan yaşayırdı.
2001-ci il də keçirilən əhali siyahıyaalmasına əsasən, Duvr qəsəbəsində 28,156 nəfər yaşayırdı, halbuki Milli Statistika İdarəsi nin verdiyi məlumata əsasən, Duvrun bütün urbanistik əhalisi 39,078 nəfər idi. Duvrun gənişləməsi ilə ucqar kəndlər qəsəbə ilə birləşmişdir. Müqəddəs Məryəm, Müqəddəs Ceyms, Baklend və Çarlton icmaları qəsəbə ilə birləşmişdir.
2016-cı il də qəsəbədə 43,806 nəfər yaşayırdı. Bunların 21,921 nəfəri (50%) kişi, 21,885 nəfəri (50%) isə qadın idi. Qəsəbə əhalisinin 22,5%-i (9,858) 0-17 yaşlılardan, 59,5%-i (26,074) 18-64 yaşlılardan, 18%-i (7,874) isə 65 yaşdan yuxarı olanlardan ibarət idi. Qəsəbə əhalisinin əksəriyyəti ağdərili britaniyalılar dan ibarət idi. Duvr əhalisinin əksəriyyətinin protestant xristian (67,5%; 26,062 nəfər) olmasına baxmayaraq, əhəmiyyətli bir dinsiz əhalisi var. Qəsəbədə xristian və dizsizlər dən başqa, müsəlman lar, hindu lar, buddaçı lar, siqh lər və yəhudi lər də var.
Ədəbiyyatda
Monteqyu Rods Ceyms Duvrın tarixi binası olan "Lord Warden Hotel"dən ilk dəfə 1911-ci il də "Daha çox ruh hekayələri" kitabında nəşr olunan "Ryonları tökmək" qısa ruh-mövzulu əsərinin əsas mövqeyi olaraq istifadə etmişdir.
Sultan Hüseyn
Şah Sultan Hüseyn və ya Sultan Hüseyn, 1694–1722-ci illərdə hakimiyyətdə olan IX Səfəvi şahı. Mir Mahmud Hotakinin rəhbərlik etdiyi əfqan və puştun üsyançılar tərəfindən hakimiyyətdən devrilmişdir.
Səfəvi hökmdarı Şah Süleymanın gürcü knyazının qızı olan Yelena Xatunla izdivacından dünyaya gəlmişdi.
Hakimiyyətə gəlməsi
Şah Süleyman Səfəvi 28 iyul 1694-cü ildə İsfahanda vəfat etdi. Şah Süleyman Səfəvi ölüm yatağlnda olarkən öz hərəm ağalarına və saray əyanlarına vəsiyət edir ki, əgər onlar imperiyanın güclənməsini istəyirlərsə kiçik oğlu Abbas Mirzəni şah elan etsinlər, əgər dinc şəraitdə yaşamaq istəyirlərsə böyük oğlu Sultan Hüseyn Mirzəni şah elan etsinlər. Hərəm ağaları və digər əyanlar Sultan Hüseyni seçdilər. Doqquz gün sonra yəni 6 avqust 1694-cü ildə Şah Süleymanın böyük oğlu Hüseyn Mirzə 26 yaşında Səfəvi dövlətinin şahı oldu. İlk görülən iş Şah Süleymanın dəfni idi. O, Qumda atasının və babasının yanında dəfn edildi. Bundan sonra 3 gün müddətinə müxtəlif şəhərlərdə ehsan verildi.
Şah Sultan Hüseynin tacqoyma mərasimi əmir və əyanların iştirakı ilə keçirildi və bu dəfə onun tacını başına Şeyxülislam Məhəmməd Baqir Məclisi qoydu. Başqa Səfəvi şahlarının tacqoyma məraismləri zamanı şahın belinə şahlıq qılıncını Qızılbaş tayfa başçılarından biri bağlayırdı, lakin Şah Hüseynin belinə şahlıq qılıncını da Məhəmməd Baqir Məclisi bağladı. Bu şahın dindar olmasından irəli gəlirdi və bütün bu mərasimlərin Məhəmməd Baqir Məclisi tərəfindən həyata keçirilməsi Şah Hüseynin dövlətin idarə olunmasında ruhanilərə üstünlük verəcəyinə işarə idi.
Bundan sonra Məhəmməd Baqir Məclisi tacqoyma mərasimində adət olan uzun bir xütbə oxudu. Nəsirinin "Dəsture-Şəhriyaran" kitabında yazdığına əsasən bu mərasim "Ayinəxana" sarayında keçirildi:
Hakimiyyətinin ilk dövrlərində Məhəmməd Baqir Məclisinin rəhbərlik etdiyi dini şuraya böyük səlahiyyətlər verilmişdi. Sarayda və digər yerlərdə şərab içmək, narkotik maddə qəbul etmək qadağan edilmişdi. Qadınların ictimai həyatda iştirakına məhdudiyyətlər qoyulmuşdu. Əyalət hakimlərinə göndərilən əmrlərdə şəriət qaydalarına riayət olunması tələb edilirdi. 1699-cu ildə Məhəmməd Baqir Məclisi vəfat etdi. Dövlətin idarə edilməsi bundan sonra Şah Süleymannı bibisi Məryəm Bəyimin (Şah Səfinin qızı) əlinə keçdi. Onun birbaşa təsiri ilə Şah Hüseyn spirtli içkilərdən və narkotik maddələrdən asılı hala gətirildi. Onsuzda dövlət işləri ilə çox az maraqlanan Şah Hüseyn, bundan sonra dövlət işləri ilə tamamilə maraqlanmadı, vaxtını öz hərəmində və kef məclislərində keçirdi.
250px|thumb|right|Sultan Hüseyn əyanları ilə (Məhəmməd Əli, 1721)
Daxili vəziyyət
Son Səfəvi şahları dövlətin dağılıb parçalanmasını yalnız seyr edirdilər. Üç Azərbaycan bəylərbəylikləri, onların Dərbənd, Bakı, Şəki, Xudat kimi qalalara qoyduqları yerli sultanlar Səfəvi hökumətinə saymazlıqla yanaşırdılar. Xalqın Səfəvilərə ehtiramı qalmamışdı. 1715–1718-ci illər Rusiya elçiliyindən olan A. Lopuxın bütün yol boyu xalqın "… biz şahdan qorxmur və onun sözünə baxmırıq" deyərək, belə bir düşüncədə olmasını görmüşdü. O, Quba əhalisi haqqında yazırdı: Burada yaşayan xalq çox özbaşınadır, öz hökmdarına istəyi yoxdur və ona qulaq asmaq istəməyir; onlarda xan şahın adından qoyulsa da, buranın xalqı yalnız atası ya babası burada xan olanların varislərini xan kimi tanıyır, yaxud xasiyyətcə onlara uyğun bir kimsəni özlərinə xan seçirlər: indiki xan Sultan Əhmədi irsən buranın əhalisi bu qaydada seçmişdir.
Səfir heyətinin rəhbəri A Volinski özü Təbriz əhalisi ilə tanışlıqdan sonra yazmışdı: Burada xalq Şamaxıya nisbətən daha çox özbaşınadır...
Bu zaman Azərbaycan bəylərbəylikləri, xüsusilə Şirvan mərkəzi Səfəvi hökumətindən əslində nominal bir asılılıqda idi.
Səfəvi dövləti sistemində Azərbaycanın, Təbriz və Şamaxı kimi şəhərlərin iqtisadi çəkisi böyük idi. Adı çəkilən Rusiya heyət rəhbərinin gündəliyində bu barədə oxuyuruq: Bütün Səfəvi dövlətində mən Osmanlı sərhədindən başlayaraq ən yaxşı əyalətlər İrəvan və Təbrizi sayıram. Onlarda taxıl qıtlığı görmədim, alış-veriş baxımından da İrana az fayda vermirlər, çünki Osmanlıdan gələn böyük karvanlar (bir neçə yüz dəvə ilə) oraya axışır, çoxları da gümüş gətirərək, Təbriz ustalarına ondan Səfəvi pulu çəkdirir, sonra isə bu hazır pula İrandan istədikləri malları, ən çox da ipək alırlar... Xəzər dənizinə yaxın əyalətlərdən Şirvan və Gilan iranlılara böyük fayda gətirir. Mən çox yerlərdə oldum, amma onlardan qazanclısını görmədim. Şirvanda yaşayış yerləri çox, əhalisi sıxdır, hamısının da azuqəsi var, gerçəkdən bu torpaq çox bərəkətli, çörəyi isə boldur (bir çox başqa yerlər də çörəyi buradan alırlar), üzüm və başqa çeşidli mer-meyvəni heç Osmanlı vilayətində də görmədim; burada, xüsusən dəniz yaxınlığında istənilən qədər meşəliklər, bunlar bir yana, saysız yırtıcı heyvan və quş var; mal- qara və balıq da çoxdur, ən çox da ipək işinə maraq göstərirlər, istər dəniz yaxınlığında, istərsə də Kür çayına kimi olan yerlərdə çoxlu barama yetişdirilməkdədir və ipək fabriki olmayan az kənd var.
Rus elçiliyindən 8 il öncə, yəni 1707-ci ildə, Şamaxıda olmuş Korneli de Bruin də, Pyotrun tutmaq istədiyi Azərbaycanın varlı bir məmləkət olmasını ayrıca qeyd edirdi. O yazırdı ki, Səfəvi dövlətinin o biri vilayətlərindən Araz çayı ilə ayrılan "quberniya" (burada təkcə Şirvan bəylərbəyliyi deyil, həm də Qarabağ-Gəncə bəylərbəyliyi nəzərdə tutulur) çox böyük gəlir verir. Sonra müəllif pambıq, zəfəran işinin verdiyi gəlirdən, "torpağın çox yaxşı qırmızı və ağ çaxır" üçün üzüm yetirməsindən, "gözəl atların və ev heyvanlarının" çoxluğundan, bu "gözəl və gözəyatımlı vilayətin Gürcüstanla yanaşı çox bərəkətli" olmasından danışaraq, "çar əlahəzrətləri üçün bu vilayətin Rusiyaya qatılması çox yerinə düşər və onun təbəələri üçün çox əlverişli olardı" yazırdı.
Xalq zülm, saysız vergilər boyunduruğu altında idi. Qanunsuzluq, dərəbəylik, rüşvətxorluq hökm sürürdü. Kəndlilər üzərinə ağır mükəlləfiyyətlər yüklənmişdi. Vergi yığımı bəylərbəyinə, xan və sultanlara sonsuz qazanc gətirirdi. Kənd və şəhərlərdən artıqlaması ilə yığılan vergilərin hökmdar xəzinəsinin deyil, yerli hakimlərin (ilk öncə bəylərbəyinin) əlinə keçməsi bir qayda olmuşdu. 1702-ci ildə Şah Hüseyn vergiləri artırdı. Bununla bağlı olaraq, 15 yaşından tutmuş hamı vergi sayımına alınmışdı. Şahın fərmanı üzrə sayımdan yayınıb gizlənən bir kimsə ələ keçərdisə öldürülürdü. Hər şeyə göz yetirən Volinski gündəliyində bunu da yazmışdı: Səfəvilər dövlətinin çörək ağası sayılan Azərbaycanda tarlalar 7 ildir əkilmir, ölkədə aclıq var.
Üsyanlar
Şah Hüseynin ilk gördüyü tədbirlərdən biri də bəzi üsyan etmiş Bəluc tayfalarına qarşı hərbi qüvvə göndərməsi olmuşdur. Göndərilmiş qoşunların sayəsində üsyanlar bir qədər də olsa yatırıldı. Əfqanıstanda qalxan üsyanlar yayılaraq Kirman vilayətinə qədər gəlib çatmışdı. Mir Üveys xan Hotaki hücum edərək Qəndəharın Səfəvi canişini Gərgin xanı öldürərək Qəndəharı ələ keçirdi.
1695-ci ildə kürdlərin kompakt yaşadığı ərazilərdə də üsyanlar başladı. Bununla paralel olaraq Xorasana da özbək hücumları başladı. Özbək hücumları nəticəsində Xorasanın bəzi hissələri itirildi və bütün Xorasan demək olar ki, yağmalandı. Özbəklərin Xorasan üzərinə ən böyük yürüşü isə 1710-cu ildə baş vermişdir.
Bu dövrdə Fars körfəzi tərəfindən də Səfəvilər dövləti üçün təhlükə meydana çıxdı. Beləki, Səfəvilərin hakimiyyəti altında olan Bəhreynə Oman tərəfindən mütəmadi dağıdıcı yürüşlər təşkil edilməyə başlandı. Bu yürüşləri təşkil edən Oman imamı İmam Seyfin təşkilatçılığı ilə güclü donanma yaratmışdılar. Bu donanma sayəsində nəinki Bəhreyni özlərinə tabe etmiş, körfəzdəki bütün Səfəvi adalarını özlərinə tabe edərək, demək olar ki, körfəzi Səfəvi dövlətinin ticarət edə bilməməsi üçün qapamışdı. Bəhreynin dini rəhbəri Şeyx Məhəmməd ibn Macid Omanlıların yürüşünə qarşı göndərilməsini xahiş etməsi üçün İsfahana getmiş, şahdan şəxsən bunu xahiş etmişdi. Şah Hüseyn Lütfəli xanın başçılığı altında qoşun göndərsə də, dəniz qüvvəsi olmadığına görə bu baş tutmamışdı. Səfəvi hərbi qüvvələrini Bəhreynə daşımaq üçün Portuqaliyadan yardım istənmişdi. Portuqaliya isə bunun müqabilində Səfəvilərdən xeyli pul istəmişdi. Lütfəli xan pul verməmək üçün fransızlarla danışıqlara başlamışdısa da, bu da bir nəticə verməmişdi. Sonda Lütfəli xan heç bir hərbi əməliyyat keçirmədən İsfahana geri dönmüşdü.
Şahın dini siyasəti imperiya ərazisində yaşayan dini azlıqları — sünniləri, xristianları (xüsusən erməniləri və gürcüləri), zərdüştləri ciddi şəkildə narahat edirdi. Şah Hüseynin hakimiyyətinin ilk illərindən etibarən Məhəmməd Baqir Məclisinin həyata keçirdiyi dini siyasət onun ölümündən sonra varisi və nəvəsi Məhəmməd Hüseyn tərəfindən həyata keçirilirdi. Bir müddət sonra Şah Hüseyn zərdüştlüyün qadağan edilməsini nəzərdə tutan əmr verdi və zərdüştlərə dərhal İslam dinini qəbul etmələri əmr edildi.
Bütün bunlar imperiya ərazisində ümumi narazılıqlara səbəb oldu. 1717–1720-ci illərdə sünni kürdlər və Şirvan bölgəsində yaşayan sünnilər üsyana qalxdı. Şirvanlılara Cənubi Dağıstanlılarda qoşuldu. 1720-ci ildə Şirvan bəylərbəyliyinin mərkəzi olan Şamaxı ələ keçirildi və şəhərdə yaşayan şiələr qətlə yetirildi, bəylərbəyi və ailəsi qətlə yetirildi. Jonas Hanvey yazır ki, şəhər tamamilə talan edildi.
Azərbaycan üsyanlar
Səfəvilərə tabe olan bütün əyalətləri kütləvi çıxışlar bürümüşdü. Nüfuzunu itirmiş xanədana qarşı yönəlmiş bu çıxışların iki başlıca ocağı yaranmışdı. Bunlardan biri Əfqanıstan, o biri isə Azərbaycan idi. Hər ikisində ilkin çıxışlar 1709-cu ildə baş verdi. Həmin ildə Təbriz üsyana qalxdı. Tezliklə Muğan şahsevənləri də ayağa qalxaraq, mərkəzi Səfəvi hökumətini tanımaqdan boyun qaçırdılar. 1711-ci ildə Car vilayəti üsyan etdi. Carlılar şah xəzinəsinə vergilərdən azad idilər. Əksinə, Səfəvi təbəəliyinə qoşulub sərhəd xidmətində sayıldıqları üçün onlara şahın adından illər boyu pul ilə ödənc verilirdi. Şirvan bəylərbəylərinin özbaşınalığı ilə bu ödəncin kəsilməsi onları bərk narazı salmışdı. Carlıların Şəki və Şirvana girməsi bir çox yerlərdə kəndlilərin onlara qoşulması ilə nəticələndi. Üsyan başçıları xalqın narazılığından varlanmaq, özlərinə siyasi nüfuz qazanmaq üçün istifadə edirdilər. Belələrindən Ərəş vilayətinin hakimi Əli Sultanın adını çəkmək olar. (Osmanlı sultanının 1722-ci il tarixli fərmanında o, "Şəki sultanı" adlandırılır). Səfəvi hökmdarı sultan Hüseynin verdiyi əmrlərə baxmayaraq, Şirvan qoşunu bu çıxışı yatıra bilmədi. Əli Sultanın başçılığı ilə üsyançılar Şəki mahalında hökumət qoşununu əzdilər. bu dğyüşdə Şirvan bəylərbəyisi Həsənəli xan öldürüldü. Üsyançı dəstələr Gəncə-Şəmkir-Zəyəm-Qazax-Şəmşədil bölgələrinə basqın etdilər. Gəncə bəylərbəyisi Uğurlu xanın Şəmkir yaxınlığında onların qarşısını almaq istəməsi də uğursuz oldu, xanın qoşunu məğlub oldu. Özü isə Gəncə qalasına sığındı. Şəki hakimi Kiçik xan da məğlub edilərək öldürüldü.
Tezliklə üsyan rəhbərlərindən Hacı Davud ad çıxardı. O, Quba vilayətindəki Müşkür mahalının Dədəli kəndindən idi. Həccə getdikdən sonra Şərqi Qafqazda sünni dini rəhbərlərdən biri olmuş, Qaytaq hakimi Əhməd xan və Qazıqumuq hakimi Surxay xanla ittifaq yaratmışdı. Onlar kütləvi üsyan qaldıraraq, Şirvan və Dağıstanda Səfəvi hökmranlığına son qoymaq istəyirdilər. 1719-cu ildə Hacı Davud tutulub Dərbənd qalasına salındı. O biri il dustaqlıqdan çıxdıqdan sonra o, müttəfiqləri ilə birlikdə Şabran şəhərini tutub dağıtdı. Bu dağıntıdan sonra Şabran şəhəri yer üzündən silindi. Buradan sonra Xudat qalası alındı, burada Əhməd xan Qaytaqlı öldürüldü. Hacı Davud və Surxay xan buradan Bakı qalası üzərinə hücuma keçdilər. Bakı hakimi Dərgahqulu b\y qaladan yarım fərsəx aralı onların qoşununu məğlub etdi (bu yer o dövrdən Qanlı Dərə adlanır). Şamaxını və Dərbəndi ələ keçirmək cəhdi də uğursuz oldu.
Əfqan üsyanı
Şah hüseyn taxta keçdiyi vaxtdan etibarən əfqanlar mütəmadi olaraq üsyan edirdilər. Hələ əsrin əvvəllərində Mir Mahmud Hotakinin atası Mir Üveys Hotəki üsyan qaldıraraq Qəndəharı Səfəvilərdən almışdı.
İsfahanı mühasirəyə alan əfqan ordusu 8 aylıq mühasirədən sonra şəhəri təslim aldılar. Şah Hüseyn özü gələrək şahlıq tacını Mahmudun başına qoydu və onu İranın yeni şahı elan etdi.
Osmanlı imperiyası ilə münasibətlər
Səfəvi dövlətinin bu dövrdə qərbdə Osmanlı dövləti ilə heç bir problemi yox idi. Dövlətlər arasında mütəmadi olaraq elçi mübadiləsi həyata keçirilirdi. 1696-cı ildə Səfəvi kəşfiyyatçıların mərkəzi dövlətə verdikləri xəbərlərə əsasən osmanlıların başı Avropada bərk qarışmışdı. Səfəvi dövləti tərəfindən osmanlılara bir səfir getdi və Sultan III Əhmədlə görüşdü. Maraqlıdır ki, III Əhməd səfirdən gətirdiyi əsgərlərin onun hüzurunda çovqan oynamalarını istədi. Onlar da oynadılar və osmanlıların şahı "digərlərindən daha yaxşı oyun nümayiş etdirən iki nəfərə iyirmi əşrəfi miqdarından ən’am" verdi. Səfir iki aydan bir az artıq müddətdən sonra Səfəvi dövlətinə qayıtdı. Səfəvilərlə osmanlıların arasında son səfir get-gəli əfqanların üsyanı ərəfəsində oldu. Həmin vaxt osmanlılar tərəfindən Səfəvi dövlətinə səfir gəldi və yazdığı müfəssəl hesabatda Səfəvilər dövlətinin vəziyətini çox böhranlı və dağılmaq ərəfəsində vəsf etdi. Əhməd Dəri adlı həmin səfirin səfərnaməsi kitabında çap edilib. Şah Sultan Hüseynin Osmanlıların səfiri vasitəsilə Osmanlıların şahına göndərdiyi sifariş bu oldu: Mən ona dua edirəm. Onlar ata-babadan cihad edən Xandırlar və onlar həmişə vaxtlarını kafirlərlə müharibədə keçiriblər və onlara dua etmək bizə vacibdir. Rusiya çarlığının Səfəvi imperiyası ərazisinə yürüş etməsi və Xəzəryani vilayətlərin əksəriyyətini ələ keçirməsi Osmanlı imperiyasının böyük narahatlığına səbəb olmuşdu. Rusiyanın yalnız onun tacirlərini öldürmüş adamlardan qisas almaq məqsədinin olmasını bildirməsinə baxmayaraq, Xəzəryani vilayətləri işğal etməsi Osmanlı imperiyasını qəti addımlar atmağa vadar etdi. Hacı Davudu Krım xanları səviyyəsində Şamaxı hakimi kimi tanıdı və ona paşalıq rəmzləri göndərdi.
Rusiyanın yayındırıcı manevrləri işə yaramadı və Osmanlı qoşunları Kartlı, Kaxüetiya və Tiflisi tutdu. bunun ardınca Naxçıvan, İrəvan ələ keçirildi. Rusiya ilə danışıqlar yeninə bərpa edildi və dekabr ayında müqavilə imzalanması prosesinə start verildi.
1724-cü ildə imzalanmış İstanbul sülhünə əsasən Səfəvi torpaqları Osmanlı imperiyası ilə Rusiya çarlığı arasında bölündü.
Bu dövrdə isə, 1722-ci ildə əfqanlar Səfəvi dövlətinin paytaxtını ələ keçirmiş, Şah Hüseyn taxtdan salınmış, oğlu II Təhmasib özünü şah elan etmişdi.
Rusiya çarlığı ilə münasibətlər
Rus çarı I Pyotr (1689–1725) Xəzəryanı bölgələri ələ keçirməyi qərara aldı. O, Xəzər dənizini Rusiyanın daxili dənizinə çevirməyi və Şərq ölkələri ilə Xəzər–Volqa yolu ilə ticarət etməyi, Şərqlə Qərb ticarətində Rusiyanın vasitəçiliyinə nail olmağı planlaşdırmışdı. Öz yaxın adamı A. P. Volinskiyə kəşfiyyat aparmağı tapşıran I Pyotrun əsas məqsədi Xəzərin qərb hissəsini işğal etmək, Cənubi Qafqazda möhkəmlənmək idi. A. P. Volinski karvan yollarını, yol boyu otlaqların olmasını (bu, suvari qoşun üçün lazım idi), yerli qoşunun, müdafiə qurğularının vəziyyətini öyrənməli, buradakı xristianlarla əlaqə yaratmalı idi. Ona həmçinin, burada rus ticarətinin inkişaf etdirilməsi perspektivinin öyrənilməsi də tapşırılmışdı.
1721-ci ilin avqustunda Şirvan üsyanı zamanı Şamaxını ələ keçirən Hacı Davud və Surxay xanın adamlarının rus tacirlərini öldürmələri Rusiyanın Xəzəryanı bölgələri tutmaq planını qətiləşdirdi. I Pyotr onları həm Rusiyanın, həm də Səfəvilərin ümumi düşməni elan etdi. Bu zaman Hacı Davud kömək üçün Osmanlı sultanı II Əhmədə (1703–1730) müraciət etdi, sonra isə İstanbula gedib özünün Şirvan hakimi təsdiq olunması üçün razılıq aldı. Buna baxmayaraq, Rusiya işğalçılıq niyyətlərindən əl çəkməmişdi. Əvvəla, Rusiya iqtisadiyyatının Azərbaycan xammalına böyük ehtiyacı vardı. İkincisi də Rusiya osmanlıların Cənubi Qafqazda, Xəzəryanı bölgələrdə möhkəmlənmək cəhdlərinin qarşısını almağa çalışırdı.
1722-ci iyunun 18-də I Pyotr Həştərxandan yürüşə başladı. Rus qoşunları iki istiqamətdə-quru və dəniz yolu ilə hərəkət edirdi. Dərbənd yolu üzərində Sultan Mahmudun hücumuna məruz qalmış ruslar bu hücumu dəf edib, 6 kəndi yandırdılar. İşğalçılar belə dağıdıcı basqınlarla yerli əhalini qorxutmağa çalışırdılar. Azərbaycan ərazisinə daxil olan I Pyotr zəifləmiş Səfəvi qoşunu tərəfindən ciddi müqavimətə rast gəlmədi. O, dini amildən də məharətlə istifadə edərək, Cənubi Qafqazın xristian əhalisinə elan etdi ki, bu yürüşdə məqsəd onları müsəlmanların zülmündən xilas etməkdir. 1722-ci il iyunun 15-də I Pyotr Azərbaycan dilində bəyannamə nəşr etdirərək Şirvana və Xəzəryanı bölgələrə göndərmişdi. Bəyannamədə yenə də rus ordusunun yürüşünün əsas səbəbi ört-basdır edilirdi. I Pyotr Xəzəryani bölgələrdə yaşayan şiə əhalisini inandırmağa çalışırdı ki, o, Səfəvi şahının dostudur, yürüşdən onun məqsədi bu yerlərdə əmin-amanlıq yaratmaqdan və rus tacirlərini qarət edən qiyamçıları cəzalandırmaqdan ibarətdir. Onun bu əraziləri işğal etmək niyyəti yoxdur. O, riyakarcasına bildirirdi ki, Səfəvilərə qarşı usyan edən feodalların, Osmanlı turklərinin bu torpaqları zəbt etməsinin qarşısını alacaq, burada Səfəvilərin hakimiyyətini bərpa edəcəkdir. I Pyotrun belə hiyləgərliyi ilk vaxtlar Xəzəryanı bölgələrdə əhalinin bir qisminin Rusiyaya meyil etməsinə səbəb oldu.
1722-ci il avqustun 15-də rus eskadrası Dərbəndə çatdı. Avqustun 23-də piyada qoşun da şəhərə daxil oldu. Şəhərin naibi İmamqulu bəy qalanın açarlarını rus çarına təqdim etdi. I Pyotr buradan senata göndərdiyi məktubda şəhərdə səmimi qarşılandığını bildirirdi, lakin Azərbaycanın nüfuzlu feodalları rus ordusuna müqavimət göstərməyin tərəfdarı idilər. Bakı hakimi Məhəmməd Hüseyn bəy və onun tərəfdarları öz güclərinə, həmçinin Hacı Davudun köməyinə arxalanaraq, şəhəri qorumaq və rus qoşununu Bakı qalasına buraxmamaq əzmində idilər. Buna görə də Məhəmməd Hüseyn bəy I Poytrun məktubunu gətirən şəxsi qəbul etmir. Belə bir vaxtda Avropada İsveç tərəfindən Rusiyaya qarşı yeni müharibə təhlükəsi yaranır. Digər tərəfdən rus ordusunun Xəzəryanı bölgələrə təcavüzü Osmanlı dövlətində kəskin etiraza səbəb olur. Hacı Davud dağlarda qoşun toplayaraq rusların hücumunun qarşısını almağa hazırlaşır. Bu cəhətləri nəzərə alan və geri qayıtmağa tələsən I Potr bu işi general-mayor M. Matyuşkinə tapşıraraq Sankt-Peterburqa qayıdır.
Osmanlı ordusunun qarşısına qoyulan əsas vəzifə isə rusların Səfəvi dövlətinin qərbini və Cənubi Qafqazın şərqini ələ keçirməsinə mane olmaq, ilk növbədə isə onların Bakını tutmasının qarşısını almaq olur. Sankt-Peterburqa qayıdan I Pyotr burada Osmanlı ordusunun irəliləməsi xəbərini eşidir. Onun göstərişi ilə 1722-ci ilin dekabrında Rəşt şəhəri zəbt edilir. Rus eskadrası 1723-cüu il iyulun 6-da Bakı körfəzinə daxil olur. Məhəmməd Hüseyn bəy rus komandanlığının təslim olmaq təklifini rədd edərək müqavimət göstərir. Rus qoşunu rədd cavabı alan kimi şəhəri top atəşinə tutur və 1723-cü il iyulun 23-də Bakı zəbt edilir. M. Matyuşkin Bakı hakimi Məhəmməd Hüseyn bəyin guya Hacı Davudla əlaqədə olduğunu bəhanə gətirərək onun həbs olunması haqqında əmr verir. Məhəmməd Hüseyn bəy həbs olunaraq əvvəlcə Həştərxana, sonra isə Roqaçevskə sürgün edilir və orada da vəfat edir. Knyaz İ. Baryatinski Bakının komendantı təyin edilir. I Pyotr Bakının alınmasına hədsiz dərəcədə sevinir və onun göstərişi ilə bu hadisə Sankt-Peterburqda yaylım atəşi ilə qeyd olunur. Bakı tutulduqdan sonra rus qoşunu Salyanı da asanlıqla işğal edir.
Rusiyanın Xəzəryani vilayətləri tutduğu zaman Səfəvilər dövlətində də hakimiyyət dəyişikliyi baş vermişdi. Beləki, 1722-ci ilin oktyabr ayının 22-də Şah Hüseyn əfqan üsyançılara tabe olmuş və Mir Mahmud Hotakini İranın yeni şahı elan etmişdi. lakin Şahzadə Təhmasib Mirzə İsfahandan qaçmağı bacarmış və Qəzvində özünü yeni Səfəvi şahı elan etmişdi.
1723-cü il sentyabrın 12-də II Təhmasibin Peterburqa göndərdiyi elçisi İsmayıl bəy şahdan xəbərsiz olaraq Xəzəryanı bölgələrin-Dərbənddən Gilana qədər olan torpaqların Rusiyaya birləşdirilməsi haqqındakı müqaviləni özbaşına imzaladı. Rusiya bunun əvəzində Səfəvi şahına əfqanlarla müharibədə yardım göstərəcəyini öhdəsinə götürürdü, lakin II Təhmasib müqaviləni təsdiq etmədi. Beləliklə, 1722–1723-cü illərdə Xəzəryanı bölgələrin Rusiya tərəfindən işğalının birinci mərhələsi başa çatdı.
Əsirlik və ölümü
İsfahan mühasirəsi 8 ay davam etdi. Mühasirə zamanı şəhər əhalisi küçə itlərini belə kəsib yemişdi. Sonda Şah Hüseyn bütün sülaləsi ilə gedərək Mir Mahmud Hotakiyə təslim oldu və onu İranın yeni şahı elan etdi.
İlk dövrlərdə Mir Mahmud Hotaki Şah Hüseynlə hörmətlə davranırdı, lakin bir gün xəbər yayıldı ki, Səfəvi sülaləsi şahzadələrindən Səfi Mirzə adlı şahzadə İsfahandan qaçmışdır. Bundan qəzəblənən Mir Mahmud Hotaki, 1725-ci ilin fevralında bütün Səfəvi şahzadələrinin öldürülməsi əmrini verir (Şah Hüseyndən başqa). Şah Hüseyn buna mane olmağa çalışarkən yaralanır, nəticə də iki az yaşlı oğlunu ölümdən xilas edə bilir.
Mir Mahmud Hotaki 1725-ci ilin aprel ayının 25-də dəli olaraq vəfat edir. Mir Mahmud Hotakinin yerinə keçən Əşrəf xan ilk dövrlərdə Şah Hüseynlə hörmətlə davranırdı. Əşrəf xan şah Hüseynin qızı ilə evlənməklə İran cəmiyyəti qarşısında legitimlik qazanmaq istəyirdi.
Əşrəf xanın Səfəvi taxtına oturması onun Osmanlı imperiyası ilə müharibəsinə səbəb oldu. 1726-cı ilin payızında Osmanlı imperiyasının Bağdad valisi Əhməd paşa İsfahana doğru irəliləməyə başladı və Əşrəf xana məktub göndərərək İranın qanuni şahına qanuni hakimiyyətini geri qaytarmağa gəldiyini bildirdi. Buna cavab olaraq isə Əşrəf xan Şah Hüseynin başını kəsərək ona göndərmiş və bu sözləri yazmışdır: Ümid edirəm ki, Əhməd paşa buna öz qılıncı və nizəsi ilə cavab verər.
Bu cür şəraitdə öldürülən Şah Hüseynin ölümünü Maykl Axvorthy bu cür təsvir edir: Şah Hüseyn ölümüylə sağlığında heç vaxt vermədiyi qədər sərt cavab vermiş oldu.
Ailəsi
Oğlanları
Qızları
Masselboro
Masselboro — Şotlandiyada şəhər.
Yad Kennedi
Kennedi abidəsi — İsraildə, Yerusəlim yaxınlığındakı Mateh Yehuda Bölgəsində yerləşən, 1963-cü ildə Texasın Dallas şəhərində öldürülən ABŞ-nin 35-ci Prezidenti Con Kennedinin xatirəsinə ucaldılmış abidə. 18 m olan abidə, kəsilmiş ağac kötüyünə bənzəyir. Abidənin içərisində isə Kennedinin tunc relyefi, mərkəzdə isə əbədi alov var. Alov, 51 sütunla əhatə olunmuşdur, bu da ABŞ-nin 50 ştatını və Vaşinqtonu ifadə edir. ABŞ ştatlarının gerbləri (və Kolumbiya dairəsi) sütunların hər birində göstərilir, sütunlar isə incə şüşəli panellərlə ayrılır. Hal-hazırda abidəni eyni anda 100 nəfər ziyarət edə bilər. Abidə 1966-cı ildə Amerika yəhudi icmalarının bağışladığı vəsait ilə inşa edilmişdir.
Kennedi abidəsi və ona bitişik gəzinti yerləri Kennedi Sülh Meşəsinin bir hissəsidir.
Yeri
Abidə Yerusəlimdən 7 mil (11 km) uzaqlıqda, Hadassa Xəstəxanası ilə eyni istiqamətdə, Yerusəlim təpələrinin ən üstündə, 825 metr (2,707 fut) yüksəklikdə yerləşir. Abidəyə ən yaxın şəhər isə İordan çayının qərb sahilində yerləşən Betar şəhəridir. Aydın bir gündə Aralıq dənizini Təl-Əviv istiqamətindən görmək olar; 40 mil (64 km) məsafədədir. Abidəyə Ora və Aminadav rayonlarını keçməklə də gəlmək olar. Yerusəlim şəhər avtobusunun ən yaxın olduğu 20 nömrəli ən yaxın əsas yoldan təxminən 45 dəqiqəlik məsafədədir, baxmayaraq ki, xüsusi tur avtobusları adətən qrup ziyarətləri üçün istifadə olunur.
Tarixi
thumb|Daxildən, əbədi alov və dövlət möhürləri ilə bəzədilmiş sütunlar Amerika Yəhudi Milli Fondunun prezidenti olan Maks Bressler 1964-cü ildə Kennedinin xatirəsi üçün Yerusəlimdə bir abidə lahiyələşdirməyi təklif etdi.
Vəsaitin toplanması
13 yanvar 1964-cü ildə Pensilvaniya ştatının keçmiş qubernatoru Corc Maykl, Kennedi abidəsinin inşa edilməsi üçün yaxınlarda müəyyən vəsaitin toplanacağını elan etdi. O, bildirdi ki, vəsaitin tez toplanması üçün, hər bir ştatda, habelə xarici ölkələrdə əlavə komitələr yaradılacaqdır. 22 Noyabr 1964-cü ildə, sui-qəsdin ilk ildönümündə, Yəhudi Milli Fondu, ABŞ-dəki böyük yəhudi icmalarında bu məsələ ilə bağlı görüş tətbiq etdi.
Amerikan icmaları, xatirə üçün vəsaitdən əlavə meşədə ağac əkilməsini maliyyələşdirməyə söz verdilər. Məsələn, 1965-ci ilin iyul ayında Kaliforniya ştatının Los-Anceles icması, Yəhudi Milli Fondu tərəfindən maliyyələşdirilən 1000-dən çox hökumət, birlik və idarə rəhbərlərinin qatıldığı ziyafətdə 100.000 ağac əkilməsini vəd etmişdi.
Dardanel
Dardanel boğazı və ya Çanaqqala ( eyni adlı şəhərin şərəfinə) — Asiyanı Avropadan ayıran boğazlardan biridir; Egey və Mərmərə dənizləri arasında yerləşir. Qara dənizi Dünya okeanına bağladığına görə beynəlxalq əhəmiyyətə malikdir. Həmçinin dünyanın ən dar boğazıdır.
Yad Kennedi
Açılış
thumb|right|250px|Yad Kennedi abidəsinin önündəki lövhə Amerika inqilabının baş verdiyi 4 iyulda, İsrail və Amerika Birləşmiş Ştatları hökumətlərini təmsil edən bir çox rəsmi qonaq da daxil olmaqla 2000-ə yaxın insan, yüzlərlə turist, amerikalı tələbələr, israillilər ilə birlikdə açılışın şahidi oldu.
Dardanel
Hellespontos boğazın qədim adlarından biridir.
Yad Kennedi
Açılış
İsrailin bir uşaq qrupu ABŞ və İsrail himnini çalmışdı.
Qonaqlar arasında Kennedinin qətlini araşdıran ABŞ-nin baş rəisi Erl Uarren də vardı. Digər qonaqlar arasında İsrailin Baş naziri Levi Eşkol, Yerusəlim meri Teddi Kollek və Birləşmiş Ştatların İsraildəki səfiri Uoluort Barbur da var idi.
Abidəni gördükdən sonra ABŞ-nin baş rəisi Uarren qeyd etmişdi: "Bu açılışı sadəcə ABŞ-nin Müstəqillik günündə deyil, İsrailin və digər azad dövlətlərin şərəfinə edirik. Burada olmaq çox böyük şərəfdir, çünki bura, insanların Tanrının övladları olduğu və üç dinin yarandığı məkandır."
İsrailin Baş naziri Eşkol da çıxış edərək Kennedinin xatirəsinin burada inşa edilməsi ilə Amerika-İsrail diplomatik əlaqələrinin gücləndiyini söyləmişdi.
Amerikanın İsraildəki səfiri Uoluort Barbur çıxış edərək: "Bir xalq dövləti yaradan şəxsiyyətlə deyil, dövləti fərqləndirən şəxsiyyətlə fəxr edir. Yəhudi Milli Fondu özlərini şərəfləndirir, İsrail üçün etdikləri işlər qazandıqları şöhrətdən də üstündür." demişdi.
Yəhudi Milli Fondunun prezidenti Yakob Tsur xatirəni tərifləyərək: "Abidə bir gün böyük bir meşəyə dönəcək minlərlə fidanın arasında olan qüdrətli bir ağacı xatırladır." demişdi.
Dizayn
thumb|left|150px|Abidədə yerləşən Kennedinin bürünc heykəli Yad Kennedi 1995-ci ildə memarlıq sahəsində İsrail mükafatını qazanan, Brazilyada doğulan İsrail memarı David Resnik və Ukrayna əsilli İsrail heykəltəraşı Dov Feygin tərəfindən tərtib edilmişdir. Feygin Kennedinin büstünü və Kennedinin bir sıra çıxışlarından parça daxil edilmiş bir xatirə divarı yaratmışdı. Resnik, abidənin "həyatı sui-qəsdlə sona çatdırılan böyük şəxsiyyəti simvollaşdırmaq üçün nəzərdə tutulduğunu" söyləmişdi.
1974-cü ildə ziyarətçilər üçün açıq olan abidənin ətrafına gəzinti yeri əlavə edildi.
Kennedi Sülh Meşəsi
thumb|right|150px Kennedi Sülh Meşəsi, Kennedinin sui-qəsdinin 1-ci ildönümündə, 22 noyabr 1964-cü ildə açılışdan əvvəl yaradılmışdı.
1966-cı ilin iyun ayında Yəhudi Milli Fondunun vəzifəli şəxsləri, daha 1,5 milyon ağacın əkildiyini elan etdilər.Daha sonra meşəyə bitişik olan ABŞ Azadlıq Meşəsinə də daha 2 milyon ağac əkilməsi ilə iki meşədəki ağacın sayı 5,5 milyona çatdı. Kennedi meşəsi üçün 100,000 şəxsdən 3 mln. ianə toplanmışdı.