cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Roma imperiyasında xristianların təqibi
Mark Avrelidən Frakiyalı Maksiminə
Roma tanrılarına ehtiram göstərmək məqsədilə mərasimlər keçirməklə mürtədlik etməkdən imtina edən xristianlar ciddi şəkildə cəzalandırılırdılar. Roma vətəndaşları olanlar sürgün edilmiş və ya başları kəsilərək tez bir zamanda ölümə məhkum edilmişdir. Kölələr, əcnəbi əsilli sakinlər və aşağı təbəqələr sirk arenasında parçalanması üçün heyvanların önünə atılırdı. Bu formada ölümə məhkum edilənlər üçün müxtəlif heyvanlardan istifadə edilirdi. Kit Hopkins yazmışdır ki, xristianların Romada Kolizeydə edam edilib-edilməməsi mübahisə mövzusudur, çünki buna dair heç bir dəlil tapılmamışdır. Norbert Brokman "Encyclopedia of Sacred Places" əsərində qeyd etmişdir ki, imperiya dövründə Kolizeydə açıq edamlar keçirilmişdir və burada xristianların edam edildiyinə heç bir şübhə yoxdur. Antioxiyalı İqnati "107-ci ildə Trayan tərəfindən heyvanların önünə atılmışdır. Çox keçməmiş, 115 nəfər xristian oxatanlar tərəfindən öldürülmüşdür. II əsrin ikinci yarısında xristianlar vəbanın sona çatması üçün tanrılara dua etməkdən imtina edən zaman Mark Avreli küfrə görə Kolizeydə minlərlə adamı öldümüşdür".
Desinin dövründə
Xristianlara qarşı imperiya miqyasında ilk rəsmi fərman ilə icra olunan təqib III əsrdə Desi Trayanın hakimiyyəti dövründə baş vermişdir. B.e. 250-ci ildə imperator Desinin bununla bağlı verdiyi fərman on səkkiz ay qüvvədə qalmışdır. Vilayət hakimləri öz yurisdiksiyalarında böyük şəxsi səlahiyyətə malik idilər və xristianlara qarşı lokal xarakter daşıyan təqib halları və kütləvi zorakılıq hadisələri ilə necə məşğul olacaqlarını özləri seçə bilərdilər. Bu müddət ərzində bəzi xristianlar öldürüldü, digərləri isə edamdan qaçmaq üçün mürtədlik etmişdir. Vilyam Hyu Klifford Frend təxmin edir ki, təqiblər zamanı 3,000–3,500 xristian öldürülmüşdür.
Fərmanın mətni qorunub-saxlanılmamışdır, amma məlumdur ki, burada azad edilmiş yəhudilər istisna olmaqla bütün imperiya sakinlərindən Roma maqistratının iştirakı ilə tanrılara qurban kəsmələrini tələb etmiş, buna görə yazılı şəhadətnamələr verilmişdir. Fərmanın xüsusilə xristianları hədəf almasına dair heç bir sübut yoxdur. Bu fərman Desinin ənənəvi Roma dəyərlərini bərpa etmək siyasətinin bir hissəsi idi. Verilən şəhadətnamələrdən bir neçəsi qorunub-saxlanılmışdır. Misirdə aşkar edilmiş bir şəhadətnamənin mətni belədir:
Vilayət hakimi Plini 112-ci ildə imperator Trayana yazdığı məktubda xristian olduqları güman edilən şəxslərdən Məsihi lənətləmələrini tələb etdiyini bildirmişdir, lakin Desinin hakimiyyəti dövrünə aid şəhadətnamələrdə Məsih və ya xristianlardan bəhs edilməmişdir. Buna baxmayaraq, bu, ilk dəfə idi ki, bütün imperiya ərazisində yaşayan xristianlar imperator fərmanı ilə dinləri və həyatları arasında seçim etmək məcburiyyətində qalmışdılar. Bir sıra görkəmli xristianlar, o cümlədən Papa Fabian, Antioxiyalı Vavila və Yerusəlimli Aleksandr qurban kəsməkdən imtina etdiklərinə görə öldürülmüşdür. Şəhadətnamə almaqdan imtina etmələri nəticəsində edam edilən xristianların sayı məlum deyil və rəsmi orqanların kimin şəhadətnamə alıb, kimin almadığını yoxlamaq üçün nə qədər səy göstərdiyi bilinmir. Buna baxmayaraq, məlumdur ki, çox sayda xristian mürtəd olub mərasimləri yerinə yetirmiş, digərləri, o cümlədən Karfagen yepiskopu Kiprian, dövlətdən gizlənmişdir. Fərmanın icra müddəti cəmi on səkkiz aya yaxın olsa da, o vaxta qədər heç bir problem olmadan yaşayan bir çox xristian icması üçün bu, kəskin şəkildə travmatik olmuşdur.
Valerian
250px|thumb|[[II Sikst|II Sikstin əzabkeşliyinin təsviri. XIV əsr.]]
İmperator Valerian 253-cü ildə taxta əyləşmişdir, lakin növbəti ildən Romadan uzaqlaşaraq Antioxiyanı fəth etmiş Sasanilərə qarşı döyüşmüşdür. O, 260-cı ildə əsir düşdüyünə görə bir daha geri qayıtmamış və məhbus kimi vəfat etmişdir. Valerian senata xristianlarla bağlı iki məktub göndərmişdir. 257-ci ildə göndərdiyi birinci məktubdə o, bütün xristian ruhanilərinə Roma tanrılarına qurban kəsməyi əmr etmiş və xristianlara qəbiristanlıqlarda yığıncaq keçirməyi qadağan etmişdir. Valerian növbəti il göndərdiyi ikinci məktubda yepiskopların və digər yüksək rütbəli kilsə məmurlarının edam edilməsi, xristian olan senatorların və ekvitlərin titullarından məhrum edilməsi və əmlaklarının müsadirə edilməsini əmri etmişdir. Onlar Roma tanrılarına qurban kəsmədikləri halda edam ediləcəkdilər. Mürtədlik etməyən Roma matronaları əmlakları müsadirə olunaraq sürgün edilməli, qurban kəsməkdən imtina edən dövlət qulluqçuları, imperatorun işçiləri və ev təsərrüfatının üzvləri isə köləyə çevrilərək imperator mülklərində işləməyə göndəriləcəkdilər. Roma imperator idarəsində mərkəzində belə yüksək rütbəli xristianların olması faktı Desinin on ildən az əvvəl həyata keçirdiyi hərəkətlər qalıcı təsir göstərmədiyinin sübutu idi.
Valerianın hakimiyyəti dövründə edam edilənlər arasında Karfagen yepiskopu Kiprian və Roma yepiskopu II Sikst, o cümlədən Müqəddəs Lavrenti də var. 14 sentyabr 258-ci ildə Karfagen prokonsulu Qaleri Maksimin Kiprianı xalqın önündə təftişin edərkən aralarında keçən dialoq qorunub saxlanılmışdır. Burada ondan Roma tanrılarına qurban kəsmək tələb olunmuşdur ki, o da bundan imtina etmiş və ölüm hökmünə məhkum edilmişdir. Kiprian dərhal şəhərdən çox da uzaq olmayan açıq yerə aparılmışdır. Bu zaman xristianlardan ibarət böyük bir izdiham onu ​​izləmişdir. Kiprianın gözü iplə bağlandıqdan sonra onun başı qılıncla kəsilmişdir. Onun cəsədi xristianlar tərəfindən götürülümüşdür.
Diokletian və Qaleri
thumb|left|175px|Əzabkeş heykəli. [[Milan kafedralı.]]
Diokletian 284-cü ildə taxta oturmuşdur. O, dini baxımdan mühafizəkar, ənənəvi Roma kultuna sadiq idi. Diokletian özünə məxsus yeni kult yaratmamışdı, daha qədim Olimp tanrılarına üstünlük verirdi. Hər halda, Diokletian ümumi dini dirçəlişə ilham vermək istəyirdi, lakin hakimiyyətə gələndə dərhal xristianlığa qarşı kampaniya aparmamışdı. Buna baxmayaraq, o, dini azlıqlara rəsmi münasibəti tədricən dəyişmişdir. Diokletian hakimiyyətinin ilk on beş ilində ordusunu xristianlardan təmizləmiş, maniçiləri ölümə məhkum etmiş və öz ətrafına xristianlığın əleyhdarlarını yığmışdı. Diokletian avtokratik hökumətə üstünlük verirdi və özünü keçmiş Roma şöhrətinin bərpaçısı kimi görürdü. Laktansinin məlumatına görə, Diokletian və Qaleri 302-ci ilin qışında Nikomediyada olarkən xristianlara qarşı imperiya siyasətinin necə olması barədə mübahisəyə girmişdilər. Diokletian iddia edirdi ki, xristianlara bürokratiyadan və ordudan uzaqlaşdırmaq tanrıları məmnun etmək üçün kifayət idi, Qaleri isə onların məhv edilməsinin daha doğru olduğuna inanırdı. Onlar mübahisəni həll etmək üçün Apollon kahininə üz tutmuş, Diokletian kahinin cavabını Qalerinin mövqeyinin təsdiqi kimi qəbul etmiş və 24 fevral 303-cü ildə ümumi təqib elan etmişdir. Xristianlığa qarşı 303-cü ildən 312-ci ilə qədər ən azı doqquz imperator fərmanı verilmişdir. Diokletianın fərmanları daha çox xristianların imtiyazlı yuxarı təbəqələri ilə bağlı olduğu halda, II Maksimin Dazanın verdiyi fərmanlar bütün xristianları Roma icmasından təcrid etmək məqsədi daşıyırdı.
Roma hakim sinfi daxilində təqiblərə dəstək universal deyildi. Qaleri və Diokletian amansız təqibçi olmaqlarına baxmayaraq, Konstansi bu məsələyə həvəssiz yanaşırdı. Bütün sakinlərin Roma tanrılarına qurban kəsməyə çağırışlar kimi sonrakı təqib xarakterli fərmanlar onun hakimiyyətdə olduğu ərazilərdə tətbiq edilməmişdi. Konstansinin oğlu Konstantin 306-cı ildə imperator vəzifəsini tutduqdan sonra xristianların bərabərhüquqlu vətəndaş statusunu bərpa etmiş və təqiblər zamanı müsadirə edilmiş əmlaklarını onlara geri qaytarmışdır. 306-cı ildə İtaliyada qəsbkar Maksensi Maksimianın varisi II Severi devirmiş və tam dini tolerantlıq vəd etmişdir. Qaleri 311-ci ildə Serdika fərmanı ilə şərqdəki təqiblərə son qoymuşdur, lakin bu təqiblər onun varisi Maksimin tərəfindən Misir, Fələstin Suriyası və Kiçik Asiyada davam etdirilmişdir. Konstantin və Severin varisi Lisini 313-cü ildə "Milan fərmanı"nı imzalamışdılar. Bu fərman Qalerinin verdiyi fərmandan daha ətraflı şəkildə xristianlığa tolerantlıq təklif etmişdir. Lisini 313-cü ildə Maksimini devirmiş və şərqdə təqiblərə son qoymuşdur.
Mübahisələr
İlahiyyatçı Pol Midlton yazmışdır ki, "əzabkeşlik haqqında hesablar mübahisəli narrativlərdir. Əzabkeşlik hekayələrini izah etməyin bitərəf yolu yoxdur, çünki onlar istər-istəməz qəhrəmanlar və canilər yaradırlar. Hətta erkən kilsədə də əzabkeşlik həmişə mübahisəli olmuşdur. Bundan başqa, hər hansı həqiqi və saxta əzabkeşliyi obyektiv olaraq ayırd etmək axtarışı mahiyyətcə tərtibçinin, rəvayətçinin və ya hətta redaktorun dəyərlərinin və ya kimlik iddialarının tətbiqini təmsil edir".
Həqiqilik
I Konstantinin hakimiyyətinə qədərki dövrə qədər həqiqiliyi olan xristian hesablarının, tarix haqqında əsərlərin və əzabkeşliyə dair digər sübutların sayı müzakirə mövzusudur. Avqustin Avrelinin "Əzabkeşlərin əməlləri" əsərində ilkin əsrlərdə əzabkeşlərin həbs edilməsi, onlar haqqında istintaqlar, onların mühakimə, edam və dəfn edilməsi ilə bağlı bütün müxtəlif hesablar mövcuddur. Bu hesablar tarixilikləri baxımından müxtəlifdir, çünki onların bir çoxu təsvir etdikləri hadisələrdən xeyli sonra yazılmışdır. İppolit Delyenin təsnifat meyarı mətnləri üç qrupa bölməyə imkan verir:
Birinci kateqoriya əsasən tarixi, üçüncü kateqoriya isə qeyri-tarixi fantastika kimi ümumi qəbul edilir. Müzakirə ikinci kateqoriyaya əsaslanır. Pyer Maravala görə, bu mətnlərin çoxu "oxucuları ruhən tərbiyə etmək üçün yazılmışdır və onların əsas məqsədi tarix yaratmaq deyil, mükəmməl əzabkeşlik obrazını verməkdir". Maraval davam etmişdir ki, "Əzabkeşlərin əməlləri" və "Müqəddəslər Felisitata və Perpetuyanın ehtirası" əsərləri müasir oxucuya təqiblərin reallığını və yaşadıqları icmaların onlara necə davrandığını dərk etməyə imkan vermək üçün kifayət qədər həqiqi tarixi məlumatları qoruyub saxlamışdır.
thumb|"Əqidəlilər ölümə". Müəllif: [[Herbert Qustav Şmalts. 1888-ci il.]]
Yevsevinin yazılarının həqiqiliyi də bu uzun mübahisənin bir aspekti olmuşdur. Yevsevi qərəzli müəllif hesab olunur. Barnsın fikirlərinə görə, Yevsevi xüsusən də xronologiyada səhvlər edir və I Konstantinə həddən artıq sadiqdir, lakin onun bir çox iddiası, qorunub-saxlanılmamış orijinal mənbələrdən diqqətlə sitat gətirilən hərtərəfli çıxarışlarında özündə əks etdirən metoduna görə etibarlı qəbul edilir. Məsələn, Yevsevi iddia edir ki, Mark Avreli 138–161-ci illərdə imperiya hakimiyyətində Antonin Piy ilə assosiasiya olduğu halda, Piy Larisa, Saloniki, Afina şəhərlərinə və bütün yunanlara xristianlığın cinayətkar xarakteri haqqında yazmışdır. Yevsevi təsdiq üçün Melitonun "Mark Avreliyə xristianlıq üçün apologiya" əsərini misal gətirmişdir, "Əzabkeş Yustinin birinci apologiyası"nın əlyazmasında isə mətndə yalnız kiçik dəyişikliklərlə eyni imperator məktubu təqdim olunmuşdur. Xristianların "eo ipso" cinayətkar hesab edilməsi prinsipi 161-ci ildən sonrakı dövrdə yaxşı təsdiqlənmişdir. Barnsa görə, beləliklə, Yevsevinin verdiyi məlumatlarında çoxunun həqiqiliyi dəstəklənir.
Könüllülük
Ceffri de Sent-Krua erkən xristian əzabkeşlərini üç kateqoriyaya ayırır: əzabkeş olmaq üçün könüllü olanlar; könüllü olmayan, lakin Roma tanrılarına qurban verməmək kimi əməlləri əzabkeşliyə gətirib çıxaran; və heç bir açıq cinayətkar hərəkəti olmadan hakimiyyət tərəfindən təqib edilənlər. Sent-Kruaya görə, Yevsevinin "Fələstin əzabkeşləri" əsərində bəhs etdiyi 91 fələstinli əzabkeşdən 44-ü haqqında kateqoriyalara ayırmağa imkan verən detallar yoxdur. Qalan 47 nəfərdən 13-ü könüllü olmuş, 18-i "diqqəti özünə çəkmiş", 16-sı isə "təqib edilmiş ola bilər". Sent-Krua daha sonra ilk iki kateqoriyanı "könüllü əzabekşliyin" geniş tərifində birləşdirmiş və onları əzabkeşlərin ümumi sayından çıxarmışdır. Qlen Vorren Bouersok təklif etmişdir ki, könüllü əzabkeşlik kifayət qədər geniş yayılmışdı və II əsrin sonlarında kilsə səlahiyyətliləri onu sıxışdırmağa çalışmış, artıq III–IV əsrlərdə həmin səlahiyyətlilər "əzabkeşlik üçün çağırılan könüllülər və təqib nəticəsində meydana gələn daha ənənəvi növ arasında" kimin "əzabkeşlik tacı"nı kimin alıb-almayacağını müəyyən etməyə başlamışdılar.
Herbert Musurillyo bildirmişdir ki, Sent-Krua "xristian əzabkeşliyinin könüllülüyünü həddindən artıq vurğulayır, bunu dəstəkləyən dəlillər yalnız əsərin ilk hissələrindədir və az saydadır". Fəlsəfə professoru Alan Vinselett bununla razılaşmış, Sent-Kruanın könüllü əzabeşlik təsnifatının çox genişmiqyaslı olduğunu yazmışdır. O, əlavə etmişdir ki, ilk dörd əsrin tədqiqi könüllü əzabkeşliyin olduğunu göstərir, lakin Sent-Kruanın dediyi kimi əzabeşlərin 75%-ni yox, cəmi 12%-ni təşkil edirdi.
Kandida Moss öz əsərində könüllü əzabkeşliyin erkən xristianlar tərəfindən ayrı bir kateqoriya kimi tanınmadığını irəli sürmüşdür. O, yazmışdır ki, "bələdçi kimi xidmət edəcək heç bir linqvistik termin olmamasına baxmayaraq, alimlər əzabkeşliyin təhrikedici və ya könüllü olmasına dair fərziyyələr və yüksək fərdi taksonomiyalarla işləməkdən çəkinmirlər". Moss iddia etmişdir ki, könüllü əzabkeşliyin diskret bir təcrübə kimi sübutu yalnız əzabkeşlik növlərini fərqləndirən mətnlərdən müəyyən edilə bilər və bu fərqləndirmələr heç vaxt neytral olmur. Mossun fikrinə görə, erkən xristianlar yalnız III əsrdən etibarən "könüllü əzabkeşliyi" tanımağa və qınamağa başlamışdılar. Pol Midlton könüllü əzabkeşliyin "protortodoks xristian əzabkeşliyi"nin alt hissəsi kimi etibarlılığı müdafiə etmiş, onların hamısını ədədi cəmə daxil etmişdir. O, bildirmişdir ki, "Antioxiyalı Müqəddəs Kiprianın əməlləri" əsərinin mətnində "könüllü əzabkeşlik aktında iştirak edənlərin əsl əzabkeşlərdən başqa bir şey olduqlarını iddia edən heç bir şey yoxdur". "Müqəddəslər Felisitata və Perpetuyanın ehtirası" əsərində artıq həbsdə olanları gücləndirməyə gələn xristian lider "öz iradəsi ilə təslim olan" biri kimi təsvir edilmişdir. Moss və Midltona görə, könüllülük əzabkeşliyin radikal bir forması hesab edilirdi və daha sonrakı dövrə aid xristian ədəbiyyatında tənqid edilmişdir, lakin, hər halda, könüllülər "erkən xristian ənənəsində əzabkeşlər kimi qiymətləndirilmişdir".
Mübaliğə
Roma imperiyasında xristianların təqibi mövzusunda kökü Edvard Gibbon və Qlen Vorren Bouersok kimi tarixçilərin irəli sürdükləri fikirlərə dayanan, uzun müddətdir davam edən mübahisə mövccudur. Tarixçi Patrisiya Kreddoka görə, Gibbonun "Roma imperiyasının zəifləmə və süqutunun tarixi" əsəri şah əsərdir, lakin müəllifin qərəzliliyi onun istifadə etdiyi metoda təsir göstərir və bu, Gibbonun "müvəkkil işini görsün deyə tarixçi rolunu tərk etməsi"nə səbəb olmuşdur. Müvafiq olaraq, Gibbon özü də bu mübahisənin bir aspektinə çevrilmişdir.
Gibbon, xristian əzabkeşlərlə bağlı hesablarının təqiblərin miqyasını və barbarlığını şişirtdiyini iddia etmişdir. Sonrakı dövrdə yaşamış alimlər bu fikrə qatılmış və irəli sürmüşdür ki, yəhudi və Roma kimliklərindən ayrı bir xristian kimliyinin formalaşmasına ehtiyac duyulduğuna görə "əzabkeşlər kultu"nu yaratmaq üçün mübaliğə zəruri hala gəlmişdir. Mübaliğə və saxtalaşdırma, əsasən orta əsrlərə təsadüf etsə də, baş vermişdir və əzabkeşlər erkən xristian kimliyinə güclü təsir göstərmişdir. Buna baxmayaraq, ilahiyyat professoru Qreydon F. Snayder qədim mətnlərdən və mövcud binalar, simvollar, incəsənət nümunələri, dəfn mərasimləri, yazılı abidələr, məktublar, qeydlər və hətta musiqi kimi arxeoloji sübutlardan istifadə edərək əzabkeşlər kultu erkən mənbələrə təsir göstərmədiyini, bu prosesin I Konstantindən sonra başladığını bildirmişdir.
250px|thumb|right|[[Həvarilər|On iki həvarinin əzabkeşliyinin təsviri. "İlahiyyatçı Qriqorinin homiliyası". IX əsr.]]
Müasir müəlliflərin əksəriyyəti Böyük təqibin zorakılığının səviyyəsinə Gibbondan daha az şübhə ilə yanaşır. Diokletianın hakimiyyəti dövrünü tədqiq edən tarixçi Stiven Vilyams 1985-ci ildə yazmışdır ki, "hətta ixtira üçün haşiyəyə icazə versək belə, geridə qalanlar kifayət qədər dəhşətlidir. Gibbondan fərqli olaraq, biz oxşar hadisələri yaşadığımız və bu cür xəbərlərə inamsızlığın sivil təbəssümünün nə qədər əsassız olduğunu bildiyimiz bir dövrdə yaşayırıq. Hər şey bizim ən pis təsəvvürlərimiz qədər pis ola bilər və olub".
Rəqəmlər
Timoti Barnsın fikirlərinə görə, Yevsevinin niyyəti Sent-Kruanın iddia etdiyi qədər genişmiqyaslı deyildi. Onun fikrinə görə, Yevsevinin məqsədi bütün əzabkeşlər haqqında geniş məlumat vermək yox, təqibin və əzabkeşliyin necə olduğu haqqında fikir yaratmaq üçün nümunələr vermək idi. Barns mövqeyini dəstəkləmək üçün "Əzabkeşlər haqqında" əsərinin ön sözünə istinad etmişdir. Burada qeyd edilmişdir: "Beləliklə, müxtəlif vilayətlərdə tanınmış olan münaqişələr onların vilayətlərində döyüşçülərlə birlikdə yaşayanlar tərəfindən yazılmalıdır. Buna baxmayaraq, mənə gəldikdə, mən dua edirəm ki, şəxsən onlarla birlikdə olduğum insanlar haqqında danışa biləcəyəm". Barns hesab edirdi ki, bu, başqa yerdə haqlarında yazılıb deyə haqqında məlumat vermədiyi başqa əzabkeşlərin olduğunu göstərirdi. Niderlandın Qroningen Universitetinin professoru Yan Bremmer yazmışdır ki, Yevsevi "qədim əzabkeş rəvayətlərini "Qədim əzabkeşlər toplusu" adlı kitabında toplamışdır" və hər halda, Yevsevinin "qorunub-saxlanılmış mətnlərində qeyd etmədiyi bir sıra əzabkeş rəvayətləri olacaqdır". Bremmer iddia etmişdir ki, nə Yevsevinin, nə də Avqustinin öz mətnlərinə şəxsən tanıdıqları hər bir əzabkeşi daxil edəcəyini gözləmək üçün heç bir səbəb yoxdur. Yevsevinin mətnində "Fələstin əzabkeşləri" əsərinə əsaslanan hesabatlara daxil edilməyən əzabkeşlərin və etirafçıların adı açıqlanmayan yoldaşlarından da bəhs edilmişdir.
Edvard Gibbon Yevsevinin işlətdiyi üslubun qeyri-müəyyənliyindən şikayətlənmiş, sonra "Fələstin əzabkeşləri" əsərində sadalanan şəxslərin ümumi sayını hesablamış və Böyük təqibdə əzabkeş olanların sayı ilə bağlı ilk təxmini irəli sürmüşdür. O, əsərdən çıxarılan sayı onun əhatə etdiyi illərə bölmüş, onu Fələstin vilayətinin təmsil etdiyi Roma dünyasının ümumi əhalisinin payına vurmuş və əldə olunan bu rəqəmi təqiblərin ümumi əhatə etdiyi dövrə vurmuşdur. Nəticədə iki min nəfərdən az say ortaya çıxmışdır. Bu yanaşma "Fələstin əzabkeşləri" əsərində göstərilən əzabkeşlərin sayının tam olması, əhalinin dəqiq dərk edilməsi və onun imperiya daxilində bərabər paylanması ehtimalından asılıdır, lakin, hər halda, reallıq belə deyildi. 1931-ci ildə Ervin Ramsdell Qudenaf Gibbonun təxminlərinin qeyri-dəqiq olduğunu bildirmişdi. Bundan sonra bir çox başqa tarixçi öz müxtəlif təxminləri ortaya çıxarmışdılar. Bəziləri hesab edirdilər ki, 300-cü ildə 60 milyon əhalisi olan Roma imperiyasında yaşayan xristianların sayı 6 milyondan 15 milyona qədər dəyişirdi. Diokletianın hakimiyyəti dövründə 6 milyon xristianın yalnız 1 faizi həlak olduğu fərz edilsə, bu, altmış min nəfər deməkdir. Sonrakı illərə aid digər təxminlər Gibbonun əsas metodologiyasına uyğundur. Anqlikan tarixçisi Vilyam Hyu Klifford Frend Böyük təqib zamanı 3,000–3,500 xristianın öldürüldüyünü təxmin etmişdir, baxmayaraq ki, bu rəqəm mübahisəlidir. Tarixçi Min Sok Şin hesab etmişdir ki, Diokletianın hakimiyyəti dövründə 23,500-dən çox xristian əzabkeş olmuşdur, lakin onlardan 850-nin adı məlumdur.
Sent-Krua nəticədə əldə olunan sayların ümumi məsələyə təsir göstərməsinə icazə verməmək barədə xəbərdarlıq etmişdir. O bildirmişdir ki, "əzabkeşlik haqqında statistika tək başına ümumiyyətlə xristianların çəkdiyi əzabların etibarlı göstəricisi deyil".
Aşıq Xanmusa
Aşıq Xanmusa (Xanmusa Musaxan oğlu Musayev; 1922 – 22 yanvar 2018) — Şirvan aşıq mühitinin ən görkəmli nümayəndələrindən olan ustad aşıq. “Əməkdar Mədəniyyət İşçisi” (2016).
Həyatı
Aşıq Xanmusa uzun müddət Qobustan rayon Mədəniyyət evində aşıqlar ansamblına başçılıq edib.
Xanmusa Musayev 2018-ci il yanvarın 22-də vəfat edib.
Təltifləri
O, iki dəfə ümumittifaq müsabiqəsinin laureatı olub, dəfələrlə Mədəniyyət və Turizm nazirliyinin, Bakı şəhər Mədəniyyət və Turizm idarəsinin fəxri fərmanı və diplomlarla təltif olunub.
2016-cı ilin iyulunda Azərbaycan prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə ona "Əməkdar Mədəniyyət işçisi" fəxri adı verilib.
Yaradıcılığı
Aşıq Xanmusa bədii yaradıcılıqla da məşğul olub, aşıq şeirinin müxtəlif şəkillərində şeir qoşub, qəzəllər yazıb, kitabları çap olunub. Onun həyat və sənət yolundan bəhs edən “Şirvanlı aşıq Xanmusa” və
"Mən getsəm də, bu dünyada qalacaqdır aşıqlığım" adlı kitablar nəşr olunub.
2016-cı ildə isə Azərbaycan Aşıqlar Birliyi ona həsr olunmuş "Günümüzün ustad aşıqları: Xanmusa Musayev" adlı kitab nəşr etdirib. Özünəməxsus bənzərsiz ifa tərzi ilə xalq məhəbbəti, el sevgisi qazanan Aşıq Xanmusa sinəsi sözlə dolu aşıq, dastanlarımızın gözəl bilicisi idi.
Şirvan aşıq mühitinin klassik ənənələrini yaşadaraq sənətin dünəni ilə sabahı arasında mənəvi körpü rolunu oynayan sənətkar ustadlardan öyrəndiklərini böyük həvəslə gənclərə öyrədirdi.
Sadıq Qurbanəliyev
Qurbanəliyev Sadıq Arif oğlu — Şəhid
Həyatı
Sadıq Qurbanəliyev 1 avqust 1973-cü ildə Xaçmaz rayonu Üçgünqışlaq kəndində anadan olub.
Təhsili
1980-ci ildə birinci sinifə daxil olmuşdur. 1990-cı ildə məktəbi bitirmişdir.
Hərbi xidməti
1991-ci il may ayının 25-də hərbi xidmətə çağırılmışdır. Həmin ildə Əlibayramlı şəhərində komandirlik kursunu bitirmiş və könüllü olaraq cəbhəyə getmişdir. O, Ağdam rayonu Papravənd kəndi uğrunda gedən döyüşlərdə fədakarlıq göstərmiş, 1993-cü il aprel ayının 19-u ermənilərə qarşı gedən döyüşdə ağır yaralanmış, Aprel ayının 20-si şəhidlik zirvəsinə ucalmışdır. Şəhidin cənazəsi boya-başa çatdığı Üçgünqışlaq kənd qəbirstanlığında torpağa tapşırıldı. 1996-cı ildə Xaçmaz rayon İcra hakimiyyətinin qərarı ilə Üçgünqışlaq kənd orta məktəbinə, Şəhid Sadıq Qurbanəliyevin adı verilmişdir. 2001-ci ildə məktəbin həyətində heykəli ucaldılmışdır.
Solo Display Team
Solo Display Team — Niderland Kral Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus aerobatika eskadronudur. F-16 Solo Display Team, AH-64D Apache Solo Display Team və PC-7 Solo Display Team-dən ibarətdir.
F-16 Solo Display Team
Komandanın dübütü 1979-cu ilə təsadüf edib. Komandanın vahid rəng sxemi mövcud deyildi. Ən son istifadə etdiyi narıncı dizayn 2009-cu ildən istifadə olunmağa başlamışdı. 2018-ci ilin 17 dekabr tarixində F-16 Solo Display Team-in daimi olaraq ləğv edildiyi elan edildi. Maddi və heyət çatışmazlığı səbəbindən komanda artıq 2015-ci ildən fəaliyyətsiz idi. thumb|left
AH-64D Apache Solo Display Team
Komanda 2002-ci ildə öz aviabazasında keçirilən hava şousunda birdəfəlik iştirak etmək üçün yaradılmışdı. Bununla belə, komanda sonrakı illərdə də hava şoularında çıxış etməyə davam etdi və 2005-ci ilin iyulunda Böyük Britaniyanın Qlosterşir əyalətində keçirilən Royal International Air Tattoo-da "Sir Duqlas Bader Trophy" mükafatını qazandı. Apache Solo Display Team 2005 və 2009-cu illər arasında fəaliyyətsiz idi, lakin 2010-cu ildə yenidən uçuşlar həyata keçirməyə başladı. thumb
PC-7 Solo Display Team
PC-7 Solo Display Komandası Hollandiyanın Şimali Brabant əyalətindəki Woensdrecht aviabazasında mərkəzləşib. Komanda pilot, iki təlimatçı və yer heyətindən ibarətdir. PC-7 Solo Display Team, F-16 Solo Display Team-dən fərqli olaraq, biri əsas, digəri ehtiyat kimi fəaliyyət göstərən iki təyyarəyə malikdir. Komanda 1995-ci ildə yaradılıb və Avropada hava şoularında çıxış edir. Təyyarə üçün istifadə edilən rəng sxemi əsasən qara rəngdədir, gövdə və quyruq boyunca tək sarı xətt var. Sarı xətt qanadların alt və üst hissəsində təkrarlanır. Hazır komanda uçuşlar həyata keçirmir. thumb
Aleksandra Caparidze
Aleksandra Caparidze — gürcü sovet alpinisti, SSRİ-nin əməkdar idman ustası (1945). Məşhur alpinistlərin - Simon (1897-1929) və Aleksandr Caparidzenin (1899-1945) bacısı.
Həyatı
Aleksandra Caparidze 1895-ci ildə Gürcüstanın Çiatur bələdiyyəsinə daxil olan Xreiti kəndində anadan olub. Onların ailəsi Gürcüstan və İmeretinin knyaz ailəsinə mənsub idi. Valideynlərinin, Bicivə Lida Caparidzenin yeddi uşağı var idi, onların arasında Aleksandra dördüncü uşaq idi. . Onun kiçik qardaşları Simon və Aleksandr da məşhur alpinistlər idi.
Cüzam
Lepra (yun. lepra) – insanda xroniki infeksion xəstəlik.
Aleksandra Caparidze
Həyatı
1930-cu ildə Aleksandra yuxarı Svanetidə Tetnuld dağının zirvəsinə (4869 m) qalxmaq cəhdində iştirak etdi. İyulun 11-də zirvəyə çıxan qrup arasında onun qardaşı Aleksandr, eləcə də Yaqor Kazalikaşvili, Vasasi Kalandarişvili, Adsil Avaliani və Qoci Zurebiani var idi. Sıx dumanda, dağın zirvəsi üçün götürdükləri yerə çatdılar (aneroid 4900 m yüksəklik göstərdi), sonra enməyə başladılar. Ertəsi gün Aleksandr bir daha zirvəyə qalxmağa qərar verərək zirvəni tək başına fəth edir. Bir müddət sonra Aleksandra da qardaşı Aleksandr, Yaqor Kazalikaşvili və Adsil Avaliani ilə birlikdə zirvəyə qalxdı. thumb|right|150px|Uşbanın iki başlı zirvəsi Həmin ildə Tetnulda qalxandan sonra Aleksandra Cənubi Uşbaya çıxmağa cəhd göstərdi, lakin o, uğurla nəticələnmədi. Onlar 4000 m hündürlükdən geri çəkilməli oldular. O, 1934-cü ilin avqustunda, Aleksandr Caparidzenin rəhbərlik etdiyi qrupda, həmçinin Yaqor Kazalikaşvili və Qio Niqurianinin də olduğu A. Caparidzenin rəhbərliyi altında Cənubi Uşbanın zirvəsini fəth edə bildi. Bu, sovet alpinistlərindən ibarət komandanın bu zirvəyə ilk çıxışı idi.
Cüzam
Cüzam və ya lepra-Hansen basili (Mycobacterium leprae) adı verilən bir mikroorganizmanın ortaya çıxardığı, periferik sinir sistemi və dəri başda olmaq üzrə bir çox sistem və orqana təsir edən yoluxucu bir xəstəlikdir.Xəstəlik səbəbi olan basil 1873-cü ildə Norveç həkimi Gerhard Armauer Hansen tərəfindən tapılmışdır. Hansen basili bəzi xüsusiyyətləri baxımından vərəm xəstəliyinin səbəbi olan Koch basilinə oxşayır. Təbiətdə yalnız insan bədənində olan Hansen basilinin süni mühitlərdə çoxalması mümkün olmayıb. Basil, insandan əlavə yalnız Cənubi Amerikada yaşayan Armadillo və bəzi siçan növlərində xəstəliyə yol aça bilməkdədir.Bu xəstəliyin yaranmasına,pis qidalanma, avitaminoz, antisanitariya şərait yaradır. Güman edilir ki, cüzam törədiciləri orqanizmə zədələnmiş dəridən və yuxarı tənəffüs yollarının selikli qişasından düşür.İnsanlar arasında yoluxmanın necə olduğu qəti olaraq bilinməməklə bərabər tez-tez və uzun müddət davam edən təmas nəticəsində baş verə biləcəyi düşünülür. Xəstəlik uşaqlara ana südü ilə keçə bilir. Xəstəliyə həssaslıq 3-5 yaşları arasında daha çoxdur. Xəstəlik gedişinə görə 3 tipə - lepratomaq, tuborkuloid, diferensləşməyən tipə ayrılır. Cüzam sağalmayan xətəlikdir. Bu xəstəliyə tutulanlar ömürlərinin axırına qədər insanlardan uzaqda yaşayaraq hər kəsdən gizlənməyə çalışırlar. Xəstəliyin inkubasiya dövrü 5 ildən 55 ilə qədərdir.Xəstəliyin əlamətləri bunlardır: sümükdə ərimə, aperatsiya, əzələ qrupunun tədricən nazikləşib yox olması, görmə qabiliyyətinin itməsi, daxili orqanlarda müəyyən dəyişikliklərin əmələ gəlməsi. İnsan öz normal görkəmini get-gedə itirərək, qorxunc forma alır. Cüzamlı xəstələrdə qaşlar tökülür, üzdə, qulaq dibində şişkinliklər olur.
Aleksandra Caparidze
Mükafatları
1944-cü ildə Leninin, "Şərəf nişanı" ordeni ilə təltif olunub. .
Cüzam
Bu gün cüzam artıq qorxulacaq bir xəstəlik deyil. Diaqnoz qoyulduqdan sonra müalicə qəti şəkildə edilə bilər. Bir çox xəstəlikdə olduğu kimi, erkən diaqnoz vacibdir. Erkən diaqnoz qoyulan hallarda heç bir daimi əlillik olmadan müalicə mümkündür.
Aleksandra Caparidze
Mükafatları
1945-ci ildə Aleksandr Caparidze SSRİ-nin əməkdar idman ustası adına layiq görülüb.
Realizm (beynəlxalq münasibətlər)
Realizm beynəlxalq münasibətlər nəzəriyyəsinin ənənələrindən biridir. Beynəlxalq anarxiya və güc siyasəti məsələlərini diqqət mərkəzində saxlayan realizm, əsasən, Tomas Hobbes və Nikcolo Makiavellinin yaradıcılığına əsaslanaraq fəlsəfi cəhətdən qurulmuşdur. Realizm beynəlxalq münasibətlər yanaşması olaraq 20-ci əsrdə müharibələr dövründə ortaya çıxdı.
Aleksandra Caparidze
Mükafatları
Aleksandra Caparidze, 27 noyabr 1974-cü ildə Tbilisidə vəfat edib. O zaman gürcü alpinist klubunun yerləşdiyi Kirov adına Tbilisi parkında, qardaşı Aleksandrın yanında dəfn edilib.
Cüzam
Müalicə bakteriyaların həssas olduğu antibiotiklərlə aparılır. Dapson (diaminodifeynsulfon, DSS), sulfonlar, rifampisin və etionamid kimi dərmanlar istifadə edilə bilər. Xəstəlik böyüklərə ötürülmür. Bununla belə, xəstələrə yaxın olan uşaqları xəstəlikdən qorumaq hesab edilə bilər. Bunun üçün BCG(vərəm əleyhinə) peyvəndləri və 2 yaşdan kiçiklərə həftədə 5 mq, 2 yaşdan yuxarılara isə həftədə 10 mq Dapson adlı dərman verilə bilər. Uşaqların xəstə olduqları mühitdən uzaqlaşdırılması ən uyğun tədbirdir. Cüzam bildirilən xəstəlikdir və müalicəsi dövlət tərəfindən və pulsuz həyata keçirilir. Cüzamın cərrahi müalicəsi, fiziki və psixiatrik müalicəsi tibbi müalicə qədər vacibdir.
Vaxtilə Qədim Misirdə, Yaxın Şərqdə, Yaponiyada, Hindistanda geniş yayılmışdır.Adıçəkilən xəstəliyin 3000 illik tarixi var. Cüzam kifayət qədər qorxulu xəstəlikdir. Hətta vaxtilə bu xəstəliyə tutulan şəxslər seçilmək üçün xüsusi geyimlər geyinib, boğazlarında zınqırov gəzdirməli olublar.
Realizm (beynəlxalq münasibətlər)
Əsas fərziyələr
Realizm, əsasən, dörd təklifə əsaslanan beynəlxalq münasibətlər ənənəsidir.
Realizmə görə, beynəlxalq sistem anarxikdir.
Dövlətlərin davranışlarını və qarşılıqlı əlaqələrini tənzimləyə biləcək aktyorlar yoxdur. Dövlətlər digər dövlətlərlə münasibətlərini tənzimləyirlər. Realizmin anarxiya təsəvvürünə görə, beynəlxalq sistemdəki anarxiya dövlətlərin öz suverenliyinin nəticəsidir. Müvafiq olaraq, anarxiyanın olmaması həm də dövlət suverenliyinin olmaması deməkdir.
Realistlər insanların fitri yaxşılığa meylli olmadıqlarını, əksinə eqoist və rəqabətli olduqlarını düşünürlər. Realistlərin bu nöqteyi-nəzərindən insan təbiətini "eqoist" olmasa da, birlikdə yaşamaq şərtləri olana qədər qarşıdurma deyildir.
Dövlətlər bir anarxik quruluşa sahib olan Beynəlxalq Sistemdə təhlükəsizliyini təmin etmək üçün güc toplamağa yönəlmiş bir maraq olduğunu vurğulayırlar. Güc burada digər dövlətləri məcbur etmək və qarşısını almaq üçün lazım olan maddi qaynaqlar baxımından düşünülmüş bir konsepsiya kimi istifadə olunur. Güc tətbiqi, milli mənafeyə çatmaq üçün istifadə edilən və ya milli maraqları təhdid edən hər hansı bir şeyin qarşısını almaq üçün istifadə edilən cəlbedici taktika və davranışları vurğulayır.
Realizmdə dövlət Beynəlxalq Sistemin ən vacib aktyorudur və bir dövlətin gücü hərbi gücünə görə qiymətləndirilir. Realizmin əsas anlayışlarından biri də beynəlxalq güc bölgüsüdür. Bu bölgü sistemin qütb vəziyyətini, başqa sözlə, qütblüyünü göstərir. Beynəlxalq Sistemin qütbü, sistemdəki dövlət bloklarının sayını göstərən bir anlayışdır. Çoxpolyar beynəlxalq sistem üç və ya daha çox güc blokundan ibarətdir. Bir bipolyar sistem iki qütbdən ibarət olsa da, unipolar sistem tək bir gücün və ya hegemonun hakimiyyəti altındadır. Birpolyar bir sistemdə Realizm, digər dövlətlərin dövlətə, sistemin hegemonuna qarşı bir araya gələcəyini və güc balansı siyasətini həyata keçirəcəyini güman edir. Realizmə görə, hər bir dövlət hegemonluğu öz təhlükəsizliyini təmin etmək üçün bir vasitə kimi qurmağa çalışsa da, Beynəlxalq Sistemdə bir hegemonluğun ortaya çıxmasının qarşısını alaraq, onu balanslaşdırır.
Dövlətlər rasional qərar qəbuletmə modelini əldə etdikləri məlumatlarla tətbiq edirlər və düzgün hesab olunurlar. Dövlətin gücü onun milli maraqlarını və suverenliyini müəyyənləşdirir. Beynəlxalq Sistemdə anarxiya hökm sürdüyü üçün heç bir beynəlxalq nüfuz yoxdur və beynəlxalq sistemdə dövlətlər öz təhlükəsizliyini təmin etmək üçün tək qalırlar.
Realistlərin fikrincə, suveren dövlətlər beynəlxalq sistemin əsas iştirakçılarıdır, lakin beynəlxalq güclərin böyüklüyünə görə böyük dövlətlər xüsusi diqqət yetirirlər. Beynəlxalq təşkilatlar, qeyri-hökumət təşkilatları, çoxmillətli korporasiyalar, ayrı-ayrı şəxslər və sub-dövlət və ya qeyri-dövlət təşkilatları az müstəqil təsir imkanlarına sahib olduqları güman edilir.
Realizmin tarixi
Realizm II Dünya Müharibəsinə qədər rəsmi bir ənənə olaraq Beynəlxalq Münasibətlər nizamına girməsə də, realizmin əsas fərziyyələri əvvəlcədən təsvir edilmişdir.
Şahin Zəkizadə
Şahin Həsən oğlu Zəkizadə — Azərbaycanlı ssenarist və rejissor.
Ölümü
Şahin Zəkizadədə 2016-cı il sentyabr ayında ağır xəstəlik — qan xərçəngi xəstəliyi aşkarlandı. O zamandan rejissor Azərbaycan Tibb Universitetinin Tədris Terapevtik Klinikasında intensiv müalicə almışdır, amma bir neçə aylıq müalicəyə baxmayaraq, xəstəlik şiddətlənmişdir. İstedadlı rejissor 12 fevral 2017-ci ildə komaya düşmüş, 16 fevralda dünyasını dəyişmişdir. Rejissor Maştağada yerləşən "Seyidlər" qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur.
Ailə həyatı
Şahin Zəkizadə iki dəfə ailə həyatı qurmuşdur. İlk evliliyindən 2009-cu il təvəllüdlü Fatimə adlı qızı vardır. İkinci dəfə 2014-cü ildə Səbinə Allahverdiyeva ilə evlənən Şahinin 2015-ci il Seyyid Əli adında oğlu vardır.
Əfşarlı (Xudabəndə)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 33 nəfər yaşayır (7 ailə).
İudanın öpüşü
thumb|"İudanın öpüşü" (1304–06), [[Cotto tərəfindən çəkilmiş freska, Skroveni kapellası, Padua, İtaliya]] İudanın öpüşü və ya İsaya xəyanət — Sinoptik İncillərə görə, İudanın İsa Məsihin kimliyini qılınc və dəyənəklərlə onu həbs etməyə gələn baş kahinlərə və ağsaqqallara ifşa etməsi ilə xarakterizə olunan hadisə. Sonuncu şam yeməyindən sonra İuda Qefsimaniya bağında İsanı öpür və onun Sinedrion polisi tərəfindən həbs olunmasına səbəb olur.
Əhdi-cədidin Məsihin həyatına aid hissəsində İsanın başına gələcək xəyanət və öz ölümü barədə kəhanəti birbaşa düşmən qüvvələr tərəfindən ələ keçirilməsinə və edamına işarə edir.
Daha geniş mənada isə, İudanın öpüşü ifadəsi "zahirən dostyana görünən, əslində isə altında pis niyyətlər yatan əməl"ə istinad edir.
Əhdi-Cədiddə
İuda İsanın 12 müridindən biri idi. Müridlərin əksəriyyəti Qalileyadan olsa da, İuda İudeyadan idi. Həm Mattanın (26:47–50), həm də Markın (14:43–45) nəql etdiyi müjdədə yunanca "sevgi ilə öpmək, oxşamaq" mənalarına gələn καταφιλέω felindən istifadə olunub. Plutarx da Makedoniyalı İsgəndərin Baqoyu öpdüyü məşhur səhnəni təsvir edərkən məhz bu sözü işlədib.
Matta 26:50-ə əsasən, İsa İudaya belə cavab verir: "Dostum, nə etmək üçün burdasansa, bax, onu et." Luka 22:48-də isə İsanın "İuda, Tanrının Oğluna öpüşlə xəyanət edirsən?" dediyi qeyd edilir.
Bundan sonra İsa dərhal həbs edilir.
Mübariz İbrahimov (əsgər)
Mübariz Telman oğlu İbrahimov (14 yanvar 1990; Xoşbulaq, Daşkəsən rayonu, Azərbaycan — 8 noyabr 2020; Xocavənd rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Mübariz İbrahimov 14 yanvar 1990-cı ildə Daşkəsən rayonunun Xoşbulaq kəndində anadan olmuşdur. 2014-cü ildən Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin sıralarında müddətli həqiqi hərbi xidmət qulluqçusu olaraq çalışırdı.
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Mübariz İbrahimov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsində tankçı olaraq iştirak etmişdir. Cəbrayılın, Füzulinin, Qubadlının, Xocavəndin azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə vuruşmuşdur. Mübariz İbrahimov 8 noyabr 2020-ci ildə Xocavənd rayonu istiqamətində döyüş tapşırığının yerinə yetirilməsi zamanı qarşı tərəfin tankını vurması nəticəsində şəhid olmuşdur.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Mübariz İbrahimov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Xocavənd rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Mübariz İbrahimov ölümündən sonra "Xocavəndin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Mübariz İbrahimov ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Cəbrayıl rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Mübariz İbrahimov ölümündən sonra "Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsi zamanı döyüş əməliyyatlarının rəhbəri olan, düşmənin canlı qüvvəsinin məhv edilməsində rəşadət göstərən, vəzifə borcunu ləqayətlə və vicdanla yerinə yetirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 05.11.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Mübariz İbrahimov ölümündən sonra 3-cü dərəcəli "Rəşadət" ordeni ilə təltif edildi.
Acıkəhriz (Xudabəndə)
Acıkəhriz - İranın Zəncan ostanının Xudabəndə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
UEFA Avro 1980 finalı
1980 UEFA Avropa Çempionatı Finalı — UEFA Avro 1980 turnirinin qalibini müəyyənləşdirmək məqsədilə 1980-ci il iyunun 22-də İtaliya paytaxtı Romada yerləşən Olimpiko stadionunda keçirilmiş final matçı. Finalda Belçika və bir öncəki turnirdə ikinci yerin sahibi olmuş Almaniya milli komandası qarşılaşırdı.
Acıkəhriz (Xudabəndə)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 42 nəfər yaşayır (9 ailə).
Maqsud Şeyxzadənin ev muzeyi
Muzeyin tarixi
Muzey 1989-cu ildən fəaliyyət gösdərir. Muzeyin əsas fəaliyyəti Maqsud Şeyxzadə irsinin Gənc nəsillərə təbliğ etməkdən ibarətdir.
Muzeyin fondu
Muzeyin fondu Maqsud Şeyxzadənin kitablarindan, şəxsi əşyalarından, fotolarından və şair haqqında müxtəlif dövrlərdən çıxan məqalələrdən ibarətdir. Fondda 226 eksponat qorunur. Muzeydə müxtəlif səpkili mədəni-kütləvi tədbirlər həyata keçirilir. ,
Vəfasızım (albom)
Vəfasızım – Azərbaycan Respublikasının xalq artisti, müğənni Faiq Ağayevin üçüncü studiya albomu.
Albom haqqında
Tərkibində 12 mahnı olan alboma Aytən İsmixanova, Eldar Mansurov, İlham Abdullayev, Gövhər Həsənzadə, Gülər Həsənova və Polad Bülbüloğlunun bəstələri daxildir. Aranjimanların müəllifi Yaşar Baxış və Aytən İsmixanovadır. Albom 1 mart, 1998-ci il tarixində işıq üzü görmüşdür.
Əlimərdan (Xudabəndə)
Əlimərdan - İranın Zəncan ostanının Xudabəndə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 112 nəfər yaşayır (20 ailə).
NGC 3250
NGC 3250, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Nasos bürcü istiqamətində yerləşir. E4 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Elxan Rəsulov (əsgər)
Hərbi xidmətləri
2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Elxan Rəsulov Suqovuşan, Tərtər doyüşlərində iştirak edib. 16 oktyabr 2020-ci ildə Talış Suqovuşan istiqamətində döyüşlər nəticəsində şəhid olmuşdur. Goranboyda torpağa tapşırılıb.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı verilmiş tapşırıqları şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Elxan Rəsulov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Suqovuşan qəsəbəsinin işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Elxan Rəsulov ölümündən sonra "Suqovuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad olunması zamanı döyüş tapşırıqlarını uğurla yerinə yetirdiyinə, düşmənin əsas qruplaşmalarının məhv edilməsi ilə qoşunların döyüş qabiliyyətinin qorunub saxlanılmasında fərqləndiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Elxan Rəsulov ölümündən sonra "Cəsur döyüşçü" medalı ilə təltif edildi.
Ağacıqlı (Xudabəndə)
Ağacıqlı - İranın Zəncan ostanının Xudabəndə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Qəndaharın mühasirəsi (1737-1738)
Arxaplan
1729-cu ildə Təhmasibqulu xan əfqanları ölkədən qovduqdan sonra 1730-cu ildə hotakilər üzərinə hücum edərək Qəndaharı yenidən ölkə ərazisinə birləşdirməyi planlaşdırmışdı. Lakin baş verən bir sıra hadisələr Nadirin bu planlarını təxirə saldı. Bu zaman sonuncu hotaki şahı Hüseyn Hotaki Qəndaharı əfşar hücumundan qorumaq üçün Herat əbdalilərini Nadir xana qarşı üsyana təhrik etdi. Bu üsyan Nadir xanın Osmanlılara qarşı apardığı kompaniyanı dayandırmasına və əsas diqqəti Heratın yenidən Səfəvi imperiyasına birləşdirməsinə gətirib çıxardı. 1732-ci ilin fevral ayının 27-də Herat şəhəri süqut etdi.
Rövşən Atakişioğlu
Rövşən Atakişioğlu (d. 1 avqust 1957. Güləbird, Laçın rayonu, Azərbaycan SSR, SSRİ) — yazıçı, publisist, Qarabağ müharibəsi iştirakçısı, 706 saylı həbi hissənin 5-ci batalyonunun komandir müavini (1992-1993)
Ağacıqlı (Xudabəndə)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 209 nəfər yaşayır (44 ailə).
Qəndaharın mühasirəsi (1737-1738)
Arxaplan
1736-cı ildə Nadir şah özünü şah elan etsə də hələ də keçmiş Səfəvi hüdudlarına tamamilə sahib ola bilməmişdi. Muğan düzündə çox ciddi bir məsələnin həlli ilə məşğul olduğu vaxtda da Nadir Qəndəhar a yürüş etmək planını götür-qoy edir, bu yürüşün təfərrüatını sərkərdələri ilə məsləhətləşirdi. Nəhayət, Muğan düzü ndəki mərasimlər və qonaqlıqlar başa çatandan sonra Nadir Qəzvinə üz tutdu. Arxada qoyduğu təntənəli və dəbdəbəli mərasimlərdən sonra onun diqqət mərkəzində olan başlıca məsələ Qəndəharın ələ keçirilməsi və Hindistana yürüşün hazırlanması idi. Əslində Nadir şah bu yürüşə 1732-ci ildə hazırlaşmışdı. Lakin yürüşün ləngiməsinin bir sıra səbəbləri varidi. Bunlardan birincisi Rusiya ilə Osmanlı dövləti arasında yeni münasibətlərin formalaşması idi. Qeyd etmək lazımdır ki, Nadir şahın Osmanlı dövləti ilə anlaşma imzalaması və onun Osmanlı dövlətinə yaxınlaşmaq meyli Rusiya tərəfindən rəğbətlə qarşılanmırdı. Rusiya Nadir şahı öz müttəfiqi görmək istəyirdi və güman edirdi ki, Osmanlı dövlətinə qarşı müharibə başlansa Nadir şah da Osmanlı dövlətinə qarşı müharibəyə girəcəkdir. Amma Rusiya ümidində olduğu münasibəti Nadir şah tərəfindən görmədi. 1736-cı il mayın 28-də Rusiya Azov ətrafında Türkiyə yə müharibə elan etdi. Belə bir vaxtda Nadir şah Osmanlı dövlətinə qarşı müharibə elan etmədi. Əksinə, ola bilsin ki, bu iki dövlətin müharibəyə girməsi Nadir şahın ölkənin şimal və şimal-qərb sərhədləri ilə bağlı olan nigarançılıqlarını aradan qaldırdı.
Rövşən Atakişioğlu
Həyatı
Rövşən Atakişioğlu 1 avqust 1957-ci ildə Laçın rayonunun Güləbird kəndində anadan olmuşdur. Orta təhsilini Güləbird kənd orta məktəbində başa vuraraq, 1974-cü ildə Kirovabad Dövlət Pedaqoji İnstitutunun (indiki Gəncə Dövlət Universiteti) Azərbaycan dili və ədəbiyyat fakültəsinə qəbul olunmuş, 1978-ci ildə həmin məktəbi Fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. Təyinatla Laçın rayonuna göndərilmiş, doğma kəndinə ixtisası üzrə müəllim təyin edilmişdir.
1990-cı ildə ADPU-nun Şuşa filialında müəllim kimi pedaqoji fəaliyyətini davam etdirmişdir. 1992-ci ilin may ayının 10-dan Könüllülər dəstəsində Laçın və Qubadlı rayonlarının müdafiəsində erməni işğalçılarına qarşı döyüşmüş, 706 saylı həbi hissənin 5-ci batalyonunun komandir müavini təyin edilmişdir. 1993-cü ilin may ayında ordudan tərxis olunmuşdur.
Qəndaharın mühasirəsi (1737-1738)
Arxaplan
Nadir şahın diqqətini cəlb edən və təşvişinə səbəb olan digər məsələ isə Əlimuradın rəhbərliyi altında bəxtiyari tayfasının dövlətə qarşı qiyam qaldırması idi. Nadirin bütün Səfəvi hüdudlarını bərpa etməyə, hətta fatehlik yürüşləri fikrinə düşdüyü bir vaxtda Əlimuradın itaətsizlik etməsi, dövlətə tabeçilikdən çıxması şübhəsiz ki, Nadir şahı razı sala bilməzdi. Tarixdə bu qiyam Bəxtiyari qiyam ı adlanır və 1736-cı ildə Əlmuradın məğlub edilib edam olunması ilə nəticələndi.
16 böyük türk imperiyası
Siyahı
Konsepsiyaya görə "16 Böyük Türk İmperiyası" bunlardır:
Qəndaharın mühasirəsi (1737-1738)
Arxaplan
Son olaraq Nadir şahın, Qəndəhar səfərinin əsas səbəbi Əfqanıstanın qərb bölgələrində yaşayan əfqanların Kirman və Sistan vilayətlərinə davamlı hücum və qarət etdikdən sonra Hindistana qaçaraq Babur şah tərəfindən himayə olunması idi.
Rövşən Atakişioğlu
Həyatı
Hal-hazırda Bakı şəhərində yaşayır. Ailəlidir. Üç qız və bir oğul atasıdır.
16 böyük türk imperiyası
Qəbul
alt=|thumb|150x150px|[[Türkiyə Prezident Forsu|Türkiyə Respublikası Prezident forsundakı 16 ulduz hər imperatorluğu təmsil edir.]] Türk yazıçısı, şair, publisist və tarixçi, pantürkizm və Turanizm ideologiyasının əsas dəstəkçisi olan Hüseyn Nihal Atsız bu siyahıya daxil olan bir sıra imperiyanın əslində qəti şəkildə müəyyənləşdirilməmiş mənşəyə sahib olduqlarını və türk mənşələrinin yalnız fərziyyə olduğunu qeyd etmişdi. Ağqoyunlular kimi bir çox həqiqi türk imperiyası bu siyahıdan kənarda qalmışdı. Bu səbəblərdən o, siyahını "uydurmadan başqa bir şey" olmadığını qeyd etmişdir.
Atsızın tənqidlərinə baxmayaraq, bu konsepsiya, 1980-ci ildə Türkiyədəki hərbi çevrilişindən sonra qüvvəyə minən Kənan Evrən prezidentliyi dövründə türk-islamçı sintezinin türk milliyyətçiliyinin əsas komponenti elan edilməsi ilə türklərin əsas milli ideologiyasına çevrilmişdir. Yazıçı Reha Oğuz Türkqanın (1920-2010) rəhbərliyi altında əvvəlcə təqvim, sonra bir sıra markalar buraxılmışdır. Bundan sonra qədim türk dövlətlərinin bayraqlarının bu rəsmləri nüfuzlu Türkiyə Tarix Qurumu konfransında təqdim edilmişdir.
Türkiyə Poçt İdarəsi 1984-cü ildə qurucularının portretlərini və bayraqlarını əks etdirən "16 imperiya" adlı bir sıra poçt markaları buraxmışdır. 1985-ci ildə bu konsepsiya Türkiyə Prezidentinin forsundakı 16 ulduzun retrospektiv izahı kimi təqdim edilmişdir. Türkiyə dövləti tərəfindən irəli sürülən tarixşünaslıq narrativinə görə 16 ulduz həmin dövlətləri simvollaşdırır.
Keçiörən (Ankara), Mamak, Ankara, Etimesgut, Niğdə, Nevşehir, Pınarbaşı və s. yerlərin bələdiyyə binaları da daxil olmaqla Türkiyədəki bir sıra dövlət binaları və ictimai parklarda Türkiyənin qurucusu hesab edilən Mustafa Kamal Atatürkün heykəli ilə birlikdə 16 böyük imperiyanın qurucularının büstləri və ya heykəlləri də qoyulmuşdur.
2000-ci ildə Türk Telekom bu mövzuda bir sıra smart kartlarını satışa təqdim etmişdir.