cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü
Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü ABŞ-də
Xatırladaq ki, bundan əvvəl ABŞ-də bir çox qubernator və şəhər merləri 28 may – Respublika Günü, 18 Oktyabr – Milli Müstəqillik Günü münasibəti ilə yerli azərbaycanlılara təbrik məktubları yollayıblar. Həmin məktublarda Azərbaycanın ərazi bütövlüyü tanınıb və Ermənistanın işğalçı dövlət olduğu qeyd olunub. USAN həmçinin Amerika kitabxanalarına Azərbaycan həqiqətləri haqqında bir çox akademik kitablar yollayıb.
Şeyx Səfi kompleksi
Şeyx Səfi kompleksi — İranın Ərdəbil şəhərində yerləşən tarixi-dini memarlıq kompleksi. Kompleks Səfəviyyə Sufi təriqətinin şeyxi Səfiəddinin məzarı üzərində inşa edilmiş kompleks ətrafında formalaşmışdır. Səfəvilər sülaləsindən olan şahlar kompleksə böyük əhəmiyyət verərək onun genişləndirilməsi və zənginləşdirilməsini təşviq etmişlər. Şah İsmayıl Xətainin dövründə Şeyx Səfinin türbəsinin (sonradan şah özü də bu türbədə dəfn edilmişdir) fasadı nəfis kaşı işləmələrlə bəzədilmişdir. Onun oğlu I Təhmasibin dövründə Şeyx Səfinin xatirəsinə möhtəşəm memarlıq abidəsi olan məscid inşa edilmişdir. I Şah Abbasın dövründə isə kompleksə Çinixana binası əlavə edilmişdir. Nəfis çiniçilik nümunələrinin toplandığı və sərgiləndiyi bina böyük kitabxana ev sahibliyi etməklə yanaşı, I Abbasın dövründə həm də rəsmi görüşlərin keçirilməsi üçün istifadə edilmişdir. Kompleksin həyətlərindən birində isə Çaldıran döyüşü şəhidləri (həmin məzarların bir çoxu Pəhləvilərin hakimiyyəti zamanında dağıdılmışdır) dəfn edilmişdir.
Kompleksin şimal-qərb tərəfində zəngin bəzədilmiş giriş portalı vardır. Həmin portaldan sonra yerləşən daha sadə dizaynlı, soldan üç tağlı, sağdan isə bir tağlı nişlərlə əhatələnmiş portal geniş bağa aparır. Tikili bağ tərəfdən də bazar meydanı tərəfdən olan görünüşünü təkrarlayır. Bağ həyətinin qarşı tərəfində yerləşən digər bir portal bağı böyük həyətlə əlaqələndirən kiçik həyətə açılır. Kiçik həyətin girişi 31 metr uzunluğa və 16 metr enə malik böyük həyətə açılır. Daşlarla döşənmiş bu həyətin mərkəzində hovuz yerləşir. Böyük həyət ətrafında səkkizbucaqlı plana malik məscid, ona birləşən dairəvi plana malik Şeyx Səfi türbəsi yerləşir. Çinixana binası birbaşa həyətlə əlaqələndirilməsə də bir tərəfdən məscid binasına bitişir. Məscidin arxasında, Şeyyx Səfi türbəsi ilə yanaşı daha bir neçə türbə binası, o cümlədən Şah İsmayıl Xətainin türbəsi yerləşir.
Planlaşdırma
Kompleksə müxtəlif dövrlərdə inşa edilmiş türbələr, məscid, Çinixana və yaşayış binaları daxildir. Bütün bu tikililər bir neçə həyət ətrafında formalaşmışdır.
Kompleksə daxil olan ən qədim tikili F. Zarrenin fikrincə XIII əsrdə inşa edilmiş, böyük həyətə açılan, portal nişinin ölçüsünə görə kompleksin digər tikililərindən fərqlənən səkkizbucaqlı plana malik məscid binasıdır. Daha sonra məscid binası yaxınlığında Şeyx Səfi türbəsi inşa edilmiş, XVI-XVII əsrlərdə isə kompleksə digər tikililər əlavə edilmişdir. Beləliklə XVII əsrin sonlarında Şeyx Səfi kompleksi müasir plan formasını almış, sonrakı yüzilliklərdə isə tikililərdə əsaslı dəyişikliyə yol verilmədən kiik təmir-bərpa işləri həyata keçirilmişdir.
Portal
Kompleks ərazisinə girişi təmin edən portal kifayət qədər geniş ölçüyə malik olmaqla stalaktitli nişlə tamamlanır. Portal kitabəsində verilən məlumata görə tikili hicri 1057-ci ildə (miladi 1647-1648) tamamlanmış, kaşı işləri isə usta İsmail Ərdəbili tərəfindən həyata keçirilmişdir. Portalın ümumi sxemi həmin dövrdə Azərbaycanın digər şəhərlərində inşa edilmiş portalların sxemlərini xatırladır.
Giriş qapısının yerləşdirilməsi xüsusi diqqət cəlb edir. Bir çox Azərbaycan abidələrində giriş qapıları en və hündürlük baxımından o qədər də böyük deyillər. Burda isə giriş qapısı böyük ölçüdə həll edilmişdir ki, memarlıq tədqiqatçısı Ə. Salamzadə bunun tikilinin əhəmiyyətini vurğuladığını qeyd edir. Tədqiqatçının fikrincə bu baxımdan portalı Bakıdakı Şirvanşahlar sarayının Murad darvazasının portalı ilə müqayisə etmək olar.
Portalın yuxarı hissəsi ciddi dağıntıya məruz qalmış olsa da, onun tamamlanmasını aydın şəkildə izləmək mümkündür. Tədqiqatçı qeyd edir ki, müstəqil dayanan bu portal-darvaza özünün ümumi həcm həllinə görə XIV əsrdən başlayaraq Abşeron yarımadasının müxtəlif hissələrində inşa edilməklə həm girişin həll edilməsi (Şirvanşahlar sarayı, XV əsr), həm də divarlarla əhatə edilmiş ərazinin qapısının göstərilməsi üçün (Kələxana türbələri, XVII əsr) istifadə edilmiş giriş portalları ilə oxşarlıq təşkil edir. Lakin, Abşeron portaları əksər hallarda kiçik ölçüyə malik olduğundan (Şirvanşahlar sarayının portalı istisnadır) onlarda Ərdəbil portalında dominant təşkil edən stalaktitli tağdan istifadə edilməmişdir.
Şeyx Səfi türbəsi
190px|thumb|left| Şeyx Səfi türbəsi Şeyx Səfi türbəsi və ona bitişik səkkizbucaqlı məscid əzəmətli memarlıq abidəsi olmaqla Azərbaycanın qülləvari türbələrinin ən mükəmməl nümunələrindən biridir. F. Sarre türbənin XIV əsrdə inşa edildiyini, XV-XVI əsrlərdə işə bəzədildiyini qeyd edir. Ə. Salamzadə isə bildirir ki, əgər türbənin ilkin vəziyyətində XIV əsrdə inşa edildiyini qəbul etsək, onu da vurğulamalıyıq ki, sonrakı dövrlərdə onun yenidən qurulmuş portalı, geniş lent formalı friz yazısı və fasad bəzəkləri əsaslı dəyişikliklərə məruz qalmışdır. Onun fikrincə XVI əsrin əvvəllərində aparılmış yenidənqurma işləri binanın xarici görünüşünü tamamilə dəyişmişdir. Tədqiqatçı yazır ki, Azərbaycanın erkən qülləvari türbələrinin piramidal və konik dam hissəsinə malik olması, Şeyx Səfi türbəsinin də əvvəl belə örtüklə tamamlanmasını ehtimal etməyə əsas verməklə onun dövrümüzə çatmış oxvari gümbəz örtüyünün XVI əsr yenidənqurması zamanı inşa edildiyini göstərir.
Karniz yerinə türbənin divarından günbəzinə keçid hissəsində geniş lent formalı yazılı friz yerləşir. Tünd göy fon üzərində ağ şirə ilə yaxşı çəkilmiş hərflər uzaqdan aydın oxunur. Hərflərin çəkilmə incəliyi, kitabənin diakritik işarələr və digər əlavələrlə zənginliyi onun ən erkən XV əsrdə, daha dəqiq isə XVI əsrin I yarısında türbəyə əlavə edildiyini deməyə əsas verir.
Xatirə məscidi
280px|thumb|left| Məscidin böyük həyətə baxan fasadının ümumi görünüşü Şeyx Səfi türbəsinin qarşısında yerləşən Şeyx Səfinin xatirə məscidi XVI əsrdə, I Təhmasibin (1524-1576) şahlığı dövründə inşa edilmişdir. Bu məscid həm müstəqil məscid binası kimi quruluşuna, həm də böyük həyətə açılan fasadının dizaynına görə böyük memarlıq əhəmiyyətinə malikdir. Onun orta həcminin – nefinin hər iki tərəfində üç dərin iki yaruslu nef yerləşdirilmişdir. Zalın sonunda apsidaya oxşar yarımsəkkizguşəli formaya malik dərin niş yerləşir. Həmin niş məscid binasını türbə ilə əlaqələndirir. Məscidin həll edilmə forması türbənin əhəmiyyətini bir daha vurğulayır. Belə ki, zalda ibadət edənlərin üzü türbəyə doğru çevrilmiş olur.
Hazırda zaldan türbəyə keçid stalaktitli dayağa malik güzgü tağ vasitəsiylə bağlanmışdır. Bu əlavə məscid binasına XIX əsrin II yarısında edilmişdir. Memarlıq-planlaşdırma həlli baxımından maraqlı olan xatirə məscidinin daxili həcmi yaxşı çəkilmiş detallar və divar rəsmləri ilə zəngin bəzədilmişdir. Daxili həcmin möhtəşəm memarlığı orta əsrlərə aid qiymətli metallardan hazırlanmış və daş-qaşlarla bəzədilmiş çilçıraqlarla tamamlanmışdır.
Yuxarı və aşağı mərtəbə pəncərələrinin şirəli kaşıdan işlənmiş ornamentli çərçivələri bürünc çərçivələrlə birlikdə qırmızı kərpic divar fonunda dekorativ baxımdan zəngin polixrom ləkələr formalaşdırır. Fasad yuxarıdan iki elementlə tamamlanır: hər iki tərəfdən ornamental xəttlə bağlanan friz yazısı və üç yaruslu stalaktit kəmər.
Portalın tağ stalaktitinin həlli də mürəkkəbləşdirilmişdir. Bu cür mürəkkəblik və stalaktitlərin kiçik ölçüsü əsasən Şirvanşahlar saray kompleksinə daxil olan Divanxananın portalı kimi daş portallar üçün xarakterikdir. Ə. Salamzadə qeyd edir ki, tamamilə fərqli materiallardan inşa edilmələrinə və bir sıra əsaslı inşa fərqlərinə baxmayaraq, Şeyx Səfi məscidinin portalı Şirvanşahlar Divanxanasının (XV əsr) portalı ilə oxşar xüsusiyyətlərə malikdir. Tədqiqatçının fikrincə bu oxşarlıq özünü daha çox nisbətlərin dartılmış olmasında və niş həcmlərinin həllində büruzə verir.
Portal tağının həm də Bakıdakı Şirvanşahlar sarayı üçün xarakterik olan daxili çərçivəsinin fərqləndirilməsi və onun dəstəklərinin həll edilməsi xüsusi diqqət çəkir. Şeyx Səfi məscidinin stalaktitli tağının xarici dayağı eyniylə Qarabağlar və Bərdə türbələrinin portallarının xarici dayağını təkrarlayır. Hər üç abidədə bəzədilmiş hissələrin sərhəddlərinin həll edilməsi eyniyyət təşkil edir. 300px|thumb|right| Çinixana binasının interyeri
Çinixana
Kompleksin şərq tərəfində yerləşən Çinixana binası bir tərəfdən xatirə məscidinə birləşmişdir. Xaricdən bina kəsik künclərə malik kvadrat formasına malikdir. Daxildən bina mərkəzi kvadrat formalı otaq və künclərdə yerləşən yarımsəkkizbucaqlı apsida formalı nişlərdən ibarətdir. Tağların nişlərlə birləşdirilməsi, o cümlədən hündür olmayan baraban üzərində yerləşdirilmiş günbəz ilə tamamlanması nəticəsində formalaşdırılmış mürəkkəb planlaşdırma özünəməxsus həcm-məkan həlli xüsusiyyəti təşkil edir.
İnteryerlərin çoxplanlı həlli bir neçə zəngin bəzədilmiş səth yaradır. 2.5 metr hündürlüyə malik olan divarlar zəngin və nəfis işlənmiş şirəli kaşılarla üzlənmişdir. Naxışlarda güldan və çiçəklər, o cümlədən fantastik varlıqların motivləri üstünlük təşkil edir. Panel səviyyəsindən yuxarıda nişlərin bütün həcmi taxta stalaktit üzlüklə örtülmüşdür. Stalaktitlərdə yaradılmış dərin oyuqlar çini qablar üçün nəzərdə tutulmuşdur. İnteryerin bütün həcmi – stalaktitlər, nişlər və günbəz divar rəsmləri ilə bəzədilmişdir. Həm də kompleks kitabxanasına ev sahibliyi etmiş Çinixana binası XVII əsrdə I Şah Abbasın hakimiyyəti dövründə inşa edilmişdir.
Həyətlərin memarlığı
Həyətlərin memarlığı müxtəlif məqsədli binaların birləşdirilməsindən yaradılmış Şeyx Səfi kompleksinin formalaşdırılmasında əhəmiyyətli rol oynayır. Kompleksin üç həyətindən ən böyük olanı Bazar meydanından tikililərə keçidi təşkil edən bağ həyətidir. Bağ 27 metr enə və 100 metr uzunluğ malikdir. Bağı dörd tərəfdən həll edən divarlaroxvaro tağlarla həll edilmişdir. Bağın mərkəzində iki simmetrik hovuz yerləşir.
Bağı böyük həyətlə birləşdirən kiçik həyət dəhliz kimi həll edilmişdir. Onun divarları hər tərəfdən üç ədəd dərin nişlə həll edilmişdir. Əvvəl bu divarların hər yeri rəngarəng kaşılarla üzlənmiş olsa da, onların çox az hissəsi dövrümüzə çatmışdır. Dekorlarda naxışlarla yanaşı yazılardan da istifadə olunmuşdu. Memarlıq kompleksinə aparan özünəməxsus vestibül kimi yaxşı nisbətlərə malik olması və zəngin dekorlarla bəzədilməsi kiçik həyəti Şeyx Səfi kompleksinin ən dəyərli hissələrindən birinə çevirmişdir.
Şeyx Səfi xalçası
350px|right|thumb| Şeyx Səfi xalçası. [[Viktoriya və Albert muzeyi, London ]]
Avropa elmi ədəbiyyatında həm də Ərdəbil xalçası adı ilə tanınan Şeyx Səfi xalçası I Təhmasibin sifarişi ilə 1539 -cu ildə Şeyx Səfi kompleksinə daxil olan Şeyx Səfi xatirə məscidi üçün xalçaçı Məsud Kaşani tərəfindən toxunmuşdur.
Ümumi sahəsi 56,12 kvadratmetr olan (10,51 m x 5,34 m) xalının bədii əsasını “Ləçək-türünc” kompozisiyası təşkil edir. Xalının mərkəzindəki onaltı guşəli göl – türünc günəşi, qübbələr isə ondan ayrılan şüaları andırır. Naxış örtüyü gül-çiçək rəsmlərindən ibarətdir. Naxış elementlərinin rəng çalarları arasındakı əlaqə ecazkarlığı ilə diqqət çəkir. Həmin kompozisiyanın yuxarı və aşağı hissələrində zəngin bəzəkli, qırmızı və şəkəri rəngli qəndil təsviri vardır. Ətrafdakı saysız hesabsız əlvan naxışlar kainatdakı ulduzların rəmzi kimi düşünülmüşdür.
Ara sahənin künclərində yerləşdirilmiş üçbucaq şəkilli türünclərin istiqaməti mərkəzi sahəyə yönəldiyindən bütünlükdə kompozisiyanı çox yaxşı tamamlayır. Mərkəzlə bu künclər arasındakı əlaqəni isə sürməyi rəngli yerliyə ritmik şəkildə səpələnmiş müxtəlif rəngli (ağ, qırmızı və şəkəri) gözoxşayan nəbati naxışlar “seli” yaradır. Bu ecazkar görüntünü xalının enli haşiyəsindəki bulud rəsmləri ilə bəzədilmiş kətəbə silsiləsi, ensiz haşiyə və mədaxili təşkil edən bulud və “xətai” (formaca uzun olub, enli yarpağa bənzəyən, kənarları büzməli diliklər ilə əhatələnən naxış elmenti) elementləri əhatələyir. Xalının ara hissəsinin yuxarısında yerləşən kətəbədə şair Hafizin şeiri, müəllifin adı və toxunduğu il yazılıb.
Tədqiqi və memarlıq əhəmiyyəti
350px|thumb|right| [[Çaldıran döyüşü şəhidlərinin məzarları da kompleks ərazisində yerləşir. ]] Şeyx Səfi kompleksi Bakıdakı Şirvanşahlar saray kompleksi ilə birlikdə Azərbaycanda orta əsr memarlıq komplekslərinin dövrümüzə tam şəkildə çatmış nadir nümunələridir. Şirvanşahlar kompleksinin öyrənilməsi zamanı ona daxil olan ayrı-ayrı binaların qarşılıqlı əlaqəsi haqqında bəzi ehtimallar irəli sürülmüşdür. Tədqiqatçıların ortaq rəyinə görə Bakıdakı kompleks ilkin plan olmadan inşa edilmişdir. Ə. Salamzadə isə qeyd edir ki, kompleksin bir insan ömründən daha az müddətdə inşa edilməsi ilkin planın olması ehtimalını da aradan qaldırmır. Hər necə olsa da, kompleks vahid memarlıq strukturu təşkil etməklə, vahid ölçülər, kompozisiya həlləri, planlar, fasadlar və inşaat materiallarına malikdir. Ə. Salamzadə qeyd edir ki, bu baxımdan Şeyx Səfi kompleksi və Şirvanşahlar kompleksi oxşardır. Tədqiqatçının sözlərinə görə, “heç şübhəsiz ki, Ərdəbil kompleksi də ilkin plan olmadan inşa edilmişdir.” Kompleks yekun planını bir əsr yarımdan çox müddətə qazanda da, onun binalarında vahid memarlıq ansamblı yaratmağa cəhd, yeni əlavə edilən binaların daha əvvəl inşa edilmiş binaların memarlığına uyğunlaşdırılması və vahid memarlıq prinsiplərinə tabe edilməsi aydın hiss olunur. Məsələnin həll edilməsində əsas addımlardan biri ziyarətgaha aparan həyətlərin bir-birinin ardınca yerləşdirilməsidir. Bu cür yanaşma şərq saray kompleksləri üçün ənənəvidir.
Bakı və Ərdəbil orta əsr komplekslərinin müqayisəsi zamanı əsas diqqət çəkən məqam Bakı kompleksində binaların relyefə uyğun olaraq daha pərakəndə yerləşdirilməsidir. Ərdəbil kompleksinin tikililəri isə ümumi plana daha sərt tabe edilmişdir. Hər iki kompleks üçün binalarda vahid tikinti və bəzək materiallarının inşası xarakterikdir.
Şeyx Səfi kompleksinin əsas əhəmiyyətli cəhətlərindən biri də onun, aid olduğu tipin inkişafında mühüm əhəmiyyət kəsb portallarıdır. Feodal dövrü şərq memarlığında geniş yayılmış portal kompozisiyaları Azərbaycan memarlığında ən bitkin nümunələri ilə təmsil olunmuşdur. Azərbaycan memarlıq abidələrinin portalları və onların özünəməxsus siması Azərbaycan orta əsr memarlığının mühüm stilistik əlamətlərindən biridir. Müxtəlif inşa materialının istifadəsi və tikililərin müxtəlif xarakterli olmasına baxmayaraq, müxtəlif ərazilərdə və müxtəlif tarixi dövrlərdə inşa edilmiş Azərbaycan abidələrini portallar qədər birləşdirən ikinci memarlıq elementi tapmaq çətindir. Marağa, Urmiya, Bərdə, Naxçıvan, Salmas, Gəncə, Şəki, Şuşa, Xoy, Bakı, Təbriz və Ərdəbil abidələri, aid ölduğu dövr və təyinatı ilə bağlı ortaya çıxan bu və ya digər fərdi xüsusiyyətlərinə baxmayaraq, əsas memarlıq kompozisiyasının ümumiliyi - Azərbaycan portallarının əsas tipi ilə ibirləşirlər. O, tərəflərin 1:2 (bəzən isə 1:2,5) nisbəti ilə xarakterizə edilir ki, bu da ümumilikdə Azərbayca portallarının vertikal üzrə dartılmış nisbətlərə malik olmasını əsaslandırır. Azərbaycan abidələrində yayılmış bu cür portal tipinin formalaşması XII əsrin əvvəllərində başlamış və Bərdə türbəsinin (1322-ci il) şimal portalına əsasən artıq XIV əsrin əvvəllərində inkişaf etmiş formasına çatmışdır. Bu tipin sonrakı inkişşaf mərhələsini əsasən Şirvanşahlar saray kompleksi tikililərinin portallarında izləmək mümkündür. Ərdəbil kompleksinə daxil olan tikililərin XVII əsrə aid olan portalları isə bu tipin yekun inkişaf mərhələsini əks etdirir. Bu baxımdan Şeyx Səfinin xatirə məscidinin Şirvanşahlar sarayındakı Divanxana portalı ilə ümumi cizgilərə malik portalı xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Ə. Salamzadənin fikrincə XVI əsrdə Bakıda Təbrizdən olan sənətkarların işləməsi faktını nəzərə aldıqda, Səfəvilərin vahid hakimiyyəti altında Azərbaycanın müxtəlif əraziləri arasında mədəni və incəsənət əlaqələrinin genişlənməsini və bunun da müxtəlif stillərin təkmilləşməsində mühüm rol oynadığını demək olar.
Elektron mikroskop
right|thumb|150px|[[1973-cü il Siemens mikroskopu]] Elektron mikroskop — Elektronların şüaları kiçik olduğundan daha kiçik ölçülü hissəcikləri təsvir etmək mümkün olur. Həmçinin elektron təsviri görünən təsvirə çevirmək olur.
Dədə Qorqud (Suraxanı)
Dədə Qorqud – Bakının Suraxanı rayonunun inzibati ərazi vahidində qəsəbə. Bəzi mənbələrdə yaşayış massivi olaraq da adlanır.
Təhsil
Qəsəbədə 960 şagird yeri olan məktəb binası tikilərək istifadəyə verilmişdir.
Köçürən zond mikroskopu
Köçürən zond mikroskopu — Bu zondlar müasir dövrün mikroskoplarıdır. Hissəciyin üst hissəsini zond vasitəsi ilə köçürmək mümkün olduğundan atom və molekulların belə hərəkətini görmək mümkün olur.
Nəhənglər keçidi
Kozvey-Kost (Causeway Coast) və ya Nəhənglər keçidi — İrlandiyanın şimalında Antrim qraflığında, Başmills qəsəbəsindən təqribən 3 km şimalda yerləşən və İrlandiyanın şimal-şərqi sahili boyunca yayılmış olan vulkanik mənşəli bazalt geoloji quruluş.
Haqqında
Vulkanik püskürmələr nəticəsində yaranmış olan, bir-birinə bağlı 40.000 bazalt sütununun yan-yana düzüldüyü bir yerdir. Bölgənin ən xarakteristik xüsusuyyəti olan bazalt sütunlar, 50–60 milyon il əvvəlki vulkanik fəaliyyətlərin nəticəsidir. Antrim tavası, təxminən 3800 km²-lik sahəsi ilə Avropanın ən böyük lava tavasıdır.
Dənizdən yüksəkliyi orta hesabla 100 metr olan bu qayalıq bölgə, geoloji dönəmdən qalma bir neçə lava hərəkəti səbəbi ilə pilləkənli bir görünüşə sahibdir. Bazalt sütunlardan ən yüksəyi 12 metrdir. Sütunların üst hissəsi pilləkən şəklində olarkən, alt hissəsi isə dənizin altına enməkdədir. Böyük hissəsi altıbucaqlı şəklində olsa da bəzıları yeddi ya da səkkiz bucaqlıdır. Lavalar 28 metr qalınlığa çata bilməkdədir.
1986-cı ildə Kozuay sahili 369-cu üzv kimi YUNESKO-nun Dünya irsi siyahısına salınmışdır.
Qviana
frame|right|400px|Qviana regionunun tutduğu ərazilər Qviana — Cənubi Amerikanın şimal-şərq sahilində yerləşən region. Bura 4 ərazi dahildi:
Əvəzlik
Əvəzlik — Bütün əsas nitq hissələrinin yerində işlənə bilən əsas nitq hissəsinə əvəzlik deyilir. Əvəzlik əvəz etdiyi nitq hissəsinin suallarına cavab verir.Əvəzlik əsas nitq hissələrindən biridir.
Əvəzliyin mənaca növləri
Şəxs əvəzlikləri: mən, sən, o, biz, siz, onlar. Həmişə insana aid olmaya bilər. Mənsubiyyətə görə dəyişmir və quruluşca sadə olur.
İşarə əvəzlikləri - o,bu, elə, belə, həmin
İşarə əvəzlikləri isimləşə bilir(istisna:həmin)
Qeyri-müəyyən əvəzliklər: hamı, hər kəs, hər nə, heç nə, hər şey, hərə, bəzisi, kim isə, kimsə, nəsə, biri, kimi, filankəs.
Təyini əvəzliklər: hər, bütün, filan, öz, eyni.
Təyini əvəzliklər isimləşmir, mənsubiyyətə görə dəyişmir.
Sual əvəzlikləri - Bütün əsas nitq hissələrinin sualları
Sual əvəzlikləri əvəzliyin özünü də əvəz edir.
Əvəzliyin mənaca növlərinin xüsusiyyətləri
Əvəzliyin mənaca aşağıdakı növləri vardır:
Şəxs əvəzliyi
İsmin yerində işlənən və kim? nə? suallarını cavab verən əvəzliklərə deyilir. Şəxs əvəzlikləri kəmiyyətcə tək və cəm olur, şəxsə görə üç növə bölünür: I və II şəxsi bildirən əvəzliklər yalnız insana aid olur və kim? sualına cavab verir. III şəxsi bildirən əvəzliklər isə həm insana, həm də heyvana və cansızlara aid ola bilir. Məsələn: III şəxsi bildirən əvəzliklər heyvana və cansızlara aid olduqda nə? sualına cavab verir. Şəxs əvəzliyi heç də həmişə insana aid olmur. Burada "şəxs" sözü qrammatik mənadadır.
Şəxs əvəzlikləri quruluşca yalnız sadə olur. Şəxs əvəzlikləri isim kimi hallanır. Mən və biz əvəzlikləri hallandıqda yiyəlik halda -in şəkilçisi əvəzinə -im şəkilçisini qəbul edir. Müqayisə edin: sən ismi yiyəlik halda sən+in olur, mən əvəzliyi isə eyni halda mən+im olur. Şəxs əvəzlikləri mənsubiyyətə görə dəyişmir. O şəxs əvəzliyi cümlədə mübtəda olduqda çox vaxt ondan sonra vergül qoyulur. Məsələn: O, xalamgil ilə qonşudur. Şəxs əvəzliklərindən sonra xəbər işlənərsə, vergül qoyulmaz. Məsələn: O gedir. Şəxs əvəzlikləri əşyaların adını bildirmir,onları əvəz edir. Əvəzlik isim kimi qoşmalarla da işlənə bilir.
Ərəb mədəniyyət paytaxtı
Ərəb mədəniyyət paytaxtı - Ərəb Dövlətləri Liqasının YUNESKO ilə birgə irəli sürdüyü mədəniyyət layihəsidir. Proqramın əsas məqsədi ərəb mədəniyyətinin dəstəklənməsi və ərəb regionunda əməkdaşlığı inkişaf etdirməkdir.
Əvəzlik
Qeyri-müəyyən əvəzliklər
İsmin yerində işlənir və qeyri-müəyyən şəxsi və ya əşyanı bildirir. Qeyri-müəyyən əvəzliklər kim? nə? suallarına cavab olur.Azərbaycan dilində ən çox işlənən qeyri-müəyyən əvəzliklər bunlardır: biri, kim, kimsə (kim isə), nə isə, hamı, hərə, bəzisi, hər kəs, hər şey və s. Bu əvəzliklərdən hamı, hərə quruluşca sadə; biri, kimi, kimsə düzəltmə; hər kəs, kim isə, nə isə, hər şey mürəkkəbdir (tərkibi əvəzlikdır).
Kim isə, nə isə qeyri-müəyyən əvəzliklərindən başqa, qalan qeyri-müəyyən əvəzliklər hallanır.
Qeyri-müəyyən əvəzliklər cümlədə, əsasən, mübtəda və tamamlıq olur. Məsələn: Bu əvəzliklər də xəbərlik şəkilçisi qəbul etdikdə cümlədə xəbər olur. Məsələn:
İnkar əvəzlikləri
İnkar əvəzliklərinin çoxu heç sözünün köməyi ilə düzəlir: heç kim, heç nə, heç kəs, kimsə (heç kim mənasında). İnkar əvəzlikləri də ismin yerində işlənir, kim? nə? suallarından birinə cavab olur və cümlədə mübtəda, tamamlıq olur və hallanır.
Qeyd: Kimsə əvəzliyindən sonra gələn feil təsdiqdə olduqda o, qeyri-müəyyən əvəzlik olur. Məsələn: Kimsə səni soruşurdu. Bu əvəzlikdən sonra gələn fel inkarda olduqda isə o, inkar əvəzliyi olur. Məsələn: Kimsə bu sualın cavabını tapmadı.
Sual əvəzlikləri
Sual bildirən sözlərə deyilir. Bütün əsas nitq hissələrinin sualları, yəni kim? nə? hara? necə? nə cür? neçə? neçənci? niyə? nə zaman? nə etmək? və s. sual əvəzlikləridir. Bunlar isim, sifət, say və zərf, sual şəklində əvəz edir və ya cavab almaq məqsədi ilə işlədilir. Sual əvəzlikləri əvəz etdiyi nitq hissəsinin qrammatik xüsusiyyətlərini daşıyır. Məsələn, kim? nə? hara? ismin sualı olduğu üçün hallanır, cəmlənir, mənsubiyyətə görə dəyişir, cümlədə mübtəda və tamamlıq olur. Məsələn: Sual əvəzlikləri başqa nitq hissələri ilə yanaşı, əvəzliklərin də yerində işlənir. Məsələn: Hamı gülür. Kim gülür? Biz kəndə gedirik. Kim kəndə gedir?
Təyini əvəzliklər
Əşyanı ümumi şəkildə təyin etmək üçün işlədilir. Öz,(öz+mənsubiyyət ət ), hər, bütün, filan, eyni sözlərindən ibarətdir. Məsələn:
Təyini əvəzliklər hansı? sualına cavab verir və cümlədə təyin olur. Təyini əvəzliklər hallanmır.Və sifətə aid olur.
İşarə əvəzlikləri
İşarə məqsədi ilə işlədilən əvəzliklərə deyilir. O, bu, elə, belə, həmin sözləri işarə əvəzlikləridir. O, bu, həmin işarə əvəzlikləri, əsasən, sifətin yerində işlənir və hansı? sualına cavab olur. Məsələn: Sifətin yerində işlənən bu əvəzliklər cümlədə təyin olur.
Elə, belə işarə əvəzlikləri isə həm sifətin, həm də zərfin yerində işlənir. Məsələn: Bu əvəzliklər sifətin yerində işləndikdə cümlədə təyin, zərfin yerində işləndikdə isə zərflik olur.
Bu, o əvəzlikləri omonimdir: həm işarə bildirir, həm də əşyanı göstərmək üçün işlədilir. Bu əvəzliklər əşyanı göstərmək üçün işlədikdə ismin xüsusiyyətlərini daşıyır. Bu halda onlar cəmlənir, hallanır və cümlədə mübtəda, tamamlıq və xəbər olur. Məsələn: Mübtəda vəzifəsində işlədilən o, bu əvəzliklərindən sonra fel və köməkçi nitq hissələrindən başqa, qalan nitq hissələri ilə ifadə olunan cümlə üzvü gəldikdə vergül qoyulur.
Qayıdış əvəzliyi
Mənsubiyyət şəkilçisi qəbul etmiş öz əvəzliyinə deyilir: özüm, özün, özü, özümüz, özünüz, özləri. Qayıdış əvəzliyi ismin yerində işlənir və ismin xüsusiyyətlərini daşıyır: hallanır, cümlədə mübtəda və tamamlıq olur: Özüm (kim?) gəlmişəm. Özündən (kimdən?) küssün.
Qeyd: Mən, sən, o şəxs əvəzliklərinin və qayıdış əvəzliyinin qəbul etdikləri çıxışlıq hal şəkilçisi [-nan²] şəklində tələffüz olunur məndən — [mənnən], səndən — [sənnən], ondan — [onnan], ozümdən — [özümnən], özündən — [özünnən] və s.
Əvəzliyin cümlədə rolu
Əvəzlik cümlədə bütün cümlə üzvləri vəzifəsində işlənir. Şəxs, qeyri-müəyyən, inkar və qayıdış əvəzlikləri mübtəda, tamamlıq və xəbər; işarə əvəzlikləri və təyini əvəzliklər, əsasən, təyin; sual əvəzlikləri isə bütün cümlə üzvləri olur və yeganə əvəzliyin özünü əvəz edən "sual əvəzlikləri"dir.
Bulbophyllum disjunctum
(Bulbophyllum disjunctum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Cəfərabad rayonu (Pakistan)
Cəfərabad rayonu (Pakistan) —Pakistanın Bəlucistan əyalətinin cənub-şərqində yerləşən rayon. Cəfərabadın inzibati mərkəzi Dera Allah Yardır. Əvvəllər Chatpat bölməsi olaraq bilinən bölgə 1970-ci ilə qədər Yakobabad rayonunun və 1975-ci ilə qədər Sibi rayonunun bir hissəsi idi. 1987-ci ildə öz bölgəsinə çevrildi. Cəfərabad rayonu üç bölgəyə (tehsil) bölünür. 15-ci əsrin sonlarında Cəfərabad Laşarisin tərkibində idi. Bu bölgənin əsas tayfaları bunlardır: Camali, Xoso, Rind, Marri, Buqti, Bulledi, Maqsi, Menqal və digər icmalar Qola, Umrani, laşari, Domki, Kanrani, Gacani, Siapad Brohi və s.
2017-ci il siyahıyaalınmasına görə, rayonun ümumi əhalisi 513,813 nəfərdir. Əsas dili Bəluc (62%), 24% ilə Sindhi və 11% ilə Saraikidir.
Usta-Məhəmməd (şəhər, Pakistan)
Usta Məhəmməd — Pakstanın Bəlucistan əyalətinin Cəfərabad rayonunda şəhər.
Coğrafiya
Şəhərin ərazisi 3.3 km²-dir
Henrik Senkeviç
Henrik Adam Aleksandr Piy Senkeviç (, tam adı ; ) — Polşa yazıçısı, Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatı (1905).
Həyatı
Polyak yazıçısı Henrix Adam Aleksandr Piy Senkeviç Podlesyedə, Vola-Okeysk adlı kiçik şəhərdə doğulmuşdu. Atası Yozef Senkeviç knyaz Vitovtun zamanında Böyük Litva knyazlığına köçürülən tatar nəsillərindən idi. Bu ailə yalnız XVIII əsrdə xristianlığı qəbul etmişdi. 1775-ci ildə Senkeviçlər şlyaxtiç–Polşa zadəganları silkinə daxil olunmuşdu. Gələcək yazıçının anası Stefaniya Çetsişovska isə belorus şlyaxtiçləri ailəsindən çıxan əsil-nəcabətli və yaxşı təhsil almış qadın idi.
Uşaqlar məktəb yaşına çatdıqda Varşavaya köçmək qərara alındı. Burada Henrix təhsilini gimnaziyada davam etdirirdi. Ortabab şagird sayılırdı, lakin polyak tarixi və ədəbiyyatı ilə ciddi maraqlanırdı. Erkən gəncliyindən Valter Skott və Aleksandr Düma romanlarının təsirinə düşmüş, hətta yeniyetmə çağlarında əlyazması dövrümüzə gəlib çatmayan "Qurban" adlı roman yazmışdı.
Henrix Senkeviç 1866-cı ildə Varşava universitetində tibb və hüquq öyrənməyə başlasa da, sonra tarix-filologiya fakültəsinə dəyişilmişdi. Məğlubiyyətlə bitən 1863-cü il üsyanı, çarizmin getdikcə genişlənən ruslaşdırma siyasəti polyak gəncliyini öz dil və tarixlərini dərindən öyrənməyə təşviq edirdi. Senkeviçin tarixçi olmaq qərarı da ilk növbədə bu amillə bağlı idi.
XIX əsrin 70-ci illərinin ortalarında Henrix Senkeviç bədii yaradıcılıq sahəsində də ilk addımlarını atmışdı. Biri-birinin ardınca "Qoca xidmətçi" (1875), "Hanya" (1876), "Səlim Mirzə" (1876), "Musiqiçi Yanko" (1877), "Çörək ardınca" (1879) və s. kimi povestləri çap edilmişdi. Müəllif bu əsərlərdə polyak həyatının müxtəlif tərəflərini və səciyyəvi tiplərini olduğu kimi göstərməyə çalışmışdı.
Senkeviç çoxlu səyahət edirdi. O, bütün Avropanı gəzib-dolaşmış, Afrikada – Misir və Zənzibarda olmuşdu. Səfər təəssüratlarını cəlbedici məqalə və reportajlar şəklində oxucularla bölüşürdü. 1881-ci ildə ədəbi istiqamətli "Slovo" qəzetinin baş redaktoru təyin edilmişdi. Bu dövrdə Senkeviç artıq irimiqyaslı bədii əsərlər yazmaq barəsində düşünürdü. Tarixi mövzular onu daha çox cəlb edirdi.
"Alovla və qılıncla" (1884) yazıçının ilk tarixi roman təcrübəsi idi. Burada XVII əsrdə Polşanın Boqdan Xmelnitski Ukraynası ilə mübarizəsi əks olunmuşdu. Roman az bir zamanda Senkeviçin adını öz ölkəsinin ən yaxşı yazıçıları sırasına çıxardı. Tarixi mövzunu davam etdirən müəllif sonrakı illərdə "Daşqın" (1886) və "Pan Volodievski" (1888) romanlarını yazdı. Beləliklə, Polşa tarixinin mühüm bir dövrü ilə bağlı trilogiya başa çatdırıldı. Son iki roman polyakların isveç çəngavərlərinə (1655-1656-cı illər) və Osmanlı türklərinə (1672-1673-cü illər) qarşı mübarizəsini əks etdirirdi.
1881-ci ildə Henrix Senkeviç İtaliyada tanış olduğu gənc polyak qadın Mariya Şetkeviçlə evlənmişdi. Bu nikahdan iki övladları doğulmuşdu. Lakin onların birgə həyatı uzun sürməmişdi. 1885-ci ildə Mariya vərəm xəstəliyindən ölmüşdü. Senkeviç pərəstişkarlarından birinin ayırdığı vəsait hesabına xanımının adına fond təsis etmişdi. Bu fond vərəmə yoluxan yazıçılara maddi yardım göstərirdi.
Müasir Polşa həyatı öz hadisə və tipləri ilə yazıçının "Ehkamlardan uzaq" (1889-1990) və "Polonetskilər ailəsi" (1893-1894) romanlarına mövzu olmuşdu. Hər iki əsərdə psixoloji təfərrüatlara üstünlük verilmişdi. Əsas personajlar müəllifin yaxşı tanıdığı aristokratik təbəqənin və yaradıcı mühitin nümayəndələri idilər.
Yenidən tarixi mövziya qayıdan Henrix Senkeviç 1895-ci ildə əsas əsərini – "Quo Vadis" (rus nəşrlərində "Kamo qryadeşi") romanını çap etdirdi. Roma imperatoru Neronun ilk xristianlara qarşı amansız mübarizəsini əks etdirən roman tezliklə Avropa miqyasında bestsellerə çevrildi. "Quo Vadis" bir neçə il ərzində 40-a yaxın dilə tərcümə olundu, onun motivləri əsasında opera yazıldı, 1913-cü ildə isə ilk bədii film çəkildi. Sonralar əsər ABŞ və Polşada daha bir neçə dəfə ekranlaşdırılmışdı. Roma Papası XIII Leo isə xristian həqiqətlərini yüksək sənətkarlıqla əks etdirdiyinə görə müəllifə öz minnətdarlıq sözlərini çatdırmışdı.
XIV-XV əsrlərdə polyakların Tevton ordenlərinə qarşı mübarizəsi Senkeviçin "Səlibçilər" (1900) romanının əsas süjet xəttini təşkil edirdi. Tarixi mövzulu əsərləri ona XIX əsrin sonu-XX əsrin əvvəllərinin ən görkəmli polyak yazıçısı adını qazandırmışdı. Polyak-rus münasibətlərinin həmişə gərgin olmasına baxmayaraq Lev Tolstoy, Anton Çexov, Maksim Qorki kimi böyük rus sənətkarları Senkeviç yaradıcılığını yüksək qiymətləndirirdilər. Minnətdar polyak oxucuları isə könüllü vəsait toplayaraq yazıçıya Kelts yaxınlığında malikanə alıb bağışlamışdılar.
1905-ci ildə Henrix Senkeviç "epos sahəsindəki görkəmli xidmətlərinə görə" Nobel mükafatı laureatı oldu. İsveç Akademiyasının daimi katibi Karl Virsen Senkeviçi "özündə xalqın ruhunu yaşadan nadir dahilərdən biri" adlandırmışdı. Onun fikrincə, Senkeviç bədii mükəmməlliyi ilə seçilən epik üslub yaratmağa müvəffəq olmuşdu.
Senkeviç isə Nobel mühazirəsində mükafatı yalnız özünün deyil, yüz ildən bəri əsarətdə qalan Vətəninin təsdiq və dirçəlişi kimi dəyərləndirərək demişdi: "Hər bir millət şairləri və yazıçıları ilə təmsil olunur. Ona görə də Nobel mükafatı yalnız yazıçı üçün deyil, övladı olduğu xalq üçün də böyük şərəfdir. Dəfələrlə deyilib ki, Polşa kölə halına salınıb, üzülüb əldən düşüb, can üstədir... Amma biz bu gün Polşanın həyati qüdrət və təntənəsinin daha bir sübutunun şahidi oluruq".
Nobel laureatı kimi yazdığı "Girdab" (1910-1911) romanında Senkeviç yaxın tarixi keçmişin-Birinci rus inqilabı dövrünün hadisələrinə müraciət etmişdi. Yazıçının yarımçıq qalmış "Legionerlər" romanı isə polyakların Napoleon ordularının tərkibində keçdikləri döyüş yolundan söz açırdı.
Birinci Dünya müharibəsi başlananda Senkeviç İsveçrəyə köçmüş, burada məşhur polyak pianoçusu, müstəqil Polşanın ilk baş nazirlərindən biri olacaq İqnati Paderevski ilə birlikdə Polşadakı müharibə qurbanlarına Yardım Komitəsi yaratmışdı. O, Vətəndən uzaqlarda - İsveçrədə vəfat etmişdi. 1924-cü ildə Polşa dövlətinin qərarı ilə yazıçının cənazəsi Varşavaya gətirilərək paytaxtın Müqəddəs Yan məbədində dəfn olunmuşdur.
Frayberq
Frayberq — Almaniyanın Saksoniya əyalətində yerləşən şəhər. Saksoniyanın mərkəzi hissəsində yerləşən dairə mərkəzi olub, qədim dağ-mədən tarixinə malikdir. Frayberq dünyada həm də universitet şəhəri kimi də tanınır. Şəhərin mərkəzində yerləşən qədim hissə tarixi abidə kimi qorunur.
Tarixi haqında
Tarixi mənbələrə görə şəhərin yaradılması 1186-cı ilə təsadüf edir. Əslində isə burada insanlar daha əvvəl 1170-ci ildə məskunlaşmağa başlamışlar. 1170/80-ci illərdə Maysen şəhərinin qrafı Otto der Rayhenin icazəsi ilə qəsr şəklində şəhər salınır. Jakobi kilsəsi ilə birlikdə Frayberqlə beləliklə Saksoniyanın üçüncü mədən şəhəri salınmış olur. 1180–1185-ci illərdə Marien, sonra Dom (1480) kilsələri tikilir. Frayberq dağ-mədəninin inkişafına görə çox hadisələrlə dolu bir tarixə malikdir. Orta əsrlərdə Frayberq Saksoniyanın əsas şəhərlərindən sayılırdı. O, iqtisadi durumuna görə və əhali sayına görə Maysen qraflığının özəyi idi. Burada həmçinin uzun müddət pul sikkələri düzəldilmişdir. Arxeoloji qazıntılar şəhərin salınmasının hələ 1180-ci illərdə başlanılmasını göstərsə də, Frayberq adı yalnız 1201-ci ildən hallanmağa başlayır. 1227-ci ildə Roma şəhər möhürü ilk dəfə olaraq Maysen qraflığında məhz Frayberqdə tətbiq olunur.
1632-ci ildə otuzillik müharibə zamanı Frayberq isveçlər tərəfindən tutulur. Bu dövrdə Saksoniya İmperatorla müqavilə bağladıqdan sonra şəhər 1639–1643-cü illərdə döyüşlərdən kənarda qalmaq imkanı qazanır. Həmin dövrdə Freudştayn qəsri renessans üslubunda yenidən qurulur. Dağ-mədən işləri müharibə dövründə böyük zərər çəkir. O, yalnız 1700-cü ildən sonra yenidən inkişaf etməyə başlayır. Orqan ustası Qotfried Silberman və tikiniti ustası Zohan Ohndorf Frayberqdə çalışırdılar.
1862-ci ildə Frayberqdən Drezden arasında dəmir yolu çəkilir. Sonralar bu yollar Kemnitç, Nossen, Muldaya da uzadılır. Alman dəmir yoluna qoşulma ərazinin sənaye cəhətdən inkişafına təkan verir.
İkinci dünya müharibəsi ərəfəsində Frayberqdə Flossenburg KL-in (Konsentrasionlager) xarici şöbəsi yerləşdirilmişdir. 7 may 1945-ci ildə müharibənin sonunda şəhər əksərən dağıdılmamış halda qırmızı orduya təslim olur.
1990-cı ildə Almaniya birləşdikdən sonra Frayberq və onun ətrafında sənayenin inkişafı baş verir. Belə ki, burada yeni müəssisələr salınır, şəhər təmir olunaraq müasir görkəm alır.
Təhsil
Frayberq Texniki Universiteti dünyanın ən qədim dağ mədən universitetlərindən sayılır. O 1765-ci ildə Şahzadə Ksaver tərəfindən mədən işçilərini hazırlamaq üçün açılır ki, Saksoniya 7 illik müharibədə udüzandan sonra borclarını ödəyə bilsin.
Orta təhsl sistemində Frayberq şəhərində iki gimnaziya fəaliyyət göstərir. Bunlardan biri "Qeşvister Şoll" 1515-ci ildə yaradılmışdır. O Saksoniyanda yaradılmış ilk humanitar məktəb sayılır. Bu məktəb çox zəngin kitabxanaya, xora, musiqi qrupuna və çoxlu sayda idman dərnəklərinə malikdir. Gimnaziyanın binaları son illər təmir edilərək müasir görkəm almışdır.
Ulrich-Rülein-Gymnasiaysı 1992-ci ildə yaradılmışdır. Əsasən texniki profilli tədrislə məşğuldur.
Aşıq Ulduz Sönməz
Ulduz Əsgər qızı Quliyeva (Ulduz Sönməz; ) — Azərbaycanlı aşıq, şair, "Azərbaycanın Əməkdar mədəniyyət işçisi" (2008). Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin və Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvü.
Həyatı
Ulduz Quliyeva 1945-ci il iyun ayının 16-da Gədəbəy rayonunun Kərimli kəndində anadan olub. Orta məktəbin 8-ci sinfindən Asəf Zeynallı adına Musiqi Məktəbinə daxil olmuş, 1969-cu ildə Muğam sinfini bitirmişdir. 1964–1971-ci illərdə Sumqayıt şəhər metallurqların C.Cabbarlı adına Mədəniyyət evində xalq çalğı alətləri ansamblının bədii rəhbəri işləyib. Eyni vaxtda Sumqayıt şəhər radio stansiyasında solist olub.
1971-ci ildən 1981-ci ilə kimi Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasında solist kimi çalışıb. Hələ muğam sinfində oxuyarkən Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti yanında radio verilişləri və televiziya komitəsinin solisti olub və bir çox görkəmli sənətkarlarla yanaşı fəal iştirak edib.
Aşıqlıq fəaliyyəti
Ulduz xanım saz çalmağı Aşıq Sədi Ağstafalıdan öyrənib.
Aşıq Ulduz "Aşıq Pəri" məclisinin ilk üzvü və yaradıcılarından biridir. 2000-ci ildə "Ulduz" ədəbi birliyini və "Qopuz" jurnalını yaradıb. 2000-ci il 18 martda isə Ədliyyə Nazirliyində qeydiyyatdan keçən "Ulduz" Birliyi onun rəhbərliyi altında fəaliyyətə başlayıb. "Ulduz" birliyinin sədri, "Qopuz" jurnalının təsisçisi və baş redaktorudur.
Azərbaycan aşıqlarının IV qurultayının (19.03.1984) və V qurultayının (2008) rəyasət heyətinin üzvü olub. Bu qurultaya hədiyyə olaraq yaratdığı "Sazçı Qızlar" ansamblı cəmiyyətdə böyük hörmət qazanmışdır. 2005-ci ildə Ankarada keçirilən Dünya Azərbaycanlıları Konqresinin VIII qurultayına nümayəndə seçilmişdir.
Aşıq Ulduzun ifasında Azərbaycan Dövlət Televiziyasın və Radiosunun fonotekasında 50-dən çox folklorumuzun nadir inciləri saxlanılır.
"Melodiya", "İlkin", "Böyük şahinlər" və "Bəyaz gecələr" studiyaları tərəfində dörd diski işıq üzü görmüşdür.
Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin və Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür.
Pedaqoji fəaliyyəti
Aşıq Ulduz ilk olaraq Sultan Hacıbəyov adına Musiqi Kollecində aşıq sənətinin tədrisinə başlamış, saz sinfi açmış və aşıq sənətinin ilk tədris proqramını yazmışdır.
Təltifləri
1998-ci ildə Azərbaycan Dövlət Teleradio verilişləri şirkətinin "Qızıl açar-98" mahnı mətninə görə festivalın qalibi diplomuna layiq görülüb.
Ulduz Quliyeva 2008-ci ildə "Azərbaycanın Əməkdar mədəniyyət işçisi" adına layiq görülüb.
1 mart 2016-cı ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdünə layiq görülüb.
SQL
SQL (Structured Query Language; ) – əlaqəli verilənlər bazasının idarə sistemlərini idarə etmək üçün istifadə olunan sorğu dilidir. SQL programlaşdırma dili olmamasına baxmayaraq bir çoxları tərəfindən proqramlaşdırma dili olaraq bilinir.
Tarixi
SQL 70-ci illərdə IBM tərəfindən yaradılmışdır. İlk versiyası SEQUEL (Structured English Query Language) adlanırdı (İngilis sintaksisə malik SEQUELden əvvəl riyazi sintaksisə malik SQUARE dili var idi.). SEQUEL adı sonradan SQL adı ilə əvəz olundu, çünki "SEQUEL" Böyük Britaniyada hava şirkətinin əmtəə nişanı idi.
Sorğular
Verilənləri cədvəldən almaq üçün SQL-də sorğulardan istifadə olunur. Sorğular SELECT əmri ilə başlanır. Sorğularda hansı tip veriləni almaq istədiyini göstərmək olur. Verilənin hansı cədvəldən alındığını FROM əmri ilə göstərilir. Cədvəldən bütün verilənləri almaq üçün ulduzdan (*) istifadə olunur. Məsələn: <pre lang='SQL'> SELECT * FROM cedvel Digər idarə edici açar sözlər:
Maritsa avtomagistralı
Maritsa A4 avtomagistralı - Bolqarıstanda yerləşən avtomagistralıdır. Avtomagistral Çirpan şəhərində başlayır və Türkiyə sərhədindəki Kapitan Andreyevo kəndində başa çatır. IV Panavropa dəhlizinin bir hissəsidir. Lap əvvəllər A1 "Frakiya" avtomagistralına bitişik olub. Yolun açılışı 2013-cü ildə baş tutmalı idi, amma bir sıra ləngimələr nəticəsində avtomagistralın açılışı gecikdirildi. 2015-ci ilin oktyabrında avtomagistral yolun açılışı oldu. Yol eyni adlı çayın şərəfinə adlandırılmışdır.
Tikintisi
2010-cu ilin oktyabr ayında Xarmanli və Lyubimets şəhərlərinin arasında avtomagistralın birinci sahəsinin açılışı oldu. Həmçinin Svilenqradın yerində Kapitan Petko Voyvo ətrafında yeni yolun inşasına başlandı. Bolqarıstan ilə Yunanıstan arasındakı sazişə görə yolun tikintisi sürətləndi. Yolun tikintisi zamanı Xaskovada Neolit dövrünə aid nümunələr aşkar edilmişdir. Kapitan Andreyevo kəndində yolun açılışı 2014-cü ilin avqustunda baş tutdu. 28 may 2015-ci ildə Xaskova-Xarmanli yolunun tikintisi başa çatdı. 2011-ci ilin iyulundan Xarmanliyə gediş dayandırılmışdı. 7 iyunda Svilenqradda (birincisi 1980-ci ildə) ikinci xəttin açılışı oldu. Çirpan–Xaskova yolunun açılışı isə 29 oktyabr 2015-ci ildə baş tutmuşdur.
Maliyyələşdirmə
Çirpan-Xaskovo-Xarmanli yolunun tikintisinin maliyyələşdirilməsi Avropa Birliyinin Struktur Fondunun vasitəsilə həyata keçirilmişdir. Türkiyə sərhədindəki kiçik bir sahənin maliyyələşdirilməsi isə Beynəlxalq Yenidənqurma və İnkişaf Bankı tərəfindən həyata keçirilmişdir. Marşrut xətti artıq mövcud olan I-8 yoluna paralel çəkilmişdir. Bu yol Türkiyədən və Yaxın Şərq ölkələrindən yük daşımada mühüm rol oynayır. Prinsip eetibarilə bu yol I-8 yolunun əhəmiyyətinin azalmasına səbəb ola bilər.
Karusel əməliyyatı
"Karusel əməliyyatı" — Seçki saxtakarlığının üsullarından biri. Bir seçicinin rüşvət alması və eyni seçki məntəqələrində eyni şəxsin təkrar səs verməsi ilə əlaqədardır. "Karusel" termini seçicilərin bir seçki məntəqəsindən digərinə etdiyi dairəvi hərəkəti ifadə edir. Cinayət törədən şəxs seçki məntəqəsinə girməzdən əvvəl doldurulmuş bülleteni seçiciyə verir. Doldurulmuş bülleteni Seçki qutusuna düşür və yeni bülleten seçki təşkilatçısına verilir.
Tarixi
Sovet İttifaqının dağılmasından sonra karusel əməliyyatı dəfələrlə Azərbaycan, Belarus, Ermənistan, Gürcüstan, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Moldova, Özbəkistan, Tacikistan, Türkmənistan, Rusiya və Ukraynada keçirilən bələdiyyə, parlament və prezident seçkilərində istifadə olunub.
Cızıxlar
Cızıxlar — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indi Qızılqoç (Qukasyan) rayonunda kənd.
Tarixi
Rayon mərkəzindən 15 km məsafə də yerləşir. 1937-ci ilə kimi Ağbaba rayonun tərkibində olmuşdur.
Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 12.XI.1946-cı il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Tsoxamarq qoyulmuşdur.
Cızıxlar qalası - İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indiki Qızılqaç (Qukasyan) rayonundakı Cızıxlar kəndində qala. Qalanın tikilməsini I əsrə aid edirlər.
Erigeron astranthioides
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
ACM
ACM cəmiyyəti Azərbaycan dilində Hesablama Texnikası Assosiasiyası (, ACM) adlanır və hesablama texnologiyası elmləri üzrə ixtiasaslaşan mühəndislərin cəmiyyətdir. Cəmiyyət kompüter mühəndisliyi, kompüter elmləri üzrə mütəxəssisləri birləşdirən, hesablama texnologiyalarının inkişafına dəstək olan, İKT üzrə mütəxəssislərin formalaşmasına yardımçı olan bir cəmiyyət kimi tanınır. Cəmiyyət üzvlərinin istifadəsinə hesablama texnologiyaları sahəsində olan ən böyük kitabxana, elektron tədris portalı, jurnallar və digər resurslar verilir.
Haqqında
ACM bütün kompüter mühəndislərini, kompüter elmləri təlim-tədrisi ilə məşğul olan şəxsləri və bu sahədə elmi araşdırma ilə məşğul olan mütəxəssisləri özündə birləşdirən dünyada hesablama texnikası mütəxəssislərini birləşdirən ən böyük cəmiyyətdir. ACM cəmiyyət üzvlərinə kollektiv fikir yürütmək, məlumatları paylaşmaq, mühüm problemləri paylaşmaq, idarəçilik kimi qabiliyyətləri aşılayır, cəmiyyət üzvlərinin şəxsi inkişafına, uğurlu karyera qurmasına dəstək olur, mütəxəssislərdən öyrənməklə özünüinkişafa şərait yaradır.
Fəaliyyətlər
Cəmiyyət öz missiyasını konfranların təşkili, elmi məqalələrin və kitabların nəşri, tədrisə dəstək proqramlarının hazırlanması və hayata keçirilməsi, ictimai fəaliyyətlər və eyni sahə problemləri ilə məşğul olan mütəxəssisləri xüsusi maraq qrupları altında birləşdirməklə həyata keçirir, illik 170-dən artıq kompüter qrafikası, məlumat ötürülməsi, mobil texnologiyalar, proqramlaşdırma mühəndisliyi, obyekt yönlü proqramlaşdırma və digər mövzuları əhatə edən elmi konfransın təşkilatçılığına dəstək olur.
Struktur
Cəmiyyətin dünya üzrə sənayedən, akademik və dövlət müəssisələrindən olan 100.000-dən artıq üzvü var. Bu üzvlər heç bir maliyyə qarşılığı güdmədən bir çox fəaliyyətlərə dəstək olurlar. Cəmiyyətin baş ofisinin idarəetmə heyəti aşağıdakı vəzifələrdən ibarətdir. (Hal-hazırda bu vəzifələrdən cavabdeh şəxslər də qeyd edilmişdir)
ACM Bölmələri
ACM Peşəkar Bölmələri peşəkar ACM üzvlərini bir çətir altında birləşdirir. Bu bölmələrə təkcə ACM üzvləri deyil, həmçinin digər informasiya kommunikasiya texnologiyası mütəxəssisləri də qoşula bilər. Bölgələr üzrə fəaliyyət göstərən peşəkar bölmələrin sayı 50-dən artıq ölkədə 100-dən çoxdur. Bu bölmələr ölkə və ya qlobal miqyasda keçirilən keçirilən konfransların, mütəxəssislər üçün təşkil edilən seminarların, dərs proqramlarını və s. hazırlanmasına dəstək olur.
Azərbaycanda ACM Peşəkar Bölmələri
Hal-hazırda Azərbaycanda fəaliyyət göstərən bir ACM Peşəkar Bölməsi vardır və "Azərbaycan ACM Bölməsi" adlanır. Bölmə Azərbaycanda Bebras müsabiqəsini, proqramlaşdırmaya, oyun proqramlarının yazılmasına həvəsi artırmaq üçün müxtəlif tədbirlər təşkil etmişdir.
ACM Tələbə Bölmələri
ACM Tələbə Bölmələri bölgədəki tələbələri birləşdirmək üçün yaradılır. Tələbə bölmələrinə həm ACM tələbə üzvləri, həm də digər tələbələr qoşula bilir. Bu bölmələrin dəstəyi ilə məktəblərdə və universitetlərdə kompüter elmləri, kompüter mühəndisliyi və digər sahələrin təbliği üçün bir çox sosial fəaliyyətlərin təşkilində iştirak edir. Dünyanın 30-dan artıq ölkəsində 150-dən çox ACM Tələbə Bölməsi fəaliyyət göstərməkdədir.
Azərbaycanda ACM Tələbə Bölmələri
Azərbaycanda ilk tələbə bölməsi 2011-ci ildə yaranmışdır və aktiv fəaliyyət göstərən iki tələbə bölməsi vardır:
Bakı Dövlət Universiteti ACM Tələbə Bölməsi
BDU ACM Tələbə bölməsi Azərbaycanda yaradılan ilk ACM tələbə bölməsidir (23.05.2011). Bakı Dövlət Universitetinin nəzdində fəaliyyət göstərən tələbə bölməsi bir çox aktual İKT və hesablama texnologiyaları problemlərilə bağlı elmi xarakterli seminarlar təşkil etmiş və Azərbaycanda sahənin inkişafı üçün dəstəyinin əsirgəməmişdir.
Qafqaz Universiteti ACM Tələbə Bölməsi
QU ACM Tələbə Bölməsi Qafqaz Universiteti nəzdində fəaliyyət göstərən Qafqaz Universiteti İKT Elmi Tədqiqat Mərkəzi tərəfindən yaradılmışdır (05.01.2012). Tələbə birliyinin məqsədi digərləri kimi Azərbaycanda bu sahənin inkişafına, xüsusilə də robototexnika sahəsinə marağın yaranmasına və inkişafın sürətlənməsinə dəstək olmaqdır.
ACM Xüsusi Maraq Qrupları
ACM Xüsusi Maraq Qrupları yaşadığı zonadan asılı olmayaraq eyni sahənin problemlərini həll etməyə çalışan mütəxəssisləri birləşdirir. Bu qruplar İKT və hesablama texnologiyalarının mühüm problemlərinin həll edilməsində əvəzsiz rol oynamışdır. Dünyanın 30-dan artıq ölkəsində fəaliyyət göstərən 50-dən çox xüsusi maraq qrupları vardır. Bu qruplar iki əsas kateqoriya altında birləşir:
Elektron servislər
Cəmiyyət dünyanın aparıcı hesablama texnikası və informasiya texnologiyaları mütəxəssislərinin elmi işlərini, araşdırdıqları problemləri 50-dən artıq fərqli jurnal və ya topluda (kağız və ya elektron) dərc edir, istifadəçilərinə müxtəlif servislər vasitəsilə bunları çatdırır. Bunlardan ən faydalıları aşağıda qeyd edilmişdir:
ACM Rəqəmsal Kitabxanası
ACM Rəqəmsal Kitabxanası özündə son 60 ildə nəşr edilmiş 50-dən artıq növdə jurnal, qəzet, məqalə, konfrans kitabları və xüsusi maraq qruplarının nəşrlərini özündə birləşdirir. Bu kitabxanada 1950-ci ildən sonra nəşr edilmiş 2.000.000-dan artıq mətn, 1.800.000 biblioqrafik mənbə və s. vardır. ACM öz üzvlərinə bütün bu resurslardan istifadə etməyə imkan verir. Həmçinin xidmətin səviyyəsini artırmaq üçün üzvlərinə şəxsi rəflərini hazırlamağa, öz maraq dairələrində olan məlumatları bir yerə toplamağa, bunları paylaşmağa imkan verir.
Xüsusi Maraq Qrupları
Cəmiyyətin 37 fərqli sahə üzrə Xüsusi Maraq Qrupları vardır. Xüsusi Maraq Qruplarının yaradılmasının məqsədi İT sahəsindəki aktual problemlərin müzakirəsi və həlli üçün eyni sahənin mütəxəssisləri bir bayraq altında toplamaqdır. Aparıcı sahələrə kompüter qrafikası, süni intellekt, mobil texnologiyalar, kompüterlə təhsil, proqramlaşdırma mühəndisliyi, proqramlaşdırma dilləri aiddir. Hər bir Xüsusi Maraq Qrupunun özünəməxsus fəaliyyətləri, illik təşkil olunan konfrans, seminar və görüşləri vardır.