cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
I Əhməd
Macarlarla münasibətlər
Sədrəzəm Malqoç Əli Paşa Avstriya ilə sülh danışıqları səbəbilə 1606-cı ilin may ayında paytaxta geri döndü. Ancaq Lələ Mehmed Paşanı özünə rəqib olaraq görən Dərviş Paşa sədrəzəmi paytaxtdan uzaqlaşdırmaq niyyətində idi. Bu məqsədlə sədrəzəmin Səfəvi cəbhəsinə yollanması üçün gənc sultana təkidlər edirdi. Nəhayət, Sultan Əhməd lələsi olan Lələ Mehmed Paşanı Səfəvi cəbhəsinə göndərmək üzrə qərar verdi. Ancaq Lələ Mehmed Paşanın cəbhəyə getmək istəməməsi səbəbilə sultanla münasibətləri pozulmuş, Sultan Əhməd hətta öz lələsini edamla qorxutmuşdur. Bu olanları qəbul edə bilməyən Lələ Mehmed Paşa bir müddət sonra iflic keçirərək vəfat etdi. Beləliklə, sədrəzəmin bütün Macarıstanı fəth etmək planı baş tutmadı. Bu əsnada illərdir davam edən Osmanlı-Avstriya müharibəsini bitirməklə vəzifələndirilən Quyucu Murad Paşa Budinə gedərək Budin bəylərbəyi Qazızadə Əli Paşa ilə birlikdə sülh danışıqlarına başlamışdı. 23 gün davam edən sülh müzakirələrinin ardından 17 maddəlik bir sülh imzalandı. Zitvatorok sülhünə görə, Sultan Süleyman dövründən bəri Avstriyanın ödədiyi 30 min duka illik xərac ləğv edildi, əvəzinə imperator II Rudolf birdəfəlik 200 min qızıl təzminat ödəməyi qəbul etdi. Osmanlı sultanı ilə imperator bərabər hesab edildi və imperatorun bundan sonra "kral" deyil "Roma sezarı" olaraq anılmasına qərar verildi.
Cəlali üsyanları
İllərdir davam edən Osmanlı-Avstriya müharibəsi və əhalidən alınan əlavə vergilər səbəbilə dövlətə qarşı başlayan narazılıqlar Anadoludakı Cəlali üsyanlarını daha da alovlandırdı. Sultan Əhmədin cülusundan dərhal sonra üsyan qaldıran Tavil Əhməd, Nasuh Paşa və Anadolu bəylərbəyi Kəcdəhan Əli Paşanı məğlub etmişdi. 1605-ci ildə Şəhrizor bəylərbəyliyinə gətirildi və bununla üsyanın yatırılması hədəflənmişdi. Ancaq çox keçmədən yenidən ayaqlanan Tavil Əhməd Harput qalasını ələ keçirdi. Bununla yanaşı oğlu Mehmed ağa da saxta bir fərmanla Bağdad hakimliyini ələ keçirərək Nasuh Paşanı yenidən məğlub etdi. Bağdad şəhəri yalnız 1607-ci ildə üsyançılardan təmizləndi. Digət tərəfdən üsyankar Canpoladoğlu Əli Paşa da Livanda ayaqlanan şeyx Manoğlu Fəxrəddinlə birləşmiş, Adana bölgəsində nüfuz qazanaraq öz adına pul belə kəsdirmişdi. Bu əsnada Hələb bəylərbəyi təyin edilən Hüseyn Paşa da Canpoladoğlu tərəfdarlarından Cəmşid ağa tərəfindən məğlub edildi. Cəlali üsyanlarının yatırılması yerinə daha da alovlanmasında səbəbkar göstərilən sədrəzəm Dərviş Paşanın edamından sonra (9 dekabr 1606) yerinə gətirilən Quyucu Murad Paşa Suriyaya doğru irəlilədi. Sədrəzəm Anadoludakı Cəlali üsyançılarını bağışladığını və hər birini vəzifəyə gətirəcəyini vəd edərək Manisa və Bursa ətrafında çıxan Qələndəroğlu üsyanını yatırmaq üçün ordu topladı. 24 oktyabr 1607-ci ildə Oruc düzündə çıxan toqquşmada çətin vəziyyətə düşən Osmanlı ordusu çətinliklə də olsa qalib gəldi. Məğlubiyyətin ardından Manoğlu Fəxrəddin dəstəsiylə birlikdə Livana qaçdı, Canpoladoğlu Əli Paşa isə sədrəzəmin əlindən xilas olub, İstanbula qaçdı və sultana sığındı. Sultan Əhməd onu bağışladı və əvvəlcə Timeşvar, daha sonra Belqrad bəylərbəyi təyin etdi. Ancaq burada da yerli əhaliyə zülm etməsinin ardından Belqradda edam edildi. Ankara əhalisi isə qalaya sığınmaq istəyən Qələndəroğlunu şəhərə girməyə qoymadı və Murad Paşa tərəfindən məğlub edilən Qələndəroğlu Səfəvi torpaqlarına qaçdı. Üsyançıları bir-bir aradan qaldıran Murad Paşa, paytaxtdakı müxaliflərinin səylərinə baxmayaraq İstanbula döndü. Bir müddət sonra Səfəvilər üzərinə səfərə çıxacağı bəhanəsiylə geridə qalan Cəlali üsyançılarını bağışladığını və orduya dəvət etdiyini bildirdi. Beləliklə, ələ keçirilən üsyançılar tamamilə zərərsizləşdirildi. Ardından 1610-cu ildə Səfəvilər üzərinə səfərə çıxan Murad Paşa yolda ikən Diyarbəkirdə vəfat etdi (5 avqust 1611).
Anadoluda Cəlali üsyanları yatırılsa da, illərdir davam edən zülm səbəbilə yerli əhali yaşadıqları yurdu tərk etmiş, yüzlərlə kənd, qəsəbə viran qalmışdı. Bu səbəblə dövlət xəzinəsi kəndlilərdən alınan bəzi vergilərdən məhrum qalmışdı. Bunun aradan qaldırılması məqsədilə Sultan Əhməd 30 sentyabr 1609 tarixində bir ədalətnamə yazdı və viran qalan məskənlərin yenidən abadlaşdırılmasına çalışdı. Yeni sədrəzəm Nasuh Paşa isə Səfəvilərlə sülh tərəfdarı idi. Bu əsnada Şah Abbasın elçi göndərərək sülh tələb etməsi 2 dövlət arasında sabitliyə səbəb oldu. Nəticədə 20 noyabr 1612-ci ildə tərəflər arasında Mərənd sülhü bağlandı. Sülhün şərtlərinə görə, 1555 tarixli Amasya sülhündə göstərilən sərhədlər yenidən qəbul edildi. Bununla yanaşı Səfəvilər illik 200 yük ipək xərac verməyi qəbul etdilər.
Bu əsnada İspaniya krallığı ilə müttəfiqləri Aralıq dənizində Osmanlı sahillərinə basqınlar tərtibləyirdi. 1611-ci ildə Gördüs sahillərindən 500 əsir, 1612-ci ildə isə 1200 əsir aparılmışdı. Kaptan-ı dərya Mehmed Paşa isə bu əsnada Manoğlu Fəxrəddin bəylə mübarizə aparırdı. Ardından Xəlil Paşa da Kipr sahillərində bir neçə xristian quldurunu ələ keçirdi. Donanmanın inkişafına xüsusi diqqət yetirən Sultan Əhmədin ikinci dəfə kaptan-ı dəryalığa gətirdiyi Xəlil Paşa Trablusqərbə ordu çıxararaq yerli bəyləri özünə tabe etdi.
Səfəvilərlə münasibətlər
Səfəvilərlə bağlanan sülh isə vəd edilən xəracın ödənilməməsi, elçi heyətiylə göndərilən İncili Mustafa çavuşun həbs olunması və Şah Abbasın Gürcüstana hücumunun ardından pozuldu. Bütün bunların ardından Sultan Əhməd 22 may 1615-ci ildə səfər qərarı aldı. Ancaq sədrəzəm Mehmed Paşa bu səfəri növbəti ilə təxirə saldı və bu vəziyyətdən istifadə edən Şah Abbas əks-hücuma keçərək Gəncəni darmadağın etdi. Ardından İstanbula göndərilən Səfəvi elçisi əliboş göndərildi və Mehmed Paşa 1616-cı ilin aprelində Hələbdən böyük bir orduyla səfərə çıxdı. Əvvəlcə Qarsa gələrək buranı təhkim etdirib, İrəvan və Nəhavənd qalaları üzərinə hərbi dəstələr göndərdi. Ardından İrəvan qalası üzərinə şəxsən yürüdü və burada Səfəvi ordusunu məğlub edərək qalanı mühasirəyə aldı. Ancaq orduda lazımi sursatın çatışmaması və şahın ardı arası kəsilməyən sülh təklifləri mühasirəni sonlandırdı və Osmanlı ordusu Ərzuruma çəkildi. Beləliklə, İrəvan səfəri uğursuzluqla başa çatmış, sədrəzəm Mehmed Paşa mərkəzdəki müxaliflərinin də təsiri ilə vəzifədən alındı. Sultan Əhməd isə Mehmed Paşanın qəbul etdiyi sülh təkliflərini rədd etmiş, yeni sədrəzəm Xəlil Paşanı şərq sərdarı təyin edərək cəbhəyə göndərmişdi. Xəlil Paşa səfər üçün Diyarbəkirə gəlmiş, bu əsnada Krım xanı Canıbəy Gəray da Gəncə, Naxçıvan və Culfaya hücumlar tərtibləmişdi.
Sultan Əhməd 51 gün davam edən mədə xəstəliyinin ardından 22 noyabr 1617 tarixində hələ 28 yaşındaykən vəfat etdi. Cənazəsi öz adına inşa etdirdiyi Sultan Əhməd məscidinin yanındakı türbəsinə (Sultan Əhməd türbəsi) dəfn edildi.thumb|I Əhməd tərəfindən tikdirilən [[Sultan Əhməd məscidi|Sultan Əhməd Məscidi, İstanbul (1609–1616)|347x347px]]Sultan Əhməd dövrünün ən böyük fərqliliyi isə Osmanlı vərasət sisteminin dəyişilməsi oldu. Belə ki, Sultan Murad dövründə Şahzadə İbrahim və Xəlilin boğdurulmasıyla başlayıb Fateh Sultan Mehmed dövründə qanuniləşən "Qardaş qətli" qanunu, Sultan Əhməd tərəfindən ləğv edilmişdir. Onun əvəzinə "Ailənin ağlı başında olan ən böyük nümayəndəsi padşah olmalıdır" ideyası qəbul edilmişdir. Beləliklə, oğullarından üçü sultan olmuşdur. Bunlar ardıcıllıqla II Osman (Gənc Osman), IV Murad, I İbrahimdir. Hətta qardaşı Şahzadə Mustafanı öncəki padşahlar kimi edam etdirməmiş və beləliklə, qardaşı da I Mustafa adı ilə taxta çıxmışdır. Bu yeni qanunun şahzadələr arasındakı rəqabətin və taxt mübarizələrinin, taxt üçün aparılan qardaş qətliamlarının önlənməsi baxımından Osmanlı tarixində çox böyük önəmi vardır.
İstanbulda yerləşən tarixi yarımadada memar Sədəfkar Mehmed ağa tərəfindən tikilmişdir. 4 yanvar 1610 tarixində altı böyük minarəli və 16 şərəfəli Sultan Əhməd Məscidinin ilk təməli atıldı. Dininə bağlı bir insan olan Sultan Əhməd məscidin təməli atılarkən ətəyində torpaq daşımışdır. 9 iyun 1617-ci ildə inşaatı bitən Sultan Əhməd Məscidi ibadətə açıldı.
Bundan başqa Quyucu Murad Paşa külliyyəsi, İstanbul Məsih Paşa Məscidi, Almalı Ömər Paşa Məscidi də onun zamanında tikilən önəmli memarlıq abidələridir.
Burkartia
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Növləri
Burkartia lanigera Hook. & Arn.) Crisci
Venesuela
Venesuela Bolivar Respublikası (República Bolivariana de Venezuela) — Cənubi Amerika qitəsinin şimalında yerləşir. Qərb və cənub-qərbdən Kolumbiya, cənub və cənub-şərqdən Braziliya, şərqdən Qayana ilə həmsərhəddir. Şimal sahillərini Karib dənizi və Atlantik okeanı yuyur. Paytaxtı Karakas şəhəridir. Karib dənizindəki 70-ə yaxın ada Venesuelaya aiddir. Ən böyüyü keçmişdə mirvariləriylə məşhur olan Marqarita adasıdır. Materikdən 32 km aralı yerləşir. Ərazisi təxminən 916.000 km², əhalisi 28 milyon nəfərdir. Ən hündür zirvəsi Piko Bolivardır (5007 m). Təbii sərvətlərinə neft, qızıl, almaz daxildir. Ən böyük şəhərləri Marakaybo, Kumana, Valensiya, Barkisimeto, Maturin, Barselona dır. Əhalinin 91%-ni venesuelalılar, 3%-ni kolumbiyalılar, 2% italyanlar, ispanlar, hindular təşkil edir. Əhalinin 96%-i katoliklər dir. Rəsmi dili ispan dili dir. Bəzi yerlərdə Hindu dialektlərində danışılır. Pul vahidi Venesuela bolivarıdır. Ölkə subekvatorial iqlim qurşağında yerləşir. Orta illik temperatur +21–26 dərəcə arasında dəyişir. Orta illik yağıntının miqdarı şimal sahillərində 300 mm, dağlıq ərazilərdə 2000–3000 mm arası olur.
Coğrafiyası
Venesuelanın iqlimi yayda sakit havalarda rütubətli ekvatorial hava kütlələrinin və qışda quru küləklərin dəyişməsi ilə müəyyən edilir. İstiliklər il ərzində az dəyişir və əsasən ərazinin yüksəkliyindən asılıdır. Sahil əraziləri tükənən istilik və yüksək hava rütubəti ilə xarakterizə olunur; yüksək yüksəkliklərdə temperatur daha aşağı olur və insanların yaşaması üçün şərait daha rahatdır. Bu səbəbdən bütün böyük şəhərlər dəniz səviyyəsindən 600–1850 metr yüksəklikdə yerləşir. 1800 m -dən yuxarı iqlim daha soyuqdur və mülayim enliklərin iqliminə yaxındır. 3000 m -dən çox yüksəkliklərdə o qədər soyuqdur ki, əkinçilik demək olar ki, mümkün deyil və qoyunçuluq əsas əkinçilik fəaliyyətidir. Ölkə ərazisinin dörddə üçündən çoxu maydan noyabr ayına qədər davam edən yağışlı mövsümlə xarakterizə olunur.Maracaibo və dağların külək yamaclarında və Qviana yaylası nda. Quru mövsüm dekabrdan aprelə qədər davam edir.
Venesuela ərazisi, Cənubi Amerika nın əksər ölkələri kimi, mütləq yüksəkliklərdə, yağıntıların miqdarında və digər ətraf mühit şəraitində də müxtəlifdir. Bu, bitki örtüyünün heterojenliyini və ölkənin florasının zənginliyini izah edir.
Bir neçə floristik sahəni ayırmaq olar. Şimal sahilində flora adətən Karib dənizi dir, müxtəlif baklagiller, çoxsaylı kaktuslar, Capparia, Jacquinia və Ziziphus növləri ilə. Venesuela Andları, Qərbi Cənubi Amerikanın And bölgəsinin davamıdır. Paramo (alp çəmənlikləri) və Kolumbiyanın mülayim meşələri, xüsusən Espeletia, Geranium, Ceroxylon, Cinchona, Miconia və Gentiana bitkiləri ilə xarakterizə olunur. Bitki örtüyü baxımından müxtəlif olan Orinoko hövzəsinin florası daha çox cənub təpələri və yağış meşələri ilə əlaqələndirilir. Burada şəkər qamışı və qəhvə ağacı kimi ekzotik plantasiyalar geniş yayılmışdır. Bir çox ailə yaxşı təmsil olunur, lakin ən çox diqqət çəkənlər dənli bitkilərin fonunda fərqlənən baklagiller və xurmalardır.
Görməli yerlər
Orinoko çayının deltası, Kanayma milli parkı, Anhel şəlaləsi, Kumana, Karakas, Valensiya, Los Rokvs şəhərləri və Marqarita adası Venesuelanın ən çox turist cəlb edən yerləridir. And dağlarından tökülən Orinoko çayı mövsümdən asılı olaraq müxtəlif rənglərə, naxışlara bürünür. Çayın deltasında minlərlə bitki növünə və yüzlərlə bataqlıq quşlarına rast gəlmək mümkündür. Əsrarəngiz gözəlliyə malik Kanama milli parkı planetin ən qədim hissəsi olan Quayanda yerləşir. Anhel şəlaləsi dünyanın ən hündür şəlaləsidir. Şəlalənin hündürlüyü 1054 metrdir. Şəlalənin ətrafa səpələnən su damcılarında göy qurşağı rəngdən-rəngə çalır, çox hündürdən töküldüyündən qulaqbatırıcı səsi aləmə yayılır. Karib dənizinin sahilində yerləşən, gözəl çimərlikləri, mirvari qumluqları ilə məşhur olan Kumana kurort şəhəri turistlərə müxtəlif əyləncələr təklif edir. Bunlardan ən maraqlısı suyun altında xəzinə axtarışıdır. Paytaxt Karakas turistləri arxitektura rəngarəngliyi ilə heyrətə salır. Toxunulmaz təbiətə malik Valensiyanın bitki və heyvanat aləmi canlı ensiklopediyadır. Venesuelanın mirvarisi sayılan Marqarita adasındakı əlvan tutuquşular, flaminqolar göz oxşayır.
Bayramlar
thumb|250px|Yare və Dancing Devils və Maska Venesuelanın ən məşhur bayramı Tövbə günü münasibətilə keçirilən karnavaldır. Bütün ölkədə təmtəraqlı tədbirlər keçirilir. Hər region bayramı özünəməxsus qeyd edir. Bir yerdə körpə İsanın yatdığı yalançı beşiyi oğurlayırlar ki, sonra onun qaytarılmasını qeyd etsinlər, birində təntənəli yürüşlər və maskaradlar keçirirlər, başqa bir yerdə çoxlu musiqili tamaşalar təşkil edirlər. Venesuelada katoliklər çox olduğundan milli bayramların əksəriyyəti xristianların qeyd etdikləri bayramlarla eynidir. Dini bayramlar ərəfəsində İsanın iztirablarını əks etdirən tamaşalar göstərilir, xaç yürüşləri təşkil edilir, "şeytanın rəqsi" adlı tədbir keçirilir. Milad günü ərəfəsində ("La-noçe-buena") geridə qalan ilin problemlərini təmsil edən iri kuklalar düzəldilir. Yeni il gecəsi yeni başlanğıcın başlanması kimi həmin kuklaları yandırırlar. Karakas hər il iyulun 21-dən 29-a kimi təməlinin qoyulduğu günü qeyd edir. Bu günlər ərzində teatr tamaşaları, heykəl və şəkil sərgiləri, konsertlər və küçə nümayişləri olur. Bundan başqa, ölkədə Müstəqillik günü (5 iyul), Əmək günü (1 may), Simon Bolivarın anadan olduğu gün (24 iyul), Kolumb günü (12 oktyabr) qeyd edilir.
Mətbəx
Venesuela mətbəxi Amerika qitəsinin xalqları, Avropadan gələnlərin adətləri və Afrika, Asiya mətbəxinin bəzi elementləri əsasında formalaşıb. Bir çox Latın Amerikası ölkələri kimi burada da mətbəxin əsasını ət, qarğıdalı, düyü, kartof, xüsusi bananlar və müxtəlif kombinasiyalarda istifadə olunan bir çox ərzaqlar və ədviyyatlar tutur.
Hydrangea mangshanensis
(Hydrangea mangshanensis) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Arnold Classic
Arnold Classic — Kaliforniya ştatının eks-qubernatoru Arnold Şvartsneqqer və onun biznes portnyoru Cim Lorimer tərəfindən keçirilən bodibildinq turniri
Turnir əhəmiyyətinə görə bodibildinq üzrə dünya çempionatından daha üstündür və yalnız "Mister Olimpiya" turnirindən geri qalır.
"Arnold Classic" kişi turniri ənənəvi olaraq Kaliforniya ştatının eks-qubernatoru Arnold Şvartsneqqer və onun biznes portnyoru Cim Lorimer tərəfindən keçirilir. İlk dəfə "Arnold Classic" turniri 1989-cu ilin martın 11-də təşkil edilib.
2011-ci ildə ABŞ-nin Ohayo ştatının Kolambus şəhərində keçirilən "Arnold Classic" turnirinin qalibləri arasında yarışda ilk dəfə iştirak edən Azərbaycan yığmasının üzvü Vüqar Verdiyev (85 kq) də olmuş və o, bu mötəbər yarışın bürünc mükafatını qazanmışdır. Bu, yarışda ilk dəfə iştirak edən Azərbaycan yığması üçün böyük nailiyyətdir.
NGC 185
NGC 185 — Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktika. Göy üzündə Kassiopeya bürcü istiqamətində yerləşir. E3 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Amerika etüdləri. Arlinqton məzarlığı (film)
'Amerika etüdləri. Arlinqton məzarlığı' qısametrajlı sənədli televiziya filmi rejissor Xürrəm Sultan tərəfindən İctimai televiziya da istehsal edilmişdir. Film ABŞ-də ən böyük hərbi qəbiristanlıq-Arlinqton məzarlığı haqqındadır.
Məzmun
Film ABŞ-də ən böyük hərbi qəbiristanlıq, Virciniya ştatındakı Arlinqton şəhərində, Potomak çayının sahilində yerləşən, bir neçə görkəmli xadimlərin də burada torpağa tapşırıldığı Arlinqton məzarlığı və onun tarixindən bəhs edir.
Filmin üzərində işləyənlər
Müəllif: Müsəllim Həsənov Rejissor: Xürrəm Sultan Operator: Dru Haqelin (ABŞ)
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
İriyarpaq hortenziya
(Hydrangea macrophylla) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Hydrangea quercifolia
(Hydrangea quercifolia) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
İriyarpaq hortenziya
Botaniki təsviri
Hündürlüyü 1-2 m, düz qalxan budaqlara malik koldur. Yarpaqları sadə, yumurtavari və tünd yaşıl, uzunluğu 7-15 sm, kənarları dişlidir. Çiçəkləri iri, çəhrayı, bəzən mavi və ağ rəngdə olub, enli, qalxanvari çiçək qrupunda toplanır. Kasayarpaqları iri, yaşımtıl, tədricən ağ, çəhrayı və ya mavi rəngdə olur. Meyvəsi 2-3 bölümlü, çoxsaylı xırda toxumları olan qutucuqdur. Yazdan yayın ortasına qədər 18-200 C-də toxumlarla, zoğlarla və kolun bölünməsi ilə çoxaldılır.
Ekologiyası
İşıqlı və yarımkölgəli ərazilərdə bitir. 100C-yə qədər soyuqlara dözür. Tez boy atır, istisevən, torpaq mühitinə, münbitltyinə və rütubətə tələbkardır. Torpaq qarışığı yarpaq, çim, torf və qum (2:1:1:1) qarışığından ibarət olmalıdır. Mənənə, qırmızı tor gənəsi ilə yoluxa bilir.
Azərbaycanda yayılması
Böyük Qafqazda, Lənkəranda, Zaqatalada və s. rayonlarda mədəni şəraitdə becərilir.
İstifadəsi
Dünyanın ən çox yayılmış bağ bitkilərinə aiddir. Bu növün çox miqdarda bağ formaları, o cümlədən ağ haşiyəli yarpaqları olan forması yaradılmışdır.
Amerika etüdləri. Vaşinqtondan görünən Azərbaycan (film, 2012)
'Amerika etüdləri. Vaşinqtondan görünən Azərbaycan' qısametrajlı sənədli televiziya filmi 2012-ci ildə İctimai televiziya da istehsal edilmişdir. Film okeanın o tayında-Amerikadan Azərbaycanın necə göründüyü barədədir.
Məzmun
Film okeanın o tayında-Amerikadan Azərbaycanın necə göründüyü barədədir.
Filmin üzərində işləyən
Müəllif: Müsəllim Həsənov
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı 2012-ci ilin Azərbaycan filmləri 2010-cu illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Skyland İstanbul
Skyland İstanbul — Türkiyənin İstanbul şəhərində yerləşən əkiz göydələnlər. Şişlinin Seyrantəpə məhəlləsində yerləşir. 285 metr hündürlüyündə olub 65 mərtəbədən ibarətdir. Bina hündürlüyünə görə Türkiyədə 1-ci, Avropada isə səkkizincidir.
Tikili Broadway Malyan şirkətinin baş memarı olan Peter Vaquan tərəfindən dizayn edilmişdir. Sahibi Eroğlu Gayrimenkuldur.
Tikilidə mənzillərin qiyməti 940,000–6,300,000 TL arasıdır.
Vorema burnu
Vorema burnu — burun Barens dənizinə daxil olan Varanger-Fiordun cənubunda, Murmansk vilayətinin şimal-qərbində yerləşir. Rusiyanın Şimal Buzlu okean regionunda sonuncu qərb nöqtəsidir. Vorema köefəzinin şərqində yüerləşir. Körfəzin qərbində yerləşən burun isə artıq Norveçə məxsusdur. Burun vulkanın suxurların səthə çıxmasından formalaşmışdır. Əsasən qranit və qneysdən təşkil olunmuşdur. Sahilə yaxın ərazilərdə su altı və su üstü adacıqlar vardır. Sahilləri sıldırımlıdır. Burunun maksimal hündürlüyü 48 metrdir. Burun sahillərində Kamçatka yengəcinin bir yarımnövü yayılmışdır ("Paralithodes camtschaticus Tilesius").
Qarşılıq-güzəşt budaq cümləsi
Qarşılaşdırma budaq cümləsində baş və budaq cümlənin məzmunu bir- biri ilə qarşılaşdırılır, müqayisə edilir, fərqləndirilir və ya biri digərinə güzəştə gedir.
Hydrangea radiata
(Hydrangea radiata) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
NGC 3011
NGC 3011, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Şir bürcü istiqamətində yerləşir. S0 tipli. tərəfindən ildə 40.64 sm (16 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Oded Məhəmməd Danial
Oded Məhəmməd Danial (15 oktyabr 1962 – 10 dekabr 2021) — İndoneziya siyasətçisi, Bandunqun meri. Daha əvvəl də Rizvan Kamilin müavini və daha əvvəl şəhər məclis müşaviri vəzifəsini icra etmişdi.
Tasikmalayadan başlayaraq öz işinə başlamazdan əvvəl İndoneziya Aerospace-də işləmişdir. Firavan Ədalət Partiyasının üzvü kimi siyasətə daxil olub 2018-ci il şəhər rəhbərliyi seçkilərində qalib gəldikdən sonra Bandunqun meri oldu.
Biznes
1983-cü ildə təhsilini bitirdikdən sonra Oded İndoneziya Aerokosmikin ehtiyat hissələri bölməsində şirkət işçilərinin çoxunun işdən çıxarıldığı 1999-cu ilədək 16 il işləmişdir. Oded 2016-cı ilədək öz evindən dondurma satışı ilə yanaşı,konveksiya istehsallı körpə geyim və İslami geyimləri da fəaliyyət göstərirdi.
Siyasət
2004 və 2009-cu illərdə B komissiyasının sədr müavini vəzifəsini icra edən Bandunq Şəhər Şurasına seçildi. 2013-cü ildə isə şəhər rəhbərliyi seçkisində memar Rizvan Kamilin yarış yoldaşı olub və cütlük 45,24 faiz səs qazanıb. Kamilin köməkçisi kimi avtobuslarda dini mərasimlərlə məşğul olan "Avtobusda Dava" (dəvət) proqramını yaratdı.
O, həmçinin 2010 - 2015-ci illər arasında Firavan Ədalət Partiyasının Bandunq ofisinə rəhbərlik etmişdir.
Oded 2018-ci ildə şəhər rəhbərliyinə namizəd olarkən ən az səs çoxluğu (50,1 faiz) qazanaraq şəhər rəhbəri oldu. Kamilin qubernator seçkilərində qələbəsindən sonra, Oded 6 sentyabr 2018-ci ildən başlayaraq qısa müddətdə mer vəzifəsini icra etdi.
Bir neçə gündən sonra Kamilin Bandunq şəhər başçısı kimi and içdi, baxmayaraq muavin kimi onun müddəti 16 sentyabr 2018-ci ildə sona çatdı.
Şri-Lanka
thumb|380px|Şri Lanka
Şri-Lanka (sinhal. ශ්‍රී ලංකා; tamil. இலங்கை) və ya rəsmi adı ilə Şri-Lanka Demokratik Sosialist Respublikası (sinhal. ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජය; tamil. இலங்கை சனநாயக சோசலிசக் குடியரசு), tarixi mənbələrdə Sərəndib adı ilə tanınırdı — Cənubi Asiyada ada-dövlət. Şri-Lanka Hind okeanında Hindistandan 31 km cənubda eyni adlı adada yerləşir. Ada-dövlət 1972-ci ilə qədər Seylon olaraq bilinirdi. Ümumi sahəsi 65610 kvadrat kilometr, əhalisinin sayı 21 milyon nəfərdən çoxdur. Şri-Lanka həm də Hind okeanının incisi adlandırılır.
Coğrafiyası
Ümumilikdə 1,340 kilometrlik sahil xəttini malikdir. Hindistandan Polk boğazı vasitəsilə ayrılır.
Dekabr və Mart ayları arasında tropik və şimal-şərq bölgəsi musson yağışlarının təsiri altında qalan iqlimi, İyun və oktyabr ayları arasında da cənub-qərb bölgəsi musson yağışlarının təsiri altında qalır. 2,524 metr yüksəkliyində olan Pidurutalagala dağı ölkənin ən yüksək nöqtəsidir. Təbii qaynaqları arasında əhəng daşı, qrafit, mineral qumlar, filizlər, fosfatlar, gil və hidro enerji yer alır. Ölkədə baş verən əsas təbii fəlakətlər qasırğa və burulğanlardır.
Dini vəziyyət
Şri Lankada buddiizm dövlət dini kimi hələ birinci minillikdən əvvəl III əsrdə təsdiq olunub. Hal-hazırda buddizm txeravad formasında əhalinin 70 faizini əhatə edir. Üç böyük budda təriqəti geniş yayılıb: siam, amarapura, ramanna. Ölkənin ən böyük xalqı olan sinhalın çoxu buddistdir. Şri Lankanın 15 faiz əhalisi şivaizm formasında induizmə etiqad edir. İnduizm tamilərin böyük əksəriyyəti arasında geniş yayılıb. Ölkədə müəyyən qədər müsəlman (əhalinin 7 %) da yaşayır. Mavrlar (ərəblərin və hind-müsəlman tacirlərin nəsilləri), eyni zamanda burada yaşayan malaylar, əfqanlar, bəlucilər islam dininə etiqad edirlər. Ölkədə kifayət qədər xristianlar (8 %) da vardır. Bəzi sinhal və tamilər, eləcə də bürqerlər xristiandırlar. Xristianların əksəriyyəti katoliklərdir(1 mln. nəfər). Protestanlar da vardır ki, onların 42 min nəfəri anqilkan, 24 min nəfəri metodistlərdir. Bununla yanaşı cənubi Hindistan kilsəsinin tərəfdarları (6 min nəfər), yeddinci günün adventistləri, qurtuluş ordusunun tərəfdarları (5 min nəfər), reformatorlar (4 min nəfər), baptistlər (3 min nəfər), presviterianlar və başqaları da vardır. Şri Lankanın qədim əhalisi veddalardır, onlardan öz qədim ənənələrinə sadiq olan yalnız 3 min nəfər qalmışdır.
Dövlət başçısı
Şri-Lanka Respublikasının Konstitusiyasının, milli müstəqilliyinin və ərazi bütövlüyünün təminatçısı, hüquqi dövlətin və Hökumətin başçısı, eyni zamanda silahlı qüvvələrin ali baş komandanı — Prezident ümumi və birbaşa seçkilərdə 6 illik müddətə seçilir.
Mövcud Konstitusiya və qanunlar çərçivəsində vəzifəsini həyata keçirən Prezident ali qanunverici orqan qarşısında məsuliyyət daşıyır.Parlament üzvlərinin 2/3 hissəsinin dəstəyi və Ali Məhkəmənin razılığı ilə dövlət başçısına qarşı impiçment elan edilə bilər.
Prezident öz növbəsində Parlamentin sessiyasını təxirə salmaq və yaxud ləğv etmək, ali qanunverici orqanı zəruri hallarda (Parlamentin ən azı bir illik fəaliyyətindən sonrakı müddət ərzində) buraxmaq və erkən seçkilər təyin etmək, habelə əfv fərmanı imzalamaq səlahiyyətinə malikdir.
Baş nazir və Nazirlər Kabinetinin üzvləri, diplomatik nümayəndəliklərin başçıları, habelə bir sıra yüksək vəzifəli şəxslər dövlət başçısı tərəfindən təyin edilir.
Qanunvericilik hakimiyyəti
225 nəfərdən ibarət birpalatalı Parlamentdir. Parlamentin üzvləri özünəməxsus proporsional sistem əsasında (hər hansı bir dairədə qalib gəlmiş partiya əlavə yer qazanır) ümumi və birbaşa səsvermə yolu ilə 6 illik müddətə seçilirlər.
Qanunvericilik hakimiyyətinin Konstitusiya ilə nəzərdə tutulmuş əsas elementlərini ehtiva edən bir çox vəzifələrlə (illik dövlət büdcəsinin müzakirəsi və təsdiqi, beynəlxalq müqavilələrin ratifikasiyası) yanaşı, qanunları qəbul etmək və imzalamaq səlahiyyəti yalnız Parlamentə məxsusdur.
İcraedici hakimiyyət
Parlament qarşısında kollektiv məsuliyyət daşıyan və ölkədə icra hakimiyyətini həyata keçirən Hökuməti Prezident formalaşdırır. Dövlət başçısının müavini — Baş nazir bir qayda olaraq hakim partiyanın rəhbəridir və nazirliklərə ümumi nəzarəti, habelə Nazirlər Kabineti ilə dövlət başçısı arasında əlaqələndiricilik funksiyasını həyata keçirir.
Məhkəmə hakimiyyəti
İngilis və müsəlman hüquq sistemlərinin elementlərini özündə birləşdirən Şri-Lankada məhkəmə hakimiyyəti, ölkənin ən yüksək məhkəmə instansiyası sayılan Ali Məhkəmə, həmçinin Apelyasiya və aşağı instansiya məhkəmələri tərəfindən həyata keçirilir.
Balaxanı qum hamamı
Balaxanı qum hamamı — Balaxanı qəsəbəsi ərazisində yerləşən XIV əsrə aid tarix-memarlıq abidəsi.
Ümumilikdə hamam binası bir-biri ilə əlaqəli üç hissədən ibarətdir. Birinci hissə əsas girişdir. Burdan dəhliz soyunma, paltar saxlama və hamam geyimi geyinmə otaqlarına aparır. İkinci hissə isti və soyuq su hovuzları ilə təchiz olunmuş böyük çimmə zalıdır. Bu zala yanlardan müxtəlif fərdi proseslər üçün nəzərdə tutulmuş kiçik otaqlar da birləşir.
Tarixi
Balaxanı qum hamamı tədqiqatçılar tərəfindən XIV əsrə aid edilir. Sonradan bu tip hamamlar Abşeron ərazisində geniş yayılmış, XVII, XVIII və XIX əsrlərdə Abşeron yarımadasının müxtəlif hissələrində Balaxanı qum hamamının memarlığını xatırladan hamam binaları tikilmişdir.
Memarlıq xüsusiyyətləri
Ümumilikdə hamam binası bir-biri ilə əlaqəli üç hissədən ibarətdir. Birinci hissə əsas girişdir. Burdan dəhliz soyunma, paltar saxlama və hamam geyimi geyinmə otaqlarına aparır.
İkinci hissə isti və soyuq su hovuzları ilə təchiz olunmuş böyük çimmə zalıdır. Bu zala yanlardan müxtəlif fərdi proseslər üçün nəzərdə tutulmuş kiçik otaqlar da birləşir. Birinci və ikinci hissənin planının əsasını qeyri-bərabər tərəflərə malik səkkizguşəli iri zallar təşkil edir. Səkkizguşəli zalın böyük tərəflərinə birləşən otaqlar, mərkəzi zalla bir növ vəhdət təşkil edir. Səkkizguşəlinin kiçik tərəflərindən açılan qapılar hamam binasının müxtəlif otaqlarına aparır. Çimmə zalının mərkəzində hovuzlar yerləşir. Tikilinin bu hissəsi fənərli günbəzlə örtülmüşdür.
Künclərdəki otaqlar kvadrat və düzbucaqlı formalara malik olmaqla, hamamın ümumi döşəmə səviyyəsindən 60-70 sm yuxarıda yerləşən daş döşəməyə malikdirlər. Künc otaqların üstü çatma tağla örtülmüşdür. Bu otaqların divarlarında çimən şəxsin əşyalarını saxlaması üçün nəzərdə tutulmuş kiçik nişlər də vardır.
Amerikanın səsi (film, 2015)
Amerikanın səsi sənədli filmi 2015-ci ildə İzmediada istehsal edilmişdir. Film Amerika ölüm fabriki olan Quantanamo həbs düşərgəsinin gizlinlərindən bəhs edir.
Məzmun
Film Amerika ölüm fabriki olan Quantanamo həbs düşərgəsinin gizlinlərindən bəhs edir. ABŞ prezidenti Barak Obamanın müvafiq qərarının ziddinə olaraq Amerikanın bu liberal “millətçi düşərgəsində” məhkəmədə günahları hələ sübut olunmamış təqsirləndirilən şəxslərə amansız divan tutulması davam edir.
Filmin üzərində işləyən
Müəllif: Eynulla Fətullayev
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı 2015-ci ilin Azərbaycan filmləri 2010-cu illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Peru
Peru (İspanca: Perú, Quechua dili: Piruw, Aymara dili: Piruw) və ya rəsmi adı Peru Respublikası (İspanca: República del Perú, Quechua: Piruw Republika, Aymara: Piruw Suyu) — Cənubi Amerikanın qərbində bir ölkədir. Şimalda Ekvador və Kolumbiya, şərqdə Braziliya, cənub-şərqdə Boliviya, cənubda Çili və qərbdə Sakit okeanla məhduddur.
Təbii bölgələr
Peru dəyişik iqlim bölgələrinə malikdir.
Sahil bölgələr
left|thumb|Peru Costa'da Ica Costa Humboldt Axıntısının təsiri altında olub, əkinçiliyin yalnız Andlardan gələn çaylar boyunca və çay vahələrində mümkün olduğu, geniş ölçüdə bir sahil çölüdür. Perunun cənubunda, Çili sərhədində dünyanın ən quraq səhrası olan Atakama səhrası başlayır.
Limanın şimalında yağıntının miqdarı bir az artar ki beləliklə əkinçilik imkanı çay vahələrinin xaricində də mümkün olar. İstilik qışda 12 °C və yazda 35 °C olar. Limanın yanında sahildəki böyük şəhərlər (şimaldan cənuba) Tumbes, Sullana, Piura, Chiclayo, Trujillo, Chimbote, Huaral, Pisco, Ica, Naz tərəfindəndir.
Dağlıq ərazilər
left|thumb|Sierra, [[Kusko şəhəri yaxınlığında]] Ensiz sahil bölgəsinin ardında Sierra başlayır. Bura, uzun vadilərlə kəsilməyə uğrayan (isp. callejón və ya valle) Andların çox sayda dağ sırasından meydana gələr. Bütün Andlar bölgəsində tipik olan, dərin seqmentli vadilər (Kanyonlar) və dağ zəncirlərində böyük çaylarla ibarət olann Kordiliyerin şərq və qərb yaxasındakı aralıqdır (isp:Pongo).
Andlardakı tipik iqlim, özünü mərkəzi bölgə Ancashda göstərər. Qərbdən şərqə „Qra Kordiliyer" 'ini (Cordillera Negra, təxminən 5.000 m qədər) Callejón də Huaylas (3.000 m ətrafında) izləyər. Sonrakı dağ sırası "Ağ Kordiliyer" 'dir (Cordillera Blanca). Burada Perunun ən yüksək dağı Huascarán (6.768 m) yerləşir. Şərq istiqamətinə davam edərək Callejón də Conchucos uzanar (Amazonların bir qaynaq çayı olan Marañón ilə birgə). Sonrasında digər dağ zəncirləri ilə davam edər.Ən yüksək dağlar, Nevado Huascarán (6.768 m), Yerupajá (6.634 m), Coropuna (6.425 m), Ampato (6.310 m), Chachani (6.075 m) və yanardağ Misdir (5.822 m).
Ölkənin şimalında Andlar qar xəttinə çatmaz və bitki örtüyü çox zənginkən (Páramo İqlim Zonu), orta bölgələrdə azalır, qismən geniş vadilər və davamlı qar və buzlaqlarla qablı yüksək dağlar olaraq göstərər. Perunun orta cənubunda (Paytaxt Limanın paralelindən etibarən) təbiət özünü 3.000 və 4.000 metr aralığında təpəlik olaraq göstərər. 5000 mdən yüksək diqqət çəkici zirvəsi qarlı dağ sayı azdır.
Ortalama illik istilik dərəcəsi 3.300 m yüksəklikdə 11 °C'dir. Bəzən, yağış baxımından kasıb bölgələrdə Oktyabrdan Aprelə qədər qüvvətli yağmurlar gözlənilə bilər. Bu bölgədəki böyük şəhərlər (şimaldan cənuba) Cajamarca, Huaraz, Cerro da Pasco, Huancayo, Ayacucho, Cusco, Puno və Arequipadır. Cusco yaxınlarında əfsanəvi İnk şəhər xarabası Machu Picchu yerləşir.
Meşəliklər
left|thumb|Selva, [[Puerto Maldonado]] Andların şərqində Yağışlı Meşələr bölgəsi „Selva" başlayır. İstilik fərqliliklərinin az olduğu bölgələrdə illik ortalama istilik təxminən 26 °C olub, illik yağmur miqdarı 3.800 mmə çatar. Burada, Braziliyaya doğru Amazon Hövzəsindən axan Amazonların digər qaynaq çayları başlayır. Peru, yağış meşələri çox sıxdir. And Dağlarından çıxaraq geniş qıvrımlarla Amazonlara axan çaylar, meşə dərinliklərindən keçən tək nəqliyyat vasitələridir.
Bu bölgənin böyük və turizm üçün əhəmiyyətli olan şəhərləri Iquitos və Puerto Maldonadodur. Iquitosa Limadan quru yolu ilə çatmaq mümkün deyil, nəqliyyat təyyarə ya da gəmilərlə olar. Puerto Maldonadoya təyyarə (1 ½ saat Lima; ½ saat Cuzco), gəmi ya da quru vasitəsiylə çatıla bilər. Bölgədəki digər böyük şəhərlər (şimaldan cənuba) Tarapoto, Tingo María və Pucallpadır.
Axar suları
Perunun əhəmiyyətli çayları Amazon Çayı və onun qolları olan çaylar Río Apurímac, Río Urubamba, Río Ucayali və Río Marañón ilə Amazonun yan qolları olan Napo, Putumayo və Huallagadır. Perunun ən böyük və ən əhəmiyyətli gölləri isə And Dağları arasındakı Titikaka Gölü ilə Lago Junín'dir.
Flora və fauna
Perunun florası çox dəyişkəndir. Quraq və qumlu sahil düzənliklərdə yalnız az miqdar otlar və kollar böyüyər. Buna qarşı rütubətli meşələri bölgəsində böyük bir bitki bolluğu var. Bu bitki örtüyünün başlıca nümayəndələri kauçuk, təsbeh ağacları, vanil bitkiləridir. Yüksək dağlıq seqmentdə təbiətdən aslı olaraq səbəbiylə az bitki müxtəlifliyi mövcuddur. Burada başlıca olaraq, kaktuslar, mesquiteler kimi quraq bölgə bitkiləri (Xerophyt) vardır.
Perunun heyvan dünyası da eyni şəkildə florası kimi çox müxtəliflik təqdim edər. Sahil düzlüklərində və sahil önlərindəki adaların sahillərində qağayılar, əqrəblər, və pinqvinlər yaşayır. Perunun sahil sularında başlıca olaraq sardalyalar, istakozlar, və uskumrular var. Şərqdə bərəkətli bölgələrdəki heyvanlar məsələn armadillo, timsahlar, yaquarlar, pumalar və flamingolardır. Perunun milli heyvanı And qaya xoruzu (Rupicola peruviana) Manu Miili Parkında qorunur.
Şəhərlər
Peru, 26 hissəyə (Departamentos), 195 əyalətə (Provincias) və 1.828 məntəqəya (Distritos) ayrılmışdır. Ölkənin 2002-ci ildəki regionallaşmasından bəri departamentolar, seçili orqanları olan avtonom administrativ vahidlərdir. Ölkə ərazisindəki ilk regional seçkilər Noyabr 2002 tarixində reallaşmışdır. Ölkənin bölgələrə (Regiones) ayrılması da planlanmış olmaqla birlikdə, 30 Oktyabr 2005 tarixindəki referendumda, 16 depertamentonun xalqının % 78i 5 bölgədə (Norte, Nor Centro Oriente, Ica-Huancavelica-Ayacucho, Cusco-Apurímac və Arequipa-Puno-Tacna) bir yerə gəlməyə qarşı olduğunu bəyan etmişdir.
Bölgələr
Perunun böyük şəhərləri bunlardır: Lima (7.363.069 nüf.), Trujillo (861.044), Arequipa (860.000), Callao (824.329), Chiclayo (634.600) və Iquitos (400.000).
Əhali
Çöl seqmentdən qaçış ilə ibarət olan/yaranan və nüfüsun təxminən üçdə birinin sıxlaşdığı paytaxta olan, yüksək ədəddəki köç, bərabərində böyük ictimai problemlər gətirər. Yerli xalqın xatiri sayılar bir kəsmi Limada, yoxsulluq sərhədinin altında ya da sahilində yaşar. Etnik mədəniyyətlərin ziddlikləri və sosyo-politik bərabərsizlik səbəbiylə, xalqın qeyri-kafi dolanışıq və təmin şərtləri meydana gəlir. Bunu, təməl ehtiyac maddələrinin idxalatı və kurs xərcləmələri izləyər.
İki yarım milyon Perulu davamlı olaraq immiqrant vəziyyətdə başda ABŞ, Avropa və Yaponiya olmaq üzrə xaricdə yaşayır.
Tarixi
İnk Krallığı 1200-cü illərdə meydana gələr və 1532`ə qədər bu günki Kolumbiya, Ekvador, Peru, Boliviya, Argentina və Çilinin böyük qisimini əhatə edirdi. Perunun yüksək platosunda olan Cusco şəhəri İnk Krallığının paytaxtıdır. İspanlar 1532`dən etibarən bu ölkəni fəth edərlər və İspaniya Krallığı adına Peru Qubernatorluğunu qurarlarlar ki bu qubernatorluq, zirvəsinə çatdığında bu günkinə Panamadan, qitənin ən cənub nöqtəsinə qədər çatmışdır. 1821-cu ildə də Peru İstiqlal müharibəsi nəticəsində ölkə José de San Martín və Simón Bolívar tərəfindən qurtarılar və müstəqilliyini qazanar. Bununla birlikdə üsyanlar və vətəndaş müharibələri müasir bir dövlətin inkişafına mane olarlar. Bu günki Peru milli gerbi 25 Fevral 1825də milli konqresin qanunuyla qəbul edilir. Şəkili parlamentar José Gregorio aiddir. 1836-cı ildə Boliviya ilə müştərək dövlət olan Boliviya-Peru Konfederasiyasını yaradırlar.Qonşu dövlətlərin bu birliyə qısqanc münasibəti 1836-1839 cu illərdə Boliviya-Peru Konfederasiyasına qarşı müharibə ilə nəticələnir.Hansı ki müharibənin nəticəsində konfederasiya mövcudluğu qoruyub saxlıya bilmir. 1879-cu ildə Tarapaca ətrafında Şili və Peru arasındakı dəniz müharibəsi thumb|right|Jose de San Martinin müstəqillik bəyanatı 28 iyul, 1821-ci il [[Lima, Peru.]] 1879-cu ildə Güherçile Döyüşü partlaq verər. Şili və Bolivya müstəqilliklərini elan etdikləri zamandan bəri Antofaqasta üzərində mübahisə/müzakirə halındadırlar. Peru mübahisə/müzakirəli bölgədə çox sayda guano və mədən şirkətinə malikdir. Bolivya Peruya birlik olma halında Antofagastada iqtisadi imtiyazlar təklif edər. Ayrıca Peru, İspan qubernatorluğunun kolonyal zamanında götürdüyü siyasi və iqtisadi prioritetli mövqesinin, Cənub Pasifikdə Şili tərəfindən təhlükədə olduğunu görməkdədir.
1874-cu ildə Şiliyə qarşı Bolivya ilə birgə gizli bir pakt qurular. Bu pakt yenə də Çilinin zəfərinə maneə ola bilməz. Bolivya itirilən çox saydakı müharibədən sonra 1880-ci ildə döyüşdən çəkilər və Antofagasta Bölgəsi üzərindəki haqq iddiasından tamamilə imtina edər. Çili bu vaxt şimala doğru irəliləyərək Peru bölgəsi Tarapacá'a girmiş və Peruya atəşkəs və barış andlaşması təklif etmişdir. Peru yenə də Tarapacá'yı Şiliyə buraxmağı rədd edər. Çili izləyən illərdə yeni bir döyüş başladaraq, 1881də Peru ordularını korladıqdan sonra Paytaxt Limaya girər. Rəsmi hökumət ləğv edilərək, Çilili General Patricio Lynch ölkə qubernatoru olaraq təyin edilər. Bununla birlikdə, Miguel Iglesias və Andres Caceres kimi bəzi Perulu generallar xilas olaraq; Şərq və Şimal Sierrada, müvəffəqiyyəti şübhəli mütəşəkkil bir partizan döyüşü icra etməyə çalışarlar. Caceres son bir qurtuluş mübarizəsində ol/tapılmaq üçün İyul 1883də 1500 şəxsiyyət konvansiyonel bir bölük qərargahı bacarar. Şübhəsiz Şilili Polkovnik Alejandro Gorostiaga Huamachuco Müharibəsidə son ümidləri yuyar. Saveş qəti olaraq itirilmişdir. Oktyabr 1883-də Ancon Andlaşması ilə döyüşə son verilərək Tarapaca və Tacna Şiliyə buraxılar və Şili Ordusu Perudan çəkilər. Peru tarixi boyu sərhəd anlaşmazlıqları səbəbindən qonşu dövlətlərlə müharibə aparıb .Bunlardan 1-ci Kolumbiya və Peru müharibəsi, 2-ci Kolumbiya və Peru müharibəsi, Peru Ekvador , Pakuişa, Alto-Senepa kimi müharibələri göstərmək olar 1968-cu ildə Juan Velasco Alvarado altındakı bir əsgəri cunta qansız bir zərbə ilə hökuməti götürərək, torpaq və iqtisadi islahatlarla ictimai bir sistem gətirməyə işlə/çalışar. General Velasco 1975də General Francisco Morales Bermúdez tərəfindən salınarılaraq, yenidən təşəbbüskar yanlısı bir istiqamət izləniyər. 1980də, 1968-ci ildə salınan Fernando Belaúnde Terry seçilmiş başçı olaraq rəhbərliyi götürər və yenidən iqtidara gəlir. Terry, devletleştirlen şirkətləri təkrar xüsusi təşəbbüsə təhvil verər.
1980-ci illərdə sol yanlısı partizan təşkilatı İşıqlıq Yol („Sendero Luminoso") hökumətə qarşı silahlı bir döyüş başladar. Hər iki tərəf də, vətəndaş xalqa/halqa qarşı öz tərəflərinə intizama etmək üçün, mərhəmətsiz bir hərəkat icra edər. İşıqlıq Yolun fəaliyyətləri 1990-cı illərə qədər davam edər. Ölkənin digər sol partizan hərəkəti Movimiento Revolucionario Túpac Amaru vətəndaş xalqa/halqa qarşı şiddəti
Siyasəti
Dövlətin prioritetli maraq sahəs(n)i ölkə təhlükəsizliyinin müdafiə olunması, xalqın təhlükəsizlik təhdidinin qorunması və ümumi rifahın təsis edilməsidir. Bununla birlikdə xarici iqtisadi müvəffəqiyyətlərə baxmayaraq, siyasi, ictimai və iqtisadi problemlər mövcuddur. Mədəniyyət
Mədəni həyatı az sayda böyük şəhərdə sıxlaşmış olub, bunların başında paytaxt Lima gəlir. Bu gün mədəni quruluşun geniş sahəsində, İspan işğalçıların gətirmiş olduğu mədəniyyətin və onların təmsil etdiyi dinin izləri vardır.
Din
Pre-Kolombiyan zamanından qalma bir çox dini ənənə Peruda hələdə yaşayır, bu ənənələr başda çöl bölgələrdə olmaq üzrə yaşadırlar. Düzənlik ərazidə yaşayanların böyük hissəsinin mənşəyi təbiət dinlərindən gəlir. Qaz və neft firmalarının varlıqları səbəbindən gedərək artan mədəniyyət, bu insanları qaçınılmaz olaraq köhnə dinləri və mədəniyyətlərinin bərəkəti arasında ikiləmdə buraxar.
Peru xalqının təxminən % 90 ilə % 95 qədəri katolikdir. Bu, İspan işğalçılarının missioner işlərinin (qismən məcbur etmə ilə) və müstəqillikdən sonra yenə Perunun ABŞın Almaniyanın missioner qruplarının, icra etdiyi işlərin nəticəsidir. Katolik xristian ənənələr, xristianlıq əvvəli dövrün köhnə ənənələri ilə qarışmışdır (Syncretizm). Bu vəziyyət xüsusilə dini bayramlarda özünü göstərər.
Bir çox Latın Amerika ölkəsində olduğu kimi Peruda da son bir neçə ildir, evangelik və karizmatik kilsələr və yeddinci-Gün Adventistleri, Assemblies of God, Yehovanın Şahidləri və Mormonlar kimi inanc camaatları yaşamaqdadır. Bunlar mali olaraq qismən ABŞ tərəfindən dəstəkləniyərlər. Aktiv olaraq işlə/çalışan bu camaatlar bəzən aqresiv olaraq üzv qazanma kampaniyası icra edərlər.
Mədəniyyəti
Təxminən Peru ədəbiyyatının ən köhnə əsəri Ollantaydır. Bu əsər bir drama olub, İnklərdən gəlmiş və Quechua Dilində yazılmışdır.
Ricardo Palma 19-cu əsrdə, fantastika və hekayələrin canlandırıldığı bir ədəbiyyat növlərə ayırması olan Tradicionesi ortaya qoymuşdur. Clorinda Matto da Turnerin romanlarında ən başda İnk mədəniyyətinin izləri görünür. Şair César Vallejo 20. əsrdə alışılmışın xaricində əsərlər yazmışdır. Vallejonun xüsusilə ilk olaraq 1922-ci ildə nəşr olunan Trilce adlı əsəri məşhurdur. 20. əsrin digər əhəmiyyətli Perulu yazıçıları José María Arguedas, Julio Ramón Ribeyro, Manual Scorza, Sergio Bambaren, Alfredo Bryce Echenique və Mario Vargas Llosadır.
Musiqi: Musiqi Peru mədəniyyətinin önəmli bir parçasıdır. Quena (And flütü olaraq da adlandırılar)), Panflüt (Zampoña və ya Sicu), Cajón və klassik gitara çox məşhurdur.
Perunun ən məşhur parçası Əl Condor Pasa bir Daniel Alomía Robles bəstəsi olub (1913), aralarında Simon and Garfunkelinkinin də olduğu çox sayda cover versiyaları sayəsində dünya səviyyəsində sevilmişdir. Perunun şimal sahilində Marinera rəqsi məşhurdur. Ənənəvi musiqi növlərinin yanında rok musiqis(n)i də 50li illərdən bəri çox məşhurdur. Líbido, Peru Pop/Rockbandı üçün bir nümunə təşkil edər. Bu an ən sevilən Peru metal/Grunge/Punk/Rock qrupları Ni Voz Ni Voto, Por Həblər, Leuzemia və La Saritadır.
Film:20ci və 30cu illərdə Ricardo Villarán kimi rejissorlar tərəfindən bir neçə qısa və qara-ağ film yaradılmış, amma bu filmlər ölkə xaricində ümumiyyətlə tamaşaçı tapa bilməmişdir. 20-ci əsrin geri qalanında Peru filmləri çox az diqqət çəkirlər.
Francisco José Lombardi, Perunun ən əhəmiyyətli müasir film rejissoru olaraq qəbul edilir. 1991də drama filmi Lima üzərində səma ilə Goya mükafatını qazanar. Onun ədəbi filmi Nömrə se lo digas a nadie, beynəlxalq film festivallarında müvəffəqiyyətli olar. Werner Herzogun filmləri Fitzcarraldo və Aguirre, deyər Zorn Gottes, Peruda çəkilmişdir.
Mətbəxi – Pisco
Peru mətbəxi tam mənasıyla çox istiqamətli olaraq qəbul edilir. Sahil, plato və rütubətli meşələri arasındakı coğrafi fərqliliklər və buna bağlı Perunun Pre-Kolombiyan sakinlərinin bəslənmə ənənələri, İspan zəbtçilərin qismən Ərəblərin təsiri mətbəxləriylə birləşir. 19-cu əsrin ortalarında Çinli immiqrantlar səbəbindən, xüsusi bir çin-Peru mətbəxi meydana gələdi (Chifa). Qara kölələrdən Afrika elementləri də Peru mətbəxinə gətirilər.
Yerli bayramlar
thumb|260px| Señor de los Milagros|alt=
Hydrangea robusta
(Hydrangea robusta) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Sərraf Şiruyə
Həyatı
Sərraf Şiruyə 1942-ci il sentyabrın 11-də Göyçə mahalının Basarkeçər rayonunun Daşkənd kəndində məşhur el şairi Həsən Xəyallının ailəsində anadan olub. Uşaq çağlarından atasından ərəb və fars dillərində yazıb-oxumağı öyrənən Şiruyə elə ilk məktəb yaşlarından şeir yazmağa başlamış, poeziyaya böyük maraq göstərmişdir.
1958-ci ildə doğma Daşkənd orta məktəbini, 1960-cı ildə Bərdə rayonunun Yeni Daşkənd kənd orta məktəbini bitirdikdən sonra, 1962-ci ildə Azərbaycan Dövlət Pedoqoji İnstitutunun riyaziyyat fakültəsinə daxil olub və 1968-ci ildə oranı bitirmişdir. Həmin ildən Bərdə rayonunun Yeni Daşkənd kənd orta məktəbində müəllim işləmişdir.
1972-ci ildən 1980-ci ilə kimi Yeni Daşkənd kənd orta məktəbində direktor müavini və Bərdə rayonu "Bilik" cəmiyyətində mühazirəçi işləmişdir.
1993–1997-ci illərdə dini mədrəsəni bitirmişdir.
Sərraf Şiruyə uzun müddət böyrək çatışmazlığından və xərçəng xəstəliyindən əziyyət çəkib. 2015-ci il dekabrın 8-də gecə saatlarında Bərdə rayonunun Yeni Daşkənd kəndində vəfat edib.
Təltifləri
Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, "Qızıl qələm", "Məmməd Araz" və "H. B. Zərdabi" mükafatları laureatıdır.
15 noyabr 2007-ci ildə "Qarabağ Müharibəsi Əlilləri, Veteranları və Şəhid Ailələri İctimai Birliyi"nin Vətənpərvərlik mövzusunda yazılmış şeirlərinə və poemalarına görə "Fəxri Fərman"ı ilə təltif edilmişdir.
Yaradıcılığı
Erkən yaşlarından yaradıcılığa başlayan Sərraf Şiruyə 1962-ci ildən dövrü mətbuatda şeirləri ilə çıxış edir. İlk çap olunan əsəri "Qəzet nəyimə gərək" şeiridir.
Şairin ictimai-siyasi, lirik şeirləri pərəstişkarlarının dillər əzbəri olmuşdur.
Sərraf Şiruyə Qarabağ müharibəsi döyüşçülərinin qəhrəmanlığından bəhs edən və vətənpərvərlik mövzusunda 15-ə yaxın poemanın müəllifidir.
Phiphi arxipelaqı
Phiphi adaları ( və ya Phi-Phi — Tayland sahillərinə yaxın ərazidə yerləşən, materiklə Phuket adası arasında yerləşir. Krabi vilayətinin tərkib hissəsini təşkil edir. Arxipelaq iki əsas (Phiphi-Don və Pxi-Pxi-Le) və dörd kiçik adalardan ibarətdir.
Adalar 2004-cü il Hind okeanı zəlzələsindən güçlü zərər görmüşdür. 2004-cü ilin dekabrında təkcə adalarda 2 000 nəfər həlak olmuşdur (1200 nəfəri itkin düşmüş və bu gündə aşkarlanmamışdır). Arxipelaq Leonardo DiKaprionun çəkildiyi Çimərlik filminə görə məşhurdur.
thumb|left|Pxipxi adalarının xəritəsi
Adının etimalogiyası
Tay dilində [พ] hərfinin köməyi ilə ifadələr işlənir. Kral tay ümumi transkripsiya sisteminə görə (Royal Thai General System of Transcription – RTGS) latın əlifbalı dillərində tələffüz zamanı qısa arada H hərfi kimi olur. Bi isə ingilisdilli mənbələrdə Phi Phi kimi tələffüz edilir
Phiphi-Don
Phiphi-Don arxipelaqın ən iri adasıdır. Üstəlik arxipelaqda yaşayış məntəqəsi olan yeganə yaşayış məntəqəsidir. Adanın sahəsi 28 km² təşkil edir Phi-Phi-Don adası iki monolitdən ibarətdir ki, onlar eni bir kilometrdən bir necə yüz netrə çatan dillə birləşir. Minimal eni 150 metrdir. Burada adanın yeganə yaşayış məntəqəsi olan Ton-Say yerləşir. Bura elə də iri olmayan gəmiləri qəbul etmək güçünə malikdir.
Adada ancaq piyada gəzmək mümkündür. Belə ki, hansısa nəqliyyat vastələrindən isifadə qadağan rdilmişdir. Burada ancaq təcili tibbi yardım və polis xidmətində işlədilən nəqliyyat vastələri istisnadır. İnsanlar ada boyunca ancaq piyada və qoşqu arabalarında hərəkət edirlər.
Phiphi-Le
Pxi-Pxi-Le adası öz növcəsində dəniz dibindən qalxan bir hündür dağı xatırladır. Adanın sahəsi 6,6 km² təşkil edir. Adada olan mağaralarda yerli əhali bambukun köməyi ilə kifayət qədər hündürlüklərdə qaranquşların öz tüpürcəklərindən hazırladığı yuvaları yığırlar. Bu yuvalarda delikates hazırlanır. Bu yuvalar ən çox Vikinq mağarasında rast gəlinir.
I Mustafa
I. Mustafa ((Osmanlı türkcəsi: مصطفى الأول ) — 15. Osmanlı padşahı və 94. İslam xəlifəsidir.
Atası Sultan III Mehmeddir. I. Mustafanın Qafqaz əsilli anasının adı bilinməsə də, bəzi qaynaqlarda Həlimə Sultan olaraq göstərilir. Osmanlı tarixində ilk dəfə padşahlığın atadan oğula keçməsi qanunu pozuldu və şahzadə Mustafa qardaşı I. Əhmədin 22 noyabr 1617 tarixində vəfat etməsi ilə taxta oturdu. Müxtəlif illərdə 2 dəfə hakimiyyətdə olmuşdur.