cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Anıtqəbir
Müstəqillik qülləsi
200px|thumbnail|right|Müstəqillik qülləsi qarşısındakı üç kişi heykəli Aslanlı yolun sol tərəfində yerləşən Müstəqillik qülləsinin içindəki qabartmada əlində kağız tutmuş mələk fiquru ilə mələyin yanında şahə qalxmış at təsvir edilmişdir. Mələk fiquru müstəqilliyin müqəddəsliyini, əlindəki kağız "Müstəqillik bəyannaməsi"ni simvolizə edir. At fiquru isə hürriyyət və müstəqillik simvoludur. Qabartmanın müəllifi Zühtü Müridoğludur. Qüllənin divarlarında Atatürkün müstəqilliklə əlaqəli aşağıdakı sözləri əks olunub: Qüllənin içərisində Anıtqəbirin inşaat prosesini göstərən foto sərgisi və istifadə edilmiş daşların nümunələri təqdim edilir. Qüllənin qabağında üç kişi heykəlindən təşkil olunmuş "Kişi heykəl qrupu" vardır. Sağdakı heykəl başındakı dəbilqə və qalın geyimi ilə türk əsgərini, onun yanındakı əlində kitab olan fiqur türk gəncliyini və ziyalısını, bir az geridəki üçüncü fiqur isə ənənəvi geyimi ilə türk kəndlisini təmsil edir. Heykəllərin müəllifi Hüseyin Özkandır.
Mehmetcik qülləsi
Aslanlı yolun qurtaracağında sağ tərəfdə Mehmetcik qülləsi yerləşir. Qüllənin fasadında yer almış qabartmada cəbhəyə yola düşən mehmetciyin evdən ayrılışı təsvir edilib. Kompozisiyanın əsas obrazı əlini əsgər oğlunun çiyninə qoyaraq, onu vətən uğrunda müharibəyə göndərən kədərli, lakin qürurlu ana təsviridir. Qabartmanın müəllifi Zühtü Müridoğludur. Qüllənin divarında Atatürkün mehmetcik və türk qadınları haqqında aşağıdakı kəlamları yer alıb: Qüllənin içində 60 nəfərlik kinoteatr zalı vardır ki, burada da Atatürk və Anıtqəbirlə əlaqəli sənədli filmlər göstərilir.
Müdafiəyi-hüquq qülləsi
Aslanlı yolun qurtaracağında sol tərəfdə Müdafiəyi-hüquq qülləsi yerləşir. Qüllənin fasadındakı qabartma Qurtuluş Savaşında milli birliyin təməli olmuş Müdafiəyi-hüquqa həsr edilmişdir. Qabartmada bir əlində qılınc tutaraq digər əlini ölkənin sərhədlərini keçməyə çalışan düşmənin qarşısına uzadaraq "Dur!" deyən kişi fiquru təsvir edilmişdir. İrəli uzadılmış əlin altındakı ulu ağac Türkiyəni, onu qoruyan kişi fiquru isə qurtuluş məqsədiylə birləşmiş milləti təmsil edir. Qabartmanın müəllifi Nüsrət Sumandır. Qüllənin divarlarında Atatürkün Müdafiəyi-hüquq mövzusunda söylədiyi aşağıdakı kəlamlar yer almışdır: Qüllənin içində Atatürk və Anıtqəbirlə əlaqəli kitablar və suvenirlər satılır.
Zəfər qülləsi
Zəfər qülləsinin divarlarında Atatürkün ən vacib üç zəfərinin tarixi və zəfərlə əlaqəli sözləri əks etdirilmişdir. Qüllənin içində Atatürkün nəşini 19 noyabr 1938-ci ildə Dolmabağça sarayından götürərək Sarayburnunda donanmaya təslim edən topa maşını sərgilənir.
Sülh qülləsi
Qüllənin interyerini Atatürkün "Yurdda sülh, cahanda sülh" deyimini ifadə edən qabartma bəzəyir. Bu qabartmada əkinçi kəndlilər və onların yanında dayanaraq əlində qılınc tutmuş əsgər təsvir olunub. Bu əsgər sülhün sağlam və etibarlı qaynağı olan Türkiyə ordusunu simvolizə edir. Yəni vətəndaşlar Türkiyə ordusunun təmin etdiyi sülh ortamında gündəlik həyatlarını yaşamaqdadırlar. Qabartmanın müəllifi Nüsrət Sumandır. Qüllə divarlarında Atatürkün sülhlə bağlı aşağıdakı deyimləri yer almışdır: Qüllənin içində isə Atatürkün 1935–1938-ci illərdə istifadə etdiyi "Lincoln" markalı avtomobillər sərgilənməkdədir.
23 Aprel qülləsi
Qüllənin interyerini 23 aprel 1920-ci ildə Türkiyə Böyük Millət Məclisinin açılışını təsvir edən qabartma bəzəyir. Bu qabartmada ayaq üstündə durmuş və əlində üzərində 23 aprel 1920 yazılmış kağız tutmuş qadın təsvir edilmişdir. Qadının digər əlində isə TBMM-in açılışını simvolizə edən açar vardır. Qabartmanın müəllifi Hakkı Atamuludur. Qüllə divarlarını Atatürkün aşağıdakı deyimləri bəzəyir: Qüllənin içində Atatürkün 1936–1938-ci illərdə istifadə etdiyi Cadillac markalı avtomobil sərgilənməkdədir.
Misaki-Milli qülləsi
230px|thumbnail|right|Qüllənin interyerini bəzəyən qabartma Muzeyin girişindəki bu qüllənin interyerini bəzəyən qabartma xalqın tək vücud olaraq formalaşmasını simvolizə edir. Qabartmada bir qılınc qəbzəsi üzərinədə üst-üstə qoyulmuş dörd əl təsvir edilmişdir. Kompozisiya vətən xilas edilməsi üçün içilən türk andını ifadə edir. Qabartmanın müəllifi Nüsrət Sumandır. Qüllənin fasadında Atatürkün Misaki Milli haqqında aşağıdakı ifadələri yer almışdır: Qüllənin içində Anıtqəbirdə keçirilən tədbirlər zamanı üzərində Anıtqəbir Xüsusi Dəftərinin yerləşdirildiyi kürsü yer almaqdadır. Eyni zamanda muzeyin girişi olan bu qüllədə Anıtqəbirdə keçirilmiş önəmli mərasimlər zamanı çəkilmiş şəkillər sərgilənir.
İnqlab qülləsi
Atatürk və Qurtuluş Savaşı Muzeyinin davamı olan bu qüllədə Atatürkün geyindiyi paltarlar nümayiş olunur. Qüllənin interyerini bəzəyən qabartmada zəif bir əl sönməkdə olan kiçik məşəli tutur ki, bu məşəl də çökməkdə olan Osmanlı imperiyasını simvolizə edir. Güclü bir əlin göyə qaldırdığı ikinci məşəl isə Türkiyə Respublikasını və Atatürkün türk xalqını çağdaş mədəniyyət səviyyəsinə çatdırmaq üçün həyata keçirdiyi inqlabları simvolizə edir. Qabartmanın müəllifi Nüsrət Sumandır. Qüllənin divarlarında Atatürkün inqlabla bağlı aşağıdakı deyimləri yer almışdır: Atatürkün geyimləri və ona verilmiş hədiyyələr də bu bölümdə yer alır.
Respublika qülləsi
Bu qüllədə Anadolu Universitetinin keçmiş rektoru prof. Yılma Büyükşeren tərəfindən işlənmiş Atatürkün həyati ölçülərdə mum heykəli və iş masası sərgilənir. Qüllənin fasadında Atatürkün respublika ilə əlaqəli aşağıdakı ifadəsi yer alır: Qüllənin içində Atatürkün təhsil aldığı Manastır Əsgəri İdadisi, Sivas və Ərzurum konqreslərinin binaları, ilk TBMM binasının maketləri və o dövrlərə aid fotolar sərgilənir.
Aslanlı yol
Ziyarətçiləri Atatürkün mavzoleyinə aparan 262 metr uzunluğunda yolun iki tərəfində oturmuş vəziyyətdə 24 şir heykəli yerləşdirilmişdir ki, onların da hər biri 24 oğuz boyunu təmsil edir. Heykəllər cüt-cüt düzülmüşdür ki, bu da türk millətinin birlik və bərabərliyini göstərir. Atatürk türk və Anadolu tarixinə dəyər verdiyi üçün, şir heykəlləri qədim dövrdə Anadoluda ən güclü sivilizasiyalardan birini qurmuş Hetlərin sənətkarlıq üslubunda işlənmişdir və qüvvət və sükunəti təmsil edir. Yol travertin daşları ilə döşənmişdir. Yolun sonunda türk bayrağı və Çankaya görünür. Heykəllərin müəllifi Hüseyin Anka Özkandır.
Mərasim meydanı
Aslanlı yolun sonunda yer alan Mərasim meydanı 129×84,25 m ölçüyə malikdir. 15.000 nəfərlik meydanın döşəməsi qara, qırmızı, sarı və ağ rəngli travertin daşlardan döşənmiş 373 xalça şəklində döşənmişdir.
Bayraq dirəyi
Anıtqəbirin Çankaya tərəfdəki 28 pilləli Mərasim meydanına giriş nərdivanlarının ortasında tək parçalı yüksək dirək üzərində Türkiyə bayrağı dalğalanır. Avropada xüsusi olaraq Anıtqəbir üçün hazırlanmış 33.53 m hündürlüyü olan bu dirək Avropadakı ən hündür tək parça polad bayraq dirəyidir. Dirəyin 4 metri yerin altında qalmışdır. Dirək türk əsilli ABŞ vətəndaşı Nəzmi Camalın fabrikində istehdal olunmuş və 1946-cı ildə Anıtqəbirə hədiyyə edilmişdir. Bayraq dirəyinin postamentində təsvir edilmiş məşəl türk mədəniyyətini, qılınc hücum gücünü, dəbilqə müdafiə gücünü, ağac budağı zəfəri, zeytun budağı sülhü simvolizə edir. Türkiyə bayrağı xalqın yurdunu müdafiə etmə, zəfər qazanma, sülhü qoruma və mədəniyyət qurma kimi yüksək dəyərləri üzərində dalğalanmaqdadır. Qabartmanın müəllifi Kənan Yontuncdur. Bayraq dirəyi 29 oktyabr 2013-cü il tarixində yenilənmişdir.
Anıtqəbir Atatürk və Qurtuluş Savaşı Muzeyi
200px|thumbnail|right|Anıtqəbir kitabxanası Anıtqəbir Layihə Müsabiqəsinin şərtlərinə uyğun olaraq Misaki-Milli və İnqlab qüllələri arasındakı hissə muzey olaraq müəyyən edilmişdir. Bu məqsədlə 21 iyun 1960-cı ildə Anıtqəbir Atatürk Muzeyi açılmışdır. Burada Atatürkün istifadə etdiyi əşyalar, ona hədiyyə edilmiş əşyalar və onun geyimləri sərgilənir.
Bundan başqa, muzeydə Atatürkün medal və nişanları, mənəvi övladları A. Afət İnan, Ruqiyyə Erkin, Səbihə Göyçənin muzeyə hədiyyə etdikləri Atatürkə aid əşyalar da sərgilənir. Türk ordusu Baş Qərargahı tərəfindən yenilənən və yeni bölümlər əlavə edilən muzey Atatürk və Qurtuluş Savaşı Muzeyi adını almış və 26 avqust 2002-ci ildə (Dumlupınar döyüşünün 80-ci ildönümü) yenidən ziyarətə açılmışdır. Yeni düzənləmədən sonra Atatürk mavzoleyinin altındakı 3000 kv 2-lik ərazi də muzeyə daxil edilmişdir. Prezidentlərin dəfni üçün ayrılmış, lakin istifadə edilməmiş hissə sərgi ərazisi kimi istifadə olunmuşdur. Yeni nölmələrin də əlavə edilməsindən sonra muzey təkcə Atatürkə aid əşyaların sərgiləndiyi deyil, həm də Çanaqqala döyüşü və Qurtuluş Savaşının canlandırıldığı bir muzey halına gətirilmişdir.
Anıtqəbir kitabxanası
Kitabxana Atatürk və Qurtuluş Savaşı Muzeyinin tərkibində fəaliyyət göstərir. Atatürk, Milli mübarizə və inqlablar mövzulu türk və xarici dillərdə olan kitabların toplandığı ixtisas kitabxanası həftə içi 09:00–12:30/13:30–17:00 arasında fəaliyyət göstərir. Kitabxanada 3113 cild kitab vardır.
Ziyarətçilər
10 noyabr 2007-ci ildə Atatürkün ölümünün 69-cu ildönümü münasibəti ilə mavzoleyi 546,620 nəfər ziyarət etmiş, onlardan 2,420 nəfər xarici vətəndaşlar olmuş və bu göstərici gündəlik ziyarət sayında rekord rəqəm olmuşdur. 2007-ci ilin ilk on bir ayında Anıtqəbiri 11 milyondan çox insan ziyarət etmişdir ki, bu da ümumilikdə 2006-cı ilin ümumi ziyarətçi sayından çoxdur. 2006-cı ildə 8,150,000 nəfər, 2005-ci ildə isə 3,800,000 nəfər Anıtqəbiri ziyarət etmişdir.
10 noyabr 2013-cü ildə Anıtqəbiri 1,089,615 nəfər ziyarət etmiş və bu yeni rekord göstərici olmuşdur. 29 oktyabr 2013-cü ildə Türkiyə Respublikasının əsasının qoyulması günündə 438,451 nəfər Anıtqəbiri ziyarət etmişdir. 10 noyabr 2012-ci ildə 413,568 nəfərin abidəni ziyarət etməsi elan edilmişdir.
Türkiyənin 50 ən yaxşı mühəndislik əsərindən biri
Türkiyə Mülki Mühəndislər Palatasının yayımladığı Türkiyənin 50 mülki mühəndislik layihəsi siyahısında Anıtqəbir də yer almış və palatanın fəaliyyət göstərdiyi 50 il müddətində reallaşdırılmış ən mühüm layihələrdən biri olduğu qeyd edilmişdir.
Bulbophyllum occultum
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Sviter
thumb|right|Rəngli boğazlı qadın sviteri thumb|left|Müxtəlif sviterlər
Sviter- toxunma vasitəsi ilə düzəldilən geyim. Bədənin yuxarı hissəsini və qollarını əhatə etmək üçün nəzərdə tutulub. Bütün yaşlarda olan kişi, qadın və uşaqlar arasında populardır.
Hidroqrafiya
Hidroqrafiya — qurunun müəyyən su obyektlərini (çayları, gölləri, bataqlıqları), onların mənşəyini, morfologiyasını, rejimini, landşaftın başqa elementləri ilə əlaqəsini və coğrafi yayılmasını öyrənən elm.
Aminosalisil turşuları
Aminosalisil turşuları (A.t.) amino-o-hidroksibenzoy turşuları
Xassələri
Suda pis həll olurlar, 4- A.t. etanolda həll olur. Sonuncu duru turşuların iştirakında asan dekarboksilləşir, qələvi məhlulu iştirakında qızdırılmaya davamlıdır.
Alınması
Sənayedə salisil turşusunun Hg(NO3)2 iştirakında 700C-də nitrolaşması və alınmış nitrosalisil turşusunun NaHS-lə 1300C-də 0,3MPa təzyiqdə reduksiyasından 5- A.t. ilə 3- A.t.-nin 4:1 nisbətində qarışığı alınar. Qarışığı ayırmaq çətin olduğuna görə, təmiz 5- A.t.-ni almaq üçün azobenzolsalisil turşunun katalitik reduksiyası (çıxım 80%) və ya qələvi mühitdə NaHSO3-lə reduksiyası (çıxım 92%) təklif olunmuşdur. 4- Alınmış Na-duzu təkrar çökdürmə ilə təmizlənir və dihidrat şəklində kristallaşdırmaqla ayrılır (ər. tem-ru 1220C, suda asan, etanolda isə çətin həll olur). Tətbiqi: 5- A.t.-trifenilmetan, kükürdlü və azoboyaların istehsalında aralıq məhsuludur. 4- A.t. (para-aminosalisil turşusu və ya PAST) və onun Na-duzu-vərəmə qarşı dərmandır. 4- A.t.-nin Na-duzunun tozu alışandır; alovlanma temperature 6470C.
Kuxalı (Azərşəhr)
Kuxalı — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Azərşəhr şəhristanı (Tufarqan) ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 203 nəfər yaşayır (45 ailə).
Hidrokimya
Hidrokimya — təbii suların kimyəvi tərkibi və onların ətraf mühitdə gedən kimyəvi, fiziki və bioloji proseslərdən asılı olaraq dəyişilməsinin qanunauyğunluqları haqqında elm.
Hidrokimyəvi analiz
Hidrokimyəvi analiz suyun kimyəvi və qaz tərkibinin, fiziki, bioloji və texniki xassələrinin təyinidir.
Hidrokimyəvi rejim
Hidrokimyəvi rejim su mühitinin kimyəvi xarakteristikasının məcmusudur (asılı və həll olan maddələrin konsentrasiyası və dinamikası, duzluluq, codluq, aktiv reaksiya, oksidləşmə-reduksiya potensialı və s.). Hidrobiontların böyüməsinə, inkişafına, çoxalmasına, su ekosistemlərinin davamlılığına, məhsuldarlığına və s. təsir göstərir. Antropogen amillərin su hövzəsinə təsir dərəcəsi və tullanan çirkləndiricilər hidrokimyəvi rejimə təsri göstərir.
İstinadlar
Chemical hydrology
Bulbophyllum ochraceum
(Bulbophyllum ochraceum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Yəhudi fəlsəfəsi
Yəhudi fəlsəfəsi	(Hebrew: פילוסופיה יהודית) (Ərəbcə: الفلسفة اليهودية‎) (İvritcə: ייִדיש פֿילאָסאָפֿיע) — Yəhudilər və ya İudaistlər tərəfindən yerinə yetirilən bütün fəlsəfəni özündə saxlayır.
Qışlaq (Kələxan, Lerik)
Qışlaq — Azərbaycan Respublikasının Lerik rayonunun Kələxan kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 5 oktyabr 1999-cu il tarixli, 708-IQ saylı Qərarı ilə Lerik rayonunun Qosmalyan kənd inzibati-ərazi vahidi tərkibindəki yaşayış məntəqəsi Qışlaq kəndi adlandırılmış və rayonun yaşayış məntəqələri uçot məlumatına daxil edilmişdir. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 15 mart 2002-ci il tarixli, 273-IIQ saylı Qərarı ilə Lerik rayonunun Qışlaq kəndi Qosmalyan kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, Kələxan kəndi mərkəz olmaqla Kələxan kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmışdır.
Potentilla millefolia
(Potentilla millefolia) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Azərbaycan geologiyası
thumb|400px|Azərbaycanın geologiya xəritəsi, 1881-ci il Azərbaycan Respublikasının ərazisi geologiya cəhətdən Alp qırışıqlıq qurşağına daxildir. Böyük və Kiçik Qafqazın cənub-şərq hissələrini və onları ayıran Kür dağarası çökəkliyini, həmçinin Orta Xəzər və Cənubi Xəzər çökəkliklərini əhatə edən müxtəlif quruluşlu qırışıq sistemlərdən ibarətdir. Azərbaycan Respublikasında yer qabığının qalınlığı 38–55 km arasında dəyişir. Maksimum qalınlığı Böyük Qafqaz ərazisində, minimum qalınlığı Talış dağları ətəklərindədir. Ərazinin geologiya quruluşunda çökmə, vulkanogen-çökmə, vulkanogen və kontinental süxurlardan təşkil olunmuş Kembridən əvvəlki dövrdən başlayraq müasir dövr çöküntüləri daxil olmaqla bütün geologiya dövrlərin çöküntü kompleksləri iştirak edir. Respublikada ən çox Mezozoy və həmçinin Kaynozoy yaşlı evgeosinklinal, miogeosinklinal və molass çöküntülər yayılmışdır. Az sahədə Paleozoyun subplatforma çöküntüləri və Alp Paleozoy-Kembridən öncəki metamorfik süxurlar var.
Tektonik quruluş
Azərbaycan Respublikasının əsas struktur vahidləri Böyük Qafqaz meqantiklinoriumu, Kür dağlarası çökəkliyi və Kiçik Qafqaz meqantiklinoriumdur.
Böyük Qafqaz meqantiklinoriumu mürəkkəb quruluşlu struktur olub, daxilində qədim strukturlarla yanaşı, cavan törəmə strukturlar da yerləşir:
Böyük Qafqaz antiklinoriumunun təsvir edilən bütün strukturları Girdiman çayında kəskin bataraq, şərqdə Xəzər sahillərində periklinal şəklində qapanır. Şamaxı-Qobustan sinklinoriumu sahəsində Vəndam antiklinoriumunun gömülmüş davamı Yavanıdağ-Səngəçal ağırlıq qüvvəsi maksimumu hesab edilir. Burada, Girdiman və Ağsu çayları arasında Maykop çöküntüləri üzərində qalın (1500 m) Dübrar fasiyalı Təbaşir çöküntüləri örtüyü (horizontal yerdəyişmə amplitudu 10 km) yerləşir ki, bu da basqal örtüyü adlanır. Qərbdə Mazım və Girdiman çayları arasında Vəndam antiklinoriumunun xeyli cənub hissəsi çaqıl daşları ilə örtülmüşdür.
Kür dağarası çökəkliyi uzun geologiya vaxat ərzində formalaşmışdır. Lakin müasir konfiqurasiyasını yalnız Oliqosen – dördüncü dövrdə almışdır. Çökəkliyin bünövrəsində uzununa istiqamətdə qərbdən şərqə və həmçinin şimaldan cənuba və əksinə pilləli enmə müşahidə edilir. Çökəklik törəmə struktur olub, üstdə yatan çöküntü layı qeyri-uyğun olaraq altdan yatan struktur kompleksi örtür. Quruluşunda köndələn qalxmalarla ayrılan iki çökəklik var: Orta Kür (Yuxarı Kür çökəkliyi Gürcüstan Respublikasındadır) və Aşağı Kür.
Kiçik Qafqazqabağı ön çökəkliyi Kiçik Qafqazın Somxeti-Ağdam zonasına paralel, cənub-şərq istiqamətdə uzanır. O, Paleogenin fliş tipli və Neogen-Antropogenin molass formasiyalı çöküntülərindən təşkil olunmuşdur; şimal-şərqdə Kür dərəsi boyu Yevlaxa dək yaxşı izlənən Küryarığı ilə, ondan şərqdə isə Bərdə-Beyləqan xətti üzrə keçən fleksur əyimi ilə hüdudlanır. Çökəkliyin qərbində Kiçik Qafqazqabağı yarıq ilə hüdudlanmasına baxmayaraq cənub-qərb sərhədi girintili-çıxıntılıdır.
Talış qırılıqlıq sahəsi Kiçik Qafqazın mərkəzi hissəsinin bilavasitə şərq davamını təşkil edir. O, köndələn istiqamətdə qalxmış Alpdan əvvəlki bünövrədə yerləşir; Üst Təbaşirin azqalınlıqlı Karbonat və Paleogen-Alt Eosenin fliş çöküntülərindən, Orta Eosen traxibazaltlarından və Oliqosen fliş çöküntülərindən təşkil olunmuşdur. Sahənin kiçik inruziv kütlələri Paleogendə yerləşir və qələvi bazalt, qabbro, diabaz-diorit və qabbro-monsonit-siyenit formasiyalara aid olub, yerləşdiyi vulkanogen süxurlarla birlikdə vahid maqmatik kompleks əmələ gətirir.
Burada Astara və Buravar antiklionriumları, Yardımlı və Cəlilabad sinklinoriumları, faylar, üstəgəlmələr və onları mürəkkəbləşdirən köndələn qalzım və çökəkliklər ayrılır.
Nadir geoloji obyektlər
Təbii yolla, geoloji proseslər nəticəsində əmələ gəlmiş, özünün maddi tərkibi, qeyri-adi forması, rəngi, estetik və mənəvi gözəlliyi, elmi və tarixi əhəmiyyəti ilə digər obyektlərdən seçilən və eyni zamanda turizm (geoturizm, ekoturizm və s.), rekreasiya sahəsində əhəmiyyət kəsb edə bilən obyektləri Nadir Geoloji Obyektlər (NGO) və ya geoloji təbiət abidələri adlandırmaq olar. thumb|Nadir Geoloji Obyekt – Yardımlı Şəlaləsi, respublika əhəmiyyətli hidroloji abidə NGO-ların növləri üzrə təsnif edilməsi onların mühafizəsi və istifadəsi proqramının hazırlanması üçün başlıca şərtlərdən biridir. Belə ki, hər bir obyektin özünəməxsus geoloji, geomorfoloji və s. xüsusiyyətləri vardır və bunların da mühafizəsi və istifadəsi bu müxtəlifliyin nəzərə alınması ilə aparılır. Azərbaycan Respublikasının Qərbi Xəzəryanı hissəsində məlum olan və yeni aşkarlanmış NGO-lar bir sıra oxşar əlamətlərinə və növlərinə görə aşağıdakı təsnifatı, kateqoriyalara və ranqlara bölünmüşdür. Aşağıdakı cədvəldə Azərbaycan Respublikasının Qərbi Xəzəryanı hissəsində NGO-ların təsnifatı, ranqları və kateqoriyaları verilmişdir. Cədvəldən göründüyü kimi Azərbaycan Respublikasının Qərbi Xəzəryanı hissəsində aşkarlanmış NGO-lar növlərə, ranqa və kateqoriyaya bölünmüşdür. Belə təsnifatın aparılmasında əsas götürülən şərtlər birinci növbədə obyektlərin geoloji proseslər nəticəsində əmələ gəlməsi ilə onun nadirliyi, nadirliyin, mənşə və formanın oxşarlığı, nəhayət, obyektin rekreasiya obyekti kimi yararlı olub-olmamasından ibarət olmuşdur. NGO-ların ranqlara (statusa) bölünməsində isə onların elmi və təcrübi cəhətdən nə qədər əhəmiyyət kəsb etmə və dünya miqyasında təkrarolunmazlıq prinsipləri əsas götürülmüşdür. alt=|thumb|Kosmogen Nadir geoloji obyekt: Yardımlı (Arus) meteoriti / Səciyyəsi: səma cismi, statusu: Dünya əhəmiyyətli Kateqoriya baxımından nadir geoloji obyektlər daha geniş məhfumlarda cəmləşirlər ki, bunlar da birinci növbədə, onların maddi tərkibləri və oxşarlıqları ilə əlaqədar seçilmişdir.
Aşağıda Azərbaycan Respublikasının Qərbi Xəzəryanı hissəsinin Nadir Geoloji Obyektlərinin təsnifat cədvəli verilmişdir:
Nadir Geoloji Obyektlərin (NGO) təsnifatı, ranqları və kateqoriyaları cədvəli
Azərbaycan Respublikasının Qərbi Xəzəryanı hissəsinin Nadir Geoloji Obyektlərinin təsnifatı cədvəli
Meymun
Meymun — məməli heyvan.
İndiyə kimi 6000-dən çox meymun növünün mövcud olduğu məlumdur. Onların əksəriyyətinin nəsli kəsilmişdir. Hazırda 120-yə qədər meymun növü vardır.
Hidrologiya
Hidrologiya — təbii suları, onlarda gedən hadisələri və prosesləri öyrənən elm. Hidrologiya su obyektlərinin və onları öyrənmə metodlarının spesifik xüsusiyyətləri ilə əlaqədar okeanologiya (okean və dənizlərin hidrologiyası) və qurunun hidrologiyasını (qurunun səth sularını) öyrənir; potamologiya (çayların hidrologiyası), limnologiya (gölşünaslıq), qlyasiologiya, bataqlıqşünaslıq sahələri var; qurunun hidrologiyasına hidrometriya, hidroqrafiya, hidrokimya daxildir.
Müasir hidrologiyanın əsas problemləri təbiətdə su dövranının tədqiqi, insanın təsərrüfat fəaliyyətinin ona təsiri, su obyektlərinin, ərazilərin və ümumiyyətlə Yerin hidroloji elementlərinin (suyun səviyyəsi, sərfi, temperaturu və s.) zaman, məkan analizi, həmin elementlərin tərəddüdünün qanunauyğunluqlarının aşkar edilməsi və s. ibarətdir. Çoxillik hidroloji müşahidələr və tədqiqatlar arasında hidroloji proqnozlar tərtib edilir.
Sabir Hüseynov (idmançı)
Sabir Hüseynov — Azərbaycan çempionu (1954), Əməkdar məşqçi, ümumittifaq dərərəcəli hakim.
Həyatı
Sabir Hüseynov 1967-1992-ci illərdə yığma komandanın baş məşqçisi olub.
Fəaliyyəti
Sabir Hüseynov XX əsrin adlı-sanlı pəhləvanlarından idi. Onun idmançı kimi yetişməsində əməkdar məşqçi, ümumittifaq dərəcəli hakim İsmayıl Əhmədov olmuşdur. 1954-cü ilin martında Y.M.Çumakovun rəhbərliyi ilə Bakıda xüsusi hazırlıq seminarından sonra, mart ayının 25-28-i arası ilk Azərbaycan çempionatı keçirilmiş, Sabir Hüseynov, Alkivarid Pavlidi, Muxtar Dadaşov, İslam Hümbətov ilk Azərbaycan çempionu adına layiq görülmüşlər.
1954-cü ilin aprel ayının 3-8-də Xarkov şəhərində keçirilən SSRİ çempionatında Sabir Hüseynov və Alkivarid Pavlidi də iştirak etmişdir. Sabir Hüseynov 60 kq çəki dərəcəsində fəxri kürsün II pilləsinə yüksələrək gümüş mükafata layiq görülmüşdür. Azərbaycan güləşinin inkişafında böyük xidmətləri olan, dörd növ üzrə (yunan-roma, sərbəst, milli güləş və sambo) idman ustası Sabir Hüseynovun bu nailiyyəti Azərbaycan üçün ən yüksək nəticə idi.
Sambo güləşi üzrə yığma komandanın rəsmi beynəlxalq yarışlara məqsədyönlü hazırlığında, qazanılan uğurlarda Sabir Hüseynovun böyük əməyi vardır.
Charlie Hebdo qətliamı
Charlie Hebdo qətliamı - Fransanın paytaxtı Paris şəhərində yerləşən Charlie Hebdo satirik qəzetinə edilən silahlı hücum və hücum nəticəsində 12 nəfərin həlak olması ilə nəticələnən qətliam hadisəsi. Öldürülən şəxslərdən iki nəfəri Fransa Milli Polisinin əməkdaşı, qalan şəxslər isə qəzetin redaksiya heyətinin üzvləridir. Bir nəfərin vəziyyəti ağır olmaqla 11 nəfər isə yaralanmışdır.
Hadisə şahidlərinin sözlərinə əsasən silahlılar binaya əllərində AK-74 Kalaşnikov silahları ilə daxil olaraq Allahu Əkbər ifadəsini ucadan təkrar etməklə ətrafa atəş açmağa başlayıblar. Silahlardan toplamda 50 dəfə atəş açılıb. Bir qrup redaksiya işçisi isə gülləbarandan xilas olmaq üçün binanın damına sığınmağı bacarıb. Charlie Hebdo qətliamı Fransa yaxın tarixində baş vermiş ən çox insan itkisi ilə nəticələnən ikinci terror aktıdır. Buna qədər isə Fransada ən çox insan itkisi ilə nəticələnmiş hadisə Vitry-Le-François terror hadisəsi hesab olunurdu. 1961-ci ilin 18 iyun tarixində Strasburq-Paris xətti ilə hərəkət edən qatarın partladılması nəticəsində 28 nəfər həlak olmuşdu.
Charlie Hebdo
Charlie Hebdo həftəlik olmaqla Paris şəhərində nəşr edilən karikatura dərgisidir. Qəzet kimi fəaliyyət göstərən Charlie Hebdo 1969-1982-ci illərdə yayımlanmış, 1992-ci ildə isə dayandırılmış fəaliyyətini yenidən bərpa etmişdir. Çərşənbə günləri işıq üzü görən qəzet sol-anarxist görüşü ilə tanınır. 2009-cu ildən etibarən Charlie Hebdonun redaktorluğunu Stefan Şarbonye həyata keçirdirdi. Şarbonyeyə qədər isə Fransua Kavanna (1969-1981) və Filip Val (1992-2009) baş redaktor vəzifəsini yerinə yetirmişdir. 40.000 tirajla nəşr edilən Charlie Hebdo nəşr etdiyi qalmaqallı karikaturaları ilə məşhurdur.
Charlie Hebdo qəzetinin əsası Parisdə nəşr edilən bir digər karikatura dərgisi olan Hara-Kirinin fəaliyyəti ilə bağlıdır. 1960-cı illərdə nəşr edilən Hara-Kiri General Şarl de Qoll barəsində çıxardığı karikaturalar səbəbindən fəaliyyətini dayandırmaq məcburiyyətində qalır. Karikaturistlər bağlanan karikatura dərgisinin əvəzinə Charlie Hebdo adlı qəzet ilə yola davam etməyə qərar verirlər. Charlie Hebdonun ilk sayı 1970-ci ildə nəşr edilir və qəzetin ilk baş redaktoru Fransua Kavanna seçilir. Fəaliyyəti ərzində əsasən dini məzmunlu karikaturalar yayımlayan qəzet Xristian, İslam və Yəhudilik kimi səmavi dinlər başda olmaqla bir çox dinin müqəddəs hesab edilən inancları ilə bağlı silsilə karikaturalar yayımlamağa başlayır. Yayımladığı karikaturalar ilə tez-tez qalmaqallar yaşayan qəzet bu səbəbdən bir necə dəfə məhkəməyə verilmişdir. Charlie Hebdo satirik qəzetini ən çox məhkməyə verənlərdən biri isə Katolik kilsəsi olmuşdur. Belə ki, Vatikan və İsa Məsih barədə müxtəlif məzmunlu karikaturaları ilə qəzet xristian dünyasının böyük etirazına səbəb olur. Charlie Hebdo sözü fransız dilindən tərcümədə Həftəlik Şəriət anlamını daşıyır.
Arxa plan
Charlie Hebdo bu günə qədər Parisdə 40 minlik tirajla yayın həyatında davam etməkdə olan karikatura qəzeti kimi fəaliyyət göstərimişdir. Son illərdə dini məzmunlu karikaturalar ilə Fransada və Avropada yaşayan dindar kəsimin etirazları ilə qarşılaşmaqda idi. 2006-cı ildə Danimarkada Məhəmməd Peyğəmbərlə bağlı karikaturaların dərc edilməsindən sonra yaşanan etirazlar dalğası Charlie Hebdo əməkdaşlarının Danimarkalı məsləkdaşlarına dəstək olması ilə nəticələnir. 2011-ci ildə qəzetin bir nömrəsi Şəriət Hebdo başlığı ilə yayımlanır və İslam peyğəmbəri Məhəmməd peyğəmbərin təsviri əks etdirilən karikatura əsas səhifəyə yerləşdirilir. Qəzetin həmin nömrəsi satışa çıxdıqdan sonra, səhərisi gün baş ofisə bir qrup şəxsiyyəti müəyyən olmayan şəxslər tərəfindən molotov kokteyli atılır və dərginin internet saytı xakker hücumuna məruz qalır.
Növbəti il İslam dünyasında böyük narazılığa səbəb olan müsəlmanların məsumiyyəti adlı film yayımlanır və filmin nümayişinin ardından Fransa və Avropanın bir necə ölkəsində radikal müsəlmanlar tərəfindən səfirlik, mədəniyyət mərkəzləri və bir sıra iş yerlərinə hücumlar təşkil edilir. Baş verənlərdən kənarda qalmayan Charlie Hebdo filmi tənqid edən karikaturalar ilə yanaşı İslam peyğəmbərinin lüt təsvir edildiyi bir necə karikaturadan ibarət yeni bir karikatura seriyası çap edir. Karikaturaların dərc edilməsinin ardından Fransız polisi mümkün bir terror hücumuna qarşı qəzetin yerləşdiyi redaksiyanın ətrafında mühafizə yerləşdirir.
7 yanvar 11:00
7 yanvar, 2015-ci il tarixində saat 15:30 (10:30 UTC) radələrində üç nəfər silahlı şəxs Charlie Hebdo satirik qəzetinin Parisdə yerləşən nümayəndəliklərinin birinə Kalaşnikov avtomatları və qumbaraatanlarla hücum etdi. Silahlı hücumdan əvvəl silahlılar qəzetin arxiv materiallarının saxlanıldığı Nikolas Appert küçəsi 6 ünvanında yerləşən binaya gəldilər. Hadisə şahidlərinin ifadələrinə əsasən binaya yaxınlaşan silahlılar bura Charlie Hebdodurmu? deyə qışqırdılar. Daha sonra səhv yerə gəldiklərini anlayıb, dərhal həmin yerdən uzaqlaşıdlar. Silahlıların həmin küçənin üzərində yerləşən 10 nömrəli binaya gəlməkləri bir necə dəqiqə vaxt apardı.
Silahlılar Charlie Hebdonun əsas ofisinin yerini müəyyənləşdirdikdə qapının şifrəli olduğunu gördülər. Qapı ağzında silahlılar tərəfindən saxlanılan və qəzet ilə əlaqəsi olan karikaturist Korin Reydən qapının şifrəsinin açılması tələb edildi, əks halda silahlılar Reyin az yaşlı qızınını öldümrəklə təhdid edirdilər. Korin Rey əlacsız qalıb şifrəni daxil etdi və qapı açılan kimi silahlılar iti şəkildə Charlie Hebdo çalışanlarının əyləşdiyi ikinci mərtəbəyə doğru yönəldilər. Bu an Charlie Hebdo qəzetinin 15 nəfərə yaxın əməkdaşı daxili iclas keçirdirdi. Silahlıların binaya daxil olmasından, otaqda olan şəxslərin xəbəri yox idi. Silahlılar ofisə daxil olaraq bir masa arxasında əyləşmiş redaksiya üzvlərinə atəş açmağa başladılar. Atəş səsləri 4-5 dəqiqə aramsız davam etdi. Sonra digər otaqlarda ola biləcək şəxslərin öldürülməsi üçün silahlar cəld qonşu otaqlarada nəzər salmağa başladı. Öldürülən şəxslərin demək olar ki, hamısı başından vurulmuşdu.
Hadisə şahidlərinin ifadəsinə əsasən maskalı şəxslər bəzi karikaturistləri öldürmək üçün adları ilə axtarırdı. Ofisdən çıxarkən qara rəngli avtomobillərinə minən silahlılar Charlie Hebdo ofisinin 180 m şərqində yerləşən qəzetin mühafizə xidmətinin müqaviməti ilə qarşılaşdı. İnternetə yüklənən videolardanda göründüyü kimi avtomobildən düşərək polislə atışmaya girən silahlılar xəsarət almadan Əhməd Merabat və Frank Brinsolaro adlı iki polis əməkdaşını öldürdü. Ehtimal ilk öncə Stefan Şarbonyenin şəxsi mühafizəçisi olan 49 yaşlı Frank Brinsolaronun öldürlməsi ilə bağlıdır. Daha sonra isə Ricard bulvarı ilə Moufle küçəsinin kəsişməsində baş verən silahlı atışmada Əhməd Merabat adlı polis yaralandı. Merabat ilk öncə öldürülməmişdi, yerə uzanmış vəziyyətdə sola-sağa qıvrılan halda videosu görüntüsü sonradan internetdə paylaşıldı. Həmin videoda maskalı silahlılardan birinin qaçaraq Əhməd Merabata tərəf gəldiyi və onun başının üstündə dayanadığını polisə fransızca Məni, öldürməkmi istədin? deyə bağırması görünür. Polis isə əlini başının üstündə dayanmış şəxsə uzadaraq Yox, şef hər şey qaydasındadır cavabını verir. Silahlı şəxs tək əl atəş ilə polisi öldürür və silahlılar gəldikləri avtomobilə minərək hadisə yerindən uzaqlaşırlar.
Silahlılar hadisə yerindən uzaqlaşarkən bir polis maşının ön şüşəsini hədəf aldı və qarşıdan gələn bir qadını maşınla vuraraq sürətlə Charlie Hebdo qəzetinin yerləşdiyi küçədən uzaqlaşdılar.
Öldürülən jurnalist və karikaturistlər
Silahlılar tərəfindən öldürülən Charlie Hebdo redaksiyasının işçiləri arasında müxtəlif ölkələrdə doğulmuş, fərqli millətlərdən və inanclara mənsub insanlar vardı. Redaksiyanın mühafizəsinin təmin edən və silahlılar tərəfindən öldürülən Fransa Polis Təşkilatının iki əməkdaşından biri müsəlman bir ailəyə mənsub idi. Hadisə nəticəsində 12 nəfər öldürülüb, 11 nəfər isə yaralanmışdır. Öldürülənlər arasında Fransanın ən nüfuzlu karikaturistlərindən Jan Kabu, Stefan Şarbonye, Bernar Verlak və Jorj Volinski kimi simalarda var.
Təşkilatçılar
thumb|150px|right|Səid Kauşi Hadisə üç nəfər üzü maskalı silahlı şəxs tərəfindən törədilib. Həmin şəxslərin şəxsiyyəti hadisə törədilən zaman müəyyənləşməsədə Fransa Polis Təşkilatı tərəfindən aparılan oparativ araşdırmalardan sonra silahlıların şəxsiyyətini müəyyənləşdirmək mümkün olub. Silahlı hücumun mərkəzində Şərif Kuaşi və Səid Kuaşi adlı iki qardaş dayanır. Gennevilliers adlı bölgədə yaşamaqda olan qardaşların Əlcəzair əsilli olduqları müəyyən edilib. Şərif Kuaşi, Fransadan İraqa silahlı terrorçu göndərməkdə ittiham edilərək 2008-ci ildə üç il müddətində azadlıqdan məhrum edilib. Qardaşlardan əlavə hadisə yerində görünən və üçüncü silahlı şəxs kimi təqdim edilən gəncin isə 18 yaşı olduğu və baş verən hadisədə ki, əsas rolunun avtomobil qaçırmaq olduğu müəyyən edilib.
Hadisədən dərhal sonra qara rəngli avtomobilə minərək hadisə yerindən uzaqlaşan Kuaşi qardaşların ilkin olaraq hansı istiqamətdə hərəkət etdiyi müəyyənləşdirilə bilmədi. 8 yanvar 9.30 civarında qardaşların Aisne bölgəsində görüldüyü müəyyən edildi. Silahlı qüvvələr və xüsusi təyinatlar əsas şübhəliləri axtarmaq üçün bölgəyə göndərildi. Növbəti gün Villers-Cotterets yaxınlığında yerləşən benzin doldurma məntəqəsinin 2 silahlı şəxs tərəfindən soyulması xəbəri yayıldı. Məntəqədə yerləşən dükkandan içki və ərzaq götürən silahlılar dərhal hadisə yerindən uzaqlaşdılar. Polis qardaşların Picardy bölgəsində olduğunu müəyyənləşdirmişdi. Xüsusi ilə qardaşların Villers-Cotterets və Longpont şəhərçikləri arasında olan bölgədə olduqları ehtimal edilirdi. Axtarış işləri Fransanın ən böyük meşələrindən biri olan Forêt de Retz ətrafında da davam etdirilməkdə idi.
Axtarışlar şüphəlilərin Dammartin-en-Goële bölgəsində mühasirəyə alınması ilə zəiflədildi. Kuaşi qardaşlar gizləndikləri fabrikdə polislə aralarında yaşanan silahlı atışmada öldürüldülər. Axtarış aparılan bölgələrdə yerləşən yollar bağlandı və 1 günlük komendant saatı elan edildi. Səhər dərsə gedən uşaqların isə axtarış-əməliyyatı başa çatmayana qədər məktəbdən çıxmasına və valideynlərinin gəlib onları götürməsinə icazə verilmədi.
Hadisənin təşkilatçıları barədə dəqiq informasiya hələlik məlum deyil. Əsas məlum olan məlumatlar Səid Kuaşinin 2011-ci ildə Yəmənə getməsi və burada yerləşən Əl-Qaidə terror təşkilatının düşərgələrində silahla davaranma dərsləri aldığıdır. Daha sonra yenidən Fransaya qayıdan Səid Parisdə Əl-Qaidə ilə əlaqəsi olan insanlarla münasibətini saxlayıb. Qardaşların Əl-Qaidə ilə əlaqəli olmaqları səbəbindən hadisə sifarişçisinin Yəmən Əl-Qaidəsi olduğu ehtimal edilir. İŞİD tərəfindən yayımlanan bəyanatda isə hadisəni törədən Kauşi qardaşları qəhrəman olaraq adlandırılıblar.
Əlaqədar olaylar
Montrouge hücumu - 8 yanvar tarixində Amedy Kolibali adlı şəxs Parisin cənubunda yerləşən Montrouge bələdiyyəsinin işçisi Clarissa Jean-Philippe adlı qadın polisi silahla vuraraq öldürdü. Adı müəyyənləşməyən bir şəxs isə ağır formada yaralandı. Fransa mətbuatı Kolibalinin Charlie Hebdo qəzetinin redaksiyasına hücum edən Kuaşi qardaşlarla koordinasiyalı şəkildə fəaliyyət göstərdiklərini iddia edirdilər. Fransız bir jurnalist isə etdiyi açıqlamada Amedy Kolibalinin hadisəni törətməmişdən əvvəl ona zəng etdiyini və Kuaşi qardaşlarını dəstəklədiyini dediyini bildirmişdir. Başqa bir şahid isə ifadəsində Amedy Kolibali və Kuaşi qardaşların dost olduğunu və hər üç şəxsin Buttes Choumont adlı qrupun üzvü olduqlarını iddia etmişdir.
Porte de Vincennes girov olayı - 9 yanvar günü Kolibali olduğu təxmin edilən silahlı bir şəxs Parisin şərqində yerləşən Porte de Vincennes səmtindəki etnik yəhudilərə məxsus super marketə daxil olaraq, mağazının içində olan şəxsləri girov götürdü. Fransa Polis Təşkilatı girovların azad edilməsi üçün xüsusi əməliyyat hazırladı. Kolibali Kuaşi qardaşların təqib edilməməsini tələb edirdi, əks halda əlində olan 20 nəfərə yaxın girovu öldürəcəyi ilə hədələməkdə idi. Tərəflər arasında baş verən atışmada Kolibali 4 nəfər girovu öldürdü, özü isə dükkandan çıxmağa çalışarkən polislər tərəfindən öldürüldü. Əməliyyat nəticəsində 15 nəfər xilas edildi, Kolibalidə daxil olmaqla 5 nəfər öldürüldü. Porte de Vincennes girov olayında Kolibaliyə kömək edən Hayat Boumeddiene adlı qadının, Kolibalinin həyat yoldaşı olduğu ehtimal edilir. Qadın dükkana polis tərəfindən edilən basqın zamanı oradan qaçmağı bacarmışdır.
Dəstək mitinqləri
Charlie Hebdo qəzetinə edilən silahlı hücum Fransa başda olmaqla bütün Avropa ölkələrində şok effekti yaratdı. Hadisə günün axşamı 35 min nəfərə yaxın Parisli mərkəzi Place de la République meydanına gələrək öz dəstəklərini ifadə etdilər. Tuluza, Nis, Lyon, Marsel və Ren kimi böyük şəhərlərdə də əsasən hadisənin səhərisi günü dəstək mitinqləri təşkil edildi. Fransa prezidenti Fransua Olland 8 yanvar tarixini ümummilli matəm günü elan etdi. Sosial media üzərindən Je Suis Charlie adlı kompaniya başladıldı. Mitinq yerlərinə əllərində Je Suis Charlie yazılmış pankartlar tutan dəstəkçilər, twitter mikro-bloqu üzərindən başladıqları #jesuischarlie haştaqı ilə böyük dəstək topladılar. Fransa mətbuatı isə yaşanmış olayı təkcə Charlie Hebdoya qarşı işlənmiş bir cinayət kimi yox Fransa xalqının mənəviyyatına və demokratik dəyərlərinə qarşı işlənmiş bir cinayət kimi dəyərləndirdi. Bu səbəbdən əsas qəzetlər 8 yanvar saylarında 'Je Suis Charlie sloqanı ilə yanaşı Fransa mətbuatı sui-qəsdə məruz qaldı'' başlığından da istifadə etdilər.
Hadisədən sonra Paris şəhərində 35.000, Lyon və Ren şəhərlərində 15.000, Tuluza və Nis şəhərlərində isə 10.000 nəfərin iştirakı ilə dəstək mitinqləri keçirildi. Fransanın bütün departamentlərində təşkil edilən dəstək mitinqlərində ümumən 100.000 dən çox şəxs iştirak etdi. Dəstək mitinqləri təkcə Fransa daxilində yox eyni zamanda Avropanın və Şimali Amerikanın bir necə şəhərində də keçirildi. Amsterdam, London, Barselona, Madrid, Berlin, Kopenhagen və Vaşinqton kimi şəhərlərdə nümayişçilər dəstək mitinqləri təşkil etdilər. İştirakçılar əllərində hadisə nəticəsində öldürülmüş şəxslərin şəkilləri, şamlar və Je Suis Charlie şuarı ilə bir necə saat öz dəstəklərini ifadə etdilər. Monreal şəhərində isə −21 °C dərəcə soyuğun olmasına rəğmən, 1.000 civarında şəxs Fransa konsulluğunun qarşısında Azadlıq ! və Chalie ! şüuarları ilə toplandı.
Beynəlxalq münasibət
🇦🇿 - Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev Fransalı həmkarı Fransua Ollanda baş vermiş terror aktı ilə bağlı başsağlı verib və yaşanmış hadisəni qınayıb. Göndərilən məktubda deyilir: ''Hörmətli cənab Prezident, Parisdə törədilmiş amansız terror aktı nəticəsində insanların həlak olması və yaralanması xəbəri bizi sarsıtdı. Bu dəhşətli hadisədən son dərəcə hiddətlənir, terrorizmin bütün təzahürlərinə qarşı qətiyyətlə mübarizə aparılmasını hər cür dəstəkləyirik. Baş vermiş faciə ilə əlaqədar Sizə, həlak olanların ailələrinə və yaxınlarına, bütün Fransa xalqına öz adımdan və Azərbaycan xalqı adından dərin hüznlə başsağlığı verir, yaralananların tezliklə sağalmasını arzulayıram. İlham Əliyev Azərbaycan Respublikasının Prezidenti. Bakı, 7 yanvar 2015-ci il.''
🇺🇸 - Ağ evdən edilən açıqlama ilə baş vermiş silahlı instident pisləndi. Barak Obamanın yaydığı bəyanatda deyilir: ''Fransa ABŞ-nin ən qədim mütəffiqlərindən biridir və biz dünyamızı təhdid edən terror olaylarına qarşı hər zaman çiyin-çiyinə mübarizə aparmışıq. Zaman bizim birlikdə bizim üçün bəşəri xarakter daşıyan dəyərlərin qorunması və müdafiə olunmasıdır. Fransanın mərkəzi Paris kimi böyük bir şəhərdə belə bir dəhşətli olayın yaşanması qatillərin simasını bir daha ortaya qoyur. ''
🇦🇺 - Avstraliyanın Baş Naziri Toni Abot yaydığı bəyanatda deyilir: ''Hökümətimiz Paris şəhərində yaşanan dəhşətli olayı qınayır. Bütün Avstraliyalıların düşüncələri bu gecə bu hadisədən həyatlarının itirmiş cəsur insanların ailələrinin yanındadır. Söz azadlığı cəmiyyət üçün əvəz olunmaz bir təməl daşıdır. ''
İki dəfə doğulmuş
İki dəfə doğulmuş - yazıçı Marqaret Mazzantininin 2008-ci ildə nəşr olunmuş, 2009-cu ildə isə Kampello mükafatına layiq görülmüş romanıdır.
Məzmunu
Cemmanın şair olan boşnak dostu Qoyko onu Sarayevoya dəvət edir. Bu zaman Cemmanın Sarayevo ilə bağlı xatirələri yadına düşür, şəhərin XIV Qış Olimpiya Oyunlarını qəbul etməsi, 1984-cü ildə bu şəhərə olan səfəri, Qoyko ilə tanış olması, kasıb fotoqraf Diyeqo ilə tanış olması, onların İtaliyaya qayıtmaları və evlənmələri; bundan sonra başlayan ağrıverici hadisələr, Yuqoslaviyada müharibənin başlaması, anasının ölümü və mühasirə dövründə Sarayevoya qayıtmasını xatırlayır. Cemmanın həyat hekayəsi, parlaq xatirə kimi yaddaşında saxladığı bir çox ikinci dərəcəli personajların həyatı ilə əlaqələnir: Qoykonun anası və bacısı Mirna və Elena, Cemma və Diyeqonun övladı olması üçün öz orqanlarını kirayə verməyə razılaşan musiqiçi Aska və Cemmanın atası.
Ekranizasiyası
2012-ci ildə roman əsasında rejissor Sercio Kastellitto tərəfindən eyni adlı film çəkilmişdir. Filmdə Cemma və Diyeqo rollarını müvafiq olaraq Penelopa Kruz və Emil Hirş canlandırmışlar.
Toni Morrison
Toni Morrison (doğum adı — Xloya Ardeliya Uofford, ; ) — ABŞ yazıçısı, Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatı (1993), Azadlıq Prezident medalının sahibi.
Melanin
Melanin — bir çox orqanizmlərdə rast gəlinən piqment - rəng verən zülal. İnsanda da rast gəlinir. Dəriyə, saçlara, gözə, mərkəzi sinir sisteminin müəyyən hissələrinə tünd rəng verir. Melanin əmələ gətirən hüceyrələrə melanosit deyilir. İnsan dərisində bu piqmentin olması, qoruma xarakteri daşıyır. Melanin əlavə günəş şüalarını udaraq dəri və gözlərimizi günəş şüalarının zərərli təsirindən qoruyur. Günəş şüalarına çox məruz qaldıqda dəridə melanin artır.Tünd dərili şəxslərdə açıq dəri rənginə sahib şəxslərə nisbətən daha çox rast gəlinir. Melanin çatışmazliğı olan şəxslərin dəriləri çox ağ, gözləri qırmızı olur. Bu hal albinizm adlanır. Məlumdur ki, canlıların gözlərinin rəngi müxtəlifdir. Bu rəngi təmin edən də piqmentlərdir. “Melanin” gözə rəng verən piqment maddələrdən biridir. Saçınıza və dərinizə rəngini verən maddə də melanindir. Ancaq melaninin vəzifəsi təkcə rəng vermək deyil. Tədqiqatçılar gözdə olan melanin maddəsinin həm gözün zərərli şüalardan qoruduğunu, həm də görmə qabiliyyətini gücləndirdiyini müəyyən ediblər. Təbiətdə işığın səbəb olduğu zərərli təsirlərə qarşı ən təbii qoruyucu olan melanin maddəsi, xüsusilə, yüksək enerjili işıqları zəif enerjili işıqdan daha güclü şəkildə udur. Yəni mavidən çox ultrabənövşəyi şüaları, yaşıldan çox mavini udur. Bu yolla melanin gözün linzasını zərərli bənövşəyi və ultrabənövşəyi şüalardan qoruyur. Retinanın toxumasına zərər verən rəngləri müəyyən nisbətlərdə süzgəcdən keçirərək retinanın ən ideal səviyyədə qorunmasını təmin edir. Beləcə, sarı nöqtə xəstəliyi riskini azaldır. Göz melanini az olan insanlarda bu xəstəlik daha sıx müşahidə olunur.
Toni Morrison
Həyatı
Amerikan yazıçısı Toni Morrison Nobel mükafatı alan ilk qara dərili qadındır. Əsl adı və soyadı Kloi Entoni Uofforddur. Ohayo ştatında, zavod fəhləsi ailəsində doğulmuşdur. Ədəbiyyata kiçik yaşlarından maraq göstərmişdi. Sevimli yazıçıları Ceyn Ostin və Lev Tolstoy olmuşdu. Atasının amerikan zəncilərinin həyat haqqında danışdığı əhvalatlar da onda yazmağa maraq oyandırmışdı.
Toni Morrison Hovard və Kornuell universitetlərini ingilis filologiyası üzrə müvafiq olaraq bakalavr və magistr dərəcəsi ilə bitirmişdi. Magistr dissertasiyası Uilyam Folkner və Virciniya Vulfun əsərlərindəki intihar hadisələrinə həsr olunmuşdu. Pedaqoji sahəni seçən Morrison Cənubi Texas, sonra isə Hovard universitetlərində ingilis dili müəllimi kimi çalışmışdı. 1957-ci ildə o, yamaykalı memar Hubert Morrisona ərə getmişdi. Yeddi il sonra ayrılsalar da Toni keçmiş ərinin soyadını saxlamış və bu soyadla məşhurlaşmışdı.
Melanin
Gözdəki melaninin 25%-i 50 yaşdan sonra itir. Melanin gözü qorumaqda çox əhəmiyyətli vəzifəyə sahibdir. Göründüyü kimi, melanin maddəsinin hər bir vəzifəsi bizə bu maddədəki xüsusi yaradılışı göstərir. Bu mükəmməl maddənin necə ortaya çıxdığı sualına veriləcək cavab, şübhəsiz ki, belə qüsursuz quruluşa sahib olan çoxfunksiyalı maddənin təsadüfən yaranmasının qeyri-mümkün olmasıdır. Melanin maddəsi kainatdakı hər şey kimi Allah tərəfindən xüsusi yaradılmış faydalı maddədir.
Toni Morrison
Həyatı
Yeniyetmə ikən yazdığı ilk hekayə mavi gözlərinin olmasını arzulayan zənci qız haqqında idi. Məşhur kitab nəşriyyatında — "Rendom Haus"da çalışdığı 1967-ci ildə Toni bu hekayənin ideyası əsasında "Ən mavi gözlər" romanını yazmışdı. Nəşriyyatda o, daha çox afroamerikan mənşəli müəlliflərin kitablarının çapa hazırlanması ilə məşğul olurdu. Məhəmməd Əli, Endrü Yanq, Ancela Devis kimi məşhur qaradərililərin əsərləri Toninin redaktəsi ilə çap edilmişdi.
Melanin
Melanin qara rəngli piqmentdir,dəridə,tüklərdə,gözdə,beyin qişalarında,sinir qanqlionlarında və liflərində və s. olur.Melanositlərdə tirozinaza fermentinin təsirindən tirozin dioksifenilalaninə (DOFA) çevrilir,o isə polimerləşərək melanin piqmentini əmələ gətirir.Melanini udan yerli makrofaqlara melanofaqlar deyilir.Melanogenez sinir sistemi,endokrin sistem və ultrabənövşəyi şüalarla idarə olunur.Melanin mübadiləsinin pozulması onun miqdarının çoxalması və yaxud da azalması və melaninin olmaması ilə xarakterizə edilir.Melaninin miqdarının patoloji çoxalmasına hipermelanoz,azalmasına və ya olmamasına isə hipomelanoz və ya depiqmentasiya deyilir.Bunların hər ikisi yayılmış və ya yerli,qazanılmış və ya anadangəlmə ola bilir.
Toni Morrison
Həyatı
Süjetinin gözlənilməzliyi ilə seçilən "Ən mavi gözlər" 1970-ci ildə işıq üzü gördü və böyük oxucu rəğbəti qazandı. Müəllifin müxtəlif əxlaqi meyarlarla yaşayan zənci qadınlarının həyatından bəhs edən "Sula" romanı (1972) da bestsellerə çevrildi və növbəti ilin milli kitab mükafatını aldı. "Solomonun nəğməsi" (1977) romanının taleyi isə daha uğurlu oldu. Morrison bu romanda köləlikdən xilas olan və öz köklərini axtaran zəncinin həyat hekayəsini təsvir etmişdi. Kitab Milli ədəbiyyat tənqidçiləri cəmiyyətinin, habelə Amerika Ədəbiyyat və İncəsənət Akademiyasının mükafatına layiq görüldü. Bir neçə il ərzində gənc zənci qadın heç kimin tanımadığı nəşriyyat işçisindən Amerikanın populyar yazıçısına çevrilmişdi. Bu, həqiqətən də, ciddi uğur idi.
Həm də ədəbi sahədə qazanılan uğur müəllifin ictimai statusuna da təsirsiz ötüşməmişdi. 1984-cü ildə Toni Morrison artıq Nyu-York ştatındakı Albert Şveytser universitetinə professor kürsüsünə dəvət olunmuşdu.
Melanin
Yayılmış qazanılmış hipermelanoza misal olaraq Addison xəstəliyini göstərmək olar.Böyrəküstü vəzin beyin maddəsinin şişləri,vərəmi və s. xəstəlikləri zamanı katexolaminlərin sintezi pozulur və qanda onların miqdarı kəskin şəkildə azalır.Çoxlu miqdarda adreno-kortikotrop hormon ifraz olunur,nəticədə isə yalnız melanin sintezi sürətlənir.Çünki DOFA-dan katexolaminlər deyil,yalnız melanin əmələ gəlir.
Yayılmış anadangəlmə hipermelanoza nadir irsi xəstəlik olan piqmentli kserodermiya xəstəliyində rast gəlinir.
Toni Morrison
Həyatı
Öz növbəsində "Nyu-York tayms" qəzetinin 2006-cı ilin mayında son 25 ilin ən gözəl amerikan romanı adlandırdığı bu əsərin motivləri əsasında Ofra Uinfri və Denni Qlover eyni adlı bədii film çəkmişdilər. Zənci qadın Marqaret Qarnerin acı taleyi musiqiçiləri də laqeyd buraxmamışdı. Müəllifin özünün librettosu əsasında Riçard Danielpur "Marqaret Qarner" operasını bəstələmişdi.
Toni Morrison "Caz" (1992), "Cənnət" (1998) romanlarının, uşaqlar üçün yazılmış "Böyük qutu" (2000) və "Yaxşı adamların kitabı" (2002) kimi hekayə və nağıl məcmuələrinin də müəllifidir. 1992-ci ildə Harvard universitetində oxuduğu mühazirələr əsasında Amerika cəmiyyətinin köklü problemlərinə toxunan "Qaranlıqda oyun. Ağlıq və ədəbi təxəyyül" esselər kitabını çap etdirmişdir.
Melanin
Yayılmış anadangəlmə hipomelanoz və ya albinizm xəstəliyi tirozinaza fermentinin orqanizmdə tam və ya hissəvi şəkildə irsi çatışmazlığı nəticəsində baş verir.Bu zaman dərinin bazal qatında melanositlər olur,lakin onlarda melanin piqmenti sintez olunmur.
Toni Morrison
Həyatı
1993-cü ildə Toni Morrison "əyani təsir gücü və poetik mükəmməlliyi ilə səciyyəvi olan romanlarında amerikan reallığının mahiyyətini göz önündə canlandırdığına görə" Nobel mükafatı laureatı adını almışdı. Amma mükafat bir növ düşərli olmamışdı. Stokholmdakı təqdimat mərasimindən az sonra yazıçının Nyu-Yorkun Rokland səmtindəki villası yanıb külə dönmüşdü.
Melanin
Yerli qazanılmış hipermelanoza bəzi xəstəliklər zamanı qoca şəxslərdə yoğun bağırsaqda,Lentiqo xəstəliyi,Dyubrey melanozu,şəkərli diabet və hipofizin adenomaları zamanı dərdiə və s. hallarda rast gəlinir.
Toni Morrison
Həyatı
Hazırda Toni Morrison nüfuzlu Prinston universitetinin professorudur. Amerika Sənət və Ədəbiyyat Akademiyasının, habelə Amerika Humanitar və Dəqiq Elmlər Akademiyasının üzvü olan zənci qadın, Nobel laureatı T. Eliotun fikrincə, XX əsr Amerika ədəbiyyatının simasını dəyişən sənətkarlar sırasına daxildir.
Melanin
Yerli anadan gəlmə hipermelanoza dərinin inkişaf patologiyası hesab edilən nevuslarda rast gəlinir.
Toni Morrison
Həyatı
Toni Morrison qara dərili əhalinin hüquqlarının müdafiəsində və feminizm hərəkatında fəal iştirak edir. ABŞ-də 2008-ci ildə keçirilən prezident seçkilərində Morrison prezidentliyə ilk real qara dərili namizəd Barak Obamanı dəstəkləyəcəyi barəsində əvvəlcədən bəyanatla çıxış etmişdi.