cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyi
Sənədli mənbələr fondu
Sənədli məmbələrin elmi fond şöbəsi 1955-ci ildən fəaliyyət göstərən Muzeyin Elmi arxivi əsasında yaradılmışdır. Arxivə muzeydə aparılan elmi işlərin, arxeoloji ekspedisiyaların materialları, habelə XIX – XX əsrlərə aid sənədlər və fotoşəkillər toplanırdı. 1992-ci ildə Elmi arxiv Sənədli mənbələr fonduna çevrilmişdi. Fondun kolleksiyasının əsasını XIX əsrdən bu günə qədərki dövrü əhatə edən sənədlər, fotoşəkillər, açıqcalar və s. təşkil edir. Bu materiallar mövzulara görə fərqlənir. Belə ki, fondda XIX əsrin ikinci yarısından başlayaraq inkişaf etməkdə olan neft sənayesinin tarixinə, yerli və xarici şirkətlərə aid sənədlər, habelə XX əsrdə Azərbaycan SSR-də neft sənayesinin inkişafına dair maraqlı sənədlər mühafizə olunur. Milli mədəniyyətin inkişafına dair materiallar Sənədli materiallar fondunda xüsusi yer tutur. Buraya görkəmli maarifçilərin, mədəniyyət xadimlərinin, tanınmış ziyalıların, habelə XIX əsrin sonu-XX əsrin əvvəllərində Azərbaycanda fəaliyyət göstərən mədəni-maarif və xeyriyyə cəmiyyətlərinə aid materiallar daxildir. Fondda Muzeyin tarixinə dair sənədlərlə yanaşı, yarandığı ilk gündən Muzeydə çalışan əməkdaşlara məxsus sənəd və fotoşəkillər də xüsusi bölmədə qorunur. thumb|right|H.Z.Tağıyevin qız məktəbinin təntənəli açılış mərasimi.1901-ci il Sənədli məmbələrin elmi fond şöbəsi Azərbaycan Tarixi Muzeyinin elmi arxivi əsasında 1996-cı ildə yaradılmışdır. Fond yaradılmamışdan öncə elmi arxivdə ekspozisiyanın mövzu planları, arxeoloji ekspedisiyaların və muzey əməkdaşlarının gördüyü işlər haqda hesabatları, müxtəlif nəşrlərdən iqtibaslar, təqvimlər və s. sənədlər saxlanılırdı. Elmi arxivin inventar kitabında ilk qeydiyyat 1953-cü il noyabrın 20-nə təsadüf edir. Sənədli mənbələr fondu yarandıqdan sonra isə muzeyin fəaliyyətini əks etdirən rəsmi sənədlər hazırkı arxivə təhvil verilmişdi.
Hazırda fondun kolleksiyasında XIX əsrin əvvəllindən bu günədək olan uzun dövrü əhatə edən müxtəlif səpkili materiallar, o cümlədən, Azərbaycan mədəniyyəti və maarifinin, elm və ədəbiyyatının inkişafını, milli mətbuatının yaranmasını əks etdirən sənədlər və fotoşəkillər mühafizə olunur. Həmin sənədli mənbələr arasında məşhur ictimai xadim və xeyriyyəçi Hacı Zeynalabdin Tağıyevin mənalı ömür yolunu və fəaliyyətini əks etdirən materiallar da çoxluq təşkil edir. Belə ki, bu nüfuzlu şəxsiyyətin simasını üç fotoşəkil albomunda görmək mümkündür. Fondun müvafiq saxlanc yerlərində qorunan Mirzə Fətəli Axundzadə, Həsən bəy Zərdabi, Nəcəf bəy Vəzirov, Rəşid bəy Əfəndiyev, Teymur bəy Bayraməlibəyov və digərlərinin şəxsi kolleksiyaları, "Molla Nəsrəddin" jurnalının və XIX əsrin sonu-XX əsrin əvvəlində nəşr olunan "Əkinçi" qəzetinin, "Həyat", "İrşad", "İqbal" və s. mətbu orqanların nadir nüsxələri, həmin dövrdə fəaliyyət göstərmiş maarif cəmiyyətlərinin, eləcə də onların nəzdində açılmış təhsil müəssisələrinin sənədləri olduqca əhəmiyyətlidir. Fondda saxlanılan və 1877-ci ildə Parisdə fransız dilində nəşr edilən, üzərində tanınmış azərbaycanlı ziyalısı Əbülfət bəy Şahtaxtinskinin şəxsi möhürü olan Quran onun nadir incilərindəndir. Bakı Universitetinin fəaliyyətinə dair müxtəlif sənədlər, Azərbaycan türklərinin orta əsr eposu olan "Kitabi Dədəm Qorqud" dastanının Drezdendə saxlanılan XVI əsr nüsxəsinin faksimile surəti fondun kolleksiyasını zənginləşdirir.
Fondda Azərbaycanda neft sənayesinin, geologiya elminin təşəkkülü və inkişafı ilə bağlı xeyli sənəd də mühafizə olunur. Həmin sənədlərə nümunə olaraq "Pitoyev və Kº Səhmdar Cəmiyyəti", "Benkendorf və Kº Ticarət Evinin neft mədənlərinin təsvirləri. Balaxanı, 1896", "Nobel Qardaşları Neft Hasilatı Cəmiyyətinin (1879–1904) XXV illiyi", "Nobel Qardaşları Neft Hasilatı Cəmiyyətinin (1879–1909) XXX illiyi", cizgi, cədvəl, xəritə və illüstrasiyaları olan "Bakı-Batumi ağ neft kəmərinin I sahəsinin işə salınması", "Azərbaycanın dəniz yataqlarının kompleks işlənməsi", "İliç buxtasının torpaqla örtülməsi", "Şollar su kəmərinin tikintisi", "Petrovsk-Bakı xəttinin (1896–1902) icra cizgiləri" adlı albomları göstərmək olar.
Fondda həmçinin XIX əsrin sonu – XX əsrin əvvəlində burada neft hasilatı ilə məşğul olmuş yerli və xarici şirkətlərin sənədləri, fotoşəkilləri və açıqçaları, M.Abramoviç, D.Qolubyatnikov, İ.Qubkin, L.Qurviç, F.Rüstəmbəyov, Y.Məmmədəliyev S.Vəzirov, Ə.Bağırova, Ə.Əlizadə, Ə.Yaqubov, İ.Hüseynov və başqalarının kolleksiyaları mühafizə olunur. Burada qocaman neftçi Piri Quliyevin 1925-ci ildə Amerika Birləşmiş Ştatlarında təcrübə keçməsi haqda sənəd də xüsusi maraq kəsb edir.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinə dair tarixi dəyər kəsb edən sənədlər də fondun xüsusi kolleksiyasını təşkil edir. Onların arasında müasir Azərbaycan dövlətçiliyinin əsasını qoymuş və "Əqdnamə" adı ilə qələmə alınmış "İstiqlal Bəyannaməsi" diqqəti xüsusilə çəkir. Bu tarixi sənədin fondda saxlanılan fotosurətinə ilk peşəkar azərbaycanlı rəssam Əzim Əzimzadə bəyannamənin qəbul edildiyi 1918-ci ildə bədii tərtibat vermişdir. Bu sənədin azərbaycanlı mühacirlərdən əldə edilmiş və 2014-cü ildə Muzeyə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin təqdimatı ilə təhvil verilmiş oijinal mətninin və fransızcaya tərcüməsinin yazılı nüsxələri də fondda qorunur. Ümumiyyətlə, son illər ərzində fondda Cümhuriyyət xadimlərinə və təhsil almaq məqsədilə xaricə göndərilmiş azərbaycanlı gənclərə aid xeyli sayda material toplanmışdır. 2018-ci ildə isə fondun kolleksiyasına milli hərəkatımızın lideri Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin 1950-ci ildə bu məfkurənin gənc nümayəndəsi Süleyman Mehmet Təkinərlə yazışmalarını özündə əks etdirən məktublar təhvil verilmişdi.
Fondun müvafiq kolleksiyalarında elmin ayrı-ayrı sahələrində çalışmış Azərbaycan Elmlər Akademiyasının bir çox həqiqi və müxbir üzvlərinin maraqlı materialları da özünəməxsus yer tutur. Təbabət sahəsində böyük uğurlar qazanmış alimlərin – Yakov Gindesin, Fyodr İlyinin, Bahadır Qayıbovun, Mustafa Hacıqasımovun, Azərbaycan EA-nın ilk prezidenti Mirəsədulla Mirqasımovun və azərbaycanlı qadınlar arasında ilk göz həkimi olan Sona Vəlixanlının materialları xüsusilə maraqlıdır. İlk azərbaycanlı topoqraf general İbrahim ağa Vəkilovun kolleksiyasında isə o dövrün unikal xəritələri, etnoqrafik fotoşəkillər də nadir eksponatlar yer almışdır.
Fondda Birinci və İkinci Dünya müharibəsi dövrlərində Azərbaycanın ön və arxa cəbhələrində fəallığına dair saysız-hesabsız materiallar da qorunub saxlanılır. İkinci Dünya müharibəsi zamanı Berlinə qədər gedib çıxmış və Brandenburq qapısının üzərinə qələbə bayrağını sancmış 416-cı Taqanroq milli diviziyasına aid materialları xüsusilə qeyd etmək olar.
2014-cü ildə fondun nəzdində yaradılmış "Xəritələr sektoru"na muzeyin ayrı-ayrı fondlarında və kitabxanasında saxlanılan, əksəriyyəti nadir olan xəritələr təhvil verilmişdir. Hazırda Fondun kolleksiyasında 19 222 saxlanma vahidi mühafizə olunur. Sənədli mənbələr fondunun bir çox kolleksiya nümunələrindən kataloq və kitab-albomların hazırlanmasında mənbə qismində istifadə edilmişdir.
Fonda Roza Pisarevskaya (1955–1965), Osman Əfəndiyev (1965–1970), Svetlana Medvedeva (1970–2008) və Mehriban Əliyeva (2008–2019) rəhbərlik etmişdi. Hazırda fondun müdiri Esmira Rəhimovadır.
Hədiyyələr və Xatirə əşyaları fondu
Hədiyyələr və xatirə əşyaları fondu 1955-ci ildə yaradılan Sovet dövrü, 1992-ci ildən isə Ən yeni tarix fondu adlanan fondlar əsasında 2009-cu ildə təşkil olunmuşdur. 1955-ci ildə fond yaranarkən onun eksponatları əsasən Azərbaycan Dövlət Xalq Maarifi Muzeyindən, Ü.Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasın, V.İ.Lenin adına Muzeyin Bakı filialından, Azərbaycanın xarici ölkələrlə mədəni əlaqələr cəmiyyətindən, Azərbaycan SSR Yazıçılar İttifaqından, və başqa təşkilatlardan Muzeyə verilmiş 210 ədəd materialdan ibarət idi. Hazırda fondda 5665-dən artıq eksponat vardır. Təqribən 1000 eksponat respublikaya və bilavasitə Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyinə xarici ölkələrin nümayəndələri tərəfindən verilmiş hədiyyələrdir. thumb|Nəriman Nərimanova məxsus yazı ləvazimatı Fondun kolleksiyasına neft sahibkarı, xeyriyyəçi Hacı Zeynal Abdin Tağıyevin, şair və yazıçılardan Hüseyn Cavid, Səməd Vurğun, Rəsul Rza, alimlərdən Mirəsədulla Mirqasımov, Yusif Məmmədəliyev, Ələşrəf Əlizadə, Həsən Abdullayev, Fəraməz Maqsudov, İsmayıl Hüseynov bəstəkarlardan Müslüm Maqomayev, Zülfüqar Hacıbəyov, Fikrət Əmirov, Qara Qarayev, bəstəkar-dirijor Niyazinin, aktyorlardan Hüseynqulu Sarabski, Ələsgər Ələkbərov, Mərziyyə Davudova, Əli Qurbanov, Leyla Bədirbəyli, Ağasadıq Gəraybəyli, Hökümə Qurbanova, Murad Yegizarov, Fuad Poladov, Sosialist Əməyi və Sovet İttifaqı Qəhrəmanları Sabit Orucov, Süleyman Vəzirov, İsrafil Məmmədov, Həzi Aslanov, Mehdi Hüseynzadə, Ziya Bünyadov, AXC-nin hərbi naziri Səmədağa Mehmandarov, Dövlət Nəzarət naziri Nəriman Nərimanbəyli, Azərbaycan Milli Demokratik hərəkatının liderlərindən biri, Müstəqil Azərbaycan Respublikasının sabiq prezidenti Əbülfəz Elçibəy və başqalarına məxsus xatirə əşyaları aiddir. Fondda eksponatların təsviri, tematik izahlı kartların, nisbətən daha maraqlı və nadir eksponatlara elmi pasportların tərtibi, eksponatların elektron pasportlaşdırılması, kataloqların hazırlanması, yaradıcı təşkilatlara və ayrı-ayrı şəxslərə köməklik göstərilməsi üzrə iş aparılır, konservasiya və bərpa üçün, Muzeydə təşkil olunan sərgilər üçün materiallar seçilir. Fondun materialları əsasında "Dost ellərin hədiyyələri" sərgisi təşkil edilmiş və eyni adda kataloq nəşr olunmuşdur."Maestro Niyazi", "Elmin qızıl fondu", "Azərbaycan bayraqları", "Azərbaycan generalları", "Əziz Əliyev", "Bakının teatr həyatı", "Azərbaycanin neft salnaməsi" kataloqlarının hazırlanmasında da fondun materiallarından geniş istifadə edilmişdir.
Fonda rəhbərlik etmişlər. Ağa Rəhimov (1955), Əsgər Abdullayev (1955–1957), Tofiq Dadaşov (1957–1958), Rövşanə Haşımova (1958–1961), Mira Əliyarova (1961–1964), Zümrüd Quliyeva (1964–1970), Rəna Səfərova (1970-ci ildən).
Təsviri Materiallar fondu
1925-ci ildə Muzeydə İncəsənət şöbəsi fəaliyyətə başladı. Növbəti ildə Muzeydə rəsm qalereyası və 675 əsərdən ibarət Şərq incəsənəti ekspozisiyası açıldı. Muzeyin təsviri incəsənət kolleksiyasının əsasını Azərbaycanda toplama işi və bolşevik hökumətinin "müsadirə kampaniyası" nəticəsində toplanan, habelə Moskva və Leninqrad (Sankt-Peterburq) şəhərlərindən gətirilən rəsm əsərləri təşkil etdi. 1928-ci ilin may ayına olan məlumata əsasən İncəsənət şöbəsində 715 ədəd Şərq, 879 ədəd Qərb incəsənətinə aid eksponat toplanmışdır. 1928-ci ildə şöbənin rəhbəri V. M. Zummer təyin olunmuşdur.1934-cü ildə Azərbaycan Dövlət İncəsənət Muzeyinin yaradılması ilə əlaqədar Tarix Muzeyinin İncəsənət şöbəsində olan materialların çox hissəsi yeni muzeyə təhvil verildi və şöbə faktiki olaraq ləğv edildi. Tarix Muzeyinin ayrı-ayrı fondlarında, şöbələrdə pərakəndə vəziyyətdə olan rəsm əsərləri 2002-ci ildə təşkil olunan İllüstrasiya və təsviri incəsənət fonduna (2009-cu ildən Təsviri materiallar fondu) toplanmağa başladı. Hal-hazırda fondda Azərbaycan, Avropa, Rusiyanın tanınmış rəssamlarının 800-dən artıq əsərləri mühafizə olunur. Onların içərisində yağlı və sulu boya ilə kətan, taxta, karton və kağız üzərində, həmçinin qrafika, litoqrafiya, intarsiya, inkrustasiya, mozaika və s. üsullarla işlənmiş sənət əsərləri var. Bu gün muzeydə fəaliyyət göstərən "Təsviri materiallar" fondu həmin əsərlərlə yanaşı toplama və sifariş yolu ilə əsasən, tarixə aid bədii rəsm əsərləri, heykəllər və digər sənət incilərini əhatə edir. Bu əsərlər muzeyin daimi ekspozisiyasında və təşkil etdiyi sərgilərdə nümayiş olunur.
2012-ci ildə fondun materialları əsasında muzeydə "Azərbaycan rəssamlarının əsərləri muzey kolleksiyasında" sərgisi təşkil olunmuşdur. 2002–2019-cu ilə kimi Təsviri materiallar fondunun müdiri tarix üzrə fəlsəfə doktoru Rasim Sultanov, 2019-cu ildən fondun müdiri memarlıq üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Nardanə Yusifovadır.
Köməkçi tarixi fənn materialları fondu
1998-ci ildə vahid Numizmatika fondunun iki hissəyə ayrılması nəticəsində Məskukət və Qeyri-məskukət fondları təşkil edildi. Numizmatika fondunda saxlanılan döş nişanları, təltiflər, markalar, kağız pullar, möhürlər, şəxsi əşyalar və s. Qeyri-məskukət fonduna təhvil verildi. 2009-cu ildə onun əsasında Faleristika, qliptika və bonistika, 2012-ci ildə isə əhatə etdiyi kolleksiyanın məzmunu nəzərə alınaraq "Köməkçi tarixi fənn materialları" fondu adlandırıldı. Hazırda fondun kolleksiyası 32 minədək say vahidi təşkil edir. Fondun faleristika kolleksiyası stolüstü, donativ, xatirə medalları, ordenlər, döş nişanları, cetonlar və digər fərqlənmə nişanlarından ibarətdir. Orta əsr sülalələrinin hakimlərinə, XIX əsrə aid möhürlər, o jümlədən, poçt və dəmiryol möhürləri, Rusiya və xarici ölkə möhürləri qliptika kolleksiyasını təşkil edir. Qiymətli kağızlar, eləcə də Azərbaycanın, Qərb və Şərq dövlətlərinin pul nişanları bonistika, kolleksiyasında Azərbayjan və xarici dövlətlərin markaları isə filateliya kolleksiyasına daxildir. Fondun şəxsi təltiflər kolleksiyasında görkəmli alim, həkim, mədəniyyət və injəsənət xadimləri, neft sənayesi işçiləri, millət vəkilləri, fəhlələr və başqa ixtisas sahiblərinin orden, medal və fərqlənmə nişanları qorunur.
— "Qliptika" bölməsində 360 ədəd;
— "Faleristika" bölməsində 2235 ədəd;
— "Bonistika" bölməsində 12 375 ədəd;
— "Filateliya" bölməsində 17 000-dən artıq ədəd;
— "Şəxsi təltiflər" bölməsində 1016 ədəd.
Fonda 1998-ci ildən tarix üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Sənubər Qasımova rəhbərlik edir.
Xüsusi fond
1957-ci ildə Azərbaycan Tarixi Muzeyində Qiymətli metallar fondu təşkil olundu. Buraya muzeyin digər fondlarında saxlanılan, sonralar isə arxeoloji qazıntılar, həmçinin təsadüfi tapıntılar nəticəsində və əhalidən satınalma yolu ilə alınan qiymətli metallardan hazırlanan eksponatlar daxil edilmişdi. 2009-cu ildən fond Xüsusi fond adlandırılmışdı. Hazırda burada 1690 eksponat saxlanılır. Onlardan 585 ədəd gümüş, 342 ədəd qızıl, 763 ədəd numizmatik kolleksiyaya aiddir. Fond materiallarının əsas hissəsini arxeoloji eksponatlar, qadın və kişi zinət əşyaları, tanınmış şəxsiyyətlərə məxsus əşyalar, müxtəlif məişət əşyaları (mücrülər, vazlar, stəkanaltılar və s.) və numizmatik materiallar təşkil edir. thumb|right|Azıxantropun alt çənəsi Muzeyin ən qədim və qiymətli eksponatlarından biri olan azıxantropun çənəsinin fraqmenti məhz bu fondda qorunub saxlanılır. Şəki rayonunun Küdürlü kəndində tapılan m.ö. XVIII-XVII əsrlərə aid döymə üsulu ilə hazırlanmış qızıl qadın bəzəkləri fondun ən qədim zinət əşyalarındandır. 2004-cü ildə Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı əsasında muzeyə hədiyyə edilən Azərbaycanın ilk təbii qızıl nümunəsi də bu fonda təhvil verilmişdir. Xüsusi fondun materialları çoxsaylı respublika və beynəlxalq sərgilərdə nümayiş etdirilmiş, bu materiallar əsasında məqalələr, bukletlər dərc olunmuş, konfrans və simpoziumlarda çıxışlar edilmişdir. Beynəlxalq sərgilər: "Sovet İttifaqı Qəhrəmanı Mehdi Hüseynzadənin 90 illiyi" 29 dekabr 2008-ci il, "Muğam aləmi"-2009. Beynəlxalq muğam festivalı ilə əlaqədar Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyində açılan sərgi-17.03.2009-cu il, "Bakı İslam mədəniyyətinin paytaxtıdır" 6 noyabr 2009-cu il. Muzeyə yeni alınan, bərpa və konservasiya olunan materiallar-28 yanvar 2010-cu il, "Azərbaycanın qədim mədəniyyət ocağı-Qarabağ" 3 iyun 2010-cu il, "Muzeyin inciləri" 13 oktyabr 2010-cu il, "Eksponatların ikinci həyatı" 23 dekabr 2011-ci il, "Arşın mal alan-100" 20 fevral 2013-cü il, "Azərbaycan Möcüzəli odlar yurdu" Praqa şəhəri.
Fondun eksponatları əsasında aşağıdakı kitab-albom və kataloq dərc edilmişdir: Асланов Г.М., Голубкина Т.И., Садыхзаде Ш.Г. "Каталог золoтых и серебряных предметов из археологических раскопок Азербайджана", Баку: АН Азерб.ССР, 1966; "Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyi kolleksiyasının inciləri" kataloqunun (2010), Rüstəmbəyova A.M. "Azərbaycanın arxeoloji gümüş və qızıl əşyaları", 2013. "Müsəlman Şərqinin qızıl sikkələri" (2020) elmi kataloqlar.
Fonda müxtəlif illərdə Nina Şahramanova (1955–1956), Püstəxanım Əzizbəyova (1956–1967), Maya Atakişiyeva (1967–1995), Ətiqə İzmaylova (1995–2005) etmişdilər. 2009-cu ildən fonda t.ü.f.d., dosent Afət Rüstəmbəyova rəhbərlik edir.
Foto-neqativ materiallar fondu
Azərbaycan Tarixi Muzeyi yarandığı ildə onun nəzdində foto arxiv fəaliyyət göstərməyə başlamışdır. II Dünya müharibəsinə qədər arxivdə təxminən 4000 ədəd fotolent, fotoşəkil və neqativlər mövcüd idi.thumb|Laçın rayonunu əks etdirən fotoşəklin neqativi.1972-сi il. 1941–1944-cü illərdə fotoarxivə məsul işçi olmadığından dəqiq qeydiyyat aparılmır, fotoşəkillərin və neqativlərin xeyli hissəsi muzey fondlarındakı albomlarda, kitabxanada saxlanılırdı.
Muzeyin Foto-neqativ materiallar fondu 1955-ci ildə yarandı. Hal-hazırda fondda 20000-dən artıq neqativ, o cümlədən, 8000-ə yaxın yaxın şüşə neqativ, 5000-dən artıq fotolent, 2000-ə yaxın rəngli slayd, 7 ədəd videokaset, 7 ədəd CD saxlanılır. Bu foto-neqativlərin bir hissəsi muzey tərəfindən satın alınıb, digəri isə muzey əməkdaşları tərəfindən ayrı-ayrı şəxslərdən, idarə və təşkilatlardan toplanılıb. Fondda görkəmli şəxsiyyətlərin fotoşəkillərinin, sənədlərin, müxtəlif şəhər və kəndlərin görüntülərinin, eləcə də muzeyin fondlarında saxlanılan və ekspozisiyasında nümayiş olunan materialların foto-neqativləri mühafizə edilir. Foto neqativ materiallar fonduna Ağayeva Dünya (1955–1959), Sübhi xanım Ağarəhim qızı (1959–1966), Zahirə İbrahimova (1966–1969), Tatyana Nəsirova (1969–1976), Zahirə Məlik-Aslanova (1976–1982), Validə İslamova (1982–1984), Səlminaz Zeynalova (1984–1998), Solmaz Hüseynova (2003–2019) rəhbərlik etmişlər. Hazırda fondun müdiri Afət Kərimovadır.
Köməkçi materiallar fondu
Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyinin Köməkçi materiallar fondu 1979-cu ilin yanvar ayında yaradılıb. Fondda Azərbaycan tarixinin müxtəlif dövrlərini özündə əks etdirən materiallar mühafizə olunur. Fondun tərkibi əsasən fotoşəkillərdən, qəzet materiallarından və sənədlərdən ibarətdir. Fondun materialları arasında XX əsrdə mədəniyyət və incəsənət, iqtisadiyyat və kənd təsərrüfatı, Birinci və İkinci Dünya Müharibələri, müasir dövrə də aid sənədlərin surətləri qorunur. Hazırda fondda 7189 saxlanma vahidi mühafizə olunur. Buradakı materialların əksəriyyəti orjinal olmasa da, hər birinin xüsusi tarixi əhəmiyyəti vardır. Fonda vaxtilə S.Cahangirova, R.Sultanov, S.Axundova rəhbərlik edib. Hal-hazırda fond mühafizi Mehriban Mehdiyevadır.
Kitabxana
Kitabxana 1920-ci ildən Azərbaycan Tarixi Muzeyinin nəzdində fəaliyyət göstərir. Muzeyi təşkil edən şəxslər yeni yaranan kitabxanaya Azərbaycan tarixinə aid ədəbiyyat əldə etmək üçün ziyalılara müraciət etmişlər. Kitabxanaya ilk daxil olan əsərlər numizmatika və epiqrafikaya aid kitablar olmuşdur. Kitabxananın nəzdində oxu zalı da fəaliyyət göstərirdi. Kitabxana fondunu zənginləşdirən mənbələrdən biri də şəxsi kolleksiyalardan toplanan, satın alınan və bağışlanan, Sankt-Peterburqda, Moskvada, Azərbaycan tarixinə aid toplanan kitab, jurnal və qəzetlər idi. İldən-ilə artan kitabxananın fondu 1936-cı ildə 4700 ədəd təşkil edirdisə, 1943-cü ildə onun sayı 30 minə çatdı. Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyinin kitabxanasının yaranmasında və zənginləşməsində Y. Paxomov, İ. Cəfərzadə, M. Salamov, S. Qazıyev, V. Leviatov, M. Qazıyev, Z. Yampolskiy, Z. Bünyadov kimi alimlərin böyük rolu olmuşdur. Hazırda kitabxana fondunun ümumi həcmi 84534 nüsxə, onlardan 59832 ədəd kitab, 12000 jurnal və 12702 ədəd digər material təşkil edir. Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyinin kitabxanası Respublikanın zəngin kitabxanalarından sayılır. Hal-hazırda kitabxananın müdiri İradə Qasımovadır.
Bərpa Laboratoriyası
Muzey eksponatlarının bərpası Azərbaycan Tarixi Muzeyinin yarandığı vaxtdan həyata keçirilirdi. İlk əvvəl bərpa və konservasiya işləri əsasən arxeloji tapıntılar üzərində aparılırdı. Lakin muzeyin kolleksiyası müxtəlif eksponatlarla zənginləşdikcə, digər sahələr üzrə ixtisaslaşmış bərpaçı-mütəxəssislərin cəlb olunmasına zərurət yaranırdı. Laboratoriya əməkdaşlarının əksəriyyəti çoxillik bərpaçılıq təcrübəsinə və təhsilə malikdirlər. Hal-hazırda laboratoriyanın metal, keramika, ağac, tekstil (xalça və tikmə), boyakarlıq və qrafika üzrə ixtisaslaşmış 13 əməkdaşı var. Peşə səviyyələrini artırmaq üçün laboratoriya əməkdaşları mütəmadi olaraq bərpa və konservasiya məsələlərinə aid müxtəlif yeni nəşrlərə müraciət edir, qabaqcıl üsulları öz işlərində tətbiq edirlər. Laboratoriyanın fəaliyyəti 2010-cu ildə Muzeydə keçirilmiş "Muzey eksponatlarının ikinci həyatı" adlı sərgidə təqdim olunmuşdur.
Qəhrəmanlar parkı
Qəhrəmanlar parkı — Horadiz şəhərində park.
Tarixi
Park 2014-cü ildə salınıb.
Görünüşü
Parkın daxilində daşdan lövhə vardır. Bu Lövhədə Füzuli rayonu şəhidləri və altı Füzuli rayonu Milli Qəhrəmanın adı vardır. Park şam ağacları ilə örtülüdür.
Milli Qəhrəmanlar
Parkda altı Füzuli rayonu Milli Qəhrəmanlarının adları vardır. Bunlar, Pəhlivan Fərzəliyev, Rasim İbrahimov, Bəşir Kərimov, Seymur Məmmədov, Faiq Rəfiyev və Elxan Zülfüqarovdur.
Ədləs
Ədləs — Əlcəzairin cənub-şərq hissəsində, Tamanrasset vilayətində kiçik şəhər və kommuna. Təzruk dairəsinə daxildir.
Coğrafi mövqe
Şəhər vilayətin mərkəzi hissəsinin cənub-şərqində, Böyük Səhranın mərkəzi hissələrində, Əhəqqar Milli Parkında, paytaxt Əlcəzairdən təxminən 1450 kilometr cənub-cənub-şərqdə yerləşir. Mütləq hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 1391 metrdir.
Ədləs kommunası Fəqarət-əz-Zua, İn-Amgel, Tamanrasset, Təzruq kommunaları, həmçinin İllizi vilayətinin ərazisi ilə həmsərhəddir. Sahəsi 54,125 km2-dir.
İqlim
Şəhərin iqlimi quraq isti kimi xarakterizə olunur. İl ərzində yağıntı demək olar ki, yoxdur (orta illik miqdarı – 38 mm). Orta illik temperatur 21,1 °C-dir. Ən soyuq ayın (yanvar) orta temperaturu 10,8°C, ən isti ayın (iyul) isə 29,2°C-dir. .
Qrims
Kleyr Eliz Bouçer — kanadalı müğənni, bəstəkar, albom istehsalçısı və video klip rejissoru.
Həyatı
Bouçer Britaniya Kolumbiyasının Vankuver şəhərində anadan oldu və böyüdü. O əslən ukraniyalı və italyandır. Roma-Katolik məktəbində təhsil aldı. 2006-cı ildə MakQil Universitetində təhsil almaq üçün Monreala köçdü, amma 2011-ci ilin əvvəlində təhsilini bitirməmiş universitetdən ayrıldı.
Piridoksin
Funksiyaları
Hər şeydən əvvəl, zülal mübadiləsində təxminən 60 fermentin koenzimidir. Bu da onun həyati əhəmiyyət kəsb etməsinə səbəb olur. Amin turşularının çevrilməsində, nuklein turşularının sintezində və amin turşularının nazik bağırsaqdan qana sorulmasında iştirak edir. Asetilkolin, GABA, serotonin kimi nörotransmitterlər üçün lazımdır. Bədənə B12-nin sorulmasında müsbət təsir göstərir. Bundan əlavə, maqnezium və sink kimi bir çox mineralın orqanizmdəki funksiyalarına müsbət təsir göstərir. Hemoqlobinin sintezində iştirak edir. Triptofan mübadiləsində iştirak edir. Göründüyü kimi, piridoksin bədənin bir çox vacib reaksiyaları üçün “şərt”dir. Xüsusilə də hormonal tarazlığa və nevroloji struktura vermiş olduğu töhfəsini qiymətləndirməmək olmaz.
Müalicələrdə
1990-cı illərin sonlarında çox məşhurlaşan bir vitamin olan piridoksin bir çox həkimlər tərəfindən bir çox xəstəliklərin müalicəsində, dərman şəklində qida əlavəsi kimi tövsiyə edilmişdir. Ancaq tövsiyə olunan bir çox xəstəliyə və ya problemlərə təsirinin olub-olmadığı klinik səviyyədə sübuta yetirilməmişdir. Piridoksin yüksək miqdarlarda zəhərli olmadığından dozadan artıq istifadə edilərkən böyük problemlər yaratmasa da, bəzi xəstələrdə uzun müddət yüksək dozada istifadə edilən piridoksinin nevroloji pozğunluqlara səbəb olduğu məlumdur. Bunlardan əlavə, piridoksinin bir çox xəstəliyin müalicəsinə töhfə verdiyi danılmaz bir həqiqətdir. Piridoksinin istifadə oluna bilinəcəyi yerlər aşağıdakılardır:
Bunlardan başqa, piridoksinin müsbət təsir göstərdiyi bir çox müalicə də mövcuddur.
Krevo qalası
Kreva qalası — Litva knyazlarının (Qediminas və Alqirdas) Belarusiyanın Kreva kəndində istehkam tipli iqamətgahlarının qalıqlarıdır. Kənd dəniz səviyyəsindən 220 m yüksəkdə yerləşir.
Alqirdasın qardaşı Kestutis 1382-ci ildə Kreva qalasında həbs edildi və öldürüldü. Üç il sonra qalada Polşa-Litva Birliyinə doğru ilk addım olan Krevo Birliyi (Krevo aktı) imzalanmışdır. Qala 16-cı əsrin əvvəllərində Krım tatarları tərəfindən darmadağın edildi və uzun müddət boş qaldı. XIX əsrə qədər divarların çoxu dağılmışdı. Qala Rusiya və Alman silahlı qüvvələri arasında cəbhə xəttində dayandığı üçün Birinci Dünya Müharibəsi dağılmış tikiliyə son bir zərbə daha vurdu. Qalanın qalıqları 19-20-ci əsrlərdə, xüsusən 1929-cu ildən Polşa tərəfindən qorunub saxlanılır. Lakin abidə getdikcə daha da dağılır.
Qalereya
link=https://az.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C9%99kil:Kreva_Castle_Panorama.jpg|center|thumb|800x800px|Krevo qalasının bugünkü qalıqları
Kənan Quliyev (güləşçi)
Kənan Quliyev — Azərbaycanı təmsil edən güləşçi.
Karyerası
Kənan Quliyev 2010-cu ildə yeniyetmələr arasında Azərbaycan Çempionatının qalibi oldu.
Kənan Quliyev 2010-cu ildə Sinqapurda baş tutan Yeniyetmələrin I Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Kənan Quliyev qrup mərhələsinin birinci görüşdə Kolumbiya nümayəndəsi Yerzon Hernandez ilə üz-üzə gəldi. Həmin görüşdə Kənan Quliyev rəqibinə qalib gəldi — 2:0 (5:0, 2:1). Növbəti görüşdə isə onun rəqibi Sinqapur nümayəndəsi Kester Çun Yu Lun oldu. Bu görüşdə də Kənan Quliyev rəqibinə qalib gəldi — 2:0 (6:0, 7:0). Qrup mərhələsinin üçüncü görüşündə Kənan Quliyev Avstraliya nümayəndəsi Cayden Lavrense üzərində təmiz qələbə qazandı. Bununla da Kənan Quliyev qrup mərhələsini birinci pillədə başa vurdu və Sinqapur Olimpiadasının final görüşnə vəsiqə qazandı. Həlledici görüşdə onun rəqibi Yaponiya nümayəndəsi Yuhi Tahahaşi oldu. Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan final görüşündə qalib gələn tərəf Yuhi Tahahaşi oldu — 2:0 (4:0, 4:0). Bununla da Kənan Quliyev Yeniyetmələrin I Yay Olimpiya Oyunlarının gümüş medalına sahib oldu.
Espresso
Espresso   — qaynar suda (təqribən 90 dərəcədə) qəhvənin hazırlanma üsullarından biri. Espresso bütün dünyada, xüsusilə də Avropada — İtaliya, İspaniya və Portuqaliyada məşhurdur.
Haqqında
Əksər insanın sevimli içkisi türk qəhvəsinin digər oxşar növü isə qərbdə qəhvə hazırlanmasında tətbiq edilir. Onlar bir az fərqli olaraq qəhvəni bir az daha iri çəkib isti suda saxlayır, ardından isti süzgəc və ya filtrdən keçirərək içirlər. Bu içki espressodur. Hər şeydən əvvəl espressoda önəmli olan üzərindəki köpüyüdür. Bu köpüyə "crema" (krem) deyilir. Krem qəhvənin möhtəşəm aromasının bayıra uçmaması, yox olmaması üçün xidmət edir və qəhvə içilib qurtarana kimi yox olmur. Yaxşı bir krem həm qəhvənin keyfiyyətinə, həm də hazırlayanın bacarığına bağlıdır. Mükəmməl bir espressonun köpüyü qalın, açıq-qəhvəyi rəngdə olur. Buna "pələng dərisi" adı verilir. Mükəmməl espressonun ikinci əlaməti köpüyün dayanıqlığıdır. Bunu yoxlamaq üçün iki kiçik qaşıq şəkəri qəhvənin üzərinə tökün. Şəkər iki saniyə batmadan köpüyün üzərində qalmalıdır. Belə olmasa, aldığınız espressonu dərhal qaytarın və düzgün espresso hazırlanmasını tələb edin.
Hazırlanması
thumb|Espressonun hazırlanması Bir stəkan yaxşı espresso üçün 50 qəhvə çəyirdəyi lazımdır. Bunların "arabica" cinsi çəyirdəklər olması lazımdır. Bu çəyirdiklər üyüdülərək 6.5 qram toz qəhvə əldə olunur. Yəni hər espresso üçün 6.5 qr qəhvə istifadə edilir. Bu qəhvədən keçirməli olduğunuz sadəcə 3 xörək qaşığı sudur. Daha çox su qoysanız, çəyirdəklərin dadı, ləzzəti suya keçir və qəhvənin dadı pozulur. Espressonun kiçik qablarda və çox içilməsinin səbəbi də budur. Duble espresso içəcəksinizsə suyu deyil, qəhvəni çox işlətməlisiz.
Tərkibi
Espresso sürpizlərlə dolu bir qəhvədir. Tərkibində 1200 növ kimyəvi maddə var və 700-800 ədədi aroma verir. Kofeini azdır. “Arabica” çəyirdəklərində yüzdə 50 daha az kofein olur. Tərkibində həmçinin maqnezium, B vitamini, nakin, riboflavin və s. vardır.
Növləri
Klassik ekspressodan başqa eskpressonun aşağıdakı növləri də vardır:
Andre Villaş-Boaş
André Villas-Boas — futbol üzrə  Portuqaliyalı baş məşqçi.
İdman karyerası
Andre Villas-Boas karyerasına hələ 16 yaşında ikən başlamışdır. İngilis Bobbi Robsonun Portonun başında olduğu dövrdə Robson ilə qonşu olan  Boasın o dövr Porto forması geyən Domingos Paciencia haqqındakı analizi Robsonun marağını çəkmiş və özü Portonun müşahidəçi qrupuna alınmışdır. Yaxşı dərəcədə ingiliscə bilməsi səbəbi ilə Sir iRobson ilə yaxşı razılaşan Villas-Boas Robsonun da köməkçi olması ila Şotlandiyaya təhsil almağa getmiş və 17 yaşındaykən UEFA C sertifikatı almışdır. İlk texniki direktorluq təcrübəsini 21 yaşındaykən Birləşmiş Krallıq Virgin Adaları Milli Futbol Komandasının başına keçərək yaşamış, 2003-cü ildə Portoda Jose Mourinhonun assistenti olaraq texniki qrupda iştirak etmişdir. 2003-ci ildən 2009-ci ilə qədər də Porto, Chelsea və Internazionale komandalarında Mourinho ilə birlikdə çalışmışdır. Boas bu üç dövrdə bir UEFA Kuboku, bir UEFA Çempionlar liqası, dörd dəfə də milli liqa çempionluğu yaşamışdır.
"Akademika" dövrü
2009-2010-cu il mövsümü əvvəli Boas öz karyerasında irəliləmə qərarı almış və Portuqaliya Super Liqası komandalarından Academikanın başına Oktyabr 2009da istefa edən Roqerio Qonçalvesin yerinə texniki adam olaraq keçmişdir.Villas-Boasın gəlməsiylə, liqanın son əsnasında galibiyetsiz vəziyyətdə olan Akademika yüksəlişə keçərək mövsümü liqa 10.su olaraq, düşmə xəttinin 10 bal üzərində bitirmişdir. Komanda ayrıca Liqa Kuboku yarı finalına qədər çıxıb, Estadio do Dragão'da Portoya son dəqiqələrdə Mariano Qonzalezden yedikləri qol ilə elenerek əhəmiyyətli bir müvəffəqiyyət göstərmişdir. Akademikaya apardığı futbol ilə diqqət çəkən Boasın adı Karlos Karvalhalın yerinə Sportinq Lissabon ilə xatırlansa da, bu transfer reallaşmamışdır.
"Porto" dövrü
Porto tarixinin məğlub olmazlıq rekordu. 36 rəsmi matç boyunca heç yenilmeyerek klub tarixinin rekordunu qırdı. Rekord daha əvvəl 33 matç ilə Jose Morinhoda idi.
Bir Portuqaliya klubunun bir mövsüm boyunca Avropa kuboklarında üst üstə aldığı ən çox qalibiyyət. 30 maçlı mövsüm boyunca Portuqaliya Super Liqasında toplanan ən yüksək bal.
Portuqaliya Super Liqasında bir mövsümdəki ən uzun qalibiyyət ardıcıllığı.
Liqa ikincisinə atılan ən böyük bal fərqi.
"Çelsi" dövrü
Portoda 2010-11 mövsümündə qazanılan UEFA Avropa Liqası, Portuqaliya Super Kuboku, Portuqaliya Super liqası çempionluqlarının ardından Çelsinın sahibi olan iş adamı Roman Abramoviçin "taktika zəkasına heyran qaldım" şərhini etdiyi Villas-Boas 21 İyun 2011 gecəsi Porto klubuna müqavilə ləğv əvəzi olaraq 15.000.000 € ödəyərək istefa etmişdir. 22 İyun 2011 tarixində isə Çelsi ilə üç illik müqavilə imzaladığı klub tərəfindən rəsmi olaraq açıqlamışdır. 3 Mart 2012 tarixindəki liqa matçında West Bromviç Albiona 1-0 məğlub liderlə xal fərqinin iyirmiyə çıxmasının ardından klubdan qovulmuşdur.
Klub
Portuqaliya Super Kuboku: 1
2010 (Porto ilə.) Portuqaliya Super liqası: 1
2010-11 (Porto ilə.) Portuqaliya Kuboku: 1
2010-11 (Porto ilə.) UEFA Avropa Liqası: 1
2010-11 (Porto ilə.)
Fərdi
2009-10 - CNID İlin Çıxış Edən baş məşqçisi (Akademika)
Qurtulan Bert
Qurtulan İsmayıl oğlu Bert (karaçay-balkarca:Гуртуланы Исмаилны жашы Берт,) — qaraçay-balkar şairi, yazıçısı, SSRİ Yazıçılar İttifaqının üzvü (1934), Kabardin-Balkar Respublikasının Xalq yazıçısı, Əməkdar mədəniyyət işçisi
Həyatı
Bert Qurtulan 25 oktyabr (7 noyabr) 1910-cu ildə indiki Kabardin-Balkar Respublikasının Ağsu (qaraçay-balkarca: Акъ суу) kəndində yoxsul maldar ailəsində anadan olmuşdur. Pedaqoji Məktəbi bitirmişdir. 1934-cü ildən SSRİ Yazıçılar İttifaqının üzvüdür. İkinci Dünya müharibəsində iştirak etmiş, siyasi bölmədə fəaliyyət göstərmişdir. 1944-cü ildə bütün balkar xalqı ilə birlikdə sürgün olunmuşdur. Vətənə döndükdən sonra Kabardin-Balkar Respublikası Yazıçılar Birliyində məsul katib və “Dostluq” («Шуёхлук») dərgisinin baş redaktoru vəzifəsində çalışmışdır. 12 fevral 2001-ci ildə doxsan yaşında vəfat etmişdir.
Yaradıcılığı
Bert Qurtulanın yaradıcılığında İkinci Dünya müharibəsində sovet xalqının qələbəsi və kommunizm quruculuğu önəmli yer tutur. Onun şeir və poemaları həmçinin vətənpərvərlik ruhu ilə seçilir. Şairin poemaları qaraçay-balkar poeziyasının inkişafında mühüm rol oynamışdır. Müəllifin nəsr yaradıcılığında "Bəkir", "Adil Gəray", "Yoldakı maneə" povestləri, romanları, "Yeni talisman" xüsusi yer tutur. O, tərcümə yaradıcılığı ilə də məşğul olmuş, Ə.Nəvai, A.S.Puşkin, M.Y.Lermontov, F.Şiller, Raynis, S.Stalski, İ.Çavçavadze, V.Mayakovski və başqa şairlərin əsərlərini qaraçay-balkar dilinə çevirmişdir.
Zülfiyə Kamalova
Bioqrafiyası
Zülfiyə Kamalova Sarapulda (Udmurtiya) 8 avqust 1969-cu ildə anadan olmuşdur. 9 yaşında musiqi ilə maraqlanmağa başlayır. Orta məktəbi bitirdikdən sonra Perm Universitetinin Xarici Dillər fakültəsinə daxil olur. 1991-ci ildə tələbə mübadiləsindən sonra Kaliforniyaya (ABŞ) yola düşür. Orada bir avstraliyalı ilə evlənir. Birlikdə Avstraliyaya köçür. Əvvəlcə Hobartda, Tasmaniyada yerləşirlər.
Avstraliyaya gəldikdən 6 il sonra rus, fransız, qaraçı, portuqal, ispan, ingilis dillərində olan ilk albomunu buraxır. 2007-ci ildə ("3 Nights") tatar, rus və ingilis dillərində yazdığı albom, Avstraliya Yazı Sənayesi Birliyi (Avstraliya Grammy) tərəfindən mükafata layiq görülmüşdür. Bu albomdan olan kompozisiyalar, Avstraliya musiqisi tarixində heç kimin nail ola bilmədiyi ən yaxşı Avropa musiqi cədvəlində 16 həftə ilk onluqda qalır. İlk albomunu buraxandan sonra Melburna köçür. Daha sonra Metro uşaqları qrupunu təsis edir.
Hazırda həyat yoldaşı və qızı Zifa ilə yaşayır (d. 2006).
Rüşdü Onur
Rüşdü Onur ( 3 Avqust 1920 Devrək – 2 Dekabr 1942 İstanbul) İyirmi iki yaşında vərəm xəstəliyindən vəfat etmişdir. Özü kimi gənç yaşında vərəmdən vəfat edən dostu Müzəffər Tayyib Uslu ilə birlikdə ölümlərindən sonra ki illərdə dərc olunan hər şeir antologiyasında qısa həyat hekayələri və şeirləri “Zonquldağ şairləri” olaraq dərc olunmuşdur. Müzəffər Tayyib Uslu kimi o da Behcət Necatigilin tələbəsidir. Həyatı “Kəpənəyin Yuxusu” adlı filmə çəkilmişdir.
Həyatı
3 Avqust 1920 ci ildə Devrəkdə anadan olmuşdur. Atası, kənd müəllimi olan Məmməd Əmin Onur, anası isə Fikriyyə xanımdır. Ailənin ən böyük övladı olan Rüşdü Onurun, Hüseyin və Saffət adlarında iki oğlan qardaşı var idi. Ilk təhsilini 1933 cü ildə Devrəkdə bitirdikdən sonra Kastamonuda başladığı orta məktəbi Zonquldağda, Zonquldağ Məmmd Çəlikəl Liseyində dəvam etdirdi. Vərəmə yoluxduğu üçün 1938 ci ildə təhsilinə bir il fasilə vermək məcburiyyətində oldu. Sonraki il təkrar məktəbə başlasa da artıq məktəb mühitindən uzaqlaşdığı üçün təhsilinə dəvam edə bilmədi. Məktəbdən ayrıldıqdan sonra “Maliyyə Varidat Məmur Köməkcisi” olaraq Ereğli kömür idarə etmələrində işləməyə başladı. Xəstəliyinin şiddətləndiyi 1941 – 1942 illərini iş və xəstəxana arasında keçirən Onur, Zonquldağ M. Çəlikəl Liseyində bir il müəllimlik edən Bəhcət Necatigil və yaxın dostu olan şair Müzəffər Tayyib Uslu ilə birlikdə Zonquldağda çıxan jurnal və qəzetlərdə və İstanbulda dərc olunan Dəyirman məcmuasında şeir və yazıları nəşr olundu. Səhhəti pisləşincə İstanbula gedərək Heybəliadada ki Sanatoryumda mualicə olundu. Istanbul – Zonquldağ arası səfər edən “Anafartalar Gəmisində” Mədiha Səssiz ilə tanış oldu. Mədiha Səssiz Kandilli ( Çıraqlı ) liseyini bitirdiyi il Qarabük Dəmirçelik Fabrikinin açdığı məmuriyyət imtahanını verərək burada bir müddət məmurluq etdi. Qarabükdən qəflətən nərəhatlaşan Səssizin xəstəliyinin nə olduğu bilinməyincə İstanbula getdi və Heybəliada Sanatoriyasında müalicə olundu. Daha sonra xəstəxanadan ayrıldı. Xəstəliyi daha da şiddətləndi. Beşiktaşlı həkim Əhməd bəy xəstəliyinin qarın zəri yarası olduğunu desədə artıq çox gec idi. Bu vaxt içərisində Rüşdü ilə evlənən Mədiha Səssiz, çox keçmədən vəfat etdi. Həyat yoldaşının vəfatından sonra Rüşdü Onurundə xəstəliyi şiddətlənərək ağırlaşdı. Beləliklə Beşiktaşda şair Leyla küçəsindəki evində 2 dekabr 1942ci ildə dünyasını dəyişdi. Ortakənd məzarlığına dəfn edildi. Salah Birsəl adında ki şair tərəfindən 1956 cı ildə şeirləri və digər yazılarını Rüşdü Onur adlı kitabda dərc edildi. Rüşdü Onurun xəstəliyi səbəbiylə həyatının çox qısa olacağını bilərək yaşadı və şeirlərinədə bu hissi əks etdirdi. Adı, ölümündən sonra hər zaman özü kimi gənc yaşda vəfat edən şair Müzəffər Tayyib Uslu ilə anıldı.
Ölümündən sonra
1938 ci ildən etibarən doğum yeri olan Devrəkdə adına anım günləri təşkil edilməkdədir. -	 Əlvida adlı şeiri 1985 ci ildə musiqiçi Sürəyya Ağbaş tərəfindən bəstələndi. -	 Şairin çıxarmaq istədiyi amma sağlığında gərçəkləşdirənmədiyi jurnal, Şehər adı ilə 2004 ilindən bəri aylıq olaraq Devrəkdə şair – yazar İbrahim Tığ tərəfindən 75 sayıdır dərc olunur. -	Yılmaz Ərdoğanın 22 Fevral 2013 cü ildə yayımlanan Kəpənəyin Yuxusu adlı filmində dostu Müzəffər Tayyib ilə birlikdə həyatları filmə mövzu edilmişdir. Həmin filmdə Onuru Mərt Fırat canlandırmışdır. -	Şairin adı Bülənt Ecəvit Universitetində yeni inşa etdirilən çalışma salonuna verilmişdir.
Əsərləri
Rüşdü Onur ( Ölümündən sonar nəşr olundu, 1956 )
Rüşdü Onur, Həyatı – Əsərləri – Şeirləri, İbrahim Tığ, ( Qurğu Kültür Yayınları 2010 )
Rüşdü Onur / Məktubun Ovucumda, məktupları, şeirləri, İbrahim Tığ ( Qaynaq yayınları 2013)
Mənbə
==
Dünkerk (rayon)
Dünkerk  — Fransanın Nor-Pa-de-Kale regionun rayonlarından biri. Departamenti — Nor. Suprefektura — Dünkerk. Rayonun əhalisi 2012-cı ildə 377 314 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 235 nəf / km². Rayon ərazisi — 1608 km².
Dünkerk rayonun kantonları (22 mart 2015-ci qədər):
Dünkerk rayonun kantonları (22 mart 2015-ci ildən):
Filippin–İsrail münasibətləri
İsrail–Filippin — İsrail Respublikası və Filippin arasındakı mövcud müasir və tarixi ikitərəfli siyasi, mədəni, iqtisadi, hərbi və s. əlaqələr.
İki ölkə arasında tam diplomatik münasibətlər 26 fevral 1958-ci ildə Dostluq Müqaviləsi imzalandıqdan sonra quruldu. 1962-ci ildə İsrailin Maniladakı səfirliyi və Filippin Təl-Əvivdəki səfirliyi açılır. İsrailin Filippindəki səfiri Efraim Ben-Matityahudur.
Tarixi
thumb|250px|İsrailin nəhəng bayrağı Filippin 1947-ci ildə İsrail Dövlətinin yaranmasına səbəb olan Fələstinin bölünməsi barədə BMT-nin 181 saylı qətnaməsinin lehinə səs verdi. Filippin İsrailin qurulmasını dəstəkləyən 33 ölkədən biri və qətnaməyə səs verən yeganə Asiya ölkəsi olur. İsrail və Filippin 1957-ci ildə tam diplomatik münasibətlər qururlar. 1962-ci ildə Təl-Əviv və Manilada səfirliklər açılmışdır. 1997-ci ildə hər iki ölkənin xarici işlər nazirlikləri arasında ikitərəfli siyasi dialoq qurmaq üçün Anlaşma Memorandumu imzalandı. Siyasi dialoq ticarət, iqtisadiyyat, mədəniyyət, texniki yardım, elm, akademik mübadilə, turizm və s. sahələrdə əməkdaşlıqla müşayiət olunur.
28 noyabr 2007-ci ildə Knesset İsrail Dövlətinin qurulmasının 60 illiyini qeyd edərkən BMT-nin № 181 Qətnaməsini dəstəkləyən 33 ölkəyə təşəkkür etdi. Yanvarın 27-ni illik Holokost anım günü kimi qeyd edən BMT qətnaməsi Filippin də daxil olmaqla bir qrup ölkə tərəfindən təbliğ edildi. 2012-ci ilin oktyabr ayında vitse-prezident Jayomar Binay İsrailə beş günlük səfər etdi. Bu müddətdə prezident Şimon Peres ilə Qüdsdə görüş baş tutur.
2014-cü ildə xarici işlər naziri Alberto del Rosario İsrailə səfər edir. İsrailli həmkarları ilə ölkəsində kənd təsərrüfatının inkişafını müzakirə edirlər. 2–5 sentyabr 2018-ci ildə Filippin Prezidentinin 1957-ci ildə ikitərəfli diplomatik münasibətlər qurulmasından bəri İsrailə ilk səfəri reallaşdı. Rodriqo Duterte Baş nazir Benyamin Netanyahunun dəvəti ilə Yəhudi dövlətinə səfərə gəlir. Onunla görüşdən əlavə Duderte və Filippin icmasının nümayəndələri Prezident Reuven Rivlin ilə də görüşdü, Yad Vaşem xatirə kompleksini ziyarət etdi. Danışıqlarda filippinlilərin İsraildə məşğulluğu, turizm, ticarət, kənd təsərrüfatı, terrorizm və silahlı mübarizə sahələrində ikitərəfli əməkdaşlıq mövzuları müzakirə edildi.
İqtisadi əlaqələr
İsrail və Filippin arasındakı ticarətin həcmi artmaqda davam edir, lakin İsrail ilə Avropa və ya Amerika ölkələri arasındakı ticarət səviyyəsi ilə müqayisədə əhəmiyyətsiz olaraq qalır. İsrailin Filippinə ixracı oradan idxal ilə müqayisədə yüksəkdir. 2007-ci ildə İsrailin ixracı 248.448.918 ABŞ dolları, Filippinin İsrailə ixracatı isə 33.929.631 ABŞ dolları təşkil etmişdir. Elektronika iki ölkə arasındakı ixrac mübadiləsinin əsas qayəsi olaraq qalır.
2004-cü ildə İsraildə 37155 ilə 50.000 arasında filippinli işə götürüldü.
Hərbi əməkdaşlıq
2013-cü ilin iyununda Filippin Spyder hava hücumundan müdafiə sistemləri və "Dəmir Qübbə" zenit raketləri almağa maraq göstərdi.
2014-cü ilin yanvar ayında Filippin Silahlı Qüvvələri 28 İsrail zirehli texnikasının alınmasına razılıq verdi.
Filippinin İsraildə istehsal olunan müxtəlif silahlardan məsələn:Qalil və TAR-21 odlu silahlarından və artilleriyadan istifadə etdiyi bilinir.
Ronela Hayati
Ronela Hayati — Alban müğənni. eyni zamanda Ronela kimi də tanınır, alban müğənnisi, bəstəkarı və rəqqasıdır. Tiranada doğulub boya-başa çatıb o, musiqi karyerasına başlamazdan əvvəl uşaq ikən müxtəlif mahnı və rəqs müsabiqələrində çıxış etməyə başlayıb. Hayati musiqi, üslub və tərcümədə çox yönlü olması ilə seçilir. 2021-ci ildə Festivali i Kengës-in 60-cı buraxılışını qazandıqdan sonra o, 2022-ci ildə Eurovision Mahnı Müsabiqəsi üçün Albaniya təmsilçisi təyin edilib.
Bavariyalı Anna Mariya (1551-1608)
İstinadlar
<references group="" responsive="1">
Tank
thumb|300px|Tank Т-34–85
lakin bu tankı asanlıqla dağıtmaq olardı. Əvvəlcə bir neçə qumbara atmaqla onun sepini sıradan çıxardır. Sonra isə onun içinə qumbara atırdılar. Beləcə tank sıradan çıxırdı. Buna görə də Britaniya bu tankdan cəmi 50 dənə istehsal etmişdir. Britaniyanın bir çox yerlərində onun şərəfinə qoyulmuş abidələr qalmaqdadır.
Sərdar-ı əkrəm
Sərdar-ı əkrəm - Osmanlı Dövlətində, səfərə qatılmayan və ya səfəri tərk edən padşahın yerinə, baş komandir vəkili olan sədrəzəmə verilən ünvandır.
II Mahmudun sədrəzəmi Rəşid Mehmed Paşanın 1832-ci ildə baş tutan Konya müharibəsində Misir ordusuna əsir düşməsinin ardından sərdar-ı əkrəm vəzifəsi əsgər paşalara verilməyə başlandı.
NGC 4311
NGC 4311, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış Göy cismidir. Göy üzündə Veronikanın Saçları bürcü istiqamətində yerləşir. NF tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Umarkot qalası
Haqqında
Amarkot da adlanır. (Urdu: امَرکوٹ ‎; Sindhi:امرڪوٽ). Moğol imperatoru Humayun şahın Şer Şah Suri tərəfindən məğlub edilməsindən sonra sığındığı Umarkot qalasında oğlu Əkbər (şah) 1542-ci il 15 oktyabr tarixində anadan olub. 1746-cı ildə Nur Məhəmməd Kəlxur adlı Moğol Subahdarı bu ərazidə qala bina etdi. Bir müddət sonra da bu ərazi ingilislər tərəfindən işğal edilib.
Amarkot qalası XI əsrdə Rana Amar Singx tərəfindən inşa edilib. Hindu Racput sülaləsinin hakimiyyəti altında olub.
Lui Neel
Lui Neel – "Qatı hal fizikasında əhəmiyyətli tətbiqlərə yol açan antiferromagnetizmə və ferrimagnetizmə dair fundamental kəşflərinə və tədqiqatlarına görə" 1970-ci ildə Fizika üzrə Nobel mükafatını qazanmış fransız fizik.
Nurlan Əhmədli
Nurlan Rəhim oğlu Əhmədli — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Lui Neel
Həyatı
Lui Neel 1904-cü ilin 22 noyabr tarixində Fransa nın Lion şəhərində anadan olub. Orta təhsilini Lion şəjərində başa vurduqdan sonra Paris dəki Paris Ali Normal Məktəbi nə qəbul olunub. Strasburq Universiteti ndə elmlər doktoru dərəcəsini qazanıb. 1970-ci ildə bərk cism lərin maqnit xüsusiyyətləri ilə əlaqəli qabaqcıl araşdırmalarına görə (Hannes Alfven ilə birlikdə) Fizika üzrə Nobel mükafatı na layiq görülmüşdür. Bərk cisimlər fizikası na verdiyi töhfələri, xüsusən təkmilləşdirilmiş kompüter yaddaş vahidlərinin inkişafı da daxil olmaqla çoxsaylı faydalı tətbiqlərini tapdı. 1930-cu ildə Neel ferromaqnetizm in əksi olan (antiferromaqnetizm) yeni maqnetik xüsusiyyətin mövcud ola biləcəyini irəli sürdü. Müəyyən bir temperaturdan (Neel temperaturu) yuxarıda bu mexanizm dayanır. Neel 1948-ci ildə ferrimaqnetizm xüsusiyyətini sərgiləyən materialların mövcud ola biləcəyinə irəli sürdü. Neel, həmçinin müəyyən süxurların zəif maqnetizmini izah edərək, Yerin maqnit sahəsi tarixinin öyrənilməsinə imkan yaratdı.
Nurlan Əhmədli
Həyatı
Nurlan Əhmədli 12 oktyabr 1996-cı ildə Oğuz rayonunun Xaçmaz kəndində anadan olub. 2003-ci ildə M. F. Axundov adına 1 nömrəli tam orta məktəbinə daxil olmuşdur. 2014-ci ildə məktəbi bitirmişdir. 2014-2018-ci illərdə Azərbaycan Texniki Universitetində İnformasiya və telekommunikasiya texnologiyaları fakültəsinin Elektronika, telekommunikasiya və radiotexnika mühəndisliyi ixtisası üzrə Bakalavr təhsili almışdır.
Lui Neel
Həyatı
Lui Neel 2000-ci ilin 17 noyabr tarixində Briv-la-Qayard şəhərində vəfat etdi.
Nurlan Əhmədli
Hərbi xidməti
Nurlan Əhmədli 2019-cu ilin yanvarında Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinə müddətli həqiqi hərbi xidmətə çağırılıb. 2020-ci ilin iyulunda da xidmətini uğurla başa vurmuşdur.
İkinci Qarabağ müharibəsində iştirakı
Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin müddətli həqiqi hərbi xidmət hərbi qulluqçusu olan Nurlan Əhmədli 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan və Ermənistan arasında başlanan Vətən müharibəsi zamanı Füzuli döyüşlərində savaşıb. Nurlan Əhmədli Füzuli uğrunda gedən döyüşlərdə qəhrəmancasına vuruşaraq şəhidlik zirvəsinə yüksəlmişdir. Nurlan Əhmədli oktyabr ayının 27-də Oğuz rayonunun Xaçmaz kənd Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunmuşdur.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Nurlan Əhmədli ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidlik və şücaət nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Nurlan Əhmədli ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
İllizi
İllizi ‎ — Əlcəzairin cənub-şərqində şəhər, eyniadlı vilayətin inzibati mərkəzi. Şəhərin cənubunda Tassilin Accer Milli Parkı yerləşir.
Coğrafi mövqe
Şəhər vilayətin mərkəzi hissəsində, Böyük Səhrada, Tassilin Accer yaylasının şimalında yerləşir. Mütləq hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 597 metr yüksəkdir.
Tarixi
Əlcəzair müstəqillik qazanmazdan əvvəl şəhər Fort-Polinyak olaraq tanınırdı.
Demoqrafiya
2008-ci il siyahıyaalınmasında əhalinin 17,252 nəfər olduğu bildirilmişdir. İllər üzrə şəhər əhalisinin dinamikası:
Cabbar Nəcəfov (güləşçi)
Cabbar Nəcəfov (27 dekabr 1998) — Azərbaycanı təmsil edən güləşçi.