I_Asəfcah_Mir_Qəmərəddin_xan
Həyatı
Türk asilzadələri tərəfindən çok səvilən Nizamülmülkün Dehlidəki varlığını təhlikəli görən Əmirülüməra Hüseyn Ali Han, Malva valiliğini təklif ədərək onu Dehlidən göndərmək istədi. Nizamülmülk hiçbir şəkildə azlədilməməsi şartıyla bu təklifi kabul ədip Malvaya harəkət ətti (Rəbiülahir 1131 / Mart 1719). Kısa zamanda güçlü kimsələri ətrafına toplayarak Səyyidlərin Dehlidəki hakimiyətini kırmak için sultanı təşvik ətməyə başladı. Durumu öğrənən Səyyidlər Nizamülmülkə Agra, Allahabad, Mültan vəya Burhanpur valiliklərindən birini təklif ədip onu Malvadan uzaklaştırmayı düşündülər. Buna karşılık Nizamülmülk, Səyyidlərin anlaşmayı bozduğu gərəkçəsiylə Dəkkənə yürüdü (Cəmaziyəlahir 1132 / Nisan 1720). Öncə Handəşi ələ gəçirən Nizamülmülkün başarıları bölgədəki diğər askərlərin də onun tarafına gəçməsini sağladı. Burhanpur və Bərar yönəticiləri də ona katıldı. Bunun üzərinə Barə Səyyidləri, Nizamülmülkü ortadan kaldırmak için askəri harəkata giriştilər. Dilavər Hanın bu amaçla yola çıktığını öğrənən Nizamülmülk, kəndisinə karşı güçlərin birləşməsini önləmək için onu Malva yakınlarında karşılayarak mağlup ətti. Bu zafər Nizamülmülkün nüfuzunu daha da arttırdı. Ardından Səyyidlər zaman kazanmak amacıyla kəndisinə Dəkkən valiliğini təklif əttilər. Ancak Dəkkəndən ayrılmak istəməyən Vali Aləm Ali Han, Balapur yakınlarında Nizamülmülkün ordusuyla karşılaşıp mağlup oldu (Şəvval 1132 / Ağustos 1720). Nizamülmülkün başarılarından cəsarət alan Dehlidəki Türk asıllı kumandanlar Səyyidlərə karşı bir harəkətə girişip Hüseyn Ali Hanı öldürdülər. Kardəşinin öldürüldüğünü öğrənən Kutbülmülk Abdullah Han Babürlü tahtına Rəfiuş-şanın oğlu Vəliaht İbrahimi gəçirərək Türk asıllı kumandanlara karşı harəkat başlattıysa da yənilgiyə uğradı və bir sürə hapsədildiktən sonra Dehlidə zəhirlətilərək öldürüldü. Səyyidlərin Babürlü idarəsi üzərindəki ətkinliğinə son vərilməsinin ardından Babürlü hükümdarı durumu kontrol altına almaya çalıştı. Hinduların dəstəğini kazanmak için cizyə kaldırıldı. Nizamülmülk vəzir tayin ədildi (5 Cəmaziyələvvəl 1134 / 21 Şubat 1722). Nizamülmülkün vəzirliğə gətirilməsi dəvlət yönətimində istikrar sağladı. Bu durumdan rahatsız olan çəvrələr vəzirlə sultanın arasını açmaya çalıştılar. Nizamülmülk gəlişmələrdən sorumlu tuttuğu Haydar Kulı Hanın saraydan uzaklaştırılmasını istədi. Haydar Kulı Han Gucərata vali olarak göndərildi. Ancaq burada bağımsız gibi davranmaya başladı. Bunun üzərinə harəkətə gəçən Nizamülmülk, Dehliyə kaçan Haydar Kulı Hanın yərinə amcası Ahməd Hanı vali yaptıktan sonra Malvada sıkıntı çıkaran Dost Muhamməd Han məsələsini hallətmək üzərə Malvaya yönəldi. Nizamülmülkün kısa zamanda Gucərat və Malvayı kontrol altına alması sultanı tədirgin ətti və Dəkkən valiliğini ondan almak istədi. Vəzirlik görəvindən istifa ədən Nizamülmülk ailəsiylə birliktə Dəkkənə gitmək üzərə Dehlidən ayrılıp Zilkadə 1136da (Ağustos 1724) Əvrəngabada gəldi. Dəkkən vilayətində Nizamülmülktən sonra asayiş bozulmuş, Maratalar yər yər hakimiyəti ələ gəçirmişti. Vali Mübariz Han, Nizamülmülkün bölgəyə gəlməsini əngəlləmək istədi. 22 Muharrəm 1137də (11 Əkim 1724) Mübariz Han və Nizamülmülkün askərləri arasında Əvrəngabada 80 mil uzaklıkta Şəkərhira dənilən yərdə yapılan savaşta Mübariz Han mağlup olup öldürüldü. Bu zafərin ardından Nizamülmülkün Dəkkəndə bağımsızlığını ilan ətməsiylə Haydarabad Nizamlığı (Asəfcahilər) kurulmuş oldu (1724). Nizamülmülk bağımsız harəkət ətməklə birliktə hərhangi bir sultanlık unvanını kullanmadığı gibi kəndi adına hutbə okutmadı və para bastırmadı. Babürlü Sultanı Nasırüddin Muhamməd Şahı hükümdar olarak tanıdı. Sultan da fiili durumu kabul ətmək zorunda kaldı və Asəfcah unvanıyla Dəkkən valiliğini Nizamülmülkə vərdiğini ilan ətti (1137/ 1725).