cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Çobankərə (Zəngibasar)
Tarixi
Çobanqara — İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, indiki Sərdarabad rayonu (Oktemberyan rayonu) ərazisində kənd. Zəngiçay ilə Qarasuçay arasında yerləşirdi. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir. 1930 - cu ildə ləğv edilmişdir.
Əhalisi
Böyük Çobankərə kəndində 1918-ci ildə 5000 nəfər olmuşdur. Daşnakların soyqırım siyasətinin ilk qurbanlarından biri də bu kənd olmuşdur. Dro və Andranikin əmri ilə daşnak qoşunu kənddə fəlakət törətmiş, uşağa, böyüyə, qadına rəhm etmədən qırmışlar. 1922-ci ildə kəndə 66 nəfər dönmüşdür.
Toponimiyası
Kənd qazaxların 159 ailədən ibarət Çobankərə tayfasının məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. İranda Qaşqay tayfa birləşməsinin Çuban Kara qolu ilə mənşəcə eyni olan Çobankərə tayfası qədim türk mənşəli Kəngər-peçeneqlərin Çupan tayfasından ibarətdir. X əsrə aid mənbədə Cənub-şərqi Avropada yaşayan kənqər-peçeneqlərin bir qolu Çupan kimi qeyd olunmuşdur. Bu tayfa peçeneqlərin Çor (Çur), Göyərçin, Kapan (Qapan), Karabaq, Kola (Kula) tayfaları (yenə orada) içərisində daha nüfuzlu el kimi səciyyələnir. Peçeneqlərin, o sıradan Çobanqaraların Cənubi Qafqazda məskunlaşması eranın ilk əsrlərində hunların gəlməsi ilə bağlı olmuşdur. Erkən orta əsrlərdə İranda Şaban- Kərə qalasının adı ilə Çobankərə etnoniminin eyniliyi diqqəti cəlb edir. XI əsr müəllifi Nizamülmülük (bax: Siyasətnamə, s. 98) İranda yaşayan bir elin Şabankarələr adlandığını yazmışdır. Etnonimdəki “çoban” sözünün Azərbaycan dilindəki “çoban” sözü (qədim fars dilində fşupana “heyvan saxlayan, qoruyan”, məsələn, farsca mərzban - ”sərhəd qoruyan”, sarvan - ”dəvə qoruyan” və s. kimi) sözü ilə əlaqəsi yoxdur.
Gearbox Software
Gearbox Software — kompüter və videooyun sənayəsində çalışan ABŞ şirkəti. 1999-cu ildə bir qrup yaradıcı tərəfindən təsis edilib. Baş ofisi Texas ştatının Plano şəhərində yerləşir.
Şirkət Rendi Piçford, Stiven Bahl, Lendon Mantqhomeri, Brayan Martel və Rob Heyronimus tərəfindən 1999-cu ilin yanvar ayında yaradılıb. "Gearbox" studiyasının yaradıcıları şirkətin yaradılması zamanı demək olar ki, videooyunların hazırlanması üzrə ixtisaslaşan başqa şirkətlərdə çalışırdılar.
Şirkətin ilk işi Valve tərəfindən sifariş edilən Half-Life üçün əlavələrin yaradılması oldu. Studiya Valve-nin sifarişi ilə orijinal Half-Life-a üç əlavə Opposing Force, Blue Shift və PS2 versiyası üçün eksklüziv Decay əlavələrini hazırlayır. Half-Life: Opposing Force əlavəsində süjet orijinal Half-Life ilə paralel inkişaf edir. Burada baş qəhrəman Qara Meza tədqiqat mərkəzinə eksperementin nəticəsini və şahidləri təmizləmək üçün göndərilmiş xüsusi təyinatlı Adrian Şeparddır. Bunun sayəsində oyunçular Half-Life süjetinə digər personajın gözü ilə baxmağı imkan əldə edirlər.
Sonrakı oyun Half-Life: Blue Shift bundan əvvəlki Opposing Force kimi rəsmi add-on kimi buraxılmışdır. Süjet Qara Meza kompleksinin mühafizəçisi — Barni Kalhaunun ətrafında inkişaf edir. Bu iki əlavədə qrafika və modellər daha da keyfiyyətli hazırlanmışdır. Studiya bunun arxasınca 2001-ci ildə PS üçün eksklüziv Half-Life: Decay əlavəsini buraxır.
Şirkətin ən məşhur məhsullarından biri 2005-ci ildə buraxdığı İkinci dünya müharibəsinə aid Brothers in Arms oyunudur.
Gearbox müxtəlif məşhur oyun yaradan şirkət və nəşrçiləri ilə işləyib. Onların arasında Valve-dən əlavə Ubisoft, Sega, Microsoft Game Studios, Electronic Arts, Activision və Vivendi Games kimi studiyalar var. Şirkət Bungie, Epic Games, Valve Corporation, Gameloft, Ritual Entertainment və Demiurge Studios kimi studiyalarla partnyorluq əlaqələrinə malikdir.
Əkbər Nəcəf
Əkbər Nəcəf — tarixçi, tədqiqatçı, tərcüməçi.
Həyatı
Əkbər Nəcəf 1975-ci ildə Neftçala rayonunda anadan olmuşdur. Neftçala rayonu Astanlı kənd orta məktəbini 1992-ci ildə bitirdikdən sonra 1993-cü ildə Türkiyənin Ankara Universiteti Türk Dili fakültəsindən, 2008-ci ildə isə Türkiyənin Mərmərə Universiteti (İstanbul) Tarix fakultəsindən məzun olmuşdur. Hazırda AMAA (Azərbaycan Milli Araşdırmalar Assosasiyası) tarih araşdırmalarına rəhbərlik edir.
Dortnu
Dortnı (hal-hazırda: Antaraşat ) — Ermənistan Respublikasının cənubunda, Sünik mərzində yerləşən kənd və kənd icması.
Qafan şəhərindən 7 km şimalda yerləşən kənd 1930-1995-ci illər aralığında Qafan rayonu inzibati-ərazi vahidinin tərkibinə daxil idi.
Adı
Toponim qıpçaq mənşəli «durt» (>dort) etnonimi əsasında yaranmışdır. F.Kırzıoğluya görə, 1588-cı ildə qışı Gəncə sancağında, yayı Zəngəzurda keçirən bir el «dördnu» adlanırdı. Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.
Kəndin Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 29 iyun 1949-cu il tarixli fərmanı ilə dəyişdirilərək Antaraşat edilib.
Riqoletto
Riqoletta - İtalyan bəstəkar Cüzeppe Verdinin bəstələdiyi, Françesko Maria Piavenin librettosunun yazdığı 3 pərdəli opera əsəri. İlk dəfə 11 mart 1851-ci ildə Venesiyadakı La Feniçe teatrında səhnəyə qoyulmuşdur.
Süjeti
Mantuan hersoqunun sarayında bal. Hersoqun Çeprano qrafinzasına nəvaziş göstərməsi onun ərində qısqanclıq yaradır. Təlxək isə Çeprano qrafını lağa qoyaraq, hersoqa elə bu gecə gözəl qrafinyanı oğurlamağı məsləhət görür. Acıqlı Çeorano qrafı Riqolettodan əvəz çıxarmağı özünə söz verir. balın nəşəsi qraf Monteronenin gəlişi ilə pozulur. Monterone qrafı hersoqdan qızını qaytarmağı tələb edir. Təlxək Monterone qrafına istehza edir. Hersoq isə qrafı həbs etdirir. Monterone qrafı hersoqu və təlxək Riqolettanı nəhlətləyir. Monterone qrafının nəhləti təlxəyə rahatlıq vermir. Gecədən keçmiş evinə qayıdan təlxək muzdlu qatilə rast gəlir. Təlxək bundan qorxaraq, sevimli qızı Cilda üçün bərk narahat olur. Hersoqun əməllərinə bələd olan təlxək, qızına evdən bayıra çıxmamağı tapşırır. Bir dəfə kilsədən çıxan Cilda yaraşıqlı bir oğlana rast gəlir və ona valeh olur. Bu gənc tələbə qiyafəti geymiş hersoqun özüdür. Vurulmuş qız arzular qanadında uçur.
Bu arada isə hersoqun saray adamları Riqolettonun evində axtarış aparırlar. Onlar belə hesab edirlər ki, Cilda təlxəyin məşuqəsidir və onu oğurlamaq itəyirlər. Evə qayıdan Riqoletta qızının oğurlandığını görür. Hersoq sarayına üz tutan təlxək qızının qaytarılmasını tələb edir. Hersoqun yataq otağından çıxan qızını görən Riqoletta ləkələnmiş namusunun qisasını almağa söz verir. Qızı ona yalvararaq hersoqun günahından keçməyi xahiş edir.
Çay kənarındakı Sparafuçilenin pritonu. Hersoq bura ehtirasını söndürməyə gəlir və muzdlu qatilin bacısı, gözəl Maddalena ilə əylənir. Riqoletta qatilə hersoqu öldürməsini sifariş edir. Maddalena qardaşını bu işdən vaz keçməsini tələb eir. Sparafuçile şərt qoyur ki, içəri birinci kim daxil olarsa onu da öldürəcəkdir. Bu şərti eşidən Cilda hersoqu sevdiyi üçün və muzdlu qatildən qorumaq məqsədi ilə içəri daxil olur. Qayıdan Riqoletta qatilin cəsəd olan kisəni çaya atmaq istəyərkən haqlayır. Təlxək sevinir ki, nəhayət qisasını almışdır və cəsəd kisəsini çaya atmağa hazırlaşır ki, bu an o, hersoqun şən mahnisını:  (“Qadınlar əbədi deyil”) eşidir, dərhal kisəni yırtaraq içində qızı Cildanın cəsədinin olduğunu görür. Kədərdən hayqıraraq: “Ah! Bu imiş qocanın (Monterone qrafının) nəhləti!” ölür.
Delphinium gypsophilum
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Senecio greenmanii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Cırtdan siçan
Qısa təsviri
Gəmiricilər arasında ən kiçiyidir. Bədəninin uzunluğu 5.5 - 7 sm, quyruğunun uzunluğu 6.5 sm-ə qədərdir, çəkisi 7 - 10qramdır. Quyruğu hərəkətlidir və tutucudur, onun vasitəsilə ot bitkilərinin nazik saplaqlarına sarınmaq qabiliyyətinə malikdir. Arxa pəncələri tutucudur. Rəngi birrəngli qonur və ya kürəndir. Qulaqları böyük deyil.
Yaşayış yeri və həyat tərzi
Çöl və çöl-meşə zonalarında rast gəlmək olar. Onlar açıq yerlərdə bitkilərin hündür və sıx olan hissələrində, daha çox isə su mənbəyi yaxınlığında məskən salırlar. Yaşayış yerləri kimi becərilmiş torpaqlar- tarlalar, biçənəklər, bostanlar, sahələrarası və dincə qoyulmuş torpaqlar səciyyəvidir. Yay mövsümünün sonunda onlar kənd təsərrüfatı bitkilərinin yetişdirildiyi sahələrdə toplaşırlar. Yerüstü və ya kürəvi asılmış yuvalar qururlar. Dənli, paxlalı bitkilər, enliyarpaqlı ağac növlərinin toxumları və həşəratlarla qidalanırlar. Yay mövsümü ərzində 2 - 4 dəfə, hərəsində 5 - 8 bala verir. Təbii şəraitdə həyat davamiyyəti 1.5 - 2, qeyri-təbii şəraitdə isə 5 il olur. Dənli bitkilərin zərərvericisidir. Tulyaremiya, leptospiroz, yapon ensefaliti və digər təhlükə törədən xəstəliklərin təbii daşıyıcısıdır.
İngiltərə-İran müqavilələri (1801)
İngiltərə-İran müqaviləsi (1801) - İngiltərə ilə İran arasında bağlanmış siyasi və ticarət müqavilələri.
İngiltərə ilə İran arasında münasibətlər
İran-İngiltərə münasibətləri dərin tarixi köklərə malik olub, geniş məsələləri əhatə edir. Bu münasibətlərdə Azərbaycanla bağlı məsələlər də, özünəməxsus yer tutmuşdur. Ona görə də İran-İngiltərə dövlətlərarası müqavilələrini də burada nəzərdən keçirməyə ehtiyac yaranmışdır. XVIII əsrin sonları-XIX əsrin əvvəllərində İngiltərənin İranla əlaqələrinə Böyük Fransa inqilabı (1789-1794) və Napoleon müharibələri dövründə kəskinləşən İngiltərə-Fransa münasibətləri mühüm təsir göstərmişdi. İngiltərə Fransanın fəaliyyətini Şərq müstəmləkələri, xüsusilə Hindistan üçün təhlükə hesab edirdi. Ona görə də fransızların İran vasitəsi və ya İranın köməyi ilə Hindistana nüfuzunun qarşısının alınmasına böyük səy göstərilirdi. Bunun nəticəsində XVIII əsrin sonları-XIX əsrin başlanğıcında İngiltərənin İranda diplomatik fəallığı gücləndi. Hindistan general-qubernatoru Uelsli ingilislərin xidmətində olan Mirzə Mehdi Əli xan xüsusi təlimatla Tehrana göndərdi. Mehdi Əli xan təlimatı yerinə yetirməyə nail oldu, İranla müqavilələr imzalandı. Lakin Uelsli bunun ardınca eyni təlimatla Con Malkolmu Tehrana göndərdi. Malkolm 1783-cü ildə Hindistandakı ingilis ordusunda xidmətə başlamış, səkkiz il ərzində kapitandan general rütbəsinədək yüksəlmiş, Bombey qubernatoru təyin edilmişdi. Beləliklə, İngiltərə-İran müqavilələrinin imzalanmasının Malkolma həvalə edilməsi təsadüfi xarakter daşımırdı. Malkolmun min nəfərədək zabit və digər şəxsləri əhatə edən missiyası İranda geniş diplomatik və hərbi-kəşfiyyat işləri apardı. 1801-ci il 4 yanvarda Con Malkolm və İranın birinci naziri Hacı İbrahim xan arasında siyasi və ticarət əlaqələrinə həsr edilmiş iki müqavilə imzalandı.
Müqavilələrin mahiyyəti və şərtləri
Bu müqavilələr antirus və antifransız səciyyə daşıyırdı. Məhz bu müqavilələrlə İranın İngiltərə, sonralar isə digər Avropa dövlətləri ilə qeyri-bərabər müqavilələrinin bağlanması təcrübəsi artdı.ı. Bu müqavilələr antirus və antifransız səciyyə daşıyırdı. Məhz bu müqavilələrlə İranın İngiltərə, sonralar isə digər Avropa dövlətləri ilə qeyri-bərabər müqavilələrinin bağlanması təcrübəsi artdı.
Siyasi müqavilə - Müqavilə 5 maddədən ibarət idi. I maddəyə görə hər iki dövlət arasında sülh və qarşılıqlı yardım bərqərar olunurdu. II maddədə göstərilirdi ki, əgər əfqan hakimi Hindistana soxulmaq qərarına gələrsə, onda şah öz qoşunlarını əfqanları dağıtmaq və sakitləşdirmək üçün əfqan torpaqlarına göndərməyi öhdəsinə götürür. II maddə Əfqanıstan hakimi və İran şahı arasında ola bilsin ki, bağlanacaq sülh müqaviləsində Əfqanıstan hakiminin və onun silahlı dəstələrinin ingilis mülklərinə hər cür hücum planlarından əl çəkməsini nəzərdə tutmalı idi. IV maddə ilə ingilis hökuməti istənilən əfqan hakiminin və ya fransızların İrana hücumu halında şaha nə qədər mümkündür, о qədər top, hərbi material və mütəxəssislər göndərməyi öhdəsinə götürürdü. V maddədə bildirilirdi ki, hər iki sazişə girən dövlət əgər fransız ordusu Fars körfəzinin istənilən adalarından birinə və ya sahillərinə çıxarsa fransız qoşunlarını qovmaq və məhv etmək üçün birgə hərəkət edəcəkdir.
Ticarət müqaviləsi. – Müqavilə 5 əsas və yekun maddədən ibarət idi. I maddəyə görə müqaviləyə girən yüksək tərəflərin tacirləri tam təhlükəsizliklə hər iki ölkənin ərazisində gəzib-dolaşa bilərdi. Bütün şəhərlərin hakimləri və qubernatorları onların mülkiyyət və malının mühafizəsini öz borcu hesab etməli idi. II maddədə göstərilirdi ki, ingilis hökumətinin qulluğunda olan ingilis və hind tacirlərinə İranın istənilən liman və şəhərlərində sakin olmağa icazə verilir. Bu hökumətə məxsus olan mallara heç bir hökumət gömrüyü, vergisi və rekviziyası qoyulmamalı idi; adi gömrüklər alıcılardan alınmalı idi. II maddədə qeyd olunurdu ki, əgər tacirlər quldurlar tərəfindən qarət edilərsə, günahkarların cəzalandırılmasına və qarət edilmiş malların qaytarılmasına bütün mümkün tədbirlər görülməlidir. Əgər İran taciri ingilis hökumətinin borcunu ödəməkdən qaçar və ya yubadarsa, sonuncu bu barədə həmin halda sərəncamında olan bütün vasitələrlə kömək göstərməli olan qubernatora məlumat verib, öz tələblərinin təmin edilməsinə istənilən üsulları tətbiq edə bilər. IV maddəyə görə ingilis hökumətinin borclusu olan iranlı öldüyü halda, yerli hakim hər şeydən əvvəl ingilis hökumətinin, sonra isə istənilən digər kreditorun tələblərinin təmin olunmasına hakimiyyətini tətbiq etməli idi. V maddə ilə ingilislər istənilən İran limanında və şəhərində sərbəst yaşayış evləri və saraylar tikə, sata və icarə edə bilər. İran limanlarında ingilisgəmiləri zədələndiyi halda, onların hakimləri bu gəmilərin təmirinə kömək göstərməli idi. Yekun maddəyə görə ingilis hökumətinin İranda olan İngiltərə və ya Hindistan əhli olan qulluqçuları, əgər onlar bunu arzu edərlərsə, maneəsiz İrandan çıxa və özlərilə mülkiyyətlərini apara bilərdilər.
Gülnar Sərvətian
Gülnar Sərvətian — Azərbaycan əsilli İran karikaturaçısı və kitab illüstratoru.
Həyatı
Gülnar Sərvətian 1977-ci ildə Təbriz şəhəri ndə anadan olmuşdur. Atası Bəhruz Sərvətian fars dili və ədəbiyyatı üzrə ixtisaslaşmış alim olmuş və universitetdə professor vəzifəsində çalışmışdır.
Gülnar Sərvətian kareyerasına qrafik dizayner və karukaturaçı kimi başlamışdır. 2006-cı ildən bu işlə peşəkar səviyyədə məşğul olmağa başlamışdır. O, İran daxilində təxminən 50 uşaq kitabı üçün illüstratorluq etmiş və müxtəlif nəşriyyatlarla çalışmışdır. Karikaturaçılıqdan və kitab illüstratorluğundan əlavə həvəskar səviyyədə rəsm əsərləri çəkməklə, hekayələr və poemalar yazmaqla da məşğuldur.
Kareyerası
Gülnar Sərvətian Çində keçirilən Biennial Karikatura və Xəyal festivalında Braziliya, Rusiya, Polşa, Türkiyə, Meksika və İtaliya nümayəndələri ilə yarışda qalib gəlmişdir. O, həmçinin 2016-cı ildə "VII Beynəlxalq Karikatura Yarışı"nda "Berlin Oxuçu Mükafatı və Sertifikatı"na layiq görülmüşdür. Gülnar Sərvətian əsərləri XVI İtaliya Teatr Təsviri sərgisində fransalı, italiyalı, meksikalı və amerikalı rəssamların əsərləri ilə yanaşı nümayiş etdirilən 3 iranlı rəssamdan biridir.
Nəşrlər
Sərvətian 40-dan çox uşaq kitabının və jurnalının illüstratoru olmuşdur. Bu kitablar arasında yazıçı və illüstratoru olduğu bu kitablar da vardır:
O, həmçinin bu orta məktəb dərsliklərinin həmmüəllifidir:
İşkol (Əbyəlil)
İşkol kəndi — Rusiyanın Başqırdıstan Respublikası Əbyəlil rayonu Ravil kənd sovetliyinə daxil olan kənd.
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Müqəddəs Nikolay kilsəsi (Kopenhagen)
Nikolay Müasir İncəsənət Mərkəzi (Nikolaj Kunsthal, Kunsthallen Nikolaj, 2006-2010-cu illərdə bina həmçinin Udstillingsbygning (sərgi mərkəzi) olaraq da adlanırdı) - Danimarkanın paytaxtı Kopenhagenin mərkəzində yerləşən və keçmiş Müqəddəs Nikolay kilsəsinin (Sankt Nikolaj Kirke) yerində fəaliyyət göstərən sərgi-ekspozisiya salonu və şəhərin mühüm turistik istiqamətlərindən biridir. Kilsə binası Höybro meydanı (Højbro Plads), onunla parallel şəkildə kəsişən Amagertorv və Avropada ən uzun piyada ticarət küçələrindən biri hesab edilən Strögetin yaxınlığında yerləşir. Kilsə binasını, hündürlüyü 90 metr (300 fut) olan əcaib və təkrarolunmaz görünüşə malik qüllə bəzəyir. Qüllənin yuxarısından şəhər mərkəzinə fantastik dərəcədə gözəl mənzərə açılır.
Qısaca olaraq Kunsthallen adlandırılan keçmiş Müqəddəs Nikolay kilsəsi tarix boyu bir neçə dəfə ciddi dəyişikliyə məruz qalmışdır ki, bu da onun zahiri görünüşünün zamanla tamamilə dəyişməsinə gətirib çıxarmışdır. Dövrümüzdə binada danimarkalı və beynəlxalq səviyyədə musiqi, rəsm, memarlıq və digər sahələrdə məşhurlaşan əcnəbilər üçün hər il 5 və ya 6 sərgi düzənlənir. Burada həmçinin mədəni tədbirlər, tamaşalar, sərgilər, ekskursiyalar düzənlənir, daxilində kitab mağazası və bədii kitabxanana fəaliyyət göstərir. Binanın ikinci hissəsində zəngin şərab kolleksiyasına sahib olan "Maven" restoranı yerləşir ; burada milli danimarka və fransız mətbəxlərinin ləziz təamları çoxsaylı şəhər qonaqlarına və yerli şəhər sakinlərinə təklif edilir.
Tarix
Tikintisi təxminən 1200-cü ilin əvvəlində başlanan Müqəddəs Nikolay kilsəsi, öz zəngin tarixi ilə Kopenhagenin 3-cü ən qədim binası hesab edilir. Başlanğıcda kilsə eyni anda Kopenhagenin yaxınlığında məskunlaşmış və balıqçılıqla məşğul olmuş kənd sakinlərinə, eləcə də dəniz ticarəti ilə zənginləşmiş şəhər sakinlərinə xidmət göstərirdi, binanın dəniz sahilinin yaxınlığında inşa edilməsi səbəbindən isə, o, dənizçilərin himayədarı hesab edilən Müqəddəs Nikolaya ithaf olunmuşdur. Aparılan çoxsaylı arxeoloji qazıntılar nəticəsində, gecikmiş roman üslublu birinci kilsə binasının kərpic materialların köməyi ilə inşa edildiyi sübut olunmuşdur. 1500-cü ildə isə, kilsə sökülərək, yerində üç apsidalı və qotik üslublu yeni binanın əsası qoyulmuşdur. 1520-ci ildə inşası tamamlanan kilsə, Danimarkanın mühüm lüteranlıq mərkəzinə çevrilmişdir. 1536-cı ildə Danimarka rəsmi olaraq katolisizmdən imtina edir və Kopenhagendə reformasiya hərəkatının banisi olmuş Hans Tausen həmin kilsənin baş keşişi və yepiskopu təyin edilir. Hans Tausen Bibliya kitabını ilk dəfə olaraq danimarka dilinə tərcümə etməsi ilə də məşhur idi, o dövrün tarix kitablarında onu tez tez Danimarka Lüteri də adlandırırdılar.
1574-cü ildə Oldenburqlar sülaləsinin varisi, Norveç və Danimarka kralı II Frederik kilsənin yenidən qurulması məqsədilə memar Kristoffer Valkendorfu dəvət edir. Memarın qarşısına qoyulmuş mühüm məqsəd, şəhərin başlıca dominantına çevriləcək zəng qülləsinin kilsə binasının üzərində inşa edilməsi idi. Deyilənlərə görə, Valkendorf inşa işlərinə rəhbərlik etməklə yanaşı, həmçinin taxta-şalbanlarının üzərinə qalxaraq, bənnalara düzgün daş yonma mexanizmlərini öyrədirdi. Zəng qülləsinin inşası 1591-ci ildə tamamlanır və yaxınlıqdakı alçaq binalar və tikililər ilə müqayisədə, onun həcmi insanlarda valeh hissi oyadırdı. Zəng qülləsi kilsə binası, həm də şəhərin yeni yaraşıqlı elementi olmaqla bərabər, həmçinin mühüm praktiki funksiyaya malik idi - buradan şəhərdə baş verə biləcək bütün yanğın hadisələrini öncədən müşahidə etmək və qarşısını almaq məqsədilə zınqırovlardan istifadə etmək mümkün idi. Kral IV Kristianın dövründə tendensiyaya çevrilmiş renessans memarlığı, zəng qülləsindən də yan keçməmişdi və tikilinin bir çox hissəsi məhz bu memarlıq üslubunda yenidən qurulmuşdu. Lakin torpağın həddindən artıq bataqlıq olması, və zəng qülləsinə quraşdırılmış şpilin həddindən artıq ağır olması, kilsə divarlarında müxtəlif ölçülü çatların əmələ gəlməsinə gətirib çıxarmışdı. Vəziyyətin stabilləşdirilməsi istiqamətində təkrar təmir işlərinə start verilmişdir.
20 oktyabr 1728-ci ildə Danimarka tarixində baş vermiş ən böyük yanğın nəticəsində, şəhər mərkəzinin 28% yanaraq məhv olmuş, əhalinin 20% isə evsiz qalmışdır. Höybro meydanındakı qədim binaların əksəriyyəti, həmçinin Müqəddəs Nikolay kilsəsinin interyeri, şpili, damı və içərisində qorunub saxlanılar relikviyaların əksəriyyəti də yanaraq yararsız vəziyyətə düşmüşdür.
Kopenhagen baş keşişinin və şəhər şurasının birgə səylərinə baxmayaraq, baş vermiş müflisləşmə səbəbindən, dövlət xəzinəsində kilsənin bərpası üçün lazım olan pul vəsaiti yox idi və restavrasiya prioriteti başqa binalara verilmişdir. Prixod 1805-ci ildə ləğv edilmiş, rahiblər isə yaxınlıqdakı digər kilsələrə köçürülmüşdülər. Həmin dövrdən etibarən kilsə öz dini funksiyasını tamamlamışdır. 1817-ci ildə kilsə xarabalıqlarının sökülməsi qərarı verilmiş, yeganə salamat qalan zəng qülləsi isə yanğından mühafizə departamentinin müşahidə məntəqəsinə çevrilmişdir. Höybro meydanındakı kilsə qəbiristanlığının söküldüyü ərazidə böyük ət dükanlarının əsası qoyulmuşdur. Xalq arasında bu dükanlar Maven, yəni "mədə" adlanırdılar, keçmiş kilsədə hazırda fəaliyyət göstərən restoran da tarixə hörmət əlaməti kimi bu cür adlandırılmışdır. .
Kilsə binası XX əsrdə
Binanın individuallığının qorunub saxlanılması və yeni funksiyası ilə həmahəng görünməsi məqsədilə, sonrakı dövrlərdə bir neçə müxtəlif plan və ideyalar ortaya qoyulmuşdur. Planların əksəriyyəti, əvvəlki dini obyektin artıq ət dükanlarına çevrilmiş məkanının daha əlverişli istifadə olunmasını nəzərdə tuturdu. Bu məqsədlə memarlar tərəfindən çoxlu rəsm və eskizlər yaradılmışdır. Eskizlərdə gözəl park, arkadalı böyük mağazalar, köhnə kilsə ilə yanaşı duran iki monumental bina, monastır məktəbi və köhnə qəbiristanlığın yerində bağın salınmasını özündə əks etdirən layihələr təsvir olunmuşdur. Çertyojların dəqiq, ideyaların isə kifayət qədər düşünülmüş olmasına baxmayaraq, şəhər şurası onların hamısından imtina etmişdir. 1909-cu ildə Danimarkanın məşhur Carlsberg pivələrinin yaradıcı olmuş Karl Yakobsen keçmiş kilsənin zəng qülləsini bir zamanlar bəzəmiş şpilin təkrarən bərpasına külli miqdarda vəsait ödəmiş, onun daimi sekretarı Rentzman isə, binanın qalan hissəsinin yenidən inşasına pul ayırmışdır. Bunun üçün 1917-ci ildə ərazidəki sonuncu ət dükanının sökülməsi qərara alınmışdır. Şpili inşa etdirmək istəyi Yakobsendə daha öncələr də mövcud idi. Belə ki, hələ 1902-ci ildə, o, bu layihəni şəhər rəhbərliyinə təqdim etmiş və bunu o, şəhərdə gözəl qüllələrin çatışmazlığı ilə əlaqələndirmişdir. Yakobsen, öz istəyinə çatmaq üçün bir neçə il layihənin əleyhdarı olan şəhər şura üzvləri ilə məhkəmə çaxnaşmalarını sürdürməyə məcbur olmuşdur.
1795-ci ilin yanğını zamanı zəng qülləsinin şpilinin demontajı zamanı divarın əks tərəfində binanın hələ kilsə kimi fəaliyyət göstərdiyi dövrlərə aid edilən məzar başdaşısı aşkar edilmişdir. Məzar daşı, Müqəddəs Nikolay kilsəsində keşiş kimi çalışmış və 1571-ci ildə vəfat etmiş Yakob Nilsenə aid edilmişdir. Kilsə binasının XX əsrdə dini funksiyaları yerinə yetirməməsinə baxmayaraq, 1931-ci ildə konsert və digər musiqi təqdimatlarının keçirilməsi məqsədilə neflərdə böyük orqan quraşdırılmışdır. Marcussen & Son şirkəti tərəfindən hazırlanan orqan, müsbət beynəlxalq reputasiya əldə edərək, müasir barokko tipli digər orqanların inkişafında mühüm rol oynamışdır. Orqan zalını qotik üslublu böyük çılçıraq bəzəyir; onun şamdan hissələrini stilizə edilmiş qüllələr, Danimarka kral tacı və Davud ulduzları bəzəyir. Burada həmçinin 1900-cü illərdə qumdaşı materialından hazırlanmış dənizçilərinin himayədarı olan Nikolayın heykəlini görmək olar.
Maven
1795-ci ildə baş vermiş yanğın zamanı güclü dağıntıya məruz qalmış Müqəddəs Nikolay kilsəsinin xarabalıqlarının çox hissəsinin sökülməsindən sonra, şəhər şurasının rəsmi rüsxətnaməsi ilə, həmin ərazidə və Höybro meydanının ətrafında ət dükanlarının formalaşdırdığı xüsusi məhəllənin yaradılmasına dair qərar verilmişdir. 1810-cu ildə ət satışı ilə məşğul olan şəxslər burada çoxsaylı köşklər açırlar; sahə tezliklə qəssabların, tacirlərin və dulusçuların toplaşdığı mühüm alış-veriş mərkəzinə çevrildi. Primitiv şəkildə bəzədilmiş bu taxta mağazalar bəzən müxtəlif sənətkarların anbarları qismində də fəaliyyət göstərirdilər.
1842-ci ildə meydanda artıq 82 köşk və tribunlar mövcud idi. Kilsə ərazisi ilə yanaşı, qəssab dükanları həmçinin Qrobrödretorv, Nütorv və Qammeltorv meydanlarına da yayılmışdır. Kilsə ərazisinin zamanla sıxlaşması səbəbindən, memar K.F. Hansen tərəfindən yeni alış-veriş sahəsinin yaradılması layihəsi təqdim olunmuşdur. Vizual cəhətdən göz oxşamayan köşklər bir neçə il içərisində yeni tikililər ilə əvəz olunmuşdur.
1845-1846-cı illərdə memar P.S. Hagemann tərəfindən neoqotik tərzdə layihələndirilmiş və Haynrix Qustav Ferdinand Holm tərəfindən çuqun materialların istifadəsi ilə inşa edilmiş yeni qəssabxanalar Nikolay kilsəsinin perimetri boyunca yerləşdirilmiş və meyadana daha impozant görkəm vermişdir. 1846-cı ilin yayında qəssabxanalar istifadəyə artıq hazır idilər; şəhər şurası bütün bu tipli dükanları şəhərin bir nöqtəsində cəmləşdirməyi planlaşdırsa da, Maven məhəlləsi tezliklə Lille Kongensqade, Nikolayqade, Vinqordstrəde və Admiralqade küçələrinə kimi genişlənməyə müvəffəq olmuşdur.
Küçələrdə yerləşmiş qəssab dükanları adətən orta keyfiyyətli və daha sərfəli qiymətə ət məhsullarını satırdılar, kilsənin daxilindəki dükanlar isə əksinə, ən yüksək növ məhsulları yüksək aristokratiya üzvləri üçün daha baha qiymətə təklif edirdilər. 100 ilə yaxın ərzində fasiləsiz fəaliyyət göstərən Maven məhəlləsinə həmçinin Farer adalarından, Norveç krallığının Finnmark bölgəsindən, İslandiya və Qrenlandiyadan balıq, balina yağı, suiti dərisi və başqa mallar skandinaviyalı ticarətçilər tərəfindən gəmilərlə gətirilirdi.
Müasir dövrdə həmin dükanların yerində restoran fəaliyyət göstərir. Tarixə ehtiram əlaməti olaraq, retoranın adı məhəllə ilə eyniləşdirilmişdir. Kilsənin bir hissəsini icarə götürmüş restoran, antikvar mebellər və fars xalçaları ilə bəzədilmişdir, pəncərələrdə bir zamanlar mövcud olmuş vitrajlar köhnə çertyojlar əsasında yenidən bərpa olunmuşdur. Qonaqlar burada təklif olunan klassik qəlyanaltıları dada bilərlər. Həyatının böyük hissəsini İtaliyada keçirmiş danimarkalı aktyor və restoran sahibi Tomas Haard, restoranda geniş şərab kolleksiyasını toplamış və restoran interyerini italyansayağı intim və vintaj üslubda dizayn etmişdir
Orqan
XVII əsrin ortasına qədər kilsədə orqanın olub-olmaması haqqında dəqiq məlumat yoxdur. 1655-ci ildə Kopenhagendə yerləşən musiqi alətləri emalatxanasının baş ustası Xans Kristoffer Fritz, yaxınlıqdakı Trinitatis kilsəsi üçün orqan hazırlayarkən, ötəri olaraq sənədlərin birində, Müqəddəs Nikolay kilsəsindəki orqanın Yohan Lorentz tərəfindən hazırlandığını qeyd etmişdir. Tarix göstərilməsə də, ehtimal olunur ki, həmin orqan 1630-cu illərin başlanğıcında, kilsə xorlarının inşası ilə eyni dövrdə yaradılmışdır. Çox güman ki, daha erkən illərə aid öncəki orqan 1628-ci ildə baş vermiş yanğın səbəbindən şpilin çökməsi nəticəsində məhv olmuşdur.
Yeni orqanın karkas eskizi, Kopenhagenin Sankt Gertruds küçəsində yerləşmiş və günümüzədək fəaliyyət göstərən qədim rəngkarlıq və bənnalıq mərkəzinin rəssamı Nils Hansen tərəfindən tərtib olunmuşdur. Orqan qüllə otağının qərb divarında, daha dəqiq desək, alçaq hündürlüyü olan qapının üzərində quraşdırılmışdır. Bundan başqa, rəssamlar Kordes və Getroyer tərəfindən hazırlanmış smetada, orqanın strukturu və zahiri görünüşü barəsində olduqca ətraflı təsvir təqdim olunmuşdur. Belə ki, sözügedən rəssamların qeydlərinə əsasən, qübbədən başlayaraq, postamentə qədər uzanan orqan korpusundakı bütün heykəltaraşlıq və tökmə-bəzək elementləri, eləcə də karnizlər zərvərəqli qızıl suyuna salınmış, musiqi borularının səthi isə, gümüş boya ilə rənglənmişdir. Həmçinin orqan kafedrasının aşağı hissəsinin asma kartuşlar, putti adlanan mələk başları və üzüm salxımları şəklində olan ornamentlərlə bəzədildiyi ehtimal olunur. Bu ehtimala sübut kimi, Yohan Lorentzin layihəsi əsasında yaradılmış digər orqanlara, xüsusən də İsveçin Kristianstad şəhərində yerləşən Müqəddəs Üçlük kilsəsinin 1630-cu ildə yaradılmış orqanın tərtibatına nəzər yetirmək kifayət edir. Uzun illər Müqəddəs Nikolay kilsəsinin orqanisti vəzifəsini yerinə yetirmiş musiqi alətlərinin inşaatçısı ailəsinin kiçik oğlu Yohan Lorentz, eyni zamanda da XVII əsrin ən məşhur danimarka musiqiçilərindən birisi idi. Yarım əsrdən çox müddət ərzində, gənc Yohan bu orqanı idarə edirdi. O, Opera teatrında 1689-cu ildə baş vermiş yanğın zamanı həlak olmuş və Müqəddəs Nikolay kilsəsinin qülləsində dəfn olunmuşdur. Lorentzin varisi qismində kilsəyə təyin olunmuş musiqiçi Klaus Dengel, orqanı yeniləmək qərarına gələrək, burada genişmiqyaslı təmir işlərinə başlamışdır.
Təmir işlərinin başlanılması məqsədilə, 21 mart 1707-ci ildə şəhər magistratı ilə orqan inşaatçıları Yohan və Piter Petersen-Bodtzen arasında müqavilə imzalanmışdır. Həmin müqaviləyə əsasən, yenilənəcək orqan 40 registrdən, 5 sıralı manualdan (Manual - əllərlə oyun üçün nəzərdə tutulmuş klaviaturadır) və 4 pedaldan ibarət olmalı idi. Təmir işlərinin ikinci mərhələsində, talvarların bərkidilməsi, silfonların yenilənməsi və onların sayının altıdan səkkizə qədər artırılması tələb olunurdu. Klavişlər, həmçinin abstraksiyalı yeni borular dəyişdirilmiş və latun məftillərlə təchiz edilmişdir. Təmir işləri təntənəli olaraq 23 iyul 1708-ci il başa çatmış və 1800 talerə başa gəlmişdir.
Günümüzədək fəaliyyət göstərən müasir kilsə orqanı Marcussen & Søn şirkəti tərəfindən 1930-cu ildə hazırlanmış və 27 fevral 1931-ci ildə kilsədə quraşdırılmışdır. Skandinaviyada ilk dəfə olaraq ilməli tiyələrin və mexaniki çəkmənin köməyi ilə ərsəyə gəlmiş musiqi instrumenti, texnoloji baxımdan öz müasirliyi ilə diqqəti cəlb edirdi (keçmişdə, yəni romantizm dövründə orqan istehsalında adətən elektropnevmatikadan istifadə olunurdu). Görünüş baxımından orqan klassik üsluba malik olsa da, səslənmə etibarı ilə o kəskin şəkildə fərqlənirdi. Orqanın restavrasiyası 2015-ci ilin may ayında tamamlanmışdır.
Kilsə şpilinin təkrarən bərpasına vəsait ayırmış Kopenhagen magistratının departamentinin başçısı cənab Rentsmanın iradəsi və sonsuz səxavəti nəticəsində orqanın yaradılması ideyası reallaşmışdır. O dövrdə kilsə prixod olaraq artıq 100 il fəaliyyət göstərmirdi və dini həyata təkrar qayıtmağı da planlaşdırmırdı. Lakin onun önəmli tarixi abidə kimi gələcək nəsillər üçün çatdırılması məqsədilə, memar Hans Kristian Amberq tərəfindən qədim binanın müasir təqlidi formasında rekonstruksiyası həyata keçirilmişdir. Marcussen & Son şirkətinin inşaatçısı və meneceri Sübrand Zaxariassenin sözlərinə görə, onlar orqanı XX və XXI əsrin müasir tələblərinə tam şəkildə cavab verə biləck orqan yaratdıqlarını söyləmişdir. Orqanın daim işlək vəziyyətdə qalması üçün Yohann Otto Vroblevski Fondu böyük köməklik göstərmişdir. Eyni zamanda, Danimarka krallığının musiqi konservatoriyası və Nikolay Kunsthallen arasında imzalanmış əməkdaşlıq haqqında razılaşma sayəsidə, kilsə binasında mütəmadi olaraq klassik musiqi konsertləri düzənlənməyə başlamışdır. Yaxın gələcəkdə orqan özündə təsviri incəsənəti və canlı melodiyaları uyğunlaşdırmaq qabiliyyətində olacaq, eləcə də alternativ musiqi krossoverlərinin, məşqlərin, təlimlərin və konsertlərin təqdim olunacağı olunacağı mühüm musiqi mərkəzinə çevrilməsi planlaşdırılır.
Qüllə
Orta əsr kilsəsinin hündür təpəlikdə yerləşməsinə baxmayaraq, zəng qülləsinin inşası şübhəsiz lap əvvəlcədən planlaşdırılırdı. Qüllənin ucaldılmasına qədər kilsənin 2 ədəd zəngi müvəqqəti olaraq çox güman ki, 1630-cu ildə inşa edilmiş kiçikölçülü siqnaturadan asılmışdır. Orta əsrlərə aid edilən daha qədim siqnaturanın geniş olub olmadığı haqda dəqiq məlumatların olmamasına baxmayaraq, arxiv sənədlərdən məlumdur ki, kilsədə 1520-ci ildən öncəki dövrlərə aid 5 zəng mövcud idi. Əgər yerdə qalan 3 zəng üçün siqnaturada yer yox idisə, onlar məntiqi olaraq yaxınlıqdakı qəbiristanlıqda olan digərzəng qülləsində asılmalı idilər, lakin bu haqda da heç bir dəqiq məlumat yoxdur.
Çoxdan düşünülmüş qüllənin tikintisinin birinci fazası 1580-1590-cı illəri əhatə edirdi. Tikinti işlərinin təşəbbüskarı, Kopenhagenin qubernatoru, eləcə də danimarka-norveç dövlət xadimi və mülkədar Kristoffer Valkendorf idi (qubernatorun şəhərin yeni və gözəl binalarla bəzədilməsində əməyi o qədər böyük və əhəmiyyətli idi ki, onun şərəfinə hələ yaşadığı illərdə məşhur Valkendorfbog adlı kitab çap olunmuşdur).
Qubernator tərəfindən inşaat işlərinin sürətlənməsi üçün etdiyi ərməğanlara baxmayaraq, tezliklə bunun yetərsiz olduğu müəyyən edilmiş və yeni ianə mənbələrinin axtarışına başlanılmışdır. 1586-cı ildə kral II Frederik prixod nəzdindəki fermalara sahibkarlıq edən oldermenlərə yarımçıq başa çatmış qüllənin tez bir zamanda tamamlanması üçün maliyyə dəstəyinin göstərilməsi barədə müvafiq əmr imzalamışdır.
Qüllənin tikintisi növbəti onilliyin başlanğıcına kimi qurtarmalı idi.
Şpil
Kral IV Kristianın hakimiyyət illərinin sonunda Danimarka olduqca ciddi iqtisadi böhran dövrünü yaşayırdı; müvəffəqiyyətsizliklə nəticələn çoxsaylı müharibələr yerli ticarət və sənayenin inkişafına mane olur və kilsə günbəzinin tikintisinin daim təxirə salınmasına səbəb olurdu. Yalnız 1660-cı ildə yeni layihələr əsasında tikinti işlərinin aparılması məsələsi gündəmə gəlmişdir. İnşaat işlərinin başlanğıcını dolayısı ilə 1664-cü ilin iyun ayında naməlum dülgər və usta Lauge Tommesen arasında imzalanmış müqavilənin surəti təsdiqləyirdi. Günümüzədək Kopenhagenin arxivində qorunub saxlanılmış bu sənəddə, kilsənin himayədarları olmuş Henrik Yakobsen və David Mor tərəfindən, kral usta-inşaatçısı Albertus Mattisenin layihəsi əsasında qüllənin yuxarısında möhtəşəm şpilin tikintisi üçün dülgərlə razılaşmanın əldə olunduğu qeyd edilmişdir. Müqaviləyə əsasən, Lauge Tommesen qüllənin şpilini və onun bütün bəzək elementlərini gecikdirməmək şərti ilə və möhkəm və dayanıqlı materialların köməyi ilə inşa etmək öhdəliyini öz üzərinə götürməli idi; dülgərə gəlincə isə, o, bütün mürəkkəb və sual doğuran məsələlər ilə bağlı yalnız usta Mattisenlə məsləhətləşməli idi.
Müasir memarlar və tarixçilər Albertus Mattisenin şpil layihəsinin müəllifi olduğuna və ümumiyyətlə memarlıq ideyasının orijinallığına şübhə ilə yanaşırlar. İddia olunur ki, dayaq elementləri kimi istifadə olunan və qızıl suyuna salınmış fənəraltı sferaların, eləcə də şpilin çoxyaruslu konstruksiyasının müəllifi, buna bənzər digər tikililərin yaradılmasında aktiv fəaliyyət göstərmiş danimarkalı memar Hans van Stenvikeldir. Buna sübut kimi təkcə Danimarkada deyil, həmçinin onunla qonşu dövlətlərdə yaradılmamış oxşar şpillərin çoxsaylı nümunələrini sadalamaq olar (məsələn Riqa şəhərindəki Müqəddəs Pyotr kilsəsinin və ya Hamburq şəhərindəki Müqəddəs Yekaterina kilsəsinin şpilləri Kopenhagen analoquna çox bənzəyir). Bununla belə, müvafiq sənədlərin mövcud olmaması səbəbindən, tarixçilərin irəli sürdüyü bu iddianı dəqiq olaraq sübut etmək qeyri-mümkündür.
1665-ci ildən 1795-ci ilə qədər kilsənin zahiri görünüşü demək olaraq toxunulmamış olaraq qalırdı. Həmin dövrdə ancaq bir neçə dəfə az əhəmiyyətli təmir və yeniləmə işləri həyata keçirilmişdir. 1795-ci ildə kilsədə baş vermiş yanğın zamanı orijinal şpil qüllənin üzərinə çökmüş və 1902-ci ildə aparılmış arxeoloji qazıntılar nəticəsində, onun yuxarı hissəsinin qalınqları aşkar edilmişdir. Həmin qalıqlar tarixi eksponat qismində kilsənin daxilində sərgilənməyə başlamışdır. 1738-1744-cü illəri əhatə edən genişmiqyaslı bərpaetmə işləri çərçivəsində, xüsusi diqqət qüllə və günbəz inventarlarına ayrılmış və kluatr ilə qüllənin bütün aşağı hissəsi Filipp de Lange tərəfindən yenidən təmir edilmişdir.
XVIII əsrin əvvəllərinə aid edilən bir sıra illüstrasiya və qravürlərdə şpilin konstruksiyası və zahiri görünüşü olduqca təfərrüatlı şəkildə təqdim olunmuşdur. Milli muzeyin arxivində saxlanılmış və naməlum eskiz ustası tərəfindən yaradılmış şəkildə qüllənin qərb fasadı və çoxyaruslu şpil təsvir edilmişdir; ehtimal ki, 1750-ci ildə yaradılmış və hal-hazırda Norveç xalq muzeyində saxlanılan digər çertyoj əsərində isə, sənətkar tərəfindən şpil üzərində edilən ölçü və hesablamalar əks olunmuşdur.
Bütovlükdə, hər bir rəssam qüllənin şpilini təsvir edərkən, onun detallarında özünəməxsus dəyişikliklər edirdi. Məsələn, danimarkalı memar Laurids de Turanın Danske Vitruvius adlı kitabında Müqəddəs Nikolay kilsəsinin iki ədəd eskizi kataloq şəklində təqdim olunmuşdur; hər iki şpilin sivri dəbilqələri, fənərləri, eləcə də bir azca qabarıq günbəzləri müxtəlif formalarda əks olunmuşdur.
Səkkizbucaqlı şpil üç fənərdən ibarətdir. Ölçülərinə görə ən böyük olan və dördkünc kərpic qüllədən səkkizbucaqlı şpilə doğru keçid elementi rolunu oynayan soğanvari günbəzin üstündə məhəccərli sütunlarla haşiyələnmiş nərdivan keçidi mövcuddur. Soğanvari günbəzin üzərində birinci böyük fənər yerləşir, onun kənarlarında obelisk adlanan və bir-birinə simmetrik olan səkkiz ədəd uzunsov bəzək elementi quraşdırılmışdır. Böyük fənər və daha kiçik ölçüdə olan orta fənərin arasında zərif və incə formalı dairəvi pəncərələr ilə bəzədilmiş daha bir soğanvari günbəz yerləşdirilmişdir; şaquli formada duran taxta konstruksiyaları vizual olaraq gizlətmək üçün günbəzin üstündə bir-birini növbələyən səkkiz ədəd qızıl suyuna salınmış mis sfera quraşdırılmışdır. Şpilin yuxarısını orağabənzər dəbilqə elementləri ilə bəzədilmiş orta və kiçik fənərlər, konusşəkilli piramida, eləcə də xaç və tac ilə bəzədilmiş flüger tamamlayır.
Zənglər
Müqəddəs Nikolay kilsəsinin qülləsində ümümilikdə 7 zəng yerləşir.
İnteryer
1795-ci ilin güclü yanğınından sonra, kilsənin interyeri, Kopenhagenin bir çox kilsələri kimi, renessans üslubunda olan özünün olduqca zəngin və orijinal tərtibatından məhrum olmuşdur. Bununla belə, bir neçə kilsə əşyası, o cümlədən altar ləvazimatları və potirlər qıfıllanmış dəmir sandıqlarda saxlanıldıqları ünün yanğından xilas olunmuş və günümüzədək qorunub saxlanılmışdır. Bu əşyaların böyük hissəsi hazırda Kopenhagendəki Müqəddəs Ruh kilsəsində, digər hissəsi isə, Milli muzeydə sərgilənir.
Özəl detektiv
thumb|right|[[Şerlok Holms personajının təsviri. 1904-cü il.]]
Özəl detektiv — tədqiqat xarakterli hüquqi xidmətlər göstərməsi üçün fərdlər və ya qruplar tərəfindən işə götürülən şəxs, detektiv.
Azərbaycanda
Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyində özəl detektivlərin fəaliyyəti haqqında heç bir məlumat verilmir. Buna baxmayaraq, ölkədə qeyri-qanuni fəaliyyət göstərən özəl detektivlər mövcuddur. Onlar adətən keçmiş polis işçiləri və hüquqşünaslardır.
Xırdaoymaq
Xırdaoymaq – Azərbaycan Respublikasının Şabran rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Beril Dedeoğlu
Beril Dedeoğlu (tam adı Hatice Beril Dedeoğlu; ) — Türk akademik, yazıçı və siyasətçi.
Özəl detektiv
İncəsənətdə
Böyük ehtimalla, ədəbiyyatdakı ən tanınmış özəl detektiv Şerlok Holmsdur. Personaj ilk dəfə 1887-ci ildə "Al-qırmızı etüd" povestində peyda olmuşdur. Digər popolyar özəl detektivə isə ilk dəfə 1920-ci ildəki "Staylzda müəmmalı hadisə" romanında təsvir edilmiş Erkül Puaronu aid etmək olar.
Çingiz Abdullayevin yaratdığı Dronqo, Elxan Elatlının Qanbay Qasımlı personajı da bu kateqoriyaya aiddir.
İzabella Redfern
İzabella Rebekka Redfern — Alman-Amerikalı aktrisa və müğənnidir.
Delphinium hesperium
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Daşlıyataq
Daşlıyataq — Azərbaycan Respublikasının Şabran rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Senecio austromontanus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Daşlıyataq
Tarixi
Daşlıyataq Dəvəçi rayonunun Beynəlmiləl inzibati ərazi vahidində kənd. Baş Qafqaz silsiləsinin ətəyindədir. Kəndin ərazisi keçmışdə qoyun yatağı olmuşdur. Oykonim yatağın daşlıq ərazidə yerləşdiyini bildirir. Sonralar yaranmış yaşayış məntəqəsi yatağın adı ilə adlandırılmışdır.
Əhalisi
Kəndin əhalisi əsasən 19-cu əsrdə Quba rayonunun İsnov kəndindən əkinçiliklə məşğul olmaq üçün gələn və sonradan həmin ərazidə məskunlaşaraq yaşamağa başlamış camaatdan ibarətdir. 1989-cu ildə Daşlıyataq kəndində 20 ailə-təsərrüfat olmuşdur. Həmin il kəndə Orta Asiya Respublikalarından məcburi formada çıxarılan məshəti türklərindən ibarət təxminən 20-yə qədər ailə köçüb gəlmişdir.
Dumatsxovi
Dumatsxovi — Gürcüstanın Xaşuri bələdiyyəsinin inzibati ərazi vahidində kənd.
Ədəbiyyat
gse: 3 651
Qaraçaylı (Şabran)
Qaraçaylı — Azərbaycan Respublikasının Şabran rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Ceyhan
Ceyhan — Türkiyənin Adana ilində ilçə. Aralıq dənizi bölgəsində yerləşən Ceyhan Adanaya 43 km, Aralıq dənizindən isə 30 km uzaqlıqda yerləşir.
Əhali
İlçə əhalisi 2018-ci ilin rəsmi qeydlərinə görə 160.474 nəfərdir.
Elbrus Abbasov (şair)
Abbasov Elbrus Xaspolad oğlu (d. 16 may 1946. Daşlı, Laçın rayonu, Azərbaycan SSR) — Şair-publisist.
Həyatı
Elbrus Abbasov 16 may 1946-cı ildə Laçın rayonunun Daşlı kəndində ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. İlk təhsilini (I–VII sinif) Daşlı kəndində, orta təhsilini isə (VIII–XI sinif) Daşlı kəndindən 15 km aralıda olan Kürdhacı kəndində almışdır. 1963-cü ildə Azərbaycan Kənt Təsərrüfatı İnstitutunun (indiki Azərbaycan Dövlət Aqrar Universiteti) Baytarlıq fakultəsinə qəbul olmuş, 1968-ci ildə həmin institutu müvəffəqiyyətlə bitirmişdir. İnstitut həyatında da fəal tələbələrdən olmuş, Tələbə elmi cəmiyyətin üzvü olmuşdur.
1969-cu ildən rayonda Kürdhacı, Cağazur, Pircahan, Şəlvə baytar məntəqələrində məntəqə müdiri, 1977-ci ildən 1987-ci ilə kimi Daşlı kənd XDS icrayyə Komitəsinin sədri, 1987-ci ilədən 1999-cu ilin dekabr ayınadək Şəlvə Jdanov adına sovxozda direktor, Daşlı kənd Nəsimi adına Kolxozda sədr işləmişdir. 2000-ci ildən 2010-cu ilədək isə ümumxalq səsverməsi yolu ilə Məcburi köçkün kimi müvəqqəti məskunlaşdığı Ağsu rayon Gürcüvan kənd bələdiyyəsinin sədri seçilmişdir. Ardıcıl işlədiyi 1969–2010-cu illər ərzində rəhbərlik tərəfindən müxtəlif mükafatlarla təltif edilmişdir.
Ailəsi
Ailəlidir, 5 oğlu, 1 qızı və 14 nəvəsi var.
Yaradıcılığı
Elbrus Abbasovun məktəbdə oxuduğu zamanlarda şer yazmaq həvəsi olsa da belə yazdığı şerləri ən yaxın yoldaşlara oxuyar, hər hansı mətbuatda nəşr olunmasına həvəs göstərməmişdir. Lakin 2006-cı ildə yazdığı şerlərdən "Xəyalım yön alıb yenə Laçına", 2016-cı ildə isə "Mənə dağ çəkən dağlar" şerlər kitabı işıq üzü görmüşdür.
Hazırda 3-cü kitab üzərində işləyir. Doğma Daşlı kəndinin yaranma tarixi, soy kökü barədə faktlara əsaslanaraq qeydiyyat aparır, respublikanın 58 bölgəsində məskunlaşmış Laçın sakinlərinin taleyini düşünərək doğma Laçına qayıdışa böyük ümid bəsləyir.
Kompas süddəyən
(Lactuca serriola) - cinsinə aid bitki növü.
Hündürlüyü 30-100 sm, gövdəsi tək və ya bir neçə saydadır, düz, adətən uzun qövsşəkilli budaqları ilə qollu-budaqlı, süpürgəvari budaqlanmış, ağımtıl rəngdədir, şırımlıdır, çılpaq və ya aşağı hissə uzun tikanlarla örtülmüş və milşəkilli kökü olan birillik və ya ikiillik ot bitkisidir.
Təsviri
Gövdə yarpaqları çox vaxt şaquli müstəvidə yerləşmişdir, qalın dərilidir, göyümtül-yaşıl rəngdədir, çılpaq, və ya orta damarı alt tərəfdə tikanlarladır, oyuqlu lələkvari-bölünmüşdür, hər iki tərəfdən enli neştərvari, uzunsov və ya üç künclü, arxaya qatlanmış payları vardır, kənarları tikanlıkirpikli, dişli, yuxarı yarpaqları bəzən hamısı olur, ayrı deyildir, kənarları qismən iri dişli, oturaqdır və qaidə hissəsi oxşəkilli, qulaqcıqları isə üçbucaq formada sivriləşmişdir. Səbətlərinin uzunluğu 9–14 mm, eni 3-3,5 mm-dir, silindrvaridir, seyrək çiçəklidir, uzunsaplaqlıdır və ya oturaqdır. Toxumları qonur rənglidir, uzunsov əksinə yumurtaşəkillidir. Uzunluğu 3 mm-ə yaxın, eni 1 mm, qaidəsinə doğru daralmış, 7-9 ədəd qabırğası var, toxumun ucuna yaxın yerləşmiş qısa sərt tükləri vardır, uzun, ağ, nazik, uzunluğu 5 mm-ə yaxın dimdiklidir; kəkil (başcıq) ağ rəngdədir, asanlıqla töküləndir.
Senecio greenwayi
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Tarla siçanı
Tarla siçanı (Apodemus agrarius) — gəmiricilər dəstəsinin Siçanlar fəsiləsinə (Muridae) aid məməli heyvan növüdür.
Xarici görünüşü
Bədəninin uzunluğu 123, quyruğu 90 mm-ə qədərdir. Sifəti kütləşmiş, qulaqları və gözləri kiçikdir. Belindəki xəz kobud, ortasından tünd zolaq keçir. Bədənin aşağı tərəfı ağımsovdur. Döşündə ön pəncələri arasında xallar yoxdur.
Şirməmməd Nəzərli
Şirməmməd Nəzərli - yazıçı, jurnalist, fotoqraf. HUMAY mükafatı laureatı. Azərbaycan Jurnalistlər, Yazıçılar və Fotoqraflar Birliklərinin üzvü.
Tarla siçanı
Yayılması
Tarla siçanının arealı Avropanın meşə zonasını və Asiyanın mühüm hissəsini əhatə edərək sərhədləri şimalda Danimarka və Sankt-Peterdurqa, cənubda Zaqafqaziyaya, şərqdə Vladivostoka və Yuniana qədər çatır. Şimali Qafqazın dağətəklərindən Zaqafqaziya hüdudlarına iki yolla keçir: Qara dəniz sahili boyunca təqribən Suxumiyə qədər, Xəzər sahili boyunca Xaçmaza və Quba-Qusar maili düzənliyinə qədər.
Yarımnövləri
Tarla siçanının dəyişkənlik məsələləri kifayət qədər öyrənilməmişdir. Başqa taksonomik əhəmiyyətli bir neçə yarımnöv və lokal formalar təsvir edilmişdir. Şimali Qafqaz, o sıradan Azərbaycan populyasiyaları növün tipik formasına aid edilərək A.a.caucasicus Dukei yarımnövü ayırd edilmişdir. Azərbaycanda növün arealının faktik olaraq cənub sərhəddi keçir. Burada o, Dəvəçi, Quba və Qusar rayonlarında d.s. 850 m-ə qədər aran və dağətəyi sahələrdə yayılmışdır.
Həyat tərzi
Tarla siçanı ağac bitkiçilikli stasiyalara uyğunlaşmışdır. Meşədə, meşə kənarlarında və talalarda, kolluqlarda, bağlarda, bostanlarda və müxtəlif bitki plantasiyalarında, taxıl zəmilərində, ot tayalarında və samanlıqlarda, təsərrüfat tikililərində rast gəlinir. Çox vaxt 3-4 çıxışı olan öz yuvalarını qazır.
Çoxalması və yaşama müddəti
Tarla siçanı ildə 3-4 və ya hətta 5 dəfə çoxalır. Hər nəsildə 5-7 bala olur. 3-3,5 aylığında cinsi yetkinliyə çatır.
Qidalanması
Qida tərkibi əsl meşə siçanlarında olduğundan daha rəngarəngdir. Payız-qış yeminin əsasını təşkil edən toxum və giləmeyvələrdən başqa çoxlu həşərat, eləcə də bitkilərin yaşıl hissələrini yeyir.
Adi sincab
Adi sincab (Sciurus vulgaris) — Gəmiricilər dəstəsinin cinsinə aid heyvan növü.
Corc Heylmeyer
Corc Heylmeyer — maye kristal texnologiyasının yaradıcısı.
Həyatı
1960-cı illərin ortalarında Heylmeyer Radio Corp of America (RCA) şirkətinin tədqiqat laboratoriyasında işləyib. Artıq o zaman Heylmeyer ekranda təsvirin formalaşdırılması üzərində təcrübələrə başlayıb.
1968-ci ilin mayında RCA şirkətinin nümayiş etdirdiyi yeni texnologiyanı elektron cihazlarda istifadə etmək mümkün idi. Artıq o zaman bir sıra alimlər LCD ekranların gələcəyinə inanırdılar. 1960-cı illərdə maye kristal texnologiya məhdud şəkildə tətbiq edilirdi və ekranlarda uzun müddət işıqlandırıcı olmayıb, amma texnologiya daim təkmilləşirdi. Hazırda bütün monitorlar və televizorlar bu texnologiya əsasında buraxılır.
Heylmeyer 2014-cü il aprelin 21-də öz evində ölmüşdür. Mühəndis altsheymer xəstəliyindən əziyyət çəkirdi.
Söhbətli
Söhbətli — Azərbaycan Respublikasının Şabran rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Əhalisi
Kəndin əhalisi 355 nəfər təşkil edir.Əhalisini azərbaycanlılar təşkil edir.
Vaka
Vaka — Gürcüstanın Xaşuri bələdiyyəsinin inzibati ərazi vahidində kənd.
Əhali
2002 siyahıyaalmaya görə kəndin əhalisi 1423 nəfər idi. 2014-cü ildə 1160 nəfər yaşayırdı.
Ədəbiyyat
gse: 4 327
Qafqaz sincabı
və ya Qafqaz sincabı (Sciurus anomalus) — Gəmiricilər dəstəsinin cinsinə aid heyvan növüdür. left|220px|thumb|İran sincabı