cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Deman
Toponimikası
Kənd coğrafi ədəbiyyatlarda daha çox "Deman düzü", "Deman yaylası" kimi tanınır. Yerli əhalinin dilində Deman sözü "dəmyə yerlər", "suvarılmayan əkin sahələri" kimi yozulur. Bu fikir yanlışdır. M.Həsənov yazır ki, yaşı antik çağlardan hesablanan Moran, Pankü, Deman, Avaraq, Ərvərəz, Şişnavar kimi qədim toponimlər Azərbaycan Respublikasında mövcud olan ən ulu coğrafi adlarla bir sırada durmaqdadır. Bu adlar içərisində dəniz səviyyəsindən 1600-1800 metr hündürlükdə olan məşhur Deman düzünün adı ən ulu toponimlərdən olub, hun xaqanı, şöhrətli sərkərdə Metenin babası Teomanın adı ilə yaxından səsləşir. Bəzi mənbələrdə Teoman hətta Duman kimi də qeyd olunmuşdur...
Deman oykoniminin teonim, etnonim və ya antroponim mənşəli olması sözün yaranışının daha qədim olduğunu xəbər verir. İlk öncə "totem tanrısı olmuş Deman" sözü sonralar tayfa və şəxs adlarına keçmişdir.
Tarixi
Kənd İran İslam Respublikası ilə sərhəd bölgədə yerləşir. 1953-cü ildə Sovet hökuməti sərhəd bölgələrdə "öz təhlükəsizliyini" təmin etmək məqsədilə rayonun 21 kəndini ölkənin digər bölgələrinə köçürmüşdür. Köçürülmüş kəndlər arasında Deman yaşayış məntəqəsi də olmuşdur.
Vilyandi Tulevik FK
Viljandi JK Tulevik — Estoniyanın futbol klubu.
Avropa kuboklarında iştirak
2 dəfə Avropa kubok yarışlarında iştirak edib.
Amblyseiulella omei
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Artemisia shennongjiaensis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Tiçino
thumbnail|Ticino thumbnail|Xəritə Ticino — İsveçrənin kantonlarından biridir. Haradasa bütün kantonda yazı dili İtalyancadır. Qraubündən kantonu ilə meydana gətirdikləri bölgəyə Svizzera Italiana (İsveçrə İtalyası) deyilir. Adını Ticino Çayından almışdır.
Gestapo
Gestapo — Almaniya nasistlərinin yaratdıqları dövlət gizli polisi.
Tarixi
Bu gizli polis təşkilata üçün xüsusi və fərqlənmiş şəxslər cəlb olundu. Təşkilat uniforma baxımından polis birliklərindən fərqlənirdi. İlk adı Geheime Polizei Amt. yəni GPA idi. Daha sonralar, dəyişərək Gestapo adını almışdır (açılışı — Die Geheime Staatpolizei).
İkinci dünya müharibəsi əsnasında təxminən 45.000 üzvü var idi, ofislərinə Gestapo Leitstellen deyilirdi. Günümüzdəki kəşfiyyat təşkilatları üçün nümunə təşkil edir. Gestapo II Dünya Müharibəsi ərəfəsində əhəmiyyətli komandir və generalların mühafizəsini boynuna götürmüşlər. Gestapo ayrıca döyüş əsnasında Almaniyada olan müttəfiq casuslarını yox etmək üçün də istifadə edilirdi.
Gestapo 1936-1945-ci illər arasında Henrix Himler tərəfindən idarə edilmiş və icraatı ilə dəhşət saçmışdı. Siyasi müxaliflərin və Yəhudilər kimi istənməyən millətlərin təqibi və toplanması üzərində tam səlahiyyəti vardı.
Gestapoda Himmlerdən sonra gələn ikinci adam olan Reynhard Heydrix Çexoslovakiyada büyük bir əzmlə işləyirdi. Çekoslovakiyada iqtisadi vəziyyətin yaxşı olması ilə bağlı Heydrix üstü açıq avtomobillə cangüdənsiz hərəkət edə bilirdi. Bunu fürsət bilən Çex Partizanların süiqəsdi nəticəsində ağır yaralanır ve 4 iyunda vəfat edir. Bu bacarıqlı komandirinin öldürülməsinə qəzəblənən Himmler intiqam məqsədiylə 3000 Yəhudini toplama düşərgələrinə aparır. Ayrıca bununla kifayətlənməyib Praqa şimal-qərbindəki kiçik bir kənd olan Lidiceni xəritədən silir. Bir çox dövlətlər Almaniyaya üz çevirməyə başlamışdı və əldə olunan bütün torpaqlar bir-bir itirilirdi. Döyüşün son anına qədər böyük bir əzmlə çalışan Gestapo Henrix Himmlerin intihar etməsi və Adolf Hitlerin aradan itməsi ilə tarixdəki yerini tutdu.
Çilaxor (Zəncan)
Çilaxor - İranın Zəncan ostanının Xudabəndə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 288 nəfər yaşayır (66 ailə).
Oben (Averon)
Oben  — Fransa da kommuna, Cənub-Pireneylər regionunda yerləşir. Departament — Averon. Oben kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Vilfranş-de-Ruerq.
INSEE kodu — 12013.
Kommuna təxminən Paris dən 490  km cənubda, Tuluza şəhərindən 125  km şimal-şərqdə, Rodez dən isə 33  km şimal-qərbdə yerləşir.
Gent
Gent — Belçika şəhəri. Bu şəhər orta əsrlərdə paltar ticarət mərkəzi və Parisdən sonra ən böyük Avropa şəhəri olmuşdur. Bu gün bu qədim şəhərin Müqəddəs Bavo Baş Kilsəsi, Qraflıqlar Qəsri daxil olmaqla tarixi binaları mövcuddur.
Oben (Averon)
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 4215 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə 2391 əmək qabiliyyətli insan (15-64 yaş arasında) arasında 1568 nəfər iqtisadi fəal, 823 nəfər hərəkətsiz (fəaliyyət göstərici 65.6%, 1999-cu ildə 63.6%) olmuşdur. 1568 aktiv 1389 nəfər (787 kişi və 602 qadın) işlədi, 179 nəfər işsiz (78 kişi və 101 qadın). Aktiv olmayan 823 nəfərin 196-ı şagird və ya tələbə, 314-ü təqaüdçü, 313-ü digər səbəblərə görə hərəkətsizdir.
Azərbaycan xüsusi xidmət orqanları rəhbərlərinin siyahısı
Azərbaycan xüsusi xidmət orqanları rəhbərlərinin siyahısı — 28 may 1918-ci ildən sonra ölkədə respublika quruluşu təyin edilmişdi, bu vaxtdan başlayaraq Azərbaycanın xüsusi xidmət orqanları rəhbərləri bu siyahıda göstərilib. Bu məqalədə Azərbaycanın xüsusi xidmət orqanları rəhbərləri (müxtəlif dövrlər və müxtəlif titullarla) sıralanmışdır.
Dəliçətənəkimilər
—  aləminin  dəstəsinə aid bitki fəsiləsi.
Melisa Makkarti
Melisa Makkarti (doğ. 26 avqust 1970, İllinoys, ABŞ) — ABŞ aktrisası.
Birinci Piyada Diviziyası (AXC)
Birinci Piyada Diviziyası — Azərbaycan ordusunun tərkibində hərbi birləşmə.
Haqqında
Əsası 1917-ci ilin sonlarında qoyulmuşdu. Diviziyanın formalaşması onun komandiri general-mayor Xəlil bəy Talışinskinin rəhbərliyi ilə aparılırdı. Birinci diviziyanın strukruru Əlahiddə Azərbaycan korpusunun tərkibində də saxlanmışdı. Lakin Azərbaycan hərbi hissələrinin formalaşması zəruri tələblərə cavab vermədiyindən Qafqaz İslam Ordusu komandanının 1918-ci il 13 avqust tarixli əmri ilə Əlahiddə Azərbaycan korpusunun və piyada diviziyalarının qərargahları ləğv olundu, piyada diviziyalarına daxil olan hərbi hissələr isə birbaşa Qafqaz İslam Ordusu komandanına tabe edildi. Bakının azad olunması uğrunda döyüş (1918, 15 sentyabr) uğurla nəticələndikdən sonra piyada diviziyalarının və Azərbaycan korpusu qərargahlarının bərpasına başlandı. Qafqaz İslam Ordusu komandanının 1918-ci il 23 sentyabr tarixli əmri ilə polkovnik Cəmil Cahid bəy diviziyanın komandiri təyin edildi və 1-ci, 2-ci və 3-cü piyada alayları bu diviziyanın tərkibinə qatıldı. Diviziyanın təşkilini sürətləndirmək üçün 5-ci Qafqaz firqəsinin 9-cu piyada alayı da bu diviziyanın tərkibinə daxil edildi. Alayın taborları 1-ci, 2-ci və 3-cü piyada alaylarının əsasını təşkil etdi. Türk hərbi qüvvələri 1918-ci il noyabrın ortalarından Azərbaycanı tərk edəndə, qərargahı Qarabağda olan Birinci piyada diviziyasına general-mayor İbrahim ağa Usubov komandir təyin olundu. 1919-cu il yanvarın 1-dən isə diviziyaya rəhbərlik general-mayor Süleyman bəy Əfəndiyevə tapşırıldı. Süleyman bəy Əfəndiyev 1919-cu il fevralın 21-də vəfat edəndən sonra, Cavad bəy Şıxlinski diviziyanın komandiri təyin edildi. Diviziyanın formalaşmasında və möhkəmləndirilməsində göstərdiyi xidmətlərə görə Nazirlər Şurasının 1919-cu il 25 iyun tarixli qərarı ilə Cavad bəy Şıxlinskiyə general-mayor rütbəsi verildi. Diviziyanın tərkibinə 1-ci Cavanşir, 2-ci Zaqatala və 3-cü Gəncə piyada alayları daxil idi və qərargahı Gəncədə yerləşirdi. Diviziyanın alayları, başlıca olaraq, ermənilərlə təmas xəttində mövqe tutduğundan Zəngəzur ekspedisiyasında Qarabağ əməliyyatında, şimal müdafiə sisteminin yaradılmasında iştirak etmişdilər. Aprel işğalından (1920) sonra xalq hərbiyyə və bəhriyyə komissarının 1920 il 16 may tarixli əmri ilə Azərbaycan ordusunun 1-ci və 2-ci piyada diviziyalarının əsasında Azərbaycan fəhlə-kəndli birləşmiş qırmızı diviziyası yaradıldı və bununla da Birinci piyada diviziyasının varlığına son qoyuldu.
Günəmuzdçular
Günəmuzdçular — torpağı və daimi işi olmayan, yalnız gördükləri işə görə haqq alan adamlar.
Çilaxor (Ərdəbil)
Çilaxor — İranın Ərdəbil ostanında kənd. .
Coğrafi yerləşməsi
Xalxal şəhristanının Mərkəzi bölgəsinin Xanəndəbil kəndistanında, Xalxal şəhərindən 11 km qərbdədir.
Dodekafoniya
Dodekafoniya (yunan dilində "dodeko" - 12, "fon" - səs deməkdir) — Arnold Şönberq tərəfindən yaradılan sistem. Şönberq "dodekafoniyanın atası" adlanırdı.
Tarixi
Dodekafoniya da məhz atonal musiqisinin inkişafı nəticəsində yaranmışdır. Bu sistemi qurmaq üçün 12 xrammatik səsin hamısından istifadə edilməlidir. Bir seriya daxilində hər səs yalnız bir dəfə istifadə edilə bilər və təkrara yol verilmir. Və səslər arasında üçsəslilərin istifadəsi qadağandır. Seriya 4 formada yazılır: əsas, inversiya, xərçəng, xərçəng-inversiya. Bu 4 formanın qurulması üçün ən əhəmiyyətlisi əsas formanı qurmaqdı. Əsas qurulur daha sonra inversiya qurulmağa başlanılır. İnversiyanın ilk və son səsi əsasın ilk və son səsi ilə eynilik təşkil edilməlidir. Əsasda qurduğumuz səslər say etibarilə əks istiqamətdə yazılır. Xərçəng əsasın sondan başa, xərçəng-inversiya isə inversiyanın əks istiqamətdə yazılışıdır. Bu kvadrat ya bütünlüklə, ya da bəziləri əsər bəstələnərkən istifadə olunur. Əsər daxilində 12 səsin hamısı istifadə edilməsi şərtilə bir səsin ossenat təkarına icazə verilir. Əsər seriyanın istənilən səsindən başlaya bilər. Lakin sonradan əvvəlki səslər mütləq şəkildə əlavə olunmalıdır. Əsər bəstələrkən bu qayda nəzərə alınır: Və seriyanın əsas və müxtəlif formalarda 47 forması mövcuddur.
Bu sistemdə hesablama ön planda olduğuna görə melodiya arxaya plana keçmişdir. A.Şönberqin tonal-atonal musiqiyə keçidindəki kəskin fərqlər atonal- dodekafoniya musiqisinə keçidində bir o qədər də hiss olunmamışdır.
Bu sistemi, o, 1922-ci ildə tərtib edir. Özü isə bu haqda belə yazmışdır: - "Mən alman musiqisinin yaxın 100 ildə hökmranlığını təmin edəcək bir kəşf etmişəm". Bu dövrdən başlayaraq Şönberq Avropa musiqi modernizminin liderinə çevrilir. Yaradıcılığının "dodekafoniya" dövrünün orkestr üçün vasiyasiyalar, simli kvartetlər, skripka və orkestr üçün konsert, fortepiano və orkestr üçün konsert kimi əsərlərində özünün kompozisiya texnikasının tonal yazı və klassik formalarla- rondo, sonata, variasiya və polifonik formalarla uzlaşdırması müşahidə olunur.
F-no üçün yazdığı Süitada op. 25 bəstəkar qədim süita formasına müraciət edir. 7 alət üşün yazdığı süita op.29 alman xalq mahnısından istifadə edir. Və bu süitada dodekafoniyadan məharətlə elə istifadə edir ki, diatonik melodiyada bu təsiri hiss eləmək mümkündür. Bəstəkarın f-no üçün 5 pyesində, nəfəs alətləri üçün yazdığı kvintetin ikinci hissəsində Vals janrının elementlərinə rast gəlinir. O, demək olar ki, dodekafoniya üslubunda yazdığı əsərlərdə neoklassik ənənələrə tez-tez müraciət etmişdir.
A.Şönberqin 20-30-cu illərdə yazdığı dodekafoniya üslubundakı əsərlərdə artıq ümidsizlik və qarışıqlıq sinir və həyəcanlı atmosfer hökm sürür. Bu dövrdə yazdığı əsərlərdə qısqanclıq və qısqanclığın acı nəticələri öz əksini tapır.
Özünün üçüncü simli kvartetində op.30 Şönberqin yaradıcılığına bir o qədər xas olmayan özünə əminlik, enerjili hərəkət duyulur.
Və bu üslubda yazdığı əsərlərdə musiqi dili kəskin dəyişir. Kəskin sıçrayışlar, ekstravaqant səslənmə bu üsluba xas olan cəhətlərdir. Və bu sistem musiqi dili ilə bərabər musiqi alətlərinin də ifa imkanlarını genişləndirdi. Bu zamanadək alətlərin üzə çıxmayan ifa imkanlarını ön plana çəkdi. A.Şönberq yaradıcılığına və estetikasına xas olan ziddiyətlilik, yəni musiqi ifadə vasitələrindən radikal novatorluluqla klassik ənənələrə cəhdin uzlaşması, musiqidə faciəvi-dramatik koloritin estetik gücü ilə ifadəsi bəstəkarının dünyagörüşünün ikiləşməsindən xəbər verir. X.Eysler yazmışdır ki, Şönberq musiqi xarakterlerinin ifadə vasitələrini genişləndirmişdir.
Bəstəkar açıq surətdə öz musiqisinin məğzini sonsuz pessimizm (mistika, naməlumun axtarışı, gerçəklikdən qaçmaq haqqında arzular, gələcək qarşısında qorxu) kimi qiymətləndirib. Bəzən Şönberqi "öz dövrünün xəstə övladı" kimi də adlandırdılar. X.Eysler deyirdi: "Şönberq XX əsin dahi bəstəkarıdır. Onun təsiri böyük olmuşdur. Musiqinin tarixi onsuz qeyri-mümkündür. Əlbəttə bu burjuaziyanın süqutu və qürubudur".
A.Şönberq özünün fikrincə atonal musiqidə müraciət edı bilmədiyi iri formalı instrumental əsərlərə dodekafoniya dövründə müraciət edir. O, sonata formasından nəfəsli alətlər üçün yazdığı kvintetin birinci hissəsində və üçüncü kvartetin finalında rondodan məharətlə istifadə etmişdir. Bu da onu sübut edir ki, A.Şönberq klassik ənənələrə sıx bağlı olmuşdur. Onu qeyd etmək lazımdır ki, Şönberq pedaqoji fəaliyyəti dövründə həmişə ənənəvi solfecio və harmoniya dərsləri keçmişdir. Yəni o bu yeni yaratdığı seriyasından heç zaman dərs deməmişdir.
Onun bu texnikasını hər insan qəbul etməsə də, qulağa və ürəyə xitab eləməsə də, bəstəkarın bu kəşfinin sonrakı bəstəkarlar- Anton Vebern, Alban Berq üçün də işıq tutduğunu və musiqi tarixini necə zənginləşdirdiyini danmaq mümkünsüzdür.
Korcabulaq (bulaq)
Mənbəyi 10-12 m² ərazini tutsa da, sonradan qazmalar nəticəsində ərazi genişləndirilib və abidə-bulaq halında (ilk dəfə) 1934-cü ildə Kərim Kərbəlayı Nəzər oğlunun şəxsi vəsaiti hesabına istifadəyə verilib. Tağvaridir, üzü şərqə baxır, 2x1x0.80 həcmində 4 novdan ibarətdir (ikisi içəridə, ikisi bayırda). Hər iki tərəfində kiçik dərə, qarşısında isə şose yolu var. Qaraçöp ərazisində kiçik dərələrin qovuşuğunda yerləşir.
Sərtqanadlılar
—  aləminin  tipinin  sinfinə aid heyvan dəstəsi. Bu dəstənin başqa dəstələrin nümayəndələrindən fərqləndirən ən mühüm əlamətlərindən biri — onların qanadlarının quruluşudur ki, bu da dəstənin adında öz əksini tapmışdır. Qanadüstü adlanan yuxarı cüt qanadlar, demək olar ki, həmişə sərt, çoxt vaxt qabarıq, az və ya çox dərəcədə iri qabarlar və ya çuxurlarla örtülmüş və ya uzununa qabırğalarla zolaqlanmışdır ki, bu da onlara daha çox möhkəmlik verir. Qanadüstləri tısbağa zirehi kimi daha zərif, şəffaf və ya yarımşəffaf qanadları örtür. Bunların köməyilə böcəklər uçur. Ancaq elə növlər, cinslər, hətta fəsilələr də vardır ki, onlarda qanadlar bitişmiş, alt qanadlar reduksiya olunmuşdur və bu böcəklər uçmur. Dinclik halında qanadlar elə yığılır ki, qanadüstləri onları tamamilə örtür. Uçmazdan əvvəl böcək qanadüstlərini qaldırır, qanadlarını açır, az və ya çox vızıltı ilə havaya qalxır.
Xarici quruluşu
Böcəklərin əksəriyyəti parlaq və rəngarəng boyanmışdır. Onlardan bəziləri mavi, metal parlaqlı yaşıl və ya bənövşəyidir. Bir çox böcəklərin, xüsusilə orta və kiçiklərin bədən səthi az və ya çox dərəcədə sıx tükcük və ya pulcuqlarla örtülmüşdür. Uçan böcəklərin qanadüstlərində tükcüklər olmur. Bəzi böcəklər rənginə və bədən formasına görə başqa cücülərə, xüsusən zəhərli və yeyilməyən cücülərə bənzəyir. Böcəklərin bir çox növləri bədənin müxtəlif yerlərində müxtəlif, tez-tez olduqca parlaq təsvirlərə malikdirlər.
Böcəklərin bədəni, bütün digər həşəratlar kimi, üç əsas hissədən ibarətdir: baş, döş və qarıncıq. Bədəni əsasən oval, uzun-oval və ya uzanmış, güclü sklerotlaşdırılmış örtüklər və onların əlavələri ilə xarakterizə olunur. Başı baş kapsulu (təkamül prosesi zamanı bədənin bir neçə seqmentinin və akronun birləşməsi ilə formalaşmış və dairəvi bir formaya malikdir) və əlavələrdən (ağız orqanları və bığcıqları) ibarətdir. Başın yanlarında bir cüt faset göz yerləşmişdir. Ancaq mağaralarda tam qaranlıqda yaşamağa uyğunlaşmış növlərdə gözlər öz əhəmiyyətini itirmiş orqanlar kimi reduksiya olunmuşdur. Gözlərdən qabaqda bığcıqlar yerləşmişdir. Böcəklərin böyük əksəriyyətində onlar 11 buğumlu olub, forma və uzunluğuna görə müxtəlifdir. Formasına və ölçüsünə görə eyni buğumlardan ibarət olan bığcıqlar sapşəkilli adlanır. Bəzən son buğumların bir hissəsi qalınlaşaraq sancaq əmələ gətirir. Bəzi növlərdə hər buğumda tikanvari artım olur və bütövlükdə bığcıq darağı xatırladır (daraqşəkilli bığcıq). Böcəklərin ağız orqanları gəmiricidir, özü də qidanı xırdalamağın əsas yarağı kimi üst çənələr (çeynəyici və mandibullar) çıxış edir. Böcəklərin önkürəyi çox müxtəlif formalarda olur, bəzən onun üzərində tikanlar və itiuclu çıxıntılar yerləşir. Önkürək döş seqmenti adlanan 3 seqmentdən ibarətdir: ön-, orta- və arxadöş. Bel tərəfdən orta- və arxadöşlə qanadüstləri və qanadlar birləşir. Bunların tikişləri döş tərəfdən yaxşı sezilir, bel tərəfdən isə tamamilə qovuşuqdur. 3 döş seqmentinin hər birinə bir cüt ayaq birləşir. Bir sıra növlərdə bunlar qaçış, budaqlara çıxmaq, qazmaq, ovunu tutmaq (yırtıcılarda) və ya üzmək üçün uyğunlaşmış güclü ətraflardır. Ayaqlar uzun (karabidlər, bəzi qızılböcəklər və uzunbığlar) və ya gödək olur. Pəncələrdə buğumların sayı 3-dən 5-ə qədər dəyişir, ancaq həmişə sonuncu buğum tutucu caynaqla təchiz olunmuşdur ki, bu da böcəklərə üfüqi səthdə beli aşağı və istənilən başqa vəziyyətdə durmağa imkan verir. Bəzən caynaqları əmziklər əvəz edir. Ayaqlarda həmişə iti tikanlar və tükcüklər olur ki, bunların sayı və yerləşməsi sistematikada əhəmiyyət kəsb edir. 250px|thumb|left|Titanus giganteus
Ölçüləri
Böcəklərin ölçüsü 0,3–150 mm arasında dəyişir. Dünyadakı ən böyük böcəklərdən biri Cənubi Amerikada Titanus giganteus sayılır, uzunluğu 167 mm-ə çatır, və bəzi təsdiqlənməyən mənbələrə görə, hətta 210 mm-ə qədər. Ən böyük böcəklərdən biri də Macrodontia cervicornis, maksimum uzunluğu 169 mm-ə catır, orta uzunluq 130–155 mm-dir. Ardınca Dynastes neptunus növü gəlir, uzunluğu 158 mm, orta uzunluq 110–135 mm. Xixuthrus heros da beş ən böyük böcək arasındadır, uzunluğu 155 mm-ə çatır. NDB-də ən iri böcək — mühafizə altına götürülmüş relikt olan uzunbığ böcəyidir, uzunluğu 85–108 mm-ə çatır. Azərbaycanda ən iri böcək — Qafqaz karabidi, uzunluğu 50 mm-ə çatır.
Daxili quruluşu
Böcəklərin daxili strukturu həşəratlar sinifinin bütün üzvləri üçün tipikdir. Həzm sistemi ön, orta və arxa bağırsaqdan ibarətdir. Ön bağırsaq ağız boşluğu ilə başlanır. Udlaq, güclü şəkildə genişlənib çinədan əmələ gətirə bilən bir qida borusuna aparır. Orta bağırsaqda əsasən qidanın həzm olunması, arxa bağırsaqda isə həzm olunmuş qidanın və suyun sorulması baş verir. Mərkəzi sinir sistemi baş beyin (udlaqüstü düyün) və qarın sinir zəncirindən ibarətdir. Qan-damar sistemi zəif inkişaf etmişdir, perikardial sinusda yerləşən bel qan damarı ilə təmsil olunmuşdur. Onun arxa hissəsi bir sıra ardıcıl kameralardan ibarət olan ürək ilə, ön hissəsi isə aorta ilə təmsil olunur. Qan – hemolimfa, bədən boşluğunda sirkulyasiya edib, bütün orqanları yuyur. Hemolimfa xüsusi döyünən ürək vasitəsilə hərəkətə gətirilir. Tənəffüz sistemi bir neçə cüt stiqma vasitəsilə bayıra açılan traxeya ilə təmsil olunur. Böcəklərin ifrazat sistemi malpigi boruları və perikardial hüceyrələrdən ibarətdir.
Çoxalması və inkişafı
250px|thumb|right|Sərtqanadlıların həyat dövrü Böcəklər müxtəlif cinslidir və çox vaxt onlarda kəskin fərqlənən cinsi dimorfizm müşahidə olunur. Bu hər şeydən əvvəl erkəklərin kiçik, yaxud hər iki cinsin tamamilə başqa rəngdə olmasında və yaxud da daha mühüm əlamətlərlə təzahür edir. Böcəklərin ontogenezi iki mərhələdən-embrional və postembrional inkişafdan təşkil olunmuşdur. Embrional inkişafı yumurta fazasını, postembrional isə yumurtadan sürfənin çıxışından sonra yetkin faza-imaqonun formalaşdığı fazaya qədərki dövrü əhatə edir. Embrional inkişaf yumurtanın bölünməsi ilə başlanır. Bu zaman çox sayda, blastulanı formalaşdıran hüceyrələr əmələ gəlir. Sonradan qastrula mərhələsi başlanır və rüşeym vərəqləri-ektoderma, mezoderma və entoderma inkişaf edir. Postembrional inkişaf sürfənin yumurtadan çıxması ilə başlanır. Böcəklərin özləri kimi, sürfələri də bədən formasına və həyat tərzinə görə çox rəngarəngdir. Onlar ən müxtəlif mühitlərdə-torpağın altında, çürüntüdə, torpağın üstündə, yarpaqlar və oduncaq üzərində, suda yaşayırlar. Bədənin rəngi yaşama mühitindən asılıdır. Açıq yaşayan sürfələr fəal hərəkət edir və çox vaxt əlvan rəngli olur. Bir neçə qabıqdəyişmələrdən sonra yetkin fərd formalaşır. Sürfənin yetkin fərdə kimi inkişafı prosesində baş verən morfoloji dəyişikliklər metamorfoz kimi xarakterizə olunur. İnkişafı tam çevrilmə ilə gedən böcəklər Holometabola qrupuna aiddirlər. Holometamorfozun fazaları-yumurta, sürfə (və ya tırtıl), pup və yetkin fərddir.
Yayılması
Böcəklər dünyanın hər tərəfində, Antarktika, Arktikanın buzlaq zonası və ən yüksək dağlıq zirvələri xaricində yayılır. Ən zəngin dəstə tropik bölgələrdə təmsil olunur. Yayılma sahəsi daxilində böcəklərə demək olar ki, her yerdə rast gəlmək olar. Əksər növləri quruda, torpaqda, xəzəllərin altında, bitkilərdə yaşayır. Bir hissəsi su həyat tərzinə keçmişdir.
Təsnifatı
Böcəklərin müasir təsnifatında dörd yarımdəstə fərqləndirilir: archostemata, myxophaga, adephaga, polyphaga. Birincilər, nadir halda rast gəlinən, azsaylı, yumşaq elitralara malik və pedoqenetik növlərdir. Miksofaqlar aydın şəkildə yeri məlum olmayan və səciyyəvi xüsusiyyətləri tam öyrənilməmiş böcəklərdir. Adefaqlar yırtıcılardır, polifaqlar isə müxtəlif qida ilə qidalanan böcək növləridir. Azərbaycanda böcəklər dəstəsi iki yarımdəstə-yırtıcı böcəklər (Adephaga) və müxtəlif qida ilə qidalananlar (Polyphaga) ilə təmsil olunmuşdur. Yırtıcı böcəklər dörd, polifaqların isə 42 fəsiləsi müəyyənləşmişdir.
Artemisia sichuanensis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
I Xoyski hökuməti
Zəmin
Cümhuriyyət Hökuməti son dərəcə ağır tarixi şəraitdə formalaşmışdı. Zaqafqaziya Seymi buraxıldıqdan sonra 1918 il mayın 27-də seymin Müsəlman fraksiyası özünü Azərbaycan Milli Şurası elan etdi. Mayın 28-də Zaqafqaziya Seyminin fəaliyyət göstərmiş olduğu Tiflisdə — keçmiş Qafqaz canişininin iqamətgahında özünün ilk iclasına toplanan Azərbaycan Milli Şurası uzun və hərtərəfli müzakirələrdən sonra Azərbaycanın müstəqilliyi haqqında İstiqlal bəyannaməsini qəbul etdi. Bəyannamənin 6-cı maddəsində göstərilirdi ki,"Məclisi-Məbusan toplanıncaya qədər Azərbaycan idarəsinin başında arayi-ümumiyyə ilə intixab olunmuş Şurayi-Milli və Şurayi-Milliyəyə qarşı məsul Hökuməti-müvəqqəti durur".
Tərkibi
Milli Şura Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin birinci hökumət kabinəsini təşkil etməyi Milli Şuranın üzvü, bitərəf Fətəli xan Xoyskiyə tapşırdı. Bir saatlıq fasilədən sonra yığılan Milli Şuranın iclasında Fətəli xan Xoyskinin başçılığı ilə Cümhuriyyətin ilk Hökuməti təsdiq edildi.
Fəaliyyəti
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti hökuməti 1918-ci il mayın 30-da radioqram vasitəsilə Azərbaycanın öz istiqlaliyyətini elan etməsi barədə dünyanın əsas siyasi mərkəzlərinə -London, Paris, Vaşinqton, İstanbul, Berlin, Madrid, Tehran, Moskva,Roma, Vyana, Buxarest, Sofiya, Tokio, Haaqa, Kopenhagen, Kiyev, Kristianiya (Oslo) və Stokholma rəsmi bəyanatlar göndərdi. Həmin radioqramda yeni yaradılmış Hökumətin müvəqqəti olaraq Yelizavetpolda (Gəncə) yerləşdiyi bildirilirdi.
Tiflisdə yeni müstəqil dövlətin yaradılması ilə əlaqədar ən ümdə təşkilati tədbirləri həyata keçirdikdən və bu haqda bütün dünyaya məlumat verdikdən sonra, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Milli Şurası və Hökuməti öz nüfuz dairəsini bütün Azərbaycan ərazisində yaymaq məqsədilə 1918 il iyunun 16-da Gəncəyə köçdü. Həmin dövrdə Gəncədə real hakimiyyət hələ may ayının axırlarında 300 nəfər hərbi təlimatçı ilə Gəncəyə gəlmiş Türkiyənin Qafqaz İslam Ordusunun komandanı Nuru paşanın əlində idi. O, tezliklə Gəncədə hərc-mərcliyə son qoya bilmiş, şəhərdə qayda-qanun yaratmışdı.
Buraxılması
Azərbaycan Milli Şurası və Hökumətinin həyata keçirmək istədiyi tədbirlərin "həddindən çox demokratik" istiqamətindən narazı qalan Azərbaycan burjuaziyası və mülkədarlarının müəyyən dairələrinin təsirilə Nuru Paşa Azərbaycan Milli Şurası və Hökumətini şübhə ilə qarşıladı. İyunun 16-da Gəncəyə gələn Azərbaycan Milli Şurasının iyunun 17-də Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin sədrliyi ilə iki iclası keçirildi.
Birinci qapalı iclas iyunun 17-də saat 12-də şəhər idarəsinin binasında toplandı. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökumətinin sədri Fətəli xan Xoyski söz alaraq bildirdi ki, Məhəmməd Əmin Rəsulzadə və Məmməd Həsən Hacınski ilə birlikdə onlar Qafqazdakı türk ordusunun komandanı Nuru Paşanın yanında olmuş və Tiflisdə yaradılmış Milli Şura və Azərbaycan Hökuməti haqqında ona məlumat vermişlər. Nuru Paşa cavabında bildirib ki, bir əsgər kimi o, mülki işlərlə kifayət qədər tanış deyil, ona görə də bu barədə onun mülki işlər üzrə müşaviri Əhməd bəy Ağaoğluna müraciət etsinlər. Əhməd bəy Ağaoğlu ilə görüşlərindən bəhs edən Fətəli xan Xoyski məlumat verdi ki, danışıq zamanı Əhməd bəy Ağaoğlu Türkiyə hökumətinin və onun Gəncədəki nümayəndəliyinin Azərbaycanın daxili işlərinə qarışmayacağını bildirdi, lakin Milli Şuranın yeni Hökumət yaradaraq özünü buraxmasını tələb etdi.
İyunun 17-də saat 2-də Milli Şuranın çox gərgin şəraitdə keçən ikinci iclasında Fətəli xan Xoyski Tiflisdə təşkil etdiyi Hökumətin fəaliyyəti barədə qısaca məlumat verərək Şura üzvlərindən onun Hökumətinin istefasını qəbul etməyi xahiş etdi. Uzun və gərgin müzakirədən sonra iclas Azərbaycan Milli Şurasının buraxılması, bütün qanunverici və icraedici hakimiyyətin yeni yaradılacaq Azərbaycan Müvəqqəti Hökumətinə verilməsi haqqında iki mühüm qətnamə qəbul etdi.
Azərbaycan Milli Şurası iyunun 17-də Fətəli xan Xoyskinin sədrliyi ilə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin ikinci hökumət kabinəsinin tərkibini təsdiq etdi.
Amblyseiulella paraheveae
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Yuxarı Çilan (Marağa)
Yuxarı Çilan — İranın Şərqi Azərbaycan ostanında kənd. .
Coğrafi yerləşməsi
Marağa şəhristanının Mərkəzi bölgəsinin Səracu kəndistanında, Marağa şəhərindən 28 km şərqdədir.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 619 nəfər yaşayır (121 ailə).
İohann Mixael Moşeroş
İohann Mixael Moşeroş (Johann Michael Moscherosch, 7 mart 1601, Vilştet — 4 aprel 1669, Borms) — alman şairi.
Həyatı
Alman ədəbiyyatında sati-rik nəsrin ilk görkəmli nümayəndələrindən biri Yoxan Mixael Moşeroşdur. Moşeroşun əcdadı qədim Araqon zadəganlarından olmuşdur. XVI əsrin başlanğıcından onlar Niderlanda köçmüş, oradan da Almaniyaya gələrək burada feodal bürokratiyasına qaynayıb qarışmışlar. Atası Vilştadt da alman idi. Moşeroş da burada anadan olmuş, latın məktəbini bitirəndən sonra Strasburq universitetində oxumuşdur. Otuzillik müharibə dövründə onun əmlakı dəfələrlə qarət olunmuş, özü isə Strasburqa qaçaraq orada məmur işləmişdir. 1656-cı ildən o, müxtəlif knyazların saraylarında yüksək vəzifələrdə çalışmışdır.
Moşeroşun çoxcəhətli ədəbi irsində "Finander fon Zittevaldın qəribə və həqiqi yuxuları" romanı xüsusi yer tutur. Ədib Fransisko de Kevedonun "yuxugörmələr" üsulundan istifadə etsə də, hadisələrin realist, canlı və obrazlı təqdimi ilə ondan seçilir. O, XVI əsr alman satirik yazıçılarından Fişart, Murner, S.Brant və başqalarının ədəbi priyomlarından bacarıqla istifadə edir. Moşeroş satirik bir yazıçı kimi kobud ifadə və obrazlardan çəkinmir, nəzakətli zərifliyi, söz oyunbazlığını rədd edir. Yazıçı fransız dəblərinin əsiri olan zadəganlara nifrətlə yanaşır, onların hərəkətini vətənə xəyanət kimi qiymətləndirir. "Finander fon Zittevaldın qəribə və həqiqi yuxuları" romanı eybəcərliklərin ifşasında, həyata münasibətində, yazı üslubunda barokko cərəyanına məxsus bir roman kimi diqqəti cəlb edir. Romanda həyat bütün təbii boyaları, axmaqlığı, ikiüzlülüyü, haqsızlığı, ziddiyyətləri ilə birlikdə qələmə alınmışdır. "Əsgər həyatı" adlanan yuxuda müharibənin dəhşətləri, əsgərlərin özbaşınalığı, cürbəcür işgəncələr nəzərdən keçirilir, "Cəhənnəm övladları" adlanan yuxuda cəhənnəm mənzərələrinin həyatda baş verən hadisələrin yanında bir uşaq oyunu olduğu nəzərə çatdırılır. Heç iblis də insanın törətdiyi şər qədər şər işlər törədə bilməz. Heç yerdə, xüsusən hökmdarların saraylarında haqq, ədalət yoxdur. Yazıçının "Ey lənətə gəlmiş həyat" "ədəbi çəkişmələr, əbədi nifrət, əbədi didişmə, əbədi kin, əbədi ya-lan" sözləri xalqın və zamanın qəlbindən qopan acı bir fəryad kimi səslənir, insan həyatının simasını müəyyənləşdirir.
Moşeroş təsvir etdiyi bu həyatda gözəl heç nə yoxdur. Zahirən gözəl görünən hər şey bir yuxu və kölgədən başqa bir şey deyildir. Hər yerdə zahiri gözəllik altında eybəcər, çirkin bir həqiqət gizlənir. "Bütün insanların həyatı ancaq zahiri bir örtüdür, mənasız riyakarlıqdır." XVI əsr yazıçı Fişart kimi Moşeroş da qroteski sevir. Lakin ondan fərqli olaraq Moşeroşda qrotesk nikbin deyil, qorxunc bir inamsızlıqla doludur. Həyatın, hadisələrin hərcmərcliyi əsərdəki hadisələrin təqdimi üsulunda da özünü açıq büruzə verir. Moşeroş ciddi quruluş xəttini, ahəngdar gözəlliyi, obrazların aydınlığını rədd edir.
Moşeroş və XVII əsrin digər satirik yazıçılarının ədəbi fəaliyyətini böyük alman yazıçısı Qrimmelshauzenin yaradıcılığı üçün zəmin hazırlamışdır.
Desmodium
(Desmodium) - fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Xəzər Hövzə Qəza-Xilasetmə Xidməti (Azərbaycan)
Xəzər Hövzə Qəza-xilasetmə Xidməti-Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyinin strukturuna daxildir.
Yaranma tarixi
Xəzər Hövzə Qəza-xilasetmə Xidməti (XHQXX) Fövqəladə Hallar Nazirliyinin tərkibində önəmli yer tutan qurumlardan biridir. Xəzər Hövzə Qəza-xilasetmə Xidmətinin sələfi olan “İxtisaslaşdırılmış Hövzə Qəza-xilasetmə Xidməti” 1959-cu ildən 1991- ci ilə qədər Xəzər Dəniz Gəmiçiliyinin, 1992-2006-cı illərdə  isə Azərbaycan Respublikası Nazirlər kabinetinin tərkibində olmaqla dənizdə  axtarış-xilasetmə, sualtı-texniki, 1980-cı ildən neft dağılmalarının ləğvi, 1983-cü ildən  xilasedici-qoruyucu vasitələrin təmiri,yoxlanılması və sertifikatlaşdırılması işlərini həyata keçirmişdir.Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 19 aprel 2006-cı il tarixli  394 nömrəli Fərmanı ilə Xidmət Azərbaycan Respublikasının Fövqəladə Hallar  Nazirliyi strukturunun tərkibinə verilmiş və Fövqəladə Hallar Nazirliyinin 16 may 2008-ci il tarixli 049a nömrəli əmri ilə yenidən təşkil olunaraq, Əsasnaməsi və strukturu təsdiq edilmişdir.
Xəzər Hövzə Qəza-xilasetmə Xidməti Azərbaycan Respublikası ərazisində, o cümlədən Xəzər dənizinin Azərbaycan Respublikasına mənsub sektorunda və digər sularda ərazilərin təbii (geofiziki, geoloji, meteoroloji, dəniz-hidroloji və s.) və texnogen (neft-qaz hasilatı və emalı obyektlərində, quruda və sularda magistral boru kəmərlərində, dəniz və digər nəqliyyat növlərində, hidrotexniki qurğularda qəzalar, yanğınlar, partlayışlar və s.) xarakterli fövqəladə hallardan qorunması, fövqəladə halların qarşısının alınması və nəticələrinin aradan qaldırılması sahəsində öz səlahiyyətləri daxilində idarəetmə, əlaqələndirmə və nəzarət üzrə dövlət siyasətinin və tənzimlənməsinin hazırlanmasında iştirak edən və həyata keçirən, habelə quruda və sularda qəzaların baş vermə ehtimalı böyük olduqda, yaxud baş verdikdə neft və neft məhsullarının dağılması ilə əlaqədar yaranmış fövqəladə hallara çevik reaksiya verilməsi, onların qarşısının alınması və nəticələrinin aradan qaldırılması məqsədilə fəaliyyətin təşkilini, sularda baş vermiş qəza və hadisələr zamanı axtarış-xilasetmə işlərinin həyata keçirilməsini təmin edən bir qurumdur.
Fəaliyyət istiqamətləri
Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyinin Xəzər Hövzə Qəza-xilasetmə Xidməti bu gün öz fəaliyyətində Azərbaycan Respublikasının qanunlarını, normativ hüquqi aktları, Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyinin, o cümlədən Xidmətin Əsasnaməsini, Beynəlxalq Əmniyyətli İdarəetmə Məcəlləsinin tələblərini əsas götürərək dənizdə qəza-xilasetmə, yedək, dalğıc, neft dağılmalarının ləğvi, insanların daşınması, xilasedici-qoruyucu vasitələrə xidmət işlərini həyata keçirir.
Xəzər Hövzə Qəza-xilasetmə Xidmətinin fəaliyyəti Beynəlxalq Menecment sisteminin  İSO 9001:2008; İSO 14001:2004; OHSAS 18001:2007 beynəlxalq standartlarına uyğun tənzimlənir.
Gəmiçilik sahəsində fəaliyyəti
Xə­zər Höv­zə Qə­za-xi­la­set­mə Xid­mə­ti key­fiy­yət, eko­lo­gi­ya, pe­şə təh­lü­kə­siz­li­yi və əmək mü­ha­fi­zə­si sa­hə­sin­də əl­də et­di­yi uğur­la­ra gö­rə mü­va­fiq ser­ti­fi­kat­la­ra la­yiq gö­rül­müş­dür. Xid­mət BP, Fuq­ro, OS­CA Cas­pian, Sai­pem ki­mi xa­ri­ci şir­kət­lə­rin si­fa­ri­şi ilə də­niz­də müx­tə­lif əmə­liy­yat­lar hə­ya­ta ke­çi­rir.
XHQXX-nin əsas fəa­liy­yət is­ti­qa­mət­lə­rin­dən bi­ri də də­niz üz­gü­çü­lü­yü­nün təh­lü­kə­siz­li­yi sa­hə­si­dir. Bu istiqamətdə əsa­sən də­niz­də ax­ta­rış və xi­la­set­mə iş­lə­ri mü­hüm rol oy­na­yır. Be­lə ki, qu­ru­mun ba­lan­sın­da olan ən müa­sir tex­ni­ka və ava­dan­lıq­lar­dan is­ti­fa­də edən xi­la­set­mə qrup­la­rı də­niz­də baş ver­miş hər bir qə­za ha­di­sə­si­nə dər­hal reak­si­ya ve­rir və bü­tün la­zı­mi ax­ta­rış-xi­la­set­mə iş­lə­ri­ni hə­ya­ta ke­çi­rir. Xə­zər də­ni­zin­də baş ve­rə bi­lə­cək hər han­sı qə­za ilə əla­qə­dar da­ğıl­mış nef­tin ləğ­vi əmə­liy­yat­la­rı da xid­mə­tin xü­su­si əhə­miy­yət­li iş­lə­rin­dən he­sab olu­nur. Hər han­sı bir ha­di­sə­nin qar­şı­sı­nın alın­ma­sı məq­sə­di­lə də­niz­də üzən za­ma­nı gə­mi­lə­rin də­niz üz­gü­çü­lü­yü­nün təh­lü­kə­siz­li­yi­nə cid­di nə­za­rət olu­nur. Bun­dan əla­və, gə­mi sü­rü­cü­lə­ri­nin və mexaniklərinin bi­lik sə­viy­yə­si­nin yük­səl­dil­mə­si məq­sə­di­lə xid­mət tə­rə­fin­dən mü­va­fiq tre­ninq­lər və məş­ğə­lə­lər ke­çi­ri­lir. On­la­rın müa­sir gə­mi­lə­rin idarə olun­ma­sı və texniki istismarı is­ti­qa­mə­tin­də ba­ca­rıq­la­rı­nın ar­tı­rıl­ma­sı üçün la­zı­mi iş­lər gö­rü­lür.
Xə­zər Höv­zə Qə­za-xi­la­set­mə Xid­mə­ti tə­rə­fin­dən "Xi­la­set­mə Ha­zır­lıq­la­rı" (XH-1, XH-2) plan­la­rı ha­zır­lan­mış və hə­ya­ta ke­çi­ril­mək­də­dir. Xi­la­se­di­ci­lər tə­lim­lər­də, nü­mu­nə­vi bey­nəl­xalq tə­lim­lər­də və fak­ti­ki xi­la­set­mə əmə­liy­yat­la­rın­da fə­al iş­ti­rak edir­lər. Ar­tıq xid­mət xi­la­se­di­ci gə­mi, ava­dan­lıq və va­si­tə­lə­ri ilə FHN-nin qu­rum­la­ra­ra­sı, BP şir­kə­ti­nin təş­kil et­di­yi tə­lim­lər­də tam gü­cü ilə iş­ti­rak edir. Ha­zır­da xid­mə­tin də­niz üz­gü­çü­lü­yü­nün təh­lü­kə­siz­li­yi (DÜT) şö­bə­si­nin əmək­daş­la­rı tə­lim və xi­la­set­mə iş­lə­ri­nin bey­nəl­xalq sə­viy­yə­də ke­çi­ril­mə­si­nə ça­lı­şır­lar.
Xid­mət və gə­mi­lər­də işin təş­ki­li­nin SO­LAS-74 Bey­nəl­xalq Kon­ven­si­ya­sı­nın tə­ləb­lə­ri­nə uy­ğun ol­ma­sı üçün də­niz üz­gü­çü­lü­yü­nün təh­lü­kə­siz­li­yi şö­bə­sin­də hər ca­ri il ər­zin­də tər­tib edil­miş cəd­vəl əsa­sın­da xa­ri­ci və da­xi­li au­dit­lər təş­kil edi­lir. Bey­nəl­xalq kon­ven­si­ya­la­rın müa­sir tə­ləb­lə­ri əsa­sın­da şö­bə­də xid­mə­tin "Əm­niy­yət­li İda­rəet­mə Sis­te­mi"­nin sə­nəd­lə­rin­də kor­rek­tu­ra­lar, ye­ni tə­li­mat­lar, pro­se­dur­lar tər­tib edi­lir və ai­diy­ya­tı his­sə­lə­rə, he­yə­tə çat­dı­rı­lır. Be­lə­lik­lə, gö­rü­lən işin nə­ti­cə­sin­də xid­mət və gə­mi­lər bey­nəl­xalq sə­nəd­lə­rin tə­ləb­lə­ri­nə uy­ğun ola­raq fəa­liy­yət gös­tə­rir və in­ki­şaf edir.
Də­niz üz­gü­çü­lü­yü­nün təh­lü­kə­siz­li­yi­ni tə­min et­mək gə­mi sü­rü­cü­lə­ri­nin əsas və­zi­fə­lə­rin­dən­dir. Də­niz üz­gü­çü­lü­yü­nün təh­lü­kə­siz­li­yi şö­bə­si­nin əsas işlərindən bi­ri də gə­mi sü­rü­cü­lə­ri­nin ha­zır­lı­ğı­dır. Şö­bə­də gə­mi sü­rü­cü­lə­ri­nin ha­zır­lı­ğı ilə məş­ğul ol­maq, on­la­rın pe­şə bi­lik­lə­ri­ni müa­sir sə­viy­yə­də sax­la­maq üçün ştur­man si­n­fi ya­ra­dılıb və müvafiq tə­li­mat ha­zır­lanıb. Tə­li­mat­da həm sı­ra­vi, həm­ də ko­man­dir he­yə­ti üçün dərs­lər, məş­ğə­lə­lər və tə­lim­lər nə­zər­də tu­tul­ub. Hər ilin so­nun­da gə­mi sü­rü­cü­lə­ri­nin ha­zır­lı­ğı im­ta­han­la yox­la­nı­lır. İm­ta­han nə­ti­cə­lə­ri əsa­sın­da hər bir gə­mi sü­rü­cü­sü­nün bi­lik və ba­ca­rı­ğı ba­rə­də xid­mət rəi­si­nə mə­lu­mat ve­ri­lir. Gö­rü­lən iş­lər də­niz üz­gü­çü­lü­yü­nün təh­lü­kə­siz­li­yi mə­sə­lə­lə­rin­də müs­bət nə­ti­cə­lə­rə gə­ti­rib çı­xa­rır. Bun­dan əla­və, hər ayın so­nun­da xid­mə­tin mü­tə­xəs­sis­lə­ri­nin iş­ti­ra­kı ilə yox­la­ma­lar apa­rı­lır, aş­kar edi­lən nöq­san­la­rın ara­dan qal­dı­rıl­ma­sı məq­sə­di­lə zə­ru­ri təd­bir­lər gö­rü­lür. Cid­di nə­za­rət al­tın­da ha­va şə­rai­ti­ni nə­zə­rə ala­raq təc­rü­bə­li gə­mi sü­rü­cü­lə­rin­dən iba­rət növ­bət­çi­lik tər­tib edi­lir və gə­mi­lə­rin təh­lü­kə­siz­li­yi tə­min olu­nur.­
Dağılmış neftin ləğvi üzrə fəaliyyəti
Xəzər Hövzə  Qəza-xilasetmə  Xidməti - sularda və quru ərazidə fövqəladə hallar baş  verdikdə neft və neft məhsullarının dağılması ilə əlaqədar yaranmış halların qarşısının alınması, onların nəticələrinin aradan qaldırılması və bu sahədə idarəetmənin həyata keçirilməsi üzrə əməliyyatların aparılmasına məsul olan qurumdur. Xidmət və onun sələfləri mövcud olduğu dövrdən bu yana neft dağılmalarının aradan qaldırılması üzrə 18 uğurlu əməliyyat həyata keçirmiş, 1990-cı ildə ilk dəfə olaraq, dağılmış neftin ləğvi üçün lazım olan məhdudlaşdırıcı çəpərin (bonların) helkopterlə dənizə qoyulmasını sınaqdan keçirmişdir. Bu uğurlu yeniliyə görə Xidmət Beynəlxalq “The Seatrade Annual Awards for Achievement” xüsusi diplomu ilə təltif olunmuşdur.
Bu gün Xə­zər-Höv­zə Qə­za-xi­la­set­mə Xid­mə­ti da­ğıl­mış nef­tin su üzə­rin­dən yı­ğıl­ma­sın­da da­ha mü­kəm­məl müa­sir ava­dan­lıq­lar­dan is­ti­fa­də edir. Bu əmə­liy­yat­lar­da "Ro-BO­OM", "Eks­pan­di- 4300", he­li­kop­ter­dən atıl­maq üçün nə­zər­də tutul­muş "Troyl bo­om" mar­ka­lı bon çə­pər­lə­ri, "Va­lo­sep", "DES­Mİ", "FOX­TAİL" tip­li neft­yı­ğan qur­ğu­lar tət­biq edi­lir. Də­niz­də mo­ni­to­rin­qin apa­rıl­ma­sın­da və bon çə­pər­lə­ri­nin qu­raş­dı­rıl­ma­sın­da kö­mək­çi "Har­dinq" ka­te­rin­dən is­ti­fa­də olu­nur. "Fra­mo" sis­te­mi, di­zel mü­hər­rik­li "Ford" ener­ji blo­ku, "Ro-Clean" aq­re­qa­tı, "Ro-Sett" çö­kün­tü çə­ni neft da­ğıl­ma­la­rı­nın qa­r­şı­sı­nın alın­ma­sın­da is­ti­fa­də olu­nan zə­ru­ri ava­dan­lıq­lar­dan­dır.
Dalğıc və sualtı-texniki işləri üzrə fəaliyyəti
Dalğıc və sualtı-texniki işlər gəmilərin və  üzən qurğuların sualtı hissələrinin  şəhadətləndirilməsi, sualtı video çəkilişlərin aparılması, gəmi gövdələrinin, kinqstonların təmizlənməsi, batmış gəmilərin  qaldırılması, sualtı təmir, dəniz  akvatoriyasının müayinəsi, qəzaya uğramış insanların xilas edilməsi, axtarış  işlərinin aparılması, heyətsiz sualtı aparat (HSA)  işlərinin görülməsindən ibarətdir. Dalğıc işlərinin dəqiq və təhlükəsiz aparılması, təcrübəli dalğıc personalının yetişdirilməsi məqsədilə xidmətdə günün tələblərinə tam cavab verən dalğıc tədris mərkəzi fəaliyyət göstərir.
Dib dərinləşdirmə işləri üzrə fəaliyyəti
Dibdərinləşdirmə işlərinin planlı şəkildə həyata keçirilməsi məqsədilə ilk olaraq tədqiqat katerinin köməyi ilə çayda barimetriya işləri aparılır. Hollandiya istehsalı olan "Hidrabat" adlı aparat bir metr dərinlikdən başlayaraq 200 metr dərinliyədək məsafədə ölçü-axtarış işləri apara bilir. Fövqəladə Hallar Nazirliyi Xəzər Hövzə Qəza-xilasetmə Xidmətinin Dib Dərinləşdirmə İşləri İdarəsinin ölçü-axtarış üzrə mühəndisi Nail Sadıqovun sözlərinə görə, tədqiqat katerində yerləşdirilmiş "Hidrabat" adlı aparat vasitəsilə Kür çayında və deltasında istənilən sahənin xəritəsini çəkmək mümkündür: "Götürülən ölçü materialları əsasında təmizlənəcək sahənin dizayn-faylı hazırlanmalıdır. Bunun üçün qum, lil və başqa çöküntülərlə zəngin olan sahələr haqqında dəqiq məlumatlar tədqiqat kateri vasitəsilə əldə olunur. Tədqiqat katerindən alınan məlumatlar dibdərinləşdirmə işləri idarəsinin ölçü-axtarış bolməsinə ötürülür. Bölmədə emal olunan ölçü məlumatları isə Xəzər Hövzə Qəza-xilasetmə Xidmətinə göndərilir. Mütəxəssislər tərəfindən hansı sahənin qazılacağı və yaxud hansı işlərin görülməsi barədə dizayn-fayllar hazırlandıqdan sonra son məlumatlar Kür çayı və onun deltasında dibdərinləşdirmə işləri aparan torpaqsoran qurğulara ötürülür.
Torpaqsoran qurğular su səthindən 14 metr dərinliyə qədər dibdərinləşdirmə işlərini aparmağa imkan verir. İstehsal nasoslarının gücü saatda 4000 kubmetr təşkil edən torpaqsoran qurğular qazma nöqtəsindən su, qrunt, lil qarışığını suda batmayan borular vasitəsi ilə sudurulducusuna axıdır. Oradan isə su ötürücü vasitəsilə yenidən Kür çayına axıdılır.
Kür çayı və deltasında dibdərinləşdirmə işlərinin intensiv şəkildə aparılması məqsədilə Neftçala rayonunun Qaralı kəndi ərazisində Fövqəladə Hallar Nazirliyi Xəzər Hövzə Qəza-xilasetmə Xidmətinin Dib Dərinləşdirmə İşləri İdarəsinin yeni bazası inşa olunub. 5 hektar ərazisi olan bazaya inzibatı bina, 2 anbar, qarajlar, yataqxana, emalatxana və məişət binası daxildir. Ərazidə geniş yaşıllıq salınıb, işçilərin istirahəti üçün lazımi şərait yaradılıb. Növbəli iş qrafiki ilə fəaliyyət göstərən baza ilin bütün fəsillərində Kür çayında suyun səviyyəsinə nəzarət edir və bu ərazidə yaşayan vətəndaşların təhlükəsizliyinin təminatı istiqamətində lazımi işlər görür.
Dispetçer məntəqəsi
Xidmətin operativ rabitə, analitik-informasiya və dispetçer məntəqəsi  fasiləsiz fəaliyyət göstərərək- gəmilərlə daimi əlaqəni təmin edir, sularda baş vermiş fövqəladə hallar zamanı hadisələrin xəbərdar edilməsi, qarşısının alınması, nəticələrinin aradan qaldırılması üzrə əlaqələndirməni həyata keçirir. Məntəqə orta-qısa və ultra-qısa dalğalı radiostansiyalar, Beynəlxalq peyk rabitə sistemi - İNMARSAT-C, avtomatlaşdırılmış təyinetmə sistemi, elektron xəritə sistemi, fax və s. təchiz edilmişdir. İstər radiostansiyalar, istərsə də İNMARSAT – C qəbul etdiyi məlumatları çap  şəklində verir.
Xidmət gəmilərin  və digər üzən vasitələrin saxlanılması, gəmilərin zəruri avadanlıq və vasitələrlə təmin olunması, yükləmə-boşaltma əməliyytlarının həyata keçirilməsi (avtokran vasitəsilə)  üçün sahil və üzən yanalma  körpülərinə malikdir.
Provitaminlər
Provitaminlər (yun. pro — əvvəl, əvəzinə + vitaminlər) — orqanizmdə vitaminlərə çevrilə bilən birləşmələr. Belə ki, bitki hüceyrələrindən ayrılan A  provitamini, yaxud karotin, heyvan hüceyrələrində A qrupu vitaminlərinə, erqosterinə və onun törəmələri olan D qrupu vitaminlərinə (kalsiferollara) çevrilir.
On birinci simfoniya (Motsart)
Simfoniya üç yerdəyişmə, bir minuet və triodan ibarətdir.
Bu simfoniyanın ilk (Allegro) yerdəyişməsi Musik zu einer Pantomime’nin ilk hərəkəti kimi də istifadə olunur: D majorda Pantalon und Colombine (Bir Pantomimaya Musiqi), K. 446 / 416d (1783, natamam) Frans Beyerin orkestri (Sir Neville Marriner və Müqəddəs Martin Akademiyası tərəfindən Tam Mozart Edition sahələrində yazılmışdır).
Yerdəyişmələr və instrumental
Əsər 2 qoboy, D-də 2 şeypur və simli alət üçün nəzərdə tutulub.
Performans təfərrüatları
İlkin performansın nə vaxt baş verəcəyi barədə heç bir məlumat yoxdur.
Baccharis illinitoides
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Hüseyn Vahidi
Hüseyn Vahidi — yazıçı, jurnalist, tərcüməçi. O, əsərlərini Azərbaycan və Fars dillərində yazır. Vahidi, 29 oktyabr 1981 ilində İranın Urmiya şəhərində dünyaya gəlibdir.
Həyatı və fəaliyyətləri
Urmiya şəhərində boya başa çataraq təhsilatını bitiribdir. Ana dilinə maraqlı olaraq özü kitablar yardımı ilə Azərbaycan Türkcəsini öyrənib. Hekayələri, məqalələri və şəkilləri, İran Azərbaycanını müxtəlif qəzetə, dərgi və başqa qəzetələrində çap olub. Onlardan ,, Aftab-i Azərbaycan, Şəhamət, Ağrı, Nəvid-i Azərbaycan, Həmşəhri, Bayram, Gülşən-i raz …,, ad çəkmək olar. İndilikdə, Hüseyn Vahidi, Urmiyada "Mahnı" adlı dərgisinin və Açıq yol iki hətəliyin redaktorudur.
Çilə (Zəncan)
Çilə — İranın Zəncan ostanında kənd. .
Coğrafi yerləşməsi
Mərkəzi şəhristanının Sirdan bölgəsinin Yuxarı Tarım kəndistanında, Sirdan qəsəbəsindən 120 km şimal-qərbdədir.
Bakı haqqında 10 dəqiqə (film, 1966)
Bakı haqqında 10 dəqiqə qısametrajlı sənədli filmi rejissor Yalçın Əfəndiyev tərəfindən 1966-cı ildə çəkilmişdir. "Azərbaycanfilm" kinostudiyası nda istehsal edilmişdir. Kinolent müasir Bakı, onun görməli yerləri, tarixi memarlıq abidələri ilə bizi tanış edir.
Məzmun
Kinolent müasir Bakı, onun görməli yerləri, tarixi memarlıq abidələri ilə bizi tanış edir.
Filmin üzərində işləyənlər
Ssenari müəllifi: İslam İbrahimov, Nataliya Şneyer Rejissor: Yalçın Əfəndiyev Operator: Boris Vlasov
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı 1966-cı ilin Azərbaycan filmləri 1960-cı illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Bolqarıstan Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində
Bolqarıstan Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinə 2005-ci ildə qoşulmuş və ümumilikdə 12 dəfə müsabiqədə iştirak etmişdir. Ölkə Avroviziyada iştirak etdiyi illər ərzində heç vaxt qalib olmamışdır və ən yaxşı nəticələri 2017-ci ildə Kristian Kostovun Kiyev səhnəsində ifa etdiyi "Beautiful Mess" mahnısı ilə əldə etdikləri 2-ci yer olmuşdur.
Bolqarıstan Avroviziyadakı 12 iştirakından doqquzunda müsabiqənin final mərhələsinə yüksələ bilməmişdir. 2014 və 2015-ci illərdə Bolqarıstan müsabiqədə əldə edilən məyusedici nəticələr və eyni zamanda maliyyə problemləri səbəbi ilə Avroviziyada iştirakdan imtina etmiş və 2016-cı ildə müsabiqəyə geri dönmüş və Poli Genovanın təmsilində finalda dördüncü yerə layiq görülmüşdür.
Səsvermə tarixçəsi
QEYD:Yuxarıdakı xallar yalnız finalda verilən xallardır.
Murtuza Paşayi
Murtuza Paşayi — İranlı müğənni, bəstəkar və söz yazarı. Paşayi İranın paytaxtı Tehran şəhərində 1984-cü ildə anadan olmuşdur. Qrafik dizayn təhsili aldığı dövrdə uşaqlıq dövründən maraq saldığı musiqi fəaliyyətinə başlamışdır. Musiqi sahəsində ilk addımlarını gitara ilə atmışdır. Murtuza Paşayi yaratdığı musiqi ilə İranda gənc nəslin pərəstiş etdiyi bir şəxsə çevrilməyi bacarır. 2013-cü ildə sağlamlığında aşkarlanan mədə xərçəngi qısa zamanda vəziyyətinin ağırlaşması ilə nəticələndi. Ağır kimyaterapiya kursu qəbul etməsinə baxmayaraq, 2014-cü iln 14 noyabr tarixində Tehran şəhərində müalicə aldığı xəstəxanada 30 yaşında vəfat etmişdir.
Amblyseiulella prunii
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Ceyms Rey
Ceyms Rey — Amerika Birləşmiş Ştatları ordusunun polkovniki. Antanta dövlətlərinin Ermənistana ali komissar təyin etdiyi Amerika polkovniki V.Haskelin müavini olmuşdur.
1919-cu ilin oktyabrında Haskel Parisə çağırıldıqda, onu əvəz edən Ceyms Rey Naxçıvanda və Şərur-Dərələyəzdə neytral zona məsələsini müzakirə etmək üçün Bakıya gələrək, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökuməti ilə danışıqlar aparmış, oktyabrın 24-də V.Haskelin Naxçıvanda neytral zona yaratmaq barədə bəyanatını Müsəlman Milli Şurası qarşısında elan etmişdir. Bəyanata əsasən, Şərur və Naxçıvanda Amerika qubernatorluğu yaradılması, polkovnik Edmund Dellinin qubernator təyin edilməsi haqqında iki bənddən ibarət sərəncam imzalamış, lakin Milli Şuranın və Naxçıvan əhalisinin təkidilə qərarını dəyişdirərək, polkovnik Dellinin Naxçıvanda general-qubernator deyil, Amerika ali komissarının nümayəndəsi kimi qalmasına razılıq vermişdir. Ceyms Rey Naxçıvana səfərində neytral zona üçün nəzərdə tutulan bu ərazini Azərbaycandan ayırmağın mümkün olmadığını anlamışdır. 1919-cu il noyabrın 23-də Azərbaycanla Ermənistan arasında bağlanmış sazişi ABŞ tərəfindən təminatçı kimi Ceyms Rey də imzalamışdır. Sazişin 3-cü bəndinə görə, tərəflər hər hansı bir məsələni dinc yolla həll edə bilmədikdə neytral şəxslərdən ibarət münsiflər məhkəməsinin qərarını özləri üçün məcburi hesab etməli idilər. Sazişdə belə neytral şəxsin Ceyms olduğu göstərilirdi. Ceyms Rey, həmçinin Harbord missiyasının Azərbaycan üzrə müvəkkili olmuşdur. Paris sülh konfransındakı Azərbaycan nümayəndələri Ceyms Reylə görüşüb, ona lazımi materiallar təqdim etmişdilər.