cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Şorangə
Botaniki xüsusiyyətləri
Adətən qaidə hissəsindən geniş şaxələnmiş, uzunluğu 15–45 sm olan yarımkoldur, aşağı budaqları sərt, çopur, odunlaşmışdır. Birillik zoğları uzun, qısa, sarımtıl, qıvrım tüklüdür. Yarpaqları növbəli xətvari düzülüşlü yarımsallaqdır. Çiçəkləri sünbülvari çiçək qrupunda yerləşmiş, meyvələri sarımtıl, tüklü, enli qanadlı, böyrəkvaridir. İyul-sentyabr aylarında çiçəkləyir və meyvə verir.
Azərbaycanda yayılması
Azərbaycanda Xəzər ovalığında, Abşeronda, Qobustanda çınqıllı və gilli yamaclarda, şoranlaşmış düzənlik yerlərdə seyrək halda təsadüf edilir.
Konstantin Krasusski
Konstantin Krasusski (Moskva, 14 sentyabr 1867–Bakı, 4 aprel 1937)
Həyatı
1891-ci ildə Peterburq Universitetini bitirmişdir. 1902-ci ildə Sankt-Peterburqda dissertasiya müdafiə edərək, kimya üzrə magistr - alimlik dərəcəsi almışdır. 1902-ci ildən Varşava Universitetində işləmişdir. 1929-cu ildə Azərbaycana dəvət olunmuş və1929-30-cu illərdə Bakı Dövlət Universitetində, 1930-37-ci illərdə isə Azərbaycan Sənaye İnstitutunda «Üzvi kimya» kafedrasına rəhbərlik etmişdir. 1935-ci ildə Azərbaycan Kimya İnstitutunun təşkilatçısı və ilk direktoru olmuşdur. K.A.Krasusski Azərbaycanda üzvi kimya elminin inkişafı və elmi kadrların hazırlanmasındakı xidmətlərinə görə1936-cı ildə “Azərbaycanın Əməkdar elm xadimi” adına layiq görülmüşdür. 1926-cı ildə Ukrayna EA-nın, 1933-cü ildə isə SSRİ EA-nın müxbir üzvü seçilmişdir. Onun tərəfindən tədqiq edilmiş proseslərdən biri “Krasusski qaydası” adı ilə üzvi kimyada geniş istifadə olunur.
Oqun ştatı
Oqun ştatı  — Nigeriyanın Cənub-qərbi geosiyasi zonasında ştat
Adı
Ştatın adı onun ərazisində axan Oqun çayından gəlir.
Nəriman Əzimov
Nəriman Abbasqulu oğlu Əzimov — azərbaycanlı bəstəkar və dirijor, professor (2003), Azərbaycan Respublikasının Xalq artisti (1991), Prezident təqaüdçüsü.
Həyatı
Nəriman Əzimov 1 iyun 1936-cı ildə Gəncədə anadan olmuşdur. Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının Xor dirijorluğu fakültəsini bitirmişdir. Tələbəlik dövründən Xalq Çalğı Alətləri Orkestrində tarzən kimi fəaliyyət göstərən Nəriman Əzimov ömrünün 60 ilini Azərbaycan Televiziyası və Radiosuna həsr etmişdir.
Vəfatı
Uzun sürən ürək çatışmazlığından və xəstəlikdən əziyyət çəkən Nəriman Əzimov 19 noyabr 2016-cı ildə vəfat etmiş və Gəncənin Səbsikar qəbiristanlığında dəfn edilmişdir. .
Şahid (film, 1969)
Şahid – 1969-cu ildə Macarıstanın satira filmi olub, rejissoru Péter Bacsoʼdur. Film 1950-ci il və və 1956 -cı il üsyanının müzakirəsinin  qadağan edildiyi bir vaxtda gərgin siyasi mühitdə çəkilib. Filmin kommunist hökuməti tərəfindən çəkilməsinə və maliyyələşdirilməsinə icazə verilsə də, sonradan göstərilməsinə qadağa qoyuldu. Xarici ölkələrdə bu lentlərin izlənməsi nəticəsində kommunist hakimiyyət orqanları bu filmin Macarıstandakı nümayişinə icazə verdilər. 1981-ci ildə Kann Film Festivalında nümayiş etdirildi. Sonradan davamı 1994-cü ildə "Megint Tanu" (" yenidən Şahid ") adı altında çəkildi.
Süjet
Filmdə Jozef Pelikan əvvəllər Macarıstanda İkinci Dünya müharibəsi dövründə kommunist hərəkatına qatılan və indi bir dambada işləyən tək bir atadır. O, yeraltı kommunist hərəkatından köhnə bir dostu Zoltan Daniyellə görüşür, indi o, Dunayda balıq tutan bir hökumət rəsmisidir. Daniyel çaya düşür və Pelikan onu xilas edir və onu evinə dəvət edir. Pelikanın evində hər ikisi köhnə vaxtları xatırlayarkən, Dövlət mühafizə nümayəndələri peyda olur. Onlar "ciddi anonim məlumat" almışlar ki, Pelikan yemək üçün donuzu qanunsuz olaraq öldürdürmüşdür. Daniyel onu xilas etməyə çalışır, lakin təsadüfən çoxlu donuz əti gizlədilmiş zirzəmiyə gizli bir qapını açır. Pelikan həbs olundu və " rəhbərliyin göstərişi" ilə azad edildi. Cənab Viraq, Pelikanı, Danielə qarşı məhkəmədə şahid olmağa məcbur etmək üçün, hovuz, əyləncə parkı və qəzet nəşriyyatının baş direktoru kimi təyin edilməsi kimi müxtəlif vəzifələr verir. Məhkəmə prosesindən əvvəl Pelikanın məhkəmə qarşısında söyləyəcəyi hər şeyi izah edirlər, amma o, həqiqəti söyləməyə qərar verir. Bunun üçün Pelikan yenidən tutulur. O, asılmağını gözləyərkən ölkədəki siyasi rejim dəyişir. Sərbəst buraxıldıqdan sonra, keçmiş gücünün və təsirinin hamısını itirmiş Yoldaş Viraq ilə görüşür.
Əli Quliyev (kimyaçı)
Əli Musa oğlu Quliyev (31 may 1912, Gəncə – 29 yanvar 1989, Bakı) — Azərbaycan SSR Dövlət və SSRİ Dövlət mükafatları (iki dəfə) laureatı, "Azərbaycanın Əməkdar elm xadimi", akademik, kimya elmləri doktoru, professor.
Həyatı
Əli Musa oğlu Quliyev 1912-ci il mayın 31-də Gəncə şəhərində anadan olmuşdur.1927-ci ildə Gəncə şəhərində ibtidai təhsil aldıqdan sonra Bakıya gəlmişdir.1931-ci ildə Bakı Pedoqoji Texnikumunu bitirib və Goranboy rayonunda müəllimlik etmişdir.1934-cü ildə Bakı Dövlət Universitetinin (BDU) kimya fakultəsinə daxil olmuş və oranı 1939-cu ildə bitirdikdən  sonra Dövlət imtahan komissiyasının qərarı ilə “Üzvi kimya”kafedrasında assistent saxlanmışdır.
Elmi və pedoqoji fəaliyyəti
II-ci Dünya müharibəsi illərində o,hərbi sifarişlər yerinə yetirən şöbəyə rəhbərlik etmiş,tank əleyhinə yandırıcı butulkaların nüsxəsini hazırlamış və sınaqdan keçirmişdir.1934-cü ildə “Təbii qazdan heksametilentetraminin (urotropinin)alınması mövzusunda namizədlik işini müdafiə etmişdir. Ə.Quliyev həmçinin bəzi dərman və yuyucu maddələrin alınması işində də çalışmışdır.
1945-ci ildə AETNEİ-də Ə.Quliyevin rəhbərliyi ilə “Aşqarların sintezi” laboratoriyası yaradılmış və keçmiş sovetlər ittifaqında ilk dəfə olaraq“AzNİİ depressator” və “AzNiii-4”aşqarları sintez edilmiş və respublikamızın neft emalı zavodalrında sənaye miqyasında istehsal edilmişdir.Bu işlərə görə o,1948 və 1951-ci illərdə iki dəfə SSRİ Dövlət Mükafatı Laureatı adına layiq görülmüşdür.
1951-ci ildə Ə.Quliyev motor sürtkü yağlarının keyfiyyətini yüksəltmək üçün aşqarların sintezi və onların tətbiqinə dair doktorluq dissertasiyası müdafiə edərək kimya elmləri dokoru alimlik dərəcəsi adına layiq görülmüşdür.
Professor Ə.M.Quliyev bir pedaqoq kimi yüksəkixtisaslı kadrların təhsili işinə xüsusi diqqət yetirmişdir.O, 1951-1960-cı illərdə BDU “Üzvi kimya “kafedrasının müdiri,1960-1974-ci illərdə isə həmin kafedranın professoru olaraq tələbələrinə kimya elminin möcüzələrini aşılamışdır. 1958-ci ildə “Neft-kimyası”ixtisası üzrə Azərbaycan Elmlər Akademiyasının müxbir üzvi, 1959-cu ildə isə həqiqi üzvi seçilmişdir. 1963-67-ci illərdə Azərbaycan EA Kimya Elmlər Bölməsinin akademik-katibi olmuşdur.
1959-65-ci illərdə akademik Ə.Quliyev Azərbaycan EA Neft Kimya Prosesləri İnstitutunda “Aşqarlar və yağlar” şöbəsinə rəhbərlik etmişdir. 1965-ci ildə bu şöbənin əsasında bilavasitə akademik Əli Quliyevin rəhbərliyi ilə keçmiş Sovetlər İttifaqında yeganə profilli Azərbaycan EA Aşqarlar Kimyası İnstitutu yaradıldı. O, 1965-1987-ci illərdə Aşqarlar Kimyası İnstitutunun direktoru olmuşdur.
1970-ci ildə akademik Ə.M.Quliyev və onun rəhbərlik etdiyi institutun əməkdaşları Bakı neftlərindən alınan motor yağlarının keyfiyyətini yüksəltmək üçün səmərəli aşqarların texnologiyasının hazırlanması və sənayedə tətbiqi işinə və onlar əsasında kompozisiya yaratdıqlarına görə Azərbaycan SSR Dövlət Mükafatı Laureatı adına layiq görülmüşdür.
1974-ci ildə ona Azərbaycan SSR əməkdar elm xadimi adı verilmişdir.O,respublikamızın elm və tədris müəssisələrində çalışan 6 elmlər doktoru,60-dan artıq elmlər namizədi yetişdirmişdir.
Akad.Əli.Quliyevin "Yağlara və yanacaqlara əlavə edilən aşqarların kimyası və texnologiyası"əsəri iki dəfə Sankt-Peterburq şəhərində nəşr olunmuşdur.Əli müəllim öz əməkdaşları ilə birlikdə 670 elmi məqaləni çap etdirmişdir.166 müəlliflik şəhadətnaməsi almışdır.O, 8 monoqrafiyanın müəllifidir.
Təltiflər
Akademik Ə.M.Quliyev respublika kimya elmini Rumıniya,Meksika,Çin ,Macarıstan və digər xarici ölkələrdə ləyaqətlə təmsil etmişdir.Azərbaycan SSR Ali Sovetinə VIII və IX çağırışlarda deputat seçilmişdir.Onun əməyi dövlət tərəfindən yüksək qiymətləndirilmişdir.Əli müəllim iki dəfə Qırmızı Əmək Bayrağı,üç dəfə “Şərəf nişanı”ordeni və medallarla,6 dəfə Azərbaycan SSR Ali Sovetinin Fəxri Fərmanı ilə təltif edilmişdir.Effektiv aşqarların sintezi və onların istehal texnologiyasının hazırlanması işlərinə rəhbərlik etdiyinə görə SSRİ-Xalq Təsərrüfatı Nailiyyətləri Sərgisinin 2 qızıl və 4 gümüş medalına layiq görülmüşdür.
Xatirəsi
Onun xatirəsinin əbədiləşdirmək məqəsdi ilə hökumət 1993-cü ildə Azərbaycan EA Aşqarlar Kimyası İntitutuna onun adını vermişdir.
Hər il gənc kimyaçı alimlər akadmeik Əli Quliyev adına mükafata layiq görülürlər.
"Akademik Əli Quliyev" adlı yeni kitab işıq üzü görmüşdür. Alimin anadan olmasının 100 illiyi münasibətilə qələmə alınmış əsərin müəllifi Rəsul Rəxşanlıdır.
Cavid Vəliyev
Cavid İsmayıl oğlu Vəliyev — Azərbaycan jurnalisti, Beynəlxalq Münasibətlər Təhlili Mərkəzinin xarici siyasət şöbəsinin müdiri, Caucasus International jurnalının baş redaktoru.
Həyatı və fəaliyyəti
Cavid Vəliyev 1979-cu ildə Sumqayıt şəhərində anadan olub. 1996-cı ildə Sumqayıt şəhər 31 №-li orta məktəbi bitirərək dövlət xətti ilə Türkiyə Respublikasının Egey Universitetinin jurnalistika fakültəsinə daxil olub. 2002-ci ildə Egey Universitetini bitirərək dövlət xətti ilə Türkiyə Respublikasının Qazi Universitetinin Beynəlxalq Münasibətlər fakültəsinin magistratura proqramına daxil olmuşdur. 2006-cı ildə Qazi Universitetini bitirərək Ankara Universitetinin beynəlxalq münasibətlər fakültəsinin doktorantura proqramına daxil olub. 2007-ci ildə doktorantura təhsilində göstərdiyi uğura görə Türkiyə Respublikasının Milli Elmlər və Texnologiyalar Araşdırma Mərkəzi tərəfindən xarici tələbələr üçün verilən təqaüdə layiq görülüb. Bundan başqa elə həmin ildə Yaponiyanın Nippon Fondu tərəfindən Ankara Universitetində təhsilini uğurla davam etdirən tələbələr üçün verilən təqaüdə də layiq görülüb.
2005–2009-cu illərdə Ankara şəhərində müstəqil fəaliyyət göstərən Türkiyə Milli Təhlükəsizlik Strateji Araşdırma Mərkəzində elmi işçi daha sonra isə Cənubi Qafqaz şöbəsinin müdiri işləyib. 2012-ci ildə Ankara Universitetindən beynəlxalq münasibətlər üzrə fəlsəfə elmləri doktoru alimlik dərəcəsini alıb. 2010-cu ildən etibarən Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Strateji Araşdırma Mərkəzində (SAM) aparıcı elmi işçi, baş elmi işçi və 2015-ci ildən etibarən Xarici siyasət məsələlərinin təhlili şöbəsinin müdiri vəzifəsində işləyib. 2017-ci ildən etibarən ingilis dilində nəşr olunan Caucasus International jurnalının baş redaktoru olub. 2019-cu ilin iyul ayından etibarən Beynəlxalq Münasibətlər Təhlili Mərkəzinin xarici siyasət şöbəsinin müdiri vəzifəsində fəaliyyət göstərir.
Mükafatları
2017-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti tərəfindən ölkənin ictimai-siyasi həyatında səmərəli fəaliyyətlərinə görə "Tərəqqi" medalı ilə sonra isə Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 2019-cu il 25 iyul tarixli sərəncamı ilə "Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 illiyi (1918-2018)" yubiley medalı ilə təltif olunmuşdur.
Mərifət
Mərifət — ad.
Sibiroba
Sibiroba — Azərbaycan Respublikasının Xaçmaz rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Dədəli inzibati ərazi vahidində kənd. Yaşayış məntəqəsini XIX əsrdə Quba qazasının Cek kəndindən çıxmış ailələr oba kimi salmışlar.
Senecio queenslandicus
— fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Eucalyptus oil
(Eucalyptus oil) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Yemelyan Puqaçov
Yemelyan İvanoviç Puqaçov ( (d. 1732, Volqoqrad — ö. 10 yanvar, 1775, Moskva) — 1773–1775-ci illərdə Rusiyada kəndli üsyanının rəhbəri
Həyatı
XVIII əsrin ikinci yarısında Rusiyanın dövlət idarəçiliyində bir hərc-mərclik hiss edilirdi. Çar taxtında əyləşdirilmiş III Pyotr prussiyapərəst siyasət yeridirdi. Bunun da nəticəsində saray əyanları arasında və qvardiyada müxalifət yarandı. III Pyotrun arvadı Yekaterinanın (yoxsullaşmış alman knyazı nəslindən olan Yekaterinanın qızlıq adı və soyadı Sofiya Avqusta Frederika olmuşdur) rəhbərliyi ilə saray çevrilişi oldu və çar qətlə yetirildi. Saray çevrilişinin təşkilatçısı II Yekaterina adı ilə hakimiyyət kürsüsünə yiyələndi və ərinin həyata keçirmək istədiyi bir sıra islahatları ləğv etdi. Belə qarışıq bir zamanda Don kazakları Yemelyan Puqaçovun başçılğı ilə üsyan etdilər. Təhkimli kəndlilər də, əsarət altında inləyən başqırdlar, tatarlar, qazaxlar da üsyançılara qoşuldular. Üsyan dalğası ölkənin böyük ərazisini bürüdü. Üsyançılar çar orduları üzərində bir sıra uğurlu qələbələr qazandılar. Bütün xalq hərəkatlarında olduğu kimi, Puqaçovun başçılıq etdiyi üsyanda əvvəlcədən hazırlanmış plan yox idi. Üsyançılar arasında nizam-intizama nəzarət etmək mümkün deyildi. Çox vaxt üsyançılar adi soyğunçu və quldurlar kimi hərəkət edirdilər. Başqırdlar, tatarlar, qazaxlar bu üsyanı onları müstəmləkə əsarətindən azad edib, müstəqil dövlətlərini yaratmalarına imkan verməyəcəyini görüb geri çəkildilər. Varlı kazaklar mübarizənin istiqamətinin dəyişdiyini – kəndli mübarizəsinə çevrildiyini görüb hərəkatın rəhbərlərinə xəyanət mövqeyi tutdular. Təhkimli kəndlilər isə öz ağalarından qisas aldıqdan sonra ailələrinin yanına qayıdıb dinc ömür sürmək istədilər. Nəticədə xalq hərəkatı zəiflədi. Xəyanət nəticəsində Puqaçov tutulub çar hökumətinə təhvil verildi. Üsyan qəddarlıqla yatırıldı. Özünü çar III Pyotr kimi qələmə verən Puqaçovun və dörd yoldaşının Moskvada boynu vuruldu.
Vought-Sikorsky VS-300
Vought-Sikorsky VS-300 (və ya S-46 ) — İqor Sikorskiy tərəfindən hazırlanmış tək mühərrikli Amerika istehsalı bir helikopterdir. Əvvəlcə 75 at güclü (56 kVt) mühərriklə təchiz edilmiş üç bıçaqlı bir rotoru var idi. VS-300-ün ilk uçuşu 14 sentyabr 1939-cu ildə yerə bağlanmış kabellərlə, ilk “sərbəst” uçuşu 1940-cı il mayın 13-də baş tutdu. VS-300, ABŞ-da yeganə qaldırıcı rotor istifadə edən və antitor üçün tək şaquli təyyarə quyruq rotor konfiqurasiyasından istifadə edən ilk uğurlu helikopterdir. Üzən əlavələr quraşdırıldıqdan sonra ilk praktik amfibiya vertolyotuna çevrildi idi.
Dizayn və inkişafı
thumb| VS-300-ün ilk uçuşlarından biri İqor Sikorskinin praktik helikopter axtarışları Birləşmiş Aviasiya Korporasiyasının (United Aircraft Corporation) Vought-Sikorsky bölməsinin Mühəndislik müdiri olduğu dövrdə Birləşmiş Aviasiya rəhbərlərini fırlanan qanadlı vasitələrin uçuş problemləri ilə əlaqədar illərlə davam etmiş işlərinin və tədqiqatlarının bir irəliləməyə səbəb olacağını söyləyərək onları inandıra bilməsi ilə başladı. İlk eksperimental vasitəsi VS-300, Sikorsky tərəfindən 14 sentyabr 1939-cu ildə yerə bağlanmış kabellərlə sınaqdan keçirildi. Sikorsky, dönər qanad uçuşu konsepsiyasını inkişaf etdirərkən həm əsas rotor, həm də quyruq rotoru sistemlərini gücləndirmək üçün tək mühərrik istifadə edən ilk şirkət idi. VS-300-ün sonrakı uçuşları üçün Sikorsky, torka qarşı kömək etmək üçün quyruq ucuna şaquli qanadlı profil səthini əlavə etdi, lakin nəticəsiz qaldığı sübut edildikdən sonra onu çıxardı.
Dairəvi nəzarətin mükəmməlləşdirilməsinin çətin olduğu aşkar edildi və Sikorskinin döngənin kilidlənməsi və quyruq gövdəsinin hər iki tərəfinə iki kiçik şaquli ox formasında qaldırıcı rotor əlavə etməsinə səbəb oldu. Ön və arxa hissələrin nəzarəti bu rotorların pərdəsini eyni vaxtda dəyişdirməklə əldə edildi.
Əməliyyat tarixi
Sikorsky VS-300-də şamandıralar (duba da adlanır) quraşdırdı və 17 aprel 1941-ci ildə su səthinə enmə və qalxma həyata keçirdi və ilk praktiki amfibiya helikopteri oldu. 6 may 1941-ci ildə VS-300 havada 1 saat 32 dəqiqə 26.1 saniyə qalmaqla Focke-Wulf Fw 61 modelinin ən uzun müddət havada qalmaq rekordunu qıra bildi.
VS-300-ün son variantı 150 at gücündə Franklin mühərriki ilə təchiz edilmişdir. VS-300, yük daşıyan ilk vertolyotlardan biri idi. VS-300, iki şaquli quyruq rotorunun çıxarılması da daxil olmaqla, 1941-ci ilə qədər iki il ərzində müxtəlif dəyişikliklərə məruz qaldı.
Hal-hazırda mövcud olan təyyarələr
VS-300 1943-cü ildə Michigan Dearborndakı Henry Ford Muzeyinə gətirildi. 1985-ci ildə bərpa üçün Sikorsky Təyyarə fabrikinə qaytarıldığı istisna olmaqla, o dövrdən bəri muzeydə nümayiş olunur.
Azərbaycan Milli Olimpiya Komitəsi
Azərbaycan Milli Olimpiya Komitəsi — Olimpiya Xartiyası, Azərbaycan Respublikasının müəssisələr və ictimai birliklər haqqında qanunları əsasında yaradılmış, Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyi tərəfindən qeydiyyata alınmış və Nizamnaməsi Beynəlxalq Olimpiya Komitəsində qəbul olunmuş hüquqi şəxs statuslu müstəqil qeyri-dövlət təşkilatı.
Tarixi
1992-ci ildə Azərbaycan Milli Olimpiya Komitəsi yaradıldı. Azərbaycan həmin il Barselonada keçirilmiş XXV Yay Olimpiya Oyunlarında da müstəqil dövlət kimi təmsil oluna bilmədi. Çünki komitə yaranıb Beynəlxalq Olimpiya Komitəsi tərəfindən 1993-cü ildə tanınadək lisenziya yarışları artıq başa çatmışdı. Bu, dəfə ölkənin beş idmançısı Müstəqil Dövlətlər Birliyinin birləşmiş komandası tərkibində olimpiya Oyunlarında iştirak etməli oldular. Barselona Olmpiya Oyunlarında Azərbaycan bayrağı qaldırıldı, Azərbaycan himni səsləndi.
1994-cü ildə Azərbaycanda Olimpiya Hərəkatının təbliğinin vəziyyəti, Milli Olimpiya Komitəsinin fəaliyyəti ilə tanış olmaq üçün Beynəlxalq Olimpiya Komitəsinin prezidenti Xuan Antonio Samaranç, Milli Olimpiya Komitələri Assosiasiyasının prezidenti Mario Vaskes Rana, Avropa Olimpiya Komitəsinin prezidenti Cak Roq Bakıya gəldilər. Azərbaycan prezidenti Heydər Əliyev onları qəbul etdi. Qəbulda Azərbaycan Olimpiya Hərəkatının real vəziyyəti, onun inkişaf perspektivləri ətrafında fikir mübadiləsi aparıldı.
1992–1997-ci illər arasında Azərbaycan Milli Olimpiya Komitəsinin fəaliyyətində qeyd olunmalı işlər Avropa Yeniyetmələrinin Olimpiya Günlərində iştirak, Bakıda Beynəlxalq Qaçış Günlərinin keçirilməsini əhatə edir. Bu dövr üçün qeyd olunmalı ən mühüm hadisə isə 1996-cı ildə Azərbaycanın müstəqil dövlət kimi ilk dəfə Olimpiya Oyunlarına qatılmasıdır. Bu tarixi hadisənin reallaşdırılmasında Azərbaycan prezidenti Heydər Əliyevin böyük əməyi oldu. Atlanta Oyunlarına hazırlıq haqqında sərəncam, hazırlığın daim dövlət nəzarəti altında saxlanması, idmançılara dövlət tərəfindən diqqət və qayğının gücləndirilməsi öz bəhrəsini verdi. Azərbaycan Atlantada 23 idmançı ilə təmsil olundu, bir gümüş medal qazanıldı.
Azərbaycan Milli Olimpiya Komitəsinin fəaliyyətinin birinci beşilliyində görülmüş işlər, ümumiyyətlə, lazımi səviyyədə qurulmamışdı və qənaətbxş sayıla bilməzdi. İşdə əsaslı dönüş yaratmaq tələb olunurdu. Milli Olimpiya Komitəsinin 1997-ci ilin 31 iyulunda keçirilmiş növbəti Baş Məclisi komitənin yeni idarə heyətini müəyyənləşdirdi. İlham Əliyev Milli Olimpiya Komitəsinin prezidenti seçildi. Komitənin fəaliyyət istiqamətləri müəyyənləşdirildi.
Azərbaycanda olimpiya hərəkatı
thumb|250px|Azərbaycan Milli Olimpiya Komitəsinin prezidenti [[İlham Əliyev.]] Son 10 ildə Azərbaycan idmanının tarixində şanlı səhifələr yazılıbdır. Bu müddət ərzində Azərbaycan, demək olar ki, Olimpiya ölkəsinə çevrilmişdir. Ötən dövrə nəzər salanda Azərbaycanda idman və olimpiya hərəkatının inkişafında da böyük canlanma müşahidə olunub. Bəlli olduğu kimi, olimpiya komitəsi 1992-ci ildən fəaliyyət göstərməsinə baxmayaraq, 1997-ci ildən Milli Olimpiya Komitəsinə İlham Əliyev sədr seçiləndən sonra Azərbaycanda olimpiya hərəkatı başlayır. O, 1997-ci ildən Milli Olimpiya Komitəsinə uğurla başçılıq edir. Bu illər ərzində Milli Olimpiya Komitəsinin təşkilati və quruculuq işləri bir an belə səngiməyib. Artıq Bakının Maştağa kəndi, Gəncə, Naxçıvan, Şəki, Quba, Bərdə və s. şəhərlərdə yeni və müasir idman komplekslərinin tikintisi başa çatdırılmış və idmançıların istifadəsinə verilmişdir.
Hal-hazırda istifadədə olan komlekslərin sayı 18-dir. MOK-un fəaliyyətinə ən böyük qiyməti Beynəlxalq Olimpiya Komitəsinin Prezidenti cənab Roq verərək demişdir ki, Azərbaycan Milli Olimpiya Komitəsi başqa Olimpiya komitələri üçün örnək olmalıdır. 1998-ci ildə respublikamız ilk dəfə Qış Olimpiya oyunlarına qatıldı. Yaponiyanın Naqano şəhərində keçirilən XVIII Qış Olimpiya oyunlarında respublikamız 5 nəfər idmançı ilə dörd yarışda təmsil olundu. 2000-ci ildə Sidney Olimpiyadasında Azərbaycan idmançıları 2 qızıl, 1 bürünc medal qazandı. Azərbaycan komanda hesabına 199 ölkə arasında 34-cü, Avropa ölkələri arasında isə 23-cü oldu. Bu ölkənin olimpiya hərəkatı tarixində ən böyük uğuru idi.
2002-ci ildə Azərbaycan ikinci dəfə Qış Olimpiya oyunlarının iştirakçısı oldu. ABŞ-nin Soit Leyk siti şəhərində keçirilən bu oyunlarda idmançılarımız 3 yarışda iştirak etdilər. 2004-cü ilin avqustunda Afinada keçirilən Olimpiya oyunlarında idman tariximizdə ilk dəfə olaraq 5 medal qazandıq.
Azərbaycanda 64 idman növü üzrə baza vardır. Respublikada 53 idman Federasiyası, 66 idman təşkilatı, 60 idman klubu, 170 idman məktəbi fəaliyyət göstərir. Federasiyalardan 23-ü olimpiya idman növünü, 36-sı qeyri-olimpiya idman növünü inkişaf etdirir. Hal-hazırda Azərbaycanda 365489-dan çox şəxs idman və bədən tərbiyəsi ilə məşğul olur. Son 15 ildə beynəlxalq rəsmi yarışlardan Azərbaycan idmançıları 945 medal qazanmışlar.
Azərbaycanda keçirilən Avropa, dünya çempionatları silsilə xarakter daşıyır. Belə ki, hər il müxtəlif beynəlxalq yarışlar, bədii gimnastika, taekvondo, güləş, boks, karate və s. bu kimi olimpiya növlərinə daxil olan idman yarışları məhz Azərbaycanda keçirilmişdir.
İdmançılara qayğı dövlət səviyyəsində davam etdirilir.
2008-ci ildə Çində keçirilən olimpiya oyunlarında Azərbaycan 1 qızıl, 2 gümüş, 4 bürünc medal qazanmışdır.
Labanoras
Labanoras – Litvanın Vilnüs qəzasının Şvençionis rayonundakı kiçik bir şəhərdir. Bura, Labanoras qəsəbəsinin inzibati mərkəzidir. Şəhər Labanoras gölündə yerləşir və Litvanın ən böyük Labanoras regional parkı ilə əhatə olunur. Labanoras Parkının mərkəzi olaraq, turistləri cəlb edir. 2003-cü ildə keçmiş məktəb binasında bir otel və restoran açılmışdır. 2011-ci il, statistikaya görə, şəhərdə 59 nəfər yaşayırdı.
Tarixi
Alternativ məskunlaşma adları: Labonarı, Labanoro, Łabonary (polyak) və Labanore(İdiş). Qəsəbə 1373-cü ildən etibarən tanınmışdır. 1386-cı ildə Grand Duke Jogaila yeni yaradılan Vilnüs piskoposuna Labanoras və digər yaşayış məntəqələrini hədiyyə etdi. 1965-ci ildə şəhər qəbiristanlığının yaxınlığında basdırılmış təxminən 470 sikkə tapıldı Bura, Karl IV (1316–1378) və Vaclav IV (1361–1419) həkk olunmuş Praqa qroşu, eləcə də Vytautas (1350–1430) və Kazimierz Jagiellon (1427–1492) həkk olumuş Böyük Litva knyazlığı sikkələri daxildir. Bu xəzinənin 1470-ci illərdə basdırıldığı fərz edilir. İlk kilsə 1522-ci ildə, 1539-cu ildə bir folvark, 1568-ci ildə bir malikanə, 1781-ci ildə prixod qeyd edilmişdir.
İkinci Dünya müharibəsi zamanı, 1941-ci ilin yazında, Einzatzgruppen və onların Litva əməkdaşları yerli yəhudi əhalisini öldürdülər.
Labanoras kilsəsi
Taxta bir Labanoras Kilsəsi 1820-ci ildə inşa edilmiş, lakin 2009-cu ilin dekabrında yanmışdı. 2011-ci ilin yanvar ayından etibarən heç bir rəsmi hesabat edilməmişdir. Qeyri-rəsmi olaraq, yanlış elektrik quraşdırma səbəbi ilə təsadüfi bir yanğın ehtimalı əsas şübhə olaraq görüldü. Ehtimal olunur ki, Kilsədən 30-dan çox qiymətli əsər (15-i dövlət tərəfindən qorunan sənət əsərləri) qarət olunduqdan sonra cinayətin izini silmək üçün kilsəni yandırmışlar. Təmizləmə zamanı yandırılmış altarın altında 1017 sikkə (Alman pfennigləri, rus qəpikləri, Litva santiləri) aşkar edilmişdir. Hökumət və xüsusi ianələr tərəfindən maliyyələşdirilərək kilsədə yenidənqurma aparılmışdır.
Co, gözəl irland qadını (Kurbe)
Co, özəl irland qadını  — Qüstav Kurbenin 1868-ci ildə yağlı boya texnikası ilə portret janrında çəkmiş olduğu rəsm əsəri. Tablonun ölçüləri 65,4 × 54 sm-dir. Hal-hazırda əsərin əsli Stokholmda, İsveç Milli Muzeyində, nüsxəsi isə Nyu Yorkun Metropoliten muzeyində sərgilənməkdədir.
1865 ci ildə Normandiya sahillərindəki Truvilldə rəssam Ceyms Uilster sonralar Qüstav Kurbenin rəsm əsərlərinin əcac modelinə çevrilən Coanna Hiffernanı Qüstav Kurbe ilə tanış edir. Elə həmin il Kurbe “Co gözəl irland qadını” tablosunu və Conun portret eskizini çəkir.
Dayna Tayminya
Bioqrafiyası
Dayna Tayminya 1954-cü ildə Riqada anadan olmuşdur. O, Riqa gimnaziyasını və Latviya Universitetini bitirib. 1990-ci ildə Belarus Elmlər Akademiyasının Riyaziyyat İnstitutunda «Behavior of Different Types of Automata and Turing Machines on Infinite Words» disertasiyasını müdafiə etmişdir. 1992-ci ildə isə Latviya Universitetində doktorluq disertasiyasaını müdafiə edir. Latviya Universitetində və Riqada Müəllim Təhsili İnstitutunda pedaqoq vəzifəsində işləmişdir. 1992-1996-cı illərdə «Zvaigzne» və «Mācību grāmata» mətbələrində elmi redaktor vəzifəsində çalışıb. 1997 - 2006-cı illərdə Kornell Universitetində dosent vəzifəsində çalışmışdır.
2007-ci ildən Dayna Tayminya New York-da Kornell Universitetində professor olaraq riyaziyyatdan dərs deyir. 2010-cu ildə hər il təqdim edilən Diagram mükafatının lauriyyatı olur. Hansı ki hər il "The Bookseller" jurnalı bu mükafatı təqdim edir. Dayna Tayminyanın «Crocheting Adventures with Hyperbolic Planes» kitabı mükafat münsifləri tərəfindən "tam dəlilik" adlandırılır.
Nubar Terziyan
Nubar Terziyan — aktyor, Türkiyə ermənisi.
Dayna Tayminya
Nəşrlər
Müəllifi olduğu kitablar : və b.
Ümumi rus, latış və ingilis dilində 47 nəşr.
Nubar Terziyan
Həyatı
1994-cü il yanvarın 14-də dünyasını dəyişib. Nubar Terziyan "Balıklı" erməni qəbiristanlığında dəfn olunub.
Fəaliyyəti
Nubar Terziyan 200-dən artıq filmdə çəkilib. Aktyor daha çox ikinci dərəcəli rolları ifa edib. 1951-ci ildə "Əfsuncu Baba", 1954-cü ildə "Kaçak", 1967-ci ildəki "Cici Gəlin" komediya filmləri xüsusilə uğurlu alınıb. 1974-cü ildə "Kismet", 1975-ci ildə "Delisin" musiqili komediya filmləri onun şöhrətini daha da bərkidib. Mehriban, nurani qoca rolu aktyorun karyerası boyu tez-tez yaratdığı obraz idi. Qoca yaşlarına qədər dayanmadan kinoya çəkilən aktyorun 1988-ci ildə sonuncu filmi "Biz ayrılmalıyız" olub.
Mükafatları
Türkiyə kinosundakı xidmətlərinə görə aktyor Ankara Beynəlxalq kino festivalında "Əmək Ödülü" mükafatına layiq görülüb.
Senecio quercetorum
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Eucalyptus erythronema
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Suxtaqalaqışlaq
Suxtaqalaqışlaq — Azərbaycan Respublikasının Xaçmaz rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Jan-Lük Ponti
Həyatı
Jan-Lük Ponti 1942-ci il sentyabrın 29-da Fransanın Avranşe şəhərində musiqiçi ailəsində anadan olmuşdur. O, 5 yaşında ikən skripkada, sonra isə fortepianoda çalmağı öyrənməyə başlamışdır. Gənc yaşlarında fanatikcəsinə – gündə bir neçə saat skripka çalmaqla məşğul olan Pontinin zəhməti hədər getmədi – onu Paris konservatoriyasına qəbul etdilər. 17 yaşında ikən skripkaçılar arasında keçirilən müsabiqələrin birində birinci mükafat aldığına baxmayaraq o, solist-musiqiçi olmayıb simfonik orkestrdə işləməyə başladı.
Bu dövrdə Jan-Lük Stefani Qrappelli və Staf Smit kimi tanınmış sənətkarların lent yazılarının təsiri altında caz skripkası ilə maraqlanmağa başladı. Hətta kiçik heyətlərdə, özü də skripkada yox, klarnetdə və ya saksofonda öz məharətini göstərirdi. İmprovizə musiqisində kifayət qədər təcrübə toplayandan sonra o, skripkaçı məharətini cazda tətbiq etmək qərarına gəlir. Bu hadisə 1962-ci ildə başlanmış və Pontinin hərbi xidmətdə olduğu dövrdə də davam etmişdir. Burada o, bütünlüklə caz skripkasına meyl salır.
1964-cü ildən başlayaraq Ponti artıq öz ansamblı ilə çıxış edir. Onun başqa məşhur caz skripkaçıları ilə birgə ifası alboma daxil edilir. 1967-ci ildə Ponti ABŞ-yə gəlir və Monterey caz festivalında çıxış edir. Ponti Amerikada Frenk Zappa ilə tanış olmuş və sonrakı dövrdə onlar sıx əməkdaşlıq etmişlər.
1969-cu ildən başlayaraq Ponti Amerikanın sənət ulduzları ilə, o cümlədən yuxarıdıa adını çəkdiyimiz Frenk Zappa ilə, eləcə də Corc Dyukun triosu ilə birgə disklər yazdırır. Fransaya qayıtdıqdan sonra öz ansamblını yaradan Ponti 1970-1972-ci illərdə əsasən fri-caz sahəsində eksperimentlər edir.
Bundan sonra Ponti öz karyerasını Amerikada, özü də çox uğurla davam etdirir. Əvvəlcə Frenk Zappanın «Mothers of Invention» albomu üçün onunla birgə çıxış edir, 1974-75-ci illərdə isə əfsanəvi Mahavishnu Orchestra kollektivinin ikinci heyətinin üzvü olur. Caz-rok musiqisi ilə bağlı eksperimentlər keçirən sənətçilərin əhatə dairəsinə düşəndən sonra Ponti öz çalğı alətinin prinsip etibarilə yeni səslənməsinə nail olmaq üçün müxtəlif saund-prosessorlardan, müvafiq effektlərdən və sintezatorlardan istifadə etməklə elektron skripkanın təkmilləşdirilməsi sahəsində əsas mütəxəssisə çevrilir.
70-ci illərin ortalarından başlayaraq Ponti "Atlantic" firmasında bir sıra gözəl solo çıxışlarını yazdırır. Bundan əlavə o, Çik Koria, Stenli Klark, El Di Meola ilə, eləcə də pərəstiş etdiyi Stefan Qrappelli ilə birgə çıxışlarını yazdırmışdır.
Jan-Lük Ponti müasir musiqi tarixinə elektronika vasitələrinin köməyi ilə skripkanın kəsb etdiyi yeni imkanları nümayiş etdirməklə, həmçinin "fyujn" musiqisi zəminində yaranmış müasir lad-melodik konsepsiyalardan istifadə etməklə bu alətin simasını dəyişməyə müvəffəq olmuş sənətçilərdən biri kimi daxil olmuşdur.
Eucalyptus erythrocorys
(Eucalyptus erythrocorys) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Aqnes Robertson Arber
Aqnes Robertson Arber  — Böyük Britaniya botaniki. .
Elmi fəaliyyəti
Aqnes Robertson Arber toxumlu bitkilər üzrə ixtisaslaşmışdır.
Poltava döyüşü
Poltava döyüşü, Şimal Müharibəsinin ən böyük döyüşü kimi 27 iyun 1709-ci ildə Poltavanın (Sol taylı Ukrayna) 6 verstliyində baş verib. Rus ordusunun həlledici qələbəsi Şimal müharibəsində dönüş nöqtəsi oldu, və İsveçin Avropada əsas hərbi qüvvə kimi mövqelərini sarsıtdı.
Ümumi məlumat
Narva döyüşündən sonra(1700) XII Karlın ordusu Avropaya soxuldu və bir çox ölkənin yer aldığı müharibə əsnasında Karlın qoşunları cənuba doğru xeyli irəlilədilər. I Pyotr XII Karldan Livoniyanı alandan və burada Sankt Peterburqun əsasını qoyandan sonra, Karl Moskvanı tutmaq məqsədi ilə Rusiyanın mərkəzinə yürüşə hazırlaşmağa başladı. Lakin əlverişsiz iqlim şəraiti Karlın bu planına əngəl oldu, və o ordusunu Moskvaya cənubdab Ukrayna vasitəsilə aparmalı oldu. Poltavaya yaxınlaşanda Karl ordusunun üçdən birini itirmişdi, onun arxalarına döyüşün lap ərəfəsində kazak və kalmıklar tərəfindən hücum edilmişdi, Karlın özü də yaralanmışdı. Döyüş gedişində isveçlilər darmadağın edildilər, Karl Osmanlıların yanına qaçdı.
Sami Hazinses
Sami Hazinses (əsl adı: Samuel Akop Uluçyan) — aktyor, Türkiyə ermənisi.
Poltava döyüşü
Döyüş ərəfəsindəki vəziyyət
1707-ci ilin avqustunda İsveç kralı XII Karl Saksoniyadan öz ordusu ilə Rusiyaya qarşı irəliləyərək, Belarus və Smolenskdən keçir. O Moskvanı zəbt etmək, Rusiya taxtına Polşa kralını çıxarmaq, sonra isə Rusiyanı 8 ayrı knyazlığa bölmək istəyirdi. Olduqca mobil isveçli ordusu Avropanın ən yaxşı ordusu sayılırdı. I Pyotr isə daha çox partizan taktikasından yararlanırdı: rus ordusu döyüşə girməyərək, isveçliləri müdafiə toqquşmalarında yorur və onların azuqə və sursat ehtiyatlarını məhv edirdi. Ehtiyatları tükənməkdə olan isveçlilər yandırılmış torpaqdan keçmək məcburiyətində qalmışdılar. Belə vəziyətdə XII Karl Levenhauptun korpusuna Kurləndiyadan çıxmaqı və azuqə və sursat ehtiyatı ilə əsas ordu ilə birləşmək üçün Belarusa hərəkət etmək barədə əmr verir.
Sami Hazinses
Həyatı
Sami Hazinses 1925-ci ildə Diyarbəkir şəhərində anadan olub.
O, 2002-ci il avqustun 23-də vəfat edib.
Poltava döyüşü
Döyüş ərəfəsindəki vəziyyət
30 aprel 1709-ci ildə İsveç ordusu Poltavanın mühasirəsinə başladı. Polkovnik A.S. Kelinin başçılığı ilə Poltavanın 4,2 min əskərdən və 2,6 min şəhərlidən ibarət qarnizonu isevçlilərin bir neçə hücumunu dəf edə bildi. Apreldən iyuna qədər isveçlilər Poltavaya 20 dəfə həmlə etdilər və onun divarları önündə 6 min adam itirdilər. Mayın sonunda Poltavaya I Pyotrun komandası altında rus ordusunun əsas qüvvələri yaxınlaşdı. Onlar Vorskla çayının Poltavadan əks tərəfdəki qırağında düşərgə saldılar. 16 iyunda rusların ön dəstəsi, rus ordusunun əsas qüvvələrinin forsajını təmin etmək üçün Poltavanın şimalında Vorskla çayını keçdi.
Sami Hazinses
Fəaliyyəti
1953-cü ildə çəkilən "Qara Davud" filmi ilə diqqəti cəlb edən aktyor 140 filmdə yer alıb. Daha çox komik rolları ifa edən Sami Hazines bundan əlavə bəstəkarlıqla da məşğul olurdu. Onun "Bir dilbərə mübtəladır dəli könlüm" adlı mahnısı Türkiyənin ən məşhur müğənnilərindən olan Zəki Müren tərəfindən ifa edilmişdi. Bundan əlavə Müslüm Gursəs və İbrahim Tatlısəsdə Sami Hazinsesin bəstələdiyi mahnılara öz repertuarında yer veriblər.
Poltava döyüşü
Tərəflərin dispozisiyası və qüvvələr nisbəti
İyunun 19-da rusların əsas qüvvələri keçidə marş etdilər və növbəti gün Vorsklanı keçdilər. Pyotrun ordusu Semönovka kəndi yanında düşərgə saldı. İyunun 25-də rus ordusu daha cənuba dislokasiya oldu, və Yakovsı kəndi yanında, Poltavanın 5 km-liyində mövqe tutdu. Rus ordusu 45 min əskər və 102 topdan ibarət idi. Karlın ordusunda 27 min əskər və cəmi 4 top vardı. Bilavasitə Poltava döyüşündə daha az qoşun iştirak edirdi: İsveç ordusu tərəfdən 8 min piyada(18 batalyon) və 7800 süvari, 1000 nəfər qeyri-nizami süvari; ruslar tərəfdən 25 min piyada, ama bunların bir hissəsi bilavasitə döyüşdə iştirak etmirdi. Bundan başqa ruslar tərəfdən döyüşdə 9000 min süvari iştirak edirdi. Ruslar tərəfdən 73 top döyüşə cəlb edilmişdir, isveçlilərin isə cəmi 4 topu vardı ki, bunların da mərmi ehtiyatı Poltavanın mühasirəsi vaxtı demək olar ki tamamilə xərclənmişdi.
Redutlar uğrunda döyüş
200px|thumb|left|Poltava döyüşü, Marten 17 iyul 1709-cü ildə, gecə saat 2 yaxın, isveçlilər Poltavadan çıxıb rus ordusu istiqamətində yeridilər. Piyadalar dörd sütunla hərəkət edirdi, süvarilər ardınca altı sütunla. Dan söküləndə, isveçli ordusu rus redutlarına yaxınlaşdı. Əsas qüvvələrə isveçlilərlə döyüşə hazırlaşmaq imkanı vermək üçün, knyaz Menşikov öz süvari alaylarını döyüş qaydalarına düzüb isveçlilərin qarşılamağa getdi. Rus süvarilərinin hərəkətlərini görən isveçli süvariləri sürətlə piyadalarını qabaqlayıb rus süvarilərinin üzərinə atıldılar. Bir neçə dəqiqədən sonra rus redutları qarşısında iki ordunun süvari alaylarının qızğın döyüşü gedirdi. Əvvəlcə isveçli ağır süvarilər(əsasən kirasirlər), kazakların dəstəyi ilə rus süvarilərini sıxışdıra bildilər. Lakin tezliklə Pyotrun nizami süvarilərinin köməyinə qeyri-nizami kalmık süvariləri yetişdi. İsveçlilər geri atıldı. İsveçlilərin süvariləri geri çəkildi və döyüşə isveçli piyadaları girdi. İsveçli feldmarşal orduya iki məqsəd qoydu -general Roosun komandası altındakı qruppa ön redutları almalı, qalan qoşunlar redutların yanında durmadan rus düşərgəsinə doğru hərəkət etməliydi. İlk iki redutu alan Roosun dəstəsi rusların növbəti iki redutunu ala bilmədi. Tezliklə, əsas qüvvələr döyüşə hazır olan kimi, Pyotr Menşikovun süvarilərinə və redutu müdafiə edənlərə əsas qüvvələrə tərəf çəkilmək əmri verdi. İsveçlilərin komandanı da öz nöbvbəsində, rus redutlarını sol yandan keçməyə cəhd edərək, qoşunlarını qruplaşdırdı.
Əsas döyüş
200px|thumb|Poltava döyüşünün həlledici anı Rus ordusu, hərəsində təxminən 8000 nəfər, iki xəttə düzüldü. Mərkəzdə piyadalar, cinahlarda süvarilər: solda — Menşikovun süvariləri, sağda, Lesnoy kəndi yanındakı döyüşdə, Pyotrun yardımına vaxtında yetişməklə fərqlənən -Bourun süvariləri. İsveçli ordusu, döyüş qabiliyətini itirməmiş 4 min piyada ilə bir xəttə düzüldü.
Təxminən səhər saat 9 -da, Karlın mövqedə olmasından ruhlanan isveçli piyadaları, rus ordusunu həmlə etdilər. Əvvəlcə isveçlilərin sağ cinahı rusların döyüş cərgəsini sıxışdıra bildilər. Bunu görən Pyotr Novqorod batalyonlarından biri ilə döyüşün qızğın yerinə atıldı. Pyotrun gəlişi rusların panikası dayandı. Tezliklə rusların ikinci xətti birincisi ilə birləşdi və isveçlilərin üzərinə təzyiqi artırdılar. İsveçlilər yorulmağa başladılar. Rus ordusunun, süvarilərdən ibarət cinahları, isveçliləri dövrəyə almağa başladı. Vəziyəti düzəltmək üçün Karl döyüşün ən qızğın yerində göründü.
Lakin onun əskərləri ruhlandırmaq niyyəti baş tutmadı, əksinə onun xərəyi(Karl döyüşdən əvvəl ayağından yaralanmışdı) top atəşi ilə vuruldu və o yıxıldı, əskərlər arasında Karlın ölümü şaiyəsi yayıldı. Tezliklə İsveç ordusu təşvişə düşdü. Rusların üstün qüvvələri qarşısında təzyiqə dözməyən isveçlilər qaydasız halda geri çəkilməyə başladılar və bir azdan qaçmağa başladılar.
Döyüşün nəticələri
200px|thumb|left|Poltava qələbəsi, Kotsebu
Amerikan tarakanı
Haqqında
Adına baxdıqda Amerikan tarakanı olmasına baxmayaraq bu növün vətəni Amerika deyil, Afrika olduğu və bu qitədən əsirlərlə birlikdə Amerikaya soxulduğu və daha sonra gəmilərlə edilən ticarət vasitəsiylə dünyanın hər tərəfinə yayıldığı qəbul edilməkdədir.
Forması
Böyük qırmızımtıl qəhvəyi rəngdə və tam inkişaf etmiş olan qanadlara sahib bir növdür. Başlarının arxasındakı hissə isə sarı rəngdədir. Pronotumun kənarları diqqətə çarpan olmayan açıq rəngli bir lentlə çevrili, erkəklərin qanadları bədəndən 4–8 mm qədər çölə çıxır, dişilərin qanadları abdomenin son halqasına qədər uzanmaqla, abdomenin sonunda və alt tərəfindən və bunun yanında uzunlamasına çuxur tərəfindən bir xətt var. Yetişkinlər, 35–50 mm boyunda olurlar.
Törəməsi
Dişi Amerikan tarakanları yumurtaları üçün qoruyucu kisələr hazırlayırlar. Bu kisələr kapsul formasındadır. Tarakanlar kapsulu hazırladıqdan sonra isti və nəmli bir yerə qoyurlar. Ortalama hesabla bir kapsulda təxminən 16 yumurta olur. Yumurtaları 38 mm uzunluğunda olur.
Yumurta çatlayandan sonra kapsul formasındakı kisədən bala tarakanlar çıxır. Hələ formalaşmamış bala tarakanlar böyüdükcə qabıqlarını dəyişirlər.
Həm dişi, həm də erkək Amerikan tarakanları uça bilir. Böyüdükcə qanadları formalaşır.
Bu taraxanlar əslində açıq havada yaşayırlar. Evlərə və digər qapalı yerlərə su və yemək tapmaq üçün girirlər.
Mənbə
НГМА, Нижний Новгород, 2003, 358с.
Mark Dalin
Dalin Mark  (tam adı: Dalin Mark Aleksandroviç; ) — texnika elmləri doktoru (1953), professor (1959), Azərbaycan EA-nın həqiqi üzvü (1959), Əməkdar elm xadimi (1964), SSRİ Dövlət mükafatı (2 dəfə) laureatı.
Əmək fəaliyyəti
Dalin Mark 1930-cu ildə Azərbaycan Dövlət Sənaye İnstitutunu bitirdikdən sonra Elmi Tədqiqat Neft Emalı İnstitutunda işləmişdir. 1934–1960-cı illərdə SSRİ KSXK-nin nəzdində olan Azərbaycan "Sintetik kauçuk" zavodunda baş mühəndis, direktor müavini, direktor vəzifələrini icra etmişdir. 1935-ci ildən "Sintetik kauçuk" təcrübə zavodunda dünya təcrübəsində ilk dəfə olaraq qazayırıcı qurğuda soyutma yolu ilə piroliz qazlarında qatılaşdırılmış etilenin alınma prosesini həyata keçirmişdir. II Dünya müharibəsi illərində müdafiə əhəmiyyətli məhsulların alınması işində çalışmışdır.
Elmi fəaliyyəti
Dalin Mark 1938-ci ildə texnika üzrə fəlsəfə doktoru, 1953-cü ildə texnika üzrə elmlər doktoru elmi dərəcəsini almışdır. O, 1959-cu ildə professor elmi adını qazanmış və elə həmin ildə Azərbaycan EA-nın həqiqi üzvü seçilmişdir.
Dalin Mark 500-dən çox elmi əsərin, o cümlədən 140 müəlliflik şəhadətnaməsinin və 5 monoqrafiyanın müəllifidir. Onun rəhbərliyi ilə 8 elmlər doktoru və 50 fəlsəfə doktoru hazırlanmışdır.
Vəfatı
Akademik Mark Dalin 1996-cı ildə Moskvada vəfat etmişdir.
Didye Lokvud
Didye Lokvud — cazmen
Həyatı
Didye Lokvudu dünyanın ən yaxşı caz skripkaçılarından biri, əfsanəvi Stefani Qrappellinin mənəvi oğlu və varisi, Fransız cazının ən yüksək beynəlxalq səviyyədə parlamasına imkan yaratmış unikal səslənməni icad edən sənətçi adlandırırlar.
O, bir neçə "qızıl" kompakt disk yazdırmış, Kelt musiqisinin ən yaxşı ifaçılarından biri, müxtəlif Şərq musiqi mədəniyyətlərinin bilicisi, Avropada, Paris yaxınlığında ən məhşhur caz kolleclərindən birinin — bütün dünyanın peşəkar musiqiçilərinin mürəkkəb improvizə sənətində öz ustalığını artırmalarına imkan verən unikal məktəbin banisidir.
Atası skripka sinfinin professoru, qardaşı caz pianoçusu olan Lokvud bu insanların birincisindən çalğı alətinə hədsiz marağı, ikincisindən isə incə zövqlü improvizasiyaya məhəbbəti mənimsəmişdir. Didye Lokvud musiqidə o vaxta qədər misli görünməmiş bir cərəyan yaratmışdır. Elektrik musiqisi böyük marağa səbəb olmuş və ən yüksək keyfiyyət etalonu olan skripkanın sayəsində böyük uğur qazanmışdır.
Didye 16 yaşında ikən Kalais Milli Konservatoriyasının birinci mükafatına layiq görülür. Bu hadisə onun sənət karyerasının başlanğıcında bir növ tramplin oldu. Sonrakı 10 ilə yaxın müddətdə Lokvud ifaçılıq fəaliyyətinin müxtəlif növlərini səylə mənimsəmiş, simli alətlər triosundan başlamış soloya qədər, kvartetlərdən tutmuş D.L.G. sintez qrupuna qədər müxtəlif variantlarda öz istedadını nümayiş etdirmişdir.
Dünya cazının bibliyası sayılan "Daun Bit"də üç ulduz qazanmış, ilk "musiqi Viktoriyası"nın sahibi olmuş Didye həm cazda, həm də klassik musiqidə özünü çox sərbəst hiss edir. O, öz ifasında spontallıqla texniki kamilliyi eyni dərəcədə asan və lirik şəkildə əlaqələndirə bilir.
1993–1994-cü illərdə Lokvud öz yaradıcılıq fəaliyyətinin 20 illiyi münasibəti ilə ən prestijli beynəlxalq festivallara dəvətləri qəbul etmiş, bütün dünyada yüzlərlə konsert vermişdi.
1996-cı ildə müəllif və ifaçı kimi debüt etmiş Didye əvvəlcə Jan-Klod Kasadenin idarə etdiyi Lilli Milli orkestri ilə, sonra isə Kann orkestri ilə birlikdə elektro-akustik skripka və simfonik orkestr üçün üç hissəli "Seagulls" adlı birinci konsertini ifa etmişdir. Bu, əsl zəfər yürüşü idi!
Qara oğlanlar
Təmür
Təmir xan - türk və altay mifologiyasında dəmir ilahı. Təmür (Timür) xan olaraq da bilinər. Monqollar Tömür xan deyirlər. Yağrını (kürək sümüyü) dəmirdendir. Dəmir mədənlerini, dəmirçi ocaqlarını və dəmirçiləri qoruyar. Temür Xan dəmirçiləri insanlara xidmət etsin deyə göndərmişdir. O çılpaq əlləriylə qızğın dəmiri dövebilir, ona istədiyi şəkli verə bilər. Dəmirçilik sənətini insanlara bu tanrı öyrətmişdir. Söz, (Tem/Töm/Dem/Dəm) kökündən törəmişdir. Demir deməkdir. Monqolcada Tömür sözcüyü də eyni mənanı verər. Möhkəmlik, dayanıqlılıq bildirən bir kökdən törəmişdir.
Qaraş
Qaraş xan - türk və altay mifologiyasında qaranlıq ilahı. Qarış Xan olaraq da bilinər. Altay mifologiyasında, Erlikin doqquz oğlundan biri olduğuna inanılan və yerdəki pislikləri idarə edənlər arasında iştirak etdiyi qəbul edilən tanrıdır. Qaranlığı yaradır. Gecələri hökm sürür. Erlik xanın oğludur. Sərt quruluşlu, iri bədənli olaraq izah edilər. Qara ilanları vardır. Söz, (Kar/Qar) kökündən törəmişdir. Qaraldan, qarardıcı deməkdir. Qara kökündən gəlir. "Qarış" isə qarğış, ah mənasını verər.
Matır
Matır xan - türk və altay mifologiyasında cəsarət tanrısı. Matur (Patur, Patır, Batur) Xan olaraq da deyilər. Qorxusuz bir döyüş tanrısıdır. Erlik xanın oğludur. Daş biləkli olaraq təsvir edilir. Söz, (Bat/Mat) kökündən törəmişdir. Batur sözü igid deməkdir. Bahadır, qorxusuz, qəhrəman mənalarına gəlir. Batırmaq və boğmaq feli ilə əlaqəlidir.
Şınqay
Şıngay xan - türk və altay mifologiyasında qarışıqlıq ilahı. Çıngay Xan və ya "Sınzay Xan" olaraq da bilinir. Yer üzündə qarışıqlıq çıxarar. Erlik Xanın oğludur. Hər yeri alt-üst edən olaraq təyin olunar. Söz, (Şın/Çın) kökündən törəmişdir. "Çıngar" (səs-küy) sözüylə eyni kökdən gəlir. "Çın" sözü həqiqət mənası da daşıyır.
Kümür
Kümür xan - türk və altay mifologiyasında şər tanrısı. Adı səbəbiylə kömür tanrısı olaraq da bilinir. Kömir (Kömür, Kümir) Xan olaraq da deyilər. Erlikin doqquz oğlundan biri olduğuna inanılan və yerdəki pislikləri idarə edənlər arasında iştirak etdiyinə inanılan və kamla Erlik arasında vasitəçilik etdiyi qəbul edilən tanrıdır. Qapqara bir görünüşü vardır. Köynəyi quru dumandandır. Yeraltında yaşayır. Pis ruhların və şeytanların başı və idarəçisi olaraq görülər. Söz, (Köm/Göm) kökündən törəmişdir. Qara və ya yanmış deməkdir. Kömür meydana gəlməsinin təbii şərtlərdə yer altında reallaşması ilə ad arasındakı əlaqə əhəmiyyətlidir.
Badış
Badış xan - türk və altay mifologiyalarında fəlakət tanrısı. Yer üzündə fəlakətlərə səbəb olar. Fəlakətlər, epidemiyalar onun əlindən gəlir. İnsanların başına çətinliklər gətirir. Erlik Xanın oğludur. Basdığında torpaq yerindən oynayır, dəyirman daşlarını udur. Dəmir kaşağılı olaraq deyilir. Çolaq (tək qollu) olaraq anılır. Ancaq bu tək qolunda doqquz insanın qollarının gücü vardır. Çolaq sözü bu gün də Anadoluda tək qollu kəslər üçün istifadə edilən bir anlayışdır. Söz (Bat/Bad) kökündən törəmişdir. Batmaq feli ilə eyni kökə malikdir. Batıran demək ola bilər. Badıç sözü qabıq mənasını verər. Badırdamak isə donquldamaq, gurultulu və aydın olmaz danışmaq deməkdir.
Yabaş
Yabaş xan - türk və altay mifologiyasında təxribat ilahı. Cabaş Xan olaraq da xatırlanır. Yer üzündə pisliklərə və təxribatçılığa səbəb olar. Qara Qam (pis şaman) ilə Erlik arasında vasitəçi edir. Erlik xanın oğludur. Ayğır yallı olaraq təsvir edilir. Söz, (Yab/Yap/Cab/Çap) kökündən törəmişdir. Edən (fitnə-fəsad və pislik edən) deməkdir. "Yaba" (çəngəl harman vasitəsi) sözcüyü ilə eyni kökdən gəlir. Bundan başqa çapmak (at sürmək, yağmalamak) sözcüyü ilə də əlaqəsi var.
Uçar
Uçar xan - türk və altay mifologiyasında xəbər tanrısı. Pis xəbərləri gətirən tanrıdır. Erlik Xanın oğludur. Bəzən casusların tanrısı olaraq görülür. Türklərdə "Çaşıt", casus deməkdir. Çaşmaq/Çaşıtlamaq isə casusluq etmək mənasını verər. Uçar Xan da çaşıtları (casusları) qoruyar. Söz, (Uç/Uc) kökündən törəmişdir. Uçan, uçaraq gələn deməkdir. "Uçar" sözü xəbər mənası da daşıyır.
Bilək sümükləri
thumb|300px|right|Sol: dirsək [[abduksiya Sağ: mil abduksiya]] thumb|300px|right|Sol: arxa bükülmə (qatlanma) Sağ: ovuc bükülmə (qatlanma) Bilək sümükləri — əlin bilək nahiyəsinə aid sümüklərdir:
Ramin Əhmədov
Ramin Əhmədov (Ramin Viktor oğlu Əhmədov; 23 may 1981 - 4 may 2000) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, şəhid.
Həyatı
Ramin Əhmədov 23 may 1981-cü ildə Qasım İsmayılov (indiki Goranboy) rayonunun Faxralı kəndində anadan olmuşdur. 1 sentyabr 1987-ci ildə Faxralı kənd orta məktəbinin birinci sinfinə daxil olmuş və 1998-cü ildə orta məktəbi bitirmişdir. Atası Viktor 14 avqust 1990-cı ildə rəhmətə getmiş, anası və qardaşı ilə birgə yaşamalı olmuşlar. Ona görə orta məktəbi bitirdikdən sonra 1998-ci ilin iyun ayında Rusiyaya qazanc dalınca gedir. Orada 1 il qaldıqdan sonra hərbi xidmətə getmək üçün Azərbaycana qayıdır. 2 iyul 1999-cu ildə Goranboy Rayon Hərbi komisarlığindan hərbi xidmətə gedir. Beyləqan rayonunun “N” saylı hərbi hissəsində 2 ay xidmət etdikdən sonra ön xəttə gedərək Haramı düzü deyilən yerdə hərbi xidmətini davam etdirir. 4 may 2000-ci ildə hərbi borcunu yerinə yetirən Ramin, əsgər yoldaşları ilə birlikdə mina partlayışı zamanı şəhid olmuşdur. 5 may 2000-ci ildə doğulduğu Fəxralı kəndində dəfn olunmuşdur. 24 sentyabr 2013-cü ildə Şəhid statusu almışdır.
Dukakinoğlu Əhməd Paşa
Dukakinoğlu Əhməd Paşa (ö. 4 mart 1515, Amasiya) — Yavuz Sultan Səlim dönəmində 18 dekabr 1514 - 4 mart 1515 tarixlərində ümumilikdə 2 ay 16 gün Osmanlı imperiyası nın sədrəzəm i olmuş dövlət adamıdır.