cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sintezator
Sintezator — bir və ya bir neçə səs dalğası generatorunun köməyi ilə səs yaradan (sintez edən) elektron musiqi aləti. Tələb olunan səsi elektrik siqnalının xüsusiyyətlərini dəyişməklə (analoq sintezatorda) və mərkəzi prosessorun parametrlərini dəyişməklə (rəqəmsal sintezatorda) almaq mümkündür. Klaviatura da daxil olmaqla yalnız bir korpusdan ibarət sintezator klavişli sintezator adlanır. Klaviaturasız sintezator sintezator modulu adlanır və MIDI kontroller ilə idarə olunur. Əgər klavişli sintezatorda daxili sekvenser də mövcuddursa, buna workstation deyilir. Kompüter proqramı sintezator kimi istifadə olunursa, bu, sintezator proqramı adlanır.
Sintezin növləri
Səs dalğasının generasiya metoduna görə sintezatorların bir sıra növləri var.
Additiv sintez
Additiv (toplanan) sintez, sadə səs dalğasının (əsasən sinusoidal) müxtəlif tezliklər və amplitudlarla superpozisiyası ilə reallaşan sintez metodudur.
Subtraktiv sintez
Subtraktiv (çıxılan) sintezdə səs, original dalğa fomasının müxtəlif filtrlərdən, envelop generatorlarından keçirilməsi ilə alınır. Müasir sintezatorlarda subtraktiv sintezdən geniş istifadə olunur.
FM sintezi
FM (tezlik modulyasiyası) sintezi, bir neçə sadə səs dalğasının qarşılıqlı təsiri (tezlik modulyasiyası və toplanma) ilə başa gələn sintez metodudur. FM sintezatoruna ən yaxşı misalYamaha DX7 sintezatoeudur.
Hindistan tayfaları
Hindistanda tayfaların əksəriyyətinin sayı 10-100 min nəfər arasındadır. Yalnız 50-yə qədər tayfanın əhalisi 100 min nəfərdən çoxdur. Hindistan Antropoloji Xidmətinin "Hindistan xalqları" adlı layihəsinə. əsasən 461 əhali icması, o cümlədən 175 subtayfa fərqləndirilmişdir. Onların arasında bhil (7 307 973, 1990-cı illərin rəqəmləri), qond (7 449 193), santal (4 260 842), oraon (1 871 995), mina (2 087 075) tayfaları ən böyük ən kiçik isə cəmi 97 nəfər (1984) olan onqe andamanlıları olmuşdur.
Sintezator
Fiziki model sintezi
Fiziki model sintezi, güclü prosessorlar sayənsində hər hansı tipdə olan musiqi alətində gedən fiziki prosesləri simulyasiya etməklə reallaşan sintez metodudur.
Hindistan tayfaları
Tayfaların sıxlığı ən çox şimal-şərq ştatlarında qeydə alınır, Mizoram (94,5%), Naqalend (89,1%), Meqhalaya (85,9%), Arunaçal-Pradeş (64,2%) ştatlarında əhalinin xeyli hissəsi tayfalardan ibarətdir. Digər tayfalar Çhattisqarh (31,8%), Carkand (26,3%), Orissa (22,1%), Madhya-Pradeş (20,3%) ştatlarında da sıx məskunlaşmışlar. Sayca ən çox olan qond (Madhya Pradeş), santal (Bihar, Qərbi Benqal, Orissa), bhil (Racastan, Qucarat, Maharaştra, Madhya-Pradeş) tayfaları bütün tayfaların 36-40 %-ni təşkil edirlər.
Tarixi
Hindistan tayfaları tarixi inkişafın gedişində varna-kasta sisteminə daxil olmamış, ari tayfalarının təzyiqi ilə dağlıq və meşə ərazilərinə çəkilmişlər. Hindistanda avtsraloid irqinə mənsub çençu, bhil, munda, santal, oraon tayfaları yaşayır. Andaman, kadar, kanikkar, anqami, naqa tayfaları neqroid irqinə, kholi, qaro, mizo, kaçara, miri və s. tayfalar monqoloid irqinə, toda, nilqini və mina tayfaları avropoid irqinə aid edilirlər.
Arunaçal-Pradeş
Arunaçal-Pradeş (अरुणाचल प्रदेश) — Hindistanın şimal-şərqində ştat.
Hindistan tayfaları
Tarixi
Müstəmləkə əsarətinin başlanması dövrünədək Hindistanın mərkəzi və şərqi hissələrində ciddi şəkildə izolyasiyaya düşməmiş, lakin öz etnik ərazilərində sayca üstün olan bhil, mina, qond və koli tayfalarından başqa digər tayfalar hindus əhali arasında azlıqda olmuşlar. Orta əsrlərdə dom, çerus, munda (Bihar), ahola, kaçar (Assam), qondlar (Madya-Pradeş), khasi (şimal-şərq) tayfalarının dövlətləri olmuşdur.
Arunaçal-Pradeş
Əhalisi 1.382.611 nəfərdir (dövlətlər arasında 27-ci yer; 2011-ci ilə əsasən). Bölgə Hindistan və Çin arasında ərazi mübahisəsi mövzusudur. Əcnəbilərin bu bölgəyə girişi ciddi şəkildə tənzimlənir.
Hindistan tayfaları
Tarixi
Hind antropoloqları qeyd edirlər ki, hələ e.ə. III minillikdə Hindistanda mövcud olan tayfalar arasında əlaqələr, eyni zamanda protodravid tayfalar arasında əlaqələr tam aydınlaşmamışdır. Lakin xüsusi ilə aşağı və orta kastalara lokal tayfa mədəniyyətləri daxil olmuşdur.
Laxar brekçiyaları
Laxar brekçiyaları -   püskürmə  ilə eyni vaxtda baş verən palçıq axımı çö­küntü ləri; narın materiallarla se­ment­ləşmiş vulkan qırıntıları və  qaymalarından təşkil olunur.
Hindistan tayfaları
Hindistanda tayfalar və kastalar arası əlaqələr
Antropoloqlar arasında Hindistandakı tayfalar və kastalar arasında əlaqələrə ikili yanaşma mövcuddur. Antropoloqlar Hutton, Qhurye, Bose, Kosambi bildirirlər ki, hinduizmin mədəni əlaqələri tayfa mədəniyyətləri ilə bağlı idi. Risley, Malley, Elvin, Haymendorf isə qeyd edirlər ki, hind kastaları və tayfaları arasında əlaqələr çox az olmuşdur.
Britaniya Senzor Komissiyasınin araşdırmasına görə, 1872-ci ildən bir çox kastaların tayfalara transformasiya olunmuş, eyni zamanda bu zaman bəzi tayfaların özünü hind sosial strukturuna qarşı qoyan, özünü ona bağlamayan spesifik mədəniyyəti formalaşmışdır. Məsələn, Hindistanın adivasi, adimcati, vanya-cati, aryanka vanavasi, vanyacati tayfaları yerli tayfalar, yəni “meşə xalqları” sayılır, onlar etnik xüsusiyyətlərini, sosial təsisatlarını (nəsillərə ayrılma), mifoloji və dini inanclarını saxlayırlar.
Hindistanda adivasi tayfasının müxtəlif təsnifatları mövcuddur: Digər bir təsnifat: Antropoloq Leverye Elvin 1939-cu ildə isə yazırdı ki, tayfaları rahat buraxmaq lazımdır, eyni zamanda belə insan qrupları şəhərlərdən, əsas əhali kütləsindən kənar izolyasıyada inkişaf etmək imkanına malik olmalıdırlar. Digər bir tərəfdən, G.S Qhurye belə tayfaların ayrıca sayılmasını, siyahıya alınmasını məqsədəuyğun saymır, tayfaların cəmiyyətin bir hissəsi kimi hinduslara assimlyasiya olunmasını əsas götürürdü. J. H. Hutton isə təsdiqləyirdi ki, ]]tayfa]]lara geri qalmış hinduslar kimi baxılması lazımdır və onların assimlyasiyası uzun müddət davam edəcəkdir.
Amanda Poppe
Karyerası
Amanda Poppe birinci dəfə Dünya Çempionatına 2017-ci ildə qatıldı. O, Budapeştdə baş tutan XXXVII Su idman növləri üzrə Dünya Çempionatında qadınlar 50 m arxası üstə stildə, təsnifat mərhələsində iştirak etdi. 35.64 saniyəlik nəticəsi ilə 63 üzgüçü arasında 61-ci oldu və yarımfinala vəsiqə qazana bilmədi.
Stirol
Stirol (eniletilen, vinilbenzol, etilbenzol) C8H8  — spesifik iyli rəngsiz mayedir. Stirol, demək olar ki, suda həll olmur, üzvi həlledicilərdə yaxşı həll olur, polimerlər üçün yaxşı həlledicidir.
Alınması
İlk dəfə stirol 1831-ci ildə  alınmışdır. Ancaq ikinci dünya müharibəsinə qədər stirol və onun polimeri sənayedə tətbiq olunmamışdı.Stirol sənaye miqyasında ilk dəfə Almaniyada 1930-cu ildə alınmışdır. 1933-cü ABŞ -da da ildə  stirol istehsalı başlanmış, ancaq sintez olunan polistirol aşağı keyfiyyətə malik idi və daha başa gəlirdi. Ona ancaq toz halında alaraq təziqdə tökmə ücün istifadə edirdilər. Sənayedə stirolu, əsasən (85%-ə qədər), 600-650oC temperaturda, atmosfer təzyiqi altında və qızdırılmış su buxarı əlavə etməklə (3-10 dəfə) etilbenzolun dehidrogenləşməsindən alırlar. Katalizator kimi kalium-karbonat əlavə etməklə dəmir-xrom oksidindən istifadə edilir. Digər sənaye üsulu (qalan 15%-i alırlar) etilbenzolun hidroperoksidindən propilen oksidin alınması prosesində əmələ gələn metilfenilkarbinolun dehidratasiyasından ibarətdir. Etilbenzolun hidroperoksidini etilbenzolun hava ilə qeyri-katalitik oksidləşməsindən alırlar. Stirol almaq üçün alternativ üsullar işlənib hazırlanmaqdadır. Butadienin viniltsikloheksenə tsiklomerləşməsi və sonra onun da dehidrogenləşməsi üsulu. Toluolun oksidləşərək stilbenə, stilbenin etilenlə metatezisi isə stirol alınmasına gətirib çıxarır. Toluolun metanolla qarşılıqlı təsirindən də stirol alına bilər. Bundan başqa, stirolun maye piroliz məhsullarından ayrılması üsulu işlənib hazırlanmışdır. Hal-hazırda bu proseslərdən heç biri iqtisadi cəhətdən əlverişli deyil və sənayedə reallaşmır. Laboratoriya şəraitində stirol polistirolu 320oC-yə qədər qızdıraraq ani surətdə ayırmaq yolu ilə alına bilər. Sənaye miqyasında stirolun müxtəlif çox komponentli birgə polumerləri istehsal olunur. Onların arasında, ilkin monomerlərin nisbətindən, prosesin aparılma şəraitindən asılı olaraq geniş çeşidlə buraxılan ən iri tonajlı birgə polumer –akrilnitril- butaden-stirol – ABS  sopolimerləridir. Bu polimer əsasında müxtəlif zərbəyə davamlı konstruksiya materialları hazırlanır. ABS-birgə polimerləri əsasında alnan plastik kütlələr kimyəvi davamlılıqlarna, zərbəyə davamlılığına və istiliyədözümlülük və başqa xassələrinə görə sənayenin müxtəlif sahələrində geniş yayılmışlar. Bu plastik kütlələr tökmə, ekstruziya, Preslənmə üsulları ilə asanlıqla emal olunurlar.
Xassələri
Stirol asanlıqla oksidləşir, halogenləri özünə birləşdirir, polimerləşir (şüşəyəbənzər bərk kütlə - polistirol əmələ gəlir) və müxtəlif monomerlərlə birgə polimerləşir. Stirolun polimerləşməsi otaq temperaturunda belə baş verir (hərdən partlayışla müşayiət olunur) və ona görə də stirol saxlanılma zamanı antioksidantlarla (məsələn, üçlübutilpirokatexinlə, hidroxinonla) stabilləşdirilir. Halogenləşməsi, məsələn, bromla, anilindən fərqli olaraq, benzol həlqəsi üzrə deyil, vinil qrupu üzrə baş verərək 1,2-dibrometilbenzol əmələ gəlir.
Tətbiqi
Stirol demək olar ki, yalnız polimerlərin istehsalı üçün tətbiq olunur. Stirol əsasında alınan polimerlərin çoxsaylı növlərinə polistirol, penoplast (şişirdilmiş polistirol), stirolla modifikasiya olunmuş poliefirlər, ABŞ plastikləri (akrilonitril-butadien-stirol) və SAN (stirol-akrilonitril) aiddir. Stirol həmçinin napalmın tərkibinə daxildir. Polistirolun stirolda həll edilmiş nazik saçaqları polistirol üçün ideal yapışqan əmələ gətirir: istinin və polimerizatın qalıqlarının təsirindən yapışqan tikişi sürətlə polimerləşir və tamamilə yox olur, beləliklə 2 hissə vahid monolitə çevrilir.
Toksikliyi (zərərliyi)
Stirol – ümumi toksiki təsirli zəhərdir, qıcıqlandırıcı, mutagen və kanserogen effektlidir və xoşagəlməz iyə malikdir (qoxusunun hissedilmə astanası – 0,07 мг/м3). Xroniki zəhərlənmə zamanı işçilərin mərkəzi və ətraf sinir sistemləri, həzm traktı zədələnir, azot-zülal, xolesterin və lipid mübadiləsi pozulur, qadınlarda reproduktiv funksiyanın pozulması baş verir. Stirol orqanizmə əsasən inqalyasiya yolu ilə daxil olur. Stirolun buxarları və aerozolu burunun, gözün və udlağın selikli qişasına düşdükdə onları qıcıqlandırır. Havada orta ölümcül konsentrasiyası təxminən 500-5000 mq/m3 (sıçanlar üçün)-dur. Stirol təhlükənin üçüncü sinifinə (GOST 10003-90) aiddir.
Buraxıla bilən qatılıq həddi
Mümkün olan maksimum konsentrasiyası qanunvericilikdə təsdiq edilmiş sanitariya-gigiyenik norma üzrə 0,002 мг/м³ müəyyən olunmuşdur.
Yusif bəy Ağasıbəyli
Yusif bəy Süleyman oğlu Ağasıbəyli (20.12.1896, Gəncə - 1989, Gəncə) — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin xüsusi qərarına əsasən, dövlət hesabına ali təhsil almaq üçün xaricə göndərilmiş tələbələrdən biri.
Həyatı
Yelizavetpol (Gəncə) kişi gimnaziyasını bitirmişdir (1917). Parlamentin 1919-cu il 1 sentyabr tarixli qərarına əsasən, elektrotexnika sahəsində təhsil almaq üçün Almaniyanın Drezden Texniki Universitetinə göndərilmişdir. Azərbaycanda sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra xaricdə dövlət hesabına təhsil alan azərbaycanlı tələbələrin vəziyyətini öyrənən Azərbaycanlı tələbələr İttifaqının 1923-1925-ci illər üçün məlumatında onun təhsilinin bitməsinə 1 il qaldığı göstərilirdi. Təhsilini başa vurduqdan sonra Almaniyada qalıb işləmişdir. Ağasıbəyli 1931-ci ildə Gəncəyə qayıtmış, yağ emalı zavodunda baş mexanik vəzifəsində işləmişdir. 1937-ildə həbs edilmiş, 1956-ildə bəraət almışdır.
Dəstəmaz
thumb|Dəstəmaz
Dəstəmaz — İslamda xüsusi qayda ilə yerinə yetirilən müstəhəb əməl. Dəstəmaz aşağıdakı ardıcıllıqla yerinə yetirilir:
Dəstəmaz özü-özlüyündə müstəhəb olmasına baxmayaraq namaz qılmaq üçün vacibdir.
Ümumi məlumat
Dəstəmaz alarkən niyyət etmək vacibdir. Məsələn, niyyət edib desin ki, namaz qılmaq (və ya hər hansı ibadəti yerinə yetirmək) üçün dəstəmaz alıram qürbətən iləllah. ("illəllah" demək tam əks mə’na verir bu barədə diqqətli olmaq lazımdır.) Və bu iş Allahın əmrini yerinə yetirmək üçün olmalıdır, əgər başqa niyyətlə olarsa, məsələn, sərinləmək və ya özünü başqasına göstərmək üçün olarsa, batildir.
Dəstəmazda vacibdir ki, üz və əllər yuyulsun. Başın qabaq tərəfinə və ayaqların üstünə məsh edilsin.
Üzü yuyandan sonra əvvəlcə sağ əli, sonra isə sol əli dirsəkdən barmağın ucuna qədər yumaq lazımdır.
Dəstəmazda üzü və əlləri yumaq birinci dəfə vacib, ikinci dəfə caiz, üçüncü və daha artıq dəfələrdə isə haramdır.
Başın alın tərəfində olan dörd qismətdən biri məsh yeridir. Onun hər hansı yerinə, məsh qədərində çəksələr kifayətdir. Amma ehtiyat-müstəhəb budur ki, uzunluğu bir barmağın uzunluğu, eni isə üç bağlı barmaq qədər məsh etsin.
Başı məsh etdikdən sonra, əldə qalan dəstəmaz suyu ilə ayaqlara–barmaqlardan birinin ucundan, ayağın üstündə olan çıxıntıya qədər məsh etməlidir.
Dəstəmaz alınması vacib olan əməllər
Altı şey üçün dəstəmaz almaq vacibdir:
Dəstəmaz almağın qaydası
Baş və ya ayaqlar yaş olarsa, məsh etməzdən qabaq onları qurulamaq vacibdir. Amma quruladıqdan sonra qalmış rütubətin eybi yoxdur. Dəstəmazdan qabaq ayaq və qolların qurulanması isə vacib deyildir.
Dəstəmazın müstəhəb əməlləri
Yəni: "Bağışlayan və mehriban Allahın adı ilə. Bütün həmd və sitayişlər suyu murdar deyil, pak və pakedici yaradan Allaha məxsusdur".
Üzü yuyarkən belə desin: "Allahummə bəyyiz vəchi yəvmə təsvəddu fihil-vüsuhu və la tusəvvid vəchi yəvmə təbyəzzu fihil-vucuh"
Sağ qolu yuduqda desin: "Allahummə ə᾽ətini kitabi biyəmini vəl-xuldə fil-cinani biyəsari və hasibni hisabən yəsira".
Yəni: "İlahi! Mənim əməl kitabımı sağ əlimə, Behiştdə əbədi qalmaq üçün icazənaməni isə sol əlimə ver, mənim hesabımı çox yüngül et".
Sol qolu yuduqda desin: "Allahummə la tu᾽tini kitabi bişimali vəla təc᾽əlaha məğlulətən ila unuqi və əuzu bikə min muqəttiatin-niran".
Yəni: "İlahi! Mənim əməl kitabımı sol əlimə vermə və onu boynumun zəncirinə çevirmə və oddan hazırlanmış paltarlardan Sənə pənah aparıram".
Başa məsh etdikdə desin: "Allahummə ğəşşini birəhmətikə və əfvikə və bərəkatik".
Yəni: "İlahi! Məni Öz rəhmət, əfv və bərəkətinlə bürü".
Ayaqlara məsh etdikdə desin: "Allahummə səbbitni ələs-sirati yəvmə təzillu fihil-əqdamu vəc᾽əl sə᾽yi fima yurzikə ənni".
Yəni: "İlahi! Ayaqlar lərzəyə düşüb titrədiyi zaman məni siratda sabit saxla, səy və təlaşımı Səni məndən razı edən yollarda qərar ver".
Cəbirə dəstəmazinin hökmü: Yaraya, sınmış üzvə bağlanan parça, yara və bu kimi şeylərin üzərinə qoyulan dərman cəbirə adlanır.
Əgər dəstəmaz üzvlərindən birində yara, çiban, sınıq olsa belə ki, onun üzü açıq olsa və suyun da ona zərəri olmasa gərək adi qaydada dəstəmaz alına və bu zaman cəbirə lazım deyil.
Qüsl
Qüsl - şəriətdə xüsusi qayda ilə yerinə yetirilən vacib əməl.
Dəstəmaz
Dəstəmazın müstəhəb əməlləri
Əgər yara və çiban üz və əllərdədirsə və onun üstü açıqdırsa, suyun onun üzərinə tökməyin zərəri varsa, onda əgər yaş əli çəkməyin zərəri olmasa ehtiyat vacibə görə yaş əli onun üzərinə çəkib, pak parçanı onun üzərinə qoyub yenə yaş əli onun üzərinə çəksin və əgər bu əməlin də ziyanı olsa və yaxud çiban və yaranın yeri nəcis olmuş olsa və yaxud yaş əli çibanın və yaranın üzərinə çəkə bilməsə gərək yaranın və çibanın ətrafına dəstəmazda deyildiyi kimi, əlini çəkə və ehtiyat vacibə görə üzərinə parça qoyub yaş əl ilə üzərinə məsh çəkə. Əgər parçanı üzərinə qoymaq mümkün olmasa yaranın və çibanın ətrafını yuyub ehtiyat vacibə görə təyəmmüm də etməlidir.
Qüsl
Qüsl 2 növdür: İrtimasi qüsl və tərtibi qüsl. Tərtibi qüsl aşağıdakı ardıcıllıqla yerinə yetirilir (bədən üzvləri mütləq su ilə yuyulur):
Qeyd: Bədən üzvlərinin yuyulması zamanı yumanının üstdən-aşağı, yaxud aşağıdan yuxarı yuyulmasının əhəmiyyəti yoxdur.
Dəstəmaz
Dəstəmazın müstəhəb əməlləri
Əgər yara və çiban başın qabağında ya ayaqların üzərindədirsə və onun üstü açıqdırsa, onların üzərinə məsh edə bilmirsə (yara bütün məsh yerini tutubsa), yaxud başqa sağlam yerlərdə məsh etmək mümkün olmasa bu halda ehtiyat vacibə görə pak parçanı onun üzərinə qoyub əlində qalan dəstəmaz suyu ilə məsh edə; ehtiyat lazıma görə təyəmmüm etməlidir. Əgər parçanı qoymaq mümkün olmasa məsh çəkmək lazım deyil, amma gərək dəstəmazdan sonra təyəmmüm edə.
Qüsl
İrtimasi qüsl çayda, göldə, su vannasında və s. də niyyətdən sonra bədənin bütün hissələrinin bir anda suyun altına salmaqla edilən qüsldür. Qüsl özü-özlüyündə müstəhəb olmasına baxmayaraq namaz qılmaq üçün, Məscidül-Həram və bəzi yerlərə daxil olmaq üçün vacibdir. Boynunda cənabət qüslü olan qüsl verdikdən sonra namaz üçün dəstəmaz almasına gərək qalmır, yəni həmin qüsllə namaz qıla bilər.
Oruc tutan adam irtimasi qüsl verə bilməz. Əks halda onun başı bütünlüklə suya girməlidir və bu halda onun orucu batil olar. Qüsl vermək üçün su tapılmadıqda, yaxud suyun bədənə zərəri yetişəcəyi halda qüsl əvəzinə təyəmmüm edilir.
Dəstəmaz
Dəstəmazın müstəhəb əməlləri
Əgər çibanın, yaranın və sınığın üzü bağlı olsa belə ki, onu açmaq mümkün olsa və suyun da ona zərəri olmasa gərək onu aça və dəstəmaz ala (bu yaranın və s əldə, üzdə, başın qabağında və yaxud ayaqların üzərində olmasının fərqi yoxdur).
Qüsl
Qüslün şəkkiyyatı
Qüsl aldıqdan sonra boynuna qüsl gəlməsinə şəkk edirsənsə, yenidən qüsl almağa ehtiyac yoxdur. Əgər boynuna qüsl gəlibsə və qüsl alıb-almadığına dair şəkk etsən, gərək qüsl alasan.
Tərtibi qüsl verən zaman, əgər bədənin sağ tərəfini yumağa başlamısansa, baş və boyunun müəyyən miqdarının yuyulmadığına şəkk etsən şəkkinə etina etmirsən. Əgər bədənin sol tərəfini yumağa başlamısansa, baş və boyunun, yaxud sağ tərəfin müəyyən miqdarının yuyulmadığına şəkk etsən, şəkkinə etina etmirsən. Sol tərəfi yuyub qurtardıqdan sonra sol tərəfdən bir miqdarın yuyulmadığına şəkk etsən, yenidən həmin miqdarı yumalısan.
Dəstəmaz
Dəstəmazın müstəhəb əməlləri
Əgər yaranın olduğu üzvü açmaq mümkün olsa amma su vurmağın zərəri olsa o zaman yaş əl ilə onun üzərinə məsh çəkməyin zərəri olmasa ehtiyat vacibə görə yaş əl ilə onun üzərinə məsh çəkə və sonra pak olan parçanı onun üzərinə qoyub parça üzərindən də yaş əl ilə məsh çəkə.
Dəstəmazı batil edən şeylər
Aşağıda qeyd olunan işlərin hər hansı birindən sonra namaz üçün dəstəmaz almaq vacibdir. Bu işlər "dəstəmazın səbəbləri"və ya "dəstəmazı batil edən şeylər" adlanır.
Azərbaycan məktəbində rus dili (film, 1976)
Azərbaycan məktəbində rus dili filmi rejissor Vyaçeslav Mixaylov tərəfindən 1976-cı ildə çəkilmişdir. "Azərbaycanfilm" kinostudiyası nda istehsal edilmişdir. Film Azərbaycan məktəblərində rus dilinin tədris olunmasından bəhs edir.
Məzmun
Film Azərbaycan Respublikasının məktəblərində rus dilinin tədris olunmasından bəhs edir.
Filmin üzərində işləyənlər
Ssenari müəllifi: Ş. Hüseynova, V. Səmədov Rejissor: Vyaçeslav Mixaylov Operator: Sərdar Vəliyev
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı 1976-cı ilin Azərbaycan filmləri 1970-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
His dəstəsinin sağ ayaqcığınıın blokadası
His dəstəsinin sağ ayaqcığınıın blokadası tibbdə ürəyin keçiricilik sistemində baş verən pozğunluq olub, Elektrokardioqrafiya müşahidəsində öz əksini tapmış olur. Bu patoloji hal heç bir şikayətə səbəb olmasa da, amma hər hansı bir sağ mədəciyin disfunksiyasına səbəb ola bilir. Bu patoloji hala səbəb ürək əzələsinin qan təchizatıının pozulması — işemiya, iltihabı — miokardit, bəzən də zəhərlənmə, sağ mədəciyin həddən ziyadə yüklənməsi halları ola bilər. Bu hal elə bir xüsusi müalicə tələb etmir, amma onu üzə çıxara bilən səbəblərə qarşı müalicə labüddür. 200px|thumb|Blokadanın yeri qırmızı işarə ilə göstərilmişdir. (sxematik)
Tuğluqoğulları sülaləsi
thumb|right|250px|Tuğluqoğulları sülaləsi
Tarixi
Dehlidə Tuğluq iqtidarının qurucusu Qazi Tuğluqşahdır. Tuğluqlar Hindistanın idarəsində Xələclər qədar uzunömürlü olmayıb, bəzi yerləri əldən vermişdilər. Əmir Teymur 1398-ci ildə Hindistan səfərinə çıxıb Dehliyə qədər girdiyi zaman Tuğluqoğulları ona bağlı olaraq hökm sürməyə başladılar.
1414-cü ildə Tuğluqoğulları nın yərinə Xızır şahla başlamaq üzrə Seyyidlər xanədanı hakim oldu. Bu ailənin dördüncü hökmdarı Əlaəddin Aləmşahdan sonra isə (1451) türklər Hindistan sultanlığını Əfqanıstanlı bir ailə olan Ludilərə verdilər, fəqət 1526-cı ildə Hindistan təkrar türklərin əlinə keçdi və XIX yüziılin ortalarına qədər davam edəcək olan böyük bir türk dövləti quruldu.
Neoseiulus neoreticuloides
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Rehmat Aziz Chitrali
Rehmat Aziz Çitrali (Urduca: رحمت عزیز چترالی, Pakistan şairi, filosofu, siyasətçisi.
Xarici keçidlər
Khowar academy
Teucrium balfourii
(Teucrium balfourii) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Bioqrafiya
thumb|İlk müasir bioqrafiyanın müəllifi [[Ceyms Bosuell.]] Bioqrafiya və ya tərcümeyi-hal — bir şəxsin doğum tarixi, atasının, anasının kimliyi, aldığı təhsili, ümumi həyatının mənbələri haqqında konkret məlumatlardan ibarət olan adətən qısa mətn.
Atde Luznika
Atde Luznika (22 yanvar 1977) — Kosovolu oxatan. Atde Luznika Kosovonu 2015-ci ildə XXXXVIII Dünya Oxatma Çempionatında təmsil etdi.
Karyerası
Atde Luznika birinci dəfə Dünya çempionatına 2015-ci ildə qatıldı. O, Kopenhagendə baş tutan XXXXVIII Dünya Oxatma Çempionatında fərdi yarışlarda, təsnifat mərhələsində 202-ci yeri tutdu və 1/64 finala vəsiqə qazana bilmədi.
Ətiq Ordubadi
Ətiq Ordubadi — XVI əsrin görkəmli xəttatı
Şah İsmayılın dəftərxanasında münşilik təcrübəsi alan,"tuğrayi‐şahi" adlanan xətt növünü ixtira edən Ətiq Ordubadi dövrünün tanınmış sənətkarlarından olmuşdur. Araşdırmamız zamanı aydın oldu ki, tuğra, padişahın adı və ləqəbi yazılan möhür mənasına gəlir. Tuğra, xəttatlıq sənaətinin bir qolu olmuş və yüz illərcə usta xəttatlar tərəfindən istifadə olunmuşdur. Türk dilində söz olaraq padşahın adını ehtiva edən xüsusi bir işarə, padşahın imzası kimi mənalar da ifadə edir. Oğuz ləhcəsində isə bu söz tuğrağ şəklindədir, hökmdarın möhürü mənasını ifadə edir. Qeyd edək ki, M. Tərbiyət özünün "Danişməndani-Azərbaycan" əsərində də bu haqda məlumat vermişdir:
"Ətiq Ordubadi sonralar dəftərxanadakı vəzifəsini tərk etmiş, Məşhəd məqbərəsi ziyarətgahının işlər müdiri olmuş, uzun müddət orada yaşayaraq, Şahrux mədrəsəsi yanında özünə məqbərə tikdirmişdir". Mənbələrdən əldə etdyimiz məlumatlarda onun təmkinli, alicənab və saf savada malik insan olduğunu görürük. Şah İsmayıl dəftərxanasında xüsusi hörmətə malik olan Ətiq Ordubadi haqqında bir çox təzkirədə məlumat verilmişdir. .
Müstəhəb
Müstəhəb — əməl yerinə yetirildikdə axirət savabı yazılan, yerinə yetirilmədikdə isə heç bir günah yazılmayan əməldir. Müstəhəb, yəni bəyənilən, məsləhət bilinən əməllərin edilməsi vacib olmasa da, edilməsinə görə mükafat verilir. Məsələn, sədəqə vermək, gecə namazı qılmaq və s.
Müstəhəb gözəl əməl
Sevimli olan, xoş, uyğun, gözəl görülən əməl deməkdir. Həzrət Peyğəmbərin bəzən yerinə yetirib, bəzən tərk etdiyi, Sələfi-i salihinin sevib işlədiyi və önəm verdiyi işlərə müstəhəb deyilir. Bəzi naiflə namaz və oruclar kimi ibadətləri müstəhəbə şamil edə bilərik. İbadətlərin yerinə yetirilməsində Fərz, Vacib, və Sünnətlərin xaricində qalan və müstəhəb növünə daxil olan işlər vardır. Sabah namazının, ortalıq aydınlanana qədər, isti şəraitə görə günorta namazının sərin vaxta qədər gecikdirilərək qılınması, axşam namazında isə tələsmək, yenə namaz qılarkən paltarın açıq göstərən yerini düymələyərək örtməsini müstəhəbə nümunə kimi, görsədə bilərik.
Hökmü
Yerinə yetirildikdə savab qazanılıb, tərk edilməsində isə qınanılmasıdır.
Baccharis confertoides
Baccharis confertoides Baccharis confertoides
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Sun Yatsen
Sun Yatsen — Çin inqilabçı demokratı. Çində ilk inqilabi təşkilat olan "Çin dirçəliş ittifaqı"nı yaratmışdır.
Neoseiulus neotunus
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Zərdanaşen
Zərdanaşen — Azərbaycan Respublikasının Xocavənd rayonunun Tağaverd kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 2 oktyabr 1992-ci ildən 9 noyabr 2020-ci ilə kimi Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olmuşdur. Zərdanaşen kəndi 9 noyabr 2020-ci il tarixində Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.
Toponimikası
Kənddə 30-dan çox bulaq var. Suyu soyuq, dadı turşdur. Bulaqlar keçmiş Zərdanaşen kəndinin adını daşıyır. Kəndin adı isə "sarı yerli kənd" mənasındadır.
Tarixi abidələri
Kənddə daşınmaz tarix və mədəniyyət abidəsi qeydə alınmamışdır.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Kirs dağının şimal yamacında yerləşir.
Mədəniyyəti
Kənddə mədəniyyət müəssisəsi mövcud deyil.
Təhsil
Kənddə təhsil müəssisəsi mövcud deyil.
Din
Kənddə dini ibadət yeri və ya dini icma qeydə alınmamışdır.
Səhiyyə
Kənddə səhiyyə müəssisəsi mövcud deyil.
His dəstəsinin sol ayaqcığınıın blokadası
His dəstəsinin sol ayaqcığınıın blokadası tibbdə ürəyin keçiricilik sistemində baş verən pozğunluq olub, Elektrokardioqrafiya müşahidəsində öz əksini tapmış olur. Bu patoloji hal çox vaxt heç bir şikayətə səbəb olmasa da, amma hər hansı bir sol mədəciyin disfunksiyasına səbəb ola bilir. Bu patoloji hala səbəb ürək əzələsinin qan təchizatıının pozulması — işemiya, iltihabı — miokardit, bəzən də zəhərlənmə, sol mədəciyin həddən ziyadə yüklənməsi halları ola bilər. Bu hal bəzən elə bir xüsusi müalicə tələb etmir, amma onu üzə çıxara bilən səbəblərə qarşı müalicə labüddür.
Lyubomir Vraçareviç
Həyatı
Bu yolla o, effektli texnikalarını real şəraitlərdə təkmilləşdirməyə başlayır. 1993-cü ildə Tokioda məşhur Yoşinkan (ustad Qozo Şiyoda - 10 DAN) məktəbində ikinci dəfə qalması onun fikrini tamamilə təsdiqlədi. Onun öz üsulunda işləməsinə baxmayaraq, o qaldığı müddətin sonunda böyük şöhrət qazanmışdı. O, məşhur Şiyodayla görüşmək imkanına sahib oldu, hansı ki, yaşına görə çox nadir hallarda kimisə qəbul edirdi. Şiyoda onu özü şəxsən imzalanmış diplomla təltif etdi və onun yaratdığı döyüş növünü təsdiqlədi.
Vraçareviç beynəlxalq "Ustad" adına xüsusi proqramlar (polis, hərbi işçilər, cangüdənlər üçün proqram) tərtib etdiyinə görə layiq görülmüşdür. Ötən 20 il müddətində o, Zimbabve, Liviya, Makedoniya Respublikası, Serbiya və Sloveniya respublikaları prezidentlərinin mühavizəçiləini və cangüdənlərini hazırlamışdı. Öz fəaliyyəti dövründə ustad Vraçareviç 150 dünya miqyaslı seminar keçirmişdi. Real Aykido klublarının qapıları 120 000 tələbəyə açıldı.
Körpələr üçün aykidonun xüsusi təlim metodikası var. O "Ustası ilə oyun" adlı proqram 5 yaşından 12 yaşa qədər körpələrlə işləyir ki, bu proqram da uşaqların fiziki və əqli tələblərinə uyğundur. Bu proqram gözəl nəticələr verir.
Ustad Vraçareviç 12 kitab və real aykido və özünümüdafiədən bəhs edən video kassetin müəllifidir. Ən mühüm nəşrlər bunlardır: "Bıçaqdan müdafiə", "Aykido-Cüdo", "Qorxusuz müdafiə"(qadınlar üçün özünümüdafiə), "Mən cangüdənlər hazırlayıram", "Real Aykido", "Başlayandan ustada doğru", "Baş məşqçi lisenziyası", "Bıçaq, silah və çubuq texnikaları" və s.
Öz fəaliyəti dövründə Vraçareviç bir çox daxili və xarici mükafatlara layiq görülmüşdür. O Cüdo üzrə 1 DAN qara kəmər və Ciu-Citsu 10 DAN. O, Rusiya Real Aykido federasiyasının texniki direktoru, Kiokuşinkay Avrasiya Komitəsinin üzvü, Çindəki şenyanq ərazisindəki Uşu Federasiyasının fəxri prezidenti, Yuqoslaviyada Ali milli mərkəzin idman komisiyasının prezidenti, MAA (Almaniyadaki baş idarəsi yerləşən Beynəlxalq döyüş növləri asosiasiyasının) fəxri üzvü, Real aykidonun Dünya mərkəzinin prezidenti kimi fəxri adlara layiq görülmüşdür. Ustad Vraçareviç İBSSA (Beynəlxalq cangüdənlər və mühafizə idarəsi )-nın təlimatçısıdır. O, Belqrad şəhərindəki idman məşqçilərinin Kollecinin professorudur. Rusiya torpaq Elmi akademiyasının, Milli mühafizə problemlərinin beynəlxalq elmi akademiyasının müntəzəm üzvüdür. Onun ən böyük mükafatı 2003-ci ildə ABŞ-da əldə olunmuşdur. O, 10 DAN qara kəmər və "Şərəf palatasına" seçilmiş, dünya idmanında ən böyük titula layiq görülmüşdür.
Məkruh
Məkruh — əməl yerinə yetirildikdə heç bir günah yazılmayan, lakin bəyənilməyən əməldir.
Dində qəti olaraq qadağan edilməyən,ancaq icrası da xoş qarşılanmayan davranış və hərəkətlərdir. Hər hansı bir işin günah olub-olmamasın onun necə, nə zaman, harada, kim tərəfindən icrasından da asılıdır. Bununla yanaşı, kiçik də olsa, günahlara əhəmiyyətsiz baxmamalıyıq. Nazik iplər birləşib kəndir əmələ gətirdiyi kimi, kiçik günahlar da birləşib böyük günahlara çevrilir.
Xüsusuiyyətləri
Dəstəmaz alarkən suyu isradf etmək, burunu sağ əllə təmizləmək, namazda əsnəmək,ayaqyolu ehtiyacı ola-ola namaz qılmaq məkruhdur. Dində bu cür halların haram buyurulmaması və Allah-Təalanın bizi daim günah işləməkdən qorumaq istəməsi onun bəndələrinə mərhəmətindən irəli gəlir.
Miss Dünya titulunu qazananların siyahısı
right|150px|thumb|[[Miss Dünyanın loqosu]]
Miss Dünya titulu 1951-ci ildə Erik Morley tərəfindən təsis edilib və müsabiqə ilk dəfə İngiltərədə baş tutub. 2000-ci ildə Erik Morleyin vəfatından sonra həyat yoldaşı Culiya Morley təşkilata həmsədr seçilib. Miss Dünya titulu rəqabət apardığı Miss Kainat, Miss Beynəlxalq, Miss Yer, Miss Sözügedən və Miss Böyük Beynəlxalq ilə birlikdə dünya üzrə tanınan məşhur müsabiqələrdən biridir. Qalib şəxs həm də, bir il ərzində Birləşmiş Millətlər Təşkilatının təmsilçisi seçilir və BMT ilə bağlı müxtəlif tədbirlərdə iştirak edə bilir. Ənənəvi olaraq Miss Dünyanın qalibi bir il müddətində Londonda yaşayır.
Müsabiqənin son mərhələsində 15, yaxud 20 yarımfinalçı qalır. Bu mərhələdə müxtəlif tədbirlər, şənliklər həyata keçirilir və bütün dünyada canlı yayımlanır.
Aşağıda 1951-ci ildə yaradılan Miss Dünya müsabiqəsinin qaliblərinin siyahısı qeyd edilmişdir.
Qədimqanadlılar
bir neçə qədim dəstəni özündə birləşdirən qanadlı həşəratlar yarımsinfinə  mənsub heyvan infrasinfidir. Dəstələrin nümayəndələrinin böyük əksəriyyəti palaeozoyun sonuna doğru məhv olub sıradan çıxmışdır. Hazırda yalnız Gündəcələr (Ephemeroptera) və İynəcələr (Odonata) dəstələri mövcuddur.
Ümumi xarakteristikası
Palaeoptera infrasinfinə mənsub olan həşəratlarda, Neoptera infrasinfinin nümayəndələrindən fərqli olaraq, qanadların qarıncığın arxasında bükülüb yığılmaması onların başlıca əlamətidir. Məhv olmuş diafanopterodlar (Diaphanopterodea) dəstəsi nümayəndələrində isə bu qabiliyyət mövcud idi. Qanadların bükülüb yığılmasının fərqli mexanizmləri və uçuş zamanı onların işi qədim qanadlı və yeni qanadlı həşəratların təkamül yollarının fərqli olduğunu sübut edir. Gərəkli miqdarda paleontoloji materialın yoxluğu palaeopterlərin müxtəlif qrupları arasında yaxın qohumluq əlaqələrinin müəyyən edilməsində xeyli çətinliklər yaradır. Hazırda 3 dəstəstünü, əsasən onların bədən quruluşunun yeni qanadlılardan olan fərqləri birləşdirir. Müasir zamanda mövcud olan 3 hipotezdən birinə görə, qədim qanadlıların bir dəstəüstlüyü yeni qanadlılarla, digər 2 dəstəüstünə nisbətən daha yaxın qohumluq əlaqəsinə malikdir. Beləliklə, paleopterlər parafiletik qrupu təşkil edirlər. Bu, o deməkdir ki, əgər Diaphanopterodea dəstəsi nümayəndələri qanadlarını qarıncıq ətrafına büküb yığa bilirlərsə, onda Palaeodictyopteroidea-nın bütün dəstəüstləri bütün pteriqotların (qanadlı həşəratların) erkən təməl qrupu hesab edilməlidir.
Teucrium socotranum
(Teucrium socotranum)  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Mannalıların şəxs adları
Mannalıların şəxs adları – Mannalıların mixi yazılı mənbələrdə qorunaraq dövrümüzə çatmış şəxs adları.
A m e k a – İranşünaslar bu adı farsca sayırlar. Q. Qeybullayev isə qeyd edir ki, bu ad türkcə amaq, omaq – qıvraq, xoş təbiətli, cəld, yaxşı əhval – ruhiyyəli sözündədir. Midiyada Amaxar (er. əv. 821-ci il), Qara dənizin şimal çöllərində skiflərdə Amak (er. əv. VII əsr) və sarmatlarda Amaqaşəxs adları ilə müqayisə olurdu. Türk dillərində m – b əvəzlənməsinə görə Abaqa xan (Elxanilər sülaləsində xan adı, XIII əsr), XIV əsrdə Sibirdə Tumen xanlığının xanı İbak, XVII əsrdə Altayda teleutlarda Abak şəxs adları ilə müqayisə olunur.
M u s a s i n – Şumercə mu – mənim, sa, za – ürək və Sin (Ay allahının adı) sözlərindən ibarət teofor addır. Bu şəxs adı təxminən Sin (tanrısı) mənim ürəyimdir mənasını verir. Sin komponenti Şumer – Akkad çarlarından Şusin (er. əv. 2037–2029), İbisin (er. əv. 2028–2004,), Ramsin (er. əv. 1822–1763) və b. çarların adlarında vardır. Bu komponent Elamda Varadsin (er. əv. 1834–1823) və Rimsin (er. əv. 1822–1763) çar adlarında da iştirak edir. Ümumi fikir belədir ki, Şumerin Suen adlı Ay allahı vardı. Bu Allah adı türk şumerlərdən semit mənşəli akkadlara da keçmişdir. Er. əv. III minillikdə Akkad çarlarının bəzilərinin adlarında Suen sözü vardı (Bur-Suen, İbbi-Suen, Harım-Suen və b.). Şumerlərdə Amar Suen çar adı Suen (allahının) beçəsi, balası mənasında idi. İ. M. Dyakonova görə, sonralar Suen allahının adı akkadlarda "Sin" formasını kəsb etmişdir. Mannada Musasin, Erisin və Şarein çar adlarında sin komponentlərinin mənşəyi belədir. Güman ki, mannalarda da bu allaha sitayiş vardı və ona görə valideyn uşağa ad qoyduqda Sin sözündən istifadə edirdi. Manna və Midiyada şəxs adlarının şumer dilindən olması diqqətəlayiq məsələdir. Bunun səbəbini aydınlaşdırmaq çətindir: ya qədim mannalar və madaylar (yaxud onların müəyyən hissəsi) mənşəcə sonrakı şumerlərdir, ya da Altay-Türk mənşəli şumercə hesab etdiyimiz sözlər mannaların və madayların da dillərində vardı.
A r a ş t u a – Q. A. Melikişvili bu adı Qafqaz mənşəli saymış, lakin mənasını açmamışdır. E. A. Qrantovski bu adın əslində Arşitavah formasında olduğunu söyləmiş, sonralar da Rşatavah şəklinə salmış və onun İran dillərində Ayı, yaxud ayğır gücünə malik olan mənasını verdiyini yazmışdır. Q. Qeybullayevə görə isə ad şumer dilində eriş bağışladı bəxşiş verdi və Utu (Günəş Allahı) sözlərindən ibarət teofor addır və Utu allahının (ata-anaya) bəxşişi mənasındadır.
A t a – V. İ. Abayev skiflərdə er. əv. IV əsrdə Atey şəxs adını izah edərkən bu adı da paralel gətirmiş və hər ikisini osetin dilində ədə – ata, baba sözü hesab etmişdir. Lakin osetin dilindəki ədə sözünün özü türkmənşəlidir. Türkcə ata – ulu əcdad, ulu, müqəddəs sələf sözündəndir. Hələ şumerlərdə Aldani – onun atası (yazılmış sami mənşəli akkad dilindədir), erkən orta əsrlərdə uyğurlarda Atay – Sili xaqan 776-cı ildə Orta Asiyada ərəblərə qarşı başlanmış Xürrəmi üsyanının Müqənna ləqəbli başçısı Ata, VIII əsrdə Buxara hakimi Qisrif ibn Ata və s.şəxs adları ilə müqayisə olunur. Qədim türklərdə əcdada sitayişlə əlaqədar verilmiş addır. Azərbaycanda və Orta Asiyada bəzi övliyaların adlarının sonundakı ata sözü də bununla əlaqədardır.
S a b i n i – Yerli adlar sırasına aid etdildiyinə görə indiyədək mənası aydınlaşdırılmamışdır. Ehtimal ki, akkadca sabu – doyunca, bəs qədəri və şumercə ni – verir, mükafatlandırır, yaxud ni – mənim sözlərindən ibarətdir. Ad (Allah) mükafatlandırır, yaxud qədəri (allahın) mənasındadır.
Dobutamin
{{Dərman }}
Mannalıların şəxs adları
K a k i a – Er. əv. 520-ci ilə aid bir mənbədə Midiyada Kaki adlı şəxs qeyd olunur. E. A. Qrantovski bu adları İran mənşəli saymış və əfqan dilindəki kaka, Qaqa sözü ilə bağlamışdır, Prof. Q. Qeybullayev isə qeyd edir ki, ümumiyyətlə, İran dillərinin heç birində qaqa sözü yoxdur və əfqan dilində də bu söz türk mənşəlidir. Şumercə kiak (a) – sevimli sözündən ola bilər. Türkcə qaqa – böyük qardaş deməkdir və bu söz hunlarda Aq – Kaqa, oğuzlarda Əmir Kakaş adlarında əksini tapmışdır.
K u ş t a ş p i – Türkcə kuş (quş), daş və "pi" sözlərindəndir. Türklərdə şəxs adlarında kuş sözü adətən qartal, alıcı quş, şahin mənalarındadır: Kuş –Təqin (Xarəzm hakimi, XIII əsr) və b. Ehtimal ki, Anqa quşu (bu quşun adı klassik Azərbaycan ədəbiyyatında tez –tez çəkilir) nəzərdə tutulur.
B u r i y a ş – Mənbədə Yanzi –Buriaş kimi qeyd olunur. Yanzi sözünün qədim türk dilində hakim mənasında işləndiyi məlumdur. Mənbədə göstərilir ki, Yanzi –Buriaş Şurdir qalasının hakimidir. Bu çarın adı türkcə böru-canavar, qurd və eş – kimi sözlərindəndir. Bu adın Buri və aş komponentlərindən ibarət olması onunla təsdiqlənir ki, türk monqollarda Buri şəxs adı vardı. Məsələn, Çingiz xanın nəvələrindən biri Buri adlanırdı. Albaniyada V əsrdə Pyorik (yazılışı ermənicədir), XII əsrdə oğuzlarda Qok-Bori, XIII əsrdə Xorasanda Burabaş şəxs adları ilə müqayisə olunur.
Ş u l u s u n – Şumercə şuluh- təmizlənmiş, saflanmış (məsələn, şumercə Şuluh-bi-uru məbəd şəhərin saflaşmasıdır) və şunu – onların sözlərindən. Belə olduqda ad Onların (yəni allahların) saflamasıdır (təmizləməsidir) mənasını verir.
D a d a – E. A. Qrantovski bu şəxs adını fars dilindəki dadən – vermiş, törənmiş feli ilə bağlayır. Türkcə dədə – ustad, ağsaqqal sözündəndir (məsələn, Dədə Qorqud, Dədə Ələsgər və s.). Erkən orta əsrlərdə uyğurlarda Daday. V əsrdə Mərkəzi Asiyada Cucan xaqanı Datan, türk runi yazılarındakı Dad Древнетюркский словарь, М., 1969, səh 158 şəxs adları ilə müqayisə olunur. Şah İsmayıl Xətainin köməkçisi, qızılbaş bəylərindən birinin adı Dədə bəy (yaxud Əbduləli bəy Dədə), XVI əsrdə Şirvan hakimi Arasxanın oğlunun adı Dədə xan idi. Er. əv. VI əsrin 20-ci illərində Midiyada da Dataş şəxs adı məlumdur.
N i k d i a r – Makna hökmdarı Şarsinin atasının adı. Şumer allahı Enki adından, şumercə du – yaxşı və ara (ərə) – qul sözlərindən ibarətdir. Enki (allahının) yaxşı qulu, ya da şumercə ni (k) şey, mülkiyyət, di – tikmək və ara – qul sözlərindən ibarət teofor ad olub (Allaha) şey (bina, məbəd) tikən qul mənasındadır.
U d a k i – Ad şumer dilində Utu – Günəş tanrısı və ku – qismət, pay sözlərindən ibarət olmaqla Utu tanrısının (verdiyi) pay mənasındadır. Şumer dilində ku sözü həm də mən mənasında olduğuna görə ad Mənim Utu (tanrım) kimi izah oluna bilər. Başqa bir fikrə görə bu ad şumercə atahku – kömək edən qüvvə sözündəndir.
E r i s i n – İ. H. Əliyev hürritmənşəli ad sayır. Şumer dilində ere – qul (İ. M. Dyakanova görə, mənşəcə akkad dilinə mənsub bu söz er. əv. 3000–2800-cü illər arasında şumer dilinə keçmişdir) və Sin (Allahın adı) sözlərindən ibarətdir. Ad Sin (tanrısının) qulu mənasındadır. Şumercə Bursin Sin tanrısının uşağı şəxs adı ilə müqayisə edilə bilər. Adı başqa cür də izah edirlər. Türkcə ər (monqolca ərə) – kişi, igid, döyüşçü və oxşarlıq, bənzərlik bildirən sin, şin sözlərindəndir. Uyğur xaqanlığının xanı Buku – Çin, XIII əsrdə monqollarda Ərkəsin (türkcə ərk – iradə, güc, qüdrət, yaxud ərkə – mehriban, riqqətli, lətif və sin sözlərindən); Türkmənistanda monqol canişini Sankli – Sin История Туркменской ССР, том 1, Ашхабад, 1955, səh 320 adları ilə eynidir. Ad igid təki, döyüşçü kimi mənalarındadır. Y. B. Yusifov eyni sözlərə əsaslanaraq adı cəsur ər kimi mənalandırır Юсифое Ю. Б. Историческая антропонимия Азербайджана. Ономастика Узбекистана. Ташкент, 1989, səh 146.
Ş a r s i n – Q. Qeybullayevə görə bu şəxs adındakı Şar komponentinin şumerlərdə Şar tanrısının (Umma şəhərinin tanrısı), (bu sözü şumer dilindəki şar dairə, yumru sözü ilə qarışdırmaq olmaz. Azərbaycan dilindəki şar – yumru, dairəvi sözü ilə şumercə şar sözünü eyni sözdür), yaxud akkad mənşəli Sar – çar sözü ilə müqayisə olunması mümkündür. Bu adın Şar sözü Urartunun Sardur şəxs adındakı "Sar" sözü ilə eynidir (Sar və şumercə tur oğul sözlərindən). Adın Sin komponenti də şumer – akkad mənşəli Sin – Ay ilahəsi sözü olaması güman edilir və bütünlüklə Şarsin (yaxud Sarsin) Sin (ilahəsi) – çardır mənasını verir.
T e l u s i n – Y. B. Yusifov bu adı Altayda erkən orta əsrlərdə Tele tayfasının adı ilə bağlamış və onu Tele (tayfasının) adamı kimi mənalandırmışdır. Q. Qeybullayevə görə, bu ad qədim türkcə telu – "qoçaq", "cəsur" (azərbaycanca "dəli", məsələn Kitabi Dədə Qorqudda Dəli Qarcar) və Sin "tanrı"sözlərindəndir. Bu adın Birinci komponenti türk dillərindəki tuluy – "çalağan quşu", "alıcı quşu" (Kitabi Dədə Qorqudda tulu – "qırğı") sözündəndir. VI əsrdə Altayda türk xaqanı İbn Tulu VII əsrdə türk bolqarların xanı Dulu (Tulu), VII əsrdə Altayda Şibi xaqanın oğlu Tuli, Çingiz xanın oğlu Tuluy adları ilə müqayisə olunur.
A h ş e r i – Fars dilindəki hşaya – "hökmranlıq" ("şah" sözü də buradandır) sözü ilə əlaqələndirilmişdir. Türkcə akiş – bir yerə yığış, dəstə, toplantı və ər – kişi, igid, döyüşçü sözlərindəndir. Axşeri – dəstənin əri yaxud igid dəstə başçısı mənasını verir. Və ya şemercə akeş – onun ucbatından, onun xatirinə və ərə – qul sözlərindəndir. Teofor adlardan olmaqla (Allahın) xatirinə qul mənasındadır.
İ r a n z u – Bu ad iki cür izah olunur: 1) türkcə ər – "kişi", "igid" və kassi dilindəki yanzi – "çar", "hakim sözlərindən; 2) türkcə ərən – "cəsur", "mərd" sözü (ərən "döyüşçü" sözü şumer dilində də vardı) və şumercə zu – "müdrik" sözlərindən ibarət olmaqla müdrik ərən mənasındadır.
U l l u s u n u – Prof. Q. Qeybullayeb qeyd edir ki, bu şəxs adında -l səsinin qoşalaşmasının səbəbi aydın deyil. Əgər bu səs assur dilində qoşalaşmayıbsa, onda ullu komponenti qədim türkcə ulla – hörmət olunan, hörmətlə yanaşılan, sayılan sözünün fonetik şəkli ola bilər. Asurca yazılışda bu sözdə l səsi qoşalaşdırılmışsa, onda bu ad türk dillərindəki ulu (q) – məğrur, vüqarlı, qüvvətli və sun – keşikçi, nəzarətçi sözlərindən ibarətdir. XIII əsrdə türk xaqanı Uluq, VIII əsrdə qırğızlarda Əren – Uluq xaqan , Çingiz xanın nəvəsi Uluqbəy adları ilə müqayisə olunur. Y. B. Yusifov adı türkcə ulu – böyük əzəmətli sözü əsasında "Böyük adam" kimi izah edərək onu hökmdar ləqəbi və ya rütbəsi hesab edir
L a r k u t l a – Şumercə la – çatışmır, ara – qul və Utu (tanrı adı) sözlərindən ibarət olub Utu (ilahəsinə) qul çatışmır mənasındadır.
Neoseiulus nescapi
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Transmissiya yağları
Transmissiya yağlarının minik avtomobilinin, yük avtomobilinin, avtobusların, traktorların, lokomotivlərin, yol-tikinti və digər maşınların aqreqatlarının sürtünmə qovşağında, həmçinin müxtəlif dişli reduktorların və sənaye avadanlığının qurdvari ötürücülərində istifadəsi nəzərdə tutur.
Transmissiya yağları — müxtəlif funksional aşqarlar əlavə edilmiş baza yağlarıdır.
Transmissiya – fırlanma hərəkətini mühərrikdən nəqliyyat vasitəsinin təkərlərinə, işlək maşınlara ötürən və eyni zamanda gücün sürətinin dəyişdirilməsi üçün istifadə olunan qurğu və ya sistemdir.
Transmissiyanın tərkibi
Transmissiyanın tərkibinə aşağıdakılar daxildir:
Transmissiya yağları
Transmissiya yağları — əsasən qalıq neft məhsullarının selektiv təmizlənməsindən alınan ekstraktlara distillə yağları və aşqarlar (tərkibində yeyilməyə, siyrilməyə qarşı əsasən fosfor, kükürd, xlor, molibden, disulfid saxlayan) əlavə etməklə alınır. Yüksək yüklü transmissiyalı avtomobillər tətbiq olunana qədər niqroldan istifadə olunub. 1000C-də özlülük 6 – 20 mm2/san. Açıq dişli ötürücüləri yağlamaq üçün xüsusi özlülüklü, (1000C də 50 – 500 mm2/san). neftdən alınan qalıq yağlara aşqarlar əlavə olunmaqla istifadə edilir. Hipoid ötürücülərdə əsas körpülərin yağlanması üçün hipoid yağlardan istifadə olunur (tərkibində materialın səthi ilə kimyəvi reaksiyaya girərək siyrilməyə qarşı örtük əmələ gətirə bilən aşqarlar olmalı). Hipoid ötürücülər üçün nəzərdə tutulmayan yağlardan istifadə etmək olmaz (dişlər tez xarab olar). Baza yağları kimi ya mineral yağlardan ya da yarım sintetik yağlardan istifadə olunur.
Transmissiya yağlarının əsas funksiyaları
Transmissiya yağlarının əsas funksiyaları; Yağlar toksiki olmamalıdır. Aqreqatların transmissiyasının uzunmüddətli və etibarlı olmasını təmin etmək üçün sürtkü yağları müəyyən xarakteristikaya malik olmalıdır: Transmissiya yağlarının bütün bu xassələrinə baza yağının tərkibinə müvafiq depressor, yeyilməyə, siyrilməyə, oksidləşməyə, korroziyaya, paslanmaya və köpüklənməyə qarşı aşqarlar daxil etməklə nail olmaq olar.
Transmissiya yağlarının əsas xassələri
Yağlama qabiliyyəti.
Transmissiya yağının əsas funksiyası yeyilmənin azaldılması və siyrilmənin qarşısının alınmasıdır. Bu xassə yağın yağlayıcı qabiliyyəti adlanır. Özlülüyün artması ilə onun yağlayıcı qabiliyyəti artır. Hidrodinamik sürtünmə rejimində yağlayıcı qabiliyyət baza yağının özlülüyü ilə təmin olunur (yəni yağ təbəqəsinin qalınlığı ilə). Sürtünmənin hidrodinamik sürtünmə rejimi isə yalnız dişli ötürücülərin ətrafında baş verir. Kontakt zonasında birbaşa qarışıq və səthi sürtünmə rejimi müşühidə olunur. Transmissiyada yüksək temperatur və yükləmə təsiri nəticəsində, səthi sürtünmə rejimində yaranan yeyilmə və siyrilməyə qarşı müdafiə üçün adətən kükürd-fosfor-bor saxlayan qarşı aşqarlardan istifadə edirlər. Səthi sürtünmə rejimində sürtkü materialının qoruyucu örtüyü çox nazilir və bu zaman dişli çarxların mikrokontakt nöqtəsində çox yüksək temperatur yaranır, bu da saniyənin onmində birində metalın ərimə temperaturuna çatır və onu aşa bilirlər. Bu yeyilməyə və siyrilməyə qarşı olan aşqarların aktiv elementləri metalla kimyəvi reaksiyaya girərək metallara nisbətən daha kiçik gərginlik keçidli modifikasiya olunmuş (eftektik qarışıq deyə adlandırılan) təbəqələr əmələ gətirir. Bu modifikasiya olunmuş laylar (yağa daxil olan aşqardan asılı olaraq) sulfid, oksid, fosfor və dəmirfosfidlərdən ibarət olur. Modifikasiya olunmuş qoruyucu təbəqə bir anda yaranaraq dişli çarxları siyrilmədən qoruyur. Bundan sonra transmissiya aqreqatında meydana gələn təsir nəticəsində bu qoruyucu örtük qismən yeyilməyə məruz qala bilər. bu vaxt çarxların dişlərinin kontakt nöqtəsində yenə temperaturun yüksəlməsi baş verir, bu da reaksiyanın təkrarlanmasını və təbəqənin yenidən əmələgəlməsinə gətirib çıxarır və s. Beləliklə, transmissiya yağlarına daxil olan yeyilməyə və siyrilməyə qarşı aşqarların təsir mexanizmi qısaca buna bənzəyir. Bu şəraitdə kontakt – hidrodinamik yağlama rejimində olduğu kimi yağın özlülüyünün prinsipial əhəmiyyəti yoxdur. Lakin az özlülüklü yağın çox nazik təbəqəsində kifayət qədər siyrilməyə qarşı aşqar olmaya bilər, bunun nəticəsi olaraq metal səthlərinin bir-birinə kontaktda olmaq təhlükəsi yaranır. Bu səbəbdən az özlülüklü transmissiya yağını hazırlayarkən onların tərkibinə siyrilməyə qarşı potensialını artırmaq üçün daxil edilən kükürd-fosforsaxlayan aşqarın qatılığını 1,5 dəfə artırırlar.
Özlülük və sürtünməyə sərf olunan enerji itkisi