cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nil Deqrass Tayson
Nil Deqrass Tayson — Amerika astrofiziki, fizika üzrə fəlsəfə doktoru və kosmoloqdur.1996-cı ildən bəri Amerika Təbiət Tarixi Muzeyinə aid olan Hayden Planetariumunun rəhbəridir. Kifayət qədər maraqlı şəxs olan Nil Degrass 2006–2011-ci illər arasında PBS kanalında NOVA scienceNOW adlı elm-təhsil istiqamətli televiziya şousunu aparmışdır.
Həyatı
Tayson Nyu-Yorkda Manhettendə yaşayan üç uşaqlı ailənin ikinci övladı idi. Anası Puerto-Riko əsilli Sansita Mariya (née Feliciano) Tayson ABŞ ın Səhiyyə Nazirliyində Herontoloq işləyib. Atası afroamerikalı Siril deqrass Tayson sosioloq idi. Taysonun uşaqlığı Bronks ın qonşuluğunda Kasl hil də və Riverdeyl də keçib.
Gənclik illəri
Tayson Bruklində elmi təmayüllü məktəbdə (The Bronx High School of Science) təhsil aldığı illərdə (1972–1976-ci) məktəb Fizika Elmi Jurnalının baş redaktoru və güləş üzrə komanda kapitanı olmuşdur. Tayson astronomiya ilə çox kiçik yaşlarında maraqlanmağa başlayıb, yeniyetməlik illərində daha çox həvəslə onu öyrənir, hətta astronomlar cəmiyyətində özünəməxsus tanınmışlıq qazanaraq, 15 yaşında astronomiya ilə bağlı mühazirələrlə çıxış edib. Astronomiyaya olan marağını onun NyuYorkda yaşadığı binanın (Səmaya baxan bina adlandırılıb — "Skyview Apartments")ən yüksək mərtəbəsindən binoklla aya baxmasından sonra yarandığını Tayson özü qeyd etmişdir.
Karyerası
Tayson astronomiya haqqında bir çox məşhur əsər yazmışdır. 1995-ci ildən etibarən o, Təbiət Tarixi junalında "Kainat" adlı sütununu idarə etməyə başladı.
2002-ci ildə Tayson müəllifi olduğu bu sütuna ildə iki gün axşam günəşin Manhettenin küçələri ilə eyni istiqamətdə batmasını, bunun nəticəsində kücə uzunu baxdıqda qürubu görmək mümkün olmasını izah etmək üçün "Mahettenhendji" adlı yeni bir termin daxil elmişdir.
2004-cü ildə "Mənşələr" serialının 4 bölümünü PBS kanalıda NOVA aparmışdı və elə eyni ildə Donald Qoldsmithlə  biryerdə bu bölümlərlə bağlı kitab nəşr elətdiridi"Mənşələr: kosmik təkamülün ondörd milyard ili" ("Origins: Fourteen Billion Years Of Cosmic Evolution").
2001-ci ildə prezident Corc Buş Taysonu ABŞ-nin aerokosmik sənayenin inkişafı məsələləri üzrə komisiyanın tərkibinə (Commission on the Future of the United States Aerospace Industry) və 2004-cü ildə "Ay, Mars və s." Komisiyası kimi tanınan Kosmosun tədqiqi üzrə Prezident komisiyası (President’s Commission on Implementation of United States Space Exploration Policy) tərkibinə daxil edildi. Tezliklə Tyson NASAnın ən yüksək mülki mükafatı olan görkəmli ictimai xidmətlər üçün Fəxri Medalına görkəmli ictimai xidmət" layiq görülüb.
Hayden Planetariumunun direktoru olduğu müddətdə, Tayson Plutonun Günəş sisteminin doqquzuncu planet olması haqqındakı ənənəvi fikrə qarşı münasibət göstərirdi. Tayson bunu ümumi xarakteristikalar əsasında qruplaşdırılmış səma cisimlərini müşahidə etmək istəyindən irəli gəldiyini qeyd edirdi. Mövcud olduğumuz sistemdə Günəşə yaxın Merkuri, Venera,Yer və Mars planetləri öz aralarında daha çox oxşarlıqlara malikdirlər, daha sonra Marsı Yupiterdən ayıran qaya fraqmentli asteroid halqası yerləşir, onlar da eyni bir ailənin üzvləridirlər, ardınca Qaz nəhəngləri : Yupiter, Saturn, Uran, Neptun gəlir, ardınca Pluton və ona bənzər səma cisimlər yerləşir, bunlar kometalardı, sadəcə Günəşdən kifayət qədər kənarda yerləşdikləri üçün bu cisimlərin bir hissəsi buz təbəqəsi ilə örtülüb, əyər biz Plutonu Yer ilə eyni məsafəyə yaxınlaşdırsaq Günəş istisindən onun buz təbəqəsi əriyəcək və o özünü əsl kometa kimi aparmağa başlayacaq. O, The Colbert Report, The Daily Show и BBC Horizon televerlişlərindəki çıxışlarında bu qərarın qəbul edilməsini nəticəsində azyaşlı məktəblilərdən çoxsaylı qəzəb məktubları aldığını qeyd edirdi.
O, 2006-cı ildən 2011-ci ilədək RBS kanalında NOVA scienceNOW verlişində aparıcı olmuşdur.
Rəngarəng xarakterə malik olan və zarafatcıl Tayson 2007-ci ildə History Channel kanalında "Kainat" teleserialında daimi aparıcı seçilmişdir.
Tayson tez-tez əyləncəli verlişlərdə ekranlarda görünür. O, "Ulduz qapıları:Atlantida" и "Böyük Partlayış nəzəriyyəsi" seriallarında öz-özünü oynamışdır. "Europa Report" filmində onun iştirak etdiyi arxiv kadrlarından istifadə olunub.
Şəxsi həyatı
Nil Deqrass Tayson həyat yoldaş Elis Yang və iki övladı ilə Nyu-Yorkda yaşayır.
Qurban (şahmat)
Qurban — Şahmat termini.
Mitkeviç
Məlik Namazəliyev — Zəngəzurun qəza  rəisi (1906).
Gorus sahəsinin müsəlmanları 25 iyul 1906-cı ildə Qafqaz canişininə teleqram göndərərək Zəngəzur qəzasının rəisi Mitkeviçin öz vəzifəsinin öhdəsindən gəlməməsindən şikayətlənirdilər. Teleqramda bildirilirdi ki, iyulun 9-da Gorusun müasir silahlarla silahlanmış komitəçiləri (erməni terrorçu partiyaları nəzərdə tutulurdu) Eyvazlar və Davutlu kəndlərinin köçərilərinə qəfildən hücum etmiş, çobanı yaralamışlar. Müsəlmanlar qorxu içərisində qaçaraq Ağudi və Vağudi kəndlərinə sığınmışlar. Ermənilər eyvazlıların 900, davutluların isə 600 qoyununu və 300 iribaşlı heyvanını aparmışlar. Köçərilər arana təhlükəsiz enmək üçün qəza rəisi Mitkeviçə müraciət etmişlər. Mitkeviç onları əmin etmişdir ki, yolların təhlükəsizliyi təmin ediləcək və təqsirkarlar cəzalandırılacaq. Qəza rəisinə inanan köçərilər yola çıxmış, lakin yenidən ermənilərin hücumuna məruz qalmışlar. Pusquda duran ermənilər iki tərəfdən hücum edərək bu dəfə eyvazlıların 50 baş iribuynuzlu heyvanını və 15 xurcununu aparmışlar. Qəza rəisinin heç bir tədbir görmək istəmədiyini görən köçərilər Qafqaz canişinindən onlara vurulan ziyanın ödənməsini və yeni qəza rəisinin təyin edilməsini xahiş etmişdilər. (“Kaspi”, 11 avqust 1906)..
Bulbophyllum reflexiflorum
(Bulbophyllum reflexiflorum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Conatan Teydor
Conatan Teydor (ingiliscə: Jonathan Tydor) - ABŞ ssenaristi, prodüseri və rejissorudur.
Hasil Fətəliyev
Fətəliyev Hasil Kamaləddin oğlu — Azərbaycan şərabçılığı tarixində ilk doktor və professor.
Həyatı
Fətəliyev Hasil Kamaləddin oğlu 1959-cu ildə Azərbaycan Respublikasının Zərdab rayonunda müəllim ailəsində anadan olmuşdur. 1981-ci ildə Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunun (indiki Azərbaycan Dövlət Aqrar Universiteti - ADAU) «Meyvə-tərəvəzçilik və üzümçülük» fakültəsinin «üzümçülük və üzümün ilkin emalı» ixtisaslaşmasını fərqlənmə diplomu ilə (Lenin təqaüdü ilə) bitirmiş və SSRİ Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin göndərişinə əsasən həmin institutda assistent vəzifəsinə təyin edilmişdir. Moskva Yeyinti Sənayesinin Texnologiyası İnstitutunun «Şərabçılığın texnologiyası» kafedrasında birillik elmi stajkeçməyə göndərilmiş və sonra aspiranturada təhsil almışdır. 1987-ci ildə həmin İnstitutda dissertasiya işini müdafiə edərək texnika elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almışdır. 1991-ci ildən dosentdir. 2005-cı ildə doktorluq dissertasiya işini müdafiə edərək texnika elmləri doktoru elmi dərəcəsi, sonra isə professor elmi adı almışdır.
Professor H.K.Fətəliyev 192 elmi əsərin, o cümlədən, 15 müəlliflik şəhadətnaməsi və patentin, 5 dərslik, 5 dərs vəsaiti, 1 monoqrafiya, 3 tövsiyə və bir neçə elmi populyar vəsaitin, 150-dən çox elmi məqalə və metodik göstərişlərin müəllifidir. 30 elmi əsəri xarici ölkələrin sahəyə dair ən aparıcı jurnallarında nəşr olunmuş, elmi tədqiqat işlərinin nəticələrinə dair Türkiyə, Rusiya, Belarus, Ukrayna, Moldova, Gürcüstan, Fransa, Almaniya və digər ölkələrdə keçirilən konfrans və simpoziumlarda məruzələr edilmişdir.
Professor H.K.Fətəliyevin elmi rəhbərliyi və məsləhətçiliyi ilə 5 nəfər texnika üzrə fəlsəfə doktoru və 1 nəfər elmlər doktoru hazırlanmışdır. Hazırda H.K.Fətəliyev 2 elmlər doktorluğu dissertasiyasına elmi məsləhətçi və 5 texnika üzrə fəlsəfə doktorluğu dissertasiyasına elmi rəhbərlik edir. Rəhbərliyi ilə işlənib hazırlanan 3 yarımsənaye qurğusu müvəffəqiyyətlə istehsalat sınağından keçmişdir.
H.K.Fətəliyev Beynəlxalq və Regional səviyyəli layihələrin iştirakçısıdır. Dünya Bankının Azərbaycan Dövləti ilə birgə Gəncə Regional Məsləhət Mərkəzinin yaradılması üçün keçirdiyi tenderin qaliblərindən biri kimi orada çalışmış, fermerlərə məsləhət və informasiya xidməti göstərilməsinə rəhbərlik edən şəxslərdən biri olmuşdur. İşləyib hazırladığı tövsiyələr və metodologiya fermer təlimlərində istifadə olunmaqdadır.
Almaniya Texniki Əməkdaşlıq Cəmiyyətinin (GTZ) “Azərbaycan şərablarının keyfiyyətinin yaxşılaşdırılması” layihəsində iştirak etmiş və həmin layihə çərçivəsində 2004-cü ildə Almaniyanın Ştutqart şəhərində keçirilən “intervits-interfrukta” sərgisinə dəvət alaraq orada iştirak etmişdir.
Son illərdə ölkəmizin Beynəlxalq Üzümçülük və Şərabçılıq Təşkilatına üzv olması və Fransanın regionları ilə əməkdaşlığın gücləndirilməsi istiqamətində aparılan tədbirlər çərçivəsində prof. H.K.Fətəliyev öz əməkdaşları ilə birlikdə yaxından iştirak etmişdir. Fransadan və Beynəlxalq Üzümçülük və Şərabçılıq Təşkilatından ölkəmizə və Gəncə şəhərinə gələn yüksək nümayəndə heyəti dəfələrlə onun rəhbərlik etdiyi kafed¬rada olmuşdur. Onun özü isə 2012-ci ildə Azərbaycandan Fransaya göndərilən nümayəndə heyətinin tərkibində Burqund və Konyak bölgələri ilə aparılan danışıqlarda və keçirilən tədbirlərdə iştirak etmişdir. 1-ci və 2-ci Beynəlxalq Gəncə Şərab Festivalının təşkilat komitəsinin üzvlərindən biri olmaqla ölkəmizin Beynəlxalq Üzümçülük və Şərabçılıq Təşkilatına 45-ci üzv kimi qəbul olunmasında fəal iştirak etmişdir. H.K.Fətəliyevin yetirmələri arasında fəlsəfə və elmlər doktorları, tanınmış dövlət və hökumət nümayəndələri vardır.
Professor H.K.Fətəliyevin əməyi yüksək qiymətləndirilmiş, o, təhsildə əldə etdiyi uğurlara görə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2010-cu il 18 may tarixli sərəncamı ilə «Tərəqqi» medalı ilə təltif olunmuşdur.
Outlet mərkəzlər
Outlet mərkəzlər — şoppinq məkanı
Xaricdə outlet mərkəzlər məşhur şoppinq məkanına çevrilirlər. XX əsrin 70-ci illərində ABŞ-də yaranan və 90-cı illərin sonunda məşhurluğun zirvəsinə çatan outlet mərkəzlər inkişaf etmiş ölkələrdə ildən-ilə daha da genişlənir. Son ildə belə mərkəzlərdə satışların həcmi 52% artıb.
Bir qayda olaraq, belə dükanlarda ötən mövsümlərin modelləri satılır. Beləliklə, tanınmış brendlərin mallarını bəzən hətta 90% çatan endirimlərlə əldə edə etmək olur.
Azərbaycanda
2011-ci il fevralın 1-də Bakı Avtovağzal Kompleksində Baku Outlet Park fəaliyyətə başlayıb.
8500 m² ərazidə fəaliyyət göstərən "Zara", "H&M", "Pull&bear", "Bershka", "Stradivarius", "Adidas", "Nike", "Reebok", "Puma" və s. markaların geyim və ayaqqabılarını il boyu böyük endirimlə əldə etmək mümkündür.
Baku Outlet Park açılışının ilk günlərindən alıcıların rəğbətini qazanıb. Gələcəkdə mərkəzdə təqdim olunan brendlərin siyahısını daha da artırmaq planlaşdırılır. Bunun nəticəsində Baku Outlet Park vacib alış-veriş mərkəzlərindən birinə çevriləcək.
Təşəbbüs (şahmat)
Təşəbbüs — Şahmat termini
Rəqibin fiqurlarını və imkanlarını təhlükəyə almaq üçün göstərilmiş fəallıq.
Creative Commons
Creative Commons (qısaca CC) qeyri-kommersiya, müəllif hüquqları sahəsində paylaşımı yaymaq məqsədiylə qurulmuş bir düşüncə hərəkatı və təşkilatıdır. Creative Commons, 2001-ci ildə Center for the Public Domain`in dəstəyiylə başlayan və aralarında əqli mülkiyyət mövzusunda mütəxəssis James Boyle, Michael Carroll, Molly Shaffer Van Houweling və Lawrence Lessig, MIT-də kompüter elmləri professoru Hal Abelson, hüquq mənşəli sənədli filmci və kiber hüquq mütəxəssisi Eric SALTZMAN kimi sənətçi və ziyalılarının olduğu bir qrup tərəfindən qurulmuşdur.
Müqəddəs İsaak kafedralı
Müqəddəs İsaak kafedralı (rəsmi adı — Rahib Dalmasiyalı İsaak kafedralı, ) — Sankt-Peterburq şəhərinin ən böyük pravoslav kilsəsi. Bina İsaakiyev meydanının tam mərkəzində yerləşir. Kafedral muzey statusuna malikdir. Bununla belə, 1991-ci ilin iyununda qeydiyyata alınmış kilsə icması burada ibadət etmək imkanını əldə etmişdir. Hazırda dini mərasimlər İsaak kafedralında çərşənbə günü istisna olmaqla həftənin bütün digər günləri keçirilir. Kafedral imperator I Pyotr tərəfindən hər zaman əziz tutulan rahib Dalmasiyalı İsaakın şərəfinə müqəddəsləşdirilmişdir, çünki imperatorun özü bu müqəddəs ilə təcəssüm etdirilən tarixdə, yəni yulian təqviminə uyğun olaraq 30 may tarixində anadan olmuşdur. Müqəddəs İsaak kafedralı "dövlət muzey abidəsi" olaraq böyük muzey kompleksinə daxildir.
Kafedral 1818–1858-ci illərdə məşhur fransız memarı Oqüst Monferranın layihəsi əsasında inşa edilmişdir; tikinti işlərinə imperator I Nikolay şəxsən nəzarət edirdi, o dövrün məşhur alman mühəndisi və xəritəçisi Karl Opperman isə inşaat komissiyasına sədrlik edirdi.
30 may (yeni tarixlə 11 iyun) 1858-ci ildə yeni kafedral kilsəsinin təntənəli təqdisetmə mərasimini Novqorod, Sankt-Peterburq, Estlandiya və Finlandiya mitropoliti Qriqori Postnikov həyata keçirmişdir.
Monferranın bu yaradıcılığı, Sankt-Pterburqda Dalmasiyalı İsaakın şərəfinə tikilmiş sayca dördüncü məbəd hesab edilir. Kafedralın ümumi hündürlüyü 101,5 metr, daxili sahəsi isə 4000 m²-dən artıqdır.
Birinci İsaak kilsəsi
190px|thumb|left|Kafedral [[Dalmatiyalı İsaakın şərəfinə təqdis edilmişdir.]] 1706-cı ildə Admirallıq tərsanələrində 10 mindən artıq insan işləyirdi, lakin onların öz dini ibadətlərini yerinə yetirmələri üçün ətraf ərazidə heç bir kilsə binası mövcud deyildi. Bu problemin həll edilməsi üçün, I Pyotr gələcək kilsə üçün uyğun yerin tapılmasını əmr edir. Bunun üçün Admirallığın qərb tərəfində, daha doğrusu su kanalından 15–20 metr məsafədə (kanal Admirallığın ətrafından keçirdi), Neva çayının sahilindən isə 40–50 metr aralıqda yerləşən böyük çertyoj anbarının binası seçilmişdir.
1709-cu ildə imperator I Pyotr kilsədə bərpa işlərinin keçirilməsi haqqında xüsusi göstəriş verir. Bu qərar kilsənin ümumi görünüşünün yaxşılaşdırılması, həmçinin istismarın gedişatı üzrə yaranmış bir sıra problemlərin həll edilməsi istəyi ilə şərtləndirilmişdir (qeyd edilirdi ki, kilsənin daxilində daim soyuq və nəmişlik olurdu, bu isə təbii ki, zamanla taxta konstruksiyaların dağıdılmasına gətirib çıxarırdı).
Sadə görkəminə və ölçülərinə baxmayaraq, bu kilsə şəhərin ən əsas dini tikililərindən biri hesab olunurdu. Məhz burada 19 fevral (1 mart) 1712-ci ildə I Pyotr və gələcək çariça Yekaterina Alekseyevna arasında təntənəli nikah mərasimi keçirilmişdir. Yürüş jurnalında həmin gün haqda kiçik bir yazı qeyd edilmişdir:
İmperatorun 1723-cü ildə imzaladığı fərmana əsasən, Baltik donanmasının dənizçiləri və Admirallıq xidmətçiləri öz andiçmə mərasimlərini yalnız İsaak kafedralında yerinə yetirə bilərdilər.
İkinci İsaak kilsəsi
1727-ci ildə tikilmiş kilsə planda bərabər sonlu yunan xaçının formasına malik idi (kilsə transeptlərinin uzunluğu 28 sajına (60,5 m) yaxın idi). Cənub qapılarından şimala doğru kilsənin eni təxminən 15 sajın (32,4 m), digər yerlərində isə 9,5 sajın (20,5 m) idi. Kilsənin günbəzi dörd sütuna söykənirdi və bayırdan sadə dəmirlə örtülmüşdür. Zəng qülləsi 12 sajın və 2 arşın (27,4 m), qülləni taclayan şpil isə 6 sajın (13 m) hündürlüyə malik idi. Günbəz və zəng qülləsinin təpəsi mis və qızıl suyuna salınmış xaçlarla bəzədilmişdir (onların hündürlüyü 7 fut 8 düym, eni isə 5 fut idi). Kilsənin qübbələri taxta materiallardan hazırlanmışdır. Pəncərələrin arasındakı fasadlar nəfis pilyastrlarla bəzənmişdir.
Zahiri görünüşə görə o, şəhərin simvolu hesab edilən Petropavlovski kafedralını xatırladırdı. Bu oxşarlıq qamətli zəng qülləsi və onu bəzəyən kurant-saatlar sayəsində daha da güclənirdi (həmin saatlar imperator I Pyotr tərəfindən Amsterdam şəhərindən gətirilmişdir). Həkkak və heykəltaraş İvan Zarudnı tərəfindən kilsə üçün oyma və qızıl suyuna salınmış ikonostas yaradılmışdır (o, öz ornamentləri ilə Petropavlov kafedralının ikonostasına çox bənzəyirdi).
Kilsə Neva çayının sahilində, hazırda Bürünc atlı heykəlinin yerləşdiyi ərazidə inşa olunmuşdur. Kilsə üçün yer açıq-aydın uğursuz seçilmişdir, yüksəktəzyili su, sahili yuyub aparır, kərpic hörgüsünü dağıdır və bünövrəyə təsir göstərirdi. Bundan başqa 1735-ci ilin mayında baş vermiş ildırım çaxması nəticəsində kilsədə yanğın hadisəsi baş verir və onun interyeri ciddi zərər çəkir. Öz xəstə arvadı üçün şəxsi malikanəsində "ev kilsəsinin" təşkil edilməsi və həmin kilsəyə keşişin təyin olunması məqsədilə, 1735-ci ilin 28 may (8 iyun) tarixində Sinoddan icazəni əldə edən kabinet-naziri və qraf A. İ. Osterman İsaak kilsəsində işlərin durumunu bu cür təsvir edirdi:
Artıq həminki ilin iyununda kilsənin yenidən bərpa edilməsi üçün geniş smeta təşkil edilmişdir. Bu məqsədlə dövlət xəzinəsindən iki min rubl vəsait ayrılmışdır, yenidənqurma işlərlə rəhbərlik etmək qismində mayor Pustoşkin təyin edilmişdir. Buna dair müvafiq fərmanda deyilirdi:
Təmir nəticəsində divarlar və qalereyalar yenidən tikilir, dəmirin yerinə günbəz mislə örtülmüş, hündür qübbələr isə daş materialla əvəz edilmişdir. Beləliklə kilsədə yenidən dini ibadətlər keçirilməyə başlanıldı. Ancaq yenidənqurma işlərinin gedişatı zamanı, torpağın çökməsi ilə əlaqədar məbədin ciddi düzədilmə və ya mükəmməl yenidən inşaat işlərinə ehtiyac duyduğu məlum olur.
Kilsənin hansı vəziyyətdə olduğunu müəyyən etmək üçün Senat memar S. İ. Çevakinskini həmin əraziyə yönəldir və əsaslı araşdırma işlərini həyata keçirən memar, qəzalı vəziyyətdə olan binanın saxlanılmasının qeyri-mümkünlüyünü təsdiqləyir. Bundan sonra şəhər hakimiyyəti kilsə binasının demontaj olunmasına və onun sahildən daha aralı bir yerdə təkrar ucaldılmasına dair yekdil qərar qəbul edirlər.
Üçüncü İsaak kafedralı
276x276px|thumb|right|Kafedralın A. Rinaldi tərəfindən hazırlanmış layihəsi Senat tərəfindən 15 iyul 1761-ci ildə imzalanan fərmana əsasən yeni İsaak kafedralının tikintisinə rəhbər qismində S. İ. Çevakinski təyin edilmişdir. Lakin tikinti-bərpa işləri ciddi şəkildə uzadılır. 1762-ci ildə II Yekatrinanın Moskva şəhərində təntənəli tacqoyma mərasimi keçirilir (Yekaterina hakimiyyəti ikiqat şəkil öz əlinə keçirmişdir: ərindən hakimiyyəti almış və onu yeganə xələfi olan oğluna ötürməmişdir). İmperatriça ümumilikdə I Pyotrun adı ilə bağlı olan İsaak kafedralının yenidən yaradılması ideyasını bəyənir. Tezliklə S. İ. Çevakinski istefa verir və tikinti işləri digər məşhur memar A. Rinaldiyə tapşırılır. 1766-cı ildə S. İ. Çevakinski tərəfindən nişanəyə götürülmüş yeni inşaat meydançasında işlərin başlanğıcı haqqında fərman dərc edilmişdir. Binanın təntənəli əlfəcini 8 avqust 1768-ci ildə baş tutdu və bu mühüm hadisə barəsində xatirə sikkələri satışa buraxılmışdır.
A. Rinaldinin layihəsinə uyğun olaraq, kafedral kilsə beş ədəd mürəkkəb görünüşlü günbəzə və hündür qamətli zəng qülləsinə malik idi. Divarların bütün səthi mərmərlə üz çəkilirdi. Həmin layihənin maketləri və çertyojları hal-hazırda İncəsənət Akademiyasının muzeyində saxlanılır. Həmin dövrdə olduqca çətin iqtisasi vəziyyət yaranır və Rinaldi artıq başlanılmış işi qurtara bilmədi. Bina yalnız karniz səviyyəsinə qədər tamamlanmışdır, imperatriça Yekaterinanın qəfil insultdan vəfat etməsindən sonra isə tikinti işləri tamamilə dayandırılmışdır və bundan məyus olan Rinaldi tezliklə xaricə üz tutur.
Təzəcə taxta əyləşmiş və hakimiyyəti əlinə almış imperator I Pavel memar Brennaya təcili olaraq işləri qurtarmağa tapşırır. Çarın arzusunu yerinə yetirməyə çalışan memar, Rinaldi tərəfindən tərtib edilmiş layihəni təhrif etməyə məcbur olur; o, binanın yuxarı hissəsinin, eləcə də əsas günbəzin ölçülərinin azaldır və kilsə barabanında dörd əlavə kiçik günbəzin quraşdırılmasından imtina edir. Kafedralın yuxarı hissəsinin üzlənməsi üçün nəzərdə tutulmuş mərmər plitələr I Pavelin iqamətgahı sayılan Mixaylov qəsrinin tikinti sahəsinə təhvil verilmişdir. Tələsik şəkildə inşa edilmiş kilsə bədii estetika baxımından olduqca yöndəmsiz və alçaqboylu görünüşə malik idi — təmtəraqlı mərmər bünövrənin üzərində eybəcər kərpic divarlar ucalırdı.
Bu tikili öz bərbad görkəmi ilə istehzalara və müasirlərin acı ironiyalarına səbəb olurdu. Məsələn, İngiltərədə uzun müddət yaşadıqdan sonra Rusiyaya geri qayıdan donanma zabiti Akimov kilsə haqda məzhəkə ilə dolu epiqram yazır: Üzərində həmin rübai yazılmış kağızı kafedralın fasadına bərkitməyə çalışan zabit Akimov asayiş keşikçiləri tərəfindən həbs olunur. Beləliklə, hazırcavablığı gənc zabitə çox baha başa gəlir: türmədə onun dili kəsilir və az keçmədən uzaq Sibir çöllərinə sürgün edilir.
Hər zaman öz inqilabyönümlü ovqatı və əfval-ruhiyyələri ilə seçilən Peterburq sakinləri öz aralarında təhlükəli epiqramı müxtəlif variantlarda danışırdılar: Daha sonralar, yəni imperator I Aleksandrın hakimiyyət illərində memar Monferranın yekun layihəsinin təsdiqi və icrası ilə əlaqədar olaraq köhnə kərpic hörgünün sökülməsi zamanı, yerli folklor ustadları yeni epiqramla bu hadisəyə öz münasibətlərini bildirdilər: 30 may 1802-ci ildə üçüncü İsaak kafedralı təntənəli şəkildə təqdis olunur.
Müasir İsaak kafedralı
İsaak kafedralının Peterburqun mərkəzi və parad görkəminə uyğunsuzluğu, artıq 1809-cu ildə yeni məbədin qurulmasına dair müsabiqənin elan edilməsinə ehtiyac yaratdı. Mövcud kilsənin üç müqəddəsləşdirilmiş altarının saxlanılması əsas şərt idi. İmperator I Aleksandr tərəfindən təsdiq edilmiş müsabiqə proqramının mündəricatını və məzmununu İncəsənət akademiyasının prezidenti A. S. Stroqanov təşkil etmişdir. Həmin proqramda deyilirdi:
Müsabiqədə o dövrün ən məşhur və sözükeçər memarları — A. D. Zaxarov, A. N. Voronixin, V. P. Stasov, D. Kvarengi, Ç. Kameron və başqaları iştirak edirdilər. Amma bütün layihələr I Aleksandr tərəfindən rədd edilmişdir, çünki müəlliflər kilsənin yenidən qurulmasını deyil, onun tamamilə başqa yerdə və başqa ölçülərdə inşa edilməsini təklif edirdilər. Həminki şərtlər əsasında 1813-cü ildə şəhərdə yeni müsabiqə elan edilmiş, ancaq yenə də layihələrdən heç biri imperator tərəfindən bəyənilməmişdir. İsaak kilsəsinin yenidən qurulması məqsədilə I Aleksandr elə həmin ildə təsis edilmiş "Avadanlıqların və hidravlik qurğuların işləri üzrə komitənin" sədrinə, yəni mühəndis A. Betankura layihə işlərinin tərtib edilməsi və inşaat işlərinin hesablanması ilə məşğul olması üçün xüsusi tapşırıq verir. Betankur layihəni həmin dövrdə Fransadan Rusiyaya təşrif buyumuş gənc entuziast memar O. Monferrana tapşırmağı təklif edir. Öz bacarığını göstərmək üçün, Monferran müxtəlif memarlıq üslublarından istəfadə edərək, gələcək kilsə binasının 24 qrafik təsvirini yaratdı, hansıları ki, Betankur daha sonra I Aleksandra təqdim etdi. Qrafik rəsmlər imperatorun çox xoşuna gəlir və tezliklə Monferranın "imperator memarı" olaraq təyinatı haqqında fərman imzalanır. Eyni zamanda ona mövcud kilsənin altar hissəsinin saxlanılması şərti əsasında, İsaak kilsəsinin yenidən qurması layihəsinin hazırlığı tapşırılmışdır.
1818-ci ilin layihəsi
295x295px|thumb|right|Oqüst Monferranın [[:ru:Плюшар, Евгений Александрович|Yevgeni Plüşar tərəfindən çəkilmiş portreti]] 1818-ci ildə Monferranın I Aleksandrın tapşırığına əsasən hazırladığı layihədə altar hissəsi və günbəz altı pilonların saxlanması nəzərə alınmışdı. Zəng qülləsi, altar çıxıntıları və qərb divarı sökülməli, şimal və cənub divarları isə saxlanılmalı idi. Kilsə uzunluğa doğru böyüyürdü, onun eni isə əvvəlki tək qalırdı və beləliklə, bina planda özünün düzbucaqlı formasını əldə edir. Qübbələrin hündürlüyü də heç bir dəyişikliyə uğramır. Şimal və cənub tərəflərindən sütunlu əlavə portiklərin ucaldılması planlaşdırılırdı. Kafedralı planda ümumi böyük və dörd daha kiçik ölçülü künc günbəz taclamalı idi.
Monferran kafedralın ümumi tərtibatının və divar səthinin mərmər materialla üzləmək, günbəzin daxili məkanının isə fresk, heykəl və qızılı suya salınmış ornamentlərlə bəzəmək niyyətində idi. Layihə 20 fevral 1818-ci ildə I Aleksandr tərəfindən təsdiq edilmişdir. Tikinti üzərində rəhbərlik xüsusi komissiyaya qoyulurdu (həvalə edilirdi). Tikinti üzrə rəhbərlik tezliklə xüsusi komissiyaya həvalə edilmişdir. Dövlət şurasının üzvü qraf N. N. Qolovin onun sədri, daxili işlər naziri O. P. Kozodavlev, mənəvi işlərin və xalq maarifinin naziri knyaz A. N. Qolisın və mühəndis A. Betankur bu layihənin baş üzvləri idilər. Komissiyada həmçinin A. P. Brüllov, R. Veyqelt, V. A. Qlinka, N. E. Yefimov, D. V. Şebuev, A. İ. Ştakenşnayder, K. A. Moldavskiy və bir çox digər savadlı və istedadlı memarlar işləyirdilər. Komissiya təsis edildikdən sonra köhnə kafedralın ətrafı hasarlanır və onun sökülməsinə başlanılır.
26 iyun 1819-cu ildə yeni kilsənin təntənəli təməlqoyma mərasimi baş tutur. Düz dirəklər üzərinə birinci təməl qranit daşı və ona bərkidilmiş tunc qızıl suyuna salınmış lövhə qoyulur (lövhənin üzərində kilsənin əlfəcin tarixi yerləşdirilir).
1820-ci ildə Monferran gələcək kilsənin fasadlarını və planlarını təsvir edən çox gözəl və nəfis qravyur albomunu nəşr edir.
Keçmişdə "Tikililərin və Hidravlik Qurğuların İşləri üzrə Komitənin" üzvlərindən biri olmuş memar A. Modüi yeni layihəni kəskin şəkildə tənqid edir. 1820-ci ilin oktyabrında o, Monferranın layihəsinə dair Peterburq İncəsənət Akademiyasına yazılı formada öz irad və mülahəzələrini təqdim edir. Modüi mülahizələrinin mahiyyəti üç əsas bəndə əsaslanırdı: bünövrənin möhkəmliyində dair şübhələr, binanın qeyri-bərabər çökmə təhlükəsi və günbəzin yanlış planlaşdırması; bu üç ehtiyat tədbirlərin vaxtında həyata keçirilməməsi, ölçüləri mümkün hüdudları ötən günbəzin pilonlar üzərinə quraşdırılması zamanı yuvarlanaraq uçma ehtimalını gücləndirirdi. Bundan sonra kilsənin tikintisi dayandırılır və Modüinin iradlarının müzakirəsi üçün xüsusi komitə yaradılır. Monferran komitəyə verdiyi izahatlarda imperatorun şərtlərindən öz asılılığını vurğulayırdı: "Bir halda ki, təqdim etmək şərəfinə nəsib olduğum layihələr içərisindən üstünlük daha çox inşası hazırda həyata keçirilən modelə verilmişdir, məsələnin məhz mənimlə müzakirə etməyiniz bir qədər yersizdir; mənə saxlanılması tövsiyə edilən hər bir detalı mühafizə etməyə borcluyam". Ş. Persyeyə yazdığı məktubda isə Monferran artıq səmimi şəkildə etiraf edirdi: Mən imperatorun əmrinə tabe olaraq, günbəzi kifayət dərəcədə qənaətbəxş şəkildə həll etmək imkanında olmadığımı görmək asandır. Beləliklə 1818-ci ilin layihəsi təkcə komitə üzvləri tərəfindən deyil, həm də layihə müəllifi tərəfindən uğursuz olaraq tanınmışdır. Komitə həmçinin memarın həmin dövrə qədər tərtib etdiyi başqa məlum layihələrin cari inşaat ərazisində tətbiq olunmasının mümkünsüzlüyünü müəyyən edir.
Nəticələr haqqında öyrənən I Aleksandr, təcili surətdə komitəyə layihənin düzəldilməsi ilə məşğul olmalarına dair əmr verir; komitə üzvlərinə həm də "mövcud divarların, eləcə də köhnə və yeni bünövrələrin mümkün qədər ehtiyatlı mühafizə edilməsi" həvalə olunmuşdur. Həmçinin Monferran layihəsinin əsas xüsusiyyətlərinin — dörd zəng qülləsinin, əsas günbəzin və sütunlu portiklərin saxlanılmasına göstəriş verilmişdir. Kilsənin daxili sahəsinin, əsas günbəzin quraşdırılması həlli, həmiçinin binanın işıqlandırılma dərəcəsi komitənin mülahizəsinə verilirdi. Monferrana gəldikdə isə, ona ümumi şərtlər əsasında inşaat işlərində iştirak etmək icazəsi verilirdi. Yeni müsabiqəyə Monferranın özündən başqa, həmçinin V. P. Stasov, A. İ. Melnikov, A. A. Mixaylov-ata və digər memarlar da qatılmışdılar.
1825-ci ilin layihəsi
Monferran Rusiyanın ən böyük memarlarının, mühəndislərin, heykəltaraşların və rəssamların məsləhətlərini və qeydlərini nəzərə aldı. Onun yeni layihəsinə görə, kilsə artıq dörd sütunlu portiklə tərtib olunurdu (1818-ci ilin layihəsində isə onlar yalnız iki ədəd idilər və cənub və şimal istiqamətləri boyunca yerləşirdilər). Kilsənin mərkəzi hissəsi dörd yeni dayaq pilonun köməyi ilə yaradılmış günbəzaltı kvadratla daha da vurğulanırdı (onlar yandakı sütunlara nisbətən daha enli formada quraşdırılmışdılar). Bunun sayəsində əsas günbəz pilonların kvadratına aydın yazılırdı və onun vizual sallanması istisna edilirdi. Əsas kilsə binasının hər küncünə sanki divarların daxilinə oyub yerləşdirilən dörd zəng qülləsi quraşdırılmışdır. Onlar əvvəlki layihədən fərqli olaraq, mərkəzi günbəzə daha yaxın şəkildə yerləşirdilər. Bununla da kafedralın kvadrat düzülüşü güclənirdi.
3 aprel 1825-ci ildə Monferrananın yeni layihəsi təkrarən təsdiq edilmişdir. Məhz belə görkəmdə də müasir İsaak kilsəsinin tikintisinə start verilmişdir.
Kilsənin tikintisi
Monferrananın birinci layihəsi üzrə kilsə bünövrəsinin tikintisi hələ 1818-ci ildə başlanılmışdır. O öz qarşısına olduqca mürəkkəb məsələni qoydu; yeni plana uyğun olaraq, köhnə bünövrə ilə yeni böünövrə arasında tam həmahənglik yaradılmalı idi. Bu işdə mühəndis A. Betankur fəal iştirak edirdi. Nijni Novqorod şəhərində ezamiyyətdə olarkən, o, Monferrana bunları yazırdı: "Peterburqda çalışdığım son günlər ərzində mən elə məşğul idim ki, Sizinlə İsaak kafedralının əlfəcini və onun bünövrəsinin hörülmə üsulları haqqında danışmaq imkanına malik deyildim. Xahiş edirəm məni hər iki həftədən bir kilsənin inşaat işləri barəsində məlumat verəsiniz. Öz tərəfimdən kilsənin möhkəm olması üçün bütün lazımi məsləhətləri əsirgəməyəcəm". Betankur tərəfindən yazılmış ikinci məktubda isə bunlar deyilirdi: "…Cənab, mən İsaak kilsəsinin tikintisi üzrə görülən işlər haqqında Sizin üç məktubunuzu nəhayət aldım və binanın mənim Sizə öz öncəki məktublarımda təklif etdiyim üsulda inşa edildiyini bildikdən sonra çox sevindim…"
İsaak kafedralının bünövrəsinin altında dərin səngərlər qazılır və oradan bütün su üzə çıxarılırdı. Bundan sonra, suyu qurudulmuş torpağa diametri 26–28 santimetr və uzunluğu 6,5 metr olan qatranlanmış şaquli şam dirəkləri yeridilirdi. Dirəklərin arasındakı məsafə eynilə onların diametrinə uyğun gəlirdi. Dirəklər torpağa atlar tərəfindən hərəkətə gətirilən yaxaların ağır çuqun döyəclərin köməyi ilə vurulurdu. Hər dirəyin üzərinə on zərbə vurulurdu. Əgər bundan sonra dirək torpağa daxil olmurdusa, onu gözətçinin icazəsi ilə kəsirdilər. Bundan sonra bütün səngərlər öz aralarında birləşdirilmişdir və su ilə doldurulmuşdur. Suyun qış aylarında donduğu zaman dirəklər buzun səthindən hesablanmış bir səviyyə altında mişarlanmışdılar. Bünövrənin altına ümumilikdə 10 762 dirək vurulmuşdur.
İsaak kafedralının bünövrəsinin qurğusu vaxtı Monferran "bütöv hörmə" üsulundan istifadə etmişdir, çünki hesab edirdi ki, böyük binaların bünövrələri üçün bütöv hörmə istənilən başqa inşaat növündən daha üstündür, xüsusilə əgər bina yastı və bataqlıq torpaqda tikilirsə…. Bu, həmçinin köhnə Rinaldi layihəsinin yeni bünövrə ilə ən yaxşı qaydalarda birləşdirilməsinə imkan yaratdı və binaya çökmənin yetərincə təhlükəli nəticələrindən zəmanət verirdi.
Toplam olaraq bünövrənin tikintisi təxminən beş il davam etdi. Tikinti işlərinə 125 min bənna, dülgər, dəmirçi və digər peşələrdən olan işçilər cəlb edilmişdir.
Kilsənin sütunları üçün qranit monolitlərinin kəsilməsi Vıborq şəhərinin yaxınlığında yerləşən Püterlaks daş karxanasında aparılırdı. Bu torpaqlar mülkədar xanım fon Eksparreyə məxsus idi. Qranit materialının böyük ehtiyatı, dərin farvarterli Fin körfəzinin bilavasitə yaxınlığı və poçt yolunun yaxınlıqdan keçməsi bu ərazilər üçün böyük üstünlük idi. Karxanaya birinci dəfə təşrif buyurmuş Monferran, daha sonralar öz qeyd dəftərində bunları yazmışdır; "Qranit qayalarını gördüyümüz zaman keçirdiyimiz təəccüb hisləri əlbəttə ki, sözlə ifadəedilən deyildi… Daha sonra birinci karxanada hələ tamamlanmamış yeddi sütuna tamaşa etdiyimiz an, bizim təəccüb hissimiz qəflətən heyranlıqla əvəz olundu…". <div class="floatright" style="background-color:#EEEEEE;border:1px; font-size:90%; solid #C8C8C8;padding:1em;text-align:center"> Kafedralın inşa prosesini əks etdirən tarixi təsvirlər 314x314px
150px 150px Karxana işlərinə podratçı Samson Suxanov rəhbərlik edirdi, o, həmçinin Rostral sütunların və məşhur Kazan kafedralının yaradılmasında fəal iştirak edirdi. Püterlaksda olarkən, o, monolit qayaların yeni parçalama metodunu tətbiq etmişdi. Sıldırımlı qranit qayaların səthində gələcək tədarük konturlarının işarələnməsi həyata keçirilirdi. Daha sonra həmin xətt üzrə dərin dəliklər oyulur və onların daxilinə dəmir pazlar yerləşdirilirdi. Güclü işçilər şərti nişanlara uyğun olaraq pazların üzərinə eyni zamanda ağır gürzlərlə zərbə vururdular. Əməliyyat bir neçə dəfə təkrarlanırdı və materialın üzərində çatların əmələ gəlməsinə kimi davam edirdi. Pazların üzərinə üzüklərlə dəmir linglər yerləşdirilir və xüsusi möhkəm kanatlarla bərkidilirdi. Hər kanatı qırx insan öz öhdəsinə götürür və onları müxtəlif tərəfə dartaraq, sütunu yavaş-yavaş yuxarıya doğru çəkirdilər.
Daş karxanalarını tez-tez baş çəkən Monferran daha sonra bunları qeyd edirdi: "Qranitlərin hasili bütün yerlərdə olduğu kimi, olduqca qeyri-adi əmək növü hesab edilir və Rusiya ərazisində çox təsadüf olunurdu… Bizim təəccübümüzü oyadan bu qədim əmək növü, burada mahiyyətdən və gündəlik işdən başqa bir şey deyil və bu ona heç bir yerli sakin təəccüblənmir."'
Daş karxanasından nəql etmə prosesi, xüsusi olaraq bunun üçün Çarlz Berdin zavodunda istehsal edilmiş yastıdibli gəmilərlə həyata keçirilirdi. Sütunların monolitləri dəniz sahilinə diyirlədirilir, oradan isə tədriclə barjalara yüklənilirdi. Hər gəmi Peterburqdakı limana qədər iki paroxodla yedəkdə aparılırdı. Orada monolitlər boşaldılır və son emal işlərinin yerinə yetirilməsi üçün xüsusi rels yolları vasitəsilə inşaat meydançasına daşınılırdı. İnşaat meydançasında bu rels yolunun tətbiqi Rusiyada birinci oldu.
Kilsənin divarlarının tikintisinə qədər portiklərin qurulması tikintinin növbəti mərhələsi idi. Memarlığın başlıca qaydalarına zidd olan memarın belə qərarı, qranit sütunlarının quraşdırılmasının çətinliyi ilə şərtləşirdi.
Sütunların qalxması üçün üç yüksək aşırımdan ibarət olan xüsusi meşələr tikilmişdir (onlar uzun tirlərlə örtülmüş dördsıralı şaquli dayaqların köməyi ilə yaradılmışdılar). İnşaat ərazisində qıraqda 16 çuqun yaxavkabestanlar qurulmuş və onların hər birində səkkizə yaxın insan çalışırdı. İşçilər sütunu keçə və həsirlərlə üz vurur, gəmi kanatları ilə bağlayır və meşələrin aşırımlarının birinə diyirlədirirdilər və bloklar sistemi vasitəsilə kanatların sonları kabestanlar üzərində bərkidirdilər. İşçilər, yaxaları fırladaraq, monoliti şaquli vəziyyətə gətirirdilər. Ağırlığı 114 ton, hündürlüyü isə 17 metr olan bir sütunun quraşdırılması, vaxt etibarı ilə 45 dəqiqəyə həll edilirdi. Öz yazılarında Monferran qeyd edirdi ki, "Meşələrin taxta konstruksiyaları o qədər mükəmməl qurulmuşdur ki, bütün 48 sütunun yerləşdirilməsi zamanı hətta sadə cırıltının səsi belə eşidilmirdi".
20 mart 1828-ci ildə çar ailəsinin, bir çox memarlarının, xüsusi olaraq bu təntənəli mərasim üçün təşrif buyurmuş xarici qonaqların və özləri ilə bütün meydanı və evlərin çardaqlarını doldurmuş və hər şeyi bilməyi çalışan sadə sakinlərin iştirakı ilə birinci sütunun quraşdırılması həyata keçirilmişdir. Həmçinin sütun fundamentinin altına üzərində imperator I Aleksandrın təsviri olan gözəl platin medal yerləşdirilmişdir.
Portiklərin inşası 1830-cu ilin payız aylarına tamamlanmış və həmin dövrə Peterburq sakinləri artıq on iki sütunlu portiki və köhnə Rinaldi kilsəsinin yeni altar hissələrini görmək imkanını əldə etmişdilər.
Kafedralın inşaatının növbəti mərhələsi, günbəzlərin quraşdırılması oldu. Monferran möhkəmliyin itirilməməsi üçün günbəzi maksimum dərəcədə yüngülləşdirməyə çalışırdı. Bunun üçün o, kilsə günbəzini 1825-ci ilin layihəsində nəzərdə tutulmuş kərpic materialından deyil, təmiz metaldan hazırlanmasını təklif edir. Günbəzin hesablamalarını məşhur mühəndis P. K. Lomnovskiy yerinə yetirir. Günbəzin metal konstruksiyalarının hazırlanması Çarlz Berdin zavodunda aparılırdı. Bu zaman zavodda 490 ton dəmir, 990 ton çuqun, 30 ton gümüş və 49 ton bürüncdən istifadə olunmuşdur. Beləliklə, İsaak kafedralının günbəzi dünyada qişa və metal materialların tətbiqi ilə yaradılmış üçüncü ən böyük konstruksiyaya çevrilir (Uralda yerləşən və 1725-ci ildə inşa olunan Nevyan zavodu və Mayns kafedralının şpili öz ölçülərinə görə İsaak günbəzindən qat-qat daha böyük ölçülərə malik idilər). Ren tərəfindən layihələşdirilmiş və Londonun mərkəzində inşa edilmiş Müqəddəs Pavel kafedral kilsəsi, Peterburqun mərkəzi ruhani tikililərin yaradılması üçün bir nümunə oldu. Bununla belə, ingilis konstruksiyasını iqtibas edən Monferran inşaat prosesində tamamilə başqa materiallarını istifadə etmişdir.
Konstruktiv olaraq günbəz çuqun qabırğalar ilə yaradılmış üç qarşılıqlı əlaqəli hissədən ibarətdir: onun aşağısı sferik, ortası konik və yuxarısı parabolik şəkildədir. Metal karkas bölməsi iki tavrşəkilli 24 qabırğadan təşkil edilmişdir. İki tavrlı rəfləri birləşdirən zolaq perforasiya olunmuşdur. Karkas hissələrinin birləşilmələri xüsusi boltlar ilə yerinə yetirilmişdir. Xarici qübbənin diametri 25,8 m, daxili qübbənin isə 22,15 m. təşkil edir. Fermalar arasındakı boşluqlar kərpicdən hörülmüş körpücüklər üzərində ucaldılmış konik formalı saxsı küpələrlə bəzədilmişdir. Qübbələr üçün təxminən 100 min belə küpə lazım oldu. Küpə qübbələri məbədin akustikasını yaxşılaşdırır, soyuqdan müdafiə edir və kərpic günbəzini əhəmiyyətli dərəcədə daha asanlaşdırırdı.
Qab tağlarının istilik izolyasiyası isə iki qat qatranla örtülmüş keçə ilə təmin edilib, öz növbəsində qatran isə yağlı boya ilə rənglənmiş əhəng-qum qarışığı ilə üzlənmişdir. Metal konstruksiyaların açıq hissələri də həmçinin keçə materialı ilə örtülmüşdür. Daxili konusşəkilli günbəz göyümtül tona boyanmış böyük mis təbəqələrlə örtülmüş və gecə səmasının təsirli şəklini yaratmış böyük tunc şüalarla və ulduzlarla bəzədilmişdir. Bayırdan günbəz bir-birinə kip şəkildə uyğunlaşdırılmış və qızıl suyuna salınmış mis təbəqə ilə örtülmüşdür.
Kafedral günbəzlərinin 1838–1841-ci illərdə qızıl suyuna salınması, qızılın odda yandırılması metodu ilə aparılmışdır; həmin zaman ətrafa yayılan civə buxarları 60 ustanın həyatına son qoymuşdur. Ümumilikdə isə, kafedralın tikintisinə dövlət və təhkimçi kəndlilərdən ibarət təxminən 400 000 işçi cəlb olunmuşdur. Həmin dövrün sənədlərinə əsasən, bu işçilərin dörddə biri zəhərlənmə nəticəsində əmələ gələn müxtəlif xəstəliklər və ya bədbəxt hadisələr nəticəsində vəfat etmişdilər.
Təqdisetmə
Kilsənin təntənəli təqdisetmə mərasimi Dalmasiyalı müqəddəs İsaakinin xatirə günündə, imperator II Aleksandrın və imperator ailəsinin başqa üzvlərinin birgə iştirakı ilə 30 may 1858-ci ildə baş tutmuşdur. Həmin gün kilsənin qarşısında Sankt-Peterburqvə Novqorod mitropoliti Qriqorinin (Postnikov) başçılığı altında qoşunlar yerləşdirilmişdir; imperator təqdisetmə rübəsinin başlanğıcından əvvəl həmin qoşunları salamlamalı idi. Petrov və İsaakiyev meydanlarında camaat üçün xüsusi tribunalar təşkil edilmişdir; qonşu küçələr və ən yaxın evlərin damları insanlarla doldurulmuşdur.
İsaak kafedralı Oktyabr inqilabından sonra
İnqilabdan sonra məbəd tamamilə talan edilmişdir. 1922-ci ilin mayında Volqaətrafı bölgələrdə yaşayan və aclıq çəkənlərin ehtiyacları üçün aparılan müsadirənin gedişatı nəticəsində kilsənin interyerindən 48 kq qızıl məmulat və təxminən 2 ton gümüş əşyalar çıxardılmışdır. Onun baş keşişi baş kahin Leonid Boqoyavlenski (1872–1937) 29 aprel 1922-ci il həbs edilmişdir, məbəd isə tezliklə "obnovlençeski" (yəni yenilənmiş, təzələnmiş qurum) oldu. 1928-ci ildə kilsənin daxilində bütün dini ibadətlərə və mərasimlərə qadağa qoyulmuşdur: VSİK rəyasət heyəti tərəfindən 18 iyun 1928-ci ildə "kilsə binasının "Qlavnauk"-un xüsusi muzey binası kimi istifadəsinə" dair yekdil qərar qəbul edilir. 12 aprel 1931-ci ildə kaferalda Sovet Rusiyasında birincilərdən biri olmuş dinəleyhinə xüsusi muzeyin açılış mərasimi keçirilmişdir.
İsaak kafedralı Böyük Vətən Müharibəsi zamanı
İsaak kafedralı – ən qiymətli şəhər abidələrindən biridir; müharibə illərində onun qorunub saxlanılması və gələcək nəsillərə ötürülməsi dövlətin qarşısına qoyduğu başlıca məqsədlərdən birisi idi. Eyni zamanda İsaakinin qızıl suyuna salınmış günbəzi faşist artilleriyası və aviasiyası üçün çox yaxşı oriyentir idi. Bu səbəbdən də o, Leninqrad şəhərinin digər dominant binalarından daha tez, yəni hələ 9 iyul 1941-ci ildə qoruyucu boz yağ rəngi ilə örtülmüşdür. Kafedralın pəncərələri qum, qalxan və kisələr ilə kip şəkildə doldurulmuşdur.
Maskalanmaya, eləcə də alman aviasiyasının hava hücumlarını əks etdirməyə qadir olan və Admirallıq binasının yaxınlığında yerləşdirilmiş zenit batareyasının mövcudluğuna baxmayaraq, İsaak kafedralı müharibə illərində bombalamalardan və artilleriya atəşlərindən əhəmiyyətli zədələr almışdır. Bombaların və mərmilərin qəlpələri divarların xarici mərmər üz çəkməsində müxtəlif dərinliyə malik oyuqlar qoymuş, bəzi yerlərdə damın dağılmasına səbəb olmuşdur. Həmçinin şimal portikinin 16 sütunundan 10-u ciddi zərər çəkmiş, binanın cənub-qərb küncünün parapeti dağılmışdır. 1943-cü ilin yanvarında yaxınlıqda yerə düşmüş bombanın partlayış dalğası ilə kafedralı bəzəyən unikal vitraj şüşələrinin bir hissəsi sındırılmışdır.
Təsadüfi və naqafil mərmi ilə daha bir güclü "yaralanmanı" İsaak kafedralı 1943-cü ilin dekabr ayında, daha doğrusu atəşin öz qüvvəsini və sürəklikliyini artıq itirdiyi zaman almışdır. Bu hadisə gündüz vaxtı, yəni əməkdaşların binanın daxilində olduqları anda baş vermişdir. Mərmi qərbi portikin sütunlarından birisini "şikəst edərək", onun olduqca böyük hissəsini qopartmışdır. Zərbə o qədər güclü idi ki, həmin portikin yaxınlığındakı küçə səkisi dağılmış, plitələr isə şaha qalxmışdılar. Lakin zirzəmidə o nə gürultulu səs, nə də ki silkələnmə ilə özünü büruzə vermədi. Və bu halda daha sonralar "Mühasirə evi" adlandırılacaq İsaakinin əzəmətli möhkəmliyini və sarsılmazlığını qiymətləndirməmək mümkün deyildi.
Böyük Vətən müharibəsi daimi yaddaşlarda həkk olunması və xatirə kimi gələcək nəsillərə ötürülməsi üçün, İsaak kafedralının qərb portikinin stilobatında mətnli tunc lövhə quraşdırılmışdır: "Bu, 1941–1944-cü illər arasında Leninqrad üzrə gedən döyüşlər zamanı faşistlər tərəfindən buraxılmış 148 478 mərmidən birisinin izləridir.".
Müharibə dövründə İsaakinin daxilində nəyin gizləndiyi və saxlandığı haqda çox az insan məlumatlı idi. Şəhərətrafı saraylardan bura heykəllər, mebel, farfor, arxivlər və elmi sənədləşmə nümunələri gətirilirdi. Burada bütün müharibə illəri ərzində tunc, farfor və şüşə əşyalar, parçalar və naxışlı tikişlər, medallar və sikkələr, cizgilər, akvarellər, qravyuralar, şəkillər, kitablar və jurnallar bütün müharibəni saxlanılırdı. Blokada illərində kilsədə çalışmış bəzi mühafizəkarların cəhdləri sayəsində qiymətsiz muzey fondları xilas edilmişdir.
1941-ci ilin 25 avqust tarixindən etibarən, Dövlət Din əleyhinə muzeyinin direktoru, daha sonra isə Muzeylərin birləşdirilmiş təsərrüfatı vəzifələrinin icra edilməsi, Din əleyhinə muzeyinin böyük elmi işçisi olmuş Yevdokiya İqnatyevna Ledinkinaya verilmişdir. Qatçina sarayının əməkdaşı olmuş Serafima Nikolayevna Balayeva, kafedralda saxlanılan muzey eksponatların əsas mühafizi seçilmişdir. Kafedralın baş memarı vəzifəsinə Nikolay Ustinoviç Malein, yanğınəleyhinə təhlükəsizlik qrupunun rəhbəri vəzifəsinə isə Nikolay Fyodoroviç Mordıko təyin olunmuşdular.
Bütün əməkdaşlar kazarma rejiminə köçürülmüşdülər. "Əhali" əsasən kilsə eksponatların son partiyalarını çıxartmış şəhərətrafı saray-muzeylərin işçilərindən ibarət idi və məhz bu səbəbdən də, onlar Leniqradda öz şəxsi mənzillərinə malik deyildilər. İşçilər tərəfindən xilas edilmiş muzey dəyərlərini özündə mühafizə etmiş məbəd həm də onlar üçün sığınacaq yerinə çevrilmişdir. Tezliklə buraya digər Leninqrad muzeylərin işçiləri də köçmüşdülər və onlar nadir hallarda şəhərdəki mənzillərinə geri qayıdırdılar. 1942-ci ilin başlanğıcında Muzeylərin Birləşdirilmiş təsərrüfatında ümumilikdə mühafizə və elmi-tədqiqat işlərini yerinə yetirmiş 12 əməkdaş siyahıya alınmışdır. Onların qarşısında iki əsas məsələ dururdu – düzgün hesabatların aparılması və əşyaların saxlanılması.
Ən müxtəlif əşyaların anbarına çevrilmiş İsaak kafedralı daxildən olduqca qəribə görünürdü. Yarımqaranlıqda uzun sıralarla "Puşkin", "Pavlovsk", "Qatçina" yazıları ilə yüzlərlə yeşik yerləşirdi. Bəzi yerlərdə xüsusi qayğını tələb edən unikal dəyərlər — qızıl suyuna salınmış mebellər qutuların içərisindən çıxarılaraq qrup şəklində yerləşdirilmişdilər.
1942-ci ilin qış ayları fövqəladə ağır idi. Kilsə qızdırılması qeyri-mümkün idi və bu səbəbdən onun divarlarında və pilonlarında qırov formalaşırdı. Mərmilərlə edilmiş dəliklər vasitəsilə rütubət içəri daxil olurdu. Nəmişlikdən, eləcə də ventilyasiya və istilik sisteminin yoxluğundan, özünəməxsus gips ornamentləri temperatur fərqi nəticəsində dağılırdı. Divarların və mozaikanın səthi kiflə örtülürdü, mərmər üzçəkmədə çatlar və qəlpələndirmələr meydana çıxır, rəngarəng fresklər isə ətrafa səpələnirdi.