cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Elxan Hüseynov (rektor)
Həyatı
2014-cü ildən Sumqayıt Dövlət Universitetinin rektoru vəzifəsində çalışır.
Ailəlidir, iki övladı, 5 nəvəsi var.
Elmi və pedaqoji fəaliyyəti
1980–1991-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Fəlsəfə kafedrasında baş müəllim, dosent əvəzi vəzifələrində çalışmışdır.
1985-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetində namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmişdir.
1991–1995-ci illərdə Bakı Dövlət Universitetinin fəlsəfə kafedrasında dosent vəzifəsində çalışmışdır.
1994-cü ildə dosent, 2017-ci ildə professor elmi adını almışdır.
2020-ci ildə Ufa Dövlət Neft Texniki Universitetinin Fəxri Professoru adına layiq görülmüşdür.
— Ali məktəb mühitində sosial-mənəvi münasibətlərin inkişaf faktorları,
— yeni təfəkkür və sosial aktivlik,
— şəxsiyyətin özünüdərki və azadlığının qarşılıqlı əlaqələri barədə,
— milli özünüdərk: mahiyyəti və məzmunu,
— milli özünüdərkin formalaşmasında dinamika və ziddiyyətlər,
— fəlsəfədə yadlaşma problemi,
— sinergetik paradiqma: ipostasiyaları və metodoloji prinsipləri kimi problemlərə həsr olunmuş elmi əsərlərin müəllifidir.
Diplomatik fəaliyyəti
8 avqust 2002-ci ildə Elxan Hüseynova Azərbaycan Respublikasının Fövqəladə və Səlahiyyətli Səfiri dərəcəsi verilmişdir.
8 avqust 2002-ci ildən 15 yanvar 2010-cu ilə qədər Azərbaycan Respublikasının Türkmənistandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri vəzifəsində fəaliyyət göstərmişdir.
Okros qalası
Okros qalası — Adigen bələdiyyəsində, Samtsxe-Cavaxeti bölgəsinin cənubundakı Şoqa kəndinin şimalında orta əsrə aid qala. Tarixi Kvabliani vadisində, əlçatmaz qayalıqda yerləşir. Qala XVI əsrin Gürcüstan-Osmanlı qarşılaşmalarında görkəmli olaraq tanınır və adının türkcəsi Altunkala kimi bilinir. 2007-ci ildə Okros qalası Gürcüstanın Milli Əhəmiyyətli Daşınmaz Mədəniyyət abidələri siyahısına yerləşdirilmişdir.
Tarixi
Okros qalası XIII əsrin sonlarında və ya XIV əsrin əvvəllərində inşa edilmişdir. Mesxeti prinsliyinin Cakeli sülaləsinin sahib olduğu əsas istehkamlardan biri olmuşdur. Kvabliani vadisindəki hakim mövqeyinə görə qala 1578-ci ildə Lələ Mustafa Paşanın Qafqaza yürüşü zamanı Osmanlı ordusunun hücum etdiyi Samtskinin mühafizəsində mühüm rol oynamışdır. Bura Şahzadə Dedisimedinin Osmanlı komandiri ilə sülh müqaviləsini müzakirə etməzdən əvvəl özünü möhkəmləndirdiyi yer idi. Vilayətin son Osmanlı fəthindən sonra qala Altunkala adı ilə tanınmış və rayonun mərkəzi olmuşdur.
Səadət Buta
Səadət Buta (Buta Ömər qızı Nəbiyeva; ) — şair, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin və Azərbaycan Aşıqlar Birliyinin üzvü, Hacıxanım. “Aşıq Pəri” Məclisinin qurucularından biri.
Həyatı
Buta Nəbiyeva 1951-ci il tarixində Gürcüstan Respublikasının Qızılkilsə kəndində müəllim ailəsində anadan olub. 1968-ci il tarixində Qızılkilsə orta məktəbini bitirmişdir.
2003-cü ildə müqəddəs Həcc ziyarətinə getmişdir. 2001-ci ildə 50 illik yubileyi ilə əlaqədar Gürcüstan Respublikası tərəfindən "Şərəf" medalı ilə təltif edilmişdir. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür.
"Borçalı" İctimai cəmiyyətinin qadınlar şurasının sədridir.
Hazırda 70 yaşlı şairə yazıb yaratmaqla öz həyatını davam etdirir.
Yaradıcılığı
İlk şerini 6-cı sinifdə oxuyarkən yazmışdır.
4 oktyabr 2022-ci ildə "Aşıq Ələsgər – 200" yubiley medalı ilə təltif olunub.
İndiyədək on beş kitabı işıq üzü görüb. Şerləri gürcü dilinə də çevrilib. "Dmanısi" poeması Gürcüstanda yaşayan Azərbaycanlıların gürcü dili dərsliyinə salınmışdır. Qardaş Türkiyədə gənc alimlər iki kitabı üzrə müdafiə edib. Qardaş ölkənin əksər şəhərində festivallarda iştirak etmiş, uğurlar qazanmışdır. Ankarada kitabı işıq üzü görüb.
Məşhur “Aşıq Pəri” Məclisinin qurucularından biridir. “Aşıq Pəri” Məclisinin xətti ilə döyüşən əsgərlərimiz qarşısında çıxışlar etmiş, onlara ruh vermişdir.
Bir çox şeirlərinə musiqilər bəstələnib. Qımqımalardan on iki xalq mahnısı yaratmışdır. Üç dastan yaratmışdır.
Əsərləri
“Dağlar məni çağırır”, “Həsrət çələngi”, “Vətən həsrəti”, “Tanrı payı”, “Haqqın Butası”, “Buta dünyası”, “Mənim körpəm, mənim dünyam”, “Bələndim Kəbə nuruna”, “Hər dərdimin, vallah, başı vətəndi”, “Başkeçid yaylası, anam laylası”, “Sazın, sözün Butası”, "Borçalı Karapapaq Çelengi", "Ürəyim bal pətəyidir", "Məmməd Həsrəti", "Butalar Butası, Səadət Buta" kitablarının müəllifidir.
Ailəsi
1982-ci il tarixində həyat yoldaşı Abbas Abdul­la­yev rəhmətə getmişdir. Onun 4 övladı, 9 nəvəsi vardır.
1970-ci il təvəllüdlü böyük oğlu Məmməd Abdullayev 2017-ci il aprelin 13-də vəfat etmişdir və 2 övladı var.Oğlunun adı Abbas,qızının adı Səadətdir.Məmməd Abdullayev hər 2 övladına valideynlərinin adını qoymuşdur.
Flyuktasiya
Flyuktasiya (fluctuatio) — ekosistemin müxtəlif illərdə dəyişkənliyi.
Ümumi məlumat
Flyuktasiya zamanı növ populyasiyasının sıxlığı və onların miqdarca nisbəti dəyişir. Flyuktasiyanın səbəbi, bir qayda olaraq iqlimin tərəddüdü və ayrı-ayrı növlərin miqdarının partlayışı (hədsiz artması) sayılır.
Rocer Fenton
Rocer Fenton — bilinən ilk rəsmi müharibə fotoqrafı.
Aerodramus unicolor
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
IO.SYS
'''IO. SYS ''' – MS-DOS əməliyyat sisteminin diskdə yerləşən və əməliyyat sisteminin yüklənməsini yerinə yetirən iki gizli sistem faylından biri. MS-DOS’un IBM firması tərəfindən gerçəkləşmiş versiyasında IBMBIO. COM adlanan IO. SYS faylı periferiya qurğularının, məsələn, displeyin, klaviaturanın, yumşaq və sərt disk qurğularının, ardıcıl portun və sistem saatının drayverlərini özündə saxlayır.
NGC 1012
NGC 1012, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Qoç bürcü istiqamətində yerləşir. S0-a tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Aslan Qaraşarov
Aslan Qaraşarov (1919–1943) — Böyük Vətən müharibəsi qəhrəmanı, baş serjant.
Həyatı
Aslan Məmməd oğlu 19 noyabr 1919-cu ildə Şuşa şəhərində anadan olmuşdu. Azərbaycan Sənaye İnstitutunda oxumuş, Azərbaycan Radio Verilişləri Komitəsinin orkestrində işləmişdir.1939-cu uldə institutda oxuyarkən Sovet ordusu sıralarına çağrılmışdır.Böyük vətən müharibəsində 271-ci Azərbaycan milli diviziyasında artilleriya batereyasının komandiri olmuş, Şimali Qafqazın azad edilməsində igidlik göstərmişdir. Zaqafqaziya Cəbhəsi Şimal Qrupu qoşunlarının tərkibində Mozdokdan Azov dənizi sahillərinə kimi döyüş yolu keçmişdir.Aslan Qaraşarov Semernikovonun (indiki Rostov vilayəti) müdafiəsində düşmənin səkkiz tankını məhv etmiş və özü də həlak olmuşdur.
Mükafatları
O, "Qırmızı Bayraq" ordeni və müxtəlif medallarla təltif edilmişdir. Rostov şəhərindəki xatirə lövhəsində Aslan Qaraşarovun da adı var. Şuşada adına küçə var.
İran universitetlərinin siyahısı
Tehran
İranın paytaxtı Tehran - Orta Asiyada əsas elm-təhsil mərkəzi sayılır. Tehranda ilk ali təhsil müəssisəsi - Darülfünun 1851-ci ildə yaranıb. Tehran universitetinin əsası isə 1933-cü ildə qoyulub. Bu, İranın ilk dövlət universiteti və ölkədə ən böyük universitetdir. Şəhərdə 50-yə yaxın ali təhsil müəssisəsi var, onlar arasına aşağıdakılar daxildir:
İmam Əli ordu zabit universiteti
Hərbi Tibbi Dövlət universiteti
Ali distansiyalı təhsil institutu “Fərabi”
Nəzəri fizika və riyaziyyat institutu
Energetika institutu
İran polimerlər və neft məhsullarının tədqiqatı institutu
İran telekommunikasiya universiteti
Spike Chunsoft
— Yaponiya videooyun şirkəti. Şirkət Spike və Chunsoft şirkətlərinin birləşməsi nəticəsində yaranıb və ana şirkəti Dwango şirkətidir.
İran universitetlərinin siyahısı
Tehran
Neft tədqiqatı institutu
Kərəc müstəqil islam universiteti
Tibb universiteti
“Bəkiyətulla” tibb universiteti
Stepan Şaumyan
Stepan Georgiyeviç Şaumyan — XX əsrin əvvəlində Qafqazda fəaliyyət göstərmiş erməni əsilli inqilabçı və siyasi xadim, 1900-cü ildən Kommunist Partiyasının üzvü, 26 Bakı komissarının rəhbəri.
İran universitetlərinin siyahısı
Tehran
Polis universiteti
Stepan Şaumyan
Həyatı
thumb|273x273px|Stepan Şaumyan SSRİ-nın poçt markasında (1933) Stepan Şaumyan 1878-ci il oktyabr ayının 13-də Tiflisdə işlər müdiri köməkçisinin ailəsində anadan olmuşdur. 1889–1898-ci illərdə Tiflis real məktəbində təhsil almışdır. 1899-cu ildə Cəlaloğlu kəndində ilk marksist dərnəyi olan "Göyqurşağı"nı təşkil etmiş, 1902-ci ildə orada sosial-demokrat birliyini yaratmışdır. 1901-ci ilin avqustunda Riqa Politexnik İnstitunda təhsil almağa başlamış, 1902-ci ilin martında inqilabi fəaliyyətinə görə qovulmuşdu. Tiflisə geri qayıdan Şaumyan 1902-ci ilin sonunda Almaniyaya mühacirət etmişdir. Berlin Humboldt Universitetinin fəlsəfə fakültəsini bitirmişdir. Berlində olarkən Karl Kautski, Roza Lüksemburq və Karl Libknext kimi aktivistlərlə təmaslarda olmuşdur. İlk dəfə 1903-cü ilin yazında İsveçrədə Lenin ilə tanış olmuşdur. 1905-ci ildə təhsilini başa vurduqdan sonra Gürcüstana qayıtmışdır. Orada müəllim işləmiş və bolşevik təşkilatının rəhbərlərindən biri olmuşdur. İrəvan, Qarakilsə və Cəlaloğlu kimi bölgələrdə işləmişdir. Həmin il Allahverdi kəndində mis mədəni fəhlələrinin mitinqində iştirak etmişdir.
İran universitetlərinin siyahısı
Tehran
Rey müstəqil islam universiteti
Stepan Şaumyan
Jurnalistika fəaliyyəti
Şaumyan həm də jurnalist olmuş, 1905-ci ilin noyabrında Cənubi Qafqazdakı ilk bolşevik qəzeti olan "Kavkazki raboçi listok"da baş redaktorluğa başlamışdır. Bundan savayı o, Ermənistanda "Qığılcım", "Yeni söz", "Günlər" qəzetlərində yazmışdır. "Vperyod" və "Proletar" adlı rus qəzetlərində də fəaliyyətdə olmuşdur. Yazılarında əsasən Daşnaksütun partiyasına və menşeviklərə qarşı mövzulara üstünlük verən Şaumyan 1907-ci ilədək Rusiya Sosial-Demokrat Fəhlə Partiyasının Borçalı bürosunda işləmişdir. 1907-ci ilin sonlarına Bakıya gəlmiş, "Baş" adlı təşkilat yaratmışdır. "Bakı proletarı", "Bakı fəhləsi qəzeti", "Şeypur" qəzetlərində, "Dalğa" jurnalında yazmışdır. 1911-ci ildə "Müasir həyat", daha sonra "Sosial-Demokrat" və "Raboçaya qazeta" qəzetlərində çalışmışdır. 1912-ci ilin iyun ayında Həştərxana sürgün olunmuş, oradan da Sankt-Peterburqa gedərək Leninlə görüşmüş və "Pravda" qəzetində işləməyə başlamışdır. Həmçinin Gürcüstandakı "Bizim söz" qəzeti ilə də əməkdaşlıq etmişdir. 1914-cü ilin martında Bakıya qayıtmış olan Şaumyan bu dəfə "Bizim həyat" qəzetində yazmağa başlamışdır. 1915–1916-cı illər ərzində "Mübarizə" adlı qəzetdə yazmışdır.
İran universitetlərinin siyahısı
Tehran
Rudəhən müstəqil islam universiteti
Stepan Şaumyan
Siyasi fəaliyyəti
1911-ci ildə Rusiya Sosial-Demokrat Fəhlə Partiyası Praqadakı VI qurultayına Bakı şöbəsi üzrə qatılmağa haqq qazanmış, lakin həmin ilin sentyabrında həbs edildiyi üçün 1912-ci ilin yanvarı keçirilən bu qurultaya nümayəndələr göndərmişdi. 1912-ci ilin iyun ayında Həştərxana sürgün olunduqdan sonra 7 mart 1916-cı ildə Qroznıda həbs olunaraq Bakıya gətirilmişdir. 13 dekabrda Saratova sürgün olunan Şaumyan 1917-ci il fevral inqilabından sonra 17 mart 1917-ci ildə qayıtmışdır. Bakıdakı partiya funksionerləri onun polisə satanın Stalin olmasından şübhələnirdilər. Çünki Stalin və Şaumyanın arası yaxşı deyildi. O, 8 martda artıq özünün xəbəri olmadan Bakı sovetinin sədri seçilmişdi. 1917-ci ilin oktyabrında Qafqaz bolşevik təşkilatının I qurultayına rəhbərlik etmiş, 16 dekabr 1917-ci ildə Lenin tərəfindən Qafqaz üzrə fövqəladə komissar təyin olunmuşdur. Vəzifəyə gələn kimi "Bakı fəhləsi qəzeti"nin yayımına yenidən başlayan Şaumyan Karl Marks, Fridrix Engels və Leninin əsərlərini erməni dilinə tərcümə etmişdir. 1917-ci ildə bir mitinqdə çəkilmiş videosu qalmışdır. 25 aprel 1918-ci ildə Bakı Kommunasının sədrliyinə keçmişdir.
İran universitetlərinin siyahısı
Tehran
Tehran beynəlxalq universiteti
Stepan Şaumyan
Siyasi fəaliyyəti
thumb|160px|Stepan Şaumyan SSRİ-nın poçt markasında
İran universitetlərinin siyahısı
Tehran
Tehran müstəqil islam universiteti – Birinci şöbə
Stepan Şaumyan
Siyasi baxışları
Bakı kommunasında daşnak-menşeviklərlə ittifaqa qarşı olan Lenin yazırdı:
İran universitetlərinin siyahısı
Tehran
Tehran müstəqil islam universiteti – Mərkəzi şöbə
Stepan Şaumyan
Siyasi baxışları
"Rusiya marksistinə eyib deyilmi ki, o bir erməni tövləçisi ilə eyni fikrə malik olsun?… Erməni korluğuna görə siz Piruşkeviç və onun milliyətçiliyinin əlaltısına çevrilirsiniz!" Lenindən fərqli olaraq Şaumyan Rusiyada rəsmi dil olaraq rus dilinin tərəfdarı idi:
İran universitetlərinin siyahısı
Tehran
Tehran müstəqil islam universiteti – Şimal şöbəsi
Stepan Şaumyan
Siyasi baxışları
'''1. Siz Rusiyada rəsmi dilin mövcud olmasının tərəfdarısınız. Bunun lazımi olduğunu, həmişə mövcud olduğunu və gələcəkdə proqressiv ehtiyacın olduğunu qeyd edirsiniz. Mən vurğulayaraq buna etiraz edirəm. -… — Haqlısınız ki, rus dili kiçik və geridə qalmış xalqlar üçün proqress və imkanlar şəraiti yaratmışdır, lakin bu məcburi olmamalıdır…'''
İran universitetlərinin siyahısı
Tehran
Tehran müstəqil islam universiteti – Cənub şöbəsi
Stepan Şaumyan
Siyasi baxışları
2. Siz muxtariyyətə qarşısınız və əvəzində regional özünüidarə tərəfdarısınız, mən sizdən tamamilə fərqli düşünürəm.-…- Niyə Polşada muxtariyyət olsun, amma Qafqazda, Cənubda və Uralda olmasın?
İran universitetlərinin siyahısı
Tehran
Tehran müstəqil islam universiteti – Tibb institutu
Stepan Şaumyan
Siyasi baxışları
Lionel Denstervil onun haqqında öz xatiratında yazaraq Şaumyanın erməni millətçisi olmadığını, əksinə bolşevik olduğunu yazırdı:
İran universitetlərinin siyahısı
Tehran
Tehran universiteti
Stepan Şaumyan
Siyasi baxışları
Xatırlamaq lazımdır ki, Şaumyan, bolşeviklərin rəhbəri, özü erməni idi və tamamilə bizə qarşı idi, bir erməni kimi yox, bir bolşevik kimi.
İran universitetlərinin siyahısı
Tehran
Tehran tibb elmləri universiteti
Stepan Şaumyan
Mart hadisələri
1918-ci ildə Şaumyanın rəhbərliyi ilə Bakı soyqırımı baş vermişdir. Bu zaman minlərlə azərbaycanlı erməni-rus birləşmələri tərəfindən qəddarcasına qətlə yetirilmişdir. Soyqırımın təşkilatçısı və rəhəri olan Şaumyan başlanğıc üçün qırmızı ordu dəstəsinə açılan provokativ atəşi əsas götürülmüşdür. Azərbaycan tarixçiliyinə Mart soyqırımı kimi keçən bu hadisələr SSRİ dövründə Müsavat partiyasının provakasiyası kimi tədris edilirdi.
Şaumyan bu barədə yazırdı:
Albemarl (dairə)
Albemarl — ABŞ-nin Virciniya ştatında yerləşən dairə. 2010-cu ildə əhalinin sayı 101 575 nəfər idi. 1744-cü ildə yaranmışdır.
Stepan Şaumyan
Mart hadisələri
"Bizim ordumuza açılan ilk atəşdən istifadə edərək biz bütün cəbhə boyu hücuma keçdik… Bizim 6 minə yaxın silahlı dəstəmiz vardı. Daşnaksütunların da bizim tabeçiliyimizə verilmiş 3–4 minə yaxın milli ordusu vardı. Döyüş soyqırım formasını almışdı, ancaq bundan qaçmaq mümkün deyildi. Biz buna bilərəkdən getdik. Bakını ələ almasaydıq, o Azərbaycanın paytaxtı elan ediləcəkdi"
İran universitetlərinin siyahısı
Tehran
“Xədit” Tehran universiteti
Stepan Şaumyan
Mart hadisələri
Həmin dövrdə Nəriman Nərimanov Şaumyan tərəfindən Şəhər təsərrüfatı üzrə xalq komissarı təyin olunmuşdu. O isə öz növbəsində hadisələri belə xatırlayırdı:
Albemarl (dairə)
Coğrafiyası
Birləşmiş Ştatların siyahıyaalma bürosunun görə, mahalın ümumi sahəsi 1880 km², onlardan 1870 km 1, quru, 13 km² və ya 0.7% su obyektləridir.
İran universitetlərinin siyahısı
Tehran
Tehran ekologiya universiteti
Albemarl (dairə)
Demoqrafiyası
2010-cu il siyahıyaalınmasına əsasən, dairədə 38 157 evdən 98 970 sakin və 24 578 ailə yaşayır. Əhalinin sıxlığı km²-yə 52,8 nəfərdir. Rayonda bina sıxlığı 1 km² üçün 22,4 bina olan 42 122 yaşayış binası var. Əhalinin irqi tərkibi: ağlar - 80,6%, afrika amerikalıları - 9,7%, yerli amerikalılar (hindular) - 0,3%, asiyalılar - 4,7%, havaylılar - 0,1%, digər irqlərin nümayəndələri - 2,3 %, iki və ya daha çox yarışın nümayəndələri - 2.4%. İspaniyalılar irqindən asılı olmayaraq əhalinin 5.5% -ni təşkil edirdi.
Stepan Şaumyan
Mart hadisələri
Bolşevik olan bir müsəlmana belə aman verilmədi. Müsəlmanlara hər cür cinayəti etdilər. Nəinki kişilər, hətta hamilə qadınlar da daşnaklardan canlarını qurtara bilmədilər
Albemarl (dairə)
Demoqrafiyası
Ev təsərrüfatlarının ümumi sayından 28,2% -i 18 yaşınadək uşaqlar, ev təsərrüfatlarının 51.4% -i birlikdə yaşayan ailəli cütlüklər, ev təsərrüfatlarının 9,6% -i həyat yoldaşı olmayan tək qadınlar, 35.6% -i evlidir. ev təsərrüfatları ailələrlə əlaqəli deyil, ev təsərrüfatlarının 28.0% -i bir nəfərdən, 25.9% -i tək yaşayan yaşlı insanlardan (65 və yuxarı) ibarətdir. Ev təsərrüfatlarının orta ölçüsü 2.41 nəfər, ailənin orta ölçüsü 2.96 nəfərdir.
İran universitetlərinin siyahısı
Tehran
“Əmirkəbir” texnologiya universiteti
Stepan Şaumyan
Qafqaz-İslam ordusu ilə qarşılaşma
Qafqaz İslam Ordusunun Azərbaycana yaxınlaşmasını xəbər alan Lenin 24 may 1918-ci ildə Şaumyana mümkünsə Noy Jordaniya ilə ittifaqa girməsini və bu da alınmasa diplomatiyaya əl atmağı tapşırmışdı. Qafqaz İslam Ordusunun Bakıya yaxınlaşdığı dövrlərdə Bakı kommunasının menşevik və eser üzvləri Bakını müdafiə üçün ingilislərdən kömək almağı müzakirə edirdilər. Buna Stalin 20 iyul 1918-ci ildə, Lenin isə ondan iki gün sonra Şaumyana göndərdiyi radio teleqramla etiraz etmişdi.
Albemarl (dairə)
Demoqrafiyası
Dairənin yaş tərkibi: 18 yaşdan 21,5%, 18 yaşdan 24 yaşa qədər 12,3%, 25 yaşdan 44 yaşa qədər 24,7%, 45 yaşdan 64 yaşa qədər 27,2%, 65 yaşdan yuxarı 14,3%. Rayon sakininin orta yaşı 38,2 ildir. Hər 100 qadın üçün 92,69 kişi var. 18 yaşdan yuxarı hər 100 qadın üçün 89.59 kişidir.
İran universitetlərinin siyahısı
Tehran
“Tusi” texnologiya universiteti
Albemarl (dairə)
Demoqrafiyası
Dairədə orta təsərrüfat gəlirləri 63.001 ABŞ dolları, bir ailəyə 98.934 ABŞ dolları təşkil etmişdir. Bir kişinin orta qazancı bir qadın üçün 52 211 dollara qarşı 55 530 ABŞ dolları idi. Adambaşına düşən gəlir 36 718 ABŞ dolları idi. Ailənin 3,8% -i və ümumi əhalinin 10.4% -i yoxsulluq həddində idi, o cümlədən gənclərin 8.0% -i (hələ 18 yaşı tamam olmayanlar) və 2.4% -i 65 yaşdan yuxarı olanlar idi.
Stepan Şaumyan
Qafqaz-İslam ordusu ilə qarşılaşma
Britaniyanın Bakıdakı vitse-konsulu Ranald MakDonnel yayda Şaumyanın evini ziyarət etmiş və ona Qafqaz İslam Ordusuna ingilis dəstəyini güdməsini təkid etmişdi, lakin o Lionel Denstervilin şəhərə girməsinə icazə verməmiş, müdafiəni özlərinin davam edəcəklərini demişdi. 26 iyul 1918-ci ildə Bakı Kommunasında ingilis yardımı haqda keçirilən səsvermədə bolşeviklər 236 əleyhinə, birləşmiş menşevik-daşnak-eser fraksiyası isə 259 lehinə səs vermişdi. 31 iyulda isə Sentrokaspi Diktaturasının qurulduğu elan olunmuşdu. 16 avqustda hərbi gəmilərlə qaçmağa çalışarkən həbs olunan Şaumyan 14 sentyabrda Anastas Mikoyan və bir qrup kommunist tərəfindən həbsdən azad olunmuşdu. "Türkmən" gəmisi ilə Krasnovodska yollanan Şaumyan orda Zakaspi Müvəqqəti Hökuməti tərəfindən həbs olundu. 3 gün sonra ingilis mayor-generalı Vilfrid Malleson Şaumyanın Məşhəddəki ingilis qərargahına göndərilməsini üçün Zakaspi hökumətindəki attaşesi vasitəsilə tələb etdi, lakin attaşe bu xəbəri hökumətə çatdırmadığı üçün Şaumyan 20 sentyabr 1918-ci ildə Fyodor Funtikovun əmri ilə edam olundu.
İran universitetlərinin siyahısı
Tehran
“Şərif” texnologiya universiteti
Stepan Şaumyan
Yenidən basdırılması
1920-ci ildə Şaumyan və digər 26 Bakı komissarının cəsədləri Bakıda "Sahil" parkındakı məzarlıq-abidə kompleksində yenidən basdırılmışdı. 2009-cu ilin yanvar ayının 24–29-da orada aparılan abadlıq və məzarlığın başqa yerə köçürülməsi zamanı anatomik tədqiqatlarda nə onun, nə orada dəfn olunduqları və SSRİ vaxtı qəhrəman kimi qələmə verilən Tatevos Əmirov və Baqdasar Avakyanın cəsədlərinin qalıqları aşkar edilmədiyi iddia olundu. Məzarlığın köçürülməsinə ilk etirazlar Ermənistan Kommunist Partiyasının baş katibi Ruben Tovmasyan və Azərbaycan Kommunist Partiyasından gəlmişdi. Şaumyanın Hindistana qaçması haqqındakı iddialara isə nəvəsi Tatyana Şaumyan etiraz edərək, Şaumyanın həyat yoldaşının da orada olduğunu, bu fikrin absurd olduğunu iddia etmişdir. thumb|"Şaumyan" eskadrilya minonosu
İran universitetlərinin siyahısı
Tehran
“Əllamə Təbatəbai” universiteti
Stepan Şaumyan
İrsi
Şaumyanın ölümündən sonra onun adı bir çox şəhər və kənd yerlərində, küçələrdə qalmışdır.
İran universitetlərinin siyahısı
Tehran
“Əl-Zəhra” universiteti
Stepan Şaumyan
Ermənistanda
thumbnail|right|500px|[[Cəlaloğlu kəndində Şaumyanın ev muzeyi]]
İran universitetlərinin siyahısı
Tehran
Aerodinamika universiteti
Stepan Şaumyan
Ailəsi
Yekaterina Sergeyevna ilə evlənmişdir. Oğulları:
İran universitetlərinin siyahısı
Tehran
“Bagir Əlolum” universiteti
Təsviri incəsənət universiteti
İmam Hüseyn universiteti
İmam Səccad universiteti
İmam Rza universiteti
“Bəxəsti” tibb elmləri universiteti
Elm və texnologiyalar universiteti
Tərzəm (Vərziqan)
Tərzəm - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Vərziqan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
İran universitetlərinin siyahısı
Tehran
“Təribat Müəllim” universiteti
Tərzəm (Vərziqan)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 816 nəfər yaşayır (184 ailə).
İran universitetlərinin siyahısı
Tehran
“Təribat Mədərəs” universiteti
“Məlik Əştər” texnologiyalar universiteti
“Şaxəd” universiteti
Şahid Bəxəsti universiteti
Beynəlxalq əlaqələr məktəbi
İqtisadi elmlər məktəbi
Bütün İranda olduğu kimi, Tehran universitetləri də dövlət nəzarəti altındadır. Buna baxmayaraq, məhz tələbələr müxalifətin əsas hərəkətverici qüvvəsidir. Belə ki, 1979-cu il inqilabının ən fəal iştirakçıları tələbələr idi. Həmçinin, 1999-cu ilin yayında Tehran universitetinin tələbələri digər universitetlərə qarşı iğtişaş törətmiş və 6 gündən sonra bu qarışıqlıq yatırılmışdır.
Diskin tutumu, diskin həcmi
thumb|Hard disk thumb|Qoruyucu örtüyü götürülmüş Sərt disk
Diskin tutumu, diskin həcmi (disk capacity)– diskə yerləşdiriləbilən baytların (simvolların) ümumi sayı. Kompüterin əməliyyat sistemi öz məqsədləri üçün diskdə müəyyən yeri ehtiyatda saxlayır, bundan başqa, fayıllar diskə bayt-bayt ardıcıl olaraq deyil, bloklar şəklində yazıldığından, diskin gerçək tutumu onun saxlamaq üçün mümkün olan sahəsindən bir qədər çox olur.
Ədəbiyyat
İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 996 s.
Nicat Feyzullayev
Nicat Lətif oğlu Feyzullayev — Azərbaycan kinorejissoru və ssenari müəllifi.
Diskin tutumu, diskin həcmi
Xarici keçidlər
Disk capacity
Nicat Feyzullayev
Həyatı
Nicat Feyzullayev 1 noyabr 1945-ci ildə Bakıda görkəmli rəssamlar Lətif Feyzullayev və Vəcihə Səmədovanın ailəsində anadan olub.
Diskin tutumu, diskin həcmi
Xarici keçidlər
Translation
Nicat Feyzullayev
Həyatı
1964-1969-cu illərdə Azərbaycan Politexnik İnstitutunda, 1973-1979-cu illərdə Leninqrad Dövlət Teatr, Musiqi və Kinematoqrafiya İnstitutunda təhsil alır.
1970-ci illərdən "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında işləmişdir. Bir neçə sənədli filmin, qısametrajlı bədii filmlərin quruluşçu rejissoru, ssenari müəllifidir.
4 may 2015-ci ildə vəfat etmişdir.
Şəbəkəarası paket mübadiləsi
Şəbəkəarası paket mübadiləsi – Novell NetWare şəbəkələrində paketlərin server və işçi stansiyalar arasında ötürülməsini və yönləndirilməsi üçün istifadə olunan təməl protokol. İlk versiyası Xerox şirkətində işlənib hazırlanıb. IPX paketləri Ethernet və ona bənzər sistemlərin paketləri ilə uyğun gəlmir. IPX yeddi səviyyəli OSI modelinin şəbəkə səviyyəsinə uyğundur, ancaq kanal səviyyəsinin bir sıra funksiyalarını da özündə birləşdirir.
Aleksandr Topanov
Aleksandr Mixayloviç Topanov – Xakas şairi və dramaturqu, Xakas ədəbiyyatının ilk yaradıcılarından biri, xakas əlifbasının və yazı sisteminin müəllifi.
Həyatı
Alexander Topanov 28 sentyabr 1903-cü ildə Yenisey quberniyasının Ust-Fırkal kəndində (indiki Xakasiyanın Şirinsk rayonu) anadan olmuşdur. Orta təhsilini doğulduğu kənddə almış, sonra Krasnoyarsk Ruhani Seminariyasını, birillik müəllimlik kursunu bitirmişdir. Daha sonra İrkutsk Universitetininin hüquq fakültəsinə daxil olsa da, ancaq vətəndaş müharibəsi ilə bağlı baş verən hadisələr səbəbindən məzun ola bilməmidir.
Orta və pedaqoji məktəbdə müəllim işləmişdir. 1927-ci ildən Moskvada Milli Azlıqlar Şurasında çalışmışdır.
1931-1947-ci illərdə Xakasiya Milli Teatrının aktyoru və ilk bədii rəhbəri olmuşdur. O, teatrda həm dramaturq, həm bədii rəhbər, həm də aktyor kimi fəaliyyət göstərmişdir.
1948-ci ildə repressiya qurbanı kimi Xakasiyanı tərk etməyə məcbur olmuş, Krıma köçərək ömrünün sonlarına kimi orada yaşamışdır. 10 yanvar 1959-cu ildə Krımın Alupka şəhərində vəfat etmiş, orda da dəfn olunmuşdur.
Yaradıcılığı
Aleksandr Topanovun 1928-ci ildə xakas ədəbiyyatında ilk şeirlər toplusu olan “Mahnılar kitabı”nı, bunun ardınca"Qırmızı bozkır" poetik məcmuəsini nəşr etdirmişdir.
Onun ilk şeirlər toplusu olan “Mahnılar kitabı” və “Gərəksiz öyrətmə” (“Ӱгредігліг чобағ чох”) dramı rus yazıçısı Maksim Qorkinin təşəbbüsü ilə yayınlanmışdır.
Daha çox dramaturgiya sahəsində fəaliyyət göstərən müəllif “Babi üsyanı” (“Хаттар утии”), “Silahdan traktora” (“Мылтыхтаң тракторзар”), “Dəvətikanı”, “Sinfi düşmənlər” pyeslərinin müəllifi kimi şöhrət tapmışdır. Bununla yanaşı, ilk xakas musiqili komediyası olan "Aldanmış Xorxlo" (“Алаахтыртхан Хорхло”) müəllifidir.
Aleksandr Topanov xakas yazı sisteminin yaradıcılarından biri, ilk xakas əlifbasının müəllifi və rus poeziyasının xakas dilinə tərcüməçisi kimi tanınır.
Xatirəsi
Abakan şəhərindəki Xakasiya Milli Dram Teatrı A.M.Topanovun adını daşıyır.
Müharibə fotoqrafiyası
thumb|right|Antietamdakı döyüş sahəsindəki cəsədlər, 1862, Aleksandr Qardner Müharibə fotoqrafiyası — silahlı qarşıdurma və onun insanlara və məkanlara təsirini fotoşəkillərə çəkməyi əhatə edir. Bu janrda fəaliyyət göstərən fotoqraflar özlərini təhlükəli situasiyalarda tapa bilər və bəzən şəkillərini müharibə meydanından çıxarmağa çalışırkən öldürülürlər.
Mənşəli
thumb|Rocer Fenton ilk müharibə fotoqrafı idi. O, Krım müharibəsinin fotolarını çəkmişdi (1853–1856)
1830-cu illərdə fotoqrafiyanın ixtirası ilə müharibə hadisələrinin xalqın məlumatlandırılması üçün sənədləşdirilməsi ilk dəfə olaraq araşdırıldı. Fotoqraflar müharibəni ideal formada və dəqiq olaraq sənədləşdirib hərəkətli döyüş səhnələrinin fotolarını çəkmək istəsələr də, dövrün fotoqrafiya imkanları və texniki avadanlqların çatışmazlıqları buna şərait yaratmırdı. Gümüş suyuna çəkilmiş və yaxşıca hamarlanmış mis lövhələrin yod buxarına tutularaq formalaşdırdığı ilkin foto növü olan dagerotipiyaların çəkilməsi üçün görüntünün inkişaf etməsi çox uzun vaxt tələb edir və dərhal emal oluna bilmirdi.
Erkən fotoqrafiyanın imkanları hərəkət edən subyektlərin görüntülərinin yaradılması üçün əlverişli olmadığı üçün, fotoqraflar müharibənin daha çox hərəkətsiz aspektlərini — əsgərləri, qalaları, döyüş meydanının müharibədən əvvəlki və sonrakı vəziyyətini lentə alırdılar. Döyüş səhnələri isə yenidən yaradılaraq çəkilirdi. Döyüş səhnələri kimi, əsgərlərin portretləri də çox vaxt səhnələşdirilmiş olurdu. Çünki bunun üçün obyekt bir neçə dəqiqə hərəkətsiz dayanmalı idi.
1847-ci ildə Meksika-Amerika müharibəsi zamanı Saltillonun işğalından bir sıra dagerotipiya günümüzə gəlib çıxmışdır. Bu dagetoropiyalar jurnalistika məqsədi ilə olmasa da, naməlum bir fotoqraf tərəfindən çəkilmişdir.
Benqal Ordusundakı cərrah Con Makcoş, bəzi tarixçilər tərəfindən adı bilinən ilk müharibə fotoqrafı olaraq qəbul edilir. O, 1848-49-cu illərdə İkinci Anqlo-Sıx müharibəsini sənədləşdirən bir sıra fotoşəkillər hazırladı. Bunlar zabitlərin, kampaniyaların əsas simalarının, idarəçilərin və onların yoldaş və qızlarının və bir sıra önəmli komandirlərin fotoşəkilləri idi. O, həmçinin yerli insanları və memarlığı, artilleriya yerləşdirmələri və müharibənin dağıdıcı təsirinin nəticələrini sənədləşdirdi. Daha sonra MakKoş İkinci Anqlo-Birma Müharibəsinin (1852–53), buradakı həmkarlarının, silahların, Yanqon və Birma insanlarının və məbəd arxitekturasının fotoşəkillərini çəkdi. Macar-Rumıniyalı Kolyol Szathmary Papp 1853-cü ildə müxtəlif zabitlərin fotoşəkillərini və Krım müharibəsi zamanı 1854-cü ildə Oltenita və Silistra yaxınlığındakı döyüş mənzərələrini çəkdi. thumb|upright=1.2|Ölüm kölgəsi vadisi, 1855, müəllif:[[Rocer Fenton]]
Əsasının qoyulması
Müharibə fotoşəkillərini çəkmək üçün ilk rəsmi cəhdlər Krım müharibəsinin başında İngiltərə hökuməti tərəfindən edildi. 1854-cü ilin martında Qilbert Ellyota Baltik dənizinin sahilində yerləşən Rusiya istehkamlarının fotoşəkillərini çəkmək vəzifəsi tapşırıldı. Rocer Fenton, ilk rəsmi müharibə fotoqrafı və ictimaiyyətin xeyrinə müharibəni sistemli şəkildə işıqlandırmağa cəhd edən ilk insan idi. Fotoqrafik avadanlıqlarının ölçüsü və çətin təbiəti səbəbindən Fenton motivləri seçməkdə məhdud idi. Dövrünün fotoqrafiya materiallarının məhdudiyyətləri ucbatından o, yalnız stasionar obyektlərin şəkillərini, əsasən səhnələşdirilmiş şəkillər çəkə bilirdi. O, ölən, yaralanan və ya ağır xəsarət almış əsgərlərin şəkillərini çəkməkdən çəkindi. Fenton bunlardan əlavə olaraq, mənzərə şəkilləri də çəkdi. Onun ən məşhur şəkillərindən biri əsgərlərin məktublarında Ölüm kölgəsi vadisi olaraq adlandırdığı ərazinin şəklidir. Bu şəkildə Fentonun topları yenidən səhnələşdirdiyi və poetik mənzərə yaratmağa çalışdığı ehtimal olunur.
20-ci əsr
Birinci Dünya Müharibəsi, kameraların insan üzərində daşına biləcək qədər kiçik olduğu ilk münaqişələrdən biri idi. Kanadalı əsgər Cek Turner gizli və qanunsuz olaraq döyüş bölgəsinə bir kamera gətirdi və fotoşəkillər çəkdi. 20-ci əsrdə peşəkar fotoqraflar bütün böyük qarşıdurmaları əhatə etdilər və bunun nəticəsində bir çoxları öldürüldü, bunların arasında 1954-cü ilin mayında İndoçinada bir mina tərəfindən öldürülənədək fəaliyyət göstərən və İspaniya Vətəndaş Müharibəsi, İkinci Çin-Yapon müharibəsi, D-Day enişləri və düşməsini işıqlandıran Robert Kapa da var.
Müəyyən bir hadisənin tək bir illüstrasiyasını təqdim edən rəsmlərdən fərqli olaraq, fotoqrafiya çox sayda görüntülərin dövriyyəyə girməsi üçün fürsət təqdim etdi. Fotoqrafik görüntülərin yayılması müharibənin gedişhatı haqqında ictimaiyyətə məlumat verirdi. Kütləvi surətdə yayılmış müharibə görüntülərinin meydana çıxması təkcə ictimaiyyəti məlumatlandırmaq üçün istifadə edilmədi, həm də zamanın izi və tarixi qeydlər rolunu oynadı.
Kütləvi istehsal edilən bu görüntülərin nəticəsi var idi. İctimaiyyəti məlumatlandırmaqla yanaşı, bazara həddindən artıq bu tip görüntülərin yayılması, izləyicilərin bəzi fotoşəkillərin dəyərini və tarixi əhəmiyyətini nəzərə almaq qabiliyyətini aşağı salırdı. Buna baxmayaraq, fotojurnalistlər dünyadakı münaqişələri işıqlandırmaqda davam edirlər.
Müasir müharibə fotoqraflığı
Jurnalistlər və fotoqraflar beynəlxalq silahlı müharibə konvensiyaları ilə qorunur, lakin tarix göstərir ki, onlar tez-tez müharibə edən qruplar tərəfindən hədəf hesab olunurlar — bəzən fotoşəkillərdə göstərilən faktların tanınmaması, bəzən də qarşı tərəfin nifrətinin göstəricisi olaraq. Bəzi terrorçular jurnalistlər və fotoqrafları hədəf aldıqları üçün silahlı qarşıdurmada terrorun başlaması ilə müharibə fotoqrafiyası daha təhlükəli hala gəldi. İraq müharibəsində, 2003–2009-cu illər arasındakı münaqişə zamanı 36 fotoqraf və kamera operatoru qaçırılıb və ya öldürülüb.
Bəzi fotoqraflar isə ABŞ atəşi ilə öldürülüb: "Reuters" xəbər agentliyi üçün işləyən iki iraqlı jurnalist 12 iyul 2007-ci ildə vertalyotla vəhşicəsinə öldürüldü. Hilda Kleyton fotoşəkil çəkdiyi ərazinin təsadüfən partlaması zamanı öldü. Müharibə fotoqrafları mütləq aktiv mübarizə yaxınlığında işləməmə deyillər; bunun əvəzinə onlar, münaqişənin nəticələrini sənədləşdirə bilərlər. Alman fotoqraf Frauke Ayqen Kosovo cinayətlərinin qurbanları haqqında nümayiş etdirdiyi fotosərgidə cəsədlərə deyil, qurbanların əşya və geyimlərinə fokuslandı. Ayqenin fotoşəkilləri kütləvi məzarların eksgumasiyası zamanı çəkilmiş və daha sonra keçmiş Yuqoslaviya üçün Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsi tərəfindən sübut kimi istifadə edilmişdir.
Aerodramus infuscatus
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
OBON
OBON (Orta Asiya) (Əlahiddə Təyinatlı Qadınlar Dəstəsi/Отряд Баб Особого Назначения) — Orta Asiyada kütləvi informasiya vasitələri ilə işıqlandırılan mitinqlərdə və digər açıq və qapalı məkanlarda keçirilən kütləvi tədbirlərdə qalmaqal, qarışıqlıq, təxribat (provokasiya) və bu kimi digər pozucu hərəkətlər törətmək üçün öz xidmətlərini təklif edən/satan qadınları ifadə etmək üçün istifadə olunan termin.
XXI əsrdə daha çox Özbəkistan hakimiyyət tərəfindən müxaliflərinə qarşı və Qırğızıstanda Aksıy hadisələri zamanı istifadə olunub. Tətbiqinin yaradıcısı kimi Usen Sıdıkov hesab olunur. O parlament seçkilərində Əsgər Akayev tərəfindən seçkilərdən uzaqlaşdırılanda. obon(çu)ların xidmətindən istifadə edib. Digər postsovet ölkələrində də oxşar təyinatlı insanlardan istifadə olunub.
Tarix
Yaranma mənşəyi cibgirlərin məşhur praktikasına gedib çıxır. Söhbət cibgirlərin öz oğurluq əməlləri uğursuz alınanda aradan çıxıb cəzasız qalmaları üçün aranı qarışdırmaqdan ötrü onlara lazım olan, onların qaçmalarına şərait yaradacaq lazımi səs-küyü, qarışıqlığı, salacaq şəxsləri (muzdla və ya hər hansı nemət və s. müqabilində) satın almaları praktikasından gedir. Quruluşca Qırğızıstan parlamenti deputatının onları OMON-çulara bənzətməsindən yaranıb. Qırğızca obon - hava (nəğmə) mənası verən sözlə də əlaqələndirilir. O baxımdan ki, onlar başqasının çaldığı havaya oynayırlar.
Nisbi sakit və şiddətli növlərə bölünür:
Şiddətliləri adətən qəfil peyda olur, yumurta, pomidorlar atır, bərkən qışqırır, əlbəyaxa olur, üz-gözlərini cırmaqlayır, əyin-başlarını yırtır, mümkün olduqca böyük səs-küy salmaqla məşğul olurlar. Yerli polisin adətidir ki, onlara qarşı tolere (dözümlü) yanaşır, heç bir həbs etmir, tədbir görmürlər.
Nisbi sakitləri adətən plakat daşıyır, bir növ "massovka" rolu oynayır.
Məzənnə Qırğızıstanda, məsələn, 5-100 dolar arası xidmətdən asılı olaraq dəyişir: cırmaqlamaq, əlbəyaxa olmaq daha bahalıdır.
Bəziləri Qırğzızstanda xüsusən də 2010 Oş hadisələrindən sonra QHT-ə çevrilə bilib. Prezident Atambaev onlardan birinin rəhbəri Turqunay Aytiyeva ilə bağlı qapılar arxasında görüşmüşdü.
Koramal (film, 2009)
Məzmun
Filmdə iki kordan və onlar arasındakı konfliktdən bəhs olunur. Hər kor özlüyündə böyük bir kütləni təmsil edir.
Filmin adı özlüyündə süjet haqqında çox şey deyir. Koramal sözünü 2 hissəyə bölmək olar: kor və amal. Bu birləşmədən koramal sözü əmələ gəlir ki, bu da sürünən heyvandır. Heç bir yerə getməyən, sonu olmayan ideyasını ifadə edir.
Film haqqında
Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin təşkilatçılığı ilə 2008-ci il yanvarın 10-dan aprelin 10-a qədər "Bu meydan, bu ekran 2008" kinolayihələr müsabiqəsi keçirilib. Müsabiqə gənc nəslə vətənpərvərlik ruhu aşılayan yüksək səviyyəli bədii filmlər yaratmaq, Qarabağ müharibəsi mövzusunu kino vasitəsilə əks etdirmək, eləcə də kinematoqrafiya sahəsində çalışan gənclərə özlərini sınamaq üçün imkan yaratmaq məqsədilə təşkil olunmuşdu. Müsabiqədə iştirak etmək üçün 45 layihə təqdim olunub, onlardan 7-si seçilib. "Koramal" da bu 7 qalibdən biridir.
"Koramal" 2009-cu ildə Latviyanın paytaxtı Riqada keçirilən "2ANNAS" beynəlxalq film festivalında "Special Mention" mükafatına layiq görülüb. Serbiyanın 8-ci "Dokufest" film festivalında və Ukraynanın "Stupeni" beynəlxalq kino festivalında da mükafat qazanıb.
Məşədi Əzizbəyov
Məşədi Əziz bəy oğlu Əzizbəyov və ya Məşədi bəy Əzizbəyov — Azərbaycanda inqilabi hərəkatın görkəmli xadimi, ilk marksist azərbaycanlılardan biri; BSE-nin birinci nəşrinə əsasən, o, türk inqilabçı ziyalılar nəslinə aid idi. O, "Hümmət" təşkilatının rəhbərlərindən biri idi, RSDFP(b)-ın üzvü və "Ədalət" Sosial Demokrat Partiyasının MK-ın üzvü olmuşdur, Bakı Şəhər Dumasının qlasnısı, quberniya komissarı və Bakı XKS-nin Daxili İşlər Komissarının müavini olmuşdur (1918).
Məşədi Əzizbəyovun inqilabi fəaliyyəti təhsil aldığı Peterburq şəhərində başladı. RSDFP-a qoşularaq, "Vetrova nümayişləri"ndən birində də daxil olmaqla siyasi çıxışlarda iştirak edirdi. Birinci rus inqilabının fəal xadimlərindən idi, həmin dövr ərzində "Hümmət" təşkilatının üzvü və daha sonra onun tanınmış simalarından biri oldu. İran inqilabçılarına dəstək göstərirdi; fəaliyyətində bilavasitə iştirak etdiyi "Nicat" Bakı Müsəlman Maarif Cəmiyyəti ilə sıx əlaqədə olurdu. Yeraltı inqilabi işini qanuni fəaliyyətiylə məharətlə uyğunlaşdırırdı. Bakı Şəhər Dumasının üzvü idi. Bakı Kommunasının görkəmli simalarından biri kimi Sovet hakimiyyətini qurmaqla yanaşı, Bakının müdafiəsini təşkil etməkdə də çoxlu işlər görmüşdür. "26 Bakı komissarı" sırasında edam edildi.
Soyu
196x196px|thumb|left|Məşədi Əzizbəyovun anadan olduğu ev. Bakının Əlövsət Əliyev küçəsində yerləşir Məşədi Əzizbəyov 6 (18) yanvar 1876-cı ildə (hicri təqvimi ilə 10 zülkədar 1254-cü ildə) Bakının Asiya küçəsindəki (sonralar Pyotr Montin küçəsi, hazırkı 105 nömrəli ev, Əlövsət Quliyev küçəsi) 117 (131) nömrəli evdə usta Əzizbəy Əzimbəyovun (1844–1889) ailəsində anadan olmuşdur. Anası Səlminaz Hacı İmaməli qızının tək övladı idi. Valideynlərin hər ikisi heç bir təhsil almamışdılar.
Onu şəxsən tanıyan insanlar Məşədi Əzizbəyovun kasıb bir ailədən gəldiyini bildirirdi; bu məlumata bioqrafik tipli də daxil olmaqla Sovet nəşrlərində rast gəlinir. "SSRİ-də vətəndaş müharibəsi və hərbi müdaxilə" ensiklopediyasında qeyd olunur ki, o, fəhlələrdən idi. Bununla birlikdə, sənədlərin birində M. Əzizbəyovun bəy oğlu olduğu göstərilir; bəy mənşəyinə daha bir işarə onun daşıdığı soyaddır. Üstəlik, onun həməsri Anastas Mikoyan yazırdı ki, M. Əzizbəyov varlı ailədən gəlir.
Onun atası 1888-ci ildə həbs olunmuş və Peterburqda keçirilən məhkəmədə ömürlük katorqa cəzasına məhkum edilmişdir. O, elə həmin il Sibir sürgünündə vəfat etdi. Mehdi Əzizbəyovun dediyinə görə, Əzizbəyi şərləmişdilər və onu sifarişlə Sibirdə qətlə yetirmişdilər.
Tələbəlik illəri
Peterburqda dolanmaq üçün vasitələri olmayan Məşədi Əzizbəyov təqaüd üçün Qafqaz təhsil dairəsinə və Bakı şəhər bələdiyyə başçısına müraciət etdi, lakin sorğusu rədd edildi. Bu vəziyyətdə o, özəl dərslər tədris etmək məcburiyyətində qaldı. Tələbə mühitində ona sevgi və hörmət bəslənirdi. Onu hətta Peterburq ali təhsil müəssisələri üzrə azərbaycanlı tələbələrinin həmyerlilər birliyinin rəhbəri seçmişdilər. Ali məktəb dostlarından biri mühəndis Y. B. Sarkisbəyov xatirələrində yazırdı: thumb|204x204px|Məşədi Əzizbəyov 1895-ci il tarixli fotosu
1901-ci ildə Peterburq Texnologiya İnstitutuna daxil olan digər məktəb yoldaşı Şahbaz bəy Rüstəmbəyovun xatirələrinə görə, M. Əzizbəyov onu tanımaq və necə yerləşdiklərini və nəyə ehtiyac duyduqlarını öyrənmək üçün yanına gəlmişdir. Onun fikrincə, Məşədi Əzizbəyov "bütün digər azərbaycanlı tələbələrdən daha çox acıqgözlü, bilikli və mədəni idi". O, tələbələrə daha çox kitab oxumağı məsləhət görürdü, xüsusən də rus klassiklərin əsərlərini. O, gənclərə ictimai həyatdan xəbərdar olmağı və siyasi mövzularla daha dərindən maraqlanmalarını tövsiyə edirdi, çünki özünün də dəfələrlə söylədiyi kimi "bu yolla ictimai fəaliyyətlərə hazırlaşmaq və öz xalqına fayda vermək mümkündür". M. Əzizbəyov sayəsində bir müddət təhsilinə fasilə verən Ş. Rüstəmbəyov ikinci kursa keçə bildi. Peterburqda olarkən M. Əzizbəyov teatrları (ən çox da Aleksandr Dram Teatrını), muzeyləri, kitabxanaları ziyarət edirdi.
İnqilabi fəaliyyətinə başlaması
Məşədi Əzizbəyovun inqilabi fəaliyyətinin başlanğıcı kimi 1896-cı ildə İnşaat Mühəndisləri İnstitutuna daxil olmaq üçün Peterburqa gəldiyi vaxtı saymaq olar. Xüsusilə o vaxtlar o, Peterburq fəhlələrin qeyri-leqal marksist dərnəyinin dərslərinə qatılırdı.
1897-ci ilin mart ayında Peterburq tələbələri kursistka Mariya Vetrovanın Pyotr və Pavel qalasında özünüyandırması səbəbiylə nümayiş təşkil etdilər, həmin xanımın ölümü bir sıra "Vetrova nümayişləri"nin keçirilməsinə səbəb oldu. M. Əzizbəyov müsəlman tələbələri bu aksiyada iştirak etməyə təşviq etdi. Nümayişçilər cənazə duası oxumaq üçün Müqəddəs İsaak kafedralında yığışdılar, amma onlara bunu etməyə qadağa qoyuldu. Bu zaman Əzizbəyov tələbələrə "Keşiş yoxdursa, mülki olanı oxuyarıq" sözləri ilə müraciət etdi. Hər kəsin dilinə düşən bu çağırış tədricən "Əbədi xatirə" dini nəğməsi ilə əvəz olundu və bu oxuma ilə onminlik nümayiş baş kilsəni tərk etdi. Məşədi Əzizbəyov ətrafındakı qafqazlıları qruplaşdıraraq ümumi yürüşün önündə getməyə başladı. Aralarında atlı qorodovoyların da olduğu böyük polis dəstələri tədricən bu kütləni bir neçə yerə böldü; bir çox nəfər həbs olundu. M. Əzizbəyovun özü "Krestı" həbsxanasına düşdü. left|thumb|184x184px|Peterburqda Məşədi Əzizbəyov. XX əsrin əvvəli 1898-ci ildə Peterburqda RSDFP-yə qoşuldu. Alman tarixçi Yorq Baberovski sonradan onu milliyətçi kommunistlərə aid edirdi. Peterburq Texnologiya İnstitutunun tələbəsi ikən M. Əzizbəyov bir sıra inqilabi çıxışlar iştirak etmişdir. Onunla yalnız 1901-ci ildə tanış olan bir məktəb yoldaşının fikrincə, Məşədi Əzizbəyov dəyişmişdir. Ş. Rüstəmbəyovun xatirələrinə görə, nümayişlərin faydaları barədə sualına M. Əzizbəyov təxminən belə cavab verdi:
Həm Peterburq Texnologiya İnstitutuna girməzdən əvvəl, həm də təhsil aldığı müddətdə evə qayıdarkən o, burada aparılan inqilabi işlərə laqeyd qalmadı. Məsələn, 1898-ci ildə anasının xahişi ilə qısa müddətlik Bakıya gələrək o, fəhlə dərnəklərinin fəaliyyətində iştirak edirdi, gizli qəzet və jurnalların nömrələri ilə tanış olurdu və onların seçilmiş məqalələrini qiraət edərək təşviqatı ilə məşğul olurdu. Başqa səfərində Məşədi Əzizbəyov nümayişlərdə və siyasi çıxışlarda iştirak edirdi. Teatr xadimi, aktyor Murad Muradov xatirələrində bəhs edirdi ki, "1902-ci ildə biz sənətkar Ərəblinski ilə repetitsiyadan çıxdıq və gördük ki, indiki AHİŞ ilə üzbəüz küçədə qırmızı bayraqlı nümayiş keçirilir. Onların qabağında Əzizbəyov inqilabi mahnılar oxuyur. Onlar küçənin ortasıyla gedirdilər. Ərəblinski ilə biz onların ardınca getdik. İndiki Baksovetə yaxınlaşdıqda, dərhal atlı kazak peydə oldu və nümayişçilərin üzərinə getdilər". 1902-ci ildə M. Əzizbəyov yenidən tutuldu və Pyotr və Pavel qalasına salındı. thumb|Peterburq müsəlman tələbələr qrupu. M Əzizbəyov ikinci sıradadır (soldan birinci). Soldan sağa üçüncü sırada əyləşənlər: [[Behbud xan Cavanşir|B. Cavanşir (2-ci), X. Məlik-Aslanov (3-cü) və M. Dahadayev (6-cı)]] Bu gənc illərində o, həmçinin marksizm banilərinin əsərlərini öyrənirdi. Şəxsən M. Əzizbəyova məxsus olan bəzi kitabların boş səhifə qıraqlarında onun qeydlərini yazırdı. Onun bioqrafiyasının tədqiqatçısı olan M. Qəziyevin fikrincə, həmin qeydlər onun dərin nəzəri biliklərini və dialektik və tarixi materializm məsələlərini dərk etmə qabiliyyətini sübut edir və həmçinin marksizm müxaliflərinin baxışlarına və konsepsiyalarına tənqidi münasibətinə işarə edir. Həmin kitablar sırasında Karl Marksın beş əsəri (onlar arasında "Siyasi iqtisadiyyatın tənqidinə", "Fəlsəfənin səfaləti", "Lui Bonapartın 18-ci brümeri"), Fridrix Engelsin iki əsəri (onlardan biri "Anti-Dürinq"), Vladimir Leninin "Rusiyada kapitalizmin inkişafı" monoqrafiyası, britaniyalı naturalist Alfred Vollesin "Ecazkar əsr" əsəri və s. yer alır.
Onun başqa bir bioqrafı və onunla şəxsən tanış olan Sultanməcid Əfəndiyev Məşədi Əzizbəyovu marksizmin böyük nəzəriyyəçisi kimi görmürdü, amma qeyd edirdi ki, "qətiyyətlə inanmış bolşevik" olan M. Əzizbəyov iştirak etdiyi hər bir işə "fantastik şövq və temperament" qatırdı. M. Əzizbəyovun özü də inqilabçı demokratların əsərlərinin onun dünyagörüşünün formalaşmasına təsirini xarakterizə edərək, söyləmişdir ki: ''"Səlminaz ilk anamdısa, Çernışevskinin "Nə edim?"i ikincidir". Onların hər ikisi məni böyüdüb yetişdirmişdir"''.
Birinci rus inqilabı zamanı
Rus-yapon müharibəsi səbəbindən Texnologiya İnstitutu 1904-cü ilin sonunda müvəqqəti olaraq bağlandı. M. Əzizbəyov təhsilini yarımçıq qoyaraq Bakıya qayıtdı. Evə qayıtdıqdan sonra "1905-ci ildə mühazirə dinləmək haqqını ödəmədiyi üçün institutdan qovuldu".
Onun gəlişi monarxiyaya qarşı inqilabi çıxışların başlanğıcına təsadüf etdi. Qafqazda ermənilərlə azərbaycanlılar arasında qarşıdurmalar baş verdi. İctimaiyyət və xüsusilə inqilabçılar bu hadisənin sövq edilməsinə və yol verilməsinə görə çar hakimiyyətini günahlandırdı. Bakıda olan M. Əzizbəyov fəal şəkildə millətlərarası qarşıdurmanın qabağını almağa çalışırdı. İfadə protokollarından aydın olur ki, o, bütün günü qızışdırılmış və silahlanmış camaat arasında silahsız dayanaraq öyüd verirdi. Protokolda bunun bir çox insanı xilas etdiyi qeyd olunur, Məşədi Əzizbəyov isə "əsas sakitləşdirən" kimi təsvir olunur.
Y. B. Sarkisbəyovun xatirələrinə görə, yaşadığı rayonda o, bir çox ermənini evində və tanışlarında gizlədərək xilas etdi. Y. B. Sarkisbəyov yazırdı ki, Məşədi Əzizbəyov deyərdi: "nə ermənilər, nə də türklərin baş verənlərdən günahı yoxdur. Günah əhalinin bir hissəsini digərinə qarşı qışqırtan rejimdədir". Onun qəti inamını şahid qismində verdiyi ifadələrdən müşahidə etmək olar. Dindirilmə zamanı o, millətlərarası ziddiyyətlərin bu hadisələrin səbəbi olduğunu fikrini əminliklə rədd edir. Üstəlik, özü kazakların bir qrupu digərinə qarşı necə qışqırtdığını gördüyünü və bir çox tanışlarını ziyarət edərək, heç bir yerdə mümkün toqquşmalardan bəhs olunmadığını söyləmişdir. Məşədi Əzizbəyov deyərdi: "Mən növündən asıllı olmayaraq istənilən milliyyət çəkişmələrin düşməniyəm.
Hümmət Partiyası
Hökumət əleyhinə nümayişlərin keçirildiyi dövrdə o, onlarda fəal iştirak edirdi. Eyni zamanda "Hümmet" sosial-demokratik qrupuna qatıldı və daha sonra onun liderlərindən biri oldu. Jandarm məlumatında deyildiyi kimi, M. Əzizbəyov "bu təşkilatın görkəmli xadimi" idi. Qafqaz canişi dəftərxanasının xüsusi şöbəsinin gizli məlumatına əsasən, onun "Hümmət"dəki fəaliyyəti "əsasən siyasi cinayətkarlara dəstək verməyi ilə nəzərə çarpırdı (zaminə götürür, girov qoyur və s.)".
Polyak tarixçi Tadeuş Svetoxovskinin fikrincə, "Hümmət"in məhz yeni iki üzvü (müəllifin bacarıqlı təşkilatçılar kimi qələmə verdiyi Məşədi Əzizbəyov və Nəriman Nərimanov) təşkilatın tərəfdar sayı artmağa başlayanda onun rəhbərliyini xeyli gücləndirmişdi. Tarixçi həmin görkəmli siyasi xadimləri. Polis raportuna əsasən, "Hümmət"