cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rustavi
Mədəniyyəti
Şəhərdə hal-hazırda 25 orta, 2 orta ixtisas, Gürcüstan Texniki Universitetinin və Tbilisi Dövlət Universitetinin filialları, eləcə də 1994-cü ildə əsası qoyulmuş "Rustavi 2" teleşirkəti fəaliyyət göstərir.
Nasir kəndi (Qoşaçay)
Nasir kəndi - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Qoşaçay şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 1,878 nəfər yaşayır (413 ailə).
Səfərli (Başkeçid)
Səfərli — Gürcüstan Respublikasının Aşağı Kartli mxaresinin Başkeçid rayonunun inzibati-ərazi vahidində kənd.
Coğrafi mövqeyi
Səfərli kəndi rayon mərkəzindən 16 km. cənub-şərqdə, paytaxt Tiflisdən təqribən 80 km. cənub-qərbdə dəniz səviyyəsindən 950-980 metr yüksəklikdə yerləşir. Qonşu kəndləri Məmişli, Hamamlı və Əngirəvan kəndləridir.
Əhalisi
Kənd əhalisinin sayı 738 nəfərdir (2002-ci il siyahıyaalması). Sakinlərin 45,7%-i kişilər, 54,3%-i isə qadınlardır. Əhalinin cinsi tərkibində belə disbalans sosial vəziyyətin çətinliyi və yüksək işsizlik nəticəsində getdikcə dramatik xarakter alan əmək axını ilə əlaqədardır. Sakinlərin 99%-i etnik azərbaycanlılardır.
İqtisadiyyatı
Səfərli kəndinin əsas təsərrüfatçılıq sahəsi heyvandarlıqdır.
R... Rackumar (film, 2013)
R... Rackumar — Ssenaristi və rejissoru Prabhu Deva olan 2013-cü ildə hind dilində çəkilmiş döyüş-romantika filmidir. Viki Racani və Sunil Lullanın prodüserlik etmiş olduğu filmdə baş rollarda Şahid Kapur, Sonakşi Sinha və Sonu Sood çəkilib. Film narkotik baronunun bacısı qızı Çandaya aşiq olandan sonra həyatı dəyişən qaçaq Romeo Rackumardan bəhs edir. O, rəqib narkobaron Şivrac üçün işləməyə başlayır və axırda Şivracın onun istəyinə zidd olaraq Çanda ilə evlənmək istədiyini öyrənir. Rackumar və Şivrac Rackumara aşiq olan Çandanı əldə etmək üçün bir-birləri ilə rəqabətə başlayırlar.
Gürcüləşdirmə
Tarixi
Gürcüstanda gürcüləşdirmə siyasəti planlı şəkildə əsasən sovet quruluşunun bu ölkədə bərqərar olmasından sonra həyata keçirilməyə başlanmışdır. Korenizasiya proqramının tərkib hissəsi kimi 1920-30-cu illərdə bu ölkənin qərb hissəsində məskunlaşmış azsaylı meqrel və svanların çoxsaylı etnik qrup olan kartlilərin dominantlığı altında assimiliyasiya prosesi həyata keçirilmişdir. Digər tərəfdən Acarıstanda müsəlman adət-ənənələrin, adlarının qadağan edilməsi və ya sıxışdırılması nəticəsində bu regiondakı əhali arasında özünü gürcü hesab edən insanların sayı artmışdır.
Borçalı və s. kimi yer adlarının gürcüləşdirilməsi
Gürcüstan azərbaycanlıları Gürcüstan hüdudlarında qalmış öz tarixi torpaqlarında yaşayan xalqdır. 1929-cu ildə Gürcüstanın tərkibindəki Borçalı qəzası ləğv edilərək üç rayona bölünmüşdür: Borçalı, Lüksemburq (daha sonradan Bolnisi), Başkeçid (daha sonrada Dmanisi). Borçalı adı 1949-cu ilədək saxlandıqdan sonra, indiki Marneuli toponimi ilə əvəzlənmişdir. SSRİ-nin dağılmasından sora isə bu rayonların əsasında Kvemo-Kartli quberniyası yaradılmışdır.
1940-1950-ci illərdən etibarən Borçalıdakı yer adlarına tətbiq olunan gürcüləşdirmə siyasətində əsas məqsəd yerli əhalini uzaq tarixi keçmişi ilə birləşdirən bağları qırmaq, sakinlərə bu bölgələrə gəlmə olduqlarını təlqin etmək və milli-etnik kökə malik maddi-mənəvi abidələri dağıtmaq idi.
Araşdırmalar göstərir ki, Gürcüstandakı türk kökənli yer adlarının dəyişdirilməsi prosesi Bolnis (Bolnisi) bölgəsindən başlayıb: Qoçulu-Çapala, Cəfərli-Samtredo, Mığırlı-Vanati, İmirhəsən-Savaneti, Aşağı Qoşakilsə-Kvemo Arkvani, Muğanlı-Farizi, Kolagir-Surtava, Daşlıqullar-Muxrani, Həsənxocalı-Xidisquri, Əsmələr-Mskneti kimi süni əvəzləmələr aparılıb.
İndiki Gürcüstan ərazilərində yığcam yaşayan başqa bir türk topluluğuna qarşı olan gürcüləşdirmə siyasəti isə bugünkü leksikonda Ahıska türkləri adlandırdığımız Ahıska, Adıgün, Aspinza, Axalkələk bölgələrində məskunlaşmış türklərə qarşı olmuşdur.
Siryox - Sirioxi, Qurgəl - Qurgeli, Sür -Sviri, Cunta - Çvinta, Qurutuban - Kurtubani, An - Ani, Sxaltuba - Tekoltibila, Oral - Orali, Minazə - Minadze... (Ahıska rayonu üzrə), Səbuzər - Sabuzara, Beynarə -Benara, Varxan - Varxani, Sakraze - Tsaqradze, Abastuban - Abastumani, Adıgün - Adıqeni, Qorgül - Qorquli, Aral - Arali... (Adıgün rayonu üzrə), Qəmze - Kamza, Aşağı Oşora - Aşoranij, Van - Vani, Qoyundərə - Koiundara, Varxan - Varxani... (Aspinza rayonu üzrə), Azmana - Dzmana, Miraşxana - Miraşxani, Dabana - Dabania, Damğalı -Damkali. (Axalgələk rayonu üzrə), Saramo - Saqamo (Boqdanovka rayonu üzrə). Zviad Qamsaxurdiyanın hakimiyyəti dövründə 32 kənd, çay və dağın Azərbaycan adları gürcü adları ilə əvəz edilmişdir. Z. Qamsaxurdiyadan sonra hakimiyyəti ələ alan Eduard Şevarnadzenin dövründə də azərbaycanlı əhaliyə qarşı münasibət birmənalı olmamış, əvvəlki səviyyədə olmasa da, borçalılara qarşı ayrı-seckilik siyasəti davam etmişdir.
Qahab körpüsü
Qahab körpüsü — Babək rayonunun Qahab kəndi ərazisində, Qahabçayın üzərində körpü.
Ümumi məlumat
Uzunluğu 20 paqonometrdir. Sel daşqınları zamanı nəqliyyat vasitələrinin hərəkəti dayandığı, Qahab kəndi ilə rayon mərkəzi və Naxçıvan şəhəri arasında əlaqə kəsildiyi üçün körpü 2005-ci ildə tikilib istifadəyə verilmişdir.
Səid Ədilov
Səid Həsən oğlu Ədilov (5 noyabr 1994; Bərdə rayonu, Azərbaycan — 2 oktyabr 2020; Tap Qaraqoyunlu, Goranboy rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Səid Ədilov 5 noyabr 1994-cü ildə Bərdə rayonunda anadan olmuşdur.
Hərbi xidməti
Səid Ədilov 21 sentyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin sıralarında könüllü olaraq təlimlərə çağırılmışdır.
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Səid Ədilov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsində iştirak etmişdir. Suqovuşanın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə vuruşmuşdur. Səid Ədilov 2 oktyabr 2020-ci ildə Suqovuşan döyüşləri gedişatında Goranboy rayonunun Tap Qaraqoyunlu kəndi istiqamətində döyüş tapşırığının yerinə yetirilməsi zamanı həlak olmuşdur. Bərdə Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunmuşdur.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Səid Ədilov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad olunması zamanı döyüş tapşırıqlarını uğurla yerinə yetirdiyinə, düşmənin əsas qruplaşmalarının məhv edilməsi ilə qoşunların döyüş qabiliyyətinin qorunub saxlanılmasında fərqləndiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Səid Ədilov ölümündən sonra "Cəsur döyüşçü" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Suqovuşan qəsəbəsinin işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Səid Ədilov ölümündən sonra "Suqovuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
İstinadlar
<references group="" responsive="1">
Dağıstan
250px|right|Sulak canyon
Dağıstan Respublikası (,, , , , , , , , , , Республикей Догъисту}}, , ) — Rusiya Federasiyasının subyekti.
Tarixi
thumbnail|right Dağıstandakı ilk insan izləri aşağı paleolit dövrünə aiddir: Olduvay (2,5–1 milyon il əvvəl    ), Aşel dövrü (150–80 min il əvvələ). Orta Paleolit (Mustie) dövrünə (80–35 min il əvvəlinə) aid tapıntılar ərazinin bütün fiziki-coğrafi bölgələrində mövcuddur. Buzlaqların hərəkət etməyə başladığı Üst Paleolit dövründə insanlar artıq dağlardan düzənliklərə enmişdir. Gedjuk bölgəsində tapılan mamont omba sümüyü buna sübutdur. Aşel dövründə bütün insanlar kimi burada yaşayan əhali də od qalamağı və toplu ovu öyrənmişdir. Mustie dövründə isə ox və kaman ortaya çıxmışdır. Mezolit dövründə (10–9 min il əvvəl) iqlim dəyişmiş, Kaspi dənizinin səviyyəsi alçalmış və Qafqazda buzlar əriməyə başlamışdır. Əhali get-gedə Kaspi (Xəzər) dənizinə tərəf irəliləmiş və yeni yerlərdə məskənləşmişdir. Mekegi və Rugudja kəndləri yaxınlığında yerləşən qaya sənəti tapıntıları da onlara ithaf edilir.
Əkinçilik və heyvandarlığa keçid Neolit dövründə başlamışdır (8–7 min il əvvəl). Çox kəndindəki qayadan düzəldilmiş ev Neolit dövründən qalmadır. Dulusçuluq, toxuma, daşların cilalanması və deşilməsi bu dövrün ən böyük uğurlarındandır. Aeneolitik dövrdə (e.ə 5–4 min) əhəmiyyətli mədəni kəşflər olmuşdur. Dövrün standart evi Girçin kəndində olduğu kimi dairəvi bir plana sahib idi. Həmin yerdə iki məzar da tapılmışdır. Əkinçilik və heyvandarlığın inkişafı qədim Dağıstanın ən əhəmiyyətli hadisələrindəndir. Bu sayədə iqtisadiyyat inkişaf etmiş və əhali artımı ilə yanaşı ərazi də genişlənmişdir. Müvəqqəti və mövsümi yerləşmələr də ortaya çıxmışdır.
Bürünc dövrünün başlaması ilə birlikdə (e.ə 4–2 min) dağlıq Dağıstanda terraslama üsulu ilə əkin mükəmməlləşdirilmişdir. Neolit İnqilabın nəticəsi olaraq (Dağıstan daxil olmaqla) Şərqi Qafqaz, dünyanın yemək növlərinə 50-dən çox buğda, arpa, kətan, paxla və saysız ərik, toxum və s. məhsulları qatmışdır. Bürünc dövrü dəmir istehsalına gətirib çıxarmışdır. Bu isə iqtisadiyyat, mədəniyyət, insan mentalitetində inqilabi dəyişikliklər yaratmış və nəhayət hərbi demokratiyanın və ardından da " dövlətin" meydana gəlməsinə səbəb olmuşdur. Tarixçi Heredota görə Skiflər Şimali Qafqazda yaşayıblar. Mənbələrdə E.ə VII ərdə Asiyadan gələn Skiflərin Şimali Qafqazın yerli xalqı olan Kimmerləri cənuba sıxışdırdıqlarına, onların da Anadoluya keçərək Hetti (Xetti) dövlətini qurduqlarına dair məlumat da vardır. İrandan gələn köç dalğaları (Sabatinlər, Beloziorlar, Skif qəbilələri) Dağıstan ərazisindən keçmiş və Transqafqaz yolu ilə Kiçik Asiyaya yayılmışdır.
E.ə IV əsrdən bizim eranın IV əsrinə qədər keçən dövrdə Şərqi Qafqazdakı ən əlamətdar hadisə, Qafqaz Albaniyasının qurulması və böyüməsidir. Eramızın 226-cı ilində Sasanilər İranda iqtidarı ələ keçirib, Qafqazı təsirləri altına almaq üçün romalılarla döyüşməyə başladılar. Böyük Miqrasiya və müxtəlif qəbilələrin (Savir, Avar, Barsil , Hun və s.) Dağıstanın Kaspi (Xəzər) sahilindəki bölgələri zəbt etməsi səbəbiylə Qafqazdakı vəziyyət daha da qarışmışdır. Bu qəbilələr, Transqafqaz və Kiçik Asiya üçün təhlükə meydana gətirirdi. Bu şərtlərdə təhlükəsizlik təmin etmək üçün Sasani idarəçiləri şimal sərhədlərində bəndlər tikmişdilər. Bunlar bu gün Dərbəntdən görülən bəndlərdi.
Bizim eranın V–VI əsrlərindən etibarən Lakz, Tabasaran, Qumıq, Zərikgəran, Qaytaq, Sərir, Dərbənd və Masqut krallıqları yaranmağa başlamışdır. VII əsrdə isə Dağıstanın ərazisi Avropanın cənubunda yaranmış dövlətin — Xəzər xaqanlığının sərhədləri daxilində qalmışdır. Buna görə də təqribən 740-cı illərdə, VIII əsrdən etibarən Dağıstan ərazisi Ərəb-Xəzər müharibələri üçün döyüş meydanına çevrilmişdi. Nəticədə Jarra, Maslama və Mərvanın liderlik etdiyi ərəb birlikləri Dağıstanın daxili kəndlərinə qədər gəlməyi bacarmışdır. Bu müharibələr ərazidəki kəndlərin dağılmasına, kənd təssərrüfatının isə yararsız hala salınmasına səbəb olmuşdur. Ərəb-Xəzər müharibələri bitdikdən sonra isə Dağıstan ərəblərin hakimiyyəti altında qalmışdır. Bunun nəticəsində ərazidə İslam dini yayılmağa başlamış və bu XV əsrə qədər davam etmişdir. Yalnız IX əsrdə Dağıstan ərəb işğalından qurtulur və 965-ci ildə isə Xəzər xaqanlığı parçalanır. X əsrdə artıq Dərbəndin tərkibində erkən feodal dövlətlər fəaliyyət göstərməyə başlayır. Bunlar Dərbənd (Bab-əl-əbvab), Lakz (cn. Dağıstan), Tabasaran, Sarir, Qumuq və başqaları idi. XI əsrdə Polova-Qıpçaq qəbilələri Prekaspiy ərazisinə köçrülür. Bu köçrülmə bugünkü Qumuq xalqının formalaşmasında böyük rol oynamışdır.
Hökuməti
Dağıstanın hökuməti üç əsas dövlət hökumətinə bölünür: Dağıstan Respublikası Dövlət Başçılığı, Dağıstan Respublikası Baş Nazirliyi və Dağıstan Respublikası Milli Məclisi. Bununla belə, Dağıstan Respublikasında digər Nazirliklər də mövcuddur.
Əhalisi
Ərazisində 32 xalq yaşayır. O cümlədən Dərbənd şəhərində 100 000 nəfərdən artıq azərbaycanlı yaşayır. Toplam Türk xalqların əhalisi isə 21% dən çoxdur. Rusların ümumi əhaliyə nisbəti 4%-ə düşmüşdür. Bu azalmaya qarşılıq əhali artım sürətinin sürməsindəki ən əhəmiyyətli səbəb, 1990-cı illərin başından bəri köhnə Sovet ərazilərindəki digər respublikalara vaxtilə əksəriyyəti iqtisadi səbəblərdən köçmüş olan dağıstanlıların yenidən öz ölkələrinə geri dönmələridir. Müxtəlif tarixi hadisələr səbəbiylə, minlərlə dağıstanlı Yaxın Şərq ölkələrinə (Türkiyə, Suriya, İordaniya, İraq, Misir, Səudiyyə Ərəbistanı) köçmüşdür. Amerika, Avropa və digər bəzi ölkələrdə də Dağıstan diasporu vardır. Dağıstan türkdilli və Qafqazdilli xalqların ana vətəni hesab olunur.
İqtisadiyyatı
Dağıstan sənaye-aqrar ölkəsidir. Təsərrüfat komplekslərində yeyinti, yüngül və maşınqayırma sənaye sahələri aparıcı rol oynayır. Ümumi sənaye məhsulunda bu sahələrin xüsusi çəkisi 83% təşkil edir. Dağıstan ərazisində müxtəlif faydalı qazıntı yataqları, neft-qaz ehtiyatları İzberbaşda, Terek-Kumekda aşkar edilmişdir. Özünün neft emalı zavodu olmadığından çıxardığı nefti Qroznı zavoduna verir. Respublikada 0.5 mln ton neft və 800 mln m³ qaz hasil edilmişdir. Coşqun dağ çayları hidroenerji ehtiyatları ilə zəngindir. Ümumi hidroenerji ehtiyatları 4.5 mln kv.s hesab olunur. Şimali Qafqazın ümumi ehtiyatlarının 40% təşkil edir. Karanoysu, Sulan və b. çaylar üzərində Qeribil, Çiryurd və Çirkay su elektrik stansiyaları tikilib. İldə 4.7 milyard kvt saat elektrik enerjisi istehsal olunur. Dağıstan geotermal sulardan da istifadə edir. Maşınqayırma və metal emalı zavodları gəmi müəssisələri, müxtəlif cihazlar, neft avadanlıqları istehsal olunur. Dağıstanın Oqni şəhəri yaxınlığında kvars qumları və elə oradaca təbii qazın olması güclü pəncərə şüşəsi istehsalını təşkil etməyə imkan vermişdir. Burada həmçinin konserv bankaları istehsal olunur. Dağistanin təsərrüfat həyatında Xəzər dənizi müstəsna rol oynayır. Dənizdən qiymətli ağ balıq və başqa növləri ovlanır. Mahaçqala və Dərbəndə balıq emalı müəssisələri yerləşir. Mahaçqala iri limanlardan biridir. Respublika güclü meyvə-tərəvəz konserv və şərab sənaye istehsalına malikdir. Dağıstanda sənətkarlıq da güclü inkişaf etmişdir. (Qubaçi kəndi məşhurdur) Respuiblikanın təbii şəraitinin müxtəlifliyi kənd təsərrüfatının inkişafına əlverişli şərait yaradır. Dağ rayonlarında qoyunçuluq güclü inkişaf etdirilmişdir. Yerli qış və yaya otlaqlarından istifadə olunur. Dağlıq rayonlarda torpaqların azlıq təşkil etməsi əhalinin bir qismini düzənliklərə köçürülməsinə səbəb olmuşdur. Əkinçilik Dağıstanın xüsusilə düzənlik hissəsində başlıca rol oynayır. Burada əkinçilik əsasən suvarmaya əsaslanır. Sulak və Terek çaylarının aşağı axarlarında suvarma sistemləri yaradılıb. Ən geniş üzümlüklər Dərbənd və Kizaloy rayonlarındadır.
Respublikanın ən iri sənaye mərkəzi onun paytaxtı olan Mahaçqaladır. Şəhərin 340 min nəfər əhalisi vardır. Maşınqayırma yüngün və yeyinti sənayesi inkişaf etmişdir. İri nəqliyyat mərkəzidir. İkinci böyük şəhər Dərbənddir. Əhalisi 82 min nəfərdir. İri şərabçılıq mərkəzidir.
Kon-Tiki (film, 2012)
Kon-Tiki- 2012-ci il Norveç istehsalı tarixi dram janrında bir film. Film Tur Heyerdalın 1947-ci il "Kon-Tiki" adlı qayıq ilə səyahətinə həsr edilib. Film, əsasən, Malta adasında çəkilib. Tur Heyerdal rolunu Pol Sver Valheym Hagen ifa edir.
Film 16.6 milyon xərc ilə Norveçin həmin döbrə qədər ən bahalı filmi olmuş və həmçinin həmin il ölkədə baxış göstəriciləri ilə rekorda imza atmışdır. Film 85-ci Xarici dildə Ən Yaxşı Film Akademya Mükafatına namizəd seçilmişdir. Bundan başqa film 70-ci Qızıl qlobus mükafatının Xarici Dildə Ən Yaxşı Film namizədi olmuşdur. Film Norveç kino tarixində Oskar və Qızıl Qlobus mükafatına namizəd seçilmiş ilk film olmuşdur. left|thumb|200px|Filmdən səhnə
Üzüklərin hökmdarı
Üzüklərin hökmdarı — ingilis yazıçısı Con Ronald Ruel Tolkienin məşhur epik fentezi romanı. Əsər, əsasən, 1937-1949-cu illərdə, İkinci Dünya müharibəsi dövründə yazılmışdır. Əvvəlcə bir cildlik əsər olmalı idisə, sonradan üç hissəyə bölünərək dərc olunmuşdur: "Üzük qardaşlığı", "İki qala" və "Kralın qayıdışı". Romanın məşhurluğu incəsənəti və çoxlu pərəstişkarlar cəmiyyətlərinin yaranmasına ilham olmuş, dünya mədəniyyətində dərin iz buraxmışdır.
Yaranma tarixi
"Üzüklərin hökmdarı" XX əsrin ən məşhur və tanınmış əsərlərindən hesab olunur. O, ən azı dünyanın 38 müxtəlif dilinə tərcümə edilib. Bu kitab fantaziya janrı ədəbiyyatına, stolüstü və kompüter oyunlarına, bütövlükdə dünya mədəniyyətinə böyük təsir göstərmişdir. İlk olaraq, Tolkien "Hobbit"-in davamını yazmağı planlaşdırmırdı ("Üzüklərin hökmdarı" romanı faktiki olaraq həmin əsərin davamıdır). Bununla belə, 1937-ci ildə, müəllifin "Hobbit" əsərini çap etdirdiyi nəşriyyat evinin sahibi Stenli Anvinom ilə nahar vaxtı ona baxılmaq üçün digər əsərləri də təqdim etməsi təklif edildi. "Silmarillion" haqqında fikirlər müsbət olsa da, nəşriyyat onu çap etməkdən boyun qaçırır. Fikirlərin müsbət olmasından ruhlanan Tolkien bir ay sonra nəşriyyatçıya yazdığı məktubda artıq yeni kitabının ilk fəsli barədə məlumat verir. Tolkienin məqsədi ingilis eposu yaratmaq idi. Oksford universitetinin filoloqu olmaqla yanaşı, o, orta əsrlər Şimali Avropasının "Herver haqqında saqa", "Volsunqlar haqqında saqa" kimi miflərilə, eyni zamanda, digər qədim ingilis, şotland və orta əsr ingilisdilli mətnlərlə yaxında tanış idi. Tolkieni bu əsəri yazmağa digər mənbələr də, məsələn, Kral Artur haqqında olan əfsanələr də ilhamlandırmışdır. O hesab edirdi ki, anqlosakslarda Kral Artur kimi genişmiqyaslı bir epos yoxdur. Tolkien Oksford universitetində olan ədəbi-müzakirələr qrupunun üzvlərinin biri, Klayv Lusinin, əgər ingilis eposu yoxdursa, deməli olnu özümüz yaratmalıyıq, fikrilə razılaşır. Bu müzakirələrlə paralel olaraq, 1937-ci ilin dekabr ayından etibarən Tolkien "yeni Hobbit" üzərində işləməyə başlayır. Bir neçə uğursuz cəhdlərdən sonra, hekayənin yazılmasında dönüş baş verir, belə ki, yazı adi "Hobbit"-in davamından daha çox nəşr olunmamış "Silmarillion"-un davamına çevrilir. İlk fəslin fikirləri dərhal hazır şəkildə meydana gəldi, lakin, Bilbonun yox olması səbəbləri, "Tək Üzüyün" vacibliyi haqqında ideyalar və romanın adı yalnız 1938-ci ilin baharına yaxın aydınlaşmağa başlayır. Əvvəlcə, Bilbo haqqında növbəti bir nağıl yazmağı düşünür, hansındakı, baş qəhrəman bütün xəzinəsinin xərcləyib qurtardıqdan sonra yeni macəralara doğru yola düşür. Lakin, üzük və onun gücünü nəzərə alaraq, müəllif, bunun əvəzində, elə üzük haqqında yazmaq qərarına gəlir. İlkin olaraq, əsərin baş qəhrəmanı elə Bilbo nəzərdə tutulmuşdu, bununla belə, müəllif hesab edir ki, hekayə belə şən və gülməli bir personaj üçün kifayət qədər ciddidir. Tolkien, səyahətə Bilbonun oğlunu göndərmək kimi variantlara da müraciət edir, lakin sual yaranır: bəs, onun arvadı hanı? Bilbo, belə təhlükəli səyahətə oğlunu necə göndərə bilərdi? Nəticə olaraq, Tolkien qədim yunan əfsanələrinin ənənələrini davam etmək qərarına gəlir. Belə ki, sehrli gücləri olan artefaktı baş qəhrəmanın bacısı və ya qardaşı oğlu alır. Beləcə hobbit Frodo meydana çıxdı.
Əsərin yazılması Tolkienin perfeksionizmi ucbatından çox asta gedirdi. Onun bədii işi tez-tez akademik vəzifələri ucbatından yarıda qalırdı, xüsusilə, o, tələbələrindən də imtahan götürməli idi. Hətta onun "Hobbit" əsərinin ilk cümləsi - "Biri var idi, biri yox idi, yerdəki oyuğunda balaca bir hobbit var idi" - tələbələrinin biri tərəfindən təmiza imtahan vərəqinin üzərində yazılmışdı. 1943-cü ilin böyük bir hissəsini Tolkien demək olar ki, əsər üzərində heç işləmədən keçirdi, ancaq, növbəti ildən etibarən işini davam etdirməyə başladı. Romandan olan hissələri və fəsilləri o, Afrikada ingilis hərbi-hava qüvvələrində xidmət edən oğlu Kristoferə və Klayv Lusiyə göndərirdi. 1948-də hekayə tamamlanmışdı, lakin 1949-cu ilə qədər "Üzüklərin hökmdarının" əvvəlki hissələri üzərində düzəlişlər həyata keçirildi.
ABŞ uğuru.
1960-cı illərin əvvəlində, Ace books nəşriyyat evinin fantastika şöbəsinin redaktoru Donald Volxeym aşkar edir ki, əsər ABŞ-də müəllif hüquqları ilə qorunmur. Beləliklə, əsər Amerikada da çap olunaraq satışa çıxarılır. Lakin bu zaman müəllifdən heç bir icazə alınmır və ona bu və ya digər şəkildə hər hansı bir qonorarın da verilməsi nəzərdə tutulmur. Bu hadisə, Tolkien oxucularını hiddətləndirir və şikayətlərdən sonra nəşriyyat evi kitabları satışdan yığışdırmağa məcbur olur, eyni zamanda müəllifə də müəyyən məbləğ təklif edir. Təbii ki, bu məbləğ istənilən nominal məbləğdən çox-çox aşağı idi.
Bundan sonra Tolkienin öz icazəsilə digər bir nəşriyyat evi kitabı hazırlayaraq satışa buraxır. Heç kimin gözləməsinə baxmayaraq, satışdan böyük kommersiya uğuru əldə edirlər. Buna səbəblərdən biri də nəşrin formatını göstərirlər. Belə ki, kitab yumşaq üzlükdə idi və qiyməti də kifayət qədər ucuz idi. Bunun sayəsində kitab gənclər auditoriyasına çıxış qazana bilir. Digər səbəbləri də qeyd etmək lazımdır. 60-cı illərin azadlıq və sülh, xippi ideyalarilə böyüyən gəncləri Tolkien simasında özlərinə həmfikir tapırlar. Nəticə olaraq, ilin sonlarına yaxın kitab əsl partlayış yaradır. Bununla belə, müəllif öz yaratmış olduğu "kult" ilə çox da məmnun olmadığını deyir. Eyni zamanda etiraf edir ki, bu onu yeni əsərlərə həvəsləndirir. O hətta öz nömrəsini belə dəyişməli olmuşdu. Çünki, fanatları onu öz zəngləri ilə bezdirmişdi.
Digər dillərə tərcümələr
Tolkien özü filoloq olduğundan tərcümələrin keyfiyyətini də elə özü yoxlayırdı. Əsər rus dilinə ilk dəfə 1976-cı ildə tərcümə olunub. Hal-hazırda rus dilinə əsərin 7 müxtəlif tərcüməsi olunmuşdur. Bu dillərdən biri də Azərbaycan dili olmuşdur. Onlardan ən yaxşısı Muravyovun tərcüməsi hesab olunur. Kritiklər qeyd edir ki, Muravyovun dili axıcı və obrazlıdır, baxmayaraq ki, öz vulqarlığı ilə seçilir.
Məzmun
Roman müharibədən sonrakı kağız qıtlığına görə nəşr üçün üç hissəyə parçalandırmışdır. Əvvəlki adını "Üzük uğrunda müharibə" nəşriyyatçılar rədd etdilər. Cildlər 1954-cü il iyulun 21-də, noyabrın 11-də və 1955-ci il oktyabrın 20-də çap edilmişdir. Mövzusunun şəraitləri hadisələr gedən kimi izah edilirlər. "Üzüklərin hökmdarın" fantastik kainatda (Orta dünya) insanlar, hobbitlər, elflər, cırtdanlar və orklar yaşayırlar. Roman elflər vasitasilə düzəldirilmiş Hakimiyyət üzüklərini fokusa yığır. Elflər və zülmət ağası Sauron arasında baş vermiş müharibədən sonra insanlar doqquz, elflər üç, cırtdanlar isə yeddi Hakimiyyət üzüyü aldılar. Sonuncu üzüyü isə Sauron bütün bu tayfalara başçılıq etmək üçün özünə düzəltdi.
Lubanq arxipelaqı
Babuyan arxipelaqı — Cənubi Çin dənizində yerləşən, Filippinə məxsus olan arxipelaq. Arxipelaqın sahəsi 245,4 km², əhalisi 32 826 nəf. (2010) təşkil edir.
Coğrafiya
Mindoro adasından 52 km şimal-qərbdə yerləşir. Arxipelaq şimal-qərbdən cənub-şərqə doğru uzanır:
Lubanq arxipelaqına yuxarında adı çəkilən adalardan başqa (Mandaui, Talinas və s.) kiçik adalar, riflər və su altı qayalıqlar daxildir.
İnzibati bölgü
Lubanq Qərbi Mindoro vilayətinə daxildir və 2 rayona bölünür:
D'Antrkasto boğazı
D'Antrkasto boğazı — Tasmaniya adasının cənub-şərqində, Bruni adası ilə Tasmaniya adaları arasında yerləşir. Bruni adası kimi boğazda fransız dənizçi Jozef Antuan de Bryuni D'Antrkastonun şərəfinə adlandırılmışdır.
Tarixi
Holladiyalı səyyah Abel Tasman özünün 1642-ci ildə həyata keçirdiyi ekspedisiyası zamanı boğaza daxil olsa da onu körfəz zənn etmişdir. Boğaz 1792-cı ildə fransız dənizçi Jozef Antuan de Bryuni D'Antrkasto tərəfindən daha ətraflı araşdırılır.
Coğrafiyası
thumb|left|230px|Boğazın yerləşdiyi ərazi thumb|right|250px|Boğazda fəaliyyət göstərən bərə thumb|right|250px|Boğazın cənub hissəsində Partric adası Boğazın şimalında Deruent və Storm çaylarının töküldüyü yerdə estuari əmələ gətirir. Cənub qurtaracağında Xuyon çayının estuarisi vardır və buradan isə Tasman dənizinə çıxır. Boğazın uzunluğu 55 km təşkil edir.
D'Antrkasto boğazında bir çox adalar vardır: Partridj, Hyuon, Satellayt, Grin, Skeyk və s.
Hyuon çayının estuarisində bir sıra yaşayış məntəqələri vardır. Bunlara misal kimi Snaq, Marqret,Ketterinq, Vudbridj, Midlton və Qordon məntəqələrini göstərmək olar. Yaşayış məntəqələrinin böyük qisni magistral yolun üzərində yerləşir link=|30px və sahil xətti boyunca uzanır. Ketterinqdən Bruni adasının şimalına bərə fəaliyyət göstərir. . Qordonda boğazın sahilində D'Antrkastonun şərəfinə 1938-ci ilin fevralında manument açılmışdır.
Boğazın şərq hissəsində Bruni adası sahillərində Alonna və Lunavanna qəsəbələri vardır.
Hyuon estuarisinin qərb sahillərində Dover (Port Esperans buxtasında) və Sautport qəsəbələri yerləşir. Dover və Sautport arasında avtomobil yolu keçir.link=|30px Bu yolun davamı olaraq Huyonvill və Hobarta qədər uzanır.
Balıq ovu
Boğaz balıqçılar üçün məşhur balıq ovu yeri kimi tanınır. Onun sularında Treska, Atlantik qızılbalığı, Farel, Çapaq, Şuka, Okun, bundan başqa Kefallar kimi balıqların bir sıra növlərinə rast gəlinir. Bəzən boğaz sularına Avstraliya kunya akulası daxil olur. Üstəlik burada Kalmarlara da rast gəlinir. .
Albert Qor
Albert Qor — 1992–2000-ci illərdə ABŞ-nin vitse-prezidenti olmuşdur. 1969–1971-ci illərdə ABŞ-nin Silahlı Qüvvələrində hərbi xidmətdə olmuş, Harvard Universitetinin arxitektura bakalavrı, Vanderbilt Universitetini isə hüquq diplomu ilə bitirmişdir.
Ram və Lila (film, 2013)
“Güllə səsləri altında rəqs: Ram və Lila”, yaxud da daha çox tanınan adı ilə “Ram və Lila” (hind dilində गोलियों की रासलीला रामलीला Romanizasiya: Goliyon ki Raasleela Ram-Leela, hərfi tərcümə: «Güllələrin rəqsi: Ram və Lila») Sanjay Leela Bhansalinin rejissorluğu altında çəkilmiş olan 2013-cü il istehsalı olan Hindistanın melodram janrında olan filmidir. Sanjay Leela Bhansali həm də filmin orijinal saundtrekini bəstələyib. Film Bhansali Productions və Eros International studiyalarında Bhansalinin özünün və Kishore Lullanın prodüserliyi ilə çəkilmişdir. Baş rollarda Deepika Padukone və Ranveer Singh iştirak ediblər. Filmdə həmçinin Supriya Pathak, Richa Chadda, Sharad Kelkar, Gulshan Devaya, Barkha Bişt Sengupta və Abhimani Singh iştirak etmişdirlər. Priyanka Chopra “Ram Chache Leela” mahnısı üçün xüsusi rəqs nömrəsində çıxış etmişdir.
Süjet xətti
Hindistanın Qucarat ştatında iki nəsil arasında 5 əsrlik qan düşmənçiliyi davam edir. Son illər onların arasındakı ədavət pik nöqtəyə çatıb. Tərəflər artıq silahlara əl ataraq, açıq müharibəyə başlayıblar. Hər iki tərəf əhəmiyyətli dərəcədə itki verib. Baş qəhrəman - gənc və gözəl Lila “Saner” klanının təhlükəli və nüfuzlu qadın başçısının qızıdır. O qızına layiqli ər axtardığı bir vaxtda, Lila şənliklərin birində Ram adlı oğlanla tanış olur. Aralarında dərhal qarşılıqlı sevgi hissləri oyanır. Lakin sonradan Lila qəlbinin sahibi olmuş gəncin düşmən “Racari” klanına məxsus olduğunu öyrənir. Anasının heç bir halda onların izdivacına razılıq verməyəcəyinə əmindir. İndi o hansının - məhəbbətin yoxsa ailəyə sədaqətin daha üstün olduğuna özü qərar verməlidir...
Əlzin
Əlzin - İranın Zəncan ostanının Tarım şəhristanının Çəvərzəq bəxşinin Dəstgirdə qəsəbəsinin ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2016-cı ilin məlumatına görə kənddə 398 nəfər yaşayır (124 ailə).
Sadəddin Məmmədov (gizir)
Sadəddin Məmmədov - - Azərbaycanlı şəhid.
Həyatı
Məmmədov Sadəddin Zirəddin oğlu 20 dekabr 1965-ci ildə Tovuz rayonunda anadan olmuşdur. Tovuz rayon Puşkin adına orta məktəbi bitirdikdən sonra 1983-1985-ci illərdə Almaniyada hərbi xidmətdə olmuş, Gürcüstanın Rustavi şəhərində islah əmək koloniyasında gizir işləmişdir. O, 1988-ci ildə ailə qurmuş, 2 qız övladları dünyaya gəlmişdir.
Hərbi xidmət
Sadəddin Məmmədov 1991-ci ildə Gəncə şəhərinə qayıtmış, 703 saylı hərbi hissənin tərkibində gizir kimi hərbi fəaliyyətini davam etdirmişdir. O, Gəncə batalyonunda könüllü olaraq cəbhəyə yollanmış, Ağdərə istiqamətində vuruşmuş, tez bir zamanda döyüş bacarığı ilə şəxsi heyət arasında böyük hörmət qazanmışdır. Məmmədov Sadəddin Zirəddin oğlu 20 iyul 1992-ci ildə Ağdərinin Madarkert kəndində həlak olmuş, 21 iyul 1992-ci ildə Tovuzun Tatdar qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur. Şəhidin ruhuna hörmət əlaməti olaraq Tovuz şəhərindəki küçələrdən biri Sadəddin Məmmədovun adını daşıyır.
Stronsium sulfat
Fiziki xassələri
Rombik sistemin rəngsiz kristalları (α-modifikasiya, 1157 ° C-ə qədər mövcuddur). Yüksək temperaturda, altıbucaqlı β-modifikasiyaya çevrilir.
Alınması
Natrium sulfatın stronsium hidroksidlə reaksiyası zamanı alınır:
Kimyəvi xassələri
Suda az həll olunur (0 ° C-də 100 ml suya 0,0113 qram). Xlor ionlarının iştirakı ilə həl olunması artır. 1580 ° C-dən yuxarı temperaturda parçalanır. Yalnız yüksək təzyiqlərdə əriyir, 6MPa-da ərimə nöqtəsi 1606 ° C-dir.
Stronsium sulfatın sulfat turşusu ilə reaksiya zamanı stronsium hidrosulfid alınır
Stronsium sulfatın, natrium karbonat ilə reaksiya zamanı stronsium karbonat və natrium sulfat alınır.
Tətbiqi
Stronsium sulfat rezin və boyalar üçün doldurucu kimi istifadə olunur. Quyu qazma üçün istifadə olunan ağır mayelərin tərkibinə daxil olur.
Alapalazoğlu
Həyatı
Əsl adı Molla Rzadır. Bəzi sənədlərdə adı Molla Qulaməli kimi keçir. Alapalazoğlu kimi məşhur idi. Ərdəbil şəhərində anadan olmuşdu.
Ala Palaz oğlu uzun illər Nasirəddin şah Qacarın saray müğənnisi olmuş, sonralar isə Qarabağa gəlib Şuşa şəhərində mərsiyəxanlıq etmişdir. O, hərdənbir toy məclislərində də çıxış edərdi.
Cabbar Qaryağdı oğlunun ilk müəllimlərindən biri də Alapalazoğlu olmuşdur. Alapalazoğlu keçən əsrin axırlarında Bakıya köçmüş və Bibiheybət məscidində minacat verməklə məşğul olmuşdur. Deyilənə görə, Alapalazoğlunun elə qüdrətli və zil səsi var imiş ki, o, minacat verəndə bütün Bakı onun səsini eşidərmiş.
2312 (roman)
Məzmun
Romanda hadisələr 2312-ci ildə baş verir. Terminator Merkuri planetində dəmiryolları üzərində hərəkət edən (planetin yaşanıla bilən bölgəsində sabit qalması üçün) müasir kosmik şəhərdir. Rəssam və keçmiş asteroid terrariumu dizayneri Svan Er Hon Terminator şəhərinin tanınmış sakinlərindən, ögey nənəsi Aleksin ölümünün yasını tutur. Dəfn mərasimindən sonra ailə üzvləri və Aleksin yaxın dostları (onların arasında Svanın bəyənmədiyi Titan peykinin sakini Fits Uahram da var) arasında görüş baş tutur. Görüşdən sonra Svan Yupiterin İo peykində yaşayan, ən yaxşı kub və kvant kompüteri dizaynerlərindən biri, Aleksin yaxın dostlarından biri olmuş Vanqı ziyarət etməyə qərar verir. Svan Vanqı İoda ziyarət edərkən qəfildən uğursuzluqla nəticələnən bir hücum baş verir. Qısa müddət sonra isə naməlum şəxs və ya şəxslər tərəfindən Terminator şəhərinin meteorit hücumu təşkil edilir. Nəticədə, Terminator şəhəri hərəkət etməyi dayandırır və Günəşin yandırıcı şüaları altında məhv olur. Svan səyahət etdiyi müddətcə Aleksin ölümü və şəhərinin məhvi haqqında daha çox şey öyrənir. Uahram və Cenette ilə birlikdə Svan Günəş sistemində bənzər hadisələrin arxasınca düşür.
Müfəttiş Cenette nəhayət Terminator şəhərini məhv edən süni meteoritin necə yaradıldığını kəşf edir: əvvəlcə kiçicik parçalar şəklində olan meteorit bunun sayəsində planetin müdafiə sistemi tərəfindən aşkarlanmır, daha sonra atmosferin üstündə birləşir. Hücumun mürəkkəbliyi aktın kvant kompüterləri tərəfindən təşkil olunduğu barədə düşünmələrinə vadar edir.
Hadisələr davam edərkən Svan və Uahram Yerdə məhv olmuş minlərlə canlı növünün bərpası ilə də məşğul olurlar.
Elm və texnologiya
Romandakı qurmaya görə Merkuri, Mars və Venera planetləri, eləcə də, Yupiter və Saturnun bir çox peykləri insanlar tərəfindən məskunlaşılıb. İnsanlar asteroidləri dəlib terrarium halına salırlar: bu terrariumlarda dünyada mövcud olan biom və ya biom kombinasiyaları yaradılır, Yerdə nəsli kəsilmiş heyvan növləri yaşayır. Bəzi terrariumlar heyvan ferması və ya qoruq funksiyası daşıyır. İnsanlar bu asteroidlərə itələyicilər qoşub Günəş sistemi boyunca nəqliyyat vasitəsi kimi istifadə edirlər. Lakin bəzən terraiumlarda proqramlaşdırma səhvi ucbatından işlər tamamlanmır və terraium yarımçıq qalır.
Cəmiyyət insan təkmilləşdirməsi, digər planetlərdə məskunlaşma, terraformasiya kimi texnoloji üstünlərdən istifadə edir. Bir başqa texnologiya isə kublar və ya kvant kompüterləridir. Kublar müəyyən süni intellektə malik olur, istənilən şəxs onları başına implantasiya edib istifadə edə bilər.
Kapitalizmi Mondraqon konsepsiyasına əsaslanan və kvant kompüterləri tərəfindən nəzarət olunan planlaşdırılmış iqtisadiyyat əvəz edib. Lakin Yerdə hələ də bazar iqtisadiyyatının qalıqlarına rast gəlmək mümkündür.
Seks və cinsiyyət
Bir çox şəxs interseksual xarakteristika nümayiş etdirir: həm penisə, həm vajinaya malikdirlər.
Yazılması
Merkuri planeti boyunca hərəkət edən Terminator şəhəri ilk dəfə Robinsonun "Bəyazlıq xatirəsi" romanında peyda olmuşdur. Həmçinin "Mars" trilogiyasında və 2015-ci ilin "Aurora" romanında adı çəkilmişdir.
Qəbul
"2312" romanı müsbət rəylər almışdır. Strange Horizons saytı "oxuyucular özləri qərar verməlidir" açıqlamasını vermişdir. Slate Magazine və Guardian romanı dəyərləndirmişdirlər. Slate romanı "möhtəşəm" adlandırsa da, Guardian isə romanın sonluğunu "uydurulmuş" hesab etmişdir. "Los Angeles Times" üçün yazan Ceff Vandermir romanı "hərarətli hekayə nəqlini sevən fanatlar üçün hədiyyə" adlandırmışdır.
Roman 2013-cü ildə "Ən yaxşı roman" kateqoriyasında Nebula mükafatını və Artur Klark mükafatını qazanmışdır. Bunlardan əlavə, "Ən yaxşı roman" kateqoriyalarında BEFA (2012) və Hüqo (2013) mükafatlarına, eləcə də, Ceyms Triptri mükafatına və Goodreads Seçim Mükafatına namizəd göstərilmişdir.
Nadir Dövlət
Nadir Dövlət ( — tatar əsilli Türkiyə alimi, tarixçi, jurnalist, tarix elmləri doktoru, professor, Tatarıstan Elmlər Akademiyasının yabançı üzvü
Həyatı
Nadir İbrahim oğlu Dövlət Kildi 15 iyul 1944-cü ildə bolşevik diktaturasından Mançuriyaya qaçan tatar kökənli İbrahim və Ruqiyyə Dövlət-Kildi ailəsində anadan olmuşdur. Valideynləri Ayaz İshaki tərəfindən yayınlanan tatarca "Milli Bayrak" qəzetinin yaradılmasında iştirak etmişlər. Sovet qoşunları 1945-ci ildə Mançuriyaya girdikdən sonra Çinə sığınan bir çox tatar ailəsi həbs olunmuşdur. İbrahim və Ruqiyyə Dövlət-Kildiyevlər casusluqda günahlandırılmış və hər ikisi on il müddətinə həbs cəzasına məhkum edilmiş, müxtəlif QULAQ düşərgələrinə göndərilmişdir. QULAQ-a gedən yolda Nadir Dövlətin bacısı Fəridə dünyaya gəlmişdir.
Nadir Dövlət sonralar bununla bağlı xatirələrini bölüşmüşdür: "Türkiyədə böyüdüm, burada təhsil aldım. 14–15 yaşımda əsl valideynlərimin olmadığını öyrəndim. Məni himayəyə götürən valideynlərim özləri bunu söylədi. Bu, mənim üçün böyük bir şok oldu. Kim olduğumu, niyə anam və atam yoxluğunu düşündüm. Bu, məktəbdəki dərslərimə ziyan vurdu. Bir il heç nə eləyə bilmədim. Yalnız bir il sonra özümü birtəhər toparlayaraq normal şəkildə oxumağa davam edə bildim. Eşitdiklərim məni ruhən sarsıtmış oldu . Valideynlərimi niyə əlimdən aldıqlarını, niyə həbsxanada saxladıqlarını, günahlarının nə olduğunu öyrənmək istədim. Oğrudurlarmı, cinayətkardırlarmı? İnsanların qəzetdəki məqalələrə görə niyə belə cəzalandırıla bildiklərini başa düşə bilmədim".
Bu hadisədən sonra Nadir Dövlət tatarların tarixi ilə maraqlanmış, ana dili olan tararcada bilik səviyyəsini yüksəltməyə qərar vermişdir. O, tatarlar haqqında oxumağa və sonra isə yazmağa başlamışdır.
1963-cü ildə İstanbulda "Tukay klubu" gənclər təşkilatının yaradılmasında fəal iştirak etmişdir. 1967–1971-ci illərdə İstanbul Universitetində təhsil almışdır.
1972–1974-cü illərdə təhsilini Almaniyada, Münihdəki Ludwig Maximilian Universitetində davam etdirmişdir. 1972–1984-cü illərdə jurnalist kimi Amerikanın Azadlıq və Azad Avropa Radiosunun Tatar-Başqırd xidməti üçün verilişlər hazırlamışdır.
Türkiyəyə qayıtdıqdan sonra elmi fəaliyyətini davam etdirmiş, XX əsrin əvvəllərində tatarların milli müstəqillik uğrunda apardığı mübarizəni və bolşeviklərin fəaliyyətlərini və cinayətlərini araşdırmışdır.
Nadir Dövlət öz bacısı Fəridə ilə yalnız 1990-cı ildə Kazanda görüşə bilmişdir. Bu zaman o, 46 yaşında, bacısı isə 45 yaşında idi.
Nadir Dövlət uzun illər Türkiyənin Marmara Universitetində dərs vermiş, elmi yaradıcılıqla məşğul olmuş, çoxsaylı əsərləri yayınlanmışdır. Onun "1917-ci il Oktyabr inqilabı: Rusiya türklərinin həyat uğrunda mücadiləsi" adlı araşdırması Amerikanın Azadlıq Radiosunun veb saytında yayımlanmışdır.
Vəfatı
Uzun müddət xərçəng xəstəliyindən müalicə olunan Nadir Dövlət 15 aprel 2021-ci ildə nəfəs darlığı səbəbi ilə xəstəxanaya yerləşdirilərkən onda koronavirus aşkar edilmişdir. Bir müddət evdə müalicə olunmuş, 21 aprel 2021-ci ildə Ataşəhrdə özəl bir bir xəstəxanaya yerləşdirilmişdir. Xanımı Beril Dövlətin verdiyi məlumata görə, Ndir Dövlət 30 aprel 2021-ci ildə səhər saatlarında dünyasını dəyişmişdir.
Yaradıcılığı
Nadir Dövlətin araşdırmalarında Rusiya əsarətində yaşayan türklərin tarixi xüsusi yer tutur. O, xüsusilə tatar türklərinin tarixi, mədəniyyəti ilə bağlı ciddi araşdırmalar aparmışdır. Nadir Dövlətin tatar türkləri ilə bağlı çoxsaylı araşdırmalarında bu xalqın mühacirət həyatı ilə bağlı məqamlara da diqqət yetirilmişdir. Onun müxtəlif dövrlərdə nəşr etdirdiyi "Tatar türklərinin milli mücadilə tarixi" (1985), "İsmayıl bəy Qaspiralı" (1988), "1917-ci il Oktyabr inqilabı və türk-tatar Millət Məclisi" (1998), "İpək yolu" (1999), "Rusiya mühacirləri" (2017), "İpək yolundakı türklər" (2020) və başqa kitabları ciddi elmi axtarışların bəhrəsidir.
Vüqar Əmrahov
Vüqar Mübariz oğlu Əmrahov (17 avqust 1994; Xatınlı, Tovuz rayonu — 2 oktyabr 2020; Kəlbəcər rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Vüqar Əmrahov 1994-cü il avqustun 17-də Tovuz rayonunun Xatınlı kəndində anadan olub. 2000–2011-ci illərdə F. Qasımov adına Xatınlı kənd tam orta məktəbində təhsil alıb.
Hərbi xidməti
Vüqar Əmrahov 2012–2014-cü illərdə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin sıralarında müddətli həqiqi hərbi xidmətdə olub. Vətən müharibəsinə qədər Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin sıralarında müddətdən artıq həqiqi hərbi xidmət hərbi qulluqçusu idi.
İkinci Qarabağ müharibəsində iştirakı
Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri olan Vüqar Əmrahov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Murovdağın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Vüqar Əmrahov oktyabrın 2-də Murovdağ döyüşləri zamanı şəhid olub. Nəşi uzun müddət tapıla bilməyib. Dekabrın 25-də Tovuz rayonunun Xatınlı kəndində dəfn olunub.
Baranov adası
Baranov adası — Aleksandr arxipelaqına aid olan, Alyaskanın cənub-şərqində yerləşən ada. 1805-ci ildə kapitan Yuri Lisyanski tərəfindən Aleksandr Baranovun şərəfinə adlandırılmışdır. Orada yaşayan Tlinqit hinduları onu Sheet’-ká X'áat’l (çox vaxt sadəcə "Şi") adlandırırlar. Admiralteyski və Çiçaqov adaları ilə birlikdə "ABC adaları" adlanan adaları əmələ gətirir. 2000-ci ildə əhalinin sayı 8532 nəfər olmuşdur.
Coğrafiya
Adanın sahəsi 4162 km², maksimum uzunluğu təxminən 160 km, eni isə 50 km-dir. Bu Aleksandr arxipelaqının ən dağlıq adası və Alyaskanın səkkizinci ən böyük adasıdır. Dünyanın ən böyük adaları siyahısında 135-ci yerdədir.
Adanın demək olar ki, bütün ərazisi inzibati cəhətdən şimalda Çiçaqova adasına qədər uzanan Sitka şəhərinin məhəlləsinin bir hissəsidir. Adanın Sitkaya aid olmayan yeganə hissəsi Port-Aleksandr şəhərinin yerləşdiyi uzaq cənub-şərqdə kiçik bir torpaq zolağıdır (9,75 km²). Şərq sahilində Vorm Sprinqz, Port Armstronq və Port Valter şəhərləri vardır. Tərk edilmiş Qoddard şəhəri Sitkadan 25 km cənubda yerləşir.
Tarix
Təxminən 1900-cü ildə adanın şimalında konserv fabrikləri, balina ovu stansiyaları və xəz fermaları qurulur. Onların əksəriyyəti İkinci Dünya müharibəsinin əvvəlində tərk edilir. Bu tikililərin qalıqları bu gün də tərk edilmiş vəziyyətdədir.
İqtisadiyyat
Adada üç qızılbalıq ferması var, biri Port Armstronq yaxınlığında, biri Vorm Sprinqzin şimalında və biri Medvejıe gölü yaxınlığında yerləşir.
Qonur ayıları və qara quyruqlu maralın (Odocoileus hemionus sitkensis) xüsusi yarımnövü ilə də məşhur olan adada balıqçılıq, balıq emalı və turizm əsas gəlir mənbəyidir.
Xankəndi (Qoşaçay)
Xankəndi - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Qoşaçay şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 519 nəfər yaşayır (130 ailə).
NGC 5339
NGC 5339, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Qız bürcü istiqamətində yerləşir. SBa tipli. tərəfindən ildə 30.48 sm (12 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Rzaqulu bəy türbəsi
Rzaqulu bəy türbəsi — Azərbaycan Respublikasının Xocavənd rayonunun Düdükçü kəndində türbə.
Voynuq Əhməd Paşa
Voynuq Əhməd Paşa — Sultan İbrahim və IV Mehmed səltənətində müxtəlif vəzifələrdə xidmət edən Osmanlı dövlət xadimi.
Həyatı
Həyatının ilk illəriylə bağlı yetərli məlumat yoxdur. Bir çox mənbədə voynuq ləqəbiylə anılması səbəbilə, əslən bolqar və ya boşnak olması güman edilir. Əndərun bostancılar ocağı nda təlim-tərbiyə gördükdən sonra 1643-cü ilin mayında yeniçəri ağası təyin edilərək saraydan ayrıldı. Çox keçmədən həmin ilin dekabrında vəzir rütbəsi alaraq Bosniya bəylərbəyliyi nə yüksəldi. 1644-cü ilin iyununda Adana bəylərbəyi təyin edildi. Bu vəzifədə ikən 1645-ci ilin martında Sultan İbrahim in bacılarından Ayşə Sultan la nigahlandı. Ancaq xanımının Sultan İbrahim lə, xüsusilə də xanımlarından Hümaşah Sultan la münasibətləri yaxşı deyildi. Bu səbəblə xanımı Ayşə Sultan, bacıları Fatma, Gövhər və qardaşı qızı Qaya Sultan la birlikdə Ədirnə sarayı na sürgün edildilər. Əhməd Paşa isə bütün vəzifələrindən azad edildi.
Sultan İbrahim in taxtdan endirildiyi 1648-ci ilədək davam edən bu sürgün dönəminin ardından Voynuq Əhməd Paşa "Valide-yi kəbir" ünvanıyla yenidən taxt naibəsi təyin edilən qaynanası Validə Mahpeykər Kösəm Sultan ın dəvətiylə kaptan-ı dərya lığa yüksəldi. Üstəlik uzun müddətdir ki, Çanaqqala boğazı nı mühasirədə saxlayan venesiyalılar a qarşı Çanaqqala boğazı nın mühafizəsiylə də vəzifələndirildi. Osmanlı donanması na aid 70 gəmiylə anidən hücum edərək venesiyalılar ın mühasirəsini yaran Əhməd Paşa hədəf olaraq Foça limanını seçdi. Əslində mühasirə altında olan Krit adası ndakı Osmanlı birliklərinə yardım məqsədilə yola çıxan Əhmdə Paşanın nəyə görə hədəf dəyişdiyi bilinmir. Ancaq o əsnada mühasirəyə rəhbərlik edən Dəli Hüseyn Paşa ilə anlaşa bilmədi və özbaşına hərəkət edərək öz əmrindəki azsaylı gəmiylə Suda qalasına hücum etdi. 28 iyul 1649-cu ildə top atəşi nəticəsində ağır yaralandı və həlak oldu.
İstinadlar
<references group="" responsive="1">
Şirov (Tarım)
Şirov - İranın Zəncan ostanının Tarım şəhristanının Çəvərzəq bəxşinin Dəstgirdə qəsəbəsinin ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2016-cı ilin məlumatına görə kənddə 30 nəfər yaşayır (9 ailə).
Tiğiyə (Nəmin)
Tiğiyə — İranın Ərdəbil ostanının Nəmin şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
İntiqam Əmirov
İntiqam Sədi Oğlu Əmirov — Azərbaycanlı şəhid.
Həyatı
Əmirov İntiqam Sədi oğlu 9 avqust 1972-ci ildə Qərbi Azərbaycanın Tumanyan rayonunun, Ayrım kəndində anandan olmuşdur.O, 1988-ci ildə Ayrım kənd orta məktəbinə qədəm qoysa da məlum hadisələrlə əlaqədər olaraq ailəsi ilə birlikdə Azərbaycana köçüb gədikdən sonra təhsilini Gəncə şəhər 2 saylı orta məktəbdə davam etdirmiş və orta məktəbi bitirdikdən sonra 77 saylı peşə məktəbində çilingər peşəsinə yiyələnmişdir.
Hərbi Xidməti
İntiqam Əmirov 1990-cı ildə həqiqi hərbi xidmətə çagırılmış, Nasosnu deyilən yerdə sıravi əsgər kimi xidmət edib 1992-ci ildə geri qayıtmışdır.İntiqam Əmirov Gəncə şəhəri Xalça kombinatında mühəndis kimi işə düzəlmiş, həmin ilin oktyabr ayında ailə qurmuş və bir qız övladı dünyaya gəlmişdir. O, həmişə ermənilərə nifrət etmiş, azərbaycanlılara qarşı törətdikləri qanlı hadisələrə dözə bilməyib öz istəyi ilə 29 aprel 1993-cü ildə Nizami Rayon Hərbi Komissarlığı tərəfindən cəbhəyə yollanmış və 703 saylı Gəncə batalyonunda xidmət etmişdir. İntiqam Əmirov tez bir zamanda zabit-əsgər heyətinin hörmətini qazanmış, komandiri tərfindən ona verilmiş döyüş tapşırıqlarını vaxtında və uğurla yerinə yetirmiş, cəsur döyüşçü olmuşdur. Əmirov İntiqam Sədi oğlu 27 iyul 1993-cü ildə Ağdərə rayonunun Levonarx kəndi uğrunda gedən döyüşlərdə itkin düşmüşdür. Məhkəmənin 2-171 2001-ci il tarixli qərarına əsasən İntiqam Əmirov itkin düşdüyü, yəni 27 iyul 1993-cü il tarixdən etibarən şəhid elan edilmişdir.
Səfərli (Tovuz)
Səfərli — Azərbaycan Respublikasının Tovuz rayonunun Böyük Qışlaq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Toponimikası
Kənd səfərli nəslinin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. 1933-cü ildə Əli Bayramlı rayonunda da eyniadlı kənd qeydə alınmışdır.
Tarixi abidələri
Kənddə daşınmaz tarix və mədəniyyət abidəsi qeydə alınmamışdır.
Mədəniyyəti
Kənddə Səfərli kənd kitabxana filialı, Səfərli kənd klubu fəaliyyət göstərir.
Təhsil
Kənddə Səfərli kənd tam orta məktəbi fəaliyyət göstərir.
Din
Kənddə dini ibadət yeri və ya dini icma qeydə alınmamışdır.
Səhiyyə
Kənddə səhiyyə müəssisəsi mövcud deyil.
Qazı Bulağı (Tarım)
Qazı Bulağı - İranın Zəncan ostanının Tarım şəhristanının Çəvərzəq bəxşinin Dəstgirdə qəsəbəsinin ərazisinə daxil olan kənd.
Böyük Birlik Partiyası
Böyük Birlik Partiyası (qısalt. BBP) - 29 yanvar 1993-cü il tarixində Möhsün Yazıçıoğlu tərəfindən qurulan və mühafizəkarlığın ağır basdığı bir milliyətçilik fikrini qəbul edən siyasi partiya.
Partiya 7 iyul 1992-ci il bazar günü Möhsün Yazıçıoğlu, Ökkəş Şəndillər, İsmət Gür, Saffət Topaktaş, Əhməd Özdəmir və Əsəd Bütün daxil olduğu 6 millət vəkili, prezidentlik şurası üzvləri, bir çox il, ilçə və daha kiçik yaşayış yerlərindəki təşkilat liderləri, yüksək rütbəli idarəçiləri istefası ilə başlayan prosesin sonunda qurulmuşdur. Simvolu aypara içərisində güldür. Hələ də fəal olan partiya öz siyasi baxışını Türk-İslam Birliyi ideologiyasına əsaslandırır.
Məhəmməd Səmədov
Məhəmməd Niman oğlu Səmədov (13 iyun 2001, Pirşağı, Azərbaycan — 7 oktyabr 2020;, Füzuli, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələri'nin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Məhəmməd Səmədov 2001-ci ilin iyun ayının 13-də ildə Pirşağı qəsəbəsində anadan olub.10 saylı sanatoriya tipli internat məktəbin 2016-cı il məzunu olub. 2019-cu ilin İyun ayında hərbi xidmətə çağırılmış və həqiqi hərbi xidmətdə qulluq etməyə başlamışdır.
Hərbi xidmətləri
2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Məhəmməd Səmədov Fizuli, Cəbrayıl və Xocavənd döyüşlərində savaşıb. 07 oktyabr 2020-ci ildə Füzuli istiqamətində gedən döyüşlərdə şəhid olub. Sabunçu rayonu Pirşağı qəsəbəsində yeni yaradılmış şəhidlər xiyabanında dəfn olunmuşdur.
Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Məhəmməd Səmədov ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.