cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mehmet Atıf Atəşdağlı
Hərbi xidməti
1919-cu ildə jandarmlıqdan Quru Qoşunlarına gətirilən Atəşdağlı Əskişəhər Bölgə Komandiri oldu. 9 sentyabr 1919-cu ildə ingilislər tərəfindən tutularaq İstanbula göndərildi və Çanaqqalada həbs edildi. 3 ay sonra İstanbul xaricində olmaq şərtiylə azadlığa çıxdı. 24 dekabr 1919-cu ildə İstanbul Mərkəz Dairəsi İnşaat Komissiyasında çalışdı.
1920-ci ildə Ankaraya qaçdı və o vaxtlar yenicə istifadəyə verilən Jandarm Baş Komandirliyinə gəldi. 6 iyun 1920-ci ildə 3-cü Tümən Komandiri oldu. 18 avqust 1921-ci ildə icazəli olaraq Niğdəyə gəldi. 18 fevral 1923-cü ildə Samsun Ofis Müdiri oldu, lakin, bu vəzifəni qəbul etmədiyindən vəzifədən azad edildi.
1923-1926-cı illərdə Mərsində yaşadı. 27 oktyabr 1926-cı ildə Ankara İstiqlal Məhkəməsinin qərarı ilə təqaüdə çıxdı.
Balkan müharibələrində, Birinci Dünya müharibəsində və Türkiyə İstiqlaliyyət Müharibəsində iştirak etdi. Müharibələrdə göstərdiyi şücaətlərə görə Qırmızı lentli "İstiqlaliyyət" medalı və təqdirnamə ilə mükafatlandırıldı. Mehmet Atıf Atəşdağlı 3 dekabr 1947-ci ildə İstanbulda vəfat etdi.
Behraz
Behraz - İranın Həmədan ostanının Əsədabad şəhristanının Mərkəzi bəxşinin ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2016-cı ilin məlumatına görə kənddə 685 nəfər yaşayır (235 ailə).
Üçmüədzin döyüşü (1804)
Üçmüədzin döyüşü (1804) — 1804-cü ilin iyun ayında, Rus-Qacar müharibəsi (1804-1813) əsnasında baş vermiş döyüş. Rus qoşunları Pavel Sisianovun komandanlığı altında olmaqla birlikdə 5 min döyüşçüdən ibarət idi və İrəvana doğru irəliləyirdi. Qacar şahzadəsi Abbas Mirzənin komandanlığı altındakı ordu isə 20 min döyüşçüdən ibarət olmaqla Üçmüədzində rus ordusunu qarşıladı. Rusların təminat yollarını uğurla kəsməyi bacaran qızılbaş ordusu onları geri çəkilməyə məcbur edə bildi. Rusların Üçmüədzini ələ keçirə bilməməsinə baxmayaraq, döyüşün nəticəsi müxtəlif cür təqdim edildi. Həm Qacarlar,  həm də ruslar bunu qələbə kimi qeyd etdilər.
Arxa plan
1801-ci ildə Qacar dövlətindəki siyasi qarışıqlıqlarda istifadə edən Rusiya Kartli-Kaxetiyanı özünə ilhaq etdiyini bildirdi. 1802-ci ildə isə, Pavel Sisianov Rusiyanın Qafqazdakı baş komandanı təyin edildi. Möhkəm rus imperialisti olan Sisianov yerlilərin seçimləri və istəkləri ilə hesablaşmırdı. 1804-cü ilin yanvarında o, bir aylıq mühasirədən sonra Gəncə şəhərini işğal edərək oranı yağmaladı. 3 günlük yağmalama prosesi ərzində 3 min gəncəli qətlə yetirildi. Bu işğal Birinci Rusiya-Qacar müharibəsinin başlamasına rəvac verdi.
Döyüş
Gəncənin işğalından sonra Sisianov İrəvana doğru yürüşə başladı. İrəvan yaxınlığında onun ordusu ilə Qacarların vəliəhd şahzadəsi Abbas Mirzənin, İrəvan xanlığının orduları arasında 3 günlük döyüş oldu.
Rus atilleriyası o dönəmdə modern silahlardan yoxsun olan Qacar ordusu üzərində mühüm itkilərə səbəb oldu. Qacarlar özlərinə məxsus strategiya tədbiq edərək rus qoşunlarını mühasirəyə alaraq onların maddi-texniki təminat yollarının kəsilməsinə nail oldular. Bu Sisianovun geri çəkilməsinə və Üçmüədzini ələ keçirə bilməməsinə səbəb oldu. Bu müdafiə olunan Qacar ordusunun taktiki qəlbəəsi demək idi. Hər bir halda, ənənəvi döyüş metodlarına əsaslanan Qacar ordusu çətin vəziyyətdə olan rus ordusunun geri çəkilməsinə imkan verdilər, halbuki onlar hücumu davam etdirib mütləq qələbə qazana bilərdilər.
Nəticə
Döyüşdən bir neçə gün sonra ruslar yenidən Üçmüədzinə geri döndülər və buradakı fərqli Qacar qüvvəsini gözlənilmədən yaxalayıb və məğlub etdilər. Bundan sonra Üçmüədzinə daxil olan Sisianovun qüvvələri Qacar ölkəsində olan fransız hərbi mütəxəsis Avquste Bontems-Lefortun sözlərinə görə bölgədəki dini abidələrinə ciddi ziyan vurdular. Bundan sonra yenidən İrəvana yürüş edən Sisianova cavab olaraq Qacar ordusu və İrəvan xanlığının ordusu yenidən qruplaşaraq irəvan şəhərinin müdafiəsini təşkil etdilər. İrəvan qalasının mühasirəsində də rus qoşunları uğursuzluqla üzləşdilər.
NGC 6215A
NGC 6215A, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Qurbangah bürcü istiqamətində yerləşir. Sb tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Apokalipsis: İkinci Dünya müharibəsi
"Apokalipsis: İkinci dünya müharibəsi" — ikinci dünya müharibəsi haqqında altı seriyalı sənədli film. Filmin rejissorları Daniel Kasatelle və İzabella Klarkdır. Sənədli film üçün musiqi Kenci Kavay tərəfindən bəstələnmişdir.
Sənədli film yalnız müharibə dövründə hərbi jurnalistlər, əsgərlər, Fransa Müqavimət Hərəkatı üzvləri və sıravi vətəndaşlar tərəfindən çəkilmiş sənədli kadrlardan ibarətdir. Filmdə həm sonradan bərpa edilərək rənglənmiş ağ-qara lentlərdən, həm də bir neçə orijinal rəngli lentlərdən istifadə olunub. Yeganə istisna — Holokost cinayətlərinin orijinalda olduğu kimi ağ-qara təsvir olunduğu səhnələrdi.
Film ilk dəfə avqustun 20-dən 27-dək və sentyabrın 3-də Belçikanın fransızdilli RTBF kanalında nümayiş olunub. Avqustun 23-dən 30-dək və sentyabrın 6-da İsveçrənin fransızdilli Télévision Suisse Romande kanalında və 2009-cu ilin sentyabrın 8-dən 22-dək Fransanın France 2 kanalında nümayiş olunmuşdur. Sənədli film sonralar Amerika Birləşmiş Ştatlarının Smithsonian kanalında, National Geographic və Channel 4 kanalları vasitəsilə Böyük Britaniyada, Kanadada, Niderlandda, Polşada, Rumıniyada, Avstraliyada və Asiya ölkələrində, Finlandiyanın Yle Teema, İtaliyanın Rete 4, İsrailin Israel Broadcasting Authority, Portuqaliyanın RTP2 və İspaniyanın La 2 kanalında nümayiş olunmuşdur. Filmin fransızdilli versiyasında hekayəçi rolunda fransalı rejissor və aktyor Matyö Kassoviç, ingilisdilli versiyasında isə amerikalı rejissor və aktyor Martin Şin çıxış edib.
Nomentan qapıları
thumb Nomentan qapıları (lat. Porta Nomentana) - Romada Avrelian divarının qapıları.
Nomentan yolu bu qapılardan başlayırdı. Müasir Piy qapılarından 75 metr cənub-şərqdə yerləşən bu şəhər qapılarının qalıqları divarla örtülmüşdür və hal-hazırda onun ancaq kərpic örtüyü və sağ yarımdairəvi qülləsi görünür. Qapıların sol qülləsi 1827-ci ildə dağıdılmışdı.
Nomentan yolu
thumb|333x333px| Nomentan yolunun xəritəsi Nomentan yolu (lat. Via Nomentana) - İtaliya da Roma dan keçən və Lazioda yerləşən Nomenta şəhərindən (lat. Nomentum) 23 km şimal-şərqdə yerləşən qədim yoldur.
Əvvəllər yol, Fikuliya yolu (lat. Via Ficulnensis) adlanırdı. Bunun səbəbi yolun Romadan 13 km məsafədə yerləşən etrusk-latın şəhəri olan Fikuleyaya (lat. Ficulea) qədər çatması idi. Sonralar yolu Nomentaya qədər uzatdılar və onun adı da dəyişdi. Zaman keçdikcə Nomentan yolunu bir az da uzatdılar və o, Adriatik dəniz sahilindəki Truentə (lat. Castrum Truentinum) qədər çatan Salariya yolu ilə birləşdi.
Romadakı yol Serviya divarının Kollin qapısından başlayırdı. Sonralar Mikelancelonun yerində Piya qapılarını tikdiyi ərazidə isə Nomentan qapıları inşa olundu.
Yol boyu katakombalar da yerləşir. Məsələn Villa Torloniyanın altındakı katakombalar və San Anyeze fuori le Mura bazilikasının altındakı Müqəddəs Aqnessanın katakombaları yol üzərindədir.
Xızırkəndi (Əhər)
Xızırkəndi - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Əhər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə yaşayış yoxdur.
Windows CE 5.0
Windows CE 5.0 — Microsoft-un bir əməliyyat sistemi.
Kənan Səlimzadə
Kənan Məmiş oğlu Səlimzadə (25 noyabr 1997; İsmayıllı rayonu, Azərbaycan — 4 oktyabr 2020; Füzuli rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin giziri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Kənan Səlimzadə 1997-ci il noyabrın 25-də İsmayıllı rayonunun Qubaxəlilli kəndində anadan olub.
Hərbi xidməti
Azərbaycan Ordusunun giziri olan Kənan Səlimzadə 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Füzulinin azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Kənan Səlimzadə oktyabrın 4-də Füzuli döyüşləri zamanı şəhid olub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Kənan Səlimzadə ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azər Salahlı
Azər Salahlı — Azərbaycan futbolçusu, Azərbaycan Premyer Liqasında çıxış edən Neftçi PFK-nın və Azərbaycan milli futbol komandasının müdafiəçisi və yarımmüdafiəçisi.
Karyerası
Azərbaycan Premyer Liqasında "Keşlə"nin heyətində 17 may 2014-cü ildə "Şüvəlan"la oyunda debüt edib.
Milli komanda karyerası
Milli komandada debütünü 10 oktyabr 2020-ci ildə Millətlər Liqasının Monteneqro ilə oyununda edib.
Windows CE 6.0
Windows CE 6.0 — Microsoft-un bir əməliyyat sistemi.
İohann Amman
İohann Amman — Böyük Britaniya botaniki.
Elmi fəaliyyəti
İohann Amman toxumlu bitkilər üzrə ixtisaslaşmışdır.
Lyublyana zəlzələsi
Zəlzələ
thumb|300px|Volfova küçəsi (Wolfova ulica) thumb|right|250px|Müqəddəs Nikolay kilsəsinin yaxınlığındakı evlərin zəlzələdən sonrakı vəziyyəti Merkalli şkalası ilə VIII-IX, Rixter cədvəli üzrə 6.1 bal gücündə zəlzələ yerli vaxtla gecə 22:17-də baş verdi. Zəlzələnin episentri Yançda, Lyublyananın mərkəzindən 16 km şərqdə yerləşirdi. Hiposentr 16 km dərinlikdə yerləşirdi. Zəlzələ Assizi, Florensiya, Vyana və Split şəhərləri də daxil olmaqla, 350 km radiusda və 385 min km² ərazidə hiss edildi. Zəlzələ başa çatdıqdan sonra 10 gün ərzində daha az intensivlikdə 100-dən çox zəlzələ qeydə alındı.
Dağıntılar
Zəlzələ İq və Vodise qəsəbələri arasında, 18 km radiusda olan ərazilərə çox ziyan vurdu. Zəlzələ nəticəsində binaların təxminən on faizi dağıdıldı və ya zədələndi, ən azı bir neçə nəfər öldü (o zaman Lyublyananın əhalisi 31 min nəfər, evlərin sayı 1400-ə çatırdı). Vodnikova Meydanında köhnə bir monastır dağıdıldı, buraya qadın kolleci və kitabxana da daxil idi. Bundan sonra Lyublyananın Mərkəzi bazarı buraya köçürüldü. Zəlzələnin vurduğu ziyan 7 milyon Avstriya-Macarıstan gildiyası olmuşdur.
Görülən tədbirlər
Ertəsi gün səhər saatlarında şəhər rəhbərliyi zəlzələdən ən çox zərər görənlərə kömək üçün təcili tədbirlər gördü, təhlükəsizlik tədbirlərini gücləndirdi və zədələnmiş evləri yoxlamağa başladı. Bütün yerli məktəblər müvəqqəti bağlandı, bəzi fabriklər də fəaliyyətini dayandırdı. Bir neçə gün sonra evlərini itirənlər üçün müvəqqəti sığınacaqlar açıldı. Lyublyananın bir çox sakinləri şəhəri tərk etdi. Lyublyana qida çatışmazlığını yaşamağa başladı, bunun nəticəsində beş fövqəladə mətbəx təşkil edildi, burada hər gün ərzaq pulsuz və ya ucuz qiymətə paylandı. Avstriya-Macar İmperiyasının digər hissələri - Vyana, Çexiya torpaqları, Xorvatiya və Slavoniya da köməkdə iştirak etdi. Şəhər məclisinin və Kraininin Milli Mütərəqqi Partiyasının üzvü İvan Qribar zəlzələdən zərər çəkmiş insanlara yardımın təşkilində xüsusi olaraq fərqləndi. O, tezliklə bələdiyyə başçısı seçildi və şəhərin geniş yenidən qurulmasını təşkil etdi. Zəlzələ şəhərə xeyli ziyan vurdu. Demək olar ki, Hospital küçəsindəki bütün evlərin və bazarlar dağıldı.
Zəlzələdən sonrakı vəziyyət
Zəlzələdən əvvəl Lyublyana əyalət görünüşünə malik idi. Sonra Vyana Sessiyasının təsiri ilə şəhərin genişlənməsi və memarlıq dəyişikliklərinin geniş yayılmasına başlanıldı. Burada olan evlərin bir çoxuzəlzələdən sonra tikilmişdir. 1896-1910-cu illər arasındakı bərpa dövrü yalnız memarlıqdakı dəyişiklikləri deyil, həm də şəhər rəhbərliyinin, səhiyyə, təhsil və turizm sahəsindəki islahatlarını da əhatə etdi. Bu dövrdə, 436 yeni ev tikildi və ya yenidən quruldu. Lyublyananın körpüləri, abidələri, parkları və əsas binalarının əksəriyyəti zəlzələdən sonra tikilmişdir. Müqəddəs Məryəm Məryəminin kilsəsi 1895-ci ildə Yançdakı Lyublyana sakinləri tərəfindən inşa edildi - onlar Müqəddəs Məryəmin onları fəlakətlərdən qoruyacağına ümid edirdilər. 1897-ci ildə Avstriya-Macarıstanda ilk seysmoloji rəsədxana Lyublyanada Veqova küçəsində quruldu.
ARY Zindagi
ARY Zindagi — "ARY Digital Network" şirkətinin sahibləndiyi Pakistan özəl əyləncə telekanalı. Telekanal Hindistan, Pakistan və Türkiyə proqramlarını yayımlayır. ARY Zindagi ilk dəfə AsiaSat 3S 105.5 Degree East peyki ilə sınaq testi olaraq 5 aprel 2014-cü ildə yayımlanmışdır. Telekanal əsas yayımına 11 aprel 2014-cü ildə başlamışdır. Telekanal "ARY Zauq" telekanalının əvəzinə yaradılmışdır.
Çexiyanın inzibati bölgüsü
Çexiya inzibati-ərazi bölgüsü baxımından 14 inzibati vahiddən: 13 diyardan və 1 diyar statuslu şəhərdən ibarətdir.
Jdanovskaya stansiyasında qətl
thumb|right|250px|Hadisənin baş verdiyi keçmiş Jdanovskaya, indiki Vıxino stansiyası. Jdanovskaya stansiyasında qətl — 1980-ci ilin 26 dekabr tarixində SSRİ Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsinin əməkdaşı, mayor Vyaçeslav Vasilyeviç Afanasyevin Moskva metropoliteninin keçmiş Jdanovskaya, indiki Vıxino stansiyasında səs-küylü qətl hadisəsi. .
İmelda Staunton
2004-cü il istehsalı Vera Drake və 2007-ci il filmlərindən Freedom Vritersdə oynamışdır. Ayrıca Harri Potter və Simurq Ordeni filmində Dolores Ambriçi canlandırmışdır. Vera Drake filmindəki rolu ilə Ən Yaxşı oyunçu növündə Akademiya Mükafatlarına aday olmuş, BAFTA mükafatın qazanmışdır.
Jdanovskaya stansiyasında qətl
SSRİ DAK komitəsinin məxfi VIII bölməsinin əməkdaşı olan mayor Afanasiyev hadisədən 1 gün öncə yoxa çıxır. Aparılan araşdırmalar zamanı Afanasyev huşsuz vəziyyətdə Moskva kənarındakı bağ massivlərinin birinin ərazisində tapılır. O, özüə gəlmədən 1 yanvar tarixində vəfat edir. Əvvəlcə belə bir versiya irəli sürüldü ki, KQB mayorunu maşın vurub, sonra həm iz azdırmaq üçün başqa yerə aparılıb, həm də qarət olunub, amma daha sonrakı istintaq hərəkətləri hadisənin əsl süjetini ortaya qoymuşdur. Dekabrın 26-da 40 yaşı tamam olan və bunu iki iş yoldaşı ilə qeyd edən Afanasyev metroya oturur. O, keçid stansiyalarının birində qatarı dəyişməli idi, amma yuxuladığından həmin xəttin sonuncu stansiyası olan yerüstü Jdanovskaya stansiyasına gedib çıxır. Burada onu metro işçisi oyadır və sərxoş olduğuna görə stansiya milisinə xəbər verir.
Qaydalara görə, milisin KQB işçisini saxlayıb sorğu-sual etmək hüququ yox idi. Hətta cinayət başında yaxalasalar belə, sadəcə KQB-nin növbətçi hissəsini xəbərdar etməli və əməkdaşı onlara təhvil verməli idilər. İçkili olsa da, ağlı başında olan və ayaq üstdə normal dayanan Afanasyev milislərə bu qaydanı xatırladır, amma növbə zamanı özləri xeyli araq içmiş milislər reallıq hissini itirmişdilər. Sonralar istintaq müəyyən edəcək ki, onlar içkili sərnişinləri mütəmadi olaraq qarət etməklə məşğul olurmuşlar. İndi də onların gözü Afanasyevdə olan konyak və araq butulkasına, hisə verilmiş kolbasaya, bir banka bolqar pomidor turşusuna düşür. Buna görə də KQB mayorunun qollarını buraraq stansiyadakı milis məntəqəsinə aparırlar. Burada Afanasyev zorakılığa məruz qalır.
The Strokes
The Strokes — 1998-ci ildə ABŞ-də yaradılmış rok qrupu.
Jdanovskaya stansiyasında qətl
Milislərdən yalnız biri içkili deyildi və baş verənlərin normal olmadığını anlayır. O, özlərinin tabe olduqları 5-ci şöbənin növbətçisinə zəng edir. Növbətçi KQB mayorunun dərhal buraxılmasını əmr edir. Milis bu əmri öz yoldaşlarına çatdırır və onlar da mayoru buraxırlar. Mayorun buraxılmasının onlar üçün pis nəticələrə səbəb olacağını düşünənə milislər öz aralarında məsləhətləşdikdən sonra onun ardınca qaçıb yenidən məntəqəyə sürüyürlər və bu dəfə artıq sadəcə zorakılıq baş vermir, mayora ağır xəsarətlər yetirirlər.
Bundan sonra Afanasyev şəhər kənarına aparılır, orada başına armaturla yenidən xəsarətlər yetirilir, soyundurulur və şaxtada buraxılır. Buna baxmayaraq, o, səhər təsadüfi adamlar tərəfindən tapılanda hələ diri idi. Cinayət işi 4 milisin güllələnmə cəzasına, daha dörd nəfərin isə müddətli həbslərə məruz qalması ilə yekunlaşdı. Afanasyevi xilas etməyə çalışan milis haqqında cinayət işinə xitam verildi. Bu hadisə KQB sədri Andropovla DİN naziri Şelokov arasında gedən mübarizənin kulminasiyası oldu. Proses Brejnevin ölümündən sonra Şelokovun vəzifədən çıxarılması, rütbə və təltiflərdən məhrum edilməsi, arvadının və özünün intiharı ilə nəticələndi.
Məlum səbəblərdən cinayət işi gizli, məhkəmə prosesi qapalı aparıldı. Yanız SSRİ-nin son illərində mətbuatda bu hadisə haqqında materiallar getdi. 1992-ci ildə isə Jdanovskayada qətl adlı bədii film çəkildi.
Mehmet Emin Yazqan
Mehmet Emin Yazqan (d. 1876, İstanbul, Osmanlı İmperiyası - ö. 21.02.1961, İstanbul, Türkiyə)  — Türk əsgəri.
Hərbi fəaliyyəti
1892-ci ildə hərbi məktəbə daxil olmuş və 1895-ci ildə oranı leytenant rütbısi ilə bitirmişdir. Bir sıra vəzifələrdə xidmət etmişdir. Osmanlı-Yunan müharibəsində (1897), İtaliya-Osmanlı müharibəsində, Balkan müharibələrində və Birinci Dünya müharibəsində iştirak etmişdir. Türkiyə İstiqlaliyyət Müharibəsinə qoşuldu. 1927-ci il avqustun 30-da general-mayor rütbəsinə yüksəlmiş və Paşa olmuşdur. 16 dekabr 1935-ci ildə öz istəyi ilə təqaüdə çıxdı. 1957-ci ildə vəfat etdi.
Windows NT
Windows NT — Microsoft-un əməliyyat sistemi ailəsi. 1988-ci ildə hazırlanmışdır.
Windows NT-nin Windows NT 3.1, Windows NT 3.5 (Daytona), Windows NT 3.51 (Tukwila), Windows NT 4.0 (Indy) versiyaları var.
Aşağı Çinar (Əsədabad)
Aşağı Çinar və ya Çinar Şıx - İranın Həmədan ostanının Əsədabad şəhristanının Mərkəzi bəxşinin ərazisinə daxil olan kənd.
Monastır məktəbi (Bolqarıstan)
thumb|Muzeyə çevrilmiş [[Monastır məktəbi (Bojenitsa)|Bojenitsa kəndində yerləşən monastır məktəbi. Botevqrad Tarix Muzeyinin filialı]] Monastır məktəbi  — Osmanlı hakimiyyəti dövründə Bolqarıstan ərazisində geniş yayılmış dini yönümlü ibtidai məktəb növü.
XV-XVIII əsrlərdə bütün Bolqar məktəbləri monastır tipli idilər. İlk illərdə kilsələr və monastırlarda yaransalar da, sonradan özəl monastır məktəbləri peydə olmağa başladı. Məktəblərdə şagirdləri orta əsr bolqar ədəbi ənənəsinə əsaslanaraq maarifləndirirdilər.
Monastır məktəblərinin müəllimləri daha çox rahiblər və keşişlər olurdu, az hallarda isə savadlı sənətkarlar və ya tacirlər idi. Müəllim hər tələbə ilə fərdi şəkildə məşğul olurdu. Dərslər yunan, kilsə slavyan və ya hər iki dildə keçirilirdi. Təhsil prosesinin məqsədi şagirdlərə oxumaq, yazmaq, kilsə nəğmələri və saymağı öyrətmək idi. Bəzən dərslər müəyyən sənətkarlıq sənətinin öyrədilməsi ilə eyni anda aparılırdı. Xidməti kilsə kitabları dərsliklər kimi istifadə olunurdu.
XVIII əsrdə monastır məktəbləri xüsusilə geniş yayıldı. O dövrdə bolqar torpaqlarında 100-dən çox belə məktəb var idi. Zaman keçdikcə belə məktəblərdə bolqar dilində kitablar tədris olunmağa başlandı, məsələn Paisi Hilendarskinin "Slavyan bolqar tarixi" adlı əsəri.
XIX əsrin əvvəllərində monastır məktəbləri qarşılıqlı məktəblər ilə əvəz olundu.
Bolqarıstanın şəhərləri və kəndlərində bir neçə monastır məktəblərin binaları bolqar milli dirçəlişinə və ölkədə təhsil sisteminin qurulmasına həsr olunmuş muzeylərə çevrildi.
Alagöz (Abaran)
Alagöz (Camışlı, Böyük Camışlı və Kiçik Camışlı) — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indi Alagöz (Araqadz) rayonunda kənd. Böyük Camışlı
Camışlı
İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indiki Alagöz (Araqadz) rayonunda kənd. Rayondakı Böyük Camışlı və Kiçik Camışlı kəndlərinin birləşdirilməsi əsasında yaradılmıışdır. Alagöz (Araqadz) rayonu təşkil edilənədək, yəni 15 mart 1972-ci ilə kimi Abaran rayonunun inzibati ərazi bölgüsünə daxil olmuşdur.
Toponim camışlı türk tayfa adı əsasında formalaşmışdır. Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.
Böyük Camışlı
Toponim Azərbaycan toponimiyasında fərqləndirici əlamət bildirən böyük sözü ilə camışlı türk tayfa adı əsasında əmələ gəlmişdir. Etnotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.
Erm. SSR AS RH-nin 4.01.1938-ci il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Alagöz (Alaqəz) qoyulmuşdur.
Kiçik Camışlı
İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indiki Alagöz (Araqadz) rayonunda kənd. 1972-ci ilə kimi Abaran rayonunun tərkibində olmuşdur. 15 mart 1972-ci ildə Alagöz (Araqadz) rayonunun yaradılması ilə əlaqədar Alagöz (Araqadz) rayonunun inzibati-ərazi bölgüsünə daxil edilmişdir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir. Abaran çayının sahilində yerləşir.
Toponim Azərbaycan toponimiyasında fərqləndirici əlamət bildirən kiçik sözü ilə zülqədərlərin camışlı tayfa adı əsasında əmələ gəlmişdir. Etnotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.
NGC 7405
NGC 7405, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış Göy cismidir. Göy üzündə Peqas bürcü istiqamətində yerləşir. NF tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Azərbaycanda prezident seçkiləri (2003)
Prezident seçkilərində 11 nəfərin namizədliyi qeydə alındı — Azərbaycan Naminə Alyans Partiyasının (ANAP) namizədi Abutalıb Səmədov, Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyasının (AMİP) namizədi Etibar Məmmədov, Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının (AXCP) namizədi Əli Kərimli, Müasir Müsavat Partiyasının (MMP) namizədi Hafiz Hacıyev, Yeni Azərbaycan Partiyasının (YAP) namizədi İlham Əliyev, Ədalət Partiyasının "ƏDALƏT" namizədi İlyas İsmayılov, Milli Vəhdət Partiyasının (MVP) namizədi Yunus Oğuz, Müsavat Partiyasının "MÜSAVAT" namizədi İsa Qəmbər, Azərbaycan Liberal Partiyasının (ALP) namizədi Lalə Hacıyeva, bitərəf namizəd Qüdrət Həsənquliyev, Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının (VHP) namizədi Sabir Rüstəmxanlı.
Prezident seçkilərindən əvvəl AXCP namizədi Əli Kərimli AMİP namizədi Etibar Məmmədovun xeyrinə, ANAP namizədi Abutalıb Səmədov və MVP namizədi Yunis Oğuz isə YAP namizədi İlham Əliyevin xeyrinə namizədliyini geri götürdü.
Eyni zamanda AMİP namizədi Etibar Məmmədovun namizədliyi Azərbaycan Liberal Demokrat Partiyası tərəfindən də dəstklənmişdir.
Azərbaycan Prezidenti Heydər Əliyevin səhhətində olan problemlərə görə Prezident seçkilərində mübarizə aparmağdan imtina etdi və namizədliyini oğlu — Milli Məclisin deputatı, avqustun 4-dən isə Azərbaycanın Baş naziri olan İlham Əliyevin xeyrinə geri götürdü. Prezident seçkilərinin rəsmi nəticələrinə əsasən İlham Əliyev 76,84 % səslə Prezident seçildi. Onun əsas rəqibi hesab olunan İsa Qəmbər isə 13,97 % səs topladı,
amma sıralarında İsa Qəmbərin sədri olduğu Müsavat Partiyası, digər müxalif siyasi partiyalar və bitərəf seçicilərindən olduğu insanlar Prezident seçkilərinin rəsmi nəticələrindən razı deyildilər. Prezident seçkilərinin rəsmi nəticələrinin elan edilməsindən sonra insanlar Müsavat Partiyasının Qərargahının qarşısına toplaşdı, bir gün sonra isə yüz minlərlərlə insan "Azadlıq" meydanına toplaşdı. Oktyabrın 16-da "Azadlıq" meydanının insanlardan "təmizlənməsi" üçün başlanılan və Daxili İşlər Nazirliyinin, Daxili Qoşunların cəlb olunduğu proses, polis qəddarlığı ilə yadda qaldı. Nəticədə 1-i uşaq olmaqla 2 nəfər öldürüldü, yüzlərlə insan yaralandı. "Azadlıq" meydanının ətrafına, nəqliyyat vasitələrinə ciddi maddi ziyan dəydi. Həmin hadisələrdən sonra Azərbaycan boyu həbslər dalğası başlandı. 850-dən çox insan həbs edildi. Onların 400-dən çoxu inzibati həbs cəzası aldılar. "Müsavat" Partiyasının rəhbərliyində təmsil olunan Rauf Arifoğlu, Sülhəddin Əkbər, Arif Hacıyev, İbrahim İbrahimov, Azərbaycan Demokrat Partiyası (ADP) sədrinin müavini Sərdar Cəlaloğlu, Azərbaycan Xalq Partiyası (AXP)nın sədri Pənah Hüseynov və "Ümid" Partiyasının sədri İqbal Ağazadə də daxil olmağla 130 nəfərə cinayət işi açıldı.
Tarixçə
Azərbaycan Konstitusiyasına əsasən 2003-cü ildə Azərbaycan ərazisində növbəti Prezident seçkiləri baş tutmalı idi. Prezident seçkiləri oktyabrın ayının üçüncü çərşənbə gününə, yəni oktyabrın 15-nə təyin edildi idi.
Namizədlərin qeydə alınması mərhələsi
İyunun 27-də baş tutan MSK-nın iclasında Heydər Əliyevin namizədliyinin irəli sürülməsinin təsdiq edilməsi haqqında Qərar qəbul edildi:
İyunun 2-də baş tutan MSK-nın növbəti iclasında isə Lalə Hacıyevanın və Etibar Məmmədovun namizədliyinin qeydə alınması haqqında, beş nəfərin isə namizədliyinin irəli sürülməsinin təsdiq edilməməsi haqqında Qərarlar qəbul edildi:
İyulun 6-da baş tutan MSK-nın iclasında Çingiz Sadıxovun namizədliyinin qeydə alınması haqqında, Rufat Ağayevin isə namizədliyinin irəli sürülməsinin təsdiq edilməməsi haqqında Qərarlar qəbul edildi:
İyunun 12-də baş tutan MSK-nın növbəti iclasında isə Tahir Kərimlinin namizədliyinin qeydə alınması haqqında, Eldar Namazovun isə namizədliyinin irəli sürülməsinin təsdiq edilməməsi haqqında Qərarlar qəbul edildi:
İyulun 13-də baş tutan MSK-nın iclasında daha bir nəfərin — Kamran Rüstəmovun namizədliyinin irəli sürülməsinin təsdiq edilməməsi haqqında Qərar qəbul edildi:
Nəticələr
alt=|thumb|420x420px| [[İlham Əliyev • İsa Qəmbər •  Lalə Hacıyev]]
Mustafa Bərzani
Mustafa Bərzani və ya Molla Mustafa Bərzani  — kürd lideri, komandiri və müasir kürd siyasətinin ən görkəmli siyasi xadimlərindən biri. O, 1946-cı ildə İraq rejimlərinə qarşı kürd inqilabına öndərlik etmək üçün Kürdüstan Demokrat Partiyasının (KDP) lideri seçilmişdir. Bərzani 1979-cu ilin martında ölənə qədər kürd inqilabının əsas siyasi və hərbi lideri olmuşdur. O, İraq və İran hökumətlərinə qarşı silahlı mübarizə kampaniyalarına rəhbərlik etmişdir.
Erkən illəri
Mustafa Bərzani 1903-cü ildə İraq Kürdüstanının Bərzan kəndində anadan olmuşdur. Tayfasının üsyanından sonra o cəmi üç yaşı olanda ailəsi ilə birlikdə həbs olunmuşdur. Bərzaninin atası, babası və bir qardaşı daha sonra digər üsyanlara görə Osmanlı hakimiyyəti tərəfindən edam edilmişdir. Bərzani kiçik yaşlarında böyük qardaşı və tayfa başçısı Əhməd Bərzani tərəfindən Zibardakı kürd başçılarının İraqda ingilislərə qarşı qiyamına qoşulmaq üçün göndərilmişdir.
1931-ci ildə Bərzani hakimiyyətin İraqdakı kürd bölgələrində tayfa hakimiyyətini məhv etmək cəhdlərinə qarşı üsyana rəhbərlik edən Əhməd Bərzaniyə qoşulmuşdur. İraq üsyançı ərazilərə qarşı hava müharibəsi aparan ingilis müttəfiqlərindən kömək almışdır. Hava bombardmanı kütləvi dağıntı və uğursuzluqlarla nəticələndi, Şeyx Əhməd isə 1932-ci ilin iyununda Türkiyə ilə o vaxt mübahisəli olan sərhəddə türk qoşunlarına təslim olmuşdur. Mustafa Bərzani və qardaşı Məhəmməd Sadiq daha bir il döyüşməyə davam etsə də, şeyx Əhməd Mustafa Bərzaninin məsləhəti ilə İraqa təslim olmuşdur. Buna baxmayaraq, o, 1939-cu ildə İraqda ilk kürd siyasi partiyası olan "Həva"nın yaradılmasında iştirak etmişdir.
Məhabad Cümhuriyyəti
Mustafa Bərzani 1943-cü ilə qədər nəzarət altında olmuş, İkinci Dünya müharibəsi səbəbilə Süleymaniyyədə yenidən azad edilmişdir. İraq hökuməti Bərzanini İrana qaçmağa məcbur etmişdir. O, burada SSRİ dəstəyi ilə yaradılmış Məhabad Cümhuriyyətinə dəstək çıxmışdır. Qazı Məhəmmədlə Mustafa Bərzani arasında fikir ayrılıqlarına baxmayaraq, Bərzani qüvvələrinin gəlişi İran kürdlərinin bölgəyə nəzarəti ələ keçirmək imkanlarını artırmışdır.
Azərbaycanda
Məhabad Cümhuriyyəti süqut etdikdən sonra Bərzani və tərəfdarları Azərbaycan SSR-ə qaçmış, Naxçıvan yaxınlığındakı düşərgəyə yerləşdirilmişdir. SSRİ-yə kömək üçün müraciət etdikdən sonra Bərzani və tərəfdarları Bakı yaxınlığındakı düşərgələrə köçürülmüşdür. Bərzani 1947-ci ilin noyabrında Moskvanın göstərişi ilə kürdlərə kömək etmək əmri alan Azərbaycan Kommunist Partiyasının birinci katibi Mircəfər Bağırovla görüşmüşdür. Onlar burada kürdlərin SSRİ-də nə edə biləcəyini müzakirə etmişdir. Bərzaninin tərəfdarları hərbi alay halında təşkil edilmiş, hərbi taktika və siyasət, eləcə də kürdcə oxuyub yazmağı öyrənmişdir.
1948-ci ildə Bakıda İraq və İran kürdləri bir araya gələrək konfrans keçirmiş və Bərzani burada kürd hərəkatının planını açıqlamışdır. İranı ardınca yenidən SSRİ-dən Bərzani və tərəfdarlarının mühakimə olunmaq üçün təhvil verilməsini tələb etmiş, lakin SSRİ isə bunu rədd etmişdir. Bərzani fikir ayrılıqları və kürd hərəkatına qarşı mövqeyi səbəbindən Bağırovla tez bir zamanda problem yaşayırdı. Bağırov Lavrenti Beriya ilə əlaqəli olduğu üçün bu, ona regional məsələlərdə daha çox səlahiyyət verirdi və bu səbəbdən Bərzani öz tərəfdarlarının Azərbaycandan çıxarılmasını tələb etmişdir.
Malabadi köprüsü
Malabadi köprüsü (adı orta əsrlərdə türk mənbələrində Akarman və ya Karaman körpüsü olaraq keçərlidir ) — Silvandan 23,2 km uzaqlıqdadır və Silvan ilçəsi sərhədləri içərisindədir. Silvandan körpüyə asan yol var. Diyarbakır Tarixi Əsərlər Siyahısına alınmışdır. Malabadi körpüsü 1989-cu ildə Silvan Bələdiyyəsi tərəfindən bərpa edilmişdir. Körpüsü Silvan Bələdiyyəsinin loqosunu təşkil edən əsas elementdir.
1147-ci ildə Artuqlu bəyliyi dövründə Timurtaş Bin-i İlqazi tərəfindən inşa edilmişdir. Yeddi metr enində və 150 metr uzunluğunda bir körpüdür. Hündürlüyü su səviyyəsindən təməl daşına qədər 19 metrdir. Rəngli daşlarla tikilib və təmirlə günümüzə gəlib çatıb.
Malabadi körpüsü Türkiyədəki və yaxın şərqdəki daş körpülər arasında ən geniş tağı olan körpüdür. Körpü Diyarbakır şəhərinin sərhədləri içərisindədir. Tağın hər iki tərəfində, xüsusilə qışın sərt günlərində karvan və sərnişinlərin sığınacağı kimi istifadə olunan iki otaq var. Körpü mühafizəçilərinin də istifadə etdiyi bu otaqların əvvəllər dəhlizlərə və yolun dibinə birləşdirildiyi deyilir və bu dəhlizlərdən daha uzaqlaşdıqda gələn karvanların ayaq səsləri eşidilirdi.
Hər biri müxtəlif uzunluqlar və qırıq xətlərdən ibarət üç hissəli körpü, şərqdə və qərbdə cüzi meylli yollarla birləşdirilmişdir. Orta hissə qayalara qoyulmuş kütlə şəklindədir. Sivri bir forma və 38.60 m uzunluğunda çox böyük bir tağı var. Üçüncü hissə ilk hissəyə paraleldir. Övliya Çələbi körpünü belə təsvir edir: "Körpünün hər iki tərəfində də qala qapıları kimi dəmir qapılar var. Bu qapıların içərisində sağda və solda körpünün təməli ilə birlikdə tağın altında qonaqlıqlar var ki, yoldan keçənlər sağdan və soldan gələndə qonaq olurlar. Bu körpünün sağında və solunda gözəl pəncərələri olan otaqlar var. Körpünün sağında və solundakı bütün məhəccərlər Naxçıvan poladından hazırlanıb. Ancaq bir dəmirçi ustası da var, gücündən istifadə edərək bir növ sənətkar qəfəsli məhəccərlər hazırlamışdır. Əslində usta bu sənətkarlığı keçmiş memarların heç birinin göstərmədiyi gücünü sərf edərək bu körpüdə belə sənətlər göstərmişdir.
Albert Qabriel də körpünün haqqında belə deyir: "Müasir bir statik hesablamanın olmadığı dövrdə bu dövrdə belə bir iş o dövr üçün heyranlıq və təqdirəlayiq doğurur. Ayasofya günbəzi asanlıqla körpünün altına girər. Bu boşluqda Balkanlarda, Türkiyədə, Orta Şərqdə bu çağda bir körpü yoxdur."
Övliya Çələbi Səyahətnaməsində körpü haqqında yazırdı: "Ayasofya günbəzi Malabadi körpüsünün altına girər."
Qəhrəman Rzayev
Qəhrəman Bəhmən oğlu Rzayev (16 oktyabr 1996; Kəbirli, Beyləqan rayonu, Azərbaycan — 7 noyabr 2020; Qubadlı rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Qəhrəman Rzayev 16 oktyabr 1996-cı ildə Beyləqan rayonunun Kəbirli kəndində anadan olmuşdur. 2002-2013-cü illərdə Məmmədyar Fərzəliyev adına Beyləqan rayon Kəbirli kənd 1 saylı tam orta məktəbdə təhsil almışdır. Ailəli idi. Renat adlı oğlu yadigar qaldı.
Hərbi xidməti
Qəhrəman Rzayev 2014-2016-cı illərdə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin sıralarında müddətli həqiqi hərbi xidmət qulluqçusu olmuşdur. Abşeron rayonunun Pirəkəşkül qəsəbəsində yerləşən "N" saylı hərbi hissədə xidmət etmişdir.
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Qəhrəman Rzayev 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsində könüllü olaraq iştirak etmişdir. Cəbrayılın və Qubadlının azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə vuruşmuşdur. Qəhrəman Rzayev 7 noyabr 2020-ci ildə Qubadlı rayonu istiqamətində qarşı tərəfin atdığı minaatan mərmisi nəticəsində həlak olmuşdur. Beyləqan rayonunun Kəbirli kəndində dəfn olunmuşdur.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Qəhrəman Rzayev ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Qubadlı rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Qəhrəman Rzayev ölümündən sonra "Qubadlının azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
İstinadlar
<references group="" responsive="1">
Böyük Britaniyanın inzibati bölgüsü
Böyük Britaniya 4 inzibati-siyasi ərazidən ibarətdir (tarixi vilayətlərdən):
thumb|250px|left|Böyük Britaniyanın inzibati-ərazi bölgüsü thumb|250px|upright
Yusif Mirişli
Yusif Ramiz oğlu Mirişli (3 may 1966, Bakı) — Azərbaycan bəstəkarı, pedaqoq, professor (2014), Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının üzvü (1993).
The White Stripes
The White Stripes – 1997-ci ildə ABŞ-nin Detroyt ştatında qurulmuş rok duosu. Qrup Cek Vayt (bəstəkar, vokal, gitara, piano və mandolin) və Meq Vaytdan (zərb alətləri və vokal) ibarət idi. Detroyt musiqi səhnəsində bir neçə sinql və üç albom buraxdıqdan sonra, The White Stripes 2002-ci ildə qaraj rokunun canlanması səhnəsinin bir hissəsi kimi məşhurlaşdı. Onların uğurlu təqdirəlayiq albomları "White Blood Cells" və "Elephant" ABŞ və Böyük Britaniyada müxtəlif media orqanlarının diqqətini çəkdi. "Seven Nation Army" adlı sinqlları onların ən tanınan mahnılarından biri oldu. Qrup 2005-ci ildə Get Behind Me Satan və 2007-ci ildə Icky Thump adlı daha iki albom yazdı və səsyazmada uzun fasilədən sonra 2011-ci ildə dağıldı.
Avranş (rayon)
Avranş  — Fransanın Normandiya regionun rayonlarından  biri (fr. Arrondissement). Departamenti — Manş. Suprefektur — Avranş. 2015-ci il üçün əhalinin sayı 134,905 nəfərdir. Əhalinin sıxlığı 71 nəfər / km² təşkil edir. Ərazisi — 1888 km².
Tərkibi
Avranş rayonun kantonları (22 mart 2015-ci il):
Avranş rayonun kantonları (22 mart 2015-ci ildən — 31 dekabr 2016-ci ilə qədər):
Avranş rayonun kantonları (1 yanvar 2017-ci ildən):
Aşıq sənəti
Xalq yaradıcılığında mövcud olan aşıq sənəti üçün yeni keyfiyyət xüsusiyyətləri xasdır ki, bunlar da milli irs kimi Azərbaycanda peşəkar bəstəkarlıq yaradıcılığının əvəzolunmaz və çox mühüm mənbəsi hesab edilir. Bu irs sitat xarakterli deyildir, çox taktla və yerində intonasiya, metroritm, səciyyəvi səslənmələr, obrazlı tərkib hissələrdən istifadə edir. Bu da təbiidir, belə ki, aşıq sənəti Azərbaycan cəmiyyətinin mənəvi aləminin ruhunda və qanındadır.
Xalqın tarixi dəyəri və mənəvi inkişaf səviyyəsi həmin xalqa mənsub yaradıcı şəxslərin yaradıcılıq fəaliyyət nəticələri ilə müəyyən olunur. Təbii ki, Azərbaycan xalqının yaradıcılıq istiqamətlərindən bir də çoxəsrlik aşıq musiqisində təzahür olunur. Bu, xalqın fəlsəfi mədəniyyətinin formalaşdığı xüsusi bədii təfəkkür sahəsidir. Bu incəsənət növündə poeziya, musiqi, rəqs, ifaçılıq sintezi özünü göstərir.
Aşıq musiqisi, aşıq insanın mənəvi dəyərlərini, əməllərini tərənnüm edir və bundan ilham alır. Aşıq sənətinin əsas mövzuları – məhəbbət və təbiət gözəlliyi, insan və onun əməlləridir. Özü də bu yaradıcılıq prosesi sintez, yəni teatrlaşdırılmış şəkildə improvizator aşıq tərəfindən sazda ifa kimi tərənnüm olunur. Əlbəttə, son zamanlarda aşığı Azərbaycan xalq çalğı aləti olan balaban ifaçıları da müşayiət edir.
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü Azad Nəbiyevin «Azərbaycan aşıq məktəbləri» (Bakı, 2004) əsəri aşıq sənətinin tədqiqi sahəsində fundamental, elmi-nəzəri bir tədqiqatdır. Bu əsər, demək olar ki, Azərbaycanda mövcud olan bütün bölgələri və aşıq məktəblərini, onların səciyyəvi xüsusiyyət və fərqlərini əhatə edir. Muəllif Anadolu, Şirvan, Zaqatala, Təbriz, Göyçay, Qarabağ aşıq məktəblərini, onların mühitini, yaradıcılıq prosesi üslub və metodlarını qeyd edir. Bununla belə tədqiqatçı A.Nəbiyev də belə bir qənaətə gəlir ki, təşəkkül tapmış bölgə aşıq məktəblərindəki aşıq sənəti bədii təsir gücü ilə daim xalq yaradıcılığı mənbəsi olmaqla bərabər, insanın həyatı kimi sonsuz problemlərlə də qarşılaşır. Faktiki olaraq alim belə bir fikrə gəlir ki, aşıq sənəti nəinki xalqın istəklərini tərənnüm edir, həm də xalq yaradıcılığı bulağı olmaqla xalqın spesifik mədəniyyətinin formalaşmasına çox güclü təsir göstərir və mədəniyyət yaradıcıları üçün ilham mənbəyi kimi çıxış edir.
Aşıq sənəti – Azərbaycanda xalq mühitində yaranmış şifahi xalq yaradıcılığı musiqi formasıdır və təsir gücü, məşhur olması və kamilliyi baxımından analoqu olmayan bir təzahürdür – bu, kiçik bir tamaşadır, burada musiqi improvizatoru, söz və şer sətirlərinin müəllifi, musiqi alətində – sazda ifaçı və rəqs edən bir simada – aşığın simasında özünü göstərir – bu təzahür nəinki dərin müdrikliyə, böyük bədii təsir gücünə malikdir, tarixi keçmişi və ifaçının müasiri olan adamların mənəvi dəyərlərini tərənnüm edir və xalq kütlələrinin estetik tələblərini ödəyir, həmçinin xalq yaradıcılığının müdriklik qatlarından irəli gələn musiqi təfəkkürü fəlsəfi mədəniyyətin hərəkətverici qüvvəsi olan bir formadır.
Bu bədii yaradıcılıq formasının kökləri xalqımızın dərin tarixinə, mövcudluq təcrübəsinə dayaqlanır və həyatın özündən zənginləşir. Aşıq musiqisinin mövzuları həyatın özü kimi çox rəngarəngdir – xalqın azadlıqsevərliyi, oğul və qızların qəhrəmanlığı, onların cəsur əməlləri, səciyyəvi milli xüsusiyyət kimi alicənablıq, düzgünlük və xeyirxahlıq mənəvi dəyərlər kimi.
Öz yaradıcılığında ən yaxşı şair, xanəndə, musiqiçi və aktyor xüsusiyyətlərini cəmləşdirən bir sıra aşığın adını qeyd edək – Qurbani, Tufarqanlı Abbas, Xəstə Qasım, Sarı aşıq, Aşıq Ələsgər…
Azərbaycanda aşıq sənətinin tarixini tədqiq etməyi qarşımıza məqsəd qoymuruq, çox mürəkkəb olan və xalq tərəfindən çox sevilən bu incəsənət janrının xalqın fəlsəfi mədəniyyətinin formalaşmasında rolunu və əhəmiyyətini qeyd etmək istəyirik. Azərbaycanda aşıq sənətinin dərin tarixi inkişaf mərhələlərindən söhbət açan bir sıra ədəbi mənbələr bizə məlumdur. Sənətşünaslıq elmi sahəsində professor Tariyel Məmmədovun «Azərbaycan aşıqlarının ənənəvi havaları» adlı doktorluq dissertasiyasını qeyd etmək olar. Bu tədqiqatda bilavasitə xanəndə-dastançı aşıqların dilindən dinlənilən əsərlərin musiqi-poetik dili, metroritmikası, forması araşdırılır.
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü Qara Namazov «Azərbaycan aşıq sənəti» adlı kitab yazmışdır ki, burada çoxəsrlik inkişaf dövrü keçmiş, məhəbbəti, insanın alicənab əməllərini, onun istək və arzularını tərənnüm edən aşıq sənətinin kökləri, mənbələri açıqlanır. «Əsli və Kərəm», «Qurbani», «Abbas və Gülgəz», «Aşıq Qərib», «Məsum və Diləfruz», «Əmrah», «Tahir və Zöhrə», «Koroğlu» kimi Azərbaycan aşıq dastanlarının adlarını çəkmək olar.
Parlaq, güclü təsirə malik xarakterik musiqi obrazı ilə birgə bədii sözün təsir gücü artıq bir çox əsrlərdir ki, nəinki romantik məhəbbət və əzab-əziyyət, eləcə də doğma torpağa, vətənpərvərliyə, xalq adət və ənənələrinə sədaqət zəminində xalqın həm musiqi təfəkkürünü, eləcə də fəlsəfi mədəniyyətin mənəvi sahəsini formalaşdırır. Aşıqlar çoxsimli sazda «Cəngi» qəhrəmanlıq obrazlarını xüsusilə parlaq yaradırlar. Aşıqların bədii yaradıcılıqlarında Azərbaycan xalqının estetik keçmişi və bu günü təkrarsız orijinallıqla, bədahətən improvizasiya ilə, saz və oxunun lirik səslənmə və teatrlaşdırılmış cəlbediciliklə xalq musiqi təfəkkürünün canına və qanına hopmuşdur.
Klassik Azərbaycan aşıq lirikası haqqında müasirimiz akademik Həmid Araslı çox dəqiq demişdir: «Orta əsrlərdə adamların insan şəxsiyyətinin azadlığı uğrunda apardıqları mübarizənin ilk pillələrində mənəvi azadlıq qəlb aləmində, məhəbbət aləmində azad idi: bərabərlik mövzusu eşq mövzusunda əks olunurdu».
Aşıq sənəti dünyada baş verən kataklizmlər, təzadlardan asılı olmayan bir vəziyyətdə mövcuddur. Onun xalq yaradıcılığından irəli gələn öz qanunauyğunluqları vardır ki, bu yaradıcılıq məişətdə yaşayır və təkmilləşərək daha mühüm həyatı problemlər, mövzu və musiqi ifası irəli sürərək yaşayacaqdır. Məsələn, Qazax aşığı Ədalət çox simli sazında çalarkən forma, məzmun və hətda səslənmə həcmi etibarilə elə bil simfonik əsər yaradır. İndi bir çox aşıqlar qəhrəmanlıq əməllərinə, məhəbbətə, lirik əhval-ruhiyyəyə səsləyən sözsüz musiqi ifa edirlər.
2023 UEFA Çempionlar Liqası finalı
2023 UEFA Çempionlar Liqası finalı 2022-23 UEFA Çempionlar Liqasının final oyunu, UEFA tərəfindən təşkil edilən Avropanın ən nüfuzlu klub futbol turnirinin 68-ci mövsümü və adı UEFA Çempionlar Kubokundan UEFA Çempionlar Liqası olaraq dəyişdirildikdən sonra 31-ci mövsümü idi. 10 iyun 2023-cü ildə Türkiyənin İstanbul şəhərindəki Atatürk Olimpiya Stadionunda İngiltərənin "Mançester Siti" klubu ilə İtaliyanın "İnter" klubu arasında oynanıldı. "Mançester Siti" matçı 1–0 hesabı ilə qazanaraq ilk dəfə UEFA Çempionlar Liqasının qalibi oldu və bununla da qitə treblini tamamladı. Qalib olaraq onlar 2022-23 UEFA Avropa Liqasının qalibi Sevilya ilə 2023 UEFA Super Kubokunda oynamaq hüququ qazandılar və həm 2023, həm də 2025-ci ildə keçiriləcək FIFA Klublararası Dünya Çempionatına vəsiqə qazandılar.
Finalın əvvəlcə İngiltərənin London şəhərindəki Uembli Stadionunda keçirilməsi planlaşdırılırdı. Bununla belə, COVID-19 pandemiyası səbəbindən 2020-ci ilin finalının təxirə salınması və başqa yerə köçürülməsi səbəbindən sonrakı finallar üçün planlaşdırılan ev sahibləri bir il geriyə çəkildi və Münhendəki Allianz Arena 2023-cü il finalı təyin edildi. İstanbulda oynanılması planlaşdırılan 2021 finalı da COVID-19 pandemiyasının təsiri səbəbindən başqa yerə köçürülməli olduqda, bunun əvəzinə 2023-cü ilin finalı İstanbula verildi. Bunun əvəzinə Münhen 2025-ci ilin finalına ev sahibliyi etmək üçün təyin edildi.
Host seçimi
Müraciət edən assosiasiyalar UEFA tərəfindən təsdiqlənməsə də, Almaniya Futbol Assosiasiyasının 2021-ci ilin finalına layiq görülməməsi halında Münhendəki Allianz Arenada keçirilməsi üçün təklif göndərəcəyi bildirilir. Allianz Arena UEFA İcraiyyə Komitəsi tərəfindən 24 sentyabr 2019-cu il tarixində Sloveniyanın Lyublyana şəhərində keçirilən iclasda seçildi və burada 2021 və 2022-ci il finallarının ev sahibləri də təyin olundu.
17 iyun 2020-ci ildə UEFA İcraiyyə Komitəsi 2020-ci ilin finalının təxirə salınması və başqa yerə köçürülməsi ilə əlaqədar olaraq Münhenin 2023-cü il final matçına ev sahibliyi edəcəyini elan etdi. İstanbul əvvəlcə 2021-ci ilin finalına təyin edilmişdi, lakin həmin final başqa yerə köçürüldükdən sonra 2023-cü ilin finalına layiq görüldülər. Bunun əvəzinə Münhen 2025-ci ilin finalına ev sahibliyi edəcəkdi.
Finala gedən yol
Qeyd: Aşağıdakı bütün nəticələrdə ilk olaraq finalçının qol sayı verilir (H: ev; A: səfər).
Mançester Siti
Mançester Siti 2021-22 Premyer Liqasını qazanaraq Çempionlar Liqasının qrup mərhələsinə vəsiqə qazandı. Qrup mərhələsində Bundesliqanın ikincisi Borussiya Dortmund, La Liqada dördüncü yeri tutan Sevilya və Danimarka Superliqasının çempionu Kopenhagen ilə birlikdə G qrupuna düşüblər.
"Siti" qrup mərhələsinin ilk oyununda Ramón Sánchez Pizjuanda Sevilya ilə qarşılaşdı və Fil Foden, Ruben Dias və Erlinq Haalandın qolları ilə 4–0 hesabı ilə qalib gəldi. 2-ci turda "Siti " Mançester Stadionunda " Borussiya Dortmund"a qarşı Con Stounz və Erlinq Haalandın qolları ilə 2–1 hesabı ilə qalib gəldi. 3-cü turda "Siti" Riyad Mahrez, Julian Alvarez, Erlinq Haalandın dublu və Davit Xocholavanın avtoqolu ilə öz meydanında Kopenhagen üzərində 5–0 hesabı ilə qalib gəldi. 4-cü turda "Siti" Kopenhagendə 0:0 hesablı heç-heçə edib. 5-ci turda "Siti" Vestfalen stadionda Dortmund "Borussiya"sı ilə 0–0 hesablı heç-heçə edib.
6-cı turda Mançester Siti Stadionunda ev sahibləri Riko Lyuis, Julian Alvarez və Riyad Mahrezin qolları ilə Sevilyanı 3–1 hesabı ilə məğlub etdilər.
1/8 finalda "Siti" Almaniyanın "RB Leipzig" klubu ilə qarşılaşıb. Red Bull Arenada keçirilən ilk oyunda Siti Riyad Mahrez və Yoşko Qvardiolun qolları ilə 1–1 hesabı ilə bərabərə qaldı. Cavab görüşündə "Siti" Leypsiqi 7–0 hesabı ilə məğlub etdi, Erlinq Haalandın beş qolu ilə Çempionlar Liqasında tək oyunda vurulan qollar rekordu qırıldı və İlkay Gündoğan və Kevin De Bruynenin hərəyə bir qolu ilə ümumi hesabda 8–1 qalib gəldi və 1/4 finala mərhələ adladı. .
Dörddəbir finalda "Siti" Almaniya çempionu "Bavariya" ilə qarşılaşıb. Mançester Siti Stadionunda keçirilən ilk oyunda ev sahibləri Rodri, Bernardo Silva və Erlinq Haalandın qolları ilə 3–0 hesabı ilə qalib gəliblər. Allianz Arenada keçirilən cavab matçında "Siti" Erlinq Haaland və Yozua Kimmixin qolları ilə 1–1 bərabərə qaldı, ümumi hesabda 4–1 qalib gəldi və yarımfinala vəsiqə qazandı.
Yarımfinalda "Siti" İspaniya çempionu və 2021-22 UEFA Çempionlar Liqasının qalibi "Real Madrid"lə qarşılaşıb. Madridin əlavə vaxtdan sonra ümumi hesabda 6–5 qalib gəldiyi keçən mövsümün eyni mərhələsində matçın cavabı oldu. Santyaqo Bernabeuda keçirilən ilk oyunda "Siti" və "Real" bərabərə qaldı, birinci hissədə Vinisius Juniorun matçdakı ilk qolu ilə, Kevin De Bruynenin bərabərlik qolu ilə matç başa çatıb. Cavab matçında, City of Mançester Stadionunda, ev sahibləri Bernardo Silvanın dublu, Julian Alvaresin bir qolu və Eder Militãonun avtoqolu ilə 4–0 hesabı qalib gəldi. İki oyunun nəticəsinə əsasən 5–1 hesabı ilə qalib gələn "Siti" ikinci dəfə Çempionlar Liqasının finalına vəsiqə qazandı.
İnter Milan
u
2-ci turda "İnter" Doosan Arenada "Viktoria Plzen"i Edin Ceko və Denzel Dumfriesin qolları ilə 2–0 hesabı ilə məğlub etdi. 3-cü turda "İnter" San Siroya qayıtdı və "Barselona"ya 1–0 hesabı ilə qalib gəldi və matçda yeganə qolu Hakan Çalhanoğlu vurdu. 4-cü turda “İnter” “Kamp Nou” da “Barselona” ilə 3-3 hesablı heç-heçə edib, “İnter”in heyətində Nikolo Barella, Lautaro Martinez və Robin Qosens, ev sahiblərinin heyətində isə Robert Levandovski (iki dəfə) və Usman Dembele qol vurub. 5-ci turda "İnter" San Siroda Viktoriya Plzen üzərində Henrix Mxitaryan, Ceko və Romelu Lukakunun qolları ilə 4–0 hesabı ilə qalib gələrək, pley-off mərhələsinə vəsiqəni təmin etdi. 6-cı turda "İnter" Allianz Arenada "Bavariya"ya 0-2 hesabı ilə uduzub, "Bavariya"nın qollarını Benjamin Pavard və Erik Maksim Çoupo-Moting vurub.
1/8 finalda "İnter" Portuqaliyanın " Porto" klubu ilə qarşılaşıb. San Siroda keçirilən ilk oyunda "İnter" Lukakunun qolu ilə 1:0 hesabı ilə qalib gəlib. Estádio do Dragão -da keçirilən cavab qarşılaşmasında "İnter" 0–0 hesabı ilə heç-heçə edərək ümumi hesaba əsasən 1–0 hesablı qələbə qazanıb və 1/4 finala vəsiqə qazanıb.