cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
İran etirazları (2017–2018)
İctimai mülkiyyətə zərər
Tehran şəhərinin meri Məhəmməd Əli Nəcəfinin verdiyi məlumata görə, Tehranda ictimai mülkiyyətə verilən zərər "o qədər də ciddi deyildi" və yalnız bir neçə avtobus stansiyası və zibil qutusu yandırılmışdır. Həsən Ruhaniyə əsasən, ictimai mülkiyyətə zərər yetirən və ictimai qanunları pozanlarda heç bir hörmətsizlik əlaməti yox idi.
31 dekabr 2017-ci il tarixində CCTV kameraları Dürud şəhərindəki bir yanğınsöndürmə stansiyasında etirazçıların stansiyaya daxil olub işçi heyətinə hücum etdiyini və yanğınsöndürmə maşınlarına zərər verdiyini göstərən bir video çəkmişdir.
İngilis dilinin ibtidai məktəblərdə qadağan edilməsi
Kütləvi etiraz aksiyalarından sonra İran hökuməti ibtidai məktəblərdə ingilis dili dərslərinin keçirilməsini qadağan etmişdir. Xamenei bunun qərb dünyasının İrana qarşı apardığı "mədəni işğal"a yol açdığını iddia etmişdir.
İnternet
İranda internetin verilməsinə uzun müddətli süni fasilələr yaradılıb. Bununla hökumət ölkədəki informasiyaların İranın digər bölgələrinə çatmasını əngəlləməyə çalışır. Ölkədə baş verən etirazların təşkilində həmin şəbəkələrdən istifadənin qarşısının alınmasına səy göstərilir.
Media senzurası
right|thumb|250px|[[Əli Xamenei|Ayətullah Xamenei "şəhid" ailələri ilə keçirdiyi həftəlik görüşündə (2 yanvar 2018) ]] İran Daxili İşlər Naziri Əbdülrıza Rəhmani Fəzlinin verdiyi bəyanatda sosial şəbəkədən nalayiq istifadə "şiddət və qorxuya səbəb olur" və "bu cür davranış əziləcək" demişdir. İranın dövlət xəbər televiziya kanalının verdiyi məlumata görə, İran İslam Respublikası Xəbər Şəbəkəsinin etiraz aksiyalarını əhatə etməsi qadağan edilmişdir.
Instagram
31 dekabr 2017-ci il tarixində İran hökuməti "Instagram" sosial şəbəkə platformasının fəaliyyətini müvəqqəti olaraq məhdudlaşdırmışdır. "Instagram"a giriş 6 yanvar 2018-ci ildə bərpa edildi.
Twitter
İran İslam Respublikasının Ali Lideri və Xarici İşlər Naziri "Twitter" sosial şəbəkə platformasında etiraz aksiyaları barədə yazmışdır. Halbuki, "Twitter" platformasının fəaliyyəti İranın ümumi ictimaiyyətinə qadağan edilmişdir.
Həbslər
Prokuror Abbas Cəfəri Dolatabadinin verdiyi məlumata görə, 14 yanvar 2018-ci ildə, Tehran iğtişaşları zamanı həbs edilən 440-dan çox etirazçı azad edilmişdir.
19 fevral 2018-ci ildə iranlı deputat Məhəmməd Kəzami Məlayirdəki bir məhkəmə orqanının qərarına görə, etiraz aksiyaları zamanı İran İslam Respublikası bayrağını endirməklə təqsirlənən 15 yaşlı bir oğlanın beş illik həbs cəzası aldığını iddia etmişdir.
Arpa yarması
thumb|Arpa yarması thumb|Arpa yarması sıyığı Arpa yarması – çiçəк qişasından tamamilə, meyvə və toхum qılafından, eləcə də aleyron təbəqəsindən qismən təmizlənmiş arpa nüvəsindən ibarətdir. Forma və quruluşundan asılı olaraq 2 növ arpa yarması istehsal edilir:
Arpa yarması istehsal etdiкdə çiçəк qişasından təmizlənmiş arpa pardaqlayıcı və cilalayıcı maşında emal olunur. Bu zaman dəndən meyvə və toхum qılafı, rüşeym, aleyron təbəqəsinin bir hissəsi təmizlənir, yarma oval və ya dairəvi forma alır. Yarma ələnir və ölçüsünə görə sortlaşdırılır. Arpa yarması ölçülərinə görə beş nömrədə (1 №-li 3,5 mm; 2 №-li 3-2,5 mm; 3 №-li 2,5–2 mm; 4  №-li 2-1,5 mm; 5  №-li 1,5-0,56 mm) buraхılır. Iri ölçülü yarma duru хörəкlərin və  dənəvər sıyıqların hazırlanmasında, хırda ölçülü yarmalar isə daha tez bişməsinə görə duru sıyıqların hazırlanmasında istifadə olunur.
Хırdalanmış arpa yarması üç nömrədə (yaçnevaya) çiçəк qişasından azad edilmiş хırdalanmış arpadan ibarətdir. Yarma ələnir, təmizlənir və ölçülərinə görə üç nömrədə (1 №-li 2,5–2 mm; 2 №-li 2-1,5 mm; 3 №-li 1,5-0,56 mm) sortlaşdırılır.
Bütöv arpa yarmasından fərqli olaraq cilalanmır və ona görə də  tərкibində sellüloza nisbətən çoхdur. Əsasən sıyıqların hazırlanmasında istifadə edilir.
Qarabucaq (kənd, Kürdəmir)
Qarabucaq — Azərbaycan Respublikasının Kürdəmir rayonunun Qarabucaq qəsəbə inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 1 sentyabr 2004-cü il tarixli, 727-IIQ saylı Qərarı ilə Kürdəmir rayonunun Qarabucaq kəndi Yenikənd kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, Qarabucaq qəsəbəsi mərkəz olmaqla, Qarabucaq qəsəbə inzibati ərazi dairəsi yaradılmışdır.
Din
Kənddə Qarabucaq kənd məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.
2016 Yay Olimpiya Oyunları
2016 Yay Olimpiya Oyunları — Sayca XXXI dəfə keçirilmiş Yay Olimpiya Oyunları. Planetin 205 ölkəsinin 12 500-ə yaxın idmançısı 17 gün ərzində Braziliyanın stadionlarında ən güclünü müəyyən etmək üçün mübarizə aparmışlar.
Namizəd şəhərlər
thumb|Marakana Stadionu
Yüngül atletika
left|thumb|Joao Avelanj Stadionu Yüngül atletika yarışları Rio de Janeyrodaki Joao Avelanj Stadionunda keçirilib. Kişilərin yarışında 24, qadınların yarışında isə 23 dəst medal uğrunda yarışlar keçirilib.
Badminton
alt=Rio de Janeyro Sərgi Mərkəzi|left|thumb|Rio de Janeyro Sərgi Mərkəzi Badminton yarışları Rio de Janeyro Sərgi Mərkəzində keçirilmişdir. Badminton yarışları 11-20 avqust tarixlərində keçirilib. Kişilər və qadınların yarışında hərəyə 2 dəst medal və qarışıq cütlər üzrə medal dəsti uğrunda yarışlar keçirilmişdir.
Boks
Boks yarışları 6-21 avqust tarixlərində Rio de Janeyro Sərgi Mərkəzində keçiriləcək. Kişilərdə 10, qadınlarda isə 3 dəst medal uğrunda yarışlar keçirildi.
Kanoe
thumb|Rodrigu-di-Freytaş Su Anbarı Kanoe yarışları 7-20 avqust tarixlərində Rio de Janeyronun Rodrigu-di-Freytaş Su Anbarı və Ağsu gölü Olimpiya Stadionunda keçirildi.
Velosiped idmanı
thumb|Flamengo Park left|thumb|Rio Olimpiya Velodromu Velosiped idmanının BMX növü 17-19 avqustda Olimpiya BMX Mərkəzində keçiriləcək. Dağ velosipedi Olimpiya Dağ velosipedi Parkında keçiriləcək. Rio Olimpiya Velodromunda velotrek idmanı yarışlarına ev sahibliyi edəcək. Şosse velosipedi isə məşhur Flamengo Parkda keçirildi.
Suya tullanma
left|thumb|Mariya Lenk Su idmanı Mərkəzi 7-19 avqust tarixlərində Mariya Lenk Su idmanı Mərkəzində Suya tullanma idmanı keçirilib.
Atçılıq
Atçılıq yarışları Rio de Janeyronun Milli Atçılıq Mərkəzində keçirildi.
Qılıncoynatma
Qılıncoynatma yarışları 6-14 avqust tarixlərində Olimpiya Məşq Bazasında keçirildi.
Futbol
alt=San Paulo - Arena Korintians|thumb|San Paulo - Arena Korintians left|thumb|Brazilia - Mane Garrinça Milli Stadionu thumb|Belo Orizonte - Mineyrao Arenası thumb|Salvador - Arena Fonte Nova thumb|Manaus - Arena da Amazonia Futbol Yay Olimpiya Oyunlarında yeganə idman növüdürki Açılış mərasimindən əvvəl başlayır. 2016-cı ildə Futbol yarışları Brazilia, San Paulo, Belo Orizonte, Salvador, Manaus və Rio de Janeyro şəhərlərində keçiriləcək. Kişilərdə 16, qadınlarda isə 12 komanda iştirak edəcək.
Qolf
alt=Barra da Tijuka|left|thumb|Barra da Tijuka Qolf yarışları 11-14 avqust və 17-20 avqust tarixlərində Rio de Janeyronun Barra da Tijuka Stadionunda keçiriləcək.
İdman gimnastikası
alt=HSBC Arena|left|thumb|HSBC Arena İdman gimnastikası 6-11 avqust tarixləri arasında Rio de Janeyronun HSBC Arenasında keçiriləcək.
Bədii gimnastika
Bədii gimnastika 19,20,21 avqustda HSBC Arenada keçiriləcəkdir.
Batut gimnastikası
Batut gimnastikasının yarışları 12 və 13 avqustda HSBC Arenada keçiriləcək.
Həndbol
Həndbol 6-21 avqust tarixləri arasında Olimpiya Məşq Bazasında keçiriləcək.
Cüdo
6-12 avqust tarixləri arasında Olimpiya Məşq Bazasında kişilər və qadınlar hərəyə 7 dəst medal uğrunda yarışacaq.
Beşnövçülük
18-20 avqust tarixləri arasında Deodoro Beşnövçülük Parkında Beşnövçülük idmanı üzrə yarışlar keçiriləcək.
Olimpiadanın açılışı
XXXI Yay Olimpiya Oyunlarının açılış mərasimi 5 avqust tarixində Rio de Janeyronun Marakana Stadionunda keçirilib. Fernando Meirelles, Daniela Thomas və Andrucha Waddington tərəfindən idarə olundu. Mərasimdə Braziliya tarixi və mədəniyyətinin xüsusiyyətlərini vurğulandı. Fernanda Montenegro və Judi Dench ətraf mühitin mühafizəsi və qlobal istiləşmənin qarşısının alınması ilə bağlı bir çıxışla iştirak etdilər. Oyunlar rəsmi olaraq Braziliya prezidenti vəzifəsini icra edən Mişel Temer tərəfindən açıldı.
Açılışda Pelenin də iştirakının nəzərdə tutulmasına baxmayaraq sağlamlıq probleminə görə baş tutmadı.
Olimpiadanın bağlanışı
XXXI Yay Olimpiya Oyunlarının bağlanış mərasimi 21 avqustda Marakana Stadionunda keçirilib.
Medal cədvəli
u
Emblem
2016 Yaz Olimpiya Oyunlarına rəsmi emblem braziliya agentliyi Tatíl Design tərəfindən hazırlanmış və 31 dekabr 2010-cu il tarixində elan edilmişdir.139 agentliyə qarşı rəqabətli yarışı qazanmışdır. Loqo, Sugarloaf Dağı'nın əks etdirdiyi ümumi forma ilə, qol və ayaqlarına qoşulan üç rəqəmi təmsil edir. Emblem, Fred Gelli'nin dizaynı, "Olimpiadaların tarixində ilk 3D loqosu" olduğunu iddia edən üç ölçülü formaya sahib olması üçün nəzərdə tutulmuşdu.
Şüarı
"Yeni bir dünya"
Talisman
2016 Yaz Olimpiya və Paralimpiya Oyunlarının rəsmi maskotları 2014-cü il noyabrın 24-də açıqlanıb. Onlar Sao Paulo əsaslı animasiya şirkəti Birdo tərəfindən yaradılmışdır. Musiqiçi Vinicius de Moraes adına verilmiş Olimpiya maskotu Vinicius, Braziliya canlılığını təmsil edir və pişiklər, meymunlar və quşların dizayn xüsusiyyətlərini daşıyır. Onların uydurma məlumatlarına görə,Rio adlı maskot olimpiyadanın Rio-de-Janeyroda keçiriləcəyi elan edildikdən sonra braziliyalıların sevincindən doğulub.
Brand direktoru Beth Lula, maskotlarda Braziliya mədəniyyətinin və insanların müxtəlifliyini əks etdirməyi nəzərdə tutduğunu bildirdi. Maskotların adları 14 dekabr 2014-cü il tarixində elan edilmiş ictimai səsvermə ilə təyin olundu; "İpanemadan Qız" mahnısının yazıçılarına istinad edən adlar 323,327 səsin 44 faizini təşkil edərək, iki başqa adı qazanıb.Olimpiya güləşi yarışlarında məşqçilərə Vinicius peluş kuklaları verildi və onlar hakimin çağırışına meydan oxuduğu zaman ringə atıldılar.
Mənbə
https://web.archive.org/web/20160809151340/https://www.rio2016.com/en/news/meet-the-rio-2016-olympic-and-paralympic-games-mascots-and-help-choose-their-names
http://www.eurosport.com/olympic-games/rio/2016/2016-rio-olympics-biggest-stars-dates-schedule-mascots-logo-usain-bolt-triple-triple-zika_sto5694786/story.shtml
http://www.dezeen.com/2016/08/11/rio-2016-motif-first-3d-logo-history-olympics-fred-gelli-designer/
http://newscontent.cctv.com/NewJsp/news.jsp?fileId=308474
Əhməd Nurəddin Əfəndi
Əhməd Nurəddin Əfəndi — 34. Osmanlı sultanı II Əbdülhəmidin altıncı oğlu, Osmanlı şahzadəsi.
İlk illəri
Atası Sultan Əbdülhəmidin səltənətində 22 iyun 1901-ci ildə Ulduz sarayında dünyaya gəldi. Anası əslən gürcü olan Behicə xanım idi. Əkiz qardaşı Bədrəddin Əfəndidən bir neçə dəqiqə böyük idi. Yumurta əkizi olan qardaşından fərqlənməsi üçün birinə qırmız, digərinə mavi lent bağlanırmış. Ancaq əkiz tayı olan qardaşı Bədrəddin Əfəndi 2 yaşlarında meningitdən vəfat etdi və Yəhya Əfəndi məzarlığındadır.
Ulduz sarayı boşaldılmış, bütün əşyalar və cəvahiratlar əsgərlər tərəfindən yağmalanmışdı. Burada yaşayan hər kəs — xidmətçilər, ağalar, sultanın xanımları və övladları saraydan atıldı. Nurəddin Əfəndi bir müddət böyük qardaşı Səlim Əfəndinin yanında qalmış, daha sonra anasıyla birlikdə babasının Beşiktaşdakı evinə sığınmışdır. Ardından bir mənzilə köçən ana-oğulun uzun mübarizədən sonra Maslak köşkündə məskunlaşmalarına icazə verildi.
Nurəddin Əfəndi Almaniyada təhsildə ikən, Birinci Dünya Müharibəsinin itirilməsinin ardından buranı tərk etdi və bacısı Ayşə Sultanın yanına İsveçrəyə getdi. Ardından bacı-qardaş birlikdə İstanbula qayıtdı. 5 may 1919-cu ildə 18 yaşında ikən atasının yavərlərindən abxaz əsilli Hüsnü Paşanın qızı Ayşə Əndəlib xanımla (1902–1980) evləndi. Ancaq bu evlilik ailə mənsubları tərəfindən qəbul edilmədi. Buna baxmayaraq qardaşı Əbdürrəhim Əfəndinin nikah günü, o da sevdiyi xanımla nikahlandı. Bəzi ailə mənsubları şahzadənin yaşının az olması səbəbilə bu evliliyə şübhəylə yanaşdılar. Belə ki, yayılan şayələrə görə, Əndəlib xanımın qardaşı Cəlal bəy, guya Behicə xanımı sevirdi və bu nikah bunu ört-bas eləmək məqsədilə bağlanmışdı. Əslində isə Cəlal bəy Behicə xanımın həm kəndxudası, həm də yerlisi idi. Üstəlik dul qalmaması üçün kağız üzərində Cəlal bəylə nikahlanmışdı. Ancaq bu nikah sadəcə kağız üzərində qalmışdı.
Sürgün illəri
Nurəddin Əfəndi süvari başleytenantı ikən xanımı Əndəlib xanım və lələsi Xəlil İsmayıl Haqqı bəylə birlikdə sürgünə getdi. Anası Behicə xanım və Əndəlib xanımın qardaşı Cəlal bəy də məcbur olmadığı halda şahzadəylə birlikdə getdi. Roma, Nitsa və Neapolda yaşamış, bu müddət ərzində Əndəlib xanımın cəvahiratlarını sataraq dolanmışdılar. Bundan başqa Behicə xanımın anası Nazlı xanım da bəzi vaxtlar cüzi də olsa pul göndərirdi. left|thumb|Nurəddin Əfəndinin məzardaşı, Bobigny məzarlığı, [[Paris]] Sonralar Nurəddin Əfəndi anasını Neapolda Cəlal bəyə tapşıraraq, çalışmaq məqsədilə Parisdə yaşayan bacısı Şadiyə Sultanın yanına getdi. Ancaq münasib bir iş tapa bilmədi və digər qardaşları kimi, o da musiqiçiliklə məşğul oldu. İkinci Dünya Müharibəsinin başlamasının ardından xanımını da alaraq daha sakit olan İspaniyaya yola düşsə də, yolda xanımı ağır xəstələnmiş, bu səbəblə Parisə geri dönmüşdür. Ancaq çox keçmədən özü də xəstələnmiş və 2 iyun 1945-ci ildə Parisdə vərəmdən vəfat etmişdir. Cənazəsi Bobigny Müsəlman məzarlığına dəfn edilmişdir.
İstisu (Masallı)
thumb|250px İstisu — Masallı rayonunda yerləşən sanatoriya, tam adı - İstisu "Fatimeyi-Zəhra" Şəfa Sanatoriyasıdır.
İstisu "Fatimeyi-Zəhra" Şəfa Sanatoriyası həm Masallı şəhərindən 13 kilometr aralıda, dəniz səviyyəsindən 1650 metr yüksəklikdə qərar tutmuş Dəmbəlov dağının döşündə, Viləş çayının sahilində yerləşir. Tərkibində hidrogen-sulfid, natrium-xlor kalsium, maqnezium-hidrokarbonat və hər litrində 30 milliqram yod var. Yerin çox dərin qatlarından 60 dərəcədən də yuxarı isti halda məhlul çıxır. Bu məhlul xəstəlikləri dava-dərmansız sağaldır. Qədim dövrlərdən yerli sakinlər bu sudan müalicə kimi istifadə ediblər.
Sanatoriyanın yaranma tarixi
İstisuyin həqiqətən də müalicəvi olmasını XX əsrin 60-ci illərində Masallıdan olan həkim-alim, şair-bəstəkar Mirkazım Aslanlı-Sarəng sübut etmişdir.
O vaxtlar alimin kəşfi böyük maraq doğurub və Sovet İttifaqının ayrı-ayrı yerlərindən 12 alim  İstisu məkanına gələrək əlavə tədqiqat aparıb və  kəşfi təsdiqləyiblər. Heydər Əliyev Azərbaycan KP MK-nın 1-ci katibi olan zaman – 1971-ci ildə, Masallı istisuyu xüsusi əhəmiyyətli ümumittifaq müalicəvi kurort sanatoriyası adını alıb.
İstisu "Fatimeyi-Zəhra" Şəfa Sanatoriyası Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi tərəfindən rəsmi lisenziyaya malikdir.
Istisuyun müalicəvi əhəmiyyəti
Mirkazım Aslanlı-Sarəng elmi əsaslarla sübut edib ki, Dəmbəlov dağının döşündən çıxan isti su ilə revmatizm, oynaq ağrıları, artroz kimi fəsadları, pisarioz, germatit, neyrodermit, göbələk xəstəliyi, ekzema, böyrək və sidik yolları xəstəlikləri – pielit, uretrit, piolonefrit, habelə radikulit, prostatit, hipertoniya, qara ciyər xəstəlikləri və öd xəstəlikləri, qadın xəstəlikləri, mədə-bağırsaq ağrıları, travmatik ağrılar müalicə oluna bilər.
Istisu sanatoriyasının bərpası
XX əsrin 90-cı illərinin əvvəllərindən İstisu sanatoriyası baxımsızlıq üzündən bərbad hala düşmüşdü. "Kurort və sanatoriyaların özəlləşdirilməsi haqqında" fərmana əsasən 1997-ci ildə iş adamı İldırım Allahyarov sanatoriyaya qanuni sahib çıxdı.
Bruney himni
Allah Sultanı qorusun — Bruney dövlət himni.
Phaethornis griseogularis
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Suilanıkimilər
— pulcuqlular dəstəsinə aid ilan fəsiləsi.
Bədəninin uzunluğu 3,5 m-dək olur. Çənə, qanadvarı və damaq sümükləri üzərində çoxlu dişi var. Bəzilərinin dişləri zəhərli olur. Rəngi çox vaxt əlvandır. 1500 növü əhatə edən 300-dək cinsi məlumdur. Azərbaycanda 18 növü var.
Bütün materiklərdə (Antarktidadan başqa) yayılmışdır. Yerdə, ağacda, suda-quruda və suda yaşayır. Bəzi növləri insanı dişlədikdə ölümlə nəticələnir. İri suilanları balıq, kərtənkələ, quş və onun yumurtaları, xırda suilanları isə müxtəlif onurğasızlarla, o cümlədən molyusk və soxulcanla qidadanır. Əsasən, yumurtaqoymaqla, bəzən də yumurta diridoğmaqla çoxalır.
Veymar Respublikası
Veymar Respublikası (Weimarer Republik) və ya rəsmi olaraq Almaniya İmperiyası (Deutsches Reich) – 1919-1933-cu illərdə Almaniyada mövcud olmuş respublika dövrü.
Tarixi
1918-ci il Noyabr inqilabı nəticəsində yaranmışdır. 1933-cü ilin yanvarında nasional sosialistlərin hakimiyyətə gəlməsi ilə Veymar Respublikası III Reyxlə əvəzlənir.
Buğda yarması
Buğda yarması — iki müxtəliflikdə istehsal olunur: mannı yarması və buğda yarması. Buğda yarması poltava və artek çeşidində buraxılır. Ümumi xassələrinə, quruluşuna, kimyəvi tərkibinə və bioloji dəyərliliyinə görə buğda yarmaları buğda unundan çox az fərqlənir. Poltava yarmasını bərk buğdadan istehsal edirlər. Buğda çiçək qişasından təmizlənir və cilalanır. Ölçüsündən asılı olaraq dörd nömrədə buraxılır. İri ölçülü (1 və 2 №-li) yarmalar duru xörəklərin, xırda ölçülü (3 və 4 №-li) yarmalar isə sıyıqların hazırlanmasında istifadə olunur.
Artek yarması (5 №-li) ən xırda hissələrə bölünmüş nüvədən ibarət olub dairəvi formaya qədər cilalanmış olur. Artek yarması mannı yarmasına yaxındır. Duru və özlü südlü sıyıqların hazırlanmasında istifadə edilir. Yaxşı keyfiyyətli bərk buğdadan 26% 1-2 №-li poltava yarması, 27% 3-4 №-li poltava yarması və 10% 5 №-li artek yarması (cəmi 63%) alınır. Nəmliyi 14%, sağlam nüvələrin miqdarı 99,2%-dən az, kənar qarışıq 0,8%-dən çox olmamalıdır.
Phaethornis ruber
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Adi su qabağı
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Arealı
Vətəni Afrikadır. Birevli, bircinsiyyətli çiçəkləri yarpaq qoltuğunda tək-tək yerləşir. Meyvəsinin uzunluğu 20—90 sm, diametri orta hesabla 20—30 sm-dir. Hər iki yarımkürənin tropik və subtropiklərində qədimdən yetişdirilir. Azərbaycanın bir çox rayonlarında meyvəsinə görə, bəzən də dekorativ bitki kimi beçərilir.
NGC 92
NGC 92, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Feniks bürcü istiqamətində yerləşir. Sa tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Talkas
Talkas gölü (Талҡаҫ) — Ural dağlarının şərq ətəklərində yerləşən şirinsulu göl. Göl inzibati cəhətdən Başqırdıstanın Baymak rayonu ərazisinə daxildir.
Seiko
Əsas məqsədlərinin yüksək keyfiyyət dərəcəsinə görə seçilmək olan "Seiko" dünyanın 4 məşhur saat firmasından biri kimi tanınır.
Talkas
Bioresurs
Göldə xərçəng, lilbalıq, siqi kimi canlılar yaşayır. Sahillərində qaradöş qaqar, adi qılquyruq kimi quşlar yuva qurur. Şərq sahillərində 8—10 metr dərinlikdə su bitkiləri belə yayılmışdır.
Seiko
"Seiko" "Sportura" markasını istehsal edərək, dünyada ən güclü idman saatları kolleksiyalarından biri kimi öz mövqeyini daha da möhkəmləndirib.
Talkas
Təbiəti
Suyunun təmizliyi və əsrarəngiz təbiəti gölü Cənubi Uralın ən məşhur yerlərindən birindir. Əbəs yerə «Uralın mirvarisi» adlanmır. Göldən 300 metr aralıda «Talkas» sanatoriyası (1931 ildə inşa edilmişdir) yerləşir.
Suyu malicəvi xüsusiyyət daşıyır.
Seiko
Möhkəmliyi və etibarlı işin təmin edilməsi məqsədilə bu saatların hamısı, yüksək təzyiq altında su keçirməmək qabiliyyətinə malikdir.
Acanthomintha ilicifolia
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Phaethornis stuarti
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Braziliyanın dövlət quruluşu
Braziliyanın dövlət quruluşu - 1988-ci ildə qəbul edilmiş Konstitusiyaya əsasən hüquqi-siyasi, inzibati, iqtisadi və ictimai münasibətlər sistemi.
Dövlət quruluşu
Braziliya məhdud hakimiyyətli prezident idarəetmə üsuluna malik federativ respublikadır. Milli bayram günü olan Müstəqillik günü (1822) 7 sentyabr tarixində qeyd olunur. Ölkədə 5 oktyabr 1988-ci il Konstitusiyası qüvvədədir.
İnzibati ərazi bölgüsü
350px|eta|dekstra|Brazilaj federecieroj
Nataliya Tağıyeva
Nataliya Valeh qızı Tağıyeva (bəzi filmlərdə: Nailə Bağırova; ) — Azərbaycan aktrisası, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti (2000). Anası rus, atası isə azərbaycanlı olan Nataliya gənclik illərindən sənətə, teatr və kinoya maraq göstərib.
Braziliyanın dövlət quruluşu
İnzibati ərazi bölgüsü
Braziliya 26 ştata (Akri, Alaqoas, Amazonas, Amapa, Baya, Qoyas, Maranyan, Matu-Qrosu, Matu-Qrosudu-Sul, Minas-Jerays, Para, Paraiba, Parana, Pernambuku, Piaui, Rio-de-Joneyro, Riy-Qrandi-du-Norti, Riy-Qrandi-duSul, Rondoniya, Rorayma, Santa-Katarina, San-Paulu, Seara, Serjipi, Tokantins və Espiritu-Santu) və Braziliya federal dairəsinə bölünür.
Nataliya Tağıyeva
Həyatı
Nataliya Valeh qızı Tağıyeva 1978-ci ildə Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun aktyorluq fakültəsini bitirmişdir. 1978-ci ildən S.Vurğun adına Azərbaycan Dövlət Akademik Rus Dram Teatrının aktrisası olmuşdur. İlk dəfə səhnədə Rüstəm İbrahimbəyovun "Ultimatum" pyesində gəlin rolunda çıxış etmişdir. Bağırova soyadı ilə də çıxış edib.
Braziliyanın dövlət quruluşu
Dövlət başçısı
Ölkə Prezidenti dövlətə və özünün formalaşdırdığı Hökumətə başçılıq edir. Prezident ümumxalq səsverməsi yolu ilə, iki dəfədən çox olmamaqla 4 il müddətinə seçilir. 1 yanvar 2011-ci ildən etibarən Braziliyanın hazırkı, sayca 36-cı Prezidenti, İşçi Partiyasının təmsilçisi xanım Dilma Rusefdir.
Nataliya Tağıyeva
Həyatı
Rolları: Xumar ("Şeyx Sənan", H.Cavid), Ziba xanım ("Lənkəran xanının vəziri", M.F.Axundov), Nastasya Filippovna ("İdiot", F.Dostoyevski), Dvoyra ("Qürub", İ.Babel), Azaliya ("Azaliya", İ.Jamiak), Marianna ("İdeal cütlük", A.Popov) və s.
Braziliyanın dövlət quruluşu
Qanunverici hakimiyyət
Qanunverici hakimiyyət 1988-ci il Konstitusiyasına əsasən ABŞ federal sistemi modelinə uyğun iki palatalı orqan olan Milli Konqresdir. Konqres 2 palatadan - hər dörd ildən bir senatorların üçdə bir və yaxud üçdə iki hissəsi yenidən seçilmək şərti ilə, üzvləri üç mandatlı dairələrdən majoritar qaydada səlahiyyət müddəti 8 il olmaqla seçilən 81 yerlik Senatdan (sədri 2009-cu ildən Joze Sarneydir) və birbaşa ümumxalq səsverməsi yolu ilə 4 il müddətinə seçilən 513 yerlik Deputatlar Palatasından (sədri 2010-cu ildən Marku Mayadır) ibarətdir.
Deputatlar Palatasının üzvlərinin sayı hər bir ştatın əhalisinin sayından asılı olaraq dəyişir. Hər bir ərazi vahidi deputatla təmsil olunur. Aşağı palataya deputatlar ümumxalq səsverməsi yolu ilə, partiya siyahısı üzrə 4 il müddətinə seçilir. Senata seçkilər isə sadə səs çoxluğu sistemi üzrə keçirilir.
Nataliya Tağıyeva
Həyatı
"Azərbaycanfilm"in istehsalı olan "Yarımçıq qalmış serenada", "Onun dəlisov məhəbbəti", "Cin mikrorayonda", "Ailə" və başqa filmlərində çəkilmişdir.
Braziliyanın dövlət quruluşu
Qanunverici hakimiyyət
3 oktyabr 2010-cu il tarixində keçirilmiş son seçkilər nəticəsində Braziliya Parlamentində təmsil olunan partiyalar:
Nataliya Tağıyeva
Həyatı
Məbud Məhərrəmov xatırlayır: O vaxt Nataliyanın xəstəliyi şiddətləndi. O, xəstəliyini bilirdi və əli hər yerdən üzülmüşdü. Xərçəng onun ağciyərini və bir böyrəyini zədələmişdi. Moskvadan bir onkolooq gəlmişdi. Mən Nataliyanın bütün analizlərini göstərdim. Həkim mənə dedi ki, təcili onu Moskvaya gətirin, onun bir böyrəyini götürəcəyik, bundan sonra iki il normal işləyəcək. Əməliyyat olunandan sonra Nataliya ilə iki il səhnəyə çıxdıq, hətta İsrailə qastrol səfərinə də getdik. Həkim necə demişdisə, elə də oldu. Ölümünə iki ay qalmış, çox üzüldü, yatağa düşdü. Onda mən tez-tez onun yanına gedirdim, onu ruhlandırmağa çalışırdım. Bir dəfə mənə dedi ki, "bəs sən mənə söz vermişdin ki, məni xilas edəcəksən, indi elə də, niyə eləmirsən?" Onun son arzusu əlbəttə ki, sağalmaq, xəstəlikdən xilas olmaq idi. Amma təəssüf ki, olmadı. Mən də bu haqda ona heç nə deyə bilmirdim. Çünki bilirdim ki, vəziyyəti çox ağır idi və son günlərini yaşayır.
Braziliyanın dövlət quruluşu
Qanunverici hakimiyyət
Hazırda qüvvədə olan 1988-ci il (1994 və 1997-ci illərdə edilmiş düzəlişlərlə) Konstitusiyasına görə əsasını müstəqillik, vətəndaşlıq, insani ləyaqət, sosial dəyərlər, azad sahibkarlıq və siyasi plüralizm prinsipləri təşkil edən Braziliya demokratik hüquqi dövlətdir. Ölkə - 26 ştatdan və Braziliya paytaxt federal dairəsindən ibarət federativ prezident respublikasıdır. Mərkəzin federasiya subyektlərinin işlərinə müdaxiləsi ciddi nizamlanır və yalnız ştatlararası münaqişə, ictimai asayişin qorunması zərurəti və maliyyə intizamına riayət edilməməsi hallarında (ərazi bütövlüyünün qorunması, xarici təcavüzdən müdafiə məqsədilə) bu müdaxiləyə yol verilir.
Nataliya Tağıyeva
Həyatı
***
Braziliyanın dövlət quruluşu
Qanunverici hakimiyyət
Federasiya səviyyəsində qanunvericilik hakimiyyəti Deputatlar Palatasından və Federal Senatdan ibarət ikipalatalı Milli Konqresə mənsubdur. Hər iki palata bərabər səlahiyyətlərə malikdir. Parlament tərəfindən bəyənilmiş qanun layihəsi respublika Prezidentinin təsdiqinə göndərilir; dövlət başçısı qanunun təsdiqindən imtina etdikdə Konqres - hər iki palatanın birgə iclasında deputat və senatorların sadə səs çoxluğu ilə veto maneəsini aradan qaldırır.
Nataliya Tağıyeva
Həyatı
Nataliya Tağıyeva 19 fevral 2005-ci ildə xərçəng xəstəliyindən Bakıdakı evində dünyasını dəyişir. Çəmbərəkənd məzarlığında dəfn edir.
Braziliyanın dövlət quruluşu
Qanunverici hakimiyyət
Senatorların yaş həddi 35-dən, deputatların isə 21-dən aşağı olmamalıdır.Deputatlar Palatası 4 illik müddətə ümumi proporsional səsvermə əsasında seçilir. Lakin seçicilər səslərini bu və ya digər partiyaya deyil, bu partiyaların təklif etdiyi namizədlərə verirlər. Federal Senat - ştatların və federal dairənin əhali tərəfindən majoritar sistem üzrə seçilmiş nümayəndələrindən ibarətdir. Federasiyanın hər bir subyekti – nümayəndəliyinin 1/3 və 2/3 hissəsinin hər dörd ildən bir yeniləşməsi şərti ilə 8 il müddətinə seçilən 3 senatorla təmsil olunur.
İcraedici hakimiyyət
İcraedici hakimiyyəti Prezident və onun başçılıq etdiyi hökumət – Nazirlər Kabineti həyata keçirir. Prezident və vitse-prezident rəsmən qeyd olunmuş siyasi partiya və koalisiyaların irəli sürdüyü namizədlərin arasından 4 illik müddətə seçilirlər. Bu posta seçilmək üçün səslərin mütləq əksəriyyətini toplamaq lazımdır və zərurət yarandıqda daha çox səs toplamış iki namizədin iştirakı ilə ikinci tur keçirilir. 1997-ci ildən başlayaraq təkrar müddətə seçilməyə icazə verilir.
Dövlət başçısının səlahiyyətlərinə: nazirlərin təyinatı və vəzifələrindən kənar edilməsi, qanunların imzalanması və dərc edilməsi, müvəqqəti aktların dərc olunması, diplomatik münasibətlərin qurulması və beynəlxalq müqavilələrin imzalanması, mühasirə vəziyyətində milli müdafiənin durumu haqqında dekretlərin dərc edilməsi (bu tədbirlər Konqresdə təsdiqini tapmalıdır) daxildir.
Prezident ali baş komandan sayılır və zəruri hallarda fövqəladə və müharibə vəziyyəti tətbiq etmək, müharibə elan etmək, amnistiya vermək və məhkəmə hökmünü yüngülləşdirmək hüququna malikdir. O, inkişaf planı və büdcə layihəsini baxılması üçün Konqresə göndərir.
Prezident yanında məşvərətçi orqanlar – tərkibinə vitse-prezidentin, Konqresin hər iki palatasının sədrlərinin, parlament çoxluğunun və müxalifətin liderlərinin, ədliyyə nazirinin və 6 görkəmli vətəndaşın daxil olduğu Respublika Şurası və tərkibinə vitse-Prezidentin, palataların sədrlərinin, ədliyyə, xarici işlər, planlaşdırma və müdafiə nazirlərinin daxil olduğu Milli Müdafiə Şurası fəaliyyət göstərirlər.
Konqres Prezidenti tutduğu vəzifədən kənarlaşdırmaq hüququna malikdir. Bunun üçün Deputatlar Palatasının üzvlərinin (Ali Federal Məhkəməsi Prezident tərəfindən cinayət törədilməsi ittihamı ilə çıxış etdikdə) və ya senatorların (Prezident öz vəzifəsinin öhdəsindən gələ bilmədikdə) səslərinin 2/3 hissəsi vacibdir.
İdarəetmədə mərkəzi orqanların bəzi vəzifələrinin yerli orqanlara verilməsi çərçivəsində ştatların və yerli özünüidarələrin səlahiyyətləri genişləndirilmişdir. Ştatda icraedici hakimiyyət qubernatora məxsusdur. Qubernatorlar və vitse-qubernatorlar eyniliklə Prezident seçkisi prinsipi üzrə seçilirlər. Hər bir federasiya subyektinin seçkili qanunvericilik Assambleyası vardır. Yerlərdə seçkili merlər və nümayəndəli bələdiyyə orqanları mövcuddur.
Məhkəmə hakimiyyəti
Braziliyanın məhkəmə sistemi yuxarıdan aşağıya ümumi və ixtisaslaşdırılmış məhkəmələrdən ibarətdir. Məhkəmə hakimiyyətinin ali orqanları Ali Federal və Ali Ədalət məhkəmələridir. .
Prezidentə, vitse-prezidentə, Konqresin üzvlərinə, yüksək vəzifəli şəxslərə qarşı ittiham irəli sürüldükdə son qərar çıxaran, beynəlxalq və ştatlararası münaqişələri həll edən, Konstitusiyaya nəzarəti həyata keçirən orqan Ali Federal məhkəmədir. Ali Federal Məhkəmənin tərkibi Senatın razılığı ilə Prezident tərəfindən təyin edilən 11 nəfərdən ibarətdir. Ali Ədalət məhkəməsi qubernatorlara və ştatların digər vəzifəli şəxslərinə qarşı ittiham üzrə qərar çıxarır, aşağı məhkəmə orqanlarının qərarlarına zəruri hallarda yenidən baxır və qanunvericiliyin şərhi ilə məşğul olur. Ali Ədalət məhkəməsi Senatın razılığı ilə Prezident tərəfindən təcrübəli hüquqşünaslardan təyin olunur.
Braziliyada, eyni zamanda, əmək məsələləri üzrə Ali məhkəmə, Ali seçki məhkəməsi, Ali hərbi tribunal, ştatlar səviyyəsində ümumi və xüsusi məhkəmələr, yerli məhkəmələr və cinayət işlərinə baxmaq üçün andlılar məhkəmələri də fəaliyyət göstərir. Məhkəmə hakimiyyəti inzibati və iqtisadi muxtariyyətə malikdir.
Siyasi partiyalar
Hazırda Braziliyada fəaliyyət göstərən və ölkə parlamentində təmsil olunan əsas partiyalar aşağıdakılardır: Braziliya Demokratik Hərəkat Partiyası, İşçi Partiyası, Liberal Cəbhə Partiyası, Sosial-Demokrat Partiyası və Tərəqqi Partiyası.
İşçi Partiyası - 1970-ci illərin fəhlə və digər sosial hərəkatları dalğasında, daha dəqiq – 1979-cu ildə San-Paulu şəhərində metallurqların həmkarlar ittifaqları qurultayının təşəbbüsü ilə yaradılmışdır. İşçi Partiyası gələcəkdə istismarçıların və istismar edilənlərin olmadığı bərabərhüquqlu cəmiyyət uğrunda, SSRİ-də mövcud olmuş “real sosializm”dən və ənənəvi sosial-demokratiyadan fərqlənən demokratik sosializm uğrunda çıxış edir. Hazırda üzvlərinin sayı 500 mindən artıq olan İşçi Partiyası - zəhmətkeşlərin Vahid həmkarlar ittifaqı mərkəzində və torpaqsız əməkçilər Hərəkatında üstün təsirə malikdir.
Liberal Cəbhə Partiyası - Sosial-demokratik partiyadan (hərbi rejim tərəfdarları təşkilatı) çıxmış siyasətçilər tərəfindən 1984-cü ildə təsis edilmişdir. İdeya cəhətdən LCP - özəl sahibkarlığı və güclü Prezident hakimiyyətini müdafiə edən, dövlətin iqtisadiyyata müdaxiləsinin məhdudiyyətinə səy göstərən neoliberal mövqeli sağçı partiyadır.
Braziliya Demokratik Hərəkat Partiyası – hərbi rejim dövründə fəaliyyət göstərən müxalifətçi Braziliya demokratik hərəkatının əsasında, 1981-ci ildə qeydə alınmışdır. Partiyada mühafizəkarlar, sosial-demokratlar, kommunistlər və sair müxtəlif daxili cərəyanlar mövcud olmuş və onların bəziləri bu gün də fəaliyyət göstərir.
1980-ci illərdən etibarən BDHP – mərkəzçi və sağ mərkəzçi partiyadır. Belə ki, o dövrdə partiya öz proqramında ölkənin demokratikləşməsinə xüsusi əhəmiyyət verirdi. Hazırda BDHP iqtisadi sahədə yoxsulluğun aradan qaldırılması, əhalinin alıcılıq qabiliyyətinin qorunması, gəlirlərin daha ədalətli şəkildə bölüşdürülməsi, aqrar islahatlar və pulsuz orta təhsil uğrunda çıxış edir.
1988-ci ildə BDHP-dən ayrılmış sol mərkəzçi Braziliya Sosial-Demokrat Partiyasının ilk proqramı bazar prinsipləri ilə dövlət tənzimlənməsinin uyğunluğuna əsaslanırdı. Braziliya sosial-demokratları xüsusi mülkiyyəti iqtisadi sistemin əsası hesab edirdilər, ancaq eyni zamanda onlar mülkiyyətin kooperativ formada inkişafını və dövlət sektorunun effektiv fəaliyyətinin təminatını vəd edirdilər.
BSDP aqrar islahat, sosial ədalət, desentralizasiya, “demokratiyanın iştirakı” və pulsuz təhsil ideyalarını dəstəkləyir, yeni iş yerlərinin yaradılması, əmək haqlarının artırılması, işsizlərə müavinətlərin ödənilməsi, sahibkarlarla muzdlu işçilər arasında qarşılıqlı güzəştlərin olması tələbi ilə çıxış edir.
Ölkənin ən aparıcı və nüfuzlu sağçı partiyalarından biri olan Braziliya Tərəqqi Partiyası 1993-1995-ci illərdə SosialDemokratik Partiyanın, Xristian-Demokratik, Tərəqqi və Respublika-Tərəqqi partiyalarının birləşməsi nəticəsində meydana gəlmişdir. İqtisadi sahədə BTP bazar münasibətlərinin fəal inkişafı, xarici və transmilli kapitalın geniş surətdə cəlb edilməsi uğrunda, habelə dövlət tərəfindən təsərrüfat fəaliyyətinə müdaxilə əleyhinə mübarizə aparır. Partiya mühafizəkar məfkurə dəyərlərinə etiqad edir və silahlı qüvvələrə istinad edən güclü Prezident hakimiyyəti uğrunda çıxış edir.
Rado
right|200px
"Rado" firması 1957-ci ildə yaranıb. 1962-ci ildə dünyada ilk dəfə cızılmaya dözümlü saatı məhz bu firma istehsal edib. Daima həm keyfiyyətinə, həm də dizaynına görə bir-birindən fərqlənən modellər istehsal edir. "Rado" həmişə klassik formalara üstünlük verir. Təsis edildiyi vaxtdan "Rado" bərk metal, Sapfir, kristial, keramika, brilyant kimi materiallardan istifadə edərək yeni saat növləri yaradır.
Tala (meşə)
270px|thumb|right|Meşədə tala
Tala — meşənin ortasında çox da iri olmayan ağacsız açıq sahə.
Əsasən insan fəaliyyəti nəticəsində əmələ gəlir. Relyefdən, dəniz səviyyəsinin yüksəkliyindən, məhəllin cəhətlərindən asılı olaraq talada ya çəmən, yaxud da bozqır (çöl) bitkiləri üstünlük təşkil edir. Talalarda bəzən kənd təsərrüfatı bitkiləri əkilir. Taladan biçənək kimi də istifadə olunur.
Phaethornis subochraceus
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Aşağı Əndəmic
Aşağı Əndəmic (əvvəlki adı: Aşağı Əndəmiç) — Azərbaycan Respublikası Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonunda kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 1 mart 2003-cü il tarixli, 423-IIQ saylı Qərarı ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonunun Nüsnüs kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Aşağı Əndəmiç kəndi Aşağı Əndəmic kəndi adlandırılmışdır.
Coğrafiyası və iqlimi
Rayonun mərkəzindən 5 km şimal-qərbdə, Dübəndi çayının sağ sahilindədir.
Əhalisi
Əhalisi 846 nəfərdir.
İqtisadiyyatı
Əhalisi bağçılıq, heyvandarlıq və tərəvəzçilik lə məşğuldur.
İnfrastrukturu
Orta məktəbi, kitabxanası, kulubu, tibb məntəqəsi var.
Vələmir yarması
Vələmir yarması — tərkibindəki zülalların və yağın miqdarına görə dənli bitkilərdən alınan başqa yarmalardan üstündür.
Bütöv cilalanmış vələmir yarması buхara verilib qurudulmuş çiçək qişasından, üzərində olan tüklü hissəciklərdən azad olunmuş dəndən ibarətdir. Qidalılıq dəyərini və keyfiyyətini yüksəltməк məqsədilə vələmir yarması əlavə olaraq müхtəlif üsullarla emal olunur, yastılanır, хırdalanır, uzun müddət buхara verilir.
Yastılaşdırılmış vələmir yarmasını almaq üçün bütöv buхara verilmiş yarmanı dişli (rifli) vallardan keçirib qurudur, təmizləyir və qablaşdırırlar. Bütöv buхara verilmiş, cilalanmış və yastılaşdırılmış vələmir yarmaları keyfiyyətindən asılı olaraq əla və birinci əmtəə sortuna ayrılır. Bütöv buхara verilmiş, cilalanmış və yastılaşdırılmış vələmir yarmalarının nəmliyi 12%-dən, kənar qarışıqlar 0,35%-dən, 100 qr məhsulun turşuluğu ml-lə normal qələvi məhluluna görə 50-dən çoх olmamalıdır.
Əllamə Şeyx Məhəmməd Hadi Mərifət
Əllamə Şeyx Məhəmməd Hadi Mərifət 1931-ci ildə İraqın Kərbəla şəhərində ruhani bir ailədə dünyaya göz açmışdır. O, neçə əsr öncə Livanın Cəbəl Amil şəhərindən İranın İsfahan şəhərinə hicrət etmiş Şeyx Əbdül-Əli Meysinin sülaləsindən sayılır.
Əllamə Mərifət ibtidai və ali dini təhsilini Kərbəla şəhərində atası Şeyx Əli Mərifət və digər alimlərin yanında bitirmiş, daha sonra Nəcəf şəhərinə üz tutaraq ali dini təhsilini davam etdirmiş, Əllamə Seyid Əbülqasim Xoyi, Mirzə Baqir Zəncani, Şeyx Hüseyn Hilli, Seyyid Möhsün Həkim, İmam Xomeyni və Mirzə Haşim Amuli kimi alimlərdən dərs almışdır.
Bundan sonra Qum şəhərinə gəlmiş və həmin şəhərdə Quran elmləri, təfsir, fiqh və üsul fənləri üzrə tədris və tədqiqatla məşğul olmuşdur. Əllamə Mərifət İranın Tehran, Qum və Məşhəd şəhərlərində dini təhsil ocaqlarından əlavə, ali universitetlərdə də, professor kimi tədrislə məşğul olmuş, bir çox şagirdlər yetişdirmişdir. Quran elmləri, təfsir, fiqh, üsul, sosiologiya və digər sahələrdə dəyərli və misilsiz əsərləri qələmə almışdır ki, "ət-Təmhid fi ulumil-Quran" (6 cilddə) və "ət-Təfsirul-əsəriyyul-came" (6 cilddə), "ət-Təfsir vəl-mufəssirun" (2 cilddə), "Siyanətul-Quran minət-təhrif" və "Şübuhatun və rudud həvləl-Quranil-Kərim" adlı əsərləri onların daha önəmlisi sayılır.
O, dərin fiqhi baxışları ilə yanaşı təfsir və Quran elmləri sahəsində də, dərin ixtisasa malik olduğu üçün elmi-dini mərkəzlərdə daha çox Quran elmlərini dirçəldən və bu sahənin dahisi kimi tanınır. Əllamə Şeyx Məhəmməd Hadi Mərifət 2007-ci il, yanvar ayının 19-da (cümə günü) 76 yaşında ikən ürək çatışmazlığından vəfat etmiş, müqəddəs Qum şəhərində həzrət Məsumənin (s) ziyarətgahında dəfn edilmişdir.
Əllamə Şeyx Məhəmməd Sadiqi Tehrani
Əllamə Şeyx Məhəmməd Sadiqi Tehrani
Əllamə Doktor Şeyx Məhəmməd Sadiqi Tehrani 1926/03/21 tarixdə İranın Tehran şəhərində ruhani ailəsində dünyaya göz açmışdır. O, ibtidai dini təhsilini Tehran şəhərində bitirdikdən sonra Qum şəhərinə üz tutmuş, bu şəhərdə 10 il müddətində təhsil, tədqiqat və tədrislə məşğul olmuşdur.
İranda siyasi gərginlik başlayandan sonra 17 il müddətində xaricə səfər etmiş, İraqın Nəcəf şəhərində 10 il, Livanda 5 il, Səudiyyə Ərəbistanında isə 2 il qalaraq tədqiqat, tədris, həmçinin elmi və mədəni fəaliyətlə məşğul olmuşdur. Əllamə Sadiqi Tehrani ümumilikdə Mirzə Məhəmməd Əli Şahabadi, Seyyid Hüseyn Bürucerdi, Əllamə Seyyid Məhəmməd Hüseyn Təbatəbai, Mirzə Mehdi Aştiyani, Mirzə Əhməd Aştiyani və Əllamə Seyyid Əbül-Qasim Xoyi kimi tanınmış alimlərdən dərs almışdır.
1979-cu ildə Qum şəhərinə gəlmiş və həmin şəhərdə "Quran Elmləri Universiteti"ni təsis edərək onun nəzdində Quran elmləri, təfsir, fiqh, üsul, kəlam və s. fənlər üzrə tədris və tədqiqatla məşğul olmuşdur. İndiyədək Quran elmləri, təfsir, fiqh, üsul, kəlam, fəlsəfə, əxlaq və digər sahələrdə onlarca dəyərli və misilsiz əsərlər qələmə almışdır ki, "əl-Fürqan fi təfsiril-Quran" (30 cilddə), "ət-Təfsirul-mövzui bəynəl-Kitabi vəs-Sünnə" (22 cilddə), "əl-Fiqhul-müqarən bəynəl-Kitabi vəs-Sünnə" (8 cilddə), "Təbsirətul-füqəha bəynəl-Kitabi vəs-Sünnə" (2 cilddə) və "Üsulul-istinbat bəynəl-Kitabi vəs-Sünnə" adlı əsərləri onların daha önəmlisi sayılır.
Əllamə Şeyx Məhəmməd Sadiqi Tehrani uzun sürən xəstəlikdən sonra öncə beyin dayanması, onun ardınca isə 2011/03/21 tarixdə 85 yaşında ikən əsr namazını qıldıqdan sonra ürək çatışmazlığından vəfat etmiş, müqəddəs Qum şəhərində yerləşən "Baği-Behişt" məzarlığında xüsusi məqbərədə dəfn edilmişdir.
Qurban Musayev (yazıçı)
Qurban Musayev Məmməd oğlu — şair, yazıçı, pedaqoq.
Həyatı
Qurban Musayev Məmməd oğlu 1926-cı il mayın 24-də Qazax rayonu, İkinci Şıxlı kəndində anadan olmuşdur. Kənd orta məktəbini bitirdikdən sonra 1947-ci ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun Azərbaycan dili və ədəbiyyat fakültəsinə daxil olmuşdur.
1951-ci ilde İnstitu müvəfəqiyyətlə bitirmişdir. 1951-ci ildə Laçının Minkənd kəndinə müəllimlik təyinatını almışdır. 1960-70 ci illərdə Qazax rayonunda Sarıvəlli kənd orta məktəbinin direktoru olmuşdur.
1997-ci ilin payızında vəfat edib. İkinci Şıxlı kənd qəbirsanlığında dəfn olunmuşdur.
Yaradıcılığı
Dövrü mətbuatda hələ tələbəlik illərindən  çap olunmağa başlamışdır. Əsasən xalq şeri üslubunda yazan  şairin  əsərləri  forma və məzmun, mövzuca zəngin və  rəngarəngdir.
Suqovuşan (Tərtər)
Suqovuşan (əvvəlki adı: Madagiz) — Azərbaycan Respublikasının Tərtər rayonunun Çaylı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 6 oktyabr 2020-ci il tarixli, 173-VIQ saylı Qərarı ilə Tərtər rayonunun Çaylı kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Madagiz kəndi Suqovuşan kəndi adlandırılmışdır. Kənd 3 oktyabr 2020-ci il tarixində Qarabağda gedən döyüşlər zamanı Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən azad edilmişdir.
Coğrafiyası
Bölgə əsasən dərin yarğanlarla kəsilmiş yüksək, seyrək meşəlik çəmənliklərdən ibarətdir. Qəsəbə ərazisindən Tərtər çayı axır. Bölgədə əhəngdaşı ehtiyatları mövcuddur.
Tarixi
Suqovuşan kəndi 1923-cü ildə təşkil edilmiş Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətində Ağdərə rayonu inzibati ərazisinə daxil edildi. 1943-cü ildə Suqovuşana şəhər tipli qəsəbə statusu verilmişdi. 1949-cu ildə burada mebel fabriki və əhəng istehsalı sexi olan sənaye kompleksi yerləşirdi. 1953-cü ildə qəsəbədə orta məktəb açıldı. 1992-ci ildə Ağdərə rayonu ləğv edilərək ərazisi qonşu Ağdam rayonu, Tərtər rayonu və Kəlbəcər rayonu arasında bölüşdürüldü. Suqovuşan kəndi də Tərtər rayonuna birləşdirilən kəndlərdən biridir.
Suqovuşan ilk dəfə 1992-ci ilin iyun-iyul aylarında Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilib. 1994-cü ilin aprel ayında Manvel Qriqoryanın başçılığı altında Ermənistan ordusunun Eçmiədzin könüllülər dəstəsi yenidən Suqovuşanı işğal edib.
1992-ci ilin sentyabr ayında Qarabağda formalaşdırılan beşinci müdafiə rayonu hərbi hissəsi Qarabağ döyüşlərində bir çox təxribatçı əməliyyatlarda iştirak edib və azad edilənədək işğalçı Ermənistan ordusunun Qarabağdakı ən yaxşı hərbi hissələrindən biri hesab olunurdu. Hərbi hissənin nömrəsi 49971 idi. 5-ci müdafiə rayonu, dağatıcı alay, 49971 nömrəli hərbi hissə olaraq, 10-cu dağatıcı diviziyanın tərkibinə daxil idi. Ehtimal edilir ki, hərbi hissə Ağdərəyə yaxın ərazilərdən Madagiz yaşayış məntəqəsi hüdudlarınadək döyüş növbətçiliyinə cəlb olunurdu. Bura aprel döyüşlərində Azərbaycan ordusunun əsas hədəflərindən biri olub. Bundan başqa erməni ordusunun 6-cı müdafiə rayonu kimi qeyd etdiyi 33651 nömrəli hərbi hissə də Madagizdə yerləşirdi.
Azərbaycan kütləvi informasiya vasitələrində 2016-cı il aprelin 4-dən 5-nə keçən gecə baş verən ağır döyüşlərdən sonra Suqovuşan kəndinin Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edildiyi xəbəri yayılsa da, bu barədə Azərbaycan Respublikası Müdafə Nazirliyi tərəfindən heç bir açıqlama verilməmiş, erməni tərəfi isə xəbərin dezinformasiya olduğunu bildirmişdir.
3 oktyabr 2020-ci il Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir. Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən tarixi adı bərpa edilərək Suqovuşan adlandırılmışdır.
Əhalisi
2016-cı ilin aprel ayına qədər bu yaşayış məntəqəsində 500 nəfərə qədər erməni yaşayırdı.
Tarixi abidələr
200px|thumbnail|right|Müqəddəs Yelisey monastırının zəng qülləsi və əsas girişi Suqovuşan kəndi ərazisində üç tarix-memarlıq abidəsi qeydiyyata alınmışdır:
İnfrastruktur
Kənd ərazisində Suqovuşan su anbarı və Suqovuşan-1 və Suqovuşan-2 su elektrik stansiyaları yerləşir. Kənddə 2014-cü ildə balıqartırma zavodu tikilib. Aprel döyüşləri zamanı elektrik stansiyası və balıqartırma zavoduna ziyan dəysə də, onlar sonradan yenidən bərpa ediliblər. 2022–23-cü illərdə Suqovşandan başqa ölkələrə balıq və qara kürü ixracının başlanması planlaşdırılmışdı.
Yusif Ziya Talıbzadə
Yusif Axund Mustafa oğlu Talıbzadə və ya Yusif Talıbzadə Tiflisi — azərbaycanlı pedaqoq, siyasətçi, dramaturq, hərbçi.
"Ərmənusə" və "Əmir Xalid bin Vəlid" dram əsərlərini və onlarla kitab yazıb. O dövrdə çap olunan qəzet və jurnallarda publisistik yazılarla çıxış edib.
Balkan müharibələrində və Birinci Dünya Müharibəsində iştirak edib. Balkan müharibələrində vuruşmuş azərbaycanlı könüllülərə rəhbərlik edib. Osmanlı ordusunda albay rütbəsinə qədər yüksəlib. 1918-ci ildə Qafqaz İslam Ordusu ilə bərabər Bakının azad olunması üçün Azərbaycana gəlib. Qafqaz İslam Ordusunun tərkibindəki könüllülərdən ibarət Yardım alayına rəhbərlik edib.
1921-ci ilin fevral ayından Naxçıvan İnqilab Komitəsinin üzvü kimi fəliyyətə başlayıb. General rütbəsində Naxçıvanın hərbi komissarı vəzifəsinə təyinat alıb.
Basmaçı hərəkatında iştirak edərək bolşeviklərə qarşı mübarizə aparıb. 1923-cü il mayın 18-də bolşeviklərə qarşı olan döyüşlərin birində dünyasını dəyişib.
Həyatı və təhsili
Yusif Ziya Talıbzadə 1877-ci il yanvarın 22-də Tiflisdə Şeytanbazar məhəlləsində anadan olub. İlk təhsilini Tiflisdə yerləşən, Zaqafqaziya ruhani idarəsinin nəzdindəki rüşdiyyə məktəbində alıb. 1894-cü ildə sonra ailəsi ilə birlikdə Xorasana köçüb. Təhsilini burada davam etdirən Yusif urmiyalı müəllimi Yusif Ziyadan təsirlənərək özünə "Ziya" təxəllüsü götürüb. Atasının istəyi ilə Yusif Ziya məktəbindən sonra Mirzə Cəfər mədrəsəsinə daxil olaraq burada ruhani təhsili alıb. Buranı da bitirdikdən sonra təhsilini Bağdadda tamamlayıb. Təhsil aldığı dövrdə türk, ərəb, fars və rus dillərini mükəmməl öyrənib. 1899-cu ildə anası ilə birlikdə Tiflisə qayıdır. Burada Zaqafqaziya Ruhaniləri İdarəsində imtahan verərək axund rütbəsi alır. Xidmət üçün Şah Abbas məscidinə təyinat alsa da, bundan imtina edərək 1900-cü ildə Bakıya köçüb.
Fəaliyyəti
200px|thumb|left|Mirzə Tağı Rzayev, [[Abdulla Şaiq və Yusif Ziya Talıbzadə. Tiflis, 1903-cü il]] Bakıya gəldikdən sonra 1900-cü il sentyabrın 15-də rus-tatar məktəbində fəaliyyət göstərmək üçün yoxlama komissiyasından keçir. İmtahanı uğurla verdikdən sonra məktəbə şəriət müəllimi təyin edilir. Bakıya köçdükdən sonra burada Hacı Zeynalabdin Tağıyev, Nəriman Nərimanov, Həbib bəy Mahmudbəyov və digər ziyalılarla tanış olur. 1902-ci ildə Azərbaycan dilinin qrammatikasına aid "Təhsili-qəvaid", 1903-cü ildə isə islam aləmində qadın tərbiyəsindən bəhs edən "Hədiyyəyi-nisvan", Hacı Zeynalabdin Tağıyevə həsr etdiyi "Sərvət və səxavətilə məşhur cənab Hacı Zeynalabdin Tağıyevin tərcümeyi-əhvalı", "Müəllimüş-şəriə", 1904-cü ildə "Təəlümüş-şəriə", 1905-ci ildə "Həqiqəti-İslam", 1907-ci ildə "İslam tarixi", 1913-cü ildə "Türkiyə məktubları" kitabları işıq üzü görüb. 1900–1910-cu illərdə Bakının müxtəlif nəşriyyatrlarında İslamla bağlı mövzulardan 10-dan artıq kitabça və risaləsi çap edilib. "Müəllimüş-şəriə" kitabı üç dəfə 1903, 1908, 1909-cu illərdə nəşr edilib. Nəriman Nərimanovun "Nadir şah" əsərini fars dilinə çevirir. 1904-cü ildə Bakıda "İslam tarixi və tarixi-ənbiyaya dair məkanların nəqşəsi və İslam məmləkətlərinin xəritəsi" adlı xəritə çap etdirib.