cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Solomon Nortap
Azad olunması
Bass səyyar idi və burada ailəsi yox idi. (Luizianadadakı dostlarından xəbərsiz idi, Kanadada həyat yoldaşı və uşaqlarını qoymuşdu). O,həmçinin Luizianada qara dərili azad qadınlada yaşayıb. Risk olduğuna görə Bass məktubda öz adını açıqlamadı. Henri Nortap hələ də onu Luizianada tapmağa çalışırdı və Bass,Solomon Nortapın Edvin Epsin plantasiyasında,onun tərəfindən tutulduğunu açıqlamışdı. Henri Nortap qanunu tətbiq etmək üçün Marksvilledən kilsə xadiminidə özüylə götürmüşdü.
Luiziana ştatından olan ABŞ senatoru Pierre Soul və digər yerli hakimiyyət orqanları ilə əməkdaşlıq çərçivəsində Henri B. Nortap 1 yanvar 1853-cü ildə Marksville şəhərinə gəldi. Nortapı izləmək çox çətindi, çünki yerlilər arasında Platt adlı qul kimi tanınmışdı. Vəkil Platt/Nortapın həyat yoldaşı və uşaqları olan azad bir adam olduğuna dair dəlillərlə Epsi qarşılaşdırdıqda,Eps əvvəlcə qul olan adamdan alış-veriş zamanı ona niyə bunu demədiyini tələb etdi. Sonra Eps dedi ki, "Plattı" almağa adamların gəldiyini bilsəydi,heç vaxt qulu diri tuta bilməməkləri üçün hər şeyi edərdi. Eps Nortapa kömək edən adamı (ona məlum olmayan) lənətləyir və kimliyini əgər öyrənsəydi onu öldürərdi.
Nortap daha sonra yazırdı: "O,(Epps) məni itirdiyi üçün başqa heç nə düşünmürdü,azad doğulduğum üçün məni lənətləyirdi." Vəkil Henri B. Nortap Epsi buna inandırdı ki,bu sənədlər əsasındakı məhkəmədə prosesində mübarizə aparmaq mənasız olacaq, buna görə plantasiya sahibi bu işi qəbul etdi. Nortapın verilməsi ilə bütün sənədlərə sənədlərə imza atdı. Nəhayət 4 yanvar 1853-cü ildə, Bassla görüşdən dörd ay sonra, Nortap azadlığına qovuşdu. thumb|right|200px|"On iki illik əsarət"dən [[illüstrasiya, Solomon Nortapın xatirəsi,1853: "Çapin Solomonu asmaqdan xilas etdi"]]
Məhkəmə prosesləri və xatirəsi
Solomon Nortap və Henri Nortap, Nyu Yorka geri dönərkən,Vaşinqtonda dayandılar və əvvəlcə onu qul kimi alan adam olan Ceyms H. Börçə qarşı polis magistratına şikayət verdilər. Börç dərhal həbs olundu və cinayət ittihamları ilə mühakimə olundu. Nortap Vaşinqton qanunlarına görə,məhkəmədə ifadə verən qara dərililərə qarşı ifadə verə bilmədi. Qul ticarəti ilə məşğul olan Börç və digər bir neçə nəfər,Nortapın Gürcüstandan bir qul olduğunu və satıldığını söyləyərək onlara yaxınlaşdıqlarını ifadə etdi. Börçin mühasibat kitabında onun satın alınmasına dair heç bir qeyd edilməmişdi. İttihamçı Henri Nortap,Solomonu tanıdıqlarını bildirən digər ağdərili insanlar,onun oğurlanana qədər Nyu Yorkda yaşayan azad biri olduğunu bildirdilər. Börçün nağılına qarşı qanuni bir ifadə verə bilmədiyi üçün, Börç günahkar olmadı. Lakin, sensasiyalı məhəkəmə prosesi dərhal milli diqqəti cəlb etdi və New York Times qəzeti məhkəmə prosesi haqqında 20 yanvar 1853-cü ildə, bitməsindən bir neçə gün sonra və Nortapın xilas edilməsindən cəmi iki həftə sonra məqalə dərc etdi.
Bəraət aldıqdan sonra, Börç, onun,saxta şəkildə Corciyada satılan bir qul olduğunu iddia edərək,Nortapın 625 dollarlıq alış qiymətini irəli sürərək Solomon Nortapa qarşı ittiham irəli sürülməsini tələb etdi. Öz hekayəsinin həqiqiliyini sübut etmək istəyən Nortap, məhkəməni davam etdirməyə çağırdı. Vəkilinin tövsiyəsi ilə Börç, Nortapın etirazlarına qarşı şikayətini geri götürdü. Nortap, Börçin şikayəti ilə əlaqədar bu məhkəmədə yalnız Börçə qarşı üsyan qaldıracağını və onun pis görünə biləcəyini bilirdi. Nortap, əslində Gürcüstandan bir kölə olduğunu iddia edərsə, Börçə qarşı ittiham irəli sürmək üçün qanunla əlaqə saxlayaraq, azadlığını bərpa etdikdən bir neçə gün sonra azadlığını riskə atmağının mənası olmazdı.
Elə həmin il Solomon Nortap "On iki il əsrətdə" (1853) adlı xatirəsini yazdı və nəşr etdirdi. Kitab üç ay ərzində yerli yazıçı və jurnalist Deyvid Vilsonun köməyi ilə yazılmışdır. Kitab, Nyu York, Oberndə Derbi və Miller tərəfindən nəşr olundu,köləlik mövzusunda mübahisələrin meydana çıxdığı bir dövrdə və Harriyet Biçer Stounun "Tom dayının daxması" (1852) romanının satıldığı bir dövrdə Nortapın kitabı üç il ərzində 30.000 nüsxə satıldı, eyni zamanda bestseller oldu.
Son illəri
Azadlığına qovuşduqdan sonra Solomon Nortap həyat yoldaşı və uşaqlarına yenidən qovuşdu. 1855-ci ilə qədər qızı Marqaret Stanton və ailəsi ilə birlikdə Kvinsböri, Vorın Kaunti, Nyu Yorkda yaşadı. Yenidən dülgər işləməyə başladı. Abolisionizm hərəkatının fəalı oldu və Amerika Vətəndaş Müharibəsindən əvvəlki illərdə ABŞ-nin şimal-şərqində təxminən iyirmi dəfə bu mövzuda mühazirələr oxudu.
1857-ci ilin yayında Nortap, bir sıra mühazirələr üçün Kanadada idi. Solomonun Streetsvil,Ontarioda olduğu bildirildi,lakin düşmən Kanadalı bir izdiham onun danışmasına mane oldu. There is no contemporaneous documentation of his whereabouts after that time. The location and circumstances of his death are unknown. Bu müddətdən sonra onun olduğu yer barədə heç bir uyğun sənəd yoxdur. Onun ölüm yeri və şəraiti məlum deyil. Şayiələr çox yayıldı. 1858-ci ildə bir qəzet xəbər verirdi; "Deyilənə görə, oğurlanaraq qul kimi satılan və sonra sağalmış və azadlığa qovuşmuş Solomon Nortap yenidən Cənuba qul olaraq satıldı." Qısa müddətdən sonra, hətta onun yaxın dostu Henri B. Nortap,onun yenidən sərxoş olunaraq Kanadadan qaçırıldığını söylədi.
İllər sonra,E. R. Mann səhvən yazırdı: Saratoqa Sprinqss Benç Barda (1879),Nortapın qaçırılmasında Li olan Merill və Rasell işdən çıxarıldılar. Mann: "Taleyinin necə olduğu məlum olmadı,şübhəsiz,onu qaçıranlar bilirdilər. 1909-cu ildə Henrinin qardaşı oğlu Con Henri Nortap yazırdı: "Onun haqqında ən son eşitdiyim Solomonun Bostonda kitabından mühazirələr oxuyur,kitabını həm də satırdı. Daha sonra bir anda yoxa çıxdı.ola bilsin ki,daha sonra yenə qaçırılaraq,öldürüldü. Con R.Smit görə, 1930-cu illərdə yazılmış məktublarda, o, atası Revm Con John Smitin, Vermontdakı Metodist Naziri olduğunu söylədi, Nortap və keçmiş qul Tabbs Qross ilə 1860-cı illərin əvvəllərində, Vətəndaş müharibəsi illərində,yeraltı dəmiryolunda qaçaq kölələrə kömək edirdi. Nortapın 1863-cü ilin yanvar ayında edilən Avraam Linkolnun "Qulların azad olması haqqında" bəyannaməsindən sonra Rev Smiti ziyarət etdiyi bildirildi.
Nortap, ailəsi ilə birlikdə 1860-cı il Amerika Birləşmiş Ştatları siyahıyaalmasına daxil edilmədi. 1865-ci ildə Nyu York əyalət siyahıyaalması həyat yoldaşı Anne Nortapı (lakin Solomon deyil) qeyd edir; o, Saratoqa Sprinq yaxınlığındakı Moreau şəhərində evli, dul qalmamış,qızları və kürəkəni, Marqaret və Filip Stanton ilə birlikdə yaşadığı qeyd edildi. 1870-ci ildə Nortapın həyat yoldaşı Barton C. Dennisin evində aşpaz olaraq qeyd edildi. Bu zaman Dennis onu, Nyu Yorkdakı Sandi Hilldə Middlwörs housda oteldə saxlayırdı. Solomon Nortap oteldə saxlanılanlar arasında yox idi. Elə həmin il qızı Marqaret Stanton və kürəkəni Nevau, Nyu York üçün siyahıyaalma cədvəlində görünür, amma Nortapın adı yenə də yoxdur. Nortapın oğlu Alonzo, Fort Edvard, Nyu York üçün 1870-ci il siyahıya alınmasına daxil edilmişdir; ailəsinə yalnız onun özü, həyat yoldaşı və qızı daxil edilmişdi.
1875-ci ildə Anne Nortap, Nyu York ştatının Vaşinqton Countidəkı Kingsböri / Sandi Hilldə yaşayırdı və siyahıyaalma məlumatlarında, evlilik vəziyyətinə "indi dul qalmış" olaraq verilirdi. Anne Nortap 1876-cı ildə vəfat edərkən, bəzi qəzetlərdə onun ölüm xəbərində dul olduğu yazılırdı.
Tarixşünaslıq
Xatirə əsəri tez-tez qul povestləri janrı kimi təsnif olunsa da,alim Səm Vorley bu janrın standart formatına uyğun olmadığını söyləyir. Nortapa bu əsəri yazmaqda Deyvid Vilson tərəfindən kömək edildi; o,ağ dərili idi və Vorleyə görə bəziləri materialın onun tərəfindən qərəzli edəcəyinə inanırdılar. Vorley Vilsonunu kitabda öz maraqlarını güddüyünü narahatlıqla qeyd edirdi: "On iki il inandırıcı şəkildə Nortapın nağılıdır,çünki empirik detala heyranedici diqqəti və Nortapın təcrübəsinin mürəkkəbliyini kəskin bir mənəvi cəhətdən azaltmaq istəməməsinə görə heç kimə aid deyil." Nortapın avtobioqrafiyasını,Nortapın kitabın yazılmasında rolunu Deyvid Fiske araşdırdı və müəllifliyinin həqiqiliyini təsdiqlədi. Nortapın tam və təsviri yazıları,köləliyi araşdıran çoxsaylı tarixçilər tərəfindən istifadə edilmişdir. Kapitolun "Sarı ev" inin ("The Williams Slave Pen" olaraq da bilinir) təsviri, tədqiqatçılara Kolumbiya bölgəsindəki köləlik tarixini sənədləşdirməyə kömək etdi.
Müşəbbihilər
Müşəbbihilər — Tanrını insan keyfiyyətləri ilə təsəvvür edənlər Orta əsr müsəlman məzhəbi. Onlar mücəssimilər kimi də tanınırlar. Dinşünaslıq terminologiyasında isə bu cür inanış şəklinə "antropomorfizm" deyilir. Müşəbbihilər müsəlmanların ənənəvi dünyagörüşündən fərqli olaraq, Allahı onun yaratdıqlarına aid sifətlərlə təsəvvür edirdilər.
Etimologiya
Müşəbbih sözü təşbih (تشبيه) sözüylə eyni kökə sahibdir və mənası bənzəmə, bənzətmə və ya analogiya deməkdir.
Yaranması
İslam dünyasında bu fikrin banisi Cəhm ibn Səfvan (vəfatı: 746-ci il) sayılır. O, İlahi sifətləri inkar edib, Allahı insana bənzətmişdir. Əbdülqahir Bağdadi (vəfatı: 1037-ci il), "Təriqətlər arasında fərqlər" əsərində müxtəlif müsəlman təriqətləri haqqında məlumat verərkən, müşəbbihiləri iki qrupa bölmüşdür:
Qolları
Orta əsrlərdə bir neçə müşəbbihi təriqəti mövcud olmuşdur. Bunlardan ən tanınmışı Haşim ibn Həkəmin başçılıq etdiyi haşimilər idi. Tanınmış təriqətşünas Şəhristani onun mötəzili alimi Əbülhüzeyl arasındakı teoloji diskussiyasını qələmə almışdır. Bu diskussiyada Haşim ibn Həkəm Allahın insanabənzər olduğunu, konkret bir obrazda mövcudluğunu iddia etmişdir. O, hətta Tanrının insan əzalarına bənzəyən üzvlərinin uzunluğu haqqında da fikirlər söyləmişdir.
Dini görüşləri
Müsəlman qaynaqlarına görə, müşəbbihilər daha çox ilahi təcəssümə inanan qulatların (ifrat təriqətlərin) nümayəndələri olmuşlar. Onlardan biri kimi, xəlifə Əli ibn Əbu Talibin (ə) şəxsiyyətini ilahiləşdirən, onun simasında Tanrının təcəssüm etdiyini iddia edən Abdulla ibn Səbanın adı çəkilir. Haşim ibn Həkəm də qulatdan olmuşdur. Bəzi Bəsrə mötəzililəri də müəyyən qədər öz baxışlarında müşəbbihiliyə meyilli idilər. Məsələn, onlardan bəziləri Allahın iradəsini insan iradəsi kimi dəyərləndirirdilər. Yaxud onlar Allahın danışmaq bacarığını insanın analoji bacarığından fərqləndirmirdilər. Lakin müşəbbihilik vahid dünyagörüş sistemi olmamışdır. Bu kimi teoloji-fəlsəfi baxışlar müxtəlif, hətta bir-birinə zidd məktəblərin nümayəndələrində də ola bilərdi. Orta əsrlərdə Müsəlman cərəyanlarının nümayəndələri arasında aparılan çəkişmələrdən göründüyü kimi, tərəflər çox zaman bir-birini müşəbbilikdə ittiham etmişlər. Məsələn, mütəzililər ənənəvi İslamda Allahın sifətlərinin olmasını, Cənnətdə Allahın görünməsini, Onun taxtda (Ərşdə) oturması kimi inancları müşəbbihiliyin əlamətləri kimi qiymətləndirmişlər. Formal məntiqə dayanan mötəzililər hesab edirdilər ki, belə olsa, onda Allah müəyyən məkanda və zamanda mövcud olmalıdır. Mötəzili Zahid Kövsəri bu problemlər üzrə aparılan diskussiyalar zamanı ənənə tərəfdarı İbn Qüteybəni müşəbbihilikdə ittiham etmişdir.
Tənqidi
Fəxrəddin Razi kimi bəzi tanınmış alimlər də, Quranda Allahın "üzü" və "əlləri" anlayışlarının mahiyyətini izah etməyə çalışanları müşəbbihi adlandırmışlar. Ənənəvi İslam tərəfdarları bütün bu ittihamları təkzib etmiş, həmin məsələlərdə yalnız formal məntiqə istinad edilməsini düzgün saymamışlar. Onlara görə, Allahın sifətləri və yuxarıda qeyd edilmiş başqa məsələlər düşüncədən kənar (irrasional) sahəyə aid problemlərdəndir. Quranda isə məsələ ilə bağlı buyurulur: "...Ona (Allaha) bənzər heç bir şey yoxdur...".
Digər tərəfdən Quran və hədislərdə Allahın sifətlərə malik olduğu haqqında deyilsə də, bunlar insan düşüncəsinə sığmayan məsələlərdir. İslam ənənəçilərinin fikrincə, onlara insan kateqoriyaları ilə baxılması müşəbbihiliyin əlamətidir. Allahın diri, qüdrətli, bilikli və s. olması kimi İlahi sifətlər haqqında danışılanda, bunları heç də insandakı kimi təsəvvür etmək olmaz. Bu sözlər İlahi kitabda yalnız insanın düşüncəsi səviyyəsində təqdim olunmuşdur. Bunların həqiqi mahiyyəti isə dərk edilməzdir. Başqa sözlə, İslam ənənəçilərinə görə, Allahın diriliyi, biliyi, yaxud qüdrəti insanın analoji keyfiyyətləri ilə eyni deyildir.
Tanacetum praeteritum
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Sent-Jenevyev-sür-Arjans
Sent-Jenevyev-sür-Arjans  — Fransa da kommuna, Cənub-Pireneylər regionunda yerləşir. Departament — Averon. Sent-Jenevyev-sür-Arjans kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Rodez.
INSEE kodu — 12223.
Kommuna təxminən Paris dən 460  km cənubda, Tuluza şəhərindən 170  km şimal-şərqdə, Rodez dən isə 55  km şimalda yerləşir.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 1011 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 530 nəfər (15-64 yaş arasında) arasında 385 nəfər iqtisadi cəhətdən fəal, 145 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 72.6%, 1999-cu ildə 66.3%). Fəal olan 385 nəfərdən 368 nəfəri (201 kişi və 167 qadın), 17 nəfəri işsizdir (6 kişi və 11 qadın). Aktiv olmayan 145 nəfər arasında 22 nəfər şagird və ya tələbə, 75 nəfər təqaüdçü, 48 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir.
Euseius citrifolius
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Tulaqan Xujamyarov
Həyatı
Onun doğum tarixini gah 1880-ci il, gah 1882-ci il, gah da 1883-cü il yazırlar. Bu rəqəmlərdən 1883-ci ili daha mötəbər saymaq olar. Çünki, Tavollo 1937-ci il avqust ayının 14-də KGB müstəntiqinə verdiyi izahatda 1883-ci ildə Daşkənd şəhərində doğulduğunu və hazırda doğulduğu şəhərdəki Kükça məhəlləsinin Viladimir küçəsindəki 32 saylı evdə yaşadığını yazıb.
Atası ticarətlə məşğul olan Tulaqan Xujamyarov ilk təhsilini məhəllə məktəbində, sonra da Obi Nazir məhəlləsindəki Bəylərbəyi mədrəsəsində alır. Bu mədrəsə Türküstanda məşhur idi. Mədrəsəni bitirdikdən sonra atası onu Rusiya hökumətinin yeril əhalidən kiçik məmurlar hazırlayan məktəbə göndərir. Bu məktəblər Azərbaycanda, Kırımda, Qüzey Qafqazda və b. bölgələrdə rus-tatar məktəbləri, Türküstanda, Sibirdə isə rus-tuzem məktəbi adlandırılırdı.
Atanın oğlunu bu məktəbə göndərməkdən məqsədi Rusiya ilə ticarət əlaqələri qurmaq idi. 1900-cü ildə Tulaqan Xujamyarov məsləhəti ilə Prjevalsk şəhərinə gedən və orada sahibkar Usmanbəy Solihcanovun müdiri olan Tulaqan Xujamyarov ticarət işlərində təcrübə qazanmaqla yanaşı, rus dilində yazıb oxumasını da təkmilləşdirir.
1909-cu ildə atasının ölüm xəbərini alıb Daşkəndə dönən Tulaqan Xujamyarov burada ticarət şirkətlərində çalışır və Tavallo ləqəbilə şeirlərini nəşr etdirməyə başlayır. O, mədrəsədə oxuduğu illərdə şeir yazsa da, şair kimi məşhurlaşmasına səbəb Tavallo ləqəbilə yazdığı ictimai-siyasi və satirik şeirləri olmuşdur.
1913-cü ildə Bəylərbəyi mədrəsəsindən tanıdığı Yusif Saremin ölümündən təsirlənərək “Bir qönçə divan” şeirini yazaraq çap etdirən Tavallo görkəmli pedaqoq, şair və xeyriyyəçi Abdulla Avlaninin qurduğu “Cəmiyyəti Xeyriyyə”yə üzv yazılır.
Abdulla Avlani Tavallo ilə həmyaşıd idi və onunla eyni şəhərdə doğulmuşdu. Bir-birini də uşaqlıqdan tanıyırdılar. İsmayıl bəy Qaspıralının davamçılarından olan Abdulla Avlani Türküstanda ilk dəfə açdığı məktəbdə coğrafiya, həndəsə, riyaziyat, kimya və b. fənnləri tədris edən müəllim kimi tanınır.
Onun yaratdığı cəmiyyət uşaqların təhsil alması qayğısına qalmaqla yanaşı, istedlı gənclərin xarici ölkələrdə oxumağa getməsinə köməklik edirdi. Cəmiyyətin nəzdində yaradılmış Turan Teatr Truppası Abdulla Avlaninin əsərləri ilə yanaşı, Abdullah Qədirinin və Həmzə Həkimzadə Niyazinin, eləcə də azərbaycanlı müəlliflərdən Cəlil Məmmədquluzadənin, Üzeyir Hacıbəyovun əsərlərini də tamaşaya qoyurdu.
Tavallonun Abdulla Avlani ilə əməkdaşlığı yalnız Turan Teatr Truppasında tamaşalar hazırlamaqla, tamaşalarda həvəskar aktyor kimi çıxış etməklə bitmir, gənclərin xaricə oxumağa göndərilməsi üçün vəsait toplanmasında da yaxından iştirak edir. 1914-cü il avqustun 30-da Münavvarkari Abduraşidovun rəhbərliyi altında “Nəşriyyat Şirkətini” qururlar.
Bu həmin dövr idi ki, bölgədə cədidçilik artıq ictimai bir hərəkət olmaqdan çıxıb siyasi məzmun qazanmışdı. Öncə təhsildə islahatlar aparmaq istəyi ilə meydana atılan və cədidçi adlandırılan qrup getdikcə fəaliyyət dairələrini genişləndirərək idrəetmənin əksər sahələrində islahatlar aparılmasını istədilər. Bununla da cədidçilər islahatçılıqdan daha çox inqilabçılar kimi tanınmağa başladılar.
Beləcə cədidçilərlə mühafizəkarlar arasında ziddiyətlər dərinləşdi. Bu qarşıdurma ölüb-öldürmək dərəcəsinə kimi yüksəldi. Tavallo da cədidçilərin öndəgedənlərindən oldu. O, Avropa təhsilli, Avropa dünyagörüşlü kadrların hazırlanmasına yardımçı olmaqla yanaşı, mühafizəkarları, xurafata uyanları kəskin tənqid edən şeirlər yazmağa başladı. Onun şeirlərində bəzən mühafizəkarlıqla milli ənənələr bir-birindən ayrılmırdı.
Tavallo ictimai-siyasi məzmunlu, satirik şeirlərini toplayaraq “Ravnak ül islam” adı altında çap etdirir.
Tavallo 1917-ci ildə çar II Nikolayın hakimiyyətdən getməsini alqışlarla qarşılayır, Kreniskinin başçılığı ilə yaradılan Müvəqqəti hökumətə böyük ümidlər bəsləyir. Lakin 1917-ci ilin oktyabrından bolşeviklərin, erməni silahlı dəstələri ilə birləşərək Daşkənddə müsəlmanları kütləvi şəkildə qırmaları Tavallonun inqilaba ümidini alt-üst edir. Onun yaşadığı şəhər iki hissəyə – Köhnə Daşkənd və Yeni Daşkəndə bölündü. Yeni Daşkənddə silahlı hərbçilər, rus və erməni iş adamlarıyla, ziyalılarla birləşərək yeni hökumət qurduqlarını elan edirlər. Fəhlə və Əsgər Deputatları Sovetinin hakimiyyətə gəldiyini elan edən bu quldur dəstəsi yerli əhaliyə yuxardan aşağı baxır, Köhnə Daşkəndə, eləcə də şəhərin ətrafındakı kənd və qəsəbələrə hücumlar edərək dinc əhalini öldürür, malını-mülkünü qarət edir.
Belə bir gərgin günlərdə özbək, qazax, türkmən, tacik ziyalıları da Köhnə Daşkənddə toplaşaraq dinc əhalini silahlı quldur basqınlarından qoruma yolları axtarır. Necə deyərlər, dünənki inqilabçılar bu gün özlərini inqilabçı adlandıran Sovetlərə qarşı mübarizə aparmalı olur.
Tavallo 1915-1919-cu illərdə Turan Teatr Truppasında həvəskar aktyor kimi çıxış etməklə yanaşı, “Şurai islam”, “Milli ittixod” təşkilatlarının da aparıcı simalarından olur. 1918-ci ildə isə məhəllədə məktəb açır. 1924-cü ildə hökumət onun dərs dediyi məktəbi müsadirə edir. O, mətbuat yayımı idarəsində işləyir və milli qüvvələrlə birlikdə gizli fəaliyyət göstərir. 1926-cı ildə onu mətbuat işçilərindən 6 min 500 som yığıb basmaçılara göndərdiyinə görə həbs edir və beş il həbs cəzasına məhkum edirlər. Lakin rəhbər vəzifədə işləyən millətçi dostlarının yardımı ilə həbsdən qurtara bilir.
Tavallo həbsdən qurtarsa da, ciddi ictimai-siyasi faəliyyətlə və bədii yaradıcılıqla məşğul ola bilmir. Gizli təşkilatlarda antisovet fəaliyyətlə məşğul olur. İstintaq sənədlərində onların gizli təşkilatının Azərbaycandakı Müsavat Partiyasının gizli təşkilatları ilə əlaqəsi qeyd edilir. Sovet hakimiyyəti illərində Tavallonun fəaliyyəti haqqında geniş bilgiyə rast gəlinmir.
Araşdırıcılar son illər KQB arxivlərindən Tavallonun 1937-ci ilin avqustun 7-də həbs edilərək istintaqa cəlb edildiyini yazırlar. Lakin məhkəmənin onu hansı cəzaya məhkum etdiyini, harada və nə vaxt öldüyünü yazmırlar.
Müjdə
thumb|300px|[[Bartolome Esteban Murillo - Müjdə, təxm. 1660.]] Müjdə və ya Xeyirxəbər (Latın Vulqatası Luka 1:26-39-da Annuntiatio nativitatis Christi) həm də Bakirə Məryəmin Müjdələnməsi, Bizim Ledinin Müjdələnməsi və Lordun Müjdəsi adları ilə tanınan, xristianlıqda Məryəmin hamilə  olması və Tanrının oğlunun inkarnasiyasında iştirak edəcəyi haqqında xəbərlə Mələk Cəbrayıl tərəfindən müjdələnməsi hadisəsidir. Cəbrayıl Məryəmə dünyaya gətirəcəyi uşağın adını da deyir: Yehoşua – YHWH xilas edir anlamına gəlir. Əksər xristianlar bu hadisəni 25 mart tarixində İsanın doğulmasından doqquz ay əvvəl Müjdə bayramı kimi qeyd edirlər. Luka 1:26-da verilən məlumata görə Müjdə hadisəsi Yelezavetanın Vəftizçi İohanna hamiləliyinin altıncı ayında baş vermişdir. İriney (təxm. 130-202) İsanın təqdim edilməsini 25 mart kimi qəbul edirdi ki, bu da İsanın əziyyətləri ilə uyğunluq təşkil edirdi.
Plagiat
Plagiat ( - oğurlamaq ) — elm və incəsənətdə digər müəllifin yaradıcılığının, ideyasının şüurlu surətdə mənimsənilməsi.
Müjdə
Müjdə xristian incəsənətinin açar mövzularından biri olmaqla Katolik kilsəsinin Marian incəsənətində xüsusi yer tutmuş, xüsusilə orta əsrlər və intibah mədəniyyətlərinin əsas mövzularından biri olmuşdur.
Bibliya məlumatları
Bibliyada Müjdə hadisəsi haqqında məlumat Luka 1:26-38-də verilir:
Plagiat
Plagiatlıq prosesi və bu prosesin tərkib hissələrinə, eləcə də plagiatlığa qarşı mübarizə üsullarına həsr edilmiş çoxlu işlər mövcuddur. Əksər işlərdə plagiatlıq mətn tipli mənbələrdə rast gəlinən bu və yaxud digər təzahür formasına görə növlərə ayrılır:
Plagiatlıq anlayışının məqsəddən asılı olaraq da növlərə ayırmaq olar:
Müjdə
Bibliya məlumatları
“Yelezavetanın hamiləliyinin altıncı ayında mələk Cəbrayıl Allah tərəfindən Qalileyadakı Nazaret adlanan şəhərə, Davudun nəslindən olan Yusif adlı bir kişiyə nişanlanan bakirə qızın yanına göndərildi. Həmin qızın adı Məryəm idi. Mələk onun yanına gəlib dedi: «Salam, ey lütfə nail olmuş qız! Rəbb səninlədir». Məryəm bu sözlərdən tam lərzəyə gəldi və ürəyində bu salamın nə demək olduğu barədə düşünməyə başladı. Mələk ona dedi: «Qorxma, Məryəm, çünki sən Allahın lütfünə nail oldun. Sən hamilə olub bir Oğul doğacaqsan. Onun adını İsa qoy. O, böyük olacaq və Haqq-Taalanın Oğlu adlanacaq. Rəbb Allah Ona atası Davudun taxtını verəcək. O, Yaqub nəslinin üzərində əbədi olaraq Padşah olacaq və Onun Padşahlığının sonu olmayacaq». Məryəm mələyə dedi: «Bu necə olacaq? Mən heç kişi üzü görməmişəm». Mələk cavabında ona dedi: «Müqəddəs Ruh sənin üzərinə enəcək, Haqq-Taalanın qüdrəti üstünə kölgə salacaq. Buna görə də doğulacaq müqəddəs Övlad Allahın Oğlu adlanacaq. Bax qohumun Elizavetin də yaşlı vaxtında bətninə oğlan uşağı düşüb. Onu sonsuz adlandırırdılar, amma o artıq altı aydır ki, hamilədir. çünki Allah üçün mümkün olmayan şey yoxdur». Onda Məryəm dedi: «Mən Rəbbin quluyam, qoy mənə sənin dediyin kimi olsun». Mələk onu tərk edib getdi.”
Lukanın İncilindəki məlumatla eyni olmasa da, oxşar Müjdə xəbəri Matfey 1:18-21-də də verilir:
4Q246 əlyazması
“O, böyük olacaq və Haqq-Taalanın Oğlu adlanacaq. Rəbb Allah Ona atası Davudun taxtını verəcək.... Mələk cavabında ona dedi: «Müqəddəs Ruh sənin üzərinə enəcək, Haqq-Taalanın qüdrəti üstünə kölgə salacaq. Buna görə də doğulacaq müqəddəs Övlad Allahın Oğlu adlanacaq.”
Kumran əlyazmalarından olan 4Q246 əlyazmasında isə oxuyuruq:
“[X] dünyada böyük olacaq. Bütün insanlar razılaşmalı və ona xidmət etməlidirlər. O, Böyük Tanrının oğlu adlandırılacaq, onun adı Tanrının oğlu kimi yayılacaq və hamı onu Hər kəsdən böyüyüyn oğlu kimi tanıyacaq.”
Bəzi tədqiqatçıların fikrincə, bu mətnlərdə oxşarlıq o qədər çoxdur ki, Lukanın çoxdan unudulmuş qədim Kumran əlyazmalarından istifadə etdiyini güman etmək olar.
Şərq ənənəsi
Şərq Xristianlığında Məryəm Teotokos (Θεοτόκος="Tanrı-doğan") adlandırılır. Ənənəvi Müjdə troparionu (günün himni) isə İskəndəriyyəli Afanasiyə aid edilir:
25 martda qeyd edilən Müjdə bayramı kilsə ilinin on iki Böyük bayramından biridir və Rəbbin bayramı hesab edilən səkkiz bayramdan biridir. İsanın inkarnasiyasının başlanğıcı kimi Müjdə Ortodoks xristian teologiyasında mühüm yer tutur, buna görə də İohann Xrisostomun İlahi liturgiyası bayram günü hətta, İsanın çarmıxa çəkilməsinin qeyd edildiyi Böyük və Müqəddəs Cümə günü ilə üst-üstə düşsə də yerinə yetirilir. Əgər Müjdə Pasxa ilə üst-üstə düşürsə, bu zaman Kiriopasxa adlandırılır və Dirilmə ilə birlikdə qeyd edilir. Bütün bu qaydalar və bayramı əhatə edən digər kompleks mərasimlər də nəzərə alındıqda Müjdə Ortodoks xristian liturgiyasında ən mürəkkəb bayramlardan hesab edilir. Yunan ortodoks kilsəsi ənənəsində Müjdə hadisəsi Euangelismos (Yevangelizm) adlandırır ki, bu da hərfi tərcümədə “yaxşı xəbərin yayılması” anlamına gəlir.
Yefrem Sirinin sözlərinə görə, İsa Məsih haqqında müjdənin verilməsi yəhudi təqviminin 10 nisan tarixinə təsadüf edir ki, bu da, Çıxış 12-də məlumat verilən Pesax qurbanı seçilməsi ilə üst-üstə düşür. Bəzi illərdə 10 nisan 25 marta təsadüf edir ki, bu da ənənəvi Müjdə bayramı günü olmaqla Livanda rəsmi bayram kimi qeyd olunur.
İslamda
Müjdə haqqında məlumatlar Quranın III surəsinin (Ali-İmran) 45-51-ci ayələrində verilir:
“Mələklər dedilər: “Ya Məryəm! Həqiqətən, Allah Öz tərəfindən bir kəlmə ilə sənə müjdə verir. Onun adı Məryəm oğlu İsa əl-Məsihdir ki, dünyada və axirətdə şanı uca (şərəfli) və (Allaha) yaxın olanlardandır. O, (həm) beşikdə ikən, (həm də) yaşa dolduqdan sonra insanlarla danışacaq və salehlərdən (xeyirli iş görən şəxslərdən) olacaqdır”. (Məryəm: ) “Ey Rəbbim! Mənə bir insan əli toxunmadığı halda necə uşağım ola bilər?” – dedikdə, (Allah) buyurdu: “(Bəli) elədir, (lakin) Allah istədiyini yaradır. O, bir işin əmələ gəlməsini qərara aldıqda, ona ancaq “Ol!” deyər, o da (dərhal) olar. (Allah) ona (İsaya) yazmağı, hikməti, Tövratı və İncili öyrədəcək. Və onu İsrail övladına (yəhudilərə) peyğəmbər göndərəcək. (İsa onlara deyəcək: ) “Mən, həqiqətən, Rəbbinizdən sizə möcüzə gətirmişəm. Sizin üçün palçıqdan quşa bənzər bir surət düzəldib ona üfürərəm, o da Allahın iznilə quş olar. Anadangəlmə korları, cüzam xəstəliyinə tutulanları sağaldar və Allahın iznilə ölüləri dirildərəm. Mən evlərinizdə yediyiniz və yığıb saxladığınız şeyləri də sizə xəbər verərəm. Əgər möminsinizsə, bunda (söylədiklərimdə peyğəmbər olduğuna) bir dəlil vardır. Məndən əvvəl göndərilmiş Tövratı təsdiq edərək (eyni zamanda orada) sizə haram edilmiş bəzi şeyləri (dəvə əti, qarın və bağırsaq piyi yemək, şənbə günü işləmək və s.) halal etmək üçün gəldim və sizə Rəbbiniz tərəfindən (peyğəmbərliyimin doğru olduğunu sübut edən) bir möcüzə gətirdim. İndi Allahdan qorxun və mənə itaət edin! Şübhə yoxdur ki, Allah mənim də Rəbbim, sizin də Rəbbinizdir. Elə isə Ona ibadət edin! Budur doğru yol!”
Məryəm surəsinin 16-26-cı ayələrində də Müjdə hadisəsindən bəhs olunur:
"“(Ya Rəsulum!) Kitabda (Quranda) Məryəmi də yad et. O zaman o, ailəsindən ayrılıb (evinin, yaxud Beytülmüqəddəsin) şərq tərəfində (ibadət məqsədilə xəlvət) bir yerə çəkilmişdi. Və ailə üzvlərindən gizlənmək (paltarını dəyişmək, yaxud yuyunub təmizlənmək) üçün pərdə tutmuşdu. Biz də Öz ruhumuzu (Cəbraili Məryəmin) yanına göndərdik. Ona (Məryəmə) kamil bir insan qiyafəsində göründü. (Məryəm) dedi: “Mən səndən Rəhmana (Allaha) pənah aparıram. Əgər müttəqisənsə (mənə toxunma)!” (Cəbrail:) “Mən sənə ancaq təmiz (məsum) bir oğlan bağışlamaq üçün Rəbbinin (göndərdiyi) elçisiyəm!” – dedi. (Məryəm) dedi: “Mənim necə oğlum ola bilər ki, mənə indiyədək bir insan əli belə toxunmamışdır. Mən zinakar da deyiləm!” (Cəbrail) dedi: “Elədir, lakin Rəbbin buyurdu ki, bu Mənim üçün asandır. Biz onu insanlar üçün (qüdrətimizə dəlalət edən) bir möcüzə, (sənə və möminlərə isə) dərgahımızdan bir mərhəmət olaraq edəcəyik. Bu, əzəldən təqdir olunmuş bir hökmdür!” (Məryəm) artıq (Cəbrailin üfürməsi ilə İsaya) hamilə oldu və onunla (bətnindəki uşaqla) birlikdə uzaq bir yerə (xəlvətə) çəkildi. Doğuş sancısı onu bir xurma ağacının gövdəsinə söykənməyə məcbur etdi. (Məryəm uşaq anadan olandan sonra atası bilinmədiyi üçün cahil insanların dedi-qodusuna səbəb olacağından əndişəyə düşüb) dedi: “Kaş ki, mən bundan əvvəl ölüb qurtaraydım və ya tamamilə unudulub getmiş olaydım!” Dərhal (Məryəmin, yaxud xurma ağacının) alt tərəfindən ona (Cəbraildən və ya doğulmaqda olan İsadan) belə bir nida gəldi: “Kədərlənmə, Rəbbin sənin üçün (ayağının) altından bir irmaq axıtdı (və ya bətnindəki uşağı hörmət sahibi etdi). (Qurumuş) xurma ağacını özünə tərəf silkələ, üstünə təzə yetişmiş (xurma) tökülsün! (Xurmadan və sudan) ye-iç, (belə bir uşaq doğduğuna görə) gözün aydın olsun. Əgər (səndən bu uşaq barəsində soruşan) bir adam görəcək olsan, belə de: “Mən Rəhman yolunda oruc (sükut orucu) tutmağı nəzir eləmişəm, ona görə də bu gün heç kəslə danışmayacağam!””"
Müsəlman ənənəsinə görə Müjdə hadisəsi Ramazan ayı zamanı baş vermişdir.
Xristian incəsənətində
Müjdə xristian incəsənətində ən çox müraciət olunan mövzulardan biridir. Müjdə təsvirlərinə hələ erkən xristianlıq dövründən etibarən rast gəlinir və ən erkən təsvir Prisilla katakombalarında IV əsrə aid fresko hesab edilir. Orta əsrlər və intibah dövründə həm xristian şərqində, həm də Roma-Katolik Marian incəsənətində ən sevilən mövzulardan biri olan Müjdə hadisəsinə ən məşhur rəssamlar müraciət etmişlər. Paklıq və Şükran simvolları olan mələk Cəbrayıl və Bakirə Məryəm fiqurları Marian incəsənətində sevimli mövzulardan olmaqla həm də, Məryəmin daimi bakirəliyinin göstərilməsi üçün istifadə edilmişdir.
Müjdə mövzulu əsərlər Sandro Botiçelli, Leonardo da Vinçi, Karavacco, Duçço, Yan van Eyk, Bartolome Esteban Murillo və başqa bir çox rəssamlar tərəfindən yaradılmışdır. Romadakı Santa Mariya in Trastevere (1291) kilsəsində Pyetro Kavallini, Padovadakı Skroveni kapellasında (1303) Cotto, Florensiyadakı Santa Mariya Novella kilsəsində (1486) Domeniko Girlandayo tərəfindən işlənmiş mozaikalar, Florensiyadakı Santa Kroçe bazilikasında (1435) Donatellonun qızıl suyuna çəkilmiş heykəli bu mövzuya həsr edilmiş məşhur sənət əsərləridir.
Cabbar Quliyev
Cabbar Əli oğlu Quliyev — Ermənistanın əməkdar rəssamı (1967), Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvü
Həyatı
Cabbar Quliyev 19 may 1922-ci ildə Ermənistanın Zəngibasar mahalında Haçaparaq (Zəhmət) kəndində anadan olmuşdur.
1941-ci ildə İrəvan Dövlət Pedaqoji texnikumunu bitirmişdir.
O, İkinci Dünya müharibəsində iştirak edərək, İtaliya və Yuqoslaviya partizan hərəkatının fəal üzvlərindən olub. Onun döyüş yoldaşları Sovet İttifaqı Qəhrəmanıl Mehdi Hüseynzadə, tanınmış partizanlar Cavad Həkimli, İbrahim Bayramov və başqaları olmuşdur. Müharibədən sonra 45 il müəllimlik edib.
Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunu bitirmişdir. 1961-ci ildən 1988-ci ilə kimi İrəvan Dövlət Pedaqoji İnstitutunda müəllim işləmişdir.
1967-ci ildə Əməkdar Pəssam fəxri adına layiq görülmüşdür. 50 illik rəssamlıq fəaliyyəti dövründə 4000-dən artıq əsər yaradıb, 23 dəfə fərdi sərgisi təşkil olunub. Dünyanın 20-dən artıq ölkəsinin muzeylərində və şəxsi kolleksiyalarda əsərləri var.
1988-ci ildə erməni zorakılığı üzündən Azərbaycana köçüb. Burada o, Azərbaycan Rəssamlar ittifaqının üzvülüyünə qəbul olunub.
C.Quliyev əsasən mənzərə janrında işləyən rəssam olmuşdur. Lakin Qarabağ müharibəsi ilə bağlı bir neçə kompozisiya yaradıb: onlardan "Qaçqınlar", "Xocalı faciəsi", "20 yanvar", "Biganəlik","Haray" və s. Tarixi şəxsiyyətlərdən "Füzuli", "Xəstə Qasım", "Aşıq Ələsgər"in yeni kompozisiyada portretini yaradıb. Dədə Qorqudun, Miskin Abdalın obrazlarını canlandırıb.
Dünya xalqları ədalətliləri
"Dünya xalqları ədalətliləri" və ya "Beynəlxalq ədalətlilər" — 1951-ci il "Holokost xatirəsi haqqında İsrail qanunu”na əsasən, Avropanın nasistlər tərəfindən işğalı zamanı və "Holokost” illərində öz həyatlarını təhlükəyə ataraq minlərlə yəhudini xilas etmiş qeyri-yəhudilərə verilən fəxri addır.
1963-cü ildən etibarən İsrail Ali Məhkəməsi hakiminin rəhbərlik etdiyi komissiya "Beynəlxalq ədalətlilər"in mükafatlandırılması vəzifəsini həyata keçirir. Bu ada layiq görülən şəxs, üzərində adının qeyd olunduğu medalla mükafatlandırılır, həmçinin, adı Qüdsdə yerləşən "Yad va-Şem" muzeyinin ərazisində yerləşən "Ədalətlilər bağçası”nın Şərəf Lövhəsində həkk olunur. Əgər həmin şəxs vəfat edibsə, onun yaxın qohumu bu adı ölən insanın xatirəsinə əldə etmək üçün dövlətə müraciət etməlidir.
Bu ada layiq görülən şəxslərin sırasında İsrail dövlətində yaşamağı seçənlərə orta əmək haqqı miqdarında təqaüd və sağlamlıq sığortası, həmçinin, ev və ehtiyac olan zaman tibbi dəstəklə də təmin olunur. Faciə və qəhrəmanlıq İnstitutu "Yad va-Şem" 1 yanvar 2016-cı il tarixində 51 ölkədən 26.119 nəfər insanı "Dünya xalqlarının mömini" kimi təsdiq edib.
Möminlərin fəaliyyəti
Yəhudilərin xilas edilməsində savadsız kənd sakinlərindən tutmuş kral ailələrinin üzvlərinə qədər, ən müxtəlif sosial təbəqələrdən olan insanlar iştirak ediblər. Onlara bu işdə demək olar ki, bütün peşə sahibləri nümayəndələri: hərbçilər, məmurlar, keşişlər, balıqçılar, fəhlələr, kəndlilər, elm və incəsənət xadimləri, müəllimlər, sahibkarlar və digər şəxslər kömək edirdilər. Polşada 120 minə yaxın yəhudi xilas edilib. Hesablamalara görə 350 min polyak yəhudilərin xilas edilməsində iştirak etmişdir (Vladislav Bartoşevski bu sayın milyona qədər olduğunu qeyd edir). Yəhudiləri xilas edən və ya onlara kömək etmiş ən azı 5000 polyak nasistlər tərəfindən edam olunub. Mühacirətdə olan Polşa hökuməti yəhudilərin xilasını təşkil edən "Jeqota” (, Polşanın işğal olunmuş ərazilərində yəhudilərə kömək şurası; 1942-1945) təşkilatını yaratdı. Təşkilatın rəhbəri Zofiya Kozak-Şutska idi. Təşkilatın digər görkəmli və aparıcı simalarından biri isə İrena Sendler idi. Polşa siyasi xəfiyyəsi Yan Karski 1942-ci ildə yəhudilərin öldürülməsi barədə məruzə ilə Böyük Britaniyaya yola düşərək, britaniyalı və amerikalı siyasətçilərin diqqətini onlara kömək göstərməyin zəruriliyinə cəlb etməyə çalışdı.
Niderland, Norveç, Belçika və Fransada müqavimətdə iştirak edən gizli təşkilatlar, əsasən, yəhudilərə sığınacaq axtarılmasına kömək etmişdilər. Danimarkadakı alman hərbi attaşesi Georq Ferdinand Dukvitsin xəbərdarlığından sonra 8000 Danimarka yəhudisinin 7000-i balıqçı qayıqları ilə İsveçrəyə göndərildi, kral ailəsi də daxil olmaqla, bütün Danimarka cəmiyyəti alman işğalı illərində bu irqçi qanunlara açıq şəkildə öz etirazlarını bildirmişdilər. Bu, ona gətirib çıxardı ki, İkinci dünya müharibəsi illərində Danimarkada yalnız 60 yəhudi həlak oldu.
Nasistlərin apardığı irqçi siyasətə bolqarlar da öz etirazlarını bildirmişlər. Almanlar bolqar yəhudilərinin (onların sayı təxminən 50.000 nəfər idi) onlara təslim edilməsini tələb edəndə bütün ictimaiyyət ayağa qalxdı. Demokratlar, kommunistlər, ictimai xadimlər, parlament üzvləri, başda patriarx olmaqla pravoslav kilsəsinin müqəddəsləri Bolqarıstan vətəndaşı olan yəhudilərin müdafiəsinə qalxdılar. Çar III Boris Almaniyanın müvafiq göstərişinə etirazını bildirdi. Yəhudilər yalnız paytaxtdan əyalətlərə göndərildilər. Nəticədə, təxminən 50.000 yəhudinin həyatını xilas etmək mümkün oldu. Lakin müharibə zamanı Bolqarıstan, Makedoniya və Yunanıstan Trakiyası ərazisində məskunlaşmış 11.343 yəhudi Osventsimə göndərilib.
1942-1943-cü illərdə İtalyan hərbi və vətəndaş hakimiyyəti də həmçinin, İtaliyanın işğal etmiş olduğu Yuqoslaviya və Fransa ərazilərindəki yəhudilərin ölüm düşərgələrinə göndərilməsinə yardım etməkdən imtina etdi. Almanların təzyiqinə məruz qalan italyanlar yəhudilər üçün həbs düşərgələri yaratdılar (xüsusilə, Kampanya həbs düşərgəsi), digər düşərgələrdən fərqli olaraq, burada saxlanma şəraiti daha insani idi.
Nasistlərin sərt antisemit siyasətinə baxmayaraq, Almaniyada vaxtaşırı olaraq yəhudilərin təqibinə qarşı etiraz səsləri yüksəlirdi. Antisemit siyasətinə qarşı ən iri etirazlardan biri 27-28 fevral 1943-cü ildə Rozenştrassda etnik almanlar – cütlüklər və düşərgəyə göndərilmək təhlükəsi altında olan yəhudilərin qohumları tərəfindən təşkil edilmiş nümayiş idi. Qalmaqal baş verməməsi üçün Berlinin qaulyalteri Göbbels, sayı təxminən 2000 nəfər olan nümayişçilərin qohumlarının azad edilməsi və onların Berlində icbari işə göndərilməsi haqqında göstəriş verdi (onların, demək olar ki, hamısı müharibənin sonuna qədər yaşayıblar).
Bir sıra hallarda yəhudilərə kömək etmək üçün yüksək vəzifəli almanlar öz səlahiyyətlərindən istifadə etmişlər. Bu xilaskarlardan ən məşhuru Plaşov düşərgəsindən minlərlə yəhudini xilas edən və onları öz fabrikində işlə təmin edən alman iş adamı Oskar Şindler olmuşdur.
"Beynəlxalq ədalətlilər” arasında diplomatlar və məmurlar da olmuşdur. Onlardan yəhudilərin xilası naminə öz karyeralarını təhlükə altına qoyanlar sırasında ən məşhurları Aristides de Sousa Mendes (Portuqaliya), Çiune Suqihara (Yaponiya) və Paul Qrüningerdir (İsveçrə). Çinin Vyanadakı baş konsulu He Fenşan yəhudilərə Sinqapura və bir sıra başqa ölkələrə gedə bilmələri üçün viza vermişdir. Parisdəki İran səfirliyinin əməkdaşı Əbdül Hüseyn Sədri (həyat tarixçəsi "0 dərəcəli N dairəsi" teleserialının əsasını təşkil edir) də həmçinin, nasistlər tərəfindən işğal olunmuş Parisdə olan yəhudilərə üç mindən çox İran vizası verərək, onların həyatını xilas etmişdir. Lakin yəhudilərin xilaskarı olan ən məşhur diplomat, yəqin ki, İsveçdən olan və on minlərlə Macarıstan yəhudisinin həyatını xilas edən Raul Vallenberq olmuşdur. Avropa yəhudilərinin (əsasən də Macarıstan) həyatını xilas etmək üçün onlara Salvador vətəndaşlığı haqqında 40.000 saxta sənəd verən Salvador diplomatı – polkovnik Xose Artur Kastelyansın adı ictimaiyyətə yalnız 2006-cı ildə məlum oldu. Onun bu addımı sayəsində 25.000-dən çox insan xilas edilib. "Beynəlxalq ədalətlilər” arasında Budapeştdəki ispan nümayəndə heyətinin üzvü Corc Perlas və İspaniyanın Afinadakı konsulu Sebastyan Romero Radiqalesin adını da qeyd etmək lazımdır.
6 mart 2013-cü ildən Dünya möminlərinin Avropa xatirə günü qeyd edilir. Bu xatirə günü, 2012-ci ildə Avropa Parlamenti tərəfindən müəyyən edilib.
Sayı və meyarları
thumb|“Dünya xalqları mömini” [[Polşalı rabitəçi partizan Mariya Kotarbın ivrit və polyak dilində olan diplomu.]] "Yad va-Şem" 1 yanvar 2016-ci il etibarilə 51 ölkədən 26.119 şəxsi “Dünya xalqlarının mömini” kimi təsdiq edib. Niderlandın Nivlande kəndinin 117 sakininin hər biri, Fransanın Şambon-sür-Linyon kəndinin isə 40-dan çox sakini bu ada layiq görülüb.
"Dünya xalqları mömini" adı aşağıdakı meyarlara uyğun gəldiyi zaman təqdim edilir:
Meyarlar adın verilməsi məqsədi ilə müəyyənləşdirilib, ona görə də onlar heç də həmişə elmi araşdırma metodlarına uyğun gəlmir. İşə "Adın verilməsi üzrə komissiya"da baxılması üçün lazım olan əsas tələb, xilas olunanın ona göstərilən yardımın xarakteri haqqında şahidlik etməsidir. Yalnız bəzi hallarda komissiya arxiv sənədlərini dəlil kimi yetəri sübut olaraq qəbul edib. Şahid ifadələri yalnız lazımi meyar deyil, bu ifadələr çox vaxt həm də yeganə sübut hesab olunurlar.
Möminlərin əksəriyyəti xilas olunanların müraciətləri əsasında tanınıblar, yalnız az bir hissə özlərinin, tarixçilərin və ya digər şəxslərin ərizələri üzrə aşkar olunublar. Xilaskarlar və xilas olunanlar barədə məlumatlar hələ də tam deyil.
Təsdiq edilmiş hər bir möminin şərəfinə mükafatlandırma mərasimi keçirilir. Bu tədbir zamanı möminin özünə və ya onun vərəsələrinə fəxri sertifikat və üzərində iki dildə — ivrit və fransızca: "Yəhudi xalqının adından minnətdarlıq. Bir həyatı xilas edən, bütün dünyanı xilas edir." yazısı həkk olunmuş medal verilir.
Ölkələr üzrə statistika
1 yanvar 2016-ci il etibarilə 26.119 şəxs “Dünya xalqlarının mömini” kimi təsdiq edilib.
Möminlərə münasibət
Möminlər, onların xanımları və övladları İsrailin fəxri vətəndaşlığı hüququna sahibdirlər. İsraildə yaşayan beynəlxalq ədalətlilər (həmçinin onların həyat yoldaşları və yetkinlik yaşına çatmayan uşaqları) bir sıra güzəştlərə malikdirlər. Həmin şəxslərə orta əmək haqqı miqdarında təqaüd və sağlamlıq sığortası verilir, həmçinin, ev və ehtiyac olan zaman tibbi dəstəklə təmin olunurlar. Ümumilikdə İsraildə 130 "Beynəlxalq ədalətli” məskunlaşmışdır. Onlar İsrailin nüfuzlu dairələri tərəfindən səmimiyyətlə qarşılanmış və onlara vətəndaşlıq verilmişdir. 1980-ci illərin ortalarından etibarən onlara xüsusi təqaüdlər verilməyə başlandı.
Avropa ölkələrində (Böyük Britaniya, Almaniya, Avstriya, Ukrayna, Fransa) yaşayan dünya möminlərinin bir çoxu, həmin ölkələrin milli mükafatları ilə təltif edilirlər. Fransa hökuməti onun ərazisində fəaliyyət göstərən möminləri, o cümlədən digər ölkə vətəndaşlarını (məsələn Vyetnam mömini Pol Nquen Konq Anı) Fəxri Legion ordeni ilə mükafatlandırır. 2004-cü ildə "Holokost" elmi-maarif mərkəzinin sədrləri Alla Herber və İlya Altman Rusiya prezidenti Vladimir Putinə Rusiya möminlərinin xidmətlərini qeyd etmək xahişi ilə müraciət ediblər, ancaq bir il sonra materiallar geri qaytarılıb. Sonralar İlya Altman bildirib ki, "Rusiya — "Yad va-Şem" tərəfindən tanınan dünya möminlərini heç bir dövlət mükafatları ilə təltif etməyən yeganə dövlətdir."
Rusiya Yəhudi Konqresi 1996-cı ildən Rusiyada yaşayan hər bir dünya mömininə hər ay maddi yardım göstərir. 2010-cu il dekabrın 1-nə olan vəziyyətə görə, Rusiya möminlərindən 9 nəfəri hələ də sağdır.
Baccharis xiphophylla
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Malaqa FK
Klub, tarixi boyu 32 mövsüm La Liqada, 34 mövsüm Sequnda Divizonda (İspaniya ikinci dəstə), 4 mövsüm Sequnda Divizion B-də, 11 mövsüm Tercera División-da keçirmişdir. Ayrıca 2004-cü ildə 2002-ci ildə UEFA Intertoto Kubokunu qazanaraq klub tarixinin ilk Avropa Kuboku zəfərini əldə etdilər.2003-ci ildə UEFA Avropa Liqasında dörddəbir finala gəlmə müvəffəqiyyətini göstərmişdir. İspaniya La Liqasını 2011-2012-ci il mövsümündə 4-cü yerdə başa vuraraq UEFA Çempionlar Liqasında mübarizə aparmaq haqqı qazanmışdılar. Həmin turnirdə 1/4 (dörddəbir) finala qədər irəliləmiş, həmin mərhələdə Almaniyanın Borussia Dortmund klubuna məğlub olaraq mübarizəni dayandırmışdır.
1904-1933 Quruculuq illəri
Malaga Futbol Klubu 3 aprel 1904-ci ildə 3000 nəfərlik bir izdiham qarşısında köhnə bir sahədə ilk matçına çıxdı. 1921-ci ildə Regional Futbol Federasiyası turnirində müvəffəqiyyət göstərərək klub lisenziyasını qeydiyyat etdirmiş oldu. Bir sahil şəhəri komandası olan Malaga bu tarixdən sonra bir sahil bölgəsi olan 'Baños del Carmen''de nizamlı olaraq turnirlərə qatılmağa davam etdi.
Malaga futbol klubunun bəzi idarəçiləri 1923-ci ildə yeni bir quruluşa gedərək Malaga CF'nin təməli olacaq "Malagueño FC" adlı klubu qurdular. Bu matçda bütün zamanların ən yaxşı qapıçılarından Ricardo Zamora iştirak edərkən, özü eyni zamanda irəliləyən illərdə Malaga'nın Birinci Liqadakı ilk baş məşqçisi olacaqdı.
Larisa Zaspa
Larisa Zaspa (d. 22 sentyabr 1971) — Ukraynanı təmsil edən həndbolçu.
Xaran səhrası
Xaran (خاران) — səhra Pakistanın Bəlucistan vilayətinin Xaran dairəsi ərazisinə daxildir. Dyunlarla zəngin olan səhrada daim hərəkət edirlər. Burada dyunların hündürlüyü 15-30 metr təşkil edir.
Malaqa FK
1904-1933 Quruculuq illəri
1927-ci ildə Avstriya Şahzadəsi və Prensesin bir təşəkkür mənasında xüsusi oyun təşkil edildi və bu qarşılaşmanın ardından İspaniya Kralı XIII. Alfonso, Real Malaga adında yeni bir klub qurdu. 1929-ci ilə gəldikdə Milli Liqada Malaga şəhərinin iki komandası var idi. Bu sırada yaşanan iqtisadi böhran səbəbiylə Real Malaga, Segalerva'ya köçmək məcburiyyətində qaldı.1930 ildə Malagueño FC klubunun də girmiş olduğu böhran nəticəsində iki klubda turnirdə bir müddət uzaq qaldılar.
Xaran səhrası
Səhra Elburs silsiləsi ilə əhatələnir. Şimal hissədə səhranın hündürlüyü 1000 m, cənub-şərqdə isə 250 metrdir. Orta illik yağıntının miqdarı 100 mm azdır.
Malaqa FK
1933-1992 CD Malacitano ve Rekordlar
1933-ci ildə Malagueño FC və Malaga İdman Klubu birləşərək Club Deportivo Malacitano klubunu qurdular.Mavi ağlar ilk oyunlarında Deportivo Alavés'i 5-1 məğlub etdiler.Bir il sonra CD Malactiano, sahənin kiçik və qeyri-kafi olması səbəbiylə bələdiyyə müvəqqəti ərazi verdi və Estadio La Rosaleda 'nın təməli atılmış oldu. 1934-1935-ci illərdə CD Malacitano ilk dəfə Segunda Division'a yüksəlmə müvəffəqiyyəti göstərdi. İspaniya vətəndaş müharibəsi səbəbiylə axsayan futbol dövründə CD Malacitano, Segunda Division və Endülüs turnirində müvəffəqiyyətli performans sərgilədi. CD Malacitano 1941-ci ildə son dəfə adını dəyişdirərək CD Malaga adını aldı. Eyni il La Rosaleda'da ilk matçını Generalísimo kubokunda ferroviaria də Madrid komandasına qarşı etdi. İlk rəsmi oyunda isə Sevilya FK ilə oyuna çıxan CD Malaga, 8000 nəfər qarşısında reallaşan qarşılaşmada 3-2 hesabı ilə qələbə qazandı.
Xaran səhrası
Xaran səhrasında 28 may 1998-ci ildə Pakistan tərəfindən Atom sınağı həyata keçirilmişdir.
Malaqa FK
1933-1992 CD Malacitano ve Rekordlar
CD Malaga tarixinin ən parlaq illərindən biri olan 1948-ci ildə bir oyunda 9 qol vuran Pedro baza Malaga tarixinin asan qırılmayacaq bir rekorduna imza atdı. Cəmdə 301 matçda forma geyən Pedro vurduğu 266 qolla Malaga tarixinə adını qızıl hərflərlə yazdırdı. Pedro baza eyni zamanda CD Malaga klubunun İspaniya Milli Komandasına qazandırdığı ilk futbolçu olaraq qeydlərə keçdi. CD Malaga Primera División'daki ilk illərində bir dövrün əfsanə İspan qapıçısı olan Ricardo Zamora'nın baş məşqçi postuna parlaq bir mövsüm keçirdi. 1973-ci ildə klub tarixinin ən böyük müvəffəqiyyəti olaraq İspaniya Kral Kubokunda yarım final oynadı. 1992-ci ilə gəlindiyində klub yaşadığı maliyyə böhranı səbəbindən özü Segunda Division'a düşərkən, ehtiyat komandası olan Club Atlético Malagueño'da Tercero Division'a düşdü.
1992-1999 Yüksəliş
1994-ci ildə Federiko Beltrán'ın başçılığında klub tarixinin ilk anonim ortaqlığını reallaşdırdı. 1995-ci ilə qədər inkişaf edən yaxşılaşdırmalar nəticəsində Mavi ağlılar Second Division B-yə yüksəldi. İki il sonra Fernando klub başçılığına gəldi və edilən irəliləyişlər nəticəsində 1997/1998 mövsümündə klub Fútbol Second Division'a yüksəldi. 1999-ci il CD Malaga üçün yuxularının gerçək olduğu bir sezondu. Necə ki Joaquín Peirós liderliyindəki CD Malaga tam 10 il vaxt sonra Primera División'a yüksəldi. Eyni il Braziliyalı futbolçu Catanha liqanı 25 qolla bitirərək bombardir oldu. Primera División'daki mövsümdə isə Catanha 24 qola çataraq klub tarixinin Primera División'daki ən çox qol vuran futbolçusu olmağı bacardı.
2001-2006 Qitə turnirləri
2000/01 mövsümündə Serafin rolda hissələrin çoxunu alaraq klub başçılığına gəldi. 2002-ci ilin yazında UEFA Intertoto Kubokuna qatılmağa haqq qazanan CD Malaga, sırayla Gent (Belçika), Willem II (Niderland) və Villareal CF'ı məğlub edərək 27 Avqust 2002 tarixində ilk Avropa Kubokunu qazandı. Bu klubun Avropadakı ən böyük müvəffəqiyyəti olaraq tarixə keçdi. 2002/03 sezonunda Avropada büyük performans sərgiləyən komanda, UEFA Kubokunda dörddəbir finala yüksəldi. Burada Portuqaliya klubu Boavista ilə qarşılaşan CD Malaga əlavə vaxta gedərək penaltilər seriyasıında məğlub oldu. Eynı mövsüm CD Malaga'nın ehtiyat komandası olan Malaga B Segunda Division'a yüksəldi. 2003/2004 mövsümündə olan bu vəziyyət CD Malaga'ya, ehtiyat komandası ikinci ən yaxşı olan tək komanda ünvanını qazandırdı.
Yenidən yüksəliş
2006-ci ildə 1-ci Division'da üst-üstə yeddi ilin ardından Second Divisiona düşdü.Kulun yaşadığı maliyyə böhranı təxminən iki il davam etdi. 2008 İyun ayında borc səsbi ilə yeni tərəfdaşla müqavilə imzalandı. Eyni il Second Divisionu ikinci bitirən klub yenidən Primier Divisiona yüksəldi.
Monoxlorsirkə turşusu
Monoxlorsirkə turşusu CH2ClCOOH – metil qrupunun 1 hidrogen atomu Cl atomuna əvəz olunmuş sirkə turşusudur, rəngsiz kristallardır.
Fiziki xassələri
Tərimə = 61,20C, Tqayn.=189,30C. Suda, spirtdə, asetonda, efirdə həll olur.