cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
R (proqramlaşdırma dili)
Xüsusiyyətləri
Dilin özündə verilənləri təsvir etmək üçün kifayət qədər məhdud və çox rahat olmayan vasitələr var, lakin bu, ən açıq və bir çox özəl formatlarda təqdim olunan verilən dəstlərini R cədvəlləri kimi yükləməyə imkan verən kitabxana alətlərinin olması ilə kompensasiya olunur. Beləliklə, sadə mətn formatında cədvəllər, müxtəlif versiyaların Excel cədvəlləri, CSV-dəki verilənlər, XML formatları və bir çox başqaları asanlıqla R-ə yüklənə bilər.
Ümumiyyətlə, bir proqramlaşdırma dili olaraq, R olduqca sadə, hətta primitivdir. Onun ən güclü yönü paketlərlə qeyri-müəyyən müddətə genişlənmə qabiliyyətidir. R-nin əsas paylanmasına 2019-cu ilə qədər cəmi 15.316-dan çox paket mövcud olan əsas paketlər dəsti daxildir. R-də universal statistik hesablamanın demək olar ki, bütün müvafiq alətləri, məsələn, reqressiya analizi və zaman sıralarının analizi, habelə yüksək ixtisaslaşmış problemlərin həlli və müəyyən sahələrdə tədqiqat aparmaq üçün bir çox xüsusi alqoritmlər tətbiq olunur.
Dilin başqa bir xüsusiyyəti ümumi qrafik formatlara ixrac edilə bilən və təqdimatlar və ya nəşrlər üçün istifadə edilə bilən yüksək keyfiyyətli tipoqrafik səviyyəli qrafiklər yaratmaq qabiliyyətidir. Hazır paketlər mövcuddur ki, R-i GUI çərçivələri ilə əlaqələndirir (məsələn, Tcl/Tk əsasında olanlar) və qrafik istifadəçi interfeysi ilə xüsusi statistik analiz yardım proqramları yaratmağa və nəticələri qrafiklər və diaqramlar şəklində göstərməyə imkan verir.
Universitet üçün orta bal
Nəticə: [1] 4 3 3 3 3 4 4 4 4 4 5 4 4 4 5 5 5 5 3 5 5 4 4 3 3 4 4 3 5 5 4 3 3 4 4 3 3 5    |   çıxış a (41-dən 38-i sətirə uyğundur) [39] 4 5 5                                                                         |   (qalan üç ədəd) [1] 41                                                                             |   çıxış n [1] 4                                                                               |   çıxış m  Kəmiyyət göstəricisi   %                                                            |   1-ci sütun - cədvəldəki sıra nömrəsi 1     3     12 29.26829                                                            |   2-ci sütun - qiymətləndirmə növü ("3"/"4"/"5") 2     4     17 41.46341111                                                         |   3-cü sütun - reytinqlərin sayı 3     5     12 29.26829                                                            |   4-cü sütun - qiymətlərin faizi
İnterfeyslər
R ilə işləmə rahatlığı üçün RStudio, JGR, RKWard, SciViews-R, Statistical Lab, R Commander, Rattle, həmçinin Shiny proqram paketi də daxil olmaqla bir sıra qrafik interfeyslər hazırlanmışdır. Bundan əlavə, bir sıra mətn və kod redaktorları, xüsusən, ConTEXT, Emacs (Emacs Speaks Statistics), jEdit, Kate, Notepad++, Syn, TextMate, Tinn-R, Vim, Bluefish, WinEdt (RWinEdt paketi ilə), Gedit (rgedit/gedit-r-plugin paketi ilə) R ilə işləmək üçün xüsusi rejimləri təmin edir.
Kommersiya dəstəyi
2011-ci ilin oktyabrında Oracle korporasiyası R dilinə və Apache Hadoop-a əsaslanan inteqrasiya olunmuş proqram vasitələri ilə kütləvi paralel emal serverlərindən ibarət NoSQL klasteri olan Big Data Appliance-ı buraxdı və 2012-ci ilin fevralında bu dil Oracle Database-də quruldu. 2011-ci ildə IBM korporasiyasının Netezza aparat və proqram sistemlərində R vasitəsi ilə kütləvi-paralel analiz həyata keçirilmişdir; daha sonra bu dil SAP Hana aparat və proqram sistemində dəstəklənməyə başlanılmışdır.
R dili, həmçinin Tibco Spotfire, SPSS (versiya 16.0-dan), Statistica (9.0 versiyasından), Platform Symphony, Power BI, SAS, Tableau kommersial proqram mühitləri tərəfindən dəstəklənir.
CRAN
R və əlavə paketlər CRAN (Comprehensive R Archive Network-un akronimi) vasitəsilə paylanır. 2010-cu illərin sonuna olan məlumata görə, dünyada 60-dan çox CRAN güzgüləri mövcuddur, başlıq Vyanada (Avstriyada) yerləşir.
Konfranslar
Ən populyar dil konfranslarından biri — userR! (The R User Conference) 2004-cü ildən bəri hər il keçirilir, müxtəlif sahələrdən ekspertləri bir araya toplayır.
2009-cu ildən bəri Çikaqoda hər ilin yazında R-nin maliyyədə tətbiqinə həsr olunmuş konfrans keçirilir (R/Finance: Applied Finance with R). 2013-cü ildə sığortada R-nin istifadəsinə həsr olunmuş ilk konfrans (R in Insurance) keçirilmişdir.
İstinadlar
<references group="" responsive="1">
Grimoire of Zero
Grimoire of Zero və ya Yaponiyada tanınan adı ilə  — Yoşinori Şizumanın rəssamlığı ilə Kakeru Kobashiri tərəfindən yazılan ranobe seriyası. Ranobe 2012-ci ildə 20-ci Dengeki Roman Mükafatının qalibi olmuşdur. ASCII Media Works 2014-cü ilin fevralından ranobenin 7 cildini buraxmışdır. Takaşi İvasakinin rəssamlığı ilə hazırlanan manqa adaptasiyası 27 dekabr 2014-cü ildən ASCII Media Works nəşriyyatının "Dengeki Maoh" jurnalında nəşr olunur. Yasuoka tərəfindən adlı spin-off manqası da istehsal olunmuşdur. White Fox tərəfindən istehsal olunmuş anime adaptasiyasının 2017-ci ilin aprelindən iyununa qədər anime serialı adaptasiyası yayımlanmışdır.
Məzmun
526-cı ildir. Hadisələr Zero adlı dünya cahili ilə yarı-insan, yarı-bədheybət olan muzdlu əsgər ətrafında cərəyan edir. Bu dünyada sehrbazlıqla məşğul olan cadugərlər də mövcuddurlar, lakin bu dövrdə heç kim cadugərlik haqqında bir şey bilmir. Zero bütün dünyanı məhv edəcək gücə malik "Zero kitabı"nı tapmaq üçün səyahətə çıxmağa hazırlaşır. Zero insan olmaq arzusunda olan muzdlu əsgərə onunla birlikdə gəlməyi və cangüdəni olmasını təklif edir.
Manqa
Takeşi İvasakinin rəssamlığı ilə istehsal olunan manqa adaptasiyası 27 dekabr 2014-cü ildən ASCII Media Works nəşriyyatının "Dengeki Maoh" jurnalında nəşr olunur. İndiyə qədər 4 cildi buraxılmışdır.
27 oktyabr 2015-ci ildə "Dengeki Maoh" jurnalında Yasuoka tərəfindən yazılan adlı spin-off manqası nəşr olunmağa başlamışdır.
Anime
2 oktyabr 2016-cı ildə baş tutmuş "Dengeki Fall Festival" tədbirində anime serialı adaptasiyası anons edilmişdir. White Fox studiyası tərəfindən istehsal olunan animenin rejissoru Tetsuo Hiraka, personaj dizaynerləri Ryosuke Kimiya və Daysuke Mataqadır. Animenin 2017-ci ilin aprelindən yayımlanması planlaşdırılır. 10 aprel 2017-ci ildən 26 iyun 2017-ci ilə kimi yayımlanmışdır və 12 seriya davam etmişdir.
Qida boyaları
thumbnail Qida boyaları -   fərdi üzvi maddələr və onların qarışığı  və ya  qeyri – üzvi  piqmentlər  və onların  qarışığıdır. Qida boyaları  təbii, sintetik  və qeyri – üzvi olurlar. Məhsulun xarici  görüşünü  müəyyənləşdirən maddələr qrupudur.
4 dekabr
1901–cari
thumb|[[Jay-Z]]
thumb|[[Vyaçeslav Tixonov]]
Resekvent tirə
Resekvent tirə-  ikinci dərəcəli antiklinal tirə olub, monoklinal subsekvent dərələrlə sərhədlənir.
Hilmənd vilayəti
Hilmənd vilayəti, Hillmənd və ya Hilmən, qədim dövrlərdə Hirmənd və Hitumənd — Əfqanıstan İslam Respublikasının 34 vilayətindən biri.
İnzibati-ərazi bölgüsü
Sahəsi 58.584 km², əhalisi isə 2009-cu ilin əvvəlinə olan rəsmi təxminə əsasən 835.8 min nəfər, inzibati mərkəzi Ləşgər Gah şəhəridir. Əhalisi puştunlardan (vilayətdə yaşayan ən iri puştun tayfaları: Barakzayi, Nurzayi, Alokzayi və Eşaqzayi tayfalarıdır), həmçinin bəluclardan (əsasən vilayətin cənub hissəsində məskunlaşıblar) və həzaralardan ibarətdir.
Əlfi Qasımov
Qasımov Əlfi Səhlik oğlu — yazıçı, publisist, tərcüməçi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü (1956). thumb|250px|right|Əlfi Qasımovun məzarı
Həyatı
Əlfi Qasımov 1927-ci il yanvar ayının 5-də Ağdam rayonunun Poladlı kəndində anadan olmuşdur. O, Şelli-Qaradağlı kəndinin yeddiillik məktəbini bitirdikdən sonra Ağdam Pedaqoji Texnikumunda təhsilini davam etdirmişdir. Daha sonra 1943-1944-cü illərdə Ağcabədi rayonunun Xocavənd və Boyad kənd məktəblərində müəllim işləmişdir.
Əlfi Qasımov 1944-1946-cı illərdə Ağdamda İkiillik Müəllimlər İnstitutunda oxumuş, oranı bitirdikdən sonra 1946-cı ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsinə daxil olmuş və 1951-ci ildə həmin universitetdə təhsilini başa vurmuşdur.
Əmək fəaliyyəti
Əlfi Qasımov 1951-1958-ci illərdə "Azərbaycan müəllimi" qəzetində xüsusi müxbir, şöbə müdiri və redaktor müavini vəzifələrində işləmişdir. Daha sonra 1958-1966-cı illərdə "Ədəbiyyat və incəsənət" qəzetində məsul katib vəzifəsini icra etmişdir. O, 1966-1983-cü illərdə Azərbaycan SSR Dövlət Poliqrafiya, Nəşriyyat və Kitab Ticarəti İşləri Komitəsində nəşriyyatlar idarəsinin rəisi, baş redaktor vəzifələrində çalışmışdır.
Əlfi Qasımov 1983-cü ilin fevralından ömrünün axırınadək Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatında bədii ədəbiyyat redaksiyasının müdiri vəzifəsində işləyib. Azərbaycan Dövlət Televiziyasında "Kitablar aləmi" verilişinin aparıcısı olub. 1956-cı ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü olmuşdur.
Yaradıcılığı
Əlfi Qasımov ədəbi yaradıcılığa ilk dəfə 1945-ci ildə Ağdamda Müəllimlər İnstitutunda oxuyarkən başlamış və onun "Xalq arzusu" adlı ilk şeiri Ağdamda çıxan "Lenin yolu" qəzetində dərc edilmişdir. Publisistin şeirləri universitetdə oxuduğu illərdə də respublikanın müxtəlif qəzet və jurnallarında dərc edilmişdir.
Əlfi Qasımovun "Əriməzin ətəklərində" adlı ilk oçerklər kitabı 1954-cü ildə nəşr olunmuşdur. Sonra isə çoxsaylı oçerk, hekayə, povest və roman kitabları, həmçinin tərcümələri və tərtib etdiyi digər kitabları çap olunmuşdur. Əsərləri rus, qırğız, türkmən və tacik dillərinə tərcümə edilmişdir.
Vəfatı
Əlfi Qasımov 1985-ci il mart ayının 10-da Bakıda ürək çatışmazlığından qəflətən vəfat etmişdir.
Kitabları
Bədii əsərləri: • 2
Tərcümələri və tərtib etdiyi kitablar: • 2
Xarici keçidlər
Əlfi Qasımov - anl.az
Emulqatorlar
Emulqatorlar — emulsiyanın alınmasını təmin edən və təbii şəraitdə qarışmayan maddələr qarışığını stabilləşdirən səthi aktiv maddələrdir. Emulqatorun molekulları bir terminalı hidrofil, digəri isə lipofil olan uzadılmış formaya malikdir. Öz quruluşunun xüsusiyyətlərinə görə fazalar arasında nazik qat təşkil edərək neft və su fazalarının ayrılma sərhəddində yerləşir və bununla da damcıların birləşməsinin qarşısını alır. Kimyəvi cəhətdən emulqatorlar anion, kation və qeyri-ionagen olur. Emulqatorlar bitki, heyvan və ya sintetik mənşəli ola bilərlər. Qida sənayesində həm təbii, həm də sintetik emulqatorlardan istifadə olunur. Təbii emulqatorlar zərərsizdir. Qida sənayesində istifadəsinə icazə verilən emulqatorlar zərərsiz hesab olunur, buna baxmayaraq onların bir çoxları üçün qəbuledilmənin gündəlik maksimum norması hazırlanmışdır ki, bu normanı aşmaq məsləhət görülmür. Təbii emulqatorlara yumurta sarısı, təbii lesitin, soponinlər və s. misal göstərmək olar.
Emulqatorların klassifikasiyası
Səthi-aktiv maddələr - emulqatorlar:
Molekulların struktur xüsusiyyətlərinə görə emulqatorlar
Əmələ gələn emulsiyanın növündən asılı olaraq yağın sudakı emulsiyasını formalaşdıran hidrofil və suyun yağdakı emulsiyasını formalaşdıran oleofil emulqatorlara ayrılırlar.
Oleofil emulqatorlar qrupuna iki və üç valentli metalların sabunları, sterol, yağ turşularının amidləri, yüksək molekullu monospirtlər və s. aiddir.
Təsir mexanizminə görə emulqatorları aşağıdakı qruplara bölmək olar:
Tibbi təyinatına görə emulqatorlar xarici emulsiyada istifadə olunan və daxili emulsiyada tətbiq olunan emulqatorlara ayrılırlar. Birinci qrupa əsasən oleofil emulqatorlar, eləcə də naften turşusunun duzları, qələvi sabunlar, kazein və kazeniatlar, ikinciyə - lesitin, bitki ekstrakları, sellülozanı və onun törəmələrini, yumurta sarısını aid etmək olar.
Bişmiş kolbasa, sosislər, paştetlərin farşları emulsion sistemə aiddir. Onların əmələ gəlməsi kutterovaniyaya əsasən baş verir. Alınan emulsiyanın stabilliyi bir çox faktorlardan asılıdır: Piy qatının xırdalanması mürəkkəb prosesdir. Əvvəlcə o xırdalanır və piy kiçik şariklər kimi hazırlanır. Prosesin inkişafı ilə əlaqədar piy hissəciklərinin ölçüsü kiçilir və bununla piy hüceyrələrinin dağılması baş verir, farşda piy damcılarının ayrılması baş verir. Temperaturun yüksəlməsi prosesdə kiçik piy hissəciklərinin əriməsi baş verir. Sonradan məhsul əriyib emulsiya vəziyyətinə gəlir.
Beləliklə, piy əvvəlcə doğranıb dispersion vəziyyətə, sonra isə emulsion halına gətirilir. Beləliklə, xırdalanma, bölünmə, sonradan dirspersləşmə sonra piylərin emulqatora çevrilməsi ilə başa çatır. Həll olan zülalların aşağı konsentrasiyasında və başqa stabilləşmə faktorlarında emulsiyanın təbəqələşməsi baş verir və nəticədə piydən ibarət şişintilər əmələ gəlir. Bunun qarşısını almaq üçün emulqatorlardan istifadə olunur. Ət məhsulları texnologiyasında emulqator kimi mono və diqliserid yağ turşusu (E 471) və onların eterifikasiyasından istifadə olunur. Eterifikasiya uksus, limon (E472a, E 472c), çaxır, süd və diasetilvinil turşuları ilə aparılır (E472b, E472d, E 472e). Onlar təhlükəsiz əlavələr qrupuna aiddir və məhdudiyyət qoyulmadan istifadə olunur. Onlar istifadə olunan emulqatorlarınn 60 %-ni təşkil edir (mayonezlər, kərə yağı, dondurma, ət məhsulları).
Suda mono – və diqliseridlər (yağ turşularının) dispers sistemə çevrilir, onların törəmələri (E472a, E472c) isə həll olmur. Mono - və diqliseridlərin törəmələri də stabilləşdirici antioksidləşdirici xassəyə malik olur, kombinə təsir göstərən əlavələrə çevrilir.
Ət məhsulları üçün emulqator kimi fosfolipid - letisin (E 322) istifadə etmək olar. Letisinlərin sənaye preparatları soyadan alınır. Həmçinin rapsdan, günəbaxandan alınır. Bunlar birinci emalın kənar məhsullarıdır. Emal edilməmiş və çiy letisin (fosforolipid konsentratı emal edilməmiş və təmiz) fosforolipid və səmt məhsullarından alınır. Letisində anion qrupları ilə bərabər kation qrupları da iştirak edir. Ona görə də letisinlər kombinə edilmiş yağ – su əlaqələndirici xassəyə malik olurlar. Onlar yaxşı emulqatorlar, stabilizatorlar, bərk zərrəciklərin dispers sistemidirlər. Qaydaya görə emulqatorlar kompleks qida əlavələrinin tərkibinə daxil olur və onları şərti olaraq aşağıdakı qruplara bölürlər:
Kompleks preparatların emalının başlanğıc fazasında piysiz xammala istifadə qaydasında göstərilən miqdara quru şəkildə əlavə edilir.
Kosmetikada
Bir çox kosmetika emulsiya olduğundan, sabitləşdirmək üçün emulqatorlardan istifadə olunur:
Linkoln dənizi
Linkoln dənizi — Şimal Buzlu okeanın akvatoriyasında yerləşir. Еlsmir adası və Qrenlandiya adaları sahillərində yerləşir. Qərbdə Kolumbiya burnu, şərqdə isə Moris Desup (Qrenlandiya) burnu yerləşir. Baffin dənizi ilə Nares boğazı vastəsilə birləşir. Narsen boğazı özü də bir necə boğaza bölünür: Robeson boğazı, Kennedi boğazı, Smit boğazı. Dəniz qütb səyyahı Adolfus Vaşinqton Qrili tərəfində qütbə 1881-1884 ci illərdə təşkil olunan ekspedisiya zamanı kəşf edilir. Dəniz 16-cı ABŞ prezidenti Avraam Linkolnın adı ilə deyil, onun oğlu hərbi nazir Robert Toddam Linkolnun adı ilə bağlıdır.
Ebşteyn anomaliyası
Ebşteyn anomaliyası nadir anadangəlmə ürək qüsuru, üçtaylı qapaq anomaliyası olub, rastgəlmə tezliyi digər anadangəlmə ürək qüsurları ilə müqayisədə 1%-dir. İlk dəfə 1866-cı ildə patoloq-anatom Ebşteyn tərəfindən izahı verilmişdir.
Linkoln dənizi
Hidroqrafiyası
Sahilləri qayalıdır. Sahillərində çoxlu fiordlar vardır. Dərinliyi 100-500 arası dəyişir. Cərəyanlar əsasən şərqə doğru istiqamətlənir. İl boyu buzla örtülü olur. Burada buz parçaları dreyf edir. Buzların qalınlığı 15 metrə çatır.
Ebşteyn anomaliyası
Bu zaman üçtaylı qapağın arxa və arakəsmə qapaqcığı müxtəlif dərəcədə aşağı sürüşmüş ya düşmüş olaraq mədəcik divarına pərçimlənmiş və sağ mədəciyin proksimal hissəsi nazik, məməyəbənzər əzələ və xordalar deformasiyalaşmış olur. Çox vaxt dartılmış açıq qalmış oval dəlik vasitəsi ilə qulaqcıqlarla rabitədə olur.
Patofiziologiyası
250px|left|thumb|Ebşteyn anomaliyasında üçtaylı qapağın görünüşü 250px|right|thumb|Ebşteyn anomaliyasında hemodinamik mənzərə Sağ mədəciyin funkional həcmi azalır. Bundan başqa çox vaxt üçtaylı qapaq requrgitasiyası qeyd olunur. Nəticə etibarilə, sağ qulaqcığın ölçüləri böyümüş olur. Açıq qalmış oval dəlik vasitəsi ilə venoz qan sağ qulaqcıqdan sol qulaqcığa axın edərək arterial qanla qarışmış olur. Bu da arterial qanda oksigenin miqdarını aşağı salmış olur. Getdikcə ürək çatışmazlığının dərinləşməsi ölümlə nəticələnir. Bu qüsur çox vaxt ritm pozğunluqları ilə müşayiət olunur. Xəstələrin 30%-i erkən uşaq yaşlarında tələf olurlar. 50 yaşına kimi yalnız 5%-i sağ qalmış olur.
Klinik əlamətləri
Ebşteyn anomaliyası dəri və görünən selikli qişaların sianozu (göyərməsi), əl dırnaqlarının "saat şüşəsinə" bənzəməsi, sağ mədəcik çatışmazlığı fonunda fiziki iş zamanı təngnəfəslik, ürəkdöyünmə kimi kliniki əlamət və simptomlara malikdir. İlk əvvəl yenidoğulmuş uşaqda sianoz əlamətləri ola bilir. Bir qədər böyük yaşlı pasiyentlərdə sianozla yanaşı baraban çubuğunu xatırladan barmaqlar əlaməti də meydana çıxmış olur. Bəzi hallarda qulaqcıqlararası çəpərdəki oval dəlik qapalı olduqda sianoz olmaya bilər. Qaraciyərin ölçüləri böyüyür, vidaci venalar üzərində pulsasiya qeyd olunur. Auskultasiyada üçtaylı qapaq çatmamazlığına müvafiq sistolik küy eşidilir. Bəzən sistolik küy diastolik küylə növbələşir ki, bu da üçtaylı qapağın stenozuna-daralmasına işarədir. Bu zaman üçtaylı qapağın çatmamazlığı və stenozu (daralması) kombinəolunmuş şəkildə olur.
Müalicə
Medikamentoz müalicə, əsasən, ürək çatışmazlığına, ritm pozğunluqlarına, sianoza qarşı və endokarditin profilaktikası istiqamətində aparılır. Cərrahi müdaxilə ilə müalicə üçtaylı qapağın rekonstruksiyası və oval dəliyin bağlanmasından ibarətdir. Əməliyyat açıq ürəkdə süni qan dövranı şəraitində aparılır.
Paraseiulus soleiger
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Bellinshauzen adası
Bellinshauzen adası  — Cənubi Sandviç adaları qrupuna daxil olan ada. Ada vulkanik məşhəllidir. 1968 və1989 illər ərzində formalaşmışdır. İnzibati cəhətdən Böyük Britaniyanın Cənubi Georgiya və Cənubi Sandviç adaları ərazisinə daxildir. Ada Antarktidaın açılışını edən Faddey Bellinshauzenin şərəfinə adlandılmışdır.
Bu adanı bəzən Kinq-Corc adası ilə səhv salırlar. Bu adada yalnız Bellinshauzen qütb stansiyasıdır.
Geologiya
Andezit və Bazaltdan təşkil edilmişdir. Öz növbəsində ada bir vulkandır.
Metamfetamin
thumb|right|200px|5 mg tablet Desoxyn (metamfetamin) Metamfetamin və ya Azərbaycan dilində tanınan adı ilə patı — narkotik və hallüsinasiya xüsusiyyəti olan sintetik maddə. Bir çox narkotik maddə kimi 6-24 saat davam edən güclü eyforiya, asılılıq yaratma qabiliyyətinə malikdir. Tərkibi cəhətdən amfetaminə yaxın psixoaktiv maddədir. IUPAC adı (S)-N-metil-1-fenil-propan-2-amin olan metamfetamin, ümumi adı Desoxyn® olaraq 5/10 mg həblər halında ABŞ bazarında var. Ancaq maddə qaçaq istehsal ilə tanınmışdır. Efedrin ya da Psödoefedrin molekulunu hidrogenizə edərək asanlıqla əldə edilə bilindiyi üçün hər yerdə istehsal etmək mümküdür. "Meth lab" də adlanan bu yerlər, istehsal əsnasında xaric olan fosfata görə qırmızı rəngə boyanır və pişik sidiyi qoxusu verir.
Tarixçəsi
1887-ci ildə amfetaminin sintezlənməsindən qısa müddət sonra, metafemtamini ilk dəfə 1893-cü ildə kimyagər Naqai Naqayoşi efedrin maddəsindən sintezlədi. "Metamfetamin" termini bu yeni qarışığın kimyəvi quruluşundan törəmişdi: Methyl alpha-methylphenylethylamine. Kristallaşdırılmış metafemtamini 1919-cu ildə əczaçı Akira Oqata efedrinin redoks üsuluyla qırmızı fosfor və yod istifadə etməklə sintezlədi.
Təsirləri
Maddə qəbul edildiyi zaman təzyiq və bədən istiliyi yüksəlir, göz bəbəkləri genişlənir. İshal, ürəkbulantısı, qusma müşahidə edilir. Beynin funksiyaları pozulur, depressiyaya gətirib çıxarır. İstifadəçilərdə qalıcı anedoniya meydana gəlir. Eroindən daha çox asılılıq yaratdığı irəli sürülmüşdür. Davamlı istifadəçilərində "Met ağzı" deyilən diş çürükləri müşahidə edilir, immun sistemi zəifləyir. Bu kəslərdə stafilokok infeksiyalarına tez-tez rast gəlinir. Çəki itkisi və qısamüddətli libido artımına, bundan əlavə erektil disfunksiyaya səbəb olur. Qüvvətli sistemik reaksiya ilə ölüm baş verə bilər.
Mikania palmata
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Ağa Nemətulla
Həyatı
Ağa Nemətulla 1896-cı il fevralın 15-də Cənubi Azərbaycanın Sərab şəhərində doğulub. Dörd yaşında ikən anasını itirən Ağa atası ilə birlikdə mülkədar Sultan bəyə məxsus kənddə çalışmışdır. Atası Sultan bəyin torpaq sahələrində işləmiş, Ağa isə bəyin mal-qarasını otarmışdır.
O uşaqkəb dayısının "böyüyəndə gələrsən yanıma, soruşarsan Balaxanıda Cavanşirov mədənini" sözlərini xatırlayaraq və Bakıya getməyi qərara alır. Onun dayısl Podryadçik Cavanşirova məxsus neft mədənlərində işləyirdi. Ağa imkanı olmadığı üçünMir Ağa adlı bir kişi ilə tanış olur və bu xeyirxah insanın köməyi ilə İran Astarasından gəmi ilə Bakıya gəlir.
1915-ci ildə Bakıda Ramana neft mədənlərində işləməyə başlamışdır. 1932-ci ildə qazma ustası olmuş, sonralar Putada sahə rəisi, qazma kontorunun direktoru, TRES müdiri, 1956–58-ci illərdə Azərbaycan dəniz neft kəşfiyyatı TRESTinin 1 nömrəli Gürgən qazma kontorunda buruq ustası işləmişdir. 1942–43-cü illərdə Özbəkistan SSR-də neft quyularında qazılmasında iştirak etmişdir.
A. Nemətulla turbinlə mayili və iki lüləli qazmanın yaradıcısı hesab edilir. 1941-ci ildə Bibiheybətdə dünyada ilk dəfə olaraq turbinlə mayili quyu qazmışdır.
1927-ci ildən sovet İKP üzvü olub. 1937-ci il dekabrın 12-də Naxçıvan zəhmətkeşləri onu SSRİ Ali Sovetinin Millətlər Sovetinə deputat seçmişlər. Azərbaycan SSR Ali Sovetinin (2-ci, 4-cü çağırış) deputatı olmuşdur.
Ağa Nemətulla 1958-ci ildə Bakıda vəfat etmişdir.
Ailəsi
Ağa Nemətulla 1927-ci ildə əslən İranın Ərdəbil şəhərindən olan Anabəyim xanımla ailə qurur. Onların 2 qızı, 6 oğlu, 12 nəvəsi və 9 nəticəsi olmuşdur.
Əmək fəaliyyəti
1915-ci ildə Ağa Nemətulla Balaxanıda neft mədənində qazmada açarçı işləyən dayısı Məmmədəlini tapır və onun köməyilə işə düzəlir. O, 1915–1932-ci illərdə Bakının bir sıra rayonlarının qazma idarəsində qara fəhlə, çilingər, qazmaçı köməkçisi, qazmaçı işləmişdir. Ağa Nemətulla 1932–1952-ci illərdə Bakının neft rayonlarında müxtəlif vəzifələrdə, o cümlədən buruq ustası vəzifəsində çalışmışdır. 1942–1943-cü illərdə Özbəkistanda buruq ustası vəzifəsində çalışmışdır. 1952–1956-cı illərdə "Azərbaycanneft" İttifaq Birliyi Dənizdə İstismar Qazma İdarəsinin, "Ştalinneft" (indiki Ə. Əmirov) Neft Mədənlər İdarəsində Qazma idarəsinin direktoru, 1956–1958-ci illərdə "Leninneft" (indiki "Balaxanıneft") Neft Mədənlər İdarəsi Qazma idarəsində sahə rəisi vəzifələrində işləmişdir.
Ağa Nemətulla 1919-cu ildə ilk dəfə olaraq vurma üsulu ilə müstəqil olaraq quyu qazmışdı. İki ilə qazılan bu quyu neft versə də, o, vurma üsulu ilə quyu qazmağın əleyhinə çıxıb, burma üsulunu yüksək qiymətləndirirdi.
1932-ci ilin avqustunda Ağa Nemətullam buruq ustalığına irəli çəkirlər. O, bir ilin ərzində Bayılda 8 quyu qazır. 1933-cü ildə Lökbatandakı neft yataqlarını aşkara çıxarmaq üçün qızğın iş gedirdi. Hökumət ən yaxşı qazma ustalarını Lökbatana göndərirdi. Bu ustaların hər biri müsabiqə yolu İlə bır quyu qazmalı idilər. Bu iş 45 günə başa çatmalı idi. Ağa Nemətullanm qazdığı quyu 22 gündən sonra istismara verilir. Müsabiqə üzrə qazılan bu quyu Lökbatan torpağında qazanılmış ilk parlaq müvəffəqiyyət idi. Lökbatanda yeni neft məskəni salmaq haqqında dövlətin çağırışına birinci səs verən də, qələbə çalan da Ağa oldu. Onun briqadası daha dörd quyu qazdı.
Azərbaycanın neft sənayesində turbinlə maili qazmanı ilk dəfə həyata keçirən buruq ustası Ağa Nemətulla olmuşdur. Onun briqadası turbin qazmasında bir sıra yeni səmərələşdirici təkliflər həyata keçirmişdir. Bunun nəticəsində qaldırma-endirmə işlərinə, təmir işlərinə sərf olunan vaxt azalmış, onlarla baltaya qənaət edilmişdir.
1941-ci ildə Azərbaycan mütəxəssisləri tərəfindən maili quyuların turbinlə qazılması təklifi irəli sürülür. Bu ideya yekdilliklə bəyənilir və həyata keçirilməyə başlanır. Azərbaycanda ilk maili quyunu Ağa Nemətulla qazmışdır. Onun turbinlə 1945-ci ildə qazdığı ilk maili quyu Bibiheybətdə 2313 m dərinliyi, dağ altına doğru qazılan 2634 nömrəli quyu olmuşdur. Bu quyu 1945-ci ilin 23 aprelində qazılmağa başlanıb, 1946-cı ilin 31 yanvarında istismara təhvil verilmişdir. Bu quyunun inhirafi (dibinin uzaqlaşması) 394 m, maiiiliyinin azimutu 23,9° olmuşdur. Bu quyunun qazılması Ağa Nemətulla və onun briqadası üçün məktəb olmuşdur. Burada onlar turbinlə maili qazmanın texnologiyasını, onun gələcəkdə təkmilləşdirilməsi yollarını mənimsəmişlər. Daha sonra Ağa Nemətullanın briqadası tərəfindən 1948-ci ilin avqustunadək 7 maili quyu qazılıb istismara təhvil verilmişdir. 1949-cu ildən maili qazma geniş inkişafa başlamışdır. Neft sənayemizdə hərlənmə qazması tətbiq edilməyə başlandıqda, Ağa Nemətulla bu dəzgahın arxasında işləyənlərdən biri olmuşdur.
1942-ci ilin oktyabr ayında hökumət Ağanı və onun iş yoldaşlarını Özbəkistan qazmaçılanna kömək etməyə göndərmişdir. Buraya gələn kimi Ağa Nemətullanı Əndican mədənində işləməyə göndərmişlər. Bu mədən Əndican şəhərindən 12 km aralıda yerləşirdi. Ağa Nemətulla hökumətin tapşırığına əməl etdi. O, Özbəkistan Respublikasında 14 ay işləmişdir.
Ağa Nemətulla XXəzər dənizinin dibində tükənməz neft ehtiyatının olduğunu aşkar etmiş, 1269 və 1270 nömrəli buruqlar, heç bir çətinlikdən qorxmayan Ağanın nələrə qadir olduğunu göstərdi. O, həmin buruqları dənizdə qazıb, vaxtından qabaq istismara verdi. Neft Daşları yatağının açılması və işlənməyə daxil olmasında, ümumiyyətlə, dəniz neftinin inkişafına və ilk dəfə olaraq dünya təcrübəsində açıq dənizdə Ağa Nemətullanın maili qazma metodunun təcrübəsindən və konkret şəraitdə kust meydançasından bir neçə quyunun qazma təcrübəsindən geniş istifadə olunmuşdur.
Ağa Nemətulla əvvəlcə axşam orta məktəbində oxumuş, 1934–1935-ciillərdə isə qazma ustası kursunu bitirmişdi. 1950-ci ildə SSRİ neft sənayesinin Azərdənizittifaq birliyinin attestasiya komissiyasımn qərarı ilə ona "kiçik dağ texniki" adı verilmişdi.
Mükafatları
O, iki Lenin ordeni və başqa orden, medallarla təltif edilib. Bakı küçələrindən və Xəzər Gəmiçiliyi İdarəsinin gəmilərindən birinə Ağa Nemətulla adı verilmişdir.
Abşeron xalçaçılıq məktəbi
thumb|Abşeron xalçaçılıq məktəbinin məhsulu olan Bakı xalçası Abşeron xalçaçılıq məktəbi Azərbaycan xalçaçılıq məktəblərindən biri. Məktəb özündə Abşeron kəndləri olan Goradil, Novxanı, Suraxanə, Xilibuta, Nardaran, Bülbülə, Fatmayi, Mərdəkan, Qala, Xilə, həmçinin Xızı bölgəsini birləşdirir. Həmçinin Fındığan, Xil, Keş və Hadı kimi xalçaçılıq mərkəzləri də vardır.
Bu xalçaçılıq məktəbinin məhsulları parçanın yumşaqlığı, intensiv rəngləri, yüksək rəssamlıq zövqü və işlənmənin füsunkarlığı ilə fərqlənir. Bu məktəbdə 10 kompozisiya cəmlənib. Xalçaların üzərindəki tarixi mənbələr və yazılar ona dəlalət edir ki, bu kəndlərdə xalçaçılıq geniş inkişaf etmiş və xalça məmulatları ölkənin hüdudlarından kənara ixrac olunurdu. Xalçanın kompozisiyasında medalyonlara tez-tez rast gəlinir. Onlar müxtəlif motivlərlə, adətən həndəsi emaldan sonra ilkin obyekti ilə oxşarlığını itirmiş bitkilərin üslublaşdırılmış təsvirləriylə doldurulur. Bakı məktəbi Abşeronun kəndlərini - Görədil, Novxanı, Nardaran, Bülbülə, Fatmayı, Mərdəkan, Qala, Xilə və digər kəndləri, həmçinin Abşerondan kənarda yerləşən Xızı rayonu və ona daxil olan Qədi, Hil, Keş, Fındığan və s. xalça məntəqələrini əhatə edir. Bakı xalçaları daha yumşaq olması, rənglərinin intensivliyi, bədii elementlərinin orijinallığı və naxışlarının incəliyi ilə seçilir. Xalçaların bəzəklərində həndəsi formalı göllər, əyri xətli nəbati elementlər üstünlük təşkil edir. Bakı qrupuna aid xalçaların rəng koloritində ara sahə yerliyi üçün, əsasən tünd göy, nadir hallarda isə qırmızı və sarı rənglərdən istifadə edilir. Bu xalçaların əksəriyyəti toxunduğu kəndin adını daşıyır. Bakı qrupuna “Xilə-buta xalçaları”, “Xilə-əfşan xalçaları”, “Novxanı xalçaları”, “Suraxanı xalçaları”, “Qala xalçaları”, “Bakı xalçaları”, “Görədil xalçaları”, “Fatmayı xalçaları”, “Fındığan xalçaları”, “Qədi xalçaları” və s. çeşnilər daxildir.
Bakı xalçaları
Bakıda xalçaçılığın ən azı XVIII əsrdən bəri olduğu məlumdur. Lakin bunun tarixinin daha qədimlərə getdiyi düşünülür. “Bakı xalçaları”nın orta sahəsinin kompozisiyasını bir-birinin ardınca şaquli yerləşmiş bir neçə böyük dördbucaqlı gel (medalyon) təşkil edir. XVIII əsrin sonuna kimi bu xalçanın orta sahəsində 4 və yaxud 5 gel yerləşirdi, Ancaq 150 il qabaq o, «Bakı» adını alandan sonra, onun orta sahə kompozisiyasında dəyişiklər baş verdi (uğradı). Gellər cüt yerləşdirilirdi. Gellərin üzəri məişət əşyalarını təsvir edən bir sıra elementlərlə bəzədilmişdir. Məsələn: «quyu çarxı» (baraban), «kərtənkələ», «kürək» (qədim kürək). Eyni formalı gellərin fonu hər bir geldən bir dəyişir. Gellərin ətrafında doldurucu elementlər yerləşir. Həmçinin yağ qabı, yanar məhlullu lampanı təsvir edən elementlərə də rast gəlinir. Bunlar qədim insanların adət və ənənələri, həmçinin möhtəşəm və dini ayinləri ilə bağlıdır.
Xilə-buta xalçaları
Xilə-buta xalçaları öz adını Bakının şərqində yerləşən Hilə kəndindən götürmüşdür. Əsasən Abşeron yarmadasının Hilə, Suraxanı, Bülbülə kəndlərində toxunur. Xalça kompozisiyasının əsasını müstəqil element olan «buta» təşkil edir, ona görə də xalça «Hilə-buta» adlanır. Bir çox Xarici alimlərin elmi tədqiqatlarında bu xalçanı «Şirvan» adlandırırlar. Yaxın Şərqdə bu kompozisiyaya bütün dekorotiv tətbiqi incəsənətin bütün növlərində rast gəlmək olar. Qeyd etmək lazımdır ki, «Hilə-buta» xalçası İntibah dövrünün rəssamı olan Lorenso Lottonun (1480-1556) «Ailə» əsərində təsvir olunmuşdr. Orta sahənin əsası mərkəzi medalyondan və «buta»nın simmetrik təsvirinin təkrarlanmasından ibarətdir. Xalq arasında ən sevimli ornament olan od təsviri olan «Buta» müstəqil element kimi Azərbaycan incəsənətində xüsüsi yer tutur. «Hilə-buta» xalçaları quruluşuna görə bölünürlər: sadə quruluşlu xalçalar, mürəkkəb quruluşlu xalçalar, künjlü xalçalar. Künjlü və mürəkkəb quruluşa malik xalçalardan fərqli olaraq, sadə quruluşa malik «Hilə-buta» xalçaları daha qədim tarixə malikdirlər.
“Suraxanı xalçaları”nın köbə zolağı adi orta haşiyədən - “şarlama”, “qeysibişah” adlanan zəncirədən və “qəyçi” adlanan kiçik haşiyədən ibarətdir. “Suraxanı xalçaları”nın əksəriyyəti sakit qammada toxunur. Bu xalçalar üçün xarakterik rənglər açıq və tünd palıdı, tünd abı, ağ və qara rəngdir.
Xilə-əfşan xalçaları
Xalça adını Bakının yaxınlığında olan Abşeron yarımadasında yerləşən Xilə kəndindən götürüb. «Əfşan» sözünün lüğəti mənası – səpmək, xırdalamaq, rəngbərəng deməkdir. Yaxın Şərq ölkələrində müstəqil kompozisiyanı bu cür adlandırırlar. «Hilə-Əfşanın»ın orta sahəsi iki cür olur – «Qədim Əfşan» və «Göllü Əfşan». «Kaşi» və ya «Bəşirqızı» orta haşiyələri Quba qrupunun xalçalarında təsdiqlənmişdir, lakin bu orta haşiyələr Bakı xalçalarını da bəzəyirlər. Əsasən də Xilə və Suraxanı xalçalarında istifadə olunur. Burada orta haşiyə «Qədim heykəl» adını daşıyır. Orta sahənin rəngi əksər hallarda tünd göy, firuzəyi rəngdə olur.
Suraxanı xalçaları
Suraxanı xalçaları Abşeron yarmadasında Bakının şərqində yerləşən Suraxanı qəsəbəsinin adını daşıyır. «Suraxanı» xalçaları müxtəlif kompozisiyalar üzrə toxunur. Orta sahənin kompozisiyası bir neçə hissədən ibarətdir: orta sahələri əhatə edib və içəri keçən kiçik haşiyə sahəni pilləli medalyonların yerləşdirildiyi hissələrə bölür. «Sajayağı» adlanan kompozisiyada orta sahənin gelləri formasına görə «Salyan» xalçasının gellərini xatırladır. «Sancaq» adlanan və sahənin səkkiz küncündə yerləşən «islimi» formalı ağ rəngli element, bu xalçalara xarakterik olan naxışlardan hesab olunur.
Fındığan xalçaları
Fındığan xalçaları öz adını Abşeron yarımadasında yerləşən Fındığan kəndindən almışdır. Mənbələrə görə «Fındıqan», «Bakı» və ya «Çaylı» adı ilə qeyd olunub. Xalçanın orta sahəsinin kompozisiyası mərkəzi şaquli üçlükdə yerləşən bir neçə böyük uzunsov gellərdən ibarətdir. Xalçaçılar bu gelləri «manqal» adlandırırlar, onların içərisində yerləşən təsvirlər isə «şişlər» hesab olunur. Bu xalçanın orta haşiyəsində haşiyənin quruluşu qaydalarının əksinə olaraq, 2 orta haşiyə yerləşir. Xalçaçılar bu haşiyəni «zülflü aləm», «zülf» adlandırırlar, bu isə tərcümədə «saç», «aləm» - «haşiyə» mənasını verir. Ancaq bu haşiyədə saça və ya zülfə bənzəyən heç nə yoxdur. Yəqin ki, xalçaçılar bu adı saça gül taxmaq adətini təsvir etmək üçün veriblər.
Novxanı xalçaları
Novxanı xalçasının orta sahə kompozisiyası şaquli şəkildə bir-birinini ardınca yerləşən bir neçə geldən (medalyondan) ibarətdir. Fonundan və ya kompozisiyasından asılı olmayaraq medalyonlu xalçaları xalçatoxuyanlar və istənilən xalça ustası «Güllü» adlandırırlar. Novxanı xalçasının orta sahəsində üç böyük geldən başqa, bağlı künjlü səkkiz balaca gel yerləşir. Balaca gellərin mərkəzində səkkizguşəli ulduz təsvir olunub. Böyük və kiçik gellər quş və başqa elementlərlə əhatə olunub, şaquli şəkildə bu qrupa xarakterik (xas) olan «jıqqa-buta» sıralanması yerləşib (jıqqa-taj, qadın baş bəzəyi). Xalçanın orta sahəsi geniş haşiyə zolağını əmələ gətirən iki orta haşiyə, üç mədaxil və iki jaqqayla əhatə olunub.
Vaqif Musayev
Musayev Vaqif Hacı Rəsul oğlu — iş adamı, Dövlət xadimi, Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı, iqtisad elmləri doktoru, professor (1998)
Həyatı
Vaqif Hacı Rəsul oğlu Musayev — 1950-ci ildə Lerik rayonunun, Lerik qəsəbəsində anadan olub. 1973–1974-ci illərdə ordu sıralarında hərbi xidmət keçmişdir. Uzun illər qənnadı fabrikinin, ət kombinatının, ticarət və ərzaq komitələrinin sədri olub. 1990–1995-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin deputatı olub.
iş fəaliyyəti
1974-cü ildə Sovxozlar Nazirliyinin Meyvə tingliyi trestində iqtisadçı vəzifəsinə təyin olunmuşdur, daha sonra Abşeron Südçülük sovxozunda baş iqtisadçı vəzifəsində işləmişdir. 1975-ci ilin avqust ayından Azərbaycan Tədarük Nazirliyinin "2 saylı Bakı Taxıl Məhsulları Kombinatında" satış üzrə iqtisadçı vəzifəsində çalışmış, daha sonra istehsalat şöbəsinin müdiri vəzifəsinə irəli çəkilmişdir. 1979-cu ildə Bakı Bulka-Maya Kombinatında, 1980-ci ilin oktyabr ayından Gəncə Çörək -qənnadı İstehsalat Birliyinin baş direktoru olub. 1981-ci ilin fevral ayından Bakı Qənnadı Məhsulları Kombinatında direktor vəzifələrində işləmişdir. 1986–1988-ci illərdə Taxıl Məhsulları Nazirliyi sistemində rəhbər vəzifələrdə çalışmışdır. 1989-cu ilin fevral ayından Bakı Tütün Kombinatında, iyul ayından Bakı Mal-qara tədarük emal Elm İstehsalat Birliyində direktor vəzifəsində işləmişdir. 1993-cü ilin may ayında Azərbaycan Yeyinti Sənayesi Konsernin Prezidenti olmuşdur.
Elmi fəaliyyəti
1968-ci ildə S.Ağamalıoğlu adına Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunun "İqtisadiyyatın və kənd təsərrüfatının təşkili" fakültəsinə qəbul olunmuşdur. 1973-cü ildə həmin təhsil ocağını bitirmişdir. 1977-ci ildə İstehsalatdan ayrılmamaqla "Ümumittifaq Yeyinti Sənayesi İnstitutunun" qiyabi şöbəsinə daxil olmuşdur. 1982-ci ildə "İqtisadiyyatın və Ərzaq məhsulları sənayesinin təşkili" ixtisasını uğurla başa vurmuşdur. 1991-ci ildə dissertasiya müdaviə edərək iqtisad elmləri namizədi elmi adını almışdır. 1998-cı ildə doktorluq dissertasiyası müdafiə edərək "İqtisad elmlər doktoru" elmi adını almışdır.
Məmməd Məcidoğlu
Məmməd Məcidoğlu (Abdullayev Məmməd Məcid oğlu; 1 iyun 1947, Xan Qərvənd kəndi, Goranboy rayonu, Azərbaycan SSR, SSRİ) — Azərbaycan şairi. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Azərbaycan Aşıqlar Birliyinin üzvü.
Həyatı
Abdullayev Məmməd Məcid oğlu 1947-ci ildə Goranboy rayonunun Xanqərvənd kəndində anadan olmuşdur. Gənc yaşlarından bədii yaradıcılıqla məşğul olmuş, şeirləri müxtəlif qazet və jurnallarda, almanaxlarda çap olunmuşdur. İlk şeirlərini Bakı maliyyə-kredit texnikumunda və Azərbaycan Neft Akademiyasında oxuduğu illərdə yazsa da, onun şeir yaradıcılığının cilalanması və püxtələşməsi rəhmətlik Həkim Qəninin yaratdığı və bu gün də ölməz  ruhunun rəhbərlik etdiyi Vahid poeziya məclisi ilə bağlıdır. "Vahid poeziya məclisi"nin üzvüdür.
Yaradıcılığı
Məmməd Məcidoğlu çağdaş ədəbiyyatımızda az işlənən, elə bu səbəbdən də az qala unudulmaqda olan müxəmməs, mürəbbe, müstəzad, müsəddəs, sürud, qitə kimi klassik şeir janrlarına müraciət etmiş və uğurlu nəticələr qazanmışdır. Şeirlərində yeni məzmun, xüsusən vətənpərvərlik, üstəlik, hərbi-vətənpərvərlik mövzusu daha diqqətəşayan bir yer tutur. O, dövlətimizin, xalqımızın bu günü ilə səsləşən, tariximizin indiki məqamında son dərəcə vacib olan bu mövzunu klassik qəzəl janrına da uğurla gətirə bilmiş və oxucuların rəğbətini qazanan gözəl şeir nümunələri yaratmışdır. 2011-ci ildə "Ümumrespublika Satira və Qəzəl" müsabiqəsinin qalibi olmuşdur.
Hidroaviasalon
300px|thumb|right|A 40 Hidroaviasiya üzrə beynəlxalq "Hidroaviasiya sərgisi" və elmi konfransı — 1996-cı ildən bəri hər ikinci ildə Rusiyada təşkil edilən beynəlxalq hidroaviasiya şousu MAKS ilə sıralanır. Gəlincik buxtasında TANTK-ın sınaq-təcrübə bazasının G. M. Beriev və Gəlincik hava limanı ərazisində keçir. Əsas nümayiş uçuşları Gəlincik körfəzi ərazisi üzərində aparılır. Dəniz lövhələri hidravlik buraxılışdan onlara Berieva adına TANTK-da başlayır, hava şousuna qatılan aerobatik qruplar Gəlincik hava limanının zolağından başlayır.
"Hidroaviyasiya sərqisi" nin təşkilatçısı Rusiyanın Sənaye və Ticarət Nazirliyi, təşkilatçısı UAC və sərgi operatoru G. M. Berieva adına TANTKdır. .
Uçuş proqramının tipik iştirakçıları- TANTK Beriev Be-200, A-40, Be-12, P-200 və Be-103. Gəlincikdəki hava şousunun müntəzəm iştirakçıları "Strijı" aeroklubu və "İlk Uçuş" klubu bir neçə ildir burada çıxış edir.
Hidroaviasalonun rəsmi simvolu Be-200 təyyarəsidir; ənənəyə görə Hidroaviasalon rəsmi olaraq Rusiya bayrağının rənglərində su axıdılması ilə yola çıxır. Be-200 uçuşları hətta bir iş günündə, hava şousunda iştirak edən təyyarələrin əksəriyyəti hələ bir uçuş proqramını reallaşdırmadıqda baş verir.
Hidroaviasalon-2018 çərçivəsində MAKS Kuboku aerobatika turnirinin ilk regional mərhələsi keçirildi, onun finalı MAKS-2019 sərgisində keçiriləcəkdir.
Ayrıca, Hidroaviasalon-2018 çərçivəsində Milli Yelkənli Liqanın Uşaq Bölməsinin "Optimist" sinif yaxtaları üzrə mərhələsi keçirildi.
Sina dağı
Sina dağı ( Har Sinai, ), Musa dağı  və ya Tur dağı —  Misirin Sina yarımadasında dağ. Dinlər tarixində bu dağın əhəmiyyətli yeri vardır. Məhz bu dağda Musa peyğəmbər Allahla vasitəsiz danışmışdır.
Qulaqdibi xəstəliyi
Qulaqdibi xəstəliyi və ya parotit – viruslar vasitəsi ilə yayılan kəskin infeksiyalı xəstəlik. Əsasən uşaqlarda və yeniyetmələrdə rast gəlinir.
Adından da göründüyü kimi qulaqdibi xəstəliyi qulağın ön və aşağı hissəsindəki ağız suyu vəzlərinin şişməsi nəticəsində yaranan bir virus xəstəliyidir. Bu xəstəliyin virusu orqanizmə daxil olduqdan 10–18 gün sonra xəstəlik ortaya çıxır. Xəstəliyə kişilərdə qadınlara nisbətən daha tez-tez rast gəlinir.thumb|183x183px|Parotit virusu|left
Opera kabusu (film, 2004)
Film haqqında
"Opera kabusu", digər adı ilə "Opera fantomu" Endryu Lloyd Vebberin 1986-cı ildə yazdığı eyniadlı müziklının Britaniya film adaptasiyasıdır. Əsər fransız yazıçısı Qaston Lerunun eyniadlı novellası əsasında yazılmışdır.
Məzmun
1919-cu ildə xaraba qalmış Paris Opera Evində hərrac keçirilir. Hərraca əlil arabasına məhkum qalmış yaşlı Raul, Qraf de Şanyi fars geyimində zərb aləti çalan musiqili meymun oyuncağını alır. Hərrac zamanı o tanış simanı, gənc vaxtı tanış olduğu Madam Jirini görür. Madam Jiri indi daha yaşlıdır. Onların birgə diqqətini isə hərraca çıxarılmış 666 nömrəli lot cəlb edir; bu, yenidən bərpa olunmuş və elektrik naqilləri taxılmış nəhəng tavan şamdanıdır. Bu şamdanı hərrac işiləri yandırarkən ətraf yenidən köhnə illərə qayıdır, teatr öz əzəmətli və yaraşıqlı görkəminə qayıdır və 1870-ci ildə baş vermiş hadisələr yenidən canlanır.
Riaslar
Riaslar-  dəniz sa­hili dağlıq olan ərazilərdə çay dərə­lərinin aşağılarına dənizin inqres­siyası nəticəsində əmələgəlmiş kör­fəzlər. İspaniyanın şimal-qərb, İr­lan­diyanın  cənub-qərb sahilləri üçün səciyyəvidir.
Ağvanlar hamamı
Ağvanlar hamamı — XIX əsrdə Şəkidə tikilmiş abidə. Hamam Yuxarı Baş Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğunun ərazisində yerləşir və təyinatı üzrə istifadə edilmir. Ağvanlar hamamının adı məhəllənin adı ilə bağlıdır. Hamamı kimin tikdirdiyi barədə dəqiq məlumat yoxdur.
Paraseiulus talbii
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Ağvanlar hamamı
Hamam, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.
2001-ci ildən Şəki şəhərinin tarixi hissəi UNESCO-nun Ümumdünya İrsi siyahısına namizəd seçilib. 2019-cu il iyulun 7-də "Xan Sarayı ilə birgə Şəkinin tarixi mərkəzi" UNESCO-nun Ümumdünya İrs Siyahısına daxil edilib. Qərar Bakı Konqres Mərkəzində keçirilən UNESCO-nun Ümumdünya İrs Komitəsinin 43-cü sessiyasında qəbul olunub. Şəki şəhərinin tarixi mərkəzində yerləşən Ağvanlar hamamı da Ümumdünya İrsinə daxildir.
Türk boğazları
Türk Boğazları termini iki dar boğazı, bir tərəfdə Mərmərə dənizi ilə Egey dənizi ni və digər tərəfdən da Qara dəniz i bir-birinə bağlayıb. thumb|Türk Boğazları
Bu boğaz lar ənənəvi olaraq Avropa və Asiya qitələri arasında sərhəd sayılır. Türkiyə nin şimal qərbində iştirak edərlər.
İstanbul Boğazı və ya Bosfor Boğazı təxminən 30 km uzunluğunda və yalnız 700 metr genişliyində olub, şimalda Mərmərə dənizi ilə Qara dəniz i bağlar. İstanbul a doğru axır. Bu, onu şimaldakı qitələrarası şəhərlər dən birinə çevirir. Qarşıdan qarşıya keçid üç asma körpü (15 İyul Şəhidlər Körpüsü, Fatih Sultan Mehmet Körpüsü, Yavuz Sultan Səlim Körpüsü) və boğazın altından keçən bir Marmaray dəmir yolu keçidi və bir Avrasiya Tuneli quru yolu ilə təmin olunur.
Mahir Abdullayev
Mahir Abdullayev  — şəhid.
Həyatı
Mahir Abdullayev 1971-ci ıl mayın 24-də Quzanlı kəndində anadan olub. 1988-ci ildə kənd orta məktəbini bitirib, bir müddət kolxozda çalışıb. Mahir ikiillik hərbi xidmətini Rusiyanın Sverdlovski vilayətində başa vurub.
Azərbaycan milli ordusuna 1992-in ci ilin 4 iyulunda, cəbhədə döyüşlər qızğın çağında çağrılıb. Onun döyüş yolu Ağdam və Ağdərə bölgələrinin bir sıra məntəqələrindən o cümlədən, Fərrux, Canyataq, Gülyataq yüksəkliklərindən keçib. Fərrux istiqamətindəki döyüşlərdən birində tərkibində Mahirində vuruşduğu bölük mühasirəyə düşür və yalnız iki gündən sonra düşmənin halqasını yarıb çıxa bilirlər. Bu döyüşdə əsgərlərimizdən iki nəfər şəhid olur. Mahirin son döyüşü 1992-ci ilin sentyabrın 2-də Sırxavənddə olub. Bu döyüşdə Mahir iki erməni quldurunu məhv edir, özü isə boğazından yaralanır. Komandirin təkidinə baxmayaraq yaralı- yaralı yenidən döyüşə girir və bu dəfə snayperdən açılan atəş nəticəsində həlak olur.
Ağabala Abdullayev
Ağabala Məmmədbağır oğlu Abdullayev — Azərbaycanlı xanəndə.
Həyatı
Ağabala Abdullayev 1910-cu ildə Çərəli kəndində anadan olmuşdur. 12 yaşında olarkən o, Qaryagində kəndli gənclər məktəbinin birinci sinifinə daxil olur. Yaşının çoxluğu onu gecə kursuna keçməyə məcbur edir. О, atasının razılığı ilə çust tikən usta Rza kişinin yanında şagirdlik edir. Çox keçmir ki, özü usta olan A.Abdullayev ayrıca dükan açıb orada işləyir.
1927-ci ildə Bülbül, İsmayıl Eloğlu və Mürşüd Haşımlı Ağabala Abdullayevin səsini eşidib onun dükanına daxil olur. Оnlar Ağabalanı kluba dəvət edib səsini yoxlayır və bəyənirlər. Bülbül gedəndə Ağabalanı o vaxt Qaryagində klub müdiri işləyən M.Haşımlıya tapşırır. Gündüzlər dükanda işləyib, axşamlar yaradıcılıq dərnəklərində iştirak edən A.Abdullayev xorda və tamaşalarda epizodik rollarda çıxış etməyə başlayır.
1928-ci ildə Qaryagində çəkməçi arteli açılır. A.Abdullayev həmin arteldə işləsə də, klubda tamaşalarda iştirak etməyə də davam edir. 1930-cu ildə qarmon çalan Topaşa Əhmədov öz pulu ilə Ağabalaya qaval alır və birinci dəfə onu Gecəgözlü kəndinə toya oxumağa aparır. О vaxtdan etibarən A.Abdullayev yaxın və uzaq kəndlərin toy şənliklərində iştirak etmişdir.
1933-cü ildə Qaryaginə qonaq gəlmiş Seyid Şuşinski burada ona təklif olunmuş klub müdiri vəzifəsini qəbul edib 1937-ci ilə qədər burada işləmişdir. Ağabala səhnə texnikasını C.Vəzirov və M.Haşımlıdan öyrənmişdisə, muğam ifaçılığının sirlərini Seyid Şuşinskidən öyrənmişdi.
Böyük Vətən müharibəsi başlanan günü Ağabalanın üzv olduğu kollektiv Qafanda qastrol tamaşaları verirdi. Müharibə xəbərini eşitdikdə kollektiv Qaryaginə qayıtmağa məcbur olur. Kollektivin böyük bir hissəsi orduya səfərbərliyə alındı. Ağabala və dostu C.Cəfərov gənclərdən ibarət bir dəstə yaradaraq tez-tez çağırışçılar qarşısında konsertlər verirdilər. Teatrın rejissoru müharibəyə getdiyi üçün kollektivə Bakıdan Cəlil Bağdadbəyovu rejissor göndərirdilər. О, az müddət içərisində müharibəyə aid bir neçə tamaşa hazırladı. Ağabala həmin əsərlərdə rejissor köməkçisi olmuşdur. Оnların hazırladıqları "Çətin dərə" əsəri tamaşaçılar tərəfindən xüsusi maraqla qarşılanmışdır.
Ağabala Abdullayev 10 oktyabr 1976-cı ildə vəfat etmişdir.
Yaradıcılığı
Ağabala Qaryagin klubunda müxtəlif səhnə obrazları yaratmışdır. Bu obrazların içərisində "Əsli və Kərəm" operasında Kərəmin atası rolu xüsusilə diqqətəlayiqdir.
1933-1937-ci illərdə A.Abdullayev "Leyli və Məcnun"da Məcnunun atası, "Əsli və Kərəm"də Kərəmin atası, "Aşıq Qərib"də Qəribi, "Arşın mal alan"da Süleyman rollarını məharətlə ifa etmişdir. 1938-ci ildə Qaryagin "kolxoz-sovxoz" teatrı açıldıqdan sonra A.Abdullayev də bu teatrın tərkibində Bakıda, İmişlidə, Ağcabədidə, Cəbrayılda, Zəngilanda və s. rayonlarda tamaşalarda müvəffəqiyyətlə çıxış etmişdir.
Mürşüd Haşımlı ordudan tərxis olunandan sonra operaları yeni variantda işləyib hazırlamışdır. Bu operalarda Ağabala bir-birindən maraqlı olan Məcnun, Qərib, Əsgər, Kərəm, Sərvər surətlərini yaratmışdır. 1953-cü il sentyabrın 27-də A.Abdullayev Bakıda Müslüm Maqomayev adına Azərbaycan Dövlət Akademik Filarmoniyasında böyük və rəngarəng konsert proqramı ilə çıxış etmişdir. Konsertdən sonra Səməd Vurğun və Süleyman Rüstəm filarmoniyanın müdirinin otağında Ağabalanı uğurlu çıxışına görə səmimi təbrik etmiş, Bakıda qalmağını məsləhət görmüşlər. Xanəndə Bakıda qalmağa razılıq verməmişdir.
1956-ci ildə Bakıda xəstaxanada yatarkən görkəmli musiqişünas Əhməd Bakıxanovla tanış olan xanəndə onun dəvəti ilə Radio Verilişləri İdarəsinə getmiş, "Rast", "Zabul" muğamlarını və "Şamama" mahnısını lentə yazdırmışdır. Lentə qulaq asan komissiya A.Abdullayevə birinci dərəcəli xanəndə adı vermişdir. Həmin vaxtdan etibarən artıq tanınıb məşhurlaşan xanəndə Azərbaycanın müxtəlif şəhər və rayonlarında, kəndlərində böyük konsert proqramı ilə çıxışlar etmişdir. 1963-cü il aprelin 17-18-də Bakıda, aprelin 19-da Sumqayıtda, aprelin 20-də isə Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunda maraqlı konsert proqramı ilə çıxış etmişdir.
Tanınmış xanəndələrdən olan İslam Rzayev, Süleyman Abdullayev, Teymur Mustafayev, Mürşüd Məmmədov, T.Musayev, Y.Əliyev və başqalarının yetişməsində A.Abdullayevin böyük zəhməti olmuşdur.
Ağabala Abdullayev ayrı-ayrı vaxtlarda "Rast", "Segah-Zabul" muğamlarını, "Arazbarı", "Qarabağ şikəstəsi" ritmik muğamlarını, "Şamama", "Güloğlan", "Qaçaq Nəbi" mahnılarını lentə yazdırmışdır.