cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ağaverdi Xəlil
Konfranslardakı məruzələri
2004 15."Divani-lüğət-it türk"də türkçülük ideyası, Ortaq türk keçmişindən ortaq türk gələcəyinə II Uluslararası Folklor Konfransının Materialları, 17-21 mart, 2004. 16.Orta Çag Oguz Tarihçiliği: Gerçeklik ve Etnik- Sakral Duşuncenin Universal Modelleri. Turkiye, Diyarbakır, Mayis, 2004. 17. K stukturnomu analizu paremioloqiçeskix yedinits kipçakskoqo proisxojdeniya v "Divanu lugat-at turk". Rusiya Federasiyasi, Çerkessk, oktyabr, 2004. 18. O problematike pismennosti i janroqoqo sostava tyurskoqo eposa. Rusiya Federasiyasi, Alabuqa, noyabr,2004. 19. "Kitabi Dede Qorqud"un semiotikası. Qafqaz Universiteti, Bakı, noyabr 2004.
2005 20.Savların mənəvi konteksti. "Ortaq türk keçmişindən ortaq türk gələcəyinə" III Uluslararası Folklor Konfransı, Bakı, 2005. 21. Nesimi ve Eski Turk Edebiyatı. Turkiye, Ankara, Haziran, 2005. 22. Göstergi Açısından Hoca Hasretdin Fıkraları.Uluslararası Hoca Nasretdin Semozyumu, Türkiye, Akşehir, Temmuz,2005 23. Küreselleşme ve Milli Folklor,Türkiye, Koceli, Aralık, 2005.
2006 24.Türk Destan Geleneği ve Yazı Kültürü, VI Türk kültür Kongresi. Gazi Antep, 26 Haziran- 2 Temmuz, 2006. 25.Epik mətnin təhlili təcrübəsindən. Dillər Universiteti. Bakı, 2006
2007 26. Çağdaş Azerbaycan Nesri. İstambul, Kültür Universiteti, Agustos, 2007. 27. Arxaik ritualın janra transformasiyasında motiv səviyyəsi ("Kitabi-Dədə Qorqud" eposunun materialları əsasında), "Ortaq türk keçmişindən ortaq türk gələcəyinə" V Uluslararası Folklor Konfransının Materialları, Bakı, 2007.
2009 31.Тюркская генология как структурная единица Огузского эпоса (на материале тюркских письменных памятников Сельджукской эпохи). Türkmenistan, Aşkabat, Fevral, 2009. 32.Mir Celal Paşayevin Araştırmalarında Füzuli konusu. Türkiye, Ankara, 17-19 Haziran. 2009. 33.Struktura oquzskoqo eposa. Rusiya Federasiyası, Kazan, 29-30 iyun, 2009. 34.Köroğlu Destanının Tatar-Tobol Versiyonu ve Eski Türk Eposunun Yapısı, Türkiye, Bolu, 16-19 Ekim, 2009
2010 35. "Kitabi Dede Korkud i Derbent: vzaimotnoşeniya epiçeskix traditsii i obşnost duxovnoy kulturı", "Oquzskiy epos "Kitabi Dede Korkud" i Derbent", Mejdunarodnaya nauçno-praktiçeskaya konferentsiya. Rusiya Federasiyası, Derbent, 13-14 may, 2010. 36. Oğuz Eposunun Ata Sözü Variyantında Göç Konsepti: Arkaik Ritüel ve Sosyal Boyutları, Halk Kültüründe Göç Uluslararası Sempozyumu, Türkiye Cümhuriyyeti, Balıkesir, 27-31 Mayıs,2010. 37.Aşıq yaradıcılığında maddi ilə mənəvinin vəhdəti. Ümumvəhdət fəlsəfəsi və müasir elm. AMEA Fəlsəfə, Sosiologiya və Hüquq İnstitutu, Bakı, 30-31 mart 2010. 38."Novruz"un strukturu. "Novruz" elmi-praktik konfransı. AMEA Folklor İnstitutu, Bakı, 17 mart
2010. 39.Azərbaycan folklorunda vətənpərvərlik mövzusu. Böyük Vətən müharibəsində qələbənin 65 illiyinə həsr olunmuş elmi-praktik konfrans. AMEA Folklor İnstitutu, Bakı, 7 may 2010. 40. "Heydər Əliyev və xalq yaradıcılığı". Ümummilli Lider Heydər Əliyevin anadan olmasının 87-ci ildönümü münasibətilə keçirilən Anım Günü. AMEA Folklor İnstitutu, Bakı, may 2010. 41. Aşıq şeirinin sufi əsasları və müasirlik. Sumqayıt Dövlət Universiteti, Sumqayıt, 2010. 42. Arxaik janrın aşkarlanmasında müqayisəli yanaşmanın bəzi aspektlərinə dair (Qədim türk abidələrinin materialları əsasında), Bakı Slavyan Universiteti, Bakı, oktyabr, 2010. 43. Azərbaycan xalq rəqslərinin bəzi ritual aspektləri.(Tezis) YUNESKO-nun 26-cı Konqresi.Latviya, Riqa, 15 iyul 2010. 44. Azərbaycanın Şirvan Bölgəsinin Geleneksel Doku Sanatının Yöresel Özellikleri, Türkiye, Alanya, 1-4 Kasım, 2010.
2011 45. Azerabaycan Aşik Geleneği ve Ana Hatlarıyla Kadın Aşik Yaratıcılığı, Türkiye, Kocaeli, 26-30 Mayıs, 2011 (ABŞ, İndiana Universitetinin jurnalında nəşr üçün seçilmişdir). 46. Xalq yaradıcılığının performans aspektləri: xalq oyunları və tamaşaları. Bakı, Nizami adına Azərbaycan Milli Ədəbiyyat muzeyi. 2011. 47. Azərbaycan-Avropa folklor əlaqələrinin tədqiqi: problemləri və perspektivləri, "Azərbaycan folkloru Avropa sivilizasiyası kontekstində" Respublika elmi konfransının materialları. Bakı, 21 dekabr, 2011. 48. Türk və fars atalar sözlərində dostluq konsepti. Təbriz, 2011. 49. Azərbayan aşıq şeirində Nuh. Türkiyə, Bəyazid, 2011.
2012 50. Məhsəti Gəncəvi: ədəbiyyatda və ədəbiyyatşünaslıqda, Respublika konfransı, AMEA, Bakı, 2012. 51. Azərbaycan Halk Edebiyatında Ticari Dürüstlük Konsepti.Türkiye,Şanlı Urfa, 26-30 nisan, 2012. 52. Azərbaycan və gürcü atalar sözlərində dostluq konsepti (tezisləri nəşr edilib). Tiflis, aprel, 2012. 53. Nizami Muradoğlunun şeirlərində uşaq dünyası dünya modeli kimi, Qafqaz universiteti, Benəlxalq uşaq ədəbiyyatı konqresi, Bakı, 2012. 54. Bəxtiyar Vahabzadənin "Fəryad" dramında fəryad konsepti, Beynəlxalq Bəxtiyar Vahabzadə konfransı, Bakı, 2012. 55. Qarabağ folkloru: yazılı və şifahi ənənədə. "Qarabağ folkloru:problemlər, perspektivlər" konfransının materialları. Bakı, 25 dekabr, 2012.
2013 56. Dünya xalqlarında mərasim tonqalının tipoloji xüsusiyyətləri: arxaik ritual kontekstində (rus dilində), "Novruz sülh və əminamanlıq bayramıdır" beynəlxalq elmi konfransı. Aşqabat, 20-23 mart, 2013 (məruzənin tezisləri türkmən, rus və ingilis dillərində nəşr edilib). 57. Heydər Əliyev və mərasim mədəniyyətimiz, Heydər Əliyev və Azərbaycan folklorşünaslığı elmi konfransı. Bakı, may, 2012 (məruzə Folklor İnstitutunun saytında yerləşdirilib). 58. Nizami və folklor:yazılı və şifahi ənənənin əlaqəsi kontekstində, "Nizami və folklor" konfransı, Bakı, 2013. 59.Folklorun toplanması təcrübəsi:ənənə və müasirlik. "Folklorun toplanması və sistemləşdirilməsi" Respublika konfransı, Şamaxı, 2013. 60. Kamran Əliyevin araşdırmalarında Cavid romantizmi, "Türk dünyasını aydınladanlar: Mehmet Akif Ersoy və Hüseyn Cavid" Beynəlxalq konfransı, Qafqaz Universiteti, Bakı, 16-19 may, 2013. 61.Azərbaycanın polietnik və polikonfessional reallığı: etnokonfessional tolerantlığın sosial-mədəni əsasları (rus dilində), "Polifoniya və kakafoniya" Beynəlxalq elmi konfransı, Ukrayna Respublikası, Odessa, 11-14 sentyabr, 2013(məqalə Ukraynada çıxan Beynəlxalq "Postfaktum" jurnalının 2013-cü ilin 2-ci sayında nəşr edilib). 62.Oğuz eposunda arxaik ritual və janrın struktur xüsusiyyətləri. "Doğma dillərin və mədəniyyətlərin qorunması və inkişafı" 2-ci Beynəlxalq forumu, Rusiya federasiyası, Tatarstan respublikası, Kazan, 16-19 oktyabr, 2013. 63.Oğuz eposunda sudan keçid arxaik ritualının rudimentləri. "Xalq mədəniyyətində su" Beynəlxalq elmi konfransı, Türkiyə, Tekirdağ, 6-8 noyabr, 2013. 64.Qarabağın mərasim folkloru: problemləri və perspektivləri, "Qarabağ folkloru: problemlər, perspektivlər" Respublika konfransı, Ağcabədi, 15 noyabr, 2013. 65. Mirzə Kazım bəyin qədim ədəbiyyata və mifalogiyaya dair görüşləri: XIX əsr rus orientalist filologiyası kontekstində (rus dilində). "Mirzə Kazım bəyin irsi: ənənə və müasirlik" Beynəlxalq elmi konfrans, Rusiya federasiyası, Tatarstan respublikası, Kazan dövlət universiteti, Kazan, 20-21 noyabr, 2013. 66.Orta əsr oğuz cəmiyyətində dinlərarası əlaqə: Tanrıçılıq və İslam (rus dilində). "Müasir dünyada din.Dünyanın dünyəvi və dini obrazı:tarixi retrospektiv və müasirlik" Beynəlxalq elmi konfrans. Rusiya federasiyası, Vladiqafqaz, 19-20 noyabr, 2013. 67.Azərbaycan xalq nağıllarında arxaik sudan keçid ritualının rudimentləri."Başqırd və türk filologiyasının öyrənilməsi və tədrisi problemləri" Beynəlxalq konfrans, Rusiya federasiyası, Başqırdıstan respublikası, Sterlitamak, 19 dekabr, 2013.
Subarktika iqlimi
Subarktika — Mülayim iqlim zonasını Arktika iqlim zonasından ayıran iqlim zonasıdır. Hava kütlələrinin fəsillərə görə dəyişilməsi yayda mülayim qurşaq havasının, qışda isə Arktika havasının üstün olması Subarktika üçün xüsusiyyət təşkil edir. Subarktika təqribən tundra landşaft zonası ilə uyğun gəlir.
Bulbophyllum gyrochilum
(Bulbophyllum gyrochilum) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Jurinea calcarea
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Qoç kəlləsi
Qoç kəlləsi — buzlaqların hərəkəti nəticəsində cilalanmış,bəzən də cızılmış təpəyə və ya ayrı durmuş iri,dəyirmi daşa, qayaya deyilir. Buzların axıb gəldiyi tərəfi meyilli, əks tərəfi isə dikdir. Qoç kəlləsinə dördüncü dövr buzlaşması sahələrində — Kareliyada və Finlandiyada çox təsadüf olunur.
Bulbophyllum bigibbum
(Bulbophyllum bigibbum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Ko Takamoro
(9 noyabr 1907 - 26 mart 1995) — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
Bulbophyllum bigibbum
Arealı
Bulbophyllum bigibbum növü Yeni Qvineya üçün endemik növdür.
Ko Takamoro
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 2 oyun keçirib.
Stop the War Coalition
Stop the War Coalition — Britaniyada yaranmış anti-müharibə hərəkatı.
Tənənəm yaşayış yeri
Tənənəm yаşаyış yеri — Оrtа əsr аbidəsidir. Yаşаyış yеri hаzırdа kəndin əhаtəsində qаlmışdır. Kəndin içərisində uçub-tökülmüş kərpic və möhrə tikintilərinin qаlıqlаrı nəzərə çаrpır. Tikintilərdən nisbətən sаlаmаt qаlаnı günbəzlə tamamlanan аbidədir. Аbidə dаşlа inşа оlunmuş bişmiş kərpic və kаşı ilə üzlənmişdir. Kəndin içərisində mədəni təbəqənin аşınmаsı nəticəsində çəhrаyı rəngdə bişirilmiş şirli və şirsiz sахsı məmulаtı аşkаr еdilmişdir. Оnlаr qаblаrın gövdəsinin, оturаcаğının və qulpunun sınıqlаrındаn ibаrətdir. Şirli qаblаrın nахışlаnmаsındа yаşıl, göy və mаvi rənglərdən istifаdə еdilmişdir. Bеlə qаblаr Nахçıvаnın Оrtа əsr kеrаmikаsı üçün хаrаktеrikdir. Yаşаyış yеrini təхminən ХIV-ХVIII əsrlərə аid еtmək оlаr.
Fransız Alpları
Fransız Alpları — Fransada yerləşən Qərbi Alp dağlarının bir hissəsi. Uzunluğu təxminən 330 km-dir. Fransız Alplari Şimal və Cənuba bölünür.
Şimali Fransız Alplari buzlaqları və dağ-buzlaq torpaq formaları, iynəyarpaqlı meşələr, subalp və alp çəmənlikləri olan yüksək dağlıqdır. Buraya Monblan, (Pelvu),, Qray və Kotsk Alpları massivləri daxildir. Ən yüksək nöqtəsi Monblan dağıdır (4810 m).
Cənubda yerləşən Fransız Alpları dağları daha aşağı (adətən 3000 m-ə qədər), Aralıq dənizi iqlimi və landşaft elementləri olan Provans Alpları və Dənizaşırı Alplarını əhatə edir.
Şərur yaşayış yeri (Qədim dövr)
Şərur yаşаyış yеri — Аntik dövr аbidəsidir. Şərur ilk dəfə V əsr mənbəsində е.ə. II əsrə аid hаdisələrdən dаnışılаrkən хаtırlаnmışdır. Şərur yаşаyış məskəni kimi həmçinin «Kitаbi Dədə Qоrqud» dаstаnındа «Şаruk» kimi хаtırlаnmışdır. Şərur yаşаyış yеri hаzırdа müаsir tikintilərlə örtüldüyündən burаdа аrхеоlоji tədqiqаt işləri аpаrılmаmış və yаşаyış yеrinin tаriхi kifаyət qədər аydınlаşdırılmаmışdır.
Narkologiya
Narkologiya (yunanca "uyuşma, yuxu" və "elm") narkotik maddə asılılığı, maddə asılılığı və xroniki alkoqolizm təzahürlərini öyrənən, onların müalicə və profilaktikası üsullarını inkişaf etdirən bir tibb sahəsidir. Rusiyada bəzi tədqiqatçılar tərəfindən narkoloji psixiatriya, digərləri isə ayrı-ayrı tibb elmləri kimi psixiatriyadan ayrılır. ABŞ-də, asılılıq analoqluğu "tibb mənşəli" bağımlılıq dərmanı və "asılılıq psixiatriya" təşkil edir.
Narkologiya bir tibb sahəsi olaraq nisbətən yaxın keçmişdə meydana gəlmişdi, ancaq maddə asılılığı qədim zamanlardan etibarən tətbiq edilmişdir.
Alkoqolizmin sistemli öyrənilməsi ⅩⅧ-ⅩⅨ əsrlər üçün başlayan bir fikir ifadə etdi.Narkomaniya bir xəstəlik olaraq təhlükəlidir. Bu araşdırmaların nəticələrinə görə, narkologiya tibb elmi biliklərin ayrı bir sahəsi olaraq seçilmişdir. 1960-1970-ci illərdə Rusiyada ayrı-ayrı tibb elmləri kimi narkologiya qurulub.
Tarixən, narkotik və spirt sui-istifadə klinik psixiatriya ilə bağlı və onun tədqiqat metodları əsasən biotibbi. uzun müddət bölmələr Narkomanlığa (narkomaniya, maddə asılılığı və alkoqolizm) üçün psixiatriya dair təlimatlar üçün xüsusi qorunur.
Narkologiya psixoaktiv maddələrdən asılılığın yaranma mexanizmlərini şərtlərini öyrənir. Narkoloji tədqiqat mövzusu: narkotik maddə istifadəsi (narkotik asılılığı), narkotik maddələr və narkotik maddənin (maddə asılılığı) və spirtli istifadəyə (etanol) aid olmayan digər maddələr, yəni alkoqolizmdir.
Xəstəxanada narkoloji müalicə 1 il adətən xəstələrin yalnız 9-12% baş verir sonra dərman müalicəsi xəstəxanalarda narkotik müalicə indi zəifləmə kimi səmərəsiz hesab olunur.
Belə heroin bağımlılığı palliativ müalicə metadonun saxlanması terapiya kimi narkomaniya farmakoloji müalicə, qərb ölkələrində istifadə olunur.
İstinadlar
https://internist.ru/nozology/narkologiya/ http://www.rnm.az
Çətənəkimilər
—  aləminin  dəstəsinə aid bitki fəsiləsi.
Əsasən, mülayim iqlimli rayonlarda yayılmış bir və ya ikievli otlardır. Erkək çiçəkləri süpürgə, dişi çiçəkləri isə başcıq və ya qozayabənzər çiçək qrupunda yerləşir. 3—4 növü əhatə edən 2 cinsi (çətənə və mayaotu) var.
Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məclisi
Tarixi
1938–1990-cı illərdə Naxçıvan MSSR-in parlamenti Ali Sovet adlanıb.
Kommunist partiyasının rəhbərliyi ilə son seçkilər XII çağırış Naxçıvan MSSR Ali Sovetinə 30 sentyabr 1990-cı ildə keçirilmişdir. Həmin seçkilərin keçirilməsi üçün Naxçıvan MSSR-də 110 seçki dairəsi yaradılmışdır. Naxçıvan MSSR Ali Sovetinə 110 deputat seçilmişdir.
17 noyabr 1990-cı il tarixində XII çağırış Naxçıvan MSSR Ali Sovetinin ilk iclasında Ali Sovetin Rəyasət Heyətinin sədri Ali Sovetin 2 nömrəli M. F. Axundov seçki dairəsindən deputatı Heydər Əliyev seçilmişdir.
Həmin sessiyada ilk növbədə, "Naxçıvan Muxtar Sovet Sosialist Respublikası"nın adından "Sovet" və "Sosialist" sözləri çıxarıldı, onun "Naxçıvan Muxtar Respublikası" adlandırılması haqqında qərar qəbul edildi. Eyni zamanda, Naxçıvan MR Ali Sovetinin Ali Məclis adlandırılması barədə qərar qəbul olundu.
1991-ci il sentyabrın 3-də Heydər Əliyev muxtar respublikanın Ali Məclisinə sədr seçildi.
Statusu
Naxçıvan Muxtar Respublikasının Konstitusiyasından çıxarışlar:
Maddə 11. Qanunvericilik hakimiyyətinin həyata keçirilməsi
Naxçıvan Muxtar Respublikasında qanunvericilik hakimiyyətini Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məclisi həyata keçirir.
Maddə 12. Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin say tərkibi
Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məclisi 45 deputatdan ibarətdir.
Maddə 13. Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisi deputatlarının seçkilərinin əsasları
Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin deputatları majoritar seçki sistemi, ümumi, bərabər və birbaşa seçki hüququ əsasında sərbəst, şəxsi və gizli səs vermə yolu ilə seçilirlər.
Naxçıvanşünaslıq Mərkəzi
Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin Naxçıvanşünaslıq Mərkəzi Naxçıvana həsr olunmuş çoxlu sayda kitab, albom, elmi-kütləvi məqalə, qəzet və jurnal materiallarının, sənədli filmlərin, elektron daşıyıcıların qorunub saxlanması, tədqiq və təbliğ olunmasını təmin edən qurumdur.
Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisi Sədrinin 17 fevral 2011-ci il tarixli Sərəncamı ilə Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisi kitabxanasının və Naxçıvan Muxtar Respublika Kitabxanası "Naxçıvanşünaslıq" bölməsinin bazasında yaradılmışdır.
Kitab və arxiv fondu
Mərkəzin kitab və arxiv fondu Naxçıvanşünaslığa dair mühüm çap və arxiv materialları ilə zənginləşdirilmişdir. Kitablar, jurnal və qəzetlər, xəritə və atlaslar, avtoreferatlar, albom və fotomateriallar, sənədli filmlər Naxçıvanşünaslıq Mərkəzində toplanaraq sistemləşdirilmişdir. Hazırda mərkəzin Kitabsaxlayıcı şöbəsində 3374 nüsxə çap materialı vardır. Bunlardan 2550 nüsxəsi kitab, 29-u miniatür kitab, 92-si avtoreferat, 703-ü isə qəzet və jurnal materiallarıdır.
Mərkəzdə müasir kitabxana texnologiyaları və metodları sahəsində bir çox yeniliklər tətbiq edilmişdir. Mərkəzin kitabxanası və arxivi ən müasir informasiya avadanlıq və daşıyıcıları ilə təmin olunmuş, elektron kitabxana və elektron arxiv zənginləşdirilmişdir. Bundan başqa, istifadəçilər onlara verilən şəxsi parol vasitəsilə elektron informasiya köşkünə yaxınlaşaraq istənilən kitabı sifariş verə bilirlər. Elektron köşk istifadəçilərə kitab fondunun elektron kataloqu ilə tanış olmaq, sorğulara operativ cavab almaq və virtual sifariş imkanı yaradır. Oxu və dövri mətbuat zalında istifadəçilər üçün fonddakı kitablardan, qəzet və jurnallardan, eləcə də internetdən istifadə imkanı yaradılmışdır. İstifadəçilər elektron kataloq vasitəsilə mərkəzin fondunda olan ədəbiyyatlardan, sənədlərdən, əlyazmalardan, video və audio materiallardan, fotolardan və xəritələrdən istifadə edə bilərlər. Həmçinin üç dildə hazırlanan "www.e-merkez.alimeclis.az" internet saytı mərkəz ilə səmərəli informasiya mübadiləsi aparmağa imkan verir.
Sədr
Naxçıvan Muxtar Respublikası hüquqi statusuna görə Azərbaycan Respublikasının tərkibində muxtar dövlətdir. Ali vəzifəli şəxsi Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin sədridir.
Katalan Respublikası (2017)
Kataloniya (Catalunya; Cataluña; Catalonha) və ya rəsmi adı ilə Katalan Respublikası (República Catalana, República Catalana, Republica Catalana) — 1 oktyabr 2017 tarixində Kataloniya Muxtar Vilayəti nin ərazisində katalan hakimiyyətinin keçirdiyi müstəqillik haqqında referendum un nəticələrinə əsasən, 27 oktyabr 2017 tarixində müstəqillyini elan edən və cənub-qərbi avropada yerləşən tanınmamış dövlət, İspaniya Krallığı daxilində yerləşən de-yure inzibati ərazi vahidi.
Ashıs aymağı
Ashıs aymağı (xakasca: Асхыс аймағы / Ashıs aymağı) — Rusiya Federasiyasının Xakasiya Respublikasında rayon səviyyəsində adminstrativ orqan. Mərkəzi Ashis kəndidir. Kəndin əhalisinin sayı 7267 nəfərdir.
Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məclisi
Sədr
Maddə 29. Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin sədrinə aid tələblər
Katalan Respublikası (2017)
Coğrafiyası
Kataloniya Avropa nın cənub-qərbində, Piriney yarımadası nda yerləşir. Şimalda Fransa və Andorra, qərbdə İspaniya nın Araqon, cənub-qərbdə isə İspaniya nın Valensiya regionu ilə həmsərhəddir. Ölkənin şərqində Aralıq dənizi yerləşir. Sahil xəttinin uzunluğu 580 kilometrdir. Barselona dan başqa Kataloniyanın digər böyük şəhərləri Tarraqona, Leyda, Jirona, Manresa, İqualada, Martorel, Terrassa və Sabadel dir.
Ashıs aymağı
Sözün kökü
Adını mərkəzin yaxınlığındakı Ashis çayından alamqdadır.
Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məclisi
Sədr
I. Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin sədri Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məclisi tərəfindən seçilir, ona tabedir və ona hesabat verir. O, Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisi tərəfindən geri çağırıla bilər. II. Yaşı otuzdan aşağı olmayan, Naxçıvan Muxtar Respublikasının ərazisində beş ildən az olmayaraq daimi yaşayan, başqa dövlətlər qarşısında öhdəliyi olmayan, ali təhsilli, ikili vətəndaşlığı olmayan Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin hər bir deputatı Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin sədri seçilə bilər.[21] III. Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisi sədrinin seçkisi qaydasını Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məclisi müəyyən edir.
Katalan Respublikası (2017)
İqtisadiyyatı
Kataloniya iqtisadi nöqteyi-nəzərdən İspaniya nın ən inkişaf etmiş bölgəsi sayılırdı. Kataloniyanın ümumi daxili məhsulunun həcmi Finlandiya və Danimarka nın ümumi daxili məhsulunun həcmi qədərdir. Adambaşına düşən ümumi daxili məhsul isə Almaniyada kı səviyyədədir. İspaniyanın kimya, maşınqayırma və tikiş sənayesinin böyük hissəsi Kataloniyada yerləşirdi. Yeraltı sərvəti olmayan Kataloniyada kənd təsərrüfatına əhalinin cəmi 2%-i cəlb olunub. İqtisadiyyatının aşağıdakı sahələri vardır.
BMT dövlətləri tərəfindən tanınması
Katalan Respublikasını rəsmi olaraq tanıyan müstəqil bir dövlət yoxdur. Aşağıda sadalanan ölkələr Katalan Respublikasını tanımadıqlarını və İspaniya nın torpaq bütünlüyünü dəstəklədiklərini bildiriblər: • Albaniya
Ashıs aymağı
Tarixi
Ashis aymağı 30 mart 1924-cü il tarixində Ashis və Ust-Yesinskoy adminstrativ orqanları əsasında qurulmuşdur. Özündə 10-a qədər məskunlaşma ərazilərini birləşdirir.
Katalan Respublikası (2017)
BMT dövlətləri tərəfindən tanınması
• Andorra
Ashıs aymağı
Coğrafiyası
Xakas-Minusinsk hövzəsinin cənub-şərqində yerləşən Ashis aymağı Bey, Ust-Abakan, Taştıb bölgələri və Kemerovo oblastı ilə əhatə olunmuşdur. Sahəsi 8201.14 km²-dir. Aid olduğu muxtar respublikada sahəsinə görə IV yerdə yerləşir.
Sahə Xakass-Minusinsk çökəkliyinin cənub-şərq hissəsində yerləşir. Beysk, Ust-Abakan, Xakasiyanın Tashtyp rayonları və Kemerovo bölgəsi ilə həmsərhəddir.
Katalan Respublikası (2017)
BMT dövlətləri tərəfindən tanınması
• Argentina
Ashıs aymağı
Coğrafiyası
Sahəsi 8201.14 km². Sahə təpəli bir düzənlikdə, cənub və cənub-qərb hissələrində dağlar, yaylalar var. Ərazinin relyefinə görə, bölgə iki təbii zonaya aiddir: Xakass-Minusinsk çökəkliyi və Kuznetsk Alatau dağları. Çöl hissəsi Priabakan vadisi-çöl və Priabakan aşağı dağ-çöl zonalarına bölünür.
Katalan Respublikası (2017)
BMT dövlətləri tərəfindən tanınması
• Avstraliya
Ashıs aymağı
Coğrafiyası
Əsgər bölgəsinin bənzərsiz təbii abidələri Xankul və Balankül gölləridir.
Katalan Respublikası (2017)
BMT dövlətləri tərəfindən tanınması
• Avstriya
Ashıs aymağı
Coğrafiyası
İqlimi kəskin kontinentaldır. Hava istiliyində və yağışda kəskin dalğalanmalar xarakterikdir. İyulun orta temperaturu + 19 °C, yanvar January20 °C-dir. Şaxtasız dövr 80 ilə 120 günə qədər davam edir. İllik yağıntı 250 ilə 780 mm arasında dəyişir. Cənub-qərb küləkləri üstünlük təşkil edir. Aprel və May aylarında demək olar ki, hər il 17–20 m / s sürətə çatan böyük güclü küləklər müşahidə olunur. Qış oktyabrın sonu — noyabrın əvvəlində qurulur.
Katalan Respublikası (2017)
BMT dövlətləri tərəfindən tanınması
• Azərbaycan
Ashıs aymağı
Coğrafiyası
Ərazi meşə və torpaq ehtiyatları, müxtəlif mineral ehtiyatlarla zəngindir. Rayon respublikanın kənd təsərrüfatına yararlı torpaqlarının 8,9% -ni və kənd əhalisinin 20,8% -ni təşkil edir.
Əhalisi
Əhalinin son siyahıyaalınmasına görə burada yaşayanların sayı 39.102 nəfərdir. Bu siyahəyaalma 2015-ci ildə baş tutmuşdur.
Katalan Respublikası (2017)
BMT dövlətləri tərəfindən tanınması
• Boliviya
• Braziliya
• Bolqarıstan
• Kanada
• Çili
• Çin
• Kolumbiya
• Kosta-Rika
• Xorvatiya
• Kipr
• Çex Respublikası
• Dominikan Respublikası
• Ekvador
• Estoniya
• Finlandiya
• Fransa
• Gürcüstan
• Almaniya
• Yunanıstan
• Qvatemala
• Honduras
• İndoneziya
• İraq
• İrlandiya Respublikası
• İtaliya
• Yaponiya
• İordaniya
• Latviya
• Livan
• Litva
• Mali
• Malta
• Meksika
• Moldova
• Mərakeş
• Niderland
• Norveç
• Panama
• Paraqvay
• Polşa
• Qətər
• Rumıniya
• Rusiya
• Seneqal
• Serbiya
• Cənubi Koreya
• Şri-Lanka
• İsveç
• İsveçrə
• Türkiyə
• Ukrayna
• Birləşmiş Krallıq
• ABŞ
Əhalisi
2016-cı ildə keçirilən əhali siyahıyaalmasına əsasən Kataloniyanın əhalisi 7,522,596 nəfərdir.
Bayramlar
Hər il 11 sentyabr da Kataloniya günü kimi qeyd olunur.
Elbrus Allahverdiyev
Həyatı
27 oktyabr 1958-ci ildə Gəncə şəhərində fəhlə ailəsində anadan olub. 18 saylı məktəbi bitirdikdən sonra 1976-1978-ci illərdə Sovet Ordusunda hərbi xidmətdə olmuşdur. 1990-cı ildə Orconikidze Kənd Təsərrüfatı İnstitunu bitirmişdir. O bir müddət Vladiqafqazda yaşayır, erməni faşistlərinin vətənimizə təcavüzünü eşidən Elbrus Azərbaycanımıza dönür və könüllü olaraq 17 may 1992-ci il cəbhəyə yollanır.
Döyüşlərdə iştirakı
Elbrus Allahverdiyev Azərbaycan Silahlı Qüvvələrimizdə artilleriyanın ilk təşkilatçılarından olur. Ağdam ətrafındakı döyüşlərdə şücaət göstərir və düşmənin xeyli zirehli texnikasını sıradan çıxarır. Ağdərədə Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin reaktiv artilleriyasını sərrast atəşlərlə susdurur. 1993-cü il 12 iyun tarixində işğalçılar Ağdam üzərinə hücuma keçərkən Elbrus Allahverdiyev düşmənin xeyli canlı qüvvəsini məhv edir və onlar geri çəkilməyə məcbur edir. Ermənistan hərbi hissələrinin Ağdam rayonuna növbəti hücumu iki gün sonra iyun ayının 14-də olur. Onlar Ağdamın Şelli kəndi istiqamətində irəliləmək istəsələr də Elbrusun Allahverdiyevin dəqiqliyi ermənilərin xeyli itkisi ilə nəticələnir və onlar geri çəkilir.
16 iyunda işğalçıların növbəti hücumu zamanı Elbrus əsgər yoldaşları ilə piyadaların köməyinə gedir o mərmi partlayışından ağır yaralanır. Komandiri hospitala çatdırdılar lakin onu xilas etmək mümkün olmur.
Milli Qəhrəman
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 16 sentyabr 1994-cü il tarixli 202 saylı fərmanı ilə Allahverdiyev Elbrus Hacı oğluna ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adına layiq görülmüşdür.
Gəncə şəhərindəki Şəhidlər xiyabanında torpağa tapşırılıb.
Bulbophyllum gymnopus
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Jurinea capusii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Sərbəst gümüş
Növ müxtəliflikləri
Küstelit (10 %-dək və daha çox miqdarda Au), animikit (Sb), çilenit (Bi), misli gümüş və b.
Xassələri
Rəng – gümüşü-ağ, çox vaxt sarı və qəhvəyi çalarlı dəyişkən rəng alır; oksidləşdikdə qaralır; Mineralın cizgisinin rəngi – gümüşü-ağ, parıltılı; Parıltı – güclü metal; Şəffaflıq – qeyri-şəffaf; Sıxlıq – 9,6-12; S – 2,5-3,0; Ayrılma – yoxdur; Sınıqlar – qarmaqvari, tikanlı, qabıqlı; Başqa xassələr – döyülən, əyilən və plastikdir; ən yaxşı elektrik və istilik keçiricisidir; Morfologiya – kristallar: heksaedrik, oktaedrik, dodekaedrik, bəzən sap şəkilli kristallar – viskerlər; İkiləşmə: {111} üzrə sadə; Mineral aqreqatları: püruzlar, məftil formalı, eşilmiş məftil şəkilli, mamıraoxşar əmələgəlmələr, lövhəciklər, dendritlər, külçələr.
Tətbiqi
Mühüm gümüş filizidir; əsas etibarilə mislə xəlitə şəklində gümüş məmulatlarının istehsalında, mis pulların (sikkə) zərb edilməsində, zərgərlikdə, kimya və digər sənaye sahələrində istifadə edilir.
Haruo Arima
— keçmiş Yaponiya futbolçusu.
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 2 oyun keçirib.
Güləbird
Güləbird — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonu Güləbird kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Güləbird kəndi Həkəri çayının sahilində, dağətəyi ərazidədir. Rayon mərkəzindən düz xət üzrə 18 km, avtomobil yolu ilə 36 km məsafədədir.
1993-cü ilin avqust ayının otuzbirində Birinci Qarabag müharibəsində Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal olunmuşdur.
2020-ci il noyabrın 9-u Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad olunmuşdur.
Tarixi
1822-ci ildə Qarabağ xanlığı ləğv olunana qədər hazırkı Güləbird kəndi və ətaf əraziləri mərkəzi Şuşa şəhərində yerləşən Qarabağ xanlığına tabe olmuşdur. 1822-1840-cı Qarabağ xanlığı dağıldıqdan sonra ərazi komendatlıq üsuli-idarəsi ilə idarə olunmuş, 1840-cı ildən Qarabağ əyaləti Şuşa qəzasına çevrilmişdir. 1868-ci ildə Yelizavetpol quberniyası yaradılarkən Şuşa quberniyası bu quberniyaya tabe edilmişdir. 1924-cü ildə yeni Zəngəzur qəzası yaradılaraq Laçın rayonunun əksər hissəsi bu qəzanın tərkibinə verilmişdir. 1929-cu ildə qəzalar ləğv olundu və 1930-cu ildə Laçın rayonu yaradıldı. Məskunlaşması XVI-XVII əsrlərdən başlayan Novruzalılar, Yuxarı Məzməzək, Aşağı Məzməzək, Orta oba, Abas qışlağı, Rəfi, Bayramuşağı kəndləri Laçın rayonunun tərkibinə verildi.
1905–1907 və 1914–1920-ci illərdə bu kəndlərin də daxil olduğu Zəngəzur bölgəsində silahlı erməni dəstələrinin törətdiyi qırğınlar nəticəsində xeyli insanan həlak olmuşdur və bu kəndlər tam yandırılaraq talan edilmiş,  əhali isə  indiki Cəbrayıl rayonu ərazisinə sıgınaraq xeyli sonra geri qayıtmışdır.
Keçmiş Güləbird kəndinin tarixi ərazisində salınmış bu kənd Azərbaycanda və digər ölkələrdə məşhur bayatı ustadı aşıq-şair Sarı Aşığın doğulduğu və yaşadığı kənd kimi tanınır.
Toponimikası
"Güləbird" toponimi haqqında elmi etimilogiyaya əsasən bu ərazilərin qədim türk torpaqları olduğu və aborigen əhalinin türk olmağı haqqında tarixi-coğrafi, mədəni-ədəbi bilgilər yetrincədir.
Yaşayış məntəqəsi Güləbird qalasının yaxınlığında yerləşdiyi üçün belə adlanmışdır. Güləbird qalasının adı isə "gil qalası, gellərə məxsus qala" deməkdir.
Qaradağlı, Şahyolu, Şahtaxtı, Sarıqaya və s. yer-yurd adları var.
Güləbird sözü türk dilindən olan "gül" və fars mənşəlli "bert" qala mənasın verən gül qalası deməkdir. Türkiyədə də eyni adlı kənd mövcud olmuşdur. Türkiyənin Ardahan ilinin Çamlıçatak kəndi 1959 cu ilə qədər Güləbird (Gülebert) adlandırılmışdır.
Abidələri
XVII əsrdə yaradılan Sarı Aşıq türbəsi, Qədim qəbiristanlıq, qəbiristanlıqda çoxlu sayda oyma, yonma, cızma üsulu ilə daş üzərində həkk olunmuş bədii daş nümunələri var.
Kənd tarixi abidələri ilə zəngindir. Qədim qəbiristanlıq, Qız qəbri, Sultanbud künbəzi, Sarı Aşıq və sevgilisi Yaxşının qəbirüstü abidələri, Nəzər xırmanı, Köhnə Məzməzək, Novruzalılar yaşayış məskənləri və s.
1993-cı ildə erməni vandalları Sarı Aşıgın qəbrini tamamilə dağıtmışlar.
Coğrafiyası və iqlimi
Güləbird kəndi Həkəri çayının sahilində Qubadlı rayonu ilə sərhəddə yerləşir, rayon mərkəzindən 36 km məsafədədədir.
İqtisadiyyatı
Əsas təsərrüfatı heyvandarlıq və əkinçilikdir.
15 fevral 2021-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev Həkəri çayı üzərində yerləşən 8 meqavat gücündə “Güləbird” Su Elektrik Stansiyasını işə salıb. Bu stansiya təxminən 7000 nəfər əhalinin elektrik enerjisi ilə təminatında mühüm rol oynayacaq, Qubadlı rayonunun Xanlıq kəndini, Laçın rayonunun cənub hissəsini və ərazidə yerləşən digər infrastruktur layihələrini elektrik enerjisi ilə təmin edəcək.
Əhalisi
2006-cı ilin statstikasına görə kəndin əhali sayı 1460 nəfər olmuşdur.
Əhalisinin bir qismi Cənubi Azərbaycanın Qaradağlı mahalından gələn türk tayfaları təşkil edir. Məşguliyətləri əkinçilik və maldarlıq olub.
Tanınmışları
•Səbahəddin Rüstəmov --Zəngəzur qəzetinin baş redaktoru
Dairə (film, 1989)
Film haqqında
Film quruluşçu rejissor Ziya Şıxlinskinin diplom işidir.
Film quruluşçu operator Rövşən Quliyevin diplom işidir.
Hoçaz
Hoçaz — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun Hoçaz kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Məlikçobanlı
Tarixi
XIX əsr qaynaqlarının birində Bakı quberniyasının Şamaxı ərazisinin Qəbiristan sahəsində Məlik çobanı köçü qeydə alınmışdır. Əvvəllər Göyçay qəzasında və Şamaxı qəzasında maldarlıqla məşğul olan Məlik çobanı eli olmuşdur. Keçmişdə hakim mövqeyə malik Xançobanı tayfasına mənsub olan ellərdən birinin Məlik çobanlıların olması göstərilir. Ehtimal ki, Məlik titul və ya şəxs adıdır.
Hoçaz
Etimologiyası
Kəndin qərbində Hocazdaşı adlı dağ da var. Kənd öz adını eyniadlı çaydan almışdır.
Məlikçobanlı
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Zoğalava çayının sahilində, dağ ətəyində yerləşir. Məlikçobanlı palçıq vulkanı ilə məhşurdur. Həmin vulkan 1810-cu ildə aşkarlanıb və bu günədək 4 dəfə püskürüb. Sonuncu dəfə vulkanın püskürməsi 27.05.2019-ci ildə qeydə alınıb.
Əhalisi
Kənd əhalisi 2065 nəfərdir ki, onun da 977 nəfəri kişi, 1088 nəfəri isə qadınlar təşkil edir.
İqtisadiyyatı
Kənddə 347 təsərrüfat var. Əhali əsəsən kənd təsərrüfatı — əkinçilik və maldarlıqla məşğul olur.
Hoçaz
Əhalisi
Azərbaycan Nazirlər Kabineti yanında Azərbaycanın İşğal Olunmuş Ərazilərindəki itki və tələfatların qiymətləndirilməsi üzrə İşçi Qrupun eksperti Faiq İsmayılovun məlumatına görə, kəndin əhalisi bütün dövrlərdə azərbaycanlılardan ibarət olmuşdur.
Dəf
200px|thumb|right|Dəf Dəf - zərb aləti.
Tarixçə
Orta əsr musiqi məclislərini dəfsiz təsəvvür etmək mümkün deyildi. Xaqani Şirvani dəf barədə belə yazır:
Quruluşu
Dəfin diametri 250–260 mm, sağanağının qalınlığı 45–50 mm-dir. Hazırda nadir hallarda istifadə etmək olar. ..
Hacıqədirli (Şamaxı)
Hacıqədirli — Azərbaycan Respublikasının Şamaxı rayonunun Bağırlı inzibati ərazi vahidində kənd.
Əhalisi
Kənd əhalisi 444 nəfərdir ki, onunda 215 nəfəri kişi, 229 nəfəri isə qadınlar təşkil edir.
İqtisadiyyatı
Əhali əsəsən kənd təsərrüfatı, əkinçilik və maldarlıqla məşğul olur.
Bulbophyllum birmense
(Bulbophyllum birmense) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Arealı
Bulbophyllum birmense növü Myanma üçün endemik növdür.
Aqrar Xidmətlər Agentliyi
Aqrar Xidmətlər Agentliyi-Azərbaycan Respublikası Prezidenti 2019-cu il 14 yanvar tarixli 467 nömrəli fərmanı ilə Azərbaycan Respublikasının Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında olan Dövlət Fitosanitar Xidmətinin, Dövlət Baytarlıq Xidmətinin, Bitki Sortlarının Qeydiyyatı və Toxum Nəzarəti üzrə Dövlət Xidmətinin və Baş Dövlət Texniki Nəzarət Xidmətinin əsasında Azərbaycan Respublikasının Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında Aqrar Xidmətlər Agentliyi yaradılmışdır.
Haqqında
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2019-cu il 21 may tarixli 701 nömrəli Fərmanı ilə “Azərbaycan Respublikasının Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında Aqrar Xidmətlər Agentliyi haqqında Əsasnamə”si təsdiq olunmuşdur.
Aqrar Xidmətlər Agentliyi ölkədə heyvan və bitki sağlamlığı, seleksiya nailiyyətləri, toxumçuluq, nəqliyyat vasitələri və digər kənd təsərrüfatı texnikası ilə bağlı dövlət xidmətlərinin təşkilini, habelə seleksiya nailiyyətləri, toxumçuluq və kənd təsərrüfatı texnikası sahələrində dövlət nəzarətini həyata keçirir.
Fəaliyyəti
AXA qarşısında duran əsas hədəflər: heyvan sağlamlığının təmin edilməsi, heyvandarlıqda məhsuldarlığın artırılması, bitki sağlamlığı, bitkiçilikdə məhsuldarlığın artırılması sahələrində fitosanitar, o cümlədən aqrokimyəvi xidmətlərin təşkilində, seleksiya nailiyyətlərinin qeydiyyatını və mühafizəsində, kənd təsərrüfatı sahəsində toxumçuluğun idarə edilməsində və toxumçuluğa dövlət nəzarətində, eləcə də kənd təsərrüfatı texnikasının dövlət qeydiyyatının aparılmasında, texniki vəziyyətinə və istismarına dövlət nəzarətini innovativ üsulları tətbiq etməklə həyata keçirməkdir.
Ümumilikdə aqrar sahə üzrə 70-dən artıq xidmət, ondan Aqrar Xidmətlər Agentliyi tərəfindən baytarlıq, fitosanitar, seleksiya nailiyyətlərinin qeydiyyatı, toxumçuluq və texniki nəzarət üzrə 53, bundan 10-u baytarlıq:
Ərəbistan yarımadası
Ərəbistan yarımadası (ərəbcə شبه الجزيرة العربية, şibhu l-cəzīrəti l-ʿərəbiyyə) — Cənub-Qərbi Asiyada yarımada. Sahəsinə görə dünyada ən böyük yarımadadır.
Şərqdə Fars körfəzi və Oman körfəzi, cənubda Ərəb dənizi və Ədən körfəzi, qərbdə Qırmızı dəniz ilə əhatə olunub.
Geoloji cəhətcə yarımada Yerin Ərəb təbəqəsini təşkil edir. Vaxtı ilə o Afrika kontinental kütlənin bir hissısini təşkil edib. Ərəbistan yarımadası tamamilə səhralarla örtülüb. Onun şimal hissəsində Nefud, cənub hissəsində isə Rub əl-Xali səhraları yerləşir.
Ərəbistan yarımadasında və ətrafındakı adalarda Səudiyyə Ərəbistanı, Yəmən,Oman, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Bəhreyn, Qətər, Küveyt yerləşir. Yarımadaya yaxın ərazidə Misir, İsrail, İordaniya və İraq yerləşir.
Coğrafi xüsusiyyətləri
Ərəbistan yarımadası Asiya qitəsinin cənub-qərbində böyük yarımada olmaqla Asiyadan İran körfəzi vasitəsilə ayrılır. Bu yarımada Hind okeanının bir hissəsini və onunla əlaqədar Suriya-Ərəbistan səhrasını birləşdirir. Ərəbistan yarımadası, Ərəbistan dənizi, Qırmızı dəniz və İran körfəzi ilə üç tərəfdən əhatə olunub. Ərəbistanın sahəsi Sinay yarımadası və Suriya sərhədlərinin daxil etməklə 3.158.000 km²-dir. Bu da Avropa qitəsinin ərazisinin 25%-nə bərabərdir. Yarımadanın böyük hissəsi səhradır. Yaşıl vahələr və məhsuldar torpaqlar çox azdır. Ərəbistanda heç bir böyük çay yoxdur.Çünki həddindən artıq qızan qum suları tez qurudur. Ərəbistanda elə illər olur ki, heç yağış yağmır. Ərəbistanda ən məhsuldar torpaq sahələri Yəməndə, Qırmızı dənizin cənub-qərb sahillərində yerləşir. Ona görə bu vilayət həmişə məhsuldar və əhalisi çox olmuşdur.
Qarabağ xalçaları
Qarabağ xalçaları — Qarabağ tipinə aid olan xovlu xalça.
Ümumi məlumat
Qarabağ tipinə aid olan və "Qarabağ xalçası" adlandırılan bu xalçalar Azərbaycanın bütün xalçaçılıq məntəqələrində, o cümlədən Dağıstanda istehsal olunurdu və hal–hazırda da istehsal olunmaqdadır. İstehsal olunduğu yerdən asılı olaraq, bu xalçalar müxtəlif cür adlanmaya məruz qalmışlar, lakin sənətşünaslar onu "Qarabağ" adlandırmışlar. İstanbul bazarlarında satılmaq üçün Şuşada istehsal olunan eyni kompozisiyalı xalılar "Xan xalçası" və ya "Xan Qarabağ xalçası", Qubada toxunan eyni xalçalar isə "Afurca xalçası" adlanırdı.
Bədii analiz
"Qarabağ" xalçaları bir neçə variantda kompozisiyaya malikdir. Onlardan birincisinin orta sahəsinin kompozisiyası yalnız göllərdən ibarətdir və İran və Hindistanın bədii parçalarını, xüsusilə basma naxışlı pərdələri xatırladır. Bitki naxışlarına isə göllərə Quran-i Kərimin üz səhifələrində, XV – XVII əsrlərdə Təbriz rəssamlarının bədii – ədəbi əsərlərində rast gəlmək olar. Göllərin yuxarı və aşağı hissələrində yerləşdirilmiş başlıqlar orta sahədəki qellər arasındakı boşluqları doldurur və bununla da xalçanın bədii dəyərini artırır. Qeyd edək ki, göllər arasındakı məsafə və ya boşluq nə qədər azdırsa, xalçanın bədii dəyəri o qədər çoxdur. "Qarabağ xalçası"nın II növü toxucular tərəfindən "Çini–çeşni" adlandırılan xalçalardır. Onun orta sahəsinin kompozisiyasını bir sırada yerləşdirilmiş səkkizbucaqlı göllər təşkil edir. Zaman keçdikcə xalçaçılıq sənətinin texnoloji xüsusiyyətləri ilə əlaqədar olaraq, bu xalçalar dəyişikliyə məruz qalmışdır.
Texniki xüsusiyyətlər
"Qarabağ" xalçaları müxtəlif ölçülərdə hazırlanır. Hətta kvadrat formalı olanlara da rast gəlmək mümükündür. Düyünlərin sıxlığı: hər kvadrat desimetrdə 35X35-dən 50X50-dək düyün yerləşdirilir (hər kvadrat metrdə 120 000-dən 250 000-dək düyün). Şuşada və Qubada daha çox hazırlanan kiçik ölçülü xalçalar daha sıx olur. Xovun uzunluğu 6 –9 mm-dir. Müasir dövrdə "Qarabağ" xalçaları öz əhəmiyyətini itirmiş və adi xalçalar kateqoriyasına aid olmuşdur.
Aişə Sultan (II Mustafanın qızı)
Aişə Sultan (Osmanlıca: عائشہ بن مصطفی -انی) (d. 30 aprel 1696 — ö. 26 sentyabr 1752) — 22-ci Osmanlı sultanı II Mustafanın qızı. Eyni illərdə yaşayan əmisi III Əhmədin qızı Aişə Sultanla qarışdırılmaması üçün Böyük Aişə Sultan olaraq anılır.
Həyatı
Aişə Sultan 1696-cı ildə Ədirnə sarayında dünyaya gəlmişdir. Anasının kim olduğu bilinmir. O əsnada atası II Mustafa Belqrad üzərinə səfərə çıxmışdı. Taxta yeni çıxan atasının ilk övladı olması səbəbilə doğumu ilə bağlı dünyanın dörd tərəfinə fərmanlar yazıldı. 7 yaşı olanda keçmiş sədrəzəmlərdən Fazil Mustafa Paşanın oğlu və Anadolu bəylərbəyi olan Körpülü Numan Paşa ilə nişanlandı. Tamamilə siyasi səbəblərdən baş tutan bu evlilik planı, o əsnada atasının taxtdan endirilməsi və bir neçə ay sonra vəfat etməsi səbəbilə 5 il sonraya təxirə salındı.
1708-ci ildə baş tutan toy mərasimi yalnız 1710-cu ildə leqallaşdı. Ancaq elə həmin il Numan Paşa 2 aylıq sədrəzəmliyin ardından vəzifədən alındı və yenidən cəbhə bölgəsinə göndərildi. Numan Paşanın burada 1719-cu ildə hummadan vəfat etməsinin ardından, Aişə Sultan 23 yaşında dul qaldı. Əmisi Sultan Əhmədin istəyilə 1720-ci ildə vaxtilə atasının silahdarı olan İbrahim Paşa ilə evləndi. Eyni mərasimlə bacısı Əmətullah Sultan Mosul bəylərbəyi Osman Paşayla nigahlanmışdır. Ancaq bir neçə il sonra İbrahim Paşa da vəfat etmiş, Aişə Sultan 1725-ci ildə üçüncü dəfə Qoca Mustafa Paşa ilə evləndirildi. Olduqca yaşlı bir paşa olan Mustafa Paşa 3 il sonra vəfat etdi və Aişə Sultan bir daha evlənmədi.
Heç bir evliliyindən övladı olmayan Aişə Sultan 1752-ci ildə İstanbulda vəfat etmiş, böyük nənəsi Turhan Xədicə Sultanın Yeni məsciddəki türbəsinə dəfn olunmuşdur.
Süni intellekt
Süni zəka — insan məntiqini maşınlarda tətbiq etmək məqsədi daşıyan riyazi elm. Sİ sahəsində aparılan tədqiqatlar kompüter elmləri, psixologiya, fəlsəfə, linqvistika, iqtisadiyyat, optimizasiya, məntiq nəzəriyyəsi və bir sıra başqa sahələrə əsaslanır.
Süni zəkanın tətbiqində elm və mühəndislikdən geniş şəkildə istifadə olunur. Bu sahə insanın sahib olduğu ən dəyərli mülkiyyəti olan zəkanın maşınlar tərəfindən dəqiq şəkildə simulyasiya olunması məqsədilə yaradılıb və inkişaf etdirilib. Süni zəka yaradıldığı gündən bəri müxtəlif optimist və pessimist fikirlərlə qarşılaşsa da, bu gün texnologiyanın inkişafında o, mühüm yer tutur.
Problemə fərqli yanaşmalar
Süni zəkanın yaradılması probleminə bir çox istiqamətdə yanaşmalar olmuşdur. Bunlardan bir neçəsi aşağıda qeyd olunmuşdur:
Turinq testi və intuitiv yanaşma
Modern kompüterlərin atası sayılan Alan Turinq süni zəka haqqında ilk fikirlərini 1950-ci ildə "Mind" jurnalında çap edilmiş "Hesablama maşınları və şüur" məqaləsində bildirib. O, həmin məqalədə insan ilə kompüterin arasında gedən testdən danışıb. Belə ki bu testdə bir insan hakim olur və bir insan və bir kompüterlə sual-cavab edir. Hakim nə həmin adamı, nə də kompüteri görə bilir. Turinq deyir ki kompüter o zaman süni zəkaya sahib ola biər ki, o hakimi çaşdırsın və hakim onunla adamın yoxsa kompüterin danışdığını başa düşə bilməsin. Bu testə Turinq testi deyilir.
Simvolik yanaşma
Süni zəka probleminə simvolik yanaşma ilk rəqəmsal maşınların yaranması dövründə yaranıb. Bu yanaşmada problemlərin həllinin tapılmasının uğur və səmərəliyi üçün informasiyanın abstraktlığı vacibdir.
Məntiqi yanaşma
Süni zəka sisteminin yaradılmasına məntiqi yanaşma modelləşdirilmiş mühakiməyə əsaslanır. Teorik əsas kimi məntiqə əsaslanır.
Orientasiyalı yanaşma
1990-cı illərdə yaranmış yanaşmadır, aqentli-orientasiyalı yanaşma və yaxud intellektual aqentlərdən istifadə edən yanaşma adlanır. Bu yanaşmaya görə zəka intellektual maşının qabağına qoyulmuş məqsədləri yerinə yetirilməsini hesablayan hissədir. Belə bir maşın ətraf aləmi sensorlarla qavrayan intellektual agent olacaq və onu əhatə edən obyektlərə icraedici mexanizmlərlə təsir edə biləcək.
Tarixi
Maşınların təlimi sərbəst şəkildə süni zəka biliklərinin və onun işləmə proseslərinin alınmasına aiddir. Bu süni zəka elminin ilk dövrlərindən mərkəzi olmuşdur. 1956-cı ildə Darmund yaz konferansında Rey Solomonoff öz-özünü öyrədə bilən maşının ola biləcəyi haqqında hesabat yazdı və onu "İntuitiv nəticə maşını" adlandırdı. Maşın təliminin iki növü vardır; müəllimsiz və müəllim ilə. Müəllimsiz öyrənmə cisimləri olduğu kimi qavramağa icazə verir. Müəllim ilə öyrənmə isə sinifləndirməyə və reqressiv analizə kömək edir. Sinifləndirmə onun üçün istifadə olunur ki, cismin hansı kateqoriyaya aid olduğu aydınlaşdırılsın. Reqressiv analiz isə ədədi sıralarda giriş ədədlərindən istifadə olunan funksiya tapılması ilə çıxış ədədinin proqnozlaşması üçün istifadə olunur. Təlim prossesi zamanı maşının düzgün cavabları mükafatlandırılır, yanlış cavabları isə cəzalandırılır.
Müasir dövrdəki süni zəkanın əsası 1956-cı ildə Dartmut Kollecində keçirilən konferensiyada qoyulmuşdur.
Süni zəkanın aşağıdakı tərifləri verilir:
Fəlsəfi mahiyyəti
Süni zəka nə ilə məşğul olur sualının cavabı tam mənada yoxdur. Hər bir yazıçı süni zəka haqqında kitab yazarkən bu elmə müəyyən bir aspektdən yaxınlaşır.
Fəlsəfi cəhətdən insan zəkasının təbiəti və mənşəyi sualının cavabı hələ yoxdur. Kompüter "şüurluluğunun" da hər hansı bir həddi yoxdur, lakin süni zəkanın yaradılmasına bir sıra hipofizlər verilib, bunlara da Turinq testini və Nyuel-Saymon hipofizini misal göstərmək olar. Ona görə də süni zəka probleminin qoyulmasına iki cür yaxınlaşmaq olar:
Yuxarıdan aşağıya, semiotik – ekspert sistemlər, biliklər və məntiqi qərarlar bazası, yüksək səviyyəli psixi prosesləri təqlid edən sistemlərin yaradılması, məsələn, düşüncə, danışıq, incəsənət və s.
Aşağıdan yuxarıya, bioloji elementlərə əsaslanan intellektləri modelləşdirmək üçün neyron sistemlərinin öyrənilməsi, evolusiya hesablamalarının aparılması, həmçinin neyrokompüter və biokompüterlərin yaradılması. Con Mak-Kartni tərəfindən verilən bu yaxınlaşma süni zəka elminə daxil deyil, yalnızca məqsədləri birdir.