cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Polad Ələmdar
Personaj ilk dəfə Qurdlar Vadisi teleserialının birinci bölümündə görülmüş, sonuncu dəfə Qurdlar Vadisi: Vətən filmində görülmüşdür. Bununla belə Qurdlar Vadisi: Terror, Qurdlar Vadisi: Pusqu teleseriallarında, Qurdlar Vadisi: İraq, Qurdlar Vadisi Fələstin filmlərində görülmüşdür.
Keçmişi
Polad Ələmdar, Mehmet Qaraxanlı və Nərgiz Qaraxanlının öz oğludur. Mehmet Qaraxanlı dövlətə əhəmiyyətli xidmətləri olmuş bir kəşfiyyatçı idi. Xüsusilə Aslan Akbəylə bir sıra uğurlu əməliyyatlarda yer almışdır. Ancaq ən sonuncu əməliyyatlarında var-dövlət qarşılığında İsrailə fələstinlilərin qaldığı bir qaçqın düşərgəsində silahların gizlədildiyini bəyan edərək vətəninə xəyanət etmişdir. Daha sonra İsrail həmin düşərgəni bombalamışdır. Elə həmin vaxt düşərgədə olan Aslan Akbəyin qardaşı və qardaşının nişanlısı ölmüşdür. Aslan bəy ya da ləqəbiylə Əmi bunun intiqamını almaq üçün Qaraxanlının oğlu Əfə Yaqub Qaraxanlını qaçırmış və yetimlər evinə vermişdir. Atası Mehmet Qaraxanlı kimi asqırdığı vaxt 3 dəfə ard-arda asqırır. Bu sirri də təkcə Aslan Akbəy bilirdi. Ömər Candan və Nəzifə Candan adında bir cütlük yetimlər evindən övladlığa uşaq götürmək qərarına gəlir. Akbəy Əfə Yaqubun bu cütlüyə övladlığa verilməsini təmin etmişdir. Akbəyin məqsədi Əfə Yaqubu naməlum bir ailədə gizlədərək təkrar öz anası və atası tərəfindən tapılmasına mane olmaq idi. Ömər və Nəzifə Candan cütlüyü isə Əfə Yaquba Əli adını verir. Beləcə, Mehmet Karahanlının oğlu Əfə Yaqub Qaraxanlı Əli Candan olur. Əli Candan böyüyəndə Ankara Universitetinin Siyasi Elmlər fakültəsini bitirib diplomat olur. Əli Candan diplomat kimi görünsə də kəşfiyyatçı idi və Aslan Akbəyə xidmət edirdi. Əli Candan bir sıra Avropa ölkələrində uğurlu əməliyyatlarda iştirak etmişdir. Bir çox əməliyyatlarda Hikmət kod adını istifadə etmişdir.
Xarakteri
Polad Ələmdar ingilis, fransız, ərəb, rus, və kürd dillərini yüksək səviyyədə danışa bilir. O, bütün silah və döyüş növləri üzrə profesionallaşmışdır. O, vətəninə sadiq və yaxınlarına bağlıdır. Vətəni və milləti mövzusunda heç bir halda güzəştə getməyən Polad, ciddi bir personaj olduğu kimi, bir o qədər də duyğusaldır.
Filmlər və seriallar
Personaj ilk dəfə Qurdlar Vadisi teleserialının birinci bölümündə görülmüş, sonuncu dəfə Qurdlar Vadisi: Vətən filmində görülmüşdür. Bununla belə Qurdlar Vadisi: Terror, Qurdlar Vadisi: Pusqu teleseriallarında, Qurdlar Vadisi: İraq, Qurdlar Vadisi Fələstin filmlərində görülmüşdür.
Aktyor seçimi
Seriyanın baş personajı olan Polad Ələmdar, Osman Sınavın yeni layihəsi eşidiləndə çoxları baş rolun Kənan İmirzalıoğlu olacağını düşünmüşdü, ancaq Sınav rol üçün Cenk Toruna təklif göndərdi, amma Cenk Torun rolu soruşmadan təklifi rədd etdi. Nəhayət Osman Sınav rol üçün aktyorluq təcrübəsi belə olmayan Necati Şaşmazı seçdi.
Ssenariya əsasən, seriyanın baş rol aktyorunun teleserialın ilk seriyasında yox, ikinci seriyasında üzünü dəyişdirərək seriyaya daxil olması qərarlaşdırıldı.
Münasibət
Bəzi iddialara görə, personaj Abdullah Çatlını təmsil edir, lakin filmin yaradıcıları bu iddianı nə rədd etmiş, nə də qəbul etmişdir.
Qurdlar Vadisi seriyasından təsirlənən bir ailə əkiz uşaqlarının adını Polad və Memati olaraq dəyişdirməyə qərar vermişdir. Məhkəmə Polad adına icazə verərkən, Memati adına icazə verməmişdir.
Qurdlar Vadisi serialının məşhurlaşması ilə cəmiyyətdə, xüsusilə tələbələr arasında rol modeli olaraq görülməyə başlanmışdır. Beynəlxalq Siyasi və Strateji Araşdırmalar Mərkəzinin Türkiyənin 17 ilində orta məktəb şagirdləri arasında keçirdiyi sorğuda "Özünüzə yetkin olaraq kimi nümunə götürürsünüz?" sualında Polad Ələmdar birinci sıraya çıxmışdır.
Çarlz Hermans
Çarlz Hermans — janr səhnələrinin, portretlərin, mənzərələrin və bəzi natürmortların müəllifi, belçikalı rəssam. Bir sıra monumental janrlı rəsmləri ilə o, Belçika incəsənətində realizmin tanınmasında mühüm rol oynamışdır. thumb|310x310px|Sübh çağı
Həyat
Hermans Brüsseldə imkanlı burjua ailəsində anadan olub. O, kiçik yaşlarından sənətə maraq göstərib. Hermans rəssam Lui Qalaitdən bir neçə sənət rəhbərliyi almışdı.
Hermans 7 dekabr 1924-cü ildə Mentonada vəfat etdi.
Yaradacılığı
Onun janr sənətinin ən böyük nailiyyəti 1875-ci il Sübh çağı işi idi. Bu, səhər saatlarında əllərində fahişələrlə restorandan çıxan bir qrup sərxoş əylənmənin və bir qrup kasıb fəhlənin işə gedərkən qarşılaşmasını əks etdirən realist və mənəviyyatverici bir rəsmdir. Əsər vicdanlı, sadə işçiləri azğın burjuaziyaya qarşı qoymaqla sosial tənqid əsəri kimi şərh olunurdu.
Hermansın geniş formatlı realist əsərləri Eugene Laermans və Leon Fridrix kimi Belçika rəssamlarının gələcək nəslinə təsir göstərmişdir. left|thumb|290x290px|Maskarad, Çimey Muzeyi, Taynan, Tayvan
Rəşad Səfərəliyev
Rəşad Səfərəliyev (tam adı: Rəşad Fərman oğlu Səfərəliyev; 2 oktyabr 2001; Xaçmaz, Azərbaycan — 27 sentyabr 2020; Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Rəşad Səfərəliyev 2001-ci il oktyabrın 2-də Xaçmaz rayonunda anadan olub.
Quloy-xi
Quloy-xi və ya Quloyxi — İnquşetiya Respublikası ərazisindən axan çay.
Rəşad Səfərəliyev
Hərbi xidməti
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Rəşad Səfərəliyev 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi üçün başlanan Vətən müharibəsində savaşıb. Rəşad Səfərəliyev sentyabrın 27-də şəhid olub. Xaçmaz rayonunda dəfn olunub.
Quloy-xi
Quloy-xi çayı Assa çayının sağ qoludur. Çayın uzunluğu 24 km, su hövzəsinin sahəsi 161 km²-dir. Çay vadisində Vovnuşki müdafiə və gözətçi qalalarının son orta əsrlərə aid kompleksi var.
Rəşad Səfərəliyev
Hərbi xidməti
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Rəşad Səfərəliyev ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Quloy-xi
Coğrafiyası
Quloy-xi çayında su həmişə əhəmiyyətli miqdarda olur. Güclü və uzun müddət davam edən yağışlardan sonra səviyyə iki dəfə qalxa bilər. Çayda yüksək su aprel-may aylarında, qış qarları əriyəndə və çoxlu yağış yağanda baş verir.
Çay yerli əhalinin təsərrüfat həyatında vacib rol oynayır. Onun suyundan bostançılıqda və heyvandarlıqda istifadə olunur. Çay sularında xırda balıqlara da rast gəlinir. Bu səbəbdən çayda balıq ovu da geniş yayılmışdır.
Quloy-xi çayı yaşayış məntəqələrinə yaxın axdığından ciddi çirklənməyə də məruz qalır. Belə ki, 2021-ci ildə ekoloqların təşkil etdiyi təmizlik aksiyası zamanı çayın özündən və ətrafından 20 kisə tullantı toplanmışdır.
Su reyestri məlumatları
Rusiyanın dövlət su reyestrinə əsasən, çay Qərbi Xəzər hövzəsi rayonuna aiddir. Çayın su təsərrüfatı sahəsi mənbəyi Sunjadan Qroznı şəhərinə qədərdir. Çay hövzəsi - Xəzər dənizi hövzəsinin Terek və Volqa çayları arasındakı çayları əhatə edir. Çay dağ çayı olduğundan daşqın hallarına da rast gəlinir. Bu səbəbdən çaya xüsusi nəzarət həyata keçirilir. Quloy-xi dövlət su reysterində təhlükəli çaylar siyahısındadır.
Dövlət su reyestrindəki obyekt kodu - 07020001112108200005505-dir.
Əkbər Xamuş oğlu
Əkbər Xamuş oğlu (əsl adı: Əkbər Əhəd oğlu; ) — XIX–XX əsr Azərbaycan müğənni-xanəndəsi, Qarabağ muğam məktəbinin nümayəndəsi.
Həyatı
Əkbər Əhəd oğlu 1873-cü ildə Şuşa qəzasının Bağbanlar kəndində anadan olmuşdur. Yerli əhali ona atasına görə "Xamuş oğlu", bəzən də Bağbanlar kəndindən olduğuna görə "Bağban Əkbər" deyə müraciət etmişdir.
Əkbər gənc yaşlarından yaxın qohumu Qurban Pirimovla birlikdə Qarabağ, eləcə də Şuşa məclislərində xanəndə kimi çıxış etmişdir. O, əsasən, sadə qəzəllər oxumuş, Molla Pənah Vaqif və Qasım bəy Zakir yaradıcılığına üstünlük vermişdir. "Şüştər", "Simayi-şəms", "Üzzal", "Hicaz" kimi muğamları özünəməxsus şəkildə ifa etmişdir.
Əkbər Xamuş oğlu 1914-cü ildə Cabbar Qaryağdıoğlunun təklifi ilə Tiflis şəhərinə gedərək səsini qrammofon vallarına yazdırmışdır. O, Qurban Pirimovun müşayiəti ilə "Mənsuriyyə", "Bayatı-Əcəm", "Kürdü-Şahnaz", "Şüştər", "Qatar", "Hisar", "Müxalif" muğamlarını, "Axşam oldu", "Cüt sona" kimi təsnifləri ifa etmişdir. Əkbər Xamuşoğlu Cabbar Qaryağdıoğlu ilə birlikdə "Kərəmi", "Kürdü", "Təsnif əsli" duetlərini ifa etmişdir. Onun oxuduğu "Hisar" və "Müxalif" muğamlarının qrammofon valları var.
Əkbər Xamuş oğlu 1928-ci ildə Ağdamda vəfat etmişdir.
Bəra ibn Azib ibn Haris əl-Ənsari
Həyatı
O, Mədinə şəhərində anadan olmuşdur. O, Aus qəbiləsinin Banu Haris sülaləsindən idi. Müsəlmanların Mədinəyə köçməsindən əvvəl erkən yaşda İslamı qəbul etmişdir. Atası ondan əvvəl İslamı qəbul etmişdir. İbn Ömər və Üsamə ibn Zeyd kimi, gənc yaşına görə müsəlmanların müşriklərə qarşı döyüşlərində iştirak etməsi qadağan edilmişdir. Uhud və Xeybər yaxınlığındaki döyüşlərdən sonra müsəlmanların demək olar ki, bütün döyüşlərində iştirak etmişdir. Tarixçilərə görə, o, 14-18 döyüşlərdə iştirak etmişdir. 631-ci ildə Xalid ibn Vəlidlə birlikdə İslamı yaymaq üçün Yəmənə yollandı. Bu vəzifə Əli ibn Əbu Talibə həvalə olunduqda, o da ona qoşuldu. Əl-Yakubiyə görə, əl-Bara peyğəmbərin ölümündən sonra Əbu Bəkrə beyətdən çəkinənlərdən idi.
İlk saleh xəlifələr dövründə fars və bizansla müharibələrdə iştirak etdi. Rey, Kumis, Zəncan, Abhar, Qəzvin və Tuştar şəhərlərinə yürüyüşlərdə iştirak etmişdir. O, hətta xəlifə Ömərin dövrünün sonunda və Osmanın hakimiyyətinin başlanğıcında bu bölgələri fəth edən qüvvələrə rəhbərlik edən şəxs ola bilər. Xəlifə Əlinin dövründə onun tərəfdarları arasında idi. Dəvə, Siffin və Nəhrəvan döyüşlərində iştirak etmişdir və hətta xəlifə Əli tərəfindən xaricilərə göndərilmişdir ki, onların mümkün qədər çoxununu düşərgəyə qayıtmasına inandırsın.
Kufədə yaşayırdı. Ömrünün sonunda görmə qabiliyyətini itirmiş və Kufədə vəfat etmişdir və ya öldüyü şəhər İraq Musab ibn Zubairin nəzarəti altında ikən Mədinə idi. Onun ehtimal olunan vəfat ili 690 və ya 691-ci illərdi.
Zəngəzur Cəmiyyətləri Birliyi
Zəngəzur Cəmiyyətləri Birliyi — Azərbaycanda fəaliyyət göstərən ictimai təşkilat.
Haqqında
“Zəngəzur” Cəmiyyətləri İctimai Birliyi 1992-ci ilin 15 aprelində Bakı Dövlət Universitetinin Akt zalında Zəngəzur bölgəsindən olan 300-dən çox tanınmış alim, yazar, ziyalı, dövlət və ictimai xadimlərin iştirakı ilə keçirilən təsis konfransında yaradılıb və 1992-ci ilin mayın 20-də Dövlət qeydiyyatına alınıb (№176).
İctimai xadim, tarix elmləri doktoru Kamran Hüseynov Birliyin ilk sədri seçilib. İkinci sədri Tofiq Mehdiyev uzun illər rəhbər partiya, dövlət işlərində çalışıb, XI, XII çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı olub, hazırda Birliyin Ağsaqqallar Şurasının sədridir.
2010-cu ildən İctimai Birliyin sədri tarix üzrə fəlsəfə doktoru Hacı Nərimanoğludur.
Birlik QHT Şurasının və QHT Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə son 12 ildə Azərbaycan, Çexiya və Türkiyədə 12 layihəni icra edib, layihələrin icrası dəfələrlə "əla" qiymətləndirilib, Fəxri fərmanlara layiq görülüb. 2013-cü ildən Birliyin zengezur.com saytı fəaliyyətdədir. Birliyin Sisian, Gorus, Qafan, Mehri, Laçın, Zəngilan, Qubadlı, Kəlbəcər, Cəbrayıl özəkləri və Türkiyədə nümayəndəliyi vardır. QHT-nin maliyyələşdirdiyi layihələr çərçivəsində nəşr edilən “Türk, ya erməni soyqırımı? Gerçək tarix rus, ingilis, fransız, amerikan, yəhudi, gürcü, erməni şahidlərin  gözü, sözü ilə” kitabının (müəllif H.Nərimanoğlu) Praqada, “Zəngəzurda doğuldular, Anadoluda əbədiyyətə qovuşdular” kitabının (müəllif H.Nərimanoğlu) Türkiyənin Rizə, Amasya, Samsun universitetlərində təqdimatları keçirilib. Eləcə də Birliyin hazırlayıb nəşr etdirdiyi, ölkəmizdə ilk təşəbbüs olaraq Vətənimizin şimal bölgəsində yaşayıb Azərbaycan, ləzgi, tat, xınalıq, dağ yəhudiləri, qırız, buduq dillərində yazıb yaradan 55 şair və nasirin yaradıcılığından 8 dildə seçmələrin toplandığı “Bir yanı Şah dağı, bir yanı Xəzər” və respublikamızın cənub bölgəsində doğulub yaşayan, Azərbaycan və talış dillərində yazıb yaradan 128 şair və nasirin yaradıcılığından seçmələrin toplandığı “Gəl bizim yerlərə...” kitab - almanaxlarının 14 rayonda təqdimatları keçirilərək 120 kitabxanaya paylanıb. Zəngəzur bölgəsinin tarixinə, Qaçaq Nəbi, Sultan bəy və Xosrov bəy qardaşlarına, Milli Qəhrəman Əliyar Əliyevin döyüş yoluna həsr olunmuş 7 monoqrafiya və elmi-kütləvi kitablar nəşr edib, sənədli filmlər çəkib, 30 konfrans, müsabiqə, dəyirmi masa, təqdimat təşkil edib.
2022-ci ildə QHT Agentliyinin maliyyəsi ilə  həyata keçirilən “Şərqi Zəngəzura qayıdışa mənəvi dəstək” layihəsi çərçivəsində Birlik həm də “Şəhidlər”, “Şərqi Zəngəzur”, “Qardaşlığın Zəfəri”, “Şuşa-270” kitablarını nəşr edib, Şuşa, Cəbrayıl, Qubadlı, Laçın, Zəngilan, Kəlbəcər rayon ictimaiyyəti nümayəndələrinin iştirakı ilə təqdimatlarını keçirib, layihə barədə KİV-də, 4 televiziya da daxil  olmaqla, 63 informasiya yayılıb, sosial şəbəkədə 24 paylaşma 10 mindən çox oxunma, bəyənmə  olub (siyahı bu linkdə),
Cəbrayıl rayonunun Cocuq Mərcanlı kəndində respublikamızda ilk "QHT Kitabxanası" yaradıb və bir neçə tədbir keçirib.
Birliyin 30 illiyi münasibətilə Sumqayıtdakı Qubadlı və Bakıdakı Şuşa Rayon Mərkəzləşdirilmiş Kitabxana Sistemində (MKS) toplantılar və Birliyin nəşr etdiyi kitabların sərgisi, təqdimatları təşkil olunub.
Birliyin sədri H.Nərimanoğlu 24 elmi, publisist kitabın, ingilis, rus, türk, Azərbaycan dillərində dərc olunmuş 100-dən çox elmi-publisist məqalənin müəllifi, Qarabağ müharibəsi veteranıdır. 16 ildən çox AzərTAc-ın “Zəngəzur” İnformasiya Mərkəzinin direktoru və AzərTAc-ın buraxılış redaktoru olub. 2020-ci ilin sentyabrından indiyədək müəllifi olduğu Vətən müharibəsinə, Qarabağ və Zəngəzurun tarixinə, “Şuşa İli”nə həsr olunmuş 23 məqalənin hər biri Azərbaycan Dövlət Tərcümə Mərkəzi xəttilə tərcümə edilərək 12 dildə 150-dən çox xarici mediada yayılıb, beynəlxalq internet məkanında, sosial şəbəkələrdə yerləşdirilib. Müəllifin Türkiyə Prezidentinin iştirakı ilə təqdimatı keçirilən “Rəcəb Tayyib Ərdoğan” kitabı Türkiyə Prezidenti Kitabxanası - Cumhurbaşkanlığı Külliyesinin fonduna daxil edilərək Oxu zalında nümayiş olunur.
"Zəngəzur" Cəmiyyətləri İctimai Birliyi qeyri-hökumət təşkilatının gələcək fəaliyyətinə uğurlar diləyirik!
Jül Kunde
Jül Kunde — İspaniya La Liqasında çıxış edən Barselonanın və Fransa milli komandasının müdafiəçisi.
Bordo
"Bordo"nun heyətində ilk matçına 13 yanvar 2018-ci ildə keçirilən "Trua" – "Bordo" matçında çıxıb. Matç "Bordo"nun 0–1 hesablı qələbəsi ilə başa çatıb. "Bordo"da ilk qolunu 10 fevral 2018-ci ildə keçirilən "Bordo" – "Amiens" matçının 31-ci dəqiqəsində vurub. Matç "Bordo"nun 3–2 hesablı qələbəsi ilə başa çatıb. 3 iyul 2019-cu ildə "Bordo"dan ayrıldı.
Sevilya
3 iyul 2019-cu ildə "Sevilya"ya transfer olundu."Sevilya"da ilk matçına 22 iyul 2019-cu ildə keçirilən "Liverpul" – "Sevilya" matçının 46-cı dəqiqəsində çıxıb. Matç "Sevilya"nın 1–2 hesablı qələbəsi ilə başa çatıb. "Sevilya"nın heyətində ilk qolunu 18 dekabr 2019-cu ildə keçirilən "Berqantinos" – "Sevilya" matçının 16-cı dəqiqəsində çıxıb. Matç "Sevilya"nın 0–1 hesablı qələbəsi ilə başa çatıb. 28 iyul 2022-ci ildə Kunde "Sevilya"dan ayrıldı.
Barselona
28 iyul 2022-ci ildə Kunde "Sevilya"dan "Barselona"ya transfer olundu. "Barselona"da ilk matçına 7 avqust 2022-ci ildə keçirilən "Barselona" – "UNAM" matçının 61-ci dəqiqəsində çıxıb. Matç "Barselona"nın 6–0 hesablı qələbəsi ilə başa çatıb.
== Uğurları ==
Milli
Fransa
Valtteri Bottas
Valtteri Bottas (Valtteri Viktor Bottas; ) — Finlandiyalı yarış sürücüsü, Formula-1 pilotu. GP3 seriyasının 2011 mövsümünün çempionu.
Hepatit D
Hepatit D — Viruslu hepatit D (delta, δ), ( Hepatitis delta virus, HDV) — hepatit delta virusunun yaratdığı xəstəlik.
Hepatit delta virusu ilkin olaraq ağır Hepatit B infeksiyası olan xəstələrdə müşahidə olunur. Hepatit D ilə yoluxma həm hepatit B (koinfeksiya) ilə birlikdə həm də xroniki hepatit B ilə üst-üstə düşə bilər. Hər iki halda xəstələrdə xəstəliyin əlamətləri tək hepatit B olan xəstələrə nisbətən daha qabarıq şəkildə özünü göstərir. Həm hepatit B, həm də hepatit D-yə yoluxmuş xəstələrdə kəskin infeksiya, qaraciyər sirrozunun sürətli inkişafı nəticəsində son mərhələdə qaraciyər xəstəliyinə tutulma ehtimalı daha yüksək olur və xroniki infeksiya halında, hepatoselüler karsinom ehtimalı artır.
Patogeni
Hepatit delta virusu insan və heyvan patogenləri arasında bir sıra ümumi xüsusiyyətlərə malikdir, həm bitki viroidləri, həm də bitki viroidə bənzər satellit RNT-ləri ilə. Bu kiçik RNT tərkibli yoluxucu agent satellik virusdur, çünki o, hüceyrələrdə çoxalması və infeksiyanı inkişaf etdirməsi üçün hüceyrələrin hepatit B virusu ilə yoluxmasını tələb edir (genomunu paketləmək üçün hepatit B zərf zülallarından (S antigenləri) istifadə edir). Delta hepatit virusunun hüceyrə transkriptini tutan primitiv viroid kimi RNT-dən inkişaf etdiyinə dair fərziyyə var. Qanla ötürülən bu patogen qaraciyərdə çoxalır və tez-tez həm primatlarda, həm də primat olmayan məməlilərdə kəskin hepatitə səbəb olur.
Epidemiologiyası
Delta hepatit virusu cinsi yolla, qan və onun törəmələri vasitəsilə ötürülür. Hepatit delta virus infeksiyasının inkişafının iki əsas modeli var. Ko-infeksiya orqanizm eyni vaxtda həm hepatit B, həm də delta hepatiti ilə yoluxduqda baş verir. Superinfeksiya - orqanizmdə biribci xroniki hepatit B, sonra hepatit delta virusuna yoluxduqdan sonra olur. Belə superinfeksiyalar şiddətli olur və çox vaxt xroniki olur.
Delta hepatit virusu üçün ilk testlər qanda delta antigeninə qarşı antikorların aşkarlanmasına əsaslanırdı, lakin sonradan delta antigeninin özü üçün də testlər yaradıldı. Hal-hazırda daha təsirli RNT testləri hazırlanmışdır, lakin onlar gündəlik praktikada istifadə edilmir. Hepatit D diaqnozu qoymaq üçün qaraciyər biopsiyası tələb olunmasa da, adətən qaraciyərin zədələnmə dərəcəsini müəyyən etmək və müalicəni təyin etmək üçün aparılır.
Hepatit delta virusu yalnız hepatit B virusunun iştirakı ilə aşkar edilsə də, hepatit B virusuna yoluxduqda, hepatit D virusuna həmişə rast gəlinmir. Həm Hepatit B həm də Hepatit D-dən əziyyət çəkən xəstələrin nisbəti müxtəlif populyasiyalarda 1%-dan 10%-ə qədər dəyişir. Belə xəstələrin ən yüksək faizi keçmiş SSRİ-nin cənubunda, Aralıq dənizi və Afrikadadır.
Aşıq Ələsgər
Aşıq Ələsgər (Ələsgər Alməmməd oğlu; ) — Azərbaycanlı aşıq.
Hepatit D
Epidemiologiyası
Son illərdə hepatit D virusunun yayılması əhəmiyyətli dərəcədə azalıb. Bu, qismən xüsusi risk altında olan xəstələrdə, xüsusən venadaxili iynələrdən istifadə edən narkotik istifadəçilərinin həyat tərzinin dəyişməsi, həmçinin qan nümunələrinin diqqətlə yoxlanılması ilə bağlıdır. Bundan əlavə, hepatit D-dən də qoruyan universal hepatit B peyvəndinin tətbiqi həm hepatit D virusunun daşıyıcılarının, həm də xəstəliyin kəskin formasından əziyyət çəkən insanların sayını azaldıb.
Aşıq Ələsgər
Həyatı
Aşıq Ələsgər 1821-ci ildə Göyçə mahalının Ağkilsə kəndində anadan olmuşdur. Atası Alməmməd kəndin hörmətli şəxslərindən sayılırdı; əsas məşğuliyyəti dülgərlik idi. Eyni zamanda, bədahətən söz demək, şeir qoşmaq istedadı vardı. Ara-sıra qoşma, bayatı, gəraylı söyləyərdi.
Alməmməd kişinin ailəsi böyük idi: dörd oğlu, iki qızı vardı. Uşaqlarını saxlamaq üçün o, Cavanşir mahalının meşələrindən quru ağac, odun daşıyır, Göyçə mahalının kəndlərində satır, 8 nəfər külfətini bir qarın ac, bir qarın tox dolandırırdı.
Hepatit D
Klinik xüsusiyyətləri
Hepatit B virusunun replikasiyası özlüyündə sitopatik deyil. Qaraciyərin zədələnməsi xəstəliyin daşıcının immun sisteminin bu infeksiyalara reaksiyası nəticəsində baş verir. Eyni şey hepatit delta virusuna da aiddir. Bununla belə, hepatit delta virusunun təkrarlanmasının da sitopatik olduğu eksperimental vəziyyətlər var.
Hepatit D-nin simptomları hepatit B-nin simptomları ilə eynidir, lakin daha şiddətlidir. Bundan əlavə, hepatit D zamanı qaraciyər sirrozunun inkişaf riski daha yüksəkdir. Xəstəliyin gedişi delta hepatit virusunun genotipindən asılı ola bilər: genotip 1 virusunun törətdiyi infeksiya 2 və 4-cü genotip viruslarının törətdiyindən daha ağır gedişatla xarakterizə olunur. Bundan əlavə, hepatit delta virusunun zülalları qaraciyər hüceyrələrinin proteomunda dəyişikliklərə səbəb ola bilər ki, bu da onların bədxassəli transformasiyasına kömək edir; beləliklə, hepatit D hepatosellüler karsinomanın əsasını təşkil edə bilər.
Aşıq Ələsgər
Həyatı
Uşaqları böyüdükcə Alməmməd kişinin qayğıları da çoxalırdı. Artıq o, ailəsinin ehtiyaclarını ödəyə bilmir, tez-tez maddi çətinlik qarşısında qalırdı. Buna görə də böyük övladı Ələsgəri 14 yaşında Kərbəlayı Qurban adlı bir varlıya nökər verir. Ələsgər 2 il Kərbəlayı Qurbanın həyətində nökərçilik edir.
Hepatit D
Klinik xüsusiyyətləri
Amazon hövzəsinə bənzər bəzi ərazilərdə hepatit delta virusundan fulminant hepatitin inkişaf riski çox yüksəkdir. Bəzi hallarda ölüm bir həftədən az müddətdə baş verir.
Müalicəsi
Təbii köməkçi virus olan hepatit B virusuna qarşı immunizasiya avtomatik olaraq hepatit D-dən qorunma təmin edir. Bununla belə, immunizasiya olunmamış şəxslər, eləcə də xroniki hepatit B olan xəstələr üçün risk yüksək olaraq qalır.
Aşıq Ələsgər
Həyatı
Təbiətcə mülayim, insanpərvər bir şəxs olan Kərbəlayi Qurbanın Səhnəbanı adında 10–12 yaşlı bir qızı vardı. Yeniyetmə Ələsgərlə onun arasında mehriban, səmimi münasibət yaranmış, onlar bir-birini sevmişlər. Ancaq Kərbəlayı Qurbanın Məhərrəm adlı bir qardaşı vardı. Var-dövləti çox olduğuna görə mahalda ona "pullu Məhərrəm" deyirdilər. O, Səhnəbanını öz oğluna almaq istəyirdi. Buna görə gənclərin bir-birinə olan məhəbbətindən xəbər tutan kimi Ələsgəri Kərbəlayı Qurbanın həyətindən qovdurur. Səhnəbanını isə öz oğluna alır. Uşaqlıq və yeniyetməlik illərini Ağkilsədə keçirən Aşıq Ələsgər xüsusi təhsil ala bilməmişdi. O, sənətin sirlərini kənd camaatının içində, el sənətkarlarının və ağsaqqallarının yanında öyrənmişdi. Hələ kiçik yaşlarından tez-tez müxtəlif məclislərə gedən Ələsgər mollaların hadisələrinə, dərvişlərin nağıllarına, aşıqların dastanlarına həvəslə qulaq asır. Güclü yaddaşı olduğundan eşitdiyi söhbətlərin hamısını hafizəsində saxlayar, sonra heç bir çətinlik çəkmədən başqalarına danışardı.
Hepatit D
Müalicəsi
Hal-hazırda, hepatit delta virusuna qarşı xüsusi olaraq terapiya yoxdur. Göstərilmişdir ki, 20% hallarda yüksək dozada interferon-α istifadəsi müsbət nəticə verir, lakin interferon dayandırıldıqda infeksiya yenidən inkişaf edir, buna görə də interferon sağalmaya səbəb olmur. İnterferon terapiyası hepatit B virusuna da təsir göstərir.
Hepatit B əks transkriptaz inhibitorlarına əsaslanan antivirus müalicələr hepatit delta virusuna qarşı sınaqdan keçirilmişdir. Güman edilirdi ki, bu, hepatit delta virusunun çoxalmasının qarşısını alacaq, lakin bu baş vermədi.
Aşıq Ələsgər
Yaradıcılığı
thumb|left|200px|right|Aşıq Ələsgərin doğulduğu [[Ağkilsə (Göyçə)|Ağkilsə kəndindəki məzarı.]] Azərbaycan xalq şeirinin ən böyük nümayəndələrindən və bu şeirin ən uca zirvələrini fəth edən sənətkarlardandır. Aşıq poeziyasını bol həyati müşahidələrlə zənginləşdirmiş, həm məzmun, həm forma rəngarəngliyi, həm də saf, duru xalq dilindən istifadə baxımından Aşıq Ələsgər Azərbaycan, ümumən türk şeirinə misilsiz xidmətlər göstərmişdir. O bir sıra görkəmli aşıqlardan dərs almış, özündən sonra gələn aşıqlara qüvvətli təsir göstərmişdir. Demək olar ki, aşıq yaradıcılığının bütün sahələrinə müraciət etmiş və Azərbaycan ədəbiyyatında böyük iz buraxmışdir.
Hepatit D
Müalicəsi
Preparat bulevirtid (bulevirtide) yetkin xəstələrdə xroniki hepatit B-nin bir delta agenti (xroniki hepatit D) ilə müalicəsi üçün nəzərdə tutulmuşdur. 2020-ci ilin iyul ayının sonunda bulevirtidin istehsalına Avropa İttifaqı tərəfindən şərti marketinq icazəsi verilmişdir. Dərman "Gepkludeks" (Hepcludex) markası altında satılır. Onun üzərində işləyən Almaniyanın MYR Pharmaceuticals şirkəti xroniki viruslu hepatit deltaya qarşı mübarizədə bulevirtidin effektivliyini sübut etmək üçün yeni klinik məlumatlar mövcud olduqda təqdim etməlidir.
Tədqiqat tarixi
Hepatit delta virusu haqqında ilk məlumatlar 1977-ci ilin ortalarında ortaya çıxmışdır. Hepatit B virusuna yoluxmuş və ağır qaraciyər çatışmazlığından əziyyət çəkən xəstələrdə əsas antigen kimi təsvir edilmişdir. Bu antigen əvvəlcə hepatit B antigeni kimi təsvir edilmiş və delta antigeni adlandırılmışdır. Şimpanzelər üzərində aparılan təcrübələr göstərdi ki, delta antigeni əslində hepatit B virusunun çoxalmasını tələb edən patogenin qurucu elementi idi. 1980-ci ilə qədər hepatit delta virusu yoluxucu agent hesab edilmirdi. Lakin tezliklə hepatit delta virusu üçün effektiv testlər hazırlanmış və epidemioloji məlumatların toplanması açılmışdır (bu, İtaliyanın cənubunda başlamışdır). Hepatit delta virusunun genomu 1986-cı ildə klonlanmış və ardıcıllıqla müəyyən edilmişdir. 1993-cü ildə virus Virusların Taksonomiyası üzrə Beynəlxalq Komitə tərəfindən qeydə alınmış və monotipik "Deltavirus" cinsinə aid olunmuşdur.
Aşıq Ələsgər
Yaradıcılığı
Dodaqdəyməz, müxəmməs, qıfılbənd, təcnis, cığalı təcnis, gəraylı, divani və s. bu kimi şeir növləri Aşıq Ələsgər yaradıcılığında özünü bəlkə də ən gözəl şəkildə büruzə verməkdədir. Görkəmli Azərbaycan şairi Səməd Vurğun öz çıxışlarının birində belə demişdir:
Fleurieu yarımadası
Fleurieu yarımadası - Cənubi Avstraliyanın Adeleida şəhərondən cənubda yerləşən yarımada. Yarımada ərazisində ən iri yaşayış məntəqələri Viktor-Harbor, Qulua, Yankalilla, Rapid-Bey şəhərləridir. Vaytpinqa və Brauns-Biç şəhərlərinin sahilləri sörfinq həvəskarlarını özünə cəlb edir. Keyp-Cervis adası ilə Kenquru adası ararsında bərə fəliyyət göstərir. Yarımadaya bu adı Nikolay Boden 1802-сi ildə Fransanın dəniz naziri Fleurieunun şərəfinə adlandırmışdır.
Aşıq Ələsgər
Yaradıcılığı
"Hansı mövzuya əl atıram, hansı daşı qaldıram altında Dədə Ələsgərdən bir nişanə görürəm".
Dövrünün savadlı şəxslərindən biri olan Aşıq Ələsgər bir çox dünya elmləri ilə yanaşı İslamı da dərindən bilən birisi kimi ad qoymuş və bu sahəyə öz yaradıcılığında geniş yer vermişdir.
Ustad sənətkar
O, ilk şerlərini də yeniyetməlik çağlarında aşıqların, xalq sənətkarlarının təsiri ilə söyləmişdir. Səhnəbanıdan ayrılandan sonra isə ilhamı daha da coşub-çağlamış, çalıb-oxumağa, söz deməyə meyli çoxalmışdır. Bu zaman atası onu qızılvəngli Aşıq Alının yanına aparmış, Ələsgər Alının şəyirdi olmuşdur.
Bir müddət ustad yanında şəyirdlik edən Ələsgər aşıqlıq sənətinin sirləri ilə bərabər, ədəb və mərifət qaydalarını da öyrənmişdir. Aşıq Alı onu tamam hazırlayandan sonra bir toy məclisində Ələsgərlə deyişmiş və şəyirdinin şöhrətini qaldırmaq, onu el içində ucaltmaq məqsədilə özünü qəsdən məğlub edərək sazını qalib tərəfə-Ələsgərə təslim etmək istəmişdir. Ələsgər isə böyük təvazökarlıq hissi ilə ustadının qarşısında baş əyib, ona öz ehtirəmını bu sözlərlə ifadə etmişdir:
Bir şəyird ki, ustadına kəm baxa, Onun gözlərinə qan damar, damar
Şəyirdlik dövrünü başa vurduqdan sonra Ələsgər əvvəlcə Göyçədə aşıqlıq etmiş, ağır toy məclisləri aparmışdır. Tezliklə onun şöhrəti qonşu mahallara yayılmış, Ələsgər gözəl bir sənətkar kimi İrəvana, Naxçıvana, Qazaxa, Qarabağa, Cavanşir ellərinə, Gəncəyə, Kəlbəcərə çağrılmış, hər yerdə özünün yüksək mərifəti, ədəbi, gözəl səsi, bənzərsiz ifası ilə məclisdəkiləri heyran qoymuşdur.
Aşıq Ələsgərin səsi, nəfəsi, mənəvi-əxlaqi zənginliyi kimi zahiri görkəmi də aşıqlıq sənəti üçün biçilmişdi. Müasirlərinin dediyinə görə o, ucaboy, enlikürək, bədəncə sağlam, qüvvətli imiş. Qara gözləri, qalın çatma qaşları, dolu sifəti, iri burnu varmış. Əyninə uzun ətəkli arxalıq, üstündən çuxa, ayağına məst geyər, başına buxara papaq qoyarmış. Başını təmiz qırxdırıb saqqal saxlarmış. Sazı sol əli ilə çalar, sağ əlini pərdələr üzərində gəzdirər, zil nazik səsi ilə çox şirin və məlahətli oxuyarmış.
Bu keyfiyyətlər onu Azərbaycanın hər yerində şöhrətləndirmiş, ustad bir sənətkar kimi məşhurlaşmışdır. Tezliklə aşığın ətrafına çoxlu şəyirdlər toplaşmış, Ələsgər onlara aşıqlıq sənətinin sirlərini başa salmış, saz tutub söz deməyi öyrətmişdir. Bu aşıqların çoxu sonralar görkəmli sənətkar kimi tanınıb məşhurlaşmışlar. Ustad özü şerlərinin birində çoxlu şəyirdlər yetişdirməsini xatırlayaraq iftixarla deyirdi:
Adım Ələsgərdi, mərdi-mərdana, On iki şəyirdim işlər hər yana. Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində toylara aşıq kimi də dəvət olunmuşdur.
Həyat fəaliyyəti
thumb|200x200px|Aşıq Ələsgər Azərbaycan [[poçt markası üzərində (1998)]] İlk məhəbbəti daşa dəyəndən sonra uzun müddət Səhnəbanını unuda bilməyən Ələsgər 40 yaşına qədər subay qalmış, sonra Kəlbəcərin Yanşaq kəndindən Anaxanım adlı bir qızla evlənmişdir. O, gözəl bir ailə başçısı olmuş, həmişə uşaqlarının maddi-iqtisadi qayğılarını çəkmişdir. Övladlarının nazı ilə oynayan aşıq, eyni zamanda, öz əməksevərliyi, iş-gücü ilə onlara nümunə göstərmişdir.
Aşığı görənlərin dediyinə görə, o, zəhməti sevən, ömrünün axırına qədər əlini işdən çəkməyən bir adam imiş. Yaz-yay aylarında əkinçiliklə, qışda isə aşıqlıqla məşğul olarmış. Lap qoca yaşlarında əkin əkər, yer şumlayar, taxıl və ot biçininə gedər, xırman işləri görərmiş. Onun əlindən dülgərlik, araba bağlamaq, dəyirman sazlamaq, ev tikmək işləri də gəlirmiş. Ömrünün çoxunu xalqın içərisində, toy, şadlıq məclislərində keçirən Aşıq Ələsgər təkcə Azərbaycanda yox, Türkiyədə, İranda və Dağıstanda da ustad bir sənətkar kimi tanınmışdır. XIX əsrin 50-ci illərindən başlayaraq çiynində saz müxtəlif mahalları gəzib-dolaşan aşıq xalqın şad günündə, toy-düyünündə çalıb-çağırmış, onun ağır vəziyyətini gördükdə baisi yamanlamış, ona lənətlər yağdırmışdır.
Qoca yaşlarında Aşıq Ələsgərin həyatında bir neḉə bədbəxt hadisə baş verir. 1910, yaxud 1912-ci ildə onun xalası oğlu Molla Rəhim 28 illik sürgündən sonra qayıdıb Ağkilsəyə gəlir. Ələsgərin oğlu Bəşir bilmədən onu güllə ilə vurub öldürür.Bu hadisədən möhkəm təsirlənən aşıq:
Nagah badi-sərsər əsdi üstümə, Ömür bostənımın tağı kəsildi. Öz əlimlə xəta dəydi özümə, Bədəndən qolumun sağı kəsildi- bəndi ilə başlanan qoşmasını yazmışdır.
1915-ci ildə aşığın həyatında daha kədərli bir hadisə baş verir: qardaşı oğlu, həm də kürəkəni cavan yaşında vəfat edir. Bir il sonra oğlu Bəşir kəndin kovxasını güllə ilə vurub qaçır. Bundan ötrü aşığın qardaşı Xəlili və ortancıl oğlu Əbdüləzizi tuturlar. Bu hadisələr qoca aşığın qəlbində dərin bir qüssə, qəm-kədər əmələ gətirir. Onun sənətkar ürəyi elə tutulur ki, bir daha əlinə saz alıb çala bilmir.
1918–1919-cu illərdə daşnakların türklərə törətdiyi qırğın nəticəsində Göyçə mahalının var-yoxu talanmış, əhali öz dədə-baba yurdunu tərk edib başqa yerlərə köçməyə məcbur olmuşdur. İki ilə qədər Yanşaqda yaşayan aşıq-şair sonra Tərtərə köçmüş, bir neçə ay da orada qalmışdır. Bu yerlərin hər birində aşığı hörmətlə qarşılasalar da, onun ürəyi-gözü Göyçədə idi. Qəlbi tez-tez qubarlanır, gözünü açıb gördüyü doğma yerlər: Sarınər, Murov, Muşoy dağları, Xaçbulaq yaylaqları üçün darıxırdı.
Nəhayət, 1921-ci ildə o, Ağkilsəyə qayıtmış, ömrünün son illərini doğma kəndində yaşamışdır. Ancaq onun çal-çağırlı günləri qurtarmışdı. Ömrünü toylarda, şadlıqlarda keçirən aşıq evdə oturmaqdan darıxır, qocalıqdan, xəstəlikdən şikayətlənirdi.O, tez-tez keçmiş günləri xatırlayır, dünya, həyat barədə düşünüb kədərlənirdi:
Səksəni, doxsanı keçibdir yaşım, Əzrayıl həmdəmim, məzar yoldaşım. Gor deyə tərpənir bəlalı başım, Daha köç təbilin çal, qoca baxtım.
Aşıq Ələsgər 1926-cı il mart ayının 7-də doğulduğu kənddə vəfat etmiş, Ağkilsə qəbiristanlığında dəfn olmuşdur. Aşığın ölümündən sonra Azərbaycan folklorçuları onun əsərlərini toplayıb yazıya almış və nəşr etmişlər. 1972-ci ildə Aşıq Ələsgərin anadan olmasının 150 illiyi Azərbaycanın hər yerində böyük təntənə ilə qeyd olunmuş, bu münasibətlə Azərbaycan Elmlər Akademiyası tərəfindən onun əsərlərinin ikicildlik elmi nəşri hazırlanmış və çap edilmişdir.
Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 7 may 2019-cu il tarixli, 211 nömrəli Qərarı ilə Aşıq Ələsgər Azərbaycan Respublikasında əsərləri dövlət varidatı elan edilən müəlliflərin siyahısına daxil edilmişdir.
İstinadlar
http://anl.az/el/a/ae_e.pdf
Əhməd Hacıyusifov
Əhməd Teymur oğlu Hacıyusifov (23 iyul 2001; Baş Göynük, Şəki rayonu, Azərbaycan — 8 noyabr 2020; Şuşa, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Əhməd Hacıyusifov 23 iyul 2001-ci ildə Şəki rayonunun Baş Göynük kəndində Teymur Nöbərovun ailəsində anadan olmuşdur. 2007-ci ildə Şəki rayon Baş Göynük kənd 2 saylı tam orta məktəbin birinci sinfinə daxil olmuşdur. 2018-ci ildə məktəbin 11-ci sinfini bitirmişdir. Subay idi.
Hərbi xidməti
Əhməd Hacıyusifov 2019-cu ilin iyul ayında Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidmətinin Şəki Rayon Şöbəsi tərəfindən hərbi xidmətə çağırılmışdır. Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin sıralarında, "N" saylı hərbi hissələrin birində müddətli həqiqi hərbi xidmət qullluqçusu olaraq xidmət etmişdir.
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Əhməd Hacıyusifov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsində iştirak etmişdir. Cəbrayılın, Xocavəndin, Füzulinin, Qubadlının və Şuşanın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə vuruşmuşdur. Əhməd Hacıyusifov 8 noyabr 2020-ci ildə Şuşa şəhəri istiqamətində döyüş tapşırığının yerinə yetirilməsi zamanı həlak olmuşdur. 9 noyabr 2020-ci ildə cənazəsi doğulduğu Şəki rayonunun Baş Göynük kəndində dəfn edilmişdir.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Əhməd Hacıyusifov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Xocavənd rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Əhməd Hacıyusifov ölümündən sonra "Xocavəndin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Əhməd Hacıyusifov ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad olunması zamanı döyüş tapşırıqlarını uğurla yerinə yetirdiyinə, düşmənin əsas qruplaşmalarının məhv edilməsi ilə qoşunların döyüş qabiliyyətinin qorunub saxlanılmasında fərqləndiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Əhməd Hacıyusifov ölümündən sonra "Cəsur döyüşçü" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Cəbrayıl rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Əhməd Hacıyusifov ölümündən sonra "Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
İstinadlar
<references group="" responsive="1">
Berlin müqaviləsi (1878)
Berlin müqaviləsi — Osmanlı İmperiyası, Rusiya İmperiyası, Böyük Britaniya, Alman İmperiyası, Avstriya-Macarıstan İmperiyası, İtaliya krallığı və Fransa arasında 13 iyul 1878-ci ildı Berlində imzalanan sülh müqaviləsidir.
Müqavilənin səbəbləri və forması
Avropa dövlətlərindən gələn təzyiqlər nəticəsində onlarla müharibəyə hazır olmayan Rusiya müqavilənin şərtlərinə yenidən baxılmasına razılıq verdi.
1878-ci il, 13 iyunda Almaniya kansleri Otto fon Bismarkın başçılığı altında Berlində, Osmanlı, Rusiya, İngiltərə, Almaniya, Fransa, Avstriya-Macarıstan və İtaliyanın iştirakə ilə bir konqres toplandı. Osmanlı imperiyasının nümayəndəsi olaraq Karatodori Paşa, Müşir Mehmed Əli Paşa və Berlin səfiri Sədullah bəy göndərilmişdir. Digər dövlətləri də baş nazirləri və xarici işləri təmsil edirdi.
Müqavilənin nəticəsi
Müqavilənin əsas nəticələri belə qruplandırılır:
Osmanlının torpaq itkiləri
Osmanlı imperiyası özünə tabe olan Serbiya, Bolqarıstan, Ruminiya və Çernoqoriyanın krallıq olmalarını qəbul etdi. Şərqi Rumeli vilayəti qurulmuş və Osmanlı imperiyasına bağlı ancaq müxtəlif imtiyazlara sahib olmuşdur. Torpaq paylaşımı isə aşağıdakı kimi olmuşdur: Bundan başqa konqres dövründə Fransanın etdiyi pərdəarxası işlər nəticəsində. müqavilədə olmadığı halda 3 il sonra Tunis fransızlar tərəfindən işğal edilmiş, əsas kimi də Berlin müqaviləsi göstərilmişdir.
Krit, Şərqi Bəyazit və Alaşkert bölgələri Osmanlıya buraxıldı.
Etnik azlıqlar məsələsi
Osmanlı imperiyası, Vilayət-i Sittə adlanan Şərqi Anadoludakı bölgələrdə ermənilər lehinə islahatlar edəcəkdi. Ancaq qanunlara görə ermənilərin sayları bəs etmədiyi üçün ayrıca bəylik qura bilmədilər. Buna bənzər islahatlar Manastr əyalətində də reallaşdırılmalı idi ( Bu iki maddə heç vaxt həyata keçirilmədi).
Rusiyanın minilliyi
Rusiyanın minilliyi — 1862-ci ildən Veliki Novqorodda yerləşdirilən, Rürikin yürüşünün minilliyi şərəfinə qoyulmuş abidədir. Rusiya dövlətçiliyinin başlanğıcı bu abidə ilə əlaqələndirilir. Abidənin layihəsinin müəllifləri heykəltəraşlar, və memar  olmuşdur.
Müsabiqə
1857-ci ildə, Rurikin hakimiyyətə çağırışının 1000 illik yubileyi ərəfəsində, daxili işlər naziri Sergey Lanskinin xahişi və Nazirlər Komitəsinin sonrakı qərarı ilə abidə üçün dizayn müsabiqəsi elan edildi. Müzakirə prosesində qərara alınıb ki, bir nəfərə deyil, ölkə qarşısında layiq olan bir çox insana abidə qoyulsun. Dövlət bu abidənin tikintisi üçün əhalinin bütün təbəqələrindən geniş şəkildə pul yığımına başlandığını elan etdi. Abidənin dəyərinin 500 min rubl olacağı planlaşdırılırdı. Əhalidən 150 min rubl toplandı. Qalan pul məbləğ isə dövlət xəzinəsindən ayrıldı. .
1859-cu ilin aprelində mətbuat bu layihənin həyata keçirilməsi üçün heykəltəraşlar arasında müsabiqənin başlandığını elan etdi. Müsabiqəyə 52 layihə təqdim olundu. 1859-cu il noyabrın 25-də keçirilən iclasda gizli səsvermə yolu ilə üç layihəni müsabiqə şərtlərinə uyğun olaraq qərara alındı:
Layihənin yaradılması
Qərara alındı ​​ki, bütün abidə tuncdan hazırlansın. Abidənin açılışı əvvəlcə 1862-ci il avqustun 26-na təyin edilmişdi. 1862-ci il iyulun 1-də abidənin ətrafındakı bütün tunc heykər hazır idi.
Açılış
1862-ci il sentyabrın 8-də imperator II Aleksandrın iştirakı ilə abidənin təntənəli açılışı baş tutdu. Təntənəli hərbi parad təşkil edildi, şənliklər üç gün davam etdi.
İkinci dünya müharibəsi dövründə abidənin dağılması və bərpası
1941-ci il avqustun 15-də almanlar Novqoroda daxil oldular. Leninqradı mühasirəyə alan alman ordusunun qərargahında xidmət edən alman generalı fon Hersoq Rusiyanın minilliyi abidəsinin sökülərək Almaniyaya aparılmasını əmr etdi. İşğalçılar sökülən abidəni aparmağı bacarmadılar. 1944-cü il yanvarın 20-də Novqorod Sovet qoşunları tərəfindən azad edildi.
Sonrakı bərpa işləri
Bərpa zamanı tapıntılar baş verdi: 1990-cı illərdə abidənin içərisindəki kiçik otaqda mütəxəssislər 19-cu əsrin ortalarında unudulmuş özünəməxsus stalaktitlər, stalaqmitlər və pilləkən qalıqları tapdılar.
Divnomorskoe
Divnomprskoe — Krasnodar diyarında kənd. Kənd Qara dənizi sahilində yerləşir. Gelencik şəhər-kurort inzibati ərazisinə daxildir. Divnomorskoe kənd dairəsinin inzibati mərkəzidir.
Coğrafiyası
Kənd Qara dəniz sahilində, Mezyb və Aderba çaylarının qovuşmasından əmələ gələn Mezyb (İnaqua) çayının mənsəbində yerləşir. Çay dərəsinin yuxarı axarlarında su anbarı var.
İqlimi
Kəndin iqlimi mülayim olub yayı quraq keçir. Orta illik hava temperaturu + 12,5 ° C-dir. Ən isti ayın (iyul) orta aylıq temperaturu təxminən + 23,0 ° C, ən soyuq ay (yanvar) təxminən + 2,5 ° C-dir. Orta illik yağıntı 850 mm-dir.
Tarixi
19-cu əsrin ortalarına qədər müasir kəndin yerində çərkəzlərin Mezyb kəndi var idi. (Мэзыб — "çoxlu meşəlik").
Bu kənddin başqa bir adı Saxta Gelendckdir.
Rostov regional arxivində şəhər muzeyinin əməkdaşları Qara dəniz sahil xəttinin rəisi general N.N.Raevskinin hesabatını tapdılar. Raevskinin yazılarında 1831-ci ildə Gelencikdə istehkam tikintisi zamanı Saxta Gelenciki xatırlayırdı.
Tarixçilər hesab edirlər ki, belə bir ad qaranlıqda zəif işıqları görən gəmi kapitanları bu kiçik körfəzi Gelenciklə səhv salaraq, lövbər ataraq bura gələndə yarana bilərdi.
100 ildən artıq qəsəbənin rəsmi adı "Saxta Gelencik" olub və yalnız 1964-cü ildə Divnomorskoye adlandırılıb. Sakinlərin xahişi ilə adı dəyişdirilib. Hətta kəndə ən yaxşı ad verilməsi üçün müsabiqə elan olunub. Çoxlu təkliflər var idi və bir dəfə istirahət edənlər yerli poçt şöbəsinə gələrək təəssüratlarını heyranlıqla bölüşməyə başladılar: "Nə gözəl dəniziniz var!"
2004-cü il martın 10-da Krasnodar diyarının inzibati rayonlarının transformasiyası zamanı Divnomorskoye kəndi Gelencik kurort şəhərinin tərkibinə daxil edilmişdir.
Əhalisi
2010-cu ilin məlumatına əsasən Dvnomorskoedə 6358 nəfər yaşayır. Əhalinin milli tərkibi belədir: ruslar- 86,77%, ukraynalılar — 4,17%, yunanlar — 2,08 %-dir.
Koreya dili
Koreya dili (Cənubi koreyaca: hangugeo, Şimali koreyaca:  chosŏnmal ) — koreyalıların dili və Koreya yarımadasında yerləşən hər iki dövlətin, yəni Koreya Xalq Demokratik Respublikasının və Koreya Respublikasının rəsmi dövlət dilidir.
Tarixən yazısı 1446-cı ildən bu yana məlumdur. Çin yazı sisteminə əsaslanan Hanqıl yazısıdır.
Koreya dili tərkibcə altı dialektə bölünür: şimal-şərqi, şimal-qərbi, mərkəzi, cənub-şərqi, şərq-qərbi və Çejudo dialekti. Koreya dilinin fonoloji sistemi 40 fonemdən ibarətdir. Bunlardan 19-u samit, 21-i isə sait fonemlərdir. Koreya dili nominativ quruluşlu aqqlütinativ dillərdən hesab olunur.
Dilin adı
1945-ci ilinə gədər bütün koreyalılar öz dilinə əsasən "çosonmal" və ya "çosono"  deyirdilər; bu ad hələ də Şimali Koreyada istifadə edilir. Cənubi Koreyada indi "hanquqmal" və ya "hanquqo"  adları istifadə edilir; bəzən isə, sadəcə "kuqo" (, "dövlət dili"). Danışıqda Koreyanın hər iki hissəsində "urimal" (, "dilimiz") sözü istifadə oluna bilər.
Sinifləndirmə
Koreya dili bir çox linqvistlər tərəfindən təcrid olunmuş dil hesab olunur. Bəzi mənbələrdə Altay dilləri ilə, digər mənbələrdə isə tunqus-mancur dilləri ilə genetik qohumluğunun olduğu fikirlərinə rast gəlinir. thumb|right|300px
Yazı sistemi
Müasir Koreya əlifbasının yaradılmasından öncə Koreyada özlərinin Hanqıldan öncəki fonetik yazı sistemləri ilə yanaşı, Klassik Çin dili yazı sistemindən istifadə edilirdi. Koreya və Çin dili arasındakı əsaslı fərqlərə və əzbərlənilməsi lazım olan simvolların sayının çoxluğuna görə və çox vaxt təhsil almaq imkanlarının olmaması səbəbindən aşağı təbəqədən olanlar Çin simvollarını oxuyub-yazmağı öyrənməkdə çətinlik çəkirdilər. Bu problemi həll etmək və xalqın ana dilində oxuma-yazma, bilik səviyyəsini yüksəltmək üçün Kral Seconq (1418–1450) bənzərsiz Hanqıl əlifbasını yaratdı.
Yanbyan aristokratları öyrənilməsi çox asan olduğuna görə Koreya əlifbasına yuxarıdan aşağı baxırdılar. Buna baxmayaraq, xalq arasında çox geniş yayıldı və nəşrlərdə bu yazı sistemindən istifadə olunmağa başlandı. XIX əsrdə Koreya milliyyətçiliyinin inkişafı ilə Hanqıl məktəblərdə öyrədilməyə başlandı və 1894-cü ildə Koreyanın milli yazısı kimi Hanqıl Hancanı əvəz etdi. Cənubi Koreyada hal hazırda müəyyən dərəcədə Hanca istifadə olunur.
Aşağıdakı cədvəldə Koreya əlifbasındakı simvollar və onların səsləri göstərilib:
Əksər dillərdən fərqli olaraq, Koreya dilində hərflər yanaşı deyil, hecaları formalaşdıran bloklar şəklində yazılır. Məsələn, Hanqıl sözünün Koreya dilindəki yazılışı 한글 iki heca blokundan ibarətdir. Heca blokları soldan sağa və yuxarıdan aşağıya doğru yazılır. Çağdaş Koreya dilini Çin və Yapon dillərindən fərqləndirən xüsusiyyətlərdən biri sözlərin arasında boşluqlarla ayrılaraq yazılmasıdır. Keçmişdə bu dil sütunlar şəklində yuxarıdan aşağıya, sağdan sola doğru yazılmış olsa da, günümüzdə soldan sağa sətirlər şəklində yazılır.
Qrammatikası
Koreya dili aqqlütinativ dildir. Doqquz nitq hissəsinin mövcud olduğu hesab edilir.
Koreya dilində cümlə üzvlərinin ardıcıllığı mübtəda-tamamlıq-xəbər şəklindədir. Digər bir çox aqqlütinativ dillərdə olduğu kimi cümlə üzvlərinin yeri dəyişkənlik göstərə bilsə də, xəbərin yeri həmişə sabitdir.
Hörmət dərəcələri
Tanış olmayan, özündən yuxarı və ya aşağı statusda şəxslərlə söhbət əsnasında müvafiq hörmət səviyyəsini bildirən sözlər və şəkilçilərdən istifadə edilir. Yuxarı statuslu dedikdə, yad şəxslər, yaşı eyni və ya yuxarı olan şəxslər, müəllim, müdir və s., aşağı statuslu dedikdə isə, yaşca kiçik olan yad şəxslər, tələbələr, işçilər və s. nəzərdə tutulur.
Cinsiyyət
Koreya dilində qrammatik gender mövcud deyildir. Çox az olan istisnalardan birini nümunə göstərmək olar ki, III şəxsi bildirən əvəzlik təkdə iki formada olur: 그 qı (kişi) və 그녀 qınyo (qadın).
Qapan livası
Qapan sancağı və ya Qafan livası — 1725 ci ildə Osmanlı İmperiyasının inzibati–ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Qafan idi.
Səssiz şahid (roman)
Səssiz şahid —   britaniyalı yazıçı Aqata Kristi tərəfindən ilk dəfə 5 iyul 1937-ci ildə Böyük Britaniyada Collins Crime Club və -da Dodd, Mead və Company tərəfindən daha sonra Puaro adı ilə nəşr edilmiş detektiv fantastika romanıdır.
NGC 4302
NGC 4302, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Veronikanın Saçları bürcü istiqamətində yerləşir. Sc tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Karavella
Karavella (Caravela, Carabela) — XV əsrdən etibarən istifadə olunmağa başlanmış yelkənli gəmi. Sürətlə hərəkət edirdi, həm də tutumlu idi. Əsas üstünlüyü: çoxlu yelkenləri var idi.
Karavellaların ilkin nümunələri tək bir yelkəndən ibarət olmuşdur. XVII əsrdə isə karavella tipli gəmilərdə köklü dəyişikliklər edilmişdir. XVI əsrdə Portuqaliyada hazırlanan karavellalar 50 - 160 ton ağırlığında olan yükü daşıya bilirdi. Uzun səfərlər üçün nəzərdə tutulan karavellalarda 2 - 6 arası yelkən olurdu. Bu gəmilərin əsas cəhətlərindən biri küləyin hansı istiqamətdən əsməsinə baxmayaraq, yelkənlərin istiqamətini dəyişməklə nəzərdə tutulan yerə tez bir zamanda çatması idi. Zamanla Portuqaliya imperiyasının donaması üçündə karavellaların hazırlanmasına başlanıldı. Donamada saxlanılan karavellalar daha lüks şəkildə hazırlanırdı. Burada olan gəmilər bir neçə mərtəbədən ibarət olur, gəminin zirzəmi hissəsində həbsxana, bir mərtəbə yuxarıda isə mətbəx belə yerləşirdi. Karavellalar 3 ay heç bir limanda lövbər salmadan rahat şəkildə hərəkət edə bilirdi. Karavellaların yeganə mənfi cəhəti kimi gəmi heyəti üçün yerin dar olmasında idi.
Şarmey
INSEE kodu — 03060.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 723 nəfər təşkil edirdi.