cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Urmiya
Görməli yerləri
Urmiya gölü və ya Urmu gölü Şərqi Azərbaycan və Qərbi Azərbaycan əyalətləri arasında, Türkiyə ilə sərhəddən bir qədər aralıda yerləşən qapalı, duzlu göldür. . Əgər coğrafi ədəbiyyatda göl adlandırılan Xəzər dənizi nəzərə alınmazsa Urmiya gölü nəyinki İranın həm də Qərbi Asiyanın ən böyük gölü sayılır. Duzluluq dərəcəsinə görə isə dünyada üçüncü yeri tutur. Göl özünün əsrarəngiz gözəlliyi ilə seçilir. Köçəri quşların mühüm miqrasiya xətti üzərində qərarlaşdığından onun əhəmiyyəti artır. Burada xüsusi ilə köç mövsümündə quşların sayının artdığını müşahidə etmək olur. Gölün tarixi yatağı 6,000 km² çatırdı. Hazırda isə fasiləsiz quraqlıq, gölə axan çayların üzərində su anbarlarının inşası ilə əlaqədar gölün qurumasına baş verir. Göl quruyaraq səviyyəsi azalır və yerində min tonlarla duzlaqlar meydana gəlir. Bu hal davam edəcəyi halda bitki və heyvanlarla yanaşı insanların həyatına böyük təhlükə törədə bilər. Ekoloji fəlakət nəticəsində bölgə əhalisi ərazini tərk etmək məcburiyyəti qarşısında qalacaqdır. Urmu gölü Şərqi Azərbaycan və Qərbi Azərbaycan əyalətləri arasında, Zaqros dağlarından şərqdə 1275 metr dəniz səviyyəsindən yüksəkdə, tektonik çökəklik ərazisində yerləşir. Gölün meydana gəlməsi 30-40 min il öncəyə aid edilir. Səthinin sahəsi 5,822 km²-dir. Gölün uzunluğu şimaldan cənuba 140, maksimal eni isə şərqdən qərbə 55 kilmoterdir. Ən dərin nöqtəsi 16 m, orta dərinlik isə 5 m təşkil edir. Göldə 100-dən çox ada vardır. Şahı və Qoyundağ adalarında yaşayış mövcuddur. İri adalarında Püstə meşələri mövcuddur. Gölün su toplayıcı sahəsi 50 min km³-dir. Sahəsi əsasən gölə daxil olan sudan asılıdır. İl ərzində gölə daxil olan suyun miqdarı 5 min km³-dir. Üstəlik gölə daxil olan suyun 80% qış və yaz aylarına təsadüf edir. Ən iri qollarından biri olan Acıçay gölə şimal-şərq istiqamətdən tökülür. Axarsız göldür. Axarı olmadığınından suyu kəskin şordur. Yaz ayları suyunun duzluğu 80-150 ‰, payızda isə 260—280 ‰ qədər qalxır. Suyunun tərkibi xlor, natrium və sulfatlarla zəngindir. Naviqasiya üçün yararlıdır. Göldə suyun səviyyəsinin enməsi səbəbindən maksimal dərinlik hazırda 3 metr civarındadır. Üstəlik gölün dib sturukturundada dəyi.iklik müşahidə edilir. Urmiya gölünün sahil hissələri Təbriz, Urmiya, Xoy, Marağa, Qoşaçay, Soyuqbulaq, Xana, Salmas, Uşnu, və Sulduz kimi bölgələrin ərazisinə düşür. Adı çəkilən bölgə ümumilikdə Cənubi Azərbaycanın torpaqlarının beşdə birini yəni 20%-ini təşkil edir. Üstəlik bölgə ən münbit və əkin üçün yararlı bölgələrdən sayılır. Urmiya gölü zəngin mineral ehtiyatlara sahibdir. Burada 5 milyard ton potas, 60 milyon ton potasium sulfat, 240 milyon ton maqnezium, 28 ton bromid, 250 ton litiumun olduğu ehtimal edilir. Hazırda Marağanın Vərcövu kəndində tikilmiş Kavə Soda zavodu şüşənin ən mühüm materialının ixracı ilə məşğuldur. Urmu gölü öz gözəl təbiəti və zığının müalicəvi özəlliyi ilə bir çox turistlərin bölgəyə gəlməsinə nədən olur. Sərnişin və yükdaşıma üçün gölün 6 limanı ("Gülmənxana", "Şərəfxana", "Heydərabad", "Rəhmanlı", "Xantaxtı", "Şahi") vardır.
Urmiya gölü körpüsü Cənubi Azərbaycanda Urmiya gölü üzərində yerləşən bir körpüdür. Gölün iki sahilini Şərqi Azərbaycan ostanı ilə Qərbi Azərbaycan ostanını arasında yerləşən köprü 1.276 m. uzunluğundadır və 2008-ci ildə istifadəyə verilmişdir. Körpü Cənubi Azərbaycanın ən uzun körpüsüdür.
İdman
thumb|250px|Urmiya Futbol Stadionu İdman Urmiya mədəniyyətinin ayrılmaz hissəsidir. Urmiyada ən məşhur idman növu voleyboldur. Urmiya İranın voleybol paytaxtı hesab olunur. Bu ona görədir ki, Urmiyanın voleybol komandası olan Şəhrdari Urmiya VK İranın voleybol üzrə Super Liqasının dəfələrlə qalibi olmuşdur. İranın kişilərdən ibarət voleybol yığmasının ən yaxşı oyunçuları və ən yaxşı məşqçiləri də bu komandanın yetirmələri olmuşdur. Məşhur voleybolçulara misal olaraq Səid Marufu, Əbdülrza Əlizadəni və Milad İbadipuru göstərmək olar. Urmiya şəhəri Beynəlxalq Voleybol Federasiyasının rəsmi saytında "voleybol sevərlərin şəhəri" deyə qeyd olunmuşdur.
Zlatni Rat
thumb|280px Zlatni Rat (Zlatni rat), həmçinin Qızıl burun və ya Qızıl buynuz ― dil Xorvatiyanın Dalmasiya regionu, Braç adası, Bol şəhərinin 2 km cənubunda, yerləşir. Xvar kanalında Braç və Xvar adalarının arasında, güçlü axınların təsiri ilə meydana gəlmişdir. Ağ qumlardan təşkil olunan dil Adriatik dənizində qərarlaşır.
Çimərlik dilin hər iki sahili boyunca 634 m məsafədə uzanır. Dilin sonucu cənub-qərb küləklərinin yəsiri ilə şərqə, nadir hallarda isə qərbə əyilir. Bu külək Corvatiyada Sirroko adlanır. Çimərlikdə uzağa getmək təhlükəlidir. Səbəb axınların bir başa açıq dənizə çıxmasıdır. Buradan əsən qərb küləkləri (Miqstral) Vindsyorfinq vəhəskarlarını bura cəlb edir
Dil dövlət tərəfindən geomorfoloji obyekt kimi qorunur.
Oryo adası
Coğrariya
Ada İse-Fyord körfəsində, Zelandiya adasından şimal-qərbdə yerləşir. Adanın sahəsi 15,02 km², əhalisi isə 831 nəfər təşkil edir (2011). İnzibati cəhətdən 2007-ci ildən Zelandiya regionunun Holbek kommunasına daxildir.
Anthurium magnifolium
(Anthurium magnifolium) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Ləcət (Qusar)
Ləcət — Azərbaycan Respublikasının Qusar rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Təhsil
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2 fevral 2018-ci il tarixli Sərəncamı ilə Qusar rayonu Ləcət kənd 96 şagird yerlik modul tipli tam orta məktəbin quraşdırılması üçün 425 000 manat vəsait ayrılmışdır.
Bilal Dündar
Bilal Dündar — Türkiyə Azərbaycan Dərnəkləri Federasiyasının (TADEF) sədri, Avropa Azərbaycan Konqresinin vitse-prezidenti.
Həyatı
1946-cı il oktyabrın 15-də Qars şəhərində anadan olmuşdur. 1970-ci ildə Ankara Ticarət və Turizm Yüksek Oğretmen Okulunu bitirmişdir.
1970-1973-cu illərdə Çorum Ticarət liseyində, 1973-1978-ci illərdə İzmit Axşam və Gunduz liseyində, 1979-cu ildə isə Kocaelidə məslək yuxarı siniflərdə muəllim, Ədliyyə Nazirliyində ekspert, Anadolu Dərnəklər Birliyində sədr vəzifəsində calışmışdır.
1995-ci ildən "Kocaeli" qəzetinin muxbiridir.
2002-ci ildə "Yazdıqlarım", 2004-cu ildə "Sezdiklərim", 2008-ci ildə "Bildiklərim", 2009-cu ildə "Duşunduklərim", 2011-ci ildə "Gördüklərim" adlı kitabları nəşr olunmuşdur.
2004-cu ildən Kocaeli Azərbaycan Evi Dərnəyinin sədridir.
2006-cı ildən Türkiyə Azərbaycan Dərnəkləri Federasiyasının (TADEF) sədri, 2010-cu ildən isə Avropa Azərbaycan Konqresinin vitse-prezidentidir.
2011-ci il iyulun 4-də Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə Azərbaycan diasporunun inkişafı sahəsindəki xidmətlərinə gorə "Tərəqqi" medalı ilə təltif olunmuşdur.
Senecio leucanthemifolius
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Anthurium manabianum
(Anthurium manabianum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Chimaphila
—  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Səfillər (film, 2012)
Səfillər — 2012-ci ildə istehsal edilmiş Böyük Britaniya filmidir. Rejissoru Tom Huper olan "Səfillər" musiqili dram filmi Viktor Hüqonun eyni adlı əsəri əsasında çəkilmişdir. Baş rolları Hyu Cekman, Rassel Krou kimi məşhur aktyorlar ifa edib. Dünya premyerası 5 dekabr 2012-ci ildə reallaşan film, 85-ci Oskar mükafatı mərasimində "Ən yaxşı ikinci plan qadın roluna görə" (Enn Heteuey), "Ən yaxşı səs" və "Ən yaxşı qrimə görə" mükafat qazanıb. Filmdə Fransada bir qəsəbədə fabrik sahibi və bələdiyyə başçısı olan köhnə məhkum Jan Valjanın hekayəsi göstərilir.
Arxalıq
230px|thumb|right| [[Gənc oğlanın portreti (İrəvani)|Gənc oğlanın portreti. Mirzə Qədim İrəvani tərəfindən çəkilmiş portret]] Arxalıq — Qafqaz xalqları arasında və İranda milli kişi və qadın geyiminin bir hissəsidir. Arxalıq beşmetdən (qədim türk üst paltarı, sonralar kazaklar (rus hərbi dəstələri) da geyinirdi) əmələ gəlib.
Xarici görünüşü
Arxalıq uzun, beli ensiz gödəkcədir. Arxalıq da çəpkən kimi astarlı və belə qədər bədənə kip biçilir. Arxalığa beldən aşağı hissədə büzmə, yaxıd qırçınlı müxtəlif endə ətək tikilir. Bəzi arxalıqlar gen və düz biçilir, yan hissədə isə çapığı olur. Arxalıqların qollarının da biçimləri müxtəlif olur. Bəziləri düz və uzun olub, dirsəkdən aşağı əlçəklə qurtaran qondarma qol şəklində tikilir. Arxalıqların üçüncü forması lelüfər qolludur. Dirsəyə qədər düz olan lelüfər qol, dirsəkdən aşağı zanbaq formalı açıq biçilir. Qolun ağzında arxalığın parçasından iki barmaq endə qırçın də əlavə edilir. Arxalıqların yaxası açıq olur. Əksər hallarda arxalıqlar döşdən aşağı belə qədər düymələnir. Bəzi arxalıqların yaxası düymələnmir. Arxalıqlar ipək, atlaz, mahud, kişmir, məxmər, tirmə və müxtəlif zərli xara parçalardan tikilir, sarıma və cürbəcür baftalarla bəzədilir.
Kişi arxalığı biryanlı (qarmaqcıq ilə düymələnən) və ya ikiyanlı (düymə ilə düymələnən) ola bilər. Soyuq havada kişilər arxalığın üstündən çuxa da geyirlər.
Qadın arxalığı rəngarəng və naxışlı olur; uzun ensiz qolları ələ çatınca genəlir. Bu növ arxalıq bəzən qaytan və bafta ilə, qızılı naxış ilə, qıraqları xəz ilə bəzənir.
1920-ci illərədək arxalıqlar el arasında daha geniş işlənməkdə idi. Arxalığın qabaq tərəfi pencək kimi açıq olur. Onu düymə və ilgəklə bağlayırlar. Habelə bellərinə "beyləm şal" (mətanət nişanəsi) bağlayırlar.
Pyotr Jarikov
Pyotr Pavloviç Jarikov — Azərbaycan-sovet teatr aktyoru və rejissoru, Azərbaycan SSR xalq artisti (1941), Azərbaycan SSR Ali Sovetinin III çağırış deputatı.
Həyatı
Pyotr Jarikov 8 iyul-ci ildə Moskvada anadan olmuşdur. 1912-ci ildə Moskva Bədaye Teatrının studiyasını bitirmişdir. O, bu teatrda işləməyə isə hələ 1911-ci ildən başlamışdır. 1918-ci ildən Moskva Kamera Teatrında çalışmış, 1920–1927-ci illərdə Saratov, Kazan, Penza, İrkutsk, Samara, Krasnodar və digər şəhərlərin teatrlarında fəaliyyət göstərmişdir. 1928–1963-cü illərdə isə Azərbaycan Dövlət Rus Dram Teatrında çalışmışdır.
Pyotr Jarikov 1921-ci ildən pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olmuşdur. Bundan əlavə, Azərbaycan SSR Ali Sovetinin III çağırış deputatı seçilmişdir.
Pyotr Jarikov 9 yanvar 1969-cu ildə Bakıda vəfat etmişdir.
Mahmud Eyvazov
Mahmud Bağır oğlu Eyvazov — Azərbaycan uzunömürlüsü.
Həyatı
Mahmud Eyvazov 7 fevral 1808-ci ildə indiki Lerik rayonunun Pirasora kəndində anadan olub. Mahmud Eyvazova 1956-cı ildə SSRİ poçt markası həsr olunmuşdur. Həmin il Mahmud babanın qızının 120 yaşı tamam olmuşdur.
Mahmud Eyvazov 1960-cı il 3 dekabrda 152 yaşında Lerik rayonunun Pirasora kəndində vəfat edib.
Baxışlı (Xızı)
Baxışlı – Azərbaycan Respublikasının Xızı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 25 may 1991-ci il tarixli, 123-XII saylı Qərarı ilə Xızı rayonunun Baxışlı kəndi Xızı kənd Sovetindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Baxışlı kənd Soveti yaradılmışdır.
Toponimikası
Kənd müxtəlif illərdə Baxşalı (1933), Baxşılı (1961) variantlarında da qeydə alınmışdır. Baxışlı toponimi etnotoponimdir. Kəndin əvvəlki adı Baxışlı qazmaları olmuşdur. XIX əsrin əvvəllərində Ataçay sahilindəki Zarat kəndinə məxsus qışlaqda həmin kənddən çıxmış ailələrin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Deyilənlərə görə, kəndin əsasını baxışlı nəsli qoymuşdur.
Tarixi
Bu kənd ötən əsr ərzındə 3 dəfə yerinin dəyişməsinə məruz qalmışdır. İlk olaraq Baxşılı Tıxlıdan Beşbarmaq (Baş Bərmək) istiqamətində gedən yolun üstündə səfalı bır yerdə yerləşmiş, ətrafinda Zərgərli, Findığan (köhnə, bu kəndin də yeri dəyişmişdir) Gücöyrə kəndlərı olmuşdur. Zəlzələdən sonra baş vermiş sürüşmədən sonra əhali kəndin indiki yeri ilə üzbəüz, Ataçayın o biri sahilində məskunlaşmışdır.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Ataçayın sahilində, dağ ətəyində, Bakı şəhəridən 113 km məsafədə Bakı-Altıağac yolunda yerləşir.
Əhalisi
Baxşılı kəndinin köklü əhalisi digər ətraf kəndlərdən fərqli olaraq türkdillidir. Qonşu kəndlərdən - Güneyqışlaq, Bəyəhmədyurd, Ərisküş kəndlərindən köçub Baxşılıda yaşayan bir neçə ailə dağlı dilini bilir. 1988-ci illərdə baş vermiş hadisələr nəticəsində öz doğma yurd-yuvalarını məcburi köçkünlər üçun kəndin aşağı girişində dövlət tərəfindən evlər tikilmiş, onlar orada yaşamağa başlamışlar. Hazırda Baxşılı bələdiyyəsində 315 nəfər yaşayır.
Nolde körfəzi
Nolde körfəzi — Çukotka Muxtar Dairəsi ərazisində yerləşən körfəz. Şərqi Sibir dənizinin şərqində yerləşir. İnzibati cəhətdən Rusianın Çukot Muxtar Dairəsinin Çaun ilə Şmitd rayonları sərhəddində yerləşir. Körfəz ilk dəfə 13 sentyabr 1911-ci ildə kəçf edilərək xəritəyə salınmışdır. Öz adını isə baron Boris Aleksandroviç Noldenin şərəfinə adlandırılmışdır. DAyaz körfəzdir. Burada maksimal dərinlik 2,5 metrdir.
Topoqrafiya
Şimal və şimal-şərq hissədən Aaçim yarımadası, qərbində Perkayon yarımadası, cənubda Keveem çayının deltası, şərqdə isə Peqtimel çayının allyuvial vadisi ilə əhatələnir. Körfəz ətrafında ən hündür zirvə Perkayon dağıdır (303 m).
Mıs Şmidta qəsəbəsindən 300 km, Pevek şəhərindən isə 115 km aralıda yerləşir. Aaçim yarımadası qərbdən Nolde körfəzi, şərqdən isə Xıçak körfəzi ilə əhatələnir. Şimal qutaracağında eyni adlı burun yerləşir. bu burun Nolde körfəzini dənizdən ayırır. Yarımadanın sahəsi 150 km², orta hündürlüyü 15-35 metrdir. Sahilləri düzənlikdən ibarətdir. Burada hətta qumlu dyunlar mövcuddur. Termokarst göllərlə zəngindir. Perkayon yarımadası körfəzin qərb sahilini təşkil edir. Yarımadanın ucqar şimal nöqtəsi eyni adlı burundur. Şərq hissəsində Kıtrıkır dili yerləşir. Nolde körfəzinin suları ilə yuyulur. Sahilində hündürlük 1-3 metr arasında yerləşir. Şimalı və mərkəzi hissəsində 3 göl yerləşir.
Hidrologiya
Körfəzin akvatoriyası termokarst göllərdən gilli çimərliklərlə ayrılır. Bu göllər kifayət qədər dərindir.
İqlimi
Regionun iqlimi sərtdir. Arktik iqlim hökm sürür. Qışda orta aylıq temperatur −25 - −28°С arasında dəyişir. Minimal temperatur isə −45°С olmuşdur. Yayda orta aylıq temperatur +1,7° - +3,2 °C arasında dəyişir. Ədatən duman olur. Qar örtüyü sentyabr ayından formalaşır. Bəzi illərdə isə daha tez ola bilir. İlin böyük hissıəsi küləklər əsir. Sakit havalar bütün gün ərzində nadir halda müşahidə edilir.
Fauna
Körfəz fauna baxımından zəngindir. Burada çoxku sayda quç yuva qurur. Onlar ümumilikdə 8 dəstə 46 növdə birləşmişlər. Məməlilərdən isə burada ağ ayı, morj, tülkü, halqaşəkilli suiti və amrika sümbülqıranını görmək mümkündür.
Kəbirli eli
Tarixi
Kəbirli eli orta çağda oymaq kimi Cavanşir elinin tərkibində olub. Bilginlər arasında biçimlənən rəyə görə kəbirlilər Xəzər ulusuna qatılan Kəbər oymağının qalığıdır. XVII yüzildə Kəbirli oymağı Cavanşir elinin tərkibindən çıxaraq müstəqil elə çevrildi. Tərkibində bir neçə oymaq vardı. 1722-ci ildə  qiyamçı  əfqan  qoşunu  hücum  edib  Səfəvi  dövlətinin  paytaxtını  tutur. Osmanlı sultanı  III  Əhməd də  Qızılbaş  məmləkətindən  ərazi  qoparmaq  məqsədilə  yürüşə  hazırlaşır. Tutarlı bəhanə  bulan  kimi  orduya  hücuma  keçməyi  əmr  edir. 1724-cü ildə  çoxsaylı  Osmanlı  ordusu  Qarabağa  girdi. Gəncə-Qarabağ bəylərbəyi azsaylı  qoşunla sərhədi  savuna  bilmədi. Osmanlılar bir-iki  həmlə-hücumla  Gəncəni  alıb  Qarabağa  yiyələndilər.
Şair İzzət  Rumi  bu  münasibətlə  "Tarixi-fəthi-Gəncə"  adlı  bir  mənzum  tarixçə  yazıb. Tarixçədə deyilir:
Nadirqulu xan  parlaq  zəfərlərdən  sonra  Muğana  gəlib  oturaq  elədi. Seçkin əmirlər  qurultay  çağırıb  Nadirqulu  xanı  şah  seçdilər. Nadir şah  adı  ilə  taxta  əyləşən  Avşar  oğluna  xəbər  çatdırdılar  ki,  Qarabağ  bəylərbəyi  Uğurlu  xan  Ziyadoğlu-Qacar  sənin  şah  olmağını  istəmirmiş. Bu xəbərdən  qəzəblənən  şah  öncə  Uğurlu  xanı  öldürmək  istədisə  ulu  uruq  olduğunu  düşünüb  fikrindən  daşındı. Lakin yamanlıq  etməyi  ağlından  çıxarmadı. Nadir şah dövlətində  yeni  inzibati-ərazi  sisteminin  əsasını  qoydu. Səfəvilərdən qalma  bəylərbəyiliyi  ləğv  edib   3  əyalət  yaratdı. Bu əyalətlərdən  biri  Dərbənddən  başlayıb  Qaplankuhda  bitən  Azərbaycan  idi. Azərbaycana qardaşı  Ibrahimzaman  xanı  başçı  qoydu. Bununla ürəyi  soyumayan  Nadir  şah Xəmsə  məliklərini  saraya  tabe  etdi. Qapanat, Çulundur mahallarını Qarabağdan  ayırdı. Cavanşir, Otuziki  və  Kəbirli  ellərini  Xorasana  sürdü. Uğurlu xanın  idarə  meydanı  daraldı.
Kəbirlilər Xorasanın  Sərəxs  yörəsində  məskunlaşdılar. Sərəxs  yörəsində  cavanşirlərlə  iç-içə  yaşayan  kəbirlilərin  böyüyü  Hacı Əli  bəy  Kəbirli    idi. Hacı Əli  bəyin  kürəkəni  Pənahəli  bəy  Sarıcalı  sarayda  vəzifə  tutduğundan  öncə vəziyyətləri  yaxşı   idi. Sonralar Pənahəli  bəyin  saraydan  qaçmağıyla  bağlı  gözümçıxdıya  salındılar. Şah elçilərinin  biri  gəlib,  biri  gediridi. Israrla Pənahəli  bəyin  yerini  soruşurdular. Hacı Əli  bəy  qürbətdə  dünyasını  dəyişdi. Kəbirlilərin başına  Hacı  Əli  bəyin  oğlu  Hacı Səhliyalı  bəy  keçdi.Hacı  Səhliyalı  bəy  qınaq,  qorxu  altında  öz  uruğunu  və  Pənahəli  bəyin  ailəsini  qorumalı  oldu.
1747-ci ildə  Nadir  şah  qəsd  nəticəsində  öldürüldü. Hacı Səhliyalı  bəy  kəbirliləri  və  Pənahəli  bəyin  15  yaşlı  oğlu  Ibrahimxəlil  ağanı  da  götürüb  Qarabağa döndü. Hacı Səhliyalı  bəy  Qarabağa  dönər-dönməz  Pənahəli  xana  dayaq  durub,  xanlığın  qurucularından  biri  oldu. Şəki  hakimi  Hacı  Çələbinin  hücumunun  dəf  olunmasıda  özəl  səy  göstərənlərdən  biri  də  Hacı  Səhliyalı  bəy  idi. Xanın ən  sadiq  silahdaşları  sırasında  kəbirlilər  sarıcalılardan  sonra  önəmli  yer  tuturdular. Pənahəli xan Sarıcalı-Cavanşir yüksək  vəzifələri  bölüşdürərkən  kəbirlilərə  layiqli  yer  verdi. Hacı Səhliyalı  bəyin  oğulları  Hacı  Hüseynəli  bəy   və   Əli bəy  Ibrahimxəlil    xanın  etibarlı  dayaqlarından  sayılırdılar. Xanın çətin  anlarında  güvənci  dayısı  uşaqları  idi. Ibrahimxəlil  xanın  yaxınları arasında  başqa Kəbirli  bəyləri  də  vardı. Mirzə  Haqverdi, Mirzə   Allahqulu,   Xacə  Həsən  Əcəmoğlu, Kərbəlayı Hüseyn bəy, Həsən bəy  və   digərləri  sarayda,  dövlət   işlərində  yüksək  vəzifələr  tuturdular.
1806-cı ildə  İbrahimxəlil  xan Cavanşirin son  anlarında   yanında   Hacı   Hüseynəli   bəy,  Mirzə Haqverdi  və  Xacə  Həsən Əcəmoğlu vardı. Onlar da  rusların   xaincə  gülləbaranında  dünyalarını  dəyişdilər. Hacı  Hüseynəli  bəyin  oğulları     Fərzalı  bəy,  Mirzalı  bəy, Hacı bəy  və qardaşı Əli bəyin oğulları Səfərəli bəy, Kəlbəli bəy, Alı bəy dövlət  işlərində  mühüm  vəzifələrə  yiyələnmişdilər. Mirzalı bəy  Ikinci  Kəbirli  mahalının     naibi  idi. Qarabağda   rusların  hakimiyyəti  zamanında  da   kapitan    rütbəsində  öz  vəzifəsini  ifa  edirdi. Fərzalı bəyin  oğulları  Məhəmmədəli  bəy,  Ismayıl  bəy,   Kərim bəy  də  Ibrahimxəlil  xanın  oğlu  Mehdiqulu  xanın  ağanın dönəmlərində  vəzifə tutmuşdur.Məhəmmədəli bəü öncə  divanbəyi, sonra Birinci  Kəbirli  mahalınınnaibi  olmuşdu. Hacı Hüseynəli bəyin  üçüncü oğlu  Hacı  bəy  də  xanlığın  sayılan-seçilən  adamlarından  idi. Oğlu Mehdi  bəy  böyük  mülk  yiyəsi olmaqla  yanaşı,  ədəbiyyata  bağlıydı. Qarabağın seçkin  şairləri  arasında  onun  də  adı  var. Çağdaşları Zakir,  Şa+kir  və  başqaları  kimi  o  da  həcv    yazmağa  həvəsliydi. Dövrünün məşhur  adamları  ilə  yazışmaları  qalıb. Hacı bəyin  digər  oğlu  Cəfər  bəy  Qarabağ atlı alayında xidmət etmişdi. Praporşik rütbəsi almışdı. Hacı bəyin üçüncü oğlu Hümbətəli bəy mülklərinin idarəsi ilə məşğul idi. Mirzə Haqverdi  bəyin  oğulları  Mirzə  Əli,  Mirzə Məhəmmədkərim,  Mirzə  Məhərrəm  və  Rüstəm  bəy  xanlıqda  vəzifə  tutmuşdular. Mirzə Əli  ali  dini  və dünyəvi  təhsil  almışdı. Şuşa şəhərinin   qazısı  olmuşdu. Şair idi. Oğlu Mirzə  Əbülqasım  atasını  qazılıqda  əvəz etmişdi. O də  qələmini  sözdə  sınamışdı. Mirzə Əlinin  digər  oğlu  Mirzə  Haqverdi  də  xoştəb  şair  idi. Üçüncü oğlu  Yusif  bəy  dövlət  işlərində  çalışırdı. Mirzə Məhəmmədkərim  də  ali  savad  almışdı. Mehdiqulu xanın  yaxınlarından  sayılırdı.Mirzə  Məhəmmədkərimin  oğlu  Mirzə  Əbdülkərimin    kollec  qeydiyyatçısı  mülkü  çini  vardı. Şuşa qəza  məhkəməsində  katib  işləmişdi. Qardaşları Əbdüləzim  bəy  və  Əsəd bəy rus üsul idarəsi dönəmində üzdə olan adamlardan sayılırdılar. Əsəd bəyin oğlu Əbdürrəhim bəy  Haqverdiyev    Azərbaycanın  böyük  yazarları  cərgəsindəndir. Mirzə Haqverdi  bəyin  digər  oğulları  Mirzə  Məhərrəm   və  Rüstəm  bəy  dövlət  idarələrində  vəzifə  tutmuşdular…
Məşhur nümayəndələri
Kəbirli elindən xeyli şairlər və yazıçılar çıxıb. Şairlərdən Qazı Mirzə Əli bəy mirzə Haqverdi bəy oğlu (?-1840), Qazı Mirzə Əbülqasım bəy Mirzə Əli bəy oğlu (1803-?), Mirzə Haqverdi bəy Mirzə Əli bəy oğlu Səfa (1805-1881), Abbas bəy Həsən bəy oğlu Pərioğlu (1830-1886), Ismayıl bəy Mirzə Allahqulu bəy oğlu Darğa (1840-1891), Həsən bəy Alı yüzbaşı oğlu (1841-1904),   yazıçılardan Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev (1870-1934), İskəndər Novruzlu (1917-1958,) Süleyman Sani Axundov (1875-1939) və başqalarını göstərmək olar. Kəbirli eli  bir  çox  şöhrətli  oğulları  ilə  ünlüdür. Birər-birər sadalamağa   yazımızın həcmi  imkan  vermir.
Qolları
Kəbirli elinin  Hacı  Hüseynəlili,  Hacı  Həsənli,  Mirzə  Haqverdili, Cəfərbəyli, Həmidbəyli,  Ağabəyli,Bağanıslıbəyli  Hacıbəyli,  Böyükbəyli  və  digər qolları  vardı. Kəbili elinin XVIII yüzilin sonu, X1X yüzilin önlərindəki obaları: Çəmənli-Hətəmxan, Çəmənli-Hacı Tahir, Novruzlu, Seyidli, Qərvənd-Ağakişi bəy, Əhmədavar, Qurd-Qaradağlı, Qurd-Dördlər, Qurd-Gürcüstan, Qurd-Bərdə, Qaibalılı, Əfətli, Tərəkəmə-Cəfərbəyli, Tərəkəmə-Məhəmmədəlibəyli, Qiyaməddinli, Yusifcanlı, Mərzili, Saibalılı-Abbasqulu bəy, Saibalılı-Zeynalabdinli, Hüsülü, Pirzadlı, Rəncbərlər, pərioğlular, Kələbədin, Şelli, Minaxurlu, Təzəkçi, Tatar, Tərəkəmə-Əhmədağalı, Tərəkəmə-Imamqulubəyli, Hacıvəlilər və başqaları. Kəbirli eli  öz  adını  Qarabağın  iki  mahalına  vermişdi. Uzun illər  bu  mahalları  Kəbirli  soylu  naiblər   idarə  etmişdilər. Kəbirlilər hazırda Qarabağın bir neçə bölgəsində, öz adlarını daşıyan kəndlərdə, o ayaqdan da Salmanbəyli, Hacıbədəlli, Rəncbərlər,  Pərioğlular  şenliklərində yaşayırlar. Kəbirlilər Qarabağ  tarixində   mühüm  rol oynayan  ellərdən   biridir. Həmçinin Füzuli rayonunun Böyük Bəhmənli və Bala Bəhmənli kəndlərində kəbirli tayfasının tirələri (Böyük Bəhmənlidə onlaraın ilk adı Qalalı olub) yaşayır.
Le Mont-Blanc (1791)
Monblan, əvvəl Pirr sonralar (1805) - “Əlahəzrətin gəmisi Monblan” — Trafalqar döyüşündə iştirak etmiş 74 toplu fransız III ranq xətt gəmisi. Monblan Pirr adı ilə Roşfor tərsanəsində 1791-ci ildə tikilmişdir. Üç dövr görmüş gəmi kral dönəmində Roma inperatorunun şərəfinə “Pirr”, Fransa inqilabından sonra “Le Mont-Blanc”, Trafalqar döyüşündə əsir götürüldükdən sonra isə “HMS Mont-Blanc” adlandırılmışdır. Gəmi 1811-dən barıt hulku kimi istifadə edilmişdir, və 1819-cu ildə satılmışdır.
Bəyəhmədyurd
Bəyəhmədyurd — Azərbaycan Respublikasının Xızı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 25 may 1991-ci il tarixli, 123-XII saylı Qərarı ilə Xızı rayonunun Xızı kənd Sovetinin Bəyəhmədyurd kəndi Baxışlı kənd Sovetinin tərkibinə verilmişdir.
Toponimikası
XIX əsrdə Xızı kəndindən çıxmış ailələrin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. 1933-də Bəyəhməd Yurdu kimi qeydə alınmışdır. Bəyəhməd (şəxs adı) və yurd komponentlərindən düzəlib "Bəyəhmədin yurdu, Bəyəhmədə məxsus yaşayış yeri" mənasındadır.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Xızı yaylasında yerləşir.
Senecio culcitenellus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Disneyland
Disneyland — məşhur tematik park 17 iyul 1955-ci ildə Los-Ancelesin cənubunda yerləşən Anahaym şəhərində (ABŞ, Kaliforniya ştatı) açılmışdır.
Mənşəyi
Uşaqlar üçün əyləncə parkının yaradılması ideyası Volt Disney tərəfindən qızları ilə parkda gəzərkən yarandı. Uşaqlar karuseldə fırlanarkən ataları dükanda oturub gözləyirdi ki, qızları nə vaxt bezəcək. Bu gəzintilər zamanı Volt Disney həm uşaqların, həm də valideynlərin yaxşı vaxt keçirə biləcəyi park haqqında fikirləşdi.
Dracophyllum recurvum
(Dracophyllum recurvum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Disneyland
Mənşəyi
Əyləncə parkı bütün ailə üçün istirahət yeri olmalıdır və onda Disney belə bir park yaratmaq qərarına gəldi. Lakin tarixçilərin dediyinə görə, İkinci dünya müharibəsi Disneyin ideyalarının gerçəkləşməsinə mane oldu. Yalnız 1954-cü ildə Anahaymda 32 hektarlıq portağallıqda Disneyland-in tikintisinə başlanıldı. Bu parkın hazırlanması və tikintisinə Disneyin özü birbaşa başçılıq edirdi. O elə bir yer yaratmaq istəyirdi ki, bütün yaşdan olan insanlar özünü orda uşaq kimi hiss edə bilsinlər.
Volt Disney şirkəti tərəfindən ilk Disneyland-in tikintisinə 17 mln dollar xərclənmişdir, lakin tezliklə bütün yatırımlar 10 dəfə daha çox gəlir gətirdi.
Açılış mərasimi
17 iyul 1955-ci ildə amerikan “multiplikasiya kralı” və uğurlu biznesmen Volt Disney uşaqlar və valideynləri üçün möhtəşəm əyləncə parkının təntənəli açılış mərasimini keçirdi. Bu tədbir ABC kanalı tərəfindən birbaşa yayımlandı, parkın açılış mərasimini ABŞ-nin gələcək prezidenti aktyor Ronald Reyqan aparmışdı.
Sehrbaz Volt Disneyin ən böyük arzusu 17 iyul 1955-ci ildə Disneyland Resort-un qonaqpərvər qapılarını açmaqla reallaşdı. Volt Disney parkın yaradılmasına ürəyini qoymuşdu. Rəssamın fantaziyası və parkın bütün yaradıcılarının entuziazmı Mikki-Maus və onun dostlarının yaşadığı cizgi filmlərinin və nağılların sehrli dünyasında öz əksini tapdı. Bu tamamilə orijinal və bənzəri olmayan, dörd əsas prinsip üzərində yaradılmış park idi: Volt Disneyin cizgi filmlərinin sehrli krallığını yenidən qurmaq, cürbəcür və yeni texniki tryukların əlavə olunması, ziyarətçilərdə elə təəssüratlar yaratmaq ki, sanki onlar cəngəlliklər arasında üzür, ya da qarşılarında ruhlar görürlər və ya dənizin dibində sualtı gəmidə oturublar.
Anthurium miniatum
(Anthurium miniatum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Disneyland
Müasir Disneyland
Disneyland-in müasir kompleksi əhəmiyyətli dərəcədə genişlənmiş və 200 hektarlıq sahəni əhatə edir. Park üç hissəyə bölünüb. Birinci zona – simvolu Yatmış Gözəlin Qəsri olan Disneyland Park-ının özüdür. İkinci zona – 2001-ci ildə açılmış Disney’s California Adventure Park tematik parkıdır, bu sahə Qızıl Ştatın tarixinə və mədəniyyətinə həsr olunmuşdur və simvolu Kaliforniya canlı təbiətinin rəmzi olan qrizli ayısının siluetini xatırladan süni Grizzly Peak dağıdır. Eyni anda Disney’s California Adventure ilə birlikdə üçüncü zona – Downtown Disney yaradıldı, kompleks bir çox attraksiondan, teatr, 12 zallı kinoteatr, mağaza, restoran, bar və oyun əşyalarında ibarətdir.
250px|thumbnail|right|Grizzly Peak (Qrizli Zirvəsi) - Kaliforniyanın rəmzi Disneyland Resort-un qonaqları Disney studiyasının sevimli animasiya və bədii filmlərinin əsl qəhrəmanları ilə ünsiyyətdə ola və fantastik attraksionlarda əylənə bilərlər. Park gündəlik paradlar və atəşfəşanlıq təşkil edir. Disneyland-in küçələrində orkestrin müşayiəti ilə Mikki-Maus və Donald Dak digər cizgi filmi qəhrəmanları ilə birlikdə gəzirlər. Parkda hər yerdə monorels, parovoz, fayton və ya funikulyor tapmaq olar. Funikulyordan parkın ərazisinə gözəl mənzərə açılır.Disneyland-in yaranmasından bu yana onu 500 milyon qonaq, o cümlədən kral ailəsi, prezidentlər və dövlətin digər rəsmiləri ziyarət edib. Disney parklar şəbəkəsi bu günlərdə də genişlənmişdir, Anahaym şəhərində yerləşən ilk Disneyland-dan başqa Florida ştatında (ABŞ) Disneyworld, Parisdə (Fransa) Avro-Disneyland, Tokio-Disneyland (Yaponiya) və Honqkonqda (Çin) Disneyland fəaliyyət göstərir.
Xarici keçidlər
1100px|thumbnail|left
Senecio saposhnikovii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Siti Hartina
Siti Hartina (23 avqust 1923 - 28 aprel 1996) İndoneziyanın ikinci prezidenti Suxartonun həyat yoldaşı. O, ümumiyyətlə indoneziyalılar üçün İbu Tien olaraq bilinir, eyni zamanda Siti Hartina Suxarto (yazıdakı fərq Holland Koloniyasi dövrünün yazılışından ibarətdir) kimi tanınır. Madam Suxarto da Suxarto üçün yaxın gizli və bir siyasi məsləhətçi olmaqla geniş tanınmışdı.
Ləgərqışlaq
Ləgərqışlaq — Azərbaycan Respublikasının Qusar rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 5 oktyabr 1999-cu il tarixli, 708-IQ saylı Qərarı ilə Qusar rayonunun Xuray kənd inzibati-ərazi vahidi tərkibindəki Ləgərqışlaq kəndi Quxuroba kənd inzibati-ərazi vahidinin tərkibinə verilmişdir.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Yan silsiləsinin ətəyində yerləşir.
Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 575 nəfər əhali yaşayır.
Birinci tiryək müharibəsi
thumb|right|300px|Quançjou yaxınlığında döyüş Birinci tiryək müharibəsi — 1840–1842-ci illərdə Çində Böyük Britaniya tərəfindən Tsin imperiyasına qarşı aparılan müharibə.
Müharibənin səbəbləri
XVIII əsrin II yarısı-XIX əsrin əvvəllərində İngiltərənin Ost-Hind şirkəti Hindistanda geniş miqyasda tiryək istehsalını artırmağa və satış bazarı kimi Çin ərazisindən istifadə olunmasına diqqəti artırdı. 1757-ci ildə Çin imperatoru ölkəyə tiryək gətirilməsini qadağan edən bir sıra fərmanlar vermişdi. İngilis tacirləri bu fərmanlara əhəmiyyət verməyərək, qeyri-qanuni surətdə tiryək ticarətini daha da geniş miqyasda davam etdirirdilər. Tiryək ticarətinin əsas mərkəzi Kanton şəhəri idi. Mövcud vəziyyətlə barışmayan ingilis tacirləri ingilis mallarının Çinə qeyri-məhdud miqdarda idxalı üçün Çin limanlarının açılmasını tələb edirdilər.
İngiltərə hökuməti öz tacirlərinə Çində geniş ticarət aparmaq üçün əlverişli şərait yaratmaq məqsədilə 1816-cı ildə Çinə yeni nümayəndəlik — Amxerstin səfirliyini göndərdi, lakin səfirliyin Çinin rəsmi dairələri ilə danışıqları heç bir nəticə vermədi.
1839-cu ildə imperator tərəfindən verilən yeni fərmana əsasən tiryəklə dolu olan bütün xarici gəmilər Çin sularından uzaqlaşdırılmalı idi, lakin ingilis və amerikan tacirləri həmin tələbləri yerinə yetirməkdən boyun qaçırırdılar. Xaricilərlə hər cür ticarətin dayandırılması və xarici faktoriyaların hamısının mühasirəyə alınması britaniyalı və amerikalı tacirləri təslim olmağa məcbur etdi. Onlardan 20,3 min qutu tiryək müsadirə olunaraq yandırıldı.
Müharibənin başlanması. Hərbi əməliyyatların gedişi
Çinin tiryək ticarətinə qarşı mübarizəsi İngiltərə ilə Çin arasında müharibənin başlanmasına səbəb oldu. 1839-cu ilin sentyabrında İngiltərə hökuməti tərəfindən Kanton sularına hərbi gəmilər göndərildi. İngiltərə hökuməti 1840-cı ilin iyun ayında müharibə elan etmədən hərbi əməliyyatlara başlamaq haqqında əmr verdi. Beləliklə tarixdə Birinci tiryək müharibəsi adı ilə məlum olan müharibə başlandı.
İngilislərin tələblərinin yerinə yetirilməsinə baxmayaraq hərbi əməliyyatlar davam etdirilirdi. 1841-ci ilin avqustundan döyüşlər yenidən qızışdı. Hərbi qüvvələrin qeyri-bərabərliyi üzündən ingilislərin qarşısını almaq mümkün deyildi.
Sülh müqaviləsi və onun şərtləri
thumb|upright=2|Nankində sülh müqaviləsinin bağlanması 1842-ci il avqustun 29-da Nankində Çinlə İngiltərə arasında "Sülh, dostluq, ticarət və zərərin ödənilməsi" barədə sülh müqaviləsi imzalandı. Nankin müqaviləsi Çinin xarici ölkələrlə bağladığı ilk qeyri-bərabər hüquqlu müqavilə idi. Müqaviləyə əsasən İngiltərə Çinin beş şəhərində, o cümlədən Şanxayda konsulluqlar açmaq və ticarət etmək hüququ qazandı. Beləliklə, "açıq qapılar"adlı sistemin əsası qoyuldu. Honkonq adası İngiltərənin sərəncamına verildi.
Müqaviləyə görə Çin 21 milyon yuan təzminat ödəməli, Çinə gətirilən ingilis mallarından alınan gömrük rüsumu 5 faizdən artıq olmamalı idi. Çinin "Qunxan" ticarət şirkəti ləğv edilirdi. .
Bununla kifayətlənməyən ingilislər 1843-cü ildə Çini yeni müqavilə bağlamağa məcbur etdilər. Şərtləri Çin üçün çox ağır olan bu müqaviləyə görə Çində işləyən ingilis vətəndaşlarına eksterritoriallıq hüququ verilirdi. Müqavilədə əcnəbilər üçün açıq elan olunmuş limanlarda Çin hakimiyyət orqanlarının nəzarəti qadağan edilmiş yaşayış məntəqələrinin salınması məsələsi də vardı.
Birinci Tiryək müharibəsinin nəticələri
Birinci tiryək müharibəsi Çinin yarımmüstəmləkə bir ölkəyə çevrilməsinin başlanğıcını qoydu. Müharibə mövcud quruluşun və idarə üsulunun çürüklüyünü, hökumətin acizliyini göstərdi, xarici malların ölkəyə geniş axını üçün qapıları taybatay açdı və Çinin daxili vəziyyətini pisləşdirdi.
İntellekt əmsalı
thumb|300px|right|IQ- testlər nəticələrin [[normal paylanmasıni almaq üçün tətbiq edilir]] thumb|200px|Alfred Binet [[intellektin ilk tədqiqatçısı]] İntellekt əmsalı (ingiliscə intelligence quotient -IQ "ay-kü") insanın malik olduğu intellekt qabiliyyətinin kəmiyyət göstəricisidir. Verilmiş şəxs eyni zamanda cəmiyyətdə orta statistik insanın malik olduğu intellektə nisbətən müqayisə olunur. Bunun üçün xüsusu testlər mövcuddur. IQ testləri bilik səviyyəsini yox, düşünmə qabiliyyətini aşkar etməyə xidmət edir. İntellekt əmsalı ümumi intellekt faktorunun (g) qiymətləndirilməsi üçün tətbiq edilir.
İQ testləri elə tərtib edilir ki, nəticəni mərkəzi 100%-ə bərabər İQ qiyməti olan normal səpələnmə kimi təsvir etmək mümkün olsun, belə ki, insanların 50%-i 90–110 arasında, 25%-i isə 110-dan artıq qiymətə malik olsunlar. Amerika ali məktəbinin məzununun İQ qiyməti 115, əlaçıların ki, isə 135–140 təşkil edir. İQ qiyməti 70-dən kiçik olan şəxslər əqli cəhətdən geri qalmış hesab olunur.
Tarixi haqqında
"İntellekt əmsalı" anlayışı 1912-ci ildə alman psixoloqu Villyam Ştern (William Stern) tərəfindən daxil edilmişdir. 1904-cü ildə Alfred Binet tərəfindən işlənmiş intellekt testlərinin aparılmasında yoxlama suallarının sayı uşağın yaşına uyğunlaşdırılır. Binet məktəb uşaqlarında sinifləşdirmə testləri apararaq bu nəticəyə gəlir ki, bir uşağa verilmiş qiymət "intellekt" kimi qəbul edilə bilməz, çünki, o bir ədədlə təyin olunmur. O, bu mövzu haqqında deyir: "Şkala, düzünü desək, intellekt üçün ölçü deyil, çünki, intellekt keyfiyyətləri cəmlənmirlər və bununla xətti səth kimi ölçülə bilməz". İlk vaxtlarda məktəbə gedən uşaqlar üçün yaradılmış İQ hesablanması sonralar David Veksler tərəfindən inkişafla əlaqəli olan böyütmə əmsalı (100) ilə böyüklərə də tətbiq edilir.
Hesabatın aparılması
İntellektin araşdırılmasının əvvəlində Villyam Ştern və Alfred Binet intellektin yaşına əsaslanan üsulldan istifadə edirlər. Bu anlayış aparılmış testin nəticələrini verilmiş yaş həddinə uyğun olan orta test nəticəsinə nisbətini təsvir edirdi:
IQ = (İntellekt yaşı/Həqiqi yaş)× 100
Məsələn, anadan olandan 20 yaş olan şəxsin əqli 22 yaşa uyğun gələrsə, onda onun üçün İQ = 22 / 20 × 100 = 110.
Bu ölçü qiymətlərini müqayisə etmək üçün İQ normal səpələnmə üzrə normalaşdırılır. David Veksler İQ qiymətinin təsadüfi meyillənmə dispersiyası orta qiymətdən (100) yuxarı və aşağı istiqamətdə 15 xal meyillənməsini təsvir edən şkala tətbiq edir. Bir çox intellekt araşdırmalarında qiymətlərin təsadüfi meyillənməsi 15 xal həddində (məsələn, Hamburq-Veksler testi) götürülsə də, başqaları bu qiyməti 10 xal həddində qəbul edib (məsələn, Rudolf Amthauerə görə İ-S-T intellekt-struktur testi).
Vekslerə görə IQ belə hesablanır:
burada
İQ testləri üçün dövlətlərdən asılı olaraq müxtəlif şkalalar tətbiq edilir. İngilis dilli dövlətlərdə tətbiq olunan testlərdə təsadüfi kəmiyyətlərin dispersiyası 16–24 xal arasında dəyişir. Ümumilikdə isə demək olar ki, orta qiymətdən meyillənmə üçün 15 xal geniş tətbiq edilir.
Veksler şkalasına görə əhalinin 68%-i üçün intellekt əmsalı 100 orta qiymət üçün 85–115 arasında yerləşir. Ölçü qiyməti 100-dən uzaqlaşdıqca onda ölçü xətaları böyüyür. Ona görə də, ən böyük və ya kiçik İQ qiyməti statistik baxımdan o qədər də etibarlı sayılmırlar və ehtiyatla işlədilirlər. Fitri istedada malik olan şəxslərin intellektini qiymətləndirmək üçün meyillənmə xətasının ikiqat qiymətindən o tərəfə dəqiqa danışmaq olur, yəni İQ-su 130-dan çox olan şəxslər haqqında bu fikri söyləmək olar. Ancaq bu xüsusi testlərin köməyi ilə daha da dəqiqləşdirilir. Aşağı həddlərdə oxumağa çətin çətinlik çəkənlər (IQ 85–70), orta (IQ 49–35), nisbətən zəif (IQ 34–20) və ən zəif intellektə malik olanlar (IQ<20) fərqləndirilirlər.
Testlərin aparılması
Binet apardığı intellekt sınaqlarında müxtəlif mövzularda silsilə tapşırıqlar tətbiq edir. Həll olunan tapşırıqlara xal verilir. Bu gündə də intellekt testlərinin aparılmasında bu üsuldan istifadə edilir. Tapşırıqlara gündəlik həyatda qarşılaşan məsələlər və problemlərdən suallar daxil edilir. Bir hissəsi məntiqi və ya riyazi məsələlərin həllindən ibarət olur (məsələn, ədədlər sırasını tamamlamaq). İlkin suallar əsasında artıq yaddaşın həcmini qiymətləndirmək olur. Testlərin aparılamsı üçün dil məsələsi də nəzərə alınır, yəni tapşırığın qoyuluşu dürüst olmalıdır. Buna görə də, bu testlərin aparılmasına tənqidlər mövcuddur ki, şəxslər tapşırığı başa düşmürlərsə onda onların intellekti olduğundan zəif qiymətləndirilir.
1956-cı ildə Cohn Raven mədəniyyətdən, dildən asılı olmayan "proqressiv matrisa" adlanan üsul təklif edir. Bu düsturla yad mədəniyyətə mənsub olan şəxslərin testdə iştirakı problem yaratmamalı idi. Ancaq bu üsul da lazımı nəticəni vermir, çünki, mütəxəssislərin fikrincə insanların düşünmə stili onların malik olduqları mədəni dəyərlərlə müəyyən olunur və mədəni dəyərlər yalnız dil ilə təsvir oluna bilməz.
1950-i illərdə David Veksler 11 hissədən ibarət başqa test silsiləsi təklif edir, burada ümumi bilik, söz ehtiyatı, hesablama düşüncəsi, vizual qavrama və abstraktlaşdırma qabiliyyəti yoxlanılır. Hamburqlu psixoloq Kurt Bondi (Curt Bondy) Hambur-Veksler-İntellekt testini təkmilləşdirir. Bu üsul bu günə kimi ən yararlı üsul sayılır. 1983-cü ildə aparılmış bir yoxlama nəticəsində bu üsul daha da inkişaf etdirilir.
Almaniyada geniş yayılmış üsullardan biri də İntellekt-struktur-testidir. Bu üsul Rudolf Amthauer tərəfindən işlənmişdir.
Test suallarını cavablandırmaq üçün adətən müəyyən vaxt qoyulur. Sadə məsələlərin, məsələn, kağız üzərində təsadüfi düzülmüş rəqəmləri artan sıra ilə böyük sürətlə birləşdirmək zamanı aparılan müşahidələr zamanı 1970-ci ildə yeni nəzəri və praktiki üsullar (məsələn Osvald Rot tərəfindən "Rəqəmləri birləşdirmək" testləri) işlənir. Koqnitiv informasiya alma sürətini və yaddaş həcmini ölçməklə ümumiyyətlə beyndə qısa və daimi yaddaş güclərini qiymətləndirmək olurdu. Bununla İQ anlayışı informasiya psixologiyasında da tətbiq olunmağa başlayır.
IQ testlərinin aparılması zamanı müxtəlif mədəniyyətlərin spesifik xüsusiyyətləri onun nəticələrinə ciddi təsir göstərir. Məsələn, bir mədəniyyət üçün vacib olan amil başqa mədəniyyət üçün əhəmiyyətsiz görünə bilər. Bu baxımdan İQ testlərin nəticələrinin mədəniyyətlər arasında müqayisəsi artıq mümkün olmur.
Bu hətta sosial təbəqələr arasında da öz rolunu göstərir. Küçədə yaşayan bir "avarının" verdiyi testin nəticələri çox vaxt onların həqiqi intellektlərinin səviyyəsini göstərmir. Çünki, onlar suallara cavab verərkən bəzən bilərəkdən sualları düzgün cavablandırmırlar. Əlbəttə insanın test zamanı malik oduğu əhval-ruhiyyəsi və fiziki durumu da nəticələrə ciddi təsir göstərir. Tapşırıqların həlli zamanı konsentrasiya qabiliyyəti əsasdır. Dağınıq fikirə malikolma çox müxtəlif səbəblərlə əlaqəli ola bilər. Pisyatma və yaxud gərginlik testin nəticələrini pisləşdirirlər. İmtahan qorxusu olan şəxslərdə ümumiyyətlə İQ testlərinin aparılması zamanı problemlər yaranır.
İntellektə görə sinifləşdirmənin tənqidi
"Intellekt" anlayışı müxtəlif psixologiyanın müxtəlif sahələrində tətbiq olunduğundan müxtəlif peşə sahələrindən tənqidə məruz qalmışdır. İlk dəfə olarq Teodor Adorno 1946-cl ildə İQ anlayışını kəski tənqid etmişdir.
Çox vaxt "İntellekt"in bir sıra koqnitiv qabiliyyətlərdən yaranmasına görə, aşağı təbəqəyə aid olanların İQ testlərdən pis qiymət alması və bununla onlara psoxoloji zərər vurulması tənqid edilir. Aşağı sosial təbəqədən olan şəxslər və onların uşaqları aparılan tədqiqatlara görə yuxarı təbəqədə duranlar nisbətən zəif intellektə malik olurlar.
Başqa tənqidçilər İQ testlərini ümumiyyətlə insan intellektinin ölçülməsində tətbiqini düzgün olmamasını təkid edirlər.
Fransız sosioloqu Pyer Burdye intellekt anlayışını tənqid edir. O intellekt problemin bioloji əsasını araşdırmamağı, əksinə belə bir sosial problemin sosial şərtlərini və bununla "intellekt rasiszmini" və ya "siniflər rasizmini" tədqiq etməyi məsləhət görür.
Başqa psixoloqar Hans Yurqen Eystenk və Artur Yensen intellektin nəsildən-nəsilə keçməsini söyləmişlər. Onlar da istedad testlərinin aparılmasının fəhlə sinfinin uşaqlarına qarşı ədalətsizliyə yol verilir. Onların fikrincə istedad testi bir şəxsin bütün qabiliyyətlərini yox, gendən asılı olan qabiliyyətləri oratya çıxarmaqla məşğul olur. Adətən testlərin aparılmasında orta təbəqənin malik oduqları qabiliyyətləri yoxlamağa cəhd edilir. Burada fəhlə uşaqlarının qabiliyyətlərini əks etdirən amillər nəzərə alınmır.
Eystenk və Yensen həm də göstərirlər ki, bu fərq özünü assosiativ qabiliyyətlərdə yox, yalnız koqnitiv qabiliyyətlərdə özünü göstərir.
Yensen aşağı təbəqədəyə aid olan zəif intellektə malik uşalar haqqında yazır:
"… bu uşaqların çoxunda onların İQ göstəricisindən fərqli olaraq daha ayıq olmaları nəzərə çarpır. Yeni sinifə gələn uşaq, məsələn, bir neçə günə 20–30 uşağın adını əzbər öyrənir, məkəb qaydalarına tezliklə yiyələnir, məktəb həyətindəki müxtəlif oyunları mənimsəyir və nəticədə əldə etdiyi nəticə onun İQ -sunun 60 olduğunun yalanını çıxarır. Bütün bunlar göstərir ki, aşağı təbəqədən çıxmış uşaqlara qarşı aparılan testlər ədalətsiz olurlar, çünki onların orta təbəqədən gələn uşaq yoldaşları il boyu cəmi iki-üç uşağın adını yadlarında saxlaya bilirlər." – Artur Yensen: "İnsanların müxtəlifliyi"
Burada onu da qeyd etmək lazımdır ki, Avropada, əsasən isə Almaniyada qabiliyyət sınaqları çıx geniş tətbiq olunur. Bu üsul kiçik yaşlı uşaqalrın və məktəblilərin seçilməsində istifadə edilir və nəticədə uşaqlar müxtəlif səviyyəli məktəblərə (məsələn, Almaniyada 3 növ, müxtəlif səviyyəli orta məktəb fəaliyyət göstərir) göndərilir. Aşağı səviyyəli məktəbi qurtaran gəncin cəmiyyətdə yaxşı yer tutması şansı çox aşağıdır. Ali təhsil almaq üçün müxləq gimnaziyanı bitirmək lazımdır. Ona görə də, uşaqların kiçik yaşlarında belə testlərlə seçilməsi və onlara inkişaf etmək şansının verilməməsi bir çox psixoloqların tənqid və araşdırma mövzusuna çevrilmişdir.
Fatima (şəhər)
Fatima (port. Fátima) - Santarem qraflığında Portuqaliyanın şəhəri.
Həmçinin 1917-ci ildə Məryəm ananı gördüyünü iddia edən üç çobanın yaşadığı və sonradan müqəddəs bir yer olaraq qəbul edilən kəndin adıdır. Katolik kilsəsi bunun xatirəsinə dövlətin də köməyi ilə nəhəng bir Katedral inşa etdirmişdir. Fatima yalnız Portuqaliyanın deyil, Roma-Katolik Kilsəsinin ən əhəmiyyətli həcc yerlərindən biridir.
thumb|left|180px|[[Məryəm ananı gördüklərini iddia edən üç çoban uşaq]]
Babaxanlı (İrəvan)
Babaxanlı (İrəvan) — İrəvan xanlığının Şörəyəl mahalında kənd adı.
Toponim
Babaxanlı (İrəvan) İrəvan xanlığının Şörəyəl mahalında kənd adı. 1828–1832-ci illərdə Azərbaycan türklərindən ibarət əhalisi qovulmuş və kənd dağıdılmışdır. XVII əsrin əvvəllərinə aid erməni mənbəyində Babaxana kimidir. Babaxan kəndin əsasını qoymuş əmirin adıdır. Kəndin digər adı Bozçalu. XV əsrdə qızılbaşların Bozçalu tayfasının məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Babaxan bu tayfanın əmirlərindən biri olmuşdur.
Hippokamp
Hippokamp — Neptunun kiçik peyklərindən biridir.Diametri təxminən 18 km-dir. 1 iyul 2013-cü ildə Hippokamp peykinin kəşfi ilə Neptunun bilinən peyklərinin sayı artaraq on dördə çatdı. Peyk o qədər qaranlıq idi ki,1989-cu ildə Voyacer 2 kosmik zondunun uçuşu zamanı müşahidə olunmamışdır. Onu SETI inistitundan olan Mark R. Şovalter 2004-2009-cu illərdə Habbl kosmik teleskopu vasitəsi ilə çəkilmiş arxiv fotoşəkillərinin analizi nəticəsində tapmışdır.
Kəşf
Mark Hippokamp peykini 1 İyul 2013-cü ildə Habbl kosmik teleskopunun 2009-cu ildə çəkdiyi Neptunun halqasının qövslərinin şəkillərini araşdırarkən kəşf etmişdir. O orbital hərəkətləri öyrəmək üçün panoramlama üsuluna bənzər üsuldan istifadə etmişdir.
Hippokamp Neptunun bilinən on dördüncü peykidir və ilk dəfə 1 iyul 2013-cü ildə kəşf edilmişdir.
Mənşə
Neptunun ən böyük peyki olan Triton retroqrad (tərs dönən) və maili orbitə malikdir. Bir fərziyyəyə görə Neptun bu peyki orjinal peykləri formalaşandan sonra Koyper qurşağından tutmuşdur.Bu hadisə səbəbindən bəzi artıq mövcud olan peyklərin orbitləri yerlərini dəyişdi,nəticədə bəzi peyklərin atılmasına gətirib çıxartdı və toqquşaraq məhv olmasına səbəb oldu. Hesab edilir ki, Neptunun hazırkı daxili peykləri Tritonun orbiti nəhəng yavaşlama ilə dairəvi şəkil alandan sonra dağıntılardan əmələ gəlmişlər.
Dracophyllum secundum
(Dracophyllum secundum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Nikşiç
Nikşiç - Monteneqroda şəhər. Nikşiç vadisində, Trebyesa dağının ətəyində yerləşir. Nikşiç paytaxt Podqoritsadan sonra Monteneqronun ikinci ən böyük şəhəri və vacib sənaye mərkəzidir. Sahəsi 2.065 km² olan Nikşiç bələdiyyəsinin mərkəzidir.
Safbulaq
Safbulaq (əvvəlki adı: Çistı Klyuç) — Azərbaycan Respublikasının Xızı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 25 may 1991-ci il tarixli, 123-XII saylı Qərarı ilə Xızı rayonunun faktiki mövcud olan Çistı Klyuç kəndi dəqiqləşdirmə qaydasında rayonun yaşayış məntəqələri siyahısına daxil edilmiş və Altıağac qəsəbə Sovetinin tərkibinə verilmişdir. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 12 iyun 2018-ci il tarixli, 1190-VQ saylı Qərarı ilə Xızı rayonunun Altıağac qəsəbə inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Çistı Klyuç kəndi Safbulaq kəndi adlandırılmışdır.
Toponimikası
Kəndin keçmiş rusca adı olan Çistı Klyuç "təmiz, saf" mənasındakı "çistı / çistıy" və "bulaq, çeşmə" mənasındakı "klyuç" sözlərindən ibarət idi. Bu ad hərfi tərcümə yoluyla Safbulaq olaraq rəsmiləşdirilmişdir.
Anthurium masfense
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Divanı-Kəbir
thumb|409x409px|1502-1504 illərinə aid bir Divani Kəbir surətindən bir səhifə. Divanı-Kəbir (Böyük Divan) və ya Divanı Şəmsi Təbrizi, Məhəmməd Cəlaləddin Rumi nin söylədiyi ilahi eşq şeirlərindən ibarət olan, 44 min 8 yüz 34 beyitlik (rübai beytləri ilə birlikdə təxminən 50 min beyt) şeirlərdən ibarət əsərdir. Mövlananın "Aşiqlər Divanı" formasında adlandırdığı əsər eyni zamanda "Şəms Divanı", ya da "Divan-ı Şəmsi Təbrizi" kimi anılır. Divan ədəbiyyatında divanların şairlərinin adları ilə anılması ənənəsinə uyğun olmayan bu son adlandırma; Mövlananın qəzəllərinin sonunda öz adı əvəzinə (bir neçə istisna xaricində) hər  zaman Şəmsi Təbrizi adından istifadə etməsindən irəli gəlir.
Xarakteri
Əsər, Xorasan vilayətinin xalq farsca sı ilə yazılmışdır. Yek avaz qəzəllərdən ibarətdir.