cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Messo-soprano
Bəzi opera rolları vardır ki, soprano üçün nəzərdə tutulsa da obrazı dolğunluğunu və dramatik dərinliyini göstərmək üçün messo-soprano səs tembrli ifaçılara həvalə edilir. Volfqanq Amadey Mosartın "Hamı belə edir" operasındakı Despina, Don Juan operasındakı Serlina belə obrazlardandır.
Püi-Sen-Pyer
Püi-Sen-Pyer (, Puei Sant Peire) — Fransa da kommuna, Provans-Alp-Kot-d'Azur regionunda yerləşir. Departament — Yuxarı Alplar. Kommunanın dairəsi — Brianson. Cənubi Brianson kantonuna daxildir.
INSEE kodu — 05109.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 500 nəfər təşkil edirdi.
Kşiştof Krayevski
Kşiştof Adam Krayevski — Polşanın Azərbaycandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri (2005—2010 )
Emilia leucantha
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Psychotria hanoverensis
(Psychotria hanoverensis) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Püi-Sen-Pyer
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 326 nəfər (15-64 yaş) arasında 237 nəfər iqtisadi fəal, 89 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 72.7%, 1999-cu ildə 70.3%). Fəal 237 nəfərdən 229 nəfər (124 kişi və 105 qadın) işləyir, 8 nəfər işsizdir (2 kişi və 6 qadın). 89 hərəkətsiz 30 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 39 nəfər təqaüdçü, 20 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir.
David Baqrationi
Muxranili David Baqration ; ) — Baqrationi sülaləsin baş xəttin başı.
Abyssphere
"Abyssphere" qrupu 2003-cü ildə Rusiyanın Sankt-Peterburq şəhərində yaradılmışdır. Qrupun debüt demo albomu "Образы и маски" (Rus versiyası) 2005-ci ildə çıxdıqdan sonra,2008-ci ildə isə "Images and Masks" (İngilis versiyası) studio albomları olmuşdur.
Eugenia pachychlamys
(Eugenia pachychlamys) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
1920 Yay Olimpiya Oyunları
thumb|right|VII Yay Olimpiya Oyunlarının emblemi
Argentina azərbaycanlıları
Argentina azərbaycanlıları — tarixi Azərbaycandan kənarda yaşayan etnik azərbaycanlıların təşkil etdiyi Azərbaycan diasporunun Argentinada yaşayan hissəsinin adı.
Azərbaycanlıların Argentinaya mühacirətinə təkan verən olaylardan biri İran İslam İnqilabı olmuşdur. İranda 1979-cu ildə Şah Məhəmməd Rza Pəhləvinin devrilməsi ilə nəticələn inqilabın ardından şah rejiminin tərəfdarı olan bir qrup Azərbaycanlı Latın Amerikası ölkələrinə, başda isə Argentinaya mühacirət etmişdir.
Argentinada yaşamış Azərbaycanlıların hər hansısa diaspor fəaliyyətləri qeydə alınmamışdır.
Pentacalia vargasiana
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Köhül (Şəbüstər)
Köhül — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Şəbüstər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 242 nəfər yaşayır (63 ailə).
Corc Ceyms Allman
Corc Ceyms Allman — İrlandiya botaniki və zooloqu.
Elmi fəaliyyəti
Corc Ceyms Allman toxumlu bitkilər və yosunlar sahəsində ixtisaslaşıb.
Psychotria hobdyi
(Psychotria hobdyi) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Kayfuso
– Yaponiya şairləri tərəfindən hazırlanmış ən qədim Çin poeziyası (kanşi) kolleksiyası.
751-ci ildə naməlum tərtibatçı tərəfindən yaradılmışdır. Şairlərin qısa tanışlığında naməlum yazışı İmperator Kobuna olan peşmançılığını və taxta çıxmasından cəmi 8 ay sonra 672-ci ildə İmperator Tenmu tərəfindən taxtdan endirilməsi haqqındakı peşmançılıqlarını nümayiş etdirir. Bu, ənənəvi olaraq İmperator Kobunun böyük nəvəsi Avami Mifuneyə ünvanlanıb.
Kolleksiyada Çində VIII əsrdə populyar olmuş eleqant üslubda yazmağa üstünlük vermiş 64 müəllifin 17 illik zaman müddətində yazdığı 120 şeiri yer alıb. Şairlərin çoxu Şahzadə Otsu kimi şahzadələr, imperatorlar və yüksək rütbəli vəkillərdir. "Kayfuso" şairlərinin 18-inin (Şahzadə Otsu da daxil olmaqla) daha sonra hazırlanmış "Manyoşu" kolleksiyasında da işləri var.
"Kayfuso"nun yazıldığı dövrdə Çin ədəbiyyatı hətta vakadan da çox Yaponiya ədəbiyyatında yüksək yer tuturdu. Yığılmış işlərin çoxu ictimai istifadə üçün nəzərdə tutulmuşdu.
Barak
Barak — Kişi adı.
Drüel
Drüel (Druelle, Druèla) — Fransa da kommuna, Cənub-Pireneylər regionunda yerləşir. Departament — Averon. Qərbi Rodez kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Rodez.
Eugenia pahangensis
(Eugenia pahangensis) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Drüel
Kommuna təxminən Paris dən 510  km cənubda, Tuluza şəhərindən 120  km şimal-şərqdə, Rodez dən isə 7  km qərbdə yerləşir.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 1941 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
thumb|200px|left|Kommuna xəritəsi 2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 1300 nəfər (15-64 yaş) arasında 1028 nəfər iqtisadi fəal, 272 fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 79.1%, 1999-cu ildə 77.0%). Fəal 1028 nəfərdən 987 nəfər (509 kişi və 478 qadın) işləyir, 41 nəfər işsizdir (18 kişi və 23 qadın). Fəal olmayan 272 nəfər arasında 94 nəfər şagird və ya tələbə, 128 nəfər təqaüdçü, 50 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir. .
Emilia libeniana
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Qarapapaq (Cənubi Zəhmətabad)
Qarapapaq (farsca: قره پاپاق) — Qərbi Azərbaycan ostanının, Miyandoab şəhristanının, Mərkəz bəxşinin, Cənubi Mərhəmətabad dehestanında kənd.
Əhalisi
2006-cı il siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 85 ailədə 334 nəfər əhali yaşayır. Əhalisi etnik azərbaycanlıdır və azərbaycan dilində danışır.
Tomas Teylor
Tomas Teylor — İrlandiya botaniki.
Mixael Labenda
Mixael Labenda (Michał Rafał Łabenda; ) — Polşanın Azərbaycandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri (2010-2014 ).
Sinanxum
(Cynanchum) - fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Növləri
[[SS 2 (*
Adil Qaçayoğlu
Atakişiyev Adil Qaçay oğlu (Adil Qaçayoğlu) — azərbaycanlı jurnalist.
Həyatı
Adil Qaçayoğlu 1955-ci il iyunun 3-də Ağdamda anadan olub. Orta məktəbi Balakən rayonunda bitirib. 1971–1976-cı illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsində təhsil alıb. İlk iş yeri "Şən həyat" (indiki "Balakən") qəzeti olub.
1981–1991-ci illərdə o dövrün ən oxunan qəzetlərindən olan "Azərbaycan gəncləri"ndə çalışıb (müxbir, şöbə müdiri). Sonrakı illərdə "Həyat" (indiki "Azərbaycan"), "Yeni fikir", "Ülfət" qəzetlərində işləyib. 90-cı illərin ikinci yarısında populyar "Panorama" gündəliyinin baş redaktor müavini olub. Bundan sonra "Detektiv", "525-ci qəzet", "Yeni yüzil", "Bizim əsr", "Gün səhər", "Yeni Müsavat" qəzetlərində çalışıb. Müxtəlif mövzulu publisistik yazıların müəllifi, xüsusilə də futbol yazarı kimi tanınıb.
2008-ci il may ayının 4-də Bakıda vəfat edib.
Qarabağ mövzusunda silsilə yazılarına görə "Media açarı-2008"in təsisçilərinin xüsusi mükafatına — diplom və "Media açarı"na layiq görülüb. Elə 2008-ci ilin iyununda qələm dostlarının köməyi ilə nəşr olunmuş "Ağdam yuxuma girir…" kitabındakı yazılarının əksəriyyəti də Qarabağ mövzusundadır.
Yokohama
Yokohama — Yaponiyanın Kanto regionda yerləşən, Kanaqava prefekturanın paytaxtı. Əhali sayına görə, Tokiodan sonra ölkənin ikinci böyük şəhəri.
Şəfa piri
Şəfa piri — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur rayonunun Zeyvə kəndində ziyarətgah.
Yokohama
Qardaş şəhərlər
Mənbə:
Şəfa piri
Vaxtilə bu pirin binası möhrədən olmuşdur. Hazırda pirin binası bərpa edilmiş və daşdan inşa olunmuşdur. Bina dördkünc formalıdır. İçərisində uzunsov, dördkünc formalı qəbir daşı vardır.
Daşın üzəri nəbati ornamentlə yüksək zövqlə naxışlanmışdır. Lakin bəzi qismlər aşındığından naxışlar pozulmuşdur. Müxtəlif xəstəliyə tutulan insanlar piri ziyarət edib şəfa tapdığı üçün yerli əhali pirə Şəfa piri adı vermişdir. İnama görə sarı yara xəstəliyi olanlar həftənin çərşənbə günləri o ocağın torpağından götürüb sürtəndə sağalarmışlar. Hazırda pirin içərisində müxtəlif vaxtlarda buraya gətirilmiş nəzirlər qalmaqdadır. Onların arasın da kağız pul, metal pul və parça qalıqları vardır.
Sinə daşının forması və işlənmə texnikası inkişaf etmiş Orta əsrlər üçün xarakterikdir.
Samuel Armenteros
Kristiano Samuel Armenteros Nunez Mendoza Jansson — Kuba əsilli isveçli peşəkar futbolçu. Major Futbol Liqasıda mübarizə aparan və Portland Timbers klubunun oyunçusudur.
Karyerası
Kubalı bir ata və İsveçli bir anadan dünyaya gələn Samuel Armenteros futbola 16 yaşında olarkən Heereenven klubunun akademiyasında başlamışdır. İlk dəfə əsas komandası ilə Gertyan Verbeekin baş məşqçiliyi oyunlara çıxmışdır. 2009-cu ildə Armenteros Hereenveen klubunu tərk edir. Sonralar o, öz hücumçu perspektivini göstərərək Herakles Almelo klubuna transfer olunur və ilk qolunu da bu klubda vurur.
2015-ci ilin sentyabr ayında Armenteros Azərbaycan Premyer Liqasının çempionu olan Qarabağ klubu ilə iki illik müqavilə imzalayır.
29 avqust 2016-cı ildə Armenteros yenidən Herakles Almelo klubuna geri dönmüşdür. Armenteros klub ilə bir illik müqavilə imzalamışdır.
Benevento
30 avqust 2017-ci ildə Armenteros İtaliya A Seriyası təmsilçilərindən olan Benevento klubu ilə müqavilə imzalamışdır.
Portland Timbers
2018-ci ilin fevral ayında Armenteros Major Futbol Liqası təmsilçilərindən olan Portland Timbers klubuna icarəyə verilmişdir.
Karyera statistikası
19 noyabr 2017-ci il məlumatlarına əsasən.
Psychotria insularum
(Psychotria insularum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Nikolay Trapeznikov
Nikolay Trapeznikov (d. 1928, Nijni Novqorod, Rusiya, SSRİ — ö. 2001) — SSRİ-nin görkəmli alimi, tibb elmləri doktoru, cərrah–onkoloq, Rusiya Elmlər Akademiyasının və Rusiya Tibb Elmləri Akademiyasının akademiki.
Həyatı
27 sentyabr 2001-ci ildə vəfat etmiş və Troekurovskom qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur. .
Qızqala (dağ)
Toponomik izahı
Qarabağ sıra dağları silsiləsində zirvələrdən birinin adı (2480 m). Azərbaycanda və Ermənistanda bir neçə “Qızqala“ və “Qızqalası“ adlı qalalar vardı. XIX əsrə aid məlumatlarında Cənubi Qafqazda 6 Qızqala, 7 Qızqalası toponimi vardı. Bu qalalar keçmişdə hökmdarların və hakimlərin xarici təhlükə baş verdikdə arvad, ana, bacı və qız- gəlinlərin düşmən əlinə keçməməsi üçün sığınacaq yerləri idi. Qadınların düşmən əlinə keçməsi hökmdar üçün böyük rüsvayçılıq sayılırdı. “Qızqala“ və “Qızqalası“nın mənaca "alınmazlıq", "fəth olunmazlıq", "Bakirəlik" deməkdir. Bəzi tədqiqatçıların “Qızqalalarının“ “Avesta“ da Anahid su ilahəsinin şərəfinə tikilməsi fikri həqiqətə uyğundur. “Avesta“dakı Anahid ilahə adının (farslarda VI əsrdə Anahid Dan Ulduzu, yəni Venera idi) özü qədim türk dillərində ana (ənə) və hıt (sıt) müqəddəs (günəş işığı) sözlərindən ibarətdir. Azərbaycanda olan bütün qalalar dəniz və çay kənarlarında tikilmişdir.
Pentacalia velezii
Pentacalia velezii Pentacalia velezii
Psychotria lanceifolia
(Psychotria lanceifolia) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Pentacalia velezii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Yeyilən qanqal
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Eugenia pallidula
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Kostroma quberniyası
Kostroma quberniyası — Rusiya İmperiyasının quberniyalarından biri. Quberniya indiki Kostroma vilayətini əhatə edirdi. Mərkəzi Kostroma şəhəri idi. Quberniya 1796-cı ildə Kostroma canişinliyinin əvəzinə qurulmuş və 1929-cu ildə Kostroma dairəsi ilə əvəz olunmuşdu.
İnzibati bölmələri
Kostroma quberniyası 1897-ci ildə Çuhloma, Qaliç, Buy, Kineşma, Koloqriv, Kostroma, Makaryev, Nerehta, Soliqaliç, Vetluqa, Varnavin, Vetluqa, Yuryeveç daxil olmaqla 12 şəhəri özündə birləşdirirdi.
Devid Allardis Uebb
Devid Allardis Uebb — İrlandiya botaniki.
Elmi fəaliyyəti
Devid Allardis Uebb toxumlu bitkilər sahəsində ixtisaslaşıb.
Qullar (Ağdam)
Qullar — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun Sarıcalı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 20 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.
Toponimiyası
Qullar kənd adı mənşəcə qədim türkmənşəli peçeneq-lərin Kul tayfasının adını əks etdirir. Qulu Əsgəran rayonu Şuşukənd kəndi ərazisində təpə adı. Cəbrayıl rayonu Horovlu kəndi ərazisində Hacılı kəndi yaxınlığında, Lerik rayonu Qosmalyan kəndi ərazisində farmaş tapı, Şəki rayonunda Güllütap və b. tap (təpə) və Cəbrayıl rayonu Gözərçin Veysəlli kəndi ərazisində Keçəl Məmmədli təpə adları ilə mənaca eynidir. Ona görə də erməni tədqiqatçılarının Azərbaycan dilində tap sözünün ermənicə olması fikri səhvdir.
Hacking to the Gate
"Hacking to the Gate" — 27 aprel 2011-ci ildə 5pb. və Frontier Works səsyazma studiyaları tərəfindən yayımlanmış sinql.
Haqqında
Sinql "Steins;Gate" anime serialının bütün seriyaları boyunca açılış mahnısı kimi istifadə olunmuşdur. Mahnı Çiyomaru Şikura tərəfindən yazılmış və bəstələnmiş, İsoe Toşimiçi tərəfindən qaydaya salınmış və Kanako İto tərəfindən ifa olunmuşdur.
Funimation Entertainment tərəfindən mahnının ingilis versiyası hazırlanmışdır.
Şakir Yaqubov
Şakir Hənifə oğlu Yaqubov (d.25 fevral 1951, Astara Bala Şahağac kəndi}} — jurnalist, iki dəfə Azərbaycanın əməkdar mədəniyyət işçisi, Ali Media mükafatı, "Qızıl qələm" və Həsənbəy Zərdabi mükafatları laureatı, Azərbaycan Respublikasının fəxri auditoru (2011)
Həyatı
Şakir Yaqubov 1951-ci il fevralın 25-də Astaranın Bala Şahağac kəndində anadan olub. Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indi Bakı Dövlət Universiteti) kitabxanaçılıq fakültəsini, Azərbaycan Jurnalist Sənətkarlığı İnstitutunu və Azərbaycan KP MK yanında Marksizm-Leninizm Universitetini fərqlənmə diplomu ilə bitirib. Leytenant rütbəsində iki il keçmiş Almaniya Demokratik Respublikasında hərbi xidmətdə olub. İki övladı, dörd nəvəsi var.
Fəaliyyəti
1974–2000-ci illərdə "Azərbaycan gəncləri", "Kommunist" (indiki "Xalq qəzeti"), "Həyat" (indiki "Azərbaycan"), "Sirdaş", "Səhər" və "AFFA news", "Panorama" qəzetlərində müqaviləli xüsusi müxbirlikdən baş redaktorun birinci müavini və baş redaktoracan ən müxtəlif vəzifələrdə, sonrakı 10 ildə isə Azərbaycan Respublikası Auditorlar Palatasının redaksiya-nəşriyyat şöbəsinin müdiri, "İqtisadiyyat və audit" elmi-praktik jurnalının məsul redaktoru vəzifəsində çalışıb. O, dövri mətbuatda çap olunmuş onlarca digər dəyərli əsərin tərcüməçisi, Vasif Səmədov, Bəxtiyar Sadıqov, Müsəllim Həsənov, Adil Qaçayoğlu və digər yazarların publisistik kitablarının, habelə auditə dair 35-dən çox elmi-kütləvi nəşrin redaktorudur. Müxtəlif janrlı yazıları ayrı-ayrı toplulara, o cümlədən əxlaq mövzusunda "Sevirsə, qayıdacaq…" adlı oçerki IX siniflər üçün "Ailə həyatının etika və psixologiyası üzrə müntəxabat"a (Bakı, 1989-cu il) daxil edilib.
Allahverdi rayonu
thumbnail|290px|Allahverdi rayonunun Uzunlar kəndi ərazisində [[qafqaz albanlarına məxsus qədim Uzunlar məbədi]]
Allahverdi rayonu (1969–1995-ci illərdə Tumanyan rayonu  ) — Ermənistan SSR və Ermənistan Respublikası ərazisində mövcud olmuş rayon rayon. Mərkəzi Tumanyan şəhəri olmuşdur.
Tarixi
Qərbi Azərbaycanın Loru mahalının Dağlıq Borçalı ərazisində yerləşirdi. Daha sonra Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasının tərkibində olmuşdur (1880-1921). 1930-cu il sentyabrın 9-da yaradılıb. 1969-cu il sentyabrın 19-na qədər Allahverdi rayonu, həmin tarixdən etibarən isə Tumanyan rayonu adlanıb. Ərazisi 1111 kv.km-dir. Rayon mərkəzi Tumanyan (1938-dən Allahverdi) şəhəridir. Rayon mərkəzindən İrəvan şəhərinə olan məsafə 191-km-dir. Rayon mərkəzindən Tona (dəyişdirilmiş adı Debed) çayı axıb gedir. 1988-ci ilə kimi Azərbaycan türklərinin yaşadıqları və həmin il tərk etməyə məcbur olduqları yaşayış yerləri: Böyük Ayrım, Kiçik Ayrım, Yuxarı Ağtala ,Aşağı Ağtala, Manas, Mədən qəsəbəsi, Şamlıq, Pədin, Cilizə, Ağtala stansiya qəsəbəsi.
Tarixi yer adları
Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin müxtəlif fərmanları ilə Allahverdi rayonu üzrə dəyişdirilmiş tarixi yer adları:
Tarixi
Tarixən Quqark əyalətinə daxil olmuşdur. Sonra (VIII-X əsrlərdə) Baqratilərin, Zakarianların, XI əsrdən sonra səlcuqların, monqol-tatarların tərkibinə daxil olmuş, XVIII əsrdə Nadir şah Əfşarın tabeliyi altında olmuşdur.
XIX əsr və XX əsrin əvvəllərində Tiflis quberniyasının Loru-Borçalı qəzasında, 1920-29 - cu illərdə Loru-Pəmbək qəzasının tərkibinə daxil olmuşdur. Borçalı çayının sahilində yerləşir. Qafqazın beş verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.
Əhalisi
1918-20-cı illərdə azərbaycanlılar öz doğma torpaqlarından ermənilər tərəfindən qovulmuşdur. 1920-ci il noyabrın 29-da indiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra azərbaycanlıların sağ qalanları geri qayıtmışlar. 1922-ci ildə 24 nəfər azərbaycanlı, 87 nəfər erməni, 1242 nəfər yunan, 1926-cı ildə 40 nəfər azərbaycanlı, 6563 nəfər erməni, 1500 nəfər yunan, 1931-ci ildə 272 nəfər azərbaycanlı, 538 nəfər erməni, 1351 nəfər yunan 1970-ci ildə 278 nəfər azərbaycanlı, 21835 nəfər erməni və yunan yaşamışdır.
Azərbaycanlılar 1988-ci ildə ermənilər tərəfindən qovulmuşlar. Yunanlar filiz mədənlərində işləmək üçün bura 1790-cı ildə gəlmişdir. Toponim borçalı türk tayfasına mənsub allahverdi etnonimi adı əsasında əmələ gəlmişdir
Püi-Sent-Andre
Püi-Sent-Andre (, Puei Sant Andreu) — Fransa da kommuna, Provans-Alp-Kot-d'Azür regionunda yerləşir. Departament — Yuxarı Alplar. Kommunanın dairəsi — Brianson. Cənubi Brianson kantonuna daxildir.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 471 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 319 nəfər (15-64 yaş) arasında 251 nəfər iqtisadi fəal, 68 nəfər fəaliyyətsiz (fəaliyyət göstərici 78,7%, 1999-cu ildə 72.9%) olmuşdur. 251 fəal şəxsdən 240 nəfər (132 kişi və 108 qadın) işləyir, 11 nəfər işsizdir (5 kişi və 6 qadın). Hərəkətsiz 18 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 29 nəfər təqaüdçü, 21 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir.
Maak qanqalı
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Azərbaycan Müəllimlər İnstitutunun Sumqayıt filialı
Azərbaycan Müəllimlər İnstitutunun Sumqayıt filialı — Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin tabeliyində olan ali təhsil müəssisəsi.
Azərbaycan Müəllimlər İnstitutunun Sumqayıt filialı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əliyevin 13 iyun 2000-ci il tarixli 349 nömrəli Fərmanı ilə Sumqayıt Politexnik Texnikumunun bazasında yaradılmışdır.
Sumqayıt filialı bakalavr təhsil pilləsində fəaliyyətinə iki ixtisasdan başlamışdır. Hazırda institutda 2 fakültə - "Pedaqoji" və "Təbiət və humanitar fənlər" fakultələri və 6 kafedra fəaliyyət göstərir. Bakalavr pilləsi üzrə iki fakültədə 5 ixtisas üzrə 880 nəfərdən çox tələbə təhsil alır.
Filialda müasir tələblərə cavab verən iki kompüter otağı və internet xidməti tələbələrin istifadəsinə verilmişdir. Filialda aşağıdakı ixtisaslar üzrə kadrlar hazırlanır: "Məktəbəqədər təhsilin pedaqogikası və metodikası", "İbtidai təhsilin pedaqogikası və metodikası", "Riyaziyyat və informatika", "Tarix-coğrafiya", "Ana dili və ədəbiyyat".
Filialın ikinci əsas fəaliyyət sahəsi olan "Əlavə təhsil" fakültəsi pedaqoji işçilərin diplomdan sonrakı təhsilini tənzimləyir. Yəni pedaqoji işçilər filialda təhsillərini təkmilləşdirə, ixtisaslarını dəyişə bilirlər.
Hər tədris ili müxtəlif ixtisaslar üzrə 100-120 nəfərə qədər müəllim ixtisasartırma kurslarına cəlb edilir.
Filialda müəllimlərin ixtisasartırmasına və yenidənhazırlanmasına xidmət edən 4 kabinet yaradılmışdır.
Filialda həmçinin kollegial idarəetmə orqanı olan Elmi Şura, Tələbə Elmi Cəmiyyəti fəaliyyət göstərir.
Filial Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 24 iyul 2015-ci il tarixli Sərəncamına əsasən ləğv edilmişdir. Bundan sonra təhsil nazirinin sərəncamına əsasən filialın bütövlükdə öz maddi-texniki bazası, pedaqoji və tələbə heyəti ilə birlikdə Sumqayıt Dövlət Universitetinin nəzdinə keçirilməsi qərara alınmışdır.
Qazma məhlulu
thumbnail|Qazma qurğusuna rod stringdən aşağı anti-köpüklənən agent tökən qazmaçı thumbnail|Su əsaslı qazma məhlulu hazırlamaqda istifadə olunan barıt tozu Qazma məhlulu — Geotexniki mühəndislikdə qazma məhlulu torpaqdakı buruq quyularını qazmağa kömək etmək üçün istifadə edilir. Qazma mayesi tez-tez istifadə olunan neft və təbii qaz və həmçinin də kəşfiyyat qazma quyusunda artezian quyularındakı kimi çox sadə buruq quyularında istifadə olunur. Qazma mayesi tez-tez gilli məhlul da adlandırılır. Qazma mayesinin üç əsas növü var:su əsaslı qazma məhlulu (hansı ki dipers və qeyri-dispers ola bilir), adətən neft əsaslı gilli məhlul adlanan qeyri sulu məhlullar və qazların geniş çeşidi istifadə oluna bilən qazəmələgətirici qazma məhlulu.
Qazma məhlulunun əsas funksiyasına quyu lüləsinə daxil olan lay mayelərinə olan təzyiqin qarşısını almaq, qazma zamanı qazma baltasını təmiz və sərin saxlamaq, qazma suxurlarını çıxarmaq daxildir. Xüsusi iş üçün istifadə olunan qazma mayesi laydakı zərərdən qaçmaq və korroziyanı məhdudlaşdırmaq üçün seçilib.
Qazma məhlulunun tipləri
Qazma məhlullarının bir çox növləri gündəlik istifadə olunur. Bəzi quyular tələb edir ki, dəliyin müxtəlif hissələrində qazma məhlulunun müxtəlif növlərindən istifadə olunsun və ya bəzi növləri digərləri ilə kombinasiyada istifadə olunsun. Ümumiyyətlə mayenin müxtəlif növləri bir neçə geniş kateqoriyaya bölünür:
Neft əsaslı qazma məhlulu (NQM): Özlülü mayenin dizel yanacağı kimi neft məhsulu olan yerdə neft əsaslı qazma məhlulu qazma məhlulu kimi istifadə olunur. Neft əsaslı qazma məhlulları bir çox səbəblərə görə istifadə olunur, bunlara yağlılığın artırılması, gücləndirilmiş şist ingibitorlaşması və az qatılıqla yüksək təmizlik qabiliyyəti daxildir. Həmçinin neft əsaslı qazma məhlulları yüksək istiliyə xarab olmadan davam gətirir. Xüsusilə riskli quyularda, müvafiq yerdə doğranmış suxurların zərərsizləşdirilməsi kimi ekoloji mülahizələr və kəşfiyyat quyularında neft əsaslı qazma məhlulundan istifadə kimi neft əsaslı qazma məhlullarının istifadəsi üçün xüsusi mülahizələri var. Neft əsaslı qazma məhlulu suxur hissələrinin və kernlərin (quyulardan çıxarılan lüləşəkilli suxur nümunəsi) geokimyəvi analizi mane olur. ANI (Amerika Neft İnstitutu) üzrə çəkinin müəyyənləşdirilməsi ilə əsas maye laydan qayıtmış neftdən fərləndrilə bilməz.
Sintetik əsaslı qazma məhlulu(SQM) (başqa adla Aşağı Toksiklikli Neft əsaslı Qazma Məhlulu və ya ATNQM):Əsas mayenin sintetik neft olduğu yerlərdə sintetik əsaslı maye qazma məhluludur. Bu ən çox dəniz qurğularında istifadə olunur, çünki onda neft əsaslı qazma məhlulunun xassələri var, ancaq bu mayenin toksik buxarları neft əsaslı mayeninkindən xeyli azdır. İşçilər belə dəniz qazma qurğusu kimi qapalı məkanda məhlul ilə işləyərkən bu çox vacibdir. Sintetik-əsaslı məhlul neft əsaslı məhlul kimi eyni ekoloji və araşdırma problemləri yaradır.
Senday
Senday — Yaponiyanın Tohoku regionunda yerləşən Miyaqi prefekturasının paytaxtı.
Pentacalia venezuelensis
Pentacalia venezuelensis Pentacalia venezuelensis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Sallaq qanqal
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Yevgeni Ptiçkin
Yevgeni Nikolayeviç Ptiçkin (rus.: Евгений Николаевич Птичкин) — rus bəstəkarı, RSFSR-in əməkdar incəsənət xadimi (1978), RSFSR-in xalq artisti (1988).
Həyatı
Yevgeni Ptiçkin 1 iyun 1930-cu ildə Moskvada anadan olmuşdur. 1957-ci ildə Musiqili-pedaqoji institutunun kompozisiya sinfini bitirmişdir.
Bir vaxtlar səs rejissoru çalışan Y. Ptiçkin sonralar peşəkar bəstəkara çevrilir. 1960-cı illərin əvvəllərindən kinoda çalışmışdır. Ona ən böyük şöhrəti 1970-ci ildə çəkilmiş "Mənim küçəm" filminə yazdığı mahnı gətirmişdir.
Yevgeni Nikolayeviç Ptiçkinin musiqiləri 70-dən artıq bədii və animasiya filmlərində səslənmişdir. Bu mahnıları məşhur müğənnilər – Anna German, İosif Kobzon, Mayya Kristalinskaya, Lüdmila Qurçenko ifa etmişlər.
Yumru qurdlar
—  aləminə aid heyvan tipi.
Yevgeni Ptiçkin
Həyatı
Bəstəkar Yevgeni Nikolayeviç Ptiçkin 28 noyabr 1993-cü ildə doğulduğu Moskva şəhərində vəfat etmişdir.
Yumru qurdlar
Yumru qurdlar tipinin xarakter xüsusiyyətləri aşağıdakılardır:
Yumru qurdların sərbəst yaşayan formaları dənizlərdə, şirin sularda və torpaqda, parazit formaları isə əksər onurğasızlarda və bütün onurğalılarda, o cümlədən insanda parazitlik edir, bitkilərin müxtəlif vegetativ orqanlarında yaşayır. 80000-ə yaxın növü qeydə alınıb. Lakin növlərinin bundan qat-qat çox olması ehtimal edilir. Bu sinfə daxil olan nümayəndələrin müxtəlif ekoloji şəraitdə yayılmasına baxmayaraq hamısı eyni quruluş planına malikdir. İnsanda parazitlik edən nümayəndələrdən insan askaridi, uşaq bizquyruğu, tükbaş qurd, onikibarmaq bağırsağın əyribaş qurdu, trixin və riştanin öyrənilməsi tibbi cəhətdən xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Yumru qurdların sərbəst yaşayan formasının böyüklüyü 0,3 mm-ə qədər olduğu halda, fitonematodlar 8,0 mm, ən iri formalar isə insan və heyvanlarda təsadüf edilir. Onların uzunluğu 5-10 mm-dən (uşaq bizquyruğu) 8 m-ə kimi (məsələn, balinada təsadüf edilən Flacentonema gigantissima nematodu) ola bilər.
Onlardan Xəzər dənizində 52 növü qeyd edilmişdir. Nematodlar dənizdə, şirin sularda və torpaqlarda yaşayırlar. Xəzər dənizində yaşayan nematodların hamısı bentik heyvanlardır. Onlar qum, lil-qum, bəzən isə təmiz lildə yaşayırlar. Xəzər dənizində şirin su nematodlar vardır, lakin onlar Şimali Xəzərdə yaşayırlar. Xəzər dənizində nematodlar külli miqdarda inkişaf edir və balıqların qidasında mühüm rol oynayırlar. Bundan başqa, nematodlar suyun və qruntun çirklənməsinin indikatorlarıdır.
Təsnifatı
Tip iki sinif və 17 dəstəni əhatə edir.
Nematodozlar
İnsan, heyvan və bitkilərdə nematodların törətdiyi parazitar xəstəliklər. Azərbaycanda askaridoz, enterebioz, trixosefalyoz və s. yayılmışdır. Yoluxmada tərəvəzin rolu böyükdür.
Nematosidlər
Ziyanlı nematodları (dəyirmi qurdları) məhv etmək üçün işlədilən kimyəvi maddələr (pestisidlər).
Çingiz İsmayılov
Həyatı
Çingiz İsmayılov 1952-ci ildə Qax şəhərində anadan olub.1969–1974-cü illərdə Bakı Dövlət Universitetinin geoloji-coğrafiya fakultəsində təhsil almışdır. 1978-ci ildən İqtisadi və sosial coğrafiya kafedrasında – aspirant, müəllim, baş müəllim, dosent olmuş və 2005-ci ildən professor vəzifəsində çalışır.
Təhsili, elmi dərəcə və elmi adları
1974-cü ildə Bakı Dövlət Universitetinin geoloji-coğafiya fakultəsini bitirib. 1983-cü ildə "Azərbaycanın nefqazkimya kompleksinin formalaşması və inkişafının coğrafi problemləri" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmişdir. 2004-cü ildə "Xəzəryanı regionda nefqazkimya kompleksinin ərazi təşkilinin əsas problemləri" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir. 2001-ci ildə Qazaxıstanın Atırau Neft və Qaz Universitetinin professoru adına layıq qörülmüşdür.
Əmək fəaliyyəti
1974–1976-cı illlər ərzində Quba rayonunda coğrafiya müəllimi işləyib. 1977–1978-ci illərdə Azərbaycan EA-nın Coğrafiya İnstitunda mühəndis işləyib. 1978–1981-ci illərdə BDU-nun İqtisadi və sosial coğrafiya kafedrasında əyani aspirant, (1981–1985) müəllim, (1985–1988) baş müəllim, (1988–2005) dosent və 2005-ci idən hazır dövrədək professor vəzifəsində çalışır. 1998-ci ildən etibarən, ictimai əsaslarla, BDU-nu Xəzər Elmi-Tədqiqat və İnformasiya Mərkəzinin rəhbəridir. "Coğrafiyanın müasir problemləri", "İqtisadi və sosial cöğrafiyanın əsasları", "Xəzərin iqtisadi coğrafiyası" və "Siyası coğrafiya" fənnləri üzrə mühazirə deyir. 150-dən çox məqalənin, 1 dərslikin, 5 monoqrafiyanın və 4 kitabın müəllifidir. 2 namizədlik dissertasiyasına rəhbərlik edib. 2006-cı ildə Qazxstanın Təhsil və Elm Nazirliyi tərəfindən doş nişanı ilə təltif olunmuşdur.
Beynəlxalq seminar və konfranslarda iştirakı
60-dan çox beynalxalq konfrans və simpoziumlarda iştirak etmişdir.
Eugenia pauper
(Eugenia pauper) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Polimerlər
Polimerlər yunanca "poli" – cox, "meros" – hissəcik deməkdir — çoxlu sayda təkrarlanan hissəciklərdən ibarət olan yüksəkmolekullu birləşmələrdir. Polimerləri təşkil edən bu hissəciklər elementar quruluş vahidləri adlandırılır. Bu elementar quruluş vahidlərinə müvafiq gələn, polimerlərin sintez edilməsi üçün sərf edilən ən azı bifunksional maddələrə və ya polimeri təşkil edən hər bir zərrəciyə monomerlər deyilir. Polimerlər öz xassələrinə görə alındıqları monomerlərdən kəskin fərqlənir. Bu isə polimerlərə müstəqil maddələr kimi baxmağa imkan verir.
Polimerlər bərk və maye aqreqat hallarında olur. Kiçik molekullu birləşmələrdən fərqli olaraq onlar qaz halında olmurlar. Buna səbəb böyük molyar kütləyə malik makromelekullar arasında çoxlu sayda qarşılıqlı cazibə qüvvələrinin olmasıdır. Makromolekulları bir-birindən ayırmaq üçün polimeri çox yüksək temperatura qədər qızdırmaq tələb olunur. Bu temperatura davam gətirməyən polimer qaynama temperaturuna çatmamış parçalanır, yəni destruksiyaya uğrayır. Polimerlər müxtəlif molekul kütləli makromolekullardan ibarət olduğundan onlar sabit bir temperaturda deyil, müəyyən temperatur intervalında əriyirlər. Xətti və şaxəli polimerlər müəyyən həlledicilərdə çətin də olsa həll olurlar. Üçölçülü polimerlərdə makromolekullar bir-biri ilə kimyəvi rabitələrlə birləşdiyindən (“tikildiyindən”) onları həlledici molekullar ayıra bilmir və belə polimerlər həll olmur, onlar yalnız həlledicinin müəyyən  miqdarını udaraq şişirlər. Makromolekullar bir- birinə görə nizamlı yerləşdikdə kristal, nizamsız yerləşdikdə isə amorf polimerlər əmələ gəlir. Eyni bir makromolekul həm kristal həm də amorf fazanın yaranmasında iştirak edə bilər. Kristal polimerlər amorf polimerlərə nisbətən daha yüksək ərimə temperaturuna möhkəmliyə malik olur. Polimerin kristallaşma dərəcəsini artırmaq üçün onları dartaraq makromolekulların yerləşməsini daha nizamlı hala salırlar. Kristal polimerlər nizamlı quruluşlu polimerlərdən alınır. Bəzi polimerlər (kauçuklar, rezinlər) çox böyük (bir neçə yüz faiz) dönən deformasiyaya- yüksək elastiki deformasiyaya uğrayırlar, digərləri (bəzi plastik kütlələr) böyük mexaniki möhkəmliyə malik olurlar. Bütün polimerlərin hətta duru məhlulları belə böyük özlülüyə malik olur.
Ümumi məlumat
Polimerlər canlı orqanizmlərin həyatında mühüm rol oynayır. Ağaclara, otlara möhkəmlik verən sellüloza polimerdir. Geyimin hazırlandığı yun, pambıq və s. məhz polimer liflərdən ibarətdir. Hörümçək toru, ipəkqurdu baraması özü də polimerdir. Genetik kodun daşıyıcısı olan DNT də polimerdir.
Müasir dünya polimersiz təsəvvür etmək qeyri-mümkündür. Geyim, qida, qablaşdırma, tikinti, nəqliyyat, tibb və bir çox başqa sahələrdə tətbiq olunan polimerlər bizim həyatımızın əvəzolunmaz bir parçasıdır. Onlar dielektrik, yarımkeçirici və naqildirlər. Onlar həryerdədir.
Təsnifat
thumb|360 px|right|Burada A və B müvafiq elementar quruluş vahidlərini ifadə edir.Polimerlər – çoxlu sayda təkrarlanan hissəciklərdən ibarət olan yüksəkmolekullu birləşmələrdir. Bu təkrarlanan hissəciklər elementar quruluş vahidləri adlanır. Elementar quruluş vahidlərinin eyni, yaxud müxtəlif olmasından asılı olaraq polimerlər homopolimerlər (a bəndi) və birgə polimerlərə (qalan bəndlər) bölünür. Birgə polimerlər təşkil olunduqları elementar quruluş vahidlərinin birləşmə ardıcıllığına müvafiq olaraq, müntəzəm (b), qeyri-müntəzəm (c), blok birgə polimerlər (d) və calaq birgə polimerlərə (e) bölünürlər.
Polimer molekulu monomer molekullarının bir-biri ilə birləşərək əmələ gətirdiyi böyük molekul kütləli makromolekuldur. Makromolekulyar zənciri təşkil edən monomer zəncirlərinin karbon atomundan və ya karbonla yanaşı digər element atomlarından ibarət olmasına əsasən polimerlər homozəncirli və heterozəncirli olurlar.
Makromolekulyar zəncirin tərkibi kimi quruluşu da polimerin xassələrinə təsir göstərir odur ki, polimerlər zəncir quruluşlarına görə xətti (soldakı şəkil), şaxəli (ortadakı şəkil), torvarı olurlar (sağdakı şəkil). Əlbəttə, bu da polimerləri tam olaraq təsvir etmir. Belə ki, şaxəli polimerlər budaqşəkilli, daraqşəkilli, ulduzşəkilli və hiper şaxəli olduqları kimi, torvari polimerlər də nərdivanşəkilli, torşəkilli və üçölçülü olurlar.
Fayl:polimer_x.jpgFayl:polimer_b.jpgFayl:polimer_s.jpg
Polimerlər eyni zamanda təşkil olunduqları elementar quruluş vahidlərinin təbiətinə müvafiq olaraq da fərqləndirilir. Belə ki, üzvi birləşmə olan monomerlərdən əmələ gəlmiş polimerlər üzvi, qeyri-üzvi monomerlərdən təşkil olunmuş polimerlər isə qeyri-üzvi polimerlər adlandırılır. Bu baxımdam polimerlərin orqanometallik növü də məlumdur.
Təbiətdə mövcud olmasına yaxud sənayedə alınmasına görə də polimerləri müxtəlif qruplarda cəmləşdirirlər. Bu baxımdan polimerlər təbii, süni və sintetik olurlar. Təbiətdə mövcud olan polimerlər təbii, təbii polimerlərə digər maddələrin təsiri ilə alınan polimerlərə süni, sənayedə birbaşa monomerlərdə sintez olunan polimerlərə isə sintetik polimerlər deyilir.
Polimerləri həmçinin, mənşəyinə, quruluşuna, sintez üsullarına görə də təsnif edirlər. Mənşəyinə görə polimerlər təbii, süni, sintetik olmaqla 3 yerə, quruluşuna görə xətti, şaxəli, fəza quruluşlu olmaqla 3 yerə, sintez üsulan görə isə polimerləşmiş və polikondensləşmiş polimerlər olmaqla 2yerə bölünürlər.
Polimerlərin adlandırılması
Polimerlər onların təşkil olunduqları monomerlərin adlarına əsasən adlandırılır. Burada yeganə fərq homopolimerlərlə birgə polimerlərin adlandırılmasındadır. Belə ki, homopolimeri adlandırmaq üçün müvafiq monomerin adının qarşısına "poli" sözönü əlavə olunur. Məsələn, etilenin əmələ gətirdiyi polimer polietilendir. Birgə polimerlərin adlandırılması zamanı isə müvafiq monomerlərin adları və onlardan sonra isə birgə polimer sözü işlədilir.
Polimerlərin sintezi
Polimerləri sintez etmək üçün çoxlu sayda üsullar mövcuddur. Bu üsulları ümumi olaraq bir neçə qrupda təsnif edirlər. İlk öncə, polimerlərin sintezi onların alındığı maddəyə görə təsnif olunur. Belə ki, polimerlər həm birbaşa olaraq monomerlərdən, həm də digər polimerlərdən sintez edilə bilər. Monomerlərdən polimer sintezi iki mexanizm üzrə gedir: zəncirvari polimerləşmə və pilləli polimerləşmə.
Polimerlərin quruluşu
Polimerlərin quruluşu- xətti, şaxələnmiş və torlu ola bilər.
Şaxəli quruluşlu polimerlər
Şaxəli quruluşlu polimerlərdə elastiklik və termoplastiklik özünü çox az büruzə verir. Tor quruluşlu polimerlərdə isə elastiklik tamamilə itmiş olur.
Polimerlərin kristal halı
Əksər polimerlər amorf şəkildə olur. Bəzi polimerlər müəyyən şəraitdə kristal quruluşa malikdir. Kristal polimerləri stereonizamlı polimerlər əmələ gətirir. Belə polimerlərin nizamlı quruluşa və çevikliyə malik olmaları ilə əlaqədar müəyyən şəraitdə makromolekullar bir-birinə kifayət qədər yaxınlaşaraq molekullararası qüvvələrlə rabitələnir. Bu qüvvələr molekulların nizamlanaraq kristal quruluşun əmələ gəlməsinə səbəb olur. Kristal polimerlər aralarında amorf sahələr olan çoxlu sayda kristallardan təşkil olunur. Bəzi polimerlər maye kristallar əmələ gətirir.
Polimerlərin həqiqi məhlulları
Həllolma bir komponentin digərində paylanmasına deyilir. Çoxkomponentli sistem əzilmiş şəkildədir və ona dispers sistem deyilir. Komponentlərin əzilmə (doğranma) dərəcəsi disperslik dərəcəsi adlanır. Disperslik dərəcəsindən asılı olaraq sistemlər suspenziya, kolloid və həqiqi məhlullar sistemlərinə bölünürlər. Həqiqi məhlullar – dispers sistem olub, komponentləri molekula qədər disperləşə bilərlər. Həqiqi məhlullar üçün əsas aşağıdakı əlamətlər xarakterikdir: Bu əlamətlərə nəzər salaraq, həqiqi məhlullar o vaxt əmələ gələ bilər ki, komponentlər arasında oxşarlıq və qarşılıqlı əlaqə olsun. Bu halda komponentlər öz-özünə xaricdən kömək olmadan molekula qədər disperləşirlər. Xarici qüvvənin təsiri olmadan öz-özünə disperləşmə həllolma və ya komponentlərin qarışması adlanır. Komponentlər müxtəlif miqdarda qarışa bilərlər. Qarışma nəticəsində müəyyən qatılığa malik polimer qarışıqları əmələ gəlir. Əgər təzyiq və temperatur dəyişməz qalırsa, həqiqi qarışıqların qatılığı vaxtdan asılı olaraq sabit qalır. Həqiqi qarışıq bir fazalı sistemdir. Ancaq üst-səthdə faza ayrılığı müşahidə oluna bilər, daxildə isə sistem homogen olaraq qalır. Həqiqi məhlulların əsas göstəricilərindən ən mühümü onların termodinamiki sabitliyidir. Termodinamiki sabit sistem elə sistemə deyilir ki, polimer qarışığının əmələ gəlməsi sərbəst enerjinin azalması ilə müşahidə olunur.
Calaq
'Calaq olunmuş birgə polimerlər- seçilmiş monomeri, başqa monomerdən alınmış polimerin və ya təbii polimerin iştirakı ilə polimerləşdirirlər. bu zaman polimerləşən monomerin böyüyüən zənciri polimerə təsir edərək, ondan hidrogen atomu və ya başqa atomlar ayıraraq, polimerin padikalını əmələ gətirir. Bu qayda ilə aktivləşmiş polimer, bir tərəfdən də əmələ gəlmiş yeni polimer zəncirini özünün sərbəst valentliklərinə birləşdirir. Bunun nəticəsində polimerdə yan budaqlar əmələ gəlir, başqa sözlə, polimer, yeni monomerdən əmələ gələn polimer ilə calaqlanır: əvvəlki polimerin əsas zənciri qalan budaqlardan fərqli olur, bu da calaq-polimerlərin yeni xassələr kəsb etməsinə səbəb olur.
Sintezi
Calaq olunmuş birgə polimerlərin sintez üsulları prinsip etibarilə blok birgə polimerlərin sintez üsulları ilə eynidir; fərq yalnız ondadır ki, tərkibinə görə fərqlənən fraqmenti birləşdirən atom və ya qruplar mövcud zəncirin ucunda deyil, orta hissəsində olmalıdır. Stirolu kaçuk lateksində polimerləşdirdikdə kauçuk stirol calaq-polimeri alınır. Bu kopolimer kifayət qədər möhkəm olması ilə bərabər, kövrəklik cəhətdən polistiroldan 4-5 dəfə zəifdir.
Blok birgə polimerlər
Müxtəlif tərkibli xətti makro-molekulların (blokların) birləşərək bir xətti makromolekul əmələ gətirməsi blok birgə polimerləşmə (blok-sopolimerləşmə) adlanır.
Təsviri
Blok birgə polimerləşmədə bir polimerdə ona daxil olan polimerlərin xassələrini birləşdirmək olur. Blok birgə polimerləşmənin həyata keçirilməsinin aşağıdakı üsulları var:
Ədəbiyyat
D.Brown & oth. "Polymer science: Theory and Practice"; O.Əkbərov "Yüksək molekullu birləşmələr kimyası"; http://www.ccess.info; K.S. Şıxəliyev, T.M. Naibova, F.Ə. Əmirov "Polimer qarışıqlarının alınması"
Psychotria lepiniana
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Robert Devid Fitzcerald
Robert Devid Fitzcerald (Robert David Fitzgerald; ) — İrlandiya botaniki.
Süyündük (Şaran)
Süyündük — Başqırdıstan Respublikası nın Şaran rayonu nda yerləşən kənd. Kənd Durtüylü kənd şurası nın tərkibindədir.
Robert Devid Fitzcerald
Elmi f'aliyy'ti== Robert Devid Fitzcerald toxumlu bitkilər sahəsində ixtisaslaşıb. .
Süyündük (Şaran)
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Tarixi
Kənd Sovetlər dönəmində meydana gəlmişdir. İlk dəfə 1982-ci ildə 20 nəfərlik kənd olaraq xəritəyə salkınır. 1989-cu ildə 7 nəfər (4 kişi, 3 qadın), 2002-ci ildə 2 nəfər (1 kişi, 1 qadın, başqırdlar (100 %)), 2010-cu ildə isə kəndə yaşayış olmamışdır. 2012-ci ildə isə kənd ləğv edilmişdir.
Şahtaxtı hamamı
Şahtaxtı hamamı — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Kəngərli rayonunun Şahtaxtı kəndində memarlıq abidəsi.
Yaşlı nəslin dediyinə görə hamam XIX əsrin II yarısında İsa Sultan Şahtax tılının babası İsa Sultan tərəfindən tikdirilmişdir. Hamam düzbucaqlı formada, 20 x 10,5 x 6,4 metr ölçüdədir. Ümumi sahəsi 210 m² olan hamamın soyunma, yuyunma zalları, onlara birləşdirilən köməkçi otaqlar və ocaqxana, üç sferik günbəzlə örtülüb. Su mənbəyinin yüksəkdə yerləşməsi hamamın su ehtiyacını asanlaşdırmışdır. Soyunma və yuyunma zalı bir-biri ilə kiçik tambur lar vasitəsilə birləşir. Onlardan birbaşa yuyun ma zalına birləşik kiçik otağa giriş var. Isti və soyuq sulu hovuzlar da yuyunma zalına bitişikdir. Keçmişdə xəzinənin su ehtiyacı, saxsı borular vasitəsilə ödənilirmiş, indi isə bu borular dəyişdirilərək dəmir borularla əvəz olunub. Xəzinə binanın cənub tərəfindədir. Yuyunma zalı və ona birləşik otaqların altından isti havanın kanalları keçir. Kanalın bir ucu ocağa, digər ucu isə bacaya birləşdirilib. Bacalardan biri ocağın üstündə, digər ikisi isə yuyunma və soyunma zallarının üzərindədir.
Keçmişdə hamamı isitmək üçün samandan istifadə edilirdi. Kənd sakinləri nin verdiyi məlumata görə, hamamı isitmək üçün 2-3 bağ samanı yandıraraq isidərmişlər. Saman tez yanıb qurtarmasın deyə bacanın ağzını tıxarmışlar. Bu üsulla əlavə yanacaqan istifadə etmədən hamam 2-3 gün fəaliyyət göstərərmiş. Keçən əsrin ortalarından hamamı mazutla qızdırmağa başladılar. Hamam özünün ilkin quruluşunu və funksional xüsusiyyətlərini indi də qoruyub saxlayıb. Bir çox yeraltı hamamlar dan fərqli olaraq Şaxtaxtı hamamı yarım yeraltı hamam sayılır. Hamamın kəndin mərkəzində yerləş dirilməsinin bir neçə səbəbi var. Kənd sakinlərinin sözlərinə görə keçmişdə bu hamam həm də kənd sakinlərinin istirahət yeri olub. Burada pəhləvanlar gücünü sınayar, xalq tamaşaları göstərərdilər. Hamam son illərdə nəzarətsiz qaldığı üçün dağıdılmış və tamamilə sıradan çıxmışdır. Hamamın yenidən qurulmasına və bərpaya ehtiyacı var.
Vlasov qanqalı
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Azərbaycan milli futbol komandası
Azərbaycan heç vaxt FİFA Dünya Kuboku və UEFA Avropa Çempionatında seçmə mərhələni keçməyib. Azərbaycan milli futbol komandasının tarixində ən çox oyun keçirən Rəşad Sadıqovdur. O, 111 oyunda 5 qol vurub. Azərbaycan milli futbol komandasının tarixində ən çox qol vuran oyunçu — Qurban Qurbanovdur. O, 68 oyunda 14 qol vurub.
Erkən tarixi
Azərbaycanda ilk futbol klubları 1905-ci ildə yaranıb. Bu komandalar əsasən Bakının iri neft sənayesi şirkətlərini təmsil edirdilər. İlk rəsmi çempionat Bakıda 1911-ci ildə keçirilib, qalib isə İngiltərə Neft Şirkətinin "Britaniya Klubu" komandası olub. 1912-ci ildə "Bakı" komandası Tbilisidə "Sokol" komandasına qarşı ilk beynəlxalq oyununu keçirib və 4:2 hesabı ilə qalib gəlib. 1914-cü ildə Azərbaycanda Futbol İttifaqı yaradılmışdır. İttifaq rəsmi şəhər birinciliklərini və digər yarışların təşkili, keçirilməsini öz üzərinə götürmüşdür.
Piss Christ
Piss Christ - 1987-ci ildə ABŞ rəssam və fotoqrafı Andres Serrano tərəfindən çəkilmiş foto əsəridir. Əsərdə fotoqrafın sidiyinin içinə salınmış kiçik plastik çarmıx təsvir edilmişdir. Əsər, ABŞ hökumət agentliyi olan, məzmunu təftiş edilmədən sənət layihələrinə dəstək üçün nəzərdə tutulmuş Milli Sənət Fondunun qismən sponsorluğu ilə Cənub-Şərq Müasir İncəsənət Mərkəzi tərəfindən təşkil edilmiş “Təsviri sənətlər mükafatı”na layiq görülmüşdür.
Azərbaycan milli futbol komandası
Erkən tarixi
1927-ci ildə Zaqafqaziya Sosialist Federativ Sovet Respublikasında Azərbaycan ilk yoldaşlıq oyununu Gürcüstan və Ermənistana qarşı keçirmişdir. Azərbaycanın futbol yığması özünün ilk yoldaşlıq oyunlarını 1929-cu ildə Tehranda İran yığmasına qarşı keçirib və həmin oyunlarda 4:0, 4:1 və 11:0 hesabı ilə üç böyük qələbə qazanıb.
Azərbaycan futbolunun "qızıl dövrü" 1960-cı illər sayılır. Məhz bu dövrdə Azərbaycandan Anatoli Banişevski və Ələkbər Məmmədov kimi futbolçular çıxmış, futbol hakimi Tofiq Bəhramov isə 1966-cı ildə İngiltərədə keçirilən dünya çempionatının finalında İngiltərə komandasının lehinə verdiyi obyektiv qərar Uembli stadionuna toplaşmış 98000 tamaşaçının yaddaşına həkk olmuş və dünya futbol tarixinə qızıl hərflərlə yazılmışdı. SSRİ milli futbol komandasının tərkibində çıxış edən digər futbolçulardan Kazbek Tuayev, Nikolay Smolnikov, Vitali Şevçenko və İqor Ponomaryovu qeyd etmək olar.
Piss Christ
Təsvir
Serrano Piss Christ əsəri və onunla əlaqəli digər əsərlərin heç bir siyasi anlam daşımadığını bildirmişdir. O, eyni zamanda qeyd etmişdir, baxmayaraq ki, bu əsər xristianlığın tənqidi üçün nəzərdə tutulmamışdır, əsər, müasir mədəniyyətdə xristian simvollarının biznes məqsədi ilə istifadəsinə diqqət çəkmişdir.
Azərbaycan milli futbol komandası
1990-cı illər
Azərbaycan SSRİ-nin tərkibindən çıxmasından sonra, 1992-cı ildə ölkədə Azərbaycan Futbol Federasiyaları Assosiasiyası yaranmışdır. Həmin il Azərbaycan millisinin ilk baş məşqçisi postuna Ələkbər Məmmədov gətirildi. Azərbaycan ilk oyununu 17 sentyabr 1992-ci il tarixində Gürcüstanda yerli komandaya qarşı oynadı. Həmin oyunda Azərbaycan 6-3 hesabı ilə məğlub oldu. Millinin ilk qolunu Nazim Süleymanov vurdu. 1993-cü ildə Azərbaycan millisi 3 oyun keçirdi və hər 3 oyununu qələbə ilə başa vurdu. 25 may tarixində Gəncədə Gürcüstanı 1-0 hesabı ilə məğlub etdi. Daha sonra ECO Kubokunda 6 iyunda Tehranda Tacikistanı Vidadi Rzayev və Samir Ələkbərovun qolları ilə 2-0 məğlub etdi. Kubokun ikinci oyununda Qırğızıstanı Ruslan Lukinin iki və Vidadi Rzayevin qolları ilə 3-2 məğlub etdi və nəticədə ECO Kubokunun 3-cü yerinə sahib oldu. Bu oyun Ələkbər Məmmədovun sonuncu oyunu oldu.
Piss Christ
Təsvir
Sənət tənqidçisi Lüsi R. Lippard Serranonun “Piss Christ” əsərinin formal anlamına müsbət yanaşaraq, onu sirrli və gözəl adlandırır. O, yazır ki, əsər “qaranlıq gözəlliyə malik olan foto təsvirdir...kiçik taxta və plastik çarmıx üzərkən monumental görünüş alır, fotografik genişlənmə əldə edir, dərin çəhrayı çalarlarda həm məşum, həm də izzətli görüntü alır." Lippard bildirir ki, "əsərin formal anlamına digər anlamlardan fərqli baxmaq olar."
Qəbulu
1987-ci ildə Serranonun “Piss Christ” əsəri Nyu-Yorkdakı Stuks Qalereyasında sərgilənmiş və müsbət qəbul edilmişdir. 1989-cu ildə əsərin sərgilənməsi zamanı ABŞ Senatorları Al D’Amato və Cessi Helmsin əsərə Milli Sənət Fondundan həmin il $15,000, 1986-cı ildə isə $5,000 qiymət verilməsinə etiraz etmələrindən sonra qalmaqal yaranmışdır. Serrano ölüm təhdidləri və nifrət məktubları almış, qazancını isə mübahisələr zamanı itirmişdir. Digərləri bildirmişlər ki, “Piss Christ”in dövlət tərəfindən maliyyələşdirilməsi kilsə və dövlətin ayrılığı prinsipini pozur. Avstraliyanın Viktoriya Milli Qalereyasında sərgilənməsi zamanı əsərə qarşı vandalizm aktı törədilmiş, qalereya rəsmiləri ölüm təhdidləri aldıqlarını elan etmişlər. Əsəri dəstəkləyənlər isə bildirmişlər ki, “Piss Christ” ətrafındakı mübahisələrin əsas mövzusu “sənətkarların müstəqilliyi” və “azad söz” mövzularıdır.
Azərbaycan milli futbol komandası
1990-cı illər
Ələkbər Məmmədovun istefasından sonra Millinin sükanı arxasına Ağasəlim Mircavadov keçdi. Ağasəlim Mircavadovun rəhbərliyi altında, Milli ilk oyununa 19 aprel 1994-cü ildə Ta' Qalidə Malta ilə keçirdi. Azərbaycan Maltaya 5-0 hesabı ilə məğlub oldu. Daha sonra Azərbaycan Moldovaya 2-1 hesabı ilə məğlub oldu. Ardıcıl iki məğlubiyyətdən sonra Ağasəlimə Mircavadov tənqid olunsa da, AFFA Mircavadovu bu postda saxladı. Avropa Çempionatı 1996 seçmə mərhələsində Azərbaycan Rumıniyaya Buxarestdə 3-0, Polşaya isə 1-0 hesabı ilə məğlub oldu. 1994-cü ildə təhlükəsizlik səbəblərindən Azərbaycan ev oyunlarını Azərbaycanda yox, Türkiyədə Trabzonda keçirirdi. Azərbaycan Trabzonda 16 noyabrda İsrailə 2-0, 13 dekabrda isə Fransaya 2-0 məğlub oldu. 29 martda Azərbaycan Slovakiyada yerli komandaya 4-1 məğlub oldu, Millinin yeganə qolunu Nazim Süleymanov vurdu. Daha sonra eyni hesab ilə Trabzonda Rumıniyaya məğlub oldu. 1994-cü il 6 sentyabrda isə Fransada Ağasəlim Mircavadov son oyununa çıxdı. Azərbaycan Fransaya 10-0 hesabı ilə məğlub oldu. Bu oyundan sonra 10 oyun, 10 məğlubiyyət ilə Ağasəlim Mircavadov komandadan ayrıldı. Bu oyun Azərbaycan futbol tarixində ən böyük məğlubiyyət idi və yerli KİV-lər tərəfindən isə "Oser faciəsi" adlandırılıb.
Piss Christ
Qəbulu
Katolik monaxinyası və sənət tənqidçisi Vendi Bekket, Bill Moyerslə olan televiziya müsahibəsində qeyd edir ki, o, əsəri küfrlü hesab etmir, lakin, vurğulayır ki, məsələ “biz Məsihə neynəmişik” və müasir cəmiyyətin Məsih və onun təbliğ etdiyi nəyərlərə necə baxması ilə bağlıdır.
Azərbaycan milli futbol komandası
1990-cı illər
Ağasəlim Mircavadovun istefasından sonra Milliyə Kazbek Tuayev gətirildi. 1996-cı ilin avqust ayında, Milli seçmə mərhələlərdə İsveçrəni 1-0 məğlub edərək, tarixinin ilk rəsmi qələbəsini qazanmışdı. Əhməd Ələsgərovun rəhbərliyi altında, 1999-cu ilin iyunun 5-də Tofiq Bəhramov adına Respublika stadionunda Azərbaycan Lixtenşteyn yığmasını 4:0 məğlub etmişdi. Bu nəticə, Millinin 1994-cü ildən çıxış etdiyi seçmə mərhələlərdə ilk və hələ ki ən böyük hesablı qələbəsidir.
2000-ci illər
thumbnail|right|2008-ci ildə Azərbaycan milli futbol komandası [[İslandiya milli futbol komandası|İslandiyaya qarşı]]