cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ataçay nekropolu
2 saylı daş qutu qəbir
2 saylı daş qutu qəbir körpə uşağa məxsus olmuşdur. Yarıdağılmış vəziyyətdə olan bu qəbrin uzunluğu təqribən 100 sm, eni 50 sm, dərinliyi 30 sm, istiqaməti isə şərq-qərb istiqamətində müəyyən olunmuşdur. Qəbrin divarları iri və bütöv daşlarla əhatələnmiş, üst hissəsindən xırda çay daşları ilə örtülmüşdür. Lakin örtük daşı aşkar edilməmişdir. Qəbirdəki skeletin yuxarı hissəsi salamat qalmış, kəllə sümüyü çox kövrək olduğu üçün parçalanmışdır. Skelet arxası üstə uzadılmış vəziyyətdə olsa da, kəllə sümüyü parçalanması nəticəsində mərhumun üzünün hansı istiqamətdə olduğu dəqiq müəyyənləşdirilməmiş və ümumiyyətlə, konkret dəfn adəti izlənilə bilməmişdir. Qəbirdə hec bir avadanlığa rast gəlinməmişdir
3 saylı daş qutu qəbir
3 saylı daş qutu qəbir 1-ci qazıntı sahəsinin şimal-qərbində yer səthindən 40 sm dərinlikdə tapılmışdır. Qəbrin uzunluğu 180 sm, eni 90 sm, istiqaməti şimala doğru olmuşdur. Qəbrin yan divarları iki cərgə iri, yastı sal daşlardan hörülmüş və üstü də eyni şəkildə ortülmüşdür. Mərhum qəbrə arxası üstə uzadılmış, əlləri qarnı üstə olmuş, başının altına yastı çay daşı qoyulmuşdur. Sol əlinin adsız barmağına qızıl üzük taxılmışdır. Üzük nazik qızıl məftildən hazırlanmışdır. Üzüyün sonluqları açıqdır, bir ucu hamar, o biri ucu burulmuşdur. Burulmuş tərfin içi boş, inkrustasiya olunmuş bikonik başlıqla bimişdir. Hamar olan tərəfi üç mirvari ilə tamamlanmışdır. Üzüyün diametri 1,8 sm-dir. Qəbirdən başqa bir avadanlıq tapılmamışdır.
4 saylı daş qutu qəbir
4 saylı daş qutu qəbir 1-ci sahənin qərb divarının yanında yerləşib 5–6 yaşlarında uşağa məxsusdur. Qəbrin uzunluğu 110 sm, eni 60 sm, dərinliyi 50–55 sm-dir. Skeletin başı cənub-qərb, ayaqları şimal-şərq istiqamətində olmuşdur. Mərhum qəbrə arxası üstə və üzü cənub-qərbə doğru qoyulmuşdur. Skelet dağıldığı üçün qollarının hansı quruluşda olması müəyyənləşdirilməmişdir. Qəbirdən kömür qalıqları, qara və qırmızı rəngli bikonik, uzunsov və damcıvari formada olan əqiq muncuqlar və sarı sümükdən hazırlanmış uzəri naxışlı asma bəzək tapılmışdır. Asmanın iki küncündə deşiyi olan iki çıxıntısı var. Çox güman ki, deşiklər asmaq üçündür. Onlardan biri sınmışdır. Hər iki küncdə şaquli şəkildə paralel xətlər cızılmışdır. Üzərində mərkəzdə nöqtələri olan beş dairə inkrustasiya olunmuşdur. Onlar xətlər arasında üç sırada şaquli vəziyyətdə yerləşirdi. Asmanın ölçüsü 2,8x1,8 sm, qalınlığı 0,4 sm-dir. Skeletin sağ tərəfindən aşağı hissədə orta həcmli saxsı qabın oturacaq hissəsinin qırığı aşkar olunmuşdur.
5 saylı daş qutu qəbir
5 saylı daş qutu qəbir qazıntı sahəsinin şimal divarı yaxınlığından aşkar olunmuşdur. Yeniyetmə uşağa məxsus olan qəbrin uzunluğu 130 sm, eni 50 sm, dərinliyi 20 sm-dir. Skeletin başı qərb, ayaqları şərq istiqamətində olub sağ böyrü ustə yarımbükülü vəziyyətdə, üzü cənuba doğru olmuş, sağ qolu yanına uzadılmış, sol qolu qarnı üzərinə qoyulmuşdur. Başının altında daş düzümünə rast gəlinmişdir. Skeletin boyun, kəllə sümüyünün altından və sağ çiynindən yuxarıda saxsı qab qırıqları tapılmışdır. Qəbirdən aşkar olunan tunc bəzəklər nazik tunc lövhədən hazırlanmış üzərində dörd nazik xətti olan və ucları birləşməyən dairəvi bəzək, nazik məftildən hazırlanmış sırğa və üzərində rombvari bəzəyi olan düymədən (diametri 1,3 sm) ibarədir. Skeletin sağ qulağı yanından tapılan tunc sırğanın bir ucu düz, digər ucu ilgək şəklində qatlanmışdır. İlgəyə tunc halqa keçirilmişdir. Digər bəzək olan tunc düymənin əks tərəfində çıxıntı izləri görünür, bu da çox güman ki, onun bərkidilməsi üçün olmuşdur. Boyun fəqərəsi və döş qəfəsinin yanından pasta, əqiq, sədəf və şüşədən hazırlanmış uzunsov,yumru,rombşəkilli,çəlləkşəkilli, silindrik və diskşəkilli formalarda müxtəlif rəngli muncuqlar tapılmışdır. Muncuqlar arasında bir gözmuncuğu və bir xaçvari muncuq da olmuşdur. Skeletin sinəsi üzərində açıq yaşıl-sarımtıl rəngə çalan medalyon formalı şüşə aşkar olunmuşdur. Onun küncləri işləmə nəticəsində rombşəkilli forma almışdır (diametri 3,7 sm). Bu şüşənin qəbrə hansı məqsədlə qoyulduğunu söyləmək çətindir. Amma ehtimal etmək olar ki, dini ayin elementlərindən biri olmuşdur. Bundan başqa, ağ pastadan hazırlanmış üç badamvari və deşiksiz (hər üçünün diametri 1,8 sm-dir) bəzək əşyası tapılmışdır. Qəbir boyu kömür parçalarına rast gəlinmişdir.
6 saylı daş qutu qəbir
6 saylı daş qutu qəbir iki sırada bir-birinin üzərinə düzülmüş çay daşlarından ibarət olub uzunluğu 200 sm, eni 90 sm, dərinliyi isə 45 sm olmuşdur. Skelet arxası üstə uzadılmış, qolları qarnı üzərində çarpazlanmış, başı qərbə, ayaqları şərqə və üzü cənuba doğru istiqamətlənmişdir. Qəbirdə heç bir avadanlığa rast gəlinməmişdir.
7 saylı daş qutu qəbir
thumb|Ataçay nekropolu,daş qutu qəbirlərindən maddi-mədəniyyət nümunələri aşkarlanarkən,2010-cu ul 7 saylı daş qutu qəbir qazıntı sahəsinin cənub tərəində yerləşib uzunluğu 215 sm, eni 55 sm, dərinliyi 40 sm olmuşdur. Mərhum qəbrə arxası üstə, başı qərbə, ayaqları şərqə, üzü cənuba doğru və əlləri qarnı üzərində çarpazlanmış vəziyyətdə qoyulmuşdur. Skeletin baş tərəfində və ayağının yanında bir yastı çay daşı və eyni daşlardan üç ədədi hər iki yanında bir sırada qoyulmuşdur. Qəbirdən kiçik saxsı qırıqları, skeletin sol biləyindən üç ədəd bütöv formada tunc və bir dəmir qolbaq, sağ biləyində iki tunc və bir dəmir qolbaq, hər iki əlinin barmaqlarından tunc üzüklər aşkar olunmuşdur. Boyun fəqərəsinin yanında pasta, kükürd, əqiq və şüşədən hazırlanmış müxtəlif rəngli, uzunsov, konusvari,bikonik muncuqlar,sağ əlinin yanından ağ, hamar sədəfdən hazırlanmış yumru bəzək əşyası tapılmışdır. Çox güman ki, bu bəzək üzük qaşı idi. Qəbir boyu kömür parçalarına rast gəlinmişdir.
8 saylı daş qutu qəbir
8 saylı daş qutu qəbir uşaq qəbri olub uzunluğu 105 sm, eni 35 sm, dərinliyi 30 sm-dir. Skeletin istiqaməti cənub-qərb istiqamətində olub arxası üstə olmuşdur. Əlləri qarnı üstündə çarpazlanmışdır. Mərhumun altına çay daşı döşənmiş, üstünə oxra səpilmişdir. Qəbirdən saxsı qırıqları və kömür parçaları aşkar olunmuşdur. Qəbirdən heç bir avadanlıq tapılmamışdır.
9 saylı daş qutu qəbir
9 saylı daş qutu qəbir ikinci qazıntı sahəsinin şimal-şərq divarının yanından aşkar olunmuşdur. Körpə uşağa məxsus olan qəbrin uzunluğu 90 sm, eni 40 sm, dərinliyi 35 sm olmuşdur. Mərhum qəbrə arxası üstə, başı qərb, ayaqları şərq istiqamətində, üzü cənuba doğru qoyulmuş, əlləri qarnı üstə çarpazlanmışdır. Başının sağ tərəfindən saxsı qırıqları, qabırğa sümüklərnin və qollarının yanından ağ pastadan hazırlanmış kiçik muncuqlar tapılmışdır.
10 saylı daş qutu qəbir
10 saylı daş qutu qəbir 4-cü qazıntı sahəsinin cənub-şərq hissəsindən tapılmışdır. Qəbrin sağ tərəfi içəriyə doğru dağılaraq skeletin kəllə, onurğa və ayaq sümüklərini əzmişdir. Daş qutu qəbrin uzunluğu 180 sm, eni 40 sm, dərinliyi isə 45 sm, skeletin başı cənub-qərb, ayaqları şimal-şərq istiqamətində, üzü cənuba doğru olmuşdur. Skeletin sağ çiyninin altına və əlinin yanına kiçik çay daşı qoyulmuşdur. Mərhum qəbrə arxası üstə qoyulmuş, əlləri qarnı üzərində çarpazlanmışdır. Skeletin altından oxra aşkar olunmuş,sağ çiyni altından xırda çay daşları düzülmüşdür. Hər iki biləyindən ucları yastılanmış və bitişməyən, mərkəzi hissələri dördkünc şəkildə yastılanmış tunc qolbaq, döş qəfəsi və çanaq sümüyü yanından əqiq və firuzədən hazırlanmış muncuqlar, kəllənin yanından bir ədəd tunc saç sancağı tapılmışdır. Tunc qolbaqlar 7 saylı daş qutu qəbirdən tapılmış qolbaqlarla eynilik təşkil etmişdir. Saç sancağı tunc məftildən hazırlanaraq ucları bir-birinin üzərinə keçmişdir. Hər iki ucunda ilgək vardır. Tunc milə üç bikonik formalı içərisi boş bəzək keçirilmişdir.
11 saylı daş qutu qəbir
11 saylı daş qutu qəbir 4-cü qazıntı sahəsinin cənub divarının mərkəzi hissəsində yerləşmişdir. Uzunlugu 190 sm, eni 55 sm, dərinliyi 50 sm olan daş qutu qəbir uç cərgə hörgü ilə hörülmüşdür. Skelet arxası üstə, başı qərbə, ayaqları şərqə, üzü cənuba doğru, sol qolu qarnı üstə, sağ qolu yanında olmuşdur. Kəllə sümüyünün yuxarı hissəsinə xırda çay daşları düzülmüş və sağ dizinin altına daş qoyulmuşdur. Çanaq sümüyünün altından oxra və bütün qəbir boyu kömür qalıqları aşkar olunmşdur. Qəbirdə avadanlığa rast gəlinməmişdir.
Ataçay daş qutu qəbirlərinin tədqiqi zamanı aydın olur ki, qəbirlər iki hissəyə bölünmüşdür: qəbir avadanlığı olan və olmayan qəbirlər. Maraqlı cəhət odur ki, qəbirlərdən aşkar olunan avadanlıqlar əsasən bəzəklərdən ibarət olmuşdur. Silahlara və əmək alətlərinə təsadüf olunmamışdır. Saxsı məmulatına rast gəlinsə də, bunlar təsadüf nəticəsində torpağa qarışmış erkən orta əsrlərə aid saxsı nümunələri olmuşdur.
Qədim inanclar
Ataçay nekropolunun daş qutu qəbirlərində qədim inancların izləri vardır. Demək olar ki, bütün qəbirlərdə daş və kömür parçaları ilə rastlaşırıq. Məlumdur ki, Azərbaycanın qədim sakinlərinin öləndən sonra ruhun daşa keçməsi kimi bir inamı olmuş, daşa pərəstiş tarixin sonrakı dövrərində də davam etmiş və qismən bu günə qədər gəlib çatmışdır. Çay daşı və təbii qara daşlara ayin kimi sitayiş qədimdə çox geniş yayılmışdır. Belə daşlar insan ruhunun yerləşdiyi yer hesab edilmiş və onlara müxtəlif dövr qəbir abidələrində tez-tez təsadüf olunmuşdur. Çoxtəbəqəli I Kültəpə abidəsinin aşağı təbəqəsində eneolit dövrünə aid bəzi qəbirlərdə ölünün başının altına, Qırlartəpə (Ağsu rayonu) torpaq qəbrində (e.ə.I minilliyin sonu) kişi skeletinin hər tərəfinə eyni ölçülü,53 sayda xırda daşlar qoyulmuşdur. F.Osmanovun fikrincə, bu daşlar ölünün yaş göstərcisidir. Bənzər ayin qonşu regionlarda da mövcud olmuşdur.
Tapılmış bəzək əşyaları
Ataçay nekropolundan tapılmış bəzəklər əsasən tunc və dəmirdən hazırlanmış əşyalar və muncuqlar olmuşdur. 4 saylı daş qutu qəbirdə olan analoji asmaya Mingəçevirin küp qəbirlərində (yeddi dairəsi olan) və Qusar rayonunun (Qursanpel) daş qutu qəbirlərində də rast gəlinir. Çox güman ki, bu asmalar amulet rolunu oynayırdılar. Muncuqlara gəldikdə, Albaniya və Dağıstan ərazisindəki abidələrdə də çox sayda müxtəlif formalarda olan və müxtəlif materiallardan hazırlanmış muncuqlar olmuşdur. Onlardan boyunbağı və geyim əşyalarında, kəmərlərdə istifadə edilmişdir. Alban-sarmat və Dağıstanın orta əsr qəbirlərində tapılmış muncuqların çoxu bura şimal və cənubdan tranzit yolu ilə gətirilmişdir. Bununla yanaşı, təyin olunmuşdur ki, muncuqlar yalnız gətirilmə deyil, eyni zamanda, Albaniyada da istehsal olunurdu. Eramızın I əsrindən başlayaraq öyrəndiyimiz əraziyə coğrafi cəhətdən yaxın olan Şamaxı şəhəri muncuq istehsalı mərkəzinə çevrilmiş və burada muncuqlar tökmə, ştamplanma, üfürülmə və digər üsullarla hazırlanmışdır. 5 saylı daş qutu qəbirdən tapılan xaçvari sədəf muncuğun analoqu Qafqaz Albaniyasının ilk xristian məbədlərindən olan Kiş məbədinin qazıntıları zamanı tapılmışdır.
7 saylı daş qutu qəbirdən tapılmış qolbaqlara gədikdə öyrənilən bölgədə ölünün hər iki əlinə qolbaq taxma adəti var idi və sonrakı dövrlərdə də davam etmişdir. Kəsikdə lentşəkilli tunc qolbaqlar ellipsvari formada hazırlanmışdır. Belə qolbaqlar sonralar da istifadə edilmiş və inkişaf etmiş orta əsrlər dövrü abidələrində də aşkar olunmuşdur. Onların ölçüləri müxtəlif olub ucları birləşdirilməmişdir. Alban abidələrində bu cür qolbaqlar kütləvi şəkildə tapılmışdır və daha qədim nümunələri xatırladır. Bu qolbaqların ucları, üzəri qalınlaşır və bir qədər əyilir. Belə qolbaqlar antik dövrdən mövcuddur. Onlara e.ə. I – b.e. I–II əsrlərinə aid olan Mingəçevir küp qəbirlərində çox sayda rast gəlinmişdir. Ortasında və uclarında qalınlaşan qolbaqlar Dağıstanın Ruquca kəndi yaxınlığındakı Xabadan qəbristanlığında da tapılmışdır. Ataçay qolbaqlarının üzərində günəşi və ya gül ləçəyini xatırladan qabarıq nöqtələrdən naxışlar vardır. Onların ardıcıllığı belədir: birinci qolbaqda bir nöqtə mərkəzdə, səkkiz nöqtə onun ətrafında və hər tərəfdən daha üç nöqtə yerləşir. İkinci qolbaqda mərkəzi nöqtənin ətrafında yeddi nöqtə yerləşir. Mərkəzi nöqtələr daha böyükdür. Çox güman ki, bu nöqtələr astral (mistik) inamla bağlıdır. Üçüncü və dördüncü qolbaqlar o biri qolbaqlara nisbətən daha dardır. Üçüncü qolbağın üzərində anlaşılmayan naxışlar vardır. Dəmirdən olan qolbaq kəsikdə yumru olub pis saxlanmışdır.
Skeletin hər iki əlinin barmaqlarında (hərəsində bir) nazik lövhədən hazırlanmış tunc üzüklərin ucları bir qədər qalınlaşır və birləşmir. Üzüyün qaşı badamvari formada olub pastaya bənzər kütlə ilə doldurulmuşdur. Belə üzüklərə Qafqaz Albaniyasının II–III əsr abidələrində rast gəlinir və C.Ə.Xəlilov onların Romadan gətirilmə olduğunu qeyd edir. Belə ki, həmin dövrdə Albaniyanın Roma ilə mədəni, iqtisadi və siyasi əlaqələri geniş idi. Həmçinin belə üzüklərə Azərbaycanın şimal-şərq bölgəsinin digər oxşar abidələrində və başqa bölgələrdə də rast gəlinir. Bu cür üzüklər Füzuli rayonunun Yedditəpə daş qutu qəbirlərində (III–VI əsrlər) çox sayda tapılmışdır.
Dəfn adətləri
200px|thumb|right|Ataçay nekropolu,daş qutu qəbirlərinin üst hissədən torpaqdan təmizlənmiş forması. İri daşlar qaldırıldıqdan sonra,qəbirin içində tədqiqatlar aparılır. Ataçay nekropolunda tədqiq olunmuş 11 daş qutu qəbrin hər birində həm oxşar, həm də fərqli dəfn adətləri izlənilmişdir. Qəbirlərin əksəriyyətində skelet arxası üstə, bəzilərində böyrü üstə aşkar olunmuşdur. Qeyd edək ki, eneolit dövründən başyaraq xristianlığın qəbul edilməsinə qədər olan dövr arasında Azərbaycan ərazisində ölülər sıx və ya yarımbükülü, əlləri üzünə dögru dəfn edilmişdir.
Bildiyimiz kimi, xristianlıq Albaniyaya şərqdən (Yerusəlim) gəlmişdir. Məlumdur ki, erkən orta əsrlərdə şimal-şərqi Qafqazada xristianlığın ən böyük mərkəzi Dərbənd olmuşdur və Albaniyanın şimal sərhəddi Dərbəndə qədər uzanmışdır. Həmin dövrdə Albaniyanın xristian kilsəsinin başçısının iqamətgahı Dərbənddə (Çola) yerləşmiş, sonralar Partav (Bərdə) şəhərinə köçürülmüşdür. Qeyd edək ki, IV əsrdə Albaniyada xristianlığın dövlət dini elan edilməsindən sonra ölkənin bir çox ərazilərində bütpərəst dəfn ayinləri tədricən sıxışdırılaraq aradan çıxarılmış və erkən orta əsrlərdə xristianlıq geniş yayıldığı üçün Azərbaycan ərazisi xristian qəbir abidələri ilə zəngin olmuşdur. Belə qəbirlərə Mingəçevir, Ağdam, Xocavənd, Qəbələ Goranboy, Qax  və s. bolgələrdə rast gəlinir. Azərbaycan ərazisində xristian qəbirlərinin torpaq qəbirlər, kərpicdən və ya daşdan inşa edilmiş qutu formalı qəbirlər və sərdabələr, daş sarkofaqlar və katakombalar kimi tipləri müəyyənləşdirilmişdir. Qax rayonu ərazisində Ləkit-Kötüklü monastrında aparılmış arxeoloji tədqiqatlar zamanı aşkar olunmuş xristian qəbirləri içərisində erkən orta əsrlərə aid olan kirəmit qəbrin altındakı daş qutu qəbirdə iki skelet və pastadan hazırlanmış bir muncuq tapılmışdır.
Müxtəlif tipə malik olan xristian qəbirlərindəki dəfn adəti izlənilərkən skeletin əllərinin qoyuluş vəziyyətinin beş variantı müəyyən edilmişdir. İzlənilən dəfn adəti skeletin hər iki əlinin sifətinə doğru uzadılması, bir əlinin sifətinə doğru uzadılıb digər əlinin döş qəfəsi üzərində olması, əllərin qarın nahiyəsinə qoyulması, hər iki əlin döş qəfəsi üzərində çarpazlaşdırılması və gövdə boyu uzadılması kimi formaları qeydə alınmışdır. Azərbaycan ərazisində xristian qəbirləri çoxluq təşkil etsə də, daş qutu tipli xristian qəbirlərinə əsasən Bərdə, Şəki və Qax rayonları ərazisində rast gəlinmişdir. Bərdədə aşkar olunmuş xristian daş qutu qəbrində skeletin başı qərbə istiqamətlənmiş, arxası üstə qoyulmuş, hər iki əli üzünə doğru qaldırılmışdır. Ataçay xristian daş qutu qəbirləri ilə Bərdə daş qutu qəbirlərini müqayisə etdikdə görürük ki, dəfn adəti, demək olar ki eynidir, fərqli cəhət yalnız ondan ibarətdir ki, Ataçay nekropolu qəbrilərində mərhumun əlləri üzünə doğru qaldırılmamışdır.
Ataçay qəbirlərində skeletlərin yerləşmə xüsusiyyətləri (arxası üstə, əlləri qarnının üstündə çarpazıanmış şəkildə) burada əhalinin xristianlığı yeni qəbul etməsi ehtimalını doğurur. Lakin Albaniyanın bütpərəst torpaq qəbirlərində də skeletlər arxası üstə, qolları gövdə boyunca uzadılmışdır. M.Xəlilovun fikrincə, skeletlərin belə uzadılmış vəziyyəti ilk orta əsrlərdə Albaniyada həm xristian, həm də bütpərəst torpaq qəbirləri üçün səciyyəvi olmuşdur.
Mingəçevir, Qəbələ, Govurqala və Yedditəpə qəbir abidələrində həm xristian, həm də bütpərəst qəbirlərinin aşkarlanması müəyyən dövrlərdə lokal ərazilərdə olan yaşayış yerlərində alban xristian və bütpərəst əhalinin bigə məskunlaşdığını sübut edir. Belə ki, ilk orta əsrlərdə bütpərəstlərdə olduğu kimi, xristianlar da torpaq, daş qutu, daş sərdabə, katakomba dəfn adətindən istifadə etmişdir. Skeletin hər hansı bir uzadılma vəziyyətinə Albaniyanın bütpərəst abidələrində rast gəlinməsə də, Ön Asiyanın bütpərəst qəbir abidələrində belə uzadılma formaları izlənilmişdir. Ataçay nekropolunun xarakterik xüsusiyyətləri ondan ibarətdir ki, qəbir avadanlığı olmayan qəbirlər kişilərə, avadanlığı olan qəbirlər qadınlara və bəzi uşaq qəbirlərinə aid idi. Ehtimal etmək olar ki, bu qəbirlərdə dəfn olunanalar ilkin xristianlar olmuşlar. Onlar qəbirlərə avadanlıq qoyma adətindən uzaqlaşsalar da, bu adət məişətdən tədricən çıxmışdır. Belə dəfn nekropoldakı qadın və bəzi uşaq qəbirlərində izlənilir.
Ataçay qəbirlərin quruluşu, izlənilən dəfn adəti və nekropoldan aşkar olunmuş əşyalara əsasən Ataçay nekropolu V-VIII əsrlərə aid edilmişdir. Qəbirlərdə skeletlərin yaxşı qorunmaması səbəbindən antropoloji cəhətdən fikir yürütmək çətindir. Lakin nekropolun aid olduğu dövrü nəzərə alsaq, Ataçay nekropolunun albanlara məxsus olduğu qənaətinə gəlmək olar.
Albaniyanın xristian abidələrindən olan Kiş məbədində aparılan tədqiqatlar nəticəsində aşkar olunan torpaq, daş qutu və sərdabə tipli xristian qəbirləri son illərin tədqiq olunmuş qəbir abidələrindən sayılırdı. 2010-cu ildə Xızı rayonu ərazisində Xızı arxeoloji ekspedisiyasının apardığı arxeoloji qazıntılar nəticəsində tədqiq edilmiş Ataçay nekroplunun erkən xristianlara aid olduğunu ehtimal etsək, nekropolun son illərdə xristian qəbir abidələrinin tədqiq olunmasında mühüm rol oynadığını deyə bilərik.
Ermənistanın ikinci kanalı
Ermənistanın ikinci kanalı (, h2) — Ermənistan özəl telekanalı. Telekanal 1999-cu ildə təsis edilmişdir. Telekanal 2001-ci ildən Ermənistanın 95%-də, Dağlıq Qarabağ Respublikası nda isə qismən yayımlanır. Telekanal gündə 18 saat yayım edir. Telekanalda 30 proqram mövcuddur. Şirkətin təxminən 250 işçisi var.
Telekanalın sədri Samvel Mayrapetyandır.
Telekanalın baş qərargahı və studiyası İrəvan şəhəri nin Açapnyak rayonu nda yerləşir.
Mehdixanlı (Germi)
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 40 nəfər yaşayır (6 ailə).
Sergey Pritula
Sergey Pritula — Ukraynanın ictimai və siyasi xadimi, teleaparıcı, aktyor, stend-up komediyaçısı, "Fayna Ukrayna" xalq şousunun müəllifi və birgə prodüseri, "Rise" səhər şousunun (2008–2011), istedad şousu " Ukrayna göz yaşlarına inanmır", "Pedan-Pritula şousu", "Auditora ehtiras", "Kim zirvədədir?" post-şousunun keçmiş aparıcısı. Comedy Club Ukraine-nın keçmiş prezidenti.
Erkən illər
22 iyun 1981-ci ildə Ternopol vilayətinin Zbaraj şəhərində anadan olub. 1997-ci ildə Ukrayna Kiçik Elmlər Akademiyasında elmi işlərin müdafiəsi üzrə Ukraynada 2-ci yeri tutmuşdur. Məktəbi qızıl medalla bitirib. Ternopol Xalq Təsərrüfatı Akademiyasına daxil olub.
Universitetdə oxuduğu müddətdə bir sıra gənclər təşkilatlarının fəal iştirakçısı olmuşdur. O, həmfikirləri ilə birlikdə qeyri-rəsmi "Yaradıcılar" birliyini (Ukrayna Mitsy), həmçinin "Slyuna" özünü nəşriyyat evini (Ukrayna Slina) qurur. Təhsili ilə paralel olaraq KVN-də oynayır, həvəskar sənət müsabiqələrində iştirak edir.
1998–2003: radio
1999-cu ildə o London kolleclərindən birində kursun ödənişini ödəyir və növbəti sessiyada eksternal tələbə lur. 2000–2001-ci illərdə Londonda təhsil alır.
Təhsilindən məyuslanaraq işə başlayır. Londonda inşaatçı və yükləyici, ofisiant və aşpaz köməkçisi kimi işləyir.
Ternopilə qayıdaraq institutunun tələbə dekanı vəzifəsini tutdu və Ternopol Radiosunda işini bərpa edir.
2002-ci ildə universitetdə tələbə tətilinə rəhbərlik edir, diplomunu müdafiə etdikdən sonra gənclərin təşəbbüsləri mərkəzinin direktoru vəzifəsində işləməyə davam edir. Magistraturada oxuyur. Çox məşğul olmasına baxmayaraq, o, promosyonlarda fəal iştirak edir, konsertlər təşkil etməklə, Ukrayna ətrafında KVN komandaları ilə qastrollarda olur.
2004–2009: Televiziya karyerası
2004-cü ildə "Sənin idi — bizim oldu" verilişinin aparıcısı vəzifəsinə seçilir və tezliklə milli kanallardan birinin efirində görünür.
2005-ci ildə "Musiqi-radio" metropoliten radiostansiyasından dəvət alır və noyabr ayında efirdə işləməyə başlayır. Bundan sonra, Kiyevə köçür.
2006–2009-cu illərdə Comedy Club UA-nın rezidenti, həftəlik şənliklərin və televiziya versiyalarının iştirakçısı olmuşdur. Comedy Club UA-nın bir hissəsi olaraq o, kostik, kaustik obraz yaradır, zalda iştirak edən ukraynalı məşhurlara qarşı kəskin danışır.
2010-cu illər
2017-ci ildə Teletriumf mükafatının və Eurovision 2017 milli seçiminin aparıcısı olmuşdur.
2018-ci ildə Eurovision 2018-in milli seçiminin aparıcısı və şərhçisi olur.
2019-cu il parlament seçkilərində "Qolos" partiyasından xalq deputatlığına namizəd olur.
11 avqust 2020-ci ildə Qolosun qurultayında o, Kiyev meri vəzifəsinə namizədliyini irəli sürür.
Kobb salatı
Kobb salatı — dilimlənmiş göyərti, pomidor, qovrulmuş ət, qaynadılmış toyuq əti, avokado, qaynadılmış yumurta, soğan, pendirdən hazırlanan ABŞ mətbəxinin salatı. Yeməyə bəzən qara zeytun əlavə edilir.
Sergey Pritula
Sosial fəaliyyət
O, Rusiyanın Ukraynaya təcavüzünü pisləyib. Rusiya ilə müharibədə iştirak edən ukraynalı əsgərlərə yardım göstərən könüllülər hərəkatının fəalıdır.
Kobb salatı
Tarixi
Salatın necə yaranmasını izah edən müxtəlif hekayələr mövcuddur. Deyilənə görə, 1930-cu illərdə Hollivudda Qəhvəyi Derbi restoranında bu yeməyin yeyildiyi deyilir. Çünki həmin gün bu restoranda imza günü idi. Bu yeməyə görə restoran sahibi Robert Houard Kobb mükafata layiq görülmüşdür. Hekayələr əsasında məlum olub ki, salat Kobb və ya onun şefi Paul C. Posti tərəfindən yaranıb. Əfsanəyə görə, Kobb gecə yarısına qədər yatmayıb və mətbəxdə bəzi inqredintlər ilə qarışdırdıb. Sonda Fransız sousu ilə qarışdırılıb.
Namecheap
Şirkət ABŞ-nin Arizona ştatının Finiks şəhərində yerləşir.
Kobb salatı
Tarixi
Başqa əfsanələrə görə, Robert Kreis başqa restoranda icraçı şefi işləmişdir. 1929-cu ildə "Hollivudda qəhvəyi Derbi" restoranı üçün salatı yaratdı və onu Robert Kobb şərəfinə adlandırdı. Mənbə, yuxarıda qeyd olunan versiyaya aiddir. Çünki eyni tarixi olduğunu bunu təsdiq edir.
Sergey Pritula
Sosial fəaliyyət
"Xalq Bayraktar" ianə toplama layihəsinin təşəbbüskarı. Üç gün ərzində fond dörd Bayraktar TB2 üçün 600 milyon qrivna toplayır, lakin yığım başa çatdıqdan sonra Türkiyənin Baykar şirkəti pilotsuz təyyarələrin ödənişini qəbul etməyəcəyini və onları pulsuz göndərəcəyini açıqlayır.
Kobb salatı
Tarixi
Kobb salatı 1930-cu illərdə hazırlanıb.
Sergey Pritula
Sosial fəaliyyət
18 avqust 2022-ci ildə Xalq Bayraktarıda toplanmış pulla Ukrayna Silahlı Qüvvələri üçün Ukrayna ordusunun kəşfiyyat və planlaşdırma əməliyyatları üçün imkanlarını xeyli artıran ICEYE peyki aldığını elan edir.
Namecheap
Tarixi
Namecheap 2000-ci ildə Richard Kirkendall tərəfindən yaradılıb.
Kobb salatı
Tarixi
Üçüncü mənbədə isə belə qeyd olunur ki, Kobb salatı Şimali Kaliforniyanın Kalistoqa bölgəsində yaranıb. 1920-ci ildə yerli əhalidən olan qadın Kalistoqada, bu yeməyin Kobb dağının şərəfinə adlandığını söylədi. Sonradan bu fikri yerli əhali təsdiqlədi.
Namecheap
Tarixi
Şirkət 2013-ün mart ayından bəri Bitcoin ilə ödənişləri qəbul edir.
Sergey Pritula
Sosial fəaliyyət
2022-ci ilin noyabr ayında Sergey Pritula Fondu Ukrayna Silahlı Qüvvələri üçün 50 FV103 Spartan zirehli personal daşıyıcısının alınması üçün 200 milyon qrinv toplamağa başlayır. Yığımın nəticələrinə görə, nəzərdə tutulduğundan 10 ədəd artıq avtomobil almaq mümkün olmuşdur.
Kamil Əliyev (rəssam)
Kamil Müseyib oğlu Əliyev — Azərbaycan xalçaçı-rəssamı, professor, Azərbaycan SSR xalq rəssamı (1982).
Sergey Pritula
Sosial fəaliyyət
2023-cü ilin mart ayında Pritula Xeyriyyə Fondu 101 zirehli transportyor aldığını elan edir. Alınan avtomobillər arasında səkkiz model avtomobil var: FV103 Spartan, FV104 Samaritan, FV105 Sultan, FV4333 Stormer, Shielder, FV432, FV434, FV106 Samson.
Kamil Əliyev (rəssam)
Həyatı
Kamil Əliyev 1921-ci il oktyabrın 22-də Qərbi Azərbaycanda, Ermənistan SSRin mərkəzi İrəvan şəhərində anadan olmuşdur. Anası Xanım, atası Müseyib kişi olub.
Sergey Pritula
Şəxsi həyat
Pritulanın birinci arvadı Ternopoldan olan Yuliya Andriyçukdur. Bu evlilikdən 2008-ci ildə Sergeyin Dmitri adlı bir oğlu dünyaya gəlir. Şoumen ikinci dəfə 2015-ci ildə Yekaterina Sopelniklə ailə həyatı qurur. Bu evlilikdə onun iki qızı var — Solomiya (2017) və Stefaniya (2021).
Straykbol oynayır. Ternopolun "Kaskad" komandasının üzvüdür.
Kamil Əliyev (rəssam)
Həyatı
K. Əliyev Böyük Vətən müharibəsində iştirak etmiş, döyüş rəşadətinə görə 22 orden və medalla təltif edilmişdir.
Kamil Əliyev Bakı Bədii Rəssamlıq Fondunda çalışarkən fil sümüyündən, qızıldan, gümüşdən onlarla orijinal əntiq əşyanın, gümüş dolça, çaydan, armudu stəkan dəstlərinin bədii tərtibatçısı, rəssam — müəllifi kimi özünü təsdiqlədi. Bədii sənət üzrə fəxri fərmanın, respublikanın tətbiqi incəsənət ustası adının (1960) ilk sahibi olmuşdur.
Xalq dekorativ-tətbiqi sənəti sahəsində gördüyü səmərəli elmi işlərə görə ona professor elmi dərəcəsi verilib.
Kamil Əliyev 1 mart 2005-ci ildə vəfat etmişdir.
thumb|300px|right|Kamil Əliyevin xatirə lövhəsi ([[Bakı)]] 2007-ci ilin oktyabrın 26-da Azərbaycan xalçaçılıq sənətinin klassiki, rənglər və ilmələr sehrkarı Kamil Əliyevin vaxtilə yaşadığı evin qarşısında xatirə lövhəsi və ev muzeyi açılmışdır. Xatirə lövhəsində bu sözlər yazılmışdır: "Azərbaycanın xalq rəssamı, professor Kamil Əliyev bu evdə yaşamışdır 1921–2005".
Yaradıcılığı
İkinci dünya müharibəsinin iştirakçısı Kamil Əliyev 1946-cı ildə ordudan qayıtdıqdan sonra da öz sevimli peşəsini davam etdirir. Bir müddət o, Respublika Bədii Fonduna rəhbərlik edir, sonralar Bakı zərgərlik fabrikində direktor vəzifəsində çalışır. Həmin illərdə o, yalnız xalı, parça kimi toxuma mallarında yox, həmçinin, qızıl, gümüş və digər materiallarda da özünün mahir bədii tərtibatçı, ornamental rəssam kimi məharətini nümayiş etdirir. 1950-ci illərdən etibarən, Kamil Əliyevin yaradıcılığında süjetli xalıların və portret-xalçaların yaradılması aparıcı mövqe tutur. Bu illərdə sənətkar bir-birinin ardınca yüksək professionalıqla Azərbaycan klassiklərinin, görkəmli dövlət xadimləriinn portretlərini yaradır.
Kamil Əliyev ornamentdən istifadə edərək şair, mütəfəkkirlərin yaradıcılığındakı hisslər və emosiyalar aləmini rəng çalarları vasitəsilə canlandıraraq, tamaşaçının mənəvi dünyasına təsir göstərir.
Kamil Əliyev ilk portret-xalçasını 1958-ci ildə böyük Azərbaycan şairi Məhəmməd Füzulinin anadan olmasının 400 illiyinə həsr etmişdir. Bu xalçanın təravətli, şux rəngli naxışları Füzuli lirikasının dərinliyini tamaşaçıya çatdırır. Bu xalı xalq sənətimizin qiymətli bir incisi kimi Azərbaycan Dövlət İncəsənət Muzeyinin daimi ekspozisiyasına daxil edilmişdir. Xalının uğuru rəssamı o qədər ruhlandırır ki, o, bir müddət keçəndən sonra İmadəddin Nəsimi və Nizami Gəncəviyə həsr edilmiş xalıları da yaradır. Rəssam bu dahi şairlərimizin hər birinin yaradıcılığına və dünyagörüşünə xas olan cəhətləri xalça sənətinin ifadə vasitələri ilə açmağa səy göstərmiş və məqsədinə nail olmuşdur.
Hazırda Bakıda Azərbaycan xalçası muzeyində nümayiş etdirilən Nizami Gəncəvi xalısının iki başqa variantı da var. Onlardan birini müəllif Kiyevdə keçirilən Azərbaycan ədəbiyyatı və incəsənəti günlərində özbək xalqına bağışlamışdır. Kamil Əliyevin portret-xalçalarının ikinci silsiləsi müxtəlif ölkələrin tanınmış siyasət və dövlət xadimlərinə həsr olunmuşdur.
Rəssam Hindistanda yaradıcılıq ezamiyyətində olarkən bu qədim Şərq ölkəsinin mədəniyyətilə yaxından tanış olur, İndira Qandinin portert-xalçasını yaratmaq üzərində düşünür. Vətənə qayıtdıqdan sonra uzun müddət xalçanın çeşnisi üzərində işləyir. Uzun axtarışlar və hind incəsənətinin incilərilə tanışlıq müəllifə bu işdə kömək etmişdir. Kamil Əliyev Azərbaycan və Hindistan sənəti üçün ənənəvi olan "buta" ornament motivindən, hindli və azərbaycanlı xalça ustalarının çox sevdiyi tünd-göy rəng çalarlarından özünəmxəsus surətdə ustalıqla istifadə etmişdir.
Kamil Əliyevin türk xalqının böyük oğlu Atatürkə həsr etdiyi portret-xalısı tam başqa ovqatlı bədii üsluba malikdir. Bu portret-xalı Kamil Əliyevin ən böyük sənət uğurlarından sayılır. Turqut Özal, Süleyman Dəmirəl, eləcə də, neçə-neçə başqa dövlət, elm və mədəniyyət xadimləri bu xalçanı çox yüksək qiymətləndirib, Kamil Əliyev sənətinə böyük hörmətlərini, ehtiramlarını bildirmişlər.
Kamil Əliyev incəsənətimizi yüksəkliklərə qaldıran, onu öz əsərləri ilə daha da zənginləşdirən görkəmli şəxslərdən biridir. Rəssamın əsərləri Paris, London, Tokio, Dehli, Ankara, İstanbul, Tehran, Moskva, Kiyev və başqa şəhərlərin nüfuzlu muzey və qalereyalarında nümayiş etdirilmişdir.
Eyzenax
Eyzenax, Ayzenax  — Türingiyada yerləşən (Almaniya) şəhər. Türingen meşəsinin şimal yüksəklikləri ilə Hayniq Milli Parkı arasında yerləşir. Əhali: 42,8 min nəfər (2010).
Tarixi
Eyzenaxın tarixi, əfsanəyə görə 1067-ci ildə qurulan Vartburq qəsri ilə bağlıdır. XII əsrin ikinci yarısında birinə qovuşan qala yaxınlığında ən azı üç yaşayış məskəni var idi. Yaranan şəhər Eyzenax, ilk dəfə 1180-ci ildə salnamələrdə xatırlandı.
thumb|right|Vartburq
İqtisadiyyatı
Eyzenax iqtisadiyyatının mühüm bir hissəsi avtomobil sənayesidir:
Eclipse
Eclipse - Busta Flexin üçüncü mahnı albomu.
Abbasqulu (memar)
Abbasqulu — XVIII əsr Azərbaycan memarı və nəqqaşı. Abbasqulu Şəki xanları sarayının daxili tərtibatında iştirak etmiş, saraydakı böyük salonun tavanında mürəkkəb kompoziyalı bəzək işləri görmüşdür. Tavanın mərkəzi xonçalarından birinin kitabəsində öz adını orijinal şəkildə həkk etmişdir. "Ustad Abbasqulu" sözləri iki dəfə – sağdan sola və aynada əks olunmuş kimi soldan sağa təkrarlanır.
Orucabad (Germi)
Orucabad — İranın Ərdəbil ostanının Germi şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 47 nəfər yaşayır (9 ailə).
Cənubi Qafqaz dəmir yolu
Cənubi Qafqaz dəmir yolu (Հարավկովկասյան Երկաթուղի) — Rusiya Dəmir Yollarının 100 % törəmə şirkətidir. 13 fevral 2008-ci ildə İrəvanda "Ermənistan dəmir yolları" MMC 100% Rusiya dəmir yolları MMC törəmə qolu olan Cənubi Qafqaz dəmir yolları ASC balansına verilmişdir. Bu şirkət bir sıra öhdəliklər götürmüşdür: Ermənistan dəmir yollarının güzəştə verilməsi barədə razılaşmada şirkətin öhdəliklərini lazımınca yerinə yetirməməsi halında Rusiya tərəfinin "57 milyon dolları keçməyən" məbləği ödəməli olduğu qeyd edilir.
2019-cu ilin sentyabrında Rusiya Nəqliyyat Nazirliyi, Rusiya Dəmir Yollarının Ermənistan dəmir yolunun idarə edilməsinə dair müqavilənin erkən ləğv olunma ehtimalını nəzərdən keçirə biləcəyi barədə bir açıqlama verir.
Ermənistanın Ərazi İdarəetmə və İnfrastruktur Nazirliyi Rusiya tərəfi ilə dəmir yolunun idarə olunması ilə bağlı danışıqları davam etdirir.
Dəmir yolu şəbəkəsi və hərəkət heyəti
Dəmir yolunun eni — 1520 mm.
İşləyən stansiyaların sayı — 55.
Sərnişin qatarlarının maksimal sürəti 100 km/saat, minimum 40 km/saatdır. Yük qatarlarının maksimum sürəti 70 km/saat, minimum 25 km/saatdır.
Dəmiryol yolları 3.3 kV-lik birbaşa cərəyan gərginliyində olan çəkmə elektrik təchizatı üçün əlaqə şəbəkəsi ilə təchiz edilmişdir.
Əsasən VL-10 elektrik lokomotivləri və ChME3 lokomotivləri istifadə olunur. İrəvan-Gümrü-İrəvan marşrutu üzrə sürətli elektrik qatar EP2D 2018-ci ilin mart ayından bəri işləyir. 2018-ci ilin sonuna qədər eyni qatarın ikincisinin çatdırılması həyata keçirildi.
İstifadə olunmayan xətlər:
• Erasx — Naxçıvan (Azərbaycan) ilə dövlət sərhədi;
• Gümrü-Axuryan — Türkiyə ilə dövlət sərhədi;
• Dilican — İcevan — Azərbaycanla dövlət sərhədi.
Statistik informasiya
Ermənistanda ümumi dəmir yollarının uzunluğu 1328,6 km, əsas yolların uzunluğu isə 780 km təşkil edir. İllik yük daşıma qabiliyəti 50 milyon tondur. 5,5 milyon sərnişinə xidmət edə bilər.
"Cənubi Qafqaz dəmir yolları" ASC balansında olan 728 kilometrlik dəmir yolu tamamən elektrikləşdirilmişdir.
Şirkətin balansında 75 stansiya vardır. Ölkəyə dörd keçid mövcud olsada cəmi biri açıqdır:
Dəmir yolu xəttləri və imkanları: Əsas yolların uzunluğu 780 km, 2,56 % yol iki xətlidir;
Yük vaqonlarının sayı 2035;
Elektrovozlar 49 (ВЛ8–18, ВЛ10–31)
Sərnişin vaqonlarının sayı 158;
Teplovozların sayı 55.
NGC 6192
NGC 6192, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış açıq ulduz topasıdır. Göy üzündə Əqrəb bürcü istiqamətində yerləşir. I2p tipli. tərəfindən ildə 22.86 sm (9 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
İtaliyada futbol rekordları və statistikası
Bu səhifədə İtaliyada olan futbol rekordları barədə məlumatlar və statistik məlumatlar var
Ən çox çempionluq qazanan
36, Yuventus
A Seriyası
90, İnter
B Seriyası
63, Breşiya
Ardıcıl ən çox evdə qələbə
33, Yuventus, 2015–16 – 2016–17
Ardıcıl ən çox səfərdə qələbə
12, Roma, 2016-17-2017-18
Bir mövsümdə ev oyunlarında ən çox qələbə qazanan
19, Yuventus, 2013–14 (19 matç)
Bir mövsümdə səfər oyunlarında ən çox qələbə qazanan
=== Ümumi qələbə sayı ===
Ən uzun məğlubiyyətsizlik seriyası
58, Milan, 1990–91 – 1992–93 (26 may 1991, 0–0 Parma ; 21 mart 1993, Parma 0–1)
Çempionluq qazanan ən yaşlı oyunçu
Canluici Buffon: 42 yaş (2019–20)
Ən çox oyun keçirmiş 30 futbolçu (yalnız A Seriyasının adi mövsüm oyunları)
Updated as of 14 November 2022
Qalın hərflərlə yazılmış oyunçular hələ də A Seriyasında aktivdirlər.
Yaşlı oyunçular
22 may 2022-ci il tarixinə yenilənib.
Son matçını oynayanda ən azı 40 yaşı olan oyunçular.
Ən gənc italyan oyunçular
22 may 2022-ci il tarixinə yenilənib.
Ən gənc əcnəbi oyunçular
22 may 2022-ci il tarixinə yenilənib.
A Seriyasında debüt edən ən yaşlı futbolçu
Maurizio Pugliesi 39 years, 149 days (15 may 2016, Empoli)
Zakir Əliyev
Zakir Əlisahib oğlu Əliyev — xanəndə, Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti (2013).
Həyatı
Zakir Əliyev 22 may 1968-ci ildə, Neftçala rayonunun Xolqarabucaq kəndində, qulluqçu ailəsində doğulmuşdur. 1975-ci ildə 1-ci sinifə öz kənd məktəbində daxil olmuş və 8-ci sinifə qədər həmin məktəbdə təhsilini davam etdirib.1983-cü ildə "Gənclərin və tələbələrin III respublika baxış" müsabiqəsinin qalibi olmuş və Bülbül adına orta ixtisas musiqi məktəbinə daxil olmuşdur. Həmçinin Bülbül adına orta ixtisas musiqi məktəbində professor Arif Babayevin sinifində muğam təhsili alıb. 1986-cı ilə qədər həmin məktəbdə təhsilini davam etdimişdir. Və bu illər ərzində bütün dövlət tədbirlərində iştirak etmişdir.
Zakir Əliyevin ən böyük uğurlarından biri isə 1985-ci ildə Moskvada keçirilən "Gənclərin və tələbələrin XII ümumdünya festivalı"-nın diplomantı olmağıdır. 1985-ci ildə Heydər Əliyev sarayında Üzeyir Hacıbəyovun 100 illiyinə həsr olunmuş tədbirdə "Leyli və Məcnun" əsərini ifa etmişdir. Həmin dövr üçün böyük uğurlardan biri də Zakir Əliyevin "Leyli və Məcnun" əsərini Moskvada Bolşoy teatrda da ifa etməsi olmuşdur. 1986-cı ildə indiki Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin, Mədəni maarif fakültəsinin, özfəaliyyət teatr kollektivi rejjisoru ixtisasında təhsil alıb, 1987-ci ildə hərbi xidmətə yollanıb ordu sıralarında qulluq etmişdir. 1989-cu ildə hərbi xidmətdən qayıdıb təhsilini davam etdirmiş və 1993-cü ildə Universteti bitirmişdir.
Sonra isə 2005-ci ildə Bülbül adına orta ixtisas musiqi məktəbində xanəndəlik fənnini tədris etmişdir.
2009-cu ildə isə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universtetində, Muğam kafedrasında müəllim kimi fəaliyyətinə davam edib. 2015-ci ildən isə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universtetinin, Muğam kafedrasında baş müəllim vəzifəsində çalışır.
2013-cü ildə Azərbaycan Respublikasının Əməkdar Artisti fəxri adını almışdır.
Zakir Əliyev illər boyunca bir çox xarici ölkələrə səfər etmişdir. Türkiyə, İran, Almaniya, Belçika, Hollandiya, Özbəkistan kimi ölkələr bunlara daxildir. Özbəkistanda İstiqlal sarayında solo konsert vermişdir. Azərbaycan Dövlət Televizyasının fondunda Zakir Əliyevin ifa etdiyi bir çox muğam dəstgahlarının (Şur, Mahur-Hindi, Zabul-Segah və s.) videolent yazısı vardır.
Ailəlidir 2 övladı var.
Əbdüləziz bin Əbdürrəhman əs-Səud
Əbdüləziz bin Əbdürrəhman bin Faysal əs-Səud عبد العزيز آل سعود həmçinin qısaca olaraq İbn Səud və yaxud II Əbdüləziz və Əbdüləziz bin Əbdürrəhman (15 yanvar 1875 — 9 noyabr 1953) — hökmdar, hərbi və dövlət xadimi, Səudiyyə Ərəbistanının qurucusu və ilk kralı (1932-1953). Ərəbistanın birləşdirilməsi üçün çoxsaylı müharibələr aparmışdır. 1902-1926-cı illərdə Nəcd dövlətinin əmiri, daha sonra - 1932-ci ilə qədər Hicaz, Nəcd dövlətinin və ilhaq edilən bölgələrin kralı.
Əbdüləziz Nəcd əmiri Əbdürrəhman bin Faysalın oğlu idi. Ailə 1890-cı ildə Riyad şəhərindəki iqamətgahlarından qovulmuşdu. Əbdüləziz, 1902-ci ildə yenidən Riyadı fəth etmiş, 30 illik mübarizə apararaq mərkəzi və şimali Ərəbistanın hökmdarı olmuşdur. 1922-ci ildə Nəcd üzərində nəzarətini möhkəmləndirdi, sonra 1925-ci ildə Hicazı fəth etdi. 1932-ci ildə daha sonra Səudiyyə Ərəbistanı Krallığına çevriləcək ərazini genişləndirdi. Kral olaraq, 1938-ci ildə Səudiyyə Ərəbistanında neftin kəşf edilməsinə və II Dünya müharibəsindən sonra genişmiqyaslı neft çıxarılmasının başlanmasına nəzarət etmişdi. 45 oğlu, və Səudiyyə Ərəbistanının bütün sonrakı kralları da daxil olmaqla bir çox uşağın atası idi.
İlk illər
Səudlar ailəsi son 130 il ərzində mərkəzi Ərəbistanda əsas qüvvə idilər. Sələfiliyə arxalanan səudlar əvvəllər Osmanlı-Səudiyyə müharibəsi müharibəsində Osmanlı ordusu tərəfindən məhv edilənə qədər XIX əsrin əvvəllərinə qədər Ərəbistan yarımadasının çox hissəsini “ilk Səudiyyə dövləti” olan Diriyyə əmirliyi şəklində idarə etməyə çalışdılar.
Əbdüləziz 1875-ci il yanvarın 15-də Riyadda anadan olub. O dövrdə ərazisi yalnız Riyad ətrafından ibarət olan İkinci Səudiyyə dövlətinin başçısı Əbdürrəhman ibn Faysalın dördüncü oğlu idi. Əbdüləzizin anası Sudayri ailəsinin üzvü idi Sara bin Əhməd idi. Sara Ərəbistanın aparıcı nəsillərindən olan Sudayri sülaləsinin başçısı Əhməd Sudayrinin qız olmuş, 1910-cu ildə rəhmətə getmişdir. Onun doğma bacı və qardaşları Faysal, Nurə, Bazza, Həyya və Saad idilər. Bundan əlavə atasının digər evliliyindən Səudiyyə dövləti rəhbərliyində əhəmiyyətli rol oynayan Məhəmməd, Abdulla, Əhməd və Musaid də daxil olmaqla bir neçə ögey qardaşları da olmuşdu.
Əbdüləziz dinlə az maraqlanmış, daha çox qılınc və tüfənglə oynamağa həvəs göstərirdi. O, Quranı yalnız 11 yaşında oxumağı öyrənə bildi. Əbdüləzizin Riyadda Qurqn müəllimi Abdulla Əl Xarji olmuşdur. Gələcək kral gənc yaşlarından ailə şərəfini bərpa etməyi, Səud sülaləsinin şöhrətinin və sərvətinin qaytarılmasını arzulayırdı.
Sürgün və Riyadın geri alınması
200px|thumb|left|Əbdürrəhman bin Turki al Saud, kral Əbdüləzizin atası. 1890-cı ildə səudlar sülaləsini regionda uzun müddət rəqibləri olan Rəşidilər Riyadı fəth etdilər. O vaxt Əbdüləziz 15 yaşında idi. O və ailəsi əvvəlcə Ərəbistanın cənub səhrasında bədəvi qəbiləsi olan Al Murraha sığındılar. Daha sonra Əs-Səudlar Qətərə getdilər və iki ay orada qaldılar. Onların növbəti dayanacağı qısa bir müddət qaldıqları Bəhreyn oldu. Osmanlı imperiyası onlara Küveytdə yerləşmələrinə icazə verdi və təxminən on il orada yaşadılar. Əbdüləziz 1896-cı ildən Küveyt kral ailəsinin üzvü və Küveyt hökmdarı Mübarək Əl Sabahla dostluq münasibətləri yaratdı və Mübarəkin qeyri-adi həyat tərzi səbəbiylə atası Əbdürrəhman tərəfindən bəyənilməyən ziyafətlərini tez-tez ziyarət edirdi.
1901-ci il noyabrın 14-də Əbdüləziz və bəzi qardaşları, o cümlədən ögey qardaşı Məhəmməd və bir neçə əmisi oğlu (aralarında Abdulla bin Jiluvi), əsasən Rəşidilərlə müttəfiq qəbilələri hədəf alaraq Nejdə basqın etdilər. Dekabrın 12-də Al Aqsaya çatdılar və sonra müxtəlif qəbilələrin dəstəyi ilə cənuba Boş Məhəlləyə doğru irəlilədilər. Bu hadisədən sonra Əbdüləziz Əl-Rəşid Qətər hökmdarı Cəsim bin Məhəmməd Əl Taniyə və Bağdadakı Osmanlı valisinə müraciətlər edərək Əbdüləzizin ona sadiq qəbilələrə basqınlarını dayandırmaq üçün kömək istədi. Bu hadisələr Əbdüləzizin basqınçılarının sayının azalmasına səbəb oldu və atası Əbdürrəhman ondan Riyadı ələ keçirmək planlarını ləğv etməsini istədi. Lakin Əbdüləziz Riyad üzərinə yürüş üçün dəstə toplamağa davam etdi. 15-16 yanvar 1902-ci il tarixində atasının qarşı olmağına baxmayaraq, yürüşə başlamış Əbdüləziz, 60 nəfərlik bir dəstə ilə Riyadı ələ keçirdi. Hücum zamanı o, yalnız iki döyüşçünü itirdi. Rəşididlərdən olan yerli vali Ajlan Abdulla bin Jiluvi isə qala qapıları qarşısında öldürüldü. Əbdüləzizin qələbəsindən qısa müddət sonra Küveyt hökmdarı Mübarək Əl Sabah ona Əbdüləzizin kiçik qardaşı Səədin rəhbərliyi ilə əlavə yetmiş döyüşçü göndərdi. Bu uğurdan sonra atası Əbdürrəhman əmir adından oğlunun xeyrinə imtina etdi. Atası Əbdüləzizə vassal andı içərək, oğlunun məsləhətçisi oldu.
Hakimiyyətə qayıdış
250px|thumb|right|Kral Əbdüləzizin Eqab bin Muhaya adlı sənəd üzərində imzası Riyadın ələ keçirilməsindən sonra Səud sülaləsinin bir çox keçmiş tərəfdarı Əbdüləzizin çağırışı ilə silaha sarıldı. O, xarizmatik bir lider idi və ətrafına silahlı adamlar toplamaqda davam edirdi. Növbəti iki il ərzində o və qüvvələri demək olar ki, Nejdin yarısını Rəşidilərdən geri aldılar.
1903-1907-ci illərdə Əbdüləziz Rəşidilər sülaləsinin rəhbərlik etdiyi Cebel-Şammar (Hail) əmirliyi ilə müharibə apardı. 1904-cü ildə Əl-Rəşidlər sülaləsinin başçısı olan Əbdüləziz, hərbi qoruma və yardım üçün Osmanlı imperiyasına müraciət etdi. Osmanlılar buna cavab olaraq Ərəbistana əsgər göndərdi. Ümumilikdə müharibə ərzində 8 Osmanlı piyada batalyonu Rəşidilərin tərəfində döyüşmüşdü. 15 iyun 1904-cü ildə Əbdüləziz qüvvələri birləşmiş Osmanlı və Rəşidi qüvvələri tərəfindən ilk və sonuncu dəfə məğlubiyyətə uğradıldı. Bu hadisədən sonra o, qüvvələrini yenidən toplayaraq Osmanlıya qarşı partizan müharibəsi aparmağa başladı. Növbəti iki il ərzində onların tədarük yollarını poza bildi və onları geri çəkilməyə məcbur etdi. Lakin 1905-ci ilin fevralında Əbdüləziz Osmanlılar tərəfindən Cənubi Nəsdin kaymakamı titulunu aldı. Əbdüləziz əl-Rəşidin həlak olduğu və rəşidilərin uduzduğu Rövdət Muhannada döyüşündən sonra Əbdüləziz əs-Saud 1906-cı il oktyabrın axrına qədər Osmanlı imperiyasının Nəcd və Qassımdakı varlığını sona çatdırdı. Bu qələbə həm də Küveyt hökmdarı Mübarək Əl Sabah ilə Əbdüləziz arasındakı ittifaqı, birincinin bölgədəki Səudiyyə gücünün artması ilə bağlı narahatlığı səbəbindən zəiflədi.
İhvandlarla münasibət
1912-ci ildə o, Nəcd və Ərəbistanın şərq sahillərini fəth etdi. O, həmçinin eyni ildə "təmiz İslam"ı da qəbul etdi. Ən böyük qəbilələrin sədaqətini qazanmaq üçün İbn Səud, dini alimlərin və müəllimlərin tövsiyəsi ilə onları oturaq həyata keçirməyə başladı. Bu məqsədlə 1912-ci ildə hərbi-dini qardaşlıq İhvand (ərəbcə “qardaşlar”) quruldu. İhvand hərəkatına qoşulmaqdan imtina edən və İbn Səudu əmir və imam kimi tanımayan bütün bədəvi qəbilələri və vahələr Nəcdin düşməni kimi qəbul edilməyə başlandılar. İhvandlara qardaşlığın üzvlərini və vətənlərini sevməyə, imam-əmirə sözsüz itaət etmək və xarici ölkələrin (müsəlmanlar da daxil olmaqla) sakinləri ilə heç bir təmas qurmamağa çağırılan əkinçilik koloniyalarına ("hicrələrə") keçmək əmri verildi. Hər bir ihvand icmasında, yerli qarnizon üçün kazarma rolunu oynayan bir məscid tikildi. Beləliklə, ihvandların özləri təkcə əkinçilər deyil, həm də Səudiyyə dövlətinin döyüşçüləri oldular. 1913-cü ildə İbn Səud Əl-Həsə bölgəsini ələ keçirdi. 1915-ci ilədək İbn Səudun "kafirlər"lə müharibəyə girmək üçün ilk çağırışına hazır olan ən azı 60.000 nəfər daxil olmaqla 200-dən çox ihvand qəsəbəsi təşkil edildi.
Ərəbistanın birləşdirilməsi
250px|thumb|left|Kral Əbdüləziz, qaynı Mübarək Əl Sabahla Küveytdə, 1910-cu il. 1914-cü ilin mayında Əbdüləziz, ingilislərlə müttəfiq olmaq üçün bir neçə səmərəsiz cəhdlərdən sonra Osmanlı ilə gizli müqavilə bağladı. Lakin Birinci Dünya müharibəsinin başlanması səbəbi ilə Əbdüləzizi Nəcdin valisi edən bu razılaşma reallaşmadı və Osmanlıların Əbdüləzizlə əlaqələri davam etdirmək cəhdləri səbəbiylə Britaniya hökuməti qısa müddətdə Əbdüləzizlə diplomatik əlaqələr qurdu. Britaniya agenti Kapitan Uilyam Şekspir bədəvilər tərəfindən yaxşı qarşılandı. Bənzər diplomatik münasibətlər bölgəni birləşdirə və sabitləşdirə bilən bütün ərəb qüvvələri ilə quruldu. Britaniyalılar 1915-ci ilin dekabrında Darin müqaviləsinə imza atdılar ki, bu da Səud sülaləsinin torpaqlarını Britaniya protektoratı etdi. Bu müqavilə ilə britaniyalılar Səudiyyə dövlətinin sərhədlərini müəyyənləşdirməyə cəhd göstərdilər. Əvəzində Əbdüləziz Osmanlının müttəfiqi olan İbn Rəşidə qarşı yenidən müharibə edəcəyinə söz verdi.
I Dünya müharibəsi ərzində səudlar Britaniya müttəfiqi kimi Osmanlı imperiyasına qarşı döyüşdülər. 1920-ci ildə isə ingilislərin maddi dəstəyindən istifadə edərək Əbdüləziz nəhayət Rəşidiləri darmadağın etdi. Osmanlı imperiyası dağılan zaman Ərəbistan yarımadasında beş müstəqil dövlət meydana gəlmişdi: Hicaz, Nəcd, Cebel-Şammar, Asir və Yəmən. Əbdüləziz 1921-ci ilin aprel-may aylarında Cebel-Şammarı ilhaq etməyə çalışdı, ancaq yalnız avqust ayında ər-Rəşidilərin paytaxtı Hail Əbdüləzizin qoşunları tərəfindən alındı. Həmin il noyabrın 1-də Cebel-Şammar əmirliyi mövcudluğunu dayandırdı.