cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hüseyn bəy Nəbibəyov
Həyatı
Hüseyn bəy Nəbibəyov 1892-ci ildə Azərbaycanın Şəki şəhərində bəy ailəsində anadan olub. Şəkidə Rus-Tatar məktəbində bir müddt oxuduqdan sonra təhsilini Kutaisi Realnı məktəbində davam etdirib. Sonra Sankt-Peterburqdakı Konstantin artilleriya məktəbini birinci dərəcəli diplomla başa vurub. Böyük qardaşı Bəhram bəy Nəbibəyovun komandiri olduğu Qafqaz iyirminci artilleriya briqadasında podporuçik kimi hərbi xidmətə başlayıb. Hüseyn bəy 1914-cü ildə poruçik, 1916-cı ildə ştabs-kapitan rütbəsinə layiq görülüb. 1918-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ordusunda podpolkovnik rütbəsi ilə yüksək vəzifədə çalışıb. Bir müddət Bakı hərbi dairəsi məhkəməsinin hakimi olub. Hakim işlədiyi dövrdə Cümhuriyyətin hərbi naziri, atilleriya generalı Səməd bəy Mehmandarova sui qəsd edən dəstənin məhkəmə işini aparan Hüseyn bəy cinayətkarların layiqli cəzalandrılmasına nail olmuşdur. 1920-ci ildə polkovnik rütbəsi almışdır. Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra hərbi fəaliyyətini davam etdirmiş və Azərbaycanda yaradılmış hərbi komandirlər məktəbində 1921-1926-cı illərdə müəllimlik etmişdir. 1926-cı ildə Şəkiyə köçmüş Hüseyn bəyin təşəbbüsü ilə bir neçə məktəbdə hərbi hazırlıq fənni tədris edilməyə başlanmış və özü məktəblərin biridə hərbi rəhbər işləmişdir. 1930-cu ildə baş vermiş Şəki üsyanı bolşeviklər tərəfindən amansızcasına yatırldıqdan və üsyanın hərbi rəhbəri, Hüseyn bəyin böyük qardaşı Bəhram bəy öldürüldükdən sonra Hüseyn bəy həbs olunmuş və sonrakı taleyindən heç bir məlumat olmamışdır. Ailəsinə şifahi, telefon vasitəsilə verilmiş məlumatda 1931-ci ildə vəfat etdiyi bildirilib.
Ordubad yasaqlığı
Ordubad yasaqlığı — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonunda yasaqlıq.
Tarixi
1969-cu ildə təşkil olunmuşdur. Yasaqlıqda Cənubi Qafqaz və bölgə üçün nadir olan bezoar keçisi (qaya keçisi) mühafizə edilir.
İnternet hostinq servisləri
İnternet hostinq servisi internetə qoşulmuş serverləri işlədən və idarə edən qurumlara deyilir. Bu qurumlar invidualların və yaxud bizneslərin internetdə servis təmin etmələrini və yaxud məlumat saxlamalarını təmin edir.
Dedicated server hostları isə, müştərilərinə bütöv server təklif edir. Müştəri bu server kompüterinin içərisində istədikləri hər hansı proqramı işlədə bilər. Dedicated server alan müştəri həmin bu serverdə birdən çox veb saytı host edərək, veb hostinq servisi yaradaraq bu xidməti sata bilər. Bu tip hostinqi təklif edən hostların məsuliyyətlər server üçün elektrik enerjisi və sürətli internet bağlantısı olmağını təmin etməkdir.
Paylaşılan hostinq ən çox yayılan veb hostinq növlərindən biridir. Bu tip hostinqlər bir fiziki serverdə birdən artıq veb saytı host edirlər. Bu veb saytların hamısı eyni serverin resurslarını istifadə edirlər. Virtualizasiya bu tip hostinqlərin işləməsi üçün əsas elementdir.
Naxçıvan sancağı
Naxçıvan sancağı - Liva-i Naxçıvan (Naxçıvan livası) Osmanlı İmperiyasının İrəvan əyalətində inzibati–ərazi vahidi.
1590 Osmanlı dövlətində inzibati ərazi vahidi olmuşdur. Sancaq əyalətin və ya digər iri inzibati vahidin, nahiyə isə sancağın bölündüyü inzibati ərazi bölgüsü olmuşdur. Osmanlı-Səfəvi müharibələri nəticəsində iki dəfə 1588-1603 və 1724-1736-cı illərdə Səfəvi torpaqları Osmanlı dövləti tərəfindən tutularaq idarə edilmişdir. Bu illərdə tarixi Naxçıvan bölgəsinin ərazisi iki dəfə Osmanlı idarəçəliyində Naxçıvan sancağı inzibati vahidində birləşmişdir.
Naxçıvan sancağının ərazisi və inzibati bölgüsü
Naxçıvan sancağının XVI-XVIII əsrlərdəki ərazisi və eyni zamanda inzibati bölgüsü haqqında dəqiq məlumatlar Osmanlı təhrir dəftərlərindən əldə edilmişdir.
Osmanlı dövləti tərəfindən 1590-1595-ci illər arasında təsdiq edilmiş  “İrəvan əyalətinin icmal  dəftəri” (həmin vaxt Naxçıvan sancağı bu əyalətin tabeçiliyində idi) və 1727-ci il "Naxçıvan sancağının müfəssəl dəftəri" həmin təhrir dəftərlərindəndir. Akademik Z.Büyadov və H.Məmmədov tərəfindən işlənmiş bu mənbələrdə Naxçıvan sancağının hüdudları haqqında verilən məlumatlar bu diyarın ərazicə böyüklüyü ilə yanaşı, eyni zamanda inzibati bölgüsü, ərazi-inzibati vahidlərinin sərhədləri, yaşayış məskənlərinin tipləri və sayları barədə tam məlumatı əhatə edir.
XVI əsrin sonlarında Naxçıvan sancağı Ağcaqala, Məvaziyi-Xatun, Mülki-Arslanlı, Qarabağ, Dərəşam, Dərəşahbuz, Bazarçayı, Şərur, Zar, Zəbil, Əlincə, Sisyan, Azadciran, Ordubad, Şorlut və Dərənürgüt adlı 16 nahiyədən, Naxçıvan və Ordubad adlı 2 qəzadan və ibarət olmuşdur. XVIII əsrin 20-ci illərində isə osmanlılar Naxçıvan sancağı ərazisində Naxçıvan sancağı ilə yanaşı Ordubad sancağını da yaratmışdılar. Lakin bu sancaq müvəqqəti olaraq 1724-1726-cı illərdə mövcud olmuş və Naxçıvanın “müfəssəl dəftər”inin tərtibinin başa çatması ərəfəsində Ordubad sancağının saxlanılması məqsədəuyğun hesab edilməmiş, onun əhatə etdiyi ərazi isə Naxçıvan sancağının tərkibinə qatılmışdır. Bundan əlavə osmanlılar Naxçıvan sancağı üçün ayrıca bir “müfəssəl dəftər” tərtib edərkən Zar, Zəbil və Şərur nahiyələri Naxçıvan sancağının tərkibindən çıxarılmış və İrəvan əyalətinə birləşdirilmişdir. Bununla bərabər, Ordubad, Bazarçayı və Ağcaqala nahiyələri ləğv olunmuş, Sair Məvazi, Qışlağat və Dərələyəz adlı yeni nahiyələr yaradılmışdır. Beləliklə, osmanlıların Naxçıvan sancağının ərazisi və inzibati bölgüsündə apardıqları dəyişikliklər nəticəsində bu diyarın inzibati bölgüsündə 14 nahiyə (Naxçıvan, Əlincə, Sair Məvazi, Dərəşahbuz, Mülki-Arslan, Məvaziyi-Xatun, Qarabağ, Qışlağat, Dərələyəz) qalmışdır.
Müqayisə
Naxçıvan sancağının ərazisi XVI-XVIII əsrlərdə müasir Naxçıvan MR-in ərazisindən xeyli böyük olmuş, indiki Ermənistan Respublikasının Ararat rayonunun cənub-şərq hissəsi, Yexeqnadzor rayonu bütünlüklə, Cermuk rayonunun yarısı, Sisyan rayonunun böyük bir hissəsi və Mehri daxil olmaqla rayonun bir neçə yaşayış mən¬təqəsinin ərazisini əhatə etmişdir. Bu zaman Naxçıvan şərqdə Ordubad nahiyəsi, qərbdə Şərur nahiyəsi, şimalda Dərələyəz, Zar, Zəbil nahiyələri, şimal-şərqdə Sisyan nahiyəsi, cənubda və cənub qərbdə Araz çayı, müəyyən vaxtlarda isə Arazın sağ sahilindəki torpaqların bir qismini özündə birləşdirən Qışlağat nahiyəsi daxil olmaqla böyük tarixi bir əraziyə malik olmuşdur. Səfəvi hökmdarları və Osmanlı hakim dairələri tərəfindən bölgənin tutulması zamanı bəzi vaxtlarda dövlətin inzibati ərazi bölgüsünə edilən müəyyən dəyişikliklər Naxçıvan sancağının sərhədlərinə də təsir etmişdir. Belə ki, Şərur, Dərələyəz, Zar, Zəbil və Qışlağat kimi nahiyələr bəzi hallarda bölgənin tərkibindən müəyyən müddətə çıxarıl¬dığından və ya daxil edildiyindən onun sərhədləri dəyişməli olmuşdur.
Naxçıvan sancağının əhalisi
Osmanlı-Səfəvi müharibələri nəticəsində yaranmış məcburi köçlər bu dövrün ən ağır problemlərindən biri olmuşdur. XVI əsr boyunca davam etmiş müharibələr Naxçıvan diyarının demoqrafik vəziyyətinə mənfi təsir göstərmişdir. Hətta məcburi köçlər elə böyük miqyasda bas vermişdir ki, 1590-cı il tarixli “İrəvan əyalətinin müfəssəl dəftəri”nə görə, Naxçıvan sancağının tərkib hissəsi olmuş Bazarçayı, Zar və Zəbil nahiyələrinin əhalisi öz yurdlarını tərk etmiş və “müfəssəl dəftəri” tərtib edən məmurlar boş qalmış kəndlərin adını dəftərə qeyd etdikdən sonra, onlar üçün “heç kim yaşamır” deyə yazmışdılar. Təkcə yuxarıda göstərdiyimiz nahiyələr üzrə 74 kənd və 1 məzrəə (sakinləri olmayan kəndlərin əkin sahələri) kimsəsiz qalmışdır. Digər nahiyələrdə də xeyli sayda boşalmış kəndlər var idi.
Məcburi köçlərdən sonra tərtib olunmuş 1590-cı il tarixli “İrəvan əyalətinin müfəssəl dəftəri”nə əsasən Naxçıvan sancağı üzrə 6.037 nəfər vergi mükəlləfiyyəti daşıyan şəxsin (20 yaşdan yuxarı kişilərin) adı qeydə alınmışdır. Bunların da 28.6 %-i (1.728 nəfər) şəhərlərdə, 71,4 %-i (4.309) kəndlərdə yaşayanlar olmuşdular. 1727-ci ildə isə Naxçıvan sancağında 9.788 vergi mükəlləfiyyəti daşıyan şəxs (20 yaşdan yuxarı kişilər) qeydə alınmışdır. Əgər Şərur və yeni yaradılmış Sədərək nahiyəsindəki vergi mükəlləfiyyəti daşıyanlar da (müvafiq olaraq 204 və 1.800-2.004 nəfər) buraya əlavə edilsə, XVIII əsrdə Naxçıvan sancağının öz tarixi hüdudları daxilində 11.792 nəfər vergi mükəlləfiyyəti daşıyanların olduğunu görərik. Bu isə, qeyri-təbi ölüm və məcburi köç hallarını nəzərə almasaq, Naxçıvan sancağının əhalisinin sayında təqribən iki dəfə artım olduğunu göstərir. Eyni zamanda XVI əsrin sonlarından fərqli olaraq, XVIII əsrin 20-ci illərində Naxçıvan sancağının əhalisinin tərkibində şəhər əhalisinin nisbəti xeyli aşağı düşmüş və 10,2 % (1.196 nəfər) olmuşdur.
“Müfəssəl dəftər”lərin vergi mükəlləfiyyəti daşıyanlarla bağlı verdiyi məlumatlar bir qayda olaraq statik xarakter daşıyır və məhz tərtib edildiyi qısa dövrün vəziyyətini əks etdirir.
Osmanlıların Naxçıvan sancağı uğrunda apardıqları döyüşlər vaxtı yerli dinc əhali kütləvi şəkildə öz kəndlərini tərk edərək, osmanlılar ələ keçirmədikləri qonşu əyalətlərə köç etmişdilər. 1590-cı il tarixli “İrəvan əyalətinin müfəssəl dəftəri” kütləvi köçlərin əsasən Naxçıvan sancağından olduğunu göstərir. Bu dövrdə Naxçıvan sancağının 16 nahiyəsində olan 393 yaşayış məskənindən 269-nun əhalisi (yəni 68,5 %) öz yerlərini tərk etmişdi. Bəzi nahiyələrdə (Bazarçayı, Şərabxana, Zar, Zəbil) isə ümumiyyətlə heç bir adam belə qalmamışdır. Digər nahiyələrdə də vəziyyət buna bənzər idi. Misal üçün, Mülki-Arslanlı nahiyəsinin 7 kəndindən 6-nın, Ağçaqala nahiyəsinin 64 kəndindən 60-nın, Sisyan nahiyəsinin 34 kəndindən 28-nin, Məvaziyi-Xatun nahiyəsinin 20 kəndindən 8-nin, Qarabağ nahiyəsinin 8 kəndindən 5-nin, Dərəşahbuz nahiyəsinin 30 kəndindən 22-nin, Əlincə nahiyəsinin 42 kəndindən 25-nin əhalisi köç etməyə məcbur olmuşdur.
1727-ci ildəki vəziyyət isə XVI əsrin sonundakı vəziyyətdən xeyli fərqlənirdi. Doğrudur, bu dövrdə də kənd əhalisi məcburi köçlərə məruz qalsa da, bu proses XVI əsrin sonunda olduğu kimi kütləvi şəkildə baş verməmişdir. “Naxçıvan sancağının müfəssəl dəftəri” üzrə Naxçıvan sancağının bu dövrdə olan 331 yaşayış məskənindən yalnız 95-nin əhalisi öz yerlərini tərk etmişdi.
Yerli müsəlman əhalinin məcburən köçməsi ilə yanaşı Naxçıvan sancağı osmanlılar tərəlindən tam ələ keçirilənə qədər buralarda gedən döyüşlərdə xeyli sayda insanın əsir aparılması da demoqrafik dəyişikliyin səbəblərindən biri olmuşdur. Aparılan araşdırmalardan məlum olmuşdur ki, təkcə 1579-cu ildə osmanlılar tərəfindən Naxçıvan şəhəri və onun ətraf yerlərindən 40 mindən artıq əsir aparılmışdır. Əsir götürmələri sünni osmanlıların icra etdiyini, əsas hədəfin də qeyri-müsəlmanlar deyil (sultan fərmanına görə onlara toxunulmaması buyurulurdu), şiə əhalisinin oldıığunu nəzərə alsaq, əsir aparılanların (şiə) müsəlman əhalisi olduğu anlaşılacaqdır. Bu isə öz növbəsində Naxçıvan sancağının əhalisinin etnik tərkibinə də təsir etməyə bilməzdi.
İstər 1590-cı və 1727-ci illərin "müfəssəl dəftər"lərinin, istərsə də dövrün narrativ mənbələrinin məlumatlarından aydın olmuşdur ki, XVI-XVIII əsrlər boyunca Naxçıvan sancağında müsəlmanlar əhalinin əksər hissəsini təşkil etmişdir.
Naxçıvan sancağının şəhərləri
Baxmayaraq ki, bəhs edilən dövrdə Naxçıvan böl¬gəsinin ərazisində Naxçıvan, Culfa, Əylis, Qarabağlar, Azadabad, Ordubad və s. şəhərlər olmuşdur Naxçıvan sancağı üzrə  yalnız Naxçıvan və Ordubadın adı sancağın şəhərləri sırasında göstərilmişdir.
1590-cı il tarixli “İrəvan əyalətinin müfəssəl dəftəri”nə görə Naxçıvan şəhərində bu dövrdə 848 nəfər vergi mükəlləfiyyəti daşıyan şəxsin adı qeyd olunmuşdur. Vergi mükəlləfiyyəti daşıyanların ailə vəziyyəti nəzərə alınaraq, aparılmış hesablamalara görə, Naxçıvan şəhərində 4.208 nəfər, hərbçilərin və idarəçilərin sayını da bura əlavə etsək, şəhər əhalisinin sayının 5.000-dən çox olduğu aydın olur. Bu isə Naxçıvan şəhərinin əhalisinin sayının hətta İrəvan əyalətinin mərkəzi şəhəri olan İrəvan şəhərinin əhalisindən təqribən iki dəfə çox olduğunu göstərir.
1727-ci ildə isə Naxçıvan şəhərində əhalinin sayının 4.000-ə yaxın оlması müəyyən edilmişdir. Bu isə qeyri-təbii ölüm və məcburi köçlərin də nəzərə alınması ilə şəhər əhalisinin sayında və ümumiyyətlə şəhərin demoqrafik inkişafında ciddi geriləmənin bas verdiyini göstərir. Naxçıvan sancağının “icmal” və “müfəssəl”dəftərlərinin məlumatlarına görə, Ordubad şəhərində 1590-cı ildə 281 nəfər, 1727-ci ildə isə 598 nəfər vergi mükəlləfiyyəti daşıyan şəxs olmuşdur. Aparılan hesablamalara görə Ordubad şəhərində XVI əsrin sonunda təqribən 1.500 adamın, XVIII əsrin əvvəllərində isə təqribən 3.000 adamın yaşadığını söyləyə bilərik.
“Müfəssəl dəftər”lərdə Naxçıvan şəhərinin məhəllələri barədə də dolğun məlumat vardır. 11 məhəlləsi (Qaziyi-cahan /başqa adı Xacə Mirixan, Seyid Hüseyn, Molla Əhməd, Mirzəbəy, Şahab, Günbəz başqa adı Nuri-Kamanlar, Bala, Hacıbəy, Xuzəmərək, Tizxiran, Qala, məhəlleyi-gebran) olan Naxçıvan şəhəri XVIII əsrin 20-ci illərində artıq iki məhəlləli (Aşağı və Yuxarı məhəllələr) şəhər olmusdur. XVI əsrin sonunda 5 məhəlləli (Mingis, Anbaras, Sərşəhər, Kürdətal /başqa adı Meydan idi və müsəlmanlarla qeyri-müsəlmanların birgə yaşadıqları məhəlleyi-əraminə) şəhər olan Ordubadda 1727-ci ildə 4 məhəllənin (Mingis, Anbaras, Sərsəhər və İçtərəngə) olduğu qeyd edilir. XVI-XVIII əsrlərdə Naxçıvan şəhəri tipik bir müsəlman şəhəri, hərbi-inzibati, ticarət, sənətkarlıq mərkəzi olmuşdur. Bu dövrdə Naxçıvan şəhərində 3 came (cameyi-Qızıl Arslan, cameyi-Məhmad kətxuda, cameyi-şərif (bu came sultan III Muradın şərəfinə ucaldılmışdı) və 10 məscid (Ağa məscidi, Hacı Xəlil məscidi, Keçəçi məscidi, Molla Əhməd məhəlləsinin məscidi, Sultan Mahmud məscidi, Hacı Sani məscidi, Bəsri məscidi, Şeyx Əminəddin məscidi, Ətməlik (?) məscidi, İsmayilan məscidi) var idi. 1727-ci ilə olan məlumata görə isə Naxçıvan şəhərində sultan Murad camesi və Həzrətpaşa camesi adlı iki came olmuşdur. XVI əsrin sonunda Ordubad şəhərində olan came və məscidlər haqqında məlumatlar olmasa da, 1727-ci ildə burada sultan Murad camesinin fəaliyyət göstərməsi dəftərdə qeyd edilir
İstər XVI əsrin sonunda, istərsə də XVIII əsrin 20-ci illərində Naxçıvan şəhəri hərbi-inzibati funksiyanı yerinə yetirən mərkəz kimi sancaqbəyinin iqamətgahının yerləşdiyi şəhər idi. Sancaqbəyi həbi işlərlə yanaşı, inzibati işləri təşkil edir və onların yerinə yetirilməsinə nəzarət edirdi. O, şəhərlərdə və eyni zamanda bütün Naxçıvan sancağında siyasi sabitliyə, onun əmin-amanlığın qorunub saxlanılmasına cavabdeh idi. Məhkəmə işləri, eyni zamanda ticarət və sənətkarlıq sahəsində qaydalara əməl olunması, bazarlarda qiymətlərin və rüsumların müəyyənləşdirilməsi işini qazı və onun aparatı həyata keçirirdi (bu barədə İravan əyalətinin 1590-cı il tarixli qanunnaməsində ətraflı məlumat verilmişdir). Sənətkarlıq və ticarət barədə “müfəssəl dəftər”lərdə məlumat az olsa da, Naxçıvan və Ordubad şəhərlərinin ticarət mərkəzı olmasını söyləməyə kifayət qədər əsas vardır. XVI əsrin sonunda Naxçıvan və Ordubadda boyaxana, sabunxana, şamxana və qəssabxanalar olmuş, böyük bazarlar fəaliyyət göstərmişdir. Şəhər sakinləri eyni zamanda əkinçilik, üzümçülük və arıçılıqla da məşğul olmuşdur. XVIII əsrin 20-ci illərində Naxçıvan və Ordubad şəhərlərinin ticarət həyatında böyük canlanma nəzərə çarpırdı. "Müfəssəl dəftər"ə görə, bu dövrdə Naxçıvan şəhərində 5 bazar (Xətib bazarı, Şeytanbazar, Çanaq, Türangi, Meydan çarşıları), 191 dükan, 21 dəyirman olmuşdur. Sabunxana və boyaxanaların da fəaliyyət göstərməsi 1727-ci il tarixli "Naxçıvan sancağının müfəssəl dəftəri"ndə yazılmışdır. Buna bənzər vəziyyət Ordubad şəhərində də olmuşdur. Bir böyük bazarı olan Ordubadda 210 dükan, 2 bəzirxana, 2 sabunxana, 5 dəyirman, 5 karvansara və Araz çayında bir iskələ fəaliyyət göstərmişdir. İstər XVI əsrin sonlarında, istərsə də XVIII əsrin 20-ci illərində Naxçıvan sancağının şəhərlərinin ınkişafina müsbət təsir edən amillərdən biri də şəhərlərdə vəqflərin fəaliyyət göstərməsi olmuşdur.
Naxçıvan sancağının kənd təsərrüfatı
1590-cı il “İrəvan əyalətinin icmal dəftəri” və 1727-ci il "Naxçıvan sancağının müfəssəl dəftəri" Naxçıvan sancağının XVI-XVIII əsrlərdə kənd təsərrüfatının vəziyyətinin öyrənilməsi baxımından da çox qiymətli mənbələrdir. Naxçıvan sancağında kənd təsərrüfatının ən geniş yayılmış sahəsi taxılçılıq olmuşdur. İstət XVI əsrin sonunda, istərsə də XVIII əsrin 20-ci illərində Naxçıvan sancağının elə bir nahiyəsi olmamışdır ki, orada taxılçılıqla məşğul olunmasın. Buğda, arpa, darı, demək olar ki, bütün kəndlərdə əkilmişdir. Dənli bitkilərdən düyü, mərcimək, maş və noxudun əkilib-becərilməsinə də xüsusi fikir verilmişdir.
Arıçılıq, pambıqçılıq və qoyunçuluğun da çox inkişaf etmiş sahələr olduğunu göstərə bilərik. Bağçılıq və üzümçülük isə bütün Naxçıvan sancağında, о cümlədən Naxçıvan və Ordubad şəhər əhalisinin də məşğuliyyət sahəsi olmuşdur. Naxçıvan sancağında əkin üçün yararlı torpaqların və eyni zamanda digər obyektlərin gəlirləri, illik gəlirinin həcmindən asılı olaraq "xass", "zəamət" və "timar" şəklində sultan, bəylərbəyilər, sancaqbəyilər, hərbçilər və digər əyalət məmurları arasında bölüşdürülmüşdür. 1590-cı il "İrəvan əyalətinin müfəssəl dəftəri”nə görə о dövrün sultanı III Muradın xasslarına Naxçıvan, Əlincə, Ordubad, Şərur və digər nahiyələrin 21 kəndi, eyni zamanda şəhərlərdə olan boyaxana və şamxanaların, Naxçıvan duz mədənlərinin gəliri, bazar rüsumları və b. aid edilmişdir. Bəylərbəyi xaslarına İrəvan, Naxçıvan və Şərur nahiyələrinin 6 kəndinin və 3 məzrəəsinin gəlirinin verildiyi aydın olur. Gəliri baxımından geri qalan, lakin sayı baxımından çox olan zəamat və timarlar idi. Bu dövrdə Naxçıvan sancağında 135 zəamət və 543 timar qeydə alınmışdır.
Tamamilə başqa vəziyyətlə XVIII əsrin 20-ci illərində qarşılaşırıq. Zəamət olmayan Naxçıvan sancağında 30 timar təşkil edilmişdir. Naxçıvan nahiyəsinin Xaçaparaq kəndinin gəlirinin bəylərbəyi xassına aid edilməsi faktını çıxmaq şərti ilə Naxçıvan sancağının gəlirlərinin hamısı sultan III Əhmədin xassının gəliri kimi müəyyən edilmişdir.
Naxçıvan sancağında vergi mükəlləfiyyəti daşıyanlardan vergilər iki şəkildə - nəqd pulla və natural məhsul şəklində alınırdı. Dənli bitkilərdən natural şəkildə məhsulun 1/10-i ("üşr"), məhsulun toplanıb xırmana yığılmasından sonra ödənilirdi. Pambıq üçün vergi də eyni qayda ilə ödənilirdi. Ümumiyyətlə, "müfəssəl dəftər"də göstərilən vergilər ilin eyni fəslində deyil, əvvəlcədən müəyyənləşdirilmiş dövrlərdə ödənilirdi. Bu isə əkinçilərin müəyyən dərəcədə işini asanlaşdırırdı. Nəqd ödənən vergilər bir qayda olaraq torpaqdan istifadə ilə bağlı idi. Əkinçinin əkin yerinin sahəsi və ailə vəziyyətindən asılı olaraq, onu müəyyən kateqoriyaya aid edir və о əkin yeri üçün vergisini də kateqoriyası üçün müəyyən edilmiş həcmdə ödəyirdi. Qoyun vergisi, gəlinlik vergisi, dəyirman vergisi, badi-hava qrupuna daxil olan vergilər də nəqd ödənilirdi.
Bundan əlavə, əgər kənd və ya şəhər sakini öz həyətyanı sahəsində satış üçün deyil, özünün istifadəsi üçün meyvə, bostan məhsulları əkib-becərirdisə, о bunlar üçün vergi ödəmirdi.
Azərbaycan təhsil tarixi (I cild)
Azərbaycan təhsil tarixi (I cild) — "Azərbaycan təhsil tarixi" çoxcildliyinin birinci cildi.
Çoxcildlik haqqında
Çoxcildlikdə verilən yeni materiallar, arxiv sənədləri, şəkillər, qədim məktəblərin tarixi ilə bağlı məlumatlar. Qori Müəllimlər Seminariyası Azərbaycan şöbəsinin məzunlarının və bolşevik diktaturasının qurulması ərəfəsində yaşayıb-yaratmış 400 nəfərdən çox ziyalımızın adı toplanmış siyahı təhsil tariximizin təhrif edilmiş səhifələrinin bərpası baxımından çox qiymətlidir.
Görkəmli maarif fədailərimizin, mütəfəkkirlərimizin və pedaqoqlarımızın həyatı, onların xalqın maariflənməsi yolunda, qeyri-bərabər mübarizədə göstərdikləri dözüm və casarət haqqında qısa oçerklər bu fundamental əsəri daha maraqlı və oxunaqlı edir. Bu baxımdan çoxcildliyi həm də təhsil tariximizin publisistik dillə qələmə alınmış ensiklopediyası da adlandırmaq olar.
Kitabda təhsilimizin inkişafında müstəsna xidmətləri olan bu böyük şəxsiyyətlər və digər ziyalılar haqqında portret-oçerklər verilmişdir. "Azərbaycan təhsil tarixi" çoxcildliyi bir orjinal xüsusiyyəti ilə də oxucuların diqqətini çəkəcəkdir: indiyədək çap olunmuş əsərlərin, məqalələrin, dərsliklərin, əlavə oxu materiallarının əksəriyyətində tarixi şəxsiyyətlərin, müəlliflərin, tədqiqatçıların soyadları tam, ad və ata adı isə inisiallarla verilirdi.
Birinci cild
Birinci cilddə qədim dövrdən 1920-ci ilin aprel işğalına kimi təhsilin inkişaf mərhələləri təhtil edilir. "Azərbaycan təhsil tarixi" Azərbaycan təhsilinin çətin və şərəfli inkişaf yolu haqqında salnamədir. Kitabda 1080 azərbaycanlı haqqında məlumat var.
Məqsəd
Kitabın yazılmasında məqsəd Azərbaycan təhsil tarixinin şərəfli keçmişini, bügünkü nailiyyətlərini aydın göstərməkdir. Hər bir vətəndaş ötən əsrlərdə ziyalılarımızın necə çətinliklərlə qarşılaşdığını, millətin balalarını təhsilə cəlb etmək üçün hansı məhrumiyyətlərə dözdüyünü bilsin.
Heydər Əliyevin ziyalılara müraciətlə dediyi: "Azərbaycan təhsili, məktəbləri sona çatan XX əsrdə çox böyük nailiyyətlər əldə edib. Əsrin əvvəllərində Azərbaycanın mütəfəkkir şəxsləri, maarifçiləri, ziyalıları, müəllimləri xalqımızı savadsızlıqdan, ətalətdən çıxarmaq, maarifləndirmək, təhsil inkişaf etdirmək üçün çox işlər görmüşlər. Əgər Azərbaycan Respublikasının təhsil tarixi yazılsa (bu tarix yazılmalıdır), şübhəsiz ki, hər mərhələdə görülən işlər orada əksini tapacaq və öz qiymətini alacaqdır".
Metodoloji əsas
Qədim tarixə və zəngin mədəniyyətə malik olan, coğrafi cəhətdən türk-islam dünyasının mərkəzində yerləşən Azərbaycan və bu yurdun sakinləri hələ qədim zamanlardan yazı və oxu mədəniyyətinə sahib olmuşlar. "Azərbaycan təhsil tarixi"nin hazırlanmasında tədqiqatçı alimlərin "Şərqdə təhsillə bağlı humanist, demokratik fikirlər Qərbdən xeyli əvvəl formalaşmış və inkişaf etmişdir" — fikri metodoloji əsas kimi götürülmüşdür.
Məzmun
Qədim tarixə və zəngin mədəniyyətə malik olan, coğrafi cəhətdən türk-islam dünyasının mərkəzində yerləşən Azərbaycan və bu yurdun sakinləri hələ qədim zamanlardan yazı və oxu mədəniyyətinə sahib olmuşlar.
Amerika alimlərindən biri Nəsirəddin Tusi haqqında yazırdı: "Əgər Qərb alimləri Tusinin nələr yaratdığından xəbərdar olsaydılar, o zaman öz kəşflərini yeni hesab etməzdilər. Çünki təhsil-tərbiyə sahəsində XIV-XV əsrlərdə Qərb humanistlərinin irəli sürdüyü ideyaların bir çoxu daha mükəmməl, daha humanist və demokratik şəkildə XIII əsr Azərbaycan alimi Nəsirəddin Tusi tərəfindən irəli sürülmüşdür".
Kitab tədqiqatçılar, müəllimlər, tələbələr və geniş pedaqoji ictimaiyyət üçün nəzərdə tutulmuşdur.
Təbriz Tibb Elmləri Universiteti
Təbriz Tibb Elmləri Universiteti - İran ın Şərqi Azərbaycan ostanı nın mərkəzi Təbriz şəhəri ndə yerləşən dövlət tibb elmləri universiteti
5 mindən çox tələbəsi olan universitet ölkənin ən yaxşı tibb təhsili verən təhsil ocaqlarından biridir. Universitetdə 11 fakültə fəaliyyət göstərir. Universitetin rektoru Məhəmməd Hüseyn Samidir. İlk əvvəl 1947-ci ildə qurulan Təbriz Universiteti nin fakültəsi kimi fəaliyyətə başlasa da, 1985-ci ildə ölkənin digər tibb fakültələri kimi müstəqil universitetə çevrilmişdir. Bundan başqa TTEU günümüzdə 10-dan çox tədris xəstəxanası ilə Şərqi Azərbaycan vilayəti və ətraf ərazilərə tibb xidməti göstərir.
NGC 4239
NGC 4239, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Veronikanın Saçları bürcü istiqamətində yerləşir. E5 tipli. tərəfindən ildə 27.94 sm (11 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Təbriz Tibb Elmləri Universiteti
2021-ci ilin mart ayında Təbriz Tibb Elmləri Universiteti ilə Azərbaycan Tibb Universiteti arasında səhiyyədə innovativ ideyaların tətbiqinə həsr edilmiş vebinar keçirilib. Təbriz Tibb Elmləri Universitetinin Səhiyyənin İnkişafı və İnnovasiyalar Mərkəzinin rəhbəri professor Soodabeh Davaran çıxışında mərkəzin fəaliyyəti haqqında məlumat verib. İlk beynəlxalq vebinarın məhz Azərbaycan Tibb Universitet i ilə keçirilməsindən məmnunluq duyduğunu bildirən professor S.Davaran qeyd edib ki, İranda belə mərkəz ilk dəfə məhz Təbriz Tibb Elmləri Universitetində yaradılıb. Qurumun yaradılmasının əsas məqsədi səhiyyənin inkişafının təmin edilməsi naminə innovativ fikirləri cəlb etməkdir. Xanım S.Davaran gələcəkdə Azərbaycan Tibb Universiteti ndə də belə bir mərkəzin yaradılması üçün əməkdaşlığa hazır olduqlarını da bildirib.
Tarixi
thumb|258x258px|Təbriz Universitetinə bağlı olduğu dövrdə tibb fakültəsi binası 1946-cı il iyunun 12-də Seyid Cəfər Pişəvəri öndərliyindəki Azərbaycan Milli Hökuməti Azərbaycan Universitetinin açılışını etdi. İlk zamanlar bu universitetdə tibb, əczaçılıq, kənd təsərrüfatı və ədəbiyyat fakültələri varidi. Lakin çox keçmədən noyabr ayında hökumətin süqutu ilə universitet də bağlanıldı. 1947-ci il oktyabr ayının 30-da yenidən açılan universitetin rəsmi açılış tarixi də 1947-ci il olaraq təyin edildi. 1979-cu ildə İran İslam İnqilabı ndan sonra universitetin adı dəyişdirilərək Təbriz Universiteti oldu. 1985-ci ildə İslam Şurası tərəfindən qəbul edilən qərarla ölkədəki bütün tibb fakültələri öz universitetlərindən ayrılaraq müstəqil universitetlərə çevrildi. Beləliklə Təbriz Universiteti Tibb fakültəsi isə Təbriz Tibb Elmləri Universiteti adını alaraq müstəqil oldu və Tibb və Tibb Təhsili nazirliyinə tabe edildi. O dövrdə sadəcə Tibb və Əczaçılıq fakültələri olan universitetdı 1986-cı ildə Stomotoligya fakültəsi fəaliyyətə başladı. 1991-ci ildə yaradılan Sağlamlıq və Qidalanma fakültələri isə 2012-ci ildə iki ayrı fakültəyə bölündü. Qidalanma fakültəsi 2015-ci ildən Qidalanma və Qida elmləri adlandırıldı. 1993-cü ildə Reabilitasiya fakültəsi yaradıldı. 1996-cı ildə Tibb bacısı və Mamalıq Fakültəsi, 2013-cü ildə Biznes və Tibbi İnformatika Fakültəsi təhsil həyatına başlamışdır. 2008-ci ildə yaradılmış Ali Tibb Fakültəsi magistratura və doktorantura pilləsi üzrə təhsil verməyə başladı.
Rektorları
Təbriz Universitetindən ayrıldıqdan sonra Təbriz Tibb Elmləri Universitetinin rektorları:
Fakültələr
Təbriz Tibb Elmləri Universiteti bakalavr, magistratura və aspirantura səviyyələri üzrə 10 fakültə fəaliyyət göstərir. Universitetin ən böyük fakültəsi Tibb elmləri fakültəsidir ki, onun daxilində Əsas Elmlər kafedraları ilə birlikdə xəstəxana və poliknikalar var. Əsas elmlər şöbəsinin daxilindəki kafedralar bunlardır: anatomiya, fiziologiya , biokimya və genetika , mikrobiologiya , immunologiya və parazitologiya , tibbi fizika və icma təbabəti. Kliniki şöbələr universitetə bağlı xəstəxanalarda yerləşir. Onlara daxildir: kardiologiya, nevrologiya, yoluxucu xəstəliklər , cərrahiyyə , ürək -torakal cərrahiyyə , uroloji cərrahiyyə , ortopedik cərrahiyyə , dermatologiya , otorinolarinqologiya, pediatriya, psixiatriya, ginekologiya və mamalıq , anesteziologiya və təcili tibbi yardım. Təbriz Əczaçılıq Fakültəsi ölkədə ikinci ən görkəmli əczaçılıq məktəbi kimi tanınır. Burada ümumi əczaçılıq ixtisası üzrə mütəxəssis hazırlanması ilə yanaşı farmakologiya və toksikologiya, farmakoqnoziya , əczaçılıq biotexnologiyası və əczaçılıq kimyası sahələrində də dərslər tədris olunur. TTEU-nin fakültələri aşağıdakılardır:
Birləşmiş xəstəxanalar
Təbriz Tibb Elmləri və Tibbi Xidmətlər Universitetində 10-dan çox xəstəxana fəaliyyət göstərir. İmam Xomeyni xəstəxanası 2007-ci ilə qədər universitetin əsas tədris xəstəxanası olub. Daha sonra İmam Rza xəstəxanası universitetin əsas klinik şöbələrini öz üzərinə götürdü və İmam Xomeyni adına xəstəxananın əksər şöbələri də yeni yaradılmış İmam Rza xəstəxanasına köçürüldü. Hazırda İmam Rza xəstəxanası universitetin əsas tədris xəstəxanasıdır və şəhərə o cümlədən bütün Şərqi Azərbaycan bölgəsi nə xidmət edir. İmam Rza xəstəxanası universitetin əsas klinik şöbələrini, o cümlədən daxili xəstəliklər (kardiologiya və hematologiya / onkologiya istisna olmaqla), nevrologiya, yoluxucu xəstəliklər, cərrahiyyə, urologiya, neyrocərrahiyyə, otorinolarinqologiya, radiologiya və təcili tibbi yardım şöbələrini də öz üzərinə götürüb.
TTEU-na məxsus Bababağı ​​Leprosarium İranın əsas cüzam mərkəzlərindən biridir. Bu mərkəz hələ İslam İnqilabından da əvvəl, yarandığı gündən cüzam xəstələrinə xidmət göstərir.
Təbriz Tibb Elmləri Universitetinə tabe olan xəstəxanalar:
TTEU-nin tədqiqat mərkəzləri
Təbriz Tibb Elmləri Universiteti akademiklərin və tələbələrin tibbi tədqiqatlar apardığı 10-dan çox tədqiqat mərkəzinə rəhbərlik edir. Tətbiqi Dərman tədqiqatları və Vərəm və Ağciyər Elmi mərkəzləri istisna olmaqla digər mərkəzlər prorektorluq tərəfindən idarə olunur. Prorektorluq isə birbaşa Səhiyyə nazirliyinə tabedir. Tətbiqi Dərman Tədqiqatları mərkəzi ölkənin əsas biotibbi tədqiqat mərkəzlərindən biridir və hər il bu sahədə bir çox məqalələr dərc etdirir.
Tələbə Tədqiqat Komitəsi Prorektorluq Ofisi tərəfindən idarə olunan və tələbələrin tədqiqat layihələrini, seminarlarını və elmi səyahətlərini idarə edən başqa bir qurumdur.
TTEU-nin tədqiqat mərkəzləri:
Qiqo Qabaşvili
Bioqrafiya
9 noyabr 1862-ci ildə Gürcüstanın (o zamanlar Rusiya İmperiyasının bir hissəsi) Tbilisi şəhərində anadan olan Qabaşvili təhsilini İmperator İncəsənət Akademiyası (1886–1888) və Münhen İncəsənət Akademiyasında (1894–1897) almışdır. Vətənə qayıdaraq Tiflisdə fərdi sərgisi ilə təltif olunan ilk rəssam kimi debüt etdi. 1900–1920-ci illərdə Qafqaz İncəsənətin Təbliği Dərnəyinin nəzdindəki sənət məktəbində dərs demişdir. Qabaşvili Tbilisi Dövlət Rəssamlıq Akademiyasının qurucu professorlarından biri idi (1922) və Gürcüstan SSR Xalq artisti fəxri adına layiq görülmüşdür (1929). Dövrün məşhur rəssamları Apollon Kutateladze və Yelena Axvlediani ilə eyni sırada dərs demişdir. Qabaşvili realist sənətə sadiq qaldı və sol sənətə qarşı olduğunu bildirdi. O 1936-cı il 28 oktyabr tarixində Gürcüstanın Kobuleti Bələdiyyəsi Tsihisdziri kəndində öldü.
Əsərlər
Qabaşvili ən çox kəndlilərin, şəhərlilərin və zadəganların canlı portretləri ilə məşhurdur ("Üç şəhərli", 1893; " Yatan Xevsur ", 1898; "Sərxoş Xevsur", 1899; " Kürd ", 1903–1909); "Üç General", 1910; və s.), Eləcə də gürcü ("Alaverdoba Festivalı", 1899) və Şərq həyatından – bunların çoxu onun 1894-cü ildə Orta Asiya səyahətinin eskizlərinə əsaslanır çoxşaxəli səhnələr ("Səmərqənd Bazarı", 1894–1897; "Buxaradakı Divan-Bey Havuzu", 1897; və s.). Əsərlərinin çoxu indi Tiflisdəki Dövlət İncəsənət Muzeyində sərgilənir. Onun 1895-ci ildə Qafqazda səyahət edərkən onunla görüşən ABŞ diplomatı və iş adamı Çarlz Riçard Kreninin istəyi ilə hazırladığı "Səmərqənddəki Bazar" nüsxəsi 2006-cı ildə Sotheby's tərəfindən 1.36 milyon ABŞ dollarına satıldı.
Şimali Makedoniyada ay adları
Makedoniya ayları (Македонски месеци) — Şimali Makedoniyada və makedon icmalarının yaşadığı digər ölkələrdə rəsmi olaraq istifadə edilən 12 təqvim ayının adları. Ümumlikdə həm latın mənşəli standart beynəlxalq formalar (rəsmi mənbələrdə və kilsə təqvimlərində), həm də bəzi kənd yaşayış məntəqələrində qədim slavyan adları da (onlar müəyyən təbii dövrlərə və ya kənd təsərrüfatı işlərinə əsasən qoyulurdu) istifadə olunur. Adların müasir formaları 19-cu əsrin sonunda istifadə olunmağa başladı və sözlər ilk öncə “-ja” ilə bitirdi (јануарија, февруарија, септемврија, декемврија və s.). Standart normalar makedon dilində təhsilin sayəsində bərqərar olundu.
Xristian bayramları ilə müvafiqlik
Etnoloqlar və antropoloqlar Makedoniya xalq mədəniyyətində hər ay müddətinin makedon dilində " menitsi" və ya "sinori" adlandırılan bəzi kilsə və ya xalq bayramlarına görə təyin oluna biləcəyini təsbit etdilər. Makedoniya xalq təqvimində aylar bu cür bölünmüşdür:
Bu traktovkada il 13 aydan ibarətdir (fevral iki ayla əvəz olunub), bu da ona işarədir ki, keçmişdə makedoniyalılar ay təqvimindən istifadə edirdilər.
Bitki Mühafizə və Texniki Bitkilər Elmi-Tədqiqat İnstitutu
Bitki Mühafizə və Texniki Bitkilər Elmi-Tədqiqat İnstitutu (BMTB ETİ) — Azərbaycanda fəaliyyət göstərən elmi-tədqiqat müəssisəsi, kənd təsərrüfatı bitkilərinin xəstəlik, zərərverici, alaq otlarından mühafizə xidməti. 6 oktyabr 2022-ci ildə Kənd təsərrüfatı naziri İnam Kərimovun sərəncamına əsasən, İbrahim Cəfərov Bitki Mühafizə və Texniki Bitkilər Elmi-Tədqiqat İnstitutunun direktoru vəzifəsinə təyin edilib.
Haqqında
Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 17 aprel 2015-ci il 109 saylı qərarının 5-ci bəndinə əsasən Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Bitki Mühafizə İnstitutunun, Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Pambıqçılıq İnstitutunun və Azərbaycan Elmi-Tədqiqat İpəkçilik İnstitutunun (3 şöbə) bazasında Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi, Aqrar Elm və İnnovasiya Mərkəzinin tərkibində Bitki Mühafizə və Texniki Bitkilər Elmi-Tədqiqat İnstitutu yaradılmışdır.
Aqrar sahədə məhsuldarlığın artırılması və qorunub saxlanması çox vacib amillərdən biridir. Zərərverici, xəstəlik və alaq otlarına qarşı mübarizə tədbirlərinin elmi əsaslarla işlənməsi məhsulun qorunmasında başlıca rol oynayır. Bu məqsədlə Bitki Mühafizə və Texniki Bitkilər Elmi-Tədqiqat İnstitutunda (BMTB ETİ) zərərli orqanizmlər haqqında geniş elmi tədqiqat işləri aparılır, onlara qarşı mübarizə tədbirləri hazırlanır. Eyni zamanda texniki bitkilər (pambıq) sahəsində məhsuldar, lif çıxımı yüksək yeni sortların alınması, rayonlaşdırılması, məhsuldarlığın artırılması üçün əlverişli texnologiyaların işlənib hazırlanması istiqamətində elmi tədqiqat isləri aparılır.
BMTB ETİ-nin Abşeron Təcrübə Stansiyasında pambıq sovkası, alma meyvəyeyəni, üzüm salxım yarpaqbükəni və s. zərərvericilərə qarşı Feromon tələlər və mikrobioloji preparatlar (BTB, Trixodermin) hazırlanır və bu istiqamətdə işlər davam etdirilir. Fitopotologiya laboratoriyasında müxtəlif bitkilərdən 9 adda fitonsidlər hazırlanır və kənd təsərrüfatı bitkilərinin xəstəliklərinə qarşı fitonsidlərlə tədqiqat işi aparılır.
İnstitutda pambıq, taxıl, kartof, üzüm, meyvə və tərəvəz bitkilərinin zərərli orqanizmilərinə qarşı inteqrir mübarizə tədbirləri sistemi işlənib hazırlanır. Bukletlər, kitabçalar nəşr edilərək pulsuz fermerlərə paylanılır. Mütamadi olaraq maarifləndirici təlimlər, seminarlar və konfranslar keçirilir.
Birgə tədqiqatların aparılması və kadr hazırlığı sahələrində "Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyi" (Vyana, Avstriya), "Türkiyə Pambıq Araşdırma İnstitutu" (Nazilli), "Pakistan Kənd Təsərrüfatı Elmi-Tədqiqat İnstitutu" və "Kənd Təsərrüfatı və Biologiya üzrə Nüvə İnstitutu" (İslamabad), "China Xinjiang Xishengnong Import & Export Trade Co. Ltd" (Çin), Türkiyə və Yunanıstan - "BİOSAGROSYSTEMS S. A". (Yunanıstan), "Ümumrusiya Bitkiləri Mühafizə İnstitutu", Moldovanın "Genetika, Fiziologiya və Bitki Mühafizə İnstitutu" ilə əməkdaşlıq edilir.
İnstitutda 175 nəfər əməkdaş çalışır. İnstitutda Abşeron, Xaçmaz, Mil, Muğan təcrübə stansiyaları, Saatlı və Ucar dayaq məntəqələri, Layihə-Axtarış-Kimyalaşdırma stansiyası fəaliyyət göstərir.
İnstitutda Aqrar Elm və İnnovasiya Mərkəzi tərəfindən təsdiq olunmuş 21 nəfərdən ibarət elmi şura fəaliyyət göstərir. BMTBETİ-də 2019-cu ildə 1 istiqamət, 2 problem, 19 mövzu və 30 elmi-tədqiqat işi yerinə yetirilmişdir. 2020-ci ildə isə institutda 1 istiqamət, 2 problem, 8 mövzu və 32 elmi-tədqiqat işi yerinə yetirilir. Elmi-tədqiqat işlərinin icrasında 84 elmi işçi, o cümlədən 18 fəlsəfə doktoru, 1 elmlər doktoru iştirak edir.
Nailiyyətlər
Texniki bitkilər (pambıq) sahəsində məhsuldar, lif çıxımı yüksək yeni sortların alınması, rayonlaşdırılması, məhsuldarlığın artırılması üçün əlverişli texnologiyaların işlənib hazırlanması istiqamətində elmi tədqiqat işləri aparılır.
İnstitutun Texnologiya laboratoriyasında (respublikada yeganə pambıq etalonu bu laboratoriyada hazırlanır) 2019-cu il xam pambıq tədarükü mövsümünə növlər üzrə maşın və əl yığımından 64 ədəd xam pambıq standart etalonları hazırlanıb sifarişçi "Azərpambıq ASK" MMC və MKT İK MMC-yə təhvil verilmişdir. Hal-hazırda laboratoriyada etalonların hazırlanması istiqamətində işlər davam etdirilir.
İnstitutun Abşeron Təcrübə Stansiyasında Feromon tələlər — pambıq sovkası, alma meyvəyeyəni, üzüm salxım yarpaqbükəni zərərvericilərinə qarşı və mikrobioloji preparatlar (BTB, Trixodermin) hazırlanmışdır və bu istiqamamətdə işlər davam etdirilir.
Fitopotologiya laboratoriyasında müxtəlif bitkilərdən 9 adda fitonsidlər hazırlanmışdır və kənd təsərrüfatı bitkilərinin xəstəliklərinə qarşı fitonsidlərlə tədqiqat işi aparılır.
İnstitutda 6 ədəd pambıq, taxıl, kartof, üzüm, meyvə və tərəvəz bitkilərinin zərərli orqanizmilərinə qarşı inteqrir mübarizə tədbirləri sistemi işlənib hazırlanmışdır.
When the Music Dies
When the Music Dies — 2012 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Azərbaycanı təmsil etmək üçün seçilən Səbinə Babayevanın müsabiqədə ifa etdiyi mahnı.
Mahnı qabaqcıl Avropa musiqi istiqamətləri və Azərbaycan ənənəvi musiqisinin müstəsna qarışığından yaranmışdır. Mahnının yazılmasında milli musiqi alətləri olan kamança, balaban, qaval və davuldan istifadə edilmişdir. Mahnıda həmçinin muğam elementlərini də eşitmək olar.
Qodintəpə
Qodintəpə — qərbi İranda yerləşən arxeoloji sahədir.Kanqavar vadisindəki Kirmanşah vilayətində yerləşir. 1961-ci ildə kəşf edilən sahə, 1965-ci ildən 1973-cü ilə qədər T. Cuyler Young Jr rəhbərliyindəki bir Kanada ekspedisiyası tərəfindən qazıldı və bu tədqiqata Royal Ontario Muzeyi (Toronto, Ontario, Kanada) sponsorluq edirdi. Arxeoloji sahənin əhəmiyyəti qədim Mezopotamya ticarət şəbəkələrinin qovşağında bir ticarət məntəqəsi olması ilə bağlıdır. thumb|right|200px|Çikaqo Şərq İnstitutu Muzeyində Ubaid keramikası. thumb|right|200px| İran, Susadan aşkar olunan qədəh və bardaq, EƏ. 4.minillik - Ubeyd dövrü; qədəhin yüksəkliyi 12 sm; Sevr -, Fransa keramik Şəhəri.
Tədqiqi
Qodintəpədə sənətkarlığa dair ən qədim sübutlar Erkən və Orta Eneolitin XI və VII dövrləri arasından aşkarlanmışdır. Sahədə məskunlaşma e.ə 5200-cü il öncədir.
Seh Qabi
Qodin çox dərin bir stratiqrafiyaya mailik olduğu üçün yaxınlığındakı Seh Qabinin onunla bağlı bölgəsinin tədqiq edilməyinə qərar verildi. Seh Qabi, Kanqavar vadisində, Qodintəpənin 6 km şimal şərqində yerləşir. Orda daha dərin səviyələrə enmək daha asandır.
Burada J təbəqəsindən aşkarlanan boyalı keramika nümunələri (XI Qodin öncəsi dövrə) aiddir və boyalı keramika ənənəsinin xüsusiyyətlərini daşıyır. Basma naxışlı keramika (Qodin XI/X)dövrünə ait Dalmatəpə tipli keramika nümunələridir. J təbəqədən aşkarlanan materiallar Xalaf mədəniyyətinə aiddir. Dalma keramikası, xüsusilə Urmiya gölünün ərazisində, Qodinin şimalındakı dağlıq bölgələrdə olan dulusçuluq ənənələri ilə çox oxşardır.
Super Ay
Super ay — Bu, Ayın yer planeti ətrafında fırlandığı elliptik orbitlə bağlıdır. Bu fenomen sayəsində Yerdən Ay diskinin adi haldan daha böyük ölçüsünü görə bilərsiniz. "Superay" termini astroloji mənşəlidir və dəqiq astronomik tərifi yoxdur.
Bu hadisəni Ay illüziyası ilə qarışdırmaq olmaz ki, burada Ay üfüqdən aşağı bir mövqedə vizual olaraq daha yüksək yerdən daha böyük ölçüdə görünür.
Super Ayın əksi mikroay və ya mikroay adlanır, baxmayaraq ki, əvvəlkindən fərqli olaraq bu termin o qədər də geniş istifadə olunmur.
Rus dilində "supermoon" termini ilk dəfə 1979-cu ildə Dell Publishing tərəfindən nəşr olunan ulduz falı jurnalında istifadə edilmiş ingiliscə super ay terminindən gəlir.
Önəmli hallar
İldə 12 və ya 13 tam aydan 3 və ya 4-ü super ay kimi təsnif edilə bilər. Sonuncu ən böyük super ay 2016-cı il noyabrın 14-də saat 16:54-də baş verib. Bundan sonra növbəti dəfə belə təsir 28 ildən sonra təkrarlanacaq. Və sonuncu dəfə belə təsir 1948-ci ildə müşahidə olundu, o zaman Ay Yerə daha 50 kilometrə yaxındır. ,
Tərif
Peykin Yer ətrafında fırlandığı Ayın elliptik orbitinə görə Yerlə Ay arasındakı məsafə 357 min kilometrdən 406 min kilometrə qədər dəyişir (məsafələr göy cisimlərinin mərkəzləri arasında verilir).
Tam ay perigeyi (superay) keçdikdə, Yerin peyki ən uzaq nöqtəni - apogeyi (mikroay) keçdiyi vaxtdan 14% daha böyük diametr və 30% daha parlaq görünür. Bağlantılar
Lalə Hüseynova
Lalə Hüseynova — Musiqişünas-pedaqoq, Azərbaycan Respublikasının əməkdar incəsənət xadimi, sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru, Azərbaycan Milli Konservatoriyasının professoru, konservatoriyanın elmi işlər üzrə prorektoru və "Konservatoriya" elmi jurnalının baş redaktoru.
Həyatı
20 oktyabr 1962-ci il tarixdə Bakıda, ziyalı ailəsində anadan olub.
Türksat 1B
Türksat 1B Türkiyənin ilk uğurlu kosmosa çıxardılmış peyki olub 1994-2006 cı illər arasında aktiv fəaliyyət göstərmişdir.Türksat tərəfindən istifadə edilən süni bir əlaqə qurğusudur.
Lalə Hüseynova
Həyatı
Ailəsi
Təhsili
1980-ci ildə Bülbül adına orta ixtisas musiqi məktəbini əla attestatla, 1985-ci ildə Ü. Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının tarix-nəzəriyyə fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirib.
Əmək fəaliyyəti
1985 – 2014-cü illərdə Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqında çalışıb; o cümlədən, əvvəl bir müddət baş məsləhətçi, 2002 –2012-ci illərdə məsul katib, 2012 – 2014-cü illərdə isə katib vəzifəsini tutub.
2015-ci ildən Azərbaycan Milli Konservatoriyasının elmi işlər üzrə prorektoru olmaqla yanaşı,2015-ci ildən "Konservatoriya" elmi jurnalının baş redaktoru,2016-cı ildən Azərbaycan Milli Konservatoriyasının professorudur. 2005 – 2015-ci illərdə Ü. Hacıbəyli adına Bakı Musiqi Akademiyasının xalq musiqisinin tarixi və nəzəriyyəsi kafedrasında türk xalqlarının musiqisi, mənbəşünaslıq, ixtisas fənlərindən dərs deyib; o cümlədən,2008-ci ildən kafedranın dosenti olub.2006 – 2018-ci illərdə Heydər Əliyev adına Müasir Təhsil Kompleksinin estetika kafedrasında dünya musiqi mədəniyyətinin tarixi fənni üzrə baş müəllim vəzifəsində çalışıb.
Elmi fəaliyyəti
2005-ci ildə "Azərbaycan musiqi mədəniyyətinin inkişafında Bəstəkarlar İttifaqının rolu və əhəmiyyəti" mövzusunda dissertasiya işini müdafiə edərək sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru adını alıb.
3 kitabın, 2 dərslik və bir sıra dərs vəsaitlərinin müəllifidir. Dövri-mətbuatda, o cümlədən, bir sıra nüfuzlu jurnallarda və veb-saytlarda 100-dən çox elmi və elmi-publisistik məqaləsi dərc olunub.
İctimai fəaliyyəti
1987-ci ildən SSRİ və Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının üzvü, 1990 – 2019-illərdə Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqı İdarə Heyətinin üzvü olub.
1985-ci ildən etibarən müxtəlif illərdə televiziyada 100-ə yaxın musiqi verlişlərinin – "Xaqani, 27 – Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqından", "Opera musiqisinin şedevrləri", "Bəstəkar və ifaçılarımızın portreti", "Azərbaycan musiqisində qəhrəmanlıq mövzusu", "Kino və musiqi", "Musiqi xəzinəsi", "Musiqili ekran" verlişlərinin müəllifi və aparıcısı olub. Mütəmadi olaraq konsert və musiqi gecələrində ön sözlə çıxış edir.
Azərbaycanda və xaricdə keçirilən elmi konfranslarda və simpoziumlarda, festival və müsabiqələrdə, o cümlədən, Rusiya (Moskva–2005, 2019, Kazan–2014, Ufa–2018), Gürcüstan (2006, 2016), Özbəkistan (2007, 2013, 2015, 2018), Moldova (2009), Kanada (2011), Ukrayna (2012), Hindistan (2015), Qazaxıstan (2012, 2015, 2018, 2021), Fransa (2019), Türkmənistan (2019), Almaniya (2019), Bakıda keçirilən beynəlxalq elmi simpoziumlarda (2013, 2015, 2016, 2017, 2018, 2021), elmi məruzə və təqdimatlarla, habelə münsif qismində iştirak edib.
Təltif və mükafatları
30 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən Azərbaycanda milli musiqi təhsilinin inkişafındakı xidmətlərinə görə "Əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı ilə təltif edilib
Hatay dövləti
Hatay dövləti (Ərəbcə : لواء الإسكندرونة Lva 'Alaskandarune — İskəndərin Tugayı) hal-hazırda Türkiyə Respublikasına bağlı Hatay bölgəsində 7 sentyabr 1938 ilə 23 iyul 1939 tarixləri arasında qurulan dövlətdir. 23 iyul 1939 günü Türkiyə Respublikasına daxil olmuşdur.
Qədim Göytürk yazısı
Yazıların tarixi
Tarixi Göytürk Qədim türk yazılı abidələri eramızın V yüzilliyində yaranmışdır. Bu yazıların günümüzə qədər gəlib çatan ən əski örnəkləri VII-VIII yüzilliklərə aiddir. Daşlar üzərində Göytürk hərfləri ilə yazılmış bu kitabələr bütün türk xalqlarının tarixində böyük ədəbi-tarixi əhəmiyyətə malikdir.
Göytürk kitabələrində ilk dəfə olaraq türk millətinin adı çəkilmiş, türkün tarixi ilk öncə bu daşlar üzərində yazılmışdır. Bu daş yazıları türk ədəbiyyatının ilk əsəri, ulu babasıdır, türk dilinin ilk yazılı qaynağıdır.
1721-ci ildə Güney Sibirdə Yenisey çayının sahillərində yerləşən Abakan bölgəsində iki avropalı gəzib dolaşırdı. Bu yerin təbiəti, yerli xalqların dili, adət-ənənəsi onları ciddi maraqlandırırdı. Onlar kim idi, Biri alman alimi Daniel Messerşmidt və digəri isə isveçli İohan fon Stralenberq idi. Bir gün bir yerli kəndli onların yanına gəlib qəribə daş yazısı və heykəllərdən danışdı. 1722-ci ildə Daniel Çarkov kəndində yazılı daşları görüb heyrətə gəlir. Abakana dönüb dostu yüzbaşı İ.Stralenberqlə görüşəndə bu barədə ona da məlumat verir. Hər ikisi bir yerdə gəlib bu əski yazılara tamaşa edir, bəzilərinin sürətini çıxarırlar.
Orxon-Yenisey abidələri Tonyukuk,Kül-tikin və Bilgə kağanın şərəfinə yazılmışdır. Çin qaynaqlarında Tonyukukun 710-716-cı illərdə öldüyü göstərilir. Tonyukuk türk millətinin keçmişi və gələcəyini düşünürdü, yanar ürəklə belə yazırdi: “Türk milləti öldü, qurtardı, yox oldu. Türk millətinin yerində dörd boy qalmadı. Meşədə, çöldə qalmış olanlar toplanıb 700 oldular. İki bölüyü atlı, bir bölüyü piyadə idi. Yeddi yüz nəfəri idarə edən beş nəfərin böyüyü şadi idi. Yardımçı mən oldum. Bilgə Tonyukuku qağanmı edəlim, düşündüm. Tanrı bilik verdiyi üçün onu qağan etdim. Çinlini, kitayı, oğuzu çox öldürdük. Yardımçısı mən idim.