cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
İrəvan xanlığı
Etnik tərkibi
17-ci əsr fransız səyyahı Şardenin məlumatına görə "....İrəvan qalası təxminən səkkiz yüz evdən ibarətdir. Ora­da ancaq təmizqanlı qızılbaşlar yaşayırlar". "Qədim İrəvan" kitabında İrəvan əhalisindən bəhs edən Yervand Şahəziz 1673-cü ildə İrəvanda olan fransız səyyahı Şardenin İrəvan qalasında yaşayan əhali haqda məlumatına toxunuraq yazır: "ermənilərin İrəvanda şəhərində yalnız dükanları var idi... 18-ci əsrin əvvəlində İrəvana gəlmiş missioner Monye yazır: ''"Evlərdən daha çox bağçalar və üzüm bağlarına qərq olmuş şəhər ikiqat qala divarları ilə əhatə olunmuşdur. Əhalinin ¼-i ermənilərdir".''
Paskeviç İrəvan xanlığında əhalinin milli tərkibi haqda verdiyi məlumatda burada 10 min azərbaycanlı, 3 min erməni ailəsinin yaşadığını qeyd etmişdir. ABŞ-dən olan professor Castin Makkarti Rusiya işğalına – 1828-ci ilə qədər İrəvan xanlığı əhalisinin 80 faizinin Azərbaycan türkü olduğunu göstərir.
İvan Şopen 1828-1832-ci illərə qədər İrəvan xanlığında əhalinin mütləq çoxluğunu müsəlmanların, yəni Azərbaycan türklərinin təşkil etdiyini yazmışdır. Onun hesablamalarına görə, İrəvan əyalətində 81.749 nəfər müsəlman, 25.151 nəfər isə erməni idi. Müsəlman dedikdə İ.Şopen Azərbaycan türklərini və müsəlman kürdləri nəzərdə tuturdu.
Beləliklə, 1829-1832-ci illərdə həyata keçirilmiş kameral siyahıyaalınmanın təhlilindən belə nəticəyə gəlmək olar ki, Rusiya-Qacar müharibələrindən əvvəl İrəvan xanlığının əhalisi 134.646 nəfərdən ibarət olmuşdu. Bunlardan 99.609 nəfəri Azərbaycan türkü, 19.878 nəfəri erməni, 14.902 nəfəri kürd, 257 nəfəri qaraçı idi.
Ümumilikdə isə 1828-1830-cu illərdə Azərbaycan ərazilərinə Türkmənçay müqaviləsinə (1828) əsasən 40.000 İran ermənisi, Ədirnə sülh müqaviləsinə (1829) əsasən isə 84.000 Türkiyə erməniləri köçürülmüş və onların da böyük hissəsi Yelizavetpol və İrəvan quberniyalarının ən yaxşı torpaqlarında yerləşdirilmişdir. Məhz bu dövrdən başlayaraq Azərbaycanın qərb torpaqlarında ermənilərin yerləşdirilməsi yaxın gələcəkdə yerli Azərbaycan türklərinə əhaliyə qarşı kütləvi qırğınlardan, soyqırımı və deportasiyadan xəbər verirdi.
Toydaş dağı
Toydaş dağı – Ваbəк rayonu ərazisində dağ (hünd. 1312,7 m). Naxçıvan dağarası çökəkliyini şimal-şərq dən hüdudlandıran Qaracalal-Qızılboğaz tirəsi nin suayırıcısında zirvə. Sirabçayın sağ sahilində, Sirab kəndindən 1,3 km şimal-şərq dədir. Üst Oliqosenin Xatt mərtəbəsinə aid Darıdağ lay dəstəsinin vulkanogen-çökmə süxurlarını yarıb çıxan Alt Miosen yaşlı andezit-dasit və kvars lı andezit tərkibli ekstruziv günbəzdir. Cənub-qərb və şimal-şərq yamaclarında iki daha kiçik, eynitərkibli maqmatik kütlə açılır, həmçinin şimal-qərb istiqamətli fay-yerdəyişmə qırılma pozulmaları izlənilir. Tektonik cəhətdən Naxçıvan qoyulma çökəkliyinin şimal-şərq kənarında müşahidə edilən Sirab sinklinalını şimal-şərqdən hüdudlandıran Naxçıvan dərinlik fay qırılmasının yatan qanadında yerləşir.
Konusvari formadadır, subvulkandır.
Vanze konfransı
Vanze konfransı — 1942-ci il yanvarın 20-də Berlindəki Vanze gölünün kənarında Am-Qrosen-Vanze (Am Großen Wannsee) küçəsi ev 56-58 ünvanında yerləşən Marlir Villasında hökumət nümayəndələrinin və Almaniyanın Nasist partiyasının başçılarının iclası. Vanze konfransında "yəhudi məsələsinin son həlli" yolları və vasitələri müəyyən edildi. Reyx Baş Təhlükəsizlik Xidmətinin direktoru SS-Oberqruppenfüreri Reynhard Heydrix tərəfindən çağırılan konfrans, "yəhudi məsələsinin son həlli" yollarını (Endlösung der Judenfrage), həyata keçirilməsində müxtəlif dövlət idarələrinin inzibati rəhbərləri arasında əməkdaşlığı təmin etməli idi. Almaniyanın işğalı altındakı Avropadakı yəhudilərin çoxunun istila edilən Polşaya sürgün edilərək məhv edilməsi qərarı verilmişdi. Konfransda Xarici İşlər Nazirliyinin, Ədliyyə, Daxili İşlər və Dövlət nazirliklərinin dövlət katibləri ilə yanaşı bir sıra nazirliklərin səlahiyyətliləri və SS nümayəndələri iştirak etmişdilər. Görüş zamanı, Heydərix Avropa yəhudilərinin necə toplanaraq Baş Hökumətdəki (Polşanın işğal olunmuş hissəsi) ölüm düşərgələrinə göndəriləcəyini və orada öldürüləcəklərini izah etmişdi.
Məhz bu konfransda Avropanın yəhudi əhalisinin soyqırımı proqramı (hazırda "Holokost" termini istifadə olunur) qəbul edildi.
Yəhudilərə qarşı ayrı-seçkilik nasistlərin 30 yanvar 1933-cü ildə hakimiyyəti ələ keçirməsindən dərhal sonra başladı. Nasist rejimi tərəfindən yəhudiləri könüllü olaraq ölkəni tərk etməyə məcbur etmək üçün şiddət və iqtisadi təzyiqdən vasitə kimi istifadə edilirdi. 1939-cu ilin sentyabrında Polşanın işğalından sonra Avropa yəhudiliyinin məhvinə başlandı və 1941-cı ilin iyununda SSRİ-yə hücumdan sonra qətllər daha da gücləndi. 1941-ci il 31 iyul tarixində Herman Görinq, Reynhard Heydrixə Almanların nəzarəti altındakı ərazilərdə "Yəhudi məsələsinin tam həlli" üçün bir plan hazırlamaq, təqdim etmək və bu işdə iştirak edən bütün hökumət təşkilatlarının iştirakını əlaqələndirmək üçün yazılı icazə verdi. Vanze konfransında, Heydərix deportasiya prosesi başa çatdıqdan sonra deportasiya olunanların taleyinin SS-nin səlahiyyətlərində olan daxili məsələyə çevriləcəyini vurğuladı. İkinci məqsəd isə kimin yəhudi olduğunu müəyyənləşdirmək idi.
Yayılan protokol ilə iclas protokolların bir nüsxəsi müharibədə məhv olmadan qalmışdı. O Robert Kempner tərəfindən 1947-ci ilin martında Alman Xarici İşlər Nazirliyinin ələ keçirilmiş sənədləri arasında aşkar edilmişdir. Ondan ikinci Nürnberq Məhkəməsində sübut olaraq istifadə edilmişdir. Konfransın keçirildiyi Vanze villasında hazırda Holokost qurbanlarının xatirə mərkəzi və muzeyi yerləşir.
Tarixi
Almaniyada yəhudilərə qarşı leqallaşdırılmış ayrı-seçkilik, nasistlərin 1933-cü ilin yanvarında hakimiyyəti ələ keçirməsindən dərhal sonra başladı. Nasist rejim yəhudiləri könüllü olaraq ölkəni tərk etməyə məcbur etmək üçün şiddət və iqtisadi təzyiqdən istifadə edirdi. Nazizm ideologiyası antisemitizm, irqi ayrı-seçkilik və ari ideologiyası elementlərini birləşdirərək Alman xalqı üçün daha geniş yaşayış sahəsi yaratmaq üçün onları pan-Almanizm və ərazilərin genişləndirilməsi ilə birləşdirdi. Nasist Almaniyası, bu yeni ərazləri əldə etmək niyyəti ilə Polşa və SSRİ-yə hücum edərək, orada yaşayan arilərin hakim irqindən aşağı hesab etdikləri yəhudiləri və slavyanları deportasiya və ya məhv etmək yolunu tutdular.
1935-ci ilin sentyabrında Nürnberq Qanunları adı ilə yəhudilərlə alman əsilli insanlar arasında evliliyi, nikahdan kənar cinsi münasibətləri və 45 yaşınadək alman qadınlarının yəhudi evlərində ev qulluqçusu kimi istifadə edilməsini qadağan edən qanunlar toplusu qəbul edildi. Reyx Vətəndaşlıq Qanunu, yalnız alman və ya digər almanlarla qan qohumluğu olan şəxslərin vətəndaş sayıldığını bildirirdi. Beləliklə, yəhudilər və digər kiçik xalqlar Almaniya vətəndaşlığından məhrum edildi. Noyabr ayında çıxarılan əlavə bir fərmanla, yəhudi inancına sahib olduqları təqdirdə, üçüncü və ya ikinci nəsil yəhudi nənəsi olanlar yəhudi kimi qəbul olunurdu. 1939-cu ildə II Dünya müharibəsinin başlanması ilə Almaniyada yaşayan 437.000 yəhudidən 250.000-i ABŞ, Fələstin, İngiltərə və digər ölkələrə mühacirət etmişdi.
1939-cu ilin sentyabrında Polşanın işğalından sonra Hitler Polşa elitasının və ziyalılarını məhv etmək əmrini verdi. Sonderfahndungsbuch Polen (Polşadakı Xüsusi Prokurorluq Kitabı) - öldürüləcək insanların siyahısı - SS tərəfindən 1939-cu ilin mayında tərtib edilmişdi. Einsatzgruppen (xüsusi qruplar) bu qətlləri Polşada yaşayan etnik Almanlardan ibarət hərbiləşdirilmiş bir qrup olan Volksdeutscher Selbstschutz (Alman Özünümüdafiə Qrupu) dəstəyi ilə həyata keçirmişdi. SS üzvləri, Vermaxt və Ordnungspolizei (Asayiş Polisi; Orpo) üzvləri də Polşa kampaniyası zamanı mülki insanlara atəş açmışdılar. 1939-cu ilin sonunadək təxminən 65.000 mülki şəxs öldürülmüşdü. Polşa cəmiyyətinin liderlərindən əlavə yəhudiləri, fahişələri, qaraçıları və ruhi xəstələri də öldürürdülər.
Konfransa aparan yol
Yəhudilərin soyqırımı Vanze konfransından əvvəl başlamışdı. 1941-ci il iyulun 31-də Herman Görinq "Yəhudi məsələsinin son həllinə" cavabdeh kimi Reyx Təhlükəsizliyinin Baş İdarəsi (RTBİ) rəhbəri Reynhard Heydrixi təyin etmişdi. Görinqin Heydrixə verdiyi yazılı icazədə Almanların nəzarəti altındakı ərazilərdə təmsil olunan bütün dövlət təşkilatlarını bu məsələdə əlaqələndirmək də tapşırılırdı. Nasistlərin Generalplan Ost-da(Şərq üçün Baş Plan) işğal altındakı Şərqi Avropa və Sovet İttifaqı əhalisinin kölə əməyi və ya qətl üçün Sibirə deportasiya edilməsi nəzərdə tutulurdu. Vanze konfransının protokollarına görə, SSRİ-nin əhudi əhalisi beş milyona, o cümlədən Ukraynada üç milyona yaxın idi.
Üçüncü Reyxin SSRİ-nin işğal etdiyi ərazilərində 1941-ci ilin ikinci yarısında RTBİ-yə tabe olan aynzasqrupları tərəfindən 1 milyona yaxın yəhudi öldürülmüşdü. 1941-ci il 2 iyul tarixli məktubda Heydərix SS və polis rəhbərlərinə Aynzasqrupların Komintern rəsmilərini, Kommunist Partiyasının yüksək rütbəli üzvlərini, Kommunist Partiyasının ekstremist və radikal üzvlərini, Xalq Komissarlarını və partiya üzvü yəhudiləri edam etməsi lazım olduğunu bildirirdi. Digər "radikal ünsürlərin (təxribatçılar, təbliğatçılar, snayperlər, qatillər, təşviqatçılar və s.)" edamına dair daimi təlimat verilmişdi. İşğal olunmuş ərazilərdə işğalçılar tərəfindən kortəbii şəkildə başlanan hər hansı bir talan hadisəsinin gizli şəkildə təşviq edilməsi əmri də verilmişdi. İyulun 8-də o, bütün yəhudilərin partizan sayılması lazım olduğunu elan etdi və 15 ilə 45 yaş arasındakı bütün kişi yəhudilərin edam edilməsini əmr etdi. By August the net Avqusta qədər bu siyahı qadınlar, uşaqlar və yaşlıları əhatə edərək bütün yəhudi milləti daxil edilərək genişləndi.
1941-ci ilin avqustunda Kamenets-Podolskidə Avropadan deportasiya edilmiş yəhudilərin kütləvi şəkildə məhv edilməsi həyata keçirildi. Bunun ardınca noyabr ayında "Riqa gettosu"nda eyni hadisələr təkrarlandı. Oktyabrın 23-də yəhudilərin nasistlərin nəzarətində olan ərazilərdən köç etməsi tamamilə qadağan edildi. 1941-ci ilin dekabrında Xelmnoda yəhudilərin ilk məhv edilmə düşərgəsi fəaliyyətə başladı. Eyni vaxtda Beljets ölüm düşərgəsi tikilməyə başladı, Auşvitz həbs düşərgəsində isə "Siklon B" qazından zəhərlənmə ilə bağlı ilk təcrübələr edildi (ilk təcrübələr sovet hərbi əsirləri üzərində sınaqdan keçirildi).
Vanze konfransının başlanmasına qədər yüz minlərlə Polşa, Serbiya və SSRİ yəhudiləri artıq öldürülmüşdü. Nasistlərin ilkin planına görə Sovet İttifaqının işğalından sonra "Ost baş planı" həyata keçirilməli idi. Yəni Avropa yəhudiləri yolun çəkilişlərində ölənə qədər çalışacaqları Rusiyanın işğal olunmuş bölgələrinə sürgün ediləcəklər.
Xolokostun tədqiqatçısı İsrail tarixçisi Saul Fridlander hesab edir ki, bu hadisələr birlikdə yəhudilərin bu vaxta qədər kütləvi şəkildə məhv edilməsi planının mövcudluğunu göstərir. İngilis tədqiqatçısı Kristofer Brovninq eyni fikri dəstəkləyir və onu əlavə edir ki, böyük ehtimalla köçürmə planlarından, tamamilə məhv olmaq planlarına keçid 1941-ci ilin sentyabr-oktyabr aylarında qəbul edilmişdir. Beləliklə, 1941-ci ilin sonlarına yaxın "Yəhudi məsələsi"nin həll yollarının axtarışı başa çatmışdı.
Hazırlıq
Konfrans əvvəlcədən 1941-ci il dekabrın 9-na təyin edilmişdi, ancaq Qırmızı Ordunun dekabrın 5-də Moskva yaxınlığında əks hücum təşkil etməsi, Yaponiyanın dekabrın 7-də Pörl-Harbora hücum etməsi və Hitlerin ABŞ-yə müharibə elanı onun 1942-ci ilin 20 yanvarına qədər təxirə salınmasına gətirib çıxardı.
Heydrix konfransın keçiriləcəyi məkan kimi Berlindəki rahat və mənzərəli "Marlir" malikanəsini seçdi. Qonaqlar səhər yeməyinə saat 9:00-da dəvət olunur, görüşlər isə saat 12:00-da keçirilirdi. Konfransın hazırlanmasında və keçirilməsində mühüm rolu Gestaponun IV-B-4 şöbəsinin SS oberşturmbannfüreri Adolf Eyxman oynamışdı.
Konfransa hazırlıq gedərkən, Eyxman müxtəlif Avropa ölkələrindəki yəhudilərin siyahısını hazırlamışdı. Ölkələr iki qrupa ayrılırdı: "A" və "B". "A" ölkələri birbaşa Reyxin nəzarəti və ya işğalı altındakı ölkələr (Vişi Fransası kimi qismən işğal edilmiş və ya dinc münasibətlər olan); "B" ölkələri müttəfiq və ya əməkdaş dövlətlər, bitərəf və ya Almaniya ilə müharibə vəziyyətində olanlar idilər.
Rəqəmlər hər ölkədəki təxmin edilən yəhudi əhalisini əks etdirirdi; məsələn, Estoniya Judenfrei (yəhudilərdən azad) olaraq siyahıya salınmışdı, çünki Alman işğalından sonra Estoniyada 4500 yəhudi 1941-ci ilin sonuna qədər məhv edilmişdi. İşğal olunmuş Polşa siyahıda deyildi, çünki 1939-cu ilədək ölkə qərbdə nasist Almaniyası tərəfindən ilhaq edilmiş Polşa əraziləri, şərqdə Sovet İttifaqı tərəfindən ilhaq edilmiş Polşa əraziləri ilə bir çox sürgünlü polyakların yerləşdiyi Baş Hökumət arasında bölünmüşdü. Bu səbəbdən yəhudilər də artıq köçürülmüşdü.
Konfransın gedişi
Vanze konfransı cəmi saat yarım davam etdi. Vaxtın üçdə ikisini Heydrixin çıxışı tutdu. Heydrix həmçinin, Avropada təxminən on bir milyon yəhudi olduğunu, bunların yarısının Almaniyanın nəzarəti altında olmayan ölkələrdə yaşadığını bildirdi. Yəhudilərin başqa yerə mühacirətinin Himmler tərəfindən qadağan olunduğundan onun yerinə yeni bir həll yolunun gələcəyini izah etdi. İştirakçılara müraciət edən Heyndrix deyirdi:
250px|thumb|right|Malikanədə iclasın keçirildiyi yemək salonu
Alman tarixçi Piter Lonqeriç, rejim üzvləri üçün spesifik bir məna kəsb edən terminologiyada tərtib edilmiş qeyri-müəyyən əmrlərin, xüsusən də insanlara cinayət işləri ilə məşğul olma əmri verildiyi zaman yaygın olduğunu qeyd edir. Liderlərə "sərt" və "zəhmli" olmağın vacibliyi izah edildi; bütün yəhudilərə qarşı amansızlıqla mübarizə aparmaq lazım olan potensial düşmən kimi qəbul edilməli idi.ruthlessly. Vanze protokolunun ifadəsi - ümumi iclas protokolları - iştirakçılara şərqə evakuasiyanın ölüm hökmü olduğunu aydınlaşdırdı.
Heydrix, "son qərarın praktiki həyata keçirilməsində" Avropanın "qərbdən şərqə tərəf təmizlənəcəyini", ancaq Almaniya, Avstriya və Bohemya və Moraviya protektoratına siyasi, əmlak və əlavə sosial üstünlüklər veriləcəyini söylədi. Bu, müttəfiqlərin bombardmanı nəticəsində evsiz qalan almanlara boşalan əmlaklarda məskunlaşmaq icazəsi vermək və eyni zamanda Nasist Partiyasının regional liderlərinə yəhudiləri bölgələrindən qovması üçün təzyiqləri artırmaq üçün işarə idi. Həmçinin bunun boşalan yəhudi əmlaklarında işğal olunmuş ərazilərdən gətirilən işçilərin yerləşdirilməsi icazəsi kimi də başa düşmək olardı. "Evakuasiya edilmiş" yəhudilər əvvəlcə Baş Hökumətdəki "tranzit gettolara" göndəriləcək və oradan şərqə göndəriləcəkdilər. Heydrix, hüquqi və siyasi çətinliklərdən qaçmaq üçün “evakuasiya” məqsədi ilə kimin yəhudi olduğunu müəyyənləşdirməyin vacib olduğunu söylədi. Öldürülməyən insanların kateqoriyalarını göstərdi. Ağır yaralanan və ya Dəmir xaç ordeni qazanan 65 yaşından yuxarı yəhudilər və Birinci Dünya müharibəsi veteranı yəhudi öldürülmək əvəzinə Theresienstadt toplama düşərgəsinə göndərilə bilərdi. Heydrix “Bu ağıllı həll yolu ilə, bir çox müdaxilənin qarşısı alına bilər” - deyirdi.
Konfransın əvvəlində artıq Hitler yəhudi məsələsinin məqsədləri və həlli üsulları ilə bağlı əsaslı bir qərar vermişdi. Konfransda texniki məsələlər müzakirə edildi. Bunlardan biri qarışıq yəhudi-ari nigahları problemi idi - insanları yəhudi hesab etmək, valideynlərindən biri yəhudi, digəri alman olan və bir yəhudi babası və ya nənəsi olanlarla nə etmək məsələləri idi. Bu məsələ ilə bağlı qərar qəbul edilmədi və növbəti iclaslara qədər təxirə salındı.
Heydrix işğal altında olan Fransada yəhudilərin təxliyə üçün qeydiyyatının çətinlik çəkmədən davam edəcəyini bildirdi, lakin sonda Fransız əsilli yəhudilərin böyük əksəriyyəti sağ qaldı. Almaniyanın müttəfiqləri Rumıniya və Macarıstanla daha böyük çətinliklər gözlənilirdi. Heydrix Rumıniyada hökumətin yəhudi işləri üçün bir komissar təyin etdiyini bildirdi. Əslində, antisemitizmin yüksək dərəcəsinə baxmayaraq Rumıniya yəhudilərinin sürgün edilməsi ləng və təsirsiz oldu. "Macarıstandakı problemi həll etmək üçün," Heydrix, tezliklə Macarıstan hökumətinə yəhudi məsələləri üzrə bir müşavir tətbiq etmək lazım olduğunu qeyd etdi. Macarıstanın Miklosş Hort rejimi tərəfindən almanların yəhudi siyasətinə müdaxiləsinə müqavimət göstərməsi, 1944-cü ilin baharına, Vermaxtın Macarıstanı işğal etdiyi günə qədər davam etdi. Tezliklə Macarıstandakı 600.000 yəhudi (və Macarıstan tərəfindən işğal olunmuş Çexoslovakiya, Rumıniya və Yuqoslaviyanın bir hissəsi) Macarıstan rəhbərliyinin köməyi ilə Eyxman tərəfindən ölümə göndərildi. Heydrixin çıxışından sonra təqribən otuz dəqiqəlik sual və şərhlər davam etdi. Daha sonra rəsmilırin çıxışı başladı. 200px|thumb|left|Vanze konfransı protokolunu aşkar etmiş Robert Kempnerin məzarı Otto Hofmann (SS-nin İrqçilik və Köçürmə Baş İdarəsinin rəhbəri; RuSHA) və Vilhelm Stukart (Reyx Daxili İşlər Nazirliyinin Dövlət Katibi) qarışıq nikahlarla əlaqəli qanuni və inzibati çətinliklərə işarə etdilər və qarışıq nikahların zorla ləğv edilməsini və ya daha sadə bir alternativ olaraq sterilizasiyanın daha geniş istifadəsini təklif etdilər. Dörd İllik Plan çərçivəsindən çıxış edən Erix Neumann, müharibə üçün həyati əhəmiyyət daşıyan sahələrdə çalışan və əvəz edilə bilməyən yəhudilərin azad edilməsini təklif etdi. Heydrix onu bunun artıq əsas məsələ olduğuna əmin etdi; bu cür yəhudilər öldürülməyəcəkdir. Baş Hökumət Dövlət Katibi Yozef Bühler, planı dəstəklədiyini və məhv etmənin ən qısa müddətdə başlayacağına ümid etdiyini söylədi. İclasın sonlarına yaxın konyak verildi, bundan sonra söhbət daha az rəsmi xarakter aldı. Eyxman Heydrixin görüşün gedişindən məmnun olduğunu yazırdı. Sonralar O, xatırlayırdı ki, əslində Heydrix iştirakçılardan müqavimət gözləyirdi, amma bunun əvəzinə əvvəllər onların arasında olmayan həmrəylik hiss olunurdu.
Sonda konfransın protokolu tərtib edildi. Heydrix Eyxmana protokolda göstəriləcəklər barədə qəti təlimat verdi. Eyxman məhkəməsində bu barədə bunları demişdi: ''“Bunu necə izah edə bilərəm - bəzi həddən artıq sadə söhbətlər və jarqon ifadələr rəsmi dilə tərcümə edilməli idi. Yekun sənədlər yalnız çıxışlardan tərtib edilməməli, hər şey dəqiq göstərilməlidir"''.
Hər bir iştirakçı protokolun bir nüsxəsini aldı. Müharibənin sonuna yaxın demək olar ki, bütün iştirakçılar öz nüsxələrini məhv etdilər, lakin bir nüsxə alman tarixçi Robert Kempner tərəfindən 1947-ci ildə Xarici İşlər Nazirliyinin arxivində, sahibinin - Martin Lüterin müharibənin sonunda konsentrasiya düşərgəsində olması səbəbindən tapıldı.
1961-ci ildə Eyxmanın Qüdsdəki məhkəməsi zamanı ifadəsində bildirirdi ki, konfransın rəsmi hissəsi bitdikdən sonra qeyri-rəsmi şəraitdə iştirakçılar konyak içə-içə iclasın nəticəsini müzakirə etməkdən çəkinmirdilər, utanmadan qətllər, məhv və yox etmə haqqında birbaşa danışırdılar.
Son protokolun məzmunu
250px|thumb|right|Avropa ölkələrində olan yəhudi əhalinin ümumi sayı. Protokolda bu konfransın əsas məqsədi - "yəhudi məsələsinin son həlli"nin həyata keçirilməsi və müxtəlif şöbələrin hərəkətlərinin əlaqələndirilməsi üçün dəqiq bir planın hazırlanması aydın şəkildə göstərilmişdir. Planın icrasına cavabdeh olan əsas şəxs Himmler idi.
Heydrix həmin gün nasistləri irqçilik siyasətinin əsas "uğurlarını" qısa şəkildə izah etdi. Bunların arasında - Nürnberq irqçi qanunlarının köməyi ilə Reyxin həyatının bütün sahələrindən yəhudilərin sıxışdırılması və məcburi mühacirəti dururdu. Bununla birlikdə, yəhudilərin Reyxdən kənarda mühacirət etmələrini məcbur etmə siyasətinin özünü doğrultmadığı qeyd edildi. Bunun əsas səbəbləri, bütün potensial ölkələrin yəhudi qaçqınlarını qəbul etməkdən imtina etməsi və qaçqınların mühacirət etmələri üçün vəsaitlərin olmamasıdır. Bundan əlavə, müharibənin başlaması ilə Himmlerin təhlükəli sayaraq yəhudi mühacirətini qadağan etdiyi deyildi.
Yəhudi məsələsinin yeni bir həll təklifi edildi: "yəhudilərin şərqə qovulması", Polşadakı konsentrasiya düşərgələrində yəhudilərin məhv edilməsini ifadə edən bir təklif. İştirakçıların nəzərinə bir siyahı təqdim edildi - Avropa ölkələrinin hər birindəki yəhudi əhalisinin statistik qiymətləndirməsi, cəmi 11 milyon yəhudi. Bu siyahıda Albaniya yəhudilərinin sayı xüsusilə diqqətə çarpır - cəmisi 200 nəfər. Bu da bütün yəhudilərin məhv edilməsini nəzərdə tutan "yəhudi məsələsinin son həlli"nin yerinə yetirilməsindən xəbər verir. 11 milyon yəhudinin heç biri sağ qalmamalı idi.
Konfransın nəticələri
1942-ci il yanvarın 31-də Adolf Eyxman bütün polis komandanlığına, gizli təhlükəsizlik xidmətlərinə və SD rəhbərlərinə, Almaniya, Avstriya və Çexiyadan yəhudilərin deportasiyasına dair ətraflı təlimatları olan təcili əmrlər göndərdi. Bu andan sistematik və diqqətlə hazırlanmış soyqırım başlayır. Sovet İttifaqı və Polşada işğal edilmiş ərazilərdə yəhudilərin qırğınları davam etdi və Belzecdəki konfrans zamanı artıq yeni bir ölüm düşərgəsi inşa edildi; digər ölüm düşərgələri planlaşdırma mərhələsində idi. Yəhudilərin məhv edilməsi qərarı artıq verilmişdi və Heydrix, Himmlerin nümayəndəsi olaraq, deportasiyaların həyata keçirilməsində müxtəlif şöbələrin əməkdaşlığını təmin etmək üçün bir toplantı keçirmişdi. Tarixçi Lourens Ris Lonqriçin yəhudilərin taleyi ilə bağlı qərarın konfransdan əvvəl verildiyi mövqeyini dəstəkləyir. Ris, Vanze konfransının əslində "ikinci dərəcəli məmurların" bir görüşü olduğunu qeyd edir və nə Himmler, nə Göbbelsin, nə də Hitlerin iştirak etdiyini vurğulayır. 250px|thumb|left|Vanze Konfrans Mərkəzinin xatirə zalında şüşə altında nümayiş etdirilən Vanze konfransının protokolları və Eyxmanın siyahısı. Longeriçə görə, iclasın əsas məqsədi deportasiya başa çatdıqdan sonra deportasiya olunanların taleyinin tamamilə başqa bir şöbənin səlahiyyətlərindən kənarda SS-nin daxili işinə çevrildiyini vurğulamaq idi. İkinci məqsəd sürgünün miqyasını müəyyənləşdirmək və kimin yəhudi, kimin Mişlinq (qarışıq nigahdan olanlar) olduğunu müəyyənləşdirmək idi.
Lonqriçin sözünə görə: "Nazirlik bürokratiyasının nümayəndələri bu kimi deportasiya prinsipindən narahat olmadıqlarını açıq şəkildə bildirdilər. Bu, həqiqətən də görüşün həlledici nəticəsi və Heydərixin ətraflı protokollar hazırlayıb geniş yaymasının əsas səbəbi idi". İclasdakı iştirak hər kəsin törədilmiş qətllərdə əlbir olmasını da təmin etdi.
Eyxmanın bioqrafı David Cesarani, Lonqeriçin təfsiri ilə razılaşır. O, qeyd edir ki, Heydərixin əsas məqsədi yəhudi siyasəti ilə məşğul olan müxtəlif nazirlik və idarələrə öz səlahiyyətlərini göstərmək və məhv kampaniyasında əvvəllər ortaya çıxan mübahisələri təkrarlamamaq idi. “Heydrixin maneəsiz sürgün axınını təmin etməsinin ən sadə və ən qətiyyətli yolu, Reyxdəki və Şərqdəki yəhudilərin, eləcə də başqalarının taleyi üzərində tam nəzarətini təmin etmək idi. Bütün təşkilatlar RTBİ xəttinə sadiq olmalı idi", - deyə Cesarani bildirir.
Konfransda razılaşdırılmış siyasətə uyğun olaraq, nasist hakimiyyəti insanları öldürmək üçün hazırlanan ölüm düşərgələri şəbəkəsini yaratdı. 1942-1944 illərdə bu düşərgələrdə 3 milyon yəhudi öldürüldü.
Konfrans iştirakçıları və onların sonrakı taleyi
Heydrix konfransa bir sıra hökumət nazirliklərinin nümayəndələrini, o cümlədən xarici işlər, ədliyyə, daxili işlər və dövlət nazirliklərinin dövlət katiblərini və SS nümayəndələrini dəvət etmişdi. Konfransın iclası keçirildiyi zaman yəhudilərin taleyi barədə məlumat yaymaq prosesi artıq sürətlə başlamışdı. O Konfransda iştirak edən 15 nəfərdən 8-nin akademik və ya elmlər doktoru dərəcəsi var idi.
Marlir Villası dövrümüzdə
250px|thumb|right|Konfransın keçirildiyi 56-58 Am Grossen Vanzedədə yerləşən villadan Grosser Vanze gölünün mənzərəsi. Villada hal-hazırda Xolokost Xatirə Mərkəzi yerləşir. Lakin mərkəzin yaradılması heç də asan başa gəlməmişdi. Belə ki, müharibədən 20 il sonra 1965-ci ildə tarixçi Yozef Vulff Vanze konfransının keçirildiyi Marlir villasının Holokost xatirə və sənədli mərkəzinə çevrilməsini təklif etdi. Lakin Qərbi Almaniya hökuməti o zaman bu məsələyə ciddi yanaşmadı. Bina məktəb kimi istifadə olunurdu və muzey üçün maliyyə yox idi. Layihənin uğursuzluğa uğramasından və Qərbi Almaniya hökumətinin nasist müharibə cinayətkarlarını mühakimə edib cəzalandırmamasından kədərlənən Vulf 1974-cü ildə intihar etdi.
20 yanvar 1992-ci il tarixində konfransın əllinci ildönümündə "Haus der Wannsee-Konferenz" (Vanza Konfransının Evi) adı altında Holokost xatirə mərkəzi və muzeyi olaraq açıldı. Muzeydə Holokost hadisələrini və onun planlaşdırılmasını sənədləşdirən rəsmi mətnlər və fotoşəkillər sərgiləri də var. The İkinci mərtəbədəki Yozef Vulf Kitabxanası/Media Kitabxanasında Nasist dövrü haqqında zəngin kitab fondu, həmçinin mikrofilmlər və orijinal Nasist sənədləri kimi digər materiallar saxlanılır.
Vanze konfransı mədəniyyətdə
2001-ci ildə Frenk Pirsonun konfransa həsr etdiyi "Sui-qəsd" filmi işıq üzü gördü. Filmdə əsas rolları Kennet Brana (Heydrix), Stanli Tuççi (Eyxman) və Kolin Fört (Ştukkart) oynayıblar. Konfrans Robert Harrisin alternativ hekayə mövzusunda "Faterland" (1992) romanında xatırlanır. Romanın süjetində müharibədə qalib gələn nasistlər Avropadakı yəhudiləri məhv edir və ABŞ prezidenti Con Kennedinin Almaniyaya Hitlerlə ittifaq imzalamaqdan əvvəl Gestapo şahidləri aradan götürmək üçün konfrans iştirakçılarını öldürür. Kitab əsasında eyni adlı film də çəkilmişdir.
Yuzo Koşiro
— Yaponiya bəstəkarı və Ancient oyun inkişaf etdirmə şirkətinin prezidenti. O, tez-tez haus, elektro, texno, trans və hip-hop kimi müxtəlif elektron janrlarda,  eləcə də caz, rok, simfonik musiqi kimi müxtəlif janrlarda musiqi istehsal edən çiptun və videooyun musiqisinin ən nüfuzlu yenilikçilərindən biri kimi qəbul edilir.
Koşiro və onun bacısı Ayano 1990-cı ildə Ancient oyun şirkətini qurdular. O, Nihon Falcom-un Dragon Slayer və Ys seriyaları, eləcə də Sega-nın The Revenge of Shinobi və Streets of Rage  seriyaları kimi oyunlara töhfə verən 1980 və 1990-cı illərin ən yaddaqalan oyun musiqilərini yaratmış şəxs kimi qəbul edilir.
Erkən həyat
Yuzo Koşiro 12 dekabr 1967-ci ildə Tokioda anadan olub. Anası Tomo Koshiro pianoçu idi. Üç yaşında ona fortepianoda ifa etməyi öyrətdi və beş yaşına qədər o, bu sənətə güclü hakim oldu. 1975-ci ildə o, məşhur film bəstəkarı Co Hisayşidən (sonralar Hayao Miyazakinin filmlərinə saundtrekləri ilə tanınıb) musiqi dərsləri almağa başladı və üç il onunla təhsil aldı. Bundan sonra Oqi özü-özünü öyrədək inkişaf edib.
1992-ci ildə verdiyi müsahibədə Koşiro ən çox sevdiyi musiqi janrlarının yeni dalğa, rəqs musiqisi, texnopop, klassik və hard rok olduğunu və ən çox sevdiyi Qərb qruplarının Van Halen və Soul II Soul olduğunu söylədi.
Nihon Falcom (1986–1988)
Koşironun ilk bəstəkarlıq işi 1986-cı ildə 18 yaşında Nihon Falcom ilə bağlıdır. Falcom açılış mövzusu və bir neçə zindan səviyyələri üçün Dragon Slayer döyüş rol oyunu Xanadu Scenario II-də göndərdiyi PC-8801 demo lentindən kompozisiyalar istifadə etdi. Elə həmin il Romancia üçün açılış mahnısını da yazdı. Onun bu ilk oyunlar üçün hazırladığı kompozisiyalar arcade oyun musiqisi və The Alfee kimi Yapon qruplarından təsirlənmişdir. Daha sonra o, erkən Konami oyunlarının səslərindən təsirlənərək Dragon Slayer IV / Legacy of the Wizard (1987) filminin saundtrekini hazırladı. Onun ən məşhur Falcom əsərləri Sorcerian (1987) və ilk Ys oyunları, Ys I (1987) and Ys II (1988) üçün hazırladığı saundtreklərdir. Bu erkən musiqi əsərləri əsasən rok və füzyon musiqisini nümayiş etdirirdi. İlk üç Ys oyununun TurboGrafx-CD versiyaları (1989-cu ildən 1991-ci ilə qədər) videooyunlarda Red Book səsinin çox tez-tez istifadə olunması ilə diqqət çəkir. Ys oyunlarına mənsub musiqilər Ys animasiyalarında da istifadə edilmişdir.
Bu ilk musiqilərin hamısı PC-8801-in FM sintez səs çipindən istifadə etməklə istehsal edilmişdir. Audio texnologiyasında sonrakı irəliləyişlərə baxmayaraq, Koshiro, Streets of Rage və Etrian Odyssey musiqiləri də daxil olmaqla, sonrakı bir çox videooyun musiqilərini yaratmaq üçün köhnə PC-8801 aparatından istifadə etməyə davam edəcəkdi.
Viktoriya Yuhansson
Wiktoria Vendela Johansson və ya Wiktoria — İsveç musiqiçisi.
Loks-Lend adası
Loks-Lend adası (Loks Land Island) — Kanada Arktik arxipelaqının bir hissəsidir. Adada hazırda yaşayış yoxdur (2012).
Coğrafiya
Loks-Lend adası Baffin Torpağının Blant yarımadasının cənub-şərqində yerləşir. Ada Frobişer körfəzinin şimal-şərq girişində qərarlaşır. Cənubda (boğazın o tayında) Ecell və Rezolyoşen adaları yerləşir. Adanın sahəsi 419 km², sahil xəttinin uzunluğu 206 km-dir.
Loks-Lend adasının maksimum uzunluğu 30 km, eni isə 25 km-dir. Relyefinə görə ada iki hissəyə bölünür: adanın şimal üçdə ikisi hündürlüyü 300 metrə qədər olan dağlıq ərazilərdən ibarət olan yüksəklik, cənub üçdəbir hissəsi 50 metrdən az olan düzənlikdir. Sahil çoxlu sayda buxta və körfəzlərlə sıx girintilidir.
Loks-Lend adası Kanada Arktik Arxipelaqının adalarından biridir ki, burada Şimal Xəbərdarlıq Sisteminin bir hissəsi olan və BAF-4A kod nömrəsinə malik (1992-ci ilin avqustundan fəaliyyətdədir) avtomatik erkən xəbərdarlıq radar stansiyası vardır.
Tarix
Martin Frobişer adaya ilk səfər edən şəxs olmuş və onu 1570-ci ildə Arktika ekspedisiyasının sponsorlarından biri olan Mikael Lokun şərəfinə adlandırmışdır.
İlona Elek
İlona Elek — Macarıstan olimpik qılıncoynatma çempionu, rapiraçı. O, macar tarixində qılıncoynatma sahəsi üzrə ən çox çempion olmuş qadın qılıncoynatma ustasıdır. İlona Elek 1907-ci ilin may ayının 17-də yəhudi əsilli ata ilə rumın əsilli ananın qızı olaraq dünyaya göz açmışdır.
Karyerası
İlona Elek 3 dəfə Macarıstanı olimpiya yarışlarında təmsil etmiş, 2 qızıl, 1 gümüş medal qazanmışdır. Qılıncoynatma növü üzrə dünyanın ən məşhur idmançılarından biri hesab edilir.
O, 1946-1947, 1949-1950 və 1952-ci illərdə ölkə çempionatlarında qılıncoynatmanın rapira növü üzrə çempion olmuşdur. Bundan başqa 1934, 1935, 1951-ci il Dünya Çempionatlarında qızıl, 1937-1954-cü illərdə gümüş, 1955-ci ildə isə bürünc medal qazanmışdır. İlona Elek Olimpiya oyunlarında fərdi yarışlar üzrə iki qızıl medal qazanan ilk idmançı qadındır. Yəhudi əsilli Elek 1936-cı il də keçirilən Yay Olimpiya Oyunlarında özü kimi yəhudi əsilli idmançı Helen Mayeri məğlub edərək qızıl medal qazanmışdır.
II Dünya müharibəsi ndən sonra 1948-ci il də keçirilən Yay Olimpiya Oyunlarında da qalib gələrək, London dan qızıl medal ilə ayrılmışdır. Bu yarışlar zamanı Elekin 41 yaşı var idi. 1952-ci il də keçirilən Heslinki Olimpiyadasında isə gümüş medal qazanaraq 2-ci yeri tutmuşdur.
Parastan (Sərdəşt)
Parastan — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Sərdəşt şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 354 nəfər yaşayır (58 ailə).
Kuhistanəq (Miyanə)
Kuhistanəq — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Miyanə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 110 nəfər yaşayır (32 ailə).
Xəlfəli (Qobustan)
Xəlfəli — Azərbaycan Respublikasının Qobustan rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Koxaqışlaq (Miyanə)
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə yaşayışı yoxdur.
Paşbərd (Sərdəşt)
Paşbərd — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Sərdəşt şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 49 nəfər yaşayır (6 ailə).
"Rossiya" açıq sənədli filmlər festivalı
"Rossiya" açıq sənədli filmlər festivalı — Rusiyada hər il keçirilən kino festivalı.
Tarixi
"Rossiya" açıq sənədli filmlər festivalı Rusiya Federasiyası Mədəniyyət Nazirliyinin maliyyə dəstəyi ilə 1988-ci ildən bəri hər il keçirilir. Seçim komitəsinə hər il Rusiyadan və xaricdən 300-dən çox film təqdim olunur.
Romir Əliyev
Romir Rəşadət oğlu Əliyev (14 may 1997; Aşağı Nüvədi, Lənkəran rayonu, Azərbaycan — 21 oktyabr 2020; Qubadlı, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Romir Əliyev 14 may 1997-ci ildə Lənkəran rayonunun Aşağı Nüvədi kəndində anadan olmuşdur. Ana tərəfdən moldovan idi. Orta məktəbi bitirdikdən sonra 2015-ci ildə hərbi xidmətə yollanmışdır. 2016-cı ildə hərbi xidmət müddətini bitirmiş və mülki şəxs olaraq fəaliyyətini davam etdirmişdir.
Hərbi xidməti
27 sentyabr 2020-ci ildən Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi üçün başlanan Vətən Müharibəsində Romir Əliyev könüllü əsgər olaraq iştirak etmişdir. Cəbrayılın, Füzulinin, Zəngilanın azad edilməsi uğrunda gedən döyüşlərdə vuruşmuşdur. Romir Əliyev 21 oktyabr 2020-ci ildə Qubadlının azad edilməsi uğrunda gedən döyüşlərdə döyüş tapşırığını yerinə yetirərkən həlak olmuşdur.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Romir Əliyev ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad olunması zamanı döyüş tapşırıqlarını uğurla yerinə yetirdiyinə, düşmənin əsas qruplaşmalarının məhv edilməsi ilə qoşunların döyüş qabiliyyətinin qorunub saxlanılmasında fərqləndiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Romir Əliyev ölümündən sonra "Cəsur döyüşçü" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Cəbrayıl rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Romir Əliyev ölümündən sonra "Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Qubadlı rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Romir Əliyev ​ölümündən sonra "Qubadlının azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
NGC 5368
NGC 5368, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Böyük Ayı bürcü istiqamətində yerləşir. SBab tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Qəlbi ilə çəkən rəssam (film, 2011)
Qəlbi ilə çəkən rəssam — 2011-ci ildə Azərbaycanda istehsal olunmuş sənədli film.
Məzmunu
Film Rusiya Rəssamlıq Akademiyasının birinci vitse-prezidenti, YUNESKO-nun incəsənət məsələləri üzrə fəxri prezidenti, Azərbaycanın və SSRİ-nin Xalq Rəssamı Tahir Salahova həsr olunmuşdur.
Filmin heyəti
"Yaddaş" Sənədli Filmlər Studiyasında çəkilmiş filmin ssenari müəllifi Toğrul Cuvarlı, operatoru Adil Abbasovdur.
Uğurları
2011-ci il oktyabrın 1-dən 5-dək Rusiyanın Yekaterinburq şəhərində keçiriləcək XXII "Rossiya" açıq sənədli filmlər festivalında Azərbaycanı təmsil edəcək.
Xəz paltolu Madonna
Xəz Paltolu Madonna — Səbahəddin Əlinin 1943-ci ildə nümayiş etdirdiyi bir romanıdır. İlk olaraq Həqiqət qəzetində 18 dekabr 1940-8 fevral 1941 (çıxmadığı günlər: 8-10,14,15 yanvar 1941) tarixində "Böyük Hekayə" başlığı altında 48 bölüm olaraq nəşr olunmuşdur. Səbahəddin Əli, Xəz paltolu Madonna əsərini ikinci dəfə əsgərlik etdiyi Böyükdərədə çadırda yazmışdı və elə həmin gün əsəri qəzetə təqdim etməyə çalışmış, romanı yazdığı günlərdə atdan düşüb sağ qol biləyindən xəsarət aldıqdan sonra, qolunu şüşədə isidilən suya qoyub yazmağa davam etmişdir.
Mövzusu
Romanın baş qəhrəmanları Mariya Puder və Raif bəydir. Raif bəy özünə qapanmış, melanxolik, səssiz və xarici dünyaya uyğunlaşa bilməyən bir xarakterdir. Həyatı boyunca bir çox çətinliklərə boyun əymiş, haqsızlığa məruz qaldıqda belə buna qarşı çıxmamışdır. Sevmədiyi bir qadınla ailə həyatı qurmuş, bir ailəyə sahiblənmişdir. Öz həyatına özü istiqamət verə bilməmiş, başqalarının istədiyi bir insan olaraq həyatını davam etdirmişdir. Həyatında həqiqətən yaşadığını hiss etdiyi yalnız bir xatirəsi olmuşdur və bunu gündəliyinə qeyd etmişdir.
Əsərin əsas ideyası
Səbahəddin Əli "Dünyanın ən sadə, ən yazıq, hətta ən axmaq adamı belə, insanı heyrətdən heyrətə salacaq nə müdhiş və qarışıq bir ruha malikdir! ... Nə üçün bunu anlamaqdan bu qədər qaçır və insan adlandırdıqları bu məxluqu başa düşməyi və haqqında hökm verməyi ən asan şeylərdən biri zənn edirik? "sözləriylə açıqlamışdır.
Azərbaycanın mədən sənayesi
Azərbaycanın mədən sənayesi — Azərbaycan Respublikasının əsas təbii sərvətləri təbii qaz, neft, əlvan metallar, boksit və dəmir filizidir. Filiz və metal olmayan minerallar əsasən Kiçik və Böyük Qafqaz dağlarında, dağətəyi yanacaqlar isə Cənubi Xəzər hövzəsində cəmlənir.
2010-cu ildə Azərbaycanda bir sıra faydalı qazıntılar və metallar hasil edildi və neft sektorunda əhəmiyyətli istehsal və ixrac işləri həyata keçirildi.
Ölkənin xam neft istehsalçısı olmasına baxmayaraq, 1991-ci ildən bu yana dəniz ehtiyatlarını inkişaf etdirməyə yönəlmişdir. 2010-cu ildə əsas layihələr Şahdəniz qaz-kondensat yatağı və «Azəri-Çıraq-Günəşli» dəniz neft platforması idi.
2013-cü ildə sənayedə 33,7 milyard manatlıq məhsul və xidmətlər istehsal olunmuşdur, ümumi məhsulun 74 faizi mədən sənayesində olmuşdur. Elə həmin il sənayedə əsas kapitala qoyulan bütün investisiyaların 66,2 % mədənçilikdən gəldi.
2014-cü ildə mis filizi istehsalı 135% artdı. Əhəng istehsalının 88% artdığı təxmin edilir. Xam polad və sement istehsalı müvafiq olaraq 29% və 24% artdı. Alüminium oksidi, kaustik soda və sulfat turşusu istehsalı dayandırıldı. Dəmir filizi istehsalı 35% azalıb. Gips istehsalı 33% azalıb; bentonit - 17%; və yod - 11% təşkil edir.
Metallar
Anglo Asian Mining PLC şirkəti Azərbaycanda 2009-cu ildə qızıl hasilatına başlamışdır. Gədəbəyin qızıl və mis mədənlərində qızıl hasil olunurdu. Ümumilikdə şirkət 2010-cu ildə 1,9 Mt qızıl hasil etmişdir. Elə həmin il Anglo Asian Mining PLC şirkəti Azərbaycanda qızıl mədənlərinə lisenziya aldı. Bu qızıl yataqlarında 2500 ton gümüş, 1,5 Mt mis və 400 ton qızıl hasil edilmişdir. Bu istehsal həcmi sayəsində hökumət 2014-cü ilə qədər qızıl istehsalını artırmağı bacardı. 2016-cı ildə Anglo Asian Mining PLC 65.394 unsiya qızıl, 1.941 ton mis və 165.131 unsiya gümüşün ümumi istehsalını bildirdi.
Yanan minerallar
Azərbaycanda qaz yanacaq mənbələri neft, qaz, şist, torf və s. ilə təmsil olunur. Neft sənayesi yerli iqtisadiyyatda mühüm rol oynayır. Neft həm materikdən, həm də dəniz yataqlarından alınır.
Azərbaycan həmçinin karbohidrogen qazları istehsal edir. Son 35-50 il ərzində bir çox qaz kondensat yataqları tapıldı və inkişaf etdirildi.
2010-cu ildə Azərbaycan təbii qaz hasilatını 2009-cu illə müqayisədə 2,1% artırdı. Ölkənin təbii qaz ehtiyatları təxminən 30 trilyon kub futa çatdı. 2011-ci ilə kimi.
2010-cu ildə "Azəri-Çıraq-Günəşli" yatağında hasil olunan neft Bakıdakı iki neftayırma zavodunda emal edildi: Bakı Heydər Əliyev adına Neft Emalı Zavodu və Yeni Neft Emalı Zavodu. Bu neftayırma zavodları birlikdə gündə 400 milyard barel neft istehsal edirlər.
Tülkütəpə dağı
Tülkütəpə dağı – Babək rayonu ərazisində dağ (hünd. 976,2 m). Naxçıvan dağarası çökəkliyinin şimal-şərq cinahında, Qahab kəndindən 2,5 km cənubdadır. Orta Pleystosenin allüvial-prolüvial çöküntülərindən təşkil olunmuş alçaq və yastı təpədir. Cənub-şərq yamaclarında Orta Miosenin Karaqan regiomərtəbəsinə aid Payız lay dəstəsinin terrigen-çökmə süxurları açılır. Tektonik cəhətdən Naxçıvan qoyulma çökəkliyinin şimal-şərq cinahında müşahidə edilən Saltaq-Kotandağ antiklinalının geniş cənub-qərb qanadında yerləşir.
Pernilla Andersson
Pernilla Maria Theresa Andersson Dregen — İsveç musiqiçisi.
Sərşiv (Sərdəşt)
Sərşiv — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Sərdəşt şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 132 nəfər yaşayır (25 ailə).
Maman (Miyanə)
Maman — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Miyanə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 889 nəfər yaşayır (280 ailə).
Abissal çöküntülər
right|thumb|327x327px|Dərin dəniz çöküntüləri. Abissal çöküntülər — dərin dəniz çöküntüləri, abissal zonada 3–4 km-dən çox dərinlikdə müasir və qədim dəniz və okean çöküntüləri. Əsasən karbonatlı və silisli lillər, dərin sulu qırmızı gil daxildir. "Abissal çöküntülər" anlayışı ilk dəfə 1907-ci ildə Almaniya tədqiqatçısı Otto Krümmel tərəfindən təqdim edilmişdir. Onlar müxtəlif mikroorqanizmlərdən və heyvan qalıqlarından (orqanogen çöküntülər), vulkan püskürmələrindən, süxurlardan və minerallardan əmələ gəlir. Abissal çöküntülər okeanın dibinin təxminən 90%-ni əhatə edir.
Bəycan (Yuxarı Qarabağ)
Bəycan - Yuxarı Qarabagın Vərəndə nahiyəsində kənd adı. Bəcan adından təhrifdir. VII əsrə aid mənbədə ermənicə yazılışda Bcans kimidir. Ermənistanda Beçini. XIX əsrdə Gürcüstanda Siqnax qəzasında Becaniani kənd və Albaniyada Bcans (Həkəri çayının qolu) çay və orada kənd indiki Laçın r-nu ərazisində kənd adları ilə eynidir. Qədim türkmənşəli Peçeneq (Beçene) tayfasının adını əks etdirir.
Maruşin (Miyanə)
Maruşin — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Miyanə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 77 nəfər yaşayır (19 ailə).
Yezidxan asayişi
Yezidxan Asayişi (mənası – "Yezidxan Təhlükəsizlik Qüvvələri") — PKK-ya bağlı Sincar Müqavimət Birliklərinin nəzarətində olan regionlarda polis qüvvələri. Bu qüvvələr yezidilərin təşkilatıdır və məqsədi azlığın hüquqlarını qorumaqdır. Onun Sincarda PKK-nın təlim keçdiyi polis təlim məntəqəsi var. Qüvvə İraq hökumətindən də rəsmi maliyyə yardımı alır. Yezidxan Asayişi rəsmi olaraq Sincar Müqavimət Birliklərinə tabe deyil və institusional güclərdən asılılığı azaltmağa çalışır. 2014-cü ilin avqustunda "Peşmərgə" qoşunlarının geri çəkilməsi nəticəsində "Peşmərgə"nin müdafiə xətlərini aşaraq yezidilərin yaşadığı ərazilərə keçən İŞİD yezidilərə soyqırımı törətmiş, buna görə də rəsmi güclərə inam azalmışdır. Yeni qurulan qüvvələrin məqsədi, yezidilərin ölkəyə geri qayıtmasını təmin etmək üçün PKK və Sincar Müqavimət Birliklərinin nəzarətində olan regionlarda təhlükəsizlik yaratmaqdır. Son zamanlar yezidilərin təxminən 90%-i hələ də Sincara qayıtmamışdırb.
Mercedes (Formula 1 komandası)
1993-2009
Şirkət, Formula-1-ə 1993-cü ildə, Sauber komandasını Ilmor markası altında mühərriklərlə təmin etmək üçün geri döndü və növbəti il  əməkdaşlıq rəsmi oldu.1995-ci ildə Mercedes şirkəti McLaren komandasına mühərriklərin tədarükünə keçdi və komandanın səhmlərinin bir hissəsini satın aldı.1995-ci ildən 2009-cu ilə qədər McLaren sürücülərin sıralamasında üç ədəd və birincisi konstruktorların sıralamasında qalib gəldi.2009-cu ildə Mercedes həmçinin Brawn GP və Force India komandalarına mühərrikləri tədarük etməyə başladı və ilk komanda hər iki setdə adları qazandı.
Vanessa del Rio
Vanessa del Rio (31 mart 1952) — əslən kubalı olan ABŞ pornoaktrisasıdır. Əsl adı Anna Marya Sançesdir. 197 pornofilmdə çəkilmişdir. "AVN" (Adult Video News) jurnalında ən yaxşı pornoaktrisalar sırasında 8-ci yeri tutur.
Mercedes (Formula 1 komandası)
2010-h.h.
16 noyabr 2009-cu ildə, Mercedes-Benz Brawn komandasını satın aldığını rəsmən açıqladı və Ross Brown komandanın lideri olaraq qaldı.Mersedes Briksworth-da Mercedes-Benz mühərrikindən təxminən 45 kilometr uzaqlıqda yerləşən britaniyalı brackleydə baza komandası qaldı.Nico Rosberg 23 noyabr 2009-cu ildə komandanın baş məşqçisi elan olundu [7] və yeddi aydan sonra çempion Michael Schumacher Formula-1-in qaytarılmasını elan etdi, bu dəfə Mercedes-Benz komandası ilə.2009 Brawn pilotları komandadan ayrıldı. Jenson Button McLaren ilə müqavilə imzaladı və Rubens Barrichello Williams komandasına transfer oldu.Brawn komandasının alınması deməkdir ki, Mercedes-Benz McLaren ilə ayrılıb.2000-ci ilin yanvar ayından etibarən Daimler Mercedes-Benz şirkətinə məxsus McLaren səhmlərinin 40% -i McLaren Group-a 500 milyon funt sterlinqə satıldi.Buna baxmayaraq, Mercedes 2014-cü ilin sonuna qədər McLaren üçün mühərrikləri təmin etməyə davam etdi. 2010-cu ildən başlayaraq, pilotların döyüş gücü Michael Schumacher və Nico Rosberg, 2012 mövsümündən sonra Michael Schumacher yarışından ayrılıncaya qədər dəyişməz qaldı.2013-cü ildən etibarən yeddi dəfə dünya çempionunun yeri Lewis Hamilton tərəfindən alındı.2013-cü ildə, Mercedes yalnız Red Bull komandasına itirdiyi Constructors Çempionatında ikinci xəttini qazandı.Daha sonra adı Mercedes-Benz AMG Petronas Motorsport'a çevrildi.
Sponsorlar
Bu ilin iyul ayında Henkel şirkəti ilə Braun tərəfindən imzalanmış 90 milyon avro artıq sponsorluq üç illik müqavilə etibarsız olduğu ortaya çıxdı. Henkel Formula-1-də heç bir maraqları olmadığını iddia edir; və əməliyyat Henkel sponsorluq şöbəsinin keçmiş rəhbəri tərəfindən aparılmışdır.Dekabrın 22-də Henkel problemləri həll edildiyini açıqladı, amma bu məsələ ilə bağlı Alman Prokurorluğu ilə əməkdaşlığı davam etdirdi.21 dekabr 2009-cu ildə komanda Malayziyanın "Petronas" neft şirkəti ilə müqavilənin imzalanacağını açıqlayıb.2010-cu ildə komandanın tam adı Mercedes GP Petronas F1 komandası oldu.Bəzi məlumatlara görə Petronas ilə edilən razılaşma hər mövsüm 30 milyon avroya çatib.2009-cu ilin mövsümündə performansları üçün Brawn üçün 50 milyondan edilən pul mükafatı ilə birlikdə komandanın büdcəsi, Mercedes gətirən pulları nəzərə almadan və digər sponsorluq müqavilələri 80 milyon Avro olacaq.2010-cu il yanvarın 25-də Stuttgart muzeyində "Mercedes-Benz" muzeyində rəngləmə qrupu təqdim olundu.Rosberg və Schumacher də təqdimata qatıldı.Komanda ənənəvi gümüş rənglərdə iştirak edəcək və Brawn-in dəstəkləndiyi MIGfx-in sponsorunu saxlayacaq və sponsorlar arasında Aabar investisiya qrupu olacaq. Sponsorlar:*Petronas Malaysia,
Seyidava (Sərdəşt)
Seyidava — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Sərdəşt şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə yaşayış yoxdur.
Historyja majho žyccia
Historyja majho žyccia (Гісторыя майго жыцця, ) — Belarusun 2017 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki mahnısı.
NAVI qrupu "Historyja majho žyccia" mahnısı ilə Belarusu Ukraynanın paytaxtı Kiyevdə keçirilən Avroviziya 2017-də təmsil etmişdir. Bu Belarusun Avroviziyadakı ilk belarus dilində səslənən mahnısı olaraq müsabiqə tarixinə düşmüşdür. Mahnı qrupun vokalisti Artsyom Lukyanyenka tərəfindən bəstələnmişdir.
Eduard Əsədov
Eduard Əsədov Arkadyeviç (Artaşesoviç) Əsədov  —  rus sovet şairi və nəsr yazıçısı.
Biblioqrafiya
Асадов Э. Интервью у собственного сердца. Автобиография. М.: Эксмо, 2008. ISBN 978-5-699-28020-9