cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dağlıq Qarabağ
İqtisadiyyat
İqtisadiyyatın ən gəlirli sahələrdən biri hesab olunan turizm sferasının inkişaf etdirilməsi də nəzərdə tutulur. Bu məqsədlə turizm industriyasına 2007-ci ildə 655 min ABŞ dolları, 2008-ci ildə 2 mln 857 min ABŞ dolları vəsait ayrılmışdır. Erməni diasporu əsasən İsveçrənin "Sirkap Armeniya" şirkətinin köməyi ilə 1,5 mln ABŞ dolları dəyərində bir necə mehmanxana və otel tikdirmişdir. Hazırda Dağlıq Qarabağda 20 müstəqil otel, Xankəndində isə 10 mehmanxana fəaliyyət göstərir. Regionda "Stepanakertur" və "Asapar" turizm şirkətləri fəaliyyət göstərir. Bura gələn turistlərin əksəriyyəti ABŞ, Fransa, Kanada, Rusiya, Almaniya dövlətlərdəndir. Bununla yanaşı Böyük Britaniya, Avstriya, Suriya, Yaponiya, İsrail və digər dövlətlərdən də turist axını olur.
Romanov tomaresi
Yayılması
Cənubi Ermənistan, cənub-qərbi Gürcüstan, Türkmənistan (Kopetdağ), Azərbaycanda – Naxçıvan MR, Altıağac.
Dağlıq Qarabağ
İqtisadiyyat
Dağlıq Qarabağdan əsasən ixrac edilən məhsullar: qızıl, mis, şərab, araq, konserv məhsulları və xalçalardır. Bu məhsullar əsasən ABŞ-yə, Avropa dövlətlərinə və Rusiyaya ixrac olunur.
Romanov tomaresi
Həyat tərzi
Kserofil bitkilər olan iri yarğanlar və çox da dərin olmayan dərələr yaşayış yerləridir. Kəpənəklər mayda və iyunun əvvəllərində uçur. Tırtıllar iyunda birillik gəvənin yarpaqları ilə qidalanır. Pup mərhələsində qışlayır. İldə bir nəsil verir.
Dağlıq Qarabağ
Mədəniyyəti
Qarabağ özünün maddi və mənəvi mədəniyyətinin bütün komponentləri ilə tamamilə Azərbaycan xalqına məxsus idi. Qarabağ xalçası, Qarabağ geyim növləri, əltikmə işləri nəinki, Azərbaycanda, hətta bütün Şərq ölkələrində tanınmışdı və yüksək qiymətləndirilirdi. Qarabağda özünəməxsus çəki və ölçü vahidi mövcud idi. Kənd təsərrüfatında yüksək ənənəvi əkinçilik və suvarma mədəniyyəti yaranmışdı.
Romanov tomaresi
Sayı
R.Əffəndi tərəfindən Naxçıvan MR ərazisində 4, Altıağacda 5 kəpənəyi qeydə alınmışdır.
Dağlıq Qarabağ
Mədəniyyəti
Mənəvi mədəniyyətinin ən mühüm sahələrində də tarixən Qarabağ spesifik xüsusiyyətlərə malik olmuşdur. Hələ XVII – XVIII əsrlərdə Azərbaycan ədəbi dilində ahəng qanunu məhz Qarabağ dialektinin təsiri ilə ardıcıllaşır. Qarabağ şairlərini birləşdirən Məclisi-üns və Məclisi-fəramuşan öz üslubu ilə seçilirdi. Qarabağ musiqi məktəbi isə hətta bütün Şərqdə məşhur idi. Qarabağın baş şəhəri olan Şuşa Zaqafqaziyanın konservatoriyası hesab olunmuşdur.
Tarixi faktlar
1945-ci ilin payızında Ermənistan KP MK-nın katibi A.Harutyunov ÜİK(b)P MK-nın müzakirəsinə Dağlıq Qarabağ Vilayətinin Ermənistana verilməsi barədə təklif – layihə təqdim edir. Təklifdə xüsusi vurğu ilə bildirir ki, Dağlıq Qarabağın əhalisinin əksəriyyəti ermənilərdən ibarət olduğu üçün həmin ərazi Ermənistana verilməlidir. Bu zaman ÜİK(b)P katibliyi Azərbaycan KP MK katibi M.C.Bağırovun rəyini öyrənmək üçün ona müraciət edir.
Romanov tomaresi
Məhdudlaşdırıcı amillər
Kəpənəklərin təbii məhdudlaşdırıcı amilləri sırasına yırtıcı milçəklər – ktırlar daxildir. Həvəskar kolleksiyaçılar tərəfindən tutulması da kəpənəyin sayına təsir edir.
Dağlıq Qarabağ
Tarixi faktlar
A.Harutyunovun məktub-layihəsindəki dəlilləri alt-üst edən M.C.Bağırov bildirir ki, əgər ermənilərin əsas götürdükləri səbəbə görə Yuxarı Qarabağın Ermənistana verilməsi məqbul sayılırsa, nə olar, qoy DQMV-nin Şuşa rayonu istisna olunmaqla ərazisi Ermənistana verilsin. Ancaq bir şərtlə. Elə bu arqumentə-amilə əsaslanaraq azərbaycanlıların yaşadığı Vedi, Qarabağlar və Yeğeqnadzor rayonları Naxçıvana birləşdirilsin, habelə, vaxtilə Gürcüstana və Dağıstana verilən Azərbaycan torpaqları geri qaytarılsın.
Qarabağ haqqında ümumi məlumatlar
"Qarabağ haqqında həqiqi faktlar" (The series of "The true facts about Garabagh") – kitablar seriyasında məlumat ingilis dilində olduğundan, olduğu kimi verilir:
Romanov tomaresi
Qorunması üçün qəbul olunmuş tədbirlər
Azərbaycanın Qırmızı kitabının I nəşrinə daxildir.
Dağlıq Qarabağ
Qarabağ haqqında ümumi məlumatlar
Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti
Romanov tomaresi
Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
Kəpənəyin yaşayış yerləri qorunmalı, kəpənəklərin tutulmasinin qadağan edilməsi.
Dağlıq Qarabağ
Qarabağ haqqında ümumi məlumatlar
Dağlıq Qarabağ bölgəsi ətrafındakı digər rayonlar və onların işğal tarixi, azad olunma tarixləri
Dağıntılar və zərərlər
Ümumi zərər 60 milyard ABŞ dolları qədər təxmin edilir.
Qarabağ bizimdir, Qarabağ Azərbaycandır!
Problemin beynəlxalq aləmdə diqqətə çatdırılması
right|thumb|300px| Moskva Dövlət Universitetinin tarix fakültəsi tərəfindən 2011-ci ilin yanvarında buraxılmış Dağlıq Qarabağ münaqişəsinə həsr edilmiş kitab. Aparılan məqsədyönlü siyasət nəticəsində beynəlxalq aləmdə Dağlıq Qarabağ məsələsi daim diqqət mərkəzində saxlanılır. Problem barəsində xarici müstəqil tədqiqatçılar seminarlar keçirir, dövri mətbuatda çıxış edir və kitablar buraxırlar. Son obyektiv tədqiqat əsəri Moskva Dövlət Universitetinin tarix fakültəsinin 2011-ci ilin yanvarında buraxdığı "От Майендорфа до Астаны: принципиальные аспекты армяно-азербайджанского нагорно-карабахского конфликта" (Mayendorfdan Astanaya: Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin prinsipial aspektləri) kitabıdır.
Dağlıq Qarabağın təbiəti
Dağlıq Qarabağın təbiəti çox zəngindir.
Marjinal xərclər
thumb|250px|right|Marjinal gəlir əyrisi ilə kəsişən tipik marjinal xərc əyrisi. MR=[[Marjinal gəlir, MC=marjinal xərc, Price=Qiymət, Quantity=Kəmiyyət]]
Marginal xərc — iqtisadiyyatda və maliyyədə yayılmış termin olub, istehsal prosesində son bir vahid məhsulun istehsalı zamanı yaranan (artan) ümumi xərcdir.
Stenopadus
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Növləri
[[SS 2 (*
Ağkənd (Zəncan)
Ağkənd - İranın Zəncan ostanında kənd. .
Coğrafi yerləşməsi
Zəncan şəhristanının Qarapəşlu kəndistanında, Zəncan şəhərindən 72 km şimal-qərbdə, Zəncan-Təbriz avtomobil yolunun 30 kilometrliyindədir.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 1694 nəfər yaşayır (400 ailə).
Ağkənd (Həmədan)
Ağkənd - İranın Həmədan ostanında kənd. .
Coğrafi yerləşməsi
Mərkəzi şəhristanının Rəzən bölgəsinin Sərdrud kəndistanında, Rəzən qəsəbəsindən 9 km cənub-qərbdədir.
Dəyişən xərclər
thumb|right|240px| [[Ümumi xərclər — Fixed Costs=Sabit xərclər və Variable costs=Dəyişən xərclərin cəmindən ibarətdir.]]
Dəyişən xərclər — istehsal olunan məhsulun miqdarına uyğun olaraq artan xərclər.
Daysuke Suzuki
(d. 29 yanvar 1990) — Yaponiya futbolçusu.
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 2 oyun keçirib.
Antarktozavr
Antarktozavr — Təbaşir dövründə yayılmış və 84–65 milyon il önçə yayılmışlar.
Qısa məlumat
Onların qalıqlarına Cənubi Amerika (Argentina, Uruqvay, Çili, Braziliya) və Asiyada (Hindistan) rast gəlinir. Səbəb isə bu matariklərin vahid cənub materiki olan Qondvananın bir hissəsi olmasından irəli gəlir. Tapılaq qalıqlara əsasən onu demək olar ki, bu canlılar cənub yarımkürrəsində tapılmış ən iri hdinozavrlardandır. Antarktozavrların bütün sümüklərinə rast gəlinməmişdir. Onların quyruqları ilə birlikdə 18–40 metr arasında dəyişmişdir. Çəkisi 60 ton olmuşdur.
Növləri
Antarktozavrların iki təstiqlənmiş növü vardır: Antarctosaurus wichmannianus, Antarctosaurus giganteus.
Vilhelm Roşer
Vilhelm Roşer(Georg Friedrich Wilhelm Roscher; 21 oktyabr 1817, Hannover — 4 iyun 1894, Leypsiq) — Almaniya iqtisadçısı.
Qışı quru keçən mülayim-isti iqlim (iqlim tipləri)
Qışı quru keçən mülayim-isti iqlim — Böyük Qafqazın cənub yamaclarının alçaqdağlıq və ortadağlıq zonalarında 400 - 1000 m hündürlüklərdə, (Qanıx -Əyriçay vadisində 200 - 500 m), Kiçik Qafqazın şimal və şərq yamaclarında dəniz səviyyəsindən 400 - 1500 m hündürlükdə yayılmışdır. O, az və mülayim rütubətlənmə (illik yağıntının miqdarı mümkün buxarlanmanın 50-100% - ni təşkil edir), yumşaq, az yağıntılı qış və mülayim - isti yayı ilə fərqlənir. 10º- dən yuxarı temperatur cəmi əsasən 3000º- dən 4000º- yə qədər olur. Dənli bitkilərin becərilməsi, bağçılıq, üzümçülük, həmçinin ortadağlıq zonada kurortların və istirahət zonalarının yaradılması üçün əlverişlidir.
Vilhelm Roşer
Fəaliyyəti
Köhnə tarix məktəbinin banilərindən biri də Vilhelm Roşer (1817-1894-cü illər) idi.
Roşer 1843-cü ildə buraxılmış "Tarixi metod" nöqteyi-nəzərindən siyasi iqtisad kursunun qısa əsasları" əsərində ilk dəfə tarixi metodun ümumi cizgilərini vermişdir. Roşerin "Xalq təsərrüfatının əsasları" (1854-1894) kitabı da maraq doğurur. Burada o, tarixi metoda müvafiq olaraq, hər bir millətin inkişafını aşağıdakı amillərin: təbiətin, əməyin və kapitalın, dəyişən hökmranlığı ilə əlaqələndirərək, J.B.Seyin üç istehsal amili nəzəriyyəsini şərh edir.
Bərə
Bərədən, bir qayda olaraq, iri çaylardan ağır yükləri keçirmək üçün istifadə olunduğundan o, iki qayıq üzərində qurulmuş taxta meydançadan ibarət olurdu.
Bərənin işlədiyi yer keçid adlanırdı. Adətən keçidlərə onların yerləşdiyi ərazilərin adları verilirdi. Bu dövrdə Kür çayı üzərində əsas keçidlər Qaradonlu, Sabirabad, Cavad, Surra, Mollakənd, Zərdab, Pirazı, Mingəçevir, Araz çayı üzərində isə Abbasabad, Saatlı və Bülqan ərazisində idi. Naxçıvan ərazisində Araz çayı üzərində həmçinin Qaqac, Dərəşam və Culfa keçidləri də var idi. Culfa keçidindəki bərə ilə keçib Təbrizə, Abbasabad keçidindəki bərə ilə isə Məkkəyə getmək mümkün idi. Bu keçidlərdə hər biri 300 puda qədər yük götürən bərələr işləyirdi.
Körpülərin salınması mümkün olmayan yerlərdə bərə indi də su nəqliyyatı vasitəsi kimi öz əhəmiyyətini saxlamaqdadır. Kür və Araz çayları üzərindəki bir çox keçidlərdə hazıda da bərdən istifadə olunur. Lakin qədim bərələrdən fərqli olaraq müasir bərələr dəmir əsaslar üzərində qurulmuşdur. Böyük yükgötürmə qabiliyyətinə malik olan müasir bərələr artıq suyun gücü və ya əl ilə yox, kiçik buxar gəmiləri vasitəsilə hərəkətə gətirilir.
Bərə sözünün digər mənaları da var:
= Qaleriya =
Cahanbəxt Tofiq
Cahanbəxt Tofiq ( d. 9.2.1931, Sərab), ö. 28.4.1970 — azərbaycanlı məşhur sərbəst güləşçi. İranın dünya üzrə güləş çempionatlarında ilk qızıl medalını qazanmışdır.
Həyatı
1931-ci ilin fevral ayının 9-da Şərqi Azərbaycan ostanının Sərab şəhərində anadan olmuşdur.
Karyerası
1954-cü ildə Tokio şəhərində keçirilən Dünya Güləş Çempionatında qızıl medal qazanmışdır. Bu qızıl medal İranın güləş üzrə dünya çempionatlarından qazandığı ilk qızıl medaldır. Cahanbəxt Tofiq həmçinin, 1952-ci ildə Helsinki şəhərində keçirilən Olimpiya oyunlarında bürünc medal qazanmışdır. 1958-ci ildə Tokio şəhərində keçirilən Asiya oyunlarında gümüş medal qazanmışdır.
Cahanbəxt dəfələrlə güləş üzrə İran çempionu olmuşdur.
Stenophalium
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Faiq Baxşəliyev
Faiq Nəsir oğlu Baxşəliyev — Azərbaycan SSR Ali Soveti XII çağırış üzvü, Mingəçevir və Ağdaş icra hakimiyyətlərinin başçısı.
Həyatı
1951-ci ildə Ağdaş rayonunun Kotavan (Ağdaş) kəndində kolxozçu ailəsində anadan olmuşdur. 1957-ci ildə Kotavan (Ağdaş) kəndinin 8 illik məktəbinin 1-ci sinifinə daxil olub. 1967-ci ildə Ağdaş rayonu Ləki qəsəbəsi orta məktəbini bitirmişdir. 1967-ci ildə Azərbaycan Texniki Universitetinin Avtomobil İstismarı fakultəsinə daxil olmuş və 1972-ci ildə oranı müvəffəqiyyətlə bitirmişdir. 1973–1981-ci illərdə Mingəçevir Texniki İnstitutunda müəllim işləmişdir.1981–1990-cı illərdə Mingəçevir şəhər Avtobazasında istismar şöbəsinin rəisi vəzifəsində çalışmışdır.
31 dekabr 2013-cü ildə Mingəçevirdə vəfat etmişdir.
2 oğlu, 1 qızı, 3 nəvəsi var.
Siyasi fəaliytəti
1990-cı ildə Azərbaycan SSR Ali Soveti XII çağırış deputatı seçilmişdir.
1991–1992-ci illərdə Mingəçevir şəhərinin, 1993–1996-cı illərdə Ağdaş rayonu İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsində çalışmışdır.
Yayı quraq olan mülayim-isti iqlim (iqlim tipləri)
Yayı quraq olan mülayim-isti iqlim — Əsasən Lənkəran vilayətində yayılmışdır. Kifayət və hətta ifrat rütubətlənmə ( illik yağıntının miqdarı mümkün buxarlanmanın ≥100 - 150% - ni təşkil edir), yumşaq qış, mülayim isti, quru yay və çox yağışlı payızla fərqlənir. 10º-dən yuxarı temperatur cəmi 3000-4000º təşkil edir.
Faiq Baxşəliyev
Siyasi fəaliytəti
1996-cı ildən etibarən ömrünün sonunə qədər şəxsi yaradıcılığı ilə məşğul olmuşdur. Yüzlərlə şeir və qəzəl müəllifidir.
Green Baku
Qrin Baku — əhalinin müxtəlif təbəqələrinin diqqətini Abşeron yarımadasının məişət tullantıları probleminə yönəltmək məqsədilə yaradılmış ekoloji qeyri-hökumət təşkilatıdır. Təşkilat Azərbaycanın ilk özünümaliyyələşdirən QHT-lərindəndir. Green Peace və 350.org kimi beynəlxalq nüfuzlu təşkilatlar tərəfindən tanınmaqdadır.
Qurulma tarixi
Təşkilat 2010-cu ilin iyul ayında Azərbaycan Texniki Universitetinin birinci kurs tələbəsi tərəfindən facebook səhifəsində qurulub. 2010-cu il avqust ayının sonunda üzvlərinin sayı artıq mini keçmişdir. Təşkilatın yaranma tarixi olaraq ilk aksiyanın keçirildiyi gün-5 sentyabr 2010cu il götürülür. "Qlobal iqlim həftəsonu" aksiyası (10.10.10) çərçivəsində Azərbaycanı təmsil edib.
Əsas fəaliyyət
Hərakatın fəaliyyəti küçələrdən məişət tullantılarının azaldılmasına, aǧac əkininə, şəhər sakinləri və məktəblilərlə maarifləndirici işlərin aparılmasına, həmçinin hökumət və könüllü təşkilatlarının işlərinin koordinasiyasına yönəldilmişdir. Məişət tullantılarının təmizlənməsi üzrə aksiyalar Xəzər dənizi çimərliklərində və Bakının mərkəzi küçələrində keçirilir. 2010-cu ildə Xəzər sahili üzrə keçirilmiş aksiyalar nəticəsində 15 ton məişət tullantısı yıǧılmışdır. Aksiya iştirakçılarının sayı heç vaxt qırxdan artıq olmayıb.
Yardımçı fəaliyyəti
Təşkilatın mövcud olduǧu müddət ərzində könüllülər kimsəsiz uşaqlara və qaçqınlara dəstək məqsədilə bir neçə humanitar aksiya keçiriblər. 2 noyabr 2010-cu ildə isə təşkilat nümayəndələri Ekologiya və Təbii Sərvətlər naziri Hüseyinqulu Baǧırovun qəbulunda olublar. Görüş nəticəsində "Green Baku" təşkilatı yerli aksiya və layihələrə cəlb edilib. Bakı icra hakimiyyətinin yazılı qərarı ilə ərazisində təmizlik aksiyası aparılan bələdiyyələr təşkilatı lazımi texnika və avadanlıqla təmin etməlidilər.
Təşkilat və rəhbərlik
Təşkilatın nizamnaməsi heç bir siyasi aksiya və çıxışa yol vermir, ətraf mühiti çirkləndirən insanlara qarşı aqressiv münasibəti yaxşı qarşılamır. Fəal könüllülər öz aralarında vəzifələrini bölüşdürməklə yanaşı üç ay müddətliyinə liderlərini də seçirlər. 2011-ci ilin əvvəllərində təşkilata 1150 nəfər üzv olur. Bütün üzvlər aksiyalarda könüllü olaraq və ödənişsiz iştirak edirlər.
Maraqlı faktlar
Mövcud olduǧu muddət ərzində təşkilat bir neçə dəfə ad dəyişmişdir:
Midori Honda
Midori Honda (d. 16 noyabr 1964) — keçmiş Yaponiya qadın futbolçusu.
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 43 oyun keçirib.
Sabit xərclər
thumb|right|240px| [[Ümumi xərclər — Sabit xərclər(Fixed Costs) və Dəyişən xərclərin(Variable costs) cəmindən ibarətdir.]]
Sabit xərclər — istehsal olunan məhsulun miqdarından asılı olmayan, istehsal prosesi dayansa belə mövcud olan xərclərdir.
Qışı quru keçən soyuq iqlim (iqlim tipləri)
Qışı quru keçən soyuq iqlim — Böyük Qafqazın şimal- şərq yamacında dəniz səviyyəsindən 1400-2700 m hündürlükdə yayılmışdır. Mülayim və kifayət rütubətlənmə ( illik yağıntı mümkün buxarlanmanın ≥75-100%-ni təşkil edir) ilə səciyyələnir. 10º -dən yuxarı temperatur cəmi əsasən 400º ilə 3000º arasında dəyişir.
Kroda
Kroda — pagan və folk metal üslubunda musiqi ifa edən Ukraynalı musiqi qrupu. Qrupun musiqi mətnlərinin mövzusu Təbiət, Paqanizm və Tarixdir.
2003
Qrup iki musiqiçi Eisenslav və Viterzgir tərəfindən 2003-cü ilin mart ayında yaradılmışdır. Eisenslav və Viterzgir qrupu yaradarkən hər ikisi artıq başqa proyektlərdə təcrübəyə malik idilər. Eisenslav və Viterzgir avropa folklor musiqisi və pagan konsepsiyalı Black Metal ifa etmək üçün səylərini birləşdirmək qərarına gəlirlər."Kroda" sözü qədim qərbi slavyan dilindən götürülmüşdür və tərcümədə "dəfn tonqalının tüstüsü" mənasını verir. Əfsanəyə görə qəhrəmanların cəsədini tonqalda yandırdıqdan sonra onların ruhu tüstü vasitəsilə tanrıların dərgahına qalxırdılar. Tüstü bir növ Roda vasitəçi rolunu oynayırdı.Sanskrit dilində Kroda sözü qəzəb, şiddət mənasın verir. Beləliklə, adın mənası qrupun konsepsiyasını göstərir. Bu ilin may ayından oktyabr ayınadək qrupun debüt albomu "Поплач мені, річко…" yazılmışdır.
Əlcəzair şəhəri
Əlcəzair (, Mədinət əl-Cəzair) — Əlcəzairin paytaxtı və ən böyük şəhəri. Əhalisi 1998-ci ilin hesablamalarına görə 2 882 897 nəfərdir. Aralıq dənizi sahilində yerləşən liman şəhəridir.
Tarixi
Şəhərin əsası 944-cü ildə Buluggin ibn Ziri tərəfindən qoyulmuş, XVI əsrdə türklərin idarəçiliyinə keçmişdir. 1830-cu ildə fransızlar tərəfindən ələ keçirilmiş və koloniyanın paytaxtı olmuşdur.
Qlaysdorf
Qlaysdorf — Avstriyanın Ştiriya federal əyalətini Vayç bölgəsində yerləşən rayon.
Coğrafiyası
Qlaysdorf Raba çayının sahilində yerləşən Qrats şəhərinin 25 km şərqində yerləşir.
Xarici keçidlər
thumb|right|Baş meydanında yerləşən [[Günəş ağacı]]
Stenotus
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Hoflinq eksperimenti
Təcrübənin şərtləri
Təcrübənin şərtləri xəstəxana administrasiyası ilə razılaşdırılmışdı. Bu şərtlərə görə doktor telefon vasitəsilə tibb bacısına əmr verməli idi ki, o, pasientə "Astroten" adlı dərmandan 20 mg versin. Bu dərmanın adı uydurma idi və xəstələr üçün nəzərdə tutulmuş dərman siyahısında bu ad yox idi, lakin həmin adda dərman şüşəsi eksperimentator tərəfindən əvvəlcədən dərman otağında qoyulmuşdu. Dərman şüşəsinin üstündə aydın şəkildə qeyd edilmişdi ki, maksimal doza 10 mg-dır. Bundan başqa əmr verən doktoru tibb bacısı tanımırdı. Səhiyyə sisteminin qaydaları sadalanmış şərtlərdə xəstəyə təyin edilmiş dərmanın verilməsini qadağan edir.
Təcrübədən əvvəl Hofling bir qrup tibb bacısına və bu sahədə təhsil alan tələbələrə şərtləri izah edir və onların həmin situasiyada nə edəcəklərini soruşur. Sorğuya cavab verən on iki nəfərdən onu bildirdi ki, onlar belə əmri yerinə yetirməzdilər. Onlardan biri cavab verdi ki, tanış olmayan dərmanı, həm də iki dəfə yüksək doza ilə pasientə vermək xəstəxana qaydalarına və onun şəxsi etik normalarına uyğun olmadığı üçün o bu əmrə tabe olmazdı.
Təcrübənin aparılması
Hofling xəstəxananın 22 tibb bacısı ilə bu təcrübəni apardı. Hər bir tibb bacısı telefonla, tanımadıqları doktordan, xəstəyə yüksək doza ilə qeydiyyatda olmayan dərman verilməsi əmrini aldı. Tibb bacılarından 21-i əmri alan kimi onu yerinə yetirməyə yollandı. Onlar pasientin otağının qarşısında saxlanıldılar. Ancaq bir tibb bacısı telefonla verilən əmrə tabe olmadı.
Süni şəkildə yaradılmış bu situasiyada xəstəxana qaydalarına uyğun gəlməyən ən azı dörd məsələ var idi ki, tibb bacıları onlara diqqət yetirməli idilər: 1) göstəriş telefon vasitəsilə verilmişdi; 2) dərman qeydiyyatdan keçməmişdi və ümumi siyahıda onun adı yox idi; 3) təyin edilən doza maksimal normanı iki dəfə aşırdı; 4) telefonla göstəriş verən şəxslə tibb bacılarının heç biri tanış deyildi.
Təcrübə göstərdi ki, düşünmədən avtoritetin verdiyi əmrə tabe olma böyük və təhlükəli səhvlərə gətirib çıxara bilər.
Gimli planeri
Gimli planeri — 1983-cü il iyulun 23-də Kanadanın Gimli aeroportunda enmiş "Air Canada" aviaşirkətinə məxsus Boinq-767 təyyarəsinə verilən qeyri-rəsmi ad. 143 nömrəli reyslə Ottavadan Edmontona uçan təyyarənin yanacağı cihazların və texniklərin səhvi ucbatından yerdən 12000 metr yüksəklikdə qəfil bitmiş və təyyarənin mühərrikləri dayanmışdır. Buna baxmayaraq pilotlar planer effektindən istifadə edərək təyyarəni Gimli aviabazasında təhlükəsiz şəkildə yerə endirə bilmişdilər. Təyyarədəki 61 sərnişin və 8 heyət üzvünün hamısı sağ qalmışdır.
1985-ci ildə hər iki pilot Beynəlxalq Aviasiya Federasiyasının diplomu ilə mükafatlandırıldılar.
2008-ci ildə hadisənin 25 illiyi ilə bağlı Gimlidə xatirə lövhəsi açılmışdır.
Kunda
Kunda — Estoniyanın şimalındakı Lyaene-Virumaa bölgəsində şəhər.
Əhali
Əhali əsasən: estonlar — 58,55 %, ruslar — 32,78 %, digərləri — 8,67 %.
İqtisadiyyat
Kunda - şimali Estoniyanın mühüm sənaye və liman şəhəridir. Burada sement zavodu (2006-cı ildə 943 min ton), kommersiya portu (2007-ci ildə 1.7 milyon ton), 2006-cı ildə 140 min ton fəaliyyət göstərir.
Dağ-tundra iqlimi
iqlim tipləri
Planetimizin 11 əsas iqlim tipindən 8 - nə respublikamızda rast gəlinir. İqlim şəraitinin bu cür müxtəlifliyi və zənginliyi Azərbaycanın kənd təsərrüfatının ayrı-ayrı sahələrinin inkişafına əlverişli şərait yaradır.
Dağ tundra iqlimi
Dağ tundra iqlimi. Dəniz səviyyəsindən 2700 m-dən yuxarıda yüksək dağlıq zona üçün səciyyəvidir və Böyük və Kiçik Qafqaz vilayətlərində, qismən Naxçıvan MR-da (3200 m-dən yuxarıda) rast gəlinir; əsasən ifrat rütubətlənmə (Ə=150-200% və daha çox) ilə fərqlənir. Qış və yay sərin olur. 10º-dən yuxarı temperatur cəmi 0-4000, Naxçıvanda isə 0-800º arasında dəyişir.
Həmçinin bax
İqlim tipləri
Loryan
Əhalisi
Loryanın demoqrafik göstəriciləri:
Sağ qalmaq (film, 2006)
Sağ qalmaq (Fritt Vilt) — Norveç istehsalı olan və rejissor Roar Uthauq tərəfindən çəkilmiş qorxu və triller filmidir. 2006-cı ildə premyerası baş tutmuş bu film müasir Norveç qorxu filmləri arasında ən yaxşılarından hesab olunur. Film eləcə də bir sıra ölkələrdə də nümayiş etdirilib.
Məzmun
Beş norveçli gənc pasxa tətilini keçirtmək məqsədilə ölkənin şimalındakı dağlara üz tuturlar. Həm tətil həm də xizək sürməyi planlaşdıran gənclərin bu istəyi dostlarından birinin ayağının qırılması ilə yarımçıq qalır. Maşınlarında da uzaq düşən bu gənclər sığınacaq axtarmağa başlayırlar və tərk edilmiş köhnə bir otel tapırlar. Əvvəlcə hər şey qaydasında görünür. Hətta əylənməyə də başlayan gənclər sonradan başlarına gələcəklərdən xəbərsizdirlər. Oteldə bilmədikləri bir adam onları bir-bir pldürməyə başladığında artıq vəziyyət dəyişir. İndi gənclər sağ qalmaq mübarizəsi verməlidirlər.
İstehsalı
Filmin çəkilişləri Norveçin şimalında yerləşən Jotunheimen (Nəhənglərin Evi) dağlarında baş tutub. Helikopterlər 20 tonluq avadanlıqla -25 dərəcə olan dağların başı ilə uçaraq çəkilişləri aparıblar. Filmin çəkilişləri 2 il çəkdi və əlavə olaraq xüsusi effektlər üçün isə 9 ay vaxt sərf edildi.
Qəbulu
Film 2007-ci ildə Trondheimdə beynəlxalq Kosmorama Film festivalında Martin Sundland və Maqne Laynqer Ən yaxşı produser mükafatlarını qazandılar. kristian Çanninq isə Ən yaxşı bəstəkar mükafatını aldı. 2007-ci ildə Grossmann film and wine festival mərasimində film,  "Vicious Cat Award" mükafatına layiq görüldü.
Davamı
Filmin 2-ci hissəsi olan Sağ qalmaq 2: Dirilmə rejissor Mats Stenberg tərəfindən lentə alındı və 2008-ci ildə yayımlandı. Sağ qalmaq 3 isə 2010-cu ildə nümayiş etdirildi.
Cibuti şəhəri
Cibuti — Cibutinin paytaxtı və ən böyük şəhəri. Əhalisi 2009-cu ilin hesablamalarına görə 567 000 nəfərdir. Hind okeanının Tacura körfəzi sahilində liman şəhəridir.
Şəhərin əsası 1888-ci ildə ispan Eloy Pino tərəfindən liman şəhəri kimi qoyulmuş, 1891-ci ildə Fransız Somalisinin paytaxtı olmuşdur. 1977-ci ildə Fransadan müstəqillik qazandıqdan sonra Cibuti dövlətinin paytaxtıdır.
Stephanochilus
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Ben-10 Kainata qarşı (film, 2020)
Ben 10 Versus the Universe: The Movie — 2020-ci ilin payızında Cartoon Network-də yayımlanmış bir filmdir. İlk dəfə 19 fevral 2020-ci ildə elan edildi.
Film Ben 10 (2016) seriyasının 5-ci mövsümünün bir hissəsidir.
Mövzu
Məsələ Benin keçmişindən bir partlayış ətrafında cəmləşməsidir. Tennizon komandası və planet yer ikiqat artır və Beni günün qorunması üçün ulduzlararası olmağa məcbur edir. Bu vaxt, Quin və Maks Baba Benin yoxluğunda dünyanı xilas etmək üçün bir araya gəlirlər. Ancaq qəhrəmanımız pis adamlar tərəfindən qarışıqdır, buna görə Ben dünyanı xilas etmək üçün dünyaya qayıtmaq üçün bir yol tapmalıdır.
Televiziya
Ben 10 Versus of the Universe The Movie  filminin 10 oktyabr 2020-ci il tarixində Cartoon Network ndə dünya səviyyəsində yayımlanması planlaşdırılır.
Rundu
Rundu — Namibiyanın şimal-şərqində yerləşən şəhərdir.Okavanqo vilayətin inzibati mərkəzidir. Əhalisi 81,5 min nəfərdir(2010).Reqional ticarət və beynəlxalq turizm inkişaf edir.
Futaba Kioka
Futaba Kioka (d. 22 noyabr 1965) — keçmiş Yaponiya qadın futbolçusu.
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 75 oyun keçirib, 30 qol vurub.
Den Kruinkşankın memarlıq macəraları
Den Kruinkşankın memarlıq macəraları — BBC tərəfindən istehsal edilmiş və 2008-ci ilin aprelində "BBC Two" telekanalında efirə verilmiş sənədli film. Səkkiz seriyalı filmdə Britaniya memarlıq tarixçisi Den Kruinkşank dünyanın müxtəlif ölkələrinə səyahət edərək memarlıq abidələrini araşdırır.
Böyük Duzlu Göl səhrası
Səhra dördüncü dövr buzlaşmasından sonra qurumuş Bonnevil gölünün yerində formalaşmışdır. Göl ətrafları sıldırımlı qalalıqlarla əhatələnmişdir. Sahəsi Böyük Hövzə ərazisində formalaşmışdır.
Səhra 10 360 km² sahəyə malikdir. Səhra qurumuş gölün səthini təşkil etdiyindən duzla örtülmüşdür. Bu səbəbdən ağ rəngdədir. İl ərzində cəmi 13 mm yağıntı düşür. Yanvar ayının orta temperaturu -3 °C, iyul ayında isə 27 °C təşkil edir. Səhrada Uendovere və Daque yaşayış məntəqələrində ümumilikdə 1 500 nəfər yaşayır. Səhranı şərqdən qərbə I-80 şossesi və dəmir yolu kəsir.
Konfirmasiya
thumb|Konfirmasiya Konfirmasiya  — müəyyən yaş həddinə çatmış yeniyetmələrin kilsə icmasına qəbul ayini. Xristianlıqda körpələr gənc yaşlarında vəftiz olunurlar. Həmin uşaq böyüyüb yetkin olanda konfirmasiya, yetkinlər tərəfindən həmin uşağa xristian olmaq üçün and içməyə və onları vəftiz olmağa razı salmaqdır.
Qamışlı (Suriya)
Əl–Qamışlı — Suriyada şəhər, Əl-Hasəkə mühafazəsində eyniadlı məntəqə və nahiyənin inzibati mərkəzi. 2004–cü il siyahıyaalınmasına əsasən şəhərin əhalisi 184.231 nəfərdir.
Avrorina sarıcası
Avrorina sarıcası (Colias aurorina) — pulcuqqanadlılar dəstəsinin ağ kəpənəklər fəsiləsinə aid nadir növ.
Təsviri
İri kəpənəkdir, qanadları açılmış halda 60–70 mm olur. Ön qanadının uzunluğu 25–31 mm-dir. Qanadların rəngi kərpici-narıncı olub, kənarlarə bozumtul-qara haşiyəlidir. Dişilərdə bu haşiyə sarı ləkəlidir. Ön qanadların ortasında qara, arxa qanadların ortasında isə qırmızımtıl-narıncı ləkə vardır.
Yayılması
Suriya, Livan, Türkiyə, İran, Yunanıstan, Qafqaz, Orta Asiyada yayılmışdır. Azərbaycanda Naxçıvan MR-da (Şahbuz rayonu), Şamaxı rayonunda (Astraxanka), Altıağacda, Talışda (Zuvand) rast gəlinir.
Həyat tərzi
Kəklikotunun, traqakantın, gəvənin çox olduğu kserofil bitki örtüklü quru yamaclarda yaşayır. Mayın axırından iyunun axırına qədər, bəzən iyulun əvvəlinə qədər uçur. Erkəklər otun üzərinə qonan dişi axtarmaq üçün yer üzərindən sürətlə uçuşurlar. Tək-tək hallarda çiçəkləyən kəklikotu bitkisi üzərinə qonaraq nektarla qidalanır. Dişilər daha yavaş və az-az hallarda uçurlar. Dişilər iki rəng modifikasiyasına malikdir — ağ və parlaq narıncı. Yumurtalarını iyunun ikinci yarısında tikanlı gəvənin üzərinə qoyur. Tırtılları iyulda və avqustun əvvəlində həmin bitkinin yarpaqları ilə qidalanır. Puplaşma kolların içərisində baş verir, pupları qışlayır. İldə bir nəsil verir. Təbii düşməni və xəstəlikləri məlum deyil.
Sayı
R. Əffəndi tərəfindən 4 kəpənəyi qeydə alınmışdır. Altıağacda P. İ. Bedı tərəfindən 1981-ci ildə, B. A. Xramova tərəfindən 1983–1997-ci illərdə qeydə alınmışdır.
Məhdudlaşdırıcı amillər
Tırtılların qidasını təşkil edən gəvənin yerli əhali tərəfindən toplanması, həvəskar kolleksiyaçılar tərəfindən tutulması məhdudlaşdırıcı amillərdəndir.
Qorunması üçün qəbul olunmuş tədbirlər
Azərbaycanın Qırmızı kitabının I nəşrinə daxil edilmişdir.
Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
Kəpənəyin yayıldığı ərazilər qorunmalıdır. Bu ərazilərdə kəpənəyin qida bitkisi olan kəklikotu və gəvənin əhali tərəfindən toplanmasının qarşısı alınmalıdır. Kəpənəyin Azərbaycan şəraitində biologiyası öyrənilməli, yayıldığı ərazilərə müntəzəm monitorinqlər təşkil edilməlidir.
Ayriyon (Texas)
Ayriyon Rayonu (ing. Irion county) - Amerika Birləşmiş Ştatlarının Texas ştatında yerləşən rayon. 2000-ci ildə bu rayonda 1771 nəfər yaşayırdı. 2008-ci ildə ABŞ-nin siyahıyaalma bürosunun qiymətləndirməsinə görə rayonun əhalisi 1699 nəfər idi. Rayonun mərkəzi şəhəri Mersondur.
Tarixçəsi
Ayrion dairəsi 1889-cu ildə Tom-Qrin rayonunun bir hissəsindən formalaşmışdır. Ayrılıb müstəqil rayon olduqdan sonra, Texas Respublikasının dövlət katibi Robert Anderson Ayriyonun şərəfinə adlandırılıb.
ABŞ-nin iqtisadi tarixi
Kolonizasiyadan əvvəl
1492-ci ildə Xristofor Kolumb İspan bayrağı altında üzərək Asiyaya yol tapmaq əvəzinə "Yeni dünya"nı kəşf edir. Növbəti 100 ildə qızıl, var-dövlət, şan-şöhrət tapmaq və imperiyaçılıq məqsədi ilə ingilis, ispan, portuqal, holland və fransız tədqiqatçıları "Yeni dünya"ya yollanırlar. Ancaq Meksikadan şimalda az şan-şöhrət və qızıl olduğundan onların çoxu buranı tərk edir. Məskunlaşmaq məqsədi ilə insanlar bura bir müddət keçəndən sonra gəldilər. 1565-ci ildə ispanlar Sant-Avqustində kiçik bir qalanın əsasını qoyurlar, ingilislərdən ibarət kiçik bir qrup isə 1607-ci ildə Ceymstaunun əsasını qoymuşdur. Onlar öz aralarında ticarətlə məşğul olurdular. Bu zaman yerli amerikalılar immunitet çatışmamazlığından əziyyət çəkirlər. Buna səbəb avropalıların özləri ilə gətirdiyi mikroblardır. Yerli amerikalıların iqtisadi sistemləri, məsələn, irokezlərin iqtisadi sistemi, ovçuluğun, yığıcılığın və fermerçiliyin müxtəlif kombinasiyalarını özlərində cəmləşdirirlər. Avropalıların gəlişi və nəticədə yeni xəstəliklərin yayılması, avropa mallarının axını, avropalılarla işgüzar əlaqələrin əmələ gəlməsi, xəz, at, spirtli içki ticarəti, müharibələr, torpaq itkisi, rezervasiyalarla məhdudlaşdırılma yerli xalqların iqtisadiyyatlarının dəyişməsinə səbəb olmuşdur.
Kolonizasiya dövrü
Koloniyalar boyunca insanlar kiçik fermalarda yaşayırdılar və maddi cəhətdən müstəqil idilər. Bir neçə kiçik şəhərlərdə və Cənubi Karolina ilə Virciniyanın geniş plantasiyalarında bəzi zəruri mallar və dəbdəbəli əşyalar idxal olunurdu. Əvəzində buradan tütün, düyü və indiqo ixrac olunur.
Yeni İngiltərə
Yeni İngiltərənin iqtisadiyyatı bütün kolonial dövr ərzində stabil olaraq inkişaf edirdi. Buna hətta ixrac oluna biləcək kənd təsərrüfatı malının olmamasıda əngəl yaratmırdı. Bütün provinsiyalar və çox şəhərlər iqtisadiyyatın inkişafını infrastruktur layihələrini subsidiyalaşdırmaqla təmin etmək istəyirdilər. Məsələn, yeni yollar salmaqla, körpülər, mehmanxanalar və bərələr tikməklə. Onlar ağac emalı müəssisələrinə, un üyüdən dəyirmanlara, polad əridən müəssisələrə, parça emal edən müəssisələrə, duz və şüşə istehsalı ilə məşğul olan müəssisələrə subsidiyalar, mükafatlar verirdilər. Onlara monopolist statusları verirdilər. Ən əsası koloniyaların qanunvericiliyi biznes üçün əlverişli şərait yaratmışdı. Koloniyaların hüquqi sistemi münaqişələri müzakirə etməklə yoluna qoymağa imkan yaradırdı, müqavilələrin şərtlərini icra etməyə məcbur edirdi, mülkiyyət hüququnu qoruyurdu. Bu regionu əzimkarlıq və sahibkarlıq səciyyələndirirdi. Buna səbəb həmçinin "Protestant əmək etikası"nın tələbləri idi. Protestantlıq insanlardan çox işləməyi tələb edir, çünki bu onların ilahi çağırışıdır.
İnkişafın faydaları Yeni İngiltərədə geniş yayılmaqda idi. Bu faydaları tacirlər, fermerlər, muzdlu işçilər öz üzərində hiss edirdi. Əhalinin sayının sürətlə artması yaxşı ferma torpaqlarının çatışmazlığına səbəb olur. Bunun nəticəsində yeni ailələrin qurulması ləngiyir və insanlar uzaq qərbə üz tuturlar. Şəhərlərdə güclü sahibkarlıq var idi və işçilərin ixtisaslaşmasında davamlı artım var idi. Kişilərin əmək haqqları 1775-ci ilə kimi davamlı olaraq artırdı. Qadınlar üçün yeni peşələr peyda olurdu: toxuculuq, müəllimlik, dərzilik. Bu region Yeni Fransa ilə sərhəddə yerləşdiyindən çoxsaylı müharibələr zamanı britaniyalılar sursat almaq, yollar salmaq üçün və kolonial əsgərlər üçün pul xərcliyirdilər. Sahildə yerləşən limanlar balıqçılıqda beynəlxalq ticarətdə və gəmiqayırmada ixtisaslaşmağa başladılar, 1780-ci ildən sonra isə balina ovunda. Kənd təsərrüfatı malları üçün genişlənən şəhər bazarının olması ilə birlikdə bu faktorlar iqtisadiyyatın inkişafına səbəb olurdu. Buna hətta texnoloji innovasiyaların olmamasıda mane ola bilmirdi.
Amerika inqilabı
13 koloniyada yaşayan amerikalılar Britaniyadan ingilislərin malik olduğu haqqları özlərinə də tələb etməyə başladılar. Onlar ödədikləri vergilər əvəzinə uzaq britaniya parlamentinə öz nümayəndələrini göndərmək istəyirdilər. Amerikalılar Britaniyada istehsal olunan malları boykot etməklə müqavimət göstərməyə cəhd edirlər. Əvəzində Britaniya "Amerika haqqları"nı ləğv edir və 1774-cü ildə 5 "dözülməz qanun" qəbul edir. Əvəzində amerikalılar inqilab edirlər. Bunun nəticəsində müharibə başlayır və Amerika Birləşmiş Ştatları yaranır. Britaniya amerikalıların limanlarını blokadaya almaqla iqtisadiyyatlarını çökdürmək istəyirdi. Lakin amerikalıların 90 faizi fermalarda və yalnız 10 faizi şəhərlərdə yaşayırdı. Buna görə amerika iqtisadiyyatı möhkəm idi və 1775-ci ildən 1783-cü ilə kimi davam edən uzun müharibəyə dəstək ola bilirdi.
Amerika inqilabı ayrılmaz insan haqlarını doğurdu. Yaşamaq, azadlıq, xoşbəxt olmaq üçün çalışmaq haqqını. Bu haqlar həm şəxsi, həm də iqtisadi müstəqillik verirdi, liberalizmin və respublikanizmin siyasi dəyərlərindən istifadə etmək üçün şərait yaradırdı, insanın təbii haqqlarını təsdiqləyirdi, hər kəsin qanun qarşısında bərabər olduğunu təsdiqləyirdi, vətəndaş borcu və ləyaqəti anlayışlarını yeridirdi, ümumi rifahın yaxşılaşması məqsədini vurğulayırdı. thumb|335x335px|İnqilab dövrünə aid karikatura. ABŞ inəyin buynuzlarını kəsir (ABŞ-nin Britaniyanın nəzarətindən çıxmağını göstərir). Dərdli ingilis isə digər avropadan olan qüvvələrin süd toplamaq üçün sıraya düzülməyini seyr edir. Karikatura inqilab dövründə ABŞ-nin ticarət statusunu simvolizə edir Britaniyanın amerikalılara, fransızlara və ispanlara qarşı müharibəsi Britaniyaya təxminən 100 milyon funta başa gəldi. Xəzinə lazım olan pulun 40 faizini borc alır, qalan hissəsini isə vergilər hesabına yığır. Böyük xərclər Fransanın müflisliyinə və fransız inqilabına səbəb olur.
Konqres və Amerika ştatları üçün müharibəni maliyələşdirmək çətin idi. 1775-ci ildə koloniyalarda qızılnan 12 milyon dollardan çox maliyyə vəsaiti yox idi. Bu isə heç hazırkı əməliyyatları maliyyələşdirməyə imkan vermirdi, müharibəni maliyyələşdirməkdən söhbət belə gedə bilməzdi.
Vəziyyəti britaniyalılar daha da ağırlaşdırırlar. Onlar bütün amerika limanlarını blokadaya alaraq malların ixracını və idxalını mümkünsüz edirlər. Vəziyyətdən çıxış yolu könüllülərin köməyi və vətənpərvər vətəndaşların ianəsi idi. Vəziyyətdən digər çıxış yolu isə hazırkı ödənişləri gecikdirməkdə, əsgərlərə və sursatla təmin edənlərə dəyərdən düşmüş valyuta ilə ödəniş etməkdə və müharibədən sonra vəziyyətin yaxşı olacağını vəd etməkdə idi. Həqiqətən, 1783-cü ildə əsgər və zabitlərə müharibə dövründə etdikləri xidmətə görə torpaq sahələri verilmişdir. 1781-ci ildə Riçard Morrisin maliyyə superintendantı vəzifəsinə gəlməsi ilə maliyyə məsələlərində güclü lider peyda olur. Morris 1782-ci ildə Fransanın verdiyi borcu özəl "Şimali Amerika Bankı"nı yaratmaq üçün xərcləyir. Bu bank müharibəni maliyyələşdirməklə məşğul olurdu. Morris prezidentin təminatına xərclənilən məbləği azaldır, müqavilələri icra etmək üçün rəqabətli hərraclar təşkil edir, hesablama əməliyyatları üzərində nəzarəti gücləndirir və ştatlardan federal hökumətin pul payını və sursat tələb edirdi.
Müharibə amerikalılara 66 milyon dollara başa gəlmişdi. Konqres əsasən 4 üsulla müharibə xərclərini qapatmağa çalışırdı. Konqres 2 dəfə (1775-1780-ci illərdə və 1780-1781-ci illərdə) kağız pul çap etmişdi. İlk çap 242 milyon dollarla ölçülürdü. Əvvəl hesab edilirdi ki, dövrəyə buraxılan pullar vergiləri ödəmək üçün istifadə olunaraq dövlətə qayıdacaq. Lakin 1791-ci ildə pullar sahiblərindən satın alınır (1 dollar 1 sentə satılır). 1780-ci ildə insanlar dediyi kimi pullar "qara qəpiyə dəyməz"di ("not worth a Continental"). Buna görə ikinci dəfə yeni valyuta çap olunur. İkinci çap demək olarki dəyərsiz oldu, ancaq federal hökumət 1791-ci ildə 1 dollara 100 sent ödəyərək pulları satın alır. Həmən vaxt ştatlar, əsasəndə Virciniya və Karolina, 200 milyon dollardan çox dəyərdə öz valyutalarını çap edirlər. Əslində kağız pulların çapı inasanlardan vergi yığmağın bir üsulu idi. O zaman bu cür vergi yığımı yeganə mümkün olan üsul idi. Sürətli inflyasiya gəlirləri dəyişməz olan insanlar üçün çətinlik törədirdi, lakin insanların 90 faizi fermer olduğundan onlara inflyasiyanın təsiri birbaşa deyildi. Borclular borclarını dəyərdən düşmüş kağızlarla ödəməklə mənfəət götürürdülər. Ən böyük çətinliyi Kontinental Ordunun əsgərləri çəkirdi. Onların əmək haqqları onsuzda vaxtı vaxtında ödənilmirdi. Bundan əlavə inflyasiya nəticəsində onların əmək haqqları hər növbəti ay dəyərdən daha çox düşürdü. Bunun nəticəsində onların döyüş ruhu zəifləyir, ailələrinin çətinliklərini daha da artırır.
1776-cı ildən başlayaraq Konqres varlı insanlardan pul yığmağa başlayaraq pul toplamaq istəyirdi. Müharibədən sonra isə öhdəliklərini yerinə yetirəcəyinə söz verirdi. Lakin bu üsulla çox məbləğdə pul yığmaq mümkün olmur, çünki o vaxt amerikalılarda az sikkə pulu var idi və çox varlılar ingilislər tərəfindən dəstəklənirdi. 1776-cı ildən başlayaraq Fransa gizlincə amerikalıları pulla, barıtla, hərbi təchizatla təmin edərək Britaniyanı zəiflətmək istəyirdi. 1778-ci ildə Fransa müharibəyə rəsmən qatılanda kömək etməyə davam edirdi. Fransa hökuməti Parisdəki və Amsterdamdakı bankirlər kimi amerikalıların müharibəsi üçün böyük məbləğdə pul borc almışdılar. 1790-cı illərdə bütün borclar geri qaytarılır.
1777-ci ildən başlayaraq Konqres ştatlardan dəfələrlə pul istəyir. Lakin ştatlarında vergi sistemi olmadığından onlardan kömək az idi. 1780-ci ilə kimi Konqres qarğıdalı, mal əti, donuz əti tələb edir. Bu cür səmərəsiz sistemlə Konqres ordunu birtəhər təmin edir.
Yeni dövlət
thumb|261x261px|1700-1850-ci illərdə iqtisadi artımın tentensiyaları Frenk Burqinin 1989-cu ildə Filadelfiya konventi ətrafında apardığı tətqiqat göstərir ki, dövlətin iqtisadiyyatın nizamlanmasında iştirakı dövlətin baniləri tərəfindən nəzərdə tutulmuşdu. Bu Konfederasiya Maddələrinin təsiri altında yaranan iqtisadi və maliyyə xaosunu aradan qaldırmaq üçün lazım idi. İqtisadiyyatın dövlət nəzarəti altına keçməsi üçün edilməmişdi. Bunu etməkdə məqsəd ABŞ-nin təkcə siyasi cəhətdən deyil, həm də iqtisadi cəhətdən müstəqilliyini təmin etmək idi. ABŞ-nin iqtisadi cəhətdən Avropadakı qüvvələrdən asılı olmamasını təmin etmək idi. Elm, ixtira, sənayə və ticarətə dəstək ola biləcək güclü mərkəzi hakimiyyətin yaradılması ABŞ iqtisadiyyatının inkişafına təkan verəcək amil kimi qəbul olunurdu. Bununla da sübut etmək olardı ki, ABŞ-nin öz taleyini özü müəyyən etməsi üçün lazımı qədər güclü iqtisadiyyatı var. Frenk Burqi yazır:
''Çox güman ki, ABŞ konstitusiyasını tərtib edənlər dövlətin passivliyi, qarışmamazlığı ilə razılaşa bilməzdilər. Dövlətin passivliyi onların məqsədlərinə uyğun deyildi. Onlar konfederasiyanın passivliyindən narazı idilər. Ceyms Vilson, konventin liderlərindən biri deyirdi: "Hazırkı konfederasiyanın ən vacib səhvlərindən biri onun passiv olmasıdır. Konqresin həddən artıq idarə etməsindən şikayət yoxdur. Onun həddən artıq az idarə etməsindən şikayət var. Bu qüsurun aradan qaldırılması üçün, biz bura göndərilmişik." Milli hökumətin səlahiyətlərinin Konstitusiyada necə detallı əks olduğuna nəzər salsaq: onların sayına, formullaşdırılmağına, onda görərik ki, konventin iştirakçıları elə bir dövlət aləti yaratmaq istəyirdilər ki, birliyi, sabitliyi, hakimiyyəti qoruyub saxlamaqda digər xarici dövlətlərlə bir sırada dayana bilsin.''
Siyasi və iqtisadi azadlıq yalnız respublika formalı dövlətin qurulmasından sonra mümkün olacağı düşünülürdü. İnqilabın baş verməsi, konstitusiyanın və federal birliyin yaradılmasıda bu səbəbdəndi; belə hesab edilirdi ki, istənilən düzgün hökumətin məqsədi ümumi rifahı yaxşılaşdırmaqdı və respublikanı qoruyub saxlanılması hər şeydən öncə ictimai xeyirxahlıqdan və ya vətəndaş xeyirxahlığından asılıdır. Edqar Conson 1973-cü ildə ABŞ-nin təməli qoyulanda təsis edilən iqtisadi prinsiplər ətrafında apardığı tətqiqatında yazırdı:
''Müasir ədəbiyyatda gözə çarpan əsas nöqteyi nəzər belə idi ki, iqtisadi aktivlikdən ictimaiyyətin xeyir qazanması üçün dövlət gərək sahibkarlığın üzərində öz nəzarətini gücləndirsin. Bordli deyirdi: "İnsanların öz fiziki gücünü və ağlını istehsalda necə işlədəcəyini özlərini seçmələri düzgündür. Lakin bu o demək deyil ki, qanunu yazanlar milli iqtisadiyyatın kursunu təyin etməkdən azaddırlar. Məsələn, onlar dəbdəbəli malların istehsalını təqdir etməməlidirlər, əgər qidada və yaxud digər zəruri malların istehsalında ehtiyyac varsa. Qanunu yazanlar yalnız ictimaiyyətin xeyriyyəçisi olarlarsa öz funksiyalarını yerinə yetirə bilərlər; yeni ölkələrdə onlar kənd təsərrüfatını, ticarəti qorumalı, immiqrasiyaya təkan verməli və istehsalı genişləndirməlidirlər. Sözsüz ki, azadlıq insanın nail olduğu ən əhəmiyyətli nemətlərdən biridir, lakin azadlıq təmkinlikdən tam azad olmaq demək deyil. Əsil azadlıq üçün elə bir qanunvericilik sistemi olmalıdır ki, insanları ictimai rifaha nail olmaq üçün səylərini birləşdirməyə şövqləndirsin. Buna görə hökumətin borcudur ki, ölkəni gücləndirəcək istənilən fəaliyyəti və biznesi dəstəkləsin. Həmçinin hökumət insanları zəiflədən, onları rüşvətxor edən adətləri, paktikanı, modanı məhv etməlidir".''
Con Kasson yazırdı:
1787-ci ildə qəbul olunmuş ABŞ konstitusiyası xalqın birliyini, ümumi bazarın olmasını, daxili tarifin olmamasını və ştatlar arasında ticarətdən vergi tutulmamasını təmin edirdi. Federal hakimiyyətin dərəcəsi diskussiyalara səbəb olmuşdu. Aleksandr Hamilton Corc Vaşinqtonun administrasiyasında maliyyə naziri kimi bu məsələyə geniş nöqteyi nəzərdən yanaşırdı. Hamilton bu məsələyə "nəzərdə tutulan səlahiyyətlər" konsepsiyasından yanaşırdır. Bu o demək idi ki, federal hökumət konstitusiyanın həyata keçirilməsi üçün hətta konstitusiyada birbaşa qeyd edilməyən addımları atmağa ixtiyarı var. Hamilton idxal olunan mallara vergi təyin edir, o həmçinin viskiyə çox mübahisəli vergi təyin edir. Bunun köməyi ilə o dövlət borclarını qaytarır. Hamilton hesab edirdi ki, diversifikasiya olunmuş gəmiçilyin, istehsalın və bankçılığın köməyi ilə iqtisadi yüksəlişə nail olmaq olar. O lazım olan səlahiyyətləri konqresdən aldıqdan sonra 1791 -ci ildə ABŞ-nin ilk bankını yaradır. Bank 1811-ci ilə kimi fəaliyyət göstərir.
Beləcə, ABŞ-də 18-ci əsrin ilk yarısında siyasi iqtisadiyyat sistemi formalaşır. Bütün düyada buna amerika məktəbi deyirlər. Bu sistem əsasən Britaniyanın sisteminin əksi olaraq başa düşülür. Maykl Hadson iqtisadi icarə və zəhmətsiz gəlir anlayışlarının müasir iqtisadi təfəkkürdən qovulmasını izah edərkən yazır:
''Almaniya və digər ölkələrin Britaniya ilə sənayə rəqabətinə girərək Britaniyadan fərqləndikləri kimi, Amerika da Britaniyadan fərqlənirdi. Azad ticarət siyasəti o vaxtkı şərtlərə uyğun deyildi. Britaniya iqtisadçılarının ümumi kimi təsvir etdikləri isə əslində Britaniyanın sinif strukturunu özündə əks etdirirdi, əsasəndə Normanların dövründən qalmış torpaq icarəsini əks etdirirdi. Azad ticarət iqtisadçıları ABŞ-dəki yüksək əmək haqqının olmasını burada geniş sahibsiz torpaqların olması ilə əlaqələndirirdilər. Fabriklərdə işləmək əvəzinə bu torpaqlarda yerləşmək olardı... Amerika sənayəsinin işçi qüvvəsi gərək o dərəcədə məhsuldar olardı ki, yüksək yaşayış səviyyəsini dəstəkləyə bilsin. Bu isə kapital üçün investisiya yatırımını, himayəedici tariflər və ictimai infrastruktura yatırım tələb edirdi... məhsuldarlıq, dövlət investisiyaları və əmək haqqı eyni zamanda artmağa başladılar. Belə şərait tox, yaxşı təlim keçmiş və yaşamaq üçün evi olan amerikalı işçiyə öz əməyini ucuz qiymətə satmağı mümkün edir.''
Amerika və Britaniyanın siyasi iqtisadiyyat sistemlərinin fərqləri Henri Çarlz Keri tərəfindən 1851-ci ildə yazdığı "Maraqlar harmoniyası" kitabında tədqiq edilmişdir. Keri belə nəticə çıxarırdı:
''Bu iki sistem dünyanın gözü qabağındadır;... Biri ticarətdə olan ehtiyyacı gücləndirir; digəri isə ticarəti nəzarətdə saxlamaq üçün hakimiyyəti gücləndirir. Biri hindusları işlədir və bütün dünyanı onların səviyyəsinə endirmək istəyir; digəri isə bütün dünyada insanın səviyyəsini özündəki səviyyəyə qədər yüksəltmək istəyir. Biri yoxsulluğun, savadsızlığın, əhalinin sayının azalmasının, barbarlığın tərəfdarı kimi çıxış edir; digəri isə zənginliyin, komfortun, ziyalılığın, sivilizasiyanın tərəfdarı kimi çıxış edir. Biri ümumdünya müharibəsi tərəfdarıdır; digəri isə ümumdünya sülhün tərəfdarıdır. Biri ingilis sistemidir; digərini isə biz şərəflə amerika sistemi adlandıra bilərik, çünki o yaradılan sistemlərdən yeganəsidir ki, insanların yaşayış şəraitini yaxşılaşdırmaqla yanaşı, həm də yüksəldir.''
Amerika sisteminin institusional mexanizmləri ilk dəfə maliyyə naziri Aleksandr Hamilton tərəfindən işlənib hazırlanmışdı. O ilk amerika bankının yaradılması təşəbbüsü ilə çıxış edir və sənayənin inkişafına təkan vermək üçün tarifləri qaldırır. Aleksandr Hamiltonun Aaron Burr tərəfindən dueldə öldürülməsindən sonra, müharibədən əvvəlki dövrdə amerikanın siyasi iqtisadiyyat məktəbi əsasən Henri Kley və Viqlər partiyası tərəfindən dəstəklənir.
Amerika sistemi və amerika məktəbini formalaşdıran dövlət proqramları çərçivəsində görülən işlər nəticəsində 1802-ci ildə patent bürosu yaradılır; 1807-ci ildə çay və liman naviqasiyasının yaxşılaşdırılması məqsədi ilə Milli Geodeziya Ölçmələri qurumu yaradılır; ordu qərbə müxtəlif ekspedisiyalar təşkil edir; bu ekspedisiyalar 1804-cü ildən (Lyuis və Klarkın ekspedisiyasından sonra) başlayaraq 1870-ci illərə kimi davam edir; ekspedisiyalar Topoqrafik Mühəndislərin Hərbi Korpusuna aid olan bir zabit tərəfindən yönləndirilir, o, pionerlərə vacib məlumatları çatdırır; hərbi mühəndis zabitləri kanal və yolların tikinti və ya ölçmə işlərinə nəzarət etmək və ya yardımçı olmaq məqsədi ilə təyin olunurlar; Amerikanın ilk və ikinci bankı yaradılır.
Tomas Cefferson və Ceyms Medison güclü mərkəzi hökumətin olmasına (həmçinin Hamiltonun iqtisadi siyasətinə) qarşı çıxırdılar. Lakin Vaşinqton administrasiyasının daxilində nüfüza sahib olan Hamiltonu dayandıra bilmirdilər. Buna baxmayaraq Cefferson 1801-ci ildə prezident olur və daha az mərkəzləşdirilmiş siyasəti, aqrar demokrasiyanı (Cefferson demokrasiyası) dəstəkləyir. Onun fəlsəfəsi sadə vətəndaşın iqtisadi və siyasi tiraniyadan qorunmasından ibarət idi. Cefferson kiçik fermerləri "ən vacib vətəndaşlar" adlandırırdı. Buna baxmayaraq Cefferson Hamiltonun siyasətinin əsaslarını dəyişməmişdir. Prezident olandan sonra Medison 1811-ci ildə bankın fəaliyyət müddətinin vaxtının bitməsinə imkan yaratdı. Lakin 1812-ci ilin müharibəsi milli bankın mövcud olmasında ehtiyyac olduğunu göstərir. Buna görə Medison pozisiyasını dəyişir. 1816-cı ildə 20 illik fəaliyyət müddəti ilə ABŞ-nin ikinci bankı yaradılır.