cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Böyük Tamara
Erkən həyatı və hakimiyyətə gəlməsi
Tamara təqribən 1160-cı ildə doğulub. Valideynləri Gürcüstan hökmdarı III Georgi və onun cariyəsi olan Alanya hökmdarının qızı Burduxandır. Tamaranın özündən gənc bacısı Rusudanın olması mümkündür, ancaq onun dövrünə aid bütün mənbələr yalnız Tamaranın adını çəkir. Tamara adı yəhudi mənşəlidir və digər Bibliya adları kimi özlərini İsrailin ikinci padşahı Davudun nəslindən gəldiyini iddia edən Baqrationilər sülaləsi tərəfindən bəyənilirdi.
Tamaranın gəncliyi Gürcüstanda böyük bir çevrilişlə eyni dövrə düşürdü. 1177-ci ildə III Georgi əsilzadələrin üsyançı dəstəsi ilə üz-üzə gəlir. Üsyançılar Georgini öldürülmüş V Davidin qanuni varisi hesab edilən qardaşı oğlu Dyomnanın xeyrinə taxtdan salmağa cəhd edirlər. Dyomnadan daha çox onun qaynatası Əmir-i Sipahsalar İvane Orbeli taxtı zəiflətmək üçün zadəganlarin bəhanəsinə rəhbərlik edirdi. III Georgi üsyanı yatırtmağa müvəffəq oldu və ona meydan oxuya zadəgan qruplarına basqı göstərməyə başladı. İvane Orbeli edam edildi və onun ailəsinin qalan üzvləri Gürcüstandan sürgün edildi. Şahzadə Dyomna axtalandı və kor edildi, şikəst yaşaya bilmədi və tezliklə, həbsxanada öldü. Üsyançılar basdırılanda və iddiaçı aradan götürüləndə Georgi qızı Tamaranı hakimiyyətə gətirməyə qərar verdi və 1178-ci ildə ona hakimiyyət şəriki kimi tac qoydu. Bunu edərək gürcü hökmdarı onun ölümündən sonra hər hansı bir mübahisənin qarşısını almağa və Gürcüstanda öz nəsil xəttini legitimləşdirməyə çalışırdı. Eyni vaxtda o, sülalə zadəganlarını güc mərkəzindən uzaqlaşdırmaq üçün kiçik mülklü zadəganlardan və heç bir sinifə aid olmayanlardan olan şəxsləri yetişdirməyə başladı.
Erkən hakimiyyəti və ilk evliliyi
thumb|250px|left|Tamara və atası III Georgi. Vardziada Dormition kilsəsindəki portret. Təqribən 1184–1186 Altı il atası ilə birlikdə hakimiyyət sürən Tamara atasının ölümündən sonra — 1184-cü ildə tək hakim kimi ölkəni idarə etməyə başladı və Kutaisidəki (Qərbi Gürcüstan) Gelati monastrında ikinci dəfə taxta çıxdı. O, güclü bir dövləti miras olaraq almışdı, ancaq güclü zadəganlar tərəfindən təşvid edilən mərkəzdənqaçma meylləri yatırılmış vəziyyətindən uzaq idi. Tamaranın hakimiyyətə gəlməsinə qarşı böyük bir müxalifət var idi; onun atasının repressiv siyasəti və yeni hökmdarın başqa zəif cəhəti — cinsiyyəti bu müxalifəti daha da gücləndirdi. Gürcüstan daha əvvəl heç bir qadın hökmdara sahib olmadığından zadəganların bir hissəsi Tamaranın legitimliyini sorğuladı, başqaları isə daha çox hakimiyyət əldə etmək üçün onun gəncliyindən faydalanmağa və onun zəif olduğunu iddia etməyə çalışdı. Tamaranın bibisi Rusudanın və Gürcüstan katalikosu Mikayıl IV Mirianisdzenin fəaliyyətinin Tamaranın taxta çıxmasının legitimlik qazanmasında önəmli rolu var. Ancaq gənc hökmdar zadəganlara böyük imtiyazlar verməyə məcbur edildi. O, katalikos Mikayılı kansler təyin edərək mükafatlandırdı və bu onun həm dini, həm də dünyəvi iyerarxiyaların başında olmasına kömək etdi.
Tamara həm də atasının vəzifəyə təyin etdiyi şəxsləri vəzifələrindən azad etməsi üçün təzyiqə məruz qaldı. Onların arasında III Georgiyə meydan oxumuş şəxslərin basdırılmasında kömək etmiş gürcüləşmiş qıpçaq qalabəyi Kubasar da var idi. Bu taledən qaçmaq III Georginin xidmətkarlarından biri olan xəzinədar Kutlu Arslana nəsib oldu. O, üzvləri siyasət məsələlərini müzakirə edən və qərar çıxaran yeni məclis — karavini yaradaraq hakim sülalənin hökmünü məhdudlaşdırmaq üçün gedən mübarizədə bir qrup zadəgan və varlı vətəndaşa rəhbərlik etdi. "Feodal konstitusionalizmi"nə cəhd Tamara Kutlu Arslanı həbs edəndə və onun tərəfdarları boyun əyməyə məcbur ediləndə uğursuzluğa düçar oldu. Yenə də Tamaranın zadəgan sinfinin gücünü azaltma cəhdləri uğursuz oldu. Katalikos Mikayılı vəzifəsindən azad etmək üçün kilsə məclisinin və hökmdar qərarnamələrini təsdiqləmək hüququnu tələb edən zadəgan şurasının istifadə edilməsi alınmadı. Hətta Tamaranın Kiyev Rusu olan Yuri ilə evliliyi də ona zadəganlar tərəfindən məcbur edildi.
Xanədanın zərurətlərinə və dövrün əxlaq qaydalarına uyğun olaraq zadəganlar Tamaranın orduya lider olması üçün və taxta varisin təmin edilməsi üçün evlənməsini tələb etdilər. Onların seçimləri Böyük Vladimir Knyazlığının öldürülmüş şahzadəsi Andrey I Boqolyubskinin oğlu olan və Şimali Qafqazın qıpçaqları arasında qaçqın kimi yaşayan Yuri idi. Seçim Tamaranın bibisi Rusudan tərəfindən bəyənildi və 1185-ci ildə Yuri Tamara ilə evlənməsi üçün Gürcüstana gətirildi. Yuri bacarıqlı əsgər, ancaq çətin bir insan kimi göstərilir, o, tezliklə arvadının əleyhinə işlər görməyə başlayır. Gərgin ər-arvad münasibətləri saraydakı qruplararası mübarizə ilə paralel gedirdi. Tamara bu mübarizədə hökmdar kimi öz hüquqlarını daha çox tələb etməyə başlayırdı. Tamaranın taleyində dönüş nöqtəsi güclü katalikos Mikayılın ölümü oldu. Tamara kansler kimi onu öz tərəfdarı Anton Qnolistavisdze ilə dəyişdirdi. Tamara nisbətən öz gücünü artırdı, ona sadiq olan zadəganları sarayda yüksək vəzifəyə gətirdi və onlardan ən nəzərəçarpanı Gürcüstanda Mxarqrdzeli kimi tanınan kürd ailəsidir.
İkinci evliliyi
thumb|200px|left|1202-ci ildə Tamaranın imzası 1187-ci ildə Tamara zadəgan şurasını sərxoşluq və "sodomiya" ilə günahlandırılan Yuri ilə boşanmasını təsdiq etməyə razı saldı və Yuri Konstantinopola göndərildi. Tamaranın gücünün artmasından narahat olan bir sıra Gürcüstan zadəganları tərəfindən dəstəklənən Yuri iki dəfə çevrilişə cəhd etdi, ancaq iflasa uğradı və 1191-ci ildən sonra bilinməyən bir yerə göndərildi. Tamara ikinci ərini özü seçdi. O, Alaniya şahzadəsi David Soslan idi. Onu XVIII əsr gürcü alimi Şahzadə Vaxuşti erkən XI əsr Gürcü hökmdarı I Georginin nəslinin nümayəndəsi hesab edir. David kifayət qədər bacarıqlı sərkərdə idi. O, Tamaranın əsas tərəfdarı və Yurinin arxasında olan üsyançı zadəganların məğlub edilməsində önəmli yer sahibi oldu.
David Soslanın kral-konsort kimi statusu, həmçinin incəsənətdə, nizamnamələrdə və sikkələrdə olması hökmranlıqda kişinin rolunun vacibliyini göstərirdi, ancaq o, əmr altında olan bir idarəçi idi, taxtı Tamara ilə bölüşür və gücünü Tamaradan alırdı. Tamara mep’et’a mep’e — "krallar kralı" olmağa davam edirdi. Qrammatikasında cins kateqoriyası olmayan gürcü dilində mep'e ("kral") ancaq kişi cinsinə aid məna verməyə də bilər və "hakim" kimi tərcümə edilə bilər. Mep'e sözünün qadın ekvivalenti dedop'ali ("kraliça") idi və kraliça-konsort və hökmdara yaxın olan yaşlı qadın qohumlar üçün istifadə edilirdi. Bəzən Tamara gürcü salnamələrində və bəzi nizamnamələrdə dedop'ali adlandırılır. Beləliklə, mep'e titulu Tamaranın qadınlar arasında nadir olan vəzifəsini işarələmək üçün istifadə edilə bilərdi.
Xarici siyasəti və hərbi kampaniyaları
thumb|400px|1213-cü ildə Gürcüstan və qonşuları
Müsəlman qonşuları
1190-cı ilin əvvəllərində Gürcüstan hökuməti mübarizə aparan şahzadələrdən istifadə edərək Eldənizlərin və Şirvanşahların daxili məsələlərinə qarışmağa başladı. Eldənizlər dövlətinin Atabəyi Əbu Bəkri gürcülərin yüksəlməsinin qarşısını almağa çalışdı, ancaq Şəmkir döyüşündə David Soslan tərəfindən məğlub edildi və 1195-ci ildə önəmli bir şəhərini itirdi. Əbu Bəkr öz hakimiyyətini bir il sonra bərpa etsə də, Eldənizlər qismən gürcülərin basqınlarının qarşısını almağa qadir idilər.
1199-cu ildə Tamaranın orduları başqa mühüm bir qələbə qazandı. Kürd ailəsindən olan iki qardaş Zakare and İvane Mxarqrdzeli Ani şəhərini kürd Şəddadilər sülaləsindən aldı və ərazini feod olaraq Tamaradan qəbul etdi. Ani şəhərini istinad nöqtəsi edən qardaşlar yerli müsəlman sülalələrindən bir-bir qalaları və vilayətləri alaraq mərkəzi erməni torpaqlarına qədər hakimiyyətlərini yaydılar: 1201-ci ildə Bjin, 1203-cü ildə Dəbil (Dvin) süqut etdi.
Gürcülərindən qələbələrindən narahat olan Rum sultanlığının hökmdarı II Süleymanşah öz vassal əmirlərini topladı və Gürcüstana tərəf hərəkət etdi. Onun düşərgəsi 1203-cü il və ya 1204-cü ildə Basian döyüşündə hücüma məruz qaldı və dağıdıldı. Tamaranın tarixçisi Basiana hərəkət etməzdən əvvəl ordunun Vardzianın qayadan yonulmuş şəhərində necə yığıldığını və Tamaranın kilsə balkonundan əsgərlərə necə müraciət etdiyni təsvir edir.
Mxarqrdzeli ailəsi 1206-cı ildə gürcü taxtının adından Qarsı aldı, ancaq Əhlat qapılarından geri dəf edildi. Bu erməni torpaqları üçün mübarizəyə səbəb oldu və Van gölü regionunu yeni sahibi Əyyubilər sülaləsinin nisbətən möhkəm mülkünə çevirdi. 1209-cu ildə Mxarqrdzeli qardaşları Ərdəbil şəhərini xaraba qoydu, gürcü və erməni salnamələrinə görə bu müsəlman hakimin Aniyə hücumuna və şəhərin xristian əhalisinin qətlinə görə baş vermişdi. Böyük axırıncı həmlədə qardaşlar Naxçıvan və Culfa ərazisindən Mərəndə, Təbrizə və Qəzvinə olan yürüşdə yollarındakı bir sıra yaşayış məntəqələrini qarət edərək Tamaranın mülklərindən və vassal ərazilərindən toplanmış ordunu idarə etdilər.
Trabzon imperiyası və Orta Şərq
thumb|400px|right|[[Yerusəlimdə əvvəllər gürcü keşişlərinin məskunlaşdığı və Tamaranın himayə etdiyi Xaç monastrı]] Tamaranın hakimiyyəti dövründə baş vermiş diqqətəlayiq hadisələrdən biri 1204-cü ildə Qara dənizin sahilində Trabzon imperiyasının qurulmasıdır. Bu dövlət I Aleksey Komnin və onun qardaşı David tərəfindən gürcü qoşunlarının köməyi ilə zəifləyən Bizans imperiyasının şimal-şərqi — Pont — ərazilərində qurulub. Tamaranın bacısı oğlanları olan Aleksey və David Gürcüstan sarayında böyümüş sürgün olunmuş Bizans şahzadələri idi. Tamaranın tarixçisinə görə Trabzona gürcü ekspedisiyasının məqsədi gürcü hökmdarından Antiox və Aynoroz monastırlarına göndərilən pulu müsadirə edən Bizans imperatoru IV Alekseyi cəzalandırmaq idi. Ancaq Tamaranın Pont cəhdi daha yaxşı onun hakimiyyətdən məhrum edilmiş Komninlərlə sülalə həmrəyliyi ilə bərabər Gürcüstanın cənub-qərbi ərazisində müttəfiq ölkə qurmaq üçün Qərbi Avropanın Konstantinopola qarşı Dördüncü Səlib Yürüşündən üstünlük əldə etmək istəməsi ilə izah edilə bilər.
Tamara beynəlxalq arenada Gürcüstanın rolunu artırmaq və Orta Şərqin xristianlarının qoruyucusu kimi Bizans taxtının rolunu mənimsəmək üçün Bizans imperiyasının zəifləməsindən və səlibçilərin Səlahəddin Əyyubi tərəfindən məğlub edilməsindən faydalanmağa çalışdı. Gürcü xristian missionerlər Şimali Qafqazda fəal idilər və mühacir monastır cəmiyyətləri Aralıq hövzəsi boyu yayılmışdı. Tamaranın salnaməsi onun xristianlığı beynəlxalq səviyyədə qorumasını və Misirdən Bolqarıstana və Kiprə qədər kilsələrə və monastırlara dəstəyini tərifləyir.
Gürcüstan sarayı Müqəddəs torpaqdakı gürcü monastır mərkəzlərinin qorunması ilə maraqlanırdı. XII əsrə qədər 8 gürcümonastırı Yerusəlimdə qeydə alınmışdı. Səlahəddin Əyyubinin bioqrafiyaçısı Bahaddin ibn Şəddad məlumat verir ki, 1187-ci ildə Əyyubilərin Yerusəlimi işğal etməsindən sonra Tamara sultana elçilər göndərərək Yerusəlimdəki gürcü monastırlarının müsadirə edilmiş mülklərinin geri qaytarılmasını tələb etdi. Səlahəddinin cavabı qeydə alınmayıb, ancaq Tamaranın səylərinin uğurlu olması görünür: Tamaranın ölümündən qısa bir müddət sonra Akrenin yepiskopu olan Jak de Vitri Yerusəlimdə gürcülərin olması barədə dəlillər göstərir. O yazır ki, digər xristian dindarları ilə müqayisədə gürcülərə öz bayraqları açıq şəkildə şəhərə girməyə icazə verilir. İbn Şəddad daha qabağa gedərək iddia edir ki, Tamara Xilaskar Xaçın qalıntılarını əldə etmək üçün Bizans imperatorundan daha çox pul təklif edib. Ancaq Hattin döyüşünün qəniməti kimi qalıqları götürən Səlahəddin Əyyubiyə 20000 qızıl pul təklif etsə də, heç nə alınmayıb.
Qızıl dövr
thumb|300px|right|Tamaranın monoqramının olduğu və gürcü və ərəb yazıları olan mis sikkə (1200)
Feodal monarxiyası
Tamara dövründəki Gürcüstanın siyası və mədəni uğurlarının kökü dövlətin uzun və mürəkkəb tarixindədir. Tamara uğurlarına IV Davidin (1089–1125) islahatlarından dərhal sonra və XI əsrin ilk onilliyində gürcü dövlətlərinin və əyalətlərinin siyası birliyinin memarları olan III Davidin və III Baqratın ölkəni birləşdirmə cəhdlərindən uzun müddət sonra nail olmuşdu. Tamara öz uğurlarını onların uğurlarının əsasında qurmağa qadir idi. Onun hakimiyyətinin sonlarına qədər Gürcüstan Orta əsrlərdə öz gücünün və nüfuzunun pik nöqtəsinə çatdı. Tamaranın hakimiyyəti şimalda Böyük Qafqaz qılıcından cənubda Ərzuruma, şimal-qərbdə Zixidən cənub-şərqdə Gəncə ətrafına çataraq, şimali və mərkəzi Ermənistanda sadiq Mxarqrdzeli rejimi, asılı dövlət kimi Şirvan və müttəfiq kimi Trabzon imperiyası ilə pan-Qafqaz imperiyası əmələ gətirirdi. Çağdaş gürcü tarixçisi Tamaranı "Pont dənizindən (bu Qara Dənizdir) Qorqan dənizinə (Xəzər dənizi), Speridən Dərbəndə, Qafqazın müxtəlif yerlərindən Xəzəriyəyə və Skifiyaya qədər" ərazilərin sahibi kimi tərifləyir.
Hökmdar titulları müvafiq olaraq güclənmişdi. Bu indi sadəcə Tamaranın idarə etdiyi Gürcüstan dövlətinin ənənəvi ərazilərini əks etdirmirdi, yeni bölgələr buna daxil idi və bu da gürcü tacının qonşu torpaqlar üzərindəki hegemoniyasını əks etdirirdi. Beləliklə, onun adı ilə olan sikkələr və nizamnamələrdə Tamara belə tanıdılırdı: Tanrının arzusu ilə abxaziyalıların, kartlililərin, aranlıların, kaxetiyalıların, ermənilərin krallar kralı və kraliçalar kraliçası; Şirvanşah və Şahənşah; Şərqin və qərbin otokratı, dünyanın və dinin şanı, İsanın müdafiəçisi.
Əslində Tamara heç bir vaxt otokratik gücə çatmayıb və zadəganlar şurası fəaliyyət göstərməyə davam edib. Habelə, Tamaranın şəxsi nüfuzu və patronq'moba — feodalizmin gürcü versiyasının yayılması güclü sülalə şahzadələrinin dövləti bölməsinin qarşısını aldı. Bu gürcü feodalizminin tarixində klassik bir dövr idi. Feodalizmin əvvəl bilinmədiyi yerlərdə yayılmasına cəhdlər müqavimətsiz baş verməmişdi. 1212-ci ildə Gürcüstanın şimal-şərqindəki Pxovi və Dido dağlıları arasında üsyan baş vermişdi və 3 aylıq ağır döyüşdən sonra İvane Mxarqrdzeli tərəfindən bu üsyan yatırılmışdı.
Gürcüstanın hökmranlığı altında çiçəklənən iqtisadi mərkəzlərlə sənaye və iqtisadiyyat ölkəyə və saraya yeni var-dövlət gətirdi. Qonşulardan alınan xərac və müharibə qəniməti dövlət xəzinəsinə əlavə edildi və belə bir deyimin yaranmasına səbəb oldu: "kəndlilər zadəganlar kimi, zadəganlar şahzadələr kimi, şahzadələr hökmdarlar kimi."
Mədəniyyət
thumb|200px|left|Tamaranın tələbi ilə köçürülmüş Vani İncilləri əlyazmasından folio Ölkədəki firavanlıq xristianlığın və dünyəviliyin, qərbin və şərqin qarışmasından ortaya çıxmış fərqli gürcü mədəniyyətinin çiçəklənməsinə səbəb oldu. Bundan başqa gürcülər müsəlman şərqindənsə qərbin Bizansı ilə özlərini bir hesab edirdilər. Gürcü monarxiyası xristianlıq ilə birliyini göstərməyə və öz olduğu yeri Tanrının lütfü kimi tanıtmağa çalışırdı. Bu Gürcü Ortodoks memarlığının yenidən planlaşdırıldığı dövr idi və bir sıra iriölçülü gümbəzli kafedrallar inşa edilirdi. Kral hakimiyyətinin Bizans köklü ifadəsi Tamaranın qadının öz başına ölkəni idarə etməsi kimi bənzəri görülməmiş yerini dəstəkləmək üçün dəyişdirildi. Gürcü hökmdarının bu günədək gəlib çatan beş sanballı kilsə portreti Bizans bədiiliyində formalaşdırılıb, ancaq xüsusilə gürcü motivlərini və qadın gözəlliyinin fars tipli idealını vurğulayır. Gürcüstanın Bizansa söykənən mədəniyyətindən başqa ölkənin Orta Şərqlə yaxın ticarət əlaqələri yazısı gürcü və ərəb dilində yazılmış həmin dövrün gürcü sikkələrində əks olunub. Təqribən 1200-cü illərə aid Tamaranın adından zərb edilmiş sikkələrin bir tərəfində Şərqi Ortodoks Kilsəsinin yerli variantı və digər tərəfində isə Tamaranı "İsanın müdafiəçisi" kimi təsvir edən ərəb yazısı var.
Ölümü və dəfni
Sonrakı vaxtlarda Tamaranın dəfn edildiyi yerlə bağlı bir çox əfsanələr əmələ gəldi. Onlardan birinə görə Tamara qəbrinin düşmənləri tərəfindən təhqir edilməsinin qarşısını almaq üçün Gelati monastırında, gizli bir oyuqda dəfn edilib. Başqa bir versiya təklif edir ki, Tamaranın qalıqları uzaq bir yerdə, bəlkə də Müqəddəs Torpaqda yenidən dəfn edilib. Fransız cəngavər Qiyom de Bois erkən XIII əsrdən mövcud olan, Fələstində yazılmış və Bezanson yepiskopuna ünvanlanan məktubunda iddia edirdi ki, o eşidib ki, gürcülərin hökmdarı böyük ordu ilə Yerusəlimə tərəf gəlir və artıq Sarazenlərin bir çox şəhərlərini işğal edib. Məruzənin dediyinə görə o, həyatda ikən Müqəddəs Torpağı ziyarət edə bilməyən və öz bədəninin Müqəddəs Məzarın yaxınlığında dəfn edilməsini vəsiyyət edən anasının — "qüdrətli hökmdar Tamara"nın (regina potentissima Thamar) qalıqlarını daşıyırdı.
XX əsrdə Tamaranın məzarının axtarışı elmi tədqiqatın mövzusu kimi həm də geniş ictimai marağın diqqət mərkəzi oldu. Gürcü yazıçısı Qriqol Robakidze 1918-ci il Tamaraya aid esseyində yazırdı: "İndiyə qədər Tamaranın qəbrinin harda olduğunu heç kəs bilmir. O, hər kəsə və heç kəsə aiddir: onun qəbri gürcünün qəlbindədir. Və gürcülərin qavrayışında bu məzar deyil, içində solmaz çiçək, böyük Tamaranın çiçəklədiyi güldandır." Ortodoks akademik görüşü hələ də Tamaranın qəbrini Gelatidə yerləşdirir, ancaq 1920-ci ildə Takaişvili ilə başlayan bir sıra arxeoloji tədqiqatlar onu monastırda tapa bilməyib.
Mirası və populyar mədəniyyətdə yeri
thumb|255px|right|Şota Rustaveli öz epik əsərini Kraliça Tamaraya təqdim edir. Macar rəssam Mixayi Ziçinin rəsmi (1880-ci illər)
Orta əsrlər
Tamara Çaxuruxadzenin Tamariani və İohann Şavtelinin Abdul-Mesia əsəri kimi bir çox çağdaş panegiriklərin mövzusu olub. O, tarixçilər tərəfindən mədh edilib və onlardan ən diqqətçəkənləri onun hakimiyyətini əsas mövzusu edən Tamaranın həyatı, kraliçalar kraliçası və Hakimlərin tarixi və mədhləri təsvirləridir. Bu iki əsər Tamaranın gürcü ədəbiyyatında müqəddəs hesab edilməsinin əsas qaynaqlarıdır. Tarixçilər onu "ərsizlərin müdafiəçisi" və "üç dəfə xeyir-dua verilmiş" olaraq ucaldır və qadın kimi onun əxlaqına xüsusi diqqət ayırır: gözəllik, təvazökarlıq, mərhəmət göstərmək, vəfa və saflıq. Gürcü kilsəsinin Tamaranı çox sonra müqəddəsləşdirməsinə baxmayaraq, sağlığında Vani Qospelsin əlyazmasına əlavə edilmiş yunan-gürcü dilindəki çap emblemində müqəddəs olaraq adlandırılıb.
Tamaranın ideallaşdırılması ondan sonra gələn xələflərinin dövründə baş verən hadisələrə görə daha da gücləndi; Tamaranın ölümündən sonrakı iki onillikdə Xarəzmşahlar dövləti və Monqol İmperiyasının Gürcüstanı işğal etməsi gürcü hakimiyyətini gözləmədikləri sona gətirdi. Milli dirçəlişin sonrakı dövrləri Tamara hakimiyyətinin uğurlarını yaxalamaq üçün həddindən artıq qısa idi. Bunların hamısı ideallaşdırılmış hökmdar ilə həqiqi şəxsiyyət arasındakı fərqin ayırd edilə bilmədiyi Tamara kultuna səbəb oldu.
İnsanların yaddaşında Tamaranın təsviri əfsanəvi və romantik xarici görünüş əldə edib. Xalq mahnılarının, şerlərin və nağılları Tamaranı ideal hakim və bəzən paqanizm ilahlarının və xristian müqəddəslərinin xüsusiyyətlərinin əlavə edildiyi müqəddəs qadın kimi təsvir edir. Məsələn, qədim osetin nağılında Tamara pəncərədən parlayan günəş işığından oğlan uşağına gəbə qalır. Gürcüstan dağlarından olan başqa bir mif isə Tamaranı qışı idarə edən hava ilahı Pirimze ilə eyniləşdirir. Oxşar bir şəkildə Pşaviyanın dağlıq rayonunda Tamaranın təsviri sağlamlıq və qadın məhsuldarlığı tanrısı ilə eyniləşdirilir.
Tamara bəzən ordunu müşayiət edir və bəzi hərbi əməliyyatları planlayan kimi təsvir edilirdi. Ancaq o, heç vaxt bilavasitə müharibə ilə əlaqədar olmamışdı. Hətta onun dövrünün hərbi qələbələrinin xatırlanması Tamaranın başqa populyar təsvirinin — döyüşçü-kraliça modelinin yaranmasına səbəb olub. Bu həm də farslara qarşı döyüşən uydurma gürcü hökmdarı haqqında məşhur XVI əsr rus hekayəsi — "Kraliça Dinaranın nağılı"nda əks olunmuşdur. Bütün Rusiyanın çarı IV İvan Kazanın mühasirəsindən əvvəl öz ordusunu Tamaranın döyüşlərindən misal gətirərək ruhlandırmışdır: Ağıl və kişi cəsarəti bəxş edilmiş, İberiyanın ən müdrik kraliçası.
Müasir dövr
Gürcü ədəbiyyatında da Tamara romantikləşdirilib, ancaq bu rus və qərbi Avropa mülahizəsindən tam fərqlidir. Gürcü romantikləri Tamaranın orta əsrlər ənənəsindəki ölkəni daimi olaraq müharibə zamanı idarə edən, əsilzadə, müqəddəs qadın portretini davam etdiriblər. Bu münasibət daha sonra Betaniya monastırındakı Tamaranın çağdaş XIII əsr divar rəsminin aşkar edilməsindən ilham aldı. Divar rəsmi Şahzadə Qriqori Qaqarin tərəfindən 1840-cı illərdə aşkar edildi və bərpa edildi. Fresko həmin vaxtlarda Gürcüstanda yayılan bir çox qravüraların mənbəyi oldu və şair Qriqol Orbelianinin ona romantik şeir həsr etməsinə səbəb oldu. Bundan başqa Rusiyanın Gürcüstanda hökmranlıq etməsindən və milli müəssisələri sıxışdırmasından təsirlənən gürcü ədibləri öz yazılarında geri qaytarıla bilməyən itirilmiş keçmişdən kədərlənərək Tamaranın dövrü ilə öz müasir vəziyyətlərini qarşı-qarşıya qoydular. Beləliklə, indiki zamana qədər mövcud olan fikir Tamaranın Gürcüstanın ən güclü dövrünün təcəssümü olmasıdır. thumb|250px|Üzərində Tamaranın təsviri olan 50 [[Gürcüstan larisi|lari]]
Tamaranın rus şahzadə Yuri ilə evlənməsi müasir Gürcüstanda rezonans doğuran iki nəsr əsərinin mövzusu oldu. Şalva Dadianinin ilk olaraq Bəxtsiz Rus (უბედური რუსი; 1916–1926) adlandırılan pyesi "rus və gürcü xalqının əsrlər boyu davam edən dostluğunu təhrif etdiyi" üçün sovet tənqidçiləri tərəfindən hücuma məruz qaldı. Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının təzyiqi altında Dadiani həm adı, həm də süjeti rəsmi ideologiyanın xəttinə uyğunlaşdırmaq üçün dəyişdirməli oldu. 2002-ci ildə gənc gürcü yazıçısı Laşa Buqadza Birinci Rus (პირველი რუსი) satirik qısa hekayəni qələmə aldı və hekayənın əsas mövzusu Tamara və Yurinin alınmayan gərdək gecələri idi. Mövzu bir çox mühafizəkarları qəzəbləndirdi və mediya, Gürcüstan Parlamenti və Gürcü Ortodoks Kilsəsinin patriarxlığı daxil olmaqla ümummilli mübahisəyə səbəb oldu.
Narqışlağı (Biləsuvar)
Narqışlağı — İranın Ərdəbil ostanının Biləsuvar şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 32 nəfər yaşayır (10 ailə).
Anahit Avanesyan
Anahit Avanesyan — Ermənistan hüquqşünası və dövlət xadimi, hazırkı Ermənistanın səhiyyə naziri. O, əvvəllər Ermənistan Xarici İşlər Nazirliyində və əczaçılıq sənayesində hüquqşünas kimi fəaliyyət göstərmişdir.
Karyerası
Avanesyan peşəkar karyerasına 2000-ci ildə Xarici İşlər Nazirliyində və Fövqəladə Hallar Nazirliyinin Dövlət Ehtiyatı Agentliyində hüquqşünas vəzifəsində başlamışdır. O, 2005-ci ildən 2015-ci ilə qədər "Demokratiya Bu gün" QHT-nin hüquqşünası olmuşdur. Avanesyan 2014-cü ilə qədər əczaçılıq sənayesinə "Arpharmacia" keçid etmişdir. O, burada 2017-ci və 2018-ci illərdə idarə heyətinin üzvü kimi fəaliyyət göstərmişdir.
Avanesyan 2018-ci ilin may ayında səhiyyə nazirinin müavini kimi kimi dövlət idarəçiliyi sahəsində karyerasına başlamışdır. O, 2020-ci ilin mayında isə səhiyyə nazirinin birinci müavini təyin edilmişdir. Avanesyan 2021-ci ilin yanvarında "Mülki müdafiə"nin üzvü olan Səhiyyə naziri Arsen Torosyanın yerinə keçmişdir. O, baş nazir Nikol Paşinyanın hökumətindəki yeganə qadındır. Avanesyan Səhiyyə naziri olaraq COVID-19 pandemiyasına qarşı mübarizədə məsul olan mərkəzi fiqur olmuşdur.
Şəxsi həyatı
Ailəlidir və üç övladı var.
Məcid Əhmədov
Əhmədov Məcid Mirzə oğlu — Azərbaycanlı alim, fizika üzrə fəlsəfə doktoru
Həyatı
Əhmədov Məcid Mirzə oğlu 1957-ci ilin fevral ayının 28-də Ağdam rayonunun Qalayçılar kəndində anadan olmuşdur. 1974-cü ildə orta məktəbi bitirdikdən sonra 1975-ci ildə Azərbaybaycan Dövlət Universtetinin (indiki Bakı Dövlət Universteti) Fizika fakültəsinə qəbul olmuş və 1980-ci ildə bitirmişdir. 1980–1984-cü illərdə Ağdam rayonunun Abdal və Salahlı kəndlərində fizika-riyaziyyat fənnləri üzrə müəllim işləmişdir.
Elmi fəaliyyəti
M. Əhmədov 1986–1990-cı illərdə AMEA-nın Radiasiya Problemləri İnistitutnda "Dielektriklər və yarımkeçiricilər fizikası" ixtisası üzrə aspiranturada oxumuş və 1997-ci ildə "Asetonitrilin alovsuz boşalma plazmasında polimerləşmısindən alınan nazik təbəqələrin elektrik və fotoelektrk xassələri" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmişdir.
2000-ci ildə təşkil olunan "Ətraf mühitə zərərli təsirlərin fizikası və kimyası" laboratoriyasında əmək fəaliyyətini davam etdirən M. Əhmədov hazırda orada aparıcı elmi işçi vəzifəsində çalışır. Atom Absorbsiya Spektrometriyası və İCP-MS metodlarını tətbiq etməklə laborotoriyanın iş planına uyğun olaraq ətraf mühitə atılan ağır metalların akkumulyasiyası və daşınması prosesləri mövzusunda tədqiqat işləri aparmışdır.
Məcid Əhmədov müxtəlif beynəlxalq layihələrdə — Beynəlxalq "İSO 17025" akkreditasiyasında, LGC (İngiltərə) və SETOC (Hollandiya) test metodlarının müqayisəsi, həmçinin, TEMPUS ECONANO və "MARINE CHECK — OCEAN 2013" proqramlarında, eləcə də, American Chemical Society (ACS) təşkilatının, Society of Environmental Toxicology and Chemistry (SETAC) təşkilatının, SFP 977991 — Şimali Atlantika Alyansının (NATO) Elm Fondu layihəsinin davamı üzrə (Kür-Araz layihəsi) fəaliyyətində fəal iştirat etmişdir.
Alim 70-dən çox elmi əsərin (35 xaricdə, 10 beynəlxalq bazalarda referatlaşdırılan və indeksləşdirilən jurnallarda çap olunan) müəllifidir. Müntəzəm olaraq Beynəlxalq və yerli elmi konfranslarda, simpozium və seminarlarda iştirak edir və müxtəlif qrant layihələrinin iştirakçısıdır.
Əsas elmi nailiyyətləri
1. Asetonitlin alovsuz boşalma plazmasında polimerləşməsindən nazik polimer təbəqələrinin alınması
2. Alinmış nazik təbəqələrin optik, electrik və fotoelektrik xassələrinin tədqiqi ilə elektrik və fotoelektrik keçiricilik mexanizmilərinin müəyyənləşdirilməsi
3. İlk dəfə olaraq müxtəlif texnoloji sikllərdən keçən lay sularında ağır metallar tədqiq olunmuş, onlar üçün dəyişmə intervaları müəyyən edilmişdir. Alınmış konsentrasiyalar fon qiymətləri və ekoloji standartlar ilə müqayisə olunmuşdur.
4. Ağır metalların (As, Ba, Cd, Cr, Co, Cu, Fe, Mn, Mo, Ni, Zn. V, Pb və s.) Azərbaycanın səth suları, qrunt suları və dəniz dib çöküntülərində paylanması qanunauyğunluqları öyrənilərək, parametrlər arasında korrelyasiya tədqiqatları aparılmışdır. Alınmış nəticələr Avropa İttifaqının və Dünya Sağlamlıq Təşkilatının ağır metallar üçün qəbul etdikləri standartlarla müqayisə edilərək çirklənmənin dərəcəsi təyin edilmişdir.
5. Dib çöküntüsü nümunələrində təyin edilmiş metal elementlərin bir-biri ilə, eləcə də, dib çöküntüsünü xarakterizə edən parametrlər arasında korrelyasiyanın öyrənilmiş bu elementlərin mənşəyinin təbii və ya antropogenik təsirlərdən hansının müəyyənləşdirici olması təyin edilmişdir. O cümlədən, metal elementlərin konsentrasiyalarının məlumat bazasının yaradılması Azərbaycan Respublikasında müxtəlif elementlərin fon konsentrasiyası üçün standartların qəbul edilməsinə imkan verəcəkdir.
III Roman Argir
250px|thumb|right|III. Banyoda Romanosun öldürülməsi,İoannis Skilicis hadisəsi
Roman III Arqir (Ρωμανός Γ΄ Αργυρός; ) — 15 noyabr 1028 və 11 aprel 1034 arasında Bizans İmperatoru olmuşdu. "Arqirus" adı yunan dilində "gümüş" sözündən gəlir və mənsub olduğu nəcib ailənin adıdır. Roman III Arqir partijian sinifinə mənsub zadəgan bir ailənin üzvü idi. İmperatorluğun böyük bir məhkəmə orqanında, ali hakim, Ayasofya kilsəsi administratoru (ekonomos) və VIII. Konstantin İmperiya dövründə Konstantinopol eparxosu (qubernator) idi. VIII. Konstantinin məcburiyyətində həyat yoldaşından boşandı və imperatorun qızı Zoi ilə evləndirildi; üç gün sonra öldükdə Bizans imperiyası taxtına keçdi. Altı illik hökmranlıqdan sonra Zoi ilə yaxşı əlaqəsi olmadığı üçün xanımı Zoinın oyunları nəticəsində sarayda vanna qəbul edərkən 1034-cü ildə öldürüldü.
Həyatı
Roman III Arqirin atasının adı məlum olmasa da, Arqir ailəsinin üzvü olduğu bilinir. Lakin Roman III Arqirin böyük babası I Romanos idi. İmperator II Basileiosun hakimiyyəti illərində Romanos hakim kimi xidmət edirdi. Sonra hakimiyyətə gələn VIII Konstantin dövründə Konstantinopol şəhərinin inzibati qubernatoru vəzifəsini icra etmişdir. Bu mövqedə olarkən VIII Konstantinin diqqətini çəkdi. İmperator VIII Konstantin özünə uyğun bir imperator tapdığını düşünərək Roman III Arqiri arvadını tərk edərək onu monastıra göndərməyə və imperatorun qızı ilə evlənməyə və Zoinin varisinə çevirməyə məcbur etdi. Roman III Arqir və Zoinin toy mərasimi 1028-ci il noyabrın 12-də keçirildi və üç gün sonra VIII Konstantin öldü. Varisi olaraq Zoinin əri olan Roman III Arqir Bizans İmperiyasının taxtını ələ aldı. Roman III Arqir xaricdən gələn imperator olduğu üçün özünü xalqa sevdirməyə çox üstünlük verirdi. Lakin onun bu məsələdəki cəhdləri çox vaxt istədiyi nəticəni verməmişdi. Şəhəri yenidən qurmaq və yeni binalarla bəzəmək üçün çox maliyyə vəsaiti sərf etdi. Rahibləri və monastırları maliyyələşdirmək üçün torpaq sahələri bağışlardı. Lakin bu yüksək xərclər dövlət xəzinəsini boşaltdı. Ya vergi artırmalı, ya da xərclərini azaltmalı idi. Təəssüf ki, bu iki tədbiri lazımi şəkildə həyata keçirməyə müvəffəq olmadı və gördüyü qeyri-kafi tədbirlər ilə geniş ictimaiyyətin və saray işçilərinin narazılığına səbəb oldu.
Roman III Arqir özünü "filosof kralı" kimi görməyə çalışdı. Həm də özünün böyük bir ordu komandiri olduğunu hamının qəbul etməsini istədi. 1030-cu ildə III Arqir müsəlmanların Bizans sərhədlərini keçməməsi üçün hər il Suriyaya hərbi ekspedisiya etməyə başladı. Şərqdəki Bizans torpaqlarına basqınlar edib oranı talan etdi. Böyük bir Bizans ordusuna yollanıb Hələbə yürüş etdi. Ancaq Azaz bölgəsindəki Antakya (Antakya) yaxınlığında ərəblər tərəfindən pusquya alınan bu ordu ilə Bizans ərazisini dərhal tərk etdi və döyüş zamanı Bizans ordusu böyük itki verdi. Buna görə III Arqir xalqın gözündə bəyənilməz biri oldu.
Lakin Bizansın bu məğlubiyyətinə cavab olaraq, iki il sonra 1032-ci ildə Bizanslılar iki mühüm uğur qazandılar. General Georgios Maniakesin komandanlığı ilə Bizans quru ordusu Edessa (Urfa) şəhərini mühasirəyə aldı və yenidən bizanslıların əlinə keçnəsiməsinə şərait yaratdı. Digər tərəfdən Bizans donanması, Adriatik dənizinin sahillərini qarət etmək məqsədi ilə Siciliyadan və Məğribdən bir ərəb hərbi donanmasını məğlub etdi. Lakin bu qələbələr xalqın, Roman III Arqirin 1030-cu ildəki məğlubiyyətini unutması və onu yenidən populyarlaşdırması üçün kifayət etmirdi.
Ölkənin aristokratlarından olan Roman III Arqir sələfinin aristokratlara nəzarət etmək imtiyazlarını azaltmaq siyasətini tərk etdi və maraqlarını qorumağa yönəlmiş tədbirləri həyata keçirməyə başladı. Aristokratların vergisini azaltdı. Aristokratların nəzarəti altında saxlanılmayan azad kəndlilərin geri sərf statusuna düşməsinə qarşı çıxmadı. Hökumət məhkəmə xərclərini azaltmaq istəyərək xərclərini məhdudlaşdırmağa çalışdı, lakin buna nail ola bilmədi. Sarayın xərclərini azaltmaq üçün tədbirlər görmək üçün həyat yoldaşının xərclərini məhdudlaşdırmağa çalışdı, lakin bunu bacarmadı. Ancaq onun istəkləri həyat yoldaşı Zoi ilə onsuz da soyuq münasibətləri pisləşdirdi. Roman III Arqir 1029 və 1030-cu illərdə bir çox siyasi sui-qəsdlərlə qarşılaşdı, əksəriyyəti qardaşının həyat yoldaşı Teodora tərəfindən təşkil edilirdi. Bu sui-qəsdlərə qurban getmədən taxtını xilas edə bildi.
Ailəsi
Roman III Arqirin ilk həyat yoldaşı Helenadan bir qızı var idi: İkinci həyat yoldaşı olan Zoi ilə evliliklərindən övladı olmamışdır.
Əlixan Binnətoğlu
Əlixan Binnət oğlu Səmədov — azərbaycanlı ədəbiyyatşünas alim "Yeni yol" qəzetinin baş redaktoru. Tərcüməçi.
Georgi Leonidzenin "Tar haqqında mahnı" adlı şeirləri Əlixan Binnətoğlu tərəfindən Azərbaycan dilinə tərcümə edilib.
Əlixan Binnətoğlu 1991-ci ildə təsis edilən "Dayaq" Gürcüstan Azərbaycanlıları Assosiasiyasının yardılmasında Mirzə Maşov ilə birlikdə yaxından iştirak etmişdir və Mirzə Maşov təsis konfransında həmin Assosiasiyanın İçraçı katibi təyin seçilmişdir. Mirzə Maşov 1998-ci ilə qədər "Dayaq" Gürcüstan Azərbaycanlıları Assosiasiyasının İcraçı katibi vəzifəsini tutmuşdur.
Dəstcird (Urmiya)
Dəstcird — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Urmiya şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 732 nəfər yaşayır (222 ailə).
Dərviş Xaki (Bicar)
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 126 nəfər yaşayır (27 ailə). Əhalisini kürdlər təşkil edir.
Suxoy Su-29
Texniki xüsusiyyətləri
Ekipaj: 2
Qanad enliliyi: 8.2 m
Hündürlük: 2.87 m
Qanad sahəsi: 12.24 m²
Boş çəkisi: 760 kq
Maksimum yükgötürmə qabiliyyəti: 1,100 kq
Mühərrik: 1 ədəd Vedeneyev M14P doqquz silindrli Ulduz tipli mühərrik
Həmçinin bax
Suxoy Su-31
Suxoy Su-26
İzabella de Villarduen
İzabella de Villarduen — 1289-cu ildən 1307-ci ilə qədər hakimiyyətdə olmuş Axeya və Moreya knyaginyası. O, II Gilyom de Villarduenin və Anna Komnina Dukinyanın qızı olmuşdur.
İzabella əslində onun adından knyazlığı idarə edən Siciliya və Neapol kralı I Anjulu Karlın oğlu Filipp ilə evlənmişdir. Yalnız Karlın ölümündən sonra, 1289-cu ildə Floris d'Aven ilə evlənən İzabella əri ilə birlikdə knyazlığın hökmdarı olmuşdur. Onun ölümündən sonra Neapol kralı II Anjulu Karlın vassalı olaraq qalmasına baxmayaraq, knyazlığın yeganə hökmdar olmuşdur.
İzabella daha sonra üçüncü dəfə evlənmiş və I Savoyyalı Filippi öz yoldaşı olaraq seçmişdir. Bununla belə, İzabellanın yeni həyat yoldaşı həm knyazlığın baronlarını, həm də II Karlı narazı salmışdır. Nəticədə, İzabella 1307-ci ildə bütün hüquqları krala keçirərək taxtdan əl çəkməyə məcbur qalmışdır.
À
À (А-qravis) — fransız, portuqal, vyetnam dillərində, pinyində və bəzi digər əlifbalarda istifadə olunan hərf. A hərfinin variantlarından biridir.
İstifadəsi
Vyetnam latın əlifbasında və Pinyində alçalan səs tonunu bildirmək üçün istifadə olunur.
Yon Eriksson (futbolçu)
Yon Run "Yompa" Eriksson — İsveç futbolçusu və məşqçi.
Klub
Eriksson 1948-ci ildə peşəkar karyerasında ilk oyununu "Vərtans" klubunun heyətində keçirmişdir. Sonra Eriksson "Yurqorden" klubuna keçdi və "GAİS"-ə qarşı ilk oyunu 3–1 qələbə hesabı ilə bitdi. Bu klubun heyətində o, 1954–55 və 1959 mövsümlərində Allsvenskan çempionu olmuşdur.
Milli
Millidə debütü Şimali Avropa Futbol Çempionatının 1948–51 mövsümünün Finlandiya komandasına qarşı təsadüf etdi. Ümumlikdə, 10 oyun ərzində o, 9 qol vurmağı bacarmışdır.
Məşqçi karyerası
Yurqordendə keçirdiyi illərdən sonra o, "Vellinqbi" klubunun oyunçu-məşqçisi təyin edildi. Daha sonra isə "Brommapoykarna" klubuna başçılıq etməyə başladı.
Çexovun silahı
Çexovun silahı (Чеховское ружьё) — hekayədəki hər elementin zəruri olması və əlaqəsiz elementlərin çıxarılmasının lazım olduğunu ifadə edən dramatik prinsip. Bu elementlər pyesə "yalan vəddlər" vermək üçün daxil edilməməlidir. Bu prinsip Anton Çexov tərəfindən bir neçə dəfə məktublarında açıqlanmışdır:
SW
Adlandırma
İngilis dilinin Amerikan aksentində Station Wagon anlayışı “stansiya vaqonu (qutusu)” mənasını verir və mənşəyi stansiyalar arasında sərnişin və yük daşınması üçün istifadə olunan avtomobillərə əsaslanır. İngilis dilinin Britaniya aksentində istifadə edilən “estate” sözü malikanə mənasını verir və adını malikanələr arasında mal və sərnişin daşınması üçün istifadə olunan nəqliyyat vasitələrindən almışdır.
Mənzərə Məmmədova
Mənzərə Məmmədova - Filologiya elmləri namizədi, dosent
Mənzərə Məmmədova 1934-cü ildə martın 25-də İrəvan şəhərində anadan olub.
1940-50-ci illərdə İrəvanda 16 nömrəli orta məktəbi bitirib.
1951-56-cı illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki BDU) filologiya fakültəsinin Şərq şöbəsində oxuyub.
1957-1964-cü illərdə Azərbaycan EA-nın Əlyazmaları fondunda kiçik elmi işçi vəzifəsində çalışıb.
1964-1967-ci illərdə Azərbaycan EA-nın Əlyazmaları fondunda aspiranturada oxuyub.
1968-ci ildə “XI-XVII əsr fars dilinin izahlı lüğətlərinin əsas tərtib prinsipləri” mnövzusunda dissertasiya müdafiə edib.
1969-cu ildən Azərbaycan Dövlət Universitetində (indiki BDU) dosent vəzifəsində işləyir.
1970-ci ildə Tiflis şəhərində “İran filologiyasının aktual problemləri” üzrə VI Ümumittifaq elmi konfransda, 1977-ci ildə Bakı şəhərində “İran filologiyasının problemləri” üzrə VI Ümumittifaq elmi konfransda, 1977-ci ildə Moskva şəhərində “Şərq dilçiliyinin nəzəri problemləri” üzrə sosialist ölkələrin I Beynəlxalq simpoziumunda, 2007-ci ildə Bakı şəhərində “Yaxın və Orta Şərq: dünəni, bu günü, sabahı” beynəlxalq elmi konfransda iştirak etmişdir.
Həyatı
Mənzərə Məmmədova 1934-cü ildə martın 25-də İrəvan şəhərində anadan olub.
1940-50-ci illərdə İrəvanda 16 nömrəli orta məktəbi bitirib.
1951-56-cı illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki BDU) filologiya fakültəsinin Şərq şöbəsində oxuyub.
1957-1964-cü illərdə Azərbaycan EA-nın Əlyazmaları fondunda kiçik elmi işçi vəzifəsində çalışıb.
1964-1967-ci illərdə Azərbaycan EA-nın Əlyazmaları fondunda aspiranturada oxuyub.
1968-ci ildə “XI-XVII əsr fars dilinin izahlı lüğətlərinin əsas tərtib prinsipləri” mnövzusunda dissertasiya müdafiə edib.
1969-cu ildən Azərbaycan Dövlət Universitetində (indiki BDU) dosent vəzifəsində işləyir. 1969-cu ildən ADU-da (indiki BDU) İran filologiyası, Fars dili, Fars dili tədrisinin metodikası, Mətnşünaslıq, Mənbəşünaslıq, Ümumi və İran dilçiliyinin əsasları mövzularında mühazirələr aparır.
Mənzərə Məmmədova İran filologiyası sahəsində tədqiqat aparır. O, 41 məqalənin, 1 dərsliyin müəllifidir.
Orsini ailəsi
alt=Bandato d'argento e di rosso, al capo del primo caricato d'una rosa del secondo.|thumb| Orsini ailəsinin gerbi
Orsini — Orta əsrlər, İntibah dövründə Roma, İtaliya və Avropada ən nüfuzlu italyan feodal, zadəgan ailələrindən biri. Orsinilər ailəsinə üç Roma Papası — III Selestino (Celestino) (1191 – 1198), III Nikkolo (Nokolas) (1277 – 1280), XIII Benedikt (Benedetto) (1724 – 1730) daxil olub. Bundan əlavə, ailədə 34 kardinal, çoxlu sayda kondotyer və başqa nüfuzlu, məsul siyasi və dini xadimlər daxil olub
Orsinilər ədəbiyyatda
Orsini ailəsi haqda Covanni Bokkaççonun "Dekameron" (5-ci gün, 3-cü novella) əsərində qısa məlumat verilmişdir. Bundan əlavə, mətndə orta əsrlərdə Orsini ailəsinin sahib olduğu Kampo dei Fyori (Campo de' Fiori) qəsri də xatırlanır.
Floris de Eno
Floris (Florent) de Eno — 1289-cu ildən 1297-ci ilə qədər hakimiyyətdə olmuş Axeya knyazı.
Floris Jan d'Aven və Hollandiyalı Adelaidanın kiçik oğlu idi. Atasından Zelandiyada ştathalterliyini almışdır. Zelandiyanı tərk edən Floris 1287-ci ildə Neapol kralı II Karlın xidmətinə daxil olmuşdur. Araqona qarşı müharibədə fərqlənmış və Karl tərəfindən Siciliya konnetablı təyin olunmuşdur. Floris 1289-cu ildə İzabella de Villarduen ilə evlənmişdir. Axeya knyazlığında nizam-intizamı bərpa etmək istəyən və baronların istəklərinə qulaq asan Karl Floris və İzabellanın toyu günü onlara Axeya knyazı və knyaginyası titulları vermişdir.
Daşıma qabiliyyəti
Daşıma qabiliyyəti nəqliyyat vasitəsinin daşıya biləcəyi maksimum yük tutumunu bildirir. Avtomobillərdə boş çəkinin üstünə tam dolu vəziyyətdə depo ağırlıqları, oturacaq sayı qədər insan (təxminən 70 kq) və maksimum baqaj tutumu əlavə edilərək hesablanır. Xülasə olaraq, bir avtomobilin alt hissəsinin daşıya biləcəyi maksimum çəkidir.
Deh Raqeh-ye Pir Hüseyn (Bicar)
Deh Raqeh-ye Pir Hüseyn — İranın Kürdüstan ostanı Bicar şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 138 nəfər yaşayır (31 ailə). Əhalisini kürdlər təşkil edir.
Fuad Məhərrəmov
Fuad İmaməddin oğlu Məhərrəmov (5 aprel 1994; Zeyvə, Goranboy rayonu, Azərbaycan — 15 oktyabr 2020; Füzuli rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin baş leytenantı, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Fuad Məhərrəmov 5 aprel 1994-ci ildə Goranboy rayonunun Zeyvə kəndində anadan olmuşdur. Heydər Əliyev adına Azərbaycan Ali Hərbi Məktəbindən məzun olmuşdur.
Hərbi xidməti
Fuad Məhərrəmov ali hərbi təhsil aldıqdan sonra Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin sıralarında "leytenant" rütbəsi ilə hərbi vəzifəsinə başlamışdır.
Azərbaycan Ordusunun baş leytenantı olan Fuad Məhərrəmov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsində iştirak etmişdir. Füzulinin azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə vuruşmuşdur. Fuad Məhərrəmov 15 oktyabr 2020-ci ildə Füzuli rayonu istiqamətində döyüş tapşırığının yerinə yetirilməsi zamanı həlak olmuşdur.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Fuad Məhərrəmov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Fuad Məhərrəmov ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad olunması zamanı döyüş tapşırıqlarını yerinə yerinə yetirən zaman mərdliyin və igidliyin göstərilməsinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Fuad Məhərrəmov ölümündən sonra "İgidliyə görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsi uğrunda gedən döyüş əməliyyatlarında iştirak edərək igidlik və mərdlik göstərmiş, hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirərək şəhid olmuş Fuad Məhərrəmov ölümündən sonra Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 05.11.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edildi.
İstinadlar
<references group="" responsive="1">
Pənc Çeşmə körpüsü
Pənc Çeşmə köprüsü - Şərqi Azərbaycan ostanın ın Bünab şəhərində Sufiçay üzərində yerləşən Səfəvilər dövrünə aid tarixi abidə.
Haqqında
Yerli əhali tərəfindən Beşgözlü körpü də adlandırılan Pənc Çeşmə köprüsü Şərqi Azərbaycan ostanı nın Bünab şəhərin in şərqində dairəvi yolun 1 kilometr məsafəsində Sufiçay üzərində yerləşir. Bu hissədə çayın eni 60 metrdən artıqdır. Körpünün tikilmə tarixi barədə dəqiq məlumat olmasa da, tarixçilər güman edir ki, körpü Səfəvi dövrü abidəsidir. Buna baxmayaraq bəzi tarixçilər körpünün Sasanilər dövründə inşa edilib, Səfəvilər dövründə isə yenidən bərpa edildiyi fikrini irəli sürürlər. Abidənin kim tərəfindən inşa edildiyi barədə məlumat yoxdur.
Körpü 5 paralel tağ üzərində inşa edilmişdir. Bu tağlar daşqınlar zamanı körpünü aşmaqdan və dağılmaqdan qoruyur.Ortada yerləşən tağ digərlərinə nisbətən daha böyükdür. Körpünün uzunluğu 50 metr eni isə 4,8 metrdir. Ən hündür nöqtəsi isə 5.8 metrdir. Körpünün bünövrəsi daşdan, tağlar isə kvadrat kərpiclərdən hörülmüşdür. Kərpiclər körpüdə qırmızı rəngli görüntü yaradır.
Əksər Səfəvi körpülərinin üslubunda oxşar cəhət kimi bu körpünün də girişinin hər iki tərəfində kərpicdən hörülmüş iki parapet var. Qədim İpək yolu üzərində yerləşdiyinə görə körpü yüksək strateji əhəmiyyətə malik idi. Qədim zamanlarda körpünün ətrafına məşəllər düzülürdü ki, səyyahlar yollarını asanlıqla tapsınlar. Günümüzdə təəssüf ki, onlardan iz yoxdur. Sufi çayı nın üzərində olması səbəbindən körpünün ətrafı meyvə bağları və üzüm bağları ilə çevrələnib.
Bəzi tarixi kitablarda bu körpüdən Firdovsi körpüsü kimi bəhs olunur.
Körpü üzərindən ağır yük maşınlarının keçməsi abidəyə böyük ziyan vurmuşdur. Buna baxmayaraq abidə daha sonradan İran höküməti tərəfindən təmir edilmişdir.
Kərim Otarov
Kərim Otarov — Balkar şairi və tərcüməçisi. Kabardin-Balkar Respublikasının xalq şairi.
Bioqrafiya
1912-ci ildə Qırxojan (indiki Kabardin-Balkar Respublikasının Elbrus rayonu Tırnıauz qəsəbəsi) kəndində kəndli ailəsində anadan olub. Pedaqoji məktəbi (1934), sonra Kabardin-Balkariya Universitetini (1963) bitirmişdir. 1938-1941-ci illərdə Kabardin-Balkar Muxtar Sovet Sosialist Respublikası Yazıçılar İttifaqına rəhbərlik edir. Böyük Vətən müharibəsində iştirak etmişdir. Müharibədə yaralandığı üçün ordudan tərxis edilir.
Balkar xalqı ilə birlikdə Qırğızıstan SSR-ə deportasiya edilmiş və Frunze şəhərində (indiki Bişkek) qəsəbələrdən birində yaşamışdır. Kərim Otarov 1956-cı ildə Nalçikə qayıdır. 1957-1963-cü illərdə Balkar ədəbi-bədii almanaxının, sonra “Şuyoxluq” (“Dostluq”) jurnalının baş redaktoru olur.
Hərbi xidmətlərinə görə Qırmızı Ulduz ordeni və digər medallarla təltif edilmişdir.
Yaradıcılığı
Otarın ilk şeirləri 1930-cu ildə çap olunub. Onun yaradıcılıq irsinin əsasını lirik şeirlər təşkil edir (“Yay otlaqlarında”, 1935; “Dağ dərəsi”, 1936; “Səndən uzaq”, 1941-1942 və s.). Otarov “Şeirlər və mahnılar” (1938), “Yollar” (1956), “Doğma torpaq” (1960), “İllər” (1964), “Səhər ulduzum” (1969) poeziya toplularının müəllifidir. Doğma xalqının dramatik taleyi ilə ayrılmaz şəkildə bağlı olan Otarov yaradıcılığında Balkar folklorunun, K. Meçiyeva, M.Yu. Lermontov, S.A. Yesenin yaradıcılığının təsirini hiss etmək olur. Ən əlamətdar əsərlər sırasında müharibə illərinin poeziyası (“Səndən uzaqda”, 1941-1942) və deportasiya dövrü (“Durnalar dönəcək”, 1943-1969-cu illər) daxildir. Sonrakı lirikalarda insanın peşəsi və onun məsuliyyəti haqqında fəlsəfi düşüncələr vardır: "Mənim səhər ulduzum" (1969), "Abidələr" (1972) və s. Kərim Otarovun şeirlərini Semyon Lipkin, Dmitri Qolubkov, Georgi Yaropolski və başqaları tərcümə etmişlər.
Mükafatları
Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni;
Qırmızı Ulduz ordeni;
Əmək igidliyinə görə" medalı (28.10.1967);
digər medallar;
Kabardin-Balkar Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının xalq şairi.
Mirzə ağa Dilxun
Mirzə ağa Dilxun (1870-1912) - şair Dilxun təxəllüsü ilə şeirlər yazmışdır. Məcməüş-şüəra üzvlərindəndir
Briud (rayon)
Briud  — Fransanın Overn regionun rayonlarından biri. Departamenti — Yuxarı Luara. Suprefektura — Briud. Rayonun əhalisi 2006-cı ildə 46 149 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 30 nəf / km². Rayon ərazisi — 1529 km².
Google Scholar
Google Akademiya — bütün format və fənlərin elmi nəşrlərinin tam mətnləri üçün pulsuz axtarış sistemi. Layihə 2004-cü ilin noyabr ayından bəri beta statusunda davam edir. Google Scholar Index, Avropada və Amerikadakı ən böyük elmi nəşrçilərin nəzərdən keçirdiyi onlayn jurnalların əksəriyyətinin məlumatlarını ehtiva edir. Google Scholar funksionallığı baxımından Scirus, CiteSeerX və GetCITED-ə bənzəyir. Ayrıca, Google Scholar, pullu bir abunəlikdən sonra nəşrlərə giriş imkanı verən saytlara bənzəyir, məsələn, Scopus və Web of Science. Google Scholar-un reklam şüarı — "nəhənglərin çiyinlərində durmaq" — İsaak Nyutonun məşhur "Başqalarından daha çox şey görməyimin səbəbi nəhənglərin çiyinlərində dayandığım üçün idi" ifadəsinin bir hissəsidir, elm adamlarına hörmət əsrlər boyu elmin inkişafına töhfə verən və yeni kəşflər və nailiyyətlər üçün zəmin yaradanlar.
Tarixi
Google Scholar layihəsi, Aleks Verstak və daha sonra Google axtarış indeksinin yaradılması üzərində işləyən Anuraq Açarya ilə müzakirə ilə başladı.