Azərbaycanın_Stratiqrafiyası_və_litologiyası
Süxurlar
Burada ən qədim süxurlar Naxçıvan MR-də, Kiçik Qafqazda Əsrik çayının yuxarı axınında məhdud şəkildə Yer səthinə çıxan və üst proterozoyun Vend sisteminə aid edilən metamorfik şistlərlə təmsil olunmuşdur. Paleozoy çöküntüləri Naxçıvan MR ərazisində buruq quyularında aşkar edilmişdir. Bunlar alt paleozoyun qrafitləşmiş əhəngdaşıları, argillitlər və kvarslaşmış qumdaşıları (1414 m), üst paleozoyun, əsasən, əhəngdaşıları, qismən də şistlər və qumdaşıları (3300 m) qatlarından ibarətdir. Mezozoyun trias çöküntüləri də Naxçıvan MR ərazisində yer səthinə çıxır (təqr. 1000 m) və karbonat fasiyalıdır. Alt yura çöküntüləri Böyük Qafqazda və Naxçıvan MR-də terrigen fasiyalıdır. Orta yura Böyük Qafqazda, əsasən, gilli şistlərdən, Kiçik Qafqazda aşağı hissədə terrigen çöküntülərdən (120 m), yuxarı hissədə isə diabaz tərkibli vulkanitlərdən, lavalardan və kvarslı plagioporfiritlərdən (2000–3000 m) ibarətdir. Üst yura Baş Qafqaz silsiləsinin şimal yamacında qırıntılı və rif əhəngdaşılarından (300 m), cənub yamacında flişəbənzər silisiumlu gilli şistlərdən (500 m), Kiçik Qafqazda və Kür çökəkliyində rif əhəngdaşıları və vulkanogen-çökmə süxurlardan (500-1500 m) ibarətdir. Alt təbaşir çöküntüləri Baş Qafqaz silsiləsinin şimal və cənub yamaclarında karbonatlı-terrigen (700-2000 m), qismən də vulkanogen-çökmə (100-200 m), Kiçik Qafqazda qırıntılı orqanogen əhəngdaşı və bəzən də piroklastolit (150-300 m), karbonat (50-600 m), tufogen-terrigen (500 m), terrigen-karbonat (30-700 m), qismən də tufogen, Kür çökəkliyində isə çökmə-vulkanogen (200-1000 m) fasiyalıdır. Üst təbaşir çöküntüləri Böyük Qafqazda (2000 m) terrigen-karbonatlı-fliş, Vəndam antiklinoriumunda vulkanogen-çökmə (300-400 m), Kür çökəkliyində və Kiçik Qafqazın şimal-şərq yamacında vulkanogen-çökmə və karbonatlı (500-600 m) fasiyalıdır. Kiçik Qafqazın mərkəzi hissəsində üst təbaşirin vulkanogen-çökmə qatı (3500 m) tərkibində bazaltlar və ofiolitlərlə yanaşı silisiumlu-radiolyaritli piroklastlar üstünlük təşkil edir. Naxçıvan MR-də üst təbaşir çöküntüləri kəsilişin aşağı hissəsində vulkanogen-çökmə, yuxarı hissəsində isə karbonat (1200-1700 m) tərkiblidir. Kaynozoy çöküntüləri Azərbaycanda fasiya müxtəlifliyi ilə səciyyələnir. Xüsusilə eosendə Kiçik Qafqazın ayrı-ayrı sahələrində və Talışda müxtəlif vaxtlarda və intensivlikdə fərqli vulkan püskürmələri baş verdiyindən süxurlar müxtəlif tərkiblidir. Paleosen-alt eosen Naxçıvan MR-də bir-birilə növbələşən qumdaşıları, gil (1000 m), orta və üst eosen vulkanik (300-1000 m), vulkanik-çökmə və çökmə (1500 m-dən çox), Kiçik Qafqazın mərkəzi hissəsində isə müvafiq olaraq karbonat, terrigen (60 m) və vulkanik, vulkanik-çökmə (120 m) fasiyalıdır. Talışda orta eosen tuflu brekçiyalardan, tuflu konqlomeratlardan, tuflu qumdaşılardan, andezit-bazalt lavalarından (1100 m), Paradaş mərtəbəsi qumdaşıların və argillitlərin növbələşməsindən, gillərdən və qumdaşılarından (550 m), üst eosen andezit-bazaltlardan (1000 m) ibarətdir. Cənub-Şərqi Qafqazda paleosen (150-300 m) və eosen gillərin, qumdaşıların və mergellərin növbələşməsindən (70-200 m) təşkil olunmuşdur. Oliqosen, neogen və antropogen çöküntüləri Kür və Araz depressiyalarında, Qusar maili düzənliyində, Acınohurda, Qobustanda, Abşeron yarımadasında, Talışda, Kiçik və Böyük Qafqazın bir sıra çökəkliklərində geniş yayılmışdır. Oliqosen-miosen çöküntülərinin qalınlığı bəzən 3000 m-ə, neogen, adətən 2000 m-ə, Qobustanda 5500 m-ə çatır. Antropogen çöküntüləri dəniz, kontinental və vulkanogen fasiyalıdır və ən böyük qalınlığa (1500 m-dən çox) Aşağı Kür depressiyası ərazisində çatır.