cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
İran tarixi
Qaraqoyunlar
1375–1468-cu illərdə Azərbaycan, Ermənistan, şərqi Anadolu və Şimali İraq ərazilərini idarə etmiş oğuz tayfalarından ibarət tarixi tayfa ittifaqı. Van gölünün cənubunda məskən salmış Qaraqoyunlular XIV əsrin 70-ci illərindən Ərzincanda, Sivasda, ümumən Şərqi Anadolunun şimal-şərq torpaqlarında möhkəmlənib, Ağqoyunlulara, Cəlairilərə və Teymurilərə qarşı mübarizə aparmışlar.
Qaraqoyunlu sülaləsinin banisi Bayram Xoca olmuşdur. Onun xələfi Qara Məhəmməd Cəlairilərlə ziddiyyəti aradan qaldırmaq üçün Cəlairi Sultan Əhmədlə qohum oldu. Bu da Azərbaycanın Təbriz də daxil olmaqla qərb hissəsinin Qaraqoyunluların əlinə keçməsinə səbəb oldu.
Qaraqoyunluların böyük bir imperiyaya çevrilməsi Qara Yusifin dövründə olmuşdur. Teymurilər və Cəlairilərlə gərgin mübarizədə Qara Yusif Azərbaycandan Şərqi Gürcüstan, Ərəb İraqı və Əcəm İraqını öz sərhədləri daxilində birləşdirən nəhəng bir dövlət yaratmağa nail olub.
Qara Yusifin oğlu Qara İsgəndər 1421-ci ildə Qaraqoyunlu hakimiyyətini bərpa etdi və Sultan Şahrux Təbrizi tərk etdikdən sonra şəhərə daxil oldu. 1421-ci ildə Alaşkert vadisindəki İsgəndərlə Şahruxun qoşunları arasında döyüş İsgəndərin məğlubiyyəti ilə nəticələnmişdir. Lakin Şahrux geri qayıdandan sonra onun tutduğu bütün torpaqlar Qara İsgəndər tərəfindən yenidən ələ keçirildi.
Qara İsgəndərdən sonra hakimiyyətə Cahan şah gəldi. Cahan şah Qaraqoyunluların güclü hökmdarlarından olmuşdur. Onun dövründə Qaraqoyunlu mədəniyyəti inkişaf etmişdir. Cahan şah "Həqiqi" təxəllüsü ilə Azərbaycan türkcəsində və Fars dilində şeirlər yazırdı. Böyük fəthlər edərək Qaraqoyunlu imperiyasının ərazisini genişləndirmişdir.
Alman Türkolog Gerhard Doerfere görə Ağqoyunlu və Qaraqoyunlu Türkmanları "Türkmən" sözünün hələ də qarmaqarışıqlara yol açması çox qəribədir, Leninqradda iraq Oğuz ədəbiyyatının oğuz "Türkmən" adı girdiyini gördüm; Türkmân sözü əslində "köçəri oğuz mənasını daşıyır. Ağqoyunlu və Qaraqoyunlu "Türkmənləri" hər halda azərbaycanlılardır.
Cahanşahın 1467-ci ildə ölümündən sonra hakimiyyətə gələn Həsənəli mirzə Uzun Həsən tərəfindən öldürüldü beləliklə Qaraqoyunlu imperiyası süqut etdi.
Ağqoyunlu
Ağqoyunlular (azərb-ərəb. آغ‌قویونلولار‎; fars. آق‌ قویونلو, translit. Āq Quyūnlū; türk. Ak Koyunlu) və ya Bayandurilər — 1378–1508-ci illərdə şərqi Anadolunu, Azərbaycanı və İranı idarə etmiş türk oğuz boylarından ibarət Bayandur tayfasının rəhbərliyi altındakı tarixi dövlət. Ağqoyunlular Azərbaycan xalqının təşəkkülündə mühüm rol oynamaqla yanaşı, Azərbaycan dövlətçilik tarixində də əhəmiyyətli yer tutmuşlar.
Ağqoyunlu tayfa ittifaqının başçısı Bayandur tayfasından olan Pəhləvan bəy idi. Qara Yuluq Osman bəy isə mərkəzi Diyarbəkir olan Ağqoyunlu bəyliyinin əsasını qoymuşdur və adına pul kəsdirmişdir. Qara Yuluq Osman bəy böyük yürüşlər edərək Şərqi Anadolunun çox hissəsini ələ keçirmişdi. Ondan sonra bəyliyə onun övladları Cahangir Mirzə və 1453-cü ildə Həsən bəy Bayandur başçılıq etmişdir. 1467-ci ildə Muş döyüşündə Qaraqoyunluların məğlub edilməsi ilə Bağdada qədər olan geniş ərazi Ağqoyunluların əlinə keçir. 1468-ci ildə Uzun Həsən Həsənəlini də məğlub edərək Ağqoyunlu imperiyasının əsasını qoyur.
Uzun Həsənin hakimiyyəti illərində Ağqoyunlu imperiyası bütün Yaxın və Orta Şərqdə qüdrətli hərbi-siyasi amilə çevrildi. Uzun Həsən güclü mərkəzləşdirilmiş dövlət yaratmaq siyasəti yeridirdi. O, bu məqsədlə xüsusi "Qanunnamə" hazırlatmışdı.
Ağqoyunlu hökmdarları Uzun Həsən, Sultan Xəlil və Sultan Yaqubun dövründə Ağqoyunlu imperiyasında elm, incəsənətin inkişafının pik nöqtəsi idi. Hökmdarın şəxsi kitabxanasında 60-a qədər alim çalışırdı. Uzun Həsən sarayında dövrün görkəmli alimlərindən ibarət elmi məclis fəaliyyət göstərirdi. Böyük hökmdar Qurani-Kərimi Azərbaycan türkcəsinə çevirtmiş, dövrün görkəmli elm adamı Əbu Bəkr əl-Tehraniyə "Kitabi-Diyarbəkriyyə" adlı Oğuznamə yazdırmışdı.
Sultan Rüstəmin ölümündən sonra Ağqoyunlular daxili çəkişmələr nəticəsində tədricən tənəzzülə uğradılar. 1499-cu ildə Ağqoyunlu dövləti artıq iki hissəyə bölündü. 1501-ci ildə qızılbaşlara Şərur məğlubiyyətindən sonra Ağqoyunluların Azərbaycandakı hakimiyyətlərinə son qoyuldu.1508-ci ildə qızılbaşlar tərəfindən İraqdakı hakimiyyətlərinə də son verildikdən sonra Ağqoyunlular tamamilə süqut etdi və yerini I Şah İsmayılın yaratdığı Səfəvi imperiyasına verdi.
Səfəvilər
1501-ci ildən 1736-cı ilə qədər bugünkü Azərbaycan, İran, Ermənistan, İraq, Əfqanıstan, qərbi Pakistan, Türkmənistan, şərqi Türkiyə, şimal-şərqi Hindistan və Özbəkistan və Rusiya ərazilərini əhatə etmiş, tarixi Azərbaycanın varis olduğu dövlət. Dövlətin əsasını I İsmayıl 1501-ci ilin iyul ayında Təbrizdə özünü şah elan etməklə qoymuşdur. İsmayılın tərəfdarlarından ibarət olan qızılbaşlar ordusunun nüvəsini türk tayfaları təşkil etmişdir. Səfəvi dövlətinin yaranmasına dəstək verən Qızılbaş tayfaları bunlardır: Şamlı, Rumlu, Mosullu, Pornak, Şeyxavənd, Çəpni, Bayat, Xınıslı, Təkəli, Baharlı, Qaramanlı, Sədlu, Bayburtlu, Varsaq, Evoğlu, Qaracadağlı, Ustaclı, Zülqədər, Əfşar, Qacar. Səfəvilər dövləti, həmçinin müasir Azərbaycan milli və dini kimliyinin formalaşmasında böyük tarixi rol oynamışdır.1736-cı ildə Səfəvi dövləti Əfşarlarla əvəz olundu.
Əfşar imperiyası
Səfəvilər dövləti dağıldıqdan sonra meydana gəldi. Nadir şah Əfşar dövlətin banisi olduğu tarixi Azərbaycan dövləti. II Təhmasib Nadir xanın nüfuzunun dövlətdə artdığını görüb öz nüfuzunu artırmaq məqsədi ilə 1731-ci ildə Osmanlılara qarşı yürüşə keçdi. Lakin döyüşdə məğlub olduqdan sonra İrəvan Osmanlıların əlinə keçdi. Nadir xan 1732-ci ildə II Təhmasibi hakimiyyətdən uzaqlaşdıraraq onun yerinə oğlu III Abbası hakimiyyətə gətirdi.Nadirqulu xan Əfşar 1730–1736-cı illərdə Səfəvi İmperiyasının ali baş komandanı, 1732–1736-cı illərdə isə şahın qəyyumu idi. 1732–1736-cı illərdə Səfəvilər dövlətinin itirilmiş bütün ərazilərini geri qaytaran Nadir 1736-cı ilin əvvəllərində özünü şah elan etmək üçün münasib şərait yaratdı. Əvvəlcədən hazırlanmış plana görə III Şah Abbasın qəflətən ölümündən istifadə edərək, 1736-cı ilin martın 21-də Suqovuşan adlanan yer olan Qalaqayında (indiki Sabirabad şəhərində Kürlə Arazın qovuşduğu yer) toplanmış Muğan qurultayında Nadir xan özünü şah elan etdi. Beləliklə, əslində Səfəvilər sülaləsinin hakimiyyətinə son qoyuldu və İranla Azərbaycanda yeni türk-müsəlman sülaləsi olan Əfşarlar sülaləsi hakimiyyətə gəldi.
Qacar dövləti
XVIII–XX əsrlərdə indiki İran və Azərbaycan ərazilərində mövcud olmuş, türk mənşəli Qacarlar sülaləsi tərəfindən qurulmuş dövlət.Qacar ​​boyları, 18. əsrdə dəvəli qolu və Qoyunlu (Qovanlı) qolu olmaqla iki qoldan ibarət olan boylar birliyi olub iki qol arasında güc mübarizəsi yaşanmaqda idi. Bu mübarizəni qazanan Koyunlu qolundan Məhəmməd Həsən xan, Əfşar Xanədanının kurcusu Nadir Şahın ölümündən sonra Gilan, Mazandaran və Curcan olmaqla Xəzər dənizi sahilini alaraq Güney İranda Zənd xanədanını quran Kərim xan Zənd ilə mübarizə etməyə başlamışdır.
Kərim xan Zənd Qacarların daxili mübarizəsindən istifadə etmək üçün Məhəmməd Həsən xanın oğlu Ağa Məhəmmədi Şirazdakı sarayında əsir götürərək Develilere dəstək vermişdir. 1758-ci ildə Məhəmməd Həsən Xan Koyunlu qolunun başına keçmiş və Zənd Xanədanı içində iştirak etmişdir.
Ağa Məhəmməd, Kərim xan Zəndin ölümündən sonra 1779-da Şiraza qaçmağı bacarmış və 1778-ci ildə Çar Rusiyasını geri çevirərək Astarabadda dəvəli qolunu məğlub edərək Qacar ​​Konfederasiyasının birləşdirmişdir.
1796-cı ildə İranı birləşdirərək Tehranın paytaxtı Kaçar sülaləsini qurdu.
Ağa Məhəmməd bir tərəfdən Güney İrandakı Zend Xanədanı ilə mübarizə edərək digər tərəfdən Şimali İranda hakimiyyətini genişləməyə davam etmişdir. 1785-ci ildə Xəzər dənizinin sahilini əldə etdi və mərkəzini Tehrana köçürdü.
1923-cü ildə Sultan Əhməd şah İranı həmişəlik tərk etmişdir və 1925-ci ildə Məclisin qərarı ilə Qacar hökmdarlığının sonu qoyulmuşdur. 1925-ci ildən 1979-cu ilə qədər İrana Pəhləvi sülaləsinin şahları hökmdarlıq etmışlər.
Pəhləvilər
1925-ci ildən 1979-cu ilə qədər İranda hakim sülalə. 400 il davam edən Azərbaycan monarxiyasının devrilməsi və İran inqilabı nəticəsində ləğv olunmuşdur. Xanədan 1925-ci ildə Rza Şah Pəhləvi tərəfindən qurulmuşdur. Onun oğlu Məhəmməd Rza Şah Pəhləvi İranın son şahı idi. Qacar sülaləsi nin son hökmdarı Əhməd Şah Qacar ​​hakimiyyətdə olduğu, İran hökumətinə Britaniya və Sovet hücumlarını dayandırmaq iqtidarında olmadığı, hərbi zərbə ilə çox zəiflədiyi və parlamentdən hakimiyyətdən çıxarıldığı dövrdə Pəhləvilər hakimiyyətə gəldi. 12 dekabr 1925-ci ildə təsis yığıncağı olaraq çağırılan Məclis olaraq bilinən Milli Məclis gənc Əhməd Şah Qacar ı hakimiyyətdən devirdi və Fars imperatorluğunun yeni hökmdarı Rza Şahı elan etdi. 1935-ci ildə Rza Şah xarici nümayəndələrdən endonim İrandan rəsmi yazışmalarda istifadə etməsini və İranın İmperatorluğunun rəsmi adı qəbul olunmasını istədi. 1953-cü ildə Birləşmiş Krallıq və ABŞ tərəfindən dəstəklənən dövlət çevrilişindən sonra Məhəmməd Rza Şah Pəhləvi hakimiyyəti daha otokratik olub və Sovet İttifaqı dövründə Qərb bloku ilə bərabər olmuşdur. 1978-ci ildən etibarən artan ictimai narazılıq və xalq üsyanı ilə qarşı-qarşıya gələn Pəhləvi 1979-cu ilin yanvarında ailəsi ilə sürgün olundu və bir çox hadisələrə səbəb oldu və 11 fevral 1979-cu ildə dövlətin ləğvi ilə nəticələndi. 27 iyul 1980-ci ildə Məhəmməd Rza Şah Pəhləvinin ölümündən sonra oğlu Rza Pəhləvi Pəhləvi xanədanlığının rəhbəri oldu.
İkinci Dünya müharibəsi
13 sentyabr 1943-cü ildə Müttəfiqlər İranlılara bütün xarici əsgərlərin ölkəni 2 mart 1946-cı ilədək tərk edəcəyini əmin etdi. O vaxtdan etibarən nüfuzlu və parlament təmsilçiliyinə malik kommunist partiyası İran Tudə Partiyası, ölkədə xüsusən də Şimalda getdikcə cəngavər olmuşdu. Bu, İranın Silahlı Qüvvələrinin Şimal əyalətində səylərini bərpa etməyə cəhdləri də daxil olmaqla hökumət tərəfinin hərəkətlərini təbliğ etdi. Tehrandakı Tudə qərargahı işğal olundu və İsfahan şöbəsi əzildi, ölkənin şimal hissəsində olan sovet qoşunları İran qüvvələrinin girilməsinə mane oldu. Beləliklə, 1945-ci ilin noyabrına kimi Azərbaycan Tudə tərəfinin kömək etdiyi muxtar dövlət olmuşdur. Sovet İttifaqının bu kukla hökuməti yalnız 1946-cı ilin noyabrına qədər davam etdi
İran İslam İnqilabı
1979-cu ildə İranda Şah Məhəmməd Rza Pəhləvinin devrilməsi ilə nəticələn inqilab. İnqilab nəticəsində İranda Ruhullah Musəvi Xomeyni öndərliyində islam respublikası yaradılmış və şiəlik dövlət səviyyəsinə qaldırılmışdır. İran İslam İnqilabının baş verməsinin səbəbləri arasında şahın hərəkətlərinin xalqda böyük qəzəbə səbəb olması və son zamanlar Məhəmməd Rza Pəhləvinin ABŞ-la çox isti münasibətlərə malik olması göstərilmişdir. Görünməmiş xalq etirazlarında İran xalqı inqilaba çağırdı. İran xalqı Ruhullah Xomeyninin rəhbərlik etdiyi bir İslam Respublikası çağırışı etdi.Məşrutə inqilabının liderlərindən olan Səttar xan və Bağır xanın Təbriz şəhərindən Tehran şəhərinə hərəkət etməsi nəticəsində İranda şəriətin yaradılmasının tələb edən mollalar saxlanılmış və Şeyx Fəzullah Nuri edam edilmişdir. Bu hadisələrdən sonra İranda şəritə üsullunun yaradılması barədə olan tələblər bir az səngimişdir. Rza şah Pəhləvinin hakimiyyəti dövründədə mollalara qarşı olan sərt münasibət davam etmişdir. Ancaq Məhəmməd Rza Pəhləvinin hakimiyyəti zamanı mollalarla qarşı olan bu sərt münasibət nisbətən yumşalmışdır.
İran İslam Respublikası
İrana qayıtmış Xomeyni dini və siyasi rəhbər kimi qarşılandı. Müvəqqəti hökumətin lideri Mehdi Bazarqanın iştirakı ilə 15 nəfərdən ibarət İslam İnqilabı Şurası yaradıldı. 1979-cu ilin 1 aprelində ölkə İran İslam Respublikası, daha sonra isə Xomeyni ömürlük lider elan edildi.
1980-cı ildə Məclisə keçirilmiş seçkilər nəticəsində İslam Respublikası Partiyası (Xomeyni və onun tərəfdarları) qalib gəldi. Tezliklə ölkə prezidenti Əbülhəsən Bənisdar və İRP arasında açıq mübarizə başladı. Bəndisar və İran Mücahidləri təşkilatı ölkənin klerikal (din ölkə siyasətinə təsir) idarə metodunun əksinə çıxırdılar. 1981-ci ilin iyununda mücahidlər üsyana qalxdı, Xomeynin göstərişi ilə Məclis ölkə prezidentinə impiçmnet elan etdi, prezident vəzifəsindən getdi. Yeni prezident keçmiş baş nazir Rəcai oldu, Baş nazir postuna Məhəmməd Cəvar Bəhonar gəldi. İlyarımdan sonra mücahidlərin üsyanı yatırıldı. Avqustda Rəcai və Bəhonar bomba partlaması nəticəsində həlak oldu. Yeni prezident Seyid Əli Xameneyi oldu, Baş nazir postuna Mir Hüseyn Musavi seçildi. 1984-cü ildə məclisə keçirilən seçkilərdə İRP yenidən qalib gəldi. 1985-ci ildə keçirilmiş seçkilərdə Xameneyi yenidən prezident seçildi. Ölkədə gedən proseslər yüzlərlə zadəgan ailəsini xaricə emiqrasiya etməyə məcbur etdi.
İran-İraq müharibəsi
İran və İraq arasında strateji cəhətdən vacib olan Fars körfəzi və Şəttül-Ərəb çayı üzərində üstünlüyü ələ keçirmək uğrunda 1980-1988-ci illəri əhatə edən müharibə. Müharibə hər iki tərəf üçün uğursuz olmuş, çoxlu sayda insan və maddi itkilərlə nəticələnmişdir.
Müharibə 22 sentyabr 1980-ci ildə İraq ordusunun İranın Xuzistan əyalətinə hücum etməsi ilə başlamışdır. Müharibənin ilk dövründə iraqlıların qazandığı uğurların qarşısı tezliklə İran ordusu tərəfindən alınmış və 1982-ci ilin iyun ayınadək İran öz işğal olunmuş torpaqlarını İraqdan geri ala bilmişdir. Bundan sonrakı 6 ildə İran daha çox hücum əməliyyatları həyata keçirməyə başlamışdır. Müharibə 20 avqust 1988-ci ildə bağlanmış atəşkəslə başa çatmış və hər iki dövlət öz sərhədlərini müharibədən əvvəlki vəziyyətə qaytarmışdır.
Xalq Hərakatı Uğrunda İttifaq
Xalq Hərakatı Uğrunda İttifaq (, UMP) bu abvetura ilə Prezident Çoxluğu Uğrunda İttifaqо — Fransanın liberal-mühafizəkar ideologiyalı siyasi partiyası. Yarandığı vaxtdan hakim partiyadır.
Mənbə
Popülyar Hərəkat Uğrunda ittifaq' (Fransızca: Union pour un mouvement populaire, UMP) Fransada mərkəz-sağda yer alan bir siyasi partiyadır.
Məclisdə və Senatoda əsas bir əmrə sahib olan partiya 2007 Prezidentlik seçimlərinə namizəd göstərildiyi Nicolas Sarkozy Fransa Prezidentliyinə seçilmişdir. Partiya Avropa Halk Partiyası, Beynəlxalq Mərkəz Demokratlar təşkilatlarına namizəddir. Partiyanın siyası görüşü Xristian liberalizm olaraq müəyyən olunur.
2012 millət vəkioli seçimlərində iqtidarı itirib muxalifət partiyası olmuşdur.
Ceyms Drummond
Ceyms Drummond  — Şotlandiya-Avstraliya botaniki, mikoloqu, təbiətşünası, bitki kolleksiyaçısı.
Xalq Hərakatı Uğrunda İttifaq
UMP-liSəlahiyyətli şəxsləri
UMP-lı baş nazirlər
UMP-li senato başkanları
UMP-li məclis başçıları
UMP umumi başçıları
UMP umumi katibləri
UMP məclis grup başçıları
UMP senato grup başkanları
Dərbənd rayonu
Dərbənd rayonu — Rusiya Federasiyasının Dağıstan Respublikasında inzibati-ərazi vahidi. Xəzər dənizinin sahilində yerləşir.
Bələdiyyələr
Rayon ərazisində 2-si qəsəbə, 27-si kənd bələdiyyəsi olmaqla 29 bələdiyyə yerləşir. 27 kənd bələdiyyəsi 38 kənd yaşayış məntəqəsini əhatə etməkdədir.
Dişicik
thumb|200px|right| dişiciyində sütüncuq və ağızcıq
Dişicik — örtülütoxumlu bitkilərdə çiçəyin mühüm orqanlarından biri.
Dişicik çiçək yatağının ortasında olub üç hissəyə bölünür: yumurtalıq (bir, yaxud bir neçə yumurtaçıqlı), ondan ayrılan sütuncuq (adətən, bir və ya bir neçə) və tozlanma vaxtı tozcuğu tutan ağızçıq. Müxtəlif bitki növlərində dişiciyin forma və quruluşu müxtəlifdir. Bəzi bitkilərdə sütuncuq inkişaf etmir və ağızcıq bilavasitə yumurtalığın üstündə oturur. Dişiciyi əmələ gətirən meyvə yarpaqçığının miqdarına və onların bitişməsi xarakterinə görə yumurtalıq biryuvalı, ikiyuvalı və çoxyuvalı olur. Mayalandıqdan sonra yumurtacıqdan toxum, yumurtalıqdan isə meyvə inkişaf edir. Yumurtalığı örtülü olan dişiciyin əmələ gəlməsi bitkilərin təkamülündə mühüm mərhələdir. Bu, örtülütoxumlu bitkilərin dünyada sürətlə artmasına və onların əvvəllər daha çox yayılmış ali sporlu və çılpaqtoxumlu oitkiləri sıxışdırıb azaltmasına səbəb olmuşdur.
Ernesto Laklau
Ernesto Laklau (isp. Ernesto Laclau, 6 oktyabr 1935, Buenos-Ayres — 13 aprel 2014, Sevilya) — Argentinalı siyasi nəzəriyyətçi, postmarksist, həyat yoldaşı Şantal Muff ilə birlikdə yazdığı Hegemoniya və Sosialist Strategiya kitanının müəllifi. Hər ikisi 1960-cı illərin sosial və tələbə hərəkatlarının üzvü olmuşlar, ancaq öz nəzəriyyələrində ənənəvi marksizmin iqtisadi determinizmini və sinfi mübarizə üzərində siyasəti inkar etmişdirlər. Öz nəzəriyyəsini diskursiv və post-strukturalist ənənəyə əsaslandıraraq, yeni sol populist hərəkatlarına (o cümlədən də Türkiyədə HPD-yə) ideoloji təsir göstərmişdir.
Əsərləri
1985-ci ildə yazdıqları Hegemoniya və Sosialist Strategiya kitabı yeni solçu hərəkatlar ilə sosial və gender hərəkatlarını birləşdirməyə çağırır. Sosialist inqilab əvəzinə radikal demokratiya və aqonistik plüralizm ideyalarını dəstəkləmişlər. Tarixi materializmin yerinə Laklau diskursiv və dil strukturlarını qoymuşdur. Öz nəzəriyyəsində Laklau Mişel Fukonun diskurs və güc nəzəriyyəsinə əsaslanırdı.
Ralli Dakar
Ralli Dakar (qısaca "Dakar"; köhnə adıyla "Paris Dakar Rallisi", bu an "Lissabon Dakar Rallisi"), Amaury Sport Organisation tərəfindən hər il təşkil edilən prestijli yol xarici yarış.
Yarış həvəskar və peşəkar yarışçılara açıqdır, həvəskarlar ümumi iştirakın 80 %-ini meydana gətirməkdədir.
Adına baxmayaraq, bir rallidən çox yol xarici dayanıqlılıq yarışmasıdır. Parkur, çox pis vəziyyətdəki yollar və ya yol olmayan sahələrdən keçməkdə, yarışan vasitələr də rallilərdəki dəyişdirilmiş sedanlar yerinə gerçək yol xarici vasitələrindən seçilməkdədir. Şəxsi etapların çoxu yol xarici, qumluqlar, palçıqlı sahələr, qayalıqlar kimi yerlərdə aparılır. Hər etapda qət edilən yol bir neçə kilometr ilə bir neçə yüz kilometr arasında dəyişir. Ən uzun etap 800 Km.den arıqdır. 17 etapdan ibarətdir. Müsabiqə macəra axtaranlar üçün tapılmaz bir fürsət kimi görünsə də, bir çox təhlükələr və qəzaları da gözə almaq lazımdır. Müsabiqə başladığı 1978-ci ildən bu yana 30 il içərisində 56 adam həyatını itirmiş, bir çox insan da şikəst olmuşdur.
Malayalamca Vikipediya
Malayalamca Vikipediya vikipediyanın Malayalamca bölməsidir.
Tarix
İlk dəfə bu dildə vikipediya Vinod Menon (Vinod Menon M.P.) tərəfindən əsası qoyulmuşdur (Imran William Smith). 21 dekabr 2002-ci ildə isə malayalamca bölmə hazırlanmışdır.
Bulbophyllum elbertii
(Bulbophyllum elbertii) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Nizami Gəncəvinin ev-muzeyi
Nizami Gəncəvinin Ev Muzeyi — Azərbaycanın Gəncə şəhərində yerləşir.
Ev muzeyi 1980-ci ildə "Nizami" bədii filminin çəkilişi zamanı tikilmişdir. Muzeyin tikilməsində məqsəd Azərbaycanın XII əsrə aid milli və məişət ənənələrinin müasir dövrdə təcəssüm etdirilməsindən və canlandırılmasından ibarət olmuşdur.
Rafil İmanov
Rafil Cəlal oğlu İmanov (12 noyabr 1949, Fəxralı, Goranboy rayonu, Azərbaycan) - 1 sentyabr 2014, Bakı, Azərbaycan) — riyaziyyatçı, əməkdar müəllim və pedaqoq.
thumb|250px|Rafil İmanovun babası-Məşədi Nağı, ([[1890-1933) dövrünün ziyalısı olub. Ərəb, fars və türk dillərini bilmiş, Gəncəbasar qazisinin Faxralı kəndi üzrə nümayəndəsi olmuş, Sovet dövründə isə kolxozda mühasib işləmişdir ]]
Pedaqoji fəalliyətləri
1978-ci ildən etibarən müvafiq olaraq Bakı şəhərinin 116, 48, 245 saylı məktəblərində riyaziyyat müəllimi işləyib.1991-1992-ci illərdə “Gələcək Zəkalar” liseyini yaradıb.1992-1993-cü illərdə Bakı şəhəri Xətai rayonu Təhsil Şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışıb.Həyatının sonuna kimi yaratdığı 287 saylı “Zəkalar” liseyində müəllim vəzifəsində fəaliyyət göstərmişdir.
1982-ci ildən test metodikasını tətbiq etməyə başlamışdır. Hər il şagirdləri riyaziyyat olimpiadasının rayon, şəhər və Respublika turlarında, Respublika səviyyəli yarışlarda, intellektual televiziya yarışlarında uğurla çıxış edirlər. Məzunlarından hər il 90-100%-i ali məktəblərə daxil olur. Metodist və ali kateqoriyalı müəllimdir. 1992-2001-ci ildə TQDK-da ekspert kimi çalışmışdır. 20-dən artıq elmi-metodik məqalənin müəllifidir. “İlin müəllimi” və “Pedaqoji mühazirə”nin qalibi olmuşdur. Rafil müəllim riyaziyyat dərsliklərinin hazırlanmasında yaxından iştirak edib. Dəfələrlə “Çevrə” dərgisində və “Azərbaycan müəllimi” qəzetində məqalələri çap olunub. 2008-ci ildə şagirdləri ilə birlikdə əyləncəli “287-Zəkalar” adlı kitabı çap etdirib. 2010-cu ildə “Həndəsənin inciləri” və “Sahələr metodu” kitabçalarını hazırlamışdır.
Azərbaycanlı gənclərin ideal müəllimi olmuş Rafil İmanov haqqında "Sayların İşığı" kitabı 2016-cı ildə nəşr edilmişdir. Ancaq onun müəllim ömrü bir kitaba sığmaz. Hər bir şagirdinin həyatında Rafil Müəllim salnaməsi var.
Stanislav Lem
Stanislav Herman Lem (polyakca: Stanisław Herman Lem; ) – polyak yazıçısı, satirik, filosof, fantast və futuruloqudur. Onun kitabları 40 dilə tərcümə edilmiş, 30 milyondan artıq tirajla satılmışdır. Virtual reallığın, süni intellektin yaradılmasını qabaqcadan xəbər verdiyi, həmçinin süni dünyaların və bu kimi başqa şeylərin yaradılması ilə insanın avtotəkamül ideyasını inkişaf etdirdiyi “Texnologiyanın yekunu” fundamental əsərin müəllifidir.
Həyatı
Stanislav Lem 1921-cil sentyabrın 12-də Polşanın Lvov (Lvov indi Ukraynanın tərkibindədir) şəhərində, həkim ailəsində anadan olub. Sonralar o, öz xatirələrində yazırdı: “Mən dörd yaşımda yazmağı öyrəndim. Doğrudur, bu qabiliyyətimdən əməlli-başlı istifadə eləyə bilmədim. Atama ilk məktubumu anamla birlikdə getdiyim Skole şəhərindən yazmışam; bu məktubda mənim taxtadan olan əsl kənd tualetindəki macəralarımın macəralarımın bir qismi təsvir olunurdu. Bəli-bəli, taxta döşəməsində deşiyi olan həmin tualetdəki. Doğrudur, bəzi şeylərin üzərindən sükutla keçdim. Həmin o deşiyə mən öz ev sahibimizin açar dəstini atmışdım...” 1932-ci ildə II kişi gimnaziyasında oxumağa başlayır və 1939-cu ildə oranı qurtarıb orta təhsil haqqında attestat alır. 1939-1941-ci illərdə Lvov Dövlət Tibb İnstitutunda oxuyur; o, bura dolayı yolla qəbul olunmuşdur: ilk dəfə sənədlərini texniki instituta vermişdi, texniki fənləri daha maraqlı hesab edirdi. İmtahanları uğurla verməsinə baxmayaraq, “sağlam sosial sinfə” mənsub olmadığına görə (atası varlı həkim, yəni burjua idi), onu instituta qəbul etmədilər. Yalnız atasının məşhur dostlarının köməyi ilə ona təhsilini tibb institutunda davam etdirməyə imkan verdilər. Almanlar Polşanı işğal edəndən sonra Stanislav Lem xammal emalı ilə məşğul olan alman firmasında mexanik köməkçisi və qaynaqçı işləyir. 1944-cü ildə, Sovet ordusu Lvova daxil olandan sonra Lem yenidən tibb institutunda təhsilini davam etdirməyə başlayır. 1946-cı ildən Lvov Ukraynaya ilhaq edilir və Stanislav Lem Krakova qayıdıb orada tibb təhsilini davam etdirir. 1948-ci ildə Krakovdakı Yaqellon universitetinin tibb fakültəsini bitirir. Stanislav Lem tibb təhsili haqqında şəhadətnamə alır, amma hərbi həkim olmaq istəmədiyindən axırıncı imtahanları verməkdən boyun qaçırır. 1948-1950-ci illərdə kiçik assistent kimi işləyir. 1953-cü ildə Stanislav Lem həkim Barbara Lesnyak ilə evlənir. Şərqi Almaniyaya, Praqaya, Sovet İttifaqına səfərlər eləyir. 1982-ci ildə Polşada hərbi vəziyyət elan olunandan sonra Stanislav Lem vətənini tərk edir. 1983-cü ildə Vyanaya köçür. 1988-ci ildə Polşaya qayıdır. 90-cı illərdə, əsasən həftəlik katolik, aylıq “Odra” və “RS Maqazine” jurnalının polyak dilində çıxan versiyası ilə əməkdaşlıq eləyir. Stanislav Lem uzunsürən ürək xəstəliyindən sonra 2006-cı il martın 27-də Krakovda 84 yaşında vəfat etmişdir.
Malta tarixi
Malta tarixi Maltanın yerləşdiyi adanın tarixini əhatə edir.
Eradan əvvəl
thumb|right|150px|[[Neolit dövrüə aid olan Mnajdıra məbədi.]] Malta adasında ilk insanların yaşadığı dövr Neolit dövrü hesab edilir. Neolit dövrünə aid qalıqlar adanın cənub ərazilərinə yerləşən Birzebbuga əyalətinin yaxınlığındakı, Ghar Dalam mağarasında aşkar edilmişdir. Aparılmış qazıntılar zamanı maral, begemot və fil kimi heyvanların sümükləri aşkarlanmışdır. Malta tarixən Avropa və Afrika qitələrində yaşayan xalqlarla əlaqələr qurmuşlar. Malta adasında yaşamış yerli xalq, digər xalqlarla ilk vaxtlar az hallarda münasibət yaradırdılar. Bununla da maltalılar öz dillərini və mədəniyyətlərini əsrlərdir heç bir təsirə məruz qalmadan qoruya bilmişdilər.
Aparılmış arxeoloji qazıntılar zamanı Gozo şəhəri yaxınlığında tapılmış abidələrin dünyada ən qədim abidələrdən olduğu məlum olmuşdur. Malta tarixinin ən önəmli məsələlərindən biri də yeraltı yolların və məbədlərin tikilməsi idi. Paolo yaxınlığında yerləşən Hypogeum məbədinin tikilmə üsulu, tarixə bu gündə məlum deyil. Ağırlığı bir neçə ton olan daşların yerin altına hansı üsulla aparıldığı məlum deyildir.
Hypogeum məbədində otaqlar daşdan yonulmuşdur. Məbəddən otaqlara gedən yol isə labirint şəklindədir. Alimlərin aparıdığı araşdırmalardan sonra məlum olmuşdur ki, Hypogeum, Mnajdra, Hagar, Qim və Tarxilen kimi məbədlərin tikintisini ən son texnoloqiyanın yardımı olmadan inşa etmək çox çətin və ya mümkünsüzdür. Həmin dövrlərdə Malta adasında yaşayan az sayda əhalini tərəfindən də bu məbədlərin inşa edilməsidə iştirakı ehtimal edilmir. Alimlər fikirlərində bildirirlər ki, Qədim Misirdə piramidaların inşa edilməsində minlərlə qul iştirak etmişdir. Ancaq Malta ərazisində kütləvi formada bina tikintisi izinə rastlanılmamışdır. Bir digər ehtimal isə məbədlərin başqa bir Sivilizasiya tərəfindən inşa edilməsidir.
Orta əslərə qədər olan dövr
Eramızın ilk illərində Malta adası yüksək inkişaf keçmişdir. Eramızdan əvvəl 800 və eramızın 870-ci illərində başlayan bu inkişaf müddəti finikiyalıların adaya gəlməsi ilə tamamlanmışdır. Malta Aralıq dənizi hövzəsində olan dövlətlərlə ticarət sahəsində əməkdaşlıq etməsi, adanı ilk dəfə olaraq digər dövlətlərlə münasibətlərinin formalaşmasına səbəb olmuşdur. Eramızdan əvvəl V əsrə kimi adaya finikiyalılar rəhbərlik etmişdilər. V əsrdən sonra adının idarəsini karfagenlilərin nəzarətinə keçmişdir. Karfagenlilər adanı eramızdan əvvəl 480 və 250-ci illər ərzində idarə etmişdilər. Eramızdan əvvəl 280-cı ildə Malta Roma imperiyasının tərkibinə daxil edilmişdir.
Eramızın ilk illərində ada tarixində iki önəmli hadisə baş vermişdir. Bunlardan biri 60-cı ildə Müqqədəs Paul gəmisinin ada yaxınlığında batması və digər hadisə isə ada əhalisinin xristianlıqı qəbul etməsi olmuşdur. Eramızın IV əsrin ortalarında Malta Bizans imperiyasının tərkibinə qatılır. Malta 375 il Bizans imperiyası tərəfindən idarə edilmişdir. Bizans idarəciliyinə yalnız 870-ci ildə adaya Şimali Afrikadan gəlmiş bərbərlər tərəfindən son qoyulmuşdur.
Orta əsrlər
thumb|150px|right|[[1061-ci ildə Maltanı Ərəblərdən geri almış Siciliya kralı I Roger.]] 836-cı ildə Malta adasına Şimali Afrikadan Ərəblər axın etməyə başladılar. Ərəblərin adanı tam ələ keçirmək planları ilk illər Bizanslıların ciddi cəhtləri səbəbindən baş tutmamışdır. 870-ci ildə Ərəblər Siciliya adası yaxınlığında yerləşən donamaları hesabına adanı tam ələ keçirmişdilər.
Malta 200 il ərzində Ərəblər tərəfindən idarə edilmişdir. Bu illər ərzində ada da Kənd təsərrüfatı yüksək səviyyədə inkişaf etmişdir. Ərəblər ada da suni suvarma sistemi yaratmışdılar. Ərəblər Malta dilinin formalaşmasında da böyük rol oynamışdılar.
Malta dilində çoxlu sayda ərəbcədən keçmiş birləşmə və ya sözlər vardır. Ərəblərin Maltaya təsirləri adada olan bəzi kənd adlarından daha aydın görünür. Midina, Mqabba, Ghajnsiele, Rabat, Xaghra və Zeytun kimi kənd adlarını nümunə kimi göstərmək olar. Ərəblərin ada da hakimiyyəti 1090-cı ildə Normandların adanı istila etməsi ilə sona çatmışdır. Buna baxmayaraq Maltada Ərəblərin təsirləri XIII əsrə qədər davam etmişdir.
Bu təsir özünü mədəniyyət və dildə daha aydın göstərirdi. Normandların hakimiyyəti uzun müddət davam etməmişdir. XIV əsrdən etibarən 100 il ərzində ada Almanlar və İspanlar tərəfindən idarə edilmişdir. 1530-cu ildə Maltanı Malta cəngavərləri tərəfindən idarə edilməyə başlanılmışdır.
Maltada cəngavərlərin hakimiyyətə gəlməsi
1530-cu ildə Maltada yeni idarəcilik forması yaranır. Bu ildən etibarən ölkəni hər hansısa kral və ya siyasi vəzifə sahibləri deyil, cəngavərlər idarə etməyə başlamışdılar. Cəngavər idarə sistemi Malta tarixində mühüm yer tutmuşdur. Sərt daxili qayda qanunları ilə fərqlənən cəngavərlərin əsas məqsədi düşmənlərə qarşı müdafiə olunmaq, xristianlıq dinini daha geniş ərazilərə yaymaq və kimsəsizlərə yardım etmək idi. Malta cəngavərləri yalnız sonuncu hədəflərini açıq şəkildə, yəni xalqımn qarşısında icra edirdilər. Qalan məsələlər isə gizli saxlanılmaq şərti ilə icra edilirdi. thumb|left|250px|Osmanlılar tərəfindən mühasirəyə qalınmış [[Malta adası.]]
Malta cəngavərləri adlı hərbi və dini orden XI əsrin ortalarında yaranmışdır, orden bu gün də istər Maltada istərsə də digər Avropa ölkələrində fəaliyyət göstərir. Orden illər keçdikcə ilkin hədəflərindən uzaqlaşmışdır. Əgəv ilk vaxtlar xristianlıq dinindən olmayanlara hörmət göstərilməsi tələb edilirdisə, sonralar digər dindən olanların, xüsusə ilədə müsəlmanların qətlə yetirilməsinin qarşısını orden nəinki almırdı, hətta özü rəhbərlik edirdi. thumb|right|200px|[[Malta cəngavərləri XIV əsrdə orden daxili mərasimlərdən biri.]]
Yen-Men qalasının mühasirəsi
Yen-Men qalasının mühasirəsi — Çin-Suy sülaləsi Yanq-tinin bu gün Taiyuan adı ilə bilinən şəhərin qalasında Şərqi Göytürk xaqanlığı ordusu tərəfindən 615-ci ildə mühasirəyə alınmasıdır. Mühasirədən sonra Suy sülaləsinin ölkə içərisindəki nüfuzu tamamilə zəifləmiş və sülalə devrilmişdir.
Mühasirənin səbəbi
İmperator Yanq-ti və oğlu vəliəhd şahzadə Yanq Çien qızlıq imperiya sarayında qalmaq üçün Şansiyə hərəkət etməyi düşünürdü. Bu səyahət zamanı imperator öz sarayında bir müddət qaldıqdan sonra Çin səddini keçərək şimaldakı hüdud torpaqlarını ziyarət etməyə qərar verdi. Türk xaqanının çinli şahzadəylə evli olub, türklərlə çinlilərin sülh dövründə olmasına rəğmən, Yanq-tinin Serbi xaqanın gücündən çəkinməsi və onu ortadan qaldırmaq üçün planlar hazırlaması iki dövlətin arasını açdı. Çin imperatoru İçkin Şada xaqanlıq və Çin şahzadəsi təklif edib, onu Şərqi Göytürk dövlətinin cənub hissəsinə yerləşdirmək istəmişdi. Ancaq İçkin Şad Çinin bu təklifini qəbul etmədi. Vəziyyətdən xəbərdar olan Serbi Çin tərəfindən öldürülən Soqd mənşəli dövlət adamı və ətrafının da qısasını almaq üçün Çinə müharibə elan etdi. Hökmdarın müharibə qərarı Çin kökənli xatun İçinq tərəfindən qısa zamanda Çin imperatoruna çatdırıldı.
Malta tarixi
Maltada cəngavərlərin hakimiyyətə gəlməsi
1522-ci ildə isə Sultan Süleyman Qanuni rəhbərliyində hücuma keçən osmanlılar Rodos adasını Malta cəngavərlərindən azad edə bilmişdilər. Rodos adası Malta cəngavərlərinin mərkəzi hesab edilirdi. Bütün ordenin işləri adadan idarə edilirdi, adanın idarəsi Osmanlı imperiyasının nəzarətinə keçdikdən sonra cəngavərlər özlərinə yeni mərkəz axtarmaqa başlayırlar. Bəzi dövlətlərin ərazilərində yaşamaq və təşkilatlanmaq üçün müaricət etsələr də, bir çox müraciətlər rədd edilir. Dini baxımdan ordenə yaxın olan Müqəddəs Roma imperiyasının kralı V Karl Malta adasını ordenin sərəncamına verir. Malta cəngavərləri adaya gəldikləri ilk günlərdən etibarən ticarət və dövlət sistemini gücləndirməyə başladılar. 6 ay ərzində Maltada yeni xəstəxana, ordenin dini məktəbi və kilsəsi inşa edilərək, istifadəyə verilmişdir.
Yen-Men qalasının mühasirəsi
Mühasirə
Çin ilə əlaqələrdə Göytürk hakimiyyətinin müşavirliyini edən soqdların öldürülməsi və sonrasında alınan müharibə qərarını duyan Sui sülaləsi göytürklərə "soqdlar sizə üsyan qaldırmaq üçün bizdən yardım istəmişdi. Onları buna görə öldürdük" formasında mıktub göndırdi. Ancaq bu məktuba inanmayan Serbi 100.000-ə qədər atlı süvari ilə Yanq-tini izləməyə başladı. Bundan sonra imperator Yan-Men qalasına qədər geri çəkildi. Çətin vəziyyətdə qalan imperatora bütün çağırışlara rəğmən, digər əyalətlərin heç birindən yardım gəlmədi. Göytürklər əvvəl Yen-Menə qədər olan bütün Çin torpaqlarıın işğal edib, 615-də imperatorun sığındığı qalasının 41 bürcündən 39-nu ələ keçirdilər. Pei Çü adlı çinli dövlət xadiminin tövsiyyəsindən sonra xaqanın çinli arvadı İçinq göytürklərin şimalında yaşayan Töles tayfalarının üsyan qaldırdığını deyərək Serbinin mühasirəni dayandırıb geri döməsini təmin etdi.
Malta tarixi
Maltada cəngavərlərin hakimiyyətə gəlməsi
Osmanlının imperatoru Sultan Süleyman Qanuni Malta adasını öz imperiyasının ərazisinə qatmaq istəyirdi. Bunun ən önəmli səbəbi mühüm ticarət yolları üzərində yerləşən Maltanın Avropaya gedən yolda böyük önəmə sahib strateji məntəqə olması idi. 1565-ci ildə Osmanlı imperiyası hərbi donaması ilə adanı mühasirəyə aldı. 4 ay müddətində ada mühasirə vəziyyətində qalmışdır. Malta cəngavərləri Sultan Süleyman Qanuninin hucum planını öyrənən kimi sürətli şəkildə hazılıqlara başlamışdılar. Mühasirənin sonunda cəngavərlər qalib gəlmişdilər. Malta cəngavərlərinin qalib gəməsində Siciliya adasından göndərilən hərbi dəstələrin rolu böyük olmuşdur.
Yen-Men qalasının mühasirəsi
Mühasirə
Çin qaynaqlarına görə, imperator mühasirə zamanı dayanmadan ağlamışdır. İmperator öldürülməsə də, Çinin bölgədəki psixoloji üstünlüyünü itirməsi Sui sülaləsinin daxili işlərinin tamamilə pozulmasına səbəb olmuşdu.
Nəticə
Mühasirə Suy-Çin kökənli Göytürk xatunu İçinqin Serbi xaqanı mühasirəni dayandırması məsələsində inandırması ilə nəticələsə də, mühasirə zamanı Çin imperatorunun düşdüyü vəziyyət ölkədəki nüfuzunun tamamən yox olmasına səbəb oldu. Sui sülaləsi bu hadisədən sonra cəmi iki il yaşaya bildi. 617-ci ildə süqut etdi və onun yerini Tan sülaləsi aldı.
Malta tarixi
Maltada cəngavərlərin hakimiyyətə gəlməsi
Malta cəngavərləri dövrünə görə ən güçlü dövlət olan Osmanlı imperiyasına qarşı inamlı müqavimət göstərib sonda məğlub olmadıqlarına görə nüfuzları yüksəlmişdir. Başda Vatikan, Qərbi Avropa və digər dini cəngəvar ordenləri Malta cəngavərləri ilə əlaqələrini daha da genişləndirmişlər. Əldə olunan uğurdan sonra Malta və Gozo adalarından kütləvi şəkildə Malta cəngavərləri tərəfindən tikinti və quruculuq işləri aparıldı. Malta mədəniyyətinin ən sürətli inkişaf etdiyi dövr hesab edilən bu illərdə Malta tarixi üçün önəmli olan bir çox abidələr inşa edilmişdir. Malta cəngavərləri ölkə tarixində dərin izlər qoymuşlardır. Orden bu gün də fəaliyyət göstərir. Muasir zamanda əsasən filantropiya sahələrində çalışan Malta cəngavərlərinin bu gün ölkədə təsir dairəsi böyükdür. Maltanın paytaxtı Valletta Malta cəngavərlərinin böyük ustadı Jean Parisot De La Vallettenin şərəfinə adlandırılmışdır.
Yen-Men qalasının mühasirəsi
Nəticə
Mühasirə nəticəsində:
Malta tarixi
Maltada müstəmləkəcilik dövrü
border|thumb|150px|left|[[Malta Böyük Britaniyanın tabeliyində olarkən istifadə etdiyi bayraq.]] Maltada Fransızların hakimiyyəti qısa olmuşdur. 1798-ci ildə adaya gələn Napoleon Bonapartın şəxsi əsgər bölüyü ilk vaxtlar yerli əhali tərəfindən xoş münasibət görmüşlər. Malta cəngavərləri Fransızların onlar üçün təhlükə olduqlarını anladıqdan sonra Maltada Fransızlara qarşı təbliğat başlamışdır. Fransızların cəngavər idarə sisteminin ləğv etmək kimi fikirlər səsləndirilirdi, xaricilər tərəfindən adada qısa zamanda yeni orta məktəblər açıldı. Həmin məktəblərdə Malta cəngavərlərinə sərf etməyən tədris sistemi şagirdlərə öyrədilirdi. Kilsədə Malta cəngavərlərinin mövqeyini müdafiə edirdi.
Maltada Fransızlara qarşı yaranmış mənfi fikirlərdən, Böyük Britaniya istifadə etmişdir. 1800-cü ilin sentyabr ayında adaya Böyük Britaniyanın hərbi donaması yaxınlaşmışdır. Aparılan mübarizədən sonra fransız əhali Maltada qovulmuşdur. Fransızların adadan qovulmasına ingilislərə yerli malta əhalisidə yaxından kömək etmişdir. XIX əsrin ilk ilində Maltada yeni hakimiyyət Böyük Britaniya hakimiyyəti yarandı. Böyük Britaniya hakimiyyətinin Malta tarixində önəmli yerə sahibdir. Maltada bir çox yeniliklər ingilislərin adaya rəhbərlik etdiyi dövürdə baş vermişdir.
Yen-Men qalasının mühasirəsi
Nəticə
Bundan əlavə, mühasirə nəticəsində Suy bürokratiyasının pozulmağa başladığı başa düşüldü. Çin imperatoru bu vəziyyəti mühasirə zamanı bu sözlərlə dilə gətirdi:
Malta tarixi
Maltada müstəmləkəcilik dövrü
1802-ci ildə əldə edilmiş razılaşmaya əsasən yerli xalq Böyük Britaniyanın tərkibində olmaqla Malta cəngavərləri tərəfindən idarə edilən sistemdə yaşaya bilərdilər. Ancaq yerli əhali Malta cəngavərləri tərəfindən idarə edilən yox Böyük Britaniyanın təyin etdiyi qubernator tərəfindən idarə edilməyi tələb etmişdilər. 1814-cü ildə imzalanmış Paris müqaviləsinə əsasən Malta Britaniya imperiyasının tərkibinə qatılmışdır. Malta hər zaman Britaniya imperiyası üçün Qərbi Avropa yolunda strateji önəmə sahib ölkə olmuşdur. Britaniya imperiyası adada idarəciliyin yarandığı ilk illərdə Valletta şəhərindən mühüm məmulatların daşınması üçün istifadə etmişdir. 21 sentyabr 1964-cü ildə Malta müstəqil dövlət olduğunu elan etdi. Böyük Britaniya silahlı qüvvələri isə 31 mart 1979-cu ildə adanı beynəlxalq hüquqa əsasən tərk etdilər.
Yeni tarix
thumb|150px|right|Hazır ki, [[Malta prezidenti Corc Abela.]]
Erigeron capillipes
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Malta tarixi
Yeni tarix
Maltada 1964-cü ildə müstəqil olduqadan sonra milliyətçilər hakimiyyətə gəlmişdilər. 1964-cü ilin sonlarına yaxın ingilislərlə əldə edilmiş razılaşmaya əsasən Böyük Britaniya ordusu adanı 5 il ərzində tərk etməli idi. 1965-ci ildə Malta Avropa Şurası daxil olmuşdur. 1971-cü ildə keçirilən seçkilər zamanı işçi partiyasi hakimiyyətə gəlmişdir. Partiya rəhbəri olan Dominic Mintoff Böyük Britaniyanın adada ağalığına şiddətlə qarşı çıxır və ən qısa zamanda adanın ingilislərdən təmizlənməli olduğunu bildirirdi. 1971-cü ildə etibarən Maltanın xarici siyasətində köklü dəyişikliklər baş verdi. Amerika Birləşmiş Ştatlarının gəmilərinin adada sahillərində dayanması qadağan edilmişdir. Liviya ilə kəskin olan münasibətlər yaxşılaşdırılmışdır. Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqı və Çin ilə münasibətlərin yaxşılaşması NATO tərəfindən ediləcək yardımların kəsilməsinə səbəb olmuşdur.
Daxili siyasət sahəsində bir sıra islahatlar keçirilmişdir. 18 yaşına çatmış Maltalılara səsvermə hüququ verilmişdir. 1974-cü ildə Böyük Britaniya öz qubernatorunu Maltadan geri çağırmış və ölkədə keçirilən prezident seçkilərində Entoni Yozef Mamo prezident seçilmişdir. 1976-cı ildə Entoni Buttigie prezident seçilmişdir. Entoni Buttigienin prezident olduğu dövrdə baş nazir olan Dominic Mintoff Ərəb ölkələri ilə yaxın siyasi əlaqələr qurmuşdur. Dominic Mintoff həmdə Ərəb ölkələri və Avropa ölkələri arasında olan münasibətlərin bərpa edilməsi yolunda mühüm işlər görmüşdür. Malta Liviya və İtaliya, Əlcəzair və Fransa arasında olan danışıqlarda bitərəf dövlət kimi iştirak etmişdir. 1979-cu ildə Böyük Britaniyanın adadakı hərbi bazaları boşaldılmışdır. 1980-cı ildə Liviyalı diplomatların ölkədən qovulması, siyasi qalmaqal yaratmışdır. 1981-cı ildə İtaliya hər hansısa bir dövlətin Maltaya hucum edəcəyi təqdirdə onu silah gücünə olsa belə qoruyacağını bəyan etmişdir. Hər iki dövlət arasında təhlükəsizlik sahəsində müqavilələr imzalanmışdır.
Mənbə
Malta
Plevrit
270px|thumb|right|Plevrit xəstəliyi
Plevrit plevranın (ağciyər pərdəsinin) iltihabı xəstəliyi olub plevral boşluqda mayenin yığılması, və ya plevra vərəqlərinin üzərində fibrinli çöküntülərin əmələ gəlməsi ilə müşahidə olunur. Plevrit quru və eksudativ olmaqla iki yerə bölünür.
Plevritin əmələgəlmə səbəbləri və mexanizmi
Əksər hallarda plevrit müstəqil patologiya olmur, çox vaxt bir sıra ağciyər və digər orqanların xəstəliklərini müşayiət edir. Əmələgəlmə səbəblərinə görə plevritlər infeksiya və qeyri-infeksiya (aseptik) mənşəli olur.
İnfeksiya mənşəli plevritlərin səbəbləri
– bakterial infeksiyalar (stafilokok, pnevmokok, qrammənfi flora və s.);
Etibar Babayev
Etibar Adil oğlu Babayev — Əməkdar jurnalist; pedaqoq; "Azad Azərbaycan" Teleradio Şirkətinin bədii şura sədri; Bakı Slavyan Universitetinin professoru.
Plevrit
İnfeksiya mənşəli plevritlərin səbəbləri
– göbələk infeksiyaları (kandidoz, blastomikoz, koksidioidoz);
Etibar Babayev
Həyatı
Etibar Babayev 1950-ci il dekabrın 15-də Bakı şəhərində anadan olmuşdur.
1968-ci ildə H. Cavid adına 132 nömrəli orta məktəbi, 1973-cü ildə M.Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun teatrşünaslıq fakültəsini bitirib. Politoloq ixtisası üzrə İkinci ali təhsilini Bakı Ali Partiya məktəbində alıb.
Əmək fəaliyyətinə 1971-ci ildən Azərbaycan Teleradio verilişləri Komitəsinin redaksiyaları ilə əməkdaşlıqla başlayıb. "Tələbə klubu", "Yeddinci qitə", "Sözlü-nəğməli İstanbul", "Kanal-6 təqdim edir" kimi populyar verilişlərin müəllifi və aparıcısı olaraq tamaşaçıların rəğbətini qazanıb.
Şair-dramaturq Adil Babayevin (1925–1977) oğludur.
Siyasi fəaliyyəti
Etibar Babayev Azərbaycan Komsomolu Mərkəzi Komitəsində təlimatçı, daha sonra təbliğat və mədəni kütləvi işlər şöbəsinin müdiri (1975–1979), Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin mədəniyyət şöbəsində təlimatçı (1979–1981), Bakı şəhər Partiya Komitəsinin təbliğat-təşviqat şöbəsinin müdiri (1981–1988) kimi məsul vəzifələrdə çalışıb. 1981–1989-cu illərdə Bakı Şəhər Sovetinin deputatı seçilib. 1989–1992-ci illərdə "Azərbaycantelefilm"in direktoru, Azərbaycan Dövlət Teleradio Şirkətinin sədr müavini vəzifələrində çalışıb. 1993–2001-ci illərdə Bakı İcra Hakimiyyətində məsul vəzifələr daşıyıb. 2001–2006-cı illərdə "Space" müstəqil teleradio şirkətinin prezidenti olub. 2013-cü ildən "Azad Azərbaycan" müstəqil teleradio şirkətinin Bədii Şurasının sədridir.
Etibar Adil oğlu Babayev uzun illər Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Sahibkarlar Şurasının, Dünya Azərbaycanlıları Əlaqələndirmə Şurasının üzvü, Azərbaycan Reklamçılar İttifaqının vitse-prezidenti olub. Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqı və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvüdür.
Bir müddət Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyasının üzvü olmuşdur.
Elmi fəaliyyəti
E.Babayev həm də elmi-pedaqoji fəaliyyətlə məşğuldur. 2001-ci ildən Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində, daha sonra Bakı Slavyan Universitetində dərs deyir. 2009-cu ildən jurnalistika kafedrasının müdiri seçilib. 2010–2013-cü illərdə Azərbaycan Televiziya və Radio verilişləri Qapalı Səhmdar Cəmiyyətində yeni yaradılan Teleradio Akademiyasında rektor olub.
Müxtəlif illərdə "Hacı Zeynalabdin Tağıyev" milli mükafatı, Jurnalistlərin "Qızıl qələm", "Həsən bəy Zərdabi" mükafatları, "Əməkdə fərqlənməyə görə" Lenin yubiley medalı, Yusif Məmmədəliyev medalı, müxtəlif Fəxri Fərmanlar və Diplomlar alıb. 2016-cı ildə Prezident İlham Əliyevin sərəncamı ilə "Əməkdar jurnalist" adına layiq görülüb. Etibar Babayevin jurnalist fəaliyyəti Türkiyədə də müxtəlif ödüllərlə yüksək qiymətləndirilib.
Heç bir siyasi partiyanın üzvü deyil.
Plevrit
İnfeksiya mənşəli plevritlərin səbəbləri
– vərəm infeksiyası (pasiyentlərin 20%-də aşkar olunur);
– sifilis, səpmə və qarın yatalağı, bruselyoz, tülyaremiya;
– döş qəfəsi nahiyəsində cərrahi müdaxilələr və travmalar.
Qeyri-infeksiya mənşəli plevritlərin səbəbləri
– birləşdirici toxumanın diffuz zədələnmələri (sistemli qırmızı qurd eşənəyi, revmatoid artrit, sklerodermiya, revmatizm, sistemli vaskulit və s.);
– digər səbəblər (hemorragik diatezlər, leykozlar, pankreatit və s.).
Plevritin yaranma səbəbini dəqiqləşdirməkdə və diaqnozu qoymaqda çətinliyin olduğunu bir daha görürük. Ona görə də diaqnozun tam olaraq formalaşması üçün əlavə müayinələrdən keçmək tələb olunur.
Müxtəlif etiologiyalı plevritlərin əmələgəlmə mexanizminin özünəməxsus xüsusiyyətləri var. İnfeksiya mənşəli plevritlərin törədiciləri, müxtəlif yollarla daxil olaraq birbaşa plevra boşluğuna təsir edir. Kontaktlı, limfogen və ya hematogen infeksiya mənbələrindən ola bilər (abses, pnevmoniya, bronxoektatik xəstəlik, vərəm zamanı irinlənmiş kista və s). Mikroorqanizmlərin plevral boşluğa birbaşa düşməsi döş qəfəsinin bütövlüyü pozulanda baş verir (yaralanma, travmalar, cərrahi müdaxilələr zamanı ola bilir).
Plevrit xəstəliyi müalicəsi və profilaktikası
Plevritlər limfa və qan damarlarının keçiciliyi artdıqda da əmələ gələ bilər. Bu, sistemli vaskulitlər, kəskin pankreatit, limfa axarının pozulması, orqanizmin ümumi və yerli reaktivliyinin azalması zamanı baş verir.
Cüzi ekssudat yığılması yenidən plevra tərəfindən sorula bilər. Bu halda plevranın üzərində fibrin qatı qalır. Bu yolla quru (fibrinli) plevrit əmələ gəlir. Əgər plevra boşluğunda mayenin ifraz sürəti, onun sorulma sürətindən artıq olursa, o zaman ekssudativ plevrit əmələ gəlir.
Quru plevrit
Adətən ikincili proses yaxud digər xəstəliklərin fəsadı və ya sindromu olduğu üçün plevritin simptomları üstün olur və əsas patologiyanı örtür. Quru plevrit zamanı döş qəfəsində sancılı ağrılar olur və bu ağrılar öskürək, nəfəs alma və hərəkət etmə zamanı güclənir. Pasient məcburi olaraq ağrayan tərəfdə uzanır ki, həmin tərəfdə döş qəfəsinin hərəkətləri məhdudlaşsın. Tənəffüs səthi olur, xəstələr yavaşca nəfəs alırlar ki, ağrı olmasın, döş qəfəsinin xəstə tərəfində tənəffüs hərəkətləri zəif olur. Quru plevritin məxsusi simptomu – auskultasiya zamanı eşidilən plevranın sürtülmə küyü, fibrinli plevra çöküntüləri olan tərəfdə zəifləmiş tənəffüsdür. Bədən hərarəti bəzən subfebril rəqəmlərə qədər yüksəlir. Plevritin gedişatı titrəmə, gecə tərləməsi, zəifliklə müşayiət oluna bilər.
Diafraqmal quru plevritlərin spesifik klinikası olur: qabırğaaltı ağrılar, döş qəfəsi və qarın boşluğunda ağrılar, meteorizm, hıçqırıq, qarın presi əzələlərinin gərginliyi.
Fibrinli plevritin inkişafı əsas xəstəlikdən asılıdır. Bir sıra pasientlərdə quru plevritin təzahürləri 2–3 həftə sonra keçir, lakin residivlər ola bilər. Vərəm olduqda plevritin müddəti uzanır.
Ekssudativ plevrit
Plevral ekssudasiyanın başlanğıcı xəstə tərəfdə küt ağrılarla, reflektor olaraq əmələ gələn quru öskürəklə, döş qəfəsinin müvafiq yarısının tənəffüsdə zəif iştirak etməsi və plevranın sürtülmə küyləri ilə müşayiət olunur. Ekssudat yığıldıqca ağrı böyürdə ağırlıq hissi ilə, artan təngnəfəsliklə, orta sianozla, qabırğa arasının hamarlaşması ilə dəyişir. Ekssudativ plevrit üçün ümumi simptomatika xarakterdir: zəiflik, bədənin febril hərarəti (plevranın empieması zamanı – titrəmə olur), iştahasızlıq, tərləmə.
Plevritin fəsadları
Plevritin nə ilə nəticələnməsi əksərən onun etiologiyasından asılıdır. Plevrit uzun müddət davam etdikdə gələcəkdə plevra boşluğunda bitişmələr, pay arası və plevra boşluqlarının bitişməsi, kütləvi fibrin düyünlərinin əmələ gəlməsi, plevra vərəqlərinin qalınlaşması, plevroskleroz və tənəffüs çatışmazlığının inkişafı, diafraqma günbəzində hərəkətlərin məhdudlaşması əmələ gələ bilər.
Şəki qalası (Sünik)
Şəki qalası – Qərbi Azərbaycan (indiki Ermənistan respublikası) ərazisində qala-şəhər.
Plevrit
Plevritin diaqnostikası
Xəstənin müayinəsi zamanı ekssudativ plevritin kliniki əlamətləri ilə yanaşı döş qəfəsinin assimetriyası, müvafiq yarısında qabırğaarasının qabağa çıxması, zədələnmiş tərəfin tənəffüs zamanı ləngiməsi aşkar olunur. Ekssudat olan hissə üzərində perkutor səs kütləşir, bronxofoniya və səs titrəməsi zəifləyir, tənəffüs zəif olur və ya heç eşidilmir. Mayenin yuxarı həddi perkutor olaraq, ağciyərlərin rentgenoqrafiyasında və ya plevra boşluğunun USM-də müəyyən olunur.