cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Çuxursəəd bəylərbəyliyi
Çuxursəəd bəylərbəyiləri
1608-ci ildə İrəvanda Əmirgunə xan tərəfindən Cəlalilərə qonaqlıq verilmiş, ancaq Əmirgunə xan Cəlaliləri qarşılamağa getmədiyi üçün üzürxahlıq edib demişdi: "Qala kutvalları dövlətin inanılmış adamlarıdırlar. Padşahdan icazəsiz onun evi olan qalanı qoyub getməyə ixtiyarımız yoxdur. Buna görə də sizi qarşılamavğa gələ bilmədim" (80, 773). Buradan aydın olur ki, bəylərbəyi hökmranlıq etdiyi bəylərbəyilikdə nə qədər müstəqil olsa da, Şahın icazəsi olmadıqda mərkəzdən başqa yerə gedə bilməzdi.
1612-ci ildə İstanbulda Osmanlı-Səfəvi andlaşmasından sonra Salmasda iki dövlət arasında sərhədi təyin etmək və müqavilə əsasında Səfəvi dövləti tərəfindən sənədlərə möhür vurmaq Əmirgunə xana tapşırılmışdı. Sülh müqavilənaməsi əsasında demarkasiya sənədlərini Osmanlı dövləti tərəfindən Məhəmməd paşa və sərhəd sancaqbəyiləri, Səfəvi dövləti tərəfindən isə Əmirgunə xan və bu tərəfin əmirləri möhürləmişdilər. 1617-ci ildə İrəvan qalası yaxınlığında Osmanlılara qarşı vuruşmada şücaət göstərdiyinə görə Şah Əmirgünə xanı "Sarı Aslan" adlandırmışdı (80, 864, 910).
Şah Təhmasib dövrünün qorçusu Gülabi bəyin oğlu Əmirgunə xan (Sarı Aslan) Qacar elinin Ağcaqoyunlu oymağından idi. Əmirgunə xan Qəzvin darğalığından Çuxur-Səd bəylərbəyiliyinə qədər yüksək vəzifəyə qalxa bilmişdi. 1625-ci il iyul ayında 0, Gürcüstanda vuruşmada möhkəm yaralanır. Qacar döyüşçüləri onu yaralı halda vuruş meydanından çıxarırlar. Bir müddət İrəvanda yaralarını müalicə etdirir. Lakin 1625-ci ilin axırlarında elə həmin yaradan da ölür. I Şah Abbasın əmri ilə onun böyük oğlu Təhmasibqulu bəyə xan titulu verilib Çuxur-Səd əmir əl-ümərası təyin olunur. İsgəndər Münşi yazır ki, "hal-hazırda o vilayətdə hökmrandır" (80, 1031, 1041). "Zeyl-i alamara-yi Abbasi" də göstərilir ki, 1629-cu ildə Xosrov paşanın Osmanlı ordusu öncə Bağdadı və sonra Təbrizi tutmaq məqsədi ilə Diyarbəkrdən hərəkət edib Mosula daxil olduqda Təhmasibqulu xan Çuxur-Səddə hakimiyyətdə idi. İmperiyanın şimal-qərb sərhədlərinin qorunması ona, şərq sərhədlərinin müdafiəsi isə bu zaman Xoyda olan Naxçıvan hakimi Maqsud sultan Kəngərliyə tapşırılmışdı.(81,32)
Beləliklə, Əmirgunə xan 20 ilə yaxın Çuxur-Səd bəylərbəyi və İrəvan hakimi olmuşdur.Əmirgunə xanın qısa tərcümeyi-halı göstərir ki, təsadüfi adamlardan bəylərbəyi olmur, bu vəzifəyə bacarıqlı, cəsarətli şəxslər, düşüncə sahibi olanlar seçilirdilər. Əbəs deyil ki, 1618-ci ildə ölkədə siyasi vəziyyət gərginləşdikdə Şah məsləhət üçün Əmirgünə xanı Ərdəbilə dəvət etmişdi (86, 402).
1635-ci ildə Çuxur-Sədə Sultan Muradın süvari dəstələri hücum edir, doqquz günlük mühasirədən sonra İrəvan şəhərini osmanlılar yenə də tutub Təhmasibqulu xanı əsir götürüb İstanbula aparırlar. Təhmasibqulu xan ömrünün axırına qədər İstanbulda qalır (142, 255; 206, 110-111).
1636-cı ildə Şah Səfi qoşunları tərəfindən İrəvan azad edildikdən sonra Lar hakimi Kəlbəli xan Çuxur-Səd bəylərbəyi və əmir əl-ümərası təyin edildi. Şah Səfinin əmri ilə İrəvan qalasının təmiri də ona tapşırıldı. Ancaq 1640-cı ildə Kəlbəli xan öldürüldü. Məhəmməd Yusif Qəzvini yazır ki, Kəlbəli xan öldürüldükdən sonra cilovdarbaşı Məhəmmədqulu xan Cığatay Çuxur-Səd bəylərbəyi oldu (128, v.104a, 132 b; 108, 259).
1646-cı ildə isə xassə qulamlarının yüzbaşısı olmuş, sonra söhbət yasavulu vəzifəsinə keçmiş Keyxosrov bəy Çərkəz Çuxur-Sədə bəylərbəyi göndərilmişdi. Həmin ilin mart ayında isə onu Mehrab xan Qacarın oğlu Murtuzaqulu xan əvəz etmişdi (128, v.190b).
Şarden yazır ki, hazırda Səfiqulu xan İrəvan bəylərbəyidir. O keçmiş Şah (II Şah Abbas) dövründə Səfəvi İmperatorluğunun ən mühüm əyalətlərindən birində hökmranlıq edirdi. Lakin saray qadınlarının təhriki ilə keçmiş padşah vəfat etməmişdən üç il qabaq tutduğu vəzifədən azad edilmişdi. Səfiqulu xanın arvadı ana tərəfdən Şahın qohumu idi. Şah Süleymanın hakimiyyətinin (1666-1694) ilk illərində onun xahişi ilə ərini Şah yenidən İrəvan hakimi və Çuxur-Səd bəylərbəyi təyin edir. Səfiqulu xan digər hakimlərə nisbətən ədalətli olduğu üçün hökmran olduğu ərazinin əhalisinin hörmətini qazanmışdır. Lakin yerli sultanlar və əyanların bir çoxu ona tabe olmaqdan boyun qaçırıb, əleyhinə Şah və divanbəyiyə çoxlu şikayətlər edirdilər. Səfiqulu xan da öz növbəsində Çuxur-Səd vilayətindəki vəziyyət barədə vaxtaşırı Şaha məlumat göndərirdi. Nəhayət, Şah fərman verir ki, kiçik hakimlər sözsüz olaraq İrəvan hakiminə tabe olmalıdırlar. Şarden yazır ki, həmin fərmanı Şahın qulamı İrəvana gətirdikdə mən İrəvanda idim. Onun gəlib qayıtması İrəvan hakiminə 400 tümənə başa gəlmişdi. Bu məbləğ onun mənzil və yemək xərcindən əlavə idi (113, c.II, 314-315).
Z.Kanakertsi isə yazır ki, Səfiqulu xanın dövründə yollarda oğrular və yolkəsənlərin sayı çoxalmışdır. Oğrular cəzalandırılmırdı. Onlardan cərimə alaraq buraxırdılar. Onlar yenidən oğurluq edirdilər. Bütün İrəvan əhalisi və qoşunlarının şikayəti nəticəsində Səfiqulu xan həbs olundu. Şah İrəvanın keçmiş hakimi Abbas xanın kürəkəni Zal xanı İrəvana hakim təyin etdi. Zal xan İravana Azərbaycanın baş vəziri Mirzə İbrahimlə gizli gəlir. Onları qarşılamağa adam getməmişdi. Çünki camaat onların gəldiyini bilmirdi. Zal xan İrəvan qalasına daxil olduqdan sonra vəzir, şeyx ül-islam və bəzi başqa əyanları çağırtdırıb Şahın fərmanını oxudu. Oraya toplaşanların hamısı ona itaətkar olduqlarını ifadə etdilər. Müəllif bu mərasimdən sonra carçının küçəyə çıxıb "Zal xan İrəvanın sahibi oldu. Ömrü çox olsun"deyə uca səslə İrəvan sakinlərinə bildirişini türkcə olduğu kimi əsərində qeyd etməsi, şəhərdə türk dilinin işlənmə səviyyəsinin göstəricisi olub, həm də bu diyarın bir türk yurdu olmasından xəbər verir. 1679-cu ildə İrəvanda zəlzələ oldu, bir çox binalar dağıldı. Lakin Zal xanın göstərişi ilə dağılmış binalar bərpa olundu. Bu vaxt İrəvanın qala divarları da dağılmışdı. Azərbaycan vəziri İbrahim yenə İrəvana gəlib qonşu xanları - Naxçıvan, Bərdə, Zəyəm, Lori, Maku sultanlarını da çağırıb onlara qalanın tikilib bərpa edilməsinə köməklik etmələrini tapşırdı (206, 183-184, 194-197).
Zal xandan sonra Şah Sultan Hüseyn (1694-1722) Murtuzaqulu xanı İrəvana hakim göndərmişdi. O, naxçıvanlı Məhəmməd ağa xanın oğlu idi. İrəvana gəldikdən sonra vergilərin miqdarını azaltmışdı. Həmişə Şaha, saray məmurlarına hədiyyələr göndərirdi. Ondan sonra Şah Məhəmmədqulu adlı başqa bir nəfəri İrəvana hakim təyin edir. Məhəmmədqulu xan da bir çox mahallarda vergiləri yüngülləşdirib ticarət yollarının təhlükəsizliyini təmin edə bildi. O, üç il yarım bu vəzifədə işləmiş və vəzifədən çıxarıldıqdan sonra Şah Sultan Hüseyn Əmirgunə xanın nəvəsi Fəzləlini İrəvana hakim təyin etmişdi (206, 223-224).
Yuxarıda qeyd etdiklərimizdən aydın olur ki, XVI əsrdə olduğu kimi, XVII əsrdə də Çuxur-Səd vilayətini Türkman Rumlu, Ustaclı, Zülqədər, Qacar adlı qızılbaş-türk tayfa əsilzadələri idarə etmişdi.
Əyalətin qəzaları
Mərkəzi İrəvan olan Çuxursəd əyaləti Azərbaycanın dörd əyalətindən biri olmuş və aşağıda qeyd olunan 8 inzibati hissəyə bölünmüşdür:
Əyalətin hakimləri
Mənbə
IV Vasili Şuyski
IV Vasili Şuyski (tam adı ilə Vasili İvanoviç Şuyski; ) — rus çarı.
Həyatı
B. Qodunovun düşmənlərinin başında Ruriklər nəslindən olan Şuyski qardaşları dururdu. Onlar özlərini çarlığın qanuni varisi bilir, Qodunovun hakimiyyətini qanunsuz sayırdılar. Təsadüfi deyil ki, Yalançı Dmitridən sonra hakimiyyətə gələcək Vasili Şuyski Yalançı çara qarşı sui-qəsd ərəfəsində həmfikirlərinə demişdi: -Yalançı Dmitrini ona görə əsil şahzadə kimi qəbul etdim ki, məqsədim Qodunovu yıxmaq idi.
1600-cü ildə Boris Qodunov öldü, Vasili Şuyski (1606-1610) hakimiyyətə gəldi. 1606-cı ilin yayında xolop İvan Bolotnikovun başçılığı altında üsyan baş verdi. Üsyanda xoloplar, kəndlilər, şəhərlilər, kazaklar, xırda qulluqçular iştirak edirdilər. Bolotnikov Moskva yaxınlığında Kolomna kəndinə qədər irəlilədi. Lakin üsyana qoşulmuş zadəganlar xəyanət etdilər, üsyançılar döyüşdə məğlub oldular və Moskvadan Kaluqaya çəkildilər. Oradan Tulaya getdilər, lakin 1607-ci ildə məğlub oldular. Bu üsyan təhkimçilik hüququ sisteminin təşəkkül tapmasını bir müddət uzatdı.
1610-cu ilin 19 iyulunda Şuyski hakimiyyətdən salınaraq monastra göndərilir və 12 sentyabr 1612-ci ildə Polşa krallığında vəfat etmişdir. Ondan sonra «Yeddi boyar» hakimiyyətə gəlmişdir.
Ağrı (Ordubad)
Ağrı — Azərbaycan Respublikası Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonunda kənd.
Vənənd bələdiyyəsinin tərkibindədir. Rayonun mərkəzindən 15 km şimal-şərqdə, Ordubad-Unus avtomobil yolunun sağ kənarında, Vənəndçayın (Arazın sol qolu) sol sahilindədir. Əhalisi 304 nəfər (2000); əsasən meyvəçilik, tərəvəzçilik, baramaçılıq və heyvandarlıqla məşğuldur. Kulubu, kitabxanası, tibb məntəqəsi var.
Tarixi
Ağrı Ordubad rayonunun Vənənd inzibati ərazi vahidində kənd. Vənənd çayının sahilində, Arazboyu düzənlikdədir. Türk dillərində ağrı/ağru - "Hündürlüyüdur, yüksək" deməkdir. Adını Türkiyənin Şərqində, Van gölündən Şimalda, Ermənistan yaylasının orta hissəsində yerləşən Ağrıdağ silsiləsindən almışdır. .
Ya devuşka vostoçnaya (konsert)
Konsert haqqında
Xalq Artisti Aygün Kazımovanın 20 oktyabr 2000-ci ildə "Heydər Əliyev Sarayı"nda keçirilən canlı solo konserti.
Ağrı (Ordubad)
Əhalisi
Əhalisi 313 nəfərdir.
Çiçəkli bitkilərin cinsləri (R)
Aşağıda latın dilində adları The Plant List məlumat bazasında olan çiçəkli bitki cinsləri verilmişdir. 4 mart 2015-ci il tarixinə olan məlumata görə The Plant List məlumat bazasına 304419 çiçəkli bitki növü (sinoim adlarla birlikdə 951140), 14559 cins, 405 fəsilə daxil edilmişdir.
İlqar Məmmədov
İlqar Eldar oğlu Məmmədov — siyasətçi, Respublikaçı Alternativ (REAL) Partiyasının sədri, REAL-ın Siyasi Komitəsinin üzvü. Keçmişdə AMİP-in sədr müavini (dekabr 1998 – oktyabr 2003) və Respublikaçı Alternativ Hərəkatının qurucu üzvü olmuşdur.
Həyatı
1987-ci ildə Bakıda 248 saylı orta məktəbi bitirib. Məktəbi bitirəndən sonra Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin tarix fakültəsinə daxil olub.
1988–1989-cu illərdə Sovet ordusunda xidməti başa vurduqdan sonra universitetdə təhsilini davam etdirib və 1993-cü ildə onu "Tarixçi, xarici dilli müəllim" ixtisası ilə bitirib. Müdafiə etdiyi diplom işi Azərbaycanda 1989–1993-cü illərdə parlamentarizmin yaranmasının riyazi-statistik təhlilinə həsr edilib. İ. Məmmədov həmçinin 1998-ci ildə Budapeştdə Mərkəzi Avropa Universitetinin siyasi elmlər fakültəsini bitirib. Diplom işi Azərbaycanda post-kommunist keçidin siyasi iqtisad məsələlərinə həsr edilib.
1994–2000 – Bakı Dövlət Universitetində elmi işçi vəzifəsində çalışıb. Azərbaycanda ilk dəfə parlament səsvermələrin riyazi təhlil metodikasını təklif və tətbiq edib, lakin açıq parlament səsvermələrinin adbaad nəticələri ictimaiyyətə tədricən tam qapadıldığı üçün araşdırmalarını davam etdirmək mümkün olmadı və o, universitetdəki işini tərk etdi.
2004–2005-ci illərdə o, ABŞ-nin Azərbaycandakı səfirliyində ticari-iqtisadi siyasət məsələləri üzrə asisstent vəzifəsində çalışıb.
2005-ci ildə bir neçə ay Beynəlxalq Böhran Qrupunun (International Crisis Group) Azərbaycan üzrə təmsilçisi oldu, lakin Qarabağ siyasətinə dair təşkilatın təklif etdiyi baxışlarla narazılığını beynəlxalq konfransda səsləndirərək vəzifəsindən istefa verdi.
2006-cı ildə İ. Məmmədov, Azərbaycan Avrointeqrasiya Milli İctimai Komitəsinin təsisçilərindən biri oldu və Komitənın ilk sədrliyinə seçildi.
Azərbaycanın yerləşdiyi regionunun inkişafına dair strateji vizyona sahib olduğuna görə, 2007-ci ildə İlqar Məmmədov Regional Əməkdaşlıq naminə Qara Dəniz Fondunun (Black Sea Trust for Regional Cooperation) Məsləhət Şurasına seçildi. Həmçinin 2007-ci ildən etibarən Avropa Şurasının Siyasi Biliklər Proqramının Azərbaycan üzrə direktoru vəzifəsinində çalışır.
Neft gəlirlərinin idarə olunması sahəsindəki təşəbbüsləri nəzərə alınaraq, o 2007-ci ildə digər beynəlxalq təşkilat – Gəlirlərə Nəzarət İnstitutunun (Revenue Watch Institute) – Məsləhət Şurasına üzv seçildi. Hər iki şurada dünyanın tanınmış ictimai liderləri təmsil olunurlar. Bundan başqa, 2006–2010-cu illərdə İlqar Məmmədov Açıq Cəmiyyət İnstitutu – Azərbaycan (Soros Fondu), İdarə Heyətinin üzvü olmuşdu. O, Azərbaycanda ilk siyasi bloqun müəllifidir.
Siyasi fəaliyyəti
1998–2003 – Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyası sədrinin müavini kimi, neft gəlirləri üzərində ictimai nəzarətin qurulması, neft gəlirlərinin xaricdə geniş təhsil proqramı üçün istifadəsi, Azərbaycan seçkilərində səslərin paralel hesablanması və s. kimi bir sıra mühüm siyasi və iqtisadi təşəbbüslərlə ilk olaraq çıxış edib. O dövrdə, Azərbaycanda və xaricdə etdiyi çoxsaylı ictimai çıxışlarında ölkəmizin Avropa və NATO inteqrasiyası kursu ilə irəliləməsini yeganə tarixi seçim kimi göstərib. 2003-cü ilin sonunda İ. Məmmədov partiyadan strateji fikir ayrılığı səbəbilə ayrıldı.
Həbs olunması və bəraət alması
2013-cü ilin yanvarında qarşıdakı prezident seçkilərində namizəd kimi iştirak edəcəyini bəyan edəndən sonra, İ. Məmmədov 2013-cü il fevralın 4-də İsmayıllı hadisələri ilə bağlı istintaqa çağırıldı və barəsində həbs-qətimkan tədbiri seçildi. Daha sonra Məhkəmə Cinayət məcəlləsinin 220.1 və 315.2 maddələri ilə təqsirli bilinərək 7 il azadlıqdan məhrum edildi.
Bir sıra ölkələr və təşkilatlar bu hökmə etiraz etdi. ABŞ Dövlət Departamenti "şahid ifadələrində və məhkəmə icraatında əhəmiyyətli pozuntular olduğunu qeyd edərək, bizim müşahidələrimiz nəticələrə əsasən verdikləri sübutlara əsaslanmır və siyasi əsaslandırılmışdır". Birləşmiş Krallığın Xarici İşlər İdarəsi, həmçinin, "hökmlərin siyasi motivli olduğu təəssüratını gücləndirən məhkəmə icraatının bir sıra aspektləri ilə narahatlıq keçirdiyini" ifadə edərək narahatlıqlarını ifadə edib. Avropa Birliyi və Avropa Şurası Parlament Assambleyası Təbii Resurs İdarəetmə İnstitutu də hökmü qınadı. Beynəlxalq insan haqları təşkilatı Amnesty International İlqar Məmmədovu "vicdan məhbusu" kimi tanıdı.
Avropa Məhkəməsi 2014-cü ildəki qərarı ilə onun siyasi səbəblə həbs edildiyini müəyyən etdi, lakin Azərbaycan hökuməti bu qərarı icra etməkdən imtina etdi. Nəticədə, 2017-ci ilin dekabrında Avropa Şurasının tarixində ilk dəfə üzv dövlətə qarşı Avropa İnsan Haqları Konvensiyasının 46.4-cü maddəsi tətbiq edildi və Azərbaycan Şuradan çıxarılma təhlükəsi ilə üzləşdi. 2018-ci il avqustun 13-də İ. Məmmədov şərti azadlığa buraxılsa da, Avropa Şurası bunu yetərli icra forması saymadı, çünki 2019-cu il mayın 29-da Avropa Məhkəməsi daha bir qərar verərək Azərbaycanın İlqar Məmmədov işində Şuradakı üzvlük öhdəliklərini pozduğunu bildirdi. Ancaq 2020-ci ilin aprelin 23-də Azərbaycan Ali Məhkəməsinin Plenumu İlqar Məmmədova tam bəraət verəndən sonra Avropa Şurası işi bağladı və Azərbaycan üzərindən üzvlükdən çıxarlma təhlükəsi götürüldü.
Ailəsi
Ailəlidir, bir qızı var.
Melaleuca atroviridis
(Melaleuca atroviridis) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Qvelflər və gibellinlər
Qvelflər — XII - XVI əsrlərdə İtaliyada Müqəddəs Roma imperiyası imperatorlarının öz ağalığını Appenin yarımadasında bərqərar etmək cəhdlərinə etiraz edən siyasi qruplaşma. Tacir-sənətkar təbəqələrindən olan qvelflər imperator tərəfdarları olan gibellinlərlə mübarizə aparırdılar.
Gibellinlər — 12-13-cü əsrlərdə qvelflərlə münaqişədə olan siyasi qruplaşma. Əsasən zadəganlardan ibarət olan gibellinlər imperator tərəfdarları idilər. Gibellin sözü Müqəddəs Roma imperiyasında hakim sülalə olan Hohenştafuenlərə (?-1268) məxsus Haubelinq qalasının (alm. Weiblingen) adından götürülmüşdür.
Monçeqorsk
Monçeqorsk — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər. Murmansk vilayətinə daxildir.
Marranlar
Marranlar — Orta əsrlərdə İspaniya, habelə Portuqaliyada rəsmi surətdə xristianlığı qəbul etmiş yəhudilər.
Əhalinin digər qruplarından fərqlənirdilər. Ticarət və digər işlərlə məşğul olmaqla yanaşı dövlətdə yüksək vəzifələr də tuturdular. Varlı olduqlarından din xadimləri və feodallar onlara qibtə edirdilər. İnkvizisiya marranları vaxtaşırı xristian dinindən dönməkdə ittiham edib, onları təqiblərə məruz qoyurdu.
Məsud Aşina
Məsud Aşina — Kopenhagen Universitetinin nevrologiya üzrə professor və baş məsləhətçisi, Beynəlxalq Baş ağrıları Cəmiyyətinin rəhbəri və İnsan Miqreni Araşdırma Birliyinin direktoru.
Nəşrlər (1997-2017)
300-dən çox qəzet, məqalə və kitab fəsli yazılmışdır. PubMed-də (1997-2017) tam olaraq 158 qeydiyyatdan keçmiş yazısı var.
Əfrayıl Hüseynov
Həyatı
1951-ci ilin avqustundan "Milli Təhlükəsizlik İdarəsi"nə işə qəbul olunub. 34 il bu idarədə işlədikdən sonra 1985-ci ilin sonunda təqaüdə çıxıb.
Təqaüdə çıxdıqdan sonra elmi yaradıcılığla məşğul olub.
"Türkün zühuru", "Türkün şüuru", "Fəzilət savaşı", "Polad paslanmaz", "Kədər gedər", "Toponim ekizlər", "Şaqqar bulaqlar", "Zəngəzur güzargahlarında", "Çahargah dostlar", "KQB-dən cavab", "1967, Xankəndi, erməni fəsadları" və digər ilkin mərxəzlərə söykənən elmi-fəlsəfi əsərlərin müəllifidir.
Əfrayıl Hüseynov 2009-cu ildə Bakıda vəfat etmişdir.
Vüqar Camalzadə
Vüqar Vaqif oğlu Camalzadə — Bəstəkar, Azərbaycanın əməkdar artisti (2015).
Həyatı
Vüqar Camalzadə 1974-ci il oktyabr 9-da Bakıda doğulub. Ailəlidir 2 övladı var.3 saylı orta ixtisas məktəbinə daxil olub. 1983-cü ildə, 23 saylı 7 illik musiqi məktəbinin piano sinifinə daxil olub. 1991-ci ildə Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasının energetika fakültəsinə daxil olub və 1996-cı ildə bitirib. 1996-cı ildə Azərbaycan Dövlət Musiqi Akademiyasının bəstəkarlıq fakultəsinə (müəllim proefessor İsmayıl Hacıbəyov). 2004-cü ildə Musiqi Akademiyasının magistr dərəcəsini qazanıb. Azərbaycan Musiqi Akademisyasında bakalavr dərəcəsi üçün -diplom işi böyük sinfonik orkestr üçün 3 hissəli sinfoniya. Magistr dərəcəsinin - diplom işi kamança və sinfonik orkestr üçün 2 hissəli konsert.Əsərləri: F-no üçün 8 Prelüd (1995); Simfonik mənzərə (1995); Simfonik variasiyalar (1996); Klarnet və f-no üçün 3 hissədən ibarət Sonatina (1997); Violonçel və f-no üçün 3 hissəli Sonata (1997); BSO üçün proqram simfonik musiqi (1999); Kamança və orkestr üçün konsert (2001); Onun ürəyi - nağıl müzikl (2011); Sehirli quş Naranın nağılı -müzikl (2013); Dədə Qorqud baleti (2019); eləcə də bir çox tamaşa, film və seriallar üçün musiqilər.
Azərbaycan Milli Konservatoriyasının dosentidir.
30 dekabr 2015-ci ildə Azərbaycanın əməkdar artisti fəxri adına layiq görülmüşdür.
Kukla teatrı üçün
“7 nar çubuğu”-2019 “Don ki Xot Abşeronskiy”- 2019 “Məlikməmmədin nağılı”-2018 “Tıqtıq və Taqtakın nağılı”-2014 “Qırmızı Papağın nağılı”-2016 “Turpun nağılı”- 2017
Milli dram teatrı üçün
“Qatarın altına atılmış qadın” tamaşasının musiqisi-2012
Fəlsəfə elmləri doktoru mövzusu
“Azərbaycan bəstəkarlarının əsərlərində mərasim mövzusu”
NGC 52
NGC 52 — Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Peqas bürcü istiqamətində yerləşir. Sc tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Basqal qalası
Basqal qəsəbəsi 1932-1933-cü illərdə İsmayıllı rayonunun mərkəzi olub. Basqalın “Qalabaşı” məhəlləsi ərazisində qalınlığı bir neçə metrə çatan qala divarlarının üzləri bu günədək qalmaqdadır. Bunun XIV əsrdə tikildiyi güman edilir. “Basqal” toponimi təmiz türk sözüdür və “qala başı”, “qala qur”, “qala yarat”, “qala ucalt”, “baş qala” mənasını ifadə edir. Basqal Tarix – Mədəniyyət Qoruğuna XVI əsrə aid hamam və məscid kimi qədim abidələr aiddir. Basqal Bakı – Laqodexi şose yolunun 151 km-dən 4 km şimala olan məsafədə yerləşir. Qəsəbəyə avtomobillə getmək olar.
Vadim Skorovarov
Vadim Skorovarov (4 avqust 1996) — Özbəkistanlı atıcı. Vadim Skorovarov Özbəkistanı 2016-cı ildə XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.
Karyerası
Vadim Skorovarov birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 2016-cı ildə qatıldı. O, Rio-de-Janeyroda baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında kişilər 10 m məsafəyə pnevmatik tapança yarışında iştirak etdi. Ümumilikdə 620.9 xal toplayaraq 28-ci yeri tutdu və finala vəsiqə qazana bilmədi.
Melaleuca barlowii
(Melaleuca barlowii) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Micrastur
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Melaleuca beardii
(Melaleuca beardii) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Əl-Laziqiyyə
Əl–Laziqiyyə (اللاذقية) — Suriyada şəhər, eyniadlı mühafəzənin, məntəqənin və nahiyənin inzibati mərkəzi. 2004–cü il siyahıyaalınmasına əsasən şəhərin əhalisi 84.460 ailədə 195.430 nəfəri kişilər və 188.356 nəfəri qadınlar olmaqla cəmi 383.786 nəfərdir. Türkiyəli bəzi müəlliflərə görə şəhərdə əhalinin təqribən 15%–ni türkmanlar təşkil edir.
Alabama hava limanlarının siyahısı
Bu siyahı ABŞ-nin Alabama ştatında yerləşən havalimanlarının növünə və yerinə görə siyahısıdır. Bu siyahıda ictimai və hərbi hava limanları var. FAA tərəfindən kommersiya uçuşları qeydə alınmış və ya BHNA kodu təyin edilmiş bəzi əhəmiyyətli şəxsi və əvvəllər ictimai istifadə də olan keçmiş hava limanları da buraya daxil edilib.
Rəhim Rzayev
Rəhim Rzayev (tam adı: Rəhim Mikayıl oğlu Rzayev; 1 iyun 1958, İmişli) — fizika riyaziyyat elmləri doktoru, professor, ADPU “Riyazi analiz” kafedrasının professoru.
Həyatı
Rəhim Rzayev 1958-ci il iyunun 1-də İmişli rayonunda anadan olub.
1973-cü ildə İmişli rayonunun Əliqulular kəndindəki orta məktəbi bitirib.
Ailəlidir, 2 övladı, 4 nəvəsi var
Təhsili
Ali təhsillidir. 1978-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetini (indiki BDU-nu) “riyaziyyat” ixtisası üzrə fərqlənmə diplomu ilə bitirib.
1998-ci ildə “Funksiyaların orta ossilyasiyası üzərinə qoyulan şərtlərlə təyin edilən fəzalarda inteqral operatorlar və bəzi tətbiqlər” mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə edərək 01.01.01-Riyazi analiz ixtisası üzrə fizika-riyaziyyat elmləri doktoru elmi dərəcəsi alıb
2005-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyasının qərarı ilə “professor” elmi adını alıb.
2021-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti tərəfindən "Əməkdar müəllim" adına layiq görülüb.
Apardığı dərslər
Bakalavr mərhələsində: Ali riyaziyyat, riyazi analiz, həqiqi dəyişənli funksiyalar nəzəriyyəsi, kompleks dəyişənli funksiyalar nəzəriyyəsi, funksional analiz, magistratura mərhələsində: müxtəlif ixtisas fənnləri və seçmə fənnlər.
70-dən artıq elmi əsərin, 1 dərs vəsaitinin, 2 metodik vəsaitin, 2 işçi proqramının müəllifidir.
Konfraslarda iştirakı
14. International Workshop “Operators in Morrey-Type Spaces and Applications”, Kirshehir, Turkey, 2011
15. International Conference devoted to the 100-th anniversary of academician I.I.Ibrahimov, Baku, 2012
16. International Conference dedicated to the 90-th anniversary of H.Aliyev. Baku, 2013.
Kitabları
Rzayev R.M. Xətti cəbrin elementləri, “Müəllim” nəşriyyatı, Bakı, 2004
Rzayev R.M. Həqiqi analizin elementləri. ADPU nəşriyyatı, Bakı, 2021
Çığırqan qarqar
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Perimetr
Perimetr ( — çevrə, yaxud — ətrafı ölçürəm) — fiqurun sərhəddinin ümumi uzunluğu (əsasən müstəvi üzərində). Uzunluq kəmiyyətləri ilə ölçülür.
Bəzən həndəsi fiqurun sərhədini də perimetr adlandırırlar.
Lyuyşun qırğını
Lyuyşun qırğını (Çin dilində: 旅顺大屠杀) — Birinci Yaponiya-Çin müharibəsinin gedişində 1894-cü il noyabr aylarının sonlarında Yaponiya ordusu tərəfindən Çinin dinc əhalisinin kütləvi şəkildə məhv edilməsi.
Qırğın ərəfəsi
Birinci yapon ordusu Koreya yarımadasında ağır döyüşlərdən sonra Çin ərazisinə, Mancuriyaya daxil oldu. Fentyan əyalətinin mərkəzi hissəsində düşmənin əsas qüvvələrinə yaxınlaşan yapon komandanlığı həlledici döyüş üçün feldmarşal Oyama İvaonun başçılıq etdiyi 2-ci ordunun birinci əyalət diviziyasını (Tokioda komplektləşdirilmişdir, komandanı general-leytenant Yamaci Motoharu) və 6-cı əyalət ordusunun 12-ci briqadasını (Kumamotoda komplektləşdirilmişdir) ayırdı.
Yalu çayının mənsəbində baş vermiş döyüşdən sonra dənizdə hökmranlığa nail olan Yaponiya donanması və 2-ci ordu 24 oktyabrda Lyaodun yarımadasına daxil olaraq dərhal cənuba doğru hərəkət etdi, 6 noyabrda Szinçjou şəhərini, 7 noyabrda liman şəhəri olan Dalyanı ələ keçirdi. 21 noyabr 1894-cü ildə yapon ordusu Lyuyşuna daxil oldu.
Kütləvi qırğın
thumbnail|Trambulla Vaytın "Çin, Yaponiya və Koreya:müharibələrin tam tarixi" kitabından şəkil" Lyuyşuna soxulan Yaponiya ordusu ağır işgəncələrlə öldürülmüş əsir yapon əsgərlərinin cəsədlərini aşkar etdilər. Bu, yaponlara əsir əsgərlərə işgəncə verən və onları amansızlıqla öldürən Çin əsgərləri ilə vasitəçilik edən mülki əhaliyə divan tutmaq üçün bəhanə oldu.
Bir neşə gün ərzində yaponlar 20 mindən çox adam öldürdülər, onların arasında əsirlər, qadınlar və uşaqlar da var idi. Yerli əhalidən 36 nəfəri sağ saxladılar və onlar yaponların əmri ilə bir aydan çox cəsədləri yandırılmaq üçün nəzərdə tutulan yerə daşımaqla məşğul oldular.
Nəticə
İkinci yapon ordusunda olan qərb qəzetlərinin müxbirlərinin məlumatları əsasında kütləvi qırğın haqqında məlumat dünya ictimaiyyətinə məlum olmuşdur.
Melaleuca boeophylla
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Konstantsa (judets)
Konstantsa  — Dobruca regionunda yerləşən Rumıniya judetsi. Sahə — 7071 km². Əhali — 630 679 nəf. (2011). İnzibati mərkəzi — liman şəhəri Konstantsa.
Coğrafiyası
Qərbdə — Keleraşi və Yalomitsa, şimalda —  Tulça və Breila judetsləri ilə, cənubda — Bolqarıstanın Dobriç və Silistren diyarları ilə sərhəddir.
Əhalisi
Milli tərkibə görə əhalisi:
Səma mannası
Səma mannası — dini əfsanəyə görə səhrada dolaşan israillilər üçün göydən tökülən azuqəthumbnail ( Yunan: μάννα;Ərəbcə: اَلْمَنُ;bəzən mana, kişi və ya manna kimi də istifadə olunur); Xristanların Müqəddəs Kitabı İncilə görə, bu, İsrail övladlarının Misirdən çıxdıqdan sonra və Kənanı fəth etməzdən əvvəl səhra səfərləri zamanı Allahın onlara göndərdiyi yeməkdir.Bu yemək Quranda üç dəfə qeyd edilmişdir.
Konstantsa (judets)
Demoqrafiyası
1 iyul 2005-ci ilin məlumatlarına görə
Səma mannası
Manna Müqəddəs Kitabın “Çıxış” kitabının 16-cı fəslində, “Saylar”ın 11-ci fəslində və Quranın 2-ci fəslində rast gəlinir.Çıxış kitabının 16-cı fəslindəki qeydlərə görə, israillilər Misiri tərk etdikdən sonra ikinci ayın 15-də manna peyda oldu.O zaman Musa israilliləri Elimlə Sinay arasındakı Sin səhrasına apardı.Yeməyə heç nə yox idi.İsrail xalqı Musaya şikayət etdi ki, aclıqdan öləcəklər.Sonra Rəbb Musaya İsrail övladlarına yemək verəcəyini vəd etdi.Həmin gecə Yehova onlara yemək üçün manna göndərməyə başladı və o gündən israillilər 40 il fasiləsiz manna yedilər.Manna gecə vaxtı şehlə birlikdə düşərgəyə düşdü və bu, don kimi bir az yuvarlaq bir şey idi.Forması keşniş toxumuna bənzəyir, mirvariyə bənzəyir, ağ rəngdədir.İsraillilər mannanı yığıb dəyirmanda əzdilər və ya məhlulda döydülər, qazanda qaynadıb tortlar düzəldiblər, təzə yağ kimi dad verirdilər.Adətən altı gün ard-arda yağış yağır, lakin şənbə günü bir gün dayanır ki, insanlar şənbə günü keçirsinlər.Ona görə də altıncı gün yağan yağışın miqdarı ikiqat olacaq.İlk beş gündə düşənlər eyni gündə yeyilməlidir, əks halda səhərə qoyulsa, qurd böyüyəcək və iylənəcək;Yalnız Yeşua xalqı İordan çayının o tayından Kənan torpağına apardıqdan və onlar Kənan torpağının məhsullarını yedikdən sonra yağış dayandı.
Konstantsa (judets)
İnzibati bölgüsü
Judetsə 3 bələdiyyə, 8 şəhər və 58 kommuna daxildir.
Səma mannası
F orması:
Keşniç toxumuna bənzəyir, həm də mirvariyəbənzəyir.Rəngi ağ rəngdədir.
Eol relyef formaları
thumb|right|Kaliforniya, Mojove Səhrası, Külək qumu Kelso dyununda yuxarı aparır
Eol relyef formaları küləyin təsiri nəticəsində əmələ gəlmiş relyef formalarına deyilir. Bu proses təkcə yer kürəsində deyil, digər plantlərdə də, o cümlədən Marsda müşahidə olunur.
Əmələgəlmə
Eol prosesi zamanı, külək qalaq və çöküntü qırıntılarını bir yerdən başqa yerə özü ilə nəql etdir. Eol xüsusiyyətləri əsas etibarı ilə küləyin eroziya mənbəyi olduğu yerlərdə nəzərə çarpır. Yəni həmin yerlərdə rütubət çatışmamazlığı nəzərə çarpır. Hissəciklər qum, çöküntü və gil ölçüsündə yığılır. Hissəciklər küləyə qoşularaq prosesdə iştrak edir. Hissəciklərin sürünməsi səthdə diyirlənmə və sürtünmə nəticəsində baş verir. Qaldırılma isə, Bernoulli prinsipinə əsasən yerdən qalmxa sayəsində baş verir. Əgər hava axını tubolentlik təşkil edirsə, iri qırıntılar saltasiya prosesi (geoloji termin olub, külək zamanı nisbətən böyük qırıntıların sıçrayışla yerdəyişməsinə deyilir) nəticəsində baş verir. Şəkil:Saltation-mechanics.gif|frame|left|Qumun saltasiya hərəkəti Nəticədə bir hissəcik digərinə dəyərək toqquşma hərəkəti baş verir.
Erozion relyef formaları
Küləyin dağıtdığı relyef formaları Yer üzündə arid zonlaradan başqa yerlərdə qalmamışdır. Başqa halda, su həmin relyef formalarını yuyub aparır. Eroziya ilə əlaqəli bir sıra relyef formaları vardır. Böyük hövzələrdə komplekslik olduğu üçün həmin ərazilərdə təkcə eol və eroziya deyil, qlasial, allüvial və tektonk qüvvələr də relyefəmələgəlmədə iştirak edir.
Eol relyef formaları
Eol relyef formaları arid iqlim şəraitində küləyin fəaliyyəti nəticəsində əmələ gəlir və, əsasən, respublika ərazisinin şərq hissəsi üçün səciyyəvidir. Bu relyef formaları respublikanın qərb hissəsində quru kontinental iqlimə malik rayonlarda - Naxçıvan Muxtar Respublikasında, Acınohur və Ceyrançöldə də inkişaf etmişdir. Ceyrançöl alçaqdağlığını təşkil edən çöküntülərin litoloji tərkibi eol proseslərin inkişafı üçün daha əlverişli olub,deflyasion və külək akkumulyasiyası mənşəli relyef formalarının əmələgəlməsinə şərait yaratmışdır.
Samur-Dəvəçi düzənliyində eol relyef formaları
Samur-Dəvəçi düzənliyində inkişaf etmiş eol relyef formaları, əsasən, dyunlardan və qum təpələrindən ibarət olub, Xəzər dənizinin sahili boyu eni 0,5–1 km-ə çatan ərazidə yayılmışdır (Antonov, 1949, Budaqov, 1957, Mikayılov, 1978). Bu relyef formaları sahil vallarının sovrulmuş qum materiallarından təşkil olunmuşdur. Nəticədə 2-3 bəzən 4 cərgədə yerləşən sadə nal şəkilli və bəzən bir-biri ilə bitişmiş dyun və tirələr əmələ gəlmişdir. Tirələrin yüksəkliyi bəzən 12 m-ə çatır.
Abşeron yarımadasında eol relyef formaları
Abşeron yarımadasında eol relyef formaları sahilboyu zonada, 4- enində ərazidə müşahidə edilir. Bunlar əsasən alçaq dəniz terraslarının və müasir çimərliklərin sovrulmuş dəniz qumlarından təşkil olunmuşdur. P.V. Kovalskaya - Ilyinaya görə (1934) Abşeron yarımadasında qumlar 300 min ha sahəni əhatə etmişdir ki, bunun da 3-3,5 min ha hərəkət edən qumlardan ibarət olmuşdur. Müasir dövrdə bu qum sahələri xeyli azalmışdır. Burada eol morfoskulpturlarının əmələ gəlməsində ərazidə üstünlük təşkil edən şimal (xəzri) və cənub (gilavar) küləkləri, dördüncü dövrün və müasir çimərliklərin qum törəmələri, qrunt sularının nisbətən dərində yerləşməsi və bitki örtüyünün seyrək olması əsas amil kimi mühüm rol oynamışdır. Morfoskulpturların əmələ gəlməsində sürəti və təkrarlanması başqa küləklərə nisbətən daha çox olan şimal küləklərinin rolu daha böyük olmuşdur. Onların orta illik sürəti 10–12 m/san olub, bəzən 40 m/san çatır (Mədətzadə, 1953).
Eol proseslərinin inkişafına Xəzər dənizinin səviyyəsinin tərəddüdü də öz təsirini göstərir. Müəyyən edilmişdir ki, Xəzərin səviyyəsi ildə 10-15 sm qalxan zaman onun sahili ildə 10-, dayaz yerlərdə isə 100- geri çəkilir (Əliyev, 2001). Nəticədə dənizin səviyyəsi qalxan zaman eol proseslərinin fəaliyyət sahəsi azalır, səviyyə düşəndə isə (1927-1977) əksinə xeyli genişlənir.
Abşeron yarımadasında mənşəyinə, morfoloji əlamətlərinə və dinamikliyinə görə bir-birindən fərqlənən müxtəlif eol formaları inkişaf etmişdir (Şirinov, 1965). Yarımadada dəniz sahili qum relyef formaları az sahəni əhatə edir və qismən bağ və üzümlüklər altında istifadə edildiyindən demək olar ki bərkidilmişdir. Bunların arasında əmələgəlmə vaxtına və dinamikliyinə görə qədim və müasir dövrdə hərəkətdə olan qum relyef formaları ayrılır. Sahilboyunca şimalda (Yaşma burnundan Köhnə Bilgəhə qədər) və cənub - şərqdə (Gürgan b-dan Hövsan b- a qədər) sovrulmaya məruz qalmış sahil valları uzanır. Sovrulma materiallarından təşkil olunmuş və hakim küləklərin istiqamətində uzanan dyunlar, kiçik təpələr və digər keçid formalar ərazidə daha geniş yayılmışdır.
Qobustanın Xəzər sahili zonasında akkumulyativ eol, daxili çökəkliklərdə isə şoran-deflyasion formaları geniş yayılmışdır.
Dyunlardan, tirələrdən və qum təpələrindən ibarət akkumulyativ eol relief formaları Ələt burnuna bitişik sahil düzənliklərində yayılıb, hakim küləklərin istiqamətində şimal-şərqdən cənub-qərb istiqamətdə uzanır. Bu formaların əmələ gəlməsində müasir çimərliklərin və yeni kaspi yaşlı dəniz terraslarının qumlarından başqa Bahar və s. palçıq vulkanlarının püskürmə materialları da iştirak edir.
Şoran-deflyasion eol relyef formaları Çuvaldağ sinklinal platosunda, Ələt tirəsinin cənub-qərb ətəyində yastı dibli axarsız çökəkliklərdə inkişaf etmişdir. Hündürlüyü, uzunluğu 5- və eni 3–6 m-ə çatan qum və gil təpələrindən ibarət bu formalar Çuvaldağ platosu üçün səciyyəvi olub, ağac şəkilli şoran ot və kollar ilə bərkidilmişdir.
Kür- Araz düzənliyində eol relyef formaları
Cənub-Şərqi Şirvan düzənliyində yeni kaspidə laqun sahələrini təşkil etmiş yastı dibli şoran çökəkliklərin cənub-qərb kənarı boyunca yayılmış qum təpəcikləri səciyyəvidir. Bu formalar ilin isti yarısında şoran çökəkliklərin quruması zamanı onları təşkil edən kövrək materialların sovrularaq çökəkliklərin cənub - qərbində çökdürülməsi nəticəsində əmələ gəlmişdir.
Kür-Araz düzənliyinin içərilərində qum təpələrinə və dyunlara, əsasən, Mil və Müğan düzənliklərində ləkələr şəklində təsadüf edilir. Bu formalar Kür və Araz çaylarının qumlardan və gillicələrdən təşkil olunmuş qədim yataq boyu yollarının və sahil vallarının sovrulması nəticəsində əmələ gəlmişdir. Bu cür formalar Muğan düzənliyində Hacılçi şoranlığının cənub-qərb kənarında bir qədər geniş yayılmışdır.
Kiçik Qafqazın cənub-şərq hissəsində eol relyef formaları
Kiçik Qafqazın cənub-şərq hissəsində Arazyanı silsilələrdə və Talış dağlarının orta dağlıq hissəsində eol korroziyası və deflyasiyası nəticəsində əmələ gəlmiş oyuqlar, çıxıntılar, təpəliklər və arı şanına bənzər formalar inkişaf etmişdir (Abasov, 1970, Antonov, 1971). Bu cür formalara müxtəlif növ vulkanogen tərkibli süxurlarda da tez-tez təsadüf edilir.
Phalcoboenus
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Boko Haram
Boko Haram (əsl adı: Camaat’u Əhlus-Sünnə lid-Da’va vəl Cihad) - Nigeriyanın radikal islam sektası. 2002-ci ildə Nigeriyanın şimalında Məhəmməd Yusif adlı şəxs tərəfindən yaradılıb. Əsas məqsədi bütün Nigeriya ərazisində şəriətin tətbiqi və qərb həyat tərzinin silinməsidir. 2014-cü ilin may ayında BMT Təhlükəsizlik Şurası tərəfindən terror təşkilatları siyahısına salınıb.
Təşkilatın məqsədi
Boko Haram müsəlmanların qərb cəmiyyətinə bənzər istənilən siyasi və ictimai fəaliyyətini "haram" sayaraq, qadağan edir. Boko Haram Nigeriya dövlətinin imansızlar tərəfindən idarə edildiyini hesab edir. Qrupun rəsmi adı "Cama'atu Əhlis Sünnə Liddə'əvəti vəl-Cihad" ərəbcə "Peyğəmbərin təlimini və cihadı təbliğ etməyə əqidəli olanlar" deməkdir. Qruplaşmanın yerləşdiyi ölkənin şimal-şərqində yerləşən Maiduguri şəhərinin sakinləri bu təşkilatı daha qısa adla - Boko Haram deyərək çağırırlar. Hausa dillindən bu ad "Qərb təhsili haramdır" kimi tərcümə edilir. Əvvəlcə "boko" saxta demək idi, amma Qərb təhsili mənasını daşımağa başladı.
Tarixi
1903-cü ildə Nigeriya, Niger və Kamerunun cənub hissəsində mövcud olmuş Sokoto xəlifliyi Britaniya nəzarətinə keçəndən bəzi ərazilərdə müsəlmanlar Qərb təhsilinin yayılmasına müqavimət göstəriblər. Onlar uşaqları hökumətin idarəçiliyi altında keçirilən "Qərb məktəblərinə" göndərilməsinin əleyhinə çıxırlar. Xarizmatik müsəlman xadimi, Məhəmməd Yusif, 2002-ci ildə Maiduguri-də Boko Haram qrupunu təsis edir. O, müsəlman məktəbləri və məscidi əhatə edən dini kompleks yaradır. Nigeriyadan və qonşu ölkələrdən bir çox yoxsul müsəlman ailələr uşaqlarını bu məktəbə təyin etdirirlər. Lakin Boko Haram təkcə təhsilə maraq göstərməyib. Bu təşkilatın siyasi məqsədi İslam dövlətinin qurulması olub və nəticədə məktəb cihadçıların səfərbər edilməsi yerinə çevrilib. 2009-cu ildə, Boko Haram Maiduguridə inzibati binalara, polis məntəqələrinə hücumlar həyata keçirib. Maiduguri küçələrində atışma halları baş verib, yüzlərlə Boko Haram tərəfdarları öldürülüb, minlərlə sakin şəhəri tərk edib. Nigeriyanın təhlükəsizlik qüvvələri nəhayət qrupun qərargahını ələ keçirib, döyüşçüləri həbs edib, Məhəmməd Yusifi öldürdülər. Onun cəsədi dövlət televiziyası ilə nümayiş etdirildi və təhlükəsizlik qüvvələri Boko Haramın məhv edildiyini bəyan etdilər. Lakin döyüşçülər yeni lider Əbubəkr Şekaunun rəhbərliyi altında yenidən qruplaşdılar və üsyan hərəkatı yenidən vüsət aldı. 2010-cu ildə ABŞ bu qrupu terrorçu təşkilat kimi tanıyıb.
Qrup eləcə də Nigeriyanın şimal və mərkəzi hissəsində bir sıra kəsərli hücumlar həyata keçirib, o cümlədən, kilsələr, avtobus dayanacaqlar, barlar, hərbi kazarmalar, polis məntərqələri və hətta paytaxt Abucada BMT mənzil-qərargahına qarşı bomba hücumları həyta keçirlib. 2013-cü ilində zorakılığın qarşısını almaq üçün prezident Qudlak Conatan ölkənin 3 şimal ştatında - Borno, Yobe və Adamava ştatlarında fövqəladə vəziyyət rejimi elan edir. Həmin ərazilərdə qoşunların yerləşdirilməsi yaraqlıların əksəriyyətini Maidugurini tərk etməyə məcbur etdi - Boko Haram Kamerun sərhədi boyu ucsuz-bucaqsız Sambisa meşələrinə çəkilməli olmuşdu.
Boko Haram mart ayında Yobe, aprel ayında isə Chibok məntəqələrində məktəblərə hücum edib. Çibok reydi zamanı Boko Haram 200 məktəbli qızı girov götürərək, onlarla qul kimi rəftar olunacağını və onların ərə veriləcəyini bəyan edib. Bu hərəkət qrupun 2013-cü ilin may ayında keçirdiyi reydə bənzəyir. O zaman Boko Haram qrup üzvlərinin arvad-uşaqlarının hökumət tərəfindən həbs edilməsinə cavab olaraq bir qrup qadın və uşağı girov götürərək onların videosunu yaymışdı. Sonradan tərəflər arasında girov mübadiləsi keçirildi, qadın və uşaqlar azadlığa buraxıldı. Eyni zamanda Boko Haram şəhərlərdə də bomba hücumlarını davam etdirir: 2014-cü il aprelin 14-də paytaxtda avtomobil parkı yaxınlığında törədilmiş partlayış nəticəsində azı 70 nəfər, mayın 2-də törədilmiş partlayışda isə 19 nəfər həlak olmuşdu.
2009-CU İLDƏ
26-29 iyul 2009-cu il. Nigeriya. İyul 26-29 - 2009 Boko Haram üsyan, 1000-ə yaxın adam Nigeriyada Boko Haram islamçı partizan başlayaraq, Nigeriyanın şimalındakı ərzində Boko Haram xadimləri və Nigeriya əsgərlər arasında çıxan qarşıdurmada öldürülür.
27 iyul 2009-cu il. Nigeriya. 07/27/2009: Bazar ertəsi, dörd ilə bağlı hücumların birində, Borno State, Nigeriya Maiduguri da, şübhəli Boko Haram xadimlərinə ölü ən azı 50 dinc, 23 şübhəli xadimləri və iki polis məmuru buraxaraq şəhər hücum etdi. Xadimlərin də naməlum vasitəsilə bir polis bölməsinə məhv. Heç bir qrup məsuliyyəti iddia etdi.
2010-CU İLDƏ
5 sentyabr 2010-cu il. Nigeriya. 09.05.2010: Bazar axşam, Bama, Borno, Nigeriyada, bir motosiklet naməlum silahlı şəxslər atəş və bir təqaüdçü polis məmuru həyatını itirdi. Həmçinin, Boko Haram bir qoçu ola Nigerian Taliban kimi bilmək iddia edən bir adam, məsuliyyət iddia etdi. 09.05.2010: Bazar gecə, Mauduguri, Borno, Nigeriya, iki nəfər yaralanıb, bir bulama atəşə bir motosiklet binicilik naməlum xadimləri deyil, baxmayaraq ki, Bulama da Maiduguri Yeni Həbsxanalar yaxın. Heç bir qrup məsuliyyət iddia, həm də Nigerian Taliban kimi tanınan militant qrup Boko Haram, hücum üçün məsul olduğu düşünülür.
9 oktyabr 2010-cu il. Nigeriya. 10/09/2010: Şənbə günü, Maiduguri, Borno, Nigeriyada, bir motosiklet binicilik iki naməlum xadimləri ilə atəş və Şeyx Bəşir Mustapha, bir İslam alimi şəhid və Şeyx Bəşir Mustapha evində bir digər şəxs. Heç bir qrup məsuliyyəti iddia, lakin qrup Boko Haram olan xadimləri hücum üçün məsuliyyət fikir idi.
19 oktyabr 2010-cu il. Nigeriya. 10/19/2010: Çərşənbə axşamı, Maiduguri, Borno, Nigeriya, üç naməlum xadimləri ilə atəş və o ev getdi Polis Müfəttişi Kashim Bukar öldürdü. Heç bir qrup məsuliyyəti iddia, lakin militant qrup Boko Haram hücum üçün məsul olduğu şübhəli.
22 oktyabr 2010-cu il. Nigeriya. 10/22/2010: Cümə günü, Ganuwa, Bauchi, Nigeriya yaxın Qəndəhar kəndində, şəxsiyyəti naməlum xadimləri hücum və naməlum vasitəsilə yerli kənd rəhbəri Məhəmməd Tukur qətlə yetirib. Heç bir qrup məsuliyyəti iddia, lakin militant qrup Boko Haram hücum üçün məsul olduğu şübhəli.
19 noyabr 2010-cu il. Borno. Nigeriya. 11/19/2010: Cümə günü günorta, Maiduguri, Borno, Nigeriya, motosiklet binicilik və Kalaşnikov stil tüfənglərlə silahlanmış iki naməlum xadimləri ilə atəş və bir uşaq olmaq üzrə üç adamın həyatını itirdiyi və Gomari Jumat Wahabi qarşısında bir uşaq yaralanıb məscid. Heç bir qrup məsuliyyəti iddia, lakin militant qrup Boko Haram hücum üçün cavabdeh idi.
29 noyabr 2010-cu il. Borno. Nigeriya. 11/29/2010: Bazar ertəsi, Borno, Nigeriya naməlum yeri, bir xadim odlu silahla iki qılınc ilə silahlanmış və bıçaq rəisi mürəkkəb bir kənd müdiri öldürmək üçün cəhd. Heç bir qrup məsuliyyəti iddia, lakin militant qrup Boko Haram cəhd hücumun məsulu idi.
24 dekabr 2010-cu il. Borno. Nigeriya. 12/24/2010 ətrafında Cümə axşamı 1830-də Maiduguri, Borno, Nigeriya, üç ilə bağlı hücumların birində, bir pastor daxil olmaqla, beş nəfər ölüb, ən azı 30 silahlı Victory Baptist Church hücum 25 nəfər yaralanıb unknown odlu silah və molotofkokteyli ilə. Heç bir zərər məlumat və militant qrup Boko Haram hücum üçün məsuliyyət iddia edildi. 12/24/2010: onlar naməlum odlu silah ilə ona atəş və naməlum sayda atdı zaman ətrafında Cümə gecəsi 1830-də Maiduguri, Borno, Nigeriya, üç ilə bağlı hücumların birində bir xüsusi təhlükəsizlik işçisi iki vasitə xadimləri tərəfindən öldürülüb Məsihin Sinimari kilsəsi benzin bomba. Kilsə hücum ziyan deyil və militant qrup Boko Haram məsuliyyət iddia etdi. 12/24/2010: onlar naməlum odlu silah ilə ona atəş və naməlum sayda atdı zaman ətrafında Cümə gecəsi 1830-də Maiduguri, Borno, Nigeriya, üç ilə bağlı hücumların birində bir xüsusi təhlükəsizlik işçisi iki vasitə xadimləri tərəfindən öldürülüb Məsihin Sinimari kilsəsi benzin bomba. Kilsə hücum ziyan deyil və militant qrup Boko Haram məsuliyyət iddia etdi.
24 dekabr 2010-cu il. Nigeriya. 12/24/2010: Cümə gecəsi, Jos, Plateau, Nigeriyada iki bağlı hücumların birində 38 nəfər ölüb, xadim dörd yalnız bir neçə dəqiqə Kabong alış-veriş bazarında dinamit ilə partlayıcı qurğular improvizə partlatdı zaman 74 nəfər yaralanıb ayrı bir-birindən. Heç bir maddi ziyan məlumat və militant qrup Boko Haram hücum üçün məsuliyyət iddia edildi.
28 dekabr 2010-cu il. Nigeriya. 12/28/2010: Çərşənbə axşamı, Maiduguri, Borno, Nigeriya Zinnari sahəsində naməlum xadimləri tədris xəstəxana ilə atəş və bir polis və iki vətəndaşı öldürdü. Heç bir zərər bildirildi və heç bir qrup məsuliyyəti öz üzərinə götürüb, lakin militant qrup Boko Haram hücum üçün cavabdeh idi.
31 dekabr 2010-cu il. Nigeriya. 12/31/2010: Cümə günü, Abuja, Abuja Federal Capital Territory, Nigeriya Asokoro sahədə on vətəndaşın öldüyü və naməlum xadimləri bir balıq qızartmaq mağazası yaxınlığında qoyulmuşdu bir improvizə partlayıcı qurğu partladıb zaman 26 nəfər yaralanıb Sani Abacha hərbi ərazi yanında Mammy bazar. Heç bir zərər ifadə edildi və heç bir qrup məsuliyyəti öz üzərinə götürüb, lakin hakimiyyət Boko Haram hücum üçün cavabdeh idi şübhəli.
2011-Cİ İLDƏ
29 may 2011 - şimal Nigeriya bombalı, 15 adam bomba sonra Abuca və Bauchi öldürülür bilər yeni başçı kimi Goodluck Jonathan küfr zamanı Nigeriyanın şimalındakı bir neçə şəhərdə partlatmağı.
16 iyun - 2011 Abuja Təhlükəsizlik Müdirliyində bombing, ən azı iki nəfər, faili və yol polis, Abuja polis qərargahı uğursuz bombalı öldürülür. Bu intihar hücumu Nigeriyanın birinci instansiya edir.
4 Noyabr - 100 150 nəfər arasında 2011-ci il Damaturu hücumlar, Nigeriyanın şimalındakı koordinasiya hücum bir sıra öldürülür.
Dekabr 22-23 - Dekabr 2011 Nigeriyada qarşıdurmalar, 50 xadim, ən azı 7 əsgər və 11 vətəndaş onlardan 68 nəfər Maiduguri və Damaturu Boko Haram xadimləri ilə Nigeriya əsgərlər arasında çıxan qarşıdurmada öldürülür.
25 dekabr - Dekabr 2011 Nigeria bombalı, 41 nəfər xristian kilsələrinin üzrə Boko Haram bombalı hücum və çəkilişləri ilə öldürülür.
3 yanvar 2011-ci il. Nigeriya. 01.03.2011: Maiduguri, Borno, Nigeriya və Gwange sahəsində ətrafında 0945 Bazar ertəsi səhər, o ev gəzinti kimi bir taksi motosiklet, sonra atəş və onbaşı James kimi müəyyən bir polis ölüb, riding iki naməlum xadimlərin. Heç bir qrup məsuliyyət iddia, lakin militant qrup Boko Haram hücum üçün məsul olduğu düşünülür.
7 yanvar 2011-ci il. Nigeriya. 01/07/2011: AK-47 tüfəng ilə silahlanmış naməlum xadimləri kənarda açıq hava lokali dinc sonra atəşə zaman ətrafında Cümə axşamı 2030-də, Gombe şəhəri, Gombe dövlət, Nigeriya, səkkiz adamın öldüyü və naməlum sayda yaralanıb bir otel. Boko Haram hücum üçün cavabdeh olan şübhəli baxmayaraq heç bir qrup, hücum üçün məsuliyyət iddia etdi.
28 yanvar 2011-ci il. Nigeriya. 01/28/2011: Cümə günü günorta, Maiduguri, Borno, Nigeriya, iki motosiklet ilə atəş və Modu Fannami Gubio, Bütün Nigeriyalı Xalq Partiyası Borno State qubernator namizəd və xaricində iki mülki geyimli polis əməkdaşları, o cümlədən yeddi nəfər həlak olub riding dörd xadimin Gubio atası ev. Beş nəfər yaralanıb və militant qrup Boko Haram hücum üçün məsuliyyət iddia edildi.
2 fevral 2011-ci il. Nigeriya. 02/02/2011: motosiklet binicilik naməlum xadimlərin Biu polis komandiri evinin qapısında polis ilə atəşə zaman Biu, Borno, Nigeriya ətrafında Çərşənbə gecə 2300-də bir polis ölüb, biri yaralanıb. Heç bir qrup məsuliyyəti iddia, lakin militant qrup Boko Haram hücum üçün cavabdeh idi.
15 fevral 2011-ci il. Nigeriya. 02/15/2011: naməlum xadimləri naməlum odlu silah nəticəsində ilə Nigeriya kilsə Məsihin kilsəsi ilə atəşə zaman çərşənbə axşamı gecə, Maiduguri, Borno, Nigeriya Simari sahəsində iki bağlı hücumların birində iki Nigeriyalı əsgərlər şəhid oldu maddi ziyan naməlum məbləği. Heç bir qrup məsuliyyəti iddia, lakin militant qrup Boko Haram hücum üçün cavabdeh idi.