cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
SSRİ-də təhsil
Tarixi
1918-ci ilin oktyabrında "RSFSR-nin vahid əmək məktəbi haqqında" əsasnamə məktəb yaşlı uşaqların pulsuz və birgə təhsilini tətbiq etdi. 1919-cu il dekabrın 26-da ölkə əhalisinin səkkiz yaşından əlli yaşınadək oxuyub yaza bilməyən bütün əhalisinin öz istəkləri ilə öz ana və ya rus dilində oxumağı və yazmağı öyrənməli olduğunu bildirən fərman imzalandı.
Əhalinin əhəmiyyətli hissəsinin, xüsusən də kəndlilərin savadsızlığı ciddi problem idi. Sovet rəhbərliyi ümumi savadlılığa nail olmağı prioritet məsələlərdən biri hesab edirdi. Vladimir Leninin dediyi kimi, "Bizə mədəniyyətin böyük artımı lazımdır. Elə etmək lazımdır ki, oxumaq və yazmaq bacarığı mədəniyyətin yüksəldilməsinə xidmət etsin ki, kəndli bu oxumaq və yazmaq qabiliyyətini təsərüfatını və dövlətini yaxşılaşdırmaq üçün tətbiq etmək imkanı əldə etsin".
Ümumilikdə 1920-ci ilə qədər 3 milyon insana oxumaq və yazmaq öyrədilmişdi. Sovet Rusiyası ərazisində aparılan 1920-ci il üzrə siyahıyaalma 8 yaşdan yuxarı əhalinin 41,7%-nin oxumaq qabiliyyətinin olduğunu göstərmişdi. Eyni zamanda, bu siyahıyaalma bütün ölkəni əhatə etməmişdi, beləki ölkənin Belarus, Volın, Podolsk quberniyaları, Krım, Zaqafqaziya, Şimali Qafqazın dağlıq bölgələri, Türküstan və Qırğızıstanın bir hissəsi, Uzaq Şərq  eləcə də Avropa Rusiyası və Ukraynanın bəzi əraziləri, Xivə və Buxara kimi ərazilər daxil edilməmişdi.
RSFSR Xalq Komissarları Sovetinin 1918-1919-cu illərdə qəbul edilmiş dekretləri əsasında təhsil sistemi kökündən dəyişdirildi: özəl məktəblərin mövcudluğu qadağan edildi; pulsuz təhsil, hər iki cinsin uşaqların birgə təhsili tətbiq edildi; məktəb kilsədən, kilsə isə dövlətdən ayrıldı; hər hansı məzhəbdən olan təhsil müəssisələrində dərs demək və dini ayinlərin icrası qadağan edildi; uşaqların fiziki cəzası ləğv edildi; bütün millətlər öz ana dilində təhsil almaq hüququ əldə etdilər; dövlət məktəbəqədər təhsil sisteminin yaradılmasının əsası qoyuldu; ali məktəblərə qəbulun yeni qaydaları hazırlanıb qüvvəyə minmişdir.
Müasir tədqiqatçılar qeyd edirlər: "Kommunistlərin elmi statusların bölüşdürülməsi sisteminə hücumu 1918-ci ildən başlayıb. Məsələ daha çox "burjua professorlarının yenidən təhsil alması"nda deyil, təhsilə bərabər imkanların yaradılmasında və sinfi imtiyazların ləğvində idi ki, bunlar arasında təhsil almaq imtiyazı da var idi".
1920-ci illər
1920-ci il iyunun 19-da RSFSR Xalq Komissarları Soveti savadsızlığın aradan qaldırılması üzrə Ümumrusiya Fövqəladə Komissiyasını yaratdı. "Ləğv məntəqələri" və savadsızlığın aradan qaldırılması üçün məktəblər (16-50 yaşlı insanlar üçün) ilə təmsil olunan böyüklər üçün dövlət təhsil sisteminin fəal şəkildə yaradılması həyata keçirildi. İbtidai təhsil sahəsində 1920-ci illərdə əsas problem savadsızlığın aradan qaldırılması olaraq qalırdı. 1923-cü ildə Xalq Maarif Komissarlığının fərmanı ilə "Savadsızlığa yox" cəmiyyəti yaradıldı .1,2 milyondan çox insan kəndlərə mədəniyyətin yüksəldilməsində kömək etmək üçün nəzərdə tutulmuş şəhər himayədarlıq təşkilatlarını birləşdirdi. Savadsızlığın aradan qaldırılmasını sürətləndirmək üçün uyğun məktəb binalarına yükü artırmaq lazım gəldi: baxmayaraq ki, 1924-cü ildə tələbələrin sayını (əhalinin mütləq azalması ilə) demək olar ki 1914-cü il səviyyəsinə (98%) çatdırılmışdır, məktəblərin sayı müharibədən əvvəlki səviyyənin yalnız 83%-ni təşkil edirdi .Bu dövrdə tələbə kontingentinin əsas axınını sayı o illərdə 7 milyon nəfərə çatan evsiz uşaqlar təşkil etmişdir .1925-1928-ci illərdə məktəb yaşında olan bütün uşaqlar üçün təhsil əlçatan olduqdan sonra yerli sovet orqanlarının sərəncamları ilə ümumi icbari ibtidai təhsil tətbiq olundu. Beləliklə, ümumi təhsil haqqında qanunlar qəbul edildi: 1924-cü ildə - Ukrayna SSR-də; 1926-cı ildə - Belarus SSR-də; eləcə də ZSFSR-də və Orta Asiyanın bəzi respublikalarında - 1920-ci illərin sonlarında. Bununla belə, yalnız evsizliyin kütləvi bir hadisə kimi aradan qaldırılmasından sonra (1928-ci ilə qədər yalnız 300 min evsiz uşaq var idi), 1930-cu ilin sentyabrına qədər uşaqlar üçün universal ibtidai təhsilin həqiqətən tətbiq olunduğunu iddia etmək üçün əsaslar var idi.
Sovet məktəbləri "Vahid əmək politexniki məktəbi haqqında Əsasnamə"yə uyğun olaraq yenidən qurulur. SSRİ-nin yaranması tarixində 1920-ci illər cəsarətli və orijinal həll yollarının axtarışı illəri kimi səciyyələnir. Məktəblərdə hərtərəfli təhsil, laboratoriya-komanda metodu, layihə metodu geniş şəkildə tətbiq edilir. Respublika əhalisinin əksəriyyətinin dilləri məktəblərdə tədris olunur. 1920-ci illərdə SSRİ-də orta təhsil yeddi illik idi. Növbəti mərhələ peşə məktəbləri, texniki məktəblər və institutları əhatə edən peşə təhsili idi. Əslində, sovet məktəbi sistemi 1922-ci ilə qədər formalaşdı: ibtidai məktəb (dörd illik təhsil), əsas yeddiillik ümumtəhsil məktəbi və ümumtəhsil məktəbinin yuxarı pilləsi (cəmi 9-10 illik təhsil).
Xalq maarifi sisteminə və savadlılığın yayılmasına birinci dünya və vətəndaş müharibəsi böyük ziyan vurdu. Daimi vəsait çatışmazlığı səbəbindən 1922/23-cü tədris ilinə qədər məktəblərin sayı 88.588-ə, şagirdlərin sayı isə 7.322.062 nəfərə qədər azaldı (yalnız 1926-cı ildə məktəblərin sayı 111.046-ya, tələbələrin sayı 10.219 529 nəfər azalmışdır) ). İqtisadiyyatın bir çox sahələrində aclıq və dağıntılar vəziyyəti daha da ağırlaşdırmışdır; Təhsil sisteminin tam maliyyələşdirilməsini yalnız 1924-cü ildə bərpa etmək mümkün olmuşdur və bundan sonra təhsilə xərclər durmadan artmışdır.
1927-ci il dekabrın 15-də Ümumittifaq Məktəblərin Siyahıyaalınması keçirildi.
1920-ci illərdə ibtidai məktəblərin və onlarda təhsil alan şagirdlərin sayındakı dəyişikliklər :
1927/28-ci tədris ilində tələbələrin sayı artdı :
Savadsızlıqla mübarizədə mühüm uğurlar əldə edildi: 1917-1927-ci illərdə ümumilikdə 10 milyona qədər böyüklərə oxumaq və yazmaq öyrədilmişdir. SSRİ-nin 1926-cı il siyahıyaalınmasında 9 yaşdan 49 yaşa qədər olan əhalinin 56,6%-ni (80,9%-i şəhər, 50,6%-i kənd əhalisi) təşkil edirdi. Ümumiyyətlə, bu dövrdə tələbə və müəllimlərin sayı xeyli artmışdır.
Müəllimlərin sayı 1922/23-cü ildəki 222.974 nəfərdən 1929/30-cu illərdə 394.848 nəfərə yüksəlmişdir. SSRİ-nin bütün məktəblərində şagirdlərin sayı 7.322.062 nəfərdən (1922/23) 13.515.688 nəfərə (1929/30)yüksəlmişdir :
Ali təhsil müəssisələrində tələbələrin sayı müharibədən əvvəlki 1914-cü illə müqayisədə 1927/28-ci ildə 127.000 -dən 169.000-ə yüksəldi. 1930-cu ildə SSRİ-də tələbələrin sayı 272 min nəfər təşkil etmişdir.
Sosial təlatümlər zamanı ciddi şəkildə sarsılan ölkənin elmi potensialı 1920-1930-cu illərdən etibarən bərpa olunmağa başlamışdı. Elmi işçilərin sayı nəzərəçarpacaq dərəcədə artmışdır. 1927-ci ildə onların sayı inqilabdan əvvəlkindən iki dəfə çox 25 min təşkil edirdi.
Milli məktəblər də inkişaf etmişdir. Hökumət onlara kömək etmək üçün əlindən gələni etdi. Onlar Vahid Əmək Məktəbinə uyğun olaraq RSFSR və SSRİ-nin mərkəzi orqanları tərəfindən verilən bütün qanun və sərəncamlara tabe idilər. RSFSR Xalq Maarif Komissarlığının Milli Məktəblər İdarəsi dərsliklərin yaradılmasına və müəllim hazırlığının təşkilinə kömək etdi, yerli xalq maarif idarələrinin bölmə və şöbələri isə məktəblərə lazımi köməklik göstərdilər.
Oktyabr İnqilabı ndan sonra 10-15 il ərzində onlarla əvvəllər öz yazı dili olmayan xalqlar (Abazalar, Laklar, Noqaylar, Balkarlar, Tuvanlar, Adıgelər və s.) üçün ana dillərində yazı yaradıldı. Tarixdə ilk dəfə olaraq onlarla millətin övladı öz ana dilində dərslik və dərs vəsaitləri aldı. 1922-ci ilin dekabrında tatar, çuvaş, qırğız, adıge və başqa dillərdə dərsliklər nəşr edən ixtisaslaşmış şərq nəşriyyatı yaradıldı. 1924-cü ildə Mordoviya, Mari, Tatar və Çuvaş məktəbləri üçün dərsliklər kütləvi tirajla nəşr olundu. Bundan əlavə, RSFSR hökumətinin hərəkətləri əvvəllər geri qalmış milli bölgələrdə məktəblər şəbəkəsini inkişaf etdirməyə və yerli millətlərin uşaqlarını onlara cəlb etməyə yönəldilmişdir. Eyni zamanda, ərazilərin iqtisadi, etnoqrafik və coğrafi şəraitindən asılı olaraq məktəblərin şəbəkəsini və növlərini müəyyən etmək üçün differensial yanaşma təmin edilmişdir. Köçəri xalqların uşaqları üçün, Qafqazın dağlıq rayonlarının heyvandarlarının uşaqları üçün nəzdində internat məktəbi olan məktəblər təşkil edildi, və yaxud köçəri ərazilərdə uşaqlar təhsil alırdılar. Şəhərlərdə internat məktəbli kommunal məktəblər yaradıldı.
1930-cu illər
268 px|thumb|left|1930-cu illərdə sovet məktəbində dərs SSRİ Xalq Komissarları Sovetinin və Ümumittifaq Bolşevik Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin "SSRİ-də ibtidai və orta məktəblərin strukturu haqqında" (1934) qərarları ilə 3 növ ümumtəhsil məktəbi yaradılmışdır: * ibtidai, * natamam orta, * orta.
1914-1922-ci illərdəki müharibələr və inqilablar fiziki ölüm, təbii qocalma, mühacirət kimi səbəblər üzündən əhalinin, o cümlədən müxtəlif bacarıq səviyyəli alimlərin və işçilərin itkiləri ilə müşayiət olundu. İqtisadiyyatın müəyyən sahələrində 1918-1925-ci illərdə ən ixtisaslı kadrların itkiləri 70-90% -ə çatmışdır. (o cümlədən, "istismarçı təbəqələrin" təhsilli nümayəndələri: müəssisə sahibləri, direktorlar şurasının üzvləri, onların məsləhətçiləri. və s.)
Texnikumun yenidən qurulmasına başlanılıb. SSRİ-də sənayeləşmə 1930-1935-ci illər ərzində təxminən 435.000 mühəndis-texniki mütəxəssisin hazırlanmasını tələbi yaratmışdı, 1929-cu ildə isə onların sayı 66.000 olmuşdu. 1930-cu ildə Moskvada Ümumittifaq Sənaye Akademiyasının ilk buraxılışı olmuşdur.
1932-ci ildə SSRİ-də vahid onillik əmək məktəbləri tətbiq olundu. 1934-cü ildə Bolşeviklərin Ümumittifaq Kommunist Partiyasının 17-ci Qurultayında SSRİ xalq təsərrüfatının inkişafının ikinci beşilliyi (1933-1937) haqqında qərar qəbul edildi, hansında ki, şəhərlərdə bu vəzifə birinci beşillikdə artıq həll edildildiyinə görə, xüsusilə, ilk növbədə kənd yerlərində Yeddi illik ümumi təhsil vəzifəsi qoyulmuşdu.
2-ci beşilliyin planında aşağıdakı göstəricilər müəyyən edilmişdir: tələbələrin sayının (ali və orta məktəblərdə, fəhlə fakültələrində, ticarət məktəblərində, texnikumlarda, universitetlərdə və texnikumlarda) 36 milyon nəfərə qədər artırılması; 1932-ci ildə 5,2 milyon nəfəri əhatə edən məktəbəqədər təhsili nəzərə alınmasa, 147 nəfərə qarşı 1932-ci ildə 24,2 milyon nəfər və ya əhalinin hər min nəfərinə 197 nəfərə qədər; kütləvi kitabxanalar şəbəkəsinin 1932-ci ildəki 15.000-ə qarşı 25.000-ə qədər artması.
1933-1937-ci illərdə şəhərlərdə və fəhlə qəsəbələrində icbari yeddiillik təhsil həyata keçirilirdi. Artıq 1938/39-cu tədris ilində SSRİ-də ibtidai məktəbi bitirmiş uşaqların 97,3%-i orta məktəbdə oxumağa gedirdi.
Üçüncü beşillikdə kənd yerlərində ümumi orta təhsilin tətbiqi də nəzərdə tutulmuşdu, lakin Böyük Vətən Müharibəsinin başlaması ilə əlaqədar həyata keçirilməmişdir. SSRİ-də ümumi yeddiillik təhsil yalnız 1950-1956-cı illərdə həyata keçirilmişdir.
Elgün Səmədov
Elgün İlham oğlu Səmədov — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
SSRİ-də təhsil
1930-cu illər
Ümumilikdə, bu dövrdə SSRİ-də bütün məktəblərdə şagirdlərin sayı 13.515.688 nəfərdən (1929/30-cu tədris ili) 31.517.375 nəfərə (1938/39-cu tədris ili) yüksəldi :
Elgün Səmədov
Həyatı
Elgün Səmədov 2001-ci il avqustun 26-da Şəmkir rayonunun Mehrili kəndində anadan olub. 2008–2019-cu illərdə İ. Mehdixanov adına Yuxarı Seyfəli kənd tam orta məktəbində təhsil alıb. Subay idi.
SSRİ-də təhsil
1930-cu illər
Müəllimlərin sayı 1929/30-cu illərdəki 384.848 nəfərdən 1938/39-cu tədris ilində 1.027.164 nəfərə qədər artmışdır.
Elgün Səmədov
Hərbi xidməti
Elgün Səmədov 2019-cu ildən Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin sıralarında müddətli həqiqi hərbi xidmətdə idi.
SSRİ-də təhsil
1930-cu illər
1932/33-cü illərdə 832 ali məktəbdə 504 min tələbə təhsil alırdı.
Elgün Səmədov
İkinci Qarabağ müharibəsində iştirakı
Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri olan Elgün Səmədov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Suqovuşanın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Elgün Səmədov oktyabrın 6-da Suqovuşan döyüşləri zamanı şəhid olub. Şəmkir rayonunun Mehrili kəndində dəfn olunub.
SSRİ-də təhsil
1930-cu illər
Ümumiyyətlə, xalq maarifində mühüm irəliləyişlər əldə edilmişdir. Belə ki, 1937-ci ildə Oktyabr inqilabından sonrakı 20 il ərzində SSRİ-də tələbələrin sayı müharibədən əvvəlki 1914-cü illə müqayisədə 3,5 dəfə, orta məktəblərdə 20,2 dəfə artmışdır.1930-cu ildən 1940-cı ilə qədər SSRİ-də ali və orta texniki təhsil müəssisələri 4 dəfə artaraq 150-ni ötmüşdür.
1930-cu illərin sonunda savadsızlıqla mübarizədə də mühüm irəliləyişlər əldə edildi: 1939-cu il siyahıyaalınmasına əsasən, savadlı əhalinin faizi 87,4% təşkil etdi, kənd və şəhər əhalisinin savadlılığındakı fərq xeyli azalmışdı. Cəmi 16 il ərzində (1923-cü ildən 1939-cu ilə qədər) SSRİ-də 50 milyondan çox savadsız və 40 milyona yaxın müxtəlif yaşlarda olan yarımsavadlı insan təhsil almışdır. İşə qəbul olunanlar arasında savad problemi artıq dayanmırdı. 1939-1940-cı illərdə ali və orta təhsilli çağırışçıların xüsusi çəkisi çağırışçıların ümumi sayının üçdə birini təşkil edirdi.
Savadlı əhalinin faizində dəyişiklik statistikası:
1930-cu illərdə sovet təhsil sistemi ilə bağlı aşağıdakı fərmanlar verildi:
1940-cı illər
210px|thumb|right|RSFSR Təhsil Nazirliyinin yeddi illik planın başa çatması haqqında şəhadətnaməsi, 1947
Ümumilikdə 1940/41-ci tədris ilində SSRİ məktəblərində 34.784 min nəfər oxumuşdur. Bunlardan: ibtidai - 10,060 min; yeddi illik - 12,525 min; orta - 12,199 min təşkil etmişdir.
1940/41-ci tədris ilində müəllimlərin sayı 1.237.000 nəfər idi.
1940/41-ci tədris ilində SSRİ-də 3773 orta ixtisas təhsili müəssisədə 975 min tələbə təhsil alırdı. 1940/41-ci tədris ilində SSRİ-də 817 ali təhsil müəssisəsində 812 min tələbə təhsil alırdı.
SSRİ Xalq Komissarları Sovetinin 1943-cü il 31 may tarixli 789 nömrəli "1943/44-cü tədris ilində rayon, vilayət şəhərlərinin, paytaxt mərkəzlərinin ittifaq və muxtar respublikaların və iri sənaye şəhərlərinin natamam orta və orta ümumtəhsil məktəblərində oğlan və qızlar üçün ayrı-ayrılıqda təhsilin tətbiqi haqqında" fərmanı iləümumtəhsil məktəbində oğlan və qızlar üçün ayrıca təhsil tətbiq olundu (1954-cü ildə ləğv edildi).
1940-cı ildə SSRİ Xalq Komissarları Sovetinin "SSRİ-nin orta məktəblərinin yuxarı siniflərində və ali təhsil müəssisələrində ödənişli təhsilin yaradılması və təqaüdlərin verilməsi qaydasının dəyişdirilməsi haqqında" fərmanı verildi. Bu fərmana əsasən, 1940-cı il sentyabrın 1-dən orta məktəblərin 8-10-cu siniflərində, texnikumlarda, pedaqoji məktəblərdə, kənd təsərrüfatı və digər orta ixtisas təhsili müəssisələrində, habelə ali təhsil müəssisələrində ödənişli təhsil tətbiq edilmişdir (1956-cı ildə ləğv edilmişdir). Orta məktəblərin, texnikumların, pedaqoji məktəblərin, kənd təsərrüfatı və digər orta ixtisas müəssisələrinin 8-10-cu siniflərində oxuyanlar üçün təhsil haqqı ildə 150-200 rubl təşkil edirdi.Ali təhsil müəssisələrində təhsilin qiyməti ildə 300-dən 500 rubla qədər müəyyənləşdirilmişdir. Təhsil haqqı 1940-cı ildə (bir nəfərin işləməsi ilə) ailə büdcəsinin orta hesabla 10%-ni, 1950-ci ildə və daha sonra 1956-cı ildə ödənişin ləğvinə qədər - təxminən 5%-ni təşkil edirdi. İctimai mühazirələr pullu idi. Ödənişli təhsilin tətbiqi tələbələrin geri axınına səbəb oldu. Beləki, iki həftə ərzində 85 nəfər Krasnoyarsk Pedaqoji İnstitutundan qaçmış və yalnız 2 nəfər 300 rubl təhsil haqqı ödəmişdi.
SSRİ Xalq Komissarları Sovetinin 1940-cı il 26 oktyabr tarixli 27 nömrəli qərarı ilə bütün ali məktəblərin, orta məktəblərin 8, 9, 10-cu sinifləri, habelə texnikumlar, pedaqoji məktəblər, kənd təsərrüfatı və digər xüsusi orta təhsil müəssisələrində məcburi təhsil haqqı tətbiq olunmuşdu. Bu fərman 1956-cı ildə SSRİ Nazirlər Sovetinin qərarı ilə ləğv edilənədək qüvvədə idi. SSRİ Xalq Komissarları Soveti zəhmətkeşlərin maddi rifah səviyyəsinin yüksəldilməsini və orta və ali təhsil müəssisələrinin davamlı olaraq tikintisinə, təchiz edilməsinə və saxlanmasına Sovet dövlətinin əhəmiyyətli xərclərini nəzərə alaraq, SSRİ-nin ümumtəhsil məktəblərində və ali təhsil müəssisələrində təhsil xərclərinin bir hissəsinin işçilərin öz üzərinə qoyulmasını zəruri hesab edir və buna görə də qərara alır: 1. 1940-cı il sentyabrın 1-dən orta məktəblərin və ali təhsil müəssisələrinin 8, 9 və 10-cu siniflərində təhsil haqqı tətbiq edilsin. 2. Ümumtəhsil məktəblərinin 8-10-cu sinif şagirdləri üçün aşağıdakı təhsil haqları müəyyən edilsin: a) Moskva və Leninqrad, habelə ittifaq respublikalarının paytaxt şəhərlərindəki məktəblərdə - ildə 200 rubl; b) bütün digər şəhərlərdə, eləcə də kəndlərdə - ildə 150 ​​rubl.
Qeyd. Göstərilən təhsil haqları ümumtəhsil məktəblərinin 8-10-cu siniflərinin, texnikumların, pedaqoji texnikumların, kənd təsərrüfatı və digər orta ixtisas təhsili müəssisələrinin tələbələrinə şamil edilsin. 1. SSRİ ali təhsil müəssisələrində təhsil haqqının aşağıdakı məbləğləri müəyyən edilsin: a) Moskva və Leninqrad şəhərlərində və ittifaq respublikalarının paytaxtlarında yerləşən ali təhsil müəssisələrində - ildə 400 rubl; b) digər şəhərlərdə yerləşən ali təhsil müəssisələrində - ildə 300 rubl ...
Xüsusilə "universitet üçün" 1948-ci ilin sonunda Daxili İşlər Nazirliyi düşərgələrdən tikinti ixtisası olan bir neçə min məhbusun şərti olaraq vaxtından əvvəl azad edilməsi üçün əmr hazırladı. Bu məhkumlar ömrünün qalan hissəsini Moskva Dövlət Universitetinin tikintisində keçirməli idilər.
Moskva Dövlət Universitetinin tikintisi ilə bağlı qərar bütün universitetlərin, ilk növbədə müharibədən zərər çəkmiş şəhərlərin təkmilləşdirilməsi üçün bir sıra tədbirlərlə tamamlandı. Minskdə, Voronejdə, Xarkovda universitetlərə böyük binalar verildi. Bir sıra ittifaq respublikalarının universitetləri fəal şəkildə yaranmağa və inkişaf etməyə başladılar.
Müharibədən sonrakı dövrdə aşkar hərbi ehtiyaclara əsaslanaraq, ən böyük diqqət nüvə fizikasına yetirildi.
Böyük Vətən Müharibəsi illərində faşist alman işğalçıları alman işğalına məruz qalan ərazidə müharibədən əvvəl 15 milyon şagirdin oxuduğu 82 min məktəbi dağıtmışdılar. İşçi və kənd gəncləri üçün məktəblər yaradıldı, ümumtəhsil məktəbinə qəbul yaşı səkkiz ildən yeddi ilə endirildi, məktəb-internatlar şəbəkəsi təşkil edildi, buraxılış şəhadətnaməsi üçün imtahanlar tətbiq olundu, məktəblilərin hərbi-vətənpərvərlik tərbiyəsi gücləndirildi və s.
Böyük Vətən Müharibəsi illərində təhsil haqqı ləğv edilmədi, yalnız əhalinin müəyyən kateqoriyaları üçün asanlaşdırıldı. Yaralanma səbəbindən tərxis olunmuş hərbi qulluqçular, cəbhələrdə həlak olmuş əsgər övladları, I və II qrup əlillərin uşaqları, sağlamlıq imkanları məhdud tələbələr və müəllimlərin övladları ödəmədən azad edildi.
Məzrayə-i Seyidəhməd (Şot)
Məzrayə-i Seyidəhməd — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Şot şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
SSRİ-də təhsil
1940-cı illər
Böyük Vətən Müharibəsi illərində SSRİ-də tələbələrin sayı :
1950-ci illər
210px|thumb|right|SSRİ-nin [[poçt markası]]
1949-cu ildə SSRİ-nin hər yerində ümumi yeddiillik təhsil tətbiq olundu.
1949/50-ci tədris ilində müharibə şəraitində (xüsusilə düşmən tərəfindən işğal olunmuş ərazilərdə və cəbhə xəttində) doğum səviyyəsinin əhəmiyyətli dərəcədə aşağı düşdüyü müharibə illərində doğulmuş uşaqlar məktəbə daxil olduğundan şagirdlərin sayı əhəmiyyətli dərəcədə azalmışdır.
1956-cı ildə SSRİ-də müxtəlif təhsil müəssisələrində 35.505 min nəfər təhsil alırdı (kadrların yenidən hazırlanması və ixtisasının artırılması üzrə oxuyan 14,9 milyon şagird daxil olunmadan). Bunlardan: ümumtəhsil məktəblərində - 30,127 min; əmək ehtiyatları sisteminin məktəblərində - 1365 min; texnikumlarda və orta ixtisas təhsili müəssisələrində - 2012 min; ali təhsil müəssisələrində - 2001 min nəfər.
1950/51-ci tədris ilində müəllimlərin sayı 1.475.000 nəfər; 1955/56-cı tədris ilində - 1733 min təşkil edirdi.
1950-ci ildə SSRİ-də 162,5 min alim (1955-ci ilə qədər onların sayı 223,9 min nəfərə çatmışdı) və 2950 elmi müəssisə var idi ki, onlardan 1180-i elmi tədqiqat institutları və onların filialları idi.
1959-cu ildə keçirilmiş SSRİ siyahıyaalınması göstərdi ki, ölkə əhalisi arasında savadsızlıq demək olar ki, tamamilə aradan qaldırılıb.
1958-ci ildə 29 politexnik institutu, 30 mühəndislik, 27 mülki mühəndislik, 7 aviasiya, 27 mədən-metallurgiya, 18 nəqliyyat, 15 elektrik və rabitə institutu, 13 balıq və qida sənayesi institutu, 10 mühəndislik-kimya, iki meteoroloji və hidrotexniki və iki gəmiqayırma institutu mövcud idi.
Nəzərdə tutulmuşdu ki, ilk iki ildə universitet tələbələri müəssisələrdəki işi təhsillə birgə həyata keçirəcəklər.
1960-ci illər
1969-cu ildə məktəb təhsilində aparıan islahat nəticəsində SSRİ-nin ibtidai və orta ümumtəhsil məktəblərinin strukturu dəyişdirildi: İslahat nəticəsində SSRİ-nin ibtidai məktəbində dördillik təhsil üç il oldu, yuxarı siniflərdə fənlərin genişləndirilməsi üçün əlavə bir il əlavə edildi. 1969/70-ci dərs ilində məktəbə qədəm qoyan birinci sinif şagirdləri yeni üçillik ibtidai məktəb proqramı üzrə tədris üçün tamamilə yeni dərsliklərdən istifadə edərək təhsil alırdılar. Artıq köhnə proqram üzrə təhsilə başlayan yuxarı siniflər köhnə dərsliklər üzrə bitirmə işlərini davam etdirirdilər.
1970-ci illər
300px|thumb|right| SSRİ Dəmir Yolları Nazirliyinin tabe idarə məktəbinin 1970-ci il 8 illik və ümumi orta təhsil haqqında şəhadətnamələri
1972 ildə "Gənclərin ümumi orta təhsilinə keçidin başa çatdırılması və ümumtəhsil məktəbinin gələcək inkişafı haqqında" qərar qəbul edilmişdir. 1973-cü ildə SSRİ-də ali təhsil müəssisələri üçün dövlət büdcəsindən (kapital qoyuluşu olmadan) xərclər 2,97 milyard rubl, orta ixtisas kadrları hazırlayan məktəblər, texnikumlar və kolleclər  üçün - 1,79 milyard rubl, peşə təhsili üçün isə xərclər - 2, 09 milyard rubl təşkil etmişdir.
1975-ci ildə SSRİ-də 4,9 milyondan çox tələbənin təhsil aldığı 856 ali məktəb (o cümlədən 65 universitet) mövcud idi. SSRİ əhalisinin hər 10 min nəfərinə düşən tələbələrin sayına görə, Böyük Britaniya, Almaniya Federativ Respublikası, Fransa, Yaponiya və digər ölkələri əhəmiyyətli dərəcədə üstələyirdi.
1976-cı il yanvarın 1-nə olan məlumata görə, SSRİ-də 3,08 milyon şagird təhsil aldığı 6272 peşə məktəbi fəaliyyət göstərirdi. 1975/1976-cı tədris ilinin əvvəlində SSRİ-də 48,8 milyon uşağın təhsil aldığı 167 min ümumtəhsil məktəbi mövcud idi. 1975-ci ildə 65 ali məktəb, 200 pedaqoji institut və 404 pedaqoji texnikumda müəllim və təhsil işçilərinin hazırlanması həyata keçirilirdi.
SSRİ vətəndaşlarının ibtidai təhsildən ali təhsilə qədər bütün pillələrdə pulsuz təhsil hüququ 1977-ci il SSRİ Konstitusiyasının 45-ci maddəsi ilə təsbit edilmişdir.
SSRİ vətəndaşlarının təhsil almaq hüququ vardır. Bu hüquq təhsilin bütün növlərinin pulsuz verilməsi, gənclərin ümumi məcburi orta təhsilinin həyata keçirilməsi, yaşayışla, istehsalatla əlaqəsi əsasında peşə, orta ixtisas və ali təhsilin geniş inkişafı ilə təmin edilir: qiyabi və axşam təhsilinin inkişafı; şagirdlərə və tələbələrə dövlət təqaüdlərinin və müavinətlərinin verilməsi; məktəb dərsliklərinin pulsuz paylanması; məktəbdə ana dilində təhsil almaq imkanı; özünütəhsil üçün şərait yaradır.
Ali məktəblərin əyani şöbələrinin, eləcə də orta ixtisas təhsili müəssisələrinin bütün fərqlənmə diplomlu tələbələrinin dövlət tərəfindən təqaüdlərlər alacağına zəmanət verilirdi. Dövlət orta ixtisas və ali təhsil müəssisələrinin hər bir məzununa təyinatla işlə təmin olunmasına və ixtisas üzrə işləməsinə də təminat verilirdi.
1980-ci illər
320px|thumb|right|Sovet İKP Ali Partiya Məktəbinin diplomu. 1986 il
1980-ci illərin birinci yarısından ümumtəhsil məktəblərinin peşəkarlaşdırılması tendensiyası yenidən aktuallaşmağa başlamışdır.1984-cü ildə "Ümumtəhsil və peşə məktəblərinin islahatının əsas istiqamətləri" qəbul edildi.
Gənclərin əmək tərbiyəsi sahəsində islahat "ümumtəhsil məktəbində əmək tərbiyəsi, təlim və peşəyönümü işinin formalaşdırılmasının əsaslı surətdə təkmilləşdirilməsi; tədrisin politexniki, praktiki yönümünü gücləndirmək; peşə hazırlığı sistemində ixtisaslı işçilərin hazırlanmasını əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirmək; gənclərin ümumi peşə təhsilinə keçidi həyata keçirmək" kimi vəzifələri qarşıya qoyurdu.
İslahata əsasən, orta ümumtəhsil məktəbi on bir illik tədris fəaliyyətinə keçirdi və məktəblərdə təhsilin altı yaşından başlanması nəzərdə tutulurdu.
İbtidai məktəbdə təhsil müddəti 1 il artırıldı: 1-ci sinifdən 4-cü sinifə qədər. İbtidai məktəbdə əmək tərbiyəsi prosesində ibtidai əmək vərdişləri formalaşırdı. Natamam orta məktəb (5-9-ci siniflər) beş il ərzində əsas elmlərin öyrənilməsini nəzərdə tuturdu. Əmək tərbiyəsi baxımından ümumi əmək hazırlığının vəzifələri qoyulurdu ki, bu da məktəblilərin peşəyönümü tədbirləri ilə birgə gələcək əmək fəaliyyətinin istiqamətini şüurlu seçmək üçün şərait yaratmış olacaqdı. Orta ümumtəhsil məktəbində (10-11-ci siniflər) regionun tələbatı nəzərə alınmaqla müəyyən bir peşəyə yiyələnmək və ixtisas imtahanlarını verməklə tamamlanan ən populyar peşələr üzrə əmək tədrisi təşkil olunurdu. İbtidai siniflərdə əmək təliminin məzmunu faktiki olaraq dəyişməz qalmışdı. Kağız, karton, parçalar və digər bu cür materialların emalı nümunəsinə, eləcə də ən sadə texnologiya obyektlərinin maketlərinin qurulmasına əsaslanırdı.
Orta ümumtəhsil məktəbinin məzunları yüksək ixtisaslı peşəyə yiyələnmək üçün orta ixtisas məktəblərinin bir illik şöbələrinə, iki-üç illik təhsil müddəti olan orta ixtisas təhsili müəssisələrinə və ali məktəblərə daxil olmalı idilər. Onların bir qismi onbirillik orta məktəbdə aldıqları əmək təliminə uyğun olaraq xalq təsərrüfatında işləməyə getməli idilər və bir sıra peşələr üzrə yaş məhdudiyyətlərinin azaldılması məsələsi həll olunmalı idi.
Lakin, bu islahatlar proqramının həyata keçirilməsi mexanizmi, ideya və müddəaları 1984-cü il üçün mütərəqqi olsa da, tezliklə ölkənin bütün dövlət sisteminin yenidən qurulması prosesində öz aktuallığını saxlaya bilmədi.
1985-ci ildə başlanan "yenidənqurma" "Ölkədə ali və orta ixtisas təhsilinin yenidən qurulmasının əsas istiqamətləri"nin, "1987-1990-cı illər üçün ali və orta ixtisas təhsilinin kompleks problemləri üzrə tədqiqatların əlaqələndirmə planı"nın(1987), eləcə də partiya və hökumətin ali təhsil haqqında qərarlarının yaranmasına səbəb olmuşdur. Ali təhsilin yenidən qurulması onun mərkəzsizləşdirilməsi və demokratikləşməsi kimi başa düşülürdü. Bu istiqamət SSRİ-nin dağılması ilə işlənməsi və həyata keçirilməsi (1989-cu ildən bəri) dayandırılan "Ali təhsilin inkişafı üzrə Dövlət Proqramı"nın aparıcı xəttini təşkil etməli idi.
Məktəbdənkənar təhsil
Məktəbdənkənar müəssisələrin fəaliyyəti kommunist tərbiyəsi və təhsilinin ümumi prinsiplərinə əsaslanırdı: pulsuz təhsil, kollektivdə tərbiyə, tərbiyə prosesinin davamlılığı, həyatla, kommunist quruculuğu təcrübəsi ilə əlaqə, yaş və fərdi xüsusiyyətlərin nəzərə alınması, təşəbbüskarlığın və özfəaliyyətin inkişafı. Məsələn, 1923-cü ildə Tomsk şəhərində təşkil olunmuş “Gənc Leninçi” uşaq klubunun tərkibinə kitab, dülgərlik, ayaqqabı emalatxanaları, kinoteatr, pioner dram teatrı, atıcılıq poliqonu, radio emalatxanası, texniki stansiya və texniki kitabxana, foto klub, modelləşdirmə və rəsm dərnəkləri daxil idi.
1971-ci ilin əvvəlində SSRİ-də 4403 pioner evləri və məktəblilər sarayları, onların nəzdində 7000-dən çox uşaq bölmələri, gənc texniklər üçün 1008, gənc təbiətşünaslar üçün 587, 202 ekskursiya və turizm stansiyasıyaları, 155 uşaq parkları, 38 uşaq dəmir yolu, 6000-ə yaxın uşaq xoreoqrafiya, incəsənət və musiqi məktəbləri, 7600 uşaq kitabxanaları, o cümlədən pioner düşərgələri, əmək və istirahət düşərgələri, uşaqlar üçün sanatoriya tipli istirahət evləri və s. mövcud idi.
Beynəlxalq qiymətləndirmə
Sovet təhsil sistemi, xüsusilə mühəndis-texniki ixtisaslar üzrə, çatışmazlıqlarına baxmayaraq, T. R. S. Mendersə görə dünyada aparıcı mövqe tuturdu. SSRİ-də təhsil siyasətinə metodoloji yanaşma ABŞ-da və digər Qərb ölkələrində sovet psixoloqu L.S.Vıqotskinin konsepsiyasına əsaslanan sosial konstruktivizm konsepsiyasının formalaşmasının əsası rolunu oynadı və ABŞ-da təhsil sahəsinin inkişaf strategiyasına əhəmiyyətli təsir göstərdi.
Qiyabi təhsil
Sovet İttifaqında bütün kateqoriyalardan olan vətəndaşlar üçün təhsilin əlçatanlığını təmin etmək məqsədilə dünyada ilk dəfə olaraq bütün təhsil səviyyələrini əhatə edən və indiyə qədər dünya presedentləri olmayan qiyabi təhsil sistemi yaradılmışdır.
Problemlər
1980-ci illərin ortalarında SSRİ-də təhsilə ayrılan xərclərin ümumi gəlirə nisbəti 2,7% (Fransada 7,1%, Yaponiyada 6,3%, ABŞ-da 6,1%, Almaniyada 4,5%) təşkil edirdi. SSRİ-də bir şagirdə düşən xərclər ABŞ-dən 12 dəfə, İngiltərədən 8 dəfə az idi. SSRİ-də orta məktəblərin bir şagirdin təchizatını təmin etmək üçün qiyməti 58 rubl, İsveçdə isə bu məbləq 1200 dollar idi. Ümumtəhsil məktəblərinin 10 faizi qəzalı vəziyyətdə idi, məktəblərin 45 faizində idman zalı mövcud deyildi. Müəllimlər arasında kişilər azlıq təşkil edirdi.
Nüvədi (Kövsər)
Nüvədi — İranın Ərdəbil ostanının Kövsər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 219 nəfər yaşayır (49 ailə).
Avalokiteşvara
Avalokiteşvara (sanskritcə – “varlıqlara lütfkarlıqla nəzər yetirən hökmdar”, yaxud “əziyyət çəkənlərin yalvarışlarını eşidən hökmdar”) – bütün buddların sonsuz şəfqətinin təcəssümüdür, eləcə də müxtəlif mədəniyyətlərdə bir kişi və ya bir qadın kimi təmsil olunur.
Dalay Lama Avalokiteşvaranın təcəssümü sayılır və Avalokiteşvaranın təşəbbüslərini mütəmadi olaraq həyata keçirir. Avalokiteşvara ümumdünya  mərhəmət  idealını təcəssüm etdirir və budda Amitabhanın emanasiyası sayılır.
Avalokiteşvara kultu 1-ci əsrdən başlayaraq formalaşmışdır, onu əlində hökmən şanagüllə bitkisi tutmuş dörd-altı-min əli, on bir üzü olan insan cildində təsvir edirlər. Əllər yardım diləyən hər kəsə kömək etməyə hazırlığı, başlar həyatın müxtəlif sahələrində mövcudluğu ifadə edir. Avalokiteşvara müxtəlif formalar (cəmi 32) ala, həmçinin hinduist allahlarından Brahma, Vişnu, Şiva və digərlərinin cildinə girə bilir.
Əfsanədə deyilir ki, Avalokitesvara bir zamanlar bütün canlıları sansaradan xilas etmək üçün monastr vəd vermişdi, lakin o, bu vəzifənin nə qədər çətin olduğunu başa düşəndə, başı dayanmadı və on bir hissəyə bölündü.
Avalokiteşvara şimal buddizm ölkələrində geniş yayılmışdır. Ona müxtəlif adlar altında sitayiş edirlər: Çində – Quan-şi-in, Koreyada – Kvanım, Yaponiyada – Kanon, Himalay ölkələrində və Tibetdə – Çenrezi, Monqolustanda və Rusiyanın  buddist xalqlarında – Arya-Bolo (yaxud Xonşim). Avalokiteşvara yerli allahların, xüsusilə ilahələrin, Tibetdə isə canlı insanların – buddist məktəblərində ruhani başçıların (dalay-lamaların, karmapların) cildinə girir. Hesab edilir ki, Avalokiteşvara Budda Şakyamuninin nirvanası ilə gələcəyin Buddası Maytreyanın doğulması arasındakı dövrdə Yer üzünün başçısıdır.
Avalokiteşvaranın ən əsas atributlarından biri altıbucaqlı Mantra Om Mani Padme humdur, buna görə də bodhisattvanı bəzən Şadakşari ("altı hecanın Rəbbi") adlandırırlar. Təsbehlərin istifadəsi ilə bu mantranın təkrarlanması Tibet Buddizmində ən məşhur dini təcrübədir.
Əmirabad (Bukan)
Əmirabad - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Bukan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 140 nəfər yaşayır (22 ailə).
Türkçülüyün əsasları (kitab)
Türkçülüyün əsasları — Ziya Gökalpın 1923-cü ildə çap elədiyi, Türk millətçiliyi nin bütün fikir və təkliflərini bir sistem bütünlüyü içində ortaya qoyan, yazıçının müxtəlif zamanlarda yazmış olduğu, sınaqlardan keçirdiyi sosioloji kitabdır. Türk millətçiliyi nin təməl əsərlərindən biri hesab olunur. Mustafa Kamal Atatürk ün də güclü şəkildə təsirləndiyi, etdiyi inqilablarda və dəyişiklərdə rəhbər tutduğu əsərlərdən biridir. Müxtəlif dövrlərdə rəsmi və özəl qurumlar tərəfindən nəşr edilmişdir. Bunların içində əsəri qismən sadələşdirənlər olduğu kimi, əsərin dil və üslubunu tamamən dəyişdirmiş olanlar da vardır.
NGC 1514
NGC 1514, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış planetar dumanlıqdır. Göy üzündə Buğa bürcü istiqamətində yerləşir. PN tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Rauf Süleyman
Mirzəyev Rauf Süleyman Həsən oglu — rejissor.
Həyatı
Rauf Süleyman Mirzəyev 1944-cü ildə Bakıda görkəmli teatrşünas Həsənağa Mirzəyev və Azərbaycan səhnəsinin ən səmimi ana obrazlarının ifaçısı, Azərbaycan SSR əməkdar artisti Ətayə Əliyevanın ailəsində dünyaya göz açıb.
Hələ kiçik yaşlarından teatr mühiti ilə əhatə olunduğundan sənət dünyasında hədsiz bir maraqla böyüyən Rauf Süleyman, orta məktəbi bitirdikdən sonra indiki Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin teatrşünaslıq fakültəsinə daxil olub.
Təhsil almaqla yanaşı, 1968-ci ildən Azərbaycan Televiziyasında mikrofon operatoru kimi işə başlayıb və beləcə bütün ömrünü televiziyaya bağlayıb.
Bütün rejissor kateqoriyalı dərəcələri keçib və 1997-ci ildə ali dərəcəli rejissor kimi fəaliyyətini davam etdirib.
Bu dövürdə Rauf Süleyman Mirzəyev Azərbaycan televiziyasının müxtəlif redaksiyalarında – "Ədəbi-dram verilişləri" baş redaksiyası, "Gənclik" redaksiyasında rejissor, ali dərəcəli rejissor kimi çalışmaqla - "İdrak", "Zəriflik", "Evrika", "Tələbə dünyası", "Dünyaya sevinc gərək", "Yeddi sual, yeddi cavab", "Ev sizin, sirr bizim", "Qurama" folklor toplusu, "İlham pərisi" kimi tamaşaçılar tərəfindən böyük rəğbətlə qarşılanan verilişlər hazırlayıb.
Sırada "Xoşbəxt adam", "Ömür ağacı", "Dostun evi könüllərdir", "Ədalət naminə", "Tariximiz", "Bəxtiyar Vahabzadə", dörd hissəli "Türk Dünyası – Qitədən-Qitəyə" televiziya filmlərini bir rejissor kimi yüksək sənətkarlıqla araya-ərsəyə gətirib.
Bunula yanaşı "Səslər muzeyi", "Ömrün axarı" kimi silsilə proqramlar efirin yaraşıqı olub.
Rauf-Süleyman Mirzəyevin hazırladığı Azərbaycan Televiziyasında ən uzun ömürlü proqramlardan biri olan həftəlik "Turan" verilişinin rejissorudur.
Şu (şəhər)
Şu (Çu) — regional tabeli şəhər, eyni zamanda Qazaxıstanın Cambul vilayətinin Şu rayonunda yerləşən Taraz şəhərindən sonra vilayətdəki ən böyük yaşayış məntəqəsidir.
1993-cü ilə qədər — Çu şəhəri, 4 may 1993-cü il, Qazaxıstan Ali Şurası Rəyasət Heyətinin qərarı ilə Çu şəhərinin adının rus dilində transkripsiyası Şu olaraq dəyişdirildi. Şəhər əhali sayına görə vilayətin mərkəzi şəhəri olan Tarazdan (Cambul) sonra ikinci şəhərdir.
Tarixi
Şu şəhərinin tarixi bir dəmir yolu stansiyasından başlayır. 1928-ci ildə bu yerdə Türküstan-Sibir dəmir yolu çəkildi. Bu ərazidə az yaşayış məntəqəsi olduğundan stansiyanın yaxınlığında yaşayış qoşquları görünməyə başladı. 1929-cu ildə bir lokomotiv deposu meydana çıxdı. Stansiyanın inkişafı ilə infrastruktur inkişaf etməyə başladı: məktəblər, uşaq bağçaları, xəstəxanalar və s. tikilir. Mərkəzdə həm ticarət yeri, həm də iş yeri olan bir bazar açılır. 1937-ci ildə Çu işçi kənd statusu aldı. 1953-cü ildə Çu stansiyası qovşağa çevrilir. 1960-cı ildə Çu regional əhəmiyyətli bir şəhərə çevrildi, bundan sonra eyni adlı bölgənin inzibati mərkəzi oldu. 4 may 1993-cü ildə Qazaxıstan Ali Şurası Rəyasət Heyətinin Fərmanı ilə Çu şəhərinin adının Rus dilinə köçürülməsi Şu olaraq dəyişdirildi.
Təhsil
Qani Muratbayeva adına məktəb, Jambil adına 306 nömrəli gimnaziya, Turara Riskulova adına məktəb, Tole bi adına məktəb, "Jibek jolı" (İpək yolu) liseyi, A.Makarenko adına 19 saylı məktəb, Abay adına məktəb, S.Altınsarin adına məktəb, Seyfulin adına məktəb, Şu Tibb kolleci, Şu dəmir yolu texnikumu, 40 saylı orta məktəb, V.İ.Lenin adına məktəb.
7 uşaq bağçası, şəhər kitabxanası, Puşkin adına kitabxana.
Vaşaq (hərbi birləşmə)
"Vaşaq" — Azərbaycanın Daxili İşlər Nazirliyinin Daxili Qoşunlarının xüsusi təyinatlı dəstəsi.
Yaradılması
Azərbaycanın Daxili İşlər Nazirliyinin Daxili Qoşunlarının xüsusi təyinatlı hərbi qulluqçulardan ibarət xüsusi təyinatlı dəstələri mövcuddur. Həmin dəstərin hamısı vahid "Kommando" adı altında birləşiblər. Ümumi olaraq isə Daxili Qoşunların 9 Xüsusi Təyinatlı Dəstəsi mövcuddur. "Vaşaq" Xüsusi Təyinatlı Dəstəsidə onlardan biridir.
"Vaşaq" Xüsusi Təyinatlı Dəstəsi əsasən gizirlərdən və zabitlərdən ibarətdir. Baş geyimləri qırmızı beretdir.
Hülya Avşar
Hülya Avşar (10 oktyabr 1963, Balıkəsir, Türkiyə) — Türkiyə müğənnisi və aktrisası.
Həyatı
Hülya Avşar 10 oktyabr 1963-cü ildə Balıkəsirdə anadan olub. Əslən Ərdəhanlı avşarlar nəslindəndir. Gənc ikən Mehmet Tecirli ilə ailə həyatı qurub. Sonradan onlar boşanıblar. "Bulvar" qəzetinin təşkil etdiyi "Kainat Gözəllik Yarışması"nda birinci yeri tutub (1982), lakin evli olduğu məlum olduqda tacı geri alınıb. 1983-cü il Hülya Avşarın həyatında dönüş nöqtəsi olub. Fikrət Hakan və Salih Güney ilə birlikdə baş rolda oynadığı "Haram" filmində aktrisa kimi debüt edib. "Berlin in Berlin" filmindəki aktrisalıq məharətinə görə Moskva Film Festivalında ən yaxşı qadın aktrisa mükafatına layiq görülüb. Daha sonra musiqi təhsili alan Hülya Avşar Türkiyədə və xaricdə konsertlər verməyə başlayıb, 6 albom və bir sinq çıxarıb. 2000-ci ildə Türkiyənin Kral TV telekanalı tərəfindən təşkil olunmuş ilin musiqi mükafatları təqdimatı mərasimində ən yaxşı qadın müğənni mükafatını alıb. Sonralar televiziya kanallarında şou aparıcısı kimi də məşhirlaşıb.
Kaya Çilingiroğlu ilə olan evliliyindən Zəhra adında bir qızı var. Cütlük 2005-ci ildə boşanıb.
İvan Qabışev
İvan Qabışev — dövlət xadimi, 26 Bakı komissarından biri.
Həyatı
1917-ci ildə yaranan Bakı kommunasında briqada komissarı..
İvan Qabışev 1918-ci ildə ingilislər tərəfindən güllələnib.
Pirzaman
Pirzaman — İranın Ərdəbil ostanının Kövsər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 48 nəfər yaşayır (12 ailə).
Müxur
Müxur — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Şövt şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 2,603 nəfər yaşayır (524 ailə).
Silahdar Mustafa Paşa
Silahdar Mustafa Paşa (ö. 1798) — I Əbdülhəmid və III Səlim səltənətlərində müxtəlif vəzifələrdə xidmət edən Osmanlı dövlət xadimi.
Həyatı
Sultan Əbdülhəmidin vəfatının ardından xanımı Beyhan Sultanın qardaşı Sultan Səlimin taxta çıxması ilə divanda üstünlük əldə etdi. Belə ki, yeni sultan hər cümə salamlığının ardından bacısı Beyhan Sultanı və Mustafa Paşanı ziyarət edirdi.
1789-cu ilin sentyabrında sədarət naibi təyin edilən Mustafa Paşa 1791-ci ildə ordunun paytaxta gəlişinədək bu vəzifədə qaldı. Ardından öncə Moreya, daha sonra 1794-cü ildə Əyriboz, 1795-ci ildə Saloniki, 1796-cı ildə Bosniya sancaqbəyliyinə gətirildi. Bu vəzifəsində ikən 1798-ci ildə vəfat etdi və burada dəfn olundu. İlk evliliyindən Əyyub Əhməd bəy (ö. 1813) adlı oğlu olduğu bilinir.
Qalacıq (Kövsər)
Qalacıq — İranın Ərdəbil ostanının Kövsər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 91 nəfər yaşayır (15 ailə).
Tatarıstan Respublikasının Ali Məhkəməsi
Tatarıstan Respublikasının Ali Məhkəməsi (rus. Tatarstan Respublikasının Ali Məhkəməsi), Tatarıstan Respublikası ərazisindəki Rusiya Federasiyasının ən yüksək məhkəmə orqanıdır. 30 aprel 2011-ci ildən Ali Məhkəmənin sədri — Ilgiz Gilyazov.
Tarix
Rusiya İmparatorluğu Senatının 27 oktyabr 1870-ci il tarixli fərmanı ilə Kazan Rayon Məhkəməsi, Kazan Məhkəmə Palatasından sonra mülki və cinayət prosesi üzrə ikinci məhkəmə instansiyası olaraq quruldu. Rəsmi olaraq 8 noyabr 1870-ci ildə açıldı. Kazan vilayətində iki şöbənin — mülki və cinayət idarələrinin tərkibində fəaliyyət göstərir. Kazan Rayon Məhkəməsi 38 hakimdən ibarətdir. İlçe məhkəməsinin həmsədri cinayət (8 məhkəmə) və mülki (6 məhkəmə) şöbəsinə rəhbərlik edir. Vilayətin 14 mahalında 18 mahal məhkəmə üzvü var. Kazan, Chistopol, Laishevo, Spassky, Tetyushi və Sviyazhsk bölgələrinin üzvü idi. Şəhər hakimləri Chistopol, Kozmodemyansk və Cheboksary-də işləyirlər. Hakimliyə namizədlərin ali hüquq təhsili və məhkəmədə kiçik və böyük namizədlər, kanslerlər və ya şöbə katibləri vəzifəsində ən azı 5 il iş təcrübəsi olmalıdır.
Mollalar (Bukan)
Mollalar — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Bukan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Tatarıstan Respublikasının Ali Məhkəməsi
Tarix
1917 Fevral İnqilabından sonra Kazan Bölgə Məhkəməsi əvvəlki kimi işinə başladı və hakimlər Müvəqqəti Hökumətə sədaqət andı içdilər. Oktyabr inqilabından sonra 22 Noyabr 1917-ci il tarixli "Məhkəmə haqqında" Ümumrusiya Mərkəzi İcra Komitəsi və RSFSR Xalq Komissarları Soveti, Kazan Rayon Məhkəməsi də daxil olmaqla köhnə qaydadakı bütün məhkəmə orqanlarını ləğv etdi və əvəzinə bunu Kazan İnqilab Məhkəməsi ilə. 1918-ci ilin mayında İnqilab Tribunalı Ağ Çexlərin Kazan tərəfindən fəth edilməsinə görə fasilə verdi. Sovet hakimiyyətinin bərpasından sonra Kazrevtribunal 1918-ci ilin sentyabrında Kazanda fəaliyyətini bərpa etdi və həmin ilin noyabrında Tatar Hərbi İnqilab Tribunalına çevrildi.
Mollalar (Bukan)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 477 nəfər yaşayır (97 ailə).
Tatarıstan Respublikasının Ali Məhkəməsi
Tarix
1937-ci il TASSR Konstitusiyasının qəbul edilməsindən sonra, TASSR Mərkəzi Seçki Komissiyasının qərarı ilə 16 fevral 1937-ci il tarixində TASSR Baş Məhkəməsi TASSR Ali Məhkəməsi (1990-cı ildən — Tatar SSR) olaraq dəyişdirildi. 1992 — Tatarıstan Respublikası). Sədr, iki vitse-prezident, iyirmi bir məhkəmə üzvü və eləcə də oturan insanlar. 1954-cü ildə rəyasət heyəti təqdim edildi. RSFSR Ali Sovetinin Rəyasət Heyətinin 11 aprel 1957-ci il tarixli fərmanı ilə Tatarıstan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi ləğv edildi və Məhkəmə Hakimiyyətinin funksiyaları TASSR Ali Məhkəməsində tam cəmləşdirildi. Yenidənqurma prosesində TASSR Ali Məhkəməsi sədr, üç müavin və 22 məhkəmə üzvündən ibarət olmağa başlayır. 1958-ci ilə qədər hakimlər TASSR Ali Şurası tərəfindən 3 il, 1958–1990-cı illərdə 5 il, 1990-cı ildən isə 10 il müddətinə seçilirdi. 1999-cu ildə Tatarıstan Respublikası Ali Məhkəməsində Sədr, sədrin birinci müavini və mülki və cinayət işləri üzrə 2-ci müavin olmaqla 56 hakim var.
Hal hazırda Tatarıstan Respublikası Ali Məhkəməsinin Kazan Rayon Məhkəməsinin varisidir
Səlahiyyətlər və vəzifələr
Tatarıstan Respublikasının Ali Məhkəməsi, vilayət (şəhər) məhkəmələri və barış ədliyyələri baxımından Tatarıstan Respublikası ərazisindəki Federal Ümumi Məhkəmə və birbaşa Tatarıstan ərazisindəki Ali Məhkəməsidir. Ali Məhkəmənin hakimləri Rusiya Ali Məhkəməsi sədrinin tövsiyəsi və Tatarıstan Respublikası Dövlət Şurası ilə səlahiyyət müddəti məhdudlaşdırılmadan Rusiya Federasiyasının Prezidenti tərəfindən təyin edilir. Tatarıstan Ali Məhkəməsinə sədr və dörd müavin rəhbərlik edir, məhkəmə sistemində isə 128 hakim var.
Hakimlər və hakimlər müstəqildirlər və yalnız qanuna tabedirlər. Qanunvericilik Təşəbbüsünün səlahiyyətləri daxilində Ali Məhkəmənin yurisdiksiyasına düşər; işlərə birinci instansiya məhkəməsi kimi, kassasiya qaydasında, nəzarət prosedurunda, yeni aşkar edilmiş hallara baxılması; rayon və şəhər məhkəmələrinin məhkəmə fəaliyyətinin monitorinqi; məhkəmə təcrübəsinin öyrənilməsi və ümumiləşdirilməsi, məhkəmə statistikasının təhlili. Məhkəmə kollegiyalarının apellyasiya şikayətləri, qərarları və qərarları, Tatarıstan Respublikası Ali Məhkəməsi hakiminin qərarları, prosessual qanunlara uyğun olaraq Rusiya Federasiyası Ali Məhkəməsində verilə və protest verilə bilər.
Yer
2002-ci ildən 2009-cu ilə qədər Kazan şəhərinin Puşkin küçəsində inşa edilmiş Ədalət Sarayının binasında yerləşir. Köhnə bina (federal əhəmiyyətli bir abidə) Kremlin küçəsində yerləşir. Bina 1825-ci ildə iki mərtəbəli kərpic üzərində Klassisizm üslubunda Kazan Qubernatorunun müavini A. Y. Zhmakin üçün memar A. K. Schmidt tərəfindən tikilmiş, 1830-cu illərdə hərbi qubernatorun mənzilində alınmışdır. 1837-ci ilin avqust ayında bir qrup dekabrist (A.I. Vegelin, V.N. Likarev, N.I. Lorer, M.A.Nazimov, M.M.Naryşkin, A.I. AE Rosen, AI Cherkasov). 1872–1874-cü illərdə Kazan Rayon Məhkəməsinin və Məhkəmə Palatasının binası memar Lev Xrshonoviç tərəfindən yenidən qurulmuşdur; Son illərdə bina, xüsusən üçüncü mərtəbə geniş şəkildə təmir edilmişdir. İndi Tatarıstanda Rusiya Prezidentinin qəbul otağı var
Mənbə
https://tt.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%AE%D0%B3%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%A1%D1%83%D0%B4%D1%8B
Qarabulaq (Kövsər)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 66 nəfər yaşayır (14 ailə).
Mark Koqanov
Mark Koqanov (1891 — 20 sentyabr 1918) — dövlət xadimi, 26 Bakı komissarından biri.
Həyatı
1917-ci ildə yaranan Bakı kommunasında hərbi-inqilab komitəsinin üzvü.
Mark Koqanov 1918-ci ildə ingilislər tərəfindən güllələnib.
Rauf Rəcəbov
Rauf Əliheydər oğlu Rəcəbov — teleaparıcı, ssenarist, kino redaktoru, prodüser,QHT sədri.
Həyatı
Rauf Rəcəbov 10 iyul 1969-cu ildə Lerik rayonunda anadan olub. 1990-cı ildə Natiqlik sənəti və işgüzar menecer kollecini, 1996-cı ildə isə Bakı Sosial İdarəetmə və Politologiya İnstitutunu (indi AR Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyası) bitirib. İxtisasca politoloqdur.
Fəaliyyəti
Rauf Rəcəbov 2005-ci ildə ölkəmizdə yeni bir demokratik institut olan İctimai Televiziya və Radio Yayımları Şirkətinin yaradılması və idarə edilməsinə cəlb edilir. İTV-nin 10 nəfərdən ibarət olan Direktorlar Şurasının üzvü olan Rauf Rəcəbov 2011-ci ilə qədər Avropa Şurasının və ölkə Prezidentinin tövsiyəsi ilə Azərbaycan teleməkanında ilk dəfə yaradılan Milli Azlıqlar ücün Verilişlər departamentinin direktoru vəzifəsində calışır. Məhz bu departamentdə hazırlanan filmlər və verilişlər vasitəsiylə Azərbaycanda əsrlər boyu qardaşlıq və dostluq şəraitində yaşayan Azsaylı xalqlar, Milli Azlıqlar və etnik qrupların adət-ənənəsi, dili-dini və mədəniyyətləri təbliğ olunurdu. Departament ləğv olunandan sonra Rauf Rəcəbov 2011–2013-cü illərdə İctimai Televiziyanın "Carcıfilm" Yaradıcılıq Birliyinin direktor müavini və baş redaktoru, 2013–2015-ci illərdə İctimai Televiziyanın Səhər Proqramları Departamentinin direktoru vəzifəsində işləyib.
2016-cı ilin yanvar- iyun aylarında İctimai Televiziyanın "Carcıfilm" Yaradıcılıq Birliyinin direktor müavini, iyun-sentyabr aylarında isə İctimai Televiziya və Radio Yayımları Şirkətinin İnformasiya Departamentinin direktoru, 2016-cı ilin sentyabr ayından 2017-ci lin iyun ayınadək İctimai Televiziyanın "Carcıfilm" Yaradıcılıq Birliyinin direktoru olmuşdur.