cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Vəftizçi İohann
Quranda
right|thumb|300px|[[Dəməşqin Üməyyəd məscidində Yəhya peyğəmbərin məzarı]] Quranda Allah tez-tez Zəkəriyyənin oğlunun doğulması üçün dua etdiyini xatırladır. Əhdi-Cədiddəki kimi Zəkəriyyənin arvadı Yelezavetanın qısır olması və onun uşaq dünyaya gətirməsinin mümkünsüzlüyü bildirilir. Allahın hədiyyəsi kimi Zəkəriyyəyə “Yəhya” adlı uşaq bəxş edilir və bu ad sırf o uşaq üçün seçilir. Zəkəriyyənin dualarına cavab olaraq Allah Yəhya və İsanı göndərir, onların vasitəsiylə əvvəllər göndərilmiş və İsrail övladları tərəfindən pozulmuş qanunları təkrar göndərir. Quranda deyilir:
“(Allahdan belə bir nida gəldi:) “Ey Zəkəriyya! Sənə bir oğulla (oğlun olacağı ilə) müjdə veririk ki, adı Yəhyadır. Biz bu adı əvvəllər heç kəsə verməmişik!” ''(Zəkəriyya) dedi: “Ey Rəbbim! Zövcəm doğmayan bir qadın, mən də qocalıb əldən düşmüş (sümüyü sustalmış bir kişi) ikən mənim necə oğlum ola bilər?” (Allah Cəbrailin dili ilə buyurdu: ) ”Dediyin kimidir, lakin Rəbbin buyurdu ki, bu işi görmək Mənim üçün asandır. Necə ki, ilk əvvəl səni heç bir şey deyilkən (yoxdan) yaratmışdım!”'' (Zəkəriyya) dedi “Ey Rəbbim! Mənim üçün (ürəyim arxayın olsun deyə, bu barədə) bir əlamət müəyyən et!” (Allah) buyurdu: “Əlamətin budur ki, sən sağlam ikən üç gün-üç gecə adamlarla danışa bilməyəcəksən!””
Yəhya müqəddəs mətnlərə maraq göstərirdi və uşaq vaxtından ona hikmət verilmişdi. O, təmiz və mömin idi, Allahın buyuruqları əsasında yaşayırdı. O, anasına qarşı qayğıkeş idi, təkəbbür və üsyankarlıq xasiyyəti yoxdu. Hələ azyaşlı olduğu dövrdə Yəhya, müqəddəs mətnləri oxumaq və anlamaq qabiliyytəti ilə dövrün tanınmış alimlərini də heyrətləndirirdi. Müsəlman təfsirinə görə, İsa özünə ardıcıllar toplayana kimi İohann öz ardıcıllarından on iki nəfəri İsanın fikirlərini yaymağa kömək etmək üçün göndərmişdi. Quranda deyilir:
“(Yəhya dünyaya gəldikdən sonra ona dedik: ) “Ey Yəhya! Kitabdan bərk yapış (Tövratı möhkəm tutub onun hökmlərinə ciddi əməl et!). Biz uşaq ikən ona hikmət (Allah kəlamının incəliklərini anlamaq, peyğəmbərlik) verdik.”
Yəhya Allah tərəfindən göndərilən və insanları bütün pis əməllərdən çəkindirməyə çalışan klassik peyğəmbər idi. Bundan başqa Quranda İohannın incə mərhəmətindən və sevgi dolu olmasından, həyata, onun insana bəxş edilmə səbəbinə ciddi yanaşmasından bəhs edilir:
Quranda ismətli və xeyirxah biri kimi təsvir edildiyinə görə, Yəhya həm də İslam mistisizmi olan sufizmdə yüksək dəyərləndirilir. Sufilər tez-tez Yəhya haqqında Quranda verilmiş məlumatlara istinad edirlər, daha çox isə Yəhyaya hələ körpə yaşında bəxş edilmiş “müdriklik”, həmçinin onun İsa ilə oxşar xüsusiyyətlərinə diqqət çəkirlər. Baxmayaraq ki, Quranda Yəhya və İsanın təsvir olunması üçün istifadə edilmiş ifadələr eyniyyət təşkil edir, bu iki şəxsin mahiyyəti fərqli şəkildə təqdim olunur.
Müqəddəs əmanətlər
180px|thumb|left|Naməlum flamand rəssam - Salome, [[Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyi.]] Ənənəvi inanca görə, Vəftizçi İohann Fələstinin dağlıq Samariya ərazisində, Sebaste adlı kənddə dəfn edilmiş, onun relikviyası IV əsrdən həmin ərazini şərəfləndirmişdir. Tarixçilər Rufin Tiranni və Feodorit Vəftizçi İohannın türbəsinin Mürtəd Yulianın hakimiyyəti dövrandə, təxminən 362-ci ildə inşa olunduğunu, onun sümüklərinin həmin ərazidə qismən dəfn edildiyini qeyd edirlər. Müqəddəs əmanətlərin bir hissəsi sonradan Yerusəlimə aparılmış, burdan İskəndəriyyəyə gətirilmiş və Serapis məbədinin yerində inşa olunmuş bazilikada yerləşdirilmişdir. Bununla belə, Sebaste kəndindəki türbə hələ də insanlar tərəfindən ziyarət edilir, Müqəddəs Cerom isə orada çalışdığı zaman möcüzələrin şahidi olduğunu qeyd edir. 180px|thumb|right|Müqəddəs İohannın başı, Amien kafedralı, Fransa Vəftizçi İohannın başı ilə nə olduğu isə mübahisəlidir. Nikifor Kallist Ksanfopul və Simeon Metafrast başın Herodias tərəfindən Maxeron qalasında dəfn olunduğunu qeyd edirlər (İosif Flaviyə istinadən). Digər müəlliflər isə qeyd edirlər ki, baş Herodun Yerusəlimdəki sarayında dəfn olunmuşdur; orada I Konstantinin hakimiyyəti dövründə tapılmış və gizli şəkildə Homs şəhərinə gətirilərək gizlədilmiş, 453-cü ildə aşkara çıxarılana kimi uzun müddət gizli saxlanmışdır. Vəftizçi İohannın başının büküldüyü parça isə Axen kafedralında saxlanılır. Kopt Ortodoks Kilsəsi də Vəftizçi İohannın relikviyasına sahib olduğunu  bildirir. Həmin relikviya İskəndəriyyə və Qahirə arasında, Aşağı Misir ərazisində yerləşən monastırda aşkarlanmışdır. Ola bilsin ki, bu hadisə monaxların icazəsi ilə relikviyanın dəfn edildiyi məzarın görülməsindən sonra baş vermişdir. Əsas təəccüblü və qeyri-müəyyən hadisə isə Vəftizçi İohannın başının Vest Yorkşirin Hallifaks şəhərində, rəsmilərin mühafizəsi altında peyda olması idi Bununla bağlı əfsanə ilk dəfə XVI əsrdə Uilyam Kamdenin “Britannia” əsərində qeyd edilir və göstərilir ki, şəhərin dı “halig” (holy-müqəddəs) və “fax” (face-üz) sözlərindən gəlməkdədir və şəhərin ilk sakinləri özləri ilə Müqəddəs İohannın üzünü gətirmişdilər.
Bunlardan başqa bir neçə fərqli ərazidə də İohannın başının saxlandığı iddia edilir. Onların arasında Dəməşqdəki Üməyyəd məscidi, Romadakı San Silvestro in Kapite və 1385-ci ildən 1918-ci ilə kimi Bavariyanın Vittelsbax nəslindən olan idarəçilərinin rəsmi iqamətgahı olan Almaniyanın Münhen şəhərindəki Münhen sarayı da var. Digər başlardan biri Məbəd cəngavərləri tərəfindən Fransanın Amiyen kafedralına gətirilmiş (Dördüncü səlib yürüşü zamanı Vallon de Sarton tərəfindən Konstantinopolda əldə edilmişdi), digəri müasir Türkiyə ərazisindəki Antioxiyada (taleyi naməlumdur) və reformasiyaya qədər saxlanmış Kentdəki Tenterden kilsəsində idi. 300px|thumb|left|[[Genuyada San Lorenzo kafedralında Müqəddəs İohann şapeli]] Vəftizçi İohannın İsanı vəftiz etmiş sağ əlinin Monteneqrodakı Çetin serb ortodoks monastırında, Türkiyədəki Topqapı sarayında və Afos dağında yerləşən Prodromos rumın sketesində saxlanması iddia edilir. Vəftizçi İohannın sol əlinin Qərbi Benqaliyadakı Çinşura ərazisindəki Müqəddəs İohann Erməni Qriqoryan Kilsəsində saxlanılır və hər il yanvar ayında “Çinşura günü”ndə həmin əllə Kəlküttədə yaşayan ermənilərə xeyir-dua verilir. Bundan başqa 1969-cu ildə, Misirin Vadi-əl-Natrun ərazisindəki XI-XVI əsrlərdə inşa edilmiş Müqəddəs Böyük Makariya monastırında restavrasiya işləri zamanı Vəftizçi İohanna aid olduğu güman edilən əlyazmaları və digər relikviyalar əldə edilmişdir. Digər bir neçə relikviya isə Azərbaycanın Kəlbəcər rayonundakı Gəncəsər monastırında saxlanılır.
2010-cu ildə Müq. İvan adasındakı IV-XVII əsrlərə aid Müqəddəs İohann monasıtırı tərkibindəki kilsənin xarabalıqlarından sümüklər aşkarlanmışdır. DNT və radiokarbon analizinin nəticələri sümüklərin Yaxın Şərqdən olan və birinci əsrdə yaşamış bir kişiyə aid olduğunu göstərmişdir ki, alimlər də sümüklərin məhz Vəftizçi İohanna aid ola biləcəyi ehtimalını səsləndirmişlər. Sozopoldakı Müqəddəs Kirill və Mefodi kafedralındakı relikvariumda aşkarlanmış qalıqlara altı sümük parçası daxildir: sağ əlin bilək sümüyü, diş, baş sümüyünün hissəsi, qabırğa və qol sümüyü.
Əhdi-Cədiddə İohannın peyğəmbərliyi
left|thumb|220px|[[Bartolomeo Şedoni - Vəftizçi İohann, XVII əsr, Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyi.]] Xristian inancına görə İsadan əvvəl göndərilmiş Vəftiçi İohannın insanları İsanın gəlişinə hazırlamaq və Məsihin gəlişi haqqında müjdələmək kimi xüsusi rolu olmuşdur. Əhdi-Cədid kitablarında Vəftizçi İohannın fəaliyyətindən bəhs edilir. Luka 1:17-də Vəftizçi İohannın vəzifəsinin “ataların ürəklərini övladlarına, itaətsiz adamları salehlərin düşüncə tərzinə yönəltmək və Rəbbə hazırlanmış xalqı yetişdirmək” kimi qeyd edilir. Luka 1:76-da “...sən Haqq-Taalanın peyğəmbəri adlanacaqsan, Çünki Rəbbin önündə gedəcəksən, Onun yolunu hazırlayacaqsan”, Luka 1:77-də isə “...xalqına günahlarının bağışlanması ilə xilas olunmaları barədə bildirəcəksən” deyə xəbər verilir.
Əhdi-Cədiddə olan bəzi məlumatlar xristianlar tərəfindən Vəftizçi İohannın gəlişi haqqında əvvəlcədən verilmiş xəbər kimi dəyərləndirilir. Malaxay 3:1-də qeyd edilən “Rəbb üçün yol hazırlayacaq” ifadəsinin Vəftizçi İohanna aid olduğu gümün edilir:
Həmin kitabda, növbəti fəsilin sonunda Malaxay 4:5-6-da isə deyilir:
“Rəbbin böyük və dəhşətli günü gəlməzdən qabaq İlyas peyğəmbəri sizin yanınıza göndərəcəyəm. O, ataların ürəklərini oğullarına, oğullarının ürəklərini isə atalarına tərəf döndərəcək ki, daha Mən gəlib ölkəni lənətləyib məhv etməyim”. 380px|thumb|right|Böyük Piter Brügel - Vəftizçi İohannın vəzi, 1566, Təsviri Sənət Muzeyi, Budapeşt. İsa dövründə yaşamış yəhudilər Məsihdən əvvəl gələrək onun müjdəsini verəcək peyğəmbəri gözləyirdilər; həqiqətən də, hazırda da bir çox yəhudilər İlyas peyğəmbərin gəlişini gözləyirlər və Seder Pesax zamanı istifadə olunan İlyas peyğəmbər qabı da bunun simvoludur. Buna görə də Matfey 17:10-da tələbələri İsadan soruşurlar: «Elə isə, niyə ilahiyyatçılar deyirlər ki, əvvəlcə İlyas gəlməlidir?»
“İsa onlara cavab verdi: «Düzdür, İlyas gəlib hər şeyi yoluna qoymalıdır. Lakin sizə deyirəm: artıq İlyas gəldi və onu tanımadılar, lakin nə istədilərsə, onun başına gətirdilər. Eyni cür Bəşər Oğlu da onların əlindən əzab çəkəcək». Şagirdlər o zaman başa düşdülər ki, İsa onlara bu sözləri Vəftizçi Yəhya haqqında söyləyirdi.”
Bu istinadlar Sinoptik İncillərdə demək olar ki, eynidir , lakin, Matfeyin İncilində Vəftizçi İohannın İlyas peyğəmbər olduğunun təsdiqləndiyi yerə (11.14, 17.13) uğun olan Mark və Lukanın incillərində dəqiqlik yoxdur, İohannın İncilində isə Vəftizçi İohann ümumiyyətlə İlyas olmadığını bildirir.
“Yəhudi başçıları Yəhyadan «Sən kimsən?» deyə soruşmaq üçün Yerusəlimdən kahinlərlə Levililəri onun yanına göndərdilər. O zaman Yəhya belə şəhadət etdi: o, düzünü deyib inkar etmədi və «mən Məsih deyiləm» deyə bəyan etdi. Onlar Yəhyadan soruşdular: «Bəs sən kimsən? Bəlkə İlyassan?» Yəhya «xeyr, o deyiləm» dedi. Soruşdular: «Bəlkə gəlməli olan peyğəmbərsən?» Yəhya «xeyr» söylədi.”
Erkən yəhudi xristian sektaları
Ebionitlər kimi erkən yəhudi (Kiprli Epifaninin “Panarion” əsərinin 30-cu hissəsinə görə Qnostik) xristian qrupları İsa və Yakovla birlikdə İohannın da pəhrizkar olduğuna inanırdılar. Kiprli Epifani qeyd edir ki, Ebionitlər özlərinin istifadə etdikləri (bu gün Ebionitlərin İncili kimi tanınır) Matfeyin İncilinə dəyişiklik edərək, İohannın səhrada çəyirtkə yediyi yerləri “bal kökəsi” və ya “manna” kimi oxumağa başlamışdılar.
Şərq Ortodoks kilsəsi
right|thumb|220px|Şərq Ortodoks ikonası, Vəftizçi İohann - Səhra mələyi, [[Stroqanov məktəbi, 1620-ci illər, Tretyakov qalereyası, Moskva.]] Şərq Ortodoks Kilsəsi inancına görə İohann Əhdi-Ətiq peyğəmbərləri arasında vəhy və Yeni Əhd arasında əlaqə quranlardan sonuncusudur. Onların inancına görə, ölümündən sonra Aidin yanına gedən İohann ona da İsanın Məsih olduğunu bildirmiş və beləcə də, sağlığında olduğu kimi, ölümündə də İsanın müjdəçisi olmuşdur. Müqəddəs Vəftizçi İohann ikonası ortodoks kilsələrinin ikonastasında çox vaxt hörmətli yerdə qərarlaşır və ibadət saatı zamanı əksər hallarda yad edilir. İl boyu hər həftənin şənbə günü onun xatirəsinə həsr edilir.
Şərq Ortodoks Kilsəsi Müjdəçi Müqəddəs iohannı kilsə ili (1 sentyabrda başlayır) ərzində yeddi fərqli bayram günündə qeyd edir:
Yuxarıda qeyd edilənlərdən əlavə 5 sentyabrda İohannın valideynləri Zəkəriyyə və Yelezavetanın günü qeyd edilir. Rus Pravoslav Kilsəsi isə 12 oktyabrda Vəftizçi İohannın sağ əlinin Maltadan Qatçinaya gətirilməsini (1799) qeyd edir.
Katolik kilsəsi
Roma-Katolik kilsəsi Müqəddəs Vəftizçi İohannı iki bayramla yad edir:
Bəzi katoliklərin inancına görə Vəftizçi İohann heç vaxt günah iş görməmişdir, lakin, bu məsələyə Məryəmin günahsızlığı mövqeyindən yanaşma deyil və inancda da vacib şərtlərdən hesab olunmur. Özünün “Dua haqqında traktat” əsərində Sienalı Müqəddəs Katerina İblislə qısa deyişməsini verir, bu deyişmədə İblis ikiüzlülük və yaltaqlıqla onu cəlb etməyə çalışır. Birinci danışan Müqəddəs Katerina İblisə bu sözlərlə müraciət edir:
Müqəddəs Anna Katerina Emmerix özünün mistik baxışlarında qeyd edir ki, Müqəddəs Vəftizçi İohann Yelezavetanın bətnində saf, günahsız və qüsursuz yaradılmışdı və dünyəvi həyatı zamanı heç vaxt günah iş görməmişdi. İsa Məsihdən qaynaqlanan alleqorik baxışında Emmerix Vəftizçi İohannı aşağıdakı kimi təsvir edir:
“O görür, bilir və danışır yalnız İsa üçün...O səhrada da, anasının bətnində olduğu kimi saf və təmiz, anasının döşündən süd əmən körpə kimi günahsızdır. Mən Rəbbin (İsa Məsih) həvarilərə onun “mələk kimi pak” olduğunu söylədiyini eşidirəm. “Heç vaxt onun ağzına haram bir şey daxil olmayıb, heç vaxt yalan danışmayıb və başqa günahlardan uzaq durub...”
İsa və Axır zaman müqəddəsləri kilsəsi (Mormon)
İsa və Axır zaman müqəddəsləri kilsəsi son tədqiqatların Vəftizçi İohann haqqında Bibliya məlumatlarını təsdiqlədiyini bildirir və onun xidmətinin başqa hadisələrini də qeyd edir. Bu kilsənin inancına görə İohann “Tanrı tərəfindən vəzifələndirilmiş mələk idi” və “səkkiz günlük olduğu zaman ona yəhudilərin çarlığını devirmək” və xalqı Rəbbin gəlişinə hazırlamaq həvalə olunmuşdu. Mormonlar həm də onun körpə olduğu vaxt vəftiz olunduğuna inanırlar.
AZM kilsəsinin ilk lideri olan Cozef Smit deyir: "Gəlin Əhdi-Cədid zamanına dönək – bir çoxları Rəbb və onun həvarilərini öyür. Biz isə Vəftizçi İohannla başlayacıyıq. Herod yeni doğulmuş bütün oğlan uşaqlarının öldürülməsi əmrini verdiyi zaman İohann İsadan təxminən altı ay böyük idi və bu qəddar qərar ona da şamil edilməli idi, buna görə də, Zəkəriyyə anası ilə birlikdə İohannı dağlara göndərdi və burada körpə İohann çəyirtkə və vəhşi bal yeyərək böyüdü. Atası onları gizlətdiyi yeri deməkdən imtina etdikdə Məbədin ali kahini qarşısında mühakimə olunmuş və Herodun əmri ilə öldürülərək, İsanın dediyi kimi qurban verilmişdir.”
AZM kilsəsinin inanc nəzəriyyəsinə görə 15 may 1829-cu ildə Harmoni, Susquehanna, Pensiyvaniyada, Susquehanna çayının sahilində peyda olan Vəftizçi İohann Cozef Smit və Oliver Kouderiyə xeyir-dua vermişdir. AZM kilsəsinə görə İohannın fəaliyyəti üç hissədən ibarət olmuşdur: o, Əhdi-Ətiq peyğəmbərlərindən sonuncusu olmuşdur; o, Əhdi-Cədid peyğəmbərlərindən birincisi olmuşdur; Aaron kahinliyinin həyata keçirilməsi üçün müasir dövrdə yenidən göndərilmişdir. Mormon inancına görə İohannın gəlməsi əvvəlcədən iki peyğəmbər tərəfindən müjdələnmiş və bunlar Mormon kitabında təsvir olunmuşdur: Lehi və onun oğlu Nefi.
Vəhdət kilsəsi
Vəhdət kilsəsinin təbliğ etdiyi inanca görə Tanrı İohannı İudeyadakı fəaliyyəti zamanı İsaya kömək etməsi üçün göndərmişdir. İohann əlindən gələn hər şeyi edir ki, yəhudiləri İsanın Məsih olduğuna inandırsın. O, İsanın əsas şagirdi olur və onun şagirdləri də İsanı izləyirlər. Lakin İohann İsanı izləməkdən imtina edərək öz yolu ilə gedir və insanları vəftiz etməyə davam edir. İohannın İsanı izləməkdən imtina etməsi İsanın fəaliyyəti zamanı qarşısına çıxan əsas maneə olur.
İslamda
Vəftizçi İohann həm də İslamda əsas fiqurlardan biri kimi qeyd edilir və peyğəmbər olduğu vurğulanır, adının isə Yəhya ibn Zəkəriyyə və ya Zəkəriyya oğlu Yəhya olduğu qeyd edilir. Müsəlman inancına görə o, Allah sözünün şahidi və İsanın gələcəyi barədə müjdə vermiş peyğəmbər olmuşdur. İohannın atası Zəkəriyyə də İslamda peyğəmbərlərdən biri kimi qeyd edilir. İslam ənənəsinə görə Yəhya Məhəmmədin Merac gecəsi görüşdüyü peyğəmbərlərdən biridir. Məhəmməd Cənnətin üçüncü mərtəbəsində mələk Cəbrayılla görüşməmişdən əvvəl, Cənnətin ikinci mərtəbəsində “qardaşları” Yəhya və İsa ilə görüşmüşdü. İohannın hekayəsi müsəlmanların Efiopiyaya hicrəti zamanı Aksum çarı tərəfindən də nəql edilmişdi. Qurana görə İohann o şəxslərdən olmuşdur ki, onun doğum və ölüm günü Allah sülh bəxş etmişdir.
Adı
Tədqiqatçı A. Ceycer qeyd edir ki, Quranda səhvən Yəhyanın bu adı daşıyan il şəxs olması göstərilib, çünki, Vəftizçi İohannın doğulmasından xeyli əvvəl Yohanan adı dəfələrlə müxtəlif mənbələrdə qeyd edilirdi. Lakin bu fikir İslam tədqiqatçıları tərəfindən qəbul edilməmiş və “Yohanan” adının “Yəḥyā” adı ilə eyni olmadığı bildirilmişdir.
Ekzegetiklər, İohannın anasının qısırlığına və müsəlmanların Yəhyanın təbliğinin yıhudilərin imanını yaşatması inancına istinadən onun adının “diri edən” və ya “cəld” mənası verdiyini bildirirlər.
Yuhanna adının Ərəbistan yarımadasının qərbində yayılması həqiqətən də mənbələrdə təsdiq edilir. Yaxşı sənədləşdirilmiş Nairan anlaşmasında qırx rəhbərdən birinin adının Yuhannas olması qeyd edilir.
Bəhailikdə
Bəhailiyin əsasını qoymuş Bəhaullahın yazılarında Vəftizçi İohannın xatırlandığı bir çox məqamlar vardır. O, Bəhailikdə kiçik peyğəmbər kimi qəbul edilir. Bəhaullah elan edir ki, onun müjdəçisi olan Bab Vəftizçi İohannın ruhi dönüşüdür. Papa IX Piyə ünvanlanmış məktubunda o, yazır:
“Ey, Oğulun ardıcılları! Biz bir daha İohannı sizin yanınıza göndərdik və o, səhrada var-gücü ilə Fars Bayanı Bayanı qışqırmağa başladı: Ey insanlar! Gözlərinizi açın! Sizə vəd olunan və ona qovuşacağınız gün yaxındadır! Ey İncil ardıcılları! Yola hazırlaşın! Şanlı Rəbbin zühur günü yaxındadır! Cənnətə girməyə hazır olun! O Tanrı tərəfindən qaranlığı yarmaq üçün göndəriləcək.”
Lakin, Bəhailikdə ən böyük peyğəmbər (Tanrının təzahürü) Bab hesab edilir və beləliklə də Vəftizçi İohanndan daha nüfuzlu hesab edilir.
Gnostik və antroposofik baxış
Qnostisizmə görə, Vəftizçi İohann Əhdi-Ətiq peyğəmbəri olan İlyasın “şəxsləşdirilməsi”dir. İlyas Əsl Tanrını (İbrahimi dinlərin Tanrısı) tanımamışdı və Qnostik teologiyaya görə onu reinkarnasiya gözləyirdi. Əhdi-Ətiq peyğəmbəri Malaxayın (Malaki) qeyd etdiyinə görə, İlyas “birinci gəlməli” və İsa Məsihin gələcəyi ilə bağlı xəbər verməli idi. Baxmayaraq ki, İohannın İncili bunu tamamilə rədd edir (İohann 1:21), müasir antroposofiya da Vəftizçi İohannın yenidən dirilmiş İlyas olduğunu qəbul edir (bax: Mark 9:11-13 , Matfey 11:13-14 , Luka 7:27 ).
Mandayizmdə
Vəftizçi İohann Mandayizmdə də əsas peyğəmbərlərdən biridir və Ginza Rabba və Draša D-Iahia (Mandayist İohann kitabı) kimi onların bəzi yazılarında böyük rol oynayır. Onların baxışlarına görə İohann əsl Məsihdir və bu yanaşmada İohann İsanın yerinə qoyulur. Mandeyistlərin kitabında yazılır: “Əgər çoban [İsa] tanrı oldusa, çoban kim oldu?”
Patron müqəddəs kimi
right|thumb|160px|[[Polşanın Vrotslav şəhərinin gerbi.]] right|thumb|160px|[[İspaniyanın Arqanda-del-Rey şəhərinin gerbi.]] Vəftizçi İohannın başı mərkəzi İordaniya ərazisində yerləşən Maxeron qalası ərazisində kəsildiyindən, o, İordaniyanın patron müqəddəsi hesab edilir. O, həm də Puerto-Riko və onun paytaxtı San Xuan şəhərinin patron müqəddəsidir. 1521-ci ildə Xristofor Kolumbun adaya verdiyi ad və adanın vəftiz edildiyi ada uyğun olaraq, ada rəsmən "San Juan Bautista de Puerto Rico" adlandırılmışdı. Sonradan geniş vüsət almış kartoqrafik səhvlərə görə, həm “San Xuan Bautista”, həm də “Puerto-Riko” adları, həm adaya, həm də onun mərkəzinə aid edilmişdir. 1746-cı ildən etibarən şəhərin adı (Puerto-Riko) ümumilikdə adaya, adanın adı (San Xuan Bautista) isə şəhərə aid edilməyə başlamışdı. Puerto-Rikonun rəsmi devizində də Vəftizçi İohanna istinad edilir: "Joannes Est Nomen Eius" (lat.: Onun adı İohanndır, Luka 1:63)
Vəftizçi İohann həm də Fransız Kanadası və Nyufaundlendin patron müqəddəsidir. Kanada şəhərləri Sent-Cons (Nyufaundlend və Labrador) (1497) və Sent-Cons (Nyu-Bransuik) (1604) da onun şərəfinə adlandırılmışdır. Birləşmiş Krallıqda Vəftizçi İohann Kornuoll qraflığında yerləşən Penzans şəhərinin patron müqəddəsidir. Vəftizçi İohannın doğum günü olan 24 iyun Kvebek əyalətində Müqəddəs San-Baptist günü Fête Nationale du Québec və Nyufaundlenddə Kəşf günü adıyla bayram kimi qeyd edilir.
23 iyun gecəsi və 24 iyun günü Portuqaliyanın ikinci böyük şəhəri olan Portu şəhərində Müqəddəs İohann günü kimi qeyd edilir. 2004-cü ildə “The Guardian” qəzetində nəşr edilmiş məqalədə göstərilir ki, “Festa de São João do Porto” ölkə sərhəddlərindən kənarda çox məşhur olmasa da, Avropanın ən canlı küçə festivalıdır.
O, həm də Yerusəlim, Malta, İtaliyada Florensiya və Genuya Hospitalyerlərinin patronu hesab edilir. İohann, Maltanın Gozo adasında yerləşən Xevkija kəndinin patronudur və 24 iyun günü kənddə bayram olaraq qeyd edilir.
Kalamba, Kalumpit, Balayan, Lian və San Xuan (Metro Manila) San Xuan şəhərləri Filippində İohannın şərəfinə adlandırılmış və ya onun patron olduğu yerlərdir. Filippin mədəniyyətində Müqəddəs İohannın xatirəsinin qeyd edilməsi əsasən insanların çimməsi və üzərinə su tökməsi ilə qeyd edilir. Bəi xüsusiyyətlərinə görə bu ənənə Hinduist mədəniyyətinə məxsus Holi bayramı ilə müqayisə edilir. Manilada məşhur Qara Nazaretli heykəlinin saxlandığı Quiapo kilsəsi də Müqəddəs İohannın şərəfinə inşa edilmişdir.
ABŞ-nin Cənubi Karolina ştatındakı Çarlston yeparxiyasının da patronu Vəftizçi İohanndır. Onun şərəfinə adlandırılmış bir neçə dini orden Baptistinlər adlanır. Yevangelist İohannla yanaşı Vəftizçi İohann da qardaşlıq cəmiyyəti olan “Azad Massonlar”ın patron müqəddəslərindən biri hesab edilir.
Bayram
Bir çox Aralıq dənizi sahili ölkələrində yay gündönümü Müqəddəs İohanna həsr edilir. Bu bayramla əlaqəli ənənələr anqlo-sakson ənənsində yayortası ənənələri ilə oxşarlıq təşkil edir.
Yerlər, kilsələr və digər ziyarətgahlar
200px|thumb|right|[[Gəncəsər monastırı]] 200px|thumb|right|Vəftizçi İohannın doğulduğu güman edilən yerdə inşa edilmiş Ein Karem katolik kilsəsi.
Rəssamlıq
Vəftizçi İohannın başının kəsilməsi Xristian incəsənətinin əsas mövzularından biridir. Bu mövzuya həsr edilmiş əsərlərdə İohannın başı adətən boşqabın içində təsvir olunur ki, bu da, Salomenin xahişinin simvoludur. Vəftizçi İohann həm də dəvə dərisindən paltar geyinmiş “Ecce Agnus Dei” yazısının müşayəti ilə və ya əlində kitabla və quzu ilə təsvir olunur. Mark 1:2-də müjdəçi kimi təqdim edildiyinə görə, ortodoks ikonalarında İohann tez-tez mələk qanadları ilə təsvir edilir.
Bizans incəsənətinə məxsus Deisus təsvirləri əksər Şərq Ortodoks kilsələrində dövrümüzə kimi qalmaqdadır. Bu təsvirlərdə İsa Pantokrator, Tanrı anası (Teotokos) və Vəftizçi İohannla birlikdə insanlıq üçün şəfaət diləyərkən təsvir edilir; Qərb mədəniyyətində bir çox xüsusiyyətlərinə görə Deisus təsvirinin yerini Çarmıxa çəkmə və Yevangelist İohannın Vəftizçi İohannın yerində göstərildiyi (özünəməxsus İzenheym altarı istisna olmaqla) təsvirlər tutur. Vəftizçi İohannın təsvirlərinə bir çox kilsə altarlarında, onun şərəfinə adlandırılmış kilsələr və patronu olduğu şəhərlərdə (o Florensiyanın patronudu), həmçinin əlaqəli olduğu məkanlarla bağlı əsərlərdə rast gəlmək mümkündür. left|thumb|300px|[[Andrea Verrokyo və Leonardo da Vinçi - İsanın vəftiz edilməsi, Uffitzi, 1472-1475.]] Vəftizçi İohannın həyatının müxtəlif səhnələrini əks etdirən təsvirlər, adətən ona həsr edilmiş altarların predellalarını bəzəyir, həmçinin Florensiyada yerləşən, Andrea del Sartonun ən böyük əsəri olan “Chiostro dello Scalzo” qrizayl freskosu və Domeniko Girlandayonun Tornabuoni şapelində yerləşən “Həyat” freskosu kimi freska silsilələrində istifadə olunur. Digər mühüm bir fresko ssilsiləsi isə Filippo Lippi tərəfindən Prato kafedralında çəkilmişdir. Bu fresko tipik səhnələrdən ibarətdir: Zəkəriyyənin müjdələnməsi, İohannın doğulması və atası tərəfindən ad qoyulması, Məryəmin Yelezavetanı ziyarət etməsi, İohannın səhraya getməsi, onun səhradakı ibadəti, İsanın vəftiz edilməsi, İohann Herodun qarşısında, Salomenin rəqsi və İohannın başının kəsilməsi. thumb|Nikolo Pesnoşski monastırından olan "Vəftizçi İohann" ikonasından detal, XV əsrin I yarısı, [[Andrey Rublev muzeyi.]] İsanın doğulması səhnəsindən fərqli olaraq zəngin ev interyeri fonunda verilən Vəftizçi İohannın doğulması səhnəsi orta əsrlərdən başlayaraq məşhurlaşmış və bu mövzuda ən məşhur əsərlər Yan van Eyk tərəfindən “Turin-Milan saatları” əlyazmasında və Girlandayo tərəfindən Tornabuoni şapelində yaradılmışdır. İohannın edam edilməsi səhnəsi XV əsrdən sonra geniş yayılmış, İsrahel van Mekenemin qravüründə olduğu kimi, bəzən Salomenin rəqsi səhnəsinə də müraciət olunmuşdur ki, bu səhnədə də Herodun sarayının zəngin interyeri və İohannın şəhid olduğu dövrdəkinə nisbətən daha üasir geyimlər göstərilir. Vəftizçi İohannın başını boşqabda tutan Salomenin təsviri Şimal intibahının əsas mövzularından biri olmuş, təhlükəli və gözəl qadın obrazları (Deliya, Yudif və sair) ilə yanaşı işlənmiş, Böyük Lukas Karnax və Kiçik ustadlar bu mövzuya müraciət etmişlər. Bu obrazlar barokko dövründə də məşhurluğunu qoruyub və Karlo Dolçi hər üç mövzuda əsər yaradıb. İohannın təbiət ərazisində təbliğat aparması holland rəssamlığının məşhur mövzularından biri olmuş, Böyük Piter Breygel və onun davamçıları bu mövzuda əsərlər yaratmışlar.
Vəftizçi İohannın körpəliyi (müxtəlif yaş dövrlərində) XV əsrdən etibarən, bəzən “İsanın məbəddə təqdim edilməsi”, “Bakirənin evlənməsi” və “Müqəddəs qohumluq” mövzularında çəkilmiş rəsm əsərlərində göstərilmişdir. Leonardo da Vinçi tərəfindən işlənmiş “Qayalıqlar bakirəsi” əsəri intibah incəsənətində “Madonna və körpə” mövzusunun dəb olmasına imkan yaratmışdır və bu mövzuda çəkilmiş əsərlərdə Vəftizçi İohann da İsa və Məryəmlə birlikdə təsvir edilirdi, çünki İsanın Misirə gətirilməsindən sonra, onu qoruması üçün mələyin İohannı da Misirə gətirdiyinə inanılırdı. İntibah dövrünün digər məşhur rəssamı Rafaelin bu mövzuyla bağlı çəkdiyi Alba Madonna, Gözəl bağban qız, Aldobrandini Madonna, Madonna della seggiola və Madonna dell'Impannata əsərləri rəssamın ən məşhur əsərləri sırasına daxil olmuşdur. Leonardo da Vinçinin təsiri ilə, daha sonra isə Rafael, Tisian və Qvido Reninin mövzunu inkişaf etdirməsindən sonra Vəftizçi İohannın həm də yeniyetmə və gənclik dövrlərinin təsvir edilməsinə başlanmışdı, bu zaman o, dəvə dərisindən paltar geyinmiş və əlində ənənəvi uzun taxta xaç tutmuş vəziyyətdə göstərilirdi. Tez-tez, xüsusilə Erkən Niderland rəssamlığında bu cür təsvirlərdə İohannı quzu müşayət edir. Karavacco Vəftizçi İohanna həsr olunmuş bir neçə əsər işləmişdir; onlardan ilk beşində çılpaq fiqurlarda İohannın gənclik dövrü, sonrakı üç əsərdə isə ölümü – Vallettanın Müqəddəs İohann kafedralında saxlanan “Edam” əsərində İohannın başının kəsilməsi, biri Londonda, digəri isə Madriddə saxlanan iki əsərdə isə İohannın başını tutmuş Salome təsvir edilib.
İohannın ehtimal edilən başlarından birinin saxlandığı Amiyen kafedralında, XVI əsrə aid edilən polixrom bioqrafik silsilə vardır. Bu silsilə müqəddəsin qalıqlarını xüsusilə vurğulayır.
Məşhur Pre-Rafaelitlərdən olan Con Everet Mille “İsa valideynlərinin evində” tablosunu işləmişdir. Burada İohann heyvan dərisindən paltar geyinmiş və İsanın yaralı əlini sakitləşdirmək üçün su gətirmiş uşaq kimi təsvir olunmuşdur. Qustav Moro və Pyer Sesil Pevi de Şavann kimi XIX əsr simvolist rəssamlarının mövzuya yanaşması xüsusi bədii dəyərə malikdir. Obri Vinsent Byordsleyin Oskar Uayldın “Salome” pyesinə çəkdiyi illüstrasiyalardan bir neçəsi onun ən yaddaqalan əsərləri sırasına daxil olmuşdur.
Ədəbiyyat
İtalyan intibah şairəsi Lukretsiya Tornabuoninin yaradıcılığında ən çox istifadə etdiyi Bibliya obrazlarından biri də Vəftizçi İohann olmuşdur.
Musiqi
İngilis Tüdor bəstəkarı Orlando Gibbons İohannın İncili əsasında, solo səs, xor, orqan və ya viola üçün “İohannın şahidliyi” adlı himn bəstələmişdir.
Film və televiziya
İsa Məsihin həyatının bir çox ekran adaptasiyalarında Vəftizçi İohann obrazını da görmək mümkündür. Vəftizçi İohann obrazını canlandıran aktyorlar sırasında Robert Rayan (Kralların kralı ), Mario Sokrat (Matfeyin İncili ), Çarlton Heston (Nə vaxtsa danışılmış hekayələrin ən böyüyü ), David Haskell (Qadspel ), Maykl York (Nazaretli İsa ), Anre Qriqori (İsanın son əziyyətləri ) və başqalarının adlarını çəkmək olar.
Ipomoea violacea
(Ipomoea violacea) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Alkaloidlər
thumb|250px|[[1804-cü ildə müxtəlif kristal maddələr qarışığından ibarət olan tiryək alkaloidi lalə cinsinin (Papaver somniferum) növündən alınmışdır]]
Alkaloidlər — tərkibində azot olan əsasi xassəli, adətən, bitki mənşəli üzvi maddələr. Alkaloidlər fizioloji aktiv birləşmələrdir. Əsaslarla oxşarlıq alkaloidlərin əsas xassəsi deyil. Lakin onların əsasi xassəsinə görə alkaloidlər qeyri-üzvi və üzvi turşularla reaksiyaya girmək qabiliyyətinə malikdirlər. Bu xassəsindən istifadə edərək alkaloidləri qarışıqlardan ayırırlar. Onların çoxu rəngsiz kristal maddədir, kimyəvi quruluşça, halqasında azot atomları olan heterosikl bdrləşmələrdir. Ən sadə alkaloid molekullarında 10-dək, çox mürəkkəblərində isə 50-dən artıq karbon atomu var.
Alkaloidlərin tapılması
Bitkilərdə alkaloid tapılmasının böyük əhəmiyyəti olmuşdur. Çünki hələ XIX əsrin başlanğıçında güman edilirdi ki, heyvan mənşəli maddələrdən fərqli olaraq bitki mənşəli maddələr azotdan məhrumdur. İlk invidual alkaloid – morfin (C17H19O3N) 1804-cü ildə Fridrix Vilhelm Adam Sertürner tərəfindən tiryəkə qələvi ilə təsir etməklə alınmışdır. Aydın olmuşdur ki, yeni maddə tiryəkə nisbətən daha qüvvətli keyləşdirici xassəyə malikdir. Bu birləşməni əvvəlcə qədim yunan allahının oğlu Morfeyin şərəfinə morfi adlandırmışdılar. Sonra fransız alimi Yosef Luis Gey-Lüssak 1806-cı ildə ondan morfin alınmışdır. Morfin ağrıkəsici və keyləşdirici vasitə kimi istifadə edilir. Bu birləşmənin quruluş formulu yalnız 1925-ci ildə müəyyən edilmiş və onun sintezi 1952-ci ildə həyata keçirilmişdir. Bitkilərdə alkaloidlərin əmələ gəlməsi və toplan XIX əsrdə strixnin, kinə, kofein, atropin, efedrin və s. kəşf edilmişdir. XX əsrin 60-cı illərində elmə 1000-dən çox təbii və süni alkaloid məlum idi.
Bitkilərdə alkaloidlərin əmələ gəlməsi və toplanması mühitdən, torpaqdan, bitkinin inkişafından və s. asılıdır. Bitkilərdən alkaloidlərin (məsələn, morfinin) çıxarılması və quruluşunun təyin edilməsi probleminin həlli yüz illər çəkmişdir. Alkaloidlərdən bir çoxu, məsələn, kofein, teofedrin, arekolin və s. sintez olunur. Sənayedə quruluşça alkaloidlərə oxşar, effektli dərman maddələri, məsələn, kokain əvəzinə novokain, kinə əvəzinə akrixin və s hazırlanır. Quruluşlarının çox müxtəlif olması alkaloidlərin təsnifatını çətinləşdirir. Çox vaxt molekulun azotlu hissəsinin quruluşu təsnifat uçün əsas əlamət götürülür.
Tibdə istifadəsi
Alkaloidlərin çoxu qiymətli dərman maddəsidir. Bəziləri güclü zəhərdir. Bəzi alkaloidlər sinir sisteminin, qan damarlarının, əzələlərin və s. müxtəlif hissələrinə seçici (selektiv) təsir edir. Məsələn, strixnin və kofein mərkəzi sinir sistemini oyadır, morfin və skopolamin — onu sakitləşdirir, pilokarpin — vəzilərin sekresiyasını artırır, atropin vəzilərin sekresiyasını azaldır, kinə — malyariya plazmodilərini öldürür, apomorfin — qusdurur, adrenalin — qan təzyiqini yüksəldir və s.
Tibdə alkaloidlərdən saf halda (məsələn, kodein), habelə onların duzları və törəmələri şəklində (məsələn, xinin-hidroxlorid, apomorfin) istifadə edilir. Alkaloidlər bundan əlavə, kənd təsərrüfatında insektisid kimi işlədilir. Sənayedə quruluşcaə alkaloidlərə oxşar olan sintetik dərman maddələri (novokain və s.) istehsal olunur.
Feniletilamin alkaloidləri
Bu qrup alkaloidlər heterotsiklik birləşmələr olmayıb feniletilaminin törəmələri hesab olunur. Bunlardan: efedrin və adrenalin maraqlıdır.
Efedrin
Efedrin C10H15NO müxtəlif növ efedra bitkilərində rast gəlinir. Efedrinin ən sadə sintez üsulu, fenilmetildiketonun metilaminlə birlikdə katalitik reduksiya edilməsidir.
Xanımana Əlibəyli
Xanımana Sabir qızı Əlibəyli — Azərbaycan yazıçısı.
Alkaloidlər
Efedrin
efedrin 40oS-də əriyir. Təbabətdə qan təzyiqini artırmaq, bronxları və göz bəbəyini genişləndirmək, astma xəstəliyi əleyhinə və başqa məqsədlər üçün işlədilir.
Xanımana Əlibəyli
Həyatı
Xanımana Sabir qızı 20 aprel 1920-ci ildə Bakı şəhərinin Keşlə kəndində maraqlı mədəni ənənələrə malik zadəgan ailəsində dünyaya göz açmışdır. Babası general Ağasəlim bəy Əlibəyov və nənəsi Xanımana o zamanın yüksək təhsil görmüş ziyalılarından olmuşlar. Bədii istedadı olan Xanımana nənə hərdən şeir də yazarmış.
Alkaloidlər
Adrenalin
Adrenalin C3H13O3N heyvan mənşəli alkaloiddir. O böyrəküstü vəzinin hormonudur. Təbii adrenalin polyarizə müstəvisini sola fırladır, 212o-də ərimədən parçalanır. Adrenalin, təbabətdə qan damarını daraltmaq və ağrını kəsmək üçün (cərrahiyyə işlərində) işlədilir.
Xanımana Əlibəyli
Həyatı
Atası genaral Ağasəlim bəy Əlibəyovun oğlu Sabir bəy Əlibəyov 1886-cı ildə Bakıda anadan olmuşdur. Məsumə xanım Qarayeva ilə evlənmişdir. Xanımana Əlibəylinin atası Sankt-Peterburq universitetini bitirmişdi və ölkəmizin xaricdə ixtisaslaşmış ilk ali təhsilli peşəkar hüquqşünaslarından biri kimi tanınırdı. 1966-cı ildə vəfat etmişdir.
Xanımananın anası Məsumə xanım Qarayeva H.Z.Tağıyevin məşhur Qızlar gimnaziyasını və Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsini bitirmiş, Əli Bayramov adına Qadınlar klubunun fəallarından olmuş, uzun illər Bakının orta məktəblərində dərs demiş, məktəb direktoru, rayon xalq maarif şöbəsinin müdiri vəzifələrində çalışmış, bu sahədə səmərəli fəaliyyətinə görə əməkdar müəllim fəxri adına layiq görülmüşdü.Xanımana dörd qızın və üç oğlanın böyüdüyü bu ailənin ilk uşağı idi.
Alkaloidlər
Koniin C8H17N
Koniin C8H17N, Conium maculatum bitkisində, quruluşca ona yaxın olan başqa alkaloidlərlə birlikdə, limon və qəhvə turşularının duzları şəklində rast gəlinir. Koniin ehtiyatla hidrogensizləşdirdikdə konirin, oksidləşdikdə α-pikolin turşusu alınır. Təbii koniin polyarizə müstəvisini sağa fırladır, 166o-də qaynayan, suda pis həll olan mayedir. Koniin qüvvətli zəhərdir, o, mərkəzi əsəb sistemi və tənəffüs sistemini iflic etməklə, insanın ölümünə səbəb ola bilir.
Anabazin C10H14N2
Anabazini C10H14N2, 1929-cu ildə A.P.Orexov Orta Asiyada bitən Anabasis aphilla bitkisindən almış və quruluşunu təyin etmişdir. Məlum olmuşdur ki, anabazin piridin və piperidin nüvələrinin birləşmə məhsulu β-piridindir. Anabazin, 276o-də qaynayan rəngsiz yağdır. Ölkəmizdə çoxlu miqdarda hazırlanır və insektisid kimi işlədilir.
Xanımana Əlibəyli
Həyatı
16 yaşında ikən Xanımana Bakıda Tibb İnstitutuna daxil olmuşdur. 1942-ci ildə institutu uğurla bitirən gənc həkim təyinatla Masallıya göndərilmiş, orada Qızılavar kənd tibb məntəqəsində fəaliyyətə başlamışdır.
Alkaloidlər
Piperin C17H19NO3
Piperin istiotda və bibərin bəzi növlərində bir sıra piridin nüvəli alkaloidlər rast gəlinir. Onların başlıcası piperidindir. İstiota kəskin acılıq verən piperin, suda çətin həll olan, 128-129oC-də əriyən, kristal maddədir. Nar ağacının qabığında da bəzi piridin alkaloidləri rast gəlinir. Peltierinlər adlanan bu alkaloidlər istiqanlı heyvanlar üçün şiddətli zəhərdir.
Xanımana Əlibəyli
Həyatı
Tezliklə Xanımana ikinci ali təhsil almaq üçün ADU-nun filologiya fakültəsinə qəbul imtahanları vermiş, beş il sonra həmin fakültəni müvəffəqiyyətlə bitirmişdir.
Alkaloidlər
Xinolin alkaloidləri
İsti ölkələrdə bitən kinə ağacının qabığından alınan sinxonin vakinə - xinolin alkaloidlərindəndir.
Xanımana Əlibəyli
Həyatı
Şairə 1953-cü ildə Mirvarid Dilbazi və Mikayıl Rzaquluzadənin zəmanətləri ilə SSRİ Yazıçılar İttifaqına üzv qəbul edilmişdir.
Alkaloidlər
Kinə (xinin) C20H24O2N2
Kinə (xinin), üç molekul su ilə kristallar əmələ gətirir. Susuz kinə 177o-də əriyir, suda çətin həll olur. Kinə çox acı, əsas xassəli maddə olub, bir və ya iki molekul turşu ilə duz əmələ gətirə bilir.
Xanımana Əlibəyli
Həyatı
Xanımana 7 may 2007-ci ildə dünyasını dəyişmiş, Bakı şəhərində dəfn edilmişdir.
Alkaloidlər
Sinxonin C19H22ON2
Sinxonin quruluşca kinəyə çox yaxın olub, ondan bir metoksil qrupu ilə fərqlənir. Kinənin xinolin nüvəsində olan metoksil qrupu sinxonində yoxdur. Sinxonin 225o-də əriyir, suda, spirtdə və efirdə çətin həll olur. Sinxonin və onun duzları, kinədən fərqli olaraq, məhlulda polyarizə müstəvisini sağa fırladır. Kinə, 1677-ci ildən başlayaraq malyariya xəstəliyinə qarşı mübarizədə əvvəl qarışıq (kinə qabığı), sonra saf halda, bir əsas dərman kimi çox böyük rol oynamışdır. Son zamanlar malyariya xəstəliyinin müalicəsi üçün bir çox sintetik dərmanlar da tətbiq olunur.Bu dərmanlardan akrixin, plazmoxin, plazmosid və xloroxin xinolinin törəmələri olub, qruluşca kinəyə yaxındır.
Xanımana Əlibəyli
Yaradıcılığı
Xanımana Əlibəyli uşaqlar üçün yazılmış yüzlərlə şeirin, onlarla poema və səhnə əsərinin, 30-dan artıq kitabın müəllifidir.
Alkaloidlər
Akrixin C28H32ONCl3
Akrixin akridinin törəməsidir. Akrixin, malyariya xəstələyinə qarşı təsirinə görə kinədən 4 dəfə güclüdür. o acı, sarı rəngli, iysiz tozdur, suda pis həll olur, 248-250o-də parçalanaraq əriyir.
Xanımana Əlibəyli
Yaradıcılığı
Xanımananın "Balaca həkim" adlı ilk şeirlər toplusu 1955-ci ildə işıq üzü görmüşdü.
Alkaloidlər
Xlorxin C18H26N3Cl
Xlorxin rəngsiz, iysiz və dadsız bərk maddədir, isti suda yaxşı həll olur, 86-87o-də əriyir, kinədən 15 dəfə aktivdir.
Xanımana Əlibəyli
Yaradıcılığı
O, "Aman ovçu", "Ağ çəmən", "Ulduzların qucağında", "Bir yay səhəri", "Çoxbilmiş çəpişlər", "Məni günəşə at!", "Meşə həkimi", "Sevimli şəhid babam" və digər qiymətli poemaların müəllifidir.
Alkaloidlər
Plazmoxin C19H29ON3
Plazmoxin açıq sarı rəngli, yağabənzər, havadan asan oksidləşən, suda həll olmayan mayedir. Malyariyaya qarşı onun HCl duzu və başqa duzları işlədilir; bu duzlar ağ rəngdə, dadsız, toz olub, kinədən 60 dəfə aktivdir.
Xanımana Əlibəyli
Yaradıcılığı
"Dovşanın ad günü" Xanımananın ən populyar poemalarından biridir.
Alkaloidlər
Plazmosid C17H25ON3
Plazmosid iki molekul metilen-bis-salisid turşusunun duzu şəklində təbabətdə malyariyaya qarşı işlədilir. Bu duz suda həll olmayan, bir qədər acı, sarı rəngli kristal maddədir, kinədən 20 dəfə aktivdir. vaxtilə Azərbaycanda çox yayılmış malyariya xəstəliyi bu dərmanların tətbiqi v\ə başqa tədbirlər görülməsi nəticəsində, indi ancaq nadir hallarda rast gəlinir.
Xanımana Əlibəyli
Yaradıcılığı
"Balaca həkim" adlı digər bir miniatür poemasında da Xanımananın əsas təsvir və tərənnüm obyekti heyvanlar, onların kukla və oyuncaq variantlarıdır.
Xanımana müxtəlif illərdə "Gözəllər gözəli", "Nişanlı quş", "Aycan", "Dovşanın ad günü", "Cunquş", "Kənd həkimi", "Durnalar lələk salır", "Meyvələrin şahı" və s. dram əsərləri yazmış, onların bir çoxu gənclər və kukla teatrlarında göstərilmişdir.
Xanımananın "Cunquş" adlı başqa bir əsəri vaxtilə respublikanın dövlət mükafatına layiq görülmüşdü. Kukla teatrımız 1980-ci ildə Hindistanda qastrol səfərində olarkən Dehli və Bombey şəhərlərində iki əsərin tamaşası ilə çıxış etmişdi: dahi Ü.Hacıbəyovun "Məşədi İbad" komediyası, bir də Xanımananın "Cunquş" pyesi. Xanımana iman sahibi idi. Ailə üzvləri şəhadət verir ki, o özəlliklə ahıl çağlarında müntəzəm olaraq Qurani-Kərim oxuyar, bu və ya digər surəni başa çıxdıqdan sonra onu öpüb gözlərinə, alnına sürtərmiş.
Tatsuhiko Seta
(d. 15 yanvar 1952) — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 25 oyun keçirib.
Yavərkənd
Yavərkənd -İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indiki Keşişkənd (Yeğeqnadzor) rayonu ərazisində kənd.
Toponimikası
Rayon mərkəzindən 18 km şimal-şərqdə, Ağkəndin yanında yerləşirdi. Burada 1922-ci ildə 2 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1924-25-cı illərdə kənd ləğv edilmişdir. İndi xaraba kənddir.
Toponim Azərbaycan dilində «yuxarı rütbəli zabitlərin yanında xidməti tapşırıqları və ya qərargah işlərini yerinə yetirən kiçik rütbəli hərbi vəzifəli şəxs» mənasında işlənən yavər sözü ilə kənd coğrafi nomeni əsasında əmələ gəlmişdir. Antropotoponimdir. Mürəkkəb quruluşlu toponimdir
Ageratina calophylla
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Hind çayı
Hind ( Sênggê Zangbo, Yìndù Hé,,  Sindh,  Abāsin,  Sindhu, ,  ) — Cənubi Asiyada çay.
Güntay Gəncalp
Güntay Gəncalp (Mənuçehr Cavanşir) — şair, yazıçı, araşdırmaçı.
Həyatı
Güntay Gəncalp 1966-cı il 21 dekabrda İranın Muğan məntəqəsi, Xoruzlu mahalının Limli kəndində anadan olub.
İbtidai təhsili Limli kəndində, orta məktəbi Ərdəbildə bitirib. Orta məktəbdə oxuduğu zaman ana dili və ədəbiyyatı ilə çox maraqlanıb. O zaman inqilab yenicə olduğundan türk dilində qəzetlər yenicə işıq üzü görürdü.
Kitabları
thumb|180px|"Yüksəl Birol" romanımdakı Həlimə və Güntay Gəncalp
Əvəllər Güntay Cavanşir, daha sonralar Güntay Gəncalp adı ilə yazılar yazıb, tərcümələr edib. Bakıda 6, İranda 2 kitabı çap olunub.
Səməd Behrənginin "Qaraca balıq" hekayəsinin davamı olaraq, yazdığı "Qırmızı balıq" və bir də "Qocabəylilər" adlı böyük romanı bu günlərdə Bakıda çap olunacaq.
Bulbophyllum cheiri
(Bulbophyllum cheiri) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Arealı
Bulbophyllum cheiri növü Qərbi Malayziyadan Sulavesiyə qədər yayılmışdır.
Başqırd süvariləri abidəsi
thumb|[[Başqırdıstan heyəti parkın açılışında]] Başqırd süvariləri abidəsi — Ukraynanın Luqansk vilayətinin Petrovskoye şəhərində "Başqırd atlıları meydanında" "112-ci Başqırd Atlı Divizyası"nın xatirəsinə tikilmiş bir abidədir.
2009-cu ildə şəhər mərkəzində Petrovskoy şəhər şurasının qərarı ilə parkın yaradılması və yaddaqalan abidənin quraşdırılması üçün xüsusi qərar qəbul etdi. Abidə 2009-cu il oktyabrın 3-də 112-ci Başqırd süvarilərilərinin vəfat etmiş əsgərlərinin xatirəsini və M.M.Şaimuratovun 110 illik yubileyini xatırlamaq üçün aksiya çərçivəsində açılmışdır. 112-ci Başqırd süvari alayı, 1941-ci ilin dekabrında Ufa şəhərində Böyük Vətən Müharibəsinə qatılmaq üçün milli və regional bir xarakter əsasında qurulmuşdur.
Ipomoea wrightii
(Ipomoea wrightii) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Ageratina campii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Hiroşi Oçiay
(d. 28 fevral 1946) — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 63 oyun keçirib, 9 qol vurub.
Florida Politexnik Universiteti
Florida Politexnik Universiteti ( və ya qısaca: FPU) — Cənubi Florida Universitetinin kampusudur. Lakeland Florida, Amerika Birləşmiş Ştatlarına aid dövlət universitetidir. Florida Dövlət Universiteti sistemi yeni üzv təşkilatlarından və dövlət yalnız ictimai politexnik universitetdir. Florida Polxetnik Universitetində tələbələr elm, məntiq və riyaziyyat (Stem) texnologiya, mühəndislik kimi qabaqcıl sahələrində təhsil alırlar.
Kitabxana
2014-cü ildə universitetdə tələbələr üçün yeni kitabxana istifadəyə verilib. Yeni kitabxananın əsas xüsusiyyəti ənənəvi kağız kitabların olmamasıdır. Bu layihə üzərində tanınmış memar Santyaqo Kalatrava işləyib. Kitabxananın elektron fondunda 135 mindən çox nəşr saxlanılır. Universitetin tələbələri öz planşet və ya noutbuklarından elektron kitaba çıxış əldə edə bilirlər. Zərurət olduqda kitabxanada quraşdırılmış printerlərin köməyi ilə lazımi materialları çap etmək mümkündür.
Xəzər Lənkəran Futbol Klubunun baş məşqçilərinin siyahısı
"Xəzər Lənkəran" futbol klubunnun baş məşqçisi postunda ayrı-ayrı vaxtlarda 18 mütəxəssis (vəzifəni müvəqqəti icra edənlər daxil olmaqla) çalışıb. Bu siyahıda "Xəzər Lənkəran" Futbol Klubunun bütün baş məşqçiləri, onların statistikası və qazandığı uğurlar öz əksini tapıb.
Statistika
300px|thumb|Mirça Rednik Müxtəlif zamanlarda klubda çalışmış baş məşqçilərin statistikası.
Şərti işarələr:
Sillamyae
Sillаmyae (Sillamäe) — Estoniyada şəhər. İda-Virumaa vilayətinin ən böyük şəhəri. Əhali sayı 14 min nəfərdi.
Xəzər Lənkəran Futbol Klubunun baş məşqçilərinin siyahısı
İşlədikləri müddət
300px|thumb|Con Benjamin Toşak "Xəzər Lənkəran" klubunda müxtəlif zamanlarda işləmiş baş məşqçilərdən 6-sı klubda ayrı-ayrı vaxtlarda 2 dəfə çalışıb.
Sillamyae
Coğrafiya
Sillamyae Estoniyanın şimal-şərqində, Fin körfəzinin sahilində, Rusiya-Estoniya sərhəddinin yaxınlığında yerləşir. Sillamyaedən Tallinə gədər məsafə — 186 km, Narvaya — 25 km, Sankt-Peterburqa — 170 km bərabərdir.
Xəzər Lənkəran Futbol Klubunun baş məşqçilərinin siyahısı
İşlədikləri müddət
Qeyd:
Sillamyae
Əhali
Etnik müxtəliflik (Əhalinin siyahıyaalınması 2000-ci ildə olmuşdu):
Partnyor şəhərlər
Sillamyae aşağıdaki şəhərlərlə partnyor əlaqələri qurmuşdu:
Ipomoea × multifida
(Ipomoea multifida) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Sen-Pyer-de-Mearo
Sen-Pyer-de-Mearo  — Fransa da kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — İzer. Matezin-Triyev kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Qrenobl.
INSEE kodu — 38444. Kommunanın 1999-cu il üçün əhalisi 104 nəfər təşkil edirdi. Kommuna dəniz səviyyəsindən 508 ilə 868 qədər metr yüksəklikdə yerləşir. Kommuna Paris dən təxminən 520 km cənub-şərqdə, Lion dan 125 km cənub-şərqdə, Qrenobldan 36 km şimal-qərbdə yerləşir.
Ageratina campyloclada
— fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Şərqi Aralıq Dənizi qaz kəməri
Şərqi Aralıq Dənizi qaz kəməri (yaxud EastMed layihəsi) - Aralıq dənizinin şərqindən İtaliyaya qədər çəkilməsi planlaşdırılan təbii qaz boru kəməri. 2019-cu ilin 20 mart tarixində ABŞ-nin dövlət katibi Mayk Pompeonun iştirakıyla Yunanıstan, yunan Kipri və İsrailin hökumət rəhbərləri arasında Şərqi Aralıq Dənizi (EastMed) qaz boru xəttinin çəkilməsi barədə müqavilə imzalanıb. Müqaviləyə əsasən, Yunan Kiprinin cənubundan hasil olunacaq təbii qaz Kiprdən dənizlə Yunanıstanın Krit adasına, oradan Yunanıstanın əsas ərazisinə, buradan isə İtaliyaya çəkiləcək qaz boru xətti vasitəsilə nəql olunacaq. Avropa Birliyi tərəfindən dəstəklənən layihəyə ilkin olaraq 34.5 milyon avro vəsait ayrılıb. Layihənin ümumi dəyərinin 7 milyard dollar olacağı və 7 il ərzində başa çatacağı proqnozlaşdırılır. Ancaq Liviya ilə Türkiyə arasındakı memaranduma əsasən, qaz kəməri Türkiyənin iqtisadi zonasından çəkilməlidir və buna görə Şərqi Aralıq Dənizi Qaz Forumunun rəhbərləri Ankara ilə razılaşmalı olacaqlar.
Bulbophyllum cheiropetalum
—  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Arealı
Bulbophyllum cheiropetalum növü Malayziya üçün endemik növdür.
Ageratina capazica
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Raymond Ceyms Stadionu
Raymond Ceyms Stadionu ABŞ nın Florida əyalətində Tampa şəhərində yerləşən ,bir çox idman oyunlarını keçirmək üçün istifadə olunan amma ümimiyyətlə,Amerikan futbolu oyunlarında ev sahibliyi edən bir stadiondur. Tampa Bay Buccaneers və Cənubi Florida Universiteti oyunlarını burada keçirir. 65,857 kişilik tutumu olan stadionun genişləndirilərək 75,000 olması gözlənilir.
Eicun Kiyokumo
Eicun Kiyokumo — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 42 oyun keçirib.
Solmaz Şirin
Həyatı
Solmaz Şirin 1954-cü ilin sentyabr ayının 10-da Ağdaş rayonunun Ləki qəsəbəsində ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. Atası Mingəçevir şəhərinə dövlət qulluq xidmətinə göndərildiyindən ailəsi ilə birlikdə oraya köçmüşdür.
Şairə 1960-cı ildə Mingəçevir şəhər 10 saylı orta məktəbin 1-ci sinfinə daxil olmuş, 1970-ci ildə həmin məktəbi bitirmişdir. Həmin ildə o, M.F.Axundov adına Azərbaycan Dövlət Rus dili və Ədəbiyyatı İnstitutuna daxil olmuş, 1974-cü ildə institutu bitirib ixtisası üzrə təyinatla Mingəçevir şəhərinə rus dili və ədəbiyyatı müəllimi kimi göndərilmişdir. 1975-ci ildə ailə qurmuş, üç övladı var.
Hələ orta məktəbdə oxuyarkən 14-15 yaşlarında şeir yazmağa başlamış, şeirlərini “Mingəçevir işıqları”, “Azərbaycan gəncləri” və s. qəzetlərdə çap etdirmişdir.
1995-ci ildə ailəsi ilə birlikdə Bakı şəhərinə köçmüş, Bakı Slavyan və Bakı Qızlar Universitetlərində ixtisası üzrə baş müəllim vəzifəsində işləmişdir.