cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ənvər Xudiyev
Təltif və mükafatları
31 İyul 1986-cı ildə SSRİ Ali Sovetinin Rəyasət heyəti tərəfindən “Əmək veteranı” medalı ilə təltif olunub.
İran İslam Respublikasının Şərqi Azərbaycan Vilayətində Elm üzrə keçirilən müsabiqədə birinci yeri tutduğuna görə professor Ə.T.Xudiyev Fəxri fərman və Qızıl sitgə ilə mükafatlandırılmışdır.
thumb|Bakıda Azərçaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetində konfrans thumb|İranda psixiatriya üzrə Beynəlxalq konfrans
Elmi əsərləri
Ə.Xudiyev ümumilikdə 193 elmi əsərin (o cümlədən 89-u xarici elmi nəşriyyatda çap olunub) müəllifidir. Elmi əsərlərinin 43-ü beynəlxalq bazalarda referatlaşdırılan və indeksləşdirilən jurnallarda çap olunub. Ə.Xudiyevin elmi fəaliyyətinin nəticələri 22 patent və müəlliflik şəhadətnamələri ilə təsbit olunub.
Beynəlxalq konfranslarda iştirakı
Ənvər Xudiyev Azərbaycanda, Rusiyada (Moskva, Sankt-Peterburq, Novosibirsk, Qroznı şəhərləri), İran İslam Respublikasında (Tehran, Təbriz, Şiraz, İsfahan, Məşhəd şəhərləri), Türkiyədə (İstanbul şəhəri), Çexoslovakiyada, Albaniyada keçirilən bir çox beynəlxalq konfranslarda iştirak edərək, elmi məqalə ilə çıxış edib. Bunların içərisində 10-dan çoxu tərifnamə ilə qeyd olunub və mükafatlandırılıb.
Məqalələrdən bir neçəsi:
Xarici keçid
http://www.science.gov.az/forms/doktora-nauk-instituta-neftehimicheskih-protsessov/2292
Kompozit material
250px|thumb|Kompozitlər, fərqli xüsusiyyətlərə sahib ümumi bir forma meydana gətirmək üçün tərkib hissələrinə ayrılmış müxtəlif materialları bir araya gətirərək yaradılır
KamAZ 5297
KamAZ-5297 — 1993-cü ildən Kamsk avtomobil zavodunda istehsal olunan avtobus şassi.
Tarix
Kamaz-5297 şassi üzrə gələcək avtobusun prototipi 1993-cü ildə hazırlanaraq Kamaz-5262 adlanırdı. Onun üzərində Kamaz-740.10 istehsalı olan mühərrik dayanmışdı. Avtobus Lvovda hazırlanıb.
Güllücə-i Həsənbəy (Həştrud)
Güllücə-i Həsənbəy — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Həştrud şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 277 nəfər yaşayır (40 ailə).
Vito Korleone
Don Vito Korleone personajı mafiya tərzi filmlərlə inteqrasiya olunmuş bir aktyordur. Marlon Brando və Robert de Niro (ikisi də Don Vito Korleone personajı ilə Oskar mükafatı qazanmışdır. Bu rolu o qədər yaxşı oynamışdılar ki, bəlkə də Xaç atası filminin bu qədər bəyənilməsi filmdəki o rasionallıq ilə əlaqəlidir. Kino dünyasında özünə məxsus bir yeri olan Vito Korleone personajı bəlkə də mafiya personajları arasında ən çox tanınan və bəyənilənlərdəndir. Bəlkə də buna görədir ki məşhur Vito Korleone replikası olan, Ona imtina edilməsi mümkün olmayan təklif edəcəyəm sözləri kino tarixinin ən çox xatırlanan 2-ci replika seçilmişdir.
Premyer jurnalı Vito Korleoneyi tarixdəki ən böyük film obrazı seçərkən,  Empayr jurnalı 53-cü ən böyük film personajı olaraq seçdi.
NGC 584
NGC 584, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Balina bürcü istiqamətində yerləşir. E4 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
9K38 İqla
thumb|311x311px|9K338 "İqla-S" daşına bilən zenit-raket qurğusu.9K38 İqla (rus: Игла́) Rusiya/Sovet istehsalı yer-hava tipi, daşına bilən zenit-raket kompleksi. Bu zenit-raket kompleksi düşmənin alçaqdan uçan hava hədəflərini məhv etmək üçün istifadə olunur. ABŞ tərəfindən SA-18 adlandırılır. İlk variantı 9K310 İqla-1 və ya SA-16 Gimlet adlanır, 1983-cü ildə Sovet ordusunun silahlanmasına qəbul olunub. Ən son variantı isə 9K388 İqla-S və ya SA-24 Grinch adlanır. Ən müasir versiya olan İqla-S Rusiya ordusu tərəfindən 2004-cü ildən etibarən istifadə olunur, həmçinin Azərbaycan ordusu nun da silahlanmasında yer alır.
1974-cü ildə SSRİ-nin silahlanmasına daxil edilən "Strela-3" ZRK-dan fərqli olaraq İqla üzərində quraşdırılan mürəkkəb istilik ölçən başlığı hədəfdən yayılan infraqırmızı diapazon dalğaların sayəsində onu dəqiqliklə məhv edir.
Variantları
İqla-1E - İxrac variantı
İqla-1M - 9K38 İqlanın modernizasiya olunmuş variantı. 1980-ci illərin sonunda Sovet ordusunda xidmətə daxil olub.
İqla-1D - Paraşütçülər və xüsusi təyinatlılar üçün hazırlanmış variant.
İqla-1V - Döyüş helikopterinə quraşdırmaq məqsədilə hazırlanıb. thumb|3M-47 "Gibka" sistemi (maket). İqla-1N - Daha ağır döyüş başlığına sahib variant.
İqla-S (SA-24 Grinch) - Bu yeni variant əvvəlki variantlarla müqayisədə daha ağır döyüş başlığına, artırılmış atış məsafəsinə görə fərqlənir. Sınaqları 2001-ci ilin dekabrında tamamlanmışdır. 1 dekabr 2004-cü ildən etibarən Deqtryaev zavodunda seriyalı istehsalına başlanmışdır. İstehsalçı müəssisə tərəfindən zərbə dəqiqliyi 0.8-0.9 arasında hesablanmışdır.
3M-47 Gibka - Gəmilərə quraşdırılmaq məqsədilə hazırlanmış İqla ZRK-dan ibarət qüllə.
Komar - İqla ZRK ilə təchiz olunmuş, gəmilərə quraşdırılmış digər qüllə variantı.
İraq
İqla-1E döyüş şəraitində ilk dəfə Körfəz müharibəsi zamanı istifadə olunmuşdur. 17 yanvar 1991-ci ildə Britaniya Hərbi Hava Qüvvələri nə məxsus Panavia Tornado bombardmançı təyyarəsi uğursuz əməliyyatdan geri qayıdarkən İraq HHMQ-nə aid İqla-1E (və ya Strela-3) ilə vurularaq düşürüldü. Təyyarənin hər iki pilotu əsir götürüldü.
27 fevral 1991-ci ildə ABŞ HHQ-nə aid F-16 döyüş təyyarəsi İqla-1E vasitəsilə vuruldu və pilot əsir götürüldü.
Ruanda
Stratfor kəşfiyyat mərkəzinin məlumatına əsasən 1994-cü ildə İqla-1E raketindən istifadə nəticəsində Ruanda hökumətinə aid təyyarə vurulmuş, nəticədə təyyarənin içərisində olan Ruanda və Burundi prezidentləri həlak olmuşdur.
Senepa müharibəsi
7 fevral 1995-ci ildə del Sur bazasının yaxınlığında Peru HHQ-nə aid Mil Mi-24 helikopteri vurulmuş və hər 3 ekipaj üzvü həlak olmuşdur.
Çeçenistan
19 avqust 2002-ci ildə çeçenlərin İqla raketindən istifadəsi nəticəsində rus Mil Mi-26 helikopteri vurulmuşdur. Nəticədə helikopter aviasiyası tarixində ən böyük itki baş vermiş, 127 rus hərbçisi həlak olmuşdur. Bu, həmçinin 1999-cu ildən bəri Rusiya Silahlı Qüvvələri aviasiyasının bir gündə ən çox itki verdiyi gün olmuşdur.
Bosniya
30 avqust 1995-ci ildə Bosniya nın Pale şəhəri üzərində uçuşlar həyata keçirən Fransa HHQ-nə aid Miraj-2000D döyüş təyyarəsi Serb HHMQ tərəfindən İqla ZRK-dan açılan atəş nəticəsində vurulmuş, hər iki ekipaj üzvü əsir götürülmüş və elə həmin ilin dekabrında azad edilmişdir.
Ukrayna
14 iyun 2014-cü ildə Luqansk beynəlxalq hava limanının yaxınlığında rusyönümlü separatçı qüvvələrin İqladan atəş açması nəticəsində Ukrayna HHQ-nə aid İl-76 hərbi-nəqliyyat təyyarəsi vurulmuşdur. Hadisə nəticəsində təyyarədə olan 49 nəfər ukraynalı şəxsi heyət həlak olmuşdur.
Dağlıq Qarabağ
Silahlı insident 12 noyabr 2014-cü ildə Ağdamın Kəngərli kəndi yaxınlığında baş verib. Beləki, Ermənistan silahlı qüvvələri nə məxsus 2 ədəd Mi-24 tipli döyüş vertolyotu qəflətən öz səmtini dəyişərək Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin təmas xəttinə doğru döyüş kursuna çıxıb və mövqeləri atəşə tutmağa cəhd ediblər. Nəticədə Azərbaycan Silahlı qüvvələrində müddətdən artıq hərbi xidmət keçən manqa komadiri İlkin Muradov helikopterlərdən birini İqla daşınan zenit-raket kompleksi vasitəsi ilə məhv edib. Digər helikopter isə hadisə yerindən uzaqlaşıb. Hadisə nəticəsində Ermənistan Silahlı qüvvələrində xidmət keçən üç nəfər pilot həlak olub. Azərbaycan Respublikasının işğal olunmuş ərazilərində döyüş uçuşları keçirərkən məhv edilən hərbi helikopter Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin İrəvan yaxınlığındakı "Erebuni" hərbi aerodurumunda dislokasiya olunan 15-ci helikopter bazasına məxsusdur.
Gürsel İsmayılzadə
Gürsel Qüdrət oğlu İsmayılzadə — Azərbaycan Respublikasının Yaponiyada fövqəladə və səlahiyyətli səfiri.
Həyatı
Gürsel İsmayılzadə 1971-ci il yanvarın 15-i Bakı şəhərində anadan olub. Bakıda fars dili təmayüllü 62 saylı məktəbi gümüş medalla bitirib. 1992-ci ildə BDU Şərqşünaslıq fakültəsi ərəb mütərcimləri bölməsindən məzun olub.
1992–93-cü illərdə AMEA Şərqşünaslıq İnstitutunda çalışıb. 1993-cü ildən Xarici İşlər Nazirliyinin Dövlət Protokolu İdarəsinə III katib vəzifəsinə qəbul edilib.
2005-ci ildə Yaponiyadakı səfirliyimizdə birinci katib, 2006-cı ildə Səfirliyin müşaviri vəzifəsinə təyin edilib.
2010–11-ci illərdə Xarici İşlər Nazirliyi İkinci (Şərq) Ərazi İdarəsinin müşaviri, nazirin katibliyinin müdiri və nazirin köməkçisi vəzifələrində çalışıb.
16 avqust 2011-ci ildə AR Prezidentinin sərəncamı ilə AR-ın Yaponiyadakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri təyin edilib.
Prezident İlham Əliyev 15 yanvar 2019-cu il tarixində Azərbaycanın Yaponiyadakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri Gürsel Qüdrət oğlu İsmayılzadənin vəzifəsindən geri çağırılması barədə sərəncam imzalayıb.
12 mart 2020-ci ildə AR-ın Yaponiyadakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri təkrar təyin edilib.
İngilis, yapon, rus, ərəb dillərini bilir. Evlidir, bir övladı var.
Atası alim, arxeoloq Qüdrət Seyfulla oğlu İsmayılzadədir. 1934-cü il təvəllüdlü Q. İsmayılzadə tarix elmləri doktoru, professor, BDU Tarix fakültəsinin Arxeologiya və Etnoqrafiya kafedrasının müdiridir.
Şeyx Məttar məscidi
Şeyx Məttar məscidi, Dörd Ayaqlı məscid, Qasım bəy məscidi və ya Qaım Padişah məscidi — Diyarbəkirdə 1500-ci ildə Ağqoyunlu bəylərindən Qasım bəyin əmri ilə inşa edilmiş məscid.
Haqqında
Ağqoyunlu memarlığının ən önəmli əsərlərindəndr. Şeyx Mutəhharın qəbrinin üzərində tikilmişdir. Xalq arasında Şeyx Məttar məscidi olaraq bilinir, lakin qaynaqlarda adı Qasım bəy məscidi və ya Qasım Padişah olaraq da keməkdədir.
Dörd ayaqlı minarəsinə görə məşhurlaşmışdır. Yekparə daş sütun üzərində död künclü olaraq inşa edilmiş məscid Anadoluda ola yeganə dörd ayaqlı minarəyə sahibdir. Burada dörd ayaq 4 İslam məzhəbinin rəmzidir. Böyük ehtimalla, məscidə sonradan əlavə edilən minarə üzərində balkon vardır.
Həsən paşa abidəsinin yanındakı dar küçə içərisində olan məscid kvadrat planlı və tək qübbəlidir. Yanlarda üç cüt, şimal və cənubda isə 2 cüt pəncərəsi vardır. Pəncərələrin hamısının içində və xaricində kəmərlə qapanan girintilər vardır. Mehrabın iki yanında olan və üzəriləri pəncərə kəməri kimi duran bölmələr üst tərəfdəki kiçik bir cüt nərdivanla çıxışı təmin edən keçiddir. Məscid 1960-cı ildə əsaslı şəkildə restavrasiya edilmişdir.
Bombalanma
Kürd terrorist qruplaşması olan YDG-H ilə Türkiyə polisi arasında baş verən atışma zamanı 2015-ci ilin 25 noyabrında məscidin 2 minarəsi dağıdılmışdır.
Mark Harris
Klub karyerası
Harris öz karyerasına Kardif Siti klubunda başlamışdır. O, 2016-cı ilin dekabr ayında klub ilə ilk peşəkar müqaviləsini imzalamışdır. Harris öz peşəkar karyerasında debütünü Kardif klubu ilə 8 yanvar 2017-ci ildə etmişdir. O, FA Kubokunun üçüncü mərhələsində Fulhem klubu ilə qarşılaşmada Qreq Halfordu əvəz etmişdir. Həmin görüşdə Kardif Fulhemə 2–1 hesabı ilə məğlub olmuşdur.
Milli karyerası
Harris hal-hazırda Uelsin U-19 və U-17 komandalarında çıxış edir.
Azərbaycanın avropadakı diasporu
Azərbaycanın avropadakı diasporu — Azərbaycan diasporunun yayılma coğrafiyası və say tərkibinə görə geniş olduğu ikinci qitə Avropadır. Son zamanların statistik göstəricilərinə əsaslanan, Avropa azərbaycanlılarının sayı Türkiyədə və Rusiyada 3.5 milyon, Ukraynada və Belarusiyada, Almaniyada, Böyük Britaniyada yüz minlərlə, Norveçdə, Danimarkada, İsveçdə, Macarıstanda, Fransada, İtaliyada on minlərlə, Polşada, İspaniyada, Avstriyada, Albaniyada, Finlandiyada, Portuqaliyada on mindən çox göstərilir.Həmçinin Çexiyada 25 min azərbaycanlının yaşadığı bildirilir. Digər Qərb ölkələrində məskunlaşmış azərbaycanlıların sayı müvafiq olaraq hər bir ölkədə 2-10 min nəfər arasındadır.
Hollandiya, Belçika, Danimarka, İsveçrə və Almaniyada yaşayan azərbaycanlıların əksəriyyəti Türkiyədən köçmüş azərbaycanlılardır. Böyük Britaniya, Çexiya, Slovakiya, Polşa, Avstriya, Estoniya, Belarus, Rusiya, Ukrayna, Moldova və Fransadakı soydaşlarımız isə İrandan və Azərbaycan Respublikasından köçənlərdir.
DAK-ın məlumatları
DAK: Dünya Azərbaycanlılarının sayı (2019)[21]
Avropa Azərbaycanlıları Konqresi
250px|thumb|right|Avropa Avropa Azərbaycanlıları Konqresi — Azərbaycan diasporuna aid təşkilatlardan biri. 2004-cü ilin aprel ayının 17-də Berlin şəhərində Avropa Azərbaycanlıları Konqresinin təsis konfransı keçirilmişdir. Avropa Azərbaycanlıları Konqresinin yüksək səviyyədə keçirilmiş təsis konfransında dünyanın 28 ölkəsindən 50-dən artıq diaspor təşkilatlarından 264 nümayəndə qatılmışdır.Konfransda Rusiya Federasiyası, Ukrayna,Belarus,İsveç,İsveçrə,Norveç,Danimarka,Fransa,Hollandiya,Avstriya,Çexiya,Bolqarıstan,Rumıniya,Macarıstan,Belçika,Finlandiya,PolşaEstoniya və Almaniyadakı Azərbaycan icmalarının nümayəndələri,Türkiyə Böyük Millət Məclisinin,Almaniya Bundestaqının üzvləri,eyni zamanda Azərbaycan Respublikasının nümayəndə heyəti –Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İcra Aparatının İctimai-siyasi şöbəsinin müdiri Əli Həsənov,Xarici Ölkələrdə Yaşayan Azərbaycanlılarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin sədri Nazim İbrahimov,ölkəmizin Almaniyadakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri Hüseynağa Sadıqov iştirak etmişlər.Konfransda Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin tədbir iştirakçılarına təbrik məktubu oxunmuşdur. Təsis konfransında Avropa Azərbaycanlıları Konqresinin Nizamnaməsi qəbul edilmiş və qurumun rəhbər orqanları seçilmişdir. Kifayət qədər səmərəli müzakirələr şəraitində keçmiş təsis konfransının sonunda 50-dən artıq icma və birliklərin iştirakı ilə rəsmi razılıq protokolu imzalanmış və tədbir iştirakçılarının Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevə müraciəti qəbul olunmuşdur.
Həmçinin bax
Azərbaycan diasporu
Xarici keçidlər
Azərbaycan Respublikasının Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsi
Fahişəliyə məcburetmə
Fahişəlik ödəniş müqabilində, yəni şəxsi simpatiyaya, istəyə əsaslanmadan təsadüfi, nikahdankənar mütəmadi cinsi münasibətlərə girmədir. Fahişəliyin səciyyəvi əlamətləri müxtəlif müştərilərlə cinsi münasibətlərin mütəmadiliyi, ödəniş barədə qabaqcadan razılığın əldə edilməsidir. Bu cinayət obyektiv cəhətdən zor tətbiq etməklə və ya zor tətbiq etmək hədəsi ilə, şantajla, əmlakı məhv edilməklə və ya zədələməklə, aldatmaqla, gəlir və ya digər fayda əldə etmək məqsədilə fahişəliyə cəlb etmədə ifadə olunur. Fahişəliyə cəlbetmə ən azı bir şəxsi fahişəliklə məşğul olmağa təhrik edən istənilən hərəkətdir. Fahişəliyə cəlbetmə zərərçəkmişin öz bədənini mütəmadi olaraq satmağa vadar edilməsində, məcbur və təhrik edilməsində, habelə buna tam razı olan şəxsin öz bədənini mütəmadi satmağa yönəldilmə sində ifadə olunur. Qeyd etmək lazımdır ki, mütəmadilik əməlin fahişəlik kimi tövsif olunmasına təsir göstərmir, ödəniş müqabilində cinsi münasibətlərə bircə dəfə də olsun cəlbetmə fahişəliyə cəlb etmənin tərkibini yaradır. Cəlbetmə müxtəlif formalarda ola bilər: Fahişəliyə cəlbetmə üsulu kimi şantaj zərərçəkmişi rüsvay və ya ifşa edəcək məlumatların maraqlı şəxslərə, məsələn, valideynlərə, qonşulara, iş yoldaşlarına, ailə üzvlərinə, dövlət orqanlarına və ya digər təşkilatlara çatdırılması ilə hədələmədə ifadə olunur. Bu, fiziki zor tətbiq etməyə, belə zor tətbiq etməklə hədələməyə, şantaja, əmlakı məhvetmə və ya zədələməyə aiddir. İstənilən fiziki və psixi zor təkcə fahişəliyə cəlb olunan şəxsə deyil, onun yaxınlarına da ünvanlana bilər. Burada şantaj hədəsi həm doğru faktlara, həm də uydurma və böhtanlara əsaslana bilər. Fahişəliyə cəlbetmə üsulu kimi aldatma zərərçəkmişin işə götürüləcəyinə, düşdüyü çətin vəziyyətdən çıxarılacağına vəd verilməsində və s. kimi hərəkətlərdə ifadə oluna bilər. Aldatma çox zaman törədilən hərəkətlərin bütün xarakterinə aiddir. Buna gələcəkdə nikah qurmağı vəd edərək digər şəxsi müəyyən insanla cinsi əlaqəyə girməklə dilə tutaraq razı salma aid edilə bilər. Burada cinsi əlaqə faktiki olaraq vasitəçilik edənin aldığı mükafata görə icra olunur. Gəlir və ya digər fayda əldə etmək məqsədi fahişəliyə cəlbetmənin əsas meyarıdır. Əməlin hansı üsulla həyata keçirilməsindən asılı olmayaraq, əsas məqsəd gəlir və ya digər fayda əldə etmək olur.
Cinayət kimi
Yuxarıda qeyd olunmuşdu ki, zorlama insanlıq əleyhinə cinayət kimi Nürnberq və Tokio tribunallarının nizamnamələrində əks olunmamışdı. Məsələn, Tokio Tribunalı Koreya qadınlarını güclə kölə edilib yapon əsgərləri üçün fahişəliyə məcbur edilməsini aydınlaşdırmış və bunu zorlama kimi yox, fahişəliyə məcburetmə kimi müəyyən etmişdi. Avropa Şurası Nazirlər Komitəsi 30 aprel 2002-ci ildə üzv dövlətlər üçün qadınların zorakılıq hallarından qorunması haqqında Tövsiyə qəbul etmişdir. Tövsiyənin zorakılığa qarşı əlavə tədbirlər bölməsində göstərilir ki, münaqişə şəraitində və münaqişədən sonrakı şəraitdə zorakılığa qarşı tədbirlərin görülməsi üçün üzv dövlətlərə tövsiyə edilir ki, zorlama, köləlik, məcburi hamiləlik və məcburi sterilizasiya kimi cinsi zorakılıqların qarşısı alınmalıdır. Zorlama və fahişəliyə məcburetmə dinc şəraitdə mülki əhaliyə qarşı sistematik və ya genişmiqyaslı hücumun tərkib hissəsi kimi çıxış etdiyi halda insanlıq əleyhinə cinayət kimi, müharibə şəraitində baş verən zaman isə müharibə cinayətləri kimi tövsif olunmalıdır. Məsələn, Bosniya-Herseqovina Serb qüvvələri Bosniyanın şimalında işğal etdikləri şəhərdə sistematik olaraq 40 gənc müsəlman qadınını cinsi zorakılığa məruz qoymuşdular. Əsgərlər təxminən 1000 nəfər qadın, uşaq və qocanı 8 avtobusa yığaraq müxtəlif yerlərə, xüsusi təşkil edilmiş "etnik təmizləmə" yerlərinə, meşələrə, çay kənarlarına apararaq zorlayırdılar. Bu cinayətin icraçıları zorakılığa məruz qalanlara bildirmişdilər ki, onlar bu cinayəti könüllü olaraq yerinə yetirmirlər, bu, komandanlıq tərəfindən onlara verilmiş bir əmrdir. Məhz elə bu elementi nəzərə alaraq qeyd etmək lazımdır ki, serblər tərəfindən zorakılığın edilməsi müharibə cinayətlərinin tərkibini yaradır və bu, müharibə taktikasının prinsiplərindən biri hesab olunmalıdır.
Talış mifologiyası
Talış mifologiyası — talışların mifoloji inancları toplusu. Talış mifoloji dünyagörüşü təbiət kultunun, Avestada öz əksini tapmış zərdüştilik dininin və İslamla gələn elementlərin sintezini daşıyır.
Öyrənilməsi
Talış folkloru barədə ilkin məlumatlar, müəllim Teymurbəy Bayraməlibəyovun 1894–1899-cu illərdə yazmış olduğu, Qafqaz əraziləri və xalqlarının təsvirinə dair materiallar toplusu adlı əsərində öz əksini tapıb. Bayraməlibəyovun hazırladığı üç məqalə özundə talış nağıllarını, əfsanələrini və inanclarını əks etdirir.
1894-cü ildə dilçi və etnoqraf L. G Lopatinski talış dilində olan nağıl və mətnləri toplayır. Bu zaman Tiflisdə yaşayan talış əsilli general-mayor Mir Əsəd bəy, enoqrafa topladığı nağılların mətnlərinin yoxlanılmasında kömək edir. Talış dilində iki nağıl, rus dilinə tərcümə edilərək, "Qafqazın yaşayış məntəqələrini və tayfalarını təsvir etmək üçün materiallar toplusu"nda çap edilir. Bunlar "Sehirli alma" və "Qorxaq" adlı nağıllar olur.
1920–1930-cu illərdə talış folklorunun öyrənilməsinə yeni təkan verilmiş, yerliləşdirmə siyasətinin tərkib hissəsi kimi talış folkloru etnoqraflar, talış dilini dilçilər öyrənmiş, talış texnikumu fəaliyyət göstərmiş və talış dilində qəzet dərc edilmişdir.
1930-cu ildə tanınmış iranşünas Boris Vsevolodoviç Miller "Talış mətnləri" əsərində talış lətifələrini, hekayələrini, mahnılarını, nağıllarını, atalar sözlərini və kiçik bir talışca-rusca-fransızca lüğəti əks etdirmişdir.
1936–1938-ci illərin Böyuk təmizləmə terroru dövründə bir çox talış ziyalıları (Zülfuqar Əhmədxzadə, Böyukağa Mirsalayev, M Nəsirli, Şirəli Axundov və.s) repressiyaya məruz qalmış, talış məktəbləri, qəzetlər bağlanmış, xalqın adı yox olmuşdur. Bu dövrdən başlayaraq 1989-cu ilə qədər talışların azərbaycanlı adlandırılması əmri verilmiş, müvafiq olaraq bu talış folkloruna da təsir etmişdir.
SSRİ-nin dağılmasından sonra talışların mədəni fəaliyyəti daha da güclənmiş, talış nağıllarından nümunələr, mifoloji obrazlar, rəvayətlər kitablarda dərc edilmiş, "Tolışi Sədo" qəzeti kimi talış qəzetləri açılmışdır.
2010-cu ildə yaradılan Talış Milli Akademiyası talış folklorunun, mifologiyasının sistemli şəkildə tədqiqi ilə məşğul olur və tədqiq olunan sahələri akademiyanın bülleteninin nömrələrində əks etdirir.
2020-ci ildə, Talış nağıllarının ən dolğun toplularından biri olan "Tolışə xəlqi folklor. Nəğılon iyən əfsonon" (az.: "Talış folkloru. Nağıllar və əfsanələr") çap edilmişdir.
Talışların kosmoqonik təsvirləri
Talışların mifoloji təfəkkürü ondan irəli gəlir ki, hadisələrin təbii axarının pozulması xarici qüvvələrin müdaxiləsinin nəticəsidir. Talışların əcdadları, digər xalqlar kimi, etnik şüurun formalaşmasının ilkin mərhələsində, məsələn, Günəşin və ya Ayın tutulması kimi təbiət hadisələrində dünyanın yaxınlaşan məhvini görürdülər. Ayın tutulması zamanı mis qabları döyüb silahdan atəş açır, onu qorxutmaqla və səs-küylə işığı həbs edən şeytanların əlindən azad etmək istəyirdilər. Bu şeytanların ayı tutaraq "göyun üçuncu qatında" yerləşən böyük, dərin bir gölə batırdıqlarına inanılırdı. Mifə görə yalnız yüksək səs və ya insanların yandırdığı alov ayı sərbəst buraxa bilərdi.
Astral mədəniyyətin qalığı olaraq günəş qadın ilə, ay isə kişi ilə xarakterizə olunur. Bu işıqlı səma cismlərinin Allah tərəfindən mələklər kimi gözəl yaradıldığına inanılır.
Qədim Talışlar inanırdılar ki, cinlər metal əşyaların səsindən çox qorxurlar və buna görə də cinləri qovmaq üçun hər bir insan, meşəyə və ya gecə harasa getməli olanda, özü ilə yola bıçaq və ya mis əşya götürməlidir.
Ağaclar ilə bağlı mifologiya
Qədimdə fıstıq, palıd, o cümlədən çinar talışlar arasında müqəddəs ağac sayılırdı. Erkən tədqiqatçılar, talışlar arasında xüsusi ehtiram obyekti olan xüsusi nümunələri də qeyd edirlər. Məsələn Maşhandakı müqəddəs palıd, Razi və Piada kəndləri yaxınlığında Vaxmaku təpəsində olan palıd, Ulya Şaveş yüksəkliyində fıstıq, Veravul kəndi yaxınlığında çinarlar. Hər bir ziyarətgah kimi müqəddəs ağaclar olan yerləridə talışlar ocaq adlandırırlar.
Banu Kəniz
Banu Kəniz (ərəb. بنو كنز) (həmçinin Avlad Kunuz kimi tanınır) — 10–15-ci əsrlər arasında Yuxarı Misir və Nubiya arasındakı sərhəd bölgəsini idarə edən qarışıq ərəb-beja əcdadından ibarət yarı köçəri müsəlman sülaləsi idi. Onlar Ərəb Bənu Hənifə qəbiləsinin şeyxlərinin oğulları və Beca Hadariba qəbiləsinin şahzadələrinin nəslindən idilər. Onlar 11-ci əsrin əvvəllərində başçıları Əbu əl-Məkərim Hibatallahın Fatimi hakimiyyəti adından böyük bir üsyançını ələ keçirməsi ilə Asvan, Vadi Əllaqi və sərhəd zonası üzərində rəsmi nəzarəti əldə etdilər. Əbu əl-Məkarimə xəlifə əl-Həkim tərəfindən Kənz əl-Dövlə (Dövlətin xəzinəsi) titulu verilmiş və onun davamçıları bu titulu miras almışdı. Banu Kəniz 1174-cü ildə Əyyubilərlə qarşıdurmaya girdi, bu zaman onlar məğlub oldular və cənuba şimali Nubiyaya köçmək məcburiyyətində qaldılar və burada əsasən xristianlar olan bölgədə İslamın genişlənməsini sürətləndirməyə kömək etdilər. Nəhayət, 14-cü əsrin əvvəllərində Nubiyalı Makuria Krallığının nəzarətini ələ keçirdilər, lakin 15-ci əsrin əvvəllərində Banu Kəniz ilə mübarizə aparmaq üçün Məmlüklər tərəfindən göndərilən Havvara qəbilələri tərəfindən sıxışdırıldılar. Onların müasir nəsilləri ölkənin ucqar şimalında yaşayan "Kunuz" kimi tanınan Sudan qəbiləsidir.
Mənşəyi
Bənu əl-Kənz tayfasının mənşəyi 9-cu əsrdə Misirin Nubiya ilə sərhəd bölgəsinə ərəb qəbilə köçləri ilə bağlıdır. Ən böyükləri Muzhar, Rəbiə, Cuheynə və Qeys Aylan olan köçəri ərəb qəbilələri orada qızıl və zümrüd mədənləri aşkar edildikdən sonra bölgəyə köçdülər. Banu Kəniz 847–861-ci illər arasında Abbasi xəlifəsi əl-Mütəvəkkilin dövründə Ərəbistandan Misirə köçən Bənu Hənifədən yaranmışdır. 855-ci ildə əl-Fustat və Kayruanda təhsil alan Mədinəli Abdullah ibn Əbdül-Həmid əl-Umari Asvana hicrət etdi və burada bölgənin qızıl mədənlərindən qazanc əldə etmək istədi. O və qulları Muzhar tərəfindən sığındı və getdikcə sonuncunun görkəmli şeyxi oldu. Əl-Umari və Muzhar Rabiah tərəfindən Vadi Əllaqi və Asvandan qovuldu və Makuriya Krallığının şərqindəki əl-Şankada (ərəbcə "əl-Maqurra") düşərgələrini və mədən koloniyalarını qurmağa başladılar. Əl-Umari 9-cu əsrin sonlarında Muqurranın Nubiyalıları tərəfindən şimala Vadi Əllaqi və Asvana sürgün edildi. Bundan sonra o, Cüheynə, Rəbiə və Qeys Aylan tərəfindən onların kollektiv lideri kimi tanındı. Əl-Umari regionda nəhəng qızıl hasilatı müəssisəsinə rəhbərlik edirdi və sənaye Vadi Əllaqi və Asvanda özünün virtual müstəqilliyini maliyyələşdirirdi. O, Misir valisi Əhməd ibn Tulunun (868–884) Misir ordusunu iki dəfə məğlub etsə də, sonuncunu ona tabe etmək cəhdlərini dayandırmağa məcbur etsə də, əl-Umari Rəbiənin üsyanını yatırdıqdan sonra Muzhar qəbilələri tərəfindən öldürüldü. Onun süqutundan sonra Şərqi Səhra bölgəsində ərəb qəbilə fəaliyyəti artmağa davam etdi.
Rabiah Misir-Nubiya sərhəd bölgəsində yaşayan ərəb qəbilələrinin ən güclüsü kimi meydana çıxdı. 10-cu əsrdə onlar əl-Umarinin knyazlığını əvəz edən bir knyazlığı idarə edirdilər. Rabiah, Qırmızı dəniz sahilləri ilə Nil çayının şərq sahilləri arasındakı bölgəyə nəzarət edən yerli Beja xalqı, yəni müsəlman Hadariba qəbiləsi ilə ittifaqları sayəsində gücləndi. Bu ittifaq mədən sənayesində iş ortaqlıqlarında və iki qəbilə başçıları da daxil olmaqla, nikahlarda özünü göstərirdi. Rabiah atanın oğulları və Hədəribə ananın övladları ana tərəfdən baba və nənələrinin torpaqlarını və adlarını miras aldılar, çünki Beja irsi anadan olan nəsli üstün tuturdu. Beləliklə, 943-cü ilə qədər Rəbiə atadan dünyaya gələn İshaq ibn Bişr, ana tərəfdən Beca əmiləri Abdak və Kawk'ın yerinə keçdikdən sonra Rabiah-Hadariba bəyliklərinin başçısı oldu. 14-cü əsr ərəb tarixçisi İbn Fədlallah əl-Umariyə görə, Rabiah və Beja İshaqın hakimiyyəti dövründə "birləşmişlər". Sonuncu Vadi Əllaqidə qəbilələrarası müharibə zamanı öldürüldü və onun yerinə Bilbəysdən olan ata tərəfdən əmisi oğlu Əbu Yezid ibn İshaq keçdi. Əbu Yezid Asvanı knyazlığın paytaxtı kimi qurdu və Yuxarı Misirə nəzarət edən Fatimi Xilafəti tərəfindən "Asvanın qoruyucusu" kimi tanındı.
Kənz əl-Dövlə və Fatimilər dövlətinə inteqrasiya
1006-cı ildə Əbu Yezidin oğlu və varisi Əbu əl-Məkarim Hibatallah, Fatimi xəlifəsi Əl-Həkim bi Əmr tərəfindən anti-Fatimi üsyançısını ələ keçirdiyinə görə fəxri mükafat olaraq Kənz əl-Dövlə (Dövlətin xəzinəsi) titulu ilə təltif olundu. Bundan sonra Əbu əl-Məkarimin xələfləri Kənz əl-Dövlə titulunu miras aldılar, bəylikləri qarışıq olan Rəbiə-Hədəribə xalqı isə "Banu Kəniz" (həmçinin Banu'l Kanz, Banu əl-Kənz və ya Kunuz yazılır) kimi tanındı. Banu Kəniz knyazlığına şimalda Asvan çölü, cənubda Nubiya ilə sərhəd və Asvan ilə Qırmızı dəniz arasındakı Şərq səhrasının böyük hissəsi daxil idi. Bu, Banu Kənizi Vadi Əllaqinin mədənlərinə, mədənləri Asvana və Qırmızı dəniz limanı Aydhab şəhərinə birləşdirən marşrutlara və Nubiya ilə Misir arasındakı ticarətə nəzarət etdi. Bütövlükdə bu, Banu Kənizin əhəmiyyətli sərvət və nüfuz əldə etməsinə imkan verdi.
Güclərinə baxmayaraq, Bənu Kəniz Fatimilər dövlətindən müstəqil deyildi və Qus Fatimi valisinə tabe olan Kənz əl-Dövlə onun Fatimi sistemində oynadığı ayrılmaz roldan bəhrələnirdi. Xəlifələr, Fatimilərin Nubiya ilə diplomatik əlaqələri və ticarətini tənzimləmək, sərhəd kəndlərində vergi toplamaq, Vadi Əllaqi mədənlərini və knyazlıqdan keçən səyyahları və karvanları qorumaq üçün Kənz əl-Dövlə məsuliyyətini tapşırdılar. Kənz əl-Dövlənin Marisdə yerləşən Nubian həmkarları oxşar rol oynadılar və eyni zamanda Rabiah-Hadariba konfederasiyasının kiçik bir qoluna mənsub idilər.
Əyyubilərlə münaqişə
1168-ci ildə Banu Kəniz xəlifə əl-Ədidin, Şirkuhun və qardaşı oğlu Səlahəddinin nüfuzlu köməkçiləri tərəfindən Fatimi ordusunun dağılmış qara Afrika alaylarına təhlükəsiz sığınacaq verdi. Səlahəddin 1171-ci ildə Əl-Ədidi devirdi və Misirdə Əyyubi Sultanlığını qurdu. 1171/72-ci illərdə Nubiya ordusu Fatimilərin keçmiş qaradərili Afrika kontingenti ilə birlikdə Yuxarı Misiri işğal etməyə cəhd etdi və Asvanı yağmaladı, Kənz əl-Dövlə Səlahəddindən hərbi yardım tələb etdi və o, buna əməl etdi. Əyyubilər və Bənu Kaniz Nubililəri və Fatimi üsyançı ordu hissələrini Yuxarı Misirdən qovdular. Əyyubilər Nubiya işğalını dəf etməkdə Banu Kənizə kömək etsələr də, onların hakimiyyəti Misirdə ərəb qəbilələri və Afrika alayları hesabına Suriya türk-kürd hərbi elitasının yüksəlişini də gördü, hər ikisi də Fatimilərlə sıx əlaqələr saxlamışdı. və bir vaxtlar Misiri idarə edirdi. Müvafiq olaraq, Banu Kəniz və Yuxarı Misirin ərəb qəbilələri hiss edirdilər ki, onların iqta və rəsmi imtiyazları yeni Əyyubi nizamı ilə təhlükə altındadır. Səlahəddin Banu Kəniz iqtasını Əyyubi əmirinə (böyük Əyyubi əmiri Əbu əl-Heycə əs-Səminin qardaşı) təhvil verdikdə, Banu Kəniz əmiri və onun tərəfdarlarını öldürdü. 1174-cü ildə Kənz əd-Dövlə İbn əl-Mütəvvəc Fatimiləri bərpa etmək üçün Əyyubilərə qarşı qiyam qaldırdı. O, bölgədəki digər ərəb qəbilələrinin və Afrika alaylarının dəstəyini qazanaraq Orta Misirdəki ərəb qəbilələrinin başçısı Abbas ibn Şadinin üsyanına qoşulmağa çalışdı. Banu Kəniz Abbasla əlaqə qura bilməmişdən əvvəl Səlahəddin Əbu əl-Heycənin komandanlığı altında olan qüvvələri məğlub edərək Abbası öldürdülər. Əyyubi ordusu Asvanda baş verən böyük toqquşmalardan sonra məğlub olan Banu Kənizlə üz-üzə gəldi. İbn əl-Mütəvvəc nəhayət ordusunun məğlubiyyətindən sonra əsir götürüldü və edam edildi.
Banu Kənizin Asvan ətrafındakı sərhəd zonasından qovulması bölgənin laqeyd qalmasına, o cümlədən minaların istismarının əhəmiyyətli dərəcədə azalmasına və bölgənin ənənəvi qəyyumları olan Banu Kənizin olmaması səbəbindən səyahət edənlərin və karvanların bədəvi basqınlarına qarşı həssaslığının artmasına səbəb oldu. Paytaxtlarının itirilməsi ilə Banu Kəniz, 1172-ci ildə Əyyubilərin cəza ekspedisiyası səbəbindən bölgədəki Nubiya nəzarətinin əhəmiyyətli dərəcədə azaldığı Marisi işğal etmək üçün cənuba köçdü. Banu Kəniz Nubiya mədəniyyətinə və dilinə assimilyasiya olunsa da, onların həyat tərzi İslami olaraq qaldı. Banu Kənizin Marisdə olması Nubiyada İslamın və ərəb dilinin yayılmasına əhəmiyyətli dərəcədə kömək etdi.
Şeyban (Urmiya)
Şeyban — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Urmiya şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 364 nəfər yaşayır (50 ailə).
Milli Dalğa mükafatı
Haqqında
Mükafat mütəmadi olaraq, hər il musiqi sahəsindəki sənətçilərin nailiyyətlərini dəyərləndirmək üçün təqdim edilir. Mükafatı ilk olaraq, 2012-ci ildə Röya Ayxanın "Gizli Sevgi" mahnısı qazanmışdır. Daha sonra mükafatı 2013-cü ildə Zülfiyyə Xanbabayeva və Miri Yusifin "İki Doğma İnsan (Dostum)" mahnısı, 2014-cü ildə Namiq Qaraçuxurlu və "Natiq" ritm qrupunun birlikdə təqdim etdikləri "Vətən" mahnısı, 2015-ci ildə Brilliant Dadaşova nın öz bəstəsi olan "Bu dünya belədir" mahnısı qazanmışdır. Mükafat adətən Azərbaycan sənətçilərinə verilir. Amma 2016-cı ildə türkiyəli müğənni və bəstəkar Ayla Çəliyin "Bağdad" mahnısı bu mükafatı qazanmışdır. Mükafat 2017 və 2018-ci illərdə Bakıda hər il ənənəvi olaraq, keçirilən "Soyuq əllər — isti ürəklər" yarmarkasında təqdim olunmuşdur. 2017-ci ildə mükafatı Aygün Kazımovanın "S.U.S", 2018-ci ildə Eyyub Yaqubovun "Əzizim" mahnısı qazanmışdır. 2019-cu ildə mükafatı Eurovision 2008 mahnı müsabiqəsində Azərbaycanı təmsil edən Samir Cavadzadənin "Sev məni" mahnısı qazanmışdır. 2020-ci ildə mükafatı bəstəkar Faiq Sücəddinovun "Qarabağ bizimdir" kompozisiyası qazanmışdır. İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı Xudayar Yusifzadənin döyüş bölgəsində "Vətən yaxşıdır" mahnısını ifa etməsi və müharibə zamanı şəhidlik zirvəsinə ucalmasına ithafən 2020-ci ildə "Milli Dalğa"nın xüsusi nominasiyası "Vətən səsi" mükafatı şəhidin ailə üzvlərinə təqdim edilmişdir.
Henrix İqnas Frans Biber
Henrix İqnas Frans fon Biber [12.8.1644 (xaç suyuna salınma tarixi), Vartenberq, indiki Çexiya nın Liberets şəhəri yaxınlığında Straj-Ralske – 3.5.1704, Zalsburq] – Avstriya bəstəkarı və skripkaçısı.
Həyatı
left|thumb|Zalsburqun panoraması, 1712-ci ildə J. B. Homann tərəfindən|267x267px Barokko nun tanınmış nümayəndələrindən biri, öz dövrünün ən görkəmli virtuoz skripkaçısı olmuşdur. 1660-ci illərdə Qrats da knyaz sarayında, 1668-ci ildən Olomous da yerli yepiskopun yanında xidmət etmişdir. 1670-ci illərin 2-ci yarısından kamera musiqiçisi, 1684-cü ildən ömrünün axırınadək Zalsburq arxiyepiskopunun saray kapelmeysteri olmuşdur. İmperator I Leopoldun fərmanı ilə 1690-cı ildə rıtsar rütbəsi alaraq, Biber fon Bibern adlanmaq hüququnu qazanmışdır.
Fəaliyyəti
Skripka və ansambl musiqisi (sonatalar, partitalar, süitalar) bəstəkarın irsinin qiymətli hissəsini təşkil edir. Əhdi-cədidin müxtəlif süjetlərinə həsr olunmuş skripka və basso kontinuo üçün 15 sonata-misteriya silsiləsini (təqribən 1674) skripka musiqisinin şedevri sayılan q-moll passakaliyası (onu İ.S. Baxın d-moll Partitasından məşhur çakona ilə müqayisə edirlər) tamamlayır. “Harmoniya artificiosa-ariosa” (1696) trio-sonatalar məcmuəsində olduğu kimi, Biber sonata-misteriyalarda, skordatura üsulundan geniş istifadə yolu ilə ənənəvi köklənmiş skripka dan qeyri-adi səs effektləri və həmsədalar əldə etməyə nail olmuşdur.
Əsərləri
Biberin proqram musiqisi, xüsusən də populyar “Sonata representativa” (1669; hissələrin adı: “Ququ quşu”, “Qurbağa”, “Toyuq və xo ruz”, “Pişik” və s.) və “Döyüş” (simli alətlər və basso kontinuo üçün, 1673) əsər ləri eksperimentallığı, incə və yaddaqalan səs effektləri ilə fərqlənir. Biberin dini musiqisi [A-dur Rekviyemi, “Zalsburq” (1682) və “Brüssel” (1696-cı ildən sonra) messaları, “Plaudite tympana” himni (motet), (1682, 53 partiya üçün), Axşam ibadəti (1693, 32 partiya üçün) və s.] sənətkarın polifonik texnikaya sərbəst yiyələndiyini, xor və instrumental musiqi xüsusiyyətlərinə dərindən bələd olduğunu nümayiş etdirir. Biberin teatr tamaşalarından “İnadcıl olan qalib gəlir” (təqribən 1690) operası saxlanılmışdır. Onun bir çox əsəri “Avstriyanın musiqi sənəti abidələri” silsiləsində çap olunmuşdur.
Şeyxşəmzin (Urmiya)
Şeyxşəmzin — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Urmiya şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 413 nəfər yaşayır (70 ailə).
NGC 6590
NGC 6590, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış təkrarlanmış NGC cismidir. Göy üzündə Oxatan bürcü istiqamətində yerləşir. EN+OCL tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Xarici keçidlər
NGC 6590
Bəkirxanlı (Qaraqoyunlu)
Tarixi
Kəndin adı 1901-ci ildə Bəkiranlı olaraq qeyd edilir. "Bəkirxanlı" adıyla 1960-1970-ci illərdə Qoçqıran kəndinə bağlı bir ərazi olur. 2005-ci ildə Qoçqırandan ayrılaraq ayrı bir kənd statusu alır.
Hacı kəndi (Qoşaçay)
Hacı kəndi - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Qoşaçay şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 444 nəfər yaşayır (74 ailə).
Surbani (Urmiya)
Surbani — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Urmiya şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 4181 nəfər yaşayır (6 ailə).
İkinci SSRİ–Finlandiya müharibəsi
İkinci SSRİ–Finlandiya müharibəsi, Kareliya üsyanı , sovet-Azərbaycan ədəbiyyatında Ağ finlərin Kareliyada fitnəkarlığı — 1921-ci ilin oktyabrından 1922-ci ilin fevralında Finlandiya Silahlı Qüvvələrinin Rusiya SFSR tərkibində olan Kareliya bölgəsinə hücumu. Əməliyyatlarda ağ finlərlə yanaşı karellər də iştirak etmişdir.
Zəmin
1920-ci ilin martında Uxtada (indiki Kalevala) çağırılmış qolçomaq qurultayında Kareliya Müvəqqəti Hökuməti seçilmiş, oktyabrda yaradılmış Kareliya İttifaqına isə Finlandiya hökumət dairələrinin nümayəndələri də daxil oldular. 1921-ci ilin payızında Kareliyanın Finlandiyaya birləşdirilməsi şüarı ilə qolçomaq qiyamları başlandı və ağ fin dəstələri hücuma keçdi.
İlleqalizm
thumb| [[Maks Ştirner, illeqalistlər arasında hörmətli bir filosof.]] İlleqalizm 1890-cı illərin sonu — 1900-cü illərin əvvəllərində fərdiyyətçi anarxizmin nəticəsi kimi ilk növbədə Fransa, İtaliya, Belçika və İsveçrədə inkişaf etmiş anarxizm tendensiyasıdır. Qeyri-qanuni insanlar cinayəti açıq və ya gizli şəkildə həyat tərzi kimi qəbul edirlər. Bu ilə bağlı olsa da Illegalism cinayət növü müəyyən etmir oğurluq və hırsızlık.
İkinci SSRİ–Finlandiya müharibəsi
Müharibə
Ağ finlərə qarşı kommunistlərin başçılığı ilə yerli əhalidən olan dəstələr və kiçik sərhəd qoşunu hissələri mübarizə aparırdı. 1921-ci ilin noyabrında onlara kömək məqsədi ilə Petroqraddan Qızıl Ordu hissələri göndərilmiş və vahid hərbi komandanlıq yaradılmışdır. Sovet qoşunları dekabr–yanvar aylarında müdaxiləçilərin əsas qüvvələrini məğlub etmişdir.
İlleqalizm
Solçu anarxistlər olan illeqalistlər muzdlu əmək və bazarlara qəti şəkildə qarşı çıxırlar. Clément Duval və Marius Jacob kimi bəzi anarxistlər, oğurluğu fərdi rekultivasiya (la reprise individuelle) və əməlin təbliği nəzəriyyələri ilə əsaslandırdılar və cinayətlərini daha geniş müqavimət hərəkatını asanlaşdırmaq üçün təbliğati və təşkilati vasitə kimi gördülər. Jül Bonnot və Bonnot Bandası kimi digərləri öz hərəkətlərini eqoist anarxizm baxımından gördülər və Maks Stirnerin fəlsəfəsinə istinad etdilər.
İkinci SSRİ–Finlandiya müharibəsi
Nəticə
17 fevralda Kareliyada döyüş əməliyyatı qurtarmışdır. Ağ finlərin məğlub edilməsində Toyvo Antikaynenin başçılıq etdiyi və əsasən, fin kommunistlərindən ibarət xizəkçilər dəstənin də böyük rolu olmuşdur. Ağ finlərin Kareliyadakı döyüş əməliyyatlarında müvəffəqiyyətsizliyə uğraması şimal-qərbdən Sovet respublikalarına qarşı müdaxilə cəhdlərini boşa çıxarmışdır.
İlleqalizm
Nəzəriyyəçi Maks Stirnerin eqoizminin təsiri ilə Fransada bəzi illeqalistlər anarxistlərdən ayrıldılar. Onlar iddia edirdilər ki, onların hərəkətləri heç bir əxlaqi əsaslanma tələb etmir və qeyri-qanuni hərəkətlər daha yüksək ideal naminə deyil, öz istəklərinə uyğun həyata keçirilir. Parisdə bu mühit hər ikisi Albert Libertad və onun tərəfdaşları tərəfindən təsis edilmiş həftəlik L'Anarchie və Causeries Populaires (paytaxtın və onun ətrafında bir neçə fərqli yerdə hər həftə toplanan müntəzəm müzakirə qrupları) qəzetlərində cəmlənmişdi.
Nəzəri müqəddimə
İlleqalizm qanunun və qanunda əks olunan əxlaq normalarının rədd edilməsinə əsaslanır. İlleqalistlər deyirlər ki, həm yazılı qanunlar, həm də əxlaq normaları onların zülmkar və istismarçı hesab etdiyi kapitalist düşüncəni əbədiləşdirir və təkrar istehsal edir. Hərəkat bu istehsal üsulundan irəli gələn sosial institutlar tərəfindən dəstəklənən nizama müqavimət göstərir və onun praksisi beləliklə, onların bu nizamdan kənarda fərdi, lakin kooperativ dünya üçün baxışlarını əks etdirir. illeqalizm bir çox solçu ideologiya və hərəkatlardan əxlaqla bağlı müəyyən düşüncələrdən və iqtisadi təşkilat baxışlarından yayınmasında fərqlənir. Onların bir çoxu həm də kollektivizmə doğru anarxist meyldə geniş əks olunmayan fərdiyyətçi düşüncəni qəbul etmələri ilə də unikaldır. Bununla belə, işin inqilabi təbiəti qeyri-qanuni insanlar arasında sıx ünsiyyət əlaqələrini təşviq edən fərqli bir ictimai təşkilatı zəruri etdi. Onların fərdi praktika vasitəsilə ifadəsi də müqavimətin daha kooperativ hərəkatını tamamlayırdı.
Onun praktikası əsasən iqtisadi işlərə birbaşa müdaxiləni əhatə edir və oğurluq, saxtakarlıq, dələduzluq və soyğunçuluq kimi qeyri-qanuni hərəkətlər vasitəsilə sərvətləri yenidən mənimsəməklə avtoritar, kapitalist strukturları alt-üst etməyə çalışır. Bir çox fərdiyyətçi anarxistlər artıq zərurət üzündən bu təcrübələrlə məşğul olurdular, çünki onların bir çoxu maliyyə çətinliyi vəziyyətində idi. Onlar öz maliyyə vəziyyətlərini kapitalizmin təbiəti ilə əlaqələndirirdilər, ona görə də bu hərəkətlər bu hallarda hələ də fərqli inqilabi tərkibə malik idi. Oğurluq, bombalama və sui-qəsd qeyri-qanuni taktikalara daxil edilib və onlar "fərdi mənimsəmə" və ya " fəaliyyət yolu ilə təbliğat " kimi qəbul edilib. Bu hərəkətlər eyni zamanda çıxılmaz vəziyyətin təzahürləri və birbaşa müqaviməti kimi qəbul edilirdi və onların tətbiqi başqaları tərəfindən inqilabi hərəkətləri həvəsləndirmək üçün nəzərdə tutulmuşdu (ən azı öz işləri üçün bu əxlaqi əsasları qoruyanlar tərəfindən).
Bütün illeqalistlərin ideologiyasında həm şəxsi maraqlar, həm də siyasi təşkilatlanma rol oynasa da, onları müxtəlif dərəcədə bu müvafiq amillər motivasiya edirdi. İştirakçılar hərəkata, təqribən, "fərdi mənimsəmə" və "fəaliyyət yoliuyla təbliğat" anlayışlarına aid edənlər və etməyənlər arasındakı fərq cizgisindən fərqli şəkildə baxdılar. Proto-qanunçu sayıla bilən Klément Duval və Marius Jacob kimi illeqalistlər özlərini bu ideoloji əsaslandırmalarla birləşdirdilər və motivasiya etdilər. Onlar inqilabi taktika nümunəsi olacaqları və daha geniş müqavimət hərəkatının təşkilində maarifləndirici vasitə kimi xidmət edəcəkləri ümidi ilə cinayətlər törətdilər. Onlar öz cinayətlərini təsirli hesab edirdilər ki, bu, ədalətsiz sistemin tətbiq etdiyi əxlaqi qaydaları alt-üst edə bilər və maddi struktur dəyişikliyi yaratmaq ümidi ilə illeqalizmdə iştirak edirdi. Bu yolla, onlar digər illeqalistlər kimi fərdiyyətçi mühitlə yaxından bağlı deyildilər.
Jules Bonnot kimi Ştirnerçi digər illeqalistlər praksisin təbliğat komponenti ilə daha az maraqlanırdılar, əksinə cinayətin özünü üsyan kimi görürdülər. Onlar sosial inqilabın təşviqinə görə öz cəmiyyətlərinə üsyan vəziyyətində həyatı qiymətləndirdilər.
Klement Duval
Clément Duval ilk qeyri-leqalist hesab olunurdu və anarxist cinayət fəaliyyətinin nəzəri əsasını yaratmağa kömək etdi. O, Fransa-Prussiya müharibəsində bir sıra əsgər idi, bu müddət ərzində onu on il ərzində zəiflədəcək xəsarətlər aldı. Daha sonra o, qanunları pozmağa və hüquq-mühafizə orqanlarını təhdid etməyə yönəlmiş radikal Paris yaxınlıq qrupu olan Batignolles Panterasına qoşuldu. Qrupa qoşulduqdan qısa müddət sonra o, 80 frank oğurladığı üçün bir il həbsdə qaldı. 1886-cı ildə o, 15.000 frank oğurlamaq üçün sosialistlərin evinə girib və evi yandırıb. Onun yanğının qəsdən törədilməsi ilə bağlı etirafı birmənalı olaraq qalır. İki həftə sonra hüquq-mühafizə orqanları tərəfindən yaxalananda o, zabiti dəfələrlə bıçaqlayıb. O, La Revole anarxist qəzetindəki bir məqalədə bu hərəkətdən danışaraq, "oğurluq yalnız insanın insan tərəfindən istismarına baxmayaraq mövcuddur … cəmiyyət sizə mövcud olmaq hüququndan imtina etdikdə, onu qəbul etməlisiniz… polis-adam Qanun adı ilə məni həbs etdi, Azadlıq adına vurdum". 1901-ci ildə o, xalq arasında "quru gilyotin" kimi tanınan Şeytan Adası cəza koloniyasına göndərildi. O, 20-yə yaxın uğursuz cəhddən sonra qaçıb Nyu Yorka köçdü, cinayətkarlığından və anarxizmindən heç vaxt əl çəkmədi.
Marius Jacob və "Gecə İşçiləri"
Müharibədən əvvəlki Fransada başqa bir məşhur illeqalist idi. O, yeni anarxist kimi yalnız kiçik oğurluqla məşğul olub. Daha sonra 17 yaşında ikən agent provakatoru tərəfindən qurulduğu üçün partlayıcı ilə tutulduğu üçün altı ay həbs edildi. Sərbəst buraxıldıqdan sonra bütün işəgötürənləri ilə əlaqə saxlayan və işdən çıxarılmasına kömək edən hüquq-mühafizə orqanlarının əməkdaşları onun peşəkar imkanlarını pozdular. Bir neçə anarxist filialının köməyi ilə Jacob 1899-cu ilin mayında Marseldə lombard basqında yüksək səviyyəli bir polis məmurunu təqlid etdi. O, Avropanı gəzərək bir müddət keçirdi və Fransaya qayıtdıqdan sonra Tulon həbs olundu, sonra Aix-la-Provenecdə həbs edildi.
Duval kimi Yaqub da həbsdən qaçdı. O, həbsindən mahiyyət etibarı ilə narahat olmadı və tam zamanlı olaraq siyasi müqavimətə və qeyri-qanuni fəaliyyətə qayıtdı. 20-ci əsrin başlanğıcında o, ənənəvi iş dünyasından uzaqlaşma təcrübəsini paylaşan bir qrup anarxist illeqalist təşkil etdi. "Gecə İşçiləri" onlar vaxtlarını oğurluqlara və oğurlanmış malların satışına həsr edirdilər. O, yüksək peşəkar inqilabçılar qrupunu təşkil etməkdə uğur qazandı. Onlar mərkəzi Parisdə yerləşirdilər, lakin onların təcrübələri beynəlxalq miqyasda geniş idi, Fransa, İtaliya və Belçikada fəaliyyət göstərirdi. Qrupdakı şəxslər cinayəti effektiv və səmərəli şəkildə həyata keçirmək üçün birgə işləyəcək müxtəlif rolları öz öhdələrinə götürdülər: kəşfiyyatçılar, oğrular və qılıncoynadanlar. Bu yolla, qüsursuz cinayət üçün potensial saytları müşahidə etmək və sənədləşdirmək üçün cavabdeh olan insanlar, ixtiyarında olan adekvat alətlərlə oğurluğu tez bir zamanda həyata keçirən digərləri və əldə edilmiş malların yenidən satışını idarə edən daha çox insanlar var idi.
Bu qrupun işi qeyri-leqalizm hərəkatının ideoloji dəyərlərinə uyğun idi. Onlar ədalətsiz quruluşun günahkarları kimi gördükləri hakim sinfin nümayəndələrinin maddi sərvətlərini birbaşa təhdid etməyə çalışırdılar. Qurbanlar arasında qrupun "sosial parazit" hesab etdiyi varlılar, keşişlər və hərbi məmurlar var idi. Eynilə, yoxsul insanlar və onların ictimai faydalı hesab etdikləri şəxslər (məsələn, həkimlər, memarlar, yazıçılar) heç vaxt hədəfə alınmayıb. Üzvlər silahlı idilər, lakin qətlə yalnız zəruri özünümüdafiə halında icazə verildi və onlar bu cür şəxsiyyətlərarası münaqişə potensialını azaltmaq üçün qaçış taktikalarına üstünlük verdilər. Onların zorakılıq fəaliyyətindən yayınması bir çox qeyri-leqalistlərin işindən fərqli idi və Yaqub onları müvafiq olaraq fərqləndirmək üçün "pasifist qanunsuzluq" terminindən istifadə etdi.
Yakobun sözlərinə görə, o, ümumilikdə 106 oğurluq hadisəsində iştirak edib. O, səxavətlə bunun 5 milyon frank dəyərində mal olduğunu təxmin etdi. Qrup üzvlərinin əksəriyyəti 1903-cü ilin sonlarına doğru həbs olundu, onlardan ikisi Parisdə onlar üçün qurulmuş tələyə düşdükdən sonra. Jacob, Abbevilledə onları tutan polis məmurunu öldürən filialı Bour ilə birlikdə cəza koloniyalarında ömürlük əl əməyinə məhkum edildi. 1906-cı ilin yanvarında Yaqub yalan du Saint-dəki bir müəssisəyə köçürüldü və burada təxminən 9 il zəncirdə qaldı. Onun həbs müddəti 20 illə məhdudlaşdı, çünki anası onun azadlığa buraxılması üçün kampaniya təşkil etdi. Ömrünün qalan hissəsini səyyar satıcı kimi keçirdi və 1954-cü ilin avqustunda həddindən artıq morfin qəbul edərək intihar etdi. O, intiharının sadəcə yaşlıların təcrübəsindən yayınmaq cəhdi olduğunu iddia etdi. thumb| Marius Yakob
Bonnot Bandası
thumb|180x180px| Bonnot Bandasının karikaturası Fransanın Bonnot bandası qeyri-qanuniliyi qəbul edən ən məşhur qrup idi. Bonnot dəstəsi (La Bande à Bonnot) 1911-ci ildən 1912-ci ilə qədər Belle Époque zamanı Fransa və Belçikada fəaliyyət göstərən bir Fransız cinayətkar anarxist qrupu idi. Yaranan qeyri-qanuni mühitlə eyniləşdirilən şəxslərdən ibarət dəstə fransız polisi üçün hələ əlçatan olmayan qabaqcıl texnologiyadan (avtomobillər və təkrarlanan tüfənglər daxil olmaqla) istifadə edirdi.
Octave Garnier və Jules Bonnot Bonnot Gang-ın əsasını qoydular. Əvvəlcə mətbuatda sadəcə olaraq "Avtomobil Quldurları" adlandırılan dəstə Jules Bonnot məşhur gündəlik qəzet olan Petit Parisien- in ofisində müsahibə verdikdən sonra "Bonnot Dəstəsi" adlandırıldı.
Qrup, Fransa ordusunda xidmət etmək məcburiyyətindən qaçmaq istəyən siyasi sürgünlərin və gənc kişilərin yığıncağı üçün əlverişli yerdə olan Belçikada yaranıb. Ortaq ideoloji dəyərlərə görə qardaşlaşdılar və Brüsseldə təşkilatlanmağa başladılar.