cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Martin Van Buren
Prezidentliyi
Bəziləri Van Burenin gələcək fəaliyyətini sadəcə Ceksonun üçüncü prezidentlik müddəti olacağını deyirdilər. Lakin verilən proqnozların əksinə olaraq, Van Buren bir çox məsələlərin həllinə özünəməxsus tərzdə yanaşırdı. Müharibələrin artıq tarixə çevrilməsi onu İngiltərə ilə mülayim davranmağa sövq edirdi. 1837-ci ildə baş vermiş iqtisadi böhran onun nüfuzunaböyük zərbə vurmuşdur. Qırxıncı illərə qədər davam etmiş iqtisadi böhran, onun növbəti seçkilərdə uğur qazanmamasının başlıca səbəbi olmuşdur. Buna baxmayaraq Van Buren prezidentliyi dövründə qarşıya çıxan bir çox problemləri müvəffəqiyyətlə həll edir. 1837-ci ilin qışında Niaqara çayında, 1838-ci ilin qışında isə şimal-şərq sərhəd zolağında İngiltərəylə, hər ikisi müharibə ilə nəticələnə biləcək qarşıdurma yaranır. Hər iki halda general Uinfild Skottun rəhbərliyi altında qoşunları Kanada ilə sərhəd bölgəsinə göndərən prezident ona münaqişədən yayınmaq və dostluq münasibətləri yaratmağı tapşırır. Bununla o, nəinki labüd müharibənin qarşısını alır, eyni zamanda Birləşmiş Ştatlarla Kanada arasında mübahisəli sərhəd problemini birdəfəlik həll edir. Təəssüf ki, Van Buren bu uğurlardan səmərəli yararlana bilmir. 1840-cı il seçkilərində demokratların güclü köməyinə baxmayaraq viqlər partiyasının nümayəndəsi Uilyam Harrisona məğlub olur. Ümumi səsvermədə 46,8 % səs toplasa da, seçimçilər kollegiyasındakı səsvermədə pis nəticə göstərir (60-234).
Prezidentlikdən sonrakı həyatı
Belə ağır məğlubiyyətə uğraması onu heç də ruhdan salmır. Nyu-Yorkdakı fermasında yaşayan Van Buren yenidən siyasətə qayıtmaq haqqında düşünür. Bu məqsədlə 1842-ci ildə Birləşmiş Ştatlara səfərə çıxır. Lakin Texasın ilhaq edilməsinin əleyhdarı olması onun 1844-cü il prezident seçkilərində qələbə çalacağını şübhə altına salır və demokratlar ehtiyat varianta əl ataraq C.Polkun namizədliyini irəli sürürlər. Van Buren yenidən öz malikanəsinə çəkilir. C.Polkun siyasi xəttinin cəmiyyətdə birmənali qarşılanmaması, quldarlığın ləğvi ilə əlaqədar partiya daxilində ikitirəliyin yaranmasına biganə qala bilməyən qoca siyasətçi 1848-ci il prezident seçkilərində namizədliyini irəli sürür. O, seçkilərdə yalnız üçüncü yeri tutsa da, nəticədən razı idi. Məhz onun sayəsində quldarlıq problemi ilk dəfə olaraq seçkiönü mübarizənin əsas amilinə çevrilirdi. Bu, eyni zamanda Şimal və Cənub arasında münaqişələrin başlanmasına rəvac vermişdir. Quldarlığın barışmaz əleyhdarı olan Van Buren ümumilikdə 10 % səs toplasa da Cənub ştatlarında bir səs belə ala bilmir. Bu, Van Burenin milli siyasətdə sonuncu böyük çıxışı idi. 1853-55-ci illərdə Avropaya səyahətə çıxır və eyni zamanda tamamlaya bilmədiyi bioqrafiyasını yazmaqla məşğul olur. Burada o, siyasi partiyalara və müasir partiyalı dövlətə olan inamını bir daha təsdiq edir.
Ömrünün son illərini Kinderhukdakı Lindenvald malikanəsində keçirir. O, 24 iyul 1862-ci ildə, vətəndaş müharibəsinin qızğın vaxtında vəfat edir.
Sırğaçiçək pişikdırnağı
Təbii yayılması:
Şimali Amerika, Cənubi Qafqaz və Qərbi Texas, Şərqi Meksika, Cənubi Arizona, Kolumbiya və Venesuelada təbii halda yayılmışdır
Botaniki təsviri:
Hündürlüyü 12 metrə çatan, yarpağını tökən, qollu-budaqlı, geniş çətirli ağacdır. Gövdəsinin qabığı qalın olub, qəhvəyi və ya tünd boz rəngdə, azca çatlıdır. Zoğları nazik, əvvəlcə sarımtıl-yaşıl, sonralar isə tünd boz rəngli, 1-5 sm uzunluqda tikanların qoltuğunda yerləşmişdir. Yarpaqları növbəli düzülüşlü, ikiqat cütlələkvari, yarpaq oxu tikanla qurtarır, 8 sm uzunluqda, çılpaqdır. Yarpaq oxu nazik, itiuclu, qaidədən çox enlənmiş, vəzilidir. Nadir hallarda iki, cüt olmaqla, 9-18 budaqcıqlıdır. Hər budaqda adətən 11-13 cüt ensiz, ellipsvari, 8-10 mm uzunluğunda, 2-4 və ya 5 mm enində, küt, çılpaq və ya tək-tək kirpikli yarpaqcıqlardan ibarətdir. Çiçəkləri 2 mm uzunluqda, ətirli, yaşılımtıl-sarı, qoltuq salxımlarda sünbülvari çiçək qrupunda yerləşir. Çiçək qrupu silindrşəkilli, çoxçiçəkli, 6-7 sm uzunluqda salxımlardan ibarətdir. Ləçəkləri ensiz, uzunsov, ucları itidir. Erkəkciklər tacdan iki dəfə uzundur. Paxlası xətvari, düz və ya oraqvari əyilmiş, uclarından sivri, 10-23 sm uzunluqda, 6-13 mm enində olub, 10-20 toxumludur. Toxumları uzunsov və yumurtavari, 6 mm uzunluqda, şabalıdı rəngdədir. May-iyun aylarında çiçəkləyir, meyvəsi sentyabrda yetişir.
Ekologiyası:
Şoran torpaqlarda yaxşı inkişaf edir, çiçəkləyir və toxum verir. Quraqlığa, istiyədavamlı, işıqsevən ağacdır.
Azərbaycanda yayılması:
Zaqatala, Lənkəran, Göyçay, Astara, Abşeron və başqa zonalarda mədəni şəraitdə becərilir.
İstifadəsi:
Oduncağında və qabığında aşı maddəsi, meyvəsində 25-30% yeyilən fruktoza şəkəri vardır. Yarpaqlarından və cavan zoğlarından alınan məhlul göz xəstəliklərinin müalicəsində istifadə edilir.
İstinadlar
Azərbaycan Dendroflorası III cild-Bakı:"Elm",2016,400 səh. T.S.Məmmədov
Carex pellita
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Süleyman Süleymanov
Süleyman Məhəmməd oğlu Süleymanov — Gürcüstan SSR və Gürcüstanın tanınmış ictimai-siyasi və dövlət xadimi, jurnalist, publisist, tarixçi, tərcüməçi, redaktor, uzun müddət "Gürcüstan" qəzetinin baş redaktoru.
Həyatı
O, 1972-ci ildən ömrünün sonunadək "Sovet Gürcüstanı" və onun davamı kimi 1990-cı ildən "Gürcüstan" qəzetinin baş redaktoru vəzifəsində çalışıb. 92 illik şərəfli tarixə malik olan "Gürcüstan" qəzeti sovetlər dönəmində də, ondan sonra da Gürcüstanda anadilli mətbuat işçilərinin yaradıcılıq mərkəzinə çevrilib, redaksiya isə bir sıra təşəbbüs və başlanğıclarla fərqlənib, müəlliflik mükafatlarına layiq görülüb. Onlardan biri — 1979-cu ildə qəzetin Moskvada Ümumittifaq Xalq Təsərrüfatı Nailiyyətləri sərgisinin iştirakçısı kimi dörd nəfər yaradıcı əməkdaşı sərginin bürünc və gümüş medalları ilə təltif olunub.
S. Süleymanov Gürcüstan KP MK — nın 23, 24, 25-ci qurultaylarında Təftiş Komissiyasının üzvü, 1980-ci ildə Gürcüstan SSR Ali Sovetinin deputatı seçilib.
Qırx iki illik qəzet redaktoru vəzifəsini yerinə yetirmək dövründə "Gürcüstan" qəzeti redaksiyası Gürcüstanda azərbaycanlıların ölkənin fəal vətəndaşları olmaları, öz hüquq və vəzifələrini yerinə yetirmələri sahəsində əsl məlumatlandırma mərkəzinə çevrilərək öz ətrafında yaradıcı qüvvələri toplayıb, milli varlığın, ana dilinin, mədəniyyətin, vicdan azadlığının müdafiəsi sahəsində fəaliyyətini dayandırmayıb. Qəzet redaksiyasının təşkilatçılığı ilə və S. Süleymanovun da həmmüəllifi olduğu Gürcücə- Azərbaycanca lüğət işıq üzü görüb, Gürcüstan tarixi, Gürcüstan coğrafiyası azərbaycancaya tərcümə olunub, müxtəlif sözlüklər, danışıq lüğətləri, bukletlər, məktəblilər üçün vəsaitlər nəşr olunub.
Onun rəhbərlik etdiyi "Gürcüstan" qəzetinin 50 illik, 60 illik, 75 illik, 90 illik yubiley tədbirləri Azərbaycandilli mətbuat bayramı səviyyəsində qeyd olunub.
S. Süleymanov redaktor vəzifəsi ilə yanaşı 1992-ci ildə təsis edilən "Gürcüstan Azərbaycanlıları İttifaqı"nın sədri idi.
1981-ci ildə "Şərəf nişanı" ordeni, 1997-ci ildə Gürcüstanın "Şərəf" ordeni ilə təltif olunub. S. Süleymanov Gürcüstan Ali Sovetin Rəyasət heyətinin Fəxri Fərmanı ilə təltif edilib və Gürcüstan Əməkdar Mədəniyyət işçisi fəxri adına layiq görülüb.
Dörd övlad atası, yeddi nəvə babasıdır.
26 iyun 2014-cü ildə vəfat edib.
Arhat
Arhat (sanskritcə: ləyaqətli, hörmətli, məşhur) — buddizmdə "nirvanaya daxil olmağa layiqli" olan; Budda müqəddəsi, ilk dəfə Budda Şakyamuni özünü arhat adlandırmış, ondan sonra şagirdləri va ardıcılları da bu adı ("Buddadan sonrakı Buddalar") daşımışlar. Hinayana məktəblərində, xüsusilə therevadada arhatliq ruhani kamilliyinin yüksək pilləsidir; arhat həyatını başa vurduqdan sonra bir daha yenidəndoğulma vərhələsini yaşamır, birbaşa nirvanaya keçir. İnsan təbiətinin bütün qeyri-kamilliklərindən, "mən" haqqında yanlış fikirlərdən tam azad olmuş arhat (kişi, yaxud qadın) üçlü biliyə (özünün əvvəlki doğulmaları, başqa şəxslərin doğulmaları və əqli pozuntunun aradan qaldırılması haqqında) malikdir. Mahayana ədəbiyyatinda arhatlarin "Budda torpaqlarında (buddha-kşetra) yaşamasında bəhs olunur. Mahayana ikonoqrafiyasında arhatın təsvirinə tez-tez rast gəlinir: məsələn, "Budda 16 böyük arhatın əhatəsində" adlı məşhur əsərdə.
Enliyarpaq sukərəvizi
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Nikolay Yanitski
Nikolay Fyodorovic Yanitski  — din xadimi, biblioqraf, tarixçi, statistik, coğrafiya üzrə elmlər doktoru, professor və yazıçı olmuşdur.
Valideynləri
Onun valideynləri həkim idilər. Atası — Fyodor Feodosevic Yanitski — Podolsk quberniyasının Zaval vilayətində dindar bir ailədə anadan olub. Sonrada o general-polkovnik olmuşdur. Anası — Elizabetta Lvovna Qrosman — Kiyev quberniyasının Qorodişi vilayətində anadan olub.
Qardaşları
Ailədə Nikolaydan başqa ondan balaca 3 uşaq olmuşdur. Onlardan ikisi balaca vaxtı vəfat etmiş, böyük bacısı Vera isə Otto Yulevicanın həyat yoldaşı olmuşdur.
Uşaqları
İrina Nikolayevic Yanitski (1917–1966) — bioloq, müəllim və alman dilindən tərcüməçi olmuşdur. Oleq Nikolayevic Yanitski (1933) — Amerika və Avropanın sosial ekologiyası üzrə mütəxəssis olmuşdur. Bir çox sosiologiya kitabının müəllifidir.
Tərcümeyi-halı
1909-cu ildə Odessada məktəbi qırmızı medalla bitirmişdir. Həmin il Kiyevdə tarix-filogiya fakültəsinin tarix ixtisasına daxil olmuşdur. 1914-cü ildə Fedor Yanitski Kiyev universitetini bitirib. 1918–1919-cu illərdə Nikolay Kiyev universitetində müəllim işləyir. 1919-cu ilin dekabrında — Odessaya qayıdır, sonra Krıma gedir. 1920-ci ildə Simferopolun Tavrim universitetində müəllim işləyir. 1920-ci ilin sonlarında Çmidtanın təklifi ilə Moskvaya gəlir. 1920-ci ilin noyabrından 1931-ci ilə kimi Dövlət mərkəzi kitab palatasında işləyin.1970-ci ildə isə Kitab medalı ilə təltif edilib. 1929-cu ildə — Biblioqrafiya jurnalının nəşrinə başlayır. 1930-cu ildə Kitabxana və biblioqrfaiya jurnalının baş redaktoru olur. 1931–32-ci illərdə Lenin kitabxanasının idarəçisi olur. 1931–1936-cı illərdə qosplanda işləyir. 1936–63-cü illərdə Rusiya Elmlər Akademiyasının Coğrafiya İnstitutunun, MDU-i ilə əlaqəlar yaradır. 1955-ci ildə elmlər doktoru olur 1956-cı ildə professor 1970-ci ildə isə Dövlət Kitabxanasının aşağı palatasının rəisi olur.
Elmi fəaliyyəti
O 20-dən çox konfransda iştirak edib. SSRi-nin biblioqrafiya, kitabxanasının yaradılmasında böyük rolu olub. Nikolay Yanitski 50-dən çox məqalənin müəllifir.
Aum Şinrikyo
Aum Sinrikyo (yaponca: オウム真理教) — qeyri-ənənəvi dini cərəyan.
Adı
Sanskrit dilində aum – "kainat", yapon dilində sinrikyo – "həqiqət haqqında təlim" mənasını ifadə edir. İngilis dilinə bu ifadə "Supreme truth", yəni "ali həqiqət" kimi tərcümə olunur.
Tarix
Bu dini cərəyanı yapon vətəndaşı Tidzuo Maçumoto (digər adı Syoko Asahara) 1984-cü ildə təsis etmişdir. Onun tərəfdarları 1995-ci ildə Tokio metrosunda törətdikləri dəhşətli terrordan sonra daha da tanınmışlar.
T. Maçumoto 1955-ci ildə Kumamoto vilayətinin Yaçusiro şəhərində sənətkar ailəsində dünyaya gəlmişdir. O, uşaqlıqda qlaukoma xəstəliyi ucbatından bir gözünün görmə qabiliyyətini itirmişdir. Orta məktəbi bitirdikdən sonra Maçumoto bir müddət doğulduğu şəhərdə, daha sonra Tokioda akupunkturla (iynə sancmaqla müalicə metodu) məşğul olmuşdur. Bu dövrdə müxtəlif dünya dinləri və fəlsəfə ilə maraqlanmış, Mao Tszedunun siyasi fəaliyyətini öyrənmişdir.
1977-ci ildən etibarən isə yoqa ilə məşğul olmağa və öz təlimini yaratmağa başlamışdır. 1981-ci ildə şəxsi aptekini açmış, lakin çox keçmədən saxta dərman satmaqda günahlandırılaraq, məsuliyyətə cəlb edilmişdir. Elə həmin ili Maçumoto yeni meydana gəlmiş cərəyanlardan sayılan, özündə Buddizm, Tantrizm, İnduizm və yoqanın elementlərini birləşdirən "Aqon Şu" cərəyanına qoşulmuşdur. 1984-cü ildə isə o, bir neçə yoldaşı ilə buranı tərk edərək, öz dini təlimini yaratmışdır. Bu məqsədlə müntəzəm şəkildə xarici səfərlərə gedərək, Kalu Rinpoçe (Tibetdəki dini məktəblərdən birinin başçısı), Hamptrul Rinpoçe (mühacirət həyatı keçirən, sabiq Tibet hökumətinin dini və mədəniyyət işləri üzrə baş katibi) kimi müxtəlif buddist rəhbərlərlə görüşmüşdür.
1984-cü ildə yoqa ilə məşğul olmaq və dini əşyaların satışını həyata keçirmək üçün şirkət təsis etmişdir. Yaratdığı cərəyan təşkilatlanaraq dini status əldə edəndən sonra, yəni 1987-ci ildən etibarən "Aum Sinrikyo" adlandırılmış və Yaponiyanın bütün şəhərlərində onun yerli filialları fəaliyyətə başlamışdır. Qısa müddətdə cərəyan Yaponiyanın nüfuzlu universitetlərinin tələbələrinin rəğbətini qazandığından ona "nüfuzlu insanların dini" adı verilmişdir.
"Aum Sinrikyo" təkcə yapon adət-ənənələrini təcəssüm etdirmirdi. T. Maçumotonun dini və fəlsəfi görüşlərinin formalaşmasında yəhudi əsilli, ABŞ yazıçısı Ayzek Azimovun "təsiri" də az olmamışdır. Maçumoto özünü Azimovun qəhrəmanı Harri Şeldona bənzədirdi. Maçumotonun yaratdığı təşkilatda mərkəzçilik meyli güclü idi. Bura üzv olmaq üçün ətraflı, geniş anket doldurmaq və təqribən on dollar miqdarında üzvlük haqqı ödəmək tələb olunurdu. Hər yeni üzvə şəxsi nömrə və ad verilirdi. Təşkilatda üzvün mənəvi cəhətdən inkişaf etməsi üçün iyirmi pilləli səviyyə müəyyənləşdirilmişdir. Növbəti pilləyə keçmək istəyənlər Maçumoto üçün çalışaraq, bal toplamalı və müəyyən miqdarda pul ödəməli idi. Təşkilatda üzvlərin şüuruna təsir etmək və onları zombiləşdirmək məqsədilə narkotik, psixotrop vasitələrdən və xüsusi təlqin metodlarından geniş istifadə edilirdi. Ötən əsrin 80-ci illərinin sonlarından başlayaraq, cəmiyyət daxilində üzvlərin aldadılması, iradələrinə zidd olaraq təşkilatda zorla saxlanılması, onlardan böyük məbləğdə pul alınması Yaponiyada aktual müzakirə mövzusuna çevrilmişdi. 1989-cu ilin fevralından isə təşkilatı tərk edənlər, hətta qətlə yetirilməklə cəzalandırıldılar (buddist birliyinin başçısı Soka Qakkayın, rəssam Esinori Kobayasinin qətli). 1993-cü ilin sonlarında təşkilat məxfi şəkildə beyni iflic edən zarin qazını istehsal edərək, ölkənin bir sıra şəhərlərində terror hadisələri törətmişdilər. Onlar, hətta Rusiyadan qeyri-leqal yolla AK-47 avtomat silahının istehsal texnologiyasını da əldə etməyə cəhd göstərmişdilər.
Elə həmin illərdə təşkilat üzvləri kimyəvi silahdan istifadə edərək, Maçumoto şəhərində terror törətmiş və yeddi nəfərin həyatına son qoymuşlar.
Bütün bunlara son qoymaq üçün 1995-ci ildə Yaponiya tarixində ən uzunmüddətli məhkəmə prosesi başlamışdır. 2004-cü ildə məhkəmə təşkilat tərəfindən törədilmiş on yeddi terror hadisəsinin on üçündə Maçumotonun şəxsən iştirakı sübuta yetirmiş və onu ölüm cəzasına məhkum etmişdir.
2000-ci ildən etibarən təşkilat adını dəyişərək, sami əlifbasının ilk hərfi ilə "Əlif" adlanmağa başlanmışdır.
Təşkilata Fumihiro Dzeyo adlı şəxs başçılıq edir. Onun tutduğu mövqedən narazı olan üzvlərin ayrılması nəticəsində cərəyan iki hissəyə parçalanmışdır.
Şəbəkə keçidi
Şəbəkə keçidi, şlüz – ayrı-ayrı rabitə protokolları ilə işləyən müxtəlif tipli şəbəkələr arasında informasiya mübadiləsini gerçəkləşdirmək üçün birləşdirici qurğu. Eynitipli şəbəkələr arasında mübadilə zamanı informasiyanı çevirən körpüdən (BRIDGE) fərqli olaraq, şlüz təkcə ötürməni gerçəkləşdirmir, həm də verilənlərin formatını təyinat şəbəkəsinin protokoluna uyğunlaşdırır.
Pentacalia novolanata
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Viktor Saneyev
Viktor Danilovi Saneev — sovet yüngül atletikidir. Tarixdə 3 dəfə olimpiya çempionu olub. SSRİ-də yaxşı idmançısı olub (1968). Lenin mükafatı (1972), Oktyabr revulasiyası (1980) və Dostluq ordeni (1976) mükafatları almışdır.
İdman tarixi
1956-cı ildə Qantiadida öz karyerasına başlamışdır (Abxaziya, Gürcüstan). Suxumidə yaşamış və Akopa Samveloviça Kerselyana onun treniri olmuşdur. Üç dəfə olimpiya çempionu olmuşdur (1968, 1972, 1976). 1980-cı ildə Olimpiya çempionatında gümüş mükafatı almışdır. Altı dəfə Avropa çempionu olmuşdur (1970-72, 1975-77) Креер В. А. Ищу единомышленников. — М.: Физкультура и спорт, 1972. . Hal-hazırda Sidneydə yaşayır.
Şamlı (Heris)
Şamlı - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Heris şəhristanının Xoca bəxşinin Qərbi Bedevostan dehestanında kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 295 nəfər yaşayır (69 ailə).
Tupak Şakur
Tupak Amaru Şakur (16 iyun 1971, Nyu-York-13 sentyabr, 1996, Las-Veqas) afro-amerikan hip-hop ifaçısı, Qərbi Sahil repinin və qanqsta-repin ən görkəmli ulduzlarından biri və əfsanəvi reper. Dünya üzrə 75 milyondan artıq (onlardan 50 — ABŞ-də)musiqi albomlarını sata bilib. Bu da onu dünyada satış üzrə birinci ifaçıya çevirir. İki Qremmi mükafatı laureatı olaraq, altı filmdə çəkilmişdir. Bir sıra səbəbə görə həbsxanada cəza çəkmişdir. Musiqisində getto həyatının bir çox ağırlıqlarını təmsil edən Tupak ölümə "If I Die 2Nite" və "Death Around the Corner" mahnılarını
Həyatı
Afeni Şakur və Billi Qarland ailəsində doğulmuş Tupak II Tupak Amarunun şərəfinə adlandırılmışdı. 1988-ci ildə evi tərk etmiş Tupak "Strictly Dope" rep-qrupuna qoşuldu. 3 ildən sonra dostların "Digital Underground" qrupuna daxil etmiş Tupak onun 1991 il "Same Song" sinqlində oxumuşdur. Həmin ildə Şakur "Brenda's Got a Baby" hiti ilə "2Pacalypse Now" öz debüt solo albomu buraxdı. "Juice" filmində (1992) təsvir edildiyi aqressiv Bişop personajı və Laki rolu ("Poetic Justice", 1993) Şakurun şəxsi həyatının bir çox problemini əks etdi. 1993 ildə Şakur narkotiklərin istifadə etməsinə görə həbs edilmişdir. 1995-ci ildə Nyu-Yorkda Tupaka beş dəfə atəş açdılar, bununla əlaqədar Notorious B.I.G. və Şon "Paffi" Kombs təqsirləndirilmişdir.
Həbsxanada seks qalmaqalına görə cəza çəkən Tupak Qremmi mükafatına layiq görülmüş "Me Against the World" albomu buraxdı. Suge Knight tərəfindən ödəndiyi 1 milyon dollar məbləğindən sonra Tupak azad edilmişdir. Knight-ın Death Row Records leyblinə qoşulmuş Tupak "All Eyez on Me" albomu buraxdı. Albomda daha bir hit, "California Love" var.
Ölümü
1996-cı ildə Mayk Taysonun Las-Veqasdakı çıxışından qaytaran Tupak güllələnmişdir, Suge Knight isə yaralanmışdı. İntensiv terapiyaya qoyulmuş Tupak altı gündən sonra vəfat etmişdir. Şakurun sonuncu videosu, "I Aint Mad at Cha" onun ölümündən yalnız bir neçə gün qabaq meydana gəldi. Digər ulduzlar kimi onun da əslində ölmədiyi və medianın diqqətindən qaçmaq və tez bir yolla varlanmaq məqsədilə ölümünü saxtalaşdırdığını iddia edənlər var. Başqalarından fərqli olaraq Tupak üçün bunu deməyə əsas daha çoxdur, belə ki, onun ölümü ətrafında olan sirlər barmaqla sayılası deyil. Ölümündən əvvəl bir neçə mahnısında tezliklə öləcəyi haqqında xəbərdarlıq edən Tupakın, ölümündən sonra 10 alboma yetəcək qədər musiqi materialı üzə çıxmışdı. 25 yaşında ölən Tupak ömrünün bir ilini həbsxanada keçirmişdi.
Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi
Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi — Azərbaycan Respublikasında qanunvericilik hakimiyyətini həyata keçirən dövlət hakimiyyəti orqanı. Birpalatalı orqan olub 125 deputatdan ibarətdir. Deputatlar majoritar seçki sistemi, ümumi, bərabər və birbaşa seçki hüququ əsasında sərbəst, şəxsi və gizli səsvermə yolu ilə seçilirlər. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin hər çağırışının səlahiyyət müddəti 5 ildir. Milli Məclisin hər çağırışının seçkiləri beş ildən bir noyabr ayının birinci bazar günü keçirilir. Milli Məclisdə hər il iki növbəti yaz və payız sessiyaları keçirilir.
1918–1920-ci illərdə
İlk dəfə 1918-ci il iyulun 21-də Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinə seçkilər keçirilməsi haqqında Əsasnamə təsdiqləndi. Qanuna əsasən, məclisin tərkibinə 120 nəfər daxil olmalı idi. Həmçinin, parlament seçkilərində 20 yaşı tamam olmuş hər iki cinsin nümayəndələri iştirak edə bilərdi. İstisna olaraq inzibati vəzifələr tutan şəxslər Milli Məclisə seçilə bilməzdilər, yalnız səs verə bilərdilər. Bundan başqa, dəlilər, karlar və qəyyum altında olanlar səs verə bilməzdilər. Eyni zamanda, həbsdə olanlar və fərarilər də səsvermə hüququndan məhrum idilər. Seçkilərdə iştirak etmək üçün azı 100 imza toplamaq vacib idi.
1990–1995-ci illərdə
Keçmiş Ali Sovetdəki "Demokratik" Blokun üzvləri parlamentin iclaslarının az keçirilməsinə etiraz edərək, onun daha çevik fəaliyyət göstərməsinə nail olunması üçün 50 nəfərdən ibarət Milli Şuranın yaradılması təklifi ilə çıxış etdilər.
Uzun sürən gərgin müzakirələrdən sonra əksəriyyəti keçmiş kommunistlərdən olan Ali Sovet, keçmiş Ayaz Mütəllibov hakimiyyəti 25-i hökumətyönlülərdən, 25-i "demblokçu"lardan olan ibarət olan 50 nəfərlik Milli Şuranın yaradılmasına razılıq verdilər.
Beləliklə, 1991-ci ilin sonlarına yaxın 360 nəfərdən ibarət olan Ali Sovetin daimi fəaliyyət göstərəcək orqanı-Milli Şura yaradıldı və bu tərkibdə ilk Milli Şuranın (sonradan adı dəyişdirilərək Milli Məclis adlandırıldı) üzvləri təsdiqləndilər.
1995-ci ildən etibarən
1995-ci ildən etibarən Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik hakimiyyətini Milli Məclis yerinə yetirir və 5 ildə bir dəfə olaraq Milli Məclisə 125 mandat üzrə 125 seçici dairəsində majoritar qaydada seçkilər keçirilir.
Sonuncu dəfə 2000-ci il Parlament Seçkilərində 100 millətvəkili majoritar (çoxluq) 25 millətvəkili isə proporsional (nisbi) səsvermə sistemi ilə seçildi. 2002-ci ildə keçirilən referendum ilə proporsional səsvermə ləğv edildi.
Milli Məclis tarixində ilk dəfə V çağırış ərzində, 2019-cu ildə iqtidar partiyası Yeni Azərbaycan Partiyasının tələbi ilə Milli Məclis buraxılmış və ilk dəfə növbədənkənar parlament seçkiləri təyin edilmişdir.
İndiyədək 6 çağırış ərzində Milli Məclis rəhbərliyi Yeni Azərbaycan Partiyası və bitərəflərdən ibarət olub. İlk dəfə VI çağırışda başqa partiyadan-Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasından seçilən millətvəkili Fəzail İbrahimli Mill Məclis rəhbərliyində təmsil olunmuşdur. O Milli Məclisin sədr müavini vəzifəsinə iştirak edən 115 deputatdan 112-sinin təsdiqi ilə seçilmişdir.
Təşkilat
Milli Məclis 125 deputatdan ibarətdir. Onlardan 4-ü rəhbərlikdə təmsil olunur. Deputatlardan təşkil olunan 15 daimi komitə və 2 komissiya (İntizam və Hesablayıcı) var. Milli Məclisin Aparatı rəhbər, 1 müavin, katiblik, 10 şöbə, 23 sektor, işlər müdirinin xidmətindən ibarətdir.
Sədr
Milli Məclisin növbəti çağırışının birinci iclasını Milli Məclisin ən qocaman deputatı açır, Milli Məclisə seçilmiş deputatların siyahısını oxuyur və Milli Məclisin Sədri seçilənədək birinci iclası aparır. Milli Məclisin birinci iclasına sədrlik edənin təklifi ilə Hesablayıcı komissiya seçilir və bu barədə qərar qəbul edildikdən sonra Milli Məclisin Sədri və onun müavinləri seçilir, bununla da Milli Məclisin növbəti çağırışının birinci iclası işini bitirir.
Kumbor
thumb
Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi
Sədr
Milli Məclisin Sədri Milli Məclisin deputatları sırasından gizli (elektron sistemindən istifadə etməklə) səsvermə yolu ilə seçilir. Elektron sistemindən istifadə zamanı nasazlıq yarandıqda gizli səsvermə bülletenlər vasitəsilə keçirilir. Milli Məclisin Sədri vəzifəsinə namizədliyi Milli Məclisin deputatları irəli sürə bilərlər. Hər deputat yalnız bir namizəd göstərə bilər. Səsverməyə azı 10 deputatın tərəfdar çıxdığı namizədlər buraxılır. Milli Məclisin sədrliyinə hər namizəd Hesablayıcı komissiyanın tərkibinə əlavə bir deputat daxil edə bilər. Gizli səsvermə nəticəsində azı 63 deputatın səsini almış namizəd Milli Məclisin Sədri seçilir. Namizədlərin heç biri azı 63 səs almadıqda, bu Daxili Nizamnamənin 27-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş qaydada səsvermənin ikinci dövrəsi keçirilir. İkinci dövrədə heç bir namizəd 63 səs ala bilməzsə, Milli Məclisin Sədrinin birinci müavininin seçkiləri keçirilir. Milli Məclisin Sədrinin seçilməsi Milli Məclisin qərarı ilə rəsmiləşdirilir. Bu qərarı Milli Məclisin iclasına sədrlik edən imzalayır.
Kumbor
Kumbor — Monteneqroda kiçik şəhər. 2003-cü il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərdə 1067 nəfərə yaxın əhali yaşayır. Onlardan 47,89% serb, 31,30% xorvat və 3,56% -i monteneqrolu dur.
Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi
Sədarət
Milli Məclisin rəhbərliyi 4 nəfərdən ibarətdir:
Daxili nizamnamə
Azərbaycan Respublikası Milli Məclisi Daxili Nizamnaməsi 17 may 1996-cı il tarixində qəbul edilmişdir. 17 dekabr 2002-ci il, 12 may 2006-cı il, 14 aprel 2009-cu il, 27 noyabr 2018-ci illərdə Daxili Nizamnaməyə dəyişikliklər edilmişdir.
Deputatlıq statusu
Azərbaycan Respublikası Milli Məclisi deputatının statusu haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu 17 may 1996-cı il tarixində qəbul edilmişdir. 19 oktyabr 2001-ci il, 15 noyabr 2001-ci il, 29 iyun 2004-cü il, 1 sentyabr 2004-cü il, 1 fevral 2007-ci il, 17 aprel 2007-ci il, 16 iyun 2007-ci il, 19 oktyabr 2007-ci il, 13 iyun 2008-ci il, 2 oktyabr 2008-ci il, 14 aprel 2009-cu il, 5 mart 2010-cu il, 17 dekabr 2013-cü il, 6 mart 2018-ci il, 4 may 2018-ci il, 27 noyabr 2018-ci il, 9 iyul 2019-cu il, 17 aprel 2020-ci il, 19 may 2020-ci il, 3 dekabr 2021-ci il, 22 iyun 2022-ci il, 29 iyun 2022-ci il və 20 dekabr 2022-ci il tarixlərində qanuna dəyişikliklər edilmişdir.
Siyasi partiyaların təmsili
Milli Məclisin azı 25 deputatı könüllü birləşərək deputat fraksiyaları (qrupları) yarada bilərlər. Deputat fraksiyasının (qruplarının) yaradılması barədə bəyanat Milli Məclisin iclasında oxunur və deputat fraksiyası (qrupu) Milli Məclisin Aparatında qeydiyyatdan keçirilir. Deputatın fraksiyadan (qrupdan) çıxması nəticəsində deputat fraksiyasının (qrupunun) tərkibi 25 deputatdan az olarsa, deputat fraksiyası (qrupu) ləğv edilmiş sayılır və bu barədə Milli Məclisin iclasında elan edilir. 1995-ci ildən bu yana Milli Məclisdə heç bir rəsmi fraksiya qurulmamışdır.
Milli Məclisin binası
thumb|Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin binası Milli Məclisin binası 1970-ci illərdə tikilmişdir. Memar Tahir Abdullayev onu Azərbaycan SSR Ali Soveti üçün hazırlamışdı. 1980-ci illərin sonlarında Tahir Abdullayevin layihəsi əsasında ikinci bina tikildi.
Kitabxana
Milli Məclisin kitabxanası 1997-ci ilin mart ayından fəaliyyət göstərir. Bu kitabxanada Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinə bir hədiyyəsidir. Bütün inventar və avadanlıqlar, kitab rəfləri, oxucu stolları və kompüterləri TBMM-yə hədiyyə etmişdir.
Kitabxananın kitab fondu 6600 nüsxə kitab və kitabçadan ibarətdir. Bunlardan: 3500 nüsxə azərbaycan dilində, 2200 nüsxə rus dilində olan çap məhsullarıdır. Kitab fondunun komplektləşdirilməsi məcburi nüsxələr və yeni ədəbiyyatın alınması yolu ilə aparılır. Kitabxana cari ildə 42 adda dövri mətbuata, 77 adda jurnala abunə olmuşdur ki, bütün bu çap məhsulları oxucuların istifadəsinə verilmişdir. Kitabxana fondunun 80% hüquqi ədəbiyyat, qanunvericilik aktları, sorğu ədəbiyyatı təşkil edir. Bundan başqa kitabxananın fonduna bədii ədəbiyyatda öz əksini tapmışdır. Kitab fondu elm sahələri üzrə düzülmüşdür.
Parlament kitabxanası Milli Məclisin rəhbərliyinə, millət vəkillərinə, aparatın əməkdaşlarına xidmət göstərir. Kitabxanaya daxil olan oxucu sorğuları araşdırılır və operativ şəkildə öz həllini tapır. Kitabxana il ərzində 1000–1200 oxucu sorğusu ödəyir. Əlamətdar hadisələrlə əlaqədar kitabxanada tez-tez kitab sərgiləri, stendlər təşkil olunur.
Kitabxana İnternet şəbəkəsinə qoşulmuşdur. Bu məqsədlə oxucu zalında kompüterlər oxucuların istifadəsinə verilmişdir ki, daxil olan sorğunu tam ödəməkdə müsbət rol oynayır.
Parlament kitabxanası öz əlaqələrini daima genişləndirir. Belə ki, MDB respublikaları parlament kitabxana müdirlərinin 2000-ci il may ayında Sankt-Peterburq şəhərində keçirilən konfransında MDB Parlamentlər arası Assambleyasının rəhbərliyinə "MDB dövlətləri parlament kitabxanaları arasında informasiya kitab mübadiləsinin təmini" üçün müraciət imzalamışlar. Bu məqsədlə MDB dövlətlərinin parlament kitabxanaları arasında rəsmi sənədlərin, kitab və digər çap məhsullarının mübadiləsi üçün koordinasiya mərkəzi yaradılmışdır. Kitabxanamız RF- nın Duma kitabxanası, Ukrayna, Belorus, Moldova, Qazaxıstan, Tacikistan respublikalarının parlament kitabxanaları ilə rəsmi sənədlərin və çap əsərlərinin mübadiləsini həyata keçirir.
La-Klüz
La-Klüz  — Fransa da kommuna, Provans-Alp-Kot-d'Azür regionunda yerləşir. Departament — Yuxarı Alplar. Kommunanın dairəsi — Qap. Sent-Etyen-an-Devolüi kantonuna daxildir.
INSEE kodu — 05042.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə 30 yaşdan yuxarı (15-64 yaş arasında) 26 nəfər iqtisadi cəhətdən fəal, 4 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 86,7%, 1999-cu ildə 81.6%). Fəal olan 26 nəfərdən 24 nəfər (14 kişi və 10 qadın), 2 nəfər işsiz (1 kişi və 1 qadın) idi. 4 hərəkətsiz 3 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 1 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir.
Sukərəvizi
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Carex pendula
(Carex pendula) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Hiroşima Sülh Memorialı
Hiroşima Sülh Memorialı ( - Hiroşima heiva kinenhi) və ya daha çox Atomik Bomb Dome (Atom bombası Gümbəzi) və ya Genbaku Domu (Atom bombası Günbəzi - ) adı ilə tanınır — Yaponiyada tarixi abidə. Eyni adlı parkın bir hissəsi olan Hiroşima Sülh Memorialı 1996-cı ildə UNESCO-nun Dünya Mədəni İrsi siyahısına daxil edilib. Lakin bu proses də siyasi müdaxilələrdən yan keçməyib. Çin və ABŞ hökumətinin etirazlarına baxmayaraq, 1996-cı ilin dekabrında Genbaku Günbəzi ümumdünya mədəni və təbii irsin müdafiəsi Konvensiyasına əsasən UNESCO-nun Dünya Mədəni İrsi siyahısına daxil edilib. Tarixi binanın həmin siyahıya daxil edilməsi bəşəriyyət tarixində ilk dəfə insanların yaşadığı ərazilərdə nüvə silahının istiafdə edilməsi nəticəsində atom bombasının dağıdıcı təsirindən "sağ çıxması" və daha vacibi tikilinin sülhün rəmzi kimi təqdim olunması ilə əsaslandırılıb. Binanın qalıqları 6 avqust 1945-ci ildə Hiroşimaya atılan atom bombasının təsiri nəticəsində həlak olanların xatirəsini yad etmək məqsədilə saxlanılıb. Bütövlükdə, atom bombasının təsiri nəticəsində Yaponiyada 70 mindən çox insan yerindəcə həlak olub daha 70 min nəfər isə radiasiyanın müxtəlif dərəcəli, ölümcül təsirlərinə məruz qalıblar.
O qədər də qeyri-adi tarixçəsi olmayan tikili hazırda yaponlar üçün unudulmaz və bir o qədər də yaxın keçmişin, daha da önəmlisi isə, dəhşətli və faciəli günün tarixinə çevrilib. Tarixi tikili çexiyalı memar Jan Letzel tərəfindən layihələşdirilib. Tikintisi 1915-ci ilin aprelində tamamlanan bina ilkin olaraq Hiroşima prefekturasının Ticarət Sərgisi adlandırılıb. Aprel ayında tikinti işlərinin tamamlanmasına baxmayaraq, həmin ilin avqust ayında ictimaiyyət üçün açıq elan edilib. 1921-ci ildə tikilinin adı dəyişdirilərək Hiroşima prefekturası Məhsullarının Sərgi Zalı, 1933-cü ildə isə, Hiroşima prefekturasında Sənayenin Təşviqi üçün Bina adlandırılıb.
Bina o vaxt üçün Hiroşimada ən böyük bizness rayonu hesab edilən ərazidə - Aioi körpüsü yaxılığında yerləşdiyindən əsasən, incəsənət və təhsil sərgilərinin təşkili üçün istifadə olunurdu. Müharibənin başlanması ilə binada müxtəlif inzibati ofislərin yerləşdirilməsinə başlanıldı.
Honşyu adasının cənubunda yerləşən Hiroşima şəhəri müharibə dövründə Yaponiyanın ikinci ordusunun qərargahının yerləşdiyi strateji obyekt olduğundan bu məntəqə ABŞ hökuməti tərəfindən atom bombasının istifadəsi üçün ilk hədəf seçilmişdi. Yerli vaxtla 08:15:17, 6 avqust 1945-ci ildə Yaponiyaya atılan ilk atom bombası "T" şəkilli Aioi körpüsü üçün nəzərdə tutulmuşdu. Atılan nüvə silahı elə havada ikən Günbəzin yaxınlığındakı Şima xəstəxanası üzərində partlayır. Bina hissə-hissə partlayış dalğalarının zərbəsinin təsirindən məhv olub və yanğın nəticəsində dağılıb. Partlayış vaxtında binada olan bütün insanlar elə həmin anda yerindəcə həlak olublar. Məhz Genbaku Domu partlayan atom bombasının episentrinə horizontal şəkildə 160 metrlik məsafədə yerləşən və partlayışdan sonra salamat qalan yeganə tikili olub.
Hadisədən bir qədər sonra atom bombasının təsiri nəticəsində şəhərin xarabalıqları ilə birlikdə Günbəzin də dağıntılarının aradan qaldırılması planlaşdırılırdı. Lakin binanın çox hissəsi sağlam idi və dağıntıların tez bir zamanda aradan qaldırılması planının vaxtında yerinə yetirilməsinə imkan vermirdi. Bundan başqa, Günbəz mübahisə predmetinə çevrilməyə başlayır. Yerli əhalinin bir hissəsi onun dağıntılarının uçurulmasını tələb etsə də, digəriləri bunun tam əksini - Günbəzin Amerika hərbi hava qüvvələrinin Yaponiyaya vurduğu zərərin unudulmaması üçün tarixi abidə kimi qalması və dünyada sülhün rəmzinə çevrilməsini istəyirdilər. Nəticədə, Hiroşimada yenidənqurma işlərinə başlandıqda binanın skeleti saxlanılır. Hazırda atom bombası partlayışı ilə əlaqədar dünyanın ən məşhur eksponatına çevrilən Günbəz Dünya müharibəsindən sonra gələcəkdə ola biləcək dağılma ehtimalından qaçınmaq üçün möhkəmləndirilib. Belə ki, Günbəzin aşınması prosesi müharibədən sonra da davam edirdi. Yalnız 1966-cı ildə Hiroşima Şəhər Şurasının qərarı ilə tikilinin həmişəlik saxlanmasına qərar verilir.
Xalq tərəfindən seçilən Hiroşimanın birinci meri Şinzo Hamai (1905-1968) Günbəzin saxlanılması və möhkəmləndirilməsi üçün daxili və beybəlxalq vasitələrin axtarılmasına başlayır. Hətta Tokioya səfərlərinin birində Şinzo Hamai paytaxtın küçələrində bilavasitə vəsaitin yığılmasına çalışır. Tikilinin saxlanılması üçün görülən işlər 1967-ci ildə başa çatdırılır. Günbəz üzərində 1989-cu ilin oktyabrı və 1990-cı ilin martı arasında arxivlərin saxlanılması və aşınmanın stabilləşdirilməsi məqsədilə 2, o qədər də böyük olmayan, layihə reallaşdırılır. İndi Genbaku Domu 6 avqust 1945-ci ildə bombardmandan sonra necə görünürdüsə o vəziyyətdədir. Yəni binanın qalıqları və dağıntılarda edilən struktur dəyişikləri minimal səviyyədə olub.
Hazırda binanın yerləşdiyi Hiroşima Sülh Memorialı Parkı 1950-ci ildən 1964-ci ilədək yaradılıb. Parkın formalaşmasının ardından 1966-cı ildə Hiroşima şəhər Şurası Genbaku Domu`n daimi saxlanmasına dair qətnamə qəbul edib. Bununla da, Günbəz parkın əsas fiquru olaraq qalmaqdadır.
Pentacalia nunezii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Ekibastuz
Ekibastuz  — Qazaxıstanın Pavlodar vilayətinin qərbində yerləşən vilayət tabeli şəhər. 188-ci ildə salınıb,1957-ci ildə şəhər statusu alıb. pavlodar şəhərindən cənub-qərbə 132 kilometr məsafədə yerləşir.
Adi sukərəvizi
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Convair X-6
ABŞ Hərbi Hava Qüvvələri tərəfindən 1946-cı ilin mayında nüvə enerjisi ilə işləyən bir təyyarə hazırlamaq proqramına (Nuclear Energy for the Propulsion of Aircraft (Təyyarənin Sürətlənməsi üçün Nüvə Enerjisi) — NEPA) start verildi. Bu proqram altında işlər davam etdirilərkən, bu proqram 1951-ci ilin may ayında başqa bir proqram ilə (Aircraft Nuclear Propulsion (Nüvə enerjisi ilə təyyarə sürətlənməsi) (ANP)) əvəz edildi. ANP proqramı Convair tərəfindən dəyişdirilmiş MX-1589 layihəsi çərçivəsində iki B-36-nın işlənməsini əhatə etmişdir. Bu iki təyyarədən biri uçan reaktorun radiasiya qalxanlarında tədqiqat üçün istifadə ediləcək, digəri isə X-6 layihəsi olacaqdı.
Nüvə Test Təyyarəsi (Nuclear Test Aircraft — NTA) adlanan ilk dəyişdirilmiş B-36, 1952-ci il sentyabrın 1-də Carswell Hərbi Hava Qüvvələri bazasını vuran tornadoda zədələnmiş B-36H-20-CF (Seriya nömrəsi 51–5712) modeli idi. Bu təyyarənin adı əvvəlcə XB-36H, sonra NB-36H olaraq dəyişdirildi və 1000 kilovattlıq hava soyuduculu nüvə reaktoru aparmaq üçün modifikasiya edilmişdir. Bu təyyarənin əsas məqsədi bir nüvə reaktorunun təyyarə sistemlərinə təsirini görmək idi. NB-36H 1955 ilə 1957 arasında 47 sınaq uçuşu etdi. NB-36H sınaqlarının nəticələrinə əsasən X-6 və bütün nüvə təyyarəsi proqramlarına xitam verildi.
Əbədə
Əbədə — türk və tatar mifologiyasında ağac cini. Meşələrdə yaşayır. İnsanlara zərər verməz. Yaşlı bir qadın görümündədir. Meşələrdə yerlərdəki qurumuş ağac yarpaqlarından gələn çıtırtılar onun ayaq səsləridir.
Convair X-6
thumb|300px|Convair NB-36H, X-6 layihəsinin uçan test yatağı
Uşaqlıq mioması
Uşaqlıq mioması – uşaqlıq divarının saya əzələ hüceyrələrindən əmələ gələn şişvari törəmədir. Miomaların ölçüləri bir neçə millimetr və 20-25 sm arasında dəyişə bilir. Uşaqlıq miomasının dəqiq əmələ gəlmə səbəbləri hələ də tam dəqiq müəyyən olunmayıb, lakin, miomanın hormonal tənzimləmə ilə əlaqəsi barədə məlumatlar mövcuddur.
Əmələ gəlmə səbəbləri
Uşaqlıq miomasının inkişafı haqqında müasir təsəvvürlər hormonal nəzəriyyəyə əsaslanır. Estragenlərin ekskresiyasının və metabolik çevrilməsinin, eləcə də estragen fraksiyaları nisbətinin (estron və estradiolun follikulin, estriolun isə lyutein fazalarına doğru artması) pozulması miometriyada morfoloji dəyişikliklərə gətirib çıxarır.
Miometri kütləsi estrogenlərin başlatdığı saya əzələ hüceyrələrinin hiperplaziyası və həmçinin də bu hüceyrələrin hipertrofiyası nəticəsində arta bilər.
Estrogenlərlə bərabər miomanın böyüməsini progesteron stimullaşdırır. Uşaqlıq mioması zamanı saya əzələ hüceyrələrinin hipertrofiyası onların hamiləlik dövründə olan hipertrofiyası ilə eynidir və yalnız estradiol ilə proqesteronun nisbətən yüksək konsentrasiyasında birləşmiş təsiri zamanı ortaya çıxa bilər. Lyüetin fazasında proqesteron miositlərin mitotik fəallığını artırır, bundan əlavə proqesteron böyümə faktorlarının induksiyası yolu ilə miomanın böyüməsinə təsir edir. Mioma toxumasında estradiol və proqesteron reseptorları sabit miometridəkindən daha çoxdur. Miomatoz düyünlərdə cinsi steroidlərin mübadiləsinin pozulması böyümə faktorlarının iştirakı ilə hüceyrələrin autokrin stimulyasiyasına səbəb olur. Uşaqlıq mioması toxumasında estrogenlərin təsir mediatorları insulinkimilərdən I və II böyümə faktorlarıdır.
Uşaqlıq miomasının patogenezinin hormonal aspektləri ilə birgə orqanizmin immun reaktivliyinin dəyişmələri də əhəmiyyətli rol oynayır, xüsusilə də xroniki infeksiya ocaqları zamanı; kiçik çanağın hemodinamikasının nəzərə çarpan dəyişikliyi, eləcə də irsi meyllilik.
Miomanın böyümə zonaları miometridə iltihab infiltratları və endometri ocaqları ətrafında formalaşır. Miomanın böyüməsində saya əzələ hüceyrələrininin fenotipik transformasiyası və pozulmuş mikrosirkulyasiya şəraitində degenerativ dəyişikliklər əhəmiyyətli rol oynayır. Miomatoz düyünlərin rüşeymləri embrional mərhələdə də formalaşa bilər. Xələf hüceyrələrin böyüməsi uzun illər estrogenlərin və progesteronun təsiri altında yumurtalıqların nəzərə çarpan fəallığı fonunda davam olur.
Simptomları
Çox vaxt miomalar simptomsuz davam edirsə də əksər hallarda onlar bir sıra xoşagəlməz simptomlarla büruzə verirlər.
Müalicə üsulları
Müəyyən olunmuş miomanı heç də həmişə fəal müalicə etmək lazım deyil. Lakin, mioma böyüməyə davam edərsə, hər hansı simptomlar büruzə verərsə və ya hamiləliyə maneə törədərsə - müalicə zəruridir. Müasir dövrdə Uşaqlıq miomasının bir neçə müasir müalicə üsulu mövcuddur:
Uşaqlıq miomasının hormonoterapiyası
Carex pensylvanica
(Carex pensylvanica) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Uşaqlıq mioması
Müalicə üsulları
Bu məqsədlə 19-norsteroidlərin törəmələrii (norkolut, primolyut-nor, noretisteron,orqametril, hestrinon, nemestran) təyin olunur. Bu preparatların təsiri ilə mioma və müvafiq olaraq, uşaqlıq orta hesabla hamiləliyin 1-2 həftəliyinə qədər kiçilir; aybaşı zamanı qanaxma azalır və hemoqlobinin səviyyəsi normallaşır. Lakin, kliniki effekti hamiləliyin 8 həftəliyi qədərki ölçüləri aşmayan miomalarda almaq olur.
Steroid struktura malik antihonadotropinlər (danazol, hestrinon) və honadoliberinlərin aqonistlər (zoladeks, diferelin, buserelin və s.) miomatoz düyünlərin böyüməsinə təsir edirlər. QnRH aqonistlərin təsiri altında miomatoz düyünlərin ölçülərinin 55% qədər kiçilməsi mümkündür. Lakin bu effekt müvəqqətidir - preparatın qəbulu dayandırıldıqdan sonra və aybaşı funksiyasının (menstrual funksiyanın)bərpasından sonra 67% xəstələrdə qidalanmanın pozulması əlamətlərilə miomanın ekspansiv böyüməsi başlayır.
Uşaqlıq miomasının konservativ müalicəsi sahəsində böyük irəliləyişə baxmayaraq medikamentoz terapiya (ilk növbədə hormon terapiyası) arxa planda qalır. bu preparatları şişin böyüməsinin ləngidilməsi əlamətlərinin korreksiyası məqsədi ilə təyin edirlər. Hətta ən müasir preparatlar belə ancaq müvəqqəti effekt əldə etməyə imkan verir.
Bir qayda olaraq hormonoterapiyanın ən üstün nəticələri kiçik ölçülü miomalarda əldə edilir. Digər hallarda QnRH tətbiqi düyünlərin və onlara qan axınının azaldılması üçün planlaşdırılmış mimektomiyaya öncəsi əməliyyatqabağı hazırlıq olaraq mümkündür.
Uşaqlıq arteriyalarının embolizasiyası (UAE) Uşaqlıq arteriyalarının embolizasiyası (UAE) kiçik həcmli, cərrahi kəsik tələb etməyən əməliyyatdır. Bu əməliyyat zamanı yerli keyitmə ilə, bud nahiyyəsində kiçik dəlikdən bud atreriyasına girilir və nazik xüsusi katetorların köməyi ilə miomanı qidalandıran damarlara plastik hissəciklər yeridilir, nəticədə düyünlərdə qan dövranı tamami ilə dayanır. Qan dövranı dayandıqdan sonra miomanı təşkil edən əzələ hüceyrələri ölür. Sonra sorulma prosesi nəticəsində düyünlərin nəzərə çarpan kiçilməsi və/və ya tam yox olması baş verir, mioma simptomları tam keçib gedir. 98,5% hallarda UAE sonra uşaqlıq mioması ilə bağlı əlavə müalicəyə ehtiyac olmur.
Mioektomiya Mioektomiya – Uşaqlıq saxlanılması yolu ilə miomatoz düyünlərin cərrahiyyə üsulu ilə götürülməsindən ibarətdir və laparotomik, laparoskopik və histeroskopik müdaxilə yolu ilə həyata keçirilir. Mioektomiya ümumi narkoz və 5-7 gün ərzində stasionar şəraitdə saxlanılmaq tələb edir.
Tamam sağalma 2-3 həftə müddətində baş verir (əməliyyat sonrakı müddətin ağırlaşmasız keçdiyi halda). Mioektomiya histerektomiyanın bir sıra çatışmazlıqlarından çəkinməyə imkan verir. İlk növbədə bu üsul fertilliyin saxlasnılması üçün real zəmin yaradan orqan qoruyub saxlayan müdaxilədir. ikinci tərəfdən əməliyyatın bu üsulunda PHS yayınmaq olur. Eyni zamanda mioetomiya da ideal üsul deyil. Bu müdaxiləni heç də hər zaman həyata keçirmək olmur. Mioektomiyanın yerinə yetirilməsinin mümkünlüyü miomatoz düyünlərin ölçüləri, miqdarı və yerləşməsindən əlavə əməliyyat edən həkimin təcrübə və səriştəsindən asılıdır. Mioektomiyada digər maneə əməliyyat daxili qanaxmanın əmələ gəlməyinin mümkünlüyüdür və bu baş verdikdə histerektomiya (Uşaqlıq götürülməyi) tələb oluna bilər.
Histerektomiya
Təəssüf hissiylə demək istərdik ki, hazırkı dövrdə Azərbaycanda miomanın müalicəsinin ən geniş yayılmış üsulu radikal əməliyyat - histerektomiyadır. Histerektomiya - bütün Uşaqlıq cərrahiyyə yolu kəsilib ilə götürülməsidir. Histerektomiya həm açıq əməliyyat yolu ilə, həm də laparoskopik (qarın boşluğu divarının deşilməsi ilə) yolla aparıla bilər. Bu üsulda ümumi narkoz və xəstənin 7 gündən az olmayaraq stasionarda saxlanılması gərəkdir. Tamamilə sağalma müddəti 3-6 həftədir (əməliyyatdan sonrakı müddət ağırlaşmasız keçərsə). Qeyd etmək gərəkdir ki, uşaqlıq miomasının bu zahirən radikal müalicə üsulunda təəssüf ki, ciddi çatışmazlıqlar da mövcuddur. Aydındır ki, doğma funksiyasını tamamlamamış pasientlərdə Uşaqlıq götürülməsi son dərəcə arzuolunmaz bir haldır. Bundan əlavə narkoz lazım olan istənilən cərrahi müdaxilə kimi histerektomiya da müəyyən dərərcədə anestezioloji risk və ciddi ağırlaşmalara gətirib çıxara bilər, xüsusilə də yanaşı patologiyası, nəzərə çarpan anemizasiya olan pasientlərdə. Hər il Moskva stasionararında histerektomiya zamanı 95%-i narkoz ağırlaşmaları olan onlarla ölümcül ağırlaşma baş verir.
Histerektomiyanın daha bir vacib xüsusiyyəti də əməliyyat sonrakı dövrdə posthisterektomiya sindromunun (SPH vəya PHS) inkişafı yüksək ehtimal daşıyır.Bu sindrom - pasientlərin yaşayış keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə aşağı salan kompleks hormonal, vegetativ-damar və psixoloji pozğunluqlardan ibarətdir. Histerektomiyadan sonra qadınların 50%-dən çoxunda SPH ortaya çıxır və hormonal fonun, psixoloji emosiaonal sferanın və vegetativ-qan-damar tənzimləməsinin pozulması ilə xarakterizə olunur. Bu zaman süd vəzisinin xərçəngi, ürəyin işemik xəstəliyi kimi xəstəliklərin inkişaf təhlükəsi əhəmiyyətli dərəcədə artır.
Uşaqlıq mioması xəstələrinin yaşının gənc olmasını nəzərə aldırda aşkar olur ki, onların əksəriyyəti üçün histerektomiya psixoloi və eləcə də fiziki əziyyətlərə gətirib çıxaran əlillik deməkdir.
Uşaqlıq mioması müalicəsinin eksperimental üsulları (FUS -ablasiya və digərləri) FUS-ablasiya üsulunun mahiyyəti maqnit-rezonans tomoqrafiyası (MRT) nəzarəti altında fokuslaşdırılmış ultrasəs dalğaları ilə mioma toxumasına təsirdən ibarətdir. Uşaqlıq miomasının müalicəsi üçün bu metodikanın istifadəsi eksperimantal xarakter daşıyır, belə ki, bir neçə ciddi texniki məsələlər, ilk növbədə ablasiyanın təsir müddətinin az olması ilə bağlı problemlər həll olunmamışdır.
Bu müalicə üsulu ilk vaxtlar qaraciyərin və mədəaltı vəzinin çətin yol tapılan şişlərinin müalicəsi üçün təklif olunmuşdur. Uşaqlıq miomasının müalicəsi üçün bu metodikanın istifadəsi təcrübi xarakter daşıyır, belə ki, bir neçə ciddi texniki məsələlər həll olunmayıb. İlk növbədə indiki dövrdə də təsirin dəqiqliyi kifayət qədər olmur, yəni miomatoz düyünə yaxınlıqda yerləşən sağlam toxumaların və orqanların qəsdsiz olaraq zədələnməsi təhlükəsi var. İkincisi bu prosedur zamanı miomatoz düyün toxumasının tam olaraq 100% -i təsirə məruz qalmır, bu da pasientlərin böyük əksəriyyətində 6-12 ay müddətində miomanın residiv böyüməsinə gətirib çıxarır. Bu metodikanın günümüzdə olan ən böyük tədqiqatının nəticələrinə görə (Stewart EA, Rabinovici J, Tempany CM et al. "Clinical outcomes of focused ultrasound surgery for the treatment of uterine fibroids.") metodun qısamüddətli effekivli olması barədə nəticə çıxarılmışdır. Pasientlərin yarısından çoxunda ablasiyadan bir il sonra miomatoz düyünlərin yenidən böyüməsi bütün bunlar FUS-ablasiyaya bir sıra əks göstərişləri müəyyən edir.
Ola bilər ki, gələcəkdə texnologiyaların inkişafının nəticələri FUS-ablasiyanın daha geniş istifadə olunmasına imkan yaradacaqdır, yalnız hazırkı dövrdə bu üsulun tətbiq sahəsi hədsiz dərəcədə dardır və bu hamiləlikdə maraqlı olmayan, cərrahi müakicə üsuluna və UAE-ya qarşı əks göstərişləri olan simptomlu miomalı pasientlərə tətbiq olunan bilər.
Miomanın müalicəsində alternativ tibb Gur menstruasiyalar kimi xoşagəlməz əlamətlərlə müşayət olunan uşaqlıq mioması müalicə olunmalıdır.
Əksər hallarda iki əməliyyat növü arasında seçim qalır (mioektomiya və uşaqlıq arteriyalarının embolizə olunması). Lakin bu müdaxilələr nə qədər az zədələyici olsa belə bəzi qadınlar bu cür müalicə üsulundan yayınmaq üçün əllərindən gələni edirlər. Elə bu səbəbdəndir ki, xalq təbabəti, hopeopatiya, dietoterapiya, fitoterapiya (otlarla müalicə) və hirudoterapiya (zəli müalicə üsulu) kimi müalicə üsulları populyarlaşıb. Bəs bütün bunlar hər hansı bir elmi əsasa söykənmişdirmi? Bu metodların effektivliyinin sübutları mövcüddurmu?