cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Meyson Qrinvud
2019-20 mövsümü: Əsas komandada uğurları
Qrinvud "Mançester Yunayted" klubunda ilk qolunu 17 iyul 2019-cu ildə "Lids Yunayted" klubuna qarşı oyunda vurmuş və komanda rəqibinə 4-0 hesabı ilə qalib gəlmişdir. Növbəti qolunu "İnter Milan" klubuna qarşı yoldaşlıq görüşündə vurmuşdur. Mövsümün ilk dörd oyununda ehtiyat skamyasında əyləşən   Qrinvud 19 sentyabr 2019-cu ildə UEFA Avropa Liqasının qrup mərhələsində "Astana" klubuna qarşı oyunda əsas heyətdə yer almışdır. 17 yaş 353 günlüyündə qolla yadda qalan Qrinvud "Mançester Yunayted" klubu tarixinə Avropa turnirlərində qol vuran ən gənc futbolçu kimi adını yazdırmışdır. Bir həftə sonra Liqa Kubokunda "Roçdeyl" ilə görüşdə növbəti qolunu vurmuşdur. 29 oktyabrda Liqa Trofeyində "Donkaster Rovers" ilə görüşdə son saniyədə fərqlənərək "Mançester Yunayted U-21" komandasına qələbə qazandırmışdır. 7 noyabrda "Partizan Belqrad" klubuna qarşı görüşdə həm qol, həm də Antoni Martiala assistlə yadda qalan Qrinvud komandanın növbəti mərhələyə vəsiqə qazanmasını təmin etmişdir. 24 noyabrda Qrinvud "Şeffild Yunayted" ilə görüşdə ilk liqa qolunu vurmuş və komandası rəqibi ilə 3-3 hesabı ilə bərabərə qalmışdır. 12 dekabrda Qrinvud "AZ Alkmaar" klubuna qarşı Avropa Liqasının qrup mərhələsinin son görüşündə həm qol vurmuş, həm də komandasına penalti qazandırmışdır. "Mançester Yunayted" klubu 4-0 hesabı ilə qələbə qazanmış və qrupu lider kimi başa vurmuşdur. O, 15 dekabrda "Everton" ilə görüşdə bərabərlik qolunu vurmuş, 11 gün sonra isə "Nyukasl Yuanyted" ilə görüşdə dekadanın son qoluna imza atmışdır.
11 yanvar 2020-ci ildə ardıcıl üç görüşdə qol vura bilmədikdən sonra Qrinvud "Norviç Siti" ilə görüşdə 1 qolla yadda qalmış və komanda rəqibinə 4-0 hesabı ilə qalib gəlmişdir. On beş gün sonra "Tranmere Rovers" klubuna qarşı Federasiya Kubokunda növbəti qolunu vuraraq komandasına 6-0 hesablı qələbə qazandırmışdır. Qrinvud dörd həftə sonra "Uotford" ilə görüşdə növbəti qolunu vurmuşdur. 12 martda Avstriyanın "LASK" klubuna qarşı görüşdə qolla yadda qalan Qrinvud 5-ci Avropa Liqası qoluna imza atmışdır. Həmin görüşdə "Mançester Yunayted" rəqibinə 5-0 hesabı ilə qalib gəlmişdir. Bu nəticə ilə Qrinvud bir Avrokubok mövsümündə beş qol vura bilən ilk yeniyetmə kimi klub tarixinə adını yazdırmışdır.
COVID-19 koronavirus pandemiyası ilə yaranmış üç aylıq fasilədən sonra Qrinvud 9 iyul 2020-ci ilə kimi klubun altı liqa oyununda iştirak etmişdir. İlk üç oyununda qol vura bilməyən oyunçu növbəti üç oyunda dörd qolla yadda qalmışdır. 4 iyulda "Bornmut" ilə görüşdə dublla yadda qalmış və komanda rəqibinə 5-2 hesabı ilə qalib gəlmişdir. Keçmiş Avropa çempionu olan "Aston Villa" klubuna da bir qol vuran Qrinvud 19 yaş altında ikən Premyer Liqada üç ardıcıl görüşdə qol vuran dördüncü futbolçu, 1999-cu ildən bu günə qədər isə Frensis Ceffersdən sonra bunu bacaran ilk futbolçu olmuşdur.
Milli karyerası
Qrinvud İngiltərə U-17 millisi ilə 2017-18-ci illərdə altı görüşdə iştirak etmişdir. Portuqaliyada keçirilən Alqarve turnirində iştirak edəcək olan heyətə daxil edilmişdir.
Qrinvud İngiltərə U-21 millisi ilə debütünü 2021 UEFA Avropa U-21 çempionatının təsnifat mərhələsində etmişdir. 20 sentyabr 2019-cu ildə o, Türkiyə millisi ilə görüşdə 59-cu dəqiqədə meydana daxil olmuş və milli rəqibinə 3-2 hesabı ilə qalib gəlmişdir. 19 noyabr 2019-cu ildə Qrinvud millidə ilk qolunu vurmuşdur. O, Niderland millisi ilə görüşdə bərabərlik qolunu vursa da, milli rəqibinə 1-2 hesabı ilə məğlub olmuşdur.
Oyun tərzi
Qrinvud karyerasına yarımmüdafiəçi kimi başlasa da, sonralar mərkəz hücumçusu kimi çıxış etməyə başlamışdır. Oyunçu "Mançester Yunayted" klubunda tez-tez sağ cinahda çıxış edir. Top cərimə meydançasına daxil olduqdan sonra Qrinvud ikinci hücumçu kimi mərkəzdən hücuma dəstək verir. Karyerasının erkən illərində həm çiyni ilə, həm də topu kəsdikdən sonra sol ayağı ilə qollara imza atmışdır.
2018-ci ilin may ayında keçmiş oyunçusu Kleyton Blekmor demişdir: "O, top ilə əla oynayır. Hər iki ayağı çox yaxşıdır. Həm cərimə zərbələrini, həm də penaltiləri zəif ayağı əla yerinə yetirən nadir oyunçulardan biridir. Onun kimi oyunçu hələki qabağıma çıxmayıb!" 2019-cu ilin mart ayında keçmiş akademiya məşqçisi Mark Senior demişdir: "İnsanlar onun Robin van Persiyə bənzdəyini deyir. Amma mən elə düşünmürəm. O, özünəməxsus futbolçudur. Onun kimi başqa oyunçu hələki görməmişəm. Sürəti ilə özünəməxsus üslub yaradıb."
2019-cu ilin iyul ayında "Mançester Yunayted" klubunun baş məşqçisi Ule Qunnar Sulşer mövsüm öncəsi hazırlıq zamanı Qrinvudu tərifləyərək demişdir: "O, həm on nömrə, həm doqquz nömrə, həm yeddi nömrə, həm də on bir nömrədir. Hücumun hər üç mövqeyində çıxış edə bilər. O, sol ayağı ilə içəri girməyə nail olur, ancaq istənilən cinahda hər iki ayağı ilə oynaya bilir. Hər cərimə zərbələrini, həm də penaltiləri hər iki ayağı ilə əla yerinə yetirir. Demək olar ki, hər iki ayağı 50:50 nisbətindədir, bəlkə də 51:49 nisbətində sol ayaq daha üstündür."
Şəxsi həyatı
Qrinvud Qərbi Yorkşir bölgəsinin Bredford şəhərində anadan olmuşdur. Şəhərin Vibsi bölgəsində böyümüşdür. Ailəsi də idmanla məşğul olur. Bacısı Eşton trek atletidir.
Uğurları
Fərdi
Monardella
—  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Növləri
[[SS 2 (*
HMS Agincourt (1913)
HMS Agincourt və ya Sultan I. Osman zirehli döyüş gəmisi, Birinci Dünya Müharibəsində Kral Donanmasına bağlı olaraq vəzifə yerinə yetirmiş və Yutland Müharibəsində də tapılmışdır. Gəmi ilk olaraq Braziliya tərəfindən sifariş edildi, lakin sonra kreditlər ödənilmədi və gəmi, İngiltərənin əlində qaldı. Layihəni Osmanlı Dövləti götürdü və adını da  Sultan I. Osman  olaraq istifadə etdi. Birinci Dünya Müharibəsi əvvəlində Britaniya hökuməti, Osmanlı Dövlətinin döyüşə Alman İmperatorluğu yanında girib gəmini də bunun üçün istifadə etməsindən narahatlıq duydu, pulu verilmiş olan gəmiyə əl qoyuldu -Digər əl qoyulan dreadnought isə  Reşadiye  idi (HMS ''Erin' ') -. Gəmi, 1921-ci ildə vəzifədən ayrıldı və ardından da parçalanıb donanmadan çıxarıldı.
Qorrevo
Qorrevo  — Fransa da kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — En. Pon-de-Vo kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Burk-an-Bres.
INSEE kodu — 01175.
Əhalisi
2010-ci ildə əhalinin sayı 799 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2010-cu ildə əmək qabiliyyətli 481 nəfərin (15-64 yaş arasında) 372 nəfəri İqtisadi aktiv, 109 nəfər hərəkətsizdir (fəaliyyət göstərici - 77.3%, 1999-cu ildə bu 72.9%). 372 fəal sakindən 337 nəfəri (174 kişi və 163 qadın), 35 nəfəri işsizdir (14 kişi və 21 qadın). Aktiv olmayan 35 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 54 nəfər təqaüdçü, 20 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir.
Tanat (mifologiya)
Tanat dəmir ürəkli olub, tanrılara qarşı kinlidir. Tanat adətən əlində sönmüş məşəl tutmuş qanadlı gənc oğlan simasında təsvir edilir.
Bulbophyllum averyanovii
Arealı
Bulbophyllum averyanovii növü Laosdan Vyetnama qədər yayılmışdır.
Mikkel muzeyi
Tarixi
Muzey incəsənət kolleksioneri Yohannes Mikkel tərəfindən qurulmuşdur. Yohannes Mikkel muzeyə Qərb incəsənəti və Çin çini toplusu nümunələrini hədiyyə etmişdir. Yohannes Mikkel (1907-2006) cənubi Estoniyada anadan olmuşdur. Tartu Universitetində müxtəlif fənlər üzrə dərs demiş, İkinci Dünya Müharibəsindən sonra isə antik mağazada menecer kimi işləmişdir. O, internet vasitəsilə indiki muzeyin kolleksiyasını toplamağı bacardı. 1996-cı ildə Kadriorq sarayının köhnə mətbəxinin yerində muzeyin yeni binası inşa edildi.
Kolleksiya
Muzeydə təxminən 600 eksponat var. Eksponatların əsas hissəsini 16-cı əsrdən 19-cu əsrə qədər Hollandiya rəssamlarının qızıl dövrünə aid rəsm nümunələri təşkil edir. Buraya Albrext Dürer, Lukas Kranax (böyük), Rembrandt, Klaude Lorreyn, Adrian van Ostade, Yakob van Ruisdal, Felisyan Ropsun əsərləri daxildir. Kolleksiyanın əhəmiyyətli hissəsi təxminən eyni vaxt müddətində çəkilmişdir; Rəssam Melçinor d'Hondekoter və Jin François de Troy tərəfindən çəkilmiş bir şəkli və Antoni van Dayk tərəfindən çəkilən bir portreti misal göstərmək olar.
Qırıqlı (Goranboy)
Qırıqlı — Azərbaycan Respublikasının Goranboy rayonunun Qırıqlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı ilə Goranboy rayonunun Qırıqlı kəndi Goranlı kənd Sovetindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Qırıqlı kənd Soveti yaradılmışdır.
Toponimikası
Oykonim türkdilli qırıqlı tayfasının adı ilə bağlıdır. Tədqiqatlara əsasən, qırıqlı tayfaları XII əsrdən Yaxın Şərqdə məşhur idilər. Sonralar əfşar tayfasının tərkibində olmuşdular. Səfavilər dövıündə də qırıqlılar acarların bir qolu kimi göstərilir. Türkiyə ərazisində Qırıqlı kəndinin olması tayfanın orada da yaşamasını göstərir. Qırıqlılar XIX əsrin əvvəllərində Qazax va Borçalı mahallarnda yaşamışlar. Nadir şah Əfşar (XVIII əsr) da mənşəcə həmin tayfadan olmuşdur.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Korçayın (Kürək çayının qolu) sahilində, düzənlikdə yerləşir.
Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 440 nəfər yaşayır.
Persefona
thumb|[[Rembrandt, "Persefonanın oğurlanması"]] Persefona ( — Homer əfsanələrində: Περσεφονηία) — Qədim yunan mifologiyasında Demetrayla Zevsin qızı, Aidin arvadı. Aid tərəfindən ölülər ölkəsinə qaçırılmışdır.
Qırğızıstan Sovet Sosialist Respublikası himni
Qırğızıstan SSR himni ( qırğ. Кыргыз ССР Мамлекеттик Гимни) — 1946–1992-ci illərdə Qırğızıstan SSR-nin dövlət himni.
Samuel Adrian
Malmö
Adrian Malmö akademiyası vasitəsilə inkişaf etmişdir. Adrian öz peşəkar karyerasında debütünü 22 iyul 2017-ci ildə Yönköpinqs klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, 85-ci dəqiqədə Kinqsli Sarfonu əvəz etmişdir. Həmin görüşdə Malmö liqa görüşündə rəqibinə 2-0 hesabı ilə qalib gəlmişdir.
Klub
1 UEFA Çempionlar Liqası görüşləri daxildir. 2 İsveç Superkuboku görüşləri daxildir.
Komanda
«Malmö»
Skarlett Myu Yensen
Skarlett Myu Yensen ( 21 dekabr 2001) — Böyük Britaniyalı suya tullanan. Skarlett Myu Yensen Böyük Britaniyanı 2019-cu ildə XVIII Su idman növləri üzrə Dünya Çempionatında təmsil etdi.
Karyerası
Skarlett Myu Yensen birinci dəfə Dünya Çempionatına 2019-cu ildə qatıldı. O, Kvanjuda baş tutan XVIII Su idman növləri üzrə Dünya Çempionatında qadınlar 1 m tramplin yarışlarında təsnifat mərhələsində iştirak etdi. 217.10 xal toplayaraq 19-cu yeri tutdu və finala vəsiqə qazana bilmədi.
Vaşinqton (ştat)
Vaşinqton – Amerika Birləşmiş Ştatlarında ştat. Mərkəzi Olimpiya şəhəridir.
İqtisadiyyatı
Boeing, Microsoft, Starbucks ve Amazon.com kimi iri şirkətlərin mərkəz-qərargahları burada yerləşir.
Nokia 500
Nokia 500 bir giriş səviyyəsi Symbian Belle smartphone edir. Bu ilk ilin sonuna mövcud bütün modelləri ilə, 1 avqust 2011-ci il azad edilib. Bu Nokia Suite vasitəsilə 15 fevral 2012-ci ildən (bundan əvvəl " Symbian Belle " kimi tanınan) sonra Nokia Belle təkmilləşdirilmiş gəlir artıq -the- hava (bəzi ölkə variantlar) ilk firmware versiyası 010.029 ilə azad edilib ildən Nokia 500 bir çox problemləri var, lakin 11.33 yeniləmə sonra rəvan çalışır. Bunun əvəzinə bir OpenGL ES GPU, 500 3D hardware sürətləndirilməsi olmadan iş apps , baxmayaraq ki, bir sadə OpenVG GPU edir, belə ki , bəzi 2D və vektor apps , Angry Birds kimi düzgün çalışması. [ 2] "Nokia Belle " yeniləmə ( son proqram versiyası 111.021.0028) az gizlilik və yeni interfeysi ilə təkmilləşdirilmiş performans.
Gülçiçəklilər
—  aləminə aid bitki dəstəsi.
Nokia 500
Nokia 500 pre -dolu Angry Birds app ilə gəlir. Belle müxtəlif ölçülü canlı widgets ilə dörd ev ekranlar edir. Home ekranlar ev ekran widgets və bildirişlər və keçid variantları, o cümlədən qısa yolları ilə kişiselleştirilmiş bilər. Bu kilidi ekran divar kağızları və mühüm informasiya ilə xüsusi ola bilər. Apps naviqasiya, views, və web tarama üçün mövcuddur.
Gülçiçəklilər
İkiləpəli bitkilərin əsası, nisbətən polimorf olan gülçiçəklilərdən başlayır. Onlar inkişaf etibarilə çoxbudaqlı olub, budaqlarının çoxu ikinci inkişaf dərəcəsində dayanmışdır.
Bu sıranın fəsilə və yarımfəsilələrinə daxil olan növlərin əksəriyyətində çiçək yatağı çökək və yumurtalıq yuxarıda olur. Sıranın nisbətən sadə quruluşlu fəsilə və yarımfəsilələrinə mənsub olan növlər, ləçəklərinin sərbəst, erkəkcikləri, toxumluqları və ləçəklərinin çox olması ilə fərqlənir. Bundan sonrakı fəsilələrdə isə çox vaxt bitişik ləçəklilik və az toxumluluq aydın nəzərə çarpır.
Sıranın demək olarki, bütün nümayəndələrindən çiçək yanlığı beştiplidir, çoxunun isə çiçəyi ikicinslidir. Çiçək üzvləri dairəvi düzülmüşdür, aktinomorf və ya ziqomorfdur.
Çiçək yanlığı adətən ikiqatlıdır. Erkəkcikləri çiçək yanlığın sayı qədərdir və ya çoxdur.Gul ciceklilerde çeyirdek ,findiqça ve s.kimi meyve tipleri olur. Dişiciyi əmələ gətirən meyvəyarpaqları bir və ya bir neçədir, sərbəst və ya bitişikdir. Çiçək yatağı çox zaman genəlmiş, qabarıq və ya çökəkdir. Hər iki halda çiçək yanlığı yarpaqları və erkəkciklər çiçək yatağının kənarına bitişmiş olur.
Alça, gavalı, şaftalı, göyəm, badam və sairənin toxumluqları bir, alma, armud, əzgil və sairənin isə bir neçə olur. Meyvələri çox müxtəlifdir.
Bu sıranın bəzi nümayəndələrində, məsələn, böyürtkənkimilərdə (Rubus), çiyələkkimilərdə (Fragaria) və sairədə erkəkciklərin, bəzən də meyvəyarpaqlılarının çoxluğu və sərbəstliyin, genişliyin apokarplığı, burğu üzrə düzülüşü, çiçək yatağının qabarıqlığı kimi ibtidailik əlamətləri, gülçiçəklilər sırasının çoxmeyvəlilər sırası ilə eyni mənşəli olduğunu göstərir.
Görünür ki, meyvəlilərin qədim əcdadından böyük bir budaq ayrılaraq gülçiçəklilər sırasına başlanğıc olmuşdur.
Gülçiçəklikimilər sırasının nümayəndələri arasında ibtidailik əlamətləri olanlarla bərabər, alilik əlamətləri olanları da çoxdur. Alma, armud, əzgil, yemişan və s. çiçəklərin həşərat vasitəsilə çarpaz tozlanmaya yaxşı uyğunlaşması, yumurtalığın çiçək yatağına girib onun divarları ilə bitişərək aşağı yumurtalıqları çiçək əmələ gətirməsi, alça, gavalı, ərik, şaftalı, göyəm və s. çiçək yatağının qədəh şəkli alaraq dişicik yanlıqlı çiçək əmələ gətirməsi və s.
Bu kimi xüsusiyyətlər alilik əlamətləridir. Həmin sıranın nümayəndələri arasında yuxarı yumurtalıqdan aşağı yumurtalığa və çiçəklərində müntəzəmlikdən qeyri-müntəzəmliyə doğru keçidlər olması, onun çox təbii bir sıra olduğunu göstərir.
Sıranın demək olar ki, bütün nümayəndələrində çiçək yanlığı beştiplidir, çoxunun isə çiçəyi ikicinslidir. Çiçək üzvləri dairəvi düzülmüşdür, aktinomorf və ya ziqomorfdur. Çiçək yanlığı adətən ikiqatlıdır.
Rhodanthe pygmaea
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Gülçiçəklilər
Çiçək yatağı çox zaman genəlmiş, qabarıq və ya çökəkdir. Hər iki halda çiçək yanlığı yarpaqları və erkəkciklər çiçək yatağının kənarına bitişmiş olur.
Alça, gavalı, şaftalı, göyəm, badam və s. nin toxumluqları bir, alma, armud, əzgil və s.-nin isə bir neçə olur. Meyvələri çox müxtəlifdir.
Nümayəndələri yarpaqaltlıqlı və ya yarpaqaltsızlıqsız olur. Yarpaqları əksərən burğu üzrə düzülmüşdür.
Gülçiçəkkimilər sırasına dovşankələmi (Crassulaceae), daşdələnlər (Saxifragaceae), gülçiçəklilər (Rosaceae) fəsilələri daxildir.
Bu fəsilələr ilk baxışda çox müxtəlif görünsələr də, keçid formaları ilə bir-birilə sıx əlaqədardır. Beləliklə, sıra tam genetik bir qrup təşkil edir.
Digər tərəfdən, həmin sıraya mənsub olan daşdələn fəsiləsi narçiçəkkimilər sırasına o qədər yaxındır ki, təsnifatçılardan bir çoxu daşdələn fəsiləsini və başqa fəsilələri narçiçəklilər sırasına daxil edir və onları gülçiçəklilərdən ayrılırlar.
Bəzi botaniklərə görə gülçiçəklilər narçiçəklilərlə bir sırada birləşdirilib, sonra yarımsıralara bölünməlidir.
Təsnifat
Müasir fəsilələri aşağıdakılardır:
Həsən Saka
İlk və orta təhsilini Trabzon İbtidai Məktəbi və Rüştiyesinə tamamladıqdan sonra İstanbul Mercan İdadisinə məzun oldu. Mülküyə Məktəbini 1908-ci ildə bitirdi. Divan-ı Muhasebatta dövlət xidmətinə girdi. 1909-cu ildə təhsil üçün Fransaya göndərildi. 1912-ci ilin noyabrında Paris Siyasi Biliklər Məktəbi diplomatiya şöbəsinə məzun olaraq yurda döndü, köhnə vəzifəsində işə başladı. 1915-ci ilin aprel ayında Maliyyə nəzarəti varidat Ümumi Müdirliyi dividendlər vergisi Apelyasiya Komissiyası 1. Mümeyyizliğine təyin edildi. 1916-cı ilin oktyabrında Eskişehir Region İqtisad direktoru oldu. 4 sentyabr 1918-ci ildə Mülküyə Məktəbi İqtisad müəllimi boynuna götürdü. Osmanlı Mebusan Məclisinin son dövründə Trabzon millət vəkili seçilərək dağılmasına qədər vəzifə etdi.
28 yanvar 1921-ci ildə TBMM' nin I. Dövründə Trabzon Millət vəkili seçilərək Məclisə girdi. 19 may 1921-ci ildə Maliyyə vəkili oldu, 22 aprel 1922-ci ildə istefa surətiylə vəzifədən ayrıldı. 11 may 1922-ci ildə İqtisad Vəkilliyinə seçildi. II. Dövr seçkilərində təkrar Trabzondan Millət vəkili seçildi. 24 sentyabrda İqtisad vəkilliyinə təyin edildi. 30 oktyabr 1923-cü ildə qurulan ilk Respublika kabinetində İqtisad vəkilliyinə qorudu. 6 mart 1924-cü ildə II. İsmət Paşa Kabinəsində Ticarət Vəkilliynə gətirildi. 3 mart 1925-ci ildə III. İsmət Paşa Kabinetində Maliyyə vəkilliyinə təyin edildi. 13 iyul 1926-cı ildə vəzifəsindən istefa verdi. 1 noyabr 1926-cı ildə TBMM Prezident vəkilliyinə seçildi. Bu vəzifəsini III. və IV. Dövrlərdə də qorudu. V. Dövrdə yenidən Trabzon Millət vəkili seçilərək 1 mart 1935-ci ildə yenidən prezident vəkili oldu. 1 noyabr 1935-ci ildə Prezident vəkilliyinə ayrıldı. 24 oktyabr 1936-cı ildə İstanbuldan Ankaraya nəql edilən Siyasal Bilgiler Məktəbi Ümumi İqtisad Profesörlüğünü boynuna götürdü.
Presedent
Presedent ( — əvvəlki) — keçmişdə baş vermiş və hazırkı dövrdə nümunə və əsas ola biləcək hadisə.
Həsən Saka
VI, VII, və VIII. Dövrlərdə də Trabzondan millət vəkili seçilərək 13 sentyabr 1944-cü ildə II. Saraçoğlu kabinetində Xarici İşlər Nazirliyinə gətirildi. Rəcəb Peker Kabinesində də eyni vəzifəni qorudu. 9 sentyabr 1947-ci ildə kabinetdə istifasıyla vəzifəsi sona çatdı. 10 sentyabr 1947-ci ildə Baş nazirliyə təyin edildi. 10 iyun 1948-ci ildə II. Kabinetində qurdu, 9 yanvar 1949-cu ildə Baş nazirlikdən çəkildi. Məclisdə CHP Qrup Başçısı olaraq qanunvericilik vəzifəsini davam etdirdi. IX. Dövrdə son olaraq Trabzondan millət vəkili seçildi, 1954-cü il seçkiləriylə siyasətdən çəkildi.
29 iyul 1960-cı ildə İstanbulda vəfat etdi, Zəncirliquyu Qəbristanlığında dəfn edildi.
Opsion
Opsion sahibi əmtəənin və ya xidmətin alınmasını və ya satılmasını deyil, alınma və ya satılma hüququnu əldə edir. Aşağıdakı sadə misalla daha aydın olacaq:
Məsələn siz hər hansı bir səhmin bir ildən sonra 100 şərti pul vahidinə almaq ilə bağlı opsion imzalayırsınız. Deyək ki, həmin bir il ərzində səhmin qiyməti bahalaşaraq bazarda 120 şərti pul vahidi təşkil edir, amma siz onları razılığa gəldiyiniz tərəfdən 100 ş.p. vahidinə alır və beləliklə hər səhmə görə 20 ş.p. vahidi qazanc əldə edirsiniz. Amma qiymətlər 100 ş.p.vahidindən aşağı düşdüyü halda belə siz onları almağa məcbur deyilsiniz. Çünki opsion sizin üzərinə bu öhdəçiliyi qoymur və siz heç bir itkiyə məruz qalmırsınız. Müqavilənin belə şərtlərinin belə deyək ki, kompensasiya olunması üçün satıcı hər səhmin satış qiymətinə edilən əlavədən 5 ş.p. vahidi civarında komissiya əldə etməlidir.
Nəticə etibarı ilə, bir il ərzində səhmlərin qiyməti artdığı təqdirdə, siz öz gəlirinizdən ona hər alınmış səhmə görə 5 ş.p. vahidi ödəyəcəksiniz. Əgər siz səhmləri almaqdan imtina etsəniz, onda hər almadığınız səhmə görə 5 ş.p. vahidi ödəməli olacaqsınız.
Opsion 2 növü var: call və put options
Call options
Call options - şərtləri alan qoyur, yəni almaq hüququ verir (yəni alan deyir ki, gəlib oktyabr ayında səndən pomidorları alacam).
Put options
Put options – şərtləri satan qoyur, yəni satmaq hüququ verir (yəni satan deyir ki, sən məndən gəlib oktyabr ayında pomidorları almalısan)
Opsion bazarı
Opsion bazarı isə – elə bazardır ki, burada müəyyən vaxt çərçivəsində müəyyən maliyyə alətlərinin (qiymətli kağızların) qabaqcadan təyin edilmiş qiymətlə alınıb-satılması hüququnu verən müqavilənin alqı-satqısı baş verir. Əvvəlcədən müəyyən edilmiş qiymət opsionun icra qiyməti adlanır.
Monardella antonina
(Monardella antonina) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Çılpaq Maxa
Çılpaq Maxa və ya Çılpaq Maja  — İspan rəssam Fransisko Qoyyanın 1790 və 1800-cü illər arasında tamamladığı təxmin edilən rəsm əsəridir. "Çılpaq Maxa" əsərindən ilk bəhs edən Manuel de Qodoyun şəkil kolleksiyası haqqında məqalə yazan alim və yazıçı Pedro Qonzales de Sepulveda olmuşdu. Sepulveda bu məqaləni 1800-ci ildə yazmışdı. Əsər hazırda Madriddəki Prado muzeyində sərgilənir. Rəssam bu əsəri kilsənin İspaniyada çılpaq qadın şəkillərinin çəkilməsini qadağan etdiyi bir dövrdə, İspaniya baş naziri Manuel de Qodoyun istəyi ilə çəkmişdi. Şəkil Qodoyun kolleksiyasına 12 noyabr 1800-cü il tarixində daxil edilmişdir.
Qoyya bu əsərində üzərində yastıqlar olan yataqda uzanmış çılpaq bir qadını təsvir etmişdi. Bu əsər XIX əsr romantizmindəki erotik cərəyanın əsas əsərlərindən biri hesab olunur. "Çılpaq Maxa" əsərindəki modelin rəssamın "Su satıcısı", "Geyimli Maxa" və "Yemişan satıcısı" adlı əsərlərindəki modellər kimi səmimi bir şəkildə izləyicinin gözlərinin içinə baxması, qadına cinsi baxımdan asan əlçatan bir imic qazandırmışdır. Qoyyanın bu təsviri rəssamın xəyal dünyasında aşağı təbəqədən olan qadınlarla əlaqədar utancaq bir günah işləmə tabusu olması şəklində şərh olunur. İncəsənət tarixçisi Teodor Hetzer əsərlə bağlı fikirlərini bu cür açıqlamışdır:
Rəssam yenə baş nazirin istəyi ilə 1802-1805 tarixləri arasında bu əsərin bir başqa versiyası olan "Geyimli Maxa" əsərini çəkdi. Hər iki əsərdə də eyni model bir yatağın üzərinə uzanmış və tamaşaçının gözlərinin içinə baxırdı. Model bir mifologiya qəhrəmanı kimi deyil, gerçək bir qadın olaraq təsvir edilmişdir və bu qadın Qoyyanın dövründə yaşamışdır. Şəkildəki qadının XIII Alba hersoginyası (Mariya Kayetana de Silva Alba) olduğuna dair fikirlər var. Lakin bu iddialar sübut edilməmişdir.
Manuel de Qodoyun vəzifədən kənarlaşdırılması və VII Ferdinandın hökmdar olmasından sonra, 1815-ci ildə Qodoyun evində olan "Çılpaq Maxa" əsərinə görə Qoyya haqqında inkvizasiya tərəfindən istintaq açıldı. Rəsmi onun çəkməsinin sübut edilməsinə baxmayaraq rəssam mühakimə olunmadı. Əsər Qustav Kurbe, Eduard Mane, Pol Sezann kimi Qoyyadan sonra yaşayıb-yaratmış fransız rəssamlarına və digər impressionist rəssamlara da təsir edib. Mane özünün "Olimpiya" əsərini "Çılpaq Maxa" əsərindən ilhamlanaraq təsvir etmişdir.
Təsvir
Maxalar, XIX əsrin əvvəllərindən etibarən Madrid sənət elitası içərisində məşhur olan şəffaf və nəzakətli Kastiliya ləhcəsi ilə ispanca danışan, səliqəli paltarları ilə diqqət çəkən qadınlardır (kişilərinə ispanca Majo deyilir). Əsasən, cəmiyyətin aşağı təbəqələrindən gəlmələrinə baxmayaraq, tərzləri, enerji dolu, hər vaxt yaxşı göründüklərinə əmin olan insanlar idi. Özlərini kübar göstərmək üçün böyük səy göstərən maxaları bir müddət sonra gerçək kübarlar da təqlid etməyə beşlamışdılar. Fransanın İspaniyadakı səfiri J.F. de Borqoinq 1787-ci ildə gəzinti qeydlərində yazır:
Romantizm cərəyanının Avropaya yayılmasının sonra məşhurlaşmış orientalizmin cinsiyyətçi və irqçi dünyagörüşündən fərqli olaraq, maxaların sənətdə istifadə edilməsi sırf erotizm məqsədi daşıyırdı.
İspan zadəgan qadınları da maxa cildinə girməkdən həzz alırdılar. XIX əsrə aid bu mədəniyyətin, paltar və həyat tərzinin zəngin ispan qadınları tərəfindən təqlid edilməsinə "maxaizm təqlidi" deyilirdi. Bu qadınların həyat yoldaşları da "Maxo" obrazında rəsm çəkdirirdilər. Lakin kişilər yoldaşlarına görə daha azad olduqlarından mövzuya daha az maraq göstərirdilər. Maxalar ispan qadınlarının XIX əsrdəki azadlıq mübarizələrində istifadə etdikləri vasitələrdən biri oldu. Bu mübarizə çərçivəsində qadınlar özlərini maneə olmadan daha sərbəst danışmağa, maraqlandıqları mövzular haqqında müzakirəyə, köhnə adətləri və düşüncə tərzlərini rədd etməyə başladılar. Məsələn ətəyin ayaqqabıları örtməsi və qadın ayaqqabılarının görünməməsi qaydası bu dövrdə ləğv edildi. Qoyya da çəkdiyi portretlərdən qadınları daha qısa ətək ilə çəkirdi. "Maxaizm" təqlidi aristokratiyada yerləşmiş sabit fikirlərin və əxlaqçı tabuların məhv edilməsində böyük rol oynadı.
Maxalar və Qoya
XIX əsr ispan mədəniyyətinə təsir edən maxalar Qoyyanın əsərlərinə də təsir etmiş və onun əsərlərinin mövzusu olmuşdular. Qoya XIII Alba hersoginyasını "Maxa" obrazında təsvir etmişdi. "Alba hersoginyasının qaralar içindəki portreti" adlı bu əsərdə hersoginya barmağı ilə yerdəki yazılışı işarə edir. İşarə etdiyi yerdə Solo Qoyya (Sadəcə Qoyya) yazılmışdır. Rəssam kraliça Mariya Luitsanı da 1799-cu ildə çəkdiyi "Başı örtülü olan kraliça Mariya Luitsa" əsərində maxa olaraq təsvir etmişdi. Qoyya maxa mövzulu əsərlərini, zadəganlar və ya aşağı təbəqədən olan qadınların təsvir edilməsində asılı olmayaraq, soyuqqanlı şəkildə, sanki onların hərəkətləri azadlıqlarına varmış kimi baxarkən təsvir edib. Qoyanın çəkdiyi qadınların gülümsəməməsinin əsas səbəbi də budur.
Qoyya cəmiyyətdəki aydınlanmanın aristokratiyanı din və cəhalətdən uzaqlaşdıraraq mənəvi yüksəlişlə təmin edə biləcəyinə inanırdı. Bu baxımdan "Maxaizm" təqlidi də demokratiya inqilabı üçün əhəmiyyətli bir addım ola bilərdi. Maxalar ideallaşdırılmış günahsız insanlar olmaqdan çox uzaq idilər. Qoyyanın maxaları kilsənin qadağa qoyduğu çılpaq qadınların ən erotik nümunələrindən biri di. Bu baxımdan yanaşdıqda maxalar sanki Qoyyanın 1796-1797-ci illər arasında yaratdığı "Kaprikos" seriyalarının davamı idi. "Kapriko" sözünün mənşəyi italyanca "Capriccio" sözündən gəlir və sözün mənası "bütün qaydaların xaricində" deməkdir. Rəssamın siyasi fikirləri və şəxsi həyatı diqqətlə araşdırılan zaman maxaların kapriskosların davamı ola biləcəyi görünür. Portretlərdə Qoyya onu dəstəkləyən XIII Alba hersoginyası və onun müasir həyat tərzi ilə zarafat etmiş ola bilər. Hersoginyanın əsərlərin modeli olduğuna dair fikirlər də bu tezisi dəstəkləyir.
Tarixi
thumb|280px|"Çılpaq Maxa" əsərini Qoyyaya sifariş verən [[İspaniya baş naziri Manuel de Qodoy ölkənin ən güclü şəxslərindən biri idi. Qoyya 1801-ci ildə Qodoyun "Manuel Qodoy Alkudia hersoqu. Sülh Şahzadəsi" adlı portretini də çəkmişdi.]]
XIX əsrin ilk 15 ili Qoyyanın ən məşhur əsərlərinin yaranmasına səbəb oldu. "IV Karl və ailəsi", "Çılpaq Maxa", "Geyimli Maxa", "Madriddə 3 may 1808" və "Döyüşün fəlakətləri" əsərlərinin bir-birlərindən çox fərqli işlər olmalarına baxmayaraq, müxtəlif baxımlardan müasir incəsənətin ən mühüm əsərlərinə çevrildilər. Bu əsərlər rəssamlıq sənətindəki fərqli ənənəvi kateqoriyalarda, qrup portretlərində, nü portretlərində, tarixi əsərlərdə və şəhidlik təsvir etmələrində dəyişikliklərin yaranmasına səbəb oldu.
Qoyya "Çılpaq Maxa" əsərini 1790-1800-cü illər arasında İspaniya kraliçası Mariya Luitsanın sevgilisi və İspaniyanın baş naziri Manuel de Qodoyun sifarişi ilə çəkmişdi. O dövrdə İspaniya kilsəsi çılpaq qadın portretləri çəkməyi qadağan etmişdi və İspan inkivizasiyası bu mövzuya xüsusi nəzarət edirdi. Bu şərtlər altında yalnız Qodoy qədər güclü bir adam dini rəhbərliyin əmrlərinə tabe olmaya bilərdi. Qoyya daha əvvəl də Qodoy üçün çalışmış, baş nazirin Madridin mərkəzindəki sarayını, onun uğurlarını və coşğusunu izah edən rəmzi əsərlərlə təchiz etmişdi. O dövrün əhəmiyyətli dövlət adamlarından olan Qodoy, bu günlərdə Çılpaq Maxanın sifarişçisi olaraq xatırlanır.
1800 və 1805-ci illəri arasında isə yenə Qodoyun əmri ilə rəssam tərəfindən "Geyimli Maxa" əsəri çəkildi. Baş nazirin ikinci portreti çəkdirməsindki məqsədinin, evinə gələn qonağının kim olduğuna görə sərgilədiyi portreti dəyişdirməsi olduğu zənn edilməkdədir. Bu mövzuyla əlaqədar bir başqa iddia isə, Manuel de Qodoyun "Geyimli Maxa"nı "Çılpaq Maxa"nın önünə asdığı və qonaqları "Geyimli" olana baxarkən onu sürətlə endirib tamaşaçının qarşısına bir anda "Çılpaq Maxa"nı çıxardaraq tamaşaçıları çaşdırmaqdan xoşu gəlməsi idi.
Geyimli Maxa
320px|thumb|right|Geyimli Maxa, təxminən [[1802-1805-ci illər, Prado muzeyi. Qoya,Çılpaq Maxanı çəkdiktən sonra əsərin sahibi olan Manuel de Qodoy rəssama Geyimli Maxanı sifariş etmişdi.]] Tənqidçi Emiliyo Pardo Bazanın "paltarları altında daha da narahat edici" şərhini etdiyi Geyimli Maxa, rəssam tərəfindən, Manuel Qodoy üçün 1802 - 1805-ci illər arasında «Çılpaq Maxa»nın yoldaş şəkli olaraq çəkildi. O dövrdə ispan sənətkarları üzərində böyük bir dini təzyiq vardı. Qodoyun bu əsəri sifariş etməkdə məqsədinin evinə gələn qonağın kim olduğuna görə iki əsərdən birini sərgiləmək istəməsi olduğu düşünülür.
"Geyimli Maxa"nın əynində türk stilində bir şalvar və qızılı rəngdə başmaqlar vardır. Qadının bu paltarı ağıla XVIII əsrdə İngiltərə və Fransada məşhur olan türk paltarları ilə şəkil çəkdirmə dəbini gətirir. Bu mövzuda Avropa rəssamlıq sənətindəki ən yaxşı nümunələrdən biri Jan Ogüst Dominik Enqrın "Böyük odaliska" adlı əsəridir.
Çılpaq Maxa və Geyimli Maxa arasında bəzi fərqlər mövcuddur. Məsələn, ilk portretdə modelin üzü solğun və rəngsiz çəkilsə də ikinci cədvəldə makyajlıdır. Rəssam "Geyimli Maxa"da qızılı, zəfəran, qara və qırmızı tonlar üzərində seçim etmiş, "Çılpaq Maxa"da isə inci bozu, çəhrayı, solğun yaşıl kimi tonlara üstünlük vermişdir. Hər iki səhnədəki süni və xəyali xüsusiyyətlər qadını gərçək dünyadan ayırır.
"Geyimli Maxa" ilk dəfə 1808-ci ildə Cozef Bonapartın əmriylə Manuel Qodoyun kolleksiyası sayılanda qeydə alınıb. Əsər 1808-ci ildən 1813-cü ilə və daha sonra 1836-cı ildən 1901-ci ilə qədər San Fernando İncəsənət Akademiyasında saxlanılıb. 1901-ci ildə isə Prado muzeyinin kolleksiyasına daxil edilib.
İkonoqrafiya və interpretasiya
200px|thumb|left|Çarmıxa çəkilmiş İsa, Qoyanın 1780-ci ildə [[İsanın bədənində istifadə etdiyi soyuq tonların bənzərini “Maxa”nın bədəni üçün də istifadə etməsi ironikdir. ]] "Çılpaq Maxa" və "Geyimli Maxa" əsərləri, eynilə "Madriddə 2 May 1808" və "Madriddə 3 May 1808" kimi, Qoyanın həyatını və sənət fikrini ifadə edən ən mühüm işlərdəndir. Qoya, “Çılpaq Maxa”nı “Kaprikos”  əsərlər seriyasını çəkdiyi dövrdə yaratmışdı və “Kaprikos”da da olduğu kimi gənc qadınların cinsi azadlıqlarını və romantik qarşılıqlı əlaqələrini araşdırıb çəkmişdi.
Portretdə, yastıqlarla örtülü yaşıl bir kreslonun üzərində çılpaq bir qadın vardır. Qollarını başının arxasında birləşdirmiş modelin gözləri tamaşaçının üzərindədir. Qadın təvazökar duruşunu, tamaşaçını onu izləyərkən tutduğu üçün tərk etmiş kimidir. Qoya, Alba hersoginyası ilə birlikdə qalarkən bir çox qadın portreti çəkmişdi. Bu portretlərdə qadınların hamısını makiyajlı çəkmiş olmasına baxmayaraq, “Çılpaq Maxa”nı makiyajsız, saf bir halda təsvir etmişdi. Arxa plan üçün əsasən istifadə etdiyi canlı rənglər yerinə inci boz, çəhrayı, mavi kimi daha sakit rəngləri seçmişdi. Modelin bədənini isə eynilə çarmıxa çəkilmiş İsa portretində olduğu kimi soyuq tonlala boyamışdı.
“Çılpaq Maxa” Qoyanın cinsiliyi müasir bir şəkildə ortaya çıxartmasını təmin etdi. Qoyanın yaşadığı dövrdə həm ölkəsinin müstəqillik mübarizəsi, həm də qadınların üzərində mövcud olan dini təzyiq səbəbiylə ispan qadınları qadınlıqlarını gizlətmək məcburiyyətində idilər. Bu vəziyyət o zamankı sənət arenasına da təsir etdi. Dövrün rəssamları, qadınları Yunan ilahələri, ya da Müqəddəs qadınlar olaraq təsvir edirdilər. Qoya, "Çılpaq Maxa"dan əvvəl “Müharibənin fəlakətləri” rəsmlər seriyasında da fərqli bir yanaşma sərgiləmiş və qadınları cinayət işləyərkən, ac ikən, həbsxanada sürünərkən ya da özlərini öldürərkən təsvir etmişdi. İngilis kübar cəmiyyətinin karikaturalarını çəkən Uilyam Hoqartdan başqa, XVIII və XIX əsrlərdə qadınları Qoya kimi fərqli rollarda çəkən başqa bir rəssam yetişməmişdi.
“Maxa”da isə daha əvvəlki işlərin heç birində olmayan bədənsəl bir çılpaqlıq var idi. “Maxa”nın yaratdığı həyəcanın bir qisimi, əsərin mövzusu olan qadının, ənənəvi qadın gözəlliyi standartlarından uzaqlaşmış olmasından qaynaqlanır. Rəssam bu əsəri ilə, başqa mövzuların arxasına gizlənərək yetişdirilən erotizmin və məcazi çılpaqlığın sonunu gətirmişdi. Qoyanın modeli, bir rəssama və onun tamaşaçılarına poza verəcək qədər arsız olmaqdan başqa, həm də cəsur və özündən əmin baxışlarıyla, ideal qadın hərəkətləri haqqında yaranış fikirləri də dağıdırdı. Qoya, tamaşaçıya dövrün gözəllik anlayışı haqqında da məlumat verirdi. “Maxa” öz zamanının qadın gözəlliyini təmsil edən əhəmiyyətli bir nümunədir.
Şəkil universal ölçülərdə erotik olaraq qəbul edilməkdədir. Bunun səbəbi yalnız modelin tamaşaçının da görə bildiyi qasıq tükləri ya da üzünə yerləşdirilmiş seksual gülümsəmə deyil. Rəssam, “Maxa”nın döşlərini bir-birindən diqqət çəkicək qədər ayrı, onurğasını bükülməz təsiri bağışlayan bir sərtlikdə çəkmişdi. Sinələri və qolları çölə doğru qabardılmış modelin başı, yüngül şəkildə yatağa toxunan bir bədənin üstünə yerləşdirilmiş kimidir. Əsər, tarixdə qasıq tükləri görünən ilk çılpaq qadın təsviri kimi də qeyd edilir. Lakin, təsvir edilmiş tüklər həqiqətən çəkilmiş kimi deyil eyham edilmiş kimi görünür.
Əsər əsasən özündən əvvəl çəkilmiş, köhnə nyu qadın inciləri ilə müqayisə edilir. Bununla da əsər, Qoyanın öz tamaşaçı kütləsi qarşısında itirmədiyi "”israrçı müasirliyi”" tərk etməsinə səbəb olur. Eynilə “Kaprikos”dakı şəhər həyatı qarşısında ayaqda qala bilmiş qadınlar kimi “Maxa”da da müasir bir qadın cismləşdirilmişdir. XVIII əsr ispan qadınları bu davranışlarıyla diqqət çəkməyən əcdadlarından seçilirlər. Qoyanın “Maxa”sının əsas fərqli xüsusiyyətlərinin, ənənəvi bir şəkildə çəkilmiş utancaq ya da yatan qadın portretləri arasında sərgiləndiyində daha aydın görünəcəyi bildirilir.
Model
180px|thumb|right| Gənc və gözəl Maxanın Selestinanın qarşısında dayanıb eyvandan baxdığı bu portretdə poza verən model ilə “Çılpaq Maxa”da poza verən modelin eyni adam olduğu iddia edilir. Rəssamın portretdə istifadə etdiyi modelin kim olduğu bilinməsə də, ümumilikdə onun XIII Alba hersoginyası olduğu güman edilir. XIII Alba hersoginyası olan Mariya del Pilar Tereza Cayetana de Silva Alvarez de Toledo ispan zadəganları arasında kraliçadan sonra  ən əhəmiyyətli qadın idi. Hersoginya və Fransisko Qoya 1795-ci ildə böyük ehtimalla ortaq tanışları olan Fuentes Kontun vasitəsilə tanış olmuşdular. Rəssam elə həmin il hersoq və hersoginyanın portretlərini çəkmişdi. 1796-ci ildə hersoqun vəfatından sonra dul qalan hersoginya Əndəlusdaki Sanlukarda yerləşən bağ evinə köçdü. Qoyanın da hersoginya ilə birlikdə Əndəlusa getdiyi və bir müddət orada qaldığı güman edilir. Hersoginya 1790-cı ilin sonlarında Qoyanın bir çox tablosu üçün poza verdi. Hersoginya 1802-ci ildə qırx yaşında vəfat etdi. Ölümündən sonra, kraliça Mariya Luiza tərəfindən zəhərləndiyi barədə şayiələr yayıldı.
Rəssam və hersoginya arasında nə kimi əlaqələrin olduğu bilinmir. Qoya XIII Alba hersoginyasına heyran idi. İncəsənət tarixçisi və tənqidçi Robert Haqs bu əlaqəni belə izah edir: Qoya hersoginyanı ehtirasla və altmış yaşlarındakı bir adamın gənc bir qadını arzulamasındakı ümidsizliklə istəyirdi. İspaniyadakı ən məşhur rəssamın ona olan marağı hersoginyanı da qürurlandırırdı. Onlar yalnız dost idilər. Lakin bununla belə, hamımız Qoyanın hersoginyaya heyran olduğunu da bilirik. Qoya qadının bir çox portretini çəkmişdi. Rəssamın portretlərində özünə onun qədər yer tapa bilən başqa birisi yox idi. Həm hersoginyanın, həm də modelin gur qara saçları olması səbəbindən hersoginyanın bu portret üçün poza verdiyi iddia edilir. Lakin, həm “Çılpaq Maxa”da, həm də “Geyimli Maxa”da istifadə edilən modelin üzü ilə hersoginyanınkı bir-birindən çox fərqlənir. Qoyanın bu portretdə istifadə etdiyi modelin 1790-cı illərdə ətəklərini qaldırmış bir şəkildə poza verərkən portretini çəkdiyi iti burunlu qadın olduğunu iddia edənlər də var. Bu qadın rəssamın başqa bir portreti “Maxa və Selestina”da da Selestinaya yoldaşlıq etməkdədir.
Bir başqa iddia isə portretdə poza verən modelin İspaniya baş naziri olan Manuel de Qodoyun böyük eşqi Pepita Tudo adlı gənc bir qadın olduğu istiqamətindədir. Əndəluslu Tudonun Qodoydan kömək istəmək üçün Madridə gəldikdən sonra baş nazirin sevgilisi olduğu deyilir. Qodoy “Maxa”nın çəkilməsindən otuz il sonra Madriddən uzaqda sürgündəykən Pepita ilə evlənmişdi. Pepitanın bu günlərə qədər qalmış şəkilləri də “Maxa” ya bənzəyir. Həmçinin Qodoyun sevgilisinin portretini divara asma arzusu iddianı daha da məntiqli edir.
Sərgilənmə tarixi
Çılpaq Maxa, Qodoyun kolleksiyasına 12 noyabr 1800-cü ildə qatıldı və baş nazir bu əsəri, nyu qadın portretlərinə ayırdığı bir otaqda sərgiləməyə başladı. Bu otaqda həm də Alba hersoginyanın Qodoya hədiyyə etdiyi Dieqo Velaskesin ”Güzgüdəki Venera” adlı əsəri və Luka Cordanonun bu gün itmiş hesab olunan  və çılpaq bir qadın təsvir edilmiş əsəri var idi. “Maxa” 1813-1836-cı illər arasında inkvizsasiyanın əlinə keçmişdi. 1836-cı ildə təkrar San Fernando kolleksiyasına qaytarılan əsər, 1901-ci ildə Prado muzeyinə köçürüldü.
Əsər o gündən bəri, yoldaş portreti “Geyimli Maxa” ilə birlikdə Prado muzeyində yan-yana sərgilənməkdədir.
Təsirləndikləri
Tarixdə eyni qadın modeli həm çılpaq həm də geyinik təsvir edən ilk sənətkarın qədim yunan heykəltəraşı Praksitel olduğu düşünülür. Eramızdan əvvəl 365-ci ildə, Praksitelin Knidos Afrodita və Kos Afrodita adlı iki heykəl hazırladığı  və bu işlərdən birincisində  Afrodita çılpaq, eyni pozada olan ikinci heykəldə geyimli olduğu qeyd edilir.
İspaniyada isə Qoyanın bu əsərinin tarixi janrın formalaşdığı  XVII əsrə qədər getməkdədir. 1680-ci ildə, İspaniya Kralı II Karlosun saray rəssamı olan Xuan Karreno de Miranda çox kök və balaca boy bir qadının  La Monstrua (Canavar Qız) adlı bir cüt portretini çəkmişdi. Bu portretlərdən birində qız çılpaqkən (La Monstrua desnuda) digərində geyimli idi ( La Monstrua Vestida). Gerçək adı Yevgeniya Martinez Valexo olan bu qız, hökmdarın malikanəsinə Karrenonun onu təsvir etdiyi il gəlmişdi. Səkkiz yaşında idi və həddindən artıq kök olmaası ilə diqqət çəkmişdi. Kral qızın portretinin çəkilməsini şəxsən özü istəmişdi və "geyimli" portretdəki qırmızı, ağ, qızılı rəngli paltarı təklif etmişdi. Qız, çılpaq olduğu portretdə isə şərab tanrısı Baxusun obrazında təsvir olunmuşdu.
İki portret də 1801-ci ildə ispan kralliyyət saraylarında həyata keçirilən inventar saymasında qeydə alınmışdı. Buna görə Qoyanın bu işləri gördüyü və Maxaları işləyərkən nümunə götürdüyü qəbul edilir. İspan sənətkarlarının anormal fiziki xüsusiyyətlərə sahib modelləri şəkillərində istifadə etməsi bir ənənə idi. Qoya da Kaprikos silsiləsində tez-tez qısaboylu modellərdən istifadə etmişdi. Lakin rəssamın iki “Maxa” əsərində istifadə etdiyi modeldə bu  xüsusiyyətlərə rast gəlinmir.
Rəssamın təsirləndiyi iddia edilən adlar arasında Luka Cordano da vardır. Cordanınun müasir dövrdə itirilmiş hesab edilən bir çılpaq portretinin tamaşaçıya üzü dönük pozasının, Qoya üçün ilham qaynağı olduğu deyilməkdədir. Digər tərəfdən Qoyanın Velaskesə olan böyük marağı və içindəki rəqabət duyğusu, “Çılpaq Maxa”nın çəkilmə səbəbinin "Güzgüdəki Venera " olduğu iddialarına əsas verməkdədir. Rəssamın portreti çəkərkən nümunə götürdüyü bir başqa portretin isə Tisian tərəfindən işlənmiş "Urbino Venerası " olduğu iddia edilsə də iki əsər arasında böyük fərqlər vardır.
Təsirləri
288px| thumb | left | [[Eduard Mane, Olimpiya adlı əsərini “Çılpaq Maxa”dan təsirlənərək işləmişdi. ]] Qoya öz tərzi ilə bir çox fransız rəssama təsir etmişdi. Özündən sonra gələn Qustav Korbet, Eduard Mane, Pol Sezann kimi sənətkarlar Qoyanın “Maxa” və digər əsərlərindəki müvəffəqiyyətlərindən təsirlənib Qoyanın açdığı yoldan irəliləyərək müasir həyat və cinsəllikdəki dəyişiklikləri cəsurca ifadə etmişdilər. Bu rəssamlar arasında Qoyadan ən çox ilham alan şəxs Mane oldu. Rəssamın, “Çılpaq Maxa”nı ilk dəfə görməsinə, yoldaşı Çarlz Baudelar səbəb olmuşdu. Fotoqraf Nadar, İspaniyaya getdiyi vaxt, Bodelar üçün "Alba hersoginyası" olduğu iddia edilən modelin poza verdiyi çılpaq portretin fotoşəkillərini çəkdi. Bu fotoşəkilləri görən Mane, “Maxa”dan ilhamlanaraq “Olimpiya”nı çəkdi. Rəssamın bu əsəri zənci bir xidmətçi fiquru əlavə olunmuş “Çılpaq Maxa” kimidir. Eduard Mane, 1870-ci ildə Madridə etdiyi səfərdən sonra bir yoldaşına göndərdiyi məktubda bunları yazırdı:
Mənə ustaddan sonra təsir edən iki rəssam daha var: çox qəribə olan El Qreko və şah əsəri akademiyada sərgilənən Qoya (Alba hersoginyası necə də ovsunlayıcı bir fantaziyadır).
Manenin bu məktubunda “Geyimli Maxa”dan bəhs edildiyi fərz edilir. Çünki rəssamın “Olimpiya”sının sələfi olan “Çılpaq Maxa” sərgilənmirdi və ancaq xüsusi icazə ilə baxıla bilərdi. Bir başqa iddiaya görə isə Mane, İspaniyanı ziyarəti əsnasında “Çılpaq Maxa” üzərində çalışırdı. `
Və bir digər qabaqcıl – Qoya, Çılpaq Maxa və Geyimli Maxa portretlərində, sevginin özünü, möcüzəni yaratdı. Rəssam çox hürküdücü bir şəxs idi, çox çirkin idi. Onun silindr şlyapalı portretini görmüş olmalısınız. Biz (rəssamlar) öz portretlərimizi çəkərkən hər zaman çox bacarıqlıyıq. Çünki bu cür portretlərdə eyni zamanda model olduğumuz üçün modellə bir vücud oluruq. Qoya, bu hersoginyaya sahib olduğu zaman, demək istədiyim bu narın aristokrata sahib olduğunda, bu əsmər bədəni qolları arasına aldığında, heç bir şey icad etmək istəməmişdi. Tamamilə aşiq olmuşdu. O qadınını çəkdi. Bir qadını. Bunun ardından hər yerdə o qadını görməyə başladı. Onun nəzakət anı heç sona yetmədi. Onu yeyib bitirən xəyal dünyası rəssamı bir dəfə daha uzaqlara apardı. Lakin Alba hersoginyası hər yerdə idi: bir mələk olaraq, bir fahişə olaraq, siqaret emal edən bir işçi olaraq... 170px|thumb|left|"[[Çılpaq Maxa (film, 1958)|Çılpaq Maxa" filminin afişasında da Qoyanın əsərindən istifadə olunmuşdu.]] Qoya, bu əsəri ilə özündən sonra gələn ispan  rəssamlarına da təsir etdi. Bu rəssamlardan biri də Euxenio Lukas Velaskesdir. Rəssamın 1867-ci ildə çəkdiyi Yatan çılpaq adlı işində “Çılpaq Maxa”nın təsirləri görülə bilər. Velaskes haqqında bir kitab yazan Endryu Cincer isə bu fikirə qarşı çıxaraq, Maxaları təsvir etmənin  bir Ənədüs ənənəsi olduğunu və Velaskesin Qoyanı  təqlid etdiyini söyləməklə bütün natürmort çəkən rəssamların bənzər sənət anlayışları olduğunu söyləmənin eyni mənaya gələcəyini bildirmişdi.
1867-1916-ci illər arasında yaşayan ispan pianisti və bəstəkarı Enrike Qranadosun Qoyanın əsərlərindən təsirlənərək yazdığı Qoyeskas adlı bir operası vardır. Bundan başqa, 1910-cu ildə yazdığı Tonadillas silsiləsində və La maja de Goya adlı bəstəsində də bəstəkar “Çılpaq Maxa”dan ilham almışdı.
İngilis yazıçısı Con Fovlesda "Sehrbaz" adlı romanında Qoyanın “Çılpaq Maxa”sından təsirlənmişdi. Fovlesin romanındakı Culiya xarakterinin “Maxa”nı, yəni qadının sənətin içində irəli dərəcədə irəliməsini, eyni anda ucaldıcı və alçaldıcı bir nəzakəti təmsil etdiyi deyilir.
Bənzər əsərlər
220px|thumb|left| “[[Güzgüdəki Venera”, təxminən 1651-ci ildə, çılpaqlığın heç xoş qarşılanmadığı İspaniyada Dieqo Velaskes, kral IV Filipp üçün çəkdiyi bu əsər ilə böyük riskə girmişdi. Rəssam, çılpaqlığın səbəbini  Yunan mifologiyası ilə bağlayaraq  portretinə mifoloji bir məna yükləmiş və bu yolla  əsərini qoruya bilmişdi. ]] 200px|thumb | right | [[Tisianın «Urbino Venerası» adlı əsəri, 1538.]] XV və XVI əsrlərdə Yunan və Roma heykəllərinin kəşf edilməsi ilə əlaqədar olaraq, rəsm sənətində, çılpaq qadın mövzusu geniş bir şəkildə işlənməyə başladı.
Tisian, 1538-ci ildə çəkdiyi "Urbino Venerası" ilə özündən sonra gələn, çılpaq portret çəkmiş bir çox rəssama öndərlik etmişdi. Bu portretdə erotik bir şəkildə təsvir edilmiş Venera, hiyləgər və ya həyasız olmadan ədəbsiz olmağı bacarmışdır. Portretdəki modelin şəxsiyyəti “Çılpaq Maxa”dakı kimi naməlumdur. Modelin, sarayda yaşayan bir aristokrat olduğunu söyləyənlər olduğu kimi, sıravi bir model olduğu iddiasında olanlar da vardır. «Urbino Venerası» ilə «Çılpaq Maxa» arasındakı ən böyük fərq Tisianın portretində başqa qadınların da olmasıdır. Bəzi sənət tarixçilərinin Efiopiyalı adlandırdıqları bu qadınlar arxa planda çalışan qulluqçulardır və onlar ön plandakı Veneraya baxmırlar. Ayrıca, Tisian ilhamını mifoloji bir anlayışdan almış və bir Yunan ilahəsini təsvir. Halbuki Qoya “Maxa”da, mifoloji ya da dini heç bir fikirdən təsirlənməmişdi.
200px|thumb|right|[[Rembrandtın 1636-cı ildə çəkdiyi "Danaya" adlı əsəri.  Bu əsər rəssamın çılpaqlıq anlayışını ifadə edən nümunələrdən biridir.]] İspan sənət tarixində Qoyyadan əvvəlki ilk əhəmiyyətli çılpaq əsəri isə Dieqo Velaskes, 1647-1651-cı illər arasında işləmişdi. Bu əsərin rəssamın tək nyu əsəri olduğu güman edilir. Velaskesin əsərlərini işlədiyi dövrdə də eynilə Qoyanın dövründə olduğu kimi İspan inkvizasiyasının sənət üzərində böyük bir təzyiqi var idi  və sənətçilərin çılpaq qadın çəkməsini icazə verilmirdi. Buna görə rəssam, "Güzgüdəki Venera" adlı əsərində gerçək bir qadını deyil, bir Yunan ilahəsini təsvir etmişdi. Yatağında bütövlükdə, çılpaq uzanmış bu gözəlliyi mifologiya ilə bağlayaraq, gözlənilən hücumlara qarşı tədbir görülmüşdü. Şəkildə, Venera tamaşaçıya arxasını dönmüş şəkildə yatmaqdadır. Beləcə döşləri və cinsi orqanı görünmür. Venera, Avropanın incəsənətində İntibahdan bəri çılpaq təsvir edilən bir obraz idi. Əsasən gülümsəyərək özünü aynada izləyərkən, ya da gözləri bağlı çəkilərdi. Beləcə, izləyənə şəkilə hiss etdirmədən yaxınlaşdığı fikri verilirdi. Qoya isə əsərindəki çılpaqlığı heç bir mifoloji və ya müqəddəs bəhanənin arxasına gizlətmədi. «Maxa»nın üzü tamaşaçıya tərəf idi və cinsi orqanı da ortada idi. “Maxa” gülümsəmirdi, paltarlarını sanki onu izləyən adam çıxarmış kimi birbaşa onun gözlərinin içinə baxırdı.
Qoyanın “Çılpaq Maxa”da çəkdiyi çıplaqğı təsvir edərkən, məqsədi klassizmin ritmindən uzaq durmaq idi. Rəssam çirkinliyi və iyrəndirməyi önləmək əvəzinə onların üzərinə getmişdi. İzləyənləri şok edən, təsir edici, təhrikedici motivləri işləmişdi. Klassik gözəlliyə Qoyadan əvvəl üsyan edən Rembrandt olmuşdu. Rembrandt ilə Qoyanın klassisizmə üsyan anlayışları müqayisə edildiyində arada fərq olduğu görülür. Rembrandtın çıplaqlarının müsbət bir tərəfi vardır. Sənətkar, işığın təsirini istifadə edərək, izləyənlərə narahat edici çılpaqlar belə Tanrı tərəfindən yaradıldığı mesajını verir. Hollandiyalı rəssamın qadınları daxili gözəlliyə çatmış kimidir. Halbuki Qoya da bu pisdir. Qoyanın ilkin məqsədi tamaşaçının, çıplaqların eyni zamanda içlərinin də boşalmış olduğunu fərq edib özünü narahat hiss etməsini təmin etməkdir.
Cırtdan dövlətlər
thumb|right|250px|Avropada çırtdan dövlətlər Cırtdan dövlətlər- Ərazisi min kvadrat kilometrdən kiçik olan dövlətlərə Cırtdan dövlətlər deyilir. Belə dövlətlərə həm materik daxilində, həm də adalarda rast gəlinir.
Cırtdan dövlətlər haqqında
Cırtdan dövlətlərin əsas hissəsi çox qədimdən Avropa qitəsində yerləşdiyi halda, bir çoxu da sonralar dünyanın müxtəlif qitələrində, İkinci Dünya Müharibəsindən sonra istiqlaliyyət qazanmış keşmiş müstəmləkələrdir. Cırtdan olmalarına baxmayaraq, bu ölkələrin bəzilərinin dünyanın siyasi və iqtisadi həyatında böyük rolu vardır. Malta, Sinqapur, Qrenada, Maldiv kimi Cırtdan dövlətlərin yerləşdiyi ərazilər hərbi-strateji cəhətdən cox əlverişli hesab olunur. Vatikan kimi cırtdan dövlət dünyanın bir çox rayonlarında öz kapitalına malikdir və bir çox ölkəlrinə siyasətinə təsir göstərir.
Cırtdan dövlətlərin 6-sı Avropada, 2-si Afrikada, 3-ü Asiyada, 7-si Amerikada, 4-ü Avstraliyada və Okeaniyada yerləşir. Bunlardan ərazicə ən böyüyü San-Tome və Prinsipi, ən kiçiyi isə Vatikandır. Əhalisinin sayına görə isə ən böyüyü Sinqapur, ən kiçiyi isə yenə də Vatikandır.
Cırtdan ölkələr
Avropada Asiyada Afrikada Amerikada
Avstraliya və Okeaniyada