cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Roza Əsgərova
Təhsili
1949-cu ildə Azәrbaycan Dövlәt Universitetini bitirmişdir.
Elmi fəaliyyəti
Roza Əsgərova əsasən toxumlu bitkilərin təsnifatı üzrə ixtisaslaşmışdır.
1949-cu ildə Azәrbaycan SSR EA-nın Botanika İnstitunda elmi katib, 1956-ci ildən elmi işçi işlәmişdir. İnstitutda ali bitkilərin sistematikası şöbəsinin müdiri olub. 1979-cu ildə biologiya elmlər doktoru olub. Tәdqiqatları ilk dәfә palinologiya üzrә respublikada müasir bitkilәrin tozcuqlarının morfologiyasına (palinomorfologiya) vә onun sistematikada tәtbiqinә (palinosistematika), kasnıkimilәr yarımfәsilәsinin palinologiyasının öyrәnilmәsinә hәsr edilmişdir. Kadrların hazırlanmasında xidmәti var. Bir monoqrafiyanın müəllifi, 80-ə qədər elmi məqalənin müəllifidir. III Beynəlxalq palinologiya ( Novosibirsk, 1971), 12-ci beynəlxalq botanika konqreslərində, mürəkkəbçiçəklər fəsiləsinə dair beynəlxalq konfransda (London, (1994) məruzə etmişdir.
Xalisan (Sərdəşt)
Xalisan — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Sərdəşt şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 123 nəfər yaşayır (19 ailə).
Mişkinaz Cavid
Cavid Mişkinaz Molla Hüseyn qızı (1902, Naxçıvan ş. – 16.11.1976 Bakı) -- Məşhur xəttat, Görkəmli Azərbaycan şairi və dramaturqu Hüseyn Cavidin həyat yoldaşı.
Həyatı
thumb|left|200 px
Mişkinaz Cavid H. Cavidin ilk oxucusu olmuş, onların üzünü köçürmüşdür. "İblisin intiqamı" pyesinin onun xətti ilə köçürülmüş surəti olmasaydı, böyük şair və dramaturqun repressiya qurbanı olmuş başqa əsərləri kimi, bu əsər də itəcəkdi.
Hüseyn Cavidin həbsindən sonra tikiş artelində işləmiş, mənzilləri əlindən alınmış, məşəqqətli günlər yaşamışdır. Lakin bu qeyrətli qadın bütün əzab-əziyyətlərə mərdliklə sinə gərərək dahi ərinin şərəf və ləyaqətini uca tutmuşdur. Hüseyn Cavidlə bağlı xatirələrinin bir qismi çap olunmuş, bir qismi isə böyük şairin Bakıdakı ev-muzeyində saxlanılır. Məzarı Naxçıvan şəhərindədir.
Azov (alay)
"Azov" xüsusi təyinatlılar dəstəsi — Ukrayna Milli Qvardiyasının Şərq Əməliyyat-Ərazi Birliyinin 3057 saylı hərbi hissəsinin tərkibində olan bölmə.
Bölmə 2014-cü ilin may ayında Mariupolda könüllülərdən, ilkin olaraq Ukrayna Daxili İşlər Nazirliyinin Xüsusi Təyinatlı Polis Patrul Xidmətinin batalyonu kimi yaradılıb. 2014-cü ilin sentyabrında alaya çevrilib. 2014-cü ilin noyabrında Ukrayna Milli Qvardiyasının tərkibinə daxil olub. 2022-ci ildə Rusiyanın Ukraynaya hücumundan sonra alay Mariupolun mühasirəsi zamanı şəhərin müdafiəsindəki roluna görə yenidən diqqət çəkdi.
Yaradılma tarixi
2014-cü il aprelin 13-də Ukraynanın daxili işlər naziri Arsen Avakov Ukrayna Daxili İşlər Nazirliyinin patrul xidmətinin “mülki birləşmələr əsasında” xüsusi bölmələrinin yaradılması barədə qərar qəbul edildiyini açıqladı.
Batalyonun keçmiş rəhbərlərindən biri Yaroslav Qonçarın sözlərinə görə, Azov batalyonu mayın 4-də Mariupol şəhər şurasının deputatı Aleksandr Yaroşenko, Avromaydan fəalı Yaroslav Qonçar, Ukraynanın xalq deputatı Oleq Lyaşkonun, Sosialist Milli Assambleyasının mətbuat katibi İqor Mosiyçuk və siyasətçi Dmitri Korçinskinin iştirak etdiyi toplantıda fəaliyyətə başlayıb. İclasda iki qrupun - Avromaydan fəalları və Mosiyçukun "qara adamlar"ının (ultramillətçilər) birləşdirilməsi qərara alındı. Batalyonun tərkibində Kiyev ultrasları da var idi.
Avakovun himayəsi batalyona qurulandan altı ay sonra öz sayını artırmağa və alay statusu almağa imkan verdi.
Kadr hazırlığı Zaporojye vilayətinin Berdyansk şəhərində baş tutdu. 2014-cü ilin məlumatına görə, bu yaşayış məntəqəsi bölmənin əsasını təşkil etmişdir. . Daha sonra Ukraynanın keçmiş prezidenti Viktor Yanukoviçin Urzufdakı iqamətgahı alayın əsas bazası və qərargahına çevrildi. 2014-cü ilin iyun ayının sonunda batalyonun üzvlərinin sayı 500 nəfərə çatdı.
Sentyabrın 17-də batalyonun Facebook səhifəsində verilən məlumata görə, Azov Batalyonu Azov Alayına çevrildi.
Oktyabrın 9-da Daxili İşlər Naziri Arsen Avakov elan etdi ki, Daxili İşlər Nazirliyinin “Azov” xüsusi təyinatlı alayının əlavə heyətlə Ukrayna Milli Qvardiyasına təhvil verilməsinə hazırlıq barədə qərar qəbul edilib. Hərbi hissə mütəxəssislər və texnika, o cümlədən artilleriya batalyonu ilə gücləndirildi. Noyabrın 10-da o, bununla bağlı müvafiq əmri imzaladı.
Maliyyə və maddi dəstək
2014-cü il avqustun əvvəlinə qədər o vaxt hələ də batalyon olan "Azov" İqor Kolomoyski tərəfindən maliyyələşdirilirdi. . Avqustun 2-də Dnepropetrovsk Vilayət Dövlət Administrasiyası rəhbərinin müavini Boris Filatov Facebook-da elan etdi ki, “faşist ... Mosiyçuk” və Oleq Lyaşkonun özünün piarı ilə əlaqədar Azov və Şaxtersk batalyonlarının maliyyəsi kəsilib. Nəticədə 2014-cü ilin avqustunda İqor Mosiyçuk batalyonu tərk etdi, bundan sonra maliyyələşmə bərpa olundu.
Alay xidməti silahları Daxili İşlər Nazirliyindən alır, həm də dövlət büdcəsindən maliyyələşir. Həmçinin, alayın maliyyələşdirilməsinin və avadanlıqla təminatının əsas mənbələri şəxsi ianələr, könüllülər hərəkatına dəstək, xeyriyyə fondları və iş adamlarının köməyidir. Alaya dəstək məqsədilə müntəzəm olaraq Ukrayna şəhərlərində xeyriyyə konsertləri keçirilir.
Alay komandiri Andrey Biletskinin sözlərinə görə, Azov alayını əvvəlcə Donetsk vilayətinin keçmiş qubernatoru Sergey Taruta dəstəkləyirdi.
HBL.fi nəşrinin jurnalistinin məlumatına görə, Azov alayının əsgərləri cəbhə xəttindən Ukraynanın ən məşhur kurort zonalarından birində yerləşən bazaya qayıdırlar. “Ukraynanın nizami ordusunda şərait çox vaxt daha təvazökar olur” deyə jurnalist qeyd edir.
Heyəti və komplektləşdirilməsi
250px|thumb|right|Andrey Biletski "Azov" könüllüləri ilə, iyun 2014-cü il. Bu zaman "Azov" tamamilə qara maskalara və geyimə görə "Qara Korpus" kimi tanınırdı. Əvvəlcə bölmənin əsasını miliyyətçi təşkilatlar olan "Sosial-Milli Assambleya" və "Ukrayna Patriotu" üzvləri, "Avtomaydan" fəalları və müxtəlif Maydan Özünümüdafiəsi dəstələrinin üzvləri təşkil edirdi. Daha sonra Dinamo Kiyev FK və Şaxtyor Donetsk FK futbol klublarının ultras nümayəndələri, Dmitri Korçinskinin “Qardaşlıq” partiyasının üzvləri (“İsa Məsihin yüzlüyü” ), OUN fəalları, Kazak Atıcılar Qardaşlığının üzvləri alaya daxil oldular.
Hərbi bölmədə xidmət edənlərin maksimum sayı Daxili İşlər Nazirliyi tərəfindən 500 nəfər müəyyən edilib.
Yüngül silahlar
AKM, AK-74, Fort-221 avtomatları, SVD snayper tüfəngləri,  PKM  və NSV pulemyotları.
Texnika
4 sentyabr 2014-cü il tarixinədək alayın avtomobil parkı 2 zirehli maşın və yük maşınları əsasında bir neçə topa malik maşından ibarət idi. Bu texnikanın demək olar ki, hamısı Novoazovsk yaxınlığında gedən döyüşlər zamanı məhv edildi. 2015-ci ilin iyun ayına olan məlumata görə, alayın xidmətində qalan şassisində tank təkəri olan bir Kamaz yük maşını məlumdur.
Sonradan könüllülərdən ən azı 1 ədəd BTR-60 alındı, sonradan bu, Ukrayna xüsusi polisinin (komandir Oleq Viktoroviç Şiryaev) "Vostoçnıy Korpusu" bölümünə verildi. Bundan əlavə, Azov alayının tərkibinə ən azı bir BTR-70 və müxtəlif modifikasiyalı bir neçə BRDM-2 daxil idi.
Nəqliyyat dəstəyi - əsasən könüllülərdən alınan yük maşınları, yolsuzluq və xüsusi minik avtomobilləri, mikroavtobuslar, həmçinin müxtəlif markalı motosikletlərdir.
2014-cü ilin sentyabrında Ukrayna Milli Qvardiyasına daxil olmaqla, alay Milli Qvardiyanın qalan hissələri kimi ağır texnika ilə təchiz olunmaq imkanı əldə etdi.
2016-cı ilin yanvarına qədər Azov tərkibində T-64B1M tankları ilə silahlanmış bir tank tabotu var idi və bütün bölmə aşağıdakılarla silahlanmışdı: ZU-23-2 ilə silahlanmış 5 ədəd MT-LB, 2 BTR-3, 2 KrAZ-Şrek, 2 BBM "Kozak-2", 6 KrAZ Spartan, bir neçə KrAZ Cougar, bir neçə KrAZ-5233BE "Spetsnaz", ondan çox Mitsubishi L200 və köməkçi maşınlarla.
Qənimət olaraq alayın əsgərləri bir BTR-80 və bir zədələnmiş T-64 ələ keçiriblər, lakin onların alay tərəfindən qəbul edilməsi barədə məlumat yoxdur.
Simvolları
Alayın şevronunun yuxarı hissəsində monoqram var ki, alayın komandiri Andrey Biletski bunu "tarixi işarələrə" anlamında bir-birinin üzərinə qoyulmuş ukrayna hərfləri kimi izah edir: "I" (Ukrayna İdeyası) və "N" (Ukrayna Xalqı). Hal-hazırda İctimai-Milli Assambleya və Ukrayna Patriotu kimi Ukrayna milliyyətçi təşkilatları tərəfindən identifikasiya simvolu kimi istifadə olunur. Həmçinin, təşkilatın məlumatına görə, oxşar simvollar Ukrayna heraldikasında, xüsusən də Biletski və Bilikoviçin emblemlərində var. Bu simvolu seçərkən, Andrey Biletskinin sözlərinə görə, “''biz müstəsna olaraq onun Ukrayna ənənələrinə uyğun tərtibini istəmişik və bu işdə orta əsr alman heraldikasına və daha çox - Milli Sosialist Almaniyasının simvollarına istinad etmədən fərqli məzmun seçmişik. Bu da onların üslubundan vizual olaraq fərqlənir''". Keçmişdə o, Ukrayna Sosial-Milli Partiyasının rəsmi simvolu olub.
Tənqidçilər qeyd edirlər ki, bu simvol həm də Nasist Almaniyası tərəfindən, xüsusən də “Reyx” 2-ci SS Tank Diviziyasının emblemində istifadə edilmiş "Volfsangel"in (“qurd dırmağı”) təsviridir və müasir neonasizmdə istifadə olunur. "Reuters" agentliyinin jurnalisti Qabriela Bacinska qeyd edir ki, “simvol sarı fonda qara svastikaya bənzəyir”.
Fəaliyyəti
Azov batalyonu 2014-cü il mayın 6-dan etibarən Ukraynanın şərqindəki silahlı münaqişə ilə bağlı Mariupolda baş verən hadisələrdə fəal iştirak edir.
Rusiyanın Ukraynanı işğalı (2022)
Mühasirəyə alınmış Mariupolun hərtərəfli müdafiəsində Azov alayı iştirak edirdi. Alayın əsas müdafiə mövqeyi Azovstal metallurgiya zavodudur. Aprelin 13-də alayın dəstəyi ilə 36-cı Əlahiddə Dəniz Briqadası alayın qüvvələri ilə əlaqə qura bildi və şəhəri daha da saxlamağa davam etdi.
ABŞ silahları və təlimləri
2015-ci ilin martında Ukraynanın daxili işlər naziri Arsen Avakov Azov alayının Qorxmaz Mühafizə əməliyyatı təlim missiyasında Amerika Birləşmiş Ştatları Ordusunun qoşunları tərəfindən təlim keçəcək ilk bölmələr arasında olacağını açıqlamışdı. Bununla belə, ABŞ Nümayəndələr Palatası neo-nasist mənşəli olması səbəbindən batalyona istənilən yardımı (silah və təlim də daxil olmaqla) bloklayan düzəlişi qəbul etdiyinə görə, 12 iyun 2015-ci ildə ABŞ təlimi dayandırıldı. Düzəliş daha sonra 2015-ci ilin noyabrında ləğv edildi. Ceyms Karden "The Nation" jurnalındakı məqaləsində yazırdı ki, “Ev Müdafiəsi Təxsisatlar Komitəsi Pentaqonun "Conyers-Yoho" düzəlişini qanun layihəsinin mətnindən çıxarmaq üçün təzyiqə məruz qalıb."
Azov 20 Noyabr 2017-ci il tarixində öz internet saytında media relizini dərc edərək, noyabrın 16-da xarici zabit heyəti olan Birləşmiş Ştatların Silahlı Qüvvələri və Kanada Silahlı Qüvvələrinin nümayəndələri görüşdüyünü bildirmişdir. "Jacobin" jurnalı üçün yazan Branko Marcetic deyir ki, Azov üzvləri ABŞ hərbçiləri və NATO rəsmiləri ilə görüşən yerdə şəkillləri çəkilib.
ABŞ Demokratlar Partiyasından terrorçuların adının verilməsi tələbi
2019-cu ilin oktyabrında ABŞ Nümayəndələr Palatasının Demokrat Partiyasından olan üzvləri Azov Batalyonunun və digər iki ifrat sağçı qrupun ABŞ Dövlət Departamenti tərəfindən Xarici Terror Təşkilatı kimi təsnif edilməsini xahiş etmişdilər. Buna səbəb həmin ilin əvvəlində Kraystçerç məscidlərinə hücumda sol sağçıların iştirak etməsi idi. Bu tələb Ukraynada Azov tərəfdarlarının etirazına səbəb oldu.
2020-ci ilin fevralında Atlantika Şurası Anton Şexovtsovun Azovun Daxili İşlər Nazirliyi tərəfindən verilmiş əmrlə Ukrayna Milli Qvardiyasının alayı olması və buna görə də rəsmi strukturların bir hissəsi olması və əmrlərə əməl etməsi kimi səbəblərə görə xarici terror təşkilatı kimi tanınmamalı olduğunu iddia edən məqaləsini dərc etdi. Həmçinin o, Azovun bəzilərinin dediyi kimi Brenton Tarrant, "Rise Above" Hərəkatı və ümumiyyətlə Amerika sağçı terrorçu, ekstremist təşkilatlarla əlaqələrinin sübutunun yoxluğunu yazmışdır.
Rusiya təbliğatında istifadə
Rusiyanın 2022-ci ildə Ukraynanı işğalına haqq qazandırmaqda alay Ukraynanın “denazifikasiyası” iddialarında əsas rol oynayır. Rusiya mediası Azovun Ukraynadakı fəaliyyətini və təsirini şişirdərək bütün Ukrayna hökumətinin və ordusunun nasist nəzarəti altında olması təbliğatını aparır.
Mariupolun mühasirəsi zamanı Rusiya Azovun döyüşdə olmasından müharibə cinayətlərinə bəraət qazandırmaqda ittiham olunurdu. Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov Mariupol xəstəxanasına aviazərbənin endirilməsinə haqq qazandıraraq bildirib ki, Azov xəstəxanadan baza kimi istifadə edib və bundan əvvəl xəstələri və işçiləri qovub. Martın 16-da təxminən 1300 mülki şəxsə sığınan Donetsk Regional Dram Teatrı hava hücumu nəticəsində vuruldu və böyük ölçüdə məhv edildi. Rusiya hücumu təkzib edərək iddia edib ki, Azov alayı mülki vətəndaşları binada girov götürmüş və Rusiyanı ittiham etmək üçün özləri də teatrı bombalayıblar.
Yaponiya
2022-ci ilin aprelində Yaponiyanın İctimai Təhlükəsizlik Kəşfiyyat İdarəsi Azov Alayının Beynəlxalq Terrorizmlə Mübarizə Kitabçasından çıxardı və onun neonasist təşkilatı statusunu şübhə altına aldı. Yaponiya tərəfi Alayın terror təşkilatları arasına əlavə edilməsi məlumatının şübhəli olduğunu və səhvə görə peşman olduqlarını söyləyib.
Aseptik meningit
Aseptik meningit — beyin və onurğa beynini əhatə edən membranın serebrospinal maye testinin nəticəsi mənfi olan xəstələrdə beyin qişasının iltihabı. Aseptik meningitə viruslar, mikobakteriyalar, spiroketlər, göbələklər, dərmanlar və bədxassəli xəstəliklər səbəb olur.
Həm meningit, həm də aseptik meningit üçün testlər əsasən eynidir. Bel ponksiyonu vasitəsilə serebrospinal maye nümunəsi götürülür və infeksiyanın olub olmadığını müəyyən etmək üçün leykositlərin hüceyrələrinin sayı üçün yoxlanılır və faktiki səbəbi görmək üçün əlavə testlər götürülür.
Etiologiyası
Etiologiyasına görə aseptik meningit 2 növ olur: yoluxucu və qeyri-infeksion. Bu günə qədər diaqnozun qoyulmasında bütün irəliləyişlərə baxmayaraq, dəqiq etiologiya yalnız 30-65% hallarda müəyyən edilə bilib. Qalan etiologiyası naməlum hallar "idiopatik" kimi adlanır. thumb|Parotit infeksiyasının nümunəsi.
Bakterial, göbələk və parazitar infeksiyalar viruslu infeksiyalardan daha az rast gəlinir. Göbələk infeksiyalarına səbəb Candida, Cryptococcus neoformans, Histoplasma capsulatum, Coccidioides immitis və Blastomyces dermatitides ola bilər. Aseptik meningitə səbəb olan parazitlərə toksoplasma gondii, nagleria, neyrosistiserkoz, trişinoz və hartmannella daxildir.
Aseptik meningitin qeyri-infeksion səbəblərinin etiologiyasını üç əsas qrupa bölmək olar:
Qızılca, parotit, məxmərək, suçiçəyi, sarı qızdırma, quduzluq, göy öskürək və qripə qarşı peyvəndlər kimi bəzi peyvəndlərə ikincili aseptik meningit də təsvir edilmişdir. Bəziləri hətta meningokok peyvəndi ilə peyvənd olunduqdan sonra bunu təsvir edirlər.
Epidemiologiyası
Ümumiyyətlə, məlumat düzgün verilmədiyi üçün illik xəstəliyin statistikası naməlumdur. Bu xəstəlik hər yaşda baş verə bilər, lakin uşaqlarda böyüklərdən daha çox rast gəlinir. Kişi və qadın nisbəti 2-in 1-dir. Aseptik meningit mülayim iqlimlərdə, yay aylarında daha çox rast gəlinir.
Müalicəsi
Meningitin ən çox ehtimal olunan səbəbinin erkən müəyyən edilməsi müalicənin mümkün qədər tez başlaması üçün vacibdir. Xəstənin vəziyyəti ilkin olaraq stabilləşdirilməlidir. 48 saat ərzində venadaxili mayenin effektivliyi sübut edilmişdir. Bakterial meningitdən şübhələnilirsə dərhal empirik antibiotik terapiyası tövsiyə olunur. Ancaq müalicə gecikdirilirsə və ya xəstənin vəziyyəti ağırlaşırsa ilk növbədə mikrob əleyhinə preparatlardan istifadə olunmalıdır. Suçiçəyi xəstəliyinə şübhə varsa, empirik müalicəyə venadaxili asiklovir əlavə edilməlidir.
Please Please Me (albom)
Please Please Me — Böyük Britaniyanın "The Beatles" rok qrupunun birinci studiya albomu.
Aseptik meningit
Müalicəsi
Steroidlər vasitəsilə iltihab reaksiyasını azaltmaq üçün əlavə terapiya kimi istifadə olunur. Sübutlar deksametazonun antibiotiklərdən 10-20 dəqiqə əvvəl və ya onlarla birlikdə istifadəsini dəstəkləyir. Onların təsirlərini (qısamüddətli nevroloji təsirlər və eşitmə itkisi) azaldığı göstərilmişdir, lakin bu bakterial meningit üçün daha doğrudur.
Aseptik meningit diaqnozu qoyulduqdan sonra yaşlılar, immuniteti zəif olan şəxslər istisna olmaqla, xəstələr tez evə buraxılır.
Proqnozu
Proqnozu xəstənin yaşından, həmçinin meningitin etiologiyasından asılıdır. Viruslu meningit adətən xoşxassəli olur və xəstələrin əksəriyyətində qalıq simptomları kimi yalnız yorğunluq, başgicəllənmə ilə tam sağalma adətən 5-14 gün ərzində baş verir. Digər viruslar və qeyri-viruslu meningitlər, o cümlədən herpes virusları o qədər də zərərsiz deyil. Vərəmli meningit vaxtında aşkar edilib müalicə edilmədikdə ağır keçən və ölümlə nəticələnən təhlükəli xəstəlikdir.
Osmanlı imperiyasında təhsil
Osmanlı İmperiyasında təhsil — İslam təhsil sisteminin əsasını təşkil edən mədrəsə Osmanlı dövründə təhsil sisteminin əsasına çevrilmiş və Osmanlı İmperiyasına uyğun şəkildə inkişaf etmişdir. Mədrəsə ibtidai məktəbindən sonra orta, lisey, ali məktəb və universitet təhsili verən təhsil müəssisəsidir və İslam kimliyinə görə yalnız müsəlmanların təhsil aldığı bir təhsil müəssisəsi idi. İmperatorluq hüdudlarında müsəlmanların təhsili İslam dininin müddəalarına uyğun olaraq üləma adlı dini qrup tərəfindən idarə olunurdu. Qərb tipli təhsil sisteminin qurulmasından əvvəl, məmur yetişdirmək üçün Acemi Oğlan Ocağı və Enderun Məktəbi ; Mülki əhalinin təhsili üçün Sıbyan məktəbləri və mədrəsələri yaradıldı. İlk mədrəsə 1331-ci ildə qurulan İznik Orhaniyyə mədrəsəsi idi.
Mixaela Şaffrat
Mixaela Şaffrat (, 6 dekabr 1970) – Almaniya pornoaktrisasıdır. Filmlərdə "Cina Uild" ləqəbi ilə məşhurdur. .
Həyatı
Qərbi Almaniyada dünyaya gələn Mixaela yetkin yaşına çatdıqdan sonra uşaq həkimi vəzifəsində çalışmağa başladı. Mixaela 7 oktyabr 1994-cü ildə Aksel Şaffrat ilə evlənir. 1999-cu ildə avropalı pornorejissor Herri S. Morqan Şaffrat və həyat yoldaşının da oynadığı həvəskar bir pornofilmi çəkir. Bu isə Mixaelaya böyük populyarlıq gətirir. Ardınca Mixaela Şaffrat "Cina Uild" adı ilə səkkiz pornofilmdə iştirak etmişdi. 2000-ci ildən etibarən Mixaela pornofilmlərdə çəkilməyi dayandırır və normal tərzdə çəkilən filmlərdə rol alır. Həmin ildən başlayaraq Mixaela Şaffrat müxtəlif Alman filmlərində iştirak edir.
Overlord əməliyyatı
Overlord əməliyyatı İkinci dünya müharibəsi ərzində Antihitler koalisiyası tərəfindən almanların işğalı altında olan Qərbi Avropa ərazilərinin geri qaytarılması məqsədilə həyata keçirilmiş hücum əməliyyatıdır. Əməliyyat 6 iyun 1944-cü il tarixində başlamışdır. 6 iyunda 160,000 nəfərə yaxın qoşun hissələri La-Manşı keçmiş, bununla da Fransada yerləşən müttəfiq qoşunlarının sayı iki milyona çatmışdır.
Bu hücum əməliyyatını həyata keçirmək barədə razılıq 1943-cü ilin may ayında ABŞ-nin Vaşinqton şəhərində baş tutmuş konfrans zamanı əldə olunmuşdur. General Dvayt Eyzenhaver döyüş əməliyyatına cəlb edilmiş müttəfiq qoşunların Baş Qərargah rəisi, ingilis general Bernard Montqomeri isə 21-ci Ordu Qrupunun komandiri vəzifəsinə təyin olunmuşdu. Əsas hücum mövqeyi Normandiya sahilləri olaraq müəyyən edilmişdi. Hücumun başlamasına hələ bir neçə ay qalmışdan etibarən müttəfiqlər aldadıcı hərbi manevrlərdən istifadə etməyə başladılar. Bu, həm elektronik, həm də vizual dezinformasiya xarakteri daşıyırdı. Bu cür aldadıcı manevrlər nəticəsində almanlar hücumun hansı istiqamətdən və nə vaxt başlayacağını təxmin etməyə çətinlik çəkirdi. Hücumun başlayacağını təxmin edən Adolf Hitler general-feldmarşal Ervin Rommel i bütün "Atlantik divarı" boyunca müdafiə-istehkam işlərinin aparılmasına rəhbər təyin etmişdi.
Müttəfiqlər hücumun ilk günündə öz məqsədlərinə nail ola bilmədilər, lakin 26 iyunda Şerburq-Oktevil limanını və 21 iyulda isə Kann şəhərini ələ keçirməyə nail oldular. 8 avqust tarixində almanlar əks-hücuma cəhd etsə də, bu cəhd uğursuzluqla nəticələndi. Bu əks-həmlə zamanı alman 7-ci Ordusunun 50 min nəfərə yaxın şəxsi heyəti Falez şəhəri yaxınlığında müttəfiqlərin mühasirəsinə düşdü və ciddi itkilərə məruz qaldı. 30 avqust 1944-cü ildə alman qoşunlarının Sen çayı üzərindən geri çəkilməsi ilə birlikdə Overlord əməliyyatı da uğurla başa çatdırıldı.
Quranın Birminhem əlyazması
thumb|Quranın 20-ci əsr nəşrinin (solda) və Birmingem Quran əlyazmasının (sağda) müqayisəsi
Birmingem Quran əlyazması, Quranın erkən əlyazmalarından olub 2 yarpağının yazıldığı bir vərəq həcmində perqamentdən hazırlanmış nüsxəsidir. 2015-ci ildə Birmingem Universitetində saxlanılan əlyazma eramızın 568–645-ci illərinə aiddir. O, universitetin Cadbury Araşdırma Kitabxanası tərəfindən saxlanılan Yaxın Şərq əlyazmalarının Minqana Kolleksiyasının bir hissəsidir.
Əlyazma ərəb hicazi qrafikası ilə perqament üzərində mürəkkəblə yazılmışdır və hələ də aydın oxunur. Səhifələrsə 18-ci (Kəhf) və 20-ci (Taha) surələrinin ayələri qorunur. Əlyazma 2015-ci ildə Birminhem Universitetində, sonra isə 5 avqust 2016-cı ilə qədər Birminhem Muzeyi və İncəsənət Qalereyasında nümayiş etdirilib Cadbury Araşdırma Kitabxanası əlyazmanın multispektral analizini və mürəkkəblərin XRF analizini həyata keçirib.
Araz Məmmədov (əsgər, 1997)
Araz Qəhrəman oğlu Məmmədov  — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin MAXE-si, Vətən müharibəsinin şəhidi.
Həyatı
Azər Məmmədov 16 iyul 1997-ci ildə Naxçıvan şəhərinin Tumbul kəndində dünyaya göz açmışdır. 2003-cü ildə Tumbul kənd tam orta məktəbində təhsil almağa başlayıb. 2014-cü ildə təhsilini başa vurub. Ailədə 3 qardaş 1 bacı olmaqla 4 uşaq olublar. Evin kiçik uşağı Azər olub.
Hərbi xidməti
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatıldığı və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Araz Məmmədov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Xocavənd rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Sərəncamına əsasən Araz Məmmədov  ölümündən sonra "Xocavəndin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
II Janna (Navarra kraliçası)
II Janna (Jeanne II de Navarre; ) — Fransa kralı X Lüdovikin qızı, Navarra kraliçası.
Jannaya anasından miras qalan Navarranın əsilzadələri də V Filippin təbəəliyini qəbul etmişdi. Bu səbəblə, dayısı Burqundiya hersoqu IV Edo və nənəsi Aqnessa yeni kralla danışıqlar aparmağa başladı və Jannanın Navarra taxtındakı hüququnu müdafiə etdilər. Ancaq V Filipp böyük qızını IV Edoyla evləndirərək onu öz tərəfinə çəkdi və beləcə, Jannanın taxt mübarizəsi yarım qaldı. Digər tərəfdən isə Janna öz taxt iddiasını gücləndirmək məqsədilə siyasi evlilik planlaşdırırdı. Nəticədə, o, atasının əmisi Evolu Lüdovikin oğlu Filipplə evləndi və Jannanın taxt iddiası daha da gücləndi. Belə ki, onların hər ikisinin ata şəcərəsi Fransa kralı III Filippə əsaslanırdı.
V Filippin vəfatından sonra 1322-ci ildə qardaşı IV Çarlz taxt çıxdı. Ancaq Navarra əsilzadələrindən bəziləri ona tabe olmaqdan boyun qaçırdı. 1328-ci ildə IV Çarlzın vəfatından sonra isə Navarra əsilzadələri tamamilə Fransa kralından asılılığı aradan qaldırdılar və Jannanı bölgənin suveren hakimi seçdilər. Fransa taxtına əyləşən VI Filipp isə bu cütlüyün Navarradakı hakimiyyətini tanıdı. 5 mart 1329-cu ildə Pamplon Kafedralında keçirilən tacqoyma mərasimiylə cütlük rəsmi hakimiyyəti ələ aldılar.
İstinadlar
<references group="" responsive="1">
Dərman (Soyuqbulaq)
Dərman - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Soyuqbulaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 66 nəfər yaşayır (11 ailə). Əhalisini kürdlər təşkil edir.
Erməni Bazar
Erməni Bazar — Azərbaycan Respublikasının Yevlax rayonunun Xaldan kənd Sovetində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 25 may 1991-ci il tarixli, 123-XII saylı Qərarı ilə Yevlax rayonunun Xaldan kənd Sovetinin Erməni Bazar kəndi Xaldan kəndi ilə birləşdiyinə görə rayonun yaşayış məntəqələri siyahısından çıxarılmışdır.
NGC 1497
NGC 1497, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Buğa bürcü istiqamətində yerləşir. S0 tipli. tərəfindən ildə 80.01 sm (31.5 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Təbriz Peşə Muzeyi
Təbriz Peşə Muzeyi — 2017-ci ildə təbrizli heykəltaraş, yazıçı və kolleksiyaçı Rza Sarabi Əqdəmin təşəbbüsü ilə fəaliyyətə başlayan və Azərbaycanın tarixi peşələrini özündə əks etdirən muzey. Üç illik fəaliyyətindən sonra 18 may 2020-ci ildə Beynəlxalq Muzeylər Günündə bağlanması insanların etirazına səbəb olub.
Haqqında
Təbriz Peşə Muzeyi təbrizli heykəltaraş, yazıçı və tədqiqatçı alim Rza Sarabi Əqdəmin öz cəhdi ilə təsis edilib. Muzeyin açılışı 2017-ci ilin 11 may tarixində baş tutub. Muzeydə Azərbaycanın tarixi peşələrini özündə əks etdirən eksponatlar yer alıb. Bundan başqa eksponatlar arasında Tomas Edison un əl işığı lampası, Yaxın Şərqdə bərabəri olmayan fənər kolleksiyası, Teymurilər dövrünə aid Quran kitabı, Türkmənçay müqaviləsi ndən sonra Qacar və çar sərhədlərinin xəritəsi, Nasist dövrünə aid Almaniya səfirliyindən alınan əşyalar və müxtəlif tarixi dövrlərin silahları kimi əsərlər mövcuddur.
Muzeyin bağlanması
3 il ərzində muzey tamamilə pulsuz fəaliyyət göstərib. Bundan başqa bu illər ərzində dövlət və rəsmilər tərəfindən də muzeyin fəaliyyətinə dəstək verilməyib. Muzeyin təsisçisi Rza Sarabi Əqdəm qeyd edib ki bu illər ərzində rəsmilərdən yalnız boş vədlər və quru təşviq görüb. Bir neçə xarici ölkədən və İranın bəzi böyük şəhərlərindən kolleksiyalarını satmaq üçün təkliflər aldığına baxmayaraq kolleksioner bu təklifləri qəbul etməyib. Heç bir dövlət orqanlarından yardım almadan öz şəxsi pulu ilə köhnə əşyalar və xüsusi ilə kameraları toplayan təbrizli kolleksioner 3 ildən sonra Təbriz bələdiyyəsinin kameraları satın almaqda sözünü tutmadığı üçün Peşə Muzeyindən eksponatları toplamaq məcburiyyətində qalıb. Muzey 18 may 2020-ci ildə Beynəlxalq Muzeylər Günündə bağlanıb. Bu hadisə isə insanların etirazlarına səbəb olub.
Fələstin Dövləti
Fələstin Yaxın Şərqdə yerləşən ölkədir.
Fələstin miladdan öncə
İnsan varlığı izləri Təbəriyyə gölünün cənub regionunda tapılmışdır, bu təxminən miladdan öncə 600 min ilə gedib çıxır. Yeni daş dövründə (m. ə. 10000 – m.ə. 5000) sabit kənd təsərrüfatı icmaları yaradılmışdır. Eneolitdən (m. ə. 5000 – m.ə. 3000) Əriha divarında, Yeddi quyuda , Ölü dənizdə mis və daş alətlər tapılmışdır. Kənanilər Ərəb Yarımadasından Fələstinə m.ə. 3300 - m.ə. 2700 illərdə gəlmişlər. Bunun ardınca bura Kənani torpağı kimi tanınmışdır. Təxminən m. ə. 1250-ci ildə dəniz insanları (fələstinlilər) öz mülklərini saldıqları sahil boyunca məskunlaşdılar. Daxili yüksəklik regionlarında yayılmış kənani məmlukları ilə evlənərək ticari əlaqələr qurdular. Bu dövrdən təxminən az sonra əl-Abiro (Bəni İsrail) fələstinlilər və kənanilərlə müharibələrdən sonra miladdan əvvəl 1000-ci ilə qədər Ərihadan başlayaraq Kənani ölkəsinin hissələrini istila etdi. Bu vaxt Davud Qüds əhalisi yəbusilərlə (kənanilərin bir qolu) müharibədən sonra Qüds şəhərinə nəzarət etməyə başladı.
M. ə. 965 – 928-ci illərdə məlik Süleyman Qüdsdə heykəl qoymuşdur. M.ə. 928-ci ildə Bəni İsrail dövləti İsrail və Yəhuda məmləkətlərinə bölünmüşdür və m.ə. 721-ci ildə bu məmluklar bütövlükdə Fələstinin tarixi ərazilərinə nəzarət edə bilmədilər, belə ki, ümumi olaraq sahil regionu onların nəzarətindən kənarda qaldı. Assuriyalılar İsrail məmləkətini ələ keçirmişlər və m.ə. 586-cı ildə babillilər Nabuxaz Nəsrin rəhbərliyi ilə Yahudanı məğlub etmiş və oranın əhalisi Babilistana axışmış və heykəl sökülmüşdür. M. ə. 539-cu ildə Farslar Babilistanı ələ keçirmiş və yəhudilərə geri qayıtmağa icazə vermişlər və ikinci heykəl tikilir. M. ə. 333-cu ildə Böyük İskəndər fars ölkəsini ələ keçirir və Fələstini yunan hakimiyyəti altına salır. M.ə. təxminən 323-cü ildə onun ölümü ilə misir ptolomeyləri və suriya Selevkiləri Fələstin üzərində hökmranlıqda bir-birilərini əvəz edirlər. Selevkilər imperiyası ellin (yunan) mədəniyyətini və dinini zorla qəbul etdirməyə çalışdılar. Lakin m.ə. 165-ci ildə yəhudi tarixinə görə makkabilər Suriya hakimi selevki Antiox İbifans üzərində inqilab edir və müstəqil yəhudi dövlətinin yaradılmasına davam edilir. M.ə. 63-cü ildə Fələstin Roma İmperiyasına birləşir.
Fələstin Roma və Bizans zamanı
Roma hakimi Böyük Pompey m. ə. 63-cü ildə Fələstinə hökmranlıq etdi və ondan yəhudi məliklərinin hökmranlıq etdiyi roma mahalı yaratdı. Miladın 70-ci ilində Roma İmperatoru Titus Fələstində yəhudi inqilabını yatırtdı, Qüdsü yerlə -yeksan etdi və məbədini dağıtdı. Miladın 132-135-ci illərində digər bir yəhudi inqilabının ardınca İmperator Hadriyan Qüdsün dağıntıları üzərində yeni bir bütpərəstlik şəhəri inşa etdi, onun adını Koloniya İliya Kapitaliya adı ilə adlandırdı və yəhudilərin ora daxil olmasını qadağan etdi. Hadriyanın dövrü başa çatdıqdan sonra Qüdsdə yaşayan xristianların sayı fasiləsiz olaraq artdı. İmperator birinci Konstantin xristian dinini qəbul etməklə və anası kraliça Hilana miladın 320-cü ilində Qüdsü ziyarət etməklə xristian Qüds və Fələstinin vəziyyəti öz bütpərəstlik vəziyyətinə qalib gəlməyə başladı. Qaytantin özü qiyamət kilsəsi tikdi və öz xələflərindən daha gərgin çalışdı, xüsusilə Cistinyan Fələstində ən çox kilsələr və xristian abidələr tikən birisi idi. Bizanslar yəhudilərə yalnız ildə bir gün məbədin yerində hələ də qalmaqda olan daş yaxınlığında ağlamaq üçün Qüdsə daxil olmağa icazə verdilər.
Samilər
Misirdə və İraqda aparılan qədim araşdırmalara görə samilər Fələstin ərazisində ən qədim tanınmış xalqdır. Miladdan öncə 4-cü minillikdən bəri onlar Aralıq Dənizinin şərq sahillərində yaşayırdılar. İslam baxışına görə samilər əslində samdan, Nuhun böyük oğlundan törəyən qəbilələrdir. Dəqiqdir ki, qədim əslən fələstin əhalisinin hamısı sami idilər. Ərəb yarımadasını bürüyən quruluğun ardınca oradan köçmüşlər. Onlar yeni vətənləri Kənanda "Peyğəmbər" Musa və ardıcıllarının zühurundan 2 min əvvəl yaşamışlar.
Kənanilər
Təsdiqlənmiş mənbələrə görə məşhur kənani əmirliyinin hicrəti ərəb yarımadasından miladdan öncə 3-cü miniliyyin yarısında baş vermişdir. Lakin bəzi tədqiqatçılar o nəticəyə gəlirlər ki, kənanilər 3-cü minilliyin başlanğıcından etibarən ölkədə bərqərar olmuşlar. Onlar qədim Misir araşdırmalarına istinad edirlər. Digər tədqiqatçılar bundan da uzağa gedirlər. Belə ki onlar göstərirlər ki, kənanilərin mövcud olması miladdan əvvəl 7 min il öncəyə gedib çıxır. Bu onların qədim şəhərlərində olan qədim abidələr vasitəsilə izah edilir. O şəhərlərdən ən qədimi Əriha şəhəridir ki, bu günümüzə qədər bu şəhər qalmışdır və dünyada ən qədim şəhər hesab edilir. Əgər zamanın əvvəlibndəki qiymətləndirmələr kənanilərin mövcud olması haqda fikir irəli sürsə bunda qətiyyən heç bir ixtilaf yoxdur. Onlar həqiqətən regionda tarixən ilk məskunlaşmış tanınmış xalq olmuşlar və ilk olaraq Fələstin ərazisində mədəniyyətin əsasını qoymuşlar. İvrit yazılarında rast gəlinir ki, kənanilər ölkənin əsl əhalisidirlər. Tövratda qeyd olunduğu kimi onlar əmirlik xalqıdır. Günümüzə qədər qalan ən qədim kənani şəhərləri: Əriha, Əşdud (Əsdud), Akra, Qəzzə, Məcdəl, Yafa, Aşkelon, Beyt Şan və orada olan şəhərlər və kəndlərdən çoxusu günümüzə qədər qalmış çoxusu isə silinb getmişdir. Şəkim kənanilərin paytaxtı olmuşdur.
Kənanilər kənd təsərrüfatı, sənaye ilə şöhrət tapmışlar və onlar metallurgiya , keramika, şüşə, parça , paltar sənayelərində habelə inşaat sənətində mahir idilər. Musiqi vəv ədəbiyyat kənani sivilizasiyasında piramidanın başında gəlirdi, beləki sami xalqı kənanilərin məşğul olduğu kimi musiqi və incəsənətlə məşğul olmamışlar. Onlar öz musiqi əlamətlərinin çoxusunu Qədim Yaxın Şərqdə məskunlaşmış müxtəlif xalqlardan iqtibas etmişlər. Bu ona görə idi ki, kənani ibadəti ənənəsi mahnının istifadə edilməsini tələb edirdi. Beləcə onların mahnıları və musiqi alətləri bütün orta yerlərdə yayıldı. Mədəniyyətin ünvanının ədəbiyyat və incəsənət olması barədə mübahisə edən yoxdur. Həqiqətən(Brosted) kimi böyük tarixçilər yəhudilərin oraya daxil olduğu gün çiçəklənmiş kənani şəhərlərini təsvir edərkən deyir ki, bu şəhərlərdə rahat evlər var idi və orada sənaye, ticarət, yazı, məbədlər və həmçinin yəhudilərin tez bir zamanda iqtibas etdikləri mədəniyyət var idi. Onlar evlərin tikintisində çadırlarını qoyub getmişlər. Habelə onlar səhrada geydikləri dəriləri çıxarmışlar. Onlar al əlvan rəngli yundan paltar geyirdilər. Bir müddət sonra kənanilər və yəhudilər arasında olan kişi xarici görünüşə görə fərqlənmirdi və dəniz tərəfdən fələstinlilər və İordaniya istiqamətindən israillilər daxil olduqdan sonra kənani ərazisi 3 millət arasında paylandı və yalnız kənanilər tək özləri ölkəni idarə etmədilər, lakin kənani dili ölkədə hakim dil olaraq qaldı. Erkən yazılmış tarixdən bəri, yəni 5000 min ildən bəri Fələstin 1917-ci ilə qədər Britaniya Mandatlığına qədər tanınmamışdır.
Yalnız üç dil var idi: İlk olaraq kənani, arami ikinci – bu o dil idi ki, İsa Məsih bu dildə danışırdı, - üçüncü ərəb dili. M.ə. -1200 m.ə. 2000 Miladdan öncə ikinci minilliyin başlanğıcında şəhərlər inkişaf etməyə başladı, bu şəhərlərdə memarlığın, qəbristanlıqların yeni-yeni tərzləri, keramika və silahların yeni növləri meydana gəldi. Bu mərhələ Qədim Şərqin əksər regionları ilə inkişaf etmiş siyasi, ticari əlaqələrlə fərqləndi, xüsusilə Misir, Şam ölkələri, Suriyanın şimalı və Şərqi Anadolu.
Bu dövrdə narahatlığın olması müşahidə edilmişdir və bu vəziyyət Fələstin üzərində hakimlik etmişdir. Habelə Orta və Cənub regionlarından 18-ci ailənin başlaması ilə yəni Hiksosun Misirdən qovulmasından sonra və onların Fələstinin cənubunda Şaruhinə qədər izləməsindən sonra görünür. Qeyd edilməlidir ki, 3-cü Təhtəmisin dövründən bəri burada təfsilatlı mətnlər vardır və o cümlədən Şam tərəfdən məlik Maciddu və məlik Qadişin rəhbərlik etdiyi kəskin Maciddu döyüşü ilə bağlı olan mətnlər. Hər iki məlikə məlik Əl- Mitani dəstək vermişdir. Bu ittifaqda təxminən 120 şəhər iştirak etmişdir və onların adları 3-cü Təhtəmisin topoqrafik cədvəllərinin birində çəkilmişdir. Bu mətnlər naxışlar formasında iynələrin üzərində olmuşdur. Bu iynələr Memfis və Karak şəhərlərində bərkidilmişdir : (m.ə. Məmluklar dövrü ( Dəmir dövrü 550-1200 ) Həmin vaxt fələstinlilər özlərini Misir Hakimiyyətinin Fələstin üzırində qanuni xəlifələri hesab edirdilər və onlar Fələstinin əksər hissələrinə hakimlik edirdilər. Lakin çox vaxt göstərilir ki, onlar fələstin sahili sakinləri idilər, belə ki onlar Qəzzə, Aşkelon, Əsdud, Aqir, Təl əl-Safi və bir çox digər bu kimi şəhərlərin əsasını qoymuşlar. Habelə yerli kənani təsirləri müxtəlif fələstinlilərə Dacun və Aştrot kimi onların ilahilərinin adları ilə üzə çıxmışdır. Fələstin sahili sakinlərində dini həyat kənani əsilli idi. Həmçinin dini binalar ən mühümü, kənani məbədləri kimi inşa edilən Təl əl – Qəsilədəki bir-birini izləyən silsilə məbədlər idi. Onların üzərində misir təsirləri də var idi.
Fars İmperatorluğu
M.ə. 550 : Fars İmperatorluğu və Makedoniyalı İskəndər dövrü 330. İmperatorluq “Darius”, “Kambiz” , “Kuruş” olan ilk imperatorların hərəkəti ilə Aşurun varisi hesab olunur. Bu imperatorluq qərbdə Egey dənizindən, Şərqdə Hind sərhədlərinə, Misirin cənubundan Qara dənizə və şimalda Qafqaz dağlarına uzanıb gedirdi. O vaxtlar Dara İmperatorluğu 20 vilayətə bölmüşdür və hər bir vilayətin bir valisi var idi. Fələstin beşinci vilayətin bir hissəsi idi və o arami adı ilə “Çayı keçmə”, yəni “Çayın arxasındakı” adı ilə tanınmışdır. Bu o demək idi ki, Fərat çayı bütün Şam ölkələrini əhatə edirdi, o cümlədən Suriya, Finikiya, Kipr. M.ə. 63-330
Makedoniyalı İskəndər m.ə. 334-cü ildə Yunanıstandan Kiçik Asiyaya gələrək dənizi keçdi və ilk qələbəsini qazandı. Elə həmin il Ğranikus Kilikiya döyüşündə İssusda farslar üzərində fars hökmdarı üzərində qələbə qazandı. Daha sonra Şam ölkələri sahillərinə, cənuba doğru istiqamətləndi. Onun istəyi Aralıq Dənizinin şərqində farslara aid olan Mirinados dəniz donanmasını dağıtmaq idi. Tarus dağlarını keçdi və Mariyandus şəhərini təmir etdirdi və o hazırkı İskəndəriyyə şəhəridir. O bir qrup ordusunu Dəməşqə göndərdi və oranı işğal etdi. Daha sonra o Şam sahilinə irəlilədi və m.ə. 332-ci ilin payızında oranı ələ keçirdi. Onun vəfatından sonra imperatorluq hakimiyyət zamanı bir sıra daxili münaqişlər və müharibələr dövrü keçirdi. Bu iki dövlətin Şam ölkələrində səlcuqların və Misirdə Ptolomeylərin yaradılmasına gətirib çıxardı. M.ə. 175-ci ildə Fələstində Selevkilərə qarşı makkabilər müharibəsi baş qaldırdı və bu müharibə 40 il davam etdi və haşmoni ailəsinin qiyamı ilə başa çatdı “Pompey” m.ə. 63-cü ildə Qüdsü işğal edərkən ona son qoydu. Fələstin o vaxt digər Şam ölkələrində olduğu kimi Roma dövlətinin bir hissəsinə çevrildi.
Roma dövrü
M.ə. ikinci əsrin başlanğıcından bəri romalılar Selevki dövlətinin işlərinə müdaxilə etməyə başladılar. Bu onların daxil olan xarici müharibələrin ardınca üzləşdiyi zəiflik və gücsüzlük səbəbi ilə baş verdi. Onlar 3-cü Antyuxis üzərində m.ə. 190-cı ildə Maqneziya döyüşündə qələbə qazandı. Tarixçilər qeyd edir ki, roma ordusu başda rəhbər Pompey olmaqla m.ə. 63-cü ildə şiddətli döyüş və mühasirədən sonra Beytul Müqəddəsə daxil oldu. Şəhər çoxlu sayda əhalisini itirdi. Fələstin və Qərbi Suriya Roma vilayəti hesab edildi. “Sakavurus” orada ilk vali təyin edildi. M.ə. 57-ci ildə “Ğabinyus” Suriya vilayətini ələ keçirdi. Beytul Müqəddəs rayonuna idari sistem yenidən qayıtdı. Daha sonra m.ə. 54-cü ildə Krass Suriyaya vali təyin edildi. O, o vaxt hakimiyyəti böyük bir dövlətdə bölmək üçün tanınan üçlük ittifaqının üzvü idi. Onlar “Pompey, Sezar və Krass idilər. Sonra Pompey və Sezar arasında ixtilaf yarandı və Yuliyus Sezari xaincəsinə öldürdü. Ona sui-qəsd edənlərdən biri “Kasiyus” m.ə. 42-44-cü illərdə Suriyaya vali təyin edildi və m.ə. 42-ci ildə Antoniyus və Aktafiyus Yuliyus Kayzerin qətl hadisəsində qələbə qazandı. Daha sonra “Hirudis” Fələstin və Beytul Müqəddəs regionuna məlik təyin olundu və onun hökmranlıq müddəti m.ə. 4-37-ci illərə qədər davam etdi. Hirudis vəfat etdikdən sonra vəsiyyət etdi ki, (Antbiyas) Fələstinin böyük hissəsində olsun. Bu m.ə. 4- cü ildən miladın 39-cu ilinə qədər davam etdi. Qeyd olunur ki, Təbəriyyə onun paytaxtı qəbul edildi. Miladın 41-ci ilində Fələstin bütünlüklə Roma Vilayətinə çevrildi.
Xristianlığın meydana gəlməsi
Məsih Əleyhissalam m.ə. 4-cü ildə Beytul Ləhmdə anadan olmuşdur. Bu müddət 3 dövrə bölünmüşdür : (Birinci dövr birbaşa olaraq Məsihi izləmiş və Rəsul əsri adlandırlır. Miladi 30-95). İkinci dövr bir əsrə qədər uzanır. Birinci əsrin sonundan ikinci əsrin axırlarına qədər. Üçüncü isə Roma İmperatoru Konstantinin müqəddəs anası Hilanadan miladi 312-ci ildə xristianlığı qəbul etməsi ilə başa çatır.
Miladi 3-cü əsrin 2-ci yarısında iki əmir “Əzinə” və ondan sonra arvadı “Zenobiya” vasitəsilə Romaya qarşı daxili inqilab başladı. “Ourelina” ya imkan verildi ki, miladi 272-ci ildə bu cəhdə məhdudiyyət qoysun. Bu dağıtmaq hesabına idi. Miladi 395-ci ildə Roma İmperatorluğu 2 hissəyə bölündü. Şərqi və Qərbi. Habelə “Siyudisyus” övladlarından birinə iddia olunur ki, bu “Arkadiyus” dur Şərqi hissəni miras qoydu. Ona müstəqil bir hakim olmağı məsləhət gördü və miladi 395-408-ci illərdə əmrləri öhdəsinə götürdü. O 2-ci oğluna (Hinuriyus) qərb hissəni miras qoydu, həmçinin 395-423-cü illərdə müstəqil olaraq onu idarə etdi. Konstantindən sonra miladi 527-ci ilə qədər hakimiyyəti təqribən 17 imperator ələ aldı. Onların arasında 4-ü taxt-tacı zorla ələ almışdı.
Qeyd olunur ki, İkinci “Gistinyan Yustinus” miladi 565-578-ci illərdə, İkinci Tibariyus 578-582-ci illərdə, Moriyus 582-602-ci illərdə, Fukas 602-610-cu illərdə və Herkel 610-641-ci illərdə bizans taxt-tacını ələ keçirdi. Bizanslar və Sasanilər arasında müharibələr gah şiddətlənir, gah da sakitləşirdi. İki dövlət arasında çoxlu sayda sülh sazişləri və müqavilələri bağlanırdı ki, müharibələr aradan qaldırılsın və bir daha iki ölkə arasında müharibələr başlamasın. Miladi 610-622-ci illərdə Farslar romalılar üzərinə hücuma keçdilər və onlara qalib gəldilər. Miladi 614-cü ildə Farslar Antakiya, Dəməşq, Qüdsü fəth etdilər. Şahrbaraz müqəddəs xaçı ələ keçirdi. Digər hadisələrlə bərabər müharibə davam edirdi. İki dövləti zəiflətdilər, lakin onlar Sasani dövlətini süquta yetirən islam qoşunlarının qarşısında dayana bilmədilər. Misiri və Şam ölkələrini bizanslardan geri aldılar və həlledici döyüş hicrinin 15-ci ilində miladi 636-cı ildə Yermuk döyüşü oldu.
Fələstin İslam və Raşidi Xəlifələr dövrünün başlanğıcında
7-ci əsrdə İslamın zühurundan əvvəl Fələstində xristianlar və Fələstinin cənub şərqində yaşayan ərəb əhalisi (onlardan çoxusu da həmçinin xristian idi) arasında birləşmə baş verdi. "Peyğəmbər" və onun tərəfdarları namazın qibləsi kimi Qüdsə istiqamətlənirdilər. İslam rəvayəti Peyğəmbərin müqəddəs Məkkədən Qüdsə gecə səyahət etməsini və oradan "səmaya qalxmasını" rəvayət edir. Acnadin döyüşündən və müsəlmanların bu döyüşdə qələbə qazanmasından sonra müsəlmanlar Fələstin ərazilərinə hökmranlıq etməyə başladılar. Müsəlman ərəblər Qüdsü bizanslardan milad təqvimi ilə 637-ci ildə ələ keçirdilər və Xəlifə Ömər ibn Əl-Xəttab bu şəhərə öz hörmət və ehtiramını ifadə etdi ki o özü şəhəri təslim alsın. Şəhərin əhalisi ilə yaxşı "ədalət və mərhəmətlə" rəftar etdi və onlar üçün əmin-amanlıq vəsiqəsi yazdı, sonralar bu vəsiqə ümrə məsuliyyəti kimi bilindi. Burada onların özlərinə, mallarına, kilsələrinə və xaçlarına əmin –amanlıq verdi. Oradan çıxan və orada qalan hər kəs əmin-aman idi. Bütün bunlara Xalid ibn əl-Vəlid, Əbdur-Rəhman ibn əl-Avf , Əmr ibn əl-As , Müaviyə ibn Əbu Süfyan şahid oldu. Ser Valim Finz Cerald artıq etiraf etmişdir : “Fütuhatların təəssüfedici tarixində Qüdsün müsəlmanlar tərəfindən talan edilməsinədək bu heç vaxt baş verməmişdir və o vaxtdan nadir hadisədir.” Qüdsə verilən ilk ərəb adı Beytul Haramın eynisi kimi Beytul Müqəddəs idi. Fələstin Bizans Vilayəti o vaxtdan Fələstin əsgərlərinin adı ilə adlandırılan ərəb, hərbi, adminstrativ vilayət oldu.
Fələstin Əməvilər dövrü
Fələstinin 3 "səmavi" dinlər arasında dini əhəmiyyəti vardır. İslam, xristian, yəhudi. Öz tarixi boyunca Səlib müharibələri kimi üzərində din əlaməti olan bəzi münaqişələrlə üzləşmişdir. Habelə bəziləri ərəb-israil münaqişəsinə dini ölçü verir. Xristian imanına görə Fələstin xristianlarda müqəddəs diyarı adlandırılır. Burada Yəsu Məsih və elçiləri doğulub yaşamışdır və müasir dövrdə və qədim dövrdə adı çəkilən əksər hadisələr burada baş vermişdir. Xristian irsinə görə İncil Yəhuda və Cəlildən başlamışdır, yəni Fələstinin şimalından və mərkəzindən bütün dünyaya yayılmışdır. Ona görə də Fələstin xristianlar üçün bir çox müqəddəs məkanları əhatə edir və onların da başında Beyt əl-Ləhm, Masqat Ras ul Məsih, habelə Kənisətul Məhd, Mədinət əl-Nasirə gəlir. Belə ki bakirə Məryəm İsa Məsihi müqəddəs ruhdan dünyaya gətirməklə sevinc xəbərini aldı. İsa Məsih ailəsi Beyt Ləhmdən və Qüds şəhərindən yaxud ənənəvi xristian adı ilə adlanan Yerusəlimdən qayıtdıqdan sonra boya başa çatdı. Belə ki Məsih Yəhuda əhalisini, öz ardıcıllarını dəvət etdi ki, o ağrılar yolunda son addımlarını atır. Sonra çarmıxa çəkilib dəfn edildi. Xristianlar İsa Məsihin qəbrinin şəhərdəki qiyamət kilsəsində olmasına inanırlar. Həmçinin xristianlar Cəlildə, xüsusilə Təbəriyyə gölü ətrafında və İordaniya çayı sahilində olan müxtəlif məkanları müqəddəsləşdirirlər. Habelə xristianlar qədim dövrdə həmçinin müsəlman və yəhudilərin də müqəddəsləşdirdiyi Xəlildə və digər yerlərdə Əl Haram Əl-Qüdsi, Əl-Haram Əl-İbrahimi kimi adı çəkilən bəzi yerləri müqəddəsləşdirirlər. Fələstində xristianlıq əvvəldən müxtəlif istiqamətlərlə təsirlənmişdir. Miladi birinci əsrdən bəri müqəddəs ərazilərdə çoxlu sayda müxtəlif xristian tayfalar bir-biriləri ilə birgə yaşamışlar və Fələstində xristianlığın mövcud olması bu günümüzə qədər kəsilməmişdir. Qüdsdəki qiyamət kilsəsi dünyada olan ən mühüm kilsələrdən biridir. Minlərlə xrisitian hər il Fələstinə, Beyt əl-Ləhmə, Qüdsə , Nasirəyə gəlirlər.
Abbasilər zamanı Fələstin
Abbasilər Bağdadı özləri üçün paytaxt qəbul etdilər. Abbasilər Xilafəti yarandığı əsr dövründə öz nüfuz və sultanlığının ən yüksək zirvəsinə çatdı. Daha sonra İmperatorluq ərazilərinin çoxu adı abbasi xilafətinin valilərindən olan hakimlərin nəzarəti altına düşdü. Fələstini miladi 9-cu əsrin sonundan 10-cu əsrin sonlarında səlib yürüşlərinə dək olan müddətdə müsəlman hakimlər idarə etməyə başladılar və onlar Qahirədən bir bina götürdülər. Oraya Abbasilərdən iki xəlifə baş çəkdi. Mənsur onlardan birincisi idi və o Abbasi xəlifələrindən ikincisi idi. O Qüdsə iki dəfə getdi və zəlzələ səbəbi ilə şəhərin üzləşdiyi tələfatı düzəltmək üçün əmr verdi. Ancaq 2-ci Xəlifə Mehdi idi. O üçüncü Abbasi xəlifəsi idi. O Qüdsə xüsusi olaraq Məscidul Əqsada namaz qılmaq üçün baş çəkdi. Abbasi xəlifələrindən 7-cisi Məmun Qübbət əl-Səhra məscidində o zamanlar Suriyada xəlifənin nümayəndəsi olan qardaşı və xələfi Motasimin rəhbərliyi altında böyük təmir işləri aparmaq üçün əmr verdi.
Fələstin xaç yürüşləri və ona qarşı həmlələr dövrü
Fələstinə Ərəb və İslam hökmranlığı ardıcıllığı səlibin qəsb hərəkəti ilə və miladi 1099 -1187-ci illərdə Latın Qüds Məmləkətinin yaradılması ilə kəsildi. Lakin səliblərə qarşı Kürd sərkərdəsi Səlahəddin Əyyubi və onun xəlifələrinin rəhbərliyi ilə olan həmlələr 1291-ci ilə qədər davam etdi. Belə ki, müsəlmanlar Qəysəriyyə və Akkada olan son səlib qalalarını geri aldılar. Səliblər Qüdsə daxil olduqdan sonra minlərlə silahsız müsəlman uşaqlara, qadınlara, kişilərə əzab verdilər, onları yandırdılar. Az sayda yəhudi əhalisi öz məbədlərinə sığındı. Həmin vaxtda bir sıra müharibələr başladı. Müsəlman rəhbərlər Fələstini azad etməyə çalışdılar, o cümlədən vəzir əl-Əfzəl əl-Fatiminin cəhdi idi ki, bu cəhd uğursuz oldu.
Fələstin Məmluklar dövründə
Məmluklar onlar idilər ki, səlibləri Fələstindən çıxardılar və onlar Çingiz xanın nəvəsi Hülakü xanın rəhbərliyi ilə monqollar üzərində qələbə qazandılar. Onların hökmranlıq müddəti 1260-cl ildən osmanlıların 1517-ci ildə Misiri fəth edənə qədər davam etmişdir. Onun adı Fələstin hakimiyyəti altnda “Fələstin əsgərləri” olaraq qaldı və 6 qəzaya bölündü: 1. Qəzzə, 2. Əl-Ləd, 3. Qaqun, 4. Qüds, 5.Əl-Xəlil, 6. Nablus. Təxminən 1517-ci ildə Osmanlılar məmlulklar üzərində qələbə çaldılar və 1516-cı ildə Osmanlı Dövləti Fələstin üzərində hökmranlıq etdi. Konstantinopol oraya yerli hakim təyin etdi. Ölkə 5 regiona bölündü ki bu regionlar sancaqlar adlanırdı. Qüds sancağı, Qəzzə, Safad, Nablus və əl-Lucun. Hakimiyyət yerli əhalinin əllərində uzun həddə idi. 1537-ci ildə Süleyman Qanuninin vasitəçiliyi ilə Qüdsdə infrastruktura yenidən bərpa olundu. Fələstinin müxtəlif hissələri və ümumiyyətlə Şam ölkələri Osmanlı Dövləti vaxtında müxtəlif ailələrin nəzarəti altına düşdü və dostluq və düşmənçilik mərkəzi dövlətdə gedib gəldi. Zahir əl-Ömər müraciət edir ki, 1831-1840-cı illərdə Misirin hökmdarı Məhəmməd Əli öz nüfuzunu Fələstin və Livan üzərində artırdı. Onun siyasəti feodal sistemini düzəltməyə gətirib çıxardı. Kənd təsərrüfatı artdı, təhsil yaxşılaşdı. Osmanlı İmperiyası 1840-cı ildə öz nüfuzunu Fələstin üzərində yenidən bərpa etdi. Fələstin Osmanlı hakimiyyəti altında 1917-1918-ci ilin qışına qədər, yəni Birinci Dünya Müharibəsinə qədər qaldı. Ondan sonra Sayks Piko və digər bu kimi müqaviləyə uyğun olaraq İraq və Şam regionlarına bölündü.