cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Səfərdərə dağı
Səfərdərə dağı – Ordubad rayonu ərazisində dağ (hünd. 3826,4 m). Zəngəzur silsiləsinin suayırıcısında zirvə. Qapıcıq və Yağlıdərə dağlarının arasında, Parağaçayın mənbə hissəsindədir. Mehri-Ordubad batolitinin Üst Eosen yaşlı qabbro, qabbro-diorit, mansodiorit, qranosiyenit və monsoqranodioritlərindən təşkil olunmuş sıldırım yamaclı, günbəzvari yüksəklikdir. Tektonik cəhətdən Zəngəzur qalxım zonasının cənub-qərb cinahında  yerləşir.
SƏPƏRDƏRƏ DAĞI – Ordubad rayonu ərazisində Səfərdərə dağının əhali arasında işlədilən başqa adı.
Tuvarcievlərin binası (Rostov-na-Donu)
XIX əsrin sonu
XIX əsrin sonlarında inşa edilmişdir. Bu bina haqqınfa ilk məlumat 1894-cü ildə əhlakların üiymətləndirilməsi ilə bağlı dərc olunana sənənddə rast gəlinir. Bina o zaman 67 nömrəli bina kimi tanınırdı. Onun sahibəsi isə İvanova Anna Aleksandrovna olmuşfur. Bu zaman binanın üiyməti 2750 rubl olaraq üimətləndirilmişdir. Belə bir məlumst vardır ki, binanın sahibləri Tuvarçiev qardaşları olmuşdur: Yeqor və Stepan. Onlar içkilər satır və mağazaların icarəyə verilməsindən gəlirlər əldə edirdilər.
XX əsr
XX əsrin əvvələrində bina şəhərdə Tacir Tuvarçevlərin bilyardlı binası adı ilə tanınırdı. 1904-cü ildə bina artıq 5500 rubl olaraq qiymətləndirilirdi. 1911-ci ildə isə artıq binanın sahibi Stepan Xristoforoviç və Yevgeniya Dmitrievna Tuvarçievna olmuşdur. Məhs onlar bu zaman binanı üç dəfə böyütmüşdürlər. Bu zaman burada bilyart xalı meydana gəlmişdi. 1913 - 1914-cü illərdə isə burada «Білліардная» yazısı qoyulmuşdu. Bu yazı 2016-cı ilə qədər öz mövcudluğunu qorumuşdu. 1920-ci illərdə bina milliləşdirilmişdi. Üstəlik komunnal mənzillərə bölünmüşdü. Onun önündə film çəkilişləri gerçəkləşir.
Təsviri
XIX əsrin sonlarına aid kərpiçdən inşa edilən tipik binadır. Şəhərin tarixi mərkəzində yerləşirdi.
Aslan Hüseynov (gizir)
Aslan Malik oğlu Hüseynov — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin giziri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Aslan Hüseynov 1985-ci il oktyabrın 6-da Tərtər rayonunun Qaradağlı kəndində anadan olub. Ailəli idi. Bir oğlu və bir qızı yadigar qaldı.
Hərbi xidməti
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsi zamanı döyüş əməliyyatlarının rəhbəri olan, düşmənin canlı qüvvəsinin məhv edilməsində rəşadət göstərən, vəzifə borcunu ləqayətlə və vicdanla yerinə yetirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Aslan Hüseynov ölümündən sonra "Azərbaycan Bayrağı" ordeni ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Suqovuşan qəsəbəsinin işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 05.11.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Aslan Hüseynov ölümündən sonra "Suqovuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
İris Çanq
İris Şun-Ru Çanq (28 mart 1968-ci il – 9 noyabr 2004) Amerikalı jurnalist, tarixi kitabların müəllifi və siyasi fəal idi. O, ən çox 1997-ci ildə ən çox satılan Nankinq qırğını, Nankinqin zorlanması və 2003-cü ildə Amerikada Çinlilər: Anlatı Tarixi hekayələri ilə tanınır. Çanq 2007-ci ildə çəkilmiş “İris Çanqın tapılması” tərcümeyi-halı və 2007-ci ildə Olivia Çenqin İris Çanq rolunda oynadığı “İris Çanq: Nankinqin zorlanması” sənədli filminin mövzusudur. 2007-ci ildə çəkilmiş müstəqil sənədli film <i id="mwGw">Nanking</i> onun əsəri əsasında çəkilib və onun xatirəsinə həsr olunub.
Həyat və təhsil
İris Çanq materik Çindən Tayvana köçən və nəticədə ABŞ-yə mühacirət edən iki universitet professoru Ying-Ying Chang və Dr. Shau-Jin Chang-ın qızı idi. Çanq Nyu-Cersi ştatının Prinston şəhərində anadan olub və İllinoys ştatının Şampan-Urbana şəhərində böyüyüb.
Çanq ana tərəfdən nənə və babasının qaça bildiyi Nankinq qırğını haqqında hekayələr eşidib böyüdü. O, Champaign Public Library- də bu mövzuda kitablar tapmağa çalışdıqda, heç bir kitab olmadığını gördü.
İllinoys ştatının Urbana Universitet Laboratoriya Liseyində oxuyub və 1985-ci ildə oranı bitirib. O, əvvəlcə kompüter elmləri ixtisası üzrə idi, lakin 1989-cu ildə Urbana-Şampeyndəki İllinoys Universitetində bakalavr dərəcəsi qazanaraq jurnalistikaya keçdi Kollecdə oxuduğu müddətdə o, eyni zamanda Urbana-Champaign-dən New York Times- da stringer kimi çalışdı və bir il ərzində ön səhifədə altı məqalə yazdı.
Associated Press və Chicago Tribune- də qısa təcrübədən sonra Cons Hopkins Universitetində Yazı Seminarları üzrə magistr dərəcəsi almışdır. Daha sonra o, bir müəllif kimi karyerasına başladı və mühazirələr oxudu və jurnal məqalələri yazdı.
1991-ci ildə Chang kollecdə tanış olduğu Cisco Systems şirkətinin dizayn mühəndisi Bretton Lee Douglas ilə evləndi və intihar edəndə iki yaşında olan Kristofer adlı bir oğlu var. O, həyatının son illərində Kaliforniya ştatının San Xose şəhərində yaşayıb.
Onun ikinci kitabı "The Rape of Nankin: The Forgotten Holokost of the World War" (1997), Nankinq qırğınının 60-cı ildönümündə nəşr olunub və qismən onun öz nənə və babasının qırğından qaçmaları ilə bağlı hekayələri motivasiya edib. . Bu, İkinci Çin-Yaponiya Müharibəsi zamanı İmperator Yapon Ordusunun qüvvələri tərəfindən Çinlilərə qarşı törədilmiş vəhşilikləri sənədləşdirir və qurbanlarla müsahibələri əhatə edir. Nankinqin zorlanması 10 həftə ərzində <i id="mwZw">New York Times</i> Bestseller siyahısında qaldı. Kitab əsasında Amerika sənədli filmi olan Nanking 2007-ci ildə buraxılmışdır.
Nazimə Sultan
Nazimə Sultan — 32. Osmanlı padşahı Əbdüləzizin ikinci qızı.
İris Çanq
Həyat və təhsil
Kitabın nəşrindən sonra Çanq Yaponiya hökumətini qoşunlarının müharibə zamanı davranışlarına görə üzr istəməyə və təzminat ödəməyə inandırmaq üçün kampaniya apardı.
Nazimə Sultan
Həyatı
Nazimə Sultan 1866-cı ildə Dolmabağça sarayında dünyaya gəlmışdır. Atası Sultan Əbdüləziz, anası isə onun dördüncü xanımı Heyranıdil xanım idi. 1890-cı ildə Sultan Əbdülhəmid onu digər bacıları Əminə Sultan və Saliha Sultanla birlikdə Ulduz sarayında evləndirdi. Əri isə İbrahim Dərviş Paşanın oğlu Əli Xalid bəy oldu. Cütlüyə sonrakı illərdə Nazimə Sultan sarayı adlanacaq yeni bir saray təsis edildi. Övladı olmayan Nazimə Sultanın Şövkət adlı bir övladlığı vardı.
İris Çanq
Həyat və təhsil
Onun üçüncü kitabı, Amerikadakı Çinlilər: Anlatı Tarixi (2003) Çinli Amerikalıların tarixidir və Amerika cəmiyyəti tərəfindən onların əbədi kənar insanlar kimi rəftarından bəhs edir. Əvvəlki əsərlərinin üslubuna uyğun olaraq, kitab öz hekayələrindən güclü emosional məzmun alaraq, şəxsi hesablara əsaslanır. O yazırdı: "Bugünkü Amerika, etnik çinlilərin nailiyyətləri olmasaydı, eyni Amerika olmazdı" və "Çin irsinin hər bir amerikalı məşhurunun səthini cızın və siz onların nailiyyətləri nə qədər parlaq olursa olsun, heç bir şey görməyəcəksiniz. ABŞ cəmiyyətinə nə qədər böyük töhfə versələr də, faktiki olaraq onların hamısının şəxsiyyətləri bu və ya digər məqamda sorğu-sual edilib".
İctimai şöhrət və miras
2007-ci ildə <i id="mwhQ">Nankinq</i> sənədli filmi Çanqa, eləcə də Nankinqin çinli qurbanlarına həsr edilmişdir.
Ken Liunun The Paper Managerie- də 731-ci bölmənin tarixini açmaqdan bəhs edən "Tarixi bitirən adam" hekayəsi Çanqın xatirəsinə həsr olunub.
2019-cu ilin noyabrında açılan San Xosedəki İris Çanq Parkı Çanqa həsr olunmuş bələdiyyə parkıdır.
Depressiya və ölüm
right|thumb| Nankinqdəki Nankin qırğını Memorial zalında İris Çanqın bürünc heykəli Çanq 2004-cü ilin avqustunda əsəb böhranı keçirdi, onun ailəsi, dostları və həkimləri bunu qismən daimi yuxusuzluq, onlarla bitki mənşəli əlavələr və psixoloji cəhətdən zədələyən reseptli dərmanların ağır dozaları ilə əlaqələndirdilər. Həmin vaxt o, Bataan Ölüm Yürüşü haqqında dördüncü kitabı üçün bir neçə ay araşdırma aparırdı. O, həmçinin Amerikada Çinliləri təbliğ edirdi. Hərbçilərin səs yazılarından ibarət " vaxt kapsuluna " daxil olmağı planlaşdırdığı Kentukki ştatının Harrodsburq şəhərinə gedərkən, o, Luisvildəki otel otağından çıxa bilməyən həddindən artıq depressiya keçirdi. Tədqiqatına kömək edən yerli veteran Artur Kelli ona Louisvilledəki Norton Psixiatriya Xəstəxanasına getməyə kömək etdi, burada ona reaktiv psixoz diaqnozu qoyuldu, üç gün ağır dərmanlar verildi və sonra valideynlərinə buraxıldı. Xəstəxanadan çıxandan sonra o, depressiyadan əziyyət çəkməyə davam etdi və qəbul etdiyi bir neçə dərmanın yan təsirlərini yaşadı. Çanqın da araşdırma mövzusunun çoxundan çox narahat olduğu bildirilir.
Sonradan məlum oldu ki, o, hər birinin 8 noyabr 2004-cü il tarixli üç intihar qeydi qoyub. "İris Çanqın bəyanatı"nda deyilir:"Söz verirəm ki, hər səhər durub evdən çıxacağam. Mən valideynlərimi ziyarət etmək üçün dayanacağam, sonra uzun bir gəzintiyə çıxacağam. Dərmanlar üçün həkimin göstərişlərinə əməl edəcəm. Özümü incitməyəcəyimə söz verirəm. İntihardan bəhs edən internet saytlarına girməyəcəyimə söz verirəm."Növbəti qeyd üçüncünün layihəsi idi:"Gələcəyinizə inandığınız zaman nəsillər və illər baxımından düşünürsünüz. Bunu etmədikdə, yalnız günlərlə deyil, dəqiqələrlə yaşayırsınız. Luisvildən qayıdan vəhşi gözlü dağıntıdansa, məni olduğum kimi xatırlamağınız daha yaxşıdır - ən çox satılan müəllif kimi çiçəklənən çağımda. . . . Hər nəfəs almaq mənim üçün çətinləşir - narahatlığı açıq dənizdə boğulma ilə müqayisə etmək olar. Bilirəm ki, mənim hərəkətlərim bu ağrının bir hissəsini başqalarına, həqiqətən də məni ən çox sevənlərə ötürəcək. Xahiş edirəm, məni bağışla."Üçüncü qeydə aşağıdakılar daxildir:"Louisville təcrübəmdə heç vaxt başa düşməyəcəyim məqamlar var. Dərindən şübhələnirəm ki, bu barədə məndən daha çox cavabınız ola bilər. Təsəvvür edə biləcəyimdən daha güclü qüvvələr tərəfindən işə götürüldüyümə və sonradan təqib olunduğuma inamımı heç vaxt sarsıda bilmirəm. Bunun CIA və ya başqa bir təşkilat olub-olmadığını heç vaxt bilməyəcəm. Nə qədər ki, mən sağam, bu qüvvələr məni təqib etməkdən heç vaxt əl çəkməyəcəklər.""Luisvilə getməzdən bir neçə gün əvvəl təhlükəsizliyimlə bağlı dərin xəbərdar idim. Birdən öz həyatıma təhlükə hiss etdim: məni küçələrdə təqib edirlər, evimin kənarında dayanmış ağ mikroavtobus, poçt qutuma gələn zədələnmiş poçtlar məni qorxudur. Hesab edirəm ki, Norton Xəstəxanasında saxlanmağım hökumətin məni gözdən salmaq cəhdi idi."“San Francisco Chronicle” jurnalının hesabatında onun intihar xəbərinin Nankinq qırğınından sağ çıxanlara və ümumilikdə Çin icmasına güclü təsir göstərdiyi bildirilir.
Xatirələr
Çanqın xatirəsinə ehtiram olaraq, sağ qalanlar 12 noyabr 2004-cü ildə Kaliforniyanın Los Altos şəhərindəki Cənnət Qapısı qəbiristanlığında keçirilən dəfn mərasimi ilə eyni vaxtda Nanjing Soyqırımı Memorial Zalında xidmət keçirdilər. Qətliamın sənədlərini, fotoşəkillərini və insan qalıqlarını toplayan Memorial Hall, 2005-ci ildə Çanqa həsr olunmuş həm qanad, həm də bürünc heykəl əlavə etdi.
2017-ci ildə Çinin Huai'an şəhərində İris Çanq Memorial Zalı tikildi.
2019-cu ildə San Xosenin Rincon rayonunda İris Chang Parkının açılışı oldu.
Bayazidlu
Bayazidlu Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında kənd adı.
Toponimkası
Bayazidlu- Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında kənd adı. Qazax qəzasında (Şəmşəddil mahalında) Bayazidlu kənd adı ilə eynidir. Türkiyənin Bayazid əyalətindən gəlmiş ailələrdən özləri ilə gətirdikləri addır.
Həmçinin bax
Tiflis quberniyası
Xarici keçid
lib.az/maps
Azər Qocayev
Azər Bəhlul oğlu Qocayev — Kəlbəcər Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı (13.05.2020), Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvü.
Həyatı
Azər Qocayev 7 sentyabr 1985-ci ildə Sumqayıt şəhərində anadan olmuşdur. Sumqayıt şəhər Yusif Məmmədəliyev adına 31 nömrəli tam orta məktəbi bitirib. 2007-ci ildə Sumqayıt Dövlət Universitetinin Elektroenergetika fakültəsini bitirmişdir.
2007–2008-ci illərdə həqiqi hərbi xidmətdə olub.
Əmək fəaliyyətinə 2009-cu ildə "Azərenerji" ASC-nin "Sumqayıt elektrik şəbəkə" ASC-də nəzarətçi kimi başlayıb.
2010–2015-ci illər ərzində "Azərenerji" ASC"-nin "Sumqayıt Regional Elektrik Şəbəkəsi" MMC-nin Sumqayıt Elektrik Şəbəkəsi müəssisəsinin Enerji satışı şöbəsində nəzarətçi və nəzarətçi mühəndis vəzifələrində çalışıb.
2015–2017-ci illər ərzində "Azərişıq" ASC-nin "Sumqayıt Regional Elektrik Şəbəkəsi" MMC-nin Sumqayıt Elektrik Şəbəkəsi müəssisəsinin Enerji satışı şöbəsində nəzarətçi və nəzarətçi mühəndis vəzifələrində çalışıb.
2017–2018-ci illər ərzində "Azərbaycan Dəmir Yolları" QSC-nin İnfrastruktur Departamentinin Elektrik təchizatı xidmətinin Enerji təchizatı və enerji təşkil etmə bölməsinin rəis müavini kimi fəaliyyət göstərib. 2018–2019-cu illər ərzində "Azərbaycan Dəmir Yolları" QSC-nin İnfrastruktur Departamentinin Elektrik təchizatı xidmətinin rəis müavini vəzifələrində çalışıb. 2019–2020-ci illər ərzində isə "Azərbaycan Dəmir Yolları" QSC-nin Aparatında Elektrik enerjisinin satışı və istifadəsinin səmərəliyinə nəzarət şöbəsinin rəisi vəzifəsində işləmişdir.
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 13.05.2020-ci il tarixli sərəncamı ilə Kəlbəcər rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı təyin olunub.
Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür.
Ailəsi
Ailəlidir. 2 övladı var.
Əslən Kəlbəcər rayonundandır. Azərbaycanın tanınmış saz-söz ustadı olan Ağdabanlı şair Qurbanın nəslindəndir, Azərbaycan incəsənət tarixində məşhur olan Aşıq Şəmşirin qardaşı nəvəsidir.
Qarxun körpüsü
Qarxun körpüsü — Şərur rayonu ərazisində, Qarxun-Aralıq dəmiryol keçidi arasındakı yolun 2 kilometrliyində körpü.
Ümumi məlumat
Uzunluğu 120 paqonometrdir. Qarxun körpüsü 1996-cı ildə əsaslı surətdə bərpa edilmiş və yenidən qurulmuşdur. Bunun nəticəsində yaşayış məntəqələrinin dəmir yolundan aşağıdakı kəndlərlə birbaşa əlaqələri təmin edilmişdir.
Muhamməd Əfəndi Osmanov
Muhamməd Əfəndi Osmanov — görkəmli qumuq folklorşünası, şairi, araşdırmaçısı, hərbçisi və Peterburq Universitetinin müəllimi olmuşdur.
Həyatı
Muhamməd Əfəndi 1838-ci ildə Yaxsay kəndində anadan olub. Tersk vilayətinə daxil olan bu kəndi qumuqların mədəni mərkəzi sayılıb. Kənddəki mədrəsə yalnız Dağıstanda deyıl, Şimali Qafqazda və Azərbaycanda da savadlı din alimlərilə seçilib. Mədrəsəni bitirənlərin əksəriyyəti elm və ədəbiyyatda iz qoymuş insanlar kimi tanınıb. Yaxsayda doğulmuş M. E. Osmanov, M. Alibekov, N.və Z. Batmirzəyevlər, A. Maqamedov, A. P. Salavatov, A. V. Süleymanov, S. Tokblatov, Ş. Aliberiyev, Atabayev, Latip, M. A. Adilxanov Y. Alimxanov və başqaları şair, yazıçı, publisist kimi tanınmışlar. Azərbaycanlı şair Seyid Əzim Şirvani, Balkar şairi Kazım Meçe və b. da bu mədrəsədə oxuyub.
Seyid Əzim Muhamməd Əfəndi ilə Yaxsay mədrəsəsində oxuyarkən tanış olub və dostlaşıb. Bu dostluq ömrünün sonunadək davam edib. Muhamməd Əfəndi Osmanov Yaxsay mədrəsəsini bitirdikdən sonra çarın mühafizə alayında xidmət edən atasını əvəz etmək üçün Peterburqa gedib. Seyid Əzim isə Şərqin dini və mədəni mərkəzlərinə səyahətə çıxıb. Faktlar göstərir ki, onlar bir birindən uzaqda yaşasalar da, əlaqələrini kəsməyiblər. Seyid Əzim yaşlı çağlarında Tiflisə Çar canişin idarəsinə kitabının çap olunması və başqa xahişlərlə müraciət edəndə Peterburqda yaşayan, hökumət dairələrinə yaxın olan və Universitetdə dərs deyən Muhamməd Əfəndi Osmanov ona yardımçı olub.
Elmi fəaliyyəti
M. E. Osmanov xidmətdən tərxis olunduqdan sonra, 1867-ci ildən Peterburq Universitetinin şərqşünaslıq fakültəsində Türk-tatar dilindən dərs deməyə başlayıb. Muhamməd Əfəndi Unversitetdə işləyərkən xalq ədəbiyyatı nümünələrini və qumuq, noqay şairlərinin əsərlərini toplayıb.
M. E. Osmanov 1883-cü ildə Peterburqda çap etdirdiyi "Ногайские и кумыкские тексты (Сборник ногайских и кумыкских песен, переданый, поговорок, пословиц) kitabına Yırçı Kazakın ona nəzmlə yazdığı məktubu da daxil edib. Bu qumuq ləhcəsində ilk kitab sayılır. Şair Kazan şəhərində olarkən cədidçilərin, yəni yenilikçilərin təsiri ilə sadə və aydın dillə xalqı təhsilə çağıran, sosial məsələləri gündəmə gətirən, spirtli içkilərdən uzaq durmağı nəsihət edən, igidliyi, qəhrəmanlığı öyən şeirlər yazıb. "Nəsihət" adlı kitabını da 1889-cu ildə Kazan şəhərində çap etdirib. Onun lirik-romantik səpgili "Gülqız" əsəri klassik Doğu şairlərinin işlətdiyi təşbih və istiarələrlə zəngindir.
Ölümü
Muhamməd Əfəndi Osmanov 1904-cü ildə dünyasını dəyişib.
İrsi
Yaşlı çağlarında və ölümündən sonra onun əsərlərinə, elmi-pedaqoji fəaliyyətinin öyrənilməsinə diqqət yetirən olmayb. Rusiyada hakimiyyəti ələ alan bolşeviklər özlərinə tərəfdar toplamaq üçün azsaylı xalqlara bir sıra mədəni imtiyazlar verdi. Əslində bu imtiyazların arxasında bütün müstəmləkəçilər kimi bolşeviklərin də "parcala, höküm sür!" siyasəti dururdu. Bolşeviklərin azsaylı xalqlara verdiyi mədəni imtiyazlardan yararlanan qumuq ziyalıları şairin ölümündən 22 il sonra – yəni 1926-cı ildə Buynyakda "Muhamməd Əfəndi Osmanovun şeirlər məcmuəsi" adlı bir kitab çap etdirə biliblər. Buraya şairin dini, fəlsəfi şeirləri daxil edilib. Çap edilən şeirlər Sovet ideologiyasına uyğun gəlmədiyinə görə onun əsərlərininin hamısını toplayıb çap etdirmək, həyat və yaradıcılığını təbliğ etmək unutdurulub.
Zeynal bəy Səlimxanovun evi
Zeynal bəy Səlimxanovun evi — 1897-ci ildə o dövrdə Mixaylovskaya (indiki Əziz Əliyev) küçəsində tikilib. Evin sahibi Zeynal bəy Səlimxanov olub. 2 mərtəbəli tikilən evin üzərinə 1950-cı ildə daha 2 mərtəbə əlavə olunub.
Qüdrət kəndi (Qoşaçay)
Qüdrət kəndi - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Qoşaçay şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
NGC 1806
NGC 1806, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış açıq ulduz topasıdır. Göy üzündə Qılıncbalığı bürcü istiqamətində yerləşir. OCL tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
RT-2PM Topol
thumb|RT-2PM Topol Topol RS-12m, (rus: РТ-2ПМ Тополь ("Poplar"); NATO kod adı SS-25 Sickle) Rus istehsalı olan dünyanın ən uzun mənzilə sahib (10.000 km) yerdən-yerə ballistik raketi hesab edilir. 3 mərhələli olub hədəfinə sabit bir yerdən yaxınlaşmaz.; yəni istədiyi yerdən istədiyi zaman atəş aça bilər. 1 ton döyüş başlığı daşıya bilir və təxminən 45 ton ağırlığındadır. RT-2PM2 "Topol" raketləri isə 11500 kilometrə qədər məsafəyə uçur və 500 kiloton zərbəyə malikdir.
Ağqılçıq
Ağqılçıq — Azərbaycanın qədim çəltik sortu. Sünbülcükləri qılçıqlı, küləşi sarı, dəni ağ və iridir. 1000 dənin çəkisi 32–35 qramdır; düyü çıxımı 60–62%-dir. Xörəyinin keyfiyyəti yaxşıdır. Orta yetişəndir; yerə yatmır, dəni tökülmür, xəstəliklərə davamlıdır. Mayın birinci yarısında səpilir, Vegetasiya dövrü 130–140 gündür. 1 hektardan 20–37 sentner məhsul yığılır. Su və gübrəyə tələbkardır.
Köln
Köln — Almaniyanın dördüncü, Şimali Reyn-Vestfaliya vilayətin ən böyük şəhəridir.
Reyn çayının hər iki sahilində yerləşən bu şəhərin ən məşhur binası, iki qülləsinin hündürlüyü 157 metr olan Dom kilsəsidir. Həmçinin, şəhərdə yerləşən Köln Universiteti Avropadakı ən qədim və böyük universitetlərdən biridir.
Tarixi
thumb|right|250px|Köln şəhərində yerləşən Hohenzollen körpüsü və arxa fonda yüksələn Köln kafedralı
Do Diyez Minor Sonatası (Şopen)
thumb|right thumb|right Do diyez minor noktyurn — solo fortepiano üçün olan 20 nömrəli do diyez minor sonatası Lento con gran espressione, P 1, No. 16, KKIVa/16, polyak bəstəkarı Frederik Şopen tərəfindən 1830-cu ildə bəstələnmiş, 1870-ci ildə isə çap olunmuşdur. Şopen bu əsəri böyük bacısı Lüdvikaya həsr etmiş və qeyd etmişdir: İkinci konsertimin çalışmasına başlamazdan əvvəl hazırlıq üçün bacım Lüdvikaya. Əsər bəstəkarın ölümündən 26 il sonra çap olunmuşdur və adətən, sürətli olduğu üçün Lento con gran espressione adlandırılmışdır. Bəzən də bu əsər "Xatirə" (Reminiscence) adlanıb. Noktyurn daha sonra Holokostdan sağ çıxmağı bacaran Nataliya Karp tərəfindən ifa olunmuşdur. O, bu əsəri Nazi komandirlərindən biri Amon Goata ifa etmiş və Amon musiqidən çox təsirləndiyi üçün onu öldürməmişdir.
Musiqili Struktur
Lento con gran espressione kimi tanınan bu əsər 4/4 ölçüsündə yazılıb. Əsər mülayim və eyni zamanda da qəmgin motivlərlə başlayir, daha sonra isə əsas mövzu 5-ci taktdan ifa olunmağa başlayır. Sağ əl əsas mövzunu çaldığı müddətdə sol əl leqato şəklində qırıq-qırıq akkordlarla musiqinin gözəlliyinə fərqli rəng qatır. 21-ci taktda motiv xəyalpərəst pianissimoya keçir və nəhayət 47-ci taktda əsas mövzuya qayıdır və do diyez major tonallığında sona çatır. Orta hissənin 1 və 2-ci, ümumi mövzunun isə 21, 22-ci taktlarının mövzusu onun elə həmin ərəfələrdə yazdığı Fortepiano üçün ikinci konsertinin(Fa minor) üçüncü hərəkatı ilə, ikinci hissəsi isə həmin əsərin ikinci hərəkatı ilə çox oxşar idi. 33-cü taktda 3/4 ölçüsünə keçilməsi də öz növbəsində Fa minor konsertinin 3-cü hərəkatındakı Şerzando hissəsi ilə 145-ci taktda uyğunlaşır və eyni zamanda bu hissədə sağ və sol əl birlikdə sözügedən mövzunu oktava şəklində ifa edirlər.
İstifadə olunduğu yerlər
Noktyurn əsəri Roman Polanski tərəfindən çəkilmiş Pianoçu filmində ifa olunmuş və çox böyük rəğbətlə qarşılanmışdır. Noktyurn filmdə iki dəfə- əvvəldə və sonda əsərin qəhrəmanı Vladislav Şpilman tərəfindən Varşava Radio studiyasında lentə alınmışdır. Əsərin bütöv versiyası isə soundtrack şəklində Janus Olejnitsak tərəfindən ifa edilmişdir.
Stalinqrad döyüşü
Stalinqrad döyüşü (17 iyul 1942 – 2 fevral, 1943) — Böyük Vətən müharibəsində sovet qoşunlarının Stalinqrad (indiki Volqoqrad) ətrafında alman qoşunlarını darmadağın etmək üçün müdafiə və hücum əməliyyatları.
Müharibə tarixində baş vermiş ən genişmiqyaslı (təqribən 2 milyon şəxsi heyət ) və ən qanlı (1.7 milyon nəfər ölü, yaralı və itkin) döyüşlərdən biri hesab olunur. Almanlar tərəfindən Stalinqrad istiqamətində hücum əməliyyatı 1942-ci ilin avqust ayında başlamışdır. Bu əməliyyat zamanı Vermaxt qoşunlarına məxsus 6-cı Ordu və 4-cü tank ordusunun birləşmələrindən aktiv şəkildə istifadə olunmuşdur. Hücum intensiv şəkildə Lüftvaffe tərəfindən şəhərin bombardman edilməsi ilə dəstəklənmişdir. Hər iki tərəf öz qoşunlarını şəhər mərkəzinə yeritdikdən sonra isə şəhər döyüşləri başlamışdır. Artıq 1942-ci il noyabr ayının ortalarında Sovet Ordusu çoxsaylı itkilərə məruz qalmasına baxmayaraq, almanları Volqa çayının qərb sahilinə qədər geri çəkilməyə məcbur etmişdi.
19 noyabr 1942-ci ildə Qırmızı Ordu tərəfindən Uran əməliyyatı başladılmışdır. Bu əməliyyat hazırlanarkən almanların 6-cı Ordusunun cinahlarını müdafiə etmək vəzifəsi daşıyan, həmçinin nisbətən zəif olan rumın və macar qoşunları hədəf götürülmüşdü. Hücum nəticəsində həmin cinahlarda yerləşən qüvvələr məğlub edilmişdir ki, bu da alman 6-cı Ordusunun öz müttəfiqləri ilə birbaşa əlaqəsinin kəsilməsinə və Stalinqrad ərazisində mühasirəyə düşməsi ilə nəticələnmişdir. Bu zaman Adolf Hitler mühasirədə qalan qoşunlara Stalinqradda qalmaq və heç bir hücum hərəkəti etməmək haqqında göstəriş vermişdir. Mühasirədə qalan alman qoşunlarına havadan dəstək verilməsinə və mühasirə həlqəsinin xaricdən yarılması məqsədilə edilmiş hücumlara baxmayaraq, bu cəhdlər heç bir nəticə verməmişdir. Ağır döyüşlər bundan sonra da iki ay müddətində davam etmişdir. 1943-cü ilin fevral ayının əvvəlindən etibarən Stalinqradda qalan qoşunların silah-sursatının və ərzaq ehtiyatının tükənməsi nəticəsində 6-cı Ordunun sağ qalmış hissələri təslim olmaq məcburiyyətində qaldı.
Arxa plan
İlkin əməliyyatların çox uğurla nəticələnməsindən sonra, almanlar 1942-ci ilin yayında Sovet İttifaqının cənub hissəsi istiqamətində irəliləməyə qərar verdi. Bu zaman almanların əsas məqsədi Stalinqradın sənaye potensialını məhv etmək və Volqa çayı sahilində yerləşmək idi. Bu çay Qafqaz və Xəzər dənizi ərazisindən Rusiyanın mərkəzinə aparan əsas marşrut hesab olunurdu. Buranı ələ keçirmək çay nəqliyyatının darmadağın olması ilə nəticələnə bilərdi. Almanlar 23 iyulda Rostov şəhərini işğal etdikdən sonra neft kəmərlərinin qarşısını kəsmişdi. Stalinqradın işğal olunması isə Fars dəhlizi ilə hərəkətin bir xeyli çətinləşməsinə səbəb ola bilərdi.
23 iyul 1942-ci ildə Hitler şəxsən 1942-ci ilin yay əməliyyatlarının məqsədini dəyişməyi qərara aldı. Nəticədə, alman qoşunlarının qarşısına əsas məqsəd olaraq Stalinqrad şəhərini ələ keçirmək tapşırığı qoyuldu. Hitler hücum əməliyyatına başlamazdan əvvəl Stalinqradı ələ keçirdikdən sonra şəhərin bütün kişi vətəndaşlarının öldürüləcəyini, həmçinin bütün qadın və uşaqların isə deportasiya olunacağını açıqlamışdı. Bunun əsas səbəbi şəhər əhalisinin "tamamilə kommunist" və "xüsusilə təhlükəli" olması idi. Şəhərin işğal olunması həm şimal, həm də qərb cinahlarda yerləşən alman qoşunlarının strateji neft ehtiyatlarına malik olan Bakı şəhərinə təhlükəsiz şəkildə yaxınlaşmasına səbəb olacaqdı. Hücum zamanı alman qoşunlarının Stalinqradda uğursuzluğa düçar olmasının əsas səbəbi onların həddən artıq rahat olması və düşməni yetərincə dəyərləndirməməsi oldu.
Müdafiə döyüşləri
Stalinqrad döyüşü 17 iyul 1942-ci ildə başlamışdır. Döyüşlərin başlanğıcında sovet ordusunun alman hücumlarının qarşısını almaqda çətinlik çəkməsi səbəbindən, bir neçə həftə ərzində alman ordusu 400 km irəliləməyə nail oldu ki, bu da sovet əsgərləri arasında nizam-intizamın pozulmasına və çaxnaşmaya səbəb oldu. İyulun sonlarına kimi, alman ordusu sovetləri Don çayı boyunca sıxışdırdı. Qeyd etmək lazımdır ki, bu zaman almanlar vermaxtın müxtəlif cinahlarını möhkəmləndirmək üçün öz müttəfiqləri olan İtaliya, Macarıstan və Rumıniya kimi ölkələrin ordularının köməyindən də istifadə edirdilər.
1942-ci ilin iyulun 25-də feldmarşal Fridrix Paulyusun komandanlıq etdiyi 6-cı alman ordusu Kalaç şəhərinin qərbində sovet ordusunun ciddi müqaviməti ilə üzləşdi və bununla da avqustun 11-nə qədər davam edən Kalaç döyüşləri başlandı. Kalaç döyüşləri başlanandan sonra, sovet lideri İ.Stalin SSRİ xalq müdafiə naziri kimi 1942-ci ilin iyulun 28-də “Bir addım da geri çəkilməmək” haqqında 227 №-li  əmr imzaladı. Həmin əmrdə sərəncam olmadan döyüş meydanından geri çəkilmək qadağan edilir, qorxaqlıq və qətiyyətsizlik göstərənlərin sərt cəzalandırılması nəzərdə tutulurdu.
Sovetlərin tələsik hücumları alman ordusunu geri oturda bilməsə də, onların hərbi sursat təchizatını zəiflədərək müvəqqəti də olsa, dayandıra bildi. Almaniyanın quru qoşunlarının Baş qərargahı (Oberkommando des Heeres) rəisi olan general Frans Qalder öz gündəliyində qeyd edir ki, bu zaman “silah-sursat və yanacaq çatışmazlığı problemi 6-cı ordunun zərbə qüvvəsini iflic etmişdi”. Lakin, Kalaç döyüşləri zamanı, havada üstünlüyə malik olan Lüftvaffe təyyarələri sovet ordusunun işini çətinləşdirirdi. Belə ki, alman təyyarələri Qırmızı ordunun həm canlı qüvvəsinə, həm də tanklarına, texnikasına, artilleriya qurğuları və istehkamlarına aviazərbələr endirir, nəqliyyat qovşaqlarını, dəmiryollarını bombalayır və bununla da,  6-cı orduya havadan dəstək verirdilər. left|thumb|Lüftwaffe Stalinqradın yaşayış məntəqələrini bombalayır, oktyabr 1942 1942-ci ilin avqustun 23-nə qədər Stalinqradın 400 min nəfər sakinindən təxminən 100 min nəfəri artıq evakuasiya edilmişdi. Həmin gün, aviasiya generalı Volfram fon Rixthofenin komandanlığı altında Almaniya HHQ-nin (Lüftvaffe) 4-cü hava donanması tərəfindən Stalinqrad şəhərinin ən uzun və ən dağıdıcı bombardmanı başlandı və 48 saat ərzində şəhər üzərinə təqribən 1000 ton bomba yağdırıldı.
Stalinqrad döyüşü həm Adolf Hitler, həm də İosif Stalin üçün nüfuz məsələsi idi və bu baxımdan da onun strateji əhəmiyyəti böyük idi. Məhz buna görə idi ki, sovet komandanlığı Qırmızı ordunun Moskva, aşağı Volqa və digər bölgələrdəki strateji ehtiyat qüvvələrini Stalinqrada gətirir, SSRİ-nin bütün ərazilərindəki aviasiya qüvvələri Stalinqrad ərazisinə cəlb olunurdu.
Sovet ordusunun hücumu
thumb|329x329px|1942-ci il noyabrın 19-dan dekabrın 24-dək olan döyüşlər. 19 noyabr 1942-ci ildə Uran əməliyyatı çərçivəsində Qırmızı Ordunun hücumu başladı. Noyabrın 23-də Kalaç bölgəsində 6-cı vermaxt ordusunun ətrafındakı mühasirə halqası bağlandı. Uran planı tam həyata keçirilmədi, çünki 6-cı ordunu əvvəldən iki hissəyə bölmək mümkün deyildi (Volqa və Donun kəsişməsində 24-cü Ordunun zərbəsi ilə). Bu şərtlər altında hərəkətdə olanları ləğv etmək cəhdləri də qüvvələrdə əhəmiyyətli üstünlüklərə - təsirlənən almanların üstün taktiki hazırlığına baxmayaraq uğursuz oldu. Bununla belə, 6-cı Ordu təcrid olunmuşdu və Volfram fon Rixthofenin komandanlığı altında 4-cü Hava Donanması tərəfindən hava tədarükü cəhdlərinə baxmayaraq, onun yanacaq, sursat və ərzaq ehtiyatları sürətlə azalırdı.
Noyabrın 23-də Cənub-qərb və Stalinqrad cəbhələrinin tank və mexanikləşdirilmiş birləşmələri birlikdə hərəkətə keçərək Volqa və Don çayları arasında alman ordusunun əsas qruplaşmasını mühasirəyə aldılar. Stalinqradda mühasirəyə düşən alman əsgər və zabitlərinin sayı ilə bağlı tarixçilər müxtəlif rəqəmlər qeyd edirlər. Sovet tarixçilərinin məlumatına görə, bu rəqəm 330 min nəfər, alman tarixçilərinə görə 250-280 min nəfərdir. Belə bir gərgin vaxtda,  noyabrın 23-dən 24-nə keçən gecə vermaxt komandanlığı belə qərara gəldi ki, Stalinqraddakı alman qoşunları təcili şəkildə geri çəkilsinlər. Əvvəlcə Hitler bu qərarla razılaşsa da, noyabrın 24-ü səhəri feldmarşal Paulyusa radioteleqram göndərərək Stalinqradda qalmaq əmri verdi. Qərarı reyxsmarşal German Görinqin təsiri altında verən Hitler hesab edirdi ki, Lüftvaffenin havada üstünlüyü mühasirəyə düşən alman ordusunun üstünlüyünü təmin edərək onu mühasirədən çıxara biləcək.
Alman komandanlığı mühasirədə çıxmağa – deblokadaya hazırlaşmaq məqsədilə feldmarşal Erix fon Manşteynin komandanlığı altında 20 alman diviziyası və 2 rumın diviziyasından ibarət “Don” adlanan yeni ordu qrupu təşkil etdilər. Manşteyn Hitleri inandırdı ki, onun ordusu güclü zərbələr endirərək sovetlərin mühasirə halqasını yaracaq və Paulyusun ordusu ilə birləşərək alman ordusunun Volqa və Don çayları arasındakı əvvəlki (Qırmızı ordunun noyabr əks-hücumuna qədərki) vəziyyətini bərpa edəcək. Bu məqsədlə, biri Kotelnikov rayonunda, digəri Tormosina rayonunda olmaqla iki zərbə qruplaşması yaradılmışdı. Beləliklə, 1942-ci ilin dekabrın 12-də Manşteynin ordu qrupu mühasirədəki alman ordusunu xilas etmək məqsədilə “Vintersqevitter” (“qış tufanı”) adlanan strateji hücum əməliyyatına başlayaraq Kotelnikov rayonundan hücuma keçdi.
Qırmızı ordunun “Kiçik Saturn” əməliyyatına başladığı zaman alman-faşist ordusu Stalinqradda son dərəcə çətin vəziyyətlə üzləşdilər. Onlar sovet aviasiyası tərəfindən sistemik olaraq bombardman edilir, sovet artilleriyası tərəfindən atəşə tutulurdu. Həmçinin, alman ordusu arasında aclığın yayılması da ölüm hallarını qarşısıalınmaz edirdi. Alman komandanlığı nəqliyyat aviasiyası ilə ordunun təchizatına və heç olmasa bəzi qoşun hissələrini təxliyə etməyə cəhd göstərsə də, sovet təyyarəçiləri bundan xəbər tutaraq qarşısını alırdı. Dekabrın 23-də feldmarşal Manşteyn Stalinqradda mühasirədə qalan alman ordusunu xilas etmək cəhdindən imtina edərək öz qüvvələri ilə yeni sovet hücumlarının qarşısını almaq üçün müdafiə mövqeyinə keçməli oldu. center|thumb|577x577px|Sovet əsgərləri Stalinqraddakı bir evə hücum edir, 1943-cü ilin fevralı. Yanvarın 10-da mühasirədəki alman-faşist ordusunu parçalayaraq məhv etmək məqsədilə Don cəbhəsi hücuma keçdi və bununla da, Stalinqrad döyüşündəki son hərbi əməliyyat olan “Koltso” əməliyyatı (10 yanvar – 2 fevral 1943) başlandı. Yanvarın 22-də əlavə haqırlıqlardan sonra Don cəbhəsi yenidən hücuma keçdi və 26-sı Mamayev kurqanı ətrafında alman qruplaşması iki hissəyə parçalandı. Şəhərdə döyüşlər bir neçə gün davam etdi. Yanvarın 31-də cənub qruplaşması feldmarşal Fridrix Paulyus başda olmaqla əsir düşdü. Ümumilikdə, “Koltso” əməliyyatı zamanı 2500 zabit və 24 general olmaqla 91 min nəfər alman əsgəri əsir düşdü. 1943-cü ilin 2 fevralında mühasirədəki şimal qruplaşması da təslim oldu və bununla da, Stalinqrad döyüşü başa çatdı.
Nəticəsi
Qırmızı Ordunun Stalinqrad döyüşündəki qələbəsi İkinci Dünya Müharibəsi illərində böyük hərbi-siyasi hadisə oldu. Elit vehrmaxt qrupunun mühasirəsi, məğlubiyyəti və ələ keçirilməsi ilə başa çatan döyüş Böyük Vətən Müharibəsinin gedişində köklü dəyişikliyə nail olmağa böyük töhfə verdi və bütün İkinci Dünya Müharibəsinin sonrakı gedişatına ciddi təsir göstərdi.
Döyüş nəticəsində Qızıl Ordu strateji təşəbbüsü möhkəm şəkildə ələ keçirdi və indi düşmənə öz iradəsini diktə etdi. Bu, alman qoşunlarının Qafqazda, Rjev və Demyansk bölgələrindəki hərəkətlərinin xarakterini dəyişdi. Sovet qoşunlarının zərbələri Wehrmacht-ı Qırmızı Ordunun hücumunu dayandırmalı olan Şərq Divarını hazırlamaq əmrini verməyə məcbur etdi.
Stalinqrad döyüşü zamanı 3-cü və 4-cü Rumıniya orduları (16 diviziya), 8-ci İtaliya ordusu və İtaliya Alp Korpusu (10 diviziya), 2-ci Macarıstan ordusu (10 diviziya), Xorvatiya alayı məğlub oldu. Məhv edilməyən 4-cü tank ordusunun tərkibində olan 6-cı və 7-ci Rumıniya ordu korpusları tamamilə ruhdan düşdü.
Gələcəkdə nasist Almaniyası Rumıniya, Macarıstan və Slovakiyadan yeni çağırışçılara arxalana bilməzdi. Müttəfiqlərin qalan bölmələrindən yalnız arxa xidmət, partizanlarla döyüşmək və cəbhənin bəzi ikinci dərəcəli sektorlarında istifadə etməli oldu.
Alman generalı Kurt fon Tippelskirx “İkinci Dünya Müharibəsi tarixi” kitabında Stalinqraddakı məğlubiyyəti belə qiymətləndirir: “Hücumun nəticəsi sarsıdıcı idi: bir alman və üç müttəfiq ordusu məhv edildi, digər üç alman ordusu ağır itki verdi. Ən azı əlli Alman və Müttəfiq bölmələri artıq mövcud deyildi. Qalan itkilər daha iyirmi beş bölmə təşkil etdi. Böyük miqdarda texnika itirildi - tanklar, özüyeriyən silahlar, yüngül və ağır artilleriya və ağır piyada silahları. Avadanlıq itkiləri, əlbəttə ki, düşmənin itkilərindən xeyli çox idi. Şəxsi heyətdəki itkilər çox ağır hesab edilməlidir, xüsusən də düşmən ciddi itki versə də, hələ də xeyli böyük insan ehtiyatına malik idi. Almaniyanın müttəfiqlərinin gözündə nüfuzu çox sarsıldı. Eyni zamanda Şimali Afrikada düzəlməz bir məğlubiyyətə uğradığından, ümumi qələbə ümidi də puç oldu. Rusların əhval-ruhiyyəsi isə yüksəldi”.
Sevil Nuriyeva
Nuriyeva Sevil Aydın qızı — jurnalist, televiziya aparıcısı.
Həyatı
Sevil Nuriyeva 1973-cü il avqustun 24-də Gəncədə anadan olub. Bakı Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsini bitirib. Türkiyədə beynəlxalq münasibətlər üzrə dissertasiya müdafiə edib və müvafiq sahə üzrə doktor elmi dərəcəsi alıb.
Azərbaycan Dövlət Televiziyasında, 215 KL studiyasında, Azərbaycanın ilk müstəqil televiziya kanalı olan ANS-də müxtəlif sosial, siyasi və strateji xarakterli proqramlar hazırlayıb və təqdim edib.
"Güzgü", "Nəzər Nöqtəsi", "Divan", "Xəbərdar", "Bu bizik", "Əks-səda", "Ötən Həftə", "Zərif çərşənbə" , "Şənbə gecəsi Sevil Nuriyeva ilə" kimi bir sıra proqramların müəllifi və aparıcısı olub.
Hal-hazırda Türkiyənin "Star" qəzetində Qafqaz üzrə köşə yazarı kimi çalışır. Həmçinin Asiya Dialoqu İctimai Birliyinin həmtəsisçisi və sədri, Qafqaz mediya mərkəzinin rəhbəridir.
Cinsi xromatin
Barr cisimciyi
Kişi və Qadın hüceyrələrində autosomların sayının bərabər olması ilə yanaşı X-xromosomlarının miqdarında fərq vardır. Nəzəri olaraq, qadınlarda X-ilişikli genlərin  hamısı ikiqat dozada olduğu üçün qadının somatik hüceyrələrində  bu geblər iki  dəfə çox məhsul sintez etməlidir. Lakin  artıq məlumdur ki,  kariotipə X-xromosomunun əlavə olunması müxtəlif patalogiyalara səbəb olur. Kariotipdə X-xromosomunlarının sayı artdıqca onun klinik təzahürü daha ağır olur. Deməli, belə bir nəticəyə gəlmək olat ki, hətta X-xromosomların normal (XX) ikiqat dozasında belə X-ilişikli genlərin ikiqat ekspressiyası baş vermir. Başqa sözlə,  X-ilişikli genlərin ekspressiyasının özünəməxsus xüsusiyyətləri vardır və bu genlərin dozasının  kompensasiya olunması tam fərqli mexanizmklə baş verir.1949-cu ildə Murrey L.Barr və Evart Bertram pişiyun interfazada olan sinir hüceyrələrini elektrik cərəyanı ilə qıcıqlandırdıqdan sonra tədqiq edərkən dişi pişiyin sinir hüceyrələrində tünd rənglənən xromatin cisimciklər aşkar etdilər. Erkək pişiyin hüceyrələrində isə buna rast gəlinmir. Deməli,  dişi pişiklərdə elektrik qıcıqlandırıcılarınınq təsiri altında  sinir hüceyrələrinin nüvə pərdəsi altında xromatin yığımlar əmələ gəlir. Sonrakı mərhələdə qıcığın təsiri kəsilərsəq, hüceyrənin funksional vəziyyətindən asılı olaraq  xromatin  yığmları yerini dəyişə bilər, ya da hem görünməyə bilər. Xromatin yığımların dişi pişiklərin hüceyrələrində nüvş pərdəsi altında çox toplanması, erkəkkərdə isə nadir hallarda rast gəlinməsi bunun bilavasitə cinsiyyətlə bağlı olduğunu  göstərir. Sonra K.Mur və M.Barr analoji cisimləri qadının ağız boşluğunun selikli qişası hüceyrələrində aşkar etdilər. Kişilərdə bu cisimciklər tapılmadı. Bu cisimciyin diametri 1 mkm-ə qədər olan, güclü kondensasiya olunmuş və nüvə membranı yaxınlığnda yerləşən xromatindir. Felgen üsulu ilə boyanma zamanı parlaq rəngli olur. Qadınlardan götürülmüş fibroblaslarda bu cisimcikləri çox asanlıqla tapmaq mümkündür.
X-xromosomunun inaktivasiyası
İnterfaza hüceyrələrində  tapılmış Barr cisimciyinin və ya cinsi xromatinin sonrakı tədqiqatlar  nəticəsində inaktivasiya olunmuş X-xromosom olması müəyyən  edildi. Barr cisimciyinin  X-xromosomlardan biri olması fikrini ilk dəfə Susumo One irəli sürmüşdür. O, hesab edirdi ki, X-xromosomlardan biri inaktivasiya olunduğundan qadının somatik hüceyrələrində X-ilişikli genlərin dozası  kompensasiya olunur. Ona görə də X-ilişikli genlərin həm kişi, həm də qadın hüceyrələrində ekspressiyası eynidir. X-xromosomların ümumi sayından asılı olmayaraq, birindən başqa,  bütün  X-xromosomlar inaktivasiya vəziyyətinə keçir və uyğun sayda Barr cisimcikləri əmələ gətirir.Məlumdur ki, telofazanın sonunda xromosomların  kompakt quruluşu pozulur, onlar nazik xromatin telləri şəklini  aldığından görünmür., yəni hüceyrə həyat dövriyyəsində sonrakı mərhələyə-interfazaya daxil olur. Bu, normada fəal olan bütün xromosomlara o cümlədən cinsiyyət xromosonlarına aiddir. Lakin  X-xromosomlardan biri kompakt quruluşunu saxlayır, dəyirmi, oval, üçbucaq, çubuqşəkilli və s. Formalı cinsi xromatinə çevrilir.
Cinsi xromatin irsi xəstəliklərin ekspress-diaqnostikasında tətbiq olunur. Belə ki, Şeresevki-Terner sindromlu (XO) probandda Barr cisimciyi olmur. Eyni hal normal kişilərdə (XY) müşahidə  edilir. X-trisomiyalı xəstələrdə (XXX) iki, Klaynfelter sindromu (XXY) zamanı bur, ikiqat Klaynfelter sindromu  (XXXY) zamanı iki cindi xromatin görünür. Beləliklə, güceyrədə Barr cisimciyinin  sayı onda olan X-xromosomların  sayından bir ədəd azdır.Məməlilərin dişi fərdləri X-xromosonların birini anadan, ikincisini isə atadan almışdır. 1963-cü ildə Meri Layon və Lian Rassel bir-birindən xəbərsiz belə bir ehtimalirəli sürdülər ki, somatik hüceyrələrdə X-xromosomun inaktivasiyası tam təsadüfi olaraq embrional inkişafın  ilkin mərhələlərində baş verir. Ona görə də ziqotun bölünməsindən əmələ gələn rüşeymin bütün hüceyrələrində  eyni dərəcədə inaktivasiya olunmuş X-xromosom vardır.
İnsanda qlükoza-6-fosdatdehidrogenaza X-ilişikli geninin çoxsaylı mutasiyaları məlumdur. Layon hipotezinə görə G6PD genini daşıyan heteroziqot qadında  təsadüfi olaraq  hər iki X-xromosom inaktivasiya vəziyyətinə  keçə bilər. Ona görə də bu qadının fibroblastları hüceyrələrin iki klonu kimi mövcuddur. Bu hüceyrələrin hər birində G6PD geninin yalnız biri ekspressiya olunur. Beləliklə, XX genotipli orqanizmdə X-xromosomun inaktivasiyası tam təsadüfidir, lakin bərabər ehtimallıdır.
Məhərrəm Səmədov
Məhərrəm Elxan oğlu Səmədov (27 mart 2001, Maştağa, Azərbaycan — 24 oktyabr 2020;, Ağdərə, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələri'nin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Məhərrəm Səmədov 27 mart 2001-ci ildə Bakıda, Maştağa qəsəbəsində dünyaya gəlib. 2007-ci ildə Maştağada yerləşən 209 saylı tam orta məktəbə daxil olmuş, 2016-cı ildə Xəzər rayonu Binə qəsəbəsində yerləşən 101 saylı peşə məktəbinin Avtoelektrik ixtisasına yiyələnmişdir. Peşə məktəbini bitirdikdən sonra hərbi xidmətə yollanmışdır.
Hərbi xidmətləri
2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Məhərrəm Səmədov Suqovuşan və Ağdərə döyüşlərində savaşıb. 24 oktyabr 2020-ci ildə Tərtər-Ağdərə bölgəsində düşmən tərəfindən atılan artilleriya mərmisinin partlaması nəticəsində aldığı qəlpə yarasından şəhid olub. Sabunçu rayonu Maştağa qəsəbəsində şəhidlər xiyabanında dəfn olunmuşdur.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı verilmiş tapşırıqları şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Məhərrəm Səmədov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Suqovuşan qəsəbəsinin işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 05.11.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Məhərrəm Səmədov ölümündən sonra "Suqovuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad olunması zamanı döyüş tapşırıqlarını uğurla yerinə yetirdiyinə, düşmənin əsas qruplaşmalarının məhv edilməsi ilə qoşunların döyüş qabiliyyətinin qorunub saxlanılmasında fərqləndiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Məhərrəm Səmədov ölümündən sonra "Cəsur döyüşçü" medalı ilə təltif edildi.
Zəfər yatağı
Zəfər yatağı – Gədəbəy rayonunda yerləşən sənaye əhəmiyyətli mis-qızıl yatağı.
Adlandırılması
Yataq “Anglo Asian Mining PLC”nin törəmə müəssisəsi olan Azərbaycan Beynəxalq Mədən Əməliyyat Sirkətinin (ing. Azerbaijan Interntional Mining Company - AIMC) yerli geoloqları tərəfindən 2020-ci ilin oktyabr-noyabr aylarında kəşf olunub. Əsas filiz kütləsi 44 günlük Vətən Müharibəsi günlərinə rast gəlindiyi üçün qazanılan qələbələrin şərəfinə yataq "Zəfər" adlandırılıb.
Coğrafi mövqeyi
Yataq inzibati cəhətdən Gədəbəy rayonunda yerləşir və rayon mərkəzindən təxminən 5 km Şimal-Qərbdə, Gədəbəy yatağından 3.8 km Şimal-Qərbdə və Uğur yatağından 2.5 km Cənub-Qərbdədir. Ərazi müəyyən yerlərdə hətta 2000 m-i keçən yüksək dağlıq relyefə və ot örtüyünə sahibdir.
Kəşfiyyatı
Həmin sahədə kəşfiyyat işlərinə 2016-cı ildən başlanılmışdır. Aparılan kompleks axtarış-kəşfiyyat işlərinin – çöl sınaqlaşdırması, geokimyəvi sınaqlaşdırma, xəritəalma, geofiziki tədqiatlar nəticəsində kəşf olunub. Əsas filiz kütləsi 2020-ci ilin oktyabr-noyabr aylarında quyularla kəsilmişdir. Yatağın kəşfi ilə bağlı rəsmi elan isə 2021-ci ilin yanvar ayında verilib. Bu şirkətin Gədəbəy müqavilə sahəsində fəaliyyətdə olduğu 2005-ci ildən bəri kəşf etdiyi sayca 3-cü yataqdır. Belə ki, 2012-ci ildə Qədir və 2015-ci ildə Uğur yataqları kəşf olunmuşdur.
Metallogeniyası
Yataq Kiçik Qafqaz dağlarının Lök-Qarabağ vulkanik qövslərində, yerli Gədəbəy-Bittibulaq qırılması üzərində yerləşir. Bu qırılma üzərində Zəfər yatağında başqa Gədəbəy, Qədir, Uğur yataqları və Bittibulaq təzahürü mövcuddur. Zəfər yatağı isə Qədir və Uğur yataqları arasında mövqe tutur.
Genezisi
İndiyə qədər yataqla bağlı həm Azərbaycanda, həm də Azərbaycandan kənarda pertoqrafik, mineraloji, kimyəvi və "XRD" analizləri aparılmışdır. Tədiqatlarda mineral tərkibi və münasibətlərinə görə yatağın epitermal sinfə aid olduğu müəyyən edilmişdir. Epitermal sistemin aşağı, orta və yaxud yüksək sulfidli növlərindən hansına aid olmasını təyin etmək məqsədi ilə hazırda elmi-tədqiqat işləri aparılır.
Süxur və minerallar
Yataq böyük ölçüdə Üst Bayos yaşlı süxurlardan təşkil olunmuşdur. Quyulardan götürülümüş nümunələrin üzərində aparılan petroqrafik tədqiqatlarla yataqda yayılmış süxurların daha çox turş və orta tərkibli törəmə kvarsit, andezibazalt, andezit, andezit tufları, dasit, riolit və riolit tuflarından ibarət olduğu müəyyən edilmişdir.
Zəfər yatağında sulfid mineralları üstünlük təşkil edir. Əsas filiz saxlayan kütlə müxətif formalı – kristallik, massiv, yarımmassiv pirit, xalkopirit, bornit, sfalerit, qalenit, kovellit, tetrahedrit, tennantit, yəşəm və baritdən ibarətdir. Yer səthindən dərinliyə doğu oksid mineralları olan hematit və limonit, dəyişilmə minerallarından isə xlorit və epidot qrupu mineralları müşahidə olunur. Filiz mineralları arasında yerdəyişmə teksturu üstünlük təşkil edir.
Filiz kütləsi
Filiz kütləsi Yer səthindən təxminən 250 m dərinlikdən etibarən başlayır və 500 m, bəzən daha da dərinliklərə qədər uzanır. Bu filizlər əsas etibarı ilə riolitlərdə toplanıb.
NGC 1468
NGC 1468, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Eridan bürcü istiqamətində yerləşir. E-S0 tipli. tərəfindən ildə 80.01 sm (31.5 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Zəfər yatağı
Ehtiyatları
Yataq əsas etibarı ilə mis, ondan az miqdarda isə qızıl və sink kütləsindən ibarətdir. 16 avqust 2021-ci ildə təqdim olunmuş "The Maiden JORC mineral resource” hesabatına görə yataqda 51000 ton mis, 82000 unsiya qızıl və 40000 ton sink mövcuddur.
DNT replikasiyası
thumb|200px|DNT replikasiya : İkiqat zəncir paketdən ayrılır və açılır, sonra ayrılan hər bir ip (firuzə) yeni bir tərəfdaş ipini (yaşıl) çoxaltmaq üçün şablon rolunu oynayır. [[Nükleotidlər (əsaslar) yeni ortaq zəncirlərinin iki yeni cüt spiralın sintezi üçün seçilir.]] DNT replikasiyası ( — yenilənmə) — DNT molekulunun çoxalma prosesi.
DNT- nin quruluşu
DNT, hər iki zolağın bir-birinə bükülərək xarakterik bir cüt zəncir meydana gətirdiyi cüt zəncirli bir quruluş olaraq mövcuddur. Hər bir fərdi DNT zənciri dörd növ nukleotiddən ibarətdir. DNT-dəki nukleotidlər deoksiriboz şəkər, fosfat və azotlu baza ehtiva edir. Dörd nukleotid növü adenin, sitozin, quanin və timin adenin, sitozin və timin pirimidindir, adətən A, Q, S və T olaraq adlandırılan dörd nukleotid bazasına uyğundur. Bu nukleotidlər fosfodiester bağları əmələ gətirərək, DNT ikiqat zəncirinin fosfat-deoksiriboz onurğasını içəriyə (yəni əks zolağa doğru) nükleotid bazaları ilə yaradır. Nükleobazlar zəncirlər arasında hidrogen bağları arasında düzəldilir və baz cütləri əmələ gəlir. Adenin timinlə (iki hidrogen istiqaməti), guanin cütləri sitozinlə (üç hidrogen bağ) birləşir. DNT zolaqları istiqamətlidir və bir zolağın fərqli uclarına "3 '(üç sadə) uç" və "5' (beş sadə) uc" deyilir. Konvensiyaya görə, bir DNT zəncirinin baza ardıcıllığı verildiyi təqdirdə, ardıcıllığın sol ucu 5 'uc, ardıcıllığın sağ ucu isə 3' ucudur. İkiqat sarmalın ipləri antiparalleldir, biri 5 'dən 3' ə, əks ipi isə 3 '- 5' arasındadır. Bu terminlər zəncirdəki növbəti fosfatın bağlandığı deoksiribozdakı karbon atomuna işarə edir. İstiqamətlilik DNT sintezi üçün təsir göstərir, çünki DNT polimerazı DNT zəncirinin 3 'ucuna nukleotidlər əlavə edərək DNT-ni yalnız bir istiqamətdə sintez edə bilər. DNT-dəki tamamlayıcı əsasların cütləşməsi (hidrogen əlaqəsi yolu ilə) hər zolaqdakı məlumatların artıq olması deməkdir. Fosfodiester (teldaxili) bağlar hidrogen (iplərarası) bağlardan daha güclüdür. Fosfodiester bağlarının əsl işi, DNT polimerlərində bir nükleotidin 5 'karbonunu başqa bir nükleotidin 3' karbonuna bağladığı yerdir, hidrogen bağları isə zəncir oxu boyunca DNT cüt zəncirlərini sabitləşdirir, lakin ox 1 istiqamətində deyil. [9] Bu, iplərin bir-birindən ayrılmasına imkan verir. Bu səbəbdən tək bir zolaqdakı nükleotidlər yeni sintez edilmiş ortaq zolaqdakı nükleotidləri yenidən qurmaq üçün istifadə edilə bilər.