cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Praqa prosesi
Tarixi
ATƏT-in Minsk qrupunun həmsədrləri 2002-ci ilin mart ayında bölgəyə səfərləri zamanı danışıqlar prosesinin Azərbaycan və Ermənistan prezidentlərinin xüsusi nümayəndələri səviyyəsində davam etdirilməsi təklifini irəli sürdülər. Bu təklif hər iki dövlət başçısı tərəfindən qəbul olundu. 13-15 mart və 29-30 iyul 2002-ci il tarixlərində Praqa yaxınlığında hər iki dövlət başçısının xüsusi nümayəndələrinin iki görüşü keçirildi.
2004-cü il aprelində Azərbaycan və Ermənistan xarici işlər nazirlərinin Praqada keçirilən görüşü sonradan çoxraundlu danışıqlar sürəcinə çevrilməklə «Praqa prosesi» adlanmağa başladı. Sonra bu prosesə digər elementlər əlavə olundu. Praqa prosesinin ilk mərhələsi 2006-cı ilin fevralında Paris yaxınlığındakı Rambuye qəsrində keçirilən və geniş beynəlxalq ajiotaja rəğmən nəticəsiz qalan danışıqlarla yekunlaşdı. 2007-ci ilin noyabrında, həmsədrlər Praqa prosesinin ilkin nəticəsi kimi Madriddə Azərbaycan və Ermənistan XİN başçıları ilə görüşdə tərəflərə nizamlamanın baza prinsiplərinə dair layihə təqdim etdilər. O vaxtdan danışıqlar prosesi Madrid prinsipləri ətrafında gedir. Bu layihəni Qarabağ sülh prosesinin ilkin "yol xəritəsi" də hesab etmək olar.
Maqnetit
Maqnetit – FeFe2O4 — Kubik sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: hər yerdə rast gələn.
Növ müxtəliflikləri
Titanlı-, xromlu-, vanadiumlu- və b. maqnetitlər.
Xassələri
Rəng – dəmiri-qara; Mineralın cizgisinin rəngi – qara; Parıltı – metal, bəzən yarımmetal; Şəffaflıq – qeyri-şəffaf; Sıxlıq – 4,9-5,2; Sərtlik – 5,5-6; Kövrəkdir; Ayrılma – yoxdur; Bölünmə – nadir hallarda {111} üzrə; Başqa xassələr – güclü, bəzən polyar maqnit xassəsi təzahür edir; Morfologiya – kristallar: oktaedrik, nisbətən az rombododekaedrik; İkiləşmə: {111} – şpinel qanunu üzrə; Mineral aqreqatları: dənəvər, sıx, radial -şüalı, böyrəkvarı, hisə (dudaya) bənzər kütlələr, xrizotil-asbest, bitki qalıqları və s. üzrə psevdomorfozalar.
Vaqif Əbdülqasımov
Vaqif Əmir oğlu Əbdülqasımov — Azərbaycan alimi, sənətşünaslıq namizədi, professor.
Həyatı
Vaqif Əmir oğlu Əbdülqasımov 26 avqust 1942 ildə Ağdamda dünyaya gəlmişdir. Ağdam 1 nömrəli orta məktəbdə təhsil almış (1950–1960), eyni zamanda Ağdam 1 nömrəli uşaq musiqi məktəbində (1954–1959), Ü.Hacıbəyov adına Ağdam orta ixtisas musiqi məktəbinin tar sinfində (1959–1963) oxumuşdur. 1963–1968 illərdə Ü.Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının Xalq musiqisi şöbəsində ali təhsil almışdır.
Vaqif Əbdülqasımov Ağdam musiqi məktəbində oxuyarkən rayon mədəniyyət evinin nəzdində yaranmış "Şur" xalq çalğı alətləri ansamblının tərkibində Azərbaycanın bir çox rayon və şəhərlərində verilən konsertlərdə, bir çox respublika müsabiqələrində, 1961-ci ildə Moskvada keçirilmiş musiqi festivalında, müxtəlif səviyyəli hökumət tədbirlərində və s. müsamirələrdə iştirak etmiş, medal və fəxri fərmanlarla təltif olunmuşdur. Bu illər ərzində o, rayon pionerlər evində tar ixtisası üzrə dərnək rəhbəri də olmuşdur. O, Ü.Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının tələbəsi olarkən 1963–1967 illərdə Səid Rüstəmovun rəhbərlik etdiyi Respublika Radio və Televiziya Komitəsi xalq çalğı alətləri orkestrində tarzən işləmişdir.
Vaqif Əbdülqasımov 1 saylı uşaq musiqi məktəbində (1961–1963), Ü.Hacıbəyov adına Ağdam orta ixtisas musiqi məktəbində tar müəllimi, Bakı mədəni maarif texnikumunda (1967–1971) işləmişdir. O, müəllimliklə yanaşı, Ağdam rayon mədəniyyət evinin dram teatrında tarzən kimi fəaliyyət göstərmiş, 1977–1990 illərdə Respublika Musiqi Mədəniyyəti Universitetinin rektoru olmuşdur. 1971-ci ildən Bakı Musiqi Akademiyasında işləmişdir. 1984-cü ildə dosent, 1995-ci ildə isə professor adına layiq görülmüşdür. O, "Tarın Azərbaycan musiqisində rolu" mövzusunda dissertasiya müdafiə edib (1990, Daşkənd) sənətşünaslıq namizədi alimlik dərəcəsi almışdır. Özbəkistan Mədəniyyət Nazirliyi Həmzə Həkim-zadə Niyazi adına İncəsənət Elmləri İnstitutu elmi şurasının qərarına əsasən dissertasiyanın bir neçə bölməsi ayrılıqda çap olunmuşdur. Bakı Musiqi Akademiyasının Xalq çalğı alətləri kafedrasının professoru olmuşdur.
Elmi fəaliyyəti
Vaqif Əbdülqasımov Azərbaycan xalq musiqisi alətşünaslıq sahəsində 6 monoqrafiya (Azərbaycan, ingilis, türk, fars dillərində), 2 dərslik və dərs vəsaiti, 6 metodik kitabça və 50-ə qədər elmi məqalənin müəllifidir. Azərbaycan xalq çalğı alətləri orkestri üçün Azərbaycan, Qərbi Avropa, rus və digər xalqların bəstəkarlarının 100-dən çox əsərini (təx. 250 ç.v.həcmində partitura) işləmişdir.
Maqnetit
Tətbiqi
Mühüm dəmir filizidir.
Anikşçyay rayonu
Anikşçyay rayonu — Litvada rayon. Mərkəzi Anikşçyay şəhəridir.
Tarixi
Anikşçyay rayonunda təxminən 250 abidə var. Anikşyay bütün Litvada muzeylər məskəni kimi məşhurdur- burada 12 muzey fəaliyyət göstərir. İlk dəfə muzeyşünaslıq ənənəsini A.Venuolis ,1927-ci ildə Litvada şair A.Baranauskasın “Anişkyay meşəsi” poemasını yazdığı anbarda xatirə muzeyi yaradaraq qoymuşdur. Bu gün Anikşçyayda Antanas Jukauskas-Venuolis adına və Litvada ilk qadın-lirik şairə Brone Buyvidayte adına xatirə muzeyləri, Nyuronyay kəndində isə orijinal vəziyyəti saxlanılan Yonas Bilyunas adına xatirə evi fəaliyyət göstərir. Həmçinin Anikşyay dəmir yolu vağzalında yaradılan Syauruko muzeyində unikal tarixi izlə- 1897-1899-cu illərdə Anikşçyaydan çəkilən dəmir yolu ilə tanış ola bilərsiniz. Bu Litvada fəaliyyət göstərən ən maraqlı texniki obyektlərindən biridir. 2010-cu ildə Anikşyayda Litvada yeganə olan mələklər Muzeyi fəaliyyətinə başladı.
1960-cı ildən etibarən Şvyantoyinin hər iki sahilini əhatə edən, Kirklay istiqamətində şəhərin cənub sərhədindən 9 km aralıda olan 150 ha-lıq meydan A.Baranauskasın “Anikşyay meşəsi” poemasında tərənnüm olunmuş landşaft qoruğu kimi fəaliyyət göstərir. Qoruq təbii meşə-parkın flora və faunasını, yüzyaşlı palıdları, kral bataqlığını, Şvyantoyi çayı sahillərinin mənzərələrini, Şlave və Virintanı, Puntukas qayasını, Paşvyantupis kəndinin meşəsindəki Puntukas qardaşlarını-Pyatyalişk daşı və digər qayaları qorumaq üçün salınmışdır. Rəvayətə görə Litvanın böyüklüyünə görə ikinci daşı Puntukas yaxınlığında bütpərəstlik dövründə tanrılar üçün qurban yandırardılar, qalan iri palıdlar isə bu baş verənlərin şahidləridir. Puntukas barəsində ən məşhur əfsanələr A.Baranauskasın “Anikşçyay meşəsi” poemasında əks olunur; şeytan Anikşyay kilsəsini dağıtmaq üçün iri daş aparırdı, lakin qəflətən xoruz banladı və şeytan daşı əlindən düşürdü…
Litva pilotları-S.Daryus və S.Qirenasın Atlantika üzərində uçuşlarının 10 illiyini qeyd etmək üçün heykəltaraş Bronyus Pundzyus 1942-1943-cü illərdə Puntukas daşı üzərində pilotların barelyeflərini və vəsiyyətlərini həkk etmişdir. 1988-ci ildən etibarən hər il 16 iyul Puntukasda axşamlar “Lituaniki” uçuşunun şərəfinə gecə saatı təşkil olunur.
Həm Ludişk meşəsi, həm də Anikşçyay-Skemonyay yolunun hər iki tərəfində yerləşən Arodelyay kurqanı barədə çoxlu rəvayətlər var. Ludvişkay kurqanı Anikşyay ərazilərində yerləşən ən hündürlərdən biridir. Burada, anikşyay yazıçısı Yonas Bilnyusun qəbiri üzərində onun “Xoşbəxtlik qığılcımı”nı simvollaşdıran 14 metrlik obelisk ucalır. Vəsiyyət şeirlərində əbədiləşən yazıçı 1953-cü ildə A.Venuolisin yardımı ilə torpağa tapşırılmışdır.
Bu günlərdə Anikşçyay şəhəri Kalitos dağın döşündə yerləşən qış idman mərkəzi ilə, əla dağ xizək trası ilə və Litvada birinci olan kirşə idmanı üçün yay trası ilə məşhurdur.
Anikşçyay rayonunda çoxsaylı turistlərə “Puntukas”, “Kyaturi kalnay”, “Romuvos parkas” mehmanxanaları, “Anikşçyu şilyalis” istirahət evi və 30-a qədər kənd turizm malikanələri xidmət göstərir.
Soqdiana
Soqdiana — Orta Asiyada geniş tarixi və coğrafi bir məkan.
Tarixi
Monqol istilası sırasında yüz minlərcə Soğdun Orta Asiyadan qərbə və cənuba doğru köçdükləri və kiçik bir əhalinin tarixi torpaqlarında qaldıqları güman olunur. Tacikistan dağlarında öz dilini qoruyan təxmini 30 nəfər qalmışdır.
Makedoniya çarlığı
Makedoniya imperiyası (Yun. Μακεδονία) — Balkan yarımadasında qədim yunan dövlət.
İmperiya
Makedoniyalı İsgəndər, Qədim Yunanıstanın Makedoniya çarlığının hökmdarı (Basilevs) - Alexander the Great: "Youths of the Pellaians and of the Macedonians and of the Hellenic Amphictiony and of the Lakedaimonians and of the Corinthians… and of all the Hellenic peoples, join your fellow-soldiers and entrust yourselves to me, so that we can move against the barbarians and liberate ourselves from the Persian bondage, for as Greeks we should not be slaves to barbarians." Pseudo-Kallisthenes, Historia Alexandri Magni, 1.15.1–4
- Alexander the Great: "Now you fear punishment and beg for your lives, so I will let you free, if not for any other reason so that you can see the difference between a Greek king and a barbarian tyrant, so do not expect to suffer any harm from me. A king does not kill messengers." Historia Alexandri Magni of Pseudo-Kallisthenes, 1.37.9–13
- Alexander's letter to Persian king Darius in response to a truce plea: "Your ancestors came to Macedonia and the rest of Hellas (Greece) and did us great harm, though we had done them no prior injury. I have been appointed leader of the Greeks, and wanting to punish the Persians I have come to Asia, which I took from you." Anabasis Alexandri by Arrian; translated as Anabasis of Alexander by P. A. Brunt, for the "Loeb Edition" Book II 14, 4
- Alexander the Great: "If it were not my purpose to combine barbarian things with things Hellenic (Greek), to traverse and civilize every continent, to search out the uttermost parts of land and sea, to push the bounds of Macedonia to the farthest Ocean, and to disseminate and shower the blessings of the Hellenic justice and peace over every nation, I should not be content to sit quietly in the luxury of idle power, but I should emulate the frugality of Diogenes. But as things are, forgive me Diogenes, that I imitate Herakles, and emulate Perseus, and follow in the footsteps of Dionysos, the divine author and progenitor of my family, and desire that victorious Hellenes should dance again in India and revive the memory of the Bacchic revels among the savage mountain tribes beyond the Kaukasos." On the Fortune of Alexander by Plutarch, 332 a-b
- Alexander addressing the dead Hellenes (the Athenian and Thebean Greeks) of the Battle of Chaeronea: "Holy shadows of the dead, I'm not to blame for your cruel and bitter fate, but the accursed rivalry which brought sister nations and brother people, to fight one another. I do not feel happy for this victory of mine. On the contrary, I would be glad, brothers, if I had all of you standing here next to me, since we are united by the same language, the same blood and the same visions." Historiae Alexandri Magni by Quintus Curtius Rufus
- Alexander I of Macedon, ancestor of Alexander the Great, member of the Argead dynasty: "Tell your king (Xerxes), who sent you, how his Greek viceroy of Macedonia has received you hospitably." Herodotus, Histories, 5.20.4, Loeb
- Alexander I of Macedon, ancestor of Alexander the Great, member of the Argead dynasty, when he was admitted to the Olympic games: "Men of Athens… In truth I would not tell it to you if I did not care so much for all Hellas; I myself am by ancient descent a Greek, and I would not willingly see Hellas change her freedom for slavery. I tell you, then, that Mardonius and his army cannot get omens to his liking from the sacrifices. Otherwise you would have fought long before this. Now, however, it is his purpose to pay no heed to the sacrifices, and to attack at the first glimmer of dawn, for he fears, as I surmise, that your numbers will become still greater. Therefore, I urge you to prepare, and if (as may be) Mardonius should delay and not attack, wait patiently where you are; for he has but a few days' provisions left. If, however, this war ends as you wish, then must you take thought how to save me too from slavery, who have done so desperate a deed as this for the sake of Hellas in my desire to declare to you Mardonius' intent so that the barbarians may not attack you suddenly before you yet expect them. I who speak am Alexander the Macedonian." Herodotus, Histories, 9.45 (ed. A. D. Godley)
- Ian Worthington, English historian and archaeologist: "Not much need to be said about the Greekness of ancient Macedonia: it is undeniable." Ian Worthington, Philip II of Macedonia, Yale University Press, 2008
- Ulrich Wilcken: "When we take into account the political conditions, religion and morals of the Macedonians, our conviction is strengthened that they were a Greek race and akin to the Dorians. Having stayed behind in the extreme north, they were unable to participate in the progressive civilization of the tribes which went further south." Ulrich Wilcken, Alexander the Great, p. 22
- Herodotus: "Now that these descendants of Perdiccas (Perdiccas I of Macedon, King of Macedonia from about 700 BCE to about 678 BCE) are Greeks, as they themselves say, I myself chance to know and will prove it in the later part of my history." Herodotus, Book 5, Ch. 22, 1 (Loeb)
- Josephus: "And when the book of Daniel was showed to Alexander the Great, where Daniel declared that one of the Greeks should destroy the empire of the Persians, he supposed that himself was the person intended; and as he was then glad, he dismissed the multitude for the present." Josephus 11.8.5
- Arrian: "There a man appeared to them wearing a Greek cloak and dressed otherwise in the Greek fashion, and speaking Greek also. Those Macedonians who first sighted him said that they burst into teers, so strange did it seem after all these miseries to see a Greek, and to hear Greek spoken." Arrian: Anabasis Alexandri: Book VIII (Indica)
- Titus Livius: "The Aitolians, the Akarnanians, the Macedonians, men of the same speech, are united or disunited by trivial causes that arise from time to time; with aliens, with barbarians, all Greeks wage and will wage eternal war; for they are enemies by the will of nature, which is eternal, and not from reasons that change from day to day." Titus Livius, Liber XXXI, 29, 15
- David H. Levinson: "It should be noted that there is no connection between the Macedonians of the time of Alexander the Great who were related to other Hellenic tribes and the Macedonians of today, who are of Slavic Origin and related to the Bulgarians." Encyclopedia of World Cultures (1991), by David H. Levinson, page 239.
- Nicholas Hammond: "Philip was born a Greek of the most aristocratic, indeed of divine, descent… Philip was both a Greek and a Macedonian, even as Demosthenes was a Greek and an Athenian… The Macedonians over whom Philip was to rule were an outlying family member of the Greek-speaking peoples." Nicholas Hummond, Philip of Macedon, Duckworth Publishing, 1998
- Nicholas Hammond: "All in all, the language of the Macedones was a distinct and particular form of Greek, resistant to outside influnces and conservative in pronunciation. It remained so until the fourth century when it was almost totally submerged by the flood tide of standardized Greek." Nicholas Hummond, A History of Macedonia Vol ii, 550–336 BC
- Robin Lane Fox: 1) "Alexander was still the Greek avenger of Persian sacrilege who told his troops, it was said 'that Persepolis was the most hateful city in the world'. On the road there, he met with the families of Greeks who had deported to Persia by previous kings, and true to his slogan, he honoured them conspicuously, giving them money, five changes of clothing, farm animals, corn, a free passage home, and exemption from taxes and bureaucratic harassments." p. 256,2) "To his ancestors (to a Persian's ancestors) Macedonians were only known as 'yona takabara', the 'Greeks who wear shields on their heads', an allusion to their broad-brimmed hats." p. 104,3) "Alexander was not the first Greek to be honoured as a god for political favour." p. 131,4) "In spirit, Alexander made a gesture to the Lydians' sensitivities, though his Greek crusade owed them nothing as they were not Greeks." p. 128. Robin Lane Fox, Alexander the Great, Penguin Books, UK, 1997
- Katheryn A. Bard: "The Macedonians were originally one of several Greek tribes living on the northern frontier of the Hellenic world." Katheryn A. Bard, Encyclopaedia of the Archaeology of Ancient Egypt, Taylor & Francis, 1999, p. 460.
- Benjamin Ide Wheeler: "That the Macedonians were Greek by race there can be no longer any doubt. They were the northernmost fragments of the race left stranded behind the barriers." Benjamin Ide Wheeler, Alexander the Great: The Merging of East and West in Universal History, Elibron Classics, 2011 və Argeadlar sülaləsinin nümayəndəsi oldu. Eramızdan əvvəl 356-cı ildə Pellada doğulan İsgəndər atası Makedoniyalı II Filipdən ölümündən sonra 20 yaşında taxta çıxdı. O, 30 yaşına qədər qədim dünyanın ən böyük imperiyalarından birini (Yunanıstandan Misirə və Şimal-qərbi Hindistana qədər) yaradana qədər hakimiyyətinin çox hissəsini Asiya və Şimal-şərqi Afrika boyunca hərbi kampaniyalarda keçirdi. O, döyüşdə məğlub edilməz idi və tarixdəki ən müvəffəqiyyətli hərbi komandanlardan biri hesab edilir.
Gəncliyində İsgəndər filosof Aristoteldən 16 yaşına qədər dərs aldı. Atası II Filippin öldürülməsindən sonra eramızdan əvvəl 336-cı ildə taxta çıxan İsgəndər güclü dövləti və təcrübəli ordunu miras alıb. O, Yunanıstanın generallığı ilə mükafatlandırıldı və bu səlahiyyətdən atasının hərbi işğal planlarını həyata keçirməyə başlamaq üçün istifadə eddi. E.ə. 334-cü ildə o, Anatoliyanı idarə edən Əhəmənilər imperiyasını işğal eddi və 10 il davam edən hərbi əməliyyatlara başladı. İsgəndər həlledici döyüşlərdə, xüsusilə İss və Qavqamel döyüşlərində Əhəmənilər imperiyasının gücünü məhv eddi. O, axırda Əhəmənilər imperiyası hökmdarı III Daranı hakimiyyətdən salıb və Əhəmənilər imperiyasının tamamını işğal eddi. Bu zaman onun imperiyası Adriatik dənizindən Hind çayına qədər uzanırdı.
"Dünyanın sonuna və Böyük Xarici Dənizə" çatmaq istəyən İsgəndər E.ə. 326-cı ildə Hindistanı işğal eddi, ancaq ordusunun tələbi onu geri qayıtmağa məcbur eddi. İsgəndər E.ə. 323-cü ildə paytaxt etmək istədiyi Babil şəhərində bəlkə də Ərəbistanın işğalı ilə başlayacaq hərbi yürüşlərini həyata keçirə bilmədən öldü. Onun ölümündən sonrakı illərdə bir çox vətəndaş müharibələri onun imperiyasını parçaladı və İsgəndərin generalları və varisləri — Diadoxinin idarə etdiyi dövlətlər yarandı.
İsgəndərin mirasına işğallarının səbəb olduğu yunan-buddist kimi mədəni diffuziyalar daxildir. O, İsgəndəriyyə də daxil olmaqla öz adını daşıyan təqribən iyirmi şəhərin əsasını qoydu. İsgəndərin yunan mühacirlərini məskunlaşdırması və şərqdə Yunanıstan mədəniyyətinin yayılması yeni ellinizm sivilizasiyasının yaranmasına səbəb oldu və bu sivilizasiyanın xüsusiyyətləri XV əsrin ortalarında Bizans imperiyasının ənənələrində və 1920-ci illərə qədər mərkəzi və uzaq şərqi Anatoliyada yunanca danışanların olmasında görülür. İsgəndər Axilles kimi klassik qəhrəman oldu və o, tarixdə və yunan və qeyri-yunan mədəniyyətlərinin əfsanələrində xarakterizə olundu. İsgəndər hərbi liderlərin özünü müqayisə etdiyi ölçü vasitəsi oldu və dünyanın bir çox yerində hərbi akademiyalar hələ də onun hərbi taktikalarını öyrədir. İsgəndər tez-tez müəllimi Aristotel ilə yanaşı olaraq bütün dövrlərin ən çox təsir gücünə malik şəxsləri arasında sıralanır.
İmperiya Dövründəki Hakimlər (e.ə. 336–306)
right|thumb|Makedoniya Çarlığının ən geniş sərhədləri
Kurş dili
thumb|right|450px thumb|right|350px 250 px|thumb 250 px|thumb Kurş dili — uzun və ensiz quru parçası, dil Kurş körfəzini Baltik dənizindən ayırır. Dik Kalininqrad vilayəti Zelenoqrand şəhərindən Litvanın Klaypeda şəhərinə qədər uzanır.
Dilin adı vaxtı ilə Prussiyadan bura gəlmiş almanlardan öncə burada yaşayan Kurşi xalqının şərəfinə adlandırılmışdır.
Dilin uzunluğu 98 km, eni isə 300 metrdən 3,8 km arasında dəyişir.
2000-ci ildə Kurş dili YUNESCO Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmişdir.
Kurş unikal təbiət-antropogen lanşaft formasıdır. Ümumilikdə Baltik dənizində yerləşən Xel və Baltik dili ilə birlikdə bu dillərin dünyada analoqu yoxdur.
Bioloji rəngarəngliyi açıq şəkildə müşahidə etmək olur. Burada səhralara xas olan dyunlardan tutmuş, tundra zonasına xas olan bataqlıqlara belə rast gəlmək olur. Burada olan dyunların eni 0,3–1 km km arasında dəyişir. Üstəlik dünyada sahilə yaxın ərazidə ən hündür dyun məhs burada yerləşir. Onun hündürlüyü 67,2 metrdir (Vetsekuqs). İl ərzində yaz və payız ayları bura 10–20 min quş pənah gətirir.
Dil əsasən qumdan təşkil olunmuşdur. Üzəri bir necə sm olan ot bitkisi ilə örtülüdür.
İqlimi mülayimdir. Bu səbəbdən burada insanlar maydan noyabra qədər istirahət edirlər.
Dilin Klaypeda şəhəri yaxınlığında boğaz yerləşir. Bu boğa vastəsi ilə Kurş körfəzi ilə Baltik dənizi birləşir. Burada bərələr fəaliyyət göstərir. Rusiyaya məxsus ərazidə Kurş dili Milli Parkı yerləşir
Adı
Alman idarəçiliyi dönəmində dil Kurişe-Nerunq adını daşıyırdı. Litvada Kurşyo-Nerinqo və ya Kurşyo-Neriya. Cənub hissəsinin FSFSR ərazisinə verildikdən sonra adı Kurskaya Nereya, 1959 ildə adı Kurs dili, 1971 ildən isə çağdaş adı təstiqlənmişdir.
Tarix
X—XI əsrlər Kurş dilində vikinqlərə məxsus yaşayış məntəqəsi olmuşdur. Bu yaşayış məntəqəsi indiki Rıbaçiy qəsəbəsi yaxınlığında yerləşirdi. İlk dəfə vikinqlərin izləri alman arxeoloqu tərəfindən 1893-cü ildə aşkarlanmışdır. Ancaq 2008-ci ildə Kalininqrad arxeoloqlarının sayəsində bu fakt təstiqlənmişdir. Burada çoxlu sayda əşyalar aşkarlanmışdır.
XIII əsrdə Kurş dili Tevton ordeninin tərkibinə keçmişdir. Bu ərazi şimal və cənub torpaqları arasında ən qısa yol olmuşdur. Güçlü küləklərin sayəsində hündür dyunlar əmələgəlmə prosesi daim davam etmişdir. Prussiyalılar dili küləklərdən qorumaq məqsədi Ağcaqayın ağacları əkilmişdir.
Laura Bassi
Laura Katerina Bassi — italyan alimi və həkimi.
Kurş dili
Qanunsuz tikili
Dilin YUNESCO Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilməsinə baxmayaraq dilin Rusiya hissəsində tikinti işləri aparılır. Üstəlik əraziyə gələn turistlərin sayında böyük həcmdə artım vardır
Neft hasilatı
Dildən 22 km aralıda şelf zonasında Lukoyl şirkəti neft hasilatını həyata keçirir.
Laura Bassi
Həyatı
Mariya Katerina Bassi 31 oktyabr 1711-ci ildə Boloqnada anadan olmuşdur. Bassinin ailəsi zəngin idi və vəkil olan atası qızının xüsusi təhsilinin məbləğini qarşılaya bilirdi.
Bassi 13–20 yaşlarında Boloqna Universitetində professor olan ailə həkimləri Qaetano Takkonidən fəlsəfə və riyaziyyat dərsləri alır. Takkoni Bassinin fərqli qabiliyyətlərini aşkar etdiyi üçün onu Baloqnanın akademiya əhatəsində tanıtmağa qərar vermişdi.
Bassinin zəkası və qabiliyyəti Boloqnaya 1731-ci ildə baş yepiskop kimi gələn və daha sonra Papa XIV Benedikt olacaq Kardinal Prospero Lambertinin də diqqətindən qaçmamışdı. Gəncliyində özü də elmi təhsil almış Kardinal Bassini elmi araşdırmalarında cəsarətləndirir və ona hər zaman dəstək olur.
1732-ci ildə Lambertini şəhərin elm və mədəniyyət baxımından yenilənməsi ilə əlaqədar Bassini ictimai müzakirələrə qoşulmağa və bu müzakirələrin simvolik rol almasına razı salır.
Hələ 20 yaşındaykən Bassiyə Avropanın ən qədim universiteti olan Boloqna Universitetində müəllimlik verilir. Bu, çox radikal bir addım idi, Bassi Avropa universitetində rəsmi olaraq ilk qadın müəllimə idi. Doktorluq dərəcəsi isə bir qadına verilmiş ikinci doktorluq idi (Birincisi Yelena Kornaro Lukresiya Piskopiyaya aid idi.)
Doktorluq diplomu Bassiyə böyük məclisdə təqdim edilir. Mərasimdə dəfnə yarpaqları ilə bəzədilmiş gümüş tac Bassinin başına qoyulur, barmağına doktor üzüyü taxılır. Bundan başqa, Bassinin şərəfinə xatirə medalı həkk olunur.
Gördüyü böyük hörmət və fəlsəfə sahəsinə təyin edilməsinə baxmayaraq, iki il sonra Bassinin təhsil vermə imkanları məhdud idi. Onun oğlan tələbələrlə dolu sinifdə dərs deməsi uyğun görülmürdü. Bu səbəblə o, sadəcə qadınların çağırıldığı və xalqa açıq toplantılarda dərs verə bilirdi.
1738-ci ildə Bassi alim Cüzeppe Veratti ilə ailə qurur və cütlüyün 8 övladı olur. Ailə qurduqdan sonra Bassi bir müddət evdə dərs verməyə davam edir. Sonra hamilərinin köməyi ilə daha yüksək əməkhaqqı almaqla universitetə qayıtması üçün razı salınır. Beləcə, evində laboratoriya qurmaq imkanı əldə edir. Bassi və həyat yoldaşı bu laboratoriyada birlikdə elektrik təcrübələri keçirirlər. 1760-cı ilə qədər Bassinin aldığı əməkhaqqı universitetdəki digər professorların aldığı əməkhaqqından daha yüksək idi.
Bassinin adı artıq akademya əhatəsində genış yayılmışdı. Bioqraflardan biri onun üçün "Boloqnada Bassinin təlimçi danışıqlarını dinləməyən kimsə qalmamışdı" demişdi. Müasirləri arasında fransız filosofu Volter də vardı və 1744–45-ci illərdə Bassi Volterin Boloqna Elmlər Akademiyasına üzv olmasına kömək etmişdi.
Bu illərdə XIV Papa Benedikt 25 elm adamından ibarət Benedettini kimi tanınan bir qrup yaradır. Bessi də bu qrupun üzvü olmağa cəhd edir. Qrup üzvləri ona fərqli reaksiyalar veririlər. Nəticədə Bessinin çəhdləri uğurla nəticələnir və Papa onu da qrupa qəbul edir. Bu vəziyyət nəinki ona əlavə gəlir gətirir, eləcə də bir çox iş fürsəti yaradır. 1746-cı ildən 1776-cı ilə qədər Bessi hər il Benediktin akademiyasında elmi təqdimatlar edir.
Həyatının sonrakı mərhələsində Bessi fizikadakı təcrübələri ilə mexanika, hidravlika, elastiklik və qazların xüsusiyyətləri ilə bağlı araşdırmaları və dərsləri ilə şöhrət qazanır. 1776-cı ildə həyat yoldaşı ilə birlikdə fizika təcrübə sahəsinə təyin edilir. İki il sonra vəfat edir. Həyatı boyunca əldə etmiş karyerası da sona çatır, elm dünyasında qadınlar üçün əhəmiyyətli bir qapı açmış olur.
Bassi Avropada universitet üzrə rəsmi vəzifə tutan ilk qadın kimi xatırlanır. Ancaq onun elmi araşdırmaları daha öndə dayanırdı. Onun əsl maraq dairəsi məşhur fizik və riyazıyatçı Nyutonun çalışmaları idi. O, İtaliyada Nyutonçu naturalist fəlsəfəsini öyrədən ilk elm insanı olub.
Bassi Nyuton fizikası ilə bağlı 28 il dərs verdi. O, karyerası boyunca elmin müxtəlif sahələrində tədqiqatlar aparıb. Əsasən fizika və hidravlika sahələri üzrə 28 məqaləsi dərs edilmişdir. Bu məqalələr təhsilə böyük köməklik göstərmişdir.
Senecio daltonii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Aleksandr Kerenski
Aleksandr Fyodoroviç Kerenski — Rusiya siyasətçisi, Fevral İnqilabının öndərlərindən biri, müvəqqəti hökumətin baş naziri. Rusiya Sosialist İnqilabçı Partiyanın üzvü olub.
Klayv Steyplz Lyuis
Klayv Steyplz Lyuis — İrlandiya yazıçısı və pedaqoqu.
Klayv Steyplz Lyuis 1898-ci ildə Belfast şəhərinda anadan olmuşdur. 1950-ci ildə yazdığı "Şir, Cadugər və Şkaf" romanının 85 milyon nüsxəsi satılmışdır.
Həmçinin bax
Narniya xronikaları
Ağ qaytarma
(Potentilla alba) - cinsinə aid bitki növü.
Anthurium radiatum
(Anthurium radiatum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Fəxrəddin Əli
Fəxrəddin Əli Vəli oğlu — Əlyazmalar İnstitutunun baş rəssamı, miniatür sənətinin peşəkar davamçısı, Əməkdar rəssam.
Həyatı
1958-ci ildə Bakı Rəssamlıq Məktəbinə, oranı bitirib hərbi xidməti başa vurduqdan sonra isə Rəssamlıq İnstitutuna daxil olub. 1969-cu ildə institutu bitirən gənc rəssamın "Babək" qobeleni diplom işi Moskva XTN sərgisində qızıl medala layiq görülüb. 8 fevral 2022-ci ildə axşam saatlarında vəfat edib.
Rəssamlıq fəaliyyəti
Fəxrəddin Əlinin əsərləri sırasında Nizaminin portreti əks olunmuş iki xalçasının şəkilləri və 2016-cı ildə "Sirlər xəzinəsi"ndəki 20 hekayət əsasında çəkdiyi 20 miniatürü yer alıb.
Fəxrəddin Əli təkcə "Sirlər xəzinəsi"nə deyil, böyük şairin başqa poemalarına da miniatürlər çəkib və AMEA prezidenti Akif Əlizadə başda olmaqla, Akademiyanın dəstəyilə həmin kitablar Azərbaycan və ingilis dillərində nəşr olunacaq.
Fəxrəddin Əli demək olar ki, bütün klassiklərə-əbiyyatımızda Qətran Təbrizi, Dədə Qorquddan belə Əliağa Vahidə qədər hamısına miniatür çəkmişdir.
22 may
1601–1900
thumb|[[Romada Trevi fəvvarəsi]]
1901–cari
thumb|[[Aqşin Əlizadə]]
1601–1900
thumb|[[Viktor Hüqo]]
Fəxrəddin Əli
Əsərləri
• 3
Məşrutə parkı
Məşrutə parkı — Təbrizdə Məşrutə bulvarında Mərkəzi Sərnişin Terminalının yanında yerləşən park. Məşrutə inqilabının şərəfinə adlandırılan bu parkda Səttar xanın heykəli qoyulub.
Haqqında
Təbrizdə yerləşən Məşrutə parkı 2009-cu ildə istifadəyə verilib. Park Məşrutə bulvarında Təbriz Mərkəzi Sərnişin Terminalının yanında yerləşir. Park Məşrutə inqilabına həsr olunduğu üçün burada Səttar xan a heykəl qoyulub. Burada yaşıllıq salınıb və insanların istirahəti üçün şərait yaradılıb.
Süleyman Nazif
Süleyman Nazif — Osmanlı İmperiyası və Türkiyə Cümhuriyyəti zamanında yaşamış türk şair, yazıçı və bürokrat.
Sərvəti Fünun dövrü şairi olan Süleyman Nazif, ədəbi anlayış və üslub olaraq Namiq Kamalın davamçısıdır. Ədəbi bacarığı qədər hazırcavablığı və zəkası ilə də məşhurlaşmışdır.
Həyatı
1870-ci ildə Diyarbəkirdə anadan olub. Atası tarixçi və şair Səid Paşa, anası bir əşirət liderinin qızı olan Ayşə xanımdır. Şair Faiq Əli Ozansoyun böyük qardaşı, İffət Həlim Oruzun dayısı, Munis Faiq Ozansoyun əmisidir.
Atasının işi səbəbindən Harput və Maraşda olduqdan sonra Diyarbəkirdə ibtidai təhsilini almışdır. 1879-cu ildə Mardinə, atasının yanına getdi və sonrakı təhsilini özü davam etdirmişdir.
Farscanı atasından, ərəbcəni Muş müftisi Emin Əfəndidən, fransızcanı da Aleksandr Qriqoryan adlı bir ermənidən öyrənmişdi. 1892-ci ildə atasını itirdikdən sonra, Diyarbəkir Valiliyində Məclis-i Vilayət katibi vəzifəsində işləmişdi. 1895-ci il tarixli Diyarbəkir Vilayət Salnaməsini hazırladı. Eyni zamanda Diyarbəkir qəzetində baş redaktorluq etmiş, vilayət mətbəəsini idarə etmişdir.
1896-ci ildə Diyarbəkirə Erməni məsələsini araşdırmaq üçün gələn Abdullah Paşanın təqdirini qazandı və onunla Mosula getdi. Yeddi ay sonra, yenidən Diyarbəkirə qayıtdı, vəzifəsindən istefa edərək İstanbula getdi. II Əbdülhəmid idarəetməsinə qarşı mübarizə apara bilmək üçün 1897-ci ildə Parisə qaçdı. Səkkiz ay Parisdə qaldığı müddətdə Əhməd Rza bəyin Məşvərət qəzetinə istibdad əleyhinə yazılar yazırdı. “Məlumi İlam” adlı risalə ilə “Namiq Kamal” adlı risaləsini Abdullah Tahir ləqəbi ilə çap etdirdi.
Vətənə qayıdışından sonra, II Əbdülhəmid tərəfindən vilayət məktubçusu kimi Bursada məmur təyin olundu, 1908-ci ilə qədər Bursada qaldı. Bu illərdə Misirdə “İmzasız Risalələri” yayımlamış və Sərvəti Fünun dərgisinə də babasının adı olan İbrahim Cəhdi ləqəbi ilə yazılar göndərmişdi. Ardınca isə Əl Cəzirə Məktubları adlı əsəri işıq üzü gördü.
II Məşrutiyyət dövrü
Yeni rəhbərlik tərəfindən Bəsrə (1909), Kastamonu (1910), Trabzon (1911) qubernatorluqlarında vəzifələrə layiq görüldü. 1912-ci ildə İstanbula gəlib, Haqq qəzetini çıxardı. 1913-cü ildə Mosul və 1914-cü ildə Bağdad qubernatoru oldu. Bağdad qubernatoru olduğu zaman, Süleyman Hüsnü Paşanın qəbrini düzəltdirərək məzarının başında bir xitabə hazırlamaq istədi, lakin həyata keçirə bilmədiyindən bu arzusunu xitabəni risalə kimi "Süleyman Paşa" adı ilə çap etdirərək həyata keçirdi.
I Dünya Müharibəsi illəri
1915-ci ildə dövlət məmurluğunu buraxaraq bütün vaxtını yazıçılığa ayırdı. Yazılarını 1917-ci ildə “Batareya və Atəş” adı altında nəşr etdirdi. Həmin il Türk əsgərinin Qalisiya Cəbhəsindəki qəhrəmanlıqlarını özündə ehtiva edən “Asitanı Tarixdə”ni çap etdirdi.
1918-ci ildə “Firaqı İraq” adlı ikinci şeir kitabını nəşr etdirdi. Kitabda “Kubalılar” şerindən başqa bütün nəsr və nəzm yazılar İraqın Osmanlıdan ayrılması məsələsinə həsr olunmuşdur.
Mütarəkə dövrü
1918-ci ildə Cənab Şəhabəddin ilə birlikdə “Hadisat” qəzetini çıxardı. İstanbulun işğalından sonra, bu qəzetdə işğalçıları xalqın bu işğalla barışmayacağı ilə xəbərdar etmişdi. Vilayət-i Şərqiyyə Müdafiəyi Hüquq Cəmiyyətinin qurulmasına rəhbərlik etdi. 23 Yanvar 1920-ci ildə Darülfünunda Türk Dostu Pyer Lotinin xatirəsinə təşkil olunmuş kimi göstərilən, ancaq əslində Fransız qüvvələrinə etiraz məqsədi daşıyan toplantıda məşhur “Pyer Loti Xitabəsi” ilə dinləyiciləri qızışdırmışdı. İstanbulun işğalını ciddi şəkildə tənqid etdiyi “Qara Bir Gün” başlıqlı yazısı Hadisatda nəşr olundu və böyük səs-küyə səbəb oldu. Yazısında təkəbbürlü Napoleon duruşu ilə İstanbula girən Fransız komandirini aşağılayırdı. Parisin də bir vaxtlar almanlar tərəfindən belə işğal edildiyini xatırladır və onları alqışlayanları da yerə vururdu. Bu kimi hərəkətlərinə görə ingilislər tərəfindən Maltaya sürgün edildi.
Malta sürgünü
Süleyman Nazif, Maltada 20 aya qədər qaldı. Orada ikən, “Çal Çoban Çal” adlı əsəri nəşr olundu (1921). “Daüssila” adlı şeri məşhurluğunu xeyli artırdı. Nəhayət, 1922-ci ildə İstanbula qayıda bildi.
Son illəri
Malta sürgünündən qayıtdığında milli duyğulara xitab edən yazılar yazmağa davam etdi. İstanbul Müəllim Məktəbində “Namiq Kamal” adlı konfrans verdi; 1922-ci ildə konfransın mətni eyni adla nəşr edildi. Həmin il məktub və məqalələrdən ibarət “Tarixin İlan Hekayəsi” adlı əsərində sonuncu Osmanlı hökmdarı Mehmed Vahidəddinə şiddətlə qarşı çıxdı. Şahların xalqdan oğurlayaraq sahib olduqları şeylərlə bağlı məqalələrini də 1922-ci ildə “Oğurlanmış Ölkə” adı altında kitab halına saldı. 1923-cü ildə, əvvəllər yeni Təsvir-i Əfkar qəzetində nəşr olunan “Nəsirüddin şah və Babilər” adlı əsərini, 1924-cü ildə isə Malta sürgünündəki əhvalını izah edən, üçüncü şeir kitabı olan “Malta Gecələri”ni çap etdirdi; Millətlər Liqasındakı İngilis nümayəndəsinin Türkiyədəki xristian azlıqlara edilən rəftarın isbat edilməsi üçün bir heyət göndərilməsini istəməsi və eyni zamanda Mərakeşdəki istiqlal mübarizəsini yatırmaq üçün fransız, ispan və ingilis qüvvələrinin birləşməsi məsələsi üzrə Süleyman Nazif, bu məsələ ilə əlaqəli məqalələrini bir yerə toplayaraq 1924-cü ildə “Həzrəti İsaya Açıq Məktub” əsərini çap etdirdi. Bu, xristianları İsaya şikayət edən bir şikayətnamə idi.
Ölümünə qədər yazdığı digər əsərləri bunlardır: Mehmet Akif (1924, əvvəl Sərvət-i Fünunda çıxan beş məqaləsindən meydana gəlib), Külliyatı Ziya Paşa (1924), İki dost (Ziya Paşa və Namiq Kamal), Füzuli (1926), İmana Təsəllüt- Şlyapa Məsələsi (1925, fəs yerinə şlyapa örtülməsi məsələsində İskilipli Atıf Xoca ilə girişdiyi polemik yazıları), Kafir Həqiqət (1926, Mərakeş Mücahidi Əbdülhəmidin əsir düşməsinə həsr olunmuşdur), Livan Qəsrinin Sahibəsi (1926, fransız yazıçı Pyer Benoitdən tərcümə), Yıxılan Müəssisə (1927, İttihad və Tərəqqi haqqında yazdıqları).
Əsas əsərləri
• 2
Sudur
Sudur — Azərbaycan Respublikasının Qusar rayonunun inzibati ərazi vahidində dağlıq kənd.
Toponimikası
Sudur oyk., sadə. Qusar r-nunun eyniadlı i.ə.v.-də kənd. Dağətəyi ərazidədir. Vaxtilə burada Sudur palasa və Sudur qazmalar adlı iki kənd mövcud olmuşdur. Sonralar Sudur qazmalar kənd adından ikinci komponent ixtisara uğramışdır. Kənd ərazidəki eyniadlı dağın adını daşıyır.
Senecio lewallei
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Vilyam Holden
Vilyam Holden (17 aprel 1918 — 12 noyabr 1981) — Amerika aktyoru. "Oskar" qalibi (1953).
Studio Comet
İşləri
Aşağıda Studio Cometin işləri əlifba sırası ilə göstərilib:
Anthurium resectum
(Anthurium resectum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Soriya
Soriya — İspaniyada şəhər. Soriya vilayətinin mərkəzi. Duero çayının sahilində yerləşmişdir.
Denzel Vaşinqton
Denzel Vaşinqton — ABŞ aktyorudur. 2010-cu ildə populyar olan İlayın kitabı filminə çəkilmişdir. Bu filmdə "İlay" personajının rolunu canlandırmışdır.
Cənubi Afrika randı
Cənubi Afrika randı (ISO 4217 kodu: ZAR) — Cənubi Afrikanın pul vahidi. Cənubi Afrika randı çox vaxt R hərifi ilə işarə olunur. Rand sözü Yohannesburqun əsası qoyulduğu və Cənubi Afrikanın qızıl yataqlarının əksəriyyətinin yerləşdiyi Vitvatersrand adlanan yerdən gəlir. Cənubi Afrika valyutası olan Cənubi Afrika Randı (ZAR) ilk dəfə 1961-ci ilin fevral ayında Cənubi Afrikanın Respublikasının əsası qoyulmamışdan əvvəl təqdim olundu və rand Cənubi Afrikanın köhnə valyutası olan poundu əvəz etdi. 1970-ci illərin əvvəllərinə qədər 1.5 rand 1 ABŞ dolları dəyərində idi. Ancaq sonrakı onilliklər ərzində randın dəyəri sürətlə düşməyə başladı. 1990-cı illərdə siyasi vəziyyət dəyişdikcə, randın dəyəri daha da azaldı.
Kris Cenner
Həyatı
Kris Cenner 1955-ci il noyabrın 5-də Kaliforniyada anadan olmuşdur.
Senecio dalzellii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Roy Hocson
Roy Hocson — İngiltərə futbolçusu və məşqçisi.\
Anthurium rhizophorum
(Anthurium rhizophorum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Qəddarə
thumb|Qəddarə
Qəddarə —Hər iki tərəfi kəsən ağır qılınc.
Mirəli türbəsi
Mir Əli türbəsi — Füzulidə XIV əsrə aid xatirə memarlıq nümunəsi. Kimə məxsus olması və hansı memar tərəfindən ucaldılması dəqiq müəyyən edilməsə də, bu qədim memarlıq nümunəsi Azərbaycanda yeganə və elmi cəhətdən də maraqlı və əhəmiyyətli idi.
Haqqında
Füzuli rayonunun Aşağı Veysəlli kəndində təpə üzərində ucalan qülləvari türbə xalq arasında Mirəli türbəsi adı ilə tanınır. Türbənin iç quruluşu ikiqatlı olub yeraltı sərdabə və yerüstü kameradan ibarətdir. Üzərində kitabə və ornament olmasa da inşaat texnikası və həcm-məkan quruluşuna görə, onun Elxanilər dövründə — XIII əsrin sonu XIV əsrin əvvəllərində tikildiyi şübhə doğurmur.
Yerləşdiyi məkan
Mil düzünün qurtaracağında iti gümbəziylə göyə dikilən bu nadir və sirli memarlıq nümunəsi Füzuli rayonunun Aşağı Veysəlli kəndində yerləşir. Füzuliyə az qalmış, yolun sol tərəfindəki dəniz dalğaları kimi bir-birini qovan kimsəsiz təpələr arxasından qəflətən iti gümbəzli hündür bir minarənin görünməsi o vaxtlar əsl möcüzəni xatırladırdı.
Memarlıq xüsusiyyətləri
Bu qədim türbə öz memarlıq formasına və gümbəzinə görə orta əsr memarlığının təkrarolunmaz nümunəsi olmasıyla doğrudan da xoş bir möcüzə idi və bəlkə də elə buna gorə müqəddəsləşdirilmiş, böyük nüfuza malik ziyarətgaha çevrilmişdi. Türbə üç pilləli kürsü üzərində ucaldılan silindirik formalı və onu tamamlayan konus şəkilli hündür gümbəzdən ibarətdir. Türbə bütünlüklə yonulmuş ağ daşdan tikilib. Mirəli türbəsi qədim köç yolu üzərində yerləşdiyindən, əsrlər boyu buradan böyük sürüləriylə yaylaqlara və yaylaqlardan düzlərə köç edənlər onun divarlarına çöl tərəfdən əl çatana kimi müxtəlif işarələr və rəsmlər həkk ediblər. Bunların özləri də tarixi nöqteyi-nəzərdən çox əhəmiyyətli idi. Təəssüflə qeyd etməliyik ki, nadir memarlıq abidəsi kimi tanınan Mirəli türbəsi 1993-cü ildən erməni işğalı altındadır və hal-hazırda bu türbənin aqibəti haqqında heç nə bilmirik. Mil düzündən Yuxan Qarabağa gedəndə, düzün qurtaracağında 6 iti gümbəzilə göyə dikilən bu nadir və sirli memarlıq nümunəs görünür. Bu türbə Ağdamdan Füzuliyə gedənlərin də nəzər-diqqətindən yayınmamışdır. Əsrlər boyu buradan 6z boyük sürülərlə yaylaqlara və yaylaqlardan düzlərə koç edənlər onun divarlarına çöl tərəfdən əl çatana kimi müxtəlif işarələr və rəsmlər həkk etmişdilər. Bunların özləri də tarixi nöqteyi-nəzərdən çox əhəmiyyətli idi. Düşmən tapdağı altında olan nadir memarlıq abidəsi kimi tanınan Mirəli türbəsinin aqibəti haqqında heç nə bilmirik.
Banqladeşin dövlət quruluşu
Banqladeşin dövlət quruluşu - 1972-ci ildə qəbul edilmiş Konstitusiyaya əsasən hüquqi-siyasi, inzibati, iqtisadi və ictimai münasibətlər sistemidir.
Dövlət quruluşu
Banqladeş parlament formasında idarəetmə üsuluna malik respublikadır. Milli bayram günü olan müstəqillik günü (1971) 26 mart tarixində qeyd olunur. Ölkə Konstitusiyası 4 noyabr 1972-ci ildən qüvvədədir.
Dövlət başçısı
Əsasən mərasim funksiyalarını yerinə yetirən Prezident Parlament tərəfindən 5 il müddətinə seçilir. Konstitusiyaya görə, eyni zamanda silahlı qüvvələrin ali baş komandanı sayılan dövlət başçısı, Banqladeş Respublikasının xarici siyasətinin məqsədyönlü və ardıcıl şəkildə həyata keçirilməsinə nəzarət etmək, zəruri hallarda Milli Assambleyanı çağırmaq və buraxmaq, fövqəladə vəziyyət elan etmək, Parlamentlə razılaşdırmadan Ali Məhkəmənin üzvlərini və aşağı instansiya məhkəmələrinin hakimlərini təyin etmək səlahiyyətlərinə malikdir.
Banqladeşdə unikal sistem kimi tətbiq olunan “Müvəqqəti hökumətin” (seçkilərin keçirilməsinə və hakimiyyətin ötürülməsinə məsuliyyət daşıyır) keçid hakimiyyəti dövründə dövlət başçısının səlahiyyətləri genişlənir, digər hallarda isə real hakimiyyət Prezidentin təyin etdiyi Baş nazirin əlində cəmlənir. Bu zaman, dövlət başçısı səlahiyyətlərinin böyük bir qisminin icrasını Baş nazirin məsləhətinə uyğun olaraq həyata keçirir.
Qanunverici hakimiyyət
Banqladeşin ali qanunverici orqanı bir palatadan – ümumi və bərabər seçki əsasında gizli səsvermə yolu ilə 5 il müddətinə seçilən 345 üzvü olan Milli Assambleyadan (Jatio Sanqşad) ibarətdir. Parlamentdə 45 deputat yeri birmandatlı dairələrdən seçilən qadın deputatlar üçün nəzərdə tutulmuşdur.
Milli Assambleyanın əsas funksiyalarına qanunların hazırlanması və qəbulu, illik dövlət büdcəsinin müzakirəsi və təsdiqi, beynəlxalq müqavilələrin ratifikasiyası və s. mühüm məsələlər aiddir.
Maliyyə tutumlu qanun layihələri yalnız Prezidentin tövsiyəsi ilə Milli Assambleyaya təqdim edilir. Parlament üzvləri tərəfindən səs çoxluğu ilə qəbul edilən qanun layihələri Prezidentin imzasına təqdim olunur. Dövlət başçısı 15 gün ərzində onları təkrar oxunuşda qəbul edilməsi üçün yenidən Assambleyaya göndərməkdə səlahiyyətlidir.
İcraedici hakimiyyət
Hökumət başçısı (Baş nazir) formal olaraq Prezident tərəfindən təyin edilsə də, bir qayda olaraq Parlamentdə çoxluq təşkil edən partiyanın lideri bu posta sahib olur. Dövlətin idarə olunmasında geniş səlahiyyətlərə malik olan Baş nazir Hökuməti və onun üzvlərini özü formalaşdırır.
Mövcud Konstitusiyaya görə, Kabinet Parlament qarşısında kollektiv məsuliyyət daşıyır. Belə ki, Baş nazir parlament çoxluğunun dəstəyindən məhrum olarsa, ya istefa verməli, yaxud da dövlət başçısından Parlamentin buraxılmasını xahiş etməlidir. Banqladeş Konstitusiyasına edilmiş çoxsaylı düzəlişlər nəticəsində, hazırda Hökumət Milli Assambleyadan praktikada daha çox səlahiyyətə malikdir.
Məhkəmə hakimiyyəti
Məhkəmə-hüquq sistemi ənənəvi ingilis ümumi hüquq sisteminə əsaslanan Banqladeş Respublikasında məhkəmə hakimiyyəti, hakimləri Prezident tərəfindən təyin edilən Ali Məhkəmə və ona tabe olan iki bölmə: ölkədə Konstitusiyaya nəzarət funksiyasını yerinə yetirən Yüksək Məhkəmə, habelə mülki və cinayət işləri üzrə ən yüksək məhkəmə instansiyası sayılan Apelyasiya Məhkəməsi tərəfindən həyata keçirilir.
Qaz qaytarması
Ördək qaytarması, qaz qaytarması (Potentilla anserina) - cinsinə aid bitki növü.
Yueçji
thumb|right|350px| M.Ö.176-M.S.30 illər arasında Orta Asiyadaki Yueçji köçləri Yueçji, ya da Roushi (Çincə: 月氏, yuèshì veya ròushì, oxunuşu yüe-şı və ya ro-şı; Yuezhi Çincə: 月支, yuèzhī ya da ròuzhī adıyla da bilinir; Əski Çincədə: Tokwar) və ya Yüeçi (Yüe-Cı) antik bir Orta Asiya xalqıdır.
Tarixçilərin çoxu Hind-Avropa kökenli olduqlarına və tarixi qaynaqlarda adı keçən Toxaristanlılarla (Τοχάριοι) qohum ola biləcəklərinə inanmaqdadır. Öncələri Xinjiangdaki Tarım hövzəsinin qərbinə yerleşmişdilər, daha sonra Mavəraünnəhr, Baktriya və ardından Cənubi Asiyaya köç etmişlər; burada Kuşan imperiyasının qurulmasında rol oynamışdılar. Metal işlemeciliği və tarım kimi alanlarda yetkin durumda olup cam işçiliğinde hayli ileriydiler.
Kökənləri
Yerimizdən 129-cu ildə əvvəl Türkistana yerləşdilər. Türkistanda quvvət ilə döymədən istifadə etdilər. İranın şinirqini ələ Keçirərək və Parfs ilə görüşdülər. Parthlara BC. 127-ci ildə məğlub olduqda, beş ayrı bəyliklərə bölündülər. Bir əsr boyu birləşə bilmədilər. Kuşan, mərkəzi Bəlx, Yüe-çiler, e.ə. olan böyük bir Kucula sahibdir. 25-də birləşdirilmişdir. Yüe-çilər Kusanlar adlanmağa başladı. Yüe-çiler əvvəlcə Çin mədəniyyətini, daha sonra Buddist inancını mənimsədilər. Bundan sonra mənliklərini itirdilər və tarixdən itdilər.
Hunlarla savaş
Hun hökmdarı Mao-yesterin həyat hekayəsini izah edən Çinli qaynaq, burada Yuechilərdən tez-tez bəhs edir. Buna görə, Mao-dun, onu yox etmək istəyən atası tərəfindən girov göndərilir və sonra Hunlar Yuecələrə hücum edir, bu səbəbdən Yuechilərin Mao-dunı öldürməsi gözlənilir. Lakin Mao-dun qaçmağı bacarır və ölkəsinə qayıdır və atasını devirərək yabqu olur.
Hekayənin həqiqət olub-olmadığı bilinmir, amma Mao-dunun Yuechə qarşı kin-küdurəti olduğu doğrudur. Əslində, Mao-dun Altay xalqlarını bir damın altına topladıqdan sonra Yuecilərlə müharibəyə girdi və Çin ilə barışıqdan sonra bütün gücü ilə yükləndi. Müharibənin təfərrüatları barədə heç bir qeyd olmasa da, çinlilər "qərbdəki qanlı müharibələrin", xüsusən Mao-dunun hakimiyyətinin sonlarına doğru aparıldığını bildirdi. Eramızdan əvvəl 177-ci ildə Mao-dun müqaviməti qırdı və Yüechi ölkəsini işğal etdi. Bu qələbəni Çin imperatoruna təhdid edən bir məktubda izah etdi.
Mao-dunın varisi olan Lao-Şanxay da müharibəni sona qədər apardı. Zamanında onsuz da köhnəlmiş Yüechlərə son zərbə vuruldu. Tarim hövzəsi Hunlar tərəfindən ələ keçirildi və yabgu Yuechi hökmdarının kəlləsindən şərab stəkanı düzəltdilər.
Usunlarla Savaş
Yuecelerin Hunlara qarşı uğursuz olmasının səbəblərindən biri, eyni zamanda qərbdə döyüşmələri ola bilər. Əslində Mao-dun Hunlara rəhbərlik etdiyi zaman, çölün qərbindəki Yüeçi bütün gücləri ilə Usunlara yüklənmişdi. Usun hökmdarı Nandoumi'nin (Nandi bəy?) Yuechilər tərəfindən öldürüldüyü, bir yaşındakı oğlunun vəhşi heyvanların içərisinə atıldığı, ancaq canavarlar tərəfindən xilas edildikdən sonra Mao-dunya aparıldığı bir hekayə var. Hekayəni nəzərə alaraq, Vusunların Yüeçlər tərəfindən məğlub olduğunu düşünə bilər, lakin sonra Hunlarla birləşərək Yüeçləri hər iki tərəfdən mühasirəyə aldılar. Həqiqətən, Yüeçilər məhv edildikdən sonra Vusun hökmdarının Hun yabquslarına sədaqət göstərdiyini görürük.
Yueçji köçü
Hunların qarşısında yenilər Yüeçi, vətənlərini tərk edərək qərbə doğru geri çəkilməyə başladılar. Ancaq bu, son dərəcə çətin bir səyahət idi. İki qola (Böyük Yüeçi, Kiçik Yüeçi) ayrılan Yüeçi, Tanrı dağlarına qalxan İskit torpedalarına girərək əzərək bölgəsində onları qarət etdi. Kişilərin təcavüzünə davam gətirə bilmədikləri təqdirdə, e.ə. 155-ci ildə cənuba doğru getdilər və əkinçiliklə yaşayan xalqların yaşadıqları zəngin Dayan (Fərqanə) ölkəsini qarət etdilər. Eramızdan əvvəl 145-ci ildə Yuechilərin Yunanistan torpaqlarına girdiyini və Mavəraünnəhranın döyüşə girdiyini görürük.
Hellenes tipli Baktriya krallığını istila edən Yüeçi, bununla da Yunan mədəniyyətinin təsiri altına girdi. Hindistana doğru sürüşərək Buddizmlə də tanış oldular. Nəticədə, şərqlə qərb arasında bir körpü olan bu xalq, hər iki mədəniyyətin birləşdiyi hibrid formasiyada iştirak etdi.
Kuşanlar
Qərblə təmasda olan Yueçjilər, aşağıdakı qaynaqda fərqli adlar aldılar. Şərqdəki "Serica" ​​ölkəsinin xalqının Roma bölgələrindəki Yüeçi olduğuna inanılır. Romalılar bu insanların mavi gözlü və qırmızı saçlı olduğunu söyləyirlər, bu Yuechilər üçün doğrudur.
Sonrakı dövrlərdə təsbit edilən Toksarların da Yüeçi olduğuna dair güclü dəlillər var.
Əbülhəsən xan Səba
Əbülhəsən xan Səba — İranın ustad misiqiçisi, bəstəkar
Yueçji
Kuşanlar
Transoksianiyada məskunlaşan Yüeçi tayfalarından biri də Kuşanlar idi. Silahlı qüvvələr, digər qəbilələri vaxtında özlərinə tabe edərək yeni bir Yüeçi dövləti qurmağı bacardılar.