cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hilmi Ziya Ülkən
Hilmi Ziya Ülkən və Əli bəy Hüseynzadə münasibəti
Azərbaycan Demokratik Respublikasının banilərindən, görkəmli dövlət xadimi Məhəmməd Əmin Rəsulzadəni (1884–1955) "Azərbaycan Türklüyünü qurtarmağa çalışanlardan" biri kimi təqdim edən Hilmi Ziya Ülkən onunla Əli bəy Hüseynzadə vasitəsilə tanış olduğunu bildirmişdir. Hilmi Ziya Ülkən yazmışdır ki, Rəsulzadə İstanbula gəlmişdi, Hüseynzadə məni onunla tanış edərək "ikiniz də "Siyavuş"u yazırsınız. Biriniz siyasi, digəriniz milli-insani qayə ilə. Tanış olun" demişdi. Rəsulzadənin həmin ildə (1921) "Əsrimizin Siyavuşu" adlı bu əsəri Türkiyədə çapdan çıxdı. Bu əsərdə Azərbaycanın siyasi taleyi milliyyətçilik ilə kommunizmin arasında əzilmiş olaraq göstərilir və bu Türk ölkəsi Siyavuşun dramına bənzədilirdi. Ondan olduqca az sonra kommunist idarəsinin Azərbaycanda Türk idarəsini yıxması ilə Yusif bəy Vəzir Çəmənzəminli və Məhəmməd Əmin Rəsulzadə Parisə getdilər, orada gücləri yetdiyi qədər "Prometey" adlı bir fransızca dərgi çıxararaq mübarizələrini madafiə etməkdə davam etdilər.
"Türk təfəkkür tarixi" kitabı
Hilmi Ziya Ülkən XX əsrin 30-cu illərindən türk təfəkkürü və düşüncəsi haqqında tədqiqat işinə başlamış, iki cildlik "Türk təfəkkür tarixi" (İstanbul, 1933) kitabını yazmışdır. O, bu kitabı Qalatasaray liseyində müəllim işləyərkən qələmə alaraq nəşr etdirmişdir. Alim bu mövzunu bir fənn kimi də tədris etmişdir.
"İslam fəlsəfəsi, qaynaqları və təsirləri" əsəri
Hilmi Ziya Ülkənin fəlsəfə tarixindəki mühüm xidmətlərindən biri İslam aləminin fəlsəfəsini, düşüncəsini sistemli şəkildə araşdırmasıdır.
Mütəfəkkirin "İslam fəlsəfəsi, qaynaqları və təsirləri" əsərində və başqa kitablarında Şərq fəlsəfəsi dünya fəlsəfəsinin mühüm tərkib hissəsi kimi nəzərdən keçirilmiş, bəşər fəlsəfəsi tarixində onun yeri və əhəmiyyəti göstərilmişdir.
Hilmi Ziya Ülkən Aligyeri Dantenin yaradıcılığında ərəbcədən latın dilinə çevrilən elmi və fəlsəfi əsərlərdən geniş bəhrələndiyini, lakin onun təəssübkeş xristianlıq mövqeyindən Məhəmməd peyğəmbərə, İmam Əliyə və xristian olmayan filosoflara mənfi münasibət bəslədiyini bildirmişdir.
Zakir Məmmədovun Hilmi Ziya Ülkənin elmi fəaliyyətinə münasibəti
AMEA-nın müxbir üzvü, fəlsəfə elmləri doktoru, professor Zakir Məmmədov Hilmi Ziya Ülkənin Şərq fəlsəfəsi tarixi sahəsindəki fəaliyyətini yüksək dəyərləndirmiş, filosofların və mütəfəkkirlərin təlimləri haqqındakı araşdırmalarına münasibət bildirmişdir. Hilmi Ziya Ülkənin Bəhmənyar haqqında tədqiqatı barədə Zakir Məmmədov yazmışdır: "Türk tədqiqatçıları içərisində Bəhmənyarla ən çox maraqlanıb onun fəlsəfəsinə dair mülahizələr söyləyən fəlsəfə tarixçisi Hilmi Ziya Ülkəndir. O, özünün müxtəlif tədqiqat əsərlərində Bəhmənyarın "Metafizika elminin mövzusu" və "Mövcudatın mərtəbələri" traktatlarından bəhs etmiş, həmin materialın verdiyi imkan daxilində Azərbaycan filosofunun ontologiyasını nəzərdən keçirmişdir".
Cavid Qarayev
Cavid Əmirxan oğlu Qarayev — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin çavuşu, Vətən müharibəsi şəhidi.
Hilmi Ziya Ülkən
Bədii yaradıcılığı
Hilmi Ziya Ülkən bədii yaradıcılıqla da məşğul olmuş, şair və nasir kimi tanınmışdır. Bədii əsərlərin müəllifi olan alim şeirlə yanaşı romanlar da qələmə almışdır. "Poçt yolu" (1942), "Yarım adam" (1942), "Şeytanla söhbətlər" (1943) romanları onun bədii yaradıcılığının məhsuludur. Hilmi Ziya Ülkən təsviri incəsənət sahəsində də fəaliyyət göstərmişdir. Gülseren Ülkən mütəfəkkirin portret və mənzərə rəsmləri çəkdiyini, xəttatlıqla da məşğul olduğunu bildirmişdir. Ömrünü elmə həsr edən Hilmi Ziya Ülkənin əsərləri hər zaman aktualdır. Məhz buna görə də böyük elmi dəyər kəsb edən həmin əsərlər dəfələrlə nəşr edilmişdir. Bu işdə isə alimin qızı Gülseren Ülkənin xidməti vardır.
Cavid Qarayev
Həyatı
Cavid Qarayev 1984-cü il sentyabrın 5-də Füzuli rayonunun Kərimbəyli kəndində anadan olub.
Guerlain
Guerlain (Gerlen) — 1828-ci ildə Pyer Fransua Paskal Gerlen tərəfindən qurulan, dünyada ən qədim ətir evlərindən biridir.
Cavid Qarayev
Hərbi xidməti
Azərbaycan Ordusunun çavuşu olan Cavid Qarayev 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Füzulinin azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Cavid Qarayev oktyabrın 26-da Füzuli döyüşləri zamanı şəhid olub. Füzuli rayonunun Kərimbəyli kəndində dəfn olunub.
Guerlain
1994-cü ildən Guerlain brendindən müstəsna istifadə hüququ Louis Vuitton Moet Hennessy Corporation-a məxsusdur.
Cavid Qarayev
Hərbi xidməti
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Cavid Qarayev ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Xocavənd rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Cavid Qarayev ölümündən sonra "Xocavəndin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Guerlain
Xarakterikliyi
Olqa Vaynşteyn əsas prinsipləri belə təsvir edir : “Gerlen evinin ətriyyat prinsipləri üzərində daha ətraflı dayanmağa dəyər.
Cavid Qarayev
Hərbi xidməti
Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Cavid Qarayev ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Guerlain
Ətirlər
İlk kişi ətri Napoleon III Bonapart üçün xüsusi olaraq yaradılmış "Imperial" odekolonudur. Qadınlar üçün ilk Guerlain ətri "Çiçəklərin qəlbi" adlanır - o, Paskal Gerlen tərəfindən 1829-cu ildə həyat yoldaşı üçün yaradılmışdır. Jicky dünyanın ilk uniseks ətri və sintetikdən ilk istifadə edilən ətrlərindən biridir.
Ümumilikdə, 1828-ci ildən bəri ev 300-dən çox ətir yaratmışdır.
Heydər Əliyev və Azərbaycan ədəbiyyatı (kitab)
Heydər Əliyev və Azərbaycan ədəbiyyatı kitabı — Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun Elmi Şurasının 10 dekabr 2008-ci il (protokol № 6) qərarı ilə nəşr edilmişdir. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin 75 illiyinə həsr etmişdir. Kitab İnstitutunun bir qrup alimi (Bəkir Nəbiyev, Yaşar Qarayev, Məhərrəm Qasımlı, Vilayət Quliyev) tərəfindən hazırlanmış və Dövlət Mükafatına layiq görülmüşdür.
Adının 5 bölmədə (“Heydər Əliyev haqqında etüdlər”, “Heydər Əliyev və Azərbaycan folkloru”, “Heydər Əliyev və klassik ədəbiyyat”, “Heydər Əliyev və ədəbi proses”, “Heydər Əliyev və Azərbaycançılıq”) ehtiva olunduğu kitabda Ulu öndərin ölkəmizdə ədəbiyyatın inkişafına göstərdiyi diqqət və qayğı ətraflı şərh olunub.
Kitab 2009-cu ildə "Şərq-Qərb" nəşriyyatında çap edilmişdir, 248 səhifədən + 20 səhifə şəkildən ibarətdir. Kitabda ümummilli liderin yazıçılarla müxtəlif görüşlərində çəkilmiş fotoşəkilləri də yer alıb.
Ağa Sultanov
Ağa İsmayıl oğlu Sultanov — Azərbaycan inqilabçısı və dövlət xadimi, Azərbaycan SSR xalq maarif komissarı, Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin katibi, Gürcüstan Kommunist Partiyası Axalsıx Rayon Komitəsinin birinci katibi.
Həyatı
Ağa İsmayıl oğlu Sultanov 1901-ci ildə Bakı şəhərində neftçi fəhlə ailəsində anadan olmuşdur. İbtidai təhsil almış, maddi səbəblərə görə dəmirçi emalatxanasında işləməyə başlamış, dəmirçi şagirdi olmuşdur. 1917-ci ildə inqilabi hərəkata qoşulmuş, Qriqori Petrovun döyüş dəstəsində xidmət etmişdir. 1919-cu ildə bolşeviklər partiyası sıralarına qəbul olunmuş və həmin ildən Azərbaycan dəmir yolunda işləyərək Bakı dəmiryolçularının həmkarlar ittifaqına başçılıq etmişdir. O, Bakı Partiya Komitəsinin tapşığı ilə dəmiryolçular arasında gizli təbliğat və təşviqat işi aparmışdır.
1920-ci ilin fevral ayında Ağa Sultanov Bakı partiya təşkilatı tərəfindən Hacıqabula göndərilmiş və burada, eləcə də Kürdəmirdə və Yevlaxda həmkarlar ittifaqı təşkilatlarına başçılıq etmişdir. Azərbaycanda Sovet hakimiyyətinin qurulmasından sonra ilk vaxtlar o, Hacıqabul və Şamxor qəza inqilab komitələrinin sədri, sonralar isə Azərbaycan SSR Xalq Daxili İşlər Komissarlığı Baş Milis İdarəsində komissar vəzifəsində və digər məsul işlərdə çalışmışdır. 1922–1924-cü Azərbaycan diviziyasında rəhbər partiya-siyasi vəzifədə çalışarkən Ağa Sultanov
Azərbaycanda sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra Hacıqabul və Şamxor qəza inqilab komitələrinin sədri (1920–1933), Azərbaycan diviziyasında şobə rəisi və partiya komissiyasının katibi, Stalin rayon Partiya Komitəsi təşkilat şobəsinin müdiri, Gəncə mahal Partiya Komitəsinin katibi, AK(b)P MK-nın ikinci katibi vəzifələrində çalışıb.
1933-cü ildə Gürcüstana göndərilmiş və həyatının sonunadək burada Axalsıx Rayon Partiya Komitəsinin katibi (birinci katib) vəzifəsində çalışmışdır.
Gürcüstan K(b)P MK və UİK(b)P Zaqafqaziya Ölkə Komitəsinin üzvü olub, Gürcüstan SSR və ZSFSR Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin üzvü seçilib.
Ağa Sultanov 12 iyun 1936-cı ildə Axalsıx şəhərində vəfat etmişdir.
Ailəsi
Ağa Sultanov əslən İsmayıllının Lahıc kəndindəndir. O, inqilabçı Qasım İsmayılovun, Hökumə Sultanovanın və Azərbaycanın ilk təyyarəçilərindən olan Yaqub Sultanovun qardaşıdır.
Mahmud Ağayev
Mahmud Səfər oğlu Ağayev (1897-1937)—Azərbaycanın təhsil naziri.
Həyatı
Fəal ictimai işlərə qoşulub, 1917-ci ildə bolşevik partiyasının üzvlüyünə qəbul olunub. 1922-1925-ci illərdə Moskvada Kommunist Universitetində, 1929-1933-cü illərdə isə Qırmızı Professura Ədəbiyyat İnstitutunda oxuyub.
Dövrünün mötəbər ali məktəblərində təhsil almış Mahmud Ağayev Azərbaycana qayıtdıqdan sonra əvvəlcə AK(b)PMK-nın orqanı olan "Bolşevik" jurnalının redaktoru vəzifəsində çalışıb. Sonra o, "Kommunist" qəzetinə redaktor təyin edilib. Mətbuat sahəsindən AK(b)P Bakı Komitəsinə şöbə müdiri göndərilib, respublika marksizm-leninizm kurslarının direktoru vəzifəsində çalışıb. AK(b)PMK və Azərbaycan SSR MİK-in üzvü olub.
Mahmud Ağayev 1934-cü ildə Azərbaycanın xalq maarifi komissarı vəzifəsində çalışıb.
1934-cü il sentyabr ayının 3-də SSRİ XKC və ÜİK(b)PMK ibtidai, natamam orta və orta məktəbdə tədris işinin təşkili və daxili intizam haqqında qərar qəbul edib. Bundan sonra hər bir sinifdə dərslərin miqdarı müəyyənləşdirilir, məktəblərə qəbul, sinifdən-sinfə keçmə, şagirdləri rəğbətləndirmə və cəzalandırma, şagird bileti, şagirdlər üçün qaydalar və s. haqqında mühüm tədbirlər həyata keçirilib.
1934-cü ildə xalq maarifi sahəsində ən mühüm məsələ ibtidai və orta məktəblərin quruluşundakı dəyişikliklərlə bağlı idi. XKS və ÜİK(b)P MK-nın 15 may 1934-cü il tarixli qərarına əsasən ibtidai məktəblər 4 sinifdən (I-IV), natamam orta məktəblər 7 sinifdən (I-VII) və orta məktəblər 10 sinifdən (I-X) ibarət təşkil edilib.
Mahmud Ağayev 1937-ci ildə vəfat edib.
Vüqar Haqverdiyev
Vüqar Məmməd oğlu Haqverdiyev — Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası "Elm" Nəşriyyatının direktor müavini.
Həyatı
Vüqar Məmməd oğlu Haqverdiyev 25 yanvar 1967-ci il tarixində Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunda anadan olub. Orta təhsili 1973–1981-ci illərdə Ağdam rayon 5 saylı orta məktəbdə, 1981–1983-cü illərdə isə Bakı şəhəri, 5 nömrəli kimya-biologiya təmayüllü internatda alıb. 1988-ci ildə Ukraynanın Dnepropetrovsk Dövlət Universitetinin Tətbiqi-riyaziyyat fakültəsini bitirib. 1988-ci ildə təyinatla Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunda mühəndis kimi fəaliyyətə başlayıb. 2002-2021-ci illər AMEA Rəyasət Heyəti Aparatının Elm və Təhsil İdarəsinin rəis müavini, 2021-ci ilin may ayının 19-dan isə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası “Elm” Nəşriyyatının direktor müavinidir.
Vüqar Haqverdiyev Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvüdür. Əhalinin maarifləndirilməsi, xüsusən İnformasiya cəmiyyəti quruculuğu prosesi, internet, elektron hökumət, habelə sığorta, uşaq hüquqlarının qorunması və digər aktual mövzularda yazdığı analitik məqalələrə görə dəfələrlə respublika səviyyəli yazı müsabiqələrində qalib yerlərə layiq görülüb, 4 dəfə "İnformasiya cəmiyyətinin jurnalisti" adını qazanıb. O həm də Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür, cəmiyyətdə uşaq yazarı kimi tanınır. 10-a yaxın müasir və rəngli nağıl kitabının, cizgi filmi ssenarisinin müəllifidir. Yazdığı uşaq əsərləri və ssenarilər də mötəbər müsabiqələrdə qalib yerlərə layiq görülüblər. Bir neçə uşaq kitabımın rəssamı şəxsən özüdür.
Uşaqlar Günü (Yaponiya)
thumb|Uşaqlar günündə oğlanlar [[koynobori uçururlar.]] – Yaponiyada hər ilin 5 mayında baş tutan milli bayram. Uşaqlar günündə ailələr oğlanlara döyüşçü kuklaları verirlər. Oğlan uşaqları koynobori uçururlar, kaşivamoçi və çimaki yeyirlər.
Tarixi
Bayramın orijinal adları Tanqo festivalı və ya Süsən festivalı idi. Qədim Çində hər ilin beşinci ayının beşinci günündə dərman bitkilərini toplamaq və karnizdən yomoqi asmaq ənənəsi mövcud idi ki, xəstəliklər evdən uzaq olsun. Bu ənənə Yaponiyaya keçəndə çəltik əkinçiliyi ilə bağlı olan tabularla və purifikasiya ritualları ilə əlaqələndirilmişdir. Tanqo festivalı ilə bağlı ilk tarixi qeydlər 839-cu ilin 5-ci ayının 5-ci gününə aiddir. Süsənlərin şəri qovduğuna inanıldığı üçün Nara dövründə insanlar həmin gün süsən çələngi taxırdılar. Bu adətlər zamanlar unudulsa da, müasir dövrdə bəzi evlərdə süsən və yomoqidən istifadə etmək ənənəsinə rast gəlinir. Digər adətlərə süsən ləçəkləri ilə birlikdə düyü şərabı içmək və suda üzən süsənlərlə birlikdə hamam qəbul etmək aiddir.
XII əsrdə döyüşçü təbəqənin güclənməsindən sonra süsənlər döyüş sənətləri ilə əlaqələndirilmiş və həmin gün oğlan uşaqlarına döyüşçü təsvirlərinə malik çərpələnglər vermək adəti geniş yayılmışdır. Edo dövründə oğlan uşaqlarına koynobori hədiyyə edilməyə başlanmışdır. Bunun səbəbi koy balıqlarının uğurla əlaqələndirilməsi idi, çünki qədim Çin əfsanəsinə görə çayın yuxarı axını ilə üzən koy balığı sonda əjdahaya çevrilirdi.
Hər ilin 3-cü ayının 3-cü günü qızlar üçün nəzərdə tutulan Gəlincik festivalı kimi qeyd olunduğu üçün 5 may tarixi zaman keçdikcə Oğlanlar gününə çevrilmişdir. 1948-ci ildə 5 May milli bayram elan olunmuş və adı dəyişdirilərək Uşaqlar günü olmuşdur. Lakin hələ də bəzi ailələrdə bu gün Oğlanlar günü kimi qeyd olunur.
Miki Samner
Briqitt Mişel Samner (; ) — İngilis aktrisa.
Karyerası
Sumner aktyorluq karyerasına 2006-cı ildə bir qısa filmdə rol almaqla başlamışdır. 2011-ci ildə dörd bölümlü Showtime serialı The Borgias-da Francesca rolunu oynadı. Sumner, 2012-ci il filmi Frances Ha-da Greta Gerwig ilə birlikdə rol aldığı Sophie Levee rolu ilə böyük maraq topladı.
Sumner, 2013-cü ildə CBGB -də Patti Smith rolunu oynadı. Bundan başqa Off Broadway xarici çıxışını, 2013-cü il Aprel ayında Atlantic Theatre Company-nin The Lying Lesson-da Carol Kane ilə birlikdə etdi.
Sumner, AMC (TV kanalı) seriyası Low Winter Sun-da Katia olaraq yer aldı. Sumner 2013-cü ildə Half the Perfect World, The Mend və Anesthesia kimi serial və filmlərdə rol aldı.
Sumner, Josh Lucas və Stephen Plunkett ilə birlikdə The Mend filmində rol aldı. Filmin premyerası 2014-cü ilin mart ayında SXSW Film Festivalında baş tutdu.
Şəxsi həyatı
2016-cı il iyun ayında Chris Kantrowitz ilə nişanlandı və 2017-ci ilin iyul ayında Toskana'da evləndilər.
Köhnə Müqəddəs Pyotr bazilikasındakı Roma papalarının məzarlarının siyahısı
Köhnə Müqəddəs Pyotr bazilikasındakı Papa məzarları V-XVII əsrlərdə taxtda olmuş Papalara aid olmuşdur. XVI-XVII əsrlərdə köhnə bazilikanın tədricən sökülməsi zamanı, 846-cı ildə sarasinlərin Roma talanı zamanı dağıdılmış məzarlar istisna olmaqla həmin abidələrin əksəriyyəti dağıdılmışdır. Papaların qalıqları isə köhnə bazilikanın yerində inşa edilmiş yeni bazilikaya, o cümlədən Romanın digər kilsələrinə köçürülmüşdür.
Tarix
Qədim Roma katakombalarının daşınması, XIV əsrdə Lateran bazilikasında baş vermiş iki yanğınvə Müqəddəs Pyotr bazilikasında həyata keçirilən yenidənqurma işləri papaların məzarlarının təxminən yarısının məhv olmasına səbəb olmuşdur. Buna görə də, yeni Müqəddəs Pyotr bazilikasının əsas memarı olan Donato Bramante “Mastro Ruinante” adlandırılmışdır.
Baxmayaraq ki, ilkin bazilikanın inşasına I Konstantinin hakimiyyəti dövründə başlanmış və IV əsrdə inşaat işləri tamamlanmışdır, I Lev (440-461) Konstantin bazilikasında dəfn edilmiş ilk Papa olmuşdur. Əsrlər ərzində bazilikanın atriumu, kapellaları və nefləri Papaların məzarları ilə doldurulmuş, müxtəlif illərdə parılan inşaat işləri ilə əlaqədar isə məzarların yerləri tez-tez dəyişdirilmişdir. İlkin qəbirlərdən dövrümüzə çatmış yeganə qalıqlar bir neçə sarkofaq və heykəltəraşlıq elementləridir. Ehtimal edilir ki, Konstantin bazilikasının sökülməsinin təşəbbüskarı olmuş Papa II Yuli, Mikelancelo tərəfindən özü üçün hazırlanmış “nəhəng” abidə üçün yer yaratmaq istəyirdi.
Orijinal məzarların yerləşməsi və görünüşü haqqında çox az məlumat vardır: ən dəyərli məlumatlardan biri kilsə kanoniki və tarixçi Cakomo Qrimaldinin (atası Genuya senatoru Cirolamo Qrimaldi-Kavalleroni) sökülmə ərəfəsində olan məzarları çəkdiyi təsvirlərdir; Qrimaldinin təsvirlərində əksəri üç hissəli olan erkən məzarların formaları və mürəkkəbliyi görünür. Bir neçə məhv edilmiş Papa məzarı isə Alfonsa Sikkoniyanın əsərlərində ətraflı təsvir edilmişdir.
Lakin, heç də bütün Roma Papaları Romada dəfn edilməmişdir. Ətraflı məlumat üçün baxın: Roma Papalarının saxlanmış məzararının siyahısı
Naomi Uemura
– Yaponiya macərapərəsti və alpinisti. O, təkbaşına çıxdığı macəralara görə tanınmışdır. Beş qitənin ən hündür zirvələrini fəth edən və Şimal qütbünə təkbaşına çatan ilk şəxs, eləcə də, Everest dağını fəth edən ilk yapondur.
İlk illəri
Naomi Uemura 1941-ci ildə düyü fermerinin altıncı oğlu kimi Yaponiyanın Hyoqo prefekturasında dünyaya gəlmişdir. Meyci Universitetində təhsil aldığı dövrdə alpinizmə maraq göstərməyə başlamış və Alpinizm klubuna daxil olmuşdur. Məzun olduqdan sonra özünü alpinizmə həsr etməyə qərar vermiş və 1966-cı ildə Monblan dağına dırmaşmışdır.
Uemura Elbrus, 1966-cı ildə Kilimancaro, 1968-ci ildə Akonkaqua və 1970-ci ildə Denali (dağ) dağlarını təkbaşına fəth etmişdir. O, 1970-ci ildə Everest dağının zirvəsinə Yaponiya bayrağını sancan ilk şəxs olmuşdur. Uemura təkbaşına 53 gün ərzində Yaponiyada 2816 kilometr gəzmiş, 1968-ci ildə 2 ay ərzində Amazon çayı boyunca 6000 kilometr üzmüş və 363 gün ərzində it xizəyi ilə Qrenlandiyadan Alyaskaya 12.000 kilometr səyahət etmişdir. O, sal üzərində Amazon çayı boyunca təkbaşına səyahət edən ilk şəxs olmuşdur.
Şimal qütbü
Uemura 1978-ci ildə təkbaşına xizəklə Şimal qütbünə səyahət etmək qərarına gəlmişdir. 5 martda 19 itdən ibarət xizəklə Kanadanın Elsmir adasında yerləşən Kolumbiya yarımadasında 805 kilmetrlik səyahətə başlamışdır. O, ilk 10 gün ərzincə cəmi 16 kilometr yol qət edə bilmişdir. O, səyahət boyunca Elsmir adasında yerləşən düşərgə ilə radio əlaqəsində olsa da, heç vaxt onlardan kömək istəməmişdir.
Uemura səyahətin 4-cü günündə ağ ayının hücumuna məruz qalmışdır. Ağ ayı bütün it yeməyini yemiş və çadırını məhv etmişdir. Ağ ayı növbəti gün yenə qayıdanda Uemura onu vurmuş və əti ilə itlərini yedizdirmişdir.
Uemura səyahət boyunca Smitsonian İnstitutu üçün hava çirkliliyi üçün sübutlar toplamış, buz və qar nümunələri götürmüşdür. Avqust ayında şimal qütbünə çatmış, beləliklə, Şimal qütbünə təkbaşına çatmış ilk şəxs kimi tarixə düşmüşdür.
İtkin düşməsi və xatirəsi
thumb|[[Qrenlandiyanın Narsarsuak yaşayış məntəqəsində onun xatirəsinə qoyulmuş lövhə.]] Uemura 1982-ci ildə Argentina ordusunun dəstəyi ilə Antarktidada yerləşən Vinson dağına təkbaşına dırmaşmağı planlaşdırmışdır. Bunun üçün Argentinanın Antarktidada yerləşən San-Martin stansiyasına gəlmişdir. Lakin 1982-ci ildə baş verən Folklend müharibəsinə görə bu planı baş tutmamış və 1983-cü ilin martında Yaponiyaya qayıtmışdır. 1984-cü ilin fevralında Denali dağını qışda təkbaşına fəth edən ilk şəxs olmağı planlaşdırmışdır. O, 12 fevralda zirvəyə çatsa da, 13 fevralda onunla əlaqə kəsilmiş və itkin düşmüşdür.
1991-ci ildə kəşf edilmiş 5404 Uemura adlı asteroid onun şərəfinə adlandırılmışdır.
Şifahi ənənə
Yazı icad edilməzdən əvvəl ictimai təcrübə, keçmişə dair biliklər və ilk sənət əsərləri saxlanılaraq nəsildən-nəslə ötürülürdü. Dastanlar, əfsanələr, rəvayətlər, şəcərə siyahıları şəklində şifahi tarix qədim xalqların tarixi şüurunun ən erkən forması idi.
Şifahi ənənəyə tarixi əfsanələr, qəhrəmanlıq əfsanələri, tarixi nəğmələr, xalq dastanları daxildir.
Xalq yaradıcılığı nümunələrinin nəsildən-nəslə ötürülməsi prosesində əksər hallarda digər janrlara məxsus folklor mətnlərindən götürülmüş motivlərdən və bədii vasitələrdən geniş istifadə olunur. Bu, reallıqdan xeyli dərəcədə uzaqlaşmaya səbəb olsa da, yeni motiv və vasitələrin əlavə edilməsi nəticəsində reallıqda baş verən hadisələr xalq təxəyyülü ilə zənginləşir. Bu isə folklor mətninin təsir gücünü daha da artırır.
Şifahi ənənə yazının gəlişi ilə əhəmiyyətini itirmədi. Əksinə, antik dövrdə və orta əsrlərdə hər yerdə rast gəlinən şifahi xalq ədəbiyyatı nümunələri salnamə və tarixi hekayələrin tərtibində mənbə kimi istifadə edilməyə başladı.
Mətnin yazılması, dəyişikliklərin qadağan olunmasını nəzərdə tutan "kodlaşdırma" ilə eyni idi. Bu səbəbdən qeyd olunanların — mövcud yazılı mətnlərin əhəmiyyətinin itirilməməsi üçün şərhlərin şifahi qalması lazım idi.
Şifahi ənənədə, yazılı ənənə üçün xarakterik olan mətnin ötürülməsinin bəzi üsulları yarana bilər, məsələn, mətnin məzmununu saxlayaraq yeni variantlar əlavə edilə bilər. Bu zaman mətn, şüursuzca mənimsənilməməli, xüsusi olaraq əzbərlənməlidir. Bu qayda ilə dualar əzbərlənir, dini ayinlər icra edilir.
NGC 5305
NGC 5305, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Tazılar bürcü istiqamətində yerləşir. SBb tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Riçard Koks
Riçard Koks – 1613-1623-cü illərdə Ost-Hind şirkətinin Yaponiya postunun meneceri. Onun Yaponiyadakı biznes fəaliyyətləri uğursuzluqla nəticələnmişdir. Yaponiyadakı həyatı boyunca yazdığı zəngin informasiyalı gündəliyi ilə tanınır.
Karyerası
Koksun effektiv olmayan rəhbərliyi şirkətin Yaponiyadakı tənəzzülünü sürətləndirmişdir. 1623-cü ildə Ost-Hind şirkətinin Hiradodakı ticarət postunu bağlamasından sonra Koksun şirkətə böyük borcu qalmışdır. Londonda keçiriləcək məhkəməyə çağırılan Koks 27 mart 1624-cü ildə yolda ikən dənizdə ölmüşdür. Koksun idarəçiliyi qeyri-effektiv və məsuliyyətsiz olsa da, Yaponiyadakı iqtisadi uğursuzluğun səbəbləri sadəcə onunla bağlı deyildi.
Avstraliya 2018 Qış Olimpiya Oyunlarında
Avstraliya 2018 Qış Olimpiya Oyunlarında 4 idman növündə 51 idmançı ilə təmsil olunacaqdır.
Millinin tərkibi
Avstraliya 2018 Qış Olimpiya Oyunlarında 51 idmançı ilə (28 kişi və 23 qadın) 4 dörd idman növünün 10 bölməsi çıxış edəcək. Milinin təskibinə 20 əvvəllər heç bir olimpya yarışmasında iştirak etməmiş idmançı daxildir. milinin heyəti arasında ən təcrübəlisi Lidiya Lasila olacaqdır.
İlk iştirak edənlər fiqurlu konki sürənlər olacaqdır. Artıq altıncı olimpiyadadır ki, İen Çerterman \deleqasiya rəhbəridir.
30px Bobsley
Bu idman növündə təsnifat mərhələsində idmançılar Beynəlxalq Bobsley və Skeleton Federasiyasının 14 yanvar 2018-ci il reytinqinə əsasən iştirak hüququ əldə edir. Bu yarışmanın nəticəsi olaraq Avstraliya bu idman növünün 3 nominasiyasında iştirak hüququ əldə etsədə qadın yarışmasından imtina etmişdir.
30px Skeleton
Bu idman növündə təsnifat mərhələsində idmançılar Beynəlxalq Bobsley və skeleton Federasiyasının 14 yanvar 2018-ci il reytinqinə əsasən iştirak hüququ əldə edir. Avstraliya həm kişi həm də qadın. skeletonçuların yarışmasında təmsil olunacaqdır.
30px Konki yürüşü
Bu isman növünün qaydalarına dəyişiklik edilmişdir. Belə ki, idmançı startdaca 16 dairə vurmalıdır. Bu yürüşün nəticəsi olaraq 4-cü yer tutan idmancı finmal mərhələsinə qatılır. Bundan sonra 1994-cü ildən bəri yalnız bir dəfə 500 metr məsafəni qət edəcəklər. Kvotaların müəyyənləşdirilməsi 2017/2018 dünya çempionatına əsasən müəyyən edilir. Buna əsasən təsnifat siyahısı tərtib olunmuşdur. Bunun nəticəsi olaraq Avstraliya iki nominasiya üzrə kvota əldə etmişdir. Hər iki lisenziyanı Deniel Qreyq əldə etmişdir.
30px Fiqurlu konkisürmə
Bu yarışma üzrə lisenziyalar 2017-ci dünya çempionatına əsasən müəyyən edilir. Bunun nəticəsi olaraq Avstraliya bir lisenziya əldə edə bilmişdir. Catışmayan lisenziyaları əldə etmək məqsədi ilə Nebelhorn Trophy 2017 turnirində 4-6 ən yaxşı idmançı yarışmasında yer tutmaq lazım gəlinir. Bu lisenziyaları isə Kaylani Kreyn, Xarli Uindzor və Yekaterin Aleksandrovskaya əldə etmişdir.
30px Şort-trek
Bu yarışma üzrə lisenziyalar 2017-ci dünya çempionatına əsasən müəyyən edilir. Nəticədə Avstraliya bir kişi bir qadın olmaqla yarışmada təmsil olunacaqdır.
30px Dağ xizəyi idmanı
Təsnifat mərhələsində idmançı Beynəlxalq Xizək İdmanı Federasiyasının 21 yanvar 2018-ci il reytinqinə əsasən yarışmada iştirak edirlər. Bu yarışmada top-500 daxil olan və təsnifat xalını toplaya bilən idmançılar iştirak edə bilirlər. Top-500 daxil olmayan ölkələrin idmançıları «B» kateqoriyasında iştirak edirlər. Nəticələrə əsasən Avstraliya «A» kateqoriyası üzrə 3 idmançı ilə təmsil olunacaqdır.
30px Xizək idmanı
Olimpiya oyunlarında iştirak etmək üçün 2017/2018 il dünya kubokunda göstərdiyi performans 1 yanvar 2018-ci il reytinqinə əsasən kvota müəyyən edilir. Avstraliyanı təmsil etmək hüququ Aleksanr Ferlaççoya məxsusdur.
30px Xizək yürüşü
Təsnifat mərhələsində idmançı Beynəlxalq Xizək İdmanı Federasiyasının 21 yanvar 2018-ci il reytinqinə əsasən iştirak edə bilər. «A» kateqoriyası üzrə lisenziya qazanmaq üçün idmançı reytinq üzrə 100 xal qazanmalıdır. Bununla belə MOK-ləri «B» kteqoriyasını ödəyə biləcək 1 qadın və 1 kişi olmaqla iştirakçı ilə təmsil oluna bilər. Təsnifata əasən Avstraliya 4 idmançı ilə təmsil olunmaq hüququ əldə etmişdir. Sonradan isə 2 kvota əldə edir
30px snoubord
Kecəndəfəki yarıçmalara nisbətdə bir çox dəyişikliklər baş vermişdir. Paralel slalom əvəzinə biq-eyr əlavə edilmişdir. Kişilərin snoubord-kross yarışmalarında iştirakçıların sayı dəyişdirilmiş, yarımfinal raundu ləğv edilmişdir. Finalda idmançılar üş cəhd yerinə yetirməli olurlar. Təsnifat mərhələsində idmançı Beynəlxalq Xizək İdmanı Federasiyasının 21 yanvar 2018-ci il reytinqinə əsasən yarışmada iştirak edirlər. Hər idman növü üçün ayrıca qaydalar mövcuddur. Təsnifata əsasən Avstraliya bu idman növü üzrə 12 idmançı ilə təmsil olunur.
30px Fristayl
Kecən dəfəki olimpiya yarışmaları ilə müayisədə hafpaype və sloupstylda dəyişiklik baş vermişdir. İndi fristaylçılar artıq üç cəhd etmək hüququ əldə edirlər. Əvvəl kimi idmancı göstərdiyi ən yaxşı nəticəyə yarışda iştirak edir. Təsnifat mərhələsində idmançılar Beynəlxalq xizək idmanı Federasiyasının 21 yanvar 2018-ci il reytinqinə əsasən yarışmada iştirak edirlər. Hər idman növü üçün ayrıca qaydalar mövcuddur. Təsnifat turunun nəticəsinə görə Avstraliya yarışmada 13 idmançı ilə təmsil olunmaq hüququ əldə etmişdir. Lakin sonradan ikisini də əlavə edmişdir.
Rodriqo Quzman
Rodriqo Quzman (1 yanvar 2000) — Meksikalı sprinter. Rodriqo Quzman Meksikanı 2017-ci ildə X Yüngül atletika üzrə Dünya U-18 çempionatında təmsil etdi.
Karyerası
Rodriqo Quzman birinci dəfə Dünya Çempionatına 2017-ci ildə qatıldı. O, Nayrobidə baş tutan X Yüngül atletika üzrə Dünya U-18 çempionatında kişilər 100 m məsafəyə qaçış yarışlarında təsnifat mərhələsində 10.89 saniyəlik nəticə ilə 4-cü cığırda 5-ci yeri tutdu və yarımfinala vəsiqə qazandı. Yarımfinalda o, 10.86 saniyəlik nəticə ilə 1-ci cığırda 8-ci yeri tutdu və mübarizəni dayandırdı.
Makaron şirniyyatı
мини|right|200px|Makaron şirniyyatı Makaron  —Yumurtanın ağından, şəkər tozundan, ovulmuş badamlardan hazırlanmış Fransız şirniyyatıdır.
Hazırlanması
мини|right|200px|Vanilli makaron Adətən peçenye formasında olub, ikisinin arasına krem və ya cem qoyulur. İtalyanca makaron "dağıtmaq, parçalamaq" mənasındadır. Onun əsas inqrediyenti badam ovuntusudur. Hazır şirniyyatlar yumşaq olub, üzəri hamar olur, ağızda əriyir, müxtəlif dadda olurlar.
Tarixi
мини|right|200px|Paris mağazalarında makaron Makaronun resepti üzərində daima münaqişələr mövcuddur. Belə ki, elə düşünürlər ki, makaron məhz İtaliyanın Venesiya bölgəsində yaradılıb. Bəzi fərziyyələrdə isə 791-ci ildə Fransanın Kormeri bölgəsində meydana gəlmişdir. Bəzi rəvayətlərə görə şirnini Fransaya İtaliyalı aşbazlar tərəfindən Yekatirina Mediçinin II Henrix ilə nikahından sonra gətirilmişdir.1830-cu ildə makaronları likör ilə təqdim edirdilər. Son illərdə isə iki peçenini birləşdirərək arasına krem çəkərək şirni kimi təqdim edirlər. Həmçinin Fransanın müxtəlif şəhərlərində belə makoranın resepti müxtəlifdir. Belə ki, XVI əsrdə Amenedə meyvə, badam və baldan ibarət idi. Fransada McDonald’s da makaronlar satılır. 2010-cu ildə makaronlar artıq ABŞ-da ən məşhur desertlərdən oldu. Pasxa bayramında şokoladlı makaronlar müxtəlif fiqurlarda hazırlanırdı. мини|right|200px
Həsrət Cəfərov
Həsrət Valeh oğlu Cəfərov — Azərbaycanı təmsil edən yunan-roma güləşçisi, 2023-ci il Avropa Çempionatının qalibi.
Həyatı
Həsrət Cəfərov 2002-ci il oktyabrın 5-də Goranboy rayonunun Qaradağlı qəsəbəsində anadan olub. 2008-ci ildən güləşlə məşğul olur. Şəxsi məşqçisi Həsən Əliyevdir.
Karyerası
Həsrət Cəfərov 2017-ci ildə Bosniya və Herseqovinanın Sarayevo şəhərində baş tutan yeniyetmələr arasında Avropa Çempionatının qalibi oldu. 2018-ci ildə isə Həsrət Cəfərov KYRM-da yeniyetmələr arasında Avropa Çempionatının və Xorvatiyada yeniyetmələr arasında Dünya Çempionatının bürünc medallarına sahib oldu.
2019-cu ildə Həsrət Cəfərov iyulda Avropa Gənclər Olimpiya Festivalının qalibi olsa da, Sofiya şəhərində (Bolqarıstan) baş tutan yeniyetmələr arasında Dünya Çempionatını 12-ci pillədə başa vurdu.
2021-ci ilin mayında U23 Avropa Çempionatının bürünc medalına sahib olan Həsrət Cəfərov, iyulda Dortmund şəhərində (Almaniya) baş tutan gənclər arasında Avropa Çempionatının, avqustda isə Ufa şəhərində (Rusiya) baş tutan gənclər arasında Dünya Çempionatının qalibi oldu. Daha sonra Həsrət Cəfərov Dünya Çempionatlarında debüt elədi. Oslo şəhərində (Norveç) baş turnirin bürünc medal uğrunda görüşündə məğlub olan Həsrət Cəfərov turniri beşinci pillədə başa vurdu. Həmin ilin noyabrında Belqrad şəhərində (Serbiya) baş tutan U23 Dünya Çempionatında da Həsrət Cəfərov qızıl medala sahib oldu.
2022-ci ildə isə Həsrət Cəfərov əvvəlcə martda Budapeşt şəhərində (Macarıstan) baş tutan Avropa Çempionatının bürünc medalına sahib oldu. Daha sonra Həsrət Cəfərov Roma şəhərində Matteo Pellicone Turnirinin və Konya şəhərində V İslam Həmrəyliyi Oyunlarının qalibi oldu. Sentyabrda Belqrad şəhərində (Serbiya) baş tutan Dünya Çempionatını isə Həsrət Cəfərov bürünc medalla başa vurdu.
2023-cü ildə Həsrət Cəfərov əvvəlcə Xorvatiyanın Zaqreb şəhərində baş tutan Zagreb Open beynəlxalq turnirində mübarizə aparsa da, turniri 26 idmançı sırasında 20-ci pillədə başa vurdu. Apreldə isə Həsrət Cəfərov Avropa Çempionatında mübarizə apardı. 1/8 final mərhələsində Portuqaliya nümayəndəsi Pedro Kaldasa 2:1, 1/4 final mərhələsində Norveç nümayəndəsi Havard Yorgensea 8:1, 1/2 final mərhələsində isə Türkiyə nümayəndəsi Murad Fırata 8:1 hesabları ilə qalib gələn Həsrət Cəfərov, turnirin final görüşündə Gürcüstan nümayəndəsi Coni Xetsurianiya 3:2 hesabı ilə qalib gəldi və Avropa Çempionatının qalibi oldu.
Cessi Pinkman
Cessi Pinkman — "Bədbəxt" serialının əsas personajlarından biri. Aaron Polun canlandırdığı personaj, keçmiş kimya müəllimi Valter Vayt (Brayan Krenston) ilə birlikdə "mavi met" hazırlayıb satır. Cessi teleserialın bütün seriyalarında Valter ilə görünən yeganə personajdır. Pol 2019-cu ildə buraxılan "El Camino: A Breaking Bad Movie" spin-off filmində rolunu yenidən ifa etdi, həmçinin o 2022-ci ildə "Ən yaxşısı Sola zəng et" teleserialının final mövsümündə də rol aldı.
Vins Qilliqan Cessini serialın ilk mövsümünün sonunda öldürməyi planlaşdırırdı, lakin Aaronun performansını və personajın tamaşaçılar tərəfindən sevildiyini gördükdən sonra fikrindən daşındı. Tənqidçilər Cessinin dəyişməsindən xüsusilə təsirləndilər, o, xoşəgəlməz bir narkotik satıcısından teleserialın sevilən qəhrəmanına çevrildi. Pol ifasına görə 2010, 2012 və 2014-cü illərdə "Praymtaym Emmi" mükafatına layiq görülüb.
Bioqrafiya
Cessi Brüs Pinkman Nyu-Meksiko ştatının Albukerke şəhərində orta təbəqəli bir ailədə anadan olub. Serialın əvvəllərində o, narkotik istifadəsi və satışı ilə məşğul olduğu səbəbindən ailəsi tərəfindən rədd edilmişdi. Valideynlərindən uzaqlaşan Cessi xərçəngdən əziyyət çəkən Cinni xalasının yanına köçməli olur, xalası vəfat edənə qədər onun qayğısına qalırdı. Ardınca Cessinin həmin evdə yaşamasına icazə verilir, çünki mülkiyyət onun valideynlərinin əlinə keçmişdi.
Cessi orta məktəbdə pis şagird idi, dərs oxumaqdansa dostları ilə əylənməyi və marixuana çəkməyi üstün tuturdu. Cessinin həmişə "Cənab Vayt" deyə çağırdığı Valter Vayt, onun əvvəllər kimya müəllimi olmuşdu və ona dərslərində pis qiymətlər verirdi. Valt Cessidən çox şey gözləmirdi. Cessi oxumayan şagird olmasına baxmayaraq məktəbi qurtara bildi, məzuniyyət mərasimi zamanı diplomu ona Valt təqdim etdi.
Mesopotamiya cəbhəsi
Britaniya komandanlığı Yaxın Şərqin neft yataqlarını qorumağa və Osmanlı Mesopotamiyasını tutmağa ümid edirdi. Osmanlı komandanlığı bu bölgədə aktiv əməliyyatlar planlaşdırmırdı. Lakin ingilislərin aktiv hücumuna başladıqdan sonra Mesopotamiyada hərbi əməliyyatlar üçün 6-cı Ordunu yaratmağa məcbur oldu.
1916-cı ildə türklər Əl-Kutda bir qrup ingilis qoşununu mühasirəyə almağa və ələ keçirməyi bacardılar. Bundan sonra ingilislər aktiv əməliyyatlardan əl çəkməli oldular. İngiltərədə və Hindistan xalqları Mesopotamiya kampaniyası və Bağdadın işğalına böyük maraq göstərirdi. 1917-ci ildə ingilislər Bağdadı tutdular və 1918-ci ilin sonunda Osmanlı Mesopotamiyasının demək olar ki, bütün ərazisi onların nəzarəti altında idi. Döyüş Mudros müqaviləsinin imzalanmasının ertəsi günü döyüş əməliyyatları başa çatdı.
Osmanlı imperiyasının I Dünya müharibəsinə daxil olması
1914-cü il oktyabrın 30-da keçmiş Alman gəmiləri "Goben" və "Breslau" da daxil olmaqla Osmanlı donanmasının gəmiləri Rusiyanın Qara dənizdəki limanlarını atəşə tutdu. Bu, Osmanlı imperiyasının I Dünya müharibəsinə İttifaq dövlətlərin tərəfində daxil olmasına gətirib çıxardı. Noyabrın 1-də Rusiya hökuməti Osmanlı imperiyasına müharibə elan etdi. Noyabrın 5-də isə Britaniya imperiyası Osmanlı imperiyasına müharibə elan etdiyini bildirdi.
Osmanlı imperiyasının Antantaya qarşı müharibəyə girməsindən sonra ingilislər üçün strateji əhəmiyyətli olan Yaxın Şərqin neft yataqları təhlükə altına düşdü. İngiltərə-Fars Neft Şirkəti İranda neft yataqlarının işlənməsinə müstəsna hüquqlara malik idi (Azərbaycan, Gilan, Mazandaran, Astrabad və Xorasan əyalətləri istisna olmaqla). Britaniyanın Küveytdə də maraqları var idi.
Britaniya komandanlığı İrandakı neft emalı zavodlarını qorumaqla yanaşı, Osmanlı Mesopotamiyasındakı neft yataqlarını da ələ keçirməyə qərar verdi. Osmanlı ordusunun komandanlığı bu bölgədə aktiv əməliyyatlar planlaşdırmırdı. İngilis hərbi tarixçisi Liddell Hart yazırdı: "Fars körfəzi yaxınlığındakı neft yataqları İngiltərəni neftlə təmin etmək üçün böyük əhəmiyyət kəsb edirdi”.
Osmanlı imperiyasının rəhbərliyi Qafqaz cəbhəsini əsas hesab edirdi. Qafqazda rus qoşunlarına qarşı mübarizə aparmaqla yanaşı, Antanta qoşunlarının Mesopotamiya, Suriya və Fələstinə daxil olmasının qarşısını almaq, həmçinin Süveyş kanalını ələ keçirmək nəzərdə tutulurdu.
Tərəflərin qüvvələri
Osmanlı qoşunlarının ayrı-ayrı hissələri Fars körfəzindən Dəclə və Fərat çayları boyunca və Qırmızı dəniz sahilləri boyunca gedən yolları əhatə edən Mesopotamiyada idi. 1914-cü ilin noyabr ayından etibarən polkovnik-leytenant Süleyman Əsgəri bəyin komandanlığındakı Osmanlı ordusunun 38-ci piyada diviziyası Mesopotamiyada, bir hissəsi Fao və Bəsrədə idi. Tezliklə Osmanlı komandanlığı Mesopotamiyada əməliyyatlar üçün "İraq Korpusu" yaratdı.
Mesopotamiyaya hücum üçün Britaniya komandanlığı general Con Niksonun komandanlığı altında Britaniya Hindistan Ordusundan "Hindistan Ekspedisiya Qüvvəsi D" yaratdı. . Bu ekspedisiya qüvvələrinə ilkin olaraq 6-cı (Punskaya) piyada diviziyası daxil idi.
Əməliyyat bölgəsinin xüsusiyyətləri
Mesopotamiya XVI əsrdə Osmanlı imperiyasının tərkibinə daxil edilib. Bölgədən iki böyük çay axır, Dəclə və Fərat, Bəsrədən 40 mil şimalda, Əl-Qurna bölgəsində birləşir və Şəttül-Ərəb çayını əmələ gətirir.
Şatt əl-Ərəb Fars körfəzinə tökülür. Mesopotamiya torpaqları əsasən düz və səhradır. XX əsrin əvvəllərində rayonda bir neçə kiçik şəhər və kənd yaşayış məntəqələri mövcud idi. Əsas şəhər, körfəzdən təxminən 570 km şimalda yerləşən Bağdad idi. Yol şəbəkəsi inkişaf etməmişdi, ona görə də əsas marşrutlar çaylar boyu keçirdi.
1914-ci il hərbi əməliyyatları
300px|thumb|left|Fəratda ingilis silahlı qayığı, 1915-ci il 23 oktyabr 1914-cü ildə, hələ Osmanlı imperiyasının Birinci Dünya müharibəsinə rəsmi daxil olmasından əvvəl, ingilislər Abadan şəhəri (neft emalı zavodunun yerləşdiyi) ərazisinə bir hind piyada briqadasını yerləşdirdilər. Briqada Şəttül-Ərəb çayının deltasını və Fars körfəzindəki neft yataqlarının təhlükəsizliyini qorumaq üçün göndərildi.
6 noyabr 1914-cü ildə ingilislər Hindistan qoşunlarının Şəttül-Ərəb çayının Fars körfəzinə (Fao şəhəri) qovuşduğu yerdə desantını həyata keçirməyə başladılar. Dəniz qüvvələri sahil qalasını bombalamağa başladı. 6-cı Hindistan Diviziyasının birliklərinin enişi general-leytenant Artur Barret və Hindistan Ekspedisiya Qüvvələrinin Baş Siyasi Direktoru Persi Koksun komandanlığı altında həyata keçirildi. Noyabrın 8-də hind qoşunları Fao şəhərini ələ keçirə bildilər.
Noyabrın ortalarında 6-cı Pun diviziyasının bölmələri tamamilə sahilə endi. Donanmanın dəstəyi ilə İngilis qoşunları Şəttül-Ərəb üzərindən hərəkət etdi. Noyabrın 21-də ingilislər çayın mənsəbindən 70 mil aralıda mühüm limanı - Bəsrəni tutdular. Şəhər uğrunda gedən döyüşdə Osmanlı qoşunları 1000-ə yaxın, ingilislər isə 350-yə yaxın əsgər itkisi verdilər.
Nəticədə, 1914-cü ilin sonunda ingilislər Cənubi Mesopotamiyada möhkəmləndilər. Fars körfəzində neft emalı zavodlarının təhlükəsizliyi təmin edildi. Lakin Osmanlı qoşunları tam məhv edilməmiş və döyüşlər davam edirdi.
1915-ci il hərbi əməliyyatları
250px|thumb|right|6-cı Osmanlı ordusunun Mesopotamiyadakı qərargahı. 1916 1915-ci ilin əvvəllərində Osmanlı komandanlığı Mesopotamiya cəbhəsində əməliyyatları gücləndirdi. İraq Korpusunun komandiri Süleyman Əsgəri bəy fəal şəkildə yerli ərəb şeyxlərini öz tərəfinə çəkməyə və 1914-cü ildə ingilislər tərəfindən ələ keçirilən əraziləri geri qaytarmağa çalışırdı. Aprelin 14-də Osmanlı qoşunları ərəb dəstələrinin dəstəyi ilə Şeybədəki ingilis düşərgəsinə hücum etdi. Osmanlı piyadalarının inadkar hücumları dəf edildi. Osmanlı qoşunları 2400 nəfəri itirərək (öldürülən, yaralanan və əsir düşən) şimala doğru çəkildi. Komandir Süleyman Əskəri yaralanmış, sonradan bu uğursuzluğa görə intihar etdi. Onun yerinə böyük döyüş təcrübəsi olan zabit Nurəddin İbrahim Konyar təyin edildi.
İngilislərin irəliləməsi son dərəcə ləng gedirdi. Lakin Taunsend dəstəsi bir neçə kiçik Osmanlı bölməsinin müqavimətini qıraraq, 1915-ci ilin noyabrına qədər təqribən Ktesifona çatdı. Noyabrın 22-də Nurəddin Paşanın Osmanlı qoşunları (35-ci və 38-ci piyada diviziyaları) Ktesifonda Taunsedin ingilis qoşunlarına hücum etdi. Şiddətli döyüşlər hər iki tərəfin böyük itkiləri və ingilislərin geri çəkilməsi ilə nəticələndi. Ktesifon yaxınlığındakı döyüşlərdə ingilis qoşunlarından 4600 nəfər həlak oldu, yaralandı və əsir düşdü. Osmanlılardan isə 6200 nəfər həlak oldu, yaralandı və əsir düşdü. İngilis qoşunları Əl Quta çəkilərək şəhərə sığındılar. İngilislərin geri çəkilməsindən xəbər tutan Nurəddin Paşa düşməni təqib etmək qərarına gəldi. Dekabrın 7-də Osmanlı qoşunları şəhəri tamamilə mühasirəyə almağa və onun mühasirəsinə başlamağa nail oldular.
Vəziyyətin ciddiliyini dərk edən ingilis komandanlığı mühasirəyə alınan qoşunları azad etməyə çalışdı. Bununla belə, Əl Quta keçmək üçün edilən bütün cəhdlər, osmanlılara göməyə gələn Qoltsun 6-cı ordusunun bölmələri tərəfindən dəf edildi. Bundan sonra ingilislər Taunsend qoşunlarını azad etmək üçün general Nikolay Baratovun komandanlığı altında İrandan rus ordusunu cəlb etmək qərarına gəldilər. Rusiya komandanlığı köməyə razılaşdı. Lakin bunu bir şərtlə etdi ki, Mosul və Bağdad alındıqdan sonra rus və ingilis qoşunları Osmanlı imperiyasının mərkəzi bölgələrinə hücuma keçsinlər. Lakin rus qoşunlarının neft və pambıqla zəngin ərazilərə nüfuz etməsindən qorxan ingilis komandanlığı bu şərtlə razılaşmadı və ruslara rədd cavabı verdi.
1916-cı il hərbi əməliyyatları
Əl Qutdakı məğlubiyyət Britaniya ordusunun nüfuzuna böyük zərbə vurdu. Komandan general Niksonu general Leyk əvəz etdi. İngilis qoşunlarının Mesopotamiya cəbhəsindəki uğursuzluqları əsasən ərzaq və avadanlıqların zəif təmin edilməsi, nəqliyyatın (ilk növbədə çay) və dərmanların olmaması ilə əlaqədar idi. İngilislər yollar çəkməyə, Bəsrə limanını yaxşılaşdırmağa, xəstəxanalar yaratmağa və paroxodların sayını artırmağa başladılar. Bu tədbirlər nəticəsində ingilislər cəbhə xəttinə daha çox qoşun və texnika çatdıra bildilər. Əl Qutun süqutundan sonra ingilis komandanlığı yeni hücuma hazırlaşırdı və 1916-cı il dekabrın 10-dək aktiv döyüş əməliyyatları aparmadı.
1916-cı ilin ikinci yarısında türk komandanlığı Xanəkin kəndini (Bağdaddan 150 km şimal-şərqdə) işğal edən general Baratovun rus qoşunlarına hücum etmək üçün 6-cı ordudan istifadə etdi. Döyüşlər zamanı 6-cı Ordunun bölmələri rus qoşunlarını Mesopotamiyadan sıxışdırıb çıxardılar. İyulun 15-də osmanlılar Qacar dövləti ərazisinə daxil olaraq Kirmanşahı, avqustun 10-da isə Həmədanı işğal etdilər.
1917-ci il hərbi əməliyyatları
1917-ci ildə Mesopotamiyadakı ingilis qoşunlarının yeni komandanı general Frederik Stenli Mode oldu. Onun komandanlığı altında iki korpusa, üç briqadaya və bir süvari diviziyasına birləşdirilən dörd diviziya, cəmi 25.000 nəfərə yaxın hərbi qüvvə var idi. 6-cı türk ordusunun komandanı Xəlil Paşanın sərəncamında olan general Kazım Qarabəkir Paşanın komandanlığı altındakı 18-ci korpus Əl Qutdan 35 km şimal-şərq istiqamətində Dəclə boyunca müdafiə qurmuşdu.
İngilis ordusunun hücumu 1916-cı il dekabrın 10-da başladı və yanvarın ortalarında ingilislər Qutdakı Osmanlı mövqelərinə çatdılar. Şiddətli döyüşlər başladı. Fevralın 24-də Osmanlı qoşunları mövqelərindən çıxarılaraq şimala çəkilməyə başladılar. 62.000 nəfərlik türk qoşunları 55 silahla sursat çatışmazlığı hiss edərək, Əl-Qutdan ayrılaraq Bağdada çəkilməyə məcbur oldu. İngilis qoşunları Əl Quta daxil oldular.
Bundan sonra ingilislər hücumlarını davam etdirərək Bağdada yaxınlaşdılar. Martın 9-11-də bu şəhər uğrunda döyüşlər davam edirdi. Martın 11-də general Maudun başçılıq etdiyi ingilis bölmələri Bağdada daxil oldu. İngilis qoşunları yerli əhali tərəfindən hərarətlə qarşılandı. Şəhərin ələ keçirilməsindən bir həftə sonra general Maud belə bir sənəd verdi:
1917-ci ilin martında döyüşlərdə bir ingilis və beş Hindistan piyada diviziyası və bir Hindistan süvari briqadası iştirak etdi. Piyada birliklərində 55500, 5100 süvari, 205 ağır toplu şəxsi heyətə malik idi. Bundan əlavə, arxa cəbhədə 39 ağır toplu 17.700 əsgər və zabit var idi.
Bundan sonra ingilislər hücumlarını davam etdirərək Ər-Ramadini tutdular və sentyabrda Tikritə çatdılar. Xəlil Paşanın bölmələrində cəmi 20.000-30.000 döyüşə hazır hərbi qulluqçu qaldı və ordu qərargahı Mosula köçürüldü. Noyabrın 18-də general Maud vəbadan öldü və general Villiam Marşall qışın başlaması ilə bütün aktiv əməliyyatları dayandıran yeni komandir oldu.
1918-ci il hərbi əməliyyatları
250px|thumb|right|Britaniya ordusu Bağdada daxil olarkən. 1918-ci il yanvarın 21-də Antanta komandanlığı Osmanlı imperiyasına qarşı hücuma başlamaq qərarına gəldi. Bunun üçün “osmanlı ordularını məhv etmək və osmanlıların müqavimətini darmadağın etmək üçün osmanlılara qarşı qəti hücuma keçmək” lazım gəldi. 1918-ci ilin əvvəllərində Osmanlı ordusu çətin vəziyyətdə idi, kifayət qədər sursat, qida yox idi, epidemiyalar başladı. İngilis qüvvələri altı piyada diviziyası, bir süvari diviziyası, həmçinin çoxsaylı müstəqil bölmələrdən ibarət idi. Ümumilikdə Britaniya Ekspedisiya Qüvvələrinin sayı 447.000 nəfər idi, onlardan 170.000-i döyüş piyada bölmələrində idi.
Mesopotamiya cəbhəsində döyüşlər 1918-ci ilin martında ingilislər bir sıra yaşayış məntəqələrini (Kərkük, Hit, Kifri və s.) ələ keçirdikdən sonra yenidən başladı. Lakin tezliklə Bağdadın şimalındakı ilkin mövqelərinə qayıtdılar. Eyni zamanda, İngilis qoşunlarının əhəmiyyətli bir hissəsi Mesopotamiyadan Sinay və Fələstin cəbhəsinə və İrana göndərildi.
1918-ci il iyunun 28-də Xəlil Paşa Şərq Ordular Qrupunun komandanı təyin edildi. Qrup Qafqazda və Mesopotamiyada fəaliyyət göstərən 3-cü və 6-cı orduları, həmçinin Qars qoşun dəstəsini birləşdirirdi. 30 iyunda Əli İhsan Paşa 6-cı Ordunun yeni komandanı oldu. İngilislərin hücumu 1918-ci il oktyabrın ortalarında yenidən başladı. Bir həftə içində Osmanlı 6-cı Ordusu məğlub oldu. İngilis qoşunları Mosul vilayətinin sərhədlərinə çataraq 31 oktyabr 1918-ci ildə Mosulu tutdular.
1918-ci il oktyabrın 30-da Mudros barışıq müqaviləsi imzalandı və Yaxın Şərqdə hərbi əməliyyatlara son qoyuldu. General Marşall Osmanlı 6-cı Ordusunun təslim olmasını qəbul etdi. Lakin ingilislər neftlə zəngin Mosul bölgəsini ələ keçirmək üçün hücumlarını davam etdirdilər.