Bruselyoz
Yoluxma yolları
Ev heyvanları arasında epizootik proses bruselyozun fekal-oral yoluxma mexanizminin sayəsində saxlanır, lakin cinsi yolu da istisna etmək olmaz. İnsan bruselyozla əsas etibarilə alimentar yolla – törədicilərlə yoluxmuş süd və süd məhsullarını istifadə etdikdə, həmçinin qidada kifayət dərəcədə termiki emaldan keçirilməmiş və ya çiy ətdən istifadə etdikdə yoluxur. Sənəti ilə əlaqədar heyvanlarla təmasda olan insanların (baytarlar, zootexniklər, heyvandarlar, sağıcılar, çobanlar və s.) təmasla yoluxması qeyd edilir. Təmas yoluxması adlanan belə yoluxma törədicilərlə çirklənmiş əllər vasitəsilə ağız boşluğunun selikli qişasına törədicilərin da- xil edilməsi zamanı baş verir. Beləliklə, sənəti xəstələnmə də həmçinin həzm yolu vasitəsilə yoluxma ilə bağlıdır. Dəri örtüklərinin tamlığının pozulmasına gətirib çıxaran mik- rotravmalar zamanı bruselyozla yoluxma istisna olunmur. Bru- sellaların zədələnmiş dəridən orqanizmə daxil olması fikri həqi- qətə uyğun deyildir, çünki brusellalar – hərəkətsiz mikroblar olub, dəri toxumasını zədələmək üçün bioloji imkanlara malik deyildir. Təmas yoluxması xüsusilə doğuş, abortar, ölmüş və ölü doğulmuş quzu balalarının dərisini soyduqda realizasiya olunur. Brusellalar heyvanların ifrazatlarında qurumaya qarşı da- vamlı olduqlarına baxmayaraq, aborta uğramış və doğulmuş heyvanların dölyanı mayesi və cifti ilə ətraf mühitin hətta yük- sək kontaminasiyasında onların hava-toz yolu ilə yoluxması baş vermir. Bu, onu göstərir ki, bruselyozun birincili ağciyər forması müşahidə edilmir. Bir sıra müəlliflər yalnız ağırlaşmaın nəticəsi kimi bronxların zədələnməsi və hətta pnevmoniyanın inkişaf et- məsi imkanını qeyd edirlər. Çiy süd məhsulları, ət və bruselyozlu qoyun və keçilərdən alınmış xammal daha böyük epidemioloji əhəmiyyət daşıyır. Süd- də və turş süd məhsullarında brusellalar uzun müddət həyat qabiliyyətlərini saxlayır (10 gündən 40 günə qədər və daha çox). Bruselyozla xəstə keçilərin südü bruselyozun epidemiologiya- sında xüsusi yer tutur. Ondan çiy halda istifadə etdikdə insanla- rın xəstələnməsinə səbəb olur. Qida məhsulu kimi nadir tətbiq olunan qoyun südü çox az hallarda xəstələnmənin səbəbi sayılır. İnək südü şəxslərin böyük qisminin yoluxmasının əsas səbəbi hesab olunur və sənəti və məişət şəraiti ilə heyvandarlıqla bağlı olmayan insanların yoluxmasında xüsusi yer tutur. Süd məhsulları içərisində keçi südündən hazırlanmış pendirin (brınza) epidemioloji əhəmiyyəti daha böyükdür. Müəyyən edilmişdir ki, brınzadan yoluxmaya nəinki onun istehsal olunduğu yerlərdə, həm də uzaq ərazilərdə rast gəlinir. Bruselyozlu heyvanlardan alınmış ət və ət məhsullarında törədicilər 30 gündən 45 günə qə- dər və daha çox saxlanır. Dondurulma və duzlama ətdə brusel- laların saxlanma müddətinin azalmasına təsir göstərmir. Brusellalar xəstə keçilərin və qoyunların yununda və dərisində uzun müddət saxlanır. Törədici bruselyozlu heyvanların sidiyi, ekskrementləri, həmçinin cinsiyyət orqanlarından Patoloji və normal ifrazatları ilə, xüsusən də balasalmadan (abort) və doğuşlardan sonra torpağa, yemə, suya və ətraf mühitin müxtəlif əşyalarının üzərinə düşür, onlar isə öz növbəsində həm insan üçün, həm də sağlam heyvanlar üçün yoluxma amillərinə çevrilirlər. Bu obyektlərin əhəmiyyəti xəstəlik törədicisinin onlarda uzun müddət saxlanması (3–5 aya qədər və daha çox) nəticəsində artır. Xəstə heyvanın orqanizmindən bruselyozun törədicisinin uzun müddət xaric edilməsi, normal və Patoloji ifrazatlarda brusellaların yüksək miqdarı, həmçinin onların ətraf mühitə düşməsi imkanı infeksiyanın insana yoluxması yollarının müxtəlifliyini şərtlən- dirir. Bruselyozun törədicisi insan orqanizminə həzm yolunun, tənəffüs yollarının selikli qişasından, konyunktivadan, dəri örtüklərindən daxil ola bilər.