cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mondidye (rayon)
Tərkibi
Mondidye rayonun kantonları (1 yanvar 2017-ci ildən):
Şəmsmülk Nəsr xan
Nəsr bin İbrahim bin Nəsr bin Əli xan Qaraxani Qərbi Qaraxanilər dövlətinin xaqanı. 1068. ildə atası İbrahim Tamğaç xanın ölümündən sonra hakimiyyətə gəlmişdir.
Həyatı
Şəmsmülkün Türkistan səfəri zamanında Alp Arslanın oğlu Ayaz xan Buxara və Səmərqəndu talan etdi. Bu hadisələrdən xəbər tutan Şəmsmülk geri qayıdır və Ayazın ordusuna qalib gəlir, çoxlu əsir alır. Arvadı Ayşə Bibi xatunu ayağındakı ayaqqabı ilə vura vura öldürür və deyir: "Sən mənim arvadım deyilmişsən, mənim sarayımda mənə qarşı olan bir casusmuşsan’’. Qızının öldürüldüyünü eşidən Alp Arslan 465. il Məhərrəm ayının (1072 Sentyabr) sonlarında iki yüz minlik ordu ilə Mavəraünnəhr səfərinə çıxdı. Şəmsmülk arvadının öz əcəli öldüyünü bu danışılanların yalan olduğunu Alp Arslan bildirdi.
Mədəniyyət
Şəmsmülk Nəsr xan hakimiyyəti ilərində Ömər Xəyyam Səmərqendə gəlmişdir.
Hacıyusifli-i Süfla (Miyanə)
Hacıyusifli-i Süfla və ya Aşağı Hacıyusifli — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Miyanə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 59 nəfər yaşayır (16 ailə).
Torrens gölü
Torrens gölü — Avstraliyanın sahəsinə görə ikinci ən böyük duzlu gölüdür. Göl Cənubi Avstraliya ştatı ərazisində Adelaida şəhərindən 345 km şimalda yerləşir. Gölün ümumi sahəsi yalnız 150 ildə bir dəfə dolmuşdur.
Göl ilk dəfə Edvard Eyr tərərindən 1839-cu ildə kəşf edilmişdir. Sonrakı 20 il ərzində belə, düşünülürdü ki, bu göl böyük dayaz və duzlu göl olaraq materikin daxili hissələrinə qədər gedib çıxır. İlk dəfə bu əfsanəni A. Qreqori alt-üst edir.
Hazırda göldə milli park gəaliyyət göstərir ki, parka girişə xüsusi icazə tələb edilir.
NGC 6676
NGC 6676, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Əjdaha bürcü istiqamətində yerləşir. Sbc tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Zavitinsk
Zavitinsk — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər, Amur vilayətinə daxildir.
Arı qaş səhləbi
— fəsiləsinin   cinsinə aid bitki növü.
thumb|233x233pxIUCN  Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası  və statusu “Nəsli kəsilmə yə həssas olanlar” kateqoriyasına aiddir – VU D2. Azərbaycan ın nadir, endemik növüdür.
Qısa morfoloji təsviri
Çoxillik ot bitkisidir. Gövdə si 20-30 sm hündürlükdədir. Soğanaqları şarvari və ya xırda ellipsvaridir. Yarpaqları iti, uzunsov, lansetvaridir. Çiçək yanlığı lansetvari, yumurtalıqdan uzundur. Çiçək yanlığının kənar yarpaqları uzunsov, küt, parlaq və ya açıq- çəhrayı rəngli, 5 damarlıdır. Daxili yarpaqları yaşılımtıl-çəhrayı çalarlı, məxmərvari tüklü 3 damarlıdır. Dodaqcıq enli, oval, məxmərvari 3 dilimlidir
Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
Çiçəkləməsi aprel-may aylarına təsadüf edir. Aşağı dağ qurşağında meşə talalarında yayılmışdır.
Yayılması
Böyük Qafqazın qərbi (Şəki rayonu Kiş kəndi), Lənkəranın dağlıq hissəsi. BQ qərbi hissəsinin rayonlarında aşağı dağ qurşağında yayılmışdır. Meşə talalarında bitir.
Azərbaycan Respublikasının Qırmızı Kitabına daxil edilmiş nadir növdür.
Sayı və tendensiyası
Yeganə lokaliteti müşahidə olunur,  azalma tendensiyası davam edir.
Məhdudlaşdırıcı amillər
Antropogen amillər (dekorativ əhəmiyyətinə görə əhali tərəfindən intensiv toplanılması, otarma və tapdalanma). xüsusi yaşayış mühitinə təkləbkar olması.
Mühafizə tədbirləri
Yayıldığı ərazilərın nəzarətə götürulməsi və mütəmadi monitorinqlərin aparılması təklif olunur.
Dəriçilər körpüsü
Tarixi
Dəriçilər körpüsü Tirananı Şenqyorqi ilə birləşdirən yolun üzərində yerləşirdi. Tiranadan Debara gedən yolun üzərində yerləşən körpü ilə gedərkən Priske Madhe, Kafe-Priske, Dome, Şenqyorqi, sonra Bize, Martaneş, Zerqana ilə rastlanılırdı. . Bu yolla kəndlilər öz məhsullarını şəhərə daşıyırdılar. Körpünün yerləşdiyi əraziyə yaxın, dəri aşılayanların və qəssabaların dükan və sexləri vardı. Onlarda əsasən adlı-sanlı ailələrə məxsus idilər. Qəssablar və dəri aşılayanlar o zaman eyni peşənin nümayəndələri hesab edilirdi. Onlar ümumilikdə "Tabakye" adlanırdı.
1930-cu illərə qədər körpü sərbəst şəkildə keçid məqsədilə istifadə edilirdi. Bu çayın istiqamətinin dəyişdirilməsinə qədər bu cür davam edir. Bundan sonra körpü əhəmiyyətini itirir. Ancaq 1990-cı illərdə onun ətrafı təmizlənilir və piyada körpüsü olaraq təmir edilir. 2007-ci ildə "Hərəkətdəki etnoqrafiya" layihəsinin mühəndislərindən biri Albaniya Teleqraf Agentliyinə (Agjencia Telegrafike Shqiptare) bildirib ki, körpüdə yeraltı bərpa işləri tamamlanmışdır : köprünün hər iki tərəfində bir süni gölməçə təşkil edilib və körpü dirəkləri kirdən və lildən təmizlənmişdir. Bu layihənin bir hissəsi olaraq, Albaniya mədəniyyət obyektlərinin qorunması nəzərdə tutulurdu. Dəriçilər körpüsündən aralıda bazarın və 26 noyabr 1912-ci ildə Albaniya bayrağının qaldırıldığı meydanın bərpası və yenidən qurulması layihəyə daxil idi. . Tirana hökuməti körpünü şəhərin ən əhəmiyyətli mədəniyyət abidələrindən biri hesab edir. Belə ki, onu Osmanlı mühəndisliyi modeli və XVIII əsrdə şəhər inkişafının sübuttu kimi qoruyur.
Kəlkeş (Miyanə)
Kəlkeş — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Miyanə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 29 nəfər yaşayır (8 ailə).
Ərdəbil Əyalət Liqası
Ərdəbil Əyalət Liqası — Ərdəbil ostanının futbol liqası.
Haqqında
İran milli futbol liqalarından biridir. Ərdəbil ostanındakı futbol klubları iştirak edir. İran futbol piramidasında III Diviziyondan sonrakı V səviyyəli liqadır. Viziyon Asiya proqramının bir hissəsidir.
Tamilla Bunyatova
Tamilla Faiq qızı Bunyatova — A.Şaiq adına Azərbaycan Dövlət Kukla teatrının aparıcı səhnə ustası, Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti (2015).
Həyatı
30 dekabr 2015-ci ildə Azərbaycanın əməkdar artisti fəxri adına layiq görülmüşdür.
Rayçixinsk
Rayçixinsk — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər, Amur vilayətinə daxildir.
Şəhərin ən böyük müəssisəsi "Amur kömür" ASC-dir.
Svobodnı (şəhər)
Svobodnı — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər, Amur vilayətinə daxildir.
Stiven Volfram
Stiven Volfram (d. 29 avqust 1959, London, İngiltərə, Böyük Britaniya) — proqramçı, riyaziyyatçı, fizik və yazıçı; O, Mathematica kompüter cəbri sistemi və WolframAlpha bilik bazası və hesablama alqoritmləri  dəstini hazırlayıb.
Həyatı
Stiven Volfram 1933-cü ildə Almaniyanın Vestfali regionundan İngiltərəyə mühacirət etmiş yəhudi ailəsində dünyaya gəlib. Onun atası, Hüqo Volfram yazıçı olub və anası Sibill Volfram, Oksford Universitetində fəlsəfə üzrə professor kimi fəaliyyət göstərib.
Təhsildə inanılmaz uğurlarına görə uşaqlıqda vunderkind Stiveni "kiçik Eynşteyn" adlandırıblar. O, İton kollecində təhsil alıb. Volfram 15 yaşında olarkən elementar zərrəciklər fizikası haqqında məqaləni dərc etdirir, 17 yaşında Oksford Universitetinə daxil olur. Bir il sonra ağır kvarkların istehsalı üzrə böyük marağa səbəb olan işini nəşr etdirir.
Volfram 1978-ci ildən öz tədqiqatlarını Kaliforniya Texnologiya İnstitutunda davam etdirir. Burada o, ilk dəfə kosmologiya və sadə zərrəciklərin fizikası arasında əlaqəyə nəzər yetirir, sonra güclü əlaqələr nəzəriyyəsiyi və hüceyrə avtomatı ilə məşğul olur. Volfram 1979-cu ildə doktorluq (PhD) elmi dərəcəsinə layiq görülür.
Həmin ildən 1981-ci ilə qədər universitetdə SMP (Symbolic Manipulation Program, Mathematica-nın sələfi) kompüter cəbr sisteminin hazırlanması işinə rəhbərlik edir, ancaq SMP-la bağlı intellektual mülkiyyət haqqında mübahisələrə görə o, universiteti tərk edir.
Volfram 1983-cü ildə Perspektivli Tədqiqatlar İnstitutuna işə düzəlir. O, burada kriptoqrafiyada və hidrodinamikada tətbiq edilən hüceyrə avtomatları modeli üzərində işləyir. Volfram 1986-cı ildən İllinoys Universitetində fəaliyyət göstərməyə başlayır.
O, 1987-ci ildə Şampeyndə proqram təminatının buraxılışı ilə məşğul olan Wolfram Research şirkətinin əsasını qoyur. Volfram hazırda da İllinoysda yerləşən bu kompaniyanın prezidentidir.
1988-ci ilin iyununda dərc edilmiş Mathematica sisteminin inkişafına, həmçinin onun “Kompleks sistemlər” jurnalının ilk buraxılışına başlanılır.
Onun Cefri Foksla birlikdə kvant xromodinamikası sahəsindəki reallaşdırdığı işlər indiyə qədər hissəciklərin eksperimental fizikasında istifadə olunur.
Volframın elementar zərrəciklər fizikası, kosmologiya və informatika sahələri üzrə gördüyü işləri ona yüksək səviyyəli mükafatlardan birini — Makarturov fondu tərəfindən təqdim olunan “Dahi üçün qrant”ı qazandırıb.
Kompüter cəbr sistemi
Stiven Volfram 1988-ci ilin iyun ayının Mathematica proqramını ictimaiyyətə təqdim etdi.
Mathematica - Wolfram Research şirkətinin kompüter cəbr sistemidir. Analitik dəyişikliklər, həm də sayca hesablamalar üçün bir çox funksiyaları özündə əks etdirir. Bundan başqa, proqram funksiyaların ikiölçülü və üçölçülü qrafikləri, sərbəst həndəsi fiqurların çəkilməsi, təsvirlərin və səsin idxalı və ixracı daxil olmaqla qrafika və səslə işi dəstəkləyir. Mathematica elmi və texniki hesablamaların hər budağında peşəkarlar tərəfindən praktik olaraq hər yerdə istifadə edilən say, simvolik və qrafik məlumatların emalı üçün aparıcı proqram məhsuludur. Mathematica istifadəçilərə karandaşsız, kalkulyatorsuz və ya adət edilmiş mürəkkəb proqram yanaşması olmadan riyaziyyatın gücündən istifadəyə, həllə və əyani təqdim etməyə imkan verir. Proqramın xüsusiyyətlərinə elementar riyazi funskiyalar kitabxanası, xüsusi riyazi funksiyalar kitabxanası, qrafikləri analiz etmək və göstərmək üçün alətlər, matrislər üzərində əməliyyatlar aparmaq üçün alətlər, komplex ədədləri dəstəkləmə, səs, şəkil dalğalarını analiz etmək üçün kitabxana, paralel hesablama üçün alətlər, qrup nəzəriyyəsi funksiyaları, kəsilən və kəsilməz hesablamalar üçün ədədi və simvolik alətlər və kombinatoryal məsələlər üçün alətlər daxildir.
S.Volfram yenilənmiş versiya olan Mathematica 9.0.1-i bu ilin fevral ayının 2-də istifadəyə verib.
Bilik bazası və hesablama alqoritmləri dəsti
Stiven Volfram 2009-cu ilin martında öz bloqunda WolframAlpha bilik bazası və hesablama alqoritmləri dəstinin işə salındığını elan etdi. Həmin ilin 16 may tarixindən sistemə azad giriş təmin olundu.
WolframAlpha sorğunun nəticəsi olaraq riyaziyyat, fizika, astronomiya, kimya, biologiya, tibb, tarix, coğrafiya, siyasət, musiqi, kinematoqrafiya, həmçinin məşhur insanlar və internet-saytlar haqqında informasiyaları əhatə edən şəxsi bilik bazasına əsaslanaraq cavab hazırlayır. O, müxtəlif ölçü vahidlərinin arasında məlumatları tərcümə etmək, hesablama sistemləri, ardıcıllığın ümumi düsturunu seçmək, kəsr ədədləri üçün mümkün bağlı formaları tapmaq, məbləği hesablamaq, hüdudlar, inteqrallar, tənliklər və tənliklər sistemlərini həll etmək, matrislərlə əməliyyatlar etmək, sayların və həndəsi fiqurların xüsusiyyətlərini müəyyən etmək imkanlarına malikdir.
WolframAlpha mühərriki təbii dilin işlənməsi (hazırda yalnız ingilis), sorğulara cavablar üçün alqoritmlərin böyük kitabxanası və NKS-yanaşmaya əsaslandırılıb. O, Mathematica dilində yazılıb və təxminən 5 milyon sətir təşkil edir, hal-hazırda təxminən 10000 prosessorda yerinə yetirilir.
Wolfram-dərsliklər üçün Wolfram Educationda qeydiyyatdan keçmək və interaktiv dərsliklərin test versiyalarına çıxış əldə etmək olar. WolframAlpha-nın 2009-cu il, 19 oktyabr tarixindən iPhone (sonra iPad), 6 oktyabr 2010-cu ildən isə Android üçün proqramı buraxılıb. Apple iOS əməliyyat sistemi üçün hazırlanmış Siri virtual assistenti öz funksiyaları sırasında WolframAlpha xidmətinin dəstəyinə malikdir.
Stiven Volfram 2012-ci ilin 8 fevralında WolframAlpha Pro versiyasının buraxdı. Bu, abunəçilərə ödənişli yeni funksional imkanlar təklif edir.
Əsas xüsusiyyəti ilkin cədvəl məlumatları, təsvirlər, audio, XML, həmçinin onlarla ixtisaslaşdırılmış elmi, tibbi və riyazi format daxil olmaqla bir çox avtomatik analiz üçün faylların və məlumatların tipinin yüklənməsi imkanından ibarətdir.
Yeni ödənişli imkanların tətbiqindən başqa, WolframAlpha Pro buraxılışı saytın pulsuz versiyasında bir sıra müsbət dəyişikliklərə səbəb oldu.
Göleytar (Çaroymaq)
Göleytar və ya Göleytarbulağı — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Çaroymaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Baltik Antantası
"Baltik Antantası" — Litva, Latviya və Estoniya arasında 1934-cü ilin 12 iyul tarixində imzalanmış müdafiə kontraktıdır.Sazişlə birgə adıçəkilən ölkələr arasında böyük bir əməkdaşlığın təməli atılmışdır.
Göleytar (Çaroymaq)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə kənddə 162 nəfər yaşayır (23 ailə).
Kəlləgah (Miyanə)
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 45 nəfər yaşayır (15 ailə).
Skovorodino
Skovorodino — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər, Amur vilayətinə daxildir.
Yuxarı Həzaran (Çaroymaq)
Yuxarı Həzaran — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Çaroymaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə kənddə 45 nəfər yaşayır (12 ailə).
NGC 2650
NGC 2650, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Böyük Ayı bürcü istiqamətində yerləşir. SBb tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Şaiq Qədimov
Şaiq Qədimov — tibb elmləri namizədi, Mirzə Qədim İrəvaninin nəvəsi Mirzə Rza Qədimovun oğlu.
Şaiq Qədimov 1926-cı ildə İrəvanda anadan olmuş, orta təhsilini burada almış, Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunu bitirmişdir.O, 1974-cü ildə müdafiə edərək tibb elmləri namizədi adını almışdı. "Qan qohumluğu" (1989), "Mustafa Topçubaşov" (1989), "Ailənin intim dünyası" (1990),, "İnsanlar üçün bəla" (1990), "Xalq təbabətinin ensiklopediyası" (1997) əsərlərinin müəllifi olan Ş.Qədimov həm də bədii və publisistik yaradcılıqla məşğul olur və müntəzəm olaraq dövrü mətbuatda çıxış edir.
Xınavənd (Miyanə)
Xınavənd — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Miyanə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 52 nəfər yaşayır (11 ailə).
Tında
Tında — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər, Amur vilayətinə daxildir.
Siddiqə Qədimova
Siddiqə Rza qızı Qədimova (1912–1986) — Mirzə Qədim İrəvaninin nəvəsi Mirzə Rza Qədimovun qızı.
Şimanovsk
Şimanovsk — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər, Amur vilayətinə daxildir.
Corc Sarton
Corc Sarton — Belçika əsilli Amerikalı kimyagər və tarixçi.
Blaqoveşensk (Amur vilayəti)
Blaqoveşensk — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər, Amur vilayətinin inzibati mərkəzidir.
Corc Sarton
31 Avqust 1884-cü ildə Belçikanın Gent şəhərində dünyaya göz açmışdır. O, 72 il məhsuldar həyat sürdükdən sonra, 22 Mart 1956-cı ildə ABŞ-nin Massaçusets əyalətinin Kembric şəhərində gözlərini dünyaya əbədi yummuşdur. Belçikanın görkəmli yazarı, məşhur şərqşünas və elm tarixinin tanınmış siması elə bir alim idi ki, hərtərəflilik və əhatəlilik nöqteyi nəzərindən müxtəlif elmlərin tarixi sahəsində kimsə onun zirvəsinə çatmamışdır. Onun həyat və yaradıcılığı haqqında ən dəqiq və cəlbedici əsərlərdən biri də, C.Sartonun qızı Amerikalı nasir və nazim (yazıçı və şair) May Sartonun (1912–1995) 1959-cu ildə atası haqqında yazdığı " Knew a Phoenix: Sketches for an Autobiography" kitabıdır.
Təhsili
O, öz təhsilinə Gent Universitetinin Fəlsəfə fakültəsində başlamış və müvəffəqiyyətlə başa vurmuşdur. Ardınca riyaziyyat, fizika və kimya elmlərini öyrənməyə maraq göstərmiş və bu istiqamətdə yönəlmişdir. 1911-ci ildə "İ.Nyuton mexanikasının əsasları" mövzusunda dissertasiya işini yazmış və doktorluq dərəcəsi almışdır. Məhz bu tədqiqatına görə, Belçikanın dörd universiteti onu müxtəlif elmi ordenlərlə təltif etmişlər.
C.Sarton 45 yaşında doktorluq dərəcəsini əldə etdikdən sonra, öz həyatını "Elm və Fəlsəfə tarixi" haqqında tədqiqatlara həsr edir. O, 1913-cü ildə Makdonald ilə birgə elm tarixinin ilk davamlı jurnalı olan "Isis" jurnalını təsis edir. 1955-ci ilədək jurnalın 46-ı sayı nəşr edilir, amma birinci dünya müharibəsinin başlaması ilə Belçika işğal olunur. Nəticədə, o ilk öncə Hollandiyaya, sonra İngiltərəyə və daha sonra Amerika Birləşmiş Ştatlarına gedir. Bir müddət sonra Amerika Birləşmiş Ştatlarının vətəndaşlığını əldə edir. 1918-ci ildə Vaşinqtondakı Carnegie İnstitutunda (Carnegie Institution of Washington) tədqiqatçı kimi ilk müntəzəm vəzifəsinə başlayır. Sonralar isə tədris etmək üçün Corc Vaşinqton universitetindən dəvət alır. 1940-cı ildə Harvard universitetində "Elm Tarixi Professoru" rütbəsinə yüksəlir. in professoru dərəcəsinə layiq görülür və 1951-ci ildə həmin universitetdən təqaüdə çıxır. Lakin 22 Mart 1956 yəni vəfatınadək tədrisə davam etmişdir. O, 1930-cu ildən Braun universitetində də tədris etmişəyə başlamışdır. Onun pedoqoji fəaliyyəti Corc Vaşinqton, Harvard, Braun və digər universitetlərdəki tədris və tədqiqatlarını əhatə edir. O uzun müddət yay tətillərində elm tarixi haqqında məruzələr ilə çıxış etmişdir. Sonradan bu məruzə və çıxışlar onun elm tarixi əsərinin əsasını təşkil etmişdir.
Orta Şərqə elmi səfərləri
Qeyd etdiyimiz kim, elm tədqiqatçısı olan C.Sarton 1931-ci ilin əvvəllərində "Elm tarixi və müasir humanizm" adlı kitabını nəşr etdirir. Həmin il bu kitabın nəticəsində çox məşhurlaşır. Bu məşhurluqdan istifadə edərək, həmin il Beyruta səfər edir və Ərəb dilini öyrənməyə başlayır. Onun Cənubi Afrika və Orta Şərqə səfəri 1932-ci ili də əhatə edir. Ərəb dilini öyrəndiyi müddət ərzində, Misirə, Tunisə, Əlcəzairə və Mərakeşə səfər edərək, İslam mədəniyyətini araşdırır və sanki gələcəkdə nəşr edəcəyi "Elm tarixinə giriş" kitabının ikinci cildi üçün materiallar toplayır və hazırlayır.
C.Sartonun dil bilgiləri haqqında
O, ingilis, fransız və alman dillərini mükəmməl şəkildə bilmiş, ərəb, yunan, latın və yapon dilləri ilə də yaxından tanış olmuşdur. Dünyanın beş nüfuzlu universiteti olan Harvard, Göte, Braun, Çikaqo və Kentein kollecindən ona fəxri diplom verilmişdir. O, dünyanın bir çox elmi cəmiyyətləri və asosyasiyalarının da üzvü olmuşdur.
"Beynəlxalq Elm Tarixi Akademiyası"nı təsis etməsi haqqında
O, "Beynəlxalq Elm Tarixi Akademiyası"nın təsisçilərindən biri kimi, ömrünün sonunadək akademiyaya rəhbərlik etmişdir. "Beynəlxalq Elm Tarixi Akademiyası"nın tədqiqatçısı və rəhbəri kimi, müxtəlif mükafatlara layıq görülmüşdür. Nümunə üçün: 1915-ci ildə Paris Elmlər Akademiyası və 1925-ci ildə Təbii Elmlər Akademiyası tərəfindən şərəf medalları ilə təltif edilmişdir.
Bu mükafatlar onun elmi tədqiqatlarında bir sıra zəruri avadanlıqların alınmasına və onun bu sahəni inkişaf etdirməsində böyük rol oynamışdır. C.Sarton milli və beynəlxalq cəmiyyətlər tərəfindən on fəxri medala və müxtəlif dünya universitetləri tərəfindən yeddi fəxri doktorluğa layiq görülmüşdür.
Corc Sartonun elm haqqında düşüncələri
C.Sartona görə, elm tarixi yalnız bir fənnin və ya sahənin tarixi ilə deyil, əksinə elmin yaranma, inkişaf, fəaliyyət, inteqrasiya qanunauyğunluqlarını, elmi praktikanın struktur və dinamikasını və onun digər sahələrlə qarşılıqlı əlaqəsini öyrənməlidir. Ümumiyyətlə Elm Tarixinə iki növ baxış mövcuddur: C.Sarton elm tarixinin alim və fənnə görə yox, o sahə və ya fənnə institut şəklində yanaşmanın tərəfdarıdır.
İnsanlığın birliyi
O "Elm Tarixinə Giriş" əsərində dünyadakı bir çox insanların bir-birlərilə çox fərqli olduqlarına baxmayaraq, bir-birləri ilə mədəni təmasdan çəkinməmələrini açıq şəkildə göstərmişdir. Ona görə elm bütün dünyanın ortaq düşüncəsidir və hər cür özbaşınalığın xaric olduğu, alim və ziyalıların razılaşdığı və müzakirə çərçivəsində olan bütün hadisələr və nəzəriyyələrdən təşkil edilən bir bütündür. Klassik elmin sahəsi beynəlxalq imtiyazlı bir sahədir, çünki elm həmişə bütün xalqların ortaq mirası olmuşdur.
Elmin vəhdəti
Bundan əlavə, elm insan tərəqqisinin əsl özülünü təşkil edir və ictimai təşkilatlanmanın əsas metodları və həqiqi prinsiplərini müəyyənləşdirir. Bu mənada, o, bütün cəmiyyətlərin elmi məlumatlardan istifadə edərək, sosial tərəqqinin formalaşmasını və elmin ümumi inkişaf və tərəqqinin açarı olduğunu göstərmişdir. Ona görə, bu humanizmdən başqa bir şey deyildir. Sarton biliyin vəhdətini də belə qiymətləndirmişdir: "Elm tarixi ən azı iki fərqli yolla elmin vəhdətini formalaşdırır. Birincisi, hər bir elmin inkişafı digər elmlərin inkişafından asılıdır; yəni elmlər müstəqil deyil, müəyyən mənada əlaqəlidir və bu əlaqələr aksident (ərəzi) deyil, orqanik olur. İkincisi, zaman-zaman fərqli yerlərdə və fərqli metodlarla edilən elmi kəşflərin sinxronizasiyası da özünəməxsus bir uyğunluq tələb edir".
Corc Sarton medalı
Bundan əlavə, Amerika "Elm Tarixi" Dərnəyi 1955-ci ildən başlayaraq, bu sahəyə əhəmiyyətli töhfələr verən alimləri "Corc Sarton" adlı medalla təltif edir. Elm Tarixi sahəsində "Corc Sarton Medalı" dünya miqyasında məşhurdur. Bu medal "Elm Tarixi"nin görkəmli tədqiqatçısı Corc Sartonun adı ilə bilavasitə bağlıdır. 1955-ci ildən hər il bu sahədə ciddi elmi və akademik iş görmüş elmi şəxsiyyətlərə verilir. Bu medal ilk olaraq, vəfatından bir il öncə məhz Corc Sartonun özünə verilmişdir. Bu medala layiq görülən görkəmli şəxsiyyətlərdən "Tomas Samuel Kun", "Adolf Yuşkeviç", "Ernst Mayr" və başqalarının adlarını çəkmək olar.
1940-cı ildə Belçika kralı onu "Cəngavər" adı ilə mükafatlandırmışdır. Onun elm və fəlsəfə tarixində görkəmli yetirmələrindən türkiyəli elm tarixçisi Ordinariyüs Aydın Sayılı (1913–1993) və iranlı Prof.Dr.Seyid Hüseyn Nəsri (1933-…) göstərmək olar. O elm tarixi sahəsindən əlavə, həmdə arxeologiya mövzusunda çoxşaxəli və faydalı məqalələr yazmışdır.
Corc Sartonun əsərləri
O həminin elmin müxtəlif sahələrində beş yüzdən çox elmi və akademik məqalənin müəllifidir.
Bəndər Xəmir
Bəndər Xəmir — İranın Hörmüzgan ostanının şəhərlərindən və Xəmir şəhristanının mərkəzidir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 11,307 nəfər və 2,441 ailədən ibarət idi.
Livanlı (Miyanə)
Livanlı — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Miyanə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 442 nəfər yaşayır (83 ailə).
Umm-Kəsr
Umm-Kəsr (أم قصر) — İraqın cənubunda, Bəsrə mühafəzəsində, Fars körfəzinə ən yaxın şəhər.1991-ci ildə Körfəz müharibəsində İraqla Küveyt arasında körpü rolunu oynayıb.
Candaran (Soyuqbulaq)
Candaran - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Soyuqbulaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 222 nəfər yaşayır (31 ailə).
Aberrasiya (genetika)
Aberrasiya (lat. abberrasia - kənarlaşma) — xromosomun və ya xromatidlərin müəyyən səbəbdən qırılması nəticəsində baş verən dəyişilmə və ya xromosomların quruluşunun mutasiya nəticəsində dəyişməsi. Adətən, qırılmış uclar yeni uzlaşmada birləşir.
1)Xromosomdaxili 2)Xromosomlararası
Xromosomdaxili mutasiyalara delesiya,duplikasiya,inversiya və tranzpozisiya aiddir. thumb|Terminal və interkalyar delesiyanın baş verməsi delesiya ilgəyinin əmələ gəlməsi. Delesiya. Bir genin hətta genlər blokunun yerləşdiyi müxtəlif ölçüdə xoromosom sahələrinin itməsi prosesidir.Xromosomun müəyyən sahələrinin qırılıb itməsi irsi materialda çatışmazlığa səbəb olur.Delesiyalar xromosomun həm uc,həm də daxili sahələrini əhatə edə bilər.Əgər delesiya xromosomunun iki çiynindən birinin telomer hissəsini əhatə edirsə,onun interkalyar delesiyası baş verir.Delesiyaya uğramış xromosomun sentromeri varsa,hüceyrə bölünən zaman başqa xromosomlar kimi o da irsən ötürülür.Sentromeri olmayan xromosom fraqmenti isə hüceyrə bölünən zaman,bir qayda olaraq,itirilir.Norml romosomlar interkalyar delesiya hesabına delesiya ilgəyinin əmələ gəlməsinə səbəb olur.Məsələn,insanın 5-ci xromosomunun qısa çiynindən kiçik fraqmentin itməsi,„pişik çığırtısı”sindromunun yaranmasına səbəb olur.Əgər delessiya xromosomlarda genlərin çox hissəsinin itməsinə səbəb olurs,bu,letal sonluqla qurtarır və belə xromosom aberrasiyalarını tədqiq etmək mümkün deyil. thumb|Qeyri-bərabər krossinqover nəticəsində xromosomlarda duplikasiyanın əmələ gəlməsi. Duplikasiya.Haploid genomda xromosomun hər hansı bir lokusu və ya bütöv bir sahəsi iki dəfə artmışsa,bu duplikasiyadır.Delesiyada olduğu kimi duplikasiya zamanı da heteroziqotlarda kompensasiya ilgəyi əmələ gəlir.Duplikasiya xromosomların ayrı-ayrı sahələrinin ikiləşməsi və xromosomun şiyinlərinin uzanmasıdır.Duplikasiya meyoz prosesində konyuqasiya edən homoloji xromosomlar arasında qeyri-bərabər krossinqoverin nəticəsində yaranır.Bu,interfazada DNT-nin replikasiyası zamanı səhvlərin nəticəsində də əmələ gələ bilər.
Duplikasiyanın nəticəsini 3 qrupa bölmə olar:1)onlar genotipdə gen artıqlığına səbəb olur; 2)fenotip dəyişkənliyinə səbəb olur; 3)təkamül prosesində duplikasiyalar genetik dəyişkənliklərin mühüm mənbəyi hesab edilir.Həm genlərin,həm də nukleotidlərin amplifikasiyası hesabına genomda tandemlər formalaşmıdır.
İnversiya.Xromosom aberrasiyalarının elə bir formasıdır ki, bu halda xromosom fraqmentinin hər 2 tərəfindən qırılması,öz oxu ətrafında 180ํ° çevrilməsi və yenidən qırıldığı yerə birləşməsi baş verir.İnversiya genetik materialın itməsinə səbəb olmur.Bu zaman xromosomun uzunluğu boyu genetik materialın quruluşunun yenidən təşkil olunması baş verir.Əvvəlcə xromosom ilgəyi əmələ gəlir,sonra iki yerdən qırılma baş verir və yaxınlıqdakı küt ucları ilə bu fraqmentlər yenidn birləşir.
Ənvər Quliyev
Həyatı
Quliyev Ənvər Məmmədqulu oğlu 1943-cü il iyunun 28-də Azərbaycan Respublikasında anadan olub. 1966-cı ildə Azərbaycan Dövlət Tibb Universitetini bitirdikdən sonra həmin universitetin Mərkəzi Elmi-Tədqiqat Laboratoriyasının baş elmi işçisi vəzifəsində çalışıb. 1977-1979-cu illərdə Tibb Elmləri Akademiyasının Tibbi Genetika İnstitutunun insanın sitogenetikası laboratoriyasının baş elmi işçisi olub. 1979-1980-ci illərdə Ə.Quliyev Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (Cenevrə) qeyri-yoluxucu xəstəliklər şöbəsində məsləhətçi olub. 1980-1986-cı illərdə Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının irsi xəstəliklər proqramının rəhbəri olub. 1986-1990-cı illərdə SSRİ Tibb Elmləri Akademiyasının Tibbi Genetika İnstitutunun prenatal diaqnostika şöbəsinin müdiri olub. 1990-cı ildən bu günə qədər Çikaqo Reproduktiv Genetika İnstitutunun elmi işlər üzrə direktorudur.
Dəlləkli (Quba)
Dəlləkli (əvvəlki adı: Petropavlovka) — Azərbaycan Respublikasının Quba rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 29 dekabr 1992-ci il tarixli, 428 saylı Qərarı ilə Quba rayonunun Petropavlovka kəndi Dəlləkli kəndi adlandırılmışdır.
Toponimikası
Quba rayonunun Vladimirovka i.ə.v.-də kənd. Qusar maili düzənliyindədir. Çarizmin köçürmə siyasəti nəticəsində Rusiyanın mərkəzi quberniyalarından XIX əsrin birinci yarısında köçürülmüş rus ailələri burada məskunlaşdıqdan sonra kəndə Petropavlovka adı verilmişdi. 1992-ci ildən kəndin keçmiş adı bərpa edilmişdir.
Rusiyada sosial psixologiya
Rusiyada sosial psixologiyanın yaranması və inkişafı — Rusiyada sosial psixologiyanın təşəkkül tapması və inkişafı dünya sosial psixologiya elmindən təcrid olunmuş şəkildə deyil, onunla vəhdətdə inkişaf etmişdir. Bununla belə, Rusiyada sosial psixologiyanın özünəməxsus cəhətləri də olmuşdur. Rusiya sosial psixologiya elmi ilə dünya sosial psixologiyasının oxşarlığı ilk növbədə onun tarixi inkişaf mərhələləri ilə bağlıdır. Fərq isə Rusiya cəmiyyətinin inkişafı, sosial-mədəni dəyərlərə münasibətdən irəli gəlir. Sosial psixologiya Rusiyada daha çox fəlsəfi istiqamətdə inkişaf etmişdir.
XVIII əsr
XVIII	əsr rus mütəfəkkirləri içərisində V.N.Tatişev (1686-1750) xüsusi yer tutur. Tatişevə görə, insanın əqli inkişafı insanlarla birgə həyat və fəaliyyət, ünsiyyətdən asılıdır. A.N.Radişev isə insanın inkişafında ictimai-psixoloji amillərin rolunu yüksək qiymətləndirirdi. Radişevə görə, insanı heyvandan ilk növbədə birgə sevinə bilmək, birgə kədərlənmək keyfiyyəti fərqləndirir. İnsanı, onun ruhi inkişafını anadangəlmə keyfiyyətlərdən çox təlim-tərbiyə müəyyənləşdirir.
XIX əsr
Rusiyada sosial-psixoloji ideyaların təşəkkül tapmasında XIX əsr inqilabçı-demokratik fəlsəfi sistemin özünəməxsus rolu olmuşdur. Onlar şəxsiyyətdə ümumi insani, milli və hansı silkə mənsub olmağı mühüm keyfiyyət hesab edirlər. İnqilabçı demokratlar insanı təbiətin məhsulu, onun bir hissəsi kimi deyil, ilk növbədə tarixi proseslərin, cəmiyyətin məhsulu hesab edirlər. Onlara görə, insanın mənəviyyatı onun tələbatlarının necə ödənilməsindən, sosial şəraitdən asılıdır. Xüsusilə yaşadığı sosial mühit insana güclü təsir göstərir. Qəddarlıq, nifrət mühitində böyüyən şəxsin xarakterində də o keyfiyyətlər üstünlük təşkil edəcək.
XIX	əsrin sonu – XX əsrin əvvəllərində
XIX	əsrin sonu – XX əsrin əvvəllərində Rusiyada sosial psixologiyanın inkişafında N.K.Mixaylovski, V.M.Bexterev, A.Kopelmanın xidmətləri xüsusi yer tutur. Bu dövrdə sosial-psixoloji hadisələrə, onların mahiyyətinə ayrıca diqqət yetirilir. N.K.Mixaylovskini kütləvi psixi hadisələr, insanların qarşılıqlı münasibəti və təsiri məsələləri maraqlandırırdı. O, Qərb psixoloqlarının kütləvi təqlid və təlqin məsələlərinə yanaşmalarını qəbul edir və hesab edirdi ki, təqlid və təlqin kütləvi psixi hadisələrin, şəxsiyyət və kütlə münasibətlərinin əsasını təşkil edir. Mixaylovski ilk dəfə subyektiv sosiologiya ideyasını irəli sürmüş, ictimai həyatda psixoloji amilin mühüm əhəmiyyət kəsb etdiyini əsaslandırmışdır. O yazır: «Bir qrup tədqiqatçıları cəmiyyət və sivilizasiyanın taleyi maraqlandırır. Onlar elmin vəzifəsini mövcud olanın dərk olunmasında görür, praktikaya heç nə vermirlər. Digərləri isə şəxsiyyətə diqqət yetirir, şəxsiyyətin tələbatını ödəməyən cəmiyyət və sivilizasiyanın qara qəpiklik qiyməti olmadığını bildirirlər. Onlar göstərirlər ki, elm yalnız mövcud olanı deyil, arzu olunanı da öyrənməli, praktikada istifadə və reallaşmaq üçün göstərişlər verməlidir». N.K.Mixaylovskiyə görə, şəxsiyyətin fəallığı və fəaliyyətini müəyyənləşdirən tarixi şərait, eyni zamanda, bu və ya digər şəxsiyyətin həmin hadisəyə münasibəti və fəaliyyəti ilə istiqamət alır. Bu isə insanın təbiətindən irəli gəlir. Onun fikrincə, cəmiyyət və şəxsiyyətin qarşılıqlı təsiri belədir: sosial təkamülün inkişaf səviyyəsi ayrı-ayrı fərdlərin inkişaf səviyyəsi ilə müəyyənləşdirilir. «Bizim bütün həqiqi və ya saxta fikir və biliklərimiz, pis və ya yaxşı arzu və hisslərimizin hamısı öz mənbəyini təcrübədən götürür» deyən Mixaylovski mühitin insana təsirini qeyd- şərtsiz qəbul edir. «Mənə ictimai mənşəyini de, deyim ki, sənin əşya, hadisələrə münasibətin necədir» fikrini əsaslandırarkən irsiyyətin rolunu qəbul edir. Lakin bütün hallarda o, mühiti və irsiyyəti bir-birindən ayırmır. Kütlə və şəxsiyyətdən bəhs edən Mixaylovski göstərir ki, tənha insan və kütlə içərisində insan bir-birlərindən tamamilə fərqlənən varlıqdır. Mixaylovskiyə görə, kütlənin qəhrəmanına çevrilən şəxs sosial hipnoz mexanizmindən istifadə edərək «mənim etdiyimi et» davranışını təlqin edir. Sonralar Freyd və Yunq kütlənin kollektiv şüursuzluğu mexanizmini öyrənərkən kütlə və qəhrəman arasındakı münasibətin hipnoz xarakteri daşıdığını qeyd etmişlər. XIX	əsrin sonu – XX əsrin əvvəllərində V.M.Bexterev sosial psixologiyanın öyrənilməsindən bəhs edirdi və hesab edirdi ki, sosial psixologiya qrupda fərdin psixikasında baş verən dəyişiklikləri öyrənməlidir. Bununla yanaşı, kütləvi psixi hadisələr, milli xüsusiyyətlər, kütlə psixologiyası və s. öyrənilməlidir.
XX əsr
Rusiyada sosial psixologiyanın müstəqil elm sahəsinə çevrilməsi Almaniya və ABŞ-da olduğu kimi, XX əsrin 20-ci illərindən başlayır. Burada V.M.Bexterev və onun tələbələri xüsusi rol oynayırlar. Bexterev özünün ümumi refleksologiya nəzəriyyəsini kollektivin öyrənilməsinə, kollektiv refleksologiyaya tətbiq edir.
XX əsrin 20-ci illəri
20-ci illərdə Rusiyada sosial psixologiyaya fərqli mövqelərdən yanaşılmışdır. Məşhur zoopsixoloq V.A.Vaqner kollektiv psixologiyanı bioloji nöqteyi-nəzərdən şərh edirdi. O hesab edirdi ki, kollektiv psixologiya filogenetik inkişafa əsaslanmalıdır. Vaqner buna əsaslanaraq insanları aşağıdakı tiplərə ayırır: sürü (təlqinə qapılan, müstəqillik göstərməyən- lər), başçı (eqoizm, özündənrazı, əks cinsə hədsiz maraq göstərən), sosial (altruizm, cinsi meylə az maraq və s.). İnsanların kollektiv psixologiyası iqtisadi və mədəni inkişaf nəticəsində sürü həyatından sivlizasiyalı cəmiyyətə keçir. Sosial psixologiyaya görkəmli psixoloqlar Çelpanov və Neçaevin də özünəməxsus yanaşmaları olmuşdur. Çelpanova görə, fərdi eksperimental psixologiya sosial psixologiyanın materialları ilə zənginləşməlidir. Çelpanov ilk dəfə olaraq marksizmin psixologiyaya tətbiqi ideyasını irəli sürmüşdür. Marksist-psixoloq V.A.Artyomov Çelpanovun eksperimental psixologiyasını və Bexterevin refleksologiya nəzəriyyəsini tənqid edərək göstərirdi ki, fərdlərin birləşməsi hələ kollektiv deyil. Kollektivdə fərdi psixologiya həm də keyfiyyət dəyişikliyinə məruz qalır. 20-ci illərdə psixologiyada ideoloji mübarizə gücləndi. P.P.Blonski psixologiyada əsaslı islahatların aparılmasını zəruri sayır və hesab edirdi ki, insan fəaliyyətinin bütün növləri sosialdır. Buna görə də elmi psixologiya sosial elmlərə aid edilməlidir. Blonski ilə yanaşı, Çelpanovun digər bir tələbəsi K.N.Kornilov (1879-1957) idealist psixologiyaya, o cümlədən müəllimi Çelpanova qarşı çıxır. Kornilovun 1923-cü ildə psixo- nevroloqların I Ümumrusiya qurultayındakı məruzəsi xüsusilə diqqəti cəlb edir. O öz məruzəsində idealist psixologiyanı marksist mövqeyindən darmadağın edir. Sosial psixologiyanın inkişafında məşhur psixoloq L.S.Vıqotskinin (1896-1934) müstəsna xidmətləri olmuşdur. O, A.R.Luriya və A.N.Leontyevlə birlikdə psixikanın inkişafında mədəni-tarixi şəraitin rolu konsepsiyasını işləmişdir. Doğrudur, 30-50-ci illərdə bu konsepsiyaya fərqli münasibətlər olmuşdur.
XX əsrin 30-cu illəri
Lakin 30-cu illərin II yarısından başlayaraq SSRİ-də sosial psixologiyanın müstəqil elm sahəsi kimi fəaliyyətinə son qoyuldu. 60-cı illərə qədər sosial psixologiya məsələləri digər elm sahələrinin tərkibində araşdırıldı.
XX əsrin 50-60-cı illəri
50-60-cı illərdə yeganə elmi metodologiya marksizm-leninizm olduğundan sosial psixologiya məsələləri də yalnız ona əsaslanaraq araşdırılırdı.
XX əsrin 60-cı illərin sonu – 70-ci illəri
Yalnız 60-cı illərin sonu – 70-ci illərin əvvəllərində SSRİ-də sosial psixologiya yenidən müstəqil elm sahəsi kimi fəaliyyətə başladı. Onun müstəqil elm sahəsi kimi yenidən fəaliyyətə başlamasına həm ölkədə gedən proseslər, həm ictimai mühitin nisbətən yumşalması, həm də filosof və sosioloqların sosial psixologiyanın problemlərinə qoşulması zəmin yaratdı. Q.M.Andreyeva, B.D.Parıgin, V.A.Yadov, B.G.Ananyev, A.V.Petrovski, K.K.Platonov, E.V.Şoroxova və b. sosial psixologiyanın müxtəlif problemləri ilə məşğul olmağa başladılar. Bu dövrdə sovet psixoloqları dünya psixoloqları ilə nisbətən təmasda olmaq imkanı qazandılar. 1966-cı ildə isə Psixoloqların XVIII Beynəlxalq Konqresinin SSRİ- də (Moskvada) keçirilməsi vacib rol oynayır. Halbuki, məşhur Fransız psixoloqu R.Zazzo xatırlayır ki, 1954-cü ildə A.N.Leontyev ondan Vıqotskinin əsərlərini fransız dilində nəşr etdirməsini xahiş edərək deyir: «Əgər siz bunu etsəniz, bizim də onu yenidən rusca nəşr etdirmək üçün əlimizdə əsas olar». Psixologiya tarixçisi, professor M.Q.Yaroşevski isə yazır: «Yadımdadır, partiya təşkilatı bizdən tələb edirdi ki, zərərli burjua təsirinə» məruz qalmayan, yeni cəmiyyətin qurucuları, keyfiyyətcə yeni tip insanlar olan sovet adamının psixologiyasını öyrənək». XX	əsrin 30-cu illərinə qədər dünyada seçilən, qəbul edilən Rusiya sosial psixologiya elmi 60-cı illərin ortalarına qədər sanki donduruldu. 1963-cü ildə SSRİ psixoloqlarının Leninqradda keçirilən II qurultayında sosial psixologiyaya aid məsələlərdən də bəhs olunur. Bundan bir il əvvəl – 1962-ci ildə Leninqrad Universitetində sosial psixologiya laboratoriyası yaradılır. 1985-ci ildən SSRİ-də başlayan yenidənqurma sosial psixologiyanın da inkişafı üçün əlverişli imkanlar açdı. Qadağan olunmuş filosof və psixoloqların əsərləri nəşr olunmağa başladı. Xarici ölkə psixoloqları ilə əlaqələr genişləndi. Marksizm- leninizm yeganə metodoloji əsas olmaqdan çıxdı. Dünyanın məşhur psixoloqlarının əsərləri ilə tanış olmaq imkanı artdı.
XX	əsrin 90-cı illəri
90-cı illərdə rus psixoloqlarının özləri yazırdılar ki, əgər, heç olmasa 20 il əvvəl onların xarici ölkə psixoloqlarının əsərləri ilə ətraflı tanış olmaq imkanları olsaydı, onda Rusiyada da psixologiya elminin inkişaf səviyyəsi və istiqaməti başqa cür olardı.
XXI	əsr
XXI	əsrin başlanğıcında Rusiyada sosial psixologiyanın yeni bir inkişaf mərhələsi başlayıb. O, daha çox praktik istiqamətə yönəlmiş, həyat və fəaliyyətin müxtəlif sahələrinə tətbiq olunmağa başlamışdır.
Dəniz tısbağaları
—  dəstəsinə aid heyvan fəsiləüstü.
Xüsusiyyətləri
Daim su mühitində yaşamağa uyğunlaşmış iri sürünənlər (zirehinin uz. 1,4 m-ədək, kütləsi 400 kq-a qədər olur). Zirehi hündür deyil, sürüşgən qərni qalxancıqlarla örtülüdür. Sümükdən olan bel qalxanı qabırğalar və kənar qatlar arasında deşiklərin əmələ gəlməsi hesabına yüngülləşmişdir. İri başı və kürəkşəkilli ətrafları çanağa yığılmır, yoğun və qısa boynu isə qismən yığılır. Dəniz tısbağaları ətrafların (xüsusilə arxa ətraflara nisbətən çox iri ön ətrafların) kürəkvarı hərəkəti ilə yaxşı üzür və suya baş vururlar. Yalnız birləşmiş vəziyyətdə olan 1-3-cü barmaqlarda qısa caynaqlar var. Əksəriyyəti balıqlar, mollyusklar, dərisitikanlılar, xərçəngkimilər, bağırsaqboşluqlular və süngərlərlə qidalanır; ən irisi sayılan yaşıl tısbağa (Cheloniamydas) yosunlarla qidalanır. Dəniz tısbağaları bütün həyatlarını dənizdə keçirir, çoxalma yeri ilə okeanın bolqidalı yerləri arasında uzaq (bəzən 1000 km-ədək) miqrasiyalar edirlər. Dişilər ancaq yumurta qoymaq üçün sahilə çıxır. Bir neçə onluqdan 350-yədək üzəri dəriciklə örtülü yumurtaları qumda basdırır, yuvalamaq üçün 60 sm dərinlikdəki yeri arxa ətrafları ilə qazırlar. Yumurtadan çıxan balalar dərhal dənizə üz tutur, axınlar onları okeanın uzaq yerlərinə apa rır. Dəniz tısbağaları cinsi yetkinliyə çatdıqda çoxalmaq üçün əvvəlki yuva yerlərinə qayıdırlar. 4 cinsə aid olan 6 növü var: loqqerxedlər və ya yekəbaş tısbağalar (Caretta), yaşıl və ya şorba tısbağaları (Chelonia), bissalar (Eretmochelys), ridleylər və ya zeytunu tısbağalar (Lepi dochelys). Yer kürəsinin tropik və subtropik dənizlərində yayılmışlar. Dəniz cərəyanları ilə bəzi fərdlər yuxarı coğrafi enliklərə gedib çıxırlar. Dəniz tısbağaları uzun müddət intensiv ovlanmaya məruz qaldıqları üçün (əti, yumurtası və zirehi istifadə olunur) təbii populyasiyalarının sayı kəskin azalmışdır. Dəniz tısbağalarının bütün növləri BTMC-nin “Qırmızı kitabı”na daxil edilmişdir.
Ağbil
Ağbil — Azərbaycan Respublikasının Quba rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Eyniadlı bələdiyyənin tərkibindədir.
Toponimikası
Ağbil oyk., mür. Quba r-nunun Vladimirovka i.ə.v.-də kənd. Qusar maili düzənliyindədir. XVI əsrə aid Ağbil türbələri bu kəndin ərazisindədir. Yerli əhali bu türbələri Dörd Ağbil adlandırır. Hazırda üçü qalmaqda olan həmin türbələr Şeyxlər üçün tikilmişdir. XIX əsrdə Zeyid kəndindən köçüb gələnlər tərəfindən məskunlaşmış Ağbil kəndi bir müddət Ağbil Zeyid adlandırılmışdır. Oykonim ağ (kiçik) və bil (qəd. bulqar dilində "türbə, məzar daşı") komponentlərindən düzəlib, "kiçik türbə, məzar daşı" deməkdir. Xorasan ərazisində qeydə alınmış Akməzar toponimi ilə sinonimdir.
Nəğmələr
Nəğmələr – Azərbaycan ədəbiyyatında lirik növün ən qədim janrlarından biridir. Məzmunca bir neçə növü vardır: əmək nəğmələri, mərasim nəğmələri, mövsüm nəğmələri, qəhrəmanlıq nəğmələri. Əmək nəğmələrinin ilk nümunələri qədim insanların birgə əmək prosesində yaranmışdır. Holavarlar və sayaçı sözləri əmək nəğmələrinə daxildir. Holavarlar cütçülük və əkinçiliklə, sayaçı sözləri isə qoyunçuluqla bağlı yaranan nəğmələrdir.
Qara kəlim aranda, Çıxar gün qızaranda. Xodaq murada çatar, Kəlindən bar alanda. (Holavar)
Nənəm, a ağbaş qoyun, Qarlı dağlar aş, qoyun. Yağından plov olar, Quyruğundan aş, qoyun. (Sayaçı sözü)
Mərasim (məişət) nəğmələri insanların məişəti və dünyagörüşü ilə bağlıdır. Toy mərasimlərində oxunan nəğmələr də mərasim nəğmələridir. Mövsüm nəğmələri daha çox qışın bitməsi və Yeni ilin – Novruzun gəlişi ilə bağlıdır. Qəhrəmanlıq nəğmələrinə, əsasən, Koroğlu, Qaçaq Nəbi haqqında yaranan nəğmələr daxildir.
Ağaverdi Rəhimov
Ağaverdi Hacı Yarəli oğlu Rəhimov — Azərbaycan-sovet inqilabçısı və dövlət xadimi, Azərbaycan Kommunist Partiyası Naxçıvan Vilayət Komitəsinin, Ağdaş Qəza Komitəsinin katibi.
Həyatı
Ağaverdi Yarəli oğlu Rəhimov 1895-ci ildə Bakı qəzasının Balaxanı kəndində fəhlə ailəsində anadan olmuşdur. İbtidai təhsilini kənd məktəbində almış, gimnaziyanı bitirərək Kiyev Universitetinin Tibb fakültəsinə daxil olmuşdur. O, burada qeyri-qanuni tələbə təşkilatlarının işində fəal iştirak etmiş, tələbə çıxışlarının təşkilatçılarından olmuşdur. Tələbə həyəcanları ilə əlaqədar olaraq 1918-ci ildə Kiyev Universitetində dərslər kəsildikdən sonra Ağaverdi Rəhimov da Bakıya qayıtmışdır.
1918-ci ildə Ağaverdi Rəhimov bolşevik Hümmət Partiyasının Balaxanı şöbəsinin sədri, mart ayında Balaxanı Kənd Deputatlar Sovetinin üzvü, sanitariya komissiyasının sədri seçilmişdir. Həmin ilin yayında Bakı Kommunasının süqutundan sonra o, gizli şəraitdə işləməyə başlayaraq 1919-cu ilin dekabr ayında bolşeviklər partiyasına daxil olmuş, partiyanın Balaxanı bölməsinin sədri olmuşdur.
Azərbaycanda sovet hakimiyyətinin qurulmasından sonra Ağaverdi Rəhimov Balaxanıda partiya və həmkarlar ittifaqı işində çalışmış, Balaxanı-Sabunçu Rayon Sovetinin və Bakı Sovetinin üzvü, Azərbaycan K(b)P Balaxanı Yarımrayon Komitəsinin kətibi seçilmişdir. 1921–1922-ci illərdə Azərbaycan K(b)P Bakı Komitəsinin təşkilat şöbəsinin müdiri və katibin müavini vəzifələrində çalışmışdır. Sonra isə Balaxanı-Sabunçu Rayon İcraiyyə Komitəsinin sədri, Salyan Qəza İcraiyyə Komitəsinin sədri, Azərbaycan K(b)P Zavağzal Rayon Komitəsi və Şəhər Rayon Komitəsi təşkilat şöbəsinin müdiri olmuşdur.
Ağaverdi Rəhimov sonrakı illərdə Zaqatala Qəza İcraiyyə İcraiyyə Komitəsinin sədri, Azərbaycan K(b)P Ağdaş Qəza Komitəsinin katibi və Naxçıvan Vilayət Komitəsinin katibi vəzifələrində işləmişdir. O, dəfələrlə Azərbaycan SSR Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin, Zaqafqaziya Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin, eləcə də 1923-cü ildən Azərbaycan K(b)P Mərkəzi Komitəsinin üzvü seçilmişdir.
Ağaverdi Rəhimov ömrünün sonlarına yaxın L. Beriya adına Bakı ət kominatı zavodunda direktor müavini işləmişdir. O, 29 avqust 1936-cı ildə vəfat etmişdir.
Kələdəndəvi (Soyuqbulaq)
Kələdəndəvi - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Soyuqbulaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə yaşayış yoxdur.
NGC 670
NGC 670, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Ücbucaq bürcü istiqamətində yerləşir. S0 tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
14 iyul inqilabı
14 iyul inqilabı və ya 1958-ci il İraq inqilabı — İraqda kral ailəsinin güllələnməsi və respublika qurulması ilə sona çatan silahlı çevriliş. 1958-ci ildə ildə reallaşan qanlı hərbi çevriliş nəticəsində 1921-ci ildən İraqı idarə edən Haşimilər sülaləsi devrilərək, bütün kral ailəsi güllələndi. Krallıq ləğv edilib, respublika elan edildi. General Əbdülkərim Qasım respublika başçısı oldu. İraq bu inqilabın ardından Bağdad paktından çıxdığını açıqladı. İnqilab həmçinin İraq və İordaniya arasında 6 ay əvvəl qurulan Haşimilər Ərəb Federasiyasına da son verdi. Üsyanın başçılarından olan general Əbdülkərim Qasım 1963-cü il hərbi çevrilişinə qədər İraqın baş naziri oldu. Bu dövr isə xüsusilə kommunizm və etnik milliyyətçiliyin sürətlə yayıldığı illərdir.
Tarixi
250px|thumb|right| Kral [[II Feysal (İraq kralı)|II Feysal.]] İraq Haşimilər sülaləsinin rəhbərlik etdiyi konstitusiyalı monarxiya idi. Gənc kral II Feysal bin Qazi əslində ölkənin idarəedilməsindən uzaq tutulurdu. İraqın daxili və xarici siyasəti Şahzadə Abdül-İlahın rəhbərliyi altında hakim elitası tərəfindən idarə olunurdu.
İraq ordusunda respublikaçı-qəsdçi təşkilat 1949-cu ildə yaradıldı. Yeddi ərəb dövlətinin yenicə yaranan İsrail dövlətinə qarşı 1948-1949-cu illərdə apardığı müharibədə məğlub olmaları həmin təşkilatın yaranmasına təkan verdi. Onun əsasını sadəcə mayor rütbəsi daşıyan, amma şəxsi keyfiyyətlərinə görə zabitlər arasında böyün nüfuzu olan Rıfat əl-Həcc Sirri qoydu.
İranda Baş nazir Müsəddiqin nefti milliləşdirməsi və Böyük Britaniya ilə əlaqələri kəsməsindən, eləcə də Misirdə Camal Əbdül Nasirin rəhbərliyi altında millətçi zabitlərin monarxiyanı devirməsindən sonra İraqda da monarxiya və onun yürütdüyü ingilispərəst xarici siyasətə qarşı müxalif əhvali-ruhiyyə gücləndi. Narazı hərbçilərdən əlavə ölkədə qeyri-leqal şəkildə liberal, millətçi, solçu partiyalar fəaliyyət göstərirdilər. 1955-ci ildə ABŞ-nin himayəsi altında Böyük Britaniya, Türkiyə, İraq, İran və Pakistanın iştirakı ilə Mərkəz Müqaviləsi Təşkilatının (The Central Treaty Organization – CENTO) yaradılması, eləcə də Nasirin Süveyş kanalını milliləşdirməsindən sonra baş verən Süveyş böhranı zamanı İraq iqtidarının Misiri dəstəkləməməsi narazılıqları daha da alovlandırdı. Bu illərdə respublikaçı zabitlər arasında general Əbdülkərim Qasım və polkovnik Əbül Salam Arif irəli çıxmağa başlayırlar.
Ölkənin müxtəlifyönümlü siyasi təşkilatları isə 1957-ci ildə Milli Birlik Cəbhəsində (MBC) birləşdilər. MBC ordudakı müxalif zabitlərlə sıx əlaqə saxlayırdı. 1957-ci ilin dekabrında kral II Feysələ orduda qəsdçi təşkilatın olması barədə informasiya daxil olanda, o, yalnız hərbi tapşırıq yerinə yetirən hərbi hissələrə döyüş sursatının verilməsini tapşırdı. Bu da hazırlanın çevrilişi həyata keçirməyi xeyli çətinləşdirdi. Amma bir müddət sonra əlverişli şərait yarandı.
İnqilabi şəraitin yetişməsi
1958-ci ilin ortalarında Livanda daxili vəziyyət gərginləşdi. Burada 1943-cü ildə bağlanan və ölkənin çoxməzhəbli tərkibini nəzərə alan Milli pakta əsasən, Prezident vəzifəsini maronit-xristian, Baş nazir vəzifəsini isə sünnü müsəlman, parlamentin sədri vəzifəsini isə şiə müsəlman tuturdu. 1950-ci illərdə bütün ərəb dünyasını sarsıdan hadisələr Livandan da yan keçmədi. Xristian prezident qərbyönümlü siyasətə üstünlük verirdi, müsəlmanlar – xüsusən də sünnü müsəlmanlar – isə ərəb həmrəyliyinin tərəfdarı idilər. 1958-ci il fevralın 1-də Misir və Suriya Birlərşmiş Ərəb Respublikasını yaradanda Livan müsəlmanları da bu birliyə qoşulmağa tərəfdar oldular, xristianlar isə yox. Üstəlik, prezident Şamun dalbadal prezident seçilməyə məhdudiyyət qoyan konstitusiyanı dəyişdirmək istədi. Nəticədə tərəflər arasında silahlı toqquşmalar başladı.
13 iyul
İyulun 13-də gecə saatlarına qədər, kral sarayı Qasr əl-Rihabda Kral II Feysal, Nuri Səid və Əbdül İlahın 14 iyul 1958-ci il tarixində İstanbulda keçirilməsi planlaşdırılan Bağdad Paktına daxil ölkələrin görüşünə getməsi şərəfinə ziyafət təşkil edildi. Bağdad hava limanında İraq nümayəndə heyətini Türkiyəyə çatdırmalı olan təyyarənin son hazırlıqları tamamlanmaq üzrə idi. Bütün bunlar monarxın toyu ərəfəsində baş verirdi.
14 iyul
250px|thumb|left|14 iyul inqilabının rəhbərləri [[Əbül Salam Arif və Əbdülkərim Qasım.]] İraq hökümətinin İordaniyaya göndərməyi qərara aldığı 3-cü diviziyanın 19-cu briqadanın komandiri Əbdülkərim Qasım, 20-ci briqada da isə Əbül Salam Arif xidmət edirdi. Mənsuriyədə yerləşən bu hissələr İordaniyaya getmək üçün əvvəlcə cənuba, Bağdada doğru hərəkət etməli, paytaxtın yanından isə şərqə dönərək İordaniyaya yollanmalı idilər. Amma hər şey belə olmadı.