cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Balfur bəyannaməsi (1917)
1915–1916: İngilislərin Fələstin üzərindəki öhdəlikləri
Bu Anqlo-Fransız müqaviləsi 1915-ci ilin sonu və 1916-cı ilin əvvəllərində, Mark Says və Fransua Georges-Pico arasında 5 yanvar 1916-cı il tarixində ortaq bir memorandum şəklində layihə şəklində hazırlanmışdır
1916–1917: Britaniya hökumətində dəyişiklik
Vəzifəyə başlamasından iki gün sonra, Lloyd Corc, İmperiya Baş Qərargahının rəisi general Robertsona, böyük bir qələbənin, Qüdsün ələ keçirilməsini, İngilis ictimai fikrini təəssüratlandırmaq istədiyini söylədi və dərhal Döyüş Kabinetinə "El Ariş təmin edildiyi zaman Fələstinə gələcək bir kampaniya haqqında" danışdı. Lloyd Corcun Robertsonun şərtlərinə sonrakı təzyiqi, Sinay yarımadasının ingilislərin nəzarətində olan Misir üçün geri alınması, İngilis qüvvələrinin Osmanlı İmperiyasının cənub sərhədlərinə gəlməsi və 1916-cı ilin dekabrında El Ariş və 1917-ci ilin yanvarında Rafahın tutulması ilə nəticələndi. 26 mart — 19 aprel arasında Qəzzəni ələ keçirmək üçün edilən iki uğursuz cəhddən sonra, Cənubi Fələstində altı aylıq bir durğunluq başladı; Sinay və Fələstin Kampaniyası 31 oktyabr 1917-ci ilə qədər Fələstində heç bir irəliləyiş etmədi.
1917: İngilis-sionist rəsmi danışıqları
Hökumət dəyişikliyindən sonra Says Yaxın Şərq işləri üçün məsuliyyət daşıyaraq Müharibə Kabineti Katibliyinə verildi. 1917-ci ilin yanvarında, Musa Qaster ilə əvvəlcədən münasibət qurmasına baxmayaraq, digər sionist liderlərlə görüşməyə başladı; ayın sonuna qədər müharibənin əvvəlində İngiltərəyə köçən Veizmann və ortağı Naxum Sokolov, bir jurnalist və Dünya Sionist Təşkilatının icraçısı ilə tanış oldu.
7 fevral 1917-ci ildə özəl olaraq fəaliyyət göstərdiyini iddia edən Says,sionist rəhbərliyi ilə əsaslı müzakirələrə başladı. Görüşdə İngilislərin "Ərəblər" ilə əvvəlki yazışmaları müzakirə edildi; Sokolovun qeydlərində,Saysın şərhində qeyd olunur: "Ərəblər, Fələstinə nəzarətin müəyyənləşdirilməsinin və bu ölçü ilə bütün Suriya və Fələstini tələb edə biləcəyini ifadə etdilər. Ərəblər,xüsusilə başqa məsələlərdə yəhudilərin dəstəyini alsalar hələ idarə edilə bilərlər". Bu zaman sionistlərin şübhələri olsa da,hələ də Says-Piko sazişindən xəbərsiz idilər. Saysın hədəflərindən biri, Sionizmin Fələstindəki İngilis ağalığı səbəbinə görə səfərbər edilməsi, Fransaya bu hədəfi dəstəkləmək üçün arqumentlər vermək idi.
1917-ci ilin sonu:Daha geniş müharibənin gedişatı
thumb|[[1 noyabr 1917-ci il, saat 18: 00-da hərbi vəziyyət. Balfur Bəyannaməsinin buraxılmasından dərhal əvvəl.]] Britaniya Müharibə Kabinetinin bəyannaməyə qədər davam edən müzakirələri dövründə;müharibə böhran dövrünə çatmışdı. Qərb cəbhəsində dalğa ilk dəfə 1918-ci ilin yazında 1918-ci ilin iyulundan bu yana müttəfiqlərin lehinə qərar vermədən Mərkəzi güclərin xeyrinə olacaqdır. Birləşmiş Ştatlar 1917-ci ilin yazında Almaniyaya müharibə elan etsə də, 2 noyabr 1917-ci ilə qədər itki görmədi, bu zaman prezident Vudro Vilson hələ də böyük qoşun kontingentini müharibəyə göndərməmək üçün ümid edirdi. Rus qüvvələrinin davam edən Rusiya inqilabı və Bolşevik fraksiyasına artan dəstəyi ilə diqqəti yayındırdığı bilinirdi; lakin Aleksandr Kerenskinin Müvəqqəti Hökuməti müharibədə qalmışdı; Rusiya yalnız 7 noyabr 1917-ci ildə inqilabın son mərhələsindən sonra geri çəkildi.
Aprel-İyun: Müttəfiq müzakirələri
Balfur Veiyzmann ilə Xarici İşlər İdarəsində 22 Mart 1917-ci ildə görüşdü;iki gün sonra Veiyzmannla olan görüşü "ilk dəfə onunla əsl iş görüşüm" olaraq xarakterizə etdi. Veiyzmann, iclasda sionistlərin Fələstin üzərində Amerika, Fransız və ya beynəlxalq bir tənzimləmədən fərqli olaraq bir İngilis protektoratına üstünlük verdiklərini izah etdi;Balfur razılaşdı, ancaq "Fransa və İtaliya ilə çətinliklər ola bilər" xəbərdarlığını etdi.
Balfur Bəyannaməsinə qədər Fransanın Fələstinə və daha geniş Suriya bölgəsinə qarşı mövqeyi, əsasən Sayks-Pikot Sazişinin şərtləri ilə diktə edilirdi və 23 noyabr 1915-ci ildən Fransızların Məkkə Şərifliyi ilə İngilis müzakirələri mövzusunda məlumatların fransızlara təsiri böyük oldu. 1917-ci ilə qədər ingilislər öz torpaqlarında Qərb Cəbhəsindəki döyüşlərlə bərabər, qonşu Misir müstəmləkəsini və Fransanın cəbhəsini nəzərə alaraq yalnız Osmanlı imperatorluğunun cənub sərhəddində döyüşlərə rəhbərlik etmişdilər.1915-ci il London müqaviləsindən sonra başlayan İtaliyanın müharibədə iştirakı, 1917-ci il aprelində imzalanan Sen-Jen-de-Maurienne razılaşmasına qədər Yaxın Şərq sferasına qarışmadı;bu konfransda Devid Lloyd Corc, Fələstinin İngilis protektoratı məsələsini qaldırdı,lakin bu fikir fransızlar və italiyalılar tərəfindən "çox soyuq qəbul edildi".. 1917-ci ilin may və iyun aylarında fransızlar və italyanlar Fələstinə yeni hücm hazırlığı üçün dəstəklədikləri ingilislərə dəstələr göndərdilər.
Aprel ayının əvvəlində, Sayks və Pikot, bir dəfə daha Məkkə Şərifi və digər ərəb liderləri ilə daha geniş müzakirələr aparmaq üçün Yaxın Şərqə bir ay davam edəcək danışıqlarda aparıcı missiyaya görəvləndirildilər. 3 aprel 1917-ci ildə Sayks Devid Lloyd Corc, Kurzon və Hanki ilə görüşərək bu mövzuda: Fransızları "sionist cərəyanı və onun Britaniya himayəsi altında inkişaf ehtimalına xələl gətirmədən ərəblərə, xüsusən də Fələstinə qarşı heç bir siyasi vədlər vermədən" yan-yana saxlamaq barədə təlimatlarını aldı.Yaxın Şərqə səyahət etməzdən əvvəl Pikot,Sayksla birgə, Fransa hökumətini sionizm mövzusunda maarifləndirmək üçün Nahum Sokolovu Parisə dəvət etdi.Yolu Pikot ilə müzkirələri hazırlayan Sayks, Sokolovdan bir neçə gün sonra gəldi;Bu vaxt Sokolov Pikot və digər Fransız səlahiyyətliləri ilə görüşdü və və Fransa Xarici İşlər İdarəsini "müstəmləkəçilik, kommunal muxtariyyət, dil hüquqları və yəhudi nizamnamə şirkətinin yaradılması ilə əlaqədar" sionist bir ifadəni öyrənməyi qəbul etməsinə inandırdı.Sayks, İtaliyaya getdi və Sokolova bir daha yol hazırlamaq üçün İngilis səfiri və İngilis Vatikan nümayəndəsi ilə görüşlər etdi.
Sokolov 6 May 1917-ci ildə Papa XV Benedikt ilə tamaşaçılar önündə çıxış etdi. Sokolovun iclasdakı qeydləri — tarixçilərə məlum olan yeganə iclas qeydləri — Roma Papasının sionist layihəyə ümumi rəğbət və dəstək olduğunu ifadə etdi. 21 May 1917-ci ildə Yəhudi İcmalar Komitəsinin prezidenti Angelo Sereni, Sokolovuu İtaliyanın Xarici İşlər Naziri Sidney Sonninoya təqdim etdi. Onu da İtaliyanın baş naziri Paolo Boselli qəbul etdi. Sonnino, nazirliyin baş katibinə: bütün müttəfiqləri maraqlandıran bir proqramın mahiyyətini ifadə edə bilməsə də, "ümumiyyətlə" yəhudilərin qanuni iddialarına qarşı olmadığını ifadə edən məktub göndərməsini əmr etdi. Geri qayıdarkən Sokolov yenidən Fransa rəhbərləri ilə görüşdü və 4 iyun 1917-ci il tarixli bir məktubu təqdim etdi, Fransa Xarici İşlər Nazirliyinin siyasi şöbəsinin müdiri Jyul Kambon tərəfindən sionistlərin işinə rəğbətinə görə təşəkkür edildi. Bu məktub yayımlanmadı, lakin Britaniya Xarici İşlər İdarəsində saxlanıldı.
Amerika Birləşmiş Ştatlarının müharibəyə girməsindən sonra, 6 apreldə İngiltərə Xarici İşlər Naziri, Balfur Missiyasını Vaşinqton şəhəri və Nyu Yorka apardı və burada aprelin ortaları ilə mayın ortaları arasında bir ay zaman keçirdi. Səfər zamanı bir il əvvəl Ali Məhkəmə ədliyyə vəzifəsinə təyin edilmiş aparıcı sionist və Vudro Vilsonun yaxın müttəfiqi olan Lui Brendays ilə sionizmi müzakirə etmək üçün xeyli vaxt sərf etdi.
İyun və İyul: Bəyannamə hazırlamaq qərarı
Altı gün sonra, 19 iyun görüşündə Balfur Lord Rotşild və Veizmanndan bir bəyannamə üçün bir formul təqdim etməsini istədi. Növbəti bir neçə həftə ərzində sionistlərin danışıqlar komitəsi tərəfindən 143 sözlü bir layihə hazırlanmışdı, lakin Says, Qraham və Rotşild tərəfindən həssas bölgələr üçün çox spesifik hesab edildi. Ayrıca, Xarici İşlər Nazirliyi tərəfindən 1961-ci ildə təsvir edilən Harold Nikolsonun təsvir etdiyi çox fərqli bir "təqib qurbanları olan yəhudi qurbanları üçün ziyarətgah" kimi layihə hazırlanması təklif edilmişdi. Xarici İşlər İdarəsinin layihəsi sionistlər tərəfindən qəti şəkildə rədd edildi və atıldı; layihənin heç bir nüsxəsi Xarici İşlər Arxivində tapılmadı.
Sonrakı müzakirələrdən sonra yenidən işlənmiş və uzunluğu 46 sözdən, daha qısa — bəyannamə layihəsi Lord Rotşild tərəfindən hazırlanaraq iyulun 18-də Balfura göndərildi. Xarici İşlər Nazirliyi tərəfindən qəbul edildi və məsələyə rəsmi baxılması üçün Nazirlər Kabinetinə verildi.
sentyabr və oktyabr: Amerika razılığı və Müharibə Kabinetinin təsdiqlənməsi
thumb| Müharibə kabinetinin müzakirələri çərçivəsində, görüşlər on yəhudi "təmsilçi" lideri ilə keçirildi. Sionist danışıq qrupunun dörd üzvü (Rotşild, Veyzmann, Sokolou və Samuel), Stuart Samuel (Herbert Samuelin böyük qardaşı) və baş [[ravvin Jozef Hertz idi. Qarşı olanlar Edvin Montaqu, Filip Maqnus, Klod Montefiore və Lionel Çohen idi.]] Bəyannamənin buraxılması barədə qərar İngiltərə Müharibə Kabineti tərəfindən 31 oktyabr 1917-ci ildə qəbul edildi. Bu, Müharibə Kabinetinin dörd iclasında (31 oktyabr iclası daxil olmaqla) əvvəlki iki ay ərzində müzakirə olundu. Müzakirələrə kömək etmək üçün Mauris Hankinin başçılıq etdiyi və köməkçi katibləri tərəfindən dəstəklənən Müharibə Kabineti Katibliyi — ilk növbədə Sayks və həmkarı mühafizəkar millət vəkili və sionist Leo Ameri — Nazirlər Kabinetinin qarşısına qoyulacaq xarici perspektivləri istədi. Bunlara hökumət nazirlərinin, müharibə müttəfiqlərinin — xüsusən prezident Vudro Vilsonun fikirləri və oktyabr ayında altı sionist lider və dörd qeyri-sionist yəhudinin rəsmi təqdimatları daxil idi.
Britaniya rəsmiləri prezident Vilsondan iki dəfə — cavab vaxtı yetişməsədə əvvəlcə sentyabrın 3-də və sonra 6 oktyabrda,bəyannamənin bəyannamənin buraxılması ilə razılaşaraq,bu məsələyə razılıq verməsini istədilər.
thumb|İngilis müharibə kabinetinin bəyannamənin verilməsini təsdiqləyən protokolu,[[31 oktyabr 1917-ci il]]
Qaralama
Qaralamanın hazırlanması Veyzmannın 20 iyun 1917-ci il tarixli məktubunda, Rotşild və Balfur ilə görüşündən bir gün sonra Sionist tərtib qrupuna verdiyi tapşırıqlarla əlaqədar olaraq başladı. O,Britaniya hökumətinin bəyannamə verməsini təklif etdi:"inancı, istəyi və ya sionisti dəstəkləmək niyyəti, Fələstində bir yəhudi milli evinin yaradılması məqsədi daşıyır;Syuzeren gücü məsələsinə heç bir istinad edilməməlidir, çünki bu İngilisləri fransızlarla çətinliyə salacaqdır;bu sionist bir bəyanat olmalıdır."
Rotşilddən çox qısaldılmış 12 iyul layihəsini aldıqdan bir ay sonra,Balfur bir sıra əsasən texniki düzəlişlər təklif etdi. Sonrakı iki qanun layihəsinə daha əhəmiyyətli dəyişikliklər daxil edildi: birincisi,Lord Milner tərəfindən avqustun sonlarında hazırlanan ilk layihə — portfelsiz bir nazir olaraq Lloyd Corcun Müharibə Kabinetinin orijinal beş üzvündən biri — coğrafi əhatəni bütün Fələstindən "Fələstində" azaltmağı,ikincisi Milner və Ameridən oktyabr ayının əvvəlində, iki "təhlükəsizlik qoruması" əlavə etdi.
Sonrakı müəlliflər "ilkin müəllif" in kim olduğunu mübahisə etdilər. Ölümdən sonra 1981-ci ildə nəşr olunan "Anqlo-Amerika quruluşu" kitabında Corctaun Universitetinin tarix professoru Kerroll Kuiqli Lord Milnerin bəyannamənin əsas müəllifi olduğu fikrini izah etdi və bu yaxınlarda Uelsdə yerləşən Aberistis Universitetinin müasir tarix professoru Uilyam D. Rubinşteyn ,əvəzinə Amerianı təklif etdi. Huneydi yazırdı ki,Ormsbi-Qore,Şakburq üçün hazırladığı bir hesabatda,Ameri ilə birlikdə son layihə formasının müəllif olduğunu iddia etdi.
"Fələstində" milli evin sahəsi
Belə bir vətənin "Fələstində" tapılacağına dair şərh,daha çox "Fələstin" də qəsdən edildi. Rotşildin Balfura göndərdiyi 12 iyul məktubundakı bəyannamdə təklif olunan layihədə "Fələstin Yəhudi xalqının Milli Evi olaraq yenidən qurulmalıdır" prinsipinə istinad edildi. Son mətndə Lord Milnerin düzəlişindən sonra "yenidən qurulmuş" sözü çıxarıldı və "bu" sözü "içində" ilə əvəz edildi.
Bu mətn bununla Fələstinin bütövlükdə Yəhudi xalqının Milli Evi olaraq qalmasının qarşısını aldı,gələcək illərdə bütünlükdə məcburi Fələstin və Transjordan əmirliyini yəhudi vətəni olaraq iddia edən Revizionist sionizm sektorunun gözlənilən həcmdə mübahisələrinə səbəb olur. Bunu 1922-ci il Çörçill Ağ Kağızında, yazırdı ki, "istinad edilən bəyannamənin şərtləri Fələstinin bütövlükdə Yəhudi Milli Evinə çevrilməli olduğunu nəzərdə tutmur, ancaq Fələstində belə bir Ev qurulmalıdır."
Bəyannamədə Fələstin üçün heç bir coğrafi sərhəd yoxdur. Müharibə bitdikdən sonra üç sənəd — bəyannamə, Hüseyn-MakMakon Yazışması və Says-Piko sazişi — Fələstinin sərhədlərini təyin etmək üçün danışıqlara əsas oldu.
Fələstindəki qeyri-yəhudi icmaların vətəndaş və dini hüquqları
Bəyannamənin ilk etibarlı müddəası Fələstindəki qeyri-yəhudilərin vətəndaş və dini hüquqlarının qorunmasına aid idi. Maddə Leo Ameri tərəfindən Lord Milner ilə məsləhətləşmədə ikinci qorunması ilə birlikdə hazırlanmışdır "təklif olunan bəyannamənin mahiyyətinə xələl gətirmədən,həm yəhudi,həm də ərəb tərəfdarı olanlarla görüşmək üçün münasib bir məsafəyə gedin."
"Yəhudi olmayanlar" Fələstin əhalisinin 90% -ni təşkil edirdi; 1917–1920-ci illər arasında İngiltərənin Hərbi Qubernatoru Ronald Storrsun sözləri ilə;icma olduqlarını müşahidə etdilər,"nə ərəblər, nə müsəlmanlar, nə də xristianlar adlandırılanlar deyil," qeyri-yəhudi icmalar "mənfi və alçaldıcı bir tərif altında bir yerə yığılmış və tabe provizoslara verilmişlər." Cəmiyyət, digər ölkələrdə yəhudilərlə əlaqəli sonrakı təminatda olduğu kimi,"siyasi vəziyyətlərini" və ya siyasi hüquqlarını qorumaq üçün heç bir istinad olmadığını da qeyd etdi. Bu qorunma tez-tez yəhudi icmasına bağlılığa qarşı idi və illər keçdikcə bu iki öhdəliyi bir cüt olaraq istinad etmək üçün müxtəlif terminlər istifadə olunurdu;xüsusilə bu iki öhdəliyin "bərabər çəkiyə" sahib olub-olmaması məsələsi çox maraqlı bir sual idi və 1930-cu ildə bu bərabər status Daimi Mandatlar Komissiyası və İngiltərə hökuməti tərəfindən Passfield ağ kağızında təsdiqləndi.
1919-cu ilin fevralında Balfur,Fələstinin yerli əhaliyə istinad etdiyi müstəsna bir hal hesab edildiyini bildirdi,"siyasətin yəhudilərə öz müqəddəratını təyin etməsini təmin etdiyini düşünsə də" biz qəsdən və haqlı olaraq öz müqəddəratını təyinetmə prinsipini qəbul etməkdən imtina edirik "dedi. Avi Şleym bu bəyannaməni "ən böyük ziddiyyət" hesab edir. Bu öz müqəddəratını təyinetmə prinsipi bəyannamədən sonrakı bir çox hallarda elan edilmişdi — 1918-ci ilin yanvarında qəbul edilmiş Prezident Vudro Vilsonun 14 maddəsi, Mak Mahonun 1918-ci ilin iyun ayında qəbul edilmiş Yeddi bəyannaməsi,1918-ci il noyabrında qəbul edilmiş İngilis-Fransız bəyannaməsi və mandat sistemini qurmuş Millətlər Birliyinin 1919-cu il İyun Paktında. 1919-cu il avqust ayında bir xatirəsində Balfur bu ifadələrin uyğunsuzluğunu etiraf etdi və daha sonra ingilislərin Fələstinin mövcud əhalisinə məsləhət vermək niyyətinin olmadığını izah etdi. Amerikan Kral-Kreyn Komissiyası, yerli əhalinin,ingilislərin geri çəkdiyi — 1922-ci ildə hesabatı sızanadək üç il boyunca dayandırıldı. Sonrakı Britaniya hökumətləri bu çatışmazlığı, xüsusən də 1939-cu ildə lord kansler Frederik Mauhamın rəhbərlik etdiyi komitə, hökumətin "Fələstin sakinlərinin istək və maraqlarını nəzərə almadan Fələstini sərbəst buraxmadığı" qənaətinə gəldilər və ingilis Xarici İşlər Naziri Baronessa Anelayın aprel 2017-ci il tarixli açıqlamasında hökumətin "Bəyannamədə Fələstindəki yəhudi olmayan icmaların siyasi haqlarının, xüsusən də öz müqəddəratlarını təyinetmə hüquqlarının qorunmasına çağırılması lazım olduğunu" etiraf etdi.
Digər ölkələrdəki yəhudilərin hüquqları və siyasi vəziyyəti
thumb|[[Böyük Britaniyanın yüksək vəzifəli yeganə yəhudi məmuru olan Edvin Montaqu, 23 avqust 1917-ci ildə bir inancını ifadə edərək memorandum yazırdı:"Əlahəzrət Hökümətinin siyasəti nəticədə antisemitizmdir və dünyanın hər bir ölkəsində anti-semitlər üçün bir yer olduğunu sübut edəcək."]] İkinci qorunma müddəası Fələstindən kənarda digər ölkələrdəki yəhudi icmalarının hüquqlarına xələl gətirə biləcək heç bir şey edilməməsi barədə bir öhdəlik idi. Rotşild, Balfur və Milnerin orijinal layihələri Anqlo-Yəhudi icmasının nüfuzlu üzvlərinin müxalifətini əks etdirmək üçün oktyabr ayının əvvəlində hazırlanmış bu mühafizə ilə birlikdə hazırlanan bu qorunmaya daxil deyildi. Lord Rotşild bunun əsasnamədə sionist olmayanlar üçün təhlükə ehtimalını irəli sürdüyünü inkar etdi.
Reaksiya
Bəyannamənin mətni imzalandıqdan bir həftə sonra,9 noyabr 1917-ci ildə mətbuatda dərc edildi. Digər əlaqəli hadisələr qısa müddət ərzində baş verdi, ən çox əlaqəli olan iki məsələ, ingilislərin Fələstini dərhal ələ keçirməsidir, digəri əvvəllər gizli olan Sayks-Pikot razılaşmasının sızmasıdır. Hərbi tərəfdən həm Qəzzə, həm də Yaffa bir neçə gün ərzində məğlub oldu və Qüds dekabrın 9-da ingilislərə təslim oldu. Rus İnqilabından sonra Sayks-Pikot sazişinin 23 noyabr 1917-ci ildə bolşevik İzvestiya (qəzet) və Pravda (qəzet) və 26 noyabr 1917-ci ildə ingilis Mançester The Guardianda dərc edilməsi,müttəfiqlərin Şərq kampaniyası üçün dramatik bir məqamı təmsil etdi: "İngilislər xəcalət çəkdilər,ərəblər qorxdu və türklər sevindi." Sionistlər,aprel ayından bəri sazişin konturlarından və xüsusən Fələstinə aid hissələrdən xəbərdar idilər,Veyzmann və Sesil arasındakı görüşdən sonra Veyzmann təklif olunan sxemə çox açıq etirazlarını bildirdi.
Sionist reaksiyası
thumb|left|9 noyabr 1917-ci ildə "[[The Times" da nəşr olunan Balfur Bəyannaməsi]] Bəyannamə,böyük siyasi güc tərəfindən sionizmə verilən ilk ictimai dəstəyi təmsil etdi — nəşri rəsmi bir nizamnamə əldə etmiş sionizmi ruhlandırdı. Major qəzetlərdə yayımlanmasına əlavə olaraq,yəhudi icmalarında bülletenlərlə yayıldı. Bu bukletlər Almaniyanın və Avstriyanın yəhudi icmaları,habelə,rusların çəkilməsindən,Brest-Litovsk müqaviləsindən sonra İttifaq dövlətlərinə verilmiş az yaşayış olan ərazilərin üzərindən uçurulmuşdur.
Veyzmann, bəyannamənin üç istiqamətdə təsir göstərəcəyini iddia etdi: Almaniyanın Şərq Cəbhəsinə təzyiq göstərmək Rusiyanı silkələyəcək,çünki yəhudilər 1917-ci il mart inqilabında qabaqcıl olmuşdular; həmin ilin aprel ayından bəri davam edən Amerikanın I Dünya müharibəsinə qatılmasını daha çox maliyyələşdirmək üçün ABŞ-dakı böyük yəhudi icmasını toplamaq;və nəhayət,kayzer II Vilhelm üçün Alman yəhudi dəstəyini sarsıdacağını söylədi.
Bəyanat Amerika Sionizm tərəfdarlarının sayının gözlənilmədən və qeyri-adi şəkildə artmasına səbəb oldu; 1914-cü ildə 200 Amerika sionist cəmiyyətinin cəmi 7500 üzvü var idi,1918-ci ildə 600 cəmiyyətdə 30.000 üzvə,1919-cu ildə isə 149.000 üzvə yüksəldi. İngilislər bəyannamənin yəhudi düşüncəsində əvvəlcədən qurulmuş bir sionist mövqeyinin əks olunduğunu düşünsə də,sonradan sionizmin qanuniliyi və rəhbərliyi üçün məsuliyyət daşıyan bəyannamənin özü idi.
Bəyannamənin verilməsindən düz bir ay sonra, Kral Opera Teatrında geniş miqyasda bayram qeyd olundu — çıxışlar aparıcı sionistlər, eləcə də Sayks və Sesil də daxil olmaqla İngilis rəhbərliyinin üzvləri tərəfindən edildi. 1918-ci ildən İkinci Dünya müharibəsinə qədər məcburi Fələstində yəhudilər Balfur gününü 2 noyabrda hər il milli tətil olaraq qeyd etdilər. Bayramlara məktəblərdə və digər ictimai qurumlarda təşkil olunan bayram tədbirləri və Hebryu mətbuatındakı təntənəli yazılar daxil idi. 1919-cu ilin avqustunda Balfur Veyzmanın müharibədən sonrakı ilk yaşayış məntəqəsini məcburi Fələstində "Balfuriya" adını onun şərəfinə adlandırmaq istəyini təsdiqlədi. Gələcəkdə Amerika yəhudilərinin Fələstində fəaliyyəti üçün nümunəvi bir qəsəbə olacağı nəzərdə tutulmuşdu.
Sionist millət vəkili Herbert Samuel, 1915-ci il tarixli memorandumu Britaniya Nazirlər Kabinetində müzakirələrin başlanmasına səbəb olmuşdu, Lloyd Corc tərəfindən 24 aprel 1920-ci ildə müharibədən bəri ərazini idarə edən əvvəlki hərbi idarəçiliyi əvəz edərək İngilis Fələstininin ilk ali komissarı kimi fəaliyyət göstərməsini istədi.
Sənəd
thumb|right|Lord Balfur masası, [[Təl-Əvivdəki Diaspora muzeyi]] Sənəd 1924-cü ildə Valter Rotşild tərəfindən Britaniya Muzeyinə təqdim edilmişdir; bugün 1973-cü ildə Britaniya muzeyindən ayrılan Britaniya kitabxanasında 41178 nömrəli Əlyazma əlavələri şəklində saxlanılır. 1987-ci ilin oktyabrından 1988-ci ilin mayına qədər İsrailin Knessetində nümayiş etdirilməsi üçün İngiltərədən kənara verildi. İsrail hökuməti hazırda sənədin Təl-Əvivdəki İstiqlal salonunda nümayiş etdirməyi planlaşdırması ilə 2018-ci ildə ikinci bir kreditin verilməsi üçün danışıqlar aparırdı.
11 №-li Qayıdış qəsəbəsi
11 №-li Qayıdış qəsəbəsi — Füzuli rayonunun eyniadlı inzibati ərazi dairəsi tərkibində qəsəbə. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 1 sentyabr 2004-cü il tarixli, 727-IIQ saylı Qərarı ilə Füzuli rayon inzibati ərazi vahidi tərkibində faktik mövcud olan Haramı sahəsində yeni salınmış 11 №-li Qayıdış qəsəbəsi rayonun ərazi vahidləri siyahısına daxil edilmişdir. Mərkəzi 6 №-li Qayıdış qəsəbəsi olmaqla, 6 №-li Qayıdış, 7 №-li Qayıdış, 8 №-li Qayıdış, 9 №-li Qayıdış, 10 №-li Qayıdış və 11 №-li Qayıdış qəsəbələrindən ibarət İkinci Haramı qəsəbə inzibati ərazi dairəsi yaradılmışdır. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 19 iyun 2009-cu il tarixli, 837-IIIQ saylı Qərarı ilə Füzuli rayonunun 11 №-li Qayıdış qəsəbəsi İkinci Haramı qəsəbə inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, bu qəsəbə mərkəz olmaqla, 11 №-li Qayıdış qəsəbə inzibati ərazi dairəsi yaradılmışdır.
Əhalisi
Qəsəbədə Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı evlərini tərk etmiş məcburi köçkünlər məskunlaşdırılıb.
3 aprel 2020-ci il tarixinə olan məlumata görə qəsəbədə 881 nəfər yaşayır.
Təhsil
Qəsəbədə "Qayıdış qəsəbə 8 № li tam orta məktəb" fəaliyyət göstərir.
Məktəb 360 şagird yerlik, 24 sinif otaqlıdır.
Antitel
Antitel — immun sisteminin plazma hüceyrələri tərəfindən ifraz olunan, patogenlərin (bakteriyaların, göbələklərin, çoxhüceyrəli parazitlərin) və virusların hüceyrələrini, həmçinin zülal zəhərlərini və bəzi digər yad maddələri zərərsizləşdirmək üçün nəzərdə tutulmuş qan plazmasının iri qlobulyar zülallarıdır. Hər bir antitel bədənin özündə olmayan patogenin unikal elementini — antigeni, və bu antigenin daxilində — onun müəyyən bir hissəsini, epitopunu tanıyır. Patogenlərin səthindəki antigenlərə bağlanaraq atitellər onları ya birbaşa zərərsizləşdirə bilər, ya da yad hüceyrələri və ya virus hissəciklərini məhv etmək üçün immun sisteminin digər komponentlərini, məsələn, komplement sistemi və faqositləri cəlb edə bilər.
İmmunoqlobulin (Ig) kimi də tanınan bir antitel (Ab), patogen bakteriya və viruslar kimi yad obyektləri müəyyən etmək və zərərsizləşdirmək üçün immun sistemi tərəfindən istifadə edilən böyük Y-formalı zülaldır. Antitel antigen adlanan unikal patogen molekulu tanıyır. Antitelin hər bir "Y" ucunda antigen üzərində xüsusi bir epitop (açarın analoqu) üçün spesifik paratop (kilid analoqu) var ki, bu da iki strukturun bir-birinə dəqiq şəkildə bağlanmasına imkan verir. Bu bağlama mexanizmindən istifadə edərək, antitel mikrob və ya yoluxmuş hüceyrəni immun sisteminin digər hissələrinin hücumu üçün qeyd edə bilər və ya onları birbaşa zərərsizləşdirə bilər (məsələn, virusun onun işğalı üçün lazım olan hissəsini bloklamaqla).
İmmunitet sisteminin milyonlarla fərqli antigeni tanıması üçün antitelun hər iki ucunda antigen bağlayan yerlər eyni dərəcədə müxtəlifdir. Bunun əksinə olaraq, antitel qalığı nisbətən sabitdir. Bu, yalnız antitelun sinfini və ya izotipini müəyyən edən bir neçə variantda baş verir: IgA, IgD, IgE, IgQ və ya IgM.
Antitelər immunoqlobulin super ailəsinə aid olan qlikoproteinlərdir. "Antitel" və "immunoqlobulin" terminləri tez-tez bir-birini əvəz edir, baxmayaraq ki, "antitel" termini bəzən ifraz olunan həll olunan forma üçün qorunur, yəni B hüceyrə reseptorları istisna olmaqla.
Struktur
İnsanlarda və əksər məməlilərdə antitel vahidi dörd polipeptid zəncirindən ibarətdir; iki eyni ağır zəncir və disulfid rabitəsi ilə bağlanmış iki eyni yüngül zəncirdir. Hər bir zəncir bir sıra domenlərdən ibarətdir: hər biri təxminən 110 amin turşusundan ibarət bir neçə oxşar ardıcıllıqdan ibarətdir. Bu domenlər adətən sadələşdirilmiş diaqramlarda qutular şəklində təsvir olunur.
Qan zülallarının elektroforezi zamanı antitelər əsasən sonuncu, qamma-qlobulin fraksiyasına miqrasiya edirlər. Əksinə, qamma-qlobulinlərin əksəriyyəti antitellardır, buna görə də bu iki termin tarixən Ig və γ simvolları kimi bir-birini əvəz edərək istifadə edilmişdir.
Dərslər
Antitellər izotiplər və ya siniflər kimi tanınan müxtəlif növlərdə ola bilər. Plasentalı məməlilərdə IgA, IgD, IgE, IgG və IgM kimi tanınan beş antitel sinfi var. "Ig" prefiksi immunoqlobulini ifadə edir, şəkilçi isə antitelin tərkibindəki ağır zəncir növünü bildirir: ağır zəncir növləri α (alfa), γ (qamma), δ (delta), ε (epsilon), μ (mu) müvafiq olaraq IgA, IgG, IgD, IgE, IgM yaranmışdır.
Funksiya
Antitel təsirinin əsas kateqoriyalarına aşağıdakılar daxildirː
Aktivləşdirilmiş B hüceyrələri ya həll olunan antitrlər ifraz edən plazma hüceyrələri adlanan antitelər istehsal edən hüceyrələrə, ya da immun sisteminin antigeni yadda saxlamasına və gələcək məruz qalmalara daha tez reaksiya verməsinə imkan vermək üçün illər sonra bədəndə sağ qalan yaddaş hüceyrələrinə fərqlənir.
İmmunoqlobulin müxtəlifliyi
Demək olar ki, bütün mikroblar antitel reaksiyasına səbəb ola bilər. Müxtəlif növ mikrobların müvəffəqiyyətlə tanınması və məhv edilməsi antitellər arasında müxtəliflik tələb edir. Onların amin turşusu tərkibi müxtəlif antigenlərlə qarşılıqlı əlaqədə olmağa imkan verir. İnsanların hər biri bir antigenin fərqli epitopunu bağlaya bilən təxminən 10 milyard fərqli antitel əmələ gətirdiyi təxmin edilmişdir. Fərqli antitelin böyük bir hisssi tək bir fərddə əmələ gəlsə də, bu zülalları yaratmaq üçün mövcud olan genlərin sayı insan genomunun ölçüsü ilə məhdudlaşır. Onurğalıların B hüceyrələrinə nisbətən az sayda antitel genindən müxtəlif antitel yaratmağa imkan verən bir neçə mürəkkəb genetik mexanizmlər inkişaf etmişdir.
Tarix
"Antitel" termininin ilk istifadəsi Paul Ehrlich tərəfindən bir mətndə baş verdi. Antikorper (almanca antitel sözü) termini onun 1891-ci ilin oktyabrında nəşr olunan "İmmunitetlə bağlı eksperimental tədqiqatlar" adlı məqaləsinin sonunda qeyd olunur ki, "əgər iki maddə iki fərqli antitel əmələ gətirirsə, deməli, onların özləri də fərqli olmalıdırlar. ".
Şahin İskəndərov
Şahin Ziyad oğlu İskəndərov (21 avqust 2001; Qandax, Zaqatala rayonu — 11 oktyabr 2020; Cəbrayıl rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Şahin İskəndərov 2001-ci il avqustun 21-də Zaqatala rayonunun Qandax kəndində anadan olub.
2008–2019-cu illərdə V. Saatov adına Qandax kənd tam orta məktəbində təhsil alıb. Subay idi.
Hərbi xidməti
Şahin İskəndərov 2019-cu ildə müddətli həqiqi hərbi xidmətə çağırılıb.
Vətən müharibəsinə qədər Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrin Cəlilabad rayonunda yerləşən "N" saylı hərbi hissəsində xidmət edirdi.
Feta
Feta ( — dilim, hissə) — Yunan pendiri, keçi südünün əlavə olunduğu qoyun südündən hazırlanmış ənənəvi ağ yunan pendiri. Duzlu pendir növüdür. Brınza pendiri kimi Feta pendiridə Azərbaycanda "Ağ Pendir" kimi tanınır.
Şahin İskəndərov
Hərbi xidməti
Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri olan Şahin İskəndərov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Füzuli, Xocavənd və Cəbrayılın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə iştirak edib.
Feta
Tarixi
Yunanıstanda qoyun və ya keçi südündən pendir hazırlanmasına aid sənədlər, eramızdan əvvəl 8-ci əsrə aiddir. Bizans dövründə prósphatos (Yunanca: πρόσφατος "son" və ya "təzə") adı altında qeydə alınmış və kiritlilər və fessallilər tərəfindən hazırlanmışdır. XV əsrin sonlarında Kandiyaya gələn İtalyan qonaq Pyetro Kasola burda feta pendirinin ticarətini və duzlu suda saxlaması haqqında məlumat verib.
Hazırlanması
Pendirin yaşlanma müddəti ən azı 3 aydır. Yağ tərkibi% 30 ilə% 60 arasındadır. Oxşar pendirlər Cənub-Şərqi Avropada — Yunanıstan, Bolqarıstan, Serbiya, Bosniya, Xorvatiya, Rumıniya, Aralıq dənizi ölkələrində, Orta Şərqdə — Türkiyə, İsrail və Misirdə (əsasən inək südündən hazırlanır) hazırlanır. Fetanın 3 növu var:
Şahin İskəndərov
Hərbi xidməti
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Şahin İskəndərov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Feta
Saxlama
Feta duzlu suda olmalıdır. Belə şəraitdə pendir çox uzun müddət saxlanıla bilər.
Şahin İskəndərov
Hərbi xidməti
Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad olunması zamanı döyüş tapşırıqlarını uğurla yerinə yetirdiyinə, düşmənin əsas qruplaşmalarının məhv edilməsi ilə qoşunların döyüş qabiliyyətinin qorunub saxlanılmasında fərqləndiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 18.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Şahin İskəndərov ölümündən sonra "Cəsur döyüşçü" medalı ilə təltif edildi.
Feta
Saxlama
Həddindən artıq duzluluğu aradan qaldırmaq üçün fetanı, yeyilməmişdən bir neçə dəqiqə əvvəl su və ya süddə isladmaq olar.
Şahin İskəndərov
Hərbi xidməti
Azərbaycanın Xocavənd rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Şahin İskəndərov ​ölümündən sonra "Xocavəndin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Şuşa rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 05.11.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Şahin İskəndərov ölümündən sonra "Şuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Feta
Adı
Yunan sözü feta (φέτα) İtalyan dilində fetta "dilim" sözündən gəlir və bu da latınca offa sözündən ("dilim") sözundən yaranıb. Yunan dilinə tam olaraq 17-ci əsrdə yunan dilinə daxil edilir və 19-cu əsrdə bütun dünyada geniş yayılmağa başlayır.
"Feta", AB qanunları ilə qorunan və pendirin coğrafi mənşəyinin bir göstəricisidir, buna görə Avropa Birliyi ölkələrində yalnız Yunan pendirinə feta deyilə bilər.
"Feta" adı 2002-ci ilin oktyabrında Aİ Komissiyasının 1829/2002 saylı qərarı ilə Adların Mənşəyi Reyestrində (AO) qeydə alınıb.
Rəbab
Rəbab (, həmçinin rebab, rebap, rəbap və rəbabə) və ya Cəvzə (, həmçinin cuza) — Ərəbistan da yaranmış, müsəlman karvanları ilə Şimali Afrika da, Orta Şərq də və Avropa nın bəzi hissələrində yayılmış simli musiqi aləti. Rəbab təxminən XII əsrdə yaradılmışdır. Alətin alt hissəsində onu yerə qoymaq üçün iti bir çıxıntı olur. Buna baxmayaraq, rübab kimi iti çıxıntısı olmayan variasiyalar da var.
Alətin Bizans lirası və Krit lirasına kimi armudabənzər variasiyaları da mövcuddur. Krit lirası XI əsrdə Qərbi Avropa ya yayılmış və rebek adını almışdır. Rekonkista dan əvvəl – müsəlmanların Əndəlüs ü idarə etdiyi dövrdə alət İspaniya və Portuqaliya da məşhurlaşmışdır.
Rəbab insan səsinə bənzər bir tona malik olduğuna görə dəyərli hesab olunur, lakin məhdudi səs tembrinə malikdir (oktav dan biraz yuxarı). Ərəb dünyasında rəbab yerinə daha çox skripka və kamança dan istifadə edilir. Alətin İraq da yayılmış variantı (cəvzə) dörd simlidir.
Hazırlanması
thumb|Rəbab ifa edən bir [[bədəvilər|bədəvi (İkinci Dünya müharibəsi dövrü)]] Rəbabdan yayıldığı mühitdən asılı olaraq müxtəlif musiqi ansambllarında və janrlarında istifadə edilir. Həmçinin, alət müxtəlif regionlarda müxtəlif şəkildə hazırlanır və ifa olunur. İran da hazırlanan rəbab viola da qamba kimi nəhəng olur. Qərbə getdikcə rəbab daha kiçik və yüksək tembrli olur. Alətin bədəni Yava da olduğu kimi mürəkkəb və ya Misir də olduğu kimi sadə ola bilər.
Mərkəzi, Şimali və Şərqi Asiya
thumb|left|[[Kancen Paneran Haryo Notoporoco — məşhur İndoneziya rəbabçalanı.]] Rəbabın iti çıxıntısı olan variasiyaları çoxlu Asiya xalqları tərəfindən istifadə olunur. Bunlara Çin in huçin, Monqolustan ın xuçir və morinxur, Koreya nın hegum, Qazaxıstan ın qobız, Qırğızıstan ın qılqıyaq, Tuva nın bızançı, Yaponiya nın kokyu və digərləri aiddir. Bu musiqi alətləri ilə adətən ənənəvi xalq melodiyaları ifa olunur, fəqət son illərdə klassik, caz və rok musiqilərində də ifa olunur.
Cənub-şərqi Asiya
Rəbab İndoneziya nın qamelan ənənəvi musiqi ansamblında mühüm rol oynayır. Hər ansamblda iki fərqli alət olur – peloq və slendro. Onlardan heç vaxt bir yerdə istifadə olunmur. Ansamblda rəbabdan istifadədə məhdudiyyət yoxdur və istənilən zaman ifa oluna bilər. Rəbab ansamblın parçası olanda adətən buka hissəsində istifadə olunur.
NGC 4187A
NGC 4187A, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış təkrarlanmış NGC cismidir. Göy üzündə Tazılar bürcü istiqamətində yerləşir. E2 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Timsahın göz yaşları
"Timsahın göz yaşları" - saxta kədər göz yaşları tökən, ikiüzlü və qeyri-səmimi insanlar haqqında işlədilən ifadədir.
İfadənin yaranması
Timsahlar bir şey yeyəndə gözlərindən yaş gəlir.Bəzi sadəlövh adamlar elə düşünürlər ki, timsah yediyi heyvanın halına acıyır. Yəni ağlaya-ağlaya yeyir.Təbii ki, bu, düz deyil. Sadəcə, timsah ağzını çox geniş açdıqda çənə əzələləri gücə düşdüyündən gözündən su gəlir. Bunun nə ağlamaqla, nə də rəhmdilliklə əlaqəsi var. Məhz buna görə də “timsahın göz yaşları” ifadəsi məsəl kimi işlədilir. Bir nəfər başqasına zülm edəndə, sözdə isə yalandan onun halına acıyanda deyirlər: “Filankəs timsah kimi göz yaşı tökür”.
Cənubi Şpitsbergen Milli Parkı
Cənubi Şpitsbergen Milli Parkı (Sør-Spitsbergen nasjonalpark) — Şpitsbergen arxipelaqınına daxil olan Qərbi Şpitsbergen adasının cənub hissəsində yerləşən milli park. Milli park ərazisi 8 504 km²-dir. Park 1973-cü ildə təşkil olunmuşdur. 1127 km²-dir. Onun tərkibinə Vedel Yarlsberq, Topel və Syorkap torpaqları daxildir. Əzazisinin 65 % buzlaq və ya qarla örtülü olur. 300px|thumb|left|Polşaya məxsus qütb stansiyası
Adaptiv optika
thumb|227x227px|Astronomik teleskopda dalğa cəbhəsinin təhriflərinin korreksiyası üçün deformasiya olunan güzgüdən istifadə etmək olar. Adaptiv optika — idarəolunan optik elementlərdən istifadə etməklə qeyri-bircins mühitdə işığın yayılması nəticəsində yaranan qeyri-müntəzəm təhriflərin aradan qaldırılması üsullarını öyrənən optika bölməsi. Adaptiv korreksiyanın məqsədi optik cihazların ayırdetmə qabiliyyətini yüksəltmək, qəbuledicidə şüalanmanın konsentrasiyasını artırmaq, işıq dəstəsini hədəfə maksimal dərəcədə iti fokuslamaq və ya şüalanmanın intensivliyinin verilən paylanmasını almaqdır. thumb|Adaptiv optik sistemin təsviri (sadələşdirilmiş). İşıq əvvəlcə maili (TT) güzgüyə, sonra dalğa cəbhəsini korreksiya edən deformasiya olunan güzgüyə (DM) dəyir. İşığın bir hissəsi şüaayırıcı (BS) tərəfindən dalğa cəbhəsi sensoruna, DM və TT güzgülərinə yenilənmiş siqnallar göndərən idarəetmə aparatına ötürülür. thumb|220x220px|Bir rəssamın adaptiv optika ilə bağlı təəssüratı. Adaptiv optika yerüstü astronomik teleskoplarda, optik rabitə sistemlərində, lazer texnologiyasında, oftalmologiyada, mikroskopiyada və s. istifadə olunur ki, bu da müvafiq olaraq atmosfer təhriflərini, optik sistemlərin aberasiyalarını kompensasiya etməyə imkan verir.
Tarix
Adaptiv optika ideyası ilk dəfə 1953-cü ildə Hores U. Bebkok tərəfindən irəli sürülmüşdür və Paul Andersonun Tau Zero (1970) romanında olduğu kimi elmi fantastikada da nəzərdən keçirilmişdir. Lakin 1990-cı ildə kompüter texnologiyası həmin texnikanı praktik hala gətirənə qədər ümumi istifadəyə daxil olmamışdır.
Adaptiv optika ilə bağlı ilkin inkişaf işlərinin bəziləri Soyuq Müharibə zamanı ABŞ ordusu tərəfindən həyata keçirilmiş və Sovet peyklərinin izlənməsində istifadə üçün nəzərdə tutulmuşdu.
Mikroelektromexaniki sistemlər (MEMS) deformasiya olunan güzgülər və maqnit konseptli deformasiya olunan güzgülər, onların çox yönlülüyü, vuruşu, texnologiyanın yetkinliyi və yüksək rezolyusiyaya malik dalğa cəbhəsinin korreksiyası nəzərə alınmaqla, adaptiv optika üçün dalğa cəbhəsi formalaşdırma proqramlarında hazırda ən geniş istifadə olunan texnologiyadır.
Maili korreksiya
Ən sadə adaptiv sistemdə mailliyini dəyişmək mümkün olan bir müstəvi güzgü yerləşir ki, onun köməyilə burulğanlı atmosferin müşahidəsi zamanı təsvirin titrəməsini aradan qaldırmaq olur. Daha mürəkkəb sistemlərdə yüksək tərtibli aberrasiyaları kompensə etməyə imkan verən böyük sayda sərbəstlik dərəcələri olan korrektorlardan istifadə olunur.
Astronomik müşahidələr
left|thumb|Çilidəki Çox Böyük Teleskop ərazisindəki astronomlar adaptiv optikadan istifadə edirlər. Hər hansı bir ulduzdan və ya başqa bir astronomik obyektdən gələn işıq Yer atmosferinə daxil olduqda, atmosferin turbulentliyi (məsələn, müxtəlif temperaturlu hava təbəqələrinin və müxtəlif sürətli küləklərin qarşılıqlı təsiri nəticəsində yaranan burulğan) təsviri müxtəlif yollarla təhrif edə və hərəkət etdirə bilər. Təxminən 20 santimetrdən böyük istənilən teleskopun yaratdığı vizual görüntülər bu təhriflər nəticəsində bulanıqlaşır.
Dalğa cəbhəsinin analizi və korreksiyası
left|thumb|Lazer VLT Adaptiv Optik Qurğusundan gecə səmaya buraxılır. thumb|220x220px|Ulduzdan gələn işıq Yer atmosferindən keçəndə dalğa cəbhəsi pozulur. Adaptiv optik sistem astronomik işığın bir hissəsini qəbul edən dalğa cəbhəsi sensorundan, optik yolda yerləşən deformasiya olunan güzgüdən və detektordan çıxan siqnalları qəbul edən kompüterdən istifadə edərək bu təhrifləri düzəltməyə çalışır. Dalğa cəbhəsi sensoru atmosferin yaratdığı təhrifləri bir neçə millisaniyəlik zaman aralığında ölçür; kompüter təhrifləri düzəltmək üçün güzgünün optimal formasını hesablayır və deformasiya olunan güzgünün səthi buna uyğun olaraq yenidən formalaşdırılır. Məsələn, 8-10 metrlik teleskop (VLT və ya Kek kimi) infraqırmızı dalğa uzunluqlarında 30-60 milli bucaq saniyəsi bucaq ayırdetməsinə malik adaptiv optik korreksiyalı təsvirlər yarada bilər, halbuki düzəlişsiz ayırdetmə 1 bucaq saniyəsi təşkil edir. thumb|Şek-Hartman sensoru adaptiv optika üçün istifadə edilən dalğa cəbhəsi sensorunun bir növüdür. Adaptiv optik korreksiyanı həyata keçirmək üçün daxil olan dalğa cəbhələrinin forması teleskopun apertura müstəvisindəki mövqedən asılı olaraq ölçülməlidir. Tipik olaraq dairəvi teleskop diafraqması ya eyni müstəvidə yerləşən kiçik linzalar (Şek-Hartman dalğa cəbhəsi sensoru) istifadə etməklə, ya da teleskop aperturasının təsvirləri üzərində işləyən əyrilik və ya piramida sensorundan istifadə etməklə dalğa cəbhəsi sensorunda piksellər sırasına bölünür. Hər pikseldə orta dalğa cəbhəsi sapması hesablanır. Dalğa cəbhələrinin bu pikselli xəritəsi deformasiya olunan güzgüyə verilir və atmosferin yaratdığı dalğa cəbhəsi xətalarını korreksiya etmək üçün istifadə olunur. Astronomik obyektin forması və ya ölçüsünün bilinməsi vacib deyil - hətta nöqtəyə bənzəməyən Günəş Sistemi obyektləri də Şek-Hartman dalğa cəbhəsi sensorunda istifadə edilə bilər və Günəşin səthində zamanla dəyişən quruluş adətən günəş teleskoplarında adaptiv optika üçün istifadə olunur. Deformasiya olunan güzgü daxil olan işığı düzəldir ki, təsvirlər kəskin görünsün.
Təbii istinad ulduzları
Müşahidə olunan hədəfi çox vaxt optik dalğa cəbhələrinin formasını ölçmək üçün istinad ulduzu kimi istifadə oluna bilməyəcək qədər zəif olduğundan, əvəzinə yaxınlıqdakı daha parlaq ulduzdan istifadə edilə bilər. Müşahidə edilən hədəfdən gələn işıq, istinad ulduzunun işığı ilə təxminən eyni atmosfer turbulentliyindən keçir və buna görə də, ümumiyyətlə daha aşağı dəqiqliyə baxmayaraq, onun təsviri də düzəldilir.
Gözdə təsviralma
thumb|Adaptiv optika üçün lazerlərdən istifadə edən Avropanın İfratnəhəng Teleskopu ilə bağlı rəssamın təəssüratı. Göz aberrasiyaları, göz bəbəyindən keçən dalğa cəbhəsindəki təhriflərdir. Bu optik aberrasiyalar tor qişada əmələ gələn təsvirin keyfiyyətini azaldır, bəzən eynək və ya kontakt linzaların taxılmasını tələb edir. Torlu qişada təsviralma vəziyyətində, gözdən keçən işıq, retinanın mikroskopik quruluşunu (hüceyrələr və kapilyarlar) həll edə bilməməsinə səbəb olan oxşar dalğa cəbhəsi təhrifləri daşıyır. Eynək və kontakt linzalar insanlarda uzun müddət (aylar və ya illər) sabit olmağa meylli olan defokus və astiqmatizm kimi "aşağı dərəcəli aberrasiyaları" düzəldir. Bunların korreksiyası normal vizual fəaliyyət üçün kifayət olsa da, mikroskopik rezolyusiyaya nail olmaq üçün ümumiyyətlə kifayət deyil. Bundan əlavə, mikroskopik rezolyusiyaya nail olmaq üçün koma, sferik aberasiya və trefoil kimi "yüksək dərəcəli aberasiyalar" da düzəldilməlidir. Yüksək dərəcəli aberrasiyalar, aşağı nizamdan fərqli olaraq, zaman keçdikcə sabit deyil və zamanla 0,1 s-dən 0,01 s-ə qədər dəyişə bilər. Bu aberrasiyaların düzəldilməsi davamlı, yüksək tezlikli ölçmə və kompensasiya tələb edir.
Göz aberrasiyalarının ölçülməsi
Göz aberrasiyaları ümumiyyətlə dalğa cəbhəsi sensoru ilə ölçülür və ən çox istifadə edilən dalğa cəbhəsi sensoru Şek-Hartmandır. Göz aberrasiyaları, gözdən çıxan dalğa cəbhəsindəki məkan fazasının qeyri-bərabərliyi nəticəsində yaranır. Şek-Hartman dalğa cəbhəsi sensorunda bunlar iki ölçülü kiçik linzaların (linzalar) göz bəbəyi ilə birləşən şagird müstəvisində və linzaların arxa fokus müstəvisində CCD çipinin yerləşdirilməsi ilə ölçülür. Lensletlər ləkələrin CCD çipinə fokuslanmasına səbəb olur və bu ləkələrin mövqeləri mərkəzləşdirmə alqoritmi ilə hesablanır. Bu ləkələrin mövqeləri istinad nöqtələrinin mövqeləri ilə müqayisə edilir və ikisi arasındakı yerdəyişmələr dalğa cəbhəsinin yerli əyriliyini müəyyən etmək üçün istifadə olunur ki, bu da dalğa cəbhəsi məlumatını ədədi olaraq yenidən qurmağa imkan verir - aberrasiyaya səbəb olan faza qeyri-bərabərliyinin təxmini.
Göz aberrasiyalarının korreksiyası
Dalğa cəbhəsindəki yerli faza xətaları məlum olduqdan sonra, sistemin göz bəbəyinə kombinasiyasındakı başqa bir müstəvidə deformasiya olunan güzgü kimi bir faza modulyatorunu yerləşdirməklə düzəldilə bilər. Faza xətaları dalğa cəbhəsini yenidən qurmaq üçün istifadə oluna bilər, daha sonra deformasiya olunan güzgüyə nəzarət etmək üçün istifadə edilə bilər. Alternativ olaraq, yerli faza səhvləri deformasiya olunan güzgü təlimatlarını hesablamaq üçün birbaşa istifadə edilə bilər.
Tətbiqləri
Adaptiv optika canlı insan gözündə tək konusların təsvirlərini yaratmaq üçün ilk dəfə sel işıqlandırmalı retinal təsviralma üçün tətbiq edilmişdir. O, həmçinin skan edən lazer oftalmoskopiyası ilə birlikdə (həmçinin canlı insan gözlərində) retinal mikrodamarların və əlaqəli qan axınının və tək konuslara əlavə olaraq torlu qişanın piqment epiteli hüceyrələrinin ilk şəkillərini yaratmaq üçün istifadə edilmişdir. Optik koherent tomoqrafiya ilə birlikdə, adaptiv optika canlı konus fotoreseptorlarının ilk üçölçülü təsvirlərini toplamağa imkan verdi.
Mikroskopiyada
Mikroskopiyada nümunənin yaratdığı aberrasiyaları düzəltmək üçün adaptiv optikadan istifadə edilir. Tələb olunan dalğa cəbhəsi korreksiyası ya birbaşa dalğa cəbhəsi sensoru ilə ölçülür, ya da sensorsuz adaptiv optika üsullarından istifadə etməklə təxmin edilir.
Digər istifadələr
thumb|GRAAL yer qatına uyğunlaşa bilən lazer dəstəkli optik cihazdır. Gecə astronomik təsviri və tor qişanın təsvirini yaxşılaşdırmaq üçün istifadə etməklə yanaşı, adaptiv optika texnologiyası digər parametrlərdə də istifadə edilmişdir. Adaptiv optika İsveç 1 m Günəş Teleskopu və Böyük Ayı Günəş Rəsədxanası kimi rəsədxanalarda günəş astronomiyası üçün istifadə olunur. Yerüstü və havadan lazer silahlarının orbitdəki peyklər də daxil olmaqla, məsafədəki hədəflərə çatmasına və məhv edilməsinə imkan verərək hərbi rol oynaması da gözlənilir. Raketdən Müdafiə Agentliyinin Havadan Lazer proqramı bunun əsas nümunəsidir.
Tibbi tətbiqlərə torlu qişanın təsviri daxildir, burada optik koherens tomoqrafiya ilə birləşdirilir. Həmçinin Adaptive Optics Scanning Lazer Oftalmoskopunun (AOSLO) inkişafı insan tor qişasından əks olunan dalğa cəbhəsinin aberrasiyalarını korreksiya etməyə və insan çubuqlarının və konuslarının difraksiya ilə məhdudlaşan şəkillərini çəkməyə imkan verdi. Adaptive Scanning Optical Microscope-un (ASOM) hazırlanması 2007-ci ilin aprelində Thorlabs tərəfindən elan edildi. Adaptiv və aktiv optiklər həmçinin ilkin olaraq hərbi tətbiqlər üçün 20/20-dən daha yaxşı görmə əldə etmək üçün eynəklərdə istifadə üçün hazırlanır.
Dalğa cəbhəsinin yayılmasından sonra onun hissələri üst-üstə düşə bilər ki, bu da müdaxiləyə səbəb olur və adaptiv optikanın onu düzəltməsinə mane olur. Əyri dalğa cəbhəsinin yayılması həmişə amplituda dəyişikliyinə səbəb olur. Lazer tətbiqlərində yaxşı şüa profilinə nail olmaq üçün bunu nəzərə almaq lazımdır. Lazerlərdən istifadə edərək materialın emalında, iş səthi boyunca fokus uzunluğunda dəyişikliklər üçün pirsinq zamanı fokus dərinliyinin dəyişməsinə imkan vermək üçün tez düzəlişlər edilə bilər. Şüa eni də pirsinq və kəsmə rejimi arasında keçid etmək üçün tənzimlənə bilər. Bu, daha dinamik modifikasiyalar üçün ümumi emal vaxtını azaldaraq, lazer başlığının optikasının dəyişdirilməsi ehtiyacını aradan qaldırır.
Adaptiv optika, xüsusilə də dalğa cəbhəsini kodlayan fəza işıq modulatorları, bioloji nümunələri mikro-manipulyasiya etmək üçün istifadə olunan lazer fokuslarını multipleks və dinamik şəkildə yenidən konfiqurasiya etmək üçün optik tutma tətbiqlərində tez-tez istifadə olunur.
Şüanın stabilləşməsi
Kifayət qədər sadə bir nümunə, böyük bir boş yer optik rabitə sistemində modullar arasında lazer şüasının mövqeyinin və istiqamətinin sabitləşməsidir. Furye optikası həm istiqaməti, həm də mövqeyi idarə etmək üçün istifadə olunur. Həqiqi şüa fotodiodlarla ölçülür. Bu siqnal analoqdan rəqəmsal çeviricilərə və sonra PID nəzarətçi alqoritmini idarə edən mikro nəzarətçiyə verilir. Nəzarətçi daha sonra güzgü qurğularına qoşulmuş pilləli mühərrikləri idarə edən rəqəmsal-analoq çeviriciləri idarə edir.
Şüa 4 kvadrant diodlara mərkəzləşdiriləcəksə, analoqdan rəqəmsal çeviriciyə ehtiyac yoxdur. Əməliyyat gücləndiriciləri kifayətdir.
Bakutel
thumb Azərbaycan Beynəlxalq Telekommunikasiya, İnnovasiya və Yüksək Texnologiyalar Sərgi və Konfransı (Bakutel) - Bakıda keçirilən texnoloji sərgidir.
www.bakutel.az http://www.euronews.com/2017/12/14/bakutel-azerbaijan-wants-to-become-an-ict-hub
Terra preta
thumb|Evdə hazırlanan terra preta, kömür parçaları ağ oxlarla göstərilir.
Terra preta torpaqlarının və kompostların istehsalı üçün biotexnologiyalar mövcuddur. Terra pretanın istehsalı üçün xammal kimi, bu texnologiyaların köməyi ilə zərərsizləşdirilən heyvan və insan nəcisindən istifadə edilə bilər.
Həm tarixi, həm də müasir terra preta torpaqları aktivləşdirilmiş kömür və kompostla zəngindir. Tarixi torpaqlarda saxsı qablar, insan və heyvan sümükləri də var. Terra preta torpaqlarının təbii çernozemlərlə heç bir əlaqəsi yoxdur.