Tulyaremiya
Klinik mənzərə
İnkubasiya dövrü 3-7 gündür, xəstəlik qəflətən başlayır, üşütmə, temperatur 39-400 qalxır. Davamlı baş ağrısı, halsızlıq, əzələ ağrıları, iştahasızlıq olur. Xəstənin sifəti qızarır, dili ərpli olub, ağızın selikli qişasında nöqtəvari qansızmalar ola bilər. Dəri üzərində müxtəlif səpkilərə rast gəlinir, limfadenit xəstəliyin klinikasından asılı olaraq inkişaf edir. Ürək-qan damar sistemi tərəfdən bradikardiya, hipotoniya, quru öskürək qeyd olunur, qaraciyər, dalaq böyüyür. Periferik qanda leykopeniya, limfositoz, monositoz, EÇR artır. Tulyaremiyanın qızdırmalı dövrü 5-7 gündən 30 günə kimi davam edir. Xəstəliyin 3 klinik forması ayırd edilir: I. Prosesin lokalizasiyasına görə: 1. Dəri selikli qişa, limfa düyünlərinin zədələnməsi ilə gedən tulyaremiya: a) xora-bubon b) bubon c) göz-bubon d) anginoz-bubon 2. Əsasən daxili orqanların zədələnməsi ilə gedən tulyaremiya: a) ağciyər b) abdominal II. Davametmə müddətinə görə: a) kəskin b) uzun sürən c) residiv verən III. Ağırlıq dərəcəsinə görə: a) yüngül b) orta ağır c) ağır Bubon forması – adətən infeksiyanın dəridən daxil olması zamanı meydana çıxır və regionar limfa düyünlərinin iltihabı ilə başlayır. Bubonlar tək və çox ola bilər. Ən çox qoltuqaltı, qasıq, bud limfa düyünləri zədələnir. 2-3 gündən sonra bubon inkişaf edən limfa düyünü nahiyyəsi ağrılı olur, sonra limfa düyünü böyüyür, ağrılı olması azalır. Bubonu əhatə edən dərialtı piy toxuması da prosesə cəlb olunur, sonra bubon deşilir və irin xaricə axır, irin qatı, ağ rəngli, iysiz olur, bubonun sağalması xəstələrin bəzisində 1-4 ay ləng, çapıq əmələ gəlməsilə, bəzən də bubon sklerozlaşır. Göz-bubon forma – törədicinin gözün selikli qişasına düşməsi nəticəsində inkişaf edir. Bu formada kəskin konyunktivit və zədələnmiş gözün selikli qişasında xoralı dəyişiklik və gözdən sarımtıl, qatı irin ifrazı ilə xarakterikdir. Xəstələrin ümumi vəziyyəti ağır, gedişi uzun sürür. Xoralı-bubon forma – törədicinin daxil olduğu yerdə birincili əlamət, 1-7-ci günündə isə ardıcıl olaraq ləkə, papula, qovuqcuq, irincik, sərt xora əmələ gəlir. Xora açıq rəngli qabıqlanan haşiyə ilə əhatə olunur, üzəri tünd qabıqla örtülü olur, regionar limfa düyünləri zədələnir və limfadenit baş verir. Anginoz-bubon forma – törədicinin infeksiyalaşmış su və qida ilə orqanizmə daxil olması nəticəsində baş verir. Ümumi əlamətlərlə yanaşı xəstədə boğazda ağrılar, udmanın çətinləşməsi olur. Badamcıqlar böyümüş, ödemli, bozumtul-ağrəngli, nekrotik ərplə örtülmüş olur. Ərp çətin ayrılır, bu difteriyadakı ərpi xatırladır, lakin badamcıqların hüdudundan kənar yayılmır, nekrotik zədələnmələr badamcıqları dağıdır və onların çapıqlaşmasına səbəb olur. Abdominal forma – mezenterial limfa düyünlərinin iltihabi prosesi ilə gedir. İntoksikasiya əlamətləri ilə yanaşı qarında tutmaşəkilli daimi ağrılar, ürəkbulanma, qusma meydana çıxır. Qaraciyər, dalaq böyüyür. Ağciyər forması – infeksiyanın hava toz yolu ilə verilməsi nəticəsində inkişaf edir və iki variantda gedir: 1. Bronxotik 2. Pnevmotik Bronxitik formada – döş qəfəsinin (bronxial, paratraxeal, mediastenal) limfa düyünləri zədələnir. Xəstəlik döş sümüyü arxasında ağrılar, quru, bronxial öskürək və ümumi intoksikasiya əlamətləri ilə gedir. Xəstəlik 10-12 gün çəkib sağalma ilə nəticələnir. Pnevmotik variant – kəskin başlanğıc, intoksikasiya əlamətləri və uzun müddətli – 2 aya yaxın gedişlə xarakterizə olub quru və yaş xırıltılı öskürəklə, döş qəfəsindəki ağrılarla müşahidə olunur. Xəstəliyin generalizə olunmuş forması əsasən zəifləmiş şəxslərdə təsadüf olunur. Xəstəlik güclü baş ağrısı, əzələ ağrısı, 390 temperaturla xarakterizə olunur. Temperatur dalğavari olub, 3 həftə davam edir, yuxarı və aşağı ətraflarda, sifət, boyun, döşdə simmetrik yerləşən – “əlcək-yaxalıq” deyilən rozeolyoz səpkilər olur. Qaraciyər, dalaq böyüyür, sağalma gec olur. Bu forma ikincili pnevmoniya, meningit, meninqoensefalit, infeksion psixoz, miokardiodistrofiya ilə ağırlaşa bilər.