cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Şimali İrlandiya
Coğrafiyası
B.Britaniya Qərbi Avropada, Atlantik okeanla Şimal dənizi arasında eyni adlı adada yerləşir. Ölkənin qurudan yalnız İrlandiya ilə sərhəddi var. Relyefində düzənliklər üstünlük təşkil edir. Ən yüksək dağ zirvəsi: Ben Nevisdir (1343 m) Qranpian dağları. İqlimi: Mülayim dəniz iqlim tipidir. B.Britaniyanın rəsmi adı, Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya birləşmiş krallığıdır. 4 tarixi ərazidən – İngiltərə, Şotlandiya, Uels, Şm. İrlandiyadan ibarətdir. Ənənəvi olaraq onu B.Britaniya (ən böyük adanın adı ilə) və İngiltərə (ən böyük tarixi ərazinin adı ilə) adlandırırdılar.
Uels
Coğrafiya
thumb|left|[[Uels Parlamenti nin birinci naziri Mark Drakeford; May 2021]] Uels ərazisi əsasən dağlıq relyefə malikdir. Ən böyük adası olan Anqlsi adası ölkənin əsas hissəsindən Menay boğazı ayırır. Böyük Britaniya nın bir hissəsidir. Uels yarımadasından ibarətdir. Sahil xətti güclü şəkildə parçalanmışdır. Yarımadanın böyük hissəsini yüksək olmayan (500–700 m) Kembric dağ massivi təşkil edir. Yarımadanın şimalında ucalan Snoudon dağı İngiltərə tarixi-coğrafi bölgəsinin ən yüksək zirvəsidir. Həmin zirvədən yaxşı hava şəraitində Uelsin əzəmətli, geniş mənzərələrini seyr etmək olur. Çayların vadilərində və dağətəyi yerlərdə enli yarpaqlı meşələr zolağı uzanır. Düzənlik ərazilərdə tarlalar və bağlar salınmışdır.
Şimali İrlandiya
Tarixi
XIX əsrin axırlarınadək İngiltərə dünya təsərrüfatına ağalıq etmişdi. O, kapitalizmin vətəni, sənaye çevrilişinin beşiyi, dünyanın sənaye emelatxanası olmuşdur. Olduqca iri müstəmləkələri böyük gəlir, əlverişli iqtisadi coğrafi mövqeyi ilə geniş əlaqələr yaratmağa imkan verirdi. Yüksək əhali sıxlığına və yüksək urbanizasiyaya malik parlamentli monarxiya dövlətidir.
Uels
Tarixi
Uels V–VI əsrlərdə Britaniyanın anqlosakslar tərəfindən zəbt edilməsindən sonra formalaşmış xalqın-uelslilərin və ya vaililərin vətənidir. Bu məğrur xalqın çox əsrlik tarixi anqlosaks işğalçıları ilə apardığı amansız mübarizə ilə zəngindir. Yalnız XIII əsrdə anqlosakslar Uelsi özlərinə tabe edə bildilər.
İqlim
Ölkənin relyefi kimi iqlim şəraiti də çox müxtəlifdir.. Bu müxtəliflik ilk növbədə Uelsin ərazisinin mülayim və okeanik iqlim qurşaqlarının qovuşduğu sahədə yerləşməsi ilə əlaqədardır. Yarımada əsasən rütubətli dəniz iqlimi mövcud olur.
Əhali
thumbnail|Uelsdə əhali sıxlığının xəritəsi. 2011-ci il yanvar ayına olan rəsmi məlumata əsasən Uelsdə 3,063,456 nəfər əhali məskunlaşıb. Əhalinin 72,6%-ni uelslislər, 20,77%-ni ingilislər, 0,7%-ni şotlandlar, 0,6% hindistanlılar təşkil edir.
Din
Uelsdə müxtəlif dini konfessiyalar fəaliyyət göstərir. Ən geniş yayılmış din xristianlıqdır. Uelslilərin 57,6%-i xristianlıq, 1,5%-i islam, 0,3%-i hinduizm və 0,3%-i buddizm dininə məxsusdur.
Səhiyyə
Uelsdə səhiyyə əsasən "NHS Wales" tərəfindən təmin edilir. 2010-cu və 2012-ci illər arasında Uelsdə anadan olanlar üçün həyat davamlılığı kişilər üçün 77,8 il, qadınlar üçün 82 il təşkil edir. Bu, Böyük Britaniyada dörd ölkədə ikinci ən yüksək həyat davamlılığı təşkil edir.
Siyasi sistem
Uels 1536-ci ildən İngiltərə ilə qanunla rəsmiləşdirilmiş ittifaqdadır, 1997-ci ildən isə məhdud muxtariyyət əldə edib. 1998-ci idən Uelsin öz parlamenti və icra hakimiyyəti fəaliyyət göstərir, lakin onların səlahiyyəti təhsil, mədəniyyət, səhiyyə, nəqliyyat, ətraf mühitin mühafizəsi və sair məsələlərlə məhdudlaşır.
Təhsil
Uelsdə ümumi orta məktəb təhsili üç pillədən — ibtidai, ümumi orta və tam orta təhsildən ibarətdir və ümumi orta məktəb təhsili altı yaşdan başlanır.
Universitetlər
Uelsin ali təhsil tam orta təhsil və orta peşə-ixtisas təhsili bazasından cəmiyyətin və əmək bazarının tələbatı nəzərə alınmaqla yüksək ixtisaslı mütəxəssis hazırlığını təmin edir. Uelsin ən nüfuzlu təhsil müəssisələri Kardiff və Suonsidə yerləşir.
Uelsin ali təhsil müəssisələrində mütəxəssis hazırlığı üç tsikllidir:
İdman
thumbnail|[[Kolin Çarvis dünyanın ən tanınmış reqbiçilərindən biridir.]] İdman oyunları içərisində Uelsdə ən geniş yayılan növü futboldur. Atletizm, reqbi, velosiped, boks ən müvəffəqiyyətli idmanlarıdır.
Dota 2
Dota 2 ( - "Qədimlərin Qorunması 2") — Valve tərəfindən yayımlanan (Steam vasitəsilə) və IceFrog tərəfindən hazırlanan RTS (real vaxt strategiya) oyunudur. Oyunun orijinalı "Eul" tərəfindən 2003-cü ildə World of Warcraft xəritəsi olaraq yayınlanıb. İnkişaf etdirilməsi / yenilənməsi Warcraft III: Frozen Throne üzərindən edilmişdir. Oyun MOBA (Online çoxnəfərlik döyüş arenası) janrının ilk nümunəsidir. Dota 2 çox oyunçulu onlayn savaş arenası videooyundu. Bu oyunda əsas məqsəd, 5 nəfərdən təşkil olunmuş komandalar bir-birilərin “Ancient” deyilən qalaları dağıtmalıdılar. Burada xəritə 2D funksiyasında təbliğ olunur və bu oyunda 116 karakter mövcuddur, hansında oyunçular qarşıdakı komandanın seçdiyi oyunçuya uygun oyuçu seçir.
Oyun
9 iyul 2013 tarixində çıxan "Dota 2" oynaması pulsuz bir oyundur və Steam üzərindən oynanılır.
Qəhrəmanlar
Qəhrəman - oyun içərisində oyunçu tərəfindən idarə edilən xarakterlərə verilən addır. Bütün qəhrəmanlar xüsüsiyyətlərinə görə "Güc", "Cəldlik" və "Zəka" olmaq üzrə 3 yerə bölünürlər. Qəhrəmanın sinfini təyin edən bu üç xüsusiyyətdən hansını ana xüsusiyyət olaraq istifadə etdiyidir.
Güc
"Güc" xüsusiyyəti qəhrəmanlara HP və HP yeniləmə qazandırır. Artırılan hər "güc balı" qəhrəmana +19 HP və saniyədə 0.03 HP yeniləmə təmin edir. Əsas xüsusiyyəti "Güc" olan qəhrəmanlar digər qəhrəmanlara nisbətlə daha çox HP xalına malikdir və hər bir "güc balı" üçün 1 təməl ziyan qazanır. Bu səbəblə qabaqcıl və tank rollarını oyunda yerinə yetirirlər. "Güc" qəhrəmanları Huskar, İo, Phoenix və Dragon Knight (Yalnız Elder Dragon qabiliyyətini istifadə edərkən) xaric yaxın döyüş silahları istifadə edirlər.
Cəldlik
"Cəldlik" xüsusiyyəti qəhrəmanlara zireh və hücum sürəti qazandırır. Artırılan hər "cəldlik balı" qəhrəmana +1 hücum sürəti və 0.14 zireh təmin edir. Əsas xüsusiyyəti "cəldlik" olan qəhrəmanlar "cəldlik balını" yüksəltdikcə hücumlarda daha çox ziyan verirlər. "Cəldlik" qəhrəmanlarının hücum sürətləri yüksək olduğu üçün ani hücumlarda təsirlidirlər.
Laqqar
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
NGC 41
NGC 41, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Peqas bürcü istiqamətində yerləşir. Sc tipli. tərəfindən ildə 121.92 sm (48 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Konrad Yakob Temmink
Konrad Yakob Temmink (31 mart 1778 — 30 yanvar 1858) — Niderland zooloqu.
Draba cruciata
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Sübhün səfiri (film, 2012)
Sübhün səfiri — rejissor Ramiz Həsənoğlunun filmi. Film Mirzə Fətəli Axundzadənin 200 illik yubileyi ilə əlaqədar çəkilmişdir.
Hüseynağa Hacıbababəyov
Hüseynağa Sultan oğlu Hacıbababəyov — opera müğənnisi (lirik tenor). Azərbaycanın xalq artisti (1938).
Sübhün səfiri (film, 2012)
Məzmun
Film Azərbaycan və Yaxın Şərq ədəbiyyatı tarixində silinməz izlər qoyan, Azərbaycan dramaturgiyasının banisi, böyük ictimai xadim Mirzə Fətəli Axundzadənin həyatı və çoxşaxəli irsindən bəhs edir. Filmdə dramaturqun həyatının 3 dövrü — uşaqlıq, gənclik və qocalığı canlandırılır.
Hüseynağa Hacıbababəyov
Həyatı
Hüseynağa Hacıbababəyov 1898-ci il may ayının 19-da Şamaxıda anadan olmuşdur. Ailəsi ilə birlikdə 1902-ci ildə Bakıya köçmüşdür.
Hüseynağa burada əvvəlcə "Alekseyski" məktəbində, sonra məşhur teatr xadimi Həbib bəy Mahmudbəyovun təşkil etdiyi təhsil ocağında təhsil almışdır. 1910-cu ildə "Nicat" mədəni-maarif cəmiyyəti teatr truppasının xoruna qəbul olunmuş, 1913-cü ildən başlayaraq "Səfa" mədəni-maarif cəmiyyətinin teatr truppasında, Hüseynqulu Sarabskinin rəhbərlik etdiyi "Müsəlman opera artistləri" dəstəsində, "Zülfüqar bəy və Üzeyir bəy Hacıbəyov qardaşlarının müdiriyyəti"ndə dramatik və musiqili teatr aktyoru kimi çalışmışdır.
Sübhün səfiri (film, 2012)
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Hüseynağa Hacıbababəyov
Həyatı
1919-cu ildən 1925-ci ilin avqustuna qədər Milli Dram Teatrının truppasında çalışmış, 1925-ci ilin payız mövsümündən Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrında solist işləmişdir.
Müxtəlif truppalarda çoxlu dramatik obrazlarla yanaşı, opera və operettalarda qadın obrazlarından Leylinin, Əslinin, Xurşidbanunun, Gülçöhrə və Cahan xalanın, Gülnazın ("Leyli və Məcnun", "Əsli və Kərəm", "Şah Abbas və Xurşid banu", "Arşın mal alan" və "O olmasın, bu olsun", Üzeyir bəy Hacıbəyov), Qəribin anasının ("Aşıq Qərib", Zülfüqar bəy Hacıbəyov), Gülzarın ("Şah İsmayıl", Müslüm Maqomayev) partiyalarını ifa etmişdir.
1925-ci ildən 1972-ci ilə qədər çıxış etdiyi əsas tamaşalar onun sənətkarlığını açıqca göstərmişdir: Çar Brendey, Hindli qonaq ("Qar qız" və "Sadko", Nikolay Rimski-Korsakov), Qərib ("Aşıq Qərib", Zülfüqar bəy Hacıbəyov), Sərvər, Əsgər, Məcnun, Kərəm ("Məşədi İbad", "Arşın mal alan", "Leyli və Məcnun" və "Əsli və Kərəm", Üzeyir bəy Hacıbəyli), Lenski ("Yevgeni Onegin", Pyotr Çaykovski), Əlyar, Şah İsmayıl ("Nərgiz" və "Şah İsmayıl", Müslüm Maqomayev), Qraf Almavivo ("Sevilya bərbəri", Coakkino Rossini).
Milli opera sənətinin nümayəndəsi, müğənni Hüseynağa Hacıbababəyov 1972-ci il noyabr ayının 10-da Bakıda vəfat etmiş, II Fəxri Xiyabanda dəfn olunmuşdur.
Classics
Classics - ERA musiqi layihəsi adından 2009-cu ildə çıxarılmış albom. "Classics" albomu ERA musiqi layihəsi adından çıxarılmış sayca beşinci albomdur.
Alboma ümumilikdə on kompozisiya daxildir. Kompozisiyaların hazırlanmasında Giulio Caccini, Antonio Vivaldi və Cüzeppe Verdi kimi nəhəng bəstəkarların əsərlərindən istifadə edilib. Belə ki, məşhur bəstəkarların əsərləri Bibliyadan olan mətnlər və məşhur xristian duaları ilə ifa edilib.
Yelizaveta Korol
Yelizaveta Korol — Qazaxıstanlı atıcı. Yelizaveta Korol Qazaxıstanı 2016-cı ildə XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.
Karyerası
Yelizaveta Korol birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 2016-cı ildə qatıldı. O, Rio-de-Janeyroda baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında qadınlar 10 m məsafəyə pnevmatik tapança yarışında iştirak etdi. Ümumilikdə 410.6 xal toplayaraq 37-ci yeri tutdu və finala vəsiqə qazana bilmədi.
Cennifer Hens
Cennifer Hens (1 avqust 1986) — Avstraliyalı atıcı. Cennifer Hens Avstraliyanı 2016-cı ildə XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.
Karyerası
Cennifer Hens birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 2016-cı ildə qatıldı. O, Rio-de-Janeyroda baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında qadınlar 10 m məsafəyə pnevmatik tapança yarışında iştirak etdi. Ümumilikdə 410.1 xal toplayaraq 39-cu yeri tutdu və finala vəsiqə qazana bilmədi.
İmaməddin Zəkiyev
İmaməddin Zəkiyev — filologiya üzrə elmlər doktoru, "Qızıl qələm" mükafatının laureatı.
Həyatı
İmaməddin Zəkiyev uzun illər Azərbaycan kitab mədəniyyətini, ümumən milli mədəniyyətimizi məhəbbətlə tədris etmiş nüfuzlu bir pedaqoqdur. O, 1964-cü ildən bugünədək, taleyini Bakı Mədəni-Maarif Texnikumu ilə bağlayıb.
İmaməddin Zəkiyev istedadlı yazıçı və şairdir. O, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, "Qızıl qələm" mükafatının laureatıdır. Hələ VII–X siniflərdə oxuduğu illərdə oçerk və feleytonlar yazan İ. Zəkiyev 60–70-ci illərdə o zamankı ALKGİ-nın sərəncamı ilə yaradılan və AYB-nin nəzdində fəaliyyət göstərən "Gənc qələmlər" ədəbi birliyinin sədr müavini kimi ədəbi aləmin fəal üzvlərindən olmuşdur. O, 80-ci illərdə isə Mədəniyyət Nazirliyinin yaratdığı Kitabsevərlər Cəmiyyətinin sədri vəzifəsində çalışmışdır.
İ. Zəkiyev maarifçilik sahəsində göstərdiyi xidmətə görə SSRİ maarif əlaçısı adına, "Tədrisdə əla müvəffəqiyyətə görə" döş nişanına (1981), "Əmək veteranı" medalına (1989), "Metodik müəllim" (1992) adlarına layiq görülmüşdür.
Onun iki oğlu, iki qızı, yeddi nəvəsi var. Hər iki oğlu Qarabağ müharibəsi veteranıdır.
Yaradıcılığı
"Yazıçı və kitab", "M. F. Axundov və kitab mədəniyyəti", "Əsrlərin əks-sədası", "Azərbaycan kitabının inkişaf yolu (Qədim dövrdən XIX əsrin sonuna qədər)", "Azərbaycanda nəşriyyat işi" və s. adlı, ümumilikdə, on kitabın, 300-ə qədər şeir, oçerk, feleyton, ədəbi-tənqidi, fəlsəfi-publisistik məqalənin müəllifidir.
Azərbaycan kitabının tarixini, kitab mədəniyyətimiz və çap işinin geniş mənzərəsini əks etdirən bu əsər XIX əsrə qədər yalnız bir yazı alətindən-qamış qələmdən istifadə edildiyi haqqında yanlış fikirləri aradan qaldıraraq, sübuta yetirir ki, ulu əcdadlarımız bu dövrə qədər daş qələm, metal qələm, sümük qələm, qrifel, üçkünc taxta qələm, çubuq qələm, lələk qələm, qamış qələm, fırça kimi yazı alətlərindən istifadə etmişlər.
İ. Zəkiyev bu qiymətli əsərində qədim vaxtlarda və eramızın I–II minilliklərində Azərbaycanda hansı yazı materiallarından istifadə olunması məsələsinə də aydınlıq gətirir. Gil lövhələr, daş lövhələr, tunc löv-hələr, qrifel taxtaları (üstünə mum çəkilmiş lövhələr) saxsı, sümük, metal lövhələr, papirus, ipək parça, perqament (inək, keçi, ceyran, bəbir dərisi) kimi materiallarda kitablar yazması əcdadlarımızın kitab və yazı mədəniyyətinin zənginliyindən soraq verir. Alim qeyd edir ki, məşhur alman səyyahı Adam Oleari Səfəvilər dövründə Azərbaycan kitabxanalarını gəzərkən fırça ilə qızıl suyu və mürəkkəblə yazılmış xeyli kitab görüb heyrətə gəlib və nümunə üçün bir neçə səhifəni qoparıb Almaniya hökmdarına göstərmək üçün özü ilə aparıb. İ. Zəkiyev fırçanın kağızdan sonra yaranmasına dair fikrə etiraz edib göstərir ki, fırça eramızdan əvvəl, kağız isə eramızın 105-ci ilində kəşf edilib. Fırça ilə ipək parça üzərində yazılmış əlyazma kitabların hərfləri barmaq boyda olub. İ. Zəkiyev guya Azərbaycanın XX əsrin əvvəllərinə qədər kağızı, qələmi, və rəngi, kartonu əcnəbi ölkələrdən alması haqqındakı fikirləri də təkzib edir. Azərbaycanda ilk kağız fabrikinin XIII, XIV və XVI əsrlərdə yaranması haqqında üç müxtəlif fikri "şəxsi mülahizə" adlandıran müəllif göstərir ki, azərbaycanlı Əlfəz Bərməki 794-cü ildə Bağdadda ilk kağız fabrikini açıb…
İ. Zəkiyevin "Əsrlərin əks-sədası" kitabı və "Azərbaycan kitabının inkişaf yolu" fundamental monoqrafiyası ali məktəblərdə dərs vəsaiti kimi istifadə olunur. Burada kitab mədəniyyəti, kitabxana tarixi, kitab çapı və vasitələri kimi istiqamətlər ümumi kulturoloji tariximiz kontekstində ciddi araşdırma predmetinə çevrilir.
Onun bir yazıçı-publisist kimi qələmə aldığı "Qonaqkənddən başlanan yol" (2001) və "Ömürdən səhifələr" (2004) sənədli povestləri zəngin həyatı müşahidələr əsasında insan və zaman münasibətlərini əks etdirən əsərlərdir.
İ. Zəkiyevin "Heyrət doğuran qeyrət" (Bakı, "Nurlan" nəşr. 2008) poeması mərhum ictimai-siyasi xadim Ramiz Əhmədovun ömrünün son üç illik, əzablarla dolu xəstə həyatına, onun simasında ağrı ilə mübarizə edən insanın fiziki və mənəvi dözümünə, qürurlu şəxsiyyətin faciəvi taleyinə həsr olunub.
Ovirantop
Ovirantop (latın dilində:Oviraptor; hərfi mənada «yumurta oğurlayan») - sürünən dinozavrların teropodlar dəstəsinə aid olub, təxminən 75 milyon il əvvəl Monqolustanda yaşamışlar. Onların boyu 2 metrə çatırdı, çəkisi 400 kiloqrama yaxın idi. uzun ayaqlara və qabaq pəncələrə malik idi. Alnında çox da böyük olmayan buynuz var idi. Ovirantopun xarakterik xüsusiyyətlərindən biri onun yumurta üzərində oturması idi, mülahizələrə görə o, dinozavrların bir növü olan prototseratopsların yumurtalarını oğurlayırdı. Oviantop tüklə örtülü idi.
Şahmar Ələkbərov
Şahmar Zülfüqar oğlu Ələkbərov — Azərbaycanlı aktyor, ssenarist, səs aktyoru, mətn oxuyan, rejissor, Azərbaycan SSR xalq artisti (1989), Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının üzvü (1978-ci ildən).
Teatrda ilk dəfə Uilyam Şekspirin "Lope de Veqa" tamaşasında çıxış edib. "Ustalar" tamaşasında qazandığı uğurdan sonra böyük tamaşaçı auditoriyasının rəğbətini qazanıb. Səhnədə ilk rolu "Dağlarda döyüş" filmi ilə başlayıb. Son "Yük" olmuşdur. Filmin premyerasını görməsə də, film Şahmar Ələkbərovun ssenarisi əsasında baş tutmuşdu. Film Bakı milyonçusu Ağa Musa Nağıyevdən bəhs edirdi. Ekranlaşdırılan film Berlin Film Festivalında nümayiş etdirilmişdir. "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında aktyor və rejissor kimi fəaliyyət göstərib. Təhsilini başa vurduqdan sonra müəllim-assistent kimi universitetdə saxlanılıb. Şahmar Ələkbərov teleradio sahəsində də fəal olub. Onun radioda ilk çıxışı "Ulduz"  proqramının aparıcısı kimi olub. Bundan başqa onlarca televiziya tamaşasında yadda qalan obrazlar yaradıb. "Molla Nəsrəddin" radio verilişinin aparıcısı olub. Bir çox filmlərin dublyajında iştirak edib. Yaxınları Şahmar Ələkbərovu "Canlı trio" adlandırırdılar.
Erkən illəri
Şahmar Ələkbərov 23 avqust 1943-cü ildə Gəncədə anadan olub. Atası əslən cəbrayıllı Zülfüqar kişi, anası kökü Tiflisə bağlı İzulət xanımdır. Şahmarın 9 yaşı olanda ailəsi Gəncədən Bakıya köçüb. Orta məktəbi 15 yaşında bitirib. Evdə bildirir ki, sənədlərini Dövlət Universitetinin şərqşünaslıq fakültəsinə verəcək, amma məlum olduğu kimi belə etmir və anası İzulət xanım buna bərk əsəbləşir, çünki İzulət Ələkbərova Azərbaycanda açılmış ilk pedaqoji texnikumun birinci məzunlarından idi və oğlunu səhnədə görmək istəmirdi.
Fazil Dərbəndi
Fazil Dərbəndi (1785-1870)— islam alimi, teoloq
Şahmar Ələkbərov
Erkən illəri
Həyat yoldaşı teatrşünas Kamilə Ələkbərova idi. Kamilə Ələkbərovadan iki ekiz qızı var idi: İzulət və Ləman. Evli olan əkiz qızları İzulət və Ləman Ələkbərovalar çoxdandır xaricdə yaşayırlar. İzulət xanımın həyat yoldaşı Fuad İsgəndərov Azərbaycanın Belçika Krallığında fövqəladə və səlahiyyətli səfiri və eyni zamanda Azərbaycanın Avropa İttifaqı yanında nümayəndəliyinin başçısıdır.
Fazil Dərbəndi
Həyatı
Fazil Dərbəndi təqribən 1785-ci ildə Dərbənd şəhərində anadan olmuşdur. Mənbələrdə bu böyük şəxsiyyət Dərbəndi, Şirvani, Tehrani və Hairi nəsəbləri ilə xatırlanır.
Şahmar Ələkbərov
Erkən illəri
Cəmi 50 il ömür yaşadı. Amma bu müddətdə yaratdığı obrazlar, çəkdiyi filmlər çox idi. Teatr İnstitutunun aktyorluq fakültəsində Rza Təhmasibin kursunda təhsil alıb. 1964-cü ildə Azərbaycan İncəsənət İnstitutunu bitirib. Hələ III kursda ikən Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrına işə götürülüb. Bundan sonra məşhur sənətkar Adil İsgəndərov onu kinostudiyanın nəzdində özünün yaratdığı "kino aktyorluğu" studiyasına dəvət edib.
Karyerası
"Dağlarda döyüş" filmindəndən başlamışdı onun ilk aktyor karyerası. İncəsənət İnstitutunu təzəcə bitirsə də, kinoya hədsiz həvəsi onu studiyaya gətirmişdi. Həm də bu institutda Rza Təhmasibin kursunda təhsil almışdı. Bu o demək idi ki, Şahmar Ələkbərov artıq püxtələşmiş bir aktyor idi və elə "Dağlarda döyüş" filmindəki debütündə də bu aydın görünür. 1967-ci ildə bu filmə kinorejissor Kamil Rüstəmbəyov quruluş vermişdi. Mərhum yazıçı-jurnalist Əhmədağa Qurbanov özünün "Tikanlı məftillər" povesti əsasında ssenarini yazmışdı. Şahmar Ələkbərovun da qəhrəmanı sərhəd qoşunlarında xidmət edən sıravi əsgərdir. Maraqlı macəra süjeti var filmin. Sərhədi keçən bir nəfərin izinə düşən Fərrux böyük çətinliklərdən sonra onu yaxalayır və məlum olur ki, bu onun bir vaxtlar müharibə dövrü Vətəndən qaçaq düşmüş öz atasıdır. İlk rol, ilk çətinlik, ilk sınaq. Bunlar hamısı Şahmarın taleyində uğurlu alınmışdı və onun qəhrəmanı Fərruxun bütün xarakterik cizgiləri məhz aktyor məharətinin nəticəsi olaraq rəssam dəqiqliyi ilə yaradılmışdı. Bəli, sərhədçi obrazı ilə onun yaradıcılıq məkanının sərhədi başladı. Və bu sərhəd onun rejissor kimi tamamladığı "Qəzəlxan" filminə qədər uzun və keşməkeşli bir yol keçdi.
Fazil Dərbəndi
Həyatı
Qədim Azərbaycan şəhəri Dərbəndin yetirməsi olan Fazil Dərbəndi 19-cu əsrin ən məşhur ruhani alimlərindən və qələm sahiblərindən sayılırdı. Fazil Dərbəndinin əsl adı Axund Molla ağa ibn Abid ibn Ramazan Əli ibn Zahiddir. Yüksək elmi dərəcəsinə görə ona "Fazil Dərbəndi" (yəni Dərbəndli fəzilət sahibi) ləqəbi verilmişdi. Tarixdə bir neçə məşhur ruhani alimə ehtiram məqsədilə "Fazil" ləqəbi ilə müraciət edilmişdir. Məsələn, Fazil İrəvani, Fazil Miqdad, Fazil Bəstami, Fazil Şərabiyani və b.
Onun "Şirvani" adlandırılmasının səbəbi isə Dərbəndin vaxtilə Şirvan vilayətinə aid edilməsi ilə bağlıdır. Fazil Dərbəndi uzun müddət Tehranda və Kərbəlada (Kərbəla şəhərinin başqa adı Hairdir) yaşayıb-yaratdığı üçün, ona "Tehrani" və "Hairi" nəsəbləri də verilmişdir.
Şahmar Ələkbərov
Karyerası
Şahmar Ələkbərovun yaradıcılıq bioqrafiyasında elə filmlər var ki, onlar milli mənəvi dəyərlərimizin ən qiymətli nümunələri sırasındadır. Bunun səbəbi isə bu filmlərin milli-mənəvi dəyərlərimizə söykənərək tariximizin müəyyən dövrünün real ab-havasını canlı əks etdirməsidir. Şahmar Ələkbərovun yaradıcılığında Məzahirin özünəməxsus yeri var. "Mən ki, gözəl deyildim" filminin qəhrəmanı, sadə, səmimi gənc Məzahirin obrazı elə bil Şahmar Ələkbərovun xarakterinə biçilmişdi. Aktyor heç bir impovizəyə yol vermədən bu sadə sürücünün bütün daxili dünyasını, ətrafdakılara münasibətini çox canlı ştrixlərlə tamaşaçılara çatdırır. Müharibənin ağır günlərində uzaq dağ kəndlərindən birində baş verən hadisələri əks etdirən bu lirik-dramatik filmin qəhrəmanları arasında nikbin xarakteri ilə seçilən Məzahirin öz yeri var. Məzahir kinomuzda yeni bir obraz idi. Bu sürücü oğlanın nikbin ruhu filmin faciəvi yükünü xeyli azaldır. O, həmişə gülür, zarafat edir, sanki insanların qəlbinə çökmüş müharibə ağrılarını dəf etmək istəyir. Məzahirin sevgisində də bir səmimiyyət var. Filmi rejissor Tofiq Tağızadə çəkmişdi. Ümumiyyətlə, Şahmar Ələkbərov Tofiq Tağızadənin filmlərində çox az çəkilmişdir. "Qızılqaz" və bir də "Mən ki, gözəl deyildim". Hər ikisində də çox maraqlı obrazlar yaratmışdır.
Draba albertina
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Fazil Dərbəndi
Həyatı
Fazil Dərbəndi belə qüdrətli alimdən şəriət elmlərinin incəliklərini kamil şəkildə mənimsəmiş, müəllimin bütün qeyd və nəzəriyyələrini diqqətlə incələmiş və öz fikir süzgəcindən keçirmişdir. Hələ gənclik illərindən Fazil Dərbəndi şəriət hökmlərinin əsaslandırılmasında diqqətcilliyi ilə seçilir, ictihadi məsələlərə dərin və əhatəli nəzər salmağa çalışırdı. Tarixi məlumatlarda xəbər verilir ki, Fazil Dərbəndi bəzən öz ustadı Şərifu'l-uləmanın irəli sürdüyü fiqhi nəzəriyyələrə tənqidi yanaşaraq deyirdi ki, filan məsələyə qarşı azı 40-50 etiraz (işkal) irəli sürə bilərəm. Şərifu'l-uləma isə cavabında deyirdi: "Əgər bircə tutarlı etiraz söyləsən, bəsdir, ikincisinə ehtiyac yoxdur".
Şahmar Ələkbərov
Rejissor kimi
Sərbəst film çəkmək arzusu onu rahat buraxmırdı. Bir az da xəstələnmişdi. Səhhətində baş verən problemlər ona aktyor kimi işləmək imkanı vermirdi. Beləliklə o rejissor kimi işləməyə qərar verdi və ilk dəfə Gülbəniz Əzimzadə ilə birgə "İmtahan" filmini çəkdi. Bu ictimai motivli filmdə Şahmar Ələkbərov, çox böyük həvəslə işləmişdi. Hər şey ona tanış idi. Kamera da, operator işi də, dekorasiyaların qurulması da, aktyor oyunları da ki, öz peşəsi idi. Amma narahatçılığı var idi. Ssenarini Anar özünün "Şəhərin yay günləri" povesti əsasında yazmışdı. Amma Gülbəniz Əzimzadə ilə elə rahat işləyirdi ki, elə bil uzun illər rejissorluq etmişdi. Film ekranlara çıxanda artıq bütün təşvişlərə son qoyuldu. Ssenari müəllifi də, Gülbəniz Əzimzadə də, tamaşaçılar da filmdən razı qalmışdılar. Şahmar Ələkbərova da bu lazım idi.
Fazil Dərbəndi
Həyatı
Bəzi məlumatlara görə, Fazil Dərbəndi Nəcəfdə Şeyx Cəfər Kaşifu'l-Qitanın oğlu Şeyx Əlidən də dərs almışdır.
Fazil Dərbəndini "yüksək dərəcəli, diqqətli alim, əqidəli fəqih, rical elmini yaxşı bilən, mübahisədə mahir, araşdırıcı" və s. epitetlərlə tərif etmişlər. Müasirlərinin yazdığına görə, o, fəsahət və bəlağətdə tayı-bərabəri olmayan, ərəb dilinə agahlıqda bənzərsiz alim idi. Rical (hədis ravilərinin şəxsiyyəti) elmində onun nəzəriyyələri alimlərin müraciət və etimad mənbəyi sayılırdı.
Şahmar Ələkbərov
Rejissor kimi
Sonra isə Elçin özünün "Toyuğun diri qalması" povesti əsasında ssenarisini yazdığı "Sahilsiz gecə"ni çəkdi. Bu isə 1989-cu il idi. O vaxt Şahmar Ələkbərova dəhşətli xəstəlik əzab versə də, işləyirdi. Elə bil tələsirdi. Filmi çox az müddətə çəkdi. Amma film hazır olanda çox ciddi münaqişələrlə qarşılandı. Səbəb isə müharibə dövründə qadınların həyatında bəzi məqamların göstərilməsi idi. Studiyanın qarşısına toplanan qadınlar piket keçirir, filmi ləğv etdirmək istəyirdilər. Bu film ekrana çıxdığı gündən böyük mübahisələr doğurdu. "Azərbaycan qadınının keşiyində duran" bəzi şəxslər Şahmar Ələkbərovun ekran işini "daşqalaq etdilər". "Sahilsiz gecə" cəmi bir neçə dəfə nümayiş olunduqdan sonra ekranlardan biryolluq itdi. Ona münasibət bu gün də birmənalı deyil. Şahmar Ələkbərovun yaxın dostu və tələbə yoldaşı Tariyel Qasımov film haqqında bu cür demişdi. "'Elçinin ssenarisində ifa etdiyim rol yox idi. Onu rəhmətlik Şahmar Ələkbərovun özü əlavə etdi ssenariyə. Dedi ki, həm filmdə iştirak edərsən, həm də gedib Riqanı görərsən. Mənim çəkildiyim səhnə Riqada çəkilib. O vaxt da rəhmətlik Şahmar çox xəstə idi, əziyyət çəkirdi. Amma çox gözəl film alındı. Düzdür, sovet dövründə çox tənqid etdilər o filmi'."
Fazil Dərbəndi
Həyatı
Fazil Dərbəndi özü də öz elmi səviyyəsindən xəbərdar idi və dini biliklərinin dərin olduğunu gizlətmirdi. Elmi mübahisələr aparmaq həvəsi onu tez-tez zəmanəsinin güclü alimləri ilə qarşı-qarşıya gətirirdi. Deyilənlərə görə, məşhur Şeyx Məhəmmədhəsən İsfahani Nəcəfi məclislərin birində 30 illik zəhmətinin bəhrəsi olan "Cəvahiru'l-kəlam" kitabı ilə fəxr edəndə Fazil Dərbəndi ona belə cavab vermişdi: "Bizim xəzinələrimizdə sizin cəvahiratdan çox var" (Fazil Dərbəndi burada özünün "Xəzainu'l-ehkam" və Şeyx Məhəməmmədhəsənin "Cəvahiru'l-kəlam" kitablarına işarə etmişdir).
Fazil Dərbəndi İslam elmlərinin müxtəlif sahələrində öz qələmini məharətlə sınamışdır. Onun yazdığı əsərlər fiqh, usuli-fiqh, tarix, əqaid, rical, astronomiya, əl-kimya və s. elmləri əhatə edir. Fazil Dərbəndini ən çox məşhurlaşdıran əsər – "Əsraru'ş-şəhadət" kitabıdır. İmam Hüseynin şəhadətini təsirli dillə, parlaq boyalarla əks etdirən bu əsər ərəb dilində yazılmışdır. Kitab müqəddimə, 11 məclis və xatimədən (sonluqdan) ibarətdir. Müqəddimə şəhadətin mənasından və üstünlüyündən və imamların öz iradələri ilə şahidliyə niyə razı olduqlarından bəhs edir. 11 məclisdən ibarət əsas hissədə İmam Hüseynin Mədinədən çıxmasından başlayaraq, əsirlər karvanına olunan zülmlərə qədər hadisələr əhatə olunur. Xatimə bölümündə isə Peyğəmbərlər və imamların qatillərinin, o cümlədən, Kərbəla cinayətkarlarının cəzasından, böyük günahlardan və s. mövzulardan söhbət açılır. Kitab boyunca yeri gəldikcə, Quran ayələrinə və hədislərə istinad olunur. "Əsraru'ş-şəhadət" – bu mövzuda qələmə alınmış ən əhatəli mənbələrdən sayılır.
Şahmar Ələkbərov
Rejissor kimi
Xalq artisti və filmdə Roza rolunun ifaçısı Nuriyyə Əhmədova isə fikirlərini bu cür izah etmişdi. "'Bir dəfə Şahmar zəng elədi ki, kinostudiyaya gəlmə, burda millət doludur, səni öldürərlər. Demə, qadınlar kinostudiyanın həyətinə yığışaraq etiraz edib qışqırırmışlar. Sonradan məlum oldu ki, bu piketin keçirilməsində kinostudiyada işləyən ermənilərin də əli varmış. Əslində filmdə etiraz ediləsi məqam yox idi. Orda sadəcə olaraq qadınların müharibə vaxtı düşdüyü mühit göstərilirdi. Göstərilirdi ki, müharibə qadınları özləri istəmədən fahişəliyə düçar edir. Və o vaxt elə mövzuda film çəkmək çətin bir iş idi. Çox təəssüf ki, o cür ekran əsəri yiyəsiz qaldı'."
Əməkdar artist Mehriban Xanlarova. "Film nümayiş olunanda bəzi etirazlara səbəb oldu. Həmin vaxt Şahmar Ələkbərov bərk xəstə olsa da, belə şeylərə fikir vermirdi. Çox peşəkar yanaşırdı və deyirdi ki, belə şeylər olur. Amma mənim haqqımda da deyirdilər ki, guya o filmdən sonra məni döyüblər. Bu tamamilə yalandı. Amma mən bu gün də sevinirəm ki, "Sahilsiz gecə"yə çəkilmişəm. Çünki Şahmar Ələkbərov kimi bir adamla işləmişəm".
Fazil Dərbəndi
Həyatı
"Əsraru'ş-şəhadət" kitabı Mirzə Məhəmmədhüseyn ibn Əliəkbər Şəriətmədar tərəfindən fars dilinə tərcümə edilmiş və "Ənvaru's-səadət" adı ilə hicri 1311-ci (miladi 1893-94) ildə Təbrizdə çap olunmuşdur.
Qeyd etmək yerinə düşər ki, Fazil Dərbəndi özü "Əsraru'ş-şəhadət" kitabını ixtisarla fars dilinə tərcümə edərək, "Səadati-Nasiriyyə" adlandırmışdır. Kitab İran şahı Nasirəddin şah Qacara ithaf edildiyi üçün belə adlanırdı. 13 babdan ibarət olan kitab hicri 1278-ci (miladi 1861-62) ildə qələmə alınmış və 1292-ci (1875) ildə Tehranda çap olunmuşdur.
Şahmar Ələkbərov
Rejissor kimi
Filmdə həqiqətən çox ciddi ictimai motivlər vardır. Bəli, müharibə hər bir vəziyyətdə insanlara faciələr gətirir. Ailələri başsız qoyur, taleləri bədbəxt edir. Elə filmin qəhrəmanı Zibeydə kimi. Rejissor bu obraz üçün Türkmənistandan Oğuldurdı Məmmədquliyevanı dəvət etmişdi. Şahmarın ilk sərbəst işi idi "Sahilsiz gecə". Hər kadrına diqqətlə yanaşırdı. Montajda da ehtiyatlılıq göstərirdi. Xoşbəxtlikdən hər şey uğurlu alınmışdı və film geniş rezonans doğurmuşdu. Amma, Şahmar Ələkbərov ürəyincə sevinə bilmədi. Xəstə idi. Çənə sümüyündə cərrahiyyə əməliyyatı aparılmalı idi. "Sahilsiz gecə"nin xoş təəssüratları onun ağrılı cisminə bir yüngüllük gətirsə də, bunlar da ötəri oldu. Cərrahiyyə əməliyyatı üçün Almaniyaya gedəsi oldu. Yaxşı idi.
Fazil Dərbəndi
Həyatı
Fazil Dərbəndi Əhli-beytin sədaqətli aşiqlərindən idi. Xüsusilə, İmam Hüseynə (ə) böyük məhəbbəti vardı. Elə yazdığı kitabların bir neçəsinin mövzusu da bunu göstərir. Fazil Dərbəndi məhərrəmlik mövsümündə təziyə məclisləri təşkil edər, aşura müsibətlərinin xatirəsini yaddaşlarda canlandırar, atəşin moizələri ilə ürəklərdə hüzn və kədər qığılcımları yaradardı. Hətta aşura günlərində başdan əmmaməsini açar, yaxasını cırar, təziyə karvanının önündə başına torpaq tökərək addımlayardı. Elə "Əsraru'ş-şəhadət" kitabındakı bəzi zəif rəvayətləri də onun İmam Hüseynə (ə) olan sonsuz sevgisi ilə əlaqələndirmişlər. Mərhum hədis ustadı Şeyx Hüseyn Nuri "Lu'lu və mərcan" kitabında, Şəhid Mürtəza Mütəhhəri "Həmaseyi-Hüseyniyyə" əsərində bu kitabdakı bir çox rəvayətlərin qeyri-mötəbərliyinə işarə vurmuş və onu tənqid etmişlər.
Şahmar Ələkbərov
Rejissor kimi
Çoxdan qəlbində gəzdirdiyi bir arzunu reallaşdırmaq istəyirdi. Bu məşhur qəzəlxan Əliağa Vahidin ekran obrazını yaratmaqdan ibarət idi. Və günlərin birində Şahmar Ələkbərov öz ssenarisi əsasında "Qəzəlxan"ı çəkməyə başlayıb. 1990-cı il idi. O, xəstəhal vəziyyətdə işləyirdi. Yenə də elə bil harasa tələsirdi. Baş rola gənc aktyor Loğman Kərimovu dəvət etmişdi. Çəkilişlər dayanmadan gedir, hər şey öz qaydasında idi. Film qurtaranda məlum oldu ki, material çoxdur. Şahmar Ələkbərov filmi iki hissədə çəkməyi qərara aldı. 1991-ci ildə isə film ekranlara çıxdı. "Qəzəlxan" Azərbaycan şairi Əliağa Vahidin həyat və yaradıcılığının müxtəlif anlarını canlandırır. Burada Bakı kəndlərinin adət-ənənələri, XX əsr ədəbi mühiti çox real əks olunmuşdu. Əfsus ki, Şahmar Ələkbərov filmin ekran taleyini izləyə bilmədi. Amansız ölüm onu kinodan apardı. 1992-ci ildə Şahmar Ələkbərovun ömrü əbədiyyətə qovuşdu. Çox idi arzuları. Bir ssenari yazmışdı. Özü çəkmək istəyirdi onu. Məşhur Bakı milyoneri Ağa Musa Nağıyevə həsr etmişdi. Doğrudur, ölümündən sonra bu ssenari çəkildi. Rejissor Rövşən Almuradlı çəkdi bu filmi. Özü də 1995-ci ildə.
Fazil Dərbəndi
Həyatı
Müasirləri Fazil Dərbəndinin bəzi kəramətlərini nəql etmişlər ki, bu kəramətlərin çoxusu onun İmam Hüseyn (ə) əzadarlığında göstərdiyi səylərlə bağlıdır. Əliəkbər Mehdipurun "Əcsami-cavidan" ("Diri meyitlər") kitabında bu kəramətlərdən biri təsvir edilir:
Şahmar Ələkbərov
Aktyor kimi
right|thumb|250px|1969-cu ildə istehsal edilmiş "[[İntizar (film, 1969)|İntizar" filmindən bir səhnə. Şahmar Ələkbərov "oğul", Leyla Bədirbəyli "ana" rolunda. ]] Şahmar Ələkbərovun bəzi rolları: Qəzənfər ("Yeddi oğul istərəm…" ), Oğul ("İntizar" ), İman ("Axırıncı aşırım" ), Arif ("Həyat bizi sınayır" ), Rizvan ("Qızıl qaz" ), oğlanlardan biri ("Bizim küçənin oğlanları" ), Azad ("Bakıda küləklər əsir"), Qatır Məmməd ("Qatır Məmməd" ), Feyzi ("Firəngiz"), Gündüz Kərimli ("Arxadan vurulan zərbə"), Cavidan ("Babək"), Nuru ("Qəribə adam"), Tahir ("Gözlə məni"), Xaliq ("Qocalar, qocalar…"), Cümşüd ("Avqust gələndə"), İbrahim ("Atları yəhərləyin") kimi obrazlar bir-birindən fərqli, xarakter və dünyagörüşcə müxtəlif insanlardır. Ancaq onları birləşdirən Şahmar Ələkbərovun aktyor istedadı, gözəl ifa tərzi və bir də sənətinə olan hədsiz məhəbbətidir.
Fazil Dərbəndi
Həyatı
"Məlumdur ki, Fazil Dərbəndi Təbrizin Cümə məscidində, Məscidi-Ya Əli şəbistanında məhərrəmliyin ilk 10 günündə minbərə qalxıb moizə söyləyər, on minlərlə adam ona qulaq asardı. Həmçinin, onu dinləmək üçün Təbrizin Siqqətu'l-İslam, Xalaoğlu, Ağa Mirzə Sadiq ağa məscidləri və Talibiyyə mədrəsəsinin həyəti dolu olardı.
Şahmar Ələkbərov
Aktyor kimi
"Yeddi oğul istərəm…" filmində Qəqəninin "Ölmə, Qəzənfər dayı, ölmə!" deyə onu yaralı halda qucaqladığı gözəl səhnələrdən biridir. Bu çox nadir səhnələrdəndir ki, hətta ölüm anında aktyor tamaşaçını faciənin içərisindən qoparıb, təbəssümə qovuşdurur. Şahmar Ələkbərov bunu bacarırdı, bu hər aktyora xas olan keyfiyyət deyildi.
Fazil Dərbəndi
Həyatı
Bir dəfə məhərrəm ayının 9-da Fazil Dərbəndi camaata elan edir: "Sabah Həzrəti Əbu'lfəzl Abbasın rövzəsini oxumaq istəyirəm. Hər kimin evində əlacsız xəstə varsa, sabah bura gətirsin ki, Bəni-Haşimin məhparəsindən şəfa alsın".
Şahmar Ələkbərov
Aktyor kimi
Şahmar Ələkbərov kinoda rejissor kimi də sözünü demək istəyirdi. Bir dəfə studiyanın direktoru Adil İsgəndərovun yanına bir ssenari aparıb və deyib. "Adil müəllim, film çəkmək istəyirəm." Adil İsgəndərov cavabında deyir: "Sənin nə gözəl kostyumun var". Yaxınlaşıb əlini kostyumun parçasına sürtərək, "Gözəl materialı var, birini də mənə tikdirək". Bu o deməkdir ki, artıq Şahmar Ələkbərov rejissor kimi fəaliyyət kimi göstərə bilərdi.
Fazil Dərbəndi
Həyatı
Ertəsi gün ayaq üstə gəzən xəstələrdən əlavə, 27 nəfər əlacsız mərizi məscidə gətirir və bir guşədə yerləşdirirlər (Bu xəstələrin bir çoxu müalicə üçün həkimlərə müraciət etsələr də, rədd cavabı almışdılar).
Mərhum Dərbəndi minbərə qalxmazdan əvvəl xəstələrə baş çəkir və onlara belə deyir: "Bir neçə dəqiqə də səbir edin, inşallah, hamınız öz ayaqlarınızla buradan evinizə qayıdacaqsınız".
Sonra minbərə qalxıb, Kərbəla bayraqdarının fəziləti haqqında gözəl bir nitq söyləyir, Bəni-Haşim məhparəsinin ruhuna xitab edərək deyir: "Mən Sizin kəramət və səxavətinizə arxayın olub, bu adamlara söz vermişəm. Sizin səxavət və kəramətiniz buna yol verməz ki, dərgahınızın nökəri bu qədər adamın qabağında xar olsun".
Fazil Dərbəndi bundan sonra çox yanıqlı bir rövzə oxuyur. Həzrəti Əbu'lfəzlin bərəkətindən xəstələrin hamısı məsciddən sağalmış halda çıxıb evlərinə gedirlər.
Biblioqrafik mənbələrdə Fazil Dərbəndinin qələmindən çıxmış bir neçə kitab haqqında məlumat verilmişdir. Aşağıda onlardan bəzilərinin adını qeyd edirik:
Bunlardan əlavə, Fazil Dərbəndinin usuli-fiqh mövzusunda "Ənavinu'l-ədillə", İslam əqaidi mövzusunda "Əl-Fənnu'l-əəla fi'l-itiqadat" əsərlərinin, habelə, "Fənnu't-təmrinat", "Risalə dər iksir" və s. kitablarının olduğu məlumdur.
Fazil Dərbəndi hədis və rəvayətlərə hədsiz ehtiramla yanaşır, məsumların dilindən söylənilən kəlamlara sonsuz sayğı göstərirdi. Müasirlərinin xatirələrində qeyd edilir ki, o, Şeyxu't-taifə Tusinin "Təhzibu'l-ehkam" kitabını və sair hədis məcmuələrini hər dəfə əlinə götürəndə öpüb ehtiramla başı üstünə qaldırır və deyirdi: "Hədis kitabları da Qurani-məcid qədər möhtərəmdir".
Fazil Dərbəndi Kərbəla və Tehran şəhərlərində dərs demiş, bir neçə görkəmli ruhani alimin yetişməsində xidmət göstərmişdir. Onun şagirdlərindən aşağıdakıların adları tarix kitablarında qeyd olunmuşdur:
Qeyd edək ki, bəzi mənbələrdə Fazil Dərbəndinin xasiyyətinin ağır olduğu, bəzən öz şagirdləri ilə münasibətdə kobudluğa yol verdiyi də yazılır. Həmin mənbələrdə məlumat verilir ki, məhz bu səbəbdən onun dərsləri tez-tez pozulur və tələbələri dağılıb gedirdi.
Fazil Dərbəndi ömrü boyu İslam maarifinin təbliği, cəfəri məzhəbinin güclənməsi naminə çalışır, İslam dinini zəiflətməyə xidmət edən təxribatçı hərəkat və cərəyanlarla mübarizə aparırdı. Babilər Kərbəlada öz zərərli fikirlərini yayarkən, Fazil Dərbəndi cəsarətlə onlara etiraz edir. Nəticədə, babilər Fazilin evinə basqın edərək, onu öldürməyə çalışırlar. Şücaətli alim özünü müdafiə edərkən sifəti əzilib yaralanır. Ömrünün sonuna kimi bu yaranın yeri onun sifətində qalıbmış.
Bu hadisədən sonra Fazil Dərbəndi Kərbəlada qalmağın öz həyatı üçün təhlükəli olduğunu görərək, Tehrana köçür, Nasirəddin şah Qacarın himayəsi altında yaşayıb-yaratmağa başlayır.
Fazil Dərbəndi Tehrana daxil olarkən camaat tərəfindən böyük hörmət və məhəbbətlə qarşılanır. Hətta Nasirəddin şah şəxsən onun görüşünə gəlir. Fazil Dərbəndi şahla görüşündə də özünəməxsus cəsarət və qorxmazlığını nümayiş etdirir, həqiqətləri aşkar etmək yolunda heç nədən çəkinmədiyini göstərir. Şah uzun bığ saxladığına görə, Fazil Dərbəndi ona etirazını bildirir və bığlarını qısaltmağı məsləhət görür (İslam əxlaqına görə, bığları qısa saxlamaq məsləhətdir). Nasirəddin şah Fazil Dərbəndinin nüfuzunu nəzərə alaraq, onun tənqidi qeydi ilə razılaşmalı olur, elə həmin məclisdə bığlarını bir az kəsdirib qısaldır. Bu hadisə Fazil Dərbəndinin nə qədər nüfuz və təsir gücünə malik olduğunu açıq-aşkar sübuta yetirir (Seyyid Mustafa Hüseyni Dəşti – "Məarif və məariyf", cild 5, səh. 373-374).
Bu böyük ruhani alim hicri 1285, yaxud 1286-cı (miladi 1868-70-ci illər arası) ildə Tehran şəhərində vəfat etmiş, vəsiyyətinə əsasən Kərbəlada dəfn olunacağı vaxta kimi əmanət olaraq cəsədi Tehranda torpağa basdırılmışdır. Bircə qızından savayı övladı qalmamışdır.
Fazil Dərbəndinin vəfatından 6 ay sonra vəsiyyətinə uyğun olaraq nəşinin Kərbəlaya aparılması üçün qəbri açıldıqda şahidlərin gözü qarşısında maraqlı bir mənzərə canlanır: Fazil Dərbəndinin cəsədi qətiyyən çürüməmişdi. Ağa Büzürg Tehrani "Nuqəbau'l-bəşər" kitabında bu hadisəni belə təsvir edir:
"Etibarlı bir şəxs Tehranda yaşayan Əllamə Seyyid Hüseyn Qumminin dilindən mənim üçün nəql edib: Axund Molla ağa Dərbəndinin vəfatından 6 ay sonra cəsədini Tehrandan müqəddəs Kərbəlaya aparmış Azərbaycanlı zəvvarlar dəstəsi mənə danışmışdı ki, cəsədi əmanət olaraq qoyulmuş yerdən çıxaranda onun tər-təzə və çürüməmiş halda olduğunu görmüşdülər, sanki mərhum indicə hamamdan çıxmışdı" (Əliəkbər Mehdipur – "Əcsami-cavidan", səh. 235-236).
Fazil Dərbəndinin cəsədi Kərbəlada İmam Hüseynin (ə) məqbərəsinin kiçik həyətində, "Sahibi-Riyaz" ləqəbli Seyyid Əli Təbatəbainin oğlu Seyyid Məhəmməd Mehdinin məzarının yanında dəfn olunmuşdur.
Şahmar Ələkbərov
Vəfatı
right|thumb|[[Bakıda Şahmar Ələkbərovun məzarı]]
Yeddi il əzab-əziyyətli xəstəlik davam etdi. "Firəngiz" filminin çəkilişlərindən başlamışdı. Stomatoloqda dili zədələnmişdi, çəkilişlərdə soyuqladığı üçün xoraya çevrilmişdi. Şahmar Ələkbərov mürəkkəb müalicə terapiyalarına, xəstəliyinin fəsadlarına mətinliklə dözürdü. Çox möhkəm iradəli adam idi. 1992-ci ilin qışında ailəsi tərəfindən Hamburqa aparılıb, amma orda bir çarə tapılmayıb.
Bakıya qayıdanda Şahmar Ələkbərov xəstəxanaya yerləşdirildi. Həyat yoldaşı Kamilla Ələkbərova və qızları İzulətlə Ləman (əkiz qızları) onunla xəstəxanada qalıb. Uzun sürən əzab-əziyyətdən sonra kino xadimi, xalq artisti Şahmar Ələkbərov 12 avqust 1992-ci il, 48 yaşında dil xərçəngindən vəfat etdi.
İrsi
Şahmar Ələkbərov o qədər qayğıkeş, o qədər səmimi insan idi ki, onunla həmsöhbət olan hər kəs məmnunluqla ayrılardı ondan, həm də uzun müddət unutmazdı bu görüşün xoş məqamlarını. Bu nikbinlik ona tanrı vergisi idi. İnsanları sevirdi və bu sevgi onun təbiətində idi. Onun xoşhal, insanpərvər, humanist duyğuları sənətinə də keçmişdi. Rolları da elə özünə oxşayırdı. Hansı rolunu götürürsən götür, elə Şahmardı ki, durub. Həsən Əbluc, Tariyel Qasımov ilə yaxın dost olmuşdur.
Xatirəsi
Ümumiyyətlə, 20 illik yaradıcılığı dövründə müxtəlif rejissorlarla işləmişdi Şahmar Ələkbərov. Bütün bu yaradıcı "ittifaqlar" çox uğurlu alınmışdı. Bunlar haqqında o öz "Xatirələrim" adlı yazısında çox gözəl açıqlamalar vermişdi. Lakin ömür bu yazıları kitab halında çap etməyə ona imkan vermədi. Orada hər şey var idi. O təkcə Şahmar Ələkbərovun tərcümeyi-halı deyil, bütövlükdə Azərbauycan kinosunun 20 illik dövrünün canlı salnaməsi idi.
Şahmar Ələkbərov haqqında "Kino" qəzetinin xüsusi buraxılışı hazırlanmışdı. 1994-cü ildə nəşr olunan həmin buraxılışda onun haqqında çox şeylərdən söhbət gedirdi və "Yeddi oğul istərəm…" filminin yaranması prosesi ilə bağlı həmin xatirələrdən bir hissəni də orada çap edilib. Həmin xatirələri oxuduqca hiss edirsən ki, Şahmar Ələkbərov bu sənəti, bu xalqı, bu milləti necə də sevirmiş. Bəlkə elə onun rollarına hopmuş şirinlik də bu sevgidən irəli gəlib.
Filmoqrafiya
Dəli Kür (film, 1969) — film səsləndirən: Rus Əhməd (Eldar Əliyev)
Əcəmi Naxçıvani (film, 1976) — film səsləndirən
Ən vacib müsahibə (film, 1971) — film səsləndirən: Altay (Səyavuş Şəfiyev)
Firəngiz (film, 1975) — rol: Feyzi
Gilas ağacı (film, 1972) — film səsləndirən
Əlavə iz (film, 1981) — rol: müstəntiq Babayev
Gözlə məni (film, 1980) — rol: Tahir; film səsləndirən: Nicat (Rasim Balayev)
Gəmi saatının sirri (film, 1983) — Kadrarxası mətn
Həyat bizi sınayır (film, 1972) — rol: Arif
Axırıncı aşırım (film, 1971) — rol: İman
Xədicə Qayıbova
Həyatı
Xədicə Qayıbova 24 may 1893-cü ildə ailəsinin altıncı uşağı olaraq Tbilisidə dünyaya gəlmişdir. Atası torpaq idarəsində çalışan və Tbilisinin məşhur ruhanilərindən olan Osman bəy Müftizadə, anası isə XIX əsrdə burada məskunlaşan tatar əsilli Terequlovlar ailəsinə mənsub Züleyxa xanım idi. Atası qızına mükəmməl təhsil vermək arzusunda idi. Ona görə də bütün imkanlarından istifadə edərək onun Müqəddəs Nina Qızlar məktəbinə daxil olmasına nail oldu. Xədicə xanım burada orta təhsillə yanaşı, eyni zamanda mükəmməl fortepiano təhsili də aldı. 1911-ci ildə Xədicə xanım "Qızıl xaç nişanı" ilə orta təhsilini başa vurmuş, eyni zamanda professor N. Nikolayevin fortepiano sinfində xüsusi kurs keçərək Qızıl haşiyəli diploma layiq görülmüşdür.
Sikvel
Sikvel ( — davam) — süjetə görə bir sənət əsərin davamı.
Sikvel
Nümunə: Aleksandr Dümanın «İyirmi il sonra» romanı «Üç muşketor» romanın sikvelıdır.
Xədicə Qayıbova
Həyatı
Ancaq atası, bacısı və qardaşını vərəmdən itirən Xədicə xanımın təhsili yarımçıq qalır. 1911-ci ildə buradan ayrılan 18 yaşlı Xədicə xanım Nadir Qayıbovla ailə həyatı qurdu. Onu da qeyd etmək lazımdır ki, Hüseyn Əfəndi Qayıbov həmçinin bütün Qafqazda məşhur olan Qori Müəllimlər Seminariyasında Azərbaycan bölməsinin açılmasının təşəbbüskarlarından biri olub. Sonrakı bir neçə ildə qadınlar üçün nəzərdə tutulan rus-müsəlman məktəbində dərs deməyə başlayan Xədicə xanım 1919-cu ildə ailəsi ilə birlikdə Bakıya köçdü. Sovet ordusunun Bakını işğal etməsindən sonra Azərbaycan SSR Xalq Təhsil Komissarlığında Şərq musiqisi şöbəsinə rəhbər təyin edildi. Musiqiçinin təşəbbüsü ilə "Qısamüddətli Şərq musiqi kursları" təşkil edilir, uşaq xoru yaradılır. Onun təşəbbüsü və birbaşa iştirakı ilə Azərbaycanlı qadınları üçün musiqi-dram studiyası yaradılmışdır. O illərdə qurulan Şərq konservatoriyasının banilərindən hesab olunan Xədicə xanım fortepianoda ifa etdiyi klassik muğam əsərləri ilə qısa zamanda şöhrət qazandı. Şərq və Avropa musiqisinin gözəl bilicisi kimi o, respublikanın mədəni həyatında fəal iştirak edir, Ü. Hacıbəyov, R. M. Qliyer (sovet bəstəkarı), Bülbül, H. Sarabski, M. L. Presman, L. Rudolf, L. Ab, Q. Primov kimi sənətkarlarla əlaqə saxlayır, Azərbaycan musiqi folklorunun toplanmasında böyük rol oynamışdır.
Sikvel
Trikvel
Nümunə: «Vikont de Brajelon və ya on il sonra» romanı «İyirmi il sonra» romanın sikvelıdır. Deməli, o «Üç muşketor» romanın trikvelıdır.
Xədicə Qayıbova
Həyatı
1927–1931-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının bəstəkarlıq fakültəsində təhsil almışdır. 1933-cü ildə Xədicə xanım həbs edildi və əks-inqilabçılıqda ittiham olundu. Ancaq lazımi qədər dəlil olmadığından 3 ay sonra sərbəst buraxılan Xədicə xanım çox keçmədən öz peşəkar fəaliyyətinə davam etdi. Onu əksinqilabi fəaliyyətdə və türkçülük ideyalarının yayılmasında günahlandırsalar da heç bir sübut, dəlil, olmadığına görə həbsdən azad edirlər. 1934-cü ildən Xədicə xanım Dövlət Konservatoriyasında elmi-tədqiqat işi aparmağa başlamışdır. 1934-cü ildə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının tədqiqat heyətinə daxil oldu və Azərbaycanın musiqi mirasının araşdırılması ilə vəzifələndirildi.
Sikvel
Kvadrikvel
Seriyanın dördüncü hissəsi adlandırmaq üçün bəzən Kvadrikvel terminı istifadə edilir.
Xədicə Qayıbova
Həyatı
16 mart 1938 tarixində Azərbaycan Daxili İşlər Xalq Komissarlığının Dövlət Təhlükəsizlik İdarəsi birinci bölməsinin 3-cü şöbə rəisinin müavini leytenant Tevosyan belə bir arayış tərtib edib: "'Türk və İngilis qərarqahlarının Bakıda olduqları zaman 1893-cü ildə anadan olmuş, Xədicə xanım Qayıbova onlarla yaxın əlaqədə olub. Azərbaycanda Sovet hakimiyyəti qurulandan sonra Qayıbova öz evində musavat partiyasının başçılarından biri olan Mustafa Vəkilovu gizləmiş və onun qaçması üçün şərait yaratmışdır. M. Vəkilov xaricə qaçıb və hazırda Türkiyədədir. 1924-cü ildə Qayıbovanın evində türk ordusunun zabiti Sultan Hüseynzadə gizlənib. Sonra o, İrana qaçıb və orada alman və yapon kəşfiyyatlarına xidmət edir. Qayıbovanın həyat yoldaşı Rəşid Qayıbov XDİK tərəfindən əksinqilabi-millətçi təşkilatının üzvü kimi həbs edilmişdir. Göstərilənlərə əsasən Qayıbova həbs edilib Azərbaycan SSR CM-nin 68 maddəsinə əsasən istintaqa cəlb edilməlidir'."Məhz bu arayışa əsasən 17 mart 1938 tarixində, ikinci həyat yoldaşı Rəşad Qayıbovun həbs olunmasından qısa müddət sonra Xədicə xanım da həbs edildi. 1938-ci il aprelin 28-ə kimi Xədicə xanım müstəntiq tərəfindən 9 dəfə dindirilmişdi. 1938-ci il mayın 7-də Xədicə Qayıbovanın işi üzrə istintaqın başa çatması barədə protokol tərtib edlib. Bu ittihamnaməyə əsasən Xədicə xanım Qayıbova Azərbaycan SSR CM-nin 68 maddəsi ilə müqəssir hesab edilir. Azərbaycan SSR XDİK-in Xüsusi Üçlüyünün 1938-ci il 19 oktyabr tarixli qərarına əsasən Qayıbova Xədicə xanım Osman qızı Türkiyə konsulluğu ilə əlaqəsinə və casusluq fəaliyyətinə görə əmlakı müsadirə edilməklə güllələnməyə məhkum edilmişdir. Cəza 1 həftə sonra Bakıda icra olunmuşdur. 1954-cü ildə Xədicə xanımın qızı Sultanova Alanqu Azərbaycan Daxili İşlər Nazirliyinə müraciət edərək anası haqqında məlumat istəmişdir. 1955-ci il aprelin 28-də Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsinin xüsusi şöbəsinin müstəntiqi Menyayev A. Sultanovanın ərizəsi ilə bağlı bildirmişdir:
Sikvel
Prikvel
Prikvel — orijinal əsərin hadisələrdən əvvəl olmuş hadisələr haqqında danışan, amma orijinal əsərdən sonra çıxan sənət əsəri.
Xədicə Qayıbova
Həyatı
"'Qayıbova Xədicə xanım yoxlanmamış və səthi ifadələrlə ifşa olunub. İstintaq Qayıbovanın casusluğunu təsdiq edən heç bir material əldə etməmişdir. Buna görə də Azərbaycan XDİK-in Xüsusi Üçlüyünün 1938-ci il oktyabrın 19-da Qayıbova Xədicə xanım Osman qızının güllələnməsi haqda qərarı əsassız hesab edilib, ləğv olunmalı və işdə cinayət tərkibi olmadığı üçün iş xətm olunmalıdır.'"Azərbaycan SSR Ali Məhkəməsi cinayət işləri üzrə Məhkəmə Kollegiyasının 14 fevral 1956-cı il qərarına əsasən Qayıbova Xədicə xanım Osman qızına bəraət verilmiş və fevralın 29-da qızı Alanquya bu haqda arayış təqdim edilmişdir.
Ailəsi
left|thumb|150x150px|Nadir Qayıbov Həyat yoldaşı Nadir bəy Hüseyn əfəndi oğlu Qayıbov 25 sentyabr 1874-cü ildə Qazaxın Salahlı kəndində anadan olmuşdur. 1893-də Tiflis klassik gimnaziyasını bitirərək Peterburq Yol Mühəndisləri İnstitutuna daxil olub, ancaq xəstəliyi üzündən 1894-cü ildə 2-ci kursdan çıxıb. Ölüm tarixi məlum deyil.
Sikvel
Midkvel
Midkvel ( mid- ( - orta) + -kvel (sequel))
Şahmar Ələkbərov
Filmoqrafiya
Dörd bazar günü (film, 1975)
Var olun qızlar (film, 1972) — film səsləndirən: İsa (Rəfael Dadaşov)
Mən ki gözəl deyildim (film, 1968) — rol: Məzahir
Yeddi oğul istərəm (film, 1970) — rol: Qəzənfər
O qızı tapın (film, 1970) — film səsləndirən: Rüstəm (Tofiq Mirzəyev)