Bəzəklik_mağaraları
Uyğur əsilzadələrinin və din adamlarının təsviri
thumb|Bəzəklik rəsmlərində uyğur qadını təsviri Uyğur şah və şahzadələrini təsvir edən səhnələr uyğur rəssamlığının ən parlaq nümunələrindəndir. Bu rəsmlərdə zadəgan uyğur kişiləri uzun paltarlarda təsvir edilmişdir. Onların arasında orta yaşlı və ya yaşlı, arıq və ya möhkəm, düz və ya dairəvi saqqallı şəxslər diqqət çəkir. Bəzi rəsmlərdə daha qısa paltarlar geyinmiş, saçları olan gənclər nəzərə çarpır. Bu fiqurların hamısında çiçək ornamentləri və ya heyvan fiqurları olan ipək paltarlar var. Adətən bellərinə metal türk kəmərləri taxırlar. Kəmərdəki ilmələnmiş qayışlar aşağıdadır və onlara pul kisəsi, dəsmal və yeplik kimi şəxsi əşyalar asılır. Uyğur rəsmlərində qadınlara da tez-tez rast gəlinir. Uyğur qadınları üzlərini ağ rəngə boyayıb, qırmızı xallarla bəzəyiblər. Onların lakla vurğulanan saçları müxtəlif sancaqlar, çiçəklər və şəffaf örtüklərlə bəzədilmişdir. Paltarları qırmızı və ya qızılı naxışlı parçadandır. Nəzakət qaydalarına uyğun olaraq, əllər paltarın uzun qollarında gizlənir və sinə üzərində bükülürdü. İbadət edən bəylər, qadınlar və uşaqlar əllərində boyalı və zərli çiçəklərlə təsvir edilmişdir. Bu çiçəklər arxeoloji tədqiqatlar zamanı stupaların ətrafında da tapılmışdır. Ruhanilər uyğur cəmiyyətində başqa bir təbəqəni təşkil edir. Həmçinin rəsmlərdə mavi gözlü və sarı saçlı kimi təsvir edilən köhnə Buddist rahiblərinin gecə-gündüz ibadət etməkdən üzləri solğunlaşmış şəkildədir. Gənc uyğur müridlərinin üz ifadəsi onların dinlərinə ciddilik və bağlılığından xəbər verir. 19-cu məbəddəki divar rəsmində bir uyğur şahzadəsi təsvir edilmişdir. (Lövhə 26) Klassik uyğur rəsm üslubunun hakim rəngi olan qırmızı rəngin əsas rəng kimi istifadə edildiyi bu portretdə pərdələr üzərində fiqurun sarayın bir otağında olduğunu göstərir.Sarayda təsvir edilən şahzadə fiquru 2/3 profildən verilmişdir.Başında saray ornamentləri ilə bəzədilmiş iti uclu konus var.Köhnə türk adət-ənənələrinə uyğun olaraq uzun saçları çiynindən aşağı düşür və ortadan ayrılır.Yanağı dolğun,gözləri bir az maili olan fiqurun üzündə qövs əmələ gətirən dairəvi saqqalı və sallanan bığları var. Onun qədim Göytürk və Uyğur heykəllərinin bəzilərində rast gəldiyimiz sferik sırğaları ön plandadır. Paltar üzərindəki naxışlar boyama texnikası ilə işlənmişdir. Bu tip paltarlara Mərkəzi Asiya ilə yanaşı Anadolu Səlçuqlu və Osmanlı dövründə də çox rast gəlinir. Əllərin duruşu qismən Göytürk heykəllərini xatırladır. Sağ əl sinənin altında yumruq şəklindədir, sol əldə isə gül var. Bu gül Buddaya və ya sitayiş olunan tanrıya təqdim edilən ibadət əşyasıdır. Bundan başqa rəsmlərdə Mərkəzi Asiyaya aid qrafik üslubunun istifadəsi diqqət çəkir. 9-cu məbəddə aşkar edilən divar rəsmində Uyğun şahzadəsi təsvir olunmuşdur. Yenə də qırmızı rəngin ön planda olduğu bu kompozisiyada fiqur ayaq üstə və qismən dönmüş vəziyyətdədir. Şahzadə Mərkəzi Asiyada geniş istifadə olunan keçə üzərində dayanmışdır. Paltarı ayaqaları ilə tapdalanacaq qədər uzundur. Rəngi sarıdır. Günümüzdə Mərkəzi Asiya qadınlarının geyimlərində olduğu kimi paltar ucları bitki ornamentləri ilə bəzədilmişdir. Çəkik gözlü və yumru üzlü, uyğur fenotipini xatırladan fiqurun qulaqlarında Lotus çiçəyi formasında sırğalar var. Başın təpə qismində yerləşən başlığın ucları da Lotus çiçəyi kimi qıvrımlıdır. Günümüz uyğurları tərəfindən çala adlandırılan baş bəzəyi yerə qədər dəyməkdədir. Yer qırmızı rəngə boyanıb. Fiqurun iki qolunu qarnında birləşdirərək əllərini geyimində gizlətməsi həm çin təsviri sənətində həm də Türk sənətində qarşımıza çıxan təsvir formasıdır. Fiqurun əlindəki çiçək yuxarı doğru uzanır. Rəsmdəki konturlar qırmızı və qara rəngdə ön plana çıxmışdır. Rəsmdə əsasən xətt üslubu hakimdir.