cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Amangildə (Əbyəlil)
Coğrafi yerləşməsi
thumb|left|Amangildə kəndiMəsafələr:
Adının etimalogiyası
Kəndin adı Amangildə adı ilə bağlıdır.
Əsəluyə
Əsəluyə və ya Əsəluiyə— İranın Buşehr ostanının Kəngan şəhristanının Əsəluiyə bəxşində şəhər və onun mərkəzi. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 4,746 nəfər və 875 ailədən ibarət idi. Əhalisinin əksəriyyəti ərəblərdən ibarətdir, ərəb dilində danışırlar və sünni müsəlmandırlar.
Buşehrin 270 km cənub-şərqində, Fars körfəzi sahilində bir liman şəhəri olan Əsəluyə, PSEEZ (Pars Special Economic Energy Zone) adlı böyük sənaye bölgəsinin olduğu yer olaraq tanınır. Xüsusilə Cənub İranın təbii qaz mənbələrinə yaxın olması və xaricə nəqliyyatının asan olması səbəbiylə böyük bir əhəmiyyətə sahib olan şəhərdə bir liman və hava limanı yerləşir.
Yeddi ölümcül günah
Yeddi ölümcül günah — Xristianlıq inanclarına görə Yeddi böyük günah, Əsas günahlar, Kardinal günahlar kimi də tanınan, Roma-Katolik kilsəsinin yanaşmaları əsasında Papa I Qriqori tərəfindən hazırlanmış və insanların həyatı boyunca yayınmalı olduğu yeddi əsas günahdır. Yeddi ölümcül günahdan Əhdi-Cədidin qalatiyalılardan bəhs edən bölməsində Yeddi Şeytani hərəkət kimi bəhs olunur. Dante Aligyeri yazdığı "İlahi komediya" əsərində tez-tez Yeddi ölümcül günah məsələsinə toxunmuşdu.
Yeddi ölümcül günah
Bu günahların latınca adlarının ilk hərflərindən meydana gələn SALİGİA sözü Yeddi ölümcül günahın digər adıdır. Yeddi ölümcül günaha aşağıdakılar daxildir:
Gürcüstanda kənd təsərrüfatı
thumb|400px| thumb|400px|
Gürcüstanda kənd təsərrüfatı — Gürcüstan iqtisadiyyatının bir hissəsini təşkil edən təsərrüfat sahələrindən biri. Ümumilikdə ölkə ərazisinin 16 % kənd təsərrüfatı üçün yararlıdır
Gürcüstanda kənd təsərrüfatı məhsullarınln böyük qismi bağ sahələrində kənd tipli fermalarda istehsal edilir. Aqrar təsərrüfatların böyük əksəriyyətində işlər əl ilə görülür. İstehsalda kənd təsərrüfatının payı olduqca aşağıdır. Buna ramən ölkə əhalisinin 50 % kəndlərdə yaşayır. Bu istehsal cəmi ÜDM 12 % təşkil edir. 2007-ci ildə kənd təsərrüfatı məhsullarının ümumi həcmi 1,51 mld dollar təşkil etmişdir. 2008-ci ildə bu rəqəm 2,42 mld lari olmuşdur. Bitkiçilik məhsullarının həcmi 998 mln ları, heyvandarlıq məhsullarının istehsal həcmi 1,35 mld lari, kənd təsərrüfatı xidmətləri isə 65 mln lari təşkil etmişdir.
SSRİ tərkibində
Sovetləşmə dönəmində Gürçüstan kənd təsərrüfatı kollektivləşdirilmişdir. 1985-ci ildə ölkədə 594 sovxov və 719 kolxoz vardı. Burada kənd təsərrüfatının balansında 3,2 mln ha ərazi vardı. Bunun 2,0 mln ha örüş sahələri təşkil edir. Suvarılan torpaqlar 0,46 mln ha (1986), dəmyə isə 0,1536 mln ha ərazini əhatə edirdi.
Müstəqillk dönəmi
Müstəqilliyin ilk dönəmindən kənd əhalisinin sayı artmağa başlamışdır. 1990-cı ildə 25,5 %, 1995-ci ildı 30,6 %, 2004-cü ildə idə 54,4 % təşkil etmişdir.
Tütün istehsalı
2002-ci il məlumatına görə ölkədə min ha, 2003-cü ildə 0,8 min ha, 2008-ci ildə isə 0,0 ha tütün əkini sahəsi olmuşdur.
Cəmşid Cəmşidiyan
Cəmşid Bəhmən Cəmşidiyan – (Ərbab Cəmşid ) İranda görkəmli zərdüştilərdən olmuşdur. Cəmşid Bəhman İranda müasir bank ideyasın təqdim etmişdir. İran parlamentində Zərdüşt icmasının ilk nümayəndəsi seçilmişdir. .
Gürcüstanda kənd təsərrüfatı
Tütün istehsalı
2002-ci ildə Gürcüstanda günəbaxan istehsalı 2,1 min ton, 2003-cü ildə 1,4 min ton, 2008-ci ildə isə 0,1 min ton olmuşdur.
Günəbaxan istehsalı
2002-ci il məlumatına görə ölkədə 41 min ha, 2003-cü ildə 46 min ha, 2008-ci ildə isə 30 min ha günəbaxan əkini sahəsi olmuşdur.
2002-ci ildə Gürcüstanda günəbaxan istehsalı 21 min ton, 2003-cü ildə 26 min ton, 2008-ci ildə isə 15 min ton olmuşdur.
Kartof istehsalı
2002-ci il məlumatına görə ölkədə 38 min ha, 2003-cü ildə 38 min ha, 2008-ci ildə isə 24 min ha kartof əkini sahəsi olmuşdur.
2002-ci ildə Gürcüstanda kartof istehsalı 415 min ton, 2003-cü ildə 425 min ton, 2008-ci ildə isə 193 min ton olmuşdur.
Tərəvəz istehsalı
2002-ci il məlumatına görə ölkədə 39 min ha, 2003-cü ildə 40 min ha, 2008-ci ildə isə 27 min ha tərəvəz əkini sahəsi olmuşdur.
2002-ci ildə Gürcüstanda tərəvəz istehsalı 406 min ton, 2003-cü ildə 430 min ton, 2008-ci ildə isə 165 min ton olmuşdur.
Yemiş istehsalı
2002-ci il məlumatına görə ölkədə 8 min ha, 2003-cü ildə 9 min ha, 2008-ci ildə isə 4 min ha yemiş əkini sahəsi olmuşdur.
2002-ci ildə Gürcüstanda yemiş istehsalı 125 min ton, 2003-cü ildə 125 min ton, 2008-ci ildə isə 53 min ton olmuşdur.
Çay istehsalı
2002-ci ildə Gürcüstanda çay istehsalı 24 min ton, 2003-cü ildə 25,5 min ton, 2008-ci ildə isə 5,4 min ton olmuşdur.
Üzüm istehsalı
1985-ci ildə ölkədə üzüm sahələri 130 min ha ərazini əhatə etdiyi halda 2008-ci ildə bu rəqəm 38 min ha ərazini əhatə edirdi
2002-ci ildə Gürcüstanda üzüm istehsalı 90 min ton, 2003-cü ildə 200 min ton, 2008-ci ildə isə 176 min ton olmuşdur.
Meyvə istehsalı
2002-ci ildə Gürcüstanda meyvələrin istehsalı 173 min ton, 2003-cü ildə 260 min ton, 2008-ci ildə isə 158 min ton olmuşdur.
Sintrus istehsalı
2002-ci ildə Gürcüstanda sitrus meyvələrinin istehsalı 33 min ton, 2003-cü ildə 59 min ton, 2008-ci ildə isə 55 min ton təşkil etmişdir.
2009-cu ildə respublikanın kənd təsərrüfatı naziri Bakur Kvezereli növbəti ildə sitrus isteksalının üç dəfə artırılaraq 140–150 min tona çatdırılması hədəfləndiyini bildirmişdir (onun sözlərinə əsas alıcılar Ukrayna və Belarusiyadır).
Senecio abbreviatus
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Papa dövləti
Papa dövləti və ya Papa vilayəti — 754-cü ildə İtaliyanın mərkəzində Roma papası tərəfindən elan edilmiş, 1870-ci ilə qədər mövcud olmuş, teokratiya üsulu ilə teokrat monarx — papa tərəfindən idarə olunmuş, katolisizmin mərkəzi sayılan dövlət.
Maykl Bey
Maykl Bey (17 fevral, 1965, Los-Anceles) — amerikalı kino rejissor və prodüser.
Həyatı
Çəkdiyi filmlər arasında "Qaya", "Armageddon" (1998, ən yaxşı rejissorluğa görə Saturn mükafatı), "Pyörl-Harbor", "Ada" və "Transformerlər"dir. Prodüserləşdirdiyi filmlər arasında isə "Benzin mişarı ilə Texas qırğını" və "Cümə, ayın 13-ü" (2009), "Quşlar" (2009) və "Qarağac küçəsində dəhşət" (2010) trillerləri var.
Müqəddəs Stepanos monastırı
Müqəddəs Stepannos Monastırı - Culfa şəhərindən 15 km aralı, Araz çayı sahilində yerləşən IX əsrə aid erməni monastır kompleksi. Monastır 2008-ci ildə İranda UNESCO ümumdünya irsi abidələri sırasına daxil edilmişdir.
Məhər Quliyev
1924-cü ildə Tovuz rayonunun Bozalqanlı kəndində anadan olub. Azərbaycan Dövlət Universitetinin kimya-biologiya fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirib.
1941-1945 Böyük Vətən Müharibəsinin iştirakçısı olub. İlk pedaqoji fəaliyyətinə Xatınlı kənd 7 illik orta məktəbində başlayıb. Daha sonra A.S.Puşkin, Y.Sadıqov və N.Tusi adına orta məktəbdə ixtisası üzrə dərs deyib. Fəaliyyəti dövründə Tovuz rayonunda kimya olimpiyadaları təşkil edərək gəncləri elmə cəlb edib.
Azərbaycan SSR üzrə "respublika kimya olimpiyadası"nın Y.Sadıqov adına orta məktəbdə keçirilməsinə nail olub. Həmin dövrdə ən böyük və zəngin kimya laboratoriyasını yaradıb. (İndi həmin laboratoriyadan əsər-əlamət qalmayıb.) Yetirmələri ən yüksək vəzifələrdə çalışır.
SSRİ Maarif əlaçısı, metodist müəllim, Qabaqcıl maaarif xadimi,Böyük Vətən Müharibəsi Veteranı, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı, Azərbaycanın əməkdar müəllimi fəxri adlarına və prezident təqaüdünə layiq görülüb.
2011-ci il 6 fevral tarixində 87 yaşında vəfat edib. Dünyaya göz açdığı Tovuz rayon Bozalqanlı kəndində- kənd qəbristanlığında dəfn olunub. Hələ sağlığında onun əməyi dövlət tərəfindən qiymətləndirilib.
Təxminən 2005-2006-cı illərdə Y.Sadıqov adına orta məktəbdə təhsilində fərqlənən əlaçı gənclərə "Məhər Quliyev adına mükafat" verilib.
Harri Potter və Yarımqan Prins (roman)
Harri Potter və Yarımqan Prins — Harri Potter haqqında kitabların altıncı tomu. Bu kitab Ginnesin rekordlar Kitabına dünyanın ən çox satılan kitabı kimi düşüb. 2005-ci ildə kitabın əsasında film ekran üzü gördü.
Harri Potter və Simurq Ordeni (roman)
Harri Potter və Simurq Ordeni  — Coan Roulinq tərəfindən yazılmış Harri Potter romanlar seriyasından olan beşinci romandır. Kitabda gənc sehrbaz Harri Potterin Sehrbazlıq və Cadugərlik məktəbi Hoqvartsda beşinci ili və gizli Simurq Ordeninin fəlaiyyətindən bəhs olunur. Roman ilk dəfə 21 iyun 2003-cü ildə Bloomsbury nəşriyyatı tərəfindən Birləşmiş Krallıqda, Scholastic nəşriyyatı tərəfindən ABŞ-də, Raincoast  nəşriyyatı tərəfindən Kanadada nəşr edilmişdir. Kitab satışa çıxarıldıqdan sonra 24 saat ərzində 5 milyon nüsxə satılmışdır. Harri Potter və Simurq Ordeni Harri Potter romanlar seriyasına daxil olan ən böyük həcmli romandır. Roman Azərbaycan dilində 2017-ci ildə Qanun nəşriyyatı tərəfindən çap edilmişdir.
Məzmunu
Yay tətilini xalası Petuniya və onun həyat yoldaşı Vernonun yanında keçirən Harri və xalası oğlu Dadli Dementorların hücumuna məruz qalır. Özünü və xalası oğlunu müdafiə etmək üçün sehrdən istifadə edən Harri Hoqvartsdan uzaqlaşdırılır, lakin, sonradan bu qərar dəyişidirilir və Harrinin dinlənməsi keçirilənə kimi təxirə salınır. “Qəddar göz” Qryum, Professor Lüpin, Nimfadora Tonks, Kinqsli Şeklbolt və digər cadugərlər Harrini Qrimmold meydanı 12 ünvanında yerləşən Sirius Blekin uşaqlıq evinə gətirirlər. Həmin ev indi Xanım və cənab Uizlilərin, həmçinin Siriusun özünün də üzvü olduğu Simurq Ordeninin qərargahı kimi istifadə olunur. Ron Uizli və Hermiona Qreyncer Harriyə izah edirlər ki, Simurq Ordeni Hoqvarts direktoru Albus Dambldor tərəfindən yaradılmış, Lord Voldemort və Ölüm yeyənlərə qarşı mübarizə aparan gizli təşkilatdır. Uşaqlar Orden üzvlərindən öyrənirlər ki, Lord Voldemort məğlub edilməsindən əvvəl onda olmamış və ehtimal ki, silah olan bir əşyanı axtarır. Harri öyrənir ki, Sehr Naziri Kornelius Fadc Lord Voldemortun qayıtmasını etiraf etmir, bu xəbərin cadugərlər arasında xaosa səbəb olacağından çəkinir və Dambldorun onun vəzifəsini əlindən alma ehtimalından qorxur.
Hoqvartsa qayıtdıqdan sonra Harri öyrənir ki, Sehr Nazirinin yaxın köməkçisi olan Dolores Ambric yeni Qara qüvvələrdən müdafiə müəllimi olacaq. Dolores də Fadc kimi Voldemortun qayıtmasını dandığına görə Harri ilə onların arasında qarşıdurma yaranır. Harrini cəzalandıran Ambric sehrli lələk ilə ona kağızda “Mən yalan deməməliyəm” sözləri yazmağı tapşırır. Harrinin kağızda yazdığı hər kəlmə onun əlinin üstündə cızılır və dərin yara yaradır. Dolores həm də uşaqlara müdafiə praktikası keçmir, buna görə də Ron və Hermiona Harrinin başçılığı ilə özləri müdafiə öyrənməyə başlayırlar. Harrinin məşğələlərinə Qriffindor, Ravenklav və Puffenduydan çoxlu tələbə gəlir ki, sonradan onları Dambldorun ordusu kimi tanınırlar.
Rubeus Haqrid keçən tədris ilində Dambldorun göstərişi ilə getdiyi səfərdən hələ də qayıtmayıb. Haqridin qayıtmasından sonra gənclər öyrənirlər ki, onun əsas missiyası nəəhəngləri Lord Voldemorta qoşulmağa qoymamaq olsa da, Haqrid demək olar ki, uğursuzluqla üzləşir. Professor Ambric getdikcə Hoqvartsda daha çox hökmə malik olur, bir müddət sonra Sehr Nazirliyinin göstərişi ilə məktəbdə həmm də təftişçi təyin edilən Ambric bütün professorları, xüsusilə Haqridi yoxlamağa başlayır.
Bir gecə Harri yuxuda ilan Nagininin gözləri ilə görür ki, Voldemort Ronun atası Artur Uizliyə hücum edir. O, cəld bu haqqda Professor MakQonoqal və Dambldoru məlumatlandırır və Artur Uizli xilas edilir. Harrinin zehninin Voldemortun hücumundan qorunması üçün Dambldor Professor Sneypə Okklumenasiya dərsləri keçməyi tapşırır.
Uzaqgörmə dərsləri keçən Proffesor Triloninin dərsində yoxlama keçirə Ambric onu işdən və Hoqvartsdan qovur. Lakin, Dambldor yaşamağa yeri olmayan Trilonini Hoqvartsda saxlayır, Doloresin yarım-insanlara qarşı olmasına baxmayaraq, kentavr Frienzeni isə onun yerinə işə götürür. Tezliklə Ambric uşaqların məktəb ərazisində gizlincə məşq etmələrindən xəbər tutur və Nazirliyə məlumat ötürərək Dambldorun özü üçün ordu yığdığını deyir. Bundan sonra həbs edilməsinə qərar verilən Dambldor Hoqvartsdan qaçaraq gizlənməyə məcbur olur.
Yay buraxılış imtahanlarının son günündə Harri, Siriusun Sehr Nazirliyinin Sirlər bölməsində ələ keçirildiyini və əziyyət verildiyini görür. Siriusun yerini dəqiqləşdirmək üçün Harri gizlində Ambricin otağına girərək ordakı divar sobası vasitəsiylə Simurq ordeninin qərərgahı ilə əlaqə yaradır. Bleklərin ev elfi Kriçer Siriusun evdə olmadığını deyir. Artur Uizlinin məsələsində olduğu kimi bu dəfə də gördüklərinin gerçək olduğunu başa düşən Harri Orden üzvlərinə xəbər verməyə çalışır. Hoqvartsda qalmış yeganə Orden üzvü Sneyp olduğuna görə Harri məlumatı ona ötürməyə çalışır.
Otağında Harrini tutan Ambric onu danışmağa məcbur etmək üçün qadağan edilmiş Krusiatus tilsimini istifadə etmək istəyir. O, həm də Dementorları Harrinin üstünə göndərdiyini etiraf edir. Hermiona Dambldorun göstərişi ilə gizli silah hazırladıqlarını və Qadağan olunmuş meşədə gizlətdiklərini deməklə Doloresin fikrini Harridən yayındırır. Harri, Hermiona və Dolores birlikdə meşəyə gəlirlər və burada kentavrlarla qarşılaşırlar. Özlərinə qarşı təhqiramiz münasibətə dözməyən məğrur kentavrlar Doloresi əsir alırlar.
Luna, Ron, Cinni və Nevill meşədə onların yanına gəlirlər. Gənclər Siriusu tapmaq və xilas etmək üçün festrallara minərək Sehr Nazirliyinə yola düşürlər. Sirlər bölməsində Harri başa düşür ki, Lord Voldemortun əsas məqsədi Harrini ələ keçirmək imiş. Buna görə də, o, Harriyə yalan görmələr göndərərək buraya gəlməsini təmin etmişdir. Sirlər bölməsində Harri və Lord Voldemorta aid peyğəmbərlik saxlanır və Voldemort orda nədən bəhs edildiyini öyrənmək istəyir. Peyğəmbərliyi bölmədən yalnız orda haqqında bəhs edilən adamlar götürə bilər. Lord Voldemort nazirliyə gələrək özünü ələ vermək istəmədiyinə görə Harrini bura gəlməyə məcbur edir. Harri peyğəmbərlik şarını götürdükdən sonra onu ələ keçirmək üçün Lusius Malfoyun rəhbərlik etdiyi bir neçə Ölüm yeyən Sirlər bölməsində peyda olur. Onalarla qeyri-bərabər döyüşdə Hermiona, Ron və Nevill yaralanır. Lakin, qısa müddət sonra Sirius gənclərin köməyinə gəlir. Döyüş zamanı Bellatriks Lestreync Siriusu öldürür. Daha sonra Albus Dambldor döyüş meydanında peyda olur və onu görən Ölüm yeyənlər dağılışırlar. Peyğəmbərliyi ələ keçirmək üçün son şansından istifadə etməyə məcbur olan Lor Voldemort özü nəhayət ki, Sehr Nazirliyinə gəlir. Burada Voldemort və Dambldor arasında döyüş baş verir. Tezliklə Nazirliyə gəlmiş Qaranlıqla mübarizə aparan cadugərlər Lord Voldemortun qayıtdığına şahid olurlar. Peyğəmbərlik şarının məhv edilməsini öyrənən Lord Voldemort Bellatrisi də götürərək yoxa çıxır.
Hoqvartsa qayıtdıqdan sonra Dambldor Harriyə peyğəmbərliyin məğzini izah edir: Harri doğulmamışdan əvvəl Professor Triloni xəbər verir ki, Qaban başı pivəxanasında görüş zamanı Dambldora deyir ki, “Lord Voldemort ona iki dəfə qarşı çıxmış insanların ailəsində doğulmuş və özü tərəfindən bərbər tutularaq işarələnmiş uşaq tərəfindən məğlub edilə bilər.” Harri xaç atasını itirdiyinə görə çox kədərlənir.
Nəşri və qəbulu
Dördüncü kitabın çıxarılmasından sonra Potter fanatları sevimli qəhrəmanlarının yeni macəralarını öyrənmək üçün üç il gözləməli olmuşdular. Beşinci kitabın çıxarılmasına kimi əvvəlki dörd roman 200 ölkədə 55 dilə tərcümə olunmuş və 200 milyon nüsxədən çox satılmışdı. Seriya beynəlxalq fenomenə çevrildiyinə görə beşinci roman həm də əvvəlcədən sifariş üçün yüksək nəticə göstərmişdir. Yüksək təhlükəsizlik tədbirlərinə baxmayaraq, 15 iyun 2003-cü ildə kitabın satışa aparılan minlərlə nüsxəsi Örlstaun, Mersisaydda oğurlanmışdır.
Tənqidçilərin mövqeyi
Harri Potter və Simurq ordeni tənqidçilər tərəfindən müsbət qarşılanmış və müxtəlif mükafatlara layiq görülmüşdür. Kitab, ABŞ Kitabxana Assosasiyası tərəfindən 2004-cü ildə Ən yaxşı yeniyetmə kitabı və Əlamətdar Kitab mükafatlarına layiq görülmüşdür. Kitab həm də Oppenheim Toy Portfolio 2004 Qızıl medalına layiq görülmüşdür.
“USA Today” yazarı Deydra Donahyu Roulinqin fantaziyasını yüksək qiymətləndirir. Əsas tənqidlər isə romanda yer almış şiddət səhnələri və bütüm kitab zamanı üzə çıxan əxlaq problemləri ilə bağlıdır. “The New York Times” yazarı Con Leonard əsəri qiymətləndirərək qeyd edir ki, “Simurq Ordeni yavaş başlayır, sürət toplayır, irəliləyir və qəzəblə yekunlaşır...Harri böyüdükcə, Roulinq mükəmməlləşir.” Lakin, o həm də “bir sözlü Drako Malfoy” və təxmin edilə bilən Lord Voldemortu tənqid edir.
Sələfləri və xələfləri
Harri Potter və Simurq ordeni Harri Potter romanlar seriyasına daxil olan beşinci kitabdır. Seriyaya aid olan ilk kitab Harri Potter və Fəlsəfə Daşı Bloomsbury nəşriyyatı tərəfindən 1997-ci ildə 500 nüsxə ilə nəşr edilmiş, onlardan 300-ü kitabxanalara paylanmışdır. 1997-ci ilin sonunda kitabın BK nəşri Milli Kitab Mükafatına və Nestle Ağıllı Kitab mükafatının 9-11 yaşlılar kateqoriyasında qızıl mükafatına layiq görülmüşdür. İkinci kitab olan Harri Potter və Sirlər Otağı BK-da 2 iyul 1998-ci ildə nəşr edilmişdir. Üçüncü kitab Harri Potter və Azkaban Məhbusu BK-da 8 iyul 1999-cu ildə, ABŞ-də isə 8 sentyabr 1999-cu ildə yayımlanmışdır. Seriyanın dördüncü kitabı olan Harri Potter və Alov Qədəhi həm ABŞ, həm də BK-da 8 iyul 2000-ci ildə yayımlanmışdır. Harri Potter və Simurq Ordeni seriyaya daxil olan ən uzun həcmli kitabdır. Roman əsasında çəkilmiş film isə 2 saat 18 dəqiqə davam etməklə ikinci ən qısa filmdir.
Simurq Ordeninin nəşr edilməsindən sonra seriyanın davamı olan altıncı kitab – Harri Potter və Mələz Şahzadə 16 iyul 2005-ci ildə nəşr edilmiş və ilk 24 saat ərzində bütün dünyada 9 milyon nüsxə ilə satılmışdır. Seriyanın yeddinci və sonuncu kitabı olan Harri Potter və Ölüm Hədiyyələri 21 iyul 2007-ci ildə nəşr edilmişdir. Kitab BK-da 2.7 milyon, ABŞ-də isə 8.3 milyon nüsxə ilə satışa çıxarılmış və ilk 24 saat ərzində 11 milyon nüsxə ilə satılmışdır.
Film
2007-ci ildə Maykl Qoldenberqin ssenarisi əsasında Devid Yeytsin rejissorluğu ilə çəkilmiş “Harri Potter və Simurq Ordeni” filmi çıxarılmışdır. Filmin prodüsserliyini Devid Heymana məxsus Heyday Films və Devid Barron həyata keçirmişdir. Film, təxminən $150–200 milyon büdcəyə malik olmuşdur. Bütün zamanların on birinci ən çox gəlir gətirən filmi olmuş “Simurq Ordeni” həm tənqidçilər həm də izləyicilər tərəfindən müsbət qarşılanmışdır. İlk beş günündə $333 milyon gəlir gətirən film, nəticədə $938.4  milyon gəlirlə yalnız “Karib dənizinin quldurları: Dünyanın sonunda” filminin nəticələrindən geri qalaraq, 2007-ci ilin ikinci ən çox gəlir gətirmiş filmi olmuşdur.
Videooyun
Kitab və filmin videooyun versiyası Microsoft Windows, PS2, PS3, Xbox 360, PSP, Nintendo DS, Wii, Game Boy Advance və Mac OS X platformaları üçün hazırlanmışdır. Oyun ABŞ-də 25 iyun 2007-ci ildə, Avstraliyada 28 iyun 2007-ci ildə, BK və Avropa üçün 29 iyun 2007-ci ildə PlayStation 3, PSP, PlayStation 2, Windows üçün, 3 iyul 2007-ci ildə isə digər platformalar üçün çıxarılmışdır. Oyunlar “Electronic Arts” tərəfindən nəşr edilmişdir.
Kitab həm də 2011-ci ildə çıxarılmış “Lego Harry Potter: Years 5–7” oyununda təsvir edilmişdir.
Tərcümələr
Romanın ilk xarici dildə tərcüməsi 21 iyul 2003-cü ildə Vyetnam dilində nəşr edilmişdir. 2003-cü ilin sentyabrında romanın ilk Avropa tərcüməsi rəsmi naşir “Narodna Knjiga” tərəfindən serb dilində Serbiya və Monteneqroda nəşr edilmişdir. Digər dillərdə tərcümələr sonradan nəşr olunmuşdur (2003-cü ilin noyabrında holland və alman dillərində tərcümələr yayımlanmışdır). Romanın ingilis dilli nəşri Fransada best-seller siyahısına daxil olmuş, Almaniya və Niderlandda isə qeyri-rəsmi distribyutorlar tərəfindən qeyri-rəsmi onlayn satışa çıxarılmışdır.
Xasan gölü
Xasan gölü — Rusiya Federasiyasının Primorsk diyarı ərazisində elədə böyük olmayan şirinsulu göl. Vladivostokdan 130 km cənub-qərbdə Çinlə sərhəddən bir qədər aralıda, Poset körfəzindən cənub-şərdə yerləşir. Xasan rayonunda olan dörd gölfdən biridir ki, burada şanagüllə bitir.
Tarixi əhəmiyyəti
Gölün adı dünya tarixinə SSRİ və Yaponiya arasında baş vermiş Xasangöl döyüşü ilə əlaqəli düşmüşdür. Bununla əlaqədar Rusiyada bir çox adlar meydana gəmişdir.
Omsk — «Xasan gölü» küçəsi.
Perm — «Xasan qəhrəmanları» küçəsi.
Space TV
Space TV — 12 oktyabr 1997-ci il tarixində fəaliyyətə başlayan, Azərbaycanın özəl telekanallarından biri.
Tarixçə
"Space" Televiziyasının ilk televerilişi 12 oktyabr 1997-ci il tarixində nümayiş olunub. Yayım şəbəkəsi respublikanın sosial, siyasi və mədəni həyatını əks etdirən müəllif proqramlarından ibarətdir. Gündəlik informasiya buraxılışları və informasiya-analitik verilişləri ilə yanaşı Space TV maraqlı tok-şou, musiqili-əyləncəli, intellektual oyun və maarifləndirici proqramları ilə də seçilir. 31 dekabr 2007-ci il tarixinə qədər digər Azərbaycan telekanalları kimi Space TV-də verilişlərinin bəzisini rus dilində nümayiş etdirirdi. Space TV-nin əsas xəbər verilişi "Hər Gün"dür. Hal-hazırda şirkətdə 365 işçi çalışır. Proqram şəbəkəsinin 30%-i xarici teleməhsullardan təşkil olunub. Space TV sutka ərzində orta hesabla 18 saat yayımlanırdı. thumb|left|Space TV-nin binası 26 sentyabr 2012-ci il tarixində Space TV loqotipində müəyyən dəyişiklik edərək onu ekranın sağ alt küncündən götürərək ekranın sağ üst küncünə yerləşdirmişdir. Telekanalın öz loqotipini tamamilə dəyişdirməməsinin səbəbi loqotipdəki "Space" yazısının müəllifinin Azərbaycanın 3-cü Prezidenti Heydər Əliyev olmasıdır.
2014-cü ildə isə qismən 16:9 təsvir formatlı yayıma keçmişdir.
2021-ci il yanvar ayının 4-də telekanalın efir müddəti artırılaraq 18 saatdan 24 saata çatdırılıb. Həmçinin, yarandığı gündən "Hər Gün" adıyla fəaliyyət göstərən informasiya proqramının adı "Space Xəbər" olaraq dəyişdirilmişdir. Əvvəl gün ərzində saat 09:00, 12:00, 15:00, 18:00 və 20:15-də yayımlanan xəbər buraxılışlarının da vaxtı dəyişdirilərək oktyabrın 11-dək 11:00, 14:00, 17:00 və 20:00 olmuşdur. "Space Xəbər"in əsas buraxılışını telejurnalist Turan İbrahimov təqdim edirdi.
29 sentyabr 2021-ci ildən etibarən öz yenilikləri ilə tamaşaçıların görüşünə hazırlaşan "Space TV"nin 9 il sonra loqosu da dəyişdirilib.
Hazırda ekranın yuxarı sağ küncündə ənənəvi loqo əvəzinə, yeni dizaynda "Space" sözüdür.
12 oktyabr 2021-ci ildən etibarən "Space Xəbər" informasiya proqramının xəbər buraxılışları gün ərzində saat 11:00, 14:00, 17:00, və 20:15-də olmuşdur. Hazırda "Space Xəbər"in əsas buraxılışını telejurnalist Ceyhun Səfər təqdim edir.
28 yanvar 2022-ci ildə "Azerspace-1" peykində HD yayım formatına keçib.
Bağlanması
5 may 2020-ci ildə "Böyük boss" bədii filmində tütün məmulatından istifadə səhnəsinin aşkar şəkildə yayımlanması ilə "Televiziya və radio yayımı haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanununun 40.2.2.-1-ci maddəsinin tələbləri pozulub. Milli Televiziya və Radio Şurası həmin Qanunun 23.1-ci maddəsini rəhbər tutaraq 6 may 2020-ci il tarixli 6/1 nömrəli qərarı ilə Space TV-nin yayımı 15 may 2020-ci ildə saat 23:00-dan 00:00-dək 1 saatlıq dayandırılıb. Telekanal 16 may saat 00:00-da fəaliyyətini bərpa edib.
13 may 2020-ci il saat 23:00–00:00 arası müddətdə 18 dəqiqə reklam yayımlanması ilə "Televiziya və radio yayımı haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanununun 35.7-ci maddəsinin tələbləri pozulub. Milli Televiziya və Radio Şurası həmin Qanunun 23.1-ci maddəsini rəhbər tutaraq 20 may 2020-ci il tarixli 8/1 nömrəli qərarı ilə Space TV-nin yayımı 4 iyun 2020-ci ildə saat 08:00-dan 11:00-dək 3 saatlıq dayandırılıb. Telekanal saat 11:00-da fəaliyyətini yenidən bərpa edib.
23 iyul 2020-ci il saat 19:00–20:00 arası müddətdə 20 dəqiqə 48 saniyə reklam yayımlanması ilə "Televiziya və radio yayımı haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanununun 35.7-ci maddəsinin tələbləri pozulub. Milli Televiziya və Radio Şurası həmin Qanunun 23.1-ci maddəsini rəhbər tutaraq 4 avqust 2020-ci il tarixli 9/1 nömrəli qərarı ilə Space TV-nin yayımı 10 avqust 2020-ci ildə saat 08:00-dan 11:00-dək 3 saatlıq dayandırılıb. Telekanal saat 11:00-da fəaliyyətini yenidən bərpa edib.
23 aprel 2022-ci il saat 17:47–18:23 arası yayımlanan "Balaca qurmanlar" uşaqlar üçün proqram zamanı energetik içkiyə aid çarx nümayiş etdirildiyinə görə "Reklam haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanununun 12.1.8-ci maddəsinin tələbləri pozulmuşdur. "Media haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanununun 41.1.1.-ci maddəsinə əsasən Azərbaycan Respublikası Audiovizual Şurasının 27 aprel 2022-ci il tarixli 4/1 nömrəli qərarı ilə Space TV-nin yayımı 5 may 2022-ci ildə saat 08:00-dan 11:00-dək 3 saatlıq dayandırılıb. Telekanal saat 11:00-da fəaliyyətini yenidən bərpa edib.
14 noyabr 2022-ci il saat 12:00–14:45 arası yayımlanan "Gəl, danış" proqramında zorakılıq və qəddarlığı təbliğ edən informasiyaya yol verilmiş və "Media haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanununun 14.1.5-ci maddəsinin "mediada yayımlanan informasiyada zorakılıq və qəddarlığın tələbinə yol verilməməlidir" tələbi pozulmuşdur. "Media haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanununun 41.1.1.-ci və 41.5-ci maddələrinə əsasən Azərbaycan Respublikası Audiovizual Şurasının 16 noyabr 2022-ci il tarixli 17/1 nömrəli qərarı ilə Space TV-nin yayımı 17 noyabr 2022-ci ildə saat 12:00-dan 15:00-dək 3 saatlıq dayandırılıb. Telekanal saat 15:00-da fəaliyyətini yenidən bərpa edib.
Rəhbərlik
"Space" fəaliyyətə başladığı 1997-ci ildən 2001-ci ilə kimi Eldar Namazovun rəhbərliyi altında idi.
2006-cı ildən teleşirkətə kinorejissor Vaqif Mustafayev rəhbərlik edirdi. 2021-ci ilin fevral ayının 5-də Vaqif Mustafayev bu vəzifədən azad edilib.
5 fevral 2021-ci ildə Space televiziyasının yeni rəhbəri, Rəşid Behbudovun kürəkəni, eləcə də əfsanəvi müğənninin adını daşıyan Fondunun direktoru Kamil Şahverdiyev təyin olunub. Bu tarixdən ATV-də rəhbər vəzifədə çalışmış Həsən Abdullayev də öz komandası ilə Space TV-də fəaliyyətdə olub.
Portik
İsrailin Akka şəhərində portik|thumb Portik (porticus) — üst örtüyü sütunlara söykənən qapalı qalereya. Sütunlar üst örtüyü birbaşa və ya aralarındakı tağlar vasitəsilə saxlaya bilərlər. Bir tərəfi açıq olan portik digər tərəfdən qapı-pəncərələri olan və ya olmayan divara söykənir. Başqa sözlə, portik — üst örtüyü sütunlar üzərində dayanan yarıaçıq məkandır.
Space TV
Rəhbərlik
20 may 2021-ci il tarixindən etibarən bu vəzifəyə Müşfiq Hətəmov təyin olunmuşdur.
Portik
Antik yunan və Roma şəhərlərində ictimai binaların və məbədlərin girişində çox rast gəlinən portiklər, Şərqi Roma imperiyası ilə mədəni əlaqə nəticəsində ərəb-fars mədəniyyətinə, oradan da Səlcuqlular dövləti dövründə türk memarlığına keçən və Anadolu bəylikləri dövrünə qədər yayılan bir memarlıq nümunəsidir.
Türk memarlığında portiklər məscid girişlərində məscidin izdihamdan dolub-daşdığı zamanlarda namaz qılanların yağışdan, qardan və ya günəşdən qorunmasını təmin edir. Kəbədə tikilən portiklər Osmanlı sultanı II Səlimin dövründə tikilmiş, planlarını Memar Sinan hazırlamışdır.
Space TV
Həmçinin bax
Space Radio
Teymuri memarlığı
Teymuri memarlığı — Teymurilər dövlətində mövcud olmuş memarlıq üslubu. Teymuri memarlığının ənənələri Teymurilər dövlətinin dağılmasından sonra Baburun Hindistanda qurduğu Böyük Moğol İmperiyasında da davam etmişdir.
Xüsusiyyətləri
thumb|250px|[[Gur-Əmir kompleksi]] thumb|250px|[[Gur-Əmir kompleksi]] Teymuri memarlığı özünəməxsus cəhətləri ilə fərqlənir. Mərkəzi Asiya və İranda özündən əvvəl mövcud olmuş dövlətlərin memarlığından təsirlənən Teymuri memarlığı bir növ sintez təşkil edən əsərlərlə tanınmışdır. Əsasən türbə, məscid, mədrəsə və dərgah kimi bölmələri olan komplekslərin əsas xüsusiyyətlərindən biri fasadını örtən mozaika işləmələri olan kaşı, soğana bənzəyən xarici qübbə və daxildəki yüksək iç qübbənin meydana gətirdiyi qübbə sisteminin özünəməxsus cəhətləri idi.
Teymuri memarlığında ən önəmli yeri türbələr tuturdu. Teymuri türbə memarlığının ən önəmli örnəklərindən biri Səmərqənddəki Şahı-Zində kompleksidir. Bu kompleksdə Teymurilər soyundan önəmli şəxslərin türbələri yerləşir. Bir digər nümunə kimi Səmərqənddə yerləşən və 1380-1390-cı illərə aid edilən Ruhabad türbəsini göstərmək olar. Ruhabad türbəsi kub formalı əsas binanın üzərində yerləşən, səkkizbucaqlı təmburun daşığıdı qübbədən ibarətdir. Əmir Teymurun hakimiyyəti illərində tikilən türbə və ona bağlı memarlıq komplekslərinin ən məşhuru Gur-Əmirdir. Bu kompleksə mədrəsə, məscid, türbə və digər bölümlər daxildir. İlk dəfə tikintisinə 1399-cu ildə başlanılsa da, Əmir Teymurun nəvəsi Məhəmməd Mirzənin ölümündən sonra Əmir Teymurun əmri ilə 1404-cü ildə bir türbə tikilməsinə qərar verilmişdir. Teymurilər soyundan önəmli şəxslərin mərazlarının yerləşdiyi bu türbəyə 1405-ci ildə Əmir Teymur da dəfn olunmuşdu. Həmçinin Əmir Teymurun oğulları Miranşah və Sultan Şahrux, nəvələri Pir Məhəmməd Mirzə və Uluqbəy, eləcə də din müəllimi Əziz Nur Seyid Bərəkə də bu türbədə dəfn olunmuşdur. Əmir Teymurun Hindistan üzərinə olan yürüşünü əbədiləşdirmək məqsədi ilə Bibixanım məscidi inşa olunmuşdur. Bibixanım məscidi yüksək qübbələri, eyvanları, digər memarlıq elementləri və çini işləmələri ilə Teymurilər dövlətinin gücünün zirvəsində olduğu dövrü əks etdirir.
Tikintisi 1417-ci ildə Səmərqənddə Uluqbəy tərəfindən başladılan və 1420-ci ildə tamamlanan mədrəsə kompleksi isə İslam memarlığında önəmli bir yerə sahibdir. Bu mədrəsə 1417-ci ildə Uluqbəyin Buxarada tikdirdiyi digər mədrəsənin planı əsasında inşa olunmuşdu. Uluqbəyin Səmərqənddə inşa etdirdiyi əsərlər arasında 1409-cu ildə tikilən rəsədxana da önəmli yerə sahibdir. thumb|left|250px|[[Bibixanım məscidi]] Gövhər Şadın göstərişi ilə Məşhəd şəhərində memar Kıvamüddin ibn Zeynəddin Şirazi tərəfindən Gövhər Şad məscidi inşa olunmuşdu. Dörd eyvanı olan məscid bir türbə ilə kompleks şəkildə tikilmişdi. Eyni zamanda Gövşər Şad tərəfindən Kıvamüddin ibn Zeynəddin Şiraziyə inşa etdirilən tikililər arasında Heratda yerləşən Gazurgah abidəsi və Gövhər Şad mədrəsəsini nümunə göstərmək olar. Gövhər Şah mədrəsəsində bir türbə də inşa olunmuşdu. Sultan Şahruxun oğlu Qiyəsəddin Baysunqur və Gövhər Şad burada dəfn olunmuşdur. thumb|right|250px|[[Əhməd Yəsəvi türbəsi, 1385-ci ildə Əmir Teymurun əmri ilə tikilib. ]] Anavda yerləşən Cəmaləddin kompleksi (1452-1456) Teymuri memarlığının son dövrlərinin ən önəmli əsərlərindən biridir. 1460-cı ildən sonra Bəlx şəhərində inşa olunan Əbu Nəsr Farsa kompleksi də Teymuri memarlığının ənənələrini daşıyır. Teymuri memarlığının son dövrlərinə aid olan ən önəmli əsərlərdən biri də Əbu Səidin xanımlarından birinin göstərişi ilə Teymurilər nəslindən olan qadınların dəfni üçün 1460-1464-cü illərdə inşa olunan İşrətxana türbəsidir. 1460-1502-ci illərdə Qəznə şəhərində Uluqbəyin oğlu Əbdürrəzzaq üçün inşa olunan türbə ortada yerləşən əsas hissə və onunla əlaqələndirilən yan hissələrlə bir növ Tac Mahalın memarlıq quruluşunun öncüsüdür.
Teymuri sarayları haqqında tarixi mənbələrdə və səyahətnamələrdə önəmli məlumatlara rast gəlmək mümkündür. Mənbələrdə Əmir Teymurun Səmərqənd və ətraf şəhərlərdə inşa etdirdiyi Göy Saray, Bağ-ı Dilgüşə adlı baxçada yerləşən Nəqş-i Cahan, Bağ-ı Çenar, Bağ-ı Şimal və Bağ-ı Behişt kimi saraylar haqqında məlumat verilir. Şəhrisəbzdəki sarayın qalıntıları dövrümüzə qədər gəlib çıxmışdır. Bunlardan başqa mənbələrdə Uluqbəy tərəfindən Səmərqənddə inşa olunan və Bağımeydanda yerləşən Çihilsütun sarayından da bəhs olunmaqdadır.
Adolf Dukke
Adolf Dukke  — Braziliya botaniki və entomoloqu.
Şeyx Rəsul ağa Nardarani
Həyatı
Şеyx Rəsul ağa Nardarani 1881-ci ildə Nardaranda anadan olmuşdur. Şеyx Rəsul Ağarəbi oğlu ilk təhsilini doğma kəndində aldıqdan sonra İranın Qum şəhərinə yollanır. Bir müddət orada təhsil aldıqdan sonra еlm mərkəzi olan Nəcəfə gеdir.
Üst-üstə 25 il təhsil alan Şеyx Rəsul ağa doğma kəndi Nardarana qayıdır. O, çox hеybətli və qarayanız bir şəxs olduğuna görə еl arasında "Qara Axund" kimi tanınmışdır. Şеyx Rəsul ağa Nəcəfdə təhsil almağa gеdən zaman orada  müxtəlif alimlərin dərslərində iştirak еdir, hər bir dərsdə müəllimin soruşduğu suallara hamıdan öncə cavab vеrərmiş.
Onun bu cür istеdada malik olduğunu görən ustad ona bildirir ki, sən artıq təhsilini tamamlamısan. Amma Şеyx Rəsul ağa Nəcəfdə təhsil almaq arzusunu ona bildirir. Еlə bu hadisədən sonra Şеyx Rəsul ağa 12 il həmyеrliləri Şеyx Əhməd, Şеyx Həsən ağa,  Şеyx Baqir ilə birlikdə Nəcəfdə təhsil alır.
Şеyx Rəsul ağa dini еlmlərlə yanaşı dünyəvi еlmlərə də yiyələnmişdir. Riyaziyyat, astronomiya, şərq təbabəti, ədəbiyyat, həndəsə, botanika, və s. еlmləri dərindən bilirmiş. Şеyx Rəsul ağa təhsilini bitirib vətənə qayıtdıqdan sonra ailə həyatı qurur, bеş övladı dünyaya gəlir; dörd qız, bir oğlan. Qızları Püstəxanım, Bibixanım, Şəhrəbanu, Nəfizə, oğlu Mütəllib.
Şеyx Rəsul ağa Nardaranın "Qəmbər" məhəlləsində yеrləşən "Hacı Qulaməli" məscidində moizə еdərmiş. Yaşlı nəslin söylədiyinə görə ağanın çox gözəl nitq söyləmək qabiliyyəti olub. Burada bir maraqlı əhvalatı qеyd еtmək yеrinə düşər.
Bir gün məşhur muğam ustadı Cabbar Qaryağdıoğlu Nardaranda еl şənliyində iştirak еdirmiş. Azan vaxtına az qalmış tamada müğənniyə bükülmüş bir kağız parçası vеrir. O, kağızı açıb oxuduqda görür ki, orada "Siyahi-Ləşkər" muğamının oxunması istənilib. Bu yazını görən tarzən tarı sazlamağa başlayır. Cabbar Qaryağdıoğlu ona bildirir ki, еhtiyac yoxdur, çünki bu muğam tarsız və kamansız oxunur. O, muğamı oxuyub qurtardıqdan sonra tamadaya yaxınlaşıb bildirir ki, bu namənı göndərən şəxs ya muğamatı dərin bilən bir şəxsdir, yaxud  da Nəcəf alimidir. Tamada Cabbar Qaryağdıoğluna bildirir ki, bunu Şеyx Rəsul ağa göndərib.
Şərq çəpişotu
(Galega orientalis) — cinsinə aid bitki növü.
Köln kafedralı
Köln kafedralı (, rəsmən ) — Almaniyanın Köln şəhərində yerləşən Roma-Katolik kilsəsidir. Kafedral həm də Köln arxiyepiskopunun iqamətgahı və yeparxiyanın inzibati binası kimi istifadə olunur. Alman katolisizminin və qotik memarlığın ən məşhur abidələrindən biri olan tikili, həm də UNESCO-nun Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmişdir. Hər gün 20,000-dən çox insanın ziyarət etdiyi kafedral Almaniyanın ən məşhur turistik obyektlərindən birdir.
Kölnün orta əsr memarları Üç Kral məbədi relikviyası üçün inşa etdikləri bu nəhəng məbədin həm də Müqəddəs Roma imperiyası imperatorunun ibadət yeri olacağını nəzərə almışdılar. Orta əsrlər dövründə yarımçıq qalmasına baxmayaraq, Köln kafedralı, “müstəsna həqiqi dəyərinə görə şah əsər” kimi dəyərləndirilmiş və “orta əsrlərdə, elə də də müasir dövrdə Avropada güclü xristian inancının simvollarından biri” olması bildirilmişdir.
Orta əsrlərdə
left|thumb|220px|Yarımçıq qalmış kafedralın [[1856-cı ildə görünüşü.]] 1164-cü ildə Müqəddəs Roma imperiyasının imperatoru I Fridrix Barbarossa Milandakı Sant Eustorco bazilikasından əldə etdiyi Üç kral relikviyasını Kölnə gətirərək arxiyepiskop Reynald fon Dasselə təqdim edir. Böyük dini əhəmiyyətə malik olan relikviya bütün xristian aləmindən gələn zəvvarlar tərəfindən ziyarət edilirdi. Dəyərli dini artefaktın düzgün yerləşdirilməsi kilsə xadimləri üçün olduqca mühüm idi, buna görə də Amiyen kafedralının nümunəsində yeni qotik kafedralın inşaat işlərinə start verilmişdi.
Kafedralın təməl daşı 15 avqust 1248-ci ildə arxiyepiskop Konrad fon Hoxştaden tərəfindən qoyulmuşdur. Kilsənin şərq qanadının inşası 1322-ci ildə memar Gerhard fon Rile tərəfindən tamamlanmış, və digər hissədə inşaat işlərinin davam etdiyi müddətdə inşaatın tamamlandığı hissənin istifadə edilməsi üçün tamamlanmış hissə müvəqqəti divarla ayrılmışdır. Binanın bu mərhələsində səksən dörd asma xor stulu quraşdırılmışdı. XIV əsrin ortalarında qərb qanadında inşaat işləri memar Mayklın rəhbərliyi altında aprılmışdır. Lakin, 1473-cü ildə cənub qülləsində işlər zənglərə qədər çatdıqda inşaat dayandırıldı və 400 il ərzində Kölndə istiqamət göstərən obyekt kimi inşaat zamanı quraşdırılmış kran sökülmədi.
Sonradan sağ və sol qanadlar arasında nefin inşası bir müddət davam etdirilsə də, XVI əsrdə bütün inşaat işləri dayandırılmışdı.
XIX əsr tamamlanması
right|thumb|250px|Tamamlanmış kafedralın qərb fasadının 1911-ci il görünüşü. XIX əsrdə, orta əsrlərə qarşı marağın artdığı bir mühitdə, kilsənin orijinal fasad planının aşkarlanmasından sonra protestant Prussiya rəhbərliyi kilsədə inşaat işlərinin tamamlanmasına qərar verdi. Bu nəticə vətəndaşların səyi nəticəsində əldə edildi; 1842-ci ildə əsası qoyulmuş “Central-Dombauverein” adlı qeyri-hökumət təşkilatı inşaat işləri üçün lazım olan xərcin üçdə ikisini topladı, qalan xərclər isə Prussiya hökuməti tərəfindən ödənildi. Dövlət bunu 1815-ci ildə qazandığı çoxsaylı katolik əhali ilə ünsiyyət qurmağa bir vasitə kimi görürdü.
1842-ci ildə başlanan inşaat işlərində orta əsrlərin plan və təsvirləri tamamilə qorunub saxlansa da, dəmir tavan atmaları kimi müasir inşaat materaiallarından istifadə olunmuşdur. Neflər tamamlanmış, qüllələrin inşaati yerinə yetirilmiş və 1870-ci ildə zənglər quraşdırılmışdı.
İnşaat işlərinin başlanmasından 632 il sonra, 14 avqust 1880-ci ildə Almaniyanın ən böyük kilsəsinin inşaat işlərinin tamamlanması ümummilli bayram səviyyəsində qeyd edildi. Bayram tədbirlərinə imperator I Vilhelm də qoşuldu.
II Dünya Müharibəsi və müharibədən sonrakı dövr
left|250px|thumb|Köln kafedralının qarşısında məhv edilmiş [[Pantera (tank)|Pantera tankı və ABŞ əsgəri.]] II Dünya Müharibəsində Kölnün bombalanması zamanı, kafedral on dörd bomba zərbəsi aldı. Ciddi dağıntılara məruz qalsa da, məbəd tamamilə məhv olmuş şəhərin mərkəzində ucalmağa davam edirdi. Müharibənin sonrakı illərdə kafedralın böyük qoşa qüllələri Almaniyanın içərilərinə doğru irəliləyən düşmən qüvvələrinin istiqaməti müəyyənləşdirməkdə istifadə etdikləri əsas obyekt kimi sitifadə edilmişdir və ola bilsin ki, kafedralın tamamilə dağıdılmamasının (Frauenkirxanın dağıdılması kimi) da əsas səbəbi bu idi. 1945-ci ildə isə kafedral ABŞ əsgərləri tərəfindən döyüş sığınacağı kimi istifadə olunmuşdu.
Müharibədən sonra kafedralın təmir işləri 1956-cı ildə tamamlanmışdı. Şimal-qərb qülləsində, kafedralın yanında dağıdılmış binadan götürülmüş kərpiclərlə düzgün aparılmayan bərpa işləri aydın seçilən kobud görüntünün meydana çıxmasına səbəb olmuş və bu vəziyyət 2005-ci ilə kimi müharibənin xatirəsi kimi saxlanılmışdı, lakin sonradan uyğun materiallarla aparılan inşaat-bərpa işləri kafedralı əvvəlki vəziyyətinə qaytarmağa kömək etmişdir. Kərpic əlavələrini binanın sağ tərəfində də görmək mümkündür.
Külək, yağış və çirklənmə məbədin fsada daşlarını daimi zədələdiyindən, mütəmmadi olaraq binanın fasadında təmizləmə, bərpa və təmir işləri aparılır, buna görə də kafedralın bəzi hissələrində təmir pilləkənləri heç vaxt sökülmür. Kafedralın inşası və təmiri üçün yaradılmış “Dombauhütte”də Reyn vilayətinin ən yaxşı daş ustaları xidmət göstərir. Kölndə geniş yayılmış zarafata görə “Dombauhütte”nin rəhbəri olan “Dombaumeister”in (rəhbər memar) katolik olması və başının gicəllənməməsi vacibdir. Hazırda Dombaumeister Maykl Hakdır. Təmir bərpa işlərinə tələb olunan xərclərin yarısı hələ də Dombauverein tərəfindən ödənilir.
25 avqust 2007-ci ildə kafedralın cənub transpert pəncərəsində yeni vitraj quraşdırılmışdır. 113 kv. metr (1.220 kv. ft.) böyüklüyündə olan vitrajın müəllifi alman rəssamı Cerard Riçterdir. Rəngarəng xalçaya oxşayan bu əsər 11500 eyni ölçülü, rəngarəng şüşə parçalarından yığılmışdır. İkinci Dünya Müharibəsində kafedralın orijinal pəncərəsinin itirilməsindən sonra uzun müddət həmin pəncərə adi şüşə ilə örtülmüşdü. Kafedralın arxiyepiskopu, Kardinal Yoahim Meysner vitrajın açılışında iştirak etməmişdir.
Dünya Mədəni İrsi
1996-cı ildə kafedral UNESCO-nun Mədəni baxımdan dəyərli əsərlər siyahısına daxil edilmişdir. Yaxınlıqda çoxmərtəbəli binanın tikilməsinə görə 2004-cü ildə abidə “Təhlikədə olan Ümumdünya irsi” siyahısına daxil edilmişdir, baxmayaraq ki, kafedralın yalnız qərb hissəsi üçün təhlükə ola bilərdi. 2006-cı ildə Almaniya hökumətinin kafedral ətrafında ondan daha hündür binanın tikintisini qadağan etməsindən sonra abidə təhlükə siyahısından çıxarılmışdır.
Ümumdüünya irsi siyahısına daxil olması və yerləşdiyi əlverişli məkana görə Köln kafedralı Almaniyanın ən çox turist qəbul edən məkanlarından biridir və gələn turistlərin böyük bir hissəsini dini məqsədlə ziyarətə gələnlər təşkil edir.
Ziyarətçilərə 509 spiralvari daş pilləkənlə yuxarı qalxaraq 98 m (322 ft) hündürlükdə yerləşən müşahidə meydançasından şəhərin mənzərəsini izləməyə icazə verilir. Platformadan Reyn sahilinə gözəl mənzərə açılır.
2005-ci il Dünya Gənclər Günü festivalları ilə əlaqədar dünya turnesi çərçivəsində, Almaniyaya apostolik səfəri zamanı Roma papası XVI Benedikt 18 avqust 2005-ci ildə Köln kafedralını ziyarət edib. Həmin dövrdə kafedral təxminən bir milyondan çox ziyarətçi qəbul etmişdi. Həmçinin kafedral Dünya Gənclər Günü ilə əlaqədar olaraq gala gecəsinə də ev sahibliyi etmiş və gecədə Ser Gilbert Levinin idarə etdiyi Kral Filarmoniya Orkestri və London Filarmoniya Xoru tərəfindən Bethovenin “Missa Solemnis” messası ifa edilmişdi.
Memarlıq xüsusiyyətləri
Ümumi planı, stili və mərkəzi nefin hündürlüyü baxımından Köln kafedralının dizaynı əsasən Amiyen kafedralı əsasında hazırlanmışdır. Əksər qotik kafedrallarda olduğu kimi Köln kafedralının da planı latın xaçı formasındadır. Onun hər iki tərəfində yerləşdirilmiş girişlər, təxminən böyük bir hissəsi dağılmış Buve kafedralı hündürlükdə olan dünyanın ən böyük qotik tağlarından birini saxlamağa kömək edir. Xaricdən isə həmin tağlar fransız manerası ilə işlənmiş kontrofortlara söykənir. Kafedralın şərqində bir ambulatoriya yerləşir, ikinci dəhliz isə yeddi şapelin arasından keçir.
XIX əsr binaları ilə müqayisədə orta əsrlər xoru daha fərqli quruluşa və daha az mexaniki detallara malik idi. Fransız stilində tərtib olunmuş çox hündür sıratağlar, incə, dar triforium şəbəkəli pəncərələrdən süzülən rəngarəng şüalarla işıqlandırılır. Yuxarı pəncərələr çox hündürdə yerləşir və onların aşağısında hələ də bəzi qədim fiqurativ şüşələr saxlanmışdır. Pəncərələr tağvari tikilmə ilə tamamlanır və pəncərə tağları mərkəzə gələrək çatmatağlarla birləşir. Çatmatağlar isə dörd tərəfə haçalanaraq tarazlanmanı təmin edir.
Xorun bir çox orijinal detalları, o cümlədən orijinal fittinqləri və oyma kioskları olduğu kimi saxlanmışdır və təəccüblüdür ki, məbədi təhqir edən Fransa İnqlab Ordusu da onları dağıtmamışdı. Məbədin orta əsr girişinin üstündə yerləşdirilmiş böyük Müqəddəs Kristofer heykəli yuxarıdan aşağı baxır.
Nef bir çox XIX əsr vitrajları ilə bəzədilmişdir. Onlardan cənub tərəfdə yerləşən və “Bayernfenster” adlanan beş dəst vitraj Bavariya kralı I Lüdviqin kafedrala hədiyyəsidir və həmin dövrün alman rəssamlığının xüsusiyyətlərini daşıyır.
Ulm, Vyana və Regensburq kafedralları kimi, Köln kafedralı da xarici görünüşcə, xüsusilə uzaq məsafədən baxdıqda, şiş ucların dominantlığı fonunda sırf alman memarlığının cizgilərini daşıyır.
Xəzinələri
Kafedralda saxlanan ən qiymətli sənət əsəri Köln arxiyepiskopu Filipp fon Heynsberqin sifarilşi ilə 1167-1191-ci illərdə Verdunlu Nikolas tərəfindən hazırlanmış Üç Kral məbədi relikviyasıdır. Ənənəvi inanca görə bu dəyərli sənət əsərinin içində I Fridrix Barbarossa 1164-cü ildə Milanı tutmasından sonra ələ keçirərək Kölnə gətirdiyi, Milad ulduzu arxasınca Yerusəlimə gəlmiş üç maqın qalıqları saxlanılır. Bürünc və gümüşdən bazilika formasında hazırlanmış məbəd, memarlıq detalları və fiqurativ heykəlciklərlə bəzədilmişdir. Məbədin üzərində emalla çəkilmiş çoxlu naxışlar və daş qaşlar var. 1864-cü ildə açılmış məbədin içərisindən sümük və paltar qalıqları aşkarlanmışdır.
Müqəddəs qabların saxlandığı otaq yaxınlığında orta əsrlərə aid olan, palıd ağacından yonulmuş, üzərində boya və qızıl izləri olan Gero xaçı yerləşir. 960-cı illərdə arxiyepiskop Geronun sifarişi ilə hazırlandığına inanılan xaç, şimali Alp ərazisində hazırlanmış ən qədim xaç olmaqla, həm də Şimali Avropanın orta əsrlərə aid müstəqil dayanan ilk və ən böyük heykəllərindən biridir.
Gizli şapeldə yerləşən “Mailänder Madonna” ("Milan Madonnası") 1290-cı illərdə hazırlanmış taxta heykəldir və heykəldə Xeyirdua almış Madonna və Körpə İsa təsvir olunmuşdur. Kilsənin altarı isə rəssam Stefan Loxner tərəfindən internasional qotika üslubunda işlənmişdir. Altarda həm də Müqəddəs İrmenqardanın relikviyası saxlanılır.
Yəhudi lövhələri
Kilsənin interyer divarlarında bir neçə tablet yerləşdirilmişdir ki, həmin tabletlərdə də arxiyepiskop II Engelbert (1262-1267) tərəfindən müəyyənləşdirilmiş qayda yazılmışdı. Həmin qaydaya görə yəhudilərə Kölndə yaşamağa icazə verilirdi.
Kilsə musiqisi
Kilsədə “Klais Orgelbau” şirkəti tərəfindən istehsal olunmuş iki orqan vardır. Transept orqan 1948-ci ildə, nef orqanı isə 1998-ci ildə quraşdırılmışdır. Kafedralın orqanistləri Cozef Zimmermann, Klemens Qanz (1985-2001) və Uinfrayd Boniqdir (2001).
Zənglər
Kafedralın on bir kilsə zəngi var ki, onlardan da dördü orta əsrlərə aiddir. Onlardan birincisi 1418-ci ildə hazırlanmış, 1437-ci ildə quraşdırılmış və 1880-ci ildə təmir edilmiş 3.8 ton çəkisi olan “Üç Kral Zəngi”dir (Dreikönigsglocke). Digər iki zənglər, Pretiosa (10.5 ton çəkisi olan zəng Qərbdə ən böyük kilsə zəngidir) və Speciosa (5.6 ton) isə 1448-ci ildə quraşdırılmışdır və bu günə kimi yerində qalmaqdadır.
XIX əsrdə kafedralın inşası tamamlanarkən, kilsə zənglərinin sayının da artırılmasına qərar verildi. I Vilhelmin bu məqsədlə 1870-1871-ci illərdə ələ keçirdiyi fransız bürüncündən topu kilsəyə bağışlaması bu işi daha da asanlaşdırdı. 22 parçadan ibarət olan artilleriya silahı 11 may 1872-ci ildə kafedralın həyətində nümayiş etdirildi. 19 avqust 1872-ci ildə Andreas Hamm Frankenthalda həmin hissələrdən 27.000 kq çəkisi olan zəngin hazırlanmasında istifadə etdi. Ton harmonik olmadaığından 13 noyabr 1873-cü ildə daha bir cəhd edildi. Zəngin hazırlanması xərclərini öz öhdəsinə götürmüş Mərkəzi Kafedral Asossasiyası həmin zəngdən imtina etdi. 3 oktyabr 1874-cü ildə daha bir cəhd edildi. Nəhayət 13 may 1875-ci ildə Kölnə gətirilən nəhəng zəng kilsədə quraşdırıldı. 1918-ci ildə Almaniyanın hərbi əməliyyatlarının dəstəklənməsi məqsədi ilə zəng kilsədən söküldü.
1922-ci ildə quraşdırılmış 24 ton çəkisi olan Müqəddəs Pyotr zəngi (Petersglocke) həm də dünyanın ən böyük azad-yellənən zəngidir. right|thumb|250px|Müqəddəs Pyotr zəngi, zəngin sağ tərəfində dayanmış insan zəngin ölçüsünü anlamağa kömək edir.
Aglaia aherniana
(Aglaia aherniana) —   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Bulbophyllum sigaldiae
(Bulbophyllum sigaldiae) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.