cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Əli Əkbər Naxçıvani
Əli Əkbər Naxçıvani — Bəhai dinin ardıcılı, Azərbaycanda Bəhai dinini qəbul etmiş və təbliğatı ilə məşğul olmuş ilk şəxslərdən biri. Bəhai dininə aid olan mətnləri ərəb və fars dillərindən rus dilinə tərcümə olunması ilə məşğul olmuşdur. Rus ziyalı dairələrində Əli Əkbər Məmmədxanov kimi tanınmışdır. Azərbaycanda isə Əli Əkbər Məmmədxanlı kimi məşhur idi. Əli Əkbər Naxçıvani Avropa və Amerika Birləşmiş Ştatlarına etdiyi səfərlərindən sonra özünü Əli Əkbər Naxçıvani kimi təqdim etmişdir.
Həyatı
Əli Əkbər 1865-ci ildə Naxçıvanın Ordubad şəhərində anadan olmuşdur. Atası Hüseyn şiə məhzəbinə sahib olsada, anası Əli Əkbər doğulan zaman Bəhai dinini qəbul etmişdi.
Əli Əkbər öz təhsilini Bakı məktəblərində davam etdirdi. Orta Məktəbi bitiridikdən sonra Gori seminariyasında təhsilini davam etdirmək üçün o, Gürcüstana yollanır, lakin təhsil haqqını ödəməkdə gecikdiyi üçün onu həmin seminariyadan da xaric edirlər. Bundan sonra o, Ukraynaya, Xarkova getmiş və orada universitetə daxil olmuşdur. Həmin universiteti bitirərək neft mühəndisi ixtisasına yiyələnmişdir. thumb|left|300px|[[Bəhai dininin peyğəmbəri Bəhaullahın böyük oğlu Əbdül-Bəha Abbas ( mərkəzdə ), ondan sağda İranın ABŞ-dakı konsulu Hovannes Topakyan, Əli Əkbər Naxçıvani ( yaxın planda əyləşən ) və Bəhaullahın 19 həvarisindən biri Vərqa. (ABŞ, Nyu-Cersi, Morrisontaun.) 1912, 30 iyun.]] Mirzə Əli Əkbər ədəbiyyatla da yaxından maraqlanmış, müxtəlif şeirlər yazmışdır. Dönəminin tanınmış yazıçısı Cəlil Məmmədquluzadə ilə dostluq münasibətlərinə malik olan Əli Əkbərin ədəbi fəaliyyətində tanınmış ədəbin də rolu olmuşdur. Bir necə dil bilən Əli Əkbər Bəhai dinində müqəddəs hesab olunan mətnlərin ərəb və fars dillərindən rus dilinə tərcümə etməsi ilə də tanınır. İşraqat, Təcəlliyat, Birliyin Yeddi Şamı, Şərqə və Qərbə Çağırış və Səyyahın söylədikləri kimi əsərlər tərcümə olunan əsərlərdəndir. Sonuncu iki əsər XX əsrin ilk illərində Bakıda rus dilində nəşr olunmuşdu. Bu tərcümələrin çoxu Bəhai dininin təlim və prinsiplərinə maraq göstərən Lev Tolstoya göndərilmişdi. Tolstoy Mirzə Əli Əkbərlə məktublaşırdı və bu məktublardan bir neçəsi Əli Əkbərin göndərdiyi Bəhai materialları ilə birlikdə hələ də Lev Tolstoyun arxivində saxlanılır.
Mirzə Əli Əkbər yalnız Azərbaycan hüdudlarında deyil, həmçinin Mərkəzi Asiyanın çox ölkələrinə, İrana, Türkiyəyə, Fələstinə və Misirə, Gürcüstana, Ermənistana, Ukrayna və Rusiyaya, Fransa və Amerika Birləşmiş Ştatlarına səfərlər etmişdi. Səfərlərin əksəriyyəti Əli Əkbərin dini mənsubiyyəti ilə bağlı idi və səfərlər zamanı dinin peyğəmbəri olaraq qəbul edilən Bəhaullahın oğlu Əbdül-Bəha Abbas müşayiət olunmuşdu. Əli Əkbərin gördüyü digər bir işdə Əbdül-Bəha Abbasın tərcüməciliyini etmək idi.
Mirzə Əli Əkbər 1920-ci ildə öz ailəsi ilə Şüvəlanda kurortda olarkən dünyasını dəyişir. Bir müddət şəkərli diabetdən əziyyət çəkdikdən sonra o infartktdan vəfat edir. Bir-iki il sonra, onun həyat yoldaşı və iki oğlu Bakını tərk edirlər. Bundan sonra Onun bacısı Rübabə xanım Orucova onun məzarını Şüvəlan qəbiristanlığından Bakıya köçürür.
Sistova müqaviləsi
Sistova müqaviləsi — 1787-1791-ci illər arasənda baş vermiş Avstriya-Osmanlı müharibəsinin sonunda imzalanmış müqavilədir. Böyük Britaniya, Prussiya və Hollandiya tərəfindən vasitəçilik edilərək, 4 avqust 1791-ci ildə Bolqarıstanda Sistovada (müasir Svishtov) imzalanmışdır. 11 iyul 1789-cu ildə Osmanlı İmperiyası ilə İsveç arasında dostluq müqaviləsi bağlandı. Sultan III Səlim Rusiya və Avstriyanın onlar üçün təhlükə olacağını düşünən Prussiya kralı ilə ittifaq sazişi bağladı (31 yanvar 1790). Ancaq bu müqavilələr qüvvəyə minmədi. Fransa İnqilabından (1789) və Fransanın artan hərbi təhlükəsindən sonra yayılmağa başlayan millətçi fikirlər səbəbindən Avstriya Osmanlılarla yeni bir müqavilə imzalamağa məcbur oldu. Zestovi müqaviləsi 4 avqust 1791-ci ildə bu gün Bolqarıstanın şimalında yerləşən Zestoviç şəhərində imzalanmışdır. Bu müqavilədən sonra Osmanlı İmperiyası ilə Avstriya arasında dostluq dövrü başladı. Sistova müqaviləsi Avstriya-Osmanlı müharibələrinə son qoydu. 19-cu və 20-ci əsrlərdə Avstriya Osmanlılara qarşı Rusiyanın rəhbərlik etdiyi müharibələrdə iştirak etmədi.
Müqavilədən əvvəlki vəziyyət
Habsburg Monarxiyası müharibənin ilk ilində geri çəkildi, lakin sonra Belqradı fəth etdi və 1790-cı ildə Calafat yaxınlığında daha bir qələbə qazandı. Avstriyanın müttəfiqi olan Rusiya da çox uğur qazandı, lakin Avstriya Prussiyanın işğalı ilə hədələndi. Həmçinin, Fransa İnqilabı baş verdiyi üçün Avstriya müqaviləni imzalamaq məcburiyyətində qaldı.
Sistova müqaviləsi ilə Avstriya hersoqluğu müharibə zamanı aldığı torpaqları Osmanlı İmperiyasına geri verdi. Orsow və Unno şəhərlərinin su tərəfindəki kiçik bir torpaq Avstriyaya buraxıldı. Avstriya Rusiyaya heç bir açıq və ya gizli yardım göstərməyəcəyinə dair bir zəmanət verdi.
NGC 2535
NGC 2535, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Xərçəng bürcü istiqamətində yerləşir. Sc/P tipli. tərəfindən ildə 80.01 sm (31.5 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Xorvatiya Prezidenti
Xorvatiya Prezidenti — Xorvatiyanın ali dövlət vəzifəsi. Xorvatiya Prezidenti dövlətin başçısı hesab olunur. Xorvatiya Prezidenti, vəzifəyə seçki yolu ilə təyin olunur. Xorvatiya vətəndaşları seçki yolu ilə bir nəfəri beş il müddətinə Xorvatiya Prezidenti vəzifəsinə seçir. Xorvatiya Prezidenti seçilən şəxsin səlahiyyət müddəti seçildiyi il fevralın 18-dən başalıyır və beş il sonra başa çatır.
2015-ci il fevralın 18-dən Xorvatiya Prezidentinin səlahiyyətlərini Kolinda Qrabar-Kitaroviç icra edir. Onun səlahiyyət müddəti 2020-ci il fevralın 18-də başa çatır.
Kanqal (Sivas)
Kanqal — Sivas ilinin ilçəsi.
.by
.by — Belorusun internet kodu.
Koyulhisar
Koyulhisar — Sivas ilinin ilçəsi.
.uk
.uk — Böyük Britaniyanın internet kodu.
Monika Krimadi
Monika Krimadi — Albaniya siyasətçisi, parlament üzvü və Sosialist İnteqrasiya Hərəkatı Partiyasının aparıcı üzvü. Albaniya prezidenti İlir Metanın həyat yoldaşıdır. Monika Kremadi Albaniyanın birinci xanımı vəzifəsindən imtina edərək əvəzinə rolu böyük qızı Boraya həvalə etmişdir.
Təhsili
Monika Krimadi 9 aprel 1974-cü ildə Tiranada anadan olub, orta məktəbi orada bitirib. 1992-ci ildən Tirana Universitetinin Təbiət Elmləri fakültəsində üzvi kimyaçı kimi təhsil almışdır. 1999-cu ildə Qarmiş-Partenkirhendə Corc Marşal adına Avropa Təhlükəsizlik Məsələlərini Araşdırma Mərkəzində oxuyur. 2000–2002-ci illərdə Tirana Universitetinin İqtisadiyyat fakültəsində oxumuş, işin idarəedilməsi üzrə magistr dərəcəsi almışdır. Təhsilini aspiranturada davam etdirmişdir.
Siyasi karyerası
Krimadi siyasi karyerasına 1991-ci ildə FRESSH-in (Albaniya Sosialist Partiyasının gənclər təşkilatı) qurucularından biri olanda başlayır. 1992-ci ilin yanvar ayında Rəyasət Heyətinin üzvü seçilir və həmin ilin may ayında I və II FRESSH Konqreslərinin Baş katibi seçilir. 2002-ci ilin aprel ayına qədər FRESSH-in prezidenti vəzifəsində çalışır. 1995–2000-ci illərdə Beynəlxalq Sosialist Gənclər Birliyinin vitse-prezidenti seçilir. Krimadi 1991-ci ilin dekabrından 2004-cü ilin sentyabrına qədər Sosialist Partiyasının üzvü olur. Bu müddət ərzində 2001–2005-ci illərdə Albaniya Xalq Məclisinin deputatı olur. İki dəfə Tirana bələdiyyə məclisinə seçilir və oradan Avropa Şurasındakı nümayəndə heyətinin katibi təyin olunur. 2004-cü ilin sentyabrında Albaniya Sosialist Partiyasından ayrılaraq Sosialist İnteqrasiya Hərəkatını qurur. Monica Krimadi bu gün Sosialist İnteqrasiya Hərəkatının Tirana şöbəsinin baş katibidir.
Yupiter (aerobatika eskadronu)
Yupiter Aerobatika Komandası (YAK) İndoneziya Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus aerobatika eskadronudur. Uçuşlar üçün 6 ədəd KAI KT-1 Woongbi təyyarəsi istifadə olunur. Təyyarələr ağ və qırmızı rənglərə boyanmışdır. Təyyarələr ağ tüstü generatorları ilə təchiz olunub.
Monika Krimadi
Şəxsi həyat
Siyasətçi İlir Meta ilə evlidir, üç övladı var: Bora, Besar və Era.
Yupiter (aerobatika eskadronu)
Tarixi
1996-cı ildə BAE Systems Hawk təyyarələri istifadə edən ilk komanda yaradılmışdır. Komandanın ilk uçuşu 1997-ci il 23 sentyabrda baş tutmuşdur. 2001-ci ildə Elang Biru eskadronu ilə birləşdi və Mavi Yupiter adlanmağa başladı. 90-cı illərdə baş verən iqtisadi böhrana görə həmin komanda da ləğv olundu.
2008-ci ildə Yupiter Aerobatika Komandası yenidən quruldu və ilk ictimai uçuş noyabr ayında baş tutdu. 2 illik fasilədən sonra 2010-cu ildə komanda Roulettes eskadronu ilə birgə təlimlərə başladı. 2011-ci ildə YAK heyəti altı təyyarəyə qədər artırıldı və İndoneziya bayrağının rənglərinə uyğun olaraq yeni qırmızı-ağ dizayn aldı. Yeni altı təyyarədən ibarət kompozisiyasının ilk nümayişi 16 mart 2011-ci ildə baş tutmuşdur.
Ümüd Xəncəlov
Ümüd Radif oğlu Xəncəlov (10 aprel 1994; Hil, Qusar rayonu, Azərbaycan — 6 oktyabr 2020; Füzuli rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin çavuşu, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Ümüd Xəncəlov 1994-cü il aprelin 10-da Qusar rayonunun Hil kəndində anadan olub. Milliyyətcə ləzgi idi. Ümüd Xəncəlovun ailədə üç bacısı və bir qardaşı olub. Ümüd Xəncəlov ailənin son beşiyi idi. 2001–2012-ci illərdə K. Kərimov adına Hil kənd tam orta məktəbində təhsil alıb. Ailəli idi. Ulyana adında bir qızı və Ömər adında bir oğlu yadigar qaldı.
Hərbi xidməti
Ümüd Xəncəlov 2012–2014-cü illərdə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin Daşkəsən rayonunda yerləşən "N" saylı hərbi hissədə müddətli həqiqi hərbi xidmətdə olub. O, 2020-ci ilin Tovuz döyüşləri zamanı şəhid olan Polad Həşimovun əsgəri idi.
Müddətli həqiqi hərbi xidmətini bitirəndən sonra isə müddətdən artıq həqiqi hərbi xidmətə başladı. Kəşfiyyatçı olan Ümüd Xəncəlov əvvəlcə Hacı Zeynalabdin qəsəbəsində yerləşən "N" saylı hərbi hissədə 6 ay təlim aldı, sonra isə Qusar rayonunda yerləşən "N" saylı hərbi hissədə xidmətə başladı.
Ümüd Xəncəlov 2016-cı il aprelin 1-dən 2-nə ötən gecədən Azərbaycan və Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin bölmələri arasında cəbhənin Tərtər və Cəbrayıl-Füzuli istiqamətlərində başlanan döyüşlərdə savaşıb.
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Ümüd Xəncəlov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Cəbrayılın, Hadrutun və Füzulinin azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Şəhid olduğu günə qədər 50-dən çox hərbçisinin həyatını xilas edib. Ümüd Xəncəlov oktyabrın 6-da Füzuli döyüşləri zamanı şəhid olub. Qusar rayonunda dəfn olunub.
Orlik (aerobatika eskadronu)
Orlik Akrobatika Komandası (Zespół Akrobacyjny "ORLIK") Polşa Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus aerobatika eskadronudur. Uçuşlar üçün PZL-130 Orlik təyyarələri istifadə olunur. Komanda elə bu təyyarənin şərəfinə adlandırılmışdır. İlk icitmai aviaşou 15 aprel 1998 tarixində baş tutmuşdur.
Panevejis FK
FK Panevėžys (Litva dilində-Futbolo klubas "Panevėžys") - Litvanın futbol klubu. Panevejis şəhərində yerləşir.
Tarixi
Panevejis futbol komandasının tarixi 2015-ci ildən başlayır.
“Aukştaitiya” stadionunda keçirir.
Heyəti
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" |
Kruşevo Respublikası
Kruşevo Respublikası  — Balkanlarda qurulan ilk respublikalardan biri. İliden qiyamı zamanı qurulur. Tespublikanın mövcudluğu 10 gün davam edir - 1903-cü il avqustun 3-dən 13-dək.
Tarixi
Nikola Karevin başçılıq etdiyi 750 üsyançı tərəfindən kazarma, poçt şöbəsi və bələdiyyəyə edilən hücum zamanı osmanlı qoşunları Kruşevo şəhərindən çıxarılır. Dərhal şəhərdə özünüidarəetmə qurulur. Şəhərin hər etnik-dini icmasından 20 nəfər olmaqla 60 üzvdən ibarət Respublika Şurası toplanır. Respublika Müvəqqəti İnqilab Hökümətinin başçısı, etnik azlıqların millətçiliyini rədd edən və Balkan Federasiyasının ideyasını dəstəkləyən sosial demokrat Nikola Karev idi. Hökumətə qanunu və qaydaları qorumağa, ərzaq və dərman təminatını və maliyyə dövriyyəsini təşkil etməyə çağıran 6 nəfər (hər icmadan 2 nəfər) daxil idi. left|thumb|Kruşevo şəhərinin evsiz sakinləri, dağılmış şəhərin qalıqları önündə Kruşevo Respublikası hökumətinin dərc etdiyi ən məşhur sənəd Kruşevski manifestidir. Avqustun 6-da yazılmış manifest, Makedoniyanın bütün əhalisini (albanlar və türklər də daxil olmaqla) etnik və dini fikir ayrılıqlarına qarşı çıxmağa, sultanın və hakimiyyətdəkilərin zülmünə qarşı mübarizənin bayrağı altında durmağa çağırdı.
Ancaq 13 avqustda Osmanlı hökuməti bunun qarşısını almaq üçün təcili hərbi tədbirlər gördü. Üsyançılar şəhəri Bitoladan gələn Osmanlı qoşunlarından qorumağa çalışdılar, lakin bütün dəstə və onların lideri öldürüldü. Şiddətli döyüşlərdən sonra Osmanlılar üsyançıları vəhşicəsinə qətlə yetirərək Kruşevo Respublikasını məhv edə bildilər. Top atəşi nəticəsində şəhərin bir hissəsi alovlara bürünür. Türk qoşunları və başıbozuklar tərəfindən şəhər talan edildikdən sonra Osmanlı hakimiyyəti Kruşevo sakinləri arasında sakinləri çəhərin bolqarlar şəhərini talan etdikləri haqqında məlumat yayırlar.
Xatirəsi
thumb|left|Cümhuriyyətin elan olunduğu Tomalevski ailəsinin evi İllinden qiyamı muzeyi 1953-cü ildə Kruşevo Respublikasının 50 illik yubileyini qeyd etmək üçün qurulmuşdur. Muzey cümhuriyyətin elan olunduğu Tomalevski ailəsinin boş evində yerləşir. 1974-cü ildə Kruşevo yaxınlığındakı bir təpədə inqilabçıların qəhrəmanlıqlarını qeyd edən böyük bir abidə ucaldılmışdır. Bu ərazidə Meçkin Daşı adlı başqa bir abidə də vardır.
Elsevər Piriyev
Elsevər Mahir oğlu Piriyev (12 iyun 1995; Ağcabədi rayonu, Azərbaycan — 16 oktyabr 2020; Xocavənd rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycanın Daxili İşlər Nazirliyinin Daxili Qoşunlarının çavuşu, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Elsevər Piriyev 1995-ci il iyunun 12-də Ağcabədi rayonunun Arazbar kəndində anadan olub. 2001-2010-cu illərdə C. Həsənov adına Arazbar kənd tam orta məktəbində, 2013-cü ildə isə A. Sultanov adına Kürdlər kənd tam orta məktəbində təhsil alıb. Ailəli idi. Uğur və Ümüd adında 2 oğlu yadigar qaldı.
Hərbi xidməti
Elsevər Piriyev 2013-2015-ci illərdə Azərbaycanın Daxili İşlər Nazirliyinin Daxili Qoşunlarının sıralarında müddətli həqiqi hərbi xidmətdə olub. Daha sonra isə müddətdən artıq həqiqi hərbi xidmət qulluqçusu olaraq xidmət edirdi.
Azərbaycanın Daxili İşlər Nazirliyinin Daxili Qoşunlarının çavuşu olan Elsevər Piriyev 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Murovdağın, Cəbrayılın, Füzulinin və Hadrut qəsəbəsinin azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Elsevər Piriyev oktyabrın 16-da Hadrut döyüşləri zamanı şəhid olub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Elsevər Piriyev ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Cəbrayıl rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Elsevər Piriyev ölümündən sonra "Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Elsevər Piriyev ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Xocavənd rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Elsevər Piriyev ​ölümündən sonra "Xocavəndin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Kəlbəcər rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Elsevər Piriyev ​ölümündən sonra "Kəlbəcərin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Eldar Nuriyev
Eldar Qasım oğlu Nuriyev — Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Administrasiyasının Dövlət nəzarəti şöbəsinin sabiq müdiri, 29 noyabr 2019-cu ildən Ədliyyə nazirinin müavini.
Həyatı
Eldar Nuriyev 15 noyabr 1955-ci ildə Lənkəran şəhərində anadan olub. Azərbaycan Dövlət Unversitetinin sovet dövründə ən nüfuzlu fakültəsi olan Hüquq fakültəsini bitirən E. Nuriyev 1-ci dərəcəli dövlət müşaviridir.
O, əmək fəaliyyətinə 1979-cu ildə Gəncədə başlayıb. Şəhər prokurorluğunda köməkçi vəzifəsində çalışan E. Nuriyev burada 1993-cü ilə qədər işləyib. 1993-cü ilin avqustu E. Nuriyevin karyerasına uğurlu il kimi düşüb. Həmin il o, Bakı şəhəri prokurorluğunun DİO-da qanunların icrasına nəzarət şöbəsinin rəisi vəzifəsinə irəli çəkilir. 1996-cı ilə qədər bu vəzifədə çalışan Nuriyev 1998-ci iliinn mayında Prezidentin İcra Aparatının Dövlət-Hüquq şöbəsinə böyük məsləhətçi vəzifəsinə təyin olunur. İki il bu postda çalışdıqdan sonra 2000-ci illin oktyabrında Prezidentin İcra Aparatının Hüquq mühafizə orqanları ilə iş şöbəsinə böyük referent vəzifəsinə irəli çəklir. E. Nuriyev burada 6 il çalışıb. 2006-cı ildə o, prokurorluq sisteminə qayıdır.
Ekvador 2018 Qış Olimpiya Oyunlarında
Ekvador 2018 Qış Olimpiya Oyunlarında xizəklə yürüş olmaqla 1 idman növündə 2 idmançı ilə təmsil olunacaqdır. Ölkə müstəqillik qazandığı ildən bəri ilk qış olimpiyadasıdır.
30px Xizək yürüşü
Təsnifat mərhələsində idmançı Beynəlxalq Xizək İdmanı Federasiyasının 21 yanvar 2018-ci il reytinqinə əsasən iştirak edə bilər. «A» kateqoriyası üzrə lisenziya qazanmaq üçün idmançı reytinq üzrə 100 xal qazanmalıdır. Bununla belə MOK-ləri «B» kteqoriyasını ödəyə biləcək 1 qadın və 1 kişi olmaqla iştirakçı ilə təmsil oluna bilər. Təsnifata əasən Ekvador «B» kateqoriyası üzrə 15 km-lik yürüşdə iştirak hüququ əldə etmişdir. Ölkəsini təmsil etmək hüququ Klaus Rodriges məxsusdur.
Koçani qalaları
Koçani qalaları — Şimali Makedoniyanın Koçani şəhərində yerləşən memarlıq abidələri kompleksi.
Qalaların XVII əsrin ikinci yarısında tikilməsinə baxmayaraq, onları xalq arasında “orta əsr qalaları” da adlandırırdılar.
Tarixi
thumb|left|1942-ci ilə aid foto Koçana qalaları şəhər Osmanlı imperiyasının hakimiyyəti altında olduğu dövrdə tikilmişdir. Yaxın Şərq memarlığı qalaların dizayn və üslubuna böyük təsir göstərmişdir.
Bugünkü tapıntılara görə, Koçani şəhərində və onun ətrafında üç qüllə də tikilib ki, onlardan ikisi şəhərdə - Koçana çayının hər iki sahilində, üçüncüsü isə Dolni-Podloq kəndində yerləşir. Qalalar eyni anda iki funksiyanı: həm yaşayış, həm də müdafiə funksiyasını yerinə yetirirdi. XIX əsrdə tikilmiş qalalardan birinin başında saat da var idi.
1957-ci ildə iki şəhər qalası mədəniyyət abidəsi statusunu aldı. Bu gün onlar Koçani şəhərində XVII əsrə aid yeganə tikililər olaraq qalır.
Təsviri
thumb|left|180px|Sol Sahil qalası Şəhərin mərkəzində Koçan çayının sağ sahilində yerləşən qala sıx yaşayış massivində yerləşir və hündürlüyü 15,35 metrdir. Qala İlindenskaya küçəsi 1 ünvanında yerləşir. 1978-ci ildə qala bərpa edilmiş və bina möhkəmləndirilmişdir.
Qalanın cari funksiyaları aşağıda qeyd olunanlardır:
Qala 6,65x6,65 m ölçüdə kvadrat forma əsaslıdır, əhəng məhlulu ilə daşdan tikilmişdir. Mərtəbələr taxta pilləkənlərlə birləşdirili. Qalaya giriş cənub tərəfdəndir. Qapı qalın palıd lövhələrindən hazırlanıb, içəridən dəmir relslərlə örtülmüş və yan divarlardakı yivlərə daxil olan iki eninə relyef ilə möhkəmləndirilmişdir. Divarları massivdir, küncləri sarımtıl qumdaşı ilə örtülmüşdür. thumb|1912-ci ilə aid foto Yuxarı mərtəbədəki pəncərə açılışları işlənmiş daş bloklardan hazırlanmışdır və işlənmiş daşdan arxitrav pəncərə eşikləri və yarımdairəvi tağlara malikdir. Pəncərələr dəmir barmaqlıqlarla qorunur. Aşağı otaqlarda, pəncərələrin əvəzinə, kənardan dar olan və içəriyə doğru genişlənən boşluqlar vardır. Qalanın şərq tərəfində taxta eyvanı da vardır. Üst iki mərtəbədə üzbəüz daş ocaqları yerləşir.
Qalanın döşəməsində yerləşən çuxurdan şəhərin müdafiəsi zamanı hücum edənlərin üzərinə qaynar yağ tökülür və ya daşlar atılırdı.
Çayın sol sahilində yerləşən qala Saat kula adlanır. Hələ də bərpa olunmayıb və vəziyyəti qənaətbəxş deyildir.
Kardioskleroz
Kardioskleroz (yun. καρδία "ürək" və σκληρός "bərk" söz.) — ürək əzələsinin patologiyası, miyokardda birləşdirici çapıq toxumasının böyüməsi, əzələ liflərinin dəyişdirilməsi və klapanların deformasiyası ilə xarakterizə olunur.
Kardioskleroz sahələrinin inkişafı miokard liflərinin məhv olduğu yerdə baş verir, bu da əvvəlcə kompensasiyaedici miokard hipertrofiyasına, sonra nisbi qapaq çatışmazlığının inkişafı ilə ürəyin genişlənməsinə səbəb olur. Kardioskleroz koronar damarların aterosklerozu, koronar ürək xəstəliyi, müxtəlif mənşəli miokardit, miokard distrofiyasının nəticəsidir.
Təsnifatı
Morfoloji cəhətdən kardioskleroz iki növ olur: mərkəzi və diffuz.
Etiologiyasından asılı olaraq kardioskleroz aşağıdakılara bölünür:
Simptomları
Ürək döyüntüsü, aritmiya kimi keçiricilik və ritm pozğunluqları həmçinin qeyd olunur. Ürək çatışmazlığı əlamətlərinin inkişafı ilə tənginəfəslik, şişkinlik, ürəkdə ağrı, fiziki gücə dözümlülüyün azalması və s. əmələ gəlir.
Baytarlıqda kardioskleroz
Ürək və koronar damarların divarlarının qalınlaşması ilə miokardda distrofik dəyişikliklər nəticəsində qan dövranı çatışmazlığı səbəbindən atlarda məhdud iş qabiliyyəti və inəklərdə məhsuldarlığın azalması ilə müşayiət olunan ürək zədələnməsidir. Bu xəstəlikdə venoz damarlar adətən çıxır və atlar və inəklərdə venoz təzyiq tez-tez 180–300 millimetr su sütunu olur.
Rona üzərində ulduzlu gecə
Rona üzərində ulduzlu gecə (sentyabr 1888, fransızca: Nuit étoilée sur le Rhône), Vinsent van Qoq-un gecə saatlarında Arl şəhərini təsvir etdiyi rəsmlərindən biridir. Əsər Van Qoqun kirayə qaldığı "Place Lamartine"dəki Sarı evdən cəmi bir-iki dəqiqəlik məsafədəki Rona sahilində rəngləndi. Gecə səması və gecə işığının təsiri onun Kafe terasındakı gecə (eyni ayda rənglənmişdir), Sen-Remi-də çəkilən Ulduzlu gecə kimi daha məşhur rəsmlərinin bəzilərini mövzuyla təmin etmişdir.
Əsərin eskizi, Van Qoq-un dostu Ejen Boş-a, 2 oktyabr 1888-ci ildə göndərdiyi məktubda yer alır.
Gecənin rəngləri
Gecə boya çəkmənin çətinliyi van Qoq-u maraqlandırdı. Ronanın üzərindəki ulduzlu gecə üçün seçdiyi nişan nöqtəsi, Ronasın parlaq mavi suyu boyunca Arldakı qaz işıqlarının əksini almağa imkan verdi. Ön planda çayın sahilində iki aşiq gəzir.
Rəngin təsvir edilməsi Vinsent üçün böyük əhəmiyyətə malik idi; qardaşı Teoya yazdığı məktublarda, şəkillərindəki əşyaları rəng baxımından tez-tez təsvir edirdi. Rona üzərində ulduzlu gecə də daxil olmaqla gecə şəkilləri, gecə səmasının, parlaq rənglərini və dövr üçün yeni olan süni işıqlandırmanı istifadə etməyə verdiyi əhəmiyyətini vurğulayır.
Samət Əlizadə
Samət Qürbət oğlu Əlizadə (14 mart 1938 – 31 may 2002) — dilçi alim, filologiya elmləri doktoru, əməkdar elm xadimi, pedaqoq.
Həyatı
Samət Qürbət oğlu Əlizadə 1938-ci il mart ayının 14-də Xızı-Bərmək mahalının baş kəndi olan Xızıda anadan olmuşdur. O, orta təhsilini Siyəzən rayonunda almış, 1960-cı ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsini bitirmişdir. Samət Əlizadə 1966-cı ildə elmlər namizədi, 1992-ci ildə isə “XVI əsr Azərbaycan ədəbi dili” mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. O, azəri-türk dilçiliyinin çox sahələri üzrə görkəmli nailiyyətlər əldə etmiş alimdir. Samət Əlizadə bir çox beynəlxalq elmi yığıncaqların fəal iştirakçısı olmuş, Azərbaycan türk dilinin təbliğində böyük əmək sərf etmiş dilçi alimdir. O, 1965-ci ildə öz taleyini müəllimlik kimi çətin və şərəfli vəzifəyə bağlamış, Azərbaycan Dövlət Universitetində dərs demişdir. Onun hazırladığı tələbələr arasında onlarla tanınmış dilçi-türkoloq vardır. Bir dilçi alim kimi, Samət Əlizadəni daha çox dilimizin tarixi maraqlandırmışdır. Tədqiqat obyekti kimi XVI yüzilliyi seçmişdir. “Şühədanamə”nin dilindən başlamış, bütün XVI əsrin dil səviyyəsini öyrənmişdir. Ümumən,dünya sivilizasiyasında olduğu kimi, Azərbaycan mədəniyyəti tarixində də XVI yüzillik əsrlər silsiləsində yüksək zirvədir. Bütövlükdə bu əsrin dili, ədəbiyyatı, tarixi, incəsənəti daha çox maraq doğurmuşdur. Onun XVI əsrin ədəbi dilinə həsr etdiyi üç hissə, 8 fəsil, giriş, nəticə və kitabiyyatdan ibarət olan “XVI əsr Azərbaycan ədəbi dili” əsəri maraqla oxunur. S.Əlizadənin tədqiqatçı kimi xoşbəxtliyi həm də onda idi ki, o, ərəb əlifbasına, bu əlifba ilə yazılmış əsərlərin imla qaydalarına gözəl bələd olmuşdur. Ədəbi yaradıcılığa XX əsrin 60-cı illərdən başlamışdır. Dövri mətbuatda vaxtaşırı elmi və ədəbi-tənqidi məqalələrlə çıxış etmiş, bədii dil və üslub məsələlərinə xüsusi diqqət yetirmişdir. Türkiyənin Kayseri şəhərində keçirilən I Millətlərarası Böyük Azərbaycan konqresinin iştirakçısı olmuşdur. O, 10 kitab, 200-ə qədər elmi məqalənin müəllifidir. Samət Qürbət oğlu Əlizadə 2002-ci il may ayının 31-də vəfat etmişdir.
Türkoloq alimin şəxsiyyəti
S.Əlizadənin, demək olar ki, bütün elmi yazılarında müqayisəli analiz xüsusi yertutur. Lakin pedaqoq-alimin fərqli fərdiliyi bunda deyil, ondadır ki, müəllif bir yaradıcı şəxsiyyəti digərinə, bir ədəbi mühiti başqa bir ədəbi mühitə qarşı qoymur, zəiflik uğurlu cəhətin önə çəkilməsi fonunda gözdən salınmır, dilin evolyusiyası sosial-siyasi mühit, xalqın durumu, mədəni səviyyəsi və başqa vacib elementlərlə dəstəklənir və beləliklə də, bütövlükdə "Azərbaycan dili" adlı elm yeni nəzəri fikirlə zənginləşir. Bu baxımdan təsadüfi deyil ki, Samət müəllim bir çox məqalə və mühazirələrində yeri düşdükcə orta əsrlər Azərbaycan dövlət dilinin, Azərbaycan diplomatiya dilinin, dəftərxana dilinin yaranmasına və inkişafına böyük diqqət yetirmişdir. S.Əlizadənin sanballı tədqiqatçı-alim kimi elmi ictimaiyyət tərəfindən xoş qarşılanan xarakter xüsusiyyətlərindən biri də onun yazılarında akademik elmi üslubun deyil, elmi-publisistik təhkiyə ilə izah-isbat etmək formasının əsaslığıdır. O, bu üslub formatı daxilində özünü çox sərbəst hiss edir, məhz bu səbəbdən də tələbələri onun mühazirələrindən yayınmır, həmsöhbətləri isə onunla elmi ünsiyyətdə olmaqdan zövq alırdılar. Çünki onun əsas tədqiqat obyekti nisbətən qədim və orta əsrlər dövrünün dil-ədəbiyyat materialları olsa da, köhnə dövr onun qələminin gücü ilə çox müasir və anlaşıqlı dildə danışır. S.Əlizadə bir il, bir ədib, bir kitab və s. "bir"lər üzərində tədqiqat aparan alim deyil. Onun tədqiqat obyekti yüzillik, qədim əlyazmalar, yaxud mətinlər keçmiş böyük dövrdür. O, asan, "hazır" mövzular üzərində elmi karyera quran alim-pedaqoq da olmamışdır. Professor S.Əlizadə geniş düşünməyi bacarırdı. Tipik bir misal: "...ədəbi dilimizin (yazılı şeir qolunun) inkişaf tarixindəki mövqeyinə və roluna görə Xətai Nəsimi ilə Füzuli arasında körpüdürsə, Qövsi Füzulini Vaqifə birləşdirir". Fikir verin, o, bircə cümlə daxilində ədəbi-mədəni tariximizin 452 illik (İ.Nəsimi-1369-cu il; M.P.Vaqif-1717-ci il) dövrünün necə də usta filoloji təhlilini verə bilmişdir. S.Əlizadə çox zəhmətkeş alim olmuşdur. XV-XVI əsrlərdə üzü köçürülən və ilk dəfə S.Əlizadənin sayəsində elmə məlum olan "Oğuznamə"nin, "Kitabi-Dədə Qorqud"un bir kitabda iki variantının-orijinala tam uyğun və müasirləşdirilmiş variantlarının (tərtib, transkripsiya, sadələşdirilmiş variant və müqəddimə F.Zeynalovla birgə, nüsxə fərqləri və şərhlərin müəllifi kimi tək) nəşri göstərir ki, adı çəkilən tədqiqatlardan hətta istənilən biri onun yaxşı alim olmasını sübut edərdi. Bir sözlə, nə qədər ki, türkologiya elmi var, filologiya elmləri doktoru, əməkdar elm xadimi Samət Qürbət oğlu Əlizadə elmi-pedaqoji yaradıcılığı var olacaqdır.
.af
.af — Əfqanıstanın internet kodu
Suşehri
Suşehri — Sivas ilinin ilçəsi.
Sarqışla
Sarqışla — Sivas ilinin ilçəsi.
.kg
.kg — Qırğızıstanın internet kodu.
NGC 4544
NGC 4544, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Qız bürcü istiqamətində yerləşir. SB0-a tipli. tərəfindən ildə 40.64 sm (16 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Ekoloji faşizm
Ekoloji faşizm - avtoritar bir hökumətin fərdlərin öz maraqlarını təbiətin təbii vəhdətinə qurban etmələrini tələb edən nəzəri siyasi modeldir.
İvan Lyaxov
İvan Lyaxov (d. ? – ö. 1800) — istehsalçı, Yeni Sibir arxipelaqı araşdımaçısı
Həyatı
1770 yazında Barens dənizi və Ağ dənizin üzəridən açıq dənizdə görünən adalara səyahət etmişdir. O Vaqin Merkuriy və Yakov Permiyakov kimi kazaklara birlikdə bu səyahəti edir. Sonradan xahiş edərək Mamont sümüklərini toplamağa və xəzdərili heyvanları ovlamağa ona inhisar hüququ verməsini istəyir. Bu məsələ ilə bağlı II Yekaterina xüsusi fərman imzalayır. Üstəlik iki adanın onun adına verilməsinidə təstiqləyir. Böyük Lyaxovski və Kiçik Lyaxovski adaları anun adını daşıyır. Üüstəlik digər bir adaya Kotelnı adını özü şəxsən verir. Adını isə orada saxladığı mis sobanın adına görə verir. 1775-ci ildə Böyük Lyaxovski adasının dəqiq xəritəsini tərtib edir.
Vilyam və Meri kolleci
Vilyam və Meri kolleci  — Vilyamsberq şəhərində yerləşən Dövlət Araşdırma Universiteti (Virciniya, ABŞ).
Tarixi
Kollec, 1693-cü ildə Vilyam və Meri Krallığının Nizamnaməsi ilə quruldu və Harvard Universitetindən sonra ABŞ-də ikinci böyük təhsil müəssisəsidir.
Amerikalı prezidentlər Tomas Cefferson, Ceyms Monro və Con Tayler, eyni zamanda ABŞ Ali Məhkəməsinin Baş hakimi Con Marşall, ABŞ Nümayəndələr Palatasının sədri Henri Kley və İstiqlal Bəyannaməni imzalayan 16 Amerika dövlət adamı kimi məşhur amerikalılar kollecdə oxudular.
1779-cu ildə kollec Hüquq və Tibb Bölmələrini açaraq ABŞ-nin ilk universitetlərindən biri halına gətirdi.
2009-cu il üçün Forbes jurnalına görə ən yaxşı Amerika dövlət universitetlərinin sıralamasında 4-cü yeri tutdu. ABŞ-də U.S. News & World Report reytinqində, 2012-ci ildə ABŞ universitetləri arasında 33-cü yeri tutdu.
Badi Valastro
Badi Valastro ilk dəfə 2009-cu ildən efirə çıxmış "Tort şefi"(Cake Boss) televiziya həyatına başlayıb. Daha sonra "Mətbəx şefi"(Kitchen Boss) (2011), "Şirniyyat evi xilasedicisi Badi" (Buddy's Bakery Rescue) (2013) verilişləri yayımlanıb.
.kz
.kz — Qazaxıstanın internet kodu.
Atalar və oğullar
Əsərin hekayəsi 1850-ci illərin Rusiyasında keçir. Universitetdən yeni məzun olan Arkadi Kirsanov dostu Yevgeni Bazarovla birlikdə atasının malikanəsinə gəlir. Arkadinin atası Nikolay gəncləri öz malikanəsində, Marinoda sevinclə qarşılayır, lakin Nikolayın qardaşı Pavel bu gəlişdən heç də məmnun qalmır. Bunun səbəbi isə gənclərin, xüsusilə də Bazarovun davamçısı olduğu nihilizm fəlsəfi cərəyanıdır. Əsərin baş qəhrəmanı Bazarov tibb tələbəsi və qatı nihilistdir. O Arkadiyə müəllimlik edir, "qocaların" — Kirsanov qardaşlarının liberal ideyalarını amansızlıqla lağa qoyur. Bazarov üçün köhnə dünyadan qalmış heç bir qayda keçərli deyil, o bunları yıxmağa qərarlıdır. Pavelin kinayə ilə soruşduğu "Bəs hər şeyi dağıdandan sonra nə edəcəksiniz?" sualına isə, Bazarov "Bilmirik. Bu, bizdən sonrakıların işidir" deyə cavab verir. Marinoda bir neçə həftəlik istirahətdən sonra cavanlar şəhərə yollanır və orda məşhur mülkədar xanım Anna Sergeyevna Odintsova ilə tanış olurlar. Gənclərin dərrakəsi və yenilikçi, qorxubilməz fikirləri Odintsovanı cəlb edir və o, Bazarovla Arkadini öz mülkünə dəvət edir. Burda keçirdikləri vaxt boyunca Arkadi Odinstsovaya aşiq olsa da, Odintsova Bazarovla ünsiyyətə daha çox meyl edir və bu səbəbdən Arkadi öz vaxtını Anna Sergeyevnanın kiçik bacısı Katya ilə keçirir. Sevgi məsələlərinə dərin nifrətlə yanaşan Bazarov isə ilk zamanlar Arkadinin hisslərini lağa qoysa da, sonradan özü də Odinstsovaya aşiq olmağa başlayır. Öz sevgisinə qarşılıq tapa bilməyən Bazarov dostu Arkadini və digər hər kəsi tərk edib öz atasının kəndinə qayıdır. Burda bir müddət atasına həkimlik işlərində kömək edir və növbəti əməliyyatların birində səhvən əlini kəsərək, qan zəhərlənməsi keçirir. Ölümünə az qaldığını hiss edən Bazarov atasından Odintsovanı çağırtmağı xahiş edir. Baş tutan görüşdən bir neçə gün sonra Bazarov ölür. Əsər Arkadi ilə Katyanın evlənməsi və məclisdə Arkadinin Katyanın qulağına "Bu da Bazarovun xatirəsinə" deyərək tostu ithaf etməsi ilə bitir. "Atalar və oğullar" nihilizm mövzusunu ələ alan ilk və ən məşhur əsərlərdən sayılır. Əsər sonrakı nəsillərdə bir çox gənclə ilham qaynağı olmuşdur. Məsələn, məşhur bolşevik inqilabçısı Vladimir Bazarov öz təxəllüsünü Yevgeni Bazarova ithafən götürüb.
Feyan
Feyan  — Fransa da kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — En. Baje-le-Şatel kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Burk-an-Bres.
INSEE kodu — 01159.
Əhalisi
2010-ci ildə əhalinin sayı 3115 nəfər təşkil edirdi.
Bəzəklik mağaraları
XIX əsrin sonu, XX əsrin əvvəllərində avropalı və yapon tədqiqatçıları qumda basdırılmış bütöv divar rəsmləri aşkar etmişdilər. Bu rəsmlərin bir çoxu qazılaraq bütün dünyaya yayıldı. Ən yaxşı qorunan divar rəsmlərindən bəziləri alman tədqiqatçısı Albert von Le Coq tərəfindən tapılaraq, Almaniyaya aparıldı. Prandihi səhnəsini təsvir edən böyük rəsmlər bir müddət Berlindəki Etnoqrafiya muzeyində sərgilənsə da, İkinci Dünya Müharibəsi zamanı müttəfiq dövlətlərinin Berlini bombalaması nəticəsində muzey dağıdıldı, bu rəsmlər isə məhv edildi.
Mağarada aparılan tədqiqatlar
Bəzəklikdəki məbədlərin əhəmiyyətli bir hissəsi yumşaq qayaya oyulmuşdur. Bəzi strukturlar müstəqil olaraq daş və ya kərpicdən tikilmiş, digərləri isə qismən qayaya oyulmuş və xarici hörgü hissəsi ilə tamamlanmışdır. Burada ümumilikdə 77 mağara var.
Bu məbədlərin divarları çoxlu freskalarla bəzədilib. Bu rəsmlər VIII-XIII əsrlərdə uyğur klassik üslubunun ən əhəmiyyətli nümunələridir. Kompleksin adı bu sıx ornamentlərdən gəlir.
Bu məbədləri ilk ziyarət edənlərdən biri olan və burada müxtəlif tədqiqatlar aparan A. Von Le Coq kitablarında burada həyata keçirdiyi fəaliyyətləri ətraflı təsvir edir. Le Coqun dediyinə görə, burada bir neçə yüz məbəd var ki, onlar yoldan keçən insanın diqqətini cəlb etməyəcək şəkildə tikilmişdir. Binalar qrupunun şimalına doğru uzanan əsas terrasın şimal ucunda rahiblər üçün ayrılmış hücrələri olan böyük bir monastır var. Le Coqa görə, bu monastıra bitişik və cənuba axan su yatağına paralel olan bir məbəd qrupu dağlardan gələn qum və palçıq təbəqəsi ilə örtülmüşdür. Bu məbədlərdən sığınacaq kimi istifadə edən çobanların yandırdıqları odlar nəticəsində məbəddəki şəkillərin hislə örtüldüyü də bildirilir. Əvvəlcə bu rəsmləri təmizləyən işçi qrupu daha sonra böyük məbəddə çalışmağa başladı. Le Coq bildirir ki, Cellonun qarşısındakı giriş salonundakı freskalar demək olar ki, tamamilə dağılıb və qeyri-müəyyən şəkildə görünürdü. Həmçinin, əsas məbəd və onu əhatə edən monastırlar qumla dolu idi. Qum qalaqlarını çətinliklə keçən heyət nəhayət əsas məbədi əhatə edən dəhlizə çata bilmişdi. Le Coq qeydlərində qəfildən divarlarda yenicə hazırlanmış kimi görünən freskalara rast gələndə necə sevindiyini dilə gətirib. Le Coq həmçinin öz əsərində bu freskaların bütöv olanlarını necə kəsib Berlindəki muzeyə apardıqlarında da bəhs edir. left|thumb|Qrünvedel tədqiqat apararkən Buddist ikonoqrafiyasında dövrün tanınmış şəxslərindən biri olan alman alimi A. Qrünvedel də Bəzəklik mağaralarında geniş tədqiqatlar aparmışdır. Vaxtının böyük bir hissəsini məbədlərə sərf edən tədqiqatçı onların ümumi və müfəssəl planını cızmışdır. Məbədləri müəyyən etmək üçün günümüzdə istifadə edilən nömrələr Qrünvedel tərəfindən verilmişdir. Bundan əlavə, Qrünvedel məbədlərdə divar rəsmlərinin cizgilərini çəkmiş və bu rəsmləri “Çin Türküstanında qədim Buddist məbədləri” kitabında dərc etdirmişdir.
Qrünvedel, Le Coq ilə birlikdə buradakı bəzi divar rəsmlərinin Berlinə aparılmasına nail olmuşdur. 1900-cü illərin əvvəllərində Mərkəzi və Ön Asiya da müxtəlif tədqiqatlar aparan tədqiqatçılardan biri də ingilis M. A. Steyndir. Steyn əsasən Dun-huanq bölgəsində, eyni zamanda Bəzəklik mağara məbədlərində tədqiqatlar aparmışdır. Steyn “İç Asiya” və “Qədim İç Asiyanın yollarında” adlı kitablarında Bəzəklik mağara məbədlərinə səfərini və oradakı tədqiqatlarını qısaca təsvir etmişdir. Steynə görə, buradakı divar rəsmləri müsəlmanlar tərəfindən məhv edilmişdi və bu rəsmlər Avropalı turistlərə satılmaq üçün kiçik parçalara bölünmüşdü. Steyn, Qrünvedel və Le Coq kimi bu vəziyyəti bəhanə edərək Bəzəklikdəki bəzi divar rəsmlərini söküb Yeni Dehli yə apardı. Tədqiqatçı vaxt azlığı səbəbindən freskaların sökülərək daşınmasını istedadlı və təcrübəli kimi xarakterizə etdiyi köməkçisi Naik Şəmsuddinə tapşırmışdı.
Mərkəzi Asiya da 1800-cü illərin sonundan 1950-ci illərə qədər müxtəlif ölkələr, xüsusən də yuxarıda qeyd etdiyimiz kimi alman və ingilislər tərəfindən kəşfiyyat işləri aparılmış və bir çox sənət əsərləri bu ölkələrə aparılmışdır. Bu cərgəyə ruslar, italyanlar, amerikalılar, yaponlar və isveçlilər də daxil idi. Çinin Uyğur Muxtar Bölgəsində başda rəssamlıq olmaqla türk sənətinin bir çox şah əsərlərini ehtiva edən Bəzəklik mağara məbədləri bu gün mümkün qədər bərpa edilmiş vəziyyətdə ziyarətçilərin üzünə açıqdır. Ancaq sözü gedən şəkilləri görmək üçün Berlin, Yeni Dehli, Tokio, Peterburq və Honq Konq muzeylərini gəzmək lazımdır. Müxtəlif tədqiqatçılar tərəfindən də qəbul edilən ortaq fikirlərdən biri isə XIX əsrdə çinlilərin uyğur sənət əsərlərini mənimsəmək üçün uyğur yazılarını silərək onların yerinə Çin yazıları qoymasıdır.
Divar rəsmləri
Bəzəklik mağaralarının divar rəsmlərində müxtəlif mövzulara toxunulmuşdur. Onların əksəriyyətində dini mövzulu səhnələr təsvir edilmişdir. Buddanı, onun təlimlərini və həyatını əks etdirən şəkillər və Pranidhi səhnələri dini mövzulu şəkillər arasında əsas yer tutur. Dini mövzulu rəsmlərdən sayıla biləcək “qurban səhnələri” də Bəzəklik divar rəsmlərində geniş şəkildə araşdırılan bir kompozisiyalardandır.
Həmçinin, müxtəlif tanrılar və alp-tanrılar, şeytan, cin və pis ruhlar, dastanlar və əfsanələr ,məbəd divarlarındakı cənnət və cəhənnəm təsvirləri, gündəlik həyatla bağlı səhnələr qarşımıza çıxan digər mövzulardır. Sözügedən rəsmlərdə müxtəlif kompozisiyalar daxilində memarlıq tikililəri, mənzərələr, heyvanlar, gündəlik istifadə olunan əşyaları, müxtəlif alətlər və musiqi alətləri də təsvir edilmişdir.
Budda təsvirləri
Buddanın geyimi diqqət çəkən plandadır və ayaqlarında sandallar var. Saçları yuxarıda topuz şəklində toplanılıb,qulaqlarından halqalar sallanır. Nazik bığları, nazik qaşları və iki qaşının arasında qızrmızı ləkə olan üzündə çox sakit bir ifadə var. Saç rəngi adətən mavi çalarlarda olur. Həmçinin paltarında mavi tonlardan istifadə olunub. Budda təsvirlərində mavi rəngdən istifadə edilməsi təsadüfi deyil. Çünki mavi rəng qədim türklərdə, qismən də uyğurlarda Göy Tanrıçası nı simvolizə edir.
Budda bəzən tək bir fiqur kimi, bəzən isə digər fiqurlarla birlikdə təsvir edilmişdir. Bəzəklik divarlarında rəsm edilən ən mühüm dini mövzulardan biri Pranidhi səhnələridir. Sanskrit dilində Pranidhi sözü "Buddanın təlimlərinə əməl etməklə maariflənən insanların andı" deməkdir. Bu səhnələr uyğurlar tərəfindən hazırlanmış kompozisiyalardır və ilk dəfə Bəzəklik məbədlərində qarşımıza çıxır. Bəzəklikdəki bir çox mağarada, xüsusilə 9-cu mağarada çoxlu Pranidhi səhnələri var. Bu səhnələrdə əsas fiqur mərkəzdədir və dünyanın qütbünü təmsil edir. Onun ətrafında isə digər fiqurlar qarşılıqlı və təvazökar simada təsvir edilmişdir. Mərkəzdəki əsas fiqur, iyerarxik anlayışla digər fiqurlarla müqayisədə kifayət qədər böyük ölçülərdədir. Əsas fiqur adətən ayaq üstə, bəzən isə bağdaş şəkildə oturmuş göstərilir və çox mülayim və sakit bir insan kimi təsvir edilir. Bu kompozisiyalarda əsas fiqurun ətrafındakı fiqurlar kifayət qədər sıxdır. Lakin bu fiqurlar kompozisiyada balanslaşdırılmış şəkildə yerləşdirilib. Kompozisiyada müqəddəsliyə aid edilən fiqurlarda dairəvi halqalar mövcuddur. Digər fiqurlar uyğurlar, hindlilər, çinlilər, iranlılar kimi müxtəlif millətlərdən və zadəganlar, əsgərlər, tacirlər və ruhanilər eləcədə müxtəlif qruplardan olan insanlardır. Bu fiqurlar arasında kompozisiyanın aşağı sağ və sol hissələrində olanlar əllərində nimçə ilə mərkəzdəki Buddaya qurban təqdim edir, digər fiqurlar isə əllərini ancali-mudra mövqeyində tutaraq sitayiş edirlər. Qurban təqdim edən fiqurların yanında at, dəvə və eşşək kimi heyvanlar da görünür. Onlar tacirlərin ixtiyarında olan, üzərinə mal yüklənmiş və yerə yıxılmış heyvanlar kimi təsvir edilmişdir. Kompozisiya daxilində və xüsusilə kompozisiyanı çərçivələyən haşiyədə bitki mənşəli ornamentlər var. Rəsmlərin fonunda məbədlər, atçılıq fermaları kimi memarlıq elementləri də təsvir edilmişdir.
Budda ilə bağlı səhnələrdə onun ölümünü təsvir edən rəsmlər xüsusi əhəmiyyətə malikdir. Bu rəsmlərdə uyğur üz quruluşunda olan şəxslər, əsasən musiqiçi və din adamları, kədərli ifadədə göstərilir. Beləki bəzi fiqurlar yas tutmuş şəkildə, bəziləri əlləri ağızlarında, bəziləri isə əllərində asalarla təsvir olunur. 9, 12, 19-cu məbədlərdə Buddanın ölümünü təsvir edən divar rəsmləri mövcuddur. left|thumb|Şeytani fiqur, mağara 9, 779-886-cı illər. Berlin Etnoqrafiya muzeyi.
Alp tanrı, döyüşçü, şər ruh təsvirləri
Uyğur rəssamlığında Lokapala təsvirləri qədim türklərdə Alp təxəyyülü ilə bağlı olduğu üçün çox əhəmiyyətlidir. Qoruyucu ruhlar olan Lokapalalara uyğur türkcəsində küzetkici (gözətçi) deyirdilər. Bunlar Buddist mifologiyasına alp tanrısı kimi daxil olan türk Alp anlayışının formasıdır. Bəzəklik rəsmlərində ilk növbədə Budda fiqurları, ilahi şəxsiyyətlər və ruhanilər, bəylər və qadınlar həmişə mülayim və sakit şəkildə təsvir olunsa da, alp tanrıları bu şəkildə təsvir olunmamışdır. Onların gözləri yuvarlaq, burunları isə şişkin şəkildə təsvir edilmiş,üzlərində qorxulu ifadə var. Bəzən atları ilə təsvir edilən bu fiqurlar adətən silahlı və ağır zireh geyinirlər. Dörd yön gözətçiləri (Lokapala), Vajrapani (Buddanın mühafizəçisi hesab edilən ruh), pələng maskalı tonqa (pələng, alp) fiqurları kimi alp tanrıları həmişə qorxulu simada təsvir edilmişdir. Bundan əlavə, bəzi hökmdar fiqurları bu ikonoqrafiyaya uyğun olaraq qorxulu ifadə ilə, atları və özləri ağır zireh və maskalar geyinmiş şəkildə təsvir edilmişdir. Qorxulu tanrı Mahakala da yuxarıda adı çəkilən ifadə ilə dünyanın daşıyıcısı sayılan əfsanəvi öküzün üzərində rəsm edilmişdir. Mahakala qəddar tanrı idi və insanları təkərdə əzərək öldürən ölümlə əlaqəli tanrı hesab olunurdu.
Uyğur sənətində şər ruh təsvirləri də öz klassik ifadəsindədir. Uyğur mətnlərində təsvir olunduğu kimi, Yekler (pis cin və s.) və İçkek (qan içən) kimi pis ruhlar belə təsvir edilmişdir: Dik və sərt qırmızı saçlı, dişli, iri gözləri dönür, alınlarının ortası üçüncü böyük göz parıldayıraq alov saçır. Erklik xanın və ya başqa bir Orunqutun (başbuğ) əmri altında insanlara hücum edib fəlakətlər törədirlər.
Hind mifologiyasında Qaraquş və ya Qaruda adlanan yırtıcı quş tanrısı da eyni üslubda təsvir edilmişdir. Qarudanın uşağı qaçırmaq istəyərkən Alp tanrısı tərəfindən kəməndi ilə vurulması səhnəsinə Bəzəklik rəsmlərində tez-tez rast gəlinir. Bu mənzərə məbəd 7 (Rəsm 9), məbəd 9 (Lövhə 23) və məbəd 26 (Rəsm 16D) tapılan divar rəsmlərində çox oxşar şəkildə təsvir edilmişdir.
Musiqiçi təsvirləri
Bezeklik rəsmlərində diqqət çəkən mövzulardan biri də musiqiçilərin təsvir olunduğu səhnələrdir. Buddizmdə musiqiçilər, Buddanı tərifləyən və onun fəzilətlərini təsvir edən ilahilər və mahnılar oxuyur. Boddhisatvaların gözəl musiqi ilə insanların qəlblərini yumşaltdığına da inanılır. Lakin nağara kimi alətlər də pis ruhların təsvirində istifadə edilmişdir. Musiqiçiləri təsvir edən səhnələrin əhəmiyyətli nümunələrindən biri 31-ci məbədin freska parçasıdır. (34 nömrəli lövhə) Bu şəkildə müxtəlif alətlərdə ifa edən bir qrup musiqiçi təsvir edilmişdir. Xətti üslubun üstünlük təşkil etdiyi rəsmdə dominant rənglə yanaşı, qırmızı, yaşıl, qara və ağ rənglərdən də istifadə olunur. Kompozisiyada sağ altdakı fiqur qopuz, digər fiqurlardan ikisi nəfəs alətlərində ifa edir. Yuxarı sağdakı fiqur bu gün də istifadə edilən iri metal disk formalı sincləri döyür, onun bir az altındakı fiqur isə əlində nağara toxmağı ilə təsvir edilmişdir. Yerin qırmızı rəngdə olduğu və boş yerlərdə nilufər çiçəklərinin təsvir olunduğu kompozisiyada fiqurların hamısının uyğur tipinə aid olduğu görünür. Saçlar ya topuz şəklində toplanır, ya da lotus şəklində yuxarıdan yığılmışdır. Sürətli musiqinin ritminə qapılan libaslı fiqurların hərəkətləri rəsmdə ifadə transferinin nə qədər güclü olduğunu sübut edir. Həmçinin 13-cü məbəddə tar, ud, qopuz, fleyta, nağara və müxtəlif zərb alətləri ilə yanaşı musiqi ifa edən böyük bir orkestr da təsvir edilmişdir. (43-cü lövhə) 12-ci məbəddə Buddanın ölüm səhnəsində ud və ya qopuz kimi alətdə ifa edən musiqiçi rəsm edilmişdir. (Lövhə 42) 7-ci məbəddəki divar rəsmində şər ruh timpani adlı böyük yarımkürə formalı nağara çalır. (Şəkil 8E) 26-cı məbəddəki başqa bir rəsmdə truba və nağara çalan şər ruhlar təsvir edilmişdir. (Rəsm 17C)
Heyvan təsvirləri
left|thumb|344x344px|Göldə üzən Əjdaha, Bəzəklik, 19-cu mağara, 1024-1155-ci illər. Berlin Etnoqrafiya muzeyi Uyğur sənətində sürreal və ya real heyvan təsvirləri geniş şəkildə rastımıza çıxır. Bu heyvan təsvirlərini üslub xüsusiyyətlərinə görə iki əsas qrupa bölmək olar. Bunlardan birincisi türk çöl mədəniyyətinə uyğun rəsm edilən heyvan təsvirləridir. İkinci qrup müxtəlif Buddizm əfsanə və ya hekayələrində təsvir olunan heyvanlardan ibarətdir. Uyğur sənətində heyvan üslubu ənənəsindən uzaqlaşmaq adi hal olsa da, köhnə türk heyvan təsviri ənənəsinə uyğun gələn heyvan fiqurları da var. Köhnə heyvan üslubunu yeni sənət əsərlərinə daşıyan uyğurlar buddizmə xas simvolik heyvan təsvirlərini tətbiq etməkdən də çəkinməmişdilər. Bu təsvirlərdə bəzən buddist sənət ənənəsini köhnə türk ənənəsi ilə birləşdirərək yeni sintez əmələ gətirilmişdir. Heyvan təsvirləri arasında türk sənətində mühüm yer tutan at fiquruna tez-tez rast gəlinir. Bəzəkliyin 4-cü məbədindəki süvari təsvirində (Şəkil 6D) süvarilərin başında başlıq, üzərində zireh var. At fiquru isə qoşquları və düyünlü quyruğu ilə köhnə türk üslubuna uyğun gəlir. Atın düz yanında ov iti fiquru da var. Bu it fiqurunu bir çox rəsmdə qarşımıza çıxır. Türk mədəniyyət və incəsənətində mühüm yer tutan əjdaha obrazlarına Bəzəklik rəsmlərində də yer verilmişdir. Bunun ən məşhur nümunəsi 19-cu məbəddə tapılan freskada qanadları rumi şəklində qıvrılmış əjdahanın təsviridir. (Lövhə 28) Buynuzlu, pulcuqlu və qanadlı təsvir edilən bu əjdaha suyun altından çıxır və göy əjdahası kimi səmaya qalxır. Bununla o buludların arasında yerləşəcək və yağış yağdıracaq, yəni bolluq və bərəkət gətirəcəkdir. Qırmızı fonda yerləşdirilmiş səhnə daha böyük kompozisiyanın bir hissəsi kimi görünür. Qırmızı, yaşıl və mavi rənglərin üstünlük təşkil etdiyi tablonun aşağı və yuxarı planlarında qırmızı və yaşıl rənglərlə boyanmış sivri uclu üçbucaqlı dağlar görünür. Dağların arasındakı ağaclarla əhatə olunmuş gölü nəzərə çarpır. Ağacların arasında ceyran kimi heyvanlar təsvir edilmişdir. Suyun üzü bir qədər dalğalıdır və üzərində su bitkiləri ilə təsvir edilmişdir. Əjdahanın bədəninin əksəriyyəti su səviyyəsindən yuxarıdadır, pəncələrini qaldırılmış, ağzı açıqdır. Lakin onun siması qorxulu deyil, daha çox yaraşıqlı şəkildə təsvir edilmişdir.