cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sərbəst dəmir
Mənşəyi və yayılması
Tellurik dəmir ilkin maqmatik əmələgəlmə, yaxud dəmirli birləşmələrin reduksiya məhsulu hesab edilir. Mineralın kütləsi bir neçə tona, nadir hallarda 20 tona çatan ən iri yığınları bazaltlarda yerləşir. Onun tapıntıları serpentinləşmiş ultrabazitlərdə də qeyd olunmuşdur. Ekzogen mənşəli ferritə kömürlü çökmə süxurlarda, filiz yataqlarının oksidləşmə zonalarında rast gəlinir. O, bataqlıq tipli dəmir filizinin formalaşması və daş kömür yangınları zamanı əmələ gəlir, bəzən səpintilərdə toplanır. Dəmir meteoritlərin əsas kütləsini təşkil edən, daş meteoritlərdə də qeyd olunan kosmik mənşəli minerallar – kamasit və tenit üstünlük təşkil edən dəmirlə nikelin təbii xəlitəsindən ibarətdir. Həm qatışığı olmayan dəmir, həm də nikelli dəmir ay süxurlarının nümunələrində də aşkar edilmişdir. BR: pirrotin, troilit, kogenit, maqnetit və b. Y: Disko ad. (Qrenlandiyanın qərb sahilləri yaxınlığında); Kassel yaxınlığında Bül (Almaniya); Krasnoyarsk ölkəsi, Cənubi Primorye, Kola yarımadası (Rusiya); Rovno vilayəti (Ukrayna); Kurduk çayı səpintiləri (Özbəkistan) və b. Azərbaycanda sərbəst dəmir hematitin reduksiya məhsulu kimi Zəylik alunit yatağının metasomatitləri içərisində qeyd edilmişdir. Sərbəst dəmirə Qaladərəsi sulfid təzahüründə də rast gəlinir. Azərbaycanda dəmirin ən maraqlı tapıntısı Yardımlı meteoritidir (düşmə tarixi: 24. XI.1959-cu il; ölçüləri: 27x29x43 sm; kütləsi: 127 kq); tərkibində 92,5 % Fe, 6,7 % Ni, 0,4 % Co və az miqdarda qrafit aşkar edilmişdir.
Tətbiqi
Qrenlandiyanın qərb sahilləri yaxınlığındakı Disko adasında yerləşən böyük yığınlar istisna olmaqla dəmir filizi kimi hələlik praktik əhəmiyyəti yoxdur. Kosmos haqqında müxtəlif informasiyalar saxlayan kosmik mənşəli minerallar elmi nöqteyi-nəzərdən böyük maraq doğurur.
Balamir
Balamir (?-378) — Avropa Hun İmperiyasının hökmdarı.
Həyatı
Balamir (Balambər), adı bilinən ilk Qərb Hun Türk hökmdarıdır (IV yüzilın ikinci yarısı). Balamir, Oğuzların atasıdır. Adı "Balam-ber" yəni oğul verən (Oğul törədən) anlamına gəlir. Çiçi yabqunun dokuzuncu, Mete xaqanın 15-ci göbəkdən nəvəsi, Hun xaqanı, Hayluntur tayfasının da rəis idi.
Şimal Hun dövlətinin yıxılmasının ardından dağılan və qərbə çəkilən hunlar, Ural və İdil çayları arasına yerləşmişdilər. Ardından hunlar, bu bölgədəki Türk boylarını itaətləri altına almışdır. IV yüzilın ortalarında Aral gölü ilə Xəzər dənizinin şimalındaki Alan ölkəsini ələ keçirdikdən sonra, 374-cü ildə  Balamir xan başçılığında İdil çayı yaxalarında görünmüşlər, Qaradənizin şimalındakı düzənliklərdə yaşayan Ostroqotları və Viziqotları yenilgiyə uğratmışdılar. 375-ci ildə ostroqotlar və viziqotlar, hunların hücumlarından  dolayı qərbə doğru yönəlmişdilər. Beləcə "Tayfalar köçü"  başlamışdır.
Balamir, cəsur, intizamlı və zəhmli bir hökmdardı. 10 tümən əsgəri vardı. (bugünkü 100 min əsgər bərabər). Hun sərkərdəsi Balamir idarəsindəki böyük təərrüz, öncə şərqi qotlarına çarpdı və bu dövləti yıxtı (374), Şərq və Qərb qotları ortadan qaldırdı. Hun torpaqlarını genişlətdi.
Balamirdən sonra 378-ci ildə Alipbi, Hun imperatoru olmuşdur. 378-ci ildə hunlar, Dunay çayını keçmişlər və Trakyaya qədər irəliləmişdilər. Hunlar, Trakyaya qədər irəliləmələrinə rəğmən Roma imperatorluğundan bir dirəniş görməmişdilər. Hunların basqısı altındaki barbar tayfalar, Roma imperatorluğunu zorlamağa başlamışdılar. Roma imperatoru I Thəodosiusun 17 dekabr 395-ci il tarixində ölməsi üzərinə hunlar təkrar hərəkətə keçmişdilər.
Cilçiçəklilər
—  yarımsinfinə aid bitki dəstəsi.
Uldız
Uldız — Avropa Hun İmperiyasının hökmdarı.
Həyatı
Uldız, Bizansı təzyiq altına almaq məqsədiylə Trakya üzərinə yeridi. Barış istəyən Trakya qubernatoruna "Günəşin batdığı yerə qədər hər yeri zəbt edə bilərəm" deyərək Şərqi Romaya (Bizansa) meydan oxudu. O, 404-409-cu illərdə Bizans üzərinə hücum etdi.Türklərin gücündən çəkinən Bizans, müqavilə bağlayaraq Hunların üstünlüyünü qəbul etdi.Bizans sülh bağlamağa məcbur oldu.
Bu dövrdə Hunlar, Orta Avropadan Xəzərin şərqinə qədər uzanan geniş torpaqlara sahib olmuşdular. Dövlətin şərq bölgəsini Qaradonun idarə etdiyi bilinirsə də bu hökmdar haqqında çox məlumat yoxdur.
Achillea micranthoides
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Suicidal Tendencies
Epic Records firmasına keçdikdən sonra 1988-ci ildə üçüncü albom «How Will I Laugh Tomorrow If I Can't Even Smile Today?» yayımlandı. Bu az qala tamamilə Punk və Hardcore köklərinə əsaslanan, Thrash istiqamətində bir tərzdən çox, kompleks mahnı quruluşunun vurğulandığı və qrupun instrumental bacarığının üstündə dayandığı daha melodik bir albom idi. 1989-cu ildə «Controlled By hatred / Feel Like Shit ... Deja Vu» adlı qrupun iki EP birləşdirdiyi bir yığma albom satışa çıxdı. Eyni heyətlə 1990-cı ildə dördüncü albom «Lights ... Camera ... Revolution!» yayımlandı. Bu albom isə qrupun musiqi olaraq daha da inkişaf göstərdiyi, bir neçə mahnısı Proqressiv metala yaxınlaşan və tamamilə kompleks quruluşda mahnılardan ibarət olan bir albom idi. Təbii albom bir hit mahnı da ortaya çıxardı. «You Can't Bring Me Down» radyolardaki Rok proqramlarının imtina edilməz mahnısı olmuşdu. Bunun xaricində funk-metal tərzində bir mahnı olan «Send Me Your Money», melodik Thrash Metal stilindəki «Alone» digər ön plana çıxanlar idi.
1992-ci ildəki albom «The Art Of Rebellion» əvvəlki albomlarından çox fərqli idi amma qrupun ən melodik və ən təsir edici albomu olmuşdu. Proqressiv Rok və Funk təsirləriylə dəstəklənən ənənəvi metal gitaralarının iştirak etdiyi albom, qrupun pərəstişkarlarının çoxu tərəfindən də müsbət qarşılandı. «The Art Of Rebellion» eyni zamanda qrupun ticari baxımdan o günə qədər ən böyük müvəffəqiyyət qazandığı albom olmuşdu. «Still Cyco After All These Years» (1993) albomu ilə bu ticari müvəffəqiyyət zirvəyə çatdı. Amma 1994-ci ildəki «Suicidal For Life» albomu, qrupun ən az maraq gördüyü albom idi. Əslində qrupun musiqisi hələ də eyni idi və hətta əvvəlki alboma görə çox daha aqresiv bir quruluşda idi. Onsuz da albom sonrası qrupun Epic Records ilə olan müqavilə müddəti də dolmuş idi.
1998-ci ildə Suicidal Records firmasından çıxan 6 mahnılıq «Six The Hard Way» adlı EP qrupun özünə gəldiyini göstərirdi. Hardcore Punk, Skatepunk stilinə qayıdan qrupun bu EP'i xüsusilə köhnə pərəstişkarları tərəfindən böyük bir məmnuniyyətlə qarşılandı. Eyni tərzlərini 1999-cu ildəki «Freedumb» albomunda da davam etdirdilər. Mənfi reaksiyalar alsalar da bu albom qrupun bir çox pərəstişkarları tərəfindən Suicidal Tendencies'ın çevriliş albomu olaraq qəbul edilmişdi. «We Are A Family» isə albomdakı favorit mahnı olaraq zirvəyə çıxdı. Bir sonrakı il daha da açıq, dəqiq bir Hardcore albomu olan «Free Your Soul And Save My Mind» albomu gəldi. 2002-ci il isə qrupda bəzi dəyişikliklər meydana gətirdi. Qrupdan ayrılan Josh Paul və Brooks Wackerman'ın yerinə Ron və Steve Brunner qardaşları keçdi.
Vonna
Vonna  — Fransa da kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — En. Şantiyon-syur-Şalaron kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Burk-an-Bres.
Əhalisi
2010-cu ildə əhalinin sayı 2790 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2010-cu ildə əmək qabiliyyətli 203 nəfər arasında (15–64 yaş) 155 nəfər iqtisadi cəhətdən fəal, 48 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstəricisi — 76,4%, 1999-cu ildə 80,5%). 155 fəal sakindən 142 nəfər (78 kişi və 64 qadın) işləyir, 13 nəfər işsizdir (3 kişi və 10 qadın). Aktiv olmayan 18 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 22 nəfər təqaüdçü, 8 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir.
Qızılgül yarpaqbükəni
Qızılgül yarpaqbükəni — Buğumayaqlılar tipinin Pulcuqluqanadlılar dəstəsinin Yarpaqbükənlər fəsiləsinə aid olan növ.
Xarici quruluşu
Kəpənəyin qanadları açılmış halda 15–22 mm olmaqla, erkək fərdin qabaq qanadları tünd- bozdur. Yumurtası oval formada olub, yaşıl-göyümtül rəngdədir. Tırtılları isə bir neçə rəngin çalarlarına malikdirlər (tünd-yaşıl, açıq-yaşıl, sarımtıl- qəhvəyi), bədənin uzunluğu 18–20 mm-dir. İmaqo: A.rosanus yetkin fərdlərin ön qanadları qırmızımtıl-sarı, tünd-qəhvəyi ləkəlidir, qanadların ölçüsü 15–22 mm-dir. Arxa qanadlar qəhvəyi-bozdur. Pup: Pupları 10–12 mm-dir, sarımtıl-qəhvəyi rənglidir. ''Tırtıl': Tırtılların ölçüsü 18–20 mm-dir, rəngi açıq yaşıldan tünd yaşıla qədər dəyişir. Yumurta: Yumurtaları uzunsov-oval olub, əvvəlcə yaşılımtıl sonra isə qəhvəyimtil qonur rəngdə olur. Yumurtaların üzəri kəpənəyin pulcuqları ilə qarışmış şəffaf mumabənzər maddə ilə örtülür.
Yayılması
Albaniya, Almaniya, Avstraliya, Belçika, Bosniya və Herseqovina, Britaniya, Bolqarıstan, Çexiya, Danimarka, Estoniya, Finlandiya, Fransa, Gürcüstan, Yunanıstan, İrlandiya, İspaniya, İsveç, İsveçrə, İtaliya, Latviya, Litva, Malta, Niderlandiya, Norveç, Polşa, Portuqaliya, Rumıniya, Rusiya, Siciliya, Slovakiya, Sloveniya, Türkiyə, Ukrayna, Krım, Qafqaz, Sibir, Orta Asiya, Azərbaycan. Azərbaycanda Abşeronda qeyd olunub.
Kiçik Gilanlar
Kiçik Gilanlar — İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indiki Qəmərli (Artaşat) rayonunda kənd olmuşdur.
Tarixi
Rayon mərkəzindən 28 km şimal-şərqdə, Yelincə çayının sahilində yerləşmişdir. 1930 - cu illərdə Vedi (Ararat) rayonunun tabeliyində olmuşdur.
«İrəvan əyalətinin icmal dəftəri»ndə Kiçik Gilan, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində Kiçik Gilyanar formasında qeyd edilmişdir.
1950-ci illərdə Kiçik Gilanlar kəndi ləğv edilmişdir. İndi xaraba kənddir.
Əhalisi
1918-ci ildə azərbaycanlılar ermənilər tərəfindən qovulmmuş və kəndə xaricdən köçürülən ermənilər yerləşdirilmişdir. İndiki Ermənistanda sovet hakimiyyəti qurulandan sonra sağ qalan azərbaycanlılar öz doğma kəndlərinə dönə bilmişdir.
Kənddə 1922-ci ildə 21 nəfər erməni ilə yanaşı 11 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1922-ci ildən sonra kənddə yaşayan 11 nəfər azərbaycanlı da qovulmuş və kənddə tam ermənilər məskunlaşmışdır.
Çin tatarları
thumb|right|Pekindəki Mərkəzi Millətlər Universiteti tərəfindən Etnik Mədəniyyət muzeyinin etnoqrafik sərgisində iştirak edən Tatar qadın paltarı Çin tatarları — hal-hazırkı Çin Xalq Respublikası torpaqlarında yaşayan tatarlardır. ÇXR-in rəsmi olaraq tanıdığı 56 etnik qrupdan biridir. Çin tatarlarının 90 faizdən çoxu Sintzsyan Uyğur Muxtar Bölgəsində yaşamaqdadır.
Çin tatarlarının ataları çoxluqla Volqa tatarlarındandır və XIX əsrdə Sintzsyana gəlib məskunlaşmış tacirlərdir, Bunlardan başqa, XIX və XX əsrin əvvəllərində Volqa boyundan Sintzsyana gəlib məskunlaşmış müəllimlər və imamlar da olmuşdur.
Çindəki tatarların çoxu Sünni müsəlmanlığın hənəfi məzhəbinə mənsubdur. Tatarcaya uyğunlaşdırılmış ərəb hərflərini istifadə edərək yazı yazırlar. Tatarlar bölgədə yaşayan qazaxlar və uyğurlarla yaxın təmasda olduqları üçün qazax və uyğur dillərinin Çin tatarlarının gündəlik həyatlarındakı təsiri get-gedə böyüməkdədir.
Xüsusilə, XIX və XX əsrin əvvəllərində tatarların Sintzsyandakı müasir türk təhsilinə etdikləri qatqı xeyli mötəbər hesab edilir. XX əsrin əvvəlində Sintzsyanda Çin tatarları tərəfindən cədidçi mədrəsələr quruldu. Məşhur uyğur alim və linqivist İbrahim Mutii təhsilini cədidçi tatarların işlətdiyi məktubda almışdır.
Ramazan bayamı və Qurban bayramı kimi islami bayramları qeyd etməylə yanaşı, Çin tatarları hər il 20-25 iyun tarixləri arasında Sabantov bayramını da qeyd edirlər.
Terminologiya
"Tatar" adı tarix boyunca çincə qaynaqlara bir çox fərqli şəkildə uyğunlaşdırılmışdır. Tanq sülaləsi (VIII əsr) dövründə tatar mənasına gələn "dadan" termini istifadə edildi. Bu Çinin şimalındakı çöllərdə moğolca danışan xalqları ifadə etmək üçün istifadə edilirdi. Bunun sonrasında, hal-hazırkı Pinyin qarşılığı "dada" olan bir çoxdigər yazılış şəkli də ortaya çıxdı. Xüsusilə, Yuan sülaləsindən sonra tatarlar üçün ifadə olunan "dada" termini sabitləşmiş oldu. Çin Xalq Respublikası dövlətinin qurulmasından sonra hökumət Çində yaşayan tatarları "tataerzu" adı ilə 56 etnik qrupun biri olaraq tanıdı və termin günümüzə qədər istifadə edilməkdədir.
Əhalinin məskunlaşması
Çindəki tatar əhalinin sayı 2008-ci il etibariylə 5.000 nəfərdən azdır. Çin tatarları başda Sintzsyan Uyğur Muxtar Bölgəsi olmaqla, əsasən şimal-qərb Çində yaşayırlar. Sintzsyandakı Sançi Hui Muxtar Bölgəsindəki Quçunqa bağlı Daquan Tatar kəndi bütün Çin miqyasında tatar millətinə həsr edilmiş tək kənddir.
2000-ci ildə edilmiş Çin Xalq Respublikasının V milli siyahəyaalınmasına görə əhali məskunlaşması belədir:
Cığçiçəklilər
—  yarımsinfinə aid bitki dəstəsi.
Şalğam
Şalğam (Brassica rapa subsp. rapa) köklü tərəvəz. Adətən dünyada mülayim iqlimlərdə onun ağ, soğanaqlı paya kökü üçün becərilir.
Əl-Əbyad
Əl-Əbyad — Afrika materikinin şimalda ən ucqar nöqtələrindən biri. Mozambiknski silsiləsində yerləşir və hündürlüyü 6931 m hündürlüyə çatır.
Aynular
Aynular (アイヌ), Aino (アイノ), və tarixi mətnlərdə Ezo (蝦夷), Yaponiya və Rusiyada var yerli xalq və ya qruplar.Tarixən, onlar Aynu dili və əlaqədar sortlarıyla danışıb və Hokkaydo, Kuril adaları, Kamçatka və Saxalində yaşamış.Aynu (Aynu dilində insan) sözü Yaponiyada uzun bir zaman etnik bir təhqir olaraq istifadə edildiyi üçün hələ də bəzi Aynular özlərinə Utari (yoldaş) deməyi üstün edir.
Birinci Balkan müharibəsi
Müharibənin başlanması
8 oktyabr 1912-ci ildə Bolqarıstan, Serbiya, Yunanıstan və Çernoqoriyadan ibarət "Balkan ittifaqı" Osmanlı imperiyasına müharibə elan etdi. Beləliklə, tarixdə Birinci Balkan müharibəsi (8 oktyabr 1912-ci il - 30 may 1913-cü il) adlandırılan müharibə başlandı. Müharibənin baaşlamasının səbəbi Bolqarıstan, Serbiya, Yunanıstan və Çernoqoriyanın öz ərazilərini genişləndirməyə can atmaları olmuşdur.
Müharibənin gedişatı
Müharibənin birinci mərhələsi (oktyabr-dekabr 1912-ci il) Balkan ittifaqı qoşunlarının hücumları ilə səciyyələnirdi. Müharibəyə hazır olmayan Osmanlı qoşunları elə ilk günlərdən Frakiyanı tərk edərək Çatalcaya doğru geri çəkilmək məcburiyyətində qaldı. Serblər Kimovoda, yunanlar isə Salonikdə türkləri məğlub etdilər. Müvəqqəti barışıq zamanı Osmanlı, Serbiya və Bolqarıstan hərbi əməliyyatları dayandırsalar da, Yunanıstan və Çernoqoriya müharibəni davam etdirirdilər. Müharibənin ikinci mərhələsi (fevral-may 1913-cü il) Ədirnəyə hücüm istisna olmaqla, mövqe müharibəsi ilə fərqlənirdi.
Nəticə
Osmanlının məğlubiyyətini gözləməyən Avropa dövlətləri təşvişə düşərək 1913-cü il 3 mayda tərəflər arasında barışıq sazişi imzalatmağa nail oldular. Elə həmin il 30 mayda isə Londonda sülh müqaviləsi bağlandı. Bu müqavilənin şərtlərinə görə Osmanlı imperiyası Balkanlarda, Egey dənizində olan torpaqlarının çoxundan əl çəkmək məcburiyyətində qaldı. Albaniya müstəqil knyazlıq elan edildi.
1999 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
1999 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi — sayca 44-cü Avroviziya Mahnı Müsabiqəsidir. Dana International-ın ifa etdiyi "Diva" adlı mahnı ilə 1998 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində qələbə qazanmasının ardınca 1999-cu ildə İsrail ikinci dəfə Avroviziyaya ev sahibliyi etmək hüququ qazanmışdı. Müsabiqə İsrailin paytaxtı Qüds şəhərində Beynəlxalq Konvensiya mərkəzində keçirilmişdir. Müsabiqə 1999-cu ilin 29 may tarixində baş tutmuşdur. Şounun sonunda 1979 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində ev sahibi İsraili təmsil edən Qali Atari "Hallelujah" mahnısının ingilis versiyasını Balkan müharibəsi qurbanlarını yad etmək məqsədi ilə ifa etmişdir. Balkan regionunda baş verən hadisələrə görə həmin illərdə Serbiya və Monteneqronun Avroviziyada iştirakına icazə verilmirdi.
1999-cu ildə Avroviziyada son beş ildə ən aşağı nəticələr göstərmiş yeddi ölkə Finlandiya, İsveçrə, Macarıstan, Makedoniya, Rumıniya, Slovakiya və Yunanıstan müsabiqədən kənarlaşdırılmışdır. Müsabiqədən kənarlaşdırılan ölkələri isə Avstriya, Bosniya və Herseqovina, Danimarka, İslandiya və Litva əvəz etmişdir. Bu dörd illik fasilədən sonra müsabiqəyə dönən Litvanın Avroviziyada ikinci iştirakı idi. Avstriya, Bosniya və Herseqovina, Danimarka və İslandiya isə bir illik fasilədən sonra müsabiqəyə geri qaytarılmışdır.
Ümumilikdə 23 ölkənin iştirak etdiyi Avroviziya 1999-da İsveç təmsilçisi Şarlotta Nilsson ifa etdiyi "Take Me to Your Heaven" adlı mahnı ilə müsabiqənin qalibi seçilmişdir. Bu sonuncu dəfə Avroviziyada 1991-ci ildə Karolanın təmsilində qalibiyyət əldə etmiş İsveçin müsabiqədə ümumilikdə dördüncü qələbəsi idi.
Xalça məmulatları
Xalça məmulatları — xovsuz və xovlu xalça texnologiyasının köməyi ilə hazırlanan məişət əşyaları.
Ümumi məlumat
Azərbaycanda xovlu və xovsuz xalçalarla yanaşı hələ qədim zamanlardan etibarən məişətdə istifadə etmək üçün müxtəlif xalça məmulatları da istehsal olunurdu. Bir çox hallarda xalça məmulatları əvvəlcə müxtəlif növ xovsuz xalça texnologiyasının köməyi ilə, daha sonra inkişaf etdikcə xovlu xalça texnologiyasının köməyi ilə istehsal olunurdu. Ümumiyyətlə, xalçaçılıq sənətinin inkişafı baxımından xalça məmulatlarının hər biri sadədən mürəkkəbə doğru ayrı-ayrı inkişaf mərəhələsini keçmiş və xovlu xalçalara nisbətən daha əvvəlki dövrə təsadüf edir. Xalça məmulatlarının istehsalında yun, pambıq, ipək saplarla yanaşı qamış çubuğundan eləcə də quru ağac budaqlarından da istifadə edilmişdir.
Azərbaycan xalça məmulatları
Hələ qədim zamanlardan xovsuz xalça texnologiyasının köməyi ilə Azərbaycanda müxtəlif məişət məmulatları hazırlanırdı. Vaxt ötdükcə məişət şəraitini yaxşılaşdırmaq üçün xalça məmulatları istehsalı hər zaman inkişaf etmiş və təkmilləşmişdir.
Arxeoloji materiallara və yazılı mənbələrə əsasən Azərbaycanda xalçaçılıqla hələ Tunc dövründən (e.ə. II minilliyin sonu – I minilliyin əvvəllərində) məşğul olmuşlar. Cənubi Azərbaycanın Maku şəhərindən tapılmış gildən düzədilmiş at fiqurunun (e.ə. II minillik) üzərində gül-çiçək təsvirləri ilə bəzədilmiş çul rəsmi, Urmiya gölü yaxınlığındakı Həsənlu təpəsindən aşkar edilmiş qızıl camın (e. ə. I minillik) səthində üstünə çul salınmış şir təsviri və başqa tapıntılar Azərbaycanda xalça sənətinin nə qədər qədim tarixə malik olduğunu göstərir.
Mərfəş, xurcun, heybə, taxtüstü, yəhərüstü, duz qabı, çul, örkən, çömçədan, sicim, yun corablar, pərdələr və s. kimi xalça məmulatlarının bir çoxu hal-hazırda da bəzi şəhər və kəndlərimizdə istehsal olunur.
Achillea mollis
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Ladı
Ladı - xovsuz xalça növü.
Bu texnika da palaz texnikasının bir növü hesab edilə bilər. Lakin bu texnika palaz toxunma texnologiyasında xeyli fərqlənir. Ladının toxunuşu zamanı hər dəfə arğac-ərişlərin arasından müəyyən say əsasında keçirilir. Ladını toxumaq üçün yer hanasından (sadə toxucu dəzgah) istifadə edirlər. Digər xalça növlərindən fərqli olaraq şəddə və xalça məmulatı olan örkən kimi ladı da əvvəllər evdə deyil həyətdə torpağın üstündə yer hanasını üfüqi vəziyyətdə uzatmaqla toxunurdu. Ladının ənənəvi mərkəzləri Qazax və Xızı hesab olunur. Bu gün ladının əsas istehsal mərkəzləri Yardımlının, Lerikin, Astaranın dağ kəndlərində yerləşir. Ladı rəngli arğac sapların müəyyən hesabla ərişdən keçirilməsi yolu ilə hazırlanır. Nəticədə məmulatın daralan və genişlənən naxışlar şəklində bədii xüsusiyyətləri üzə çıxır. Ladıdan örtük, ayaqaltı, otaq arakəsməsi qismində istifadə olunurdu.
Hal-hazırda ladı texnikasında işləyən toxucuların əksəriyyəti Azərbaycanın dağ kəndlərinin sakinləridir. Çünki burada yaşayan əhali arana-dağa köç edərkən yüngül olduğundan ladıdan, eləcə də müxtəlif yüklərin daşınmasında örkən hələ də istifadə edirlər.
Hypericum fieriense
(Hypericum fieriense) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Əncir odlucası
Əncir odlucası — Buğumayaqlılar tipinin Kəpənəklər dəstəsinin Odlucalar fəsiləsinə aid olan növ.
Xarici quruluşu
Erkəklərin bədənlərinin sonu düz formada, dişilərin bədənlərinin sonu isə aşağıya əyilmiş boru şəklində olur. Kəpənklər qəhvəyi rəngli olmaqla çox hərəkətlidirlər.
Həyat tərzi
thumb|left|300px Odlucanın tırtıl mərhələsi yarpaq və meyvələrə zərər verir. Zərərin dərəcəsi və xüsusiyyəti tırtılın yaşından asılı olaraq dəyişir: I yaş tırtıllar – yarpağa alt tərəfdən, kiçik pəncərələr şəklində yeyərək zərər verir. Digər yaş tırtılar – yarpağın üst hissəsinə keçərək, tordan yollar hörürlər və onun altında yarpağın əsas toxumalarını yeyirlər. Meyvələrə vurulan zərər onların sayının az və ya cox olmasından asılı olaraq dəyişir. Adətən, tırtıllar meyvələrin qabığını 1–2 mm qalınlıqda zədələyib yeyirlər. Kiçik ölçülü meyvələr (fındıq boyda) zərərverici ilə yoluxduqdan sonra quruyur və torla ağaca birləşərək orada qalırlar. Qoz boyda meyvələr isə yerə tökülürlər. Artıq yetişməkdə olan meyvələr isə zədələndikdən sonra daha tez yetişirlər, amma yemək üçün yararsız olurlar. Meyvələrin tökülməsi iyunun ortasından-avqustun ortasına kimi  davam edir. Sentyabrın ilk günlərindən artıq meyvələrin yoluxması müşahidə edilmir, çünki əncir odlucasının inkşafında depresiya mərhələsi başlayır. Axırıncı yaş tırtıl mərhələsində qışlayır. Payız fəsli isti olduqda dekabr ayına qədər odlucanın kəpənəklərinə rast gəlmək olur. Yazda, mart ayında tırtıllar qış yerlərindən çıxır və bir az qidalandıqdan sonra pup mərhələsinə keçirlər. Mayın ilk günlərindən puplardan kəpənəklərin uçuşu başlayır və yarpağın alt tərəfinə yumurta qoyurlar. Yumurtaqoyma adətən gündüz saatlarında baş verir.
Yumurtalar qəhvəyi rəngli, yumru, diametri 0,5 mm ölçüdə olurlar. Orta günlük temperatur 22-240C olduqda yumurtanın inkişafı 5-6 gün çəkir. Yumurtadan çıxmış tırtıllar da qəhvəyi rəngdə olub, 1 mm ölçüdə olurlar. İlk 4 gün onlar hərəkətsiz qalaraq yumurtadan çıxdıqları yerdə qidalanırlar. Tırtıllar 4 qabıqdəyişmə dövrü keçirirlər. Birinci qabıqdəyişmədən sonra, tırtıl yarpağın üst tərəfinə keçir. Onun rəngi yaşılımtıl olur və üzərində tünd ləkələr əmələ gəlir. Orta günlük temperatur 18-220C (may-iyun aylarında) olduqda birinci nəsil tırtıl mərhələsinin inkişafı 23-25 gün çəkir. İkinci nəsil tırtıl mərhələsinin inkişafı isə orta günlük temperatur 22-240C olduqda 17-20 gün çəkir (iyul-avqust aylarında). Puplaşmadan qabaq tırtıl ağacın çətirinin aşağı hissəsinə enir, zədələnmiş yarpağı tapır, onun kənarını bükür və barama hörür. Barama ağ rəngli, 3 qat tordan ibarət olur. Tırtıl baramanı hörəndə yarpağın üst tərəfində kəpənəyin uçması üçün deşik saxlayır. Barama milşəkillidir, uzunluğu 30–35 mm, pupun uzunluğu isə 7 mm olur. Puplaşmanın ilk iki günü pup açıq qəhvəyi rəngli olur. Sonra o tədricən tündləşir və kəpənəyin uçmasına bir gün qalmış tünd-qəhvəyi rəng alır. Orta günlük temperatur 18-240C olduqda pup mərhələsinin inkişafı 7-12 gün çəkir. Kəpənəklərin uçuşu adətən səhər saatlarında baş verir. Dişilər erkəklərdən əvvəl uçurlar.
Günəşli günlərdə onların uzaq məsafələrə uçuşu müşahidə edilir. Uçuşun səhəri günü cütləşmə və yumurtaqoyma baş verir. Kəpənəklərin yaşama müddəti 15-40 gün çəkir. Dişilər 40-160 ədəd yumurta qoya bilirlər. Daha çox yumurtanı iri kəpənklər qoyur. Dişilərin yumurtaqoyması isə tırtılın qidalanmasından asılıdır. I nəsil kəpənəklərin uçuşu iyunun ortlarından başlayır, kütləvi uçuş isə iyulun əvvəlinə təsadüf edir. Uçuş, iyulun son günlərində başa çatır. II nəslin kəpənəklərinin uçuşu isə iyulun III ongünlüyündən başlayır, kütləvi uçuş isə avqustun axırı müşahidə edilir. Sentyabrın son günlərində kəpənəklərin uçuşu qurtarır. İldə 4-5 nəsil verir. Əncir odlucası hiqrofildir. Rütubətə ən çox həssaslıq pup mərhələsində müşahidə olunur. Təbii şəraitdə havanın rütubəti 50% aşağı düşəndə pupıarın məhvi qeydə alınıb. 34% rütubətli havada isə daha çox (90%) kəpənək məhv olmuşdur. Pupların məhvi kəpənəklər baramadan yarpağın üst tərəfinə çıxma zamanı baş verir. Digər tərəfdən də əksinə, quraqlıqda inkişaf edən puplardan çıxan kəpənəklərdə kütləvi şəkildə nəsilvermə qabiliyyətinin olmadığı müşahidə edilir. Əncir odlucasının digər bioloji xüsusiyyəti də fototaksisdir. Belə ki, kəpənəklərin aktiv uçuşu günəşli havalarda günorta vaxtları müşahidə olunur. Yumurtaqoyma ağac cətirinin kənarlarında baş verir. Axşamlar kəpənklər uçmurlar.
Yayılması
Keçmiş SSRİ-nin Qafqaz, Önqafqaz, Orta Asiya, İngiltərə, Almaniya, Afrika, Kanada, Hindistan, Amerika, Meksika, Kolumbiya, Avstraliya və s. ölkələrdə qeydə alınmışdır. Azərbaycanda Lənkəran, Astara, Masallı, Səlyan, Zaqatala, Balakən, Qax, Şəki, Yevlax, Göyçay, Gəncə, Naxçıvan MR-nın Ordubad rayonunda və Abşeronda geniş yayılmışdır.
Sonuncu fəsil (teleserial, 2013)
Sonuncu fəsil — Rövşən İsaxın quruluşçu rejissorluğu ilə çəkilmiş Azərbaycan teleserialı.
Məzmun
Bir gün polis polkovniki Xanlar Əfəndiyevin (Ramiz Novruz) oğlu Zaur (Anar Seyfullayev) maşınla naməlum adam vurur. Hadisə zamanı onun yanında yalnız dostu Fəxrəddin (Niyaz İlyasoğlu) olur. Məsələdən xəbər tutan polkovnik Əfəndiyev Zaurun dostunun ağzından söz çıxarıb-çıxarmayacağını yoxlamaq qərarına gəlir. "İmtahan"dan uğurla çıxan Fəxrəddin Əfəndiyevin rəğbətini qazanır. Bunu görən Fəxrəddin fürsət varkən, bu iki ailənin qohum olması barədə anası Zərnigara (Mahirə Yaqubova) təklif verir. Gənclərin şəxsi razılığı olmadan aparılan toy hazırlığı yalnız onların ailələrinin marağındadır. Xanların qızı Zümrüd (Kəmalə Piriyeva) dayısı oğlu Altayı (İlqar Cahangir), Fəxrəddinin qardaşı İlyas (İlham Hüseynov) isə, cavan ikən dul qalmış iş yoldaşı Vəfanı (Natəvan Hacıyeva) sevir. Buna görə də, gənclər sevgilərinə qovuşmaq üçün ailələrinin əleyhinə gedərək çıxış yolu axtarırlar.
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Nağı Hacıbayramlı-Bayramgil
Nağı Hacıbayramlı Mustafa oğlu — bolşevik kommunist hakimiyyətinə qarşı Qarayazı gizli təşkilatın üzvü, kolxoz quruculuğuna qarşı Qarayazı kəndli qiyamının iştirakçısı, bəzi halda rəhbəri, siyasi mühacir.
Sosial mənşəyi
Nağı Mustafa oğlu Hacıbayramlı Tiflis quberniyasının, Tiflis qəzasının Qarayazı pristavlığının Kosalı kəndində 1902-ci ildə mülkədar ailəsində anadan olmuşdur. Atası Mustafa Hacıbayramoğlu (1870–1916) zamanəsinin qabaqcıl fikirli, zəngin insanlarından biri olmuşdur. Çox böyük sürüləri, naxırları, qışlaq və yaylaqda otlaq yerləri, əkin sahələri, bağları, kənddə, pristavlıqda, Tiflis şəhərində mülkləri, digər daşınmaz əmlakları, çoxsaylı ticarəti, bankda hesabı və möhürü olmuşdur.
Çar Rusiyası dövründə var-dövləti qiymətləndirilərkən bir milyon o zamankı pul vahidində dəyərləndirilmişdir. Birinci dünya müharibəsinin başlanması eləcə də Çar Rusiyasında baş verən məlum siyasi hadisələr mülkün rəsmiləşdirilməsinə mane olmuşdur. İndiki Qardabani, keçmiş Qaratəpədəki mülkünə dəmiryol vağzalından XIX əsrin sonlarında elektrik xəttinin çəkilməsi, süd-yağ və tikiş məhsullarının istehsalı üçün sənaye miqyaslı maşınlarının Qaratəpəyə gətirilməsi, böyük un dəyirmanının inşaası, aclıq illərində öz vəsaiti hesabına Odessa şəhərindən vaqonla unun gətirdib təmənnasız xalqa paylanılması Nağı Hacıbayramlının atası Mustafa Hacıbayramoğlu tərəfindən edilmişdir. Kosalı, Nəzərli kəndlərinin ağsaqqallarının ümumi iclası əhalinin vəsaiti hesabına kənddə məktəb açılmasına qərar vermiş və bu işin icrasına tapşırılanlardan biri Mustafa Hacıbayramoğlu olduğu göstərilmişdir.
1916–1919-cu illər Mustafa Hacıbayramoğlunun ailəsi üçün çox ağır bir dövr olmuşdur. 1916-cı ildə Qarayazı pristavının xalqın malını talan edən, bolşeviklərə xidmət edən qaçaq ilə xaincəsinə sövdələşməsi nəticəsində Mustafa ağa öldürülür. Daha sonra 1917-ci ildə onun böyük oğlu Musa belə bir acı tale yaşayır. 1918–1919-cu illərdə iki övladı və həyat yoldaşı Fatma xanım vəfat edir.
Atalarını itirmiş, yurdda qalan Hacıbayramlıların yeniyetmə və çox gənc övladlarının: Yunisin, Qurbanın, İsaxanın, Aslanın və Nağının göstərdikləri birlik və şücaət nəticəsində xəyanətkarlar layiqli cəzalarını alırlar.
Nağı 1920-ci ildə Qaraçöpün nüfuzlu şəxslərindən olan Talıblı Hacı Cəfər oğlu Məmmədin qızı Nigar xanım ilə ailə qurmuşdur. Nigar xanımın anası Fatma xanım Qarayazının Kosalı kəndində yaşayan İman evi nəslindən olmuşdur. Hacı Cəfəroğlu Məmməd ağa nəinki Qarayazıda tanınmış, o eyni zamanda Qazaxlı Cahandar ağa və o dövrün bir çox tanınmış adamları ilə dostluq etmişdir.
Sovet hakimiyyəti dövründə 1921–1930-cu illər
1921-ci ilin fevral ayında Gürcüstanda Sovet hakimiyyəti qurulur. Bunun nəticəsi olaraq Hacıbayramlıların mülkləri, var-dövlətləri müsadirə olunur. Bu dövrdə ölkədə güclü aclıq və iqtisadi tənəzzül baş verir. Vəziyyətdən çıxmaq üçün 1924-cü ildə Sovet hökuməti Yeni İqtisadi Siyasət proqramını qəbul edir. Buna uyğun olaraq Hacıbayramlılar da yenidən var-dövləti bərpa etməyə başlayırlar. Bunun ardınca ölkədə kolxoz (kollektiv təsərrüfat) quruculuğuna keçilməsi barədə qərar qəbul edilir. Qərara görə keçmiş mülkədarların yeni mülkləri ilə yanaşı qolçomaqların, bütün təbəqədən olan kəndlilərin torpaqlarının, mal-qaralarının, qoyunlarının, öküzlərinin, arabalarının, kotanlarının və s. bu kimi mülklərinin kolxozda cəmləşdirilməsi kampaniyası aparılır. Gürcüstan SSR-də əvvəlcə Candar kolxozunun sonra ayrıca təsərrüfat olan Udabno qoyunculuq sovxozunun əsasını Hacıbayramlıların Yeni İqtisadi Siyasətindən əvvəl müsadirə edilmiş qoyun sürüləri təşkil etmişdir.
Dövlətin kolxoz siyasətinə qarşı bütün kəndlilər, onların qabaqcıl dəstəsi olan qolçomaqlar və keçmiş mülkədarlar tərəfindən böyük etiraz dalğası başlayır. Qarayazının Kosalı və Nəzərli kəndlərində Hacıbayramlı Qurban ağa, qardaşı Nağı və əmisi oğlanları İsaxan və Aslan qiyamçıların önündə durur. Çox gənc lakin nüfuz sahibi olan bu insanlar barədə Vahid Ömərlinin çox dəyərli, fundamental kitabında yaşlıların söylədikləri və əldə olan sənədlər əsasında müfəssəl məlumat verilmişdir. Bunlardan əlavə Qurban ağa Mustafa oğlu Hacıbayramlı kənd burjuaziyasının təmsilçisinə, böyük siyasi düşüncə tərzinə qədər yüksəlmişdir. Zəmanəsinin tanınmış, nüfüzlu şəxsiyyəti olan bu insan haqqında heç şübhəsiz böyük tədqiqat işləri aparılacaqdır. Onun Azərbaycan, xüsusən Qarayazı ictimai fikir tarixinə verdiyi töhfələr qiymətləndiriləcəkdir.
Nağı Hacıbayramlının çap edilmiş xatirələrində 1929-cu ilin oktyabr ayının 27-də səhər tezdən Qarayazıda kolxoz qurucularına qarşı kəndli qiyamının baş verməsi, kommunist-bolşevik hakimiyyət nümayəndələrinin qovulması, 1929-cu ilin dekabrın 16-da daxili işlər orqanlarının milis qüvvələrinin kəndə hücüm etməsi və başlanılan döyüş nəticəsində milis qüvvələrinin məğlub edilməsi və bir çoxlarının əsir almağa müvəffəq olmaları, 1930-cu il martın 11-də sübh tezdən Qırmızı Ordu hissələrinin iki tərəfdən Qarayazı meşəsində qiyamçıları mühasirəyə alması və ordu qüvvələri ilə apardıqları döyüş, 1930-cu ilin martın 20-də sülh bağlanılması şərtlərini razılaşdırmaq üçün hökumət qüvvələri ilə qiyamçılar arasında Qarayazı meşəsində görüş keçirilməsi göstərilir.
Nağı Hacıbayramlının 1928–1930-cu illəri əhatə edən xatirələri V.Ömərlinin kitabında dolğun verilmiş və əhatəli təhlil edilmişdir. Bununla yanaşı, Nağı Hacıbayramlının düşüncə dairəsini və şəxsiyyətini qiymətləndirmək üçün rus, gürcü və azərbaycan ədəbiyyatında və bu xalqların gündəlik məişət həyatında rast gəlinməyən bir "təşəkkürün" tarixcəsini və onun sülh danışıqlarındakı mövqeyinin bir anını o özü belə qələmə almışdır.
Beriya sülh təklifi irəli sürür. 20 mart 1930-cu il sülh danışıqlarını aparan heyətin tərkibində QPU rəislərindən olan Qeorqadze də vardır. Nağı Hacıbayramlı yazır: Qarayazı qiyamının başlanmasının səbəbləri, onun iştirakçıları, sürgündən qaçıb gələn Qurban ağa tərəfindən qiyamın Zaqafqaziya silahlı üsyanına çevirilməsi yolları, qiyamın qazandığı uğurlar və məğlubiyyətinin əsas səbəbləri mənbə -də verilmişdir. Qiyamdan bir qədər sonra yaranmış şəraitin siyasi qiymətini verərək Qurban ağa Hacıbayramlı kommunistlərə qarşı mübarizələrinin Türkiyə ərazisindən aparılmasına qərar verir. 1930-cu ilin iyul ayında Qurban ağa və Nağı Hacıbayramlı qardaşları başlarında dəstə sərhədi keçərək Türkiyənin Qars vilayətinə gedirlər. Sovet Hökuməti tərəfindən 1931-ci ildə Qarayazının qiyamda iştirak edən və ona dəstək verən insanların ailələri bütünlüklə Qazaxıstana sürgün edilirlər. Bunların içərisində Nağının həyat yoldaşı Nigar xanım, 2 oğlu və 2 qızıda olub.
Prometey təşkilatında
150px|thumb|right|Qurban ağa (oturan) və Nağı Hacıbayramlılar. Varşava 1931-ci il Atatürk ilə Lenin arasında bağlanan müqaviləyə əsaslanaraq Stalin mühacirlərin Türkiyə ərazisindən çıxarılmasını tələb edir. Hacıbayramlılar Qarsda 10 aya qədər qaldıqdan sonra İstanbula gedirlər. 1931-ci ildə Millətlər Liqasının siyası qaçqınları himayə edən təşkilatının vasitəsi ilə bütün mühacirlər kimi Nağı Hacıbayramlı və qardaşı Qurban ağa öncə Fransaya oradan da Polşaya gedərək Varşavada 1931-ci ildən 1938-ci ilə qədər 18 millətin nümayəndəliyini birləşdirən antikommunist "Prometey" cəmiyyətində təmsil olunmuşdurlar. Burada təşkil olunan konfranslarda, ali məktəb və akademiya salonlarında kommunizmi ifşa edən nitqlər söyləmişlər, SSRİ-yə qarşı siyasi mübarizəni "Prometey" təşkilatı vasitəsilə davam etdirmişlər. Nağı Hacıbayramlı 1934-cü ildə Varşavada ali ticarət məktəbinə daxil olub, ali təhsil almışdır. Polşa tarixçisi Pavel Liberanın polyak dilində çap edilmiş "Prometey xalqlarının təqaüdçüləri" adlı yazısında göstərilir ki, "Prometey" hərəkatına daxil olan xalqların gənclərinin təhsilinin maliyyə dəstəyi Polşa hökuməti tərəfindən həyata keçirilmişdir. Qeyd edilən yazıda Nağı Hacıbayramlı haqqında qısa bioqrafik məlumat yer almaqdadır.
Nağı Hacıbayramlının Polşada həyat və fəaliyyətinin bir hissəsi 2004–2010-cu illərdə Azərbaycan Respublikasının Polşada fövqəladə və səlahiyyətli səfiri vəzifəsində işləmiş filologiya elmləri doktoru, professor Vilayət Quliyev tərəfindən açıqlanmışdır. Bu onun Varşavada rus dilində, 2010-cu ildə çap edilmiş kitabında verilmişdir. Kitabda Polşada nəşr edilən "Şimali Kafkasya – Северный Кавказ" dərgisində Nağı Bayramlı imzası ilə çap edilən "Партизаны на Кавказе" ("Qafqazda partizan hərakatı") məqaləsi, Nağı Bayramlının Varşava ali ticarət məktəbində oxumasını təsdiq edən sənədin surəti, onun Tiflis qimnaziyasının 4 sinfini bitirməsi haqqında, Varşavada Qafqaz icmasının gənclər bölməsinin fəal üzvü olması barədə məlumatlar verilmişdir.
Dövri mətbuatda kitabın ictimai-siyasi və kitabda nəşr edilən məqalələrin, o cümlədən Nağı Bayramlının məqaləsinin tarixi əhəmiyyəti barədə maraqlı rəylər verilmişdir.
Adı çəkilən məqalədə Nağı Bayramlı göstərir ki, Qafqazda partizanlar (qaçaqlar) bolşeviklər tərəfindən Qafqaz respublikalarının alındığı ilk günlərdən yaranmağa başlamışdır. Məqalədə həmçinin Azərbaycanda, Gürcüstanda və Ermənistanda olan partizanların fəaliyyəti göstərilmişdir. 1924-cü il ümum Gürcüstan üsyanında Çolokaşvilinin polkunun daha uğurla hərəkət etdiyi qeyd edilir. Göstərilir ki, 1924-cü ildə ümum Gürcüstan üzrə olan üsyanda o Sığnaq, Duşeti və Telavi ərazilərini bolşeviklərdən tamamilə azad etmişdir. O, yazır: Məqalədə 1929-cu ildə Cənubi Qafqazdakı qiyamlar haqqında, xüsusən Qarayazıdakı qiyam haqqında müfəssəl məlumatlar yer almışdır. Məqalədə Cənubi Qafqazda partizan qruplarının rəhbərlərinin adı çəkilir və Qarayazıda partizanlara bir vaxt onunda rəhbərlik etdiyi qeyd edilir. Qarayazıda 11 mart 1930-cu ildə baş verən döyüşün nəticəsi haqqında bildirilir ki, döyüş 2 gün çəkdi, partizanlar tərəfindən 3 nəfər şəhid oldu qarşı tərəfdən 91 qırmızı əsgər və 1 komandir öldürüldü. Bundan başqa Tiflisə yaralılarla dolu 4 vaqon sanitar qatarı getdiyini bildirir.
Məqalədə bolşeviklərin üsyançılarla danışığa getmə, əldə edilmiş razılaşma üç Cənubi Qafqaz respublikasının partizan qrupları rəhbərlərinin Qırmızı körpüdəki qurultay tədbirləri, qurultayın qərarı, xaricdəki mərkəzlərlə əlaqənin yaradılması, partizanlara silah və sürsat alınması mümkünlüyünün öyrənilməsi və s. bu kimi məsələlər haqqında məlumat verilir. Məqalədə göstərilən tarixi faktlar tarixçilər tərəfindən istifadə edilməyə və məqalə qiymətləndirilməyə başlanılmışdır.
Türkiyədə siyasi fəaliyyəyti
1936-cı ildə Boğazlar (İsveçrənin Montrö şəhərində əldə olunmuş Boğazlar razılaşması) məsələsində SSRİ ilə Türkiyənin mövqelərinin və siyasi abu-havanın dəyişməsini nəzərə alaraq Nağı ilə Qurban ağa Hacıbayramlılar Türkiyə prezidentinə yazılı müraciət etmiş və 1938-ci ildə Türkiyəyə qayıtmalarına icazə verilmiş və bundan sonra Türkiyəyə qayıtmışdırlar.
Qurban ağa və Nağı Hacıbayramlı qardaşları Türkiyədə yaşamağa başladığı dövrdə onların Polşa dövlət orqanı ilə əməkdaşlıq etmələri haqqında sənəd vardır. SSRİ-nin xarici kəşfiyyat idarəsində işləmiş istefada olan general-mayor Lev Sotskovun Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsinin arxiv materialları əsasında yazdığı kitabın "Polşa izi" bölməsində Nağı Hacıbayramlının qardaşı Qurban Hacıbayramlı haqqında müəyyən məlumat verilmişdir.
Lev Sotskov yazır ki, Türkiyədə Nağı Hacıbayramlı və qardaşı Qurban Hacıbayramlı Sovet ittifaqına qarşı mübarizələrini 1938-ci ildən Polşa hakimiyyət dairələri ilə birgə aparmışdılar.
Rusiya Federasiyasının Federal Təhlükəsizlik Xidmətinin Mərkəzi arxivinin materialları əsasında tərtib edilmiş 552 saylı sənədində Azərbaycan və Gürcüstan SSR-in daxili işlər xalq komissarlığına Türkiyə ərasizində fəaliyyət göstərən azərbaycanlı və dağlı (çox güman ki, Stalinə və Beriyaya görə gürcü yazılmır, halbu ki, sənəddə bir çox gürcülərin adı çəkilir) millətçi mühacirlərin təxribatçı fəaliyyətinin qarşısının alınması üçün SSRİ daxili işlər xalq komissarlığının 41/1060 saylı tapşırıq verildiyi göstərilir. Sənəddə bu günə qədər eşitdiyimiz və eşitmədiyimiz Varşava, Berlin və İstanbul qruplarına daxil olan siyasi mühacirlərin adları çəkilir. Bir çox məsələlərlə yanaşı göstərilir ki, "əldə olan məlumata görə Sovet ərazisinə göndərilməsi üçün Tomtiyev qardaşların, Qurban Bayramovun, Qiyas bəy Şıxlinskinin və Yadigarovların band elementləri istifadə ediləcəkdir". Məlumat siyasi mühacirlərin o cümlədən Hacıbayramlıların 1941-ci illərdəki Sovet İttifaqına qarşı apardıqları siyasi mübarizənin bir dövrünü aydınlaşdırmağa imkan verir.
Almaniyanın Qafqazı, o cümlədən Azərbaycanı kommunist rejimindən xilas etmək ümidi ilə bütün Qafqazın mühacirətdə olan antisovet qüvvələri alman hakim dairələri ilə əlaqə yaratdıqları dövrdə Nağı Hacıbayramlı ruslara qarşı vuruşmaq üçün könüllülər toplamağa başladığına görə Türkiyə Cəza Qanunun 128-ci maddəsi ilə (qonşu dövlətə düşmən hərəkətlərinə yol verdiyinə görə) o, yeddi ay müddətilə həbs edilir. Məhkəmə Nağı Hacıbayramlıya bəraət verir.
İkinci dünya müharibəsindən sonra Nağı Hacıbayramlı (artıq Nağı Bayramgil soyadı ilə) siyasi fəaliyyətini davam etdirmişdir.
1950-ci ildə Nağı Bayramgil Cümhuriyyət Xalq Partiyasının üzvü kimi Türkiyədə Böyük Millət məclisinə keçirilən seçkilərdə fəal iştirak etmişdir. Türkiyədə nəşr edilən "Elazığ" qazetinin 4 may 1950-ci il tarixli sayında Türkiyənin Mədən rayonunda 2 may 1950-ci ildə baş tutan mitinqlə ələqədar yazılır:
Eləcə də bu dövrdə Nağı Bayramgilin apardığı siyasi fəaliyyət haqqında tarix elmləri doktoru, Məhəmməd Əmin Rəsulzadə irsinin araşdırıcısı Nəsiman Yaqublunun Azərbaycan Prezidentinin işlər idarəsi siyasi sənədlər arxiv fondundan əldə etdiyi sənəddə Azərbaycan SSR Dövlət Təhlükəsizliyi komitəsinin 1951-ci ilin sentyabr ayının 14-də tam məxfidir qrifi ilə Azərbaycan K(b)P MK-nin birinci katibi Mircəfər Bağırova göndərdiyi Türkiyə kəşfiyyatının agenti kimi təqdim edilən Oruc Gülmalı oğlu Zeynalovun istintaq protokolunda da maraqlı məlumatlar vardır. Oruc Gülmalı oğlu Zeynalovun çox saylı sualların birinə verdiyi cavab belə olmuşdur. "Yuxarıda qeyd etdiyim kimi Nağı Bayramgillə birlikdə 1951-ci ilin 18 iyununda Ankaraya gəldim… Ərzuruma getməmişdən öncə Nağı Bayramgilin təklifi ilə mən həmkarım Yazqanla birlikdə Müsavat Partiyasının lideri, tanınmış "Azərbaycan-Kültür Cəmiyyəti"nin sədri Məhəmməd Əmin Rəsulzadəni ziyarət etdik. Bizimlə söhbətdə Məhəmməd Əmin bildirdi ki, dövlət "Əmniyyət Müfəttişliyi"nin təlimatı ilə SSRİ-yə göndərilməyimiz haqqında məlumatı vardır. Bundan sonra o, bildirdi ki, biz onun tapşırıqlarını yerinə yetirəcəyik və bu haqda Nağı Bayramgil danışacaq… O, cəsusluq xarakterli tapşırıqlarını mənə çatdırdıqdan sonra, Nağıya təklif etdi ki, "Qars-Qafqaz Komitəsi" adlı antisovet Mühacirət Komitəsinin yaradılmasının mahiyyəti ilə məni məlumatlandırsın. Məhəmməd Əmin Rəsulzadədən ayrıldıqdan sonra Ankaradan Ərzruma getdiyimiz yolda Bayramgil yaranmış Komitənin fəaliyyəti ilə məni tam şəkildə tanış etdi… Bu Komitənin fəaliyyətinə həm də Zaqafqaziya ərazisinə gizli yolla göndərilmiş öz emissarları vasitəsi ilə Zaqafqaziya Respublikalarında Komitənin filiallarını yaratmaq, siyasi rejimdən narazı insanları silahlı üsyana qaldırmağa hazırlamaq idi…"
Siyasi şer və məqalələri
Nağı Bayramgil 1952-ci ildən siyasi mühacirlərin bir qrupu ilə yeni istiqamətli siyasi fəaliyyətə başlayır. Türkiyənin paytaxtı Ankara şəhərində Azərbaycan Millətçilər dərnəyi (cəmiyyəti) yaradılır. Cəmiyyətin 11 nəfər qurucularından biri Nağı Bayramgil olmuşdur. Bir çox müddəalardan ibarət olan Azərbaycan Millətçilər cəmiyyətinin məqsədlərindən biri Böyük türk aləminin bir hissəsi olan Azərbaycanın tarixini, milli irsini, iqtisadiyyatını incələmək və yaymaq, Azərbaycan mühacirlərinə yaxından kömək göstərmək olmuşdur. Azərbaycan Millətçilər dərnəyinin nəşr etdikləri dərgi "Türk izi" adlandırılmışdır. Nağı Bayramgil "Türk izi" dərgisində öz xatirələrini və siyasi mövzulu antisovet məqalələrini çap etdirmişdir. "Zəruri bir açıqlama" adlı məqaləsində Nağı Bayramgil "Nasist və Faşizim rejiminə qarşı rəğbət bəsləyənlərdən deyiləm", yazmışdır. Eləcə də bu məqalədə onun yüksək tədqiqatçılıq bacarığı, siyasi kamilliyi son dərəcə heyrətamiz görünür.
Dərginin səhifələrində Nağı Bayramgil (Hacıbayramoğlu) "Yaşasın istiqlal deyə", "Azərbaycanım uğrunda", "Ey Türkoğlu vətən sənindir", "Könül yenə vətən arzular" və s. bu kimi şerlərini çap etdirmişdir. Nağı Bayramgilin şer yaradıcılığı Yusif Yusiflinin kitabında geniş şərh edilmişdir.
Nağı Bayramgil mühacirətdə olduğu dövrdə çıxışlarında, xatirələrində digər yazılarında heç bir zaman Gürcüstanda qalan ailəsinin adını çəkməmişdir. Yalnız 1968-ci ildə o Qarayazının Kosalı kəndində yaşayan Ləzgioğlu Binnətə məktub yazmış, Gürcüstanda qalan ailəsi haqqında ona məlumat verilməsini xahiş etmişdir. Ləzgioğlu Binnət vəfat etdiyindən məktubu onun oğlu Halay ilə Hacıbayramlı İsaxanın oğlu Abdulla Nağının Qaraçöpdə yaşayan ailə üzvlərinə çatdırmış və cavab məktubu yazılmışdır. Məktubda ailə haqqında məlumat verilmişdir. Növbəti cavab məktubunda o həyat yoldaşı Nigar xanımın sağ olduğuna çox sevindiyini bildirmişdir. O yazmışdı ki, Nigarın Qazaxıstan çöllərindən acı xəbərini eşitmişdim.
Türkiyədə ailəsi, vəfatı
Nağı Bayrmagil türk əsilli Polşa vətəndaşı olan qadınla evlənmiş, Türkiyədə üç oğlu və bir qızı olmuşdur.
Nağı Bayramgil 1976-cı illərdə Sovet İttifaqı ilə Türkiyənin birgə inşa etdiyi Axuryan (Arpaçay) su anbarının tikintisində rusca-türkcə tərcüməçilik etmiş, eyni zamanda EİE idarəsində baş nəzarətçi vəzifəsində çalışmışdır. O, 1987-ci ildə Ankarada vəfat etmişdir və dəfn edilmişdir.
Nağı Bayramgilin Qaraçöpdəki oğlu Hacıkişi və Qarayazıda yaşayan qızı Fatma 1991-ci ildə, bundan bir qədər sonra oğlu Allahyar Türkiyənin paytaxtı Ankara şəhərinə gedərək atalarının qəbirini ziyarət etmişdirlər.
Nağı Bayramgilin vəfatından dörd il sonra SSRİ dövləti bütün siyasi mühacirlərin o cümlədən Nağı Bayramgilin (Hacıbayramlı) eləcə də respublikalardakı xalqların, onların milli liderlərinin apardığı mübarizənin məntiqi nəticəsi olaraq süqut etmişdir. Azadlığı, müstəqilliyi uğrunda mübarizə apardıqları Azərbaycan və Gürcüstan Respublikaları istiqlaliyyət əldə etmişdir.
Nağı Bayramgil (Hacıbayramlı) "Könül yenə vətən arzular" şerində Şəkini, Şirvanı, Qarabağı, Borçalını, Qarayazını və Qaraxac yaylağını anır və bir bəndində yazır:
Nağı Bayramgil (Hacıbayramlı) "Yaşasın istiqlal deyə" şerində yazır:
Emirates kuboku 2008
Emirates kuboku 2008 - 2008-ci ildə keçirilən sayca 2-ci Emirates kuboku. 2-3 avqust tarixləri arasında keçirilmişdir. Bütün oyunlar Londonun Emirates stadionunda baş tutmuşdur. Turnirdə İspaniyanın Real Madrid, İtaliyanın Yuventus, Almaniyanın Hamburq və təşkilatçı Arsenal klubları iştirak etmişdirlər. Real Madrid ilə Yuventus və Arsenal ilə Hamburq aralarında oyun keçirməmişdirlər. Turnirin qalibi Hamburq olmuşdur. Beləliklə Hamburq təşkilatçı Arsenal xaricində kuboku başı üzərinə qaldıran ilk klub olmuşdur.
Xal durumu
Qələbəyə 3, heç-heçəyə 1 xal, məğlubiyyətə 0 xal verilmişdir. Həmçinin atılan hər qola 1 xal ilə qiymətləndirilmişdir. Hər komanda iki oyun oynamışdır. Ən çox xal toplayan komanda qalib olmuşdur.
İtaliya A Seriyası bombardirləri
İtaliya A Seriyası "Qızıl butsu" titulu Mövsum sonunda futbol üzrə İtaliya çempionatında ən çox qol vurmuş oyunçuya verilir. Digər adı Capocannoniere (ital.: [ˌkapokanːoˈnjɛːre] ) adlanır.
Bir mövsumdə ən çox qol vurma rekordu Cino Rossetti, Qonsalo Hiquain və Çiro İmmobileyə məxsusdur. Bu futbolçular bir mövsumə 36 qol vurublar.
Hamıdan çox bombardir olmuş futbolçu isə Qunner Nordaldır. O, 1949/50, 1950/51, 1952/53, 1953/54, 1954/55 mövsumləri olmaqla 5 dəfə bu titula sahib olub.
İllər üzrə oyunçu sıralaması
A seriyasının ən yaxşı bombardirləri:
Klublar üzrə sıralama
Bu titulu 17 dəfə Milan klubunun futbolçuları qazanıb. Bunlardan ən sonuncusu 2012-ci ildə Zlatan İbrahimoviç olub
Maraqlı Fakt
Çiro İmmobile iki fərqli klub ilə bu titulu qazanıb.
Fatuş
250px|thumb|right|Fatuş
Fatuş (: həmçinin fəttuş, fətuş, və fattuş) — Levant mətbəxində çörək salat. Qızarmış və ya qovrulmuş pita çörəyi (Xubz Ərəbi) ilə birlikdə yarpaqlı tərəvəz və digər tərəvəzlərin qarışıqından hazırlanır..
Qılquyruqlar
İlkinqanadsızlar və ya qılquyruqlar dəstəsi -Buğumayaqlılar tipinin Həşəratlar sinfinin Açıqçənəlilər yarımsinfinə aid olan dəstə
Həyat tərzi
Qılquyruqlar başlıca olaraq tropik və subtropik ölkələrdə geniş yayılmışlar. MDB ərazisində isti və qızmar iqlimli rayonlarda rast gəlinir. Daşların, yovşan kollarının, şoranotunun, gəvənlərin altında, meşə döşənəyində, ağac qabıqlarının çatlarında və altında, seyrək hallarda torpaqda yaşayırlar. Qarışqa və termitlərlə birgə yaşayan, eləcə də sinantrop olan bir sıra növlərə qarışqa, termit yuvalarında və yaşayış məskənlərində rast gəlmək olur. Bitki qalıqları, heyvan cəmdəkləri, göbələk sporları, birhüceyrəli su bitkiləri ilə qidalanır. Evlərdə nişastalı və şirin qida yeyirlər. Bu cücülərin ayrı-ayrı növləri 3 ilə qədər yaşayır və bu dövr ərzində yumurtadan çıxdıqdan sonra, hətta imaqo mərhələsində də bir neçə dəfə qabıq qoyurlar.