cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rayt qardaşları
Kinoda
İki filmdə Rayt qardaşlarının rollarını da doöma qardaşlar canlandırır. Belə ki, "Uilber və Orvill: İlk Uçan" (1973) tarixi filmində Steysi və Ceyms Keç, "Yer ətrafında 80 günə səyahət etmək" (2004) ailə komediyasında isə Ouen və Luk Uilson baş rolları canlandırıblar.
1976-cı ildə çəkilmiş "The Winds of Kitty Hawk" televiziya filmində qardaşları Maykl Moriarti və Devid Haffmen canlandırıblar.
Qardaşlar köməkçi personajlar kimi "Havanın fəthi" (1936), Gənc Eynşteyn (1988) və başqa filmlərində də yer alıblar.
Populyar mədəniyyətdə
Rayt qardaşlarının ilk uçuşuna Brüs Dikinsonun Tyranny Of Souls (2005) albomundan Kill Devil Hill mahnısı həsr edilmişdir.
Kompüter oyunlarında
Wright Flyer I modeli Microsoft Flight Simulator 2004 aviasiya simulyatorundadır — The Century of flight. 200px|thumb|[[Marsdakı İngenuity helikopteri üçün təyyarə sertifikatı, aprel 2021]]
Rayt qardaşları ərazisi (Wright Brothers Field)
NASA 2021-ci ildə İngenuity helikopteri üçün Marsdakı ilk uçuş və eniş sahəsini "Wright Brothers Field" adlandırdı. Mars 2020 missiyasını gerçəkləşdirən Ingenuity Marsa gəlib, 19 aprel və 7 may 2021-ci il tarixləri arasında Wright Brothers Field-dən beş dəfə uçuş edərək, mayın 7-də beşinci uçuşunda sahədən uzaqlaşdı.
Helikopter 1903-cü il "Rayt Flayer"indən kiçik bir parça qanad parçasını günəş panelinin altından kabelə yapışdırıb. 1969-cu ildə Nil Armstronq Apollon 11-də Wright Flyer artefaktını aparıb.
Ədəbiyyat
Rus dilində İngilis dilində
Haqvi
Haqvi — Ermənistan Respublikasının Loru mərzində kənd. Rusiya imperiyası zamanına aid rəsmi sənədlərdə kəndin adı Aqvi kimi də qeyd edilir. 7 noyabr 1995–ci il tarixində Ermənistan Respublikası Milli Məclisinin qəbul etdiyi və 4 dekabr 1995–ci ildə Ermənistan Respublikasının prezidenti Levon Ter-Petrosyanın təsdiq etdiyi "Ermənistan Respublikasının inzibati-ərazi bölgüsü haqqında Qanunu" na əsasən "Haqvi bələdiyyəsi"ni təşkil edir. 12 – 21 oktyabr 2011–ci il siyahıyaalınmasına əsasən kəndin (de–yuri) daimi əhalisi 402 nəfərdir.
Henri Kuper
Həyatı
Henri Kuperin idmançı karyerası 1949-cu ildə başlayıb. O, 1954-cü ildə peşəkar boksa keçib. 1971-ci ildə Co Baqnerə məğlubiyyətdən sonra karyerasını başa vurub. Məşhur ağır çəkili boksçu İngiltərə Kuboku, Millətlər Birliyinin qalibi və Avropa çempionu olsa da, dünya çempionu adını qazana bilməyib. Kuper Böyük Britaniyanın ən güclü boksçularından sayılıb. O, 2000-ci ildə cəngavər elan edilib və boksçular arasında "ser" titulunun ilk sahibi olub.
Kuper 2011-ci ilin 1 may tarixində Oksted şəhərində oğlunun mənzilində keçinib.
Qan xətti (film, 1979)
Qan xətti — 1979-cu ildə çəkilmiş ABŞ filmidir.
Ageratina thyrsiflora
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Müfti
Müfti (ərəbcə مفتى) - dini məhkəmə sistemində vəzifəli şəxsdir; qazilərin iş təcrübəsindəki oxşar hadisələrdən istifadə edərək müxtəlif dini-hüquqi məsələlər barəsində qərarlar çıxarır (fətva verir). Hazırda hər bir müsəlman dövlətində ölkənin baş müftisi vardır. Əslində o, icmanın başçısıdır, çox böyük nüfuza malikdir və istər dövlət proqramlarına dair (onların dini cəhətlərinə dair), istərsə də sırf dini məsələlərə dair (məsələn, dini bayramların və orucluğun başlanması vaxtı haqqında) qərarlar qəbul edir. Yeni və ən yeni dövrlərdə dünyəvi hakimiyyət orqanlarının və müsəlman ölkələrinin geniş əhali kütlələrinin bir çox məişət yeniliklərinə, iqtisadi və siyasi yeniliklərə münasibəti müftilərin qərarından asılı olmuş və asılıdır.
Qenki Haraquçi
(d. 9 may 1991) — Yaponiya futbolçusu.
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 11 oyun keçirib, 1 qol vurub.
Atakama
Atakama səhrası   — Cənubi Amerikanın qərb sahilində, Çilinin ərazisində yerləşən (22° və 27 °C.e. arasında) səhra. İkinci Sakit okean müharibəsinə (1879 — 1883) qədər Boliviyaya aid idi.
Peru cərəyanı, atmosferin aşağı qatlarını soyudur və atmosfer çöküntülərinin düşməsinə (ildə 50 mm-dən də az) mane olan temperatur inversiyasını yaradır. Elə buna görə də, bu səhra Yer kürəsinin ən quraq yeri hesab olunur. Atakama səhrası orta hündürlüyü 610 metrə çatan dağlıq və təpəlik ərazilərdən ibarətdir. Daşlı, qumlu səhradır. Səhranın uzunluğu 960 km-ə çatır.
Sahilində yanvar ayının orta temperaturu — 19 - 20 °C, iyul ayında isə 13 - 14 °C təşkil edir. Səhranın bəzi regionlarında qış aylarında sıx dumanlar müşahidə olunur. Nadir bitkiləri yoxdur: əsas bitkiləri kaktuslar (məsələn, Rod Kopyapoa) və kollar təşkil edir. Fauna aləmi xeyli azdır. Sahilboyu qayalarda balıq ilə qidalanan quşlar yaşayır. Atakama səhrası mis, qalay, qızıl, yod, duz və s. ehtiyatlarla zəngindir.
Sakit okeanın sahilində, səhra ilə sərhəddə Çilinin böyük portları olan Arik və İkike portları yerləşir.
Ən quru səhra
Səhranın bəzi yerlərində yağıntı on ildə bir dəfə düşür. Çilinin Antofaqasta regionunda orta yağıntı miqdarı ildə 1 mm təşkil edir. Hətta tarixboyu bəzi dövrlərdə Atakamada bəzi meteostansiyalar yağış qeydə almayıb. Məsələn, 1570-ci ildən 1971-ci ilə qədər Atakamada əhəmiyyətli yağıntı qeydə alınmayıb. Bu səhrada ən aşağı hava rütubətliliyi 0 % təşkil etmişdir.
Buradakı dağların (6 885 m-ə qədər hündürlüyə malik) cənub hissəsi (25°-27 °C.e) tamamilə buzlaqlarla örtülü deyil. Bütün buzlaqlar dördüncü dövr buzlaqlarından təşkil olunub. Britaniya alimlərinin tədqiqatları nəticəsində burada 120 000 il əvvələ aid çay qollarının izləri tapılmışdır.
19 may 2010-cu ildə Atakama səhrasında qeyri-adi hadisə baş vermişdir. Səhraya qar yağıntısı düşmüşdür. Bir neçə rayonu qar tamamilə örtmüşdür. Bu səbəbdən ən böyük rəsədxanalardan biri müvəqqəti olaraq bağlanmış, yol və enerji təchizatı pozulmuşdur.
Huankayo (Peru)
Huankayo — Perunun mərkəzi hissəsində yerləşən Huankayo əyalətinin inzibati mərkəzi və Hunin Regionunun bir şəhəridir. Dəniz səviyyəsindən 3271 metr yüksəklikdə yerləşən şəhərin əhalisi 323 054 nəfərdir. Huankayo Peru Mərkəzi regionunun mədəni və kommersiya mərkəzidir.
Tarixçəsi
Müasir Huankayo ərazisində ən qədim məşhur yaşayış məntəqələri olan Uanka mədəniyyəti kəndlər yerləşir, e.ə. 500 il əvvəl bu ərazi Uari dövlətinin tərkibinə daxil edilmişdir. İnklərin işğalçı müharibələrinə müqavimət göstərməsinə baxmayaraq, 1460-cı ildə Paçakutek qoşunları tərəfindən məğlub edildi.
İspan müstəmləkəçiliyinin başlamasından sonra Şəhər Fransisko Pisarro, paytaxt funksiyalarını Limaya köçürməzdən əvvəl müvəqqəti paytaxtı olan Çauça şəhərindən sonra Peruda əhəmiyyətli ikinci şəhər oldu.
1570-ci ildə Peru vitse-kralı Fransisko de Toledo Huankayo əyalətini mərkəz təyin etdi. 1 iyun 1572, rəsmi olaraq İspan Santisima-Trinidad de Huankayonun şərəfinə adlandırıldı.
1969-da iki zəlzələ əhəmiyyətli zərər vermiş - evlər, körpülər, dəmir yolu kətanları dağılmışdır. Müxtəlif mənbələrin hesablamasına görə 800-1000 nəfər həlak olmuşdur. Zəlzələdən sonrakı sürüşmə nəticəsində şəhərin ərazisində 300-ə yaxın adam da həlak olmuşdur.
Şəhərin sürətli inkişafına baxmayaraq, bu dövrdə müstəmləkə dövrünün tikililəri qorunub saxlanılmışdır. Hal-hazırda müasir tikililər Huankayo şəhərində üstünlük təşkil edir. Huankayodan 18 kilometr şimalda Haha şəhərində hava limanı yerləşir, baxmayaraq ki, Lima-dan gələnlərin əksəriyyəti avtomobillərdən istifadə edir.
Demoqrafiya
2007-ci ildə Milli Siyahıyaalma Bürosunun verdiyi məlumatlara əsasən, Huankayonun əhalisi 340 000 nəfər olmuşdur.
Mirzə Cəfər Topçubaşov
Mirzə Cəfər Əlimərdan bəy oğlu Topçubaşov (1790–1869) — pedaqoq, şair, şərqşünas alim. Sankt-Peterburq universitetinin professoru.
Həyatı
Mirzə Cəfər Əlimərdan bəy oğlu Topçubaşov 1790-cı ildə Gəncə şəhərində anadan olmuşdu. Sonralar ailəsi ilə birlikdə Tiflis şəhərinə köçmüşdü. 1812-ci ildə Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin Asiya departamentinə tərcüməçi təyin edilmişdir. 1819-cu ildə Mirzə Cəfər Sankt-Peterburq Baş Pedaqoji İnstituta fars dilçiliyi kafedrasına müəllim dəvət olunmuşdur. O, burada ərəb, fars və türk dillərindən dərs deyirdi. M. Topçubaşov 1835-ci ildə universitetin İran ədəbiyyatı kafedrasının müdiri və professoru olmuşdur.
M. C. Topçubaşov 1849–1867-ci illərdə Asiya departamenti nəzdindəki Şərq Dilləri İnstitutunun professoru kimi fəaliyyətini davam etdirmişdi. O, Rusiya arxeologiya və numizmatika cəmiyyətinin yaradıcılarından biri olmuş, 1852–1857-ci illərdə onun şərq şöbəsinin müdiri işləmişdir. Şöbə onun rəhbərliyi ilə "İzvestiya" (Xəbərlər) adlı jurnal nəşr edərək burada Şərq arxeologiyası, habelə Azərbaycan haqqında məqalələr nəşr edirdi.
"Stalin" mükafatı
thumb|150px|right|Stalin mükafatı laureatı Fəxri Nişanı thumb|150px|right|Stalin mükafatı laureatı medalı poçt markasında thumb|150px|right|"Xalqlar arasında sülhü möhkəmləndirməyə görə " Beynəlxalq Stalin mükafatının medalı poçt markasında
Mirzə Cəfər Topçubaşov
Həyatı
Mirzə Cəfər Topçubaşov "Dədə Qorqud" və 50-dən artıq şairin əsərlərini rus dilinə tərcümə etmişdi. Jurnaldakı məqalələrin əksəriyyətini M. C. Topçubaşov özü yazırdı. Onun rəhbərliyi altında bir sıra rus şərqşünasları və diplomatları hazırlanmışdı. M. Topçubaşovun Sərq tarixinə və ədəbiyyatına dair 1834-cü ildə "İran xrestomatiyası" və "Monqolların ən qədim dövrlərdən Teymurləngə qədərki tarixi" adlı əsərləri nəşr edilmişdi. A. S. Qriboyedov ondan fars, A. Mitskeviç isə türk dilini öyrənmişdi. O, Mitskeviçlə dost olmuş və onun "Krım sonetləri" adlı əsərini fars dilinə tərcümə etmişdi.
"Stalin" mükafatı
Stalin mükafatı (Stalin adına mükafat) — SSRİ vətəndaşlarının elm və texnika, hərbi biliklər, ədəbiyyat və incəsənət, istehsalat işlərində metodların köklü təkmilləşməsi sahəsində əlmətdar fəaliyyətinə görə  1940—1954-cı illərdə həvəsləndirmə forması.20 dekabr 1939-cu ildə təsis edilib.
Mirzə Cəfər Topçubaşov
Həyatı
M. Topçubaşovun elmi fəaliyyətini V. Belinski, İ. Kraçkovski, O. Senkovski kimi, rus elm və mədəniyyət xadimləri yüksək qiymətləndirmişdilər. Rus imperiyası qarşısındakı xidmətlərinə görə imperatorun razılığı və senatın qərarı ilə ən yaxşı şərqşünaslıq əsərlərinə 100 rubl verməklə "Topçubaşov mükafatı" təsis olunmuşdu. Görkəmli alim şərqşünaslığın inkişafında xidmətlərinə görə Böyük Britaniya Kral Cəmiyyətinin həqiqi üzvü seçilmişdir.
"Stalin" mükafatı
Sonradan 1966-cı ildə təsis edilmiş SSRİ dövlət mükafatına bərabər tutuldu.
Mirzə Cəfər Topçubaşov
Həyatı
Mirzə Cəfər Əlimərdan bəy oğlu Topçubaşov I dərəcəli Stanislav, II və III dərəcəli Anna, İranın "Şiri-Xurşid" ordenləri ilə mükafatlandırılmışdı. Xidmətlərinə görə onu Böyük Britaniya kral cəmiyyətinin həqiqi üzvü seçilmişdir.
1869-cu ildə Peterburqda vəfat etmişdir.
"Stalin" mükafatı
Təsis edilməsi
Stalin mükafatları (ilk variantda Stalin adına mükafat adlanırdı) SSRİ Xalq Komissarları Sovetinin iki qərarı ilə təsis edilib :
Təltif edilənlərin və mükafatın məbləği hər dəfə dəyişilirdi. .
1949-cu ildə "Xalqlar arasında sülhü möhkəmləndirməyə görə " Beynəlxalq Stalin mükafatı təsis edildi.
Ləğv edilməsi
Stalinin şəxsiyyətinə pərəstişinə qarşı kampaniya zamanı Stalin mükafatları müvafiq olaraq SSRİ Dövlət Mükafatları ilə əvəz edildi. Hətta tarix kitablarında belə " Stalin Mükafatı "sözü əvəzinə " Dövlət Mükafatı " yazılırdı.
Ageratina tinifolia
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Təndir çörəyi
thumb|400px|[[Göygöl rayonunda bişirilmiş təndir çörəyi]] Təndir çörəyi — yerdə açılan və ətrafı palçıqla suvanmış bir çuxurun içində bişirilən çörək. Çörək təndirin üzərinə yapışdırılaraq bişirilir.
Ümumi məlumat
Təndir çörəyi də kövrək çörəyi kimi bol miqdarda hazırlanıb uzun müddət saxlana bilər. Orta əsrlərdə Bakı əhalisinin məişətində ən çox yayılmış tikililər sırasına çörək bişirmək üçün nəzərdə tutulan təndirləri də aid etmək olar. İçəri Şəhərin müxtəlif sahələrindəki arxeoloji qazıntılar nəticəsində orta əsrlərdə Bakıda çörək bişirməsi üsulunu öyrənməyə imkan verən çoxlu sayda təndir aşkar edilmişdir. Azərbaycanda çörək bişirilməsinin çox qədim tarixi vardır. Arxeoloji tədqiqatların nəticələri göstərir ki, Bakıdan aşkar edilmiş təndirlərin öyrənilməsi İçəri Səhərin qaranlıq səhifələrinin işıqlandırılmasına kömək edəcəkdir. Təndir çörəyi hazırlamaq üçün müxtəlif ərzaqlardan istifadə edilir. Xəmirin gəlməsi üçün əvəllər acıtmadan (bir kündə xəmiri saxlayıb qıcqırtmaq) istifadə edilirdi. Müasir dövrdə acıtmanın əvəzinə quru mayadan istifadə edilir.
Tərkibi
Bir çörəyi hazırlamaq üçün aşağıdakı ərzaqlardan istifadə etmək lazımdır:
Hazırlanması qaydası
thumb|250px|[[Azərbaycanda təndirə yapılmış çörəklər]]
Bir kasaya ilıq su qoyub, quru mayanı suda həll edin. İri kasaya unu ələyin. Duz əlavə edib qarışdırın. Sonra una mayalı su əlavə edib əlinizlə qarışdırın. Alınan kütləni az unlanmış masa və ya taxtaya qoyub, təxminən 8-10 dəqiqə ərzində xəmir yoğurun. Hazır xəmir elastik və hamar olmalı, çox bərk olmamalıdır. Xəmirə kündə şəkli verib, kasaya geri qoyun. Üstünü dəsmalla örtüb xəmirin gəlməsi üçün isti yerə qoyun. Xəmir təxminən 1,5 – 2 saata gələcək. Gəlmiş xəmirin üstünə əlinizlə basın ki, yığılmış qaz çıxsın. Masa və ya taxtaya bir az un səpin. Əvvəlcə xəmiri əlinizlə yastıladıb, ona oval şəkli verin. Sonra isə ovalın bir küncündən başlayaraq, oxlovla xəmiri 1.3 sm qalınlığı, 35 sm uzunluğu və 20 sm genişliyi olan ovala açın. İri listin üstünü bir az yağlayın və un səpin (əgər altı-yapışmaz – non-stick – listdən istifadə edirsinizsə, onu yağlamağa gərək yoxdur). Yaydığınız xəmiri ehmallıca listə yerləşdirin. Qoyun xəmir listdə 15 dəqiqə istirahət etsin. Təndiri 200 °C-dək qızdırın. İti bıçaqla xəmirin üstündə dayaz ala-çarpaz zolaqlar edin. Çörəyin səthinə yumurta sarısı sürtüb, xaş-xaş və ya küncüd səpin. Qızdırılmış sobanın orta rəfində 20-25 dəqiqə ərzində və yaxud üstü qızaranadək bişirin.
Oniomaniya
Oniomaniya və ya Şopaqolik — son zamanlar dilimizə əlavə olan əcnəbi sözlərdən biridir. XX əsrdə ABŞ-də yayılmağa başlayan şopaqolizm alış-verişə qarşı qarşısıalınmaz qüvvədir. Şopaqolik sözü "Şopaqolik" filmindən sonra daha da populyarlaşdı. Filmin baş qəhrəmanı bir dərgidə maliyyə mövzusunda yazan jurnalistdir. Özü şopaqolizmdən əziyyət çəkən və daim lazımsız şeylərə çoxlu pul xərcləyən xanım oxucularına qənaət etməyin yollarından yazır.
Ümumi məlumat
Təqribən 70% alış-verişi biz qeyri-iradi edirik. İnsan bəyəndiyi şeyi görəndə hər şeyi unudur, nəfəsalma yavaşıyır, dünya sanki yerində durur! Psixoloqlar deyir ki, bu zaman şopaqoliklər transa (özünü itirmək) girirlər. Onlar üçün qiymət əhəmiyyətsiz olur ki, bu da satıcılara əl verir. Geyim seçərkən şopaqoliklər onun brend olmasına üstünlük verirlər: don Dolce&Cabanna, ayaqqabı Miu-Miu, çanta Chanel və s. Şopaqolizmin səbəbləri müxtəlifdir: uşaqlıqdan sahibolma vərdişi, valideynlərin uşaqlarına heç nədə imtina etməmələri və ya əksinə, ehtiyac içində böyümə. Qızların şopaqolik olmalarının daha bir səbəbi isə həyatın başqa sahələrində çatışmazlıqların (işdə, ailədə xoşbəxt olmayanda) məhz bu yolla doldurulmasıdır.
Oniomaniyanın əlamətləri bunlardır: əhvalı pozulanda ilk olaraq mağazaya yollanır; həmişə nəzərdə tutduqlarından çox pul xərcləyir; aldıqları şeylərin həqiqi qiymətini böyük ustalıqla gizlədirlər; hami bilir ki, onların əlində pul qalmır; növbəti lazımsız şeyi alandan sonra peşmançılıq hissləri keçirmirlər.
Oniomaniyanın müalicəsi elə də asan deyil: evdən alacağınız şeylərin siyahısı olmadan çıxmaq lazım deyil; alış-verişə tək lazım deyil; nağd puldan istifadə etmək lazımdır, kartdakı pullar sanki "uçur"; internet-mağazalardan alış-veriş etməmək lazımdır.
Ardvi
Ardvi — Ermənistan Respublikasının Loru mərzində kənd. 7 noyabr 1995–ci il tarixində Ermənistan Respublikası Milli Məclisinin qəbul etdiyi və 4 dekabr 1995–ci ildə Ermənistan Respublikasının prezidenti Levon Ter-Petrosyanın təsdiq etdiyi "Ermənistan Respublikasının inzibati-ərazi bölgüsü haqqında Qanunu" na əsasən "Ardvi bələdiyyəsi"ni təşkil edir. 12 – 21 oktyabr 2011–ci il siyahıyaalınmasına əsasən kəndin (de–yuri) daimi əhalisi 177 nəfərdir.
İlqar Quliyev (baş leytenant)
İlqar Quliyev - Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin baş leytenantı, şəhid olmuşdur.
Həyatı
İlqar Quliyev Əbdülhəmid oğlu 1960-cı il dekabrın 28-də Bakının Kürdəxanı qəsəbəsində anadan olmuşdur. Qəsəbədəki 113 saylı orta məktəbi bitirmişdir.
İlqar Füzuli rayonun N saylı hərbi hissəsində təcrübəli mütəxəssis kimi xidmək edərək and içmişdir ki,doğma vətəni göz bəbəyi kimi qoruyacaq, yağı düşmənin torpaqlarımızdan qovulmasında fəal iştirak edəcək. Amma tale onun ömrünün 34-cü baharında boya-başa çatdığı doğma torpağa şəhid kimi əbədi qonaq gətirdi.
Quliyev İlqar 1978-ci ildə orta məktəbi bitirdikdən sonra, Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunun axşam şöbəsinə daxil olmuşdur.1985-ci ildə ali təhsilini başa vurandan sonra, Bakı elektrik ştampları sınaq təcrübə zavodunda işləməyə başlamışdır. 1992-ci ildə Müdafiə Nazirliyi tərəfindən Bakı hərbi məktəbinə çağırılmışdır.Yüksək hərbi biliyə malik olduğuna görə Müdafiə Nazirliyi tərəfindən Füzuli bölgəsindəki N –hərbi hissəsinin rəisi təyin olunmuşdur. Füzuli rayonunun Alxanlı,Kürdmahmudlu,Qaraxanlıya qədər bütün ərazisini minadan təmizləmişdir.Son günlər İlqar öz həyatını təhlükə qarşısına ataraq gündə 100-120 mina zərərləşdirməklə yüzlərlə insan həyatını ölümdən xilas etdi, özü isə 1994-cü il yanvarın 25-də qəhrəmancasına həlak oldu.
Hacı Şəhla məscidi
Hacı Şəhla məscidi — Bakının Balaxanı qəsəbəsində yerləşən XIV əsr memarlıq abidəsi. Məscidin giriş qapısı üzərindəki kitabədə onun 1385-1386-cı illərdə Hacı Şəhla bin Şakir bin Mustafa Köşkinin sifarişi ilə Ustad memar Arif bin ustad Musa Cibal tərəfindən inşa edildiyi göstərilmişdir.
Tarixi
270px|thumb|left|[[Şakir ağa türbəsi və Hacı Şəhla məscidi 1940-cı illərin əvvəllərində]] Hacı Şəhla məscidi Balaxanı qəsəbəsinin qəbiristanlınğında hündür bir təpənin üzərində tikilmişdir.
Giriş qapısının üstündə vaxtilə iki sətirlik kitabə olub ki, onun mətni belədir:"Bu imarət Hacı Şəhla bin Şakir bin Mustafa Köşkinindir. Yeddi yüz səksən yeddinci il (787-1385/86)”.
Bu kitabədən bir az solda, qapı çərçivəsindən bir az aralı ərəbcə bir kitabə də olub ki, bu da imarəti tikən ustaların adını bildirir. İki sətirlik bu kitabə belə oxunub: “Ustad Arif bin ustad Musa Cibalın işidir”. Üzərində olan kitabələrdə məscid imarət adlandırılıb.
Memarlıq xüsusiyyətləri
270px|thumb|left|Hacı Şəhla məscidi restavrasiya olunarkən, sentyabr 2017
Binanın tərəflərinin ölçülməsi zamanı, eyni tipli divarların uçuş hissələrinin kifayət qədər fərqli nəticələr verdiyi məlum olmuşdur. XV əsr abidələrində bu cür qeyri-dəqiqlik nadir hallarda rast gəlinir. Həmin dövrə aid digər abidələrin öyrənilməsi nəticəsində müəyyən edilmişdir ki, bu cür ölçü detallarına böyük əhəmiyyət verilir və diqqət yetirilirdi.
Vaqif Aslanov
Vaqif İmaməli oğlu Aslanov — Alim, görkəmli türkoloq, leksikoloq, şərqşünas, tərcüməçi, filologiya elmlər doktoru, professor, Türk Dil Kurumunun (TDK) fəxri üzvü, beynəlxalq "Türkologiya" elmi-nəzəri jurnalının baş redaktor müavini, Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Nəsimi adına Dilçilik İnstitutunun Türk dillərinin müqayisəli tədqiqi şöbəsinin ilk rəhbəri (1971-1974), həmin institutun elmi işlər üzrə direktor müavini (1974-1984), ömrünün axırına qədər çalışdığı institutda şöbə müdiri olmuşdur. Azərbaycan türkcəsinin tarixi qrammatika və ədəbi dil formalarının tiplərinə həsr olunmuş və çoxmüəllifli materiallar əsasında dialektüstü dil formalarının tiplərinə həsr olunmuş və çoxmüəllifli monoqrafik kitabda “Azərbaycan dili tarixində dialektüstü formaların varisliyi” adlı tədqiqatı diqqəti cəlb edir.
Həyatı və elmi fəaliyyəti
Vaqif Aslanov 1928-ci il yanvarın 10-da Qazax qəzasının Poylu kəndində (İndiki Ağstafa rayonunun kəndidir) anadan olmuşdur. 1945-ci ildə Poylu kənd orta mektebini qızıl medalla bitirdikdən sonra Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki BDU) Şərqşünaslıq fakültəsinə daxil olmuş və 1950-ci ildə oranı bitirmişdir. Eyni zamanda, 1946-cı ildə Azərbaycan Xarici Dillər İnstitutunun İngilis dili fakültəsinə daxil olmuş və 1950-ci ildə bitirmişdir.
1955-1959-cu illərdə Moskva şəhərində SSRİ Elmlər Akademiyasının Dilçilik İnstitutunun əyani aspirantı olmuşdur. 1955-ci ildə Moskvada SSRİ EA Dilçilik İnstitutuna işə qəbul edilmişdir. 1960-cı ildə “Azərbaycan dili abidələrində feli idarənin bəzi məsələlərinin müqayisəli surətdə işıqlandırılması” mövzusunda namizədlik, 1973-cü ildə “Azərbaycan dilinin tarixi leksikologiyası” doktorluq dissertasiyası müdafiə edərək müvafiq elmi adlar almışdır. Doktorluq dissertasiyası türkologiyada yüksək qiymətləndirilmişdir.
Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Nəsimi adına Dilçilik İnstitutunun baş elmi işçisi, 1971-1974-cü illərdə həmin institutun Türk dillərinin müqayisəli tədqiqi şöbəsinə ilk rəhbərliyi etmiş, 1974-1984-cü illərdə həmin institutda elmi işlər üzrə direktor müavini vəzifəsində çalışmışdır.
Türk dili tarixinin müxtəlif problemlərindən bəhs edərkən KDQ materiallarına sistemli şəkildə istinad etmişdir. Qədim türk köklərini öz rekonstruksiya metodu ilə bərpa edən müəllif KDQ-dakı ana kökləri etalon kimi geniş xarakterizə etmişdir. Azərbaycan türkcəsinin tarixi qrammatika və ədəbi dil formalarının tiplərinə həsr olunmuş və çoxmüəllifli materiallar əsasında dialektüstü dil formalarının tiplərinə həsr olunmuş və çoxmüəllifli monoqrafik kitabda “Azərbaycan dili tarixində dialektüstü formaların varisliyi” adlı tədqiqatı diqqəti cəlb edir. Burada müəllif epos dilinin, o cümlədən eposun çox xarakterik örnəyi KDQ-nı yazılı ədəbi dil üçün ən böyük qaynaq-kəmiyyət və keyfiyyətcə ədəbi dilə qədərki ən böyük səviyyə kimi təhlil edir.
Vaqif Aslanov Bakıda nəşr olunan beynəlxalq "Türkologiya" elmi-nəzəri jurnalının baş redaktor müavini vəzifəsində işləmişdir. Ömrünün axırına qədər çalışdığı institutda şöbə müdiri olmuşdur.
Dünyanın bir çox ölkələrində dilçiliyə həsr olunmuş konfrans və konqreslərdə iştirak etmişdir. (ABŞ, Hollandiya, Avstriya, London, Paris, Berlin, Helsinki, Hamburq, Belqrad, Varşava, Ankara, İstanbul, Təbriz, Tehran, Moskva, Sankt-Peterburq, Tbilisi, Kazan, Ufa, Almatı, Daşkənd, Aşqabad, Bişkek, Kiyev, Minsk və s.). Bu tədbirlərdə oxunan məruzələrin böyük bir qismində KDQ materiallarından geniş istifadə olunmuş və bəziləri bilavasitə KDQ-a həsr edilmişdir.
Azərbaycanda və xaricdə 100-dən artıq elmi məqaləsi çap olunmuşdur. 300-dən çox elmi əsərin, onlara kitabın müəllifidir. Türk Dil qurumunun fəxri üzvü idi.
Koçno daşı
Koçno daşının üzərindəki təsvirlər|thumb|240px Koçno daşı — Şotlandiyada Koçno ferması (Vest Danbartonşir dairəsi) yaxınlığında tapılmış müəmmalı daş plitə.
Daş 1887-ci ildə şotlandiyalı arxeoloq Ceyms Harvi Klaydbank şəhəri yaxınlığındakı fermada tapılmışdır, ölçüləri 9x18 metrdir.
Qısa müddət sonra bu daş bütün dünyanın bir çox alimlərinin marağına səbəb oldu. Çünki daşın üzərində məzmunu məlum olmayan petroqliflər çizilmişdi. Tədqiqatçılar hələ də dairə, xətt və spiral formasında olan sirli simvolları oxuya bilməyiblər. Amma daş plitənin 5 min il əvvələ aid olduğu üzə çıxıb.
Zaman keçdikcə Koçno daşı təkcə alimlərin yox, həm də çoxsaylı turistlərin marağına səbəb oldu. Amma turistlərin marağı daşın məhv olması ilə nəticələnə biləcəyi üçün 1965-ci ildə yerli idarəetmə orqanları daşı torpağa basdırdılar və gələcək nəsillər üçün saxladılar. Ehtimal edilirdi ki, petroqliflər gələcəkdə oxuna bilər.
2015-ci ildə müasir tədqiqat layihəsi çərçivəsində Koçno daşının kiçik bir hissəsinin üzəri Qlazqo Universitetinin tədqiqatçıları tərəfindən 3 günlük açıldı. 2016-cı ildə isə daha geniş tədqiqat layihəsi üçün daşın üzəri tamamilə açıldı və alimlər daş plitənin 3D-surətini çıxardılar.
Sakomoto Ryoma
Sakomoto Ryoma - Edo dövrünün yapon siyasi və ictimai xadimi. Yaponiya milli qəhrəmanların biri. Əsl adı - Sakomoto Naonaridir.
Həyatı
Sakomoto Ryoma 3 yanvar 1836-cı ildə anadan olub. O, Sakomoto Hatibeyanın ikinci oğlu idi. Bir illik gəliri yüksək idi və ildə 197 koku təşkil edib. Uşaqlıqda Ryoma pis oxuduğuna görə ona savadsız deyirdilər. Buna baxmayaraq, oğlan Hinzo Benzinin rəhbərliyi altında bu məktəbdə qılıncoynatma sayəsində öz xarakterini tərbiyə edirdi. 1853-cü ildə o, Edo şəhərində təhsilini davam etdirib, "Qılınc qütb ulduzu" qılıncoynatma üslubunu mənimsəyib. Müəllimi Sadakiti Tibı idi. Ryoma neçə ildən sonra vətənə qayıtdı, ancaq qılınc sənətini təkmilləşdirmək məqsədilə 1856-cı ildə səyahətə ikinci dəfə gedib. O, qılıncoynadmağla özünə şöhrət qazanmışdı, bu üslub ustası üzrə diplom alıb və 1858-ci ildə evə qayıdıb.
Həyatının sonunda Ryoma Toca knyazlığının Fukuki Naqasaki və öz funksiyasını yerinə yetirdi. 10 dekabr 1867-ci ildə vəfat edib.
Uzunmeyvəli böyürtkən
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Ümumi yayılması
Gürcüstanda təbii arealı vardır.
Azərbaycanda yayılması
Quba rayonunun dərələrində və meşə kənarlarında yayılmışdır.
Statusu
Azərbaycanın nadir bitki növüdür. LC.
Təbii ehtiyatı
Azərbaycanda arealı geniş deyildir.
Bioloji xüsusiyyətləri
Təbiətdə alçaqboylu koldur. Bitkinin birillik zoğları qövsvarı əyilmiş, uzun tüklü və düz və ya zəif əyilmiş tikanlıdır. Yarpaqları iri olub 5 yarpaqcıqlıdır. Yarpaqcıqların alt hissəsi ağımtıl keçətük-lüdür. Yarpaqlarının ucu sivri olub ikiqat mişardişlidir. Yarpaqcıqları 11-14 sm uzunluğunda, 7-9 sm enində ola bilir. Çiçəyinin oxu tilli, olub üzəri tikanlıdır. Çiçəkləri iri, 1 və ya 3 çiçəklidir. Meyvəsi uzunsov silindr şəkillidir. Meyvənin toxumları çox xırdadır. Bitki may ayında çiçək açır, avqust ayında isə meyvə verir.
Çoxalması
Təbiətdə generativ və vegetativ yolla çoxalır.
Təbii ehtiyatının dəyişilməsi səbəbləri
Başlıca olaraq insan fəaliyyətidir.
Becərilməsi
Mədəni halda Nəbatat bağlarında becərilir.
Qəbul edilmiş qoruma tədbirləri
Qəbul edilmiş qoruma tədbiri yoxdur.
Zəruri qoruma tədbirləri
Azərbaycanın "Qırmızı Kitabı"na daxil edilməsi zəruridir.
Nil Dünyası
Nil Dünyası Nil Karaibrahimgil'in ilk studio albomudur. Albomun üz şəkili bir jurnal kimi dizayn edilmişdir. CD'də "Madonna Olacakmış" mahnısından sonra "Aptal Kovboy" adlı gizli bir mahnı vardır. Diskdə bu gizli mahnı yoxdur.
Mahnı siyahısı
Bütün söz və bəstələr: Nil Karaibrahimgil
Osmanlı şeyxülislamları
Osmanlı şeyxülislamı (Osmanlı türkcəsi: شيخ الإسلام) — Osmanlı imperiyasında dini və hüquqi işləri yürüdən dövlət xadimi.
Etimologiyası
Lüğətlərdə “yaşlı kimsə, rəis, bilgin” mənasını verən şeyx və İslam sözlərindən ibarət şeyxülislam ifadəsi İslam dünyasında öndə gələn üləma və sufilərə verilən bir şərəf ünvanı olaraq X əsrin ikinci yarısında meydana gəlmiş, daha sonra “alimlərin ən böyüyü, rəisi” mənasını qazanaraq bir rütbə halını almışdır. XI əsrdə Xorasandakı şafilərin başındakı alimlərə şeyxülislam ünvanı verilirdi. Zamanla bu ifadə geniş istifadə edilməyə başlanmış, Məmlüklərdə din xadimlərinə verilən şərəf ünvanına çevrilmişdir. İranda isə şeyxülislamlıq Osmanlılarda olduğu kimi rəsmi bir mahiyyət qazanmış, Səfəvilər dönəmində dini məhkəmənin rəisinə verilən bir ünvan olaraq istifadə edilmişdir.
Meydana gəlişi və ilk illəri
Şeyxülislamlığın dini bir vəzifə halına gəlməsi isə Osmanlıların dövrünə təsadüf edir. Osmanlılarda şeyxülislamlığın quruluş tarixi və bu vəzifəyə ilk dəfə kimin gətirilməsi ilə bağlı fərqli iddialar var. Uzun illər Bursa qazısı olan Molla Fənarinin 1425-ci ildə Bursa müftiliyinə gətirilməsi, əsasən Osmanlılarda müftilik və şeyxülislamlığın başlanğıcı olaraq qəbul edilir. Ancaq bunu XVI əsrdə bütün elm sahəsini təmsil və idarə edən şeyxülislamlıq qurumu ilə eyniləşdirmək mümkün deyil. Əslində şeyxülislam ünvanı İstanbul müftisi üçün istifadə edilən bir ünvan idi və XVI əsrin əvvəllərində dövlətin daxilində aparılan yenidən təşkilatlanma ilə bürokratik bir reformasiya keçirmişdir. XVII əsrdə şeyxülislamların siyasi nüfuzu daha da artmış, daha sonralar qurum olaraq durmadan böyüyərək XIX əsrdəki islahatların ardından hökumət kabinetlərinə daxil olmağa başlamışdır.
İnkişaf dövrü
XVI əsrin əvvəllərində Zənbilli Əli Əfəndinin II Bəyazid və Yavuz Sultan Səlim səltənətlərindəki 23 illik (1503-1526) şeyxülislamlığı bu rütbə üçün vəzifə və öhdəliklər baxımından dönüm nöqtəsi olmuşdur. Bu istiqamətdə mühüm addımların atıldığı bu dövrdə şeyxülislamlara bəzi əlavə məsuliyyətlər verilmişdir. Məsələn, II Bəyazidin İstanbulda inşa etdirdiyi mədrəsədə şeyxülislamların dərs verməsi şərt qoyulmuş, mədrəsənin daxil olduğu Bəyazid külliyəsinə ümumi nəzarət də onlara verilmişdir. Bu dövrdə şeyxülislamlığın önə çıxmasında əlbəttə ki, Zənbilli Əli Əfəndinin şəxsi keyfiyyətləri də mühüm rol oynamışdır. Belə ki, onun Yavuz Sultan Səlimin aldığı bəzi qərarlara etiraz etməsi və sultanların həm dünyəvi, həm də dini məsələlərinə yön verilməsinin şeyxülislamların vəzifəsi olduğunu bildirməsi gələcək illərdə bu rütbənin ön plana çıxacağına işarə edir. Zənbilli Əli Əfəndidən sonra şeyxülislamlığa gətirilən Kamalpaşazadə və Sədi Çələbi vəzifə müddətləri əsnasında verdikləri fətvalar və aldıqları qərarlarla bu vəzifənin dövlət nəznindəki nüfuzunu daha da artırmışdır. Fikirləri, məsələlərə baxışı və xarakteri səbəbilə haqqında ciddi müzakirələr aparılan ilk şeyxülislam isə şübhəsiz Çivizadə Muhiddin Əfəndidir. Onun ənənə halını almış sistemə müxalif olaraq aldığı fətvalar vəzifədən alınmasına yol açmışdır. Onun İbn əl-Ərəbi, Mövlanə Cəlaləddin Rumi kimi İslam dünyasının ən tanınmış şəxsiyyətlərini ciddi şəkildə tənqid etməsi və pulun vəqf edilməsi məsələsinə qarşı çıxması üləma zümrəsində güclü qarşıdurmalara, başda Əbusuud Əfəndi olmaqla bir çox alimlə fikir ayrılığına düşməsinə səbəb olmuşdur. Hətta Rumeli qazəsgəri olan Əbusuud Əfəndi fikirlərinə qarşı olduğu şeyxülislamın bu məsələlərə dair fətvalarından bəzilərini divan məclisinə təqdim edərək bu mübahisəni dövlət məsələsi halına çevirmişdir. Bütün bu hadisələri yaxından izləyən dövrün padşahı Sultan Süleyman Qanuni isə üləmaların və vəzirlərin toplanmasını və bu məsələnin həll edilməsini əmr etdi. Nəticədə Çivizadə Muhiddin Əfəndi təqsirli qəbul edilmiş, beləcə Çivizadə vəzifədən alınan ilk Osmanlı şeyxülislamı olmuşdur. Əbusuud Əfəndinin şeyxülislamlığı əsnasında bu quruma bəzi bürokratik dəyişikliklər edilmiş, onun 23 il davam edən şeyxülislamlığı bu qurumda dərin izlər buraxmışdır. Şeyxülislam olaraq təsdiq etmədiyi qərarlara “Nâ-meşrû nesneye emr-i sultânî olmaz” (“Qanuni olmayan şeylər sultan əmriylə olmaz”) deyərək qarşı çıxmış, buna  baxmayaraq yazdığı fətvalarda və aldığı qərarlarda dövlətin təməl prinsiplərinə riayət etmişdir. Beləcə, şeyxülislamlığın siyasi gücü ön plana çıxmışdır.
XVI əsrin ortalarında inzibati vəzifələri artan şeyxülislamlar əsrin sonlarında dövlətin siyasi həyatında sədrəzəmlərlə bərabər rol oynamağa başlamışdır. XVII əsrdə dövlət təşkilatında yaranan dəyişiklik və zəiflik, elm sahəsinə, eləcə də onun başındakı şeyxülislamlığa təsir etmişdir. Şeyxülislam Xocazadə Mehmed Əfəndi üləma iyerarxiyasını qorumağa çalışmış, bu istiqamətdə vəzirlərlə ziddiyyət yaranmışdır. Ordu mənsublarının iqtidarda söz sahibi olduğu, sultanların taxtdan devrildiyi bu dönəmlərdə şeyxülislamların vəziyyəti də dəyişməyə başladı. Ədirnə hadisələri (1703) və Patrona Xəlil üsyanlarında (1730) şeyxülislamların siyasətə qarışması bu qurumun önəmli həcmdə nüfuz itirməsinə səbəb olmuşdur. XIX əsrdə yeniçəri ocağının ləğvindən sonra şeyxülislamın və üləma zümrəsinin gücü azalmağa başlamış, Tənzimat dönəmi və ikinci məşrutiyyətin ardından bu vəziyyət daha açıq hal almışdır.
Təyinat məsələsi
Osmanlı tarixi boyunca şeyxülislamların təyinatı sultanla sədrəzəmə bağlı bir məsələ olmuşdur. Elm sahəsinin sabit inkişaf keçirdiyi XVI əsrdə şeyxülislamların təyini, müəyyən bir təhsil və təcrübəyə xas olan üləmalar arasından sədrəzəmin təklifi və sultanın təsdiqi ilə baş tuturdu. Bu dönəmdə Rumeli qazəsgərlərinin şeyxülislamlığa gətirilməsi adət halını almışdır. Daha öncəki dönəmlərdə isə tanınmış bir alimin qazəsgərlikdən, qazılıqdan, hətta müdərrislikdən müftiliyə yüksəlməsi müşahidə edilmişdir. Belə ki, Molla Fənari müdərris və Bursa qazısı ikən, Fəxrəddin Əcəmi isə Ədirnədə müdərris ikən müftiliyə gətirilmişdir. Zənbilli Əli Əfəndi müdərrislikdən azad edilməsinin ardından, daha öncə qazəsgər olan Kamalpaşazadə isə müdərrislikdən birbaşa şeyxülislamlığa təyin edilmişdir. Rumeli qazəsgərliyindən birbaşa şeyxülislamlığa təyin edilən ilk şəxs isə Əbusuud Əfəndidir. Bundan sonra Rumeli qazəsgərliyindən şeyxülislamlığa keçid ənənə halını almışdır.
Qurumun 5 əsrlik tarixi boyunca 131 müfti və şeyxülislam xidmət etmişdir. Bunlar arasında ən uzun müddət vəzifədə qalan Əbusuud Əfəndi (29 il), ən qısası isə Məmikzadə Mustafa Əfəndidir (13 saat). XVI əsrin sonlarından etibarən bəzi alimlər bu vəzifəyə bir neçə dəfə gəlməyə başladılar. Bunun ən tipik nümunəsi isə 1599-1608-ci illərdə 4 dəfə şeyxülislam olan Hacı Sunullah Əfəndidir. Dürrizadə Mustafa Əfəndi də təcrübəsi və nüfuzu sayəsində 1756-1774-cü illərdə 3 dəfə bu vəzifəyə təyin edilmişdir. Öncəki zamanlarda ömür boyu verilən bu rütbə, XVII əsrdən etibarən şeyxülislamlar tez-tez dəyişdirilməyə başlanmışdır. Onların vəzifədən alınmaları isə üsyana bilavasitə qarışma və ya tərəf tutma, sədrəzəmlə uyuşmazlıq, təyinat məsələlərinə qarışma, siyasi çəkişmə, iqtisadi və siyasi məsələlərdə müxalifət aparma, yaşlılıq və ya xəstəlik səbəblərinə əsaslandırılmışdır. Şeyxülislamların vəzifədən alınması onlara baş çavuş vasitəsilə bildirilirdi. Ancaq Başmaqçızadə Əli Əfəndi və Dürrizadə Mustafa Əfəndi nümunəsində olduğu kimi, sultanın dəyər verdiyi bəzi şeyxülislamlara bu xəbər rəisülküttab tərəfindən bildirilmişdir. Ənənəyə görə, üləma zümrəsindən olanlara verilən ən böyük cəza vəzifədən alınma və sürgün edilmədir. Bununla yanaşı Osmanlı tarixində bəzi istisna hallar müşahidə edilmişdir. Ahizadə Hüseyn, Xocazadə Məsud və Seyid Feyzullah Əfəndi törətdikləri fəsadlıqlar və siyasətə qarışmaları səbəb göstərilərək ölümlə cəzalandırılmışdır.
Gəlirləri
Dövlət iyerarxiyasında şeyxülislamlar gəliri ən yüksək olanlar arasında yer alırlar. XVI əsrin sonlarından etibarən maaşla birlikdə, arpalıq deyilən iqta torpaqlarının verilməsinə də başlanılmış, ilk arpalıq məhz Bostanzadə Mehmed Əfəndiyə verilmişdir. Bununla bağlı verilən fərmanda Bostanzadəyə 50 min axcalıq arpalıq verildiyi qeyd edilir. 1603-cü ildə şeyxülislam olan Əbülməyamin Mustafa Əfəndiyə indiki şimali Makedoniya ərazisindən 60 min axcalıq arpalıq verilmiş, 1604-cü ildə isə 600 axca təqaüdlə vəzifədən alınmışdır. Vəzifədən alınan şeyxülislama maaş və ya arpalıq şəklində ödəmə verilir, ölümündən sonra bunun bir qismi ailəsinə, geri qalanı isə xəzinəyə təhvil verilirdi. Vəzifədən alınan şeyxülislamlar, onlara verilən arpalıqlara şəxsən getməmiş, bunun yerinə naiblərini göndərmişdir. Buna baxmayaraq bəzi zamanlar bu qərara ciddi nəzarət edilmişdir. Belə ki, Həmidizadə Mustafa Əfəndi verdiyi fətvayla sabiq şeyxülislamları arpalıq olaraq aldıqları əyalətlərə məcburi şəkildə göndərmiş, bu vəziyyət üləma arasında narazılıqlara və Həmidizadənin vəzifədən alınmasına yol açmışdır.
Bürokratiyada yeri
Şeyxülislamın protokol və iyerarxiyadakı yerini göstərməsi baxımından Fateh qanunnaməsi ilk rəsmi sənəd olaraq qəbul edilir. Burada şeyxülislamın üləmanın rəisi olduğu və sədrəzəmin şeyxülislama, eləcə də sultanın müəllimlərinə təşrifat sırasında özündən öndə yer verməli olduğu qeyd edilir. XVI əsr sədrəzəmlərindən Lütfi Paşanın yazdığı “Asəfnamə” əsərində sədrəzəmlərin Qurban və Ramazan bayramlarında və ya xəstəlik halında şeyxülislamı ziyarət etməli olduğu, sultanın müəllimlərinin protokolda şeyxülislamlardan daha üstün olduğu ifadə edilir. Sədrəzəmlərin şeyxülislamları ziyarəti, ilk dəfə 1584-cü ildə sədrəzəm Özdəmiroğlu Osman Paşanın III Muradın əmriylə Çivizadə Mehmed Əfəndini ziyarətiylə başlamış, sonrakı illərdə bu ənənə halını almışdır. Osmanlı bürokratiyasında, demək olar ki, bütün yüksək vəzifələrə tədbiq edilən payə sistemi (namizəd göstərmə) yalnız sədarət və şeyxülislamlığa aid edilməmişdir. İstisna hal kimi Qaraçələbizadə Əbdüləziz Əfəndi 1649-cu ildə Rumeli qazəsgəri ikən yazdığı əsəri IV Mehmedə təqdim etmiş, əsəri bəyənən sultan tərəfindən şeyxülislamlıq payəsi ilə təltif edilmişdir. Sultanın müəllimi əgər şeyxülislamlığa təyin edilirsə, “camiur-riyasəteyn” ünvanı alırdı. Xoca Sadəttin, Seyid Feyzullah və Həsən Fəhmi Əfəndi bu ünvanla anılmışdır. Bəyəfəndi ünvanı isə adətən paşa nəvəsi olanlara verilirdi. İvazpaşazadə İbrahim, Arif Hikmət, Əhməd Muxtar, Pirizadə Sahib və Dürrizadə Abdullah Əfəndi bu ünvandan istifadə etmişdir.
Fətvalar adətən fətva əminləri tərəfindən yazılır, cavab bölümləri isə şeyxülislam tərəfindən yazılaraq şəxsən imzalanırdı. Dürri Mehmed Əfəndi 1736-cı ildə iflic keçirməsinin ardından fətvaları imzalamaqda çətinlik çəkmiş, bu səbəblə I Mahmud hazırlanan sənədləri möhürlə təsdiqləməsi üçün xüsusi icazə vermişdir. İmza yerinə möhür istifadə edən başqa şeyxülislamlar da olmuşdur.
Nəcəf
Nəcəf — İraqda Kufədən on kilometr qərb tərəfdə şəhərdir, şiələrin ziyarət yeridir. Nəcəf şəhəri dəniz səviyyəsindən 35 metr hündürlükdə yerləşir.
Osmanlı şeyxülislamları
Bürokratiyada yeri
Şeyxülislamlar başlarına üləmaya xas olan ağ dolama başlıq taxır, bunlar arasından seyid olanlar bu başlığa yaşıl tül dolayırdılar. Mərasim geyimi olaraq isə samur kürklə bəzədilən və “fərveyi bəyza” adlanan ağ xələt geyinilirdi. Vəzifəyə yeni gətirilən şeyxülislamlar saraya çağırılır, təyinatla bağlı məlumat verilir və mərasimlə “fərveyi bəyza” deyilən mərasim geyimi geyindirilirdi. Bayramzadə Zəkəriya Əfəndinin şeyxülislamlığa təyini üçün tərtib olunan mərasimi detallı şəkildə qeyd edən tarixçi Saloniki, mərasim geyimli 10 çavuşun şeyxülislamı evindən alaraq divanxanaya gətirdiyini yazır. Dürrizadə Ataullah Əfəndi 1783-cü ildə saraya dəvət edilərək sədrəzəm Xəlil Həmid Paşanın da iştirak etdiyi mərasimlə şeyxülislamlığa yüksəldi. Rumeli hisarı yaxınlığındakı köşkü uzaq olduğu üçün təbrik mərasimi keçmiş şeyxülislamlardan Şərif Əfəndinin Fatehdəki köşkündə keçirildi. Şeyxülislamların vəfatı zamanı xüsusi bir mərasim keçirilir, cənazə namazları adətən Fateh məscidində qılınırdı.
Nəcəf
Rəvayətə görə, Əli ibn Əbu Talib Kufə həndəvərində, bu şəhəri Fərat çayının daşqınlarından qoruyan bəndin yaxınlığında dəfn edilmişdir. Sonralar bu yerdə Nəcəf (ərəbcədir, təpə deməkdir) şəhəri meydana gəlmişdir. Əməvilər dövründə  Əlinin dəfn edildiyi yer gizli saxlanılırdı, buna görə də sonralar onun dəqiq yerini müəyyənləşdirmək mümkün olmamış və bir neçə fərziyyə meydana gəlmişdir. Yalnız X əsrin birinci rübündə Həmdanilər dövründə  Əlinin güman edilən məzarının yerində böyük günbəz tikilmiş və qala (Məşhəddi-Əli) ucaldılmışdır.
Nəcəf şiələrin böyük fəaliyyət mərkəzidir. Şəhərdə məşhur müctəhidlərin dərs dedikləri çoxlu məktəb vardır, orada dini-siyasi ədəbiyyat geniş nəşr edilir. Nəcəf şəhəri 2012-ci il İslam mədəniyyəti paytaxtı elan edilib.
Osmanlı şeyxülislamları
Vəzifə və öhdəlikləri
Şeyxülislamların ən təməl vəzifəsi onlara verilən dini, siyasi və dünyəvi məsələlərlə bağlı suallara hənəfi məzhəbinə uyğun fətva verməkdir. Bundan başqa şeyxülislamların saray çevrilişlərini dəstəkləyən fətvalar verdiyi də görülmüşdür. Sultan İbrahimin taxtdan devrilməsi əsnasında şeyxülislam Əbdürrəhim Əfəndi yeniçərilərin və üləmanın dəstəyini alaraq öncə sultanın devrilməsi, daha sonra isə qətlə yetirilməsi üçün fətva yazmış, üstəlik edam əsnasında da cəlladın yanında şəxsən dayanmışdır. Son dönəmdə Sultan Əbdüləziz və V Muradın devrilməsi üçün şeyxülislam Xeyrullah Əfəndinin verdiyi 2 fətva və şeyxülislam Ziyaəddin Əfəndinin II Əbdülhəmidlə bağlı verdiyi fətvalar gücü əlində tutan siyasi qrupların şeyxülislamlığı əlində oyuncağa çevirdiyinin açıq sübutudur. Birinci Dünya müharibəsi üçün verilən 5 fətva, Sultan Vahidəddinin devrilməsi üçün verilən fətva və Milli Mübarizə əleyhinə Dürrizadə Abdullah Bəyəfəndinin fətvası bu baxımdan görülən son nümunələrdir.
Şeyxülislamlara xüsusilə hökumət kabinetlərinə üzv olduqları son illərdə bəzi əlavə vəzifələr də verilmişdir. Sədrəzəm Kürəkən Fərid Paşanın ilk Paris səyahəti əsnasında Mustafa Sabri Əfəndi, ikinci səyahətində isə Dürrizadə Abdullah Bəyəfəndi sədarət vəkili olmuşdur.
Şeyxülislamlıq, Cümhuriyyətin quruluş illərində Türkiyə Böyük Millət Məclisi tərəfindən öncə Əvkaf Nəzarətinə çevrilmiş, 1924-cü ildə xilafətin ləğvindən sonra isə Diyanət işləri rəisliyinə tabe edilmişdir.
Arilər
thumb|270px|B.e.ə. I yüzilliyə aid İran ərazisindən, arxeoloji qazıntılar zamanı tapılmış, Arilərə aid boyunbağı
Arilər (ā́rya-, airya-, ) — e.ə. 2000-ci ilə yaxın Mərkəzi Asiyadan Hindistana yerləşmiş Hind-İran köçəri tayfalarının özlərinə verdikləri ad. Hindisumda ariler tədricən yerli əhali ilə qarışaraq onlarla birlikdə hindxalqını təşkil etdilər. İran və Azərbaycan ərazilərində yerli əhali ilə qarışan arilərdən, o cümlədən Azərbaycan ərazisində bir çox irandilli tayfalar - parfiyalılar, farslar, midiyalılar, saqartilər, kadusilər, mardlar, kirtilər və b. meydana gəlmişdilər.
Müasir İranın adı buradandır; qədim İran dilində aquapat – "arilər ölkəsi" və ya "padşahlığı" deməkdir.
İrandilli tayfa və qəbilələr indiki İran ərazisinə b.e.ə. IX əsrdə (bəzilərinin fikrincə, e.ə. XI və ya X əsrdə) gəlmişlər. Həmin tayfaların bir hissəsi IX əsrin II yarısında Elam dövlətinin (e.ə. 2500-644) Parsua adlanan ərazisində məskunlaşmış və artıq e.ə. VI əsrdə məntəqənin çoxluq təşkil edən əsas əhalisinə çevrilmişlər. Parsuada məskunlaşan irandilli əhali bir neçə tayfadan ibarət idi, bəziləri onlardan üçünün, digərləri yeddisinin daha mühüm rol oynadığını qeyd edirlər. Həmin tayfalar özlərini arya, dillərini arya dili adlandırırdılar.
Ümumi məlumat
Parsuada məskunlaşmış irandilli (arya) tayfaların tayfa ittifaqında birləşməsindən sonra qısa müddət ərzində böyük imperiya təsis etmələri tarixi qanunauyğunluq idi, çünki tarixdə bir çox xalqlar həmin mərhələdə böyük dövlətlər, imperiyalar (hunlar, germanlar, Səlcuqlar, monqollar və s.) yaratmışlar. Böyük imperiyanın təşkil edilməsi və Əhəməni dövlətinin, necə deyərlər, milli siyasəti arya xalqının formalaşması və onun etnogenetik, antropoloji xüsusiyyətinə mühüm təsir göstərirdi. Tarixi ədəbiyyatda göstərildiyi kimi, şəhərli aryalılar tam hüquqlu azad adamlar idilər, digərləri ya hüquqsuz azad, ya yarı-azad adamlar idi. Bundan əlavə aryalılar bac-xərac, vergi, rüsum ödəməkdən, icbari fiziki işlərdə (tikinti və s.) işləməkdən azad idilər.
İmperiyada bütün yüksək, sonralar hətta orta, bəzən aşağı, hərbi və mülki vəzifələrə ilk növbədə aryalar təyin edilərdi. Ona görə aryalılar böyük məmur təbəqəsi təşkil edirdilər. Aryalılar dövlətin yaradıcısı və dayağı kimi orduda xüsusi mövqeyə malik idilər. Aryalılar imperiya ordusunun və onun elitar birləşməsi olan "ölməzlərin" özəyini təşkil edirdilər. Əsas yüksək hərbi vəzifələrə də aryalılar təyin olunurdu. Əhəməni sülaləsinin milli siyasəti, qeyd edildiyi kimi, imperiyanın ölçüləri səbəbindən arya xalqının sonrakı formalaşma prosesinə özünəməxsus şəkildə təsir edirdi.
İmperiya yarandığı andan arya xalqı hakim milli azlığa çevirildi. Tarixi məlumatlara görə, Daranın hakimiyyəti illərində imperiyada birləşdirilmiş 70 tayfa, xalqın ümumi sayı 50 mln. nəfərə çatırdı. Arya xalqının sayı haqqında isə müxtəlif məlumatlar vardır. Bəziləri İran yaylasının bütün əhalisinin, digərləri yalnız aryalıların 1 mln. nəfərdən az olduğunu, üçüncülər isə aryalıların cəmi 200 min nəfər olduqlarını qeyd edirlər. Tarixi analogiya əsasında 3, 7, hətta 10 tayfanın ümumi sayının 200 min nəfər olduğunu qəbul etmək olar.
Əhəməni imperiyasının geniş əraziləri, müxtəlif inkişaf səviyyəsində olan tayfa və xalqları əhatə etməsi, arilərin hakim milli azlıq olması, dövlətin idarə sisteminin bütün həlqələrini öz əllərində saxlamaq siyasəti yeritməsinin onların etnogenetik, etnomədəni xüsusiyyətlərinin transformasiyaya uğramasına həlledici təsiri olmalı idi.
Arilərdə tayfa-qəbilə, patriarxal münasibətlər
Ari qanunları qadınların yadlara görünməsini qadağan edirdi. Hökmdarın arvadı və kənizlərini heç kim görə bilməzdi, görənləri ölüm cəzası gözləyirdi. Hökmdar və əyanlar qadınları qapalı şəraitdə saxlayır və özləri ilə hər hansı bir yerə aparmalı olduqda da, qapalı, örtülü arabalarda aparırdılar. Halbuki Babilistan və Misirdə qadınlar geniş azadlıq və sərbəstliyə malik olub ictimai-iqtisadi həyatda yaxından və fəal iştirak edirdilər.
Mənbə
[http://butov.az/news/farslar_etnogenetik_baximdan_kimdir/2010-01-08-20 Bütöv Azərbaycan. Farslar etnogenetik baximdan kimdir?]
Kenqo Kavamata
(d. 4 oktyabr 1989) — Yaponiya futbolçusu.
Ageratina tomentella
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Kenqo Kavamata
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 5 oyun keçirib, 1 qol vurub.
Tanrıların yel dəyirmanları (miniserial, 1988)
Tanrıların yeldəyirmanları - 1988-ci ildə çəkilmiş mini-serialdır.
Temperatur inversiyası
Temperatur inversiyası — hündürlüyə doğru qalxdıqca temperaturun artması.
İnversiyanı iki tipə ayırırlar:
Temperatur inversiyası havanın vertikal yerdəyişməsinə mane olur və çiskin, duman, bulud və ilğımların yaranmasına imkan yaradır. İnversiya relyefin yerli xüsusiyyətlərindən çox asılıdır. Yer kürəsində ən böyük temperatur inversiyası qış dövründə Şərqi Sibir və Antarktidada müşahidə olunur.
Zakir Aşurov
Zakir Məcid oğlu Aşurov — Azərbaycanlı alim, tibb elmləri doktoru, Moskva Vilayət Elmi-Tədqiqat kliniki Təbabət İnstitutunun professoru.
Həyatı və elmi fəaliyyəti
1981-ci ildə institutu bitirib 3 il Çeçenistanın Qroznı şəhərində mərkəzləşdirilmiş LOR şöbəsində internadan keçmişdir. 1985-ci ildə Moskva Dövlət Tibb İnstitutunun Klinik Ordinaturasına qəbul olmuşdur. Ordinaturanı bitirdikdən sonra 1 saylı Moskva Klinik Xəstəxanasında həkim işləmişdir. 1988-ci ildən ömrünün axırına qədər Moskva Vilayət Elmi-Tədqiqat kliniki Təbabət İnstitutunda baş elmi işçi kimi əmək fəaliyyətini davam etdirmişdir.
1994-cü ildə namizədlik, 1999-cu ildə doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir.
Zakir Aşurova professor elmi rütbəsi verilmişdir. Onun rəhbərliyi ilə bir neçə tibb elmləri namizədi yetişmişdir. 200-dən çox elmi məqalənin, kitab və monoqrafiyanın, 12 ixtiranın müəllifidir.
2008-ci il mayın 9-da Moskva şəhərində vəfat etmişdir.
Fətəli xan Xoyski
Fətəli xan İsgəndər oğlu Xoyski və ya Fətəli xan Xoyski və ya Fətəli xan Xoylu — Azərbaycanlı siyasi xadim, Rusiya imperiyası II Dövlət Dumasının deputatı, Zaqafqaziya Komissarlığı  nəzdində xalq maarif komissarı (1917–1918), Zaqafqaziya Demokratik Federativ Respublikasının  ədliyyə naziri (1918). Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti elan edildikdən sonra ilk Nazirlər Şurası sədri (1918–1919) və daxili işlər naziri (1918) təyin edilmişdir, bundan başqa AXC-nin ədliyyə naziri (1918) və xarici işlər naziri (1918–1919 və 1919–1920) vəzifələrində çalışmışdır.
AXC illərində
Zaqafqaziya seymi buraxıldıqdan sonra, 1918-ci il mayın 27-də artıq keçmiş Zaqafqaziya seyminin müsəlman fraksiyası üzvləri yaranmış siyasi vəziyyəti müzakirə etmək üçün fövqəladə iclasını çağırdılar. Yığıncaq Cənubi Qafqazın şərqi ərazilərin idarə olunmasını öz üzərinə götürmək qərarına gəldi, və özlərini Zaqafqaziya müsəlmanlarının Müvəqqəti Milli şurası adlandırdılar. Milli şuranın yanında 9 nəfərdən ibarət icraçı orqan yaradıldı, onun vəzifəsi respublika həyatının müxtəlif sahələri üzrə planların həyata keçirilməsi idi. F. Xoyski icraiyyə orqanının sədri seçildi.