cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Böyük oyun
Mübarizənin aktivləşməsi
250px|thumb|right|Çinin bölünməsi, karikatura 250px|thumb|right|1907-ci il İngiltərə-Rusiya Konvensiyasından sonra İranda təsir zonaları 1892-ci ildən Rusiya ilə Fransa arasında hərbi ittifaq var idi. Eyni zamanda, Fransa ilə Böyük Britaniya arasında müstəmləkəçilik maraqlarının toqquşması nəticəsində yaranan ciddi ziddiyyətlər, xüsusən də 1898-ci il Faşod böhranı zamanı özünü büruzə verdi. Afrikanın kolonial bölünməsi hər iki ölkə arasında ciddi narazılıqlara gətirib çıxarmışdı, Faşod böhranı da bunlardan biri idi. Rusiya Baş Qərargahının rəisi general V.Saxarovun və Fransa Baş Qərargahının rəisi general A.Delannanın görüşündə 1900-cü ildə İngiltərə Fransaya hücum edərsə, Rusiyanın Əfqanıstan və Hindistana qoşun yeritməsi qərara alındı. Öz növbəsində, İngiltərə Rusiyaya hücum edərdisə, Fransa La Manş boğazı sahillərində qoşun cəmləməli və Böyük Britaniyaya desant təhlükəsi yaratmalı idi.
Rus hərbi şərqşünasları bölgəni öyrənməyə davam edirdilər. Bu sahədə ən uğurlu zabitlərdən biri də bu illərdə Əfqanıstan, Buxara, Qaşqar, Pamir, İran və Şimali Hindistanı dərindən öyrənmiş, bir sıra ümumi elmi əhəmiyyət kəsb edən məqalə və kitablar nəşr etdirən A.E.Snesaryev olmuşdur.
XX əsrdə Tibet və Qaşqariya geosiyasi rəqabətin yeni meydanına çevrildi. Bu da rus konsulu N.F.Petrovskinin Britaniya konsulu C.Makartni ilə qarşıdurmasında özünü göstərirdi. Nikolay Prjevalski və Kozlovun ekspedisiyaları haqqında öyrənən və XIII Dalay Lama hökumətinin maliyyə naziri Aqvan Dorjievin rusiyapərəst təsirdən qorxan Britaniya hökuməti 1904-cü ildə Tibetə soxulmaq və Lhasanın tutulmasına qərar verdi. Dalay Lama Monqolustana qaçdı və burada Kozlovla Buryatiyaya mühacirət etmək planlarını müzakirə etdi. Dalay Lama Rusiyanın Britaniyanın müttəfiqi Yaponiyaya məğlub olmasından sonra Sankt-Peterburqdan rədd cavabı aldı. Yaponiya ilə müharibədə məğıubiyyət rusları bölgədəki fəaliyyətlərini əhəmiyyətli dərəcədə azaltmağa məcbur etdi.
1900-cü ildə Böyük Britaniyanın Roşan, Şuqnan, Vaxan, İşkaşim və Zebak ərazilərində ingilis agenti olan Mərdan Əli Şanın nəzarəti altında yeni “müstəqil dövlət” yaratmaq planları haqqında məlumat əldə edildi. Bu dövlətin yaradılması əməliyyatını əfqan-ingilis müştərək kontingenti həyata keçirməli idi. Lakin əfqanlar qəflətən bütün razılaşmalardan imtina etdilər. 1903-cü ilin əvvəlində Pamir dağlarının ətəklərinə doğru irəliləyən İngilis bölmələri qar yağışı ilə blokadaya düşdü. Böyük Britaniyada Rusiya ilə münasibətlərin normallaşdırılması tərəfdarları üstünlük təşkil etməyə başladı.
1907-ci il İngiltərə-Rusiya Konvensiyası
250px|thumb|right|1920-ci illərin quş baxışı xəritəsi, o zamanlar Sovet ərazisi də daxil olmaqla Əfqanıstan vasitəsilə Britaniya Hindistanına yaxınlaşmaları təsvir edir. Bu mərhələdə qarşıdurma Antantanın formalaşmasını tamamlayan 1907-ci il İngiltərə-Rusiya Konvensiyasının imzalanması ilə başa çatdı. Sənədi hazırlayan nazir A.P.İzvolski bir sıra əhəmiyyətli güzəştlərə getdi və bu, Rusiya hərbi komandanlığının bir hissəsinin kəskin narazılığına səbəb oldu. Rusiya Əfqanıstanı Britaniyanın təsir dairəsi kimi tanıdı. A.E.Snesaryev 1907-ci ildə Rusiya imperiyası tərəfindən Böyük Britaniya ilə müttəfiqlik müqaviləsi bağlamasının məqsədəuyğun olmadığına dair sübutlarla açıq şəkildə çıxış etdi. Onun fikrincə, işlər Böyük Britaniyanın Fransa ilə birlikdə Rusiyanı cəlb etdiyi başqa bir Avropa müharibəsinə hazırlığa doğru gedirdi.
Tibetə gəlincə, hər iki imperiya yalnız Çin hökumətinin vasitəçiliyi ilə Dalay Lama ilə əlaqələrə girərək müstəqilliyini və neytrallığını qorumağa razılaşdı.
İran iki təsir dairəsinə bölündü: şimal (rus) və cənub (ingilis).
Şərqi Asiyada Yaponiya ciddi bir oyunçuya çevrildi və Karl Qustav Emil Mannerheymin kəşfiyyat ekspedisiyası (1906-1908) son nəticədə ona qarşı yönəldi.
I Dünya müharibəsindən sonra
1917-ci ildə Rusiya imperiyasının süqutundan sonra 1919-cu ildə ingilislərin Əfqanıstana hücumu ilə Üçüncü ingilis-əfqan müharibəsi başladı. Rusiyanın çox zəifləməsi Britaniya kəşfiyyatının fəaliyyəti ilə bağlıdır: Osvald Rayner Qriqori Rasputinin öldürülməsini təşkil etmiş və səfir Byukenan fevral inqilabında mühüm rol oynamışdı.
İkinci Dünya müharibəsi illərində SSRİ və İngiltərə İranı birgə bölüşdürdülər. Böyük Britaniya İranın cənubunu işğal etdi, şimalda isə sovetyönlü Məhabad Cümhuriyyəti və Azərbaycan Milli Hökuməti meydana gəldi.
II Dünya müharibəsindən sonra
250px|thumb|right|Panjdeh hadisəsi (müasir Türkmənistanın xəritəsində göstərilib) İkinci Dünya müharibəsindən sonra Britaniya imperiyasında böhran yaşandı, nəticədə 1947-ci ildə Böyük Britaniyanın dini fərqliliklər zəminində formalaşdırdığı Hindistan və Pakistan Britaniya Birliyinin tərkibində qalaraq müstəqillik əldə etdilər. Lakin Böyük Britaniya ABŞ-la müttəfiq olaraq 1953-cü ildə İranda dövlət çevrilişi təşkil edərək bölgədəki təsirini bərpa etdi. Lakin 1978-ci il İslam İnqilabından sonra İran müstəqil oyunçu oldu.
Əfqanıstan uğrunda daha bir döyüş başladı. Əfqanıstanda 1978-ci il aprel inqilabı və ondan sonra sovet qoşunlarının Əfqanıstana daxil olması ABŞ-nin kəskin etirazına səbəb olan cənubda sovet ekspansiyasının artmasına səbəb oldu. Lakin SSRİ Əfqanıstanı öz təsir dairəsində saxlaya bilmədi və XX əsrin sonlarında regionda daha bir güclü islamçılıq mərkəzi formalaşdı.
Yeni Böyük oyun
Mərkəzi Asiyanın dörd keçmiş Sovet respublikası (Qırğızıstan, Tacikistan, Türkmənistan, Özbəkistan) və Qazaxıstanın müstəqillik əldə etməsi “Böyük oyun”un yeni canlanmasına səbəb oldu. 2001-ci il sentyabrın 11-də ABŞ-da baş verən terror aktlarından sonra “yeni Böyük oyun”dan danışmağa başlanıldı. Çünki yeni qarşıdurmanın ideologiyası terror təhlükəsi ilə mübarizə oldu və bu, çox vaxt Mərkəzi Asiyada təsir və xammal, sferalar uğrunda mübarizəni ört-basdır edirdi. ABŞ və Çin Yeni Böyük oyunun fəal iştirakçılarıdır. Rusiya və Çin 2001-ci ildə Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı, daha sonra (2009-cu ildə) BRICS çərçivəsində qüvvələrini qismən birləşdirdi.
Hadisələrin inkişafı göstərdi ki, ÇXR bu təşkilatlardan öz hökmranlığını yaymaq və Rusiyanı Mərkəzi Asiyada postsovet məkanından sıxışdırıb çıxarmaq üçün istifadə edir. 2005-ci ildə Əndicanda baş verən qanlı hadisələr bəzən ABŞ-nin Özbəkistana öz iradəsini yeritmək cəhdi kimi şərh olunur. Həmçinin Mərkəzi Asiya islam qüvvələrinin qarşıdurma bölgəsi kimi görünür: Şiə İranı vəhhabi Səudiyyə Ərəbistanına, eləcə də türkdilli ölkələrlə - Mərkəzi Asiyanın keçmiş sovet respublikaları ilə birləşməyə ümid edən sünni Türkiyəyə qarşı.
Böyük Oyun klişe-metafor kimi təsvir edilmişdir və indi Antarktidada, dünyanın ucqar şimalında və kosmosda Böyük oyun haqqında yazan yazıçılar var. 2020-ci ildə aparılan bir araşdırmada Böyük oyundan sərhəd bölgələrində və Mərkəzi Asiyada və ya "Dünyanın tavanı"nda yerləşməsi ilə birləşən ərazi mübahisəsi bölgələrində "sivilizasiya müstəmləkəçiliyi"ni təsvir etmək üçün istifadə edilmişdir. Kəşmir, Həzaralar, Nuristan, Lağman, Azad Kəşmir, Cammu, Himaçal Pradeş, Ladax, Gilgit-Baltistan, Çitral, Qərbi Tibet, Qərbi Sincan, Bədəxşan, Dağlıq Bədəxşan, Fərqanə, Oş və Türkistan bölgəsi Böyük oyunun əsas çoğrafiyası sayılır. Maddi resurslarla zəngin olan bu ərazilər Tyanşan, Pamir, Qaraqorum, Hindukuş dağları və Qərbi Himalayların beş əsas dağ sistemi, həmçinin Amudərya, Sırdərya və Hind çaylarının üç əsas çay sistemi ilə əhatə olunub.
Vahıb Əliyev
Əliyev Vahıb Ramiz oğlu — Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Əliyev Vahıb Ramiz oğlu 1997-ci il mart ayının 24- də Sabirabad rayonu Bulduq kəndində anadan olmuşdur. 2014-cü ildə Sabirabad rayonu Bulduq kənd tam orta məktəbini müvəffəqiyyətlə başa vurmuşdur.
Döyüş yolu
Vahıb Əliyev 2015-ci ilin iyun ayında Sabirabad rayonu Hərbi Komissarlığı tərəfindən həqiqi hərbi xidmətə çağırılır. Vahıb hərbi xidmətini Gəncə, Qazax və Ağstafa bölgələrində keçmişdir. Komandirləri həmişə ondan razılıqlar edib. Vahıb ailədə 4 bacının tək qadaşı olub. 2020-ci il sentyabr ayının 27-də könüllü olaraq Vətən müharibəsinə yola düşüb. İlk döyüş yeri Füzuli istiqamətində olub. Cəbrayıl, Füzuli, Zəngilan və Qubadlı istiqamətində gedən döyüşlərdə qəhrəmancasına iştirak edib. Son döyüşü Qubadlıya girən zaman olub. Vahıb Əliyev 4 noyabr 2020- cil ildə Qubadlı istiqamətində gedən ağır döyüşlərdə şəhadətə yüksəlir.
Təltifləri
Əliyev Vahıb Ramiz oğlu Azərbaycan Respublikasının Prezidenti-İlham Əliyevin Sərəncamına əsasən “Vətən uğrunda” və “Qubadlının azad olunmasına görə” medalları ilə təltif edilib.
Sənan Kərimov (baş leytenant)
Sənan Rəhman oğlu Kərimov — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin baş leytenantı, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Sənan Kərimov 1991-ci il martın 29-də Ağdam rayonunda anadan olub. 2006-2009-cu illərdə Cəmşid Naxçıvanski adına hərbi liseydə təhsil alıb. 2009-2013-cü illərdə Heydər Əliyev adına Azərbaycan Ali Hərbi Məktəbində ali təhsil alıb.
Hərbi xidməti
Sənan Kərimov 2016-cı ilin 2-5 aprelində baş verən döyüşlərdə iştirak etmişdir.
Azərbaycan Ordusunun baş leytenantı olan Sənan Kərimov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Füzuli və Cəbrayıl rayonunun azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə iştirak etmişdir. Sənan Kərimov oktyabrın 7-də Cəbrayıl döyüşləri zamanı şəhid olub. II Fəxri Xiyabanda dəfn olunub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Sənan Kərimov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsi zamanı döyüş əməliyyatlarının rəhbəri olan, düşmənin canlı qüvvəsinin məhv edilməsində rəşadət göstərən, vəzifə borcunu ləqayətlə və vicdanla yerinə yetirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Sənan Kərimov ölümündən sonra 3-cü dərəcəli "Rəşadət" ordeni ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Cəbrayıl rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Sənan Kərimov ölümündən sonra "Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Sumatra fili
İndoneziyanın Sumatra adasında yaşayır. 2011-ci ildən etibarən Sumatran fili, son son 75-ildə ən azı 80% azaldığına görə, Təbiət və Təbii Sərvətlər Mühafizəsi üzrə Dünya Dərnəyi (IUCN) tərəfindən nəslikəsilmək ehtimalı olan heyvanlar siyahısına salınmışdır. Bu növlərə qarşı ən mühüm təhlükələrdən biri, yaşayış mühitinin məhv edilməsi və yaşayış sahəsinin parçalanmasıdır və son 25 ildə Sumatran filinin təbii yaşayış mühitinin 69% -i məhv olmuşdur. Qalan 250 km²-dən az meşə örtüyü filləri saxlamaq üçün kifayət deyil.
Özəllikləri
Seylan fili Asiya fillərində 2 ilə 3,2 m arasındakı bir çiyin hündürlüyünə malikdir və 2000 ilə 4000 kq arasında çəki çəkir. Qəbilə sayı 20 cütdür. Dəriləri maximus və indus alt növlərindən daha yüngül və piqmentsiz ləkələr nadir hallarda görülür.
Yaşayış yerləri
Sumatra fili keçmişdə adada geniş yayılmışdı və 1980-ci illərdə sayı ən çox olan fil növü sayılırdı. 1985-ci ildə aparılan siyahıyaalmada, Sumatra'nın 8 əyalətində 44 yaşayış yerində 2,800-4,800 fil var idi. Bu siyahıda 2002-ci ildə Lampunqdakı on iki yaşayış yerinin yalnız üçü qorunulduğu yazılırdı. 2008-ci ildə 1985-ci ildə təsbit edilən 44 sahənin 23-ündə fillərin tamamilə yox olduğu göstərildi. Qərb Sumatrada fillər tamamilə yox oldu, Şimali Sumatrada isə yox olma ehtimalı yüksəkdir. Riau şəhərində9 sahədən təxminən 350 fil sağ qaldı.
Mahmud
Mahmud — Kişi adı.
Süren
Süren — Parisin qərb sərhəddində O-dö-Sen departamentində kommuna. Əhalisi 48 565 nəfərdir (2015-ci il üçün).
Hacı Firuz (Sulduz)
Hacı Firuz - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Sulduz şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 119 nəfər yaşayır (28 ailə).
Betulinskinin binası (Taqanroq)
Betulinskinin binası — Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində yerləşən iki mərtəbəli bina. Binanın mövcud olan eyvanın üzərində onun ünvanı yazılmışdır. Bins Lermontov xiyabanı, ev 11 ünvanında yerləşir. Bina XIX əsrin ikinci yarısında inşa edilmişdir. Bibanın sahibi və inşa etdirəni Qriqor Yefimoviç Betulinski olmuşdur.
Tarixi
İki mərtəbədən ibarət olan Lermontov xiyabanı, ev 11 ünvanında yerləşın bina XIX əsrin ikinci yarısında inşa edilmişdir. Onun tikintisinə 1872-ci ildə başlanmışdır. Binanın Qriqor Yefimoviç Betulinski vəsaiti hesabına inşa edilmişdir. O, qubernatorun müavini olmuşdur. Oda məlumdur onun həyat yoldaşı Mariya Konstantinova olmuşdur. Onların nigahından Natalya adlı bir qızları vardı. Nataliya 1885-ci ilin 10 avqust tarixində doğulmuşdur. Bina sonrada satılmışdır. Bu zaman isə bimanı tacir arvadı olan Mariya Yurdiyə məxdus idi. Onun həyat yoldaşı yunan konsulu vəzifəsini daşıyırdı.
Oda məlumdur ki, binanın sonrakı sahibi general-mayor Krijsnovski Aleksandr İvanoviç olmuşdur. O, binanın 1910-cu illərdə sahibi olmuşdur. Ondan sonra isə binanın sahibi Valentina Vladimirovna Fedorova olmuşdur.
Binanın qonşuluğunda bir mərtəbəli 6 pəncərəli bir bina vardı. Bina kollec asessoru P. M. Rabotinin həyat yoldaşı tərəfindən inşs edilmişdi. 13 nömrəli binanı 1910-cu illərdə inşa etmişdirlər. Onun sahibi isə kollec registratoru Otto Ottoviç German olmuşdur. Daşınmaz əmlak 3200 rubl olaraq qiymətləndirilirdi.
Arxitektur xususiyyətləri
Kərpiçdən inşa edilmiş iki mərtəbəli bina.
Teramo Kastelli
Teramo Kristoforo Kastelli — İtaliya missioneri.
NGC 3380
NGC 3380, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Kiçik Şir bürcü istiqamətində yerləşir. SBa tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Xornabuci qalası
right|300px|thumb Xornabuci qalası (Georgian: ხორნაბუჯი), yaxud Tamara qalası, Gürcüstanın Kaxeti ölkəsindəki Dedoplissqaro şəhərindən 2 km şimalda Orta əsrlər qalası.
Zerkalo Klara
Klara Yusifzadə və ya Zerkalo Klara — Azərbaycanın tanınmış qadın qanuni-oğru.
Həyatı
1934-cü ildə Şuşada Azerbaycanın tanınmış inqilabçısı Ağababa Yusifzadənin ailəsində dünyaya göz açıb. Atası ona Klara adını məşhur alman siyasətçisi Klara Setkinin şərəfinə verib.
3 yaşı olarkən atası represiya qurbanı olub. Vətən müharibəsi başlananda qardaşları cəbhəyə yollandıqdan sonra imkansızlıqdan cinayət aləminə düşüb.
İddialara görə şəxsiyyət vəsiqəsində Klara Ağababa oğru Yusifzadə yazılmışdır.
Zerkalo Klara 1950–1960-cı illərdə "Pəncəli Aslan" və "Paxan" ləqəbləriylə tanınan şəxslərin rəhbərlik etdiyi qruplaşmanın üzvü olub.Başçıları qadın olan bu qruplaşma dövrünün ən məşhur qruplaşmalarından olub.
Hətta bu qruplaşma Cəmşid Əmirovun "Qara Volqa" əsərinin əsas mövzusu olmuşdur.
Həbsi
İlk dəfə həbsə girərkən 15 yaşı olub. Ömrünün 32 ilini həbsxanada keçirmişdir. O, illər əvvəl verdiyi müsahibədə bildirmişdi ki, onu Azərbaycandan kənardakı məhbus evlərinə göndərirlər. O həbsdə olarkən görmə qabiliyyətini itirmişdir.
Ağababa Yusifzadə
Ağababa Əsgər oğlu Yusifzadə — "Kommunist qəzeti"nin ikinci rəsmi redaktoru olmuşdur (1920-ci il avqustun 20-dən 1921-ci il martın 29-a kimi). Klara Yusifzadənin atası.
Həyatı
Ağababa Əsgər oğlu Yusifzadə 1886-cı ildə (bəzi sənədlərə görə 1890-cı ildə) Quba şəhərində anadan olmuşdu. İbtidai təhsilini molla məktəbində almışdı.
O, 1911-1916-cı illərdə Şamaxı və Quba qəzalarında müəllim işləmiş azərbaycanlı qadınlardan ibarət ilk sosial-demokrat dərnəyinin təşəbbüskarı və təşkilatçısı olmuşdur. A.Yusifzadə Alyoşa Caparidze ilə birlikdə Bakı bolşevik təşkilatından Rusiya Sosial-Demokrat Fəhlə (bolşevik) Partiyasının 1917-ci il avqustun 8-də Petroqradda keçirilən qurultayına nümayəndə seçilmişdir.
left|thumb|Ağababa Yusifzadənin şəxsi əşyaları. Milli Tarix Muzeyi Azərbaycanda Sovet Hakimiyyəti illərində Ağababa Yusifzadə Bakı qəzası inqilab komitəsinin sədri, Bakı və Şamaxı qəzalarında banditizmə və əksinqilaba qarşı fövqəladə komissar, "Kommunist" qəzetinin redaktoru (1920-ci il avqustun 20-dən 1921-ci il martın 29-a kimi), Naxçıvan MSSR Ali Məhkəməsinin sədri və digər vəzifələrdə çalışmışdır.
O, təkcə “Kommunist” qəzetinin əməkdaşları və müxbirlərinin deyil, həm də Azərbaycanın bütöv bir nəsil jurnalist kadrlarının tərbiyə edilməsi və hazırlanmasında böyük rol oynamışdır. O, eyni zamanda jurnalistika və stenoqrafiya kurslarının da direktoru idi.
1921-ci il martın sonlarında Ağababa Yusifzadə böhtan atılaraq arvadını öldürməkdə günahlandırılır və məsuliyyətə cəlb edilir, lakin xeyli sonra o, bəraət alır.
1937-ci ildə Repressiya qurbanı olmuşdur.
Ağababanın Klara adlı qızı vardı.
Aniçkov sarayı
Aniçkov Sarayı ( rus. Аничков дворец Anichkov dvorets ) — Rusiyanın Sankt-Peterburq şəhərində yerləşən saray. Saray Nevski bulvarı və Fontanka çayının yanında yerləşir. Saray 1753-cü ildə memarlar Bartolomeo Rastrelli və Mixail Zemtsovun planları ilə Çarina I Yelizaveta tərəfindən tikilmişdir. Tamamlandıqdan sonra imperator ailəsi tərəfindən istifadə olunmağa başladı.
Panzerbüchse 39 - tank əleyhinə tüfəng
Panzerbüchse 39, qısaldılmış PzB 39 , (almanca: "tank ov tüfəngi modeli 39") İkinci Dünya Müharibəsində istifadə edilən Alman tank əleyhinə tüfəng idi. Bu, Panzerbüchse 38 ( PzB 38 ) tüfənginin təkmilləşdirilməsi idi.
PzB 38
Alman tank əleyhinə tüfəngləri 1917-ci ildə dünyanın ilk tank əleyhinə tüfəngi olan Mauser 1918 T-Gewehr ilə ortaya çıxdı. Qərb cəbhəsində ilk İngilis tanklarının görünməsinə cavab olaraq yaradılmışdır. Bu tək atışlı əllə idarə olunan tüfəng orta səviyyədə uğur qazandı; təxminən 15.800 tüfəng istehsal edildi.
Alman inkişafı 1930-cu illərin sonlarında yenidən başladı. Piyadaları insan daşına bilən yüngül tank əleyhinə tüfənglə təmin etmək üçün Dipl.-Ing. (sertifikatlı mühəndis) Suhldakı Gustloff Werke-də B. Brauer Panzerbüchse 38 - i dizayn etdi.(PzB 38). Bu, geri çəkilən lüləsi ilə əllə doldurulmuş tək atışlı silah idi. Atəş zamanı lülə təxminən 9 sm (3,5 düym) geri çəkildi, bu da arxanı açdı və tükənmiş patron gövdəsini çıxardı. Arxa blok daha sonra arxa mövqedə tutuldu, topçunun əl ilə yeni patron daxil etməsi üçün açıq qaldı. Topçu daha sonra tutacaqdakı qolu ilə əyilmiş arxanı buraxdı. Daha sonra arxa və lülə yenidən irəliləyəcəkdi və tətiyi atəşə tutmağa hazırlaşdılar. Bildirilir ki, bu olduqca mürəkkəb mexanizm sahə istifadəsində sistem çirkləndiyi üçün tıxanmağa meylli olub.
Spot qaynaqlanmış preslənmiş polad hissələrlə istehsal olunsa da, mürəkkəb şaquli arxa blok mexanizmi səbəbindən istehsalı çətin idi və 1939 və 1940-cı illərdə Gustloff Werke zavodunda yalnız az sayda 1,408 PzB 38 tüfəngi quruldu; Bu silahlardan 62-si 1939-cu ildə Polşaya hücum zamanı alman qoşunları tərəfindən istifadə edilib.
Tüfəngin uzunluğu 161,5 sm (5 fut 3,6 düym) idi - daşınmaq üçün qatlanmış 129,5 sm (4 fut 3,0 düym) və çəkisi 15,9 kq (35 funt) idi. Standart kalibrli 7,9 mm, lakin 94 mm uzunluğunda çox böyük qutu (nominal 7,92×94 mm) olan xüsusi hazırlanmış patrondan istifadə edirdi. "7,92 x 94 Patronen " kimi də tanınır.
PzB 39
İstehsalın dərhal dəyişdirildiyi növbəti inkişaf Panzerbüchse 39 (PzB 39) idi, Gustloff tərəfindən PzB 38-də təkmilləşdirildi. O, həmçinin şaquli arxa blok mexanizmindən və PzB 38 ilə eyni patrondan istifadə etdi. PzB 38 lüləsi və yalnız bir qədər artmış ümumi uzunluğu 162,0 sm (5 fut 3,8 düym) idi; çəki 12,6 kq-a (28 funt) endirildi. Performans əsasən PzB 38 ilə eyni idi. Atəşin praktik sürətini artırmaq üçün hər biri 10 mərmi olan iki qutu silahın yan tərəfinə arxa tərəfə yapışdırıla bilərdi - bunlar silahı qidalandıran jurnallar deyil, sadəcə olaraq qoyulmuşdur. patronlar topçu üçün əl daha yaxındır. 568 PzB 39 Alman ordusu tərəfindən Polşaya hücumda istifadə edilmişdir; iki il sonra, əvvəlində Barbarossa əməliyyatı, 25.298 PzB 39 Alman qoşunları tərəfindən istifadə edildi. İstehsalın dayandırıldığı 1940-cı ilin martından 1941-ci ilin noyabrına qədər ümumi istehsal 39.232 tüfəng idi. PzB 39 1944-cü ilə qədər istifadədə qaldı, bu vaxta qədər ən yüngül zirehli maşınlar istisna olmaqla, hamısına qarşı qeyri-adekvat hala gəldi. thumb|right|PzB 39- un Granatbüchse 39 qumbaraatan versiyası. Qısa lülə və ağıza quraşdırılmış qumbaraatan kubok bu variantı PzB 39-dan fərqləndirir.
Variantlar
1942-ci ildən başlayaraq, qalan PzB 39 tüfəngləri qısaldılmış lülə (590 mm) və lüləyə yivlənmiş Schiessbecher ("atəş fincanı") əlavəsi ilə yenidən quruldu və standart tüfəng qumbaralarını işə salmaq üçün istifadə edildi. Kubok hər yerdə olan Kar 98k piyada tüfəngi ilə istifadə edilən standart tip idi və döyüş sursatları da dəyişdirilə bilərdi; üç növ qumbara var idi: piyada əleyhinə qumbara, yüngül tank əleyhinə qumbara və iri diametrli tank əleyhinə qumbara. Qumbaralar taxta güllə olan xüsusi patronla hərəkətə gətirilirdi. Tüfəng, həmçinin 150 m-ə qədər atəş açmaq üçün xüsusi nişanlanma qurğusu ilə təchiz edilmiş və taxta ön ucu çıxarılmışdır. Bu çevrilmiş tüfənglər Granatbüchse Modell 39 (GrB 39 ) və müharibənin sonuna qədər istifadədə qaldı.
Fin körfəzi
Fin körfəzi  — Baltik dənizinin şərq hissəsində yerləşən körfəz, sahillərində Finlandiya, Rusiya və Estoniya yerləşir. Qərb sərhəddi kimi Xanko yarımadası ilə Pıızaspea burnu arasındakı şərti sərhəd götürülür.
Fin körfəzinin sahəsi 29,5 min кm², uzunluğu 420 кm, eni 70 кm-dən 130 кm-yə qədərdir. Orta dərinliyi 38 m, maksimal dərinliyi 121 metrdir.
Fətulla Siracov
Fətulla Qasım oğlu Siracov — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi iştirakçısı, şəhid.
Həyatı və hərbi xidməti
Fətulla Siracov 18 aprel 2001-ci ildə Şabran rayonunun Gəndov kəndində anadan olmuşdur. Fətulla Siracovun ailəsində 3 bacı və bir qardaş olmuşdur. Orta məktəbi bitirdikdən sonra hərbi xidmətə yollanmışdır. Hərbi xidmətini Murovdağda yerləşən "N" saylı hərbi hissədə etmişdir.
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Fətulla Siracov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsində iştirak etmişdir. Murovdağ istiqamətində gedən döyüşlərdə vuruşmuşdur.
Azərbaycanın Kəlbəcər rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Fətulla Siracov "Kəlbəcərin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Hərbi xidmətini Kəlbəcər rayonunda yenidən davam etdirən 30 yanvar 2021-ci ildə Kəlbəcərdə xidmət zamanı dünyasını dəyişmişdir. Nəşi doğulduğu Şabran rayonunun Gəndov kəndində dəfn edilmişdir.
Sen-Loran-sür-Son
INSEE kodu — 01097.
Cöğrafiyası
thumb|200px|left|Kommunanın xəritəsi Kommuna Paris şəhərinin 420 km cənub-şərqində, Lion şəhərindən 70 km şərqdə yerləşir və Burk-an-Bres şəhərindən 55 km cənub-şərqdə yerləşir.
Əhalisi
2010-ci ildə əhalinin sayı 199 nəfər təşkil edirdi.
İqritisadiyyatı
2010-cu ildə əmək qabiliyyətli 131 nəfər (15-64 yaş arasında) 93 nəfər iqtisadi cəhətdən, 38 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstəricisi 71.0%, 1999-cu ildə 68.8%). Fəaliyyət göstərən 93 sakindən 90 nəfəri (40 kişi və 50 qadın), 3 nəfər işsiz (3 kişi və 0 qadın) idi. 38 hərəkətsiz 11 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 19 nəfər təqaüdçü, 8 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
Ayaz İsmayılov
Ayaz İsmayılov — İkinci Dünya müharibəsi iştirakçısı. 1918-ci ildə Cavad qəzasının Petropavlovka dairəsində anadan olmuşdur.
O, ikinci cahan savaşı başlayanda cəbhəyə yollanmış, “Qırmızı Suvorov” ordenli Qara dəniz silahlı qüvvələrində, Kutuzov adına dəniz atıcı briqadasının tərkibində vuruşmuşdur. Ayaz İsmayılov Qafqazdan Berlinədək şərəfli döyüş yolu keçmişdir. İgid döyüşçü Novorossiysk, Kuban, Sevastopol, Belqrad, Kerç, Kiyev və digər şəhərlərin, habelə Rumıniya, Bolqarıstan, Yuqoslaviya, Çexoslovakiya, Macarıstan və Avstriya ölkələrinin azad olunmasında iştirak etmişdir. Müharibədə igidliklər göstərmiş Ayaz İsmayılov “Şöhrət” ordeninin hər üç dərəcəsi ilə təltif olunmuşdur. Bu isə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına bərabərdir.
Mahir Hüseynov (çavuş)
Mahir Ağaxan oğlu Hüseynov (11 aprel 1968, Əmircan, Bakı, Azərbaycan SSR — 10 yanvar 1994, Horadiz, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin çavuşu, I Qarabağ müharibəsinin şəhidi.
Həyatı
Mahir Ağaxan oğlu Hüseynov 1968-ci il aprelin 11-də Bakı şəhəri Suraxanı rayonunun Əmircan qəsəbəsində anadan olub. 1985-ci ildə 114 nömrəli orta məktəbi bitirib. 1986–1988-ci illərdə Rusiyanın Maqadan şəhərində hərbi xidmətdə olub. Hərbi xidmətdən qayıtdıqdan sonra rabitəçi peşəsinə yiyələnib. 1993-cü ilin yazında könüllü olaraq Qarabağ cəbhəsinə yollanıb.Helikopterdə bort-atıcı kimi döyüşüb. 1994-cü ilin yanvarın 10-da Horadiz ətrafında gedən döyüşlər zamanı şəhid olub.
İlkin vərəm
İlkin vərəm – insanın vərəm mikrobları ilə ilk kontaktı və yoluxması nəticəsində inkişaf edən birinci vərəm xəstəliyinə deyilir.
Xüsusiyyətləri
Vərəmin digər klinik-morfoloji növlərindən fərqli olaraq ilkin vərəm aşağıdakı xarakter xüsusiyyətlərlə səciyyələnir:
İlkin vərəm kompleksi
İlkin vərəmin morfologiyası ilkin vərəm kompleksindən ibarətdir. Buna ilkin vərəm triadası da deyilir. İlkin vərəm kompleksi 3 komponentdən təşkil olunur:
İlkin vərəm ocağı
İlkin vərəm ocağı adətən vərəm mikobakteriyalarının toxuma ilə ilk kontaktı nahiyəsində formalaşır. Beləliklə, də aerogen yolla yoluxma zamanı ən çox sağ ağ ciyərin daha yaxşı aerasiya olunan, yəni subplevral III, VIII, IX və X seqmentlərində yerləşir.
Limfangit.
Limfangit ilkin vərəm ocağından toxuma mayesini ağ ciyər qapısındakı limfa düyünlərinə aparan limfa damarlarında baş verir. İlkin vərəm ocağındakı vərəm çöpləri qısa müddətdə həmin limfa damarlarına da keçir. Limfa damarlarında limfostaz, damarətrafı sahələrdə kəskin ödem, limfa damarl boyunca limfo-histiositar infiltrasiya, çoxlu sayda vərəm qranulomaları inkişaf edir. Beləliklə, limfa damarlarının vərəm mənşəli iltihabı – kazeoz limfangit baş verir.
Limfadenit.
Çox qısa müddətdə vərəm prosesi limfangitə məruz qalmış limfa damarlarından ağ ciyər qapısındakı ilk rast gəlinən limfa düyünlərinə – bronxopulmonal, bronxial və bifurkasion limfa düyünləri də keçir. Bu limfa düyünləri kəskin şəkildə böyüyür və nekrozlaşırlar. Beləliklə, vərəm prosesinə regionar limfa düyünləri də cəlb olunur və ilkin vərəm kompleksinin üçüncü komponenti olan spesifik vərəm limfadeniti (kazeoz limfadenit) baş verir. Onu da qeyd etmək lazımdır ki, limfa düyünlərində vərəm prosesi yalnız ilkin vərəm zamanı inkişaf edir.
NGC 3569
NGC 3569, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Böyük Ayı bürcü istiqamətində yerləşir. S0 tipli. tərəfindən ildə 27.94 sm (11 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
İkram Səmidov
İkram Şirvan oğlu Səmidov (21 fevral 1991; Əlisoltanlı, Saatlı rayonu, Azərbaycan — 12 noyabr 2020; Şuşa, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
İkram Səmidov 21 fevral 1991-ci ildə Saatlı rayonunun Əlisoltanlı kəndində dünyaya gəlmişdir. 1998-ci ildə Saatlı rayon M. Əliyev adına Əlisoltanlı kənd orta məktəbinin birinci sinifinə daxil olmuşdur. 2008-ci ildə həmin məktəbi bitirmiş və həmin ildə Sumqayıt Dövlət Universitetinin nəzdində Sumqayıt Dövlət Texniki Kollecinə daxil olmuşdur. 2014-cü ildə kolleci "Elektrik stansiyaların elektrik avadanlıqlarının quraşdırılması" ixtisası üzrə bitirmişdir.
Hərbi xidməti
Kolleci bitirdikdən sonra İkram hərbi xidmətə yollanmışdır. Tərtər rayonunda hərbi xidmət müddətini davam etdirmişdir.
2020-ci ilin iyul ayında olan Tovuz döyüşlərindən sonra ölkədə səfərbərlik elan olundu və bu günə qədər mülki şəxs olaraq fəaliyyətini davam etdirən İkram Səmidov könüllü olaraq səfərbər olunmuşdur. 21 sentyabr 2020-ci ildə hərbi təlim toplantısına çağırılmışdır
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan İkram Səmidov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsində könüllü olaraq iştirak etmişdir. Cəbrayılın, Xocavəndin, Füzulinin, Qubadlının və Şuşanın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə vuruşmuşdur. İkram Səmidov 12 noyabr 2020-ci ildə Şuşa şəhəri istiqamətində döyüş tapşırığının yerinə yetirilməsi zamanı şəhid olmuş, doğulduğu Saatlı rayonunun Əlisoltanlı kəndində dəfn olunmuşdur.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən İkram Səmidov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad olunması zamanı döyüş tapşırıqlarını uğurla yerinə yetirdiyinə, düşmənin əsas qruplaşmalarının məhv edilməsi ilə qoşunların döyüş qabiliyyətinin qorunub saxlanılmasında fərqləndiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən İkram Səmidov ölümündən sonra "Cəsur döyüşçü" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Cəbrayıl rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən İkram Səmidov ölmündən sonra "Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Xocavənd rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən İkram Səmidov ​ölümündən sonra "Xocavəndin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən İkram Səmidov ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Qubadlı rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən İkram Səmidov ​ölümündən sonra "Qubadlının azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Şuşa rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 05.11.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən İkram Səmidov ölümündən sonra "Şuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Serbofobiya
thumb|250px|right|[[Serbiyanın 1913-cü ildə Albaniyanı işğal etməsini əks etdirən karikatura. Burada Serbiya ilan şəklində təsvir edilmişdir. Başlıqda qeyd edilir: "Məndən uzaqlaşın, vəhşi qaniçənlər!"]]
Osmanlı imperiyasında
Serbofobiya 1877–1897-ci illər arasında baş verən Osmanlı–Serb və Osmanlı–Yunan müharibələri nəticəsində Kosovo vilayətində böyüyür. 1878-ci ildə baş tutan Vranye döyüşü ilə minlərlə alban əsilli Osmanlı qoşunu və albaniyalı mülkilər Osmanlının Kosovo vilayətinin şərq hissəsinə qaçmalı oldular. Mühacir olaraq bilinən bu məcburi köçkünlər qaçdıqları bölgələrdə serblərə qarşı böyük düşmənçilik hissi bəsləyirdilər. Bu düşmənçilik serbofobiyanı gücləndirir və nəticədə albanlar Priştina və Buyanovaç bölgələri də daxil olmaqla bütün vilayətdə serb mülkilərinə qarşı qətl, talan və təcavüz kimi genişmiqyaslı vəhşiliklər törədir.
Yadigarlı (Sulduz)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 607 nəfər yaşayır (137 ailə). Kənddə yaşayanların 100 % azərbaycanlılardır, ancaq bu kənddə azərbaycan türklərinin iki boyu yaşamaqdadır: İndilikdə bu kənddə avşarlar və qarapapaqlar yaşamaqdadırlar. Əhalinin əsas məşğuliyyəti əkinçilik, üzümçülük, quşçuluq, ovçuluq, balıqçılıq və mal-qara saxlamaqdır. Habelə bu kəndin yaxınlığında Yeddiyarlı gölü yerləşir ki, minlərcə quş və balığın yaşayış yeridir və buraya çox gözəl görünüş verir.
Din
Kənddə İmamzadə Əhməd, İmamzadə Seyyid Bəyim və İmamzadə Mir Heydər türbələri var.
Adapazarı gürzəsi
Adapazarı gürzəsi — Gürzəkimilər fəsiləsinə, Əsl gürzələr dəstəsinə aid zəhərli ilan növü. Yarımnövlər əmələ gətirmir.
Təsviri
Dişilər 60 sm, erkəklər isə 54,5 sm uzunluğa malik olurlar.
Hidrogen
Hidrogen (H) ( tələffüzü idrogono – "su hazırlayan, su edən"), köhnə mənbələrdə Müvəllidülma — D.İ. Mendeleyevin dövri cədvəl sistemində 1-ci elementdir. Nisbi şəraitdə rəngsiz, qoxusuz, qeyri-metal, dadsız, asan yanan, havadan 14.5 dəfə yüngül, suda pis həll olan və H2 molekullarından ibarət qazdır. 1.00794 q/mol-a bərabər olan atom kütləsi ilə bütün elementlər arasında ən yüngül elementdir.
Tarixi
Hidrogen 1766-cı ildə İngilis fiziki və kimyaçısı Henri Kavendiş (1731–1810) tərəfindən kəşf edilmişdir. O, bunu "yanar qaz" adlandırmışdı. 1783-cü ildə suyu sintez edən Antuan-Loran Lavuazye "yanar qaza" hydrogene ("su əmələ gətirən") adını vermişdir. Rus dilində "водород" adını 1824-cü ildə kimyaçı M.F.Soloyov (1785–1856) təklif etmişdir.
Hidrogen elementlərin dövri sistemində
Hidrogen kimyəvi elementlərin dövri sisteminin həm IA, həm də VIIA əsas yarımqrupunda yerləşir. Silisium və Bordan başqa digər qeyri metallarla +1 oksidləşmə dərəcəsi göstərdiyi üçün IA, Metallar, silisium və borla birləşmələrdə isə −1 oksidləşmə dərəcəsi göstərdiyi üçün VIIA yarımqrupunda yerləşir. Hidrogenin metallarla birləşmələri bərk, qeyri metallarla birşəmələri isə qaz halındadır.
Hidrogenin mövcudluğu
thumb|Hidrogen spektri testi Bioelement orqanizmlərin qurulmasında və onların həyat fəaliyyətinin təmin olunmasında iştirak edən üzvi birləşmələrin (vitaminlər, hormonlar, fermentlər, aminturşular, zülallar, yağlar, karbohidratlar) struktur vahididir. Yer səthində su və hava da daxil olmaqla hidrogenin payına 1% kütlə düşür.
Hidrogen oksigen ilə birləşərək su əmələ gətirir. Suyun bitkilərin və mikroorqanizmlərin həyatında böyük rolu var.
Bitkinin kütləsinin 6,3 %-i hidrogendən ibarətdir.
Bitkilərin 70–80 %-i sudan ibarətdir. Su biokimyəvi reaksiyalar üçün mühit olub fotosintezdə iştirak edir, sitoplazmaların kolloidlərinin strukturunu təmin edir, fermentlərin və hüceyrə membranlarının və orqanoidlərin struktur zülallarının konformasiyasını və funksional aktivliyini müəyyən edir. Hüceyrələrin su ilə doyması dartılma ilə onların inkişafını təmin edir, toxumalara elastiklik verir və bitkinin orqanlarını fəzada istiqamətləndirir.
Su bitkilərin kökləri tərəfindən (başlıca olaraq kök telləri sahəsində) udulur, mərkəzi silindrin damarlarına daxil olur və sonra oduncağın – bitkilərin keçirici damarları ilə hərəkət edir. Su axını ilə onda həll olmuş qida maddələri də nəql olunur. Yarpaq səthinə çatan suyun az bir hissəsi yarpaq hüceyrələrinin böyüməsində və metobolizmində iştirak edir, çox hissəsi isə (90%-ə qədəri) buxarlanma və quttasiya zamanı atmosferə ayrılır. Quttasiya yarpaqların kənarlarında və çıxıntılarında yerləşən su axarları – qitatonlardan bitkilərdə su çox olduqda kök təzyiqinin təsiri ilə maye damcılarının tökülməsidir. Müəyyən qədər su bitkinin özü tərəfindən nəfəsalma prosesində əmələ gələ bilər. Keçirici sistemin damarlarını dolduran su vahid hidrostatik sistemdir. Molekulları böyük ilişmə qüvvəsinə malik olan su 10 metrdən yuxarı qalxır. Suyun bitkilərdə hərəkət sürəti xarici faktorlardan (temperatur və havanın nəmliyi, şüalanma, torpağın nəmliyi və duzluluğu və s.), həmçinin bitkinin özünün xüsusiyyətlərindən (yarpaq səthinin ölçülərindən, kök sisteminin uzunluğundan) asılıdır. İynəyarpaqlılarda o, 0,5-dən 1 sm/saata qədər, enli yarpaqlılarda isə saatda 40 sm və daha çox olur. Sutka ərzində bu sürət dəyişir və gündüz daha böyük olur.
Yalnız vegetasiya dövründə qarğıdalı bitkisi 200 kq, 1 hektarda əkilmiş taxıl 2-dən 3 tona qədər, 35 illik alma ağacı 26 tona qədər su buxarlandırır.
Əksər bakteriyaların həyat fəaliyyəti su mühitində baş verir. Torpaqda hidrogen bakteriyaları geniş yayılmışdır ki, onlar torpağın mikroorqanizmləri vasitəsi ilə üzvi qalıqların anaerob (oksigensiz) parçalanması zamanı daima əmələ gələn hidrogeni oksidləşdirirlər:
2H2 + O2 → 2H2O + Q
Hüceyrə daxilində də ionlar qeyri-bərabər paylanmışdır: nüvədə Na+ sitoplazmada olduğundan çox, Ca2+ isə mitoxondridlərdə çox olur.
Bəzi heyvanlar bir neçə həftə susuz yaşaya bilirlər. Belə ki, onlar maddələr mübadiləsi prosesində metobolik su əmələ gətirirlər. Məsələn, dəvələrdə su piylərin oksidləşməsi prosesində əmələ gəlir. Metobolik oksidləşmə zamanı 100 qram piydən 107 ml su əmələ gəlir.
Hidrogenin ən geniş yayılmış birləşməsi olan su həyat və sağlamlıq deməkdir.
Təbiətdə tapılması
Hidrogen təbiətdə geniş yayılmış elementlərdəndir. Yer qabığında (atmosfer, biosfer və hidrosferdə) olan elementlərin ümumi kütləsinin ~0,88%-i hidrogenin payına düşür. Suyun kütləsinin ~11,1%-ni hidrogen təşkil edir. Bütün üzvi birləşmələrin tərkibində hidrogen elementi var. Hidrogen kainatda ən çox yayılmış elementdir. Günəş və digər ulduzlar əsasən hidrogendən elementindən ibarətdir.
Xassələri
Adi şəraitdə hidrogen rəngsiz, dadsız və iysiz qazdır. Maye hidrogen rəngsiz, bərk hidrogen isə qaraoxşar kütlədir.Hidrogen mayelərdə çox zəif həll olur. Məsələn, 1l suda (20oC və 1 atm.təzyiqdə) cəmi 0,0182mq hidrogen həll olur. O spirtlərdə, efirlərdəı, benzolda, xloroformda və s-də həmçinin, pis həll olur. Bir sıra metallar yüksək temperaturda hidrogeni yaxşı həll edir. temperaturun artması ilə hidrogenin metallarda həll olması dahada artır. hidrogen molekulu yüksək davamlılığa və kiçik polyarlaşma qabiliyyətinə malikdir. Bundan başqa hidrogen üçün kiçik ölçü və kiçik kütlə, lakin böyük mütəhərriklik xarakterikdir. Bütün bunların nəticəsində hidrogen çox aşağı ərimə (-257,3oC) və qaynama (-252,80C) temperaturuna malikdir. Bu cəhətdə o birinciliyi yalnız heliuma verir. Hidrogenin istiliyi keçirmə qabiliyyəti bütün qazlara nisbətən üstündür. Onun istilik keçirməsi havadan 7 dəfə artıqdır. Bu onun xüsusi istilik tutumunun yüksək olmasından irəli gəlir. Qazlar qarışığında və ya kiçik məsamələri keçməkdə hidrogenin diffuziya sürəti də bütün qazlara nisbətən üstündür. Bu isə onun yüngüllüyü ilə əlaqədardır.
Yanma xassələri
Hidrogen adi şəraitdə kimyəvi cəhətdən aktiv deyil. 1 mol H2 molekulunun atomlara parçalanması üçün 420kC enerji tələb olunur. Hidrogen qızdırıldıqda onun molekullarının müəyyən hissəsi aktivləşir və bu qalan hissənin sürətlə aktivləşməsinə səbəb olur. Deməli, hidrogenin aktivləşməsi zəncirvari reaksiya üzrə baş verir. Hidrogen ilə oksigen qazları qarışığına qığılcım verdikdə reaksiyanın partlayışla getməsi bunu sübut edir. İki həcm hidrogen və bir həcm oksigen qazları qarışığı guruldayıcı qaz adlanır.
Birləşmələri
Hidrogen molekulu davamlı olduğundan, nisbətən az aktivdir və adi şəraitdə yalnız flüor ilə qarşılıqlı təsirə girir. Digər elementlər ilə yalnız qızdırıldıqda reaksiyaya daxil olur. Atom quruluşuna görə hidrogen bütün elementlərin ən sadəsi olmasına baxmayaraq, daha çox müxtəlif birləşmələr əmələ gətirən elementlərdən biridir. Hidrogenin "təsirsiz" qazlar istisna olmaqla, bütün elementlər ilə birləşmələri məlumdur. Hidrogen, həmçinin, təbii birləşmələri zəngin olan elementlərdən biridir. O planetimizdə gil, daş kömür, neft kimi çox geniş yayılmış maddələrin tərkibinə daxildir. Hidrogen həmçinin canlı aləmi təşkil edən müxtəlif üzvi birləşmələrin əsas tərkib hissələrindən biridir.
Dənizin qəlbində (film)
Dənizin qəlbində — 2015-ci il istesalı olan film. Balına ov gəmisi olan Eseksin batışından bəhs olunur.
Mövzu
1850-də yazıçı Eseks gəmisinin batışından sonra həyatda qalan son adam mehmanxana sahibi Tomas Nikkersonu ziyarət edərək hekayəni ona danışmağı müqavilində ona pul təklif edir. Tomas ilk öncə bunu rədd edir. Ancaq sonra arvadının təkidi ilə bu təklifi qəbul edir.
Hekayə 1820-ci ildən başlayır. Səfərin ilk üç ayında heç bir uğur əldə olunmur. Kapitan Polard Atlantik okeanında balina görülmədiyinin fərqinə varır. Nəhəng ağ balinanın hücümu nəticəsində gəmi məhv olur, 6 nəfər ölür.
Yaşlı Nikerson səyahət zamanı məcburətdən insan əti yeməsindən vicdan əzabı çəkir və hekayəyə fasilə verir.
Krem
thumb|200px|[[Çiyələk üstünə çəkilən krem]] thumb|200px|Süd şüşəsinin üstündə krem
Krem, tam yağlı süddən yağ hissəsinin ayrılması nəticəsində əldə edilən süd məhsuludur. Kərə yağı, xama, dondurma istehsalı üçün istifadə olunur, təzə istehlak olunur.
Krem istehsalı
Ayırıcıların ixtirasından əvvəl, çökmüş südün altda bir kranla xüsusi qablara boşaldılması ilə krem ​​əldə edilmişdir və buna görə ona “krem” adı verilmişdir. Ümumiyyətlə, qaymaq və xama yalnız istehsal üsulu ilə fərqlənən çökmüş südün üst təbəqəsidir. Qədim Slavlar müasir Ukrayna dilində də olduğu kimi ona “Vershki” deyirdilər.
Krem süd yağının miqdarı 73-83% olan yarımfabrikat məhsulu olan plastik qaymaqdan və ya quru qaymaqdan hazırlana bilər. Yenidən hazırlanmış krem ​​süd ilə normallaşdırılır və homogenləşdirilir.
Tətbiq
Krem, xama və kərə yağı hazırlamaqla yanaşı, müxtəlif kulinariya məhsulları hazırlamaq üçün də istifadə olunur. Krem bəzi əzilmiş şorba, sous, şirniyyat və xəmir işlərində istifadə olunur. Qalın krem ​​asanlıqla və sürətlə qalın bir köpük halına salınır və əsasən şirin təamlar və qənnadı məmulatları hazırlamaq üçün istifadə olunur.
Krem asanlıqla həzm olunur və qastrit və mədə xorası xəstəliyi zamanı müalicəvi və profilaktik bəslənmədə və həmçinin gücləndirilmiş bəslənmədə istifadə olunur.
Kərkük qəzası (Osmanlı imperiyası)
Kərkük qəzası — Osmanlı İmperiyasının Mosul vilayətinin Şəhr-i Zor sancağında inzibati–ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Kərkük şəhəri idi.
Əhali
1891–ci ildə Parisdə nəşr edilmiş "Asiya Türkiyəsinin inzibati coğrafiyası: Kiçik Asiyada hər bir vilayətin statistikası, təsviri və təhlili" (II cild) kitabında fransız əsilli coğrafiyaşünas və şərqşünas Vital Küne tərəfindən verilən məlumatlara əsasən ümumi sayı 30.000 nəfər olan qəza əhalisinin 28.000 nəfərini müsəlman türkmanlar, 1.600 nəfərini yəhudilər, 400 nəfərini isə xristian xaldeylər təşkil edirdi. Kərkük şəhərində türk və kürd dillərində, qəzanın kəndlərində həmçinin ərəb və xaldey dillərində danışılırdı. Qəzada ən iri yaşayış yerləri (4730 ev) Kərkük şəhəri, (əhalisi əsasən əkinçiliklə məşğul olan ərəblərdən ibarət) Məlha, (798 ev; kişi cinsindən 1704 nəfər)Vilayet de Mossoul. — Sandjak de Chéhrizor. — Cazas du Sandjak de Chéhrizor. — Caza de Kerkouk, page 855. // La Turquie d'Asie, géographie administrative: statistique, descriptive et raisonnée de chaque province de l'Asie Mineure par Vital Cuinet. Tome Deuxième. Paris: Ernest Leroux, Éditeur, 1891, 884 page. Altunköprü, (əhalisi kürdlər olan) Şivan və (756 ev; kişi cinsindən 1750 nəfər) Tuzxurmatu kəndləri idi.
İnzibati bölgü
Vital Künenin məlumatlarına əsasən qəza Kərkük şəhərindən və 310 kəndi əhatə edən 5 nahiyyədən ibarət idi:
Albaniyanın bölünməsi
right|thumb|150px|Osmanlı Albaniyasının bölünməsi Albaniyanın bölünməsi — Albaniya nümayəndə heyəti Vloreyada toplaşdıqdan sonra, gələcək Albaniya dövlətinin sərhədlərinin təyini 28 noyabr 1912-ci ildə elan edildi. Bir çox cəhətdən Albaniyanın cənub və şimal sərhədləri Birinci Balkan müharibəsinin iki döyüşü ilə təyin olundu: Bizani döyüşü və Şkodra mühasirəsi. Bu döyüşlərdə bir tərəfdən Yunan və Monteneqronun qüvvələri, digər tərəfdən isə Osmanlılar (bu döyüşlərdə albanlar Osmanlı İmperiyasının əhəmiyyətli bir hissəsini təşkil edirdi.) döyüşürdü. Böyük dövlətlərin iştirakı ilə keçirilən bir sıra beynəlxalq görüşlər də sərhədlərin müəyyənləşdirilməsinə təsir göstərmişdir.
London Barışıq Konfransı 29 iyul 1913-ci ildə, dünyanın altı super güclü dövləti - İngiltərə, Fransa, Avstriya-Macarıstan, Rusiya, Almaniya və İtaliya - tərəfindən Albaniyanın sərhədləri razılaşdırıldı. Lakin, Albaniya milli hərəkatının nümayəndələri konfransın qərarını ölkənin bölünməsi kimi qəbul etdi, çünki albanların bir hissəsi Albaniya vilayətinə daxil olmadığı ərazidə qalmalı idi. Birinci Dünya müharibəsi illəri və sonrası Albaniyanı bölməyi planlaşdırdılırdı. Lakin bu planlar reallaşmadı və Albaniya öz suverenliyini qorudu. Onu bölmək cəhdləri İkinci Dünya müharibəsi və müharibədən sonrakı illərdə də davam etdi. .
Öncəki tarix
Son Rus-Türk müharibəsi Balkanlardakı böyük ərazilərin türklər tərəfindən itirməsi ilə sona çatdı: yalnız Qərbi Balkanlar və Makedoniya nəzarəti altında qaldı. 1479-cu ildə Şkoderin ələ keçirilməsi ilə Albaniya Osmanlılar tərəfindən fəth edildi. Albanların birləşəcəyi ərazilərdə bolqarlar, yunanlar, serblər, türklər çox idi.
3 mart 1878-ci ildə San-Stefano sülh müqaviləsinə əsasən albanların yaşadığı ərazinin bir hissəsi Serbiya, Monteneqro və Bolqarıstan arasında bölündü. Lakin Avstriya-Macarıstan və Böyük Britaniya Rusiyanın güclənməsindən qorxaraq müqaviləyə qarşı çıxdılar. Berlin konqresi şərtlərin yenidən baxılması ilə başa çatdı: Bar və Podqoritsa şəhərləri, habelə Husinye və Plav dağ kəndləri ətrafındakı ərazilər Monteneqroya keçdi. Albanlar bu qərardan əsəbiləşərək bunun Albaniya ərazisi olduğunu bildirdilər. 1879-cu ilin fevralında Böyük güclər Osmanlı İmperiyası tərəfindən Plav, Podqoritsa, Qusiya və Ulsin kimi şəhərləri Monteneqroya köçürülməsində təkid etdi və türklərin qoşunlarını geri çəkmələrini tələb etdilər.
Berlin konqresi
Albanlar Berlin konqresinin qərarlarını Albaniya vilayətinin tərkibinə daxil olan alban ərazilərinin bölünməsi kimi qiymətləndirdi. Konqres Bar və Podqoritsa şəhərlərini, Husinye və Plav dağ kəndləri ətrafındakı əraziləri Monteneqroya verdi. Tezliklə albanlar həmvətənlərinin yaşadıqları ərazilərin itkisini birtəhər ödəmək üçün Prizren Liqasını qurdu. Husinye və Plavda silahlı müqavimət göstərildi. Böyüklərin dediyinə görə, bu zaman Türkiyə-Monteneqro sərhədi "qan içində boğuldu". Konqres Ulsinin Montenqroya verilməsi ilə nəticələndi. Dərviş Paşanın türk ordusu məğlub olduğu üçün Prizren liqası da tezliklə Ulsini tərk etdi.