cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bandiaqara uçurumu
Tarix
Mağarada yaşayan bir etnik qrup olan tellemlər, sonradan doqonların gəlişi ilə uçurumun yamaclarında yaşamağa başladı. Tellem mədəniyyəti uçurumlara həkk etdikləri təsvirlərdən aşkar edilmişdir. Belə ki, onlar ərazini tez-tez basan daşqınlardan uzaq olmağı üçün ölülərini yüksəklik yerlərdə basdırırdılar.
Kani Bonzon kimi onlarla kənd uçurum boyunca yerləşir. Doqonlar ilk dəfə 14-cü əsrdə bu kəndin yaxınlığında məskunlaşmış və oradan yaylağa, uçuruma və Seno-Qondo düzənliklərinə yayılmışdı.
Yerli şifahi tarixə görə, doqonlar Bandiaqara uçurumu üzərindəki təbii tunellər səbəbiylə Fransız müstəmləkə gücləri tərəfindən nisbətən daha az narahat idi. Tunelləri yalnız doqonlar bilirdi və onlardan təcavüzkarları pusmaq və dəf etmək üçün istifadə edə bilirdi.
Müasir dövrdə
Bu gün yerli bələdçilər doqon kəndlərini ziyarət etmək üçün turist qruplarını müşayiət edir. Qayalıqlar boyunca bir sıra yollar keçir və hər kənddəki yataqxanalar yemək və yaşayış yerləri ilə təmin olunur. Ev sahibi kəndlər gəlirlər yataqxanalardan və turist vergisindən əldə edirlər. Yerli, ənənəvi mədəniyyətlərə təzyiq göstərən yeni bir avtomobil yolu tikildiyi üçün ərazidə turizmin böyük artımı gözlənilir. Bundan əlavə, The Independent xəbər verir ki, ərazidəki zəif qorunan qədim artefaktların talan edilməsi geniş yayılıb.
Nəzarətsiz turist ziyarətləri məsələsinə diqqət yetirmək üçün Dünya Abidələr Fondu (WMF – ) 2004-cü ildə Bandiaqaranı Dünya Abidələri Müşavirinə daxil etdi. 2005-ci ildə WMF, İdarəetmə planının hazırlanması üçün Mission Culturelle de Bandiagara layihəsinə təqaüd təyin etdi. İdarəetmə planı ənənəvi binaların qorunması ilə birlikdə dünyanın tarixi rayonlarında ciddi tikinti qaydalarının yaradılması ilə yeni tikintilərin tənzimlənməsini tələb edir.
2018-ci ildən etibarən turizm üçün bu bölgəyə səyahət etmək olduqca məqsədəuyğun deyildir və Mali təhlükəsizlik qüvvələrinin buna cəhd edənləri geri döndərdiyi bilinir. 2018-ci ilin mart ayında silahlı qrup Bandiaqara qəsəbəsindəki BMT heyəti tərəfindən tez-tez ziyarət edilən bir otelə hücum etdi və bir neçə nəfəri öldürdü.
Erigeron inoptatus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Zivər bəy Əhmədbəyovun abidəsi
Zivər bəy Əhmədbəyovun abidəsi – Bakı şəhərinin Yasamal rayonunda Azərbaycan memarı Zivər bəy Əhmədbəyovun şərəfinə ucaldılan abidə. Abidə "Nizami" metrosunun qarşısında yerləşən Cəfər Cabbarlı küçəsindəki parkda ucaldılmışdır. Abidənin müəllifi Azərbaycanın Xalq rəssamı Natiq Əliyevdir.
Tarixi
Abidənin "Nizami" metrosunun qarşısındakı parkda qoyulması üçün yer təsadüfi olaraq seçilməmişdir. Metro stansiyasından sol tərəfdə yerləşən bina Zivər bəy Əhmədbəyovun layihəsi əsasında tikilmişdir. . Zivər bəy Əhmədbəyov 1918–1920-ci illərdə Bakının ilk azərbaycanlı baş memarı olmuş və şəhərin inkişafında mühüm rol oynamışdı. Zivər bəy Əhmədbəyov öz layihələrində Qərbi Avropa və Şərq memarlıq ənənələrini böyük məharətlə birləşdirmişdi.
Park və abidə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə yaradılmışdır. Parkın və abidənin açılış mərasimi 2011-ci il may ayının 26-da ölkə başçısının iştirakı ilə keçirilmişdir. .
Parkın girəcəyində altı kafkanlı və Zivər bəy Əhmədbəyovun abidəsinin arxasında avtomatlaşdırılmış qurğu ilə idarə olunan müasir üslubda fəvvarələr kompleksi quraşdırılmışdır. Burada paytaxt sakinlərinin istirahəti üçün hər cür şərait yaradılmışdır.
Rəcəbəli Təbrizi
Molla Rəcəbəli Təbrizi (1669–1701) — islam alimi, müctəhid, Azərbaycanlı filosof
Həyatı
Molla Rəcəbəli təxminən 1669-cu ildə Təbriz şəhərində dünyaya gəlmişdir. Həyatı haqqında məlumatlar çox azdır. Bağdadda ictihad dərəcəsinə çatdıqdan sonra riyazətlərə və nəfsin təzkiyəsinə başlamışdır. Onun mürşidinin kimliyi barədə məlumat yoxdur. Təhsilini bitirdikdən sonra İsfahana getmiş, ömrünün axırınadək orada yaşamışdır. Buna görə bəzən ona İsfəhani də deyilmişdir.
Molla Rəcəbəli dövrünün hökmdarları yanında böyük hörmət və izzətə malik olmuşdur. II Şah Abbas Səfəvi və Şah Süleyman Səfəvi ona xüsusi ehtiram bəsləmişlər. Nəql olunur ki, İkinci Şah Abbas daim onun yanına gəlir, ondan məsləhətlər alırdı. Molla Rəcəbəli Məhəmməd Hüseyn, Qazi Səid Qumi, Əmir Qivaməddin Məhəmməd İsfəhani, Molla Məhəmməd Şəfi İsfəhani, Məhəmməd Rəfi Pirzadə, Mir Məhəmməd Yusif Taliqani kimi alimlər yetişdirmişdir. Məhəmmədrəfi onun mənəvi övladı olmuş, yaşlı vaxtında yazmağa qüdrəti olmadığı yaşlarında onun bütün sözlərini qeyd etmiş, əsərlərini qələmə almışdır. Molla Rəcəbəli 1701-ci ildə İsfahanda vəfat etmişdir.
Nəzəriyyələri
Cövhərdə hərəkətin inkarı Molla Rəcəbəlinin başlıca fikirlərindən biri olmuşdur. O, zehni vücudu da inkar etmiş və demişdir ki, nəfsin varlıqlar haqqındakı elmi həmin varlıqların zehni surətlərinə və zehni vücudlarına görə deyil. Bütün əşyaların zatı ya hiss üzvlərilə, ya da onlarsız nəfsə əyan olur. Nəfs cüzvi məsələləri, məsələn soyuq və istini, qaranlıq və işığı hiss üzvləri vasitəsilə dərk edir. Amma mövcudatın külli həqiqətlərini hiss üzvləri olmadan qavrayır. Öz zati elmi ilə onları dərk edir. Bir sözlə, nəfs əşyaların həqiqətini və zatını birbaşa təmasla və öz zati elmilə bilir. Molla Rəcəbəlinin dəlili bu olmuşdur ki, nəfs bütün maddi və mənəvi varlıqların küllü və cəmi olduğu üçün onların həqiqətlərini öz zatının güzgüsündə müşahidə edir və tanıyır. Molla Rəcəbəli nəfsin, varlıqların cüzvi və külli həqiqətlərinin elminə müxtəlif qüvvələrlə yox, vahid bir qüvvə ilə varid olduğunu söyləyirdi.
Yaradıcılığı
Zəngin irfani zövqə malik olan Molla Rəcəbəli Təbrizi şeirlər də yazmışdır. O şeirlərini "Vahid" təxəllüsü ilə qələmə almışdır. Onun dövrümüzə gəlib çatan əsərləri aşağıdakılardan ibarətdir:
Bidgənə partlayışı
Bidgənə partlayışı — 12 noyabr 2011-ci il saat 12:50-də İranın Modərres qarnizonundakı (Əmirəlmomenin qarnizonu) silah anbarında baş vermiş hadisə.
Wulfenia
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Robert Redford
Robert Redford — Amerikalı aktyor, rejissor, biznesmen və prodüser.
Həyatı
Kaliforniya ştatının Santa Monika şəhərində anadan olub. Onun ögey qardaşı Uilyam atasının digər evliliyindəndir. 1954-cü ildə Van Nuys Liseyini bitirdi və beysbol təqaüdü ilə Kolorado Universitetinə daxil oldu. 18 yaşında anasının ölümü ilə əlaqədar düşdüyü depressiya zamanı yaşadığı spirtli içki problemi səbəbindən təqaüdünü itirib. Redford kollec təqaüdünü itirdikdən sonra Bruklindəki Pratt İnstitutunda səhnə dizaynı üzrə təhsil almağa başladı.
Karyera
Redfordun ən məşhur rolları
Rejissor kimi Redford "Adi İnsanlar", "Quiz Show", "The Legend of Bagger Vance", "The Horse Whisperer", "The Milagro Beanfield War" və "A River Runs Through it" filmlərində çalışıb. O, həmçinin "Adi İnsanlar" filminin prodüseridir.
1980-ci ildə Redfordun rejissorluğu ilə çəkilmiş "Adi İnsanlar" filmi ona ən yaxşı rejissor kimi Oskar qazandırdı; 1994-cü il Quiz Show ən yaxşı rejissor nominasiyasını qazandı, lakin Forrest Qamp-a məğlub oldu. Uorren Bitti, Klint İstvud, Mel Gibson, Riçard Attenboro və Kevin Kostnerlə yanaşı Redford da ən yaxşı rejissor nominasiyasında Oskar alan aktyorlar sırasındadır.
Erigeron ivifolius
Erigeron ivifolius Erigeron ivifolius Erigeron ivifolius
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
From qambiti
From qambiti — Şahmat termini
Danimarkalı usta From tərəfindən kəşf olunmuşdur. O, bu qambitin ilk təhlilini 1862-ci ildə dərc etdirmişdir.
İndoneziya bayrağı
İndoneziya bayrağı — İndoneziyanın Dövlət bayrağı
Gəlugah şəhristanı
Gəlugah şəhristanı — İranın Mazandaran ostanının şəhristanlarından biridir. Şəhristanın inzibati mərkəzi Gəlugah şəhəridir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhristanın əhalisi 39,450 nəfər və 10,365 ailədən ibarət idi.
İndoneziya bayrağı
Tarixi
1945-ci ildə İndoneziya müstəqilliyini elan edərək qırmızı-ağ bayrağını qaldırıb. Eyni cür bayrağa sahib olan Monako da rəsmi etirazını bildirib. Ancaq etiraz əsassız qəbul edilib, çünki İndoneziyanın bayrağının tarixinin daha qədimliyi sübut olunub.
İndoneziyanın bayrağı 2 bərabər zolaqdan təşkil olunub: qırmızı və ağ. İndoneziya bayrağının rəngləri XIII-XV əsrlərdə Yava adasında yerləşən Macapaxit krallığının bayrağının rənglərindən götürülmüşdür. 1945-ci ilin avqust ayının17-də dövlət bayrağı statusunu alıb. Qırmızı rəng insan qanını, daha geniş mənada isə maddi aləmi təmsil edir. Ağ rəng insan ruhunun rəmzidir. Ölçüsü 2:3 nisbətindədir.
Neogaerrhinum filipes
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Erigeron jaeschkei
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Edo dövrü
Edo dövrü (<span class="t_nihongo_kanji" lang="ja">江戸時代 <span class="t_nihongo_comma" style="display:none">, Edo jidai<sup class="t_nihongo_help noprint"><span class="t_nihongo_icon" style="color: #00e; font: bold 80% sans-serif; text-decoration: none; padding: 0 .1em;">? ) və ya Tokuqava dövrü (<span class="t_nihongo_kanji" lang="ja">徳川時代 <span class="t_nihongo_comma" style="display:none">, Tokuqava jidai<sup class="t_nihongo_help noprint"><span class="t_nihongo_icon" style="color: #00e; font: bold 80% sans-serif; text-decoration: none; padding: 0 .1em;">?  ) — Yaponiya tarixində 1603-1868-ci illəri əhatə edən dövr. Yapon cəmiyyətinin Tokuqava şoqunatı nin və 300 regional daymyo nun hakimiyyəti altında olması ilə səciyyələnir. Bu dövr iqtisadi inkişaf, ciddi sosial qaydalar, xarici siyasətdə özünütəcrid, sabit əhali, incəsənət və mədəniyyətə qarşı isti münasibət, materialların təkrar istehsalı və davamlı meşə idarəetməsi ilə xarakterizə olunur. Bu, məhdud ehtiyatların tam istifadəsinə əsaslanan davamlı və özü-özünü təmin edən cəmiyyət idi. Şoqunat, rəsmi olaraq, 24 mart 1603-cü ildə Edoda Tokuqava İeyasu tərəfindən yaradılmışdır. Bu dövr 3 may 1868-ci ildə Meydzi islahatı nın başlaması və Edonun ələ keçirilməsi ilə sona çatdı.
Çıraqəli xan Zəngənə
Çıraqəli xan Zəngənə (?-1865) — Nasirəddin şah Qacarın münşisi.
Həyatı
Çıraqəli xan Zəngənə elindəndir. Təbrizdə Nasirəddin şah Qacarın münşisi olmuşdu. Sonra şah onu Tehrana aparmışdı. Tehranda orduya daxil olmuş, qullarağası dəstəsində sərhəng (polkovnik) rütbəsinədək yüksəlmişdi. Siracülmülk ləqəbini daşıyırdı.
Çıraqəli xan Zəngənə 1865-ci ildə vəfat edib.
Rokavey yarımadası
Rokavey yarımadası — Nyu-York ştatı, Kuins borosu, Linq-aylend adasının cənubunda yerləşən yarımada.
Coğrafiyası
Eni 1 km olan bir dilə bənzəyir. Şimaldan Cameyka buxtası, qərbdən Rokavey körfəzi, cənubdan Atlantik okeanı ilə əhatələnir. Sərqdən isə Nasso dairəsi ilə sərhədə malikdir.
Çöküntü suxurlardan təşkil olunmuşdur. Keçmişdə Sədd adalar olmuşdur. yarımada 22 000 il əvvəl peyda olmuşdur. Alçaq relyefə malik olması onun daşqına məruz qalmasını labüt edir.
2010-cu illərin portalarında yarımadada 130 000 nəfər insan yaşayırdı
Etimalogiyası
Yarımadanın adı haqqında dəqiq məlumat yoxdur. Bir çox versiyalara görə «Rekuveki» (Reckouwacky) Delavarların dilində «bizium yerlərin adamı» və ya «Yerin dili» mənasını verir.
Görməli yerləri
thumb|Fort Tilden Rokavey yarımadası Qeytuey Milli rekreasiya zonasaına daxildir. Zona Nyu-Cersi ştatının şimalını və Straten-Aylend, Bruklin kimi rayonları da əhatə edir.
Erigeron jamaicensis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Ağqula (Borçalı)
Ağqula (gür.: g.ə. ახყულა, l.ə. axğula) — Gürcüstan Respublikasının Aşağı Kartli mxaresinin Sarvan bələdiyyəsində kənd. Yerli azərbaycanlılar kəndi həm də "Ağqüllə" adlandırırlar. 17-24 yanvar, 2002-ci il siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 99%-i azərbaycanlılardan ibarət 150 nəfər (68 nəfəri kişilər, 82 nəfəri qadınlar) əhali yaşayır.
Canbuta
thumb|Azərbaycanın Milli mizrablı-simli musiqi aləti Canbuta — Azərbaycanın yeni ixtira olunmuş simli-mizrablı milli musiqi aləti. Alət 2017-ci ildə ixtiraçı-alim Qorxmaz Əlilicanzadə tərəfindən ixtira edilib.
Söz açımı
Canbuta Azərbaycan mənşəli sözüdür. İxtiraçı Qorxmaz Əlilicanzadə aləti "Can"- Əlilicanzadə soyadının üç hərfi və Azərbaycanın milli atributu olan "buta" sözünün birləşməsi ilə adlandırıb.
Tarixi
Qorxmaz Əlilicanzadə 2017-ci ildə alətin ixtirası üzərində işlərə başlayıb. Bir neçə variant üzərində təcrübələr apardıqdan sonra 2018-ci ildə alət ərsəyə gəlib. Alətin ilk ustası Vaqif Özbək oğlu Orucovdur. Alət üzərində 1 il axtarış işləri aparılıb. Buna baxmayaraq, ixtiraçı Qorxmaz Əlilicanzadə alətin üzərində təkmilləşdirmə işlərini davam etdirib. 2019-cu ildə isə alətin son variantı ərsəyə gəlib.
2019-cu ilin mart ayında Qorxmaz Əlilicanzadə tərəfindən ixtira olunmuş milli musiqi alətlərindən ibarət "Nur" instrumental ansamblı yaradılıb. "Canbuta" simli-mizrablı musiqi aləti də bu ansamblın tərkibinə daxil edilib. Alətin ilk ifaçısı musiqi pedaqogikası üzrə fəlsəfə doktoru, "VEKTOR" Beynəlxalq elmi mərkəzin fəxri doktoru, professor, Əsgər Nadir oğlu Ələkbərov olub. Növbəti ifaçılar Nizami, Rəşad Sehrəddin oğlu Bayramov olub. 2019-cu ilin iyun ayında ARB Tv-nin "Səhər-səhər" proqramında "Nur" milli musiqi alətləri ansamblının təqdimatı olub. Ansamblın konsertmeysteri Mirmöhsün Mirhafiz oğlu Mirmöhsünzadədir. Ansamblın ilk solisti Əli İlham oğlu Səlimovdur.
Bir sıra yerli media orqanlarında ixtiraçının alətləri barədə xəbər mətnləri, məqalələr və köşə yazıları yayımlanıb. Bu məqalələrdə "Canbuta" aləti haqqında da məlumat verilir.
Quruluş və forması
İxtira Azərbaycan milli musiqi alətlərinə, xüsusən, mizrablı-simli müsiqi alətlərindən — ud ailəsinə aiddir.
İxtiranın məqsəd-məramı alətin səs akustikasının mükəmmələşdirilməsi, alətin kökdən düşmə ehtimalının minimuma endirilməsi, səs diapazonunun genişləndirilməsi, əlavə bəm səslərin artırılması sayəsində ifa imkanlarının genişləndirilməsidir.
Qarşıya qoyulan məsələ onunla həll olunur ki, üzərinə rezonator rolunu oynayan, nazik taxta üzlüklü membran örtülmüş çanaqdan, üst tərəfdən və alt tərəfdən yastı olan və aşağı hissəsi çanağa birləşdirilmiş qoldan, qolun yuxarı hissəsinə bərkidilmiş və üzərində aşıxlar yerləşdirilmiş kəllədən, qolun kəllə ilə birləşdiyi yerdə yerləşən kiçik xərəkdən, çanaqda membran üzərində yerləşən böyük xərəkdən (xərək eyni zamanda simgir rolunu oynayır, simgiri xərəkdən ayırıb çanağın alt hissəsində yerləşdirmək olar), çanaq və qol üzərində on bir kapron simdən (jılka) ibarət olan mizrablı-simli musiqi alətində ixtiraya əsasən, çanaq və kəllə buta milli ornamenti şəklində hazırlanıb, qolun yuxarı — kəllə tərəfdən eni 42 mm, aşağı — çanaq tərəfdən eni isə 52 mm təşkil edir, hündürlüyü 200 mm, çanağın gövdəsinin uzunluğu 480 mm, eni 350 mm təşkil edir.
"Canbuta" mizrablı-simli musiqi alətinin çanaq və kəlləsinin Azərbaycanın ənənəvi milli atributu olan buta şəklində hazırlanması alətin yalnız Azərbaycana məxsus olduğunu və milliyini qorunması məqsədini daşımaqla, həmçinin, buta formalı çanaq, alətin səs akustikasının xeyli mükəmməlləşməsinə səbəb olub. Çanaqdan çıxan səs təbii exo ilə ətrafa yayılır.
Kəllənin buta şəklində olması və aşıxların metaldan (dəmirdən) hazırlanması sayəsində alət rahat və tez köklənir, həm də simlərin taxılıb — dəyişdirilməsində, az vaxt sərf etməklə, xeyli rahatlıq yaradır, bundan əlavə simli alət not-köklərini sabit saxlayır, kökdən düşmə ehtimalı minimuma endirilir.
"Canbuta" mizrablı simli alətində köklənmə sistemi: "do", sol", "re", "lya", "mi", "do" — şəklindədir.
Udun diapazonu böyük oktavanın "mi" səsindən ikinci oktavanın "fa" səsinə kimidir. "Canbuta" alətində qolun 100 mm uzadılması sayəsində, diapazon bir oktava artırılıb. "Canbuta" alətində diapzon böyük oktavanın "mi" səsindən üçüncü oktavanın "re" səsinə kimidir.
"Canbuta" mizrablı simli müsiqi aləti ifaçılar üçün əlavə ifaçılıq imkanları yaradır. Əsasən, ifaçının muğam və xalq mahnılarının ifası zamanı müxtəlif, yeni çalarlar və geniş səs diapazonları yaranır. Bu alət muğam ifaçılarını tar səviyyəsində, amma fərqli və rəngarəng səs tembrləri ilə müaşiyət edə bilər.
İstinadlar
2. https://www.youtube.com/watch?v=IcQtU8NkFpg
3. https://www.youtube.com/watch?v=Jl-ur5DzLyg
4. https://sputnik.az/culture/20190706/421023526/qorxmaz-elilinin-ixtira-etdiyi-musiqi-aletleri.html
Antirrhinum majus
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Qreta Tunberq
Qreta Tunberq — İsveç iqlim fəalı. Təbiət mühafizəçisi 2018-ci ilin avqust ayında iqlim dəyişiklikliyi ilə mübarizəyə diqqət çəkmək üçün tətil başladıb və İsveç Parlamentinin önündə oturaraq dinc aksiya keçirib. Bu aksiya qısa müddətdə qlobal hərəkata çevrilib.
Həyatı
İqlim dəyişikliyi, qlobal istiləşməyə etiraz edən Qretanın fəaliyyətinin ilkin mərhələsi "İqlim üçün məktəb tətili"dir. Qreta Tunberq 2018-ci ildə cümə günləri məktəbə getməyəcəyini bəyan etməklə dünyada məşhurlaşıb. Bu yolla o, iqlim dəyişikliyi və ekologiya problemlərinə diqqət çəkmək istəyib. Sayılı aylar ərzində ona dəstək hərəkatı qlobal miqyas alıb.
Qreta Tunberqə Asperqer sindromu (autizmin yüngül formalarından biri) diaqnozu qoyulub. Bu diaqnozlu insanlar ünsiyyət problemi yaşayırlar, amma rasional təfəkkürə, analitik zəkaya malik olur və çox vaxt elmdə böyük uğurlar qazanırlar.
Kuqərsen rayonu
Kuqərsen rayonu (Күгәрсен районы) — Rusiya Federasiyası, Başqırdıstan Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon. İnzibati mərkəzi Morak kəndidir.
Evans qambiti
Evans qambiti — şahmatda '''1. e2-e4 e7-e5 2. Ag1-f3 Ab8-c6 3. Ff1-c4 Ff8-c5 4. b2-b4.''' gedişləri ilə başlanan debüt
Kuqərsen rayonu
Coğrafiyası
Rayon respublikanın cənubunda, Aqidel çayının sol sahilində, Orenburq vilayəti ilə həmsərhəddir. 1930-cu ildə təsis edilmişdir. Rayonun ərazisi 3372.64 km²-dir.
Rayon şimal, mərkəzi və şərq hissələri Zilair yaylası və hündürlüyü 740 m-ə qədər olan dağlarla əhatələnmişdir. Qərbdən Ümumi Sırtın 590 m-ə qədər olan şimal qayaları ilə əhatələnir. İqlimi mülayim kontinental, isti və quraqdır. Hidroqrafik şəbəkə Aqidel çayı və onun qolları olan İrtyubyak, Böyük İk, Kiçik İk, İnyak, Nakas ilə formalaşır. Aqidel çayındakı, Yumaquzin kəndi yaxınlığında böyük bir su elektrik stansiyası tikildir. Cökə, palıd, ağcaqayın meşələri ərazinin 40% -ni tutur. Rayonda qaz kondensatı, qonur kömür, gil, tikinti daşı, gips, qum və çınqıl, aqronom filizləri vardır.
Evans qambiti
1824-cü ildə ingilis V. Evans kəşf edib.
Kuqərsen rayonu
İqtisadiyyat
Kənd təsərrüfatına yararlı torpaqlar: 174,4 min ha, əkin sahələri - 96,9 min ha, otlaqlar - 56,6 min ha, biçənəklər - 20.8 min ha. Rayonun əsas təsərrüfat sahəsi kənd təsərrüfatıdır. Bitkiçilikdə taxılçılıq, şəkər çuğunduru və günəbaxan becərilməsi, heyvandarlıqda ətlik və südlük maldarlıq, qoyunçuluq, donuzçuluq, arıçılıqla təmsil olunur.
Əhalisi
2024 - 27,59 min nəfər. 2035 - 25,01 min nəfər.
2010-cu il Ümumrusiya siyahıyaalmasına görə: başqırdlar - 55,1%, ruslar - 28,9%, tatarlar - 13%, digər millətlərdən olanlar - 3%. Dini baxımından əhalisi provaslav və müsəlmandır.
Yerli özünü idarəetmə
Durtöylö rayonu ərazisinə 20 kənd inzibati vahidliyinə ümumilikdə 114 yaşayış məntəqəsi daxildir.
Səhiyyə
Əhaliyə tibbi xidmət göstərmək üçün 186 çarpayıya sahib xəstəxana vardır. Ümumilikdə 52 feldşer-mama məntəqəsi var. Səhiyyə sektorunda 60 həkim və 268 orta tibb işçisi fəaliyyət göstərir.
Ambulatoriya müəssisələrinin gücü bir növbədə 405 ziyarətçi üçün nəzərdə tutulmuşdur.
İordaniya bayrağı
İordaniya bayrağı — İordaniyanın Dövlət bayrağı
Naxçıvan düzənliyi
Naxçıvançay düzənliyi — Azərbaycanın Naxçıvan bölgəsində coğrafi yer. Düzənliyin şimal sərhəddi Xalxal meşəsi yaxınlığından keçərək, Dərələyəz və Zəngəzur dağlarının cənub yamacları ilə hüdudlanmışdır. Naxçıvançayın kiçik qollarının qobuları ilə və dayaz yarğanlarla mürəkkəbləşmişdir. Bunlardan əlavə, Naxçıvançayın aydın seçilən terrasları düzənliyin qərb və şərq kənarlarına doğru ucalan pillələr yaratmışdır. Belə terrasların sayı 4-ə çatıb, Naxçıvançayın müasir yatağından 2, 10, 13–50 və 70 m hündürlükdə yerləşmişdir.
Düzənliyin əsas hissəsini allüvial-prolüvial çöküntülər təşkil edir. Dördüncü dövr çöküntülərinin qalınlığı düzənliyin dağətəyi hissəsindən Arazın kənarına doğru 10–15 m –dən 35 m-dək artır. Naxçıvan şəhəri ərazisində çöküntülərin qalınlığı 5,8 m-dən 46 m-dək dəyişir.
Düzənliyin Arazkənarı hissəsində sulu çöküntülərin eni 6 km –ədək yaxın bir zolaq şəklində Araz çayı boyunca uzanmışdır. Sulu zolaq düzənliyin şimal-qərb və cənub-şərq hissələrində ensizləşir. Çöküntülərlə müncər olan qrunt sularının yatım dərinliyi şimaldan dağətəyi hissədən cənuba, Araz çayına doğru və düzənliyin kənarlarından mərkəz hissəyə, Naxçıvana doğru azalır. Düzənlik ərazisində qrunt sularının yatım dərinliyi 2,0–30 m arasında tərəddüd edir.
Çöküntülərin süzülmə əmsalı onların litoloji tərkibindən asılı olaraq 1,5 m/sut. arasında tərəddüd edir. Qrunt sularının minerallaşması 1 q/l-ə qədərdir. Suların codluğu 4–9 mq/ekv, temperaturu 11–14°Cdir. Yeraltı axımın mailliyi 0,0025–0,0057 –dir. Sukeçiricilik əmsalı 3–145 m/sut. arasında dəyişir. Suların kimyəvi tərkibi hidrokarbonatlı – kalsiumlu –maqneziumlu və hidrokarbonatlı – sulfatlı maqneziumlu-natriumludur.
Düzənliyin şimal-qərb, Arazkənarı hissəsində qrunt suları əsasən Araz çayı vasitəsilə, qismən də buxarlanma yolu ilə sərf olunur. Həmçinin Naxçıvançayın gətirmə konusu hüdudlarında 20-dən artıq kəhriz və Cəhriçayın məcrasının suları hesabına qidalanan bir çox kəhrizlər mövcuddur ki, onlar da əhalinin su ilə təminatında mühüm rola malikdirlər.
Mile Nedelkoski
Mile Nedelkoski (, Skopye), Makedoniyalı şair, yazıçı, hekayə və dramaturq.
Holland müdafiəsi
Holland müdafiəsi — Şahmat termini
İlk dəfə olaraq 1789-cu ildə Hollandiya şahmat ustası Steyn tədqiq etmişdir.
Gəlugah
Gəlugah — İranın Mazandaran əyalətinin şəhərlərindən biri və Gəlugah şəhristanının paytaxtıdır. Gəlugah əhalisi Ümranlı elindən ibarətdir. Şəhərdə danışılan dil Azərbaycan dilidir (Azərbaycan Türkcəsi). 2006-cı ilin siyahıya alınması əsasında bu şəhər 18,720 nəfər və 4,927 ailədən ibarət idi.
Qoçaq Əsgərov
Əsgərov Qoçaq Məhərrəm oğlu (d. 27 dekabr 1978, Qoçəhmədli, Füzuli rayonu, Azərbaycan SSR, SSRİ) — Azərbaycanlı xanəndə və piano ifaçısı, Azərbaycanın əməkdar artisti (2018).
Həyatı
Qoçaq Əsgərov 1978-ci il dekabrın 27-də Azərbaycan Respublikasının Füzuli rayonunun Qoçəhmədli kəndində anadan olub. Altı yaşında olarkən, o, ilk dəfə doğma Füzuli şəhərinin ictimai səhnəsində ifa etməyə başladı. Balaca oğlan hər yerdə ifa edirdi - evdə və doğma kəndini əhatə edən meşə və dağlarda. Balaca Qoçaq peşəkar müğənni olmaq arzusuna mübtəla olmuşdur; o, valideynlərindən xəbərsiz olaraq musiqi məktəbinə daxil olur, ancaq qəflətən başlanan müharibə və onun ardınca ​​1992-ci ildə Qarabağın ermənilər tərəfindən işğalı, onun musiqi ilə məşğul olmasına maneəçilik törədir. Onun ailəsi, digər yüzlərcə ailələr ilə birlikdə, ölümdən xilas olmaq üçün öz evlərini və mal-qarasını tərk etməyə məcbur edilmişdilər. Bakıya yerləşməzdən öncə, onlar bir neçə il ərzində bir şəhərdən digərinə səyahət edən qaçqınların həyatını yaşamalı oldular. Bütün bu əzablı illərə və çətinliklərə baxmayaraq, o, öz istedadının cəmiyyət tərəfindən qəbul edilməsi üçün sona qədər dözümlü qaldı.
1998-ci ildə Qoçaq Əsgərov Bakı Musiqi Akademiyasının muğam vokal sinifinə qəbul edilmişdir. 2004-cü ildən - 2008-ci ilə qədər o, Azərbaycan Milli Konservatoriyasında musiqi və ənənəvi vokal fənlərini öyrənirdi. Gənc xanəndə titulunun sahibi olmaq məqsədilə, o, hələ tələbəlik dövründə, daha doğrusu 2006-cı ildə Birinci Muğam Milli Televiziya Yarışında iştirak edir və onun qaliblərindən biri olur.
Növbəti ildə o, Londonun məşhur "Brunei Gallery" teatrının səhnəsində çıxış etməsi üçün dəvət alır. Bu onun beynəlxalq debütü və eyni zamanda da onun birinci solo konserti idi. Həmin il ilk dəfə BBC Radio 3 özünün "World Routes" adlı proqramında gənc xanəndəni dinləyicilərə təqdim edir və o vaxtdan bəri bunu dəfələrlə təkrarlayır. 2009-cu ildə isə, BBC Radio 3 onu Londonun Çarlton-parkında düzənlənmiş WOMAD festivalının səhnəsində çıxış etməyə dəvət edir. Xüsusi olaraq festival üçün hazırlanmış bukletdə onun haqda belə bir məlumat yerləşdirilmişdir:
Həmin ildə Qoçaq Əsgərov Özbəkistanın Səmərqənd şəhərində keçirilən dünya şöhrətli beynəlxalq musiqi festivalında iştirak edir və qalib gəlir. Özünün səkkiz ildən artıq olan ictimai musiqi fəaliyyəti ərzində, 36 yaşlı Qoçaq Əsgərov 2007-ci ildən başlayaraq, dünyanın bütün əhəmiyyətli beynəlxalq musiqi festivallarında, o cümlədən WOMAD (Böyük Britaniya, 2009), WOMADelaide (Avstraliya, 2010), Taranaki (Yeni Zelandiya, 2010), WOMEX (Yunanıstan, 2012), Proms (Böyük Britaniya, 2013), SXSW (ABŞ, 2014), həmçinin Avropanın, Asiyanın və Yaxın Şərqin çoxsaylı musiqi yarışmalarında, məsələn, Romada təşkil edilən Musica dei Popoli (2012), Hollandiyanın RASA Muziek & Dans, İspaniyanın Casa Asia festivalında (2012 ), Şanxay Dünya Musiqi festivalında (2014), İsrailin məşhur Jerusalem Oud festivalında (2014) uğurla çıxış etmişdir. Onun əsrarəngiz səsi Böyük Britaniyanın "ARC Music Production" və "Nascente Records", həmçinin İtaliyanın "Felmay Records" və digər səsyazma şirkətləri tərəfindən satışa çıxarılmışdır. Bundan başqa, tanınmış Folk World/Deutsche Rezensionen adlı onlayn musiqi jurnalı tərəfindən Qoçaq Əsgərovun "Felmay" albomuna kifayət qədər müsbət rəy verilmişdir; onlar albom barəsində "Gözəl albom və istedadlı musiqiçi" yazısını yerləşdirərək, sənətçiyə yüksək qiymət vermişdilər. Məşhur Britaniya musiqi jurnalı olan Songlines "dünyanın zirvəsində" başlığı altında 2013-cü ildə buraxılmış Felmay albomu haqqında öz müsbət resenziyasını yerləşdirmişdir. 2013-cü ildə BBC-nin təşkil etdiyi Promenade gecə konsertində Qoçaq Əsgərov Azərbaycan muğamını ilk dəfə olaraq Royal Albert Hall-da səsləndirmişdir. 2018-ci ildə İsveçrədə keçirilən Festival des 5 Continents festivalında fransız musiqiçi Pierre de Trégomain ilə konsert vermişdir. 2020-ci ildə HEART & MIND festivalında çıxış etmişdir.
27 may 2018-ci ildə Azərbaycanın əməkdar artisti fəxri adına layiq görülmüşdür.
10 may 2019-cu ildə, 7 may 2020-ci ildə və 7 may 2021-ci ildə Prezident Mükafatına layiq görülmüşdür.
Çorox çayı
Çorox çayı — başlanğıcını Türkiyənin şimal-şərqindəki Məscid dağlarından götürən, Bayburt, İspir, Yusufeli, Artvin şəhərlərinin yaxınlığından keçən, Gürcüstanın Batumi şəhərinin cənubunda, Türkiyə-Gürcüstan sərhədinin bir neçə kilometr şimalında Qara dənizə tökülən çay.
Arrianın "Peripl Ponta Yevksink" əsərində çay Akampsis adlandırılmışdır. İngilis dilində çay Boas, Çuruk və Çorox adları ilə tanınmışdır.
Haqqında
thumbnail|left|Çorox çayının [[Gürcüstandan keçən hissəsi]] Çorox çayının mənbəyi Türkiyənin Artvin ilindəki 3225 metr hündürlüyündəki Məscid dağının şərq yamacında yerləşir. Çayın 155 km-lik hissəsi Artvində yerləşir. 438 km yol qət etdikdən sonra Gürcüstanda Qara dənizə tökülür. Dünyanın ən sürətli axan və ən dərin çaylarından biridir. Bu çay hər il ekstrim idman növləri ilə məşğul olmaq üçün gələn turistləri cəlb edir. Çayın ətrafında bir çox turistik yer vardır. Ən yaxın kənd Yaylalar kəndidir.
Biomüxtəliflik
Çay Qafqaz bölgəsində Dünya Vəhşi Təbiət Fondu tərəfindən ekoloji zona və Beynəlxalq Təbiətin Mühafizəsi Cəmiyyəti tərəfindən biomüxtəliflik nöqtəsi elan edilmiş yerdə yerləşir. Türkiyədəki təbiət mühafizə təşkilatları çay dərəsini əhəmiyyətli bitki bölgəsi, əhəmiyyətli quş bölgəsi, biomüxtəliflik açarı bölgəsi elan etmişdirlər. Çay dərəsində yaşayan 104 təhlükədəki növdən 67-i Türkiyə üçün endemikdir. Çay qayalıqlarında qırmızı kərkəslər yuva qurur. Çay vadisi boyunca boz ayı, vəhşi qaban, canavar, çaqqal, tülkü, porsuq, sansar, su samuru, çəngəl buynuzlu dağ keçisi, dovşan, ur, kəklik, ördək, göyərçin, adi qurqur, sarıasma, qaratoyuq, alabaxta kimi heyvan növləri yaşayır.
Kuşnarenko rayonu
Kuşnarenko rayonu (Кушнаренко районы) — Rusiya Federasiyası, Başqırdıstan Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon. İnzibati mərkəzi Kuşnarenko kəndiidir.
Coğrafiyası
Rayon Ufanın şimal-qərbində yerləşir. Rayonun sahəsi 1718 km²-dir. rayon Pribelskaya təpəli düzənliyində, meşə-çöl zonasında keçid ərazidə yerləşir. Qnun ərazisindən Aqidel çayı və onun qolları olan Çermasan, Karmasan çayları axır. İqlimi mülayim kontinental, isti, bir qədər ariddir. Tünd boz rəngli qumlu torpaqlar geniş yayılmışdır. Faydalı qazıntıları neft və qum yataqları ilə təmsil olunur.
Şimal-qərbdən cənub-şərqə qədər bölgə ərazisi M-7 "Volqa" magistral yolunu kəsir.
İqtisadiyyat
Kənd təsərrüfatı rayonun əsas sahələrindən biridir. Kənd təsərrüfatının əsas sahələri: taxılçılıq, çuğundur, ətlik və südlük maldarlıq, donuzçuluq. Kənd təsərrüfatına yararlı ərazi: 131,3 min ha, əkin sahələri 97,5 min ha, biçənəklər 8,5 min ha, otlaq sahələri 24.9 min ha.
Rayonda kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalını 147 müəssisə (o cümlədən 6 kənd təsərrüfatı müəssisəsi, 26 iri kəndli təsərrüfatı müəssisəsi, 5 MMC, rayon və respublikanın təşkilat və qurumlarının 3 yardımçı təsərrüfatı, 2 bələdiyyə sovxozu, 105 kiçik kəndli təsərrüfatı, 12 547 ev təsərrüfatı) həyata keçirir.
Əhalisi
2024 - 28,41 min nəfər.
2035 - 29,85 min nəfər.
2010-cu il Ümumrusiya siyahıyaalmasına görə: başqırdlar - 49,5%, tatarlar - 32,7%, ruslar - 14,7%, digər millətlərdən olanlar - 3,1%.
Yerli özünü idarəetmə
Durtöylö rayonu ərazisinə 12 kənd inzibati vahidliyinə ümumilikdə 69 yaşayış məntəqəsi daxildir.
Təhsil
Rayonda 52 ümumtəhsil məktəbi, o cümlədən 19 orta məktəb, peşə və pedaqoji məktəb və kənd təsərrüfatı texnikumu vardır. Ütəlik 27 kütləvi kitabxana, 45 klub müəssisəsi, 6 xəstəxana fəaliyyət göstərir. Rayonda rus dilində Avangard qəzeti nəşr olunur.
Mədəniyyət
Rayonda 23 kənd mədəniyyət evi, 12 kənd klubu, mərkəzi rayon kitabxanası və onun 25 filialı, uşaq kitabxanası, uşaq musiqi məktəbi, stadion, istirahət və mədəniyyət parkı fəaliyyət göstərir.
Qorxular (Rövşən Abdullaoğlu)
200px|thumb|right|Kitabın ilk nəşrinin üzü ([[2015)]] Qorxular — Rövşən Abdullaoğlunun yazdığı və 2015-ci ildə Qədim Qala  nəşriyyatında nəşr olunmuş əsər.
Haqqında
Qorxu hissi insan təbiətinə xas olan narahatedici psixoloji duyğuların ən əzabvericisidir. Bu kitab qorxularından bezmiş və nəhayət qorxularından azad olmaq istəyən insanlara ünvanlanmışdır. Qorxularını yenməyən insan bir ömür qul həyatı yaşamağa məhkumdur. Belə birisi bütün həyatını əlil biri kimi yaşayacaq, inkişaf etməsi mümkünsüz olacaqdır. Qorxularından agah olan və bu barədə lazımi məlumatlarla silahlanmış insan qorxularını istiqamətləndirə və nəticədə onlara qalib gələ bilər. Bu kitabın mütaliəsi qorxu zindanında məhkum olan birinin əzablarından qurtulması üçün atılmış ilk və mühüm addımdır.
Nəşr
Əsər ilk dəfə Qədim Qala Nəşriyyat Evi tərəfindən Bakıda "Emosiyalar psixologiyası" silsiləsində 208 səhifədə 2015-ci ildə, 2-ci dəfə 2017-ci ildə , 3-cü dəfə isə 2020-ci ildə təkrar nəşr olunmuşdur.
Erigeron janivultus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Linkoln FK
Linkoln Red Imps Football Club – Cəbəllüttariq futbol klubu.
Berd debütü (şahmat)
Berd debütü — Şahmat termini
Praktikaya tətbiq edən İngiltərə ustasının şərəfinə adlandırılmışdır.
Sairocarpus multiflorus
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Nəməngan vilayəti
Nəməngan vilayəti — Özbəkistanda vilayət.
Culfa-Ordubad Arazboyu düzənlikləri
Culfa -Ordubad Arazboyu düzənlikləri. Culfa -Ordubad Arazboyu düzənliyi Naxçıvan düzənliyindən cənub-qərbdə yerləşib, ondan Nehrəm yaylası ilə (Dərəşam dərəsi) ayrılır. Düzənlik Zəngəzur dağ silsiləsinin cənub ətəyi ilə Araz çayı arasında qalan ensiz zolaq şəklində olan sahə boyunca Muxtar Respublikanın cənub və qərb sərhəddinə, Həsəndağın qərb yamaclarınadək uzanır. Oroqrafik cəhətdən bu zolaq Araz çayının sol qolları olan Qaradərə, Gilançay, Düylünçay, Vənəndçay, Əylisçay, Ordubadçay və Gənzəçayın Arazboyu sahəsində yaratdıqları kiçik maili düzənliklərdən və gətirmə konuslarından ibarətdir. Bu düzənlik bir qədər yuxarıda bir-biri ilə dağ yolları ilə ayrılır və Araz boyu hissədə birləşərək ümumi düzənlik zolağı əmələ gətirir. Qaradərə çayının mənsəbində yerləşmiş Yaycı, Gilançayın yaratdığı Aza, Düylünçayın gətirmə konusuna təvafiq edən Dəstə, Ordubadçay və Əylisçayın gətirmə konuslarının birləşməsindən yaranan Ordubad düzənliyi o cümlədəndir. Qrunt sularının yatım dərinliyi dağ ətəyi hissədən Araz çayına doğru 10–12 m-dən 1,7–3,5 m-dək azalır.
Suçəkmə əməliyyatı zamanı kəşfiyyat quyularının sərfi və xüsusi sərfi Arazboyu düzənlik daxilində müxtəlif qiymətlərə malik olmuşdur.
Araz çayına yaxın qazılmış quyuların sərfi böyük göstəricilərə malikdir. Yaycı, Gilançay, Dəstə, Ordubad düzənliklərində quyuların sərfi 3,2–18,5 l/san, xüsusi sərfi isə 0,1-dən 5,4 l /san arasında dəyişir. Culfa –Ordubad Arazboyu düzənliyinin qrunt suları mxtəlif minerallaşma və kimyəvi tərkibə malikdir. Əlincə çayda suların minerallaşma dərəcəsi 0,5–0,8 q/l, kimyəvi tərkibi isə hidrokarbonatlıkalsiumludur. Düzənliyin qalan hissəsində suların minerallaşma dərəcəsi 1,0–1,2q/l olub, hidrokarbonatlı –sulfatlı və sulfatlı-hidrokarbonatlı-maqnezium-kalsiumlu tərkibə malikdir.
Yaycı, Gilançay, Dəstə, Ordubad düzənliklərində qrunt sularının minerallaşma dərəcəsi 0,32–1,82 q/l arasında, kimyəvi tərkibi isə hidrokarbonatlı-kalsiumlu tərkibdən, sulfatlı-hidrokarbonatlı-natriumlukalsiumlu tərkibə dəyişir.
Suların ümumi codluğu 3 mq/ekv-dən 9–11 mq/ekv qədər olub, temperatur 9–13 °C arasında tərəddüd edir.
Culfa -Ordubad Arazboyu düzənliyinin qrunt sularının qidalanmasında başqa düzənliklərdən fərqli olaraq ana süxurların çat suları və Araz çayının yataqaltı sularının rolu bir qədər artıqdır. Arazkənarı hissədə Culfa və Yaycı düzənliyinin qrunt sularının əmələ gəlməsində Araz çayının yataqaltı suları mühüm yer tutur. Qrunt suları Araz çayı vasitəsilə sərf olunur.
Ronda Rauzi
Həyatı
1987-ci ildə Riverside, Kaliforniyada doğulub. Cüdo və boksla məşğul olan Ronda bir neçə yarışlarda yaxşı nəticələr əldə edib.
Susami (qəsəbə)
— Yaponiyanın Vakayama prefekturasının Nişimuro qəzasında yerləşən qəsəbə. 1 avqust 2014-cü ilin məlumatına görə qəsəbənin əhalisi 4.291 nəfər, əhali sıxlığı hər km2-da 24,56 nəfər təşkil edir. Qəsəbənin sahəsi 174,71 km2-dır.
Ronda Rauzi
Həyatı
2010-cu ildən MMA-da debüt edən Ronda demək olarki heç bir döyüşündə məğlubiyyət nə olduğun bilməyib.
Xüsusi göstəriciləri və nəticələri
MMA
Susami (qəsəbə)
Coğrafiya
thumbnail|left|Vakayama xəritəsində. Qəsəbənin Honşu adasının Kansai regionunda, Vakayama prefekturasının Nişimuro qəzasında yerləşir. Qəsəbənin Kuşimoto, Kozaqava və Şirahama qəsəbələri ilə qonşudur. .
Əhali
2014-cü ilin məlumatına görə qəsəbə əhalisi 4.291 nəfərdir, hər km² ərazidə 24,56 nəfər yaşayır.
Simvolika
Qəsəbənin simvolik ağacı kastanopsis, simvolik çiçəyi Crinum asiaticum, simvolik quşu yapon ağgözüdür. .
Maraqlı fakt
Susami qəsəbəsinin sahil hissəsində qəsəbənin poçt sisteminin rəsmi hissəsi olan sualtı poçt qutusu yerləşir. Bu poçt qutusu dünyada ən dərində yerləşən sualtı poçt qutusu (10 metr) olduğundan Ginnesin Rekordlar Kitabına düşmüşdür. Deyilənə görə, ən işlək vaxtda bu poçt qutusuna gündə 200 məktub çatdırılır.
İraq bayrağı
İraqın dövlət bayrağı 3 bərabər üfüqi zolaqdan ibarətdir: qırmızı, ağ və qara. Ağ zolağın üzərində yaşıl rəngdə "Allahu Əkbər" ifadəsi yazılıb. Bayrağın eninin uzunluğuna nisbəti 2:3-dür. Bayraqdakı qırmızı rəng İslamın düşmənlərinə qarşı mübarizəni; ağ rəng ərəb xalqının alicənablığını, comərdliyini, birliyini, qələbəsini; qara rəng isə ərəb xalqının böyük keçmişə malik olduğunu tərənnüm edir. Digər bir versiyaya görə, qırmızı rəng ərəblərin İslamdan öncəki rəmzi olub. Bayraq rəsmi olaraq, 2008-ci ilin yanvar ayının 22-də qəbul edilib.Səddam Hüseyn rejimində isə bu bayraqdakı "Allahu Əkbər" sözlərinin əvvəlində, ortasında və sonunda ulduz vardı.Bu da bu ölkənin Suriya ilə qardaş olduğun bildirirdi
Əhməd Qəvam
Əhməd Qəvvam (1877-1955) - İranın baş naziri
Həyatı
Əhməd Qəvvamın (1877-1955) iri torpaq sahibi idi, təcrübəli bir siyasətçi sayılırdı. İranın ABŞ-la münasibətlərinin möhkəmləndirilməsinin tərəfdarı kimi məşhur idi. Əhməd Qəvvamın təşəbbüsü ilə 1946-cı ildə yaradılan Demokrat Partiyası isə daha çox İran cəmiyyətinin siyasi və iqtisadi baxımdan imkanlı qüvvələrini birləşdirmək məqsədi daşıyırdı və ölkədə iqtisadi, siyasi dəyişikliklər aparılmasını, şah hakimiyyətinin daha çox məhdudlaşdırılmasını istəyirdi. 1946-cı ilin əvvəllərində Əhməd Qəvvam baş nazir olduqdan sonra həqiqətən yuxarıda sadalanan prinsiplərin həyata keçirilməsində maraqlı olduğunu sübut etdi, dövlət aparatında çalışan ingilispərəst siyasi kurs tərəfdarlarını vəzifələrindən uzaqlaşdırdı, əmək haqqında qanunun qəbul edilməsinə nail oldu, Azərbaycan türklərinin və kürdlərin hüquqlarının genişləndirilməsinə söz verdi, İngiltərə-İran Neft Kompaniyasının (İİNK) istismar etdiyi neft mədənləri üzərində İranın hüquqlarının bərpa edilməsi məsələsini hökumətin gündəliyinə gətirdi. Lakin ölkədə kifayət qədər qüvvələr var idi ki, Qəvvam hökumətinin fəaliyyətindən ciddi şəkildə narazı idilər və onu tənqid edirdilər. Bu qüvvələr bir sıra qrup və təşkilatlarda birləşmişdilər, əsasən qəbilə başçıları, iri torpaq sahibləri və tacirlər, yüksək rütbəli hərbçilər və məmurlar, saraya yaxınlığı ilə tanınan mühafizəkar ovqatlı siyasi xadimlərdən ibarət idilər. Onlar ingilispərəst təmayüllü idilər, məclisdə də kifayət qədər nüfuz və söz sahibi kimi tanınırdılar. Məhz bu qüvvələrin kəskin reaksiyası ilə qarşılaşan Qəvvam İrandakı imtiyazlı sosial qrupların təmsilçilərini bütünlükdə öz ətrafında birləşdirmək niyyətinə nail ola bilmədi. Bu baxımdan liberal-millətçi qüvvələri xüsusi ilə qeyd etmək lazımdır. Liberal-millətçi qüvvələr daha müstəqil xətt və mövqe nümayiş etdirdilər. Onlar "İran" partiyasında birləşmişdilər və ölkənin modernləşdirilməsi üçün radikal sosial-iqtisadi və siyasi islahatlar keçirilməsini istəyirdilər. Liberal-millətçilərin sıralarında K.Səcabi, M.Bazarqan və s. kimi liderlər var idi.
Fəaliyyəti
thumb|right|450px|Əhməd Qəvam fərmandar olan dövrdə
Əhməd Qəvvam (1877-1955) ABŞ-la münasibətlərin möhkəmləndirilməsinin tərəfdarı idi və ölkədə iqtisadi, siyasi dəyişikliklər aparılmasını, şah hakimiyyətinin daha çox məhdudlaşdırılmasını istəyirdi. 1946-cı ilin əvvəllərində Əhməd Qəvvam baş nazir olduqdan sonra həqiqətən bir çox prinsiplərin həyata keçirilməsində maraqlı olduğunu sübut etdi, dövlət aparatında çalışan ingilispərəst siyasi kurs tərəfdarlarını vəzifələrindən uzaqlaşdırdı, əmək haqqında qanunun qəbul edilməsinə nail oldu, Azərbaycan türklərinin və kürdlərin hüquqlarının genişləndirilməsinə söz verdi, İngiltərə-İran Neft Kompaniyasının (İİNK) istismar etdiyi neft mədənləri üzərində İranın hüquqlarının bərpa edilməsi məsələsini hökumətin gündəliyinə gətirdi. Ölkədə bu hökumətin əlehdarları da çox idi. Bunlar, əsasən, saraya yaxınlığı ilə tanınan mühafizəkar ovqatlı siyasi xadimlər idilər. Məhz bu ingilispərəst qüvvələrin kəskin reaksiyası ilə qarşılaşan Qəvvam İrandakı imtiyazlı sosial qrupların təmsilçilərini bütünlükdə öz ətrafında birləşdirmək niyyətinə nail ola bilmədi. Liberal-millətçi qüvvələr daha müstəqil xətt və mövqe nümayiş etdirdilər. Onlar "İran" partiyasında birləşmişdilər və ölkənin modernləşdirilməsi üçün radikal sosial-iqtisadi və siyasi islahatlar keçirilməsini istəyirdilər. Liberal-millətçilərin sıralarında K.Səcabi, Mehdi Bazarqan və s. kimi liderlər var idi. Klerikal siyasətçilərdən və dini-siyasi qruplardan ibarət qüvvələr də İranda möhkəmlənməyə başlayırdılar. Bu qüvvələr İranda xarici dövlətlərin nüfuzunun artmasının əleyhinə idilər. Klerikal müxalifətin liderlərindən olan Kaşani — demək lazımdır ki, o, antiingilis çıxışlarına görə ölkədə çox məşhur idi — "Mocahidan-e islam" ("İslam mücahidləri") partiyasını yaratmışdı. Partiya əsas diqqətini ona yönəltmişdi ki, İran cəmiyyətində müsəlman ruhanilərinin mövqeyi gücləndirilsin və bu sahədə geniş təbliğat kampaniyası aparılırdı.
İran cəmiyyətində sosial-siyasi fəallıq birdən və qəti şəkildə yüksəlmişdi; ikincisi, ölkənin daxili və xarici siyasətinin başlıca problemləri ətrafında mübarizə kəskinləşmişdi; üçüncüsü, İranın gələcək ictimai və dövlət quruluşunun xarakteri haqqında qızğın müzakirələr siyasi həyata xüsusi bir gərginlik gətirmişdi; dördüncüsü, ölkənin əlverişli, geopolitik mövqeyindən yararlanmaq və İranda öz maraqlarını təmin etmək uğrunda ənənəvi olaraq burada nüfuzları güclü olan Böyük Britaniya və Sovet İttifaqı ilə yanaşı Amerika Birləşmiş Ştatları da mübarizəyə qatılmışdı. Əslində bu proseslər 1941-ci ilin avqustunda Sovet İttifaqı və Böyük Britaniyanın, 1942-ci ilin sonlarından ABŞ hərbi qüvvələrinin İrana girməsi ilə başlamışdı. Həmin dövrdə Rza şah Pəhləvi taxtdan salınmış, onun yerinə oğlu Məhəmməd Rza  Pəhləvi gətirilmiş, bununla da uzun illər İranda   mövcud olmuş hərbi diktatura rejiminə son qoyulmuşdu. Məhz bu da ölkədə müxtəlif siyasi və ictimai təşkilatların öz fəaliyyətini xeyli dərəcədə artırmasına imkan yaratmış, ölkənin idarə edilməsində şahın bilavasitə özünün iştirakını məhdudlaşdırmağa, seçkili orqanların, xüsusilə də parlamentin-məclisin rolunun güclənməsinə gətirib çıxarmışdı. Əslində belə bir şəraitin yaranmasında -, daxili amilləri istisna etmirik və rolunu da azaltmırıq,xarici amillərin rolu xeyli böyük olmuşdur. 1942-ci ildən İranın iqtisadi qaynaqlarını və torpaqlarını, dövlət idarəçiliyini və torpaq bütövlüyünü öz təminatı altına alan Sovet İttifaqı və Böyük Britaniya, eləcə də ABŞ hələ müharibə getdiyi illərdə gələcək İran haqqında düşünürdülər. Təsadüfi deyildir ki, 1943-cü il Tehran konfransında bu dövlətlərin başçıları İranın yenidən qurulmasına yardım etməyi öz öhdələrinə götürməyə söz vermişdilər. Təbiidir ki, bu dövlətlərin də hər biri gələcək İranı öz istədikləri kimi görmək istəyirdi, onu öz yerli tərəfdarlarının əlində görmək istəyirdi və bu istiqamətdə hər üç dövlət ölkədə lazım olan sosial və siyasi dayaqlarını gücləndirirdi. Sovet İttifaqı açıq-aşkar şəkildə İran Kommunist partiyasının varisi Xalq partiyasını (Tudə) və onun ətrafında birləşən qüvvələri dəstəkləyirdi. Bu partiya ölkədə demokratik dəyişikliklər aparılması, xalqın həyat və iş şəraitinin yaxşılaşdırılması, İranın milli suverenliyinin möhkəmləndirilməsi və xarici konsessiyaların ləğv edilməsi uğrunda mübarizəni öz başlıca proqramı elan etmişdi. Kifayət qədər cəlbedici olan bu şüarlar az bir zamanda Tudə partiyasının şöhrətini artırdı və onun üzvlərinin sayını yüz min nəfərə çatdırdı. 1944-cü ildə keçirilən parlament seçkilərində bu partiyanın bir neçə üzvü parlamentə seçildi. Hətta 1946-cı ildə Əhməd Qəvvamın(Qəvvam əs-Səltənə) təşkil etdiyi hökumətin tərkibində 3 tudəçi də olmuşdur.
1946-cı ilin əvvəlində istefa verən Hakimi hökuməti yeni baş nazir təyin olunan Qəvvam əs-Səltənənin təşkil etdiyi hökumətlə əvəz olundu. Hakimiyyətə gəldiyi ilk gündən Qəvvam əs-Səltənə öz opponentlərinə, xüsusilə Azərbaycandakı və Kürdüstandakı qüvvələrə qarşı hər hansı şəkildə mübarizənin dayandırılması və Sovet Ittifaqı ilə normal münasibətlər tərəfdarı olmasını bəyan etdi. 1946-cı ilin 4 aprelində Tehranda Şimali İrandakı (oxu: Cənubi Azərbaycandakı-müəl.) neft yataqlarının kəşfi və istismarı üzrə birgə sovet-iran cəmiyyətinin yaradılması haqqında saziş imzalandı. Bunu ardınca 1946-cı ilin 13 iyununda Qəvvam əs-Səltənə hökuməti və Azərbaycan Milli hökuməti arasında saziş bağlandı. Sazişə görə Milli Məclisin Azərbaycan əyalət əncuməni (məclisi) və Azərbaycan hökumətinin inzibati şura adlandırılması şərti ilə Şimali Azərbaycanda keçirilən bütün islahatlar saxlanılmalı idi. Qəvvam əs-Səltənə hökumətinin atdığı mühüm addımlardan biri də o oldu ki, bütün İran üzrə dövlət torpaqlarının pulsuz olaraq kəndlilər arasında bölüşdürülməsi, məhsul bölgüsündə icarədar kəndlilərin payının 15% artırılması rəsmi şəkildə bəyan edildi. Qəvvam əs-Səltənə bildirdi ki, onun hökuməti demokratik islahatlar keçirilməsində maraqlıdır və antisovet xarici siyasətə son qoyacaqdır. Ölkədə ağır həyat şərtlərinə qarşı etirazları səngitmək üçün 1946-cı ilin ortalarında əmək haqqında qanun qəbul edildi. Qanuna görə həftəlik iş günü 48 saatdan artıq ola bilməzdi, artıq iş vaxtı üçün əlavə əmək haqqı ödənilməli idi. İşçilərə hər həftə üçün istirahət günü və hər il üçün isə məzuniyyət verilirdi. Sosial mübarizənin genişlənməsindən  yararlanmaq cəhdləri göstərən İran Xalq Partiyasının (Tudənin) 3 nümayəndəsi konyunktur məqsədlərlə hökumətin tərkibinə gətirildi.
Təbiidir ki, Qəvvam əs-Səltənə hökumətinin bütün bu tədbirləri müvəqqəti zaman üçün edilirdi, millətçi-istiqlalçı və digər siyasi qüvvələri hələlik bir azacıq da olsa zərərsizləşdirmək məqsədi daşıyırdı, onun əsl si-yasi xəttinin hazırlanması və həyata keçirilməsinin zəmini qoyurdu. Elə bunun ilk göstəricisi idi ki, o, 1946-cı ilin iyununda İran Demokrat Partiyasını yaratdı və hakim sinfin içərisindən olan bütün tərəfdarlarını orada topladı. Məhz həmin partiya da güc strukturlarının yaxından iştirakı ilə Qəvvam əs-Səltənənin siyasi rəqiblərinə qarşı bütün ölkəboyu hücumlara başladı. Bununla yanaşı Sovet İttifaqının ölkənin şimalında - Azərbaycan və Kürdüstanda dəstək verdiyi qüvvələrə adekvat olaraq Böyük Britaniya da ölkənin cənubunda - Xuzistanda öz imkanlarını səfərbər etdi, burada Xuzistan Qəbilələrinin İttifaqı adlı təşkilat yaradıldı. Bu təşkilat Xuzistanın İrandan ayrılması tələbini irəli sürürdü  və belə bir bəhanə gətirirdi ki, Azərbaycanda və Kürdüstanda yaranmış hakimiyyətlər İranın parçalanması məqsədi güdür. İran dövləti bu "seperatçılıq" hərəkətlərinə son qoymur və biz də etiraz olaraq həmin addımı atmaq zorunda qalmışıq. Tarixi ədəbiyyatda daha çox "Cənub hərəkatı" adı ilə tanınan bu təşkilatda birləşən qüvvələrin əsl məqsədi isə həmin bəhanə ilə mərkəzi hökumətin şimaldakı istiqlalçı qüvvələrə qarşı mübarizəyə başlanmasına əsas vermək idi. Onlar hökumətdə tudəçilərin iştirakına qarşı da çıxırdılar. Böyük Britaniya İranın cənubunda baş verən bu hadisələri nəzarətdə saxlamaq üçün öz hərbi gəmilərini Abadan və Xürrəmşəhr limanlarına gətirdi. Bəsrə rayonunda İran sərhədlərinə yaxın əraziyə bir neçə ingilis diviziyası yerləşdirildi. Bunu bəhanə edərək neft mədənlərinin işçiləri kütləvi nümayişlərə başladı. Bu aksiyanın arxasında isə tudəçilər dayanırdılar. 1949-cu ilin 16 iyulunda Qəvvam hökuməti neftçilərin bu nümayişlərini qeyri-qanuni saydı. Xuzistanda hərbi vəziyət elan olundu və sakitlik yarandı. Bu, Qəvvam əs-Səltənənin ilk uğuru idi və indi o, artıq digər siyasi qüvvələrə, ilk növbədə Azərbaycan və Kürdüstan demokratlarına qarşı qəti mübarizə anının gəldiyini hiss edirdi. Belə bir vaxtda payızda (sentyabr ayında) Qəvvam əs-Səltənəni dəstəkləyən Cənubi İran qəbilələri başçılarının hərbi qüvvələri hərəkətə gəldi və Kazerun, Buşir və digər şəhərləri tutdular. Narazı qüvvələrə qarşı cəza tədbirləri tuğyana başladı. Cənubi İran qəbilə başçıları Azərbaycan və Kürdüstanda "qayda-qanun yaradılması üçün" oraya hökumət qoşunlarının yeridilməsini tələb edirdilər. Qəvvam əs-Səltənənin "milli hərəkat" adlandırdığı bu hadisələrin təşkilatçıları öz hərəkətlərin "İranın istiqlaliyyətini və ərazi bütövlüyünü qorumaq" istəyi ilə bağlayırdılar.