cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
İnyupiklər
Ailə
Ənənəvi olaraq, kişi uşağın səsi dəyişməyə başladığında qısa şalvarlarına bir stil verilir və ağızın hər iki tərəfinə labret taxarlar. Bu, evliliyə hazır gənc bir kişinin görünüşüdür. Qız uşaqları isə ilk aybaşı keçirəndə bir ay və ya daha çox izolyasiyaya məruz qalaraq bir yerə yerləşdirilir. Döşlərinlərin böyüməsilə birlikdə paltarları da uşaqlarınkından fərqliləşər və alt dodaqdan çənəyə uzanan beş-altı incə xətt halında tatuaj edilir. Əmiuşaqları arası evlilik ənənə olsa da, hal-hazırda şəhərləşmə və müasirləşmənin görüldüyü yerlərdə yadlarla evlilik üstün görülməkdədir.
Qargi
thumb|250px| Yarısına qədər yerə basdırılmış olan və qışda yalnız kişilərin istifadə etdiyi kənd otağı ya da İnyupik Qargi'si, Point Hope, Alyaska, 1885; ağac qıtlığından Qrenlandiya balinasının sümükləri quruluş vəsaiti olaraq istifadə edilmiş thumb|200px| Eskiçağ Qargi qalığı, Barrow (Utqiaġvik ya da Ukpiaġvik) thumb|left|200px| Nalukataq bayramında zıplatma nümayişi, Barrow, 2006 Qargi (İnyupikcə qargi [tək] qargik [iki] qargich və ya qargit [cəm]; Yupikcə qasgi və ya qasgiq [tək] qasgit [cəm] ; Çupikcə qaygiq ; İngiliscə community house, traditional community house, communal men's house, men’s community house, men's house, ceremonial house, council house, dance house, communal gathering place) : Alyaskada İnyupiklər ilə Yupiklərdə görülən ənənəvi quruluşdur. Yalnız kişilər tərəfindən istifadə edilən, ümumiyyətlə yarı yarıya torpağa basdırılmış tək otaqlı geniş və böyük evdir.
Ümumiyyətlə qohumlardan olan kəndlərdə, əhalinin böyüklüyünə görə bir və ya bir neçə qarğı tapıla bilər. Yalnız yetkin kişilərin və oğlan uşaqlarının alındığı qargiler, İnyupik və Yupik cəmiyyətinin ictimailəşməsini ən əhəmiyyətli quruluşlanmadıyar. Burada keçmişin məlumat təcrübəsi və ənənəsi yetişkinlerce müxtəlif üsullarla uşaq və gənclərə köçürülər. Kişi kişiyə diyarın aşağı məlumatlar da daxil hər cür məlumat və təcrübənin birliyə köçürülməsi birbaşa məlumatlandırıcı danışmaqla ola biləcəyi kimi meddah tərzi hekayə izahatına da gedilər. Yaxında olmuş hadisələrdən saxlayın keçmişdə olan hər cür hadisənin yeri gəldiyində izah edildiyi mühitlərdir.
Qargi, kişilər arasında keçirilən güləş, ağırlıq qaldırma, tullanma, miniatür ox və yay yarışması, kickball kimi müxtəlif oyunların da məkanınız. Qadınlar, yoldaş və uşaqlarına yemək gətirmək üçün ancaq qargiye uğrayarlar. Lakin rəqs ediləcəyi zaman qız və qadınların da qargiye girib rəqsə qatılmalarına səs çıxarılmaz. Eskimos rəqsi, Qərblilərin anladığı rəqsdən olduqca fərqli, səslərin ümumiyyətlə qısa ünlemlerden meydana gəldiyi, çalğı olaraq ​​dəf bənzəri barabanlarla ritm verilən şamanistik bir mərasimdir.
Qargiye girmə ümumiyyətlə payızda qışa doğru başlayır və qışda ortalarında əyləncə ən doruğuna çatardıi. 1890-cı illərdə xristian misyonerlər Şimali Alaskaya gəldiyində hər kənddə Qargi olardı. Misyonerlik fəaliyyətləri üçün Qargilər böyük fürsət. İndiki vaxtda Qargi quruluşlanması şəhərləşmənin və müasirləşmənin görüldüyü yerlərdə digər ənənələrlə birlikdə tərk edilməkdədir. Olanlarda da dövrün şərtlərinə uyğun dəyişikliklər müşahidə edilməkdədir. Çocukarın, çətin eskimos coğrafiyasında sağ qalmalarını təmin edəcək hər cür məlumat və təcrübəsi öyrəndikləri qargiler kimi zaman məktəblərə rəqib olaraq görülməkdədir. Mütəxəssis pedaqoqlar Qərb tərzi məktəblərlə Qargilərin rəqib ola bilməyəcəyini və bir-birlərini tamamlayan olduğunu dilə gətirirlər.
Qargilər, yarı yarıya torpağa basdırılmış olduğundan Arktiq bölgədəki ən əhəmiyyətli və diqqətə çarpan arxeoloji qalıqları meydana gətirərlər. Tarihöncesi dövrlərdən qalma qalıqları vardır.
Şənliklər
thumb|left|200px| Nalukataq bayramında rəqs, Barrow, 2007 thumb|200px| Rəqs üçün çalınan Eskimos dəfləri (qiḷaun) və dəfçilər (qiḷaurraqti), Barrow, 2007 thumb|200px| Rəqs, Nome, 1900 Nalukataq (< naluk- 'to throw it underhand; to toss it up' + kataq) : Yay (Barrow) və ya payızda (Nuiqsut) müvəffəqiyyətli bir balina ovu sonrası edilən bayramdır. Ovu edən umialik və ailəsi tərəfindən təşkil edilir. Ən xarakteristika əyləncəsi bir dəriyi trampolin kimi istifadə edərək insanları yuxarı doğru fırlatmaktır. Şenlikleri təzə istehlak edilən balina əti ilə maktak (yağlı dəri altı layıyla birlikdə balina dərisi), quaq (dondurulmuş ət), mikigaq (fermente balina və ya suiti ətli dəri) ikram edilər. Yemək ziyafetiyle başlayan şənliklər günün irəliləyən saatlarında isə Trampolin nümayişiylə davam edər, əsr və ya axşam vaxtı da gecəyə qədər dansla güdür. Əgər balina ovu uğursuzluqla sonuçlanırsa bayram edilməz. Bu gün açıq havada edilən şənliklər, köhnədən Qargi içində olar və öldürülən balinanın ruhunun sakitləşməsi üçün şamanlarca ritüel edilərdi.
Xristian və bir sıra qərb ölkələrində qeyd olunan, Şükran günü (Quyyavik), Milad (Kraisimaġvik), Yeni il bayramı (Ukiutchiaq), İfritələr bayramı (Puuqtaluk və ya Puuqtałuk), Pasxa və Müstəqillik günü indiki vaxtda İnyupiklər arasında da qeyd olunan bayramlar arasındadır.
Oyunlar
thumb|left|200px| aqsraatchiaq (high-kick ball), Barrow, 1910 Eskimos futbolu (öz dilində olan adı: aġraurraun [Point Hope]; aqsrautraq- və ya aqsraurraq- [Point Hope: aġraurraq-] 'təpik vurumlu əl tutumlu futbol oynamaq' ; İng. Iñupiaq soccer, Eskimo soccer, Eskimo football) : Amerikan futbolu və reqbi kimi yumşaq bir topu uzaqdan tutmağa söykənən ənənəvi İnyupik oyunudur. 8 düym səviyyəsində yumşaq bir əl topuyla (aqsraaq ya da aġraq) oynanır. Top, tam olaraq yumru deyil və suiti dərisindən sinir kirişləri ilə tikilərək line qurudulmuş quru yosunları ilə doldurulur, ya da şimal maralı dərisindən edilir içi də ren geyiğinin tükləriylə doldurulurdu. Sonradan dəri yerinə yelkən ya da çadır bəzi də istifadə edilmiş, içi də parça ya da kürk ilə doldurulub. Oyun, bir oyunçunun topa təpik vurmasıyla başlayır. Topu əliylə tutar ya da bədəniylə dayandırar, lakin o topu təyin etməz ya da yuxarıda tutaraq onunla koşamaz. Bundan başqa, topu tekmelemek üçün uzaqdan gələn rəqib oyunçunu yerə atması ya da onu yıkması lazımdır. Sahənin digər sahilinə qədər topu əlində tutub rəqibinə qapdırmayan sıra oyunu qazanar. Hakim olmadığı üçün kişilər arasında oynanan oyun qıran qırana keçən bir ehtiras və güc nümayişidir. Esas olaraq güclülərin oyunu olsa da, qadın və uşaqlar da oynayar. Lakin bunların oyunları həm kiçik sahədə olar həm də xüsusilə qadınlarınkı qəhqəhələrin əskik olmadığı bir curcuna şəklində keçər. Kişilər arasında oynanan oyun tez-tez bir neçə kilometr uzunluğunda olur və oyun bəzən saatlarla hətta günlərlə davam edə bilər. . Köhnə zamanlardakı İnyupiklər bu gün etdikləri kimi basketbol oynamazlardı; oynadıqları oyun yalnız Eskimos futbolu idi.
Point Hope (Tikiġaq) futbol komandaları: (hamısı eyni matçda sahədə öz hissələrində olar)
Aqsraatchiaq (İng. Alaskan high kick) :
Ayaqhaaq (İng. Cat's cradle) :
Qiputaq (İng. Eskimo horse-shoes) :
Aakkuu :
Şamanizm
thumb|260px| Kiuġuya və ya Kiguġuya ([[Qütb parıltısı), Bear Lake, Alaska ]]
Aŋatkuq ('şaman') (Qərbi Kanada İnuitlərində Angatkuq ; Şərqi Kanada İnuitlərində Angakkuq ᐊᖓᑦᑯᖅ) : Ruhlara çevrilmə və ya onları kontrol etmə qabiliyyəti olduğuna inanılar. Pis niyyətli şaman və ya ruhlar tərəfindən xəstəliklər meydana gəldiyinə inanırlar.
Doğuşdakı cinsiyyətinə fərqli cins xüsusiyyəti göstərən şəxslərə sipiniq deyilir və bunlar "iki ruhlu" (en:Two-Spirit) olaraq qəbul edilərlər. Doğumda penisi xaricdən bir vulva tərəfindən örtülərək gizlənən uşaqlarda sonrakı yaşlarda penisin ortaya çıxması ən tipik olanıdır.
Fövqəltəbii və mifoloji xarakterlər :
Kiiñaġuq ('maska') (< kiiñaq 'sifət' + -ġuq), təmsil etdikləri ruhlara çevrilmə üçün ən praktik vasitədir. Köhnə şamanların maskaları ehtiyacı yox idi, çünki onlar özləri maskanı ifadə edilən ruha şəxsən dönüşebiliyordu.
Xristianlıq
Rus Amerikası dövründə hətta rusların (Uruusit) belə yaşaya bilmədiyi Arktika bölgəsidə Şimal Alyaska inyupikləri, qərblilərin mədəniyyət, dil və dini ilə ən gec tanış olan eskimoslardır. 1890-cı ildə Şimali Alyaskaya qərblilər (Tanŋit) gəldiyində inyupiklər arasında bir nəfər də olsun xristian (Ukpiqtuaq) yox idi. İyirmi il kimi qısa bir müddət içərisində dəyişiklikyaşandı və missionerlik fəaliyyətləri ilə köhnə din şamanizm böyük ölçüdə yox oldu. Artıq 1910-cu ildə xristianlıq İnyupikler üçün də əsas din olmuşdu.
Əsas məskunlaşma ərazilərindəki missionerlik başlanğıc tarixləri :
Uels (Kiŋigin) : Protestant olan Congregational missiyası və məktəbi 1890-cı ildə Vilyam Tomas Lopp və Harrison Robertson Tornton tərəfindən açıldı. 1893-cü ildə Thornton sui-qəsdə uğrayınca, missiya və məktəb bir il bağlı qaldı. Tellerə şimal maralı stansiyasını idarə etmək üçün qayıdan Lopp, 1894-cü ildə Uelsə gələrək missiyanı yenidən açdı.
Point Hope (Tikiġaq) : Anqlikan olan Episcopal missiyası 1890-cı ildə Delaverdən gələn həkim Con B. Driqs tərəfindən açıldı.
Borrou (Utqiaġvik və ya Ukpiaġvik) : Protestant olan Presviterian missiyası 1890-cı ildə Ohayodan gələn professor Leander M. Stevenson tərəfindən açıldı.
Kotzebue (Qikiqtaġruk) : Anqlikan olan Friends missiyası 1897–1902-ci illərdə Covenant missionerləri olan David Conson və Uyaraq tərəfindən Kotzebue bölgəsində fəaliyyət göstərdi. 1891-ci ildə 19 yaşında gənc bir müəllim olaraq Unalakleet qəsəbəsinə gələn Conson, 1895-ci ilin martında Uelsdə Loppun yanında çalışdı. İnyupik mənşəli bir gənc olan Uyaraq da onun köməkçisi oldu. Onlar Norton Sound bölgəsində və Syuardda, Çukça yarımadasından Kotzebue Soundun şimalına qədər olan bölgədə fəaliyyət göstərdi.
Ovçuluq və yığıcılıq
thumb|260px| Colville çayı, 1904 thumb|260px| Balıq qurutma, Grantley Harbor, Seward Yarımadası, 1885 thumb|260px| Ov düşərgəsi, Hotham inlet, Kotzebue, 1881 thumb|260px| Noatak Milli Qoruma Sahəsi thumb|260px| Selawik Milli Yaban Həyatı Sığınacağı thumb|260px| Selawik Milli Yaban Həyatı Sığınacağı thumb|260px| Arktika Milli Yaban Həyatı Sığınacağı thumb|260px| Balina sümükləri, Point Hope, 2007
Bütün eskimos xalqları kimi İnyupiklər də ovçu və yığıcıdır. Dolanışıqlarını balıqçılıq və balina ovçuluğu kimi ağır işlərdə çalışaraq təmin edərlər. İnyupikler, digər Eskimos xalqları kimi, ovdan ovçular xaricində ova qatılmayan kənd xalqının da haqq etdiyi bir sistem inkişaf etdirmişlər. Avcı ya da avcılarca ovlanan hər cür ov kəndin ortaq malıdır. Bu ortaqlıq sistemi Eskimos coğrafiyasının çətin və çətin təbiəti gərəyi yaranmışdır.
Ovlanacaq heyvanların və yığılacaq bitkilərin ov və yığma mövsümlərinin bilinməsi həyati əhəmiyyətə malikdir və bunlar praktik olaraq ay (tatqiat) adlarında hatırlanırlar.
1954-cü ildə edilən bir qeydə görə Buckland çayı bölgəsində İnyupiklərin ənənəvi ovçuluq və yığıcılıq təqvimi:
Ovlanma mövsümü yazın. Bu dövrdə Kotzebue bölgəsində kişilər buz üzərində suiti ovçuluğu edərkən, qadınlar da qısa bir müddət sonra Stenodus leucichthys (sii) balıqlarını toplayırlar. Daha şimalda sahil ovçuları Point Hope (Tikiġaq), Wainwright (Ulġuniq) və Barrow (Utqiaġvik və ya Ukpiaġvik) bölgələrində balina ovçuları (aġviqsiuqtit) Qrenlandiya balinası (aġviq) avlarken, daxili bölgə ovçuları da Utukok (? Utuqqaq) və Colville çaylarının (Kuukpik) yukarılarında şimal maralı (tuttu) axtarmaqla məşğul olurlar. İyun ayından İyulun başına qədər olan dövrdə North Slope İnyupikləri suiti (natchiq) və ördək (mitqit) Colville çayının ağzında və Kaktovik adasında (Qaaktuġvik) qurulan bazara gedirlər. İyun sonunda ya da daha gec bir zamanda daxili bölgə İnyupikləri sahilə enərlər. İyulda balıq düşərgəsindən dönənlər şimal maralı ovuna gedərlər. Qadınlar isə daha sonra məhdud olan bitkilərə yönəlirlər və yeyilə biləcək böğürtlensi meyvə və tərəvəzləri yığmaya başlayırlar.
Daha cənubda Kotzebue Sound bölgəsində, ağ balina (sisuaq və ya qiḷalugaq) ovu edilir. Zorlu keçən ovdan sonra Sheshalikdə qurulan panayıra iştirak edirlər. İnyupik coğrafiyasındakı ən böyük ticarət meydana olan bu yarmarka Sibir yupiklərinden sahil və daxili bölgə İnyupiklərinə qədər iki min ya da daha çox insanın əldə etdikləri məhsulları panayırı bazarlarında satmaq ya da dəyiş toqquş etmək üçün toplanmasına səbəb olar.
Daha şimalda North Slope bölgəsində isə iyun Colville çayı deltasındaki Nigliqdə (Niġliq) ikinci böyük bazarları qurular. . Bura Antik çağdan bəri ticarət mərkəzidir.
Sahil İnyupiklərinin ənənəvi ana dolanışıq qaynağı Qrenlandiya balinası ovçuluğudur. İnyupiklərin aġviq dediyi Qrenlandiya balinası (Balaena mysticetus) Alyaskada yalnız on yaşayış yerində Beynəlxalq Balinaçılıq Heyəti (IWC) tərəfindən icazə verilir. Bu on məskunlaşmanın səkkizi, Barrow (Utqiaġvik), Kaktovik (Qaagtuviġmiut), Kivalina (Kivalliñiq), Kiçik Diomede, Nuiqsut (Nuiqsat), Point Hope (Tikiġaq), Wainwright (Ulġuniq), Wales (Kiŋigin) İnyupik coğrafiyasına aiddir. Digər ikisi isə Sibir yupiklərinə aiddir: (Savoonga) və (Gambell).
King adası İnyupiklərinin gözdə ovu Pasifik morju (aiviq, Odobenus rosmarus divergens) olub ovu sahildə və ya dənizdəki buz üzərində əvvəllər ənənəvi olaraq zıpkın və mizraq istifadə edərək edilir və umiak adı verilən geniş böyük qayıqlarla daşınırdı. Bu gün isə xaricdən motorlu alüminium gəmilərlə və tüfənglə edilməkdədir. 12 yaşlarında gənc bir ovçunun ilk ovu morj balası olar və bunu kəndin ən yaşlılarından birinə hədiyyə edir. Morj, indiki vaxtda da King adası sakinlərinin ən qiymətli ovları. İldə təxminən 40 morj ovlanır. Adada yaşları 30 elə 80 olan 30 qədər morj ovçusu var.
Dall çöl qoyunu (Ovis dalli) (Şimali Alyaska imnaiq, Şimal-qərb Alyaska ipnaiq) çox qiymətli olmasına qarşı, nizamlı ovlanan ən əhəmiyyətli quru heyvanı şimal maralı (Rangifer tarandus) (tuttu) olub, dəniz sahilindəki İnyupiklər üçün balina və suiti necə əhəmiyyətlidirsə, Daxili bölgə İnyupikleri üçün də şimal maralı o qədər əhəmiyyətlidir. Ovlar qadınlar tərəfindən paylanır.
Alyaskadakı İnyupik həyatı çöldən görüldüyünün əksinə buzlarla məhdud olmayıb müdhiş bir ticarət hərəkətlilik içərisindədir və bu əsrlərdir davam etməkdədir. Bu hərəkətlilik yalnız İnyupiklər arasında deyil, eyni zamanda İnyupiklərlə Yupik qrupları və Atabask xinduları arasında da olmaqdadır.
İndiki vaxtda, torpaqlarındakı neft və təbii qaz qaynaqları İnyupiklər üçün gəlir mənbəyi deyil və işçi qüvvəsini yarısından çoxu işsizdir. Olanların da çoxu mövsümlük işçilerdir. Bu, Alyaska yerlilərinin daxilində görülən bir işsizlik manzarısıdır.
Geyim
Parka olaraq növ çoxdur. Başlıqlı kürk parka köynəyi (atikłuk ; İng. snowshirt), parka stili paltar və ya köynəklər (atikłuuraq), suiti dərisindən parka (natchiġruaq), doğulmuş şimal maralı balasının dərisindən edilən parka (nuġġayuat), şimal maralının qışlıq dərisindən edilən ağır kürk parka (qusuŋŋaaġruk), alt kənarı ağ dəriylə qablı parka (akuqtuaġutilik). Ovçuların ağ parkası (qatiġniñ) qar üzərində kamuflyaj olaraq istifadə edildiyi kimi, kilsə yaşlılarının də paltarının. Kürəyində körpə daşıma cibi olan amaaġun və ya amaunnaq (Kanada inuitlərində amauti) ik:Amaaġun deyilən parka uşaqlı kadınlarca məqbuldur. Parkalarda aksesuar olaraq balıq dərisi (qayułuk) belə istifadə edilir. Parka formalı yağmurluk (siḷaŋŋaaq) suiti bağırsağından edilir..
İnyupik qadın parkaları "quyruqsuz" olarlar. Bu cəhətdən Kanadadakı inuitlərdən ayrılarlar. Kanada inuit qadınlarının geydiyi pamiulik ik:Pamiulik (harfiyen: 'quyruqlu') adlı parkadan dolayı İnyupikcədə Kanada inuitlərinə Pamiuligaaluk adı da verilir.
Qərblilərin geyimindən köçürülən pencək (quppiġaaq) İnyupiklerin ənənəvi olmayan geyimidir.
Şalvar olaraq kamikłuuk istifadə edilər. Parkaların ətəyinin uzunluğundan və də çəkmələrin qoncunun yüksəkliyindən geyimlər ümumiyyətlə diqqət çəkməzlər.
thumb|left|260px| suiti dərisindən çəkmə (kamik)
Ayaqqabı olaraq daha çox bot ya da çəkmə istifadə edilər. Yerli stildə edilmiş botlara kamik deyilir. Bu ad eyni zamanda İnyupikcədə ayaqqabının ümumi adı olaraq da istifadə edilər. Tüysüz suiti dərisindən edilən su keçirməz uzun konçlu çəkmə (qaqłik və ya iqaqłik), suiti dərisindən edilən sərt əsaslı uzun qonçlu çəkmə (ugruligaak və ya ugrullak), şimal maralı dərisindən edilən line kürklü su keçirməz uzun qonçlu çəkmə (ulitchuiḷaq), şimal maralının yazlıq dərisinin qıç qisimindən edilən ağ xəttli uzun qonçlu qadın çəkməsinin (sivuġaligaak) dib hissəsində aquptitak deyilən rengeyiğinin bir cüt ayağından qısa bir bot eklidir. Bazası şimal maralı kürküyle örtülü bot (tuttuligaak və ya tuttullak). Qərblilərin stiliylə edilmiş botlar (ukiuqsiutik) da istifadə olunur.
Əlcək olaraq tək barmaqlı (aitqan, aatqan və ya aaqqan) və ya beş barmaqlı (argaaq) əlcəklər istifadə edilər. Dirsəklərə qədər uzanan tək barmaqlı kolçaklı əlcək (aiqpak) də vardır.
Şapka olaraq nasautaq istifadə edilər.
Milli bəzək və geyimə edilən əlavələr
thumb|250px| Tatulu (kakiñiq) İnyupik qadınları, King adası, 1910 Bəzək əşyaları içərisində ən diqqət çəkəni "dodaq sırğası" də deyilən labret (tuutaq və ya aŋmaluaq) olub həm kişilərdə həm də qadınlarda görülməkdədir. Qulaq sırğası (imigluktuq) və üzük (qitiqłiaġun) də istifadə edilir. Bilərziklər (tayaġun və ya tayaq [tək] tayyat [cəm]) böyük (taliġaq) də ola bilər. Üzük ya da bilərziklər daş ya da bənzər maddə (aakupak) ola bilər.
İnyupiklərdə tatuaj (kakiñiq) digər Alyaska eskimoslarında olduğu kimi məşhur bir adətdir. Qəbiləyə görə fərqlilik göstərən döymələr, bu fərqlərə görə qəbilələrin müəyyən bir əlaməti olaraq da istifadə edilir. Tatular, ağzın küncündə (iqiġun), çənədə (tavluġun ve avalliik), alında (qauġun), üzdə kiçicik (tupi) və ya bədənin hər hansı müvafiq bir hissəsində ola bilər.
Bəzək ve tatular yaşa və cinsiyyətlə əlaqədar da dəyişənlik göstərər.
Mətbəx
thumb|260px|Ümumi mətbəx, Nome, 1916 thumb|260px|Maktak (Piy qatı və yağı ilə birlikdə [[balina əti)]] İnyupiklər avropalılarla qarşılaşmamışdan əvvəl öz mətbəxləri heç bir təsirə məruz qalmadan formalaşırdı. İnyupiklərin mətbəxində ən əsas məmulat ətdir. Onlar əti niqipiaq yəni əsil yemək adlandırırlar(niqi 'yemək' + piaq 'əsil').
Kino
İnyupik kinosu (Qiñiqsitaat) hələ yaranma mərhələsindədir.
Sikumi ('buz üzərində') : İnyupikcə səsləndirilən qısametrajlı filmdir. İnyupik film prodüseri Andrew Okpeaha MacLean tərəfindən yazılıb idarə olunan filmin ulduzu Brad Weyiouanna'dır. 2008-ci ildə Sundance festivalında mükafat qazanmışdır.
Bəcəh
Bəcəh — tarixi Nubiya ərazisində, Nil çayı boyunca və Misirin cənubundakı Əsvan mühafəzəsi daxilində ada və arxeoloji sahə. 1902-ci ildə bəndin tikintisi başa çatdıqdan sonra ada Əsvan SES-in su anbarında yerləşir.
Qədim Misir
Ada əvvəllər Nil çayının birinci axarında yerləşirdi və onun istehkamı qədim Yuxarı Misir və Nubiyaya çıxışa nəzarəti təmin edirdi. File və Agilkiya adalarına, eləcə də onların su anbarındakı qədim arxeoloji sahələrinə yaxın yerdə yerləşən ada Ümumdünya İrsi siyahısına əlavə edilmişdir.
Bəcəh adası qədim misirlilər üçün müqəddəs sayılırdı. Onlar inanırdılar ki, Osiris bu adada dəfn edilib və onun üzərində dayanan məbəd Abaton (yunanca "ayaqsız yer") kimi tanınırdı, çünki oraya yalnız kahinlərin ayaq basmasına icazə verilirdi. Məbəd həm Seneka, həm də Lukan tərəfindən qeyd edilmişdir.
B.e. III əsrin ortalarında və ya axırlarında Kuş çarı Talaxidamaninin səfirliyi hədiyyələrlə Abatonu ziyarət etmişdir.
Tələt Məcidov
Tələt Məcidov (, d. 23 may, 1945, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ) — iqtisad elmləri namizədi, Səbail Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı (2 sentyabr, 1999 – 8 fevral, 2005)
Həyatı
Tələt Məcidov 23 may 1945-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub.
Elmi fəaliyyəti
Tələt Məcidov 6 dekabr 1970-ci ildən 29 mart 1977-ci ilə kimi Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasının Yaxın və Orta Şərq Xalqları İnstitutunda aspirant, laborant, kiçik elmi işçi vəzifələrində çalışıb.
3 yanvar 1981-ci ildən 1 iyul 1983-cü ilə kimi Azərbaycan KP MK yanında Partiya Tarixi İnstitutunda Baş elmi işçi olmuşdur.
Siyasi fəaliyyəti
14 dekabr 1990-cı ildən 4 mart 1992-ci ilə qədər Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İcra Aparatında Prezidentin Xarici siyasət məsələlər üzrə müşavirinin xidmətində məsləhətçi, 4 mart 1992-ci ildən 12 may 1992-ci ilə qədər Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İcra Aparatının Xarici əlaqələr şöbəsində Şöbə müdirinin müavini, 12 may 1992-ci ildən 8 iyul 1999-cu ilədək Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Xarici siyasət məsələləri üzrə Dövlət müşavirinin xidmətində məsləhətçi və baş məsləhətçi vəzifələrində çalışmışdır.
8 fevral 2005-ci ildən Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Administrasiyasının Kadr məsələləri şöbəsində Şöbə müdiridir.
Mükafatları
22 may 2015-ci ildə Azərbaycan Respublikasında dövlət qulluğunda səmərəli fəaliyyətinə görə Tələt Tahir oğlu Məcidov "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilmişdir.
Marattiyaçiçəklilər
—  aləminin  şöbəsinin  sinfinə aid bitki dəstəsi.
Skabioza
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Keçmişdə skabiozanın yarpaqları ilə qoturluq xəstəliyini sağaldırdılar. Buna görə bu bitkinin adı yunancadan tərcümədə skabioza "qotur" deməkdir. Bitkinin təxminən 100-ə yaxın növü məlumdur ki, onlardan 12-si Azərbaycanda geniş yayılmışdır. Bu cinsə daxil olan növlər birillik, ikiillik və çoxillik qruplara bölünür. Bəzi növlər kolşəkillidir. Gülçülükdə əsasən 20 növdən istifadə olunur. Onların ikisindən parkların, bağların, ofis interyerlərinin bəzədilməsində geniş istifadə edilir. Tünd-qırmızı skabioza (S.atropurpurea) birillik növ kimi yetişdirir. Bu 60 sm hündürlüyü olan, dik dayanan bitkidir. Şarşəkilli hamaşçiçəkləri müxtəlif: çəhrayı, bənövşəyi, ağ, al-qırmızı rəngdə ola bilər. Hündür bitkilərdən əlavə alçaqboylu formaları da vardır. Yabanı halda bitki Cənubi Avropada bitir. Skabioza əsasən toxumla çoxaldılır. Cücərtiləri bir-birindən 30 sm məsafədə seyrəldilir. Skabiozanı gül açan müddətdə də köçürmək olar. Dərilmiş skabioza suda uzun müddət qalır.
Nilin axarları
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ea/Nubia_today.png/220px-Nubia_today.png|thumb| Nil çayının axarları. Nilin axarları — Xartum və Əsvan arasında Nil çayının altı axarından ibarət silsilə. Nil çayının ənənəvi nömrələnməsi aşağıdan yuxarıya, Əsvandan Xartuma doğru gedir.
Nubiya birinci və dördüncü axarlar arasında yerləşir (digər mənbələrə görə, birinci və altıncı arasında). Aşağı (1-2 eşik) və Yuxarı olaraq bölünür.
Geologiya
İkinci, üçüncü və dördüncü axarlar Nubiya dağlarının ərazisində, Nil çayının güclü şəkildə əyildiyi, kursunun istiqamətini dəfələrlə dəyişdirən dağlıq ərazidə yerləşir. Burada çay səhra-ərəb plitəsinin zirzəmisinin kristal süxurlarından keçir. Region seysmik aktivliklə səciyyələnir.
Dənizçilik məktəbinin binası (Taqanroq)
Dənizçilik məktəbinin binası— Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində yerləşən bina. Bina Taqanroq şəhəri Turqenev xiyabanı ev 10 ünvanında yerləşir. 1840-cı illərdə inşa edilmişdir.
Tarixi
1808-ci ildə Nikolayev Taqanroqda Şmidt küçəsi ev 14 ünvanında bina inşa edir. İlk əvvəllər bina gömrük təsisatları üçün istifadə edilmişdi. Sonradan binada iqtisad məhkəməsi yerləşirdi. 1813-cü il məlumatına görə isə binada tikinti komitəsi yerləşirdi. 1819-cu ildə kofayət qədər ərazinin olmaması səbəbindən binanın ikinci mərtəbəsi inşa edilmişdir. 1844 - 1853 illərdə knyaz Livene burada kansilyari açmışdır. Binanın girişinfə hər zaman gözətçi olmuşdur. O təhlükızsizliyin təminatı ilə əlaqədar yerləşdirilmişdir.
Məktəb işə başlayarkən cəmi 13 tələbə təhsil alırdı. Məktəbdə praktika sinifləri təşkil edilmişdi. Bubsiniflərə 25 yaşı olan şəxslər qəbul edilirdi. Təhsil üç il həyata keçirilirdi. 25 il fəaliyyəti dönəmində məktəbdə, 266 nəfərə diplom verilmişdir. 1900-cü il məlumata görə məktəb komitəsinin mavini Vasili Pavloviç Lukin olmuşdur.
Məktəbdə dəbiz astoromiyası, rus dili, coğrafiya və triqonameyriya keçirilirdi. Burada şkiper və ştrurmanlar hazırlanırdı. Üç il təhsil alan şagirdlər 14 yaşından məktəbə qəbul edilirdilər. Burada praktika olaraq Qara dəniz və Azov dənizinə səfərlər təşkil edirdilər. Kitab sayı 1700 ədəd idi.
Konveksiya
Şəkildə Yer örtüyünün termal konveksiya hesablamaları |thumb|Şəkildə Yer örtüyünün termal konveksiya hesablamaları göstərilmişdir. Qırmızı rəng isti, göy rəng isə soyuq əraziləri təsvir edir. Az qalınlığa malik olan qırmızı rəng isti maddələrin yuxarıya, qalın göy rəng isə soyuq maddələrin aşağıya doğru hərəkətini göstərir.|215x215px]] Konveksiya- Enerjinin maye və qaz axını (maddə daşınması) ilə köçürülmə prosesi. Bəzən konveksiya prosesində yaranan maye və qaz axını konvektiv axın da adlandırılır. Bərk cisimlərdə istilikvermə maddə daşınması ilə baş vermədiyindən (molekulyar quruluş əsasında) konveksiya hadisəsi də baş vermir. Konveksiya istilik ötürülməsinin ən əsas növlərindəndir.
Hasar (Xoy)
Hasar - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Xoy şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Konveksiya
Konveksiya nümunələri
Konveksiya atmosferdə, okeanlarda, planetar mantiyada geniş miqyasda meydana gəlir və günəş və bütün ulduzların xariclərində və daxillərində daim konveksiya prosesi baş verir. Konveksiya zamanı mayenin hərəkəti görünməz dərəcədə yavaş ola bilər və ya qasırğadakı kimi açıq və sürətli ola bilər. Astronomik cədvəllərdə, qazın və tozun konveksiyası, qara dəliklərin akkreditasiya disklərində, işığa yaxınlaşa biləcək sürətlə meydana gələcəyi düşünülür.
Atmosferdə konveksiya
alt=Qlobal sirkulyasiya|thumb|Dünyada qlobal hava sirkulyasiyasının ideal təsviri|195x195px Atmosferdə konveksiya müəyyən miqdar hava kütləsinin şaquli hərəkətidir. Ətraf mühitə nisbətən daha isti və seyrək havanın yuxarı, daha soyuq və sıx havanın isə aşağı hərəkəti nəticəsində baş verir. Konveksiya zəif inkişaf etdikdə nizamsız, turbulent xarakterli olur. Atmosferin (xüsusilə ekvatorial enliklərdə) aşağı və yuxarı qatları arasında istilik və rütubət mübadiləsində konveksiya prosesi mühüm rol oynayır. Qlobal atmosfer hərəkətindən daha çox lokallaşdırılmış hadisələr də külək və bəzi hidroloji dövrlər daxil olmaqla konveksiya ilə əlaqədardır. Məsələn, fön bir dağ silsiləsinin aşağı tərəfində meydana gələn aşağı yamaclı bir küləkdir. Havanın adiabatik istiləşməsi nəticəsində rütubətin böyük hissəsini külək yamaclarında azaltmışdır. left|143x143px Bir termal sütun (və ya termal), Yer atmosferinin aşağı hündürlüklərində yüksələn havanın şaquli hissəsidir. Termallar Günəş radiasiyasından Yer səthinin qeyri-bərabər istiləşməsi nəticəsində yaranır. Günəş yerin istiləşməsini təmin edir və bu da birbaşa öz üstündəki havanı istiləşdirir. İsti hava genişlənir, ətrafdakı hava kütləsinə nisbətən daha az sıx olur və aşağı təyziq yaradır. Yüngül havanın kütləsi yüksəlir və olduğu kimi, aşağı hava təzyiqlərində genişlənərək soyuyur. Ətrafdakı hava ilə eyni temperaturda soyuduqda yüksəlməyi dayandırır. Digər bir konveksiya ilə əlaqəli hava effekti dəniz çovğunudur.
Hasar (Xoy)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 362 nəfər yaşayır (64 ailə)
Konveksiya
Atmosferdə konveksiya
İsti hava sərin havadan daha aşağı bir sıxlığa malikdir, buna görə isti hava şarlarına bənzər soyuducu hava daxilində isti hava yüksəlir. Soyuq havanın içərisində nəm daşıyan nisbətən isti havanın meydana gəlməsi nəticəsində buludlar əmələ gəlir. Nəmli hava qalxdıqca soyuyur, artan rütubətlilik hava buxarının bir hissəsinin yoğunlaşmasına səbəb olur. Nəm qatılaşdıqda, artan paketin ətrafdakı havadan daha az soyumasına imkan verən gizli kondensasiya istiliyi kimi tanınan enerjini buraxır, buludun qalxmasına davam edir. Atmosferdə kifayət qədər qeyri-sabitlik varsa, bu proses ildırım və ildırım dəstəkləyən fırtına buludlarının meydana gəlməsi üçün kifayət qədər davam edəcəkdir. Ümumiyyətlə, göy gurultulu yağışların əmələ gəlməsi üçün üç şərt tələb olunur: nəm, qeyri-sabit bir hava toplanması və qaldırıcı qüvvə (istilik). Konvektiv buludlar - yuxarı qalxan hava kütləsinin adiabatik soyuması nəticəsində tərkibində olan su buxarının kondensasiyaya uğraması ilə əlaqədar yaranan topa buludlardır.
Okeanda konveksiya
alt=Okean axınları|thumb|[[Okean axınları|146x146px]] Okeanda konveksiya suyun şaquli hərəkətidir. Suyun sıxlığının dəyişməsindən əmələ gəlir. Konveksiya okeanın yuxarı qatlarında və səthində temperaturun aşağı düşdüyü, yaxud duzluluğun artdığı, böyük dərinliklərdə isə temperaturun adiabatik yüksəkdiyi şəraitdə inkişaf edir. Konveksiya əhatə etdiyi qatlarda suyun qarışmasına, soyuq və isti səthaltı su qatlarının əmələ gəlməsinə, daha aşağı qatların oksigenlə zənginləşməsinə səbəb olur. Payız-qış dövründə konveksiya böyük dərinliklərə, ayrı-ayrı subtropik və tropik qurşaqlardakı dənizlərdə isə dibədək yayılır.
Günəş radiasiyası okeanlara təsir göstərir: Ekvatordan gələn isti su qütblərə doğru irəliləyir, soyuq qütb suyu Ekvatora doğru yönəlir. Səth cərəyanları əvvəlcə yerüstü külək şəraitindən diktə olunur. Passatlar tropiklərdən qərbə doğru əsir, və qərb küləkləri orta enliklərdən şərqə doğru əsirlər.
Mantiyada konveksiya
Mantiyada konveksiya, Yerin daxili hissəsindən səthə istilik daşıyan konveksiya cərəyanlarının yaratdığı Yerin qayalı mantiyasının yavaş sürünən hərəkətidir. Tektonik plitələrin Yer səthində hərəkət etməsinə səbəb olan 3 hərəkətverici qüvvədən biridir.
Yer səthində olduğu kimi daxilində də konyektiv axınlar hərəkət edir. Yerin daxilindəki daxili istiliyin qızdırdığı maqma dəyişən temperaturu nəticəsilə daim hərəkətdədir.
Sərbəst (təbii) konveksiya
Təbii konveksiya və ya sərbəst konveksiya, mayenin sıxlığına və beləliklə nisbi qatılığına təsir edən temperatur fərqləri səbəbindən meydana gəlir. Daha ağır (daha sıx) komponentlər endikcə, yüngül komponentlər qalxdıqca, toplu mayenin hərəkətinə səbəb olur. Təbii konveksiya yalnız buna görə də cazibə zonasında baş verə bilər. Təbii konveksiyanın ümumi bir nümunəsi oddan tüstünün artmasıdır. Bun alt qatdakı isti və daha az sıx suyun yuxarıya doğru irəlilədiyi və qazanın üst hissəsindəki sərin və daha sıx suyun da batdığı qazanda da müşahidə edilə bilər.
Məcburi konveksiya
İstilik qəbulu adlanan məcburi konveksiyada, bir fan və ya nasos kimi xarici səth qüvvələri nəticəsində mayenin hərəkəti meydana gəlir. Məcburi konveksiya ümumiyyətlə istilik mübadiləsinin sürətini artırmaq üçün istifadə olunur. Qarışdırmanın bir çox növü bir maddənin digəri içərisində yayılması üçün məcburi konveksiyadan da istifadə edir. Məcburi konveksiya, başqa bir proses kimi yan məhsul olaraq meydana gəlir. Maye radiator sistemləri, həmçinin bədənin hissələrinin qan dövranı ilə istiləşməsi və soyudulması məcburi konveksiyanın digər tanış nümunələridir.
Məcburi konveksiya təbii yollarla baş verə bilər, məsələn, bir yanğın istisi bu vasitə ilə havanın və toplu hava axınının genişlənməsinə səbəb olduqda. İstilik və kütləni partlayışlardan kənarlaşdıran şok dalğası da məcburi konveksiya növüdür.
.ro
.ro — Rumıniyanın internet kodu.
Hava gəmisi
thumb|right|300px|[[Airbus A380 — dünyanın ən böyük avialayneri]] Uçan gəmi — yerin və ya suyun səthində əks olunan hava ilə qarşılıqlı təsir istisna olmaqla, hava ilə qarşılıqlı təsir yolu ilə atmosferdə dəstəklənən uçan aparat.
Xüsusi çəkisinə görə uçan gəmilərin təsnifatı
Xüsusi çəkisinə görə təyyarələri şərti olaraq iki qrupa bölmək olar — havadan yüngül təyyarələr (aerostatlar) və havadan ağır olan təyyarələr (aerodinlər). İkisinin fərqi ondan ibarətdir ki, havadan daha yüngül olan təyyarələr, havadan daha ağır olan təyyarələrdən fərqli olaraq əlavə elektrik stansiyasının köməyi olmadan müstəqil şəkildə havaya qalxa bilirlər. Bu təsnifat rəsmi deyil və mümkün və tez-tez istifadə olunanlardan biri kimi verilir.
Havadan yüngül olan təyyarələr, Arximed qanununa əsaslanaraq, havaya qalxmaq üçün aerostatik qüvvələrdən istifadə etmələri ilə fərqlənirlər ki, bu qanuna əsasən, daha az sıxlığa malik olan cisim daha yüksək sıxlıqlı mühitdə üzməyə başlayana qədər üzəcək. Atmosferin sıxlığı yer səthindən uzaqlaşdıqca azaldığından belə bir təyyarənin qalxması da qalxdıqca azalır.
Turritis
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Franklin Littell
Franklin Hemlin Littell — ABŞ protestant alimi. O, supersessionizmi rədd edən yazıları ilə tanınır və Holokost işığında xristianlar ilə yəhudilər arasında münasibətləri yaxşılaşdırmaq üçün təhsil proqramlarını müdafiə etmişdir. Müharibədən sonrakı Almaniyada təxminən on il yaşadıqdan sonra o, İkinci Dünya müharibəsi zamanı törədilmiş cinayətlərdən dərin təsirlənmiş və buna görə də həyatını Holokostu araşdırmağa, ondan götürülən insan hüquqları dərslərini geniş ictimaiyyətin diqqətinə çatdırmağa həsr etmişdir. İctimai yığıncaqlarda, şəhərciklərdə və kilsələrdə o, müharibədən sonrakı dövrdə Holokost haqqında dərslər təşkil edən ilk şəxslərdən biri idi. Littell bəziləri tərəfindən Holokost tədqiqatlarının banisi hesab olunur.
NGC 4324
NGC 4324, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Qız bürcü istiqamətində yerləşir. S0-a tipli. tərəfindən ildə 27.94 sm (11 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Bolqarıstan knyazlığı
Bolqarıstan knyazlığı (Кня́жество Бълга́рия) — 1879-cu ildə Tırnovo konstitusiyasının qəbulundan 1908-ci ildə müstəqillik elan olunana qədər Bolqarıstanın rəsmi adı. Knyazlıq birpalatalı parlamenti (Xalq Məclisi) olan konstitusion monarxiya idi.
Dövlət başçısı knyaz titulu daşıyırdı. Monarxın titulu "bolqarların knyazı" idi. Hakim sülalələr: 1879-1886-cı illərdə - Battenberq, 1887-ci ildən - Saks-Koburq-Qota oldu. Knyazın fəaliyyət qabiliyyətini itirdiyi təqdirdə kollektiv regentlik nəzərdə tutulurdu. Bolqarıstan knyazlığı Berlin konqresinin qərarı ilə Osmanlı imperiyasının vassalı sayılsa da, bu daha çox formal xarakter daşıyırdı. Knyazlıq faktiki olaraq müstəqil idi və onun bütün dövlət atributları - pulu, bayrağı, gerbi və himni var idi.
Tarixi
Müasir Bolqarıstan dövlətçiliyinin əsası Bolqarıstanda Müvəqqəti Rusiya Administrasiyası dövründə, 1877-1878-ci illər Rusiya-Türkiyə müharibəsindən sonra rus ordusu tərəfindən işğal edilmiş Bolqarıstan ərazisinə Rusiya administrasiyası nəzarət etdiyi zaman qoyuldu. Müvəqqəti Rusiya Administrasiyasının əsas məqsədləri dinc həyat qurmaq və Bolqarıstan dövlətinin dirçəlişinə hazırlıq idi.
Osmanlı imperiyasının növbəti zəifləməsi və Bosniya və Herseqovinanın Avstriya-Macarıstan tərəfindən ilhaqı zamanı Bolqar şahzadəsi I Ferdinand fürsətdən istifadə edərək və Vyana ilə ilkin gizli razılaşma ilə 22 sentyabr 1908-ci ildə Bolqarıstanın müstəqilliyini elan etdi. 1908-ci ildə knyazlıq krallığa çevrildi. Kral titulunun qəbulu Şərqi Rumeli üzərində tam hüquqi müstəqillik və tam suverenliyin faktiki statusunu ifadə edirdi. Konstitusiyaya lazımi düzəlişlər 1911-ci ildə Beşinci Böyük Xalq Məclisi tərəfindən edildi.
Superqitə dövrü
thumb|[[Pangeyanın sadələşdirilmiş xəritəsi]]
Teoriyada dövr
Kontinental toqquşma qitələrin böyüməsinə səbəb olur, rift isə yeni (kiçik) qitələr yaradır. Son superqitə, Pangeya 300 milyon il əvvəl yaranmışdır. O, təxminən 600 milyon il əvvəl mövcud olan əvvəlki superqitə - Pannotiyanın parçalarından əmələ gəlib. Ona qədər superqitələrin formalaşması qeyri-müntəzəm fasilələrlə baş verirdi. Məsələn, Pannotiyadan əvvəl olan super qitə Rodiniya 1100 milyon ildən - 750 milyon il əvvələ qədər, yəni Pannotiyadan cəmi 150 milyon il əvvəl mövcud olub. Ondan əvvəlki superqitə Kolumbiya 1,8-dən-1,5 milyard il əvvələ qədər mövcud olub. Nəzəriyyə bundan əvvəl daha üç superqitənin mövcud olduğunu təklif edir: Kenorland 2,7-dən - 2,1 milyard il əvvələ qədər, Ura 3 milyard il əvvələ və Vaalbara 3,6-dan-2,8 milyard il əvvələ qədər.
Qlobal tektonika ilə əlaqəsi
Superqitə dövrü tektonik dəyişikliklərlə müşayiət olunur. Superqitənin parçalanması zamanı riftinq üstünlük təşkil edir; bu faza okeanların sakit böyüməsi mərhələsi ilə əvəz olunur; bu da öz növbəsində qitələrin toqquşması mərhələsi ilə əvəz olunur ki, bu da qitələrin və adalar zəncirlərinin toqquşması ilə başlayır və qitələrin özlərinin toqquşması ilə başa çatır. Hadisələr bu ssenari ilə Paleozoy superqitə dövründə də və hazırda, mezozoy-kaynozoy dövründə də baş verir.
Flaksyö
Flaksyö  — Fransa da kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — En. Viryo-le-Qran kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Burk-an-Bres.
INSEE kodu — 01162.
Cöğrafiyası
Kommuna Paris şəhərinin 430 km cənub-şərqində, Lion şəhərindən 70 km şimal-şərqdə və Burk-an-Bres şəhərindən 60 km şərqdə yerləşir.
İqtisadiyyatı
2010-cu ildə əmək qabiliyyətli 32 nəfər (15-64 yaş arasında) 23 nəfər iqtisadi fəal, 9 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstəricisi - 71.9%, 1999-cu ildə 63.0%). Aktiv sakinlərdən 23 nəfəri (12 kişi və 11 qadın) işləyirdi, işsizlər yox idi. 9 hərəkətsiz 0 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 4 nəfər təqaüdçü, 5 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
Avart (mifologiya)
Avart — qədim yunan mifologiyasında personaj.
.hu
.hu — Macarıstanın internet kodu.
Degenia
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Hələbin mühasirəsi (637)
Hələbin mühasirəsi — 637-ci ilin avqust-oktyabr aylarında baş vermişdir. Yərmuq döyüşündə həlledici qələbədən sonra ərəblər Şimali Levantda Bizansın qalan bir neçə qalasından birini mühasirəyə alırlar.
Döyüş öncəsi
Həlledici Yərmuq döyüşündən sonra ərəblər şimala, Suriyanın dərinliklərinə doğru irəliləyirlər. Yolda bir çox kiçik və böyük şəhərləri ələ keçirən sərkərdələr Əbu Übeydə ibn Cərrah və Xalid ibn Vəlid Qinnasrində görüşürlər. Onlar qüvvələrini sonra Hələbə doğru yönəldirlər, burada müdafiəni tutan Yoahim adlı bir Bizans komandirinin komandanlığı altında güclü qarnizon yerləşirdi. Hələb böyük, möhkəm divarlı şəhər və şəhərdən kənarda, eni 400 metrdən bir qədər çox olan, geniş xəndəklə əhatə olunmuş kiçik, lakin demək olar ki, keçilməz təpə qalası idi.
Döyüş
Hələbdəki Bizans sərkərdəsi Yoahim, qalanın kənarında açıq döyüşdə Xalid ibn Vəlid və Əbu Übeydə ibn Cərrahın başçılıq etdiyi ərəb ordusu ilə qarşılaşır. O, məğlub olur və tələsik qalaya çəkilir. Bizanslılar blokadanı yarmaq üçün güclü hücumlar edirlər, lakin hər dəfə uğursuzluğa düçar olurlar. Yoahim İmperator I İraklidan hərbi yardım gözləsədə heç vaxt kömək almır. Nəticədə, təxminən 637-ci ilin oktyabrında bizanslılar qarnizonun əsgərlərinin maneəsiz oranı tərk etmələrinə icazə verilməsi şərtlərinə təslim olurlar. Yoahim 4000 Bizans əsgəri ilə birlikdə İslamı qəbul edir. Sonralar o, müxtəlif müsəlman sərkərdələrinin komandanlığı altında döyüşən son dərəcə bacarıqlı və sadiq bir sərkərdə olduğunu sübut edir.
Nəticəsi
Əbu Übeydə ibn Cərrah Malik ibn Əştərin başçılığı ilə “Roma” yolunda Aazazı götürmək üçün bir ordu göndərir. Müsəlmanların Roma adlandırdıqları bölgə Buğa silsiləsinin şərqində müasir Türkiyənin cənubunu əhatə edirdi. Malik Aazazı ələ keçirdikdən sonra yerlilərlə müqavilə bağlayır, bundan sonra Hələbə qayıdır. Aazazın tutulması və müqavilənin imzalanması Hələbin təhlükəsizliyini təmin etmək üçün vacib idi. Səbəb isə bizanslılar növbəti böyük hərbi əməliyyatlarının başlanğıcında şimaldan Aazazdan ərəblərin arxasına doğru zərbə endirə bilərdilər. Malik ibn Əştər qayıdan kimi Əbu Übeydə 637-ci il oktyabrın 30-da Dəmir körpü döyüşündən sonra əsir düşdüyü Antakya şəhərini tutmaq üçün qərbə doğru hərəkət edir.
.lu
.lu — Lüksemburqun internet kodu.
Şölə
Şölə — qız adı. Sözün mənası Od, işıq, parilti deməkdir. Bu isim həm ümumi həm də xüsusi isimdir.
Zurab Sotkilava
Zurab Sotkilava (, d.12 mart 1937, Gürcüstan, Suxumi — ö. 18 sentyabr 2017, Rusiya, Moskva) — Sovet gürcü və rus opera müğənnisi (tenor), Gürcüstan SSR-in (1973) xalq artisti və SSRİ xalq artisti (1979), müəllim, Moskva konservatoriyasının professoru, Böyük teatrın solisti (1974-2017), Suxuminin "Dinamo" klubunun heyətində sabiq futbolçu (1951-1955).
Həyatı
Zurab Sotkilava 1937-ci il mart ayının 12-də Gürcüstan Respublikasının Suxumi şəhərində ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. Eliso Turmanidze ilə evliliyindən onun iki qız övladı dünyaya gəlmişdir. 2015-ci ildə Sotkilavaya mədəaltı vəzidə bədxassəli şiş diaqnozu qoyuldu və 2017-ci il sentyabrın 18-də 80 yaşında Moskva şəhərində vəfat edib.
Uşaqlığı
Onun atası 1940-cı ilə qədər məktəbin direktoru, tarix müəllimi işləmiş; daha sonra müharibə dövründə 3 qardaşı ilə birlikdə cəbhəyə getmiş, qardaşlarından ikisi şəhid olmuşdur. Zurabın qohumlarının arasında musiqiçi olmayıb, amma anası (həkim-rentgenoloq) və nənəsi gitarada yaxşı ifa edib, oxuya bilirdilər. Müharibədən sonra anasının təkidi ilə Zurab bir müddət skripka və fortepiano üzrə təhsil almışdır. Zurab gözəl bir gələcək barədə düşünmürdü, futbolla ciddi maraqlanırdı və idman sahəsində uğur qazanmaq istəyirdi.
Təhsili
1960-cı ildə Zurab Sotkilava Tbilisi Dövlət Politexnik İnstitutunu bitirmişdir.
Futbol kariyerası
Sotkilava uşağlığında futbol assosiasiyasında oynamağa başlayıb. O 16 yaşında olarkən Dynamo Sukhumi (Dinamo Suxumi) adlı futbol klubuna qoşuldu və hücumçu kimi oynamağa başladı. 1956-cı ildə Sotkilava Gürcüstan yığmasının kapitanı oldu, iki il sonra isə "Dynamo Tbilisi" (Dinamo Tbilisi) futbol komandasına qoşuldu. 1958-ci ildə Yuqoslaviyada oynayarkən ağır bədən xəsarəti aldı. Ayağındakı bu zədə isə nəticə etibarilə növbəti ildə Çexoslovakiyada onun idman karyerasının sonuna gətirib çıxardı.
Musiqi kariyerası
1965-ci ildə Zurab Sotkilava David Andquladzenin rəhbərliyi altında Tbilisi Konservatoriyasını bitirmişdir. 1965-1974-ci illərdə Sotkilava Tbilisi Opera və Balet Teatrının (Zəkəriyyə Paliaşvili adına) solisti olub. O 1966-68-ci ildə La Skala Teatrında tələbə olarkən onun müəllimi Dinaro Barra idi. Sonralar isə Sotkilava 1988-ci ilə qədər Moskva Konservatoriyasında müəllim kimi fəaliyyət göstərib. Altı ildən sonra o Beynəlxalq Çaykovski Müsabiqəsinin sədri və Boloniya Musiqi Akademiyasının üzvü oldu, bu zaman o Giuseppe Verdinin əsərlərini ifa edərək məşhurlaşmağa başladı. 2000-ci ilə qədər o da MDB və Baltikyanı ölkələrin ev sahibliyi etdiyi Anapa Film Festivalının sədri olub.
Rusiya İctimai Elmlər üzrə Elmi Araşdırma İnstitutları Assosiasiyası
Rusiya İctimai Elmlər üzrə Elmi Araşdırma İnstitutları Assosiasiyası — RSFSR-nin elmi araşdırma institutları birliyi. Assosiasiya 1924-cü ildən 1930-cu ilədək fərqli formda mövcud olmuşdur. 1929–1930-cu illərdə RİEEAİA-nın institutlarının çoxu Kommunist Akademiyanın tərkibinə daxil olmuşlar.
Tarix
Xalq Maarif Komissariatı Dövlət Elm Sovetinin 15 may 1924-cü il tarixli qərarıyla Moskva Dövlət Universiteti İctimai Elmlər Fakültəsi nəzdində sosial-iqtisadi profil — iqtisadiyyat, sovet hüquqları, ədəbiyyat tarixi və dilşünaslıq, arxeologiya və incəsənətşünaslıq, fəlsəfə, eksperimental psixologiya, müqayisəli ədəbiyyat tarixi və Şərq-Qərb dilləri üzrə fəaliyyət göstərən 7 ilkin elmi araşdırma institutlarını birləşdirən İctimai Elmlər üzrə Elmi Araşdırma İnstitutları Assosiasiyası yaradılıb. Daha sonralar isə assosiasiyanın tərkibinə SSRİ Xalq Yazıları və Dilləri İnstitutu, torpaq inzibatı, köçürmə və kənd təsərrüfatı iqtisadiyyatı institutları daxil edilmişdir.
Donald Blokshem
Donald Blokshem — soyqırım, müharibə cinayətləri və digər kütləvi cinayətlər üzrə tədqiqatlarda ixtisaslaşmış Birləşmiş Krallıq tarixiçisi. O, "Journal of Holocaust Education" jurnalının redaktorudur. Kil və Sauthempton universitetlərini bitirmiş, tarix üzrə doktorluq dərəcəsi almışdır. Blokshem Londonda yerləşən Holokost Təhsil Fondunun Tədqiqat direktoru vəzifəsində çalışmışdır. O, 2009-cu ildən Edinburq Universitetində XX əsr tarixindən mühazirələr oxuyur.
Troodos
Troodos (Τρόοδος) — Kipr adasının ən böyük dağ silsiləsi. Ən yüksək nöqtə Olimbos dağıdır (1952 m).
Troodos dağları Kiprin qərb hissəsindədir. Dağ kurortları, mənzərəli dağ kəndləri, Bizans monastırları və kilsələri ilə məşhurdur. Onlardan ən məşhuru 11 əsrdə qurulan Kikkos monastırıdır.
Təbiət
Troodos dağlarının təbiəti, çox sayda endemik bitkiyə sahib böyük meşələrin və zəngin floranın olması ilə xarakterizə olunur. Məsələn: Kipr sidri. Nadir heyvanlardan endemik Kipr dağ qoyunları olan muflon xüsusilə maraqlıdır. Son illərdə onun ovlanması hökumət tərəfindən qadağan edilmişdir. Dağların meşə zonasında tülkü və dovşan vardır.
İqtisadiyyat
Bölgənin iqtisadiyyatı əsasən kənd təsərrüfatına əsaslanır (meyvə və üzüm yetişdirmək və şərab hazırlamaq). Mis filizi məhdud miqyasda çıxarılır və bu fəaliyyət burada ən qədim dövrlərdə həyata keçirilir. O dövrdə Kipr mis hasilatı üçün o qədər əhəmiyyətli bir yerdə idi ki, hətta bu metalın latın adı (Latın cuprum) adanın adından götürülüb.
Mədəni irs
Troodos dağlarında Kiprin ən zəngin və ən məşhur monastırlarından biri olan Kikkos monastırı yerləşir.
Əmirbəy (Xoy)
Əmirbəy - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Xoy şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 72 nəfər yaşayır (17 ailə)
Elmi metod
thumb|300x300px|[[Cozef Rayt. Hava nasosu ilə quş üzərində təcrübə (1768)]] Elmi metod — elmi ictimaiyyətin öz fəaliyyətində rəhbər tutduğu kateqoriyalar, dəyərlər, tənzimləmə prinsipləri, əsaslandırma üsulları, nümunələr və s. sistemi.
Metod hadisələrin öyrənilməsi, sistemləşdirilməsi, yeni və əvvəllər əldə edilmiş biliklərin korreksiyası üsullarını əhatə edir. Əqli nəticələr obyekt haqqında empirik(müşahidə edilə bilən və ölçülə bilən) məlumatlara əsaslanan mülahizə qaydaları və prinsiplərindən istifadə etməklə aparılır. Müşahidələr və təcrübələr məlumat əldə etmək üçün əsasdır. Müşahidə olunan faktları izah etmək üçün fərziyyələr irəli sürülür və nəzəriyyələr qurulur, onların əsasında öz növbəsində öyrənilən obyektin modeli qurulur.
Elmi metodun mühüm cəhəti, onun hər hansı bir elm üçün ayrılmaz hissəsi nəticələrin subyektiv şərhini istisna edən obyektivlik tələbidir. Heç bir izah, hətta nüfuzlu alimlərdən gəlsə belə, təbii qəbul edilməməlidir. Müstəqil yoxlamanı təmin etmək üçün müşahidələr sənədləşdirilir və bütün ilkin məlumatlar, metodlar və tədqiqat nəticələri digər alimlərə təqdim olunur. Bu, təkcə eksperimentləri təkrarlamaqla əlavə təsdiq əldə etməyə deyil, həm də sınaqdan keçirilən nəzəriyyəyə münasibətdə eksperimentlərin və nəticələrin adekvatlıq (əsaslılıq) dərəcəsini tənqidi qiymətləndirməyə imkan verir.
Kələmçiçəklilər
—  aləminə aid bitki dəstəsi.
.it
.it — İtaliyanın internet kodu.
Afrikanerlər
Tarixi
Afrikalılar XVII-XVIII əsrlərdə Hollandiyalı mühacirlərin nəslindəndir. İlk Hollandiyalılar 1652-da Yan Van Ribekin başçılığı ilə buraya gəldilər, Kapstad şəhərini (Keyptaun) və Niderland Ost-Hind Şirkətinin idarə etdiyi Kapsolya koloniyasını qurdular. Daha sonra onlara (1657-1806) digər Avropa immiqrasiya dalğaları (fransızlar-hugenotlar, almanlar, flamandlar, vallonlar, irlandiyalılar və s.) əlavə edildi.
Artıq XVII əsrdən başlayaraq Niderland Ost-Hind Şirkətinin hakimiyyətinə tabe olmaq istəməyən, sonradan şimala, Afrika qitəsinin dərinliklərinə köçən trekburların hərəkatı kortəbii şəkildə yaranmışdır. Napoleon müharibələri zamanı Kap koloniyası Böyük Britaniya (1806) zəbt edib və Hakimiyyət və mədəniyyətlərarası münaqişələr artıb ki, bu da Şərqə böyük trekin səbəblərindən biri olub, bu zaman 15 minə yaxın ağ fermer Cap koloniyanın şərq rayonlarını tərk edib. Eyni zamanda, afrikalıların mülkiyyət təbəqəsi prosesi başladı. XX əsrin əvvəllərində daha da gücləndi. Beləliklə, böyük fermerlər onlarla və yüzlərlə qaradərili işçilərlə əkinlərə sahibdirlər, yoxsul afrikalıların həyat səviyyəsi blacks və ya rəngli olanlardan az fərqlənirdi.