cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Vilyam Şekspir
London və teatr karierası
Şekspirin əsərlərinin bəziləri 1594-cü ildən etibarən dörddəbir ölçülü çapda yayımlandı.1598-ci ildə satışları yüksəldi və adı baş səhifələrdə görünməyə başladı.Şekspir bir əsər yazarı olaraq uğurlarına görə başqalarında oyunlarında oynamağa davam etdi.Ben Jonson'ın 1616-cı il çapı Works,Şekspirin Every Man in His Humour (1598) ve Sejanus His Fall (1603)oyunlarının aktyor siyahısında olduğunu bildirdi.Adının Jonson’ın 1605-ci ildəki Volpone oyununun siyahısındaki yoxluğu,bəzi alimlər üçün aktyorluq karierinin sonuna çatması ilə bağlı bir işarə olduğunu bilindi.Yenə də 1623-cü ildəki Birinci Folyo, Şekspiri "bütün bu oyunlardaki başlıca aktyorlar"dan Volpone'dan sonra ilk səhnəyə çıxanları siyahıya alır, amma kimin hansı rolda oynadığını bildirmir.1610-cu ildə John Davies, "iyi Will"in "kral kimi" rollarda oynadığı yazdı.1709-cu ildə Rowe, Şekspirin Hamletin atasının ruhunu oynadığı ənənənin nəsildən-nəslə keçdiyini təmin etdi.
Şekspir karierası müddətində vaxtını London və Startfodda paylaşdı.Ştartfodda ailə evi olan New Place'i almamışdan bir il əvvəl,1596-cı ildə Thames çayının şimalında,Bishopsgate yolundaki St. Helen's kilsəsində yaşıyıb.Şirkətin Globe Theatre'i tikdiyi il olan 1599-cu ildə çayın qarşı tərəfindəki Southwark'a köçdü.1604-cü ildə yenidən çayın çimalındaki St Paul Katedrali'nin şimalındaki gözəl bir evli bölgəyə köçdü.Burada Christopher Mountjoy adlı qadın saç aksesuarları dizayn edən Fransız bir Huguenot'dən otağ kirayə aldı.
Sonraki illəri və ölümü
1606–1607-ci ildən sonra Şekspir daha az əsər yazdı və 1613-cü ildən sonra heç biri ona aid edilmədi.Son üç əsərinin,ondan sonra King’s Men'in əsər yazarı olan John Fletcher iıə birlikdə yazdığı irəli sürülür.
Şekspir 16 aprel 1616-cı ildə vəfat etdi və arvadı ilə iki qızı tərəfindən yaşadıldı.Sussanna 1607-ci ildə həkim olan John Hall ilə evləndi və Judit Çekspirin ölümündən iki ay əvvəl bir şərab taciri olan Thomas Quiney ilə evləndi.
Vəsiyyətində,Şekspir böyük qızı Susannaya böyük sərvət verib.Quineylerin üç uşağı var idi və bunlar evlənmədən öldü.Hall ailəsinin isə Elizabet adında bir uşağı var idi,ancaq Elizabet iki dəfə evlənsədə heç uşağı olmadan,Şekspirin birə-bir soyunu bitirərək 1670-ci ildə öldü.Şekspirin vəsiyyətində arvadı Annadan heç bəhs etmir,böyük ehtimalla mülkün üçdən biri avtomatik olaraq Annaya qalacaq.Yenə də ona bir çox fərziyyəyə yol açan "ən yaxşı ikinci yatağım " sözü diqqəti çəkdi.
Bəzi alimlərə görə bu söz Annaya təhqir,bəzilərinə görədə ikinci yataq evvlilik olduğundan bu sözün böyük mənası var.
Şekspir ölümündən iki gün sonra Holy Trinity Kilisəsinin chancelineyə dəfn olunmuşdur.Daş plitələr ilə bəzədilmiş kitabədə, 2008-ci ildə kilsə bərpası zamanı diqqətlə qarşılandığı sümüklərin vəziyyətinə qarşı məzarı əhatə edən bir lənət var:
Good frend for Iesvs sake forbeare, To digg the dvst encloased heare. Bleste be ye man yt spares thes stones, And cvrst be he yt moves my bones.
(Sevimli dost,İsa sevgisi adına bir dur | Dağıltmayın üsdümdəki torpaq örtüsun. |Bu daşları qoruyan hər kimsə paklansın. |Sümüylərimi yerindən tərpədənə isə lənət yağsın.)
1623-cü ildəki bir vaxtda,Şekspirin yazma hərəkatında yarım-büst olan bir məzar tikildi.Nömrəsi onu Nestor, Sokrates, ve Virgil ilə qarşılaşdırdı.1623-cü ildə Birinci Folyo'nun yayımı ilə birlikdə, Droeshout Portresi çap olundu.
Şekspir bütün dünyada Southwark Katedrali anım məzarları və Westminster Abbey'dəki Poets' Cornerdə daxil bir çox heykəl və xatirə ilə anılmışdır.
Əsərləri
Ən çox oyun yazıçıları adətən başqaları ilə biznesdə bir nöqtədə işləyir və tənqidçilər ümumilikdə Şekspirin karyerasının başlanğıcı və sonunda eyni olduğunu qəbul edirlər. Titus Andronicus və onun erkən tarixi əsərləri kimi istinadlar, iki Noble qardaşının və itkin Cardenio'nun müasir sənədli sübutları olduğunda mübahisəli qalır. Yazılı sübutlar da, oyunların bir hissəsinin orijinal düzəlişlərdən sonra digər müəlliflər tərəfindən yenidən təşkil edildiyi ideyasını dəstəkləyir.Yazılı sübutlar da, oyunların bir hissəsinin orijinal düzəlişlərdən sonra digər müəlliflər tərəfindən yenidən təşkil edildiyi ideyasını dəstəkləyir.
Şekspirin ilk əsərləri 1590-cı illərin əvvəllərində tarix dramasında yazılmışdır. Richard və üç hissəli VI. Ben Henry. Şekspirin oyununun tarixi müəyyənləşdirmək çətin olmasına baxmayaraq, mətnin araşdırılması göstərir ki, Titus Andronicus, Fondun Komediyası, Hırçın Kız və Veronalı iki Centilmen əsrlər Şakespirin erkən dövrünə aid ola bilər. İlk əsərləri, Thomas Kyd ve Christopher Marlowe başda olmaqla diyər Elizabeth dönəm yazıçılarından, orta esr dramasından ve Senecadan təsirlənmişdir.Yanlışlıklar Komedisi hemde klasik modellərə də çatır, amma Hırçın Kız üçün heç bir mənbə tapılmamışdır, yenə də eyni adlı başqa bir əsərlə əlaqəlidir ve bir xalq hekayesindən yaradıla bilər.Təcavüzü qebul edildiyi bilinen iki dostun olduğu Veronalı iki Centilmen, bir qadının asılı olmayan ruhunun bir kişi tərəfindən evcilləşdirildiyi Hırçın'ın öyküsü, bəzən modern tənqidçiləri narahat edir.Şekspirin ilk klassik və italyan komediyası, hadisələrin ardıcıllığı və fərqli komik sıraları, 1950-ci illərin yerini komediyalarının romantik atmosferinin buraxdı.Bir Yaz Gecəsi Yuxusu romantizm, pəri sehrli və komik kobud səhnələrin qarışığıdır.Şekspirin bir sonrakı komedyası eyni derecede romantik olan Venedik taciri, kindar bir Yahudi sələmçi olan Şilok-un, Elizabet dövrünün fikrini eks etdiren amma modern izləyiciyə uyğun olmayan görünüşün tesvirinə daxildir. Kuru Gürültü'nün nüktəsi ve söz oyunu,Sizə Necə Təsir Edəcəy təsirli kırsal dekoru, və Onikinci Gecənin energetik vahid, Şekspirin böyük komediya seriyası tamamlayar.Demək olar ki hamısı mənzum şəkildə yazılan lirik üslubdakı ''II. Richard'dan sonra, 1590ıncı ilin sonlarında kı əsərlərdən (IV. Henry, Bölüm 1 ve Bölüm 2, V. Henry) Şekspir nəsr komediya nümayiş etdirdi.Komik ve ciddi, nəsir ve şeir səhnələr arasında bacarıqla keçid edərkən və daha yaxşı çalışmalarla meşğul olarkən, xarakterləri daha qarışıq ve duyğusal bir hala çevirdi.Bu dövr iki faciə ilə başlayır və bitir: cinsəlliklə yüklü gənclik, eşq v\ ölümün romantik faciəsi Romeo ve Juliet; ve dramın yeni bir növünü tanıtan—Plutarkhosun əsəri Paralel Yaşamlar ın 1579 Thomas North tərcümə əsasında—Julius Caesar''.
17-ci yüz illiyin başlarında,Şekspir "problem oyunlar" olaraq bilinən Kısasa Kısas, Troilus ve Cressida, Sonu İyi Biterse və ən yaxşi tanınan faciələrindən bir neşəsini yazdı.Bir çox tənqidçilər Şekspirin ən yaxşı faciələrini sənətinin zirvəsi hesab edir.Çekspirin ən faciələrindən olan Hamnetin xəyali qəhrəmanı,xüsusi "Olmaq ya da olmamaq;bütün məsələ bu" şəklində başlayan tiradı böyük ehtimalla Şekspirin diyər faciələrindən daha çox mübahisə edildi.Ən pis qüsuru tərəddüd olan özünə qapalı Hamnetin əksinə, sonraki faciələri olan Othello ve Kral Lear'ın qəhrəmanlarının sonunu gətirən xətalardır.Şekspirin faciələrində hadisələr ardıcılığı adətən cəiyyəti alt-üst edən və qəhrəmanların sevdiklərinə əziyyət verən ölümcül xətalar ətrafındadır.Othello'da pis adam Lago Otellonun cinsi qısqanclığını,onu sevən arvadını öldürdüyü vəziyyətə qədər gətirib çatdırır. Kral Learda, yaşlı kral sahib olduğu gücləərdən imtina edərək faciəvi xətanı edər,beləliklə Gloucester Kontuna edilən ışgəncə və kor edilməsinə və Learın ən kiçik qızı Cordelia'nın cinayətinə yol açan hadisələr başladı.Tənqidçi Frank Kermode'a görə "əsər ne qəhrəmanlarına, nə də izləyicilərinə zülmündən heç bir rahatlama verməz ".Şekspirin faciələrinin ən qısa və qarışığı olan Macbethdə ədalətli kralı öldürmək və hakimiyyəti ələ keçirmək üçün, idarə olunmaz bir qəzəb Macbethi və arvadı Xanım Macbethi, ancaq özlərinin təqsirkarlıq hissləri özlərini yox edənə kimi qəzəbləndirir.Bu əsərdə,Şekspir faciəyə qeyri adi bir element əlavə edeər.Son şnəmlı əsərləri Antonius ve Kleopatra ve Coriolanus,Şekspirin bəzi gözəl şeirlərini daxil edir və tənqidçi T. S. Eliot tərəfindən Şekspirin ən uğurlu faciələri hesab edilir.
son zamanlarda,Şekspiri drama və faciələrə yönəldi və iş birliyi ilə yazdığı Perikles, Sur Prensi'ni ilə birlikdə üç önəmli əsəri daha tamamladı: Cymbeline, Kış Masalıve Fırtına. Faciələr qədər təsirli olmayan bu dörd əsər,1590-cı illərdəki komedyalardan daha ciddi yazılmışdı amma uyğunlaşma və ola biləcək faciəvi xətaların bağışlanması ilə bitirlər.Bəzi şərhçilər bu ruh halındali dəyişikliyi Şekspirin daha mülayim bir baxışı ilə izah edirlər,amma bəlkədə sadəcə zamanın teatral modasını əks etdirir.Şekspirin günümüzə çatmış iki əsərində böyük ehtimalla John Fletcher iş birliyi etmişdir:VIII. Henry ve İki Soylu Akraba.
II. Richard
Bulbophyllum densibulbum
(Bulbophyllum densibulbum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Arealı
Bulbophyllum densibulbum növü Papua-Yeni Qvineya üçün endemik növdür.
Çaydam
Çaydam (Цайдам) — tektonik düzənlik, Tibet öndağlığının şimal-şərqində qərarlaşır. Səhra hər tərəfdən dağlarla örtülüdür. Cənubdan Bokalıktaq və Burxan-Budda, şimal-şərqdən Nanşan, şimal-qərbdən isə Altıntaq dağları ilə əhatələnir.
Çaydam düzənliyi inzibati cəhətdən Xaysi-Monqol-Tibet muxtar rayonu ərazisində yerləşir.
Xüsusiyyətləri
Çaydam düzənliyi 700 uzunluğa və 100–300 km enə malikdir. Şimal-qərbi qum-gilli suxurlardan təşkil olunmuşdur. Burada hündürlük 2600—2900 metr olduğu halda cənub-şərqi aşağı nisbətən aşağıdır. Şoranlıqlar 1600 km² əraziyə malikdir.
Bitki örtüyü əsasən yulğun və saksaul bitir. Bataqlaşmış və qrunt sularının yer səthinə yaxın olduğu hissələrdə qamış yayılmışdır.
Ərazidə neft və xörək duzu hasil edilir.
Üstü Xure
thumb|Üstü-Xure'nin giriş qapısı Üstü-Xure (Tuv. Үстүү-Хүрээ - Yuxarı Xure (monastır)) Tıvada ən böyük və ən məşhur Buddist monastırlarından biridir.
Çadan çayının sağ sahilindəki Çaylaq-Alak təbii sərhəddində, Çadan şəhərindən 7 km cənub-şərqdə, Bajın-Alak kəndinə aparan yoldan 1,5 km cənub-şərqdə yerləşir.
Üstü-Xure Daa-kojun ərazisində yerləşən iki ən böyük məbəd komplekslərindən biridir. Tuvanın mənəviyyat və dövlətçilik mərkəzidir. Tuva əlifbasının təməli Xure ərazisində qoyuldu, Tuva Xalq Respublikasının ilk sikkəsi vuruldu.
Tarixi
Üstü-Xure Manastırı 1905-1907-ci illərdə noyon Haydıp tərəfindən qurulmuşdur. İnşaat, xüsusi olaraq dəvət edilmiş Tibet laması Kuntan Rimpoçenin rəhbərliyi və dizaynı həmçinin Çin ustalarının iştirakı ilə həyata keçirildi. Tibet monastırının layihəsini 1905-ci ildə Kuntan Rimpoçe gətirmişdir, lakin bəziləri bunun Tibet və Çinin memarlıq texnikalarını özündə birləşdirən tipik monqol binası olduğunu iddia edirlər: meylli dib Tibet binaları üçün tipikdir, ikinci dərəcəli yüngül taxta pavilyon isə Çinlilər üçündür. 1930-cu ildə xüsusi bir fərman qəbul edildikdən sonra monastır bağlandı. 1937-ci ildə əsas Tsokçen məbədinin sökülməsi barədə qərar qəbul edildi, lakin kompleks tamamilə məhv edilmədi, məbəddən yüksək palçıq divarları qaldı. Üstü-Xure'de xidmət edən lamalar repressiya edildi və vuruldu. 1956-cı ilə qədər dua evi olaraq fəaliyyət göstərirdi. Sonuncu lama, Buddist atributlarını hələ də yerləşdikləri Qızılda yerləşən respublika diyarşünaslıq muzeyinə apardı.
Bərpa olunması və açılış
1999-cu ildə Rusiya hökuməti Üstü-Xure'nin tarixi və memarlıq dəyərini tanıyaraq, onu bərpa etmək qərarına gəldi. Elə həmin il məbədə diqqəti cəlb etmək və İqor Duluşun fikrinin bərpası üçün vəsait toplamaq üçün o vaxtdan bəri hər il keçirilən "Üstü-Xure" Beynəlxalq Canlı Musiqi və İnam Beynəlxalq Xeyriyyə Festivalı keçirildi.
Məbədin bərpası 2008-ci ildə o vaxtkı fövqəladə hallar naziri Sergey Şoyqunun dəstəyi ilə başladı. Əvvəlcə köhnə divarların yerində yeni Tsokçen (kafedral məbəd) tikmək düşünülürdü, lakin yeni bir məbəd tikilməyə qərar verildi. Məbədin bərpası 2012-ci ildə başa çatdı və 23 iyulda Üstü-Xure'nin açılış mərasimi oldu.
"Üstü-Xure" Beynəlxalq Canlı Musiqi və İnam Festivalı
Ənənəvi olaraq festival qeyri-adi və rəngarəng bir mərasimlə sənətçilərin və tamaşaçıların iştirak etdiyi şəhərin küçələrində “Tsam” yürüşü ilə açılır. Gündəlik proqram gündə 4 konsertdən ibarətdir. Qaliblərin qala konserti ilə festival başa çatır.
Sami dilləri
Sami dil ailəsi — Afro-Asiya dilləri (köhnə adı "Hami-Sami dilləri") ailələsinin alt qrupuna aiddir. Bu dil ailəsinə ərəb, ivrit, uqarit, arami, süryani, aysor və ölü dil sayılan akkad dili daxildir.
Sami dilləri ailəsindən günümüzə qədər sağ qalan, müasir dillər aşağıda təqdim olunubdur:
Xüsusiyyətlər
Sami dil ailəsinə mənsub olan dillər adətən öz coğrafi məkanlarına görə 3 hissəyə bölünürlər. Bunlar (şimal-)şərqi Sami, şimal-qərbi Sami, cənub-qərbi Sami dilləridir.
Şimal-şərq Sami dilləri vəya Akkad iki ləhcədən ibarətdir. Bunlar qədimdə Mesopotamya ərazisində istifadə edilmiş Asur və Babil ləhcələridir. Şimal-qərb Sami budağına mənsub olan dillər qədim zamanlarda Suriya-Fələstin ərazisində istifadə olunub. Bu qol Amorit, Uqarit, Kənanlı, Moavit, İvrit və Arami dilləri daxil olur. Kənanlı dilinin bir qolu Kənanlı köçkünlərin Şimali Afrikaya gətirdiyi Punik dilidir, Arami isə Kənan dilini Suriyanın danışıq dili və Akkad dilini Mesopotamiyanın danışıq dili kimi dəyişmişdir. Cənub-qərbi Sami dilləri isə Cənubi ərəb dilləri,Ərəb dili, və Efiyopiya dilləridir. Eramızdan əvvəl üçüncü minillikdən olan yazıya görə təsdiqlənmiş ən erkən Sami dili Akkad dilidir. Sami dilləri başqa üç qrupla əlaqəlidir: Misir, Liviya-Berber, Kushitic (və həmçinin Çad qrupu) ümumiyyətlə Hamit dili kimi istinad edilir.
Ərəb dili
Ərəb dili oxşar dillər olan biri, arami, amhari dilləri kimi hami-sami dillər ailəsinin Sami qoluna mənsub bir dildir. O, Ərəbistan yarımadasına məxsus bir dil olmaqla yanaşı, VII əsrdən etibarən İslamiyyətin intişarı ilə çox geniş bir coğrafiyaya yayılmış, İslam dininin mədəni təsiri ilə birlikdə müəyyən zaman içində Orta Asiya, Misir və Şimali Afrikanın yerli dillərindən üstün dil olmuşdur.
Nara qalası
Qala, Boğazın müdafiəsi və İstanbula gedən gəmilərin son idarələrinin edilməsi məqsədiylə inşa edilmişdir. Qalanın inşasına III Səlim zamanında 1805-ci ildə başlanmış, II Mahmud zamanında 1807-ci ildə tamamlanmışdır. Qalanın ətrafında olan qala bürcləri və qala qapısı isə 1817-1818-ci illərdə başa çatdırılmışdır. Qala silah-sursat anbarı, xarici divar və müşahidə etmə qülləsi bölmələrindən ibarətdir. İç Qala 9 mt yarıçapında, 840 kvadrat metr, 6 bucaqlı dairəvi bir binadır. Divar qalınlığı 2 mt, hündürlüyü 9 m-dir. Qalada olan 10 pəncərə, bağlı mazgal olaraq və müşahidə etmə məqsədləri üçün istifadə edilmişdir. Qala divarlarının qalın və ventilyasiya sisteminin orijinal olması, həm də sığınacaq olaraq da istifadə edildiyini göstərir.
Mənbə
http://www.canakkaleili.com/nara-kalesi.html
Fridrix Bekke
Bekke (Becke) Fridrix İohann Karl — Avstriya mineroloqu və petroqrafı, Vyana Elmlər Akademiyasının üzvü, (1982, 1911-ci ildən baş katibi), Peterburq Elmlər Akademiyasının əcnəbi müxbir üzvü (1912).
Həyatı
Bekke Fridrix İohann Karl 1878-ci ildə Vyana Universitetini bitirmişdir. O, 1890-1898-ci illərdə Praqa və 1998-1927-ci illərdə Vyana universitetlərinin professoru, 1906-1927-ci illərdə Vyana Universitetinin Minerologiya muzeyinin direktoru işləmişdir. Əsas tədqiqatları suxurların mikroskop altında öyrənilməsi ilə əlaqədardır. Bekke üslubunu təklif etmişdir.
Avurğazı rayonu
Avurğazı rayonu və ya Ağırğazı rayonu (Ауырғазы районы) — Başqırdıstan Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon. Rayonun inzibati mərkəzi Talbazı kəndidir. Ufadan 80 km cənubda, Ağ Göldən 30 km qərbdə yerləşir.
Coğrafi yerləşməsi
Başqırdıstanın mərkəzi hissəsində yerləşir. Rayonun ərazisi 2014,03 km² təşkil edir. Şimalda Karmaskalı, şərqdə Ğafur, cənubda Sterlitamak, qərbdə Əlşəy və Dövləkən rayonları ilə sərhədlənir. Karst mənşəlli əsahələr geniş ərazini əhatə edir. Şərqi-Avropa düzənliyinin cənub-şərq ətəklərində yerləşir. Ərazisindən qum, əhəng daşı, kərpiç xammalı, neft çıxarılır. İqlimi kontinental, orta nəmlidir. Orta illik temperatur: +2,5 °C, yanvar: -16 °C, iyul: +19 °C. Maksimal temperatur: +40 °C, minimal: −48 °C. Orta illik yağıntı 500 mm., quraq illərdə 350 mm. Ərazisindən Urşak, Aurqazı, Belıy KLuç, Uzen, Kuzelka çayları axır. Ərazisində əsasən boz meşə və qaraya bənzər torpaqlar geniş sahə tutur.
Palıd və Ağcaqayın meşələri ərazisinin 18 % tutur. Hündür ərazilərdə isə talalar şəklindədir. Heyvanlar aləmi əsasən çöl və meşə heyvanlarından ibarətdir.
Ərazisinin 153,8 min ha (ümumi ərazisinin 76,4 %) kənd təsərrüfatına cəlb olunmuşdur. 43,1 min ərazi otlaq sahələri, 36,4 min ha isə meşəliklər, 1,2 min ha isə su sahəsidir.
Tarix
Avurğazı rayonu 20 avqust 1930-cu ildə Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikası kantonları ləğv edərək yerində 48 rayon təşkil etməsi ilə təsis edilmişdir.
Əhali
Ümumrusiya siyahıya alınmasına Başqırdıstan Respublikası Avurğazı rayonu ərazisin milli tərkibi: tatarlar — 42,2 %, çuvaşlar — 29,3 %, başqırdlar — 18,9 %, ruslar — 6,4 %, ukraynalılar — 1,2 %, mordvalılar — 1 %, digər millər — 1 %.
İnzibati-ətazi vahidləri
Rayonda 21 kənd inzivati vahidliyinə 137 yaşayış məntəqəsi daxildir
İqtisadiyyat
Rayion cənubmeşə-çöl zonasına daxildir. Kənd təsərrüfatının taxılçılıq, kartoxçuluq, ətlik-südlük heyvandarlıq və donuzçuluq inkişaf etmişdir. Burada meşə təsərrüfatı mövcuddur. Ərazisindən Kuybişev dəmir yolu keçir. Avtomobil əlaqəsi Ufa — Orenburq, Dövləkən — Talbazı, Talbazı — Krasnousolski magistralı ilə təmin edilir.
Sosial sfera
Rayon ərazisində 57 ümumtəhsil mərkəzi vardır ki bununda 33 orta məktəb, 10 əsas, 14 ibtidaidir. Burada Talbazı liseyi, Talbazı Başqırd gimnaziyası, Aurqazin uşaq evi, 39 bağça, musiqi məktəbi, bir rayon və 3 kənd xəstəxanası, 3 kənd həkim ambulatoriyası, 37 kütləvi kitabxana, 54 klub fəaliyyət göstərir. Talbazında tarix diyarşunaslıq muzeyi vardır. Burada tatar, rus və çuvaş dillərində «Aurqazinski vestnik» qəzeti buraxılır.
Komparativizm
Komparativizm — XIX əsrdə mifoloji məktəbin onun elmi üsulunu və nəticələrini tənqid etməklə bu məktəbdən ayrılan bir qolu.
Komparativistlərin (latınca: müqayisə deməkdir) əsas ideyası mifoloji məktəbdə əsas prinsip olan qohum xalqların folklorunun müqayisəli öyrənmək prinsipindən imtina etmək idi. Onlar qohum olmayan xalqların folklorunu öyrənməyi əsas məqsəd elan etdilər, bildirdilər ki, alim nə qədər çox ədəbi faktı tədqiqata cəlb edərsə, o qədər əsaslı elmi nəticələrə nail ola bilər. Mifoloji məktəb oxşar süjetlərin kökünü xalqların vahid kökündə görürdü. Komparativistlər isə bu kökləri hind nağıl süjetlərində tapırdılar. Ona görə ikincilər əslində müqayisə metodunu təkcə folklorun yox, bütün süjetlərin universal müqayisə elminə çevirmək istəyirdilər. Lakin komparativistlərin də əksəriyyəti folklorçu idi və onlar da ən çox xalq nağıllarının süjetləri əsasında araşdırmalar aparırdılar. Ona görə mifləri müqayisə etməkdən imtina barədə çağırışları onları mifoloji məktəbdən prinsipial şəkildə uzaqlaşdırmırdı, nağıl ilə mifin məsafəsi o qədər də çox deyildir. Komparativist analizin banisi alman alimi H.Herder sayılır. Sonralar ingilis folklorçusu C.Benfey, rus folklorçusu F.Buslayev də bu istiqamətdə fəaliyyət göstərmişlər. Onların xidmətlərindən biri ədəbiyyat və incəsənətin mənşəyi problemi ilə məşğul olmaları idi. C.Benfeyin əhatəli şəkildə hazırladığı təbdil nəzəriyyəsi, süjet, ədəbi forma və növlərin ədəbiyyatda digərinə keçmə qanunları da mühüm əhəmiyyət daşıyırdı. Ədəbi mədəniyyətlərin bir-birinə keçmə, təsir vasitəsi ilə inkişafı barədə müddəaları ədəbi inkişaf qanunlarını doğru şərh edirdi və bu gün də öz əhəmiyyətini saxlayır.
Bu məktəbin tarixində rus alimi A.Veselovski böyük rol oynamışdır. Komparativistlər əsas diqqətlərini ədəbi növlərin, janrların. ədəbi formaların tarixinə verir və başlıca olaraq qədim və orta əsr ədəbiyyatı ilə maraqlanırdılar. XIX əsrin sonlarında marksist ədəbiyyatşünaslıq və ədəbi nəzəriyyə yayılmağa başlayanda komparativistlər ona mənfi münasibət göstərdilər və marksist ədəbiyyatşünaslığı tənqid etdilər. Marksizmdə və rus inqilabçı xalqçılarında sosioloji təhlillərə meyl güclü olduğu üçün komparativistlər onları ədəbi obrazda əsas saydıqları formaya laqeydlikdə ittiham etdilər. Marksistlər isə komparativistləri ədəbi formaya üstün elmi maraqlarına görə istehza ilə formalistlər (məktəbi) adlandırdılar. Bu ədalətsiz idi və komparativistlərin ədəbiyyat elminin inkişafına verdikləri böyük töhfələri, Avropa filologiyasına misilsiz təsirlərini inkar etdilər. Onlar Qərbdə Şərq ədəbiyyatlarının öyrənilməsinə böyük maraq yaratdılar, qədim dövr ədəbiyyatını parlaq şəkildə tədqiq etdilər. A.Veselovski kimi komparativistlər ədəbiyyatşünaslığım XIX əsrin sonlarına doğru topladığı təcrübəni ümumiləşdirməyə çalışırdılar. Bu ədəbiyyat elminə böyük xidmət idi.
Marksistlər hər yerdə ədəbi forma və məzmun vəhdətindən danışırdılar. Əslində isə ədəbi mətnlərin məzmunu deyilən şey mətnin öz atributu deyildi. Mətnlərin məzmunu onu yozan şərhçi ədəbiyyatşünasın aldığı təhsil ehkamlarının və bu təhsilin əsaslandığı siyasi, dövləti dünyagörüşünün ifadəsi idi və bu barədə biz aşağıda daha geniş izahat verəcəyik. Ədəbi əsərin məzmunu fərdi qavrayış prosesidir və hər təzə oxucu ilə birgə fərdidir. Ona görə forma və məzmun vəhdəti dilin işarəviliyi nəzəriyyəsinə qədər yaranmışdı və köhnəlmiş bir nəzəriyyə idi. Sovet ədəbiyyatşünaslığında rəsmi xətt ədəbiyyatların qarşılıqlı təsirini siyasi bir elmə, marksizmin yayılmasını illüstrasiya edən sxematik və siyasi bir elmə çevirdi. Halbuki milli ədəbiyyatlarda oxşar, paralel hadisələri tipoloji bənzərlik nəzəriyyəsi kimi ümumiləşdirən komparativistlər müqayisəli ədəbiyyatşünaslığı tərəqqi etdirdilər.
Komparativistlər milli ədəbiyyatların inkişafında və zənginləşməsində köçəri forma elementlərinin – süjetlərin, janrların, fabulaların rolunu əsaslandırmaqla ədəbi tərəqqinin tarixilik prinsipi əsasında doğru inkişaf mexanizmini verdilər. Onların konkret elmi materiala, müasir terminlə desək ədəbi mətnlərə əsaslanmaq təşəbbüsü müasir ədəbiyyatşünaslığa ən düzgün və elmi istiqamət verdi. Onların forma kimi araşdırdığı material əslində ədəbi mətnlər idi və bu istiqamət ədəbiyyatşünaslıqda işarə və mətn nəzəriyyəsinin inkişafına yol acdı. Hazırda komparativizmin əsas iki məktəbi ABŞ-da və Fransada fəaliyyət göstərir. Amerikada ənənəvi olaraq ədəbiyyat tarixlərinin öyrənilməsinə üstünlük verilir, Fransada isə müqayisəli ədəbiyyatşünaslığın nəzəri mərkəzi yerləşir. A.Veselovski tarixi poetika yaratmaqla əslində dünya ədəbiyyatının inkişaf təcrübəsini ümumiləşdirmək və ona janr və süjetlərin, ədəbi dillərin inkişafı baxımından yekun vurmaq istəyirdi. Alimin bu layihəsi əslində müasir və konkret elmi faktlara əsaslanan ədəbiyyat nəzəriyyəsi yaratmaq təşəbbüsü idi. A.Veselovski bu təşəbbüslə ənənəvi, Aristoteldən gələn poetikanın sərhədlərini dağıdıb bu elmi müasirləşdirmək və ədəbi nəzəriyyəni tarixilik prinsipi ilə yazmaq istəyirdi. Əslində ədəbiyyat nəzəriyyəsinin müasir kursu elə bundan ibarətdir.
Lissabon zəlzələsi (1755)
thumbnail|Zəlzələ sonrası thumbnail Lissabon zəlzələsi — 1 noyabr 1755-ci ildə baş vermiş zəlzələ.
Hadisə 1755-ci ilin noyabrın 1-də, katoliklərin bayramı olan Bütün Müqəddəslərin Günündə baş vermişdir. Zəlzələ 3-5 dəqiqə davam etmişdir. Birinci yeraltı təkandən 40 dəqiqə sonra ikincisi baş vermiş, şəhərin mərkəzində 4 metrdən çox eni olan iri çatlar əmələ gəlmişdi. Limanı təhlükəsiz hesab edərək, oraya axın edən əhali suyun çəkildiyinin şahidi olmuşdu. Bir neçə dəqiqədən sonra baş vermiş, hündürlüyü 15-20 metrə çatan sunami Teju çayının məcrası boyunca hərəkət edərək, böyük bir ərazini su altında qoymuşdu. Sunamidən zərər görməmiş sahələri isə yanğın 5 gün ərzində məhv etdi.
Lissabon bu fəlakətdə zərər çəkən yeganə şəhər deyildi. Ölkənin bütün cənub şəhərlərində, xüsusən Alqavre əyalətində çox böyük dağıntılar vardı. Təkanlar Finlandiyadan Şimali Afrikaya qədər bütün Avropa ölkələrində hiss edilmişdi. Sunami Şimali Afrikanın sərhədlərinə, Martinika və Barbados adalarına çatmışdı. İngiltərənin də cənub sahillərinə ziyan dəymişdi.
Şəhərin 275 min sakinindən 90 mindən çoxu zəlzələnin qurbanı oldu. Daha 10 mindən artıq insan Mərakeşin Aralıq dənizi sahillərində vəfat etdi. Məşhur saraylar, kitabxanalar, habelə XVII əsr Portuqaliya memarlığının xarakterik nümunələri də daxil olmaqla, ölkədəki tikililərin 85%-dən çoxu dağılmışdı. Zəlzələdən ziyan çəkməyən tikililər isə yanğına bürünmüşdü. Yanğın zamanı V Karl tərəfindən yazılmış və Portuqaliyanın tarixinə həsr edilmiş əlyazmalar, Portuqaliyalı dəniz səyyahları tərəfindən tərtib edilmiş orta əsrlərə aid çoxlu sayda xəritələr, Portuqaliyanın ilk çap kitabları məhv olmuşdu. Yanğın zamanı maarifçilik dövründən qalmış və Dominikan monastırında saxlanılan əlyazmalar da məhv oldu. Sarayla bərabər Vasko da Qamanın səyahətlərinin təsnifatı yerləşən arxiv də yandı. Şəhərdəki monastırın qalıqları bugünədək qalmaqdadır.
Tarixdə ilk dəfə öyrənilmiş bu zəlzələ müasir seysmologiya elminin inkişafı üçün təkan vermişdir. Müasir geoloqlar Lissabon zəlzələsinin gücünü 12 ballıq şkala üzrə 9 balla qiymətləndirir, onun episentrinin Atlantik okeanında, müqəddəs Vinsenta adasından təxminən 200 km cənub-qərbdə olduğunu ehtimal edirlər.
Uslonskie dağları
Uslonskie dağları (Ослан таулары) — Tatarıstannım Verxneuslonski rayonu ərazisində Volqanın sağ sahilində yerləşən yüksəklik. Qərbdə Sviyaqa və Sulisa çayları, Mordov çayından cənubda, şimal və şərqdə Volqa çayı, cənub hissədən Teki kəndi əhatələnir. Adnı Yuxarı və Aşağı Uslon kəndlərindən almışdır. XX əsrin sonlarına qədər Uslonskie dağlarından mişar daşı çıxarılırdı (Pesçişen karxanası, Sviyajski karxanası). Uslonskie dağlarında "Kazan" xizək eniş zolağı yerləşir.
Hadrut rayonu
thumb Hadrut rayonu — Keçmiş Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti tərkibinə daxil olan Azərbaycan rayonlarından biri, 26 noyabr 1991-ci ildə ləğv edilmiş və ərazisi Xocavənd rayonunun tərkibinə verilmişdir.
Hadrut farsca iki çay arası deməkdir.
Dizaq rayonu. Bu rayonun tərkibində 5 nahiyə (Hadrut, Tuğ, Xozabyurd, Arakül, Edilli) və 48 kənd var idi;1939-cu il avqustun 17-də Ceraberd rayonu Mardakert, Dizaq rayonu isə Hadrut rayonu adlandırılmışdır.
Şahin Səfərov
Şahin Tağı oğlu Səfərov — Ədəbiyyatşünas, tənqidçi, Filologiya elmləri doktoru (1983), professor (1987), Azərbaycan Respublikasının əməkdar elm xadimi (1991), Azərbaycan Respublikasının əməkdar müəllimi. "Azərbaycan müəllimi" qəzetinin baş redaktoru (1972–1992), "Azərbaycan dünyası" Beynəlxalq Əlaqələr Mərkəzinin eyni adlı nəşriyyatının direktoru (1993–1994), "Şəhriyar" qəzetinin redaktoru (1994–1995), Bakı Şəhər Sovetinin deputatı.
Həyatı
Şahin Səfərov 1928-ci ilin 31 dekabr tarixində Naxçıvan Muxtar Respublikası Kəngərli Rayonunun Qarabağlar kəndində müəllim ailəsində anadan olmuşdur. Atası Tağı Səfərov ərəb-fars dillərinin mükəmməl bilicisi idi, bu əcnəbi dilləri oğlu Şahinə də səylə öyrədirdi. Ziyalı mühitində formalaşan, valideynlərinin təsiri altında elmə, təhsilə yüksək maraq göstərən Ş. Səfərov yeniyetməlik dövründən həyat yolunu düzgün müəyyənləşdirmişdi. Orta məktəbi bitirdikdən sonra Cəlil Məmmədquluzadə adına Naxçıvan Dövlət Müəllimlər İnstitutunda təhsil alıb. 1946-cı ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (hazırkı BDU) filologiya fakültəsinə daxil olub. Tələbəlik dövründə ayrı-ayrı qəzetlərdə məqalələrlə çıxış edən Şahin Səfərov "Xəzər dənizçiliyi" qəzetinin müxbiri olub.
Ali təhsilini başa vurduqdan sonra 1952–1958-ci illərdə Bakı şəhərinin 121 və 129 saylı orta məktəblərində ana dili fənnini tədris edib. 1958-ci ildən jurnalistlik fəaliyyətini "Azərbaycan müəllimi" qəzetində davam etdirib. Əvvəlcə qəzetdə ədəbi işçi, sonra şöbə müdiri, redaktor müavini vəzifələrində çalışan Şahin Səfərov yaradıcı keyfiyyətləri ilə əhatə olunduğu mühitin və cəmiyyətin diqqətini çəkib. Onun peşəkar qələmindən, həyat gerçəkliklərinə dərin yaradıcı baxışından doğulan söz həvəslə oxunmaqla yanaşı, insanları düşündürüb, nəticə çıxarmağa sövq edib. Elmlə jurnalistikanın uğurlu vəhdəti oun zəmanəmizin mahir söz sənətkarlarından birinə çevirib.
"Azərbaycan müəllimi" qəzetində 20 il — 1972-ci ildən 1992-ci ilədək baş redaktor vəzifəsində çalışan Şahin Səfərov istedadlı qələm sahibi olmaqla yanaşı, həm də novator idarəçilik keyfiyyətlərinə malik qəzetçi olduğunu sübuta yetirmişdi. Sahə qəzeti kimi ixtisaslaşmış "Azərbaycan müəllimi" məhz onun redaktorluğu illərində respublika miqyaslı qəzetə çevrilmişdi, geniş oxucu auditoriyası qazanmış, dövrünün problemlərinə çevik, rasional və obyektiv yanaşması ilə fərqlənmək imkanı əldə etmişdi. 1937-ci ilin repressiya qurbanlarına həsr olunan silsilə məqalələr ictimaiyyət tərəfindən rəğbətlə qarşılanmışdır. Şahin Səfərovun redaktorluğu illərində "Azərbaycan müəllimi" qəzetinin şöbələrinin sayı 3-dən 12-yə çatmış, qəzetin tirajı 14 dəfəyədək artmışdı.
O, Azərbaycan SSR və SSRİ jurnalistlər ittifaqlarının, həmçinin Təhsil İşçiləri Həmkarlar İttifaqı Respublika Komitəsinin Rəyasət Heyətinin üzvü, Bakı Şəhər Sovetinin deputatı olub. 1993-cü ildən "Azərbaycan dünyası" Beynəlxalq Əlaqələr Mərkəzinin eyni adlı nəşriyyatının direktoru, 1994–1995-ci illərdə "Şəhriyar" qəzetinin redaktoru vəzifələrində çalışıb.
Şahin Səfərov "Azərbaycan Respublikasının əməkdar müəllimi", "Azərbaycan Respublikasının əməkdar elm xadimi" adlarına layiq görülub, "Şərəf nişanı", "Xalqlar dostluğu" ordenləri, "Əməkdə igidliyə görə" medalı ilə təltif olunub.
1995-ci il noyabrın 15-də Bakı şəhərində dünyasını dəyişən tanınmış publisist, alim və pedaqoqun fədakar əməyi dövlət tərəfindən layiqli qiymətini alıb.
Elmi fəaliyyəti
Şahin Səfərov təkcə publisist və jurnalist deyil, həm də elmdə sözünü demiş alim kimi anılır. O, istedadlı qələm sahibi və filoloq-alim kimi bu sahədə bir sıra dəyərli tədqiqatların, elmi əsərlərin müəllifidir. Hələ 1969-cu ildə "Yuxarı siniflərin ədəbiyyat dərslərində şagirdlərin siyasi məfkurə tərbiyəsi" mövzusunda namizədlik, 1983-cü ildə isə "Azərbaycan ədəbiyyatı və şagirdlərin dünyagörüşünün formalaşdırılması" mövzusunda doktorluq dissertasiyalarını uğurla müdafiə edən Şahin Səfərov 1987-ci ildə professor elmi adına layiq görülüb.
Professor Şahin Səfərovun elmi yaradıcılığının əsas istiqamətlərindən birini də ədəbiyyatın tədrisi məsələləri təşkil edir. Onun "Ədəbiyyat dərslərində ideya-siyasi tərbiyəyə dair", "Ədəbiyyat dərslərində şagirdlərin elmi dünyagörüşünün formalaşması", "Ədəbiyyat tədrisi və yeni insan tərbiyəsi", "Ədəbiyyat tədrisi və məktəblilərin vətəndaşlıq tərbiyəsi", "Nizami Gəncəvi yaradıcılığının məktəbdə öyrədilməsi", "Ədəbiyyat qüdrətli tərbiyə vasitəsidir", "Azərbaycan ədəbiyyatı və şagirdlərin dünyagörüşünün formalaşması problemləri", "Şagirdlərin bədii təfəkkürünün inkişafı" və s. əsərlərində qabaqcıl məktəb təcrübəsi ümumiləşdirilib, ədəbiyyat tədrisinin aktual elmi-metodik problemlərinin nəzəri həlli verilib.
Tanınmış alimin yaradıcılığında dram və nəsr əsərləri də ideya məzmunu, mövzu orijinallığı ilə diqqəti çəkir. "Nizami sorağında", "Tələ", "Tərgül", "Nişan üzüyü", "Qu quşunun məhəbbəti" kimi lirik-emosional əhval-ruhiyyəli dram əsərləri bu baxımdan xüsusi maraq doğurur. Şahin Səfərov dram əsərlərini "Göy qurşağı" kitabında toplayaraq oxuculara təqdim edib. Onun "Bir payız günü", "Qarabağ şikəstəsi", "Mən hazır" və digər əsərlərində mənəvi problemlərə toxunulur.
Şahin Səfərov tənqidçi kimi
Klassik Azərbaycan ədəbiyyatının mahir tədqiqatçılarından olmuş Şahin Səfərov ərəb və fars dillərini mükəmməl bilməsi hesabına bu sahədə də böyük nailiyyətlər əldə edib. Füzuli və Nizami yaradıcılığına dair sanballı tədqiqatlar ortaya qoyub. Azərbaycan şairlərinin zəngin irsinin araşdırıcısı kimi bir sıra beynəlxalq konfranslarda Azərbaycan nümayəndə heyətinin rəhbəri olub. Şərq ölkələrinin mətbuatında biri-birindən maraqlı məqalələrlə çıxış edib. 1992-ci ildə İran İslam Respublikasında Məhəmməd Füzulinin 500 illiyi münasibəti ilə keçirilən Beynəlxalq konfransda "Füzuli — 500" mükafatına layiq görülüb.
Açma-yumma xalçaları
Açma-yumma xalçaları — Qarabağ tipinə aid olan xovlu xalça.
Ümumi məlumat
Azərbaycan xalçaları toxunma texnikasına görə 2 əsas qrupa bölünür: xovsuz və xovlu xalçalar. Xovsuz xalçaların yaranması toxuculuq sənətinin ilk dövrlərinə təsadüf edir. Bu qrupa çətən, həsir, palaz, kilim, cecim, vərni, şəddə, zili və sumax kimi xalçalar daxildir.
Xovlu xalçalar xalça sənətinin texnoloji və bədii inkişafının son dövr məhsuludur. Ümumilikdə Azərbaycanın xovsuz və xovlu xalçaları bədii-texnoloji xüsusiyyətlərinə görə 9 qrup üzrə təsnif və tədqiq olunur: Qarabağ tipinə aid olan “Açma-yumma” xalçalarının istehsal mərkəzləri qədim zamanlardan Ağdamın Xıdırlı, Cəbrayılın Papı və Sofulu kəndləri, XVIII əsrdən etibarən isə həmçinin Şuşa və ona yaxın yerləşən Şırlan və Xəlfəli qəsəbələri olmuşdur. Dağlıq Qarabağda, habelə Köhnə Tağlarda və Daşbulaqda istehsal olunan xalçalar, yuxarıda sadalanan xalçaçılıq məntəqələrində toxunan xalçalarla müqayisədə daha kobuddur. Bununla əlaqədar olaraq, bu tipin kompozisiyalarının bədii dəyəri aşağıdır. Xalçaçılıq sənətinin əski ustadlarının söylədiyi kimi, keçmiş zamanlarda Bərdə rayonunun Kəbirli kəndində (Ağcabədiyə yaxın) istehsal olunan kiçik ölçülü “Açma-yumma” xalçaları çox məşhur idi. Onlar zərif iplərdən toxunurdu, həzin və sakitləşdirici çalarlara malik olurdu və bir qayda olaraq, xüsusi sifarişlə istehsal olunurdu. Kəbirli kəndinin əhalisi əsasən, heyvandarlıqla məşğul olur, yarımköçəri həyat tərzi keçirirdilər, buna görə də xovsuz xalça ların – kilim və palazların istehsalı daha çox inkişaf etmişdi.
Bədii analiz
“Açma-yumma” xalça larının orta sahəsinin kompozisiyası, başlıca olaraq, bir neçə ətrafında dişciklərin olduğu rombabənzər naxışlardan (qellərdən) ibarətdir. Bir –birinin ardınca aşağıdan yuxarıya doğru bütün orta sahə boyunca yerləşən naxışlar (göllər) formalarına görə orijinaldır. Naxışların təsvirlərinin sxematikliyini və onları əhatə edən dişciklərin formasını nəzərə alaraq, xalçaçılar bu xalçaları ədalətli olaraq, “Açma-yumma” adlandırmışlar. Bu adlandırma, toxuma prosesində naxışların istiqamətini müəyyən edən texniki termindir. Yuxarıda təsvir edilmiş göllərin yarısı eyni dəqiqliklə və ya kiçik dəyişiklərlə xalçanın sağ və sol tərəflərində təkrarlanır ki, bu da göllərin diaqonal və şaquli istiqamətlərdə təkrarlanması görünüşü yaradır.Göllər arasındakı hamar fonlu burumlar xalçanı canlandırır. Qeyd edək ki, böyük xalılarda xalının enindən asılı olaraq, naxışlar arası burumlar əhəmiyyətli dərəcədə genəldilir. Haqqında danışılan xalça orta sahənin kompozisiyasına görə “Dəryanur xalçası”na bənzəyir. “Açma-yumma” xalçalarının haşiyə zolaqları müxtəlif olur. Lakin “Qotazlı butanın” orta haşiyəsi xalçanın bu tipi üçün səciyyəvidir. “Açma-yumma” xalçalarının fonu, adətən tünd göy rəngdə olur. Nadir hallarda bu cür xalçaların qırmızı fonda olanına da rast gəlinir. Şuşa da “Açma-yumma” təsvirli xalı – gəvələr də istehsal olunurdu.
Zoltan Layoş Bey
Zoltan Layoş Bey (24 iyul, 1900 Dyula - 4 oktyabr, 1992 Vaşinqton) — mikrodalğa texnologiyası, o cümlədən volfram lampalarını inkişaf etdirmiş macarıstanlı fizik, professor və mühəndis. O, Aydan radar əks-sədalarını müşahidə edən ikinci şəxs idi. 1930-cu ildən etibarən o, Segeda Universitetində nəzəri fizika professoru kimi işləməyə başladı.
Açma-yumma xalçaları
Texniki xüsusiyyətlər
“Açma-yumma” xalçaları, bir qayda olaraq, düzbucaqlı formada olur. Bəzən kvadrat formalı növləri də (təxminən 4 kvadrat metr) toxunur ki, bunlar da xalçaçılar arasında “xalıbalası” adını almışdır. Düyünlərin sıxlığı: hər kvadrat desimetrdə təxminən 33X33 düyün yerləşdirilir (hər kvadrat metrdə 108 000-dən 122 000 düyünədək ). Bəzən daha sıx düyünlü “Açma-yumma” xalçalarına rast gəlinir. Xovun uzunluğu – 7 millimetrdir.
Daha mürəkkəb kompozisiyaya malik olan və daha sıx toxunan “Açma-yumma” xalçaları Qarabağ tipli xalçaların ən yaxşı növü hesab olunur.
Zoltan Layoş Bey
1923-cü ildə Tungsram Ltd.-də işıq mənbələrini, əsasən də elektrik lampaları inkişaf etdirmək üçün tədqiqat laboratoriyası yaradıldı. Laboratoriyanın rəhbəri İqnas Pfayfer idi. Tədqiqat heyətinə isə Zoltan Beylə bərabər Tivadar Millner, İmre Brodi, Qyorq Sigeti, Ernö Vinter və başqaları daxil idilər.
1955-ci ildə Zoltan Bey Milli Standartlar Bürosunda (hal-hazırda Milli Standartlar və Texnologiya İnstitutu adlanır) Nüvə Fizikası şöbəsinin rəhbəri oldu. Burada o, əvvəllər məlum olmayan ölçmə üsulu ilə işığın tezliyini və sürətini ölçmüşdür. Zoltan Beyin tədqiqatları nəticəsində Beynəlxalq Çəki və Ölçülər Bürosu 1983-cü il konfransında Zoltan Bey tərəfindən tövsiyə olunmuş metrin yeni təyin olunmasını standart kimi qəbul etmişdir. Zoltan Bey 72 yaşında təqaüdə çıxıb. 1981-ci ildə o, Macarıstan Elmlər Akademiyasına fəxri üzv seçilib.
1998-ci ildə İsrail dövləti Dünya xalqları ədalətliləri arasında onu tanıdı və Yad Vaşemdə onun adını siyahıya saldı.
Əsgəran rayonu
Əsgəran rayonu — keçmiş Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti tərkibinə daxil olan Azərbaycan rayonlarından biri, 26 noyabr 1991-ci ildə ləğv edilmiş və ərazisi yeni yaradılmış Xocalı rayonunun tərkibinə verilmişdir.
Rayon 1930-cu ilin avqustunda yaradılanda Stepanakert rayonu kimi yaradılıb. 1978-ci ildə isə adı dəyişdirilərək Əsgəran rayonu adlanıb.
Aleksandra Antonova
Aleksandra Antonova (d. 22 noyabr 1991) — Rusiyanı təmsil edən su poloçusu.
Karyerası
Aleksandra Antonova, Rusiya yığmasının heyətində 2012-ci ildə Birləşmiş Krallığın London şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Beşinci pillə uğrunda görüşdə Çin yığmasına 15:16 hesabı ilə məğlub olan Rusiya yığması, London Olimpiadasını altıncı pillədə başa vurdu.
Nöqtələr
İki nöqtə — sadalanan sözlərdən əvvəl ümumiləşdirici söz gələrsə, ümumiləşdirici sözdən sonra iki nöqtə qoyulur. "O bir sıra islahatlar: pul, torpaq, vergi və s. islahatlar aparılması haqqında göstəriş vermişdir."
Özündən əvvəlki cümləyə intonasiya ilə bağlanıb, onu izah edən cümlələrdən və cümlə üzvlərindən əvvəl iki nöqtə qoyulur. "Camaat arasında belə bir inam var: "Dost üzünə açılan süfrə həmişə bərəkətli olar"" (S.Rəhimov). "Asanlıqla dil tapdılar: baxışla, təbəssümlə, nəfəslə."
Sitat daxilində göstərilən hissəyə qədər olan hissə verilmirsə, özündən əvvəl, özündən sonrakı hissə buraxılırsa, sonra üç nöqtə qoyulur. "Nəriman Nərimanov yazır: "Bu zamanda mədəniyyətli millətlər çalışırlar ki, dillərini və yazılarını asana çıxartsınlar...""
O cümlədən yüksək hiss-həyəcanla deyilən nəqli cümlələrdən sonra üç nöqtə qoyulur (əksərən, subyektiv və köşə yazılarında). "Bu da axtarışın nəticəsi..."
Bir sıra həmcins üzvlər sadalanarkən, lakin sonda və sair, və ilaxır işlədilmədikdə son sözdən sonra üç nöqtə qoyulur. "İndi qələmin gücü daha da artıb, onun əlində maşınlar, radiolar, kinolar, işıqlar, rənglər, binalar..."
Mənbə
Ə.Dəmirçizadə. Müasir Azərbaycan dili (fonetika, orfoepiya, orfoqrafiya). Bakı, 1972, s. 259-303.
Smok-Krik
Smok-Krik — ABŞ-nin şimal-qərbində Nevadadan 97 km şimalda qərarlaşır. Piramid gölünün şimalında yerləşir. Yaxınlığından kontinental dəmir yolu keçir.
Edvard Beneşin villası
Edvard Beneşin villası və ya Prezident evi (Prezidentský domek, Vila Dr. Eduarda Beneše) — Çexoslovakiyanın ikinci prezidenti Edvard Beneşə məxsus olmuş Praqa qəsrinin yaxınlığındakı Kral bağında yerləşən binadır.
Möhtəşəm Kral bağı Praqada XVI əsrdən mövcuddur. Burada Mərkəzi Avropada nadir rast gəlinən ağac və ekzotik bitkilər yetişdirilirdi. 1731-ci ildə parkın qərb hissəsində, Kraliça Annanın intibah dövrünə aid yay sarayının yaxınlığında, tropik floranın inkişaf etdirilməsi üçün oranjereya kompleksi tikilmişdi. Yüksək barokko üslublu bina K.İ.Dintsenhoferin layihəsi əsasında yaradılmışdır.
1938-ci ildə oranjereya Edvard Beneşin iqamətgahının tərkib hissəsinə çevrilmişdi. Prezident binanın yerləşdiyi ərazini və onun pəncərəsindən gözəl bağa açılan mənzərəni çox bəyənmişdi. Mövcud qədim oranjereya binasına üçbucaq frontonlu və eyni üslubda sadə fasadları olan iki mərtəbəli fligel əlavə edilmişdi. Beləliklə, yeni əlavələr zərif görünüşlü barokko korpusunu ahəngdar şəkildə tamamlayır. Villanın tikintisinə Praqa qəsrinin və Hardçanı rayonunun baş memarı Pavel Yanak rəhbərlik edirdi.
Bu ev 1938-89-cu illər ərzində sosialist Çexoslovakiya Prezidentlərinin rəsmi iqamətgahı olmuşdur. Təhlükəsizlik səbəblərindən həmin illərdə Kral bağının böyük bir hissəsi bağlanmışdı - yalnız Yay sarayının qarşısında olan kiçik bir sahə ictimaiyyət üçün açıq qalmışdı.
Dəyişikliklər yalnız Vatslav Havelin prezidentliyi dövründə baş vermişdir - Prezident öz şəxsi evini rekonstruksiya edən zaman, bir neçə ay bu villada yaşamışdır. Vatslav Klaus da bu iqamətgahda yaşamaqdan imtina edir. 1990-cı ildən, Kral bağı mövsümi rejimində ictimaiyyət üçün açılmışdır. İndi hər bir insan Prezident evini görə və onun fonunda şəkil çəkdirə bilər.
Somali plitəsi
thumb|350px |Somali plitəsi
Somali plitəsi — tektonik plitə. Sahəsi — 0,01585 steradian. adədən Afrika plitəsinin tərkib hissəsi olaraq göstərilir.
Somali plitəsi afrika plitəsinin şərqində, Böyük Rift Dərəsi boyunca yerləşir. Böyük Rift Dərəsi qarşı tərəfində yerləşən sahəsi isə bəzən  Nubiya plitəsi adlandırılır. Bu iki plitə hər zaman Afrioka plitəsinin bir parçası hesab edilir.
Somali plitəsi qərbdə Böyük Rift dərəsi, araf novu, şimalda Ədən silsiləsi, şərqdə Mərkəzi Hind silsiləsi, cənubda isə Qərbi-Hind silsiləsi ilə əhatələnir. İl ərzində şərqə 45 mm hərəkət edir.
Sərhəd olduğu plitələr: Afrika, Antarktika, Hind-Avstraliya, Ərəbistan.
Bulbophyllum densifolium
(Bulbophyllum densifolium) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Arealı
Bulbophyllum densifolium növü Papua-Yeni Qvineya üçün endemik növdür.
Tabule
230px|thumb|right|Tabule
Tabule (تبولة tabūlah; həmçinin tabouleh və ya tab(b)ouli) — Levant salatıdır. Ənənəvi olaraq yarma, pomidor, incə doğranmış cəfəri, nanə, soğan və sarımsaq ilə hazırlanır və zeytun yağı, limon suyu və duz ilə dadlandırılır.
Xəlilvənd (Bünab)
Xəlilvənd — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Bünab şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 1,187 nəfər yaşayır (293 ailə).
Yaponiya Demokratlar Partiyası
Yaponiya Demokratlar Partiyası — Yaponiyanın siyasi partiyası olaraq 1998-ci ildə qurulmuşdur. Müxtəlif cəbhələrin birləşməsindən yaranmışdır. Bu partiyanı 1955-ci ildə qurulmuş Yaponiya Liberal-Demokratlar Partiyası ilə səhv salmaq lazım deyildir. Sosial liberalizmə sadiq olması ilə seçilən partiya sağ mərkəzçilər ilə sol mərkızçilərin ümumi mənafeyləri baxımından yaranmışdır.
2009 il seçkilər
2009-ci il seçkilərində Demokratlar partiyası iki palatada hakim mövqe əldə edə bilir. Bunun nətincəsində uzun zaman ölkəni idarə edən Liberal Dekokratlar Partiyası müxalifətə keçməsi ilə nəticələnir. Patiya hökuməti qurmaq hüququ əldə etmişdir 16 sentyabr 2009 partiyanın sədri Yoriko Hatoyama ölkənin baş naziri olur və nazirlər kabinetini qurur. Ada Yaponiya Sosial-Demokratlar Partiyası və Yeni Xalq Partiyası ilə birlikdə koalisiya qurmalı olurlar.
Naotonun rəhbərliyi 2011 ci ilin martında Yaponiyada baş vermiş zəlzələnin nəticələrini aradan qaldırılması məsələsində acizliyi ortaya çıxdığından 30 avqusta Naoto istehfa verməli olur.Yesihiko Nado baş nazir olur.
Mövqeləri
2012 il seçkiləri nəticəsində Demokratlar parlametdə 173 mandat itirərək cəmi 57 yerə sahib çıxır. Bununla belə bu partiya yarım əsr ərzin ölkəni idarə edən Liberal Dekokratlar Partiyasını hakimiyyətdən uzaqlaşdıra bilmişdir. 2012-ci il seçkilərində Liberal Dekokratlar Partiyası yenidən ölkənin hakim partiyasına çevrilmişdir.
Kirill Moskalenko
Kirill Semyonoviç Moskalenko — sovet hərb xadimi, İki dəfə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı (1943, 1978).
Mükafatları
thumb|Kirill Moskalenkonun hərbi geyimi
Skuderiya Ferrari
200px|thumb|Skuderiya Ferrari komandasının loqosu Skuderiya Ferrari—Yarışda məşğul olan avtomobil şirkəti Ferrari (İtalyan Gestione Sportiva) bir bölümü olan İtalyan yarış komandası. Bu birim, çox sayda Ferrari müştərisinin və xüsusi qrupların yarış fəaliyyətlərində iştirak etməsinə baxmayaraq, əsas işlərini və maliyyələrini Formula 1 komandası olan Scuderia Ferrari'ye yönəldir. Burada "Motorsporlarda Ferrari" tələbi yönəldilir. Bu mövzuda ayrı bir məqalə lazımdır. Bu müddət də başqa mənaları daşıyır, bax Ferrari. Komandanın 1950-ci ildən bu günədək Formula 1 yarışında iştirak edir və çempionatda ən qədim və ən uğurlu komandadır. Komanda çoxsaylı italyan azarkeşləri tez-tez "tifosi" (İtalyanca tifosi) adlanır. Scuderia Ferrari İtaliyadan "Stabil Ferrari" kimi tərcümə edir, Scuderia da bəzən Formula 1-in digər qrupları kimi istinad edilir, məsələn Scuderia Toro Rosso.
Komandanın tərkibi
etibarən komanda üçün dayanır. Dörd dəfə dünya çempionu (2010 - 2013).
komandada çıxış etmişdir. 2007-ci ildə dünya çempionu. 2014-cü ildə Felipe Massanın əvəzinə komandaya döndü. Çempion adlarının çoxu Ferrari komandası Alman yarışçısı Mihael Şumaxerı gətirdi. Formula 1 tarixində 7 şampiyona unvanının yeganə sahibi, 5 dənəsi isə Ferrari (2000-2004) ilə qazandı. 2006-cı ildə, İtaliya Grand Prix'ini qazandıqdan sonra, Mihael Şumaxer çempionatdan ayrıldığını söylədi. Lakin Scuderia Ferrari-də yer tutdu. Yeddi dəfə çempionatın vəzifələri yeni Ferrari idman avtomobillərinin testlərini əhatə edir. Lazım olsa, Mihael Şumaxer komandanın Formula avtomobillərinin sınağına cəlb oluna bilər. 2010 mövsümündə İtalyan komandası ilə əlaqəni tamamladı və Mercedes-Benz komandası ilə döyüş pilotu ilə müqavilə imzaladı.