Maliyyə_və_bank_menecmenti
Bank menecmenti
Bank menecmenti idarəetmənin xüsusi sahəsi olmaqla, bazar iqtisadiyyatının inkişafı şəraitində ortaya çıxır. Bank əməliyyatlarının inki­şaf etmiş ölkələrdə olan əməliyyatlar səviyyəsinə çatdığı mərhələdə bu xidmətlərə qiymətli kağızlarla, kredit kartları ilə, valyuta ilə əməliyyatlar, digər kommersiya bankları və strukturlarının səhmlərinin yerləşdirilməsinə kömək, müştərilərə onların vəsaitlərinin səmərəli yerləşdirilməsində xidmət, investisiya layihələrinin qiymətləndirilməsi, lizinq, fak­torinq və digər əməliyyatlar aiddir. Qeyd etmək lazımdır ki, belə şəraitdə bankın nizamnamə kapitalı digər kommersiya bankları üçün ehtiyat fonduna çevrilə bilər. Bank menecmenti bu və ya digər proqrammı sadəcə olaraq kreditləşdirmir, həmçinin kreditlərin necə sərf olunmasına nəzarət edir. Xüsusən isə, onların hansı məqsədlərə sərf olunmasına və vaxtında geri qaytarılmasına nəzarəti öz üzərinə götürür. Bank menecmenti kommersiya banklarının öz funksiyalarını yerinə yetirmələri ilə bilavasitə bağlı olan praktiki fəaliyyətdir. Bu aspektdə bank menecmenti idarəedici obyektlərə: bankın aktiv və passiv əməliyyatlarına, hesablama-kassa əməliyyatlarına, normativ maliyyə göstəricilərinin yerinə yetirilməsinə, daxili audit və nəzarətə təsir sistemi kimi çıxış edir. Bank meecmentinin yaranması 1929-1933-cü illərdə yaranmış krizisə əsaslanır. Bu dövrdə bir sıra kommersiya bankları ya iflasa uğradılar ya da ciddi dəyişikliyə məruz qaldılar. Menecmentin digər sahələri kimi bank menecmenti də öz inkişafını ikinci dünya müharibəsindən sonra iqtisadiyyatın mako və mikro səviyyədə idarə olunmasının gücləndiyi dövrdə başladı. Daha sonra qərb ölkələrində menecmentin nəzəri əsasları yarandı ki, bunun da əsasını firmadaxili planlaşdırma təşkil edirdi. Bu nəzəriyələrdən ən məşhuru Nobel mükafatçısı amerikalı iqtisadçı Q. Markoviçin effektiv portfel nəzəriyyəsidir. Onun konsepsiyasına əsasən risk aktivlərinin portfeldə birləşməsi hesabına müəssisənin riski xeyli azala bilər. Bu baxımdan iki mühüm nəticəni qeyd etmək olar: Markoviç nəzəriyyəsinin əsasında efektiv portfel anlayışı durur. Effektiv portfelin əsas kriteriyası göstərilən gəlirlilik və mənfəətliliyin təmin olunmasıdır. Qeyd etmək lazımdır ki, bank menecmenti sistemində effektiv portfel əsas yer tutur, belə ki, bu halda söhbət cəlb olunmuş resurslardan gedir. Məhz buna görə effektiv kredit ssudalarının, investisiya, valyuta, lizinq və bankın digər portfellərin formalaşması bank menecmentinin çox mühüm elmi-praktiki məsələlərindədir. Menecmentin nəzəri əsaslarından biri də 1950-ci illərin sonlarında F.Modilyani və M.Miller tərəfindən işlənmiş kapitalın struktur nəzəriyyəsi oldu. Onların konsepsiyasına görə müəssisə özünün sərbəst optimal capital strukturuna malik olmalıdır. Bu nəzəriyyə müəssisəyə kapitalın optimal strukturunu qiymətləndirməyə, daha sonra müəyyən etməyə imkan verir. Kapitalın optimal strukturunun əsas göstəricisi müəssisənin bazaar qiymətinin artması hesab olunur. Menecmentin nəzəri əsaslarına agent münasibətləri nəzəriyyəsini də aid etmək olar ki, o özündə bir tərəfdən səhmdarlar və menecerlər, digər tərəfdən səhmdarlar və kreditorların münasibətlərini əks etdirir. Konsepsiyanın əsas ideyası ondan ibarətdir ki, bütün qarşılıqlı münasibətlər potensial konfliktlərin əsas mənbəyidir.