cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mahmud Tağıyev
Həyatı
Rəssam Tağı Tağıyevin qardaşı, Əkrəm Tağıyevin atasıdır.
Yaradıcılığı
Mahmud Tağıyevin erkən yaradıcılığının əsas mövzuları natürmort və mənzərə əsərləri hesab olunur. O, 1960-cı illərdən başlayaraq sənaye və kənd təsərrüfatına aid mövzuları araşdırmışdır. Rəssam Azərbaycanda sovet tikililərinin quruculuq prosesinin əsas məqamlarını təsvir etmişdir. Bunlara Mingəçevir su anbarı və Sumqayıt alüminium zavodunun təsvirləri daxildir. M. Tağıyev bu illər ərzində portret janrını araşdırmağa davam etmiş və xüsusi olaraq tarixi portret janrına müraciət etmişdir.
Rəssamın yaradıcılığına "Əriklər" (1969), "Əncirlər" (1974), "Eyvan" (1987), "Natürmort", "Yaz gülləri" (1993), "Lalələr", "Almalar" (1993), "Məcnun", "Leyli", "Güldanda güllər", "Dağlarda bahar", "Bakı", "Neft emal zavodunun işıqları", "Avarçəkən", "Yuxu", "Çılpaq", "Dədə Qorqud", "Səməd Vurğun", "Yeddi gözəl" və başqa əsərlər daxildir.
Mahmud Tağıyevin Bakıda (1947-ci ildə Xalidə Səfərova ilə birgə, 1958, 1969, 1993), Moskvada (1990, 1988-ci illərdə X. Səfərova ilə birgə) fərdi sərgiləri keçirilmişdir. Onun əsərləri Rusiya, Türkiyə, Ukrayna, ABŞ, Böyük Britaniya, Fransa, Almaniya, İran, Suriya və Misirdə sərgilənmişdir.
Suntar ulusu
Suntar ulusu (Сунтаар улууһа) — Rusiya Federasiyası, Saxa Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon. İnzibati mərkəzi Suntar kəndidir.
Coğrafiyası
Sahəsi - 57,8 min km²-dir. Ulus Vilyoy çayının orta axınında yerləşir. Şimal və şimal-şərqdə Nyurba ulusu, şərqdə Yuxarı Vilyoy ulusu, cənub-şərqdə Olyokminski ulusu, cənub-qərbdə Lena ulusu, qərbdə Mirnı ulusu ilə həmsərhəddir.
Təbii şərait
Meşələrində əsasən qarağac, küknar və şam ağacları üstünlük təşkil edir. Bəzi yerlərdə ağcaqayın ağacları vardır. Göllər və Vilyoy çayı sahillərindəki çəmənliklər mal-qaranın yem bazasının əsasını təşkil edir.
Ulusun faunası zəngin və müxtəlifdir. Əsas ticari heyvanlar bunlardır: samur, sincab, qaraquyruq gəlincik, Ondatra, dovşan, tülkü və Sibir gəlinciyi.
Yanvar ayının orta temperaturu -33... -35 ° C, iyul + 17 ... + 19 ° C təşkil edir. Yağıntı ildə 250-300 mm-dir. Oktyabrın ortalarında sabit bir qar örtüyü görülür. Qar may ayının ortalarında tamamilə yox olur. Şaxtasız dövr 80 gün (5 iyundan 25 avqusta qədər) davam edir.
Əhalisi
2002-ci il siyahıyaalınmasına görə: saxalar - (92,5%), ruslar (5.0%), evenlər (0.2%), evenklər (0.2%) və digər millətlər (2.1%).
Yerli özünü idarəetmə
Suntar ulusu ərazisinə 26 kənd inzibati vahidliyinə ümumilikdə 39 yaşayış məntəqəsi daxildir.
İqtisadiyyat
Əsas sənaye kənd təsərrüfatıdır. Son illərdə məhsuldar qüvvələrin böyüməsi və yerli sənayenin tədricən inkişafı tendensiyası müşahidə olunur. Milli iqtisadiyyatda vəziyyət sabitləşir. Bu iqtisadiyyatın və sosial-mədəni sahənin daha da inkişaf etməsi üçün əsas olur. Ulus Saxanın kənd təsərrüfatı ulusları arasında iqtisadi inkişafda birinci yerdədir.
Ulus təbii qaz, neft, qonur kömür, seolit, mis və xörək duzu ilə zəngindir.
Telefon xidmətləri "Saxatelecom" tərəfindən təmin olunur. Ayrıca ulus mərkəzində mobil xidmətlər MTS və Megafon tərəfindən təmin edilir.
Nəqliyyat
"Vilyuy" federal magistral yolu ("Yakutsk - Vilyoysk - Nyurba - Mirnı") ulus ərazisindən keçir.
Vilyoy çayındakı limanlar - Suntar, Şeya, Elqyay, Krestiyak.
Tanınmış şəxsləri
Leonid Andreeviç Popov (1919 - 1990) - Saxa yazıçısı.
Georgi Evdokimoviç Bessonov (1915-2005) - orta məktəb müəllimi (Toybohoy kəndi), Sosialist Əməyi Qəhrəmanı.
Mariya Afanasevna Krivoşapkina (1981) - boks üzrə beynəlxalq dərəcəli idman ustası, Rusiyanın əməkdar idman ustası, iki qat dünya çempionu, Rusiya çempionatı (2012-ci il 1-ci yer), boks üzrə Avropa kuboku çempionu, kikboksinq mütəxəssisləri arasında dünya çempionu.
Qriqori Trofimoviç Semenov (1903-1970) - Sovet geoloqu, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı.
Dərman tütəkcəsi
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Vasif Süleyman
Vasif Süleyman (Süleymanov Vasif İsgəndər oğlu) — azərbaycanlı şair, publisist, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü (1997), Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, "Qızıl qələm" mükafatı laureatı (1996).
Həyatı
Vasif Süleyman 1965-ci il yanvarın 3-də Şəmkir rayonunun Dəllər qəsəbəsində anadan olub. Dəllər qəsəbə orta məktəbini bitirdikdən sonra Bakı Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsində təhsil alıb (1991-1996).
"Azərbaycan dəmiryolçusu" qəzetinin redaktoru, "Ədəbiyyat qəzeti"nin redaksiya heyətinin üzvüdür.
Yaradıcılığı
Ədəbi fəaliyyətə 1980-ci illərdən başlayıb. İlk şeirləri "Pioner" və "Ulduz" jurnallarında dərc edilib.
Təltif və mükafatları
Publisistika sahəsində uğurlu fəaliyyətinə görə "Qızıl qələm", eləcə də "Şahmar Əkbərzadə" mükafatları alıb.
Bulbophyllum nipondhii
(Bulbophyllum nipondhii) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Cozef
Cozef — şəxs adı.
Mozambik
Mozambik — Afrikada dövlət.
Coğrafiyası və İqlimi
Mövqe: cənub-Şərq Afrikada Hind okeanının qərbində, Tanzaniyanın şimalında, Malavi və Zambiyanın şimal batısında, Zimbabvenin şərqində, Esvatini və Cənubi Afrikanın şimal şərqindədir.
Coğrafi mövqes(n)i: 18–15 Cənub dərəcəsi, 35 00 Şərq meridianı
Xəritədəki mövqes(n)i: Afrika
Sahə: 801,590 km²
Sərhədləri: cəmi: 4,571 km
Sərhəd qonşuları: Malavi 1,569 km, Cənub Afrika 491 km, Esvatini 105 km, Tanzaniya 756 km, Zambiya 419 km, Zimbabve 1,231 km
Sahil şeridi: 2,470 km
İqlimi: tropikdən subtropikale keçiş iqlimi.
Ərazi quruluşu: Sahil düzənlikləri, mərkəzdə yüksək ərazilər, şimal-qərbdə yüksək platolar, qərbdə dağlar iştirak edər.
Dəniz səviyyəsindən yüksəkliyi: ən alçaq nöqtəsi: Hind Okeanı 0 m ən yüksək nöqtəsi: Monte Binga 2,436 m
Təbii qaynaqları: Kömür, titanyum, təbii qaz, hidro enerji, tantal, grafit, gümüş, boksit.
Ərazi istifadəsi: əkinçiliyə uyğun torpaqlar: %4 daimi əkinlər: %0 otlaqlar: %56 meşəlik ərazi: %18 digər: %22 (1993 məlumatları)
Sulanan ərazi: 1,200 km² (2000 məlumatları)
Təbii fəlakətlər: Quraqlıqlar, su basqınları, yox edici siklonlar
Ölkənin əhəmiyyətli şəhərləri; Beira, Quelimane, Nampula, Xaixai, Chimoi, Inhanbane, Pemba və Tetedir. Hind Okeanı boyunca uzun və incə uzanan ölkənin sahil uzunluğu 2515 kmdir. Bu sahilləri limanların yanında turistik sahillərə malikdir. Qonşuları : Tanzaniya, Malavi, Zambiya, Zimbabve, Cənub Afrika və Esvatini. Bu ölkələrə gələn mallar ümumiyyətlə Mozambik limanlarından keçərək içəri girməkdədir.
İqlimi okeandan ötəri nəmli və isti tropik bir iqlimdir. Şimaldakı Chimoi bölgəsi rakımdan ötəri daha ılıman bir iqlimə malikdir.
Tarix
Bantu dilində danışan insanların indiki Mozambik ərazisinə köç etməsi eramızdan əvvəl IV əsrə təsadüf edir.
IX və X əsrlərdə Ərəb və İranlı dənizçilər tərəfindən bilinməkdə idi. Avropalıların bura gəlişləri 1498-ci ildə Vasco da Qəmənin Hind səyahəti əsnasında olmuşdur. Avrapadan ilk gələnlər portuqaliyalılardır. Sahil bölgəsindən iç sahillərə giriş XVI əsrin sonlarında olmuşdur. Portuqaliyalılar başlıca rəqibləri Hollandiyalıları və Asiyalı Ərəbləri çətin də olsa bölgədən uzaqlaşdırmışlar. Sonra, XIX əsrdə Angola ilə buranı birləşdirmək istəmiş, amma İngilis müdaxiləsiylə qarşılaşmışlar. II Dünya Müharibəsini izləyən dövrdə müstəqillik uğrunda mübarizə aparmışdır. Portuqaliya rəhbərliyinə qarşı verilən döyüş nəticəsində və Portuqaliyada 1974-cü ildə reallaşan Qərənfil İnqilabıyla birlikdə FRELIMO təşkilatı öndərliyində müstəqilliyini qazanmışdır.
Su və enerji
Ölkədə 60 çay vardır. Bu çayların debisi yüksəkdir. Zambezi 8 ölkədən keçən və dünyadakı əhəmiyyətli çaylardan biridir. Dünyanın ən böyük anbarlarından biri olan Cahora Bass da Zambezi Çayı üzərindədir. Ölkənin 13%-ni çay və göllər təşkil edir.
Ölkədə elektrik enerjisi çətinliyi yoxdur. Ancaq iç seqmentlərə qeyri-kafi infrastrukturdan ötəri tam çatmamışdır.
Din
Roman Katolik Kilsəsinin qurduğu başlıca 20 başpsikoposluk bölgəsi mövcuddur (Beira, Chimoio, Gurue, Inhambane, Lichinga, Nampula, Pemba, Qeulimane, Tete və Xai-Xai; ayrıca Maputo və Nampula Başpsikoposluğun ana rəhbərlik bölgəsidir).
Müsəlmanlar xüsusilə, şimal bölgələrində məskundur. Müxtəlif təriqət və camaatlar olaraq mütəşəkkil olmuşlar (xüsusilə Qədr/qadiri və Şadhili qolları olaraq). Bunun yanında bəzi digər böyük islami təşkilatlar bunlardır: İslahatçı olan Mozambik İslam Şuras(n)ı (Conselho Islamico da Moçambique) və Sufilik yanlısı Mozambik İslam konqresi və Müsəlman Komitəsi (Comunidade Muçulmana). (Congresso Islamico da Moçambique). Aynı zamanda İsmayılılar, Şiələr və hind-Pakistan mənşəli islami təşkilatlarda əhəmiyyətli təşkilatlardandır.
Əhali və dil
Əhali: 19,371,057 (İyul 2001 məlumatları), Əhali artım nisbəti: %1.3 (2001 məlumatları), Mühacir nisbəti: 0 mühacir/1,000 əhali (2001 təxmini), Körpə ölüm nisbəti: 139.2 ölüm/1,000 doğan körpə (2001 təxmini), Ortalama həyat sürəsi: Cəmi əhali: 36.45 il, kişilərdə: 37.25 il, qadınlarda: 35.62 il (2001 məlumatları), Ortalama uşaq sayı: 4.82 uşaq/1 qadın (2001 təxmini), HIV/AIDS – xəstəliklərinə tutulan yetkin sayı: %13.22 (1999 məlumatları), HIV/AIDS – xəstəliyi olan insan sayı: 1.2 milyon(1999 məlumatları), HIV/AIDS – xəstəliklərindən ölənlərin sayı: 98,000 (1999 məlumatları), Xalq: Mozambikli, Əhalinin etnik dağılımı: Yerli qəbilə qrupları %99.66 (Shangaan, Chokwe, Manyika, Səna, Makua və digərləri), Avropalılar %0.06, avropa-Afrikalı qarışığı %0.2, Hindlilər %0.08, Dillər: Portuqalca (rəsmi), təxminən 26 yerli dil və ləhcələr (Xangana, Ronga, Macua, Cisene vs.)Güney Afrika və qonşu ölkələrin rəsmi dillərinin İngiliscə olması və o dövlətlərlə olan ticari və ictimai əlaqələr səbəbiylə İngiliscə etibarlı bir dildir. Oxucu yazar nisbəti: 15 yaş və üzəri üçün məlumatlar, cəmi əhalidə: %42.3, kişilər: %58.4, qadınlar: %27 (1998 məlumatları)
Təhsil
Oxuma-yazma nisbəti olduqca aşağı olan ölkədə yeni yeni məktəblər açılmaqdadır. Paytaxt Maputoda xüsusi məktəb olaraq Cənub Afrika, Portuqaliya, Amerika, Filipin, Fransız, İtalyan və Aga Khan məktəbləri kimi 65 ətrafında xüsusi məktəb vardır. Türk iş adamları və təhsil könüllüləri tərəfindən açılan Uluslararasi Söyüd Kolleci (Willow International School) da ölkənin təhsilinə qatqı təmin etməkdədir. 2003-cü ildə təhsilə başlayan Willow, 2008-ci ildə ikinci binasıyla ibtidai təhsil və orta təhsil olmaq uzere iki məktəb binasında xidmət etməkdədir. Təhsil dili İngiliscə olan bu məktəb, Portuqalca və Türkcə təhsiliylə də ölkənin üç dildə təhsil verən tək məktəbidir. Amerika, Rumıniya və Polşadakı proyekt olimpiadalarında al/götürdüyü medallarla, ölkə diametrində hər il təşkil edilən Kompüter Olimpiadalarında ilk üç dərəcəni əldə etmişdir. İkisi dövlət universiteti olmaq üzrə (Universidade Eduardo Mondlane (UEM) Universidade pedagogica cəmi 7 universitet və peşə yüksək məktəbi var. Ölkənin ən böyük universiteti olan Universidade Eduardo Mondlane (UEM) Mühəndislik, Tibb, Hüquq, Təhsil, İqtisadiyyat, Uluslararasi Əlaqələr kimi hissələrdə təhsil etməkdədir. Universidade Pedagogica isə daha çox pedaqoji sahələrində təhsil etməkdədir.
Turizm
Mozambik, turizm baxımından potensialı yüksək olan bir ölkədir. Ölkənin şimal cənub istiqamətində uzanan Hind okeanı sahilindəki təxminən 2500 kilometr uzunluğundakı sahil şeridi hər istiqamətiylə turistlər üçün fürsətlər təqdim etməkdədir. Təmiz dənizi və beynəlxalq sahədə ün etmiş dalış nöqtələri dəniz turizmi sevənləri bu ölkəyə çəkməkdədir. Paytaxt 'Maputoda' 5 ulduzlu otel sayı dörddür. 4 ulduzlu otellər də vardır. Med-cezirin ən gözəl izlənilə bilən yerlərdən biri Maputoda 'Costa Do Sol' (Günəş Kürəyi) mövqesindədir.
Nəqliyyat
Dəmiryolları: 3,131 km (1994) Karayolları: 30,400 km (1996) Kanallar: 3,750 km Boru xəttləri: Xam neft 306 km; neft məhsulları 289 km Limanları: Beira, Inhambane, Maputo, Nacala, Pemba, Quelimane Aeroportlar: 168 (2000 məlumatları)
Beira Limanı: Beira limanı mövqes(n)i etibarilə hinterlandında olan ölkələrin ixracat və idxalatında əhəmiyyətli bir yer tutmaqdadır. Bu liman xüsusilə dənizə sahili olmayan və qitənin iç bölgələrində qalan Zimbabwe, Zambiya, Malawi, Botswana və Zaire kimi ölkələrə edilən nəqliyyatda əhəmiyyətli bir yer tutmaqdadır. Limanın illik tutumu 7,5 milyon tondur.
Bu iki əhəmiyyətli limanın xaricində Nacala, Quelimane və Pemba da nisbətən daha kiçik limanlar var.
Viza Əməliyyatları; Mozambikə Azərbaycandan gəlişdə quru və hava sərhədində viza alınamalıdir. Ancaq Cənub Afrika yoluyla Avtobus vasitəsiylə gəlmək istenildiyinde Johannesburgda olan Mozambik konsulluğundan viza almanıq lazımdır. Səyahət şirkətləri vizasız yolçu qəbul etməməkdədir. 25 dollar 30 gündəlik viza ödənişi alınmaqdadır. Ölkə içində iç xəttlərdən uçaraq istənən yerlərə ulaşılabilir. Johennesburga Maputodan hər gün səhər, günorta və axşam 3–4 təyyarə gediş-çevril səfər etməkdədir.
Ünsiyyət Məlumatları
İstifadə edilən telefon xəttləri: 65,354 (2000) Telefon kodu: 258 Radio nəşr stansiyaları: AM 13, FM 16, qısa dalğa 12 (2000) Radiolar: 730,000 (1997) Televiziya verilişi edən stansiyalar: 1 (2000) Televiziyalar: 67,600 (2000) İnternet qısaltması: .mz İnternet xidmət təmin ediciləri: 8 (2000) İnternet istifadəçiləri: 6,250 (2000)
Qırx birinci simfoniya (Motsart)
thumb|Motsart 1789-cu il, Doris Stok tərəfindən qələmlə çəkilmiş rəsm Qırx birinci simfoniya "Yupiter" adı ilə məlumdur və Volfqanq Amadey Motsart tərəfindən Qırxıncı və Otuz doqquzuncu simfoniyalarla birlikdə 1788-ci ildə yazılmışdır.
Yazılması və adlandırılması tarixi
Motsart simfoniyanı 10 avqust 1788-ci ildə yazıb tamamlamışdır. Bu əsər 39-cu və 40-cı simfoniyalarla birlikdə konsertdə səsləndirilməli idi, bu məqsədlə siyahı üzrə vəsait də toplanmışdır. Lakin planlaşdırıan konsert baş tutmadı və simfoniyanın ilk dəfə hansı şəraitdə ifa olunması məlum deyildir. Ciddi maliyyə çətinlikləri ilə üzləşən Motsart son üç simfoniyanı iki aydan az bir müddətdə yazmışdır. 41-ci simfoniya bəstəkarın son simfoniyası hesab olunur.
Bir çox tədqiqatçıların fikrincə, simfoniyaya "Yupiter simfoniyası" adı sonralar alman mənşəli, skripkaçı, dirijor və bəstəkar İohann Peter Salomon tərəfindən verilmişdir.
Quruluşu
Simfoniya 4 hissədən ibarətdir və ifa müddəti 33 dəqiqədir.
Callicarpa cana
(Callicarpa cana) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Bulbophyllum nigropurpureum
(Bulbophyllum nigropurpureum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Bizerta
Bizerta Bənzərt (ər. ) — Tunisin şimalında, Bizerta azad iqtisadi zonasında şəhər. Bizerta vilayətinin inzibati mərkəzi.
Əhalisi
Əhalisi 115 min (2005). Nəqliyyat qovşağı.
Coğrafiyası
Aralıq dənizində port (filiz xammalı, neft məhsulları, sement, həmçinin zeytun yağı və s. kənd təsərrüfatı məhsullarının ixracı).
Memarlığı
Bizertanın köhnə hissəsini (Zarzuna adlanan ənənəvi məğrib şəhəri) yeni hissədən kanal (1891-ci ildə qazılmışdır) ayırır. Fort-Sidi-Salem içqalası (1573, 1968-ci ildə teatr kimi yenidən tikilmişdir), Yusef-Dey fəvvarəsi (1642), 8-bucaqlı minarəsi olan məscid (1652) Bizertanın orta əsr memarlıq abidələrindəndir. 20 əsrin 2-ci yarısından Bizerta fransız memarlarının (A. Demene, B. Zerfüss, J. Marme) 1948-ci ildə tərtib etdikləri plana əsasən yenidən qurulmuşdur. 20-ci əsrin memarlıq abidələri: Müq. Aleksandr Nevski kilsəsi (1938); vitrajlarla bəzədilmiş Notr-Dam-de-Frans bazilikasının yerləşdiyi baş meydan (1954; J. Le Kutyor, mühəndis B. Lafay); konqres binası (1965 O.K. Kakub). 7 noyabr Universitetinin elmlər fakültəsi; Okeanoqrafiya muzeyi var.
Sənayesi
Neft emalı, metallurgiya, yeyinti (əsasən, zeytun yağı istehsalı) sənayesi müəssisələri fəaliyyət göstərir. Tərsanə; sement zavodları var. İri bədii sənətkarlıq mərkəzidir (əsasən, xalçaçılıq, krujeva -toxuma, metalişləmə).
Bergeniya
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Botaniki təsviri
Kökümsovu ətli gövdəsi qısadır, iri yarpaqları köklərin yaxınlığında rozet əmələ gətirir. Çiçəkləri qırmızı və ya ağ rənglidir.
İstifadəsi
Kökümsovunda və yarpaqlarında aşı maddəsi var. Qiymətli texniki və dərman bitkisidir. Tanin, qall turşusu və arbutin alınır. Bəzən çayı əvəz edən bitki kimi (monqol çayı) istifadə edilir. Qədimdən dekorativ bitki kimi əkilir.
Dmitri Medvedyev
Dmitri Anatolyeviç Medvedyev — Rusiya dövlət və siyasi xadimi, Rusiya Federasiyasının 2 mart 2008-ci ildə seçilmiş üçüncü Prezidenti, RF Silahlı Qüvvələrinin Ali Baş Komandanı, RF Təhlükəsizlik Şurasının Sədri.
Dmitri Medvedyev hüquq elmləri namizədi, dosent, Sankt-Peterburq Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsinin fəxri doktorudur.
Həyatı
thumb Dmitri Medvedyev 1965-ci il sentyabr ayının 14-də Rusiyanın Sankt-Peterburq şəhərində ziyalı ailəsində anadan olub. Atası Anatoli Medvedyev Leninqrad Texnologiya İnstitutunun professoru, anası Yuliya Venyaminova isə Leninqrad Pedoqoji İnstitutunun müəllimi olub. Dmitri ailənin yeganə övladıdır. Dmitri Medvedyev Sankt-Peterburqun Frunze rayonundakı 305 nömrəli fəxri məktəbi bitirib.
Dmitri Medvedyev 1987-ci ildə Leninqrad Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsini, 1990-cı ildə isə həmin universitetin aspiranturasını bitirir.
Tələbəlik illərində rok musiqisinə maraq göstərən Dmitri, (onun sevimli rok qrupları "Black Sabbath" və "Ossi Osborn" idi) bununla yanaşı, idmanın ağır atletika növündə də özünü sınayıb.
Dmitri Medvedyev 1990-cı ildən 1999-cu ilə qədər Sankt-Peterburq Dövlət Universitetində pedaqoq kimi fəaliyyət göstərir. Digər tərəfdən, Sankt-Peterburq Şəhər Sovetinin sədri Anatoli Sobçakın müavini, Sankt-Peterburq meriyasının xarici əlaqələr komissiyasının sədri Vladimir Putinin rəhbərlik etdiyi komissiyanın eksperti olur.
Fəaliyyəti
250px|thumb|left|Dmitri Medvedyev və [[İlham Əliyev. Bakı, 3 iyul 2008]] Dmitri Medvedyev 1993-cü ildə meşə sənayesi bazarında Rusiyanın nəhəng şirkətlərindən hesab edilən "İLİM PALP İNTERPRİCE" şirkətinin qurucularındandır. Bu şirkətdə hüquqi məsələlər üzrə direktor vəzifəsini icra edən D.Medvedyev səhmlərin 20%-ə malik idi.
O, 1999-cu ildə Rusiya Federasiyası Hökumət Aparatının rəhbəri Dmitri Kozakın müavini təyin olunur.
1999–2000-ci illərdə o, RF-nin prezident administrasiyası rəhbərinin müavini postuna təyin olunur. D.Medvedyev prezident seçkiləri zamanı V. Putinin seçkiqabağı qərargahına rəhbərlik edir.
2000–2003-cü illərdə RF-nin Prezident administrasiyası rəhbərinin birinci müavini olan D.Medvedyev 2003-cü ilin noyabr ayından 2005-ci ilədək Rusiya Federasiyası Prezident Administrasiyasının rəhbəri vəzifəsini icra edib.
2005-ci ilin noyabrında D.Medvedyev baş nazirin birinci müavini təyin olunur və Rusiya milli proqramlarına rəhbərlik edir.
2007-ci il dekabr ayının 10-da "Yedinaya Rossiya" partiyasından prezidentliyə namizədliyini irəli sürülən Dmitri Medvedyevin namizədliyini digər bir neçə partiya da dəstəkləyib. Bundan sonra Prezident V.Putin də onun namizədliyini dəstəklədiyini bildirir.
D.Medvedyevin prezidentliyə namizədliyi keçmiş Yeltsin komandasının üzvlərinin və Putinin maraqları ilə üst-üstə düşürdü.
2008-ci ilin mart ayında keçirilən prezident seçkilərində Rusiya Federasiyasının növbəti, üçüncü Prezidenti seçilir. 7 may 2008-ci ildə onun andiçmə mərasimi keçirilir.
Dmitri Medvedyev 2012-ci il Rusiya Federasiyası Prezidenti seçkilərində iştirak etməyəcəyini və bu vəzifəyə Vladimir Putinin namizədliyini irəli sürdüyünü elan edib.
2007-ci ildə Dmitri Medvedyev Kazanda olarkən bildirib: "Dini maariflənmənin səviyyəsinin inkişaf etdirilməsi hökumətin, dini icmaların və milli təhsil sisteminin vəzifəsidir". Bununla yanaşı, Medvedyev çıxışında dini təhsil müəssisələrinin öz təhsil proqramlarını dövlət standartlarına uyğun təyin etməsi hüququnun bu müəssisələrə həvalə edilməsi istiqamətindəki təkliflərinə də müsbət yanaşdığını vurğulamışdır.
Medvedyev Kazanda sözügedən çıxışında müsəlman təşkilatlarının nümayəndələrinin Rusiyanın ənənəvi müsəlman dini liderlərinin federal telekanallarda çıxışına dair təkliflərini də dəstəkləmişdi.
Maraqlıdır ki, Medvedyev dini fəaliyyətin orduda da mövcudluğuna nəinki müsbət yanaşır, eləcə də bunun məqsədəuyğun olacağını düşünür.
Məhz, bu səbəbdən Dmitirinin namizədliyini Rusiya Pravoslav Kilsəsi, Rusiyanın Avropa hissəsi Müsəlmanlarının Ruhani İşlər İdarəsi, habelə Rusiyadakı Yəhudi Dini Konqresi də dəstəkləmişdi.
Uraankay
Uraankay, Uraangkay və ya Uranhay (tuvaca: Урааңгай saxaca: урааҥхай evenkcə: ураӈкай) – Çin və Monqolustanın şimalındakı meşələrdə yaşayan, əsasən türk soyundan gələn millətlərə deyilən tarixi adlandırma. Evenk dilində urankay deyilən söz "kişi" deyə tərcümə edilir. Saxa dilində uraanhay deyilən söz də eyni formada tərcümə edilir.
Türk qaynaqları
XII əsrdə yaşamış olan Fəxrəddin Mübarəkşah "Tarix" adlı əsərində Sibir və Orta Asiyada türk kökündən gələn cəmiyyətləri sıralarkən Uran (Urağan) adı da keçir.
Saxalar
Saxaların dastanlarında "Saha uraanhay" deyilən sözlər var. Uranhayın mənası şəxsi, kişini ifadə etməkdə və "Saha uraanhay" deyildiyində "Saha kişi, Saha insanı" mənasına gəlir. Uraanhay Saha deyilən söz ilə Vilyuy çayının Sahaları da özlərini ifadə edirlər.
Baykal gölünün şimal sahillərində yaşamaqda olan türk soylu millət Tumaada ilə Erkeeni ovaları və düzlərinə qədər XIV əsrdən köçməyə başlamışdır. Bunların Saxa türklərinin ataları olması düşünülməkdədir.
Monqol qaynaqlarında
Qədim monqol yazılarında "Uranhay" deyilən sözü latın hərfləri olaraq "uriyanqqay" şəklində tərcümə etmək olar. 1954-cü ildə Luvsandendevin hazırladığı monqolca-rusca lüğət nəşr edilmişdir. Bu lüğətdə bu formada mənalar verilməkdədir:
Buryatlarda
Buryatlarda "Tsonqool" adlı topluluqda "uraanhaad" deyilən sülalə var. Oka çayı həndəvərində yaşayan buryatlar ətrafdakı tuvalıları və tofaları uraanhad və uyqar helten (Uyğur dilli) deyə adlandırmışdırlar.
Santo-Dominqo stadionu
Santo-Dominqo stadionu — İspaniyanın El-Exido şəhərində 2001-ci ildə çox məqsədli olaraq inşa edilən stadion. Stadionda əsasən futbol yarışları keçirilir. İspaniyanın Polideportivo Ejido komandasının oyunlarını keçirdiyi stadion 7.870 tamaşaçı tutumuna malikdir.
Cessika Lanc
Cessika Lanc — 2 dəfə Oskar mükafatı na layiq görülmüş amerikalı aktrisa.
2010-cu ildə Lanc, HBO seriyasındakı Boz Bağçalar (2009) filmindəki Jaklin Kennedi nin xalası Edit Yuinq Buve Bil roluna görə ilk Emmi mükafatını qazandı. 2011-2014-cü illər arasında ilk Ekran Aktyorları Gildiyası Mükafatını, ilk tənqidçilər seçimi, 5-ci Qızıl Kürə, üç Dorian Mükafatını və serialın ilk, ikinci və üçüncü mövsümlərindəki çıxışlarına görə ikinci və üçüncü Emmi Mükafatlarına layiq görüldü.Pibodi mükafatlı Luis C.K. in veb saytında köməkçi rolu var. 2017-ci ildə Lanc, Münaqişə mini seriallarında aktrisa Coan Krauford rolu üçün 8. Emmi, 16. Qızıl Kürə, 6. Ekran Aktyorları Gildiyası və 2. TCA nominasiyasını qazandı. 2019-cu ildə Amerikan qorxu hekayəsi ndəki roluna görə onuncu Emmi namizədliyini aldı.
Həyatı
Cessika Lanc 1949-cu il aprel ayının 20-də Kloket, Minnesota şəhərində anadan olmuşdur. Ailəsi fin, alman və holland əsillidir. Orta təhsilini burada Minnesota da tamamladıqdan sonra burada, sənətşünaslıq ixtisası üzrə təhsil almışdır. Daha sonra Parisə köçərək burada da aktyorluq dərsləri alan Cessika 1973-cü ildə model olaraq ölkəsinə qayıtmışdır.
Karyerası
Cessika Lanc karyerasına 1976-cı ildə Dino De Laurentis tərəfindən çəkilən "King Konq" filmi ilə başlamışdır. Lakin bu film ona məşhurluq gətirmir. 1981-ci ildə "Poçtalyon qapını 2 dəfə döyməlidir" filmində yer alan aktrisa bu filmdə də uğursuzluqla qarşılaşır. Ona nüfuz qazandıran rolu isə 1982-ci ildə "Françis" filmində canlandırdığı Françis Farmer obrazı olmuşdur. Bu rol ilə ilk dəfə Oskar a namizəd olmuşdur. Lakin ona Oskarı qazandıran "Tutsi" filmi olur. Aktrisa "ən yaxşı köməkçi qadın aktrisa" naminasiyasında Oskar mükafatı na layiq görülür. 1980-1990- cı illərdə bir sıra filmlərdə iştirak edən aktrisa 1994-cü ildə Mavi Səma filmi ilə ikinci dəfə Oskar mükafatı laureatı olmuşdur. Bu dəfə o " Ən yaxşı aktrisa" naminasiyasında qalib olur.
Callicarpa cathayana
(Callicarpa cathayana) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Yüngül atletika 2015 Avropa Oyunlarında — Kişilər (800 m.)
Yüngül atletika 2015 Avropa Oyunlarında — Kişilər (800 m.) — 22 iyun tarixində Bakının Olimpiya Stadionunda baş tutdu. Yarışlarda 14 ölkənin 14 idmançısı qüvvəsini sınadı.
Yarışlarda final 22 iyun tarixində keçirildi. Yarışlarda birinci pilləni 1.50.16 nəticə göstərən Bosniya və Herseqovinaın idmançısı, Amel Tuka qazandı. İkinci pilləni 1.51.51 nəticə göstərən Slovakiyanın idmançısı Cozef Repçik qazandı. Üçüncü pilləni isə 1.51.91 nəticə göstərən Moldova idmançısı Yon Siuris qazandı.
Final
Finalda 14 ölkənin 14 idmançısı mübarizə apardı. Yarışlar 22 iyun tarixində baş tutdu.
Estadio Municipal de İpurua
Estadio Municipal de Ipurua İspaniyanın Eibar şəhərində 1947-ci ildə çox məqsədli olaraq inşa edilən bir stadion. Stadionda əksəriyyətlə futbol müsabiqələri keçirilməkdədir. İspaniyanın SD Eibar komandasının matçlarını oynadığı stadion, 5.250 tamaşaçı tutumuna malikdir.
Boyat (Neftçala)
Boyat — Azərbaycan Respublikasının Neftçala rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Tarixi
Boyat (Bayat, Bəyat ) – "Kitabi-Dədə – Qorqud"da hadisələrin başlanğıc və cəryan etdiyi coğrafi adlardan biridir. Boyat coğrafi adına Ağcabədi, Salyan, Neftçala, Ucar, Şamaxı, Şabran, eləcə də Şimali Azərbaycanda – Qədim Albaniyada – Arran –Şirvan ərazisində və digər yerlərdə təsadüf edilir.
Toponim səlcuq oğuzlarının boyat/bayat tayfasının adını daşıyır. Etnotoponimdir.
Bildiyimiz kimi Azərbaycan xalqının formalaşmasında əsas amilə malik olan tayfalardan biri də Bayat tayfası olmuşdur. Həmin tayfanın söylədikləri nəğmələr isə Bayat tayfasının nəğmələri, yəni bayatı adı altında termin kimi formalaşmışdır. Deməli, Azərbaycan şifahi xalq ədəbiyyatının ən geniş yayılan, ən kütləvi bir növü də bayatların adını yaşadan bayatılardır.
Bulbophyllum nigritianum
(Bulbophyllum nigritianum) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Ballıcalı
Ballıcalı — Azərbaycan Respublikasının Neftçala rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Tarixi
Ballıcalı Neftçala rayonunun Boyat inzibati ərazi vahidində kənd. Salyan düzündədir. Yaşayış məntəqəsi XIX əsrdə İorsulu kəndindən çıxmış ailələrin Ballıcalı adlı ərazidə məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Ərazinin adı isə burada ballıca otunun bitməsi ilə bağlıdır.
Viktor Şagjapoviç Kök-ool
Viktor Şagjapoviç Kök-ool (tuvaca: Көк-оол, Виктор Шогжапович, ) – tuvalılar arasında məşhur olan dramaturq, rejissor, Tuva ədəbiyyatının öndə gedən yazıçılarından biri. Rusiya Sovet Sosialist Federasiyasının məşhur sənətkalarından biri olmuşdur.
Həyatı
Viktor Kök-ool 1 mart 1906-cı ildə Övür bölgəsinin Torqalıq adlı məntəqəsində anadan olmuşdur. Yazını özü öyrənmiş, daha sonra Moskvada Şərq Millətləri Kommunistlik Universitetində, A. Lunaçarski Dövlət Teatr Sənət İnistitutunu bitirmişdir. 1925-ci ildən sonra Milli Təhsil və Mədəniyyət, 1938-ci ildən sonra Tuva Sənət Teatr Studiosunun rəhbərliyini etmiş, müdir, rejissor və sənətçi olaraq işləmişdir.
Ədəbi fəaliyyətə 1934-cü ildə başlamışdır. "Çurttu utpaalınar", "Çalış-Haya" adlı ilk pyesləri 1935-ci ildə səhnəyə qoyulmuşdur. 1936-cı ildə "Haylraan bot", "Manı-Kara" adı pyeslərini yazmışdır. "Sambajık" teatr əsərini 1942–1943-cü illərdə yazmışdır. Bir çox mahnının bəstələrini etmişdir. "Sambajık" adlı pyeslər antologiyası 1966-cı ildə, "Ədəbiyyat Antologiyası" 1976-cı ildə, "Baylak çurtum" adlı mahnı antologiyası isə 1988-ci ildə nəşr edilmişdir.
1942-ci ildən bəri Tuvanın, 1945-ci ildən isə SSRİ-nin Yazıçılar Birliyinin üzvüdür. Rusiya Teatr İşçiləri cəmiyyətinin üzvüdür. Sovet dövründə müxtəlif orden və medallarla mükafatlandırılmışdır.
Hamlet (film, 1948)
Hamlet — 1948-ci ildə istehsal edilmiş Böyük Britaniya filmidir. Film Uilyam Şekspirin eyniadlı əsəri əsasında çəkilmiş və 4 Oskar mükafatına layiq görülmüşdür. Bu film Ən yaxşı filmə görə "Oskar" mükafatı kateqoriya üzrə "Oskar mükafatı"na layiq görülmüş ilk Britaniya filmidir.
Məzmun
Danimarkanın kralı gözlənilmədən vəfat edir. Onun dul qadını Qertrud taxt-tacın yeni varisi olan kralın qardaşı Klavdi ilə evlənir. Bir müddət keçdikdən sonra Hamlet atasının ruhunu görür və onun əmisi Klavdi tərəfindən öldürüldüyünü başa düşür. Bu səbəbdən Hamlet Klavdidən qisas almaq niyyətindədir...
Yaqub Hacıyev
Yaqub Hacıyev — akademik, baytarlıq elmləri doktoru (1968), professor (1972), AMEA-nın həqiqi üzvü (2001).
Həyatı
Yaqub Hacıyev 9 may 1929-cu ildə Şəmkir rayonunun Morul kəndində anadan olmuşdur. Orta məktəbi bitirdikdən sonra o, 1946-cı ildə Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunun Baytarlıq fakültəsinə daxil olmuşdur. 1949-cu ildə Leninqrad Baytarlıq İnstitutuna köçürülərək, 1951-ci ildə burada ali təhsilini uğurla başa vurmuşdur. O, 1957-ci ildə Moskvada Konstantin Skryabin adına Ümumittifaq Helmintologiya İnstitutunun aspiranturasını bitirmişdir.
Əmək fəaliyyəti
Yaqub Hacıyev əmək fəaliyyətinə Zaqatala Kənd Təsərrüfatı Texnikumunda müəllim kimi başlamış, 1951–1952-ci illərdə Şəmkir Rayonu Mərkəzi Baytarlıq Müalicəxanasında baytar həkimi işləmişdir. O, 1952–1956-cı illərdə Azərbaycan Elmi Tədqiqat Baytarlıq Təcrübə Stansiyasının Naxçıvan dayaq məntəqəsində kiçik elmi işçi, 1956–1958-ci illərdə Azərbaycan Elmi Tədqiqat Əkinçilik İnstitutunun Naxçıvan Kənd Təsərrüfatı Zona təcrübə stansiyasında baytarlıq şöbəsinin müdiri, 1958–1959-cu illərdə Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin respublika baytarlıq laboratoriyasında baş baytar vəzifələrində çalışmışdır.
Elmi fəaliyyəti
Yaqub Hacıyevin elmi fəaliyyəti 1959-cu ildən etibarən Azərbaycan Elmi Tədqiqat Baytarlıq İnstitutu ilə bağlı olmuşdur. O, 1959–1968-ci illərdə bu institutda müxtəlif vəzifələrdə çalışmış, 1968-ci ildən ömrünün sonuna qədər burada laboratoriya müdiri işləmişdir.
Yaqub Hacıyev 1957-ci ildə namizədlik və 1968-ci ildə doktorluq dissertasiyalarını müdafiə etmiş, 1972-ci ildə professor elmi adını almışdır. O, 1972-ci ildə Ümumittifaq Kənd Təsərrüfatı Elmləri Akademiyasının müxbir üzvü seçilərək, akademiyanın heyvandarlıq və baytarlıq üzrə Zaqafqaziya bölməsinin sədri vəzifəsini tutmuş, 1991-ci ildə isə akademiyanın həqiqi üzvü seçilmişdir. Yaqub Hacıyev 2001-ci ildən Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü idi.
Akademik elmi tədqiqatlarının başlıca istiqaməti baytarlıq helmintologiyası ilə bağlıdır. O, təbiətdə və heyvan orqanizmində mikroelementlərin miqdarından asılı olaraq, helmintozların yayılma qanunauyğunluğunu üzə çıxarmaqla ən geniş yayılmış helmintozlara qarşı müalicə-profilaktik tədbirlər hazırlamış və onların tətbiqini təşkil etmişdir. Yaqub Hacıyev helmintozlara qarşı orqanizmin müqavimətinin artırılması və terapiya məqsədi ilə mikroelementlərin tətbiqinin elmi əsaslarını işləmişdir. Suvarılan torpaqlarda bu tədbirlərin həyata keçirilməsi sayəsində həmin xəstəliyin kəskin formasına yoluxma halları azalmışdır. Yaqub Hacıyevin bu istiqamətdə aldığı nəticələr mütəxəssislər tərəfindən yüksək qiymətləndirilərək, onların keçmiş Sovetlər İttifaqının cənub regionlarında istifadəsi tövsiyə edilmişdir.
Yaqub Hacıyev 20-dən artıq dərman bitkisinin xassələrini araşdırmış, bəzi bitkilərin helmintozlara qarşı işlədilməsinə dair səmərəli təkliflər irəli sürmüşdür. Onun respublika şəraitində normativ sənəd kimi istifadə üçün nəşr etdirdiyi təlimatlar toplusundan baytarlıq idarələrində və tədris müəssisələrində geniş istifadə edilməkdədir.
Azərbaycanda helmintoloqlar məktəbinin yaradıcılarından biri olan Yaqub Hacıyev yüksək ixtisaslı kadr hazırlığı işinə böyük xidmətlər göstərmişdir. Onun rəhbərliyi ilə onlarca namizədlik dissertasiyası müdafiə olunmuşdur. Alimin tədqiqatları 180-dək elmi əsərdə, o cümlədən 10 kitabda öz əksini tapmışdır. O, eyni zamanda "Azərbaycan aqrar elmi" jurnalının baş redaktoru idi.
Yaqub Hacıyev baytarlıq üzrə bir çox mötəbər beynəlxalq konfrans və simpoziumlardakı çıxışları ilə Azərbaycan elmini layiqincə təmsil etmişdir. Yaqub Hacıyevin xidmətləri yüksək qiymətləndirilmişdir. O, bir sıra fəxri adlara layiq görülmüş, orden və mükafatlarla təltif edilmişdir.
Vəfatı
Alim, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü, Dövlət Mükafatı laureatı, Rusiya Kənd Təsərrüfatı Elmləri Akademiyasının akademiki, baytarlıq elmləri doktoru, professor Yaqub Hüseyn oğlu Hacıyev 2009-cu il iyulun 19-da ömrünün 81-ci ilində vəfat etmişdir.
UEFA Çempionlar Liqası 2010/2011
A qrupu
UEFA Çempionar Liqasının qrup mərhələsinin A qrupunda turnirin son qalibi "İnter" Milan (İtaliya), "Verder" Bremen (Almaniya), "Tottenhem Hotspur" (İngiltərə) və "Tvente" (Niderland) mübarizə apardı. Sentyabrın 14-də baş tutan birinci turun görüşlərində "Tvente" öz meydanında turnirin son qalibi olan "İnter" Milan ilə üz-üzə gəldi. Oyunun 13-cü dəqiqəsində "İnter" Milanın heyətində Uesli Sneyder hesabı açdı — 1:0. Daha sonra hücumlarını atıran "Tvente", oyunun 20-ci dəqiqəsində hesabı bərabərləşdirdi. Komandanın heyətində Teo Yanssen fərqləndi. On dəqiqə sonra isə "İnter" Milanın futbolçusu Dieqo Milito avtoqol müəllifi oldu. Hissənin əsas vaxtının başa çatmasına dörd dəqiqə qala "İnter" Milanın heyətində Samuel Eto'o hesabı bərabərləşdirdi. Bununla da oyunun birinci hissə 2:2 hesabı ilə başa çatdı. Görüşün növbəti hissəsində isə qol vurulmadı və görüş 2:2 hesabı ilə başa çatdı. Qrupun digər görüşündə isə "Verder" Bremen öz meydanında "Tottenhem Hotspur" futbolçularını qəbul elədi. Bu görüşdə məhsuldarlığı ilə seçildi. Oyunun 12-ci dəqiqəsində "Verder" Bremenin futbolçusu Petri Pasanen avtoqol müəllifi oldu və qonaqla hesabda önə çıxdı — 0:1. Altı dəqiqə sonra "Tottenhem Hotspur"un heyətində Piter Krauç hesab arasında fəri artırdı — 0:2. Birinci hissənin başa çatmasına 2 dəqiqə qala Huqo Almeyda fərqləndi və hesab arasında fərqi azaltdı — 1:2. Bununla da oyunun birinci hissə 1:2 hesabı ilə başa çatdı. Oyunun 47-ci dəqiqəsində "Verder" Bremenin heyətində Marco Marin hesabı bərabərləşdirdi — 2:2. Oyunun növbəti dəqiqələrində tərəflər fərqlənmədi və hesab 2:2 hesabı ilə başa çatdı. Birinci turdan sonra qrupun vahid lider yox idi.
Mərkəzi Afrika Respublikası
Coğrafiyası
Ölkə dənizə yüksəkliyi 600 metr olan bir platonun üzərindədir. Xüsusilə ölkənin şimal bölgələrinin yerləşdiyi 216.000 km²-lik bir sahədə Çad hövzəsi içərisində yerləşir. Ölkənin şimal-şərq bölgəsində yerləşən Bongo sıradağlarında ən yüksək nöqtə 1.330 m olduğu halda, Kamerun sərhədinə yaxınlığında olan Yade sıradağlarıda ölkənin 1.420 m-lik ən yüksək nöqtəsi olaraqan Ngaoui Dağı var. Ən alçaq yeri isə 335 metr ilə Ubangi çayıdır.
Əhali
2008-ci ilin məlumatlarına görə ölkədə bir qadının orta hesabla 5 uşaq dünyaya gətirdiyi Mərkəzi Afrika Respublikasında, bu göstəricilərinə görə doğum nisbətinin yüksək olduğu ölkələrdən biridir. Ölkə daxilində qadınların orta ömrü 43 olduğu halda, kişilərdə 44-dür.
Ölkənin tropik yağışlı meşələrinin və quru çöllərinin olduğu bölgələrdə demək olar ki heç kim yaşamır. Əhalinin böyük əksəriyyəti su sahələrin, çayların sahillərində yaşayırlar.
Mərkəzi Afrika Respublikası gənc əhaliyə sahib olub, 2016-cı ilin təxmini məlumatlarına görə 60,25%-i 0–24 yaş aralığındadır. Ölkənin yalnız 3,47%-i 65 yaş və daha yaşlıdır.
0–14 yaş:  40,27% (kişi 1,114,727 / qadın 1,102,809) 15 −24 Yaş:  19,98% (kişi 553,264 / qadın 547,308) 25 −54 Yaş:  32,24% (kişi 888,304 / qadın 887,348) 55 −64 Yaş:  4,04% (kişi 101,306 / qadın 120,964) 65 Yaş və üzəri:  3,47% (kişi 74,516 / qadın 116,711)
Şəhərdə yaşayanların nisbəti 2015-ci ilin məlumatlarına görə 40% olan ölkədə, əhalinin illik artım nisbəti 2016-cı ilin təxmini məlumatlarına görə 2,12% səviyyəsindədir.
Qalınyarpaq bergeniya
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Botaniki xarakteristikası
Çoxillik ot bitkisi olub, yoğun, şişman, sürünən kökümsovu və çoxsaylı saçaqlı kökləri vardır. Gövdəsinin hündürlüyü 50 sm, yarpaqları bütöv, çılpaq, dəricikli, parlaq, qışlayan və kök üstündə çətir şəklində toplanır. Yarpaq lövhəcikləri enli ellipsşəkilli, demək olar ki, dairəvi, əsası girdələşmiş və ya ürəkvari, küt, aydın olmayan dişli, uzun saplaqlı, uzunluğu 3-35 sm, eni isə 2,5-30 sm-ə bərabərdir. Çiçəkləri 5 üzvlü, gövdənin zirvəsində süpürgəvarı-qalxanşəkilli çiçəkqrupunda formalaşmışdır. Ləçəkləri bənövşəyi-çəhrayı, dairəvi-yumurtavarı, əsası qısa və geniş dırnaqcıqlardan ibarətdir.
300-2600 m yüksəkliyi olan meşə, subalp və alp qurşaqlarda, çay sahillərində və sıx iynəyarpaqlı meşələrdə rast gəlinir.
Yabanı çoxillik badanın kökümsovları iyun-iyul aylarında toplanılaraq qurudulur və xammal olaraq keyfiyyətli dərman bitkisi kimi istifadə edilir. Kökümsovları torpaqdan 20 sm hündürlükdə toplanılır, təmizlənir və qurudulur. Qurudulmadan əvvəl xammal quru hava axınında saxlanılmalı və ya 50ºC temperaturda quruducu şkafda qurudulmalıdır. Xammalın saxlanılma müddəti 3 həftədir. Quru çıxım faizi 30-35%-dir.
İysiz və güclü büzücü dadlıdır. Quru yerdə saxlanılmalıdır. Saxlanılma müddəti 4 ildir.
Tərkibi və təsiri
Kökümsovlarının tərkibində aşı maddələri (25-27%), arbutin, katexin, katexin qallat, izokumarin, bergenin (5%), fenol və onun törəmələri, qall turşusu (0,22%), 3,6-diqalloqlükoza, izokumarin, şəkər, nişasta və digər maddələr vardır. Kökümsovunda bolluca nişasta vardır. Yarpaqlarında aşı maddələri (30%), sərbəst polifenol, qall turşusu (22%), hidroxinon, arbutin (12%), flavonoidlər – kverçetin, kempferol və askorbin turşusu vardır.
Büzücü, iltihabsorucu, qankəsici və antimikrob dərmandır.
Tağlar mağarası
thumb|Çaxmaqdaşı və dəvəgözündən əmək alətləri Azərbaycanın Xocavənd rayonunun Böyük Tağlar kəndinin ərazisində, Quruçayın sol sahilində yerləşən bu mağara Mustye mədəniyyətinə aid ən möhtəşəm mağara-düşərgədir. Qədim insanlar burada 64-24 min il bundan əvvəl yaşamışdırlar. Tağlar Mustye düşərgəsi özünün maddi-mədəniyyət qalıqlarına, stratiqrafiyasına və yaşayışın uzunmüddətli olmasına görə keçmiş SSRİ və Yaxın Şərq abidələri içərisində mühüm yer tutur. Mağara Quruçayın sol sahilindədir. 1963-cü ildən Tağlar Mustye düşərgəsində arxeoloji qazıntı işləri aparılır. Qazıntı nəticəsində 7000-dən çox daş alət, 2000-dən çox heyvan sümüyü tapılmışdır. Tağlar düşərgəsi çöküntülərində 6 mədəni təbəqə aşkar edilib. 1-ci təbəqədən Orta əsrlər dövrü, Tunc dövrü və Eneolit dövrünə aid gil qab qırıqları tapılıb. 2-6-cı təbəqələrdən isə Mustye mədəniyyəti dövrünə aid maddi mədəniyyət nümunələri aşkarlanıb. Daş əmək alətləri içərisində əsas yeri levallua, Mustye itiucluları və qaşov tipli alətlər tutur. Bütün Qafqaz və Yaxın Şərq abidələri içərisində Tağlar yeganə abidədir ki, burada yaşayış daimi olub. Tağlar Mustye düşərgəsinin daş məmulatının texniki və tipoloji tədqiqi zamanı Paleolit dövrü üçün yeni əmək alətləri qeydə alınıb ki, onları da Tağlar tipli alətlər adlandırıblar. Həmin alətlər zərif hazırlanıb və bir neçə işlək ağıza malikdir. Tağlar mağarası çöküntülərində çoxlu ocaq qalıqları da tapılıb. Mağarada kompleks tədqiqat işləri aparılıb, arxeoloqlarla yanaşı paleontoloqlar, paleogeoloqlar, paleocoğrafiyaçılar, paleobotaniklər də çalışıblar. Tədqiqatlar nəticəsində Tağlarda Mustye mədəniyyəti dövründə 90 milyon il bundan əvvəldən 35 milyon il əvvələ qədər yaşayış olduğu aydınlaşıb.
Aynazur
Tarixi
Rayon mərkəzindən 15 km şimal-qərbdə yerləşir.
Tağlar mağarası
Tarixi
Çoxtəbəqəli Tağlar paleolit düşərgəsində ilk dəfə olaraq 1963-cü ilin iyun-iyul aylarında Məmmədəli Hüseynovun rəhbərliyi altında Paleolit arxeoloji ekspedisiyası arxeoloji qazıntı işləri aparmışdır. Tağlar düşərgəsində ilkin arxeoloji qazıntılar zamanı düşərgənin çöküntülərində 3 mədəni təbəqə qeydə alınmışdır.
Aynazur
Tarixi
Toponim türk dilində «cin, şeytan» mənasında işlənən ayna sözü ilə, türk dilində «yarğan» mənasında işlənən car sözünün əsasında əmələ gələn zur sözünün birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Ehtimal ki, həmin dərə qorxulu, vahiməli olduğu üçün Aynazur adlandırılmışdır. Relyef əsasında yaranan mürəkkəb quruluşlu toponimdir.
Tağlar mağarası
Tarixi
1964-1967-ci illərdə M.M.Hüseynovun rəhbərliyi altında Paleolit arxeoloji ekspedisiyası Tağlar düşərgəsində arxeoloji qazıntı işləri aparmış, minlərlə daş məmulatı və ovlanmış heyvan sümükləri aşkar edilmişdir.
Aynazur
Tarixi
Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 10.IX.1946-cı 11 fərmanı ilə adı dəyişdirilib Axavnadzor qoyulmuşdur.
Tağlar mağarası
Tarixi
1965-ci ildə Bakıda keçirilən SSRİ arxeoloq və etnoqraflarının ümumittifaq elmi konfransının iştirakçıları - P.İ.Boriskovski, V.P.Lübin, İ.İ.Korobkov, N.D.Praslav və başqaları Tağlar düşərgəsinə gedərək onun stratiqrafiyası ilə tanış olmuşlar.
1971-ci ildə M.M.Hüseynovun rəhbərliyi altında Paleolit arxeoloji ekspedisiyası Tağlar mağarasında arxeoloji qazıntı işləri aparmışdır. Arxeoloji tədqiqat işlərində SSRİ EA Arxeologiya İnstitutu Leninqrad bölməsinin baş elmi işçisi Q.P.Qriqoryev də iştirak etmişdir.
Aynazur
Əhalisi
Burada 1828-ci ilə kimi yalnız azərbaycanlılar yaşamışdır. Ermənilər Aynazur kəndinə 1828-29-cu illərdə İranın Xoy və Salmas vilayətlərindən köçürülmüşdür.
Tağlar mağarası
Tarixi
1973-cü ildə Tağlar paleolit düşərgəsində M.M.Hüseynov, Ə.Q.Cəfərov və M.M.Mənsurov arxeoloji qazıntı işləri aparmışlar.
Aynazur
Əhalisi
Kənddə ermənilərdən başqa 1897-ci ildə 75 nəfər, 1926-cı ildə 4 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır .
Tağlar mağarası
Tarixi
1976-cı ilin iyun-iyul aylarında Azərbaycan EA Tarix İnstitutunun Paleolit arxeoloji ekspedisiyası ilə birlikdə SSRİ EA Arxeologiya İnstitutu Leninqrad bölməsinin Qafqaz ekspedisiyası Tağlar düşərgəsinin stratiqrafiyasını dəqiqləşdirmək məqsədilə Tağlar mağara düşərgəsində elmi tədqiqat işləri aparmış və düşərgənin çöküntülərində 6 mədəni təbəqə qeydə almışlar.
1977-ci ildən başlayaraq Tağlar mağara düşərgəsində arxeoloji qazıntı işlərini Ə.Q.Cəfərovun rəhbərliyi altında Paleolit arxeoloji ekspedisiyasının Tağlar dəstəsi aparmağa başlamışdır. Ə.Q.Cəfərovun rəhbərliyi altında Tağlar mağarasında 1977-1982 və 1984-1986-cı illərdə arxeoloji qazıntılar aparılmışdır.
Aynazur
Əhalisi
1926-cı ildən sonra azərbaycanlılar kənddən çıxarılmışdır. İndi ermənilər yaşayır.
Tağlar mağarası
Tağlar paleolit düşərgəsinin stratiqrafiyası
Tağlar düşərgəsində aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı düşərgənin D-M sahəsində 6 mədəni təbəqə qeydə alınmışdır. Aşağıda həmin sahədə müəyyən olunmuş arxeoloji təbəqələrin təsviri verilir.
Birinci təbəqə
Qara çürüntülü torpaq təbəqəsindən ibarətdir. Tədqiq olunan sahədə təbəqənin qalınlığı 6-10 sm-ə bərabər olmuşdur. 1963-1965-ci illərdə aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı düşərgənin qeyd olunan təbəqəsindən Eneolit, Tunc və Orta əsrlərə aid maddi mədəniyyət qalıqları aşkar olunmuşdur.
İkinci təbəqə
Sarı gillicə torpaq təbəqəsindən ibarətdir. Birinci təbəqədən fərqli olaraq ikinci təbəqənin tərkibində mağaranın tavanından düşmüş qaya qırıqları, suyun və əhəngin qarışığından əmələ gəlmiş stalaktit və stalaqmit hissələri qeydə alınmışdır. Sonuncular təbəqənin içərisində əmələ gəlmişdir. Bu da mağaranın tavanından düşən su damcıları vasitəsilə əmələ gəlmişdir ki, geoloji ədəbiyyatda bunlar stalaktit və stalaqmitlər adlandırılır. Maraqlıdır ki, əvvəlki tədqiqat illərindən fərqli olaraq 1973-cü ildə Tağlar düşərgəsinin D-M sahəsində aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı II təbəqənin tərkibində qaya daşlarının sayının olduqca az olması müşahidə olunmuşdur. Qazıntı aparılan sahədə ikinci təbəqənin qalınlığı 28-44 sm-ə bərabər olmuşdur.
Üçüncü təbəqə
Açıq-sarı rəngli gillicə torpaq təbəqəsindən ibarətdir. İkinci təbəqədə olduğu kimi burada da qaya qırıqları olduqca azdır. İkinci təbəqənin tərkibində tək-tək stalaktit və stalaqmit hissələri qeydə alınmışdır. Təsvir olunan sahədə təbəqənin qalınlığı 38-52 sm-ə çatır.
Dördüncü təbəqə
Sarı gillicə torpaq təbəqəsindən ibarətdir. Təbəqənin içərisində kiçik qaya daşlarının qırıqları qeydə alınmışdır. Maraqlıdır ki, dördüncü təbəqənin içərisində bir neçə ocaq layı qeydə alınmışdır. Əvvəlki tədqiqat illərində də dördüncü təbəqədən ocaq layları qeydə alınmışdır. Lakin bu ilki tədqiqatlar zamanı təsvir olunan sahədə dördüncü təbəqə nisbətən nazik olmuşdur. Yeni tədqiqat sahəsində təbəqənin qalınlığı 65-80 sm-ə bərabər olmuşdur. Lakin 1973-cü ildə düşərgənin IV təbəqəsində aparılan qazıntılar zamanı maddi mədəniyyət qalıqlarının zənginliyinə və təbəqənin rənginə görə iki hissəyə 4a və 4b təbəqələrinə ayrılmışdır. 1973-cü il tədqiqatlar zamanı D-M sahəsində dördüncü təbəqənin qalınlığı 0,8 – 1,2 m olmuşdur.
Beşinci təbəqə
Nisbətən açıq-sarı gillicə torpaq təbəqəsindən ibarətdir. Tədqiqatlar zamanı təbəqədən çoxlu maddi mədəniyyət qalıqları, ocaq layları qeydə alınmışdır. Ocaq layları əsasən təbəqənin yuxarı hissəsində qeydə alınmışdır. Maraqlıdır ki, beşinci təbəqənin içərisindən üç kiçik lay qeydə alınmışdır. Həmin layların ümumi qalınlığı 3-5 sm, 5-7 sm və 7-12 sm-ə bərabər olmuşdur. Bu layların içərisindən arxeoloji tapıntı qeydə alınmamışdır. Təsvir olunan sahədə beşinci təbəqənin ümumi qalınlığı 45-85 sm-ə bərabər olmuşdur.
Altıncı təbəqə
Tünd gillicə torpaq təbəqəsindən ibarətdir. Arxeoloji qazıntılar zamanı təbəqədən tək-tək qaya qırıqları qeydə alınmışdır. Altıncı təbəqədə bir neçə ocaq layları da qeydə alınmışdır. Tədqiq olunan sahədə altıncı təbəqənin qalınlığı 54-59 sm olmuşdur. Tağlar Mustye düşərgəsində aparılan arxeoloji tədqiqatlar nəticəsində düşərgənin stratiqrafiyasının olduqca zəngin olduğu müəyyən edilmişdir. Düşərgənin bütün təbəqələrindən zəngin maddi mədəniyyət nümunələri aşkar olunmuşdur. Tağlar mustye düşərgəsinin D-F kəsiyində çöküntünün qalınlığı 9 m-dən bir qədər artıq olmuşdur. Tağlar Mustye düşərgəsi nəinki bütün Qafqazda, eyni zamanda Yaxın Şərq ərazisində özünün stratiqrafiyası və maddi mədəniyyət nümunələrinin zənginliyinə görə ən möhtəşəm bir tarixi abidədir.
Tağlar mağarasının Mustye mədəniyyəti
Hazırda Yaxın Şərq və Qafqaz ərazisində Mustye mədəniyyətinə aid ən möhtəşəm və zəngin maddi mədəniyyət nümunələrinə malik olan arxeoloji abidə Tağlar abidəsi hesab olunur. Tağlar paleolit düşərgəsi Qarabağın ən mənzərəli və səfalı guşələrindən birində olub, Tuğ və Tağlar kəndləri arasında Quruçayın sol sahilində yerləşir. Çoxtəbəqəli mağara düşərgəsi 1960-cı ildə Məmmədəli Hüseynov tərəfindən qeydə alınmışdır. Düşərgədə arxeoloji qazıntı işlərini M.Hüseynov və Ə.Cəfərov aparmışlar.
Tağlar paleolit düşərgəsi özünün maddi mədəniyyət qalıqlarına, stratiqrafiyasına və yaşayışın uzunmüddətli olmasına görə ölkəmizin və Yaxın Şərqin mustye düşərgələri içərisində mühüm yer tutur.