cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Samanyolu TV
Tarixçə
Samanyolu TV, 1993-cü ildə Türkiyədə təsis edilən ilk özəl telekanallardan biri idi. Interstar, Show TV, Flash TV, HBB və Kanal 6 telekanallarından sonra ölkənin altıncı özəl-ümumrespublika kanalı idi. 1996-cı ilin sentyabr ayının 25-də "Türksat 1C" peyki vasitəsilə Orta Asiyada da izlənməyə başladı. 1999-cu ildə "Eutelsat-2" peyki ilə əhatə dairəsi Avropa və Afrika ölkələrinə kimi genişləndi. 11 yanvar 2000-ci il tarixində, Azərbaycandakı studiyasında "STV Xəzər" adlı qardaş kanalı yayıma başladı. Telekanalın əsasən din təbliğatı ilə məşğul idi. Veriliş və seriallarının əksəriyyəti İslam dininin təbliğinə yönəlmişdi. 2013-cü il Gəzi parkı etirazlarında hökumətyönümlü xəbərlər yayımladığına görə etirazçılar tərəfindən boykot edilən telekanallardan biri olmuşdu. 15 noyabr, 2015-ci il tarixində, Fətullahçı Terror Qruplaşmasının təbliğat vasitəsi olduğuna görə digər 13 qardaş kanalla birlikdə "Türksat" peykində yayımı dayandırıldı. Bundan sonra telekanalın avadanlığı binadan çıxarıldı. Telekanalın "Hotbird" və "Astra" yayımlanmasına baxmayaraq 30 aprel 2016-cı il tarixində yayımı dayandı. Həmin ilin iyul ayında Türkiyə hökumətinin Fətullahçı Terror Qruplaşması ilə apardığı mübarizə çərçivəsində fəaliyyəti tamamilə dayandırıldı.
Əyin
Əyin — Azərbaycan Respublikasının Qubadlı rayonunun Çardaqlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 25 may 1991-ci il tarixli, 123-XII saylı Qərarı ilə Qubadlı rayonunun Aşağı Çibikli kənd Sovetinin Əyin kəndi Çardaqlı kənd Sovetinin tərkibinə verilmişdir. 1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kənd 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad olunub.
Toponimikası
Rayonun ərazisindəki Səngər dağı keçmişdə Əyin dağı adlanırdı. Dağ öz adını buradakı bulağın adından almışdır. Əyin sözü eyn (ər. "göz, bulaq, çeşmə") sözünün təhrif olunmuş formasıdır. Yaşayış məntəqəsi keçmiş Hacılı kəndindən köçmüş ailələrin Əyin dağının ətəyində məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd dağətəyi ərazidə yerləşir.
Əhalisi
1912-ci ilin "Qafqaz təqvimi"nə görə kənddə əsasən kürdlərdən ibarət 168 nəfər yaşayırdı.
Dünya okeanı
thumb|310px|Dünya xəritəsində okeanlar. Dünya okeanı — hidrosferanın 96,5 %-ni təşkil etməklə onun əsas hissəsini təşkil edir. Yerin kəsilməz, ancaq bir sahədə yerləşməyən, materik və adalarını əhatə edən və ümumi duzluluğu ilə xarakterizə olunan su sahəsi.
Qitələr və böyük arxipelaqlar dünya okeanlarını dörd böyük hissəyə bölür: Atlantik, Hind , Sakit və Şimal Buzlu okeanları. 2000-ci ildə Beynəlxalq Hidroqrafiya Təşkilatı beşinci Cənubi Okeanın ayrılmasını təklif etdi. Okeanların böyük sahəli hissələri dəniz, körfəz, boğaz və s. adlanır. Okeanlar haqqında elm okeanologiya adlanır.
Dünya okeanının öyrənilməsi
Uzun tarixi dövr ərzində okeanlara aid toplanan biliklər okeanologiya elminin yaranmasına səbəb oldu. Elmi tədqiqatlar aparmaq məqsədi ilə ilk dünya səyahəti 1872–74-cü illərdə "Çellencer" ingilis gəmisində həyata keçirilmişdir
İlkin su vulkan püskürmələri zamanı ayrılan yuvenil suların hesabına xloridli xassəyə malik olmuşdur. Daha sonra okean suyunun silisiumlu süxurlarla və çaylar vasitəsi ilə gətirilən karbonatlrla qarşılıqlı əlaqəsi nəticəsində, o xloridli karbonatlı suya çevrilmişdir. Sonrakı geoloji mərhələdə bitkilər meydana gəlmiş, fotosintez prosesi nəticəsində suda sərbəst oksigen və azot qazları yarnmışdır. Üzvü maddələrin çürüməsindən və okean dibindəki vulkanik çatlardan suya daima karbon qazı daxil olur. Mikroorqanizmlərin və digər amillərin təsiri ilə okean suyu tərkibinə görə xloridli-sulfatlı, natrium-maqneziumlu suya çevrildi ki, bu ona acı tam-duzluluq verdi.
Duzluluq promil ilə (yəni 1000 qram suda olan duzun qramlarla miqdarı) ölçülür və xəritələrdə izoqalin, yəni eyni duzluluğa malik əraziləri birləşdirən xətlərdə göstərilir.
Okeanlar haqqında məlumat
Şimal yarımkürəsinin 60,7 %-ni, cənub yarımkürəsinin isə 80,9 %-ni okean və dənizlər tutur. Dünya okeanının orta dərinliyi 3794 m, maksimal dərinliyi 11022 m-dir (Marian çökəkliyi). Sahil xətləri, dib relyefi, temperatur və duzluluğun paylanması, cərəyanlar sistemi və s. xüsusiyyətlərinə görə Dünya okeanı 4 hissə ayrılır:
Sakit okean — sahəsi 179 mln. km², orta dərinliyi 3957 m, maksimal dərinliyi 11022 m (Marian çökəkliyi). Ən böyük, ən enli, ən isti, ən dərin okeandır. Beş materiklə əhatə olunur, dörd yarımkürədə yerləşir.
Atlantik okean — sahəsi 92 mln. km², orta dərinliyi 3602 m, maksimal dərinliyi 8742 m (Puerto-Riko çökəkliyi). Ən uzun (Şimaldan-cənuba), ən duzlu okeandır. Bütün coğrafi qurşaqlarda yerləşir. Beş materiklə əhatə olunur, dörd yarımkürədə yerləşir.
Hind okeanı — sahəsi 76 mln. km², orta dərinliyi 3736 m, maksimal dərinliyi 7729 m (Zond çökəkliyi). Dörd materiklə əhatə olunur, üç yarımkürədə(şimal, cənub və şərq)yerləşir.
Şimal Buzlu okean — sahəsi 14 mln. km², orta dərinliyi 1131 m, maksimal dərinliyi 5527 m (Qrenlandiya dənizi). Ən kiçik, ən soyuq, ən dayaz okeandır. Bütün coğrafi uzunluqlarda yerləşir. İki materiklə əhatə olunur, üç yarımkürədə(şərq, qərb və şimal) yerləşir.
Dünya okeanın tərkibinə dənizlər, körfəzlər, boğazlar və s. daxildir.
Dünya okeanının suları
thumb|center|800px
Zakir Hüseynov
Zakir Ağaxan oğlu Hüseynov (23 sentyabr 1961 – 31 oktyabr 2010) — Azərbaycan rəssamı, Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvü.
Həyatı
Hüseynov Zakir Ağaxan oğlu 1961-ci il sentyabr 23-də Bakının Əmircan kəndində anadan olmuşdur. Uşaq yaşlarından rəsm dərnəyində İslam Müzəffərovdan sənətin sirlərini öyrənən Zakir Hüseynovda rəssamlığa böyük maraq yaranmışdır. Zakir Hüseynov Əmircan kəndindəki 226 saylı orta məktəbi bitirdikdən sonra Əzim Əzimzadə adına Bakı Rəssamlıq Məktəbinə (indiki İncəsənət Kolleci) daxil olmuş, burada toxuculuq şöbəsində (1979–1985) təhsil almışdır. Onun sənət müəllimi Şairə Ələsgərova və Böyükağa Salahov olmuşdur. Zakir Hüseynov məktəbi bitirdikdən sonra toxuculuq kombinatına təyinat alsa da, oraya getməmiş, rəssamlıq sənəti ilə məşğul olmuşdur. Həmçinin Bakı yod zavodunda (1985–1986), Bədii Fondun İstehsalat Yaradıcılıq Kombinatında (1986–1991) tərtibatçı rəssam işləmişdir.
Zakir Hüseynov 2010-cu il oktyabrın 31-də uzun sürən xəstəlikdən sonra 49 yaşında vəfat etmişdir. O özünü Azərbaycan rəssamlığının "tənha döyüşçüsü" adlandırırdı. Elə buna görə də sənətşünas Ziyadxan Əliyev rəssamın həyat və yaradıcılığına, əsərlərinin təhlilinə həsr etdiyi kitab-albomu "Tənha döyüşçü" adlandırmışdır. 2011-ci il dekabrın 7-də Xətai Miniatür Sənəti Qalereyasında sənətkarın 50 illik yubileyinə həsr olunmuş fərdi sərgisində bu kitabın təqdimat mərasimi keçirilmişdir.
Yaradıcılığı
Zakir Hüseynovun 1986–1989-cu illərdə müxtəlif miqyaslı sərgilərdə işlərini nümayiş etdirmişdir. 1988-ci ildə Rəssamlar İttifaqının dəstəyi ilə onun əsərləri gənclərin ümumittifaq sərgisində, bir il sonra isə Budapeşt, Riqa və Moskva şəhərlərində nümayiş etdirildi. O, sovet dönəmində ciddi təzyiqlərə baxmayaraq öz üslubunu yarada bilmiş və 30 illik yaradıcılığı ilə Azərbaycanın milli rəngkarlığında sənətkar rəssam kimi yer tutmuşdur.
Zakir Hüseynov yaradılığında çoxəsrlik milli bədii ənənələrə müraciət etmişdir. Onun yaradıcılığında xüsusilə Abşeron təbiəti tərənnüm olunmuşdur. 1978-ci ildən başlayaraq ömrünün sonuna qədər müxtəlif miqyaslı sərgilərin, o cümlədən Qazaxıstanda, Rusiyada, Gürcüstanda, Fransada, Macarıstanda, Latviyada keçilən beynəlxalq sərgiləri, "Azərbaycan mədəniyyəti günləri"nin (Əbu-Dabi, BƏƏ, 1989), Beynəlxalq Təsviri sənət Festivalının (Gəncə, 2006) və s. tədbirlərin iştirakçısı olmuşdur. 2005-ci ildə "Qazelli evi" şirkətinin təşkilatçılığı ilə fərdi sərgisi, 2006-cı ildə "Yeni qalereya"da Sənubər Səmədova və Eldar Babazadə ilə birgə sərgisi keçirilmişdir. 2011-ci ildə "Abşeron" qalereyasında keçirilməsi nəzərdə tutulan, hətta kataloqu da çap olunan fərdi sərgisi xəstəliyi səbəbi ilə baş tutmamışdır. Əsərləri Azərbaycan, Rusiya, ABŞ, İngiltərə, Türkiyə, Fransa, Kanada, Hollandiya və Avstraliya kimi ölkələrin nüfuzlu kolleksiyalarında və muzeylərində saxlanılır. Bir neçə əsəri Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin və Müasir incəsənət muzeyinin daimi ekspozisiyasındadır. Yaradıcılığı barəsində vaxtaşırı Azərbaycan və xarici ölkə mətbuatında çoxsaylı məqalələr dərc olunur.
Andrey
Andrey — yunan kişi adı.
Azərbaycan Şahmat Federasiyası
1920-ci ildə Sovetlər Birliyi dövründə, Azərbaycan Şahmat Federasiyası yaradıldı. 1991-ci ildə Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra, 1992-ci ildə Azərbaycan Şahmat Federasiyası, Beynəlxalq Şahmat Federasiyası (FIDE)-ye üzv olmuşdur.
2002-ci ildə Bakıda Avropa çempionatı, 2003-cü ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasında gənclər arasında dünya çempionatı keçirilmişdir. Azərbaycan şahmatçıları dünya və Avropa çempionatların da 33 qızıl, 25 gümüş, 24 bürünc medal qazanmışlar. 2007–2010 illərdə Bakıda bir neçə beynəlxalq yarış, qadınlar arasında beynəlxalq şahmat turniri, Heydər Əliyevin xatirəsinə həsr edilmiş "Qran-pri", "Prezident kuboku" beynəlxalq turnirləri, "Bakı Open — 2010" yarışları keçirilmişdir.
2007-ci ildə Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankın sədri Elman Rüstəmov federasiyanın prezidenti seçilmişdir.
Senerq
Senerq  — Fransada kommuna, Cənub-Pireneylər regionunda yerləşir. Departament — Averon. Konk kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Rodez.
INSEE kodu — 12268.
Kommuna təxminən Parisdən 480 km cənubda, Tuluza şəhərindən 140 km şimal-şərqdə, Rodezdən isə 30 km şimalda yerləşir.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 487 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 279 nəfər (15-64 yaş) arasında 199 nəfər iqtisadi fəal, 80 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 71.3%, 1999-cu ildə 66.1%). 199 fəal 195 nəfərdən (113 kişi və 82 qadın) çalışır, 4 qadın işsizdir. 80 hərəkətsiz 10 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 54 nəfər təqaüdçü, 16 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir.
Tanacetum pinnatum
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Brokkoli
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Əsasən İngiltərədə, İspaniyada və İtaliyada becərilir.
Brokoli Brassica oleracea növünün Italica kultivar qrupunda təsnif edilir. Brokkolinin adətən açıq yaşıl rəngdə olan qalın sapından budaqlanan ağaca bənzər bir quruluşda düzülmüş böyük çiçək başları var, adətən tünd yaşıl. Çiçək başlarının kütləsi yarpaqlarla əhatə olunmuşdur. Brokoli eyni Brassica növünün fərqli, lakin yaxından əlaqəli kultivar qrupu olan gül kələminə bənzəyir.
Həm çiy, həm də bişmiş halda yeyilir. Brokoli xüsusilə zəngin C vitamini və K vitamini mənbəyidir. Onun xarakterik kükürd tərkibli qlükozinolat birləşmələrinin, izotiosiyanatların və sulforafanın tərkibi qaynadıqda azalır, lakin buxarda bişirildikdə, mikrodalğada sobada və ya qarışdıraraq daha yaxşı saxlanılır.
Ramiz Bağırov (səs rejissoru)
Ramiz Sadıq Saleh oğlu Bağırov — Azərbaycan Televiziyasının Ali dərəcəli səs rejissoru.
Həyatı
Ramiz Sadıq Saleh oğlu Bağırov 27 sentyabr 1938-ci ildə Bakı şəhərində tanınmış Azərbaycan SSR-ın əməkdar artisti Sadıq Saleh Bağırovın ailəsində dünyaya gəlmişdir.
Əmək fəaliyyətinə Azərbaycan Televiziyasında (AzTV) səs operatoru kimi başlamişdir. Daha sonra Ali dərəcəli səs rejissoru vəzifəsinə qədər yüksəlmişdir. O, 50 ilə yaxın Azərbaycan Televiziyasında (AzTV) fəaliyyət ğöstərmişdir.
Ramiz Sadıq Saleh oğlu Bağırov 22 fevral 2018-ci ildə vəfat etmişdir.
Aparıcı Saleh Bağırov un atasıdır
Aktyor,əməkdar artist Pərviz Bağırov un qardaşıdır
Filmoqrafiya
Oğlu - Saleh Ramiz oğlu Bağırov - teleaparıcı.
Qardaşı - Pərviz Sadıq Saleh oğlu Bağırov - Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti, prezident mükafatçısı.
Sarıesik-Atırau
Sarıesik-Atırau —  Almatı vilayəti ərazisində yerləşən qumlu səhra. Balxaş gölünun cənub sahili boyunca uzanan səhra. Səhra ərazisində İli çayı çayı keçir. Balxaş gölünə tökülən və Cunqar-Alatau zirzəsindən başlayır. Bir çox çaylar səhranın qumlu sahəsində süzülərək yoxa çıxır.
Snayper qülləsi
FNSS Snayper qülləsi — bir şəxs tərəfindən istifadə edilə bilən, bir çox fərqli nəqliyyat vasitəsi üzərinə quraşdırıla bilən, lakin əslində Zirehli Döyüş Maşınları üçün istehsal edilmiş bir qüllə sistemi. Qüllənin üstündə qoşa ağızlı 25 mm-lik M242 Bushmaster avtomat topu və 7,62 mm-lik pulemyotu mövcuddur.
Qüllə bir mil üstündə saniyədə 60 dərəcə hərəkət edə biləcək formadadır. Qüllədə dörd ədəd M27 birləşdirilmiş gündüz/gecə uyğunlaşdırılmalı periskoplar mövcuddur. Bundan əlavə, qüllədə səkkiz ədəd duman buraxıcısı mövcuddur.
Mərminin başlanğıc sürəti 1,100 m/s (3,610 ft/s), dəqiqədə atılan mərmi sayı 200 mərmi, effektiv mənzili 2,000 m (1.2 mil), maksimum mənzili 6,800 m (4.23 mil), nişangah sistemi əsas: Gündüz/Gecə (Görüntünü yaxınlaşdıran və ya termal) Asılı Görüntü Sistemi: 4 ədəd pereskopdur.
İlbər Ortaylı
İlbər Ortaylı — Türk tarix professoru.
Həyatı
1947-ci ildə Avstriyada doğuldu. 2 yaşındaykən ailəsiylə birlikdə Türkiyəyə köçdü. İlk və orta təhsilini İstanbul Avstriya liseyində tamamladı. 1965-ci ildə Ankara Atatürk liseyinden məzun oldu.
Akademik kariyerası
1969-cu ildə Məktəb-i Mülkiyəni və Ankara Universiteti Dil, Tarix və Coğrafya Fakültəsinin tarix bölümünü bitirdi. Vyana Universiteti Slavistik və Orientalistik Bölümündə təhsil gördü.
left|200px|thumb|Vyana Universiteti 200px||left|thumb|Galatasaray Universiteti Yüksək lisans çalışmasını Çikaqo Universitetində Prof. Dr. Xəlil İnalcık ilə apardı. Ankara Siyasal Bilgilər Fakültəsində "Tanzimat Sonrası Mahalli idarələr" adlı dissertasiyası ilə 1974-cü ildə doktor, "Osmanlı İmparatorluğunda Alman Nüfuzu" adlı çalışmasıyla 1979-cu ildə dosent oldu. 1982-ci ildə dövlətin akademik politikalarına təpki olarak vəzifəsindən istefa etdi. Bu dönəmdə Vyana, Berlin, Paris, Princeton, Moskva, Roma, Münhen, Strasburq, Yanya, Sofiya, Kiev, Kembric, Oksford və Tunis universitətlərində qonaq kimi müəllim üzvü oldu, buralarda seminarlar və konfranslar verdi. 1989-cu ildə Türkiyəyə dönərək professor oldu və 1989-2002-ci illər arasında Ankara Universiteti Siyasal Bilgilər Fakültəsində İdarə Tarixi Bilim Dalı Başkanı olaraq vəzifə apardı. Yerli və yabançı elmi dərgilərdə XVI ilə XIX yüzillər arası Osmanlı tarixi və Rus tarixi ilə ilgili məqalələri yayınlandı. 2002-ci ildə Qalatasaray Universitetinə, iki il sonra isə Bilkənt Universitetinə qonaq müəllim üzvü olaraq keçdi. Bu anda Qalatasaray Universiteti Hukuk Fakültəsi və Bilkənt Ünivərsitəsi Hukuk Fakültəsində Türk Hukuk Tarixi dərslərini verməktədir. Qalatasaray Ünivərsitəsi Sənato üyəsidir. Ayrıca İlkə Əğitim və Sağlık Vakfı Kapadokya Məslək Yüksəkokulu Mütəvəlli Heyəti üzvüdür.
2005-ci ildə Topkapı Sarayı Muzeyi başkanı oldu. 7 il bu vəzifədə qalan İlbər Ortaylı 2012-ci ildə yaş həddindən əməkli oldu və vəzifəni Ayasofya Muzeyi başkanı Haluk Dursuna dövr etdi.
thumb|300px|Topkapı Sarayı
Tarix Vakfı və Afət İnan ailəsinin işbirliğiylə iki ildə bir vərilən Afət İnan Tarix Araşdırmaları Ödülünün 2004-cü ilindəki sahibləri Prof. Dr. İlbər Ortaylının da içində bulunduğu jüri tarafından bəlirlənmiştir. 2009-cu ildə İzmir Kitap Fuarına qatılmışdır. Milli Saraylar Dairə Başkanlığının Dolmabağça sarayında təşkil edildiyi vəfatının 150 ilində Sultan Əbdülməcid və dönəmi Uluslararası Simpozyumunda açılış və qapanış oturumlarına qatılmışdır.
Ortaylı; Türkcə; irəli səviyədə Almanca, Fransızca, İngiliscə, İtalyanca və Rusca; orta səviyədə Osmanlıca, Sanskritcə, Şümercə, Hititcə, Çincə, Krım Tatarca, Slovakca, Rumınca, Serbcə, Xorvatca, Boşnaqca, Ərəbcə, Farsca, Latınca, İbrani dilində, Antik Yunanca və Yunanca bilir.
Özəl yaşamı
1981-ci ildə Mərsin əski Senatörü Dr. Talip Özdolayın qızı Ayşə Özdolay ilə evləndi və bu evliliktən Tuna adında bir qızı oldu. Daha sonra 1999-cu ildə həyat yoldaşından boşandı.
Ortaylı, komputer və internet istifadə etməyi sevmir. Hərhansı bir sosial mediada adına açılmış hesabların heç biri onun deyildir. İlbər Ortaylının ayrıca uşaqlığından bəri büyük bir tutku və özənlə biriktirdiği miniatür aftomobillərdən ibarət büyük bir kolleksiyası vardır.
Televiziya proqramları və yazıları
2004-cü ildə TRT 2-də başlayıb TRT Türk-də həftə sonları yayınlanan "İlbər Ortaylı ilə" adlı sənədli verilişin aparıcılığını etmişdir. NTV-də "İlbər Ortaylı ilə Tarix dərsləri" adında bir proqram aparmışdı. Günümüzdə Bloomberg HT kanalında "İlbər Ortaylı ilə Zaman Kaybolmaz" adlı bir program hazırlamaqdadır.
2000-ci ildən bəri bazar günləri Milliyət qəzetində,  aylıq Atlas Tarix və üç aylık Doğu Batı dərgilərində məqalələr yazmaqdadır. Bir dönəm yayımlanan Popyular Tarix və Tarix və Toplum dərgilərində və Habertürk qəzetinin Habərtürk Tarix əlavəsində də məqalələri yayınlanmışdır. Halən Doğu Batı və NTV Tarix dərgilərinin danışma qurulu üzvüdür. İlbər Ortaylı, Milliyət Sanata verdiyi bir röportajında, kitablığında 30.000 civarında kitabı oldugunu və bunların 5.000-ini Qalatasaray Universitetinə bağışladığını ifadə etmişdir.
Aldığı mükafatlar
2006-cı ildə İtaliyada Latsio bölgə yönətiminin başlatdığı və hər il davam etməsi öngörülən Akdəniz Festivalində, toplumsal və kültürəl tarix alanındaki "Avropa ilə Aralıq dənizi arasında Lazio" ödülünün Prof. Dr. İlbər Ortaylıya verilməsi uyğun görülmüşdür.
2007-ci ildə Rusiya prezidenti Vladimir Putin imzasıyla Rusiya tərəfindən Rus dilini və mədəniyyət mirasını yayan, ülkələrin və halkların birbirlərinə yaxınlaşmasını sağlayan şəxslərə verilən Puşkin Ödülünə Türkiyədən Ortaylı layık görülmüştür.
Çin abeliyası
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Təbii yayılması
Vətəni Çindir.
Botaniki təsviri
Hündürlüyü 2 m-ə çatan, çoxsaylı, gözəl, qırmızımtıl, sallaq zoğlara malik, zərif, yarım həmşəyaşıl koldur. Yarpaqları tünd-yaşıl, oval-ucu bizdir. Uzun müddət ağ ətirli, zəngvari, qırmızı xətli çiçəkləri budaqların uclarında çiçək qruplarına yığılmışdır. İyuldan oktyabr ayınadək çiçəkləyir.
Ekologiyası
Düz günəşli, işıqlı yerlərdə yaxşı bitir. Yazın əvvəlindən payızadək bol suvarılır. Qışda temperatur kəskin aşağı endikdə yarpaqları tökülməyə başlayır. Abeliya çox tez böyüyür və əlverişli şəraitdə yaz-yay dövründə dövründə böyük artım verir. Abeliya toxumlarla və qələmlərlə çoxaldılır. Toxumları yanvar ayında səpilir, cücərtiləri tez böyüyür və həmin ildə cavan bitkiləri çiçəkləyə bilər. Yazda ucda olan gövdə qanadları ilə və budanmadan sonra qalan zoğlarla çoxaldılır.
Azərbaycanda yayılması
Azərbaycanda Bakı, Lənkəran və b. şəhər və rayonlarda mədəni şəraitdə becərilir.
İstifadəsi
Cavan bitkilər gözəl kola çevrilir və həmin yayı çiçəkləyir. Tək və qrup əkinlərdə istifadə üçün yararlıdır.
Cəəd İbn Dirhəm
Bioqrafiyası
Xorasanda anadan olan Cəəd İbn Dirhəm Banu Mərvan nəslindən idi. Sonradan Dəməşqə köçmüş. İbn Asakir və başqa tarixçilərin fikirlərinə görə Cəəd İbn Dirhəmin dünya görşünün formalaşmasında Bayan İbn Samaanın rolu böyük olmuş. İbn Samaan isə Talutun tələbəsi olmuş.
Dəmşqə gəldikdən sonra Cəəd İbn Dirhəm ilk dəfə olaraq Quranın əzəli olmaması ilə bağlı eretik fikirlərini bəyan etməyə başlamış. Əməvilərin təziqindən qorxaraq o məcburən Nəcəfə gəlmiş. Cəəd İbn Dirhəm gəncliyində Vəhb ibn Münəbbihdən dərs almış, sonuncu Əməvi xəlifəsi Mərvan ibn Məhəmmədin tərbiyəçisi və müəllimi olmuşdur. Bəsrə, Kufə və başqa şəhərləri gəzərək fikirlərini yaymışdır. Kufədə Cəhm ibn Səfvanla görüşmüş, onun formalaşmasına ciddi təsir göstərmişdir. Kufədə (Nəcəf) o çox sərbəst qala bilmədi. Hakim ideologiya ilə uzlaşmayan fikirlərinə görə bir müddət həbsdə olmuşdur. 724-cü ildə, Qurban Bayramı günü məscid minbərinin dibində xəlifə Hişam ibn Əbdülməlikin göstərişi ilə edam edilmişdir. Edamda Əməvi lərin İraqda nümayəndəsi olan Xalid Əl Kəsri belə bir nitq söyləmiş:
Görüşləri
Cəəd İbn Dirhəmin görüşlərini dörd müddəa səciyyələndirir: 1) kainat “cövhərlər” (substansiyalar) və “ərəzlər”dən (aksidensiyalardan) ibarətdir. Bunlar “hadis” (sonradan yaradılmış) olduğundan kainat bütövlükdə hadisdir; 2) Allahın öz “zat”ından (substansiyasından) başqa heç bir “qədim” (yaradılmamış, əzəli) “sifəti” (atributu) yoxdur; 3) Quran əzəli deyil, sonradan yaradılmışdır; 4) insan öz hərəkətlərində tam iradə azadlığına malikdir. Cəəd İbn Dirhəm islam dünyasında qədəriyyə (qədərilər) haqqında fikir yürütmüş ilk mütəkəllimlərdən biridir. Mötəzilə bir sıra məsələlərdə Cəəd İbn Dirhəmin fikirlərinin davamı hesab olunur.
Ocaq iyəsi
Ocaq iyəsi — türk, tatar və altay xalq inancında ocaq ruhu. Ocaq (Ocak, Ocag, Oşak, Oçok, Osak, Öcek) iyəsi olaraq da bilinir. Monqollar Qulamta (Qolumta, Xolomta, Holumta) Ezen olaraq xatırlayarlar. Ocağın qoruyucu ruhudur. Hər ocaq üçün fərqli bir iye vardır. Türk mədəniyyətində ocaq çox əhəmiyyətli bir yerə malikdir, evin ən əhəmiyyətli ünsürü olduğu kimi məcazi ev mənasına da gəlir. Ateşe hörmət göstərilməsi lazımdır. Ocaq və atəşi müqəddəs qəbul edilir. Eyni şəkildə ocağın üzərinə qoyulan üç ayaqlı qazanlar da əhəmiyyətli bir yerə malikdir. Azərilər ocağa su dökmeyip özbaşına sönmesini gözləyərlər. Çünki bu ocağın ruhunu hirsləndirər. Köhnə Türklər evdəki yeməkdən bir parçanı ocağa ataraq ona verərlər. Bəzən ağ bəzən qırmızı saçlı bir qadın kimi görünür. Atəşin yandırıldığı yer müqəddəsdir. Ancaq bu köhnə fars ölkəsindəki kimi oda sitayiş şəklindəki bir bütpərəstlik deyil.dir
Ocağın əhəmiyyəti
Ocaq; türk, altay və monqol mədəniyyətində çox əhəmiyyətli bir yerə sahib olan müqəddəs bir obyektdir. Ocak, Ocag, Oşak, Oçok, Usak, Öcek, Vuçah olaraq da deyilər. Monqollar Qulamta (Qolumta, Xulumta, Kolomta) deyərlər. İçində atəş yandırılan hər yerdir. Evin və ya çadırın ısıtılmasını və qidaların pişirilmesini təmin edər. Türklərdə atəş və ocaq maddi və mənəvi bir çox funksiyanı yerinə yetirər. Atəş ruhunun qoruyucu və kömək edici xüsusiyyəti vardır. Cəza verici, təmizləyici, müalicə edici, bərəkət verici olaraq da görülər. Bunun yanında şəfa olan yerlərə də Ocaq deyilir.
Etimologiya
(Oc/Od) kökündən törəmişdir. Atəş yandırılan yerdir. Bişirmə, istilik kimi məqsədlərlə istifadə edilər. Mecazen ev, ailə deməkdir. "Öcermek", atəşi söndürməmək üçün qarışdırmaq mənalarını ehtiva edər. "Ocamaq" atəş yandırmaq deməkdir. Monqolcada Oç sözcüyü qığılcım mənasını verər.
Kindertransport əməliyyatı
300px|thumb|[[İkinci dünya müharibəsi dövründə minlərlə yəhudi uşaqları qəbul edən Britaniya cəmiyyətinin şərəfinə xatirə lövhəsi, Liverpul-strit stansiyası, London]] "Kindertransport əməliyyatı" — İkinci dünya müharibəsinin başlanmasından 9 ay əvvəl həyata keçirilən xilasetmə əməliyyatı.
Sultan Raziyə bəyim
Sultan Raziyə bəyim (Farsca/Urduca: رضیہ سلطانہ, Hindcə: रज़िया सुल्ताना), (1205–1240), Dehli sultanlığının sultanı, (1236–1240) şairə. İlk qadın sultan
Lüteranlıq
thumb Lüteranlıq — protestantlığın başlıca istiqamətlərindən biri. 16-cı əsrdə Almaniyada Reformasiya gedişində yaranmışdı. Əsasını Martin Lüter və ardıcılları qoymuşdur. İdeya əsasını Bibliya, "Razılıq kitabı", İncil və Apostol müraciətnamələri təşkil edir. Lüteranlıq ayinlərin sadələşdirilməsi uğrunda çıxış edir, boşanmaya və ikinci dəfə nikaha icazə verir.
Sultan Raziyə bəyim
Həyatı
İspaniyadan İndoneziyaya qədər üç kontinentin ərazisində yerləşən bütün müsəlman ölkələri üçün taxta çıxan ilk qadın Dehli türk müsəlman dövlətinin sultanı Raziyə xatın olmuşdu. Bu dövlətin hökmdarı Şəmsəddin Eltutmuş (1211–1236) taxtın varisliyini bu yolla (varislik) taxta malik olmuş yeganə müsəlman qadın olan qızı Raziyə xatına vermişdi. Sultanın hakimiyyəti hədd-buluğa çatmış oğulları ola-ola qızına verməsi ilə bağlı ətrafdakıların etirazına cavab olaraq o söyləmişdi ki, oğlanları əksər vaxtını sərxoşluqla və eyş-işrətdə keçirir, onlardan heç biri dövləti idarə etmək səviyyəsində deyil. Raziyə isə hökmdara məxsus olan ən gözəl keyfiyyətlərə malik idi: cəsur döyüşçü, elm adamlarını sevən, onların qayğısına qalan bir insan idi. Sultan Eltutmuşun ölümündən sonra Raziyə xatın müvəqqəti olaraq taxtan salındı. Hakimiyyətə qayıtdıqdan sonra o, birinci növbədə taxt iddiasında olan və digər qardaşını öldürmüş qardaşı ilə hesablaşdı. Raziyə xatın hamının unutmuş olduğu yaxud qardaşının hökmdarlıq etdiyi dövrdə əməl olunmayan Şəmsiyyə sülaləsinin ənənələrini və qaydalarını bərpa etdi və məhkəmə işlərini öz əlinə aldı.
Kindertransport əməliyyatı
Əməliyyatın mahiyyəti Nürnberq irqi qanunlarına əsasən yəhudi hesab edilən uşaqların nasist Almaniyasından, Avstriyadan, Çexoslovakiyadan, Polşadan və Sərbəst şəhər Dansiqdən daşınaraq Böyük Britaniyada yerləşdirilməsindən ibarət idi. Əməliyyatı "Kristal gecə" hadisəsindən dərhal sonra planlaşdırmağa başladılar və yalnız Almaniyanın Polşaya müdaxilə etdiyi gündə başa çatdırdılar. 200 uşaqdan ibarət ilk dəstə "Kristal gecə"dən üç həftə sonra artıq İngiltərənin Harviç limanına çatmışdı. Ümumilikdə Böyük Britaniya təxminən 10.000 yəhudi qaçqın uşağı qəbul etdi. Onlar ölkənin himayədar ailələrində, fermalarda və yataqxanalarda yerləşdirildilər. Həmin uşaqların böyük əksəriyyəti müharibənin şahidi olmuş, bir hissəsi isə Holokostda məhv edilmiş ailələrin həyatda qalan yeganə üzvləri idilər.
Sultan Raziyə bəyim
Həyatı
Rəiyətinə qarşı o, daha rəhmdil idi. Onun hökmdarlığının ilk illərində tökülən sikkələrdə o, "Umdat annisvan mələkə – i zaman sultan Raziyyə binti Şəmsəddin Eltutmuş" ("Qadınların həmdəmi, dövrünün hökmdarı sultan Raziyə, Şəmsəddin Eltutmuşun qızı") titulunu həkk etdirməyi əmr etmişdi. Demək olar ki, dörd il (1236–1240) o, rəsmi və faktiki olaraq böyük bir ölkəni idarə etmişdi. O imanlı və güclü bir dövlət başçısı idi. Raziyə xatın Dehlidəki dini fanatizmlə bağlı üsyanı, iri türk əmirlərinin onun hakimiyyətini devirmək üçün vəzirlə birlikdə qaldırdığı üsyanları yatırtmalı, öz dövlətinin sərhədlərini möhkəmləndirmək üçün hərbi yürüşlər keçirməli olmuşdu. Qadın paltarını kişi libasına dəyişərək və yay-oxla silahlanaraq o, çox zaman xalq arasına çıxardı.
1240-cı ildə sultan Raziyə taxtdan salındı və qalada dustaq edildi, lakin onun populyarlığı ikinci dəfə Dehli sultanatına sahib olmaq məqsədi ilə ətrafında özünə həmfikirlər toplamağa imkan verdi, amma cəhdi baş tutmadı. Sultan Raziyə məğlub oldu. Onun məqbərəsi isə səcdə yerinə çevrildi. Sadalanmış hərbi və inzibatçılıq xüsusiyyətlərindən savayı, sultan Raziyə həm də poetik qabiliyyəti ilə seçilirdi. Ölümündən sonra onun Şirin Dihləvi və Şirin Quri təxəllüsləri adı altında yazılmış şeirləri qalmışdı
Kindertransport əməliyyatı
Müharibə illərində bir çox Kindertransport uşaqları Böyük Britaniya silahlı qüvvələrində xidmət edir, tibb bacısı işləyir, qida istehsalında iştirak edir və müharibə ilə bağlı digər sənaye sahələrində fəaliyyət göstərirdilər. Müharibə başa çatanda uşaqların bir neçə mini Böyük Britaniyada qaldı. Onlar yetkin şəxslər kimi Britaniyaya xidmət, sənaye, ticarət, təhsil, müdafiə, rifah, elm və incəsənət sahələrində dəyərli töhfələr vermişdilər. Əməliyyat zamanı xilas edilən uşaqlar arasında, gələcək nobel mükafatı laureatları olub: fizik və astronom Arno Penzias, nəzəriyyəçi-fizik Valter Kon.
Sultan Raziyə bəyim
Həyatı
thumb|right|250px|Sultan Raziyə bəyimin məzarı
Populyar mədəniyyətdə
Sultan Raziyə bəyimin həyat tarixçəsi və sultanlıq fəaliyyəti əfsanələr, rəvayətlər, romanlar süjetinə çevrilib. Onun həyatı ilə bağlı onlarla monaqrafiya yazılıb.
Kindertransport əməliyyatı
"Kindertransport" əməliyyatı mövzusunda müxtəlif bədii və sənədli filmlər çəkilmişdir. 2000-ci il istehsalı olan "Yad əllərdə: Kindertransport hekayələri" sənədli filmi "Ən yaxşı sənədli film" nominasiyasında Oskar mükafatı qazanmışdır.
Siyasət
270px|thumbnail|left|Yəhudi qaçqın uşaqların London limanına gəlməsi, fevral 1939-cu il. 10 noyabr 1938-ci il tarixində Almaniya və Avstriyada həyata keçirilən "Kristal gecə", "Sındırılmış vitrinlər gecəsi" hadisələrindən təxminən beş gün sonra Britaniya yəhudi liderlərindən ibarət nümayəndə heyəti şəxsən Britaniyanın baş naziri Nevill Çemberlenə müraciət edərək, Britaniya hakimiyyətindən valideynlərini itirmiş yəhudi uşaqlarının ölkədə müvəqqəti yerləşdirilməsinə icazə verilməsini xahiş etdilər.
Növbəti gün isə Britaniya Nazirlər Kabineti bu məsələni müzakirə etdi və ardınca ölkə Parlamentinə təqdim etmək üçün qanun layihəsi hazırlandı. Qanun layihəsində qeyd edilmişdi ki, hökumət azyaşlılardan 17 yaşa qədər kimsəsiz uşaqların Böyük Britaniyaya girişini mümkün etmək məqsədilə bəzi mühacirət tələblərindən imtina edəcək.
Ancaq qaçqınların sayı ilə bağlı hər hansı bir açıqlama heç zaman ictimaiyyətə açıqlanmamışdır. Əvvəlcə ölkəyə 5000 uşağın gətirilməsi planlaşdırılırdı. Lakin Müstəmləkələrlə İş Üzrə Nazirlik 10.000 qaçqının Britaniya hakimiyyəti altında olan Fələstin ərazisində yerləşdirilməsi ilə bağlı xahişini rədd etdikdən sonra məsələyə məcburən yenidən baxıldı və Britaniyada yerləşdirilməsi planlaşdırılan gənc qaçqınların sayı 15.000-ə çatdırıldı.
Qaçqınlar məsələsi haqqında müzakirələr ərəfəsində 1938-ci il 21 noyabr tarixində Böyük Britaniya İcmalar palatasında daxili işlər naziri Samuel Hor qaçqınların adından fəaliyyət göstərən müxtəlif yəhudi və qeyri-yəhudi cəmiyyətlərini təmsil edən çoxsaylı nümayəndələrlə görüşdü. Adı çəkilən cəmiyyətlər "Almaniyadan olan uşaqların rifahı naminə hərəkat" adı altında dinlərarası təşkilatda birləşdilər. Ölkənin daxili işlər naziri sürətləndirilmiş mühacirət prosesinin həyata keçirilməsi ilə razılaşdı: yol sənədləri ayrı-ayrı xahiş əsasında deyil, qrupun siyahısına əsasən seçilməli idi. Təşkilat öz növbəsində istisnasız bütün uşaqlara sığınacaq söz verirdi. Təşkilat həmçinin, "Kindertransport" əməliyyatının tam şəkildə maliyyələşdirilməsinə hazırlıq işlərinin başlandığını elan etmiş və vəd etmişdir ki, heç bir qaçqın Britaniya hökuməti üçün maliyyə yükü olmayacaq. Götürülmüş hər bir uşaq təkrar mühacirət imkanı üçün 50 funt dəyərində maddi təminat əhəmiyyəti kəsb edirdi: uşaqlar ölkə ərazisində yalnız müvəqqəti müddətə yerləşdirilməli idi.
Təşkili və idarə edilməsi
290px|thumb|right|"Kindertransport" qaçqınları üçün müvəqqəti sənədlər. 1 yanvar 1939-cu il. Çox qısa bir müddət ərzində daha sonralar "Qaçqın uşaqlar hərəkatı" adlanan "Almaniyadan olan uşaqların rifahı naminə hərəkat" "Ümumdünya yəhudi yardım fondu" ilə əməkdaşlığı çərçivəsində öz nümayəndələrini uşaqların seçilməsi və daşınması üçün Almaniyaya və Avstriyaya göndərdi.
Almaniyada daha böyük təhlükə altında olan uşaqların siyahısını tərtib etməklə məşğul olan, gecə-gündüz işləyən könüllülər şəbəkəsi yarandı. Bu siyahıya konsentrasiya düşərgəsində olmuş və ya həbs təhlükəsi altında olan yeniyetmələr, deportasiya təhlükəsi olan polşalı yeniyetmələr və uşaqlar, yəhudi uşaq evlərindəki uşaqlar, valideynləri yoxsulluq həddindən aşağı səviyyədə yaşayan uşaqlar və valideynlərindən biri konsentrasiya düşərgəsində olan uşaqlar daxil edilmişdi. Gənc potensial qaçqınlar aşkar olunduqdan və siyahılar üzrə qruplaşdırıldıqdan sonra, qəyyumlara və himayədar ailələrə uşaqların yola çıxma vaxtı haqqında məlumat verildi. Uşaqlara yalnız içində dəyərli bir əşya olmayan kiçik bir çamadan və 10 mark pul götürməyə icazə verilirdi. Bəzi uşaqların sinələrində yazılan nömrə və kürəklərində yazılan addan başqa heç bir şeyləri yox idi, digər uşaqlar üzərində foto və yazı olan nömrə nişanlı şəxsiyyət vəsiqəsi ilə göndərilib. Bu şəxsiyyəti təsdiq edən sənəd Birləmiş Krallıqdakı əlahəzrət hökumətinin razılığı ilə gənclərə, Birləşmiş Krallığa daxil olaraq Beynəlmiləl komitənin himayəsi altında tərbiyə almaq məqsədilə verilir. / Bu sənəd viza tələb etmir. / Şəxsi məlumatlar. / (Ad; Cins; Doğum tarixi; Yaşayış yeri; Tam adı və Valideynlərinin ünvanı).
200 uşaqdan ibarət ilk dəstə "Kristal gecə" hadisəsindən 3 həftə sonra, dekabrın 2-də İngiltərənin Harviç limanına çatdı. Növbəti 9 ay ərzində İngiltərə heç bir müşayiətçi olmadan əksəriyyəti yəhudilərdən ibarət olan 10.000 uşaq qəbul etdi. Əvvəlcə Almaniya və Avstriyadan olan uşaqlar ölkəyə gətirildi. 1939-cu ilin mart ayında alman ordusunun Çexoslovakiyaya daxil olmasından sonra təcili şəkildə Praqadan da yəhudi uşaqlarının köçürülməsinə başlandı. Fevral və avqust aylarında Polşadan qatarlar yola düşdü. Avropanın nasistlər tərəfindən mühasirəyə alınmış ərazilərindən köçürülmələr 1 sentyabr 1939-cu ilədək davam etmişdir. Müharibə başa çatdıqdan sonra bir neçə min uşaq-qaçqın İngiltərədə qaldı. Onlar İngiltərə ordusu, sənayesi, ticarəti, təhsili, elm və incəsənətinə böyük töhfələr verdilər. Məhz həmin gənclərdən dörd nəfər Nobel mükafatı laureatı olmuşdur.
Son köçürmə
Qitədən ən son köçürmə (74 uşaq iştirak edirdi) 14 may 1940-cı ildə Hollandiyanın Eymyoyden şəhərindən səfərə çıxan Bodegraven sərnişin-yük gəmisi vasitəsilə həyata keçirildi. Bu köçürmənin təşkilatçısı 1938-ci ildə Vyana şəhərindən baş tutmuş ilk köçürmənin təşkilatçısı holland Gertruda Vismüller-Meyer idi. O, bu uşaqlara qatıla bilərdi, lakin arxada qalmağı seçdi. Bu, xilasetmə əməliyyatı idi, çünki Hollandiyanın işğalı qaçılmaz idi. Növbəti gün Almaniya Hollandiyanı işğal etdi. Bu gəmi ölkəni sərbəst şəkildə tərk edən ən sonuncu gəmi oldu.
Hollandiya 10 may 1940-cı ildən almanların 750.000 nəfərdən ibarət qüvvələrinin hücumu altında olduğundan və bombalandığından uşaqların köçürülməsi haqqında valideynləri ilə məsləhətləşmək üçün vaxt olmadı. Uşaqların təxliyəsi zamanı valideynlər uşaqlarının evakuasiyası haqqında heç nə bilmirdilər. Hətta naməlum mənbələrə görə bir neçə valideyn əvvəlcə bu məsələ ilə bağlı narazı idi və Viysmuller Meyerə bunu etməyə gərək olmadığını demişdilər. 15 maydan sonra Hollandiyanı özbaşına tərk etmək mümkün deyildi, çünki nasistlər ölkənin sərhədlərini bağlamışdılar.
Daşımaların həyata keçirilməsi və proqramın qurtarması
200px|thumb|left|"Uşaq naminə" memorialı, Liverpul-strit stansiyası, [[London.]] Nasistlərin qərarına əsasən, köçürülmələr Almaniya limanlarını bağlamamalı idi, buna görə də, əksər qruplar Niderlanda, oradan da dəniz yolu ilə İngiltərə limanlarına göndərildilər. Bərələr əsasən Rotterdam yaxınlığında yerləşən Huk-van-holland şəhərindən yola çıxırdılar. İngiltərə limanlarından uşaqlar qatarla Liverpul-strit stansiyasına göndərildilər və burada onları himayədar ailələr qarşıladılar. Daha əvvəlcədən himayədar ailələri seçilməyən bir neçə uşaq isə müvəqqəti olaraq yay istirahət düşərgələrində yerləşdirildilər. Bununla yanaşı, ən azı bir dəfə Almaniyadan birbaşa daşıma nümunəsi məlumdur: 13 iyun 1939-cu ildə "Avropa" gəmisi Almaniyanın Bremen şəhərindən Sauthemptona gəlib.
İlk "Kindertransport" 1938-ci il 1 dekabr tarixində Berlini tərk etdi və 2 dekabrda 196 uşaqla Harviçə çatdı. Onların əksəriyyəti yəhudi əsilli və 9 noyabr gecəsi alman nasistləri tərəfindən yandırılmış Berlin uşaq evinin sakinləri idilər. Digərləri isə Hamburqdan idilər.
Vyanadan ilk qatar Adolf Eyxmanla aparılan danışıqlardan sonra 10 dekabr 1938-ci ildə 600 uşaqla birlikdə yola düşdü. 500 uşaqdan ibarət olan əsas qrup Harviçə yola salındı və şəhərin yaxınlığındakı Doverkaurt buxtasında istirahət düşərgəsində yerləşdirildi, 100 nəfərdən ibarət digər bir dəstə isə müvəqqəti olaraq Niderlandda qaldı.
1939-cu ilin avqust ayında "Ümumdünya yəhudi yardım fondu" maddi çətinliklə üzləşdi və son qrup 1 sentyabrda hələ də Almaniyada idi. Növbəti gün Almaniya Polşaya daxil oldu, iki gündən sonra Böyük Britaniya, Fransa və digər ölkələr Almaniyaya müharibə elan etdilər. Uşaqlardan ibarət qrup 3 sentyabr 1939-cu il tarixində Praqanı tərk etdi, lakin ölkədən çıxmaq mümkün olmadı və onlar geri qaytarıldı. Çünki qəfil müharibənin başlanması səbəbindən Niderland ilə olan sərhəd bir müddət bağlı olub.
Sonuncu məşhur, amma artıq qeyri-müntəzəm "SS Bodegraven" bərəsi göyərtəsində 80 uşaqla alman aviasiyasının pulemyot atəşi altında 14 may 1940-cı ildə Niderlandın Eymeyden limanını tərk edib. Bu gün həm də Niderland ordusunun təslim günü kimi tarixə düşüb. Gəmi müvəffəqiyyətlə Liverpula çatıb.
Habonima yataqxanaları və Kindertransport
"Habonim" yəhudi gənclər hərəkatı nümayəndələri "Kindertransport" əməliyyatının bir neçə uşağının cənub-qərbi İngiltərədə yerləşdirildiyi yataqxanaların yaradılmasında mühüm rol oynadılar. Sonralar Böyük Britaniyadakı digər yəhudi gənclər hərəkatları tərəfindən də əlavə sığınacaqlar açılıb.
Daha sonrakı dövrlərdə yataqxanalar yəhudi dini və dünyəvi baxışının öyrənilməsi mərkəzinə çevrildi. Müharibə illərində təxminən, 120 uşaq Eksmout, Davliş və Tinmutda böyümüşdülər. "Habonim" üzvləri böyük yaşlı uşaqlarla birlikdə orduya kömək məqsədilə kənd təsərrüfatı ilə məşğul olmuşlar. Yataqxanalarda ünsiyyət vasitəsi kimi alman, polyak, çex, ivrit və ingilis dillərinin qarışığından istifadə olunurdu.
Geri qaytarma və yazılar
Müharibənin axırında Böyük Britaniyada böyük çətinliklər yaranmışdı, çünki Kindertransportdan olan uşaqlar ailələrinə qovuşmağa çalışırdılar. Agentliklər valideynlərinin və ya ailələrinin heç olmasa, sağ qalmış bir üzvünün axtarışında olan uşaqların tələbnamələri ilə dolu idi. Uşaqların bəziləri öz ailələrinə qovuşa bildilər, lakin bunun üçün uzun səyahətlər etməli oldular. Digərləri valideynlərinin müharibədən sağ çıxmadıqlarını öyrəndilər. Kindertransportdan bəhs edən "Uillesden Leynin uşaqları" adlı romanında Mona Qolabek ailələri olmayan uşaqların müharibə dövründə pansionda qazandıqları evləri ölkəyə gələn yeni uşaqlar üçün otaq ayırmaq məqsədilə necə tərk etməyə məcbur olduqlarını təsvir etmişdir.
Böyük Britaniyaya Kindertransport proqramı vasitəsilə gələn hər bir uşaq haqqında məlumat, "Ümumdünya yəhudi yardım təşkilatı"nın (o zaman bu təşkilat "alman yəhudilərinin mərkəzi Britaniya fondu" adlanırdı) "Yəhudi qaçqınlar komitəsi" şöbəsində indiyədək qalmaqdadır. Bu sənədlərin surətləri, yalnız inzibati xərcləri ört-basdır edən kiçik ödəmə müqabilində qaçqın ailələrinin üzvlərinə verilə bilər.
Nikolas Uinton
200px|right|thumb|Mərkəzi Praqa Stansiyasında Nikolas Uinton memorialı. 29 yaşlı alman-yəhudi əsilli britaniyalı birja makleri Nikolas Uinton, 1938-ci ilin miladından öncə məzuniyyətini İsveçrədə buzda sürüşərək keçirməyi planlaşdırırdı, lakin o bunun əvəzində, qaçqınlarla iş üzrə könüllü olan dostuna kömək etmək üçün Praqaya getdi. O, burada Çexoslovakiyadan olan, valideynlərindən ayrı düşmüş yəhudi uşaqlarına yardım edən təşkilat yaratdı. Vatslav meydanında yerləşən otelin yeməkxanasındakı masa, təşkilatın ofisi kimi istifadə olunurdu. Uinton, nəticədə 669 uşağın Böyük Britaniya ərazisinə keçməsinə və onların evlə təmin olunmasına nail oldu. Uintonun anası da bu işlərdə ona kömək edirdi, o, Reqbi şəhərinin qaçqınlar komitəsi və Meydenhet rotari-klubu ilə birlikdə uşaqların evlərdə və yataqxanalarda yerləşdirilməsində yardımçı olurdu. Uinton bütün yay ərzində qaçqınları qəbul etmələri üçün Britaniya ailələrinə elanlar vasitəsilə çağırışlar edib. 1939-cu il sentyabrın 3-də Praqadan göndərilən sonuncu qrup, nasistlərin Polşaya müdaxiləsi və İkinci dünya müharibəsinin başlanması səbəbindən geri göndərilib.
Uinton alman işğalının erkən mərhələsi zamanı uşaqların Avropadan köçürülməsində Beatris Vellinqtonun, Dorin Varrinerin, Trevora Çedvikin və həmçinin Praqadakı digər şəxlərin də həyati əhəmiyyətli rolu olduğunu etiraf edib.
Vilfrid İzrael
Vilfrid İzrael (1899–1943), bəlkə də, yəhudilərin Almaniyadan və işğal olunmuş Avropadan xilas edilməsində əsas fiqur idi. O, agent Frenk Fouli vasitəsilə 1938-ci ilin noyabrında gözlənilən "Kristal gecə" ilə bağlı Britaniya hökumətini xəbərdar edib. Berlin konsulluğunun pasport işçisi, agent Frenk Foulinin sayəsində Vilfrid nasistlərin fəaliyyəti barədə Britaniya kəşfiyyatını məlumatlandırmağa davam etmişdir. O, "Reichsvertretung" (Almaniyanın yəhudi icma təşkilatı) və "Hilfsverein" (bilavasitə yardım həyata keçirən təşkilat) ilə danışırdı və Britaniya hökuməti ilə danışıqlar aparırdı. O, yəhudi valideynlərin öz uşaqları ilə həqiqətən ayrılmağa hazır olduqlarını Britaniya hökumətinə sübut etmək üçün, Britaniya kvakerlərinə bütün Almaniya üzrə yəhudi icmalarını ziyarət etməyə kömək edirdi.
Gertruda Vismüller-Meyer
Gertruda Vismüller-Meyer, nüfuzlu holland bankirinin arvadı idi. Daha çox "Truus xala" kimi tanınırdı. 1930-cu illərdə "Yəhudi ehtiyacları naminə Niderland komitəsi"ndə işləməyə başlayıb. Avropanın ehtiyacı olan rayonlarına ərzaq və dava-dərmanlardan ibarət yüklərin daşınmasını təşkil etmişdir. 1939-cu ilin noyabrından etibarən bir neçə dəfə Vyanaya səfər etmiş və öz əzmkarlığı sayəsində "Yəhudi mühacirətinin mərkəzi bürosu"nun o zamankı rəhbəri Adolf Eyxman ilə şəxsən görüşməyə nail olmuşdur. O, 1938-ci ilin dekabrında Eyxmanla görüşü zamanı təşkilati işlərin 5 gün ərzində görülməsi şərtilə, 600 nəfər yəhudi əsilli uşağın aparılmasına icazə almağa nail olub. Eyxman bundan başqa aşağıdakı şərtləri qoyub: hər bir uşaq özü ilə yalnız bir çamadan, bir çanta, bir şəkil və 10 markdan çox olmayan nağd pul götürə bilərdi, bütün digər şeylərin, o cümlədən kitab və oyuncaqların götürülməsi qadağan idi. Uşaqların valideynləri tərəfindən yola salınması da qadağan edilmişdi, bu səbəbdən valideynlər vağzalın perronuna buraxılmırdı. 11 dekabr 1938-ci ildə ilk daşınma həyata keçirilmişdir, bir qrup uşaq Niderland ərazisindən tranzitlə Böyük Britaniyaya gətirilmişdir.
Vismüller-Meyer cəmi 74 daşınmanın təşkil edilməsində iştirak edib. O, bundan əlavə müharibə zamanı nasistlərin işğal etdiyi ərazilərdə həyatları təhlükə altında olan insanlara yardım təşkil edilməsində də iştirak edib. Qəhrəmanlığına görə dəfələrlə təltif olunub: Niderlandın "Oranye-Nassau zabit ordeni" mükafatı, İsrailin "Dünya xalqları ədalətliləri" fəxri adı, Amsterdamın fəxri vətəndaşı. Niderlandın bir çox şəhər və kəndlərində küçələr onun adı ilə adlandırılıb. 1978-ci ildə Amsterdamda onun bürüncdən hazırlanmış büstünün açılışı olub. Vismüller-Meyer özünün xatirələrindən ibarət kitab yazmışdır.
Solomon Şonfeld
Ravvin Solomon Şonfeld, Britaniya hökumətinə şəxsi maliyyə zəmanəti verərək təqribən 300 ortodoksal yəhudi uşağın Vyanadan İngiltərəyə göndərilməsinə nail olub. Şonfeld, bu uşaqların Britaniyanın ortodoksal ailələrində yerləşdirilməsində israr edib.
İnternment və müharibə xidməti
1940-cı ildə Britaniya hökuməti düşmən ölkələrdən olan 16–70 yaşlı bütün kişi qaçqınların internmentinə qərar vermişdi və buna görə də dostyana "düşmən əcnəbilər" adını qazanmışdılar. İlk illərdə buraya gələn uşaqların çoxu indi gənc adamlar idilər və onlar da saxlanıldılar. Adıçəkilən Kindertransport iştirakçılarının təxminən 1000 nəfəri çoxu Men adasında yerləşən internment düşərgələrində saxlanıldılar. Təxminən 400 nəfər Avstraliya və Kanadaya göndərildi (bax: HMT Dunera sərnişin gəmisi).
Tərksilah edilib nəzarət altında saxlanılanlar 18 yaşına çatdıqda onlara müharibədə iştirak etmək və ya Kral Pioner Korpusuna qatılmaq şansı təklif olunurdu. Həddi-büluğa çatmış təxminən 1000 alman və avstriyalı Kindertransport iştirakçısı döyüş birlikləri daxil olmaqla, Böyük Britaniya silahlı qüvvələrinə qatıldı. Bəziləri isə Xüsusi Qüvvələr kimi seçmə dəstələrə qoşuldular. Burada onların dil bacarıqları D-Day işğalı zamanı yaxşı məqsədlər üçün istifadə olunurdu.
Amerikan Kindertransportu
ABŞ-də da "Kindertransport" əməliyyatına bənzər xilasetmə əməliyyatı həyata keçirilib. 1934-cü ilin noyabrı ilə 1945-ci ilin mayı arasındakı dövrdə həyata keçirilən "Min uşaq" adlı xilasetmə əməliyyatı çərçivəsində 1400 yəhudi əsilli uşaq ABŞ-yə gətirilib. "Kindertransport" əməliyyatı zamanı xilas olunan uşaqlar kimi onlar da öz valideynlərini Avropada qoymaq məcburiyyətində qalıblar.
1939-cu ildə senator Robert F. Vaqner və konqresmen Edit Rocers ABŞ Konqresində "Vaqner-Rocers qanunu"nu təqdim ediblər. Bu qanunun əsas məqsədi 14 yaşınadək olan 20.000 yəhudi uşağı valideynlərinin müşayiəti olmadan nasist Almaniyası ərazisindən ABŞ-yə gətirmək idi. Lakin bu qanun layihəsi 1939-cu ilin fevralında Konqresin razılığını ala bilmədi. Uşaqların valideynlərindən ayrılmasının "Allahın əmrlərinə" zidd olması, konqresmenlərin fikrincə qanun layihəsinin qəbuluna qarşı olan arqumentlərdən biri olub. "Kindertransport" əməliyyatı üçün miqrasiya tələblərinin çoxundan imtina edən Britaniya hökumətindən fərqli olaraq, ABŞ hökuməti belə tədbirlər görmədi. Bundan əlavə, yəhudi qaçqınların ölkə ərazisinə daxil ola bilmələri üçün tələb olunan giriş vizasının şərtlərinin ABŞ Dövlət Departamenti tərəfindən qəsdən çətinləşdirildiyi sənədlərlə təsdiqlənib.
Müharibə sonrası təşkilatlar
Almaniyadan Kindertransport vasitəsilə qaçan Berta Leverton Kindertransportun 50 illik yubileyi münasibətilə 1989-cu ilin iyununda London şəhərində "Kindertransportun yenidən birləşməsi" adlı tədbir təşkil etdi. Bu, bütün dünyadan olan Kindertransport iştirakçılarını və ailələrini toplayan ilk tədbir idi. Tədbirdə 1200-dən çox şəxs iştirak etmişdi. Onların bəziləri ABŞ-nin şərq sahilindən gəlmişdi və oxşar şeyi ABŞ-də təşkil edə biləcəkləri ilə maraqlandılar. 1991-ci ildə onlar Kindertransport Assosiasiyasını yaratdılar.
Kindertransport Assosiasiyası milli qeyri-kommersiya təşkilatıdır və əsas məqsədi Holokost dövrünün uşaq qaçqınlarını və onların davamçılarını bir araya gətirməkdir. Assosiasiya hekayələrini, fəxrlərini bölüşür, ehtiyac içində olan uşaqlara kömək edən xeyriyyə işlərini dəstəkləyir. Kindertransport Assosiasiyası ilk Kindertransportun İngiltərəyə çatmasının 75 illik yubileyi münasibətilə 2013-cü ildə 2 dekabr tarixini Dünya Kindertransport Günü elan etmişdir.
Böyük Britaniyada Yəhudi Qaçqınlar Assosiasiyasının nəzdində "Kindertransport Təşkilatı" adlı xüsusi maraq qrupu fəaliyyət göstərir.
Mədəniyyətdə
thumb|right| Kindertransport əməliyyatının tarixindən danışılan — "[[Yad əllərdə: Kindertransport hekayələri (film, 2000)|Yad əllərdə: Kindertransport hekayələri" sənədli filmi 2000-ci ildə "Oskar" mükafatına layiq görülüb. ]] "My Knees Were Jumping: Remembering the Kindertransports"— "Kindertransport" əməliyyatı haqqında sənədli film. 1996-cı ildə Sandens Film Festivalının münsiflər heyətinin Böyük mükafatına namizəd göstərilib. Film 1998-ci ildə geniş yayıma buraxılıb. Filmin rejissoru Melissa Haker uşaq vaxtı "Kindertransport" əməliyyatı zamanı xilas olunmuş kostyumçu Ruta Morlinin qızıdır. Filmdə hekayəçi rolunda aktrisa Coan Vudvord çıxış edib.
Yad əllərdə: Kindertransport hekayələri sənədli filmi Warner Bros studiyası tərəfindən istehsal olunub. Filmdə hekayəçi rolunda aktrisa Cudi Denç çıxış edib. Film 2000-ci ildə "Ən yaxşı sənədli film" nominasiyasında Oskar mükafatı qazanıb. Filmlə yanaşı eyniadlı kitab da mövcuddur. Layihənin prodüseri Debora Oppenheymer, "Kindertransport" zamanı xilas olunmuş şəxsin qızıdır. Filmin rejissoru üç dəfə "Oskar" mükafatı qazanmış Mark Conatan Harrisdir.