Rinoplastika
Rinoplastika yeni zamanda
Rinoplastika XIX əsrin əvvəlində avropalı  cərrahlar  tərəfindən qəti şəkildə qəbul edilmişdir. İngiltərəli cərrah C.K. Karpyu (J.C.Carpue)  burunun  bərpa edilməsi  texnikasını  Kəlküttədə  mənimsəmişdir. O, Londonda cərrahi təcrübə ilə məşğul olaraq, rinoplastika texnikasını   təkmilləşdirmişdir. Alman cərrahı Karl Ferdinand  fon Qrefe (ata) (Carl Ferdinand Graefe, 1787-1840) 1811-ci ildə  yanaq dərisindən  qismən  rinoplastika əməliyyatı  icra etmişdir, o, yaxınlıqda yerləşən sahələrindən dəri götürərək kiçik qızın  burnunun  ucunu  bərpa  etmişdir. Almaniyada rinoplastikanın  yeni   üsullarını  mənimsəməyə  başlamışlar. 1816-cı ildə  Qrefe   Q.Talyakossanın  metodu  üzrə    burnu   bərpa  etmişdir. Yeni italyan  metodu  dirçəlməyə  başlamışdır. Qrefenin digər  bir  xidməti  də  ondan  ibarətdir  ki,  o, rinoplastikanın   italyan üsuluna  cərrahların  əvvəlki  diqqətini  qaytarmış və   rinoplastikanın  yeni  metodlarının  meydana  gəlməsinə səbəb olmuşdur. Qrefenin yeni italyan  üsulu və Kapryunun    hind  üsulu  aseptik  dövrə  qədər  Avropada   cərrahlar  tərəfindən   geniş   surətdə  tətbiq  edilməyə  başlanmışdır. Bu cərrahlar parça  kəsilməsi  texnikasına  öz  təkmilləşdirmələrini  daxil  etmişlər. Məsələn, məlumdur  ki, Byunger 1823-cü ildə  bir  xəstənin  budundan  dəri parçası kəsmiş  və onu  buruna  köçürmüşdür;  ancaq dəri parçasının  böyük  bir  hissəsi  ölgünləşmişdir, lakin  toxumanın  qismən   bitişməsi də baş vermişdir. Ancaq yalnız  İohann Fridrix Differbax (Dieffenbach Johann Friedrich, 1792-1847)  cərrahlara müxtəlif  xəstəlik  formalarında  plastik cərrahiyyənin  əsaslarını tətbiq  etməyi  öyrədərək plastik  cərrahiyyəyə  yüksək  dəyər  gətirmiş  və  bu məsələyə istənilən   halda yalnız ikinci  dərəcəli  rol  oynayacaq  kosmetik  baxımdan  yanaşmaqdan   vaz  keçmişdir. Sonuncu və bir  çox  baxımdan heç də az əhəmiyyət  daşımayan  addım  zədələnmiş  və ya   kifayət  qədər  inkişaf  etməmiş  hissələrdə   (xüsusilə də   burun  və  damaq  nahiyəsində) çatışmayan  sümük  əsasını  yerinə  yetirmək  üçün plastik əməliyyatlar  zamanı  ilk dəfə  sümük üstlüyündən  (sümüyün üstünü örtən birləşdirici toxuma qişası) istifadə  edilməsində  yaxşı  nəticə  əldə  edən Bernqardt  Rudolf Konrad f. Langenbek (B.R.K.Langenbeck, 1810-1887) tərəfindən  atılmışdır. O, sümük üstlüyünün sümüyün regenerasiyasında fəal surətdə inkişaf etməsinə əsaslanmışdır. B. Langenbek burun dəlikləri  və  çəpəri  üçün   alından  ikiqat  artırmaq  üçün uclarında  üç ağızlı parça  kəsmiş,  bundan  başqa  bu  parçanı  alında   çəpinə  vəziyyətdə yerləşdirmişdir. Amerikalı C.Rok 1887-ci ildə burun ucunun düzəldilməsi üzrə əməliyyat  icra  etmiş və  əməliyyatın  nəticələrini onun  aparılması texnikasının təsviri ilə birlikdə dərc etdirmişdir. Rusiya imperiyasında  rinoplastika problemləri ilə N.İ.Piroqovun V.A.Karavayev, A.A.Kiter, P.Y.Nemmert  və b.  kimi   tələbələri  və  ardıcılları məşğul olmuşlar. Kiyevli professor Vladimir Afanasyeviç Karavayev 12 orijinal əməliyyat təklif  etmişdir ki, onların da  arasında   plastik  əməliyyatlar  üstünlük  təşkil  edir. 1840-сı ildə dərc  edilən “Sağlamlığın  dostu”  jurnalında  onun  “Rinoplastika, burnun  sağ tərəfinin, sağ dəliyinin və  çəpərinin yaradılması” adlı  məqaləsi  işıq  üzü  görmüşdür. Bu məqalədə o, özünün əməliyyatının  aparılması  metodikası barədə  də  məlumat  vermişdir. “Bir yerdən götürülərək  digər  yerə  köçürülən  dəri  parçası, -V.Karavayev  yazırdı, -  həyatın  yeni təsirlərinə   tabe  olur, ona  görə də   digər həyatı və əvvəlkindən doğma orqanizmdən fərqli tamamilə  başqa  orqanizmi  qəbul  edir. Əgər kimsə  burnun indi qığırdaq  möhkəmliyinə  malik  olan və   burnun ucu üçün əla dayaq rolu oynayan yenidən  yaradılmış  çəpəri üzərində  araşdırma  apararsa,  onun  yanağın yağlı və yumşaq dərisindən  yarana  biləcəyinə  inanmaqdı”. V.A.Karavayev həmçinin  alından  alınan dəri  parçasından  burun  körpüsünün  düzləşdirilməsi metodunu,   burun qanadı qüsurunun  bərpa edilməsi üsulu, yuxarı dodaqdan  burun  çəpərinin  yaradılmasını  təsvir  etmişdir. Rinoplastika zamanı cərrahlar tərəfindən uzun müddət  bərpaetmə (zədələr, xəstəlik  və anadangəlmə  qüsurlar zamanı) məqsədi   güdülmüşdür, estetik amillər  isə  yalnız əsas  məqsədi müşayiət  edirdilər. Budur, XIX  əsrin  sonunda  estetik aspektləri də nəzərə alaraq, əməliyyatlar  keçirməyə başlayırlar. Bu məsələdə  ilk  cığırı açan Roçesterdən olan həkim, fındıqburnun  korreksiyası  metodikasını  təsvir edən Con Orlando Roy (1848-1915-ci illər) olmuşdur. O, ilk dəfə   qapalı əməliyyat  üsulunu  təklif  etmişdir. O, həmçinin burun profilinin  dərialtı  korreksiyası, onun  ölçülərinin azaldılması və  donqarın götürülməsi  metodikasını  işləyib   hazırlamışdır. Bir qədər sonra  Royla  birlikdə   estetik rinoplastikanın  atası  adını  bölüşən  Jak Jozefin  analoji  mövzu ilə  bağlı  əsəri  dərc  olunmuşdur. Məhz o, üzdə korreksiyaedici  və  rekonstruktiv  əməliyyatların  əsas  prinsiplərini  formalaşdırmışdır. 1900-1901-ci illərdə burnun  yəhərşəkilli  deformasiyasının düzəldilməsi zamanı burun çəpəri qığırdağının uğurla  köçürülməsi  haqqında  məlumatlar   yayılmışdı. 1965-cı ildən başlayaraq qapalı burun  əməliyyatları  icra  edən həkim Tsope, Xutsidze Vaxtanq Qalaktionoviç (plastik cərrah, otorinolarinqoloq)  Sovet  dövrünün  əfsanəvi  plastik cərrahı idi,    1984-cü  ildə  moskvalı  kinodokumentalistlər  tərəfindən lentə alınan “Məni   gözəl  edin”  sənədli   filmi    onun   fəaliyyətini  əks  etdirirdi.