cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sibir yupikləri
Tarix
Sibir sahillərində yaşayan Sibir Yupikləri, 1950-ci ilə qədər 15 yaxın kənddə yaşayırdılar. 1958-ci ildə bu kəndlərin sakinləri, Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqı tərəfindən vahid bir əraziyə toplanması prosesi başlamışdır. Ərazidə olan yupiklər buna etiraz etsələrdə, qərar dəyişməmişdir. Alyaskada Müqqədəs Lourens adası 2.000 il müddətində müxtəlif vaxtlarda az sayda insanların yaşadığı ada idi. XVIII və XIX əsrlərdə adda 4000 dən çox insan 35 kənddə yaşayırdı. Avropalıların Alyaskaya ekspeditsiyaları burada yaşayan bir çox xalqlar kimi Sibir yupiklərinində yaşayış və gündəlik həyatlarında böyük dəyişliklərin yaranmasına səbəb olmuşdur. Ada general Vene C. Gambell şərəfinə Müqqədəs lourens adlandırılmışdır.1878 və 1880-cı illər arasındakı qıtlıq ada əhalisinin böyük bir hissəsinin ölümünə səbəb olmuşdur. Qıtlığın əsas səbəbi kimi həmin dövrə qədər görünməmiş şaxta (-46) və adada yaşayan yerlilərə ərzaq gətirən gəminin batması göstərilir. Yerlilər belə bir vəziyyətlə qarşılaşacaqlarını gözləmirdilər. Nəticədə 1000 və ya 1500 nəfər ölmüşdür. Bu dövrdə kütəvi ölümlərin səbəbi kimi epidemiya xəstəlikləridə göstərilir. Bir çox qrip xəstəliklərinə qarşı Eskimos və digər xalqlar heç bir əlac tapa bilmirdilər. Adi qrip epidemiyaları ölümə səbəb olurdu. 1890-cı ildən etibarən ağır olan durum yaxşılaşmışdır. 1900-ci ildə Amerika Birləşmiş Ştatları Alyaskada yaşayan xalqların sosial vəziyyətinin yaxşılaşdırılması üçün kütləvi formada şimal maralı fermaları yaradıldı. 1903-cü ildə ABŞ prezidenti Teodor Ruzvelt Alyaskaya səfəri zamanı şimal maralı fermalarında olmuşdur. 1930-cu ildə ada da yaşayan yerli əhali Savoonga adlı yeni salınmış şəhərə köçürüldülər.Şəhərə şəhər statusu və poçt indeksi 1963-ci ildə verilmişdir.
Əhali
1958-ci ildə 645 nəfərlik əhalidən 345 nəfəri Gambell, 300 isə Savoonga qəsəbələrində yaşayırdı.
2000-ci ildə aparılan siyahıya alınmaya görə Gambell şəhərindədə 159 ev və 121 ailə yaşayırdı.Bunlardan 95% yerlilər təşgil edirdi.Savoongada isə 145 ev və 113 ailə vardı.
Alyaskada 1980 və 1992-ci illərdə, Eskimo-Aleut dillərində danışa bilən əhali sayı:
Dil və təhsil
Dialektləri:
Sibir yupikcəsi, muasir zamanda əvvəl ki, formada olduğu kimi geniş kütlə tərəfindən istifadə edilmir. Gənclərin çoxu öz dillərini bilmir və ya öyrənməyə maraq göstərmirlər. Bütün bu səbəblərə görə Sibir yupikcəsi təhlükə altında olan dillərdən hesab olunur. Alimlər hesab edirlər ki, əgər bütün proses bu cür inkişaf etsə, yaxın 30 il ərzində Sibir yupikcəsi Ölü dillər sırasına qatılacaq Müqqədəs Lourens adasında yaşayan 1.400 nəfərdən 1000 nəfəri Sibir yupikcəsini danışa bilir. Bu say ildən ilə azalmaq üzrədir. Rusiyada isə 900 nəfər Sibir yupikindən 300 nəfəri Sibir yupikcəsini danışa bilir. Sibir yupiklərinin ana dilli olan Sibir yupikcəsini danışanların sayı durmadan azalır. Bunun bir sıra önəmli səbəbləri vardır. Gənc və ya yeniyetmə yupiklər öz dillərini öyrənməkdənsə ingilis dilini öyrənməyi üstün tuturlar. Rusiyada olan məktəblərdə bu dil tədris olunmur. Amerika Birləşmiş Ştatlarının Alyaska ştatında isə axşam məktəblərində az sayda uşaqlara ümumi danışıq öyrədilir. Bütün bu proseslər dilin ölməsinə səbəb olur.
1980 və 1992-ci ildə aparılan əhali sayımına görə, Alyaskada 1100 nəfər Sibir yupik etnosuna aid şəxs yaşayır. Bunlardan 1050 nəfəri Sibir yupikcəsi danışa bilir. Ancaq gündəlik həyatda daha çox ingilis dilindən istifadə edilir.
Rusiyada Naukan yupikləri və Sirenik yupikləri sayı 1700 nəfərdir. Bunlardan 800 nəfəri ana dillərində danışa bilir. Naukan yupiklərinin Sibir yupikləri ilə bəzi ortaq tərəfləri olsa da, bu iki etnosu qohum etnos hesab edilmir. Rusiyada yaşayan eskimo xalqları daha çox Rusca danışır. Rusiya Federasiyasının Sibirdə yaşayan eskimos xalqları barəsinə 2002-ci ildə aparılan araşdırmaya, görə 1.750 nəfər Rusiya vətandaşı gündəlik həyatında ana dillərindən istifadə edirlər. 1920-ci ildə Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqı tərəfindən Sibir yupikcəsi Kiril əlifbasına uyğunlaşdırılmışdır. Qrammatik baxımdan 5 yeni hərf əlavə edildi.( ӷ, ӄ , ӈ , ў , ӽ ).
Şamanizm və Animizm
thumb|280px|left|Sibir yupikləri ov zamanı. Sibir yupikləri dini inançları müxtəlif zamanlarda dəyişik olmuşdur. Onlar uzun müddət Animizm dini cərayanına inanmışlar.Animizm dinində bəzi heyvanlar müqqədəs qəbul edilir və onların ovlanması günah sayılır. Bu heyvanlardan orka, canavar ve quzğunu misal göstərmək olar. Sibir Yupiklərinin dini inançları çukçalara çox yaxındır. Hər ikisi dünyanın vahid tanrı tərəfindən yaradıldığını inanırlar. Bununla yanaşı bir çox dini mərasimlərdə oxşarlıq özünü göstərir. Dini baxımdan daha çox önəm verilən heyvan Quzğundur. Bir çox dini rituallarda bu heyvanın ovçuları dənizdə və quruda olan təhlükələrdən qoruduğu qeyd edilir. Orkada müqqədəs sayılır, kiçik yaşlı yupik uşaqlarının pisliklərdən qoruyucusu kimi qəbul edilir. Yupik əfsanələrində Orkanın qış aylarında canavara çevrilərək şimal maralı yediyi fikri çox güclüdür. Daha sonra Orka şimal maralını ovçulara tərəf qovur və bununla ovçular heyvanları asanlıqla ovluyurlar. Bütün bunlar çox güçlü dini inanclardır.Burada bəzi əfsanəvi məqamlar olsada, yupiklər bu ritualları ciddi qəbul edir və onlara inanırlar. Dəniz ovu başlamazdan əvvəl suya bir parça quru çörək atılır. Bunun səbəbi Orkanın çörəyi yeməsi və ovun uğurlu olmasında ovçulara yardım etməsidi. Digər heyvanlardan canavar  və qarğa böyük ritualla sahibdir.Hörümçəklər körpə qızların əsas qoruyuçusu hesab edilir.
Alyaskada Eskimosların yaşadığı hər kəndin bir şamanı vardır. Şamanlara böyük önəm verilir, onların ovdan əvvəl verdiyi xeyir dualar və icra etdiyi rituallar zamanı ovçular bir yerə toplanır. Şamanlar həm şəfaçı həm də ruhlarla təmasa keçib pis təsirləri uzaqlaşdıran ruhani lider hesab edilir.
Qurudan və dənizdən gələn pis ruhları qovmaq və ya ovun uğurlu olması üçün vadoo formalı tilsimdən istifadə edilir. Yugaaq adlanan vadoonun yalnız bədəni insan formasındadır. Sibir yupikləri yeni doğulan uşaqlara, daha çox diqqət edirlər. Havanın soyuq olması uşaq ölümlərinə səbəb olur. Şamanlar yeni dünyaya gələn körpələri, müxtəlif dini ayinlərlə qoruyur və pis ruhların onlara yaxınlaşmasına imkan vermirlər. Bu inanc Alyaskada yaşayan bütün xalqlarda çox güclüdür. Müqqədəs lourens adasında isə vadoolar uyaghqutat adlanır.
Sibir yupikləri, ölmüş insanların yenidən dünyaya gəliklərinə inanardılar. Körpələrin adları əsasən, ölmüş insanların adlarından götürülür. Dini inançlardan biridə körpənin ölmüş bir şəxsin ruhunu daşımasıdır. Bu məsələlərdə əsas rolu şamanlar oynayır.Belə ki, uşağın hansı ölmüş şəxsin ruhunu daşımasını şamanlar müəyyən edir. Əgər körpə ölsə, bunun körpəyə səhv ad verildiyindən baş verdiyi düşünülür.
Xristianlıq
Müqqədəs lourens adasında ilk xristian missionerlər 1887-ci ildə gəlmişlər. Qısa zaman ərzində burada Anqlikan kilsəsi yaradıldı. Missionerlər adaya gəlmələrinin 3-cü ili münasibəti ilə kilsə inşasına başladılar. 1890-ci ildə kilsə böyük çətinliklə inşa edildi. Yerli xalqları xristianlıqa cəlb etmək çox cətin idi. Hər bir etnosun qədim zamanlardan inandığı öz dinləri vardı. Müasir dövrdə Amerika Birləşmiş Ştatları Alyaskada yaşayan xalqların dini inanclarına müdaxil etmir. Savoonga qəsəbəsində Protestantlıq Kilsəsi fəaliyyət göstərir.
İctimai həyat
thumb|left|250px|nınglyu adlı qışlıq çadır-ev, [[1899]] Sibir yupikləri qədim zamanlardan tayfa halında yaşayırdılar. Əhalinin sayı çox olmadığından tayfalarında sayı çox deyildi. Tayfa başcılarına böyük, hörmət və inam vardı. Tayfalar ova eyni zamanda çıxırdılar. Əldə olunan ov bərabər şəkildə bölünürdü. Bu əsrlər boyu dəyişməmişdir. Qədim zamanlarda tayfa başçıları sayı 300 və ya 400 nəfərdən ibarət olan kəndlərə rəhbərlik edirdilər. Onlara bütün işlərin idarə edilməsində şamanlar yaxından kömək edirdi. Şaman burada vəzir rolunu oynayırdı.
Müqəddəs Lourens adasında olan Gambell şəhərində hər il Sibir yupiklərinin evlənmə mərasimi təşgil edilir. Burada əsas üstünlük kişilərə verilir.Qadının kişini bəyənib və ya bəyənməməsinin heç bir önəmi yoxdur. Qadınların çıxarılan qərarlarada etiraz etmək hüququ yoxdur. Evlənməzdən əvvəl cütlüklər arasında nişanlanma mərasimi təşkil edilir. Nişanlı qalma müddəti bir ov mövsümüdür. Daha sonra toya hazırlıq prosesi başlayır. Oğlan evi cehiz kimi bahalı xəz dəri və ya bir neçə baş heyvan verir. Şimal maralı, ayı dərisi Alyaskada yaşayan yerli xalqlar arasında qiymətli hesab edildiyindən nişan mərasimi zamanı bu heyvanların dərisinə daha çox üstünlük verilir.
Sibir yupiklərin 19-ci əsrin ortalarına qədər, nınglyu adlı evlərdə yaşayırdılar. Muasir zamanda isə ninglyu adlı evlərdə yaşamaq əlverişli hesab edilmir. Onlar indiki zamanda mıngtığaq adlı evlərdə yaşayırlar. Şimal maralı və ya morj dərisi ilə örtülən bu evlər daha geniş və rahatdır.
Müqəddəs Lourens adasında alkoqollu içkilər qadağandır. Bunun əsas səbəbi ada da Alkoqolizmin problem olmasıdır.
Nəqliyyat
Sibir yupikləri iki növ nəqliyyatdan istifadə edirlər. Bunlardan biri itlərin yardımı ilə hərəkətə gətirilən xizəklərdir. Kiçik qayıqlardan isə dəniz yolu ilə yaxın məsafələrə getmək üçün istifadə olunur. Sibir yupikləri bütün nəqliyyat növlərindən istifadə qaydalarını çukçalardan öyrənmişlər.
Döyüş
Çukçalarda olduğu kimi Sibir yupiklərində də tayfalararası düşmənçilik məşhurdur. Tarixən əlverişli torpaqlar üzərində üstünlük qazanmaq üçün kiçik müharibələr baş verirdi. Döyüş silahları müxtəlif idi. Sərtləşdirilmiş suiti dərisinin arasına qurudulmuş balina çubuğu yerləşdirilirdi. Bu əsas silah hesab edilir və sol əldə saxlanılırdı. Mamont dişlərindən başa sürətli zərbə endirmək üçün istifadə edilirdi. Bunu muasir dövrdə əmudla müqayisə etmək olar. Baş və çiyinləri qorumaq üçün mamont sümüyündən başlıq hazırlanırdı. Yupiklərlə çukçalar arasında uzun illər müharibənin baş verməsini sübut edən ən böyük dəlil Sibirin şimal hissəsində yupiklər yaşasalarda, hal-hazırda həmin ərazilər çukçalara məxsusdur.
Kişi və qadınların istifadə etdiyi bəzək əşyaları
thumb|230px|[[Çukçalarda olduğu kimi Sibir yupiklərində də üzə vurulan tatu məşhurdur.]] Çukçalarda olduğu kimi Sibir yupiklərində də üz tatusu məşhurdur. Kişilərin ağzı ətrafına tatu vurulur. Qadınlar üz və əllərində kompleks həndəsi naxışlardan ibarət tatu edirlər. Qadınlarda üzə vurulan tatunun məqsədi sonsuzluğun onlardan uzaq olması üçündür. Tatunun vurulması mərasimlərində, əsas dini ayinləri şamanlar icra edirlər.
Müqəddəs Lourens adasında tatunun (döymənın) 2000 ilik tarixi var. Ən qədim zamanlardan qadınların üzlərinə döymə vurması məlumdur. Ancaq daha sonra Xristianlıqın təsiri ilə Sibir yupikləri tatudan istifadədən imtina etmişlər. Muasir zamanda yalnız festivallarda, əyləncə məqsədi ilə bəzi tatulardan istifadə edilir. Adətə görə tatu edən qadın, bu adəti həyatını sonuna kimi davam etdirməlidir. Gambell şəhərində bədəni tamamilə tatulu olan Anna Aghtuqaayak 2002-ci ildə 96 yaşında, evinin yanması nəticəsində həlak olmuşdur Savoonga şəhərində isə 2005-ci ildə Sadie Sepila və Mabel Toolie adlı qadınların vəfat etməsindən sonra, Sibir yupikləri arasında tatulu qadın qalmamışdır.
Adada tatu vurulması ilə məşğul olan 93 yaşlı Alice Yavaseuk, indi yalnız bayramlar üçün tatular hazırlayır. Sibir yupikləri dəfn tatuları hazırlayırlar. Bu qədim zamanlardan gələn adətdir. Dəfn tatusu nafluq adlanır, ölənin ruhuna bununla böyük ehtiram göstərilir. İnanca görə ölmüş adamın ruhu bir ay müddətində kənd ətrafında dolanır. Ruhun bəzi pisliklər etməsinin qarşısını almaq kakileq adlı tatulardan vurulur.Bütün bu tatular çox az sayda qadınlar tərəfindən istifadə edilir.
Ovçuluq
Bütün eskimos xalqları kimi Sibir yupiklərində də ovçuluq əsas peşə hesab edilir. Ov mövsümü Eskimoslar üçün çox önəmlidir. Ovun uğurlu keçməməsi, bütün kəndin ərzaqsız qalmasına səbəb ola bilər.Çox zamanlar balina ovuna çıxılır.Və əldə olunan balina əti bir kəndin ərzaq və yağ ehtiyatını bir il müddətində ödəyə bilir. Məsələn Qrenlandiya balinasının təmiz ət və yağ hissəsi 5 tondan çoxdur, bununla 300 nəfərlik bir kənd 6 ay dolana bilər.
Rusiya Federasiyasının Çukotka Muxtar Dairəsindəki Sibir yupikləri, kiçik adalarda ov etməyə üstünlük verirlər. Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqı zamanında Sibirdə yaşayan ekimos xalqlarına, dövrünə görə muasir hesab edilən ov silahı verilmişdir. Ovçular hər qayıqda 4-6 nəfərlik qruplarla ova çıxırlar və mövsümünə görə balina və suiti növlərini ovlanılır. Qrenlandiya balinasının tutulması ənənəvi irsin bir hissəsi olub böyük mədəni dəyərlərə malikdir. Suiti növləri arasında ən çox ovlananı morjdur. Balıq olaraq bir-birindən fərqli növlər tutulur. Quruda isə şimal maralı, ayı, dağ qoyunu ilə bir çox quş növləri ovlanır. Quşları ovlama üsulları Çukcalardan öyrənmişlər.Yay aylarında bəzi quşların yumurtaları yuvalarından götürülüb, müxtəlif yeməklərdə istifadə edilir.Qadınlar isə tundra meşələrində göbələk və tərəvəz toplayırlar.
Amerika Birləşmiş Ştatlarının Alyaska ştatının Müqqədəs lourens adasında morj ovu çox məşhurdur.Bir çox  balina növləri ovlanır.Bunlardan Balaenoptera physalus, Megaptera novaeangliae, Physeter macrocephalus, orka, Qrenlandiya balinası, Balaenoptera acutorostrata, Delphinapterus leucas, və Phocoena phocoena növlərin misal göstərmək olar. Suiti növləri arasında isə Pusa hispida, Erignathus barbatus, Phoca vitulina, morj və Otariidae kimi növlər tez-tez ovlanır.
Balıq ovları, bütün eskimos xalqlarının ən çox ovladığı dəniz canlısıdır.20-dən çox balıq növü Sibir yupikləri və digər yerli xaqlar tərəfindən gündəlik olaraq ovlanır.Balıq növlərindən isə Gadus morhua, Gadus ogac, Boreogadus saida, Reinhardtius hippoglossoides, Hippoglossus hippoglossus, Salmo salar, Oncorhynchus, Scomber scombrus, Salvelinus alpinus və Somniosus microcephalus kimi növləri qeyd etmək olar.
Quruda edilən ovlar zamanı,əsasən ağ ayı, qonur ayı, şimal maralı, sığır ovlanılır.Canavar, qütb tülküsü və qütb dovşanı az hallarda ovlanılır.Quşlardan isə ördəklər, qazlar ve qu əsas ovlanan quş növlərindəndir. Digər quşlar arasında qaqar, Phalacrocorax, təmizçilər, qağayı, susüpürənlər, sahilqağayıları və quzğun gündəlik olaraq ovlanılır.
Müqqədəs lourens adasında ildə 3 dəfə Sheshalik adlı yarmarka təşgil edilir.Bu yarmarkada Alyaskada olan 20 dən çox etnos iştirak edir.Sibir yupikləri, Sirenik yupikləri, Naukan yupikləri və Alyaska yupikləri kimi etnoslar bu bazarda toplu şəkildə iştirak edirlər.Morj dişindən hazırlanan müxtəlif bəzək əşyaları, həm yerli xalq tərəfindən istifadə edilir, həm də buraya gələn turistlərə satılır. Sibir yupikləri balıq məhsullarından hazırlanan yeməklərə üstünlük verirlər.Bəzi yeməklər çiy formada hazırlanır və yeyilir.
Tacir Pançenkonun binası
Tacir Pançenkonun binası — Rostov vilayəti Konstantinovsk şəhəri ərazisində yerləşən tarixi arxitektur bina. Bina 1910-cu ildə inşa edilmişdir. Bina Eklektika stilinə sahibdir. İki mərtəbəli bina 2002-ci il 12 dekabr tarixli 124 saylı qərarla arxitektur abidə elan edilmişdir.
Zbiqnev Bjezinski
Həyatı
1928-ci il martın 28-də Polşanın paytaxtı Varşavada diplomat ailəsində dünyaya göz açıb. Onun uşaqlığı öz doğma şəhərində keçsə də tezliklə ailəsi ilə birlikdə oranı tərk etməli olub. Çünki dövrünün nüfuzlu diplomatlarından sayılan Bjezinskinin atasını 1938-ci ildə Polşanın Monrealdakı konsulluğuna işə göndərirlər. Və bununla da Bjezinskilər ailəsinin Kanada həyatı başlayır. Bir qədər sonra başlayan 2-ci Dünya Müharibəsi onların vətənə dönməyinə mane olur. Beləliklə Zbiqnev Monrealda təhsilini davam etdirir. Daha sonra o, Monrealdakı Makcilla universitetinə daxil olur və 1949-cu ildə həmin təhsil ocağını bitirir, lakin elmə olan marağı, həvəsi onu elm arxasınca getməyə sövq edir və cəmi dörd ildən sonra yazdığı dissertasiyasını müvəffəqiyyətlə müdafiə edərək məşhur Harvard Universitetində elmlər doktoru adını alır və elə orada dərs deməyə başlayır. Burada işləri yaxşı gedən gənc Zbiqnev həyatını elə Amerika ilə bağlamaq qərarına gəlir. Bunun üçün çalışan gənc politoloq nəhayət 1958-ci ildə Amerika vətəndaşlığını qazanır. Artıq o bir amerikalı sayılırdı. Bir müddət keçəndən sonra Zbiqnev ailə qurmaq qərarına gəlir və bu qərarını çox da yubatmır. Çünki ömür yolunu birgə addımlayacağı namizədi artıq tapmışdı. Bir qədər sonra həyatın onunla rastlaşdırdığı Çexoslavakiyanın keçmiş prezidentinin qohumu Emili Beneşlə ailə qurur və onların üç övladı dünyaya gəlir.
Tacir Pançenkonun binası
Adres: 347250, Rostov vilsyəti, Konstantinovsk ş, Kartaşova küçəsi, 35
Zbiqnev Bjezinski
Həyatı
Öz savadı və bacarığı ilə seçilən Zbiqnev Bjezinski həm bir mütəxəssis, həm də praqmatik politoloq kimi tanınmağa başlamışdı. Tez-tez müxtəlif tədbirlərdə görünən gənc mütəxəssis və elm adamı rəsmi dairələrin də diqqətini cəlb etməkdəydi. Artıq onun mühakimələri ciddi mübarizələrə səbəb olurdu.
Tacir Pançenkonun binası
Tarixi
ХIХ əsrin sonları XX əsrin əvvəlləri Rosrov vilayəti Konstatinov rayonu, Konstatinov şəhəri ərazisində çoxlu sayda eklektika stilində bina inşa edilmişdir. Bu stil əsasən borokko və rokoko elementləri ilə işlənmələrə sahiddir. Üstəlik burada renessans və modern stillərinə belə rast gəlmək mümkün idi. Eklektika stilində inşa edilən binalardan biridə Kartaşova küçəsi, ev 35 ünvanında yerləşən iki mərtəbədən ibarət olan iki mərtəbəli binadır. Bina kərpiçdən inşa edilmişdir. Tikili 1910-cu ildə I gildiya taciri, kağız fabrikinin sahibi, Rostov-na-Donu şəhərinin fəxri sakinin nəvəsi İvan Stepanoviç Pançenkonun vəsaiti hesabına inşa edilmişdir. Binada qızlar real gimnaziyası və aptek yerləşirdi.
İvan Stepanoviç Pançenko ictimai xadim olmuşdur. O, II Aleksandr abidəsinin inşası üzrə Rostov şəhər dumasının komitə üzvü, Nikolayevsk şəhər xəstəxanasının inşası üzrə komitənin üzvü, Rostov şəhər dumasının üzvü olmuşdur. Tacirin vəsaiti hesabına kilsə və xəstəxanalar inşa edilmişdir. Onun həyat yoldaşı Kapitolina Semenovna Yekaterina qızlar gimnaziyasını maliyyələşdirirdi.
Binanın birinci mərtəbəsində Valentinoviçin apteki yerləşirdi. Üstəlik burada ilkin tibbi yardım göstərilirdi. İkinci mərtəbədə isə qızlar gimnasiyası qərarlaşırdı.
Zbiqnev Bjezinski
Həyatı
1960-cı ilin əvvəllərində Bjezinski həm iqtisadi, həm də beynəlxalq siyasi məsələlər üzrə ekspert kimi ABŞ-ni dünya arenasında aktiv rol oynamağa çağırdı. O, təkid edirdi ki, Amerika dünyanın inkişaf etmiş kapitalist ölkələri ilə siyasi həmrəylik yaratsın. O zaman çoxları onun irəli sürdüyü konsepsiyaların doğru olduğunun fərqinə vardı. 1962-ci ildə isə Bjezinski Nyu-Yorkda Kolumbiya Universitetinin professoru vəzifəsini tutdu. . Qeyd edək ki, o hələ 1950-ci illərdə ciddi siyasi fəaliyyətə başlamışdı. Və demokratlar partiyasına qatılmışdı. Bu üzdən də Bjezinski C. Kennedinin və L. Consonun seçki kampaniyalarında aktiv şəkildə iştirak edir, hətta yeni prezidentin beynəlxalq məsələlər üzrə komandasında müşaviri postuna yiyələnir. Güclü mühakimə və analitik təhlil qabiliyyətinə malik Bjezinski 1966–1968-ci illərdə artıq ABŞ Dövlət Departamentinin siyasi planlaşma şurasının üzvülüyünə seçilir və burada SSRİ-yə qarşı aparılan "soyuq müharibə" strategiyası üzrə fəaliyyətlə məşğul olur. O zaman sosialist düşərgəsində Bjezinskini "təhlükəli" ideoloq kimi qəbul edirdilər. Və həmin dövrdə həqiqətən də hər iki rejimdə qarşıdurma çox yüksək həddə idi. Artıq ciddi politoloq və elm adamı kimi tanınan Bjezinski yuxarı dairələrdə də populyarlaşmışdı. Zbiqnev 1968-ci ildə ABŞ-də keçirilən prezident seçkilərində demokratların prezident kürsüsünə namizədi X. Hamfrinin seçki kampaniyası üzrə qərargahının rəhbərlərindən biri olur, amma onların partiyası o zaman R. Niksona qalib gələ bilmir.
Tacir Pançenkonun binası
Tarixi
İki mərtəbəli bina 2002-ci il 12 dekabr tarixli 124 saylı qərarla regional əhəmiyyətli arxitektur abidə elan edilmişdir.
Zbiqnev Bjezinski
Həyatı
1970-ci ildə onun "İki epoxa arasında: Amerika texniki erada" kitabı çap olunur. Bu kitabda onun irəli sürdüyü ideyalar o dövrdə Amerikanın həm iqtisadi, həm də siyasi həyatında mühim rol oynayan C. Rokfellerin çox xoşuna gəlmişdi. Hətta həmin məsələlərin həyatda gerçəkləşməsi üçün maliyyə vəsaiti də ayırmışdı. 1976-cı ildə ABŞ prezidenti seçilən C. Karterin dövründə Bjezinski milli təhlükəsizlik məsələləri üzrə köməkçi postuna (1977–1981) təyin edilir. Və bu vəzifədə çalışdığı dövrdə o özünün antikommunist fəaliyyətini daha qabarıq şəkildə ortaya qoyur, insan haqlarının pozulması üzündən SSRİ-ni çox sərt şəkildə tənqid edir. Siyasi şərhçilər 1978-ci ildə məşhur Kemp-Devid razılaşmasının imzalanmasında Zbiqnev Bjezinskinin xidmətlərinin böyük olduğunu yazırdılar, amma bu uğurlar heç də hamının ürəyincə deyildi.
Tacir Pançenkonun binası
Təsviri
Tacir Pançenkonun binası iki mərtəbədən ibarətdir. Bina kərpiçdən inşa edilmişdir. Eklektika stilinə sahibdir. Mərtəbələr arasında karniz yerləşir. Pəncərələri yarımdairəvi formaya malikdir. Binada iki giriş vardır. Onlar iki küçəyəyə açılır. Binanın yerləşdiri mövqe küncvaridir. Belə ki, onun fasadları 25 oktyabr və Kartaşeva küçlərinə açılır.
Zbiqnev Bjezinski
Həyatı
Artıq yüksək dairələrdə onun əleyhdarları yaranmışdır. Hətta onların öz cəbhəsində belə Zbiqnevi istəməyənlər vardı. Onun siyasi mühakimələri tez-tez Karterin dövlət katibi olan S. Vensin əks reaksiyası ilə qarşılaşırdı. İş o yerə qədər gəlir ki, prezident öz administrasiyasında yaranan bu qarşıdurmanı aradan qaldırmaq üçün hərəkətə keçir,
Bacəlanlar
Bacəlanlar və ya Bacvanlar — əsas hissəsi İraq Türkmanlarının dili olan Azərbaycan dilinin Kərkük ləhcəsində az bir qismi isə Gorani dilində (xüsusi Bacəlan dialektində) danışan, əsasən İranda və İraqda yaşayan, türk əsilli xalqdır (tayfadır). Bacəlan tayfasını əmələ gətirən qəbilələr : Cumur, Qazanlı, Şirəvənd, Həcilər, Qəribəvənd və Dəndəvənd. 1976-cı ilə olan təxminə əsasən sayları 20,000 nəfərdir.
Zbiqnev Bjezinski
Həyatı
amma Bjezinskini bəyənməyənlər heç də Venslə məhdudlaşmırdı. Onun həm də adları bilinməyən əleyhdarları mövcud idi. Bjezinski isə heç nəyə məhəl qoymadan öz işini bildiyi kimi davam etdirirdi, lakin çox çəkmir ki, o, özündən asılı olmayan səbəblər üzündən tutduğu vəzifədən getməli olur və yenidən elm aləminə qayıdır. Belə ki, hakimiyyət dəyişikliyindən sonra prezident postuna respublikaçı Ronald Reyqan gəlir və təbii ki, Zbiqnev gedir. Bundan sonra Bjezinski müəyyən fasilələrlə 1960-cı ildən dərs verdiyi Kolumbiya universitetindəki professor vəzifəsinə yenidən qayıdır. Və burada öz elmi fəaliyyətini davam etdirir, müxtəlif tədbirlərə qatılır. Həmin dövrün ciddi siyasi polemikalarında, müzakirələrində Bjeziniskinin görünməsi bir növ ənənəvi şəkil almışdı. O, ABŞ siyasətinə elmlik gətirən siyasi nəzəriyyəçilər içərisində ciddi fiqurlardan biri sayılırdı, onunla hesablaşırdılar.
O elmi fəaliyyəti dövründə bir sıra sanballı kitablar yazır. Onlardan "Böyük iflas", "Hakimiyyət və prinsip", "Böyük şahmat taxtası", "Seçim: qlobal hakimiyyət, yaxud qlobal liderlik" və bu kimi əsərləri indi də öz əhəmiyyətini qoruyub saxlayır. Onun yazdıqlarının bir çoxu Sovet İttifaqının və postsovet Rusiyanın yaratdığı problemlərə həsr olunub. Rusiyanın siyasətini həmişə tənqid edən Bjezinski 1991-ci ildə SSRİ-nin süqutundan sonra bu ölkəni "Avrasiyanın düz mərkəzində yerləşən qara dəlik" adlandırıb. Zbiqnevə görə müasir dünya bundan tez və bacardıqca "ağrısız" qurtulmalıdır. Elə biz də uzun müddət qabaq irəli sürülmüş bu tezislərin bu gün üçün nə qədər aktual olduğunun şahidiyik. Heç kim üçün sirr deyil ki, Rusiya da SSRİ kimi imperiya siyasətini davam etdirmək üçün bütün vasitələrdən istifadə etməkdədir.
Zbiqnevin Varşavadan başlayan həyat yolu onu əvvəlcə Kanadaya apardı, sonra bu yol Vaşinqtona uzandı. Öz biliyi, bacarığı sayəsində dünyanın bu gün barmaqla sayıla biləcək nəhəng siyasi elm adamına, nüfuzlu politoloquna çevrildi.
Stepan Rudniski
Stepan Rudniski (1877–1937) — Ukraynalı coğrafiyaşünas, kartoqraf, publisist, Ukrayna SSR Elmlər Akademiyasının akademiki (1929).
Bioqrafiya
1899-cu ildən Lvov gimnaziyalarında dərs demiş, sonra Lvov Universitetində, Privatdozentdə müəllimlik etmişdir. 1908-ci ildən coğrafiya kafedrasının professoru olmuşdur.
O, Ukraynada fiziki coğrafiya tədqiqatının banisi hesab olunur. Onun geomorfologiya, tarixi sosial-iqtisadi coğrafiya, kartoqrafiya, yerli tarix, ümumi coğrafiyaya dair elmi əsərləri vardır. Rudnitskinin "Ukraynanın qısa coğrafiyası" (1910–1914) və "Ukrayna: torpaq və xalq" (1916) adlı proqram xarakterli əsərləri Ukrayna milli hərəkatının inkişafında özünəməxsus rol oynamışdır. Rudnitski iqtisadi və ərazi maraqlarını ukraynalıların siyasi tələbləri əsasında şərh edir və onlara ayrıca irq xüsusiyyətləri verir. Rudnitski öz konsepsiyasına əsaslanaraq belə nəticəyə gəlir ki, yalnız milli dövlətlərin gələcəyi var. Beləliklə, Rudnitskinin tədqiqatlarında 20-ci əsrin əvvəllərində alman geosiyasi meyllərinin güclü təsiri nəzərə çarpır.
Rudnitskinin xüsusi xidməti ondan ibarətdir ki, o, Ukrayna coğrafiyasında kartoqrafik cərəyanın banisi olur. Lvovda ukrayna dilində coğrafi xəritələr hazırlamağa başlayır. Bu proses Vyanada, daha sonra isə Sovet Ukraynasında sürgündə davam edir. Onun sayəsində Ukrayna ilk dəfə kartoqrafiya əsərlərində ayrılmaz məkan vahidi kimi təqdim edilmişdir. Stepan Lvoviç hesab edirdi ki, öz dövlətinin olmaması xalqı sosial-iqtisadi, milli-siyasi və intellektual problemlərin həllində müdafiəsiz edir. Düzgün demokratik, milli dövlət olmadan bəzi xalqların digərləri tərəfindən siyasi, iqtisadi və mədəni zülmə məruz qalmasına şərait yaradılır.
1918–1919-cu illərdə. Qərbi Ukrayna Xalq Respublikası hökumətinin iqtisadiyyat və siyasi coğrafiya üzrə ekspert məsləhətçisi olur. Paris Sülh Konfransı üçün geosiyasət üzrə sənədlər hazırlayır. 1919-cu ildə Polşa hakimiyyətinin təzyiqi ilə Lvovdan Vyanaya mühacirət edir və burada Ticarət Akademiyasında iqtisadi coğrafiya professoru vəzifəsində çalışır. 1921–1926-cı illərdə coğrafiya professoru, Ali Pedaqoji İnstitutun fəlsəfə fakültəsinin dekanı olur
1926-cı ildə SSRİ-yə köçür. 1927-ci ildən Xarkov Geodeziya İnstitutunun topologiya və kartoqrafiya şöbəsinin müdiri olur. Xarkovda Ukrayna Elmi-Tədqiqat Coğrafiya və Xəritəçəkmə İnstitutunu təşkil edib və ona rəhbərlik etmişdir. O, "Təbiət Tarixi Bülleteni"ni redaktə edir, Donbasa bir sıra ekspedisiyalara, yerli tarix komissiyasına, F. Vovka adına Antropologiya və Etnoqrafiya Muzeyinə rəhbərlik emişdir.
1933-cü ildə həbs edilir. 23 sentyabr 1933-cü ildə Ukrayna SSR Xalq Daxili İşlər Komissarlığı yanında Dövlət Siyasi İdarəsi Kollegiyasının məhkəmə üçlüyü tərəfindən o, 5 il müddətinə əmək düşərgəsinə məhkum edilib. O, cəzasını Svirlaqda, Ağ dəniz kanalının obyektlərində, Solovkidə çəkib.
Bibliya antropologiyası
Bibliya antropologiyası, teoloji antropologiya yaxud xristian antropologiyası – xristian teologiyasının bir hissəsi, Bibliya əsasında insanın təbiətini tədqiq edən elm.
Stepan Rudniski
Bioqrafiya
9 oktyabr 1937-ci ildə Leninqrad vilayətinin Xalq Daxili İşlər Komissarlığının xüsusi üçlüyü tərəfindən ölüm cəzasına məhkum edilir. Kareliya MSSR-də 3 noyabr 1937-ci ildə gülələnərək öldürülür.
Bibliya antropologiyası
Ümumi antropologiyada Bibliya antropologiyasının yeri
Antropologiya nisbətən yeni elmdir. ХIХ əsrin ortalarında bəşəriyyət və cəmiyyətdən daha çox insan şəxsiyyətinə önəm verilməsi ilə əlaqədar olaraq formalaşdı. Antropologiya təbii və süni mühitdə insan varlığının fundamental problemlərini tədqiq edən elmi idrak sahəsidir. Fəlsəfi, mədəni, sosial, teoloji və s. antropologiya vardır. Psixologiya elmi antropologiyaya daxildir. Antropogenez insanın meydana gəlməsini, inkişafını tədqiq edir. Teoloji antropologiya insanın İlahi varlıqla münasibətləri ilə məşğuldur.
Stepan Rudniski
Bioqrafiya
1965-ci ildə ölümündən sonra bəraət alır.
Bibliya antropologiyası
Bibliyada antropogenez
Bibliyanın ilk səhifələri kainatın və insanın yaranmasından bəhs edir. Tövratın Yaradılış Kitabının 1-2-ci fəsillərində kosmogenez və antropogenez haqqında yeddi müddəa verilir:
Bibliya insanın Allah tərəfindən yaradıldığını təsdiqləyir, lakin onun necə yarandığını dəqiq bildirmir. Müasir xristianlıqda insanın meydana gəlməsinə məxsus, kreatsionist və təkamülçü olmaq üzrə, iki konsepsiya mövcuddur. Kreatsionist (xəlqə inanan) xristianlar Yaradılış Kitabının 2-ci fəslində insanın yaranması hekayəsini hərfi mənada başa düşürlər; xristian təkamülçüləri (ateist təkamülçülərdən fərqli olaraq) xəlqə inana-inana Allahın Adəmi Öz əlləri ilə düzəltməsi hekayəsini məcazi mənada anlayırlar.
Rus Pravoslav Kilsəsində təkamülçülük konsepsiyası hələ Darvindən əvvəl səsləndirilmişdi. Feofan Govorov belə yazmışdır: "Bir heyvan olub ki, surəti insan surəti, ruhu isə heyvan ruhu idi. Sonra Allah bu heyvana Öz nəfəsini üfürəndə, heyvan insana döndü"; Serafim Sarovskiy də belə demişdir: "Allah Adəmə ruhu üfürənə kimi Adəm heyvana bənzər idi". Hal-hazırda Rus Pravoslav Kilsəsində təkamülçülüyün tərəfdarları arasında biologiya elmləri namizədi keşiş Aleksandr Borisovu qeyd etmək olar.
Katolik kilsəsində hələ XX əsrin əvvəllərindən məşhur fransız xristian mütəfəkkiri, paleontoloq Teyyar de Şarden (Teilhard de Chardin, 1881-1955) təkamül nəzəriyyəsinin xristian təliminə uyğun gəldiyini müdafiə edirdi. 12 avqust 1950-ci ildə Roma Papası XII Piyin "Humani Generis" ensiklikasında təkamül nəzəriyyəsinə qarşı açıq fikirli yanaşmağa icazə verildi: “Kilsənin səlahiyyəti humanitar elmlərdə və müqəddəs teologiyada təcrübəli alimlər tərəfindən təkamül nəzəriyyəsi ilə bağlı olan tədqiqat və müzakirələrin keçirilməsini qadağan etmir; bir şərtlə ki, təkamül yalnız insanın bədəninə aid olaraq nəzərdən keçirilsin, çünki katolik inancı bizi insan ruhlarının birbaşa Allah tərəfindən yaradıldığına inanmağa vadar edir” Protestantların arasında da həm kreatsionizmin, həm də təkamülçülüyün tərəfdarları vardır. Avqustus Stronqun “Sistematik Teologiya”sı bütün kainatın, o cümlədə insanın da Allah tərəfindən yaranmasını mütləq bir həqiqət olaraq qəbul etməklə yanaşı, bunun nə üsulla gerçəkləşdiyinin Bibliyada aşkar bildirilmədiyini təsdiq edir. Müasir təkamülçü protestantlarından Amerikadakı Point Loma Nazarin universitetinin biologiya professoru, BioLoqos Fondunun presidenti Darrel R. Falkı qeyd etmək olar.
Allahın surəti
Bibliyanın ilk antropoloji tezisi insanın Allahın surətində, bənzərinə görə yaranmasıdır. Bu ifadənin mənası Allah-Taalanın qeyri-maddi təbiətinə görə fiziki şəkildə başa düşülməməlidir. Xristian ənənəsində Allahın surəti fiziki, zahiri şəkildə heç vaxt şərh edilməmişdir.
“Rəbb Allah yerin torpağından insanı düzəltdi və onun burnuna həyat nəfəsi üfürdü” sözləri insanın bədən və ruh olaraq yarandığını, nəticə etibari ilə həm təbii, həm də fövqəltəbii məxluq olduğunu təsvir edir. İnsanın bədəni bu dünyadan (yerin torpağından) istifadə olunaraq düzəlir, ruhu isə bu dünyadan deyil, birbaşa Yaradandan verilir. Beləliklə, insanın bütün digər məxluqlardan əhəmiyyətli dərəcədə fərqləndiyi təsdiq olunur.
Lakin insanın “ikili” təbiəti qədim antropologiyaya xas qəti bədən-can dualizmindən uzaqdır. Qədim ibrani dilində "bədən" sözü yoxdur, onun yerində בּשׂר “basar” (müqayisə et: ərəbcə بشر “bəşər”) kəlməsi işlənir ki, bu da canlı varlığın psixofiziki kontinuuma işarə edir (qədim ibrani dilində כל־בשׂר "kol basar" (ərəbcə كل البشر “kullü-l-bəşər”) – hərfən “hər bədən” – Bibliyada “bütün bəşər” mənasında işlənir). "Həyat" və "can" kəlmələri Əhdi-Cədiddə də eyni mənasa işlənir. Beləliklə, בּשׂר “basar” (bədən və can) bütün heyvanlar aləminə məxsusdur və Allahın surəti ola bilməz. Bibliya alimləri Allahın surətini insanın ruhunda (qədim ibrani dilində רוח "ruax") görürlər. İnsanın Allaha bənzər xüsusiyyətlərini da onun ruhunda axtarmaq lazım olur.
Allahın surəti hər şeydən öncə insanın bütün məxluqatın üzərində hökmranlıq etməsində zahir olur. Bibliyada insan bütün kainata hökmran olaraq təsvir olunur. Adəmin bütün heyvanlara ad verməsində insanın bu dünyada hökmranlığı xüsusilə vurğulanır. Şərq adətinə görə, ağalar öz qullarına ad verərdilər. Lakin eyni zamanda Allahın bütün heyvanları Adəmin yanına gətirdiyi yazılıb: “Sonra onları insanın yanına gətirdi ki, onun bunları necə adlandıracağını görsün”. Beləliklə, Adəmin hökmranlığının Yaradanın iradəsindən qaynaqlandığını görmək olar.
“Adam” məfhumu
Bibliya antropologiyasında korporativ yaxud toplu şəxs konsepsiyasının xüsusi yeri vardır. Əhdi-Ətiqdə bir nəfər çox vaxt qrup, tayfa, xalq mənasında işlənir. Bu yolla xalqların, millətlərin, bütün bəşəriyyətin vəhdətinə iman ifadə olunur.
Adəm (ibranicə אדם “adam”) təkcə tarixi bir şəxsiyyət deyil, bütün bəşəriyyəti təmsil edən “adam” olaraq başa düşülə bilir. İbrani dilində “Adəm” və “adam” eyni sözdür. "Adam" sözü Əhdi-Ətiqdə çox vaxt toplu isim olaraq işlənir. Buna misallar: "“Sonra Allah dedi: «Öz surətimizə və bənzərimizə görə insanı (ibranicə אדם adam) yaradaq. Qoy o (ibranicə əvəzlik yoxdur), dənizdəki heyvanlara, göydəki quşlara, yerdəki heyvanlara, bütün yer üzünə və yerdə sürünən canlıların hamısına hökmranlıq etsin (ibranicə וירדו ve-yiredu “hökmranlıq etsinlər” feli cəm formasında işlənmişdir)»”." "“Rəbb adamları (ibranicə את־האדם et-ha-adam “adamı” – tək formasında) çox uzaqlara sürgün edəcək, ölkənin çox yerləri viran qalacaq”."
Kilsə ataları arasında da Adəmi belə obrazlı şəkildə anlayan və şərh edənlər olub. Müqəddəs Nissalı Gregorius «De hominis opificio» risaləsində Adəmi bütün bəşəriyyətin təcəssümü olaraq təsvir etmişdir. Müqəddəs Avqustin Adəmi "bütün bəşəriyyət” (totum genus humanum) adlandırırdı. Nazianzlı Qregorios, Misirli Makarios, Yeni ilahiyyatçı Simeon kimi məşhur və möhtərəm kilsə atalarının əsərlərində də Adəm ilə bəşəriyyətin eyni mənada qəbul edildiyini görmək olar.
Günaha batma olayı
Xristian antropologiyasının ən mühüm məsələlərindən biri də insanın günaha batması və günahkar halıdır. Tövratın ilk kitabı olan Yaradılış insanların arasında şərin meydana gəlməsini təsvir edir. Tövrat Allahın şərin mənbəyi olmadığını təsdiq edir; insan öz iradəsi, azad seçimi ilə, şüurlu surətdə günah edib, Allahın yolundan azmağı qərara aldı. Günaha batma hekayəsi belə sözlərlə başlanır: "'Rəbb Allahın yaratdığı bütün çöl heyvanlarının ən hiyləgəri ilan idi'." Bu ilanın qadınla söhbət etdiyinə görə, həqiqi mənada ilan olmadığı bəlli olur. İlanın xarici görkəmi Misirin və Babilin abidələrindəki əjdəhanı xatırladır. Tövratın ilk oxucuları bu hekayəni oxuyanda bütpərəstlərin sürünən heyvanlara pərəstişlərini təsəvvürlərinə gətirə bilirdilər. İlanın başqa heyvanlarla müqayisə edilməsi ilə onun yaradılmış təbiəti vurğulanır. Əhdi-Cədiddə əjdəha açıq şəkildə ilanla müqayisə edilir: "“O böyük əjdaha – iblis və Şeytan deyilən, bütün dünyanı aldadan qədim ilan yer üzünə atıldı...”"
Həvvanın yoldan çıxarılması Bibliyada belə nəql edilir: "'İlan qadına dedi: «Doğrudanmı, Allah sizə “bağda olan heç bir ağacın bəhrələrindən yeməyin” deyib?» Qadın ilana dedi: «Bağdakı ağacların bəhrələrindən yeyə bilərik. Amma bağın ortasındakı ağacın meyvələri barədə Allah deyib: “Ondan yeməyin və ona toxunmayın, yoxsa öləcəksiniz!”» İlan qadına dedi: «Yox, əsla ölməzsiniz. Əksinə, Allah bilir ki, o meyvələrdən yediyiniz gün gözləriniz açılacaq və xeyirlə şəri bilərək Allah kimi olacaqsınız». Qadın gördü ki, ağacın meyvəsi yemək üçün yaxşıdır, gözə xoş görünür və bu ağac insana dərrakə verməyi vəd edir. Buna görə də o həmin meyvədən dərib yedi. Sonra yanında olan ərinə də verdi, o da yedi. O vaxt ikisinin də gözləri açıldı və çılpaq olduqlarını bildilər. Buna görə də əncir yarpaqlarını bir-birinə hörüb özlərinə fitə düzəltdilər'."
Əsəd Qaraqaplan
Əsəd Qaraqaplan (əsl adı: Nəsirov Əsəd Yadulla oğlu; 7 iyun 1985, Masallı) — azərbaycanlı şair, yazıçı, publisist.
Bibliya antropologiyası
Günaha batma olayı
İlan Allahın qarşısında insanlara iftira edir, qadın aldanaraq Allahın sözündən çıxır və əri ilə birlikdə qadağan olunan meyvədən yeyir.
Əsəd Qaraqaplan
Həyatı
Əsəd Qaraqaplan 1985-ci ildə Masallı rayonunda anadan olub. Odlar Yurdu Universitetinin jurnalistika fakültəsini bitirib.
Bibliya antropologiyası
Günaha batma olayı
Günaha batmanın nəticələri:
Xəyal Həsənov (əsgər, 1998)
Xəyal Əliyulla oğlu Həsənov (30 noyabr 1998; Şabran, Azərbaycan — 3 oktyabr 2020; Füzuli rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Bibliya antropologiyası
Əhdi-Cədiddə insan haqqında təlim
Əhdi-Cədiddə teoloji antropologiyaya ən çox toxunan Həvari Pauldur. O, insan bədənini Allah tərəfindən yaradılan məbəd (Ruhun məskəni) və möminlərin bədənlərini Məsihin bədəninin üzvləri hesab edirdi: "'Bilmirsiniz ki, bədənləriniz Məsihin üzvləridir?...'" "'Məgər bilmirsiniz ki, bədəniniz Allahdan aldığınız, sizdə yaşayan Müqəddəs Ruhun məbədidir? Siz özünüzə məxsus deyilsiniz'."
Xəyal Həsənov (əsgər, 1998)
Həyatı
Xəyal Həsənov 1998-ci il noyabrın 30-da Şabran şəhərində anadan olub. Subay idi.
Bibliya antropologiyası
Əhdi-Cədiddə insan haqqında təlim
Həvari Platondan fərqli olaraq insanın fiziki təbiətinə mənfi yanaşmır, əksinə, Tövratın da təsdiqlədiyi kimi, müsbət yanaşır. Can və bədən canlı vəhdət təşkil edir; insan öləndə məhv olan və dirilmədə bərpa ediləcəyi gözlənilən bu can-bədən vəhdəti Əhdi-Cədiddə "cismani təbiət" adlandırılır. İnsanın yüksək təbiəti ruhdur. İnsan bütövlükdə ruh və "cismani təbiət"dən (prixofiziki can-bədən vəhdəti) ibarətdir.
Xəyal Həsənov (əsgər, 1998)
Hərbi xidməti
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Xəyal Həsənov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Cəbrayılın və Füzulinin azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Xəyal Həsənov oktyabrın 3-də Füzuli döyüşləri zamanı şəhid olub.
Zərrinabad (Qürvə)
Zərrinabad — İranın Kürdüstan ostanı Qürvə şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.
Bibliya antropologiyası
Bibliyada bəşəriyyətin gələcəyi
Bibliyaya əsasən, ölümə və əzab-əziyyətlərə düçar olan fani bəşərin taleyi çürüməzlik, ölməzlikdir. Bəşərlə birlikdə bütün yaradılış da puçluğa təslim edildi və əziyyətlə doğuş ağrısı çəkir. Lakin yaradılış azad olacağını ümid edir. Bəşəriyyətin və bütün canlı aləmin son düşməni olan ölüm aradan götürüləcək və Allah hər şeydə hər şey olacaqdır. Bibliyada bunlar Həvari Paulun Korinflilərə 1-ci Məktubunda yazılmışdır: Aradan götürüləcək son düşmən isə ölümdür. Çünki Allah «hər şeyi Onun ayağının altına qoydu». Amma Məsihə hər şey tabe oldu deyiləndə aydın olur ki, hər şeyi Ona tabe etdirən Allah buraya daxil deyil. Hər şey Oğula tabe olandan sonra Oğul Özü də Ona hər şeyi tabe etdirən Ataya tabe olacaq ki, Allah hər şeydə hər şey olsun.
Xəyal Həsənov (əsgər, 1998)
Hərbi xidməti
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Xəyal Həsənov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Bibliya antropologiyası
Bibliyada bəşəriyyətin gələcəyi
Gələcək “qiyamət günü”ndən, yəni “ölülərin diriləcəyi gün”dən İsa Məsih dəfələrlə danışdı: Ona görə ki ölülər diriləndə insanlar nə evlənir, nə də ərə gedirlər. Ancaq səmadakı mələklər kimi olurlar. Bəs ölülərin dirilməsinə gəlincə, Allah tərəfindən sizə “Mən İbrahimin Allahı, İshaqın Allahı və Yaqubun Allahıyam” deyə söylənən sözü oxumamısınızmı? Allah ölülərin deyil, dirilərin Allahıdır. "Çünki Atamın iradəsi budur ki, Oğulu görüb Ona iman edən hər şəxs əbədi həyata malik olsun və Mən onu son gündə dirildim." "Əgər Məni göndərən Ata bir kəsi cəzb etməsə, o Mənim yanıma gələ bilməz. Yanıma gələni isə Mən son gündə dirildəcəyəm." "Mənim ətimdən yeyib qanımdan içən əbədi həyata malikdir və Mən onu son gündə dirildəcəyəm."
Zərrinabad (Qürvə)
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 97 nəfər yaşayır (28 ailə). Əhalisini kürdlər və azərbaycan türkləri təşkil edir.
Xəyal Həsənov (əsgər, 1998)
Hərbi xidməti
Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad olunması zamanı döyüş tapşırıqlarını uğurla yerinə yetirdiyinə, düşmənin əsas qruplaşmalarının məhv edilməsi ilə qoşunların döyüş qabiliyyətinin qorunub saxlanılmasında fərqləndiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 18.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Xəyal Həsənov ölümündən sonra "Cəsur döyüşçü" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Xəyal Həsənov ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Bibliya antropologiyası
Bibliyada bəşəriyyətin gələcəyi
Həvari Paulun Korinflilərə 1-ci məktubunda insanların gələcək dirilməsi haqqında daha ətraflı təlim verilir: Lakin bir nəfər belə deyə bilər: «Ölülər necə diriləcək? Onlar nə cür bədənlə gələcəklər?» Ey ağılsız insan! Sənin əkdiyin toxum ölməsə, həyata qovuşmaz! Əkərkən hasil olacaq bədəni deyil, yalnız toxumu – bəlkə buğdanın ya digər bitkinin toxumunu əkirsən. Amma Allah o toxuma istədiyi quruluşu verir. O hər bir bitən toxuma özünə məxsus quruluş verir. Hər canlı məxluqun əti eyni deyil. İnsan əti başqa, heyvan əti başqa, quş əti başqa, balıq əti başqadır. Səma cisimləri var, dünya cisimləri də var. Amma səmavi olanların ehtişamı başqa, dünyəvi olanların da başqadır. Günəşin ehtişamı başqa, ayın ehtişamı başqa, ulduzların ehtişamı başqadır. Ulduz da digər ulduzdan ehtişamına görə fərqlənir. Ölülərin dirilməsi də belədir. Əkilən toxum çürüyər, ondan əmələ gəlib dirilən bədən çürüməz; əkilən toxum hörmətsiz, dirilən bədən izzətlidir; əkilən toxum zəif, dirilən bədən qüvvətlidir; əkilən toxum təbii, dirilən bədən ruhanidir. Təbii bədən varsa, ruhani bədən də var. Necə ki yazılıb: ilk insan Adəm «canlı bir varlıq oldu». Sonuncu Adəm isə həyat verən ruh oldu. Amma ilkin ruhani deyil, təbii bədəndir. Ruhani isə sonra gəlir. İlk insan yerin torpağından, ikinci İnsan göydən yarandı. Torpaqdan yaranan adam necədirsə, torpaqdan yarananlar da elədir; səmavi Adam necədirsə, səmavilər də elədir. Biz torpaqdan yarananın surətini necə gəzdiririksə, səmavi Olanın surətini də elə gəzdirəcəyik. Ey qardaşlar, bunu demək istəyirəm ki, ət və qan Allahın Padşahlığını irs olaraq ala bilməz, eləcə də çürüyən bədən çürüməzliyi irs olaraq almaz. Baxın sizə bir sirr açmaq istəyirəm: hamımız vəfat etməyəcəyik, amma son şeypur çalınanda bir andaca, bir göz qırpımındaca hamımız dəyişiləcəyik. Çünki şeypur çalınacaq, ölülər çürüməzliklə diriləcək, bizsə dəyişiləcəyik. Çünki bu çürüyən bədən çürüməzliyə, bu ölümə düçar olan bədən ölməzliyə bürünməlidir. Çürüyən bədən çürüməzliyə və ölümə düçar olan bədən ölməzliyə büründükdə «Ölüm yox edildi, onun üzərində qələbə çalındı!» deyə yazılmış söz yerinə yetəcək.
Le-Versu
Le-Versu  — Fransa da kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — İzer. Muayan Qrezivodan kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Qrenobl.
INSEE kodu — 38538. Kommunanın 2012-ci il üçün əhalisi 4637 nəfər təşkil edirdi. Kommuna dəniz səviyyəsindən 216 ilə 441 qədər metr yüksəklikdə yerləşir. Kommuna Paris dən təxminən 490 km cənub-şərqdə, Lion dan 100 km cənub-şərqdə, Qrenobldan 12 km şimal-qərbdə yerləşir.
Bibliya antropologiyası
Bibliyada bəşəriyyətin gələcəyi
Beləliklə, Bibliyada insanların cismən diriləcəkləri və artıq ölümə düçar olmadan, bədəndə əbədi yaşayacaqları təsdiq olunur. Bununla bərabər, insanlara veriləcək yeni bədənlərin bizim indi bildiyimiz təbii insan bədənindən daha üstün, əbədi yaşamağa qabil, çürüməkdən və həyatın “heyvani” cəhətlərindən (məs.: cinsi həvəs, xəstəlik, göz yaşı) azad səmavi və ruhani həyat yaşamağa qabil olan “ruhani” bədənlər olacağına etiqad edilir.
Le-Versu
Əhalisi
Əhalinin dinamikası (INSEE) :
Ziviyə (Qürvə)
Ziviyə — İranın Kürdüstan ostanı Qürvə şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 291 nəfər yaşayır (67 ailə). Əhalisini kürdlər təşkil edir.
İçərişəhər Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu İdarəsi
Tarixi
"İçərişəhər" kimi tanınan tarixi məhəllə Bakının ən qədim hissəsi, həmçinin tarixi-memarlıq qoruğudur. Bakının ən qədim hissəsi olan İçərişəhər, yaxşı qorunmuş qala divarları ilə əhatə olunub. 221 000 m² sahəyə malik olan qoruq ərazisində 1300-dən çox ailə yaşayır.
Qoruq ərazisi hələ tunc dövründən məskunlaşmışdır. Arxeoloji tədqiqatlar nəticəsində müəyyənləşdirilmişdir ki, artıq VIII–IX əsrlər ərzində İçərişəhər ərazisi sıx məskunlaşmış, burada sənətkarlıq və ticarət inkişaf etmişdir. XV əsrdə Şirvanşahların öz iqamətgahlarını Şamaxıdan Bakıya köçürməsindən sonra İçərişəhərin həyatında "kristallaşma" dövrü başlamışdır. 1748–1806-cı illərdə Bakı və onun mərkəzi olan İçərişəhər Bakı xanlığının paytaxtı olmuşdur. 1806-cı illərdə Bakının ruslar tərəfindən işğal edilməsi və neft bumunun yaşanmasından sonra (XIX əsrin sonları-XX əsrin əvvəlləri) şəhərin inkişaf və genişləndirilməsi prosesi başlamış, insanlar İçərişəhər divarlarından kənarda da sıx məskunlaşmağa başlamışdır.
1952–1957-ci illərdə İçərişəhərin qala divarları bərpa edilmişdir. 1977-ci ildə İçərişəhərə tarix-memarlıq qoruğu statusu verilmiş, ,1985-ci ildə isə o Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu elan edilmişdir. 2000-ci ildə isə, Qız qalası və Şirvanşahlar saray kompleksi ilə birlikdə UNESCO Ümumdünya irsi Siyahısınndan Ümumdünya İrsi Siyahısına daxil edilmiş ilk obyektdir.
Yaradılması
17 fevral 2003-cü ildə Prezident Heydər Əliyev "Bakı şəhərində İçərişəhər Tarix-Memarlıq Qoruğunun mühafizəsi və bərpası ilə bağlı bəzi tədbirlər haqqında" sərəncam imzalamışdır. Sərəncamdan sonra burada tikinti işləri dayandırılmış və şəhərin tarixi simasının qorunması istiqamətində məqsədyönlü tədbirlər həyata keçirilməyə başlanmışdır. 10 fevral 2005-ci ildə Prezident İlham Əliyev "Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti yanında "İçərişəhər" Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu İdarəsinin yaradılması haqqında" sərəncam vermişdir. Sərəncama əsasən İçərişəhər Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu İdarəsi yaradılmışdır.
16 may 2007-ci ildə "İçərişəhər" Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu İdarəsinin Əsasnaməsi təsdiq edildi. İdarənin yaradılmasının əsas məqsədi İçərişəhər ərazisindəki abidələrin və bütövlükdə memarlıq-şəhərsalma kompleksinin lazımi səviyyədə qorunub saxlanmasının və gələcək nəsillərə çatdırılması üçün özündə mərkəzi və yerli icra hakimiyyəti orqanlarının funksiya və səlahiyyətlərini birləşdirən unikal idarəetmə sisteminin təşkil olunması idi.
24 noyabr 2016-cı ildə "İcra hakimiyyəti orqanı" hüquqi statusuna malik Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti yanında "İçərişəhər" Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu İdarəsi əsasında "İçərişəhər" Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu İdarəsi" publik hüquqi şəxs yaradılıb.
7 avqust 2017-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti yanında "İçərişəhər" Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu İdarəsinin əsasında yaradılmış, "İçərişəhər" Dövlət Tarix-Memarlıq və "Qala" Dövlət Tarix-Etnoqrafiya qoruqlarının ərazisində yerləşən tarix və memarlıq abidələrinin elmi, tarixi və mədəni cəhətdən öyrənilməsinin, təbliğinin, məqsədyönlü istifadəsinin, qorunub saxlanmasının və inkişafının təmin edilməsi sahəsində fəaliyyətlə məşğul olan publik hüquqi şəxs olan "İçərişəhər" Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu İdarəsinin fəaliyyəti təmin edilib.