cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Əbu Səid Bahadur xan
Xarici münasibətləri
Əbu Səid 1320-ci ildə Venesiya ilə kommersiya müqaviləsi imzalamışdı. Venesiyalılara həmçinin imperiya ərazilərində mərkəzlər qurmağa da icazə verilirdi.
Ölümü
1335-ci ilin noyabr ayında Qızıl Orda hökmdarı Özbəyin Elxani dövlətinə yeni yürüşü oldu. Bu yürüşə cavab vermək üçün yürüşə başlayan Əbu Səid gəldiyi Qarabağda 30 noyabrdan 1 dekabra keçən gecə vəfat etdi. Onun nəşi Sultaniyyəyə aparıldı və orada dəfn edildi. İbn Bətutəyə görə, o, qısqanclıq zəminində Bağdad Xatun tərəfindən zəhərlənərək öldürülmüşdür. Onun taun xəstəliyindən ölə bilmə ehtimalı da mövcuddur. Ondan sonra Toluy xanın ailəsindən Arpa xan hakimiyyəti ələ keçirdi. Dilşad xatun Bağdad xatunu Bahadur xanın ölümündə ittiham edərək onu edam etdirdi.
Əbu Səid hər hansısa varis və ya seçilmiş vəliəhd buraxmadan ölmüşdü və bu imperiyada qarışıqlığa səbəb oldu. Hakimiyyət uğrunda mübarizə imperiyanın əsas ailələri olan Çobanilər və Cəlairilər arasında getməklə birlikdə, Sərbadarilər hərəkatı kimi hərəkatların da ortaya çıxmasına səbəb oldu. Böyük səyahətçi İbn Battuta Elxani imperiyasına qayıdanda cəmi iyirmi il əvvəl bu qədər qüdrətli görünən səltənətin bu qədər tez dağıldığını görüb heyrətləndi. Əbu Səidin ölümündən sonra Elxani dövləti öz birliyini itirdi və onun varisi olan Arpa xandan sonra imperiya türklər, farslar və monqollar tərəfindən idarə edilən kiçik hakimliklərə parçalandı.
Ailəsi
Əbu Səidin yalnız bir qızı var idi.
Şəxsiyyəti
İbn Bətutəyə görə, Əbu Səid "Allahın yaratdıqları arasında ən yaraşıqlısı" idi. Mədəni baxımdan yüksək səviyyəyə malik olan Əbu Səid Elxani hökmdarları arasında şeirlər yazan və musiqi bacarığı olan yeganə hökmdardır. O, əsasən dübeytilər yazmışdır. Bu dübeytilərdən biri Əl-Əhərinin "Tarix-i Şeyx Üveys" əsərində də verilmişdir. İbn Təğriberdi tərəfindən o, "əzəmətli görünüşlü, səxavətli və hazırcavab cəsur və parlaq şahzadə" kimi təsvir edilmişdir. Görünür, elxanın həm monqol, həm də ərəb qrafikasını eyni dərəcədə mükəmməl bilən mədəniyyətli hökmdar kimi təsvir edilən müasirləri arasında yüksək nüfuzu var idi.
İranın Naxçıvan Baş Konsulluğu
İranın Naxçıvan Baş Konsulluğu — İran İslam Respublikasının Naxçıvan Muxtar Respublikasının Naxçıvan şəhərindəki Baş Konsulluğu.
Tarixi
İranın Naxçıvan Baş Konsulluğunun yaranma tarixi 1992-ci il avqustun 19-dan başlayır. Həmin gün Azərbaycan Respublikası ilə İran İslam Respublikası arasında diplomatik əlaqələrə əsaslanaraq, iki dövlət arasında Təbriz və Naxçıvan şəhərlərində Baş konsulluqların təsis edilməsi haqqında protokol imzalanmışdır.
Ünvanı
Baş Konsulluğun binası Naxçıvan şəhərindəki Atatürk küçəsi 13 ünvanında yerləşir.
Tap görək (oyun)
Tap görək — Azərbaycan milli uşaq oyunu.
Oyunçuların sayı
1
Oyun qaydası
Bir dəstə uşaq bir yerə yığılır və hər bir uşağa ad qoyulur. Eləcə də adlarına müvafiq onların yeyəcəyi xörək təyin edilir. Məsələn: uşaqların biri dovşan yediyi-kələm; ikinci adam yediyi-cörək, üçüncü kirpi yediyi-ilan, dördüncü tülkü yediyi-toyuq, beşinci toyuq yediyi-darı, altıncı qarğa yediyi-pendir. Uşaqlar dairə vurub otururlar. Onlardan biri dairənin mərkəzinə gəlib barmağı və yaxud əlindəki ağac ilə yerdə dairə çəkə-çəkə deyir: karıxma-darıxma, darıxma-karıxma, karıxma-darıxma. O biri uşaqlar da barmaqları ilə və ya təbaşirlə dairə çəkə-çəkə karıxma-darıxma, darıxma-karıxma, karıxma-darıxma deyirlər. Dairənin ortasındakı uşaq birdən barmağını yuxarı qaldıraraq, yoldaşlarının birindən soruşur: yediyin nədir? Həmin uşaq çaşmayaraq qabaqcadan təyin edilən xörəyin adını düzgün söyləyərsə oyun davam edər. Uşaqlar yenə karıxma-darıxma, kəliməsini təkrar edirlər. Ortadakı uşaq yenə birdən uşağın birinə üzünü tutub adın nədir? deyə soruşur. Uşaq cavab verir. Əgər cavab verən uşaq yanılıb öz adını, yaxud xörəyinin adını düzgün deməzsə əvəzinə öz adını deyərsə, o uşağa cəza verilir. Verilən cəza belədir. Uşaq başını aşağı əyməli, yəni digər uşaqlara hörmət əlaməti olaraq təzim etməlidir. Və ya dairəyə daxil olub rəqs etməli, ya da bildiyi şeirlərdən, sərqilərdən parçalar söyləməlidir. Cəzanı uşaq qəbul etməzsə yəni imtina edərsə, ona başqa bir tənbeh də vermək olar. O bu cəzalardan da imtina edərsə onda ona arzuladığı cəzanı vermək məqsədəuyğun olar. Verilmiş cəzanı qəbul etməyən uşaq oyunda oynaya bilmez
İstinadlar
“Mütəhərrik və əyləncəli oyunlar”, B a l o ğ l a n Q u l i y e v, (Bakı – «ADPU» nəşriyyatı-2011)
Stur-ford boğazı
Stur-ford boğazı (Storfjorden) ,Mənası Böyük boğazdır - Qərbi Şpisbergen adasını Barens və Edja adalarından ayırır. Şimal Buzlu okeanına daxil olan Barens dənizinin akvatoriyasına daxildir. Boğaz Şpisbergen arxipelaqına daxil adaları ayırır. Uzunluğu 132 km təşkil edir. Yay ayları ərzində boğazda hərəkət edən buzlarla örtülür.
Zikkurat
thumb|260px|Ur şəhərinin Zikkuratı. İraq. 260px|thumb|[[Çoğa Zənbil, İran]]
Zikkurat — Mesopotamiyada Şumer memarlığına xas olan 3, 5, 7 mərtəbəli pilləli məbəd. Zikkuratın yuxarı pilləsində kiçik ibadətgah yerləşirdi.
Zikkuratdan səma cisimlərini müşahidə etmək üçün rəsədxana kimi də istifadə edirdilər.
Mesopotamiyada özünəməxsus məbəd memarlığı üslubu var idi. Orada yaşayan müxtəlif xalqlar məbədlərini, bir birinin üstündə qurulan kəsik piramidalardan və ya terraslardan ibarət olan, uca qüllə formasında inşa edirdilər.
Valeriya Dion
Valeriya Dion (d. 29 iyul 1980) — Kanadanı təmsil edən su poloçusu.
Zikkurat
Əvvəl zikkuratlar bir terraslı, e.ə. III minillikdən başlayaraq isə çox terraslı şəkildə inşa edilirdi. Onlar müxtəlif rənglərlə boyanırdılar. Bir terrasdan başqasına pilləkanlar vasitəsi ilə qalxmaq olardı. zikkuratlar gildən və kərpicdən inşa edilirdi. Bəzilərinin üzərində çoxlu pəncərələr, qapılar var idi.
İlk zikkuratlar Mesopotamiyada şumerlər tərəfindən inşa edilmişdir. Onlar tanrılara ibadəti uca yerlərdə edirdilər, çünki Mesopotamiya köçməmişdən öncə, dağlıq ərazilərdə yaşamışlar, tanrılara təpəliklərin və dağların başında ibadət edirdilər, sonralar bu adət samilərə də keçmişdir.
Valeriya Dion
Karyerası
Daha sonra Valeriya Dion, Kanada yığmasının heyətində 2004-cü ildə Yunanıstanın Afina şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Yeddinci pillə uğrunda görüşdə Qazaxıstan yığmasını 10:4 hesabı ilə məğlub edən Kanada yığması, Afina Olimpiadasını yeddinci pillədə başa vurdu.
Zikkurat
İranda və İraqda bəzi qədim zikkuratların xarabalıqları qalmaqdadır.
Zikkuratlar haqqında Əhdi-Ətiqdə (Yaradılış, 11: 1-9) də yazılmışdır. Orada olan rəvayatə görə, dünya tufanından öncə, insanlan bir dildə danışırdılar. Onlar Babilistanda yığışıb, göylərə qədər ucalan bir qüllə inşa etmək istəmiş və bu işə başlamışdırlar. Lakin Ulu Tanrı, bu planın qarşısını almaq üçün insanların dillərini qarışdırmışdır. Onlar bir-birini başa düşmədilər və qüllə inşasını dayandırıb, yer üzərinə dağıldılar. Yaradılış kitabındaki qüllə Babilistan qülləsi adlanır.
Suxoy Nos burnu
Sovet dönəmində burada nüvə sınaqları həyata keçirilmişdir. Bu paliqon Yeni Torpaq arxipelaqında yerləşən iki sınaq meydancasından biri olmuşdur. 1958 - 1961 illəri arasında sınaqlar davam etmişdir.
Tefida (Saturnun peyki)
Tefida və ya Saturn III, Saturn planetinin diametri 1060 km olan peykidir. Peyki 1684-cü ildə C.D. Kassini kəşf edib və ona Yunan mifologiyasının titanı Tefidanın adını verib.
UEFA
UEFA və ya tam adı: Avropa Futbol Assosiasiyalarının İttifaqı — Avropada və Asiyanın bəzi (bir qədər) qərb regionlarında futbolu idarə edən təşkilat. O Avropa ölkələrinin milli futbol assosiasiyalarını birləşdirir. UEFA klubların və yığmaların bütün avropa yarışlarının təşkiliylə məşğul olur, onun tərkibinə daxil olan klubların və milli assosiasiyaların arasında reklamdan və translyasiyalardan gəlirləri bölür.
UEFA FIFA-ya daxil olan altı kontinental konfederasiyadan biridir həm də onlardan UEFA ən nüfuzludur və zəngindir. Dünyanın demək olar ki, bütün ən güclü futbolçuları ona görə Avropaya oynayırlar, əsasən nə onda ən böyük maaşlar, xüsusilə İngiltərədə, Fransada, İtaliyada, İspaniyada və Almaniyada. Həmçinin çoxlar UEFA-ı güclü yığmaları dünya təqdim edirlər, nə dünya birinciliklərində bu konfederasiyanın ölkələrinin böyük nümayəndəliyini qabaqcadan müəyyən edir: belə, dünya çempionatında 32 komandadan 2006-cı il 14 UEFA-ı təqdim edirdi. UEFA 15 iyun 1954-cü il Fransanın, İtaliyanın və Belçikanın futbolunun federasiyaları tərəfindən başlanmış konsultasiyalardan sonra Bazeldə (İsveçrə) yaradılmışdır. Əvvəlcə UEFA-a 25 ölkə daxil olurdular, indi bu rəqəm 53-cülərə nail oldu. UEFA-ın qərargahı 1959-cu ilə qədər Parisdə yerləşirdi, nə vaxt ki, o Bernə köçdü. 1995-ci ildən o İsveçrə Nonesində əsaslanır. Anri Delone UEFA-ın ilk birinci katibi idi. Aleksandr Çeferin UEFA-ya 14 sentyabr 2016-cı ildən rəhbərlik edir. 2019-cu ilin fevralında Aleksandr Ceferin növbəti 4 il müddətinə bu vəzifəyə seçilib.
UEFA milli assosiasiyaların maraqlarını təqdim edərək Avropa Komissiyasıyla münaqişələrə tez-tez malik idi. 1990-cı illərdə fikir ayrılığının illəri teletranslyasiyada və xüsusilə beynəlxalq transferlərdə (Bosmana Qaydası) hüquqlara (haqlara) aid idilər.
Elmir Mirzəyev
Elmir Mirzəyev (16 noyabr 1970) — bəstəkar, musiqişünas və publisist, bir çox müasir musiqi layihələrinin təşkilatçısı, SoNoR müasir musiqi ansamblının yaradıcısı və bədii rəhbəri (1995-2005).
Təhsili
Bakı Musiqi Akademiyasını bəstəkarlıq sinfi üzrə 1994 və aspiranturanı 1998-ci ildə (prof. Fərəc Qarayevin sinfi) bitirmişdir. 1994-cü ildə bəstəkarlar James Dillon və Ole Lützow-Holm’un rəhbərliyi altında Göteborgda (İsveç) ixtisaslaşma keçmiş, 1999-cu ildə Appeldoorndа (Hollandiya) Louis Andriessen, Michael Smetanin və Ensemble de Ereprijs tərəfindən təşkil edilən Gənc Bəstəkarların V Görüşünün iştirakçısı olmuşdur. 2004-cü ildə Franz Liszt adına Weimar Konservatoriyası nda gənc bəstəkarların seminarının, 2006-cı ildə alman bəstəkarı Karlheinz Stockhausenin Kürtendəki ustad kurslarının iştirakçısı olmuşdur.
Fəaliyyəti
Elmir Mirzəyev 1998-ci ildən 2002-dək Bakı Musiqi Akademiyasında müəllim, 2005/2007-ci illərdə sərbəst müasir musiqi kursları təşkil etmişdir. 1995-ci ildə postvoset dövrünün ilk müasir musiqi kollektivi olan SoNoR ansamblı sənət dostları - pianoçu Samir Mirzəyev, klarnetçi Nizami Zeynalov və gitaraçı Rövşən Məmmədov ilə birlikdə yaratmışdı. SoNoR (1998-ci ildən müasir musiqi təşəbbüs mərkəzi kimi) 2005-ci ilə kimi fəaliyyət göstərmişdi.
2007-ci ilin payızında DAAD proqramı çərçivəsində professor York Höllerin dəvəti ilə Köln Konservatoriyasında 1 semestr dərs demişdir. Tiflis Dövlət Konsevatoriyası/Gürcüstаn (1999), Praqa Müasir Musiqi Marafonu/Çexiya (1999), Özbəkistan Bəstəkarlar İttifaqıda (2000), Krakov Universitetində/Polşa (2001), Drezden Müasir Musiqi Mərkəzi/Almaniya (2003), Van Universitetində/Türkiyə (2004) Köln Konservatoriyasında (2007), Berlinin Alexander von Humboldt Universitetində mühazirələri keçirilmişdir.
Azərbaycanda müasir musiqiyə həsr olunmuş konsertlər, tədbirlər və müxtəlif konseptual layihələr yaratmışdır. Bəstəkar bundan əlavə digər ziyalı yazıçı və musiqiçiləri, yaratdığı "Kultura.az - Mədəniyyət və İncəsənət portalı" nda bir yerə toplayaraq ictimai həyatda müasir mədəniyyəti daha da dəstəkləməyə və onun təbliğini genişləndirməyə başlamışdır. 2001-ci ildən publisist kimi nəşr edilir, dərc edildiyi nəşrlər: "Музыкальная Академия" jurnalı, "Musiqi Dünyası" jurnalı, "Бакинские Ведомости" qəzeti, "Alma" qəzeti, "Demokrat" qəzeti, "Day.az" portalı, "SouthCaucasus portalı ", "Alatoran" jurnalı, AzLogos portalı və s.
Nailiyyətləri
Tələbələri, Məhəmməd Ənsari və Firudin Allahverdi bəstəkarlıq üzrə beynəlxalq müsabiqələrdə yüksək yerlər qazanmışlar.
P. İ. Yurqenson adına Gənc Bəstəkarların III Beynəlxalq Müsabiqəsi, Moskva/Rusiya, 2005
"Zərb ansamblı" kateqoriyasında
IV Pre-Art Bəstəkarlıq Müsabiqəsi Bern/İsveçrə, 2008
I Mükafat: Firudin Allahverdi (Bakı) - "Paradoxes"
Layihələri
1996-cı ildən 11 beynəlxalq layihənin təşkilatçısı (o cümlədən "SoNoR Tellər – Mədəniyyətlər...Təmaslar..." beynəlxalq Müasir və Ənənəvi Musiqi Festivalı, "Asiya Bayramı" beynəlxalq Ənənəvi Şərq Musiqisi Festivalı, Avropa Bəstəkarlarının III Qeyri-Formal Görüşü, "Rəmzdən Öncə" Müasir İncəsənət Festivalı, "Fəyyum Portretləri I", "Fəyyum Portretləri II", və s.).
Əsərləri
1994/2009-cu illərdə Almaniya, Fransa, Hollandiya, Belçika, İtaliya, İsveçrə, İsveç, Çexiya, Polşa, Bоlqarıstan, Türkiyə, Estoniya, Rusiya, Ukraynа, Moldova, Gürcüсtаn, Özbəkistan, İndoneziya, Monqolustan, Yaponiya, ABŞ və Meksikada keçirilən müxtəlif beynəlxalq festivalların (habelə beynəlxalq görüşlər, konfranslar, simpoziumlar və s.) iştirakçısı olmuş və əsərləri ifa edilmişdir.
Xarici keçidlər
https://www.mirzoev.net/
Devis-Montan hərbi hava bazası
Devis-Montan bazasını bəziləri «soyuq müharibə qəbiristanlığı» da adlandırır.
Bazanın peykdən çəkilmiş şəkilləri onun nə qədər böyük olduğunu göstərir. 10,5 kvadrat kilometr ərazini əhatə edən «qəbiristanlıq» təxminən 1300 futbol meydançası boydadır. Burada «soyuq müharibə» dönəmində ABŞ, onun NATO-dakı müttəfiqləri, həmçinin Varşava Müqaviləsi Təşkilatına qarşı olmuş digər dövlətlərin ordularına məxsus hərbi təyyarə və vertolyotlar toplanıb.
Hərbçilər bildirir ki, son 20 ildə buradakı təyyarə və vertolyotların 1/5 hissəsi bərpa edilərək, yenidən hərbi hissələrə göndərilib. 1946-cı ildə yaradılmış baza dünyanın ən böyük «təyyarə qəbiristanlığı» sayılır. Burada 20 mindən artıq hərbi maşın, həmçinin saysız-hesabsız qırıcılar, sovet MiQ-ləri var. Bazadakı «ölü»lərin ümumi dəyəri 35 milyard dollardan artıqdır.
Düz Cırdaxan
Düz Cırdaxan — Azərbaycan Respublikasının Tovuz rayonunun Düz Cırdaxan kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 7 mart 2012-ci il tarixli, 310-IVQ saylı Qərarı ilə Tovuz rayonunun Tovuz şəhər inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Tovuz şəhəri ilə həmsərhəd olan Düz Cırdaxan kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Düz Cırdaxan kəndinin ərazisindən 28,5 ha (bundan dövlət mülkiyyətində olan 0,53 ha, bələdiyyə mülkiyyətində olan 5,94 ha və xüsusi mülkiyyətdə olan 22,03 ha) torpaq sahəsi Tovuz şəhərinin inzibati ərazisinə verilmişdir.
Toponimikası
Rayonun ərazisində Cırdaxan adlı iki kəndi fərqləndirmək üçün Əsrikçayın sahilindəki kənd Əsrik Cırdaxan, düzənlikdəki kənd isə Düz Cırdaxan adlandırılmışdır.
Kəndin tarixi monqollar dövrünə gedib çıxır. Cənubi Qafqaz ərazisi 110 noyon arasında bölüsdürüləndə Şəmkir Mular noyona, Tovuzun bəzi hissələri isə Cırda xana düşmüşdür. Sonralar isə kənd elə Cırdaxan deyə adlandırılıb. Bir neçə kəndin adı Cırdaxan olduğundan kəndin adı Düz Cırdaxan olaraq dəyisdirilib. Çünki yollar buradan düz keçirmiş.
Tarixi
Kəndin tarixi monqollar dövrünə gedib çıxır.
Tarixi abidələri
Kənddə daşınmaz tarix və mədəniyyət abidəsi qeydə alınmamışdır.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Gəncə-Qazax düzənliyində yerləşir.
Təhsil
Kənddə Rəfail İsmayılov adına Düz Cırdaxan kənd tam orta məktəbi fəaliyyət göstərir.
Bundan başqa kənddə Düz Cırdaxan kənd körpələr evi-uşaq bağçası fəaliyyətdədir.
Din
Kənddə dini ibadət yeri və ya dini icma qeydə alınmamışdır.
Səhiyyə
Kənddə Düz Cırdaxan həkim məntəqəsi yerləşir.
Garcinia brevipedicellata
(Garcinia brevipedicellata) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Sosialist əməyi qəhrəmanlarının siyahısı (N)
thumb|right|150px|[["Oraq və Çəkic" medalı|"Oraq və Çəkic" qızıl medalı — Sosialist Əməyi Qəhrəmanının atributu]] Sosialist əməyi qəhrəmanlarının siyahısı — SSRİ zamanı Sosialist əməyi qəhrəmanı adı almışların siyahısı:
1990-cı illər
200px|thumb|[[Yuri Nikulin|Nikulin Yuri Vladimiroviç]]
FİFA
thumb|150px|FİFAnın loqosı FİFA ( - ) — mərkəzi İsveçrənin Sürix şəhərində olan, dünyanın ən böyuk idman təşkilatı.
FİFA, hər dörd ildən bir FİFA Dünya Kuboku, hər iki ildən bir FİFA Konfederasiyalar Kuboku və hər il FİFA Klublararası Dünya Çempionatı turnirlərini təşkil edir.
İndiyə qədər quruma 9 nəfər başçılıq edib. FİFA-nın indiki prezidenti Canni İnfantino təşkilatın onuncu rəhbəridir.
Kola şəhəri
Kola — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər, Murmansk vilayətinə daxildir.
FİFA
Tarixi
FİFA 1904-cü ildə yaradıldı. Bu müxtəlif ölkələrin komandaları arasında əlaqələrin genişlənməsinə xeyli təsir göstərdi. 1908-ci ildə futbol ilk dəfə Olimpiya oyunları proqramına daxil edildi.
thumb|300px|FİFA-ya üzv konfederasiyalar
1908 və 1912-ci illərdə keçirilən olimpiadaların ilk futbol turnirlərində ancaq Avropa qitəsinin təmsilçiləri iştirak edirdilər. 1908-ci ildə bu turnirə 8, 1912-ci ildə isə 12 komanda qatılmışdır. Hər iki turnirin qalibi futbolun yarandığı hesab olunan ölkənin təmsilçiləri - İngiltərə - oldular. Vaxt keçdikcə digər ölkələrin təmsilçiləri də bu turnirdə fərqlənməyə başladılar. 1920-ci ildə Belçika, 1924-cü ildə isə Uruqvay millisi birinci oldu.
Ötən əsrin 20-ci illərində bir çox ölkələrdə futbol həvəskar oyunundan peşəkar oyununa çevrilməyə başladı. Olimpiya oyunlarında əsasən həvəskar futbolçulardan ibarət milli komandalar iştirak edirdilər. Peşəkar oyunçuların iştirak etdiyi daha nüfuzlu turnirin təşkil olunmasına zərurət yaranmışdı. Bu barədə əvvəllər də müxtəlif təkliflər irəli sürülürdü. 1920-ci ilin aprel ayında FİFA-nın Antverpen şəhərində keçirilən konqresində dünya birinciliyinin keçirilməsi prinsipləri müzakirə olunub razılaşdırıldı. Təşəbbüsün ideya müəllifi Fransa Futbol Federasiyasının prezidenti Jül Rime idi. Elə həmin konqresdə o, FİFA-nın prezidenti seçildi, turnirə isə onun adı verildi.
1928-ci ildə FİFA-nın konqresi dörd ildə bir dəfə futbol üzrə dünya çempionatını keçirməyi qərara aldı. Yarışların rəsmi adı bir neçə dəfə dəyişdirilmişdir ("FİFA Dünya Kuboku", "Jül Rime", "Dünya Kuboku - Jül Rime Kuboku" və nəhayət, yenə "FİFA Dünya Kuboku"). Brazilyalılar üçüncü dəfə dünya çempionu olanadək yarışların qalibinə yunan mifologiyasında qələbə ilahəsi sayılan Nikanın fiqurundan ibarət olan, xalis qızıldan hazırlanmış (1 kiloqram 800 qram ağırlığında) kubok verilirdi. Brazilyalılar bu yüksək mükafatı həmişəlik sahib olduqdan sonra çempiona təqdim olunmaq üçün yeni mükafat - FİFA-nın "Dünya Kuboku" təsis edilmişdir.
İlk dünya çempionatı 1930-cu ildə öz istiqlaliyyətinin 100 illiyini qeyd edən Uruqvayda keçirildi. Meydan sahibləri bütün iştirakçıların xərclərini ödəməyi və turnirin açılışınadək yeni, iri stadion tikməyi öhdələrinə götürmüşdülər.
Myoziya
thumbnail|Myoziya thumbnail|Aşağı Myoziya thumbnail|Yuxarı Myoziya
Coğrafiya
Antik coğrafiya mənbələrinə görə Myoziya cənubdan Balkan (Haemus) və Şar dağları, qərbdən Drina çayı (Drinus), şimaldan Dunay çayı və şərqdən Qara dəniz ilə əhatə olunmuşdur. Bölgə əhalisinin böyük hissəsi fraklar və illiryalılar
Bölgə adını e.ə. 75 - e.ə. 29 illəri arasında bura işğal olunmazdan qabaq yaşayan frak-ilirya mənşəli mozilərdən almışdır. 6-cı ildən bu bölgə Roma əyaləti olmuşdur.
Bölgə 87-ci ildə Roma imperatoru Domisian tərəfindən Yuxarı Myoziya və Aşağı Myoziya olmaqla iki yeni əyalətə ayrımışdır.
Tarix
E.ə. 75-ci ildə Makedoniya prokonsulu Qayus Skribon Kurionun Dunay çayını keçərək yerlixalqlara qarşı qazandığı zəfərlərlə başlayan Myoziyanın fəth hərakatı e.ə. 29-cu ildə gələcəkdə Makedoniya prokonsulu olacaq Mako Lisinus Krassus tərəfindən imperator Avqustun dövründə tamamlanmışdır. Bölgə Avqustun dövründə əyalət olmamışdır.
Əvvələr ancaq leqatuslar tərəfindən idarə olunan bir əyalət olan Myoziya imperator Domisian tərəfindən Yuxarı (Superior) və Aşağı (Inferior, eyni zamandaRipa Trakiya) Myoziya bölünmüş Sebrus (Siabrus; müasir Sibritsa və ya da Zibru) çayı aralarında sərhəd götürülmüşdür. Hər bir əyalət prokurator və leqatus tərəfindən idarə olunurdu.
Dakiyanın imparator Aurelian tərəfindən qotlara tərk edilməsi (270–275) və romalıların Dunayın cənubuna, Myoziyanın mərkəzinə yerləşdirilməsi ilə əyalət Dakiya Aureliani adını almışdır (sonradan Dakia Ripensis və İnterior olaraq ikiyə ayrılmışdır). Dardaniya olaraq adlandırılan bölgə 272-ci ildə Yuxarı Myoziya Diokletian tərəfindən Naysus və ya da Nissa (müsair Niş, Serbiya) paytaxt olacaq şəkildə təşkil edilmişdir.
Diokletian sonradan Myoziyanı (Dakiya Aureliani) Myoziya Prima olaraq yeniden adlandırmış və Myoziya İnferioru Myoziya Sekunda və Skintia Myoziya olaraq ikiyə bölmüşdür. Myoziya Sekundanın əsas şəhərləri olmuş Markintopol (Devniya), Odessus, Nikopol, Abrittus (Razqrad), Durostorum (Silistre), Transmariska (Tutrakan), Seksaqinta Prista (Ruse) və Novae (Ziştovi) hazırda Bolqarıstan ərazisindədir. Sərhəd əyaləti olan Myoziya Dunayın cənubunda qalalar ilə gücləndirilmiş və Aksipoldan Tomiyə qədər iskit və sarmatlardan qorunmaq üçün sədd tikilmişdi. Myoziya Sekunda qarnizonuna Legion I İtalika və Legion IX Klodiyadan başqa süvari, piyada və su qüvvələri əlavə olunmuşdur. Notitiya Diqnatatum sənədi 390-cı ildəki legionlar haqqında məlumat verməkdədir.
238-ci ildən Myoziya karpilər və qotlar tərəfindən işğal edilmişdir. Hunların təzyiqinə tab gətirməyən qotlar Dunayı keçərək ve imperator II Valentin icazəsi ilə Myoziyada məskunlaşdılar.
Qotlar daha sonra Fritqernin liderliyi üsyan qaldırmış və II Valenti məğlub etmişdirlər. VI əsrə qər bölgəyə hücum edən bolqarlar VII əsrdə Bolqar Krallığını və 1217-ci ildə Serb Krallığını qurmuşdurlar.
Prinsipat dövründə Yuxarı Myoziyanın əsas şəhərləri bunlar idi: Singidunum (Belqrad), Viminasium (bəzən Munisipium Aelium olaraq adlandırılır; müasir Kostolac), Remesiana (Bela Palanka), Bononiya (Vidin) və Ratiariya (Arçar); Aşağı Myoziya şəhərləri isə: Oeskus, Novae (Şiş) , Nikopol (Nikup), Markianopol (Dvniya), Odessus (Varna (Bolqarıstan)) və Tomi (Konstansa) olaraq sıralanır.
Kirovsk
Kirovsk — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər, Murmansk vilayətinə daxildir.
Ümit Ünal
Ümit Ünal — türk rejissor və ssenarist.
Həyatı
1985-ci ildə 9 İyul Universitetinin İncəsənət Fakültəsinin Film Televiziya ixtisasını bitirib. Universitet vaxtında çəkdiyi qısa filmlər müxtəlif mükafatlara layiq görülüb. Yazdığı ilk ssenari olan “ Teyzem”( Xalam) 1986-cı ildə Milliyyet Qəzetinin Ssenari Müsabiqəsində birincilik qazanıb və bu ssenari Halit Refiğ tərəfindən ekranlaçdırılıb. 1986- 1993-cü illər ərzində yazdığı səkkiz ssenari əsasında film çəkilib.
Ilk filmi olan “9”u 2001-ci ildə yazdı və filmə rejissorluq etdi. Bu film 2003-cü il Xarici Film üzrə Oskar Mükafatı üçün Türkiyə temsilçisi olaraq seçildi və müxtəlif festivallarda mükafatlandırıldı.
Dörd kitabı işıq üzü görüb.
Torpaq (film, 2002)
Məzmun
Filmdə deyilir ki, Vətənin hər bir daşı millət üçün qiymətlidir, əzizdir.
Film haqqında
Filmin ssenarisi qədim türk əfsanəsinin motivləri əsasında yazılmışdır.
Vane Xorn-Miller
Vane Xorn-Miller (d. 30 noyabr 1975) — Kanadanı təmsil edən su poloçusu.
Karyerası
Vane Xorn-Miller, Kanada yığmasının heyətində 2000-ci ildə Avstraliyanın Sidney şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXVII Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Qrup mərhələsində beş görüşün sadəcə birində qalib gələn Kanada yığması, Sidney Olimpiadasını beşinci pillədə başa vurdu.
Sosialist əməyi qəhrəmanlarının siyahısı (J)
thumb|right|150px|[["Oraq və Çəkic" medalı|"Oraq və Çəkic" qızıl medalı — Sosialist Əməyi Qəhrəmanının atributu]] Sosialist əməyi qəhrəmanlarının siyahısı — SSRİ zamanı Sosialist əməyi qəhrəmanı adı almışların siyahısı:
Polyarnıy
Polyarnıy — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər, Murmansk vilayətinə daxildir.
Qrdin burnu
Qrdinlər burnu — burun Ob estuarisinin sahilində Tazov yarımadasının kənarında, Tazov çayının mənsəbindən 40 km şimalda yerləşir. 1920-ci ildə Tomsk Politexnik Universitetinin əməkdaşları ərazidə tətqiqat işləri aparmışdır. Burun Yuri Vasileviç Qrdinin şərəfinə adlandırılmışdır.
Mais Nuriyev
Mais Nuriyev — xoreoqraf, İtaliyadakı "Azəri" Azərbaycan Mədəniyyət Assosiasiyasinin sədri, Milanda "Aida " və "Orizon" Rəqs Akademiyasinin və Milan Konservatoriyasının professoru.
Həyatı
2000-ci ildən bu günədək Milan "Orizondanza" rəqs akademiyası / dünya xalq rəqsləri, xarakterik və klassik rəqs dosenti, 2000–2003-cü illərdə Milan Bələdiyyəsi mədəniyyət şöbəsi / dünya xalq rəqsləri müəllimi, 2007-ci ildən isə İtaliyanın bir sıra rəqs akademiyalarında Origami, LEcole Ballet (Neapol), Cizel dans (Porto San Giorgio) Arte e Spettacolo — Monza (Milan), Teatr Alla Skala ilə birgə əməkdaşlıq edən " Aida " Peşəkar Rəqssasların İxtisaslaşma Mərkəzi akademiyasında dünya xalq rəqsləri üzrə dosent kimi fəaliyyət göstərmişdir.
2006-cı ildən bu günədək İtaliyada Azərbaycan Mədəniyyət Assosiasiyasının prezidentidir.
Fəaliyyəti
2013-cü il İtaliya Mərkəzi Televiziya Rai 3 Kanlında Rafaella Carra programında xoreograf olmuşdur. 2014 – 17 illərdə Novosibirsk, Kirgizstan Dövlət xoreografiya akademiyalarında ustad dərslərində, 2014-cü ildə "Brera" adına Milan Mədəniyyət Universiteti ilə birgə əməkdaşlıq çərçivəsində xoreograf olmuşdur. 2014 – 16-cı illərdə Milan Provinsiyası Təhsil Nazirliyini qərarı ilə " Toscanini ", "Don Milani" və "De Amicis" adina orta məktəblərdə dünya xalq rəqsləri dosenti kimi fəaliyyət göstərmişdir. 2015-ci ildə Milan Bələdiyyəsi EXPO Beynəlxalq Sərgisində, 2015 – 17-ci illərdə Elena D'Angelo Milan Operetta Teatrında xoreoqraf olmuşdur. 2017-ci ildə Milan "Arabesque" və "Peşəkar ballet " Sarno rəqs academiyalarında dosent olmuşdur.
Mükafatları
Rəqs sahəsində fəaliyyətə görə İtaliyada bir sıra təşəkkürnamə və fəxri diplomlarla təltif edilmişdir.
2017-ci ildə Mədəniyyət və İncəsənət sahəsində nailiyyətlərinə görə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərmanı ilə "Əməkdar artist" fəxri adına layiq görülmüşdür.
Marşrutlaşdırıcı (Router)
thumb|250px|Magistral kanallarda istifadə olunan marşrutlaşdırıcı Marşrutlaşdırıcı (Ruter və ya Router ingilis dilindən tərcüməsi  və ya, ) — şəbəkə trafikinə yol göstərir (istiqamətləndirir). Şəbəkədə göndərilən verilənlər kiçik paketlərə bölünür. Paketlərin hamısı eyni yolla (marşrutla) hərəkət etmir; paketlərin biri bir yolla, digəri isə başqa bir yolla gedə bilər. Paketlər təyinat yerinə çatdıqda ilkin formada birləşdirilir. Mürəkkəb, yəni çoxlu hissəsi olan şəbəkələrdə yönləndiricilər göndərilmiş paketləri qəbul edir və onları mövcud marşrutlardan ən səmərəli olanı (ən qısası) üzrə göndərir. Şəbəkənin hər hansı bir hissəsində nasazlıq olarsa, yönləndirici paketləri alternativ yollara istiqamətləndirə bilər.
Marşrutlaşdırıcının şəbəkə kommutatorundan (Switch) və şəbəkə qovşağından (HUB) əsas fərqi OSİ modelinin şəbəkə (3-cü) səviyyəsində işləməsindədir. Beləki digər 2 avadanlıq uyğun olaraq 1 və 2-ci səviyyəli OSİ modelləri ilə işləyirlər.
İş prinsipi
thumb|200px|"Avaya" əsas marşrutlaşdırıcı(ERS-8600) Adətən marşrutlaşdırıcı paket başlığında göstərilən ötürülən ünvandan istifadə edir və marşrutlaşdırma cədvəlindən məlumatların ötürüləcəyi yolu müəyyənləşdirir. Ünvan üçün marşrutlaşdırma cədvəlində təsvir edilmiş bir marşrut yoxdursa, paket atılır.
Paketin çatdırılma marşrutunu müəyyənləşdirməyin başqa yolları var. Misal üçün, göndərən ünvan, istifadə olunan üst səviyyə protokollarını və şəbəkə səviyyə paket başlıqlarında olan digər məlumatları istifadə edir.
Marşrutlaşdırma cədvəli
Marşrutlaşdırma cədvəli — məlumat paketini növbəti [marşrutlaşdırıcı]ya (router) göndərilməli olan ünvanlar və interfeyslər arasındakı yazışmaları təsvir edən bir [marşrutlaşdırıcı]da və ya şəbəkə kompüterində saxlanan bir cədvəl (fayl) və ya verilənlər bazasıdır.
Cədvəl adətən aşağıdakı elementlərdən ibarətdir:
Ünvan — Şəbəkə və ya təyinat qovşağının ünvanı Şəbəkə maskasının təyinatı — IPv4 şəbəkələri üçün maska / 32 (255.255.255.255) vahid şəbəkə qovşağını təyin etməyə imkan verir Gateway — Paketin göndərilməli olduğu şəbəkədəki marşrutlaşdırıcının ünvanını göstərilən təyinat ünvanının yanında göstərən şlüz İnterfeys — Şlyuzun daxil olduğu interfeys (sistemdən asılı olaraq, seriya nömrəsi, GUID və ya cihazın simvolik adı ola bilər; şlüz əlavə bir şəbəkə vasitəsilə daxil olarsa interfeys şlüzdən fərqli ola bilər Metrik — Marşrut seçimini təyin edən bir rəqəmli ölçü. Sayı nə qədər az olarsa, marşrut bir o qədər üstünlük verir.
Misal:
192.168.64.0/18 [110/49] via 192.168.1.2, 00:34:34, FastEthernet0/0.1
haradaki 192.168.64.0/18 — şəbəkə təyinatı, 110/- inzibati məsafə /49 — marşrut metrikası, 192.168.1.2 - şəbəkə üçün paketlərin ötürüldüyü növbəti marşrutlaşdırıcının ünvanı 192.168.64.0/18, 00:34:34 — vaxt, bu marşrut zamanı məlum olan vaxt, FastEthernet0/0.1 — marşrutlaşdırıcının interfeysi,bunun vasitəsilə "qonşu" 192.168.1.2 ip ünvanına çatırıq Marşrutlaşdırma cədvəli iki şəkildə tərtib edilə bilər:
Tez-tez qrafik nəzəriyyəsi marşrutlaşdırma cədvəllərinin qurulmasında istifadə olunur.
Kəşfin tarixi
İlk marşrutlaşdırıcı xüsusi xarici rabitə interfeysi ilə tamamlanan Honeywell DDP-516 mini-kompüter idi. Kommutasiya funksiyalarının bir hissəsi proqram təminatına verildi. Sonradan kommutatorların rolu xüsusi müdafiədən məhrum olan Honeywell 316-a verildi. Yeni başlayanlar, performansın təxmini üçdə ikisini çəkərək qiymətini yarıya saldı. Host ilə əlaqə serial məlumat şini vasitəsilə idi. Avadanlıq, proqram təminatı, IETF tərəfindən verilən ilk açıq (indi) sənəd RFC 1 müzakirə edir.
Səməd Behrəngi
Səməd Behrəngi — azərbaycanlı müəllim, tərcüməçi, nasir, publisist, İranda uşaq ədəbiyyatının banisi. Daha çox özünün Balaca qara balıq əsəri ilə tanınıb. Uşaqlar üçün yazdığı əsərləri daha çox sosial problemləri, cəmiyyətdəki haqsızlıqları qabartdığı üçün şah rejimi tərəfindən qadağan edilmişdi. 1957-ci ildən etibarən kənd məktəblərində dərs demiş kitablarla yanaşı çox sayda pedaqoji məqalələr və inşalar yazmışdır. Dostu Bəhruz Dehqani ilə birlikdə Azərbaycan türkləri yaşayan kəndləri gəzmiş burada Azərbaycan folkloruna aid nümunələri toplamışdır. Daha sonra Əhməd Şamlı, Füruğ Fərruxzad kimi müəlliflərin əsərlərini Azərbaycan türkcəsinə tərcümə etmişdir.
1967-ci il avqustun 31-də Xumarlı yaşayış məntəqəsi yaxınlığında Araz çayında müəmmalı şəraitdə boğulub. Fəaliyyətinə görə dəfələrlə təqiblərə məruz qalmağını əsas götürərək bir çox insanlar onun şah rejimi tərəfindən öldürülməsini iddia edirlər. Rəsmi mənbələr isə onun sadəcə çayda batdığını deyirlər.
Həyatı və təhsili
Səməd İzzət oğlu Behrəngi 24 iyun 1939-cu ildə Təbrizin Çərəndab məhəlləsində yoxsul bir ailədə anadan olub. Səməd Behrənginin iki qardaşı və üç bacısı olub. Atası İzzət bəy fəhlə olmuş və tez dünyadan köçmüşdür. Anası Sara xanımın xatirələri:
İlk təhsilini Təbrizdəki "Dəbristani-Tərbiyət və Daneşsərayi"də alıb, məktəbi bitirdikdən sonra Tufarqan mahalının Mamağan, Guqan və s. bölgələrində ibtidai sinif müəllimi kimi çalışıb. İşləyərək həm də Təbriz Universitetinin filologiya fakültəsinin ingilis dili şöbəsində qiyabi təhsil alıb oranı da 1961-ci ildə bitirir.
Fəaliyyəti
250px|thumb|left|Səməd Behrəngi şagirdləri ilə birlikdə
Əmək fəaliyyətinə Azərşəhr (Tufarqan) mahalının Mamağan, Gögan ibtidai məktəbində müəllim kimi başlayıb. Səməd Behrəngi və onun fikir dostları, xüsusilə Behruz Dehqani Azərbaycan kəndlərində folklor nümunələri toplayıb. Amma Mədədinin verdiyi məlumata əsasən, onların topladıqları folklor nümunələri azərbaycan dilində idi və İran şahının qeyri-fars dillərlə əlaqədar siyasətlərinə görə çap olunmadı. Sonradan bu nağılları fars dilinə çevirərək həmkarı Behruz Dehqani ilə birlikdə nəşr etdirib. Yazdığı nağıllar türk dilin Sirus Mədədi vasitəsilə "Azərbaycan nağılları" adı ilə Tehranda çap olunub. Eyni zamanda fars dilindən Azərbaycan dilinə çevirdiyi tərcümələri dövri mətbuatda çıxıb.
İlk hekayələri "Adət", "Binam" 1959-cu ildə dərc olunub. Bundan sonra "Ulduz və qarğalar", "Çuğundursatan oğlan", "Balaca qara balıq" və s. hekayə və nağıllarını yazıb (1967–1969). Səməd bir müddət qəzetlərdə məqalələrlə çıxış edib, o zaman Təbrizdə nəşr olunan "Mehdi Azadi" və "Adinə" qazetlərində yazıb. Sonra, məqalələrini "Məcmueyi məqaleha" (Məqalələr məcmuəsi) adilə kitab şəklində çap edib.
Səməd Behrəngi həm də İran uşaq ədəbiyyatının banisi sayılır. Ona qədər uşaq ədəbiyyatına aid kitablar yazan olsa belə İran ədəbiyyatçıları qəbul edirlər ki, Səməd Behrəngi İranda uşaq ədəbiyyatının qurucusudur. Həmkarları onu "Azərbaycan kəndlilərinin canlı dili", "Milli mədəniyyətin oyaq vicdanı", "Xalqa üz tutan", "Səyyar müəllim" adlandırıblar.
Bakıda ilk dəfə 1987-ci ildə "Məhəbbət nağılı" adı ilə seçilmiş əsərləri kütləvi tirajla buraxılıb.
Səməd Behrəngi heç bir siyasi təşkilata bağlı olmayıb və şah dövründə siyasi təşkilat da yox idi, Amma onun yoldaşları Behruz Dehqani, Əlirza Nabdil, Mənaf Fələki, Kazım Səadəti, Əşrəf Dehqani və başqaları Səmədin ölümündən iki il sonra İranın "Xalq Fədailəri" təşkilatını yaradıb və silahlı mübarizəyə qalxıblar. Behrənginin yazdığı Balaca qara balıq əsəri həm də İran inqilabının manifesti hesab edilir.
Onun Balaca qara balıq əsəri 1968-ci ildə İtaliyanın Bolonya şəhərində keçirilən Uşaq Kitabları Müsabiqəsində qızıl medala layiq görülüb. Birinci yeri tutduğuna görə kitabları italyan, fransız, ingilis, türk dillərində nəşr edilib.
Ölümü
thumb|right|Təbrizin İmamiyyə qəbiristanlığındakı məzarı 1967-ci il avqustun 31-də Cənubi Azərbaycanın Xumarlı yaşayış məntəqəsi yaxınlığında Araz çayında müəmmalı şəraitdə boğulub. Fəaliyyətinə görə dəfələrlə təqiblərə məruz qalmağını əsas götürərək bir çox insanlar onun şah rejimi tərəfindən öldürüldüyünə inanırlar, lakin bunu sübut edəcək bir dəlil indiyə qədər tapılmayıb. Təbrizin İmamiyyə qəbiristanlığında dəfn edilib.
Xatirəsi
Ölümündən sonra Səməd Behrənginin xatirəsinə şeirlər yazılıb musiqilər bəstələnib. Dostu Əlirza Nabdil Oxtay onun ölümündən sonra "Səməd könlümdədir" şeirini yazır daha sonra isə bu şeirə musiqi bəstələnir.
2014-cü ildə Azərbaycanda "Səməd Behrəngi ədəbi mükafatı" təsis edilib. Mükafatı Azərbaycan Yazıçılar Birliyi ilə Dövlət Diaspor Komitəsinin ortaq saytı olan litdiaspora.az ədəbi portalı təsis edib. Mükafat Bütöv Azərbaycan ideologiyası, Güney və Quzey arası əlaqələrin inkişaf etdirilməsi yönündə həyata keçirilir.
14 mart 2019-cu il tarixində Azərbaycan Yazıçılar Birliyi və Mədəniyyət Nazirliyinin dəstəyi ilə Rəşid Behbudov adına Dövlət Mahnı Teatrında Səməd Behrənginin 80 illiyinə həsr edilmiş tədbir keçirilib.
Bolivar (departament)
Bolivar — Kolumbiya departamentlərindən biri, ölkənin şimal hissəsində yerləşir. Şimalda Karib dənizi ilə sərhəddir. İnzibati mərkəzi - Kartaqena şəhəridir. thumb|right|300px
Qədim yunan fəlsəfəsi
Antik fəlsəfə fəlsəfənin ayrıca bir fənn kimi meydana gəlməsini ifadə edir. "Antik fəlsəfə" anlayışı altında Qədim Yunanıstanda və Qədim Romada yaranan fəlsəfə nəzərdə tutulur. Yunan fəlsəfəsi yunan mifologiyasının təsiri altında formalaşmışdır. Yunan mifologiyası isə, öz növbəsində, Homerin "İliada" və "Odisseya", Hesiodun (e.ə. VIII–VII əsrlər) epik əsərlərində öz əksini tapmışdır.
Qədim Yunan fəlsəfəsi bizim eradan əvvəl VI əsrin birinci yarısında Elladanın Kiçik Asiya hissəsində, İoniyada – Milet şəhərində yaranmışdır. Bu səbəbdən ilk yunan fəlsəfi məktəbi Milet məktəbi adlanır. Həmin məktəbin böyük nümayəndələri Fales, Anaksimandr, Anaksimen və onların şagirdləri olmuşdur.
Qədim yunan fəlsəfəsinin məktəbləri və əsas nümayəndələri
Fəlsəfəöncəsi dövr Müstəqil filosoflar Milet məktəbi Klassik yunan fəlsəfəsi
Milet məktəbi
Qədim Yunan fəlsəfəsi bizim eradan əvvəl VI əsrin birinci yarısında antik fəlsəfə Elladanın Kiçik Asiya hissəsində, İyoniyada – Milet şəhərində yaranmışdır. Bu səbəbdən ilk yunan fəlsəfi məktəbi Milet məktəbi adlanır. Həmin məktəbin böyük nümayəndələri Fales, Anaksimandr, Anaksimen və onların şagirdləri olmuşdur.
Yunan fəlsəfəsinin mənşəyi e.ə. 6-cı əsrə, Milet məktəbinə dayanır. Onun üzvləri Milet şəhərinin vətəndaşları idi. Onların fəlsəfəsi elmi və materialist idi. Milet məktəbinin həll etməyə çalışdığı əsas problem fiziki dünyanın təbiətini izah etmək idi. Onlar inanırdılar ki, hər şey ilkin maddəyə qədər kiçilir və bu maddə planetlərin, ulduzların, heyvanların, bitkilərin və insanların özülüdür. Bu maddə vasitəsilə hər şey geri dönür. Milet məktəbinin banisi Fales hər şeyin mayedən təşkil olduğuna inanır və ilkin maddənin su olduğunu bildirirdi. Anaksimandr isə bunun su yaxud od kimi xüsusu məfhum deyil, “yaradılmamış və məhv olmayan” maddə olduğunu iddia edirdi. O, bu maddəni qeyri-müəyyən yaxud sonsuz adlandırırdı. Üçüncü miletli Anaksimen kainatın özül maddəsinin hava olduğunu elan etdi. Hava seyrəkləşəndə oda, sıxlaşanda isə növbə ilə küləyə, buxara, suya, torpağa və daşa çevrilirdi. Qərarların sadəlövhcəsinə olmasına baxmayaraq, Milet məktəbinin fəlsəfəsi böyük əhəmiyyət kəsb etmişdi, çünki o, yunanların dünyanın mənşəyi haqqındakı mifoloji inanclarını sarsıtmış və onları rasional izahlarla əvəz etmişdi.
İkinci mərhələ
E.ə. 6-cı əsrin sonlarında yunan fəlsəfəsi metafiziki istiqamətdə inkişaf etməyə başladı. O, ancaq fiziki dünyanın problemləri ilə məşğul olmağı dayandırdı və diqqətini mövcudiyyətin təbiəti, həqiqətin mənası və məfhumlar cədvəlində dinin yeri haqqındakı qeyri-müəyyən suallara yönəltdi.
Pifaqorçular
Pifaqorçuların fəlsəfəsi kainatın təbiət haqqındakı müzakirələri qızışdırdı. Onların müasirlərindən olan parmenidçilər məfhumların əsl təbiətinin stabillik və sabitlik olduğunu iddia edirdilər; dəyişiklik və müxtəliflik sadəcə hisslərin illüziya sıdır. Sabitliyin illüziya və sadəcə dəyişikliyin real olduğunu iddia edən Heraklit bu görüşə qarşı çıxdı. O, kainatın daimi axın vəziyyətində olduğunu irəli sürürdü; buna görə də “eyni istiqamətdə ikinci dəfə addımlamaq mümkün deyil”. Yaradılış və məhv, həyat və ölüm eyni rəsmin sadəcə iki zidd tərəfidir. Başqa sözlə, Heraklit yalnız gördüyümüz, eşitdiyimiz və hiss etdiyimiz məfhumların reallıq olduğuna inanırdı. Təkamül yaxud daimi dəyişiklik kainatın qanunudur, bu gün burada olan ağac və daş sabah olmayacaq; heç bir maddə əbədiyyət boyu sabit qalmır.
Atomçular
Kainatın əsas təbiəti haqqındakı sualları cavablayan sonuncu məktəb isə atomçular olmuşdu. Atom nəzəriyyəsininin inkişafında rolu olan əsas filosof e.ə. 5-ci əsrin ikinci yarısında Frakiya sahilində yerləşən Abedra şəhərində yaşamış Demokrit idi. Adından da göründüyü kimi, atomçular kainatın əsas elementinin sonsuz sayda, məhv olmayan və bölünməz atomlar olduğunu iddia edirdilər. Onlar ölçü və formalarına görə fərqlənsələr də, quruluş cəhətdən tamamilə eynidirlər. Bu xüsusiyyətlərinə görə onlar əbədi olaraq müxtəlif formalarda birləşir, ayrılır və yenidən birləşirlər. Beləliklə, kainatdakı hər bir fərd və orqanizm atomların təsadüfi birləşməsinin məhsuludur. İnsan və ağac arasındakı yeganə fərq onların atomlarının sayı və formasındakı müxtəliflikdən irəli gəlir. Bu fəlsəfi cərayan erkən yunan fəlsəfəsinin materialist istiqamətinin sonuncu həlqəsidir. Demokrit ruhun əbədiliyini və hər hansı ilahi dünyanın varlığını rədd edirdi. Təəccüblüdür ki, o, mənəvi idealist idi; “yaxşılıq sadəcə pislik etməmək deyil, pislik etmək istəməməkdir”.
Sofistlər
Təxminən e.ə. 5-ci əsrin ortalarında Yunanıstanda intellektual inkişaf başladı. Bunun səbəbi Afinada demokratiyanın yüksəlməsi idi. Vətəndaşların gücünün artması, individualizmin inkişafı və praktiki problemlərin həllinə olan tələbat düşüncənin köhnəlmiş formalarına qarşı reaksiya ilə nəticələndi. Bunun nəticəsində, bəzi yunan filosofları fiziki dünyanı öyrənməyi dayandırdı və diqqətini fərdlə daha yaxın mövzulara yönəltməyə başladı. Yeni intellektual cərəyanın ilk nümayəndələri sofistlər idilər. Bu termin "müdrik şəxslər" deməkdir, lakin daha sonralar saxta mühakimələr yürüdən insanları alçaltmaq üçün istifadə edilmişdi. Sofistlər haqqında əldə etdiyimiz biliklərin əksəriyyəti onların ən kəskin tənqidçilərindən biri olan Platona məxsusdur. Onlar ellin mədəniyyətinin ən yaxşı cəhətlərinin düşməni hesab edilirdilər. Müasir tədqiqatçılar onlar haqqındakı bu cür kəskin fikrləri rədd edirlər, lakin bu məktəbin bəzi üzvlərinin sosial məsuliyyət hissinin zəif olmasını və onların “pis vəziyyətin daha yaxşı vəziyyətə çevrilməsində” tamamilə insafsız olduqlarını qəbul edirlər.
Buna baxmayaraq, hətta ən ifrat sofistlərin təlimləri belə heyrətamizdir. Bəzi sofistlər quldarlığı və yunanların irqi müstəsnalığını pisləyirdilər. Bəziləri praktik və proqressiv dünyagörüşünün, azdlığın və sıravi insanların hüquqlarının müdafiəçisi idilər. Bəlkə də ən əhəmiyyətlisi isə, sofistlər sayəsində fəlsəfə sadəcə fizika və metafizika ilə məhdudlaşmadı. Onlar fəlsəfəni əxlaq qaydaları və siyasətə qədər genişləndirdilər. Romalı Siseronun da dediyi kimi “onlar fəlsəfəni göylərdən insanların məskəninə endirdilər”.
Sofistlərin relyativizmi, skeptisizmi və individualizmi ciddi etiraza səbəb oldu. Daha mühafizəkar yunanlara görə bu doktrinalar ateizm və anarxiyaya gətirib çıxarırdı. Əgər qəti həqiqət yoxdursa və əgər xeyir və ədalət sadəcə insanın istəklərindən asılıdırsa, onda nəinki din, əxlaq və dövləti, həmçinin cəmiyyətin özünü belə qoruyub saxlamaq mümkün deyil. Bu inanc yeni fəlsəfi cərəyanın inkişafı ilə nəticələndi. Onun əsaslandığı nəzəriyyədə həqiqətin real olması və qəti standartların mövcudluğu irəli sürülürdü. Bu cərəyanın liderləri fəlsəfə tarixində 3 ən məşhur şəxs – Sokrat, Platon və Aristotel idi.
Sokrat
thumb|Sokrat Sokrat e.ə. 469-cu ildə Afinada sadə bir ailədə anadan olmuşdur, onun atası heykəltaraş, anası isə mamaça idi. Onun necə təhsil alması məlum deyil, lakin o, erkən yunan filosoflarının təlimləri ilə tanış idi. Sokratın bazarda adi qeybətçi olması barədə fikirlər tamamilə əsassızdır. O, əsasən, sofistlərin doktrinaları ilə mübarizə apararaq öz hesabına filosof ola bilmişdi. O, e.ə. 399-cu ildə “gəncləri pozmaq və yeni tanrılar yaratmaq” ittihami ilə ölüm cəzasına məhkum edildi. Bu ədalətsiz cəzanın əsl səbəbi Afinanın Peloponnes müharibəsindəki faciəvi məğlubiyyəti idi. Qəzəbli Afina vətəndaşları xain Alkiviad da daxil olmaqla aristokratlarla əlaqəsinə və xalqın inancını tənqid etdiyinə görə Sokrata qarşı çıxdılar. Bundan əlavə, onun demokratiyanı pisləməsi və intellektual aristokratiya istisna olmaqla digər dövlət formalarının lazımsız olduğunu iddia etməsi barədə sübutlar da var.
Sokrat özü heç nə yazmadığına görə tarixçilər onun təlimlərinin dəqiq əhatə dairəsini müəyyən etməkdə çətinlik çəkirlər. O, mücərrəd fəlsəfə ilə maraqlanmayan əxlaq qaydalarının ustadı hesab edilir. Lakin Platona məxsus məlum yazılar İdeyaların mücərrəd doktrinasındakı fikirlərin Sokrat mənşəli olması ehtimalını ortaya qoyur. İstənilən halda Sokratın sabit və həqiqi biliyə inanması faktı dəqiqdir; insan doğru üsullara əməl edərsə, həqiqi və sabit bilik əldə edə bilər.
Ellinizm mərhələsi
E.ə. III–II əsrlərdə Qədim Romanın ictimai və mənəvi inkişafında müəyyən dəyişikliklər baş vermişdir. Roma cəmiyyətində yunan mədəniyyəti və fəlsəfəsinə meyillər güclənmişdir. Həmin dövrdə Romada çoxlu yunan alimi, filosofu fəaliyyət göstərmiş, öz spesifikliyi ilə stoisizm və epikürçülük inkişaf etməyə başlamışdı. Tit Lukretsi Karın materializmi inkişaf edirdi.
Karl Rocers
Karl Rocers (8 yanvar 1902 - 4 fevral 1987) — Humanist psixologiya məktəbinə mənsub olan amerika psixoloqu.
Həyatı
Onun didaktik konsepsiyasının əsasını insana və onun şəxsiyyətinə inam təşkil edir. Onun zəngin pedaqoji-psixoloji irsi vardır. 16 kitabı, 200-dən artıq məqaləsi dünyanın 60 ölkəsində ayrı-ayrı dillərdə nəşr olunmuşdur. O, dünyada xüsusi təlim konsepsiyası yaradan azsaylı psixoloqlardan biri kimi tanınır. Vətəndaş müharibəsindən (1861-1865-ci illər) əvvəl onun babası Aleksandr Homilton Rocers İngiltərədən Nyu-York ştatına, oradan da Viskonsin ştatının Vayvatoşa şəhərinə köçmüşdür. Onun şərəfinə adlandırılan Rocersavenyu küçəsində vaxtı ilə yaşadığı ev tarixi abidə kimi qorunur. Həmin evdə Aleksandr Homilton Rocersin beş oğlan övladı dünyaya gəlmişdir. Onlardan da biri Karl Rocersin atası Volter Aleksandr Rocersdir. Anasının ailəsi də köklü tarixə malikdir. Ulu nənəsi ingilis Metyu Kaşinq 1638-ci ildə okeanı keçərək Massaçusets ştatına köçsə də, onun varisləri sonralar Rocersin ailəsi kimi Viskonsin ştatında məskunlaşdı. Həmin ştatın Delafid şəhərində Metyu Kaşinqin Vətəndaş müharibəsində həlak olan üç qardaşının abidəsi indi də qorunur.
1922-ci ildə Gənc Xristian Assosiasiyasının nümayəndələri ilə birlikdə Çində olmuşdur. Bir il yarım Çində yaşaması onun dünyagörüşünün formalaşmasına güclü təsir etmişdir.
Xelen Eliotla ailə həyatı quran K.Rocers 1924-cü ildə liberal baxışları dəstəkləməsi ilə seçilən Yunion şəhərindəki teoloji seminariyaya daxil olur.
Fikirləri
Şəxsiyyətin strukturunun fundamental komponenti kimi mən konsepsiyasını qəbul etmişdir. Onun nəzəriyyəsi özünüaktuallaşdırma adı ilə məşhurdur. Onun fikrincə mən konsepsiya subyektdə ətraf mühit (birinci növbədə sosial mühit) arasındakı qarşılıqlı təsir prosesində formalaşır və onun davranışının özünütənziminin inteqral mexanizmini təşkil edir. Mən konsepsiya və ideal mən haqqındakı təsəvvürləri arasındakı uyğunlaşma, eləcə də bilavasitə real təcrübə və real «mən» arasındakı uyğunluğun pozulması özünüaktuallaşdırma cəhdi yaradır.
Elşad Zeynalov
Elşad Allahverdi oğlu Zeynalov — Azərbaycan teatr aktyoru və inzibatçısı, Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti (2000).
Həyatı
Elşad Zeynalov 29 yanvar 1951-ci ildə Ağsuda anadan olmuşdur. O, 1969–1973-cü illərdə Mirzağa Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun dram və kino aktyorluğu fakültəsində təhsil almış, buranı bitirdikdən sonra təyinatla Lənkəran Dövlət Dram Teatrına aktyor kimi qəbul edilmişdir.
Elşad Zeynalov 5 yanvar 2006-cı ildə vəfat etmiş, Lənkəranda dəfn olunmuşdur. 2010-cu ildə yaşadığı evə — Lənkəran şəhərinin Qala Xiyabanı, 28 ünvanında yerləşən binanın qarşısında xatirə lövhəsi vurulmuşdur.
Vettşteyn sistemi
I. şöbə Schizophyta
II. şöbə Monadophyta
III. şöbə Myxophyta
IV. şöbə Conjugatophyta
V. şöbə Bacillariophyta
VI. şöbə Conjugatae
VII. şöbə Rhodophyta
VIII. şöbə Euthallophyta
IX. şöbə Cormophyta
Mənbə
Vettşteyn sistemi
ABŞ Konstitusiyası
ABŞ Konstitusiyası ABŞ-nin ali hüquqi qüvvəyə malik əsas qanunu. ABŞ Konstitusiyası 17 sentyabr 1787-ci ildə Filadelfiyada Konstutsion Konventdə qəbul olunmuş daha sonra bütün on üç ştat tərəfindən ratifikasiya olunmuşdur. Müasir nöqteyi-nəzərdən ABŞ Konstitusiyası dünyada ilk konstitusiya hesab olunur. ABŞ Konstitusiyasına bütün mövcudluğu dövründə on yeddi düzəliş edilmişdir.
ABŞ Konstitusiyası hakimiyyət bölgüsü prisipinə əsaslanır: qanunverici (Konqres), icraedici (Prezident) və məhkəmə hakimiyyəti (Ali məhkəmə). ABŞ Konstitusiyası ABŞ ştatlarına qanunvericilik sahəsində geniş hüquqlar vermişdir.
Hoey zəlzələsi
Hoey zəlzələsi — 28 oktyabr 1707-ci ildə yerli vaxtla saat 14:00-da Yaponiyada baş verən zəlzələ