cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nikola Tesla
İrsi və xatirəsi
Məsələn, 1931-ci ildə Teslanın 75 yaşı oanda, Time jurnalı üz qabığı kimi Teslanın şəkli qoyub. Örtük şəklində elektrik enerjisi hasilatında verdiyi töhfələrə görə "Bütün dünya onun enerji evidir" yazısı qeyd olunub. O Albert Eynşteyndə daxil olmaqla 70-ə yaxın alim və mühəndisdən təbrik məktubu almışdı.
Mükafatlar
thumb|upright|20 iyul 1931-ci ildə [[Time (jurnal)|Time jurnalının üz qabığı]]
Ölçü vahidləri
thumb|right|[[Belqradda Nikola Tesla Muzeyi, Serbiya]]
Çellencer şattl qəzası
Challenger Kosmik Gəmi qəzası, 28 yanvar 1986-cı ildə raketin qalxmasından 73 saniyə sonra partlayış baş verməsi ilə baş verən qəzadır. Qəza nəticəsində 7 astronavt həyatını itirmişdir. Partlayış yanacaq sızması səbəbindən olmuşdur.
Qəzanın səbəbi
Challenger Kosmik Gəmisinin qalxışının həyata keçəcəyi gündən əvvəlki gün gecə havanın temperaturu olduqca aşağı düşdü  və bəzi mühəndislər qalxışın ləğv edilməsi istiqamətində fikirlər bildirmişdirlər lakin buna baxmayaraq, qalxış NASA tərəfindən təsdiq edilmişdir  və  kosmik gəminin qatı yanacaq çənlərinin hissəsi olan təhlükəsizlik kəmərlərinə soyuq səbəbindən zərər dəydiyi üçün öz funksiyalarını yerinə yetirə bilmədilər və uçuşun 73 -cü saniyəsində gəmidə partlayış baş verdi.
Partlayış gəminin Yer səthindən 48.000 fut (15 km) yüksəklikdə olduğu zaman baş verdi.
Doktor Eqqman
, və ya — "Sonic the Hedgehog" seriyasının baş antaqonist i.
Xarakteristika
Doktor Eqqman pisniyyətli, mükəmməl bir zəkaya (İƏ dərəcəsi 300 baldır) sahib bir həkim dir. O, dünyanı fəth etmək və «Eqqmanlend» adlı bir ölkə qurmaq istəyir. Doktor Eqqman Kirpi Sonik in baş düşmənidir. O, Doktor Eqqmanın planlarını uğursuz etməyə çalışır.
Doktor Eqqman qırmızı rəng li bir jaket, qara rəng li şalvar, bənövşəyi rəng li bir eynək geyinir və keçəldir. Onun boyu – 185 cm, çəkisi isə – 128 kg. Onun bədəni bir yumurta ya bənzəyir. Yaşı naməlumdur. Müxtəlif videooyun və cizgi seriallarda onun adı Doktor Eqqman və ya Doktor Ayvo Robotnik olaraq verilir.
Rokfor pendiri
150px|thumb|right|Rokfor pendiri Rokfor pendiri — göy pendirlərə aid olan fransız pendiri
Yadranka Stoyanoviç
Yadranka Stoyanoviç (Јадранка Стојаковић ) — Yuqoslaviyalı müğənnisi və bəstəkar. Ən məşhur hitləri: "Sve smo mogli mi", "Što te nema" və "Bistre vode Bosnom teku".
Bioqrafiyası
Yadranka Stoyakoviç Sarayevoda məktəb müəllimləri ailəsində anadan olub. Erkən yaşlarını valideynlərinin dərs dediyi Novi Qrad şəhərinin yaxınlığındakı kiçik bir kənddə keçirdi. Tezliklə valideynləri boşanır və Yadranka anası ilə birlikdə Sarayevoya köçür. Daha sonra anası ilə birlikdə ibtidai sinif müəllimi işlədiyi Dubrovnik, Qradas, Vareş şəhərlərinə köçürlər. Sonra onlar Saroyevo yaxınlığındakı müxtəlif kəndlərdə yaşayırlar, burada Stoyakoviç uşaqlığının əhəmiyyətli bir hissəsini keçirir. 16 yaşında Stoyakoviç, əmisi Vukaşin Raduloviçin caz qrupuna qoşulur və həm vətəndə, həm də xaricdə (əsasən Almaniyada) qastrollarda olur. 1981-ci ildə İrlandiyada keçirilən Avrovisiya Mahnı Müsabiqəsində Yuqoslaviyanı təmsil edən İsmet Dervozun Vajta mahnısının vokallarını ifa edir. 1984-cü ildə doğma Sarayevoda keçirilən Qış Olimpiya Oyunlarında rəsmi oyun mahnısını ifa edir. 1988-ci ildən 2011-ci ilə qədər Yaponiyada yaşayır. 2009-cu ildə səhnədə bir qəza baş verir. Konsert zamanı bir kabeldən keçərək yıxılır. Ona yan amiotrofik skleroz, həmçinin motor neyron xəstəliyi diaqnozu qoyulur. Zədədən qısa bir müddət sonra reabilitasiya edilir və Stoyakoviç Bosniyaya qayıdır. Xəstəliyinə baxmayaraq, musiqi yazmağa davam edir. 2011-ci ildə Yaponiyadan qayıtdıqdan sonra Stoyakoviç əvvəlcədən planlaşdırılan bir neçə konsertlə çıxış edir. Banya Lukada yaşayır. Serb Respublikasında musiqi verilişlərinin redaktoru olaraq çalışır. Son illər sağlamlıq durumunun daim pisləşməsi səbəbindən ömrünü Banya-Luka qocalar evində keçirməli olur. 3 may 2016-cı ildə vəfat edir və 9 mayda tarixində Banya-Lukanın ətrafındakı Vrbanda basdırılır.
Pirəlili (Meşkinşəhr)
Pirəlili — İranın Ərdəbil ostanının Meşkinşəhr şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 68 nəfər yaşayır (16 ailə).
Sürəməlik dağı
Sürəməlik dağı — Babək rayonu ərazisində dağ (hünd. 1477,6 m). Naxçıvan dağarası çökəkliyini şimal-şərqdən hüdudlandıran Qaracalal-Qızılboğaz tirəsinin suayırıcısında sıldırım yamaclı zirvə. Qahabçayın sol sahilində Nəhəcir dağından 2 km şimal-qərbdədir. Üst Oliqosenin Xatt mərtəbəsinə aid Darıdağ lay dəstəsinin vulkanogen-çökmə süxurlarını yarıb çıxan alt miosen yaşlı Sürəməlik qrupu subvulkanik kütlələrindən biri olan andezit-dasit tərkibli ekstruziv günbəzdir. Tektonik cəhətdən Naxçıvan qoyulma çökəkliyinin şimal-şərq kənarında müşahidə edilən Sirab sinklinalını şimal-şərqdən hüdudlandıran Naxçıvan dərinlik fay qırılmasının yatan qanadında yerləşir.
"Qaracalal dağı" Babək rayonu ərazisində Sürəməlik dağının əhali arasında işlədilən bir başqa adıdır.
Xəlilzadə Mehmed Səid Əfəndi
Xəlilzadə Mehmed Səid Əfəndi — Osmanlı alimi, xəttatı və şeyxülislamı.
Həyatı
Doğum tarixi bilinməsə də, İstanbulda dünyaya gəldiyi məlumdur. İki dəfə Anadolu qazəsgəri olan Qara Xəlil Əfəndinin oğludur. Bu səbəblə Xəlilzadə olaraq anılır. Mədrəsə təhsili ilə yanaşı atasının məclislərində də iştirak edərək özünü yetişdirən Səid Əfəndi təhsilini tamamlamasının ardından 1706-cı ildə müdərrislik dərəcəsi qazandı. Müxtəlif mədrəsələrdə xidmət etdikdən sonra 1728-ci ildə Bursa qazılığına təyin edilən Səid Əfəndi həmin il Məkkə qazılığı payəsini (namizədliyi) aldı. 1735-ci ildə təyin edildiyi İstanbul qazılığındakı fəaliyyəti bəyənilmiş, bu səbəblə 1739-cu ildə yenidən bu vəzifəyə gətirilərək 4 il bu vəzifədə qalmışdır. 11 fevral 1740-cı ildə Anadolu qazəsgəri oldu və 1741-ci ilin iyununadək bu vəzifədə qaldı. 1746-cı ilin noyabrında Rumeli qazəsgərliyi payəsi aldı və 28 mart 1748-ci ildə bu vəzifəyə gətirildi. Hər iki qazəsgərlik müddəti də 16 aydır.
Sultan Mahmud tərəfindən 13 avqust 1749-cu ildə şeyxülislamlığa gətirilən Mehmed Səid Əfəndinin həmin il Bahçekapı (Fateh) səmtindəki evində çıxan yanğında bütün mal-varlığı və məşhur kitabxanası məhv oldu. 2 iyun 1750-ci ildə Saloniki qazısı olan oğlu Əbdürrəhim Əfəndi ilə birlikdə vəzifəsindən alındı və oğluyla birlikdə Bursaya sürgün edildi. Mehmed Səid Əfəndinin bu şəkildə vəzifədən alınmasına səbəb isə üləma zümrəsi arasından himayə etdiyi bəzi şəxsləri ənənəyə zidd şəkildə yüksəltməsi və üləma zümrəsindəki nizam-intizamın pozulması idi. Bu səbəblə xələfi Seyid Murtuz Əfəndi vəzifəyə gətirildikdən dərhal sonra Sultan Mahmud tərəfindən məsələylə bağlı bir fərman aldı.
9 aydan biraz çox şeyxülislamlıq vəzifəsində xidmət edən Mehmed Səid Əfəndi vəzifədən alınmasının ardından qalan günlərini Bursada keçirdi və 12 mart 1755-ci ildə burada vəfat etdi. Məzarının Əmir Sultan türbəsi yaxınlığında olduğu deyilsə də, bəzi mənbələrdə Üftadə məscidinin məzarlıq bölümünə dəfn edildiyi yazılır. Ədalətli və işində dəqiq olan Mehmed Səid Əfəndi sərt xasiyyəti və kobudluğu ilə üləma zümrəsində sevilməmişdir.
Bilkent konsert zalı
Bilkent konsert zalı — Ankaranın Çankaya səmtində, Bilkent Universitetinə bağlı Musiqi və İfa Sənətləri Fakültəsində yerləşən konsert salonudur. 15 oktyabr 1994-cü ildə açılışı olan zalın memarları Erkut Şahinbaş və İlhan Kural, akustika üzrə mütəxəssisi isə finlandiyalı memar Matti Heykkinendir. Zalın əsas istifadəçisi Bilkənt Simfonik Orkestri olsa da, O, həmçinin Ankara Caz Festivalı və Beynəlxalq Ankara Musiqi Festivalı kimi müxtəlif milli və beynəlxalq musiqi tədbirləri çərçivəsində onlarla sənətçi, musiqi qrupları və orkestrə ev sahibliyi edir. İlham Gencer, Tahir Aydoğdu, Nilüfer Ruacan, Yıldız İbrahimova, Ayşe Tütüncü və Fahir Atakoğlu kimi sənətçilər salonda konsert verən önəmli adlar arasındadır.
Memarlıq xüsusiyyətləri
Bir çox binaya imza atan memarlar Erkut Şahinbaş və İlhan Kuralın birgə layihələndirdiyi konsert salonu 1993–1994-cü illər arasında Tepe İnşaat tərəfindən inşa edilib. Ümumi istifadə sahəsi 14328 kvadratmetr olan zalın tamaşaçı tutumu 800 nəfərdir. Finlandiyalı memar Matti Heikkinen üç mərtəbəli konsert zalının akustik məsləhətçisi idi. Akustik panelləri və səhnə lifti sistemi olan konsert zalı orkestr çuxuru yaradaraq səhnə əsərlərinin ifasına da şərait yaratmışdır. 800 nəfərlik zal həm də səsyazma studiyasıdır. 1 noyabr 1994-cü ildə Bilkənt Simfonik Orkestrinin açılış konsertinin keçirildiyi zalda iki Steynvey D model konsert pianosu var.
Al-Mu'allim
Al-Mu'allim — Sami Yusufun ilk albomu.
Kolumbiya (şattl)
Columbia Kosmik Gəmisi kosmosa çıxan ilk kosmik gəmidir. İlk tapşırığında gəmidə yalnız 2 nəfər astronavt idi. Bu iki astronavtın adları John W. Yanq və Robert L. Ciripendi. İlk uçuş (STS-1) tapşırığında 2 astronavt kosmik yürüyüş etmişdir. İlk uçuş tarixi 12 aprel 1981 -ci ildir. Nasazlıq səbəbəindən geri dönuş zamanı (1 fevral 2003) partlayış baş vermişdir. left|thumb
Postkəndi (Meşkinşəhr)
Postkəndi — İranın Ərdəbil ostanının Meşkinşəhr şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 27 nəfər yaşayır (8 ailə).
Fanni Gefs
Həyatı
Gələcək rəssam İrlandiyadan olan mühacir ailəsində anadan olub. Uşaqlıqdan rəssamlıqla məşğul olub, sonra Fransua-Jozef Navezin rəhbərliyi altında, Brüsseldə rəsm təhsili alıb. Rəssam portretlər çəkirdi, əsərləri də ailə və tarixi mövzulara həsr olunub. Belçikanın kral ailəsindən, o cümlədən Kraliça Louise Marie d'Orleanın bir neçə portretini çəkmişdir. F. Gefsin ölümündən sonra onun əsərləri kolleksiyası Belçika Kral Kitabxanası tərəfindən alınıb.
1836-cı ildə rəssam belçikalı qrafika rəssamı Guillaume Guefs ilə evlənir. İki qardaş F. Geefs, Erin Corr və Henri Corr da məşhur qrafika rəssamı idilər.
NGC 1832
NGC 1832, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Dovşan bürcü istiqamətində yerləşir. SBbc tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Maxmur (Çaldıran)
Maxmur - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Çaldıran şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 330 nəfər yaşayır (62 ailə).
Kral Opera Teatrı (Valletta)
Kral Opera Teatrı və ya Kral Teatrı — Maltanın paytaxtı Vallettada yerləşən opera teatrı və səhnə sənətləri məkanı.
Bina ingilis memar Eduard Middleton Barri tərəfindən dizayn edilmiş və 1866-cı ildə qurulmuşdur. 1873-cü ildə binanın daxilində baş verən yanğında olduqca zərər görsə də, 1877-ci ilə qədər bərpa edildi. Teatr 1942-ci ildə II Dünya Müharibəsi zamanı hava bombardmanından birbaşa zərbə aldı. Dağıdılmasından əvvəl, Vallettanın ən gözəl və ecazkar binalarından biri idi. Teatrı yenidən qurmaq üçün bir neçə imtina planından sonra dağıntıları italyan memar Renzo Piano yenidən dizayn etdi və 2013-cü ildə Pjazza Teatru Rjal adı ilə yenidən bir tamaşa məkanı kimi fəaliyyətə başladı.
Tarixi
link=https://az.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C9%99kil:BombDamageMalta.jpg|thumb|Hava hücumundan sonra Vallettadakı dağıntılar. Opera Teatrının dağıntılarını sağ tərəfdə görmək olar. link=https://az.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C9%99kil:Royalvalletta.jpg|alt=|thumb|Opera Evinin dağıntıları 2006-cı ildə daxili bir avtomobil dayanacağı olaraq istifadə edildi. link=https://az.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C9%99kil:Malta_-_Valletta_-_Triq_ir-Repubblika_-_Royal_Opera_+_New_Parliament_Building_01_ies.jpg|thumb|221x221px|Pjazza Teatru Rjal tikinti zamanı.|alt= Binanın dizaynı Kovent Qarden Teatrının memarı Eduard Middleton Barriyə tapşırıldı və klassik dizayn planı 1861-ci ilə qədər
tamamlandı. Orijinal planlar dəyişdirilməli idi, çünki teatrın yan tərəfindəki yamaclı küçələr nəzərə alınmamışdı. Bu, Malta memarlarının tərtib etdiyi Strada Reale (indiki Respublika küçəsi) tərəfində bir terasın əlavə edilməsinə səbəb oldu.
206 ft x 112 ft ölçüsündəki binanın inşasına 1862-ci ildə başlandı. Dörd ildən sonra, 9 oktyabr 1866-cı ildə oturma qabiliyyəti 1,095 və 200 nəfər olan Opera Teatrı rəsmi açılışa hazır oldu.
Teatr uzun müddət dayanmadı və 25 may 1873-cü ildə, açılışından cəmi altı il sonra yaranan yanğında ciddi zərər gördü.
Teatrın yenidən qurulması qərara alındı və iş üçün təkliflər verildikdən və cəbhənin dəyişdirilib dəyişdirilməməsi ilə bağlı bir çox mübahisədən sonra teatr hazır oldu. 11 oktyabr 1877-ci ildə, təxminən dörd il yarım əvvəlki yanğından sonra teatr Verdinin Aidan tamaşası ilə yenidən açıldı.
Təxminən 65 il sonra, Kral Opera Teatrında yenidən faciə baş verdi:
Qalan strukturlar təhlükəsizlik tədbirləri olaraq 1950-ci illərin sonlarında düzəldildi. 1946-cı ildə həmkarlar birliklərinin təzyiqi səbəbiylə yaranan hökumət tənəzzülü ilə Maltadakı alman əsirlərinin teatrı yenidən qurmağı təklif etdiyinə dair bir iddia var. Bu situasiya üçün daha çox ehtimal olunan səbəb bu hərbi əsirlərdən hər hansı birinin ixtisaslı mason ollacağını gözləməyin çətin olmasıdır.
Opera teatrında qalan qalıqların hamısı terras və sütun hissələri idi.
Dağıntılar və yenidənqurma planları
Bombalanmış ərazinin çox hissəsi söküntüdən və qalan dekorativ heykəldən təmizlənsə də, yenidən qurulması müharibədən sonrakı
hökumətlər tərəfindən daha aktual hesab olunan
yenidənqurma layihələrinin lehinə dəfələrlə təxirə salındı.
1953-cü ildə altı məşhur memar yeni teatrın dizaynını təqdim etdi. Komitə Zavellani-Rossinin layihəsini seçdi və müəyyən dəyişikliklərə məruz qalaraq Hökumət tərəfindən qəbul edilməsini tövsiyə etdi. 1955-1956-cı illər büdcəsində teatrın yenidən qurulması üçün 280 min funt vəsait ayrılsa da, heç vaxt istifadə edilmədi. Layihə 1957-ci ilə qədər hazırlandı və 1961-ci ildən sonra ölkənin inkişaf planlarında teatra edilən bütün istinadlar buraxıldı.
1980-ci illərdə ərazidə qurulacaq yeni binanın dizaynı və şəhərin giriş hissəsinin bərpası üçün memar Renzo Piano ilə əlaqə quruldu.1990-cı ildə Hökumət tərəfindən təsdiqlənmiş, lakin işə Piano planlarını təqdim etdi. 1996-cı ildə hakimiyyətə gələn Əmək Partiyası ərazinin yeraltı bir avtoparkı ilə birlikdə ticarət və mədəniyyət kompleksinə çevrilməsinin Maltanın minillik layihəsi olacağını bildirdi. 1990-cı illərin sonlarında Maltalı memar Riçard İnqlənd də bir mədəniyyət mərkəzi üçün planlar hazırlamağa tapşırıldı. Hər dəfə yaranan mübahisələr bütün təşəbbüsləri məhv etdi.
Pjazza Teatru Rjal
2006-cı ildə hökumət əvvəllər Valletta Qrandmaster Sarayının köhnə cəbbəxanasında yerləşən xüsusi bir Parlament Evi üçün bina hazırlamaq təklifini elan etdi. Təklif yenə də doğtu olmadı, çünki saytın nəhayət bir mədəniyyət müəssisəsi olacağı güman edilirdi. Lakin Renzo Piano işə yenidən yanaşdı və yeni dizaynlar üzərində işləməyə başladı. Təklif 2008-ci ilin ümumi seçkilərindən sonra çox güman ki, saxlanıldı və 1 dekabr 2008-ci ildə Baş nazir Laurens Qonzi 80 milyon avro büdcəsi olan təklifi canlandırdı. Piano, Hökuməti Opera Evinin yerində Parlament qurmaqdan çəkindirdi, bunun əvəzində indiki Azadlıq Meydanında Məclis Evi qurmağı və şəhər darvazasının yenidən modelləşdirilməsini planlaşdırdı. Piano ərazi üçün açıq hava teatrı təklif etdi.
Teatrın Piano ilə inkişafı dövrü mübahisəlidir. Hökumət yenə də planları ilə irəlilədi və 8 Avqust 2013-cü ildə açıq hava teatrı rəsmi açıldı. Teatr orijinal quruluşdan sonra Pjazza Teatru Rjal adlandırıldı. Bu ifadə malta dilində Kral Teatr Meydanı kimi tərcümə olunur, lakin məkan həmişə İngilis dilində yazılsa da, Malta adı ilə xatırlanır.
Zəngabad (Piranşəhər)
Zəngabad - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Piranşəhər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Ələkbər Salahzadə
Həyatı
Məmmədsalahlı Ələkbər Baba oğlu – 1941-ci il martın 15-də Qonaqkənd (indiki Quba) rayonunun Cimi kəndində anadan olmuşdur. Orta məktəbi Qonaqkənddə başa vurub ADU-nun filologiya fakültəsində təhsil almışdır (1958-1963). Ədəbi fəaliyyətə orta məktəbdə oxuduğu illərdən başlamış, illər keçdikcə dövri mətbuatda çıxış etmişdir. "Azərbaycan" jurnalının ədəbi işçisi, "Tərcürmə saatı" radio jurnalının ştatdankənar redaktoru olmuşdur (1965-1967). Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasında dil, ədəbiyyat, incəsənət redaksiyasında elmi redaktor (1966), "Gənclik" nəşriyyatında tərcüməçi, sonra poeziya üzrə redaktor (1968-1976), Azərbaycan Yazıçılar İttifaqında bədii ədəbiyyatın təbliği bürosunun direktor müavini (1976-1989) işləmişdir. Sonra "Ulduz" jurnalında poeziya şöbəsinin müdiri (1989-1992), baş redaktor (1992-2004), "Qobustan" jurnalının baş redaktoru (2004) vəzifəsində çalışmışdır. 60-cı illərdən fəal ədəbi fəaliyyətə başlamışdır. Bədii tərcümə ilə də ardıcıl məşğul olur. Əsərləri xarici ölkə xalqlarının dillərinə çevrilmişdir. 100-dən çox essesi, məqaləsi çap olunub. Radio-pyesləri, 20-dən artıq uşaq nağılı vardır. "Kölgədən qorxan" (1983) Şəki, "Yayın qış gecələri" (1985) Sumqayıt, "Nağaraçı naxırçı" (1987) pyesləri Ağdam Dövlət Dram Teatrında tamaşaya qoyulmuşdur.
Əsərləri
• 2
Tərcümələri
(ruscadan)
Soltanbud dağı (Şahbuz)
Soltanbud dağı — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şahbuz və Culfa гayonlarının sərhədində dağ (hünd. 2277,2 m). Zəngəzur silsiləsinin suayırıcısındakı Aracı yüksəkliyindən (3071,6 m) cənub-qərbə ayrılan Dibəkli qolunun suayırıcısında zirvə. Əlincəçayın yuxarı axınındakı sağ Dəmirlisuçay qolunun mənbə hissəsində, Milax kəndindən 5,5 km şimal - şimal-şərqdədir. Orta Eosenin Lütet mərtəbəsinin orta hissəsinə aid Biləv lay dəstəsinin vulkanogen-çökmə süxurlarından təşkil olunmuş konusvari yüksəklikdir. Tektonik cəhətdən Ordubad qarılma zonasının Şahbuz seqmentinin cənub-şərq qurtaracağında müşahidə edilən Boyəhməd-Dəvəboynu antiklinalının şimal-şərq qanadında yerləşir. Yamaclarından şimal-şərq və şimal-qərb istiqamətli fay-yerdəyişmə qırılmaları keçir.
Jeniva (Vaşinqton)
Cenevrə — ABŞ-nin Uatkom əyaləti, Vaşinqton ştatında siyahıyaalınma üçün müəyyənləşdirilmiş yaşayış məntəqəsi. 2010-cu il əhalinin siyahıyaalınması məlumatlarına əsasən yaşayış məntəqəsinin əhalisi 2321 nəfər olmuşdur.
Adam başına düşən illik gəlirə görə Vaşinqton ştatında 85-ci, Uatkom əyalətində isə birinci olmuşdur.
Coğrafiyası
Ümumi ərazisi 3.3 km² olub, bunun 2.7 km² quru, 0.6 km² isə sudur.
2010-cu il əhalinin siyahıyaalınması
2010-cu il əhalinin siyahıyaalınması məlumatlarına görə burada 2321 nəfər əhali, 867 şəxsi təsərrüfat və 683 ailə vardı. Əhalinin sıxlığı 859.6 nəfər/km²-di. Burada 911 ev var və evlərin sıxlığı 337.4/km²-dir. Əhalinin etnik tərkibini 92.7%-i Ağ amerikalılar, 0.9%-i Afroamerikalılar, 0.8%-i Hindilər, 1.9%-i Asiyalılar, 1.3%-i digər irqdən olanlar və 2.4%-i isə iki və daha artıq irqdən olanlar təşkil edirdi.
867 şəxsi təsərrüfatın 33.9%-ində özləri ilə yaşayan 18 yaşından kiçik uşaq olanlar, 67.8%-ində evli ailə, 3.5%-ində əri olmayan qadın, 7.5%-ində arvadı olmayan kişi, 21.2%-ində isə ailəsi olmayanlar vardı. Şəxsi təsərrüfatın 14.8%-ində tək bir şəxs və 4.5%-ində isə tək yaşayan 65 yaşdan böyük şəxs vardı. Hər şəxsi təsərrüfatda ortalama 2.67 nəfər, hər ailədə isə ortalama 2.93 nəfər vardı.
Yaşayış məntəqəsi əhalisinin orta yaşı 43.6-dır. Əhalinin 23.2%-i 18 yaşdan kiçik, 7.2%-i 18-24 yaş arasında, 21.9%-i 25-44 yaş arasında, 35.0%-i 45-65 yaş arasında, 12.7%-i isə 65 yaşdan böyükdür. Əhalinin 49.8%-i kişi, 50.2%-i qadındır.
2000-ci il əhalinin siyahıyaalınması
2000-ci il əhalinin siyahıyaalınması məlumatlarına görə burada 2257 nəfər əhali, 778 şəxsi təsərrüfat və 655 ailə vardı. Əhalinin sıxlığı 837.9 nəfər/km²-di. Burada 809 ev var və evlərin sıxlığı 300.3/km²-di. Əhalinin etnik tərkibini 95.92%-i Ağ amerikalılar, 0.22%-i Afroamerikalılar, 0.84%-i Hindilər, 0.75%-i Asiyalılar, 0.04%-ni Okeaniya adalarından olanlar, 0.97%-i digər irqdən olanlar və 1.24%-i isə iki və daha artıq irqdən olanlar təşkil edirdi.
778 şəxsi təsərrüfatın 43.6%-ində özləri ilə yaşayan 18 yaşından kiçik uşaq olanlar, 73.9%-ində evli ailə, 6.7%-ində əri olmayan qadın, 3.6%-ində arvadı olmayan kişi, 15.8%-ində isə ailəsi olmayanlar vardı. Şəxsi təsərrüfatın 11.7%-ində tək bir şəxs və 3.2%-ində isə tək yaşayan 65 yaşdan böyük şəxs vardı. Hər şəxsi təsərrüfatda ortalama 2.90 nəfər, hər ailədə isə ortalama 3.11 nəfər vardı.
Yaşayış məntəqəsi əhalisinin orta yaşı 38.2-dir. Əhalinin 29.5%-i 18 yaşdan kiçik, 6.6%-i 18-24 yaş arasında, 27.5%-i 25-44 yaş arasında, 27.9%-i 45-65 yaş arasında, 8.6%-i isə 65 yaşdan böyükdür. Hər 100 qadına 100.4 kişi, yaşı 18-dən böyük hər 100 qadına isə 96.3 kişi düşür.
Hər şəxsi təsərrüfatın orta illik gəliri $65,324, hər ailənin orta illik gəliri isə $71,389 təşkil edir. Kişilərin orta illik gəliri $48,103, qadınların orta illik gəliri isə $40,089 olmuşdu. Yaşayış məntəqəsində adam başına düşən illik gəlir $25,374 olmuşdu. Ailələrin 0%-i, əhalinin isə 2.0%-inin gəliri yoxsulluq həddinin aşağısındadır, bunların isə 0%-ini 18 yaşdan kiçik olanlar, 0%-ini isə 65 yaşdan böyük olanlar təşkil edir.
Yuxarı Məlhəmli (Çaldıran)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 270 nəfər yaşayır (45 ailə).
Əhməd Kəmaləddin Əfəndi
Əhməd Kəmaləddin Əfəndi — 31. Osmanlı sultanı Əbdülməcidin səkkizinci oğlu, Osmanlı şahzadəsi və Osmanlı ordusunun general-leytenantı.
Həyatı
Şahzadə Əhməd Kəmaləddin Əfəndi 1848-ci ildə Çırağan sarayında dünyaya gəlmişdir. Atası Sultan Əbdülməcid, anası isə onun yeddinci xanımı Verdicanan Qadınəfəndidir. Uşaqlığı doğma bacısı Münirə Sultanla birlikdə keçdi və sarayda xüsusi təhsil aldı. 9 aprel 1857-ci ildə Dolmabağça sarayında qardaşları Nurəddin Əfəndi, Rəşad Əfəndi və Burhanəddin Əfəndiylə birlikdə sünnət edildi. Ögey qardaşı II Əbdülhəmidin 1876-cı ildə taxta çıxmasından sonra Osmanlı taxtının ikinci vəliəhdi oldu. Bu müddət ərzində Osmanlı ordusunda fəaliyyət göstərdi və 1901-ci ildə general-leytenant rütbəsinə qədər yüksəldi. Bundan başqa Osmanlı imtiyaz medalına layiq görüldü.
Buna baxmayaraq böyük qardaşı Sultan Muradın yenidən taxta çıxması üçün Sultan Əbdülhəmidə qarşı fəaliyyətə başlamışdı. Bu səbəblə Sultan Əbdülhəmid səltənətində maddi olaraq çətinlik çəkməyə başladı. Hətta rəvayətə görə, Sultan Əbdülhəmiddən kömək istəmiş, rədd cavabı almasının ardından iki qardaş arasındakı münasibətlər daha da gərginləşmişdir.
İki qardaş arasındakı bu soyuq müharibə Kəmaləddin Əfəndinin 1905-ci ildə edam edilməsiylə başa çatdı. 57 yaşında boğularaq edam olunan Əhməd Kəmaləddin Əfəndi 1908-ci ildə qəbul edilən ikinci konstitusiyanın ardından qəhrəman elan olundu. Cənazəsi Yəhya Əfəndi türbəsinə dəfn olundu.
Xanımı, övladları, nəvəsi
Əhməd Kəmaləddin Əfəndi 23 aprel 1876-cı ildə Dolmabağça sarayında Fatma Səzadil xanımla (d. 1856 — ö. 9 fevral 1943) evləndi. Bu evlilikdən 2 övladı dünyaya gəldi:
Qanlıbulaq (Meşkinşəhr)
Qanlıbulaq — İranın Ərdəbil ostanının Meşkinşəhr şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 149 nəfər yaşayır (34 ailə).
Natiq Əliyev (heykəltaraş)
Natiq Kamal oğlu Əliyev — Azərbaycan heykəltaraşı, professor, Rusiya rəssamlıq akademiyasının fəxri üzvü (2008), Azərbaycan Respublikasının xalq rəssamı (2005). Azərbaycan Rəssamlıq Akademiyasının rektoru (2023-indi).
Həyatı
1974–1978-ci illərdə Ə. Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbində oxumuş, "Fərqlənmə diplomu" ilə bitirmişdir. 1978–1983-cü illərdə V. Muxina adına Sankt-Peterburq Ali Rəssamlıq Məktəbini də fərqlənmə diplomu ilə başa vurmuşdur. 1980–1983-cü illərdə Lenin təqaüdçüsü olmuşdur.
Azərbaycan Dövlət Akademiyasının professoru, heykəltaraşlıq kafedrasında emalatxana rəhbəri və akademiyanın bədii-metodiki şurasının sədri vəzifəsini daşımışdır.
Prezident İlham Əliyevin 15 fevral 2023-cü il tarixli sərəncamı ilə Azərbaycan Rəssamlıq Akademiyasının rektoru təyin edilib.
XX kişi sindromu
Bu insanların yüzdə 90-da sindroma, X və Y xromosomlarının psevdo-otozomal bölgələri arasında baş verən genetik məlumatların kəsişməsində iştirak edən, kişi reproduktiv inkişafını tezləşdirən Y xromosomunun SRY geni səbəb olur. SRY geni olan bir X, mayalanma zamanı anadan normal bir X ilə birləşdirildikdə, nəticə XX erkək olur. Daha az yayılmış, autosomal və ya X xromosomal genin mutasiyasına səbəb ola biləcək SRY mənfi XX kişilərdir. XX kişilərin kişiləşdirilməsi dəyişir.
Bu sindroma müxtəlif diaqnostik metodlardan istifadə edərək diaqnoz qoyulur və təxminən 1: 20.000 kişi yeni doğulmuş körpələrdə baş verir və Klinefelter sindromundan daha az yayılmışdır. Müalicə tibbi baxımdan vacib deyildir, baxmayaraq ki, bəzi insanlar müalicə edilməyi daha çox kişi və ya qadın kimi görünmək üçün seçirlər. Kişi XX sindromunun alternativ adı bu vəziyyəti və onun etiologiyasını tədqiq edən Fin alimi Albert de la Şapelley ifadə edir.
İşarələr və simptomlar
Xarici görünüşü ilə XX erkəkləri üç kateqoriyaya bölmək olar : . Xarici cinsiyyət orqanlarındakı qeyri-müəyyənlik arasında hipospadiya, mikropenis və klitoromeqaliya ola bilər. Ümumiyyətlə, XX kişilərin görünüşü XY kişilərdən boy və çəki baxımından kiçik olmaları ilə fərqlənir. XX kişilərin əksəriyyətində XY kişilərlə müqayisədə kiçik testislər və enməmiş xayaların sayı artmışdır. Bəzi XX kişilərdə bədən tükü azdı. Bu vəziyyətdə olan insanlar bəzən müxtəlif dərəcədə jinekomastiya ilə qadın xüsusiyyətlərinə sahibdirlər, lakin qarın içi Mueller toxuması yoxdur. Oklahoma Universiteti Tibbi Elm Mərkəzlərində aparılan araşdırmalara görə, XX kişilər qadın xüsusiyyətlərini nümayiş etdirsələr də, davranışları ümumiyyətlə mədəniyyətlərindəki kişiliyi təmsil edir.
Ümumiyyətlə xayaları kiçikdir və enməmiş xayalar (kriptorxidizm) və ya penisin alt tərəfindəki sidik kanalının açılması (hipospadialar) kimi anormallıqlara da sahib ola bilərlər. Az sayda xəstədə xarici cinsiyyət orqanları açıq şəkildə kişi və ya qadın görünmür (birmənalı olmayan cinsiyyət orqanları). Təsirə məruz qalan uşaqlar ümumiyyətlə oğlan kimi böyüdülür və daha çox kişi cinsi şəxsiyyətə sahibdirlər.
Kişiləşmə
SRY mənfi XX kişilərin kişiləşdirilməsi hansı genlərin mutasiyaya malik olmasından və bu mutasiyaların inkişafın hansı mərhələsində baş verməsindən asılıdır.
Genetika
thumb|140 px|SRY Protein Kişilərin bədənindəki hər diploid hüceyrədə ümumiyyətlə bir X xromosom və bir Y xromosom olur. Qadınlarda ümumiyyətlə iki X xromosom var. SRY pozitiv XX kişilərində biri Y xromosomundan genetik material (SRY geni) olan iki X xromosomu var; bu gen, qadınlara xas olan xromosomların olmasına baxmayaraq bir kişi fenotipi inkişaf etdirməsinə səbəb olur. Bununla birlikdə, bəzi XX kişilərdə SRY geni yoxdur (SRY mənfi) və kişi fenotipinə otozomlardan birində fərqli bir gen səbəb ola bilər.
SRY-pozitiv
Y xromosomunda tez-tez rast gəlinən SRY geni, cinsiyyətin təyin olunmasında mühüm rol oynayır və testis inkişafına başlayır. XX kişinin təxminən yüzdə 80-də SRY geni X xromosomlarından birində mövcuddur.
Vəziyyət, xromosomlar arasında qeyri-adi bir genetik material mübadiləsi (translokasiya) nəticəsində yaranır. Bu mübadilə təsirlənmiş şəxsin atasında sperma istehsalı zamanı təsadüfi bir hadisə olaraq meydana gəlir. Y xromosomunun ucu SRY genini ehtiva edir və rekombinasiya zamanı SRY geninin X xromosomunun bir hissəsi olduğu bir translokasiya baş verir. Bir fetus, SRY genini daşıyan X xromosomlu bir sperma tərəfindən təsəvvür edilərsə, Y xromosomunun olmamasına baxmayaraq bir kişi olaraq inkişaf edəcəkdir. Vəziyyətin bu formasına cinsi inkişafın SRY-pozitiv 46, XX testikulyar pozğunluğu deyilir.
SRY-neqativ
46 XX testisin inkişaf pozğunluğu olan insanların təxminən yüzdə 20-si SRY geninə sahib deyil. Vəziyyətin bu forması SRY-mənfi 46, XX testikulyar cinsi inkişaf pozğunluğu adlanır. Bu fərdlərdəki pozğunluğun səbəbi tez-tez bilinmir, baxmayaraq ki, digər genləri təsir edən dəyişikliklər müəyyən edilmişdir. Xayaların cinsi inkişafında SRY-mənfi 46, XX pozuqluğu olan şəxslərdə cinsi orqanlarında SRY-pozitivinə nisbətən daha çox ehtimal olunur.
Bu vəziyyətin dəqiq səbəbi bilinmir, ancaq SOX9 genindəki mutasiyaların bu sindroma səbəb ola biləcəyi iddia edildi, çünki SOX9 inkişaf zamanı testikulyar fərqlənmədə rol oynayır. Başqa bir ehtimal səbəbi, nüvə hormonu reseptorunu kodlayan DAX1 genindəki mutasiyalardır. DAX1, kişiləşən genləri boğur; bu səbəbdən DAX1 funksiyasının itkisi varsa, XX şəxs testis inkişaf edə bilər.
Diaqnostika
Xəstənin birmənalı olmayan cinsiyyət orqanları üçün qiymətləndirildiyi hallarda, kişilərdə və ya qadınlarda daxili cinsiyyət orqanlarının varlığını təyin etmək üçün kəşfiyyat əməliyyatı istifadə edilə bilər. Göstəricilər qasıq kanalına enməyən iki xaya daxildir, baxmayaraq ki, bu, XX erkək azlıqda və Müller toxumasının olmamasıdır. Xarici göstəricilərə kilo itkisi və kiçik xayalar daxildir.
Standart karotip, qismən və ya tam kişi fenotipi olan bir insanın XX genotip olduğunu sitogenetik olaraq təyin etmək üçün doldurula bilər.
Baxın
XX kişi sperma istehsal edə bilmədiyi üçün sonsuzdur və hazırda bu sonsuzluğun müalicəsi yoxdur. Cinsiyyət orqanlarındakı qeyri-müəyyənlik, müalicənin tibbi baxımdan zəruri olmamasına baxmayaraq, hormon terapiyası, cərrahiyyə və ya hər ikisi ilə müalicə edilə bilər. XX kişi dəyişkən bir təzahür olduğundan, müalicənin spesifikliyi də çox dəyişir. Bəzi hallarda, qadın cinsiyyət orqanlarının bir hissəsini və ya hamısını çıxarmaq üçün gonadal əməliyyat edilə bilər. Bunun ardınca insanın daha erkək görünməsi üçün plastik və rekonstruktiv əməliyyat aparıla bilər. Əksinə, bir insan daha qadın olmaq istəyə bilər və birmənalı olmayan cinsiyyət orqanlarının daha qadın görünməsi üçün qadınlaşdırıcı genitoplastika edilə bilər. Hormon terapiyası insanın daha çox kişi və ya qadın kimi görünməsinə də kömək edə bilər.
Testosteron
thumb|120 px|Testosterone Yetkinlik dövründə, ən çox təsirlənən insanlar, üz tükləri və səsin azalması (kişiləşmə) kimi ikincil kişi cinsi xüsusiyyətlərinin inkişafına səbəb olmaq üçün kişi cinsi hormonu testosteronla müalicə tələb edirlər. Hormon müalicəsi də məmə böyüməsinin (jinekomastiya) qarşısını almağa kömək edə bilər. Bu vəziyyətdə olan yetkinlər ümumiyyətlə kişilərin orta boyundan qısadır və övlad sahibi ola bilmirlər.
Epidemiologiya
2010-cu il tarixinə görə yalnız 200 hadisə bildirildi - hər 20-30.000 kişidən birinin 46, XX karotipi olduğu təxmin edilir.
Nataşa Ninkoviç
Nataşa Ninkoviç — "Xilaskar", "Həyat və Müharibə", "Professional", "Tələbə" filmlərindəki rolları ilə ən yaxşı tanınan bir serb əsilli teatr və kino aktrisası. Bir sıra nüfuzlu mükafatların qalibi, dəfələrlə yerli və xarici film festivallarının ən yaxşı aktrisası seçilmişdir.
Bioqrafiyası
2003 və 2004-cü illərdə "Professional" və "Qarışıq evlilik" televiziya seriallarında rol alır. 2006 və 2007-ci illərdə "Dəli, çaşqın, normal" silsiləsində və müxtəlif dərəcələrdə bir çox film mükafatlarını toplayan "Tələbə" filmindəki yaddaqalan rollar ifa edir. 2008-ci ildə "Yaralı qartal" televiziya serialında baş rollardan birini canlandırır. Belqraddakı Milli Teatrın səhnəsindəki tamaşalarda bir çox rollar ifa etmişdir. Bir neçə teatr mükafatına sahibdir:2002-ci ildə "Yay gecəsinin yuxusu" filmindəki roluna görə "Komediya Günləri" festivalının mükafatına, 2005-ci ildə "Transilvaniya" tamaşasındakı roluna görə Belqrad Dram Teatrında yaxşı aktrisa seçilir, üç dəfə Belqrad Milli Teatrının ən yaxşı aktrisası olur (2001, 2002, 2010). Belqradda yaşayır. Nenad Şarenatsla evlidir. Çütlüyün iki övladı var - əkizləri Luka və Matiya.
My Ummah
My Ummah — Sami Yusufun ikinci albomu.
Əl-Hadi (ad)
Əl-Hadi — ad.
Qaralı (Meşkinşəhr)
Qaralı — İranın Ərdəbil ostanının Meşkinşəhr şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 228 nəfər yaşayır (47 ailə).
Like It (mahnı)
Like It — Belarusun 2019 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki mahnısı.
Zena "Like It" mahnısı ilə Belarusu İsrailin Tel-Əviv şəhərində keçirilən Avroviziya 2019-da təmsil etmişdir. Mahnı Yuliya Kireyeva, Viktor Drobış və Zinayda Kupriyanoviç tərəfindən bəstələnmişdir. Drobış eyni zamanda Rusiyaya 2012 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində ikincilik qazandıran "Party for everybody" mahnısını bəstələmişdir.
Aşağı Məlhəmli (Çaldıran)
Aşağı Məlhəmli — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Çaldıran şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 132 nəfər yaşayır (20 ailə).
Qasımkəndi (Meşkinşəhr)
Qasımkəndi — İranın Ərdəbil ostanının Meşkinşəhr şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 24 nəfər yaşayır (5 ailə).
Şahbuztəpə dağı
Şahbuztəpə dağı — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şahbuz rayonu ərazisində dağ (hünd. 1621,7 m). Zəngəzur silsiləsinin suayırıcısındakı Aracı yüksəkliyindən (3071,6 m) cənub-qərbə ayrılan Dibəkli qolunun eyni istiqamətli Qırxlardağ şaxəsindən qərbə uzanan Qarabaş ayrılmasının şimal yamacında zirvə. Şahbuzçayın sol sahilində, Şahbuzkənddən 1,5 km-dək cənub-qərbdədir. Orta Eosenin Lütet mərtəbəszinə aid Biləv lay dəstəsinin vulkanogen-çökmə süxurlarından təşkil olunmuş sıldırım yamaclı günbəzvari yüksəklikdir. Tektonik cəhətdən Ordubad qarılma zonasının Şahbuz seqmentinin cənub-qərb cinahına aid Türkeş-Milax antiklinalının şimal-şərq qanadında yerləşir.
Ermənistan və Azərbaycan: Rəqabət anatomiyası
Haqqında
"Ermənistan və Azərbaycan: Rəqabət anatomiyası" Broersin ilk kitabıdır və Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin 30 illik tarixini təhlil edir.
Aero L-29 Delfin
Aero L-29 Delfin (NATO kod adı: Maya) — Çexoslovakiyanın aviasiya istehsalçısı Aero Vodochody tərəfindən hazırlanmış və istehsal etdilmiş hərbi təlim təyyarəsi. Ölkənin ilk olaraq yerli olaraq hazırlanan və inşa edilən jet təyyarəsidir, həmçinin Sovet İttifaqı istisna olmaqla, İqtisadi Əməkdaşlıq Şurasının ən böyük təyyarə sənaye proqramıdır.
Matthew & Son
Matthew and Son — Yusuf İslamın 1967-ci ildə Deram tərəfindən çıxarılan ilk albomu.
Moxvor (Çaldıran)
Moxvor - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Çaldıran şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 997 nəfər yaşayır (162 ailə).
Navar (Çaldıran)
Navar - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Çaldıran şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 560 nəfər yaşayır (108 ailə).
Kiçik Nikobar
Kiçik Nikobar — Nikobar adaları arxipelaqının cənubunda yerləşən ada. Böyük Nikobar adasından 7,5 km şimalda, Katçall adasından 70 km cənubda yerləşir. Ada 24 km uzunluğa, 12 km enə malikdir. Sahəsi — 159 km². 2001-ci il siyahıya alınmasına görə adada 432 nəfər yaşayır. Maksimal hündürlüyü 435 metrdir. 2004-cü il Hind okeanında zəlzələ və sunami hadisəsindən sonra əhalisi qonşu adaya köçürülmüşdür.
Təzəqala (Piranşəhər)
Təzəqala - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Piranşəhər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 57 nəfər yaşayır (9 ailə). Əhalisini kürdlər təşkil edir.
Jair Bolsonaru
Bolsonaru San-Paulu ştatının Gliseriu şəhərində anadan olub. 1977-ci ildə Aqulyas Neqras Hərbi Akademiyasını bitirib və Braziliya Ordusunun sahə artilleriyası və paraşütçü birləşmələrində xidmət edib. 1986-cı ildə "Veja" dərgisində hərbi məmurların aşağı maaşlarını tənqid edən məqalə yazdıqdan sonra ictimaiyyətdə tanındı və bu səbəbdən 15 gün həbs edildi. Bir il sonra eyni jurnal onu inkar etdiyi hərbi hissələrə bomba qoymağı planlaşdırmaqda günahlandırdı. Aşağı məhkəmə tərəfindən mühakimə olunduqdan sonra, Braziliya Ali Hərbi Məhkəməsi 1988-ci ildə ona bəraət verdi. 1988-ci ildə kapitan rütbəsi ilə ehtiyata buraxıldı və həmin il Rio-de-Janeyro Şəhər Şurasına Xristian Demokrat Partiyasından üzv seçildi. 1990-cı ildə Bolsonaru Konqresin aşağı palatasına seçildi və altı dəfə bu postda qalmağı bacardı. 27 illik konqres üzvü olduğu müddətdə milli mühafizəkarlığı güclü şəkildə dəstəkləməsi ilə tanındı. O, eynicinsli evliliklərin və homoseksuallığın, abortun, müsbət ayrıseçkiliyin, narkotiklərin liberallaşdırılmasının və dünyəviliyin kəskin tənqidçisidir. Xarici siyasətdə ABŞ və İsraillə daha sıx əlaqələrin tərəfdarıdır. 2018-ci il Braziliya ümumi seçki kampaniyası zamanı iqtisadi cəhətdən liberal və bazar tərəfdarı siyasətlərlə çalışmağa başladı. Qütbləşən və mübahisəli siyasətçinin ifrat sağçı və populist olaraq xarakterizə olunan fikirləri və şərhləri Braziliyada həm tərif, həm də tənqid topladı.
Bolsonaru 2016-cı ilin mart ayında Sosial Xristian Partiyasının üzvü olaraq prezidentliyə namizədliyini irəli sürdü. 2018-ci ildə partiyanı tərk etdi və Sosial Liberal Partiyasına qatıldı, həmin ilin avqust ayında prezidentlik kampaniyasına başladı, təqaüddə general Amilton Mouran kompaniyada ona yoldaşlıq etdi. O, özünü ailə dəyərlərinin tərəfdarı kimi göstərdi. O, 7 oktyabr 2018-ci ildə keçirilən ümumi seçkinin birinci turunda birinci oldu, İşçilər Partiyasının namizədi Fernandu Addad ikinci oldu. İki namizəd 28 oktyabr 2018-ci ildə ikinci turda yarışdı və Bolsonaru xalq səslərinin 55,1%-i ilə seçildi.
Bolsonaru bir çox ordu zabitini kabinetində əsas vəzifələrə yerləşdirdi. Andiçmə mərasimindən öncə, Bolsonaru hökumətindəki vəzifələri ideoloji rəğbətdən çox yalnız texniki keyfiyyətlərə və bacarıqlara əsaslanacağını söylədi. Onun prezidentliyi dövründə bir çox təyinatlı adamlarla hökumət arasında ideoloji ziddiyyətlər yarandı. Ədliyyə və Təhsil nazirləri, Hökumət Katibi, poçt xidmətinin rəhbəri və digər dövlət məmurları Bolsonarunun xeyrinə istefa verdi. Vəzifəyə başladığı ilk aylarda ilk növbədə 2014-cü il Braziliya iqtisadi böhranı ilə əlaqədar olaraq ölkədə yaranan daxili problemlərə diqqət çəkdi. İqtisadiyyat vəzifəyə başladığı ilk il ərzində yavaş-yavaş böyüsə də, canlandı, cinayət nisbətləri isə kəskin şəkildə aşağı düşdü. Çoxlu mübahisələrin baş verməsi onun rəhbərliyinin ilk illərini xarakterizə etdi. 2019-cu ildə Bolsonaru Sosial Liberal Partiyanı digər üzvləri ilə qarşıdurma şəraitində tərk etdi və Braziliya üçün İttifaqı qurdu. Prezidentliyi dövründə Amazon yağış meşələrindəki yerli qrupların qorunmasını tədbirini ləğv etdi və meşələrin qırılması və məhv edilməsinə yol açdı. Bolsonarunun Braziliyada COVID-19 pandemiyasına cavab reaksiyası pandemiya və onun təsirlərini kiçiltmək, karantin tədbirlərinə qarşı çıxmaq və iki səhiyyə nazirini vəzifədən azad etmək istədikdən sonra siyasi spektrdə tənqid edildi. Vəzifəyə başladığı ilk il ərzində toplanan ictimai rəy 2021-ci ildə mənfi olmazdan öncə, təcili yardımların verilməsindən sonra qısa müddətdə yenidən pozitiv sferada dəyişdi və 2020-ci ilin əksər dövründə mənfiyə çevrildi.
Həyatı
Bolsonaru 21 mart 1955-ci ildə Braziliyanın cənub-şərqindəki San-Paulu ştatının Qliseriu şəhərində, Persi Jeraldo Bolsonaru və Olinda Bonturinin ailəsində anadan olmuşdur. Ailəsi əsasən italyan mənşəlidir, bəzi alman kökləri də var. Atası tərəfində Veneto və Kalabriya italyanlarından gəlir. Bolsonarunun ata babasının ailəsi Padua əyalətindəki Venetodan, daha doğrusu Anquilara-Venetadandır. Böyük babası Vittorio Bolzonaro 12 aprel 1878-ci ildə anadan olub. Vittorionun valideynləri qardaşları Covanna və Trankvilo ilə birlikdə on yaşında ikən Braziliyaya köçmüşlər. Alman ata babası 1886-cı ildə Braziliyaya köçmüş, 1876-cı ildə Hamburqda anadan olmuş Karl "Karlos" Hinttsedir. Anasının babası və nənəsi Lukkada, Toskanada anadan olub və 1890-cı illərdə Braziliyaya köçüblər.
Bolsonaru uşaqlığını 1966-cı ildə əyalətin cənub bölgəsindəki Eldoraduda məskunlaşmadan öncə Ribeyra, Jundiai və Seti-Barrasda ailəsi ilə birlikdə yaşayaraq San-Paulu ətrafında keçirdi.
Bolsonarunun adı Palmeyrasın futbolçusu və eyni gündə 34 yaşını qeyd edən Jair da Roza Pintodan gəlir.
thumb|Bolsonaru və iki oğlu, Eduardu və Flavio, 1980-ci illərin sonu Bolsonaru üç dəfə evləndi və beş övladı var. İlk həyat yoldaşı Rogeriya Nant Braqa idi. İkinci evliliyi Ana Kristina Valle ilə oldu. 2007-ci ildə üçüncü və indiki həyat yoldaşı Mişel Bolsonaru ilə evləndi. Konqresdə işləyərkən Bolsonaru Mişeli katib olaraq işə götürdü və sonrakı iki il ərzində qeyri-adi promosyonlar aldı və əmək haqqını üç dəfədən çox artırdı. Ali Federal Məhkəmə qohum əlaqələrinin dövlət idarəçiliyində qanunsuz olduğuna qərar verdikdən sonra onu işdən qovmaq məcburiyyətində qaldı. 2018-ci ildən etibarən Bolsonaru və həyat yoldaşı Rio-de-Janeyronun Barra-da-Tijuka səmtində yaşayırlar.
Hərbi fəaliyyəti
Liseyin son illərində Bolsonaru 1973-cü ildə daxil olduğu Ordu Kadet Hazırlıq Məktəbnə qəbul edildi. 1974-cü ildə Aqulyas Neqras Hərbi Akademiyasına 1977-ci ildə məzun olaraq artilleriya zabiti ixtisası üzrə qəbul edildi. Matu-Qrosu-du-Sul ştatının Niuaki şəhərində 9-cu Sahə Artilleriya Qrupunda xidmət etdi. Daha sonra Rio-de-Janeyrodakı Ordu Bədən Tərbiyəsi Məktəbində oxudu və eyni şəhərdə olan paraşütçü briqadasından 21-ci Sahə Artilleriya Qrupu və 8-ci Paraşütçü Sahə Artilleriya Qrupunda xidmət etdi. Zabitlər onun "aqressiv" olduğunu və "maliyyə və iqtisadi mənfəət əldə etmək üçün həddindən artıq çalışdığı"nı söylədilər. Qiymətləndirmə Bolsonarunun Baiya əyalətində qızıl çıxarmaq cəhdindən bəhs etdi, ona görə bu fəaliyyət yalnız "hobbi və zehni gigiyena" idi. 1987-ci ildə Zabitləri Təkmilləşdirmə Məktəbində oxudu və burada artilleriya kursu keçdi.
Bolsonarunun ilk yüksəlişi 1986-cı ildə "Veja" xəbər jurnalına müsahibə verməsindən sonra baş verdi. Ordu maaşlarının azlığından şikayətləndi və Ali Komandanlığın zabitləri büdcənin kəsilməsi səbəbiylə işdən çıxardığını və komandanlığın mətbuata dediyi kimi "davranış sapmaları" nümayiş etdirdikləri üçün yox vəsaitin olmadığını iddia etdi. Rəhbərləri tərəfindən tənbeh edilməsinə baxmayaraq, Bolsonaru zabitlərdən və hərbçilərin yoldaşlarından alqış aldı, Braziliyanın yeni sivil demokratik hökumətindən narazı olan sərt sağçılardan oldu.
1987-ci ilin oktyabrında Bolsonaru yeni ittihamla üzləşdi. "Veja" ordu həmkarı ilə birlikdə Rio-de-Janeyrodakı hərbi hissələrə bomba yerləşdirmək planlarının olduğunu bildirdi. Bolsonaru iddianı "fantaziya" adlandırdıqdan sonra jurnal növbəti sayında planın detallı olduğu eskizləri dərc etdi. Rəsmlərin Bolsonaru tərəfindən çəkildiyi iddia olunur. 2018-ci ildə "O Estado de S. Paulo" qəzeti tərəfindən ortaya çıxarılan rəsmi qeydlər işi ətraflı izah etdi. Əsaslandırma Şurası adlı inzibati hərbi büronun araşdırmasından sonra Bolsonaru yekdilliklə günahkar sayıldı. Bu siyahıya görə, Bolsonarunun "ciddi şəxsiyyət sapması və peşəkar deformasiya", "ordudan ayrılmaq üçün mənəvi cəsarətinin olmaması" və "Veja" ilə tez-tez təmasları rədd edilərkən "bütün proses boyunca yalan danışması" sübuta yetirildi. Daha sonra Ali Hərbi Məhkəmə işi araşdırdı. Davanın bildirilməsindən məsul general "Veja"-da yerləşdirilən ilk məqalə üçün artıq cəzalandırıldığını, bomba qurmaq planına dair heç bir şahidlik sübutunun olmadığını və "dörd qrafik baxımdan dərin ziddiyyətlərin olduğunu" irəli sürərək Bolsonarunun bəraət almasına səs verdi. Bolsonaru məhkəmə üzvlərinin əksəriyyəti tərəfindən bəraət aldı. 1988-ci ilin dekabrında, bu hökmdən dərhal sonra, siyasi fəaliyyətinə başlamaq üçün ordudan ayrıldı. 15 il orduda xidmət edərək kapitan rütbəsinə çatdı.
Rio-de-Janeyro Bələdiyyə Məclisinin üzvü fəaliyyəti
Bolsonaru 1988-ci ildə siyasətə başladı, Xristian Demokrat Partiyasını təmsil edərək Rio-de-Janeyroda bələdiyyəyə məclis üzvü seçildi. Oğlu Flavionun tərcümeyi-halına görə, Bolsonaru "məclis üzvlüyünə namizəd idi, çünki bu anda bəzi rəhbərlər tərəfindən təqib edilməməsi üçün yeganə variant idi. Siyasətə başlaması təsadüfən baş verdi, çünki arzusu hərbi fəaliyyətini davam etdirmək idi".
Cəmi iki ilini Rio-de-Janeyro Bələdiyyə Palatasında keçirdi. Səssiz, təmkinli və mühafizəkar məclis üzvü kimi xarakterizə edildi və müzakirələrdə az iştirak etdi. Onun müşavirlik dövrü əsasən keçmiş zabitlərin təqaüdçüsü kimi hərbi səbəbləri aydınlaşdırmaqdan ibarət idi.
Rio-de-Janeyro üzrə federal müavin fəaliyyəti
1990-cı il seçkilərində Bolsonaru Xristian Demokrat Partiyasının federal millət vəkili seçildi. 1991-ci ildən 2018-ci ilə qədər ardıcıl olaraq yeddi müddət vəzifə yerinə yetirmişdir. Bu illər ərzində bir neçə digər Braziliya siyasi partiyası ilə əlaqəli olmuşdur. 2014-cü ildə Rio-de-Janeyroda ən çox səs toplayan konqresmen idi, o, bu seçkilərdə 465.000 səs toplamağa nail oldu.
Braziliya Milli Konqresində 27 illik xidmətində bir konstitusiya dəyişikliyi və ən azı 171 qanun layihəsi irəli sürdü, bunlardan ikisi qəbul edildi. Sol partiyalar tərəfindən təqib edildiyini iddia edən Bolsonaru konqresmenlərin əksəriyyətinin gündəmə uyğun olaraq deyil, "qanun layihəsinin müəllifinin kim olduğuna görə" səs verdiyini söylədi.
2018-ci ilin yanvar ayında Bolsonaru Sosial Xristian Partiyasını tərk edərək Sosial Liberal Partiyasına keçdi. Gəlişindən sonra SLP mühafizəkar və sağçı mövqeləri qəbul etdi və sosial liberal qrup olan "Livres" SLP-dan ayrıldığını elan etdi.
Seçki kampaniyası
22 iyul 2018-ci ildə SLP Bolsonarunu 2018-ci il seçkilərində prezidentliyə namizəd göstərdi. Braziliya Əmək Yeniləmə Partiyası da onu dəstəklədi. Onun koalisiya adı "Braziliya hər şeydən üstündür, Allah hər kəsdən üstündür" idi. İki iddia ilə etiraz edilsə də, Braziliya Ali Seçki Məhkəməsi onları ləğv etdi və namizədliyi 6 avqustda rəsmiləşdirildi. Avqust ayında Bolsonaru istefada olan ordu generalı Antonio Amilton Mouranın seçkilərdə ona yoldaşlıq edəcəyini açıqladı.
thumb|left|Bolsonaru dəstəkçiləri Londonda, 7 oktyabr 2018 Siyasi müfəttişlərə görə, Bolsonaru kampaniyanın əvvəlində daha az aqressiv və qarşıdurma tərzi göstərdi. İqtisadi olaraq, hökumətin iqtisadiyyata daha az müdaxiləsini dəstəkləməyə başladı. Digər tərəfdən, cinayətə və "ənənəvi ailə dəyərlərini" müdafiə etməyə qarşı sərt mövqeyini qorudu. Bolsonaru artım yaratmaq və işsizliklə mübarizə aparmaq üçün, xüsusən miraslar və iş yerləri üzrə vergiləri azaltmağı planlaşdırdığını söylədi. O, daha çox qənaət tədbirləri və hökumət xərclərində azalma vəd etdi, lakin ixtisar edəcəyi sahələri adlandırmaqda çətinlik çəkdi. O, federal tənzimləmə tədbirləri tətbiq edərək federal hökumətin ölçüsünü və bürokratiyasını azaltmaq üçün çalışacağını da söylədi. Bolsonarunun rekord yüksək cinayət ortasında təhlükəsizliyi bərpa edəcəyinə və Braziliyanın tüğyan edən siyasi korrupsiyasına son qoyacağına dair vədləri ona böyük dəstək qazandırdı. Oktyabr ayında liberal iqtisadçı Paulo Qedesi Maliyyə Naziri təyin edəcəyini açıqladı.
9 avqust 2018-ci ildə Bolsonaru "Rede Bandeirantes" televiziya şəbəkəsi tərəfindən təşkil edilən ilin ilk prezident debatına qatıldı. Bir həftə sonra "RedeTV"-də daha bir mübahisə oldu. 28 avqustda "Rede Globo"-da Braziliyanın ən yüksək reytinqli xəbər proqramı olan "Jornal Nacional"-a müsahibə verdi.
Bolsonaru 2018-ci il kampaniyası zamanı xalqdan 1 milyon realdan çox ianə toplayan ilk prezidentliyə namizəd oldu. İlk 59 gündə hər gün orta hesabla 17.000 real qazandı.