cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Yunus Oğuz
Seçkilərdə
15 oktyabr 2003-cü ildə keçirilən prezident seçkilərində namizədliyi qeydə alınıb və Azərbaycan Respublikasının hazırkı prezidenti İlham Əliyevin xeyrinə namizədliyini geri götürüb.
İctimai fəaliyyəti
Fəlsəfə və hüquq institutunda kiçik elmi işçi işləməklə yanaşı 1989-cu ildən 1991-ci ilədək Azad söz qəzetinin, həmçinin Xüsusi bulletenlərin qeyri-leqal nəşrinə rəhbərlik edib. 1991–1992-ci illərdə Ordu qəzetinin baş redaktoru vəzifəsində çalışıb.
Moldova 2018 Qış Olimpiya Oyunlarında
Moldova 2018 Qış Olimpiya Oyunlarında dağ xizəyi və xizəklə yürüş olmaqla 2 idman növündə 2 idmançı ilə təmsil olunacaqdır. Artıq Pakistanın 3-cü ardıcıl Qış Olimpiya yarışmasıdır.
Yunus Oğuz
İctimai fəaliyyəti
1995-ci ildən bu günə qədər "Olaylar" İnformasiya Agentliyinin baş direktoru və eyni adlı qəzetin baş redaktoru vəzifəsində çalışır.
Əsərləri
2009-cu ildə Nadir şah romanı Azərbaycan Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən Qızıl kəlmə mükafatının Şans ödülünə layiq görülüb. 2010-cu ildə "Nadir şah", "Təhmasib şah", "Attila" və "Qədim türklər və passionarlıq nəzəriyyəsi" Türkiyə türkcəsinə çevrilib və bu ölkədə böyük tirajla nəşr olunub. "Nadir şah" romanı 2010-cu ildə ingilis dilində Londonda işıq üzü görüb. "Türkün tarixinə yeni bir baxış" kitabı 2008-ci ildə Təhsil Nazirliyinin qərarı ilə ali məktəblərdə dərs vəsaiti kimi çap olunub. 2011-ci ildə yenə Təhsil Nazirliyinin qərarı ilə "Nadir şah" və "Təhmasib şah" tarixi romanları sinifdənxaric oxu ədəbiyyatı kimi sifariş edilib və çapdan çıxıb.
Moldova 2018 Qış Olimpiya Oyunlarında
30px Xizək yürüşü
Təsnifat mərhələsində idmançı Beynəlxalq Xizək İdmanı Federasiyasının 21 yanvar 2018-ci il reytinqinə əsasən iştirak edə bilər. «A» kateqoriyası üzrə lisenziya qazanmaq üçün idmançı reytinq üzrə 100 xal qazanmalıdır. Bununla belə MOK-ləri «B» kteqoriyasını ödəyə biləcək 1 qadın və 1 kişi olmaqla iştirakçı ilə təmsil oluna bilər. Təsnifata əasən Moldova «B» kateqoriyası üzrə 15 km-lik yürüşdə iştirak hüququ əldə etmişdir. Ölkəsini təmsil etmək hüququ Nikolay Qayduka məxsusdur.
Yunus Oğuz
Əsərləri
"Nadir şah" dörd dəfə, "Təhmasib şah" isə üç dəfə yenidən nəşr olunub. "Nadir şah" 2015-ci ildə Akademik Milli Dram Teatrında tamaşaya qoyulub.
2011-ci ildə Milli Elmlər Akademiyası Tarix İnstitutunun Elmi Şurasının qərarı ilə "Qədim türklər və passionarlıq nəzəriyyəsi L. N. Qumilyovun tədqiqatlarında" adlı elmi kitabı işıq üzü görüb və TN-i tərəfindən dərs vəsaiti kimi çap olunub. Bu kitab eyni zamanda 2012-ci ildə İstanbulda nəşr olunub.
2011–2012-ci illərdə iki cildlik "Əmir Teymur – zirvəyə doğru" və "Əmir Teymur — dünyanın hakimi" tarixi romanı dərc olunub. Azərbaycan Elm və Təhsil Nazirliyi tərəfindən dərsdənkənar oxu ədəbiyyatı kimi təkrar nəşr olunub.
Əsərləri Nyu-Yorkda, Londonda, Moskvada, İstanbulda, Kiyevdə, Daşkənddə, Almaatada, Bişkekdə və başqa şəhərlərdə nəşr edilib. Bütövlükdə 22 ölkədə 47 kitabı dərc olunub. Kitabları haqqında üç monoqrafiya yazılıb.
Mükafatları
2005-ci ildə prezident İlham Əliyev tərəfindən Tərəqqi medalına, 2010-cu ildə Əməkdar mədəniyyət işçisi adına layiq görülüb. TÜRKSOY  Çingiz Aytmatov adına medalla təltif olunub. Prezident təqaüdçüsü  və  Özbəkistan  Turan  Elmlər   Akademiyasının  akademikidir.
Koyt Toome
Həyatı
Koyt Toome 3 yanvar 1979-cu ildə Estoniyanın paytaxtı Tallin şəhərində anadan olmuşdur. Koyt bir oğul və iki qız atasıdır. Koytin əmisi İndrek Toome 1988-ci ildən 1990-cı ilə kimi Estoniyanın Baş naziri olmuşdur.
Musiqi karyerası
Koyt Toome musiqi prodüseri Mikk Tarqo tərəfindən 1994-ci ildə musiqi məktəbində aşkarlanmışdır. Koyt üçün musiqi karyerası yaratmağı planlaşdıran prodüser həmin musiqi məktəbində eyni zamanda Sirli Hiius adlı istedadlı bir ifaçı aşkar edərək, Koyt və Sirlidən ibarət Code One adlı pop duet yaratmışdır. Code One həmin illərdə Estoniyada bir neçə hit mahnılar ifa etmişdir.
Koyt Toome Estoniyanı Böyük Britaniyanın Birminhem şəhərində keçirilən 1998 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmişdir. İfa etdiyi "Mere Lapsed" adlı mahnı ilə ölkəsinə müsabiqənin final mərhələsində 12-ci yeri qazandırmışdır. Həmin ildə müğənni əsasını özünün bəstələdiyi mahnılardan təşkil edilən debüt albomunu təqdim etmişdir. Koytin indiyədək ümumilikdə beş studiya albomu işıq üzü görmüşdür. Onun sonuncu albomu olan "Kaugele siit" 2010-cu ilin mart ayında satışa buraxılmışdır.
2007-ci ildə Koyt partnyoru Kertu ilə birlikdə Estoniyanın Tantsud tähtedega rəqs yarışmasında qələbə qazanmışdır.
Koyt Estoniyada musiqi ilə yanaşı həm də aktyorluqla da məşhurdur. O bir çox filmlərdə müxtəlif personajları səsləndirmiş və eyni zamanda musiqili teatrlarda da çıxışlar etmişdir.
Koyt Toome Estoniyanın ERR telekanalının Avroviziya 2017 üçün təşkil etdiyi Eesti Laul 2017 müsabiqəsində Laura Poldvere ilə birlikdə duet şəklində ifa etdiyi "Verona" mahnısı ilə qələbə qazanmışdır. Beləliklə Koyt və Laura həmin mahnı ilə Estoniyanı Ukraynanın paytaxtı Kiyevdə keçirilən 2017 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmək hüququ qazanmışdır. Onlar 11 may tarixində baş tutan müsabiqənin ikinci yarımfinal mərhələsində 17-ci nömrə altında səhnə almışdırlar. Nəticədə isə duet yarımfinalda 85 xalla 14-cü yeri tutaraq, finala adlaya bilməmişdir.
Çiyo Miyako
Çiyo Miyako (, Miyako Chiyo, ) ― 21 aprel 2018-ci il tarixində Nəbi Tacimanın ölümündən sonra üç ay ərzində təsdiqlənmiş ən yaşlı yaşayan insan olanyapon uzunömürlü.
Həyatı
Miyako 2 may 1901-ci ildə Yaponiyanın Kanaqava şəhərində anadan olub. Violet Braun 2017-ci ilin sentyabrında öldükdən sonra ikinci ən yaşlı insan oldu. Altı ay dünyanın ən yaşlı insanına çevrilənə qədər bu titula sahib olacaqdı.
ölüm
Miyako 117 yaşında, 22 iyul 2018-ci il tarixində doğulduğu yer - Yaponiyanın Kanaqava şəhərində tənəffüs çatışmazlığından öldü.
Azərbaycandakı seysmik stansiyaların siyahısı
Azərbaycanın seysmik stansiyaları — Azərbaycanda AMEA nəzdində Respublika Seysmoloji Xidmət Mərkəzinin 84 telemetrik seysmik stansiyası var. 200px|thumb|right|AMEA nəzdində Respublika Seysmoloji Xidmət Mərkəzi
Haqqında
AMEA nəzdində Respublika Seysmoloji Xidmət Mərkəzinin 84 telemetrik seysmik stansiyası mövcuddur. Bu telemetrik seysmik stansiyalar vasitəsi ilə ölkə ərazisində müşahidə şəbəkəsi əsasında respublika ərazisinin seysmik rejimi, zəlzələ episentrlərinin paylanması qanunauyğunluğu, ocaq zonalarındakı seysmik proseslərin dinamikası tədqiq edilir. Dərinlik qırılmalarının aktiv hissələri müəyyənləşdirilir və bu sahələrdə mümkün maksimal güclü zəlzələlərin intensivliyi qiymətləndirilir. Güclü zəlzələ ocaqlarının mexanizmi öyrənilir, böyük şəhərlərin seysmik riskləri araşdırılır, iri tikinti obyekt sahələrinin seysmikliyi tədqiq edilir.
Maribor sinaqoqu
Maribor Sinaqoqu Sloveniyanın Maribor şəhərində hal-hazırda muzey kimi fəaliyyət göstərən sinaqoq. Orta əsrlərdə Maribordakı gettoda Židovska ulica ("Yəhudi küçəsi")-nın mərkəzində yerləşən, Avropanın ən qədim qorunan sinaqoqlarından biridir və Sloveniyada yerləşən iki sinoqoqdan biridir (digəri isə Lendava Sinaqoqudur.
Bir zamanlar Alpların şərqində ən görkəmli yerlərdən biri olan Maribordakı orta əsr yəhudi icmasının mərkəzi kimi fəaliyyət göstərirdi.
Tarixi
İlk olaraq 1354-cü ilə aid mənbələrdə xatırlanan sinaqoqun 13-cü əsrin sonlarında tikildiyi düşünülür. Bina şəhər divarlarının yanında yerləşən yəhudi qəbiristanlığı, iqamətgah və Talmud məktəbini özündə birləşdirən kompleksin bir hissəsi idi. Yaxınlığındakı qala Židovski stolp ("Yəhudi qalası") olaraq tanınırdı və binanın divarları Drava çayının sahillərinə dayanırdı.
1785-ci ildə II İosifin antiklerik islahatları zamanı sinaqoq müsadirə edildi və hərbi anbara çevrildi. Ticarət anbarı, şərab zirzəmisi, sənət studiyası və 1811-ci illərə qədər qaldığı bir yaşayış evi kimi istifadəyə verildikdən sonra 1980-ci ilə qədər bu həcmdə xidmət etdi.
Keçmiş ziyarətgahın yenidən qurulması da daxil olmaqla, 1992-ci ildən 2000-ci ilə qədər davam edən bir neçə illik təmir işlərindən sonra, bina 2001-ci ildə Maribor və Sloveniyanın yəhudi icmasının tarixinə həsr olunmuş muzey və mədəniyyət-sərgi məkanı kimi açılmışdır. Ərazi əvvəlcə Maribor Regional Muzeyi tərəfindən idarə edildi. 2011-ci ildən etibarən Maribor Yəhudi Mədəni İrs Sinaqoqu Mərkəzi adı altında müstəqil bir dövlət qurumu bu əraziyə nəzarət edir. 2015-ci ildən etibarən sinaqoq Sloveniyada dövlət əhəmiyyətli bir mədəniyyət abidəsi kimi qeyd olunur.
Anatoli Zaqorodnı
Anatoli Qleboviç Zaqorodnı (Анатолій Глібович Загородній;) — Ukrayna Milli Elmlər Akademiyasının prezidenti, Ukrayna Milli Elmlər Akademiyasının Nəzəri Fizika İnstitutunun Plazma proseslərinin nəzəriyyəsi və modelləşdirilməsi şöbəsinin direktoru və müdiri, Ukrayna Milli Elmlər Akademiyasının akademiki (2006-cı ildən), Rusiya Elmlər Akademiyasının xarici üzvü (2011-ci ildən, 8 mart 2022-ci ildə Rusiya Elmlər Akademiyasının xarici üzvlərindən çıxmaq üçün ərizə verib ).
Professor, fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, Taras Şevçenko adına Kiyev Milli Universitetinin professoru, Ukrayna Milli Elmlər Akademiyasının akademik Vladimir Vernadskinin elmi irsi üzrə komissiyasının sədri.
Cəsəd (film, 2012)
Cəsəd – 2012-ci ildə çəkilmiş triller janrında ispan filmidir.
Anatoli Zaqorodnı
Həyatı
Anatoli Zaqorodnı 29 yanvar 1951-ci ildə Poltava vilayətində anadan olub. 1972-ci ildə V.N.Karazin adına Xarkov Dövlət Universitetinin radiofizika fakültəsini bitirib. Bitirdiyi ildən bu günə qədər Ukrayna Milli Elmlər Akademiyasının N.N.Boqolyubov adına Nəzəri Fizika İnstitutunda işləyir.
Cəsəd (film, 2012)
Məzmunu
Müfəttiş Xayme Peña Anxel Torresin komaya girməsinə səbəb olan qəzanı araşdırır. Anxel Torres morqda gecə gözətçisi işləyir. Kamera görüntüləri Anxeli avtomobil vurmamışdan əvvəl morqdan qorxaraq qaçdığını göstərir. Peñaya məlumat verilir ki, Mayka Villaverde adlı qadının cəsədi də morqdan yoxa çıxıb.
Anatoli Zaqorodnı
Elmi fəaliyyəti
Anatoli Zaqorodnı İ.P.Yakimenko və Y.L.Klimontoviçlə birlikdə məkan baxımından məhdud plazma-molekulyar sistemlərin statistik nəzəriyyəsini işləyib hazırlayıbla. Onlar bu kəşfin əsasında plazma və molekulyar altsistemlərin qarşılıqlı təsirinin belə sistemlərdə elektromaqnit dalğalanmalarına təsirini tədqiq ediblər.
Cəsəd (film, 2012)
Məzmunu
Orta yaşlı, varlı iş qadını olan Mayka Villaverde özündən yaşca kiçik Alex Ulloa ilə evlidir. O, işgüzar səfərdən qayıdandan sonra infarkt keçirib. Əri onun şərabına “TH-16” zəhərini qatıb. Bu zəhər öz təsirini 8 saatdan sonra göstərir, heç bir iz buraxmadan. Álex Ulloa gənc məşuqəsi Karla Millerlə birlikdə olarkən arvadının cəsədinin yoxa çıxmasını eşidir. Alex Karlanı Maykanın öldüyünə inandırır.
Alex sorğuya cəlb olunur. Alex Maykanın xəstəlik tarixi haqqında danışır. Peña Alexin cəsədi oğurladığına əmindir. Çünki cəsəd ekspertiziyaya verilərsə, zəhərlənmə faktı ortaya çıxa bilər.
Anatoli Zaqorodnı
Elmi fəaliyyəti
O, plazma-molekulyar sistemlərdə bremsstrahlung nəzəriyyəsini işləyib hazırlayıb. Bu nəzəriyyədə yüklü hissəciklər və molekulların iştirakı ilə bütün mümkün səpilmə prosesləri, eləcə də elektronların və molekulların kollektiv dalğalanmalara səpilməsi nəzərə alınır.
Cəsəd (film, 2012)
Məzmunu
Álex bəzi səslər eşidir. İçəridə o, “TH-16” etiketli (Maykanı zəhərlədiyi) kiçik bir şüşə tapır. Peña ona Maykanın mobil telefonunun itdiyini bildirir. Müfəttiş Alexin üzərini axtarır və həmin şüşəni tapır. O, bunun Maykanın əczaçılıq şirkəti tərəfindən istehsal edilən bir zəhər olduğunu etiraf edir, onu yerdə tapdığını və bunun nə olduğunu bilmədiyini deyir.
Anatoli Zaqorodnı
Elmi fəaliyyəti
Plazma-molekulyar sistemlərin statistik nəzəriyyəsinə dair silsilə işlərinə görə həmmüəlliflərlə birlikdə o, Ukrayna Milli Elmlər Akademiyasının K.D.Sinelnikov adına mükafata layiq görülüb. A.Q.Sitenko ilə birlikdə o, sabit stasionar plazmada dalğalanmalar nəzəriyyəsini maye tipli diffuz-drift hərəkətləri olan turbulent plazma vəziyyətinə ümumiləşdirib. Anatoli Zaqorodnı tozlu plazmanın kinetik nəzəriyyəsini, çıxarılan mikroskopik tənlikləri və belə bir plazma üçün Boqolyubov tənlikləri zəncirini işləyib hazırlayır ki, bu da yeni fiziki hadisələrin geniş sinfini izah etməyə imkan verib. Onun tərəfindən xüsusilə, eksperimentlərdə ölçülən toz hissəciklərinin temperaturunun plazma mühitinin temperaturunu nə üçün əhəmiyyətli dərəcədə üstələyə biləcəyi izah edildi.
Cəsəd (film, 2012)
Məzmunu
Morqda Alex və Karlanı dəhşətə gətirən daha çox hadisələr baş verir. Aleksi Maykanın hələ də sağ olduğuna, məşuqəsi ilə münasibətini və qətl planına görə qisas almaq istədiyinə inanır. Maykanın onun münasibətindən şübhələndiyi üçün şəxsi detektiv tutduğunu və onu öldürmək planını eşitdiyini öyrənir. Álex Penaya hər şeyi etiraf edir, Mayka ilə tanış olma hekayəsindən danışır, onunla Kaliforniyanın Avalon şəhərində tanış olduğunu söyləyir. Karla ilə də təsadüfən tanış olub, lakin ona aşiq olub və ona ən qaranlıq sirlərini söyləyib. O, Maykanı öldürdüyünü də etiraf edir. Maykanın sağ olduğunu düşünən Alex Maykanın bütün orqanların fəaliyyətini dayandıran bir dərman içdiyini və beləcə sağ olduğunu deyir.
Anatoli Zaqorodnı
Elmi fəaliyyəti
Zaqorodnı multiplikativ səslə Lanqevin tənliyindən istifadə edərək toz hissəciklərinin Broun hərəkəti nəzəriyyəsini inkişaf etdirdi. Nəticələrdən biri plazmadakı toz dənələrinin və adi kolloidlərdəki hissəciklərin qeyri-trivial sürət paylanmasının kəşfi idi. Onun tədqiqatları doymuş turbulentlik vəziyyətində idarə olunan termonüvə birləşmələrində yaranan zona axınlarının diffuziya əmsallarına təsirini qiymətləndirməyə imkan verdi.
Cəsəd (film, 2012)
Məzmunu
Polis Álex və Maykanın evində morqun xəritəsini aşkarlayır. Anxel komadan oyanır. O, səs-küy eşitdikdən sonra Maykanın cəsədini liftdə görüb və ona kimsə atəş açıb. Alex Karlanın təhlükədə olduğunu israr edir. Peña ona Karla Millerin varlığına dair heç bir dəlillərinin olmadığını və Karlanın yaşadığı ünvanın illərdir boş olduğunu bildirir.
Anatoli Zaqorodnı
Elmi fəaliyyəti
A.Q.Zaqorodnının plazma fizikası üzrə əsərləri 2005-ci ildə elm və texnika sahəsində Ukrayna Dövlət Mükafatına layiq görülüb. O, dəfələrlə plazma fizikası üzrə nüfuzlu konfranslarda plenar məruzələrlə çıxış edib. Müxtəlif ölkələrdə keçirilən beynəlxalq konfransların proqram və təşkilat komitələrinin üzvüdür. Plazma Fizikası üzrə Beynəlxalq Konqresin təşkilat komitəsinin sədri (2004-2006) olub. 200-dən çox nəşrin, o cümlədən məşhur “Plazma-molekulyar sistemlərin statistik nəzəriyyəsi” monoqrafiyasının müəllifidir.
Cəsəd (film, 2012)
Məzmunu
Polis meşədə bir cəsəd tapır. Álex onun Karla olmasından qorxur, amma cəsəd Mayka məxsusdur. Álex qaçmağa çalışır və Peña onun arxasınca qaçır. Álex yıxılır və təcili yardıma ehtiyacı olduğunu deyir. Peña ona həyat yoldaşının ölümü ilə nəticələnən avtomobil qəzası və onun öldürüldüyünü danışır, çünki sürücü hadisə yerindən qaçmaq əvəzinə köməyə çağırsaydı, onun həyatını xilas etmək olardı. Penya və onun 10 yaşlı qızı Eva çarəsiz halda həyət yoldaşının ölümünü izləyirlər. Eva avtomobilin arxa görünüş şüşəsindən asılan brelokdakı loqonu xatırlayıb: Avalon, Kaliforniya. Hadisə yerindən qaçan və Rutu ölümə tərk edən Alex və Mayka idi.
Anatoli Zaqorodnı
İctimai fəaliyyəti və üzvülükləri
O, elmi və pedaqoji işə çox vaxt ayırır. Taras Şevçenko adına Kiyev Milli Universitetinin professorudur, həm də “Kiyev-Moqilyan Akademiyası” Milli Universitetinin professoru olub. Zaqorodnı bir sıra elmi şura və komitələrə rəhbərlik edir. Elmi proqramlara, xüsusilə də “Şəbəkə texnologiyalarının tətbiqi və tətbiqi üzrə 2009-2013-cü illər üçün Dövlət Məqsədli Elmi-Texniki Proqramı”na rəhbərliyi uğurlu alınıb. O, uzun müddət Ukrayna Dövlət Fundamental Tədqiqatlar Fondunun Elmi Şurasının üzvü olub.
Cəsəd (film, 2012)
Məzmunu
Peña daha sonra Alexə qızı Evanın şəklini göstərir, onun Karla Miller olmadığını, bütün bunların ikisinin planı olduğunu deyir. Álex səkkiz saat əvvəl Evanın ona “TH-16” zəhərini içkisinə qatdığını və onun da sonunun Mayka kimi olacağını öyrənir.
Anatoli Zaqorodnı
İctimai fəaliyyəti və üzvülükləri
Ukrayna Milli Elmlər Akademiyasının Akademik Vladimir Vernadskinin elmi irsi üzrə Komissiyasının yeni sədri (bu vəzifədə akademik K. M.Sıtniki əvəz edib) kimi o, böyük alimin 150 illik yubileyinə böyük hazırlıq proqramına rəhbərlik edib. Zaqorodnı xüsusilə, onun əsərlərinin çoxcildlik akademik toplusunun nəşrinin təşəbbüskarı da olub. "V.İ.Vernadskinin yaradıcılıq irsi elmin tədqiqində və onun təşkilində: keçmişdən indiyə qədər gələcəyə” mövzusunda XXV Kiyev Beynəlxalq Elm və Elm Tarixi Simpoziumunun proqram komitəsinin və təşkilat komitəsinin sədridir (Ukrayna, Kiyev, 18-19 oktyabr 2012).
Zaqorodnını 2011-ci ildə Rusiya Elmlər Akademiyasının, 2012-ci ildə Avstriya Elmlər Akademiyasının əcnəbi müxbir üzvü seçilib. . 2022-ci ildə Zaqorodnı Rusiya Elmlər Akademiyasının əcnəbi üzvləri siyahısından çıxmaq üçün ərizə ilə müraciət edib.
"Ukrainian Physical Journal"ın baş redaktoru, Ukrayna Milli Elmlər Akademiyasının bülleteni və "Kondensasiya olunmuş Materiya Fizikası" beynəlxalq jurnalının redaksiya şuralarının üzvüdür.
2020-ci ilin martında Ukrayna Milli Elmlər Akademiyasının prezidenti vəzifəsinə namizədliyi irəli sürülüb. Onun namizədliyi ölümündən bir müddət əvvəl A.Zaqorodnını potensial varisi adlandıran Boris Paton tərəfindən dəstəklənib. . 7 oktyabr 2020-ci ildə Ukrayna Milli Elmlər Akademiyasının prezidenti seçilib.
Şer Ami
Şer Ami (Cher Ami tərcümədə — "Əziz dost" deməkdir) — 1918-ci ildə ABŞ siqnal korpusu ilə birlikdə ABŞ-dən Fransaya köçürülmüş hərbi poçt göyərçinidir. Birinci Dünya müharibəsinin son bir ilində Qərb cəbhəsində, göyərçin çoxlu uçuşlar edərək xüsusi əhəmiyyətli mesajları çatdırırdı.
Meuse-Argonne hücumu zamanı ordunun əsas hissəsindən düşmənin bölərək ayrı saldığı 77-ci piyada diviziyasının itirilmiş batalyonunun 194 əsgərini xilas etməklə məşhurlaşmışdı.
Birinci Dünya müharibəsi hadisələri
3 oktyabr 1918-ci ildə mayor (Charles White Whittlesey) və 500-dən çox insan kiçik irəliləyiş etmiş, ancaq qidasız və məhdud sayda silah-sursatla mühasirəyə düşmüşdülər. 4 oktyabrda onlar, cəbhənin digər tərəfindən göyərçinlə qeyri dəqiq koordinatlarını göndərdilər. Tabor müttəfiqlərin atəşinə tutuldu. Elə ilk gündə amerikanlıların çoxu öldürüldü və yaralandı. Amerika ordusunun olduğu yerə mesaj daşıyan iki poçt göyərçini göndərildi, lakin hər ikisi öldürüldü. Sonuncu poçt göyərçini — Şer Ami qalmışdı. Göyərçinin sol ayağına bir qeyd bağlandı :
Şer Ami göyə uçanda almanlar ona atəş yağdırmağa başladılar və hətta bir neçə dəfə vurdular, lakin göyərçin amerikalıların tutduğu əraziyə girməyə müvəffəq oldu. Sinəsindən yaralanmasına, gözünü və ayağını itirməsinə baxmayaraq cəmi 25 dəqiqəyə 25 mil uçaraq mesajı çatdırmışdı. Həkimlər Şer Aminin həyatı üçün mübarizə apardılar və o sağ qaldı. Müttəfiqlər Almanları geri itələyib batalyonla birləşdilər. Nəticədə, 77-ci piyada diviziyasının 194 əsgəri göyərçin tərəfindən xilas edildi.
Dəyərləndirilməsi
Göyərçin, Verden döyüşü zamanı 12 mesaj çatdırdığı üçün Fransa Hərbi Xaç medalına və Amerika poçt göyərçinlər cəmiyyətinin Qızıl medalına layiq görülmüşdür. Quş 13 iyun 1919-cu ildə Nyu-Cersinin Fort Monmout şəhərində ölüb. Onun cəsədindən içərisi doldurularaq oyuq hazırlanmışdır. Oyuq Smitsonian İnstitutunda saxlanılır. Şer Ami 1931-ci ildə Poçt Göyərçinlərinin Şöhrət Zalına (Racing Pigeon Hall of Fame) salındı. 2011-ci ildə Taym jurnalı Şer Amini ən qəhrəman heyvanların siyahısında ilk onluğuna daxil etdi.
The Boring Company
The Boring Company 2016-cı ilin sonunda İlon Mask tərəfindən qurulan tunel inşaat şirkətidir.
Mask şirkəti Los-Ancelesdəki tıxac probleminin azaldılması məqsədi ilə qurmuşdur.
Tarixi
Şirkət 2016-cı ildə İlon Maskın Twitter hesabında açıqladığı tunel istehsal etmək fikrindən sonra quruldu.
Kosmos tortu
link=Şəkil:Структура_Торта_%22Космос%22.png|right|thumb|Tortun strukturu
Kosmos tortu-Qlazurlu və xama lı tort.Tort üç qatdan ibarətdir.
Tarixi
SSRİ dövründən tort un satışına icazə verilmişdir.Klassik tort qəhvəyi rəngli qlazurdan ibarət olub, bezedən ibarət deyil. 2000-ci ildən isə tortun hazır korjlarının satışına başlanmışdır.
Sammo Hunun filmoqrafiyası
thumb|[[Sammo Hun]] Sammo Hunun filmoqrafiyası.
Jujemberk qalası
Jujemberk qalası — Sloveniyada, Jujemberk kəndinin mərkəzində qala. Krka çayı üzərindəki uçurumda yerləşir.
Tarix
Qala haqqında ilk məlumatlar 1295-ci ildən başlayır. XVI əsrdə divarları yenidən qurulmuş və müdafiə divarları dairəvi qüllələrlə möhkəmləndirilmişdir. II Dünya Müharibəsi zamanı burada İtalyan qarnizonu yerləşirdi. Müharibənin sonundakı hava hücumları zamanı qala ciddi ziyan gördü. Qalanın tədricən yenidən qurulması 1960-cı illərdə başlamış və 1996-cı ildə başa çatmışdır. Yaz aylarında (iyun-sentyabr) qalanın zirzəmisində konsertlər təşkil olunur.
Sonuncu mogikan (roman)
Sonuncu mogikan (, 1826) — Ceyms Fenimor Kuper tərəfindən yazılmış tarixi roman.
Amerika tarixinin ən əlamətdar hadisələrinə müraciət edən C.F.Kuper yenidən "Pionerlər" romanının üzərinə qayıdır və "Sonuncu Mogikan" (1826) adlı "Dəri Corab" silsilə romanlarının ikincisini yazır.
Roman haqqında
Amerika hindularının həyatına böyük maraq göstərən C.F.Kuper bu romanda Nataniel Bampo ilə yanaşı, cəsur, mərd, igid hindu obrazlarına xüsusi yer ayırır. Belə ki, bu əsərdə başdan-başa romantik səciyyə daşıyan hindu aləminin arxada qalması, ayrı-ayrı hindu qəbilələrinin (delavarlar, quronlar və s.) bir-biri ilə və Amerikada hökmranlıq etmək uğrunda mübarizə aparan ingilis və fransız ordularının öz aralarında müharibə etmələri, nəhayət bütün bu tarixi və siyasi hadisələrin fonunda ağdərili Şahingözün (Natti Bamponun) və onun qırmızıdərili dostu hindu Çinqaçkukun, onun oğlu Unkasın, polkovnik Munronun, onun qızları Alisa və Koranın, mayor Dunkanın və bir sıra başqa qəhrəmanların həyatı və onların başlarına gələn macəralar təsvir olunmuşdur. Natti Bampo igid mogikan dostları — Çinqaçkuk və Unkasla birlikdə Munro bacılarını düşmən quron hindularının (Bic Tülkü) əsirliyindən xilas edir. Doğrudur, bu zaman Unkas və Kora həlak olurlar. Müəllif Unkası sonuncu mogikan adlandırır. Çünki artıq heç kim bu qəbilənin nəslini davam etdirməyəcəkdir. Müəllif bu romanda yeni torpaqlar ələ keçirməyə çalışan ingilis və fransız müstəmləkəçilərinin mübarizəsini və bu mübarizədə şəxsən iştirak edən Şahingözün başına gələn macəraları xüsusi romantik üslubda, ancaq müəyyən realist təsvirlərlə qələmə almışdır. Bu romanda eyni zamanda müxtəlif hindu qəbilələrinin də öz aralarında apardıqları ölüm-dirim mübarizəsi böyük sənətkarlıqla təsvir edilmişdir.
Kuper bu romanda bir sıra maraqlı romantik qəhrəman obrazları yaratmışdır. Onun təsvir etdiyi obrazlar iki yerə bölünür: mənfi və müsbət qəhrəmanlar. Yazıçı ingilisləri və mogikan hindularını müsbət, fransızları və quron hindularını isə mənfi qəhrəmanlar kimi göstərmişdir.
Ağüzlü adamların (avropalıların) Amerikaya qədəm basması hələ ki, sivil həyat nəticəsində korlanmayan bu Yeni Dünya üçün çoxsaylı faciələrlə nəticələnir. Uzun əsrlər boyu öz qədim milli adət-ənənələrini, əsatirlərini, folklorunu və mədəniyyətini qoruyub saxlayan, daha çox təbiət qüvvələri ilə mübarizə apararaq yaşayan hinduların həyatı təhlükə qarşısında qalır. Bu romanda bir hindu qəbiləsinin (mogikanlar) məhvi və hindulara (burada mogikanlara) xüsusi rəğbət bəsləyən Natti Bamponun həyat tarixçəsi müəyyən rəmzi səciyyə daşıyır. Bu əgər bir tərəfdən hinduların məhvi ilə qədim mədəniyyətlərin məhv olmasına bir işarə idisə, digər tərəfdən Nattinin ailə həyatı qura bilməməsi, bu sahədə bu mərd, igid, cəsur, sözün tam mənasında humanist bir insanın bəxtinin gətirməməsi artıq zəmanənin dəyişdiyindən, yəni, namərd dünyanın başlanmasından xəbər verirdi.
Süjet xətti
Romanın süjet xətti çox sadədir. Amerikanın şimalında ingilis düşərgələrindən birinin rəhbəri polkovnik Munronun iki qızı cəsur mayor Dunkanın müşayiəti ilə atalarının yanına gəlirlər. Onları bu qorxulu yolda hiyləgər quron Bic Tülkü müşayiət edir. Əgər Şahingöz, onun mogikan dostları Çinqaçkuk və Unkas vaxtında onlara rast gəlməsə idilər, bu yolçuların taleyinin necə olacağını söyləmək çətin olardı.
Dil və Ədəbiyyat (jurnal)
Dil və ədəbiyyat jurnalı — 1993-cü ildən sabit ardıcıllığla çap olunur və elə həmin ildən Azərbaycanın Ali Attestasiya komissiyasının reyestrinə daxil edilmişdir.
Haqqında
İl ərzində junnalın 4-6 sayı işıq üzü görür. Müəlliflər respublikamızda tədris edilən bütün dillərdə yazılan məqalələri jurnalda çap edə bilirlər. "Dil və ədəbiyyat" jurnalı filologiya elmi ilə bağlı 12 sahəsini əhatə edir. Hər sahəyə məsul redaktor başçılıq edir və onun təklifi ilə müvafiq redaksiya heyətləri formalaşır. Məsul redaktor öz sahəsinə aid olan məqalələri oxuyur və onların çapa getməsi üçün yazılı şəkildə razılıq verir. Çap olunan bütün məqalələrin üzərində məsul redaktorların imzaları vardır. "Dil və ədəbiyyat" jurnalı 30-40 çap vərəq həcmində 500-1000 nüxsə tirajla çap olunur. Bununla yanaşı jurnal "Jurnala əlavə" qrifi ilə məcmuələr buraxmaq hüququna malikdir və indiyə qədər 120-dən artıq əlavə çap olunmuşdur. 15 il ərzəndə "Dil və ədəbiyyat" jurnalının səhifələrində 3000-dən artıq elmi məqalələ dərc edilmişdir. Jurnalının beynalxalq əlaqələri genişdir. Xarici ölkə müəlliflərinin məqalələrinə də geniş yer verilir. Rusiya, Türkiyə, İran, ABŞ, Almaniya, Fransa və s. ölkələrdən gəlmiş elmi məqalələr jurnalda öz əksini tapmışdır. Türkiyə, Rusiya və Gürcüstan AAK-ları da jurnalı öz reyestrlərinə daxil etmişlər. Jurnal təkcə abunə yolu ilə ilə yayılır və elmi müəssisələrin kitabxanalarına pulsuz paylanır. Jurnalın baş redaktoru Tahir Əşrəf oğlu Cəfərlidir.
Bülbül (müğənni)
Bülbül (tam adı: Murtuza Məşədi Rza oğlu Məmmədov; 22 iyun 1897, Xanbağı, Şuşa – 26 sentyabr 1961, Bakı) — Azərbaycan opera müğənnisi (lirik-dramatik tenor), təsnif ifaçısı, musiqi folkloru tədqiqatçısı, Azərbaycan peşəkar vokal sənətinin banisi, professor (1940), SSRİ xalq artisti, "Stalin" mükafatı laureatı.
Həyatı
260px|left|thumb|Professor Bülbül (solda) və [[Cabbar Qaryağdıoğlu (sağda)]] Bülbül 22 iyun 1897-ci ildə Şuşa yaxınlığında, hazırda Xankəndinin cənub ərazisi olan Xanbağı adlanan yerdə anadan olmuşdur. 1907-ci ildə Bülbül Şuşa mollaxanasında musiqi təhsili almağa başlamışdı. 1909-cu ildə Bülbül Gəncəyə köçür. Burada gənc xanəndənin şöhrəti başlayır. 1911-ci ildə onu Tiflisə, ictimai yığıncaqlar keçirilən yay binasında çıxışa dəvət edirlər. Burada o, məşhur gürcü müğənnisi ilə tanış olur. Səhnə fəaliyyətinə 1916-cı ildən başlamışdır.
1932-ci ildə onun təşəbbüsü ilə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyası nəzdində Azərbaycan xalq musiqisini öyrənən Elmi-Tədqiqat Musiqi Kabineti yaradılmışdır. Elmi-Tədqiqat Musiqi Kabineti Azərbaycan musiqisinin toplanması, tədqiqi və işlənması ilə məşqul olmuşdu. Elmi-Tədqiqat Musiqi Kabinetinin bazasında Azərbaycan Elmlər Akademiyasının İncəsənət və Memarlıq İnstitutu yaranmışdı. 1945-ci ildən etibarən Azərbaycan xalq musiqisinin tədqiqi ilə Azərbaycan Elmlər Akademiyasının İncəsənət İnstitutu məşğul olmağa başlamışdır.
1937-ci ildə Moskvada Bülbülün təşəbbüsü ilə Ümumittifaq vokal konfransı keçirildi. Burada o, ölkənin bütün musiqi ictimaiyyətinin böyük marağına səbəb olmuş geniş məruzə ilə çıxış etmişdir.
Alquyruq
Coğrafi yerləşməsi
Xoy şəhristanının ətraf bölgəsinin Səkmənabad kəndistanında, Xoy şəhərindən 27,5 km şimal-qərbdə, Xoy-Maku avtomobil yolunun üstündədir.
Bülbül (müğənni)
Həyatı
Bülbül aşıq yaradıcılığına dair şifahi materialların — xalq nağılları, əfsanə, dastan, qəzəllərin, aşıq musiqi yaradıcılığının 250 çap vərəqi həcmındə toplanması üçün briqadaların təşkil edilməsinin təşkilatçısıdır. Bülbül 1938–1961-ci illərdə keçirilmiş aşıqlar qurultaylarının təşəbbüskarıdır. Həmçinin bu qurultaylarda məruzəçi və onların keçirilməsi layihələrinin müəllifidir. Bülbül Azərbaycanda not nəşriyyatının təşkilatçısıdır. Bülbül parlaq istedadların üzə çıxarılması üçün ilk musiqi olimpiadasının keçırılməsinin təşəbbüskarıdır.
Alquyruq
Coğrafi yerləşməsi
Kənd dağlıq ərazidədir.
Bülbül (müğənni)
Həyatı
Bülbül 1940-cı ildə Moskvada çağırılmış Ümumittifaq vokal konfrasında maraqlı məruzə ilə çıxış etmiş və bir sıra mühüm məsələlər irəli sürmüşdür: "Vokal kafedrasında elmi tədqiqat və elmi-metodiki iş aparmağın zəruriliyi, milli müğənnilərin hazırlanması, bütün qardaş respublikalarda Ümumittifaq Teatr Cəmiyyəti şöbələrinin təşkili, SSRİ xalqları yaradıcılığının öyrənilməsi üzrə Mərkəzi İnstitutun yaradılması".
Alquyruq
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 158 nəfər yaşayır (35 ailə). Kənd əhalisi Azərbaycanlılar dan ibarətdir və Azərbaycan dili ndə danışırlar.
Kənd əhalisinin qazanc mənbəyi heyvandarlıq dır.
Bülbül (müğənni)
Həyatı
1957-ci ildə keçirilən VI Ümumittifaq Moskva festivalında Şərq xalqlarının klassik oxuma müsabiqəsinin münsiflər heyətinə sədrlik etmişdir.
1961-ci ilin iyul ayında Şuşa şəhərində, keçmiş Şuşa real məktəbin zalında konsert verib. Bu konsert Bülbülün Şuşadakı axırıncı konserti idi.
Təltif və mükafatları
thumb|350px|Bülbül xatirə muzeyində ekspozisiyada olan medallar
Xatirəsinin əbədiləşdirilməsi
Müğənninin vətənində, Şuşada, Bülbülün bürünc büstü quraşdırılmışdır. 1992-ci ildə Şuşanın işğalından sonra büst (Natəvan və Üzeyir Hacıbəyovun büstləri ilə birlikdə) Gürcüstan ərazisinə çıxarılmışdır və sonralar Azərbaycan hakimiyyəti tərəfindən alınıb. Uzun illər büst Bakıda İncəsənət Muzeyində saxlanılmışdır. Şuşa 2020-ci ildə azad olunduqdan sonra prezident İlham Əliyev Şuşaya ilk səfəri zamanı büstün yenidən Şuşada açılışını etmişdir.
1976-cı ildən Bakıda Bülbülün xatirə ev-muzeyi fəaliyyət göstərir. Həmçinin Şuşa şəhərində 1992-ci ilə qədər yerləşən ev-muzeyi onun Bakı şəhərindəki memorial muzeyinin filialı idi.
Hazırda Bakı şəhərində mərkəzi küçələrdən biri Bülbülün adını daşıyır, onun adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının nəzdində musiqi məktəbi fəaliyyət göstərir. Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrının foyesində, Bülbül adına Orta İxtisas Musiqi Məktəbində büstlər quraşdırılıb. 1992-ci ildən Sumqayıt Uşaq İncəsənət Məktəbi Bülbülün adını daşıyır.
Hər iki ildən bir Bakıda Bülbül adına vokalistlərin Beynəlxalq müsabiqəsi keçirilir.
1998-ci ildə Bülbülün 100 illiyi ilə əlaqədar olaraq, Azərbaycan poçt markası və 2008-ci ildə 110 illik yubileyi münasibətilə xatirə sikkəsi buraxılıb.
2012-ci ildə Bülbülün yaşadığı evin yaxınlığında Bülbül prospektində tuncdan hazırlanan abidə ucaldılmışdır. Abidənin müəllifi heykəltaraş Akif Əsgərovdur.
Orta Şərq
Orta Şərq  — Orta şərq anlayışı Avropa mərkəziyyətçi yanaşmaya əsaslanır və britaniyalıların XIX əsrdə istifadə etdikləri anlayışdır. Bu təyin etməyə əsasən İngiltərə və Avropa ölkələri mərkəz qəbul
edilmiş, Şərq, Uzaq Şərq, Yaxın Şərq, Orta Şərq kimi anlayışlar da buna görə təyin edilmişdir.
Ümumi məlumat
Bu tanımaya görə Orta Şərq ölkələri Suriya, İraq, Qətər, Kipr, İordaniya, İsrail, Livan, İran, Fələstin, Səudiyyə Ərəbistanı, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Oman, Küveyt, Bəhreyn, Yəmən, Misir, Əfqanıstan, Pakistan, Tunis, Əlcəzair, Liviya, Sudan və Mərakeşdir.
Yaxın Şərq anlayışı Fransanın Osmanlı İmperiyasınən torpaqları üçün istifadə etdiyi Yaxın Şərq təbiridir. XX əsrin başlanğıcına qədər tez-tez istifadə edilmişdir. Böyük Britaniyanın XIX əsrdən etibarən Hindistan və Çinin zənginliklərinə yayılması da "Uzaq Şərq" anlayışının istifadə edilməsinə səbəb olmuşdur. Bu iki anlayış Qərb dövlətləri üçün yeni bir regional təyin etmə ehtiyacını ortaya çıxarmışdır. Bu istiqamətdə İngilislər, Yaxın Şərq termininə cavab, Osmanlı Dövləti torpaqları içərisində qalan və Uzaq Şərqya keçişdə əhəmiyyətli bir atlama daşı olan bölgə üçün Yaxın Şərq "terminini istifadə etməyə başlamışdır.
Yaxın Şərq, Şərqi ilə Qərbi, Aralıq dənizi ilə Hind Okeanı, Rusiya ilə isti dənizləri bir-birinə bağlayan, eyni zamanda Şərq ilə Qərb arasındakı bütün ticari və mədəni əlaqələrin edildiyi bir bölgədir. Yer üzünün ən əhəmiyyətli quru və suyollarını əmr etməsinin özünə qazandırdığı bənzərsiz geosiyasi dəyər, Yaxın Şərq tarixin ilk dövrlərindən bu yana dünya suverenliyi arxasında qaçan qüvvələrin əsas hədəfi halına gətirmişdir. Qara qızıl olaraq təyin olunan neftin XX əsrin ilk yarısından etibarən dəyər qazanmasıyla Yaxın Şərqin, bu səbəbdən buradan keçən quru və dəniz yollarının strateji əhəmiyyəti dünyanın heç bir yeri ile müqayisə edilə bilməyəcək dərəcədə artmışdır.
Arabsat-5A
Arabsat-5A, Arabsat tərəfindən idarə olunan Səudiyyə Ərəbistanının telekommunikasiya peykidir. Ərəbistan, Afrika və Avropaya televiziya, internet və telefon xidmətləri göstərmək üçün istifadə olunur.
Arabsat-5A Astrium tərəfindən inşa edilmiş və Eurostar-3000 peyk daşıyıcısına əsaslanır. 4800 kg kütlə var 4800 kg  və qırx transponderi daşıyır; NATO -müəyyənləşdirilmiş spektrinin G / H zolaöında ,IEEE-müəyyən edilmiş spektrinin C zolağında, NATO J zolağında fəaliyyət göstərən iyirmi dörd və  IEEE K <sub id="mwFw">u  zolağında yayımlanan on altı transponderə sahibdir.. Onun günəş batereyaları peykin dizaynının başlanğıcında təxminən 12 kilovat və sonunda isə təxminən 11 kilovat gücündə elektrik enerjisi istehsal etməsi gözlənilir
Arabsat-5A, Arianespace tərəfindən Ariane 5ECA daşıyıcısı raketini istifadə edərək, Fransız Qvianası Kouroudakı Guiana Kosmos Mərkəzi ELA-3- dən orbitə çıxarıldı. Buraxılış üçün ilk cəhd 23 iyun 2010-cu ildə baş verib, lakin raketin alt sistemlərindən birinin problemi səbəbindən tamamlanmamışdır. Raketin yanacaq tanklarının təzyiqi ilə əlaqədar bir problemsəbəbi ilə 24 İyun günü edilən cəhdə uğursuzluqla nəticələnmişdir.. Qalxış 26 iyun 2010-cu ildə saat 21: 41 tarixində nəhayət ki həyata keçirildi.
Quraşdırmanın ardından Arabsat-5A geosinxron orbitinə ayrıldı. Geostasionar orbitə çatdıqdan sonra, Arabsat-2B-ni əvəz etməsi üçün 30.5 dərəcə şərq uzunluğunda sınaq həyata keçirildi. On beş illik fəaliyyət dövrünə sahib olması gözlənilir.
Adler rayonu
Adler rayonu — Rusiyanın Krasnodar diyarında yerləşən Soçi şəhərinin dörd şəhərdaxili rayonundan biri. Soçi şəhərinin ən cənub bölgəsi, ərazisinə və əhalisinə görə ikincidir. 2014-cü ildə 2014-cü il Qış Olimpiya Oyunlarının bütün yarışları Adler rayonunda keçirilmişdir. Rayonun inzibati mərkəzi Adler şəhəridir.
Coğrafiyası
Rayon Soçinin mərkəzindən 20 km cənub-şərqdə, Abxaziya ilə həmsərhəd olduğu Kudepsta və Psou çayları arasında yerləşir. Qərbdən Xostinski rayonu ilə həmsərhəddir. Dəniz səviyyəsindən 1838 m yüksəklikdə yerləşən Kardyvaç dağ gölündən başlanan Mzımta çayı demək olar ki, rayonun bütün ərazisi boyu axır. Mzımtanın bir çox qolları var: Azmıç, Cıxra, Pslux, Laura, Beşenka, Kepşa.
Abxaziya ilə sərhəddə regionun və bütün Böyük Soçinin ən yüksək nöqtəsi — Aqepsta dağı (3256 m) yerləşir. Krasnaya Polyana kəndinin cənubunda Aibqa silsiləsi yerləşir. Onun yamaclarında xizək kurortları yerləşir. Ən yüksək nöqtəsi Kamenny Stolb dağıdır (2509,7 m). Krasnaya Polyanada ən yüksək müşahidə meydançası yerləşir.
Soçi şəhərinin hüdudları daxilində rayonun ərazisi 35,25 km²-dir. Tabeliyində olan qəsəbə və kənd rayonları ilə — 1353 km²-dir.
Tarixi
1923-cü ilə qədər Adler volostu Novorossiysk rayonunun, Tuapse zonasına aid idi. 1923-cü ildən 1934-cü ilə qədər Soçi rayonunun tərkibində Adler kənd soveti var idi.
Adler rayonu 1934-cü il oktyabrın 16-da Azov-Qara dəniz regionunun tərkibində Soçi şəhərinin müstəqil inzibati-təsərrüfat vahidinə (vilayət tabeliyində olan şəhər) ayrılmasından sonra ləğv edilmiş Soçi vilayətinin bazasında yaradılmışdır. 13 sentyabr 1937-ci ildən Adler bölgəsi Krasnodar diyarının bir hissəsidir.
10 fevral 1961-ci ildə Adler bölgəsi ləğv edildi və ərazisi Adler kurort kəndinin Soçi şəhərinin hüdudlarına daxil edilərək Soçi Şəhər Şurasının tabeliyinə verildi. Bununla Adler rayonu yaradıldı. Daha sonra Razdolski kənd şurası Adler rayonundan çıxarıldı: 1985-ci ildən qonşu Xostinski rayonuna verildi.
Ukrayna Milli Elmlər Akademiyası
Ukrayna Milli Elmlər Akademiyası (, qısa UMEA) — Ukrayna Respublikasında dövlətin təsis etdiyi ali elmi qurum, Respublikanın ali elmi idarəsi. Təşkilat təbiət, texniki, humanitar, sosial elmlər və incəsənətin müxtəlif sahələrində fundamental və tətbiqi elmi tədqiqatları və inkişafları təşkil edən, aparan və əlaqələndirən ali dövlət elmi qurumudur Akademiyanın 5 aprel 2002-ci il tarixli Ümumi Yığıncağında təsdiq edilmiş Nizamnamə və Ukrayna qanunvericiliyi (Nizamnamənin 1-ci bəndi) əsasında fəaliyyət göstərir. Ukrayna Milli Elmlər Akademiyası Ukraynada özünüidarə edən dövlət tərəfindən maliyyələşdirilən təşkilatdır və ölkədə elmi-tədqiqat institutları sistemini əlaqələndirməklə elm və texnologiyanın əsas inkişafı mərkəzidir.
27 noyabr 1918-ci ildə Getman Pavel Skoropadski hökuməti tərəfindən təsis edilib. Vladimir Vernadski Ukrayna Elmlər Akademiyasının qurucu üzvü olub və ilk prezidenti vəzifəsini icra edib. 1962-2020-ci illərdə Akademiyanın prezidenti iki dəfə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı, Ukrayna Qəhrəmanı, Lenin mükafatı laureatı, akademik Boris Paton olub.
2020-ci ildən Akademiyanın prezidenti akademik Anatoli Zaqorodnıdır.
Akademiya hər il Ukrayna Nazirlər Kabinetinə hesabat verir. Akademiyanın rəyasət heyəti 1917-18-ci illərdə müstəqillik dövründə Mərkəzi Şuranın yerləşdiyi Pedaqoji Muzeyin binası ilə üzbəüz, Volodymyrska, 57 ünvanında yerləşir.
1919-1991-ci illərdə UMEA Sovet İttifaqı Elmlər Akademiyasının respublika bölməsi idi.
Tarixi
250px|thumb|right|Akademiyanın ilk prezidenti geoloq və geokimyaçı [[Vladimir Vernadski]] 1918-ci il noyabrın 27-də Ukrayna Elmlər Akademiyasının (UEA) təsis yığıncağı keçirildi. Onun ilk prezidenti geoloq və geokimyaçı Vladimir Vernadski, katibi isə şərqşünas Aqafangel Krımski seçildi. UEA-ın ilk akademikləri arasında tarixçilər Dmitri Baqaley və Orest Levitski, iqtisadçı Mixail Tuqan-Baranovski, filoloq Nikolay Petrov, bioloq Nikolay Kaşçenko, mexanik Stepan Timoşenko və başqaları var idi. Akademiya yaranandan tətbiqi riyaziyyat (Georgi Pfayferin rəhbərliyi ilə), riyazi fizika (Nikolay Krılovun rəhbərliyi ilə), eksperimental zoologiya (İvan Şmalhauzen) kafedralarında elmi fəaliyyət uğurla həyata keçirilirdi.
1921-ci ildə Sovet hakimiyyətinin qurulması ilə akademiya ÜmumUkrayna Elmlər Akademiyası (ÜUEA) adlandırıldı. Onun tərkibinə "Ukrayna Elmi Birliyi" və əvvəllər müstəqil işləyən Kiyev Arxeoqrafiya Komissiyası, 1922-ci ildə Kiyev-Peçora lavrasının çap evi daxil edildi. Əvvəlcə o, üç elmi şöbədən: tarix-filologiya, fizika-riyaziyyat və ictimai elmlər bölməsindən ibarət idi ki, onlara 3 institut, 15 komissiya və milli kitabxana daxil idi. 1930-cu illərdə və 1940-cı illərin birinci yarısında akademiyanın ən mühüm nailiyyətləri arasına aşağıdakı işlər daxil idi: litium nüvələrini helium nüvələrinə çevirən süni nüvə reaksiyası, yüklü hissəcik sürətləndiricisi və üç koordinatlı desimetr diapazonlu radarın yaradılması; müdafiə sənayesində tank gövdələrinin, artilleriya sistemlərinin və hava bombalarının avtomatik sualtı qövs qaynaqının yüksək səmərəli texnologiyası tətbiq edilməsi; bioloqlar və həkimlər yaralıların müalicəsi üçün yeni dərmanlar və üsullar yaratdılar.
Müharibədən sonra
350px|thumb|left|[[Ufada Akademiyanın yerləşdiyi bina. st. Puşkin, 79]] Böyük Vətən müharibəsinin başlaması ilə Akademiya Ufaya köçürüldü.
1950-ci ildə Ukrayna SSR Elmlər Akademiyasının Elektrik Mühəndisliyi İnstitutunda, professor Sergey Lebedevin laboratoriyasında kontinental Avropada ilk universal elektron hesablama maşını hazırlandı. 1960-cı ildə həmin laboratoriyada hazırlanmış Kiyev hesablayıcı maşının köməyi ilə Dubnadakı Nüvə Tədqiqatları İnstitutunda dünyada ilk dəfə olaraq texnoloji proseslərin uzaqdan idarə edilməsi üzrə təcrübələr aparıldı. 1968-ci ildə akademiyanın 116 həqiqi üzvü və 163 müxbir üzvü var idi. Onun tərkibində 9 filial və 47 elmi-tədqiqat institutu fəaliyyət göstərirdi. Nəzdində 24 elmi jurnal nəşr olunurdu. 1969-cu ildə Ukrayna SSR Elmlər Akademiyası "Lenin" ordeni ilə təltif edildi.
2017-ci il mayın 18-də Ukrayna Prezidenti 2018-ci ildə Ukrayna Milli Elmlər Akademiyasının 100 illik yubileyinin qeyd edilməsi haqqında sərəncam imzalayıb.
2014-cü ilin əvvəlində Ukrayna Milli Elmlər Akademiyasının tərkibinə 174 institut daxil idi. Akademiyada işçilərin sayı 40 min nəfər təşkil edir (1991-ci ildə - təxminən 89 min işçi var idi )
Adı
250px|thumb|right|Ukrayna Milli Elmlər Akademiyasının loqosu Yarandığı gündən Akademiyanın rəsmi adı bir neçə dəfə dəyişikliyə məruz qalıb:
Müasir dövrdə
Müstəqillik dövründə akademiyanın həyatında iki mənfi tendensiya meydana çıxdı: işçilərin sayının daim azaldılması və kadrların qocalması. 1 yanvar 2009-cu il tarixinə Ukrayna Milli Elmlər Akademiyasında 43211 nəfər işçi, o cümlədən 19818 elmi dərəcəyə malik tədqiqatçı var idi. Elmi işçinin orta yaşı 50,2 (elmlər namizədi - 51,4, elmlər doktoru - 62,2 yaş) olmuşdur. Beş il sonra, 2014-cü il yanvarın 1-nə olan məlumata görə, UMEA-da 40 211 nəfər, o cümlədən 19 292 elmi işçi çalışıb. Kadrların orta yaşı beş il ərzində çox dəyişməmişdir: elmi işçilər üçün orta hesabla 51,8 yaş (elmlər namizədləri - 50,9, elmlər doktorları - 63,7 yaş). 2016-cı ilin sonuna olan məlumata görə, UMEA-nın Rəyasət Heyəti üzvünün (Rəyasət Heyətində 52 akademik var idi) orta yaşı 74,5 olub.
2014-cü ildə akademiyaya ciddi ziyan dəydi. Donbassdakı münaqişə səbəbindən tanınmamış Donetsk Xalq Respublikası və Luqansk Xalq Respublikası ərazisindəki bir sıra elmi institutlar faktiki olaraq Ukrayna Milli Elmlər Akademiyasının nəzarətindən kənarda qaldı. 2016-cı ilə qədər bütün Donetsk institutları Ukrayna ərazisində yenidən qeydiyyatdan keçib və onların əksəriyyəti Kiyevə köçüb. Bununla belə, Ukrayna Milli Elmlər Akademiyasının DXR və LXR ərazisində yerləşən keçmiş institutlarının bir çox alimləri öz şəhərlərində qaldı. Məsələn, Donetsk Fizika və Texnologiya İnstitutunun 400 əməkdaşından 2016-cı ilə qədər yalnız 65-i DXR-ni tərk etdi. 250px|thumb|left|Ukrayna Milli Elmlər Akademiyasının Zeologiya İnstitutunun binası Akademiyanın digər problemi onun kifayət qədər maliyyələşməməsidir ki, bu səbəbdən elmi müəssisələrin bağlanması və işçilərin yarımştat işə keçirilməsi zərurəti yaranır. 2017-ci ilin aprelində UMEA-nın prezidenti Boris Paton "xroniki büdcə çatışmazlığı" səbəbindən altı akademiya institutunun ləğv edildiyini və təşkilatın büdcə kəsirinin 23 milyon dollardan çox olduğunu açıqladı. 2016-cı ildə akademiyanın işçilərinin sayı 6 min nəfərdən çox azalıb. Əgər 2016-cı il yanvarın 1-də Akademiyada 37 447 nəfər (o cümlədən 18 346 alim) var idisə, 2017-ci il yanvarın 1-nə UMEA-da cəmi 31 129 işçi (o cümlədən 15 919 alim) olmuşdur. 2017-ci ildə azalma davam etdi. 1 yanvar 2018-ci il tarixinə Ukrayna Milli Elmlər Akademiyasında 29 870 işçi (o cümlədən 15 529 elmi işçi) var, yəni 2017-ci ildə kadrların sayı 4% azalıb. 1 yanvar 2021-ci il tarixinə Akademiyada 27 807 işçi (o cümlədən 14 503 elmi işçi) var idi. Bu da 2018-2020-ci illərdə Akademiyanın əməkdaşlarının sayının 8%-dən çox azalması deməkdir.
2015-ci ildə Ukrayna Milli Elmlər Akademiyasında orta aylıq əmək haqqı təxminən 105 dollar təşkil edib (ölkə üzrə orta əməkhaqqından 40% az). Eyni zamanda, Ukrayna qanunvericiliyi alimlər üçün yüksək minimum əmək haqqı müəyyən edir ki, bu da praktikada yerinə yetirilmir. Məsələn, Ukraynanın “Elm və elmi-texniki siyasət haqqında” Qanununa əsasən, kiçik elmi işçinin aylıq əmək haqqı sənaye sahəsində olan əmək haqqından iki dəfə çox olmalıdır. 2016-cı ilin mart ayına olan məlumata görə, Akademiyada kiçik elmi işçinin əmək haqqı 3500-3750 qrivna sənayedə orta aylıq əmək haqqı isə 5795 qrivna idi. Beləliklə, Ukrayna Milli Elmlər Akademiyasında kiçik elmi işçinin maaşı qanunla nəzərdə tutulandan təxminən üç dəfə az idi. 2018-ci ildə UMEA-nın maliyyələşdirilməsi artırıldı, lakin elmi işçilərin maaşları aşağı olaraq qaldı və akademiyanın rəhbərliyindən elmi institutların işçilərinin ixtisarına dair müraciətlər edilməyə davam etdi. Əvvəlki kimi, 2018-ci ildə də UMEA təşkilatlarının üçdə ikisindən çoxu part-time işləyirdi. 2018-ci ilin oktyabr ayına olan məlumata görə, UMEA-nın 177 elmi müəssisəsindən 125-i orta əmsalı 0,79 (ildə 9,58 ay) olmaqla yarımştat işləyib.
“Nature” jurnalı bir neçə məqaləsində Ukrayna Milli Elmlər Akademiyasının hazırkı vəziyyətini tənqidi şəkildə şərh edib. Ukrayna Milli Elmlər Akademiyasının fəaliyyəti hazırda jurnal tərəfindən arxaik və qeyri-məhsuldar kimi qiymətləndirilir. Jurnalda akademiyanın fəaliyyətində prioritetlər barədə sorğuya cavab olaraq yalnız hazırkı bütün akademiklərin ad və vəzifələrinin siyahısı və akademiklərin özlərinin akademiyanın prioritetləri olması barədə məktub daxil olduğu bir hal qeyd edilir. .
Strukturu
Ukrayna Milli Elmlər Akademiyasının Rəyasət Heyəti İnstitutlar
Beynəlxalq elmi əlaqələr
250px|thumb|right| Ukrayna Milli Elmlər Akademiyasının prezidenti [[Anatoli Zaqorodnı]] Rəsmi məlumata görə, hazırda Ukrayna Milli Elmi Akademiyası çoxsaylı milli akademiyalar, elmi mərkəzlər və beynəlxalq elmi təşkilatlarla, o cümlədən Alman Tədqiqat Cəmiyyəti (DFG), Fransa Milli Elmi Tədqiqatlar Mərkəzi (FSS), İtaliya Milli Tədqiqat Bürosu (CMR), Türkiyə Elmi və Texnoloji Tədqiqat Şurası (TÜBİTAK), Birgə Nüvə Tədqiqatları İnstitutu, Avropa Nüvə Araşdırmaları Mərkəzi CERN, həmçinin YUNESKO, MAQATE, ÜST və s. ilə əməkdaşlıq edir. 1993-cü ildə Ukrayna Milli Elmlər Akademiyasının təşəbbüsü ilə Azərbaycan, Belarus, Vyetnam, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Moldova, Rusiya, Tacikistan, Türkmənistan, Özbəkistan və Ukraynanın Elmlər Akademiyalarının daxil olduğu Beynəlxalq Elmlər Akademiyası Assosiasiyası yaradıldı.
Eyni zamanda, nüfuzlu beynəlxalq elmi jurnal “Nature” 9 aprel 2006-cı il tarixli məqaləsində qeyd edir ki, GEANT yüksək sürətli məlumat şəbəkəsinə qoşulmaqla akademiya ilə Qərbi Avropa institutları arasında daha sıx əlaqələr yaratmaq cəhdləri rüşvət tələb edən akademiya üzvlərinin müqaviməti ilə üzləşib. Nəşrin fikrincə, akademiyanın rəhbərliyi rəqabətdən və təsir imkanlarını itirməkdən qorxur, məlumatın qəsdən gizlədilməsi ilə Ukraynanın Avropa İttifaqı tərəfindən maliyyələşdirilən tədqiqat proqramlarında iştirakına mane olur, bu da Aİ-nin rəhbər orqanları ilə əməkdaşlıq etmək istəməməsi ilə bağlıdır. Jurnal hesab edir ki, akademiyanın rəhbərliyi xüsusilə, elmi layihələrin və nəticələrin tədqiqatının müstəqil nəzərdən keçirilməsi istiqamətində “xarici cərəyanlar” qorxusundan Ukraynanın Aİ-nin Elmi Tədqiqatlar üzrə Çərçivə Proqramına (bu, ukraynalı alimlərlə xarici həmkarları arasında daha sıx əməkdaşlığa imkan verəcək) inteqrasiyasına mane olur.
Ukrayna-Rusiya müharibəsinə qədər Terskol Pik rəsədxanası Rusiya ilə birgə istifadə olunurdu.