cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
16 böyük türk imperiyası
Qəbul
2015-ci ilin yanvarında Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan Fələstin dövlət başçısı Mahmud Abbası 16 "döyüşçü"nün mühafizəsi ilə, tarixi zireh və 16 imperiyanı simvolizə etmək üçün hazırlanmış geyimləri geyən aktyorlarla birlikdə Türkiyə Prezident sarayında qəbul etmişdir. Kostyumların dövrlərinə uyğunluğu tənqid olunmuşdur.
2015-ci ildə “16 türk imperiyası” mövzusuna həsr olunmu, 1 kuruş nominallı mis-nikel ərintisindən hazırlanmış bir sıra sikkələr buraxılmıdır.
"16 böyük türk imperiyası" haqqındakı tarixi tezis tədricən pantürkçülük və türk milliyətçiliyinin simvollarından birinə çevrilmişdir.
Rövşən Atakişioğlu
Ədəbi fəaliyyəti
Rövşən Atakişioğlu Bakıda pedaqoji fəaliyyətin davam etdirməklə yanaşı, həm də bədii yaradıcılıqla məşğuldur.
Qəndaharın mühasirəsi (1737-1738)
Döyüş
Həmin ilin dekabr ayının sonlarında Nadir şah qoşunu ilə Kirmana çatdı və bir neçə gün istirahət üçün orada dayandı. Kirmanda olduğu zaman Nadir şah Sistan a, Fətəli xan Kəyaninin yanına çaparlar göndərdi və ondan tələb etdi ki, Zabulistan da toplanmış qoşun dəstəsi ilə onun köməyinə gəlsin. Fətəli xan bu qoşun dəstəsi ilə Qəndəhar yaxınlığında Nadir şahın qoşunlarına qatılmalı idi. Nadir şah eyni zamanda Nimruzdan da qoşun dəstəsi çağırdı. Bu qoşun dəstələrinin çağırılmasının Qəndəhardakı əfqan qarnizonuna qarşı nəzərdə tutulduğunu və Nadir şahın Hindistan yürüşünə hazırlıqla bağlı olduğunu söyləmək çətindir. Kermanda bir neçə günlük istirahətdən sonra Nadir şah Bəm yolu ilə Sistana hərəkəti davam etdirdi və Sistan-Qəndəhar sərhədini adlamaqla 1737-ci il fevral ayının ortalarında əfqan qüvvələri tərəfindən qorunan Kermik qalasına yetişdi. Fevralın 18-i Gərəşk hisarına çatdıqda qarnizondakı əfqanlar Nadir şahın ordusuna müqavimət göstərdi. Nəticədə şah toçu qoçbaşıya əmr verdi ki, toplarla hisarın divarlarına atış açsınlar. Nəticədə əhali qorxaraq şəhəri təslim etdi. Daha sonra Nadir şah Babaəli bəy Kösə Əhmədlunun oğlu Kəlbəli xan Avara Hezarcat və Zemindavərə doğru irəliləməyi əmr etdi. Kəlbəli xan bir qrup topçu alayı ilə Bost qalasını ələ keçirmək üçün yola düşdü. Həmin ayın 22-də Nadir şah öz ordusu ilə birlikdə Hilmend gölündən keçərək Qəndəhar şəhərinə yollandı. Nadir şah qüvvələrinin şəhərə yaxınlaşdığını öyrənən Qəndəhar əyalətinin hakimi Hüseyn Xan Hotaki Qəndəhar ətrafındakı kəndlərdən çoxlu miqdarda ərzaq toplayıb əsgərlər üçün qalalara aparmağı, qalan ləvazimatları da düşmən əlinə keçməməsi üçün yandırılmasını əmr etdi. Bndan sonra Nadir şah Kuşeknəhud bölgəsindən Şah Məsud bölgəsinə getdi və ordunun daşıyıcılarını ləvazimat gətirmək üçün Hezarcata göndərdi.
Nadir şah Ərqəndab çayı sahilində bir neçə günlük düşərgə saldı. Həmin müddət ərzində qoşunları gilzayi əfqanlarının qəfil hücumlarından qorunmaq üçün qruplaşdırdı. Düşərgənin sağ tərəfində Hacı xan Kürdün sərkərdəliyi altında olan 12 min nəfərlik Çeşmgəzək, Bəğayiri, Gəraylı və Qərayi döyüşçülərindən ibarət dəstə yerləşdirildi. 12 min nəfərik başqa bir dəstə də Xanəli xan Kükəlan, Qasım xan Qacar və Əliqulu bəy Əfşarın rəhbərliyi altında sol tərəfdə yerləşdirildi. Düşərgənin arxa istiqamətində Qəni xan Əfqan və Musa xan Dünbəli tərəfindən rəhbərlik edilən əbdali əfqanları dəstəsi mənzil salmışdı. Düşərgənin mərkəzində isə Nadir şah və qoşunların qalan hissəsi mənzil tutdu. Bu dəstələr mərkəzi dəstədən müəyyən məsafədə yerləşməklə müstəqil şəkildə səngərlənmişdilər.
Xatınbəyli
Xatınbəyli — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun Xatınbəyli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 4 noyabr 1991-ci il tarixli, 441 saylı Fərmanı ilə Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin Mardakert rayonunda Xatınbəyli kənd Soveti yaradılmış və Xatınbəyli kəndi Manikli kənd Sovetinin tərkibindən onun tərkibinə verilmişdir. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 13 oktyabr 1992-ci il tarixli, 327 saylı Qərarı ilə ləğv edilmiş Ağdərə rayonunun Xatınbəyli kəndi Ağdam rayonunun inzibati tərkibinə verilmişdir. Kənd Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin işğalı altındadır.
Qəndaharın mühasirəsi (1737-1738)
Döyüş
Çox keçmədən Nadir şahın qoşunu ilə Ərqəndab çayı sahilində düşərgə salması xəbəri Sultan Hüseyn Gilzayiyə çatdırıldı. O, Nadirin düşərgəsinə basqın etmək üçün süvariləri ilə çayı keçdi. Bütün gecəni keşik çəkən Nadir şahın qüvvələri hücuma keçən Hüseyn xan süvariləri ilə toqquşdu və əfqanlar heç bir şey əldə etmədən bir neçə ölü və yaralı ilə şəhərə qayıtdılar. Ertəsi gün Nadir şahın ordusu Qəndəhardan 20 km aralıda yerləşən Ərgəndab çayını keçərək şəhərin şərq divarına çatdı. Nadir şah öncə təcrübəli sərkərdələrindən olan Əmiraslan xanın rəhbərliyi altında 12 min nəfərlik bir avanqard dəstəni Qəndəhara doğru istiqamətləndirdi. Bu dəstə Qəndəhar yaxınlığında Sultan Hüseynin qarovul dəstəsi ilə rastlaşdı. Amma bu qarovul dəstəsi elə də böyük deyildi və ona görə də Əmiraslan xanın bir zərbəsindən pərakəndə hala düşüb geri qaçdı. Sonra isə Əmiraslan xan Nadir şaha məlumat çatdırdı ki, tapşırılmış mövqeləri tutmuşdur və artıq həmin mövqelərin təhlükəsizliyi təmin edildiyi üçün qoşunlar ora gələ bilərlər. Nadir şah da qoşunlarının hissə-hissə həmin mövqelərə doğru irəliləməsinə tapşırıq verdi. Mövcud olan məlumatlara görə, bu mövqe Qəndəharın şərqində yerləşirdi və orada düşərgə salmaq daha münasib bilindi.
Don Riçi
Donald Teylor Riçi — Avstraliya ordeni laureatı, bir çox intihar cəhdinə müdaxilə edən avstraliyalı. O, Sidneydə Boşluq adındakı bir uçurumdan intihara cəhd edən ən azı 180 nəfəri rəsmi olaraq xilas edib.
Xatınbəyli
Tarix
Kənd Ağdərə rayonunun tərkibində olub. 1992-ci Ağdərə rayonu ləğv edilib və ərazisi qonşu rayonlar arasında bölüşdürüldükdən sonra kənd Ağdam rayonunun ərazisinə düşüb.
Qəndaharın mühasirəsi (1737-1738)
Döyüş
“Aləm Ara-ye Naderi”də yazılır ki, Nadir şah hərəkət etməzdən əvvəl qoşun sərkərdələri olan Hacı xanın, Əliqulu bəy Əfşarın, Qasım xan Qacarın, Mustafa xan Bidelinin, Luristan valisi Əlimərdan xanın, Lütfəli xanın, Fətəli xanın, Kəlbəli xanın və Babaəli bəyin dəstələri hərəkət edib Qəndəhar ətrafında dayandılar. Nadir şah qoşunlarının Qəndəhar ətrafında cəmləşməsi Hüseyn tərəfindən müşahidə olunurdu. Nadir şah özü isə daha təmtəraqlı şəkildə Qəndəhar a doğru hərəkət etdi. Qarşıda 16 min nəfərlik cəzayirçi dəstəsi irəliləyirdi.
Boris Popov
Boris Popov (Борис Стефанов Попов; ) — Bolqarıstan botaniki.
Don Riçi
Müdaxilə
Rəsmi olaraq o, 2009-cu ilə qədər 45 il ərzində 180 nəfəri intihardan xilas edib, halbuki ailəsi bu rəqəmin 500-ə yaxın olduğunu iddia edir. Ritçi Avstraliyanın Sidney şəhərində yerləşən və bir çox intihar cəhdləri ilə tanınan "The Gap" adlı yerin yanında yaşayırdı.
Qəndaharın mühasirəsi (1737-1738)
Qəndaharın mühasirəsi
thumb|336x336px|Qəndahar və ətrafı|left 1737-ci il martın 21-də Qəndəhar ı işğal edən Nadir şah ordunun nəqliyyat komandiri Fətəli Xan Əfşar ı bir süvari alayı ilə külli miqdarda ərzaq təminatı üçün vilayətin şimalına göndərdi. Qısa müddətdən sonra Fətəli xan topladığı ləvazimatlarla orduya qayıdarkən əfqan kəşfiyyatçıları xəbər tutaraq vəziyyəti öz komandirərinə izah etdilər. Xəbəri eşidən Hüseyn xan Hotakinin zabiti Seydal Əfqani dörd əfqan alayı ilə Fətəli xana pusqu quraraq hücum etdi. Nəticədə onların topladığı bütün ərzaqlar ələ keçirildi. Şəhərdə Rəsul adlı gilzaylardan biri Hüseyn xanın yanından qaçaraq Nadir şahın ordusuna sığındı və şaha Seydal xanın planlarından xəbər verdi. Nadir şah 100 ən yaxşı süvarisini Fətəli xanın köməyinə göndərdi. Bu sipahilər əfqanların arxasınca yola düşərək onların şəhərlə əlaqələrini kəsdilər. Daha sonra Seydal xan ın üzrəinə hücuma keçərək onu ağır məğlubiyyətə uğratdılar. Bütün bunlara baxmayaraq Seydal xan qaçaraq öz canını xilas edə bildi və şəhərin şimalındakı dağlarda gizləndi.
Sorhşir bölgəsində düşərgə quran Nadir şah, Hüseyn Hotaki nin çoxlu ərzağı ehtiyatı olduğu üçün şəhəri bu qədər tez təslim etməyəcəyini anlayaraq yeni şəhər salınmasını əmr etdi. Bu vaxt Qəndəharın Tohi tayfasının başçısı Əşref Sultan da Hüseyn xandan qaçaraq şahın ordusuna sığınmışdı. Hüseyn xanın nüfuzlu adamlarının şahın ordusuna sığınması Nadir şahın şəhəri ələ keçirməsini daha da asanlaşdırırdı. Nadir şah əfqanları şəhərdən qovmaq və işi burada bitirmək üçün əsgərlərinə şəhəri tərk etməyi əmr etdi. Lakin Nadir şah ın ordusunun geri çəkildiyini görən əfqanlar getdikcə cəsarətləndilər və Ərqəndab çayı yaxınlığında qarətçiliyə başladılar.
Don Riçi
Müdaxilə
Tanınmış və tərifləməyən təvazökar bir adam, cənab Ritçi evindən intihar etmək niyyətində olanları görür və yavaş-yavaş onlara tərəf gedirdi. Uçurumun kənarında o, sadəcə gülümsəyərək onlardan soruşardı: "Mən sizə hansısa şəkildə kömək edə bilərəmmi?". Çox vaxt sakit yanaşma işə yarasa da, bəzi hallarda daha qətiyyətli olanları son sıçrayışdan çəkindirərək öz həyatını riskə atardı.
Qəndaharın mühasirəsi (1737-1738)
Qəndaharın mühasirəsi
Bu əsnada Nadir şahın əsgərləri bir neçə dəfə əfqanlara hücum edərək əksəriyyətini öldürüb, həbs etmişdilər. Şəhərin qarnizon komandiri Nadir şahın planını başa düşərək, öz əsgərlərinə çıhırdı qalmağı tapşırdı. Sultan Hüseynin göstərdiyi səylərin bir nəticə vermədiyini görən Nadir şah şəhərin ətrafına çoxlu mühafizə divarları çəkilməsini və hər birinin üzərinə silahlı mühafizəçilərin yerləşdirilməsini əmr etdi. Beləliklə, şəhər dörd tərəfdən Əfşarlı Dövləti nin əsgərlərinin nəzarətinə keçərək mühasirəyə alındı. 1737-ci ilin 3 may tarixində qüvvələrinin Bost qalasına olan hücumunun uğursuzluqla nəticələnməsindən xəbər tutan Nadir şah zabitlərindən birini Bost Hisar a göndərdi. Buraya gələn qüvvələr Hüseyn Sultanın ordusu ilə vuruşmağa başladı. Tərəflər arasında gedən sərt müharibə nəticəsində çoxlu əfqan əsir götürülərək Nadir şahın düşərgəsinə gətirildi.
Don Riçi
Müdaxilə
Bundan sonra Riçi onları bir fincan çay içmək və söhbət etmək üçün evinə dəvət edirdi. Onun kömək etdiyi insanlardan bəziləri illər sonra geri qayıdıb, onları qərarlarından döndərməkdə göstərdiyi səylərə görə ona təşəkkür edirdilər.
Qəndaharın mühasirəsi (1737-1738)
Qəndaharın mühasirəsi
Daha sonra Nadir şahın əmri ilə piyada əsgərlərdən ibarət bir alay topçu birliyi ilə birlikdə Səfa şəhəri nə göndərildi. Bu sipahilər bütün gün ərzində şəhəri top atəşina tutaraq Səfa hasarını ələ keçirdilər. Həmin il may ayının sonlarında İmamverdi bəy tərəfindən Əfşarlı şah hərəmi Sistandan Fərəhə gətirildi buradan isə Nadirabada aparıldı. Bu ərəfədə Seydal xanın Məhəmməd Gilzayinin yardımı ilə yenidən əsgər toplaması xəbəri Nadir şaha çatdı. Şah İmamverdi bəy Əfşar a əmr etdiki onların üzərinə hücum etsin. İmamverdi bəy sipahiləri ilə birlikdə Seydal xanın sığınacağına hücum etdi. Nəticədə əfqanlar məğlub edildilər və Seydal xanla köməkçisi Məhəmməd xan tutularaq Nadir şahın hüzuruna gətirildi. Nadir şah Məhəmməd xanı və digər əfqanları bağışlasa da Seydal xanın gözlərinin çıxarılmasını əmr etdi. thumb|375x375px|Köhnə Qəndahar qalasının qalıqları Seydal xanın ölümü ilə Hüseyn xan Hotaki ən yaxşı köməkçilərindən birini itirmiş oldu. Əfqan əsgərləri dağılaraq şəhərə qayıtdılar. Lakin onların yetəri qədər ərzaq ehtiyatı yoxidi. Buna baxmayaraq Hüseyn xan əsgərləri yenidən bir araya toplayaraq şəhəri bir neçə ay da müdafiə etməyə müvəffəq ola bildi. Nadir şah isə Qəndahar şəhərini 4 tərəfdən topların köməyi ilə mühasirə etdi. O özü ordunun böyük bir qismi ilə şəhərin mühasirəsini davam etdirsə də, ordunun kiçik bir qismini Bəlucistana- buradaki qarətçilərin üzərinə Pir Məhəmməd xan və İsəlməş xana kömək üçün göndərdi. Kömək dəstələrinin gəldiyini eşidən bəluclar yolda onları pusquya saldılar. Lakin bu qarşıdurmada bəluclar 800-ə yaxın itki verərək geri çəkilməli oldular. Əli bəy isə Şirxan xanı və digər bəluc qəbilələrinin qiyamını yatırmaq üçün Xaki bölgəsinə doğru yola düşdü. Şirxan  xan və köməkçiləri məğlub edilərək öldürüldülər. Bəlucun digər səlahiyyətli şəxsləri, İmtiyaz xan və Əmir Məhəbbət xan Nadir şahın hüzuruna çıxaraq üzr istədilər. Şah onların üzrünü qəbul edərək Əmir Məhəbbət xanı yenidən Bəlucistan a hakim təyin etdi. Şurabikin rəhbərliyini isə Mehrab Sultan adlı başqa bir hakimə verdi. Belə olduqda şahın bir başqa şəxsi ondan üstün tutaraq Bəlucistan a vali təyin etməsi Pir Məhəmməd xan ın acığına gəldi. O bir bəhanə ilə sipahiləri öz ətrafında toplayaraq İsəlməş xanın dəstəsindən ayrıldı. Əsgərlər hara getdiklərini bilmədikləri üçün Bəlucistanın istisində bir çoxu susuzluqdan can verdi. Pir Məhəmməd xan bu üsulla Nadirdən intiqam almağı planlamışdı. Lakin onun bu hərəkəti Əfqanıstan ın Qəndahar əyalətində Hotaki Dövlətinin süqutunu sürətləndirdi. Nadir şah Pir Məhəmməd xanın bu hərəkətindən xəbər tutduqda Bəy Kırklunu onun üzərinə göndərdi və nəticədə Pir Məhəmməd xan məğlub edilərək öldürüldü.
Don Riçi
Müdaxilə
Riçi intihar cəhdlərinə müdaxiləsini belə izah edib: "Siz sadəcə orada oturub baxa bilməzsiniz".
Qəndaharın mühasirəsi (1737-1738)
Mühasirənin uzanmasının səbəbləri
Qəndəhar ın mühasirəsi isə uzanmaqda davam edirdi. Bu mühasirə 11 ay çəkdi. Mühasirənin uzun sürməsinin bir səbəbi sözsüz ki, Qəndəhar qalasının güclü olması ilə bağlı idi.Müşahidəçilərin fikrincə, Qəndəhar qalasının mühasirəsinin uzun sürməsinin aşağıdakı səbəbləri də var idi:
Don Riçi
Mükafatlar
2006-cı ildə o, "intiharın qarşısının alınması proqramları vasitəsilə cəmiyyətə xidmət" Avstraliya ordeni ilə təltif edilmişdir. Riçi və həyat yoldaşı Moya, Gapın yerli hökumət rəsmisi Vullahra Şurası tərəfindən 2010-cu il üzrə "İlin Vətəndaşları" seçilib. O, 2011-ci ildə Avstraliya üçün Yerli Qəhrəman Mükafatı aldı. Milli Avstraliya Günü Şurası dedi: "Onun xoş sözləri və çətin anlarda evinə dəvət etməsi çox böyük fərq yaratdı. Belə sadə hərəkətlərlə Don qeyri-adi sayda insanı xilas etdi".
Qəndaharın mühasirəsi (1737-1738)
Mühasirənin sona çatması
11 ay çəkən mühasirə şah ordusunu çox yormuşdu. Nadir şah Bəlucistan dan Qəndəhara qayıdan Fətəli xan Əfşar və Məhəmməd Əli bəy öndərliyindəki qüvvələrə 10 aprel 1737-ci ildə hücum əmri verdi. Bundan sonra isə süvari və piyadalara da tapşırıq verildi ki, şəhərin çöl divarlarına inşa edilən surlara hücum etsinlər. Bu çətin döyüş nəticəsində şəhərin şimalındakı dağların təpəsində yerləşən Çehelzine qolu və digər 4 sur Nadir şahın əlinə keçdi.
Don Riçi
Vəfatı
Riçi 13 may 2012-ci ildə 86 yaşında vəfat etmişdir. Onun həyat yoldaşı Moya və üç qızı həyatdadır.
Qəndaharın mühasirəsi (1737-1738)
Mühasirənin sona çatması
Burada gözətçilik edən 300 əfqan əsgəri də əsir düşdü. Dağların coğrafi mövqeyi elə idiki, bu ərazilərdən nəinki toplar, insanların belə keçməsi çox çətin iş idi. Buna baxmayaraq Nadir şah ordusu topları ıın yuxarı çıxarmağa müvəffəq oldu və Qəndəhar ın ən böyük və sağlam divarı sayılan Dehdeh divarı da çox keçmədən dağıdıldı. Əfqan əsgərləri isə çarəsiz qalaraq təslim oldular.
12 aprel 1737-ci ildə Nadir şah ordusunda xidmət göstərən bəxtiyari piyada dəstələri şahın əmri ilə Dehdeh divarına hücum etdilər. Lakin 200 itki versələr də heç bir nəticə əldə edə bilmədilər. Həmin ayın sonunda bəxtiyari dəstələri yenidən şəhərə hücum edərək buranı və Çehaburc divarını da əfqanlardan təmizlədilər. Çətin vəziyyətdə qalan Hüseyn Hotaki bütün qüvvələri ilə 3 dəfə bəxtiyarilər üzərinə hücuma keçsə də  şah ordusu onların bu hücumlarını dəf edə bildi.
Bu hadisələrin xəbərini eşidən Hüseyn Hotaki qadınlar və qohumları ilə birlikdə şəhərdən qaçaraq Keytul hisarına sığındı.Lakin Nadir şahın topları ordaya da şiddətlə atəş açdı.Səhəri gün Hüseyn bacısı Zeynəbi bir qrup əfqanla birlikdə şahın hüzuruna göndərərək,ondan bağışlanmağı xahiş etdi. Nadir şah onun xahişini qəbul etdikdə şəhərin qapları Əfşarlı ordusunun üzünə açıldı. Səhəri gün Hüseyn xan və  Mahmud Əfqanın ailəsi Babavəli qapısının önündə Nadir şahın əlini öpdülər. Şah da Hüseyni və ətrafındakıları öldürmək fikrindən daşındı. Hətta həbsdə olan Zülfüqar xanı da sərbəst buraxdı. Bundan sonra Hüseyn xan, Mahmud və Zülfüqar xan, eləcə də ailələri Mazandarana sürgün edildilər.
Türk nahiyəsi
Türk nahiyəsi - Osmanlı İmperiyasının Tiflis əyalətində Qazax livası inzibati–ərazi nahiyə
Kəndlər
Laləyer, Xan, Böyüktürk, Hacıtürk, Əyriboyun, Miri, Ağdan, Abdulla, Uzunəli, Haştərək, Karqaya, Gözəldərə, Ərəbəli, Ağalı, Qozluq, Bulaq, Həmzə, Gödəklik, Əlyar, Kiçik Ceyran, Kiçik Xocatürk, Böyük Xocatürk, Qamışgöl, Baldırıqanlı, Xocabazar, Laçınqayası, İsmibulaq, Baldırqanlı, Pirəlili, Çaxmaxlı, Heydərli, Amir..
Yevgeniya Mixaylova
Yevgeniya Mixaylova — Rusiya dövlət və ictimai xadimi, təhsil təşkilatçısı, müəllim, Rusiya Təhsil Akademiyasının akademiki (2015). M. K. Ammosov adına Şimal-Şərq Federal Universitetinin prezidenti (2019-cu ildən). Pedaqoji elmlər doktoru, professor.
2007–2010-cu illərdə — Saxa Respublikasının (Yakutiya) vitse-prezidenti, 2010–2019-cu illərdə — M. K. Ammosov adına Şimal-Şərq Federal Universitetinin rektoru.
Bioqrafiya
Yakut Dövlət Universitetinin fizika-riyaziyyat fakültəsini bitirib (1972). 1972–1983-cü illərdə Yakut MSSR-in müxtəlif məktəblərində riyaziyyat müəllimi işləyib. 1983-cü ildə Yakutskda 20 saylı orta məktəbdə tərbiyə işinin təşkilatçısı işləyib.
1988–1996-cı illərdə — Yakut Şəhər Xalq Təhsili İdarəsinin rəis müavini, müdiri, Şəhər Təhsil Şöbəsinin müdiri, Saxa Respublikası (Yakutiya) təhsil nazirinin müavini işləyir. 1996-cı ildə Moskva Psixologiya İnstitutunu bitirmiş və psixologiya elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almaq üçün dissertasiya müdafiə etmişdir ("Yeniyetməlik dövrünə keçid dövründə məsuliyyətin inkişafının psixoloji xüsusiyyətləri").
1997–2002-ci illərdə — Saxa Respublikasının (Yakutiya) təhsil naziri olur. Pedaqoji elmlər doktoru (2000, "Region təhsil sistemində təhsilin keyfiyyətinin monitorinqinin nəzəriyyəsi və təcrübəsi" dissertasiyası) adını alır.
2000-ci ildə Rusiya Federasiyasının əməkdar müəllimi, 2001-ci ildə Saxa Respublikasının (Yakutiya) fəxri vətəndaşı adına layiq görülüb.
2003–2007-ci illərdə — Saxa Respublikası (Yakutiya) Hökuməti sədrinin müavini olur. 2007–2010-cu illərdə — Saxa Respublikasının (Yakutiya) vitse-prezidenti vəzifəsimni icra edir.
Rusiya Federasiyası Hökumətinin 9 aprel 2010-cu il tarixli 512-r nömrəli qərarı ilə Yevgeniya İsaevna Mixaylova M. K. Ammosov adına Şimal-Şərq Federal Universitetinin rektoru təyin edilmişdir. O, 2010-cu il iyunun 9-da Saxa Respublikası (Yakutiya) Dövlət Məclisinin (Yakutiya) vitse-prezidentinin səlahiyyətlərinə xitam verilməsi barədə qərar qəbul edilən Saxa Respublikası Dövlət Məclisinin (İl Tumen) sessiyasından sonra vəzifəyə başlayıb.
2011-ci ildə Rusiya Təhsil Akademiyasının müxbir üzvü seçilmişdir. 2015-ci ildə Rusiya Təhsil Akademiyasının (peşə təhsili kafedrasında) akademiki seçilmişdir.
2019-cu ildən M. K. Ammosov adına Şimal-Şərq Federal Universitetinin prezidenti olur.
Ailəlidir, dörd övladı var.
Mükafatlar və adlar
Petrovski Elmlər Akademiyasının akademiki.
RSFSR xalq maarifi əlaçısı (1990).
Saxa Respublikasının (Yakutiya) fəxri vətəndaşı (2001).
"Azad Rusiyanın müdafiəçisi" medalı (1993).
SSRİ Təhsil Nazirliyinin fəxri diplomu (1983).
IV dərəcəli Vətənə xidmətə görə ordeni (2010).
2020 — Şərəf ordeni (14.10.2020) — elmi və pedaqoji fəaliyyətdə böyük xidmətlərinə, ixtisaslı mütəxəssislərin hazırlanmasına və uzun illər vicdanlı əməyinə görə.
Altamuralı adam
Altamuralı adam — İtaliyanın cənubunda yerləşən Altamura şəhərində tapılan 187 min illik skelet.
"Altamuralı adam" adlandırılan bu skelet 1993-cü ildə bir mağarada tapılıb. Araşdırmaçıların ehtimallarına görə "Altamuralı adam" bir quyuya düşərək batıb. Amma bəzi alimlər onun aclıqdan və ya susuzluqdan öldüyünü təxmin edilər.
Skeletin DNT-si üzərində araşdırma aparan alimlər hesab edirlər ki, son nəticələr 200 əsr əvvəlki insanların quruluşu ilə əlaqədar bir çox informasiya verə biləcək.
İvrit dili
İvrit dili, həmçinin ibri dili və ya ibrani dili (ivr.: עִבְרִית, ʿĪvrīt,  və ya ; səm.: ࠏࠁࠓࠉࠕ) — sami dillərinin Kənan dilləri qrupuna daxil olan dil. 1948-ci ildən İsrailin rəsmi dilidir. E.ə. II–I minilliklərdə Fələstin yəhudiləri bu dildə danışırdılar. Qədim yəhudi dilinin mühüm abidəsi olan "Əhdi-ətiq"in ən qədim hissəsi e.ə. XIII–XII əsrlərə aiddir. Eramızın əvvəlindən arami dilinin sıxışdırdığı ivrit dili mədəniyyət və din dili kimi qalmışdı. Orta əsrlərdən bədii, fəlsəfi, elmi və dini ədəbiyyat dilidir. XIX əsrin sonundan XX əsrin əvvəlindən yenidən danışıq dili kimi istifadə olunur. Müasir ivrit dili qədim yəhudi dilinin morfoloji xüsusiyyətlərini saxlamaqla, semantik və sintaktik cəhətdən idiş və digər german, Habelə slavyan dillərinin təsirinə məruz qalmışdır.
Əlifba haqqında
İvrit əlifbasında 22 hərf mövcuddur. Əlifba bütünlüklə samitlərdən ibarətdir. Saitlər, bir qayda olaraq yazılmır, yalnız istisna hallarda, məsələn: -sözün əvvəlində və ya sonunda; -alınma sözlərin yazılışında; -sözün oxşar yazılan başqa sözlə səhv salınmaması üçün saitlər yazılır. Bunun üçün alef (א), yod (י), hey (ה), vav (ו), ayin (ע) hərflərindən istifadə olunur. Yazı zamanı hərflər sağdan sola düzülür.
Yokay
Yokai (妖怪, "qəribə görünüş") Yapon folklorunda fövqəltəbii varlıqlar və ruhlar sinfidir. Yōkai sözü "cazibədar; fəlakət" və "görünüş; sirr; şübhəli" mənasını verən kancidən ibarətdir. Yokai həmçinin ayakaşi (あやかし), mononoke (物の怪) və ya mamono (魔) kimi də istinad edilir. Yokai sözün Qərb mənasında sözün əsl mənasında cinlər deyil, əksinə, davranışları pis niyyətli və ya nadinclikdən tutmuş dostluq, təsadüfi və ya insanlara faydalı ola bilən ruhlar və varlıqlardır. Yokai tez-tez heyvan xüsusiyyətlərinə malikdir (məsələn, tısbağaya bənzəyən kappa və adətən qanadlarla təsvir olunan tengu), lakin kuchisake-onna kimi xarici görünüşdə də humanoid görünə bilər. Bəzi yokaylar cansız cisimlərə bənzəyir (məsələn, tsukumoqami), digərləri isə heç bir nəzərə çarpan formaya malik deyillər. Yōkai adətən mənəvi və ya fövqəltəbii qabiliyyətlərə malik olaraq təsvir edilir, forma dəyişdirmə onlarla əlaqəli ən ümumi xüsusiyyətdir. Şəklin dəyişdirilməsi bakemono (化け物) və ya obake (お化け) kimi tanınır. Yapon folklorşünasları və tarixçiləri yokai "fövqəltəbii və ya izaholunmaz hadisələrin öz məlumatlandırıcılarına" təcəssümü kimi izah edirlər. Edo dövründə Toriyama Sekien kimi bir çox sənətkar xalq nağıllarından və ya sırf öz təxəyyüllərindən ilham alaraq yeni yokai icad etdilər. Bu gün bir neçə belə yōkai (məsələn, amikiri) daha ənənəvi folklordan qaynaqlandığı üçün səhv edilir.
Anlayış
Yokai anlayışı, onların səbəbləri və onlarla əlaqəli hadisələr Yapon mədəniyyəti və tarixi dövrlərində çox dəyişir; tipik olaraq, zaman dövrü nə qədər böyükdürsə, fövqəltəbii hesab edilən hadisələrin sayı və yokayın nəticəsi bir o qədər çox olur. Yaponların animizm ideyalarına görə, ruha bənzər varlıqların hər şeydə, o cümlədən təbiət hadisələri və əşyalarda yaşadığına inanılırdı. Bu cür ruhlar duyğulara və şəxsiyyətlərə malik idilər: sülhpərvər ruhlar nigi-mitama kimi tanınırdılar, onlar xoşbəxtlik gətirirdilər; ara-mitama kimi tanınan zorakı ruhlar xəstəlik və təbii fəlakətlər kimi bəla gətirdi. Heç bir ruh növü yokai hesab edilmirdi. Bir insanın əcdadları və xüsusilə hörmətli vəfat etmiş ağsaqqalları da onlara ibadət edənlərə bəxt gətirən qoruyucu ruhlar statusu qazanan nigi-mitama hesab edilə bilər. Heyvanlar, əşyalar və təbii xüsusiyyətlər və ya hadisələr də ərazidən asılı olaraq nigi-mitama və ya ara-mitama kimi ehtiram edilirdi. Zərərli ruhların mövcudluğuna baxmayaraq, bədxah ruhları yatırtmaq, bədbəxtliyin qarşısını almaq və başqa izahı olmayan fenomen və hadisələrdən yaranan qorxunu azaltmaq məqsədi ilə ara-mitama-nı nigi-mitama çevirmək üçün rituallar həyata keçirilirdi. Ara-mitama-nın nigi-mitama çevrilməsi ritualı chinkon (鎮魂, lit. 'ruhların sakitləşməsi' və ya 'reqiuem') kimi tanınırdı. kifayət qədər ehtiramın olmaması və ya ibadətçiləri və beləliklə də onların ilahiliyini itirməsi ilə yokai oldu. Zaman keçdikcə fövqəltəbii olduğu düşünülən hadisələr və hadisələr getdikcə azaldı, şəkil vərəqlərində və rəsmlərdə yokai təsvirləri standartlaşmağa başladı, qorxunc ruhani varlıqlardan daha çox karikaturaya çevrildi. Yokai ilə bağlı nağıl və əfsanələrin elementləri Yaponiyada orta əsrlərdən başlayaraq ictimai əyləncələrdə təsvir olunmağa başladı. Edo dövründə və ondan sonra, yokay mifologiyası və irfanı daha çox müəyyən edilmiş və rəsmiləşdirilmişdir.
Növləri
Folklorşünas Tsutomu Ema yokai və hengi (変化, lit. 'dəyişmiş əşyalar/mutantlar') təsvir edən ədəbiyyatı və rəsmləri tədqiq edərək, onları Nihon Yōkai Henge Shi və Obake no Rekishi-də təqdim edildiyi kimi kateqoriyalara ayırdı:
Yokayın "əsl formasına" əsaslanan kateqoriyalar: İnsan Heyvan bitki Obyekt Təbiət hadisəsi Mutasiya mənbəyindən asılı olaraq kateqoriyalar: Bu dünya ilə əlaqəli mutasiya Ruhani və ya zehni ilə əlaqəli mutasiya Reenkarnasiya və ya dünyadan sonrakı mutasiya Materialla əlaqəli mutasiya Xarici görünüşə görə kateqoriyalar: İnsan Heyvan bitki Artefakt Quruluş və ya bina Təbii obyekt və ya hadisə Birdən çox kateqoriyanı birləşdirən müxtəlif və ya görünüş. Digər folklorşünaslıq kateqoriyalarında yōkai yunan mifologiyasının pəriləri kimi, yerləşdiyi yerə və ya onların təzahürü ilə əlaqəli hadisələrə görə təsnif edilir. Yōkai 綜合日本民俗語彙 ("Yapon Folklorunun Tam Lüğəti", Soqo Nihon Minzoku Qoi) kitabında aşağıdakı kimi indekslənmişdir: Yama no ke (dağlar) michi no ke (yollar) ki no ke (ağaclar) mizu no ke (su) umi no ke (dəniz) yuki no ke (qar) oto no ke (səs) dōbutsu no ke (həqiqi və ya xəyali heyvanlar)
Qədim tarix
Eramızın 772-ci ili: Şoku Nihonqidə "Şinto təmizliyi yōkai imperator sarayında çox tez-tez göründüyü üçün həyata keçirilir" ifadəsi var, yōkai sözünü xüsusi olaraq hər hansı bir fenomenə deyil, ümumiyyətlə qəribə hadisələrə istinad etmək üçün istifadə edir. Heian dövrünün ortası (794–1185/1192): Sei Şonaqonun Yastıq Kitabında "Möhkəm mononoke var" ifadəsi, həmçinin Murasaki Şikibunun "monokoke olduqca qorxunc hala gəldi" ifadəsi var. mononoke sözünün ilk görünüşləridir. 1370: Taiheikidə, beşinci cilddə, "Saqami no Nyudo yokaydan heç qorxmurdu" ifadəsi var. Qədim dövrlər ədəbiyyatda və yokaydan bəhs edən və izah edən xalq nağıllarında zəngin bir dövr idi. Kojiki, Nihon Şoki və qədim keçmişin əfsanələrini əks etdirən müxtəlif Fudoki kimi ədəbiyyat və digər sirli hadisələrlə yanaşı, oni, oroçi və digər növlərdən bəhs edən əsərlər artıq onlarda görünür. Heian dövründə, Nihon Ryōiki və Konjaku Monogatarū kimi nəşrlərdən başlayaraq, yokai və digər fövqəltəbii hadisələr haqqında hekayələr topluları bir çox cilddə nəşr olundu və bu nəşrlərdə Hyakki Yagyo kimi hadisələrin qeydlərini görmək olar. Bu ədəbiyyatlarda rast gəlinən yokaylar sonrakı nəsillərə ötürülürdü. Lakin ədəbiyyatda bu yokaylardan bəhs edilsə də, izah edilsə də, onlara heç vaxt vizual təsvirlər verilməmişdir. Sonrakı Heian dövründən gələn Cəhənnəm Tuşunması (Nara Milli Muzeyi) kimi Buddist rəsmlərində oni ideyasının vizual ifadələri var, lakin həqiqi vizual təsvirlər yalnız Orta əsrlərdə, Kamakura dövründən və kənarda. Yamata no Orochi əvvəlcə yerli bir tanrı idi, lakin Susanoo tərəfindən öldürülən yokaya çevrildi. Yasaburo əvvəlcə intiqamçı ruhu (onryō) öldükdən sonra zəhərli ilana çevrilən və çəltikdəki suyu əzablandıran bir quldur idi, lakin nəticədə tanrılaşdı. "quyunun müdriklik tanrısı". Kappa və inuqami bəzən bir bölgədə tanrı, digər ərazilərdə isə yokai kimi qəbul edilir. Bu nümunələrdən görünür ki, Yapon tanrıları arasında tanrıdan yokaya və əksinə keçə bilən bəzi varlıqlar var.
Post-klassik tarix
Orta əsr Yaponiyası emakimono, Otogizoshi və yokayın digər vizual təsvirləri kimi nəşrlərin görünməyə başladığı dövr idi. Jisha Engi (寺社縁起) kimi dini nəşrlər mövcud olsa da, digərləri, məsələn, Otogizoshi, daha çox əyləncə üçün nəzərdə tutulmuşdu və yokayın getdikcə daha çox əyləncə subyekti kimi göründüyü tendensiyaya başlamışdır. Nümunələr üçün, yokayların məhv edilməsi nağıllarının insan cəmiyyətinin yokai üzərindəki üstün statusunun vurğulanmasının nəticəsi olduğunu söyləmək olar. Nəşrlərə aşağıdakılar daxildir: Ooe-yama Şuten-doji Emaki (oni haqqında), Zegaibou Emaki (təqribən bir tengu), Tawara no Touta Emaki (nəhəng ilan və qırxayaq haqqında), Tsuchigumo Zoshi (Tsuchigumo Zoshi) (tsuchigumo haqqında), və Dojo-ji Engi Emaki (nəhəng ilan haqqında). Sugawara no Michizane'nin oni şəklini alan bir ildırım tanrısı olduğu Kitano Tenjin Engi Emaki və bunu etdikdən sonra insanlara hücum etməsinə baxmayaraq, o, sonda yenə də tanrı olaraq ilahiləşdirildi. Junirui Emaki, Tamamono Soşi (hər ikisi Tamamo-no-Mae haqqında) və Fujibukuro Soushi Emaki (meymun haqqında). Bu emaki heyvanların yokai mutasiyalarından bəhs edirdi. Tsukumoqami Emaki, atılan çox qiymətli olmayan əşyalar haqqında nağılları danışırdı ki, onların içində insanlara qarşı pis əməlləri planlaşdıran bir ruh yaşayır və nəticədə qovulur və sülhə göndərilir. Hyakki Yagyo Emaki, çoxlu müxtəlif növ yokayları təsvir edir, hamısı birlikdə yürüş edir. Beləliklə, yalnız yazılı şəkildə qeyd olunan yokai orta əsrlərdə vizual görünüş qazanmışdır. Otogizoşidə Urashima Taro və İssun-bōshi kimi tanış nağıllar da meydana çıxdı. Yokaydakı növbəti böyük dəyişiklik Edo dövründə, müharibə edən dövlətlər dövründən sonra gəldi. Müasir tarix
Edo dövrü
1677: Şokoku Hyakumonogatari, müxtəlif canavarların nağılları toplusunun nəşri. 1706: Otogi Hyakumonogatari nəşri. Miyazu no Ayakashi (1-ci cild) və Unpin no Yōkai (4-cü cild) kimi cildlərdə Çindən gələn nağıl kolleksiyaları Yapon mühitinə uyğunlaşdırılmışdır. 1712: Çin Sancai Tuhui əsasında nağıllar toplusu olan Terajima Ryoan tərəfindən Wakan Sansai Zue nəşri. 1716: İxtisaslaşdırılmış lüğətdə Sesetsu Kojien (世説故事苑) yōkai haqqında bir giriş var, orada deyilirdi: "Mənim cəmiyyətimdə adi insanlar arasında, çox vaxt adi insanlar tərəfindən səhv tələffüz edilən bir çox kaiji (sirli hadisələr) var. keçi.' Bu növlərə gəlinciklərin qışqırması, tülkülərin ulaması, siçanların səs-küyü, toyuğun qalxması, quşların fəryadı, quşların paltarlara nəcis çıxarması və qazan və butulkalardan gələn səslərə bənzər səslər daxildir. Şōseiroku-da əşyaların növləri görünür, onları qovmaq üsulları görünə bilər, buna görə də əsas olmalıdır." 1788: Masayoshi Kitao tərəfindən Bakemono çakutocho nəşri. Bu, yokayın kibyoşi diaqramı kitabı idi, lakin onun ön sözündə "demək olar ki, cəmiyyətimizdə yokai deyilən şey qorxudan yaranan hisslərimizin təmsilidir" və artıq bu dövrdə, yokai araşdırılırdı, o, yokainin həqiqətən var olub-olmadığını soruşan insanların olduğunu göstərdi. Məhz bu dövrdə mətbəə və nəşr texnologiyası ilk dəfə geniş şəkildə istifadə olunmağa başladı, nəşriyyat mədəniyyəti inkişaf etdi və tez-tez kibyoşi və digər nəşrlərin mövzusu oldu. Nəticədə, bu cür kitablarla məşğul olan kaşi-hon dükanları genişləndi və geniş istifadə olunmağa başladı, hər bir yokay haqqında ümumi ictimaiyyətin təəssüratını sabitləşdirdi və bütün Yaponiyaya yayıldı. Məsələn, Edo dövründən əvvəl kappa kimi təsnif edilən yokayların nə olduğuna dair çoxlu şərhlər var idi, lakin kitablar və nəşrlər sayəsində kappa anlayışı indiki kappa anlayışı ilə əlaqələndirildi. Həmçinin, xalq əfsanəsindən doğan yokaydan başqa digər növ nəşrlər də daxil olmaqla, oyun və ya söz oyunları vasitəsilə yaradılmış bir çox icad edilmiş yokay da var idi; Sekien Toriyamanın Qazu Hyakki Hagyo nümunəsidir.
Meyci və Taysho dövrləri
1891: Şibue Tamotsu tərəfindən Seiyuu Youkai Kidan nəşri. Qrimm nağılları kimi Avropadan xalq nağıllarını təqdim etdi. 1896: Inoue Enryō tərəfindən Yōkaigaku Kogi nəşri 1900: Yanvarda Kabuki-zada Yami no Ume Hyakumonogatari adlı kabuki tamaşasının nümayişi. Bu, Kasa ippon aşi, skeletlər, yuki-onna, osakabe-hime və başqaları kimi çoxsaylı yokayların göründüyü bir tamaşa idi. Onoe Kikuqoro V osakabe-hime kimi bunların bir çoxunun rolunu oynadı. 1914: Mitsutaro Şirai tərəfindən Shokubutsu Kaiko nəşri. Şirai bitki patoloqu və herbalist nöqteyi-nəzərindən bitki yokai üzərində ekspozisiya etdi. Meyci bərpası ilə Qərb ideyaları və tərcümə edilmiş qərb nəşrləri təsir göstərməyə başladı və qərb nağılları xüsusilə axtarıldı. Binboqami, yakubyoqami və şiniqami kimi şeylər haqqında danışılırdı və shinigami hətta klassik rakuqoda təsvir edilirdi və şinigami bir növ Yapon yokai və ya kami kimi yanlış başa düşülsə də, onlar əslində Şiniqami adlı rakuqo vasitəsilə əhali arasında yaxşı tanınırdılar. San'yūtei Enchō, Qrimm nağılı "Xaç atası Ölüm" və İtalyan operası Crispino e la komare (1850) kimi Avropa nağıllarının qəbulu idi. Həmçinin, 1908-ci ildə Kyoka İzumi və Tobari Çikufuu birgə Gerhart Hauptmanın "Batmış zəng" pyesini tərcümə etdilər. Kyoka'nın Yasha ga Ike kimi sonrakı əsərləri "Batmış Zəng"dən təsirləndi və beləliklə, Qərbdən gələn xalq nağıllarının Yapon yokai nağıllarına uyğunlaşdığını görmək olar.
Xalq mədəniyyətində
Yokai tez-tez Yapon ruhları və ya Şərqi Asiya xəyalları kimi xatırlanır, məsələn, Hanako-san əfsanəsi və ya Yapon əfsanəsindən gələn "Yarıq ağızlı qız" hekayəsi. Yokai termini "qəribə və ya qeyri-adi bir şey" kimi də şərh edilə bilər.
İstinadlar
"#kanji 妖怪". Jisho.org. Retrieved 2022-02-28. "ようかい". Jisho.org. Retrieved 2022-02-28. "Toriyama Sekien". Obakemono. The Obakemono Project. Archived from the original on 26 July 2013. Retrieved April 2, 2021. 小松和彦 2015, p. 24 小松和彦 2011, p. 16 宮田登 2002, p. 14, 小松和彦 2015, pp. 201–204 小松和彦 2011, pp. 16–18 宮田登 2002, pp. 12–14、小松和彦 2015, pp. 205–207 小松和彦 2011, pp. 21–22 小松和彦 2011, pp. 188–189 近藤瑞木・佐伯 孝弘 2007 民俗学研究所『綜合日本民俗語彙』第5巻 平凡社 1956年 403–407頁　索引では「霊怪」という部門の中に「霊怪」「妖怪」「憑物」が小部門として存在している. 小松和彦 2011, p. 20 『今昔物語集』巻14の42「尊勝陀羅尼の験力によりて鬼の難を遁るる事」 小松和彦 2011, p. 78 小松和彦 2011, p. 21 小松和彦 2015, p. 46 小松和彦 2015, p. 213 宮田登 2002, p. 12, 小松和彦 2015, p. 200 太刀川清 (1987). 百物語怪談集成. 国書刊行会. pp. 365–367. "世説故事苑 3巻". 1716. Retrieved 2015-12-16. 江戸化物草紙. アダム・カバット校注・編. 小学館. February 1999. p. 29. ISBN 978-4-09-362111-3. 草双紙 といわれる 絵本 で、ジャンルごとにより表紙が色分けされていた. 黄表紙は大人向けのもので、その他に赤や青がある. 多田克己 (2008). "『妖怪画本・狂歌百物語』妖怪総覧". In 京極夏彦 ・多田克己編 (ed.). 妖怪画本 狂歌百物語. 国書刊行会. pp. 272–273頁. ISBN 978-4-3360-5055-7. 湯本豪一 (2008). "遊びのなかの妖怪". In 講談社コミッククリエイト編 (ed.). DISCOVER妖怪 日本妖怪大百科. KODANSHA Official File Magazine. Vol. 10. 講談社. pp. 30–31頁. ISBN 978-4-06-370040-4. 山口敏太郎 (2007). 本当にいる日本の「現代妖怪」図鑑. 笠倉出版社. pp. 9頁. ISBN 978-4-7730-0365-9. "都市伝説と妖怪". DISCOVER妖怪 日本妖怪大百科. Vol. 10. pp. 2頁. と学会 (2007). トンデモ本の世界U. 楽工社. pp. 226–231. ISBN 978-4-903063-14-0. 妖怪王（山口敏太郎）グループ (2003). 昭和の子供 懐しの妖怪図鑑. コスモブックス. アートブック本の森. pp. 16–19. ISBN 978-4-7747-0635-1. 水木しげる (1974). 妖怪なんでも入門. 小学館入門百科シリーズ. 小学館. p. 17. ISBN 978-4-092-20032-6.
Azərbaycanda cüdo
22 noyabr 1972-ci ildə respublikamızda ilk dəfə olaraq cüdo üzrə yarışlar keçirilib. İlk klublar "Dinamo", "Burevestnik", "Lokomotiv", "Vodnik" cəmiyyətlərində və Sumqayıt, Gəncə şəhərlərində fəaliyyət göstərməyə başlayır. 1972-ci ilin dekabrında Azərbaycan cüdo məktəbinin ilk məşqçiləri olan İsmayıl Əhmədov, Sabir Hüseynov, Ağarza Əhmədov və Viktor Kuznetsov Tallində təşkil olunmuş məşqçilərin ilk ümumittifaq seminarında iştirak edirlər. Daha sonra ümumittifaq hakimlər seminarlarında Əhməddin Rəcəbli və Viktor Kuznetsov, 1973-cü ildə isə Ukraynanın Fiadosiya şəhərində keçirilmiş məşqçilərin ikinci ümumittifaq seminarına Zair Məmmədov, Tərlan Həsənov və Rauf Şəfiyev də iştirak ediblər. İsmayıl Əhmədov, Sabir Hüseynov, Əhməddin Rəcəbli, Ağarza Əhmədov, Rauf Şəfiyev, Viktor Kuznetsov, Ənvər İskəndərov, Tərlan Həsənov, Cərulla Şinqarov, Səməd Şəhniyarov – bu mütəxəssislər Azərbaycanın ilk cüdo məşqçiləri sayılırlar. İlk idman ustası Sahib İsmayılov, ilk beynəlxalq dərəcəli idman ustası Qüdrət Pəncəliyev, ilk əməkdar idman ustası adına isə Nazim Hüseynov layiq görülüb. Respublikanın ilk əməkdar məşqçisi Əhməddin Rəcəbli, keçmiş SSRİ-nin ilk əməkdar məşqçisi adını isə Ağayar Axundzadə alıb. Qızlar arasında ilk idman ustası Arzu Atayeva, ilk beynəlxalq dərəcəli idman ustası isə Gülşən Şirinova olmuşdur. İlk ümumittifaq dərəcəli hakim adını Rauf Şəfiyev, ilk beynəlxalq dərəcəli hakimlər isə Zair Məmmədov və Valeh Məhərrəmov olmuşlar. Keçmiş SSRİ birinciliklərinin ilk qalib və mükafatçıları Zakir Kərimov (1974-cü ildə yeniyetmələr arasında SSRİ birinciliyinin bürünc mükafatçısı, 1977-ci ildə SSRİ 2-ci gənclər oyunun qızıl mükafatçısı) Ələkbər İsmayılov (1975-qızıl), Sahib İsmayılov (1972 – bürünc), Ənvər Əhmədov (1982 – gümüş) olmuşlar. Fərhad Rəcəbli Azərbaycan cüdoçuları arasında İlk dəfə olaraq Avropa miqyaslı yarışlarda medal qazanıb. O 1978-ci ildə Macarıstanda keçirilmiş gənclər arasında Avropa birinciliyində III yerə layiq görülmüşdü.Ardınca isə Bayramov Novruz Nazim oğlu dünya çempionu (1999-cu il qızıl) Avropa çempionatı (2000-ci il qızıl) 15 dəfə Respublika çempionu olmuşdur.Lakin kriminal münasibətlərə görə idmanı tərk etmişdir.Məhz 2001-ci il Dünya Çempionatında Ermənistan əsilli idmançını 6 san ərzində yıxması onu Dinnesin rekordlar kitabına salmışdır hələ bu rekkordu qıran olmamışdır.
Sıyrılmış qılınc (roman)
Sıyrılmış qılınc — Cəlal Bərgüşadın Babək Xürrəmidən bəhs edən, ilk dəfə 1981-ci ildə Bakıda nəşr edilmiş tarixi romanı.
Məzmun
Calal Bərgüşadın "Sıyrılmış qılınc" tarixi romanı məşhur xalq sərkərdəsi Babək Xürrəminin ölməz həyatına həsr edilmişdir. Romanda Babəkin azadlıq və istiqlaliyyət uğrunda xilafətə qarşı apardığı bir sıra şanlı döyüşlər, o dövrün tarixi xronologiyası təsvir olunur.
Nəşr və tərcümə
Əsər ilk dəfə Bakıda Kiril qrafikalı Azərbaycan əlifbası ilə 1981-ci ildə, Gənclik nəşriyyatında 375, latın qrafikalı Azərbaycan əlifbası ilə isə 2017-ci ildə Bakı Kitab Klubunda 436 səhifədə nəşr edilib.
Roman azərbaycanlı tarixçi Zülfiyyə Vəliyeva tərəfindən türk dilinə tərcümə edilib, "Sıyrılmış Kılıç Babek" adı ilə 17 oktyabr 2005-ci ildə Ankarada "Yurt Kitap-Yayın"da 472 səhifədə nəşr edilib.
Tədqiq və tənqidi
Azərbaycanlı filoloq Nigar Göyçayskaya 2005-ci ildə “Ərəb və azərbaycan nəsrində Babək və xürrəmilər obrazı (Circi Zeydanın “Fərqanə gəlini” və Cəlal Bərgüşadın “Sıyrılmış qılınc” romanları əsasında)” mövzusunda olan namizədlik dissertasiyasının müdafiə edib.
Asif Ata "Babəkliyimiz: Xəlifət boşluğu" məqaləsində Cəlal Bərgüşadın "Sıyrılmış qılınc" romanı barədə belə qeyd edir: ''«Sıyrılmış qılınc» romanının müəllifi tarixə daxili göz ilə baxa bilmir, hadisələri nəql eləyir, mahiyyətə varmır, mütəfəkkirlikdən uzaqdır, bu səbəbdən də Xəlifəlik bilinir – dərk olunmur... «Sıyrılmış qılınc»da Babəkin ayrı-ayrı nişanələri görünürsə də, bütöv Babək görünmür; dahilik, qeyri-adilik, bənzərsizlik dərk olunmur, açılmır, idraki, ilahi Qəhrəmanlıq İntiqamçılıq kimi qiymətləndirilir, Babək kiçilir... Babək romanda Qisas andıyla tarixi səhnəyə atılır; «Sıyrılmış qılınc» əsərdə ən çox intiqam rəmzi kimi canlanır, əslində isə o, azadlıq rəmzi kimi canlanmalıydı...''
Publisist
Publisist — Publisistik yazılar yazan, publisistika ilə məşğul olan şəxs.
Aslanlı (Xudabəndə)
Aslanlı - İranın Zəncan ostanının Xudabəndə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 138 nəfər yaşayır (38 ailə).
Anarxist iqtisadiyyat
Anarxist iqtisadiyyat — anarxizmin siyasi fəlsəfəsi daxilində iqtisadi fəaliyyət nəzəriyyələri və təcrübələrinin məcmusudur. Anarxistlər anti-kapitalistdirlər və anarxizmə ümumiyyətlə libertarian sosializmin bir forması, yəni dövlətsiz bir sosializm sistemi deyilir. Anarxistlər şəxsi mülkiyyəti dəstəkləyir (mülkiyyət və istifadə baxımından, yəni qarşılıqlı uzufrukt olaraq təyin olunur) və kapitalın, faizlərin, inhisarın, istehsal mülkiyyətinin xüsusi mülkiyyətinin cəmləşməsinə qarşı çıxırlar, istehsal vasitələri (kapital, torpaq və istehsal vasitələri) kimi. kapitalizmə xas hesab olunan mənfəət, icarə, sələmçilik və muzdlu köləlik.
Anarxizm əksər hallarda radikal bir sol və ya həddindən artıq sol hərəkatı kimi qəbul edilir və iqtisadiyyatının çox hissəsi, eyni zamanda hüquq fəlsəfəsi, kommunizm, kollektivizm, sərbəst bazar, fərdiyyətçilik, qarşılıqlılıq kimi solçu və sosialist siyasətin anti-avtoritar, dövlət əleyhinə və libertarist şərhlərini əks etdirir. , liberalist sosialist iqtisadi nəzəriyyələr arasında partializm və sindikalizm.
Anarxistlər xarakterik kapitalist qurumların repressiv hesab etdikləri müxtəlif iqtisadi fəaliyyət növlərini, o cümlədən xüsusi mülkiyyəti (şəxsi mülkdə deyil, istehsal mülkiyyətində olduğu kimi), iyerarxik istehsal münasibətlərini, xüsusi mülkiyyətdən icarə haqqını, mübadilə mənfəətini təşviq etdiyini və çoxaldığını iddia edirlər. və kreditlər üzrə faizlərin toplanması. Anarxistlər kapitalistlər, torpaq mülkiyyətçiləri və digər bütün məcburi iyerarxiya formaları, sosial-iqtisadi idarəetmə və sosial təbəqələşmə daxil olmaqla hakim təbəqəni cəmiyyətin ilkin hökmdarları hesab edirlər, işçi özünüidarə, demokratik təhsil və kooperativ mənzil kimi qiymətləndirirlər. bu cür səlahiyyətin ləğvi. Sağçı liberterlərdən fərqli olaraq, anarxistlər mülkiyyətçiliyi propertarianizmdən üstün tuturlar.
Erkən baxışlar
Erkən İngilis anarxist Uilyam Qodvinin iqtisadiyyata dair fikirlərini belə ümumiləşdirmək olar: “Bu, müxtəlif sənətkarlıqlarda ixtisaslaşma ehtimalını ehtiva edir ki, bu da insanın ən bacarıqlı olduğu vəzifəni yerinə yetirməsinə və artığını ehtiyac duyanlara paylamasına gətirib çıxaracaqdır. onlarda özünün ehtiyac duyduğunu başqa şeylərdən qonşularının istehsal etdiyi artılardan əldə etmək, lakin hər zaman mübadilə deyil, pulsuz paylama əsasında. Aydındır ki, maşınların gələcəyi ilə bağlı fərziyyələrinə baxmayaraq, Godwin'in ideal cəmiyyəti əl sənətləri və əkinçilik iqtisadiyyatına əsaslanır.
thumb|left|upright|[[Pyer-Jozef Prudon]] Pyer-Jozef Prudon, lion mutalistləri ilə əlaqələndirildi və daha sonra öz təlimini təsvir etmək üçün bu adı qəbul etdi. Kitabda qarşılıqlı münasibət nədir? Klarens Li Şvarts, "qarşılıqlılıq" sözünün ilk dəfə İngilis yazıçısı John Gray tərəfindən 1832-ci ildə işlədildiyini iddia edərək "bu sözün mənşəyi haqqında öz məlumatlarını verir. Prudon kapitalisti qoruyan dövlət imtiyazlarına qarşı çıxdı maraqlara, habelə əmlakın toplanmasına və ya əldə edilməsinə (və buna səbəb olan hər hansı bir məcburetmə növünə) görə, onun fikrincə, rəqabəti əngəlləyən və sərvəti bir neçə nəfərin əlində saxlayan.
Prudon, fərdlərin əməyinin məhsulunu öz mülkləri kimi saxlamaq hüquqlarını dəstəklədi, lakin fərdin istehsal etdiyi və sahib ola biləcəyi əmlak xaricindəki hər hansı bir əmlakın qanunsuz olduğuna inanırdı. Beləliklə, o, xüsusi mülkiyyəti azadlığın ayrılmaz hissəsi və istibdada aparan yol kimi qiymətləndirdi: birincisi, əmək nəticəsində meydana gəldiyi və əmək üçün lazım olduğu zaman, ikincisi istismara (mənfəət, faiz, kirayə və vergi) gətirib çıxararkən. Birincisini ümumiyyətlə "sahiblik", ikincisini isə "əmlak" adlandırdı. Geniş miqyaslı sənayedə, işçilərin birliklərini, muzdlu əməyin əvəzinə dəstək verdi və torpaq mülkiyyətinə qarşı çıxdı.
thumb|upright|[[Coziya Uorren]] Coziya Uorren ilk dəfə Amerikalı anarxist kimi tanınır və 1833-cü ildə redaktə etdiyi dörd səhifəlik həftəlik qəzet olan “Dinc İnqilabçı” ilk anarxist dövri nəşr idi. Uorren "Maliyet qiymət həddi" ifadəsini adlandırdı, burada "dəyər" ödənilən pul qiymətinə deyil, maddənin istehsalına sərf olunan əməyə aiddir. Beləliklə o, insanlara neçə saat işlədiyini göstərən sertifikatlar üçün pul ödəmək üçün bir sistem təklif etdi. Yerli vaxtdakı mağazalardakı əskinasları istehsal etmək üçün eyni vaxtı alan mallarla dəyişdirə bilərdilər ”.
Uorren, Cincinnati Time Store adlı təcrübəli bir "əməyə zəhmət dükanı" quraraq nəzəriyyələrini sınaqdan keçirdi, burada ticarəti işi yerinə yetirmək vədi ilə dəstəklənən qeydlərlə asanlaşdırıldı. Mağaza uğurlu oldu və üç il işlədi, sonra Uorrenin qarşılıqlı düşüncəyə əsaslanan koloniyalar yaratmağa davam etməsinə icazə vermək üçün bağlandı. Bunlara Utopiya və Yeni Saat daxildir. Uorren, Stiven Perl Endrüsun 1852-ci ildə nəşr olunan "Science of Society" nin Uorrenin öz nəzəriyyələrinin ən açıq və ən tam ifadəsi olduğunu söylədi.
Avropada ilk anarko-kommunistlərdən biri, özünü "azadlıqçı" adlandıran ilk şəxs olan Jozef Dejak idi. Prudondan fərqli olaraq və ona qarşı, "işçinin əməyinin məhsulu deyil, təbiəti nə olursa olsun, ehtiyaclarını ödəmək haqqı vardır" .Déjacque criticized French mutualist anarchist Pierre Joseph Proudhon as far as "the Proudhonist version of Ricardian socialism, centred on the reward of labour power and the problem of exchange value. In his polemic with Proudhon on women's emancipation, Déjacque urged Proudhon to push on 'as far as the abolition of the contract, the abolition not only of the sword and of capital, but of property and authority in all their forms,' and refuted the commercial and wages logic of the demand for a 'fair reward' for 'labour' (labour power). Déjacque asked: 'Am I thus... right to want, as with the system of contracts, to measure out to each – according to their accidental capacity to produce – what they are entitled to?' The answer given by Déjacque to this question is unambiguous: 'it is not the product of his or her labour that the worker has a right to, but to the satisfaction of his or her needs, whatever may be their nature.' [...] For Déjacque, on the other hand, the communal state of affairs – the phalanstery 'without any hierarchy, without any authority' except that of the 'statistics book' – corresponded to 'natural exchange,' i.e. to the 'unlimited freedom of all production and consumption; the abolition of any sign of agricultural, individual, artistic or scientific property; the destruction of any individual holding of the products of work; the demonarchisation and the demonetarisation of manual and intellectual capital as well as capital in instruments, commerce and buildings."[http://www.theanarchistlibrary.org/HTML/Alain_Pengam__Anarchist-Communism.html#toc2 Alain Pengam. "Anarchist-Communism"] Nyu-Yorkda, kitabını Le Libertaire, Journal du Mouvement social'da nəşr etdirməyi bacardı. 9 iyun 1858 - 4 fevral 1861 arasında iyirmi yeddi sayında nəşr olunan Le Libertaire, ABŞ-da nəşr olunan ilk anarxo-kommunist jurnal idi.
Mütəşəkkil kütləvi sosial anarxizmdə iqtisadiyyat
thumb|left|upright|[[Mixail Bakunin]] Birinci beynəlxalq anti-avtoritar bölmələri Saint-Imier (1872) Konqresində “proletariatın istəklərinin tamamilə və heç bir siyasi hakimiyyətdən tamamilə müstəqil bir iqtisadi təşkilat və əməyə və bərabərliyə əsaslanan bir federasiya yaratmaqdan başqa bir məqsədi ola bilməyəcəyini, "hər bir işçinin əməyinin ümumi məhsulundan və beləliklə, kollektiv bir mühitdə tam intellektual, maddi və mənəvi gücünü inkişaf etdirmək vasitələrindən istifadə etmək hüququ olacaqdır." Bu inqilabi çevrilmə "yalnız proletariatın özünün, peşə orqanlarının spontan hərəkətlərinin nəticəsi ola bilər" və muxtar topluluqlar. ” Beynəlxalq, aktiv işçi hərəkatları ilə əlaqələri sayəsində əhəmiyyətli bir təşkilata çevrildi.Karl Marks İnternationalın aparıcı simalarından biri və Baş Şurasının üzvü oldu. Prudonun tərəfdarları, mutalistlər, Marksın dövlət sosializminə qarşı çıxaraq siyasi çəkinmədən müdafiə etdilər. və kiçik əmlak sahələri.
1868-ci ildə Sülh və Azadlıq Liqasında (LPS) uğursuz iştirak etdikdən sonra Rus inqilabçısı Mixail Bakunin və kollektivist anarxist silahdaşları Birinci İnternasionala qoşuldu (LPF-lə qarışmamağa qərar verdi). Dövlətin inqilabi devrilməsini və mülkiyyətin kollektivləşdirilməsini müdafiə edən İnternationalın federalist sosialist bölmələri ilə ittifaq etdilər. Bənzər bir mövqe, 1882-ci ildə İspan Bölgəsi İşçilər Federasiyası tərəfindən, Birinci Beynəlxalq veteran anarxisti Josep Lunas y Pujals'ın Kollektivizm essesində ifadə etdiyi kimi alındı. Kollektivist anarxistlər, "hər birinə işinə görə" prinsipinə sadiq qalaraq əməyin növü və miqdarı üçün ödənişin tərəfdarı idilər.
Bərdə livası
Bərdə sancağı və ya Bərdə livası — 1727 ci ildə Osmanlı İmperiyasının Gəncə-Qarabağ əyalətində inzibati–ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Bərdə idi.
Bağlıca (Xudabəndə)
Bağlıca - İranın Zəncan ostanının Xudabəndə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.