cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Xaos nəzəriyyəsi
Həssaslıq
Kəpənək effekti, 1890-larda Anri Puankare tərəfindən ortaya atılmışdır; ancaq termin 1952-ə qədər unudulmuşdur. 1952-ci ildə, uzun bir aradan sonra, Rey Bredberi zaman səyahətiylə əlaqədar bir hekayədə təsirdə "dalğalanma təsiri" olaraq bəhs etmişdir. Termin, 1961-də Edvard Norton Lorenz tərəfindən yenidən məşhurlaşdırılmışdır və onun adıyla xatırlanmaqdadır. Lorenz, meteoroloq ido və hava proqnozu vermək məqsədiylə bir kompüter proqramı yaratmağa çalışırdı. Lorenz, ilkin daxil ediləcək rəqəmi olması lazım olandan bir az daha artıq daxil etdi: 0.506 dəyərini daxil etməsi lazım olarkən, 0.506127 dəyərini daxil etdi. Bu kiçik fərqliliyin, gözlənilən nəticədən çox-çox fərqli bir nəticəsi doğurduğunu fərq etdi və bir müddət bu vəziyyətə məna verə bilmədi. Daha sonra bunun "Kəpənək effekti" olduğunu anladı və termin o zamandan bəri məşhur olaraq elm dünyasında yerini aldı. Nyu York Elmlər Akademiyasında bir konfrans verən Lorenz, "bir qağayının qanad çırpışlarının, iqlimin hamısının sonsuza qədər və kökdən dəyişdirəcəyi" məlumatını verdi.
Kəpənək effektinin təməl olaraq kəpənəyin qanad çırpışlarıyla əlaqədar metafora ilə izah edilmək istənən tərəfi budur: Əlbəttə heç bir kəpənəyin qanad çırpışları tək başına bir qasırğa meydana gətirə bilməz. Ancaq bir kəpənəyin qanad çırpışının yaratdığı təsir olmadan ortaya çıxa bilməyəcək (sərhəd enerjisinə çata bilməyəcək) bir xortum, kəpənəyin qanad çırpışlarının təsiriylə o sərhəddi aşa bilər və xortum meydana gələ bilər. Yəni burada əslində limit bir vəziyyətdən bəhs edilməkdədir. Müxtəlif fiziki hadisələr nəticəsində bir xortumun meydana gələ bilməsi üçün lazımlı hallar və enerjinin limit səviyyədə təmin edildiyi ancaq hələ də xortumun çox kiçik miqdar da olsa bir enerjiyə ehtiyac duyduğunu düşünsəniz, kiçik bir kəpənəyin, kiçik bir qanad çırpışının bu limitin aşılmasına yaraya biləcəyini anlaya bilərsiniz. Buradakı məna isə budur: Dinamik sistemlərdə göz ardı edilə bilərmiş kimi görünən təsirlər belə yığılaraq həllin ya da nəticənin köklü bir şəkildə dəyişməsinə ya da heç var olmayacaqkən var olmasına yaraya bilərlər. Bu, Xaos nəzəriyyəsinin əsas faktorudur.
Xaos nəzəriyyəsinə nəzər salsaq, yuxarıda da qeyd etdiyimiz kimi, nəzərdə tutulan müəyyən nəticəni vermək məqsədiylə yaradılan bir sistemin ilkin şərtlərin səhv nizamlanması və ya təbiətdə hal-hazırda olan sistemlərin ilkin şərtlərinin dəyişməsi, bu sistemlərin var oluşlarında ya da var olmalarının nəticələrində köklü, gözlənilməz və çox vaxt əvvəldən görülə bilməyən dəyişmələrə səbəb ola bilər. Xaos nəzəriyyəsi, bu dəyişmələri və təsirləri araşdıran elm sahəsidir.
Dünya, bütün canlılığı və cansızlığı ilə birlikdə, dinamik bir sistemdir. Xaos nəzəriyyəsini doğuran hava vəziyyətindən (iqlimdən) tutmuş, ov-ovçu əlaqələrinə, Təkamülün özünə, canlıların ictimai həyatına, su dövrünə qədər bir çox sistem tamamilə dinamikdir. Heç bir canlı olduğu kimi qalmaz, davamlı təkamülləşər. Təbiət davamlı dəyişir. Qitələr davamlı hərəkət edər. Biz, məhdud hisslərimizlə hər şeyin "mükəmməl nizamlı" olduğu yanılmasına düşər, ətrafımızdakı bir çox şeyin var olduqlarından bəri sabit və dəyişməz olduqlarını sanarıq. Halbuki, Qədim Yunanıstanda yaşayan Heraklietosun e.ə 500-cü illərdə təsbit etdiyi kimi, gerçəkdə, "dəyişməyən tək şey dəyişmənin özüdür".
Xaos nəzəriyyəsi (tamamilə riyazi modelləşdirmə mənşəli olan bir elm sahəsi), Təkamülə mükəmməl bir şəkildə uyğunlaşdırıla bilməkdə və uyğunlaşmaqdadır. Bunun səbəbi Təkamülün bir təbiət gerçəyi olması və təbii olaraq digər elm sahələriylə də bir çox fərqli və təxmin edilə bilməz kimi görünən şəkildə dəstəklənilməsindən qaynaqlanmaqdadır. Təkamül, dinamik bir sistem olan canlılıq üzərinə təsir göstərən bir başqa dinamik sistemdir. Bu səbəbdən Təkamül də, canlılıq və canlılar arası əlaqələr də Xaos nəzəriyyəsinin imtahanlarına tabe tutula biləcək.
Çarlz Darvin, Növlərin Mənşəyində Təkamülün Təbii Seçim mexanizmi ilə sürdüyünü açıqlamışdır. Bunu, bol nümunə və şərhlərlə dəstəkləmiş və sarsılmaz bir elmi gerçək olduğunu gözlər önünə sərmişdir. Daha sonradan Təkamülçü Bioloqların fədakarlıqlı səyləri sayəsində, Təbii Seçim çox daha gücləndirildi və sonsuz sayda örnəklə dəstəklənildi. Üstəlik Təkamülün işləməsini təmin edən başqa mexanizmlər də tapıldı. Ancaq Təbii Seçim ilə əlaqədar olaraq elm insanları ikiyə bölündü (bu bölünmə, elm düşmənlərinin iddia etdiyi kimi Təkamülün ya da Təbii Seçimin etibarlılığı mövzusunda deyil, üsullar və formalarla əlaqədardır, elmdə hər vaxt fərqli görüşlər bir yerdə olar və bunların dialektika qarşılıqlı təsirindən ən yaxşı nəticələr tapılmağa çalışılar): bir qisimi "Adaptasiyaçılıq" olaraq adlandırdığımız, tam Darvinçi bir fikiri dəstəkləyirdi və bu görüşə görə mikrotəkamül də (məsələn quş dimdiyinin təkamülləşərək şəkil dəyişdirməsi), makrotəkamül də (məsələn yeni növlərin təkamülləşməsi və biosistemin dəyişməsi) Təbii Seçim ilə ola bilərdi (Richard Dawkins bu məktəbin ən gözdə müdafiəçilərindəndir). Digər qrup isə, Təbii Seçimin mikrotəkamül mövzusunda şübhəsiz möhtəşəm bir vasitə olduğu və müzakirəsiz elmi bir gerçək olduğu; ancaq söz mövzusu makrotəkamül olduğunda Təbii Seçimin çox sadə və gücsüz qaldığını irəli sürməkdədir (Richard Lewontin, Stephen Jay Gould, Niles Eldredge vs. bu məktəbin qabaqcıllarındandır).
Bu ikinci qrupun düşüncələrindən biri belə idi: Darvinə və "Adaptasiyaçılar"ın fikirinə görə Təkamül olduqca deterministik bir şəkildə işləməkdə idi. Yəni Təkamül, davamlı və addım-addım reallaşmaqda idi. Ancaq xüsusilə Gould və Eldredge buna şiddətlə qarşı çıxışlar və Təkamülün yavaş və pilləli olması yerinə, müəyyən zamanlarda, xaotik və ani sıçramalarla meydana gəldiyini və daha sonra, bir dahaki sıçrayışa qədər bir tarazlığa çatdığını irəli sürdülər. Buna kəsilməli tarazlığı (punctuated equilibrium) adını verdilər.
Onların düşüncələrinin arxasında yatan təməl fikir, təbiətin "Əgər güclü isə seç, zəif isə məhv et." kimi həddindən artıq sadə və sadə bir məntiqlə işləmədiyi, çox daha xaotik və kompleks bir quruluşu olduğu fikiri idi. Onlara görə, təbiət şərtlərinin xaotik olmasından ötəri, Təkamül də xaotik olmalı idi. Buna ən güclü dəlillərdən biri olaraq "Kambri partlaması" hadisəsini irəli sürdülər. Ayrıca təbii yenə Kambri Partlaması kimi onlarla tarazlığın pozulduğu nöqtə təsbit etdilər. Burada yatan təməl düşüncə də, təbiətdəki bu köklü dəyişmələrə, canlıların cavab vermək adına köklü dəyişmələr keçirmələri və ilkin mədaxillərin əvvəldən təyin oluna bilməyəcək qədər kompleks olmasıdır. Yəni Təkamüldəki Kəpənək Effektini nəzərdə tutmanın çox çətin, hətta qeyri-mümkün olduğunu irəli sürmüşlər.
Bu ikinci kateqoriyadakıların ən sıx müraciət etdikləri şərh, iqlim dəyişmələrin Təkamüllü müddətdəki təsirləridir. Bu sahədəki ən məşhur işlərdən biri, 1970 və 1980 arasında paleoekolog olan Marqeret Davisin Minnesota Universitetindəki etdiyi Şimal Amerika flora (bitki örtüyü) dəyişməsi xəritəsidir. Davis, son buz çağının bitimindən sonra bitkilərin necə təkamül keçirdiyini, bitkilərin özlərini və polenlərini bir sıra testlərə tabe tutaraq bir xəritəyə tökdü. Tapıntıları, həqiqətən çox maraqlı idi: heç bir bitki, əvvəldən təxmin edilə bilər bir istiqamətdə təkamül keçirməmişdi. Hamısı, köklü bir təkamül müddətindən keçmiş; ancaq bunlar son dərəcə xaotik bir şəkildə bütün Şimali Amerikaya dağılmışdı. Qısaca, bitkilərin iqlim dəyişikliyinə göstərdikləri təkamüllü reaksiya təxmin edilə bilməz idi.
Bəzi bənzər araşdırmalar, iki buz çağı arasındakı dövrləri də araşdırma altına almışlar. Bu dövrlərdə Dünya şərtləri günümüzdəkinə olduqca bənzəməsinə baxmayaraq bitki örtüyü kökdən bir şəkildə fərqli idi və bu günki ilə əlaqəsi belə yox idi. Bu da, Xaos Nəzəriyyəsinin ilkin dəyər ilə əlaqədar şərhlərini ağla gətirirdi: çox kiçik bir dəyişmə belə, dinamik sistemdə köklü dəyişmələrə səbəb ola bilirdi.
Queen's University Belfastdan Prof. Keith Bennett, bu araşdırmaları araşdıraraq, təməldə iqlim dəyişikliklərinin "özlərinin", təkamüllü müddət ilə bir əlaqəsi olmadığını irəli sürdü. Bennettə görə, təkamülü tətikləyən şey, genotip (bir canlının genetik məlumatının bütünü) ilə fenotip (genlərin oxunması nəticəsində yaranan fiziki xüsusiyyətlərin bütünü) arasındakı xaotik əlaqələrdir. Bennett, mutasiyaların son dərəcə xaotik və deterministik olmayan bir təbiətdə meydana gəldiyini irəli sürdü. Bir nukleotitin mutasiya ilə dəyişməsi, heç bir təsir yaratmayacağı kimi, canlının ölməsinə çatacaq nəticələr doğura bilməkdə və ya onu var olan ətraf şərtlərinə daha adaptasiya olmuş hala gətirə bilməkdədir. Bu məlumatı, iddiaları üçün bir müdafiə etmə olaraq irəli sürdü. Bütün bunlara söykənərək makrotəkamülün xaotik (çizgili/lineer olmayan, non-linear) bir quruluşu olduğunu açıqladı.
Bu səbəbdən Bennett: iki tərəfin fərqli və dəstəkli / elmi düşüncələrini bir-biriylə qərib, dialektikal bir həllə çatdıraraq, ən yaxşı nəticəni əldə etdi. Mikrotəkamül, tamamilə deterministik ola bilən bir məntiqlə ("Yaxşıdırsa seç, pisdirsə məhv et" və ya "Ən müvəffəqiyyətlinin həyatda qalması") var olurdu; ancaq makrotəkamül, çox dahaxkaotik təməllərə söykənməkdə idi və bu xaotik səbəblər, Təbii Seçim mexanizminə nəzərdə tutula bilməz bir vəsait təqdim edirdi. Ancaq vəsaitin təqdimindən sonra Təbii Seçim, bir təbii gerçək olaraq, bu vəsait içərisindən ən müvəffəqiyyətli olanları seçirdi. Bu səbəbdən, Təkamülün istiqamətini təsbit etmək qeyri-mümkün idi.
Tircan
Tircan — Azərbaycan Respublikasının İsmayıllı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Tircan kəndi qədim yaşayış məskənlərindən biridir.
Aparılan tədqiqatlar aşkar etmişdir ki, kəndin yerləşdiyi ərazi bir neçə dəfə dəyişmişdir.
1.Soğanlıq (e.ə. I əsr)
2.Xəşdöşə (təxminən 1500 – 1620 – ci illər)
3.Köhnə kənd (1620 – 1907 – ci illər)
4.Kəndin indi yerləşdiyi yer (1907 – ci ildən başlayır)
Son tarixi araşdırmalar onu deməyə əsas verir ki, kəndin şimalında Daşdəmir, Cavanşir və s. yerlərdə də yaşayış mövcud olmuşdur. Tircanın ilk yaşayış  yeri indiki kəndin yerindən 1 km cənubda olan “Soğanlıq” adlanan yer olmuşdur. Eramızdan əvvəl 1 – ci  əsrdə mövcud olmuş Alban dövlətinin tərkibinə aid olmuş “Soğanlığ” deyilən yerdə yerləşən Tircan kəndi cənubda Kükürdlü dərəsi, şərqdə Heyvalı, qərbdə Kor bulaq, şimalda isə indiki kəndin cənubuna qədər olan böyük bir sahəni əhatə etmişdir ki, bu da təxminən 70 – 80 ha bərabərdir.
E.ə. Albaniya dövlətində 26 tayfa mövcud olmuşdur. Soğanlıq ərazisində yerləşən Tircan kənd əhalisi bu tayfalardan biri olmuşdur. Qədim Albanların etnosundan yazan tarixçilər albanların gözəl, hündür boylu, sarışın, boz gözlərə malik olduqlarını qeyd etmişlər.
Bu insanlar aborogen – yerli insanlar Azərbaycan, Dağıstan və Qafqazın başqa vilayətlərinin dağ və dağətəyi bölgələrində təmsil olunan kafkasion tipinin nümayəndələri olmuşlar.
Tircan İsmayıllı rayonun mərkəzindən 23 km cənub şərqdə Şamaxı-İsmayıllı avtomobil yolu kənarında dağ ətəyində yerləşir. Əhalisi əsasən təsərrüfatla və heyvandarlıqla məşğuldur. Mədəniyyət evi, orta məktəb, məscid, tibb məntəqəsi var.
Əhali
1859-1864-cü ilə olan məlumata əsasən Tircan kəndində 70 evdə 283 nəfəri kişilər, 201 nəfəri isə qadınlar olmaqla 484 nəfər sünni təriqətli müsəlman Azərbaycan tatarı yaşayırdı.
Əhali Azərbaycan türkləri və ləzgilərdən (az sayda) ibarətdir.
1918-ci il tarixində ermənilər tərəfindən Tircan kəndində 360 nəfər öldürülmüşdür. Əhalisi 1452 nəfərdir ki onunda 737 nəfəri kişi, 715 nəfəri qadındır.
Abidələri
Elm adamları və müxtəlif sahələr üzrə peşəkarlar
Kimya üzrə fəlsəfə doktoru – Aləm Gülməmməd oğlu
Tətbiqi riyaziyyat sahəsi üzrə - Mirzəyev Vahid, Kazımov Bunyad
Hüquq sahəsi üzrə - Həbibov Ağaməmməd, Abbasov Ağacan, Bədəlov Zakir, Əliyev Maarif.
İqtisadiyyat üzrə - Mirzəkişi Məhərrəmov, Əliyev Firidun, Həbibov Mərdan, Kazımov Rahib
İncəsənət
Aşıq Nəsib (18 əsr),
Aşıq Oruc (19 əsr),
Aşıq Fətəli (19 əsr) kimi el aşıqları olmuşdur.
Müasir dövrdə Aşıq Yanvar,
Nəfəs alətləri ifaçıları:
Əlbaba Heybətov,
Alxan Yolçuyev,
Müğənni Mərdan Mirzəyev Tircan kəndinin yetirmələridir.
Tircan kəndi tarixində sözlərin sehrinə düşüb, onları cilalayıb şeirə çevirən şairlər çox olmuşdur və bu gün də vardır.
Niyaz Tağı oğlu (18 - 19 əsr),
Molla Nuru Abdulla oğlu (19 əsr),
Nisə Soltan qızı (19 əsr) şeirlərinin sədası əsrlərin o üzündən gələn el şairləridir.
Tircan kəndinin ədəbiyyat sahəsində ən görkəmli və məhsuldar nümayəndəsi Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvi, "Qızıl Qələm" media mükafatı laureatı, "İti qələm" Respublika ədəbi birliyinin üzvü, "Uğurlu yol" ictimai - siyasi qəzetinin redaktoru Telman Ümman Tircanlıdır.
T.Ü.Tircanlı "Alabəzək dünya", "Sənə sözüm var", "Qızıl xəzinə" (həmmüəlliflərdən biri), "Ünvanı bəlli sevgi", "Sözün zirvəsinə doğru", "Bir gün görüşərik", "Sənə verdiyim ürək"  kitablarının və onlarla publisistik məqalələrin müəllifi, 30 - dan çox kitabın redaktorudur
Miconia pisinniflora
(Miconia pisinniflora) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Neoseiulus bicaudus
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Anakardium
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Qoxu siniri
Qoxu siniri- kəllə sinirlərindən 1 cütü, xüsusi duyğu üzvü siniridir, qoxu beynindən inkişaf etmişdir; iki növ nüvəsi vardır. Başlanğıc nüvəsini burun boşluğunun qoxu hissəsini örtən qişadakı bipolyar (iki qütblü) qoxu reseptorları (hüceyrələri) təşkil edir; uc nüvəsi qoxu soğanağında yerləşir.
Qoxu siniri hissidir, 15-20 ədəd qoxu lifləri - adlanan kiçik dəstələrdən təşkil olunmuşdur; (Əslində qoxu siniri burun boşluğunun qoxu hissəsini örtmüş selikli qişadakı bipolyar (ikiqütblü) qoxu hüceyrələrinin mərkəzi çıxıntılarından ibarətdir.) bunlar qoxu soğanağından başlayaraq xəlbir sümüyünün xəlbir səfhəsindəki dəliklərdən burun boşluğuna daxil olur. Burada bunlar əvvəlcə sümüküstlüyü və selikli qişa arası ilə gedir, sonra selikli qişaya daxil olub bir qismi yuxarı balıqqulağı sahəsindəki və digər qismi burun arakəsməsinin yuxarı hissəsindəki qoxu reseptorlarında tamam olur. Qoxu sinirləri reseptorların qəbul etdikləri qıcıqları beyinə daşıyır.
Baccharis aretioides
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Utyos-Bolşevik burnu
Utyos-Bolşevik burnu — qayalıq burun Vrangel adasının şərqində yerləşir.
Burun 1929-cu ildə Vrangel ada rəhbəri olan А. İ. Mineev tərəfindən adlandırılmışdır. Xəritəyə isə ilk dəfə Konstantin Alekseyeviç Salişev tərəfindən qeydə alınmışdır. Burnun ən hündür nöqtəsi 79 metrdir.
Kaluy (Uçalı)
Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə başqırdlar (100 %) üstünlük təşkil edir.
Mədət Xələfov
Xələfov Mədət Teymur oğlu — Azərbaycan SSR-nin “Əməkdar mühəndis”i (1980), SSRİ Nazirlər Şurasının mükafatı laureatı (1972, 1978).
Həyatı
Mədət Xələfov 1934-cü il aprelin 16-da Füzuli rayonunda anadan olmuşdur. Pedaqoq Teymur Xələfovun oğludur.
1957-ci ildə Azərbaycan Politexnik İnstitutunun tikinti fakültəsini bitirdikdən sonra Mədət Xələfov təyinatla Özbəkistan SSR-na göndərilmiş və 1959-cu ilədək tikinti sahəsində müxtəlif vəzifələrdə çalışmışdır. 1959-cu ildən başlayaraq əmək fəaliyyətini Kirovabad (Gəncə) şəhərinin Tikinti və arxitektura şöbəsində davam etdirmişdir. 1963-cü ildə Bakıya köçmüş və “AzərDövlətLayihə” Dövlət Baş layihə İnstitutunda işə başlamışdır. Mədət Xələfov ömrünün sonunadək bu təşkilatda çalışmış və qrup rəhbəri vəzifəsindən həmin İnstitutun baş mühəndisi vəzifəsinə yüksəlmişdir.
Mədət Xələfov 25 dekabr 1980-ci ildə vaxtsiz vəfat etmişdir.
Fəaliyyəti
Əmək fəaliyyəti dövründə Mədət Xələfov Bakı, Kirovabad (Gəncə), Sumqayıt şəhərlərində bir sıra hündür mərtəbəli binaların, o cümlədən “Azərbaycan”, “Abşeron” və “Moskva” mehmanxanalarının, hazırda Azadlıq meydanında yerləşən 10-16 mərtəbəli yaşayış evlərinin layihələndirilməsi və inşasında müəllif və icraçı kimi iştirak etmişdir.
Mədət Xələfov bir neçə inzibati binaların da aparıcı konstruktoru olmuşdur, onların sırasında hazırkı "Prezident Sarayı"nı (keçmiş Azərbaycan Kommunist Partiyasının Mərkəzi Komitəsinin inzibati binası), Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər İdarəsinin Siyasi Sənədlər Arxivi binasını (keçmiş Azərbaycan Kommunist Partiyasının Mərkəzi Komitəsinin yanında Partiya Tarix institutu), Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinnin binasını (keçmiş Azərbaycan SSR-nin Ali Soveti), keçmiş “Rabitə evi”ni (hazırda burada Baş poçtamt və Azərpoçt yerləşir) qeyd etmək olar.
Mədət Xələfov seriya şəklində inşa edilən iri panelli 9 mərtəbəli binaların konstruktiv sxemlərinin layihələndirilməsində bilavasitə iştirak etmişdir, onun rəhbərliyi altında tikinti konstruksiyalarda metal və betonun qənaəti məqsədilə bir sıra yaşayış binaların standart layihələri təkmilləşdirilmişdir.
Mükafatları
Səmərəli əmək fəaliyyətinə və yüksək nailiyyətlərinə görə Mədət Xələfov Sumqayıt şəhərinin birinci növbəsinin və Bakı şəhərində "Azərbaycan" mehmanxanasının layihələndirilməsi və inşası ilə bağlı 1972-ci və 1978-ci illərdə SSRİ Nazirlər Şurasının mükafatı laureatı adına layiq görülmüş, SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 1976-cı il 29 mart tarixli Fərmanı ilə "Şərəf nişanı" ordeni və həmçinin bir sıra medallarla təltif edilmişdir. Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 1981-ci il 15 yanvar tarixli Fərmanı ilə Mədət Xələfova Azərbaycan SSR-nin “Əməkdar mühəndis” fəxri adı verilmişdir.
Bugatti
Bugatti — ən köhnə və ən məşhur Fransız avtomobil istehsalçılarından biridir. Çox güclü idman avtomobilləriylə tanınar.
Dünyada tanınan ən bahalı avtomobil ""-dir. Yaponiyada tam 15 milyon $ satılmışdır. 1931-ci ildə istehsal edilmişdi. Ən böyük xüsusiyyəti yalnız 6 ədəd istehsal edilmişdi.
24 iyul
1601–1900
thumb|[[Martin Van Buren]]
Neoseiulus brevicalix
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Artemisia kauaiensis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Miconia poecilantha
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Aydın Əlizadə
1963-cü ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdu. 1980-ci ildə orta məktəbi bitirmiş, 1988-ci ildə Azərbaycan İnşaat Mühəndisləri İnstitutunda ali təhsil almışdı. 1981−1983-cü illərdə SSRİ Hərbi dəniz güvvələrində qulluq etmişdi. Bakı İstehsalat Qaz İdarəsində ("Bakıqaz"da) çilingərdən sahə rəisinə qədər əmək yolu keçmiş, daha sonra təsərrüfat fəaliyyətini bitirmişdi.
Elmi fəaliyyəti
Elmi fəaliyyəti 1997−2000-ci illərdən başlamış, o zaman Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Fəlsəfə və Hüquq (indiki Fəlsəfə və Sosiologiya) institutunun dissertantı olmuşdu. 2001-ci ildə namizədlik, 2009-cu ildə isə doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdi.
2003-cü ildən bu günə kimi AMEA Fəlsəfə və Sosiologiya institutunda elmi işçidən baş elmi işçi vəzifəsinə qədər yüksəlmişdir. İnstitutunun ictimai elmlər üzrə Dissertasiya şurasının üzvü olmuşdu.
Azərbaycanda və xarici ölkələrdə dərc edilmiş kitabların (monoqrafiyalarin, polemik və apologetik əsərlərin, ensiklopedik lüğətlərin, dərsliklərin, ədəbi əsərlərin) məqalələrin və tərcümələrin müəllifidir. Rusiya və Azərbaycan müəllifləri tərəfindən yazılmış bir sıra kitabların elmi redaktoru olmuşdur.
Əsərlərinə xarici və yerli alimlər çoxlu sayda istinadlar edirlər. Bir çox beynalxalq elmi konfranslarda məruzələrlə çıxış etmişdi. Elmi sahədə bir çox nailiyyətlər əldə etmişdir.
İctimai fəaliyyəti
Sosial şəbəkələrdə apardığı polemikalarla, eləcə də ictimai çıxışları , müsahibələri və KİV-lərdə məqalələri tanınmışdır. "Wikipedia" virtual ensiklopediyasında 300-dən çox məqalələrin təsisçisi və redaktorudur.
Qəhrəman mirzə Qacar
Qəhrəman mirzə Abbas mirzə oğlu Qovanlı-Qacar (1807-1836) — vali, Abbas mirzə Qovanlı-Qacarın oğlu.
Həyatı
Abbas mirzənin səkizinci оğlu Qəhrəman mirzə 1807-ci ildə Təbriz şəhərində anadan оlmuşdu. Mükəmməl saray təhsili almışdı. Nadir mirzə yazır: «Naibüssəltənənin səkkizinci оğlu Qəhrəman mirzə 1251-ci ildə Təbrizə gəldi... Qəhrəman mirzənin padşahlıq kimi hakimiyyəti var idi... Bu şahzadə Təbriz cavanlarından sеçdiyi hamısı gözəl оğlanlardan ibarət оlan bu hərbi dəstəyə «Qəhrəmaniyə» adını qоydu və bu оrduya rəhbərliyi Əbülfət xan Cavanşirin оğlu Məhəmmədəli xana, yavərliyi də оnun kiçik qardaşı Məhəmmədqulu xana tapşırdı.» Qəhrəman mirzə Səbzivar, Yəzd, Xorasan və Azərbaycanda vali оlmuşdu. Qəhrəman mirzə 1835-ci ildə vəfat еdib.
Ailəsi
Qəhrəman mirzənin törəməsi Qəhrəmani sоyadını daşıyır. Qəhrəman mirzənin Kiamərd mirzə, Məhəmmədhəsən mirzə adlı оğlu vardı.
Neoseiulus brevispinus
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Cəlal Tələbani
Cəlal Talabani — İraq prezidenti (2005–2014).
Orkney qraflığı
Orkney qraflığı - Vikinq hücumları nəticəsində müasir Şotlandiya ərazisində yaradılmış qraflıq. Adalar krallığı kimi vikinq hücumları dövründə yaranmışdı. İlk qrafı IX əsrdə Norveç kralı I Harald tərəfindən təyin olunmuş Raqnvald Eyşteynsson olmuşdur. 1236-cı ildə Raqnvaldın nəslinin kəsilməsindən sonra qraflıq Norveç kralı IV Haakon tərəfindən Anqus qrafları nəslindən olan II Maqnusa verilmişdi. 1331-ci ildə isə V Maqnusun nəslinin kəsilməsindən sonra qraflıq V Maol İosa adlı Strathern qrafına verilmişdi. 1696-cı ildə isə bu titula şotland əsilzadə Corc Hemilton layiq görülmüşdü. 1938-ci ildən bəri titul Oliver Peter Sen-Conundur.
Suyla
Suyla – türk və altay mifologiyasında qədər ilahı. Su ilə günəş və ayın işığından yaradılmışdır. At gözlü, qartal dimdikli, eşşək qulaqlı və ilan saçlıdır. Toğurtka (ağacdələn) quşu ongunudur. Bu quş Tanrının elçisi olaraq qəbul edilir. Ülgene qurbanların ruhunu çatdırar. İnsanların həyatlarını yoxlayır, bir dəyişiklik olduqda Ülgene bildirir. İki dili vardır. Ümumiyyətlə Qarluq Xan ilə birlikdə görülər. Şamanın Ülgene qurban aparma səfərində köməkçi olar və onu pis ruhların hücumundan qoruyur. Otuz gündəlik uzaqlığı görə bilər.
Cəlal Tələbani
Həyatı
Cəlal Talabani 12 noyabr 1933-cü ildə İraqda anadan olmuşdur. Təhsil həyatına Koyada başlayan Talabani daha sonra liseyi Erbil və Kərkükdə oxudu. 1946-cı ildə hələ 13 yaşındaykən kürd şagirdlərin meydana gətirdiyi gizli bir dərnəyə üzv idi. Ardından Kürdüstan Demokratik Partiyasının şagird birliyinə qoşuldu və 18 yaşına çatdıqda partiyanın mərkəz komitəsinə təyin edildi. Siyasi olaraq aktiv bir mövqedə olduğundan hüquq təhsilinə davam edə bilmədi.
Suyla
Etimologiya
(Su/Suv/Suy) kökündən törəmişdir. Soy, soyluluk mənalarını daşıyır.
Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi (ABŞ)
ABŞ Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi — ABŞ hökumətinin icraedici departamenti.
Əsası 1889-cu ildə qoyulub. Büdcəsi 94 milyard dollar (2006), əməkdaşlarının sayı 106 min nəfərdir (2007).
Əfsun Sucayev
Əfsun Rəzzaq oğlu Sucayev (14 noyabr 1979) — kimyaçı alim. Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Nazirliyinın akademik Ə. Quliyev adına Aşqarlar Kimyası İnstitutunun icraçı direktoru, kimya elmləri doktoru, dosent.
Pedaqoji və digər fəaliyyəti
Əfsun Sucayev 2016-cı ildən AMEA Aşqarlar Kimyası İnstitutunda magistratura pilləsində “Üzvi kimya”, 2022-ci ildən isə Bakı Dövlət Universitetinin “Kimya mühəndisliyi” ixtisası üzrə magistrlərə “Ağır neft xammalı emalı”, “Neft və qazın kompleks emalının elmi əsasları” və “Neft və qaz emalının ekoloji problemləri” fənnlərindən mühazirə və laboratoriya dərslərini keçir, onların diplom işlərinə rəhbərlik edir. Elmi rəhbərliyi altında 4 magistr müdafiə etmişdir. Hazırda elmlər doktorluğu üzrə 2, fəlsəfə doktorluğu üzrə 3 doktorant və disertantın, 2 magistrantın elmi rəhbərliyi davam edir. Ə.Sucayev, pedaqoq kimi dәrs dediyi magistrlərə dәrin bilik vermәklә yanaşı onlarda elmә maraq oyatmağa, gələcəkdə yüksәk ixtisaslı kadrlar kimi yetişmәlәrinә vә vәtәnpәrvәrlik hissi aşılamağa çalışır. Əfsun Sucayev AMEA Gənc Alim və Mütəxəssislər Şurasının təşkilatçılığı ilə ərsəyə gələn “Bu günün şagirdi, sabahın alimi”, “Kimyanı məntiqlə öyrən” bilik yarışlarının ümumtəhsil məktəblərində keçirilməsində fəallıq nümayiş etdirmiş, Bakının bir çox orta məktəblərində “Kiçik Akademiya”ların yaradılması, “Elm Guşəsi”nin açılması və “Kimya Fənn Gecəsi”nin təşkil edilməsində yaxından iştirak etmişdir. O, orta məktəb şagirdləri və ali məktəb tələbələri ilə tez-tez görüşlər keçirir, gənc nəslin elmə həvəsini artırmaq istiqamətində mühüm işlər görür. Ə.Sucayev 2017-2018-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Bilik Fondunun “Bilik günü” ilə əlaqədar olaraq respublikanın müxtəlif rayonlarında (Lənkəran, İsmayıllı, Lerik) yerləşən ümümtəhsil orta məktəblərin şagirdləri üçün vətənpərvərlik mövzusunda təşkil etdiyi seminarlarda mühazirələr oxuyub. Əfsun Sucayev elmlə təhsilin vəhdətinin yaradılması istiqamətində fəaliyyətini davam etdirərək Azərbaycan Respublikasının Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyi və “Təhsilə Dəstək Mərkəzi” İctimai Birliyinin birgə təşkilatçılığı 2022-ci ildə Bərdə, Yevlax və Abşeronda Ağdam, Kəlbəcər və Laçından olan məcburi köçkün məktəblərində təhsil alan şagirdlərin peşə təhsili ilə bağlı maarifləndirilmə seminarlarında təlimçi kimi çıxış etmişdir.
Beynəlxalq elmi fəaliyyəti
Əfsun Sucayev Azərbaycan elmini beynəlxalq səviyyədə layiqincə təmsil edir. 2014-2015-ci illərdə Türkiyənin Orta Doğu Texnik, Hacetepe, İstanbul Texniki Atatürk və Bartin universitetlərində, Belarusun Qomel şəhərində yerləşən Bioaktiv maddələrin biokimyası İnstitutunda təcrübə keçmişdir. Eyni zamanda elmi rəhbəri olduğu Bakı şəhəri Nizami rayonu 251 saylı məktəbin şagirdləri - Cavad Cəbrayılov və Lalə Allahverdiyevanın 2018-ci ilin iyun ayında Türkiyədə keçirilən 38 xarici ölkədən 450 iştirakçının qatıldığı “OKSEF-2018” beynəlxalq layihə olimpiadasında bürünc medal, 2020-ci ildə dünyanın 24 ölkəsindən 74, Türkiyənin isə 27 şəhərindən 90 layihə sırasında final mərhələsinə vəsiqə qazanan Mingəçevir şəhəri Səməd Vurğun adına 16 nömrəli tam orta məktəbin şagirdi Raya Həsənli “BUCA IMSEF-2020 Beynəlxalq Elm Müsabiqəsi”ndə gümüş medala, 2021-ci ildə dünyanın 27 ölkəsindən 167 layihə sırasında “BUCA IMSEF-2021 Beynəlxalq Elm Müsabiqəsi”ndə final mərhələsində çıxış edən Mingəçevir şəhəri Təbiət-riyaziyyat Humanitar elmlər təmayüllü liseyin şagirdi Həsənli Rəsul və Səməd Vurğun adına 16 nömrəli tam orta məktəbin şagirdi Musayev Taleh kimya fənni üzrə hazırladıqları elmi-innovativ layihə bürünc medala layiq görülüb. Onlar eyni zamanda 2022-ci ildə keçirilən "Sabahın alimləri” XI Respublika Müsabiqəsinə “Kimya” bölməsi üzrə qatılaraq III yerin qalibi olublar. Əfsun Sucayev 2013, 2021-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Elmin İnkişaf Fondunun, 2014, 2018-ci illərdə isə Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkəti Elm Fondunun keçirdiyi qrant müsabiqələrinin qalibi olan bir sıra layihələrin rəhbəri və icraçısı olmuşdur. Əfsun Sucayev 2016-cı ildə Moskvada keçirilən “MDB Elm Forumu”nda, 2021-ci ildə Almaniyanin Marburq Universiteti, EurJOC və “ChemBioChem” beynəlxalq kimya elmi cəmiyyətlərinin birgə təşkilatçılığı ilə keçirilmiş 15-ci Alman Peptid onlayn simpoziumunda, Türkiyənin Atatürk Universitetinin təşkilatçılığı ilə keçirilən 1-ci Beynəlxalq Təbiət Elmləri Konqresində (ICNAS 20211), o cümlədən bir sıra yerli konfrans və elmi simpoziumlarda plenar iclaslarda məruzələrlə çıxış etmişdir. Əfsun Sucayev 2022-ci ildə Türkiyənin Bartin Universitetində elmi ezamiyyətdə olduğu zaman Fən fakültəsinin təşkil etdiyi “Bilim söhbətləri”ndə “Müxtəlif məqsədlər üçün yeni üzvi birləşmələrin sintezi və tətbiq sahələrinin müəyyənləşdirilməsi” mövzusunda maraqlı təqdimatla çıxış etmişdir. Əfsun Sucayev bir çox nüfuzlu xarici jurnalların (Bio-organic chemistry, Journal heterocyclic chemistry, Molecular diversity, Journal organometallic chemistry, Biomolecular structure and dynamics, Journal Molecular Structure, ChemistrySelect, Medicinal Chemistry Research, Current Organic Chemistry və Park Dergi) beynəlxalq rəyçisidir.
Elmi-təşkilati fəaliyyəti
Əfsun Sucayev elmi fəaliyyətlə yanaşı elmi-təşkilatçılıq işləri də yerinə yetirir. O, Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyasının Ekspert Komissiyasının üzvü, Bakı Mühəndislik Universiteti Dövlət İmtahan və Buraxılış Attestasiya Komisiyasının sədri, Dövlət İmtahan Mərkəzində imtahan rəhbəri, Azərbaycan Standartlaşdırma İnstitutu PHŞ-nin nəzdində fəaliyyət göstərən “Aşqarlar, sürtkü yağları, sürtkülər və xüsusi mayelər” üzrə Texniki Komitənin (TK34) və Aşqarlar Kimyası İnstitutunun Elmi Şurasının sədr müavinidir. O, Türkiyənin “Park Dergi” jurnalının redaksiya heyətinin üzvüdür. O, eyni zaman da dəfələrlə beynəlxalq və respublika elmi konfranslarının Təşkilat Komitəsinin üzvü olmuşdur.
İctimai fəaliyyəti
Əfsun Sucayev tələbəlik illərindən ictimai fəallıq nümayiş etdirirdi. O, Gəncə Dövlət Universitetinin kimya fakültəsinin Tələbə elmi cəmiyyətinin üzvü, sonra isə sədri olmuşdur. Həmçinin, 2013-2020-ci illərdə AMEA Gənc Alim və Mütəxəssislər Şurasının İdarə Heyətinin üzvü və eyni zaman da Aşqarlar Kimyası İnstitutunun Gənc Alim və Mütəxəssislər Şurasının sədri olmuşdur. Yeni Azərbaycan Partiyasının VII qurultayında (5 mart 2021-ci il) YAP İdarə Heyətinin üzvü seçilib.
Görmə siniri
kəllə sinirlərindən II cütüdür. Duyğu üzvü siniridir, görmə qovuqcuğu sağından inkişaf edir; hissi sinir olduğu üçün iki növ nüvəyə malikdir. Başlanğıc nüvəsini göz almasının tor qişasında olan qanqlioz hüceyrələr təşkil edir. Uz nüvəsi üç ədəddir: bunlardan biri görmə qabarı balışında (lat. pulvinar) digəri (lat. nucleus corporis geniculati lateralis) bayır dizəbənzər cisimdə və üçüncü (lat. stratum griseum colliculi superioris) orta beyin qapağının (dördtəpənin) yuxarı təpəciyində yerləşir.
Görmə siniri silindir şəklində olub görmə sinirləri çarpazından başlayır və görmə siniri kanalından göz yuvasına daxil olur; burada bir az önə doğru gedir və göz almasına çatdıqdan sonra onun dal qütbündən 4mm içəri tərəfə tor qişaya daxil olur və orada olan qanqlioz hüceyrələrdə qurtarır. Görmə siniri həqiqətdə tor qişanın qanqlioz hüceyrələrinin mərkəzi çıxıntılarından təşkil olunmuşdur. Görmə siniri görmə reseptorlarının qəbul etdikləri qıcıqları beyinə daşıyır.
Cülyan
Cülyan — Azərbaycan Respublikasının İsmayıllı rayonunun Cülyan kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Tarixi
Cülyan kəndi dağətəyi ərazidə yerləşir.Kəndin adı Hun tayfa ittifaqına daxil olan Çullu türklərinin adından qaynaqlanır.Çullu etnonimi sonralar təhrif olunaraq Cülyan kimi formalaşmışdır. Kəndin adı latıncadakı Julian adından gəlir. Mənası "həmişə cavan" deməkdir.
Turizm
Cülyan kəndi həm də əsas turizm mərkəzlərindən biridir. Təkcə kənddə 10-dan yuxarı istirahət mərkəzləri və kafelər var.
Əhalisi
1859 — 1864-cü illərdə həyata keçirilmiş kameral siyahıya alınmaya əsasən Bakı quberniyasının Şamaxı qəzasının Cülyan kəndində 49 evdə, 410 nəfər (202 nəfəri kişilər, 208 nəfəri qadınlar) sünni təriqətli müsəlman əhali yaşayırdı. Əhalisi 1426 nəfərdir ki onunda 734 nəfəri kişi, 692 nəfəri qadındır.
Təhsil
Cülyan kəndində ilk məktəb (4 illik) 1929-cu ildə açılmışdır. Sonra 9 illik məktəb kimi faəliyyətinə davam edən Cülyan kənd məktəbi 1988-ci ildən etibarən 11 illik kənd tam orta məktəbinə çevrilmişdir. 2008-ci ilin noyabrın 12-də kənddə yeni məktəb binasının açılışı olmuşdur. Cülyan kənd orta məktəbinin məzunları qəbul imtahanlarında yüksək nəticələri ilə seçilir. Bu günə qədər ən yüksək nəticələri İsazadə Elvin Qismət oğlu (660 bal, Azərbaycan Tibb Universiteti),Ağayev Taleh Xatir oğlu (690 bal, Polis Akademiyası), Əşrəfova Xanım Faiq qızı (674 bal, BDU), Əmirxanlı Ceyhun Əmrah oğlu (681 bal, Azərbaycan Tibb Universiteti) və Şirinli Emil Şirin oğlu (680 bal, Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyası) göstərmişdir.
Şəhidləri
Bağırov Çingiz Kərəm oğlu
Osmanlı Teymur Saday oğlu
Baccharis arizonica
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
ATU və ya pa ATU nnan (film, 1971)
ATU və ya pa ATU nnan qısametrajlı sənədli süjeti rejissor Ənvər Əbluc tərəfindən 1971-ci ildə çəkilmişdir. "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında istehsal edilmişdir. Filmdə ATU maşınlarından düzgün istifadə edilməməsi tənqid olunur.
Məzmun
Filmdə ATU maşınlarından düzgün istifadə edilməməsi tənqid olunur.
Ağsuya düşmüşdü yolum. Söz bir yana iş bir yana. Göyçaydakı aqreqatlar üç bir yana, beş bir yana. Balakəndə ATU gördüm baş bir yana, leş bir yana. Salyandan da var xoş xəbər. Yazışırlar axşam, səhər. ATU-ları sökəcəklər. Yük maşını edəcəklər.
Və dağlardan səda gəldi
thumbnail|Xalid Hüseyni (2007-ci il) Və dağlardan səda gəldi (ing. And the Mountains Echoed) — əfqan əsilli amerikalı yazıçı Xalid Hüseyninin 2013-cü ildə çapdan çıxmış üçüncü romanı.
Neoseiulus brigarinus
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Və dağlardan səda gəldi
Süjet
Abdulla və bacısı Pəri 1952-ci ilin Əfqanıstanının Şadbag adlı kiçik bir kəndində ataları və ögey analarıyla birlikdə yaşayırlar. Ataları Sabur davamlı iş axtarmaqda, yoxsulluq və çətin qış şərtlərilə mübarizə aparmaqdadır.
Adı kimi gözəl və yaxşı xasiyyəti olan Pəri, qardaşı Abdullanın hər şeyidir. Bacısına qardaşdan çox valideyn olan Abdulla onun uğrunda, hətta qurban getməyə hazırdır. Onun üçün etməyəcəyi heç bir şey yoxdur. Hətta qardaşı, Pərinin kolleksiyasına əlavə etmək istədiyi ən dəyərli lələyi əldə etmək üçün yeganə ayaqqabılarından da keçməyə razıdır. Və gecələr bir tək çarpayını paylaşmaq məcburiyyətindədirlər.
ATU və ya pa ATU nnan (film, 1971)
Filmin üzərində işləyənlər
Ssenari müəllifi: Vidadi Paşayev Rejissor: Ənvər Əbluc Operator: Ələddin Xoşbanyani
Və dağlardan səda gəldi
Süjet
Pəri və Abdulla, atalarıyla Kabil çölünə tərəf yola çıxanda onları gözləyən, həyatlarını bir-birindən qoparacaq taledən xəbərsizdirlər: Bəzən bir əli qurtarmaq üçün bir barmağından keçməlisən.
ATU və ya pa ATU nnan (film, 1971)
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı 1971-ci ilin Azərbaycan filmləri 1970-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Və dağlardan səda gəldi
Süjet
Nəsillərdən və qitələrdən keçərək bizi Kabildən başlayıb Paris, San-Fransisko və Tinosun Yunan adalarına tərəf səfərə çıxaran Xalid Hüseyni yeni romanında, həyatımız boyunca etdiyimiz seçimləri, ən yaxınlarımız tərəfindən məruz qaldığımız ümidsizlikləri, bizi təsvir edən və həyatımızı şəkilləndirən ölçüləri sonsuz müdriklik, mərhəmət hissi və həvəslə izah edir.
Xəbərdarlığın sonu
La-Ruket
La-Ruket  — Fransa da kommuna, Cənub-Pireneylər regionunda yerləşir. Departament — Averon. Vilfranş-de-Ruerq kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Vilfranş-de-Ruerq.
Chrysler
300px|right
La-Ruket
INSEE kodu — 12205.
Chrysler
Chrysler Anonim şirkəti — 1925-də ABŞ-də qurularaq daha sonrakı illərdə də Dodge markasını satın alaraq 1930-cu illərdə Amerikanın ən geniş xidmət şəbəkəsinə sahib markası halına gələn avtomobil firması.
1980-ci illərdə Mitsubishi markası ilə ortaq istehsallar etmiş və iflasın eşiyindən Voyager-Grand voyager modeli ilə dönmüşdür. Chrysler, Dodge, Plymouth və Jeep markaları adı altında istehsal etmişdir. Dodge, Jeep və Chrysler, 2000 İyununda Daimler-Benzin satın almasıyla Daimlər Chrysler avtomobil qrupunun parçası halına gəlmişlər. Bu ortaqlığın ilk məhsulu da 2002-ci ildə 3 milyon km test edilərək bazara çıxardılan, Amerikadakı adıyla Liberty, Avropadakı adıyla Cherokeedir. Şirkət 2007-ci ildə zərər etdiyi üçün yüzdə 80.1 hissəsi 7.41 milyard dollara Cerberus şirkətinə satılmışdır.
La-Ruket
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 719 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
thumb|200px|left|Kommuna xəritəsi 2007-ci ildə 443 əmək qabiliyyətli insan (15-64 yaş) arasında 339 nəfər iqtisadi cəhətdən fəal, 104 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 76.5%, 1999-cu ildə 74.9%). 339 fəal şəxsdən 326 nəfəri (168 kişi və 158 qadın), 13 nəfəri işsizdir (5 kişi və 8 qadın). Aktiv olmayan 104 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 42 nəfər təqaüdçü, 24 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir.
Yalı
thumb|220px|[[Edib Efendi Yalısı]]
Yalı İstanbul boğazının hər iki tərəfində tikilmiş, dənizə sıfır, başda iki, bəzən də üç mərtəbəli olan mənzillərə verilən ümumi addır. Osmanlı dövründə sahillərə inşa edilməyə başlanan yalılar, Boğaziçi memarlığının ən görkəmli nümunələrindən olubdur. Əsrlər boyu İstanbul Boğazının iki yaxasında tikilən yalılardan günümüzə çatanlarının sayı təxminən 360 ədəddir. Yalıların ən böyük xüsusiyyəti lebiderya, yəni dənizə sıfır evlər olmaları olsa da, zaman içində bəzi yalılar lazım mənzil sahibləri məkan qazanmaq üçün nəzərləri torpaq doldurularaq, istərsə də sahil zolağına yol göstərmək üçün bələdiyyə tərəfindən geri plana alınaraq dənizdən qismən uzaqlaşmışdır. Günümüzdə böyük əksəriyyəti hələ də köhnə hallarını qoruyan yalılar, həm İstanbul şəhərinin, həm də Türkiyənin ən bahalı daşınmaz əmlakı arasında yer alırlar. Boğaziçi yalılarının dəyərləri ən yüksək olanları arasında Hasip Paşa yalı, Muhsinizadə yalı, Əhməd Fəth Paşa yalı, Topxanə Müşir-i Zəki Paşa yalı, Kiprli yalı, Tahsin Bəy yalı, Qraf Ostrorog yalı, Şahzadə Bürhanəddin Əfəndi yalı, Zərif Mustafa Paşa yalı və Nuri Paşa yalıları var.
Etimologiya
thumb|220px|Kıbrıslı Mehmed Emin Paşa Yalı [[İstanbul.]] Yalı, söz mənası olaraq keçmişdə sahil mənasında işlənmişdir. Bodrumdakı Bitez yalı, quş növü mavi suquzğunu, söz olaraq "yalıkazığı," "Yalı kənarında zülfümü darayaram" nəğməsi, Krımdakı Yalıboyu bölgəsi bu köhnə məzmunun izləridir.
Memarlıq xüsusiyyətləri
thumb|220px|[[Beşiktaş, İstanbul|Beşiktaşın Arnavutköy məhəlləsində yerləşən yalılar.]] Osmanlı yalılarının memarlıq xüsusiyyətləri sahiblərinin sosial sinfinə görə dəyişirdi. Müsəlman yalıları arasında boşluqlar tikilərkən, qeyri-müsəlman yalıları isə ümumiyyətlə bitişik şəkildə inşa edilirdi. Yalılar ümumiyyətlə 2 ilə 3 mərtəbəli olaraq tikilir və rəngləri gül qurusu ilə bordo arasında dəyişərdi. Qeyri-müsəlman yalıları daha tünd rənglərdə olurdu. Bu rəng ənənəsi son illərdə dəyişmiş, Boğaziçi yalılarının rəngarəngliyi buna nümunədi. Ümumiyyətlə eyvan elementi olmayan yalılarda bunun əvəzinə geniş erkerlər edilmiş və yalıların hamısında qayıqlar üçün anbar adlanan bir kiçik estakada ilə yalıların simvolu olan gül bağcaları olmuşdur.
Azərbaycan–NATO münasibətləri
332x332px|thumb|right|Avropa ölkələrinin NATO ilə əlaqələri {{legend|darkblue|[[NATO üzvü olan ölkələr|NATO üzvü|outline=black}}{{legend|#2a7fff|Üzvlük Fəaliyyət Planı|outline=black}}{{legend|darkgreen|Gücləndirilmiş Dialoq|outline=black}}{{legend|#ffd900|Fərdi Tərəfdaşlıq Fəaliyyət Planı|outline=black}}{{legend|#ff7826|Sülh Naminə Tərəfdaşlıq (SNT)|outline=black}}{{legend|red|SNT-a qoşulmaq istəyənlər|outline=black}}]] Azərbaycan-NATO əlaqələri — Azərbaycan və NATO arasında olan ikitərəfli əlaqələr. Azərbaycanla NATO arasındakı əlaqələr 1992-ci ildə Azərbaycanın yeni yaradılan Şimali Atlantika Əməkdaşlıq Şurasına daxil olması ilə başladı. NATO ilə Azərbaycan arasında əhəmiyyətli tərəfdaşlıq 1994-cü ilə təsadüf edir. Azərbaycan Prezidentinin 21 noyabr tarixli fərmanı ilə 1997-ci ildə NATO-da diplomatik nümayəndəlik təsis edildi.
Tarixi
280px|thumb|right|Azərbaycan-NATO əlaqələrinin 15 illiyinə həsr olunmuş poçt markası Azərbaycan 18 oktyabr 1991-ci ildə, SSRİ dağılandan sonra, digər postsovet ölkələri kimi yenidən müstəqilliyini qazandı. Azərbaycan 1992-ci ildə NATO-nun idarə etdiyi Şimali Atlantika Əməkdaşlıq Şurasına üzv oldu və 4 may 1994-cü ildə NATO ilə təhlükəsizlik və müdafiə sahəsində əməkdaşlığı inkişaf etdirmək üçün Sülh Naminə Tərəfdaşlıq (SNT) Çərçivə Sənədini imzaladı. SNT Təqdimat Sənədi 19 aprel 1996-cı ildə Azərbaycan Prezidenti tərəfindən təsdiq edilmiş və aprelin 23-də NATO-nun Baş katibi Haviyer Solanaya təqdim edilmişdir. Azərbaycanın ilk Fərdi Tərəfdaşlıq Proqramı (FTP) 14 oktyabr 1996-cı ildə Şimali Atlantika Şurası tərəfindən təsdiq edildi. 1997-ci ilin noyabrında Azərbaycan NATO əməliyyatlarının müdafiə planlamasına Azərbaycanı daha sıx cəlb etmək üçün SNT Planlaşdırma və Baxış Prosesinə qoşuldu. Azərbaycan Prezidentinin 12 noyabr 1997-ci il tarixli fərmanı ilə NATO ilə Əməkdaşlıq üzrə Xüsusi Komissiya yaradılmışdır.
NATO Siyasi Komitəsi 12 may 1998-ci ildə Azərbaycanın "19+1" formatında SNT-da iştirakını müzakirə etdi. 15 noyabr 1998-ci il tarixində SNT SOFA və onun Əlavə Protokolu Azərbaycan tərəfindən imzalanmışdır. 1999-cu ilin sentyabrında Qafqazda regional əməkdaşlığı araşdırmaq üçün EAPC xüsusi işçi qrupu yaradılmışdır.
Gendərə (İsmayıllı)
Gendərə — Azərbaycan Respublikasının İsmayıllı rayonunun Həftəsov kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 6 may 1997-ci il tarixli, 293-IQ saylı Qərarı ilə İsmayıllı rayonunun Həftəsov kənd inzibati-ərazi vahidinin tərkibindəki Gendərə kəndi rayonun yaşayış məntəqələri uçot məlumatından çıxarılmışdır.
Azərbaycan–NATO münasibətləri
Tarixi
Azərbaycan 2002-ci ilin noyabrında NATO PA-nın qərarı ilə assosiativ üzv oldu və 2004-cü ilin martında NATO Əməliyyat İmkanları Konsepsiyasına qoşuldu. 28 iyun 2004-cü ildə İstanbul Zirvəsində Qafqaz bölgəsi müzakirə edildi və üzv dövlətlər Qafqaz və Orta Asiya üzrə nümayəndə vəzifəsi yaratmaq qərarına gəldilər. Sentyabrın 15-də NATO baş katibinin Qafqaz üzrə ilk xüsusi nümayəndəsi təyin edildi.
Gendərə (İsmayıllı)
Toponimikası
Gendərə kəndi Girdimançayın sahilində, dağlıq ərazidə yerləşir. Oykonim gen və dərə komponentlərinin birləşməsindən ibarətdir. Girdiman çayının hövzəsi bu sahədə daha da genişləndiyi üçün çayın həmin hissəsi Gendərə adlanır. Kəndin adı yerləşdiyi ərazisinin relyef xüsusiyyətini özündə əks etdirir.
Azərbaycan–NATO münasibətləri
Tarixi
NATO-ya üzv ölkələr 28-29 noyabr 2006-cı ildə Riqada keçirilən Şimali Atlantika Şurası toplantısında, 2-4 aprel 2008-ci ildə Buxarestdə keçirilən NATO/EAPC və ISAF və 3-4 aprel 2009-cu ildə Strasburqda keçirilən zirvələrdə verilən bəyannamələr çərçivəsində Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü dəstəklədi. Azərbaycan Prezidenti 2012-ci ildə Çikaqoda, 2014-cü ilin sentyabrında Uelsdə, 2016-cı ilin iyulunda Varşavada NATO Sammiti zamanı Əfqanıstan la bağlı Dövlət və Hökumət Başçılarının Görüşlərində iştirak etmişdir.
Kosovo
Azərbaycan 1999-2008-ci illərdə NATO-nun rəhbərliyi ilə Kosovoda keçirilən sülhməramlı və sülhə dəstək əməliyyatlarında (KFOR) iştirak etmişdir. Azərbaycan 1 sentyabr 1999-cu ildə Kosovo ya 34 hərbçidən (32 əsgər, 2 zabit) ibarət bir birlik göndərdi və kontingent Dragasda Türkiyə nin rəhbərlik etdiyi 4-cü Mexanikləşdirilmiş Piyada Birliyinin tərkibində fəaliyyətə başladı. Ümumilikdə, Kosovodakı missiyada Azərbaycandan 362 hərbi qulluqçu (345 əsgər, 17 zabit) xidmət etmişdir. Azərbaycanlı hərbi qulluqçular Kosovoda siyasi vəziyyət dəyişdikdən sonra 4 mart 2008-ci ildə KFOR-dakı missiyalarını başa vurdular.
İraq
thumb|right|Azərbaycan sülhməramlıları, Hadisa su anbarını qoruyarkən 15 avqust 2003-cü ildən 7 dekabr 2008-ci ilədək İraqın Beynəlxalq Koalisiya Qüvvələri daxilində sülhməramlı missiyada 151 şəxsi heyətdən (120 əsgər, 31 zabit) ibarət Azərbaycan hərbi kontingenti iştirak etmişdir. Azərbaycanlı qüvvələr Hadisədə yerləşən su anbarının və su elektrik stansiyasının təhlükəsizliyini təmin edirdilər. Azərbaycan 7 dekabr 2008-ci ildə Koalisiya Qüvvələrinin geri çəkilməsi səbəbindən İraq dan qüvvələrini çıxardı.
Əfqanıstan
Azərbaycan 15 noyabr 2002-ci ildə Əfqanıstanda ISAF əməliyyatını dəstəkləmək üçün 22 hərbçidən ibarət bir hərbi birlik göndərdi. Azərbaycan Milli Məclisi nin 2 oktyabr 2008-ci ildə qəbul etdiyi qərara əsasən, birliklərin sayı iki dəfə artırıldı. 2009-cu ilin fevral ayından etibarən 90 nəfər Azərbaycan şəxsi heyəti ISAF-ın rəhbərlik etdiyi Türkiyə birliyində xidmət edirdi. Azərbaycanlı birliklər Kabil də yerləşən televiziya qülləsini, ISAF-ın mərkəzi sursat anbarının təhlükəsizliyini və patrul xidmətini yerinə yetirirdilər.
Uerinq burnu
İri qaya parçası olaraq kilometrlərlə Çukot dənizinin içərilərinə doğru uzanır. . Maksimal hündürlüyü 221 metr təşkil edir.
1881-ci ildə «Rocers» gəmisinin ekipajı tərəfindən leytenant Uerinqin şərəfinə adlandırılmışdır.
Qayalıq üzərində quş bazarı geniş sahə tutur. Burada 200 min quş vardır. Burada Phalacrocorax pelagicus, Böyük qütb qağayısı, Sakit okean kütdimdiyi və Çəhrayı qağayı kimi quşlar yaşayır. . Burada Morjların yerləşim yeri vardlr.
Tatışev adası
Tatışev adası — Yenisey çayında yerləşən ən iri ada. İnzibati baxımdan Krasnoyarsk diyarı Oktyabr rayonu ərazisində yerləşir. Ada Sovetski vəŞentralnıy rayonları ilə yenisey çayının sol sahili, Lenin və Kirov rayonları ilə isə sağ sahili ilə sərhədlənir. Adaya Oktyabrski avtomobil-piyada körpüsü və Vinoqradnıy piyada körpüsü ilə getmək mümkündür. Üstəlik sağ sahilində vesiped körpüsüdə vardır. Gələcəkdə onunyerində yeni körpünün inşası planlaşdırılır. Adanın sahəsi 7 km2-dir.
Çağdaş istifadəsi
Tatışev adası hazırda krasnoyarkların əsas istirahət yerlərindən biridir. Adanı yayda hər həftə 100 min insan ziyarət edir. Burada kirayəyə velosiped, konki, xizək və s icarəyə götürmək olar. Üstəlik burada voleybol, furtbol, basketbol və skeytbordinq üçün meydançaılar vardır. Adada velosiped yollarının uzubnluğu 9 km-dən çoxdur.
Qışda adada xizəklə sürüşürlər və şəhər şamı quraşdırılır.
Adanın şərqində itlər üçün gəzinti yeri və helikopter meydançası vardır.
Burada estəlik qış üzgüçülüyü klubu fəaliyyət göstərir.
İnkişaf tarixi
2004-cü ildə adada çoxlu sayda ağac və kol əkilmişdir.
2006-ci ildən isə adanın inkişafına başlanılmışdır. Bölgənin əsas istirahət bölgələrindən birinə çevrilmişdir.
2016-cı ildə Tatşev adasında ilk dəfə olaraq şəhər şam ağacı quraşdırılmışdır. Burada müxtəlif sevtivallar təşkil edilmişdir.
Flora
Adada yetişən ağaclar:
Sallaq tozağacı, Sibir küknarı, Adi şam, Ağcaqovaq, Qaraqovaq, Salix viminalis, Sibir qara şamı, Adi fındıq, Adi göyrüş, Macar yasaməni (Syringa josicaea), amur yasəməni (Syringa amurensis), Adi yasəmən (Syringa vulgaris), tatar tozağacı (Aser tataricum), Qinnal ağcaqayını (Aser ginnala), mancuriya qozu (Juglans mandshurica), Ürəkvari cökə (Tilia cordata), Ussuri armudu (Pyrus ussuriensis), Amur zirinci (Berberis amurensis), Adi zirinc (Berberis vulgaris), Qızılı qarağat thumb|320px|Vəhşi ördək
Fauna
thumb|320px|Tatışev adasında sünbülqıran Adada yayılmış heyvsan nümayəndələrindən biri Uzunquyruq sünbülqırandır. Ada ziyarətçiləri sünbülqıranların belə şəklini çəkməyə macal tapa bilirlər. Onlar əsasən dondurma xoşlayırlar. 2017-ci ildə adada tülkü qeydə alınmışdır.
Adada müşahidə edilən quş növləri: qaratoyuq, qara çalağan, sığırçın, qaranquş, kəkilli qaraördək, böyük pazdimdik, fitçalan ördək, adi güləyənquşu, adi susüpürən, mavi qağayı, halqalı kiçik çovdarçı.
Avtomobildən qorun (film, 1974)
Avtomobildən qorun qısametrajlı sənədli televiziya filmi rejissor Arif Qazıyev tərəfindən 1974-cü ildə çəkilmişdir. Film "Azərbaycantelefilm" də istehsal edilmişdir.
Məzmun
Oğlanın yol hərəkəti qaydalarını pozmasının bədbəxt hadisə ilə nəticələnməsi filmin əsas süjet xəttini təşkil edir. Burada hər bir piyada tərəfindən küçə hərəkəti qaydalarına ciddi riayət edilməsinin vacibliyi haqqında danışılır. Professor Talışinski ilə müsahibə küçə hərəkəti qaydalarının pozulmasının acı nəticəsini əyani şəkildə nümayiş etdirir. Burada Respublika Dövlət Avtomobil Müfəttişliyinin rəisi Hüseynov qaydanı pozanlarla mübarizə tədbirlərindən və müfəttişliyin işindən söhbət açır.
Filmin üzərində işləyənlər
Rejissor: Arif Qazıyev Operator: Vaqif Həsənov
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı 1974-cü ilin Azərbaycan filmləri 1970-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Lökbatan
Lökbatan — Azərbaycanın Bakı şəhərinin Qaradağ rayonunda şəhər tipli qəsəbə.