cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sulfonat aşqarları
Sulfonatlar
Neft sulfonatlarının yüksək səthi aktivliyi və ucuzluğu onların deemulqator, disperqator, peptizator, köpük əmələ gətirici plastifikator, sürtkü yağlarına yuyucu aşqarlar və s. yuyucu vasitə və emulsiya məhlulu kimi geniş istifadəsinə şərait yaradır. Neft məhsullarından alınan sulfonatlar həllolma qabiliyyətinə görə suda, suda-yağda və yağda həll olan qruplara bölünür. Suda həll olan sulfonatlar SAM xalq təsərrüfatında böyük əhəmiyyət kəsb edir. Onların yuyucu maddə kimi istifadəsi, yüzlərlə ton yeyinti piylərin və yağların qənaətinə imkan verir. Suda-yağda həll olan sulfonatlar su və yağ emulsiyasınınalınmasında geniş istifadə olunur. Yağda həll olan (və ya karbohidrogendə həll olan) sulfonatlar motor yağlarına yuyucu və dispersedici aşqar kimi istifadə edilirlər.Bu sulfonatlar yağdakı oksidləşmə prosesinə imkan yaratmır və yüksək yuyucu xassələrinə görə qatranların və karbon tərkibli maddələrin mühərrikin detallarına çökməsinin qarşısını alır. Sulfonat tipli yuyucu aşqarlar effektli neytrallaşdırıcı və solyubilizasiya agentləridir. Sulfonat aşqarlarının detergent-dispersedici xassəsini xarakterizə edən əsas göstəricilərindən biri onların tərkibində metal-sulfonatların olmasıdır. Müasir tələblərə uyğun olaraq sulfonat aşqarlarının tərkibində 28-30% (kütlə) aktiv komponentolmalıdır. O.L.Qlavati və başqaları neftdən alınan yüksək qələvili sulfonatların C-150, C-300, ПMC və Xaytek E-632 sintetik sulfonatın aktiv komponentlərini ayırma və tədqiqatlar yolu ilə təyin etmişlər ki, onlar kalsium karbonatın neytral detergentlə stabilləşmiş 10-30 nm ölçülü kolloid hissəcikləri sistemidir. Yağda həll olan sulfonatlar orta, əsasi və yüksək əsaslı növlərə bölünür. Müxtəlif xammallar əsasında sulfonat tipli yuyucu-dispersedici aşqarların istehsal praktikası göstərir ki, bu tip aşqaların istehsal texnologiyasının birinci mərhələsi ilkin xammalın sulfolaşması mərhələsidir. Bu mərhələdə müxtəlif mənşəli alkilaromatik (istər mineral, istər sintetik, istərsə də yarımsintetik yağların tərkibində olan) karbohidrogenlər müxtəlif sulfolaşdırıcı agentlərlə (H2SO4, oleum, SO3 və s.) sulfolaşdırılaraq uyğun sulfoturşular alınır.
Mineral yağlar əsasında sulfonat aşqarları
Müasir mühərrik yağlarının hazırlanmasında istifadə edilən sulfonat tipli detergent-dispersedici aşqarların 70%-ə yaxın hissəsi mineral yağlar əsasında istehsal edilən sulfonatlardır. Bu da neftdən alınan yağların bazasının geniş olması ilə əlaqədardır. Məlumdur ki, neft yağları parafin, naften və aromatik karbohidrogenlərin qarışığından ibarətdir. Onların sulfolaşmasından alınan sulfoturşuların çıxımı və keyfiyyəti həmin komponentlərin miqdarından, molekul kütlələrindən, quruluşlarından və yağların təmizlənmə dərəcəsindən çox asılıdır. Patent ədəbiyyatının analizi göstərir ki, beynəlxalq praktikada yağlarda həll olan sulfonatların alınması üçün molekul kütləsi 400-1000 olan (çox hallarda 500-600) yağ fraksiyalarından istifadə edilir. Bir sıra patentlər sulfonat aşqarlarının alınması üçün xammalın sulfolaşma reaksiyasına hazırlanmasına həsr olunmuşdur. L.A. Potolovski əməkdaşları ilə birlikdə göstərmişdir ki, dərin və selektiv təmizlənmiş Qərbi Sibir distillat yağlarının sulfolaşması zamanı adi təmizlənməyə uğramış distillat yağlarına nisbətən turş qudronun çıxımı 6-8 dəfə az və yağda həll olan sulfoturşuların miqdarı 25-30% çox olur. Yağlarda kondensləşmiş alkilaromatik birləşmələrin miqdarı artdıqca turş qudronun çıxımının artması ilə yanaşı sulfonat aşqarının keyfiyyəti də pisləşir. Buna görə də, yüksək çıxımla və yüksək funksional xassələrə malik sulfonat aşqarı almaq üçün dərin selektiv təmizlənmiş və qalıq komponentdən azad olunmuş distillə yağlarından istifadə etmək tövsiyə olunur. K.İ. Sadıxov, Ə.N.Ağayev və başqaları tərəfindən Azərbaycan neftlərindən alınan selektiv təmizlənmiş müxtəlif yağ fraksiyaları əsasında neytral, orta və yüksək qələvili (C-75, C-150 və C-300) sulfonat aşqarlarının alınma texnologiya işlənilmiş, sistemli şəkildə hərtərəfli sınaqlardan keçirilmişdir. Keçmiş Sovetlər İttifaqında istehsalatda tətbiq edilmiş C-150 və C-300 aşqarlarının istehsalı üçün xammal olaraq az kükürdlü Türkmənistan və Fərqanə neftlərindən alınmış distil¬lat yağlarından istifadə edirdilər. ОАО «Сибнефт-Омский НПЗ»-də C-300 aşqarının istehsalı üçün optimal kimyəvi tərkibli xammalın seçilməsi və qurğuların modernləşdirilməsi istiqamətində işlər aparılmışdır. Nəticədə müəyyən edilmişdir ki, motor yağlarında C-150 aşqarının yerinə C-300 aşqarından istifadə edilərsə, yağın maya dəyərini aşağı salmaqla, dizel və benzin mühərrikləri üçün yeni yüksək keyfiyyətli K-471, K-483 aşqar paketləri hazırlamaq mümkündür. Amerika patentləri benzin və dizel mühərrikləri üçün tərkibində qələvi ədədi 100-400mqKOH/q olan yüksək qələvili sulfonat və alkilfenolyat aşqarları olan yağlayıcı tərkiblərin hazırlanmasına həsr olunmuşdur.
İstehsal tarixi
İlk neytral sulfonat aşqarları ABŞ-da II dünya müharıbəsi zamanı yaradılmışdır. Keçmiş SSRİ - də ilk dəfə olaraq Azərbaycanda 1949 ildə sənayedə AzNİİ-4 sulfonat aşqarının istehsalı təşkil olunmuşdur. Sonralar akademik K.İ.Sadıxovun rəhbərliyi ilə neft mənşəli AzNİİ-5,CБ-3,CK-3,CБ-3y aşqarların Ca və Ba duzlarının alınma texnologiyası işlənilmiş və istehsalı həyata keçirilmişdir. CБ-3,CБ-3y aşqarların iştiraki ilə xüsusi təyinatlı mühərriklər üçün yağ kompozisiyaları(M-16 İXP3) tərtib olunmuş və istehsalı təşkil edilmişdir. SSRi - də istehsal olunan neft mənşəli НСК, ПМС-А, ПМС-Б, С-150, С-300 sulfonat aşqarlarının iştiraki ilə müxtəlif təyinatlı yüksək keyfiyətli mühərrik yağları yaradılmış və sənayedə tətbiq edilmişdir. Sintetik sulfonat aşqarları ilkin olefin xammalın məhdud olduğuna görə sənayedə istehsal olunmurdu. Hal-hazırda sulfonat aşqarlarının istehsalı ilə dünyanın aparıcı şirkətləri "Lubrisol‟, ‟Conoco‟(ABŞ), ‟Brayton‟, ‟Orobis‟, Edvin Cooper" (İngiltərə), "Essochem" (Belçika), "Amoko"( İsveçrə) məşğul olur. Xarici firmalar tərəfindən istehsal olunan bir sıra sulfonat aşqarları aşağıdakilardı: neytral sulfonatlar – OLOA-246B, Xaytek E-609; qələvi ədədi 130-150 mq KOH/q – Xaytek 6060 M və Xaytek 6412 M, Esso – 6721; qələvi ədədi 280 mq KOH/q çox olan – Lubrizol 56, Lubrizol 72, Lubrizol – 78, OLOA- 247B, Esso – 6712, Xaytek E- 611 və Xaytek E – 621. Rusiyada HCK, КНД, С-150 və C-300 neft mənşəli aşqarlarla yanaşı ilk dəfə alkilbenzollar əsasında müxtəlif qələvili sintetik sulfonatların istehsalı təşkil olunmuşdur: "НПП Квалитет" şirkəti tərəfindən K-31(neytral),K-312, K-313(yüksək qələvili),        ЛЛК-Нафтан şirkəti HCCK-30 (neytral), yüksək qələvili CCK-300,CCK-300Д,          CCK-400,CCK-400Д kalsium sintetik sulfonatları və neft mənşəli C-150k, C-300 aşqarları istehsal edilir.
Litsea bindoniana
—  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Paleogeomorfologiya
Paleogeomorfologiya
Paleogeomorfoloji tədqiqatlar Azərbaycan Respublikası ərazisinin relyefinin çox qədim və mürəkkəb inkişaf tarixinə malik olduğuna dəlalət edir. Tədqiqatçıların ümumi rəyinə görə ölkənin müasir relyefi neotektonik mərhələdə formalaşmışdır. Lakin son zamanlar aparılmış tədqiqatlara əsasən müasir relyefdə bir sıra relyef formalarının mezozoy erasından etibarən irsi inkişaf etdiyi müəyyən edilmişdir. Odur ki, Azərbaycan Respublikası ərazisinin relyefinin inkişafı tarixində iki - neotektonik dövrə qədərki və neotektonik dövr inkişaf mərhələləri ayrılır.
Geomorfoloji termin
Paleogeo­mor­fo­logiya -  /yun. palaios- qədim və geomorfologiya/ - geomor­fologiyanın  xüsusi bölməsi, qədim dövrün relyefini, onun mənşəyi, yaşı, morfoloji xüsusiyyətləri, in­kişaf tarixi və qanunauyğunluq­larını öyrənir. İ.P. Gerasimova görə Paleogeomorfologiyanın obyekti basdırılmış, görünən və bərpa olunmuş relyefdir.
İşıq qələm
300px|thumb|right| İşıq qələm (1969) İşıq qələm – karandaş və ya qələm şəklində düzəldilmiş və kompüterlə elastik kabel vasitəsilə bağlanmış göstərici, koordinat qurğu. Onun köməyilə ekranda lazım olan elementləri və komandaları göstərmək, yaxud seçmək olar. Seçim, ya işıq qələmin kənarında olan düyməni basmaqla, ya da qələmin ucunu ekranın səthinə sıxmaqla (“sıçanın” çıqqıtısının ekvivalenti) gerçəkləşdirilir. Qələmin işıq vericiləri var və hər dəfə onlara işıq düşdükdə (məsələn, ekranla yaxın kontakt zamanı işıqlı piksellər qələmin ucunun altına düşdükdə) onlar kompüterə siqnal göndərir. Elektron şüa ekranı sətir-sətir keçərək ekranın bütün piksellərini 1/60 saniyədə işıqlandırır, buna görə də qələmin göstərdiyi anı və yeri dəqiq qeyd etmək olar. İşıq qələm, sensor ekranda olduğu kimi, xüsusi ekran və ya onun örtüyünü tələb etmir, lakin onunla uzun müddət işləmək üçün əlverişsizdir.
Epacris pulchella
(Epacris pulchella) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Senecio chamomillifolius
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Vıləparqo
Vıləparqo — Azərbaycan Respublikasının Astara rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Etimologiyası
Coğrafi ad talış dilində Vəl (vil) "gül", "ə" bitişdirici fonem, pər (par) "çiçək" və qo isə "yer" deməkdir (Güllükənd).
Güyük xan
Güyük xan — Göyük ya da Küyük olaraq da bilinir (d. 1206 — ö. 1248) — Çingiz xanın nəvəsi, Monqolların böyük xaqanı Ögedey xanın böyük oğlu və varisi. Ögedeyın 1241-ci ildə ölməsindən sonra hüquqi olaraq dövlət xaqansız qalır, ancaq faktiki olaraq 1241–1246-cı illərdə hakimiyyətdə Güyükün anası olur. 1246-cı ildə anasının ölümündən sonra həm hüquqi, həm də faktiki baxımdan Güyük xaqan olur və beləliklə, Monqol İmperiyası öz III xaqanına qovuşur.
Aqlomerat (geologiya)
Aqlomerat ( — toplayıram) — müxtəlif böyüklükdə və formada çeşidlənmiş yumşaq süxur və mineral qırıntıları yığınıdır.
Haqqında
Aqlomerat adətən bucaqlı iriqırıntılı yumşaq material yığımıdır. Aqlomerat bəzi piroklastik süxurlar, məsələn, vulkanik tuflar və tufobrekçiyalar, əsasən vulkan bombaları yığımı və habelə çökmə mənşəli iri qırıntılı material toplusu da aid edilir.
Aqlomerat quruluşu
Aqlomerat quruluşu vulkan bombaları, lapillilər və qaymalardan təşkil olunan qırıntılı piroklastik süxurlar quruluşunun növ müxtəlifliyi.
Aqlomerat tufu
Aqlomerat tufu iri ölçülü kövrək vulkan məhsullarının toplanıb sementləşməsi nəticəsində əmələ gələn vulkanik tuf. Qırıntıların ölçüsünə görə qaymalı (>200 mm), kobudqırıntılı (30–200 mm) və iriqırıntılı (1–30 mm) Aqlomerat tufu ayrılır. Sinonim: Vulkanik brekçiya, Eksploziv brekçiya.
Rodion Şedrin
Rodion Konstantinoviç Şedrin — Rusiya bəstəkarı.
Həyatı
Rodion Konstantinoviç Şedrin 16 dekabr 1932-ci ildə Moskva şəhərində anadan olub. Uşaqlıqdan musiqiyə böyük maraq göstərən Rodion, sonradan musiqi təhsili ilə ciddi məşğul olur və nəhayət, Moskva konservatoriyasına qəbul olur.
Viləşə
Viləşə — Azərbaycan Respublikasının Astara rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Naan
Naan (farsca نان‎, hindce नान, urduca نان‎, kürdce nan, çin dilinde ise 馕) — buğdadan hazırlanmış əriştədir. Hindistan milli mətbəxinə məxsusdur.
Ümumi məlumat
Esas erişteni buğda unundan hazırlanmış xemşr teşkilr edir. Ancaq zövqdən asılı olaraq lobya, tərəvəz, pendir və ya kartofda əlavə edilir.
Naan sup, çay və ya müxtəlif sulu yeməklə yeyilir.
Etimologiyası
Naan sözü ingilis dilinə 1810-cu ilde Villiyam Tokko gətirib. Fars dilində “nan” çörək deməkdir. İllər ərzində Orta və Mərkəzi Asiya da nan sözü müxtəlif mənalar bildirmiş və sonda düz yeni lavaş çörək naan adlandırılmışdır. 1978-cu ildə ilk dəfə naan öz mənasını tapmış və ingilis dilinə daxil olmuşdur.
Viareco mükafatı
Viareco mükafatı — İtaliyanın ən qədim və ən prestijli mükafatlarından biri. thumb|200px|Viareco
Mükafatın tarixi
Üç yazıçı və jurnalist (Leonida Repaçi, Karlo Salsa, Alberto Kalantuoni) tərəfindən 1929-cu ildə Mussolini diktator rejimiylə qarşıdurma şəraitində yaradılıb və 1927-ci ildə təsis edilən Baqutta mükafatı ilə müqayisədə daha demokratik mükafatdır. Liquriya sahillərindəki şəhərin şərəfinə adlandırılıb. Mükafatın təqdimetmə mərasimində Luici Pirandello da iştirak edib.
İkinci dünya müharibəsi illərində mükafat təqdim olunmayıb. Hazırda mükafat dörd istiqamət üzrə təqdim olunur: ədəbi debüt, proza, esse, poeziya.
Eləcə də sülhün əldə olunması və sosial inkişaf üzrə beynəlxalq Viareco-Versilia mükafatı təqdim edilir.
Böyrəkotu
—  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Növləri
[[SS 2 (*
Litsea calicaris
(Litsea calicaris) –  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Daşqa
Daşqa – qədim nəqliyyat vasitəsidir.
Ümumi məlumat
Daşqa (daşka) - iki təkərli, dayaq təkərləri olmayan eşşək arabası - nəqliyyаt və dаşımа vаsitəsi kimi xüsusi ilə kəndlilərin gündəlik həyatında və kənd təsərrüfatı işlərinin görülməsində əvəzsiz rоl оynamışdır.
Turizm turları
Müasir beynəlxalq turizm xidmətləri bazarında çoxsaylı tur və turist marşrutları mövcuddur. Turizm formalaşmasına və tərkibinə görə, inklüziv və sifarişli turlara ayrılır.
İnklüziv turlar
Tərkibinə müəyyən, dəqiq, öncədən planlaşdırılmış xidmətlər dəsti daxil edilən turlardır.
Sifarişli (fərdi) turlar
Müştərinin istəyinə və seçiminə görə xidmətlər paketinin tərkibi birbaşa satış zamanı formalaşan turlardır.
Xidmətinə görə
Xidmətindən asılı olaraq turlar aşağıdakı turlara bölünür:
Mövsümünə görə turlar
Turlar marşrut yolunun quruluşuna görə bölünür:
Senecio johnstonianus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Advektiv duman
Advektiv duman – ilıq və rütubətli havanın soyumuş Yer səthi üzərində hərəkəti nəticəsində əmələ gələn dumandır. Advektiv duman okeanlarda isti cərəyanın soyuq cərəyanla qarşılaşdığı yerlərdə daha çox müşahidə olunur. .
Hallavar (Oğuz)
Hallavar — Azərbaycan Respublikasının Oğuz rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Toponimikası
Yerli məlumata görə, oykonim "hündür yer" mənasındadır. "Hallavar"ın tayfa adından yaranmış etnotoponim olduğu ehtimal edilir. Tiflisdə Hallavar adlı məhəllə var. Kəndin adındakı "alaçıq, yeri, otlaq yeri" mənası daşıyan "var" sözü Şotavar (Qax), Qızılavar, Mahmudavar (Masallı), Horavar (Yardımlı), Əmirvar (Daşkəsən) və s. toponimlərdə iştirak edir. Əkinçiliklə əlaqədar yaranmış şifahi xalq ədəbiyyatının bir növü "holavarlar"dır. Əkinçilər "holar" çəkib birlikdə oxuyar, kotan sürərdilər. "Hallavar"ı "holavar"ın dəyişilmiş variantı kimi qəbul etsək, bu toponim "bir yerdə olan, toplu olan el, oba" mənasını verir.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Baş Qafqaz silsiləsinin ətəyində, Alazan-Əyriçay çökəkliyində, rayon mərkəzindən 8 km cənub-şərqdə, Qumlaq kəndinin qərbində, Xalxalçayın sol sahilindən 1 km aralıda, dəniz səviyyəsindən 485 m. yüksəklikdə yerləşir.
Əhalisi
Əhalinin sayı 92 nəfərdir (1 yanvar 2017-ci il).
İqtisadiyyatı
Kənd əhalisinin əsas məşğuliyyətini əkinçilik, bağçılıq və tərəvəzçiliklə təçkil edir.
Vovada
Vovada — Azərbaycan Respublikasının Astara rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Etimologiyası
Kənd adının düzgün yazılışı Vovədi şəklində olmalıdır. Vovə talışca «isti su olan yer», di «kənd» deməkdir (İstisu kəndi).
Lyubov Uspenskaya
Lyubov Zalmanovna Uspenskaya (Любо́вь За́лмановна Успе́нская) (d. 24 fevral 1954, Kiev) —müğənni.
Həyatı
L. Uspenskaya 24 fevral 1954-cü ildə Kiyevdə (Ukrayna) anadan olub. Doğuş zamanı anasını itirən L. Uspenskayanı nənəsi və atası böyüdüb. Kiyevdə musiqi məktəbini bitirən L. Uspenskaya burada ilk mahnılarını Qriqori Balberlə yazmağa başlayıb. O, 17 yaşında Ermənistana gedib və orada bir neçə il çalışdıqdan sonra Moskvaya yollanıb. 1978-ci ildə həyat yoldaşı Yuri Uspenski ilə İtaliyaya, 1990-cı ildə isə ABŞ-yə (Los-Anceles) köçüb. Müğənni ilk albomunu (“Lyubimıy”) 1985-ci ildə yazıb. Həmin albom ona SSRİ-də və ABŞ-də populyarlıq qazandırıb. Daha sonra müğənni yenidən Moskvaya köçüb və hazırda da orada yaşayır. L. Uspenskaya bir neçə dəfə “İlin şansonu” mükafatına layiq görülüb.
Robert Kalina
Robert Kalina (29 iyun 1955) - T 382 dizaynının yaradıcısı və Avstriya Milli Bankının işçisi. Onun yaratdığı T 382 dizaynı 1996-cı ildə Avro banknotlarının yarışında qalib olmuşdur.
Həmçinin bax
Azərbaycan valyutası
Oqtay Səmədov (fizik)
Səmədov Oqtay Əbil oğlu — Azərbaycan alimi. AMEA Radiasiya Problemləri İnstitutunun direktoru, AMEA-nın müxbir üzvü (2017), professor, fizika-riyaziyyat elmləri doktoru.
Həyatı
Oqtay Səmədov 1952-ci il aprelin 5-də Neftçala rayonunun Xol Qarabucaq kəndində müəllim ailəsində anadan olmuşdur. 1969-cu ildə Salyan şəhəri Nizami adına 2 nömrəli orta məktəbi, 1975-ci ildə isə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki Bakı Dövlət Universiteti) Fizika fakültəsini müvəffəqiyyətlə bitirmişdir. Əmək fəaliyyətinə müəllimliklə başlayan O. Səmədov 1975–1979-cu illərdə Xolqarabucaq kənd orta məktəbində fizika müəllimi işləmişdir. 1979-cu ildə Radiasiya Problemləri İnstitutunun "Seqnetoelektriklərin radiasiya fizikası" laboratoriyasında baş elmi işçi vəzifəsində çalışmışdır.
Elmi fəaliyyəti
Oqtay Səmədov 1980-ci ildə Radiasiya Problemləri İnstitutunun aspiranturasına daxil olmuş, 1988-ci ildə "Spontan polyarizasiya olunmuş kristallarda faza keçidlərinin dielektrik və piroelektrik xassələrinin tədqiqi" mövzusunda dissertasiya işini müdafiə edərək fizika-riyaziyyat elmləri namizədi elmi dərəcəsi almışdır.
Professorun sonrakı elmi fəaliyyəti TlInS2 və TlGaSe2 kristalları əsasında yaradılmış relaksor seqnetoelektriklərin fiziki xassələrinin tədqiqinə həsr olunmuş və bu sahədə böyük praktik əhəmiyyətə malik olan elmi nəticələr əldə olunmuşdur. 2006-cı ildə bu mövzuda doktorluq dissertasiyasını müdafiə edən O. Səmədovun tədqiqatlarında ifratkeçirici birləşmələr alınmış və bu birləşmələrin ifratkeçiricilik temperaturu müəyyənləşdirilmişdir. Radiasiyanın ifratkeçiricilik temperaturuna və xüsusi müqavimətinə təsiri öyrənilmişdir. Şüalanmış, aşqarlanmış və interkalyasiya olunmuş yarımkeçirici seqnetoelektriklərin dielektrik və elektrik ölçmələri ilə nanodomen relaksor halı tədqiq olunmuşdur.
O. Səmədov seqnetoelektriklərin radiasiya fizikası və texnologiyası sahəsində Azərbaycanda aparılan ilk tədqiqatların müəllifidir. Onun tərəfindən oksigen-oktaedrik quruluşlu spontan-polyarizasiya olunmuş kristallarda faza keçidlərinə radiasiyanın təsiri sahəsində mühüm araşdırmalar aparılmışdır.
Alim elmi tədqiqatlara elektrik və maqnit sahələrinin müxtəlif seqneto və antiseqnetoelektriklərdə struktur faza keçidlərinə təsirin tədqiqi ilə başlamışdır.
Onun müəllifi olduğu radiasiya materialşünaslığına dair 200-dən artıq məqalə dünyanın aparıcı nəşrləri olan yüksək impakt faktorlu "Ferroelectrics", "Физика твердого тела", "Physica Status solidi", "International Journal of Theoretical and Applied Nanotechnology" və digər jurnallarda dərc olunmuşdur. Bu məqalələrə yalnız son 3 ildə dünyanın məşhur elm mərkəzlərindən olan tədqiqatçıların istinadlarının sayı 200-ü keçir.
O. Səmədov 2013-cü ildə Azərbaycan Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyasının qərarı ilə professor elmi adını almışdır.
2014-cü ildə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Radiasiya Problemləri İnstitutunun "Nizamsız bərk cisimlərin radiasiya fizikası" laboratoriyasının rəhbəri seçilmiş, 2015-ci ildə isə həmin institutun direktoru vəzifəsinə təyin olunmuşdur. İnstituta rəhbərlik etdiyi qısa müddət ərzində ölkənin nüvə və radiasiya təhlükəsizliyini təmin etmək üçün cəbhə bölgəsində, transsərhəd sularda və onların dib çöküntülərində radioaktiv izotopların və ağır metalların paylanmasını aşkar etmək məqsədilə ekspedisiyalar təşkil etmiş və alınmış nəticələr müvafiq dövlət orqanlarına təqdim edilmişdir. Azərbaycanın nüvə və radiasiya təhlükəsizliyində nüvə və radioaktiv materialların qaçaqmalçılığı və nüvə terrorizminin qarşısının alınması məqsədilə sərhəd keçid məntəqələrində xüsusi monitorinq avadanlıqlarının qurulması, işlək vəziyyətdə saxlanılması, sərhəd və gömrük qurumu əməkdaşları üçün tədris kurslarının keçirilməsi ABŞ Energetika Nazirliyinin təhlükəsizlik departamentinin dəstəyi ilə Radiasiya Problemləri İnstitutu tərəfindən icra olunmuşdur. İonlaşdırıcı şüaların qeydiyyatı üçün yeni detektorların işlənilməsi və onların əsasında radiasion cihazqayırmanın ölkəmizdə genişlənməsi həyata keçirilmişdir.
O. Səmədov Atom Enerjisi üzrə Beynəlxalq Agentliyin (İAEA) Beynəlxalq Nüvə İnformasiya Mərkəzinin (İNİS) Azərbaycan Bölməsinin rəhbəridir. O, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Elmin İnkişafı Fondunun, Ukrayna Elmi Texniki Mərkəzinin bir neçə layihə müsabiqəsinin qalibi olmuş və bu layihələri uğurla başa çatdırmışdır. 2017-ci ilin sentyabrında Qazaxıstanın Almatı şəhərində keçiriləcək "Nüvə elmləri və texnologiyaları" Beynəlxalq elmi Forumunun Təşkilat Komitəsinə üzv seçilmişdir. 2 may 2017-ci ildə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü seçilmişdir.
O. Səmədov seqnetoelektrik və antiseqneto-elektriklərin faza keçidlərinə xarici faktorların təsirini öyrənməklə məşğul olmuşdur və alınan nəticələri ümumiləşdirərək ilk dəfə olaraq spontan polyarizasiya olunmuş kristallarda birinci və ikinci faza keçidləri üçün qanunauyğunluqlar müəyyən etmişdir. TlİnS2 və TlGaSe2 kristallarına müxtəlif ion radiuslu aşqarlar daxil etməklə, onların dielek-trik, piroelektrik, elektrik xassələrini və γ-şüaların bu xassələrə təsirini öyrənmişdir. Göstərmişdir ki, TlİnS2 kristalını müxtəlif Yan-Teylor atomlarılə aşqarladıqda alınan birləşmələr relaksor seqnetoelektriklər üçün xarakterik olan xassələr göstərir.
Alim dielektrik və elektrik relak-sasiyası, impedans spektrini öyrənməklə birinci dəfə olaraq TlGaTe2, TlİnTe2 və TlInSe2 kristallarında superion keçiriciliyi müşahidə etmişdir.
Kadr hazırlığı
thumb|249x249px|Oqtay Səmədov və laboratoriya əməkdaşları tədqiqat prosesində Oqtay Səmədov seqneto-antiseqneto və yarımkeçirici-seqnetoelektriklərin piroelelektrik, dielektrik xassələri üzrə elmi məktəb yaratmış, onun rəhbərliyi ilə 4 fəlsəfə doktoru və 1 elmlər doktoru yetişdirmişdir. Hazırda alimin rəhbərliyi altında radiasiya materialşünaslığı ixtisası üzrə 2 elmlər doktoru və 3 fəlsəfə doktorluğu işləri müvəffəqiyyətlə yerinə yetirilir.
Əsas elmi nailiyyətləri
1. Spontan-polyarizasiyalı kristallarda ardıcıl faza keçidləri üçün qanunauyğunluqlar verilmişdir.
2. TlİnS2 və TlGaSe2 kristalları əsasında, yeni relaksor seqnetoelektriklər sinfi aşkar edilmişdir. Bu birləşmələrin relaksor halına keçməsi üçün kritik radiasiya dozası müəyyən olunmuşdur.
3. TlİnS2 və TlGaSe2 kristallarında superion keçiriciliyi müşahidə edilmiş və onun radiasiya dozasından asılılıq kinetikası öyrənilmişdir.
Bu tədqiqatların nəticələri məqalə şəklində 33 beynəlxalq referə edilən (peer-reviewed scientific journals) jurnallarda və Respublika nəşrlərdə 49 məqalə çap edilmişdir, 1 patenti vardır, beynəlxalq və ölkə daxili konfranslarda 109 məruzə edilmişdir. 191 elmi əsərin müəllifidir, 43 məqaləsi xaricdə dərc olunub.
1 fevral
1901–cari
thumb|[[Boris Yeltsin]]
Litsea cinerascens
(Litsea cinerascens) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Senecio chanaralensis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Qumlaq (Oğuz)
Qumlaq — Azərbaycan Respublikasının Oğuz rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Tarixi
Qumlaq Azərbaycanın ən qədim kəndlərindən biri hesab olunur. Hətta belə ehtimal olunur ki, dahi Azərbaycan şairi Nizami Gəncəvinin əsli şairin şeirlərindən məlum olduğu kimi məhz həmin Qumlaq (QUM) kəndindəndir. Qumlaq lap qədim zamanlardan əvvəl Qum adı ilə tanınarmış və Əlican çayının sahillərində yerləşərmiş. Çayın sahilləri də daim qumluq olduğundan buraya Qum, Qumluq, Qumlaq adları verilmişdir. Lakin təbii fəlakət nəticəsində Əlican çayının dəfələrlə daşması və ətrafı su basması əlaqədar ilə əhali zaman-zaman Əlican çayının sahillərindən bir qədər kənar yerlərə köçərək özlərinə yeni yaşayış məskənləri salmışlar. Hətta,Qumlaq kəndinin qədim yaşayış məskəninin adına yerli əhalinin dilində "Qumlu Örənələr" deyilir. “Qumlaq” toponimi türk-qıpcaq məşəli qumuq xalqının adı ilə bağlıdır, onun “qumlu yer, qumlu torpaq” yozulması yanlışlıqdır. “Qumlaq”da “qum” – (kum, qom) – “birlik, qüvvətlilik” (“hun” sözündə olduğu kimi), “aq” isə–“çoxluq”, ya da “yer, məkan” (yat-aq, bat-aq, ot-l-aq, çay-l-aq) bildirir. Deməli, “Qumlaq” – “g ü c l ü l ə r, q ü v v ə t l i l ə r ”, yaxud, “ b i r l i k d ə o l a n l a r ” anlamındadır. Kənddə orta məktəb, uşaq bağçası, klub, kitabxana, poçt, 299 yerlik elektron ATS, feldşer - mama məntəqəsi, elektrik dəyirmanı, ağac emalı sexi var. Əhalinin (1297 nəfər) əsas məşğuliyyəti əkinçilik, heyvandarlıq, bağçılıq və tərəvəzçilikdir. Kənddə təbii qazdan istifadə olunur. Memarlıq abidələrindən məscid (XIX əsr) var. Oğuz – Tayıflı avtobus marşrutu Qumlaqdan keçir.
Toponimikası
Qumlaq “qumlu yer, qum olan yer“ deməkdir. Keçmişdə Qarabulaq, Mazədərəsi və Fiy dərələrindən axan və Türyançayın mənbəyini təşkil edən sular bu yeri basaraq qobular əmələ gətirmiş və qumlağa çevirmişdir. Əhalisi Xalxal, Tərkeş və Oğuz yaşayış məntəqələrindən gəlib məskunlaşanlardır. Azərbaycan toponimiyasında işlənilmiş qum sözü müəyyən mənada oronimik və ya hidronimik obyekti səciyyələndirir, yəni dağm səthinin və ya çayın tərkibinin qumlu olmasını göstərir.
Əhalisi
Əhalinin sayı 1415 nəfərdir (01 yanvar 2017-ci il) Əhalinin əsas məşğuliyyəti əkinçilik, heyvandarlıq, bağçılıq və tərəvəzçilikdir. Kənddə təbii qazdan istifadə olunur.
Normal forma
Normal forma (normal form ) - relyasiyalı verilənlər bazasında: informasiyanın strukturlaşdırılması üsulunu müəyyənləşdirən, artıqlığın və uzlaşmamanın olmaması ilə xarakterizə olunan element; informasiyanın səmərəli işlənməsini, saxlanmasını və yenilənməsini təmin edir. Adətən, üç formada istifadə olunur: birinci normal forma (1NF), ikinci normal forma (2NF) və üçüncü normal forma (3NF). Proqramlaşdırmada: normal forma, başqa dillərin sintaksisini təsvir etmək üçün istifadə olunan metadildir. Bəzən Bekus normal forması (Bekus-Naur forması) da adlanır.
Mollalı (Oğuz)
Mollalı — Azərbaycan Respublikasının Oğuz rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Tarixi
Rayon mərkəzindən 32 km cənub-şərqdə, Tikanlıçayın sağında, Oğuz-Qəbələ şose yolunun solunda yerləşir. Sincan İnzibati Ərazi Dairəsinə daxildir. "Mollalı" nəsil adından yaranmış oykonimdir. XIX əsrin ortalarında Xaçmaz kəndindən öz ailəsi ilə köçüb burada məskən salmış Molla Əlinin adını daşıyır. Sonralar Molla Əli adı təhrifə uğrayaraq Mollalı formasına düşmüşdür. Molla axunddan sonra gələn dini rütbədir. "Mollalı" (molla-lı) – "mollaya məxsus" anlamını verir. Əhalisi (603 nəfər) heyvandarlıq, taxılçılıq, meyvə-tərəvəzçiliklə məşğuldur. Kənddə orta məktəb, kitabxana, tibb məntəqəsi, 1 telefon var. Xaçmaz kəndinə, Bakı və Qəbələ şəhərinə gedən avtobus marşrutları kəndin 4 kilometrliyindən keçir. Dəniz səviyyəsindən yüksəkliyi 430 metrdir.
Tarixi Abidələrin Mühafizəsi Günü
Tarixi Abidələrin Mühafizəsi Günü — 18 aprel qeyd olunur. UNESCO-nun abidələrin və diqqətəlayiq yerlərin mühafizəsi məsələləri üzrə Beynəlxalq Şurasının 1983-cü ildə qəbul edilmiş qərarı əsasında qeyd olunur. Əsas məqsəd — dünya ictimaiyyətinin diqqətini maddi-mədəniyyət abidələrinin qorunmasına yönəltməkdir.
Tarixi
Tarixi Yerlər və Abidələrin Mühafizəsi Şurasının (İCOMOS) təklifi üzrə UNESCO tərəfindən 1983-cü ildə təsis olunub. Məqsəd insanların diqqətini abidələrin və tarixi yerlərin qorunmasına yönəltməkdir. Dövlətlərarası səviyyədə ilk dəfə olaraq Tarixi Abidələrin Mühafizəsi Günü 18 aprel 1984-cü ildə qeyd olundu.
Hər il aprelin 18-də dünyanın müxtəlif yerlərində tədbirlər, konfranslar, dəyirmi masalar və qəzet məqalələrinə daxil olan müxtəlif fəaliyyət növləri keçirilir. Hər il fərqli mövzular seçilir. Misal üçün 2017-ci ildə "Davamlı turizm" mövzusu seçilmişdir. Hazırda dünyada minlərlə abidə məhv olmaq təhlükəsindədir. Bu baxımdan Beynəlxalq Abidələr və Tarixi Yerlər Gününün təsis olunması böyük əhəmiyyəti var. Bu günün əsas məqsədi bəşəriyyətin mədəni irsinin müxtəlifliyini, onların zəif aspektləri göstərmək və onları qorumaq üçün lazım olan səyləri bilincini artırmaqdı.
Azərbaycanda
2002-ci ildə Azərbaycan Respublikası Abidələrin Bərpası və Tədqiqi Beynəlxalq mərkəzinə üzv qəbul olunmuşdur.
Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2011-ci il 2 avqust tarixli Qərarı ilə təsdiq edilmiş dövlət tərəfindən mühafizə olunan daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısında:
Qırmızı kart
Qırmızı kart — Sarı və qırmızı kartlar ilk dəfə  1971 -ci ildə Meksikada kecirilən Dünya çempionatında göstərilib Futbol tarixində ən çox kart isə 2006 - cı ildə  Dünya  cempionatında   1/8  finalda Hollandiya və Portuqaliya komandaları arasında olubdur  Rusiyalı  hakim Valentin İvanov tərəfindən oyunculara 16 sarı və 4 qırmızı kart göstərilib.
Futbol oyununda sarı  kart xəbərdarlıq  etmək üçün  qırmızı isə kobud oyuncunu oyundan xaric etmək  üçündür   qayda pozuntusuna  yol verən oyuncu  2-sarı kart aldığı  zaman oyundan xaric olunur Qırmızı kart alan oyuncunu  hec bir oyuncuyla  əvəz  etmək olmaz  Qırmızı və sarı  kartı keçmiş  FiFA hakimlər komitəsinin  sədri  Ken Aston daxil edib.
İpiranqa FK
"İpiranqa" Futbol Klubu ( - Ereximi təmsil edən İpiranqa) — Riu-Qrandi-du-Sul ştatının Erexim şəhərini təmsil edən Braziliya futbol klubudur.
Tarixi
18 avqust 1924-cü ildə yaradılmışdır.
Kral Şir (cizgi filmi, 1994)
Kral Şir — Volt Disney şirkəti tərəfindən 1994-cü ildə yaradılmış, Disney studiyası tərəfindən yaradılmış sayca 32-ci cizgi filmidir. İlk çıxış tarixi 15 iyun 1994-cü ildə baş tutmuşdur.
Məzmun
Artıq bir neçə müddət keçmiş, Simba böyümüşdür. Əvvəllər kral Mufasanın məsləhətçisi olan Rafiki onun böyüməsini hiss etməyə başlayır. Cunqlidə Pumbanı ovlamaq istəyən köhnə yoldaşı Nala ilə qarşılaşması sayəsində məsuliyyətlərini xatırlayır və həyat zəncirindəki yerini almaq üçün dərhal bir qərar verməsi lazım olduğunu başa düşür. Nala Simbaya Şərəf səhrasında çoxlu bədbəxt hadisələrin baş verdiyini və taxtın Skar tərəfindən ələ keçirməyindən danışır.
Epacris
—  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Kota Kinabalu
Kota Kinabalu (, keçmiş adı Cesselton ) — Malayziyanın Sabah ştatının inzibati mərkəzi. Bu şəhər həmçinin Sabah ştatının Qərb Sahili vilayətinin inzibati mərkəzidir. Şəhər Kalimantan adasının şimal-şərqində yerləşir. Kota Kinabalunun əhalisi 2010-cu il siyahıyaalmasına əsasən 628,725 nəfərdir.
Dəndənə
Dəndənə – araba təkərinin əsas hissəsidir.
Kota Kinabalu
Kota Kinabalu həm Malayziyada, həm də beynəlxalq miqyasda KK kimi tanınır. Şəhər böyük balıq ovu yeri olmaqla yanaşı, Sabah və Kalimantana səyahət edən turistlər üçün populyar ərazilərdən biridir. Kinabalu Milli Parkı şəhərdən 90 kilometr aralıda yerləşir və şəhərin ətrafında bir çox digər turizm obyektləri mövcuddur. Kota Kinabalu Şərqi Malayziyada böyük sənaye və ticarət mərkəzlərindən biridir. Bu iki amil Malayziyada Kota Kinabalunu ən sürətlə inkişaf edən şəhərlərindən birinə çevirib.
Dəndənə
Ümumi məlumat
Kəndli təsərrüfаtındа arаbаnın nəqliyyаt və dаşımа vаsitəsi kimi əvəzsiz rоlu оlmuşdur. Аrаbаyа qоşqu kimi işlədilən hеyvаn növlərindən аsılı оlаrаq аrаbаnın dа müхtəlif növləri hаzırlаnırdı: аt аrаbаsı, kəl аrаbаsı, öküz аrаbаsı, еşşək аrаbаsı (daşqa-daşka).
Kota Kinabalu
Etimologiyası
Kota Kinabalu şəhərin şimal-şərqində təxminən 50 km aralıda yerləşən Kinabalu dağının şərəfinə adlandırılıb. Kinabalu adı "'ölülərin hörmətli yeri" mənasını verən Aki Nabalu adından törəyib. Aki "əcdad" və ya "ulu baba" mənasını verir, Nabalu isə Dusun dilində dağ üçün adı bildirir. Bu adın həmçinin Ki Nabalu terminindən meydana gəldiyini iddia edən başqa bir mənbə də var. Bu mənbədə Ki "malik olmaq" və ya "mövcud olmaq", Nabalu isə "ölülərin ruhu mənasını" verir.
Kota "qala", "məhəllə" və "şəhər" mənasını verən Malay sözüdür. Bu söz həmçinin rəsmi olaraq Kota Baru, Kota Tinggi və Kota Kemuninq kimi digər Malayziya şəhərlərinin adlarında da işlədilir. Bu sözə həmçinin qeyri-rəsmi olaraq digər şəhərlərin adında da rast gəlmək olar. Bu səbəblərə görə Kota Kinabalu adı Azərbaycan dilinə "Kinabalu şəhəri" kimi tərcümə edilə bilər.
İlkin adları
Cesseltondan başqa Kota Kinabalunun ilkin adlarının mənşəyi ilə bağlı bir sıra başqa nəzəriyyələr də var. Bu adların arasında ən məşhuru Api-Api və ya sadəcə Api kimi yazılan və "alov" mənasını verən Malay sözüdür. Bir sıra iddialar var ki, şəhər öz adını həqiqətən yaxınlıqda olan Sunqai Api-Api çayından götürüb.
Api-Apidən başqa digər bir təklif olunan tarixi ad Badjo dilindən tərcümədə "kakos ağaclarının altında" mənasını verən Deasokadır. Digər bir ad hərfi tərcümədə "tranzit göz" mənasını verən Singgah Matadır. Bu ad həmçinin "göz oxşayan" mənası kimi də tərcümə edilə bilər. Hal-hazırda bütün bu adlar şəhərin bütün küçə və ya binalarının adları kimi əbədiləşdiriliblər. Lintasan Deasoka, Api-Api mərkəzi və Singgah Mata küçəsi bunlara misal ola bilər.
Coğrafiyası
Kota Kinabalu Sabahın qərb sahilində yerləşir. Şəhər qərbə doğru Cənubi Çin dənizi və şərqə doğru Kroker silsiləsi arasında olan dar ərazi boyu uzanır. Şəhərin sahilində altı ada var. Ən böyüyü ilk Britaniya məskunlaşma yeri olan Qaya adasıdır. Bu adada təxminən 8000 nəfər yaşayır. Daha kiçik adalar olan Sapi adası, Manukan adası, Suluq adası, Mamutik adası and Sepanqar adasında məskunlaşma yoxdur. Sepanqar körfəzi ilə üzbəüz olan Sepanqar adası Milli Parkın şimalında yerləşir.
Tunku Əbdül Rəhman Milli Parkı və şəhərlə üzbəüz olan beş ada (Qaya, Sapi, Manukan, Suluq, Mamutik) və onların ətrafındakı su sahəsi qorunub saxlanılır. Park Malayziyanın birinci Baş Naziri Tunku Əbdül Rəhmanın şərəfinə adlandırılıb. Park turistlər və yerli əhali üçün populyar istirahət yeridir. Kota Kinabalu şəhərinin mərkəzi biznes və hökumət müəsisələrindən ibarətdir.
Kota Kinabalu ümumiyyətlə ölkənin qalan hissəsindən təcrid olunub. Şəhər qonşu Saravak ştatında yerləşən Kuçinq şəhərindən 804 km, Malayziya yarımadasında yerləşən Kuala-Lumpurdan təxminən 1624 km-lik məsafədə yerləşir.
İqtisadiyyatı
Kota Kinabalu inzibati mərkəz olmaqla yanaşı Sabah ştatının əsas sənaye və ticarət mərkəzidir. İqtisadiyyatda ilkin sənaye sektoru üstünlük təşkil edir. Tarixən iqtisadiyyatda ikinci sektor üstünlük təşkil edib, lakin sürətli urbanizasiya və iqtisadi inkişafa görə iqtisadiyyatın bu sektoru yavaş-yavaş zəifləyib. Bir çox dövlət səviyyəli, milli və beynəlxalq kommersiya bankları, eləcə də bəzi sığorta şirkətlərinin burada öz qərargahı və ya filialları mövcuddur.
19-cu əsrin sonralarında Çinlilərin bura immiqrasiyası şəhərin inkişafına öz töhfələrini verib.
Burada sənaye və istehsal şirkətlərinin xüsusilə Likas, Kolombonq və İnanam kimi sənaye bölgələrində zavodları var. Kota Kinabalu həmçinin BMT-nin Ticarət və İnkişaf üzrə Konfransı, ASEAN Avstraliya Mühəndis Konqresi və bir çox başqaları ilə yanaşı Asiya Sakit Okean eTurizm Konfransı , ikiillik Sabah Beynəlxalq Ekspo  da daxil olmaqla hər il çoxsaylı  milli, regional və beynəlxalq ticarət yarmarkaları və biznes konfranslarına ev sahibliyi edir. Bu tədbirlər bir qayda olaraq, Sutera Liman Kurortunda keçirilir.
Qardaş şəhərlər
Kota Kinabalunun hal-hazırda beş qardaş şəhəri var.
Bulon-sür-Mer
Bulon-sür-Mer — Fransa nın şimalında şəhər.
2012 Yay Paralimpiya Oyunları
thumb|right|2012-ci il Yay Paralimpiya Oyunlarının aşılışı 2012-ci il Yay Paralimpiya Oyunları — Böyük Britaniyanın London şəhərində 29 avqust — 9 sentyabr 2012-ci il tarixində keçirilib.
Bulon-sür-Mer
Əhalisi
Əhalisi 43,3 min (2010) nəfərdir.
2012 Yay Paralimpiya Oyunları
İştirakçı ölkələr
2012-ci il Yay Paralimpiya Oyunlarında 166 ölkədən idmançılar iştirak edir.
Bulon-sür-Mer
Coğrafiyası
Pa-de-Kale boğazı sahilində, Lyan çayının mənsəbindədir. Sürətli dəmiryolları vasitəsilə Paris lə əlaqəsi var. Fransa nın ikinci (Kale dən sonra) sərnişin dəniz portu (ildə təqribən 3 mln. nəfər; Böyük Britaniya nın Duvr və Folkston portlarına müntəzəm reyslər işləyir).
2012 Yay Paralimpiya Oyunları
Medal sayı
İlk 10 komandanın uğurları:
Bulon-sür-Mer
Tarixi
Bononiya (Bononia) və Gezoriak (Gesoriacum) kelt məskənlərinin yerində, təqribən e.ə. 1-ci əsrdə meydana gəlmişdir; Qalliya nın şimalında və Britaniya da Roma ağalığının qorunub saxlanılmasında mühüm rolu olmuşdur. Eramızın 5-ci əsrində sakslar tərəfindən işğal edilmişdir. Yeni yüksəliş dövrü 10-cu əsrin əvvəllərindən başlamışdır; Bulon (Bulonne) qraflığının mərkəzi olmuşdur. 1419-cu ildən Burqundiya hersoqlarının mülklərinin tərkibində, 1477-ci ildən isə Fransa kralının hakimiyyəti altında idi.
Memarlığı
Memarlıq abidələri: qəsr (13-cü əsr; içərisində 1825-ci ildən rəssamlıq muzey i fəaliyyət göstərir), meriya binasının yanında gözətçi qülləsi (13-cü əsr; Qədim Roma qalasının yerində tikilmişdir), Müqəddəs Nikolay kilsəsi (1208, fasad və nef 18-ci əsrin 2-ci yarısına aiddir, memar J. Sanye) və Notr-Dam baş kilsəsi (1827–66, bünövrəsi 7-ci əsrdə qoyulmuşdur, orta əsrlərə aid kripta var), Müqəddəs Qan kapellası (1859–60), Ədliyyə sarayı (1852), yaşayış binaları (hotellər: Kruassan, 16-cı əsr; Desandruen, 1777).
Sənayesi
Ölkənin əsas balıqçılıq portlarından (ildə 800 min t-dan çox balıq) biridir. Balıq və dəniz məhsullarının emalı; balıq və balıq məhsulları ticarəti. Gəmiqayırma; ferromanqan ərintiləri; telefon və ofis avadanlığı; sement istehsalı inkişaf etmişdir.
Züngüləş
Züngüləş — Azərbaycan Respublikasının Astara rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Etimologiyası
Zəngil talış dilində bitki adı, kəş və ya (ləş) «kiçik çay» deməkdir. Kənd adının düzgün yazılışı Zəngilkəş olmalıdır.
İnfrastruktur
2014-cü ilin dekabr ayının 30-da kəndə ilk dəfə olaraq təbii qaz verilmişdir.
Əhalisi
Əhalisi 600 nəfərdir.
Mufta
Mufta — bir-birinə nisbətən oxboyu fırlanan vallar, çarxlar və ya başqa fırlanan hissələr arasında daimi və ya müvəqqəti ötürmə yaratmaq və bununla bir tərəfdən digər tərəfə qüvvə ötürmək üçün birləşmə qurğusudur.
Muftaların sinifləşdirilməsi üçün birləşmənin işə salınması növü əsas götürülür. Birinci halda ayrılmayan muftalardan istifadə edilir. Fırlanan hissələri tez-tez birləşdirmək və ya ayırmaq üçün ayrılıb-qoşulabilən muftaların tətbiqi əlverişlidir. Ayrılabilməyənlər sərt və elastiki olaraq iki qrupa bölünürlər. Sərt muftalar bir-birinə nisbətən dəqiq fırlanan vallarda tətbiq olunur. Bunlar kinematik və sürtünmə ilişməsinə ayrılırlar. Elastiki muftalarla birləşmiş valların fırlanma dəqiqliyi aşağı olur. İlişmə yaranan xətalardan asılı olaraq eninə, uzununa, bucaq və dönmə istiqamətlərində elastiki olanlara bölünür. Həm də müxtəlif elastikli muftaları kombinasiya etmək olar. Ayrılıb-qoşulabilən muftaların ilişməsi dəstəyin köməyi ilə yerinə yetirilir. Burada kənardan qoşulma, dövrlər sayından və qoşulma momentindən asılı olaraq qoşulma növləri mövcuddur. Çox vaxt mürəkkəb ilişmələri yerinə yetirmək üçün kombinasiya edilmiş muftalardan istifadə edilir. thumb|center|700px|Sərt flanslı və oymaqlı mufta.
Mənbə
Z. Kərimov. Maşın hisssələri. Bakı. 1985. 416 s.
Atçılar
Atçılar — Qars ilinin Arpaçay ilçəsinin Mərkəz bucağında kənd.
Tarixi
Tiflis quberniyasının Axalkalaki qəzasında Troitskoye kəndi 1841-ci ildə salınmışdı. 1882-ci ildə Rusiya imperiyasının Qars vilayətinin Zərişad şöbəsində, Qars çayı sahilində Tiflis quberniyasının Axalkalaki qəzasının Troitskoye kəndindən köçürülmüş duxoborlar tərəfindən Novo-Troitskoye kəndi salındı. 1918-ci ildə Qars vilayətinin Osmanlı imperiyasının nəzarətinə qaytarılması ilə 1918-1921-ci illərdə duxoborlar bu kənddə yaşamaqdan imtina edərək hazırkı Rusiya FR-nın Rostov vilayətinin Azov rayonuna köçərək orada Novotroitskoye kəndini saldılar. 1921-ci ildə boş qalmış kənd ərazisinə türklər köçürüldü, kəndin adı isə dəyişdirilərək Atcılar adlandırıldı.
Coğrafiyası
Kənd Qars ilinin inzibati mərkəzi Qars şəhərindən 66 km, Arpaçay ilçəsinin inzibati mərkəzi Arpaçay qəsəbəsindən 24 km uzaqlıqda yerləşir.
Əhalisi
31 dekabr 2012-ci il tarixinə olan rəsmi məlumata əsasən kənddə 269 nəfər daimi əhali yaşayır. Kənd əhalisi əsasən kürdlərdən və azərbaycanlılardan ibarətdir.
Milli tərkibi
1 yanvar 1914-cü il tarixinə olan rəsmi məlumata görə, Qars vilayətinin Qars qəzasına daxil olan Novo-Troitskoye kəndində əsasən etnik ruslardan (duxoborlardan) ibarət hər iki cinsdən toplam 324 nəfər əhali yaşayırdı.
Ərdal Öz
Ərdal Öz (26 mart 1935 - 6 may 2006) — türk yazıçısı və naşiri.
Həyatı
Ərdal Öz 1935-ci ildə Sivasın Yıldızeli bölgəsində doğulmuşdur. 1953-cü ildə Tokat Litseyini, 1969-cu ildə Ankara Üniversitetinin hüquq fakültəsini bitirmişdir. Türk Dil Qurumu Yayın Qolunda işə başlamış, Türk Sinematek Dərnəyinin Ankara şöbəsində çalışmışdır.
12 mart 1971-ci il tarixindən etibarən üç dəfə həbs olunmuşdur. Məhkəmə istintaqı nəticəsində azad edilmişdir. Məhbədə olduğu müddətdə Dəniz Gəzmiş və Yusuf Aslan kimi inqilabçı gənclərlə tanış olmuş və onlar haqqında hekayələr yazmışdır.
"Cem Yayınevi"nin uşaq kitabları seriyasını redaktə etmişdir. 1980-ci ildə Can Yayınlarını yaratmışdır.
Uzun müddət müalicə olunduğu xəstəxanada, ağciyər xərçəngi xəstəliyindən qurtula bilməyib 2006-cı il mayın 6-da saat 17:22-də vəfat etmişdir.
Durqa
thumb|Durqanın müasir bir heykəlinə sitayiş edən keşiş. Təsvirdə Durqa şirin üzərinə minir və cin Mahişasuraya hücum edir. Durqa (Sanskritcəː दुर्गा, Benqalcaː দুর্গা) Hinduizmdə bir Devidir ulu (ən üstün) ilahə formasıdır. Bir şirin üzərinə minən və bir çox qolunda öldürücü silahlar daşıyan üzündə bunların tam əksi və etimad verici bir ifadə daşıyan, əlləri (müəyyən mənalara işarə edən) mudra formasında bir qadın olaraq təsvir edilir. İlahənin bu forma dişi cins və yaradıcı enerjinin (Şakti) təcəssümü yəni cismaniləşməsi, bədən tapmasıdır.
Bəzi adət-ənənələrdə Sarasvati və ya Lakşminin təcəssümü olaraq keçərkən, digər adət-ənənələrdə bu iki ilahə (Sarasvati və Lakşmi) onun qız övladları olaraq keçər.
Nataliya Kelli
Nataliya Kelli — 18 dekabr 1994-cü ildə Hartford, Konnektikut ştatında, Amerika Birləşmiş Ştatlarında anadan olan Avstriya müğənnisidir. Nataliyanın atası Amerikalı, anası isə Braziliyalıdır.
Nataliya Kelli 2013 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində İsveçin Malmö şəhərində Avstriyanı "Shine" mahnısı ilə təmsil edib.
Turizm məhsulu
Turizm məhsulu - səyahət zamanı turistin tələbatının ödənilməsi üçün lazım olan maddi istehlak malları və qeyri-maddi (xidmət formasında) istehlak dəyərinin toplusudur.
Növləri
Effektlilik - turistin az xərclə, yüksək effekt əldə etməsi
Etibarlılıq - məhsulun tərkibinin reklamla uyğunluğu, keyfiyyətin informasiya ilə təsdiq olunması
Aşkarlıq - məhsulun istehlakçı və onun yönümü həm turistə, həm də xidmət personalına aydın olmalıdır.
Çeviklik - məhsulun və xidmət sisteminin başqa tip istehlakçıya uyğunlaşması
Xidmət tədarükçüləri
Turun təşkili zamanı turistlərə göstərilən kompleks xidmətdə iştirak edən bütün müəssisə və təşkilatlar - xidmət tədarükçüləri adlanır. Turizm firması bu tədarükçülərlə öz münasibətlərini müqavilə əsasında qurur.
Böyrək çayı
Böyrək çayı, erkəkcikli ortosifon, erkəkcikli böyrəkotu (Orthosiphon stamineus) - cinsinə aid bitki növü.
Botaniki xarakteristikası:
Böyrək çayı böyük olmayan həmişəyaşıl kol bitkisidir. Gövdəsi dördtilli, budaqlanan, tünd-bənövşəyi olub, hündürlüyü 30-40 sm-dir. Yarpaqları qarşı-qarşıya, uzunsov-yumurtavari və ya rombvari, pazabənzər əsası və itiuclu zirvəsi vardır. Çiçəkləri monosimmetrik, qarşı-qarşıya düzülmüş çiçək köbəsi zirvədə kəsik-kəsik salxımşəkilli hamaşçiçəklərlə əvəz olunur. Kasacığı zəngşəkilli və ikidodaqlıdır. Çiçək tacı ikidodaqlı, əsası boruşəkilli olub, tutqun-bənövşəyidir. Erkəkciyi 4 ədəd olmaqla, boruşəkilli çiçək tacı vardır.
Bütöv və ya sınmış yarpaqları qısasaplaqlı, rombabənzər-ellipsvari və ya uzunsov-yumurtavari, zirvəsi itiuclu və pazabənzər-itiuclu əsasa malik, qismən eşilmiş formalıdır. Yarpağının yuxarı tərəfi iridişcikli, əsası bütövkənarlı və çılpaqdır. Aşağı tərəfi damarlı və az tükcüklüdür. Damarları lələyə oxşayır. Gövdənin zirvəsində yarpaqları qarşı-qarşıya yerləşir. Gövdəsi dördtilli uzunluğu 3-5 sm, qalınlığı isə 2,5 mm-ə bərabərdir. Çiçək yarpaqları sarımtıl-yaşıl, yuxarı tərəfi isə bənövşəyi-qonurdur. Zəif iyli, azacıq büzücü və acıtəhər dadlıdır.
Tərkibi və təsiri:
İltihabsorucu və sidikqovucu dərmandır.
Yarpaqlarının tərkibində zəif sidikqovucu maddələr olduğundan pielonefrit, pielit, qlomerulonefrit və hətta xolesistitlərdə təyin edilir.
Böyrək çayı yarpaqlarının tərkibində zəif sidikqovucu maddələr olduğundan böyrək funksiyasının pozğunluqlarında və qaraciyər xəstəliklərində işlədilir.
Qaqauziya Respublikası
Qaqauziya Respublikası —  keçmiş Moldova SSR ərazisində öz-özünü elan etmiş respublika. hüquqi olaraq 1990-cı il dən 1994-cü ilədək, faktiki olaraq isə 1995-ci ilə qədər mövcud olmuşdur. 1994-cü ilin dekabrı — 1995-ci ilin iyul tarixləri ərzində dinc yol ilə Moldova Respublikasının ərazisinə daxil edilmişdir. Hazırda Qaqauziya adlı muxtar ərazidi.
İlkin dövr
Qaqauz xalqı nın problemləri haqqında ilk diskussiya 1980-ci illərin sonunda yarandı.
1989-cu il noyabrın 12-də Qaqauz xalqının nümayəndələrinin Fövqəladə qurultayı keçirildi, orada  Moldova SSR-in tərkibində Qaqauz Muxtar Sovet Sosialist Respublikası elan edildi, amma ertəsi gün Moldova SSR Ali Sovetinin Rəyasət Heyəti Fövqəladə qurultayının qərarını ləğv edib onu konstitusiyaya zidd olduğunu adlandırdı.
Respublikanın elan edilməsi
1990-cı il avqustun 19-da Moldova SSR-in cənubi çöl xalq deputatlarının I qurultayı keçirildi, orada "Qaqauz xalqının Moldova Respublikasından azadlıq və müstəqillik haqqında bəyannamə" qəbul edildi və SSRİ tərkibində Qaqauziya Respublikası elan edildi. Avqustun 21-də Moldova SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin fövqəladə iclasında Respublikanın elan edilməsi qərarı qanunsuz, deputatların qurultayının keçirilməsi isə konstitusiyaya zidd saydı.
"Separatizm in qarşısını almaq" məqsədilə Moldova könüllülər dəstəsi milis dəstələrinin müşayiəti ilə Qaqauziyaya daxil oldu. Qaqauziyada səfərbərlik başlatıldı. Bu hadisələr "Qaqauziya yürüşü" adlandırıldı. Qaqauziya vətəndaş müharibəsi astanasında dayanmışdı, lakin Sovet Ordu hissələrinin gəlməsi qan tökülməsinin qarşısını aldı.
Respublikanın mövcudluğu
Bundan sonra Qaqauziya Respublikası dörd il ərzində tanınmayan dövlət kimi mövcudluğunu davam etdirdi. Əsas dövlət hakimiyyəti orqanları formalaşdırılmışdır və fəaliyyət göstərirdi: Prezident, Ali Şura, nazirlik və idarələr, ordu (1990-1995-ci illərdə "Bucak" adlı xüsusi təyinatlı batalyon).
Qaqauziya həmin ildə elan olunan Dnestryanı dan fərqli olaraq, öz milli valyutasını yaratmamışdır.
Saxaroza
Saxaroza (C12H22O11), disaxaridlərin ən mühüm və ən çox yayılmış nümayəndəsi olub əsasən, şəkər çuğundurunun (12–20%) və şəkər qamışının (14–26%) tərkibində olur. Ona görə də onu şəkər çuğundururu və ya qamış şəkəri adlandırırlar. Saxaroza, həmçinin, bir çox meyvə və tərəvəzlərin tərkibinə daxildir. Saxarozanın molekulu α-qlükoza və β-fruktozanın qalıqlarından ibarətdir. Saxarozanın əmələ gəlməsində hər iki monosaxaridin qlikozid-OH qrupları iştirak edir və nəticədə qlükoza və fruktoza bir molekul su ayıraraq bir-birilə oksigen atomu vasitəsilə birləşir.
Alınması
Sənayedə saxaroza şəkər qamışından və şəkər çuğundurundan ayrılır. Bunun üçün çuğundur xüsusi maşında xırda doğranılır və üzərinə qaynar su əlavə edilib qarışdırılır. Bu zaman çuğundurun tərkibindəki saxaroza həll olaraq məhlula keçir. Kənar qatışıqları çökdürmək üçün məhlul əhəng südü ilə işlənilir. Bu prosesdə saxaraza kalsium — hidroksidlə C12H22O11•CaO•2H2O tərkibli kalsium-saxarat əmələ gətirir. Məhluldakı kalsium-hidroksidin artığını və kalsium-saxaratın tərkibindəki kalsiumu çökdürmək üçün məhlula karbon-dioksid buraxılır.