cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Vladimir Bexterev
Həyatı
Doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmək üçün (4 aprel 1881-ci il) Sankt-Peterburq Tibb və Cərrahiyyə Akademiyasının privat-dosenti tərəfindən təsdiq edilmiş və 1885-ci ildən Kazan Universitetinin professoru və Kazan regional xəstəxanasının psixiatrik klinikasının müdiri olmuşdur. Kazan Universitetində işləyərkən psixofizioloji bir laboratoriya yaratdı və Kazan Neuropatoloq və Psixiatrlar Cəmiyyətini təsis etdi. 1893-cü ildə Tibb və Cərrahiyyə Akademiyasının sinir və psixi xəstəliklər şöbəsinə rəhbərlik etmişdir. Elə həmin il "Nevroloji bülleten" jurnalını təsis etdi. 1894-cü ildə Vladimir Mixayloviç Daxili İşlər Nazirliyinin tibbi şurasının üzvü, 1895-ci ildə - Müharibə Naziri yanında Hərbi Tibb Elmi Şurasının üzvü, sonra da ruhi xəstələrin xeyriyyə evi şurasının üzvü təyin edildi. 1897-ci ildən Qadın Tibb İnstitutunda da dərs demişdir. 300px|thumb|left|V. M. Bexterev K. Bullanın fotoşəkilində. Sankt-Peterburqda Psixonevroloqlar Cəmiyyəti və Normal və Eksperimental Psixologiya Cəmiyyəti və Elmi Əmək Təşkilatı təşkil etdi. "Psixiatriya, Nevrologiya və Eksperimental psixologiyaya baxış", "Şəxsin öyrənilməsi və təhsili", "Əmək öyrənmə sualları" və digər jurnallarda redaktorluq etmişdir.
1900-cü ilin noyabr ayında Bexterevin yeddi cildlik "Onurğa və beyin yollarının aparılması" Rusiya Elmlər Akademiyası tərəfindən akademik K. M. Baer adına mükafata namizəd oldu. "Beyin İşi Doktrinasının" yeddi cildinə dair işləri tamamladıqdan sonra Bexterevin diqqətini bir alim kimi psixologiya problemləri cəlb etməyə başladı. Zehni fəaliyyət beynin işi nəticəsində meydana gəldiyinə əsaslanaraq, əsasən fiziologiyanın nailiyyətlərinə və hər şeydən əvvəl kombinə edilmiş (şərtlənmiş) reflekslərin doktrinasına güvənməyi mümkün hesab etdi. 1907-1910-cu illərdə Bexterev üç cildlik "Obyektiv psixologiya" kitabını nəşr etdirdi. Alim, bütün zehni proseslərin müşahidə və qeydiyyat üçün mövcud olan refleks motor və avtonom reaksiyalarla müşayiət olunduğunu müdafiə etdi.
Oktyabr inqilabından sonra Bexterev universitetin Mərmər Sarayına köçürülməsi barədə vəsatət verdi. Universitetin o vaxtkı prorektoru, professor B. E. Raikov xatirələrində yazırdı: "Bexterev universitetin ərazisini genişləndirmək və çirkli.əhər kənarından şəhər mərkəzinə keçirtmək istəyi ilə Təhsil Xalq Komissarının müavini Zaxari Qrinberqə müraciət edərək: 'Artıq əvvəlki sahiblərindən azad edilmiş çox sayda yaxşı tikiliniz var, bizə də verin. Universitetimiz bu haqqa layiqdir. Bizə nə təklif edə bilərsiniz? '. Qrinberq bu fikrə hörmətini bildirərək ona rəğbət bəslədiyini və universitetimizə saraylardan birinin ayrılmasına çalışacağına, sadəcə hansının olduğunu düşünmək üçün zamana ehtiyacı olduğunu söylədi. Universitet rəhbərliyinin nümayəndəsi kimi iştirak etdiyim bu söhbət Bexterevi çox ilhamlandırdı. Həqiqətən, bir müddətdən sonra Bexterevə, inqilabdan əvvəl Böyük Dyuk Konstantin Konstantinoviç Romanova məxsus olan Mərmər Sarayına, yəni Suvorov meydanına baxan şərq korpusuna yerləşmək təklif edildi. 'Kifayət qədər geniş deyil', — Bexterev qəti şəkildə bəyan etdi: 'İkisi də korpus olsun!'. Bir neçə gündən sonra Bexterev başda olmaqla İqtisadi Komitəmiz saysız-hesabsız dəbdəbəli mebel otaqları olan Mərmər Sarayını yoxlamışdı.“Bizim vaza, rəsm və s. ehtiyacımız yoxdur! — dedi Bexterev, Bəli, bizim də öz mebelimiz var - daha sadə, bürünc olmayan'." 1918-ci ilin mayında Bexterev Beyin və zehni fəaliyyətlərin öyrənilməsi İnstitutunun təşkili üçün Xalq Komissarları Şurasına müraciət etdi. Tezliklə İnstitut açıldı və ölümünə qədər onun direktoru Vladimir Mixayloviç Bexterev oldu. 1927-ci ildə RSFSR-in əməkdar elm xadimi adına layiq görülmüşdür.
Stalin və Bexterev
Məlum olduğu kimi, İosif Stalin hələ gənclik illərindən bir çox xəstəliklərdən əziyyət çəkib. O, hələ beş yaşında olarkən çiçək xəstəliyinə tutulub və məhz bu xəstəlikdən üzündə çopurlar yaranıb. Daha sonra vərəm xəstəliyinə yoluxub. Mikroinsult keçirib, yüksək qan təzyiqindən şikayətlənib, orqanizmində tez-tez iltihabi proseslər olub və s. Stalinin sol qolundakı problemi isə onu daha çox narahat edib. Belə ki, sağ qolundan fərqli olaraq, sol qolu daha zəif, gücsüz və bir az qurumuş vəziyyətdə olub.
Bütün bunlara baxmayaraq, Stalin həmişə həkimlərdən uzaq olmağa çalışıb, həkimlərlə ünsiyyətdən qaçıb. Amma 1927-ci ildə o, öz təşəbbüsü ilə akademik Vladimir Bexterevlə görüşüb.
1927-ci ilin dekabr ayında Moskvada psixiatr və nevropotoloqların qurultayı keçiriləndə bu elmi tədbirdə Vladimir Bexterev də iştirak edib. Qurultayda gözlənilmədən Bexterevi Kremlə dəvət ediblər və ona bildiriblər ki, Stalini müayinə etməlidir. İki saatlıq müayinə və söhbətdən sonra akademik ilkin qənaətlərini və təyin etdiyi diaqnozu çəkinmədən Stalinin üzünə deyib: “Paranoya və ilkin şizofreniya əlamətləri”.
Qeyd edək ki, paranoya həddindən artıq narahatlıq və ya qorxuyla xarakterizə edilən, tez-tez məntiqsiz şiddət bildirən bir narahatlıq, psixoloji nasazlıqla müşayiət edilən bir xəstəlikdir. Xəstəliyin adı yunan dilində dəlilik mənasını verir.
Sadə dildə desək, paranoya bir şəxsin ətrafındakılara həddindən artıq şübhə ilə yanaşması, bu şəxsə edilən tövsiyələr, yaxşı niyyətli olsa da belə, o adam tərəfindən pis niyyətlə qəbul edilməsi, başqalarının onun haqqında təxribat edə biləcəyi, qorxu və gərginlik içində yaşaması əlamətləri ilə xarakterizə olunur. El dilində desək, bu adamlara öz kölgəsindən qorxanlar da deyilir. Stalinin həyatına, fəaliyyətinə, əməllərinə diqqətlə nəzər yetirsək akademik Vladimir Bexterevin qoyduğu diaqnozun dəqiqliyinə şübhə qalmır. Amma dəqiqlik öz yerində, diaqnoz akademikin həyatına son qoyub. Təbii ki, dünya şöhrətli həkimin Stalinin səhhəti ilə bağlı dəqiq məlumatlara malik olması, Stalini xəstəliyindən daha çox narahat edib.
Qurultayın növbəti iclasına gecikən Bexterev zala daxil olanda gecikdiyinə görə qurultay iştirakçılarından üzr istəyib və gecikmə səbəbini də açıqlayıb: “Çox vacib bir xəstə var idi, təxirə sala bilməzdim, “qolu qurumuş paranoya”, onu müayinə edirdim...” Stalinin adı çəkilməsə də Bexterevin Kremlə dəvət olunmasını bilənlər söhbətin kimdən getdiyini anlayıblar. Heç bir saat keçməmiş akademikin üstüörtülü açıqlaması Stalinə çatdırılıb.
Stalinlə görüşün səhərisi günü Vladimir Bexterevin qəfil ölümü haqqında xəbər yayılıb. Akademikin ölümü ilə bağlı həkim komissiyası yaradılıb. Məlum olub ki, Bexterev zəhərlənmədən ölüb. Komissiyaya Kremlin milliyyətcə erməni olan həkimlərindən biri - Poqosyan başçılıq edib. Poqosyan Kremlin tapşırığı ilə komissiyanın əsl rəyini ictimaiyyətə açıqlamayıb.
Yaşadığı ünvanlar
Sankt-Peterburqda: Vıborq vilayətində Ino kəndində (indiki Smolyaçkovo kəndi (Sankt-Peterburqun indiki kurort rayonu), o, Finlandiya körfəzinin sahilində 31,8 hektar bir torpaq sahəsinə sahib idi) burada bir neçə yay evi tikmişdi, əsasən — Sakit okean sahili(Tinirantada). — tarix abidə.
Elmi töfhəsi
Ankilozan spondilit fizioloji reflekslər (skapular-humeral, mili refleks, ekspiratuar və s.) uyğun refleks qövslərinin vəziyyətini müəyyən etməyə imkan verir və patoloji (Mendel-Ankilozan spondilit refleksi, carpal-barmaq refleksi, ankilozan spondilit, ankilozan spondilit) piramidal yolların məğlubiyyətini əks etdirir.
thumb|right|300px|[[Akademik V.M.Bexterev adına Respublika Klinik Psixiatriya Xəstəxanasının binalarından biri. (Kazan)]]
Bəzi xəstəlikləri və onların müalicəsi üçün işlənmiş üsulları ("Ankilozan spondilitin postentsefalitik simptomları", "Ankilozan spondilitin psixoterapevtik üçlüyü", "Ankilozan spondilitin fobik əlamətləri" və s.) izah etdi. Ankilozan spondilit "xəstəliyin xüsusi bir forması kimi bel əyriliyi ilə belin sərtliyini" təsvir etdi (Ankilozan spondilit; Ankilozan spondilit, 1892-ci il). Bexterev "xoreik epileptik", "sifilit çox sklerozu", "alkoqoliklərin kəskin serebellar ataksiyası" kimi xəstəlikləri ayırd etdi. Bir sıra dərmanlar hazırladı. Ankilozan spondilit sedativ olaraq geniş istifadə olunurdu.
İllərdir alkoqolizm də daxil olmaqla hipnoz və təklif problemlərini araşdırdı.
20 ildən çoxdur cinsi davranış və tərbiyə məsələlərini araşdırdı. Uşaqların nöropsik inkişafını öyrənmək üçün obyektiv metodlar hazırladı.
Dəfələrlə psixoanalizi (Ziqmund Freyd, Alfred Adler və başqalarının təlimləri) tənqid etmişdir. Lakin eyni zamanda rəhbərlik etdiyi Beyin və zehni fəaliyyətlərin öyrənilməsi İnstitutunda aparılan psixoanaliz üzrə nəzəri, təcrübi və psixoterapevtik işlərin aparılmasına öz töhfəsini verdi.
Bundan əlavə, Bexterev sinir və psixi xəstəliklər, psixopatiya və dairəvi psixoz, əlaqələrin halüsinasyonların klinikası və patogenezi arasındakı əlaqəni inkişaf etdirdi və öyrəndi, obsesif vəziyyətlərin bir sıra formalarını, zehni avtomatizmin müxtəlif təzahürlərini təsvir etdi. Neyropsikiyatrik xəstəliklərin müalicəsi üçün nevroz və alkoqolizm, yayındırma psixoterapiyası və kollektiv psixoterapiya üçün kombinasiya edilmiş refleks terapiya tətbiq etdi.
Nəşrləri
"Ruhi xəstəliklərin bəzi formalarında bədən istiliyinin klinik tədqiqatı təcrübəsi" dissertasiyasına əlavə olaraq Bexterevin çoxsaylı əsərləri var :
Bu əsərlərdə Bexterev mərkəzi sinir sistemindəki fərdi şüaların gedişini, onurğa beyni ağ maddənin tərkibini və boz maddədəki liflərin gedişatını öyrənmək və eyni zamanda, təcrübələr əsasında mərkəzi sinir sisteminin ayrı-ayrı hissələrinin fizioloji əhəmiyyətini aydınlaşdırmaqla məşğul olmuşdur(optik tüberküllər, eşitmə sinirinin vestibulyar filialı, aşağı və yuxarı zeytun, dördkünc və s.).
Ubbe Raqnarsson
Ubbe Raqnarsson — Raqnar Lodbrokun oğullarından biri. Böyük Vikinq Ordusunun komandirlərindən biri.
Həyatı
Raqnar Lodbrok və Aslauqun oğullarından biri olaraq doğulmuşdu. 878-ci ildə Devon sahillərinə gələrək Uelsin işğalına başlamışdı. Sinvit döyüşündə Anqlo-sakson ordusu tərəfindən məğlub edilərək edam edilmişdi.
Ubba, həmçinin Hubba, Ubbe və Ubbi kimi tanınan, VIII əsrin ortalarından etibarən Viking başçısı və böyük ordunun komandirlərindən biri olan Norveçli döyüşçülər koalisiyası idi. 865-ci ildə Northumbria Anglo-Sakson Krallığını işğal etdi - Mercia, Şərqi Anglia və Wessex. Bəzi mənbələr bu xüsusi Ubba Ragnar Lothbrok oğlu olduğunu göstərir (baxmayaraq ki, tarixdə təsdiqlənməyib).
Çağdaş ingilis mənbələri ordunun kişilərini danimarkalı və yunanlar kimi təsvir edirlər, amma gücün bir hissəsini Frisia'dan çıxardığına dair bir dəlil var və bir qaynaq Ubbanı Frisilər kimi təsvir edir. 865-ci ildə Böyük Ordu, görünür, İvar adlı bir adamın başçılıq etdiyi, Northumbria krallığını işğal etmədən və məhv etmədən əvvəl Şərqi Angliyada qəfildən qaçmışdı. 869-cu ildə Mercians tərəfindən satın alınmış, Vikinqlər Şərq çələnglərini fəth etmiş və bu prosesdə daha sonra müqəddəs və şəhid sayılan Edmundun padşahını öldürmüşdü. Yaxın müasir mənbələr Ubba ilə sonrakı həyatını birləşdirməsələr də, bir qədər sonra daha etibarlı mənbələr onu padşahın şəhidliyi ilə əlaqələndirirlər. Digərləri Ubba və Edmundun şəhidliyini saga xarakteri Ragnar Lothbrok ilə bağlı ənənələrlə əlaqələndirirlər.
Şərq İngilis krallığının düşməsindən sonra, Böyük Ordunun rəhbərliyi, İvarın qardaşı Halfdana düşdü. Vikinqlər daha sonra Cənub Saksonlara qarşı hücumlara məruz qaldılar və Mercians səltənətini məhv etdilər. 873-ci ildə Böyük Ordu iki bölündü: Halfdan, Northumbria'da yerləşməzdən əvvəl şimalda bir hissəni əldə etdi; digər hissəni, Guthrum adlı bir liderin oldu. West Saxons'a qarşı hücum təşkil etdi. 877-78-ci ilin qışında Guthrum, Wessex'e dərin bir hücum başlatdı və bu da Devon'daki ayrı bir Viking kuvvet kampanyasıyla koordinasiya edilmiş ola bilərdi. Yaxın müasir bir mənbəyə görə, bu gücün İvar və Halfdan qardaşları tərəfindən idarə olunduğunu deyir və bir sıra sonrakı mənbələr onu Ubba ya aid olduğunu deyirlər.
Paul Qorqulov
Pavel Timofeyeviç Qorqulov — 6 may 1932-ci ildə Parisdə Hotel Salomon de Rotşild mehmanxanasının bir kitab sərgisində Fransa Prezidenti Pol Dumerə sui-qəsd edən bir rus mühaciri.
İldiko Soos
İldiko Soos — Macarıstanı təmsil edən su poloçusu.
Paul Qorqulov
Tərcümeyi-hal
Qorqulov Rusiyanın Kuban bölgəsinin Labinsk şəhərində anadan olub. Başından ağır yaralandığı Birinci Dünya müharibəsində iştirak etmədən əvvəl tibbi öyrəndi. 1917-ci il Rus inqilabı dövründə, Praqaya Çexoslovakiyaya köç etməzdən əvvəl bolşeviklərə qarşı Ağ orduya xidmət etdi. Daha sonra o dövrdə qeyri-qanuni olan abort etdirdiyinə görə Çexoslovakiyadan qovuldu.
İldiko Soos
Karyerası
İldiko Soos, Macarıstan yığmasının heyətində 2004-cü ildə Yunanıstanın Afina şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Beşinci pillə uğrunda görüşdə Rusiya yığmasına 11:12 hesabı ilə məğlub olan Macarıstan yığması, Afina Olimpiadasını altıncı pillədə başa vurdu.
Paul Qorqulov
Tərcümeyi-hal
Parisdən sonra Nitsaya köçdü, 1931-ci ildə yenidən qanunsuz tibbi aktlar etdiyi aşkarlandı və ölkədən qovulmaqla hədələndi. Monakoda yaşamaq üçün icazə üçün müraciət etdi, qəbul edildi və 4 may 1932-ci ilə qədər orada yaşadı.
İldiko Soos
Karyerası
Daha sonra İldiko Soos, Macarıstan yığmasının heyətində 2008-ci ildə Çinin ev sahibliyində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Bürünc medal uğrunda görüşdə Avstraliya yığmasına 11:12 hesabı ilə məğlub olan Macarıstan yığması, XXIX Yay Olimpiya Oyunlarını dördüncü pillədə başa vurdu.
Paul Qorqulov
Pol Dumerə sui-qəsd
6 may 1932-ci ildə Parisdəki Hotel Salomon de Rotşilddə kitab sərgisi keçirildi və Fransa Prezidenti Pol Dumer də iştirak etdi.
Qorqulov Browning FN Model 1910 silahını gizlədərək otelə gəldi. Sonra arxadan prezidentə yaxınlaşdı, silahını çıxardı və üç dəfə atəş etdi. Onlardan ikisi prezidentə, birini başının arxasına, digərini sağ qoluna vurdu. Prezident yerə yıxıldı. Parisdəki Beaujon Xəstəxanasına çatdırdılar, amma ertəsi gün öldü. Sərgidəki müəlliflərdən biri Klod Farrey polis gələnə qədər Qorqulov ilə güləşməyi bacardı. Qorqulovun qətl səbəbi Fransanın Bolşevizmə qarşı Rusiyadakı Ağ Hərəkatı dəstəkləyə bilmədiyinə inanması idi.
Qorqulov həbs olundu və 25 iyul 1932-ci ildə Ağır Cinayətlər Məhkəməsində mühakimə olundu. İki gün sonra dəli olduğu fikrini rədd etdikdən sonra münsiflər heyəti Qorqulovu ölüm hökmünə məhkum etdi. Avqustun 20-də Fransanın Kassasiya Məhkəməsi son apelyasiya məhkəməsi, dəlilik müdafiəsini rədd etdi. 14 sentyabrda Qorqulov Parisdəki La Santé həbsxanasında gilyotinlə edam edildi. Son sözləri "Россия, моя страна!" ("Rusiya, mənim ölkəm!") oldu.
Sui-qəsddə istifadə olunan silah indi Parisdəki Musée des Collections Historiques de la Prefecture de Polisdə saxlanılır.
Tofiq Babayev (general-mayor)
Tofiq Babayev — Azərbaycan Respublikası Milli Təhlükəsizlik nazirinin sabiq müavini, general-mayor.
Həyatı
Tofiq Behbud oğlu Babayev 1949-cu il iyunun 9-da Ağdam rayonunda anadan olmuşdur. 1956-1966-cı illərdə Ağdam şəhəri 1 saylı orta məktəbdə oxumuşdur. 1971-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki BDU) Fizika fakültəsini bitirmişdir. 1972-1974-cü illərdə leytenant hərbi rütbəsində Naxçıvan və Dağlıq Qarabağda yerləşən hərbi hissələrdə xidmət keçmişdir. 1974-1976-cı illər ərzində Ağdam şəhər 50 saylı tam orta texniki peşə məktəbində fizika müəllimi, 1976-1979-cu illərdə isə Ağdam rayon Komsomol Komitəsində II katib və rayon Partiya Komitəsində təlimatçı vəzifələrində çalışmışdır.
Fəaliyyəti
1979-cu ildə Azərbaycan Təhlükəsizlik orqanlarına qəbul olunub. Dağlıq Qarabağ da baş əməliyyat müvəkkili, Ağdam, Quba, Yevlax, Gəncə şəhər şöbələrinin və Qarabağ üzrə idarənin rəisi vəzifəsində çalışıb. General-mayor Tofiq Babayev 2000-2005-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Milli Təhlükəsizlik naziri nin müavini vəzifəsində çalışmışdır. 2005-ci ildə öz xahişilə vəzifəsindən azad edilib.
Vəfatı
General 9 sentyabr 2012-ci ildə müalicə üçün getdiyi İstanbulda hospitalların birində vəfat etmişdir. .
Cənubi Korsika
Coğrafiya
250px|thumb|left|Ayaçço Sahəsi — 4014 km². Departament 3 tərəfdən Aralıq dənizilə yuyulur, şimal-şərqdə Yuxarı Korsika departamenti ilə sərhəddir.
Tarix
Cənubi Korsika departamenti 1975-ci il 15 may tarixində, 1975-ci il 15 sentyabr tarixində, 1793-cü ildən 1811-ci ilə qədər mövcud olan Liamonun tarixi rayonunda yaradılmışdır. Layihəyə görə Sarten, 20 kanton və 124 kommuna şəhərlərində mərkəzləri olan departamentdə 2 rayon mövcüd idi.
İnzibati bölgüsü
250px|thumb|left|Hava limanı 2015-ci ildən Cənubi Korsikanın ərazisi 2 rayon (Sarten və Ayaçço), 11 kanton və 124 kommuna bölünmüşdür. 18 fevral 2014-cü il tarixli fərmanı qüvvəyə mindikdən əvvəl departamentdə 22 kanton mövcüd idi, bunların hər biri departamentin rayonlarından birinin tamamına daxil idi. İslahatlardan sonra Ayaçço ən çox yaşayış məntəqəsinə çevrildi (16,253 nəfər), Sevi-Sorru-Çınarkanın kantonu isə ən azı 7511 nəfər.
Toplama
Toplama və ya Üstəgəlmə –  sü­xur­larda yatımın pozulmasının bir forması. Tektonik hərəkətlər nəti­cəsində pozulma boyu bir süxur kütləsinin digər süxur kütləsinə nisbətən yerdəyişməsilə səciyyə­lənir. Yer dəyişmə müstəvinin me­yillik bucağına görə dik və maili növlərə ayrılır.
Üzvi kimya
Üzvi kimya — tərkibində karbon atomu olan kimyəvi birləşmələri öyrənən bir elmdir. Üzvi kimya canlı aləmdə (bitki, heyvan, insan) yayılmış karbon atomunun digər 2 elementlərlə əmələ gətirdiyi birləşmələri öyrənən bir elimdir. Üzvi birləşmələri əmələ gətirən əsas dörd elementdir (O, H, N, C).
Üzvi kimya həyatımızda
Üzvi kimyanın ilkin cəhdi həyatin kimyasını başa düşmək olmuşdur. Kimya hətta, kimyanın insanların həyatında olan rolundan xəbərdar olmadan, geniş çoxmilli sənayenin (qida, paltar və milyonlarla müalicə vasitələri) inamlı əsaslarına çevrilmişdir. Kimyaçilar molekulların hərəkətini başa düşmək üçün fiziklər və riyaziyyatçılar ilə əməkdaşlıq edirlər. Eyni zamanda onlar molekulların həyati prosesləri necə müəyyənləşdirdiyini başa düşmək üçün bioloqlarla əməkdaşlıq edirlər.
Bütün elmlər kimi kimya da, kainatın dərk edilməsi üçün olan modellərdə unikal yer tutur. Bu molekullar haqqında elmdir. Lakin üzvi kimya daha çox bir şeydir. Üzvi kimya inkişaf etdikcə özünü yaradır. Əlbəttə, bizim həm də təbiətin molekullarını öyrənməyə ehtiyacımız var, həm onlarin öz qaydaları maraqlıdır və həm də onların funksiyası həyatımız üçün vacibdir. Üzvi kimya çox vaxt yeni molekulları yaratmaqla, həyatı öyrənir, həmçinin canlılardan alınması mümkün olmayan molekulları yaratmaqla canlılarda gedən haqqında fikir yürüdür.
Üzvi kimya həyat kimyası kimi fəaliyyətə başlamışdır, belə ki, həmin vaxtda üzvi kimyanın laborotor kimyadan fərqli olması fikri var idi. Sonradan üzvi kimyanın karbon birləşmələri olması fikri irəli sürüldü. Buna səbəb isə üzvi maddələrin xüsusən daş kömürdə tapılması idi. Daha sonralar isə bu anlayışların vəhdət təşkil etməsi müəyyənəşdiridi. Üzvi kimyanı belə təsvir etmək olar.Üzvi kimya-canlılarda və ətraf aləmdə tapılan elementlərin tərkibində olan, karbon birləşmələrinin kimyasıdır". Üzvi kimyada zəhərli birləşmələr və qidalı maddələr, sabit və dəyişkən tərkibli birləşmələr var. Bu kimi proseslər  bizim beyinimiz və bədənimizdə gedən proseslərdir.  Biz ər-hansı bir yolla özümüzü mənəvi hakim etməyə çalışmamalıyıq. Biz bizim haqqımızda olan dünyanı başa düşməyin və mühakimə etməyin bizim edə biləcəyimiz ən yaxşı şey olmasına inanmalıyıq  və bu inancımızı yaradıcı olaraq , istifadə etməliyik.
Üzvi kimyada istifadə olunn əsas termin və anlayışlar
Addukt - A və B reagentlərinin kimyəvi qarşılıqlı təsirindən alınan A və B-nin hər birinin tərkibində atom rabitələrinin xarakterləri dəyişməz qalan AB məhsuluna deyilir. Çox hallarda birləşmə reaksiyası nəticəsində əmələ gələn molekulyar kompleksə və ya birləşmələrə deyilir. -N=N-azoqrupu olan üzvi birləşmələrdi. Diazonium duzlarının aromatik aminlərlə, fenollarla və ya CH-turşularla müvafiq azobirləşmələri əmələ gəlmişdir. Elektron qəbul edə bilən (elektron akseptor) protonla və yabaşqa kationlarla rabitə əmələ gətirə bilən hissəciklərə (atom, molekul və ya ion) deyilir. Tərkibində formil qrupu olan üzvi maddələrdir. Karbon atomlarının açıq zəncirlə birləşmiş üzvi maddələrdir. Bir və ya bir neçə doymuş və ya doymamış tsikli olan karbitsiklik karbohidrogenlərə (aromatiklərdən başqa) deyilir. Adətən tsiklik strukturu olmayan karbohidrogenlərə deyilir.
sp3-hibridləşmiş karbon atomları olan karbohidrogenlərdir. Alkanlar doymuş karbohidrogenlər olub, karbon atomların bütün valent elektronlarının hamısı qonşu karbon və hidrogen atomları ilə tam rabitə əmələ gəlməsinə sərf olmuşdur. Bu termin üzvi maddələrin tərkibinə alkil qrupunun daxil edilməsinə (adətən alifatik zəncirə və ya aromatik nüvəyə) deyilir. Məsələn,
- hidrogenin və ya metalın alkil qrupu ilə əvəz olunması
Alkilləşmənin ən mühüm reaksiyası alkil qrupunun aromatik nüvəyə daxil edilməsidir.
Alkilləşməyə yaxın reaksiyalar müxtəlif funksional qrupları olan karbohidrogen fraqmentlərinin daxil edilməsidir (alkenləşmə, alkinləşmə, ketoalkilləşmə, halogenalkilləşmə və s.).
Bu termindən spirtlərin iştirakı ilə birləşmə reaksiyalarını və ya spirtin təsiri ilə gedən parçalanma reaksiyalarını göstərmək üçün istifadə edilir.
Analoji olaraq amimonoliz, asidoliz, ozonoliz, xloroliz və s. mövcuddur.
Karbon turşularında karboksil qrupunun hidroksilinin aminlə əvəz olunmuş törəməsidir. Məs., CH3CONH2 -asetamid. Ammonyak molekulunda bir və ya bir neçə hidrogen atomların amin qrupu ilə əvəz olunmuş məhsuluna deyilir.
CH3NH2 - metilamin (birli)
(CH3)2NH - dimetilamin (ikili)
(CH3)3N - trimetilamin (üçlü)
Tərkibində amin qrupu (-NH2) və karboksil qrupu (-COOH) olan üzvi maddələrdir. Müvafiq atsiklik analoqlarından termodinamik az stabil olan qoşalaşmış tsiklik sistemlərə deyilir. Belə ki, tsiklobutadien və tsiklooktadien antiaromatik sistemlərdir, çünki müvafiq qoşulmuş atsiklik birləşmələr-butadien və oktadiendən daha çox davamlıdır.
Üzvi birləşmələr
Üzvi kimya həyat kimyası kimi fəaliyyətə başlamışdır, belə ki, həmin vaxtda uzvi kimyanın laborotor kimyadan fərqli olması fikri var idi. Sonradan üzvi kimyanın karbon birləşmələri olması fikri irəli sürüldü. Buna səbəb isə üzvi maddələrin xüsusən daş kömürdə tapılması idi. Daha sonralar isə bu anlayışların vəhdət təşkil etməsi müəyyənəşdirildi. Üzvi kimyanı belə təsvir etmək olar: “Üzvi kimya - canlilarda və ətraf aləmdə tapılan  elementlərin tərkibində olan, karbon birləşmələrinin kimyasıdır".
Üzvi birləşmələr bu gün bizim üçün əl çatılandır. Bunlar indiki canlı hüceyrələr–də və milyon illər ərzində ölü canlılardan çevrilmiş kütlələrdə olur. Bəzi üzvi birləşmələr əvvəllər müəyyən üsullarla alınırdı: XVI əsrdə məşhur bir alkoloid olan xinin(quinine), Cənubi Amerika olan kinə ağacının qabığından ekstraksiya yolu ilə alınırdı və qızdırma-nı xüsusilə də malyariyanı müalicə etmək üçün istifadə olunurdu. Bu işi görən Yezuitlər (Yezuit qabığı dərman kimi tanınırdı) əlbəttə ki, xininin kimyəvi quruluşunu bilmirdilər. XIX əsrdə kimyaçıların əsas mövcud kimya ambarını daş kömür təşkil edirdi.Daş kömürü distil-lə etməklə, işıqlandırıcı və istilikverici qazlar (əsasən H2 və CO ), həmçinin aromatik birləşmələr olan, benzol, piridin, anilin, tio-fenlə zəngin qatran alınırdı.
Fenol Lister tərəfindən cərrahiyyədə antiseptik maddə kimi istifadə olundu və anilin boyalar sənayesinin əsas elementi oldu. Beləliklə, təbiətdə olan üzvi birləşmələrdən daha çox olan, yeni üzvi birləşmələrin kimyaçılar tərəfindən sintez edilməsi yollarının axtarılması başlandı. Hələ də istifadə olunan, boya növü olan qəhvəyi-bismarkın ilkin işləri Almaniyada aparılmışdır.
XX əsrdə neft daş kömürü ötüb keçdi, buna səbəb isə neftin yanacaq kimi istifadəyə yararlı olan metan ( CH4 – təbii qaz) və propan (C3H8 – istilik qazı ) kimi üzvi birləşmələrin, sadə karbohidrogenlərin əsas mənbəsi olması idi. Eyni vaxtda kimyaçılar yeni mənbə olaraq, göbələklər, mərcanlar və bakteriyalardan yeni molekulların axtarışına başladılar. Kimya sənayesi “toplu” və “seçmə” olaraq, paralel istiqamətdə inkişaf etməyə başladı. Toplu kimyəvi maddələr olan boyalar və plastiklər, sadə molekullar əsasında multitonlarla hazırlandığı halda, seçmə kimyəvi maddələr olan dərmanlar, parfümlər və dadverici maddələr daha kiçik miqdarda istehsal olunur və bu istehsaldan daha artıq gəlir əldə olunurdu.
Hazırda 16 milyon üzvi birləşmənin yazılışı məlumdur. Buna limit qoymaq olmaz (kainatın element atomlarının sayı istisna olmaqla). Təsəvvür edin ki, siz indi uzun zəncirli karbohidrogen zənciri düzətmisiniz və elə indicə də ora başqa bir karbon atomu birləş-dirməklə başqa bir karbohidrogen zənciri düzəldə bilərsiniz. Bu kimi proseslər sonsuz olaraq, müxtəlif növ birləşmələrdə gedə bilər. Lakin bu milyonlarla olan üzvi birləşmələr xətti karbohidrogenlərin geniş siyahısını yox, onların müxtəlif növ moekullarının qəribə xassələrini nümayiş etdirir.
Üzvi birləşmələrin formaları
Onlar bərk kristallar, yağlar, mumlar, plastiklər, elastiklər, mobil və ya dəyişkən mayelər , qazlar ola bilər .Məsələn: şəkər ağ kristal maddədir. Şəkər ucuz təbii birləşmə olub, bitkilərdən alınır.Uçucu, alışqan xassəyə malik olan karbohidrogenlər qarışığından ibarət olan benzin rəngsiz mayedir. Benzinin oktan ədədini artıran izooktan da rəngsiz mayedir. 120px|thumb|left|Izooktan Birləşmələrin rəngli olmasına ehtiyac yoxdur. Həqiqətən də biz tezliklə üzvi birləşmələrin göy qurşağının spektrlərinə çevrilməsini xəyal edəndə, qara və qəhvəyi rəngi xatırlamayacağıq. Cədvəl 1-də müxtəlif  birləşmələrin rəngləri gostərilmişdir. Rəng bizim maddələri taniya bilməmiz üçün yeganə xassə deyil. Həmçinin iy bizim ətrafımızda olan maddələri duymamızı təmin edir. Bnlardan bəziləri tamamilə murdar üzvi birləşmələrdir. Məsələn: skunsun ifraz etdiyi iy iki tiolun (tiol – tərkibində SH qrupu olan birləşmədir) qarışığından ibarətdir.
Üzvi kimyanın iyləri
Dözülməz pis iy 1989-cu ildə Frayburq şəhərində evakuasiyaya səbəb oldu. Tioasetonun üçlü-tioasetondan alınması cəhdi, xoşagəlməz iyin sürətlə yayılmasına səbəb oldu. Bu da şəhər sakinlərinin huşunu itirməsinə və ürək bulanmasına səbəb oldu. Bu səbəbdən şəhər sakinlərinin sürətli təxliyyəsi oldu. Nəticədə laborotoriya işinə son qoyuldu. Bu isə 1967-ci ildə Oksfordun cənubunda yerləşən Esko tədqiqat mərkəzinin riski sevən işçiləri tərəfindən üçlü triasetonun krekinq prosesinin təcrübəsinin təkrar aparılmasına səbəb oldu. Onların fikirləri ilə tanış olaq: “Əvvəlcə bizdə iy problemi ilə əlaqədar olaraq, bədbin düşüncə formalşdı. Belə ki, ilkin tədqiqatlar ərzində, qaliqların butulkalarından tıxac atılırdı, lakin yeni tıxac butulkalara vurulurdu. Hətta bu qısa müddətli proses binada 200 metr uzaqlıqda işləyən insanların ürəkbulanmasə və xəstələnməsi barədə şikayətə səbəb oldu.Bir neçə dəqiqə ərzində üçlü-triasetonun krekinqini tədqiq edən iki kimyaşımız restorona getdikdə, orada onlar özlərinə ətrafdakıların düşmən baxışları ilə baxdığını hiss ediblər.Onlar hətta afisantın onlrın ətrafına ətir vuraraq, onları lağa qoymasına dözüblər. Laborotoriyada aparılan işlərin dözülməz dərəcədə iy verməsi səbəbindən, bu işlərin bağlı sistemlərdə aparılması qərara alınmışdır. Onları başqa cür inandırmaq üçün, labarotoriyanın ətrafında (təxminən ¼ mil qədər uzaqlıqda) bir dəfə bir damcı aseton-hem-ditiol və bir dəfə də ana maddə olan,üçlütiotriasetonun kristalları görünən şüşəli şkafa yerləşdirildi. İy külək vasitəsilə bir neçə saniyədə hiss edildi”.
Tez təsir edən iylərdən üzvi kimyada p-krezol, m-krezol, fenollar, tiollar və s. 150px|thumb|left|merkaptanlar 150px|thumb|right|o, m, p-krezollar Dözülməz iyə səbəb olan əsas iki namizəd maddələr bunlardır: propanditiol (aseton– hem –ditiol kimi də adlandırılır) və 4-metil 4-sulfanil pentanon. Bu mübahisəli məsələni həll etmək üçün cəsarətli olan birinin olması mümkün deyil. Buna baxmayaraq, xoşagəlməz iylərin də öz tətbiq sahəsi var. Bizə boru vasitəsilə verilən təbii qazın tərkibinə qəsdən az miqdarda kükürd birləşməsi olan üçlü-tiobutil  ((CH3)CSH)  maddəsi qatılır. Az miqdar dedikdə, çox az miqdar nəzərdə tutulur. Bu maddə təbii qazın 50000000 bir hissəsinə qatılır, insanların qaz iyini hiss etməsinə kifayət edir. Digər birləşmələrin çox gozəl ətirləri var. Kükürd birləşmələrinin günahını yumaq üçün, biz yerdombalanına istinad etməliyik. Bu göbəlk növü çox dadlıdır. Yerdombalanının bir paundunun qiyməti 400$-dır. Damascenon qızıl gülün iyinə səbəb olur. Əgər siz bunu indi bir damcı istifadə etsəniz, onun iyindən məyus olacaqsınız, çünki bu skipidar və kamforanın iyinə oxşardır. Lakin sabah sizin paltarlariniz gözəl gül ətri verəcək. Eyniylə, üçlütioase-tonun birləşmələrinin də, qatılığı azaldıqca iyi yaxşı olur. İnsanlar təkcə iy hissinə malik olan canlilar deyil. Biz təkcə gözlərimizdən istifadə edərək, dostlarımızı tapa bilərik, ancaq həşəratlar bunu edə bilməzlər.Onlar ağzınacan dolu dünyada çox balacadılar və onlar birbirini öz xüsusi növlərinin və qarşı cinsin iyinə görə tapır. Bir çox həşəratlar uçucu birləşmələr ifraz edirlər.Bu da ki, inanılmaz zəif konsentrasiyalarda digər bir potensial həşərat tərəfindən qəbul ediulir. Sirikorninin həşəratlarda(dişi) çox az miqdarda olur.Sirikorninin (serricornin- siqaret böcəyinin seksusl feremonu) 3.5 milliqra-ı (mq) 6500 dişi böcəkdən alınır.
Üzvi kimyanın dadları
Qreyfrut meyvəsinə nəzər salaq. Əsas ləzzət kükürd birləşməsinin təzahürüdür və insanların  2˟10-5 hissəsi bunu seçə biələr.Kükürd  birləşməsi qreyfrutda demək olar ki, təsəvvürolunmaz dərəcədə az miqdarda( 1 tonda 10-4 mq) olur. İyrənc dadı olan bitterinq maddəsi təhlükəli məişət əşyasıdır (tualet təmizliyində istifadə olunur) uşaqları bu maddədən Qorumaq lazımdır. Yadda saxlayın ki, bu kompleks üzvi birləşmə əslində bir duzdur. Bittering – müsbət yüklənmiş azot atomundan və mənfi yüklənmiş oksigen atomlarından ibarət maddənin suda məhluludur. Bəzi üzvi birləşmələrin insanlara qəribə təsiri var. Spirt və kokain kimi müxtəıif preparatlar, insanı müxtəlif yollarla qısamüddətli xoşbəxt edirlər. Onların da öz ziyanları var. Çoxlu spirt istifadə etmək səfalətə gətirib çıxarır və çoxlu kokain istifadə etmək sizi həyatin quluna çevirir. Yadda saxlayın, kokain ağ ölümdür. 130px|thumb|left|etanol 150px|thumb|right|kokain Yağ turşuları pəhrizin məşhur tərəfdarıdır və daimi xəbərlərdə doymuş, monodoymamış , polidoymamış keyfiyyətləri ( pis və ya yaxşı) barədə xəbər verilir. Təbii ki, bu da üzvi kimyadır. Ağartı məhsullarının tərkibində olan QLT (qoşulmuş linol turşusu ) xərçəng əleyhinə istifadə olunur. 200px|thumb|center|Linol turşusu Başqa dəbli olan maddə rezveratroldur, hansı ki , qırmızı çaxırın tərkibində olub , ürək xəstəliyinin qarşısını almaq üçün faydalı təsir göstərən maddədir. Bu iki benzol həlqəsindən ibarət olan üzvi birləşmədir. Bizim qəbul etdiyimiz daha bir birləşmə Vitamin C – dir. Bu birləşmə qida rasionumuzun vacib faktoru olduğu üçün, vitamin adlanır.Vitamin C – nin çatışmazlığı nəticəsində yumşaq toxumaların , xüsusilə də ağızda olan yumşaq toxumaların degenerasiyası baş verir – bu da sinqa xəstəliyi adlanır. Uzun səyahətə çıxan dənizçilər bu xəstəlikdən əziyyət çəkirlər (Xristofor Kolumb bu xəstəlikdən əziyyət çəkib). Vitamin C primatlar, meyvə yarasalari , dəniz donuzları üçun vitamindir. Digər məməlilər vitamin C –ni özləri hazırlayırlar. Vitamin C həmçinin universal antioksidantdır. Vitamin C sərbəst radikalları bədəndə təmizləyərək, bizi xərçəg xəstəliyindən qoruyur.Bəzi insanlar fikirləşirlər ki,bu birləşmənin artıq istehlakı bizi zökəmdən qoruyur , ancaq bu hələ də tam sübut olunmamışdır. 150px|thumb|center|Vitamin C
Vitamin C İsveçrənin Rouş (Roche) şirkəti tərəfindən böyük miqdarda istehsal olunur.
Üzvi kimyanın sənayedə tətbiqi və rolu
Ən məşhur boya yəqin ki, qədimdə bitkilərin distillsindan alınan indiqo boyasıdır. Hal-hazırda isə bu kimyəvi yolla alınır. İndiqo mavi cinsin rəngidir. Daha müasir rəng kimi ICI tərəfindən istehsal olunan benzodifuranonlardır(poliefir kimi sintetik parçalara dəbli qırmızı rəng verən maddə). Biz bir tip piqmenti müxtəlif rənglər şəklində hər gün plastik çantalar üzərində görürük. 150px|thumb|left|İndigo Bu birşmələrdən ən yaxşısı olan metal kompleksi ftalosianidlər adlanır. Mərkəzdə yerləşən metalları (Fe və Cu olan metal komplekslər daha məşhurdur) və kənarda yerləşən halogen atomlarını dəyişməklə, göy və yaşıl rəngin üstünlük təşkil etdiyi  fərqli rənglər alınır. Piqmentin intensiv rəng verməsi üçün metala ehtiyac yoxdur. Portağalı və qırmızı rəng qradientində yüksək intensivlik nümayiş elətdirən Ciba–Geigy şirkəti tərəfindən düzəldilən DPP(1,4-diketopyrrolo[3,4-c]pyrroles) piqmenti buna bari nümunədir. Qırmızı 254 piqmenti plastiklər və boyalarda istifadə olunur. 100px|thumb|right|Qırmızı pigment Fotoqrafiyada rəng verən maddə əvvəllər qeyri üzvi birləşmə olan gümüş halogenidlər idi. Bu zaman ancaq, ağ-qara şəkillər alınrdı. Məhz bu səbəbdən fotoqrafiyada üzvijelatinlərin tətbiqi başlandı. Kodachrome filmlərində rəng iki rəgsiz üzvi birləşmənin qoşulma effektinə əsaslandı. Adətən aromatik amin oksidləşir və digər üzvi birləşməyə qoşulması nəticəsində rəngli birləşmə alınır.
Üzvi kimya və dövrü cədvəl
Bütün göstərdiyimiz birləşmələrin hamısı karbohidrogen(karbon və hidrogen) skleti üzərində qurulub. Bu birləşmələrdə oksigen və azot çox miqdar, kükürd və fosfor isə az miqdar təşkil edir. Bu üzvi kimyanı təşkil edən əsas elementlər olmasına baxmayaraq, elmin inkişafı üçün dövri sistemin digər elementlərini də tədqiq etməliyik. Tərkibində ftor, xlor, brom, yod, natrium olan üzvi birləşmələr də mövcuddur. Laborotoriyada işlədilən uzvi reagentlərin tərkibinə daxil olan elementlərin (Si,Br,Cl,J,F,Li,Cu, Pd) də üzvi kimyası öyrənilmişdir. “Daha kiçik” elementlər dünyanın bütün yerində işlədilən vacib reaktivlərdir: Butillitiumtrimetilslisium,tributilstannumhidrid, dimetilmis litium. Halogenlər həmçinin dərmanlarda da istifadə olunur. Hal-hazırda antivirus əleyhinə kəşf olunan maddə fialuridine(tərkibinə yod və ftor, azot və oksigen daxildir), HİV və AİDS – lə mübarizə aparmaq üçün tətbiq olunur. Onlar təbiətdə modelləşmiş nuklein turşularıdır. Əvvələr deyirdilər ki, foskarnet(CPO5Na3) üzvi birləşmədir. Lakin əslində bu belə deyil. Buna səbəb isə foskarnetdə C – H rabitəsinin olmamasıdır. Qəribə maddələrdən biri də tetrakisdir(trifenilfosfin palladium- [(C6H5)3P]4Pd və ya (Ph3P)4Pd). Bu maddənin skletini C–P və P–Pd rabitələri təşkil edir. Bu birləşmədə də C –H rabitəsi yodur. Bu maddənin kimyəvi formulu (C72H60P4Pd) üzvi maddələrin kimyəvi formulu kimidir. Beləliklə bir balaca da olsa üzvi kimya ilə tanış olduq.
Barbaros abidəsi
Barbaros abidəsi İstanbul şəhərinin Beşiktaş səmtində yerləşən 1944-cü ildə Barbaros Xeyrəddin Paşanın xatirəsinə bürüncdən inşa edilmişir.
Beşiktaşın simvoluna çevrilmiş abidənin önündə hər il "Dənizçilik bayramı" və "Dəniz Qüvvələri Günü" qeyd edilir.
Abidə Barbaros Xeyrəddin Paşa türbəsinin arxasında yerləşir. Abidənin qoyulacağı meydanın hazırlanması və yerinin təyin edilməsi işlərini fransız memar və şəhərsalma üzrə mütəxəssis olan Henri Prost tərəfindən həyata keçirilmişdir. Abidə 1941-43-cü illər aralığında inşa edilmiş və 1944-cü ildə yerinə qoyulmuşdur. Heykəl Zühtü Müridoğlu və Əli Hadi Bara tərəfindən düzəldilmiş, bürünc işləri isə Yusif Akpınar və Əli Heydər Seymənə aiddir. Abidənin ümumi uzunluğu 11,50 metrdir. Bürünc tökülən qismi isə 6 ton 900 kilodur.
Abidə altlıq, heykəl və sütundan ibarət olmaqla ümumilikdə 3 hissədən ibarətdir. Abidənin ön tərəfi gəmi göyərtəsi formasındadır.
Altlığın üzərində bürüncdən ibarət 3 fiqur yerləşir. Xeyrəddin Barbarossa mərkəzdə təsvir edilib. Onun arxasındakı duran döyüşçülərdən biri sağ əlində o illərdə yenicə istifadə edilməyə başlanan tapança, sol əlində isə bayraq tutmuşdur. Sağ tərəfində təsvir edilmiş döyüşçünün əlində isə qılınc təsvir edilib. Onlar sanki döyüşə başlayacaqlarmış kimi duruşa sahibdirlər.
Abidənin aşağı sol tərəfində isə onun açılış tarixi olan 1944 yazısı və Yəhya Kamal Bəyatlının müəllifi olduğu "Süleymaniyə’də Bir Bayram Sabahı" şerindən misralar həkk edilmişdir.
Arctostaphylos obispoensis
(Arctostaphylos obispoensis) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Yeni kənd (film, 1948)
Məzmun
Film Astraxanbazar (indiki Cəlilabad) rayonundakı Sabirkənddə nümunəvi kolxoz yaradılmasına, burada aparılan abadlıq işlərinə, təsərrüfatda yeni iş üsullarından istifadə olunmasına həsr edilmişdir.
Sədr Dünyamalı Məmmədovun rəhbərlik etdiyi bu kolxozda taxılçılıq və tütünçülüyün inkişafından, maarif sahəsinə xüsusi diqqət yetirilməsindən danışılır.
Strategiya video oyunları
Strateji videooyun
Strateji videooyunlar — Kompüterdə oynanan videooyunlardan bəlkə də ən zərərsiz və faydalı olanıdır. Strateji videooyunları daxilində də müxtəlif kateqoriyalar mövcuddur. Lakin əksər videooyun şirkətlərinin seçdiyi ünsür ölkə rəhbərliyi mövzusudur.
növləri
Strateji videooyunların prinsip etibarilə 3 növü vardır :
Digər oyun tiplərindən üstün cəhəti
Strateji videooyunlarını videooyun dünyasının ən azından ən zərərsiz videooyunları olaraq düşünə bilərik. Çünki videooyunçu beyin gimnastikası etmək və daimi düşünmək məcburiyyətində qalır. Bu videooyunçu üçün faydalıdır.
Səhləbkimilər
—  aləminin  dəstəsinə aid bitki fəsiləsi.
Jujanna Tiba
Jujanna Tiba (d. 31 mart 1976) — Macarıstanı təmsil edən su poloçusu.
Karyerası
Jujanna Tiba, Macarıstan yığmasının heyətində 2004-cü ildə Yunanıstanın Afina şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Beşinci pillə uğrunda görüşdə Rusiya yığmasına 11:12 hesabı ilə məğlub olan Macarıstan yığması, Afina Olimpiadasını altıncı pillədə başa vurdu.
Güllü gəlir, Güllü (film, 1973)
Güllü gəlir Güllü — 1973-cü ildə istehsal olunmuş türk filmi. Film komediya-məhəbbət janrındadır. Ssenari müəllifi Ərdoğan Tünaş, rejissoru Atif Yılmazdır. Baş rollarda Ədiz Hun və Türkan Şoray iştirak etmişdir. Kamal Sunal ilk dəfə xarici səsləndirmə ilə iştirak etdiyi filmdir.
Mövzu
Qan davası intiqamını almaq üçün İstanbula gələn Güllü (Türkan Şoray) və düşməni Taka Nuri (Ədiz Hun) haqqındadır. Güllü Qaradənizli bir qızdır, Taka Nuri isə eyni kənddə böyümüş varlı bir gəncdir. Nuriyə sünnət mərasimi vaxtı bir silah hədiyyə edilir. Silahdan təsadüfən açılan güllə Güllünün qohumunu öldürür və bununla da qan davası başlayır. Qohumunun intiqamını almaq istəyən Güllü həır yerdə Nurini axtarmağa başlayır.
Sala-i-Qomes
Salas-i-Qomes və ya Sala-i-Qomes (Isla Sala y Gómez) — Sakit okeanda yerləşən vulkanik ada. Çiliyə məxsus olan ada, Polineziyanın ən şərq nöqtəsi hesab edilir.
Coğrafiya
thumb|left|Sala-i-Qomes adası Ada iki qyanın zirvəsini təşkil edir. Bu qayalar ensiz bərzəxlə birləşir. Adanın sahəsi 15 ha-dır. 30 metr dəniz səviyyəsindən hündürlüyə sahibdir. Adanın uzunluğu 800 metrdir.
Sala-i-Qomes Şilinin qərb sahillərindən 3220 km qərbdə, Pasxa adasından isə 391 km şərqdə yerləşir.
Flora və fauna
Ada əsasən alçaqboylu kol bitkiləri yetişir. Bitki örtüyü olduqca kaslbdır. Yerüstü heyvanlar aləminə ancaq dəniz məməliləri daxildir. Adada çoxlu sayda dəniz quşlarını müşahidə etmək mümkündür.
Foto
thumb|center|800px|Sala-i-Qomes adasının səmadan görünüşü.
Sassari Universiteti
Tarixi
Sassari Universitetinin əsası 1562-ci ildə qoyulmuşdur.
Etimad Əsədov
Etimad Əsədov (1963–2018) — Qarabağ müharibəsi qazisi, Qarabağ Əlillər Cəmiyyətinin və "Qarabağ qaziləri" ictimai birliyinin sədri.
Həyatı
Əsədov Ehtimad Savalan oğlu 1963-cü ilin 20 dekabrında Ağdam rayonunun Paprəvənd kəndində anadan olub. 1970–1980-ci illərdə həmin kənd orta məktəbini bitirib.
1982–1984–cü illərdə sovet ordusu sıralarında həqiqi hərbi xidmətdə olub.
SSRİ dövründə Rusiyada yaşayıb və müxtəlif işlərdə çalışıb. Ailəli idi. İki övladı yadigar qalıb
Qarabağ müharibəsində iştirakı
1991–ci ildə Erməni işğalına qarşı döyüşmək üçün Azərbaycana qayıdıb. 836 saylı Ağdam Ərazi Özünü Müdafiə batalyonunda erməni işğalçılarına qarşı döyüşüb. 1992-ci ildə Ağdərə istiqamətində gedən döyüşdə ağır yaralanıb. Bir ayağını itirib.
İctimai fəaliyyəti
1993-cü ildən Qarabağ Əlillər Cəmiyyətinin, 2002-ci ildən isə "Qarabağ qaziləri" ictimai birliyinin sədri olmuşdur.
Ölümü
16 oktyabr 2018-ci ildə uzun müddət əziyyət çəkdiyi ağciyər xərçəngindən 55 yaşında vəfat etmişdir.
Vadi
Vadi- (, Şm. Afrika və Ərəbistanın səhralarında quru və ya dövrü axımı olan dərələrin ərəbcə adı.
Homosfer
Atmosfer
Bizi əhatə edən hava təbəqəsinə atmosfer deyilir. Burada, "atmos" - hava, "sfera" isə təbəqə deməkdir. Atmosferin Yer kürəsində insanın həyatı və fəaliyyəti üçün əhəmiyyəti çox böyükdür. Əgər atmosfer olmasaydı, yer səthinin orta temperaturu +150C deyil, -230C olardı ki, bu da canlı aləmin məhvinə səbəb olardı. Atmosferin tərkibinə daxil olan qazlardan biri oksigen olmaqla, canlı aləmin nəfəs almasına və yanma prosesinə kömək edir. Atmosferin əsas qazı olan azot, zülal və azotlu birləşmələrin tərkibinə daxil olub, Yer kürəsində həyatın inkişafı ilə sıx əlaqədardır. Atmosfer azotun, oksigenin, arqonun, neonun və başqa qazların sənaye üsulu ilə alınmasında tükənməz rol oynayır. Atmosfer, gündüzlər Yerin Günəş şüaları tərəfindən hədsiz qızmasının, gecələr isə onun hədsiz soyumasının qarşısını almaqla, eyni zamanda canlı orqanizmləri Günəşin ultraqısa və kosmik şüalardan da qoruyur. Atmosferin yuxarı qatlarının qısa dalğaları qaytarması uzaq məsafələrlə radiorabitənin yaradılmasında mühüm rol oynayır. Atmosfer səsin yayılmasında vacib rol oynamaqla, aviasiya üçün xüsusi maraq kəsb edir. Əgər insan quruda və suda yüzlərlə km/s sürətə nail olubsa, havada səsdən iti sürətli təyyarələr bir neçə min km/s sürətlə hərəkət edirlər.
Homosfer
Homosfer – hündürlüyü 90–95 km olan aşağı qatdır. "Homo" –tək, "sfera" isə təbəqə deməkdir. Bu qatda hündürlük artdıqca əsas qazların faiz tərkibi və havanın xüsusi molyar çəkisi dəyişməz qalır.
Həmçinin bax
Atmosfer,
Xarici keçidlər
HOMOSFÉRA
Ariyənşəhr
Ariyənşəhr — İranın Cənubi Xorasan ostanının Qainat şəhristanının Sede bəxşində şəhər və onun mərkəzidir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 3,051 nəfər və 834 ailədən ibarət idi.
Arctostaphylos otayensis
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Qazma mağarası
Tarixi-coğrafi mövqeyi
O, Tənənəm kəndindən 3 km şimal-şərqdə, dəniz səviyyəsindən 1450 m yüksəklikdə yerləşir. Qazma dərəsində olduğundan bu cür adlandırılıb.
Tədqiqi tarixindən
1987-1990-cı illərdə Ə.Q.Cəfərov un rəhbərliyi ilə Qazma mağarasında qazıntı işləri aparılmışdır. Qazıntı zamanı qalınlığı 3 m olan mədəni təbəqə aşkar edilmişdir. 6 mədəni təbəqə qeydə alınmışdır. 1-2-ci təbəqələrdən Orta əsrlər və Tunc-Eneolit dövrü maddi mədəniyyət qalıqları tapılmışdır.Düşərgənin aşağı təbəqələrindən isə Daş dövrü nümunələri aşkarlanıb.Qazma mağarasından aşkar olunmuş daş məmulatının hazırlanma texinkası və tipologiyası əsasında alimlər burada Mustye mədəniyyəti dövründə yaşayış olduğunu deyirlər.
Aşkarlanmış maddi mədəniyyət nümunələri
Mədəni təbəqələrin üçündə IV, V və VI təbəqələrdə zəngin osteoloji material, ocaq yerləri və Mustye mədəniyyətinə aid daş alətlər aşkar edilmişdir. Mustye mədəniyyətinə aid təbəqələr tərkibcə eyni olub az miqdarda əhəngdaşı çınqılının qarışığı olan yüngül gil torpaqdan ibarətdir. Kəsiklərin birində bir neçə ocaq qeydə alınmışdır. Altıncı təbəqə müxtəlif maddi mədəniyyət qalıqları ilə zəngin olmuşdur. Bu təbəqədə daş alətlərdən başqa üç tərəfdən yastı daşlarla əhatələnmiş iki ocaq aşkar olunmuşdur. Ocaqlardan xeyli qaralmış sümük tapılmışdır. Əmək alətləri əsasən obsidiandan hazırlanmışdır. Bundan başqa çaxmaqdaşı (21 ədəd) və daşlı şistdən (5 ədəd) hazırlanmış alətlərə də təsadüf olunmuşdur. Əmək alətlərinin hazırlandığı bütün daş növləri yerlidir. Xeyli miqdarda istehsal tullantısının – nukleus, qəlpə, obsidian və çaxmaqdaşı sınıqlarının aşkar edilməsi göstərir ki, daşın ilkin emalı mağarada olmuşdur. Dördüncü təbəqədən daş alətlərlə bərabər sümük alətlər də aşkar edilmişdir. Onlar biz, bıçaq, kəsici və oyucu alətlərdən ibarətdir.
Dövrləşdirilməsi
Aşkar olunmuş tapıntılar göstərir ki, Qazma mağarasında Mustye dövründə uzun müddət yaşayan qədim sakinlərin əsas təsərrüfat forması ovçuluq olmuşdur.
İstinadlar
=
Yenilik (film, 1986)
Məzmunu
Müdir yanına gələn adamlara qarnı ağrıyana qədər çay içirir. Və qarın ağrısına düşən şəxslər nə üçün gəldiklərini unudub otağı tərk edirlər. Necə deyərlər, bu da qəbula gələnləri yola vermənin yeni üsuludur və əsl "yenilik"dir…
Film haqqında
"Mozalan" Satirik Kinojurnalı № 105, 3-cü süjet
Vaqif Qurbanov (pilot)
Vaqif Qurbanov — Müstəqil Azərbaycan Respublikasının Silahlı Qüvvələrinin ilk hərbi təyyarəçisi, Qarabağ müharibəsi şəhidi (1992).
Həyatı
Vaqif Qurbanov 1967-ci ildə Bakıda anadan olub. Əslən Tovuz rayonunun Qovlar kəndindəndir. 1989-cu ildə Borisoqlebsk Ali Hərbi Aviasiya Məktəbini bitirib. Təhsilini başa vurduqda sonra SSRİ Hərbi Hava Qüvvələrində, daha dəqiq Əfqanıstan müharibəsi zamanı təşkil edilmiş və "Su-25" təyyarələri ilə komplektləşdirilmiş, Sitalçaydakı Aviasiya polkunda zabit kimi xidmətə başlayıb. Daha sonra isə Azərbaycan ərazisindəki aviasiya alaylarından birində xidmət edib. Gəncə, Yevlax, Kürdəmirdə hərbi alayların yaradılmasında yaxından iştirak edib.
1992-ci ildə Nizami rayon məhkəməsinin qərarı ilə ölmüş elan edilib.
Ailəsi
20 aprel 1991-ci ildə Nəzakət adlı xanımla ailə həyatı qurub. Sevinc adlı bir qızı yadigar qalıb. Atası vətən uğrunda Qarabağda şəhid olanda Sevinc dörd aylıq olub. Bakı Dövlət Universitetini bitirərən Sevinc xanım atasının yolunu davam etdirmək üçün zabit hazırlığı kursuna daxil olub 2015-ci ildə ordu sıralarında xidmətə başlayıb.
Su-25 hərbi təyyarəsinin qaçırılması
İlkin hazırlanan plana əsasən, 80-ci dislokasiya olunmuş aviapolkun yerləşdiyi MDB Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus Sitalçay hərbi aerodromundan Su-25 təyyarəsi təlim uçuşu vaxtı Xocalıya qaçırılmalı və Xocalı aeroportunu bombalamalı idi. Bu məqsədlə Daxili İşlər Nazirliyinin vəzifəli şəxsi Akif Hacıyev Vaqiflə əlaqə saxlayır və ona müvafiq planın icrasından sonra Vaqif üçün başqa adla sənədlər hazırlanacağını və yeni adla başqa yerdə yaşayacağını vəd edir. Amma Qurbanov bu planı real hesab etmir. Çünki təlim uçuşu vaxtı təyyarədə olan sursat bu plan üçün yetərli deyildi.
Dəyişən plana əsasən, 8 aprel 1992-ci ildə təyyarəçi baş leytenant Qurbanov burada xidmət edən azərbaycanlı hərbçilərin – həmyerliləri, təyyarənin texniki leytenant Fuad Məmmədovun və baş aviamexanik çavuş Akif Quliyevin köməyi ilə Su-25 markalı hərbi təyyarəni Azərbaycan tərəfinə keçirir. Bununla da, Azərbaycan Hərbi Hava Qüvvələri ilk qırıcı təyyarəni arsenalına qəbul edir. Təyyarənin qaçırılmasında baş texnik Gülbudaq Binyətov da yaxından iştirak etmişdir. Təyyarə Yevlax mülki hava limanında enir.