cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pazşəkilli yemişan
İstifadəsi
Park və bağlarda yaşıllaşdırmada istifadəsi mümkündür. Ballı bitkidir. Mеyvələri ətlidir, dadı хoşagələndir, kisеl, kompot hazırlanır, qurudulub-döyülmüşündən isə şirin çörək bişirilməsində istifadə еdilir. Həmçinin mеyvələrindən qəhvə surroqatı, cavan yarpaqlarından хoş təmli və yorğunluğu çıхaran çay içkisi hazırlanır. Qabığı, yarpağı və zoğlarından boyaq kimi də istifadə еdilir.
Qliserin
Qliserin - (propantriol – 1, 2, 3) üçatomlu spirtlərin ən sadə nümunəsidir. Qliserin şəffaf qatı mayedir, su ilə hər cür nisbətdə qarışır, o yüksək hidroskopikliyə malikdir və havadan 40%-dək su udur,
Qliserinin alınma üsulları
Məlumdur ki, təbii piylər və yağlar mürəkkəb efirlərdən, yüksək doymuş və doymamış turşulardan ibarətdir. Əsasən bunlar palmetin-, steorin- və olein turşularıdır. Piylərin sabunlaşması adətən müxtəlif katalizatorların (turşu, qələvi, enzimlər) təsiri altında aparılır, bununla belə piylər qliserinə və piyli turşulara parçalanmırlar.
Qliserinin sənayedə alınması
Müasir zamanda sənayedə sintetik qliserin əsasən propilendən (neft emalı zamanı qazlardan çıxarılan propilen əsasında) istehsal olunur. Alınma üsulu 4 mərhələdən ibarətdir: Qliserin allil spirtinin qələvi mühitində ehtiyatlı oksidləşməsi yolu ilə də alına bilər. Qliserinin kimyəvi xassələri onun tərkibində üç hidroksil qrupu olmalarına görə, üç sıra törəmə verə bilər, bununla belə mono- və di törəmələri iki struktur- isomer şəklində mövcud ola bilər. Qliserin üç sıra metal törəmələri verə bilər – məsələn, qurğuşun oksidi. Bu, odeməkdir ki, qliserinin turşuluğu bir atomlu spirtlərin turşuluğundan daha yüksəkdir. Turşuların, xloranhidrinlərin, ya da anhidlərin qliserinə təsirindən mürəkkəb efirlər alınır. Mürəkkəb efirlərin adları onların tərkibində olan turşulardan asılıdır, məsələn:
Tətbiq sahəsi
Qliserin tətbiq sahələri müxtəlifdir: qida sənayesi, tütün sənayesi nin, elektron siqare t, tibb sənayesi (lehimleme üçün flux kimi) yuyucu və kosmetik, kənd təsərrüfatı, tekstil, kağız və dəri sənayesi, plastik, boya və lak sənaye, elektrotexnika və radio mühəndisliyi istehsalı.
Qliserinin saxlamaq və qida özlülüyünü artırılması kimi bir xüsusiyyətləri var.
Gliserindən yüksək keyfiyyətli şəffaf şamlar yaratmaq üçün istifadə olunur.
Həmçinin dinamit istehsalında da qliserindən istifadə olunur.
Son illərdə, qliserin elektron siqaret üçün maye və patron hazırlanması üçün əsas komponenti kimi propilen qlikol ilə birlikdə istifadə olunur.
Crataegus dahurica
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Krotonlu Teano
Krotonlu Teano (Θεανώ)  — İlk pifaqorçu qadın.
Həyatı
Ən məşhur pifaqorçu qadın kimi tarixə düşüb. Bəs niyə məhz pifaqorçu? Ona görə ki, ilk qadın filosofların Pifaqorun çevrəsində yetişməsi haqqında fikirlər vardır. Bu çevrədəki fikir adamlarının onun riyazi bilgilərinin və fəlsəfəyə aid düşüncələrinin dəstəkləyicisi olduğunu qəbul edirlər. Krotonlu Theano da bu fikir adamlarından biridir. E. ə 550-ci ildə sonrakı dövrdə yaşayan Krotonlu Theano eyni zamanda Pifaqorun həyat yoldaşı olub. Əri kimi riyaziyyata maraq göstərən Theano Pifaqordan fəlsəfə öyrənib. Ərinin ölümündən sonra “Pifaqor məktəbi”ni idarə etmişdir. Bəs Krotonlu Theanonun düşüncələri necədir? Theanoya görə ruh yenidən doğulacaqdır, bunun üçün insan müdrik həyat tərzi yaşamalıdır. Sırf maddə yoxdur, ruh ön planda olmalıdır. Riyaziyyat və musiqi önəmlidir, çünki ikisində də rəqəmlər var. Belə ki, rəqəmlər nizamı qoruyan yeganə ünsürdür.
Theano “Pifaqor məktəbi”ndə qızlara dərs deyib. Bu dərslərin böyük bir qismi əxlaq haqqındadır. Özü dövrünün önəmli adamlarından biri olmasına baxmayaraq, dərslərində qadınları arxa planda saxlayaraq, yaxşı həyat yoldaşı olaraq yetişdirməyə çalışması çox maraqlıdır. Əslində bu fakt dövrün sosial vəziyyətinə işıq tutur.
Eupatorium ixiocladon
Eupatorium ixiocladon Eupatorium ixiocladon
Bulbophyllum melleum
(Bulbophyllum melleum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Sultan
Sultan (سلطان) — İslam dövlətlərində hökmdar titulu.
Mənası
Quranda "sultan" sözü hakimiyyəti izah edir. Sonradan termin dini hakimiyyətdən fərqli dünyəvi hakimiyyəti izah etmək üçün istifadə edildi. Hesab edilir ki, ilk dəfə bu söz Tabari tərəfindən xəlif əl-Mütamidin qardaşı Müvəffəq üçün işlədilib.
Crataegus douglasii
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Mübariz Nağıyev
Nağıyev Mübariz Qüdrət oğlu — Azərbaycan kinorejissoru.
Həyatı
Mübariz Nağıyev 28 noyabr 1970-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1992-ci ildə Azərbaycan Dövlət İncəsənət Universitetinin Teatr və Kino fakültəsini, 1993-cü ildə Pakistan İslam Respublikası Karaçi Universitetinin Biznesi İdarəetmə İnstitutunu bitirmişdir.
Azərbaycan Kinematoqrafçılar İttifaqının, MDB və Baltikyanı ölkələr Kinematoqrafçılar İttifaqları Konfederasiyasının, Azərbaycan Professional Kinorejissorlar Gidiyası|Azərbaycan Professional Kinorejissorlar Gildiyası|Azərbaycan Professional Kinorejissorlar Gidiyasının üzvüdür.
Təltifləri
Azərbaycan Respublikasının "Hərbi əməkdaşlıq sahəsində xidmətlərə görə" medalı — 2022 Azərbaycan Respublikasının "Müdafiə Sənayesi Nazirliyinin 15 illiyi (2005–2020)" yubiley medalı — 2023
Corc Vaşinqton
Corc Vaşinqton (ing. George Washington; ) — ABŞ- nın dövlət xadimi. ABŞ İstiqlal müharibəsi zamanı Kontinental Ordunun baş komandanı, ABŞ-nin ilk Prezidenti (1789–1797), ABŞ-nin bani atalarından biri.
1753–1754-cü illərdə Virciniyadakı könüllü hərbi birləşmələrdən birinə rəhbərlik etmişdir. 1759-cu ildə polkovnik rütbəsində istefaya çıxmış, 1759–1774-cü illərdə Virciniya qanunvericilik məclisinin deputatı olmuşdur. 1787-ci ildə Vaşinqtonun sədrliyi ilə ABŞ Konstitusiyası hazırlanmış və yeni paytaxtın salınması üçün Potomak çayı sahilindəki yeri Corc Vaşinqton seçmişdir. Şəhər əvvəllər onun şərəfinə Corctaun, sonra isə Vaşinqton adlandırıldı.
Tarixdə 100 ən çox öyrənilmiş şəxsiyyətlər siyahısına daxil edilib.
Həyatı
Corc Vaşinqton varlı fermer ailəsində dünyaya gəlmişdir. Onun ailəsi böyük fermer təsərrüfatına və çoxlu qullara sahib idi. Corc mükəmməl təhsil almamışdır. Gənc yaşlarından başlayaraq 3 sahəni sınadı: fermer olmaq, əsgər olmaq və siyasətçi olmaq. 3-cü sahədə daha uğurlu oldu.
Corc Vaşinqton adı Amerika tarixinə böyük hərflərlə yazılmış şəxsiyyətlərdəndir. O, on üç koloniyanın əvvəl suveren respublikalar ittifaqına, sonra dünyada ilk federal dövlətə çevrilməsində mühüm rol oynamışdır. Virciniyada keçirilən ilk Kontinental konqresdə qətiyyətlə İngiltərənin müstəmləkə siyasətinə qarşı çıxanlardan olmuşdur. Amerika hərbi qüvvələrinin Ali Baş Komandanı kimi hərbi müqaviməti təşkil və ona rəhbərlik etmiş, səkkiz il davam edən müharibə Amerikanın tam müstəqilliyi ilə nəticələnmişdir.
1794-cü ildə ABŞ-la İngiltərə arasında bağlanmış ticarət müqaviləsi ölkədə böyük narazılıq yaratdı. Ceffersonun başçılığı altında olan respublikaçılar Fransa inqilabına rəğbətlə yanaşırdılar. 1793-cü ilin aprelində Vaşinqton konqreslə məsləhətləşmədən Avropada Fransaya qarşı aparılan müharibələrdə ABŞ-nin bitərəfliyini elan etdi. Əslində Vaşinqton İngiltərə ilə yaxınlaşmağa meyil edirdi. Mövcud demokratik klublar federalistlərin xarici siyasətini tənqid edirdilər. Antibritaniya hərəkatı elə geniş vüsət alır ki, ABŞ hökuməti 1794-cü ildə İngiltərə ilə ticarət əlaqələrini kəsir, o vaxta kimi ki, İngiltərə öz qoşunlarını 1783-cü il Paris sülhünün şərtlərinə əsasən şimal qərb fortlarından çıxarsın. 1794-cü ildə buğdadan viski düzəltməyə görə əlavə vergi qoyulması Qərbi Pensilvaniyada, Qərbi Virginiyada silahlı hərəkatın başlanmasına səbəb oldu. Cəmiyyətdə olan böyük nüfuzuna baxmayaraq o, ikinci dəfə prezident seçilmək istəmirdi. Vaşinqton, xüsusən T. Ceffersonun ciddi təkidlərindən sonra öz namizədliyini irəli sürür və 1792-ci il seçkilərində ikinci dəfə ABŞ-nin prezidenti seçilir. 1796-cı ilin yazından, Vaşinqton xalqa vida müraciətini hazırlayır. O, 1792-ci ildə yazılmış müraciəti A. Hamiltonun köməyi ilə yenidən işləyir və bu müraciət 1796-cı il 19 sentyabrda qəzetlərdə çap olunur. İstefaya çıxdığı 15 mart 1797-ci il tarixindən sonra Maunt-Vernon malikanəsində yaşamağa başlayır və Filadelfiyaya etdiyi qısamüddətli səfərləri nəzərə almasaq buranı heç vaxt tərk etmir.
Ağ Evi tikdirmək əmri versə də, heç vaxt orada yaşamadı.
MiQ-19
Mikoyan Qureviç MiG-19 (NATO kod adı “Farmer”), Sovet istehsalı ikinci nəsil bir yerli, reaktiv motorlu ovçu təyyarəsi. Düz uçuşda səs üstü sürətə çata bilən ilk Sovet təyyarəsidir. NATO-da qarşılaşdırıla biləcəyi təyyarə North American F-100 Super Sabredir, ancaq Vyetnam müharibəsi əsnasında qarşısında daha müasir F-4 Phantom və Republic F-105 Thunderchief təyyarələriylə vuruşmaq vəziyyətində qalmışdır.
300px
Belqrad
Belqrad (, Beograd,, , Belgrad, Beliğrad ) — Serbiyanın paytaxtı və ən böyük şəhəri. Ortadunay düzənliyində, Sava və Dunay çaylarının birləşməsində yerləşir. 1.2 milyon nəfərdən çox əhalisi ilə Balkan yarımadasında ən böyük şəhərlərindən biri olan bu yaşayış məntəqəsinin adı "Ağ şəhər" mənasını verir.
Qədim dövr
Zemun ərazisində tapılan yonulmuş daş alətlər Paleolit və Mezolit dövrlərində bu ərazilərin ovçuluq və yığıcılıqla məşğul olan insanlara ev sahibliyi etdiyini sübut edir. Bu alətlərin bir qismi Neandertal insanlara aid olan Mustye mədəniyyətinə məxsusdur.
Papay
Baba/Babay anlayışı
Türk birliklərinin ənənəvi inanclarında məna aləmi ilə bağı olan övliya, qoruyucu ruh və bənzər varlıqların adlarında iştirak edən bir sözdür. Burkut Baba, Zəngi Baba, Kambər Baba, Cütçü Baba və Yel Baba kimi… Köhnə türkcədə, "babay" formasında da istifadə edilmiş olan bu söz, övliya gözüylə baxılan, müqəddəs sayılan adam və varlıqlar, türbələr və məzarların adlarında da istifadə edilər. Baba Dağı, Həzrət Baba, Şeyx Baba, Diri Baba, Qırxlar Baba, Atlı Baba vs. Adlarında "Baba" sözü olan pirlərin böyük bir qisimi dağ və qayalarla əlaqəli varlıqlardır. Bu xüsus, Dağ ruhuna (Dağ iyesine) olan inancla əlaqəlidir. Bu anlayışın dağ inancıyla əlaqədar mənası "Babanı" şəklində urartu dilində də iştirak edər. Skif mifologiyasındakı Göy Tanrısı "Babay-Papay"ın adı da semantik quruluş baxımından "Baba" ilə müqayisəlidir. "Babay" isə rusların və slavların inanclarında xəyali bir motivin adıdır (Baba Yaqa). Ancaq burada Baba sözü Türkcədəkinin əksinə kişi bir varlığı deyil dişi bir anlayışı ifadə edər (nənə, yaşlı qadın). Qorxunc görünüşlü "babay" ın mifoloji bir varlıq olaraq bu mədəniyyətlərdə müxtəlif xüsusiyyətləri vardır, məsələn, uça bilməsi, küpə və ya torpağa girə bilməsi kimi …
Etimologiya
(Pap/Pab/Pay/Bay) kökündən törəmişdir. Zənginlik və müqəddəslik ehtiva edər. Qədim tungus-mançjur dilində bu kök işləmək mənası daşıyır və yenə bu dillərdə şaman mənası ilə əlaqəlidir. Skif və Soqd mənşəlidir.
Belqrad
Antik dövr
Bölgə romalılar tərəfindən ələ keçirilənə qədər Balkan yarımadasında yaşayan traklar və daçyalılar tərəfindən idarə olunmuşdur. 279-cu ildə kelt tayfaları tərəfindən işğal edilən bu ərazi onlar tərəfindən "Singidūn" (dūn sözünün mənası qala deməkdir) adlandırıldı. E.ə. 34-33-cü illərdə Silanusun başçılıq etdiyi Roma ordusu şəhərə daxil oldu. Şəhərin adı eramızın I əsrində romalılar tərəfindən Singidunum olaraq dəyişdirildi. İlk xristian Roma imperatoru olan "Böyük Konstantin" olaraq da tanınan I Konstantin müasir Serbiya ərazisində anadan olmuşdur. Belqrad şəhərinin yerləşdiyi ərazi 395-ci ildə Bizans İmperiyasının nəzarəti altına keçdi. Sava çayı sahilində yerləşən, Roma və Bizans dövründən bəri "ekiz qardaş" adlandırılan, keltlər tərəfindən inşa olunmuş Zemun şəhəri ilə Singidunum körpü vasitəsilə birləşirdi.
Rafiq Mehdiyev (rəssam)
Rafiq Mahmud oğlu Mehdiyev — Azərbaycan xalq rəssamı (qrafik), professor, Azərbaycan Rəssamlıq İttifaqının qrafika bölməsinin sədri, prezident təqaüdçüsü.
Belqrad
Orta əsrlər
442-ci ildə Hun imperatoru Atilla tərəfindən dağıdılan şəhər, 471-ci ildə Yunanıstan istiqamətində irəliləyən Böyük Teodorix tərəfindən ələ keçirilir. Ostroqotların İtaliyaya getmək üçün bölgəni tərk etməsindən sonra şəhər gepidlər tərəfindən ələ keçirilir, lakin 539-cu ildə yenidən Bizans hakimiyyətinə tabe olunur. 577-ci ildə 10 min nəfərə yaxın slavyan Frakiya və İlliriya ərazilərinə hücum etmiş, kəndlərdə dağıntılar törətmiş və bəzi yerlərdə məskunlaşmışlar. Şəhər 582-ci ildə Avar hökmdarı Bayan xaqan tərəfindən işğal olunmuşdur. Avarlar IX əsrdə franklar tərəfindən məğlubiyyətə uğradıldıqdan sonra Taurunum ərazisi Frank Dövlətinə daxil edildiyi halda, Singidunum yenidən Bizans dövlətinin tərkibinə qatılmışdır. 878-ci ildə şəhər ilk dəfə Birinci Bulqar dövləti tərəfindən Beliqrad olaraq adlandırılmışdır.
Rafiq Mehdiyev (rəssam)
Həyatı
Rafiq Mehdiyev 1933-cü ildə iyunun 10-da Naxçıvan MR Şahbuz rayonunda anadan olmuşdur. Orta təhsili Bakıda 31 saylı məktəbdə almış, Ə. Əzimzadə adına rəssamlıq texnikumunu(1948–1953), Surikov adına Moskva Dövlət Rəssamlıq İnstitutunun qrafika fakültəsini (1953–1958) bitirmişdir. Əmək fəaliyyətini Ə.Əzimzadə adına rəssamlıq texnikumunda müəllim ( 1962), sonra M.Əliyev adına A D İ İ-da dekan, Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Akademiyasında müəllim vəzifəsində çalışmışdır.
Belqrad
Orta əsrlər
Stefan Draqutin qayınatası Macar kralı V Stefenin vasitəsilə 1284-cü ildə şəhəri öz idarəçiliyi altına almışdır. Draqutin tarixdə Belqradı idarə edən ilk serb olaraq da tanınır. 1371-ci ildə Maritsa döyüşü və ardınca 1389-cu ildə baş vermiş Kosovo döyüşü nəticəsində Osmanlı dövləti Serb İmperiyasının cənub torpaqlarını ələ keçirmişdi. Buna baxmayaraq, paytaxtı Belqrad olan Serb Despotluğu 70 ilə yaxın türklərə müqavimət göstərmişdir. Despot Stefan Lazareviçin dövründə şəhər Osmanlı hakimiyyətindən qaçan təqribən 40-50 min nəfər Balkan əsilli şəxsə ev sahibliyi etmişdir.
Rafiq Mehdiyev (rəssam)
Həyatı
1980-cı ildə əməkdar rəssam (18.12.1980), 1988-ci ildə dosent, 1992-ci ildə isə professor və xalq rəssamı fəxri adına layiq görülmüşdür. 2003-cü ildən isə prezident təqaüdçüsü olmuşdur. Mehdiyev Rafiq bir neçə dəfə Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı seçilmişdir.
Belqrad
Orta əsrlər
1427-ci ildə Stefan Lazareviçin xələfi olan Georgi Brankoviç Belqradı macarlara vermək məcburiyyətində qaldı və Smedorovo yeni paytaxt elan olundu. Osmanlı ordusunun Mərkəzi Avropaya irəliləməsində maneə təşkil edən Belqrad 1456-cı ildə 100 min nəfərlik Osmanlı ordusu tərəfindən mühasirəyə alınmış, xristian komandan Yanoş Hunyadi tabeçiliyində olan hərbi birləşmələr şəhəri II Mehmedə qarşı müdafiə etmişdir.
Rafiq Mehdiyev (rəssam)
Həyatı
Rəssam 2009-cu ildə Bakıda vəfat etmişdir.
Belqrad
Türk hakimiyyəti və Avstriya istilaları
thumb|180px|Belqradın mühasirəsi (1456). Osmanlı [[miniatürü]]
Crataegus × dsungarica
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Rafiq Mehdiyev (rəssam)
Həmçinin bax
Şair Tofiq Mahmudun, kinorejissor Hüseyn Mehdiyevin qardaşı, rəssam Rəşad Mehdiyevin atası, heykəltaraş İmran Mehdiyevin babasıdır.
Belqrad
Türk hakimiyyəti və Avstriya istilaları
29 avqust 1521-ci il tarixində Osmanlı hökmdarı I Süleyman rəhbərliyindəki qüvvələr Belqradı fəth etmişdir. Bu döyüşlərdə şəhər demək olar ki, yerlə yeksan edildi. Şəhərin bütün pravoslav əhalisi hazırda Belqrad Meşəsi olaraq bilinən əraziyə köçürüldü. Belqrad bu dövrdə Osmanlı nəzarətində olan Avropada İstanbulla birlikdə əhalisi 100 min nəfəri keçən iki şəhərdən biri idi. Şəhərin türklər tərəfindən ələ keçirilməsindən sonra burada Osmanlı memarlığı üslubu ilə məscidlər inşa olunmağa başladı.
Belqrad şəhəri 1688-1690, 1717-1739, 1789-1791-ci illərdə Müqəddəs Roma imperiyası şahzadələri olan II Maksimilian, Savoy şahzadəsi Yevgen və marşal Baron Ernst Gideon fon Lauden rəhbərliyində Habsburqlar sülaləsi tərəfindən işğal edilsə də, hər dəfə Osmanlı hökmdarları tərəfindən geri alındı. İşğal dövrlərində şəhərdə iki dəfə böyük köç baş verdi. Yüz minlərlə etnik serblər və avstriyalılar Habsburq İmperiyası sərhədlərinə daxil olaraq, müasir Voyevodina və Slavoniya ərazilərinə köçdülər.
Serbiya Krallığı
Birinci serb üsyanı ərzində serb inqilabçılar 8 yanvar 1807-ci ildən 1813-cü ilə qədər şəhərə nəzarəti ələ keçirdilər. Lakin 1813-cü ildə Osmanlı qoşunları şəhərə nəzarəti yenidən ələ aldı. 1815-ci ildə başlamış İkinci serb üsyanından sonra Serbiya 1830-cu ildə yarım müstəqil dövlət olaraq tanındı.
1878-ci ildə Serbiya Knyazlığının tam müstəqillik əldə etməsindən sonra 1882-ci ildə ölkə Serbiya Krallığı adı aldı. 1900-cü ildə Belqradın əhalisinin sayı 70 min nəfərə yaxınlaşırdı. 1915-ci ildə isə əhalinin sayı 80 min nəfərə çatdı.
Təchizat Zənciri
Təchizat zənciri — bir məhsul və ya xidməti təchizatçıdan müştəriyə çatdırmaq üçün qurulmuş təşkilatlar, insanlar, texnologiya, müxtəlif fəaliyyətlər, informasiya və resurslar sistemidir. Təchizat zənciri fəaliyyətləri təbii ehtiyatların, xammalın və komponentlərin hazır məhsula çevrilməsini təşkil edir.
Belqrad
Birinci dünya müharibəsi
28 iyul 1914-cü ildə Avstriya-Macarıstanın Serbiyaya müharibə elan etməsi ilə Birinci dünya müharibəsi başladı. Müharibə ərzində Balkan yarımadasında baş vermiş döyüş əməliyyatlarının əksər hissəsi Belqrad yaxınlığında olmuşdu. 29 iyul 1914-cü ildə Avstriya-Macarıstan qoşunları tərəfindən bombalanan Belqrad şəhəri, 30 noyabr tarixində Oskar Potiorekin başçılıq etdiyi Avstriya-Macarıstan ordusu tərəfindən işğal edildi. 15 dekabrda marşal Radomir Putnik rəhbərliyindəki serblər tərəfindən geri alınan şəhər uzun müddət davam edən döyüş əməliyyatları nəticəsində dağıntılara məruz qalmışdı. 6-9 oktyabr 1915-ci illər tarixində Feldmarşal Avqust fon Makenzenin rəhbərlik etdiyi alman və Avstriya-Macarıstan qoşunları şəhəri yenidən işğal etmişdir. 1 noyabr 1918-ci ildə serb və fransızların birləşmiş qüvvələri şəhəri azad etmişdir. Müharibə başa çatdıqdan sonra Belqrad şəhəri 1929-cu ildə Yuqoslaviya Krallığı adını almış yeni Serb, xorvat və sloven dövlətinin paytaxtı elan olundu. thumb|250px|[[Respublika meydanı (Belqrad)|Respublika meydanı 1941-ci ildə]]
İkinci dünya müharibəsi
thumb|250px|Alman qoşunları tərəfindən bombardman edilmiş Belqrad şəhəri. 1941-ci il.
Təchizat Zənciri
Təchizat Zəncirinin İdarəolunması
Satınalma və tədarük, istehsal və logistika fəaliyyətlərinin planlaşdırılması və idarə olunmasını əhatə edir. Ən vacibi isə, buraya təchizatçılar, potensial tərəfdaşlar, vasitəçilər, üçüncü-tərəf xidmət təminatçıları və müştərilərlə koordinasiya və tərəfdaşlıq əlaqələri daxildir. Bu da şirkət daxilində və şirkətlər arasında tələb və təklifin tənzimlənməsinə yardım edir. Bu baxımdan TZİ biznesin əsas iş funksiyalarını və proseslərini birləşdirən, onların vahid və səmərəli şəkildə fəaliyyətlərini təmin edən bir mexanizmdir. Biznes funksiyaları dedikdə bir şirkətin fəaliyyəti üçün lazım olan bütün proseslər nəzərdə tutulur. Məsələn, TZİ birbaşa olaraq istehsalat və logistika proseslərinə nəzarət edir; marketinq, satış, məhsul dizaynı, maliyyə və informasiya texnologiyaları proseslərinin fəaliyyətlərini isə koordinasiya edir.
Belqrad
İkinci dünya müharibəsi
25 mart 1941-ci ildə hökumət naibi şahzadə Pavel Karageorgieviç Üçlər paktını imzalayaraq Nasist Almaniyasının müttəfiqi olmuşdur. Bu qərar şəhərdə etiraz aksiyalarının başlamasına səbəb olmuşdur. Hərbi Hava Qüvvələri komandanı general Duşan Simoviç II Pyotr Karageorgiyeviçin idarəetməni təhvil alacaq yaşa çatdığını bəyan edərək ölkədə hərbi çevriliş etmişdir. Bu hadisədən qısa müddət sonra 6 aprel 1941-ci ildə şəhər Lüftvaffe tərəfindən bombardman edilmiş, nəticədə 2274 nəfər həyatını itirmişdir. Bunun ardınca Yuqoslaviya ərazisi Nasist Almaniyası, İtaliya Krallığı, Macarıstan və Bolqarıstan tərəfindən işğal edilmişdir. Bu işğal nəticəsində nasist dövləti olan Müstəqil Xorvatiya dövlətinin əsası qoyulmuşdur.
1941-ci ilin yaz və payız aylarında partizan qüvvələrinin hücumlarına cavab olaraq Serbiyada yerləşən Alman Hərbi Qərargahı generalı Franz Böme tabeçiliyində olan almanlar yerli sakinlərə, xüsusilə də yəhudilərə qarşı bir çox qətliam həyata keçirmişdir.
Təchizat Zənciri
Təchizat Zəncirinin İdarəolunması
Təchizat zəncirinin əsas məqsədi minimum inventarla tələb və təklif arasında uyğunluq qurmaqdır. Əgər tələb təklifədn çox olarsa onda inventarlar bitəcək və şirkət bazarın tələbatını qarşılaya bilməyəcək. Bu halda müştərilər narazı olacaq. Əgər tələb təklifdən az olarsa, bu zaman inventarlar artacaq. Bu da nağd pulun anbarda istifadəsiz inventar kimi qalması deməkdir. Beləliklə, şirkətin likvidliyi azalacaq və maliyyə xərcləri artacaq.
Belqrad
İkinci dünya müharibəsi
16 aprel 1944-cü ildə şəhərin Antihitler koalisiyası tərəfindən bombardman edilməsi nəticəsində min nəfər yerli sakin həlak oldu. Bombardman pravoslavlar tərəfindən Pasxa bayramı qeyd edildiyi günə təsadüf etmişdi. Şəhərin böyük hissəsi 20 oktyabr 1944-cü ilə qədər alman işğalı altında qalmışdır. 29 noyabr 1945-ci ildə Marşal İosip Broz Tito Yuqoslaviya Federativ Xalq Respublikasının qurulduğunu Belqradda elan etmişdir. 7 aprel 1963-cü ildə ölkənin adı Yuqoslaviya Sosialist Federativ Respublikası olaraq dəyişdirilmişdir.
Yuqoslaviyanın dağılması
thumb|250px|[[NATO qüvvələri tərəfindən bombardman edilmiş Yuqoslaviya Müdafiə Nazirliyinə məxsus bina. 1999-cu il]]
Təchizat Zənciri
Təchizat Zəncirinin İdarəolunması
Təchizat zəncirini optimallaşdırmaq üçün müxtəlik üsullardan istifadə olunur. Şirkətlərin böyüklüyündən, xammal və məhsulların növündən asılı olaraq fərqli yanaşmalar ola bilər. Hal-hazırda beynəlxalq praktikada ən çox işlənən üsullar bunlardır:
§ Strateji satınalma – ucuz xammal və işçi qüvvəsi olan ölkələrdəki şirkətlərlə əməkdaşlıq. Məsələn bütün dünya üzrə satılan kompüterlərin böyük əksəriyyəti Çində istehsal olunur.
Belqrad
Yuqoslaviyanın dağılması
9 mart 1991-ci ildə Slobodan Miloşeviçin hakimiyyətinə qarşı olan əhali Vuk Draşkoviç rəhbərliyində üsyana başlamışdır. Bəzi media məlumatlarına görə bu aksiyalarda 100-150 min nəfər iştirak etmişdir. Aksiya nəticəsində iki nəfər ölmüş, 203 nəfər yaralanmış və 108 nəfər həbs edilmişdir.
1999-cu ildə baş vermiş Kosovo müharibəsindən sonra Yuqoslaviyanın NATO tərəfindən bombardman edilməsi nəticəsində şəhərdə böyük dağıntılar meydana gəlmişdir. Bombalanan binalar arasında bir çox nazirlik, 16 texniki işçinin öldüyü Serbiya Radio Televiziya binası, "Jugoslavija" hoteli, bir çox xəstəxana, Avala qalası və Çin Xalq Respublikasının səfirliyi də var idi.
Təchizat Zənciri
Təchizat Zəncirinin İdarəolunması
§ Logistika optimallaşdırılması – çatdırılma yollarının analizi, konteyner tutumunun maximum istifadəsi və s. bu kimi üsulların tətbiqi üçün uyğun proqramlardan istafadə edərək.
Belqrad
İqlim
Ərazisinin böyük hissəsi rütubətli subtropik iqlim tipində yerləşir. Hava temperaturu yanvarda 1.4 °C ilə iyulda 23 °C arasında dəyişir. İllik ortalama temperatur 12.5 °C-dir. İllik yağıntının miqdarı təqribən 680 mm-dir. İllik ortalama günəşli saat sayı 2122-dir. Bu vaxta qədər ölçülmüş ən yüksək temperatur 24 iyul 2007-ci il tarixində 43.6 °C qeydə alındığı halda, ən aşağı temperatur isə 10 yanvar 1893-cü ildə -26.2 °C qeydə alınmışdır.
Əhalisi
2011-ci il hesablamalarına əsasən şəhər əhalisi 1,166,763 nəfər təşkil edirdi. Şəhərdə yaşayan əsas etnik qruplar bunlardır: serblər, qaraçılar, çernoqoriyalılar, yuqoslavlar, xorvatlar, makedonlar. Əhalinin əksər hissəsi ölkənin daha kiçik şəhərlərindən və kəndlərdən gələn iqtisadi immiqrantlardan, o cümlədən 1990-cı illərdə baş vermiş Yuqoslaviya müharibələri nəticəsində Xorvatiya, Bosniya və Herseqovina, Kosovo kimi ölkələrdən olan on minlərlə məcburi köçkünlərdən ibarətdir. Şəhərdə 1990-cı illərin ortalarındakı köç axını ilə gələn 10,000-20,000 nəfər aralığında etnik çinlinin yaşadığı təxmin olunur. Yeni Belqradda yerləşən "70-ci Blok" xalq arasında "Çin məhəlləsi" adı ilə tanınır. 1970-1980-ci illər ərzində xüsusilə Suriya, İran, İordaniya və İraqdan təhsil almaq məqsədilə buraya gələnlər şəhəri tərk etməmiş, ailələri ilə birlikdə yaşamağa başlamışdır.
Belqrad tarixən bir çox fərqli dini qruplara ev sahibliyi etmişdir. Serb Pravoslav Kilsəsi ən böyük dini icma hesab edilir. Burada, həmçinin 31914 nəfər müsəlman, 13720 nəfər katolik və 3128 nəfər protestant yaşayır. İkinci dünya müharibəsi zamanı Nasist Almaniyası tərəfindən işğala məruz qalan şəhərin yəhudi əhalisi xeyli azalmışdır. Vaxtilə 10 min yəhudinin məskunlaşdığı Belqradda hazırda 295 nəfər yəhudi yaşayır.
Ənzəli şəhristanı
Ənzəli Şəhristanı — İran İslam Respublikasının Gilan ostanında inzibati ərazi vahidi. Şəhristanın inzibati mərkəzi Ənzəli şəhəridir. 2006-cı ildə aparılmış siyahıyaalmanın yekunlarına əsasən şəhristanda 133 134 nəfər əhali yaşayır. Əhalisi əsasən giləklərdən ibarətdir.
Salman ibn Rəbiə
Salman ibn Rabiə al-Bəxili (doğ.:naməlum - 650-ci ildə ölüb) Azərbaycanı işğal edən ərəb qoşunlarından birinə başçılıq edib. Xəlifə Ömərin dövründə, 633–644-ci illərdə Xilafətin Azərbaycan və Ərməniyyədəki qoşunlarının hərbi komandanı. Bələncər döyüşündə xəzərlər tərəfindən öldürülən qardaşı Əbdürrəhman ibn Rəbiə ilə birlikdə Şimali Qafqaz və Xəzər çöllərində ərəblərin hərbi əməliyatlarında iştirak edir.
Rəbiə tayfasının nümayəndəsidir.
Por-Royal
thumb Por-Royal — Paris yaxınlığında qadın monastrı. XVII əsrdə yansenizmin, Fransada maarifçiliyinin mərkəzi olmuşdur. Paskal burada yaşamış və işləmişdir. Por-Royal məktəbində müxtəlif dərsliklər, o cümlədən kartezian rasionalizmi ruhunda yazılmış məntiq dərsliyi (müəllifləri Arno və Nikol) tərtib edilmişdir. Dərslikdə hökmlərin müfəssəl təsnifatı verilmiş,həmçinin sintetik və analitik metodların fərqi məsələsi nəzərdən keçirilmişdir. Yansenistlər mübarizədə yezuitlərin tərəfinə keçmiş XIV Lüdovikin əmri ilə monastır yandırılmışdır (1712).
Şəmsi Bədəlbəyli küçəsi
Şəmsi Bədəlbəyli küçəsi — Azərbaycanın paytaxtı Bakı şəhərində cənub-qərbdən şimal-şərqə qədər uzanan bir küçədir. Şəhərin mərkəzi küçələrindən biridir. Tanınmış azərbaycanlı aktyor Şəmsi Bədəlbəylinin adını daşıyır. Şərqdən Azadlıq prospekti və Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetinin, qərbdən - Füzuli meydanına, şimaldan - yeni qoyulmuş Qış bulvarına, cənubdan Mirzə Ağa Əliyev küçəsi ilə kəsişməsində yerləşir. Küçədə Bakı Musiqi Akademiyasının binası var.
Küçənin tarixi
Manaf Süleymanovun xatirələrinə görə, neft bumu XIX əsrdə Bakıda başlamış və yataqlarda böyük miqdarda neft hasil olunduqda, şəhərə qədər neft böyük miqdarda - zavodlara nəql etməyə başlamışdır. Bunun üçün böyük miqdarda barel istehsal etməyə ehtiyac vardı. Sabunçu Stansiyasından Kubinsakaya meydanına qədər hər iki tərəfdə kooperativ atelye olan küçə uzanmışdı. Bu baxımdan, küçənin adı Bondarnaya oldu. Nəticədə, yerli hakimiyyət orqanları şəhər xaricindəki bütün kooperativ seminarları götürməyə qərar verdilər və sahiblərinə iki həftəlik müddət verildi.
XX əsrin əvvəllərində Bakıda basılı təbliğat işi Bolşevizm ilə başladı. 1903-cü ilin dekabrında Bakı İnqilab Komitəsinin ilk nəşriyyatı Bondarnaya küçəsi, 42 nömrəli ərazidə yaradılmışdır.
thumb|[[1930-cu illər]]
Eupatorium jacquemontii
Eupatorium jacquemontii Eupatorium jacquemontii
Şəmsi Bədəlbəyli küçəsi
Küçənin tarixi
Sovet dövründə küçə Bolqarıstan kommunist hərəkatı aktivisti Georgi Dimitrovun şərəfinə dəyişdirildi. Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqının dağılmasından və Azərbaycanın müstəqillik elan edildikdən sonra Azərbaycan Xalq Artisti Şəmsi Bədəlbəylinin şərəfinə dəyişdirildi.
Eupatorium jacquemontii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Şəmsi Bədəlbəyli küçəsi
Küçənin tarixi
2001-ci ildə Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin tarixi və mədəni abidələr haqqında sərəncamına əsasən Azərbaycan Dövlət Musiqi Akademiyasının binası (98 saylı mənzil) milli əhəmiyyətli tarixi və mədəniyyət memarlığı abidələri elan edilmiş və şəhərin tarixi və mədəniyyətinin memarlıq abidələri olan küçə - dəyərlər: bunlar 5 saylı bina (1883-cü ildə tikilmiş), 7, 8 (1904-cü ildə tikilmiş), 15 (1890-cı ildə tikilmiş), 16 (1915-ci ildə tikilmiş), 18 (1900-cü ildə tikilmiş), 20 (1890-cı ildə tikilmiş), 21 (1910-da tikilmiş ), 23 (1900-cü ildə tikilmiş), 25 (1900-cü ildə tikilmiş), 30 (1898-ci ildə tikilmiş), 37 (1898-ci ildə tikilmiş), 51, 54, 58 (1902-ci ildə tikilmiş), 67 (1900-cü ildə tikilmiş), 69 (1898-ci ildə tikilmiş), 75 (1894-cü ildə tikilmiş), 77 (1900-cü ildə tikilmiş), 80 (1910-cu ildə tikilmiş), 81 (1898-ci ildə tikilmiş), 82 (1900-cü ildə tikilmi), 83 (1892 tikilişi) və 104.
"Qış bulvarının yenidən qurulması və tikintisi"
2009-cu ildə Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev Heydər Əliyev Sarayından Füzuli meydanına qədər ərazini əhatə edən park kompleksinin inşasına əmr etdi. 2010-cu ilin fevralında Şamsi Bədəlbəyli küçəsində köhnə evlərin sökülməsi başladı.
Yıxılmış evlərin sakinlərinə hər kvadratmetr üçün 1500 manat kompensasiya verildi. Dissentlər, ödənişlərin böyüklüyünə görə, evlər sökülməsinə qarşı çıxdılar və bu sakinlər və işçilər arasında etiraz və qarşıdurmalara səbəb oldu. Evlərin sakinlərinə görə, onlar icra hakimiyyətinin nümayəndələrindən təzyiq altında qaldılar, kompensasiya ilə razı olmayanlara evlərini çıxarmaq üçün mənzillər kommunal xidmətlərdən kəsildi. Xüsusilə, 2012-ci ilin fevralında tarix və mədəniyyətin memarlıq abidəsi olan 8 saylı evin sökülməsi başladı və eyni ilin aprelində 20 saylı evin son kirəciləri də tarixi və mədəniyyət memarlıq abidəsindən zorla evakuasiya edilmiş, sonra binanın biri ekskavator tərəfindən yıxıldı.
Mayın 10-da Bakı şəhərinin Füzuli və Mirzə ağa Əliyev küçələri arasında tikilmiş "Qış bulvarının" açılışı, Şəmsi Bədəlbəyli küçəsinin böyük hissəsində oldu. Açılış mərasimində Prezident İlham Əliyev, həyat yoldaşı Mehriban Əliyeva və ailəsinin üzvləri iştirak ediblər. 7 hektar ərazini əhatə edən "Qış bulvarı", 1 km uzunluğunda və 150 metr genişliyi Bakı şəhərində ən böyük park olmuşdur.
Zamanov
Zamanov — Azərbaycanda soyad.
Müqəddəs Valentin günü (film, 2013)
Müqəddəs Valentin günü (Valentinas vienas) — litvalı rejissor Donatas Ulvydasın komediya janrında filmi. 2013-cü ildə çəkilmişdir.
Məzmun
Açıq və həyəcanlı romantik komediyada gənc insanların, onların Müqəddəs Valentin günündə yaşanan ehtiras və sevgiləri haqqdadır. Gecə boyu bir oğlanla macəra axtaran qız, əvvələr evli cüt öz soyumuş hisslərini canlandırmağa cəhd göstərir, uşaqlıqda bərk dost olan cütlük özləri üçün yeni bir səviyyəni tapmaq istəyir — onlar hamısı bu əzablardan qurtararaq yalnız sevgi axtarışındadırlar...
Bulbophyllum melinoglossum
(Bulbophyllum melinoglossum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Cənub Qütb dairəsi
thumb|330px|Cənub Qütb dairəsi (qırmızı xətt)
Cənub Qütb dairəsi — Dünyanın ən əsas paralellərindən biridir.
Cənub Qütb dairəsi 66°33′44″ (66.5622°) paraleldən keçir. Buradan Cənub qütbünə qədəri əraziləri Antarktika adlandırılır. Sərt iqlimə malik əraziləri əhatə edir. Bu dairənin əks tərəfində isə Şimal Qütb dairəsi dairəsi yerləşir. Qütb gecə və gündüzlərinin müşahidə edildiyi ərazilərin sərhəddini təşkil edir.
Payna
Payna və ya Paynaqan — bərəkət mərasimi. Bu bayramın qoruyucu ruhuna (Bayanay / Payana / Payna) at qurban edilirdi. Bu ruh hər boyu xəta və bəladan qoruyar. Bu bayrama xüsusilə yaşlılar qatılır. Bundan başqa gənc kişi və qızlar burada bir-birlərini bəyənib, çiçək verərək könüllərini almağa çalışırlar. Beləcə evlənəcəkləri adamı seçərlər. Payna bayramı adı verilən bu mərasimdə boyun əhalisinin artması üçün dua edilər, çünki boyun nə qədər çox əhalisi olan olsa Payna da o qədər güclü olar. Mərasimi aparan şamanın fövqəltəbii səfərində istifadə qılıncı yanında olar.
Qoça, Saya, Payna, Paqta dördlü bir mərasim silsiləsi meydana gətirərlər. Bundan başqa Şumer ənənəsindən yaxın şərq və orta Asiyaya yayılan və bu sıralamaya uyğun düşən Narduqan bayramı tapılar.
Etimologiya
(May/Bay/Pay) kökündən törəmişdir. Zənginlik, ululuq, müdriklik, idarə etmək mənalarını ehtiva edər. Baymak hərəkəti, böyümək və inkişaf mənasına da gəlir.
Şimali Keyp vilayəti
Şimal Burun əyaləti (, Afrikaanca: Noord-Kaap, Tsvana dili: Kapa Bokone, Xhosa dili: Mntla-Koloni) — Cənubi Afrika Respublikasının ən böyük, əhali sıxlığı ən az əyaləti.
1994-cü ildə keçmiş Burun əyalətinin Şimal Burun, Cənub Burun və Qərbi Burun olaraq üç yerə bölünməsi ilə qurulmuşdur. Ən böyük şəhəri və paytaxtı Kimberleydir.
Demoqrafiya
Əhalinin sayı(2001): 822.727. Ən seyrək nüfuzlu Cənubi Afrika Respublikası əyalətidir.
Dillər:
Coğrafiya
Şimali Keyp təxminən 361.830 km2lik sahəsi ilə Cənubi Afrika Respublikasının ən geniş əyaləti və qəsəbələrin arasındakı məsafələrin böyüklüyündən ötəri da ən seyrək sahib sahib əyalətidir. Ərazi hətta Almaniyadan bir az böyükdür. Qərb sahilinə tarla çiçəkləri ilə məşhur Namaqualand bölgəsi yerləşir.
Şimalda Namibiya və Bostvana ilə, Şərqdə Şimali Qərb Əyaləti və Azad Əyalət ilə, Cənubda Qərb Burun və Şərq Burun əyalətləri ilə sərhədləri varkən, Qərbdə Cənubi Atlantik Okeanına sahili vardır.
Mirzə Həsən Yüzbaşov-Qarabaği
Mirzə Həsən bəy Alı yüzbaşı oğlu Qarabaği — şair.
Həyatı
Mirzə Həsən bəy Alı yüzbaşı oğlu 1841-ci ildə Şuşa şəhərində anadan olmuşdu. İbtidai təhsilini atasından almışdı. Sonra mədrəsə də təhsilini  davam etdirmişdi.Savadlı olduğundan dolayı mirzə ünvanı daşıyırdı. Ticarətlə məşğul idi. O, 1904-cü ildə vəfat edib.
Mirzə Həsən bəy Səadət xanımla ailə qurmuşdu. Xəlil bəy, Qasım bəy adlı oğulları vardı.
Mirzə Həsən bəy şair idi. Öz adı ilə könül açan şeirlər qələmə almışdı. Mir Möhsün Nəvvab ona "Kaşif" təxəllüsünü vermiş, lakin o bunu qəbul etməmişdi. Məhəmmədəli Tərbiyət onu Kaşif təxəllüsü ilə oxucu önünə çıxarmışdı. "Məclisi-üns" ədəbi yığnağın üzvü idi. Mir Möhsün Nəvvab, Məhəmməd ağa Müctəhidzadə və başqa təzkirəçilər, tədqiqatçılar ondan bəhs etmişlər.
İmamqulubəyli (Bərdə)
İmamqulubəyli — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 19 may 1993-cü il tarixli, 611 saylı Qərarı ilə Bərdə rayonunun Yeni Daşkənd kənd Sovetinin İmamqulubəyli kəndi Zümürxaç kənd Sovetinin tərkibinə verilmişdir.
Toponimikası
XIX əsrin əvvəllərində 104 ailədən ibarət olan qaradolaq tayfasına mənsub ailələr indiki Ağdam rayonu ərazisində məskunlaşmışdı. Çar hökuməti həmin ailələrin idarəsini 5 il ərzində İmamqulu bəyə vermişdi. Bundan sonra İmamqulubəyli adlanan həmin qaradolaq ailələri sonralar müxtəlif yerlərdə məskunlaşaraq bir neçə eyniadlı kənd yaratmışdılar.
Attila
Attila və ya  Atilla — türk-Hun dünyasının ən məşhur sərkərdələrindən biri. "Avropanın imperatoru" titulunu qazanmış Avropa Hun İmperiyası hökmdarı.
Attilanın atası Muncuq xandır. Əmisi Rua, onu atası öldükdən sonra bozqırda tək başına yaşamağa çalışarkən tapıb və yanına gətirib. Eramızın 434-cü ilində taxta çıxan Attila, deyilənə görə, İdil (Volqaboyu) türkləri nəslindəndir. Müasirləri onun orta boylu, enli kürəkli, qara saçlı olduğunu yazır. Güclü natiqlik qabiliyyətinə malik olub. Sadə həyat tərzi sürən Attila qonaqpərvərliyi ilə də seçilib. thumb|[[Muncuq Xan oğlu Attila Xan]] Avropa qitəsinin üçdə ikisindən çoxuna hakim oldu və dövlətin sərhədlərini Asiyaya qədər genişləndirdi. Hökmdarlığı boyunca ordusu ilə Qərbi və Şərqi Roma (bax Bizans) imperiyalarını tez-tez istila edən Attila, Orta əsr salnamələrində qəddarlığı ilə xatırlanır. Bu səbəblə də Avropa mənbələrində "Tanrının Qamçısı" olaraq adlanır, amma Macar və Türk mənbələrində adından hörmətlə bəhs edilir.
Atilla adının mənası
Atilla adının haradan götürülüdüyü haqqında bir çox fikirlər var, belə ki bəzilər onun Qot dilindən götürüldüynü iddia edir. Qot dilində mənası "Atta" yəni ata mənasını verdiyinə inanırlar. Bəziləri isə onun qədim türkcədə "hörmətli, məşhur" kimi tələffüz olunduğuna inanırlar. Hətta adın İtil çayındanda (volqa) götürüldüyünü düşünənlərdə var. Sözünə sadiq birsi olmaqla yanaşı, əsgərləri ona böyük hörmət və inam bəsləyirdilər. Atilla Tanrıya inamı ilə digər hökümdarlardan çox fərqlənirdi. O, inancına sadiq və digər inanclara da öz inancı qədər hörmət edən şəxs idi. Hətta buna Roma Papası Leonun onun qarşısında diz çökdüyü zaman bundan narahat olaraq onu ayağa qaldırması onun inanclara necə hörmət etdiyini göstərir.
Onun ordusu qərbi və şərqi Roma dövlətlərinin ordularından çox üstün idi və orduda Atillaya inam tam idi. Onun ordusu macarlardan, güclü süvarilərdən və müxtəlif növ silahlardan (nizə, qılnc) təşkil olunmuşdu. Orduda güclü nizam-intizam yaradılmışdı.
Atillaya qədər Hun Dövləti
Böyük Hun İmperiyasının qurulma tarixi eramızdan əvvəl 220-ci ilə təsadüf edir. Onun qurucusu Teoman olsa da ən qüdrətli dövrünü Mete xaqanın dövründə göstərmək olar. Belə ki, Mete xaqan ordu quruculuğu orduda güclü intizam yaratdı və beləcə Çin ordularını məğlub etdi. Sonradan bu sistem bir çox dünya dövlətlərində istifadə edilib. Mete xaqanın ölümündən sonra dövlət bir müddət gücünü saxlasa da eramızın 46-cı ilində Qərbi Hun İmperiyası və Şərqi Hun İmperiyası olmaqla 2 yerə parçalandı. Kama Tarxan tərəfindən 352-ci ildə Avropa Hun İmperiyası quruldu.
Bu dövlətin qurucuları Xəzər Dənizi ətrafında yaşayan Türk boylarıdır. Bu boylar Oğuzlar, Tunquzlar, Sarmatlar, İskitlər və s. kimi türk köklü idi. Artıq 4-cü əsrdə Hun sərkərdəsi Balamirin başçılığı ilə qərbə yürüşlər başladı. O Idil çayını keçərək Avropaya doğru xeyli irəllədi. Onlar şimal tayfası olan Germanları da öz tərflərinə çəkməyi bacardılar. Balamirdən sonra Avropalıların "Baltazar" ləqəbi verdiyi Alipbi hakimiyyətə gəldi və dövlətin sərhədləri Dunay çayını da keçdi.
434-cü ildə Hun imperatoru Rua Bizans üzərinə səfərə hazırlaşarkən vəfat etdi. Atillaya qədər dövlətin bu qədər böyüyüb güclənməsinə baxmayaraq Atillanın dövründə dövlət bütün Avropa və hətta dünyanı qorxuya sala bildi.
Hakimiyyətə gəlməsi
Right|thumb|200px|Hun İmperatorluğu Avropada hunları Attiladan əvvəl də yaxşı tanıyırdılar. 374-cü ildə hunların xanı seçilən Balamir qərbə doğru xeyli irəliləyərək xeyli torpaqlar almış, şərqi german tayfalarını öz tərəfinə çəkmişdi. 375-ci ildə o, Dnepri keçərək viziqotları da məğlub etmişdi. Onun dönəmində hunlar müxtəlif istiaqamətlərdən yavaş-yavaş Roma imperiyasının sərhədlərinə doğru irəliləyirdilər. O cümlədən, Qafqazdan keçərək Anadoluda Roma ordusunu məğlub etmişdilər. 409-cu ildə Balamirin oğlu Ulduz xan Bizans üzərinə hücum etdi. Hunların təzyiqinə dözməyən Bizans imperatoru elçi göndərib sülh təklif etdi.
Buna baxmayaraq, German (Alman) əfsanələrində Attila, çox böyük və ədalətli bir hökmdar kimi göstərilir. Attilanın sarayında bir çox German hökmdarı yaşayırdı. Nibelungen Dastanı, Hun-German mücadilələrindən meydana gəlir. Bu hekayələrdə Attila, Etzel adında böyük avtoritetə sahib, barışsevər və yalnız asilərə qarşı qılınca kuşanan ərən ruhlu bir hökümdardır. Avropa Hun İmperiyasının paytaxtı olan Etzelburg adının buradan gəldiyi bilinməkdədir. Aetus ile etdiyi katalon meydan savaşında roma ordusu dağılmış Qərbi Got kralı Theodeirch ölmüşdür. Attila ordusunu dinləndirərək qaçan Aetusu təqib etmədi.
Qərbi Roma İmperiyasına səfər edərkən Papanın araya girməsi ilə(Papa Attilanın önündə diz çöküb əhv diləmişdir.) Attila Romanı fəth etmədi və vergiyə bağladı. Attila 453-cü ilin son arvadı tərəfindən gərdək gecəsi öldürüldü.
Məzarının harada olduğu bilinməməkdədir. Cənazəsinə gələnlər, məzarın yerinin bilinməməsi üçün öldürülmüştür, amma tarixçilər arasında Tuna çayının yatağının bir müddət dəyişdirildiyinə və xəzinələri ilə birlikdə Attilanın çayın altına dəfn edildiyinə, daha sonra da çay yatağının əvvəlki halına gətirildiyinə dair yayılmış bir inanc vardır. Çayın çox uzunluğundan və bir çox ölkədən keçdiyi üçün bürokratik problemlər çıxacağından qazıntı işləri aparıla bilmir.
Günümüzdə, Attila bəziləri üçün qəhrəman (xüsusilə Türk ve Macar mədəniyyətində), bəziləri üçün isə barbarların atası (Avropa mədəniyyətində) olaraq alınır, fəqət Attila barbar deyildi çünki Avropaya Asiya uygarlığının önəmli öğələrini və özəlliklərini Hunlar gətirmişdir. alt=|thumb|220x220px|Atilla və qardaşı [[Bleda]]
Hun ordusu
Qədim xristian tarixçisi Ammian Marsellin hunları belə təsvir edir: "Onlar öz arabalarında cəlayi-vətən adamlar kimi köç edirlər. Bu arabalar onların evidir. Orada arvadları oturur. Onlar paltar tikir və uşaqları saxlayırlar. Hunlar özlərinin yöndəmsiz, amma dözümlü atlarına elə bil bitiblər. Atdan düşmədən öz işlərini görürlər: alırlar, satırlar, ictimai yığıncaqlarda da atdan düşmürlər. Onlar cəlddirlər, atları isə çox sürətlidir. Döyüş vaxtı paz şəklində düzülüb hayqıraraq düşmənin üzərinə atılırlar. Ammian Marsellin yazır ki, hunlar kəmənddən silah kimi çox məharətlə istifadə ediblər. Qılıncları düz, hər iki tərəfi kəsici olub. Uzunluğu bir metrdən artıq olurmuş. Asimmetrik kamandan istifadə ediblər. Bu kamanların üst hissəsi alt hissədən uzun imiş. Bu cür quruluş kamanı daha elastik və at belində çaparkən atmaq üçün daha ələyatımlı edərdi.
Ordunun etnik tərkibi
Attilanın ordusunun özəyini Idil çayı (Volqa), Aral və Qara dəniz sahillərində, Qafqazda yaşayan türklər təşkil edirdi. Bunlar oğuz, altı oğuz, şara və bir sıra sair tayfalar idi. Qoşunda fin-uqor tayfaları – çeremis, erzə, mokşa, çudlar, estlar; qerman tayfaları – qotlar, venedlər də vardı. Bundan başqa fars və slavyanlardan da hun ordusunun tərkibində vuruşanlar az deyildi.
İstanbula doğru
Attilanın xaqanlığı dövründə də Bizans hunlarla hesablaşır və onlara xərac verirdi, amma hunların getdikcə güclənməsi onları çox narahat edirdi. Ona görə sülh şərtlərini tez-tez pozur, xəracı gecikdirirdilər. Bu, Attilanın qoşun hazırlayıb onların üzərinə hücum etməsinə səbəb oldu. 447-ci ildə Attila Balkan səfərinə çıxdı. Yol boyu bütün şəhərləri zəbt edən böyük sərkərdə, nəhayət, gəlib İstanbula çatır. Bizans imperatoru tələsik onun yanına elçilər göndərərək xahiş edir ki, şəhərə girməsin: sülh şərtlərini qəbul edir və söz verir ki, onlara ciddi şəkildə əməl edəcək. Cəza olaraq yeni şərtlər əlavə olunur. Onlar bir qədər də ağır idi. Anatolios müqaviləsi adlanan bu sazişdə aşağıdakı şərtlər olub:
Sülh şərtləri qəbul edilsə də, Bizans üçün bunlar çox ağır idi, amma başqa yolları da yox idi. Bizans Attila ordusunun hərbi gücü qarşısında duruş gətirə bilməzdi. Ona görə sui-qəsd hazırlanmasına qərar verdilər. 448-ci ildə İstanbuldan ölkəsinə dönən hun elçilik heyətinə Bizans heyəti də qatılmışdı. Hun heyətinin başında Edikun dururdu. Bizans heyətindən olan Priskosun qeydlərindən görünür ki, buraya Maksiminos, Priskos və Biqila daxil imiş. Sui-qəsdi Biqila həyata keçirməli imiş. Bunun üçün ona bir sandıq qızıl verilibmiş. Deyilənə görə, onun bu niyyətindən heyətdəki digər şəxslərin xəbəri olmayıb. Edikun ondan duyuq düşüb, amma Attilanın Macarıstandakı iqamətgahına gələnə kimi heç nə sezdirməyib. Bura çatanda isə Attilanı hadiseden xəbərdar edib. Attila Biqilanı sorğu-suala çəkib məsələni öyrənəndən sonra Teodosiosa bu məzmunda bir məktub göndərib: "Teodosios da Attila kimi bir atanın oğludur. Attila atası Munçuqdan aldığı əsilliyi qoruyub, amma Teodosios Attilaya xərac verən bir kölə vəziyyətinə düşüb. Teodosios əsilliyini qoruya bilmədiyi kimi, köləlik heysiyyatını da qoruya bilməyib. Çünki əsl yoldasinin- Attilanın canına qıymaq istəyib".
Katalaun döyüşü
Attila bu xəyanətin müqabilində Romanı cəzalandırmalı idi, amma bəhanəsi yox idi. O, iki ilə yaxın hazırlaşmalı oldu. Hazırlıq bitər-bitməz bəhanə də tapıldı. Bir neçə il əvvəl Roma imperatoru 2-ci Valentinianusun bacısı Honoriya ərə getmək niyyəti ilə Attilaya bir nişan üzüyü göndərmişdi. Bu qız Avqusta adı daşıyırdı, yəni imperator hüququna sahib idi. O, Attilaya ərə getsə, Romada bir nömrəli söz sahibi olacaqdı. Attila bu nişan üzüyünü xatırladı və nota göndərərək Honoriyanı arvad olaraq qəbul etdiyini bildirdi. Bundan əlavə, cehiz olaraq imperiyanın ona düşən yarısını istədi. Rədd cavabı verdilər. Bu, müharibə üçün yetərincə tutarlı səbəb idi.
Bu zaman Attilanın ordusunda 100 min türk və yüz minə yaxın digər türk tayfalardan döyüşçü olub. Roma imperatoru tələsik bütün xristian dünyasından qoşun yığmağa başlayıb. "Məsihin və Romanın yolunda ölməyə hazır olan" 200 mindən artıq döyüşçü toplanılıb. Nəhayət, Katalaun düzənliyində iki nəhəng ordu üz-üzə dayanıb. Attilaya qarşı Roma imperatoru Aesius çıxıb. Güclü və cəsarətli sərkərdə iki dəfə hunların içində olmuşdu. Bir dəfə əsir kimi, bir dəfə isə sürgündə. Türk və Alman dillərində sərbəst danışan Aesius legionçuların rəğbətini qazanmışdı. Attila və Aesius uşaqlıq dostu olsa da, Katalaun düzənliyində düşmən kimi üz-üzə gəldilər. Burda iki nəhəng ordu ölüb-dirim uğrunda mübarizəyə başladı. Tarixdə o vaxta kimi bu qədər döyüşçü bir yerə toplaşmamışdı. Dəhşətli qırğın iki gün davam edib. Roma ordusunun təzyiqinə hunların müttəfiqləri yox, türklər özləri müqavimət göstərə bilib. Döyüşün ikinci günü Roma legionçuları geri çəkilib.
Nəhayət, Roma papası 1-ci Lev Attilanın qarşısında əyilib başına tac qoydu və onu Avropanın imperatoru elan elədi. Bunu Napoleon da düşünürdü və o da Attila kimi papanı hüzuruna gətirdən ikinci Avropa imperatoru oldu.
Attilanın ölümü
Attila bütün qərbi öz əlinə alandan sonra indi də şərqə – İrana hücum eləmək istəyirdi. İtaliya səfərindən sonra İldiko adlı bir şahzadə ilə evlənmişdi. O, zifaf gecəsi daxili qanaxmadan (ağız və burnundan qan açılıb) vəfat etdi. Bunun sui-qəsd olduğu düşünülür, amma belə bir versiya da var ki, onu müayinə edən şaman deyib ki, sui-qəsd yoxdur. Bu, irsi xəstəlikdir. Qardaşı Buda da eyni xəstəlikdən ölmüşdü. Attilanın ölümü hunları matəmə qərq etdi. Rəvayətə görə, onu dəfn edəndə iç-içə üç tabut qoyublar. Birinci tabut qızıldan, ikincisi gümüşdən olub. Üçüncüsü isə poladdan düzəldilib. Bu tabutlar Tissa çayının kiçik adalarının birində torpağa basdırılıb. Adada dərin bir məzar qazılıb. Sonra çayın yatağı dəyişdirilərək qəbrin üzərindən keçirilib. Attilanın məzarını kimsə tapa bilməsin deyə belə ediblər. thumb|[[Ejen Delakrua: "Attila"]]
Hoqqabazlıq
thumb|300px|right|[[İeronim Bosxun Hoqqabaz adlı tablosu. Rəsm ərəsində rəssam hoqqabaz tərəfindən göstərilən nömrəyə diqqətlə baxan insanları təsvir etmişdir. Şəklin aşağı tərəfində isə insanların diqqətini cəmləməsindən isitfadə edən şəxsin izləyicilərdən birinin pul qabını oğurladığı görünür.]]
Hoqqabazlıq — göz yanılması və ya əlin cəld hərəkəti əsasında sehrbazlar tərəfindən müxtəlif nömrələrin göstərilməsi sənəti. Hoqqabazlıq ilə cadugərliyi bir birindən fərqləndirmək üçün sehrbazlar tərəfindən xüsusi dekorlar hazırlanır.
Hoqqabazlıq sənəti tarixən mövcud olmuş, lakin əsasən Orta əsrlərdən etibarən inkişaf etməyə başlamışdır. Hoqqabazlıq bir sənət ki, Avropada inkişaf etmişdir. Orta əsrlərdə Avropada yerləşən şəhərlərin şəhər meydanlarında hoqqabazlar tərəfindən insanlara müxtəlif sehr nömrələrinin göstərildiyi məlumdur. Venesiya da hər il təşkil edilən karnavallarda Avropanın müxtəlif bölgələrindən gələn sehrbazlar iştirak edirdi. Hoqqabazlar əsasən əlin cəldiyindən istifadə edərək izləyiciləri aldatmağa çalışırlar. Onlar tərəfindən istifadə edilən əsas alətlər çubuq və papaqdır.
Qaqauziya bayrağı
Qaqauziya bayrağı — Moldova Respublikası tərkibində yerləşən muxtar respublikası bayrağı.
Kambar
Kambar - türk mifologiyasında at tanrısı. Atları qoruyur, əyləncəni sevər. Yılkıcı (At Sürüsü Sahibi) Kambar Ata olaraq deyilər. İslam sonrası Qəmbər motivi ilə eyniləşdirilmişdir. Türklərlə qarlılıqlı təsir halında olan taciklerde yağış və ildırım tanrısı olaraq görünür. Türklərdə at daim ildırım ilə əlaqələndirilmişdir. Bu baxımdan ağla uyğun görünməkdədir. Yunancada kürəkən deməkdir. "Kambersiz toy olmaz," sözcüyü bu mənada istifadə olunur. Çalğıçılar qoruyucusu olaraq göstərildiyi da görülər. Əslində əslində var olan və atların qoruyucu ruhu olaraq görülən bir Tanrıya müxtəlif söz oxşarlığı səbəbiylə fərqli mənalar yüklənərək xüsusiyyətlərinin genişledildiyi aydın olmaqdadır. Həzrət Əlinin atlarından məsul qulunun (və ya könüllü xidmətçisinin) adının Qəmbər olduğu və birlikdə səfərlər etdikləri danışılar.