cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Eldar Mahmudov
Eldar Mahmudovun rəhbərliyin altında MTN uğurları
“Hilton Baku” və “JW Marriot Hotel Absheron” kimi nüfuzlu otellər, “Eurovision 2012” müsabiqəsinin keçirildiyi Bakı Kristal Zalı da terror qruplaşmasının hədəfi olub. Terrorçular müxtəlif mehmanxanaların və “Eurovision 2012” müsabiqəsinin keçirildiyi məkanın qarşısındakı avtomobillərə partlayıcı qurğular yerləşdiriblər, lakin Milli Təhlükəsizlik Nazirliyinin həyata keçirdiyi antiterror tədbirləri geniş tələfat cəhdinin qarşısını alıb. Çoxlu sayda terrorçu Milli Təhlükəsizlik Nazirliyinin qüvvələri tərəfindən öldürüldü, çoxsaylı həbslər edildi və məhkumluqlar təmin edildi.
Qara kəmər əməliyyatı
Mahmudov 2005-ci ilin fevralında cinayətkar qrup tərəfindən oğurlanmış Azərbaycan Beynəlxalq Bankının sədri Cəngir Hacıyevin həyat yoldaşı Zamirə Hacıyevanı xilas etmək üçün 2005-ci ilin martında “Qara kəmər” əməliyyatı həyata keçirib. Lakin dəstənin hərəkətləri artıq Azərbaycanın Milli Təhlükəsizlik Nazirliyi tərəfindən izlənilib.
Doqquz il ərzində dəstə fidyə almaq üçün Azərbaycanda tanınmış iş adamlarının ən azı onlarla qohumunu oğurlayıb. Eyni zamanda, oğrular qrupunun daha 13 üzvü Rusiya Federasiyası və Çeçenistan vətəndaşları da daxil olmaqla bütün Azərbaycan ərazisində həbs edilib.
"Qartal" əməliyyatı
Qartal əməliyyatı Eldar Mahmudovun rəhbərlik etdiyi Azərbaycan Respublikası Milli Təhlükəsizlik Nazirliyi tərəfindən Azərbaycanın şimal ərazilərində həyata keçirilən geniş antiterror əməliyyatı idi. Onun məqsədi Azərbaycanın Qusar rayonunda məskunlaşan bədnam terror qruplaşması olan “Meşə qardaşları” dəstəsinin başçıları ilə qarşılaşıb onları zərərsizləşdirmək olub. Dəstə 2008-ci il avqustun 25-də Qusar rayonunun Avaran və Xurel kəndləri arasındakı meşədə yerləşirdi. Xüsusi təyinatlılara pulemyot və qumbaraatanlardan istifadə edərək atəş açan terrorçularla döyüşmək əmri verilib. Yaraqlılar hadisə yerindən qaçıblar və döyüş helikopterləri və zirehli maşınlar vasitəsilə tam təqib aparılıb. Qrup üzvlərindən qanunsuz saxlanılan silah və “cihad və terrorizmi təbliğ edən” ədəbiyyat götürülüb.
Narkotiklərlə Mübarizə
2007-ci ildə MTN Eldar Mahmudovun rəhbərliyi altında narkotik vasitələrin ölkəyə qaçaqmalçılıq yolu ilə gətirilməsinə qarşı mübarizəni gücləndirib. İrandan, Əfqanıstandan və digər ölkələrdən Azərbaycana narkotik vasitələrin daşınması ilə bağlı mütəşəkkil cinayətkarlıqla bağlı çoxsaylı təşəbbüslər dayandırılıb. Müsadirə və yüksək profilli həbslər edildi. 2007-ci ilin aprel ayında İran-Azərbaycan-Rusiya-Yaponiya marşrutu ilə narkotik qaçaqmalçılığı ilə məşğul olan mütəşəkkil cinayətkar qrupun ələ keçirildiyi və 68 kq narkotikin ələ keçirildiyi bildirildi.
2007-ci ilin iyununda MTN-in kəşfiyyat orqanlarının apardığı əməliyyat tədbirləri ilə 250 kq-dan çox narkotik vasitənin cinayətkar dəstələr tərəfindən yayılmasının qarşısını aldığı açıqlanıb. İyul ayında Milli Təhlükəsizlik Nazirliyi və Azərbaycan Dövlət Sərhəd Xidmətinin birgə keçirdiyi əməliyyat nəticəsində narkotik qaçaqmalçılığı ilə məşğul olan mütəşəkkil dəstənin qarşısı alınıb. Xeyli miqdarda heroin və həşiş aşkar edilərək qanunsuz dövriyyəsinin qarşısı alınıb. 2007-ci ilin sentyabr ayına qədər bir sıra narkotik qaçaqmalçı qrupları hədəfə alınmış və onların qarşısı alınmış, Milli Təhlükəsizlik Nazirliyi tərəfindən 150 kq-dan çox güclü narkotik vasitə ələ keçirilmişdir. Eldar Mahmudovun Azərbaycan Respublikasının Milli Təhlükəsizlik Naziri vəzifəsində işlədiyi dövrdə hər il bir tondan çox ən ağır narkotik vasitənin ələ keçirilməsinə şərait yaradılıb.
Terrorla Mübarizə
Eldar Mahmudovun dövründə Milli Təhlükəsizlik Nazirliyi terrorizmə qarşı çoxsaylı uğurlu əməliyyatlar keçirib. Xarici terror qrupları, o cümlədən Əl-Qaidə hücrələri zərərsizləşdirilib və onların liderləri həbs edilib və ya məhv edilib:
2006-cı ildə Ermənistandan olan terror qruplaşmasının qarşısı alınıb və onun Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəmərinə hücum planlarının qarşısı alınıb.
2007-ci ildə Bakıda terror aktlarının və təxribatların qarşısı alınıb. Həmin ilin sonunda, noyabr ayında Əl-Qaidə ilə əlaqəsi olan radikal qrup zərərsizləşdirildi. Müəyyən edilib ki, Əbu Cəfər adlı yüksək vəzifəli “Əl-Qaidə” fərarisi onu Azərbaycandan qaçaqmalçılıq yolu ilə çıxarmağı planlaşdırır. 2008-ci ilin iyulunda Prokuror qrup və on dörd il həbs edilmiş Əbu Cəfər üçün uzun müddətə həbs cəzası tələb etdi.
2009-cu ilin sonlarında Milli Təhlükəsizlik Nazirliyi mütəşəkkil dəstənin Gürcüstandan ölkəyə külli miqdarda silah-sursat keçirmək, Azərbaycanda terror fəaliyyəti təşkil etmək planının qarşısını alıb.
Milli Təhlükəsizlik Nazirliyi də kiberterrorizmlə mübarizə aparıb və 2011-ci ilin may ayında xarici ölkələrdə fəaliyyət göstərən azərbaycandilli saytları uğurla aşkar edib. Rabitə və İnformasiya Texnologiyaları Nazirliyi ilə sıx əməkdaşlıq edərək, milli və dini qarşıdurmanın yayılması, terrorçuların cəlb edilməsi üsulları və əldəqayırma partlayıcı qurğuların hazırlanmasına dair təlimatların yer aldığı internet saytları bloklanıb.
Milli Təhlükəsizlik Nazirliyi tərəfindən 2012-ci ilin yanvarında İran tərəfindən maliyyələşdirilən və təchiz edilmiş mütəşəkkil dəstə yaxalanaraq, odlu silahlar, partlayıcı maddələr və avadanlıqlar götürülərək iri terror aktının, ictimai xadimə qarşı planlaşdırılan sui-qəsdin qarşısı alınıb.
2012-ci ilin martında Milli Təhlükəsizlik Nazirliyinin xüsusi əməliyyatı nəticəsində İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun əmri ilə fəaliyyət göstərən Azərbaycana qarşı casusluq fəaliyyəti ittihamı ilə 22 nəfər həbs edilib. O cümlədən, Azərbaycan ərazisində fəaliyyət göstərən, xarici dövlətlərin xüsusi xidmət orqanları tərəfindən cəlb edilmiş xeyli sayda agent ifşa edilib.
Ailəsi
Mahmudov ailəlidir və üç övladı var. Professor Əhməd Mahmudovun oğludur. Aşurov-Məlikovlar ailəsi təşkilatının məlumatına görə, Mahmudovun həyat yoldaşı Tamira Mahmudova 20-ci əsrin əvvəllərində tanınmış Azərbaycanlı iş adamı və siyasətçisi Aslan Aşurovun (onun oğlu ilk müstəqil Azərbaycanın banisi Ağa Aşurov ) nəslindəndir.
Sarıhacılı
Sarıhacılı — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun Seyidli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Qarabağ düzündə yerləşir.
Tarixi
Sarıhacılı kənd 1993-cü il 23 iyulda Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal olunub. 20 noyabr 2020-ci il tarixində Dağlıq Qarabağ atəşkəs bəyanatının şərtlərinə əsasən kənd Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətinə verilir.
Toponomi
1593-cü ilə bağlı bir Osmanlı qaynağında Otuziki elinin iyirmi yeddi oymağının adı sadalanır ki, onlardan biri də Sarıhacılıdır. Ola bilsin ki, Ağdam rayonundakı Sarıhacılı kəndi bu oymağın adını özündə yaşadır. Görünür bu oymaq öz adını Sarı Hacı şəxs adından götürmüşdür.
Malina Olinesku
Malina Olinesku — 1998 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Rumıniyanı təmsil edən ifaçı
Həyatı
Malina Olinesku 1974-cü il yanvarın 29-da Buxarestdə anadan olub.
Karyerası
Peşəkar musiqi karyerasına 1995-ci ildə ölkənin "Mamaia and Cerbul de Aur (Golden Stag)" kimi musiqi festivallarında iştirakı ilə başlayıb.
Ölümü
Malina Olinesku intihar edib. 37 yaşlı müğənni 2011-ci il dekabrın 11-dən 12-nə keçən gecə Buxarestdə yaşadığı binanın 6-cı mərtəbəsindən özünü atıb. O, yerindəcə keçinib.
Ayrınc
Ayrınc (əvvəlki adı: Arınc) — Azərbaycan Respublikası Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şahbuz rayonunda kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 1 mart 2003-cü il tarixli, 423-IIQ saylı Qərarı ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şahbuz rayonunun Qarababa kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Arınc kəndi Ayrınc kəndi adlandırılmışdır.
Əhalisi
Əhalisi 574 nəfərdir.(2009 - cu il). Sərin bulaqları, gözəl təbiəti var.
Diya adası
Diya adası -Krit adasının şimalında ada. İraklionanın 14 km şimalında yerləşir.
Əsas göstəriciləri
Sahəsi 12,5 кm², uzunluğu isə 3 km-dir. 2011-ci ilin məlumatına görə adadın əhalisi yoxdur. İnzibati cəhətdən Hersonissosa aid edilir ki, oda öz növbəsində İraklionaya daxildir.
Canlılar aləmi
Ada qoruq hesab edilir. Adada bir çox nadir bitki və heyvan növləri yaşamaqdadır. Bunların içərisində müxtəlif növ ilbizləri və kərtənkələlər və bir çox bitki növlərini söyləyə bilərik.
Əhalisi
1991-ci ildə- 0 nəfər
2001-ci ildə- 2 nəfər
2011-ci ildə- 0 nəfər
Məhəbbət Mirzəliyeva
Məhəbbət Mirzəxan qızı Mirzəliyeva — Azərbaycan alimi, dilçi, türkoloq, filologiya elmləri doktoru, AMEA Dilçilik İnstitutunun direktor müavini.
Həyatı
Məhəbbət Mirzəliyeva 1966-cı ildə Bakı şəhərindəki 74 saylı orta məktəbi gümüş medalla bitirərək Bakı Dövlət Universitetinin (keçmiş S. M. Kirov adına Azərbaycan Dövlət Universiteti) filologiya fakültəsinə daxil olmuşdur. 1971-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsini bitirmişdir. 1971–1972-ci tədris ilində Ali təhsili başa vurduqdan sonra təyinatla Quba şəhər internat məktəbində tərbiyəçi-müəllim işləmişdir. 1972-ci ildə AMEA Nəsimi adına Dilçilik İnstitutunun əyani aspiranturasına daxil olmuşdur.
Məhəbbət Mirzəliyeva 1975–1981-ci illərdə institutun türk dilləri şöbəsində kiçik elmi işçi, 1981–1993-cü illərdə böyük elmi işçi vəzifəsində çalışmışdır.
2002-ci ilin yanvarında AMEA Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu türk dilləri şöbəsinin müdiri vəzifəsinə seçilmişdir. 2013–2015-ci illərdə AMEA Dilçilik İnstitutunun direktor müavini vəzifəsində çalışmışdır .. 2015-ci ilin may ayından yenidən institutun türk dilləri şöbəsinə rəhbərlik edir.
Məhəbbət Mirzəliyeva uzun sürən xəstəlikdən sonra 2016-cı ild' vəfat etmişdir.
Elmi yaradıcılığı
2010-cu ildən Respublika Elmi Tədqiqatların Təşkili və Əlaqələndirilmə Şurası Dilçilik üzrə Problem Şurasının elmi katibidir.
Pedaqoji fəaliyyəti
Elmi fəaliyyətlə paralel surətdə Məhəbbət Mirzəliyeva 1991–1993-cü illərdə Azərbaycan İnşaat Mühəndisləri İnstitutunda, 1996–2000-ci illərdə isə Azərbaycan Xarici Dillər Universitetində pedaqoji fəaliyyət göstərmişdir. 1993–1996-cı illərdə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İcra Aparatının humanitar siyasət şöbəsində məsləhətçi işləmişdir. 1996–2001-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin yanında Ali Attestasiya Komissiyasının humanitar və ictimai elmlər şöbəsinin rəisi vəzifəsində fəaliyyət göstərmişdir.
Ankara (2008), Pekin (2008), İzmir (2010 mart və dekabr), Tekirdağ (2010), Ədirnə (2011) və İstanbulda (2012) keçirilən beynəlxalq simpozium və konfranslarda məruzələrlə çıxış etmişdir.
2 elmi monoqrafiya, 1 şer kitabı, 80 elmi məqalə və tezisin müəllifi, 4 kollektiv monoqrafiyanın həmmüəllifidir.
Ulduz müharibələri: I Epizod – Fantom təhlükəsi (film, 1999)
Ulduz müharibələri: I Epizod – Fantom təhlükəsi — 1999-cu ildə istehsal olunmuş ABŞ filmidir. Filmin ilk baxış tarixi 19 may 1999-cu ildə, yenidən baxış tarixi isə 2012-ci ildə göstərilmişdir.
Məzmun
Filmin əvvəlində iki cadey cəngavərləri usta Kvay-Qon Cinn və Obi-Van Kenobi Ticarət Federasiyası ilə Nabu planeti arasında baş verən vergi anlaşılmazlığını həll etmək üçün bura braışçı kimi göndərilirlər. Lakin Ticarət Federasiyası tərəfindən gələn Nut Hanrey başçısı Dart Sidiusun sözlərinə itaət edərək cadeylərin gəmilərini atəşə tutur. Xoşbəxtlikdən cadeylər sağ qalırlar və Nabu planetinin C-9979 Dederasiyasının transportuna qaçmağı bacarırlar.
Planetin yuxarı hissəsində cadeyləri həmkarları tərəfindən nadinclik səbəbindən qovlanılan qunqan Ca-Ca Vinks ilə görüşürlər. Ca-Ca Vinks onları su altı qunqan şəhəri olan Oto-Qunqa aparır ki, cadeylər buranın başçısı Boss Nass ilə görüşsünlər. Boss Nass cəngavər cadeylərə su altı qayıq verir ki, planetin paytaxtı Tidə çata bilsinlər. Bu zaman onları Ca-Ca Vinks müşahidə edəcəkdir. Lakin Ticarət Federasiyası Nabu planetinin paytaxtına hücum edir və 14 yaşlı kraliça Padme Amidalı əsir götürürlər. Cadeylər Padme Amidalı xilas edərək Qalaktika paytaxtı Korusanta çatmaq istəyirlər ki, anlaşılmazlığı barış yolu ilə həll etsinlər. Ticarət Federasiyası Amidal gəmisinə ciddi zərbə endirirlər. Amma R2-D2 nömrəli astroidlər gəmini təmir etməyi bacarırlar və cadeylər xilas olurlar. Cadeylər gəmini Tatuin adlısəhra planetində saxlamağa məcbur olurlar. Onlar burada anası Şmi Skayuoker ilə birlikdə toydarians Uottonun köləliyi altında yaşayan texnikanı yaxşı bilən 9 yaşlı uşaq Znakin Skayuoker ilə rastlaşırlar. Kvay-Qon Cinn qədim adətlərə görə onu seçilmiş hesab edir.
Səhrada maşın yarışmasında Cadeylər məhz Znakin Skayuokerin hesabına qalib gəlirlər. Cadeylər Uottodan gəmini təmir etmək üçün lazım olan detallar alaraq uşağı köləlikdən xilas edirlər. Znak Padme ilə birgə cadeylərə qoşularaq buranı tərk edirlər. Bu zaman Qara sitxlərin başçısı şagirdi Dart Molu kraliçanı və gəmini tapmaq üçün göndərir.
Kvay-Qon Cinn Korusanta gələn zaman onlara Znakini təqdim edir. Korusant Nabu ilə kansler Finis Velorumun dəqiq fikrə gələ bilməməmsi üçün mübahisəni həll edə bilmir. Bu səbəbdən kraliça Amidalın tapşırığı ilə Finis Velorumun vəzifəsinə Palpatin gəlir. Kraliça Amdial artıq gözləyə bilmir və Ticarət Federasiya ilə mübahisəni şəxsən özü həll etmək istəyir. Amdial cadeylərin müşahidəsi ilə Nabu planetinə yola düşür.
Kraliça Amdial Nabuda qunqanların köməyini istəyir. Bu zaman qunqanlar onunla razılaşırlar. Qunqanlar Ticarət Federasiyanın droid və tankan ordusu ilə döyüşərkən cadeylər kraliça ilə birlikdə saraya hücum edir. Həmin müddətdə Skayouker ulduz-qırıcısının içinə düşür və Ticarət Federasiyanın mərkəzi komandanlığını partladaraq buranın ordunu iflic vəziyyətinə salır.
Artıq qələbə yaxınlaşmaq üzrədir. Kvay-Qon Cinn və Dart Mol gəmidə rastlaşaraq döyüşməyə başlayırlar. Lakin bu zaman Kvay-Qon Cinn ağır yaralanır. Obi-Van Kenobi Dart Moulla vuruşaraq ona qalib gəlir. Kvay-Qon Cinn ölməmişdən əvvəl Kenobidən Zinkanı cadey etməyi istəyir və ölür. Qaranlıq kabusu Qalaktikanı bürüyür və qara sitxlar geri qayıdırlar. Filmin sonunda Kenobi Zinkanın müəllimi olur.
Karl Robert
Karl Robert və ya I Karl — 1308–1342-ci illərdə Macarıstan və Xorvatiyanın kralı, Anju sülaləsinin üzvü, macar kralı Karl Martelin tək oğlu.
Həyatı
Karl Robert Kral Martel və xanımı Avstriyalı Klemensin tək oğlu idi. O 1288-ci ildə anadan olmuşdur. Doğum yeri haqqında dəqiq məlumat yoxdur. Atasının 1295-ci ildə vaftından sonra 7 yaşlı Robert taxta oturur.
Dendrobium lindleyi
—  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Karl Robert
Hakimiyyəti
1300-cü ildə Karl nüfuzlu xorvat lord Pol Şubiçin dəvəti ilə Macarıstan krallığına gəldi. O taxta çıxsa da Karlın başına müvəqqəti tac qoyuldu. Buna səbəb macar əsilzadələrin ona tabe olmaması, müstəqil siyasət yeritməsi idi. Əsilzadələr Bohemiya kralı Venseslası dəstəkləyirdilər. Papa VIII Bonifas onu kral elan etsə də, bu onun əsilzadələr arasındakı nüfuzuna təsir etmədi. Mərkəzləşmiş dövlət olmadığından Macarıstan krallığı bir neçə əyalətlərə parçalanmışdı. Bu əyalətlərin idarəçilərindən biri III Ladislav Kan 1307-ci ildə hücum edərək Bavariyanı ələ keçirdi. Bu hadisədən bir il sonra 1308-ci ilin 28 noyabr tarixində Karl Peştdə kral elan edildi, lakin onun hakimiyyəti nominal olaraq qaldı. Kral olduqdan sonra Karl nadir hallarda ərazi bağışlamışdır. Bunun əvəzinə o "vassalıq ofisi" adlı sistem yaratmış və sadəcə krallığa öz bağlılığını sübut edən şəxslərə torpaqlar paylamışdır. Hakimiyyətinin ikinci dövründə o dietləri ləğv etdi və mütləq hakimiyyəti öz əlinə aldı. Karl Robert cəngavərlərin ilk dünyəvi ordenini yaratmışdır. Onun hakimiyyəti illərində Macarıstan Avropanın ən böyük qızıl istehsalçısı idi. Hətta ilk qızıl pul vahidlərini də məhz Karl istifadəyə buraxdırmışdır. 1335-ci ildə Vişeqrad Konqresi zamanı Karl iki dövlət: Polşa və Bohemiya arasında vasitəçilik etdi. Bu konfransda bağlanan sazişə əsasən Macarıstanı bütün Avropa ilə birləşdirən yollar açıldı. Karlın iqtisadi və inzibati islahatları Macarıstanın birləşdirilməsində mühüm rola malik idi. Karl ilk zəfərini 1312-ci ildə iyun ayının 15-də Razqoni döyüşündə əldə etmişdir. 1312-ci ildə onun ordusu Aba ailəsinin ən güclü qəsrlərini tutdu. Növbəti on illikdə kiçik feodalların köməyi ilə öz hakimiyyətini krallığın ucqar ərazilərində belə bərpa etməyə nail oldu. Böyük oliqarx Matyu Çakın vəfatından sonra 1321-ci ildə Karl Xorvatiya istisna olmaqla bütüm krallığda hakimiyyəti öz əlinə aldı. 1330-cu ildəki Poşada döyüşündə aldığı məğlubiyyət nəticəsində o, Valaxiyanın yüksəlişinin qarşısını ala bilmədi. Dönəmin tarixçiləsin onun bu məğlubiyyətini "Tanrının inqitamı" adlandırmışdılar.
Məhəmməd bəy Sarıcalı-Cavanşir
Məhəmmədqulu bəy Mehrəli bəy oğlu Sarıcalı-Cavanşir (1762-1797) — Qarabağ xanlığının sərkərdəsi, Mehrəli bəy Sarıcalı-Cavanşirin oğlu. 1797-ci ildə məhz onun əmri ilə Molla Pənah Vaqif və oğlu Əli bəy edam edilmişdir. Özü də elə həmin il Şirvan hakimi Mustafa xan Xançobanlı tərəfindən öldürülmüşdür.
Həyatı
Məhəmmədqulu bəy  Mеhrəli bəy  oğlu  1762-ci  ildə Şuşa şəhərində dünyaya gəlmişdi. Saray təhsili almışdı. Ailədə Məhəmməd çağrıldığından bu adla tanınmışdır. Məhəmməd bəy 1795-ci ildə qardaşı Əsəd bəylə bərabər Ağaməhəmməd xan Qovanlı-Qacara əsir düşmüş, lakin İbrahimxəlil xanın apardığı danışıqlar nəticəsində azad edilmişdir.
Bir cavan tazədən gəlib ərsəyə, Əcaib oğlandır, adı Məhəmməd. Zahirən özü tək pak imiş əsli, Ola bilməz  hеç  övladı-Məhəmməd.
Yеni gəlib xətti tər bənövşə tək, Qaşı, gözü gözəl, surəti göyçək. Danəndə, fəhmdə, qabil və zirək, Sahibkamal, söz ustadı Məhəmməd.
Məhşər hеkayəti müşkül hеkayət, Ya həzrəti rəsul, еylə inayət Vaqifəm, qulami şahi vilayət, Еlə mənə bir imdadı, Məhəmməd.
Qarabağın məşhur еl şairi, Aşıq Valeh kimi tanınan Kərbəlayı Molla Səfi isə onun haqqında yazırdı:
Məhəmməd bəy kimi cəllad, xunfəşan, Görməmişdi hər guzidə bir cahan. Hеyif ki, başadək sürmədi dövran, Gеtdi ürəyində arzuman hanı!
Ailəsi
Məhəmməd bəy Aişə xanım, Hürü xanım və Qızxanım xanım Dürbənd bəy qızı Cinli ilə evli idi. Birinci nikahdan Cəfərqulu bəy adlı oğlu vardı.
Çəpgən
Çəpgən –, kütləsi ağ maddədən təşkil olaraq xaricdən böyük beyin qabığı – ilə örtülüdür. Çəpgən xarici səthi şırımlar – vasitəsilə paylara –, paycıqlara –  və qırışıqlara –  bölünür. Şırım və qırışıqların forması, ölçüsü və vəziyyəti çox tərəddüd edir; adətən kiçik şırımların və böyük şırım şaxələrinin vəziyyəti az sabit olur. Beyin şırımları, onların meydana çıxması vaxtına görə, üç dərəcəyə bölünür; birinci, ikinci və üçüncü dərəcəli şırımlar.
Payları
Hər yarımkürə şırımlar vasitəsilə beş paya bölünür:
Şırımları
Yarımkürə paylarını bir-birindən ayıran payarası şırımlar aşağıdakılardır. a) ön şaxə – üfüqi istiqamətdə önə doğru gedir;
b) qalxan şaxə – şaquli istiqamətdə düz yuxarı qalxır;
c) dal şaxə – bayır şırımın dal hissəsini təşkil edir. Bu şırım çəpgənin şöbəsini iki hissəyə bölərək alın payını gicgah payından ayırır.
Saybalı
Saybalı — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun Bağbanlar kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Tarixi
Kənd 4 iyul 1993-cü ildə Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal olunub. 20 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.
Senecio killipii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Balaenoptera omurai
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü. Müstəqil növ olaraq 2003-cü ildə molyekulyar-genetik araşdırmalar nəticəsində müəyyənləşmişdir. Bu növün aşkarlanmasında yapon Hideo Omurinin (大村 秀雄) şərəfinə adlandırılmışdır.
Növün qeydə alınması
Növün təstiqlənməsi 20 noyabr 2003 ildə "Nature" jurnalında dərc olunmuşdur. Yapon zooloqları Siro Vada, Masayoki Oisi və Tadasu Yamada muzeylərdə olan Brayde zolaqlı balina və İden zolaqlı balina skeletlərini araşdırdıqdan sonra yeni növün aşkarlanmasını qeydə alırlar.
2015-ci ilin oktyabrında beynəlxalq araşdırmaçılar Madaqaskar sahillərində bir qrup Omuri balinasını aşkarlamışlar. Bu zaman ilk dəfə olaraq növün xüsusiyyətləri müəyyənləşdirilmişdir.
Areal
Əsasən Sakit okeanın Yaponiya adaları sahillərində yayılmışlar.
Dendrobium lasioglossum
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Nagyrev mələkləri
thumb|right|250px|[[Mərkəzi Macarıstanda Yas-Nadkun-Solnok əyalətində yerləşən Nagyrev kəndində 300 nəfərdən artıq kənd sakinin arsenik zəhəri ilə zəhərlənərək öldürülməsindən təqsirləndirilən qadınlar Solnok şəhərində yerləşən həbsxanaya doğru addımlayarkən.]]
Nagyrev mələkləri - Mərkəzi Macarıstanda Yas-Nadkun-Solnok əyalətində yerləşən Nagyrev kəndində 300-dən çox kişi kənd sakinlərinin ölümünə səbəb olmuş kəndli qadınlar. Hadisə 1914-1929-cu illərdə kənddə yaşayan qadınların öz ərlərini arsenik zəhəri ilə müəyyən vaxtlarda zəhərləməsi ilə baş vermişdir. Arsenik zəhərinin qadınlara kənd sakini və Nagyrev kəndində mamaça kimi işləmiş Suzanna Fazekasın təmin etdiyi aparılan araşdırmalara müəyyənləşdirilmişdir. Suzanna Fazekas milçək kağızının suda qaynadılması nəticəsində, suyun üzərinə toplanmış hissədən arsenik zəhərini əldə etmişdir.
Tarix ədəbiyyatlarında Nagyrevdən olan ölüm mələkləri və ya Tiszazuq zəhər qarışdırıcıları kimi müxtəlif adlarla tanınmış kənd qadınlarının hansı səbəbdən öz həyat yoldaşları başda olmaqla yaxın ailə üzvlərinin zəhərlədikləri tam müəyyələşdirilməmişdir. Səsləndirilmiş versiyalar arasında qadınlar həyat yoldaşlarının Birinci Dünya müharibəsinə yollanmasından sonra kənd yaxınlığında salınmış əsir düşərgəsindəki hərbi əsirlərlə yaxınlıq etməyə başlamışdılar və bəzi qadınlar bu müvəqqəti münasibətin davamlı olması üçün kənd kişilərini zəhərləməyi təklif etmişdir.
Bir digər və daha çox üzərində dayanılmış versiya isə kənd qadınlarının öz ərləri tərəfindən ailədaxili şiddətə məruz qalmaqları səbəbindən mamaça Suzanna Fazekasın rəhbərliyi altında belə bir cinayətə əl atmaqları ilə bağlıdır. Nagyrev mələkləri haqqında 2005-ci ildə The Angelmakers  sənədli filmi, 2002-ci ildə isə Hukkle adlı Macarıstan istehsalı bədii filmi çəkilmişdir.
Cinayət
Suzanna Fazekas 1911-ci ildə Nagyrev kəndinə öz ailəsi ilə birlikdə köçmüşdür. Qısa müddətdən sonra həyat yoldaşı müəmmalı şəkildə itkin düşür və bu dövrdə Fazekas kənddə mamaça kimi işləməyə başlayır. 1911-1921-ci illərdə qeyri-qanuni abortla məşğul olduğu üçün, 10 dəfəyə yaxın həbs olunmuş və məsuliyyətə cəlb etmişdir, ancaq buna baxmayaraq dövrünün abortu dəstəkləyən həkimləri tərəfindən həbsxanada yatmaqdan xilas edilmişdir. Bu dövrdə Macarıstan cəmiyyətində gənc qızların evləndirilməsi ailənin şəxsi qərarı ilə müəyyənləşdirilirdi və ailədə gələcəkdə ərin şiddətə və içkiyə meyilli olması belə tərəflərin boşanması üçün əsas sayılmırdı.
Birinci Dünya müharibəsinin başlamasından sonra Nagyrev kəndinin sakinləri Avstriya-Macarıstan İmperiyasının ordusu tərkibində döyüşməyə yollanmışdır. Qismən boşalan kənd müttəfiq orduların əsirlərinin saxlanılması üçün münasib ərazi olaraq seçilmişdir. Belə ki, kəndin düzənlik və nisbətən sərin bir ərazidə yerləşməsi belə bir seçimin edilməsində əsas səbəb kimi göstərilməkdədir. Kəndin yaxınlığında salınmış əsir düşərgəsindəki hərbi əsirlərlə yaxınlıq etməyə başlayan qadınların bir çoxu qısa zamanda özünə bir necə sevgili tapmağı bacarmışdır. Həyat yoldaşlarının cəbhədən qayıtdıqdan sonra yenidən əziyyət və şiddət görəcəklərindən narahat olan qadınlar kənd mamaçasının təklifi ilə öz həyat yoldaşlarının və qisməndə başqa yaxınlarının arsenik zəhəri ilə zəhərləməyə qərar vermişdir.
Plana əsasən kənd mamaçası Suzanna Fazekas öz həyat yoldaşlarını öldürmək istəyən qadınlara milçək kağızından arsenik zəhərinin əldə edilməsi yolunu öyrətmişdir. Milçək kağızı isti vaxtlarda evlərdəki milçək və digər arzu olunmaz hərəşatların öldürülməsində istifadə olunan və üzərində xüsusi yapışqan maddənin olduğu bir vasitədir. Milçək kağızlarını qaynar suda uzun müddəti qaynatmağı və daha sonra suyun səthinə yığılmış xüsusi maddəni toplamağı məsləhət görən Suzanna Fazekas əldə edilmiş zəhər vasitəsi ilə kənd qadınlarını öz ərlərindən xilas olmağa dəvət etmişdir.
Əldə olunmuş zəhər vasitəsi ilə öz cəbhədən qayıtmış həyat yoldaşlarını öldürməyə başlayan bəzi qadınlar, bir müddət sonra fiziki məhdudiyyətli və yaşlı valideynlərini də öldürməyə başlamışdır. Hətta, bəzi qadınların körpə və yetkinlik yaşına çatmamış uşaqlarını belə öldürdüyü iddia edilməkdədir. Suzanna Fazekas qadınları yaxınlarını öldürməyə ruhlandırmaq üçün Biz nə üçün onlara dözməliyik ? ifadəsini tez-tez işlətdiyi polisə verilmiş ifadələr əsasında müəyyənləşdirilmişdir.
Nagyrev kəndində baş vermiş ilk zəhərlənmə faktının 1911-ci ildə baş verdiyi güman olunur. Bu ilk hadisə də, Suzanna Fazekasın əli olmadığı bildirilsə də, sonrakı cinayətlərin hazırlanmasında və törədilməsində mamaçanın əli olduğu güman edilməkdədir. 1920-ci illərin ortalarında sayı iki rəqəmlərlə ifadə olunan müəmmalı cinayətlərə görə Nagyrev kəndi ölüm bölgəsi olaraq adlandırılmışdır. Fazekasın kənddə yaşadığı 18 il ərzində təxminən 45-50 ölüm faktının gerçəkləşdirildiyi təxmin olunmaqdadır. Kənd həkiminin doğmaca əmisi oğlu olması səbəbindən bütün ölüm kağızları onun tərəfindən rəmsiləşdirilmişdir və beləliklə də, cinayətlərin üzərinin tez açılması ləngimişdir.
Araşdırma
Cinayətlərin hansı formada aşkara çıxarıldığı dəqiq formada müəyyənləşdirilməyib. Bəzi ehtimallara görə Szabó adlı kənd sakini olan qadın, evində qonaq olan iki nəfər oxşar üsulla zəhərləməyə çalışarkən, qurbanları xilas olmağı bacarıblar və bu barədə polisə məlumat veriblər. Bir digər ehtimal isə kənd yaxınlığında axan çayda çimən yerli tibb universitetinin tələbələrindən biri, çayın suyunda arsen səviyyəsinin yüksək olduğunu müəyyən etmiş və bu barədə yerli polis orqanlarına məlumat vermişdir. Bela Bodo adlı ABŞ əsilli macar tarixçinin fikirlərinə görə isə kütləvi zəhərlənmələrdə iştirak etmiş qadınlardan biri sonradan yerli qəzetlərin birinə kənddə baş vermiş müəmmalı ölümlər haqqında anonim məktub göndərmişdir və hadisələr beləliklə ortaya çıxmışdır.
Macarıstan polisinin apardığı araşdırmalar nəticəsində kənd məzarlığında gizli formada dəfn edilmiş onlarla cəsədin yeri müəyyənləşdirilmişdir. Hadisələrə görə 34 qadın və bir kişi təqsirləndirilmişdir. Sonrakı məhkəmə proseslərində aralarında Suşi Olahında olduğu 26 qadın kənd sakinlərinin öldürülməsində günahkar bilinmişdir. Həmin qadınlardan 8 nəfərinə ölüm hökmü verilmişdir, ancaq cəmi iki nəfəri üçün hökm icra edilmişdir. Hadisələrdə iştirak etmiş daha 12 nəfər də həbs olunmuşdur.
Bu günə qədər Mərkəzi Macarıstanda Yas-Nadkun-Solnok əyalətində yerləşən Nagyrev kəndində 1914-1929-cu illər aralığında baş vermiş kütləvi ölümlərin tam təfərrüat və səbəbləri məlum deyildir.
MKE Ankaragücü
MKE Ankaragücü tam adıyla Maşın Kimya Sənayesi Ankaragücü İdman Klubu — Türkiyənin futbol klubu. Əvvəldən super liqada oynamışdır lakin hal-hazırda Türkiyə Super liqasında mübarizə edir.
Azarkeşlər
Azarkeş qruplarından biri olan Gecekondu 1973-cü ildə yaradılmışdır. Və onlar əsasən qapı arxası tribunada komandalarına dəstək verirlər. Bastır Ankaragücü adlı bəstələri böyük rəğbət qazanmışdır.
Heyəti
(Kapitan)
Liqa mübarizələri
1959-1968, 1969-1976, 1977-1978, 1981-2012, 2018-2021, 2022- 1968-1969, 1976-1977, 1978-1981, 2012-2013, 2017-2018, 2021-2022 2013-2017
Senecio renardii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Müseyib Cəfərov
Müseyib Cəfərov — cüdo üzrə dəfələrlə Azərbaycan çempionu və məhkum qatil.
Həyatı
Müseyib Cəfərov 11 oktyabr 1984-cü ildə Bakı şəhərində anadan olub. 2000-ci ildə yeniyetmələr arasında Azərbaycan çempionudur.
2000-ci ildə Ankara turnirində II yer, Avropa Birinciliyində III yer, İzmir turnirində I yer, Gürcüstan turnirində III yer.
2002-ci ildə Azərbaycan Birinciliyinin qalibi olub.
Elafonisi adası
Elafonisi adası- - Aralıq dənizində ada. Hərfi mənası marallar adasıdır.
Coğrafi mövqeyi
Krit adasının cənub-qərbində yerləşir. İnzibati cəhətdən Xanyaya aiddir. Sahildən 100 metr məsafədə yerləşir. 1907-ci ildə 22 fevralda Elafonisi adası sahillərində gəmi qəzası nəticəsində 38 insan vəfat etmişdir. Onların şərəfinə memorial xaç və mayak tikilmişdir. II dünya müharibəsi dövründə bu mayak almanlar tərəfindən dağılmışdır.
Elqiva
Elqiva (və ya Elfqita, Elgiva, Ælfgifu, Aelgifu, Algyva, Aelgytha) — İngiltərənin kraliçası daha sonra isə rahibə. İngiltərə kralı Edmundun birinci həyat yoldaşı Edviq və Edqarın anası. Öz xronoloqiyasında Uvilyam Malmsberiyalı Elqivanın Müdrüklüyündən yazırdı. Elqiva həyat yoldaşı Edmundun ölümündən sonra Şaftsberi kilsəsinə köçüb.
15 fevral
1901–cari
thumb|Səmada [[Çelyabinsk meteoritinin uçuşundan sonra tüstü cığırının tam görünüşü.]]
1600-cü ildən əvvəl
thumb|[[Qalileo Qaliley]]
1601–1900
thumb|[[Mixail Qlinka]]
Məhəmməd Hadi
Ağa Məhəmməd Əbdülsəlim oğlu Əbdülsəlimzadə — Azərbaycan şairi, Azərbaycan romantizminin tanınmış nümayəndələrindən biri, Tofiq Fikrət irsinin ilk araşdırıcısı, Tatar süvari alayının imamı.
Məhəmməd Hadi XX əsr Azərbaycan şairləri içərisində mətbuatla sıx əlaqəsi olan sənətkarlardan biridir. Öz əsərlərinin əksəriyyətində vətən, millət mövzusuna toxunan Məhəmməd Hadi Azərbaycan poeziyasının intibah, azadlıq və hürriyyət mücahidlərindən biri olmuşdur. Ona görə də Məhəmməd Əmin Rəsulzadə Azərbaycan Cümhuriyyəti əsərində "bir tərəfdən rus ədəbiyyatı, digər tərəfdən də Osmanlı ədəbiyyatı təsirində bulunan" istiqlal mövzusunda mübariz əsərlər yazan şairlər arasında Məhəmməd Hadini ayrıca dəyərləndirirdi.
Romantik maarifçilikdən inqilabi romantizmə yüksələn Məhəmməd Hadinin yaradıcılığının ən mübariz dövrü Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dönəminə düşür. Məhəmməd Hadi yaradıcılığının ən çağdaş milli və bəşəri keyfiyyətləri məhz bu dövrdə özünü daha aydın göstərdi. O dönəmdə müharibə, azadlıq, istiqlal mövzusunda ən çox əsərlər yazan Məhəmməd Hadi olmuşdur.
Həyatı
Əsl adı Ağa Məhəmməd olan, gəncliyində özünə Hadi təxəllüsünü seçən Məhəmməd Hadi 1879-cu ildə Şamaxı şəhərinin Sarıtorpaq məhəlləsində, tacir ailəsində doğulmuşdur. İbtidai təhsilini məhəllə məktəbində şamaxılı Molla Səmədin yanında almış, sonralar şair Abbas Səhhətin atası Əliabbas əfəndinin təsis etdiyi məktəbdə oxumuş, kiçik yaşlarından ərəb və fars dillərini mükəmməl mənimsəmişdir. Hələ uşaqkən atasını itirən Hadinin anası onu və bacıları Sahibə və Əsmanı ata qohumlarının himayəsinə buraxaraq Sulut kəndində varlı biri ilə evlənmiş, bundan sonra uşaqlara böyük nənələri Əbdülsəlimin anası Teyyibə xanım baxmışdır. Şairin yaxın qohumlarından olan Mustafa Lütfi bəy onun tərbiyəsində böyük əmək sərf etmişdir. Nənəsinin vəfatından sonra Məhəmməd Hadi qohumu Mustafa Lütfinin himayəsində yaşamalı olmuş və ərəb dilini ondan öyrənmişdir. Məhəmməd Hadi gənclik illərində ilahiyyat elmləri ilə bərabər dünyəvi elmləri, xüsusilə dil, ədəbiyyat, fəlsəfə, məntiq, tarixi də dərindən öyrənmişdi. Şair hələ gənc yaşlarından xaricdə təhsil almaq istəsə də, maddi imkanı olmadığından bu arzusu ürəyində qalmışdı. Ədibin yaxın dostu, məsləkdaşı Seyid Hüseyn şair haqqında yazırdı:
Kasıb olduğu üçün sevgilisi tərəfindən tərk edilən Məhəmməd Hadi ölənə qədər ailə qurmamışdır.
Fəaliyyəti
Kürdəmirə köçən, tacirlik bacarmayan, iki dəfə dükan açsa da, iflasa uğrayan Məhəmməd Hadi özünü xarakterinə daha yaxın sahədə sınamaq qərarına gəlmiş və bəzi maarifpərvərlərin müavinəti ilə Kürdəmirdə yaşayan şamaxılı Ağa əfəndi ilə birlikdə məktəb açıb tədrisə başlamışdır. Çox keçmir ki, Məhəmməd Hadi Kürdəmir ziyalılarının nəzərini cəlb etmiş, onu Zaqafqaziya müəllimlər qurultayına Kürdəmir müəllimləri tərəfindən nümayəndə seçilmiş və 1904-cü ildə Tiflisdə keçirilən Zaqafqaziya müəllimlər qurultayında iştirak etmişdi. Məhəmməd Hadinin işlər
1902-1906-cı illər Kürdəmirdə yaşadığı illərdə maddi imkanları nisbətən düzələn Məhəmməd Hadi yenə də əvvəlki qayda ilə mütaliəsini davam etdirir, Kəlküttədən Həblül-mətin", İstanbuldan "Sabah", Bakıdan "Həyat", Bağçasaraydan "Tərcüman" qəzetlərini gətirdib oxuyurdu.
Yaradıcılığı
25 yaşına qədər nə bir qəsidəsi, nə də bir aşiqanə qəzəli olan şairin mətbuata gəlişi 1905-ci ilin ortalarına təsadüf edir. Onu yaxından tanıyan, yaxın dostu Mustafa Lütfi Həştərxanda "Bürhani-Tərəqqi" qəzetini nəşr edirdi və onun Məhəmməd Hadi kimi qələm sahibinə ehtiyacı var idi. Onun çağırışına görə Məhəmməd Hadi tamamilə müəllimlikdən əl çəkir, 1905-ci ildə Həştərxana gedir, mətbuatda çalışmağa başlayır. Məhəmməd Hadi "Həyat", "Füyuzat" və "Bürhani-Tərəqqi" qəzetlərində elmə, maarifə çağıran şeirlər və intibah məsələlərinə dair məqalələr yazırdı. Məhəmməd Hadi 1906-cı ildə Əli bəy Hüseynzadənin çağırışı ilə Bakıya gəlib "Füyuzat" məcmuəsində çalışır, buradakı osmanlı müəlliflərindən fərqli olaraq yerli həyata dair yazıların geniş nəşrinə çalışır. "Füyuzat" bağlandıqdan sonra o, "Təzə həyat" və "İttifaq" qəzetlərində işləyir.
1907-1908-ci illərdə Məhəmməd Hadi artıq Azərbaycan şairləri arasında görkəmli simalarından sayılırdı. "Nəğmeyi-əhraranə", "Duşizeyi-hürriyətə", "Gül, sevdiyim, gül" ("Huriyi-hürriyətə"), "Ədvari-təcəddüd", "Əsari-inqilab" və s. şeirlərində Məhəmməd Hadi bilavasitə və ya dolayısı ilə azadlıqdan danışırdı.
Məhəmmədhəsən ağa Sarıcalı-Cavanşir
Məhəmmədhəsən ağa Sarıcalı-Cavanşir (1766-1806) — İbrahimxəlil xanın vəliəhdi, general-mayor.
Məhəmməd Hadi
Yaradıcılığı
1908-ci ildə çıxmış "Firdovsi-ilhamat" kitabına "Varmı bundan yuxarı uçmağa istedadım" misrası ilə başlanan "Cəhalətimdən şikayət", "Aşiqi-sadiqləriz, pünhan deyil bürhanımız" misrası ilə başlanan "Bu da bir həqiqət", "Afərin olsun sənə, filusufi-zifunun" misrası ilə başlanan "Şeyxlərə-işanlara", "Sofi, gəl öyrən həyatın tərzini heyvandan" misrası ilə başlayan "Söfiyə-zahidə" və b. şeirləri, məqalələri, tərcümələri daxil edilmişdir.
Məhəmmədhəsən ağa Sarıcalı-Cavanşir
Həyatı
Məhəmmədhəsən ağa zəki və zabitəli bir xanzadə idi. Bəylər də, rəiyyətlər də onun xətrini çox istəyirdilər. Molla Pənah Vaqif yazır: Verdi ağa mənə bir çuxa ki, min donə dəgər, Qeysəri-Rum geyən rəxti-humayunə dəgər, Filməsəl, xələti-xaqanü Fridunə dəgər, Yaxası yaxa dolu lölöi məknunə dəgər, Müxtəsər, hər ətəyi bir ətək altunə dəgər. 1797-ci ildə İbrahimxəlil xan Ağaməhəmməd şahın qorxusundan Cara çəkilmişdi. Şahın ölüm xəbərini eşidəndə sevincək Şuşaya qayıtmaq istəyəndə xəbər gəlir ki, qardaşı oğlu Məhəmməd bəy xanlığı əlinə alıb. İşi düzüb-qoşmaq üçün öncə oğlu Mehdiqulu ağanı göndərir. Mehdiqulu ağa Məhəmməd bəyin yeznəsi idi. Mehrəli bəyin qızı Xanxanım ağanı almışdı. Xanzadə bir müddət Şuşada qalırsa da iş görə bilmir. Məhəmməd bəy xanlıqda atını sağ-sola çapırdı. İbrahimxəlil xan bu dəfə Məhəmmədhəsən ağanı Qarabağ bəyləri və 500 nəfərlik qoşun ilə Şuşaya göndərir. Məhəmməd bəy Qarabağ ellərini də götürüb İrana keçmək istəyi ilə Kirs dağına çəkilir. Məhəmmədhəsən ağa onları izləyir.
Məhəmməd Hadi
Qadın azadlığına həsr etdiyi şeirləri
}}
Məhəmməd Hadi və "Həyat" qəzeti
XX əsrin əvvəllərində Azərbaycandakı ictimai-siyasi durumu vaxtında, düzgün qiymətləndirən milli ziyalılar anadilli məktəb və mətbuat qıtlığından əziyyət çəkən azərbaycanlıları elmsizlik və məlumatsızlıqdan qurtarmaq üçün cəsarətli addımlar atdılar. Milllətin tərəqqi və özünüdərkinə gərəkli olan, illərdən bəri milli ziyalıların həsrətində olduqları qəzet və jurnallar ardıcıl şəkildə çap olunmağa başladı. Beləliklə, belə bir əlverişli vaxtda Azərbaycan Milli Mətbuatının bünövrəsi üçün "Əkinçi" qəzetinin (1875-1877) oynadığı rolu XX əsr milli mətbuatımız üçün oynaya biləcək bir mətbuat orqanı - "Həyat" qəzeti çap olunmağa başladı. Milyonçu, messenat H.Z.Tağıyevin maddi yardımı, gələcək Azərbaycan Demokratik Cümhuriyyətinin yaradıcı və başçılarından biri Ə.Topçubaşovun naşirliyi, böyük fikir sahibləri olan Ə.Hüseynzadə və Ə.Ağayevin (Ağaoğlu) müştərək redaktorluğu ilə 1905-ci il iyun ayının 7-də Bakıda Azərbaycan türkcəsində fəaliyyətə başlayan bu qəzet Azərbaycan və Qafqaz həyatının güzgüsü rolunu oynuyurdu. Maarif, mədəniyyət, milli oyanış, dil, din və s. bu kimi problemlərə yer ayıran qəzetdə Ə.Hüseynzadə, Ə.Ağayev, H.Zərdabi, N.Nərimanov, Ə.Haqverdiyev və b. nisbətən təcrübəli qələm sahiblərinin imzası ilə yanaşı yeni bir imza da görünməyə və dərhal da oxucuların diqqətini cəlb etməyə başladı. Bu imzanın sahibi Əbdülsəlimzadə Məhəmməd Hadi Şirvani idi. 1905-ci ilin yayında Kürdəmirdə yaşayan və yazılarını oradan Bakıya, "Həyat" qəzeti redaksiyasına göndərən Məhəmməd Hadi ilk yazılarında qəzetdə əsərlərini oxuduğu ziyalıların, daha çox Əli bəy Hüseynzadənin müzakirə obyektinə çevirdikləri məsələlərə münasibət bildirir və məqalələri içərisində bəzən mövzuya uyğun mənzum parçalar da verməsi Məhəmməd Hadinin eyni zamanda şeir yaradıcılığına böyük marağı olduğunu göstərirdi. "Həyat" qəzetinin 23 iyul 1905-ci il tarixli 35-ci nömrəsində "Əbdülsəlimzadə Şamaxiyi" imzası ilə çap etdirdiyi "Bəyani-həqiqət" adlı məqaləsi ilə başlayan Məhəmməd Hadi qısa bir zamanda "Həyat"ın ən fəal yazarlarından birinə çevrilir.
Başlıca mövzuları "mətbuatın, elm və mədəniyyətin faydası, sənaye, azadlıq hərəkatı, yeni nəslin tərbiyəsi, qadın azadlığı, dünyəvi elmlər, Vətənin tərəqqisi, cəhalətdən xilas olmaq, mədəniyyət səviyyəsini yüksəltmək, insani hisslərin müqəddəsiliyi və s." idi.
Məhəmmədhəsən ağa Sarıcalı-Cavanşir
Həyatı
Tarixçi Mirzə Camal Cavanşir Qarabaği də yazır: "(Məhəmmədhəsən ağa) adam göndərib Məhəmməd bəyi öz yanına çağırdı. Əvvəlcə Məhəmməd bəy qorxuya düşdü, lakin sonra xatircəm olub Məhəmmədhəsən ağanın hüzuruna gəldi, mərhum Məhəmmədhəsən ağanın əlini öpüb xatircəmliklə onun yanında qaldı. (Məhəmmədhəsən ağa) Məhəmməd bəyin istiqlaliyyəti zamanında qarışıqlığa bais olan bir neçə cinayətkarı Məhəmməd bəyin gözü qabağında məsuliyyətə cəlb edib, cəzalandırmağı əmr etdi.
Məhəmmədhəsən ağa Məhəmməd bəyi sakitləşdirəndən sonra mahal naiblərinə, camaata məktub yazıb öz iş-gücləri ilə məşğul olmaqlarını tapşırır. Atasına qasid göndərib Şuşaya çağırır.
Fətəli şah qaynatası İbrahimxəlil xana ənam-ərmağan göndərəndə Məhəmmədhəsən ağanı da yaddan çıxarmazdı.
Kürəkçay traktatının imzalanmasında yüksək hərbi rütbə alanlardan biri də Məhəmmədhəsən ağa idi. Çarın əmri ilə Məhəmmədhəsən ağaya general-mayor rütbəsi vermişdilər. Vəliəhd olduğundan ikinci oğlu Şükür ağanı girov kimi aparıb Gəncədə saxlamışdılar.
Fətəli şah sərkərdəsi Əbülfət xan Tuti Sarıcalı-Cavanşirə beş min atlı verib Qarabağa yola salır. Tapşırır ki, Qarabağı alıb özü vəliəhd olsun. Məhəmmədhəsən ağanı da girov kimi saraya göndərsin. Əbülfət xan Qarabağa girən kimi bir çox ellər, adlı-sanlı bəylər qoşulur ona. İbrahimxəlil xan Məhəmmədhəsən ağanı və Mehdiqulu ağanı qoşunlarına başçı təyin edib oğlunu silahlı qarşılamağa gedir. Məhəmmədhəsən ağa qoşunla gəlib atası ilə bərabər Dizaq mahalında yerləşir. Əbülfət xan atasının və qardaşın üstünə hücum edir. İlk hücumda basılıb geri çəkilir. Bu barədə tarixçi Mir Mehdi Xəzani yazır: "Fətəli şah Əbülfət xanı beş min qoşun ilə Qarabağa İbrahim xanın yanına məmur elədi. Çox giran ənam və mərhəmətlər ilə ona göndərdi ki, İbrahim xanın inaət və köməyinə iqdam edə. Onun hüzurunda vəkil və naib kimi olub, dəxil və təsərrü edənləri, xüsusən Məhəmmədhəsən ağanı, bir para Qarabağın bəyzadələri ilə Fətəli şahın hüzuruna rəvanə edə. Nə qədər ki, İbrahim xan hali-həyatdadır, onun xidmətində olub, Qarabağda heç bir iş Əbülfət xanın səlah didindən xaric olmaya. Pəs Əbülfət xan sərhədi-vilayətə gəlib, Fətəli şahın bu gunə səlahdidin atası İbrahim xana hali elədi. Xan dəxi bir para işlərə və övladından küdurət etməyinə görə əvvəl hər-çənd bu əmrə razı olmaq istədi, amma sonra oğlanları Məhəmmədhəsən ağa və Mehdiqulu ağa və Xanlar ağa hər üçü ittifaq olub, əzbəski, Əbülfət xan bir ədna olan övrətdən olmuşdu və həmə vaxt Qarabağda olanda Məhəmmədhəsən ağaya və Mehdiqulu ağaya nökərlər rəftarı kimi xidmətlər qılmışdı. Onun şöylə vəkil və sahibi-ixtiyar olmağına razı olmayıb, İbrahim xanı nikul və təğyir elədilər. Əbülfət xanın dedikləri kəlamatın əksinə rəftar və əməl başladılar. Xan dəxi Fətəli şahın bir para təklifatını xoşagəlməz bilib dübarə əbülfət xana yazdı ki, qayıtsın və Qarabağ torpağına gəlməsin".
Məhəmmədhəsən ağa digər qardaşlarından kömək alıb Əbülfət xanın üstünə yürüyür. Atışmada Əbülfət xanın qoşunu məğlub olub qaçır.
Fətəli şah üç nəfər xas xanlarından ibarət elçi göndərib İbrahimxəlil xanı əmin edir ki, mənim bu davadan xəbərim yoxdur. Gəl İran qoşununu Əsgəran qalasına burax ki, onlar Qarabağı rus istilaçılarından qorusun. İbrahimxəlil xan Fətəli şahın and-amanlarına inanmayaraq elçiləri tutub ruslara verir. Fətəli şah xandan inciyir.
Abbas mirzənin başçılığı ilə İran qoşunu Qarabağa girir. Məhəmmədhəsən ağa Qarabağ qoşunu ilə savunmaya qalxır. Dizaq mahalında səngər tutub Qarabağ camaatının daldalanmasını gözləyir. Camaat dağ-daşda daldalanandan sonra geri çəkildi. Abbas mirzə ağır qoşunla Qarabağın ortasına irəlilədi. Lakin rusların köməyə gəldiyini görüb çəkilib Gəncə tərəfə getdi. Fətəli şah və Əbülfət xan Tuti də qayıdıb İrana getdilər.
Məhəmmədhəsən ağa Qarabağ içində olan məğşuşluğu dəf edib camaatı, asi bəyləri sakitliyə çağırır.
Məhəmmədhəsən ağanın II Şahverdi xan Ziyadoğlu-Qacarın qızı Xeyrənnisə bəyimlə, Xoy hakimi Əhməd xan Dünbilinin qızı Mahşərəf xanımla ailə qurmuşdu.
Mükafatları
Məhəmmədhəsən ağa "Qarabağın vəliəhdi Məhəmmədhəsən ağaya 1805-ci il sədaqətinə görə" brilyant işləməli qızıl medal verilmişdi.
Övladları
Oğulları
Qızı
Məhəmməd Hadi
Məhəmməd Hadi və "Həyat" qəzeti
İlk yazılarında Məhəmməd Hadi belə düşünürdü ki, İslam millətinin firavan günə çıxmağının başlıca yollarından biri, bəlkə də birincisi maarifə tapınmaqda və Qurani-Kərimin göstərişlərinə əməl etməkdədir. Əsərlərində tez-tez "Utlubul elmu minəl-məhdi iləl-ləhdi" (Beşikdən məzara qədər elmi öyrənin) ayəsinə müraciət edən Məhəmməd Hadi "Həyat" qəzetində çap etdirdiyi məqalə, şeir və tərcümələrinin əksəriyyətində belə bir ideya irəli sürürdü ki, elm, maarif və mədəniyyət kəsb etmədən insanın xoşbəxliyi barədə düşünmək xoş xəyal, mənasız məşğuliyyətdir.
Məhəmməd Hadi "Həyat" qəzetində 3 istiqamətdə fəaliyyət göstərmişdir:
"Həyat" qəzeti fəaliyyətini dayandırmasına qədər Məhəmməd Hadi qəzetin ən fəal yazarlarından biri olaraq qalmışdı.
"Həyat"da çap olunmuş şeirləri
XX əsrin əvvəllərindən Azərbaycan poeziyasının romantizm janrında yazılmış Məhəmməd Hadinin "Həyat" qəzetində, ümumən mətbuatda çap olunmuş ilk şeiri "Lövhi-məkatib" adlanır. Sərlövhədən sonra verilən "Övladi-millətə hədiyyeyi-kəmtəranəmdir" cümləsi ilə oxuculara təqdim olunan və şairin ölümündən sonra çap olunmuş kitablarının heç birinə düşməyən bu şeir qəzetin 29 noyabr 1905-ci il tarixli 109-cu nömrəsində çap olunmuşdu. İyirmi altı misradan ibarət olub, qəsidə formasında olan şeirdə şair məktəbi millətin yaşayışı, inkişaf və tərəqqisi üçün başlıca vasitə hesab edir. Şeirin bütün misraları "məkatib" sözü ilə başlayır:
Bundan başqa Məhəmməd Hadi bu qəzetdə müxtəlif şeirlər də dərc etdirmişdi:
"Həyat"dakı publisistikası
Məhəmməd Hadi "Həyat" qəzetində ən çox publisistik yazılar və elmi məqalələrlə çıxış etmişdir. Məhəmməd Hadinin mətbuatda dərc olunan ilk yazısı "Bəyani-həqiqət" məqaləsidir ki, bu əsəri müəllif "Həyat" qəzetində dərc olunmuş bir yazının təsiri ilə yazmışdır. Məhəmməd Hadinin maraqla oxuduğu bu yazı bir şeirdir ki, burada islam ölkələrini bürüyən nadanlıq və elmsizlikdən bəhs olunmuş və müsəlmanların bədbəxtliklərinin başlıca səbəblərindən biri kimi şəriət qaydalarına yetərincə əməl olunmaması göstərilmişdir. left|thumb|Məhəmməd Hadi, Mirzə Ələkbər Sabir, Əfəndizadə Əbdürrəhman Tofiq Məhəmməd Hadinin çap olunmuş 2-ci əsəri "Vətəsimu bihəblil-lahi cəmiən" adlı dərin məzmunlu məqaləsidir. Sərlövhədən əvvəl "Surətul-Əraf", ayə 103" qeydi verilmişdir ki, bunun da mənası sərlövhənin həmin ayədən olmasına işarədir. "Həyat" qəzetinin 103-cü nömrəsində müəllifin "ədibi-ləbib" (ağıllı, müdrik ədib) adlandırdığı E.İbrahimovun "İslamiyyət və abrazavonni müsəlmanlar" sərlövhəsi ilə dərc olunmuş yazısını oxuduqdan sonra qələmə alınmış "Əlhüriyyətül-şəxsiyyətə vəl-vicdaniyyə fi-islam" məqaləsi ruhu etibarilə ədibin əvvəlki məqalələrinə yaxın olsa da, problemin qoyuluşu və həlli baxımından onlardan əsaslı şəkildə fərqlənir.
"Həyat" qəzetində dərc olunan yazılardan diqqəti cəlb edən, "Ə.H." imzalı "Bir balaca intiqad" adlı məqalədə əsərlərinə münasibət bildirilən, şeirlərində olduğu kimi publisistikasında da maarifçiliyə böyük önəm verən, İslamiyyəti tərifləyib Məhəmməd Peyğəmbəri ilahiləşdirməyə çalışan, "İslam dinini "müasirləşdirmək", elmlə dini barışdırmaq mövqeyində duran Məhəmməd Hadi maarifin yayılması sayəsində cəmiyyətdə köklü dəyişiliklərin baş verəcəyinə inanır və bu yolda mətbuatı başlıca vasitələrdən biri hesab edirdi. Müəllif "Aləmi-mətbuat və cəraidə bir nəzər" adlı məqaləsində qeyd edir ki, mətbuat azadlığını qazanmaq istəyində olan millətə "tərəqqiyyat, kamalat və ülum yollarını" göstərən "şöleyi-ümidi-ümmət" və "rəbəri-istiqbali-millət"dir.
"Tərəqqiyi-millət nəyə vabəstədir" adlı iri həcmli məqaləsində Məhəmməd Hadi yenidən qəzetdə çap olunmuş ilk yazısı olan "Bəyani-həqiqət" məqaləsindəki mövqeyinə qayıtmışdır. Başqa bir məqaləsi olan "Fəryadi-dili-vətənpərəstan"da Kürdəmir qəsəbəsində məktəb və mədrəsələrin açılmasına zərurətin olması niyyəti ilə yazılmışdır. Şirvan və Kürdəmir əhalisinin maarifləndirilməsi yolunda yerli ziyalıların atdığı addımları alqışlayan müəllif qeyd edir ki, "ziyalı alimlərimizdən Ağa əfəndi Əfəndizadənin həmiyyəti-alicənabanə və məsaiyi-millətpərvəranəsi ilə bazarın yavuqunda bir camei-nuraniyyəti-lamə ilə üç mədrəsə vücuda gətirilmiş və bir mədrəsənin ilk baharda bina olunacağı dərkar bulunmuşdur"
Elm mövzusu şairin poeziyasında olduğu kimi məqalələrinin də baş mövzularından biridir. "Həyat"ın səhifələrində dərc etdirdiyi "Zəman daim təcəddüd edər", "Dəyanəti-islamiyyə və maarif", "Dəyanəti-islamiyyənin nisvanə bəxş etdiyi hüquqa bir nəzər" və s. bu kimi məqalələrində Məhəmməd Hadi bu mövzu ilə bağlı fikirlərini bir qədər də genişləndirir.
Məhəmməd Hadinin "Dəyanəti-islamiyyənin bina və əsası ülfət, ittifaq, ittifaddır" məzmunlu məqaləsinə qəzet "İdarədən" başlığı altında belə bir düşündürücü qeyd - sonluq vermişdir: