cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
İrtış çayı döyüşü
Tarixi
Döyüş Türk hücumlarından təngə gəlmiş və Çində yaşayan uyğurların dəstəyi ilə ərsəyə gələn Birləşmiş Çin ordusunun həyata keçirtdiyi yürüyüşün bir hissəsidir. Döyüş Altay dağları ətrafında yerləşən İrtış çayı hövzəsində baş vermişdir. İl-Kulliginin 100.000 nəfərlik ordusu, Su tərəfindən pusquya salınmış və beləliklə, Tang ordusunun qəfil hücumu nəticəsində döyüş Çinlilərin qalibiyyəti ilə bitmişdir. Döyüş zamanı Türk ordusunun çox hissəsi öldürülmüş, İl-Kulliga sadiq olan Türk boyları təslim olmuş və Daşkəndə doğru geri çəkilən İl-Kullıg səhəri gün ələ keçirilmişdir. İrtış çayı döyüşü, 657-ci ildə Tang Xanədanlığının generalı olan Su Dingfangın rəhbərlik etdiyi ordu ilə Qərb Türklərinin xanı olan İl-Kullig İşbara xan arasında baş verən bir döyüşdür.müharibə Türk hücumlarından təngə gəlmiş və Çində yaşayan uyğurların dəstəyi ilə ərsəyə gələn Birləşmiş Çin ordusunun həyata keçirtdiyi yürüyüşün bir hissəsidir. Müharibə Altay dağları ətrafında yerləşən İrtış çayı hövzəsində baş vermişdir. İl-Kulliginin 100.000 nəfərlik ordusu, Su tərəfindən pusquya salınmış və beləliklə, Tang ordusunun qəfil hücumu nəticəsində döyüş Çinlilərin qalibiyyəti ilə bitmişdir. Döyüş zamanı Türk ordusunun çox hissəsi öldürülmüş, İl-Kulliga sadiq olan Türk boyları təslim olmuş və Daşkəndə doğru geri çəkilən İl-Kullıg səhəri gün ələ keçirilmişdir.
NGC 3122
NGC 3122, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Sekstant bürcü istiqamətində yerləşir. Sb tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Drosera filiformis
(Drosera filiformis) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Altay Respublikası himni
Altay dövlət himni – bayraqla və gerblə bir yerdə Altay Respublikasının rəsmi simvollarından biridir. 2001-ci ildə təsdiq olunub.
Sözləri
Himnin altayca və rusca sözləri fərqlidirlər.
Yevgeni Çernyayev
Kino rəssamı
Qəmər Cavadlı
Qəmər Cavadlı — jurnalist, tədqiqatçı, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru. Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin ictimaiyyətlə əlaqələr və ailə problemləri üzrə sədr müavinidir.
Həyat və fəaliyyəti
Cavadlı Qəmər xanım Aydın qızı – 1960-cı ildə Bakıda anadan olub. 1982-ci ildə Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunu bitirib. AR Mədəniyyət nazirliyinin sosioloji tədqiqatlar şöbəsində, Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin mətbuat və informasiya xidmətində çalışıb. 1991–94-cü illər ərzində "İslam" qəzetində və "Qafqazinform" mərkəzində əməkdaşlıq edib. 1995–97-ci illərdə Türkiyə Diyanət Başkanlığına xidməti ezam olunub. 2002–13 illər ərzində Bakı Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsinin müəllimi olmuşdur. Q.Cavadlı 2010-cu ildə Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin sədri, Şeyxülislam Allahşükür Paşazadənin qərarı ilə QMİ-nin ictimaiyyətlə əlaqələr və ailə problemləri üzrə sədr müavini vəzifəsinə təyin olunub. Müsəlman dini idarələri tarixində bu statusu qazanan ilk qadındır.
Ak Jol (Qazaxıstan)
3 aprel 2002-ci ildə ədliyyə orqanlarında qeydiyyata alınmışdır. Partiyanın sayı, Qazaxıstan Mərkəzi Seçki Komissiyasına görə 175.862 üzvdür.
Tarixi
Partiya "Qazaxıstanın Demokratik Seçimi" (QDS) ictimai birliyi əsasında quruldu. 2002-ci ilin yanvarında QDS hərəkatının təşkilatçıları ilə fikir ayrılıqları üzündən hərəkatın Siyasi Şurasının bəzi üzvləri yeni bir demokratik partiya "Ak Jol" yaratdıqlarını elan etdilər. 3 aprel 2002-ci ildə partiya Qazaxıstan Ədliyyə Nazirliyində qeydiyyatdan keçdi.
2004-cü ildə keçirilən Məclis seçkilərində rəsmi məlumatlara görə, partiya səslərin 12.04% -ni aldı. Ümumilikdə, partiya üçüncü çağırış məclisində iki mandat aldı (Əlixan Baymenov - partiya siyahılarına görə, Amalbəy Tşan — birmandatlı seçki dairəsində). Partiyanın həmsədrlərindən biri Əlixan Baymenov seçki qərarının vicdansız olduğunu iddia edərək deputat mandatından imtina etdi.
"Ak Jol" partiyası 2006-cı il prezident seçkiləri üçün vahid müxalifət namizədinin irəli sürülməsi üçün üç partiyanın (QDS, KPK və Ak jol) Koordinasiya Şurasının yaradılmasının təşəbbüskarlarından biri idi.
Qazaxıstan Mərkəzi Seçki Komissiyası 17 yanvarda partiya siyahıları ilə seçilən parlamentin aşağı palatası deputatları seçkilərinin yekun nəticələrini elan etdi: "Nur Otan" Xalq Demokratik Partiyası səslərin 80,99 faizini toplayaraq inamlı qələbə qazandı. Qazaxıstan Demokratik Partiyası "Ak Jol" və Qazaxıstan Kommunist Xalq Partiyası, sırasıyla 7.47 və% 7.19 səs aldı.
Draqo doktrinası
200px|thumb|right|Luis Maria Draqo Draqo doktrinası — beynəlxalq borcların alınması üçün bir dövlətin digər dövlətə silahlı müdaxiləsinin yolverilməzliyi prinsipini müəyyən edir. 1902-ci ildə Argentinanın xarici işlər naziri Luis Maria Draqo tərəfindən ABŞ-yə diplomatik xəbərdarlıq kimi bəyan edilib.
Monro doktrinası və Avropanın imperialist qüvvələrinin təsiri arasındakı qarşıdurmanı aydınlaşdırmaqla, eləcə də, ABŞ-nin uzun müddət dəstəklədiyi suveren bərabərlik prinsipinə diqqəti cəlb etməklə, sözügedən doktrina ABŞ da daxil olmaqla heç bir xarici qüvvənin borc toplamaq üçün Latın Amerikasındakı hər hansı dövlətə qarşı güc tətbiq edə bilməməsi siyasətini ortaya qoymuşdur.
David Alaba
Həyatı
24 iyun 1992-ci ildə doğulub.
Ailəsi
Alaba mənşəcə afroasiyalıdır, anası filippinli, atası nigeriyalıdır. Anasının peşəsi tibb bacısı, atasının peşəsi disk jokeydir. (əvvəl reper).
Klub
left|thumb|270x270px|Alaba Avstriya gənclər yığmasının tərkibində 24 iyun 1992-ci ildə Vyanada doğulan David Alaba öz karyerasına "Austriya Vyana" klubunda başlayıb. Artıq 2008-ci ildən, Alaba Avstriyalı klubun ehtiyatında özünə yer qazanmışdı. "Austriya"nın ehtiyat tərkibində 5 matçdan sonra David Bayern Münhen klubuna keçdi. 2010-cu ilin yanvarından isə "Bayern Münhen" klubunun əsas məşqlərinə cəlb olundu.
Fevralın 10-da Alaba "Bavariya"nın əsas tərkibinə debüt etdi, Almaniya Kubokunun "Greuther Fürth"ə qarşı oynadığı 59-cu dəqiqədə meydançaya çıxdı, Kristian Lelli əvəz etdi. Artıq bir dəqiqədən sonra David, qələbə qolunu vuran Frank Riberiyə kömək etdi. Alaba rəsmi matçlarda "Bavariya"nın ən gənc oyunçusu oldu. O zaman onun yaşı 17 il, 7 ay və 8 gün idi. 6 martda, "Köln" klubu ilə 25-ci turda David, 73-cü dəqiqədə Dieqo Kontentonun yerinə Bundesliqaya debüt etdi. Alaba 3 gün sonra Çempionlar Liqasında ilk matçını oynadı. Bu zaman oyunun 2-ci turu "Fiorentina" klubuna qarşı idi.
10 iyun 2011-ci ildə "Bavariya" oyunçu ilə 2015-ci ilə qədər yeni müqvilə imzaladı. 2013-cü il 2 aprel tarixində "Yuventus" la qarşılaşmada David Çempionlar Liqası tarixində ən sürətli vurulan qollardan birinə imza atdı. O, matçın 25-ci saniyəsində fərqləndi.
Yığma
David Alaba 14 oktyabr 2009-cu ildə 17 yaşında Avstriya milli futbol komandasına debüt etmiş, 2010-cu ilin FİFA Dünya Kubokunda Fransa yığmasına qarşı olan matçın 79-cu dəqiqəsində Kristian Fuksu əvəz etmişdir.
Draqo doktrinası
Draqo doktrinası öz hüquqi təsbitini 1907-ci ildə 2-ci Haaqa Konfransında qəbul edilən Draqo-Porter Konvensiyasında tapmışdır. Belə ki, bu doktrinanın dəyişilmiş versiyası 1907-ci ildə Haaqada qəbul edilmişdir və Horas Porterin şərəfinə Porter Konvensiyası da adlanır. Buna əsasən, işin həmişə ilk növbədə arbitraj və məhkəmə vasitələri ilə həllinə üstünlük verilməlidir.
Avtomatik identifikasiya sistemi
Haqqında
Peyklər AIS imzalarını aşkar etmək üçün istifadə edildikdə "Satellite-AIS" (S-AIS) termini istifadə olunur. AIS məlumatı dəniz nəqliyyatı radarını tamamlayır ki, bu da su nəqliyyatında başlıca toqquşmanın qarşısını alma üsuludur.
Draqo doktrinası
Tarixi
Doktrina Karlos Kalvonun Derecho internacional teórico y práctico de Europa y América əsərində ifadə olunmuş ideyalara əsaslanır. Belə ki, hələ Meksikaya 1861-1862-ci illərdə ingilis-fransız-ispan hərbi müdaxiləsindən sonra 1868-ci ildə Kalvo nəinki silahlı, həm də diplomatik müdaxilənin yolverilməzliyi prinsipini elan etmişdi. Həmin ideyalar özü Kalvo doktrinasının əsasını təşkil edir. Beləliklə də, Kalvo doktrinası yerli vasitələr tükənmədikcə diplomatik müdaxilənin qadağan olunmasını təklif edir.
Avtomatik identifikasiya sistemi
Haqqında
Unikal identifikasiya, mövqe, başlıq və sürət kimi AIS avadanlıqları tərəfindən təqdim edilən məlumat ekranda və ya ECDIS-də göstərilə bilər. AIS gəmi mühafizə zabitlərinə yardım etmək üçün hazırlanmış və dəniz səlahiyyətlilərinin gəmilərin hərəkətini nəzarət etməsinə və nəzarət etməsinə imkan yaradır. AIS, standart bir VHF alıcı-ötürücülüyünü bir GPS alıcısı kimi bir sistemi ilə birləşdirir. AIS alıcı vericiləri ilə təchiz edilmiş gəmilər sahil boyunca yerləşən AIS baza stansiyaları və ya çox sayda imza atmağı mümkün edən xüsusi AIS alıcıları ilə təchiz olunmuş sayının artması sayəsində yerüstü şəbəkələrin əhatə dairəsindən kənarda izlənilə bilər.
Draqo doktrinası
Tarixi
Draqo doktrinası özü Böyük Britaniya, Almaniya və İtaliyanın 1902-ci ildəki hərəkətlərinə qarşı bir cavab idi. Belə ki, 1902-1903-cü illərdə Sipriano Kastronun prezidentliyi dövründə qeyd edilən Avropa dövlətləri Venesueladan borcun alınması məqsədi ilə bu ölkəyə silahlı müdaxilə etmək qərarına gəlmiş və Venesuelanın böyük həcmdə borclarına cavab olaraq limanlarını blokadaya almışdır. Bu müdaxilə ilə əlaqədar olaraq Argentinanın xarici işlər naziri Draqo öz ölkəsinin Vaşinqtondakı səfirinə 29 dekabr 1902-ci il tarixli məktubunda yazırdı: "Dövlət borcu hərbi müdaxilə etmək üçün səbəb ola bilməz". Ruzveltin özünün sonralar Draqo doktrinasını tərifləməsinə baxmayaraq, daha əvvəllər - vitse-prezident olduğu dövrdə alman diplomat Herman Spek von Sternburqa bildirmişdir ki, "Əgər hər hansı Cənubi Amerika dövləti istənilən Avropa dövlətinə qarşı pis davranarsa, qoyun həmin Avropa dövləti ona şillə vursun."
Görünən ulduz ölçüsü
Görünən ulduz ölçüsü və ya vizual ulduz ölçüsü-adi gözlə vizual fotometr adlanan qəbuledici vasitəsilə təyin olunan ulduz ölçüsüdür.
Draqo doktrinası
Tarixi
NML Capital Limited şirkətinə olan borcu da daxil olmaqla Argentinanın borc böhranının qarşısını almaq üçün Amerika Dövlətləri Təşkilatında keçirilən səsvermə zamanı Argentinanı dəstəkləyərkən Venesuela Draqo doktrinasına istinad etmişdir.
Görünən ulduz ölçüsü
Astrofizikada işıqlanmanın fiziki analoqu olaraq ulduz ölçüsü adanlanan kəmiyyətdən istifadə edilir.
Tarixi
Ulduz ölçüsü ilk astrofotometrik anlayışdır. Hələ Hipparx eramızdan əvvəl II yüzillikdə gözlə seçilən ulduzları işıqlanmalarına görə altı ulduz ölçüsünə ayırmışdı. O, qəbul etmişdi ki, ən parlaq (işıqlı) ulduzun ulduz ölçüsü 1, ən zəifinki isə 6-dır.
Parlaqlığın ulduz ölçüsü vasitəsilə qiymətləndirilməsi fiziki, daha doğrusu fizioloji və psixoloji əsasları yalnız Hipparxdan iki min il sonra XIX yüzillikdə Veber və Fexner tərəfindən müəyyən edilmişdir. Veber-Fexner qanunu: hər hansı qıcıqlandırıcı təsirin hiss olunmasındakı dəyişiklik həmin qıcıqlandırıcı amilin nisbi dəyişməsi ilə düz mütənasibdir. Bu qanunu ulduz ölçüsü anlayışına tətbiq etsək, Kainat obyektinə qıcıqlandırıcı, qəbulediciyə (gözə, fotoemulsiyaya, fotolentə və s.) hissiyat mərkəzi kimi baxa bilərik. Qıcıqlandırıcının obyektiv meyarı onun qəbuledicidə yaratdığı işıqlanmadır, ulduz ölçüsü isə bu işıqlanmanın qəbulediciyə təsiri deməkdir. Burada Veber-Fexner qanunu belə ifadə olunur qıcıqlandırıcı (işıqlanma) həndəsi silsilə ilə dəyişəndə, hissiyat (ulduz ölçüsü) ədədi silsilə ilə dəyişir. Deyilənlərə əsasən aşağıdakı ifadəni yazmaq olar:
Burada m və m0 işıqlanmaları, E və E0 olan obyektlərin uyğun ulduz ölçüləridir. Ptolemeyin Almakestində 1000-dən artıq ulduzun ulduz ölçüsü verilmişdir. Bu ulduzların ulduz ölçülərinin müasir təyini göstərir ki, iki ulduzun ulduz ölçüləri fərqi vahidə bərabər olarsa, yəni m-m0=1 olarsa, onda ulduz ölçüsü m0 olan ulduz, ulduz ölçüsü m olan ulduzdan 2,5 dəfə parlaqdır. Odur ki, yuxarıdakı ifadəyə əsasən
Poqson düsturu
1879-cu ildə ingilis astronomu Poqson təklif etmişdir ki, C1=2,500 qəbul edilsin, çünki, -dir. Beləliklə birinci ifadə əvəzinə: yaxud, olar.
Bu ifadələr Poqson düsturu adlanır. Poqson düsturu iki obyektin işıqlanmaları nisbəti məlum olduqda onların ulduz ölçüləri fərqini və ya tərsinə- məlum ulduz ölçüləri fərqinə görə onların işıqlanmaları nisbətini tapmağa imkan verir.
Drosera fimbriata
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Vasif Həmidov
Vasif Natiq oğlu Həmidov — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Vasif Həmidov 4 iyun 1998-ci ildə Şəki şəhərində dünyaya göz açmışdır. Orta təhsilini Şəki şəhər 19 saylı tam orta məktəbdə almışdır. Ailəli idi, 4 yaşında və 7 aylıq iki övladı yadigar qaldı.
Vətən müharibəsi
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Vasif Həmidov 2020-ci il sentyabrın 27-dən Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi üçün başlanan Vətən müharibəsində könüllü olaraq iştirak etmişdir. Tərtər istiqamətində gedən döyüşlərdə vuruşmuşdur. Tərtər-Ağdərə döyüşlərində döyüş tapşırığını yerinə yetirərkən ağır yaralanmış və xəstəxanaya yerləşdirilmişdir. 7 gün komada qaldıqdan sonra dünyasını dəyişən Vasif Həmidovun nəşi 27 oktyabr 2020-ci ildə torpağa tapşırılmışdır.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Vasif Həmidov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
NGC 6056
NGC 6056, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Herkules bürcü istiqamətində yerləşir. SB0-a tipli. tərəfindən ildə 40.64 sm (16 inç) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Ariel Anri
Ariel Anri — 20 iyul 2021-ci ildən etibarən Haiti Baş naziri və Haiti Prezidenti vəzifələrini icra edən Haiti siyasətçisi və neyrocərrah.
Həyatı
Ariel Anri Yeddinci Gün Adventist kilsəsinin keşişi və ağsaqqalı olan Eli Anrinin oğludur. Arielin atası 20 dekabr 2015-ci ildə vəfat etdi. Anni Klod Masso ilə evlidir və Monik Anri, Edlin Anri Rişar, Eli Anry və Elvir Anri adlarında qardaş və bacıları var. Qardaşı Eli pastordur və Yeddinci Gün Adventistlərarası Amerika Bölməsinin Prezidentidir.
Tibb fəaliyyəti
Anri 1980-ci ilin sentyabrından 1981-ci ilin iyununa qədər Monpelye Özəl Tibb Bacıları Məktəbində professor kimi çalışdı. 1982-ci ilin yanvarından 1983-cü ilin dekabrına qədər Monpelyedəki Gi de Şoliak universitet xəstəxanasında neyrocərrahiyyə üzrə köməkçi həkim vəzifəsində çalışdı. O, 1983-cü ilin oktyabrından 1985-ci ilin fevralınadək eyni xəstəxanada professor Filip Frebonun köməkçisi olaraq çalışdı və orada olduğu müddətdə dosent kimi fəaliyyət göstərdi. Daha sonra 1985-ci ilin martından 1987-ci ilin iyununa qədər Haiti Adventist Xəstəxanasının müdiri olaraq çalışdı.
Anri 1987–1996-cı illərdə Haiti Dövlət Xəstəxanasında neyrocərrah olaraq çalışdı, eyni zamanda 1985-ci ilin oktyabrından 1995-ci ilin fevralına qədər xəstəxanada neyrocərrahiyyə professoru və 1988-ci ilin noyabrından universitetin insan elmləri fakültəsində psixofiziologiya üzrə professor olaraq çalışdı. 1990-cı ilin oktyabr ayından etibarən universitetin tibb fakültəsində nevrologiya üzrə müəllimdir.
1987-ci ilin dekabrından 2010-cu ilin yanvarınadək Haitinin paytaxtı Port-o-Prensdəki Sent-Vincent Əlil Uşaqlar Mərkəzində neyrocərrahiyyə və nevrologiya üzrə məsləhətçi olmuşdur.
Haiti Adventist İnkişaf və Yardım Agentliyində 1985-ci ilin noyabrından 1992-ci ilin fevralına qədər "Şəhər və kənd bölgələrində uşaqların yaşaması layihəsi"nin direktoru, 1986-cı ilin yanvarından 1989-cu ilin noyabrına qədər "Qidalanma reabilitasiya klinikaları" proqramının direktoru və direktor müavini olmuşdur. 1992-ci ildən 1996-cı ilədək və 1998-ci ildə "PL-480" proqramını qiymətləndirmək üçün məsləhətçi seçilmişdir. Fransa Qərbi Hindləri və Fransa Qvianasının sağlamlıq direktoru kimi də çalışmışdır. 1992–1999-cu illərdə Ekumenik Rifah Cəmiyyətinin idarə heyətinin sədri vəzifəsində çalışmışdır.
Anri 1984-cü ildən Fransa Neyrocərrahiyyə Cəmiyyətinin assosiativ üzvü, 1990-cı ilin mart ayından yaradılan Haiti Polio Eradikasiyasını Qiymətləndirmək Milli Komitəsinin üzvü və 2014-cü ilin oktyabrından Bernard Mevs Xəstəxanasının neyrocərrahiyyə şöbəsinin müdiri vəzifələrində çalışmışdır. 2010-cu il Haiti zəlzələsi və 2012-ci ildə vəba epidemiyasından sonra əhalinin sağlamlığına yönəlmiş cavab tədbirlərinə rəhbərlik etdi. 26 mart 2020-ci ildə Haiti Prezidenti Jovenel Moiz onu COVID-lə mübarizə aparması üçün 17 üzvlü elmi şuranın üzvü seçdi.
Siyasi fəaliyyəti
Prezident seçildikdən və 2006-cı ilin iyununda Səhiyyə Nazirliyinin baş direktoru vəzifəsinə təyin edildikdən sonra Rene Prevalı dəstəklədi. 2008-ci ilin sentyabr ayına qədər nazirliyin rəhbəri vəzifəsinə təyin olunduğu 2008-ci ilin sentyabr ayına qədər vəzifədə qaldı. İşlədiyi müddətdə Port-o-Prensdəki mərkəzi xəstəxanada baş verən tətillərlə məşğul oldu, 2010-cu il zəlzələsindən sonra əhalinin sağlamlığının təmin idarə edilməsində ABŞ-la birlikdə çalışdı və nazirliyin maliyyəsini təmin edərək ABŞ tərəfindən maliyyələşdirilməsini təmin etdi.
Henry Vətənpərvər Partiyasının üzvüdür. 2015-ci ildə Prezident Mişel Marteyi tərəfindən hökumət əleyhinə etirazlardan sonra müxalifət partiyaları ilə razılığa gəldikdən sonra Daxili İşlər və İcma Əraziləri Naziri seçildi. Anri Baş nazir Evans Pol tərəfindən Sosial Məsələlər və Əmək Naziri postuna Arduin Zefirin təyin edilməsindən öncə, 22 yanvar 2015-dən 11 sentyabr 2015-ə qədər vəzifədə qaldı.
5 iyul 2021-ci ildə Prezident Jovenel Moiz tərəfindən Haiti Baş naziri olaraq seçildi, lakin iki gün sonra Moizin səlahiyyətləri ona təhvil versindən öncə Moiz öldürüldü. Baş nazir Klod Jozef ordunun dəstəyi ilə hökuməti nəzarətə götürdü və ABŞ tərəfindən qanuni Baş nazir olaraq tanındı. Haitinin bir qrup görkəmli diplomatı Haitidə Amerika Təşkilatının nümayəndələrindən başqa Braziliya, Avropa Birliyi, Fransa, Almaniya, İspaniya və ABŞ-dən olan səfirlərdən ibarət "Əsas Qrup"u təşkil edir. Birləşmiş Ştatlar və Birləşmiş Millətlər Anrinin 17 iyulda hökumət başçısı olaraq vəzifəyə götürməyə çağırdı. İyulun 19-da Jozef Anri lehinə Baş nazir postundan ayrılacağını bildirdi.
Baş nazir fəaliyyəti
Anri iyulun 20-də Baş nazir olaraq and içdi. Mərasimdə o, birliyə çağırış edərək ölkədə nizam və təhlükəsizliyin bərpası ilə bağlı insanları ona inanmağa çağırdı. 28 iyul tarixində seçkiləri ən qısa müddətdə keçirməyi planladığını və hökumətin Haitinin inkişafı üçün daha çox səs göstərəcəyinə dair vətəndaş cəmiyyəti ilə dialoq quracağını bildirdi.
14 avqustda Haitidə baş verən zəlzələdən sonra Anri ölkədə bir aylıq fövqəladə vəziyyət elan etdi və zəlzələdən zərər çəkmiş insanlara kömək etmək üçün bütün imkanların səfərbər ediləcəyini bildirdi. 20 avqustda Amerika Dövlətləri Təşkilatının Daimi Şurasına etdiyi müraciətdə son zəlzələ və Moizin öldürülməsindən sonra ölkənin qeyri-sabitlikdən çıxmasına baxmayaraq, ölkədə demokratiyanı bərpa etmək üçün ən qısa zamanda seçkilər keçirəcəyinə söz verdi.
Sentyabrın 6-da Haitidəki cinayətlərin azalmasını hökumətinin əsas qayğısı olaraq izah etdi. Sentyabrın 8-də yeni konstitusiya layihəsini təqdim etdi. Hökumətin siyasi addımlarının daha asan baş verməsinə imkan vermək üçün Baş nazir vəzifəsi ləğv edilərək, bütün səlahiyyətləri Prezidentə verdi. Artıq hökumət məmurları, nazirlər və prezidentlər də ofislərini tərk etdikdən sonra məhkəmələr qarşısında mühakimə oluna bilərlər.
Anri sentyabrın 10-da Haiti Baş prokuroru Bedford Klod tərəfindən Moizin öldürülməsi ilə əlaqədar müsahibəyə dəvət edildi. Klod Anrinin sui-qəsd günü əsas şübhəli ilə əlaqə saxladığını bildirdi. Anri ertəsi gün ittihamı rədd edərək bunu "təxribat taktikası" adlandırdı.
Anri sentyabrın 11-də müxalif siyasi partiyalarla razılıq əsasında keçid hökuməti üçün müqavilə imzaladı. Müqaviləyə əsasən, fəaliyyətinə Haiti diasporunun üzvlərini daxil edəcək yeni Müvəqqəti Seçki Şurası yaradılacaq. Bu arada hökumət La-Salin, Bel-Eyr və Delmas 32-də baş verən qırğınlarla bağlı araşdırmalar aparmaqla yanaşı, "Petrocaribe" skandalı ilə bağlı məhkəmə də keçirməyi qəbul etdi. Sazişdə Haitinin ikihakimiyyətli rəhbərliyinin qurulması ilə bağlı müddəalar var. Ölkəni Anrinin rəhbərliyi altında Nazirlər Şurası idarə edəcək. Qərar seçkilərin 2022-ci ilin sonuna qədər təxirə salınmasına imkan verir. Anrinin verdiyi məlumata əsasən, 169-dan çox siyasi və sivil təşkilat sentyabrın 12-dək müqavilə imzaladı, lakin o, daha çox təşkilatın dəstəyini gözləyir.
Vətəndaşların Müdafiəsi İdarəsinin rəisi Renan Heduvil 13 sentyabrda Anrinin istefasını tələb etdi və eyni zamanda istintaqla əməkdaşlıq etməyə çağırdı. Klod 14 sentyabrda sui-qəsdi araşdıran hakimdən Anrinin ittiham etməsini istədi və immiqrasiya orqanına ölkəni tərk etməsini qadağan etməsini söylədi. Anri onu işdən qovdu, lakin BBC-ə belə bir addım atmaq səlahiyyətinin olmadığını bildirdi.
Nazirlər Şurasının baş katibi Renald Lyuberis Anriyə qarşı irəli sürülən iddialar səbəbiylə sentyabrın 15-də istefa verdi və onu ədalətə mane olmaq cəhdində günahlandırdı. Anri Bedford Klodun onu təhdid edildiyini əsas gətirərək təhlükəsizlik tədbirlərinin gücləndirilməsini əmr edən Ədliyyə Naziri Rokfeller Vinsenti işdən azad etdi. Anri Moizin öldürülməsindən sonra onun təhlükəsizliyi ilə bağlı çoxsaylı insanlardan zənglər aldığını və hər zəng edəni müəyyən edə bilməyəcəyini söyləyərək 16 sentyabrda ona qarşı irəli sürülən iddialara baxdı. Anri özü haqda olan şübhələri də rədd edərək şübhəli ilə təmasda olmaqda kiminsə işinə qarışmaq üçün istifadə edilə bilməyəcəyini bildirdi.
Sentyabrın 25-də Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Məclisinin 76-cı sessiyasında Meksika ilə sərhəddən ABŞ-nin haitili miqrantları qovması haqqında danışdı və qeyri-qanuni miqrantları ölkədən çıxarmaq hüququna etiraz etmək istəmədiyini bildirdi. O, varlı ölkələri daha az inkişaf etmiş ölkələrə bunun qarşısını almaq üçün həyat səviyyələrini daha sürətli yaxşılaşdırmağa kömək etməyə çağırdı və haitili miqrantları dayandırarkən davranışlarına görə Amerika Birləşmiş Ştatlarının Sərhəd Mühafizəsi agentlərini tənqid etdi. Anri hökumətinin Moizin qatillərini tutmağa çalışdığını və məclisdən "qarşılıqlı hüquqi yardım" istədiyini ifadə edərkən, Haitidəki demokratik idarəçiliyi tez bir zamanda bərpa edəcəyinə söz verdi.
Anri 27 sentyabrda ölkədə bir çoxları tərəfindən qərəzli hesab edilən Müvəqqəti Seçki Şurasının bütün üzvlərini vəzifədən azad etdi. Seçkilər qeyri-müəyyən müddətə təxirə salındı ​​və o, yeni seçki şurası təyin edəcəyinə söz verdi. Ertəsi gün, "Associated Press"-ə danışan Anri 2022-ci ilin fevralında konstitusiya referendumu keçirməyi planlaşdırdığını və seçkilərin 2022-ci ilin əvvəlində keçiriləcəyinə ümid etdiyini söylədi. Bu yaxınlarda Meksika-ABŞ sərhədindən qovulan haitili miqrantlara kömək ediləcəyini də bildirdi. Hökumət tərəfindən kiçik müəssisələr qurdu və Amerika Birləşmiş Ştatları tərəfindən onlara edilən rəftarı tənqid etdi. Moizin öldürülməsində şübhəli şəxslə etdiyi zənglər barədə soruşduqda, onları xatırlamadığını bildirdi.
NGC 7838
NGC 7838, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Balıqlar bürcü istiqamətində yerləşir. S? tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
San-Diyeqo Kaliforniya Universiteti
San-Diyeqo Kaliforniya Universiteti — ABŞ-nin Kaliforniya ştatının San-Diyeqo şəhərində, La-Colla şəhərətrafı kurort ərazisində yerləşən ali təhsil müəssisəsi; ölkənin ən aparıcı ali təhsil ocaqlarından və Kaliforniya Universitetinin 10 filialından biridir. Ştatın böyük dövlət elmi-tədqiqat mərkəzi kimi fəaliyyət göstərir.
Tarixi
1956-cı ildə Kaliforniya Universitetinin Naiblər Şurası bu ştatda yeni ali məktəb açmaq qərarına gəlir. Kaliforniyada yerləşən Skripps İnstitutunun direktoru Rojer Revell San-Diyeqo şəhərində təhsil səviyyəsi Kaliforniya Texnologiya İnstitutu ilə müqayisə edilə biləcək elmi-texniki məktəb yaratmağı tövsiyə edir. Səsvermə nəticəsində San-Diyeqo şəhərinin əhalisi bu fikri dəstəkləyir və Skripps İnstitutunun yaxınlığında - Sakit okeanın sahilində gələcək ali məktəb üçün 59 akr (240000 m²) ərazi ayrılır. Naiblər isə institutun şimal-qərbində yerləşən və istifadə edilməyən 550 akr (220 hektar), eləcə də əvvəllər Metius hərbi bazasının yerləşdiyi 500 akr (220 hektar) ərazini tələb edirlər. Lakin Revell La-Colla ərazisinə müstəsna hüquqlarını iddia edərək buradakı irqi azlıqlar dini qruplarla ziddiyyət aparır, bununla da yerli mühafizəkar partiyasının tərəfdaşlarının, eləcə də Kaliforniya Universitetinin naibi Edvin Polinin qəzəbinə səbəb olur.
Kaliforniya Universitetinin prezidenti Klark Kerr San-Diyeqodan olan ianəçilərin istəklərini nəzərə alaraq La-Colla Kaliforniya Universitetinin adının dəyişdirilməsinə razılıq verir və şəhər sakinlərinin səsverməsi nəticəsində ali məktəb San-Diyeqo Kaliforniya Universiteti adlandırılır. Revell ilə mübahisə yaşandığı üçün universitetin kansleri vəzifəsinə Livermor Milli Laboratoriyasının ilk direktoru Herbert York təyin edilir. York Revellin bir çox ideyasına əsaslanaraq rəhbərlik etdiyi universitetin əsas kampusunun planını Oksford və Kembric universitetlərinin kampuslarına oxşar hazırlayır.
1957-ci ildə "General Dynamics" korporasiyasının prezidenti Con Hopkins San-Diyeqo Kaliforniya Universiteti üçün 1 milyon dollar vəsait bağışlayır, bu vəsait isə yüksək ixtisaslaşmış əməkdaşların cəlb olunmasına xərclənir. 1958-ci ildə fizika üzrə Nobel mükafatı laureatı, professor Harold Yuri universitetə ilk təyin edilən müəllimlərdən biri olur. 1960-cı ildə Mariya Höppert-Mayer fizika üzrə professorluq elmi dərəcəsi alır, 1963-cü ildə isə o, fizika üzrə Nobel mükafatına layiq görülür. 1960-cı ildə San-Diyeqo Kaliforniya Universiteti Skripps İnstitutunun binasında fəaliyyətə başlayır. 1963-cü ildə ali məktəbin texniki elmlər fakültəsinin binasının tikintisi başa çatır, sosial və humanitar elmlər fakültələri binalarının tikintisi isə davam etdirilir. Həmin ildə ali məktəbin kansleri H.York istefaya gedir və onun yerinə 1964-cü ildə Con Sempl Helbreyt təyin edilir. Universitetin 181 nəfərdən ibarət ilk buraxılışı da məhz bu ilə təsadüf edir.
1965-ci ildə alman və Amerika filosofu, sosioloq Herbert Markuze San-Diyeqo Kaliforniya Universitetində dərs deməyə başlayır. 1966-cı ildə universitetin tibb məktəbi ilk tələbələrini qəbul edir. 1980-1995-ci illərdə San-Diyeqo Kaliforniya Universitetinin kansleri vəzifəsində çalışmış Riçard Atkinson bir sıra şirkətlərlə texnoloji mübadilə nəticəsində universitetin bu sahədə liderlik əldə etməsinə nail olur. Ali məktəbə şəxsi yardımların məbləği 15 milyon ABŞ dollarından 50 milyon dollaradək artır, universitetin sahəsi 50 % genişlənir, tələbələrin sayı isə 20000-ə qədər çoxalır. 1995-ci ildə Milli Tədqiqat Şurası doktorantların səviyyəsi və hazırlıq keyfiyyətinə görə San-Diyeqo Kaliforniya Universitetinə 10-cu yeri verir.
2009-cu ildə San-Diyeqo Kaliforniya Universiteti dövlət büdcəsindən ayrılan 84,2 milyon vəsaitin ixtisarının nəticələrini azaltmaq üçün 40 milyon ABŞ dolları dəyərində kredit götürür.
Müasir vəziyyəti
San-Diyeqo Kaliforniya Universitetinin əsas kampusu San-Diyeqo şəhərinin kənarında - Sakit okeanın sahilindəki meşəlik ərazidə yerləşir və 490 hektar (1200 akr) ərazini əhatə edir. Bu kampus enerji innovasiyaları üçün laboratoriya rolu oynayır. Ali məktəbin kampusu Oksford və Kembric universitetləri modelinə uyğun olaraq 6 kollecdən ibarətdir. Revella Kolleci 1964-cü ildə tikilib və burada humanitar elmlər (tarix, ədəbiyyat və incəsənət) tədris edilir. Con Myuir Kolleci 1967-ci ildə istifadəyə verilib və kollecdə "sərbəstlik və individual seçim" imkanı hökm sürür. Terqud Marşall Kolleci 1970-ci ildən fəaliyyət göstərir. Burada humanitar təhsil vasitəsilə gənclərə cəmiyyətdə öz rolunu müəyyənləşdirmək anlayışı, ictimai cavabdehlik və inam aşılanır. Erl Uorren Kolleci 1974-cü ildə yaradılıb və kollecdə fərqli fənlər tədris olunur. Eleonora Ruzvelt Kolleci "Müasir dünyanın qurulması" adı altında mədəniyyətlərarası proqram üzərində qurulub. Altıncı Kollec 2002-ci ildə yaradılıb, burada əsas diqqət tarixi, fəlsəfi və mədəni əlaqələrə, incəsənət və texnologiyalara yönəlir. Hər bir kollecin təhsilə, müəllim qəbuluna xüsusi tələbi var. Kolleclər unikal təqaüd proqramları təklif edir və müxtəlif tədbirlər keçirir. Eyni zamanda həmin kolleclərdə tələbələr həm təhsil alır, həm də yaşayırlar. Universitetin Beynəlxalq ev adlanan yataqxanasında dünyanın 30 ölkəsindən 300-ə yaxın tələbə yaşayır. Bu ev Eleonora Ruzvelt Kollecinin ərazisində yerləşir.
San-Diyeqo Kaliforniya Universitetinin kampusunda 380 növdə 5000-dən çox heyvan saxlanan Berç akvariumu, İctimai muzey, San-Diyeqo Superkompüter Mərkəzi, açıq okeanda tədqiqatlarla məşğul olan Dəniz portu fəaliyyət göstərir.
Universitetin kampusu qeyri-adi (daha çox memar Stüartın kolleksiyasından olan) ictimai layihələrlə, abidələrlə bəzədilib. Bunlardan biri Günəş Allahını təcəssüm etdirən böyük qanadlı varlığın heykəlidir. Digər işlərdən Stounhencin analogiyasını, Böyük İlan Yolunu, neon lampaları ilə insanın yaxşı və pis əməllərini yazan rəngarəng binanı, üç metallik evkalipt ağacını və s. qeyd etmək mümkündür. Yeni layihələrdən biri də altı qaya parçasından hazırlanmış böyük uzun xovlu ayıdır. Kampusda onlarca tələbə nəslinin yadigarı olan qraffitiləri də (tələbələr tərəfindən divarlarda cızılmış küçə şəkilləri) nümunə göstərmək olar. Eyni zamanda kampusda kitabxanalar, kitab mağazaları, teatrlar, rəqs və digər əyləncə mərkəzləri, idman kompleksləri fəaliyyət göstərir.
San-Diyeqo Kaliforniya Universiteti ölkədə təhsil və tədqiqatlar üzrə aparıcı yer tutan və yüksək akademik nəticələr göstərən ali məktəbdir. Burada tələbə və müəllimlərlə, eləcə də Nobel mükafatı laureatları ilə sıx əməkdaşlıq çərçivəsində yeni nailiyyətlərə imza atılır, tələbələrin şəxsi intellektual inkişafına xüsusi diqqət yönəldilir. Universitetdə kollec, məktəb, departament və fənlərarası proqramlar mövcuddur. Universitetin nəzdində İncəsənət və Humanitar Elmlər, Biologiya Elmləri, Beynəlxalq Münasibətlər və Sakit Okean Tədqiqatları, Ceykobs Mühəndislik, Fizika Elmləri, Redi İdarəetmə, Tibb, Skaqs Əczaçılıq Elmləri, İctimai Elmlər məktəbləri, Skripps Okeanoqrafiya İnstitutu, bakalavrlar üçün Marşall, Myuir, Revell, Ruzvelt, Uorren, Altıncı kollecləri fəaliyyət göstərir.
İncəsənət və Humanitar Elmlər Məktəbinə Tarix, Ədəbiyyat, Fəlsəfə, Musiqi, Teatr və rəqs, Təsviri incəsənət fakültələri, Əsas yazı proqramı, Film tədqiqatları, Afro-Amerika, Afrika, Avropa, Almaniya, İtaliya, Yəhudi, Yaxın Şərq, Latın Amerikası, Yaponiya, Çin, Rusiya və sovet, Elmlər, Üçüncü dünya tədqiqatları, eləcə də Ekoloji, Klassik, Dini tədqiqatlar departamentləri, Hesablama Texnikası, İncəsənət, Memarlıq və Arxeologiya Fənlərarası Tədqiqatlar, Bədii Qalereya elmi-tədqiqat mərkəzləri daxildir.
Biologiya Elmləri Məktəbində biokimya və biofizika, hüceyrə və inkişaf biologiyası, ekologiya, davranış və təkamül, genetika və molekulyar biologiya, immunologiya, virusologiya və xərçəng biologiyası, neyrobiologiya üzrə tədqiqatlar həyata keçirən Hüceyrə və inkişaf biologiyası, Ekologiya, davranış və təkamül, Molekulyar biologiya, Neyrobiologiya akademik bölmələri fəaliyyət göstərir.
Beynəlxalq Münasibətlər və Sakit Okean Tədqiqatları Məktəbində Yaranma və Sakit okean İqtisadiyyatı, ABŞ-Meksika Tədqiqatları, Qlobal İnformasiya Sənayesi, Koreya-Sakit okean, XXI əsr Çin mərkəzləri, Qlobal Konflikt və Əməkdaşlıq İnstitutu, Beynəlxalq Hüquq və Qaydalar Laboratoriyası mövcuddur.
Ceykobs Mühəndislik Məktəbi Biomühəndislik, Kompüter elmləri və mühəndislik, Elektrik və kompüter texnologiyası, Mexanika və aerokosmik mühəndislik, Nanotexnologiya, Struktur Mühəndisliyi departamentlərindən ibarətdir.
Redi İdarəetmə Məktəbi iqtisadiyyat üzrə tədqiqatlar həyata keçirir. Burada MBA, PhD üzrə müxtəlif proqramlar, Konfliktlərin həlli, Dəyişikliklərə nəzarət, Mühasibatlıq və maliyyə, Menecment, Danışıqların aparılması bacarığı, İşçi mülkiyyətinin idarə olunması və digər kurslar təklif olunur.
Tibb Məktəbində Anesteziologiya, Onkologiya, Hüceyrə və molekulyar tibb, Təcili tibbi yardım, Ailə sağlamlığı və tibbi profilaktika, Tibb, Biotibbi informatika, Beyin sümüyünün köçürülməsi, Kardiologiya, Dermatologiya, Endokrinologiya və metabolizm, Qastroenterologiya, Ümumi daxili tibb, Geriatriya, Qlobal səhiyyə, Hemato-onkologiya, İnfeksion xəstəliklər, Tibbi genetika, Nefrologiya, Fiziologiya, Ciyər və intensiv terapiya, Revmatologiya, allergiya və immunologiya, Neyroelmlər, Oftalmologiya, Ortopedik cərrahiyyə, Patologiya, Pediatriya, Farmokologiya, Psixiatriya, Radiasiya onkologiyası, Radiologiya, Reproduktiv tibb, Cərrahiyyə, Neyrocərrahiyyə, Anatomiya, Otolarinqologiya - baş və boyun cərrahiyyəsi, Plastik cərrahiyyə, Zədə, Urologiya departamentləri mövcuddur.
Skaqs Əczaçılıq Elmləri Məktəbində ən yeni dərman preparatlarının hazırlanması üzrə tədqiqatlar aparılır, təbii yolla dərman vasitələrinin əldə olunmasına üstünlük verilir. Kollecə Diabet, Geriatriya, Müalicə idarəetməsi və terapiya, Onkologiya, Bərk orqanların köçürülməsi, Psixiatriya əczaçılığı bölmələri daxildir.
İctimai Elmlər Məktəbinə Antropologiya, Koqnitiv elmlər, Komminikasiya, İqtisadiyyat, Etnik tədqiqatlar, Linqvistika, Siyasi elmlər, Psixologiya, Sosiologiya departamentləri, Afrika və Afroamerika Tədqiqatları, Amerika Siyasəti və Müəssisələri, İnsan Resurslarının İnkişafı, Müqayisəli İmmiqrasiya Tədqiqatları, Ətraf Mühit İqtisadiyyatı, Təhsil Aksiyası, Qiymətləndirmə və Pedaqoji Bacarıq, Dil, ABŞ-Meksika tədqiqatları mərkəzləri, Tətbiqi İqtisadiyyat, Beynəlxalq, Müqayisəli və Region Tədqiqatları, Neyron Hesablama, Kavli Beyin və Ağıl institutları, Müqayisəli İnsan İdrakı Laboratoriyası aiddir. Məktəbdə Kritik gender tədqiqatları, Pedaqogika, İnsan inkişafı, Beynəlxalq tədqiqatlar, Latın Amerikası tədqiqatları, Şəhər tədqiqatları və planlaşdırma, Afrika tədqiqatları, Koqnitiv elmlər, Müasir problemlər, Səhiyyə və sosial məsələlər, Beynəlxalq miqrasiya tədqiqatları, Dil və kommunikativ qarışıqlıq, Hüquq və cəmiyyət, Yaxın Şərq, Elm, texnologiya və ictimaiyyətlə əlaqə fənlərarası proqramları təklif olunur.
San-Diyeqo Kaliforniya Universitetinin kitabxana sistemi ABŞ-nin 25 ən aparıcı kitabxanalarından biridir və 9 kitabxanadan ibarətdir (Geyzel, İncəsənət, Biotibbi, Beynəlxalq Münasibətlər və Sakit Okean Tədqiqatları, Mandevill Xüsusi Kolleksiyalar, Dəqiq Elmlər və Mühəndislik, Sosial və Humanitar Elmlər, Skripps Okeanoqrafiya İnstitutu, Kitabxana Tədris Hesablama Mərkəzi). Kitabxana sisteminə ümumilikdə 7 milyon kitab, jurnal, kitabça, multimedia materialları, verilənlər bazası və s. daxildir. Biotibbi kitabxana əsas kampusun yaxınlığında Tibb Məktəbinin ərazisində yerləşir. Özünəməxsus memarlıq üslubuna aid Geyzel kitabxanası əsas kampusun mərkəzində yerləşir və oxucuların sevimli məkanıdır. İncəsənət, Mandevill Xüsusi Kolleksiyalar, Dəqiq Elmlər və Mühəndislik, Sosial və Humanitar Elmlər kitabxanaları Geyzel kitabxanasının binasında yerləşir. Ayrılıqda universitetin hər bir kitabxanasını 7300 oxucu ziyarət edir, kitabxananın veb-saytına gündə 87500 istifadəçi daxil olur. San-Diyeqo Kaliforniya Universitetinin kitabxana sistemi qlobal rəqəmsal sistem yaratmaq məqsədi ilə Google axtarış sistemi ilə əməkdaşlıq edir.
San-Diyeqo Kaliforniya Universiteti Kaliforniya Universitetinin 10 filialından biridir. 26 senat naibindən ibarət Şuranın iqamətgahı Kaliforniya ştatının Oklənd şəhərində yerləşir. 2008-ci ilin iyununda hüquq üzrə professor Mark Yudof Kaliforniya Universitetinin prezidenti seçilib. Kaliforniya Universitetinin filialları kanslerlər tərəfindən idarə olunur. Kanslerləri Qəyyumlar Şurası təyin edir. San-Diyeqo Kaliforniya Universitetinin kansleri hazırda 2004-cü ildən bu vəzifəni daşıyan xanım Meray Enn Foksdur. Kanslerin tədris, tədqiqat, tələbə işləri, dəniz, tibb, planlaşdırma, xarici əlaqələr, biznes əməkdaşlığı üzrə 8 vitse-kansleri var. Bakalavrlar üçün ali məktəbdə tələbə şurası, magistr və doktorantlar üçün isə tələbə assosiasiyası fəaliyyət göstərir. Ali məktəbdə ümumilikdə 8000-ə qədər işçi çalışır. Onların arasında hazırda 9 Nobel mükafatı laureatı, 8 Makartur fondu təqaüdçüsü, 3 Milli Elmlər medalı mükafatçısı, 1 Filds mükafatı laureatı var. Bu günədək San-Diyeqo Kaliforniya Universitetinin müəllimləri arasında 19 nəfər Nobel mükafatına layiq görülüb.
San-Diyeqo Kaliforniya Universitetində tələbələrin ümumi sayı təxminən 30000-ə qədərdir. Tələbələrin 24000-ə qədərini bakalavr, 6000-ə qədərini isə magistr və doktorantlar təşkil edir. Universitetdə ümumilikdə dünyanın 90 ölkəsindən 2000-dən çox əcnəbi tələbə təhsil alır və 2200 alim (müəllim və tədqiqatçı) fəaliyyət göstərir.
San-Diyeqo Kaliforniya Universitetində "The Guardian" müstəqil tələbə qəzeti, "The Koala" satirik nəşri mövcuddur. Universitet tələbələrinin əsas istirahət məkanı Geyzel kitabxanasından cənubda yerləşən ticarət mərkəzidir. Burada restoranlar, kitab mağazası, kinoteatr, müxtəlif tələbə təşkilatları fəaliyyət göstərir. Universitetdə 425 tələbə təşkilatı mövcuddur. Kampusda musiqi kollektivləri və melomanların (musiqi sevərlər) görüşdüyü yer "Che Cafe" adlanır.
Bütün ABŞ universitetlərində olduğu kimi, San-Diyeqo Kaliforniya Universitetində də idmana xüsusi diqqət göstərilir. Ali məktəbin idman komandalarının talismanı Qədim yunan allahı Tritondur və bu komandalar "Tritonlar" adlanır. Universitetdə idmanın üzgüçülük, su polosu, futbol, voleybol, yüngül atletika, qılıncoynatma, basketbol, qolf, softbol, beysbol, tennis, velosiped yarışları, xokkey, reqbi, dağ xizəyi və digər növlərinə üstünlük verilir. Universitetin sörfinqçiləri 6 dəfə dalbadal milli yarışların qalibləri olublar. Ölkə çempionu Amanda Felder bu ali məktəbin yetirməsidir.
San-Diyeqo Kaliforniya Universiteti təhsil, elmi-tədqiqat və mütəxəssis hazırlığı üzrə innovativ layihələri ilə tanınır. Universitet əhalinin dövlət qulluğuna cəlb olunması, sənayenin inkişafı, əhalinin sağlamlığının təmin olunması, regionun, dövlətin, millətin və ümumilikdə bəşəriyyətin inkişafı üçün ən yeni töhfələr vermək məqsədini daşıyır. Universitetin dünya üzrə tanınmış müəllimləri, qayğıkeş işçi personalı, istedadlı tələbələri onun inkişafını təmin edən əsas amillərdir. Təhsil və tədqiqatlar üzrə ən yaxşı göstəricilərə sahib olmaq məqsədi ilə San-Diyeqo Kaliforniya Universiteti ədalətlilik, müxtəliflik, əməkdaşlıq, professionallıq prinsiplərinə əməl edərək yeni-yeni uğurlar qazanmaqda davam edir.
Büdcəsi
2009-2010-cu tədris ilində San-Diyeqo Kaliforniya Universitetinin illik gəlirləri 2498031000 ABŞ dolları olub. Bu məbləğin 312657000-ni təhsil haqqı və digər yığımlardan, 635847000-ni qrant və sazişlərdən, 854759000-ni universitetin tibb mərkəzi və universitet xəstəxanalarından, 260264000-ni tədris fəaliyyətindən, 133842000-ni köməkçi müəssisələrdən əldə olunan vəsaitlər, qalanlarını isə digər gəlirlər təşkil edib.
Həmin tədris ilində universitetin xərcləri 2750546000 ABŞ dolları olub. Vəsaitin 1394308000-ni əməkdaşların əməkhaqqı, 90265000-ni tələbələrə verilən təqaüdlər, 388839000-ni müxtəlif avadanlıq və materiallar, 188641000-ni qiymətdən düşmə və amortizasiya, 11523000-ni əlavə müəssisələrə xərclənən vəsaitlər, 47082000-ni kommunal xərclər, qalanlarını isə digər məsrəflər təşkil edir.
Məşhur məzunları
Buranın məzunu olan məşhurlardan misal olaraq aşağıdakıların adlarını çəkmək olar:
Nuri Dəmirağ
Məməd Nuri Dəmirağ — Türk iş adamı, siyasətçi. Türkiyə Respublikası Dövlət Dəmiryolları tikintisinin ilk mütəxəssislərindən biri. Türkiyənin 10 min km-lik dəmiryolu şəbəkəsinin 1250 km-lik hissəsinin tikintisini reallaşdırmış və bu səbəblə Mustafa Kamal Atatürk tərəfindən "Dəmirağ" soyadı verilmişdir. Respublika dövrünün saylı zənginləri arasına girmiş və xeyriyyəçiliyi ilə tanınmış bir iş adamıdır. Türkiyədə ilk təyyarə zavodunun quruluşu, ilk siqaret kağızı istehsalı, ilk yerli paraşüt istehsalı kimi böyük işləri həyata keçirən, İstanbul boğazı üzərində körpü inşa edilməsi, Kebana böyük bir anbar edilməsi düşüncələrini ilk dəfə gündəmə gətirən adamdır. Xüsusilə aviasiya sənayesində müvəffəqiyyətləri ilə xatırlanır.Türkiyə Respublikasının ilk müxalifət partiyası olan Milli İnkişaf Partiyasının qurucusudur.
Həyatı
1886-ci ildə, Sivasın Divriği mahalında dünyaya gəldi. Möhrdarzadə Ömər bəyin oğludur, anasının adı Aişə xanımdır. Üç yaşında ikən atasını itirdi, anası tərəfindən böyüdüldü.
Orta məktəbii Divriği Rüştiyə məktəbində tamamladıqdan sonra məktəbdəki müvəffəqiyyəti səbəbiylə müəllim köməkçisi olaraq bir müddət öz məktəbində işlədi. 1903-cü ildə Əkinçilik bankının açdığı məmurluq imtahanını qazanaraq Kangal vilayətində şöbəyə, bir il sonra isə Koçgiri şöbəsinə təyin edildi. 1906–1909-cu illər arasında Ərzurum vilayətində qıtlıq yaşanmışdı. Nuri bəy 1909-cu ildə, anbarlarda buraxılan buğda və taxılları fərdi təşəbbüsünə istifadə edərək xalqa uyğun əvəzli satdı. Buna görə haqqında istintaq açıldı və azad edildi.
1910-cu ildə Maliyyə Nazirliyinin imtahanından keçərək maliyyə məmuru oldu. Bəyoğlu Gəlirlər Müdirliyində məmur olaraq İstanbula təyin edilmişdi. Qısa müddət sonra Hasköy Mal Müdiri oldu. Maliyənin hər addımında çalışdı. Bir tərəfdən də Maliyyə Məktəb-i Alisində gecə dərslərinə qatılaraq yüksək təhsil aldı. 1918-ci ildə maliyyə müfəttişi oldu. Bəyoğlu və Qalata ətraflarında vəzifələndirilərək I Dünya müharibəsindən məğlub çıxmış bir dövlətin məmuru olaraq bəzi təhqirlərə məruz qalmışdı. Bu təhqirləri qəbul edə bilmədiyi üçün istefa verdi.
Məsum xanım ilə evlənən Mehmet Nuri bəyin bu evlilikdən Qalib və Kayı Alp adlı iki oğlu, Məfkurə, Şükufə, Süveyda, Süheyla, Gülbahar və Turan Mələk adlarında qızları dünyaya gəldi. Drexel Universiteti biotibbi mühəndislik hissəsi qurucusu Professor Doktor Banu Onaral nəvəsidir.
İlk Türk siqaret kağızı
Maliyyə müfəttişliyini buraxdıqdan sonra ticarət etmənin yollarını axtaran Nuri bəy, 1918-ci ildə, xaricilərin təkəlində olan siqaret kağızı işinə girdi. Eminönüdə kiçik bir dükanda ilk Türk siqaret kağızı istehsalına başladı. Çıxardığı siqaret kağızına "Türk Zəfəri" adını verdi. Türk zəfəri siqaret kağızları Qurtuluş Döyüşü verməkdə olan Türk xalqı tərəfindən böyük maraqla qarşılandı. Nuri bəy bu ilk cəhdindən böyük qazanc əldə etdi.
Drosera fulva
(Drosera fulva) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Nuri Dəmirağ
Milli Mübarizə illəri
Mehmet Nuri bəy, milli mübarizə dövründə İstanbulda siqaret istehsalı və ticarətlə məşğul olarkən bir tərəfdən də Müdafiə-i Hüquq Cəmiyyətinin Maçka şöbəsinin idarə etdi.
Dəmiryolu memarlığı
Qurtuluş savaşından müstəqil bir dövlət olaraq çıxan Türkiyə Respublikası, ölkənin nəqliyyat probleminə dəmiryolları ilə əl atmışdı; məqsəd, ən qısa müddətdə dəmir yolu şəbəkəsini genişlətməkdi. 1926-cı ildə Samsun-Sivas dəmiryolu tikintisini boynuna götürən Fransız şirkəti işi buraxınca ilk etapda ediləcək yeddi kilometrlik qisim üçün açılan tenderə girən Mehmet Nuri bəy, çox aşağı bir qiymət verərək tenderi aldı. İşin geri qalan qisimi də sınamaq üzrə özünə verildi. Sənəd dairəsində mühəndis olan qardaşı Əbdürrəhman Naci bəyi də məmurluqdan istefa etdirib özünə ortaq edən Mehmet Nuri bəy artıq Türkiyə Respublikasının ilk dəmiryolu podaratçısı olmuşdu. Qardaşı ilə birlikdə çalışaraq Samsun-Ərzurum, Sivas-Ərzurum və Afyon-Dinar xəttini 1012 kilometrlik dəmiryolunu bir il kimi qısa bir müddətdə tamamladı. Çox dağlıq və qayalıq ərazidə balyozlarla dağları deşərək tunel açmaq məcburiyyətində qalmalarına baxmayaraq işlərini vaxtında tamamladılar. Müvəffəqiyyətlərinə görə 1934-ci ildə Atatürk özünə və qardaşı Əbdürrəhman Naci Bəyə Dəmirağ soyadı verdi.
İnşaat İşləri
Nuri bəy dəmiryolu tikintisi ilə məşğul olarkən müxtəlif böyük inşaat layihələrinə də başladı. Karabük Dəmir Çelik, İzmit Sellüloz, Sivas Sement və Bursa Merinos təsislərini, Eceabat Hava limanı, Haliç kənarında İstanbul hal inasını inşa etdi.
Boğaz körpüsü
1931-ci ildə İstanbul boğazına körpü inşası layihəsini başlatdı. Xaricdən mütəxəssislər gətirərək araşdırmalar aparıldı; San Franciscodakı Golden Gate Bridge ilə eyni sistemdə bir körpü inşa etmələri üçün Golden Gateni inşa edən firmayla razılaşdı. Bütün hazırlıqları bitmiş olan layihəni 1934-cü ildə prezident Atatürkə təqdim etdi. Prezident tərəfindən bəyənilsə də layihə hökumətdən təsdiq ala bilmədi və layihə reallaşmadı. Bu, Nuri Dəmirağda çox böyük bir xəyal qırıqlığı yaratdı.
Siyasət fəaliyyəti
Nuri Dəmirağ THK əleyhinə açdığı iddiasını itirdikdən sonra, Türkiyədə ədalət anlayışının inkişafı üçün tək-partiyalı rəhbərlik anlayışının dəyişdirilərək çox-partiyalı demokratik nizamın gətirilməsi lazım olduğuna inanmışdı. Bu düşüncəylə siyasətə atıldı. 1945-ci ildə Türkiyənin ilk müxalifət partiyası olan Milli İnkişaf Partiyasını qurdu. Partiya 1946-cı il və 1950-ci il seçkilərində məclisə girə bilmədi. 1954 seçkilərində Demokrat Partiyasından namizədliyini verdi və Sivasdan millət vəkili seçildi. Səhralaşma, əkinçilik və heyvandarlıqda geriləmə, enerji, anbarlar, körpülər, limanlar haqqında işlər gördü.
13 noyabr 1957-ci ildə İstanbulda şəkər xəstəliyi səbəbilə vəfat etdi itirdi. Zincirliquyu qəbiristanlığına dəfn edildi.
Təyyarə zavodu və aviasiya məktəbi
"Avropadan, ABŞ-dən lisenziyalar alıb təyyarə istehsal etmək kopyacılıqtan ibarətdir. Dəbdən düşmüş tiplər üçün lisenziya verilir. Yeni icad edilənlər isə bir sirr kimi, böyük bir qısqanclıqla saxlanmaqdadır. Buna görə də kopyacılıkla davam edilsə, dəbdən düşmüş şeylərlə əbəs yerə vaxt keçiriləcəkdir. Bu halda Avropadan və Amerikanın son sistem təyyarələrinə müqabil, yeni bir türk tipi vücuda gətirilməlidir."
Zavodu doğulduğu Divriğidə qərargahı planlaşdırmışdı. Ancaq əvvəlcə İstanbulda bir sınaq atelyesi qurulacaqdı. Bu məqsədlə Çexoslovakiyanın bir şirkəti ilə razılaşdı. İstanbulda Barbaros Hayreddin Paşa İskelesinin yanında atelye binası inşa edildi (Dəniz muzeyinin solunda olan böyük sarı bina). Sınaq uçuşlarını edə bilmək üçün Yaşılköydəki Almaspaşa fermasını da satın aldı və üzərində böyük bir uçuş sahəsi, hangarlar və təyyarə təmir atelyesini inşa etdirdi. Uçuş sahəsi Avropanın ən böyük hava limanı olan Amsterdam Hava Limanı böyüklüyündə idi. Bu sahədə indiki vaxtda Beynəlxalq İstanbul Atatürk Hava Limanı olaraq istifadə edilir.
Təyyarələri istifadə etmək üçün türk pilotların yetişməsi üçün bir aviasiya məktəbi qurmaq lazım idi. Zavod olduğu ərazidə aviasiya məktəbi quruldu. Məktəb 1943-cü ilə qədər 290 pilot yetişdirdi. Yaşılköydəki aviasiya məktəbindən əvvəl Divriğidə də bir aviasiya orta məktəbi açdı. Sivasın heç bir rayonunda orta məktəb yoxkən açılmış bu məktəbdə tələbələrin bütün xərcləri qarşılanır; şagirdlərin havacılığa maraq göstərməsi üçün İstanbula gətirdilib uçuş dərsləri verilirdi.