cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Qan
Qan – orqanizmin birləşdirici toxumalarına aid olub, insanların və əksər heyvanların bədənlərində dövr edən və orqanizmdə müxtəlif funksiyaları yerinə yetirən qırmızı rəngli mayedir. Qan, limfa və hüceyrəarası maye ilə birlikdə orqanizmin daxili maye mühitini əmələ gətirir. Qan öz hərəkəti zamanı toxumalara oksigeni və qida maddələrini, toxumalardan isə karbon qazını, maddələr mübadiləsinin son məhsullarını ağciyərlərə və böyrəklərə daşıyır və orqanizmdə öz hərəkətini böyük və kiçik qan dövranı ilə başa çatdırır. Qan embrional həyatın 3–4 həftəliyində inkişaf edir. İnsan bədənin çəkisinin orta hesabla 8%-i qan təşkil edir. Çəkisi 70 kq olan orta yaşlı adamların orqanizmində təxminən 5 l qan olur. Qan tərkibinə görə iki hissəyə ayrılır: plazma və formalı elementlər. Plazma qanın maye hissəsinə, formalı elementlər isə qanın bərk hissəsinə aiddir.
Zeynal bəy Zeynalbəyov
Ailəsi
Zеynal bəy Səkinə xanımla ailə qurmuşdu. Ələkbər bəy, Məmmədxan bəy adlı oğulları, Aftab xanım və Zеynəb xanım adlı qızları vardı.
Amerika avokadosu
Sinonim
B6 vitamini 0,257 mq (20%)
Qan
Eritrositlər
Eritrositlər nüvəsiz, hər iki tərəfdən basıq diskəbənzər qırmızı rəngli qan hüceyrələridir. Eritrositlərin ölçüləri çox kiçikdir, orta yaşlı adamların 1mm3 qanında 4–5 milyon eritrosit olur. Eritrositlər qırmızı sümük iliyinin hüceyrə nüvələrində əmələ gəlir. Yaşama müddəti təxminən 120 gündür. Eritrositlərin əsas funksiyası qanda olan oksigen və karbon qazını daşımaqdır. Bu funksiyanı eritrositlər tərkibinə daxil olan hemoqlobin maddəsinin sayəsində yerinə yetirir. Hemoqlobin mürəkkəb qururluşlu zülaldır və eritrositlərin sitoplazmasında saxlanılır. Hemoqlobinin tərkibində dəmir elementi olduğu üçün qana qırmızı rəng verir. Qanda hemoqlobinin ümumi miqdarının və eritrositlərin sayının azalması qanazlığı (anemiya) adlanır. Eritrositlərin parçalanması qaraciyər və dalaqda baş verir.
Amerika avokadosu
Sinonim
Fol turşusu (vit. B9) 81 mq (20%)
Qan
Leykositlər
Leykositlər nüvəli, rəngsiz hüceyrələrdir. Ölçüləri eritrositlərə nisbətən çox böyük olur, lakin miqdarı eritrositlərin miqdarından xeyli azdır. Orta yaşlı adamların 1mm3 qanında 4–10 min leykosit olur. Yaşama müddəti bir neçə saatdan 10 günə kimi və daha çox olur. Bəzən leykositlər bir neçə il yaşayır. Leykositlər qırmızı sümük iliyində, dalaqda və limfa düyünlərində əmələ gəlir. Əsas funksiyası orqanizmi bakteriyalardan, zəhərli maddələrdən, yad cisimlərdən qorumaqdır. Leykositlərin parçalanması dalaqda baş verir.
Amerika avokadosu
Sinonim
C vitamini 10 mq (17 %)
Inga macarenensis
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Qan
Trombositlər
Eritrositlər və leykositlər kimi trombositlər də qanda müəyyən funksiya yerinə yetirir. Eritrositlərin funksiyası hüceyrə və toxumaları oksigenlə təmin edir, leykositlərin funksiyası orqanizmi yad cisimlərdən qoruyur, trombositlərin isə əsas funksiyası qanın laxtalanmasında iştirak etməkdir. Trombositlər də kürə və ya oval şəkilli olub dalaqda və sümük iliyində əmələ gəlir. Trombositlərin nüvəsi yoxdur. İnsanın 1mm3 qanında 150–400 min trombosit olur. Lakin onların miqdarı dəyişə bilər. Trombositlərin yaşama müddəti 35 gündür. Güclü əzələ işi zamanı və yaxud intensiv məşqdən sonra qan lövhəciklərinin miqdarı 35 dəfə artır. Trombositlərin parçalanması dalaqda baş verir.
Amerika avokadosu
Sinonim
Kalsium 12 mq (1%)
Dəmir 0,55 mq (4%)
Qan
Qan qrupları
280px|thumbnail|Orqanizmin qan qrupları Kəskin qan itirmə nəticəsində orqanizmin daxili mühitinin sabitliyi pozulur, qan təziyiqi enir, hemoqlobinin miqdarı azalır. Belə hallarda zərər çəkənə sağlam adamdan alınmış donor qanı köçürmək lazımdır. Qan köçürən zaman ilk növbədə qanın qrupları nəzə alınmalıdır.
Amerika avokadosu
Sinonim
Maqnezium 29 mq (8%)
Qan
Qan qrupları
Müəyyən edilmişdir ki, insanda 4 qan qrupu vardır. Bu qan qrupları O (I qrup), A (II qrup), B (III qrup) və AB (IV) və olaraq işarə edilir. Qan qrupları ömür boyu dəyişməz olaraq qalır və valideyndən yeni nəslə irsən verilir. Birinci qan qrupu insanlar arasında ən geniş yayılmış, dördüncü qan qrupu isə ən az yayılmış qan qrupudur. Qan qrupları ilə birlikdə qanın rezus (Rh, Rhesus) amilini də bilmək lazımdır. İnsanların 85%-ində rezus-amil müsbət, 15%-ində isə mənfi olur.
Amerika avokadosu
Sinonim
Fosfor 52 mq (7%)
Qan
Qan qrupları
Qan vermək insanda qan hüceyrələrinin təzələnməsinə, qandakı yağın miqdarının azalmasına, baş ağrıları, stress, yüksək qan-damar təzyiqi, yorğunluq kimi narahatlıqların azalmasına yaxşı təsir edir. Qan verən insanda ürək xəstəliklərinin baş vermə riski 90% aşağı düşür. Hər dəfə qan verildikdə qan analizi edilir. 18–65 yaşları arasında, çəkisi 50 kiloqramdan çox olan hər sağlam insan qan verə bilər. Kişilər ən tez 2 aydan bir, qadınlarsa ən tez 3 aydan bir, ildə 4 dəfədən çox olmamaq şərtilə qan verə bilərlər. Hüceyrələrin yenilənməsi isə 2 aya qədər vaxt alır. Davamlı qan vermənin insan orqanizmi üçün bir çox xeyirli tərəfləri var. Qanazlığı olan insanlar donor ola bilməzlər. Anemiya qan testləri vasitəsilə müəyyən olunur. Qan vermək üçün əsas meyar hemoqlobinin dəyərləndirilməsidir. Qan verən adamın qan təzyiqi 180 mm civə sütununu keçməməlidir. Yanlız eritrosit köçürüldüyü zaman aşağıdakı qaydaya uyğun olur.
Amerika avokadosu
Sinonim
Kalium 485 mq (10%)
Qan
Qan dövranı
Qan dövranı orqanizmdə qanın hərəkətidir. Ürəyin yığılması ilə qan ürəkdən damarlara qovulmağa başlayır. Qan öz hərəkəti ilə toxumalara oksigeni və qida maddələrini, toxumalardan isə karbon qazını və maddələr mübadiləsinin son məhsullarını ağciyərlərə və böyrəklərə daşıyır. Qan dövranı böyük qan dövranı və kiçik qan dövranı olmaqla iki yerə ayrılır. Qan orqanizmdə öz hərəkətini böyük və kiçik qan dövranı ilə başa çatdırır. Qan dövranı başlanğıcı və sonu ürəkdə olan qan damarlarının yoludur. Qan dövranı sisteminə ürək, arteriyalar, venalar və kapilyar qan damarları daxildir.
Amerika avokadosu
Sinonim
Sink 0,64 mq (6%)
Qan
Qan dövranı
thumbnail|left|Qanın insan bədənin dövr etməsi|426x426px|alt=
Böyük qan dövranı
Qanın sol mədəcikdən çıxıb bədənin bütün arteriyaları, kapilyarları və venaları ilə sağ qulaqcığına qədər keçdiyi yola böyük qan dövranı deyilir. Böyük qan dövranında ürəkdən qovulan qan bədənin ən ucqar hissələrinə paylandıqdan sonra yenidən ürəyə qayıdır. Bu qan dövranı ürəyin sol mədəciyindən ən iri arteriya olan aorta damarı ilə başlayır. Aorta öz gedişində şaxələr əmələ gətirir, bu şaxələrdən də bir cütü ürək əzələsini qanla təhciz edir. Bu damarlara ürəyin tac damarları deyilir. Digər şaxələr isə qanı boyuna, başa və yuxarı ətraflara aparır. Döş və qarın boşluğunda aortadan ayrılan arteriya şaxələri gövdəni, döş və qarın boşluğundakı orqanları və aşağı ətrafları qanla təhciz edir. Hər bir üzvdə arteriyalar tədricən daha kiçik şaxələrə bölünərək, sıx kapilyar şəbəkəsini əmələ gətirir. Bu kapilyarlar birləşib venaları əmələ gətirir. Bunlardan qan iki böyük venaya toplanır. Yuxarı boş vena başdan, boyundan və yuxarı ətraflardan, aşağı boş vena isə bədənin digər hissələrindən, aşağı ətraflardan və gövdədən qanı ürəyə daşıyır. Hər iki boş vena ürəyin sağ qulaqcığına açılır. Sağ qulaqcıqdan venoz qan sol mədəciyə tökülür.
Kiçik qan dövranı
Qanın sağ mədəciyindən çıxıb, ağciyər arteriyalarını, kapilyarlarını və venalarını dolanaraq ürəyin sol qulaqcığına qədər keçdiyi yola kiçik qan dövranı deyilir. Kiçik qan dövranı ürəyin sağ mədəciyindən ağciyər arteriyası ilə başlayır və iki şaxə ilə ağciyərlərə gedir. Bu şaxələr ağciyərlərdə daha kiçik şaxələrə – arteriollara, bunlar da burada saysız-hesabsız alveollarını (ağciyər qovucuqlarını) sıx bürüyən kapilyarlara bölünür. Qan ağciyər kapilyarları ilə axdıqca alveollardan qana keçən oksigen eritrositlərdəki hemoqlobinlə birləşərək oksihemoqlobinə çevrilir. Beləliklə ağciyər kapilyarlarında venoz qan arteriyal qana çevrilir. Qan oksigenlə təmin olunduğu zaman buradakı karbon qazı ağciyər alveollarına keçir. Sonra qan venoz kapilyarlarını, bunlar da bir-biri birləşərək iki cüt ağciyər venalarını əmələ gətirir. Ağciyər venaları ürəyin sol qulaqcığına açılır. Qan sol qulaqcıqdan sol mədəciyə keçir.
Qan təzyiqi və nəbz
Bədənin normal həyat fəaliyyəti üçün qan damarlarında müəyyən dərəcədə təzyiq olmalıdır. Qan-damar sisteminin müxtəlif nahiyələrində qanın təzyiqi eyni deyildir. Təzyiqi yaradan mədəciklərin yığılma qüvvəsidir. Buna görə arteriya ürəyə yaxın olduqca onda qanın təzyiqi yüksək olur. Aortada qan təzyiqi daha yüksək olur. Damarlarda qan hərəkət etdikcə təzyiq tədricən azalır, yuxarı və aşağı boş venalarda təzyiq mənfi olur. Orta yaşlı sağlam adamların sakitlik dövründə qanın maksimal təzyiqi 110–120 mm, minimal təzyiqi isə 70–80 mm civə sütununa bərabərdir. Qan təzyiqinin normadan xeyli kənara çıxması xəstəlik əlamətidir. Qanın təzyiqi artarsa – hipertoniya, təzyiq azalarsa – hipotoniya adlanır.
Ürək fəaliyyəti ilə əlaqədar arteriya divarlarının ritmik dalğalanmasına nəbz deyilir. Nəbz ürəyin işini əhəmiyyətli dərəcədə əks etdirir. Sol mədəcik hər dəfə yığıldıqda qanın müəyyən hissəsini aortaya qovaraq onu genişləndirir. Sol mədəcik boşaldığı zaman isə elastikliyə malik olan aorta əvvəlki vəziyyətinə qayıdır. Aortanın bu ritmik dəyişiklikləri bədənin ən ucqar damarlarına, yəni arteriyalara ötürülür. Arteriyaların bədənin səthinə yaxın olduğu yerlərdə – biləyin içəri tərəfində, gicgahda, qoltuqaltında, boyunda və digər yerlərdə bu ritmik hərəkətləri yaxşı hiss etmək olur. İnsanda ürəyin bir dəqiqədə neçə dəfə döyünməsini bilmək üçün nəbz vurğularını saymaq kifayətdir. Orta yaşlı adamlarda nəbzin sayı 70–75 olur.
Qanın damarlarda hərəkəti
Qanın damarlarda hərəkəti,yəni qanın feili orqanizmdə mürəkkəb xarakter daşıyır. Qanın damarlarda fasiləsiz cərəyan etməsinə səbəb arteriya divarlarının elastiki olmasıdır. Ürək yığılaraq qanı hissə-hissə arteriyalara qovur. Qan arteriyalara qovulduğu zaman onun divarı genişlənir. Ürək boşaldığı zaman damarlar elastiki olduğundan əvvəlki vəziyyətinə qayıdır və qana təzyiq edib onu irəli itələyir. Nəticədə qanın arasıkəsilmədən axması təmin edilir.
Qan damarlarının ayrı-ayrı nahiyələrində qan müxtəlif sürətlə hərəkət edir. Onun sürəti damar yatağının ümumi enindən asılıdır. Qan damarın dar yerindən daha sürətlə axır. Damarın ümumi mənfəzi genişləndikcə qanın hərəkət sürəti də yavaşlayır. Beləliklə, qanın hərəkət sürəti qan hissəciyinin vahid zaman ərzində keçdiyi damarın en kəsiyi və uzunluğundan asılıdır. Aortada qanın hərəkət sürəti saniyədə təxminən 0,4–0,5 metrə bərabərdir. Arteriyada qanın sürəti azalaraq saniyədə 0,25 metrə çatır. Kapilyarlarda ümumi yatağın xeyli geniş olduğuna bu sürət aşağı düşərək saniyədə 0,5 mm-ə bərabər olur. Kapilyarlarda qan yavaş axdığı üçün özündəki oksigen və qida maddələrini hüceyrələrə verir, onlardan isə mübadilənin son məhsullarını alır. Venaların ümmi mənfəzi kapilyarlara nisbətən dar olduğu üçün qanın hərəkəti yenidən sürətlənir və saniyədə 0,2 metrə çatır.
Qanın laxtalanması
250px|thumbnail|Qanın laxtalanması Qanın laxtalanma prosesi orqanizmin müdafiə funksiyalarına aiddir və orqanizmi artıq qan itirməkdən qoruyur. Orqanizm üçün qanın laxtalanmasının mühüm bioloji əhəmiyyəti vardır. Əgər qan laxtalanması olmazsa, kiçik bir zədələnmədən orqanizmdəki qan axıb gedərdi. Qanın laxtalanması mürəkkəb biokimyəvi və fizioloji bir proses olub, qanın formalı elementlərindən — trombositlər, leykositlər, plazmada olan kalsium ionları, fibrinogen zülalı və nəhayət oksigenin iştirakı ilə gedir. Laxtalanmış qan zədələnmiş və yaxud kəsilmiş qan damarının ağzını tutur və qanın axmasının qarşısını alır.
Qanın laxtalanması olduqca mürəkkəb fermentativ prosesdir. Plazmada olan fibrinogen zülalı qanın laxtalanması üçün suda həll olmayan fibrin liflərinə çevrilir. Fibrin lifləri uzun saplar şəklində qan damarlarının zədələnmiş hissəsinə çökür və tor əmələ gətirir. Fibrin toru qan hüceyrələrini özündə tutub saxlayır və trombun (qan laxtasının) əmələ gəlməsinə səbəb olur. Qanın laxtalanması 3–8 dəqiqə ərzində başa çatır. Qanın laxtalanma sürətinə xarici mühit amillərindən temperaturun yüksəlməsi, həyəcanlanma, qorxu hissləri və s. öz təsirini göstərir. Qan plazmasında olduğu kimi limfa mayesində də fibrinogen zülalı vardır. Buna görə də qanda olduğu kimi, limfada da laxtalanma prosesi gedir. Lakin qanın laxtalanmasına nisbətən limfa mayesi daha yavaş laxtalanır. Anadangəlmə hemofiliya xəstəliyi olan adamlarda qan laxtalanmır və ya çətin laxtalanır. Belə insanların qan damarlarının zədələnməsi onlar üçün çox təhlükəlidir.
Akihiro
Akihiro — ad.
Mikаyıl Qulubəyov
Qulubəyov Mikаyıl Rəhim bəy oğlu (Rusiya imperiyası, Yelizavetpol qəzası, Mollavələdli, 30 Mart 1915 - Gəncə, 19 İyun 1983) — kimya elmləri doktoru, professor, Böyük Vətən Müharibəsi veteranı.
Həyatı
Mikаyıl Qulubəyov 1915-ci ildə Yelizavetpol qəzasının Mollavələdli(Şəfəq (Goranboy)) kəndində аnаdаn olmuşdur. Atasi Rəhim Qulubəyov- Əməkdar müəllim, (Qori)Zaqafqaziya Müəllimlər Seminariyasının məzunu. Mikаyıl Qulubəyov ibtidаi təhsilini аtаsındаn аlmışdır. Quba Kənd Təsərrüfatı Texnikumu, indiki Quba Dövlət Sosial-İqtisadi Kolleci (1933), Аzərbаycаn Dövlət Universitetinin, indiki Bakı Dövlət Universitetinin Kimya fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir (1939).
S.Аğаmаlıoğlu аdınа Аzərbаycаn Kənd Təsərrüfаtı İnstitutunun (indiki Azərbaycan Dövlət Aqrar Universiteti) üzvi kimyа kаfedrаsındа аssistent işləmiş (1940-1942), 1942-ci ilin mаrt ayındа ordu sırаlаrınа çаğırılmış, hərbi məktəbi vаxtındаn əvvəl bitirmişdir.
Müharibə illəri
Stalinqrad uğrundа vuruşlаrdа iştirаk etmişdir (1942-ci ilin sonundа). Döyüşlərin birində yаrаlı hаldа əsir düşmüş, Almaniyayа, orаdаn İtaliyayа, dаhа sonrа Yuqoslaviyayа sürgün olunmuşdur.
Sаğаldıqdаn sonrа əsirlikdən qаçıb (1943-cü ilin əvvəlində) аzаdlıq hərəkаtınа qoşulаrаq Mehdi Hüseynzadəyə yаxındаn kömək göstərir və onunlа çiyin-çiyinə pаrtizаnlıq edir. Onun pаrtizаn ləqəbi "Doktor Mişа" idi. Yuqoslаviyа hökuməti tərəfindən yüksək qiymətləndirilmişdir. O, Yuqoslаviyаnın iki "Qəhrəmаnlıq ordeni" ilə və "Qəhrəmаnlıq medalı" ilə  təltif edilmişdir. Mühаribədən sonrа Mikаyıl bəy S. Аğаmаolıoğlu аdınа АKTİ-də öz işini dаvаm etdirmiş, kimyа elmləri nаmizədi, sonrа isə professor аdını аlmışdı. Ömrünün sonunаdək kаfedrа müdiri vəzifəsində işləmişdi.
Quercus brandegeei
(Quercus brandegeei) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Mikаyıl Qulubəyov
Müharibə illəri
Mikаyıl Qulubəyov 1983-cü ildə vəfаt edib.
Qrabovaça
Mağara park dağın 770 metr hündürlüyündə yerləşib və Velebet massivinə aiddir. Qərb hissədə Lika çayının karst mənşəli vadisi yerləşir.
Dağın şərq hissəsində tarixi abidələr yerləşir. Bölgədə XVI–XVII əsrlərə aid qüllə və kilsə var. Qrabovaçada çoxlu yer altı karst mağaraları mövcuddur. Mağaralar əsasən kalsit mineralından təşkil olunub. Ümumən kompleksdə 6 mağara və bir karst mədəni yerləşir. Mağaralardan üçü təbiiyət abidəsi kimi qeydə alınıb.
Park yerli idarə etmənin və qorumanın nəzarəti altındadır. Qış fəslindən başqa ilin bütün vaxtı mağaralara gediş açıqdır.
Samoqrad mağarası
Ərazidə olan mağaralardan ən məşhuru Samoqraddır. Mağara dağın şərq yamacında, dəniz səviyyəsindən 675 metr yüksəklikdə yerləşir. Uzunluğu 240 metr, hündürlüyü isə 4–30 metr arasında dəyişir. Mağara girişdən sonra tədricən genişlənir. Mağaranın əsas zalından sonra ölçüsü yenidən kiçilir. Turistlərin rahatlığı üçün mağarada pilləkənlər və cığırlar yaradılıb. Mağara daxilində temperatur 7–10 °C-dir.
Mağara daxilində ümumən 4 zal var. "Frasa zalı" yerli məktəb müfəttişi Yuliya Frasanın şərəfinə adlandırılıb. O 1850-cı ildə mağaranı geniş təsvir edib. Digər zal "Peruşiç zalıdır". Peruşiç məşhur nəsilin soyadıdır. Üçüncü zal "Karloviç", dördüncü zal isə "Kukuleviç" adlanır.
Rekonstruktiv yəhudilik
Rekonstruktiv yəhudilik ( Romanizasiya: yahadút rekonstruktsyonistit) ya da (Romanizasiya: yahadút mitkhadéshet) Mordecai Kaplan tərəfindən yaradılmışdır. Bunlar daha əvvəllər mühafizəkar Yəhudilik içində iştirak etmişlər. Zamanla Kaplanın fikirləri digər Yəhudi məzhəblərinə də təsir etmişdir.
Şahzadə (Osmanlı imperiyası)
Osmanlı dövlətində şahzadə — Osmanlı sülaləsinə mənsub kişilərə deyilirdi. İlk dönəmlərdə paşa, əmir, çələbi, sultan və bəylərbəyi kimi titullarla anılan şahzadəlik tarixi iki dövrdən ibarətdir. Birinci dövr XVI əsrin ikinci yarısına qədərki dövrdür. Bu dövrdə şahzadələr öz xidmətçiləri ilə birlikdə hansısa əyalətdə idarəetmə strukturunda vəzifələndirilirdi. İkinci dövr isə "Əkbər və Ərşət" hüququnun qanuniləşdirilməsi ilə şahzadələrin qəfəsə qoyulması ilə başlamışdır. thumb|Bir Osmanlı şahzadəsi Osmanlı sistemində gələcəyin hökmdar namizədi olaraq qəbul edilən şahzadələrin kimdən olması vacib deyildi. Şahzadələrin dünyaya gəlməsi isə sarayda böyük sevinclə qarşılanırdı. XVII əsrə aid sənədlərə görə, şahzadələrin doğumu top atəşi ilə xalqa elan edilir, şənliklərlə qeyd olunurdu. Bu səbəblə sarayda dövlət xadimlərinin və yüksək məmurların iştirakı ilə təbrik mərasimi təşkil olunurdu. Yeni dünyaya gələn şahzadələrin baxımına anası və 20 kəniz nəzarət edir, daha sonra isə şahzadə saray ağası olan 3 lələnin nəzarəti altında böyüyürdü. XVII əsrin əvvəllərinə qədər şahzadələrin təhsil həyatı iki hissədən — nəzəri və praktik hissədən ibarət idi. Şahzadələrin nəzəri təhsili sarayda dövrün ən güclü alimləri tərəfindən həyata keçirilirdi. Bu təhsil adətən şahzadələrin 10–13 yaşına qədər davam edirdi. Sarayda şahzadələrin dərs aldığı xüsusi yerə isə şahzadə məktəbi adı verilirdi. Bundan başqa sarayda şahzadələr at çapmaq və ox atmaq üzrə də dərslər alırdılar. Bu təhsil mərhələsində şahzadələrə ərəbcə və farsca başda olmaqla, fəlsəfə, ədəbiyyat, riyaziyyat, astronomiya, dünya tarixi, İslam tarixi və ədəbiyyatı, yunan dili, latın dili və ədəbiyyatı, dövlət idarəçiliyi haqqında dərslər də keçilirdi. Şahzadələr sarayiçi nəzəri təhsillərini tamamladıqdan sonra mərasimlərlə sünnət edilirdilər. Sünnət mərasiminin ardından praktiki təhsilə keçilməsi üçün müxtəlif sancaqlara göndərilirdilər. Sancağa çıxan şahzadə lələlərinin müşayiəti ilə o bölgənin idarəsindən məsuliyyət daşıyırdı.
Rekonstruktiv yəhudilik
Hərəkatın qurucusuna görə Yəhudilər də digər millətlər kimi bir millətdir. “Seçilmişlik” xüsusiyyəti yoxdur. Allah Yəhudiləri deyil, Yəhudilər Allaha seçmişlər. Bunlar yenidən dirilməyi və axirəti rədd edərlər. Tövrat Tanrı vəhyi deyil. İsrailoğullarının tarix boyunca meydana gətirdikləri bir əsərdir. Məsihilik deyə bir anlayış yoxdur. Sinaqoqlarda qadın-kişi yan-yana ibadət edə bilər. Rekonstruktiv yəhudilərə görə qadınlar da xaxam ola bilər.
Şahzadə (Osmanlı imperiyası)
Şahzadələrin sancağa göndərilməsində əsas məqsəd dövlət idarəsində təcrübə qazanmaq idi. Ənənəyə görə, hələ Osman bəy dönəmində ələ keçirilən bölgələr əyalətə çevrilərək dövlətə bağlı hərbçilərin nəzarətində şahzadələrə verilirdi. Quruluş dönəmində şahzadələrin vəzifələndirildiyi sancaqlar adətən, sərhəd bölgələri olurdu. I Murad dönəmindən sonra xüsusilə Anadolu bəylikləri şahzadələrin sancaqlarına çevrilmişdir. O dönəmdə Karəsi bəyliyindən alınan Balıkəsir, Germiyanoğullarından alınan Kütahya, Sarıxanoğullarından alınan Manisa, Həmidoğullarından alınan İsparta və Antalya, Qazi Bürhanəddindən alınan Sivas və Amasiya bölgəsi ən önəmli şahzadə sancaqları idi. Osmanlı şahzadələrinin Rumelidəki sancaqlara göndərilməsi isə I Muradın oğlu Savcı bəyin Rumelidə çıxardığı üsyanın ardından qadağan edilmişdir. Bu qadağa yalnız bir dəfə pozulmuş, II Bəyazid oğlu Şahzadə Səlimin təzyiqi ilə onu Rumelidəki Səməndirə sancağına təyin etmiş, ancaq Şahzadə Səlim bu sancağa getməmiş atasını taxtdan endirmişdir. O dönəmdə bir bölgənin şahzadə sancağı olması üçün 3 əsas şərt lazım idi: Şahzadələrin sancaqlara göndərilməsi idarəçilik baxımından olduqca önəmli idi. Bu eyni zamanda həmin bölgənin Osmanlı sülaləsinin gözündəki önəmini simvolizə edirdi. Şahzadələrin sancaqlara göndərilməsinin bir digər səbəbi isə iqtisadi səbəbdir. Çünki şahzadələr böyüdükcə onların və qapı xalqının (xidmətçi heyətinin) xərcləri də artırdı. Şahzadələr sancaqlara göndərildikdən sonra həmin bölgənin bütün gəlirləri şahzadəyə yönəlirdi. Beləliklə, dövlət xəzinəsi üzərindən yük qalxırdı. Bölgənin ticarət gəlirləri ilə yanaşı, həmin bölgədən yığılan vergilər də şahzadəyə yönəldilirdi. Sancaqdakı şahzadənin əsas gəlirlərindən biri də səfərə öz orduları ilə qatılmaqları səbəbi ilə səfər qənimətinin beşdə bir hissəsi olurdu.
Rekonstruktiv yəhudilik
İslahedilmiş Yəhudilik XIX əsrin əvvəllərində Almaniyada yaranmışdır. İslahedilmiş Yəhudiliyin də tərəfdarları dünyanın hər yerində, yəhudilərin yaşadığı ölkələrdə vardır. Azərbaycanda onlar “Əskinazi yəhudiləri” adı altında tanınırlar. Ortodoksal yəhudilikdən fərqli olaraq islaholunmuş yəhudilikdə mərasimlərin keçirilməsi qaydası islah edilmişdir. Bu dəyişikliklər aşağıdakılardan ibarətdir:
Şahzadə (Osmanlı imperiyası)
Osmanlı şahzadələrinin gedəcəkləri sancağı seçmə hüququ olmamışdır. İldırım Bəyazidin Amasyanı fəth etməsinin ardından vəliəhd şahzadələr Amasyaya göndərilmiş, I Səlim dönəmindən sonra isə Manisa ön plana çıxmışdır. Şahzadələrin daha çox göndərildikləri sancaqlar isə Amasya, Kütahya, Trabzon, Manisa və Konya olmuşdur. Bundan başqa Antalya, Kəfə, Bolu, İsparta və Kastamonu da şahzadə sancaqları olmuşdur.
XIV-XV əsrlərdə Osmanlı şahzadələrinin evləndirilməsi daha çox siyasi məqsəd güdürdü. Şahzadələr bu dönəmdə Rumelidə mübarizə aparılan xristian ailələrin və Anadoludakı müsəlman bəylərin qızları ilə evləndirilirdi. Ancaq XV əsrin ortalarından sonra Anadoludakı birliyin təmin olunması və Rumelinin ələ keçirilməsi səbəbilə bu ənənə başa çatmış, şahzadələrin sancağa göndərilməsi qaydası sabitləşdikdən sonra isə şahzadələrin evlənməsi tamamilə qadağan edilmişdir.
Şahzadələr Osmanlı sülaləsinin üzvü olduqları üçün önəmli vəzifə və məsuliyyətləri vardı. Bunlar arasında hərbi məsuliyyət xüsusi yer tuturdu. Yavuz Sultan Səlim dönəminə qədər şahzadələr atalarının istəyilə ordunun başında səfərlərə gedir, olduqları sancaqlarda çıxan üsyanları yatırır, hətta digər qonşu dövlətlərin hücumlarına cavab verirdi. Şahzadələr səfərə gedən Osmanlı ordusunun sağ və sol cinahlarında yer alırdılar. I Murad dönəmində Şahzadə Bəyazid və Şahzadə Savcı ordunun sağ və sol cinahlarında vəzifələndirilirdilər. Beləliklə, şahzadələr həm atalarının gözündə, həm ordu, həm də dövlət adamları arasında rəğbət qazanırdı. XVI əsrdən etibarən isə şahzadələr səfərə getməmiş, daha çox mühafizə xidməti görmüşdür. Osmanlı sultanları səfərə çıxarkən şahzadələrdən biri taxt naibi olaraq paytaxtda dövləti idarə edirdi. I Süleyman dönəmindən sonra isə Osmanlı şahzadələrinin səfərə qatılması tamamilə aradan qaldırılmışdır.
Rekonstruktiv yəhudilik
2) mərasimlər zamanı ibadətlər ortodoks yəhudilikdə olduğu kimi ivrit dilində deyil, yerli dillərdə (İngiltərədə ingilis, Fransada fransız) keçirilir;
3) ortodoksal yəhudilikdə ravvin olmaq hüququ yalnız kişilərə məxsusdursa, İslahedilmiş Yəhudilikdə bu vəzifəni qadınlar da daşımaq hüququna malikdirlər.
Şahzadə (Osmanlı imperiyası)
Şahzadələr təyin olunduqları sancaqlarda bütün idarəetmə strukturuna malik idilər. Xidmətində paytaxtdakı divan məclisinə bənzər idarəedici aparat fəaliyyət göstərirdi. Şahzadələrin xidmətçi sayı isə XVI əsrdə 2.000 nəfərə qədər artmışdır. Şahzadələrin bütün səlahiyyətləri zaman keçdikcə azalmış, buna əsas səbəb isə Fetrət dönəmindən sonra başlayan taxt mübarizələri olmuşdur. Bu dönəmdən sonra isə sancağa göndərilən şahzadələr daha güclü nəzarət altında fəaliyyət göstərirdilər. I Səlimin dövrünədək tamamilə azad hərəkət edən şahzadələr, bu dönəmdən sonra mərkəzə yaxın sancaqlara təyin olunmağa başlanmış, lələlərinin səlahiyyətləri artırılaraq şahzadələr passivləşdirilmişdir. Xüsusilə I Süleyman dönəmində çıxan Şahzadə Mustafa hadisəsi və Şahzadə Bəyazid üsyanı bu prosesi daha da sürətləndirmişdir. Orxan Qazi ilə başlayan və I Əhmədin taxta çıxışı ilə başa çatan dövrdə taxta çıxan 13 hökmdardan yalnız ikisi (I Mehmed və I Səlim) istisna olmaqla, qalan 11-i ən böyük şahzadə idi. 1617-ci ildə I Əhmədin vəfatı və qardaşı I Mustafanın taxta çıxması 300 illik ənənə başa çatmış və ardından "Əkbər və Ərşət" sistemi qanuniləşdirilmişdir.
Hökmdarın ölümünün ardından varis olan vəya taxt üzərində haqq iddia edən şahzadə paytaxta dəvət edilirdi. Xəbəri alan şahzadə bütün saray heyəti ilə birlikdə sürətlə paytaxta yollanırdı. Yeni hökmdarın taxta çıxması ilə digər şahzadələrin həyatı çətinləşirdi. Hələ quruluş dönəmində Osman bəyin əmisi Dündar bəyi öldürməsi ilə başlayan, I Bəyazidin qardaşı Yaqubu öldürməsi ilə davam edən "Qardaş qətli" ənənəsi II Mehmedin qanunnaməsi ilə qanuniləşdirilmişdir. Yalnız Osmanlıya xas bir ənənə olmayan bu qayda hökmdarın hakimiyyətini sabitləşdirmək və mərkəzi hakimiyyəti gücləndirməyə xidmət edirdi. Bu vəziyyət XVII əsrin əvvəllərində şahzadələrin xüsusi nəzarət altında saxlanılmasına qədər davam etmişdir.
2011-ci il Bəhreyn iğtişaşları
350px|thumb|right| Bəhreyn, 8 iyul 2011-ci il Bəhreyndə müxalifətin çağırışı ilə "Qəzəb günü" aksiyası planlaşdırılır. Aksiyadan öncə polislə nümayişçilər arasında toqquşma olub. Təhlükəsizlik qüvvələri ölkənin cənub-qərbindəki Karzakan şəhərindəki bir şiə kəndində baş verən toqquşmada gözyaşardıcı qaz və plastik güllədən istifadə edib. Olayda yaralananların olduğu bildirilir.
Şahzadə (Osmanlı imperiyası)
1617-ci ildən etibarən Osmanlı şahzadələri üçün qəfəs adlanan həyat tərzi başlamış, buna səbəb isə III Mehmedin vəfatının ardından qalan bütün şahzadələrin uşaq yaşda olması idi. I Əhmədin taxta çıxışı əsnasında yeni hökmdarın uşaq yaşda olması və gələcəkdə yerinə vəliəhd buraxıb buraxmaması şübhəli olduğundan qardaşı Şahzadə Mustafa qorunmuşdur. III Mehmedin taxta çıxarkən 19 qardaşını qətlə yetirməsi səbəbilə hökmdar xalqın gözündə nifrət qazanmış, 1617-ci ildə qəbul edilən qərarda bu vəziyyət də nəzərə alınmışdır. Qədim ənənələrə uyğun olaraq bir neçə dəfə sancağa göndərilmə təşəbbüsü irəli sürülsə də, qəbul edilməmişdir. Saraya məhkum olunan şahzadələr yalnız atalarının səltənəti illərində rahat həyat sürür, bu dönəmdə mükəmməl təhsil alır, ataları ilə birlikdə gəzintilərə çıxırdılar.
2011-ci il Bəhreyn iğtişaşları
Qeyd edək ki, Bəhreyndə çoxluqdakı şiələr iqtidardakı sünni ailəsini onlara qarşı sistemli ayrı-seçkilik etməkdə suçlayırlar. Bəhreyn Kralı Həmad bin İsa Əl Xəlifə gərginliyi azaltmaq üçün hər ailəyə 2650 dollar verəcəyini açıqlayıb, hökumət isə keçən ilki təhlükəsizlik əməliyyatlarında həbs edilən, yaşı 18-dən az olan uşaqların azadlığa buraxılacağını vəd edib.
Şahzadə (Osmanlı imperiyası)
Atalarının ölümünün ardından bu sərbəst həyat tərzi sona çatırdı. Özlərinə aid olan saray otağında məhkum həyatı yaşayaraq taxta çıxacaqları günü gözləməyə başlayırdılar. Bu şahzadələr saray hərəmxanası yaxınlığında şümşad ağacından inşa olunan bir köşkdə yaşayırdılar. Bu səbəblə də yaşadıqları bu köşk Şümşadlıq (Şimşirlik) adlanırdı. İ. H. Uzunçarşılı bu köşkdə 12 otaq olduğunu və ətrafında yüksək divarlar olan kiçik bir bağçası olduğunu qeyd edir. Qəfəs həyatındakı şahzadənin xidmətində 10–12 kənizi və ağaları olurdu. Heç kimlə əlaqə saxlaya bilməzdilər və yalnız padşahın icazə verdiyi şəxslərlə nəzarət altında görüşə bilərdilər. Bayram təbriki istisna olmaqla, padşahın hüzuruna çıxa bilməzdilər. Şahzadələrin həyatda qalması və təhlükəsizliyi məsələsinə saray xalqı ilə yanaşı qapıqulu əsgərləri də nəzarət edirdi. Bəzən əsgərlər şahzadələrin həyatda olduğunu yoxlamaq üçün padşahdan görüş tələb edirdilər.
Avqust (titul)
Avqust (augustus – müqəddəs, böyük) Roma imperatorlarının titul adıdır. Qadın üçün Avqusta qəbul eilir.
Şahzadə (Osmanlı imperiyası)
Bu dövr ərzində şahzadələr zərgərlik, xəttatlıq və s. kimi sənətlərlə məşğul olurdular. Şahzadələrin bu əsnada oğul övladının olması qadağan idi. Buna görə də hamilə qalan şahzadə kənizləri dərhal aradan qaldırılırdı. Bu ənənə imperiyanın dağılması və səltənətin qaldırılması dövrünədək davam etmişdir. Ancaq Tənzimat dönəmindən sonra şahzadələrin vəziyyəti yüngülləşmişdir. Sultan Əbdüləzizin oğlu Yusif İzzəddin Əfəndi və V Muradın oğlu Səlahəddin Əfəndi atalarının vəliəhdliyi dövründə dünyaya gəlmiş, doğumları bir müddət gizli saxlanılmışdır. Mərkəzi hakimiyyətin Topqapı Sarayından çıxmasının ardından məhkum şahzadələr müxtəlif saraylarda yaşamağa başlamış, bu səbəblə həyat tərzləri biraz da olsa, yüngülləşmişdir. Artıq şahzadələr Avropadakı vəliəhd sisteminə uyğun olaraq müxtəlif vəzifələrə gətirilmiş, xalq arasında tanınan şəxslərə çevrilmişdir.
2011-ci il Bəhreyn iğtişaşları
Bəhreyndə kütləvi etiraz aksiyaları davam edir. Müxalifətdəki şiə "İslam Milli Birlik Assosiasiyası" Partiyası ("Vəfaq") ölkə parlamentindəki fəaliyyətini müvəqqəti dondurmaq qərarına gəlib. Vəfaq" bu minvalla paytaxt Manamada polisin dinc nümayişçilərə atəş açmasına və vətəndaşların güllələnərək öldürülməsinə etiraz edir. Partiya 40 yerlik Bəhreyn parlamentində 18 mandata malikdir. "Əl Misri əl Yəum" bildirir ki, Bəhreyndə xalqın etiraz aksiyaları səngimir. Manamanın cənubundakı Karkəzan kəndində polislə xalqın toqquşması nəticəsində 2 bəhreynli qətlə yetirilib, 60 nəfər yaralanıb. Manamanın cənub həndəvərindəki Dəyhada nümayişlər davam edir. Oradakı şiə ərəblər polisin 22 yaşlı gənci güllələməsinə etiraz edirlər. Eyni zamanda, Sitra adasındakı Nuvaydrət kəndində də nümayişlər davam edir. Bəhreyn kralı şeyx Həmad bin İssa əl Xəlifə bu gün dövlət televiziyası ilə xalqa müraciət edərək "islahatlar və dəyişikliklərin bundan sonra da davam edəcəyini" bildirib. "Nümayişlər zamanı iki nəfərin həlak olması ilə bağlı dərin təəssüf hiss keçirdiyimi bildirirəm. Hadisənin araşdırılması üçün müvafiq komissiya yaradılıb. Qoy hamı bilsin ki, həqiqət yerini tapacaq, günahkarlar cəzasız qalmayacaq. Komissiyanın işinə baş nazirin müavini Cavad bin Səlam əl Əarid başçılıq edir", – kral bildirib. Bəhreynin paytaxtı Manamanın mərkəzindəki Mirvari meydanında hazırda 10 min nəfərə yaxın nümayişçi var. Müxalifətçi deputat, 34 yaşlı İbrahim Mətar Mətar "Əl Ərəbiyyə"yə bildirib ki, ölkənin 500 min nəfərlik əhalisinin 70 faizi şiələr olsalar da, onların hüquqları pozulur: "İş yerləri, mənzil və təhsil problemlərimiz çox ağırdır. Üstəlik, siyasi tələblərimiz də yerinə yetirilmir". Tunis və Misirdə olduğu kimi, Bəhreyndə də nümayişçilər aksiyalarını Twitter və Facebook sosial şəbəkələrindən yararlanaraq tənzimləyirlər. Nümayişlər zamanı güllələnmiş 21 yaşlı Əli Muşamiə və 31 yaşlı Fadel Mətruqun bu gün anım mərasimi keçiriləcək. Onların dəfn olunduqları "Jidi Haffiz" qəbristanlığını polis və hərbçilər mühasirəyə alıb. Bəhreynin tanınmış siyasətçisi, 40 yaşlı Əbd əl Əmir əl Cəvri MBC-yə bildirib ki, kral Xəlifə xalqın etiraz aksiyalarını yatırmaq üçün əlavə hərbi qüvvə almaq məqsədilə qonşu Səudiyyə Ərəbistanına müraciət edib.
Avqust (titul)
İlk dəfə olaraq e.ə. 27-ci ildə Oktaviana senat tərəfindən təltif edilərək imperator titulu kimi qəbul eilmişdir. Sezar (titul)dan fərqli olaraq onun hakimiyyətinə məhddudiyyət qoyulmur.
2011-ci il Bəhreyn iğtişaşları
ABŞ Fars körfəzindəki 5-ci donanmasının mənzil-qərargahının yerləşdiyi Bəhreyndə baş verənlərdən ciddi narahatdır. Çünki dünən axşama qədər sünni kral ailəsinin hakimiyyətdən uzaqlaşmasını yalnız ölkədəki şiə çoxluq tələb edirdisə, artıq sünnilər də kral hakimiyyətinə qarşı başlanan aksiyalara qoşulublar. Sünni yaşayış məntəqələrində keçirilən aksiyalarda kral Hamad İsa əl-Xəlifənin istefası tələb olunur. "DebkaFile" saytı yazıb ki, Bəhreyn kralı hakimiyyətini qorumaq üçün artıq Səudiyyə Ərəbistanının kralı Abdullaya müraciət edib və Səudiyyə Ərəbistanın ordusunun sərhədi keçərək ona yardım etməsini istəyib. Səudiyyə Ərəbistanı hakimiyyəti isə Bəhreyndə baş verən kütləvi iğtişaşların bu ölkənin ərazisində də yayılacağından qorxur. Şiələr yaşayan rayonlarda, o cümlədən neft yataqları və limanlar ətrafında təhlükəsizlik tədbirləri gücləndirilib.
Bəhreynin paytaxtı Manamada İnci Qovşağı meydanına keçirilən etiraz aksiyası dağıdılıb. Polis aksiyaçıları gecə saatlarından sıxışdırmağa başlayıb. Meydanının ətrafındakı işıq sistemləri dağıdılıb. Aksiyanı dağıtmaq üçün gözyaşardıcı qazdan və rezin güllələrdən istifadə olunub. Ən azı 2 nəfər ölüb, 50 nəfər yaralanıb. Qeyd edək ki, Bəhreyndə 4 gündür, davam edən aksiyalarda baş nazirin istefası, hökumətin formalaşmasında müxalifətin iştirakı, ölkənin konstitusiyalı monarxiya sisteminə keçidi, siyasi məhbusların azadlığa buraxılması, yeni iş yerlərinin yaradılması, mənzil probleminin həlli tələb olunur. İlk günlərdə Bəhreyndə aksiyaları şiələr keçirirdisə, bir gün əvvəl sünnilər də aksiyalara qoşulublar.
Valaxiya knyazlığı
Valaxiya knyazlığı (Ца́ра Ромыня́скэ) —Valaxiya ərazisində XIV əsrdən 1859-cu ilədək iqtidarda olmuş dövlət.
2011-ci il Bəhreyn iğtişaşları
İğtişaş geyimlərində olan polis falanqasının geri çəkilməsi və etirazçıların meydana doluşması bircə an çəkib. Meydanın otu üzərində hələ də Cümə Axşamı keçirilmiş hücum əməliyyatı zamanı tökülmüş qan vardı. Lakin buna baxmayaraq ordu da, polis də çıxıb gedib və meydan etirazçıların əlindədir. Onların bəzilərinin əllərində gül-çiçək və sülhü simvolizə edən ağ bayraqlar var. Meydanda bir təntənə hiss olunur, şüarlarda isə hakim ailənin çıxıb getməsi tələb edilir. Vəliəhd şahzadə Salman bin Həməd əl Xəlifə bundan bir qədər əvvəl siyasi partiyalar, o cümlədən əsas şiə partiyası olan əl Vefaqla əlaqə saxlayıb. O deyib ki, krallığın təhlükəsizliyi onun başlıca vəzifəsidir. O həmçinin ölənlər üçün milli matəm elan edib. Bundan bir qədər əvvəl Bəhreyndən alınan rəsmi xəbərlərə görə ordu komandanları əsgərlərə paytaxt Manamanın mərkəzi küçələrindən çəkilməyi əmr ediblər. Bu əmr müxalifət hökumətin dialoq barədə təklifini rədd etdikdən sonra verilib. Xəbər verilir ki, əsgərlərin yerlərini polis tutmalıdır. Son günlər baş verən hadisələrdə ordu olduqca sərt mövqe tutaraq paytaxt Manamanın mərkəzi meydanını zəbt etmişdi. İndi isə qəflətən hərbiyyənin mövqeyi dəyişib. Ölkənin əsas şiə müxalifəti ordunun şəhərdə qalacağı müddətdə hökumətlə heç bir danışığa gedilməyəcəyi barədə bəyanat verdikdən az sonra tanklar və əsgərlər Sədəf Meydanını tərk ediblər. Bununla belə, Bəhreyndə qəzəb və ehtirasların coşduğu bir vaxtda hökumətinin bu jestinin fayda verib-verməyəcəyi bilinmir. Bu da bəllidir ki, ordunun qışlaları etiraz meydanı olan Sədəfdən çox da uzaq deyil.
Valaxiya knyazlığı
Tarixi
Valaxiya torpaqları bir vahid halına gəlməzdən öncə bir qrup köçəri qəbilələr-axırıncıları Kumanlar və Monqollardır- bu bölgədən axın-axın keçərək irəliləmişlərdir. 1242-ci ildən sonra bölgə, Qızıl Orda (Böyük Monqol imperiyasının ən qərbdəki bölgəsi) ilə Macarıstan krallığı arasında sərhəd regionu vəziyyətinə gəlmişdir. Oltu çayının qərbində olan Böyük Valaxiyadakı Rumınlar bu dövrdə Monqollara vergi vermək məcburiyyətində qalmışdır. Kiçik Valaxiyadakılar isə hökmdarı Macarıstan kralları tərəfindən təyin edilən Severin Banlığının təzyiqi altında qalmışdır. Qızıl Ordanın region üzərindəki hakimiyyəti XIII əsrin sonlarına doğru zəifləmiş, eyni zamanda Macarıstan krallığında da böyük bir siyasi kriz baş vermişdir. Bu hadisələr sayəsində bölgədəki yeni törəmiş dövlətlər müstəqilliklərini gücləndirmə imkanı tapmışdır.
2011-ci il Bəhreyn iğtişaşları
BMT-nin baş katibi Pan Ki Mun Bəhreyndə nümayişçilərə qarşı aşırı güc tətbiqindən narahatlığını ifadə edib. Baş katib həm Bəhreyndə, həm də nümayişlərin keçirildiyi digər ərəb ölkələrində sakitlik çağırışı edib. Ban Ki Mun Bəhreyn hökumətini mülki vətəndaşlara və jurnalistlətə güc tətbiq etməməyə çağırıb.
Valaxiya knyazlığı
Tarixi
Valaxiyanın quruluşu, bir Rumın ənənəsinə görə Radu Negru (Kara Radu) adlı bir şəxsin 1290-cı illərdə yanındakı izdihamlı qrup ilə Cənubi Karpatı keçərək Făgăraştan bölgəyə gəlişinə təsadüf edir. Daha etibarlı mənbələrə görə isə Oltu və Argeş vadilərində oturan Rumın hökmdarlarının öz aralarından Basarabı lider seçmələri ilə baş tutmuşdur. Voyvoda I Basarab, Macarıstan krallığı ilə münasibətlərini kəsmiş və kralının hakimiyyətini tanımamışdır. I Basarab müxtəlif ülkələrin dəstəyini almış və 12 noyabr 1330 tarixində Posada mövqeyində Macar Kralı I Károliə qarşı qazandığı hərbi qələbə nəticəsində muxtariyyət əldə etmişdir. Beləcə bu tarixə qədər davam edən Macar üstünlüyü sona çatmışdır.
2011-ci il Bəhreyn iğtişaşları
Baş katib dövlətin dinc aksiyalar keçirən insanların haqlarına sayğı göstərməsinin vacibliyini vurğulayıb və hökumətin bu istiqamətdəki öhədliklərini yerinə yetiməli olduğunu deyib. BMT-nin xüsusilə dinc aksiyalar keçirmə və toplanma haqqı ilə söz və mətbuat azadlığına böyük önəm verdiyii vurğulayan Ban Ki Mun bölgədəki bütün liderlərin xalqlarını diqqətlə dinləmələrini və onların legitim istəklərinə cavab vermələrini istəyib.
Valaxiya knyazlığı
Tarixi
Yunan Ortodoks kilsəsinə bağlı olan Valaxiya Metropolitliyi, I Basarabın oğlu Nicolae Aleksandru (1352–1364) dönəmində qurulmuşdur. Valaxiyada ilk gümüş və bürünc pul isə 1365-ci ildə zərb edilmişdir. 1391-ci ildə ölkə, Osmanlı dövlətinə ilk dəfə xərac vərməyi qəbul etmişdir.
2011-ci il Bəhreyn iğtişaşları
Hazırda təzyiqə deyil, ciddi islahatlara ehtiyac olduğunu söyləyən baş katib qeyd edib ki, tələb olarsa, BMT bölgə ölkələrində azad və şəffaf seçkilərin keçirilməsinə yardım edə bilər.
Valaxiya knyazlığı
Erkən orta əsrlərin sonları
Dunayın sol tərəfindəki valax dövlətlərinin varlığının ən qədim sübutlarından biri, Ermənilərə aid bir coğrafiya kitabındakı bir bölümdür. Kitabın sözü gedən bölümü, ikinci min illiyin ilk əsərlərindən qaldığı hesab edilən bir əlavəyə yer vermişdir və bu əlavə “Sarmatların ölkəsi” ilə "Zagura" (Bolqarıstan) ətrafında olan “Balak” adlı naməlum bir dövlətdən danışır. Valaxiya dövlətləri haqqındakı bir başqa mənbə də türklərə aid olan Oğuznamə adlı əsərdir. Bu əsərin XVII əsrdən qalmış bir mətnində tapılmış surətində Kumanların Valaxlara və başqa xalqlarla etdiyi müharibələr haqqında danışılır.
2011-ci il Bəhreyn iğtişaşları
Bəhreyndə də hökumət əleyhinə nümayişlər səngimir. BBC xəbər verir ki, nümayişçilər yenidən paytaxt Manamanın mərkəzindəki Sədəf Meydanını ələ keçiriblər. Bildirilir ki, polis falanqasının geri çəkilməsi və etirazçıların meydana doluşması bircə an çəkib. Meydanın otu üzərində hələ də cümə axşamı keçirilmiş hücum əməliyyatı zamanı tökülmüş qan izləri olub. Lakin buna baxmayaraq ordu da, polis də geri çəkilib və meydan etirazçıların əlindədir. Onların bəzilərinin əllərində gül-çiçək və sülhü simvolizə edən ağ bayraqlar var. Meydanda bir təntənə hiss olunur, şüarlarda isə hakim ailənin çıxıb getməsi tələb edilir. Vəliəhd şahzadə Salman bin Həməd əl Xəlifə siyasi partiyalar, o cümlədən əsas şiə partiyası olan əl Vefaqla əlaqə saxlayıb. O deyib ki, krallığın təhlükəsizliyi onun başlıca vəzifəsidir. O həmçinin ölənlər üçün milli matəm elan edib. Bəhreyndən alınan rəsmi xəbərlərə görə, ordu komandanları əsgərlərə paytaxt Manamanın mərkəzi küçələrindən çəkilməyi əmr ediblər. Bu əmr müxalifət hökumətin dialoq barədə təklifini rədd etdikdən sonra verilib. Son günlər baş verən hadisələrdə ordu olduqca sərt mövqe tutaraq paytaxt Manamanın mərkəzi meydanını zəbt etmişdi. İndi isə qəflətən hərbiyyənin mövqeyi dəyişib. Ölkənin əsas şiə müxalifəti ordunun şəhərdə qalacağı müddətdə hökumətlə heç bir danışığa gedilməyəcəyi barədə bəyanat verdikdən az sonra tanklar və əsgərlər Sədəf Meydanını tərk ediblər.
Valaxiya knyazlığı
Erkən orta əsrlərin sonları
Bir türk tayfası olan Kumanlar, 1064–1065-ci illərdən dərhal sonra Dunay deltasına gəlmişdilər. 1068-ci ildən etibarən Aral gölü ilə Aşağı Dunay arasındakı bölgənin hamısını hakimiyyətləri altında saxlamışdılar. Lakin bu geniş torpaqlarda hər hansı bir mərkəzi hakimiyyət tərəfindən siyasi ittifaq yaradıla bilinməmişdir. Müxtəlif Kuman boyları müstəqil hökmdarlar və ya xanlar tərəfindən idarə edilmişdirlər. Bu hökmdarlar; Rus knyazlıqları və Bizans imperiyası kimi qonşu dövlətlərin siyasi həyatına qarışmışdır. Balkan dağlarında (müasir Bolqarıstan sərhədləri daxilində) yaşayan Valaxiyalılar, Bizansa qarşı hücum vəziyyətində olan kumanlara imperiya qüvvələrinin olmadığı dağ yollarını göstərməklə köməklik göstərmişdirlər. Bu dövrdə haqqında danışılan “Valaxiyalı” termininin məzmununa dair bəzi mübahisələr mövcuddur. Bəzi mənbələrə görə “Valaxiyalı”, “Ulah” və ya “Moəsi” termini, həm rumınlaşan Balkan xalqlarını, həm də bolqarlar ilə kumanları ifadə edə biləe. Bəzi tarixçilər “Valax” termininin çobanlıqla həyat tərzi yaşayan xalqları bildirdiyini iddia edirlər.
2011-ci il Bəhreyn iğtişaşları
Bununla belə, Bəhreyndə qəzəb və ehtirasların coşduğu bir vaxtda hökumətinin bu jestinin fayda verib-verməyəcəyi bilinmir. Bu da bəllidir ki, ordunun kazarmaları etiraz meydanı olan Sədəfdən çox da uzaq deyil. Meydanda nümayişlər bütün gecəni də davam edib. Ölkədə misli görünməmiş etirazları başladan nümayişçilər siyasi islahatların aparılmasını, kralın səlahiyyətlərinin məhdudlaşdırılmasını, hökumətin dəyişməsini tələb edirlər. Təhlilçilərə görə, Bəhreyndə baş qaldıran bu etirazlar kralın taxt-tacını möhkəm silkələyir.
Bəhreyn paytaxtında on minlərlə insanın iştirakı ilə nümayiş keçirilir. Cümə namazından çıxan şiələr hakimiyyətin istefası tələbilə yürüşə başlayıb. Hazırda paytaxtın iki yerində yürüş davam edir. Hələlik polis aksiyaya müdaxilə etmir.
Valaxiya knyazlığı
Erkən orta əsrlərin sonları
1211-ci ildə Macarıstan kralı II Andrew (1205–1235) Cumanların Transilvaniyaya tez-tez girməsinə son qoymaq üçün Braşov bölgəsinə Tevton cəngavərlərini göndərdi. Cəngavərlərə Macarıstan padşahından bir hədiyyə olaraq Karpat dağlarının o tərəfində fəth edə biləcəkləri bütün ərazilər verildi. 1222-ci il tarixli bir kral nizamnaməsinə görə, cəngavərlərin hərbi gücü Karpatlar boyu Dunayadək uzanırdı. Alman cəngavərlərinin “qarlı dağların o tərəfində” (ultra monte nivium), yəni Karpatların cənubunda və şərqində bir neçə qələbə qazandığını papa məktubları da təsdiqləyir. Bununla birlikdə, Alman cəngavərlərini 1225-ci ildə Kral II Andrew hakimiyyətini tanımadıqları iddiası ilə ərazidən qovuldu.
2011-ci il Bəhreyn iğtişaşları
Yeni mərhələ
25 fevral 2011-ci ildə kral Həməd ben İsa əl-Xəlifə hökumətdən üç naziri " böhran yaradn situasiya yaratdlqlarına görə" istefaya göndərdi. Nazirlərin adı açıqlanmadı.
Valaxiya knyazlığı
Osmanlı hakimiyəti
Osmanlı dövləti ilə Valaxiya arasındaki ilk təmas I Vladislavın Osmanlıdan yardım istəməsiylə olmuşdur. Fəqət iki dövlət arasındakı önəmli hadisələr Yaşlı Mircəa dönəmində başlamışdır.
2011-ci il Bəhreyn iğtişaşları
Yeni mərhələ
26 fevral tarixində on minllərlə insan, əsasən islamın şiə cərəyanına aid olanlar Manamanın mərkəzi meydanına, hökumət binasının yanına toplaşaraq bu addımın az olduğunu və köklü dəyişiklik istdiklərini bildirdilər. Bu aksiya zamanı polis və ordu hissələri nümayiş yaxınlığında görünmürdülər. Hərəkarın nümayəndəsi Abbas Bəhrəmi bildirdi ki, " biz situasiyanı yenidən gərginlikdə saxlayaraq bütün hökumətin istefaya getməsini tələb edirik". Bu gün minlərlə aksiyaçı Bəhreynin paytaxtı Manamada parlament binasını mühasirəyə alıb. Binanın mühasirəyə alınması nəticəsində parlamentin yuxarı palatasının kral tərəfindən təyin edilmiş üzvləri parlamentə daxil ola bilməyiblər və bu günə təyin olunmuş iclas baş tutmayıb. Radikallığı ilə seçilən Azadlıq və Demokratiya Uğrunda Hərəkatın liderlərindən olan Hasan Mşaym deyib ki, son iki həftədə baş verən toqquşmalarda 7 nəfər həlak olub. Aksiyalarda məqsəd Bəhreyndə kral hakimiyyətinin devrilməsinə, ya da minimum konstitusiyalı monarxiya rejiminə keçidə nail olmaqdır.
Valaxiya knyazlığı
Osmanlı hakimiyəti
Fateh II Mehmet Moreya yunan knyazlığını, Afina hersoqluğunu da imperiyanın tərkibinə qatdı. Dunay knyazlıqları olan Moldova knyazlığı və Valaxiya da Osmanlılardan asılı vəziyyətə düşdülər.
2011-ci il Bəhreyn iğtişaşları
Yeni mərhələ
Qeyd edək ki, ölkədə əsas müxalif qüvvə olan Əl-Vəqf Partiyasının deputatları parlamenti boykot edirlər. Əl-Vəqf Partiyasının rəsmi nümayəndəsi Xəlil əl-Marzuki deyib ki, kral Xamad ben İsa əl-Xəlifə 5 naziri dəyişməklə manevr edir: "Biz Nazirlər Kabinetinin bütün tərkibdə istefaya göndərilməsini və Milli Xilas Hökumətinin qurulmasını tələb edirik".
Valaxiya knyazlığı
Osmanlı hakimiyəti
Ploşnik müharibəsi
2011-ci il Bəhreyn iğtişaşları
Yeni mərhələ
Səudiyyə Ərəbistanı Bəhreynə 30 tank göndərib. Bu barədə Misirin "Al-Masry Al-Youm" qəzeti məlumat verib. Qəzetin məlumatına görə, şahidlər hər birində 2 tank olan 15 avtoplatformanın 25 kilometrlik Kral Fəhd körpüsü ilə ölkəyə daxil olduğunu görüblər. Kral Fəhd körpüsü Səudiyyə Ərəbistanını bu ada dövləti ilə birləşdirir.
Valaxiya knyazlığı
Osmanlı hakimiyəti
Nicolaə Iorgaya görə 1371-ci ildəki Çirmən Müharəbəsinə qatılan Rumınlar (Ulahlar) Teselyada yunanların hakimiyyəti altında yaşayanlardır.
2011-ci il Bəhreyn iğtişaşları
Yeni mərhələ
Xatırladaq ki, artıq bir neçə həftədir ki, Bəhreyndə hökumət əleyhinə çoxminlik mitinqlər keçirilir. Etirazçıların əsas hissəsi ölkə əhalisinin 75%-ni təşkil edən şiələrdən ibarətdir. Onlar şiələrin hüquqlarının artırılmasını, ölkədə konstitusiyalı monarxiya qurulmasını tələb edirlər. Qarşıdurmalarda 6 nəfər həlak olub.
Valaxiya knyazlığı
Osmanlı hakimiyəti
XV və XVI əsr Osmanlı vaqiənamələrinə görə 28 iyun 1389-cu ildə baş vermiş olan I Kosova döyüşündə Valaxiya qüvvələri də Osmanlı dövlətinə qarşı döyüşmüşdür; lakin rumın tarixçilər bu fikrin əleyhinədirlər. .
I Kosova döyüşündə Valaxiya knyazı Mirça serblərə kömək etmişdir. Buna görə İldırım Bəyazid Valaxiyaya türk orduları göndərmişdir. Mirça İldırım Bayəzidin şahzadələri arasındakı müharibəyə qarışmış, əvvəlcə Musa Çələbiyə daha sonra da Yalançı Mustafaya yardım etmişdir. 1417-ci ildə Çələbi Mehmet Valaxiyaya bir səfər hazırlamış və bu səfərdə Mirçanın ordularını məğlub etmişdir. Bundan sonra Valaxiya Knyazlığı Osmanlı dövlətinə vergi ödəmək məcburiyyətində qalmış və beləliklə də Osmanlı dövləti hakimiyyətinə girmişdir. Fateh Sultan Mehmet zamanındakı Valaxiya knyazı III Vlad macarlar ilə razılaşaraq Osmanlı dövlətinə vergilərini ödəməmişdir. Hamza Paşanın rəhbərliyi altındakı iki min nəfərlik bir ordunu pusquya salaraq məhv etmişdir. Niğbolu, Vidin və Tuna sahillərindəki şəhərlərə hücum edib, bu şəhərləri məhv etmişdir. 1462-ci ildə Fateh Sultan Mehmet Valaxiyaya bir səfər etmişdir. Payalı Voyvoda ləqəbli III Vlad Macarıstan krallığına sığınmışdır. Fateh Sultan Mehmet bura etibarlı bir hakim təyin etmişdir. Fateh Sultan Mehmetdən sonrakı dövrlərdə də buraya padşahın uyğun gördüyü bir knyaz (voyvoda) təyin edilmişdir.
2011-ci il Bəhreyn iğtişaşları
Yeni mərhələ
Bəhreyndə hökumət əleyhdarı minlərlə nümayişçi baş nazirin ofisi qarşısında mitinq keçirib. Nümayişçilər ölkədə siyasi islahatlara nail olmaq məqsədilə bir həftədir mitinqlər keçirir. Mitinqdə hakim ailə əleyhinə şüarlar bağırıb. Baş nazir Şeyx Xəlifə bin Salman əl-Xəlifə 40 ildir hakimiyyətdədir. O, kral Həməd bin İssa əl-Xəlifənin əmisidir. Şiələrin başçılığı ilə müxalifət qüvvələri əsas etibarilə əl-Xəlifə ailəsinin üzvlərindən ibarət olan hökumətin bütünlüklə istefaya getməsini tələb edir. Onlar sünni monarxiyanın körfəz ölkəsinin əhalisinin böyük hissəsini təşkil edən şiələrin də təmsil olunduğu seçkili hökumətlə əvəz edilməsini istəyir.
Valaxiya knyazlığı
Cəsur Mixail dövrü
1856-cı ildə Paris müqaviləsi ilə ilə Valaxiya Knyazlığı və Moldavia knyazlığın müstəqil bəylik olmuşdular. 1861-ci ildə Valaxiya knyazlığı Moldavia knyazlığı ilə birləşmişdir.