cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Visla Krakov FK
Visla — Polşanın futbol klubu thumbnail|300px|Visla 1:0 [[Barselona FK|Barselona futbol klubu (2008)]]
Komandanın heyəti
thumbnail|300px|[[Henrik Reyman adına stadion]]
Ziyilli zirinc
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Təbii yayılması
Vətəni Qərbi Çindir.
Botaniki təsviri
Hündürlüyü 1,5 m, eni 1,5 m-ə qədərdir, zoğları çox miqdarda ziyillərlə örtülmüşdür, uzunluğu 2 sm-ə qədər, nazik, üç yerə bölünmüş iynəli həmişəyaşıl koldur. Qabığı sarı-qonur, uzunluğu 1-2 sm-ə çatır. Yarpaqları növbəli yerləşir, uzunluğu 2,5 sm-ə qədər, yumurtavari və ya ellipsvaridir. Çiçəkləri tək, iri, qızılı-sarı, 1-2 ədəddir. Meyvələri oval, qara, bənövşəyi-qara, göyümtül çalarlıdır, uzunluğu 1,2 sm-ə qədərdir. Çox miqdarda nazik kökləri olan, yaxşı şaxələnmiş, üst kök sistemi vardır.
Ekologiyası
Bütün normal, məhsuldar, zəif turş və ya qələvi torpaqlara davamlıdır. Soyuğa, şəhər şəraitinə, yay quraqlığına dözür, yaxşı budanır, küləyə davamlıdır. İşıqsevəndir, ancaq yarımkölgəyə dözür.
Azərbaycanda yayılması
Mərdəkan dendrarisində 2003-cü ildə introduksiya edilmişdir. Mədəni şəraitdə park və bağlarda becərilir.
İstifadəsi
Yumru və ya enli-şaquli, həmişəyaşıl koldur, yan budaqları qövsvarı əyilmişdir. Tək və qrup əkinlərində canlı çəpərlərin salınmasında istifadə edilir.
Asəf ibn Bərxiyə
Asəf ibn Bərxiyə – rəvayətlərə görə Süleyman peyğəmbərin vəziri olmuşdur. O, çox imanlı bir şəxs kimi tanınır. Süleyman peyğəmbər Səba kraliçasının taxtını onun yanına gətirtmək əmrini verdikdə, öncə İfrit adlı bir cin onu gətirmək istəmişdir. Ancaq sonra, Asəf ibn Bərxiyə Süleymanı inandırdı ki, o bu işi daha yaxşı yerinə yetirəcəkdir. O, taxtı bir göz qırpımında gətirəcəyini vəd vermiş və verdiyi vədi də həyata keçirmişdir. Bu hadisə Quranda (27: 40) anılmaqdadır.
Pinus leiophylla
(Pinus leiophylla) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Beşinci simfoniya (Motsart)
Beşinci simfoniya Volfgang Amadey Motsartın 1765-ci ilin dekabrında 9 yaşında ikən Haaqada, Qərbi Avropaya ailəvi turu müziklində olduğu zaman yazdığı simfoniyadır. Motsart Haaqada olduğu müddətdə ciddi xəstələnmiş və güman ki, bu kompozisiyanı sağalma dövründə yazmışdır.
Quruluşu
Simfoniya iki qoboy və bir simli alət üçün yazılmışdır. left|thumb|500x500px| 5 nömrəli simfoniya (Motsart), başlanğıc
Forma üç ölçülü İtalyan üvertyurasından ibarətdir:
Hər üç hərəkət xüsusilə qaboylarlın ifasında daha çox nəzərə çarpır. B ♭ (bemol) əsas açarındakı ilk canlanma simfoniyanın açılışını edir, sonra isə G minor açarına nisbətdə daha təntənəli, matəm hərəkəti başlayır. Qısa, səs-küylü bir finalı əsəri sonlandırır. Finaldakı açılış mövzusu, Motsartın ötən il Londonda görüşdüyü İohann Kristian Baxın                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      konsertindəki final konsertdən qaynaqlanır. Eyni mövzu Motsartın daha sonrakı, daha yetkin bir əsəri olan Fiqaro'nın Toyunda   ortaya çıxdı: Akt 2 1786-cı ildəki Final, K. 492.
Senecio madariagae
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Biot tənəffüsü
Biot tənəffüsü – eyni tezlikli və amplidutlu tənəffüs sikllərindən sonra qəflətən meydana çıxan tənəffüs fasiləsi ya pauzası ilə xarakterizə olunan patoloji tənəffüs tipi. Bəzən bunu meningit və ya ataktik tənəffüs də adlandırırlar. Tənəffüs mərkəzinin zədələnməsi və ya funksiyasının pozulması nəticəsində meydana çıxır. Fransız həkimi Kamilla Biotun (1850–1918) şərəfinə Biot tənəffüsü adlandırılmışdır.
Mustafaağalı
Tarixi
Borçalı - Qazax bölgəsi Gürcü krallığının əhatəsinə keçəndən sonra, orada yaşayan tayfalar istismar edirdi. Buna etiraz əlaməti olaraq elə Gürcü kralı İraklinin vaxtında 1759-cu ildə Qaracalı, Cinli, Salahlı, Dəmirçi Həsənli, Qızıl Hacılı, Qaraqoyunlu, Alpout, Səfikürd, Boyəhmədli, Kəngər, Həsənli Qarabağa köçmüşdülər. Bir mə’lumata görə İraklinin vaxtında Qazax mahalından 1500 ailə, Şəmşədil mahalından 3200 ailə  Qarabağa köçmüşdü. Həmin o Borçalıdan köçən Boyəhmədli tayfası indiki Bərdə rayonunda yerləşən Mustafaağalı kəndinin əsasını qoyurlar.
Məmmədkazım Ələkbərli
Məmmədkazım Ələkbərli — Azərbaycan yazıçısı, tənqidçi, filosof, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin (AYB) ilk sədri (1934).
Aloe khamiesensis
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Məmmədkazım Ələkbərli
Həyatı
Məmmədkazım 1905-ci il yanvarın 24-də Dərbənd şəhərində anadan olmuşdur. Bakıda, Azərbaycan Dövlət Pedaqoyi İnstitutunun dil və ədəbiyyat fakültəsində təhsil almışdır (1923–1927). Moskvada Qırmızı Professorlar İnstitutunda təhsilini davam etdirmişdir (1930–1934).
Çeyn-Stoks tənəffüsü
Çeyn-Stoks tənəffüsü - periodik səthi seyrək tənəffüs hərəkəti ilə başlayaraq get-gedə tezləşə və dərinləşərək maksimal həddə çatdıqdan sonra təzədən səthiləşərək, səngiyərək uzun pauzaya keçməsilə xarakterizə olunan potoloji tənəffüs tipi. Bu hal ilk dəfə XIX əsrin əvvəllərində həkimlər Çeyn və Uilyam Stoksun işlərində təsvir edildiyindən onların şərəfinə adlandırılmışdır.
Məmmədkazım Ələkbərli
Həyatı
ADU-nun rektoru, müxtəlif illərdə AYİ idarə heyətinin sədri, Azərbaycan KP MK yanında "Kommunist" nəşriyyatının direktoru, "Ədəbiyyat qəzeti", "Bakinski raboçi". "Vışka" qəzetlərində baş redaktor olmuşdur.
21 oktyabr 1937-ci il, cümə axşamı siyasi repressiya dövründə güllələnmişdir.
Senecio spartareus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Duysburq
Duysburq — Almaniyanın şimal şərqində, Şimali Reyn-Vestfaliya vilayətinin bir şəhərdir. Reyn və Ruhr çaylarının birləşdiyi yerdə yerləşən şəhər Ren-Herne kanalı ilə Şimal dənizdəki alman limanlarına və Dortmund vasitəsi ilə Dortmund-Ems kanalına bağlanır. Əhalisi iyul 2006-da 500.131-di. Əhalisinin təxminən 150.000-ni xaricilərdi. Bu şəhərdə 60.000-dən çox Türk yaşayır.
Vilson zirinci
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Ekologiyası
Qışadavamlıdır, torpaqlara tələbkar deyil, ancaq torpağın quruluğundan əziyyət çəkir. Bu kol parlaq günəşə üstünlük verir, ancaq yarımkölgədə də bitir.
Konkord meydanı (Paris)
Konkord meydanı ya Razılıq meydanı — Klassizim üslubunda salınmış Parisin mərkəzi meydanı, "5 kral meydanından" biri. Böyüklüyünə görə Fransanın Bordo şəhərindəki meydanından sonra ikincidir. Sahəsi 68.470 m²- dir. Meydan Sena çayından şimalda, VIII arrondissement ərazisində, Tyuilri bağı ilə Şanzelize prospekti arasında yerləşir. Konkord meydanına Rivoli və Royal küçələri açılırlar.
Vilson zirinci
Azərbaycanda yayılması
Azərbaycanın bəzi rayonlarında mədəni şəraitdə becərilir.
İstifadəsi
Payızda yarpqaları tünd-qırmızı rəng aldığından çox dekorativ görünən koldur. Bordür bitkisi kimi istifadə edilə bilər. Meyvələrində şəkər, üzvi turşular, askorbin turşusu, polifenol, katexinlər, leykoantosianlar, antosianlar vardır. Meyvələri qidada mürəbbə, içki, qənnadı məmulatları kimi istifadə edilir.
Konkord meydanı (Paris)
Tarixi
Meydan 1755 ci ildə Kral meydanı kimi fransız memarı tərəfindən layihələşdirilərək salınmışdır. O zaman meydanda XV Lüdovikin heykəltaraş tərəfindən hazırlanmış atüstündə heykəli qoyulmuş və onun şərəfinə adlandırılmışdır. Fransa inqilabından sonra atlı heykəli dağıdılır. Onun yerində "Azadlıq" heykəli ucaldılır. Bu meydanda 1119 şəxs (XVI Lüdovik, Mariya Antuanetta, Mari Jana Dübarry, Danton, Maksimillian Robespyer və və s.) edam olunur. 1795 ci ıldə Yakobinlər hakimiyyətinə son qoyulduqdan sonra meydan Konkord (Razılıq) adlandırılır. Sonrakı illərdə ad hökmdarın adına müvafiq "XVI Lüdovik" sonra isə "Xartiya", 1830 cu il iyul inqilabından sonra isə təzədən Konkord adlandırılır. Vətəndaş kral Lui Filipp meydana neytral siyasi motivli bir heykəl qoyulması üçün fərman verir. Bu günə qədər Misirdən gətirilmiş həmin heykəl — Luksor obeliski meydana xüsusi görkəm verməkdədir.
Luksor obeliski
25 oktyabr 1835 ci ildə Konkord meydanının mərkəzində 23 metr hündürlüyə, 250 ton çəkiyə malık, e.ə. XIII əsrə aid II Ramzes tərəfindən Teben məbədi üçün monolit qranitdən yondurulmuş Luksor obeliski qoyulur. Luksor obeliski Misir valisi (vassal hökmdar) Məhəmməd Əli Paşa tərəfindən misirşünas alimi Jan-Fransua Şampolyonun gördüyü işlərin əvəzində ona hədiyyə olaraq verilmişdir.
Fəvvarələr
Fransız dənizçilərinin ruhunu tərənnüm edən "Dəniz" (obeliskdən cənubda) və "Çay"  (obeliskdən şimala) fəvvarələri Luksor obeliskinin cinahlarında yerləşir. Hər iki fəvvarə 1 may 1840 cı ildə inşa edilmişdir.
Nokten dili
Viçi Lhamtes Nokten və ya Veenhayek dili — Boliviyada yaşayan Viçi xalqının doğma dili. 1994-cü ilin məlumatına görə Boliviyada danışanlarının sayı cəmi 1.810 nəfər, Argentinada isə cəmi 100 nəfərdir. Boliviyada bu dildən Tarixa departamentində, Pilkomayo çayının cənub-qərbində və Kordilyera de Pirapoda istifadə olunur. Argentinada isə bu dil ölkənin şimal sərhədindən cənuba doğru — Tartaqal şəhərinə qədər olan ərazidə danışılır. Dilin digər adları da mövcuddur: Matako, Boliviya, Matako Nokten, Nokten, Noktenes, Oktenai və Veenhayek. 2009-cu ildə Boliviya konstitusiyasında bu dilin adı Veenhayek kimi çəkilmişdir.
Pinus lumholtzii
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Yıldıray Baştürk
Yıldıray Baştürk — Türkiyə futbolçusu
Həyatı
Yıldıray Baştürk 24 dekabr 1978-ci il təvəllüdlü Baştürk Almaniyanın Herne şəhərində dünyaya gəlib.
Karyerası
Futbolun sirrlərini "Sportfreunde Vanne-Eykel" klubunda öyrənib. Daha sonra 9 il – 1987-1996-ci illərdə "Vattenskeyd" klubunun müxtəlif yaş qrupları üzrə komandalarında çıxış edib. 1996/97 mövsümündə bu komandanın əsas heyətinə cəlb olunsa da, meydana çıxmayıb. 1997-ci ildə "Bohum"a transfer olunub. Bu komandada 104 oyun keçirib və 13 qola imza atıb. 2001-ci ildə "Bayer"ə keçib. Leverkuzen təmsilçisinin heyətində meydana çıxdığı 73 oyunda 8 qol vurub. 2004-2007-ci illəri Hertada keçirən Yıldıray 71 dəfə meydana çıxaraq, 14 dəfə rəqib qapıçıları məyus edib. 2007-ci ildə transfer olunduğu "Ştutqart"da indiyə qədər 26 oyun keçirib və 4 qola imza atıb.
Millidəki karyerası
1998/2008-ci illərdə Türkiyə millisinə 45 dəfə dəvət alıb. Onlardan ikisində qol vurub. Türkiyə yığması ilə 2002-ci ildə Dünya üçüncüsü olub. Bir il sonra isə Konfederasiyalar Kubokunun bürünc medalını qazanıb. 2001-ci ildə "Bayer"lə Çempionlar Liqasının finalında oynayan Yıldıray bununla da tarixə düşüb. Belə ki, o, ÇL-in finalında oynayan ilk türk futbolçu olub.
Pirolüzit
Pirolüzit — tetraqonal sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: tez-tez rast gələn.
Növ müxtəliflikləri
Polianit – mineralın aydınkristallik növ müxtəlifliyi.
Xassələri
Rəng – çox vaxt göyümtül çalarlı poladı-bozdan qarayadək, polianitin–dəmiri-boz; Mineralın cizgisinin rəngi – qara, tutqun; Parıltı – yarımmetal parıltısından metal parıltısınadək, donuq; Şəffaflıq – qeyri-şəffaf; Sıxlıq – 4,7-5,2; Sərtlik – mineralın aqreqat halından asılıdır: kristallarda – 6-6,5; aqreqatlarda 2-dək azalır; Kövrəkdir; Ayrılma – {110} üzrə mükəmməl; Bölünmə – qeyri-hamar, tikanlı; Başqa xassələr – yarımkeçiricilik xassələrli ilə səciyyələnir; Morfologiya – kristallar: vertikal cizgili, sütunvari, iynəvari; İkiləşmə: nadirdir; Mineral aqreqatları: dənəvər, gizlikristallik, torpaq- və hisvari (duda), qarışıq lifli kütlələr; böyrək - və salxımvari əmələgəlmələr – «qara şüşə kəllə», radial-şüalı oolitlər, konkresiyalar, təbəqəvari dendritlər, qabıq və qaysaqlar, jelvaklar, həmçinin druzalar və fırçalar (polianit), manqanit, rodoxrozit, dolomit və b. üzrə psevdomorfozalar.
Mənşəyi və yayılması
Pirolüzit əsasən ekzogen mənşəlidir. Onun ən böyük yataqları hövzələrin sahilyanı zonalarında yerləşən çökmə-dəniz əmələgəlmələri ilə təmsil olunmuşdur. Pirolüzit manqanla zənginləşmiş süxurların aşınma qabığının və manqan filizi yataqlarının oksidləşmə zonalarının xarakterik mineralıdır (manqan papağı). Sualtı püskürmələrlə onun eksqalyasion - çökmə əmələgəlmələri əlaqədardır. Bəzən hidrotermal yolla əmələ gəlir. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: maqnetit, psilomelan, braunit, qausmannit, ramsdellit, hötit, hidrohötit, lepidokrokit, kvars, kalsit. Mineralın tapıldığı yerlər: Balaqxat, Naqpur, Banda (Hindistan); Qrut-Aylend adası (Avstraliya); Qana; Çiatura (Gürcüstan); Nikopol (Ukrayna); Prşibram (Çexiya); Zigerland, İlmenau, Erenşok, Elqesburq (Almaniya); Layfayett (Braziliya) və b. Azərbaycanda manqan filizi obyektləri Molla-Cəlil və Elvor yataqları (Göy-Göl rayonu) və Şahbuz (Biçənək), Ordubad (Kvanus), Qazax (Daşsalahlı), Şəmkir, Kəlbəcər rayonlarında yerləşən bir sıra kiçik filiz təzahürləri ilə təmsil olunmuşdur.
Tətbiqi
Mühüm manqan filizidir; quru eliktrik batareyalarının istehsalında, kimya, şüşə, dəri emalı sənayesində, təbabətdə və başqa sahələrdə geniş istifadə edilir.
Neqroid (irq)
Neqroid (irq)-Afrikada yaşayanların əkskariyerinin mənsub olduğu irq.
Danimarka-İslandiya Birləşmə Aktı
Danimarka-İslandiya Birləşmə Aktı — 1 dekabr 1918-ci ildə Danimarka və İslandiya Altinqi arasında imzalanmış akt. Bu akt sayəsində Danimarka kralı X Kristian həm də İslandiya kralı olurdu, xarici münasibətlərin Danimarkanın öhdəliyinə keçməsi şərtilə İslandiya müstəqil dövlət elan olunurdu. Akt tərəflərə şərtlər dəyişərsə aktdan çəkilmək imkanı verirdi. Bunun sayəsində İslandiya krallığı 1944-cü ildə ləğv olunmuşdu.
Qazax Müəllimlər Seminariyası
Qazax Müəllimlər Seminariyası — 1918-ci ildə Qori Seminariyasının Azərbaycan bölməsi ilk Azərbaycan Respublikasının maliyyə vəsaiti hesabına Qazax şəhərinə köçürülür və sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra 1940-cı illərə qədər Qazax Pedaqoji Texnikumu adı ilə fəaliyyət göstərir. Bu tədris ocağının Qazax şəhərinə köçürülməsində maarifçi, pedaqoq, metodist, ədəbiyyatşünas, publisist Firidun bəy Köçərlinin çox böyük xidmətləri olmuşdur.
Qazax Seminariyasının yetirmələri — Səməd Vurğun, Mehdixan Vəkilov, Osman Sarıvəlli, Mehdi Hüseyn, Seyfulla Şamilov, İsmayıl Şıxlı, Mirqasım Əfəndiyev, Möhsün Poladov, Yusif Yusifov, Əhməd Seyidov, Abbas Vəfadağlı, Barat Qaravəliyev və s.
Tarixi
Qori Seminariyasının Azərbaycan şöbəsinin bazasında Müstəqil Qazax Seminariyasının təntənəli açılışı olur. Açılışda Qazaxda yerləşən türk ordusunun komandanı Səbri bəy, Türk Qarnizonunun rəisi Camal bəy, Qazaxın rəisi H. Şıxlınski və yerli hökumətin məmurları iştirak edirdilər. Bundan başqa Cəbrayıldan, Şamaxıdan, Ağdamdan, Göyçaydan, Naxçıvandan, Zaqataladan və başqa rayonlardan da şagirdlər gəlib, burada təhsil alırdılar. Böyük maarifçi və ictimai xadim Firudin bəy Köçərli seminariyaya başçılıq etməklə yanaşı, Qazaxda yüzlərlə qız uşağının savad əldə etməsi üçün yetimlər kursu təsis edir, qaçqınlara yardım fondu yaradırdı. Lakin 1920-ci ildə Firudin bəy Köçərli erməni terrorçuları tərəfindən qətlə yetirilir. Bundan sonra seminariyaya xalq yazıçısı Mehdi Hüseynin atası Əli Hüseynov rəhbərlik edir.
Xanərəb
Xanərəb — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Qazax Müəllimlər Seminariyası
Tarixi
Qazax Seminariyasının fəaliyyəti Azərbaycanda təhsilin, maarifin inkişafına böyük təkan verdi. Görülən təcili tədbirlər nəticəsində artıq 1919-cu ilin əvvəlində Bakıda, Gəncədə, Nuxada, Salyanda, Şuşa və Qazaxda 23 dövlət orta təhsil müəssisəsi, o cümlədən 6 kişi, 4 qadın gimnaziyası, 5 realnı məktəb, 3 müəllim seminariyası, 3 qadın təhsil müəssisəsi, 1 politexnik və 1 ticarət məktəbi fəaliyyət göstərirdi.
Xanərəb
Tarixi
Xanərəb Bərdə r-nunun eyniadlı i.ə.v.-də kənd. Qarabağ düzündədir. Yaşayış məntəqəsi ərəb mənşəli tayfaların məskunlaşması nəticəsində yaranmış, Qarabağ xanlarına məxsus mülk olmuşdur. Bir müddət Bəylik də adlanmışdır. Oykonim xan (titul) və Ərəb (etnotoponim) komponentlərindən düzəlib, "xana məxsus Ərəb kəndi" mənasındadır.
Qazax Müəllimlər Seminariyası
Tarixi
Heydər Əliyev 1999-cu ildə Qazax Müəllimlər Seminariyasının 80 illik yubileyinin keçirilməsi haqqında göstəriş verib və bu məqsədlə təşkil olunmuş ümumrespublika elmi-praktiki konfransının iştirakçılarına təbrik məktubu ünvanlayıb.
Xanərəb
Tarixi
Xanərəb sovet dövründə kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalı üzrə nəinki rayonun, hətta regionun məşhur yaşayış məntəqələrindən sayılıb. Lakin sonrakı illərdə regionun digər yaşayış məntəqələri kimi, Xanərəbdə də iqtisadi çətinliklər üzündən təsərrüfatı dağılıb.
Qazax Müəllimlər Seminariyası
ADA Universiteti Qazax Mərkəzi
ADA Universiteti Seminariyanın tarixi binasının və onun maarifçi missiyasının bərpası təşəbbüsü ilə çıxış edib. 2021-ci ilin oktyabrında başlanılan bərpa işlərinə Heydər Əliyev Fondu, Azərbaycan Sahibkarlar Konfederasiyası, Amerika Azərbaycan Cəmiyyətini cəlb olunub. Seminariya binasının tarixi əhəmiyyətli obyekt olduğu nəzərə alınaraq, bərpa işləri xüsusi yanaşma ilə aparılıb. Cari il yanvarın 26-da Qazax Müəllimlər Seminariyası (QMS) ADA Universiteti Qazax Mərkəzində Firudin bəy Köçərlinin 160 illik yubileyinə həsr olunmuş tədbir keçirilib.
QMS tarixi binasında 2022-ci ilin oktyabrından ADA Universiteti Qazax Mərkəzi fəaliyyət göstərir. 2022–2023-cü tədris ilində Mərkəzdə təhsillə bağlı iki magistr proqramı həyata keçirilir. Təhsil üzrə menecment, təlim və tədrisin təşkili metodikası üzrə proqramlarda 33 tələbə magistr dərəcəsi almaq üçün tədrisə cəlb olunub və birinci kursu bitirib. 2023–2024-cü tədris ilindən Qazax Mərkəzində bu ixtisaslarla yanaşı, dövlət idarəetməsi magistr proqramı tədris olunacaq. Yeni dərs ilindən bu üç ixtisasa 94 tələbə qəbul edilib. Beləliklə, Mərkəzdə ümumilikdə 127 tələbə təhsil alacaq.
ADA Universiteti tərəfindən 2022-ci ildən etibarən müəllimlər üçün "Bir müəllimin manifesti" birillik üçmərhələli ixtisasartırma proqramı həyata keçirilir. Proqram çərçivəsində bölgələrdən müsahibə yolu ilə seçilmiş müəllim və direktorlar birinci mərhələdə Qazax Mərkəzində, ikinci mərhələdə ADA Universitetində, üçüncü mərhələdə isə ADA Vaşinqton Mərkəzində tədrisə cəlb olunurlar. Bu proqram vasitəsilə ötən il 38, bu il isə 20 müəllim və məktəb direktoru ixtisasartırmaya cəlb edilib. Proqramın ilk 38 iştirakçısı arasından 4 nəfər seçilərək ADA Universitetinin Qazax Mərkəzində əməkdaş olaraq fəaliyyətə başlayıb. Bu proqramın əsas məqsədi seçilmiş təhsil işçilərini gücləndirilmiş ingilis dili dərslərinə cəlb etmək, inkişaf etmiş ölkələrin təhsil sistemi ilə yaxından tanış olmaq məqsədilə Amerika məktəbləri ilə əyani təcrübə əlaqəsi yaratmaqdır.
Gələcəkdə ADA Universiteti tərəfindən Qazax Mərkəzində 10–11-ci siniflərin təhsil alacağı müasir tipli Yeni Məktəbin qurulması, bir neçə bakalavr ixtisasının açılması və kollecin təsis edilməsi nəzərdə tutulur. Hazırda Mərkəzdə fəaliyyət göstərən magistr proqramlarının tədrisinə ADA Universitetinin müəllim və professor heyəti cəlb olunub. Onlar mütəmadi olaraq Qazax şəhərinə ezam edilirlər. Bu məqsədlə Mərkəzin tədris kompleksində Universitet tərəfindən Müəllimlər Evi tikilir. Tikintisi başa çatmaqda olan Müəllimlər Evi ADA Universitetinin Mərkəzdə çalışan bölgələrdən olan daimi əməkdaşları və ezam edilən müəllim heyəti üçün nəzərdə tutulub.
Mərkəzin nəzdində elmi-tədqiqat şöbəsinin fəaliyyəti və müxtəlif tipli təhsil və mədəniyyət yönlü beynəlxalq tədbirlərin təşkili planlaşdırılır. Bu fəaliyyət çərçivəsində 1918–1920-ci illərdə nəşr olunmuş "Azərbaycan" qəzetinin ərəb əlifbasından latın qrafikasına transliterasiyası həyata keçirilir.
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev 2023-cü il avqustun 7-də Qazax Müəllimlər Seminariyası ADA Universiteti Qazax Mərkəzində yaradılan şəraitlə tanış olub.
Sent-Trüyden FK
Sent-Trüden (Sent-Trüden) — Belçikanın futbol klubu
Tarixi
"Sent-Trüden" klubu 23 fevral 1924-cü ildə yaradılıb. Komanda ev oyunlarını 11250 azarkeş tutumu olan "Sent-Trüden" stadionunda keçirir. Klubun prezidenti Roland Duçateletdir. "Sent-Trüden"ə baş məşqçisi belçikalı mütəxəsis Quydo Brepoelsdir.
Hazırda
2008-2009 mövsümündə I dəstənin qalibi olaraq Jupiler Liqaya vəsiqə qazanıb. Ötən mövsümü güclülər dəstəsində 5-ci pillədə başa vuran "Sent-Trüden" keçirdiyi üç oyunda bir qələbə qazanıb və hazırda 10-cu pillədə qərarlaşıb.
Uğurları
"Sent-Trüden" 1965-66 mövsümündə Belçika çempionu, 1997-98-də Liqa Kubokunun, 19970-70 və 2002-2003 mövsümündə ölkə kubokunun qalibi olub. Ayrıca 1986-87, 1993-94 və 2008-09 mövsümlərində ikinci liqanın qalibi adını qazanıb.
Senecio dumosus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Bulud iyəsi
Bulud iyəsi - türk və altay mifologiyasında buludun qoruyucu ruhu. Bulut iyəsi və ya Bolıt iyəsi olaraq da deyilər. Yağış iyəsi ("Yağmur iyəsi") yəni yağışın qoruyucu ruhu da buludlara asılıdır. Bundan başqa diqqət çəkici və buludlarla əlaqədar olan iyeler bunlardır. (Bulud iyəsiylə əlaqəli olan Ətin "göy gurultusu" sözü Sibirdəki Ətin adlı üstün varlığı / ruhu da ağla gətirir.)
Etimologiya
(Bul/Bol) kökündən törəmişdir. Səmada su, buz və ya toz zərrəciklərinin yoğunlaşmasıyla ibarət yığın. Çıxarma, etmə, meydana gətirmə anlayışlarıyla əlaqəlidir. Söz kökü bolluq anlayışını ehtiva edir. Bolluq gətirən deməkdir. Tunqus və mançjur dillərində Bolo kökü səmanı və havanı ifadə etməkdə istifadə edilər.
Maqnit lenti
Maqnit lenti - tape ~ магнитная лента ~ manyetik bant – üzərinə verilənlərin yazıldığı maqnit materialla örtülmüş nazik maylar zolaq. Lentdən istifadə etmək üçün verilənlərin saxlanması qurğusu iki dolama (sarğı) çarxına və oxuma-yazma başcığına malik olmalıdır. Lent kəsilməz informasiya daşıyıcısı olduğundan, başcıq isə dərhal lazım olan yerə “adlaya” bilmədiyindən, lentdən oxuma, yaxud lentə yazma diskdə olduğu kimi ixtiyari deyil, ardıcıl aparılmalıdır.
thumb|200px|right|Maqnit lent çarxı
Maqnit lent kartrici - tape cartridge ~ кассета магнитной ленты ~ bant kartuşu ~ müəyyən dərəcədə audiokassetə bənzəyən və içərisində maqnit lenti olan modul. Qabaqlar maqnit lent kartriclərindən sərt disklərdə saxlanılan informasiyanın üzünü çıxarmaq üçün istifadə edilirdi.
1952-ci ildə “IBM System 701” kompüterlərində informasiyanın saxlanması, yazılması və əldə olunması üçün maqnit lentlərindən istifadə olunmuşdur. Bu lentlər daha sonra geniş yayılmış və kompakt-kasetlər formasında istifadə olunmağa başlamışdır.
Maqnit lent qurğusu – tape drive ~ накопитель на магнитной ленте ~ teyp sürücü ~ maqnit lentində oxuma-yazma əməliyyatına yerinə yetirmək üçün lenti hərəkət etdirən qurğu.
Tar file – UNIX əməliyyat sistemində: tar (“tape archive” – “lent arxivi”) proqramı vasitəsilə bir faylda birləşdirilmiş fayllar toplusu. (Hazırda tar fayllar lentdə deyil, demək olar ki, həmişə diskdə saxlanılır.) tar faylı açmaq, yəni ona toplanmış faylları çıxartmaq üçün aşağıdakı komandadan istifadə olunur:
% tar –xvf filename.tar
ZIP fayllardan fərqli olaraq, tar sıxılmış fayl deyil; belə ki, tar fayllar çox zaman başqa utulit (compress) vasitəsilə sıxılmış olur.
İnsan bədəni
İnsan bədəni — insanın fiziki quruluşu, insan orqanizmi. İnsan bədəni, adətən orqanlar meydana gətirən, aralarındakı boşluğu dolduran və ya kənarı örtən toxumalarda təşkil olunan müxtəlif növ hüceyrələr tərəfindən meydana gəlir. Otuz trilyon hüceyrə bir yetkin insan bədənini meydana gətirir. İnsan bədənində baş, boyun, gövdə, yuxarı və aşağı ətraflardan ibarətdir.
Anatomiya
İnsan orqanlarının sistemi — məkanca birləşmiş, ümumi quruluş planına, ümumi mənşəli və ümumi funksiyaları yerinə yetirən insan orqanlarının məcmusudur. İnsan orqanizmində sümük, əzələ, sinir, ürək-damar, tənəffüs, həzm, ifrazat, reproduktiv, endokrin, immun və inteqrativ sistemlər ifraz olunur.
Bədəninin uzunluğu 170 sm, çəkisi 70 kq və bədən sahəsi 1,8 kvadratmetr olan 20-30 yaşlarında olan insan üçün orta göstəricilər aşağıdakılardır:
Nolan Buşnell
Nolan Buşnell — mühəndis.
İnsan bədəni
Anatomiya
Bədənin ümumi çəkisi 70 kq-dırsa, fərdi orqanların çəkisi:
Nolan Buşnell
Həyatı
Buşnell 5 fevral 1943-cü il Yuta ştatı (ABŞ) Klervill şəhərində doğulub. Kiçik yaşlarından elektronika sahəsinə maraq göstərib.
Loqan şəhərindəki kolleci bitirən Buşnell bir neçə il sonra Yuta ştatının universitetinə daxil olur. Mühəndislik elmlərindən başqa, o, maraqla iqtisadiyyatı, fəlsəfəni, riyaziyyatı və biznesin təşkilini öyrənirdi. Nolan təhsil aldığı dövrdə universitetdə Devid Evans və İvan Sazerlend elektron qrafikləri kursunu tədris edirdilər. Onlar Buşnellin gələcək uğurlu karyerasının bünövrəsini qoydular. O, bu kurslarda həvəslə iştirak edir və elektronika sahəsinin incəliklərini öyrənməyə və tətbiq etməyə səy göstərirdi. Buşnel kompüterlərə, xüsusilə videooyunlara heyran qalmışdı. O zaman "Ulduzlu müharibələr" adlı oyun xüsusilə məşhur idi. Nolan artıq adi istifadəçilərin oynaya bilməsi üçün bu oyunların daha sadə kompüterlərə yüklənməsi imkanını reallaşdırmağı düşünürdü.
Buşnell universitetin kompüter laboratoriyasında öz təcrübəsindən və biliyindən istifadə etməyə qərar verir. Bütün oyunlar onu cəlb edirdi. O, universitetdə "Qo" qədim Çin oyununu öyrənmişdi. Oyun vaxtı "Atari" sözü tez-tez tələffüz edilirdi. Bu söz tərcümədə "diqqətli olun, mən hücum edirəm" mənasını ifadə edirdi. Daha sonra Buşnell bu söz üçün başqa tətbiq tapdı.
Volt Disneyin studiyasında işə düzəlməyə çalışır, amma müsabiqədən keçmir. 1966-cı ildə o evlənir və həyat yoldaşı ilə birlikdə Kaliforniya ştatının Santa-Klara şəhərinə köçürlər. O, burada maqnitofonların istehsalı üzrə lider — "Ampex Corporation" şirkətinin texnologiya hazırlamaları bölməsinə işə düzəlir. İki il burada çalışdıqdan sonra ciddi şəkildə oyun biznesinə daxil olmağa qərar verir.
Buşnell bütün boş vaxtını "Kompüter dünyası" oyununu təkmilləşdirməyə sərf edirdi. Elektron oyunlar istehsal edən "Nutting Associates" kiçik firması "Kompüter dünyası"nı buraxmağa başlayanda Buşnell orada istehsal üzrə mühəndis vəzifəsində çalışaraq öz oyununun satışına rəhbərlik etdi. 1971-ci ilin sonunda o anladı ki, özü firmanı idarə etdikdə daha çox uğur əldə edə bilər. "Nutting Associates"in prezidenti Bil Nattinq firmada qalmaq qarşılığında texniki hazırlamalar üzrə rəhbər postunu və 20% səhmi ona təklif etdi. Lakin Buşnel razılaşmadı və dərhal sonra o, öz şəxsi firmasının "Syzygy"nin əsasını qoydu. Sonra şirkətin adı "Atari" ilə əvəz olundu. Çünki bu ad artıq başqa firma tərəfindən patentlənmişdi.
"Atari" firmasının ilk addımları ondan başlandı ki, Buşnell öz dostu Ell Elkornla mini-kompüteri pul qəbuledicisi və köhnə televizorla birləşdirdilər. Maraq üçün bu hazırlamanı onlar Kaliforniya ştatının Saniveyl şəhərində Endi Keps barında qoydular. Qısa zaman ərzində barın müştərilərinin sayı artmağa başladı. Onlar oyunu "Ponq" adlandırdılar. Ponq tennis prinsipləri əsasında hazırlanmış bir oyun idi. Burada ora-bura uçan top vardı. Dördbucaq şəklində olan raketkanı dəstəyi tərpətməklə yuxarı və aşağı istiqamətlərdə hərəkətə gətirirdilər. Raketkanı ekranda topa toxundurmaqla onu müxtəlif tərəflərə istiqamətləndirmək olurdu. Qarşı tərəfdəki rəqiblə bu yolla tennis oynamaq mümkün idi.
"Ponq" oyununun video versiyası 1962-ci ildən mövcud idi, amma hələ tam variant deyildi. 1972-ci ilin bir neçə ayı ərzində oyunun satış səviyyəsi kəskin artdı, birinci partiya həmin ilin noyabrında satılıb qurtardı.
Buşnell oyunun ev versiyası üzərində işləyirdi ki, onu ev televizoruna birləşdirmək mümkün olsun. Buşnell bildirir ki, bu, kompüter oyunları inqilabının əvvəli idi. Beləliklə, onun şöhrəti Amerikadan kənarlara yayıldı.
"Sears Roebuck" şirkəti ev versiyasının hazırlandığı haqda məlumat əldə etdikdən sonra dərhal onun istehsalına dair bütün hüquqları aldı. 1974-cü ildən oyun artıq bu firmanın ticarət şəbəkəsinin bütün mağazalarında satılırdı. "Ponq" fenomenal müvəffəqiyyətə malik idi.
Buşnell tezliklə "Ponq" ideyasını başqa oyunlarda istifadə etməyə başladı. "Atari" bir sıra belə oxşar oyunlar buraxdı: "Yarışlar", "Poker", "Xenq-Men", "Skrabl" və s.
1974-cü ildə videooyunların istehsalında "Atari"yə daha da uğur qazandıran "Gran Trak" yeni oyunu oldu. 1975-ci ildə "Ponq"un yeni versiyası hazırlandı və böyük şöhrət qazandı.
"Atari" uğur qazandıqca biznesin idarə edilməsi üçün daha çox pul tələb olunurdu. "Warner Communications" şirkəti 1976-cı ilin avqustunda 28 milyon dollara "Atari"ni aldı. Buşnell məbləğin yarısını şəxsən əldə etdi və Səhmdarlar Şurasının sədri oldu. Razılıq sazişinin əsas şərti idi ki, Buşnell 1 oktyabr 1983-cü ilə qədər — yeddi il ərzində şirkəti tərk etməyəcək.
Sözügedən şirkət ilk kompüter videosistemi kartric və 400/800 ev oyun kompüterindən istifadə etməklə buraxdı. Bu layihə uğurlu alınmadı, şirkət ziyana düşdü. Bu uğursuzluğa görə hamı Buşnelli ittiham etdi və 1979-cu ilin yanvarında o, istefaya getməyə məcbur idi.
1981-ci ilin sonunda Buşnell təhlükəli layihələrə pul qoymağa başladı. O, yeni ideyaların mərkəzi adlandırılan "Catalyst Technologies" holdinqinin əsasını qoydu. Şirkət ixtiraçılara və yeni başlayan sahibkarlara istehlakçıya öz ideyalarını çatdırmağa kömək edirdi. Holdinq 12 korporasiyaya yardım edirdi. Onlardan biri sənaye variantında robotlar buraxan "Androbot" idi. Şirkətin istehsal etdiyi robotlardan biri 2,5 min dollar dəyərində idi. O, ev keşikçisi rolunu yerinə yetirirdi və hər hansı anlaşılmazlıq aşkar etdikdə polisə xəbər verirdi. Bundan başqa o, əsil sahibə kimi təmizlik işləri apara bilirdi. Bu robot digər bir sıra xüsusiyyətlərinə görə insanların heyrətinə səbəb olmuşdu. Buşnell inanırdı ki, belə robotlar insanların həyatında çevriliş edəcəklər.
1985-ci ildə Buşnell öz sevimli layihələrindən birini həyata keçirdi. Uşaq oyuncaqlarını və oyunlarını istehsal edən "Ekslon" şirkəti proqramlaşdırılan robotların, danışan oyuncaqların həmçinin elektron oyunların istehsalında ixtisaslaşdırıldı.
Nolan Buşnel ümumilikdə iyirmidən artıq şirkətin əsasını qoyub. Təsadüfi deyil ki, dahi ixtiraçı və biznesmen Nolan Buşnell "Newsweek" jurnalı tərəfindən tərtib olunan Amerikanı dəyişdirmiş əlli insan siyahısında yer alıb.
Lifli yukka
Təbii yayılması
Şimali Amerikada Missisipi, Cənubi Karolina və Floridada geniş yayılmışdır.
Botaniki təsviri
Hündürlüyü 2-4 m-ə qədərdir. Gövdəsi yoxdur və ya çox zəif inkişaf etmişdir. Yarpaqları göyümtül-yaşıl rəngli, uzunluğu 70 sm-ə qədər, eni 4 sm olub, ucu biz xətvaridir, kənarlarında şoxsaylı ağ, nazik, buruq saplaqları, çoxlu yarpaq rozetləri vardır. Sarı və ya ağ yarpaqları olan alabəzək yarpaqlı formaları vardır. Çiçək süpürgəsinin hündürlüyü 1-3 m-ə çatır, süpürgə oxu çılpaqdır. Çiçəkləri sallaq, sarımtıl-ağ rəngdədir, 5-7 sm uzunluqdadır. Çiçəkləmə dövründə dekorativ görünür. Abşeronda iyun-iyul aylarında çiçək açır. Meyvəsi yumru qutucuqdur, diametri 5 sm-ə çatır. Süni tozlanma nəticəsində cücərmə qabiliyyətli toxumlar almaq olar. Bölünmüş gövdə ilə çoxaldılır.
Ekologiyası
Quraqlığa və istiyə davamlı kol bitkisidir. Kök sistemi torpağın dərinliyinə daxil olur. Tərkibində kalsium olan məhsuldar torpaq tələb edir. Abşeronun qısamüddətli şaxtalarına dözür.
Azərbaycanda yayılması
Lənkəran, Gəncə, Abşeron,Kür-Araz düzənliyi və Zaqatalada mədəni şəraitdə becərilir.
İstifadəsi
Bağlarda və parklarda dekorativ bitki kimi becərilir.
Məmmədrzalı
Məmmədrzalı — Azərbaycan Respublikasının Cəlilabad rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Tarixi
Kəndin bünövrəsini XVIII əsrdə Məmmədrza adlı şəxs qoymuşdur. Məmmədrza və Məmmədrəhim qardaşları Cənubi Azərbaycandan gəlib. Məmmədrəhim orada qalmış, Məmmədrza isə bir müddətdən sonra Cəlilabadın bu ərazisinə gəlib burada məskunlaşmışdır. Kənddə 1930-cu illərdə kolxoz yaradılıb. Sədri və direktoru Ağayev Davud Azadxan oğlu olub. 1950-ci illərdə Şorbaçıya birləşdirilib. Adı III Beynəlmiləl qoyulub. O, 1971-ci ildə sovxoz edilib. Sədri və direktoru Abbasov Ağalar Əjdər oğlu olub. 1991-ci ildə kolxoz yenidən parçalanıb və Məmmədrzalı kolxozu yaradılıb. Sədri Məmmədov Hidayət Nüsrət oğlu olub. Kənddə ibtidai məktəb 1932-33-cü tədris ilində açılıb. Müəllimi Salyandan Mirsədir, Lənkərandan Cabbarov Seyidağa olub. O, burada 17 il müəllim işləyib. 1949-cu ildə buradan gedib. 1953-cü ildə 7 illik məktəb yaradılıb. Direktoru Cəlilabaddan Həsənov Saroğlan Xanhüseyn oğlu, sonra Füzulidən Muradov Yusif, ondan sonra kənddən Əliyev İslam olub. 1980-1981-ci tədris ilində kənddə orta məktəb yaradılıb. Direktoru Ağayev Aslan Davud oğlu olub. O, 1993-cü ilə kimi bu vəzifədə işləyib. Ondan sonra Həsənov Sarxan Muxtar oğlu və Əzimov Balaxan Qocaxan oğlu,2011/2014 cü illərdə isə Həsənov Rakif Əlövsət oglu direktor olmuşdur. Məktəb kəndin Qarabağ müharibəsi Abışov Mürsəl Xanış oğlunun adını daşıyır. 1930-cu illərdə Sovet hökuməti Məşhədi Teymur Eyvazovu və Hüseynov Əsədullanı varlı olduqları üçün həbs etmiş, əmlaklarını müsadirə etmişdir. Məşhədi Teymurun ailəsi Qazaxıstana sürgün edilmiş, evi isə 1970-ci ilə kimi kəndin ibtidai və əsas məktəb binası olmuşdur. Kənddə 2 məscid var. Biri kəndin Məmmədrzalı, digəri isə Pornayim hissəsində yerləşir. Məmmədrzalı hissəsindəki məscid 1930-cu illərdə sürgün edilmiş Məşhədi Teymur Eyvazovun evidir. Pornayim hissəsində olan məscidi Mahmudov Qüdrət Ağaşirin oğlu kənd sakinlərinin köməyi ilə tikdirmişdir. Məscidin mollası Bayramov Füzuli Təzəxan oğludur. Kənddə Alışan, Sayad və Aman kimi din xadimləri olub. Mahmudov Sayad və Aman əmioğlanları Nəcəf təhsilli olublar.1930-cu illərdə həbs olunacaqlarını bilib ailələləri ilə birlikdə Cənubi Azərbaycana getmişlər.
Toponimikası
Məmmədrzah Cəlilabad r-nunun Şorbaçı i.ə.v.-də kənd. Burovar silsiləşinin ətəyindədir. Yaşayış məntəqəsini mənımədrzalı nəslinə mənsub ailələr saldığı üçün bələ adlandırılmışdır. Oykonim "Məmmədrzagillər, Məmmədrzanın törəmələri” mənasındadır.
Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 1576 nəfər əhali yaşayır. 1 yanvar 1914-cü il tarixinə olan məlumata əsasən kənddə əsasən etnik tatarlardan ibarət hər iki cinsdən toplam 152 nəfər əhali yaşayırdı. 2016-cı ilin 1 yanvarına kimi burada 1718 nəfər əhali, 287 təsərrüfat, 150-dən artıq ev olmuşdur. İndiki kənd əvvəllər Yarlı, Məmmədrzalı və Pornayim adlanmış kəndlərdən təşkil olunmuşdur. Pornayim kəndi Əzimovlar, Salavatlı, Məhəmmədli, Xudaşlı, Qaradağlı; Məmmədrzalı kəndi Ağarzalı, Mahmudlu, Kərimli; Yarlı kəndi isə Hacı Abdullu və İsgəndərli nəsil-tirələrindən ibarətdir.
İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyətini kənd təsərrüfatı, əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq təşkil edir.
Xorunji
thumb|200px|right|Polyakca Xorunji 1605 Xorunji-Şərqi Avropa ordusunda hərbi rütbə. Polyakca chorąży sözündən alınıb. Bayraqdar anlamndadır. XIV yüzildən Polşada və qonşu ölkələrdə könüllü dəstənin zabiti xorunji adlanırdı. Bu rütbə 2004-cü ilədək Polşa ordusunda saxlanılırdı. Ordunun NATO standartlarına keçməsilə bağlı ləğv edilib.
Xorunji 1722-ci ildən çar ordusunda kazak dəstəsində mövcud idi.
Aloe juddii
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Pinus caribaea
(Pinus caribaea) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Hənəfi Zeynallı
Zeynallı Hənəfi Baba oğlu — müəllim, ədəbiyyatşünas, tənqidçi, folklorşünas, mətnşünas, Azərbaycan şifahi xalq ədəbiyyatının ilk tədqiqatçılarından biri, 1934-cü ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.
Həyatı
Hənəfi Zeynallı 1896-cı ildə Bakının Mərdəkan qəsəbəsində, dəmirçi-nalbənd ailəsində anadan olmuşdur. Babası nalbənd Zeynalabdin bütün Abşeron yarımadasında, həmçinin, Mərdəkan kəndində mahir sənətkar kimi tanınmışdır. Hənəfi Zeynallı altı yaşında olarkən atası vəfat etmişdir. O, kiçik yaşlarından anasının himayəsində yaşamışdır.
Təhsili
Zeynallı yeddinci rus-tatar məktəbinə daxil olmuş, on iki yaşında məktəbdə oxuya-oxuya ailəsini dolandırmaq üçün çəkmə silməklə, qəzet satmaqla məşğul olmuşdur. O, rus-tatar məktəbini bitirdikdən sonra Bakıda Alekseyev adına 3 nömrəli ali-ibtidai məktəbdə təhsilini davam etdirmişdir.
Hənəfi Zeynallı 1916-cı ildə həmin məktəbi uğurla bitirir. Daha sonra imtahan verib müsabiqə yolu ilə ali-texniki məktəbə daxil olur. Eyni zamanda, Moskva-Nijniqorod dəmiryol baş idarəsində işləyir. Bu illərdə o, tələbələrin gizli inqilabi fəaliyyətləri ilə tanış olur və fəal tələbə-inqilabçılardan birinə çevrilir. Buna görə də o, institutun ikinci kursundan xaric edilir.
Daha sonra 1920-ci ilin yanvar ayında İstanbul Universitetinin Hüquq fakültəsinə daxil olur, lakin Azərbaycanda Sovet hakimiyyətinin qurulması ilə əlaqədar partiya və sovet idarələrində işləmək üçün 1920-ci ilin iyul ayında Türkiyədən geri çağrılır. Hənəfi Zeynallı 1922-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Tibb fakültəsinə qəbul olunur və oranı 1927-ci ildə birinci dərəcəli diplomla qurtararaq hərbi xəstəxana həkimi adını alır. 1930-cu ildə dosent olmuşdur.
Əmək fəaliyyəti
O, 1921–1922-ci illərdə keçmiş "Kommunist" qəzetinin redaksiya heyətinin üzvü olmuşdur. Eyni zamanda, Şuşa qəza partiya komitəsinin katibi, daha sonra isə Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Şurasının orqanı olan "Zəhmət" qəzetinin redaktoru kimi fəaliyyət göstərmişdir. Azərbaycan KP V qurultayının nümayəndəsi olan Hənəfi Zeynallı həmin qurultayda təftiş komissiyasının üzvü seçilmişdir.
Bəzi mənbələrdə bu tarix 1922–1927-ci illər olaraq göstərilir. Belə ki, 1922–1927-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetində təhsil alan Hənəfi Zeynallı bu təhsil ocağının Şərq fakültəsinin Azərbaycan-türk ədəbiyyatı tarixi kafedrasında, 1930-cu ildən Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi kafedrasında çalışmışdır.
O, 1923–29-cu illərdə Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatının əsas yaradıcılarından biri kimi fəaliyyət göstərmiş və oranın baş redaktoru vəzifəsində çalışmış, sonralar isə ömrünün axırına kimi redaktoru vəzifəsində çalışmışdır. Bu zaman özünün qeyd etdiyi kimi respublikada nəşr olunan bütün elmi-ədəbi əsərlər onun əlindən keçmiş və onlara münasib müqəddimə və başlanğıc yazmışdır. 1930–1935-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Elmi-Tədqiqat İnstitutunun ədəbiyyat bölməsində folklor şöbəsinin rəhbəri vəzifəsində çalışmışdır. O, AKP MK-nin təklifi ilə Leninin altıcildlik "Əsərləri"nin tərcüməçisi, subredaktoru və Partizdatın müdiri işləmişdir.
Hənəfi Zeynallı keçmiş SSRİ Elmlər Akademiyası Azərbaycan filialının dil və ədəbiyyat şöbəsinin müdiri olmuşdur. Həmin şöbə akademiyanın nəzdində instituta çevrildikdən sonra müxtəlif vaxtlarda folklor şöbəsinin müdiri, elmi katib, direktor müavini, Azərbaycan Tədqiq və Tətəbbö Cəmiyyətində folklor komissiyasının sədri vəzifəsini icra etmişdir. Eyni zamanda, 1936-cı ilin sentyabrında AZFAN-ın yanında Baş Mətbuat Müvəkkili vəzifəsində işləmişdir. 1923–1936-cı illərdə Hənəfi Zeynallı elmi-tədqiqat işini üç istiqamətdə aparırdı. O, bir tərəfdən folklor materialların toplayıb qaydaya salır, digər tərəfdən müasir və klassik Azərbaycan ədəbiyyatını öyrənir, onun təbliği ilə məşğul olur, dərgilər və proqramlar tərtib edirdi.
1930–1935-ci illərdə isə SSRİ EA Azərbaycan filialı Dil və Ədəbiyyat İnstitutunun Ədəbiyyat bölməsində Folklor şöbəsinin müdiri işləmiş, həmçinin "Kommunist", "Maarif və mədəniyyət", "İnqilab və mədəniyyət", "Maarif işçisi" qəzet və jurnalları ilə əməkdaşlıq edərək ədəbi-publisistik yazılarla çıxış etmişdir.
Yaradıcılığı
Hənəfi Zeynallı elmi-pedaqoji fəaliyyəti ilə yanaşı, elmi-ədəbi yaradıcılıqla da məşğul olmuşdur. O, ilk şeir, hekayə və məqalələrini 1912-ci ildən Azərbaycan dövri mətbuatında dərc etdirməyə başlamışdır. Onun "Namus" adlı 68 səhifəlik ilk hekayə kitabı 1914-cü ildə Bakıda "Ümid" Nəşriyyatı şirkəti tərəfindən nəşr edilmişdir. Azərbaycan sovet dramaturgiyasının banisi Cəfər Cabbarlının şəxsi məktubları arasında Hənəfi Zeynallının 1 yanvar 1917-ci ildə Moskvadan ona göndərdiyi məktubunda qeyd olunub: Sevgili qardaşım, Cəfər! Gələcəkdə bizim millətdə də səni Tofiq Fikrət, Namiq Kamal kimi, ingilislərin Şekspiri, almanların Hötesi kimi görmək istəyirəm. Afaq fikrini aç, başqa əsərlərdən oxu. Mütaliədə bir şey tapdıqca sən başqasını yaradarsan. Bəlkə ondan daha qüvvətli yazarsan. Şair və ədib millətə lazımdır!
Azərbaycan folklorunu toplamaq və nəşr etmək işinin ilk təşəbbüskarlarından olan Hənəfi Zeynallı şifahi xalq yaradıclığının sovet dövründə daha da inkişaf etməsinə, onun elmi-nəzəri məsələlərinin aydınlaşdırılmasına, M. Qorkinin I Ümumittifaq sovet yazıçıları qurultayındakı məruzəsindən irəli gələn vəzifələri həyata keçirilməsinə çalışan ilk görkəmli folklorşünas-alimdir. 20-ci illərdə Azərbaycan xalq ədəbiyyatının (bayatılar, mahnılar, atalar sözü, tapmacalar, nağıllar, dastanlar) toplanması və nəşri işinə böyük əhəmiyyət verilirdi. Bu sahədə Hənəfi Zeynallının xidməti daha çox diqqəti cəlb edir. O, bir tərəfdən toplanmış materialları kitab halında nəşrinə çalışır, redaktə edir, digər tərəfdən isə bu kitablara müqəddimələr yazırdı. Azərbaycan folklorşünaslığı sahəsində onun bu xidməti 1922–1936-cı illər dövri mətbuatında dərc olunmuş məqalələrində aydın nəzərə çarpır. Bu əsərlərdə folklorşünaslığın mühüm elmi-nəzəri məsələləri, onun toplanması və tədqiqi prinsipləri aydınlaşdırılır.
Xalq lirikası, məzmun və ideya və forma məsələləri ədəbiyyatşünaslıq tarixində daha az tədqiq edilmişdi. Bu baxımdan bayatı Hənəfi Zeynallının tədqiqlərində ilk dəfə ətraflı araşdırılmışdır. Sovet dövründə ilk dəfə 1925-ci ildə "Azərbaycan ədəbiyyat cəmiyyəti" tərəfindən buraxılmış "Azərbaycan xalq ədəbiyyatından: Bayatılar" adlı 1-ci kitaba yazdığı müqəddiməsində Hənəfi Zeynallı qeyd edirdi: Bu kitabça gələcəkdə bu yolla görüləcək işlərin birinci addımıdır.
Burada bayatılarla yanaşı, el manilərinin də ideya-bədii xüsusiyyətləri nəzərdən keçirilirdi.
Hənəfi Zeynallı "Azərbaycan tədqiq və tətəbbö cəmiyyəti"ndə folklor komissiyasının sədri olduğu və sonralar isə AZFAN-da folklor şöbəsinə rəhbərlik etdiyi illərdətez-tez respublikanın rayon və kəndlərinə ekspedisiyalar təşkil etmiş, Azərbaycan folklorunun müxtəlif janrlarını – bayatı və maniləri, lətifə və məsələləri, aşıq şeirləri və nağılları, yeni dastanları toplamaqla ciddi məşğul olmuşdu.
Hənəfi Zeynallı şəxsi iş qovluğunda saxlanılan əlyazmaları arasında elmi əsərlərinin öz dəsti-xətti ilə yazılmış siyahısında Ə. Muznibin "Molla Nəsrəddin məzhəkələri" (1927), "Aşıq Pəri və müasirləri"(1928), S. Mümtazın iki cilddə "El şairləri" (1927–28, 1936), H. Əlizadənin "Azərbaycan el ədəbiyyatı" (1929), "Azərbaycan aşıqları"(1929–30), "Azərbaycan nağılları" (1929), "Aşıqlar"(1935) və s. kitablarını redaktə etməklə bunlara yığcam müqəddimələr yazdığını qeyd edir.
Hənəfi Zeynallı respublikada ilk dəfə "Azərbaycanda Mirzə Fətəli əsri" (1928), "M. F. Axundzadənin əsərlərində ideologiya" (1928), "M. F. Axundovun ədəbi və ictimai fəaliyyəti" (1928) kimi əsərlər yaratmaqla, xalqın ədəbi-ictimai fikir tarixini ciddi surətdə araşdırmışdır. Eyni zamanda, Hənəfi Zeynallının Seyid Əzim Şirvaninin "Seçilmiş əsərləri"(1930), "Natəvan Xurşid Banu"(1928), "Nakam (Seçmə parçaları)" (1928) kitablarına yazdığı müqəddimələr zəngin ədəbi irsin tədqiqinə yönəlmişdir.
Ədəbiyyatşünaslıq sahəsində geniş fəaliyyət göstərən Hənəfi Zeynallı 1925–1926-cı illərdə Firudin bəy Köçərlinin iki cilddən ibarət "Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi materialları" kitabının redaktoru olmuş, həmin kitaba "Bir-iki söz" adlı müqəddimə yazmışdır. Hənəfi Zeynallı K. Marksın, F. Engelsin və V. İ. Leninin əsərlərini ilk dəfə Azərbaycan dilinə tərcümə etmişdir.
Məqalələri
Hənəfi Zeynallının elmi fəaliyyəti yalnız klassik irsin tədqiqi və nəşri ilə məhdudlaşmır. Yaradıcılığa başladığı ilk illərdə, yəni Böyük Oktyabr sosialist inqilabına qədər əsasən bədii yaradıcılıqla məşğul olan Hənəfi Zeynallı 20-ci illərin əvvəllərində qüvvətlənən ədəbi tənqid və ədəbiyyatşünaslıq sahəsində fəal iştirak edir. Onun bu illərdə "Gələcək", "Maarif və mədəniyyət", "Maarif incisi", "İnqilab və mədəniyyət", "Azərbaycan öyrənmə yolu" jurnallarının, "Kommunist" və ona əlavə "Xalq ədəbiyyatı həyatdan doğar" vərəqinin, "Zəhmət" və s. qəzetlərin səhifələrində 200-dən artıq ədəbi-tənqidi, elmi əsərləri çap olunmuşdur.
Onun "Gələcək" jurnalında dərc etdirdiyi "Sənət nə üçündür?" (1922) məqaləsində göstərirdi ki, ədəbiyyatı dərindən öyrənmək üçün sənətin əsas qaynaqlarını və onun estetik prinsiplərini bilmək lazımdır. O, 1922-ci ildən dövrü mətbuatda elmi və tənqidi məqalələrini dərc etdirirdi. O, Azərbaycan sovet ədəbiyyatına dair bir sıra dəyərli məqalələrin müəllifidir. Onun S. S. Axundovun "Laçın yuvası" xüsusunda" (1923), "Hüseyn Sadiq haqqında" (1928), "Fövzi haqqında" (1929), "Əbülhəsən haqqında" (1930) məqalələri vardır.
Hənəfi Zeynallı 1926-cı ildə yazdığı "Ağız ədəbiyyatı" adlı məqaləsində xalq əhəmiyyətini göstərməklə, yazılı ədəbiyyatla şifahi xalq ədəbiyyatını qarışdıranların fikirlərini təkzib etməklə yanaşı, ona təsir edən iki mühüm amili-yazılı ədəbiyyatın və şəxsiyyətin rolunu xüsusi qeyd etmişdir. O, həmçinin "Azərbaycanda el ədəbiyyatı"(1926) adlı başqa bir məqaləsində yazılı ədəbiyyata ən qüvvətli təsir göstərən, xalq ədəbiyyatı bizdə tamamilə unudulmuş bir halda olmasından bəhs etmiş və məqalədə qeyd etmişdir: Əgər bizim el ədəbiyyatımız toplanarsa, cildlərlə kitablar nəşr edilər.
O, 1923-cü ildə təşkil edilmiş "Azərbaycan Ədib və Şairlər İttifaqı" Rəyasət Heyətinin sədr müavini seçilmişdi. Bu təşkilatın əsas fəaliyyəti Sovet hakimiyyətinin ilk illərində çıxan "Kommunist" qəzetinə əlavə şəklində buraxılan "Xalq ədəbiyyatı həyatdan doğar" adlı ədəbi səhifəni buraxmaqdan ibarət idi. Bu işdə Hənəfi Zeynallı yaxından iştirak edirdi. "Xalq ədəbiyyatı həyatdan doğar" adlı ədəbi səhifələrdə Hənəfi Zeynallı şifahi xalq ədəbiyyatını və onun xüsusiyyətlərini səciyyələndirən "Həyat və sənət" (1923), "Xəvas və əvam ədəbiyyatı" (1923) məqalələrini dərc etdirmişdir.
Hənəfi Zeynallının məqalələri bir sıra məlum hadisələri daha dərindən və ətraflı işıqlandırmağa kömək etmişdir. Bu baxımdan "Feodalizmin təşəkkül və inkişafı dövründə Azərbaycan ədəbiyyatı" (1928), "Mərsiyəçilik ədəbiyyatı və onun xüsusiyyətləri"(1928), bitməmiş "XX əsr Azərbaycan ədəbiyyatı"(1930) məqalələri müəyyən əhəmiyyətə malikdir. Bu məqalələrdə XII əsrdən başlayaraq "Molla Nəsrəddin" jurnalının yaranmasına qədər olan dövrün ictimai-siyasi mənzərəsi və ədəbi prosesi araşdırılmışdır.
"XX əsr Azərbaycan ədəbiyyatı" adlı məqaləsində müəllif XIX əsrin ikinci yarısından başlayaraq Azərbaycan ədəbiyyatını yeni janr və üslubla, yeni mövzu və ideyalarla zənginləşdirən M. F. Axundov, N. B. Vəzirov, Ə. Haqverdiyev, S. M. Qənizadə, S. Saxundov, Y. V. Çəmənzəminli, M. Hadi və H. Cavid haqqında məlumat verir və onları ümumi surətdə xarakterizə edir.