cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dario Fo
Həyatı
Nəticədə mafiya ər-arvad haqqında ölüm hökmü çıxarmışdı. Bundan sonra Fo və Rame daimi polis nəzarəti altında yaşamalı olmuşdular. Con Kennedinin öldürülməsi və Vyetnam müharibəsi haqqındakı sketçlər isə ABŞ prezidenti L.Consonun Dario Foya amerikan vizası verilməsinə qadağa qoyması ilə nəticələnmişdi. 1973-cü ildə polisin cinayətkarlarla işbirliyini ifşa edən şoularına görə Milan karabineriləri Fo və Rameni açıq-aşkar təhdid etməyə başlamışdılar. Həmin ilin mart ayında karabinerilərin təhriki ilə faşist gənclər Franka Rameni oğurlamış, iki ay ərzində gizli sığınacaqda saxlayaraq işgəncə vermiş, zorlamış, təhqir etmişdilər. Bütün bunlara baxmayaraq Franke girovluqdan qurtaran kimi cütlük öz antifaşist çıxışlarını daha da sərtləşdirmişdi.
Yaradıcılığı üçün müəyyən dərəcədə "Satiragit" tipli teatr ənənələrini əsas götürən Dario Fo hər şeydən öncə minlərlə insanın taleyi ilə bağlı hadisələrə vaxtında reaksiya verməsi ilə böyük auditoriya toplayır. Katolik kilsəsinin aborta münasibəti, aparteid siyasəti, mütəşəkkil cinayətkarlıq, korrupsiya və rüşvətxorluq, siyasi təqib və qətllər, Orta Şərq böhranı, Çindəki mədəni inqilab — bu və digər məsələlər onun müxtəlif şou və sketçlərinin mövzusu olmuşdur. Çıxışları zamanı Dario bədahətən mətnə əlavə və dəyişikliklər edir. Onun şouları yerli reallıqlara uyğunlaşdırılaraq indiyə qədər dünyanın onlarla ölkəsində göstərilmişdir.
Dario Fonun Nobel mükafatına namizədliyi ilk dəfə 1975-ci ildə irəli sürülmüşdü. Lakin yalnız aradan 22 il keçəndən sonra İtalyan sənətçisi "orta əsr təlxəklərinin irsinə sahib çıxaraq hakimiyyəti və nüfuzlu şəxsləri tənqid etdiyinə, ədalətsizliyə məruz qalanların haqlarını qoruduğuna görə" ədəbiyyat sahəsində Nobel mükafatına layiq görülmüşdü.
Lakin İsveç Akademiyasının bu qərarı ədəbi dairələrdə ciddi narazılıqlar doğurmuşdu. Şou və məzhəkə ifaçısına "ideal bədii ədəbiyyat" üçün nəzərdə tutulan belə bir mükafat verilməsini ilk növbədə Nobelin adına və vəsiyyətinə sayğısızlıq kimi dəyərləndirənlər də tapılmışdı. Aydın məsələdir ki, Dario Fo hər hansı bir ciddi Nobel mühazirəsi ilə çıxış etməmişdi. Onun banketdəki tostu isə növbəti kiçik şoularından biri kimi dəyərləndirilə bilərdi.
2006-cı ildə Dario Fo namizədliyini Milan şəhərinin meri vəzifəsinə irəli sürsə də, seçkilərdə uğur qazana bilməmişdi. Xanımı Franka Rome isə elə həmin il İtaliya Senatının üzvü seçilmişdir.
"Teleqraf" qəzetinin 2007-ci ildə keçirdiyi sorğunun nəticələrinə görə Dario Fo o dövrdə dünyanın həyatda olan yüz dahi şəxsiyyəti sırasına daxil edilmişdir. Həmin siyahıda o, ingilis fiziki Stefan Havkinqlə birlikdə 17-ci yeri bölüşürdü.
Dario Fo 13 oktyabr 2016-cı ildə İtaliyanın Milan şəhərində vəfat etmişdir.
Xaracu (Azərşəhr)
Xaracu — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Azərşəhr şəhristanı (Tufarqan) ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 709 nəfər yaşayır (183 ailə).
İoahim Hemmerlinq
İoahim Hemmerlinq (Joachim Hämmerling; ) — təkhüceyrəli orqanizmlərin inkişafına nəzarət edən, Faşist Almaniyası tərəfindən maliyyələşdirilən ilk danimarkalı-alman bioloq. Asetabulariya ilə etdiyi təcrübə tibb tarixinə düşmüşdür.
Hemmerlinq təcrübəsi
Əvvəlcə Hemmerlinq hər iki növ asetabulariyada oxu və çətiri kökdən ayırdı (A.). Növlərin birində çətir yumurtaşəkilli, ikincisi isə - dilimlidir. Bir müddətdən sonra hər iki asetabulariyanın gövdəsi və çətiri soldu, kökündən əvvəl olduğu kimi yeni, amma forma ilə eyni gövdə və çətir yetişdi (B.). Gövdə və çətirin regenerasiyası baş verdi.
Hemerlinq yenə də hər iki asetabulariyada gövdəni və çətiri kökdən ayırdı, amma bu dəfə yumurtaşəkilli gövdəni dilimli çətiri olan asetabulariya ilə bağladı və dilimli çətir asetabulariyanın gövdəsini və çətirini isə yumurtaşəkilli kökə bağladı (C.). Gövdə və çətir solmadı (D.) Müəyyən vaxt keçdikdən sonra asetabulariyalar şəkillərini dəyişdilər. Yumurtaşəkilli çətiri olan asetabulariyanın kökünə bağlanmış dilimli çətiri yumurtaşəkilli forma aldı, dilimli çətirlərin kökünə bağlanmış yumurtaşəkilli çətiri dilimli oldu (E.).
Hemmerlinq düzgün seçim etdi və nüvənin asetabulariyanın kökündə yerləşdiyini təyin etdi. Beləliklə, İoahim Hemmerlinq sübut etdi ki, eukariotlar orqanizmlərdə genetik məlumat nüvədə yerləşir.
Mənbə
Gürcüstan Respublikası 11-ci sinif biologiya dərsliyi, səh. 22-23 ("Sakartvelos Matsne" nəşriyyat, kod:835)
Bulbophyllum obtusipetalum
(Bulbophyllum obtusipetalum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Potentilla recta
(Potentilla recta) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Nadili (Azərşəhr)
Nadili — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Azərşəhr şəhristanı (Tufarqan) ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 3,116 nəfər yaşayır (821 ailə).
Payız vaxtsızçiçəyi
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Şax-şax
thumb|right| 100px|Bir cüt Meksika Şax-şaxı Şax-şax və ya Cığcığa — körpələrə əyləncə üçün xüsusi olaraq istehsal edilmiş səsli oyuncaq.
Yanoş Baçanyi
Həyatı
Növbəti ildə onu katib işindən kənarlaşdırdılar və 1794-cü ildə İqnaç Martinoviçin sui-qəsdində iştirak etdiyi üçün Kufştayn qalasında yerləşən dövlət həbsxanasına saldılar; burada iki il qaldı.
Həbsdən azad edildikdən sonra Magyar Minerva ədəbi qəzetinin səhmlərinin bir hissəsini əldə etdikdən sonra Vyanaya getdi və orada bir bankda vəzifəyə sahib oldu. Qabriel Baumberq ilə ailə həyatı qurdu. Dörd il sonra Napoleonun Macarıstana ünvanladığı müraciətnaməni tərcümə etdi və bu anti-Habsburq hərəkətinin nəticəsi olaraq Parisə sığınmaq məcburiyyətində qaldı.
Napoleonun hakimiyyətdən uzaqlaşdırılmasından sonra onu avstraliyalılara təslim etdilər. Onların icazəsi ilə şəhəri heç vaxt tərk etməmək şərti ilə Linz şəhərində məskunlaşdı. 1827-ci ildə şeirlər kitabını nəşr etdirdi.
Ağəsnək vaxtsızçiçək
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Gözəl vaxtsızçiçək
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Qədəmgah (Azərşəhr)
Qədəmgah — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Azərşəhr şəhristanı (Tufarqan) ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 589 nəfər yaşayır (141 ailə).
Malayziya–Özbəkistan münasibətləri
Malayziya-Özbəkistan münasibətləri — Malayziya və Özbəkistan arasındakı beynəlxalq münasibətlərdir. Malayziyanın Özbəkistanın paytaxtı Daşkənd şəhərində səfirliyi vardır. Özbəkistanın isə Malayziyanın böyük şəhərlərindən biri olan Ampanq Jayada səfirliyi vardır. Hər iki ölkə də xoş beynəlxalq münasibətlərə sahibdirlər.
Tarixi
Özbəkistanla Malayziya arasında ilk dəfə 1992-ci ildə ikitərəfli diplomatik əlaqələr qurulmuş, 1993-cü ildə Daşkənddə Malayziya səfirliyi açılmışdır. 1992-ci ildən Özbəkistan prezidenti olan İslam Kərimov ən uzun xarici səfərində Malayziya və İndoneziya kimi Cənub-Şərqi Asiya ölkələrini ziyarət etmişdir.
İqtisadi münasibətlər
Hər iki ölkə iqtisadi, investisiya əməkdaşlığını neft, təbii qaz, təhsil və turizm sahələrində inkişaf etdirir. Bir çox Malayziyalı investor Özbəkistanda iş görməyə başlamışdır. Malayziya və Özbəkistan Dostluq Dərnəyi (MAUFA), iki ölkə arasındakı 20 illik dostluq münasibətindən sonra 2012-ci ildə qurulmuşdur. Assosiasiya təhsil turizmi, tələbə inkişafı, informasiya və kommunikasiya texnologiyaları sahələrində də birgə layihələr yaradır. 2011-ci ildə Özbəkistan da, xüsusilə neft və qaz sənayesində, toxuculuq, mebel və elektrik məhsullarının istehsalında bir çox ortaq layihələr fəaliyyət göstərir. Özbəkistan, həmçinin Malayziyadakı turizm sənayesi haqqında məlumat əldə etmək istədiyini bildirmişdir.
Özbəkistan Respublikasında Malayziya investorları ilə birlikdə 10 birgə müəssisə var. Hotel Uzbekistan, UzMalOil (neft yatağının işlənməsi), UzMakom (telefon xidməti), Uzbekleasing International (kiçik və orta sahibkarlığa maliyyə dəstəyi) ən böyükdür. Sabitov və həyat yoldaşı Sanobar Sabitova tədbirə ev sahibliyi etdilər. "İlin yeni günü" mənasını verən Novruz, İran, Əfqanıstan, İraq və Türkiyədəki bir neçə bölgə və bəzi Orta Asiya ölkələrində bir təqvim ilinin başlanğıcını simvollaşdırır. Özbəkistanda, Novruz dövlət bayramıdır. Festival, geniş çeşidli yemək verildiyi ənənələrə uyğun olaraq hər 21 Mart qeyd olunur. Novruz bütün ay davam edir. Sabitov, MAUFA'nın "olduqca fəal fərd və lider" olduğu, hər iki ölkənin vətəndaşları arasında dostluğu artırmaq planları olan Abdul Halim Ahmad'ın başçılıq etdiyini söyləmişdir.
Mustafa Çokay
Mustafa Çokay (qazaxca Мұстафа Шоқай(ұлы)) ) — Qazax ictimai və siyasi xadimi, publisist, Türkistanın birliyi uğrunda mübariz.
Həyatı
1890-ci ilin yanvarın 7-də Sır Dərya kənarındakı Qırğız çöllərində yaşayan sadə bir qazax ailəsində doğulan Mustafa uşaqlıq və yeniyetməliyini Akmescitdə keçirib. İlk təhsilini də burada aldığından çox vaxt onu Akmescit doğumlu sayırlar. Soykökü Xarəzmşahlara bağlı olan bu böyük insan gəncliyindən zülmə və haqsızlığa qarşı mübarizəyə atılıb, keçməkeşli bir həyat yaşayıb.
Orta məktəbi Daşkənddə rus dilində bitirən Mustafa Peterburq Universitetində hüquq fakültəsinə qəbul olunur. Peterburqda sol dünyagörüşlü inqilabçılarla yaxından tanış olsa da, onlarla fikir birliyinə gələ bilməmişdi. Mustafa Çokay açıq-aydın görürdü ki, kommunizm qurmaq, insan azadlığına nail olmaq istəyi ilə mübarizəyə qoşulanlar velikorus şovinizmindən uzağa gedə bilmirlər. Bu səbəbdən də o, Rusiya imperiyasını yeni formada yaşatmaq istədiklərini gördüyünə görə onlardan uzaqlaşır. O, ilk növbədə xalqını rus müstəmləkəçilərinin əsarətindən xilas olmasına üstünlük verir.
1916-cı ildə Türkistanda və Çöllər məmləkətində rusların əleyhinə qiyam başlayır. .
Mustafa Çokayın Peterburqda oxuduğu illər Avropa və Rusiyanın Balkan xalqlarını Osmanlı dövlətinə qarşı üsyana təhrik zamanına təsadüf edir. Belə ağır bir zamanda Mustafa Çokay dostlarıyla bir dərnək qurur. Onlar Osmanlı dövlətinə yardım üçün müxtəlif tədbirlər həyata keçirirlər. Rusiya vətəndaşı olan müsəlmanlardan pul toplayaraq Osmanlı dövlətinin Rusyadakı Böyük elçisi Turhan paşaya verirlər.
Ali təhsilini başa vurduqdan sonra Türkistana dönən Mustafa Çokay Daşkənddəki "Uluğ Türkistan" qəzetinin ən fəal müxbirlərindən birinə çevrilir. Bir il sonra isə Daşkənddə "Birlik tuğu" jurnalını nəşr etməyə başlayır. Daşkənddə rusca çap olunan "Hür Türkistan" və "Yeni Türkistan" qəzetlərinin fəaliyyəti də Mustafa Çokayın adıyla bağlıdır. Qəzet və jurnallar ona yalnız fikrlərinin yaymaq üçün deyil, həm də məsləkdaşlarını tapıb bir yerə toplamaq üçün əvəzsiz vasitə olur. 1917-ci ilin fevralında çar II Nikolay hakimiyyətdən uzaqlaşdırıldıqdan sonra Mustafa Çokay və məsləkdaşları qazax və qırğız Türklərinin ortaq dövlətləri olan "Alaş Orda"nı qurmağa başlayırlar. 27 noyabr 1918-ci ildə Kokandda Türkistan hökumətinin elanında onun əvəzsiz xidməti olur. Yeni qurulmuş hökumətdə rəhbər vəzifə tutan Mustafa Çokay bütün varlığıyla müstəqil siyasət yeritməyə çalışır və bir sıra demokratik islahatlar həyata keçirə bilir. Diqqəti çəkən odur ki, çar generalı olan Kolçak Mustafa Çokayın öldürülməsinə göstəriş verir. Bolşeviklər Çar Rusiyasını "xalqlar həbsxanası" adlandırsalar da, özləri hakimiyyətə gəldikdən sonra Rusiya imperiyasının sərhədlərini bərpa etmək üçün qanlı döyüşlərə atılırlar. Onlar az zaman içərisində "Alaş-Orda"nı özlərinə tabe edirlər.
Mustafa Çokay mühacirətə getmək zorunda qalır. 1919-cu ildə Quzey Qafqaza gələn Mustafa Çokay Tiflisdə çıxardığı "Hür dağlılar" adlı həftəlik qəzetdə Türkistan davasını dilə getirən yazılar yazır. 1920-ci ildə Quzey Qafqaz Milli Təşkilatının Türkistan Milli Mərkəzi ilə birləşərək "Yeni dünya" qəzetini çıxarır. Burada dəyərli yazılar yazır. Tiflisdə "Şafak" adıyla çıxardığı qəzetdə Anadoludakı Kuvayi Milliye hərəkatını dəstəkləyən yazılar çap edir. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətini dəstəkləyən və daim ona yardımçı olan Mustafa Çokay bolşeviklər Qafqazı işğal etdikdən sonra Batum-Trabzon dəniz yolu ile İstanbula gedir. İstanbulda çıxan "Yeni Türkistan", Berlində çıxan "Yaşa Türkistan" adlı jurnallarda və Avropa dillərində çıxan mətbuatda Çokay həmişə Türkistan ve türklük davasını davam etdirir. Çokay 1921-ci ilin əvvəlində İstanbuldan gəmi ilə Fransanın Marsel limanına gelir, oradan qatarla Gare de Lyona gedir.
Tatar liderlərindən Fuat Toktar Çokay və xanımı Mariyanı Gare de Lyonda qarşılayır və kasıb bir otelə yerləşdirir. Bir neçə gün sonra Çokaylar Avenue Mozartda 64 nömrəli iki otaqlı kiçik bir evə köçməli olurlar. Ancaq iki həftə sonra maddi sıxıntıdan mənzillərini yeməkxanaya çevirir və burada Rusiyadan gəlmiş qaçqınlara ucuz qiymətə nahar verməyə başlayırlar. Bir zamanlar Türkistan Hökumətinin rəhbəri olan Çokay indi alın təri ilə çörəkpulu qazanmak üçün kartof, soğan soymaqla, düyü arıtlamaqla gün keçirir. Hətta Azərbaycan Xalq Cümhuriyətinin mühacirətdə olan lideri Məhəmməd Əmin Rəsulzadə onun görüşünə gələrkən Çokay üzr diləyərək onunla söhbətini kartof soya-soya davam etdirir. Rəsulzadə xatirələrində Çokayın vəziyyətini belə gördüyünə üzülmür. Əksinə, onun əyilməzliyinə, qüruruna, ağıl və mətanətinə heyran qaldığını yazır.
1922-ci ilin ortalarında Çokayın xanımı Mariya xəstələnir. Onun Parisdə müalicəsinə pulları yetmədiyinə görə Almaniyaya aparırlar. Çünki Almaniyada inflayasiyaya görə hər şey ucuz idi. Belə ki, 100 fransız frankı ilə aylarla bir pansionda qalmaq mümkün idi. Çokaylar ailəsi altı ay Almaniyada qaldıqdan sonra Fransaya qayıdır və 1923-cü ildən Nogent Sur Marnede yaşamağa başlayırlar.
Çokay Parisdə yalnız ideoloji baxışıyla deyil, dürüstlüyü və dostlarına olan vəfası ilə də tanınmışdı. O, Parisdə yaşayan Azərbaycan mühacirləri Əlimərdan bəy Topçubaşov və Ceyhun bəy Hacıbəylı ilə görüşür, birgə mübarizə planları hazırlayır, toplantılar keçirir, fikir mübadiləsi edirdilər. Çokay həyatının ən məhsuldar son 20 ilini Parisdə keçirir. 1921–1941-ci illərdə Parisdə yaşayıb ictimai-siyasi fəaliyyətlə məşğul olmaqla yanaşı tez-tez Berlinə gedir. Bu da səbəbsiz deyildi. Həm oradakı siyasi mühacirlərlə görüşür, həm də "Yaşa Türkistan" jurnalını orada çap etdirir. thumb|306x306px|Oturanlar (sağdan sola): [[Məhəmməd Əmin Rəsulzadə, Ayaz İshaki, Cəfər Seyidəhməd Krımər, Məhəmməd Girey Sunş. Ayaqüstə duranlar (soldan sağa): Mustafa Çokay, Mustafa Vəkilli, Tausultan Şakman. 1930-cu illər. Varşava, Polşa]] 1929–1939-cu illər arasında "Yaşa Türkistan" jurnalının 117 sayını çap etdirərək oxuculara çatdıra bilir. Bu jurnalda yalnız Türkistanın azadlığı uğrunda gedən mübarizədən söz açılmırdı. Keçmiş Rusiya ərazisində əsarətdə yaşayan xalqların milli mübarizəsi burada öz əksini tapır. Burada Azərbaycan siyasi mühacirlərinin məqalələrinə də tez-tez rast gəlinir. Jurnalın əsas qayəsi əsarətdə olan xalqları Sovet əsarətindən qurtarmaqla yanaşı, Türk xalqlarının birliyinə da nail olmaq idi. Buna görə də araşdırıcılar "Yaşa Türkistan" jurnalını Mustafa Çokayın ən böyük əsəri sayırlar. Çokayın baxışları jurnalda çap olunan məqalələrdə özünə geniş yer tapıb.
Faşist Almaniyası Fransanı az zamanda işğal etdiyində siyasi mühacirlərin çoxu bu ölkəni tərk etməli olur. Mustafa Çokay isə bu ölkəni özünə ikinci vətən saydığından Parisi tərk etmir. Bu da onun siyasi fəaliyyətinin zəifləməsinə səbəb olur. Lakin faşist rejimi onun bu hərəkətindən razı qalmır. 1941-ci il iyunun 22-də Almaniya ilə Sovetlər Birliyi arasında başlayan müharibədən az sonra Mustafa Çokay Sur Marnedəki evində həbs edilir və Berlinə aparılır. Alman faşistlərinin məqsədi Mustafa Çokayın nüfuzundan istifadə edərək əsir alınmış Türkistanlılardan, tatar və başqırdlardan ordu yaradaraq Sovetlər Birliyinə qarşı döyüşə göndərmək idi. Mustafa Çokay müharibədən sonra Türkistanın azadlıq əldə edə bilməyəcəyini gördüyündən alman faşistlərilə işbirliyinə getmir. 1941-ci il dekabrin 27-də xəstələnir, vəfat edir. Onu Berlində dəfn edirlər.
Mustafa Çokaydan söz açarkən onun xanımı, milliyyətcə rus olan Mariyanın da xidmətlərini unutmamaq lazımdır. Mustafa Çokayla birgə ömrünü rus müstəmləkəçilərinə qarşı mübarizəyə həsr edən Mariya xanım həmişə əriylə birlikdə olub. Mariya Mustafa Çokayın irsinin qorunmasında da mühüm rol oynayır. Mustafa Çokayın ölümündən sonra onun arxivini Parisdəki Şərq Dilləri və Mədəniyyətləri İnstituna verir. Orada Çokayın şəxsi sənədlərindən ibarət bir arxiv yaradılır. Mariya Çokayın zəngin kitabxanasını da Çokayın adı veriləcək bir bölüm yaradılmaq şərtilə instituta bağışlamışdı. Bununla yanaşı Mustafa Çokay haqqında xatirələrini yazaraq çap etdirir. Almatıdakı Qazaxıstan Dövlət Arxivi Parisdən Mustafa Çokayın arxivinin mikrofilmlərini apararaq qazax araşdırıcılarının istifadəsinə verir. Qazax xalqı Mariya Çokayevanı da həmişə hörmətlə xatırlayacaq.
Xatirəsi
2008-ci ildə Mustafa Çokayın həyatını əks etdirən sənədli film çəkilib. Bu filmin bir çox kadrları Özbəkistanın Daşkənd, Kokand, Qazaxıstanın Qızıl Orda, Rusyanın St. Peterburq, Azərbaycanın Bakı, Gürcüstanın Tiflis, Türkiyənin İstanbul şəhərlərində, Fransa və Almaniyada çəkilib.
Əli Rza Əfəndi
Əli Rza Əfəndi (d. 1839, Saloniki - ö. 1888/1893, Saloniki) — Mustafa Kamal Atatürkün atasıdır. Polis zabitliyi, katiblik və taxta-şalban ticarəti ilə məşgul olmuş Əli Rza Əfəndi, 1871-ildə Zibeydə Xanım ilə evlənmişdir.
Əlvan vaxtsızçiçək
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Hear Them Calling
Hear Them Calling — İslandiyanın 2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki mahnısı.
Qreta Saloume "Hear Them Calling" mahnısı ilə İslandiyanı İsveçin paytaxtı Stokholmda keçirilən Avroviziya 2016-da təmsil etmişdir. Mahnı ifaçının özü tərəfindən bəstələnmişdir.
Ətək
150px|thumb|right|Polka rəqsinin nöqtəli ətəyi paltarasan üstündə thumb|thumbtime=1|The Evoltion of the skirt, Harry Julius, 1916 Ətək və ya yubka — beldən asılan və ayaqları bütün və ya qismən əhatə edən boru və ya konus formalı geyim. Ətək paltarın və ya donun alt hissəsidir və yaxud bir insanı beldən aşağı hissəsini əhatə edən ayrı bir xarici geyimdir. Qərb dünyasında, ətək adətən qadın geyimi hesab olunur. Lakin, istisnalar da var: Kilt, Şotlandiyanın ənənəvi kişi geyimidir.
Yubkaların ətəyinin uzunluğu mikro ölçüdən döşəmə uzunluğuna qədər dəyişə bilər və estetika mədəni anlayışlarına, geyinənin şəxsi zövqünə görə, moda və sosial kontekst kimi amillərin təsirinə görə dəyişə bilər. Əksər ətəklər ayrı geyimlərdir, lakin bəziləri şort və mayo kimi bir geyimlərin bir hissəsi ola bilər.
150px|thumb|right|Kaunakes ətək geyinən Şumer insan, e.ə 3000
Erkən dövr
Ətək Yaxın Şərqdə və Misirdə bütün qədim mədəniyyətlərdə kişilər və qadınlar üçün standart geyim idi. Mesopotamiyadakı şumerlər kaunakes geyirdilər, bu bir kəmərlə bağlanmış xəz yubka növü idi. "Kaunakes" termini əvvəlcə bir qoyun ciyəsinə aid idi, lakin nəticədə paltarın özünə tətbiq olundu. Nəhayət, heyvan dərilər qoyun dərisindən hazırlanan kaunakes parça ilə əvəz olundu.
Orta əsrlər
13 -15-ci əsrlərdə toxuculuqda texnoloji irəliləyişlər (ayaqlı toxuculuq dəzgahı, ülgüc və saplı qayçının yaranması kimi) nəticəsində kəsim üsulu ilə şalvarlar və kolqotkalar yarandı. Şalvarlar kişilər üçün dəb halına gəldi və bundan sonra onlar üçün standart geyim oldu, lakin qadınlar üçün tabu olaraq davam etdi.
19-cu əsr
19-cu əsrdə Qərb mədəniyyətində qadın geyimlərinin kəsilməsi digər əsrlərə nisbətən daha geniş yayıldı. Ətəklər kifayət qədər dar olmağa başladı.
20 və 21-ci əsr
1915-ci illərdən sonra gündüz paltarları üçün ətəyin uzunluğu əhəmiyyət kəsb etməməyə başladı. Növbəti əlli il ərzində ətəklər qısa (1920-ci illər), sonra uzun (1930-cu illər), sonra yenə qısa (müharibə illəri), daha sonra uzun ("Yeni Görünüş"), 1967-1970-ci illər arasında isə ən qısa ətəklər (tabu sayılan alt paltarları görünməmək şərtilə) dəbdə olmuşdur.
1970-ci illərdən bəri, qadınlar üçün ən rəsmi vəziyyətlər xaricində şalvar geyinmək məqbul seçim hesab olunur.
Ətək dünyanın əksər məktəblərində qızlar üçün geyim formasının bir hissəsidir, uzunluğu yerli mədəniyyətdən asılı olaraq dəyişir. Pilləli tartan naxışlı yubka İngiltərədə XX əsrin əvvəllərindən bəri qızların məktəbli geyimlərinin bir hissəsi olmuşdur. 21-ci əsrdə ətək qadınlar üçün Qərb geyim üslubunun bir hissəsinə çevrildi və həm işgüzar, həm də ofis geyimi, eyni zamanda idman geyimləri kimi istifadə olunur (məsələn, tennisdə). Ətək eyni zamanda stüardessa, ofisiant, tibb bacısı və hərbçi qadınlar üçün rəsmi geyim kimi məcburi ola bilər.
Şeymas Hini
Şeymas Hini — irland yazıçı, Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatı (1995).
Həyatı
Şeymas Jastin Hini irland şairi, nasir və tərcüməçidir. Şimali İrlandiyanın Derri qraflığında, doqquz uşaqlı ailənin birinci övladı kimi doğulmuşdur. 1957–1961-ci illərdə Bel-fast universitetində ingilis filologiyası üzrə təhsil almışdır. Hazırda Dublində yaşayan müəllif ötən əsrin 60-cı illərindən başlayaraq indiyə qədər ədəbi yaradıcılığı ilə bir sırada pedaqoji fəaliyyətini də davam etdirir. Müxtəlif vaxtlarda Şeymas Hini Dublindəki Kerisfort-Kollecin, Belfast Kraliça universitetinin, habelə Berkli (Kaliforniya, ABŞ) və Harvard universitetlərinin professoru olmuşdur. Bir müddət Oksford universitetində müasir poeziyadan mühazirələr oxumuşdur.
Yaradıcılığa nisbətən gec, ali təhsilini başa vurduqdan sonra başlamışdır. "Naturalistin ölümü" (1966), "Zülmətə qapı" (1969), "Qışın sonu" (1972), "Çöl işləri" (1979) adlı kitablarında toplanan şeir və poemalar Şeymas Hinini müasir irland poeziyasında öz yeri və dəsti-xətti olan şair kimi tanıtmışdır. Onun əksər şeirlərinin mövzusu torpaq və ölümlə bağlıdır. Torpaq şairin nəzərində bütün başlanğıcların başlanğıcıdır. Yeni nə varsa hamısı torpaq üzərində qurulduğu kimi köhnə də burada dağılır, ölüm nələrisə apardığı kimi həyat da bir çox şeyləri yeniləyir. Torpaq yaradılışın və sonun təcəssümünə çevrilir.
Hini irlandların əcdadı sayılan qədim keltlərin tarixi ilə də yaxından maraqlanır. Xüsusən arxeoloq P. Qlobun İrlandiya və Şimali Avropanın əski tarixindən bəhs edən "Bataqlıq xalqı" kitabı şairin "Zülmətə qapı" və "Şimal" (1975) adlı poetik toplularında bir silsilə "bataqlıq şeirləri"nin meydana çıxmasına təkan vermişdi. Tarix və mifologiya Hini üçün həm də insan yaşantılarının, insan sarsıntı və iztirablarının unversallığını göstərmək üçün mühüm bədii vasitədir.
Hini qlobal mövzulara, epik səhnələrə o qədər də maraq göstərmir. Onu təfərrüatlar daha çox maraqlandırır. Və müəllif bu təfərrüatların köməyi ilə qloballıq təəssüratı yaratmağa nail olur. 1974-cü ildə Şeymas Hiniyə İrland İncəsənət Cəmiyyəti — Aosdana tərəfindən Saoi-ustad adı verilmişdir. Öz sıralarında irland mədəniyyətinin 200-dən çox tanınmış simasını birləşdirən bu Cəmiyyətdə yalnız 7 nəfər Saoi adına layiq görülə bilər. Başqa sözlə desək, son otuz beş il ərzində Şeymas Hini irland elm və mədəniyyətinin ən seçkin yeddi simasından biri kimi tanınır. Təsadüfi deyil ki, Amerika şairi Robert Lauell onu "Yetsdən sonra irland ədəbiyyatının ən mühüm siması" kimi adlandırmışdır.
İndiyə qədər irland şairinin ondan çox poetik məcmuəsi çap olunmuşdur. O, həmçinin üç pyesin və bir neçə nəsr əsərinin müəllifidir. Şeymas Hini fikir və mülahizələrini yalnız bədii əsərləri ilə deyil, həm də dünyanın müxtəlif universitet və elmi cəmiyyətlərində çoxsaylı auditoriya qarşısında oxuduğu mühazirələr və mətbuatdakı esseləri vasitəsi ilə də çatdırır. Belə mühazirələrin bir qismi müəllifin "Hər şeyin yerini dolduran poeziya" (1995) kitabında toplanmışdır. Hiniyə görə yalnız şeir insanın qəlb tarazlığını təmin edə bilər, bütün yaramaz, qaranlıq, cahil və antibəşəri qüvvələrə qarşı üsyan və etirazın ifadəsinə çevrilə bilər.
1995-ci ildə Şeymas Hini "insanın gözləri qarşısında indiki günün heyrətamiz mənzərələrini açan və keçmişin xatirələrini dirçəldən, lirik gözəlliyi və etik dərinliyi ilə seçilən poeziyasına görə" Nobel mükafatına layiq görülmüşdür. Laureatın 1995-ci il dekabrın 7-də İsveç Akademiyasının təntənəli yığıncağında oxuduğu "Borc verən poeziya" adlı Nobel mühazirəsi çağdaş cəmiyyətdə poetik sözün roluna və əhəmiyyətinə həsr edilmişdi.
Maraqlıdır ki, Şeymas Hini yalnız heyranlarını və pərəstişkarlarını deyil, həm də ən sərt tənqidçilərini vətəni İrlandiyada tapmışdır. Onun yaradıcılığı haqqında bir sıra kəskin tənqidi iradlar məhz öz ölkəsində səslənmişdir.
2000-ci ildə Hini orta əsrlər anqlosaks folklorunun diqqətəlayiq nümunəsi sayılan "Beonulf" eposunu yüksək ustalıqla müasir ingilis dilinə çevirmişdir. Bu əsər ingilisdilli ölkələrdə, ilk növbədə isə ABŞ və Böyük Britaniyada ilin mühüm ədəbi hadisəsi kimi qiymətləndirilmiş və bestsellerə çevrilmişdir.
Nobel irland şairinin sonuncu mükafatı olmamışdır. 1996-cı ildə onun "Ürək səviyyəsi" adlı lirik toplusu "İlin kitabı" nominasiyasının qalibi elan olunmuşdur. 2006-cı ildə isə Şeymas Hini "Rayon və dairə" şeirlər kitabına görə T. Eliot mükafatını almışdır. Onun xanımı Mariya Devlin də yazıçıdır.
Asiya-Sakit Okean Texnologiya və İnnovasiya Universiteti
Tarixi və fəaliyyəti
Ali məktəb 1993-cü ildə Asiya-Sakit Okean İnformasiya Texnologiyaları İnstitutu olaraq Malayziyada fəaliyyətə başlayıb, 2004-cü ildən universitet statusu əldə edərək Asiya-Sakit Okean Texnologiya və İnnovasiya Universiteti adlandırılıb. Universitetin əsas hədəfi – yeni və daha effektiv düşüncə tərzlərindən istifadə edərək tələbələri oxumağa, əhatə edən şəraitə uyğunlaşmağa və başqa cür düşünməyə hazırlamaq məqsədilə şəxsi təhsil proqramları vasitəsilə innovasiyaları öyrətməkdən ibarətdir.
Nailiyyətlər və müxtəlif milli və regional yarışlarda universitetin qələbələri ali təhsil, o cümlədən innovasiya tədqiqatları sahəsindəki mükəmməlliyi təsdiq edir. Bütün tədris proqramları Malayziyanın Təhsil Nazirliyi tərəfindən təsdiq edilib və Malayziya İxtisas Agentliyi tərəfindən təyin edilib.
Kampus sistemi
Asiya-Sakit Okean Texnologiya və İnnovasiya Universiteti Malayziyanın paytaxtı Kuala-Lumpur şəhərində, Texnologiya parkında yerləşdirilib. Şəhər Malakka yarımadasının cənub-qərbində, Klanq və Qombak çaylarının kəsişdiyi yerdə yerləşir. Ölkənin əhəmiyyətli ticarət-sənaye və maliyyə mərkəzidir. Belə ki, şəhərdə və onun ətrafında kauçuk emalı,palma yağının və digər qida məhsullarının istehsalı, avtomobillərin quraşdırılması, o cümlədən elektrotexnika və elektron məmulatların və s. istehsalı həyata keçirilir. Şəhərin xüsusilə tələbələr üçün çox əlverişli olan, ucuz və rahat hərəkət təklif edən effektiv ictimai nəqliyyat şəbəkəsi var. O, avtobuslardan, yerüstü metrodan və monorelsdən ibarətdir.
Ali məktəbin həmçinin Şri-Lankada, Hindistanda və Pakistanda kampusları inşa edilib.
Universitetin yataqxanası 3 tikilidən - Vista Komanwel, Fortune Park and Savanna Condominiums ibarətdir. Yataqxana tələbələrin rahatlığının təminatı baxımından bütün yaşayış vasitələri ilə tamamilə təchiz edilib. Yataqxanada hovuz, camaşırxana, kafelər, 24 saat fəaliyyət göstərən mağazalar və s. mövcuddur.
Tələbələr üçün icarə haqqı mənzilin və təklif edilən xidmətlərin həcmindən asılı olaraq 103 ABŞ dollarından 382 ABŞ dollarınadək dəyişir. Xarici ölkələrdən olan tələbələr tələbə yataqxanasında və ya universitet şəhərciyinin yanında özəl sektorda qala bilərlər.
Onu da qeyd etmək lazımdır ki, yataqxananın bütün ərazisi WiFi simsiz internet şəbəkəsi ilə əhatə olunub. Belə ki, tələbələr sutka ərzində yüksək sürətli internet xidmətindən fasiləsiz istifadə edə bilirlər.
Təhsil strukturu
Universitetə qəbul olunmaq üçün ingilis dili biliyi xüsusi rol oynayır. Ali məktəb ingilis dilinin intensiv öyrənilməsi (Intensive English Programme) proqramını təqdim edir. Proqram ingilis dilinin intensiv və ətraflı öyrənilməsi üçün nəzərdə tutulub. Proqramın mənimsənilməsi akademik proqramların öyrənilməsi üçün universitetə daxil olmağa imkan yaradır. Proqram 7 səviyyəni əhatə edir, hər səviyyə 4 həftə davam edir. Proqram tələbə tərəfindən IELTS 6.0 səviyyəsinin nailiyyətinə hesablanıb.
Universitet texnologiyalarla bağlı ixsisaslarının geniş spektrini təklif edir:
İnformasiya Texnologiyaları fakültəsində informasiya texnologiyaları, informasiya sistemləri, təhlükəsizlik üzrə informasiya texnologiyaları, şəbəkə hesablamaları, mobil texnologiyalar, analitik məlumatların işlənməsi, korporativ hesablamalar, biznes sahəsində informasiya texnologiyaları, məlumatların hesablama emalı, internet texnologiyalar, elektron ticarət texnologiyası, multimedia texnologiyası ixtisaslarının tədrisi həyata keçirilir.
Media və veb texnologiyalar fakültəsinə kompüter oyunlarının hazırlanması, multimedia texnologiyaları, veb-media texnologiyaları, media informatika kafedraları daxildir.
Mühəndislik fakültəsində tələbələrin elektrotexnika və elektron mühəndislik, informasiya texnologiyaları üzrə elektron mühəndislik, telekommunikasiya texnologiyaları, mexatron mühəndislik ixtisasları tədris olunur.
Magistratura təhsil pilləsi üzrə texnologiyaların idarə edilməsi, proqram mühəndisliyi, mobil kompüter sistemləri, hesablama texnikası, MBA və İT ixtisasları təqdim edilir. Təhsil haqqı bakalavriatura pilləsi üzrə təqribən 6000 ABŞ dolları, magistratura üzrə isə 11000 dollar təşkil edir.
İllik təhsil haqqından əlavə, daxil olma haqqı, qeyd ödəməsi, kitabxana tərəfindən istifadə, icazə vərəqəsi üçün ödənişlər, tibbi sığorta, tələbə vizasının yenilənməsi, Staffordşir Universiteti imtahanları üçün ödəmələr mövcuddur.
Beynəlxalq əlaqələri
Universitet informasiya texnologiyaları sahəsində Microsoft, Rational Rose, Prometric, EC_Council, eAct Technologies və EPSON kimi İT üzrə aparıcı dünya şirkətləri ilə geniş əlaqələrə malikdir.
Ali təhsil ocağı bir sıra xarici universitetlərlə əməkdaşlıq edir, tələbələrə akademik proqramların və tədqiqatların seçiminin yüksək spektrini təmin edir və xarici universitetdə qalan modulları bitirməyə imkan verir. Sözügedən universitetin diplomları Böyük Britaniyanın və Avstraliyanın aparıcı universitetləri tərəfindən tanınır. Son statistik göstəricilərə əsasən, bu ali məktəbin məzunlarının əksəriyyəti 6 ay ərzində iş tapa bilirlər. Bu fakt universitetdə müasir təhsil texnologiyalarının inkişaf etdirildiyini, kadrların peşəkar səviyyədə hazırlanmasının tədris prosesində prioritet olduğunu bir daha sübut edir.
Ali məktəbin bütün proqramları Staffordşir Universitetinin keyfiyyət zəmanətinə malikdir. Universiteti bakalavriatura və magistratura təhsil pillələri üzrə bitirən bütün tələbələr korporativ sistemlər, informasiyanın idarə edilməsi, biznes prosesləri və informasiya sistemləri üzrə magistr ixtisas istiqamətləri istisna olmaqla Asiya-Sakit Okean Texnologiya və İnnovasiya Universiteti ilə yanaşı Staffordşir Universitetinin sertifikatlarını əldə edirlər. Staffordşir Universiteti ilə möhkəm münasibətlər Malayziyada ən güclü və müvəffəqiyyətli xarici əməkdaşlıqlardan biridir.
Hazırda universitetdə 80-dən artıq ölkədən (Çin, İndoneziya, Sinqapur, Tayvan, Vyetnam, Tayland, Hindistan, Pakistan, Keniya, Konqo, Yəmən, Səudiyyə Ərəbistanı, Qazaxıstan və s.) tələbələr təhsil alırlar. Ali məktəb texnologiyalar sahəsində 14000-dən çox yüksək ixtisaslaşdırılmış mütəxəssis hazırlaması ilə yüksək səviyyəli universitet reputasiyası qazanıb.
Quşqava (Azərşəhr)
Quşqava — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Azərşəhr şəhristanı (Tufarqan) ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 205 nəfər yaşayır (56 ailə).
Yurdçu arxeoloji abidələr kompleksi
Yurdçu arxeoloji abidələr kompleksi – Naxçıvan Muxtar Respublikasının Kəngərli rayonu Yurdçu kəndi ərazisində yerləşən arxeoloji abidələr kompleksi.
Yurdçu arxeoloji abidələr kompleksinə 5 arxeoloji abidə daxildir:
Demokratiya
Demokratiya - insan şəxsiyyətinə hörmətdir
Demokratiyanın əsasını şəxsiyyətin azadlıq hüququ, insanın şəxsiyyətinə hörmət təşkil edir. Ümumdünya insan haqqları Bəyannaməsinin müqəddiməsində oxuyuruq: «... bəşəriyyət dediyimiz bir ailənin bütün üzvlərinin ləyaqətinə, onların bərabər və ayrılmaz hüquqlarına hörmət etmək azadlığın, ədalətin və ümumi sülhün əsasını təşkil edir».
Demokratiya dərisinin rəngindən, cinsindən, dilindən, dinindən, ictimai vəziyyətindən, mülki vəziyyətindən və silkindən asılı olmayaraq bütün vətəndaşların bərabərliyini nəzərdə tutur. Lakin bərabərlik sözünü geniş mənada başa düşmək lazımdır: bu, həm imkanların bərabərliyidir, həm qanun qarşısında bərabərlikdir, həm də nümayəndəlik bərabərliyidir.
Demokratiyadan danışarkən biz, hər şeydən əvvəl, insanın müəyyən (ayrı-ayrı ölkələrdə müxtəlif) mexanizmlərin vasitəsilə dövlətin idarə edilməsində iştirakını, bu və ya digər kollektivin bərabər hüquqlu üzvü olmasını, öz mövqeyini ifadə etmək və eşidilə bilmək imkanını nəzərdə tuturuq.
Bu o deməkdir ki, demokratiyanı seçərkən biz bütün vətəndaşların bərabərliyinə inam hissindən çıxış edirik. Bir tərəfdən bu inam insanın azad olması fikrinə əsaslanır, digər tərəfdən isə, yaddan çıxarmaq olmaz ki, bir nəfərin azadlığı başqalarının da azad olmasına mane olmamalıdır. Bu fikri sübut etmək üçün Karl Popper belə bir misal gətirir Məhkəmədə qonşusunu döymüş bir xuliqanın işinə baxılır. Xuliqan deyir: «Mən azad vətəndaşam və öz yumruğumu istənilən istiqamətdə hərəkət etdirə bilərəm». Hakim bu sözlərə müdrik bir cavab verir: «Sizin yumruğunuzun sərbəst hərəkəti qonşunuzun burnunun vəziyyəti ilə məhdudlaşır.» Başqa sözlə desək, siz öz hərəkətlərinizdə yalnız o dərəcədə azadsınız ki, bu hərəkətlər başqasına mane olmur. Axı onun da sizin kimi hüquqları var.
Özünə rəhbər seçməkdə bərabər iştirak da elə bununla izah edilir. Demokratiyada hər kəs bir səsə malikdir, və bu səs hamıda bərabərdir. Əlbəttə, həyatda bu bərabərlik idealının öz çatışmazlıqları var. Ciddi tədqiqatlar aparmağa ehtiyac yoxdur. Elə onsuz da məlumdur ki, çox yüksək inkişaf etmiş demokratiyaya malik dövlətlərdə belə heç də bütün vətəndaşların öz azadlıqlarından istifadə etmək hüquqları bərabər deyil. Məsələn, ABŞ-nin indiki prezidenti Bill Klinton çalışır ki, mövcud qaydaları dəyişsin. Onun fikrinə görə seçkilərdə iştirak edən hər bir vətəndaşın savadlılığı müəyyən testlər vasitəsilə yoxlanılmalıdır.
Demokratik idarəetmənin şərtləri
Ümumi hüquqda (public law) hüquqi dövlət prinsipi idarə olunanların azadlıqlarının təminatı vasitəsi kimi qəbul edilir. Bu məqsəd üçün demokratik idarəetmə də hüquqi dövlətin reallaşması şərtidir. Siyasət və ümumi hüquq tarixi göstərir ki, idarə olunanların dövlət idarəsində iştirak etmədikləri şəraitdə liberal rejimin qurulması mümkün olmayıb. Xalqın birbaşa və ya dolayı qərar vermə prose-sinə qatılması, yəni iqtidarın demokratikləşməsi, azadlığın reallaşması üçün "sine qua non" mahiyyətini alıb.
Demokratiyanı reallaşdırma vasitələri dəyişdikcə və inkişaf etdikcə demokratiyanın tərifi də dəyişəcək. Bu idarə formasının birbaşa xalq tərəfindən olmasa da, "xalq üçün" olması şərtdir. Adi hallarda bəlkə xalq iqtidara qatıl-mır, qərar vermə prosesinə təsir göstərmir, lakin bu yola əl atmaq istədiyi vaxt əli qolu bağlıdırsa, demokratiyadan danışmaq yersizdir. Bunu reallaşdıracaq olan rejimlər həm qanunlarla, həm adətlərlə, həm də nəzarət mexanizmi ilə azadlıqlara təminat verməlidir. Digər tərəfdən, təmin edilməli olan azadlıq çox-luğun deyil, maksimum sayda şəxsin azadlığıdır. Yəni siyasi cəmiyyətin bütün təbəqələrinin könüllü şəkildə uzlaşdırılmasıdır. Avropa İnsan Hüquqları Məh-kəməsi azlıqların hüquqlarını qoruduğu kimi, ölkənin çoxluq təşkil edən əhali-sinin bu azlıqlara, onların narahatedici istəklərinə dözməli olduğunu göstərib və bunu da (dözümlülük və tolerantlıq) demokratiyanın ayrılmaz xüsusiyyəti sayıb. Avropa Məhkəməsi azlıqlar olaraq əsasən irqi, siyasi və dini azlıqları nəzərdə tutur, lakin bunlarla da məhdudlaşdırmır. Demokratik adətlərə gəldikdə isə, onların olmadığı cəmiyyətdə qanunların təkbaşına təsirli olmayacağını qeyd etməliyik. Bu adətlərin necə bərqərar ola-cağı isə cəmiyyətin böyük və ya təsirli qisminin demokratiyaya olan inancına bağlıdır. Nəzarət mexanizmi də, sadəcə, idarəçi şəxslər üzərində deyil, idarə edən çoxluğun nəzarətini də əhatə etməlidir. Burada, sadəcə, inzibati hüquqi aktların qanunlara uyğunluğu deyil, eyni zamanda "çoxluğun" çıxardığı qanun-lar üzərində konstitusional nəzarət də önəmlidir.
Demokratiya nəzəriyyəsi
Demokratik dövlətlərlə əlaqədar iki dəyişik demokratiya nəzəriyyəsi vardır:
Normativ demokratiya nəzəriyyəsi
Normativ demokratiya nəzəriyyəsinə görə demokratiyanın tam mənasıyla təmin edilə bilməsi üçün alınan qərarların xalqın hamısını məmnun etməsi lazımdır. Həmçinin xalq hakimiyyəti mənasında işlədilən demokratiya normativ yanaşmadır.Burada əsasən azadlıq,bərabərlik,insan ləyaqətinə hörmət və həmrəylik kimi dəyərlər ön planda götürülür.Normativ yanaşmanın müsbət və mənfi cəhətləri var.Onun müsbət tərəfi götürdüyü əsas dəyərlərdirsə,mənfi tərəfireallıqdanuzaqlaşıb demokratiyanı ideallaşmaqdır. Ancaq gerçək həyatda bu vəziyyət qeyri-mümkündür. Çünki hər fərdin gözləmələri, istəkləri, ehtiyacları fərqlidir. Hər kəsi eyni anda məmnun etmək mümkün deyildir. Bu səbəbdən bu nəzəriyyə ideal və utopik bir nəzəriyyədir və hal-hazırda heç bir dövlətdə tətbiq olunmur.
Potentilla reptans
(Potentilla reptans) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü. Gövdəsi çox uzun, sürünən, kök bağlayan və tüklü çoxillik ot bitkisidir. Kökümsovu qalındır.
Yarpaq
Kökətrafı yarpaqları uzun saplaqdadır, yarpaqcıqları 5-7 ədəd olub, barmaqvaridir. Gövdə yarpaqları daha qısa saplaqda yerləşmişdir; yarpaqcıqlar əksinəyumurtaşəkilli və ya uzanmış yumurtaşəkillidir, qaidəsi pazşəkilli, yuxarı hissədə dəyirmi dişli, üst tərəfdən çılpaq, alt tərəfdən qismən tüklüdür.
Çiçək
Çiçəkləri tək və ya 2 ədəddir, diametri 2 sm-dir. Çiçək saplağı qoltuqda yerləşib, uzundur, uzunluğuna görə yarpaqları keçir və ya onlara bərabərdir. Ləçəklərinin uzunluğu 8–10 mm olub, qızılı-sarı rəngdədir, əksinəürəkşəkillidir, kasa yarpağından uzundur.
Meyvə
Meyvələri qırışlıdır, təpə sütuncuğu uzunluğuna görə meyvə ilə eynidir. Çiçəkləməsi iyun ayında baş verir. İyun-avqust aylarında meyvə verir.
Yaşayış mühiti
Dağ meşələrinin açıq yerlərində, alaqlı çəmənlərdə, yol kənarında rast gəlinir.
Qara siçovul
Qara siçovul (Rattus rattus) — gəmiricilər dəstəsinin Siçanlar fəsiləsinə (Muridae) aid məməli növüdür.
Xarici görünüşü
Bir sıra morfoloji əlamətlərinə görə boz siçovuldan fərqlənir. Quyruğu həmişə bədənindən uzun olur. İrəli qatlanmış girdə qulağı gözünü örtür. Bədəninin uzunluğu 190, quyruğu 228 mm-ə qədərdir. Sifəti ensizdir. Quyruğu sıx tüklərlə örtülmüşdür. Qulağının uzunluğu 28, arxa pəncəsi 41 mm-dir. Çəkisi 250 q-a çatır. Xəzinin rəngi belində saf-qaradan bəzən yaşılımtıl-metal parıltılı noxudu-boz-qonura qədər, qarnında isə qara-bozdan sarımtıl-ağa qədər dəyişir.
Yayılması
Demək olar ki, bütün dünyada yayılmışdır. Cənubi Asiya, Malay arxipelaqı adaları və Aralıq dənizi ətrafı isə onun qədim yaşayış vilayətləridir. Arealın Zaqafqaziya hissəsində bir çox şəhərlərdə və başqa yaşayış məntəqələrində başlıca olapraq dəmir, şose və su yolları boyunca rast gəlinir. Dəyişkənliyi öyrənilməmişdir. Azərbaycanda qara siçovulun vəhşi populyasiyaları yarımsəhra və aran meşələrinin ayrı-ayrı sahələrini tutur (Lənkəran ovalığı, Alazan- Əyriçay vadisi, Kür-Araz ovalığının kiçik bataqlaşmış massivləri).
Çoxalması və yaşama müddəti
Boz siçovula nisbətən daha az intensiv çoxalır. Təbii şəraitdə yaşayan heyvanlarda artıq oktyabrda boğaz dişilərin sayının kəskin azalması müşahidə edilir. İldə 2-3 nəsil verir, hər nəsildə orta hesabla 6 bala olur. Ölüm faizi 91-97 % olub, təbiətdə yaşama müddəti 1 ildir. Qapalı şəraitdə 4 ilə qədər yaşayır.
Qidalanması
Meyvələr, pöhrələr və qabıqla qidalanır. Boz siçovulla müqayisədə heyvani yem az rol oynayır.
Sayı və insan üçün əhəmiyyəti
Qara siçovul geniş yayılmış və çoxsaylı növdür. İnsanın təsərrüfat fəaliyyəti bu növü sığınacaqlarla, qida ilə və məskunlaşma imkanı ilə təmin etməklə onun geniş yayılmasına səbəb olmuşdur. Bununla bərabər, son 200 ildə qara siçovulun Avropanın mülayim qurşağındakı arealı kəskin kiçilmiş və parçalanmışdır. Hesab edilir ki, boz siçovul qara siçovulu sıxışdırır. Vurduğu ziyan boz siçovulda olduğu kimidir. Xüsusən narinci və limon plantasiyalarında ağacların gövdələrini, budaqlarını zədələyir, meyvələrin lətini yeyir.
Potentilla rimicola
(Potentilla rimicola) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Boro (Formula-1 komandası)
HB Bewaking Alarm Systems maşınları yalnız 263 dairə (1063 km) vura bilmişlər.
Zibeydə xanım
thumb|300px|Zibeydə Xanım, qızı [[Makbule Atadan|Makbulə və oğlu Mustafa Kamal]]
Zibeydə Xanım — Türkiyə Cümhuriyyətinin qurucusu Mustafa Kamal Atatürkün anasıdır. Əslən Karamanlıdır.
Ailə mənşəyi
Osmanlı İmperiyası dövründə, II Mehmed zamanında Anadoludan (İzmir) Rumeliyə köçən və Saloniki yaxınlarındakı Langazada torpaq işləri ilə məşğul olan bir Türkmən ailəsi olan Hacı Sufi ailəsindəndir. Atası: Sofuzade Feyzullah (Sadullah) Ağa, anası : Molla Xanım olaraq xatırlanan Aişə Xanımdır. Dövründə qadınların məktəbə getməsi məşhur olmadığı üçün, oxucu yazar olması səbəbiylə özü də Zibeydə Molla olaraq xatırlanardı.
Hacı Sufi kimi dininə bağlı bir ailədən gəldiyi üçün özü də elə idi. Türk tarix kitablarında tez-tez keçən, təhsil sisteminin qarışıq olduğu bir dövrdə, Mustafa Kamalın nə növ bir məktəbə gedəcəyi mövzusundakı mübahisə/müzakirələrdə Zibeydə Xanımın, dini təhsil verən Məhəllə Məktəbinə getməsində israrçı olması bu yüzdəndir.
Salonikidə Gömrük Mühafizə Təşkilatında məmur Əli Rza Əfəndi ilə 1871-ci ildə hələ 14 yaşında ikən evləndi. Əli Rza Bəy, sarışın və mavi gözlü bir qadınla evlənməyi xülyalarkən, özündən 20 yaş kiçik olan, qara saçlı və dərin mavi gözlü bu qadına sevdalandığını ifadə etmişdir.
Bərabər/yoldaşı Əli Rza Əfəndi Yunanıstan sərhədində Çayağzı (ya da Keşiş Köprüsü)ına təyin ediliği üçün daşınmış və orada Ömər və Əhməd ölmüş.
1881-ci ildə dördüncü uşaqları Atatürk, 1885-ci ildə Məqbula Atadan, 1889-cu ildə Naciyə doğuldu. Naciyəni də kiçik yaşda vərəmdən itirdilər. Əli Rza Əfəndi də 1888-ci ildə öldü.
İkinci Evlilini
Bunun üzərinə Zibeydə Xanım, uşaqlarını da götürərək böyük qardaşı Hüseyn Beyin Langazadakı cütlüyünə getdi. Atasının erkən ölümünün və dayısının cütlüyündə ailənin kişis(n)i olaraq yaşadıqlarının Mustafa üzərində dərin təsirləri olduğu düşünülər.
Mustafa Kamal, Əli Fuad Cebesoya, Ragıp Bəy haqqında
''Mənə qarşı hamı/həmişə çox hörmətli davranmış, böyük adam muameleri etmişdir. Nəzakətli və nəzakətli bir insandır.''
demişdir.
1919-cu ildə Anadoluya çıxdığından bəri görmədiyi və üstəlik Osmanlı Padşahı tərəfindən haqqında ölüm əmri verildiyini öyrəndiyi oğulu Mustafa Kamal ilə ancaq 14 iyun 1922da Adapazarıında təkrar görüşən Zibeydə Xanım, onun yanına Ankaraa yerləşdi. Ancaq bu şəhərin sərt iqlim şərtləri sağlamlığını mənfi təsir edincə müalicə məqsədiylə İzmira getdi. 14 yanvar 1923 günü 66 yaşında həyatını itirdi. İzmirın Karşıyaka, mahalında 1940-cı ildə etdirilən abidə məzarda yatmaqdadır.
Ditiofosfat turşusunun efirləri
Ditiofosfat turşusunun efirləri (ДТФ)- qeyri-üzvi birləşmədir. Belə birləşmələri almaq üçün bu turşunun Na duzundan istifadə edilir. DTF həm efirləri, həm də metal duzları sürtkü yağlarına aşqar kimi geniş tətbiq olunur.
Ditiofocfat turşusu
ДТФ kristalhidrat əmələ gətirir, Na3PO2S2•17H2O etanolda həll olmur. Onun kristalları 45-460C-də əriyir. ДТФ turşusunun metal duzları, o cümlədən Zn duzu (ДФ-11) oksidləşmə, korroziya, siyrilmə və yeyilməyə qarşı yüksək keyfiyyətə malikdir. Onun mürəkkəb üzvi efirləri isə transmissiya yağlarının siyrilmə və yeyilməyə qarşı xassələrini yüksək dərəcədə yaxşılaşdırır. ДТФ turşusunun aromatik həlqəvi 1 radikallı birləşmələri isə yüksək oksidləşməyə qarşı xassəyə malikdir. Tritiofosfat turşusunun efirlərinin karbohidrogen radikallarının yeyilmə və korroziyaya qarşı xassələrinin effektliyinin təsirini öyrənmək üçün onların bəzi alkil və allil radikallı efirləri sintez edilib tədqiq edilmişdir. Bəzi tədqiqatlar göstərmişdir ki, yeyilməyə qarşı təsir xassəsi bu birləşmədə olan karbohidrogen radikallarının quruluşundan asılıdır, yəni zəncir böyüdükcə birləşmələrin effektliyi azalır, S- allil efiri daha yüksək effekt verir.
DTF tipli aşqarlar
Motor yağlarının komponentlərindən biri ditiofosfat tipli aşqarlardır. Tiofosfor üzvi birləşmələri çoxfunksiyalı xassələrinə görə sürtkü yağlarına aşqar kimi istifadə olunan müxtəlif üzvi birləşmələr arasında əsas yerlərdən birini tutur. Fosfor 5-sulfidin spirtlərlə reaksiyası bir əsrdən əvvəl kəşf edilmişdir, lakin düzgün 0,0'-dialkilditiofosfor turşularının əmələgəlmə tənliyi P.S.Pişimukanın fundamental işlərinin nəticəsində müəyyən edilmişdir. O, ilk dəfə göstərmişdir ki, fosfor 5-sulfidin spirtlərlə reaksiyası aşağıdakı kimidir:
Ditiofosfor turşusunun quruluşu sonralar T.V.Mastin əməkdaşları və başqa tədqiqatçılar ilə təsdiq edilmişdir. Lakin ilk dəfə 1953-cü ildə M.İ.Kabaçnikov və T.A.Mas¬trükova ditiofosfor turşusunu təmiz halda ayırmışdılar. Çox saylı tədqiqatlar fosfor 5-sulfidin alifatik, aromatik spirtlərlə, aminlərlə, tiospirtlərlə və s. reaksiyalarından ditiofosfor turşularının alınma üsuluna həsr edilmişdir. Spirtlərin homoloji sırasındakı aşağı nümayəndələri daha yuxarı sırada yerləşənlərə nisbətən daha asan reaksiyaya girirlər (temperatur 50-1000C qədər). Fenol və onun homoloqları fosfor 5-sulfidlə nisbətən sərt şəraitdə (1400C qədər), xlor əvəz edilmiş fenollar isə çətin 1500C-də və daha yüksək temperaturda qarşılıqlı təsirdə olurlar, lakin burada aralıq reaksiyalar da gedir və çox halda ditiofosfor turşuları çətin ayrılır, yaxud ayrılması mümkün olmur. Havada yüksək oksidləşməyə və rütubətliyə həssas olduqlarına görə, ditiofosfor turşularının turş efirləri yağlara aşqar kimi istifadə edilə bilməz. Buna görə də, oksidləşmə, korroziya və yeyilməyə qarşı yüksək xassələrə malik metal saxlayan dialkil və diarilditiofosfatlar sürtkü yağlarına aşqar kimi geniş yayılmışdır. Ditiofosfor turşularının duzları ditiofosfor turşularının turş efirlərinin metal oksidləri və ya hidrooksidləri ilə neyrallaşmasından alınır.