I_Abbas
1615–1618-ci illər müharibəsi
I Şah Abbas sülhün pozulmasının qarşısını almaq üçün hədiyyələrlə öz elçisini I Sultan Əhmədin yanına göndərdi, lakin Osmanlı sultanı müharibəyə başlamaq haqqında qərar verdi. I Şah Abbas Qasım xanla 200 tay ipəyi Osmanlı sarayına göndərsə də sultan qərarını dəyişmədi. Növbəti dəfə göndərilən Səfəvi elçisi həbs edilib zindana salındı. Beləliklə, 1616-cı ilin aprelində baş vəzir Qara (və ya Öküz) Mehmet paşanın rəhbəriyi ilə Osmanlı ordusu Ərzurumdan yürüşə başladı. Hələbdən Qarsa gələn Mehmed paşa buradakı qalaları möhkəmləndirərək iki qüvvəni İrəvan və Nəhavəndi ələ keçirməyə göndərdi. İrəvan yaxınlığında kiçik Səfəvi qüvvəsi məğlub edildi və şəhər mühasiriyə alındı. Osmanlıların lazımı mühasirə silahlarından yoxsun olmaları ilə birlikdə, mühasirədəki qızılbaşlar cəsarətlə müqavimət göstərirdilər. Osmanlı ordusu həm qızılbaşların qəfil hücumlarından, həm də soyuqdan böyük itkilərə məruz qaldılar. Nəhayət Mhmed paşa İrəvanın mühasirəsini ləğv etməyə və Ərzuruma geri çəkilməyə məcbur oldu. 1616-cı ilin noyabr ayının 17-də o, vəzifəsindən alındı və yerinə Damat Xəlil oaşa təyin edildi. O, şərq ordularının komandanı oldu. O, cəbhəyə gəlmək üçün yolda olarkən bölgəyə hücum edən Osmanlı vassalı Krım tatarlarının dəstələri Gəncəni, Naxçıvanı və Culfanı yağmaladı. 1617-ci ildə hərbi əhəmiyyət baxımından əhəmiyyətli bir hadisə baş vermədi. 1618-ci ildə Xəlil paşa Səfəvi imperiyası üzərinə yeni hücuma başlamaq qərarına gəldi. Onu Krım tatarlarının və gürcülərin dəstələri dəstəkləməkdə idilər, lakin yürüşə başlamamışdan əvvəl o, Qəzvindəki şahın yanına elçi göndərərək sülh təklif etdi və sülhün şərti olaraq şahdan ələ keçirdiyi torpaqları tərk etməsini istədi. Bu dəfə də Abbas bu dəfə birbaşa xalqa müraciət etməyə başlayan daxildəki sülh tərəfdarları ilə mübarizə aparmağa məcbur oldu. Yaxşı formada planlanmış təbliğatını işə salmaq üçün o, Osmanlı elçisini Qəzvinin əsas meydanında atın üzərində, həm də arxasında böyük xalq kütləsinin toplaşdığı halda qarşıladı və elçi ona sultanın məktubunu təqdim etdi. Elçi ona məktubu təqdim edərkən Abbas artıq sülh şərtlərindən xəbərdar olmaqla birlikdə, onları qəbul etməməkdə qərarlı idi. O, məktubu əzib kənara atmaqla birlikdə, yüksək səslə "artıq nə sülh şərtləri barədə eşitmək, nə də məktub görmək istəyirəm, bütün olanlar, əgər Osmanlı onlara aid olanlarla yetinməklə kifayətlənsə və Səfəvilərə aid olan mülklərə iddialarına ara versəydilər bir neçə sözlə yekunlaşdırıla bilərdi". Sonda əlavə etdi ki, əgər o, müharibə aparmağa məcbur edilərsə axıdılacaq bütün məsumların qanının günahı Osmanlının boynunadır. Belə olan halda o, özünü qoşunlarının komandanı yerinə qoyaraq bildirdi ki, Osmanlı öz mal=dövlətinə və çoxlu əsgərlərinə güvənə bilər, lakin onun tərəfində Allah, Məhəmməd və Əli var. Elçi çox gümanki ətrafdakıların eşidə bilməyəcəyi alçaq səs tonu ilə Osmanlının bu şərtlərlə sülh imzalaya bilməyəcəyini bildirdikdə, şah müharibədən başqa yolun olmadığını elan etdi. O, öz döyüşçülərinin savaş bacarıqlarını Osmanlı döyüşçülərinin bacarığı ilə müqayisə edərək, Osmanlı döyüşçülərini böyük türbanlar geyinən və soyuğun qorxusundan əllərini həmin paltarların qollarında saxlayanlar adlandırdı. Bundan az əvvəl baş tutmuş Mehmed paşanın uğursuz yürüşünü nəzərdə tutaraq, elçiyə Osmanlı döyüşçülərinin "dörd nala çaparaq döyüş meydanından qaçdığını" xatırlatdı. Bundan sonra şah atını döndərərək oradan uzaqlaşmağa başlayan kimi oraya toplaşmış kütlədən "Allah, Allah" səsləri ucalmağa başladı.