cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ürək çatışmazlığı
Qazanılmış ürək qüsurları
Qazanılmış ürək çatışmazlığı dedikdə isə sonradan bu və ya digər xəstəliklər (infarkt, tac damar çatışmazlığı, bakterial və virus mənşəyli endokarditlər, travmalar və s.) nəticəsində ürək strukturunda: əzələsində, qapaqçıqlarda, aid damarlarda baş vermiş qüsurlar ya zədələnmələr nəzərdə tutulur. Ürək çatışmazlığı arterial hypertoniyalar, ürək qüsurları, miokarditlər, tac damarların çatışmazlığı: koronarsklerozlar, koronarspazmalar, tac damarların tromb kütlələri ilə tıxanması və nahiyə qan təchizatının pozulması — miokard infraktı nəticəsində ürəyin daha doğrusu ürək əzələsinin gücə düşməsi və əldən düşməsi nəticəsində meydana çıxır. Bu zaman qan dövranı durğunluğu ürək əzələsini normal təchiz edə bilmir. Əsas nasos funksiyasına malik sol mədəcik çatışmazlığı öz növbəsində kiçik qan dövranında durğunluğa səbəb olur ki, bu da tənginəfəslik, sianozlarla-göyərmələrlə, köpüklü qanhayxırmalarla, ağciyər ödemi, qaraciyərin böyüməsi ilə müşahidə olunur. Nəticə etibarı ilə orqan və toxumaların hipoksiyası və digər metobolizm pozğunluqları meydana çıxmış olur.
Gedişatı
Ürək çatışmazlığı iki cür gedişata malikdir: kəskin və xroniki.
Bulbophyllum orezii
(Bulbophyllum orezii) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Tamada heykəli
Tarixi
2006-cı ildə açılışı baş tutmuş heykəl, Gürcüstan Milli Muzeyinin Xristianlıqdan əvvəlki dövr kolleksiyasında saxlanılan və ölkənin qərbindəki Vani arxeoloji abidəsinin tədqiqi zamanı aşkarlanmış bürünc heykəlinin böyüdülmüş kopyasıdır.
Təsviri
Orijinal əsər e.ə. VII əsrə aid edilməklə bürüncdən hazırlanmışdır. Forma və elementlərində görə elmi ədəbiyyatda tamada adlandırılan heykəldə, buynuz tutulmuş əlini qabağa uzadaraq oturmuş vəziyyətdə dayanmış gənc oğlan təsvir edilmişdir.
Xarici keçidlər
Памятник Тамаде
Uyuni şoranlığı
Salar de Uyuni və ya Salar de Tunupa-10.582 kvadrat kilometr (4,086 kv mi) ilə dünyanın ən böyük duz düzü, gölü və səhrası. Cənub-qərb Boliviyada Potosi və Oruro bölgələrində və And krestinin yaxınlığında və orta dəniz səviyyəsindən 3.656 metr (11,995 ft) yüksəkdə yerləşir.
Haqqında
Dünyanın ən iri duzlu səhrasıdır. Səhranın özü kifəyət qədər geniş, səthi düzdür və bunun nəticəsində burada yığılan su güzgüyə bənzəyən nazik su qatı əmələ gətirir. Bütün bunlar heyrət ediləcək dərəcədə gözəl görünür. Salar-de-Uyunidə faydalı qazıntı yataqları çox olduğundan burada suyu qəribə rənglərə çalan bir neçə göl var. Səhra duzlu olduğu üçün duz hasilatı burada əsas yer tutur. Mütəxəssislərin hesablamalarına görə, ərazidə 10 milyard tondan artıq duz ehtiyatı var. Halbuki, ildə bunun cəmi 25 min tonu çıxarılır.
Çalğıqala
Çalğıqala — Laçın rayonu ərazisində yerləşən qala.
Tikilmə tarixi məlum deyil. Birqülləli qalanın ərazisi o qədər də böyük deyil.
Fredrik Bayer
Fredrik Bayer — Danimarka yazıçısı, müəllim və pasifist siyasətçidir. 1908-ci ildə Nobel Sülh Mükafatına layiq görülmüşdür.
Özü bir keşişin oğludur.Bayer Danimarka ordusunda zabit olaraq xidmət etmişdir. 1864-cü ildə Prusiya Krallığı və Avstriya qarşısında döyüşən Bayer baş leytenant rütbəsinə qədər qalxmışdır. 1865-ci ildə tərxis edilmişdir. Kopenhagenə köçmüş və orada müəllim, yazıçı və siyasətçi kimi fəaliyyət göstərmişdir.
1872-ci ildə Danimarka Parlamentinə daxil oldu və orada 23 il çalışdı. Parlamentin bir üzvü olaraq, o beynəlxalq qarşıdurmaları həll etmək üçün beynəlxalq arbitraj istifadəsi üçün çalışırdı. Təmin etdiyi töhfələr nəticəsində seçmə bir mövqe əldə etmişdir.
O, bir çox sülh təşkilatlarını dəstəkləmişdir. Həm Danimarka içində, həm də Avropa səviyyəsində. İsveç və Norveç arasında təhkim razılaşmalarına nail olmaq üçün bir qanun layihəsinin keçişinə kömək etdi.
Sitat
"'Hər zaman hüququn gücünü ağılda tutmaq lazımdır, hüququn maraqlarına etina ilə xidmət etmək lazımdır.'"
Yezidabad qalası
Köhnəqala, Yezidabad qalası və ya Naxçıvanqala— Naxçıvan şəhərinin cənubunda yerləşən erkən orta əsrlərə aid qala. Bu qala eyni zamanda orta əsrlər Naxçıvan şəhərinin Narınqala hissəsi kimi də bilinməkdədir. Qalanın sonuncu Sasani hökmdarı III Yezdəgird (632 – 651/52-ci illər) tərəfindən inşa edildiyi ehtimal olunur. Hazırda Naxçıvanın qədim tarixi-mədəni irsinin mühafizəsini təmin etmək məqsədilə Tarix-Memarlıq Muzey Kompleksi kimi fəaliyyət göstərir.
Tarixi
thumb|left|200px|Qala Sasani hökmdarı III Yezdəgirdin hakimiyyəti dövründə inşa edilmişdir. Qalanın tikilmə tarixi dəqiq məlum deyil. 1957–1959-cu illərdə qalanın ərazisində aparılan tədqiqatlar zamanı zəngin arxeoloji materiallar, xüsusilə, saxsı qab fraqmentləri, daş gürzülər aşkar olunmuşdur. Arxeoloji tədqiqatlardan belə daş gürzlərin Tunc dövründə (е.ə. III–II minilliklər) duz mədənlərində istifadə olunduğu məlumdur. Sasanilər hökmdarı III Yezdəgird (632–51/52) tərəfindən inşa olunduğu ehtimal olunur.
Türk səyyahı Övliya Çələbinin verdiyi məlumata görə, monqollar qalanı dağıtmışlar.
Həmin qalanı sonralar Naxçıvanda olmuş Jan Şarden və Frehanq da xatırladırlar. Qala XVIII əsrədək fəaliyyətdə olmuşdur.
Bərpası
2010-cu ildə Naxçıvanqalanın bərpasına başlanmış, tarixi ərazidə yenidənqurma işləri aparılaraq, qalanın əvvəlki görkəmi özünə qaytarılmışdır. Belə ki, bu ərazi ətrafında və daxilində geniş abadlıq-quruculuq işləri aparılmış, işıqlandırma sistemi quraşdırılmış və yaşıllıq zolaqları salınmışdır.
Tədqiqi
Naxçıvan şəhərinin 1827-ci il planında bu qala sxematik qeyd olunmuşdur. Plana əsasən qala iki hissədən – kiçik qala (Narınqala) və böyük qaladan ibarətdir.
Böyükqala
Böyükqala Narınqalaya nisbətən daha çox dağıntıya məruz qalmışdır. Böyükqalanın düzbucaqlı formada (185x400 m) olan ərazisi 74000 m²-dir.
Narınqalaya nisbətən sonralar inşa və ya bərpa edildiyi güman edilən bu qalanın salamat qalmış, döyməgil və çınqıl qatışığından hörülmüş divarları, kvadrat formalı (19х19х5 sm) çəhrayı və sarı rəngdə bişmiş kərpicdən tikilmiş bina qalıqları tikilinin orta əsrlərə aid olduğunu sübut edir.
Böyükqala yerləşdiyi təpənin relyefinə uyğun olaraq şimal-şərq və şimal-qərb tərəfdən nisbətən düz, cənub tərəfdən isə ziq-zaq şəklində inşa edilmişdir. Ziqzaqların çöl tərəfə çıxan kəsişmələri diametri 5,7 m-dən 9 m.-dək dəyişən konusvari bürclərlə tamamlanmışdır.
Böyükqalanın salamat qalmış divarlarının eni 1 m., hündürlüyü isə bəzi yerlərdə 5 m.-ə çatır. Qalanın kvadrat formada (150x150 m) olan Narınqala hissəsində hazırda binaların izləri qalmaqdadır. Nuhun son dövrlərdə bərpa edilmiş türbəsi də Köhnəqala ərazisindədir. Azərbaycan rəssamı Bəhruz Kəngərli Nuh peyğəmbərin Köhnəqaladakı qəbrinin yağlı boy ilə rəsmini çəkmişdir ki, həmin əsər də Naxçıvan Dövlət Tarix Muzeyində sərgilənməkdədir.
Narınqala
Narınqalanın çaydaşı əlavə etməklə döyməgildən hörülmüş divarlarının salamat qalmış hissələrinin qalınlığı 3,5 m-dən 4 m.-ə çatır. Narınqala diametri, əsasən, 10 m olan dairəvi qüllələrə malikdir. Güman edildiyinə görə, Narınqalanın darvazası onun qərb küncündəki qüllə ilə yanaşı olmuşdur.
Narınqalanı əhatə edən divarlar qalanın qərb hissəsində salamat qalmışdır. Şimal-şərq səmtindəki əksər hallarda yuxarıya doğru getdikcə nazilən dairəvi qüllələr qismən salamat halda dövrümüzədək gəlib çatmışdır.
Gizli yollar və saxlanclar
Narınqalanın cənub-qərbdə 300 nəfərin gizlənə biləcəyi yeraltı sığınacaq — mağara var. Onun havalandırılması və işıqlandırılması üçün yuxarıdan oyuq açılmışdır. Mağaradan qalanın şərqinə tərəf gedən gizli yol, Naxçıvançaya çıxır. Narınqalanın altından keçən kəhrizin iki quyusu qalanın içərisində yerləşir. Quyulardan biri mağaranın içərisindədir.
Faşizmə ölüm, xalqa azadlıq
200px|thumb|right|[[Yuqoslaviya partizanı Stepan Filipovic edamından bir neçə saniyə əvvəl son sözü olan "Faşizmə ölüm, xalqa azadlıq" şüarını söyləyərkən. ]] Faşizmə ölüm, xalqa azadlıq — İkinci Dünya müharibəsi dövründə Yuqoslaviya Xalq Qurtuluş müharibəsi zamanı, xüsusilə Yuqoslav partizanları olmaqla, Yuqoslaviyadakı bütün müqavimət hərəkatının rəsmi şüarı kimi tanınan şüar. Bu şüar müharibədən sonra da Yuqoslaviya Sosialist Federativ Respublikasında və Dünya Kommunist Hərəkatı tarixində əhəmiyyətli bir yerə sahib olmuşdur.
Yezidabad qalası
Memarlıq xüsusiyyətləri
Tarixi araşdırmalar göstərir ki, Naxçıvanqala heç də yalnız müdafiə məqsədi daşımamışdır. Bu qala, eyni zamanda, burada formalaşmış ilkin şəhər mədəniyyətinin ayrılmaz elementinə çevrilmişdir. İlk orta əsrlərə aid mənbələrdə tarixçilər Naxçıvan şəhərini ətrafı möhkəmləndirilmiş qala kimi xarakterizə edirlər. Naxçıvan şəhərinin 1827-ci ilə aid planında Naxçıvanqalanın sxematik təsviri də verilmişdir. Plana əsasən, qala iki hissədən – kiçik qala, yəni Narınqala və Böyük qaladan ibarət olmuşdur. Xalq Narınqalanın qalıqlarını günümüzədək qoruyub saxlaya bilmişdir.
Daş qatışığı olan möhrədən tikilən qala divarları yarımdairəvi bürclərlə möhkəmləndirilmişdir. Yaşayış binaları, əsasən, qala divarları boyunca salınmış, onların damından döyüşçülərin və qala keşikçilərinin hərəkət etməsi üçün istifadə olunmuşdur. XX əsrin ortalarında Naxçıvanqalada aparılan tədqiqatlar zamanı zəngin arxeoloji materiallar — saxsı qablar və Tunc dövründə duz mədənlərində əmək aləti kimi istifadə olunmuş daş gürzlər aşkar edilmişdir. Bu hadisə sənətkarlığın inkişaf etdiyi və şəhər mədəniyyətinin formalaşdığı tarixi-etnoqrafik ərazilərdən biri kimi Naxçıvanqalanın əhəmiyyətini daha da artırır.
Faşizmə ölüm, xalqa azadlıq
Tarixi
22 may 1942-ci ildə Yuqoslaviya partizanı Stepan Filipovic edamından bir neçə saniyə əvvəl bu şüarı söylədikdən sonra şüar məşhur oldu. Filipovic edam edilmək üçün ip boynuna keçirildiyində iki əlini yumruq şəklində havaya qaldıraraq "Faşizmə ölüm, xalqa azadlıq" deyə qışqırmışdı. Filipovicin bu anı bir çox yerlərdə təsvir edilmiş və heykəli düzəldilmişdi.
Yezidabad qalası
Memarlıq xüsusiyyətləri
Qalanın xüsusiyyətlərindən biri də onun altından kəhrizlərin keçməsidir. Bu fakt həm dinc, həm də mühasirə və müharibə dövrlərində qala sakinlərinin su ilə təminatına və ərzaq məhsullarının saxlanmasına şərait yaratmışdır.
Faşizmə ölüm, xalqa azadlıq
Tarixi
Müharibə illərində Partizan Müqavimət Hərəkatının əsas nəşri olan Xorvat qəzeti "Vjesnik" 1941-ci il avqust nömrəsində həmin şüar başlıq kimi istifadə edilmişdir.
Yezidabad qalası
Tarix-Memarlıq Muzey Kompleksi
Naxçıvanın qədim tarixi-mədəni irsinin mühafizəsini təmin etmək məqsədilə 5 iyun 2013-cü ildə burada "Naxçıvanqala" Tarix-Memarlıq Muzey Kompleksinin yaradılması barədə qərar qəbul edilmişdir.
Faşizmə ölüm, xalqa azadlıq
Tarixi
Yuqoslaviya Kommunist Partiyası Yuqoslaviyanı işğal edən Üçüncü Reyxin ordularına qarşı səfərbərlik elan etmiş, 1841-ci ildə Yuqoslav xalqına bu şüarla müraciət edərək müqavimət hərəkatları yaratmaq üçün çağırış etmişdir. Partizan Baş Qərargah Bülleteni bu sözü 16 avqust 1941-ci il tarixli ilk nömrəsində istifadə etmişdir. Şüar bu tarixdən etibarən partiyanın rəsmi şüarı olmuşdur. 200px|thumb|left|[[1943-cü ilin sentyabrında Split şəhərində, divarda "Faşizmə ölüm, xalqa azadlıq" yazısı yazılmışdır.]]
Yezidabad qalası
Tarix-Memarlıq Muzey Kompleksi
Kompleksin muzeyində Naxçıvan Muxtar Respublikasının ərazisində aşkarlanan tarixi əşyalar xronoloji ardıcıllıqla düzülmüşdür. Eramızdan əvvəl V minilliyə aid təsərrüfat küpü, eramızdan əvvəl V–III minilliyə aid müxtəlif məişət əşyaları, Son Tunc və Erkən Dəmir dövrünə aid keramika məmulatları, mis alətlər, qəbirüstü abidələr, silahlar, zirehli geyim hissələri muzeyin qiymətli eksponatlarındandır. Burada, həmçinin xalça və XIX əsrə aid milli geyimlər də nümayiş olunur.
Mağara
2010-cu illərdə Kompleksdəki mağarada da bərpa işləri aparılmışdır. Bir neçə istiqamətə, o cümlədən Naxçıvançaya çıxışı olan mağaradan sakinlər hərbi hücumlar və mühasirələri yarmaq üçün istifadə etmişlər.
Tasmaniya iblisi
Kisəli iblis və ya Tasmaniya iblisi — Yırtıcı kisəlilər dəstəsinə, Sarcophilus cinsinə aid olan yeganə məməli növü. Qara rəngi, iri ağızlı iti dişləri, dəhşətli gecə qışqırtıları və şiddətli aqressiv xarakteri onui görən ilk avropalıların onu "iblis" adlanmdırmışlar. Daxil olduğu cinsin adı "Sarcophilus", — ət və  — sevmək sözlərinin birləşməsindən əmələ gəlir.
Filogenetik analizlə müəyyən etmişdir ki, Tasmaniya iblislərinin ən yaxın qohumu Kvolldur. Nisbətən uzaq qohumu isə Tasmaniya canavarıdır.
Xarici görkəmi
Tasmaniya iblisi müasir dünyanın kisəli ən böyük yırtıcı məməlisidir. Ölçülərinə görə elə də böyük olmayan köpəyi xatırlatsa da, çəki və bədən quruluşundan kiçik ayını xatırladır. Bədəninin uzunluğu 50–80 sm, quyruğ 23–30 sm arasında dəyişir. bədən ölçüləri yaşından, yaşayış yerindən və qidalanmasından sılı olayaraq fəqli ola bilir. Ən böyük erkəyin 12 kq çəkisi və dik durduqda 30 sm boyu olmuşdur.
Əzələli bədən quruluşuna sahibdirlər. Ayaqları qısadır. Xüsusi ilə arxa ətraflar ön ətraflardan nisbətən qısadır. Bu xüsusiyyəti baxımından Kisəlilərə daxil olan digər növlərdən fərqlənirlər. Qulaqları elədə böyük deyil. Çəhrayi rəmngə sahibdior. Xəzi qısadır. Bədəni qara rəngdə olsa da, boğaz nahiyyəsində aypara formalı ağ ləkə vardır. Üstəlik dairəvi ağ ləkələrə böyür nahiyyəsində də rast gəlinir. Quyruğu qısa və qalındır. Bu nahiyədə böyük miqdarda piy qatı olur. Xəstə və ac heyvanın quyru nazik olur. Quyruğunda uzun tüklər olsa da tez-tez tökülür. Bəzən isə tamamən tüksüz olur. Arxa ətraflarda ilk barmaqlar yoxdur. Dırnaqları iridir.
İri kəlləyə, güçlü çənəyə və iti dişlərə sahibdir. Kök dişləri Kaftarlarda olduğu kimi sümüyün asanlıqla qırmasını təmin edir. Tasmaniya iblisi bir dişləmə ilə şikarının başını və ya onurğasını parçalaya bilir. Bədənin çəkisinə nisbətdə Tasmaniya iblisinin dişləmə güçü məməlilər arasında ən yüksəkdir. Kisəsi dəri altı boşluğu xatırladır. Dörd əmcəyə sahibdir.
Yayılması
Hazırda Tasmaniya iblisləri ancaq Tasmaniya adasında yayılmışlar. Əvvəllər onlar materikdədə yaşmışlar, amma onların yoxa çıxması təqribi olaraq 600 il öncə baş vermişdir. Tasmaniya adasında isə avropalılar bu canlıya qənim kəsilmişdirlər. Bu səbəbdən onlar adanın insan tərəfindən fəth olunmayan hissələrinə çəkilməli olmuşlar. Əsasən dsaxili meşələrdə, Tasmaniyanın dağlıq ərazilərində cəmləşmişdilər. Bu proses 1941-ci ildə onların ovlanmasına qoyulan qadağaya qədər davam etmişdir. Hazırda Tasmaniya iblisinə adanın mərkəz, şimal, qərb hissələrində, qoyunçuluq təsərrüfatlarından uzaq olan ərazilərdə rastlamaq mümkündür.
Həyat tərzi və rasion
Kisəli iblislər istənilən lanşaftda yaşamağa uyğunlaşmışlar. Onlar bircə inanların sıx yaşadığı ərazilərdə və meşəsizləşdirilmiş bölgələrdə rastlamaq olmur. Onlar say baxımından savannanın sahil zonasında, heyvanların otlaq sahələri yaxınlığında, quru sklerofil və qarışıq sklerofil-rütubətli meşələrdə üstünlük təşkil edirlər. Gecə vaxtı aktiv olurlar. Gündüzlər isə sıx kollar arasında, səhrada yeraltı yuvalarda, ağac oyuqlarında, ot və ya yarpaqların altımnda gizlənirlər.
Olduqca çox yeməsi ilə seçilir. Onların günlük norması ümumi çəkisinin 15 % bərabərdir. Onlar kiçik və orta ölçülü məməlilər, quşlar, həmçinin həşəratlar, suda-quruda yaşayanlar, ilanlar, yeməli köklər və giləmeyvələrlə qidalana bilirlər. Bəzən sahil zolağına çıxaraq, burada xərçəng, qurbağa və kiçik dəniz canlıları ilə qidalana bilirlər. Onlar bir leşyeyəndirlər. İybilmə qabiliyyəti sayəsində leşləri asanılıqla tapırlar. Onlar balıqdan tutmuş qoyun və inək leşlərini yeyirlər. Daha çox çürümüş və qurd basmış leşlərə üstünlük verirlər. Leşlər baxımından onların daimi qidasını Vombatlar, vallabilər, kenquru siçovullar, dovşanlar və s qidalanırlar. Əgər əvvəllər bu canlılar Tasmaniya canavarının artıqları ilə qidalana bilirdoisə, hazırda isə kisəli dələlərin ovunu əlindən alması faktları vardır. Tasmaniya iblisi bir yırtıcı və leşyeyən olaraq tasmaniya ekosistemində mühüm rol oynayır. Onlar yeşlə birlikdə bir çox zərərli həşərtaların yumurta və qurdlarınıda yeyirlər. Üstəlik onlar qidanı seçməmək xüsusiyyətinə malikdirlər. Nəcislərində avstraliya yexidnasının iynələrinə, rezin parçasına, didilmiş köynəyin qalığına, dəri ayaqqabının bir hissəsinə, həzm olunmamış kök və qarğıdalıya rast gəlinmişdir.
Tasmaniya iblisləri müəyyən bir mülkə sahib olur və gecə vaxtı həmin bölgədə qida axtarışına çıxırlar. Bu ərazilərin ümumi sahəsi 8– 20 km² olur ki, bəzən bu sahələr kəsişir. Onlar tənha həyat sürürlər. Onları ancaq hansısa qidanın ətrafına qrup halında görmək olar. Yemək iyerarxik toqquşmalar, yüksək səs-küylə müşayiət olunur və bunlar bir neçə km aralıdan eşidilir.
Kisəli iblis çox sayda qorxunc səslər çıxarır: monoton kükrək və batıq "öskürək". Bu səslər də ona pis bir şöhrət qazandırır. Hələ məlum olmayan bu canlının gecə səsləri avropalıların ona "iblis" adını verməsinə səsbəb olmuşdur.
kisəli iblislər olduqca aqressiv calılar olmasına baxmayaraq, onların ağızlarını iri şəkildə açmaları onların aqresiya nümayiş etdirməsi deyil, daha çox özlərinə əmin olmamaları ilə əlaqədardır. Xəbərdarlıq məqsədi ilə bu canlılar Skunslar kimi xoşa gəlməz iy buraxırlar. Təcavüzkar olmalarına baxmayaraq, hətta böyüklər fərdlər belə şeytanlar evcilləşməyə həssasdırlar və onları ev şəraitində saxlamaq olur. thumb|left|Tasmaniya iblisini gündüz saatlarına günəş vannası qəbul edərkən görmək mümkündür.
Adi bir vəziyyətdə çox ləng və sakitdir, lakin fövqəladə hallarda 13 km/s sürətlə hərəkət edir. Cavan fərdlər cəld və sux olur. Asanlıqla ağaclara çıxa bilirlər. Yaşlılar pis dırmansalarda meyilli dirəklərə və hin hasarlarına çıxa bilirlər. Bu canlılar heçdə pis üzmürlər.
Aqressiv xarakterinə, gecə həyat tərzinə görə bu canlıların təbii düşmənləri olduqca azdır. Əvvəllər onların düşmənləri kisəli canavar cə dinqo itləri idi. Hazırda isə cavan tasmaniya iblisləri yıtıcı quşların və xallı kisəli dələnin (Dasyurus maculatus) yeminə çevrilirlər. Onun yeni düşməni və əsas qida uğrunda rəqibi 2001-ci ildə Tasmaniyaya qanunsuz gətirilmiş Tülküdür.
Çoxalması
Tasmaniya iblisləri mart-aprel ayları çütləşirlər. Onların çütləşməsi də bir aqresiya nümüyişini xatırladır. Üç gündən sonra dişi güçlü aqresiya ilə erkəyi qovur. Boğazlıq dövrü 21 gün davam edir. Aprel-may aylarında dişi 20–30 bala doğur. 20–30 baladan ən çoxu dördü sağ qala bilir. Bu dörd bala kisədəki əmcəklərdən bərk yapışır. Yerdə qalan balaları isə dişi yeyir. Ballardan ən çox dişilər sağ qala bilir. Digər məməlilərdə olduğu kimi Tasmaniya iblislərinin də çəkisi olduqca az olur (0,18–0,29 q.). Balalar olduqca tez böyüyür. Ardıq 90 günlük olduqda tam olaraq xəzlə örtülürlər. 87–93 günlüyündə isə gözləri tam olaraq açılır. 4 aylığında artıq çəkiləri 200 q çatır. Tədricən kisəni tərk edirlər. Dişilərdə isə hələ laktasiya dövrü 5–6 ayda davam edir. Artıq dekabrın sonları balalar ananı tam tərk edərək müstəqil həyata başlayırlar. artıq iki yaçının sonlarına yaxın dişilər çütləşməyə hazır olurlar. Tasmaniya iblislərinin ömür müddəti 8 ildir. thumb|Balalar
Populyasiyanın statusu
Tasmaniya iblisi avropalılara az baş bəlası olmamışlar. Onlar hinləri dağıdır, tələyə düşən heyvanları yeyir, ev heyvanlarına hücum edirdilər. Bu səbəbdən bu canlı aktiv şəkildə təqib olunmuşdur. Üstəlik əti yeməlidir və kolonistlərin sözlərinə görə dana ətinin dadını verir. 1941-ci ildə bu canlıların qorunması haqqında qanun qəbul edilir. Buna qədər isə onların sayı o qədər azalır ki, nəslinin kəsilmə həddinə çatır. 1936-cı ildə nəsli kəsilən Tasmaniya canavarından fərli olaraq onların populyasıyasını qorumaq mümkün olur. Üstəlik hazırda sayları olduqca çoxdur. Kvollarla Tasmaniya iblislərinin sayı mövsümdən asılı olaraq dəyişir. Belə ki, dekabr-yanvar aylarında müstəqil həyata qədəm qoyan balaların 60 % ilk həftədəcə qida rəqabətinə dözməyərək tələf olur.
Onalrın sayında kütləvi azalma 1950-ci ildə müşahidə edilmişdir. DFTD epidemiyasına qədər sayları 00 000–150 000 arası, ərazi üzrə yayılmaları isə hər 10–20 km² 20 baş təşkil edirdi. thumb|DFTD xəstəliyinə tutulmuş Tasmaniya iblisi
491 (film, 1964)
491 — 1964-cü ildə istehsal olunmuş İsveç filmi.
Tasmaniya iblisi
Eksport
Tasmaniya iblisinin xaricə ixracı qadağan edilmişdir. Avstraliyadan kənarda sonuncu Tasmaniya iblisi 2004-cü ildə Kaliforniyada ölmüşdür. Hazırda bu canlının Qırmızı kitabda Həssas növlər sırasına daxil edilməsi təklif olunur. 2005-ci ildə bir istisna olaraq 2 Tasmaniya iblisi danimarka şahzadəsi Federik və onun həyat yoldaşı Merinin (Tasmaniyada doğulmuş) ilk övladları şərəfinə onlara hədiyyə edilmişdir. Hazırda bu canlılar Kopenhagen zooparkında saxlanılır.
Heyvanların qorunması
thumb|Tuz 2009-cu ildə ОС Linux işçiləri ictimayyəti nəsli kəsilməkdə olan növlər probleminə yönləndirmək qərarına gəldilər. Linux 2.6.29-da yeni bir loqo peyada olur: Tux pinqvinin yerini müvəqqəti olaraq Tasmaniya iblisi Tuz tutur.
Gələcəyin şoku (film, 1972)
Gələcəyin şoku — Alvin Tofflerin eyniadlı kitabı əsasında 1972-ci ildə ekrana çıxmış və Orson Uells tərəfindən səsləndirilən ABŞ sənədli filmi. 1973 Kann kinofestivalında nümayiş etdirilmişdir.
Bəndovan palçıq vulkanı
Bəndovan palçıq vulkanı — Vulkan Bakıdan 80 km cənub-qərbdə, Xəzər dənizi sahilində yerləşir. Morfoloji cəhətdən oturacağının diametri 2 km-dən çox olan dağdır. Yamacları, xüsusilə, şimal-şərq və cənub-qərb yamacları dərin yarğanlarla parçalanmışdır. Mütləq hündürlüyü 47 m, nisbi hündürlüyü isə 87 m-dir. Zirvəsi kəskin dərə-təpəli yaylaşəkilli səthdir və burada qaz, lil, neft qabarcıqlı bulanıq su çıxan çoxlu sayda sopkalar, qrifonlar və salzalar qrupu vardır. Bəzi sopkaların hündürlüyü 3–4 m-ə çatır, salzların diametri isə 1–2 m-dir. Vulkan brekçiyası sahəsi 118 ha, orta qalınlığı 35 m, həcmi isə 412 mln m³-dur.
Rəşid ibn Fərruxzad
Həyatı
Həyatı çox işıqlandırılmamışdır. Adı ilk dəfə Monqol işğalı ərəfəsində keçir.
Monqol işğalı
Cəbə və Sabutayın orduları 1221-ci ilin qışında Dərbənd qapılarına çatdılar. Sabutayın uzun mühasirə fikri yox idi və Rəşidlə razılığa gəldilər ki, şəhərə toxunmasınlar, qarşılığında isə Rəşid onlara keçid üçün imkan yaratsın və bələdçilər təyin etsin. Rəşid gizlincə bələdçilərə monqol ordusunu ən çətin yollardan keçirməyini tapşırmışdı. Nəticədə Monqol ordusu yarıyadək azaldı və soyuqda donaraq öldü. Həmçinin Rəşid digər dağlı tayfalarına monqolların gəlişi barədə xəbər yolladı.
Qıpçaq işğalı
Monqollar Şirvandan gedəndən sonra darmadağın edilmiş qıpçaqlar bir yerə toplaşaraq Dərbəndə yollandılar. Bu vaxt oranın hakimi İbn əl-Əsirin Şirvanşah adlandırdığı Rəşid idi. Yaqut Həməvinin verdiyi məlumata görə Şirvanın paytaxtı Şamaxının hakimi "Dərbənd əmirinin qardaşı – Şirvanşah" idi. Qıpçaqlar ona aşağıdakı sözlərlə müraciət etdilər: "Tatarlar ölkəmizi tutub, əmlakımızı qarət etmişlər. Biz sənin ölkəndə yaşamağa gəlmişik. Biz sənin qulunuq, sənin üçün vilayətlər fəth edəcəyik və sən bizim sultanımızsan". Lakin Rəşid razılıq vermədi və onların xahişini rədd etdi. Qıpçaqlar həmin xahişlə yenidən onun yanına elçi göndərdilər. Onların müsəlman olan başçılarından biri tərəfindən Dərbəndi hiylə yolu ilə tutmaq niyyətində olan qıpçaqların məkrindən xəbərdar edilən Rəşid həmin başçıya qoşun və silah verməyə razı oldu. Bu başçı qıpçaqların üzərinə yeridi, bir neçə dəfə hücum edərək onların bir hissəsini qırdı və qarət etdi. Lakin qıpçaqlar hiylə ilə Rəşidi aldadıb Dərbəndə girdilər, onu həbs edib bütün ölkəni ələ keçirmək istədilər. Lakin Rəşid qalanın gizli qapısından Şirvana qaçdı. Qıpçaqlar qaladakı bütün silahları və Rəşidin əmlakını götürüb Dərbəndi tərk etdilər, sonra isə vaxtilə gürcülərin əlində olan Qəbələyə tərəf yönəldilər və onu mühasirəyə aldılar. Bundan xəbər tutan Rəşid Dərbəndə qayıtdı, qalanı ələ keçirərək orada qalmış bütün qıpçaqları qırdı. Bütün Qəbələ vilayətini qarət edən qıpçaqlar Gəncəyə doğru hərəkət edərək orda yerləşdilər.
Pirçoban (Azərşəhr)
Pirçoban — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Azərşəhr şəhristanı (Tufarqan) ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 269 nəfər yaşayır (73 ailə).
Qırx Çıraq
Qırx Çıraq — Azərbaycan Respublikasının Salyan rayonunun inzibati ərazi vahidində şəhər tipli qəsəbə. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 3 iyul 1998-ci il tarixli, 518-IQ saylı Qərarı ilə Salyan rayonunun faktiki mövcud olan Qırx Çıraq qəsəbəsi dəqiqləşdirmə qaydasında Çuxanlı kənd inzibati ərazi vahidi tərkibində rayonun yaşayış məntəqələri uçot məlumatına daxil edilmişdir.
Coğrafiyası və iqlimi
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2003-cü il 5 iyul tarixli 1298 nömrəli Sərəncamı ilə Bakı şəhərinin Qaradağ, Qırx Çıraq şəhərləri inzibati ərazilərinin 54373,5 hektarında Azərbaycan Respublikasının Şirvan Milli Parkı yaradılmışdır. Kür-Araz ovalığının cənub-şərqi Şirvan düzənliyində ümumi ərazisi 65580 hektar olan xüsusi mühafizə olunan təbiət ərazisinin 54373,5 hektarında Şirvan Milli Parkı, 6232 hektarında Şirvan Dövlət Təbiət Qoruğu və 4930 hektarında isə Bəndovan Dövlət Təbiət Yasaqlığı yerləşir.
Əhalisi
Qırx Çıraq da yaşayan etnik qruplar: yerli azərbaycan türkləri 80%, gəlmə kürdlər 10%, gəlmə talışlar 10%.
Qlazqo
Qlazqo  — Şotlandiyanın ən böyük şəhəri və əhalisinin sayına görə Böyük Britaniyada (London, Birminhem və Lidsdən sonra) dördüncü ən böyük şəhər. Şəhər Qlazqo regionunun inzibati mərkəzidir. Qlazqo Böyük Britaniyanın şimal-qərb hissəsində yerləşir və Klayd çayının qərb sahilləri boyu uzanır.
VI əsrin ortalarında qurulan Qlazqo, orta əsrlərdə Şotlandiyanın ən əhəmiyyətli dini və təhsil mərkəzlərindən biri hesab edilirdi. XVIII əsrin sənaye inqilabı Qlazqonu Böyük Britaniyada ən böyük sənaye mərkəzlərindən (xüsusilə gəmiqayırma sahəsində) birinə çevirdi, və növbəti əsrdə şəhərin çiçəklənən iqtisadiyyatı Qlazqonu İmperiyanın ikinci şəhərinə çevirmişdi.
Çoxlu sayda parkları, xiyabanları, saray və qədim kilsələri bu şəhərə xüsusi gözəllik verir. Qlazqo, tarixi abidələri və heyrətamiz memarlıq inciləri ilə Avropanın mədəniyyət paytaxtı titulunu daşıyır.
Etimologiya
thumbnail|Qlazqo Kafedralının interyeri Romalılar Britaniyanı fəth edən dövrdə, Qlazqo olan qəsəbə Kethyurs adlanırdı. Qlazqonun müasir adı britt dilindən kökləri var və Kyumbrik dilində "yaşıl yarğan" (glas və cau sözlərinin birləşməsindən) mənasını daşıdığını güman edilir.
Şəhərin adının ilk variasiyası olduqca müxtəlifdir. Ən qədim mənbələr Glaschu sözünü qeyd edir, 1180-ci ilin möhürlərində şəhər Glesgu, sonra Glasgeu (1297-ci ilin sənədlərində) və Glaschow (1419-cu ilin nizamnaməsində) kimi qeyd olunmuşdur.
Gerb
Qlazqonun gerbi 25 oktyabr 1866-cı ildə Lord-layon (Şotlandiya heraldika xidmətinin rəhbəri) tərəfindən şəhərə verilib. Gerbin üzərindəki təsvir rəmzləri əvvəllər Qlazqonun rəsmi möhürlərində istifadə edilmişdir və şəhərin patron mömini olan Sent Manqonun həyatı ilə birbaşa bağlıdır. Gerbdə ona aid dörd möcüzə təsvir olunur:
Şəhərin devizi — Qoy Qlazqo Çiçəklənsin, Sent Manqonun təbliğindən qısa ifadədir. İfadənin tam versiyası: ''Tanrı, qoy Qlazqo Tanrı və onun izzəti sözü naminə çiçəklənsin.
Şəhərin təməli
thumb|[[Kelvinqrov İncəsənət Qallereyası və Muzeyinin fasadında Sent Manqonun heykəli]] Arxeoloji tapıntılar göstərir ki, Qlazqoda ilk məskunlaşma neolit dövründə Klayd çayının vadisində yaranıb. Daha sonra müasir Qlazqonun ərazisində Kelt tayfaları yaşamışdır. 142–144-cü illərdə Britaniyanı fəth edən Romalılar, Şotlandiyanın bir sahilindən digər sahilinə müdafiə divarı ucaltmışdılar. Divarın qalıqları indiyə kimi Qlazqo ətrafında saxlanılır.
Orta əsrlər
XII əsrin sonunda Qlazqo regionun mühüm dini mərkəzi olmuşdu və əhalisinin sayı yarım min idi. 1136-cı ildə, kral I Devidin iştirakı ilə Sent Manqo Kafedralının yerində kafedral inşa olunmuşdu. Yanğın sonrası kafedral yenidən tikilmişdir və 1197-ci ildə təqdis edilmiş, və növbəti iki əsrlərdə təmir olunmuşdu. 1175 və 1178-ci illər arasında, kral I Uilyam Şir Qlazqo yepiskoposluğuna şəhər statusu vermişdir. Ticarət hüququ şəhərin inkişafına güclü təkan vermişdi. Xüsusilə 1190-cı ildən hər il keçirilən yay yarmarkası Qlazqodan tacirləri və sənətkarları cəlb edirdi. İyulun sonunda yarmarka keçirilməsi ənənəsi bu gün də davam edir.
1451-ci ildə V Nikolayın sənədi bulası ilə yaranan Qlazqo Universiteti, şəhəri həm dini, həm də təhsil mərkəzinə çevirmişdir. 1492-ci ildə Qlazqo yepiskoposluğu başyepiskoposluğuna haqq qazandı. Buna baxmayaraq, orta əsrlərdə Qlazqonun iqtisadiyyatı Şotlandiyanın şərq sahili şəhərləri ilə müqayisədə çox zəif inkişaf etmişdir. Ticarət əsasən yaxın şəhərlər və adalar ilə olunurdu.
Çuxanlı (Salyan)
Çuxanlı — Azərbaycan Respublikasının Salyan rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Qlazqo
XVI–XVIII əsrlər
XVI əsrdə Qlazqo hələ də kiçik əyalət şəhəri idi. Şəhərdə çayın dayaz olmasından ticarət inkişaf etməmişdi. 1603-cü ildə I Yakovun hakimiyyəti altında iqtisadiyyatın artımı İngiltərə və Şotlandiya birliyi yaranması sonra olmuşdu. Sürətli inkişafa nə 1647-ci ildə vəba epidemiyası, nə də 1652-ci və 1677-ci illərdə olan yanğınlar (yanğın zamanı şəhərin təxminən 30%-i yanmışdı) maneə ola bilməmişdi.
Çuxanlı (Salyan)
Tarixi
Çuxanlı Salyan rayonunun eyniadlı inzibati ərazi vahidində kənd. Kürçayının sahilində, Cənub-Şərqi Şirvan düzündədir. Keçmış adı Süleymankənd olmuşdur. 1872-ci ildə baş vermış zəlzələ nəticəsində Şamaxı qəzasının Çuxanlı kəndindən köçmüş ailələr burada məskunlaşmışdılar. Bu vaxta qədər kəndin ərazisi Şirvanın dağlıq zonasında yaşayan çuxanlı tayfasının qışlağı olmuşdur.
Qlazqo
XVI–XVIII əsrlər
thumbnail|Qlazqonun 1776-cı il xəritəsi XVII əsrin ortalarında ölkədə ticarət həcminə görə Qlazqo əvvəlcə Perti, 1670-ci ildə isə Dandi və Aberdin şəhərlərini keçmişdi. İqtisadiyyətin artımına bir sıra amillər kömək edirdi. 1668-ci ildə Nyuark kəndində (indi Port Qlazqo), çayının ağızı daha geniş olduğundan, şəhər şurası tacirlərin ehtiyaclarına xidmət etmək üçün port inşa etmişdi. 1674-cü ildən, ilk tütün yükünün limanında gəlişi ilə transatlantik ticarət başladı. Eyni dövrdə sənaye inkişaf etməyə başladı:
Şəhərin görünüşü dəyişdi. Dağıdıcı yanğınlar sonrası hakimiyyət tikinti üçün ağac istifadəsinə qadağan qoymuşdu və buna görə də, evlər daşdan və eyni modellərlə inşa edilmişdir. 1636-cı ildə şəhər zalı inşa edilmiş, 1649 və 1661-ci ildə müvafiq olaraq, Hatçeson xəstəxanası və Qlazqo Universitetinin kitabxanası açılmışdır. İlk şəhər qəzeti — Glasgow Courant — 1715-ci ildən çapa başlamışdır. 1723-cü ildə Qlazqoya səfər edən Daniel Defo "Bütün Böyük Britaniya adası ətrafında səyahət" kitabında şəhərin təsvirini qeyd etmişdi: Şübhəsiz ki, Qlazqo gözəl şəhərdir. Şəhərin əsas küçələri gözəl və geniş, digər yerlerdən daha yaxşı qurulmuşdur. Bütün binalar daşdan, hündürlüyü və fasadların görünüşü bir-biri ilə uyğun idi. Binaların aşağı mərtəbələri adətən kvadrat dor sütun üstündə əsaslanır, dəyirmi sütundan fərqli olaraq, bu binaya daha da gücü və gözəllik əlavə edir. Onların arasında ki, tağlar mağazalara aparır. Bir sözlə, Londondan sonra, bu Britanyada ən təmiz, gözəl və yaxşı tikilmiş şəhərdir.
XVIII əsrin sonunda mettalurgiya, tütün və tekstil sənayesinin importu ən çiçəklənən sahələr idi. Yarım əsrdə, 1755-ci ildən 1801-ci ilə Qlazqonun əhalisi 77 min nəfərə çatmışdır və ya üç dəfə artmışdır. Qlazqo əyalət şəhərindən sənaye mərkəzinə çevirilmişdi və XIX əsrin əvvəllərində Böyük Britaniyada ən sürətlə inkişaf edən şəhər olmuşdur.
Çuxanlı (Salyan)
Foto məlumatlar
Çuxanlı kəndi 2012
Qlazqo
XIX əsr
thumb|right|1881-ci ildə Qlazqo. XIX əsrin əvvəllərində, Qlazqonun əhalisi əsasən irland immiqrant və ölkənin şimalından gələn köçkünlər nəticəsində sürətlə artmaqda davam edirdi. Onların demək olar ki, üçdə biri Qlazqo yaxınlığında kəndlərdə məskunlaşmış və tekstil sektorunda çalışırdı. Digərləri, şəhər xarabalıqlarının fabrik və təsərrüfatlarında muzdlu işçi işləyirdi. Köçkünlərin axını nəticəsində yüksək əhali artımı başladı və yoxsul məhəllələrdə antisanitar şərait, tez-tez çiçək, tif və vəba epidemiyası olurdu.
Çuxanlı (Salyan)
Əhalisi
Azərbaycanlı tərəkəmələrindən (türkmənlərindən) ibarətdir. 1066-cı ildən etibarən Şirvana gəlmiş oğuzların törəmələridir. 24 oğuz tayfasının hansına mənsub olmaları tam araşdırılmayıb. İkinci dünya müharibəsinə qədər köç həyatı sürmüşlər. Bu səbəbdəndir ki, kənd əhalisi eyni adlı 2 kənddə məskunlaşıb. Salyan Çuxanlısında Qışlaqda qalan Çuxanlılar, Qobustan Çuxanlısında isə yazlaqda qalan çuxanlılar məskunlaşıblar. Müsəlmandırlar. Məşhur Şirvan aşığı Aşıq Bəylər, Azərbaycan ordusunun bir neçə generalı və yüksək rütbəli zabiti bu tayfadan çıxıb.
Qlazqo
XIX əsr
Epidemiya ilə mübarizənin ilk cəhdləri 1840-cı illərdə edildi. Bələdiyyənin təşəbbüsü ilə küçələrdə kanalizasiya və digər infeksiya ocaqlarında təmizlənməyə başladı. Sonra 1859-cu ildə Lox Katrin gölündə yeni su təchizatı sistemi başladı; 1866-cı ildə səmərəsiz olsa da, Avropada ən pis şəraitli hesab edilən xarabalıqların təmizlənməsi layihəsi başladı.
thumb|[[Corc meydanı (1900)]] 1832-ci ildə parlament seçki sisteminin islahatı haqqında akt qəbul etdi və icma evində sənayeləşmə zamanı böyüyən şəhərlərə yer verdi. Belə ki, Qlazqodan ilk dəfə iki parlamenti üzvü seçildi. Lakin şəhərin müəssisələrində iş şəraiti, dəyişməz qalırdı və işçi hərəkatı özlərinə hələ elan etməmişdi. 1837-ci ildə, fabrik əmək haqqının kəsmək cəhdi pambıq hörənlərin etirazına, 1848-ci ildə işsiz olanların çartist şüarlar altında kütləvi nümayişlərə səbəb olmuşdu.
Çuxanlı (Salyan)
Din
Kənddə "Hacı Cəbrayıl" məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.
Qlazqo
XIX əsr
Bütün bu hadisələr şəhərin və iqtisadiyyatın davamlı artmasına gəlib çıxartdı — XIX əsrin ortalarında Qlazqo İmperiyanın ikinci şəhəri (Londondan sonra) adlandırılmışdır. Aparıcı mövqelər hələ ağır və tekstil sənayesi olsa da, gəmiqayırma (1864-cü ildə Klaydda 20-dən tərsanə fəaliyyət göstərirdi) sürətlə inkişaf etməyə başlamışdı. Dəmir yolu nəqliyattının inkişafı ilə, xüsusən də 1842-ci ildə Qlazqo və Edinburq arasında xəttinin açılmasının ardından, şəhər ölkədə lokomotiv tikintisinin əsas tədarükçüsü oldu. 1860-cı ildə ABŞ Vətəndaş müharibəsi nəticəsində pambıq yığma aşağı düşmüşdü, və minlərlə işçi küçələrdə qalmışdı. Növbəti onillikdə iqtisadiyyəy bumu zirvəsinə çatdı, lakin 1878-ci ildə Qlazqo Bankının dağılmasından ən çox təsirlənən gəmiqayırma sahəsi, kəskin qədər azalmışdı.
XX–XXI əsrlər
XX əsrin əvvəllərində Qlazqo əhalisin artımı qonşu şəhərləri qoşulma səbəbiylə baş vermişdi. 1920-ci ildə bir milyon sakindən əhalisi olan Qlazqo, Birləşmiş Krallığın əhalinin sıxlığına görə ikinci şəhəri idi. 1914-cü ilin iyul ayında kral VI Georq Qovan gəmiqayırma səfər edib, drednout "Valiant"-ın tikintisinə nəzarət etmişdi. Bir ay sonra, Britaniya Birinci dünya müharibəsinə girdi. Şəhərdə güclü anti-müharibə əhval-ruhiyyənin olmasına baxmayaraq (9 avqust 1914də Qlazqo Qrində beş minlik anti-müharibə nümayiş keçmişdi), Qlazqodan 200 mindən çox kişi cəbhəyə getmiş, və şəhər Britaniya ordusunun ehtiyacları üçün döyüş sursatı və digər hərbi texnikanın əsas təchizatçılarından birinə çevirilmişdi.
left|thumb|1944-cü ildə Qlazqoda gəmiqayırma işçiləri
Müharibədən sonra, Qlazqoda "Qırmızı Klaydsayd" adlanan işçi hərəkatı güclənmişdi. 1919-cu il 31 avqustda 60 mindən çox işçi, əsasən gəmiqayırma ilə məşğul olan işçilər, işdən çıxıb, mitinqə gəlib əmək gününün azaldılmasını tələb etmişdilər. Polis nümayişçiləri dağıtmaq üçün çalışsa da, müqavimət görmüşdü. O gündə yaşananlar Corc meydanı döyüşü və ya Qanlı cümə kimi tanındı. İğtişaşlar yalnız 10 fevralda, etirazçılara iş gününün bir qədər azalmasına vəd zamanı başa çatdı. Sonra Qlazqoda ilk dəfə bunt aktı oxundu, və buna əsasən polis mitinqləro yatırmaq üçün silah istifadə etməyə icazə verilmişdi.
1920-ci illərin sonu iqtisadiyyatın kəskin azalması ilə nəticələnsədə, gəmiqayırma sənayesində böhran Qlazqonun hələ lokomotivlərin istehsalında dünya lideri olması ilə kompensasiyalanırdı. Sosial sahədə ciddi problemlər var idi. 1933-cü Böyük böhranın zirvəsi zamanı, şəhər sakinlərinin 30%-i işini itirmişdir. Yaşayış yeri qıtlığından yoxsul məhəllələr, xüsusən də köçkünlərin yaşadığı məhəllələr tamamilə dolmuşdu. Bu vəziyyət Qlazqo bələdiyyəsini şəhər inkişafı proqramına başlamağa vadar edib, 1926-cı ildən 1938-ci ilə şəhər sahəsinin iki dəfə artmağına səbəb oldu.
İkinci dünya müharibəsi zamanı, Qlazqonun şirkətləri yenidən müharibə ehtiyacları üçün çalışmışdır. Xoşbəxtlikdən, şəhər və onun sakinləri faktiki olaraq düşmənin hava reydlərindən ziyan çəkməmişdi. 1950-ci illərin ortalarında Qlazqonun bələdiyyəsi parlament aktının təzyi nəticəsində şəhər xarabalıqlarının məhv etmişdi — yaşamaq üçün yaranmaz 32 min ev sökülmüşdür. Qlazqo və şəhər ətrafı sakinlərinin kütləvi miqrasiya ilə əlaqədar şəhərin nəqliyyat sisteminin yaxşılaşdırılmışdır.
thumbnail|Qlazqo botanika bağları
XX əsrin ortalarından etibarən şəhər əhalisinin kəskin azalması başladı, hansı ki, yarım əsrdə demək olar ki, yarım dəfə azalmışdı. Tənəzzül dövrü üç onillik davam etdi. Yalnız 1980-ci illərdə Qlazqo dirçəlməyə başladı, 1990-cı illərdə isə şəhərin inkişafı sürətləndi. Bələdiyyə səlahiyyətliləri səyi nəticəsində, Qlazqoda yaşayış, iqtisadi inkişaf səviyyəsinin yaxşılaşdırılması və şəhərin mədəni səviyyəsinin yüksəldilməsi, nəticədə öz uğurunu göstərdi. 1981-ci ildə Qlazqo dünyada Nelson Mandelaya ilk "Şəhər Azadlığı" statusunu verən şəhər idi.
1990-cı ildə Qlazqo Avropanın mədəniyyət paytaxtı, 1999-cu ildə Britaniyanın Memarlıq və Dizayn şəhəri, 2003-cü ildə isə Avropanın idman paytaxtı statusuna layiq görülmüşdür.
Relyef və geologiya
Qlazqo Böyük Britaniyanın şimal-qərb hissəsində yerləşir və Klayd çayının mənbəsindən 32 km uzaqdadır. Dəniz üzərindəki hündürlüyü 70–200 m arasında dəyişir.
İqlim
Qlazqonun iqliminə Qolfstrim cərəyanı çox təsir göstərir. Bahar və yay fəsilləri ümumiyyətlə günəşlidir. Payız və qış mövsümləri ümumiyyətlə yağışlı və küləkli olsa da, günəşli günlərə də rast gəlinir.
Əhali
2012-ci ilin statistikasına görə, şəhər əhalisinin 57,000 sakini 50 yaşdan yuxarıdır. Proqnozlara görə 2037-ci ildə 50 yaşdan yuxarı sakinlər təxminən 240,000 nəfər olacaq. Şotland kelt dilində danışanlar əhalinin 0,94%-ni təşkil edir.
Etnik tərkibi
thumbnail|[[Qlazqo mərkəz məscidi]] Qlazqonu Şotlandiyada ən kosmopolit şəhər adlandırmaq olar. Şəhərdə rəngli insanların sayı ölkədə ən yüksək göstəricidir. 2011-ci ildə keçirilən siyahıyaalma araşdırmasına görə, şəhərin 84,5%-ni şotlandlar, 3,78%-ni pakistanlılar, 1,80%-ni çinlilər, 1,46%-ni hindistanlılar, 0,64%-ni isə digər etnik qruplar təşkil edir.
Din
2011-ci ildə keçirilən siyahıyaalma araşdırmasına görə, Qlazqo sakinlərinin dini inancları aşağıdakı kimi bölünmüşdür. Əhalinin 54,5% özünü xristian kimi müəyyən edir, onların 23,1%-i Şotlandiya kilsəsinə tabedir, 27,3%-i isə katolikdir. Digər dinlərin tərəfdarları — 5,4%-i müsəlmanlar, 0,7%-i hindular, 0,5%-i sikxlər, 0,4%-i buddistlər təşkil edir.
Dialekti
Qlazqo və ona yaxın şəhərlərdə Şotland german dili əsasında geniş yayılmış "Qlazqo Pətter" dialekti mövcüddur. Dialektin fərqləndirici xüsusiyyətlərinə dəyişdirmə və ya bəzi hecaları və səsləri "udma" daxildir. Məsələn, th hərflərinin birləşməsi sözün əvvəlində kimi oxunur, t hərfi tez-tez  ilə əvəz olunur və s.
İnzibati bölgüsü
thumb|Qlazqonun 21 seçki dairəsi
Qlazqonun 21 seçki dairəsindən ibarətdir və hər dairədən şəhər bələdiyyəsinə 3 və ya 4 nəfər seçilir.
Yerli hökumət
Şəhərin idarə olunması Qlazqo Şəhər Məclisi tərəfindən icra olunur. Məclisin görüşləri Corc meydanında yerləşən Qlazqo Şəhər Məclis binasında keçirilir. Qlazqo Şotlandiya parlamentində 17 deputat, Böyük Britaniya parlamentində 9 deputatla təmsil olunur.
İqtisadiyyat
thumbnail|left|2006-cı ildə Qlazqoda tikilən [[HMS Daring (D32)|HMS Daring gəmisi. XX əsrdən Qlazqo gəmiqayırma sənayesi kiçilsə də, şəhər Britaniya gəmiqayırma sənayesinin mərkəzidir.]] XX əsrdə ağır iqtisadi tənəzzül dövründən sonra, şəhər tədricən keçmiş mövqeyi qaytarır. Hazırda Qlazqo, Edinburqla yanaşı, yenidən regional iqtisadiyyatın mühərriki hesab olunur.
Ötən 20 il ərzində Qlazqo iqtisadiyyatın əhəmiyyətli diversifikasiyası baş vermişdir: əvvəllər şəhərin iqtisadi rifahının asılı olan ənənəvi sənaye sahələri (gəmiqayırma və ağır maşınqayırma) aparıcı xidmət sektoru ilə əvəz olunmuşdur. Şəhərdə bir neçə iri şirkətlərin qərargahı, o cümlədən, Scottish Power enerji şirkəti yerləşir.
Şəhərin iqtisadiyyatında mühüm yeri turizm tutur — Qlazqo Böyük Britaniyada (London və Edinburqdan sonra) üçüncü ən populyar şəhər sayılır və hər il təxminən 4 milyon turist tərəfindən ziyarət olunur. 1983-cü ildən 2013-cü ilə kimi Qlazqonun turistik şüarı — "Glasgow's Miles Better" olmuşdur. 2013-cü ildə "People Make Glasgow" turistik şüarı şəhər brendi kimi istifadə olunur.
Şəhərin mərkəzi
Qlazqonun ürəyi — Corc meydanı, əsas piyada küçələri isə Buxanan Strit , Arqayl Strit və Sokixol Strit  sayılır. Şəhərin əsas ticarət mərkəzləri Buxanan Qallereyası, Sent İnox Mərkəzi, Prinses Skver və İtalyan Mərkəzidir.
Şəhərin mərkəzində əsas teatrlar, muzeylər, qalereyalar kimi turistik yerlərdən başqa, bir çox restoran, kafe və alış-veriş mərkəzləri fəaliyyət göstərir. Qlazqonun mərkəzində Qlazqo ali təhsil müəssisələrinin dördü yerləşir: Qlazqo Kaledoniya Universiteti, Stratklayd Universiteti, Şotlandiyanın Kral Konservatoriyası və Qlazqo İncəsənət Məktəbi.
Merçant Siti
thumbnail|Merçant Sitidə yerləşən [[Müasir İncəsənət Qalereyası gecə zamanı]] Şəhər mərkəzinin şərqində yerləşən Merçant Siti (və ya Ticarət şəhəri) XVIII–XIX əsrlərdə tütün, şəkər və digər mallardan ticarət edən varlı tacirlərin yaşayış yeri olmuşdur. İqtisadi böhran dövründə, binaların çoxu yararsız hala düşsə də, 1980-ci ildə bu rayonu bərpa etmək üçün proyekt başladı və indi rayonda bərpa olunmuş neoklasik evlərin və keçmiş anbarların yerində bahalı mağazalar, restoran və kafelər fəaliyyət göstərir. Merçant Sitinin mərkəzi beş əsas küçə kəsişməsində yerləşən Qlazqo Kross hesab olunur. Meydanın mərkəzində Qlazqonun köhnə bələdiyyəsindən yeganə sağ qalan hissə olan Tollbut saat qülləsi yerləşir.
Maliyyə rayonu
thumbnail|Maliyyə rayonunda Klayd Ark körpüsü.
Qlazqo mərkəzinin qərbində şəhərin maliyyə institutlarını cəmləşdirən mərkəzi biznes rayonu yerləşir. Böyük Britaniyada ən böyük biznes mərkəzlərindən biri olan rayonun (London və Edinburqdan sonra) rəsmi adı Beynəlxalq Maliyyə Əməliyyatları Rayonu (IFSD) olsa da, yerli sakinlər tərəfindən adətən "kvadrat kilometr" və ya "Klayd Uol Strit" adlanır. Rayonda müxtəlif maliyyə qruplarının (Böyük Britaniya sığorta şirkətlərinin 10-dan 8-nin qərargahı daxil olmaqla) təşkil nümayəndəliyi yerləşir: Abbey, Aviva, Barclays, JP Morgan, Lloyds TSB, Morgan Stanley, National Australia Group, Royal Bank of Scotland və s. 2005-ci ildə IFSD Böyük Britaniyada bərpa olunan ən uğurlu kommersiya layihəsi kimi dəyərlənmişdir.
Cənubi Qlazqo
thumbnail|Kuins parkdan Qlazqonun mənzərəsi Qlazqonun cənub hissəsi əsasən yaşayış yeri olsa da, ərazidə bir neçə ictimai binalar, o cümlədən, Aybroks stadionu, Hampden Park, Kuins park, Bellahyuston parkı və Pollok parkı, harada ki, Pollok evi və Barrell Kolleksiyası yerləşir.
Şimali Qlazqo
Şəhərin şimal hissəsi sosial cəhətdən Şotlandiyada ən problemli yerlərində biri hesab olunur. Şimalda keçmişdə Şotlandiyanın ən iri miqrant rayonu olan Saythill yerləşir. Şotlandiya hökumətinin 2005-ci ildə təşəbbüsünə görə, hazırda ərazidə yeni müasir yaşayış rayonu yaradılır.
Merihill rayonu ənənəvi qumdaşı mənzillərdən ibarətdir. Tarixən fəhlə sinifindən ibarət rayonun baxmayaraq, rayon dəbdəbəli rayonlarla həmsərhəddir. Rayonda Şotlandiya Premyer Liqasında çıxış edən Partik Tisl FK yerləşir.
2012-ci ildə məşhur "Red Road" yaşayış kompleksinin ləğv edilməsi işlərinə sart verilmişdir. Kompleksi təşkil edən çoxmərtəbəli yaşayış binaları şəhərdə II Dünya Müharibəsindəndən sonra mənzil böhranını həll etmək məqsədilə tikilmişdir. Tədricən bu evlərdə əsasən yoxsul ailələr məskunlaşmağa başlamışlar. Yoxsulluq zonasına çevrilən həmin yaşayış kompleksi eyni zamanda kriminallar üçün münbit mühitə çevrilərək müvafiq adda çıxarmışdır.
Memarlıq
thumbnail|Klayd Auditoriyası Sent Manqo Kafedralı istisna olmaqla, Qlazqonun orta əsr memarlığından demək olar ki, heç nə qalmayıb. Təəssüf ki, Edinbuqrdan fərqli olaraq, müasir Qlazqoda XIX əsr əvvəl ucaldılmış binalardan kifayət qədər kiçik hissə qalıb. Onların ən görkəmlisi — Tollbut saat qülləsi, Tron teatrın saat qülləsi və memar Adam Robert tərəfindən 1791–1794-cü ildə inşa edilmiş Ticarət Evidir.
Müasir memarlığın ən əhəmiyyətli nümunələrindən Qlazqo Elm Mərkəzi (2001), Klayd Auditoriyası (1997), Riversayd Muzeyi (2011) və SSE Hydro-nu (2013) göstərmək olar.
Körpüləri
Körpülərilə məşhur olan Qlazqoda, müxtəlif növlü, o cümlədən piyada, avtomobil və dəmiryolu körpüləri yerləşir. Onlardan ən qədimləri — Saut-Portlend küçəsində olan körpü, Həvari Andrey körpüsü və Viktoriya-bric — XIX əsrin ortalarında inşa edilib. Qlazqonun körpülərlərindən olan — "Klayd Ark" (2006-cı ildə inşa olmuşdur) asma körpüsü, çayı keçən bucaqa görə, yerli əhali tərəfindən "çəp körpüsü" ləqəbini almışdır.
Mədəniyyət
1990-cı ildə Avropanın mədəniyyət paytaxtı elan edilən Qlazqonun mədəniyyət həyatı olduqca müxtəlifdir. Şəhərdə incəsənətə dair milli təşkilatların əsaslı hissəsi, o cümlədən Şotlandiya operası, Şotlandiya baleti, Şotlandiya Milli Teatrı, Şotlandiya Kral Milli Orkestri, Şotlandiya BBC Simfonik Orkestri və Şotlandiya Milli Gənclər Teatrı yerləşir.
Teatrlar
Qlazqo Kral teatrının repertuarında klassik əsərlər, opera və balet tamaşalarının quruluşu, 1904-cü ildə yaradılan "Pavilion" teatrı isə müxtəlif şoular, musiqili əsərlər və tamaşalar keçirir. Digər vacib teatr məkanlarından Tron və Sitizens teatrlarını qeyd etmək olar.
Muzey və qalereyalar
thumbnail|[[Kelvinqrov İncəsənət Qallereyası və Muzeyi]] Qlazqoda 20-dən artıq muzeyi və incəsənət qalereyası fəaliyyət göstərir. Şəhərdə Şotlandiyanın ən çox ziyarət edilən muzeyi — Kelvinqrov İncəsənət Qallereyası və Muzeyi yerləşir. Muzeyin incəsənət kolleksiyasına çox Avropa rəsmləri, o cümlədən Qədim Ustalar, fransız impressionistlər, holland intibah dövrü, şotland koloristləri və Qlazqo Məktəbinin eksponentləri daxildir.
2013-cü ildə "Avropada ilin muzeyi" müsabiqəsinin mükafatı ilə təltif olunmuş Riversayd Muzeyi də şəhərdə yerləşir. Hündürlüyü 36 metr olan şüşəli fasad binasında 3 min eksponata malik nəqliyyat muzeyi fəaliyyət göstərir.
Qlazqonun digər muzey və qalereyaları:
Klublar, konsert zallar və kinoteatrlar
thumbnail|The Barrowlands Şəhərin musiqi səhnəsi — Böyük Britaniyada ən parlaqlardan biridir. Qlazqoda hər həftə təqribən 130 musiqi tədbiri baş tutur. Qlazqonun ən tanınmış musiqi səhnələrindən The Barrowlands, King Tut's Wah Wah Hut və SSE Hydro-nu qeyd etmək olar.
2008-ci ildə Qlazqo Böyük Britaniyanın "UNESCO-nun Musiqi şəhəri" nominasiyasına layiq görülmüş ilk şəhər olmuşdur. Qlazqo 2014-cü il MTV Avropa Musiqi Mükafatının təqdimetmə mərasiminə ev sahibliyi etmişdir. Qlazqo — Travis, Simple Minds, Camera Obscura, Belle & Sebastian, Glasvegas, Franz Ferdinand, The Fratellis, Mogwai, Primal Scream, Texas, Chvrches kimi musiqi qruplarının doğulduğu yerdir.
Qlazqoda 700-dən çox bar, pab və gecə klubu fəaliyyət göstərir. Qlazqonun ən məşhur gecə klubları "Campus", "Cathouse", Garage", "Tiger Tiger", "Sub Club", "The Tunnel" və s. sayılır.
Qlazqoda 10-dan çox kinoteatr, o cümlədən 2001-ci ildə Ginnesin Rekordlar Kitabına düşmüş dünyanın ən hündür kinoteatr binası olan "Sinevörld" yerləşir.