cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Santa-Mariya-del-Fiore kafedralının günbəzi
Forma və strukturu
200px|thumb|right|[[:it:Giovanni di Gherardo da Prato|Covanni di Cerardo Prato - Günbəzin stuktur müşahidələrinin təsviri, 1426]] Səkkizguşəli barabandan başlayaraq günbəz iki dayaq üzərində formalaşdırılan səkkiz yelkən üzərində dayanır. Bunun səbəbi, şübhəsiz ki, strukturun zəifləməsi ilə bağlıdır. Struktur dörd sütun üzərində həll edilsə idi bina üçün həddən artıq ağır olardı. İki papaq arasındakı məsafə 1.20 metrə bərabərdir. Dəmir mismarlar vasitəsiylə birləşdirilmiş 24 şüalı taxta seplər bütün tikilini əhatə edir. İnşaatın getdiyi dövrdə onların effektivliyi məsələsi uzun müddət müzakirə olunurdu. Faktiki olaraq bu gün günbəzin və onun təməli olan barabanın möhkəmliyi şübhə doğurmur. Bu halqa, demək olar ki, konstruksiyanın təməlini sıxaraq, xaricdən yönlənmiş təhlükəli güclərə qarşı dayaq rolunu oynayır. Digər tərəfdən, taxtanın elastikliyi, daşın isə çəkinməyə qarşı davamsızlığına görə onlardan kəmər hazırlanmasının doğru olmadığı düşünülür. Həmin dövrün ənənələrinə uyğun olaraq, günbəzin tərkibinə daxil olan elementlər arasında qızıl nisbətlər mövcuddur. Günbəzin təməli yerdən 55 metr yüksəklikdə yerləşir, fənərin hündürlüyü 21 metr, barabanın hündürlüyü 13 metr, günbəz hissəsinin hündürlüyü isə 34 metrdir. Qızılı günbəz və xaç da daxil olmaqla günbəz strukturunun ümumi hündürlüyü 116.50 metrə bərabərdir. 1436-cı ildə günbəzin ithaf edilməsi mərasimi şərəfinə məşhur flamand bəstəkarı Giyom Düfay “Nuper rosarum flores” əsərini yazmşdır.
Günbəzin hətta görünən konturları da dəqiq qaydalara tabe edilmişdir: xarici künc profili 4/6 sərtliyə, daxili künc isə 6 sərtliyə malikdir. Səkkizguşəli günbəzin təxminən 54 metr uzunluğa malik olan hər bir diaqonalı bərabər ölçüyə malik dörd hissədən ibarətdir: “sərd dörddə bir” anlamı da burdan qaynaqlanır. İstənilən halda günbəzin profili onun stabilliyi üçün mühüm rol oynayır: əslində bu strukturda əlaqə tağlarının ixtisar edilməsinə çox yaxınlaşılmışdır. Bu ad, hər iki tərəfdən sonluğunu saxlayan qabırğanın formasından əmələ gəlmişdir. Sonradan, XVII əsrin sonlarında Bernulli qeyd edir ki, günbəzin öz çəkisini saxlamalı üçün bu forma ən uyğun olan variantdır. Günbəz üzərində 1446-cı ildə Brunelleskinin ölümündən sonra bir neçə başqa memarın iştirakı ilə inşa edilmiş fənər ucalır. Fənərin inşası üçün memarların xüsusi olaraq hazırladığı texnikadan istifadə edilmişdir. İnşaat materiallarının daşınması və qaldırılması üçün istifadə olunan həmin qurğular bütün tədqiqatçılar tərəfindən inşaat işində mühüm irəliləyiş və əhəmiyyətli kəşf kimi qiymətləndirilmişdir. Binanın möhkəmliyinin təmin edilməsində fənər də özünəməxsus rol oynayır. Günbəzin möhkəmliyini təmin edən qabırğalar fənərin diametri 6 metrə bərabər olan təməlinə birləşir. Günbəzə təzyiq edən çəki elə bölüşdürülmüşdür ki, bütün qabırğalar çəkinin saxlanmasında eyni dərəcədə iştirak edir. Böyük çəkiyə (750 ton) malik fənər günbəzə təsir edən xarici güclərin dağıdıcı qüvvəsinə qarşı duraraq, onun təməlinin yaratdığı çəkmə gücünü neytrallaşdırır. 1472-ci ildə Andrea del Verrokkio tərəfindən bürünc şar hazırlanmış və həmin şar fənərin zirvəzinə yerləşdirərək birləşdirici halqanın stabilləşdirilməsi üçün istifadə edilmişdir. Bu məqsədlə də Brunelleskinin maşınları tətbiq edilmişdir. Bu mürəkkəb prosesin həyata keçirilməsində Verrokkioya gənc Leonardo da Vinçi də kömək etmişdir. 1600-cü ilin yanvarın 26-dan 27-nə keçən gecə şimşək vurması nəticəsində kürə yerindən düşmüş və bir neçə yerdən günbəzi zədələmişdir. 1602-ci ildə kürə yenidən öz yerinə yerləşdirilmiş, onun düşdüyü yer isə mərmər hissəsi ilə işarələnmişdir.
Günbəz və qabırğalar məsələsi
220px|thumb|right|Covan Batista Nelli - Daxili dəstək strukturunun təsviri, XVII əsrin II yarısı. Üzərində günbəz ucaldılmış səkkizguşəli baraban 43 metr diametrə və 54 metr hündürlüyə malikdir. İnşaat zamanı barabanın ölçüləri, ilkin planda nəzərdə tutulduğundan əhəmiyyətli dərəcədə böyüdülmüşdür. Bu böyümənin səbəbi Panteonun günbəzinin ölçülərini geridə qoymaq istəyi idi. Həmin dövrdə Panteonun günbəzi dünyanın ən böyük günbəzi hesab edilirdi və onun ölçüləri insanları o qədər heyrətləndirirdi ki, günbəzin şeytan tərəfindən tikildiyinə inanılırdı. İlkin nəzərdə tutulmuş baraban, səkkiz tərəfinin hər birində işıqlandırma üçün dairəvi gözlər açılmış hissənin hesabına böyüdülmüşdür. Beləliklə də Santa-Mariya-del-Fiore kafedralının günbəzinin barabanı o zamana qədər inşa edilmiş və hündür günbəz barabanı olmuşdur. Fransanın Bove şəhərindəki Müqəddəs Pyotr kafedralının o zaman üçün çox cəsarətli hesab edilən 48 metrlik tağları isə inşaatın tamamlanmasından qısa müddət sonra uçaraq dağılmışdır. Səkkizguşəli baraban günbəzin də formasını müəyyənləşdirmişdir. Brunelleski divarların səmtindən kərpic hörgüsünün istiqamətinə kimi bütün xırda detalları hesablamışdı. Buna görə də, inşaat zamanı günbəz ənənəvi taxta dayaqlara ehtiyac olmadan özünü saxlaya bilirdi.
Günbəz olmayan günbəz
Yarımsferik (parabolik və ya Piza kafedralının günbəzi kimi ellipsoidal da adlandırılır) günbəz öz oxu ətrafında fırlanan tağların formalaşdırdığı fiqurdan ibarətdir. Bu halda söhbət fırlanan günbəzdən gedir. Belə ki, günbəz inşası tamamlandıqdan sonra hər biri müstəqil dayanmalı olan sonsuz tağlardan təşkil olunduğunmuşdu. Günbəzin yaradılmasına kənarlardan hər biri faktiki olaraq müstəqil dayanan, həmçinin, özündən sonrakı, ölçüsünə görə böyük olan tağı saxlayan kiçik tağların inşasından başlanmışdır.
Duomonun inşasında çalışan və bir-biri ilə yarışan inşaçı ustadları, layihəyə səkkizguşəli olan günbəzin də daxil olması həvəsləndirirdi. Florensiya kafedralının günbəzi sözün əsl mənasında günbəz olmayıb səkkizguşəli struktur olmaqla, bir növ kafedralın özünün nefinin formasını təkrarlayır. Buna görə də kərpic hörgünü birləşdirən məhlulun bərkiməsinə kimi taxta inşaat meşəsi və qabırğalardan istifadə edilmişdi. Bunlardan başqa, Şimali Avropadan fərqli olaraq, İtaliyada uzun şalbanlar əldə etmək də mümkün deyildi. Hətta Fransa və İngiltərə kafedrallarının inşasında istifadə edildiyi kimi uzun şalbanların gətirilməsi belə, inşa edilməsi planlaşdırılan günbəzin ağırlığını saxlaya bilməzdi.
Günbəzin sirri
220px|thumb|right|Daxili və xarici günbəz arasında dəstək qabırğaları Filippo Brunelleski Florensiyada həm də çoxistiqamətli rəssam və yaxşı yumor hissi olan adam kimi tanınmışdı; onun Qrasso adlı kasıb xarratlardan birinə etiyi zarafat Florensiya cəmiyyətində məşhur idi: əvvəlcədən bir-biri ilə danışmış bir neçə insanın köməkliyi ilə Filippo xarratı Matteo adlı başqa bir adam olduğuna inandırmışdı. Hekayə o qədər təsirli alınmışdı ki, xarrat şəhərdən qaçmağa məcbur olmuş, baş verənlər isə hekayə kimi nəşr edilərək bir neçə versiyada dövrümüzə çatmışdı.
Brunelleski insanları bir-birinə inandırmaqda ustad olduğunu göstərir; təsadüfi deyil ki, memar, iki ölçülü vasitələrdən istifadə ilə üç ölçülü illüzor prespektivlər yaratmağın banisi hesab edilir. İnşa etdiyi günbəzlə də Filippo buna bənzər zarafet, hətta ekstraordinallığı ilə əvvəlki zarafatını da geridə qoyan zarafet etmişdir; bir neçə illik debatlardan sonra sənətşünaslar onun bu addımının memarlıqda irəli atılmış addım olmadığını bildirmişlər. Düz künclərə malik səkkizguşəli günbəz qabırğalarsız inşa edilməli idi və bu halda o dövrün gec quruyan inşaat məhlulu ilə günbəzin möhkəmlənməsini təmin etmək mümkün deyildi. Hamıya açıq olan iki günbəz arası dəhlizlərdə istifadə edilən şam ağacı təsvirli kərpic hörgüsünün əsas əhəmiyyəti sirr kimi qiymətləndirilmişdi.
Qalın günbəz inşa etməyin mümkünsüzlüyünü anlayan Brunelleski günbəzi bir-biri üzərində yerləşdirilmiş və aralarından keçən qabırğalar tərəfindən dəstəklənən iki qapaq formasında dizayn etmişdir. Bundan sonra konstrukdiyanın ölçülməsi üçün şam ağacı formalı kərpic hörgüsü istifadə edilmişvə beləcə uzun şalbanların istifadəsinə ehtiyaac qalmamışdır. Filippo bu nəticəni Qədim Roma günbəzləri və həndəsəsinin diqqətlə öyrənilməsi, ən əsası isə bir neçə il davam edən dəqiq dizayn nəticəsində əldə etmişdir.
Günbəzin dizaynı ilə bağlı ən məşhur nəzəriyyələrdən biri professor Massimo Riççi tərəfindən irəli sürülmüşdür. Onun fikrincə, günbəzin inşa texnologiyası nə daxili strukturların, nə də fırlanan günbəz quruluşunun tələblərinə cavab vermir: kərpiclər isə şam ağacı kimi yox, yelkənin yuxarısına paralel olaraq hörülmüşdür. Həmin yenidənqurma nəzəriyyəsində günbəz konstruksiyası horizontal radial plastinlər ardıcıllığı kimi nəzərdə tutulmuşdur. Həmin konstruksiya nəzəriyyəsinin sınanması zamanı məlum olmuşdur ki, qapaqlar intradosuna əsasən günbəz strukturu fırlanma nəzəriyyəsinin tələbinə uyğun olaraq horizontal yox, radial-vertikal istiqamətdə işlənmişdir. Horizontal-radial sistemin istifadəsi həm də kürək kərpiclərinin strukturuna uyğundur. Bu yolla kiçik hərəkətli qabırğalar vasitəsiylə günbəzin künclərini müşahidə etmək mümkün idi, eyni zamanda, bu sistem hər bir kərpicin forma və ölçüsünə müvafiq olaraq əvvəldən nəzərdə tutulduğu yerdə hörülməsini, memarların çox ehtiyatlı işləməsini tələb edirdi. Həmin nəzəriyyə əsasında professor Massimo Riççinin elmi rəhbərliyi altında Florensiyanın Ançonella parkında model inşa edilmişdir. Bu təcrübə həm də günbəzin, künc hissələrin struktur xüsusiyyəti kimi daha incə aspektlərini dəqiqləşdirməyə imkan vermişdir.
Brunelleskinin mümkün ilham mənbələri
Brunelleskinin günbəzi inşa edərkən mümkün ilham mənbələri haqqında müxtəlif fikirlər səsləndirilmiş, sənətkarın, Florensiyadakı o zaman kimi inşa edilmiş günbəzlərdən, Qədim Roma dövrünün tağlı tikililəri və fars konstruktiv praktikasından ilhamlanması ehtimalı irəli sürülmüşdür. Əslində Brunelleski günbəzin seqmentlərinin tikilməsi üçün texnoloji istinadlara malik deyildi; sənətkar bütün mexanikaları ilə birlikdə konstruksiya prosesini kəşf etməli idi.
Heç şübhəsiz ki, Brunelleski kilsənin həyətində inşa edilmiş, itiuclu profilə və səkkizguşəli plana malik San-Covanni vəftizxanasının memarlığını da nəzərə almışdı. Lakin, memarın əsas ideya mənbəyi kimi vəftizxana binasına istinad etdiyini də demək olmaz. Memarın bioqrafı Antonio di Tuçço Manetti bildirir ki, o, təhsil illərini Romada keçirmişdir və ola bildin ki, həmin dövrdə öyrəndiyi binalar və heykəltəraşlıq nümunələri də onun fikrinin formalaşmasına təsir etmişdir. XV əsrin əvvəllərində əbədi şəhər böyük arxeoloji tədqiqatlar meydanına çevrilmişdi. Məhz burada o, klassik memarlığı öyrənmiş və bütün mümarlığın həndəsi şəbəkə modulu ilə idarə edilməsi iddiasına əsaslanan Vitruvi nəzəriyyəsini təsdiq etmişdir. Lakin, Romanın ən məşhur günbəzi olan Panteon betondan tikilmiş dairəvi günbəz idi. Həmin günbəzin inşa texnikasını təkrarlamaq mümkün deyildi, romalıların istifadə etdikləri konkret metodlar isə itirildiyindən İntibah dövrü İtaliya sənətkarlarına məlum deyildi.
Ən yaxşı halda Brunelleski Panteon günbəzinin xarici görünüşünü tədqiq edərək çoxyaruslu formanın dairəvi forma üzərində yüksəldiyini və müvafiq olaraq Qədim Roma günbəzlərinin adətən hər yarusda tam dairəvi halqaya malik olduğunu başa düşə bilərdi. Ola bilsin ki, Brunelleski, səkkizguşəli pavilyon üzərində təzə betondan inşa edilmiş və inşaat zamanı künc dəstəklərinə ehtiyac olan Neronun qızıl evinin günbəzini də tədqiq etmişdi.
Brunelleskinin Romaya səfər etməsi nəzəriyyəsi demək olar ki, bütün tədqiqatçılar tərəfindən qəbul edilir. Lakin, son zamanlar bu nəzəriyyə şübhə altına alınaraq, nəzəriyyənin doğru olacağı halda memarın yaradıcılığında Roma memarlığına xas hansısa elementlərin əks olunmalı olduğu fikri irəli sürülmüşdür. Buna görə də Roma səfəri mümkün olsa da, Brunelleskinin memarlıq kanonlarının formalaşmasında ciddi rol oynamamışdır.
Bəzi tədqiqatçılar bildirirlər ki Yaxın Şərqlə qızğın ticarət əlaqələrinin saxlandığı bir dövrdə Brunelleski şərq türbələrinin inşa texnikasını öyrənmiş ola bilərdi. Cənubi Azərbaycanın Sultaniyyə şəhərindəki 1302-1312-ci illərdə inşa edilmiş Olcaytu Xudabəndə türbəsinin iri ikiqat günbəzi qabırğalarsız inşa edilmişdir, həmçinin Səlcuqlular dövrünün günbəzli binaları, daha sonrakı dövrə aid İsfahan və Ərdistan məscidləri tamamilə fərqli material və ölçülərə malik olsalar da, struktura və texnika baxımından Brunelleskinin əsəri ilə oxşarlıq təşkil edirlər.
Freskolar
240px|thumb|left| Freskolar silsiləsinin ümumi görünüşü İnqilabi texnologiyaların tətbiqi ilə inşa edilməsinə baxmayaraq, Santa-Mariya-del-Fiore kafedralının günbəzində səkkizguşəli formanın inkişafında mühüm rol oynamış San-Covanni vəftizxanasının günbəzinin təsiri hiss olunmaqdadır. İlkin olaraq Santa-Mariya-del-Fiore kafedralınn günbəzinin daha bir elementinin San-Covanni vəftizxanasının günbəzinə oxşar olması planlaşdırılmış, günbəzin daxilinin mozaikalarla örtülməsi planlaşdırılmışdı. Brunelleski mozaikaçı sənətkarların hündürlükdə işləyə bilməsi üçün inşaat zamanı xüsusi qurğular da yaratmışdı.
Lakin, həmin dövrdə mozaika texnikası nadir hallarda istifadə olunur və olduqca bahalı hesab edilirdi. Bundan başqa mozaikanın günbəzə yığılması üçün müvafiq əsas hazırlanmalı idi ki, bu da günbəzin çəkisini daha da ağırlaşdıra bilərdi; müasir dövrdə günbəzin nəhəng çəkisi (25.000 ton) və onun qarşılıq gücü nəzərə alındıqda mozaikaların çəkisi əhəmiyyətsiz görünsə də, həmin dövrdə mozaika layihəsindən freskaların xeyrinə imtina edilməsində bu səbəb ikinci rol oynamışdır.
Günbəzin interyerinin bəzədilməsinə daş işlərinin tamamlanmasından yüz il sonra, 1572-ci ildə başlanılmışdır. Böyük hersoq I Kozimo de Mediçi nəhəng qübbənin bəzədilməsi üçün Böyük məhkəmə mövzusunu seçir. Bu işin icra edilməsi Corco Vazariyə, ikonoqrafik mövzunun işlənməsi isə Don Vinçenzo Borqiniyə həvalə edilir. Vazarinin ölümü zamanı fənəri əhatə edən dairənin rəsmləri çəkilmişdi. Daha sonra onu Federiko Zukkari Vazarini əvəz edərək freskolar üzərində işləməyə başlayır. Bir neçə il sonra Zukkari tempera ilə işlədiyi və dünyanın ən böyük divar rəsmlərindən biri olan, manyerizmin şah əsərlərindən biri kimi qiymətləndirilən freskolar silsiləsini tamamlayır; əsərin çəkilməsi zamanı Zukkariyə Domeniko Kresti də daxil olmaqla bir neçə rəssam kömək etmişdir. 250px|thumb|right| Federiko Zukkari tərəfindən günbəzin aşağı hissəsində işlənmiş [[İblis təsviri. ]] Freskolar silsiləsinin məzmunu Trident kilsə məclisi tərəfindən yenidən baxılmış katolik doktrinasını əks etdirir. Buna görə də günbəz altı registr və səkkiz seqmentə bölünmüşdür. Hər bir seqment süni fənərdən başlayaraq yuxarıdan aşağı uzanır və 24 qədim Apokalipsis (hər seqmentdə üç ədəd olmaqla) və dörd səhnə ilə əhatələnmişdir:
Mərkəzi nefin qarşısında duran şərq hissəsində Madonna və Vəftizçi İohannala əhatə olunmuş Məsihə yer açmaq üçün dörd yox üç registr vardır. Onların üstündə üç ilahi göstəriş (İnam, Ümid və Mərhəmət), onlardan sonra zaman fiqurları (qum saatı personajı, itəbiət və ilin fəsillərini ifadə edən iki uşaq) və triumfal kilsə vardır. Seçilmişlər arasında rəssam müasir personajların geniş qalereyasını yaratmışdır ki, onların da arasında Mediçi messenatları, imperatorlar, Fransa kralları, Vazari, Borgini, Camboloni və başqa rəssamlar yer almışlar. Freskolar silsiləsi 1579-cu ildə tamamlanmışdır.
Barabanın eksteryer dizaynı
<div class="floatleft" style="background-color:#FBF7F6;border:1px; font-size:90%; solid #C8C8C8;padding:1em;text-align:center"> 150px 135px Simone del Pollayolonun Culiano da Sanqallo və Baçço d’Anyolo ilə birgə hazırladığı (solda) və Rafaelin (sağda) modeli
150px 160px Mikelancelo (solda) və Andrea Sansovinonun (sağda) modeli Günbəzin inşasının tamamlanmasından sonra onun səkkizguşəli barabanının yuxarı hissəsi bəzəksiz qalmışdı. Günbəzin Brunelleskiyə aid edilən və hazırda Duomo muzeyində saxlanan taxta maketində həmin hissənin dekoru aydın təsvir edilmişdir. 1452-1460-cı illərdə Antonio Mariey Çakçeri günbəzin işçi modelini hazırlamış və bu zaman Brunelleskinin göstəriş və qeydlərini də istifadə etmişdir.
Lakin XVI əsrdə barabanın tamamlanması üçün müsabiqə elan edilənə kimi məsələ həll olunmamış qalmışdır. Müsabiqədə bir neçə memar iştirak etmiş və onların hər biri özünün taxta modelini işləmişdir: Andrea Sansovino (ikonik sütunlarla müdafiə edilmiş eyvanla tamamlanır), Culiano və Antonio da Sanqallo (böyük) (bu modeldə qalereya yoxdur), Simone del Pollayolonun Culiano da Sanqallo və Baçço d’Anyolo ilə birlikdə və Mikelancelo Buonarotti barabanın xarici görünüşü ilə bağlı öz təkliflərini irəli sürmüşdülər. 200px|thumb|right|Günbəz barabanının tamamlanmış və yarımçıq qalmış dekorlu hissəsi 1507-ci ildə Mikelanceloya Santa-Mariya-del-Fiore işçilərinə avqustun sonuna kimi baraban modelini təhvil vermək həvalə olunur. Tədqiqatçı Cüzeppe Marçini bidlririr ki, Mikelancelo modelin hazırlanması üçün çertyojları Florensiyaya göndərmişdi və həmin tədqiqatçı da, Duomo muzeyinin kolleksiyasında 143 nömrəli eksponatın həmin model olduğunu deyir. Modelə əsasən iri güzgü və yaşıl Prato mərmərindən hazırlanmış lövhələr ardıcıllığı künc pilyastrları olan sütunlarla hatə olunmalı idi; karnizlərlə əhatə olunmuş bu canlı dizayn Palaçço Stroççinin karkasını xatırladırdı. Lakin, həmin model seçki komissiyası tərəfindən seçilməmişdir.
1512-ci ildə Simone del Pollayolonun Culiano da Sanqallo və Baçço d’Anyolo ilə birlikdə hazırladığı layihə əsasında barabanın bəzədilməsinin tamamlanmasına qərar verilir. Həmçinin Baçço d’Anyoloya inşaat işlərinə rəhbərlik etmək həvalə olunur. Layihəyə əsasən barabanın yuxarı hissəsində ağ mərmər sütunlar tərəfindən dəstəklənən və hər tərəfdən doqquz tağla birləşdirilən (inşaat zamanı sütunların sayı on birə çatıdırlmışdır) geniş qəfəs yaradılmalı idi. Buna baxmayaraq inşaat işlərinə yalnız 1515-ci ildə başlanılmış, eyvan və qəfəs isə mənfi istifadə xüsusiyyətləri və Mikelancelonun qarşı çıxmasına görə yalnız Via-del-Prokonsolo küçəsi tərəfdən inşa edilmişdir.
1516-cı ildə Mikelancelo barabanın tamamlanması üçün bir neçə təsvir çəkir (hazırda həmin rəsmlər Kasa Buonarottidə saxlanılır) və yeni taxta model hazırlayır (həmin model Duomo muzeyində 144 nömrəli eksponat kimi saxlanılır). Buna baxmayaraq Mikelancelonun ideyaları bu dəfə də qəbul edilmir və baraban səkkiz tərəfdən yeddisində tamamlanmamış qalır.
Tumaslı (dağ)
Tumaslı — Azərbaycan Respublikası Cəbrayıl rayonunun ərazisində, Qarabağ silsiləsinin cənub hissəsində yerləşən dağ. Hündürlüyü 1580 metrdir. Dağ Tumas kəndinin şimalındadır. Yerli əhali arasında Tumas dağı olaraq bilinir. Öz adını yaxınlığında yerləşən dağdan almışdır. thumb|300px|Cəbrayıl qəzası 1 Yanvar 1903-ci illər xəritəsi. Tumaslı
Erdil Yaşaroğlu
Erdil Yaşaroğlu — türkiyəli karikaturaçı.
Həyatı
Ailəsi əslən Rizənin Ardeşen rayonundandır. Hələ 9 yaşında ikən karikatura çəkməyə başlayan Erdil Yaşaroğlunun ilk peşəkar karikaturaları 1989-cu ildə “Günəş” qəzetində dərc olunub.
Heteronemertea
—  aləminin  tipinin  sinfinə aid heyvan dəstəsi.
NGC 6099
NGC 6099, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Herkules bürcü istiqamətində yerləşir. E0 tipli. tərəfindən ildə 40.64 sm (16 inç) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
NGC 4916
NGC 4916, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış Göy cismidir. Göy üzündə Tazılar bürcü istiqamətində yerləşir. NF tipli. tərəfindən ildə 182.88 sm (72 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Meksika Xidmət Medalı
thumb|Donanmaya təltif olunan Meksika Xidmət Medalı Meksika Xidmət Medalı, 1911–1919 illəri arasında Meksikada xidmət vermərdikləri üçün Amerika ordusunun mükafatıdır.
Tarixi
Meksika Xidmət Medalı'na layiq görülməsi üçün, bir xidmət üzvündən, uyğunluq müddəti ərzində və aşağıdakı hərbi öhdələin birində hərbi vəzifə etmək istəndi. thumb|340x340px|Orduya təltif olunan Meksika Xidmət Medalı Meksika Xidmət Medalı, 12 aprel 1911 və 7 fevral 1917 tarixləri arasında düşmən Meksika qüvvətlərinə qarşı hər hansı bir hərəkətdə olarkən yaralanan və ya öldürülən hər hansı bir xidmət üzvünə verildi.
Tək bir dekorasiyaya baxmayaraq, həm Ordu həm də Dəniz Qüvvələri, Meksika Xidmət Medalı'nın iki fərqli versiyasını çıxartdı. Donanma Meksika Xidmət Medalı, Yukka bitkisi həkk edilərkən, Donanma versiyası Verakruz limanındakı San Xuan de Ulua qalasını təsvir edirdi. Hər iki medalda, medalın alt hissəsində "1911–1917" annotasiyası göstərildi.
Meksika Sərhəd Xidmət Medalı olaraq da bilinən bənzər bir dekorasiya, Birləşmiş Ştatlardakı Meksika döyüş səfərlərinə dəstək verənlər üçün də var olmuşdur.
Divanxan
Divanxan — İçərişəhərdə Şirvanşahlar sarayı kompleksinə daxil edilən 15-ci əsrə aid olan memarlıq abidəsidir.
Azərbaycan memarlığının qiymətli nümunələrindən biri sayılır.
Səkkizguşəli günbəzlə örtülmüş mərkəzi köşkdən və dördbucaqlı həyəti əhatə edən tağlı formadan ibarətdir.
Əhəng daşından tikilmişdir və zərif sütunları, sütun başlıqları daşdan yonulmuşdur.
Daş üzərindəki oyma bəzəklər, xüsusən giriş baştağının yuxarı hissəsindəki sənətkarlıqla işlənmiş nəbati ornamentlər incəliyi ilə diqqəti cəlb edir.
Divanxanın kompozisiyası 2000-ci ildə Dünya Mədəniyyət Mirasları siyahısına daxil edilmişdir.
Musique pour Supermarché
Musique pour Supermarché elektron musiqiçi və bəstəkar Jan Mişel Jarrın altıncı studiya albomudur .Albom yalnız bir nüsxə basılaraq yayıldı və onun əsas lövhələri şəxsən Jarr tərəfindən qəsdən məhv edildi.
Mehmet Korhan Fırat
Mehmet Korhan Fırat (d. 26 avqust 1988, Ərzincan, Ərzincan ili, Türkiyə) — Türkiyəli aktyor. Şefkat Tepe serialında 4 mövsüm canlandırdığı Şahin Bulut personajı ilə tanındı.
Həyatı və karyerası
26 avqust 1988-ci ildə Ərzincanda doğulan Mehmet Korhan Fırat təhsilini Selçuk Universiteti Dövlət Konservatoriyasında tamamladı. İlk aktyorluq təcrübəsini 2010-cu ildə Şefkat Tepe serialında Şahin Bulut obrazı ilə qazandı. Daha sonra Ekip 1 serialında rol aldı və serialdakı Ali Babür obrazını canlandırdı. 2017-19 arasında yayımlanan Bizim Hikaye serialında Tufan obrazını canlandırdı. 2019-cu ilin dekabr ayında TV8-də yayım həyatına başlayan Doğduğun Ev Kaderindir serialının ilk mövsümündə Celal personajına həyat verdikdən sonra Paytaxt: Əbdülhəmid serialına Tatavlalı personajıyla daxil olmuşdur və ssenari gərəyi 133-cü bölümdə ölərək serialla vidalaşmışdır. Mavera serialında Şahsuvar personajına həyat verdikdən sonra Aşk Mantık İntikam serialında Ekrem Erten personajına həyat vermişdir.
Tarakanlar (Yu Nesbö romanı)
Tarakanlar  (Kakkerlakken) Norveçli yazıçı Yu Nesbönun Harri Hole haqqında romanlar seriyasının ikinci əsəridir. Yarasa romanının nəşrindən əldə etdiyi uğurdan sonra Nesbö işdən çıxır və Taylanda növbəti kitab üçün ilham axtarmağa gedir. Burda qaldığı müddətdə o növbəti "Tarakanlar" əsərini yazır. Bu dəfə də əsərdə Harri Hole adlı polis əməkdaşının başına gələn macəralardan bəhs olunur, lakin bu dəfə hadisələr Taylandda cərəyan edir.
Süjet xətti
Norveç səfiri Taylandda Banqkok ətrafı ərazidə yerləşən fahişəxanaların birində ölü vəziyyətdə tapılır. Taylanddakı səfirin ölüm işinin təhqiqatını Norveç polisi olan Harri Hole aparır. Oslo polisinin Kriminalistika şöbəsinin əməkdaşı olaraq, Harri Hole Banqkokun qaranlıq rayonlarının cinayətkarları ilə qarışır və nəhayətində bu işdə vacib adamların əli olduğunu başa düşür. Harri həm də öz ailəsi - dul qalmış atası və Harrinin Taylanda getməsindən bir neçə ay əvvəl zorlanmaya məruz qalan bacısı üçün narahat olur.
NGC 5081
NGC 5081 — Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktika. Göy üzündə Veronikanın Saçları bürcü istiqamətində yerləşir. SBb tipli. tərəfindən ildə 27.94 sm (11 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Benito Xuares
Benito Pablo Xuares Qarsiya — Meksika siyasətçisi və dövlət xadimi. O, 19 yanvar 1858-ci ildən 18 iyul 1872-ci ilə qədər Meksika Prezidenti olmuşdur. Xuares "Meksikalı Corc Vaşinqton" kimi tanınırdı. O, ölkənin müstəqilliyini müdafiə edən və mühüm mütərəqqi və antiklerikal islahatlar aparmış, müasir Meksikanın atası və qurucusu olmuşdur.
Həyatı
Benito Pablo Xuares Qarsiya 21 mart 1806-cı ildə Oaxaka ştatında yerləşən San-Pablo-Gelatao qəsəbəsində anadan olmuşdur. Valideynləri Brigida Qarsiya və Marselino Xuares zapotek kəndliləri idi. Onun Xosefa və Roza adında iki böyük bacısı var idi. Xuares üç yaşında olanda hər iki valideyn diabetdən vəfat etmişdir. Qısa müddətdən sonra babası və nənəsi də vəfat etmiş, Xuares əmisi Bernardino Xuares tərəfindən böyüdülmüşdür.
O, 1847–1852-ci illərdə Oaxaka qubernatoru olmuşdur. Xuares 1853–1855-ci illərdə Havanada sürgündə qalmışdır. O, liberal idi və Meksikanın vitse-prezidenti kimi 1857-ci il konstitusiyasını ilhamlandırmışdır. Xuares 1860-cı ildə Meksika Prezidenti olmuşdur. Vətəndaş müharibəsindən sonra onun antiklerikal siyasəti və xarici borcun ödənilməsini dayandırmaq qərarı Fransa, Britaniya və İspaniyaya məxsus koalisiya donanmasın Meksikaya müdaxilə etməsi üçün bəhanə yaratmışdır. Britaniya və İspaniya qüvvələri 1862-ci ildə Soledad konvensiyasını imzalamış və ölkəni tərk etmişdir. Fransızlar 1863-cü ildə Mexiko şəhərini işğal etmiş və imperator Maksimilianı hakimiyyətə gətirmişdilər. Xuares Paso-del-Norteyə sığınmış və müqavimət təşkil etmişdir. 1867-ci ildə fransız qoşunları ölkədən çıxmış və Maksimilian güllələnmişdir. Xuares ölənə qədər prezidentlik etmişdir.
Fransisko Karvaxal
Fransisko Sebastyan Karvaxal-i-Qual — Meksika siyasətçisi və dövlət xadimi. O, 1914-cü il iyulun 15-dən avqustun 13-dək Meksika Prezidenti olmuşdur.
Həyatı
O, ixtisasca hüquqşünas idi. Fransisko İqnasio Maderonun devrilməsi ilə nəticələnən hərbi çevrilişdən sonra, 1911-ci ilin mayında Karvaxal Syudad-Xuares sülh konfranslarında Porfirio Dias hökumətinin nümayəndəsi olmuşdur. O, 1906–1912-ci illərdə Ali Ədliyyə Məhkəməsinin naziri olmuş və 31 may 1912-ci ildə yüksək məhkəmənin sədrliyi vəzifəsini icra etmişdir. 1913-cü ilin ortalarında Viktoriano Uerta onu Xarici Əlaqələr üzrə Katib təyin etmişdir. Prezident istefa verdikdən sonra prezident səlahiyyətlərini icra etmişdir. O, 1911-ci ildə paytaxta doğru irəliləyən inqilabçılarla danışıqlar aparmağa çalışmış, lakin konstitusionist lider Venustiano Karransa ondan qeyd-şərtsiz təslim olmağı tələb etmişdir. Karvaxal bundan sonra məsuliyyəti Federal Dairənin qubernatoru general Eduardo İturbideyə tapşırmışdır.
Crocodylus falconensis
Crocodylus falconensis — əsl timsahlar sinfinin nəsli kəsilmiş nümayəndəsi. Erkən pliosendə Venesuela ərazisində yayılmışdır. Neotropikdə elmə məlum olan timsahlar arasında bazal növ olduğuna inanılır. Kəllənin uzunluğu 59 sm-dir, sifəti nisbətən əzələli və geniş forması baxımından itiburunlu timsahdan fərqlənir. Göz yuvaları burun dəliklərindən daha böyükdür. Başın ölçüləri heyvanın ümumi uzunluğunu təxminən 4–4.5 m olduğunu deməyə əsas verir. Bədən çəkisi təxminən 300–400 kq olaraq qiymətləndirilir.
Kladoqram:
Konstantin İvanov
Konstantin Vasilyeviç İvanov (, 15 may 1890-cı il, Slakbaş kəndi, Bələbəy rayonu, Ufa quberniyası - 13 mart 1915-ci il elə orda) — çuvaş şairi, çuvaş ədəbiyyatının klassiki. O, həmçinin çuvaş poeziyasının banisi sayılır. Məşhur "Narspi" poemasının müəllifidir.
İlk illəri
Partta qəbiləsinə məxsus sadə kəndli ailəsində anadan olub. Ailədə təhsilə xüsusi önəm verilirdi - baba, ata, xala, bir çox qohumlar təhsilli və savadlı idilər. K.İvanovun atası mahalın ən varlı adamlarından biri ayılırdı. O, təsərrüfatda aqronomiya və iqtisadi biliklərindən istifadə edirdi.
Konstantin səkkiz yaşından etibarən 1902-ci ildə məzun olduğu kənd məktəbində təhsil alır. Ardınca Bələbəy şəhər məktəbində oxuyur. Sonra atası onu Simbirsk Çuvaş müəllimlər məktəbinin ("Yakovlevskaya") hazırlıq sinfinə yerləşdirir.
Simbirsk məktəbi
İki il sonra on beş yaşlı Konstantin İvanov Simbirskdəki mərkəzi Çuvaş təhsil mərkəzinin 1-ci sinifinin (kursunun) tələbəsi olur. Burada Konstantin İvanov ədəbiyyatı sevir, Rus və Qərbi Avropa mədəniyyətlərinə dair bir çox əsər oxuyur, rəsm və heykəltəraşlığa maraq göstərirdi. D.Petrov-Yuman şairlə görüşlərini belə xatırlayır:
On altı yaşlı oğlan, evə tətilə gedərkən, ailə əfsanələrini və köhnə həmyerlilərinin xatirələrini, sui-qəsd mətnlərini və məşhur duaları qələmə alırdı. Bütün bunlar sonradan onun yaradıcılığında xalqın milli özünəməxsusluğunu dərk etməsinə kömək olacaqdı.
İvan Yakоvlеvin istəyi ilə "Psalter" və digər dini mətnlərin tərcümələri üzərində iş də yazıçının dünyagörüşünün formalaşmasında mühüm rol oynadı.
K.İvanovun şəxsiyyətinin formalaşmasında, rəsm çəkmək istəyi də əhəmiyyətli rol oynamışdı. O, hətta Rəssamlıq Akademiyasına girməyə hazırlaşırdı.
Ədəbi yaradıcılığı
Konstantin İvanov 1905-1907-ci il hadisələrinə "Çuvaş Marselyezasını" ("Qalx, qalx, Çuvaş xalqı!" ) həsr edir. İnqilabi mitinqlərdə iştirak etdiyi üçün Yakovlev 1-ci sinfi ləğv etmək məcburiyyətində qalır.
1907-08-ci illərdə şair bir sıra orijinal əsərlər yaradır: "Şuittan çuri" (Şeytanın qulu) faciəsi, "Timur tılı" (Dəmir əzmək), "Tălăh arăm" (Dul) balladaları və "Narspi" poemasını tamamlayır.
Simbirsk Çuvaş müəllimlər məktəbinin 40 illiyinə K.İvanov "Xalxi Samana" (Bizim Zamanımız) şeirini həsr edir. 1908-ci ildə Simbirskdə "Çuvaş xəlapsəm" ("Çuvaş ənənəsinin nağılları") kitabı nəşr olunur.
1909-cu ildə K.İvanov Simbirsk klassik gimnaziyası nəadində olan müəllimlər məktəbində qadın iki sinifinə rəsm müəllimi üçün imtahandan keçir. Burada Konstantin İvanov özünü həm rəssam, həm tərcüməçi, həm də redaktor, tərtibçi, korrektor kimi göstərir. Şair "Narspi" operası üçün libretto yaratmağa hazırlaşır, "Mahnılar mahnısı"nı tərcümə edir, "İvan Susanin" operasından səhnələr üçün dekorasiya yaradır.
"Narspi" poeması
1907-1908-ci illərdə Konstantin İvanovun hekayələri, balladaları və bütün poetik yaradıcılığının ən mükəmməli sayılan "Narspi" poeması nəşr olundu. Orada yoxsul Setnerin varlı valideynlərin qızı Narspiyə olan faciəvi sevgisindən bəhs olunur. Sosial ədalətsizliyə dərin nifrət, çuvaş xalqını köhnə cəmiyyət əxlaqının buxovundan qurtarmaq xəyalı - bunlar çuvaş xalq şairinin yaradıcılığının əsas motivləridir.
"Narspi" şeiri bir çox dillərə tərcümə edilmişdir. Xüsusilə Pyotr Xuzanqay tərəfindən rus dilinə tərcümə olunmuşdur. Onun motivləri əsasında bir neçə pyes yaradıldı və Çuvaş Opera və Balet Teatrının səhnəsində operası belə nümayiş olundu.
Həmçinin Boris İrinin də poemanı rus dilinə tərcümə etmişdir.
Şairin ölümü
1914-cü ilin payızında vərəm xəstəsi olan K.İvanov vətəninə getdi. 13 Mart 1915-ci ildə, 24 yaşında vəfat etdi.
NGC 5920
NGC 5920, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə İlan bürcü istiqamətində yerləşir. S0 tipli. tərəfindən ildə 40.64 sm (16 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Les Concerts en Chine
Les Concerts en Chine 1981-ci ildə yazılmış və 1982-ci ildə Disques Dreyfus tərəfindən buraxılmış Jan Mişel Jarrın canlı konsert albomudur. O, Jarrın 1981-ci ilin payızında Çinə qastrol səfəri zamanı Pekində və Şanxayda verdiyi beş konsertləri zamanı qeydə alınıb. Bu konsertlər həm də Çindəki mədəni inqilabdan sonra qərb dünyasından olan bir sənətçinin Çində verdiyi ilk konsertlər idi.
Yusif ağa Çərkəz
Yusif Ağa (v.1632) — I Şah Abbas (1588-1629) dövründə böyük nüfuz və güc sahibi olmuş çərkəz mənşəli Səfəvi qulamı və saray mənsubu (qapıqulu).
Tərcümeyi-hal
Yusif saray ağası olduğu üçün ona sarayda xidmət edən  ağalar arasında çox yayılmış olan Ağa (eyni zamanda Aqa yazılmış) adı verildi. I Şah Abbas-ın hərəmində böyük nüfuz qazandı. 1629-cu ildə təyin olunduğu "ov ustası" (mir şekār-başı) olmaqdan əlavə, şah hərəm qulamlarının ustası olmaqla yanaşı, həm də İsfahanın erməni icmasının maraqlarının nümayəndəsi  və əslində I Şah Səfi hakimiyyəti (1629-1642) özündən onun ailəsini təmizləyənə qədər Səfəvi hərəmində ən güclü insan idi.
"Ov ustası" olmaqla, saray və paytaxt erməniləri arasında əlaqə (və ya əlaqə) rolunu oynadı və şikayətlərini və istəklərini şaha təqdim etdi. Ermənilər o dövrdə imperiya daxilində güclü və zəngin bir qrupa çevrildikləri üçün vacib hesab etdikləri səbəbləri bol şəkildə maliyyələşdirməyə hazır idilər. 1632-ci ildə Səfinin hakimiyyəti dövründə edam edildiyi zaman onun əlində 450.000-dən (tümən) artıq pul tapıldı.
Ay Fen
Ay Fen — Çində Uhan Mərkəzi Xəstəxanasının Təcili yardım şöbəsinin müdiri. O, dünyada koronavirus epidemiyasının başlandığını elan edən ilk həkim olmuşdur. Çində nəşr edilən "People" jurnalı tərəfindən yayımlanan bir məqalədə ona "The whistle-giver" (发哨子的人) adı verilmişdi(发 哨子 的 人) (ilk həyəcan təbilini çalan). Məqalə Çin senzurası tərəfindən dərhal məhv edilmişdi. Lakin senzuranı keçmək üçün Çin internetində emoji, Morze əlifbası ilə tərcümə edilmiş repostlar şəklində saxlanılmışdır.
Həyatı
Ay Fen Tonzi Tibb Kollecini (indi Xuaçjun Elm və Texnologiya Universitetinin bir hissəsi) bitirib və Uhan Mərkəzi Xəstəxanasının ürək-damar xəstəlikləri şöbəsində çalışıb. 2010-cu ildən o, xəstəxananın təcili yardım şöbəsinə rəhbərlik etmişdir.
COVID-19 epidemiyası
Ay Fen 2019-cu il dekabrın 18-də ilk dəfə koronavirusa yoluxmuş xəstə ilə üzləşib. Belə ki, həmin gün Uhan Mərkəzi Xəstəxanasına indiyə qədər müşahidə olunmayan qəribə tənəffüs yolu iltihabı ilə 65 yaşlı bir kişi müraciət edib. O, bir neçə gün xəstə yatdıqdan sonra klinikaya müraciət edib və ona antibiotik təyin edilib. Ancaq dərmanlar kömək etməyib, xəstənin temperaturu yüksək olaraq qalıb. Bronxoskopiya, kompüter tomoqrafiya edilib və ondan analizlər götürülüb.
Qəbul şöbəsinin müdiri Ay Fen müayinə etdiyi bu şəxsdə yeni koronavirus infeksiyası olduğunu düşünüb. Məlum olub ki, xəstəlikdən əvvəl həmin şəxs Vuhan "Huanan" dəniz məhsulları bazarında işləyib. Bu bazarda ekzotik heyvanlar və bitkilər satılırdı. Məhz mutasiya olunmuş COVID-19-un törədicisinin də həmin məhsullar olduğu ehtimal edilir. Dekabrın 27-də eyni simptomları olan ikinci bir xəstə Vuhan Mərkəzi Xəstəxanasına yerləşdirilib. O, əvvəlki xəstədən 20 yaş kiçik olub və xroniki xəstəliklərdən əziyyət çəkməyib. Lakin ondakı daha ağır yoluxma idi. Bu xəstəxanaya köçürülənə qədər ikinci xəstə Vuhanda başqa bir klinikada on gün müalicə alıb, lakin buna baxmayaraq vəziyyəti get-gedə pisləşib.
Ay Fen dərhal xəstəxana rəhbərliyinə məlumat verib və analiz nəticələrinin fotoşəkilini başqa bir klinikadakı tanış həkimə göndərib. Onlar birlikdə bu xəstəliyin Uhan dəniz məhsulları bazarından çıxması qənaətinə gəliblər. Bir neçə saatdan sonra bu məlumat Çinin "WeChat" şəbəkəsində tibbi qruplara yayılıb. Tezliklə SARS-in yeni bir növünün yayılması barədə şayiələr internet istifadəçiləri tərəfindən paylaşılmağa başlanıb. Ertəsi gün səhər Ay Fen xəstəxananın intizam komissiyasına çağrılıb və sərt şəkildə töhmət alıb. O, günahını öz üzərinə götürsə də, məlumatı "WeChat"da müzakirə edən daha səkkiz həkim cəzalandırılıb. Onlardan biri də Uhan Mərkəzi Xəstəxanasında işləyən oftalmoloq Li Venlian idi. Bir ay sonra media onun iki dəfə polisə çağrıldığını, ictimai qaydanı pozmaqda günahlandırılmasını və əsassız şayiələr yaymayacağına söz verən bir sənədi imzalamağa məcbur edildiyini yazacaqdı.
Rəhbərləri ilə görüşdükdən sonra Ay Fen vəzifəsindən uzaqlaşdırılmasını istədi, lakin rədd edildi: "Axşam evə qayıtdıqda həyat yoldaşıma əgər bir şey olsa, uşağı sən böyütməlisən söylədiyimi dəqiq xatırlayıram", - həkim deyib. Qohumlarına koronavirus və onun nəticəsi barədə məlumat verməməyi qərara alıb, lakin izdihamlı yerlərə getməmək və küçədə tibbi maskalarsız gəzməmək barədə xəbərdarlıq edib. Elə həmin gün Çin səlahiyyətliləri Vuhanda naməlum mənşəli bir neçə sətəlcəm xəstəliyinin aşkarlandığı barədə Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatına məlumat veriblər. Bu problemin mövcud olduğunu ilk rəsmi tanıma idi. Yeni xəstəliyin hələ bir adı da yox idi və heç kim bunun necə ötürüldüyünü və təhlükəli olduğunu tam əminliklə söyləyə bilməzdi.
Yanvarın 1-də Ay Fen işə qayıdıb. O, hətta həkimlərin potensial təhlükə barədə xəbərdarlıq edilməməsindən narahat idi. İnfeksiyanın mövcudluğunu tanımağa yalnız şəxsi söhbətlərdə icazə verildi, mesajlaşma və ya SMS-də bu barədə yazmaq mümkün deyildi. Bundan əlavə, hakimiyyət həkimlərə və tibb bacılarına çaxnaşma yaratmamaq üçün qoruyucu vasitələr taxmağı qadağan etmişdi. Ay Fen işçilərinə qoruyucu kostyumları xalatların altında gizlətməyi əmr etdi, çünki başqa heç nə edə bilməzdi.
Cəmi bir gündə eyni əlamətlərlə daha yeddi nəfər onun şöbəsinə gətirildi. Vəziyyət hər saatda pisləşirdi. Başlanğıcda bir çox xəstənin eyni növ dəniz məhsulları bazarı ilə əlaqəli olduğunu düşünürdülər, lakin tezliklə bu kimi hallar azaldı. Heç vaxt "Huanan"a getməyən insanlar da xəstələnməyə başlayıb və bəzən bütün ailələrdə xəstəlik aşkarlanıb.
Ay Fen rəsmi versiyadan fərqli olaraq, yeni koronavirusun insandan insana da keçə biləcəyindən şübhələnməyə başlayıb: "Dəniz məhsulları bazarı yanvarın 1-də bağlandı. İnsanlar bu virusu bir-birinə yoluxdura bilmirsə niyə xəstə sayı bu qədər artır?", həkim öz-özünə sual edib. Xəstəxana rəhbərliyi təcili yardım otağında tibb bacılarından biri xəstələndikdən sonra da onu dinləməkdən imtina edib. Yanvarın 16-da keçirilən təcili iclasda, Vuhan həkimləri bir daha virusun insandan insana ötürülməsinin istisna olunduğunu bildiriblər.
Yalnız SARS koronavirusunu 2003-cü ildə kəşf edən məşhur Çin epidemioloqu, 83 yaşlı akademik Çjun Nanşan Uhana dəvət olunub və dərhal şəhərin bir epidemiya astanasında olduğunu anlayıb. 19 yanvarda jurnalistlərə açıqlamasında yeni koronavirus infeksiyanın insandan insana ötürüldüyünü söyləyib. Ertəsi gün rəsmi Pekin böhranı nəzarətə götürüb. Uhanda və şəhərin yerləşdiyi Hubey əyalətində bütün kütləvi tədbirlər dərhal ləğv edilib, sərt karantin elan edilib, giriş-çıxış bağlanıb və COVID-19 olan xəstələr üçün müvəqqəti xəstəxanaların inşasına başlanılıb.
Ay Fen deyir ki, şəhər bağlandıqdan bir neçə saat əvvəl bir tanış həkim onu çağırıb nə baş verdiyini soruşub. Ay Fen bu məlumatların onların arasında qalmasını istəyib və cavab verib ki, təkcə yanvarın 21-də 1523 nəfər xəstə onun şöbəsinə gətirilib. Bu həmişəkindən üç dəfə çoxdur. Xəstələrin 655-də yüksək hərarət müşahidə olunub.
Martın 29-da Avstraliya televiziyası Ay Fenin məqaləsi yayımlandıqdan sonra onun yoxa çıxdığını açıqlayıb. Süjet müəllifləri həkimin səlahiyyətli şəxslər tərəfindən gizli saxlandığını bildiriblər. Hazırda həkim Ay Fenin harada olması, sağ olub-olmaması məlum deyil. Hətta bəzi şayiələr də var ki, fevral ayında ölən həkim Li Venlian kimi Ay Fen də yeni növ koronavirusa yoluxub və ölüb.
Birinci həyəcan təbilini çalan adam
2020-ci il martın 10-da Çində nəşr edilən "People" jurnalında "The whistle-giver" (发哨子的人, ilk həyəcan təbilini çalan) başlıqlı məqaladə onun müsahibəsi nəşr edimişdi. Lakin məqalə cəmi üç saat sora bütün resurslardan silinmişdi. Həkim məqalədə klinika rəhbərliyini bu xəstəlik və onun nəyə gətirib çıxaracağı ilə bağlı məlumatları ört-basdır etməkdə ittiham etmişdi. Məqalə Çin senzurası tərəfindən dərhal məhv edilsə də, senzuranı keçmək üçün Çin internetində emoji, Morze kodu ilə tərcümə edilmiş repostlar şəklində saxlanıldı. Məqalə ayrıca ingilis, alman, yapon dilinə olduğu kimi eyni formata tərcümə edilmiş və internetdə yerləşdirilimişdi.
Ərhan Ufak
Erhan Ufak — Türkiyə aktyoru.
Rusiyada yaponşünaslıq
XVII–XIX əsrlər
Rusiyada Yaponiyaya maraq ilk dəfə XVII əsrdə yaranmışdır. Həmin dövrdə Sibir ərazisi və Sakit okean sahilləri Rusiya imperiyasının ərazisinə çevrilmiş və Şərqi Asiya ölkələri ilə əlaqələr qurulmağa başlanmışdır. XVIII əsrdə Kamçatka sahillərində qəzaya uğrayan yapon dənizçilər Yaponiya haqqında əsas informasiya mənbəyi idilər. Onlar 1736-cı ildə Sankt-Peterburqda açılan, 1754-cü ildə İrkutska köçürülən yapon məktəbində dil təlimçiləri kimi işləmişdirlər.
XIX əsrdə Rusiyaya Yaponiyaya olan maraq böyüməyə davam etmişdir. Yaponiyaya səyahət edən dənizçi Vasili Qolovnin və romançı İvan Qonçarov Yaponiya haqqında kitablar yazmışdır. 1855-ci ildə Rusiya–Yaponiya münasibətlərinin qurulmasından sonra Rusiya Xarici Ofisində yaponşünaslara tələb yaranmışdır. 1870-ci ildə Sankt-Peterburq Universitetinin Şərq dilləri fakültəsində yapon dili tədris olunmağa başlanmışdır. 1898-ci ildə Sankt-Peterburq Universitetində, 1900-cü ildə isə Vladivostok Şərqşünaslıq İnstitutunda yapon dili filologiyası kafedrası yaradılmışdır.
XX əsr
XX əsrin əvvəllərində Sankt-Peterburq Universitetində bir çox rus yaponşünas yetişmişdir: Otton Rozenberq, Nikolay İosifoviç Konrad, Yevgeni Polivanov, Sergey Yeliseyev və Nikolay Nevski. Universitetin yaponşünaslarından biri olan Dmitri Pozdneyev Vladivostok Şərqşünaslıq İnstitutunun direktoru olmuşdur. Rusiya inqilabından sonra Petroqrad və Moskva şəhərlərində yeni yaponşünaslıq mərkəzləri yaradılmışdır.
Müharibədən sonra Rusiyada və SSRİ-də yaponşünaslığın mərkəzi Moskva şəhəri olmuşdur. 1970-ci illərin ortasında Moskvanın 11 institutunda 70 yaponşünas çalışırdı. 1950-ci ildə Moskvada yenidən təşkil edilmiş Şərqşünaslıq üzrə SSRİ Elmlər Akademiyasının 1975-ci ildə 33 yaponşünası var idi.
NGC 1260
NGC 1260, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Persey bürcü istiqamətində yerləşir. S0-a tipli. tərəfindən ildə 30.48 sm (12 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Les Chants Magnétiques
Les Chants Magnétiques  22 may 1981-ci ildə Disques Dreyfus-da buraxılmış fransız elektron musiqiçi və bəstəkar Jan Mişel Jarrın  beşinci studiya albomudur Albom musiqi elementi kimi "sampling" istifadə edən ilk qeydlərdən biri idi və Jarrın əvvəlki səylərinin səsindən uzaqlaşmasını təmsil edir.
Niklas Süle
Niklas Süle — Bundesliqa təmsilçilərindən olan Bayern Münhen klubunda və Almaniya milli futbol komandasında müdafiənin mərkəzi cinahında çıxış edən peşəkar Almaniya futbolçusu.
Klub karyerası
Süle futbolçu karyerasına Rot-Veyb Valldorf klubunda start vermişdir. 2006-cı ildə Süle Ayntraxt Frankfurt klubuna transfer olmuşdur. 2008–09 mövsümünün sonunda Süle klubu tərk etmişdir. O, Darmştadt klubu ilə müqavilə imzalamış, yarım il sonra isə 1899 Hoffenhaym klubuna keçmişdir. 2017-ci ilin yanvar ayında Süle Bayern Münhen klubu ilə müqavilə imzalamışdır. Süle Hoffenhaym klubu ilə Bundesliqada debütünü 11 may 2013-cü ildə Hamburq klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, görüşə ilk on birlikdə start vermiş və 81-ci dəqiqədə Andreas Lüdviq ilə əvəz olunmuşdur. Hoffenhaym həmin görüşdə 4–1 hesabı ilə məğlub olmuşdur.
Milli karyerası
Süle Almaniya U-17 millisi ilə 2012 UEFA Avropa U-17 Çempionatında iştirak etmişdir.
O, 2016 Yay Olimpiya Oyunlarında iştirak etmiş və Almaniya millisi ilə gümüş medalın sahibi olmuşdur.
Süle 2016-cı ilin avqust ayında Finlandiya və Norveç milliləri ilə oyun üçün Almaniya milli futbol komandasına çağırılmışdır. O, Finlandiya millisi ilə oyunda 59-cu dəqiqədə meydana daxil olmuşdur.
Şəxsi həyatı
29 mart 2017-ci ildə Türkiyə FA Niklas Süleyə Türkiyə millisində oynamaq üçün dəvət göndərmişdir. Buna səbəb oyunçunun adının Türkiyə adları ilə səsləşməsi olmuşdur, lakin Süle Türkiyənin təklifini rədd etmişdir.
Qurban Məsimov
Məsimov Qurban Abdulla oğlu — Azərbaycan aktyoru, rejissoru və rəssamı, Azərbaycan Dövlət Kukla Teatrının baş rejissoru (2013-cü ildən).27 dekabr 2016-cı il Fəxri Mədəniyyət İşçisi."Humay" mükafatı laureatı-2019 Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti (24.05.2019).
Həyatı
Qurban Məsimov 26 yanvar, 1971-ci ildə anadan olmuşdur. 1988-1993-cü illərdə Ə.Hüseynzadə adına Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin rejissorluq fakultəsində, 1995-2001-ci illərdə isə Bakı Musiqi Akademiyasının vokal şöbəsində təhsil almışdır. 1998-ci ildə Gürcüstanın paytaxtı Tbilisi şəhərində Robert Sturuanın beynəlxalq sənətkarlıq kursunu bitirmişdir. 2000-ci ildə Bolqarıstanın paytaxtı Sofiyada "Yay Akademiyası" proqramı çərçivəsində "Fildenkrayz Metodu" seminarında iştirak etmişdir.
Cemma Skulme
Cemma Skulme ( 20 sentyabr 1925, Riqa, Latviya — 9 noyabr 2019, Riqa, Latviya ) — Sovet və Latviya rəssamı. Latviya SSR xalq artisti (1976). SSRİ dövlət mükafatı laureatı (1984).
Bioqrafiyası
Latviya Rəssamlıq Akademiyasının Rəssamlıq şöbəsini, İ. E. Repin rəssamlıq, heykəltaraşlıq və arxitektura İnstitutunun aspiranturasını bitirmişdir. 1956-cı ildən Latviya Rəssamlar İttifaqının üzvü, 1977-1982-ci illərdə sədr vəzifəsini icra edən, 1982-1992-ci illlərdə isə sədri olmuşdur. Cemma Skulmenin fərdi sərgiləri Rusiya, Avstriya, Almaniya, Kanada və ABŞ-da keçirilmişdir. Latviya SSR Ali sovetinin üzvü olmuşdur. Xalq Cəbhəsinin ilk simalarından olan Atmodanın fəal iştirakçısı, sonradan Xalq Partiyasının qurulması haqqında manifestə imza atanlardan biri olmuşdur.
Ailəsi
Cemma Skulme tanınmış rəssamlar ailəsindən gəlir. Atası Otto Skulme (1889-1967, Latviya Rəssamlıq Akademiyasının 1961-ci ilə qədər rektoru olmuşdur), anası Marta Liepinya-Skulme (1890-1962). Rəssamlar arasında eyni zamanda əmisi Uqo (Ugis) Skulme, oğlu və ögey qardaşı Yurqis Skulme olmuşdur. Yurqis Skulme Sibirdəki latışların həyatını təsvir etdiyi tabloya görə "Sovet rejiminə qarşı böhtan" atması ilə günahlandırılmışdır. O zaman Cemma Skulmenin başçılıq etdiyi Rəssamlar İttifaqı onun sıralarından kənarlaşdırılmasına səs vermişdir. 90 yaşlı sənətkar o zaman etirafında bu sözləri demişdir: "Bu özünə tarixən müəyyən edilmiş bir xəyanət idi".
İkinci əri Oyars Qustavoviç Abols (1922-1983) olur. Bu evlilikdən Marta Skulme (1962) adlı qızı dünyaya gəlir.
Équinoxe
Équinoxe Fransız elektron musiqiçisi və bəstəkarı Jan Mişel Jarrın 1978-ci ilin dekabrında Disques Dreyfus rekord leyblində buraxılmış, dünya miqyasında yayılması üçün Polydor Records-a lisenziya almış dördüncü studiya albomudur.
Albom, hər biri dörd hissədən ibarət olan və albomun vinil buraxılışının bir tərəfini tutan iki musiqi dəsti kimi təqdim olunur.
2018-ci ildə, albomun buraxılışından dörd onillik sonra, Jarr Equinoxe Infinity adlı davamı istehsal etdi.
Malay dili
Malay dili Avstroneziya dilləri arasında ən önəmli dildir.Bu dil Malayziyada (Malayziya dili adıyla), İndoneziyada (İndoneziya dili adıyla), Bruneydə (Melayu Bruney adıyla) və Sinqapurda (Bahasa Melayu(Malay dili) adıyla milli dil və Sinqapurun dörd rəsmi dillərindən biri) rəsmi dildir.Bu dil 40 milyon insan tərəfindən yerli olaraq danışılan bir dildir.
Sözlər müqayisəsi
frameless
Equinoxe Infinity
Equinoxe Infinity fransız musiqiçisi və bəstəkarı Jan Mişel Jarrın 16 noyabr 2018-ci ildə Columbia Records tərəfindən buraxılmış iyirminci studiya albomudur. Bu onun qırx il əvvəl dördüncü studiya buraxılışı olan "Équinoxe"-in (1978), davamıdır.