cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Müqəddəs Yekaterina monastırı
İncəsənət nümunələri
Monastırda yunan, ərəb, erməni, gürcü, ivrit, arami və Qafqaz Albaniyası dillərində əlyazmalar, 100-dən çox ikona və rəsm əsəri tapılıb. Bu əlyazmalardan biri də Qafqaz Albanlarının dilində yazılmış Sinay palimpsestidir.
Larinqoskop
Larinqoskop ( qırtlaq + baxmaq) qırtlaq boşluğunu müayinə etmək və traxeyanın intubasiyasını icra etmək (qırtlağa işıqla baxmaq) üçün tibbi alət. Qırtlağa larinqoskopla baxdıqda əvvəlcə dilin kökünü, qırtlaq qapağını, qırtlaq girəcəyini və dəhlizini, dəhliz və səs büküşlərini, qırtlaq mədəciklərinə keçən dəlikləri və səs yarığını görmək mümkündür. Səs yarığı dərin nəfəs aldıqda xeyli genəlir, ancaq danışdıqda isə daralaraq xətt şəklini alır.
Larinqoskop növləri
a) Magill, Miller (düz formalı) tiyələri ilə b) Makintoş (qovs şəkilli) tiyəsi ilə c) Mkkoy (idarəolunan hərəkətli dimdikli) tiyəsi ilə d) Bullard larinqoskopu
Ayxtal
Ayxtal — Almaniyanın Baden-Vürtemberq torpağının Ştutqart inzibati dairəsində şəhər. Sahəsi 23.64 km2, əhalisi 9859 nəfərdir (2006).
Memfis Qrizzlis
Memfis Qrizzlis — Tennessi ştatının Memfis şəhərini təmsil edən peşəkar basketbol klubu. NBA-də Qərb Konfransında mübarizə aparır.
Təbii hüquq
Təbii hüquq – dövlətdən asılı olmayan, insan zəkasından və "təbiətindən"irəli gələn ideal hüquq haqqında təlim.
Təbii hüquq ideyaları hələ antik dövrdə irəli sürülmüş (Sokrat, Platon və b.) orta əsrlərdə ilahiyyat qanununun çalarlarından biri hesab edilmişdir (Foma Akvinalı). Təbii hüquq ideyaları Qərbdə burjua inqlabları dövründə (XVII-XVIII əsrlər) daha çox yayılmışdır. Təbii hüquq haqqında təlimin tərəfdarları Qrotsi, Spinoza, Lokk, Russo, Monteskyo, Holbax, Kant, Radişşev və b. bu təlimdən formalizmin tənqidində, burjua cəmiyyətinin "təbiiliyinin" və "zəkaya uyğunluluğunun" əsaslandırılması üçün istifadə etmişlər.
Ço İm-Yon
Ço İm-Yon (d. 14 fevral 1981) — Cənubi Koreyanı təmsil edən həndbolçu.
Karyerası
Ço İm-Yon Cənubi Koreya yığmasının heyətində 2004-cü ildə Yunanıstanın Afina şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Final oyununda Danimarka yığmasına 38:36 hesabı ilə məğlub olan Cənubi Koreya yığması, Afina Olimpiadasını 2-ci yerdə başa vurdu və gümüş medal qazandı.
Daha sonra Ço İm-Yon Cənubi Koreya yığmasının heyətində 2008-ci ildə Çinin ev sahibliyində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Bürünc medal uğrunda oyunda Macarıstan yığmasını 28:33 hesabı ilə məğlub edən Cənubi Koreya yığması, XXIX Yay Olimpiya Oyunlarını 3-cü yerdə başa vurdu və bürünc medal qazandı.
Ço İm-Yon Cənubi Koreya yığmasının heyətində 2012-ci ildə London şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Bürünc medal uğrunda oyunda İspaniya yığmasına 32:30 hesabı ilə məğlub olan Cənubi Koreya yığması, London Olimpiadasını 4-cü yerdə başa vurdu.
Euseius neococciniae
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Mahmud Qacar
Mahmud Qacar (Mahmud Mahsud oğlu Quliyev; ) — Azərbaycan şairi.
Aykut Erçetin
Aykut Erçetin — Türkiyə futbolçusu Aykut futbola Ştutqartda başlayıb. 2003-cü ildə Qalatasaraya transfer olan bu gənc qapıcı, Fərid Mondraqon kimi məşhur bir qapıçıyla üç il birlikdə işləmək şansı oldu.
Othonna lepidocaulis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Aykut Erçetin
Latınca, İngiliscə və Almanca bilən Erçetin, 2007–08 mövsümünün başında Mondraqonun Kölnə transfer olmasıyla birlikdə daha çox forma şansı tapmağa başladı. Əvvəllər Orkun Usakın arxasında ehtiyat qapıcı kimi gözləyən Aykut, ikinci dövrəylə birlikdə birinci seçim olmağı bacarmışdı. Etdiyi kritik qurtarışlarla o mövsüm alınan çempionluqda böyük pay sahibi olan Erçetin, keçdiyimiz mövsümün böyük hissəsində isə Argentinalı Leo Frankonun ehtiyatı olaraq istifadə edildi.
Mahmud Qacar
Həyatı
Mahmud Quliyev 1 sentyabr 1949-cu ildə Füzuli rayonunun Qacar kəndində doğulub. 1976-cı ildə BDU-nun jurnalistika fakültəsini bitirərək Füzuli rayonunda çıxan "Araz" qəzetində fəaliyyətə başlayıb.
Fəal ictimaiyyətçi olmuşdur. Rayonda "Bilik" və "Kitabsevərlər" cəmiyyətlərinin və Rayon Dövlət İdarələri Həmkarlar İttifaqının Komitəsinin sədri kimi çalışıb. "Təfəkkür" elmi jurnalının və "Əsrin səsi" qəzetlərinin baş redaktoru olmuşdur. Mahmud Qacar səmərəli bədii-publisistik fəaliyyətinə görə 1999-cu ildə Azərbaycan KİV Hİ-nin "Kəmalliyyə" diplomuna və "Qızıl Qələm" jurnalist mükafatına layiq görülüb.
Aykut Erçetin
2009–10 mövsümündə cəmi 12 matça çıxan təcrübəli qapıçı, bu qarşılaşmalarda 13 dəfə topu qapısında gördü, bir də penalti qurtardı. 21 Yaş Altı Milli Komandada (U21) 19 dəfə çıxış edən Aykutun Qalatasarayla 2012-ci ilə qədər müqaviləsi var.
Mahmud Qacar
Yaradıcılığı
Ədəbi aləmdə öz dəsti-xətti üslubu, bədii- publisistik yazıları ilə tanınan Mahmud Qacar yaradıcılığının əsas ruhunu yurd həsrəti, müqəddəs amallar uğrunda mübarizə təşkil edən kitablarında təlatümlü şair qəlbinin əks sədası olan müxtəlif səpkili lirik şeirləri və poemaları yer almışdır.
Ümumiyyətlə, Mahmud Qacar şeirərində diqqəti cəlb edən zövq oxşayan seçmə qafiyələr, hikmətli qovuşma sözlər, ideomatik ifadələr, təşbeh və təzadlar çoxdur.
Euseius neodossei
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Səs bağı
— qırtlağa məxsus bağ. Elastik konusu təşkil edən liflərdən bir dəstəsi həqiqi səs büküşlərində yerləşir ki, bunu da səs bağı adlandırırlar. Bu bağ elastiki liflərdən təşkil olunaraq qalxanabənzər qığırdaqdan başlayır və çalovabənzər qığırdağın səs çıxıntısına bağlanır.
Hamarlanma
Hamarlanma- qalxma səhələrində denudasiya, enmə sahələrində  akkumulyasiya nəticəsində relyefdə təzadlığın ləğv olması və onun Yerin qravitasiya sahəsi səviyyəsinə  yaxınlaşması. Tektonik əyilməni kompensasiya edən akkumulyasiya sayəsində akkumulyativ düzənlik əmələ gəlir.
ABŞ tarixi (1776–1789)
1776–1789-cu illər arasındakı Amerika inqilabı nəticəsində on üç ingilis kaloniyası yeni bir müstəqil dövlətə — Amerika Birləşmiş Ştatlarına çevrildi. Amerika İstiqlal müharibəsində döyüşlər 1775-ci ildə müstəmləkə milisləri ilə ingilis ordusu arasında başladı. İkinci Kontinental Konqres 4 iyul 1776-cı ildə istiqlal bəyannaməsi qəbul etdi. Konfederasiya Konqresi yaratmaq üçün 1781-ci ildə Konfederasiyanın Maddələri təsdiq edildi. General Corc Vaşinqtonun rəhbərliyi altında Kontinental Ordu və Kontinental Donanma on üç koloniyanın müstəqilliyini təmin edərək ingilis hərbçilərini məğlub etdi. Konfederasiya dövrü, ştatların Konfederasiya Maddələrini, ABŞ-ın hakim qanunu olaraq qalan ABŞ Konstitusiyası ilə əvəz olunduğu 1789-cu ilə qədər davam etdi.
Gəncəklər
Gəncəklər — qədim türk tayfası.
ABŞ tarixi (1776–1789)
1780-ci illər İnqilab Müharibəsi zamanı yaranan borclar, konqresin vergiləri ala bilməməsi və kontinental dolların əhəmiyyətli dərəcədə inflyasiyası səbəbindən ABŞ üçün iqtisadi tənəzzülə səbəb oldu. "Political Essays" və "Common Sense" kimi siyasi esselər Amerika mədəniyyətinə və ictimai rəyə böyük təsir göstərdi. Şimal-qərb ərazisi 1787-ci ildə ilk federal bölgə olaraq yaradıldı və bu ərazidə sərhəd mübahisəsi Şimal-Qərbi İndiana müharibəsinə qədər genişlənən basqınlara səbəb oldu. İnqilab və Konfederasiya dövrü Amerika Maarifçiliyinə, Maarifçilik Çağı ideyalarının populyarlaşdığı və elmi tərəqqini təşviq etdiyi bir dövrə düşür.
Gəncəklər
Tarixi
Gəncək tayfası haqqında ilk dəfə XI əsrdə Mahmud Qaşqarlı məlumat verib. Məşhur dilçi alim, türk dillərinin fədakar qrammatik araşdırıcısı Mahmud Qaşqari öz "Divanü Lüğat-it-Türk" əsərində Gəncək sözünü bir tayfanın adı kimi çəkir, onları qıpçaq soylarından hesab edir.
Miladdan əvvəl qıpçaq soyu birləşməsinin tərkibində gəncəklər soyu olmuş və onlar Gəncək (Qanzaq) şəhərini salmışlar. Hal-hazırda gəncək soylarının eramızdan əvvəl, Gəncək (Qanzaq) şəhərinin eramızın ilk orta yüzilliklərində salındığı haqqında fərqli rakursdan baxış mövcuddur. Strabonun “Coğrafiya”sında Gəncək şəhərinin adına rast gəlinir. Belə çıxır ki, şəhər miladdan əvvəl birinci yüzillikdən əvvəl mövcud imiş. Gəncək şəhərini Strabon Atropatenada, Musa Kalankaytuklu isə Qarabağda yerləşdirir. Hətta çox maraqlıdır ki, “Albaniyanın tarixi”nin müəllifi onu Albaniya şəhəri kimi yox, ərəblərin bu yerləri işğalından sonra salınmış şəhər kimi qeyd edir. Əslində iki Gəncə adını daşıyan şəhər olmuşdur. Birincisi, Atropatenada, ikincisi isə indiki Şimali Azərbaycanda. Gəncə adına Naxçıvanda, Cənubi Azərbaycanda çay və yer adlarında da rast gəlinir. Şimali Qafqazda Nalçik yaxınlığında dağ və çay, Qazaxıstanda göl və çay, Dağıstanda çay və aul (kənd) Gəncə adını daşıyır.
Bəzi təqdiqatçılar isə “Gəncə” sözünün pəhləvi dilində “xəzinə” sözü olduğunu güman edirlər. Bu toponim prototürk mənşəli gəncəklərin adı ilə bağlıdır. Halbuki bu sözün pəhləvi lüğətinə heç bir aidiyyatı yoxdur.
Beləliklə, miladdan əvvəlki qıpçaq soy birləşməsinin tərkibində gəncəklər soyu olmuş və onlar Gəncək (Qanzaq) şəhərini salmışlar. Mənə belə gəlir ki, əvvəlcə Atropatena ərazisində Gəncək (Qanzaq) şəhəri eramızdan əvvəl mövcud olmuş, həmin şəhəri salan gəncəklər Araz çayından şimala miqrasiya edərək (çox güman ki, qıpçaqların tərkibində) indiki yerlərə gəlib çıxmış, Gəncə şəhərinin bünövrəsini qoymuşlar.
Othonna alata
Othonna alata Othonna alata
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Eldən soruş (film, 1980)
Məzmun
Film görkəmli Azərbaycan şairi, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı Rəsul Rzanın anadan olmasının 70 illiyinə həsr olunmuşdur.
Kinolentdə sənətkarın həyat və yaradıcılığından, ictimai fəaliyyətindən söhbət açılır.
Cucevan
Cucevan — Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında, indiki Barana (Noemberyan) rayonunda kənd.
Tarixi
Rayon mərkəzindən 9 km məsafədə yerləşir. Erməni mənbələrində kəndin 1873 - cü ildə salındığı göstərilir. Bu, həqiqətə uyğun deyil. Belə ki, kənddə XII-XIII əsrlərə aid tarixi abidələr (türk qəbirləri, qala divarları) vardır.
Toponim Çingiz xanın böyük oğlu Cucinin adı ilə bağlı yaranan ulusun adını əks etdirən cuce sözü ilə urartu dilində «ölkə», «yer» mənasını bildirən ebani (ubani) sözü əsasında formalaşan van(<ban) sözünün birləşməsindən əmələ gəlib «cuci tayfasının ölkəsi, yaşadığı yer> mənasını ifadə edir. Patronim toponimdir.Quruluşca mürəkkəb toponimdir.
Mon Pil-Hi
Karyerası
Mon Pil-Hi Cənubi Koreya yığmasının heyətində 2004-cü ildə Yunanıstanın Afina şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Final oyununda Danimarka yığmasına 38:36 hesabı ilə məğlub olan Cənubi Koreya yığması, Afina Olimpiadasını 2-ci yerdə başa vurdu və gümüş medal qazandı.
Daha sonra Mon Pil-Hi Cənubi Koreya yığmasının heyətində 2008-ci ildə Çinin ev sahibliyində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Bürünc medal uğrunda oyunda Macarıstan yığmasını 28:33 hesabı ilə məğlub edən Cənubi Koreya yığması, XXIX Yay Olimpiya Oyunlarını 3-cü yerdə başa vurdu və bürünc medal qazandı.
Çayyovşanı
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Yalbuz
Yalbuz - türk və altay mifologiyasında əfsanəvi dağ. Albuz və ya Alvuz olaraq da bilinir. Aşılmaz yüksəkliyə malikdir. Ətrafı sularla çevrilidir. Toğrul və Qonrul quşu burada yaşayır. Xəyali canlıların yaşadığı yerdir. Yaxın Şərq mədəniyyətlərinin təsiri Qaf dağı daha çox ön plana çıxmışdır. Bu dağ İran mədəniyyətində Elbürz olaraq keçər. Pəri qızlarının yaşadığı məkan olaraq qəbul edilir.
Napoleon kompleksi
thumb|right|250px|[[Napoleon Bonapartın bəstəboy olduğuna işarə edən ingilis təbliğatı.]] Napoleon kompleksi - bəstəboy insanlarda (xüsusən kişilərdə) teorik vəziyyəti izah etmək üçün istifadə olunan termin. Napoleon kompleksi olan insanlar əsasən aqressiv davranışlar göstərirlər. Belə davranışların əsas səbəbi kimi isə boylarının qısa olması və bununla bağlı yaranmış narahatçılıq hissinin dəf edilməsi ilə bağlıdır. Napoleon kompleksi digər adlarlada məşhurdur. Bunlardan Napoelon sindiromu və Qısa adam sindiromu daxildir. Napoleon Bonapart bəstəboy olduğundan və bu vəziyyətlə bağlı sıxıntı yaşadığından kompleksə zamanla onun adına adlandırılmışdır.
Yayguçı
Yayguçı - türk və altay xalq inancında və mifologiyasında yaradılış vaxtı. "Yayguçı Çağ" da deyilir. Canlıların yaradılıb yer üzünə yayıldığı gündür. Bundan başqa yaradıcı tanrıları da ifadə edir. Hələ heç bir şey yoxkən, hər yerdə yalnız ucsuz-bucaqsız bir su vardır. Bu vəziyyət xaosu (qarışıqlığı) işarələr. Lakin bu vəziyyət heçlik və yoxluq deyildir. Sonra bu suyun içindən torpaq çıxarılır. Bu vəzifə Erlikə verilir. Ancaq Erlik özü üçün palçıq saxlayır. Bunu anlayan Ülgen onu cəzalandırar. Bəzi əfsanələrdə isə Ağ Ana palçıq gətirmələri üçün vağ və ördəği göndərir. Vağ torpağı özü üçün saxlayar. Bunu anlayan Ağ Ana onu cəzalandırar. Çıxarılan palçıqdan Dünya yaradılır, ikinci dalan ördək kiçik çakıl taşları çıxarar, bunlarda kıyılardaki dağları təşkil edir. Hiçbirşeyin olmadığı hər şeyin sonsuz bir su olduğu bu çağda, göy deyə bir şey yox ikən hər şey kar və dilsizdir. Yəni mənası və adı yoxdur hiçbirşeyin. Bu sonsuzluqda əvvəl ad verilərək yaradılış başlamışdır. Ad isə məna deməkdir. Yəni əvvəl maddənin deyil fikrin olduğu fikiri mənimsənmişdir. Türk inancına görə təbii varlıqların və obyektlərin hamısı ilk yaradılışda insandır; dağlar, çaylar, ağaclar... Günəş əvvəllər bir kişi, ay da qız çocuğuymuş, qış mövsümü də kocakarıymış. Dağlar isə yenilməz igidlər olaraq görülürlər. Bunların hamısı daha sonradan bu varlıqlara çevrilmişdir lakin ruhları yenə də içlerindedir. Şumer inancına görə başlanğıcda göy ilə yer bir idi. Daha sonra göy ilə yer tanrılar tərəfindən ayrılmışdır. Kainatın mənşəyi bu şəkildə açıqlanır və Türk yaradılış anlayışına paraleldir:
Etimologiya
(Yay/Yaz) kökü. Yaratmaq mənasını ehtiva edər. Yaymaq feli ilə əlaqədardır.
Böyük Gilan (İrəvan)
Böyük Gilan - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Qarni nahiyəsində kənd adı
Yosunlar
Yosunlar (Algae) — çoxhüceyrəli orqanizmlər.
Tarixi
torpaqlar digər adı ilə mamırlar Yer kürəsi üzərində 3 milyon il əvvəl meydana gəlmiş və təxminən 1,5–2 milyon il planetimizin vahid canlıları olmuşlar. Bu qədim aerob fotosintezedici orqanizmlərin sayəsində heterotroflar yaşaya bilmişlər. Yer üzərində üzvi maddənin sintezində yosunların mühüm rolu vardır. Bu orqanizmlər günəş düşən durğun sularda dənizdə, hətta qayalar üzərində və s. geniş yayılmışdır. Bunların 125 000-dən çox növləri məlum deyil
Yosunların quruluşu
thumb|300px| Tallom Yosunların diferensiasiya olunmuş kökləri, yarpaqları, çiçəkləri və toxumları olmur. Onların orqanizmi tallom adlanan gövdə cismindən ibarətdir. Çox iri ölçülü bəzi yosunlar rizoidlərlə (yalançı köklərlə) substrata yapışır. Bu orqanizmlər sadə bölünmə, zoosporlar və cinsiyyətli yolla çoxalırlar. Bəzilərində nəsil növbələşməsinə də (qonur yosunlarda) təsadüf olunur.
Yosunların tərkibində olan rəngli piqmentlər onları bitkilər aləminə aid edir. Təbii ki, ibtidai bitkilərin təkamülündə bu orqanizmlər keçid rolu oynamışlar.
Yosunlar fitotrof olduqlarına görə əsasən torpağın üst qatında (0–10sm) yayılmışlar və dərinliyə getdikcə onların miqdarı azalır. Lakin 2–3 m dərinlikdə nadir halda tək-tək müşahidə olunur.
Torpaqda qızılı və qırmızı yosunlara nadir halda rast gəlmək olur. Əkilən torpaqlarda yosunların miqdarı xam torpağa nisbətən yüksək olur. Hesablamalar göstərir ki, 10sm-ə qədər dərinliyi olan 1qr torpaqda 100000–300000-dək, əkilən torpaqlarda isə 1 milyondan 3 milyona qədər yosun hüceyrələri müşahidə olunur. Deməli 1 ha torpaqda 100–200 kq-a qədər yosun biokütləsi olur. Bu qədər çəkiyə malik biokütlə torpaqda fəal inkişaf edib, çoxalır və torpaq həyatında mühüm rol oynayırlar.
Yosunların torpaq həyatında rolu
Yosunlar torpaq həyatında bir sıra proseslərdə fəal iştirak edirlər:
Yaşam şəraitinə görə qrupları
Yaşama şəraitinə görə suda və sudan kənarda yaşayan yosunlar ayırd edilir.
Suda yaşayan yosunlar
Suda yaşayan yosunlar 2 böyük qrupa bölünür: plankton (suda asılmış halda) və bentos (su hövzələrinin dibində) və ya perifiton (sualtı qayaları örtür).
Cedi Osman
Cedi Osman, ( 8 aprel, 1995, Oxrid, Makedoniya), NBA müntəzəm çempionatının Şərq Konfransında mübarizə aparan Klivlend Kavalers forması geyən türk peşəkar basketbolçu. Boyu 2.03 m olan basketbolçu əsasən yaxın hücumçu mövqeyində oynayır. 2015-ci ildə NBA seçmələrində Minnesota Timbervulvz tərəfindən 2-ci mərhələdə, birinci sırada seçildi. Daha sonra seçmələrin gerçəkləşdiyi 25 iyun günü, eyni gecə baş tutan mübadilə ilə Klivlend Kavalers komandasına keçdi.
Yosunlar
İstifadəsi
Yosunların böyük praktik əhəmiyyəti vardır, müxtəlif məqsədlər üçün istifadə olunur. Hər şeydən əvvəl yosunlar əsas qida mənbələrindən biridir. Bir çox növ insan qidasını, dəniz heyvanlarının, xüsusilə balıqların, xərçəngkimilərin və s. yemini təşkil edir. Yosunlar suyun öz-özünə tənzimlənməsində, mineral suxurların parçalanmasında mühüm rol oynayır. Yosunların bəzi növlərindən polisaxarid-algin, qırmızı və qonur yosunlardan isə mikrobiologiyada geniş tətbiq edilən aqar-aqar alınır. Qonur yosunlardan alınan algin və alginatlar yapışdırıcı xüsusiyyətə malik olduğundan bunlar yeyinti məhsullarına, dərman preparatlarından həblər hazırlanmasında, kağıza, sintetik liflərə və plastik kütlələrə qatılır.
Yosunlar kosmosun fəth edilməsi problemində də böyük əhəmiyyətə malikdir. Onlar atmosferdə olan CO2 mənimsəyib O2 xaric edir. Yosunların torpaqda da rolu böyükdür. Bunların arasında atmosfer azotunu fiksə edən növlər də məlumdur.
Cedi Osman
Həyatı
Atası türk, anası bosniyalı olan Cedi, 1995-ci ildə Makedoniyanın Oxrid şəhərində dünyaya gəldi. 1999-cu ildə ailəsi ilə birlikdə Bosniya və Herseqovinanın Sarayevo şəhərinə köçdü. Hərəkətli və hiperaktiv bir uşaq olan Cedini ailəsi altı yaşındaykən "KK Bosniya" klubuna yazdı. Sarayevoda bir gün klubda basketbol oynarkən, Avroliqa komandası Anadolu Efesinin skoutları tərəfindən seyr edilərək kəşf edildi və 13 yaşındaykən ailəsi ilə birlikdə İstanbula gətirildi. Türkiyəyə köçən və Türkiyə vətəndaşı olan Cedi, 2007-ci ildən etibarən Anadolu Efesin alt yaş qrupunda forma geyməyə başladı. Anadolu Efesin alt yaş qrupunda ilk dəfə kiçik komandada oynamağa başladı və sonda ulduz və gənc komandalarında forma geydi. 2010-cu ildə, Ulduz komandası ilə Kişilər arasında Türkiyə Ulduz Basketbol Çempionatının qalibi oldu. Cedi, 2011-ci ildə "Jordan Brand Classic" beynəlxalq matçında oynaması üçün dəvət edildi və Mario Hezonca ilə Andryu Vigginsin oynadığı Dünya komandasında 27 dəqiqə meydanda olub 14 xal, 5 ribaund, 3 asist və 6 top oğurlama ilə oyunu tamamlandı.
Yosunlar
İstifadəsi
Yosunların çoxalıb yayılması ilə dənizlərin, göllərin, su hövzələrinin məhsuldarlığı hesablanır.
Torpaqda mühüm rolu olan yosunlardan, prokariotlara aid olan göy-yaşıl, əsil yosunlardan isə yaşıl və diatom yosunları göstərmək olar. Yosunlar süxurların aşınmasında və ilkin torpaqəmələgəlmə proseslərində fəal iştirak edir. Yosunları öyrənən elm alqologiya adlanır.
Yosunlar xərçəng əleyhinə xassələrə malikdirlər. Antioksidantlar. Dəniz yosunları güclü antioksidantlara malikdirlər. Onların yaşadığı oksidativ mühitə cavab olaraq yosunlarda güclü antioksidant xassəsi yaranıb. Fotosintez qabiliyyətinə malik olaraq dəniz yosunları işıqda və oksigenin yüksək artıqlığı miqdarında sərbəst radikallar və digər güclü oksidləşdiricilər əmələ gətirir. Onlardan müdafiə üçün yosunlar güclü antioksidant müdafiə mexanizmini inkişaf etdirir ki, bu da sərbəst radikallardan səmərəli azad olmağa kömək edir. — Antiproliferativ, iltihab əleyhinə, anginogen və antiaqreqat xassələrə malikdirlər. Xərçəng əleyhinə tam kokteyldir. — Şiş hüceyrələrini özlərini məhvə təhrik edir. — Qlikemiyaya nəzarətə kömək edir, şiş hüceyrələrinə onlar üçün yaxşı qida olan şəkəri toplamağa mane olur. — Hormonların tənzimləyicisidir. Estrogenlərin və fitoestrogenlərin hormonal sistemlərini tənzimləməyə kömək edir, hormon asılılığı, şişlərin yaranma riskini azaldır. — Yapon qadınlarında reproduktiv həyat qısadır və qanda estrogenlərin miqdarı Avropa qadınlarında olduğundan azdır. Bu iki faktor süd vəzinə, uşaqlığın selikli qişasına və yumurtalıqlara estrogenlərin təsirini azaldır və bununla da hormon asılılıqlı şişlərin yaranması təhlükəsini azaldır. — Yosunlar orqanizmdə akkumulyasiya olunmuş ağır metalların kənarlaşdırılmasına kömək edir. — Fukoidanlara və fukoksantinlərə malikdir ki, bu iki maddə xərçəng üçün öldürücüdür. Yosunlar, daha çox da kombu və vakame fukoidanlara malikdir. Şəkərlərin bu mürəkkəb polimerləri şiş hüceyrələrinin özünü məhvini yaratmaq qabiliyyətinə malikdirlər. Fukoidanlar melanoma şiş hüceyrələri tozunu, yoğun bağırsaq, süd vəzi, ağ ciyər, qara ciyər, öd kisəsi, yumurtalıqlar, böyrək xərçənginin, leykemiyanın çoxalmasının qarşısını almaq üçün faydalıdır. Fukosantın xərçəngə qarşı mübarizə üçün dənizin hədiyyəsidir. Bu, sarı piqment olub dəniz yosunlarında çoxdur. O, şiş əleyhinə təsirə malikdir, xərçəng hüceyrələrinin böyüməsinin qarşısını alır. Əlavə olaraq o, bizə çəki azaltmaqda və qanda şəkəri tənzimləməkdə kömək edir – başqa sözlə, kökəlməkdən və şəkərli diabetdən qaçmaqda kömək edir. — Yosunlar immun sistemini intensiv stimullaşdırır. Onlar immun sisteminin güclü stimullaşdırıcısı olan betaqlükanlarla zəngindirlər. — Bir laboratoriyanın əməkdaşları son mərhələdə olan leykozlu siçovullar üzərində təcrübə aparıb, yosunların və müxtəlif farmokoloji preparatların siçovulların immun sisteminə təsirini müqayisə ediblər. Yalnız yosunların təsiri müsbət nəticə verib. Yosunlar iltihab əleyhinə, antikoaqulyant, antianqiogen və antiproliferativ xarakteristikalara malik olduğundan onlar xərçəng ilə mübarizədə nanohissəcik kimi istifadə olunurlar. Əhəmiyyətlidir! Yosunlar xərçəngin iki ilkin mərhələsində xüsusilə faydalıdır: başlanğıcda və inkişafda. Onlar sağlam hüceyrələrə təsir etmədən xüsusi ximoterapiya kimi işləyirlər. == İstinadlar ==
1. Фернандес Одиле. Мои рецепты от рака. Откровения врача, победившего болезнь / Одиле Фернандес, – Москва, Эксмо, 2019, 512с. – Рак победим. 2. NKPİ.az saytı,2019–10-11
Euseius neofustis
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Kürbuğa
Kürbuğa (, ; ? - 1102) — Mosul atabəyliyinin hökmdarı, türk sərkərdə.
Othonna alba
Othonna alba Othonna alba
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Euseius neolokele
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Broyberq
Broyberq — Almaniyanın Hessen torpağının Darmştadt inzibati dairəsində şəhər. Sahəsi 30.76 km2, əhalisi 7408 nəfərdir (2006).
Müşkür düzü
Müşkür düzü — Quba və Xaçmaz inzibati rayonlarının ərazisindəki yerin adı, etnonimik oronim.
Bu coğrafi ad eramızın əvvəllərində Qafqaz Albaniyasının şimal-şərqində yaşamış maskut xalq adının təhrif formasıdır. Sonuncu dəfə bu oroqrafik obyekt adı "Maskut" yazılış formasında XVI əsr ingilis səyyahı, taciri və diplomatı Antoni Cenkinsonun Azərbaycanda olması haqda yazdığı yol qeydlərində rast gəlinir
Yalnız XVII əsrin ortalarında Azərbaycanda olmuş Hollandiya dənizçisi Yan Streys "müşkür" oronimini "muskar" kimi yazmışdır. Deməli, təxminən bir əsr müddətində "muskat" sözü "müskür" və "müşkür" formasına çevrilmişdir. XVII əsrin sonlarında isə toponimin adı artıq "muskur" kimi çəkilir. Çox qəribədir ki, "maskut" etnonimi özünün ilkin formasında müasir Xaçmaz və Quba inzibati rayonları arasında mövcud olan "Maskatar düzü" oronimində indiyədək saxlanmışdır. Oronim "maskut" (Maskat) və ləzgi dilindəki "ar" şəkilçisindən ibarət olub "Maskut düzü" mənasını daşıyır.
Yusif Yüzbəyov
Yusif Əbdüləhəd oğlu Yüzbəyov  — Azərbaycan alimi, kimya üzrə elmlər doktoru, professor.
Elmi fəaliyyəti
1971-1974-cü illərdə SSRİ Elmlər Akademiyası Elektrokimya İnstitutunun (EKİ) aspiranturasında oxumuşdur. 1974-1994-cü illər Azərbaycan EA Polimer Materialları İnstitutunda kiçik, böyük və aparıcı elmi işçi vəzifələrində işləmişdir. 1994-cü ildən ömrünün sonuna kimi Azərbaycan Sənaye İnstitutunda “Ətraf mühitin mühəndis mühafizəsi” kafedrasına rəhbərlik etmişdir. 1974-cü ildə SSRİ EA EKİ-nin Elmi Şurasında “İkiqat elektrik təbəqəsinin yeni üsulları” mövzusunda namizədlik, 1991-ci ildə isə D.İ.Mendeleyev adına MKTİ-nin Elmi Şurasında “Qatı xlorid turşusunun elektroliz üsulu ilə utilizasiya edilməsilə xlorüzvi məhsulların alınması” mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir. 1994-cü ildə professor elmi adını almışdır. Professor Y.Ə.Yüzbəyovun əsas elmi istiqaməti xlorüzvi birləşmələrin elektrokimyəvi sintezinə həsr edilmişdir. Onun tərəfindən aparılan sistemli elmi-tədqiqatlara əsasən, elektroliz üsulu ilə abqaz xlorid turşusu ilə alifatik və aromatik birləşmələr, olefinlər, aldehid və üzvi turşuların ərəyana görə yüksək cçıxıma-90-95% malik xlorlaşdırma prosesi işlənib hazırlanmışdır. Alınmış nəticələrə əsasən təcrübi-istehsalat, istehsalat elektrolizyorlar layihələşdirilib Sumqayıt “Üzvi sintez” zavodunda sınaqdan keçirilmişdir. RF-nin Şelkov şəhərinin “Vitamin” zavodunda 1,1,3-trixloraseton alınması elektrolizyorunun layihəsi verilmişdir. Bu elektrolizyorlar uzun müddət sınaqdan keçirilmişdir. Həmçinin, onun tərəfindən iqtisadi cəhətdən səmərəli və mexaniki dayanıqlı elektrodun seçilməsi məqsədi ilə bütün elmi-tədqiqat prosesləri üçün polyaroqrafik üsuldan istifadə edilmişdir. Onun yuxarıda qeyd edilən istiqamətdə apardığı elmi-tədqiqatların nəticələri 2 monoqrafiya, 2 dərs vəsaitində, 76 elmi əsərdə və 8 müəlliflik şəhadətnaməsində oz əksini tapmışdır. O, 4 elmlər namizədi hazırlamışdır. Professor Y.Ə.Yüzbəyov dəfələrlə Beynəlxalq və Ümumittifaq simpozium və konfranslarda, o cümlədən Praqa şəhərində Qeyrovskiyə həsr olunmuş Elektrokimya simpoziumunda, Amoko, Statoyl şirkətlərinintəşkil etdiyi “Ekologiya, energetika, iqtisadiyyat” üzrə simpoziumlarda (1994,1996), MDB ölkələrində “Üzvi birləşmələrin elektrokimyası” konfransları (1974-1996), XII və XIII Mendeleyev qurultayları (1981,1985) xlorüzvi məhsulları istehsalatının nəzəri əsaslarının müasir vəziyyəti və inkişaf perspektivliyi (Bakı, 1978,1982,1985) və I Ümumittifaq “Maye fazalı materiallar” konfransında (İvanovo, 1990) iştirak etmişdir. Professor Y.Ə.Yüzbəyov 2003-cü il iyulun 13-də vəfat etmişdir.
Zar (Kəlbəcər)
Zar (digər tarixi adı Şəhrizər) — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Zar kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
1993-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 2020- ci il Noyabr ayının 25-də işğaldan azad edilmişdir.
Tarixi
thumb|Kənddəki dağılmış evlər Zar kəndi Qarabağ yaylasının ətəyindədir. İlk dəfə XIII əsrə aid mənbədə adı çəkilir. 1590-ci il sənədinə görə, şamr qəzasında Zar nahiyyəsi olmuşdur. XIX əsrdə Tiflis quberniyasında Zar kəndi, Qars vilayətində Zaruşad kəndi və çayı qeydə alınmişdir. Ermənistanda Zar, Cənubi Azərbaycanda isə Kəlbəzar kəndləri mövcuddur. Favst Buzandın (V əsr) əsərində və VII əsr mənbələrində Cənubi Azərbaycanda Zaravand, Zarişat (Türkiyənin indiki Zaruşt ərazisində) yaşayış məntəqəlarinin adı çəkilir. Mənbələrdə zar tayfa adı kimi qeyd olunur və onların fars vilayətinin cənubunda, Fars körfəzin sahillarindən Kirməna qədər olan ərazidə yaşadiqları göstarilir. İran mənşəli zarlar qədim dövrlərdə İranın şm.-q.-inda, habelə keçmiş Sünik ərazisində (Qarabağın müəyyən hissəsi, Qubadlı-Zəngilan zonası, Ermənistanın c.-ş. hissəsini əhatə edir) yaşamiş və sonralar müəyyən tarixi hadisələrlə əlaqədar müxtalif ərazilərə yayilmişlar. Kəlbəcər rayonunda Tərtərçayın qolu olan çay da bu kəndin adı ilə Zar adlanır.
Bu kənd tarixdə Şəhrizər kimi tanınır. 1970-1980-cı illərə kimi yaşayan çoxyaşlı sakinlər Zara Şəhrizər deyildiyini öz ata-babalarından eşitdiklərini söyləyirdilər. Zər sözü qızıl deməkdir. Şəhrizər, yəni qızılla zəngin olan şəhər deməkdir. Belə ki, Zarın ərazisində torpağın altından tez-tez tapılan qızıl dəfinələr bu sözün həqiqət olmasını təsdiq edir. Əfsuslar olsun ki, Şəhrizər sözünün Zar sözünə keçməsi tədqiq edilməmişdir.
Kəndin axırıncı dəfə məskunlaşması təxminən XV-XVI əsrlərə təsadüf edir. Cəfər Qoca adlı bir şəxs Dərələyəzdən gəlib Zarın ərazisi olan Çaxmaqda ev tikib bir müddət yaşayandan sonra həmişəlik olaraq Zara köçərək orada məskunlaşıb. Çaxmaqdakı evləri isə binə yeri kimi istifadə edib. Həmin damlar 1993-cü il işğalına kimi qalırdı. Sonra başqa yerlərdən digər şəxslər köçüb burada məskunlaşıblar.
thumb|Zar kəndinə qalxan yol
Məşhur yerlər
Çaxmaq, Cütxaç, Təkxaç, Aşağıdüz, Xudavəng, Böyüktəpə, Cılğıyolu, Fərhad yerləri, Qanolan, Əlipəncəsi, Eminlərin bərəyəsi, Qoşakahalar, Səngər kahası, Buz kahası, Qaranlıqkaha, Mirzənin kahası, Şurtan bərəyəsi, Şurtan kahası, Sarıburun, Duzkahası, Kolluqluqaya, Dirəkqaya, Uzunbərəyə, Gödəkbərəyə, Məhərrəm oğlu Hüseyinin təpəsi, Avasın təpəsi, Bəxtiyar təpəsi, Sarı yoxuş, Şavazın xəndəyi, Ağamirzənin yal yeri, Sultanyurdu, Qafarın dərəsi, Daşlı burun, Allahyar təpəsi, Mapıölən, İldırımvuran qaya, Ələkbərin çaxmaq daşı, Çivli, Hacı Orucun çeyili, Qamışlıq, Quzey yerləri, İmoçüxuru, Sıraqaya, Qəzetin yalı, İsmayılçüxuru, Yolkeçən, Qazanuçan dağı, Bayramdaşları.
Çaxmaqdaː Çaxmaq daşları, Çaxmaq körpüsü, Uçuq, Məmişin şamı, Şalıx, Şalıxın yalı, Sıra, Novurlar, Xırmanqaya, Arxac yeri, Vəlidüşən yurd, Yal çüxuru, Darıyeri, Samanlıgəz, Cabbarqayıran yol, Şeytandaşı, Qayalıq, Dərinqobu, Gölün burnu, Süleyman bulağı, Şalıx bulağı, Şeyinoğlunun dərəsi, Məhərrəmgizlənən kaha, Məmmədin qaravuı təpəsi, Sıraqaya, Vəlidüşən, Qatarqaya, Uçuqdərəsi.
Herbert Luis
Herbert Luis — Almaniyadan dəvət edilmiş və Türkiyədə müasir coğrafiya elminin qurucularından biri olmuşdur.
Həyatı
Herbert Lius 12 mart 1900-cü ildə Almaniyanın paytaxtı Berlində anadan olub. Berlin Universitetinin Fən Ədəbiyyat Fakültəsində coğrafiya, geologiya və fizika fakültəsində təhsil almışdır. Məzun olduqdan sonra, 1935-ci il 12 avqustda Berlin Universitetində coğrafiya professoru vəzifəsinə təyin olunmuşdur.1925-ci ildə doktorluq müdafiə etmişdir. 1930-cu ildə Türkiyə Respublikası Milli Təhsil Nazirliyi tərəfindən Ankaraya dəvət edilmiş və yeni qurulan Dil və Tarix Coğrafiya Fakültəsində coğrafiya professoru təyin edilmişdir. Herbert Louis Türkiyədə 8 il pedaqoji və araşdırma fəaliyyəti aparmışdır. 1943-cü ildə Almaniyanın Köln Universitetində Coğrafiya kafedrasında Ədliyyə professoru təyin edilmiş və 1965–1966-cı illərdə qonaq professor kimi Türkiyədə həmin fakültəyə dəvət edilmişdir. Türkiyədəki fəaliyyəti dövründə onun dərs dediyi tələbələr təkcə orta təhsil müəssisələrində müəllim kimi işləməmiş, həm də, universitetlərdə elm sahəsində, müxtəlif hökumət işlərində çalışmışlar. 1968-ci ildə Almaniyanın Münhen Universitetinin coğrafiya şöbəsi Ord. Professorluqdan təqaüdə çıxdıqdan sonra, 11 iyul 1985-ci ildə Bavyerada öz işlərini, tədqiqatlarını və nəşrlərini davam etdirmişdir. Luis, ölümündən bir qədər əvvəl Dil və Tarix Coğrafiya Fakültəsinin ilk illəri haqqında bir mühazirə hazırlamışdı. bu mühazirədə deyildiyi kimi: "Başlanğıcda hər şey əskik idi. Müasir coğrafiya aid xəritələr, kitabxanalar, kitablar yox idi. başqa sahələrdə də\ vəziyyət eynilə belə idi." Louis digər professorlar kimi iş materialları ilə özü özünü təmin edirdi.
Fəaliyyəti və Dünya coğrafiyasında fəaliyyəti
Peşə fəaliyyəti ilə bağlı Herbert Luis Almaniya xaricində başda Türkiyə olmaq üzrə, dünyanın müxtəlif ölkələrində, xüsusilə Britaniya adalarında, Balkan Yarımadasında, Şərq və Cənub-Şərqi Asiyada Şərq Afrikada və Şimali Amerikada araşdırma gəzintiləri etmiş, bir çox beynəlxalq konqreslərdə iştirak etmiş, araşdırmalarının nəticələrini sayı 110-u keçən elmi əsərlərində ortaya qoyulmuşdur. Bunların çoxu məqalə, hesabat şəklində, 10 qədəri da kitab halında nəşr olunmuşdur. Bundan başqa Herbert Loius, məşhur  Erdkunde  (Archiv für wissenschaftliche Geografhie) jurnalının yaradıcı heyətində iştirak etmiş və Münhen Texniki Universiteti coğrafiya professoru Hartke ilə birlikdə  Münchener Geographicshe Abhandlungen  adlı jurnalı dərc etmişlər. Ümumi coğrafiya və ölkələr coğrafiyası sahələrində müxtəlif mövzular üzərində işləmiş olan Herbert Loius, xüsusilə Geomorfologiya, İqlimşünaslıq, bitki coğrafiyası, hidrologiya, əhali və məskunlaşma coğrafiyası, xəritəşünaslıq mövzularına üstünlük vermişdir. Bunlar arasında Türkiyə coğrafiyası ilə əlaqədar olanlar daha əhəmiyyətli bir yer tutur. 1923–1926-cı illərdə Balkan Yarımadasında araşdırmalar aparmış, Albaniya, Bolqarıstan və Yunanıstanın mufassal xəritələrinin üzərində işləmiş və bunların elmi şərhlərini vermişdir. Coğrafi hadisələrin elmi üsullarla araşdırılması haqqında 20-ə yaxın məqalə və əsərdə yeni tədqiqat üsullarını ortaya qoymuşdur.
Türkiyədə fəaliyyəti
Herbert Luis çoxşaxəli fəaliyyəti olan bir tədqiqatçı idi və tədqiqatlarının əsasını geomorfologiya sahəsində aparmışdır. Dünyanın müxtəlif yerlərində və Türkiyədə apardığı tədqiqatların nəticəsi olaraq Türkiyədə 1979-cu ildə "Allgemeine Geomorphologie" adlı böyük tədqiqat işinin 4-cü nəşri çap edilmişdir. İqlim, təbii şərait və bitki örtüyünün tədqiqi ilə əlaqəli "Das natürliche Pflanzenkleid Anatoliens" adlı kitabı çap olunmuşdur. Bu iki əsər dünya universitetlərində əsas dərslik kitabları olaraq istifadə olunur və coğrafiyaçılar tərəfindən əsas qaynaqlardan biridir. Luis həmçinin 1935-ci il əhalinin siyahıyaalma nəticələri əsasında "Bevölkerungskartoder Türkei" kitabında populyasiya və məskunlaşma məsələlərini araşdırmışdır. Herbert Luis, Türk Coğrafiya İnstitutunun qurucularından biridir.1941-ci il 6 – 21 iyun tarixində Ankara Universiteti Dil və Tarix Coğrafiya Fakültəsində təşkil edilən Coğrafiya Birinci Qurultayında iştirak etmişdir. Luis Coğrafiya İnstitutunda yalnız tələbələrə deyil, həm də müəllim heyətinə və coğrafiya elminə çox böyük töhfə vermişdir. İşlədiyi ilk illərdən bəri Luis bir tərəfdən pedoqoji fəaliyyətlə məşğul olmuş, digər tərəfdən hər il böyük tədqiqat səfərləri edirdi. O ilk dəfə Türkiyədə Coğrafiya Həftələri təşkil etmişdir. Bu peşə həftələri sayəsində Türkiyədə olan iki Coğrafiya institutunun əməkdaşları məlumat və fikir mübadiləsi apardılar. Karyerası dövründə Luis araşdırmalarının nəticələrini bir çox kitab, məqalə və hesabatlarında nəşr etdirmişdir. Dünyanın müxtəlif ölkələrində Luisin nəşr olunmuş işlərinin sayı 110-dan artıqdır.
Dil bilikləri
Herbert Luisin dövrünün məşhur elm adamı olmağının əsas səbəblərindən biri də elmin aparıcı dillərini bilməsi idi. O ana dili olan Alman dilindən əlavə fransız, ingilis və türk dillərini də bilirdi.
== Türkiyə Coğrafiyası ilə bağlı elmi fəaliyyəti ==
Erik ten Haq
Erik ten Haq (d. :2 Fevral 1970) - İngiltərə Premyer Liqasında çıxış edən Mançester Yunaytedin baş məşqçisi.
Relyef
Relyef — Yer sethinin relyef formalaının cəminə deylir. Relyefin səciyyəsi onun genezisinin (tektonik, suffozion, buzlaq-akkumulyativ, buzlaq-erozion, eol formaları və s.) və formalarının (geomorfologiyasının) öyrənilməsinə əsaslanır.
Relyefin torpaqəmələgətirən amil kimi öyrənilməsinə bir çox torpaqşünasların – V.V.Dokuçayev, N.M.Sibirtsev, Q.N.Vısotskiy, S.A.Zaxarov, S.S.Nestruyev, B.B.Polınov, V.R.Vilyams, İ.P.Gerasimov və başqalarının əsərləri həsr olunmuşdur.
Geomorfoloji termin
RELYEF- /lat.relevo, fr. relief- qaldırıram/- görünüşünə, ölçülərinə, mənşəyinə, yaşına və inkişaf tarixinə görə fərqlənən, yer səthinin nahamarlıqlarının /formalarının /məcmusu. R. yüksəklikləri əmələ gətirən müsbət və çökəkləri ifadə edən mənfi formalardan təşkil olunmuşdur. Miqyasına görə planetar, meqa, makro, mezo, mikro və nano formalara ayrılır. R. endogen və ekzogen qüvvələrin yer səthinə birgə təsiri altında formalaşır. Relyef Formalaşmasında bilavasitə ağırlıq qüvvəsinin doğurduğu qravitasiya prosesləri mühüm rol oynayır. Relyef Geomorfologiya elmi öyrənir.
Relyefin əsas formaları
Relyefin 6 qrup formasını fərqləndirirlər: planetar, meqa, makrorelyef, mezorelyef, nano və mikrorelyef. Makrorelyef dedikdə böyük ərazilərin ümumi görkəmini müəyyən edən relyefin ən iri formaları başa düşülür: düzənliklər, yaylalar, dağ sistemləri. Makrorelyefin yaranması əsasən yer qabığında baş verən tektonik proseslərlə əlaqədardır.
Mezorelyef
Mezorelyef – relyefin orta ölçülü formalarıdır: dağətəyi, təpə, dərə, vadi, terras və onun elementləri – hamar sahələr, müxtəlif meylli yamaclar və s. Mezorelyefin yaranması əsasən ekzogen geoloji proseslər (denudasiya prosesləri, kontinental çöküntülərin yaranması və s.), o cümlədən qurunun ayrı-ayrı sahələrinin tədrici qalxması və enməsi ilə bağlıdır.
Mikrorelyef adı altında relyefin kiçik formaları başa düşülür. Bu relyef formalarının sahəsi bir neçə kvadrat desimetrdən bir neçə yüz kvadrat metrə qədər, nisbi hündürlüyü isə bir metr arasındadır. Mikrorelyef formalarına düzən sahələrdə çökmə, donuşluq deformasiyası və başqa səbəblərdən əmələ gəlmiş təpəciklər, çökəkliklər aid edilir. Yamaclarda mikrorelyef formaları torpaq-qrunt kütləsinin sürüşməsi və ya torpaq-eroziya prosesləri səbəbindən yaranır.
Torpağın formalaşmasında və torpaq örtüyünün inkişafında relyefin əhəmiyyəti böyükdür. Relyef yamacların baxarlığından və meylliyindən asılı olaraq günəş radiasiyasının və yağıntıların paylanmasının əsas amili kimi çıxış edir və torpağın su, istilik, qida, oksidləşmə-reduksiya və duz rejimlərinə təsir göstərir. Dağlarda yüksəklikdən asılı olaraq temperaturun aşağı düşməsi və nəmliyin dəyişməsi səbəbindən iqlim, bitki və torpaqların şaquli zonallığı yaranır. Hava kütlələri dağlara yaxınlaşarkən tədricən yuxarı qalxır, soyuyur və yağıntıların düşməsinə səbəb olur. Dağları aşan həmin hava kütlələri aşağı enərək tədricən qızır və quru hala keçir.
Mezo
Mezo – və mikrorelyefin elementləri və xüsusən də müxtəlif meylliyə malik yamaclar ilk növbədə yer səthində yağıntıların paylanmasında iştirak edir və səthdə axan su ilə torpağa hopan suyun nisbətini tənzimləyir. Müxtəlif meylliklərin və yamacların səthi eyni miqdarda günəş radiasiyası almır. Bu da temperatur və su rejimində öz əksini tapır. Nəmlikdə olan fərqlər torpağın qida, oksidləşmə-reduksiya və duz rejimlərinə də öz təsirini göstərir.
Bütün bunlar müxtəlif bitkilərin məskən salmasına və inkişafına, üzvi maddələrin sintez və parçalanmasındakı fərqlərə, torpaq minerallarının çevrilməsinə və nəhayət son nəticədə relyefin müxtəlif şəraitlərində müxtəlif torpaqların formalaşmasına gətirib çıxarır. Hazırda relyefdə mövqeyinə və relyefin təsiri altında yağıntıların paylanmasına görə rütubətlənmə sırası adlanan aşağıdakı qrup torpaqları ayırırlar:
Avtomorf torpaqlar – səth sularının sərbəst axdığı və qrunt sularının dərində yerləşdiyi (6 m- dən dərin) hamar səthdə və yamaclarda formalaşır.
Antropogen relyef
İnsan fəaliyyəti nəticəsində yaranan relyef. Buraya kanallar, su anbarları, bəndlər, yollar və s. aiddir.
Yarımhidromorf torpaqlar
Yarımhidromorf torpaqlar – səth sularının qısa müddət hərəkətsizliyi və ya qrunt sularının 3–6 m-dən (kapilyar haşiyə torpaq səthinə qalxa bilər) az dərinlikdə yerləşdiyi şəraitdə formalaşır. Hidromorf torpaqlar – səth sularının uzun müddət hərəkətsizliyi və ya qrunt sularının 3 m-dən (kapilyar haşiyə torpaq səthinə qalxa bilər) az dərinlikdə yerləşdiyi şəraitdə formalaşır.
Relyef eroziya proseslərinin inkişafına böyük təsir göstərir. Relyefin yamac formalarında su eroziyasının yaranma ehtimalı olduqca böyükdür. Quru və kontinental iqlim şəraitində düzən relyef forması külək eroziyasının yaranması üçün əlverişli şərait yaradır.
Relyef torpaq və bitki örtüyü üçün təkamül amili kimi də çıxış edir. Məsələn, çay məcrasının tədricən oyulub dərinləşməsi nəticəsində subasar terras subasarüstü terrasa çevrilir. Bu, nəmlənmə rejiminin dəyişməsinə (subasar və allüvial proseslərin kəsilməsinə, qrunt suyunun aşağı düşməsinə) və nəticədə hidromorf və yarımhidromorf şəraitin dayanmasına və avtomorf şəraitin inkişafına gətirib çıxarır.
Relyefin torpaqəmələgəlməyə təsirinin qeyd edilən xüsusiyyətlərinin əkinçilikdə də əhəmiyyəti böyükdür.
Belə ki, kənd təsərrüfatı yerlərində relyefin müxtəlifliyi aqrotexnikanın differensial tətbiqini zəruri edir və s.
Nikokreon
Nikokreon (Nικoκρέων; vəfat tarixi e.ə. 311/310) — Makedoniyalı İsgəndərin Əhəmənilər dövlətinə qarşı yürüşü dövründə (e.ə. 336—323)  Kipr şəhəri Salamində hakimiyyətdə olan hökmdar.
Hakimiyyətə atası Pnitaqordan sonra e.ə. 332/331-ci ildə gəldi.
Adanın digər şəhərlərinin hökmdarlarıyla birlikdə makedoniya çarının hakimiyyətini müqavimətsiz tanıdı və e.ə. 331-ci ildə İsgəndərin Misirdən bərpa edilmiş Finikiya şəhəri Tirə qayıdışı zamanı teatr tamaşalarının təşkilində fəal iştirak edirdi.
Böyük İsgəndərin vəfatından sonra diadoxların mübarizəsində iştirak edirdi. Misir satrapı I Ptolemeyin sərkərdələri I Selevk və Menelausla birlikdə e.ə. 315-ci ildə o, adada I Antiqonun tərəfdarlarıyla fəal mübarizə aparırdı. Buna görə o, Kiprdə ali hakimiyyəti əlinə aldı və Kition, Kiriniya, Lapitos və Marion şəhərlərini öz ərazilərinə birləşdirdi.
Nə Demetri Poliorketin Salaminə hücümu, nə də e.ə. 306-cı ildə baş verən Salamin döyüşünə aid səlnamələrində Nikokreonun adı çəkilmir, buna görə də ehtimal olunur ki, o ana qədər Nikokreon artıq vəfat etmişdir.
Nikokreon filosof Anaksarxı amansızcasına edam etməyi əmr etmişdir. Həmçinin, bu hadisə haqda hekayələrə Siseronref>Цицерон, Тускуланские беседы, II 22, 52; О природе богов, III 33, 82. və Valeri Maksimin əsərlərində də rast gəlmək olar.
Xoxan (film, 2014)
Xoxan — rejissor Samir Kərimoğlunun filmi. Nizami Kino Mərkəzində filmin təqdimatı olub.
Məzmun
"Xoxan" filmi varlı bir qadının qızının bədəninə cin girməsindən bəhs edir.
Bu bəladan qurtarmaq üçün qadın yaşadıqları villanı satmaq qərarına gəlir. Amma cin bu işin alınmasına mane olur. Villanın satışıyla məşğul olan rieltor, cinin qızın bədənindən qovulmasını yüz min manat pul mukafatı qarşılığında iki məşhur baxıcı — avantürist Rəftar və Qəhrəmana təklif edir. Və sonra nələrin baş verəcəyini heç kim bilmir...
Elektrik enerjisinə qənaət edin (film, 1960)
Məzmun
Təbliğat filmidir. Burada respublikamızın sənayesində, yaşayış-kommunal təsərrüfatında, ümumiyyətlə xalq təsərrüfatının bütün sahələrində elektrik enerjisindən istifadə olunmasından, elektrik enerjisinə qənaət edilməsinin, israfçılığa yol verilməməsinin vacibliyindən danışılır.
Film haqqında
Film Azərbaycan Energetika Nazirliyinin sifarişi ilə çəkilmişdir.
III Yezdəgird
III Yezdəgird — 38-ci və ya sonuncu Sasani şahənşahı, fars imperiyasının son hökmdarı. 632–651-ci illərdə hakimiyyətdə olmuşdur. Zərdüşt təqvimi onun hakimiyyətə gəldiyi ildən hesablanır.
Hakimiyyətə gəlişi
Qarışıqlıqdan istifadə edilərək 632-ci ildə gənc yaşlarında hakimiyyətə gətirildi və hakimiyyətinin ilk illərində dövlət işləri ilə məşğul ola bilmədi. Dövləti onun adından yüksək rütbəli əyanlar idarə edirdilər. Onun hakimiyyətə gəldiyi vaxtlarda daxili münaqişələr, saray çəkişmələri, əyanların özbaşınalığı artmışdı. Həmin dövrdən başlayaraq ərəb hücumları kəskinləşmişdi.
Bizansla münasibətlər
Sasanilərin əzəli düşməni olan Bizansla münasibətləri qaydaya salmaq məqsədi ilə Bizans imperatoru Herakliusun oğlu Konstantinin qızı Maynanh ilə evləndi. Bu evlilikdə III Yezdəgirdin məqsədi ölkənin vəziyyətini yaxşılaşdırmaq və Bizansdan kömək almaq idi. Lakin bu tədbirlər imperiyanın süqutunun qarşısını ala bilmədi.
Ərəb basqını
Ərəblər 633-cü ildən başlayaraq Sasanilər ərazisinə hücumlar etməyə başladılar. Tərəflər arasında ilk döyüşlər Mesopatomiya ərazisində baş vermişdir. İlk döyüş Zincirlər müharibəsi olmuşdur. Sasanilər ilə Ərəblər arasında 633–634-cü illərdə baş verən 9 döyüşdə ərəb sərkərdəsi Xalid ibn Vəlid qələbə qazanmışdır.
Ailəsi
III Yezdəgirdin oğlu Firuz digər fars əyanları ilə birgə Xorasana qaçdı. Farslar orda Samanilər dövlətini qurdular. Firuz isə Çinə qaçdı. III Yezdəgirdin qızı Şəhrbanu şiələrin III imamı Hüseyn ibn Əli ilə evləndi və onun adı fars şiələri tərəfindən xüsusilə yad olunur. Tarixçilərin çoxu onu Sasani şahı III Yezdəgerdin qızı və şiələrin 4-cü imamı Əli ibn Hüseynin anası olaraq bilməkdədir. Lakin müasir dövr tədqiqatçılarının bu mövzuda şübhələri var.
Euseius neomagucii
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Dərəköhnəbinə kəsilişi
Dərəköhnəbinə kəsilişi Böyük Qafqaz kənar dəniz hövzəsinin qitə yamacında təbaşirin ortalarında sualtı-sürüşmə deformasiyaları nəticəsində üst apt-alb plastik çöküntülərində yaranmış disharmonik qırışıqlığın əyani nümunəsidir. Bu süxur dəstəminin Giləzi qəsəbəsindən Xızı şəhərinə gedən yolun 11-ci kilometrindən başlayaraq uzunluğu 5 km olan gözəl açılışı ətraf əraziyə özünəməxsus kolorit verir.
Mənbə
"Azərbaycan Respublikasının Geoloji İrsi" // Bakı, "Nafta-Press" nəşriyyatı, 2013
Çəpişotu
—  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Valentin Moşkov
Valentin Aleksandroviç Moşkov (6 aprel 1852 - 19 noyabr 1922) — Rusiya etnoqrafı, general-leytenant.
Həyatı
Valentin Aleksandroviç Moşkov 6 aprel 1852-ci ildə anadan olmuşdu.5 avqust 1868-ci ildə Peterburq hərbi gimnaziyasını bitirmişdi.Sonra yunker kimi Konstantin hərbi məktəbə daxil olmuşdu.11 avqust 1871-ci ildə podporuçik rütbəsi almışdı.17 iyun 1873-cü ildə ştabs-kapitan rütbəsinə layiq görülmüşdü.
İlk defa Qaqauz adı 1817-ci ildə Rusiya kameral siyahılarında qeyd edilmişdir. Rus ordusu generalı Valentin Moşkov (1852 – 1922),  Besarabiya qaqauzlarının dili və  mədəniyyəti ilə ilgilenmiş və nəticədə “Qagauzı benderskogo uyezda” adlı kitab yazmışdı.
Valentin Moşkov 19 noyabr 1922-ci ildə Sofiya şəhərində vəfat edib.
Ailəsi
Valentin Moşkovun Dmitri,Vladimir adlı oğlanları, Yuliya və Zinaida adlı qızları vardı.
Euseius neovictoriensis
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Reykyanes yarımadası
thumb|Krisuvik thumb|Reykyanes yarımadası İslandiya xəritəsində Reykyanes yarımadası ( — «tüstü burnu») — İslandiya ərazisində yerləşən yarımada.
Reykyanes yarımadası İslandiyanın cənub-qərbində yerləşən, uzunboğaz çəkmə formasına malik olaraq Atlantik okean daxilinə uzanır. Zəif bitki örtüyünə malikdir.
Reykyanes aktik vulkanlara malikdir. Buradan Orta Atlantika silsiləsi keçir. Yarımadadan başlayan yeraltı silsilə Reykyanes silsiləsi adlanır. Yarımadada bir necə dağ-vulkanik sustemləri mövcuddur: Reykyanes, Svartsenqi, Krisuvik, Brenisteynsfol, Henqil. Burada geotermal mənbə vardır ki, daim isti su axır. Yarımada ərazisində ən iri göl Kleyvarvatndır. Reykyanes yarımadası yaxınlığında ölkənin paytaxtı olan Reykyavik şəhəri yerləşir. Yarımada nisbtən sıx məskunlaşılmışdır. Burada Keblavik, Qrindavik və Hafnir kimi şəhərlər vardır.
Böyük Təpəköy
Böyük Təpəköy — İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında kənd adı.
Tarixi
1950-ci ildə Kiçik Təpəköy kəndi ilə birləşmişdir. 1990-cı ildə kənd ermənicə Daştavayr adlandırılmışdır. Kənd 2027 m. yüksəklikdə dağlıq ərazidə yerləşir.
Əhalisi
1988-ci ildə əhalisi Azərbaycana qovulmuşdur. Azərbaycan dilində təpə və Osmanlı türk dilində köy kənd sözlərindən ibarətdir.
Məlalə Yusəfzay
Malala Yousafzai (ملاله یوسفزۍ; ) — Pakistanın Kiber Partunxva əyalətinin Mingora qəsəbəsində doğulan puştun əsilli feminst yazıçı, aktivist. Pakıstanlı aktivist olan bu xanım, qadınların təhsil alması uğurunda apardığı fəaliyyətlərə görə mükafatlandırılmılış ən gənc Nobel mükafatı laureatıdır. O, Svat əyalətində insan haqlarının müdafiəsi, xüsusəndə qadın və uşaqların təhsil alması uğurunda apardığı mübarizəyə görə məşhurdur. Pakistanın şimalı olan bu vilayətdə yerli Taliban, qızların məktəbə getməsinə qadağa qoymuşdu. Qısa müddətə onun mübarizəsi beynəlxalq səviyyədə dəstəklənir.