cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Xscape (albom)
Lentə alınma tarixi
"A Place With No Name" 1998-ci ildə yazılmış və lentə alınmışdır. Mahnı Amerikalı rok qrupu Americanın "Horse With No Name" adlı mahnısını xatırladır. Mahnının 24 saniyəlik kiçik bir hissəsi TMZ tərəfindən 2009-cu ilin iyul ayında mediaya sızdırıldı, amma mahnının bütöv versiyası isə 2013-cü ilin dekabr ayında internetə düşdü.
"Slave To The Rhythm" 1989-cu ildə "Dangerous" dövründə yazılmışdır. Mahnının "Michael" albomu üçün nəzərdə tutulmuş Tricky Stewart remix versiyası 2010-cu ildə mediayua sızdı. Justin Bieber Mayklın vokal səsləri ilə hazırlanmış duet versiyası da 2013-cü ilin avqust ayında mediaya düşdü. Sonradan The Michael Jackson Estate şirkəti də mahnının yayımlanmasına icazə verilmədiyini bildirib.
"Do You Know Where Your Children Are" 1990-cı ildə "Dangerous" dövründə yazılmışdır, amma mahnı üzərində düzəlişlər olunmamışdır.
"Blue Gangsta" 1998-ci ildə yazılmış və lentə alınmışdır, lakin bu mahnını da "Invicible" albomuna əlavə etmək mümkün olmamışdır. Mahnıya reper Tempamental tərəfindən düzəlişlər edilmiş və 2006-cı ilin sonlarında Ceksonun icazəsi olmadan MySpace veb səhifəsində yayımlanmışdır. "Gangsta(No Friend of Mine)" adlı yeni versiya Pras of the Fugees ilə birlikdə duet oxunmuşdur.
"Xscape" 1999-cu ildə "Invincible" albomunun səsyazmaları zamanı yazılmış və lentə alınmışdır. Ama albomu tamamlamaq mümkün olmamış və mahnı həmin alboma daxil edilməmişdir. Mahnı yalnız 2001-ci ildə tamamlanmış, həmin ildə də internetə sızmışdır. Mahnıya produsser Rodney Jorkins tərəfindən yeni forma verilir və "You Are Rock World" mahnısının nümunəsi kimi təqdim edilir.
Kiçik Tava
Kiçik Tava — Xəzər dənizinin Azərbaycana məxsus məhəlli sularında yerləşən kiçik ada. Dəniz səviyyəsindən −28 metr aşağıda yerləşir. Elə də böyük hündürlüyə malik deyil. Ada iki hissədən ibarətdir. Bu torpaq parçaları dayazlıqlarla bir-birinə birləşir. Çilov ilə Pirallahı adası arasında yerləşir. İnzibati cəhətdən Pirallahı rayonu ərazisinə daxildir.
Faunası
Sahil sularında dənizdə yayılmış balıqlara rast gəlinir. Xəzər suitilərinə burada rast gəlmək olar.
Ziqfrid Lenz
Həyatı
İkinci Dünya Mühariəsindən sonrakı Alman ədəbiyyatının qabacıl simalarından sayılan Lenz 17 mart 1926-cı ildə Almaniyanın Polşa ilə sərhədində yerləşən Elk şəhərində dünyaya gəlib.
Ziqfrid Lenz İsrail və Polşa ilə barışığın nail olması üçün çalışırdı. O, Almaniyanın öndə gedən yazıçılarından biri ehsab olunur və onun bir çox əsərləri səhnələşdirilib və xarici dillərə tərcümə olunub.
Yazıçının ən məşhur əsərləri isə "Alman Dersi", "Günahsızlar dövrü, günahkarlar dövrü", "İşğal altında", "Çörək və Oyunlar" və "Atəş gəmisi" və digərləridir.
Macarıstan krallığı
Macarıstan krallığı — 1000-1944-cü illər arasında Mərkəzi Avropada mövcud olmuş krallıq. Krallığın ilk hökmdarı Müqəddəs I İştvan, son hökmdarı IV Karl olmuşdur.
Adı
Latın dilində Regnum Hungariae və ya Ungarie (Regnum latınca krallıq deməkdir); Regnum Marianum (Məryəm Krallığı); və ya sadəcə Hungaria, krallığın ilk illərindən 1840-cı illərə qədər Latın dilində rəsmi sənədlərdə istifadə edilən adlar idi.
Almanca adı Königreich Ungarn rəsmi olaraq 1784-1790-cı illərdə və 1849-1860-cı illər arasında istifadə edilmişdir. Macarca adı (Magyar Királyság) 1840-cı illərdə, sonra yenidən 1860-cı illərdən 1946-cı ilə qədər istifadə edilmişdir. Krallığın qeyri-rəsmi macarca adı - hələ də danışıq dilində olan - Magyarország  da həmçinin Macarıstanın rəsmi adı idi.
Krallığın digər danışıq dillərində olan adlarl bunlar idi:, , Kraljevina Ugarska, Kraljevina Ugarska, Kraljevina Ogrska, Uhorské kráľovstvo və Fiume şəhərində Regno d'Ungheria.
Avstriya-Macarıstan da (1867-1918) qeyri-rəsmi Transleitaniya adı bəzən Macarıstan Krallığının bölgələrini ifadə etmək üçün istifadə olunurdu. Rəsmi olaraq, Müqəddəs İştvan Tacının Torpaqları termini Avstriya-Macarıstanın Macarıstan hissəsi üçün daxil edilmişdir, baxmayaraq ki, bu termin bundan əvvəl də istifadə edilmişdir.
Quruluşu
Arpad ın başçılıq etdiyi macarlar 895-ci ildə Karpat hövzəsində məskunlaşdılar və Macar knyazlığı nı (896–1000) qurdular. Macarlar, Lexfeld döyüşü ndə Müqəddəs Roma İmperatoru I Otto tərəfindən dayandırılana qədər Qərbi Avropaya bir neçə uğurlu hücumlar ediblər.
Orta əsrlər
1000-1526-cı illər arasında müstəqil bir ölkə olan Macarıstan krallığının torpaqlarının böyük bir qismi Mohaç döyüşündən sonra Osmanlı İmperiyasının əlinə keçdi. Torpaqların geri qalan hissəsi Habsburqlar sülaləsinin idarəsi altında muxtar bir krallıq olaraq mövcudluğunu qoruyub saxladı. 1686-cı ildə başda Budin (Budapeşt) olmaqla Macarıstanın böyük bir hissəsi Habsburqların əlinə keçdi.
Yeni tarix
1867-ci ilə qədər Macarıstan krallığı Avstriya İmperiyasının bir parçası oldu. Bu dönəmdə Macarıstan krallığı öz məclisinə və konstitusiyasına sahib idi, amma məclis üzvləri Habsburqlar sülaləsi tərəfindən təyin edilirdi. 1867-ci ildə Avstriya-Macarıstan İmperiyası quruldu. Bu cüt monarxiya sistemi Birinci dünya müharibəsinin sonuna qədər yaşadı. 1920-1946-cı illər arasında Macarıstan krallığı yenidən müstəqil ölkə oldu. 1946-cı ildə Macarıstan Xalq Respublikasının qurulmasıyla Macarıstan krallığı rəsmən ləğv edildi.
Rəhim Allahverdiyev
Allahverdiyev Rəhim Kazım oğlu — taxılçılıq üzrə elmlər namizədi. Ermənistanın xalq maarif komissarı müavini (1941—1942). Ermənistan MK-da Kənd Təsərrüfatı Şöbəsinin müdiri.
Həyatı
1911-ci ildə Qərbi Azərbaycanda anadan olub. 1936-cı ildə Azərbaycan Kənd Təsərrüfat İnstitutunun aqronomluq fakultəsini bitirib. 1951-ci ildə taxılçılıq üzrə namizədlik dissertasitası müdafiə etmişdir. Azərbaycan Elmi Tədqiqat Bağçılıq, Üzümçülük və Subtropik bitkilər İnstitutunda üzümçülük şöbəsinin müdiri vəzifələrində çalışmışdır.
1963-cü ildə yerli və introduksiya edilmiş üzüm sortlarının aqrobioloji və təsərrüfat-texnoloji xüsusiyyətlərinin öyrənilməsi mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. Bir monoqrafiyası və 70-dən çox kitabça və elmi məqalələri vardır. Gənc kadrların hazırlanması işində xüsusi əməyi olmuşdur, 3 elmlər namizədi yetişdirmişdir.
Azərbaycanda üzümçülük işlərinin təşkilində yaxından iştirak etmiş və bu işlərinə görə Dövlət tərəfindən təltifləri olmuşdur.
Başqırd mədəniyyəti
Başqırd mədəniyyəti — Başqırd xalqının, Başqırdıstanda yaşayan digər xalqların və Başqırdıstan Respublikasının xalqlarının mədəniyyətidir.
Başqırd mədəniyyəti ХVII-XVIII əsrlərdə
ХVII-XVIII əsrlərdə başqırdlarda məktəblər, mədrəsələr və ibtidai xalq məktəbləri fəaliyyət göstərirdi. Dərslər ərəb dilində keçilir və əsasən də ərəb dilini və Quranı öyrədirdilər. XVIII əsrin birinci yarısında Başqırdıstanda yüzlərlə məktəb və mədrəsələr fəaliyyət göstərirdilər.
Antizərrəcik
Antizərrəcik — kütləsi və xüsusiyyətləri müvafiq hissəciklərlə eyni, lakin yükləri əks işarəli olan hissəciklərdir. Məsələn: Elektronun antizərrəciyi pozitrondur. Elektron mənfi yükə sahib olduğu halda, pozitron müsbət yüklüdür. Antizərrəciklər bir-birini məhv edir və fotona dönürlər. Antizərrəciklər daha çox şüalanmada rol oynayırlar. İki antizərrəcik arasında qamma şüalanması baş verir.
Tarixi
1928-ci ildə Paul Dirak problemi həll etdi. Elektron davranışı təsvir etmək üçün xüsusi nisbi və kvant nəzəriyyəsini birləşdirən bir tənlik yazdı. Diracın tənliyi ona 1933-cü ildə fizika üzrə Nobel mükafatı gətirdi və bu da başqa bir problem yaratdı: x 2 = 4 (x = -2, x = 2) tənliyinin iki həlli ilə olduğu kimi, Dirak tənliklərindən biri müsbət enerji, digəri isə mənfi enerji idi. Elektronların iki həlli var idi. Lakin klassik fizikaya görə, bir hissəciyin enerjisi hər zaman müsbət say olmalıdır.
Dirac izah etdi ki, bu, hər bir hissəcikdə tam eyni, lakin şarjın əksinə olan bir əks hissə olacaqdır. Məsələn, hər cəhətdən eyni, lakin müsbət yükü olan elektron üçün əks elektron olmalıdır. Nobel konfransında tamamilə yeni bir antimateriya aləminin varlığını düşündü.
Paul Diracın bu teoremindən sonra ardıcıl kəşflər başladı.
1932-ci ildə Carl Anderson və CalTech'in bir gənc professoru, kosmik hissəciklərin göy gurultusu üzərində işləyərkən elektronla eyni kütlədə olan müsbət yüklü hissəciyin izini gördü.Bir illik iş və araşdırmalardan sonra izlərin həqiqətən elektronlara qarşı olduğunu və onların hər birinin kosmik şüaların təsiri altında bir elektron istehsal etdiyini qərara aldı. Qarşı elektronları müsbət yükləndiklərinə görə " pozitron " adlandırdı. Tezliklə 1936-cı ildə fizika üzrə Nobel mükafatını gətirən Occhialini və Blackett tərəfindən gəldi və Diracın proqnozu təsdiq edildi.
1954-cü ildə Berklidə Lourens Betatron maşınını kəşf etdi. Betatron, əks proton istehsal etmək üçün ən uyğun səth olan 6,2 GeV bir enerji ilə 2 elektronu toqquşdurmağı bacarırdı. Eyni zamanda, Emilio Segre başda olmaqla başqa bir fizik qrupu, əks protonları aşkar etmək üçün yeni bir maşın hazırladılar.
1955-ci ilin oktyabrında New York Times qəzetinin ön səhifəsində böyük bir xəbər gəldi: " Yeni Atom Hissəsi tapıldı, Mənfi Proton! " Qarşı çıxan protonun kəşfi ilə Segre və onun komandası (O. Chamberlain, C. Wiengand və T. Ypsilantis) təbiətin təməl simmetriyalarından birini: materiya və antimaterianı sübut etməkdə müvəffəq oldular.
Pozitron-ilk antizərrəcik
Antizərrəcik teoreminin ilk nümunəsi pozitrondur. 1928-ci ildə İngilis fizik Dirak Şredinger tənliyini genişləndirdi. Diracın məqsədi Şredinger tənliyini nisbiilik nəzəriyyəsi ilə uyğunlaşdırmaq idi, amma daha çox şey əldə etdi. Diracın tənliyi, spin kvant sayını s = 1/2 olaraq verdi, beləliklə elektron spini proqnozlaşdırdı. Dirac tənliyi elektrona tətbiq edildikdə, yüklü + e ilə ikinci bir hissəciyin eyni tənliyi təmin edəcəyi görüldü. Şarjın müsbət olduğu bilinən yeganə hissəcik olduğundan Dirac əvvəllər yazdığı tənliyin " proton " a daxil olduğunu düşünürdü. Lakin çox keçmədən məlum oldu ki, + e yüklü bu hissəcik elektronla eyni kütlə və eyni spinə sahibdir. Bu gün bu hissəciyin pozitron olduğunu bilirik.
1997 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
1997 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi — sayca 42-ci Avroviziya Mahnı Müsabiqəsidir. Eymar Kuinnin ifa etdiyi "The Voice" adlı mahnının 1996 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində qələbə qazanmasının ardınca 1997-ci ildə İrlandiya yeddinci dəfə Avroviziyaya ev sahibliyi etmək hüququ qazanmışdı. Müsabiqə İrlandiyanın paytaxtı Dublin şəhərində "Point Theatre" zalında keçirilmişdir. Müsabiqə 1997-ci ilin 3 may tarixində baş tutmuşdur.
Avroviziya 1996-da müsabiqədə iştirak üçün keçirilən seçim turu bir neçə ölkənin etirazına səbəb olduğu üçün 1997-ci ildə Avropa Yayımlar Birliyi həmin seçim turunun təşkil edilməməsi qərarına gəldi. Belə ki, Avroviziyada son dörd ildə ən aşağı nəticə göstərən üç ölkə Belçika, Finlandiya və Slovakiya AYB-nin qərarı ilə Dublində keçirilən müsabiqədən kənarlaşdırıldı. Bu ölkələri müsabiqədə Almaniya, Danimarka, Macarıstan və Rusiya əvəz etdi. Eyni zamanda İtaliya üç illik fasilədən sonra müsabiqəyə geri döndü. Ümumilikdə 25 ölkənin iştirak etdiyi Avroviziya 1997-də Böyük Britaniya təmsilçiləri Katrina and The Waves pop-rok qrupu ifa etdikləri "Love Shine a Light" adlı mahnı ilə müsabiqənin qalibi seçildilər. Bu sonuncu dəfə Avroviziyada 1981-ci ildə Bucks Fizz qrupunun təmsilində qalibiyyət əldə etmiş Böyük Britaniyanın müsabiqədə ümumilikdə beşinci qələbəsi idi.
1997-ci ildə Avroviziyada ilk dəfə SMS səsverməsi tətbiq olunmuşdu.
Çəmən güllücəsi
(Lathyrus pratensis) — paxlakimilər fəsiləsinin güllücə cinsinə aid bitki növü.
Hündürlüyü (40) 55-100 sm, gövdəsi düz, uzanan və ya ilişən, sivri dördtinli və budaqlanan çoxillik ot bitkisidir. Kökümsovu nazik, şaxəli və zoğ əmələgətirəndir. Yalançı zoğları iri olub, yarpaqcığı xatırladır, uzunsov və ya yumurtaşəkilli-neştərvaridir, oxşəkilli əsası vardır, sivriləşmiş, qısa və ya bəzən saplaqla eynidir. Saplaq qanadsız, üst tərəfdən novşəkilli, sadə və ya şaxələnən bığcığı, nadir halda ucu vardır.
Yarpaq
thumb Yarpaqlar bir cütdür; yarpaqcıqları neştərvari və ya uzunsov-neştərvaridir, sivri və ya qısa sivriləşmişdir, qısa sivri ucu vardır, 3-5 ədəd çox güclü damara malikdir, nadir halda ensiz neştərvaridir, uzunluğu (1) 2-4 (5) sm, eni 2,5-8 (10) mm-dir.
Çiçək
Salxımları 5-13 ədəd çiçəkdən ibarətdir. Çiçək saplağı tüklüdür. Tac parlaq və ya açıq-sarı rəngdədir, uzunluğu 12–17 mm-dir.
Meyvə
Paxlası qısa xətli-neştərvaridir, uzunluğu 2-3 sm, eni 4–6 mm-dir, qaramtıl, çılpaq, uzununa çəpinə damar şəbəkəsindən ibarətdir, 6-10 toxumludur. Toxumları qeyri-bərabər dəyirmi, çılpaq, bir qədər parlaq, qırmızımtıl-qonur rənglidir, tünd ləkələri vardır.
Çiçəkləməsi
(May) İyun-İyul (Avqust)
Meyvə verməsi
Avqust
Azərbaycanda yayılması
Azərbaycanın bütün rayonlarında. Bütün meşəli rayonlarda və dağ çəmənlərində (2000–2500 m-ə qədər d.s.y.)
Yaşayış mühiti
Meşələrdə, kolluqlarda, meşə kənarında, bağlarda, dağ çəmənlərində, əkin və zəmilərdə rast gəlinir.
Təsərrüfat əhəmiyyəti
Balverən bitkidir, dərman əhəmiyyəti vardır, toxumları quşlar tərəfindən yeyilir. Bitkidə tərkibi məlum olmayan acı maddə vardır, heyvanlar tərəfindən yaxşı yeyilmir.
Bünyan
Bünyan — Kayseri ilinin ilçəsi. İlçə, Kayseridən 40 km şimal-şərqdə, Mərkəzi Anadolu regionunun Yuxarı Qızılirmaq bölgəsində yerləşir. Rayonun səthi sahəsi 1306 km²-dır. Şəhərdə 8 qəsəbə və 24 kənd yer almaqdadır. Bünyan ilçəsi şərqdə Pınarbaşı, cənubda Tomarza, qərbdə şəhər mərkəzi, şimalda Sarıoğlan, şimal-şərqdə Ağqışla, cənub-qərbdə Talas və qərbdə Qocasinan ilə həmsərhəddir. İlçə əhalisi 43.795 nəfərdir.
Bünyan kiçik bir yaşayış məntəqəsi olduğu üçün, tarixi Kayseriyə bağlı qalmışdır. Bölgə hansı dövlətin hakimiyyəti altında qalmışdırsa, Bünyan da onun tabeliyində olmuşdur. Bünyanın ilk yaşayış məskəninin xetlər tərəfindən salındığı buradaki mağaralardaki izlərdən bəllidir. Xetlər e.ə. 1450-1200-ci illər arasında Bünyanda hökm sürmüş və dövrün ən böyük yaşayış məntəqələrindən birini məhz burda qurmuşlar. Kaniş və Karum bu məntəqələrin ən böyük nümunəsidir.
İlçə, Qoramaz dağının şimal ətəklərində dəniz səviyyəsindən 1.348 m yüksəklikdə, 35° 52  uzunluq və 38° 55 coğrafi enliyində, Ərciyəs dağından 40 km şimal-şərqdə bir bölgədə qurulmuşdur. Sivas-Kayseri dəmiryolu ilçənin Böyükduzhisar qəsəbəsindən keçir. Bölgəyə nəqliyyat köhnə Kayseri-Malatya avtomobil yolu ilə təmin edilir. Rayonun iqlimi kontinentaldır.
Rayon iqtisadiyyatında kənd təsərrüfatı və heyvandarlıqla yanaşı xalçaçılıq və tikinti materiallarının istehsalı da mühüm yer tutur. Tarla əkinçiliyi demək olar ki, hər ilçənin hər bir kəndində aparılır. İlçədə sadəcə maldarlıqla keçinən bir kənd yoxdur. Lakin, ilçədə heyvandarlığın iqtisadiyyatda mühüm yer tutduğu kəndlər var. Ümumiyyətlə heyvandarlıq kənd iqtisadiyyatında kənd təsərrüfatından daha üstündür.
Tarixçə
Bünyanın tarixinin çox köhnə olduğuna dair dəlil, ilçə yaxınlığındakı kəndlərdə mövcud olan mağara və xarabalıqlardan aydın olur. Mağaralardaki izlərdən xetlərin e.ə 4000-1200-cü illərdə burada məskunlaşması açıq aydın bilinir. İran, Assuriya və Roma mədəniyyətlərini yaşamış, lakin Anadolu Səlcuqlu Dövləti türkləşmişdir. Bölgə 1515-ci ildə Yavuz Sultan Səlim tərəfindən Osmanlı imperiyasının ərazisinə əlavə edilmişdir.
Əvvəllər Sarımsaqlı adlanan ilçə, 1895-ci ildə Sivas vilayətinin Pınarbaşı ilçəsindən çıxarılmış və Bünyan-ı Həmid adını qazanaraq müstəqil ilçə statusu almışdır. Bu ad "Həmidin quruluşu" mənasını verir. 1908-ci ildə Konstitusiya Monarxiyasının elan edilməsi nəticəsində Osmanlı sultanı II Əbdülhəmid taxtdan atıldıqdan sonra Həmidin adı ləğv edildi və adı Bünyan olaraq qaldı. 1912-ci ildə Sivasdan ayrılmış və Kayseriyə bağlanmışdır.
Coğrafiya
Bünyan ilçəsi Qoramaz dağının şimal yamacında yerləşir. Şəhərin mərkəzindən 40 km məsafədə yerləşən ilçənin ümumi səthi sahəsi 1306 km², hündürlük isə 1375 metrdir. İlçə şərqdən Pınarbaşı, cənubdan Tomarza, qərbdən şəhər mərkəzi, şimaldan Sarıoğlan, şimal-şərqdən Ağqışla, cənub-qərbdən Talas və qərbdən Qocasinan ilçələri ilə qonşudur.
İnzibati quruluş
Bünyan rayonu mərkəz və Elbaşı alt ilçələrindən və ona bağlı kəndlərdən ibarətdir. 26 kənd var ki, bunlardan 19-u mərkəzə, 7-si isə Elbaşı alt ilçəsinə bağlıdır. Onlardan 26-sı kənd olmaq üzərə 57 muxtarlıq mövcuddur.
İqtisadiyyat
Kənd təsərrüfatı, heyvandarlıq, mövsümi tikinti işləri və xalçaçılıq rayonun əsas iqtisadiyyat sahələridir. Rayonda bir fabrik var. Bu fabrikdə təxminən 50-55 nəfər işləyir. Bünsa Döküm ASC 1970-ci illərdə polad istehsalı məqsədilə açılmışdır. Əkinçilik kəndlərdə və qəsəbələrdə ən əsas məşğuliyyətdir və yalnız mal-qara ilə keçinən bir kənd mövcud deyil. Kənd təsərrüfatında və heyvandarlıqda arzu olunan məhsuldarlıq hələ də əldə edilməmişdir. İlçədə buğda anbarı, buğda emalı fabrikləri var. İlçədə kənd təsərrüfatı maldarlıqdan daha çox inkişaf etmişdir. Xalça sənayesi iqtisadiyyata töhfə vermək baxımından rayon mərkəzində və kəndlərdə sənətkarlıq bir qolu olaraq öz mövqeyini qoruyur. Lakin son 10 ildə xalçaçılığın əhəmiyyəti və əhatə dairəsi davamlı olaraq azalmaqdadır. Hər evdə bir xalça dəzgahı var və xalça qadınlar tərəfindən toxunur. Rayonun adını ölkə daxilində və xaricdə elan edən Bünyan xalçaçılıq, hal-hazırda xalçaların toxunulmasında bazardan olduqca geri qalır.
Sosial quruluş
İlçədə təhsilə xüsusi əhəmiyyət verilir. Savadlılıq səviyyəsi 99%-dir. İlçənin bütün məktəblərində təhsil verilir lakin ilçədə Ərciyəs Universitenin kampusu yer almır.
Rayonda mühüm bir əyləncə mərkəzi yoxdur. Bununla birlikdə, Bünyan Bələdiyyəsi tərəfindən qurulan Qayaaltı Alabalıq Damazlıq Təsərrüfatı, gəzinti sahəsi və Sarımsaqlı Axın mənbəyi olan Kayseri-Malatya yolundakı Sultan Çiftliği Alov Təsisatı olaraq xüsusi diqqəti cəlb edir.
Vitold Qombroviç
Vitold Qombroviç(Witold Gombrowicz; 4 avqust 1904, Opatuv ətrafında Maloşitsa kəndi, Polşa — 24 iyul 1969, Vans, Fransa) — Polşa yazıçısı.
Həyatı
Witold Gombrowicz elə bir yazıçıdır ki, xaricdə onun əsərlərini şedevr sayırlar, amma vətəni Polşada hələ də düz-əməlli tanınmır.
Əlbəttə həm də ona görə ki, ömrünün böyük hissəsini xaricdə yaşayıb. Bir müddət Polşada əsərlərinin çapına qadağa qoyulub, bir müddət isə bunu özü istəməyib.
Onun əsərləri əsasında Almaniya, Fransa, İsveçrə kimi ölkələrdə tamaşalar hazırlanıb, kitabları 30-dan çox dilə çevrilib.
Bəs niyə Polşa kimi demokratik ölkədə onun yaradıcılığına maraq böyük deyil?
Gombrowicz öz azadlığını, müstəqilliyini heç bir xalqın, cəmiyyətin, sosial qrupun maraqlarına qurban verməyən bir yazıçıdır.
Bulbophyllum trifarium
(Bulbophyllum trifarium) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Rizvan Pirnəzərov
Pirnəzərov Rizvan Məhərrəm oğlu (d. 25 fevral 1963. ö. 13 avqust 1992) — Şəhid, A|"Azərbaycan Bayrağı" ordeni (13.06.1994) (ölümündən sonra).
Həyatı
thumb|Rizvan Pirnəzərov Rizvan Pirnəzərov 1963-cü il 25 fevralda Qərbi Azərbaycanın Krasnoselo rayonunun Gölkənd kəndində anadan olub. Milliyyətcə qaraqoyunlu türküdür. 1980-ci ildə S. Vurğun adına Gölkənd kənd orta məktəbini bitirdikdən sonra Donetsk Ali Hərbi Siyasi məktəbinə daxil olub. 1984-cü ilin avqustunda təhsil müddəti qurtardıqdan sonra Əfqanıstan Respublikasına göndərilib. Əfqanıstanda 80-dən çox döyüşlərdə iştirak edibr. Göstərdiyi cəsarət və igidliyə görə "Qırmızı Ulduz" ordeni, SSRİ və Əfqanıstan Respublikasının medalları ilə təltif olunub. 1986-cı ilin sentyabrından 1990-cı ilin aprelinədək Pribaltika Hərbi Dairəsində qulluq etmişdir. Azərbaycan sərhədlərində gərgin vəziyyətdən asılı olaraq könüllü surətdə Gəncə şəhərinə göndərilib. Adam var, özündən sonra yaddaşlardan tezcə silinir, varlığından əsər-əlamət qalmır. Unudularaq yaddaşlardan silinir. Adam da var ki, hər zaman əvəz olunmaz xatirələrlə, xoş əməllərlə xatırlanır. Hər yerdə, hər zaman yeri görünür. Rizvan da belələrindən idi. Qısa, lakin mənalı ömür yaşadı. Özündən sonrakı nəsillərə ibrət olacaq bir ömür.
Şəhidlik zirvəsi
Rizvan cəmi 29 il yaşadı. Ölkəmizin başı üstünü qara buludlar alanda o, "Vətəni vətən oğlu qoruyar" deyərək öz arzusu ilə Azərbaycana - doğma torpağına qayıtdı. O zaman 25 yaşı vardı. Yaşının az olmasına baxmayaraq, çox işlər görmüşdü. Kirpiyi ilə od götürmüşdü. Müharibənin hər bir odlu-alovlu üzü ilə rastlaşmışdı. 1984-86-cı illərdə Əfqanıstan Respublikasında gedən döyüşlərdə iştirak etmişdir. Bu müharibədən heç olmasa bir hadisə danışmasını xahiş edəndə, nə qədər siqaret çəkdiyini təsəvvür etmək çətin deyildi. Saysız-hesabsız döyüş əməliyyatlarında cəsarətlə iştirak etmişdir. Əsası isə qaçqınlıq kimi çətin anları da yaşamışdı. Hələ o zaman ermənilərin Azərbaycana təcavüzü başlayanda Rizvan Estoniyada qulluq edirdi. Hər gün Qarabağdan və digər sərhəd bölgələrindən dəhşətli xəbərlər gəldikcə, R. Pirnəzərov daxilən daha da narahat olurdu. Doğma torpağına dönməyə can atırdı.
1990-cı ilin ortalarında R. Pirnəzərovu Estoniyada yerləşən Pribaltika Hərbi Dairəsindən MDB-nin zabiti kimi Tbilisi şəhərində yerləşən Qafqaz Hərbi Dairəsinə göndərirlər. Məqsəd belə gərgin dövrdə Azərbaycan Respublikasının Ermənistanla sərhədlərinin təhlükəsizliyini təmin etmək idi. O, Gəncə şəhərində yerləşən hərbi hissənin motoatıcı taburuna komandir müavini təyin edilir. Həmin tabur əvvəlcə Gədəbəy rayonunun Şınıx bölgəsini müdafiə edir. Bir neçə aydan sonra isə onu Qazax rayonunun sərhəd kəndlərinə göndərirlər. O, gərgin döyüş zonası olan Qazaxın Yuxarı Əskipara, Aşağı Əskipara, Sofulu, Bərxudarlı kəndlərində gedən döyüşlərdə fəal iştirak edir. Bu kəndlərdə ermənilərin törətdikləri vəhşiliklər onun gözləri qarşısından getmirdi. Azərbaycan Respublikasının sərhədləri MDB-nin ordusu tərəfindən müdafiə edilməsinə baxmayaraq, sərhəd rayonları onun gözü qarşısında erməni silahlı qüvvələri tərəfindən işğal olunurdu. O, bunlara dözə bilmirdi və tezliklə Azərbaycan ordusunun yaradılmasına can atırdı. Dəfələrlə, silahları qaçırıb Rusiyaya aparmağa çalışan rus zabitləri ilə mübahisə etmiş, hətta onlarla əlbəyaxa da olmuşdur. Buna görə onun kapitan rütbəsini əlindən almış, sıravi əsgər səviyyəsinə endirmişlər. Bu haqsızlıqlara dözməyən Rizvan el-obasının məskunlaşdığı Çənlibel kəndinə gələrək, könüllülərdən ibarət özünümüdafiə batalyonu yaradır. Sonradan bu batalyon 861-ci alayın 4-cü taburunda qanuni fəaliyyət göstərir. O, erməni faşistlərinə qarşı ilk döyüşlərini Gədəbəydən başladı. Tez bir zamanda, cəsur və təcrübəli bir zabit kimi tanındı. Şınıx bölgəsində ermənilərin hücumunun dəf edilməsində xüsusi fəallıq göstərdi. Azərbaycanın silahlı qüvvələrinin yaradılması haqqında fərmanı böyük sevinclə qarşılayan kapitan R. Pirnəzərov qısa vaxt ərzində yüksək nizam-intizam, böyük şücaətlə döyüşə bilən rota, sora isə batalyon təşkil etdi.
Vəfatı
1992-ci ilin avqust ayında onun batalyonu həyəcan siqnalı ilə Gədəbəy rayonunun Şınıx bölgəsinə çağırıldı. Kapitan Pirnəzərov bir rota ilə Krasnoselo - Başkənd yolunu kəsərək, "Ermənistan"dan gələ biləcək əlavə qüvvələri məhv etmək tapşırığı alır. Əməliyyat planı da məhz cəsur kapitanın fəallığı nəticəsində hazırlanır... Əsgərlərimizin döyüşkənliyi, komandirlərin, xüsusilə də Pirnəzərovun ekstremal şəraitdə qətiyyəti və bacarığı sayəsində Başkənd alınır. Düşmənin qüvvələri məhv edilir, 1 ədəd T- 72, bir ədəd ES markalı yapon traktoru və bir ədəd RPK ələ keçirilir. Gərgin döyüşlərin təşkilatçısı olan Rizvan sonuncu dəfə 10 avqust 1992-ci ildə saat 24 radələrində evə qayıtmışdı. Hər zaman səliqə-sahmanda, intizamda adı birincilər sırasında olan Rizvan üst-başı cırılmış, üzü cırıq və dişlərinin bir neçəsi sınmış, tanınmaz vəziyyətdə idi. İçəri daxıl olmamış birdən zəng gəldi. Qışqırdılar. Hansısa istiqamətdən atışma var idi. Rizvan cavab verdi: Əsgərlər döyüş vəziyyətinə gətirilsin, müdafiə mövqeyində qalın mən dərhal gəlirəm. Pirnəzərov gəldiyi qiyafədə də geri qayıtdı. Sonradan məlum olmuşdur ki, onun üzündəki cızıqlar dağlarda əlində silah və Azərbaycan bayrağı dizi üstə sürünərək yaranmış, dişlərinin qırılmasına səbəb isə əsgərin əlindən sürüşüb dəyən dəmir parçası olub. Amma təəssüflər olsun ki, bu gərgin döyüşdə R. Pirnəzərov 1992-ci il 13 avqustda qəhrəmancasına həlak olur. R. Pirnəzərov yaratdığı tabura elə bir iz qoyub getdi ki, o tabur cəbhədə mərdliklə vuruşdu və tabe olduğu briqadada birinci olmağı ilə bərabər digərlərinə də nümunə oldu.
Adının əbədiləşdirilməsi
Rizvanın xatirəsi onu tanıyanların qəlbində silinməz izlər buraxıb. Son damla qanını canından çox sevdiyi vətəni uğrunda axıtdı Ondan Pirnəzərovlar ailəsinə qalan şirin xatirələri, şeirləri, şəkilləri, tərifnamələri, təşəkkürləri və yeganə yadigar Şölə qızıdır. Hazırda o, Bakıdakı Şəhidlər xiyabanında uyuyur. Doğmaları və yaxınları yeganə təskinliyi bu ünvanı tez-tez ziyarət etməkdə tapır. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əliyevin 13 iyun 1994-cü il tarixli fərmanı ilə Rizvan Məhərrəm oğlu Pirnəzərov ölümündən sonra "Azərbaycan Bayrağı" ordeni ilə təltif edilib. Biləcəri qəsəbəsindəki 299 saylı orta məktəb və Şəmkir rayonu Çənlibel kənd 2 saylı orta məktəbi şəhidin adını daşıyır. 299 saylı məktəbdə büstü qoyulub.
Həmçinin Bax
Azərbaycan şəhidləri
Murrey çayı
Öz başlanğıcını Avstraliya Alpından götürür. Keçmişdə çay dəfələrlə məcrasını dəyişmişdir. İrriqasiyaya cəlb edilməsi naviqasiyaya imkan vermir. Sahillərində çoxlu sayda dovşanın yayılması böyük erroziyaya səbəb olmuşdur.
Əsas qolları: Darlinq, Marrambici, Laxlan, Qolborn çayə, Kampaspe, Loddon.
Brend (çay)
Brend - - Almaniyada yerləşən çaydır. Bavariyadan keçir.
Allophylus zeylanicus
(Allophylus zeylanicus) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Brend (çay)
Çayın indeksi 24432, ümumi uzunluğu 26,18 km-dir.
Çayın axış ardıcılığı — Frankişe-zale → Mayn (Reyn çayının bir qolu)→ Reyn
Allophylus zeylanicus
Təsviri
Allophylus zeylanicus-un görünüşü adətən kiçik kol şəkilindədir.Yarpaqları oval formadadır. Qabığı ağımtıl rəngdədir, yeni tumurcuqları kiçik tüklərlə örtülmüşdür. Çiçəkləri qırmızı, yumurtavari, hamardır. Bütün bitki dərman məqsədləri üçün istifadə olunur.
Yaşayış yeri və ekologiya
Bu bitki növünə düzənlik ərazilərdə, bataqlıq ərazilərdə və həmişəyaşıl meşələrdə rast gəlmək olar. Allophylus zeylanicus yerüstü sistemin bir hissəsidir. Allophylus zeylanicus dağ qurşağının 2000 m yüksəkliyi daxilində əmələ gəlir.
Frensis Ford Koppola
Frensis Ford Koppola — ABŞ kinorejissoru, ssenarist, prodüser.
Həyatı
Koppolanın çəkdiyi filmlər ümumdünya şöhrəti qazanmışdır: "Xaç atası" (1972), "Xaç atası 2" (1974) (hər iki film Oskar mükafatına layiq görülüb).
Rəhman Səfərəliyev
Rəhman Səfərəliyev — Azərbaycan həkimi, tibb elmləri doktoru, professor.
Həyatı
Rəhman Salah oğlu Səfərəliyev 3 iyun 1935-ci ildə Laçın rayonunun Minkənd kəndində mühəndis ailəsində anadan olub.
Kiçik yaşlarındaikən Minkənd orta məktəbində təhsil almışdır. Sonradan Bakı şəhəri Balaxanı kənd orta məktəbində təhsilini davam etdirmiş, 1951-ci ildə həmin məktəbi "qızıl medalla" bitirmiş və 1951-ci ildə Azərbayacan Tibb İnstitunun Müalicə profilaktikası fakultəsinə daxil olmuşdur.
1958-ci ildə institutu fərqlənmə diplomu ilə bitirən R.Səfərəliyev 1960-cı ildə aspiranturaya qəbul olur və Moskva şəhərinə göndərilmişdi.
1962-ci ildə aspiranturanı bitirmiş, 1963-cü ildə müdafiə edərək tibb elmləri alimlik dərəcəsi almışdır.
1992-cı ildə Bakı şəhərində doktorluq işini müvəffəüiyyətlə müdafiə edərək tibb elmləri doktoru alimlik dərəcəsi almışdır.
1963-cü ildən başlayaraq əvvəlcə parazitologiya institutunda -klinik şöbədə həkim, -baş elmi işçi, sonralar Epidemologiya, gigiyena və peşə xəstəlikləri Elmi Tətqiqat institutunda 1996-cı ilədək mədə-bağırsaq Protozooları laborotoriyasının şöbə müdiri və sonralar professoru vəzifəsində çalışmışdır.
Rəhman Səfərəliyev tibb elmləri doktoru, professordur.
125-ə qədər elmi işin müəllifidir.
Nazim İbrahimov (mühəndis)
İbrahimov Nazim Allahverdi oğlu — Azərbaycanın əməkdar mühəndisi.
Həyatı
1936-cı ildə Goranboy rayonunda anadan olmuşdur. 1954-cü ildə Azərbaycan Kənd Təsərrüfat İnstitutunun meyvə-tərəvəzçilik və üzümçülük fakultəsinə daxil olmuş və 1959-cu ildə təyinatla Xanlar şərab zavodunda işləmişdir. Zavodda şərabçılıq işlərinə dərindən bələd olduqdan sonra onu Şampan sexinə rəis təyin edirlər. 1964-cü ildə qiyabi aspiranturaya daxil olmuş və 1968-ci ildə Şampan şərabları üzrə namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir. Şampan şərabları üzrə tanınmış mütəxəssis Nazim İbrahimov 1971-ci ildə Bakı 1№-li şərab zavoduna direktor vəzifəsinə irəli çəkilir. Bu vəzifədə 1990-cı illərin əvvəllərinə qədər işləmişdir. Nazim İbrahimov bu arada 32 elmi əsərin, o cümlədən 3 elmi ixtiranın və 3 elmi monoqrafiyanın müəllifi olmuşdur. O, Respublikanın əməkdar mühəndisi və xeyriyyəçilik sahəsində H.Z.Tağıyev adına mükafata layiq görülmüşdür. Azərbaycan şərablarının texnologiyası monoqrafiyasında sırf şərabçılıq məsələləri, onun texnologiyası, şərabın kimyası, şərabçılıq avadanlıqları, şərabların xəstəliyi və onun müalicəsi, şərabçılıq tullantılarından istifadə etmək usulları ətraflı izah edilmişdir. Nazim İbrahimov Azərbaycanda məskunlaşmış alman üzümçülərinin və şərabçılarının yerli əhaliyə yaxından köməklik göstərmələrini və bu sahənin sənaye təməlində inkişaf etdirmələri haqqında sanballı yazılar müəllifidir.
Qızyarpaq birəotu
Hündürlüyü 4-80 sm, gövdəsi düzduran, yuxarı hissədə qalxanvari budaqlanmış, çılpaq və ya dağınıq tüklü çoxillik ot bitkisidir.
Yarpaq
Aşağı yarpaqları uzun saplaqlıdır, görünüşünə görə yarpaq ayası yumurtaşəkilli, lələkvari bölünmüş, seqmentləri yumurtaşəkilliuzunsovdur, sivriləşmişdir, qismən dərinlələkvari bölünmüşdür.
Çiçək
Səbətləri çoxsaylıdır, qısa və uzun saplaqdadır, gövdənin yuxarı hissəsində qalxanvari çiçək qrupunda toplanmışdır. Dilcikli çiçəkləri ağ rəngdədir, uzunluğu 6-8 mmdir.
Meyvə
Toxumlarının uzunluğu 1,5 mm-dir, çox qısa, az dişli tacı vardır.
Çiçəkləməsi
İyun-Avqust
Meyvə verməsi
Avqust
Azərbaycanda yayılması
Azərbaycanın bütün rayonlarında. Orta, bəzən yuxarı dağ qurşağında.
Yaşayış mühiti
Rütubətli və qaranlıq yerlərdə, çay sahilində, kolluqlar arasında, otlu yamaclarda rast gəlinir.
Təsərrüfat əhəmiyyəti
Dərman bitkisidir.
Pseudococcus longispinus
Yayılması
Azərbaycanın Abşeron bölgəsində ilk dəfə V.N.Rusanova tərəfindən, daha sonra isə Bakı şəhərinin Botanika bağının oranjereyalarında kütləvi halda qeydə alınmışdır. Rusiya Federasiyasında, Krım vilayətində, Qafqazın Qara dəniz sahillərində, Orta Asiyada geniş yayılmışdır. Məlumatlara əsasən, orta Asiya ölkələrində zərərvericiyə tez-tez təsadüf olunur. Burada oranjereyalardan fərqli olaraq təbiətdə də rast gəlinir. Gürcüstanda isə təbiətdə daha az təsadüf olunduğu qeyd edilmişdir.
Qidalandığı bitkilər
Tropik növdür. Abşeron bölgəsində polifaqdır. Ən çox alma, armud, şaftalı, ərik, gavalı, xurma, əncir ağaclarını yoluxdurur. Bakının müxtəlif rayon və qəsəbələrində (Mərdəkanda, Şüvəlanda, Binəqədidə, Pirşağıda, Buzov¬na¬da, Bilgəhdə, Novxanıda və s.) üzüm, əncir, ərik, gavalı və s. meyvə bitkilərinə ciddi zərər verir. Bitkinin yerüstü orqanlarında daha çox rast gəlinir.
Biologiyası
Yetkin dişi fərdinin bədəni, yaşıl rəngdə olub, uzunsov-oval formadadır, üst hissəsi parıltılı mumla örtülmüşdür, arxa hissəsindəki mumabənzər saplar isə ən uzun olanlardır. Bədəninin uzunluğu mumlu saplarsız 3,5 mm., eni isə 2 mm-dir. Bığcıqları nazikdir, səkkiz buğumludur. Bu buğumların içərisində isə ən uzunu sonuncusudur, ən qısa buğum isə altıncı buğumdur. Ayaqları nazik buğumludur, baldır isə pəncədən çox uzundur. İkinci nəsil sürfələrinin bədəni çəhrayı rənglidir, oval formalıdır. Uzunluğu 0,9 mm., eni isə 0,5 mm-dir. Bığcıqları altı buğumludur. Qarıncıq hissə böyükdür və yumrudur. Üçüncü nəsil sürfələrin bədəni də həmçinin çəhrayı rəngdədir və oval formadadır. Uzunluğu 1,2 mm., eni isə 0,7 mm-dir. Bığcıqları yeddi buğumludur. Qarıncıq böyükdür və yumrudur.
Abşeron ərazisində salınmış istixanalarda daha çox yayılmışdır. Təbiətdə isə ona tez-tez rast gəlmək olur. İstixana şəraitində ildə dörd nəsildə inkişaf edir. Bizim tədqiqatlarımıza görə isə, yastıca, bir il ərzində 3 nəsildə inkişaf edir. Ciddi zərərverici hesab olunur. Kütləvi yoluxma zamanı bitkinin yarpaqları tökülür, hətta cavan bitkilər məhv olur.
Allophylus zimmermannianus
(Allophylus zimmermannianus) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Bakı Omuraliyev
Bakı Omuraliyev (1932 Qırğızıstan MSSR, Canı-Arık (Qırğızıstanın indiki Jumqal rayonu) - 29 iyul 2003, Bişkek) - qırğız və sovet aktyoru, rejissor, dramaturq, publisist, Qırğızıstan SSR-in əməkdar mədəniyyət xadimi. SSRİ Yazıçılar İttifaqının üzvü (1971), SSRİ kinematoqrafiyaçıları İttifaqının və Teatr Xadimləri İttifaqının üzvü (1962-ci ildən).
Tərcümeyi-halı
Bakı Omuraliyev 1932-ci ildə müəllim ailəsində anadan olmuşdur. Kiçik yaşlarında hər iki valideynini itirən Bakı Omuraliyev 1941-1945-ci illərdə uşaq evində tərbiyə almışdır. 1955-ci ildə A.Ostrovski adına Daşkənd bədii-teatr institutunu, 1975-ci ildə Moskvada SSRİ Yazıçılar İttifaqı yanında Ali ədəbiyyat kursunu bitirmişdir.
Yaradıcılığı
Bakı Omuraliyev 1955-1972-ci illərdə Qırğızıstan Dövlət Dram Teatrının aktyoru olmuşdur. O, burada bir çox mürəkkəb və psixoloji səhnə obrazları (A.Qriboyedovun "Ağıldan bəla" əsərində Molçalin, V.Şekspirin "Kral Lir" əsərində Şut, R.Şukurbekovun "Akının arzuları" pyesində Toktoqul və s.) yaratmışdır. Sonralar o, Qırğızıstan SSR Dövlət Televiziya və Radio Komitəsində rejissori, dramaturgiya üzrə baş ədəbi məsləhətçi, Qırğızıstan SSR Yazıçılar İttifaqının İdarə Heyətinin katibi, Qırğızıstan SSR Mədəniyyət Nazirliyinin redaksiya kollegiyasının redaktoru vəzifələrində çalışmışdır.
Bakı Omuraliyev "Qırğızfilm" studiyasında bir sıra filmlərə çəkilmişdir. O, onlarla filmdə ("Toktoqul", "Buz ürək haqqında əfsanə" "Qırmızı alma", "Kosmonavtlar küçəsi" və s.) yaddaqalan obrazlar yaratmışdır. O, həmcinin rus dilindən qırğız dilinə tərcümə olunan "Kotovski", "Əsgər cəbhədən gəldi", "Qayduk", "Yeddinci güllə" və bir çox digər filmlərdə dublyaj aktyoru olmuşdur.
O, 1960-cı ildən dramaturq kimi də yaradıcılıq fəaliyyətinə başlamış, bir sıra pyeslərin, milli incəsənətin inkişafına, Qırğızıstan teatrının görkəmli nümayəndələrinin yaradıcılığına aid publisitik əsərlərin müəllifi olmuşdur. Onun 1970-ci illərdə Narın və Oş teatrlarında səhnəyə qoyulan bir çox dram əsərləri rus, moldova, Ukrayna dillərinə tərcümə edilmişdir. Hazırda Qırğızıstanda elə bir teatr yoxdur ki, onun pyesləri orada nümayiş etdirilməsin. Bakı Omuraliyev "Exo", "Ata sözü şərəfdir","Unudulmaz günlər", "Mən bilirəm, dağlar bilir" və sair əsərlərin müəllifidir.
Rusiya Federal Təhlükəsizlik Xidməti
Rusiya Federal Təhlükəzislik Xidməti (, qısaca FSB ― öz səlahiyyətləri çərçivəsində Rusiya Federasiyasının təhlükəsizliyinin təmin edilməsi üzrə Rusiyanın mərkəzləşdirilmiş vahid təhlükəsizlik orqanları sistemi. Rəhbəri Aleksandr Vasilyeviç Bortnikovarı arasında səylərin birləşdirilməsi, informasiya mübadiləsi, səmimi əməkdaşlıq zəruridir."
Seyfəl Həsənov
Seyfəl Həsənov (tam adı: Həsənov Seyfəl Həsən oğlu; 16 may 1955, Qusar, Azərbaycan SSR) — Azərbaycanda rusca-azərbaycanca və azərbaycan-rusca olan ilk sinxron tərcüməçilərdən biri kimi tanınır.
Həyatı
1955-ci il mayın 16-da Qusar rayonunda anadan olmuşdur. 1972-ci ildə əmək fəaliyyətinə başlamışdır. 1978-ci ildə M.F.Axundov adına Azərbaycan Pedaqoji Rus dili və Ədəbiyyatı İnstitutuna daxil olmuş, 1983-cü ildə həmin ali məktəbi fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.
Filologiya elmləri namizədi, dosentdir. Əvvəllər Rus ədəbiyyatı kafedrasının müəllimi, baş müəllimi, dosenti olmuş, Tərcümə şöbəsinin müdiri vəzifəsini tutmuşdur. 2000 - 2004-cü illərdə yeni yaradılmış Regionşünaslıq və Tərcümə fakültəsinin, 2004-2013-cü illərdə Tərcümə fakültəsinin dekanı olmuşdur. 2002-2005-ci illərdə Moskva Dövlət Bexnəlxalq Münasibətlər İnstitutu (Universiteti) nəzdində fəaliyyət göstərən Regionşünaslıq ixtisası üzrə Rusiya Ali məktəbləri Tədris-metodiki Şurasında Bakı Slavyan Universitetinin təmsilçisi olmuşdur.
2013-cü ildə elmi işlər üzrə prorektoru vəzifəsinə təyin olunmuşdur. Tərcümə nəzəriyyəsi və praktikası kafedrasının dosentidir.
Elmi işləri
30-dan çox elmi və elmi-metodik əsərin müəllifidir. Eyni zamanda tərcüməçi kimi də fəaliyyət göstərir. Elmi maraqları ədəbiyyat tarixi, Tərcümə nəzəriyyəsi və tarixi sahələrini əhatə edir.Əsas elmi və tərcümə işləri:
Bulbophyllum tridentatum
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Alectryon tomentosus
(Alectryon tomentosus) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Dəniz fili
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi. Yırtıcı məməlilər arasında ən böyüklərindən biridir. Onlar əsl suitilərə daxil olsalarda özlərini Qulaqlı suitilərə daxil olan canlılar kimi aparırlar. Onlar iki növə bölünür: Şimal dəniz fili (Mirounga angustirostris (Gill, 1866), Şimali Amerikanın qərb sahillərində yaşayırlar) və Cənub dəniz fili (Mirounga leonina Linnaeus, 1758, Antarktida sahillərində yaşayırlar). Bu cinsin nümayəndələri hal-hazırda suitilərə aid edilir. Əvvəllər isə onlar Monax suitilərə aid edilirdi. 1996-cı ildə Binida-Emonds və Rassel bu məsələdə bir əlaqə aşkarlaya bilməmişdirlər.
Özlərini aparması
thumb|225px|left|Dəniz fillərinin sahildəki yerləşim ərazi Cütləşmə dövrü dəniz filləri koloniyalarda birləşirlər. Bir erkəyə 10-larla, bəzən isə 200 dişi düşür. Hərəxanaya sahib olmaq üçün erkəklər arasında döyüşlər baş verir. Güçlülərə koloniyanın mərkəzi, zəiflərə və cavan dəniz fillərinə isə koloniyanın kənarı nəsib olur. Bəzən isə onlar yedən mərkəzə can atan fillər ilə ora sahiblənənlər arasında daha ağır döyüşlər gedir. Dişilər bala verdikdən bir necə həftə sonra cetləşməyə hazır olular.
Erkək dişi ilə çütləşmədən əvvəl ön ətraflarından birini dişinin belinə qoyaraq onu dişləyir. Onlar yetkinlik yaşına 2–3 yaşında catırlar. Güçlü erkəklər isə 8 yaşında böyük hərəmxanaya sahib ola bilir. Döyüşlər səbəbindən erkəklərin ömrü 14 il çəkir. Dişilər isə onlara nisbətən 4 il çox yaşayır.
Qidalanması
Dəniz filləri əsasən balıqlarla qidalanır. Öz şikarını tutmaq məqsədi ilə 1400 m dərinliyə enir. Bu onunların oksigeni özündə saxlamaq bacarığı və böyük qan kütləsi hesabına baş verir. Onların daxili orqanların fəaliyyəti suyun dibində zəifləyir. Beləliklə qan dövranı az baş verdiyindən oksigen sərfi az olur. Əsas düşməni Böyük ağ köpəkbalığı və Osa kimi canlılardır.
Seminol müharibəsi
Seminol müharibəsi — 1835-1842-ci illərdə Şimali Amerikada yaşayan hind qəbiləsi seminollar ilə ABŞ arasında olmuş qanlı müharibədir.
Kepəşen
Kepəşen — Zəngəzur mahalının Qafan rayonunda kənd.
Tarixi
1930-cu ildə kolxoz quruluşu yaradılanda Pəhyan təsərrüfatma daxil edilmişdir. 1950-ci illərdə kolxozlar ləğv ediləndən sonra Kığı heyvandarlıq sovxozuna tabe edilmişdir.
Toponim Azərbaycan dəlində «pilləli qaya» mənasında işlənən kəp sözü ilə türk dilində «yaşayış məntəqəsi» mənası bildirən şenlik sözünün fonetik forması olan şen topoformantı əsasında əmələ gəlmişdir. Orotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.
Əhalisi
Kənddə 1897-ci ildə 68 nəfər, 1922-ci ildə 85 nəfər, 1926-cı ildə 45 nəfər, 1931-ci ildə 136 nəfər, 1959 - cu ildə 1372 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.
1988-ci ildə noyabrın axırlarında Ermənistan dövləti tərəfindən kəndin sakinləri - azərbaycanlılar tarixi-etnik torpaqlarından deportasiya olunmuşdur. İndi ermənilər yaşayır.
İqtisadiyyatı
Əkinçilik və heyvandalıq
Arçman
Arçman — Türkmənistanın Beherden rayonunda, təxminən 11 km məsafədə yerləşən eyniadlı isti bulaqları ilə məşhur olan kənd.
Etimologiya
Rəvayətə görə, isti bulaqlar (və kənd) dəri xəstəliyindən sağaldıqdan sonra onun müalicəvi xüsusiyyətlərini kəşf edən bir çobanın adını daşıyır. Türkmənlərin qədim əfsanəsinə görə Arçman adlı bir çobanı bütün xəstəliklərin sirayətedicisi hesab edərək onu öz doğma kəndlərindən didərgin salırlar. O, özünə sığınacaq axtararkən bir bulağa rast gəlir, onun suyundan içir, sonra bu suda çimərək özünü tamamilə sağlam sayır. Müalicə əhəmiyyətinə malik bu bulaq o vaxtdan Arçman bulağı adlanır.
Tibbi turizm
Arçman Sanatoriyası 1915-ci ildə açılmışdır.
2001-ci ildə prezident Niyazov keçmiş sovet obyektlərini əvəz edən kurortu açmış və bura 2009-cu ildə 920 çarpayılıq mərkəzə çevrilmişdir. Kurortun yaxınlığında Qoçqar ataya həsr olunmuş kiçik bir məqbərə var.
Limnologiya
Su bir qədər qələvidir və sulfid səviyyəsi aşağıdır; içməli su kimi təsnif edilir. Xlor, natrium, kalsium və maqnezium kimi minerallarla zəngindir.
Cefferson çayı
Cefferson çayı — ABŞ-nin Montana ştatı ərazisindən axan çay. Qallatin və Madison çayları ilə birlikdə Missuri çayının yuxarı qollarını təşkil edir. Çayın uzunluğu 134 km, Red-Rok çayı ilə birlikdə 375 km təşkil edir. Hövzəsinin sahəsi 24 688 km²-dir. Çay başlanğıcını 2750 metr yüksəklikdən götürür.
Antiproton
Antiproton- protonun antizərrəciyidir. Antiprotonlar sabitdir, lakin onlar adətən qısa ömürlüdür, çünki bir protonla hər hansı bir toqquşma hər iki hissəciyin enerji partlamasında məhv
olmasına səbəb olacaqdır. Protonun +1 elektrik yükünün əksinə −1 elektrik yükü olan antiprotonun varlığı Paul Dirak tərəfindən 1933-cü il Nobel mükafatı mühazirəsində deyilmişdi. Dirak, Enerji Tənzimləməsinin müsbət və mənfi həllərinin olacağını proqnozlaşdıran Dirak tənliyini (E=mc2) 1928-ci ildə yayımladığı üçün Nobel mükafatını aldı.
Antiproton ilk dəfə 1955-ci ildə Betatron hissəciklər sürətləndiricisində Kaliforniya Universiteti, Berkeley fizikləri Emilio Segrè və Owen Chamberlain tərəfindən 1959-cu ildə fizika üzrə Nobel mükafatına layiq görülərək təsdiq edilmişdir. Maddənin antimateriyadan nə ilə fərqləndiyi və antimaterin kainatımızın Big Bang'i necə xilas etdiyini izah etməsi ilə əlaqəli mövzular qismən bu günkü kainatda antimaterin nisbətən qıtlığı səbəbindən açıq problem olaraq qalır.
Antiproton təbiətdə
Antiprotonlar 25 il ərzində kosmik şüalarda, əvvəlcə balondan keçirilmiş təcrübələr nəticəsində, daha yaxınlarda isə peyk əsaslı detektorlar tərəfindən aşkar edilmişdir. Bu proses aşağıdakı reaksiya ilə izah edilir:
p + A → p + p- + p + A
Günümüzdə təcrübələr və tətbiqi
Antiprotonlar müntəzəm olaraq Fermilab-da protonlarla toqquşduqları Tevatrondakı kolliz fiziki əməliyyatlar üçün istehsal olunurdu. Antiprotonların istifadəsi, kvark və antikarklar arasındakı toqquşmaların proton-proton toqquşmalarında mümkün olduğundan daha yüksək orta enerjiyə imkan verir. Bunun səbəbi, protonda olan valent kvarkları və antiprotonda olan valensiya antikarkları, protonun və ya antiprotonun sürətinin ən böyük hissəsini daşımağa meyllidir.
Laborator təcrübələr zamanı antiprotonların, bəzi xərçəngləri müalicə etmək potensialına sahib olması, ion (proton) müalicəsində istifadə olunan oxşar bir üsulla göstərilmişdir. Antiproton terapiyası ilə proton terapiyası arasındakı əsas fərq, ion enerjisinin çökməsindən sonra antiproton xərçəng bölgəsində əlavə enerji yatıraraq məhv edir.
Qərbi Frakiya Müstəqil Hökuməti
Qərbi Frakiya Müstəqil Hökuməti (Osmanlıca: əvvəlcə غربی تراقیا حكومت موقته‌س; Garbî Trakya Hükûmet-i Muvakkatesi / Qərbi Frakiya Keçici Hökuməti, sonra غربی تراقیا حكومت موقته‌س; Garbî Trakya Hükûmet-i Müstakilesi / Qərbi Frakiya Müstəqil Hökuməti; günümüzdə Qərbi Frakiya Türk Respublikası olaraq adlandırılıb) — Türk dünyasının ilk Respublikası olub Balkanlarda 3 ay yaşayıb Yunanıstan siyasi səbəblərdən ötürü Dedeağaç'ı verib 55 gün yaşayıb.
Ərazisi
Qərbi Frakiya və Qırcaəli tərəfləri
Bizans memarlığı
thumb|sağ|400px|[[Siciliyanın Norman Krallarının Palatine şapeli. Bizans memarlıq üsulu ilə inşa edilmiş və mozaikaları Bizans sənətçiləri tərəfindən düzəldilmişdir.]]
Erkən dövr Bizans memarlığı
thumb|sol|300px|[[Sant’Apollinare Nuovo bazilikası|Sant’Apollinare Nuovo bazilikası]]
Kilsələr xaricində Böyük Saray xarabalıqları, yenilikçi Konstantinopolun müdafiə Divarları (192 qülləli) və Bazilika sisterni (yüzlərlə klassik sütunun təkrar istifadəsi) yer alır. Ravennadakı Ostqot sarayının bir divar şəklində erkən dövr Bizans sarayı görülə bilər.
Selanikin hamisi müqəddəs Hacı Demetriosa həsr olunmuş məbəd, Sinay dağındakı Müqəddəs Yekaterina Monastırı, indiki Gürcüstandakı Cvari monastırı və Vaqarşabatın üç erməni kilsəsi, əsas VII əsrdən sonrakı dövrdə Yustinian zamanını izləyən Bizans əyalətlərindəki memarlıq inkişafı mənasında görkəmli nümunələrdir.
430 metr uzunluğunda “Sangarios Körpüsü” və 17 metrlik dirəkli tək qövslü “Karamağa Körpüsü” digər mühüm mühəndislik nümunələridir.
thumb|İstanbulda olan VI əsrə aid [[Aya İrini Kilsəsi, erkən dövr Bizans memarlığının mükəmməl nümunəsidir.]]
Orta dövr Bizans memarlığı
Bizans tarixinin orta dövründə çox iddialı memarlıq layihələri görülmür. İkonoklazma illərindən Salonikdəki Ayasofya kilsəsi yadigar qalmışdır. Digər bir əsas bina İznikdəki 1920-ci illərdə dağıdılmış və hal-hazırda yalnız şəkilləri qalmış bir kilsədir.
Ənənəvi olaraq Bizans sənətinin mahiyyəti kimi qəbul edilən Makedoniya sülaləsi arxitekturada qalıcı bir miras qoymamışdır. I Basil dövründə tikilmiş və hər ikisi də günümüzə çatmamış Farosun (müdafiə divarlarındakı mayak) yanında olan Theotokos kilsəsi və Nea Ekklisia kilsəsi, kvadrat xaç tipli məbədlərin nümunəsi kimi xidmət edirdi. Bu dövrə aid digər əsərlər Cənubi İtaliyadakı IX əsrə məxsus Cattolica di Stilo və təxminən 1000-ci ilə məxsus Yunanıstan dakı Hacı Lukas kilsəsi, IX Konstantinin Xiosdakı Nea Moni və təxminən 1050-ci ilə məxsus Afina yaxınlığında yerləşən Dafni Monastırı olaraq sıralana bilər.
thumb|250px|[[XI əsrə məxsus Yunanıstanda yerləşən Hacı Lukas kilsəsi, Makedon sülaləsi dövrünün memarlıq nümunəsidir.]]
Qapalı xaç tipi, Makedoniya sülaləsi dövründə Yunan missionerləri tərəfindən xristian edilən Slavyan ölkələrində də üstünlük təşkil edir. Bugünkü Şimali Makedoniyadakı Oxrid Ayasofya Kilsəsi və bugünkü Ukraynadakı Kiyev Ayasofya Kafedralı, bir çox yan günbəzləri ilə yüksəklik qazanmış və dövrün modasına şahid olan nümunələrdir.
Komnenos və Palaiologos dövrləri
İstanbul və Kiçik Asiyada, Komnenos dövrünün memarlıq əsərlərindən Almalı Kilsəsi, Kappadokiya qaya kilsələri, İstanbulda Pantokrator Monastırı və Theotokos Kyriotissa Kilsəsi xaricində, demək olar ki, yerdə qalanlarının hamısı yoxa çıxmışdır.