cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Viktor Nekipelov
Bioqrafiya
1970–1974-cü illərdə Solneçnoqorsk şəhərində (Moskva vilayəti), sonra Kameşkovoda (Vladimir vilayəti) apteklərin müdiri olub. Davamlı axtarışlara və dindirmələrə məruz qaldı.
1973-cü ilin iyulunda Nekipelov həbs olundu. 1974-cü ilin mayında o, Vladimir Vilayət Məhkəməsi tərəfindən RSFSR Cinayət Məcəlləsinin 190.1-ci maddəsinə əsasən, antisovet materialları, o cümlədən Cari hadisələrin xronikası və öz şeirlərini yaydığına görə 2 il müddətinə azadlıqdan məhrum edildi. İstintaq zamanı o, Vladimirə, məhkəmə-psixiatrik ekspertizasına göndərildi, burada şizofreniya xəstəliyinin mümkün olması barədə nəticə çıxarıldı. Daha sonra 1974-cü il yanvarın 15-dən martın 15-dək olduğu Serbski İnstitutuna göndərildi və psixi olaraq sağlam elan edildi. O, bir il Vladimir şəhəri yaxınlığındakı ümumi rejimli koloniyada qaldı. 1975-ci ilin iyulunda sərbəst buraxılıb, Kameşkovoya qayıdıb, həkim-laborant işləyib.
Həbsdən sonra və xüsusilə Nekipelovun azadlığa buraxılmasından sonra onun bir çox əsərləri Rusiyanın xarici nəşriyyatlarında çap olundu. Əsərlərinin bəziləri Qərb radiolarının verilişlərində oxunurdu. O, 1975–1979-cu illərdə insan haqları hərəkatının çox fəal iştirakçısı olub. O, bir çox insan haqları sənədlərinə imza atdı, samizdatın tanınmış müəllifi oldu. Serbski İnstitutunda imtahanda qalmasından "Axmaqlar İnstitutu" kitabında danışdı (1976), A.P. Podrabinek ilə birlikdə "Sarı sükutdan" (1975) kitabını yazdı. Bundan başqa o, "Oprichnina 77", "Oprichnina 78", "Oprichnina 79", "Məğlub olanlar qəbiristanlığı", "Stalin ön şüşədə" və bir çox başqa esselərin müəllifi oldu. O, T.S.Osipova ilə birlikdə "Oprichnina-78 davam edir" toplusunun tərtibçisi olmuşdur. Nekipelovun mətnləri mühacirət jurnalı olan "Continent" də, Moskva samizdat jurnalı "Axtarış" da dərc edilmişdir.
thumb|V. Nekipelovun "Axmaqlar İnstitutu" kitabının üz qabığı
1977-ci ildə PEN klubunun Fransa bölməsinə qəbul olunub. Həmin ildən Moskva Helsinki Qrupunun üzvü olaraq işində fəal iştirak etmişdir. Ona müraciət edən bir çox insana, o cümlədən işçilərə, əlillərə kömək etdi. 1978-ci ildə həbs edilmiş işçilər M. Kukobakinin, E. Kuləşovun, E. Buzinnikovun müdafiəsi üçün çox işlər görmüşdür (Nekipelovun onları müdafiə edən esseləri Qərb radiosunda oxunurdu). Həmçinin SSRİ-də Əlillərin Hüquqlarını Müdafiə Qrupunun yaradılmasının üzvü idi.
1977-ci ilin martında SSRİ-ni tərk etmək üçün ərizə verdi, hakimiyyətdən cavab almadı, sonra Sovet vətəndaşlığından imtina ərizəsi yazdı. İki ildən artıqdır ki, o, bu məsələ ilə bağlı sovet və beynəlxalq hakimiyyət orqanlarına müraciət edərək Sovet İttifaqını tərk etmək uğrunda mübarizəni davam etdirdi.
1979-cu ilin dekabrında yenidən həbs edildi və 1980-ci ilin iyununda RSFSR Cinayət Məcəlləsinin 70-ci maddəsinin 1-ci hissəsinə (antisovet təbliğatı və təbliğatı) əsasən 7 il sərt rejimli düşərgədə həbs və 5 il sürgünə məhkum edildi. O, müddətini Permdəki siyasi düşərgələrdə və Çistopol həbsxanasında keçdi. O, siyasi məhbusların hüquqları uğrunda mübarizəsində iştirak edib, azadlığa etiraz məktubları göndərib, tez-tez cəzalandırılıb. Sonda isə Nekipelov ağır xəstələndi.
1986-cı ilin dekabrından Krasnoyarsk diyarının Aban kəndində sürgündə oldu. 1987-ci il martın 20-də o, Qorbaçovun siyasi məhbusları əfv etməsi kampaniyası çərçivəsində azadlığa buraxdı. Azadlığa çıxan kimi dərhal SSRİ-dən çıxmaq üçün ərizə verdi. 1987-ci ilin sentyabrında həyat yoldaşı ilə birlikdə Fransaya getdi.
1989-cu ildə vəfat etmiş və Paris yaxınlığındakı Valenton qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.
Əsərləri
Şeir
Mars və Venera arasında. Ujqorod: Karpaty (1966) Paris: La Presse Libre (1991) Boston: Memorial (1992)
Sarı sükutdan. (1975) (A. Podrabinek ilə həmmüəllif) Axmaqlar İnstitutu. Nyu York: Farrar Straus Giroux, (1980)
Adelaid adası
Adelaid adası — Frans-İosif Torpağı arxipelaqı daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Arxangelsk vilayətinin Primorski rayonu ərazisinə daxildir.
Ən hündür nöqtəsi 48 metr təşkil edir və adanın cənub-şərqində yerləşir.
Yerləşməsi
Ada arxipelaqın şimal-şərqində, Sars boğazı sularında yerləşir. Ağ Torpaq adaları qrupuna daxildir. 3,5 km şimal-şərqdə Yeva-Liv adası, 3,3 km cənubda isə Freden adası yerləşir.
Təsviri
Dairəvi formaya malikdir. Diametri 2 km-dir. Üzəri buzla örtülüdür. Frityof Nansenin anasının şərəfinə adlandırılmışdır.
Çeçeni̇stan Milli Kitabxanası
thumb|right|[[Qroznıda yerləşən Çeçeni̇stan Milli Kitabxanası]]
Çeçeni̇stan Milli Kitabxanası — 1904-cu ildə Qroznıda yaradılmış ilk Ümumaçıq kitabxanadır. 1920-ci il Sovet hakimiyyəti dövründə dövlət kitabxanasına çevrilmişdir. Çeçen-İnquş Muxtar Vilayəti yarandıqdan sonra (1934) Vilayət kitabxanası statusu alır. Metodik və səyyar fond şöbələri yaradılır. 1936-cı ildə Muxtar Respublika yaradılması ilə əlaqədar respublika kitabxanasına çevrilir. 1939-cu ildən respublika ərazisində çap olunan nəşrlərdən (2 nüsxə) məcburi nüsxələr almağa başlayır. Müharibə illərində kitabxana 35 min nüsxə ədəbiyyatı hərbi hissələr vermişdir. 1944-cü ildə Muxtar Respublika ləğv edildikdən sonra kitabxana A.P.Çexov adına Qroznı vilayət kitabxanasına çevrilir. 1990-cı illərin əvvələrində kitabxananın fondu 2,6 milyon nüsxədən çox olmuşdur.
Respublikada gedən hərbi əməliyyatlar zamanı kitabxananın binası və fondu məhv edilmişdir. 2000-ci ildə kitabxana bərpa olunur və 2003-cü ildə fondu 15 min nüsxəyə çatmişdır. Kitab verilişi 19 min nüsxə olmuşdur.
San Salvador adası
San Salvador adası — Xristofor Kolumbun 1-ci ekspedisiyasında kəşf etdiyi adadır. Ada Baham adalarının tərkibinə daxildir.San Salvador adası 12 oktyabr 1492-ci ildə Kolumbun gördüyü və ziyarət etdiyi ilk torpaq idi buna görə də onu Xilaskar hesab edərək  San Salvador adlandırmışdı. Kolumbun qeydlərinə görə, adalarını Guanahani adlandıran xalqı yerli Lucayan sakinləri idi.
Tarixi
1492-ci ildə Kolumb San Salvador adasına gələndə Şərqi Hindistanda olduğunu düşünürdü.Adaya yerli sakinlər tərəfindən Guanahani deyilirdi, ancaq İspan tədqiqatçıları tərəfindən bu ad dəyişdirilmişdi.18-ci əsrdə İngiltərə Baham adalarını öz müstəmləkəsinə çevirdi və 1925-ci ildə San Salvador adını Pişik adası adlanar adadan götürdü və bura uzun müddət adı belə qalacaq Uetlinq adası adını verdi.
Turizm
Bu gün çoxlu qumlu çimərliklər sayəsində adanın əsas sənayesi turizmdir. Təxminən 940 nəfər San Salvador adasında yaşayır və əsas icması yerli hökumətin yerləşdiyi Cockburn Towndır. Şəhərin 271 əhalisi var.
Adada beynəlxalq San Salvador havalimanı fəaliyyət göstərir
Qasırğalar
1996-cı ildə Lili qasırğası
1999-cu ildə Floyd qasırğası
Hakimiyyət
Hazırkı İdarəçi Gilbert C. Kempdir.
Süheyl ibn Əmr
Bioqrafiyası
Onun tam adı Əbu Yezid Süheyl ibn Əmr ibn Əbd Şəms ibn Əbd Vəd ibn Nəsr ibn Malik əl-Kürəşidir. Məhəmmədin peyğəmbərlik missiyasının başlanğıcı zamanı Süheyl Məkkənin rəhbərlərindən biri idi. Uzun illər Süheyl müsəlmanların müxalifi olmuşdur. O, ət-Taifə köçmək üçün uğursuz cəhddən sonra Məhəmməd peyğəmbəri müdafiə etməkdən imtina edənlərdən idi. Onun iki oğlu var idi: Abdullah və Əbu Cəndəl. Hər iki oğul İslamı atalarından əvvəl qəbul etmişdir.
Bədr döyüşündə müsəlmanlar tərəfindən əsir götürülür, lakin fidyə müqabilində azad edilir. Hüdeybiyyə müqaviləsinin bağlanması zamanı Süheyl Məkkəlilərin rəsmi nümayəndəsi idi və Məhəmməd peyğəmbərlə müqavilə imzalamışdır. Müsəlmanların Məkkəni fəth etməsindən sonra Süheyl digər Qureyşlə birlikdə Məhəmməd tərəfindən bağışlandı. Bundan sonra o, İslamı qəbul etdi və dindar müsəlman oldu. Ömrünün sonuna kimi müsəlmanlarla düşmənçilik etdiyinə peşman olmuşdur.
Saleh xəlifələrin dövründə müharibəyə getmiş və Suriyanın fəthində iştirak etmişdir. O, Qüds yaxınlığında taun epidemiyası zamanı ölür.
NGC 4183
NGC 4183, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Tazılar bürcü istiqamətində yerləşir. Sc tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Buluğan Xatun
Həyatı
O, monqol tayfalarından biri olan Bayautlara mənsub idi. O, Abaqa xanla onun doqquzuncu arvadı kimi evlənmişdi. Xatun olaraq o, sarayda çox güclü təsirə malik idi. 1282-ci ilin sentyabrında öz vəzirinin həyatını xilas etmişdir. Beləki vəzir Xacə Vəcih əl-Din Faryumadi xana qarşı sui-qəsd təşkil etməkdə ittiham edilirdi, lakin Buluğan Xatun onun həyatını xilas edir. Abaqa xanın 1282-ci ildə ölümündən sonra o, Arqun xanla levirat evliliyinə daxil oldu. Hətta Əhməd Təkudarın hakimiyyəti zamanı belə onun sarayda təsir gücü hələ də güclü idi və onunla hörmətlə davranırdılar.
Ölümü
O, 20 aprel 1286-cı ildə Kür çayının kənarında vəfat etmişdir. Onun cənazəsi Sultaniyyə şəhərinin cənub-qərbində yerləşən Səcəsə aparıldı. Arqun xanın da cənazəsinin burada dəfn edildiyi iddia edilməkdədir. Buluğan Xatunun həm Abaqa, həm də Arqun xanlar dövründə saraydakı təsiri o qədər güclü idi ki, hətta özündən sonra onun yerinə ancaq öz tayfasından kiminsə gətirilməsinə xanı razı saldığı bildirilməkdədir. Beləki onun ölümündən sonra Arqun Xubilay xana xəbər göndərərək Buluğanın qohumlarından birinin ona yeni arvad kimi göndərilməsini istəmişdir. Bu istəyə cavab olaraq Kököçin gəlin olaraq seçildi və Xan Balıqdan, yəni indiki Pekindən yola çıxdı. Onu yolda müşayət edənlərdən biri də Marko Polo idi. Kököçin Çinin cənub tərəfində yerləşən Quanjou şəhərindən dəniz yolu ilə ilk Sumatra adasına, oradan da Hindistan və Şri-Lanka vasitəsiylə Elxanilər imperiyasına gəldi. Lakin bu zaman, yəni 1293-cü ildə artıq Arqun öldürülmüşdü, buna görə də, Kököçin Qazan xanla evləndi və onun əsas arvadı oldu. O da, iyun 1296-cı ildə vəfat etdi.
Elxanilər dövlətində yaşayan başqa bir Buluğan daha vardır. Bu bəhs etdiyimiz Buluğan məqalədə yazılan Buluğanın ölümündən sonra Arqun xanla evlənmişdir.
Əyyub Süleymanov
Əyyub Rasim oğlu Süleymanov (9 aprel 2001; İmişli rayonu, Azərbaycan — 1 noyabr 2020; Güləbird, Laçın rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Hərbi xidməti
Əyyub Süleymanov 2019-cu ilin aprelində Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidmətinin Cəbrayıl şəhəri üzrə Hərbi Komissarlığı tərəfindən hərbi xidmətə çağırılmışdır. Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin sıralarında, Gəncə şəhərində yerləşən "N" saylı hərbi hissədə müddətli həqiqi hərbi xidmət etmişdir.
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Əyyub Süleymanov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsində atıcı olaraq iştirak etmişdir. Cəbrayılın, Xocavəndin, Füzulinin, Qubadlının və Laçının azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə vuruşmuş və fərqlənmişdir. Əyyub Süleymanov 1 noyabr 2020-ci ildə Laçın rayonunun Güləbird kəndi istiqamətində döyüş tapşırığının yerinə yetirilməsi zamanı həlak olmuşdur. 4 noyabr 2020-ci ildə Biləsuvar rayonunda yerləşən Şəhidlər məzarlıqlarından birində dəfn edilmişdir.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Əyyub Süleymanov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Cəbrayıl rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Əyyub Süleymanov ölümündən sonra "Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Qubadlı rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Əyyub Süleymanov ölümündən sonra "Qubadlının azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Laçın rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Əyyub Süleymanov ölümündən sonra "Laçının azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad olunması zamanı döyüş tapşırıqlarını və xidməti vəzifələrini yerinə yetirən zaman fərqləndiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 30.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Əyyub Süleymanov ölümündən sonra "Hərbi xidmətlərə görə" medalı ilə təltif edildi.
İstinadlar
<references group="" responsive="1">
Corc Martin
Corc Reymond Riçard Martin — amerikalı yazıçı, ssenarist və prodüserdir. Yazdığı əsərlər, əsasən, fantaziya, elmi-fantastik və qorxu janrlarındadır. Fantastik qurğu janrında yazılan "Buz və Alovun Nəğməsi" adlı romanlar seriyası onun ən məşhur əsəridir. Bu əsərin əsasında "Taxtların Oyunu" adlı teleserial hazırlanmışdır.
Həyatı
Corc Reymond Riçard Martin 20 sentyabr 1948-ci ildə Bayonne, Nyu-Cersi'də anadan olmuşdur. Atası italyan, anası isə yarı irland əsillidir.
İlk təhsilini Mary Jane Donohoe məktəbində almış, sonra isə Marist kollecində davam etdirmişdir. Məktəb illərində o əsərlər yazıb satmağa başlamışdı.
Ali təhsilini Şimal-Qərb Universitetində jurnalistika ixtisası üzrə almışdır.
Özəl sektor
Beynəlxalq Maliyyə Korporasiyası tərəfindən 2013-cü ildə aparılan bir araşdırmada müəyyən edilmişdir ki, inkişaf etməkdə olan ölkələrdə iş yerlərinin 90 faizi özəl sektordadır.
Riyad Türk
رياض الترك
Riyad Türk — Suriya Kommunist Partiyasının baş katibi, Suriya müxalifətinin real liderlərindən biri. 1982-ci ildə Xama şəhərində baş verənlərə görə Hafiz Əsədi diktator adlandıran, öz silahdaşları tərəfindən "Müsəlman qardaşları"nı tənqid etmədiyinə görə, satqın adlandırılan, İtambul konferensiyasına etibarlıq votusu verən, məşhur kommunist lider.
Həyatı
Əl-Türk, tələbə ikən Suriya Kommunist Partiyasına qatıldı. İlk dəfə 1952-ci ildə dövlət çevrilişində hakimiyyətə gələn hərbi hökumətə qarşı çıxdığı üçün hüquq məktəbini bitirdikdən sonra həbs edildi. Beş ay tutuldu və işgəncələrə məruz qaldı, lakin məhkəmədə heç vaxt mühakimə olunmadı.Daha sonra partiya qəzeti olan Əl-Nur üçün məqalələr yazdı və lider partiya ideoloqu oldu. 1958-ci ildə Suriya və Misirin Birləşmiş Ərəb Respublikasında birləşməsinə qarşı çıxdığına görə Nasser altında yenidən həbs edildi və on altı ay tutuldu. Yenə işgəncəyə məruz qaldı, lakin heç bir cinayətə görə mühakimə olunmadı.
Türk bir müddətdir partiyanı dəmir yumruqla idarə edən baş katib Xalid Baqdaşa qarşı çıxaraq, ərəb millətçiliyinə daha müsbət baxışı tələb edən bir qrupa rəhbərlik edirdi. 1972-ci ildə Bakdash, partiyanı hakim Ərəb Baath Sosialist Partiyası ilə müttəfiq olan təşkilatlar koalisiyası olan Milli Mütərəqqi Cəbhəyə birləşdirmək qərarına gəldi. Partiyanın radikal qanadındakı tərəfdarlarla yanaşı, Türk 1960-cı illərin sonlarından bəri görünən bir parçalanmanı birləşdirərək Suriya Kommunist Partiyasını (Siyasi Büro) yaratdı. CQBK-Siyasi Büro əvvəlcə qanuniləşdirmə və Cəbhəyə üzv olmaq şərtləri ilə hökumətlə danışıqlar apardı. Ancaq sonradan, xüsusilə 1976-cı ildən Livan Vətəndaş Müharibəsində Maronit sağçı hökumətinin lehinə Suriyanın müdaxiləsindən sonra güclü bir müxalif mövqe tutdu. Bu, Hafiz Əsəd hökumətinin özünü həm islamçı, həm də dünyəvi müxalifətin artan təzyiqi altında hiss etdiyi 1980-ci illərin əvvəlində başladılan partiyanın repressiyalarına səbəb oldu. Əl-Türk 28 oktyabr 1980-ci ildə tutuldu və həbs edildi və demək olar ki, 18 il çox ağır şərtlərdə tutuldu.Bu müddətin çox hissəsini tək həbsxanada keçirdi və müntəzəm işgəncələrə məruz qaldı. Al-Türk jurnalisti Robin Wright-a verdiyi müsahibələrə əsasən, o, "kəşfiyyat qərargahında, bədəninin uzunluğu və ya kiçik bir lift bölməsinin ölçüsü haqqında, pəncərəsiz yeraltı kamerada kilidli bir vəziyyətdə" olduğunu bildirdi. Əl-Türk "heç vaxt öz kamerasından idmanla məşğul olmağa icazə verilmədi. Son aylara qədər bir kitabın, qəzetin, poçtun və ya başqa bir şeyin fikrini tutmasına icazə verilmədi." Həbsinin ilk on üç ilində dostları və ailəsi, o cümlədən iki gənc qızı ilə əlaqə qurmağa və ya məlumat almağa icazə verilmədi. Onun "yalnız fəaliyyətinə gündə üç dəfə ortaq tualetə getməsinə icazə verilirdi." Digər məhkumlar orada olanda heç vaxt istifadə edilməmişdir, ancaq öz geyimləri köhnəlmiş olduğundan atılan geyim üçün tualet qutusuna sarılmışdı. Onun az sayda dəyişikliyindən biri axşam xidmət etdiyi nazik şorbada tapdığı qaranlıq dənli dənli bitkilərin taxılını toplamaq və taxıldan kamerada şəkil yaratmaq üçün istifadə etmək idi. Müalicəsindən imtina edildiyi üçün şəkərli diabet də daxil olmaqla xeyli sağlamlıq xəstəliyinə tutuldu. 30 may 1998-ci ildə sərbəst buraxıldı.
1998-ci ildə sərbəst buraxıldıqdan sonra əl-Türk əvvəlcə siyasi cəhətdən aktiv deyildi. 2000-ci ilin iyununda Suriya prezidenti Hafiz əl-Əsəd öldü və onun yerinə oğlu Bəşər gəldi. Bunun ardınca Şam Baharı olaraq bilinən siyasi mübahisələr və demokratik dəyişikliklər tələbləri ortaya çıxdı və əl-Türk önə çıxdı. Əl-Cəzirə televiziyasında 2001-ci ilin avqustunda verdiyi "diktator öldü" ifadəsi qəzəblənmiş bir hökumətin təzələdiyi repressiyaların birbaşa səbəbi olaraq görüldü və bir neçə gün sonra 2001-ci il sentyabrın 1-də əl-Türk özü həbs edildi geniş bir dövlət təhlükəsizlik məhkəməsi qarşısında ədalətsiz olaraq görülür. 2002-ci ilin iyununda o, 'konstitusiyanı qeyri-qanuni yollarla dəyişdirmək cəhdinə' görə üç il müddətinə azadlıqdan məhrum edildi.
Əl-Türk cəzasının on beş ayını çəkdikdən sonra sərbəst buraxıldı və siyasi fəaliyyətini bərpa etdi. 2005-ci ilin yazında Suriya Kommunist Partiyası (Siyasi Büro) gizli bir qurultay keçirdi və iclasda adını Suriya Demokratik Xalq Partiyası olaraq dəyişdirməyə qərar verdi. Bu qurultayda Türk partiya katibi vəzifəsindən getdi, ancaq təşkilatın nüfuzlu üzvü olaraq qalır. Elə həmin il Suriyalı müxalifət fəalları və təşkilatlarından ibarət bir demokratiya koalisiyası olan Şam Bəyannaməsində də məşhur bir ad olaraq ortaya çıxdı.
Tefta Taşko-Koko
Tefta Taşko-Koko (Tefta Tashko Koço) — Albaniya opera müğənnisi;
Həyatı
Tefta Taşko 1910-cu il noyabrın 2-də Misirin Əl-Fəyyum şəhərində anadan olmuşdur. Onun valideynləri bura 19-cu əsrdə Albaniyadan köçüb gəlmişdilər. Atasının ölümündən sonra Tefta 11 yaşında olarkən ailəsi yenidən vətənə-Korça şəhərinə qayıdır. 1927-ci ildə ailə yenidən köçməli olur. Bu dəfə isə onlar Fransanın Monpelye şəhərində yaşamağa başlayırlar. Burada Tefta, musiqi məktəbini bitirir. Hələ təhsil aldığı müddətdə Tefta, artıq müəllimlərinin diqqətini çəkmişdi. Ailənin çətin vəziyyətdə olmasına baxmayaraq o, 1932-1935-ci illərdə təhsil aldığı Paris Milli Konservatoriyasında təqaüd alırdı. Burada o Jana Sere və Leo Bermandi kimi pedaqoqlardan təhsil almışdır.
Yaradıcılığı
thumb|left|300px|Corciya Filçe Truja, Lola Qjoka və Tefta Taşko Koço 1935-ci ildə Albaniyaya qayıdan Tefta Taşko, ölkənin ən məşhur müğənnilərindən birinə çevrilərək konsert fəaliyyətləri ilə məşğul olmağa başlayır. Konsertlər ölkənin bütün böyük şəhərlərində keçirilirdi. Müğənnini konsertlərdə əvvəllər pianoçu Tonin Quaraziu sonralar isə Lola Aleksi müşayət edirdi. 1930-cu illərin sonunda müğənninin fonoqram səsyazmaları yaranmağa başladı. Onun repertuarında Albaniyanın müxtəlif regionlarına xas musiqilər yer tuturdu. Onun mahnıları sırasında ən məşhurlarından «Kroi и fshatit tone», «Dola ne penxhere» и «Zare trendafile» və s. göstərmək olar. 1941-ci ildə müğənni həyat yoldaşı Kristo Koço ilə birlikdə peşəkar səsyazma vasitələri ilə mahnılarını yazdırmaq üçün Milana gedirlər. Bu zaman Tefta həm də İtaliyanın opera tamaşalarında çıxış edirdi. Bunların arasında "Traviata" da vardı. 1944-cü ildə Albaniyanın azad edilməsindən sonra Tefta vətənə qayıdır. O, bu zaman radio-proqramlarda da fəaliyyət göstərməyə başlayır.
Ailəsi
thumb|200px|Tiranada müğənninin məzarı 1937-ci ildə Tefta Taşko ölkəyə yenicə qayıdmış müğənni Kristo Koço ilə tanış olur. 1940-cı ildə onlar ailə qururlar. 1941-ci ildə İtaliya turu zamanı müğənninin səhhətində ciddi problemlər yaranmağa başlayır. Bu problemlər özünü oğlu dünyaya gəldikdən sonra daha çox göstərir. 1946-cı ildə müğənninin vəziyyəti daha da pisləşir və müalicə üçün SSRİ-yə yollanır. Ona xərçəng xəstəliyi diaqnozu qoyulur. Tefta Taşko 1947-ci ildə 37 yaşında Tiranada vəfat edir.
Xatirəsinin əbədiləşdirilməsi
Ölümündən sonra müğənniyə Albaniya xalq artisti adı verilir. 1973-cü ildə onun haqqında sənədli film-Këndon Tefta Tashko Koço(Oxuyur Tefta Taşko Koço) çəkilmişdir. Müğənninin ölümünün 60-cı ildönümündə Albaniyada qabaqcıl müğənnilərin iştirakı ilə böyük konsert keçirilmişdir. Tirananın küçələrindən biri Tefta Taşkonun adını daşıyır.
Aleksey Bloxin
Aleksey Anatolyeviç Bloxin — Rusiyanın əməkdar artisti.
Həyatı
13 mart 1957-ci ildə anadan olub. 1978-ci ildə GİTİS-də təhsil alıb və Rusiya Akademik Gənclər Teatrında çalışır.
Qazaxıstanın viza siyasəti
thumb|[[Almatı Beynəlxalq Hava Limanı|Almatı Hava Limanı və Korday sərhədinin giriş peçatlı Qazaxıstan vizası]] thumb|Qazaxıstan Respublikasında daimi yaşayış icazəsi olmayanlar üçün qeydiyyat şəhadətnaməsi Qazaxıstana gələn ziyarətçilər viza tətbiq olunmayan ölkələrdən gəlmədikləri təqdirdə Qazaxıstanın diplomatik nümayəndəliklərindən birindən viza almalıdırlar.
Viza siyasəti xəritəsi
center|thumb|800x800px|Qazaxıstanın viza siyasəti
Vizasız giriş
Aşağıdakı ölkələrin və ərazilərin vətəndaşları Qazaxıstana vizasız səfər edə bilərlər: 11 iyul 2020-ci ildən bəri vizasız gələn şəxslər ölkədə 180 gün ərzində ən çox 90 gün qala bilərlər (ilk giriş anından etibarən hesablanır).
ŞV – Milli şəxsiyyət vəsiqəsi ilə daxil ola bilərlər
IP – Daxili pasportla daxil ola bilərlər
2 – 30 günədək, istənilən 180 günlük dövr ərzində ölkədə qalma müddəti ən çox 60 gün ola bilər
3 – 180 gün ərzində 30 günədək
4 – il ərzində 30 günədək
— Balkan vilayətinin sakinləri Atırau və Mangistau vilayətlərinə vizasız 5 günlük səfər edə bilərlər.
Qeyri-adi pasportlar
Yalnız Almaniya, Benilüks, Çex Respublikası, Danimarka, Estoniya, Finlandiya, Fransa, İspaniya, İsveçrə, İtaliya, Latviya, Litva, Norveç, Portuqaliya, Sloveniya, Vatikan və Yunanıstan diplomatik pasportlarına sahib vətəndaşlar və həmçinin Bolqarıstan, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Çili, Xorvatiya, İsrail, Kipr, Meksika, Monteneqro, Rumıniya, Slovakiya və Şimali Makedoniya diplomatik və xidmət kateqoriyası pasportlarına malik şəxslər 90 günə qədər Qazaxıstanda vizasız qala bilərlər.
Yalnız Misir, Polşa diplomatik pasport sahibləri və Bosniya və Herseqovina, Çin, Filippin, Hindistan, İndoneziya, İordaniya, İran, Kuba, Macarıstan, Pakistan, Şri-Lanka, Tailand, Türkmənistan, Vyetnam və Yaponiya ölkələrinə aid yalnız diplomatik və xidmət kateqoriyalı pasport sahibləri 30 günə qədər Qazaxıstanda vizasız qala bilərlər.
Birləşmiş Millətlər Təşkilatının pasportu sahiblərindən 180 gün müddətində 30 gün ərzində viza tələb olunmur.
2019-cu ilin dekabr ayında Kolumbiya ilə diplomatik və xidməti pasport sahibləri üçün vizasız müqavilə imzalanmışdı, lakin o, hələ təsdiqlənməyib.
Vizasız tranzit proqramı
23 aprel 2018-ci ildən 1 yanvar 2019-cu ilədək Çin və Hindistan tərəfindən verilmiş pasport sahibləri aşağıdakı giriş limanlarından keçdikləri təqdirdə viza olmadan ölkədə 72 saatlıq qalma icazəsi alırlar, bunun üçün bu şərtlər yerinə yetirilməlidir:
Hökumət vizasız tranzit proqramının 31 dekabr 2020-ci ilədək uzadılmasını planlaşdırırdı. Proqram COVID-19 koronavirus pandemiyası səbəbindən 2020-ci ilin yanvar ayında Çin vətəndaşları üçün müvəqqəti olaraq dayandırıldı.
Gələcək dəyişikliklər
Aşağıdakı ölkələrlə vizadan imtina müqavilələri artıq imzalanıb, lakin hələ təsdiqlənməyib və ratifikasiya edilməyib.
2018-ci ilin dekabr ayında Qazaxıstan və Özbəkistanın 2019-cu ilin fevralından etibarən qarşılıqlı viza qəbul etməyi planlaşdırdıqları açıqlandı, ancaq bu ideya təxirə salındı. 2019-cu ilin mart ayında Qazaxıstan və Özbəkistanın qonşu ölkələrə də şamil oluna biləcək ortaq viza proqramını başlamağa hazır olduqları bildirildi.
Əvvəlcədən razılaşdırılmış viza
Qazaxıstanın diplomatik nümayəndəliyi olmayan ölkədən gələn vətəndaşlar Qazaxıstan ərazisinə endiyi zaman əvvəlcədən (maksimum 1 ay öncə) verilmiş viza əldə edə bilərlər. Xidmət haqqı təqribən 80 ABŞ dollarına bərabərdir və bundan başqa həmin şəxsdə dəvətnamə olmalı və müraciəti Qazaxıstan Xarici İşlər Nazirliyi təsdiq etməlidilər. Ölkəyə aşağıda sadalanan giriş limanlarından birindən gəlməlidilər:
Ölkəyə gələnlərin statistikası
Qazaxıstana gələn qonaqların əksəriyyəti aşağıdakı ölkələrin vətəndaşları idilər:
Laqranj və Eyler baxımları
Bütöv mühit mexanikasında hərəkətinin öyrənilməsinin iki üsulu – Laqranj və Eyler üsulları var. Mühitin hərəkətinin öyrənilməsinin Laqranj baxımı fərdiləşdirilmiş hissəciklərin hərəkətinin izlənməsi ilə bağlıdır. Yəni bu baxımda, öz yerləşməsini dəyişən konkret hissəciyin mexaniki xassələrin dəyişməsi izlənilir. Riyazi nöqteyi nəzərdən Laqranj baxımı müşahidəçi koordinatlardan istifadə etməsi ilə əlaqədardır və bu koordinatlar {{{math|ξ ^ {1} }} },
&xi^1;
y^1, y² , y³ Laqranj koordinatları adlandırılır. Eyler baxımına əsasən fəzanın qeyd olunan nöqtəsində müəyyən vaxtlar yer tutan mühit nöqtələrinin mexaniki xassələrinin dəyişməsi izlənilir. Bu xassələr və onların dəyişməsi fəzanın qeyd olunan nöqtəsinə şamil olunur. Riyazi nöqteyi nəzərdən Eyler baxımı izləyici koordinat sisteminin koordinatlarından tədqiqatda istifadə etməsi deməkdir. Ona görə izləyici x^1, x² , x³ koordinatlar Eyler koordinatları adlanır.
Essenilər
Essenilər (, İsiyim; ) — e.ə. II əsrin əvvəlində Fələstində formalaşmış yəhudi dini təriqəti.
Tarixi
Essenilər barədə məlumata İosif Flavi, Filon İsgəndəriyyəli və Böyük Plininin qeydlərində rast gəlinir. Essenilərin Makkabi üsyanından (e.ə. 167–164) qabaqkı hasidilərin davamı olması ehtimalı var. Essenilərlər özünü yəhudi cəmiyyətindən tam təcrid etməyib təbliğatla məşğul olan mötədil qola və "dünyəvi həyat"dan tamamilə uzaqlaşıb Ölü dənizin şimal-qərb sahillərində, Qumranda məskunlaşan radikal qola ayrılırdılar. Radikal essenilər çox vaxt Qumran icması ilə eyniləşdirilir. E.ə. 70 ildə müqəddəs məbəd romalılar tərəfindən dağıdıldıqdan sonra essenilər tarix səhnəsindən silinmiş, ehtimal ki, aralarında erkən yəhudi xristianlarının da olduğu digər yəhudi qrupları arasında assimilyasiyaya məruz qalmışlar. Essenilər fariseylər və sadukeylərdən fərqli olaraq, məbədə getmirdilər. Onlar asketik həyat tərzi keçirir, ailə qurmurdular. Musanın qanunlarına (xüsusilə Əhdi-ətiqdəki Levililər kitabına) və təmizlik ritualına (dəstəmaz, yalnız icmada hazırlanan "təmiz" qida) ciddi riayət edir, şabata xüsusi diqqət yetirirdilər. Qurban kəsməyi, silah hazırlamağı, ticarətlə məşğul olmağı, ət yeməyi haram hesab edirdilər. İcmaya yeni üzv üçillik ağır sınaqlardan sonra qəbul olunur, qovulmuş üzv aclıqdan ölümə məhkum edilirdi. Özlərini "işıq oğulları" hesab edən essenilər axirətin yaxın olduğuna, tezliklə işığın qələbəsi ilə başa çatacaq işıq-zülmət müharibəsinin başlanacağına inanırdılar.
Qızılboğaz dağı (Laçın)
Qızılboğaz dağı — Laçın rayonu ərazisində dağ. Dağ Laçın rayonu ərazisinin qərb hissəsində, Ermənistanla sərhəddə dağ. Qarabağ yaylasındadır. Hündürlüyü 3584 m. Toponimin tərkibindəki qızıl sözü rəng bildirir (“qırmızımtıl” mənasındadır), boğaz isə burada “keçid”, “dağ keçidi” mənasındadır. Oronim “süxurları qızılı (qırmızı) rəngdə olan keçid” deməkdir.
NGC 6131B
NGC 6131B - Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktika. Göy üzündə Şimal Tacı bürcü istiqamətində yerləşir. S0 tipli. tərəfindən ildə 80.01 sm (31.5 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
NGC 4964
NGC 4964, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Böyük Ayı bürcü istiqamətində yerləşir. S0 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Gecə leşyeyəni (film, 2014)
Gecə leşyeyəni — Den Qilroyun yazdığı və rejissorluq etdiyi 2014 Amerika neo-noir, cinayət, triller filmidir. Filmin əsas rollarında Ceyk Cillenhol, Rene Russo, Riz Ahmed və Bill Pakston yer almaqdadır.
Yeniməhəllə (Ankara)
Yeniməhəllə ilçəsi — Türkiyənin Ankara şəhərində yerləşən metropolis ilçələrdən biridir.
Gecə leşyeyəni (film, 2014)
Film premyerasını 2014 Toronto Beynəlxalq Film Festivalında etdi. Open Road Films tərəfindən 31 oktyabr 2014-də təqdim edildi. Tənqidçilərdən müsbət şərhlər alan film 87. Oskar mükafatında Ən Yaxşı orijinal Ssenari namizədliyi əldə etdi.
Məzmun
Luiz Blum gecələr Los-Ancelesdə baş verən cinayət, qəza kimi hadisələri kamerasına lentə alan və xəbər kanallarına satan işsiz bir adamdır.
Şənbi-Qazan
Şənbi-Qazan, Şam Qazan və ya Qazaniyyə — Təbriz şəhəri yaxınlığında yerləşən qədim yaşayış məskəni. Günümüzdə Şənbi-Qazan Təbrizin qərbində yerləşən məhəllərdən biridir və şimaldan Axoni meydanı, cənubdan Rahahan, qərbdən isə Qarqar küçəsi ilə əhatələnir. Elxanilər döründə Şənbi-Qazan Təbrizdən 6–10 km məsafədə yerləşən kənd idi. Arqun xan dövründə burada müxtəlif binalar, memarlıq abidələri tikilmişdi. Buna görə də şəhərin ilk adı Arquniyyə olmuşdur, lakin daha sonra Qazan xan dövründə Şənbi-Qazan türbəsinin inşaası ilə bura Qazaniyyə və ya Şənbi-Qazan adlandırılmağa başlandı. Qazan xanın vəfatında sonra cənazəsi Təbrizə gətirilərəj Qazaniyyə qübbəsinə dəfn edilmişdir. Şənbi-Qazan İran, Azərbaycan ,Osmanlı tarixində mühüm rola malik şəhərlərdən biridir.
Yeniməhəllə (Ankara)
Tarixi
Yeniməhəllə ilçəsi 1946-1949-ci illərdə ilin abadlığı ilə, xüsusilə o dövrün Ankara Bələdiyyə Başçısı Raqıp Tüzün tərəfindən Ankaranın yaxın yaşayış sahəsi olaraq planlanmışdır. 1950-ci illərdə dar gəlirli işçi və məmur vətəndaşları mənzil sahibi etmək məqsədi ilə iki mərtəbəli olaraq qurulmağa başlanmışdır. Bu günkü kimi sürətli bir inkişaf göstərən Yeniməhəllə ilçəsi 1 sentyabr 1957-ci ildə ilçə mərkəzi halına gətirilmişdir.
Coğrafiya
Yeniməhəllə ilçəsi şəhər mərkəzi xaricində kələ-kötür bir ərazidə yaradılmışdır. Dəniz səviyyəsindən yüksəkliyi 830 metrdir. İlçənin sahəsi 274 km²-dir.
Qonşu illərdən axan Çubuk çayı, Hatip çayı və İncəsu dərəsi ilçənin Akköprü mövqeyində birləşdikdən sonra Çiftlik, Güvercinlik və Etimesqutdan keçərək Sincan Osmaniye kəndi yaxınlığında Akıncı düzənliyindən gələn Ova çayı ilə birləşərək Ankara çayına tökülür və Sakarya şayının böyük bir qolu olaraq Polatlı sərhədlərinə qədər uzanır.
İnzibati vəziyyət
Yeniməhəllə ilçəsi Ankaranın 16 mərkəz ilçəsindən biri olub 1957-ci ildə qurulmuşdur. İlçədə 54 məhəllə var. Kəndlərin yarısı ərazi və yaşayış vəziyyəti etibarilə ovalıq üzərindədir. Digər yarısı kələ-kötür ərazi üzərində yaşayırlar.
İqtisadi vəziyyəti
250px|Vətən prospekti (Demetevler)|thumb İlçənin şəhər seqmentində yaşayanların əksəriyyəti məmur və işçilərdir. Son illərdə sürətli bir inkişaf göstərən ilçədə ticarət ilə məşğul olanlar çoxalmışdır.
Son illərdə Ankara ilinin yeni məskunlaşma sahəsi olaraq ön sıralara keçən ilçədə xüsusilə E-5 Dövlət Quru yolu ətrafında yaşayış sahələri və sənaye mərkələri yaradılmışdır. Batıkent yaşayış sahəsi, Aselsan ilə hüquqi və xüsusi şəxslərə aid fabrikləri və xüsusilə Macun məhəlləsi sərhədləri içərisində qurulan Orta Şərq Sənaye və Ticarət Mərkəzi (OSTİM) ilə ATB İş Mərkəzi, İvedik Mütəşəkkil Sənaye Bölgəsi, Öz Ankara Toptancılar Şirkəti, Yıldız Sənaye Şirkəti, Erciyes Biznes, Paytaxt Avto Sənaye və GİMAT bu ilçədə yerləşir.
Bir çox böyük ticarət mərkəzi ilçədə məşhurluq qazanmışdır. ANKAmall, Acity AVM, Atlantis AVM, CarrefourSA AVM, Batıpark AVM, Podium AVM və Gimart AVM ilçədə yerləşir.
Ankaranın ən böyük qəbiristanlığı olan Karşıyaka qəbiristanlığı da buradadır.
Tarixi və turistik yerləri
thumb|250px|Yeniməhəllə
Atatürk Meşə Ferması
Atatürk tərəfindən pulu şəxsən ödəməmək şərti ilə 5 May 1925 tarixində qurulan Atatürk Meşə Ferması ilçə sərhədləri daxilindədir. Xalqa istirahət və nümunə işləri ilə xidmətini davam etdirməkdədir.
Ankara Zooparkı
Ankara Zooparkı Atatürk Meşə Ferması daxilindədir. Atatürkün əmri ilə 29 Oktyabr 1940-cı ildə fəaliyyətə başlamışdır. Quruluş məqsədi xalqa yerli və xarici heyvan növlərini tanıtmaq və xüsusiyyətlərini öyrətmək, heyvan və təbiət sevgisini aşılamaqdır. Bu gün 178 növ heyvan zooparkda yaşayır. İldə ortalama 1 milyon insan tərəfindən ziyarət olunur.
Şənbi-Qazan
Etimologiyası
Qaynaqların verdiyi məlumata əsasən şəhərin ilk adının Arquniyyə olduğu bizə məlumdur, lakin ehtimal olunur ki, şəhər hələ salınmazdan əvvəl bu ərazi Şam Qazan adlanırdı. Şam sözünün mənası isə hamar və bərəkətli yer deməkdir. Burdan da anlaşıldığı kimi Şam Qazan — Qazan xana aid bərəkətli torpaq mənasını daşıyır.
Şəhərin bir digər adı olan Şənbi-Qazan sözünün mənası ilə bağlı isə bir neçə variant mövcuddur. Bunlardan ilki Şənb sözünün gümbəz və qübbə kimi tərcüməsidir. Bu zaman Şənbi-Qazan Qazan xanın türbəsi kimi tərcümə edilir, lakin bəzi tarixçilər bu fikrə qarşı çıxaraq, sözügedən ərazinin hələ türbənin tikintisindən əvvəl Şənbi-Qazan adlandırıldığı fikrini irəli sürürlər.
Bir digər variant isə professor Məhəmməd Roşana aiddir. Onun fikrincə "Şənb" sözü monqol dilində "cənnət" mənasını verən "Şomb" sözünün abbreviaturasıdır. Şam-Şomb-Şənb sözləri hər üçü monqol dilində "cənnət" deməkdir. Belə ki, Şam Qazan və Şənbi-Qazan "Qazan xanın cənnəti" mənasını daşıyır.
Tarixi
1284-cü ildə (hicri 683) Arqun xan taxta çıxdıqdan sonra Təbrizin Şam bölgəsində Arquniyyə adlı şəhərin tikilməsini əmr etdi. Şəhərin mərkəzində isə görkəmli bir Buddist məbədi inşa edildi. Məbədin ətrafında aristokrat evləri o cümlədən qalıqları günümüzə qədər gəlib çatmış Köşk-i Ədliyyə tikdirildi. Lakin qaynaqların verdiyi məlumata görə Arqun xanın əmri ilə 1290-cı ilin sentyabr ayında tikintisinə başlanan Arquniyyə və ya Kök-i ədliyyə adlandırdığı bu şəhərin inşaası yarımçıq qalmışdır.
1295-ci ildə Sultan Mahmud Qazan xanın taxta çıxması ilə Elxani tarixində yeni bir dövr başlayır. İslam dinini qəbul edən Qazan xan Təbrizə gələrək şəhər ətrafındaki bütün qeyri-islami abidələrin dağıdılmasını əmr edir. Bu məbədlərin arasında atası tərəfindən tikdirilən Arquniyyə məbədi də var idi. İnkişaf və tərəqqi ilə yaxından maraqlanan Qazan xan bu abidələrin yerində məscid və xeyirxah işlər görmək məqsədilə Əbuab əl-Bərr adlanan xeyriyyə binası tikdirdi. Yeni şəhərin böyüməsi üçün isə Anadolu və Avropadan gələn səyyahlara mallarını burada açmaları tapşırıldı. Çıxa biləcək çaxnaşamaların qarşısını almaq məqsədi ilə isə Şənbi-Qazan Təbriz tamğacısına tabe etdirildi.
Daha sonra Qazan xan buradakı digər imarətləri nümunə alaraq içərisində özünün də dəfn ediləcəyi yeni bir kompleks tikilməsi əmrini verdi. Kompleksin tikintisinə 1297-ci ilin oktyabr ayında başlanıldı. Qaynaqlarda Qazan xanın usta və köməkçilərinin işinə şəxsən nəzarət etdiyi barədə məlumatlar var.
Şənbi-Qazan kompleksi
thumb|296x296px|Cəmi ət-Təvarix əsərində "Qazan xanın məzarının " miniatürü Şənbi-Qazanın tikintisi təxmini 7 il davam etdi və tikintidə 14 minə yaxın işçi çalışdı. Rəşidəddinin verdiyi məlumatlara görə "Tarixi mübarəki Qazan" əsərini qələmə alarkən türbənin çöl qisimlərinin tikintisi artıq başa çatmışdı. 1303-cü ildə imarətin böyük bir hissəsinin tikintisi sona çatdı. Vassafın qeydlərinə görə istifadə edilən alət və avadanlıqların əsas hissəsi Anadoludan gətirilmişdi. Yenə bu müəllifə görə divarlar 3 kərpiç qalınlığında idi. Bu kərpiçlərin isə hər birinin ağırlığı 8 kq-a yaxın idi. Kompleksin ən vacib tikintilərindən biri olan qübbənin uzunluğu 32 m eni isə 20 metrə çatırdı. Türbənin forması Olcaytu xanın Sultaniyyə şəhərindəki türbəsi ilə oxşarlıq təşkil edir. Vassafın qeydlərində yazılır ki, kompleksin divarlarından 4300 kq ağırlığında lampalar asılmışdı və bu divarların qalınlığı 3,75 m, hündürlüyü isə 32,5 m idi. Nadir Mirzənin məlumatlarına görə Qazan xan türbəsi kompleksin mərkəzində yerləşirdi. Tarixçi və səyyahların qeydlərinə görə qübbənin divarlarına Qurandan ayələr yazılmışdı. Bundan başqa "Qazan xan" və "Halledellahu mulkehu" kəlimələri və kufi hərfləri ilə Allahın adı da divarlara işlənmişdi.
Lakin kompleksin və türbənin inşaası tamamlanmadan Qazan xan vəfat etdi. 17 may 1304-cü ildə Qəzvində vəfat edən xanın cənazəsi kompleksə gətirilərək burada dəfn edildi. Dəfndən 3 il sonra baş verən bie qəzada qübbənin inşaası üçün nəzərdə tutulan taxtaların çökməsi nəticəsində bir çox gürcü, erməni və müsəlman işçilər vəfat etmişdi, lakin Abdullah Kaşaninin qeydlərindən anlaşılır ki, Qazan xanın dəfn edildiyi hissəyə heç bir ziyan dəyməmişdi.
Elxani qaynaqları və səyyahların verdiyi məlumatlardan başqa 1318-ci ilə aid Cəmi ət-Təvarix nüsxəsində Şənbi-Qazanın miniatürlərinə rast gəlinir. Miniatürdəgiriş qapısı, geniş həyəti və yüksək divarları ilə kompleks açıq şəkildə təsvir edilmişdi. Həyətin 3 tərəfi binalarla əhatə olmuşdu. Bu binalardan sağda yerləşən binanın kitabəsində "Sultan Mahmud Qazan Xan halledellahu mulkehu və dövlətehu", soldaki binanın kitabəsində isə " La ilahə illa Allah və Muhammədun Rəsul Allah" sözlərinə rast gəlinir. Həyətin mərkəzində türbə yerləşir. Bu "Künbəti Əli" adlandırılan Qazan xan türbəsidir. Miniatürün müəllifi məlum deyil.
Şənbi-Qazanın hissələri. Böyük bir mədəniyyət və təhsil müəssisəsi olan Şənbi-Qazan aşağıdakı hissələrdən ibarət idi:
1. Kumbed-i Ali (böyük günbəz, Qazan türbəsi),
2. Məscidül-Cami (məscid),
3. Mədaris (Hənəfi və Şafililər üçün mədrəsələr),
4. Dərvişlər üçün xanəgah (hankah, təkkə)
5. Darus-Siyadə (seyidlər üçün mehmanxana),
6. Rəsədxana,
7. Daruş-Şəfa (xəstəxana)
8. Beytül-Qutub (kitabxana)
Qardaş köməyi (toplu)
"Qardaş köməyi" toplusu - İctimai-siyasi toplu.
Şənbi-Qazan
Şənbi-Qazan kompleksi
9. Beytül-Qanun (qanunların toplandığı yer, dövlət arxivi),
Qardaş köməyi (toplu)
Mahiyyəti
Birinci dünya müharibəsi (1914-1918) dövründə Azərbaycanın bir sıra yaşayış məntəqələrində fəaliyyət göstərmiş "Qardaş köməyi" təşkilatının orqanı. Əsasən, Qars vilayəti ətrafında zərər çəkmiş müsəlman qaçqınlarının həyatına həsr olunmuş məqalələr dərc edilirdi.
Şənbi-Qazan
Şənbi-Qazan kompleksi
10. Beytül-Mütəvəlli (mütəvəlli və məmurların qaldığı yer),
Qardaş köməyi (toplu)
Əsas yazıçılar
Toplunun əsas mühərrirləri Məhəmməd Əmin Rəsulzadə, Əhməd Cavad, Hüseyn Cavid, Firidun bəy Köçərli, Seyid Hüseyn, Abdulla Şaiq, Şəfiqə xanım Əfəndizadə idi.
Şənbi-Qazan
Şənbi-Qazan kompleksi
11. Hovuzxana (hovuz, dəstəmaz yeri)
Qardaş köməyi (toplu)
Əsas yazıçılar
Jurnalın bir nüsxəsi hələ də İstanbulda saxlanılaraq, mühafizə olunur.
Şənbi-Qazan
Şənbi-Qazan kompleksi
12. Gərmabə-yi Sebil (isti su-hamam).
Komleksdə bu hissələrlə yanaşı "həkimə", "bustan" və "köşk-i ədliyyə" adlanan qisimlər də mövcud idi. Kompleksdə xeyir işləri üçün aşağıdakı məsələlərə də vəsait ayrılırdı:
center|thumb|847x847px|Günümüzdə Şənbi-Qazan məhəlləsi
Şəhərin və kompleksin aqibəti
Şənbi-Qazanın taleyi də banisi Qazan xan kimi parlaq və qısa oldu. Qazan xanın ölümündən əvvəl verdiyi fərmanda Əbvabul-Birrdəki vəqflərin qorunmasını və xeyriyyə işlərinin davam etdirilərək diqqətdən kənar qalmamasını özündən sonrakı varislərinə vəsiyyət edir. Lakin şəhərin inşaasından 50 il belə keçmədən Qazan xanın ölümü ilə başlayan çaxnaşma və Cəlarilər, Müzəffərilər, Çobanilər arasında hakimiyyət savaşları, eləcə də Elxani dövlətinin süqutu şəhərin də köhnəlib, dağılmasına səbəb olmuşdur. Buna baxmayaraq elmi fəaliyyətlərin davam etdirilməsi burada yetişdirilən alimlərin istifadə etdiyi nisbələrdən bizə məlumdur. Şənbi-Qazan ilk qurulduğu vaxtdan etibarən Təbrizin bir məhəlləsi olmaqla yanaşı, bu şəhərlə bağçalar vasitəsilə birləşən müstəqil bir kənd idi.
XIV–XV əsrdə baş verən hadisələrdə şəhərdən orduların düşərgə saldığı yer kimi bəhs olunur. Əmir Teymurun Sultan Əhməd Cəlairi ilə mübarizəsində qonaqladığı Şənbi-Qazan həmçinin Qaraqoyunlu hökmdarı Qara Yusiflə Miranşah arasında baş verən döyüşün də baş verdiyi ərazi idi. Şənbi-Qazan adlanan bu döyüş 1408-ci ildə baş vermişdi. Yenə mənbələrdə Səfəvi və Osmanlı ordularının da burada qaldıqları haqqında məlumatlar qarşımıza çıxır. Şənbi-Qazanın hərbi məqsədlər üçün istifadəsi buranın stratejik əhəmiyyəti ilə yanaşı güclü divarlar ilə əhatə olunması ilə də bağlı idi.
Səfəvi hakimiyyətinin ilk illərində Əmir Əbu əl-Vəli və qardaşı Mir Əbu əl-Məhəmmədin Qazan xanın vəqflərində mütəvəlli vəzifəsini yerinə yetirməsi bizə məlumdur. Hafiz Hüseyn Kərbalayinin verdiyi məlumatlara görə bu dövrdə şəhər xalqın ümumi istfadəsinə və ziyarətinə açıq hala gətirilmiş bir məhəllə idi. Müəllifin qeydlərindən aydın olur ki, sözü gedən dövrdə imarət hələ də öz ehtişamını qoruyub saxlamışdı.
Rus şərqşünas alim Vladimr Minorski Təbriz və ətrafındaki şəhərlərin dağılmasını iki başlıca hadisəyə əsaslandırır. Bunlardan birincisi şəhərdə baş verən zəlzələlər, digəri isə sünnilər tərəfindən tikilən abidələrə göstərilən münasibətdir. Bu iki səbəblə yanaşı Osmanlı və Səfəvi dövlətləri arasında tez-tez baş verən müharibələri də qeyd etmək olar. Belə ki, XVI əsrin sonu XVII əsrin əvvəllərində baş verən döyüşlər, Təbrizin bir neçə dəfə Osmanlı hücumuna məruz qalması Şənbi-Qazandakı kompleks və divarlara da ciddi ziyanlar vurmuşdu, lakin buna baxmayaraq anonim bir Osmanlı tarixçisinin şəhərin təsviri ilə bağlı qeydlərinə rast gəlirik. Çağdaş mənbələri də təsdiq edən bu təsvirdə XVI əsrin sonunda şəhərin hələ də mövcud olması faktı bizə məlumdur.
Türkiyənin Osmanlı arxivlərində Şənbi-Qazanın mahiyyəti ilə birbaşa bağlı olmasa da, adının keçdiyi bəzi arxiv sənədlərinə rast gəlmək mümkündür. Bunlardan Təbriz şəhərinin nüfus və hasilatı ilə bağlı III Murad dövrünə aid bir sənəddə Şənbi-Qazanın adı "Nahiyyə-i Küçəy-i Bağat-ı Təbriz" daxilində "Küçə-yi Bağ-ı Şənb-i Qazan" formasında qarşımıza çıxır.
Bu dövrdə kompleksin qübbəsində böyük çatlar meydana gəlsə də tavan hələ də çökməmişdi. Qaynaqlarda Səfəvi şahı I Təhmasibin qübbəni təmir etdirməsi ilə bağlı məlumatlar öz əksini tapır. 1610-cu ildə I Şah Abbas tərəfindən Rəşidiyyə məhəlləsində inşa edilən bir qüllənin tikintisində Şənbi-Qazandan gətirilən materiallardan istifadə edilmişdi. XVII əsrin ilk yarısında Səfəvi ölkəsini ziyarət edən səyyah Adam Oleari Şənbi-Qazanı İstanbuldakı Qalata qülləsinə bənzədir.
XVII–XVIII əsrdə Təbrizdə meydana gələn güclü zəlzələlər şəhərə böyük ölçüdə ziyan vurur. 1641-ci ildə baş verən zəlzələdə şəhər ətrafı demək olarki dağılmışdı. 1636-cı ildə Tavernyenin qeydlərində kompleksin dağıntılara baxmayaraq nə qədər hündür olması ilə bağlı məlumatlar var. thumb|287x287px|Əmir Çakmaq meydanı, YezdXIX əsrdə imarətin taleyi ilə bağlı məlumatları Nadir Mirzənin qeydlərindən almaq mümkündür. Müəllif iki dəfə buranı ziyarət etmiş (1869–1870,1883–1884) və son 15 il ərzində kompleksin qalıqlarının xeyli miqdarda azaldığı, müxtəlif çuxurların meydana gəldiyi, qazıntılar nəticəsində aşkar edilən kərpiclərin bir çox alimə pul qarşılığında satılması ilə bağlı məlumatlar verir.
1935–1937-ci illərdə burada tədqiqatlar aparan sənət tarixçisi Donald Vilber imarətin qalıqlarının belə təsbit edilməyəcək vəziyyətdə olduğunu bildirir. Hac Hüseyn Naxçıvani də Şənbi-Qazanın aqibəti ilə bağlı verdiyi məlumatlarda buranın böyük bir torpaq yığınına çevrildiyini, yerlərdə kərpiclərdən başqa bir şey qalmadığını qeyd edir.
1995,1997, 1998-ci ildə türk tarixçi, professor Osman Özgüdənli Şənbi-Qazana olan ziyarətindən burada Qazan xanın türbə və imarətindən geriyə heç nə qalmadığını, Şam-Qazan adının məhəllə adına çevrildiyini bildirir. O həmçinin qeyd edir ki, türbənin yerləşdiyi yerdə hal-hazırda "İmam Hüseyn" meydanı yerləşir. Burada kompleksə aid daş və kərpiclər isə əhali tərəfindən evlərin tikintisində istifadə edilmişdir. Professor 1998-ci ildə etdiyi 3-cü səfərində üzərində kompleksə aid naxışların olduğu daşların tapılması xəbərini verir. Günümüzdə Təbrizdə "İdarə-i Kull-i Miras-i Ferhengi-yi Azərbaycan-i Şərqi" adlanan yerdə olan daşlar komleksdən günümüzə qədər gəlib çatmış yeganə qalıqlardır.
Burada doğulan məşhurlar
left|thumb|Yəhya Ədl|260x260px
Tarixi abidələr
Əzəm-əl Mehdiyyə məscidi- Qazan xanın dövründə tikilən sonradan zəlzələ nəticəsində dağılan Böyük Məscidin yerində inşa edilmişdir. Yenə yerli əhalini səyləri ilə inşa edilən məscid köhnə məscidin yerləşdiyi yerin bir neçə metr şərqindədir. Binada islam memarlığı və azəri üslubu diqqətə çarpır.
Əlixan Qantəmir
Əlixan Qadoeviç Qantəmir — Qafqaz Dağlılarının İttifaq Şurasının üzvü, Şimali Qafqaz Dağlı Xalqları İttifaqı Respublikasının Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətində diplomatik nümayəndəsi, Zaqafqaziya Demokratik Federativ Respublikasının xarici işlər nazirinin müavini, Zaqafqaziya Seyminin və Zaqafqaziya Seyminin Müsəlman fraksiyası üzvü, Ümumrusiya Müəssislər Məclisinin üzvü.
Həyatı
left|thumb|Əlixan Qantəmir və qardaşı Abbasbəy Əlixan Qantəmir 1886-cı ildə Diqorada müsəlman osetin ailəsində doğulmuşdur. Peterburq Universitetinin hüquq fakültəsini bitirmişdir.
Aprel işğalından sonra tutulsa da, əvvəlcə Gürcüstana, daha sonra isə Türkiyəyə (1921) qaçdı.
1938-ci ildə Sovet səfirliyinin təzyiqi ilə Türkiyə vətəndaşlığından çıxarılaraq ölkədən qovulmuş və Almaniya köçmüşdür.
Siyasi faəliyyəti
Fevral inqilabından sonra Qarsda yerli hökumət qurulmuş, sırayla erməni, türk, yunan bir həftəlik Qars şəhərinin valisi olurdu. Türklər adından vali Əlixan Qantəmir seçilmişdir. Bu dövrdə Qarsda Bakı İslam Xeyriyyə Cəmiyyəti vəkili kimi fəaliyyət göstərmişdir.
1917-ci ildə Zaqafqaziya Komissarlığının Qars vilayətindəki komissarı olmuşdur.
Ümumrusiya Müəssislər Məclisinə seçkilərə Müsəlman Sosialist Blokunun 12 saylı siyahısı üzrə qatılan Əlixan Qantəmir siyahıda İbrahim bəy Heydərovdan sonra ikinci sırada idi. Siyahının 159 770 (6.51%) səs almasıyla siyahıdakı ilk 3 nəfər: İbrahim bəy Heydərov, Əlixan Qantəmir və Aslan bəy Səfikürdski Ümumrusiya Müəssislər Məclisinin üzvü seçildilər.