cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Maks Şmelinq
Uolker və Ber
Şmellinq gələcəyin məşhur idmançısı Miki Uolkerlə qarşılacaqdı. Uolkerin Şarki ilə heç-heçə etdiyi görüşü çoxları ağır çəki üzrə dünya çempionuna layiq döyüş adlandırmışdılar. Vaxtilə ortaçəkidə döyüşən Uolker zərbələri dəf etməkdə məşhurluq qazanmışdır. Lakin onun Avropalıya qarşı mübarizədə boy cəhətdən kiçik idi. Uolker Şmellinqlə qarşılaşmada ancaq xal almaqla döyüşürdü. Lakin döyüşün səkkizinci raundunda Uolker küncə dəsmalını tullayır və Şmellinq ağır çəkidə dünya çempionu olmasını bir daha təsdiqləyir.
1933-cü ilin gəlməsi ilə Amerikada Şmelinqə qarşı münasibət getdikcə dəyişməyə başlayır. 1932-ci ildə Nasist partiyası Almaniyada ən güclü partiyaya çevrilir və partiyanın rəhbəri Adolf Hitler antisemitizm ideologiyasını irəli sürməyə başlayır. Bir çox Amerika şəhərlərində, o cümlədən çoxlu sayda yəhudinin yaşadığı Nyu-York şəhərində əhali partiyanın gələcəkdə onların dininə qarşı təhlükə yaradacağından narahat idilər.Şmelinqin də alman olması, onun Hitlerin dünya üzərində ağalıq planlarının davamçısı kimi qəbul edilməyə başlamışdır. Şmelinqin 1933-cü ilin 8 iyun tarixində ağırçəkili rəqibi Maks Berlə qarşılaşması zamanı alman bokçu azarkeşlərinin gözündə “pis oğlana” çevrilmişdir. Bayer yəhudi dininə qulluq etməsə də, onun atası əslən yəhudi idi.Ona görə rinqə üzərində Davud ulduzu təsvir olunmuş şortda çıxmışdır.Promouter Cek Dempsi bu döyüşü Berin öz dinini Şmelinqin timsalında nasist düşüncələrindən qoruması kimi qiymətləndirmişdir. Bayerin vəhşicəsinə, dramatikcəsinə döyüşməsi və tez-tez qayda pozuntularına yol verməsi sonda 10-cu raundda Şmellinqin 60 000 azarkeş toplayan Yanki stadionunda döşəkcəyə yıxılması ilə tamamlandı.Alman boksçu ipdən tutub qalxmaq istəyəndə döyüşün referisi oyunu saxlamışdır.
Co Luislə qarşılaşma
240px|thumb|right|Co Luis və Maks Şmelinq, 1936-cı il Almaniyaya qayıtdıqdan sonra Şmelinq qarşılaşdığı 4 döyüşdən üçündə qələbə qazanmış, bir görüş isə heç-heçə bitmişir. Şmelinq Valter Neysel və Stiv Hamas üzərində nokautla qələbə çalmışdır. Buna baxmayaraq, amerikan mətbuatı Şmellinqə Nasist partiyasının davranışının təcəssümü kimi baxırdılar. Məqalələrdə o, “Nasist marionet kuklası” kimi təqdim olunurdu.2 ildən çox bir müddətdən sonra 1936-cı ildə alman boksçunun Amerika torpağında ayaq qoyması və qara möcüzə sayılan Co Luislə qarşılaşması zamanı Şmellinq çox zəif hesab olunurdu. Buna baxmayaraq,o, Luisdən sonra bu titula namizəd iki idmançı sırasında idi. Döyüşdən əvvəl Şmellinq Luisin əvvəlki döyüşlərinin filmlərini izləmiş və Detroytdan olan rəqibinin zəif cəhətlərini analiz etmişdir. Onun zəif cəhətləri sırasında əsas məsələ Luisin hər dəfə sol əllə zərbədən sonra sol əlini aşağı salması idi. Döyüşdə Şmellinq bu incəlikdən istifadə edərək Luisin hər zərbəsinə qarşı əla zərbə endirə bilmişdir. Döyüş ilk 3 raundda qarşılıqlı rəqabətdə davam etsə də, 4-cü raundda alman boksçunun zərbəsi Luisin karyerasında ilk dəfə döşəkcəyə yıxılmasına səbəb oldu. Luis ayağa qalxsa da, döyüş boyu bundan heyrətlənmişdir. Sonrakı səkkiz raundda da Şmellinq Luisi zərbə atəşinə tutmuşdu. Nəhayət, 12-ci raundda o, Luisi yenidən yerə sərdi. Bu dəfə Luis özünə gələ bilmədi. Bu qələbə ilə Şmellinq ilin idman ajiotajını yaratmış oldu.
Bu qələbədən sonra ağır çəki üzrə çempionluq tacı uğrunda mübarizədə gözlənilməz bir nömrəli rəqib Ceyms Breddokdur. Şmelinq həmin ilin sentyabrda keçiriləcək döyüşdə titulu yenidən özünə qaytaracağına ümid edirdi. Ceyms Breddokun məşqlər zamanı əlini zədələməsi görüşün təxirə salınması ilə nəticələnmişdir. Breddokun menecerlərinin Luisin düşərgəsi ilə danışıqlar aparması təsdiqləndikdən sonra Nyu-York komissiyası Breddokun Şmellinqlə titul uğrunda döyüşməsi barədə rəsmi bəyanat vermişdir. Luislə olan hər hansı bir döyüş Nyu-York tərəfindən çempionat kimi hesab olunmayacaqdı. Həmin dövrün böyük promout şirkətlərindən biri olan Madison Square Garden Corporation şirkəti Breddok-Luis qarşılaşmasına qarşı məhkəmə qadağasını əldə etmişdir. Belə ki, Luis onların siyahısında artıq yox idi. Buna baxmayaraq, 1937-ci ilin fevralında Şmellinq çempionun öz titulunu qoruması üçün Luisə qarşı döyüşməsi barədə kontrakt imzalamasını xəbərini aldı. Şmellinq buna qarşı çıxsa da, Luis Breddokla qarşılaşmada qələbə qazanır və çempionluğu qazanır. Bundan çox təəssüflənən Şmellinq bağışlanmaq üçün öz şansını əldə edə bilməyəcəyini başa düşərək gələcək rəqibi Harri Tomasla döyüşdə onu səkkizinci raundda nokaut etmiş və Almaniyaya qayıtmışdır.
İdmançının vətəninə qayıtması təmtəraqlı təşkil olunmuş və onu qəhrəman kimi qarşılamışdılar. Buna baxmayaraq, Şmelinq siyasətdən uzaq durmağa çalışırdı. İmperiya idman rəhbərliyinin Şmelinqin öz yəhudi meneceri və çex əsilli olan həyat yoldaşından ayrılması kimi tələblərə o, əhəmiyyət verməmişdir. Həmçinin, nasist partiyasına üzv olmaq barədə təklifləri inkar etmişdir. “Maks Şmelinqin qələbəsi-alman qələbəsi” filmi ölkənin bütün kinoteatrlarında nümayiş olunaraq rekord məbləğdə gəlir gətirmişdir. Adolf Hitler idmançı ilə nahar zamanı onu “ari nümunəsi” adlandırmışdır. 1936-cı ildə Berlində təşkil olunan Yay Olimpiya oyunlarında amerikanlar zənci və yəhudi idmançılara qarşı hücumların olacağından çəkinərək yarışı boykot etmək qərarına gəlmişdilər. Lakin Maks Şmelinq Hitlerdən onların təhlükəsizliyi barədə zəmanəti təmin etmişdir. İllər sonra Şmelinq özünün həmin vaxt necə inadcıl olmasını etiraf etmişdir.
Nasistlər Berlin Olimpiadasını təmtəraqlı təbliğat şousuna çevirmişdilər. İdmançılar, turistlər və jurnalistlərdə alman intizamı və nizamı çox böyük təəssürat yaratmışdır. Çoxları yəhudilərin öz qorxu və iztirablarını şişirtdiklərini güman etməyə başlamışdır. Hətta ABŞ prezidenti Franklin Delano Ruzvelt Ümumdünya yəhudi konqresinin rəhbəri Stefan Vaysa Almaniyadan qayıdan şahidlərin dedikləri kimi, orada sinaqoqlar dinc şəkildə fəaliyyət göstərdiyini, ümumiyyətlə, yəhudilərə qarşı heç bir qorxuducu bir şey olmadığını qeyd etmişdir.
“Əsrin döyüşü”
Co Luis məğlub olduqdan 1 il sonra dünya çempionu titulunu qazanır: 22 iyun 1937-ci ildə 8-ci raundda Ceyms Breddoku nokaut edərək dünya çempionu olmuşdur. O, özünü əsl çempion kimi hesab etməsi üçün Şmelinqi revanşa çağırır. Bütün dünya 22 iyun 1938-ci ili səbirsizliklə gözləyir. Çoxları bu döyüşü gözləsələr də, digərləri beynəlxalq təzyiqdən və Hitlerin çempionatı alma imkanlarının ola biləcəyindən qorxurdular. Kasıb qaradərili olan Luis amerikalı pərəstişkarları tərəfindən imkanlar ölkəsi olan Amerikanın simvolu hesab olunmuşdur. Buna baxmayaraq, amerikalılar Şmelinqi və onun Hitlerlə əlaqələrini bu imkanlara qarşı açıq-aşkar təhlükə hesab edirdi.
Yusif Kosayev
Həyatı
Ailəli olub. Bir qız övladı var. Şəhid Yusif Kosayev əslən Goranboy rayonunun Fəxralı kəndindəndir.
Maks Şmelinq
“Əsrin döyüşü”
Almaniyada hakimiyyət nümayəndələrilə münasibətdə sərhəd saxlayan Maks Şmelinqi ABŞ-də nasist rejiminin təcəssümü hesab edərək onu “Nasist, nasist!” qışqıraraq çağırırdılar. Amerikan qəzetləri Maksa qarşı müxtəlif şayiələr yayırdılar. Guya o, nasist partiyasının aktiv üzvü olmuş və Luis üzərində qazandığı qələbədən əldə etdiyi pulları vermaxt üçün yeni tankların hazırlanmasına verdiyini bildirmişdilər. 70 000-dən çox tamaşaçının yığışdığı “Yanki” stadionunda görüş radio vasitəsilə 4 dildə: ingilis, alman, portuqal və ispan dillərində translyasiya olunmuşdur. Şmelinqin onda 32 yaşı, Luisin isə 24 yaşı vardı. “Qəhvəyi bombardmançı” çəkidə öz rəqibindən 3 kq çoxdur.
Yusif Kosayev
Həyatı
Qeyd: Şəhid Yusif Zahid oğlu Kosayevin atasının adı bəzi mənbələrdə Zabit yazılmışdır. Zahid müəllimin adı əvvəl Zabit olub. O. əzizi Zahidi 16 yaşında itirdikdən sonra adını dəyişdirərək Zahid yazdırmışdır.
Sosial-demokratiya
Sosial-demokratiya — reformist və tədrici metodları ilə birlikdə demokratik toplumçuluğu qurmağı hədəfləyən siyasi ideologiyadır. Digər bir təsvir olaraq sosial-demokratiya bəşəri dəyərlərlə əlaqəli olaraq vətəndaşların fərqi və ictimai ehtiyaclarını təmin etməyi hədəfləyən dövlət və ya bu yöndəki siyasi cərəyan və kapitalist iqtisadiyyat içində ortaqlaşaraq uyğunlaşma şəraiti olaraq da təsvir edilməkdədir. Qərbi və Şimali Avropada XX əsrin ikinci yarısından sonra nəzərə çarpan formada görülməyə başlayan ictimai modellər və iqtisadi siyasətlərin nəzərdə tutulduğu model daha çox bu formadadır. Bur başqa təsvir formasına görə sosial-demokratiya kapitalizmin səbəb olduğu bərabərsizlik və ədalətsizlikləri demokratik sistem içində qəbul edilə bilən səviyyəyə salmağı məqsəd kimi qəbul edən siyasi ideologiyadır.
Maks Şmelinq
“Əsrin döyüşü”
1938-ci ilin 22 iyununda almanın Yanki stadionuna çıxması zamanı tribunalardan çoxlu sayda zibil qutusu atılmağa başlamışdır. Co Luis elə ilk raunddaca alışırdı, Şmelinq ona qarşı ilk görüşündə olduğu kimi qarşı dursa da, bu nəticəsiz idi. Rinqin iplərinə sıxılsa da, hər tərəfdən qısa və dəqiq zərbələr alan Şmelinq belini Luisə çevirməli olur. Bu zaman o iplərdən yapışaraq qışqırır. Sonradan Şmelinq onun böyrəyinə zərbə endirildiyi üçün qışqırdığını bildirmişdir. Görüşün arbitri Artur Donovan Luisi aralamışdır. Şmelinq hər dəfə kanata sıxılsa da, Donovan görüşü davam etdirməyə icazə verirdi. Bir neçə zərbədən sonra Şmellinq yenidən yerə yıxılır. O, ayağa qalxsa da, bir neçə an sonra yenidən yerə yıxılır və Donovan döyüşü saxlayır. 22 iyun 1938-ci ildə baş tutan görüşün nəticəsi demokratiyanın hitlerizm üzərində olan qələbəsinin simvolu kimi qəbul edilmişdir. Almaniya özünü aşağılanmış hesab edir, Şmelinq adı isə qəzetlərin səhifələrindən itir. Üçüncü Reyxin qəhrəmanı nokauta düşmüş “ari nümayəndəsi” ola bilməz.
Sosial-demokratiya
II İnternasionalda ortaya çıxan yenidən formalaşdırmaçılar və inqilabçı sosialistlər arasındakı bölünmənin ardından sosial-demokratlar kapitalizmin irəliləmə müddəti içində sosialist iqtisadiyyata dönüşdürülməsini müdafiə etdilər.
Maks Şmelinq
“Əsrin döyüşü”
İllər sonra 1975-ci ildə Şmelinq bu sözləri demişdir: “ Geriyə baxaraq, mən xoşbəxtəm ki, bu döyüşü uduzmuşam. Təsəvvür edin, mən Almaniyaya qələbə qazanaraq gəlmişəm. Mənim nasistlərlə əlaqəm olmasa da, onlar mənə medal verəcəkdilər. Müharibədən sonra məni hərbi əsir hesab edə bilərdilər”.''
Sosial-demokratiya
Sosial-demokratiya düşüncəsi tək qabul edilə bilən hökumət formasının hüququn üstünlüyü altındakı nümayəndəli demokratiya olduğunu irəli sürməkdədir. Demokratik qərar alma mexanizmasını genişlədərək siyasi demokratiyanın fövqünə istidadi demokratiyaya qədər, iş gücü ilə işçilərin və digər iqtisadi pay sahiblərinin yetərli miqdarda birlikdə qərar alma haqqlarını irəlilətməyi məqsəd kimi qəbul edər. Kapitalizmin səbəb olduğu sosial bərabərsizlik, yoxsulluq və müxtəlif qruplrın haqsız davranışlarına qarşı çıxarkən digər yandan tamamilə planlı bazar iqtisadiyyatına ya da tamamilə nəzarətsiz bazar iqtisadiyyatına qarşı çıxır.
NGC 3567
NGC 3567, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Şir bürcü istiqamətində yerləşir. S0 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Maks Şmelinq
Şmellinq sonrakı illərdə
Co Luisə məğlub olub Almaniyaya qayıtdıqdan sonra Şmelinq nasistlərdən kənar gəzməyə başlayır. O, həmin gecə ağırçəki üzrə Avropa və Almaniya çempionları üzərində qələbə qazanır.
Sosial-demokratiya
Sosial-demokratiya sentikalist işçi hərəkatı ilə yaxın bir əlaqədədir və iş gücü ilə işləyən işçilər və sahibkar arasında toplu görüşmə üsulunu dəstəkləyir. Sosial-demokratik partiyaların böyük çoxluğu Sosialist İnternasionalı ilə yaxın əlaqədədir. Sosialit İnternasionalın qavramına görə sosial-demokratiyanın təməlləri budur:
Maks Şmelinq
Şmellinq sonrakı illərdə
1938-ci il 9-10 noyabr tarixində baş tutmuş "Kristal gecə" zamanı yəhudilərə qarşı talan baş vermişdir.Həmin təhlükəyə məruz qalanlar arasında Devid Levin adlı imkanlı sahibkar da vardı. Onun Potsdam şəhərində oteli, restoranı vardı. Bununla yanaşı, o, 1930-cu illərin əvvəllərində Şmelinqlə tanış olmuşdur. "Büllur gecə" zamanı Devid Levin emiqrasiya öncəsi sonuncu sənəd işlərini həll etmək üçün bütün ailəsini Berlinə gətirir. Poqrom zamanı Devid həmin vaxt şəhərdə olan Şmelinqdən iki oğluna - 14 yaşlı Haynz və 15 yaşlı Vernerə baxmağı tapşırır. Məşhur boksçu uşaqları özü ilə Aleksandritzdə olan "Ekselsior" otelindəki nömrəsinə apararaq administratora onun xəstə olduğu üçün narahat etməməsini tapşırır. Şmellinqin almanların yəhudilərə qarşı olan nifrətinə əks olan hərəkəti etməsi birinci dəfə deyildi.
Sosial-demokratiya
Sosial-demokratiya anlayışı XIX əsrin II yarısınan bu yana işçi siniflərin irəli sürdüyü sosial və siyasi mübarizələr ilə hakim siniflərin getdikləri güzəştlər sonunda gəlinən uzlaşmanın bəhrəsidir. Bu müddətdə klassik liberal demokratiyanın təməllərini yaradan dəyərlər sistemi (kapitalizm, siyasi demokratiya, çoxulçuluq və s.) qorunmuş, amma sosial ədalət, sosial dövlət, sosial haqqlar kimi yeni dəyərlərlə zənginləşmişdir.
Maks Şmelinq
Şmellinq sonrakı illərdə
İkinci DM zamanı o, lüftvaffedə xidmət etmişdir. 1941-ci ilin mayında Krit adasında olan ilk döyüş günündə o, sağ dizindən minaatan şrapneldən yaralanmışdır. Sağalandan sonra, o tibbi nöqteyi nəzərdən yararsız hesab olunaraq hərbi xidmətdən uzaqlaşdırılmışdır.Sonralar o, Almaniyada yerləşən amerikan hərbi əsirləri olan düşərgəyə baş çəkmiş və bəzən həbs olunanlara kömək etməyə cəhd etmişdir. 180px|thumb|right|Almaniyada Maks Şmelinqin xatirəsi üçün buraxılan poçt markası, 2005-ci il
Mükafatları
1926-1928-ci illərdə yüngül çəkidə Almaniya çempionu;
Sosial-demokratiya
Sosial-demokratiya hərəkatı əvvəllər Vladimir Lenin kimi inqilabçı sosialistləri də əhatə edirdi. Daha sonra inqilabçı münasibət daga güclü çıxdı və sosial-demokratiya proletar inqilaba qarşı bir ideologiya halına gəldi. Sosial-demokratiyanın bu inqilabçı münasibətinin ən mühüm təmsilçisi Eduard Bernşteyndir.
Sosial-demokratiya anlayışının dövlətə sosial mükəlləfiyyətlər yükləyib, yaşayışa xalq kütlələri xeyrinə müxadilə etmə imkanları təmin etməsi siniflər arası fərqlilik və gərginliklərə yumşaldıcı rol oynamış, həmçinin kapitalizmi və qərb tipli demokratiyaları aşmağı məqsəd kimi qəbul edən inqilabçı axımlara da qarşı olmuşdur. Bu yöndən qavram və anlayış olaraq sosial-demokratiya sosial-demokratik axım və hərəkatların XX əsrdəki fəlsəfə və programları ilə eynilik təşkil edər.
Maks Şmelinq
Mükafatları
1927-1928-ci illərdə yüngül çəkidə Avropa çempionu;
1928-ci il Ağır çəkidə Almaniya çempionu;
Sosial-demokratiya
Sosial-demokratiya həm beynəlxalq inqilabçı sosializmdən və Marks-Engels doktrinindən, həm də Ferdinand Lasallenin reformist sosializmlərindən təsirlənərək XIX əsrdə ortaya çıxmışdır.
Maks Şmelinq
Mükafatları
1930-1932-ci illərdə dünya çempionu;
Sosial-demokratiya
Tədrici bəşəri və reformist münasibəti müdafiə edən Frank Podmore tərəfindən 1884-cü ildə qurulan Fabian dərnəyi sosial-demokratiyada Marksdan kənar təməl bir təsirlənmə oldu. Fabiançı münasibətin Eduard Bernşteynin revizyonist fikirlərindən ciddi bir şəkildə təsirləndiyi bildirilməlidir.
Bernşteyn, Marks və Engels tərəfindən inkişaf etdirilən təməl doktrinlərin çoxunu xətalı və vaxtı keçmiş olaraq dəyərləndirərək, rədd etdi. Bernşteyn klassik Marksizm və ortodoks Marksizmin "sosialist inqilabın lazımlılığı" və "sinfi mübarizə" tezislərinə qarşı çıxaraq sosializmə təmsili demokratiya ilə və sinfə baxılmadan bəşəri bir müddət ərzində çatıla bilinəcəyini bildirdi. İctimai investisiya, kooperativli şəriklik və özəl cəhdlərin birlikdə varlığından yaranan qarışıq iqtisadiyyat modelinin özəl girişimlərin kooperativ ortaq işə dönüşməsindən əvvəl uzun bir prosesin keçməsi lazım olacağını irəli sürdü.
Maks Şmelinq
Mükafatları
1939-1943-cü illərdə ağır çəki üzrə Avropa çempionu
Sosial-demokratiya
1930-cu illərdə, xüsusilə də Karlo Rosellinin təsiri ilə liberal sosializmə yönələrək Marksizmdən ayrıldı. Bu eyni zamanda faşizmə qarşı liberal və sosial demokratlardan ibarət ittifaqı yaratdı. Bu baxışların qarışıqlığında Bernşteynin, Marksin liberal düşmənliyini bütünü ilə rədd edərək sosializmi ortaq qəbul etmiş liberalizm olaraq tanımlaması təsirli oldu.
Maks Şmelinq
Mədəniyyətdə
220px|thumb|right|[[Henri Maske və Vladimir Kliçko Hollenştedtdə Maks Şmelinqin heykəlinin açılışında, 21 may 2010-cu il]] 2002-ci il Amerika-Almaniya istehsalı olan "Maks və Co" filmi Co Luis və Maks Şmelinq arasında baş vermiş döyüşdən və onların sonrakı dostluğundan bəhd edir.
Sosial-demokratiya
II Dünya müharibəsindən sonrakı dövrdə Avropada sosial-demokratların çoxu Marksizm ilə olan ideologiyalarını tərk etdi və bunun yerinə tərəflərini kapitalizmi sosializmə dönüşdürəcək toplumsal siyasi reformu vurğulamağa doğru dəyişdirdilər.
Maks Şmelinq
Mədəniyyətdə
Rokki 4 (film, 1985)-də amerikalı [[Rokki Balboa və rus İvan Draqo arasındakı döyüş Co Luis və Maks Şmelinq arasındakı döyüşdən ilhamlanmış və özündə soyuq müharibəni təcəssüm etdirmişdir.
Sosial-demokratiya
Sosial-demokratlara görə liberalizm olaraq tərif edilən və sosial-demokratiya forması olmadığı müəyyən edilən Üçüncü Yol 1990-cı illərdə ortaya çıxdı
Maks Şmelinq
Mədəniyyətdə
Co Luisin həyatına həsr olunmuş Frank Proto tərəfindən bəstələnən "Kölgə boksçusu" operasında Şmelinq obrazlardan biri kimi nümayiş olunmuşdur.
Sosial-demokratiya
Sosial-demokratiyadan ayrılma olaraq qəbul edilən digər bir axım Bazar Sosializmi adlandırıldı.
Maks Şmelinq
Mədəniyyətdə
2010-cu il Almaniya istehsalı, rejissoru Uve Boll olan "Maks Şmelinq. Reyxin yumruğu" filmində Şmelinqi alman boksu Henri Maske canlandırmışdır. Maskenin sözlərinə görə, filmin ideyası hələ Şmelinq həyatda olarkən yaranmışdır. Şmelinq özü Maskenin onu canlandırmasını istəmişdir. Filmdə Maske ilə yanaşı digər tanınmış boksçular da çəkilmişdir.
Robert Şarenonun 2011-ci ildə çapdan çıxan "Berlin boks klubu" novellasında hadisələr 1930-cu illər Berlinində cərəyan edir. Bu novellada Maks Şmelinq gənc yəhudi oğlanı boksa gətirir və burada oynadığı roldan danışılır.
Adolf Dassler
Adolf "Adi" Dassler — alman idman geyimləri şirkəti Adidasın təsisçisi.
Pinəçi kimi fəaliyyətə başlamış, Birinci dünya müharibəsindən dönəndən sonra isə özünün yeni idman ayaqqabılarını anasının çamaşırxanasında hazırlamağa başladı. Onun ayaqqabı fabrikində işləyən atası Kristof və Zehlein qardaşları, Dassleri öz biznesini qurmağında dəstəklədi. 1924-cü ilin 1 iyulunda böyük qardaşı Rudolf Dassler, "Dassler qardaşları" ayaqqabı fabrikinə qoşuldu.
1928 yay Olimpiya oyunlarında Dassler bir çox idmançıları öz şirkətinin məhsulları ilə təmin etdi. Berlində keçirilmiş 1936 yay Olimpiya oyunları ərzində, Dassler ABŞ idmançısı Cessi Ouensi idman ayaqqabıları ilə təmin etdi. Cessi Ouensin geyindiyi Adidas idman ayaqqabıları, onun 4 qızıl medal qazanmasında mühüm rol oynadı.
1930-cu illərdə Adolf Hitlerin hakimiyyətə gəlməsi ilə, Dassler qardaşları Nasist partiyasına üzv oldular, daha çox Rudolf qatı nasional-sosialist olması ilə tanınmışdı. Rudolf ayaqqabıların layihəsini hazırlayar, Adolf Vermaxt üçün ayaqqabılar istehsal edərdi, lakin sonralar Nasist partiyasından uzaqlaşdı. Müharibə, qardaşlar arasında fərqləri kəskinləşdirdi. Rudolf, amerikan hərbi qüvvələri tərəfindən SS üzvü kimi şübhəli şəxs qismində tutuldu, məlumat guya qardaşı Adolfdan başqa heç kim tərəfindən çatdırılmamışdı.
1948-ci ildə, Rudolf qardaşı ilə yollarını ayıraraq, Puma şirkətinin əsasını qoydu və Adolf Dassler öz şirkətinin adını ləqəbinə (Adi Dassler) uyğun olaraq, Adidas adlandırdı.
1973-cü ildə, Adolf Dasslerin oğlu Horst Dassler üzgüçülük ləvazimatları istehsalı üzrə Arena şirkətinin əsasını qoydu. 1978-ci ildə Adolf Dasslerin vəfatından sonra, Horst və həyat yoldaşı Katya idarəetməni öz üzərilərinə götürdülər. Horst 9 il sonra, yəni 1987-ci ildə vəfat etdi. Adidas, 1989-cu ildə məhdud məsuliyyətli cəmiyyətə çevrildi, lakin 1995-ci ildə öz səhmlərini satana qədər ailənin mülkiyyətində qaldı.
2006-cı ildə, Herzogenaurax şəhərində Adi-Dassler-Stadionunda onun heykəlinin açılışı oldu. Bu heykəl, rəssam-heykəltaraş Jozef Tabaçnuk tərəfindən ərsəyə gətirilmişdi.
Cəfərabad (Qərbi Azərbaycan ostanı)
Cəfərabad - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Qoşaçay şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 217 nəfər yaşayır (54 ailə).
Avar əlifbası
Avar əlifbası — avar dilində yazı üçün istifadə olunan əlifba. Mövcud olduğu müddətdə müxtəlif qrafik əsaslarda fəaliyyət göstərmiş və dəfələrlə islahatlar aparılmışdır. Hazırda avar yazısı kiril əlifbasındadır. Avar yazı tarixində aşağıdakı mərhələlərə bölünür:
Ərəb qrafikası
thumb| Gürcü qrafikası ilə hazırlanmış gürcü və avar yazıları olan xaç Avar yazısının ən qədim abidələri Dağıstanın Xunzax rayonunda aşkar edilmiş daş xaç və lövhələr üzərində üç gürcü — avar ikidillidir. Bu yazılar gürcü qrafikası ilə yazılmışdır. Onlardan birini 1940-cı ildə akademik A. S. Çikobava, digərini Xunzax kəndindən olan T. E. Qudava, üçüncünü Qotsatl kəndindən olan K. Ş. Mikaylov deşifrə etmişlər. Bu yazılar 12–14-cü əsrlərə aiddir.
İslam dini Dağıstanda yayıldıqdan sonra ərəb yazısı da onunla birlikdə nüfuz edir. Ərəb qrafikası əsasında avar yazısının ən qədim abidəsi Qunib rayonunun Koroda kəndində 13–14-cü əsrlərə aid olan kitabədir. Bilinən ən qədim avar əlyazma mətni XV əsrin sonlarına təsadüf edir — İbrahimin oğlu Əndünikin ərəbcə yazılmış vəsiyyətində dəyişdirilməmiş ərəb qrafikası ilə yazılmış 16 avar sözü vardır. B. M. Atayev görə, ilk avar yazıları avar dilinin özünü ifadə emək üçün nəzərdə tutulmamışdır.
16-cı əsrdən etibarən avar yazısı daha geniş yayılmağa başladı. Avar dilində yazılmış 16–19-cu əsrlərə aid ayrı-ayrı əlyazmalar dövrümüzə qədər gəlib çatmışdır. XVII əsrdə avar dilinin ərəb hərfləri ilə qeydləri artıq kifayət qədər geniş yayılmışdı: o dövrün Obodlu İsmayılın oğlu Şaban tərəfindən tərtib edilmiş lüğətlər, eləcə də Kudutlu Musalav Məhəmmədin sənət nümunələri.
XVIII əsrin sonlarında Xunzaxlı Dibir-Kadi ərəb əlifbasında islahat apararaq onu avar dilinin fonetik xüsusiyyətlərinə uyğunlaşdırdı. Bu əlifba " əcəm " adlanırdı. Bununla belə, onun bir sıra çatışmazlıqları var idi ki, sonralar onları dəfələrlə aradan qaldırmağa cəhd edirdi. Belə ki, 19-cu əsrdə İmam Şamilin təklifi ilə xüsusi komissiya l -nı bildirmək üçün ڸ işarəsini tətbiq etdi. 1884-cü ildə ilk avar çap kitabı İstanbulda nəşr olundu, burada ərəb qrafikası istifadə edildi, daha sonra Dağıstanda kitab nəşri başladı; avar dilində kitablar əsasən Temir-Xan-Şurada çap olunurdu. Ərəb əlifbasına əsaslanan avar dilinin əlifbası aşağıdakı formada idi : 1920-ci illərdə avar dili üçün ərəb əlifbası islah edildi — bir sıra xüsusi avar samitləri üçün hərflər, eləcə də ənənəvi ərəb əlifbasında olmayan saitlər üçün işarələr tətbiq edildi. İslah edilmiş əlifba "yeni əcəm" adlanır və 1928-ci ilə qədər istifadə olunurdu. 1920-ci illərin sonunda avar əlifbası bu cür idi: <font size="+2">ڗ ژ ز څ ؼ خ و ﻁ ت ش ڝ س ر ڨ ق پ او ن م لّ ڸ ل ک ى اى ﻉ ﺡ ﻫ غ گ اه د ڃ ﺝ ب ا
Usların əlifbası
thumb|200x200px| Usların avar əlifbası 1860-cı illərdə, Dağıstanın Rusiya imperiyasına birləşdirilməsindən sonra, ilk avar qrammatikası etnoqraf və dilçi P. K. Uslar tərəfindən tərtib edilmişdir (1889-cu ildə nəşr edilmişdir). Bu qrammatikada bir neçə latın və gürcü hərflərinin əlavə olunduğu dəyişdirilmiş kiril əlifbasından istifadə edilmişdir. 1865-ci ildə Tiflisdə bu əlifba ilə ilk avar kitabı — "Ҭotsebesab h̍underil matsaɳ̍ul zhuz – Avar əlifbası" çap olundu. 1860-cı illərdə bu əlifba ilə bir sıra kitablar nəşr olundu. Eyni zamanda, bu əlifbanı məktəb təhsili sahəsinə daxil etməyə cəhdlər edildi, lakin nəzərəçarpacaq uğur qazanmadı.
Bununla belə, gələcəkdə Usların əlifbası müəyyən istifadə tapdı. Xüsusilə, Yəhya İncilinin avar dilinə tərcüməsi (49 vərəq) məlumdur, 1900-cü ildə Teletl kəndindən Cavətxan Qebedov tərəfindən hazırlanmış və uslar əlifbası ilə yazılmışdır.
Müasir əlifba
1930-cu illərin sonlarında SSRİ-də yazıların kiril əlifbasına çevrilməsi prosesi başlandı. Bu proses zamanı 1938-ci il yanvarın 5-də Bolşeviklərin Ümumittifaq Kommunist Partiyası Dağıstan Vilayət Komitəsinin bürosu Dağıstan xalqlarının kiril əlifbası və əlifbalarının tərcüməsi haqqında qərar qəbul etdi. Fevralın 8-də bu qərar Dağıstan MSSR Mərkəzi Komitəsi tərəfindən təsdiq edildi. Fevralın 10-da Dağıstanskaya Pravda qəzetində yeni avar əlifbası dərc olundu.
Sonradan əlifbada kiçik dəyişikliklər edildi (Ё ё hərfi daxil edildi və Tl tl hərfi çıxarıldı). 1952-ci ilin dekabrında SSRİ Elmlər Akademiyası Dağıstan Bölməsinin Tarix, Dil və Ədəbiyyat İnstitutunun elmi sessiyasında avar dilinə LӀ lӀ hərfinin (yan sıra fonemlərindən biri) daxil edilməsi qərara alındı. əlifbası və tsӀtsӀ, chӀchӀ və kakӀ hərf birləşmələrini müvafiq olaraq ts, ch və Ӏk ilə əvəz etmək, lakin bu qərar icra olunmadı. 1993-cü ildə bu məsələ, digərləri ilə yanaşı, İYALI DSC RAS-da yazı dillərinin normallaşdırılması problemlərinə həsr olunmuş konfransda yenidən müzakirə edildi, burada xüsusilə tsӀtsӀ və chӀchӀ tsII və chII və ya tsy ilə əvəz edilməsi təklif edildi. Bu layihə də həyata keçirilməmişdir.
Hazırda avar əlifbası belə görünür : Avar əlifbasındakı Гъ hərfi uvular səsli spirant, Гг qırtlaq səssiz spirant, ГӀ udlaq səsli spirant, Къ uvular kəskin, Къ lateral kəskin, КӀ arxa lingual dayanma kəskin, Lъ hərfi yan səssiz spirant və yan səssiz affrikat, ТӀ — ön lingual dayanma kəskin, Хъ — uvular səssiz affrikat, Хь — arxa dilli səssiz spirant, XӀ — udlaq səssiz spirant, ЦӀ — fit çalan aburptive, ChӀrupt — sibilant. Uzun səslər müvafiq hərfin ikiqat artırılması ilə göstərilir — kk, kakӀ, ll, ss, xx, tsz, tsӀtsӀ, chh, chӀchӀ və yalnız uzun [ʃ] ayrı işarə ilə göstərilir — u. Eyni zamanda, uzun samitlər, bir qayda olaraq, yalnız müvafiq qısa olanlarla minimal cütlər olduqda qeyd olunur: max "ağcaqayın" və max "dəmir", lakin mech [ meχː ] "zaman, zaman".
Ömər Əliyev
Ömər Osman oğlu Əliyev — uzunömürlü, Böyük Vətən müharibəsi iştirakçısı,  xeyriyyəçi.
Doğum tarixinə dair 5 fərqli mənbə var. Mənbələrdəki ən gec tarix 1900-cü ilə təsadüf edir. Özünün dediklərinə görə Astara rayonunda 1918-ci il mart soyqırımlarının canlı şahidi olub. Böyük Vətən Müharibəsində iştirak edib. Müharibə zamanı əsir düşüb və əsirlikdən qaçıb. Döyüşlərdə göstərdiyi şücaətlərə və digər xidmətlərinə görə müxtəlif medal və ordenlərlə təltif olunub. Dunay çayı ətrafında gedən döyüşlərdəki qələbənin qazanılmasında xüsusi xidmətləri olub. Astara rayonunun ilk təsərrüfatçılarından olub və ilk sitrus meyvələrinin əkini zamanı ən yaxşı sort naringi gətirmək üçün mütəxəssis kimi Gürcüstana göndərilib. 1963-cü ildə yaşadığı kənddə ilk məktəb binasını inşa edib. Əmək Veteranı olub.
Erkən həyatı və gəncliyi
Ömər Əliyev 10 may 1900-cü ildə Rusiya imperiyasının, Bakı quberniyasının, Lənkəran qəzasına aid, indiki Astara rayonunun ərzisində yerləşən Koraoba kəndində dünyaya gəlib. Anasını görmək Ömərə nəsib olmayıb, atasını isə çox tez, 6 yaşına çatmamış itirib. Atasını itirdikdən sonra qısa müddət ərzində əmilərinin öhdəliyində yaşayıb. Bacısı gənc yaşlarında aclıq səbəbindən vəfat edib. Burzubənd kənd məktəbini 2-ci sinifə qədər oxuya bilib.
Gənc yaşlarında 1918-ci il mart soyqırımları zamanı Sipiyəpart kəndinin əhalisinin kütləvi surətdə soyqırıma məruz qalmasının canlı şahidi olub. Lakin tarixdə kəndin ərazisində indiyədək hansısa soyqırımın olmasına dair heç bir fakt öz əksini tapmayıb. Buna baxmayaraq tarixçilər, Lənkəran və Astara ərazilərində qırğınların törədilməsi və Astaraya desant çıxarılması faktını təsdiq edir.
1942–1945. Böyük Vətən müharibəsi illəri
230 px|thumb|right| Ömər Əliyev müharibə illərində 19 yanvar 1942-ci ildə Astara Rayonu Hərbi Komissarlığından, sovet ordu sıralarına hərbi xidmətə çağırılıb. 1942-ci il mart ayının 5-dən, iyun ayının 28-ə qədər, Şimali Qafqazın müdafiəsində dayanan, Dağıstan Respublikasının Qızlar şəhərində, 15-ci ehtiyat atıcı briqadanın, 46-cı ehtiyat atıcı polkunun, 3-cü ehtiyat batalyonunun, 9-cu ehtiyat atıcı rotasında, atıcı əsgər kimi ximət etdib. Hərbi biletində yazılan məlumatlara əsasən 15 aprel 1942-ci ildə hərbi andiçməsi olub. Krasnodarda baş vermiş döyüşlərdə və 1942-ci ilin avqust ayında Stalinqrad şəhərinin azad olunmasında iştirak edib. 1942-ci ilin oktyabr ayında xidmət etdiyi polk mühasirəyə düşüb və alman ordusu tərəfindən polkun bütün şəxsi heyəti əsir alınıb. 1944-cü ilin sentyabr ayına qədər hərbi əsir kimi Almaniya ərazisində hərbi sənayedə çalışdırılıb. 1944-cü ilin sentyabr ayında əsirlikdən qaça bilib. Lakin SSRİ Müdəfiə Nazirliyinin Mərkəzi Arxivində adı əsirlikdən azad olunmuşlar siyahısında göstərilib.
Əsirlikdən sonra adı 213-cü ehtiyat alayın siyahısında göstərilib. Daha sonra 244-cü atıcı diviziyanın 907-ci atıcı alayına təyinat alıb. 907-ci atıcı alayın tərkibində Dunay çayı ətrafında gedən döyüşlərdə xüsusi qəhrəmanlıq göstərib. Belə ki, ordunun qarşısının alınması məqsədi ilə çayın üzərindəki əsas körpü, alman əsgərləri tərəfindən güclü müdafiə olunur. Çayı keçmək istəyən 907-ci atıcı alayın şəxsi heyəti böyük itkilərlə üzləşir. Şiddətli və intensiv atəşə tutma səbəbindən alayın bütün heyəti hücum əmrini yerinə yetirməkdən imtina edir. Bu zaman alayın pulemyotçusu əsgər Əliyevə əlverişli mövqe tutması və qarşı tərəfi susdurması əmr olunur. Əsgər Əliyev əmrə müvafiq olaraq uzun müddət tək başına döyüşür və alayın hücum yolunu açmağa nail olur. Çətin döyüş tapşırığının yerinə yetirilməsinə və döyüşdə göstərilən məharətinə görə, alay komandiri tərəfindən şəxsi təşəkkür alır və "İgidliyə görə" medalı ilə təltif olunur. Daha sonra Dunay çayını keçərək, Moldovanın, Rumıniyanın və Bolqarıstanın azad olunmasında iştirak edib. Müharibənin sonunadək Bolqarıstanın Kazanlık şəhərində xidmətini davam etdirib. 1945-ci ilin Dekabr ayında birinci kateqoriya ilə ehtiyata buraxılıb. 230 px|thumb|right
Müharibədən sonrakı həyatı
Müharibədən doğulduğu Astara rayonuna geri qayıdıb. Müharibənin bitməsinin ilk illərində tək başına 1 hektar əraziyə paxla əkərək əldə etdiyi bütün məhsulu kənddə olan kimsəsiz və müharibədə vaildeyinlərini itirmiş uşaqlara sərf edib. Kimsəsiz uşaqların təhsil almasına şərait yaradıb. İlk sitrus meyvələrinin əkini zamanı ən yaxşı sort narıngi gətirmək üçün Gürcüstana göndərilib. "Lenin adına Sovxoz"da fəhlə işlədiyi müddətdə sovxozçular arasında "Staxonovçu Ömər" ləqəbi ilə tanınıb. Təsərrüfatda sitrus meyvələri ağaclarının əkilməsi üçün qazıntı işlərində bir gündə on səkkiz norma olduğu halda Ömər Əliyev tək başına, bir saata yeddi norma yerinə yetirərək respublikanın ən qabaqcıl fəhlələrindən birinə çevrilib. Hesablamalara görə o, bir günə dörd fəhlənin normasını yerinə yetirirmiş. Bunula da rayon tarixində rekord nəticəyə imza atıb və bu səbəbdən aylıq əmək haqqından səkkiz dəfə artıq yəni, səkkiz fəhlənin toplam maaşı ilə təmin edilib. Bakıdan gəlmiş komissiya tərəfindən "Lenin Ordeni"nə layiq görülməsi planşardırıldığı halda müəmmalı şəkildə ordenlə təltif olunması təxirə salınmış və ona ayırılan aylıq maaş qeyd olunduğundan iki dəfə az verilib.
1963-cü ildə yaşadığı kənddə ilk məktəb binasının açılmasının ilk təşəbbüskarlarından biri olub və üç sinifli məktəb binasının tikintisində təmənnasız iştirak edib. Himayə etdiyi uşaqların və ətraf kəndlərdən gələnlərin bu məktəbdə təhsil almasına şərait yaradıb. Uzun zaman rayon mərkəzindən kəndə yol olmadığına görə kənd camaatı üçün ərzağı özü gətirib paylayıb. Daha sonra kəndə yol çəkilməsində və işıq transfarmatorunun qoyulmasında başlıca təşəbbüsü və iştirakı olub. Kənddə su problemini aradan qaldırmaq üçün heç kəsin maddi və fiziki köməyi olmadan kəndin mərkəzində su quyusu qazaraq kənd camaatının istifadəsinə verib. Bu kimi xidmətlərinə görə 1979-cu il sentyabrın 17-də "Əmək veteranı" medalı ilə təltif olunub. Uzun müddət, yaradılmasında böyük rolu olduğu "Lenin adına Sovxoz"da əkinçi, fəhlə və qarovulçu kimi çalışıb. Ömər Əliyev müharibədən sonrakı həyatını, Astara rayonunun inkişaf etməsinə və ona böyük hörmət bəsləyən xalqına həsr edib. Gənclərin hərbi-vətənpərvərlik tərbiyəsi işində xüsusi xidməti olub. Kijəbə qəsəbəsinin iqtisadiyyatının dirçəlməsində müxtəlif tövhələr verib.
2004-cü ildə, Tüləgüvan kəndində vəfat edib. Koraoba kənd qəbristanlığında dəfn olunub.
10 övladdan, 30 nəvəyə sahib olmuşdur.
İlanlı Təpə (Qoşaçay)
İlanlı Təpə - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Qoşaçay şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Inonotus obliquus
İnonotus obliquus (Pers.) Pil - Çəp qov göbələyi  (Qara tozağacı göbələyi, qovğa göbələyi, qov göbələyi, çaqa)
Botaniki xarakteristikası
Çaqa göbələyi canlı ağacların üzərində, başlıca olaraq tozağacı üzərində parazitlik edir. Sporları qabıqdan nüfuz etməklə (günəş yanığı, sinmiş budaq görüntüsü) dağıdıcı təsir edərək, orada inkişaf edir. İnkişaf etdiyi yerdə dairəvi şişkinlik - uzunluğu 30-40 sm, qalınlığı 10-15 sm nəzərə çarpır. Çox vaxt  tozağacı qabığında bu şişkinlik qat həmişəlik saxlanılır. Kəsik, yarıq, oyma, kəsilmiş yer 3 qatlı: xarici qat qara rəngli, qalınlığı 1–2 mm, orta qat - qalın, möhkəm, bərk, kip, qonur-qəhvəyi rəngli, müxtəlif qalınlıqlı, daxili qat - yumşaq, boş, bəzən qonur və ya sarımtıl, ağacın dərin qatı çürük, iylənmiş, qoxumuş və kiflənmiş olur. Bu göbələk bəzən qızılağacda, təsadüfü hallarda quşarmudunda inkişaf edir.
Tozağacı və qarışıq meşələrdə daha çox müşahidə edilir.
Çaqa göbələyini bütün il boyu toplamaq mümkündür. Topladıqdan sonra 10 sm ölçüdə kəsilməli, quruducu şkaf və ya peçlərdə 60оС temperaturda qurudulmalıdır. Yayda yaxşı hava olduqda çardax və naveslərdə, hava axını olan yerlərdə nazik kəsərək qurutmaq mümkündür.
Xammal 10 sm ölçüdə kəsilməlidir. İyi yoxdur və acı dadlıdır. Quru anbarlarda yaxşı havası dəyişilən yerlərdə, rütubətdən tam uzaq şəraitdə kisələrdə saxlanılmalıdır. Saxlanılma müddəti 2 ildir.
Tərkibi və təsiri
Kifayət qədər öyrənilməmişdir. Xammalın tərkibində piqmentlər, polifenolkarbol kompleksi, qatran və digər maddələr vardır.
Qəbul etdikdən 1,5-3 saat sonra hipoqlikemik təsir edərək qanda şəkərin miqdarını 15,8-29,9% azaldır.
Möhkəmləndirici və iltihabsorucu dərman kimi mədə-bağırsağın müxtəlif lokalizasiyalı şiş xəstəliklərində simptomatik dərman kimi işlədilir. Tinkturası mədə və onikibarmaq bağırsaq xorasında təyin edilir. Ağri sindromlarında, dispeptik vəziyyətlərdə və bağırsaq tonusunu artırmaq üçün istifadə edilir. Çaqadan alınan «Befunqin» adlı ekstraktdan psorioz, ekzema və digər dəri xəstəliklərində, qastrit, ödyolu sistemi və qaraciyərin iltihabında təyin edilir. Bu preparatla müalicə olunan zaman südlü-bitkili yeməklərdən daha çox istifadə etmək və ət və yağlardan, konservlərdən, hisdə qurudulmuş ərzaqlardan, sous, şirə, ədviyyat və xuruşdan pəhriz olmaq lazımdır.
Dərinquyu yeraltı şəhəri
Dərinquyu yeraltı şəhəri — Türkiyənin Nevşəhər ilinin Dərinquyu bölgəsində yerləşən çoxqatlı yeraltı şəhər. 60 metrə yaxın dərinliyə malik olan bu yeraltı şəhər eyni anda 20000 insanın birgə yemək və su ilə təmin edə biləcək bir sığınacaqdır. Kapadokiyada bir neçə belə yeraltı şəhərin tapılmasına baxmayaraq bu Türkiyənin ən böyük yeraltı şəhəridir. thumb|Yeraltı şəhərin dəhlizlərindən biri
Tarixi
Türkiyə mədəniyyət nazirliyindən verilən məlumatlara görə şəhər b.e. VIII-VII əsrdə frigiyalılar tərəfindən Kapadokiyanın vulkanik süxurlarında inşa edilmişdir. Frigiya dili Roma dönəmində sıradan çıxdıqdan sonra bu ailəyə yaxın olan xristian yunanlar yeraltı şəhəri yunan əlyazıları və kilsələrlə genişlətdi.
Dərinquyu yeraltı şəhəri Bizans dövründə tam olaraq tamamlandı. Bizans-ərəb müharibələri dövründə (780-1180) bura müsəlman ərəblərin hücumlarından qorunmaq üçün çox istifadə edilirdi.
Bu şəhərlər XIV əsrdə Əmir Teymurun monqolların yürüşlərinə kimi yerli xristianlar tərəfindən istifadə edilmişdir.
Bölgə Osmanlı İmperiyasının əlinə keçdikdən sonra osmanlılardan qaçan bəzi kapadokiyalı yunanlar burada qaçqın kimi yaşamağa başladılar. 1923-cü ildə türklər və yunanlar arasındakı insan mübadiləsindən sonra bura tamamilə tərk edildi.
Tunel 1963-cü ildə yerli bir sakinin evinin divarının ardında sirli bir boşluq tapması ilə kəşf edilmişdir. Daha sonra arxeoloqlar digər bölmələri də aşkara çıxarmışdır.
Digər yeraltı şəhərlər
Nevşəhərdəki bir başqa yeraltı şəhər olan Qaymaqlı Dərinquyu yeraltı şəhərinə 8 km-lik bir tunellə birləşdirilmişdir.
Yeraltı şəhərlər nadir geoloji struktura malik ərazidə inşa edilmişdir. İndi turistik məkan kimi istifadə edilən bu yerlər bir vaxtı istilərdən sığınacaq kimi istifadə edildiyi güman edilir. Günümüzdə onlar tərk edilmişdir.
Kayseri və Nevşəhər arasında 200-ə yaxın ikiqatlı yeraltı şəhər tapılmıştır. Bunlardan 40-ı ən az üçqatlıdır.
Həmçinin bax
Qaymaqlı yeraltı şəhəri
Rusiya İmperator Ordusu
Rusiya İmperiyası Ordusu — 1721-ci ildən 1917-ci ilə qədər Rusiya imperiyasının təhlükəsizliyini təmin etmiş ordu.
İmperiya Ordusunun son veteranı olan əslən ukraynalı Mixail Kriçevski 2008-ci ildə vəfat etmişdir.
Cartoon Network HD (Türkiyə)
Cartoon Network HD (Türkiyə) — Türkiyə 28 yanvar 2010-cu ildə qurulmuşdur. Kanal loqosu Amerikanınkı olaraq qırmızı göy sarı rəng HD sözünün üstündədir. Kanal 16 oktyabr 2014 tarixində 16:9 ölçüsünə keçmiştir. 1 yanvar 2015 tarixində kanalın qoqosu və şüarı dəyişdi.
İmperatorluq Məscidi (Priştina)
İmperatorluq Məscidi (Xhamia e Mbretit, Царска џамија у Приштини)) — Kosovonun Priştina şəhərində yerləşən bir Osmanlı dövrünə aid Məsciddir. Fateh Sultan Mehmed tərəfindən 1461-ci ildə tikilmişdir.
Məscid 1990-cı ildə Serbiya Respublikası tərəfindən "Müstəsna Əhəmiyyətə Sahib Mədəniyyət Abidəsi" elan edilmişdir.
Tarixi
Avstriya-Türk müharibələri əsnasında, XVII əsrin sonunda, müvəqqəti olaraq bir Katolik kilsəsinə çevrilmişdir. Ən tanınmış Alban yazıçılardan biri olan Piyetro Boqdani, eyni zamanda Avstriyaya meyilli üsyançıların aktiv bir lideri də burada basdırılmışdır. Osmanlılar nəzarəti ələ keçirdikdən sonra, 1690-cı ildə Pyetro Boqdani'nin sümükləri Osmanlı əsgərləri tərəfindən məzardan çıxarılmış və küçəyə atılmışdır.
Güclü Partiya (Kosovo)
Güclü Partiya ( və ya PF) — Kosovoda yaranan satirik bir partiyadır. Partiya və 2013-cü ildə qurulmuşdur. Məqsədi "ictimai pullarını tərəfdarların mənfəəti üçün nəzarət etmə səlahiyyətinə" sahib olmaqdır.
Partiyanın cinsiyyət bərabərliyinə olan bağlılığının bir parçası olaraq, qarşıdakı seçkilərdə vəzifə edəcək namizədlərin 30%-dən çoxu kişidir. Partiya, Kosovoda yaşayan insanların yanında o biri dünyadan olanlarınsəs verməsinə tərəfdar olaraq, Kosovonun demokratik bir ölkə olmasını tərifləyən partiya, siyasi status-kvo-nu qorumağa çalışır. Partiya liderləri qrupun anket düzəldənlərin ölçdüyünə görə 120% ətrafında bir zəfər iddia edirdi.
Tarixi
Partiya, 2012-ci ilin Noyabr ayında qurulmasına baxmayaraq, 2013-ci ilin İyun ayının 20-də rəsmən qeydiyyatdan keçmişdir. İl Ruqova, Visar Arifah, Ilir Bayri və Aqon Hamza kimi bir qrup aktivist və sənətçi tərəfindən qurulmuşdur. Güclü Partiyanı siyasi partiya olaraq görən insanlar, media və xalqın marağını çəkən bəzi internet zarafat və protestləri ilə diqqət qazandı. Facebook və Twitter xaricindəki ilk ictimai görünüşü, 2013-ci ilin əvvəllərində Klan Kosovo kabel televiziyasında baş verdi
Aşıq Hüseyn Cavan
right|thumb|245px|[[Uti kəndi]]
Əliyev Hüseyn Mikayıl oğlu — şair, aşıq, 1948-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Azərbaycan Demokrat Partiyasının üzvü (1946), Azərbaycanın əməkdar mədəniyyət işçisi (1967)
Həyatı
Aşıq Hüseyn Cavan 1916-cı ildə Cənubi Azərbaycanın Qaradağ mahalının (hazırkı İranın Şərqi Azərbaycan ostanındakı Kəleybər şəhristanının Abışəhməd bəxşinin Seyidan dehistanındakı) Uti kəndində yoxsul ailədə doğulmuşdur.
Atasının vaxtsız vəfatından sonra anası Zöhrə bir yaşlı oğlu Hüseyni xilas etmək ümidi ilə Şimali Azərbaycana gətirmişdir. Onlar bir müddət Ağcabədinin Şərəfxanlı kəndində, sonra Dəliməmmədlidə yaşamışlar. 7 yaşından muzdurluq etmiş, qoyun-quzu otarmışdır. 1927-ci ildə Göyçəli Aşıq Ələsgərin qardaşı oğlu Aşıq Musanın şagirdi olmuşdur (1927–1935).
Bu sənətin sirlərini, şifahi xalq ədəbiyyatını dərindən öyrənmiş, toy-düyünlərdə, el şənliklərində çıxış etmişdir. 1934-cü ildən arabir şeir yazsa da, poetik yaradıcılığa əsasən 1940-cı ildən başlamışdır. Onun ilk şerləri: "Gül Azərbaycan", "Oyan, vətəndaşım", "Ana vətən", "Oktyabr" və s. Təbrizdə "Vətən yolunda" qəzetində dərc olunmuşdur. 1938-ci ilin iyulunda Cənubi Azərbaycana köçüb Təbrizdə yaşamışdır. Milli-demokratik hərəkat təlatümə gəldiyi zaman səngərdən-səngərə gəzmiş, sazı və sözü ilə fədailəri qələbəyə ruhlandırmışdır. Milli hökumət onu "21 Azər" medalı ilə təltif etmişdir. 1946-cı ilin martında Təbrizdə dövlət dram teatrı təşkil olunarkən o, direktor müavini vəzifəsində çalışmış, inqilabi ruhlu nəğmələri ilə çıxış etmişdir. Burada aşıqlar ansamblı yaratmışdır. Azərbaycan Demokrat Firqəsi və milli hökumət ona xalq artisti fəxri adını vermişdir.
1946-cı ildə M. Maqomayev adına Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasında solist işləmişdir. Sonra Goranboy rayonunun Əzizbəyov (indiki Kəhrizli) kəndində yaşamışdır (1948-ci ildən). Ümumittifaq xalq yaradıcılıq evinin tədbirlərində dəfələrlə iştirak etmiş, Böyük teatrda çıxışı hərarətlə qarşılanmışdır. Respublika özfəaliyyət incəsənət festivalının laureatı olmuş, birinci dərəcəli diplom almışdır (1953).
Moskvada Azərbaycan ədəbiyyatı və incəsənəti ongünlüyündə aşıqlar dəstəsinin bədii rəhbəri olmuşdur. "Şərəf nişanı" ordeni və fəxri mükafatlarla təltif edilmişdir.
Lonqthan Beynəlxalq Hava Limanı
thumb|250px|Hoşimindən şimal-şərqə uzanan yeni avtomobil yolu şəhər mərkəzini yeni tikilən Lonqthan hava limanı ilə birləşdirəcək. [[Bitexco qülləsi|Bitexco qülləsindən Thuthyem tunelinin və avtomobil yolunun görünüşü]] Lonqthan Hava Limanı —  — Lonqthan rayonunda (Donqnay əyaləti) Hoşimin şəhərindən 40 km. şimal-şərqdə yerləşəcək beynəlxalq hava limanı.
Hava limanının tikintisinə 2015-ci ilin ortalarında başlanması planlaşdırılır. Liman illik 100 milyon sərnişini qəbul etmək imkanlarına malik olacaq.
Aşıq Hüseyn Cavan
Yaradıcılığı
Aşıq şerinin bütün növlərində yazan aşıq Cavan əsasən gəraylı və qoşmalara üstünlük vermiş, Güney Azərbaycanın gözəlliklərini, qəhrəmanlarını öz şeirlərində vəsf etmişdir:
Gözlərim vətəni qəmli görəndə. Dərdim təzələndi, xəyala düşdüm. Xalqın naləsindən, xalqın ahından, Alışdım odlara, bu hala düşdüm.
Cəlladlar əlində dağılır vətən, Ayrılır analar körpələrindən, Elin naləsini eşitdikcə mən, Dolandım, mahaldan mahala düşdüm.
Təbriz bir anadır, sən də oğlusan, El bilir, ürəkdən ona bağlısan, Oğlun Səttarxandan sinə dağlısan, Onunçün ağarıb başın Qaradağ.
Aşurbəyovun evi
Haqqında
Aşurbəyovun evi Qoqol, 28, Tserkovnıy küçəsinin tini, 148 və Kamenistaya, 189 küçələrində yerləşir. Bina 1904-cü ildə Teymur bəy Aşurbəyovun sifarişi ilə İ. Qoslavski tərəfindən tikilib. Şəhərin mərkəzi məhəllələrinin birində yerləşən bina üç mərtəbəlidir və kvadrat sahəyə malikdir. Qoqol və Kamenistaya küçələri tərəfə olan otaqlar ikisıralıdır. Tserkovnaya küçəsinə baxan kürsü və düzbucaq həyət sahəsində olan bütün tikili birsıralı və yığcamdır. Pilləkənlər qarşılıqlı perpendikulyar oxla yerləşiblər, giriş və arxa pilləkənlər əsas divarların strukturunda məsul pozisiya tuturlar. Qismən təcrid olunmuş dolayı qalereya mövcuddur. Binanın küncləri 45° kəsilib, otaqlar genişdir. Mərtəbələrdə balkon var, künclər isə açıq erker üslubludurlar.
Aşıq Hüseyn Cavan
Yaradıcılığı
Hüseyn Cavan Güney Azərbaycanda olduğu kimi Şimali Azərbaycanda da sevilir. Həm o taylı, həm bu taylı Azərbaycanın bir çox aşıqları onun təsiri ilə şeirlər yazmışlar.
Aşurbəyovun evi
Haqqında
Binanın fasadında isə "T. A. A. "- Teymur bəy və Aslan bəy Aşurbəyovlar- adlı tuğra var idi. Bala bəy binanın o vaxtkı Tserkovnıy və Kamenistaya küçələri tərəfə açılan ön qapıların üzərində naxışlar etmək üçün Bakının məşhur nəqqaşını dəvət edir. Təəssüf ki, bu işləmələrin yalnız bir hissəsi – "Oazis" rəsmi – bugünkü günə gəlib çıxa bilib.
Aşıq Hüseyn Cavan
Yaradıcılığı
İranda Pişəvəri hökuməti (Azərbaycan Demokrat Firqəsi) məğlub olandan sonra Azərbaycan SSRinə gələn Cavanın burada bir çox şeir və qoşmaları məşhur olmuş, bundan başqa aşıq üç xalq dastanı qoşmuşdur.
Aşurbəyovun evi
Tarixi
Binanı Teymur bəy Aşurbəyov öz oğlu Bala bəy Aşurbəyov üçün toy hədiyyəsi kimi tikdirib. Binanın birinci mərtəbəsində onların öz şirkətlərinin ofisi və gürcü şahzadəsi Dadianinin mənzili yerləşirdi. İkinci mərtəbədə isə Bala bəy öz ailəsi ilə birlikdə, üçüncü mərtəbədə isə Bala bəyin valideynləri qardaşı Əli bəy ilə birlikdə yaşayırdılar.
1918-ci ildə baş vermiş Mart qırğınları zamanı ailə Sabunçuda gizlənməyə məcbur olur. Evi daşnaklardan qoruyan isə Aşurbəyovların qızlarının fransız baxıcısı madmazel Qreylo olur. Bu evdə doğulmuş tarixçi alim Sara Aşurbəylinin xatirələrinə görə fransız baxıcı evin qapısına Fransa bayrağı asıb və özünü də Fransa təbəəsi kimi göstərərk evin böyük bir qisminin dağıdılmasının qarşısını alıb, lakin evin digər hissəsində basqın edən daşnaklar Əli bəyin mənzilini tamamilə talayıb apara bilmədiklərini isə qırıblar. Bu qırğınlar zamanı evin dəbdəbəli 4 metrlik güzgüləri, gözəl fiqurlu oboyları və əsas qapının divar rəsmləri məhv olur. Aşurbəyovlar evə ancaq Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti qurulduqdan sonra qayıda bilirlər.
1920-ci ildə aprel işğalından sonra Aşurbəyovların da evi müsadirə olunur. Bala bəy Aşurbəyov öz ailəsi ilə birlikdə İstanbula köçür və 1925-ci ilə qədər orda yaşayır. 1925-ci ildə təqiblərin bitdiyinə inanan o ailəsi ilə birlikdə geri Bakıya dönür. 1937-ci ildə isə Stalin repressiyasının qurbanı olaraq güllələnir.
Polonez RYAS
thumb|300px Polonez 300 mm kalibrli Belarus istehsalı reaktiv yaylım atəş sistemidir.
Xarakteristikası
Bir döyüş maşınında 8 raket olur. Bu kompleks düşmənin əməliyyat düzülüşünün bütün dərinliyində onun nüvə və kimyəvi hücum vasitələrinə, kəşfiyyat-zərbə sistemlərinin yerüstü elementlərinə, qoşunların əsas qruplaşmalarına, bazalarda yerləşən aviasiyasına, hava hücumundan müdafiə vasitələrinə və obyektlərinə, idarəetmə məntəqələrinə, radioelektron vasitələrinə, arxa cəbhə və digər obyektlərinə zərbə vurulması üçündür. Bundan başqa, kompleks vasitəsilə dənizsahili istiqamətlərdə düşmən donanmasının yerləşmə məntəqələri dağıdılır və onun döyüş gəmiləri məhv edilir.
“Polonez”in istehsalına 2014-cü ildə başlanıb. Bir maşın üzərində döyüşə hazır 8 raket var. “Polonez”-in bir maşını raketlərlə eyni zamanda səkkiz hədəfə dəqiq zərbə endirməyə imkan verir. Maksimal məsafədə koordinatdan sapma 30 metrdən çox deyil. Dəqiq Elektromexanika Zavodunda hazırlanmış raketin atış məsafəsi 280 km təşkil edir. 300 mm çaplı raket 480 kq çəkidə döyüş başlığına malikdir. Ümumilikdə “Polonez” raket kompleksi Belarus Ordusunda “Uraqan” (220 mm) və “Smerç” (300 mm) raketlərini əvəz etməyə hazırlanıb. Kompleksin Çinin köməyi ilə yaradıldığı bildirilir. RS30 düşmənin açıq sahədə, sığınacaqlarda, zirehli və zirehsiz texnika, artilleriya, raket sistemləri və hava hücumundan müdafiə vasitələrinin məhv edilməsi üçün nəzərdə tutulub.
Polonez”in daha bir üstünlüyü ondan ibarətdir ki, o, çətin keçilən ərazilər üçün nəzərdə tutulmuş MZKT-7930 “Astroloq” adlı təkərli şassi üzərində quraşdırılır. Bu səbəbdən, “Polonez”in mürəkkəb relyefli dağlıq ərazilərdə tətbiq edilməsi heç bir çətinlik yaratmır.