cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ceyms Din
Ölümü
1954-cü ildən etibarən Ceyms avtomobil yarışları ilə maraqlanmağa başladı. 1955-ci ildə "Nəhəng" filminin çəkilişləri zamanı Din gümüşü rəngdə Porşe 550 Spyayder adlı maşın aldı. Aktyor bu maşınla Kaliforniyada keçiriləcək maşın yarışlarında iştirak etməyi planlaşdırırdı. Din maşınını dəlicəsinə sevirdi və ona "Balaca əclaf" adı qoymuşdu. Ceyms 30 sentyabr 1955-ci ildə Kaliforniyada Porşe ilə etdiyi qəza nəticəsində vəfat etmişdir. Avtomobil qəzasının baş verdiyi yerin adı Ceymsin xatirəsinə "James Dean Memorial Junction" olaraq dəyişdirilmişdir.
Hələ karyerasının başlanğıcında olmasına baxmayaraq, bir əfsanəyə çevrilmiş və bir çox sənətçiyə ilham qaynağı olmuşdur. Ron Martinettinin yazdığı "The James Dean’s Story" (Ceyms Dinin hekayəsi) adlı kitabda biseksual olduğu iddiaları böyük əks-səda doğurmuşdu. Lou Rid, Hilari Daff, Lady Gaga və Fil Ouks, Teylor Svift, Lana Del Rey, Adam Lambert, Halsey, Eagles kimi müğənnilər onun xatirəsinə mahnılar yazmışdırlar.
Tunel (film, 2005)
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Eşmun məbədi
Eşmun məbədi — Finikiya şəfa allahı Eşuma həsr olunmuş qədim ibadət yeri.
Bu məbəd Livanın cənub-qərbində Sidon şəhərinin 2 km şimal-şərqində Avali çayının yaxınlığında yerləşir. Olduğu yer E.ə. VII əsrdən eramızın VIII əsrinədək işğal altında olub. Halbuki, şəhərin nüfuzunu bərpa etmək məqsədilə Əhəməni dövründə Sidon kralı II Eşmunazar tərəfindən inşa olunmuş məbəd kompleksi sonrakı illərdə bir neçə Finikiya hökmdarı tərəfindən genişləndirilmişdir.
Caner Ərkin
Caner Ərkin — sol cinahda çıxış edən türk futbolçu.
MOİK Moskva
thumb|"MOİK"-də oynayarkən|left|170px Caner Ərkin 7-si UEFA Çempionlar Liqası oyunu olmaqla "MOİK" Moskva formasını 33-də geymişdir, iki dəfə Rusiya kubokunun qalibi olmuşdur.
Qalatasaray
Caner Ərkin 31 avqust 2009-cu ildə "Qalatasaray" klubuna 1 illiyinə icarəyə verilmişdir. Məşqlərdəki performansı ilə ilk 11-ə girməyi bacarmışdır. Məşqlərin birində Arda Turan ilə dava etməsi komandadan ayrılmasına səbəb olmuşdur.
Fənərbaxça
30 iyun 2010-cu ildə Caner "Fənərbaxça" ilə 4 illik müqavilə imzalamışdır. "Fənərbaxça" ilə Caner iki dəfə Türkiyə çempionu, iki dəfə Türkiyə kubokunun və 1 dəfə Türkiyə Super kubokunun qalibi olmuşdur. 16 may 2012-ci ildə "Bursaspor"la keçirilən Türkiyə kuboku finalında 2-ci dəqiqədə qol ataraq komandasını hesabda önə keçirmişdir. Oyunu 4:0-lıq qələbə ilə tamamlayan "Fənərbaxça" 29 il sonra Türkiyə kubokunu qazanmışdır.
2012–13 mövsümündə Miroslav Stohun performansındakı düşüşündən sonra ilk 11-likdə yer alan Caner Ərkin sərgilədiyi oyun ilə özünü sübut etmişdir. 12-ci turda "Əskişəhərspor"la oyunda Veysəl Sarı ilə danışığında "lan" sözünü istifadə etdiyi iddia edilmiş və oyundan ixrac edilmişdir. Oyundan sonra Caner bu iddianı rədd etmişdir. Eyni zamanda həmin ifadənin Veysəl Sarı tərəfindən istifadə edildiyini bildirmişdir.
11 aprel 2013-cü ildə UEFA Avropa Liqasının ¼ final oyununun ikinci qarşılaşmasında "Latsio"ya qarşı vacib qol atmış və oyun 1:1 bitmişdir. Beləliklə, "Fənərbaxça" tarixində ilk dəfə UEFA Avropa Liqasının yarımfinalına çıxmışdır.
2013–14 mövsümündə baş məşqçi Ərsun Yanal tərəfindən müdafiənin sol cinahında oynadılmağa başlandı və ilk 11-likdə yerini qorumuşdur. Mövsümün ilk yarısında 14 məhsuldar ötürmə vermiş və 3 qol vurmuşdur. 17-ci turda "Fənərbaxça"nın 5:1 qələbəsi ilə bitən oyunda vurduğu qol həfətnin qolu seçilmişdir. 2013–14 mövsmündə "Fənərbaxça"nın Türkiyə çempionu olmasında böyük əməyi olmuşdur.
Beşiktaş
2016-cı ildə Beşiktaşa transfer olmuşdur. Fənərbaxçalı tərəfdarlar tərəfindən tənqid olunmuşdur.
Milli komanda
İlk olaraq 22 dekabr 2004-cü ildə Abdullah Avcı tərəfindən Türkiyə U-17 komandasına dəvət edilmiş, həmin gün oyuna çıxmış və qol vurmuşdur. Türkiyənin U-17, U-18, U-19, U-21, əsas komandalarında oynamışdır. 2005-ci ildə U-17 ilə yanaşı U-18 və U-19 forması da geyinmişdir. 2006-cı ildə U-21 komandasında oynamışdır. 2006-cı ildə isə ilk dəfə Türkiyə milli futbol komandasının formasını geyinmişdir. Bu oyun 2006-cı ilin 26 mayında keçirilmiş Türkiyə-Qana oyunu olmuşdur. Gənc milli komandalarda 43 oyuna 12 qol atmışdır. 2005-ci ildə U-17 FİFA Dünya kubokunda 4-cü yeri tutmuşdur.
Türkiyə milli futbol komandasında ilk qolunu Ukraynaya atmışdır.
Komanda
Türkiyə U-17
MOİK
Fənərbaxça
28 mart
1901–cari
thumb|[[Anar Nağılbaz]]
1601–1900
thumb|[[Modest Musorqski]]
Zaglossus
(Zaglossus) — fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Məmmədpaşa Quluzadə
Məmmədpaşa Piri oğlu Quluzadə (5 sentyabr 1914 – 28 fevral 1994) — texnika elmləri doktoru (1959), professor, Azərbaycan SSR EA-nın həqiqi üzvü (1972), Azərbaycan SSR əməkdar mühəndisi (1965), SSRİ-nin fəxri neftçisi (1971), Azərbaycan SSR əməkdar elm və texnika xadimi (1971), Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı laureatı (1972), "Qırmızı Əmək Bayrağı" (1967), "Lenin" (1984) və II dərəcəli Vətən müharibəsi (1985) ordenləri laureatı.
Həyatı
Quluzadə Məmmədpaşa Piri oğlu Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1938-ci ildə "Neft və qaz quyularının qazılması" ixtisası üzrə AzSİ-nun neft-mədən fakültəsini fərqlənmə ilə bitirərək, 1941-ci ilə qədər "Əzizbəyovneft" trestinin neft mədənlərində texnik, qazıma ustası, mühəndis və böyük mühəndis vəzifələrində çalışmışdır. Böyük Vətən Müharibəsi iştirakçısıdır. 1946-1949-cu illərdə AzSİ-nun aspirantı olub. 1949-cu ildə namizədlik dissertasiyası müdafiə edib. 1949-1961-ci illərdə AzNKİ-da assistent, dosent, professor, 1961-ci ildən həyatının sonuna qədər isə "Neft və qaz quyularının qazılması" kafedrasının rəhbəri, rektorun məsləhətçisi olmuşdur. 1951-1964-cü illərdə bu institutun elmi işlər üzrə prorektor olub. 1960-cı ildə "Maili quyuların turbin üsulu ilə qazılması" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə edib. 1968-ci ildə Quluzadə M.P. Azərbaycan EA-nın müxbir üzvü, 1972-ci ildə isə həqiqi üzvü seçilmişdir.
Elmi fəaliyyəti
Quluzadə M.P. görkəmli alim, maili quyuların qazılması texnologiyasının əsasını qoyanlardan və turbin üsulu ilə qazıma məktəbinin yaradıcılarından biridir.
Elmi tədqiqatların sahəsi: maili və çox dərin quyuların qazılmasında problemlərin tədqiqi; quyunun gövdəsinin idarə olunması; maili quyuların qazılmasının əsas prinsiplərinin işlənilməsi. "Neft Daşları", "Qum adası", "Sanqaçal-Duvannı-dəniz", "Bulla-dəniz", "Makarov b." və b. yataqlarda, bilavasitə onun rəhbərliyi altında maili quyular qazılmışdır.
Quluzadə M.P. 220-dən artıq elmi məqalənin və bir sıra monoqrafiyaların, 4 dərs vəsaitinin müəllifidir. İxtiralara görə 15 müəlliflik şəhadətnaməsi alıb. 10 elmlər doktoru və 45 elmlər namizədi hazırlayıb. Quluzadə M.P. uzun illər ərzində SSRİ Nazirlər Sovetinin dərin neft və qaz quyularının təkmilləşdirilməsi üzrə elmi texniki komissiyasının, SSRİ neftçıxarma sənayesi nazirliyinin elmi-texniki şurasının, SSRİ AAK-nın Ekspert Şurasının, Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasının elmi-redaksiya şurasının üzvü olub.
Quluzadə M.P. Azərbaycan Dövlət mükafatı laureatı, "Azərbaycanın əməkdar mühəndisi", "Azərbaycanın əməkdar elm və texnika xadimi", "SSRİ fəxri neftçisi" adlarına layiq görülmüşdür. Lenin, Qırmızı Əmək Bayrağı ordenləri və medallarla təltif olunub.
Dərbəndin tarixi coğrafiyası (XIII-XIV əsrlər)
Dərbəndin tarixi coğrafiyası (XIII-XIV əsrlər) - XIII-XIV əsrlərdə Qafqazda cərəyan edən siyasi hadisələrdə Azərbaycanın ən mühüm strateji əhəmiyyətli mərkəzlərindən biri. Şimaldan cənuba, cənubdan şimala istiqamətlənən yürüşlərin qarşısında sipər rolu oynayan istehkam. İki monqol ulusu arasında sərhəd məntəqəsi.
Dərbəndin strateji və coğrafi mövqeyi
alt=Dəmirqapı Dərbənd|thumb|527x527px|Dəmirqapı Dərbənd Azərbaycanın Dərbənd şəhərinin yerləşdiyi coğrafi ərazi, strateji mövqe-bir tərəfdən uca dağlarla, digər tərəfdən Xəzər dənizi ilə əhatələnən keçid məntəqəsi olması onun daima diqqət mərkəzində qalmasına səbəb olub. Əbəs yerə şəhər "Dərbənd", yəni "Bağlı qapı", həmçinin "Dəmir qapı", "Bab əl-əbvab" və s. adlandırılmır. Tarixən olduğu kimi, Dərbənd XIII-XIV əsrlərdə də şimaldan cənuba, cənubdan şimala istiqamətlənən yürüşlərin qarşısında sipər rolu oynayan istehkam idi. Bir çoxları şəhərin möhkəmliyini, alınmaz olduğunu bilərək, ondan yan ötməyi daha üstün tutmuşlar.
Əlverişli strateji mövqeyə malik Dərbəndin XIII-XIV əsrlərdə, başqa sözlə monqol ağalığı dövründə Monqol imperiyasının hansı ulusuna - Cuçi və Tuli nəslinə, yəni qızılordalılara və ya hülakulara məxsus olduğu tarixi ədəbiyyatda müəyyən fikir ayrılığına səbəb olmuşdur. Bunun əsas səbəbi şəhərin iki monqol ulusu arasında sərhəd məntəqəsi təşkil etməsidir. Odur ki, şəhər daima uluslar arasında gedən müharibələrin meydanına çevrilmiş, əldən-ələ keçmiş və tədqiqatçılar arasındakı fikir ayrılığı da bundan meydana gəlmişdir.
Mənbələrdə "Dərbəndə kimi" probleminin qoyuluşu
Digər ərəb coğrafiyaşünas və tarixçilərin əsərində isə Dərbəndlə bağlı belə məlumat verilirdi:
Dərbəndin Hülakulara və ya Qızıl Ordaya məxsus olduğunu müəyyənləşdirməyə imkan verən faktlardan biri, 1335-ci ildə tərəflər arasında baş vermiş müharibə ilə əlaqədar şərh olunan məlumat diqqəti daha çox cəlb edir. Həmdullah Qəzvini yazır ki, Özbəyin qoşunundan bir dəstə Kür çayı sahilində "güclü hücumaməruz qaldığından dağılmağa başladı və bütün əmlakını və sursatını təcili atıb qaçdı... Onlar bacardıqları kimi özlərini Dərbəndə çatdırdılar və oradan öz ölkələrinə getdilər və dedilər: Biz böyük əziyyət çəkdik". Hafiz Əbru isə bu hadisə ilə bağlı məlumatını bildirir ki, həmin dəstə "bacardıqları kimi özlərini Dərbəndin o tərəfinə atdılar və öz mülklərinə gedib dedilər..." . hər iki müəllifin məlumatında "be mülk-e xod saxte" ibarəsi işlənilmişdir. Məsələ bundadır ki, bu ibarənin mənası tədqiqatçılar tərəfindən müxtəlif şəkildə izah olunmur: V.Q.Tizenqauzen onu "öz səltənətinə qane olaraq" kimi tərcümə edir. Bəziləri onu saxta məlikə" kimi tərcümə etməyi düzgün hesab edir. Əslində həmin ibarənin məhz "öz mülklərinə gedib" kimi tərcüməsi daha doğru və həmin dövrdə cərəyan edən hadisələrin bacardıqları kimi özlərini Dərbəndə çatdırıb, oradan öz ölkələrinə, Hafiz Əbrunun aydın şəkildə yazdığı kimi, "Dərbəndin o tərəfinə atmışlar". Bura isə onların "öz mülkləri"dir.
İlk mənbələrdən əxz olunmuş faktları xronoloji ardıcıllıqla ümumiləşdirsək aşağıdakı mənzərənin şahidi olarıq: Dərbəndin XIII-XIV əsrlərdə Azərbaycanla bağlılığını nəzərə çatdıran digər faktlar da mövcuddur. Məsələn, dövrün mənbələrində Dərbənd əksər hallarda, "Şirvan Dərbəndi" ("Dərbənd-e Şirvan"), "Bakı Dərbəndi" (Dərbənd-e Baku" ) adlandırılır. Tək-tək hallarda "Xəzər Dərbəndi", "Dəmir qapı Dərbəndi", "Qıpçaq Dərbəndi" adlarına rast gəlinsə də, "Qızıl Orda Dərbəndi" adına təsadüf olunmur.
Bütün sadalanan faktlar belə qənaətə gəlməyə əsas verir ki, Dərbəndin XIII-XIV əsrlərdə heç də bəzilərinin qeyd etdikləri kimi, əksər vaxtlarda qızılordalılara məxsus olmamış, əksinə, tək-tək hallarda istisna olmaqla, Şirvanın, deməli Azərbaycanın tərkibində olmuşdur. Qızıl Orda xanlarının yürüşləri dövründə şəhər müvəqqəti tutulsa da, tezliklə azad olunmuş (məsələn, 1265-ci ildə) və yenidən Şirvana qatılmışdır.
Senecio rutaceus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
İstinadlar
Senecio rutaceus Senecio rutaceus Senecio rutaceus
Avstraliya yexidnası
Avstraliya yexidnası (Tachyglossus aculeatus) — məməlilərin sinfinin birdəliklilər dəstəsinin yexidnalar fəsiləsinə aid yeganə növ.
Bəzən onun Tasmaniya yexidnası (Tachyglossus setosus) yarımnövünü də ayrıca növ kimi ayırırlar. thumb|left|300px|Tachyglossus aculeatus Çarlz Darvin deyir:"Bu canlıların vətəni Avrasiyadır. Lakin onlar növarası mübarizədə məğlub olmuş və Avstraliyaya sıxışdırılmışlar.
Məhəmməd bəy Evoğlu
Məhəmməd bəy Evoğlu XVI yüzil, şair, xəttat, qorçu
Həyatı
Məhəmməd bəy Xoy vilayətinin Evoğlu nahiyəsində anadan olmuşdu. Mükəmməl mədrəsə təhsili almışdı. I Şah Təhmasib səfəvinin oğlu Həmzə mirzənin qorçuları cərgəsində idi. Şahzadənin Xoy ermənisi Dəllək Xudaverdi tərəfindən öldürülməsi bir ara onu gözdən salmışdı. O, gözəl xəttat idi. Qızıl suyu, lacivərd rənglərlə yazardı. Həm də xoştəb şair idi. Fars və türk dillərində könüloxşayan şeirlər deyərdi.
Dəfnəyarpaq qovaq
Ümumi yayılması
Növün arealı Qərbi və Şərqi Sibiri, Qazaxıstanı, Monqoliyanı, Çinin şimal rayonlarını əhatə edir. Mədəni şəraitdə Rusiyada yayılmışdır.
Altair 8800
Altair 8800 Intel şirkətinin 8-mərtəbəli 8080 mikroprosesoru və 256 bayt həcmi olan operativ yaddaşla təchiz edilmiş kompüter. 1975-ci ildə Nyu-Meksiko ştatından olan Micro Instrumentation and Telemetry Systems (MITS) firmasında istehsal edilib. Bu kompüterdə giriş qabaq paneldə yerləşdirilmiş dəyişdirici açarlar, çıxış isə işıq-diod indikatorları vasitəsilə həyata keçirilirdi. Qısa müddət mövcüdluğuna baxmayaraq Altair ilk uğurlu “fərdi” kompüter hesab olunur. Altair üçün ilk proqramlaşdırma dili Bill Geyts tərəfindən hazırlanmış Altair BASIC olmuşdur. Altair sözü ərəb dilində “quş” anlamını verən ريطلا sözündəndir. Qartal bürcünün ən parlaq ulduzu olan Altair səmada parlaqlığına görə 12-ci ulduzdur.
Dəfnəyarpaq qovaq
Botaniki təsviri
Hündürülüyü 10-20 (25) m, çadırvari çətirli ağacdır. Zoğları və cavan budaqları sarı və ya sarımtıl-qonur, üç uzunsov qanadvari buğumludur. Yaşlı ağaclarda gövdənin aşağı hissəsində dərin yarıqlı, tünd bozdur; yaşlı budaqlarda yaşılımtıl-qonur, hamardır. Tumurcuqları uzunsov-yumurtavari, iti, uzunluğu 1-2 sm, yapışqanlıdır. Yarpaqları bünövrəsində yumru, ucunda biz, kənarları xırda dişli, zoğlarda yarpaq ayası ensiz, lansetvari; budaqlarda-yumurtavari və ya uzunsov, uzunluğu 6-15 sm, eni 2-7 sm-dir. Saplaqların uzunluğu 6 sm-dir, silindrik, üstü çıxıntılıdır. Yalançı zoğları tez tökülən, yumurtavari-lansetvari, bizdir. Sırğaları sıx deyil; çiçək altlıqları kəsikli, çılpaq, yumurtavari və ya yumru, uzunluğu 3–5 mm-dir. Erkəkcikləri 60-65; tozluqları al-qırmızı; yumurtalığın uzunluğu 6 sm-dir, oyuqlu-çılpaqdır. Çiçəkləmə aprel ayının axırı və ya may ayında olur. İyun-iyul ayında meyvə verir.
Azərbaycan Arxeologiyası (jurnal)
"Azərbaycan Arxeologiyası" jurnalı — 1999-cu ildə Xəzər Universitetinin rektoru, professor Hamlet İsaxanlı tərəfindən təsis edilmişdir. Jurnalın baş redaktoru tarix elmləri doktoru, professor Qüdrət İsmayılzadədir. Keçən müddətdə jurnalın 12 sayı çapdan çıxmışdır.
Altair 8800
thumb|Altair 8800
Azərbaycan Arxeologiyası (jurnal)
"Azərbaycan Arxeologiyası" jurnalının əsas vəzifəsi Azərbaycanda arxeologiya elminin yaranma və inkişaf tarixini, nailiyyətlərini və prespektivlərini işıqlandırmağa yönəldilsə də əhatə dairəsi və istiqamətləri daha geniş və çoxsahəlidir. Jurnalın "Tədqiqatlar", "Maraqlı tapıntılar", "Elm tarixi", "Böyük arxeoloji kəşflər" və digər bölmələrində Azərbaycan və dünya arxeologiyasının mühüm problemləri və yenilikləri daim diqqət mərkəzindədir. Dünya arxeologiyasının tanınmış karifeylərinin böyük elmə əhəmiyyət kəsb edən məqalələrinin jurnalda vaxtaşırı çapı "Azərbaycan Arxeologiyasi" jurnalının yüksək elmi nəzəri istiqamətini müəyyən edən xüsusiyyətlərdəndir. Bu baxımdan dünya şöhrətli arxeoloq-alimlər Burxard Brentes, V.M. Masson, V.İ. Sarianidi, R.M. Munçayev və başqalarını jurnalın ayrı-ayrı saylarında çap olunan məqalələri buna əyani misaldır. Dünyanı bürüyən qloballaşma prosesi şəraitində mədəni irsimizin tarixi köklərinin üzə çıxarılması, qorunub saxlanılması və təbliği məsələləri də "Azərbaycan Arxeologiyası" jurnalının diqqət mərkəzində duran məsələlərdəndir. Bununla əlaqədar jurnalın "İşğal olunmuş abidələr" bölməsi ümdə  əhəmiyyət kəsb edir. Məsələ ilə bağlı "Azərbaycan Arxeologiyası" jurnalının hər bir sayında düşmən əlində olan abidələr haqqında geniş ictimaiyyətə xəbərdarlıq prinsiplərinə əsaslanan önəmli məlumatlar  verilir. Jurnalın əməli əhəmiyyətə malik bölmələrindən biri də "Tələbələrə kömək" başlığı altındadır. Həmin bölmənin əsas məzmununu gənc nəsildə Azərbaycan və dünya arxeologiyasının qaranlıq məsələləri haqqında geniş təsəvvür yaratmaq amalı təşkil edir.
"Azərbaycan Arxeologiyası" jurnalında çap olunan yazılar təkcə elmi mütəxəssislər üçün yox, geniş elmi ictimaiyyət üçün nəzərdə tutulmuşdur. Hər bir elmi məqalə üçün rus və ingilis dilllərində xüsusi xülasələr verilir.
Dəfnəyarpaq qovaq
Ekologiyası
Çay vadilərində, çınqıllı, qumlu yerlərdə, yamaclarda bitir. Qışa davamlıdır.
Azərbaycanda yayılması
Naxçıvan MR-da rast gəlinir.
İstifadəsi
Avtomobil, dəmir yolları ətrafının yaşıllaşdırmasında tək əkinlərdə istifadə edilir.
Raiq Hacılı
Raiq Hacılı (13 aprel 1948, Naxçıvan şəhəri, Azərbaycan SSR) - azərbaycanlı alim, kimya elmləri doktoru, professor.
Həyatı
Raiq Əli oğlu Hacılı 13 aprel 1940-cı ildə Naxçıvan şəhərində anadan olmuşdur. O, 1957-ci ildə Naxçıvan şəhəri 1 saylı orta məktəbi, 1963-cü ildə isə Azərbaycan Pedoqoji İnstitutunun (indiki Azərbaycan Dövlət Pedoqoji Universiteti) kimya-biologiya fakültəsini bitirmişdir. R.Ə.Hacılı 1963-1965-ci illərdə Naxçıvan zonal təcrübə stansiyasında kiçik elmi işçi və laboratoriya müdiri vəzifələrində işləmiş, 1966-1968-ci illərdə isə Naxçıvan Kənd Təsərrüfatı Texnikumunda kimya müəllimi kimi fəaliyyət göstərmişdir. O, 1968-1971-ci illərdə Azərbaycan Elmlər Akademiyası Polimer Materialları İnstitutunda əyani aspiranturada təhsil aldıqdan sonra orada kiçik və böyük elmi işçi vəzifələrində çalışmışdır. R.Ə.Hacılı 1973-cü ildə fəlsəfə doktoru, 1995-ci ildə isə elmlər doktorluqu dissertasiyalarını müdafiə etmişdir. 2005-ci ildə ona professor adı verilmişdir. Onun rəhbərlik etiyi “Heterotsiklik birləşmələr” laboratoriyası Polimer Materialları İnstitutunun yeni quruluşunda 1984-1991-ci illərdə fəaliyyət göstərən “Bioloji fəal birləşmələrin sintezi” laboratoriyasının adının dəyişdirilməsi əsaında yaradılmışdır.
Elmi fəaliyyəti
R.Ə.Hacılının elmi istiqaməti təbii fizioloji fəal heterotsiklik birləşmələrin struktur analoqlarının alınmasının effektli üsullarının işlənməsinə, sintez olunmuş birləşmələrin məqsədyönlü çevrilmələrinin aparılmasına, tədqiq olunan reaksiyaların qanunauyğunluqlarının öyrənilməsinə və tətbiq üçün tövsiyənin verilməsinə həsr olunmuşdur.
4-Halogen- və 3,4-dihalogen-2-buten-1-onlar əsasında pirrolun, izoksazolun, pirazolun, nikotin turşusunun, pirimidinin və s. törəmələrinin alınmasının ümumi prinsipi öyrənilmişdir. Molekulunda müxtəlif funksional, farmakofor qrupları və xiral fraqmenti saxlayan heterotsiklik birləşmələrin alınmasının ikimərhələli üsulları işlənmiş və sintez olunmuş heterotsiklik birləşmələrin məqsədyönlü çevrilmələri aparılmışdır.
Sintez olunmuş heterotsiklik birləşmələrin funksional törəmələrinin N- və O-tərkibli müxtəlif nukleofil reagentlərlə məqsədyönlü çevrilmələri aparılmış, onların yeni, ədəbiyyatda məlum olmayan törəmələri sintez olunmuş və bəzilərinin bioloji fəallıqları, həmçinin bioloji fəallıqla quruluş arasındakı qarşılıqlı əlaqə öyrənilmişdir. Müəyyən olunmuşdur ki, sintez olunmuş birləşmələr adaptogen, hipotenziv, antihipoksik, antikoaqulyant, antimikrob, sedativ, neyrotrop və s. fəallıq göstərirlər.
Sintez olunmuş 2,6-dimetil-4-morfolinometilnikotin turşusunun etil efirinin yüksək antikoaqulyant, antihipoksik fəallıq göstərməsini və az zəhərli omasını nəzərə alaraq Azərbaycan Tibb Universitetində maddənin bərk dispers dərman forması hazırlanmışdır. Farmakoloji tədqiqatlar nəticəsində müəyyən olunmuşdur ki, dərman forması antihipoksik və antikoaqulyant fəallıq göstərməklə praktiki olaraq zəhərli deyildir (LD50 = 650 mq/kq).
O, 5 kimya üzrə fəsəfə doktorunun elmi rəhbəri və 1 elmlər doktoru dissertasiyasının elmi məsləhətçisi olmuşdur. R.Ə.Hacılının apardığı elmi tədqiqat işlərinin nəticələri 200-dən artıq əsərdə öz əksini tapmışdır ki, onlardan 33-ü müəlliflik şəhadətnaməsi, 11-i patentdir.
R.Ə.Hacılı 2007-ci ildən Belarus MEA Fiziki-üzvi kimya institutun üzvi kimya şöbəsinin rəhbəri k.e.d., prof. Belarus MEA-nın müxbir üzvü V.İ.Potkin ilə elmi əməkdaşlıq edir. O, uzun müddət Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyasının kimya elmləri üzrə ekspert şurasının üzvü olmuşdur.
Xəyali icmalar
Xəyali icmalar— Benedikt Andersonun eyni adlı kitabında milliyətçiliyi izah etmək məqasədi ilə inkişaf edilmiş konsepsiyası.
Mənşəyi
Andersonun izahatına görə, xəyali icmaların formaşmasının səbəbi "çap kapitalizmi" idi. Kapitalist təşəbbüsçülər kitabları və başqa materiallarının tirajını maksimallaşdırmaq məqsədi ilə onları artıq Latın dilində yox, danışıq dillərinə daha yaxın dillərdə buraxırdılar. Bu həmin dillərdə (və ya ləhcələrdə) ümumi diskursları yaradaraq, "milli çap dilləri" əsasında Avropanın ilk milli dövlətlərinin formalşması ilə nəticələnib.
Kontekst və təsir
Özü marksist olan Andersonun firkinə görə, nə marksizmdən, nə də liberalizmdən gələn millətçiliyin izahlarını qəbul etmirdi.
Ernest Gellner millətçiliyin meydana çıxmasını Şərqi Avropanın sənayeləşməsinə bağlıyır.Elie Kedonie isə Fransa inqilabı ilə mərkəzi Fransa dövlətinin qurulmasında əməyi olan aydınlama düşüncələrinin millətçiliyin ortaya çıxmasında təsirini göstərir.Anderson isə başqa sahəyə bağlıyır. O, hesab edir ki, Avropa dövlətlərinin okeanın o tayında saldığı  müstəmləkələrdə yaşayan diasporada özəlliklə Amerika qitəsində, yeni koloniyalarda yaranan bir anlayışdır.
Hobsbaum və Gellnerdən fərqli olaraq, Andersonun millətçiliyə qarşı pisniyyəti yoxdur və onun fikrincə, millətçilik qloballaşan dünyada köhnəlmiş bir ideya deyil. Anderson millətçilikdə mövcud olan utopik elementi müsbət qiymətləndirir.
Xülasə
Andersona görə ”millət”süni olaraq inşa edilən bir şeydir.1778 və 1838-ci illər arasında Cənubi və Şimali Amerikada ortaya çıxan elit təbəqənin şüurlu şəkildə özlərini bir millət olaraq tanıtdıqlarını və ilk milli-dövlət modellərinin bu şəkildə yarandığını irəli sürür.Buna görə, onsuzda var olan xalq milli-dövlət inşa edə bilməz.”Millətçilik düşüncəsi”,milləti və milli-dövləti birlikdə inşa edər.Anderson,Fransa və Amerika örnəkləri təcrübəsindən millətin yaranmasının necə inkişafını göstərir.Bu ilk dalğa vətəndaş millətçiliyi olaraq adlandırarkən,daha sonra yaranan ikinci dalğa millətçiliyi etnik millətçilik olaraq təsdiqləyir.Anderson millət nəzəriyyəsində yazılı ədəbiyyata və onun yayılmasına mərkəzi bir rol verir. Millətçiliyin inkişafı kitabların sayının artması və mətbəə texnologiyasının inkişafı ilə əlaqəlidir.O,qeyd edirdi ki,bir millətin yaranmasında xalqın qədim dövrlərə bağlanması əhəmiyyət daşıyır,hətta bunu bir zərurət kimi görür.Bu nöqtədə Anthony D Smith dən bəzi anlayışları mənisəmişdir.Millətin yaranışı üçün həqiqi hekayələrdən çox əfsanələrə və fantastik anlayışlara dayanıldığını vurğular.
2.Bu gün içində yaşadığımız dünya bir millətlər sistemidir.150 il bundan əvvəl,bu gün mövcud olan milli-dövlətlərin yarısı belə yox idi.Son 200 ildir ki,milyonlarla insan öz xalqına olan bağlılıqları səbəbindən başqalarına kin və düşmənçilik bəslədi,fərqli millətlərdən olan insanları qətlə yetirdilər.Bu bir yana qalsın,insanlar bilə-bilə ölümə gedən bu qədər fədakar bağlılığı,bir xalqa aid olma bağlılığını necə başa düşmək olar?
B. Anderson,milliyyətçi siyasi hərəkətlər naminə yazdığı bir çox əsərlərin soruşmadığı bir suala cavab axtarır:xalqların yaranması və inkişafını,dini tayfalarla, xanədanlıqların  çökməsilə,kapitalizm və  mətbəənin inkişafı,rəsmi dövlət dillərinin inkişafı və “zaman”qavrayışının dəyişməsilə əlaqələndirir.Xalqı,qan bağlılığı v ə din kimi keçmiş tip tayfaların yerini alaln xəyal edilmiş bir toplu olaraq ələ alan yazar,millətçiliyin,ilk dəfə Amerikada ortaya çıxdıqdan sonra,əvvəl Avropadakı xalq hərəkatları,daha sonar isə imperialist güclər və nəhayət üçüncü  dünyanın anti-imperialist mübarizələr tərəfindən çoxalan bir model olduğunu müdafiə  edir.
Millətçilik “ liberalizm “,” faşizm “ kimi faktlarla deyil də “qohumluq”,”din” kimi faktlarla bir düşünülsə daha asan olar.Beləliklə,antropoloji bir ruhla,millət haqqında bu tərifi vermişdi: millət xəyal edilmiş bir siyasi topluluqdur-özünü eyni zamanda həm suverenlik,həm də məhdudluq olaraq xəyal edilmişdir.Təsəvvür edilmişdir çünki ən kiçik millətin üzvləri belə digər üzvləri tanımayacaq,onlarla danışmayacaq,əksəriyyəti haqqında heç bir şey eşitməyəcəkdir,amma yenə də hər birinin zehnində topmlumun xəyalı yaşamağa davam edər.Renan da “or  l essence d une nation est que tous les individus aient beauqcoup de cheses en commun,et aussi que tous aient oubline bien des choses” deyə yazdığında o özünə xas “suavely back handed way” bu xəyalı xüsusiyətə işarə edirdi.Gellner də biraz vəhşicə olsa da bənzər bir şey iddia edirdi:” Milliyyətçilik millətlərin öz şüurlarına oyanmaq  müddəti deyildir;millətlərin olmadığı yerdə onları icad edər “.Ancaq bu formulun qorxusu,millətçiliyin saxta maskalar  geyindiyini sübut etmək narahatlığı içində olan Gellnerin”icadi” “xəyal” və “yaratım”la  birlikdə deyil “uydurma” və “ saxtakarlıq” la birlikdə düşünməsi.Beləliklə millətlərlə  qarşılaşdırıla biləcək və bu qarşılaşmadan avantajlı çıxacaq  “həqiqi” topluların olduğuna eyham etmiş olur.Əslində üz-üzə təmasın etibarlı olduğu primitiv kəndlər xaricində bütün toplular xəyal edilmişdir.Toplular bir-birindən həqiqilik,saxtakarlıq ölçüsü üzərində deyil  xəyal edilmə  tərzlərinə bağlı olaraq təhlil edilməlidir.Kəndlilər həm həyatda heç  görmədikləri insanlara özləri arasında bağlar olduğunu bilirlərdi amma bu bağlar keçmişdən  sərhədsiz uzadıla biləcək qohumluq və himayə şəbəkələri olaraq xəyal edilirdi. Millət məhdud olaraq xəyal edilir,çünki bəlkə də bir milyon insanı əhatə edən ən böyüyünün belə kənarında başqa millətlərə mənsub insanların yaşadığı,elastik də olsa sonlu sərhədləri vardır.Heç bir millət özünü insanlığın bütünü ilə üst-üstə düşür olaraq xəyal edilə bilməz.Ən məsihçi milliyyətçilər belə, bəzi dövrlərdə xristianların  başdan aşağı xristian bir planet xəyal etdikləri kimi,insan irqinin bütün üzvlərinin millətə qovuşacağı bir günün xəyalını qura bilməzlər.
Universal dinlərin tərəfdarlarının,belə dinlərin canlı çoxluğu və hər imanın ontoloji iddiaları  bölgəsəl ərazi  arasındakı  allopmorphismlə üz-üzə qalmaqdan qaçınmadığı  bir dövrdə arzusuna çatan  millətlər,Tanrıya  tabe olacaqlarsa belə bu tabeliyin doğrudan ona olduğu bir azadlığın yuxusunu görürlər.Bu azadlığın  emblemi və əsası suveren dövlətdir. Son olaraq bir topluluq,bir camaat olaraq təsəvvür edilir,çünki hər millətə həqiqətən keçərli olan bərabərsizlik və istismar əlaqələri nə olursa olsun,millət daima dərin və üfiqi bir yoldaşlıq olaraq hazırlanır.Son iki əsr ərzində bu qədər milyon insanın, bir-birlərini öldürməkdən çox,belə məhdud xəyallar uğruna ölməyə razı olmalarını mümkün edən hadisə son anda bu qardaşlıqdı.
&3.Millətçilik araşdırmalarının klassiklərindən olan Anderson bildiyimiz kimi əslində Cənubi Asiya tarixçisidir.İki maraq dairəsinin kəsişmə nöqtəsində yer alan “Üç bayraq altında anarxizm və müstəmləkəçilik əlehdarı əsərində “ Anderson bizi  XIX əsrin sonunda Flippin tarixində əsas rol oynamış iki insanın  yaşam hekayələrini  göstərir.Bunlardan biri Katalon  anarxistlərlə birlikdə Barselonadakı məşhur  Montjuich qalasında həbsedilən folklorçu İsabel de los Reyes digəri isə 35 yaşında  İspaniya müstəmlkəçilik  rejimi tərəfindən edam edilən “Flippin xalqının atası”  görkəmli roman yazarı Jose Rizal. XIX əsr Avropasında ədəbi və siyasi axınlar,özəlliklə də anarxizm ilə Cənubi Çin dənizi və Karibdəki müstəmləkəçilik əlehdarı və milliyətçi hərəktlər arasındakı qarşılıqlı maraqlı detallar göstərən kitab anarxist internasionalizm tarixinin yaxşı bilinən səhifələrini açır.Andersonun özü  də geniş  bir sahəyə yayılan hadisələri göstərən,Ayzenşteynin montaj texnikləri ilə Dikens  və Suenin ayrılıq roman tərzindən  yararlanaraq  qurulduğunu bəyan edir.Başqa bir qloballaşma imkanının ,yəni “internasionalizm”in tarixində  çox önəmli bir əlavələrdə bulunmuşdur.
Təpən (Əbyəlil)
Təpən kəndi (Тәпән) - Rusiyanın Başqırdıstan Respublikası Əbyəlil rayonu Ravilov kənd sovetliyinə daxil olan kənd.
Əhali
2002-ci il ümumrusiya siyahıya alınmasına görə Başqırdıstan Respublikası Təpən kəndinin milli tərkibi: başqırdlar 97 %.
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Filip Miller
Filip Miller — şotland əsilli Böyük Britaniya botaniki.
Monqolustan gerbi
Monqolustan gerbi — Monqolustanın dövlət gerbi. 1992-ci ildə Kommunist rejim süquta uğradıqdan sonra qəbul edilmişdir. Monqolların millî Rüzgâr tayının (Monqolca: Hiimori) uçarkən təsvir edildiyi gerbdə Buddizm və Monqol mədəniyyətinə aid simvollar istifadə edilmişdir.
Əvvəlki gerbləri
thumb|200px|1940–1941-ci illərdəki Monqolustan gerbi thumb|200px| 1941–1960-cı illərdəki Monqolustan gerbi
thumb|200px|1960–1991-ci illərdəki Monqolustan gerbi
Qardaşxan
Qardaşxan — Azərbaycan kişi adı.
Abbasqulu xan Ziyadoğlu-Qacar
Abbasqulu xan Uğurlu xan oğlu Ziyadoğlu-Qacar — Qarabağ bəylərbəyi, Səfəvi ordusunun komandanı, səfir.
Həyatı
Abbasqulu xan Uğurlu xan oğlu II Şah Səfinin (Süleymanın) yaxın adamlarından sayılırdı. Bir müddət Bərdənin hakimi оlmuşdu.Gürcüstan valisi Geоrgiyə mehmandarlıq etmişdi. Atasının vəfatından sоnra, 1666-cı ildə Qarabağın və 1688-ci ildən 1694-cü ilədək kaxetiyanın hakimi оldu. Şah Sultan Hüseyn Səfəvi оnu Qarabağ və kaxetiyadan çağırıb İsfahana gətirtdi.
Abbasqulu xan Şah Sultan Hüseynin hakimiyyətinin ilk dönəmində bütün Qızılbaşlar оrdusunun başında durmuşdu.
Aqiyə Naxçıvanlı
Aqiyə Həbib qızı Naxçıvanlı — Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin IV, V və VI çağırış deputatı, Azərbaycan Müəllimlər İnstitutunun keçmiş rektoru. Milli Məclisin Ailə, Qadın və Uşaq Məsələləri komitəsinin sədri, Azərbaycan Respublikasının əməkdar müəllimi.
Həyatı
Aqiyə Naxçıvanlı 11 mart 1950-ci ildə Oğuz şəhərində anadan olub. 1957–1960-cı illərdə Oğuz (Vartaşen) şəhər 1 N-li orta məktəbin şagirdi olub. 1967–1972-ci illərdə M. F. Axundov adına Azərbaycan Pedaqoji Dillər İnstitutunun (Bakı Slavyan Universiteti) tələbəsi olub. 2015-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Parlament seçkisində Milli Məclisin deputatı və Milli Məclisin Ailə, qadın və uşaq məsələləri komitəsinin sədri seçilib.
Anthurium albispatha
(Anthurium albispatha) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Senecio crassiflorus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Həlilə
Həlilə və ya Heleyle İranın cənubunda yerləşən Buşehr ostanının kəndlərindəndir ki Buşehr şəhərindən 20 km cənub-qərdə yerləşir. Buşehr atom elektrik stansiyası bu kəndin yaxınlığındadır. 2006-cı ilin siyahıya alınması əsasında bu kənd 1986 nəfər və 468 ailədən ibarət idi.
Səudiyyə Ərəbistanı coğrafiyası
Səudiyyə Ərəbistanının krallığı (ərəb. Al-Mamlyaka al-Arabiya as-Saudiya) — cənub-qərbi Asiyada Ərəbistan yarımadasında dövlət. Şimalda İordaniyayla, İraqla və Küveytlə; şərqdə Fars körfəziylə və Qətərlə və Birləşmiş Ərəb Əmirlikləriylə, cənub-şərqdə Omanla həmsərhəddir, cənubda – Yəmənlə, qərbdə Akabanın Qırmızı dəniziylə və körfəziylə yuyulur. Sərhədlərin ümumi ölçüsü – 4431 kilometr. Sahə – 2149,7 min kv. kilometr (məlumatlar təxminidir, çünki cənubda və cənub-şərqdə sərhədlər aydın qurulmamışdır (təyin edilməmişdir)). Mübahisəli ərazilər var.İndiyə qədər Yəmənlə sərhəd sualları məsələləri həll edilməmişdir; Yəmənlə sərhəd rayonlarında köçəri qruplar sərhədin demarkasiyasına müqavimət göstərirlər. İranla dəniz sərhədi sularla Küveytin və Səudiyyə Ərəbistanının danışıqları davam edir. Birləşmiş Ərəb Əmirlikləriylə sərhədin statusu qəti təyin edilməmişdir. Əhali – 24 293 min nəfərdir, və onun 5576 min əcnəbidir (2003). Paytaxt – Ər-Riyad (3627 min nəfər). İnzibati bölgüdə13 əyalətdə (103 dairə) bölünmüşdür.
Yerin relyefi
Səudiyyə Ərəbistanı demək olar ki, Qırmızı dənizdə və Fars körfəzində Ərəbistan yarımadasının və bir neçə sahilboyu adanın 80% ərazisini tutur. Səthin quruluşu üzrə ölkənin çox hissəsi –geniş səhra platosu (300-dən hündürlük – qərbdə 1520 m-a qədər şərqdə 600 m), çayların (vadi) quru yollarıyla parçalanması zəifdir. Qərbdə, Qırmızı dənizin sahilinə paralel Xicaz dağları uzanır və Asir dağları hündürlüklə 2500–3000 m (En-Nabi-Şuayb ən yüksək nöqtəsiylə, 3353 m)– Tixamanın (5-dən enlə 70 kilometrə qədər) sahilboyu ovalığına keçən. Asir dağlarında relyef dağlıq zirvələrindən böyük vadilərə qədər dəyişir. Xicaz dağları vasitəsilə Səudiyyə Ərəbistanının daxili rayonlarının və Qırmızı dənizin sahillərinin arasında xəbər məhdudlaşdırılmışdır. Şimalda, İordaniyanın sərhədlərinin uzununa, Əl-Hamadaların daş səhrası uzandı. Ölkənin şimal və mərkəzi hissəsində ən böyük qumlu səhralar yerləşdirilmiş: Böyük Nefud və Kiçik Nefud (Dexna), öz qırmızı qumlarıyla məşhurlar; cənubda və cənub-şərqdə Rub-el-Xali dörddə bir hissəsi boşdur və 200 m-a qədər şimal hissəsində barxanlarla və dağ silsilələrlə əhatələnmişdir.Səhralar vasitəsilə Yəmənlə, Omanla və Birləşmiş Ərəb Əmirlikləriylə qeyri-müəyyən sərhədlər uzanır. Səhraların ümumi ərazisi 1 milyon kv.km-a təxminən çatır və Rub-el-Xali – 777 min kv. Km.yerləşir. Sahil boyunca bataqlaşdırılmış və ya örtülmüş şoranlıqlarla El-Hasa (150 kilometrə qədər enlə) ovalığı Fars körfəzi sahilləri ilə uzanır. Əsasən aşağı, qumlu dəniz sahillərivə sahilləri zəif parçalanmışdır. İqlimi. Şimalda – subtropik, cənubda – tropik, kəskin kontinental,və quru çox isti yay, mülayim qış səciyyəvidir. Ər-Riyad-da iyulun orta temperaturu 26-°dən 42°-yə tərəddüd edir, yanvarda – 8° -dən 21°-yə, mütləq maksimum temperatur 48°, ölkənin cənubunda qədər 54° S. Və qışda bəzən mənfi temperaturlar və dağlarda qar müşahidə olunur. Yağıntı orta illik norması təxminən 70 – 100 millimetr (mərkəzi rayonlarda maksimum yazda, şimalda – qışda, cənubda – yayda); ildə 400 millimetrə qədər dağlarda yağıntı düşür. Ayrı bölgələrdə Rub-el-Xali və bəzi başqa rayonlar səhrasında yağıntılar tamamilə düşmür. Səhralar üçün mövsümi küləklər tipikdir. İsti və quru cənub küləkləri səmum və hamsin yazda və ilin başlanğıcda qumlu tufanlara tez-tez səbəb olur, Şimal küləyi qışda soyuq hava gətirir.
Su resursları
Demək olar ki, bütün Səudiyyə Ərəbistanı daimi çaylara və ya su mənbələrinə malik deyil, müvəqqəti axınlar yalnız intensiv yağışlardan sonra yaranır. Onlar şərqdə xüsusilə boldur Əl-Hasada, harada oazisləri suvaran çoxlu bulaqlar, Qrunt suları səthə yaxın və vadilərin altında yerləşir. Su təmini problemi dəniz suyunun duzdan təmizlənməsi üzrə müəssisələrinin inkişafı vasitəsilə, dərin quyuların və artezian quyularının yaradılması ilə həyata keçirilir. Torpaqlar. Primitiv səhra torpaqları üstünlük olur; ölkənin şimalında subtropik boz torpaqlar inkişaf etmiş, El-Xasanın alçaq şərq rayonlarında – şoranlıqlar və çəmən-şoran torpaqlar yayılmışdır. Hərçənd hökumət yaşıllaşdırma proqramını həyata keçirir, meşələr və meşəli yerlər ölkənin 1%-dən az sahəsini tutur. Əkin yeri, torpaqları (2%) əsasən məhsuldar oazislərdə Rub-el-Xali-dən daha şimalda yerləşdirilmişdir. Otlaq heyvandarlığı (1993-də) üçün yararlı Yer kürələri (torpaqlar) əhəmiyyətli ərazini (56%) tutur.
Təbii mədənlər
Ölkə neftin və təbii qazın böyük ehtiyatlarına malikdir. Xam neftin sübut edilmiş ehtiyatları 261,7 milyard barelə çatır, və ya 35,6 milyard t. (bütün dünya ehtiyatı 26%), təbii qaz – təxminən 6,339 trilyon. kub. m. Təxminən 77 neft yatağı və qaz var. Əsas neft verən rayon ölkənin şərqində yerləşdirilmişdir, Əl-Hasa-da. Dünyada ən böyüyün ehtiyatları Havar neft yatağı 70 milyard barel neftdə qiymətləndirilir. Başqa böyük yataqlar– Safaniya Abkayk, Katif (sübut edilmiş ehtiyatlar – 19 milyard barel neft). Həmçinin dəmir filizləri ehtiyatları, xrom, mislər, qurğuşun, sink, qızıl ehtiyatları var.
Bitki aləmi
Əsasən səhra və yarımsəhra. Qumlarda ağ saksaul yerlərlə bitirlər ,dəvə tikanı, hamadalarda – şibyələr, lava sahələrində – yovşanlar, astraqallar, vadinin yolları üzrə – tək qovaqlar, akasiyalar, və daha çox duzlanmış yerdə – yulğun; sahillər və şoranlıqlar üzrə – kollar qalofitnıe. Qumlu və daş səhralarının əhəmiyyətli hissəsi demək olar ki, bitki örtüyünü tamamilə məhrum edilmiş. Yazda və bitki tərkibində rütubətli illərdə efemerlər rolu güclənir. Asir dağlarında – savannaların sahələridə akasiyalar yabani zeytun ağacları, badam bitir. Oazislərdə – xurma palmalarının ağaclıqları, sitruslar, bananlar, taxıl və bostan mədəniyyətləri.
Demoqrafiya
2003-də Səudiyyə Ərəbistanında 24 293 min əhali yaşayırdı və əhalinin 5576 min nəfəri əcnəbidir. 2000-də – 2003 – 3,27%. 2003 doğum sayında 37,2 1000 insan ümidi ilə idi, ölüm faizi – 5,79. Ömrün uzunluğu – 68 il. Yaş münasibətində ölkə sakinlərinin daha çox yarısı 20 yaş və daha gəncdir. Qadınlar 45% əhali təşkil edirlər. BMT-ın proqnozları görə, 2025-ə əhalinin sayı 39 965 min alına qədər artmalıdır.Səudiyyə Ərəbistanının əhalisinin böyük əksəriyyəti öz əksəriyyətində tayfa təşkilatını saxlamış ərəblər (səudiyyə ərəbləri – 74,2%, bədəvilər – 3,9%, Fars körfəzinin ərəbləri – 3%) təşkil edirlər.Ölkədə 100-dən çox tayfa birləşməsi və tayfalar vardır.Etnik ərəblərdən başqa, ölkədə qarışdırılmış etnik mənşəyin səudiyyə ərəbləri yaşayırlar, türk, iran, indoneziya, hind, afrika kökləri də vardır. Bir qayda olaraq, bu Xicaza regionunda köçmüş zəvvarların və ya afrikalıların nəsilləridir, qullar (ölkədə 1962-də köləliyin ləğvinə qədər 750 min qula qədər hesablanırdı) kimi Ərəbistana gətirilmişlər. Sonlar Tihamaya və El-Hasının sahilboyu rayonlarında, həmçinin oazislərdə əsasən yaşayırlar.
Xarici işçilər yaxşı təşkil edirlər 22% əhali və ərəblərin səudil olmayanlardan ibarətdirlər, afrika və asiya ölkələrindən (Hindistan, Pakistan, Banqladeş, İndoneziya, Filipinlər) gəlmələr, həmçinin avropalıların və amerikalıların sayı azdır. Xarici mənşəyin ərəbləri şəhərlərdə yaşayırlar, neft mədənləri ərazidə və Yəmənlə sərhəd rayonlarda. Bütün qalan xalqların nümayəndələri böyük şəhərlərdə və neft mədənlərində cəmlənmişdir.
İşçi qüvvəsi
İqtisadi aktiv əhalinin sayı 7 milyon insan təşkil edir, onlardan 12% kənd təsərrüfatında ,25% – sənayedə, 63% – xidmətlər sahəsində çalışır. Son illərdə sənayedə və xidmət sahəsində çalışanların sayı davamlı artır. İqtisadiyyatda çalışanların 35%-i xarici işçilər (2000) təşkil edirlər; Əvvəlcə onların arasında qonşu ölkələrdən ərəblər üstünlük olurdu, zamanla Cənub və cənub-şərq Asiyasından gəlmələr onları əvəz etdilər. İşsizlik vəziyyəti haqqında rəsmi məlumatlar yoxdur. Ancaq, qeyri-rəsmi məlumatlara görə, demək olar ki, 1/3 aktiv kişi əhalisidir (qadınlar iqtisadiyyatda praktik olaraq tutulmamış iqtisadi işlərə malik deyil) (2002). 1996-dan başlayaraq bu əlaqədə Səudiyyə Ərəbistanı xarici iş qüvvəsinin işə götürməsinin məhdudiyyəti üzrə siyasəti həyata keçirir. Ər-Riyad Səudiyyə Ərəbistanı vətəndaşlarının işinə qəbulun stimullaşdırılmasına hesablanmış iqtisadiyyatın 5 illik inkişaf planını hazırladı. Bu gün ən (ən çox) müvəffəqiyyətlə Səudiyyə Ərəbistanının vətəndaşlarında əcnəbilərin əvəzetməsi əsasən dövlət sektorunda keçir, harada son illər ərzində dövlət Səudiyyə Ərəbistanı sakinindən 700 min yuxarı işə götürdü. Səudiyyə Ərəbistanının (2003) Daxili İşlər Nazirliyində xarici iş qüvvəsinin sayının ixtisarının yeni 10 illik planını elan etdi. Bu plan üzrə, əcnəbilərin sayı, işləyən immiqrantlar və onların ailələrinin üzvləri daxil olmaqla, 2013-ə 20%-ə qədər yerli Səudiyyə Ərəbistanı sakinlərinin sayından azalmalıdır. Beləliklə, mütəxəssislərin proqnozları üzrə,ölkənin əhalinin sayının artmalarını nəzərə alaraq, bir onillik ərzində xarici koloniya təxminən iki dəfə azaldılmış olmalıdır.
Urbanizasiya
Çox sürətli iqtisadi artma nəticəsində şəhər əhalisinin payı 80% (2003-də) artdı. Əhalinin çox hissəsi oazislərdə və şəhərlərdə cəmlənmişdir. Orta sıxlıq 12,4 nəfər hər kv. kilometr bəzi şəhərlər və oazislər 1,000-dən çox əhali kv.km. sıxlığa malikdir. Qırmızı dənizin və Fars körfəzinin sahilində rayonlar çox sıx məskun edilmişdir, həmçinin ondan Ər-Riyadanın və şimala-şərqin ətrafında, əsas neft istehsalı rayonlarında da əhali sıx olur. Paytaxtın əhalisi, Ər-Riyada 3627 min nəfər təşkil edir (2003-də bütün məlumatlar), və ya ölkənin 14% əhalisini təşkil edir, əsasən bu Səudiyyə Ərəbistanı sakinləridir, həmçinin başqa ərəb, asiya və qərb ölkələri vətəndaşlarıdır. Ciddanın, Xicazanın əsas limanının və Səudiyyə Ərəbistanının ən əhəmiyyətli iş mərkəzinin əhalisi, 2674 min insan təşkil edir. Başqa böyük şəhərlər: Damman (675 min nəfər), Et-Taif (633 min nəfər), Tabuk (382 min nəfər). Onların əhalisi müxtəlif ərəb ölkələrinin nümayəndələrindən ibarətdir, həmçinin Fars körfəzinin ölkələri, hindlilər, həmçinin Şimali Amerikadan və Avropadan gəlmələrdir. Köçəri həyat tərzini saxlayan bədəvilər əsasda ölkənin şimal (şimali) və şərq (şərqi) rayonlarında məskən salırlar. 60%-dən çox bütün ərazi (Rub-el-Xali səhraları, Nefud, Daxna) daimi oturaq əhaliyə malik deyil, bəzi (bir qədər) rayonlara hətta köçərilər girmirlər.
Dil
Səudiyyə Ərəbistanının rəsmi dili – standart afraziyskoy ailənin qərb (qərbi)-semit qrupuna ərəb, aid olan. Onun dialektlərindən biri – klassik ərəb, öz arxaik səslənməsinin növündə hal-hazırda əsasən dini kontekstdə tətbiq edilir. Məişətdə ədəbi ərəb dilinə ən yaxın ərəb (ammiyasının) Ərəb dialekti istifadə olunur hansı ki, klassik dildən (el-fusxa) inkişaf etdi. Ərəb dialektinin daxilində yaxınlar öz aralarında Xicaza, Asir, Necda və El-Xası dialektlərini fərqlənirlər. Hərçənd ədəbinin arasında fərqlər və burada danışıq diliylə daha az gözə çarpandır, nə qədər başqa ərəb ölkələrində, şəhər sakinlərinin dili köçərilərin dialektlərindən fərqlənir. Başqa ölkələrdən gəlmələrin arasında həmçinin ingilis yayılmışdır, taqalskiy, urdu, hindi dili, farsi, indoneziya və başqaları Somalisi
Din
Səudiyyə Ərəbistanı islam dünyasının mərkəzidir. Rəsmi din – İslam. Müxtəlif qiymətlər üzrə, 85%-dən 93,3%-ə qədər Səudiyyə Ərəbistanı sakini sünnidir; 3,3%-dən 15%-ə qədər – şiələr. Ölkənin mərkəzi hissəsində demək olar ki, bütün əhali xanbalitı-vəhhabilər (onlara ölkənin bütün sünnilərinin daha çox yarısı aiddir). Qərbdə və cənub-qərbdə sünniliyin şafiitskiy mənası üstünlük olur. Burada həmçinin xanifitı, malikitı, xanbalitı-salafiyya və xanbaditı-vəhhabilər rast gəlinir (görüşür). Az sayda şiə-ismailiyyətlilər və zeyditı yaşayırlar. Şiələrin (təxminən əhalinin üçdə biri) əhəmiyyətli qrupu şərqdə yaşayır,Əl-Hasa -da. Xaçpərəstlər təxminən 3% əhali təşkil edirlər (katolik baş keşişlərin Amerika konfransı qiymətə görə, ölkədə sv yaşayır. 500 min katolik), bütün başqa dinlər – 0,4% .Ateistlərin sayı haqqında informasiya yoxdur
Neft sənayesi və onun rolu
"Arabien ameriken oyl kompani" (ARAMKO) neft konsessiyalarının ən böyük sahibidir və neftin əsas istehsalçısıdır. Başlanğıc 1970-cidən o Səudiyyə Ərəbistanının hökumətinin nəzarəti altındadır, və əvvəl amerika şirkətlərinin konsorsiumuna tamamilə aid idi. Neft çıxartma aparılır və başqalarla, daha (daha çox) xırda şirkətlər, belələr, yapon "Arabien oyl kompanisi" kimi, Küveytlə sərhəd yaxınlığında sahilboyu sularda hərəkət edən və quruda çıxartmanı Küveytlə sərhəd ərazidə aparan "Qetti oyl kompani". Səudiyyə Ərəbistanının 1996 kvotasında, müəyyən edilən OPEK, yaxşı təşkil edirdi gündə 1,17 milyon t. orta həcm çıxartmada 8,6 milyard barel/gün (460 milyard t/il) təşkil edirdi(2001). Bundan başqa, o Küveytlə sərhəddə belə adlandırılan "neytral zonada" olan ehtiyatlardan istifadə edir hansılar ki, daha ona gündə 600 min barel neftə qədər əlavə olaraq verirlər. Ən böyük neft yataqları ölkənin şərq hissəsində yerləşdirilmişdir, Fars körfəzinin sahilində və ya şelfdə. Əsas neft emal edən zavodlar: Aramko – Tanura (güc 300 min barel/gün) İrqləri, Rabiqalar (325 min barel/gün), Yanbu (190 min barel/gün), Riyyad (140 min barel/gün), Cidda (42 min barel/gün), Aramko-Mobil telefonlar – Yanbu (332 min barel/gün), Petromin/Shell – al-Djubeyl (292 min barel/gün), Arabian Oil Company – Ras-al-Xafdji (30 min barel/gün). ARAMKO-un və Səudiyyə Ərəbistanının arasında yaranmış yaxın və qarşılıqlı sərfəli münasibətlər neft sənayesinin inkişafının ən əhəmiyyətli amilidir. ARAMKO fəaliyyəti ixtisaslaşdırılmış kadrların ölkəsinə axına və Səudiyyə Ərəbistanı sakinləri üçün yeni iş yerlərinin yaradılmasına imkan yaradırdı.Əsas neft rayonu Əl-Hasadır və nəhəng yataq burda yerləşir Havar yatağıdır.Yatağın ehtiyatı 70 mld bareldir.Təbii qaz ehtiyatı 6.34 kub.metrdir.
Kənd Təsərrufatı
Kənd təsərrüfatı zəifdir.Mühüm təsərrüfat rayonu Əl-Asir rayonu sahil zonası və Txema vadisidir.Cəmi 4.2% torpaq becərilir.Faizsiz torpaqlar paylanır.Heyvandarlıq məşğul olan müxtəlif subsitisiyalar və güzəştlər edilir.Kənd təsərrüfatı iki istiqamətdə aparılır: kiçik miqyaslı bədəvi təsərrüfatı və irimiqyaslı mexanikləşdirilmiş kənd təsərrüfatı. İkinci yeraltı suların 95 faizini istifadə edir. Buğda istehsalı geniş yayılıb və buğda əsas ixracat mallarındandır. Mədinə, əl-İhsa, Qatif, əl-Hofuf və əl-Qasimdə xurma ağacı meşələri vardır. Digər məhsullar pomidor, yemiş, üzüm, soğan, kartof, arpa, əncir, ağ qarğıdalı və küncütdür. Mal-qara isə qoyun, keçi, dəvə və s.dir.Qırmızı dənizldən və İran körfəzi balıq ovlanır.Səudiyyə Ərəbistanı 100 milyon kub metr şor suyu şirin suya çevirməklə dünyanın ən böyük su şirinləşdirmə gücünə malikdir. İrriqasiya məqsədilə ildə yeraltı suyun 9500 milyon kub metri çıxarılır və istifadə olunur.
Sənaye
Səudiyyə Ərəbistanı neft əsaslı iqtisadiyyata malikdir, təbii ehtiyatları neft və təbii qazdır. Dünyanın ən böyük neft ehtiyatına malik olan Səudiyyə Ərəbistanı, həmçinin ən böyük neft istehsalçısı və ixracatçısıdır. Sənaye əsasən neft, təbii qaz istehsalı, neft emalı və neft-kimya maddələri istehsalına bağlıdır. Başqa sənaye məhsulları sement, polad çubuqlar, sənaye etanolu, natrium, limon turşusu və s.dir. Sənayenin böyük hissəsi özəl sektora aiddir.Dünya neftinin 25%-i S.Ə.-dadır.Neft ixracın 95%-ni,milli gəlirin 75%-ni təşkil edir.