cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kapital axınının nəzarəti
Bretton-Vuds dövrü: 1945-1971
II Dünya Müharibəsindən sonra yeni yaradılan Bretton-Vuds sistemi altında sərt və əhatəli kapital nəzarəti tətbiq edildi. Bunun adi insanların və bütövlükdə iqtisadiyyatın maraqlarını qoruyacağına inanılırdı. Bu tədbirlər məşhur idi, çünki o dövrdə Qərb ictimaiyyətinin fikri beynəlxalq bankirlərə qarşı idi və onlar Böyük Depressiyada günahlandırılırdı. Bretton-Vuds sisteminin əsas memarlarından biri olan Keynes, kapital nəzarətinə beynəlxalq valyuta sisteminin daimi bir xüsusiyyəti kimi baxırdı, halbuki cari əməliyyatların konvertasiya olunmasının beynəlxalq vəziyyət sabitləşdikdən sonra bərpa edilməli olduğunu qəbul etmişdi. Əslində, bu, valyutaların kapital hesabı əməliyyatları üçün deyil, mal və xidmətlər beynəlxalq ticarəti məqsədləri üçün sərbəst konvertasiya olunmalı olduğu anlamına gəlirdi. Əksər sənayeləşmiş ölkələr 1958-ci ilədək nəzarəti zəiflətdi. Bretton-Vuds sisteminin digər memarları, Amerikalı Harri Dekster Vayt və lideri Henri Morgento, Keynsdən daha az radikal idilər, lakin daimi kapital nəzarətinə ehtiyac olduqlarını qəbul etdilər. Bretton-Vuds konfransındakı son çıxışında Morgento, alınan tədbirlərin "sələmçiləri beynəlxalq maliyyə məbədindən" necə qovacağını danışdı.
Birinci Dünya Müharibəsindən II Dünya Müharibəsinə: 1914—1945
Birinci Dünya Müharibəsinin başlaması ilə sərt kapital nəzarəti tətbiq edildi. 1920-ci illərdə. nəzarət ümumiyyətlə zəiflədi, lakin 1929-cu ildə baş verən birja qəzasından sonra yenidən gücləndirildi. Bu dəyişikliklər iqtisadi nəzəriyyənin inkişafının təzahüründən daha çox potensial təhlükəli xarici amillərə qarşı spontan reaksiya idi. İqtisadçı Barry Eichengreen, kapital nəzarətinin istifadəsinin İkinci Dünya Müharibəsi dövründə zirvəyə çatdığını irəli sürdü, lakin əksər tədqiqatçıların ən geniş tətbiqetmənin Bretton-Vudsdan sonra gəldiyini düşünür.
Müharibələrarası dövrdə kapital nəzarətinə bir nümunə, Alman Kansleri Henrik Brüning tərəfindən 1931-ci ildə tətbiq olunan Reyx qaçış vergisidir. Vergi, varlı sakinlər tərəfindən ölkədən kapital ixracını məhdudlaşdırmaq məqsədi daşıyırdı. O dövrdə Almaniya Böyük Depressiya və Birinci Dünya Müharibəsindən sonra tətbiq olunan sərt müharibə kompensasiyaları üzündən iqtisadi çətinliklərdən əziyyət çəkirdi. 1933-cü ildə nasistlər hakimiyyətə gəldikdən sonra vergi antisemitizm üzündən dövlətdən qaçan yəhudilərin pul və əmlak müsadirə edilməsinə çevrildi.
Ramid Əliyev
Vüsal Sərhədxan oğlu Cəfərov (9 fevral 1996; Şağlaser, Lənkəran, Azərbaycan — 26 oktyabr 2020; Qubadlı, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Ramid Əliyev 9 fevral 1996-cı ildə Lənkəran rayonu Şağlaser kəndində anadan olub. Atası İstisu qəsəbə tam orta məktəbinin coğrafiya müəllimi olub.
Hərbi xidmətləri
2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Ramid Əliyev Cəbrayıl və Qubadlı döyüşlərində savaşıb. 26 oktyabr 2020-ci il tarixdə Qubadlı istiqamətində düşmən tərəfindən atılan artilleriya mərmisi nəticəsində şəhid olub. Lənkəranda dəfn edilib.
Azərbaycanın Qubadlı rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Ramid Əliyev ölümündən sonra "Qubadlının azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
NGC 6152
NGC 6152, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış açıq ulduz topasıdır. Göy üzündə Günyə bürcü istiqamətində yerləşir. II2m tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Ramid Əliyev
Hərbi xidmətləri
Azərbaycanın Cəbrayıl rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Ramid Əliyev "Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Tantyema
Tantyema (frans. tantieme - "müəyyən hissə) - səhmdar cəmiyyətlərinin, bankların, sığorta şirkətlərinin mənfəətindən direktor və vəzifəli şəxslərinə faiz şəklində ödənilən mükafatdır. Tantyema sistemi işçinin marağı ilə müəssisənin marağını əlaqələndirmək üçün istifadə edilir.
XIX əsr mədəniyyətində tantyema sistemi dram və musiqi əsərlərinin qoyuluşunda da üstünlük təşkil edirdi: dramaturq dram əsəri səhnəyə qoyularkən tamaşadan əldə olunan gəlirin müəyyən bir hissəsini alırdı.
Fransada belə bir mükafat sistemi teatrlarda 1791-ci ildən bəri mövcuddur; 1847-ci ildə isə, Berlin məhkəmə teatrlarında, Vyanada tətbiq edildi. Almaniyada dramaturqların adi tantyeması 10% idi, tantyemaların yığımına Leypsiqdəki Alman Dramaturqları və Bəstəkarları Cəmiyyəti nəzarət edirdi.
Sığortada tantyema - təkrarsığorta müqavilələri üzrə sığorta mükafatı ilə sığorta haqqı məbləği arasındakı müsbət fərqdir.
Zəki Ögtən
Zəki Ögtən — məşhur Türk mənşəli teatr və kino rejissoru, ssenarist, 3 dəfə Qızıl Portağal, 2 dəfə OCİC, Qızıl Leopard, Şərəf ordeni, BFİ mükafatları laureatları.
Həyatı
Heydərpaşa liseyinin məzunudur. Gənc yaşlarından teatra böyük həvəsi var idi. Tələbə vaxtlarından teatrda çalışmağa başlayır. Yaşılcam kinostudiyasına daxil olar və Nişan Xəncərin rejissor olduğu "Acı zeytun" filmində rejissor asistenti kimi çalışmağa başlayar. Ömər Lütfi Axad, Xalid Rəfiq, Ətif Yılmaz, Məmduh Ün kimi rejissorların asistenti kimi çalışmışdır. 1963-cü ildə Zəki, "Ölüm bazarı" filminin rejissoru olmuşdur. Yaşadığı ömürdə bir çox mükafatlar qazanıb. 19 dekabr, 2009-cu il, 18:15 radələrində Ögtən, traxikardiya xəstəliyindən vəfat etmişdir.
Həmçinin bax
Türk kinosu
Xarici keçidlər
Zəki Ögtən IMDB
Kirəcburnu
Kirəcburnu — İstanbulun Sarıyer ilçəsində yerləşən İstanbulun ən qədim məhəllələrindən biridir. Kirəcburnunun yaxınlığında Cumhuriyyət məhəlləsi yerləşir. Məhəllənin banisi Dursun Çobandır.
Kirəcburnu kiçik bir balıqçılıq məhəlləsidir və balıq restoranları ilə tanınır. Bunlardan ən qədimi "Tarihi Ali Baba Balık Restaurant"dır. Məhəllə 2011-ci ildə burada çəkilmiş "Leyli və Məcnun" serialı ilə məşhurlaşmışdır.
Kubalılar
Kubalılar (isp: Cubanos), Kubada yaşayan insanlara və vətəndaşlıq əlaqəsi ilə əlaqəli olan hər kəsə verilən addır. Kuba bir çox etnik və milli mənsubiyyətə sahib insanların evidir. Ölkə sakinlərinin əksəriyyəti təxminən 500 il əvvəl Avropadan gələn mühacirlərin nəsillərindəndir. Bunun xaricində Afrikadan qul kimi gətirilən insanların nəsillərinin də ölkədə əhəmiyyətli bir sayı mövcuddur. Kuba sakinləri başda ispan olmaqla, fransız, portuqal və Afrika mədəniyyətlərinin qarışığı olan bir mədəniyyətə sahibdirlər.
Retezat Milli Parkı
Retezat Milli Parkı (Parcul Naţional Retezat) — Rumıniyanın Hunedoara qraflığında yerləşən və Retezat dağlarını əhatə edən milli park.
Coğrafiya
thumbnail|left|Parkın loqosu Milli parkda hündürlüyü 2.300 metrdən artıq 60 zirvə və suyu güzgütək şəffaf olan 80 dərin buzlaq gölü vardır. Retezat dağları Karpat dağlarının ən gözəl hissələrindən biridir. 1935-ci ildə Rumıniya hökumətinin qərarı ilə yaradılan milli park ölkənin ilk milli parkı olsa da, 2000-ci ildə rəsmi olaraq statusunu almışdır.
Sahəsi 380,47 km2-dır. Burada Avropanın ən qədim toxunulmamış meşələrindən biri və qitənin ən böyük qarışıq saf meşə sahəsi yerləşir. Retezat dağlarının ən böyük zirvəsi də buradadır: Peleaqa zirvəsi. (2509 metr)
1979-cu ildə UNESCO-nun İnsan və Biosfer Proqramı çərçivəsində milli park biosfer qoruğu elan edilmişdir.
Flora və fauna
Park ərazisində 1190 bitki növü yaşayır və onların 190 növü "təhlükədə" və ya "müdafiəsiz" statusuna malikdir. Adi canavar, qonur ayı, adi vaşaq, meşə pişiyi, qarapaça, Avropa cüyürü, nəcib maral, porsuq, susamuru milli parkda yaşayan məməlilərdir.
Milli parkda qədim meşəni əhatə edən Qemenele (rumın dilində "əkizlər" deməkdir) elmi qoruğu milli parkın ən ciddi qorunan hissəsidir.
Hərbə-zorba
Hərbə-zorba — aşıq deyişmələrindəki mühüm mərhələlərdən biri. Bu mərhələdə aşıqlar sazlarını sinələrinə basaraq eyni hava, eyni kök, eyni şeir şəkli və eyni rədif üstündə biri-birinə meydan oxuyaraq mübaliğəli söz və ifadələrlə özlərinin sözsənət gücünü öyüb tərifləyir, qarşı tərəfi isə heçə sayır. Özünü öyüb tərifləyən aşıq onunla deyişmə meydanına çıxmağa cəsarət edən digər aşığı müxtəlif poetik təzyiq vasitələri ilə psixoloji sarsıntıya məruz qoymağa və bu üsulla da qorxudub qaçırtmağa çalışır.
Baba Sadayoşi
– Edo dövründə yaşamış Yaponiya tərcüməçisi və ranqaku alimi. , və  adlarından da istifadə etmişdir. Yaponiyada vaksinasiyaya və Qərb metallurgiyasına dair ilk əsərlərin müəllifi olmuşdur.
Karyerası
Baba Sadayoşi Şizuki Tadaonun şagirdi olmuş, holland dilini öyrənmiş və Yaponiyanın Naqasaki şəhərində yerləşən Tərcüməçilik Bürosunda işləmişdir. 1808-ci ildə Edo şəhərinə dəvət olunaraq Astronomiya Bürosunun tərcüməçisi olmuşdur.
1811-ci ildə yaradılmış Barbar Kitablarının Tərcüməsi Ofisində işləməyə başlamış və buradakı ilk işi Vasili Qolovninin gəmisində tapılmış məktubları tərcümə etmək olmuşdur. O, Ezo adasına gedərək Qolovnindən rus dili təlimi almışdır. 1811–1839-cu illərdə nəşr olunmuş "Kosey şinpen" əsərinin tərtibində iştirak etmişdir.
Əsərləri
O, holland dilində bir neçə kitabın müəllifi olmuşdur. Holland dili ilə yanaşı rus dilini də öyrənmiş, Mixail Lomonosovun şeirlərini rus dilindən yapon dilinə tərcümə etmişdir. Vaksinasiyadan bəhs edən "Tonka hiketsu" kitabını 1822-ci ildə rus dilindən tərcümə edərək yazmışdır. Bu əsər Yaponiyada vaksinasiya metoduna dair ilk əsər olmuşdur. O, Vasili Qolovninin köməyi ilə rusca-yaponca lüğət tərtib etmiş, eləcə də, onun qeydləri əsasında 1813-cü ildə "Roqo bunpo kihan" əsərini yazmışdır. Otsuki Qentakuya holland dilindən tibbi mətnlərin tərcüməsində kömək etmişdir.
Baba 1810-cu illərdə Qərb metallurgiyası haqqında "Taysey şiçikin yakusetsu" əsərini yazmışdır. Bu əsər Yaponiyada Qərb metallurgiyasına dair ilk əsər olsa da, ancaq 1854-cü ildə nəşr olunmuşdur. Baba dəmiri bəşəriyyət üçün ən əhəmiyyətli metal hesab etmişdir.
Şagirdləri
Udaqava Yoan və Rinso Aoci onun şagirdləri olmuş, ondan holland dili dərsləri almışdırlar. Udaqava onun təsiri altında "Roşioci on ko" əsərini yazmışdır. Babanın ölümündən sonra onun Tərcüməçilik Bürosundakı yerini Yoşio Çuciro tutmuşdur.
Atray (çay)
Atray çayı Qərbi Benqal və Banqladeşin şimalında çay. Qədim dövrlərdə Atreus adlanırdı və çay Mahabharata dastanında da xatırlanır. Çay Qərbi
Çayın ümumi uzunluğu təxminən 240 mi, maksimal dərinliyi isə 99 ft-dir.
Tarixi
left|thumb|Atray çayı Atray əvvəllər Şimali Benqalın ən böyük çaylarından biri idi, çünki bu çay Tistanın sularının Qanqa axdığı əsas kanal idi. Bununla birlikdə 1787-ci ildə Tista qədim yatağından ayrıldı və Brahmaputra çayına axdı. O vaxtdan bəri Atray əhəmiyyətini itirmişdir. Hal-hazırda onun əvvəlki ölçüsü olduqca kiçilmişdir.
Zarçay
thumb|left Zarçay — Azərbaycanın Kəlbəcər rayonu ərazisindən axan çay. Çay öz başlanğıcını 2200 metrlik yüksəklik ərazidindən götürür. Başlanğıcını iki çayın birləşməsindən götürür. Uzunluğu 6 km-dir. Sahilində Zar kəndi yerləşir. Tərtər çayının hövzəsinə aiddir.
NGC 1313
NGC 1313, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Şəbəkə bürcü istiqamətində yerləşir. SBcd tipli. tərəfindən ildə 22.86 sm (9 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Sexemxet
Sexemxet — Köhnə Krallıq dövründə 3-cü sülalənin qədim Misir kralı (fironu) idi. Onun hakimiyyətinin təxminən eramızdan əvvəl 2648-ci ildən davam etdiyi güman edilir. 2640-cı ilə qədər O, həmçinin Tireis adı ilə tanınmışdır. Sexemxet, ehtimal ki, Kral Djoserin qardaşı və ya böyük oğlu idi. Cəmi bir neçə il hökmranlıq etdiyi üçün bu padşah haqqında çox az şey məlumdur. Bununla belə, o, Saqqarada pilləli piramida ucaltmış və Vadi Maqarda (Sinay yarımadasında) məşhur qaya kitabəsini buraxmışdır.
Nasif əl-Yazici
Nasif əl-Yazici (ناصيف اليازجي; ) — ədib.
Sexemxet
Hökmdarlıq dövrü
thumb|left|150px|Kartuşun adı Abydos padşahları siyahısından  Xala . Sexemxetin hökmranlığının müddətinin altı ildən yeddi ilə qədər olduğu güman edilir. Turin Kral Kanonu Sexemxetin altı illik padşahlığını hesab edir ki, bu rəqəm də Sexemxet piramidasının tamamlanmamış vəziyyətinə əsaslanaraq Miriam Vyssa tərəfindən təklif edilir. Palermo Daşının (5-ci sülalə) yenidən qurulmasından istifadə edərək, Toby Wilkinson bu krala yeddi il kredit verir. Bu rəqəm Qahirə fraqmenti I, registr V-də qorunan illik registrlərin sayına əsaslanır. Vilkinson bildirir ki, kralın titulu hökumət dəyişikliyini bildirən bölücü xəttdən dərhal sonra başladığı üçün bu rəqəm olduqca dəqiqdir. Eyni ilə, tarixçi Manetho da Sexemeti Tireis adı altında sadalayır və onun yeddi il hakimiyyətdə olduğunu göstərir. Nabil Svelim isə Sexemetin Manetonun qeyd etdiyi kimi Tosertasis ola biləcəyinə inandığı üçün on doqquz illik bir hökmranlıq təklif etdi. Ancaq belə uzun bir hökmranlıq basdırılmış piramidanın tamamlanmamış vəziyyəti ilə ziddiyyət təşkil edir və bu nöqteyi-nəzər Misirşünaslar tərəfindən ümumiyyətlə rədd edilir. Sexemxetin hakimiyyəti dövründə həyata keçirilən fəaliyyətlər haqqında çox az məlumat var. Sexemxetə işarə edən yeganə sağ qalan sənədlər Sinay yarımadasındakı Vadi Maqardada iki qayaüstü təsvirdir. Birincisi, Sexemxeti iki dəfə təsvir edir: bir dəfə Hedget tacında, digəri Deşret tacında. İkinci yazıda “düşmənin məğlubiyyəti” kimi tanınan səhnə təsvir edilmişdir: Sexemxet düşmənin saçından tutub əlini qaldıraraq, düşməni mərasim əsası ilə döyüb öldürməyə çalışırdı. Vadi Maqardada bu relyeflərin olması onu deməyə əsas verir ki, Sexemxet hakimiyyəti dövründə yerli mis və firuzə mədənləri istismar edilib. Bu mədənlərin 3-cü sülalənin əvvəllərində işlədiyi görünür, çünki Vadi Maqarda Coser və Sanaxt relyefləri də aşkar edilmişdir.
Elefantin adasındakı qazıntının şərq yerində Sexemxet dağı adı ilə birlikdə qeyri-adi Nebti adlı bir neçə gil möhür tapılıb. Misirşünas Jan Pier Piatznik Nebtinin adını Ren Nebti kimi oxuyur, bu da "İki xanım onun adından razıdır" mənasını verir. Bu adın həqiqətən də Sexemxetdən, yoxsa hələ də naməlum kraliçadanmı olduğu tam aydın deyil.
Ailəsi
Sexemxetin arvadı Jeseretnebti ola bilərdi, lakin bu ad kraliça adı olmadığı görünür və Misirşünaslar bu adın əsl mənası və oxunması ilə mübahisə edirlər. Ad alternativ olaraq Jeser-Tee kimi oxundu və Sakkara Krallarının Siyahısında Coserin birbaşa varisi kimi təqdim edilən Jeser-Teti kartuş adı ilə eyniləşdirildi. Sexemxetin yəqin ki, oğulları və qızları var idi, lakin hələlik heç bir şəxsi ad tapılmamışdır.
Sexemxet bəziləri tərəfindən Coserin qardaşı hesab edilir və onu İkinci Sülalənin sonuncu padşahı Hasexemvinin başqa oğlu edir. Əgər bu doğrudursa, anası Nimaathap olacaq.
Türbə
thumb|300px|Sexemxetin pilləli piramidasının sxematik təsviri. Sexemxetin pilləli piramidasının sxematik təsviri. Sexemxet piramidasını bəzən "Basdırılmış Piramida" adlandırırlar. İlk dəfə 1952-ci ildə Misir arxeoloqu Zakaria Goneim tərəfindən qazılmışdır. Piramidanın altından möhürlənmiş sarkofaq tapılıb, lakin onu açanda onun boş olduğu məlum olub.
Piramida
Sexemxet piramidası lap əvvəldən pilləli planlaşdırılmışdı. Onun bazası 378 fut x 378 fut (220 x 220 qulac) kvadrat idi. Əgər piramida tamamlansaydı, onun altı və ya yeddi pilləsi və son hündürlüyü 240,5 fut (140 qulac) olardı. Bu nisbətlər piramidaya Meidumdakı piramida və Gizadakı Böyük Piramida ilə eyni olan 51˚50 'lik bir yüksəklik bucağı verəcəkdir. Coser piramidası kimi, Sexemxet piramidası da əhəngdaşı bloklarından tikilmişdir. Fironun qəfil ölümü ilə əlaqədar ola bilsin ki, abidə tamamlanmadı. Piramidanın yalnız birinci pilləsi tamamlandı və böyük kvadrat mastaba şəklində bir abidə qaldı.
Yeraltı quruluşu
Sexemxet məzarlığının girişi piramidanın şimal tərəfində yerləşir. Açıq keçid 200 fut aşağı aparır. Yolun yarısında şaquli hissə yuxarıdan bir keçidlə qarşılaşır. O, səthə çıxır və abidə tamamlansaydı, onun girişi piramidanın ikinci pilləsində olardı.
Keçidin və şaftın görüşmə nöqtəsində, başqa bir keçid ən azı 120 mağazadan ibarət yeraltı U formalı qalereyaya aparır. Bütün qalereya kompleksi nəhəng bir silsiləyə bənzəyir. Dəfn otağına çatmazdan az əvvəl əsas keçid dəfn kamerasını əhatə edən "U" şəklində (böyük şimal qalereyasına bənzər) iki əlavə saxlama qalereyasına bölünür, lakin bunlar heç vaxt tamamlanmamışdır.
1950-ci ildə Misir Qədim Əşyalar Xidmətinin qazıntı qrupu qızıldan hazırlanmış qabıq formalı qab aşkar etdi. Obyekt 1,4 düyüm uzunluğundadır və hazırda Qahirədəki Misir Muzeyinin 4-cü zalında nümayiş etdirilir. thumb|300px|Sakkara Sexemhet padşahlarının siyahısından "Joserti" adını daşıyan fil sümüyü lövhəsi, onun pilləli piramida məzarının qalıqlarından tapıldı.
Nekropol kompleksi
Sexemxet nekropolu heç tamamlanmadığı üçün hansı planlı dini binanın artıq mövcud olduğunu söyləmək çətindir. Piramidanın daxili həyəti şimal-qərbə baxan taxçaları olan hasar divarı ilə əhatə olunmuşdu. Uzunluğu 1850 fut, eni 607 fut və hündürlüyü 33 fut idi. İbadət üçün yeganə arxeoloji sahə türbənin cənub hissəsidir, zirzəmisi 105 fut ilə 52 fut ölçülür. Yeraltı tikiliyə türbənin qərb tərəfindən dar dəhliz daxil idi. Bu kamerada 1963-cü ildə Jan Filip Lauer iki yaşlı körpənin dəfnini çıxardı. Bu uşağın kimliyi sirr olaraq qalır. Yalnız dəqiq məlumdur ki, bu kral Sexemxetin özü ola bilməz, Çünki padişah həmişə gənc bir oğlan kimi təsvir edilmişdir. Artıq heç bir dini tikili tapılmayıb, lakin misirşünaslar və arxeoloqlar əmindirlər ki, bir vaxtlar xatirə məbədi və sərdabə mövcud olub, lakin antik dövrdə onun dini tikililərindən daşların talan edilməsi nəticəsində dağıdılıb.
Tom Holland
Tom Holland — britaniyalı aktyor, rəqqas, səs aktyoru.
Həyatı və karyerası
Tom Holland 1 iyun 1996-cı ildə Londonda doğulub. Anası Nikola Elizabet Frost fotoqraf, atası Dominik Holland komediyaçı və yazıçıdır. Tom Holland Pedi, Sem və Heri adlı əkiz qardaşları ilə birlikdə yaşayır. Tom Holland Uimbledon universitetində təhsil alıb.
İngiltərənin paytaxtı Londonda böyüyən Tom Holland karyerasına rəqqas olaraq başlayıb. Məşhur müzikal "Billy Elliotun" xoreoqrafı təsadüfən bir rəqs sinifində Tomdakı istedadı kəşf etdi, beləliklə, hələ 12 yaşında olanda ciddi bir layihədə səhnə alma şansı əldə edib. Film karyerasında ilk işi Yapon animasiya filmi "Arrittinin Gizli Dünyası"nın ingiliscə versiyasında etdiyi səsləndirmə oldu. 2012-ci ildə "Mümkünsüz" filmində Naomi Vatts və Evan Makqreqorla birlikdə rol aldı.
Daxili Yapon dənizi
Daxili Yapon dənizi — Sakit okeanın yarımqapalı dəniz olaraq şimal və qərbdə Honsyu adasının qərb sahillərini yuyur, cənub-qərbdə Kyusyu, cənubda Sikoku adası arasında yerləşir. Qərbdə Kamnon boğazı ilə Yapon dənizi, cənub-qərbdə Xayasui və Bungo, şərqdə Kii və Naruto boğazları ilə Sakit okeanı çıxış əldə edir. Dəniz boğazları ilə bir necə dəniz (Harim dənizi, Bingo, Xuiti le, Suo) və körfəzləri özündə birləşdirir. Dənizin sahəsi 18,000 km², şərqdən-qərbə 445 km, eni 15–55 km təşkil edir. Dayaz dənizdir. Orta dərinliyi 30–60 m, ən dərin yeri isə 241 m təşkil edir. Avqustda 27 S, fevralda 16 S olur. Sahilləri kəskin parçalanmışdır. Dəniz daxilində ən iri ada Avadzidir. Dibi dəniz qumu ilə örtülüdür. Qədimdə dəniz mühüm tiçarət yolunun üzərində yerləşir. Sahilində iri sənaye şəhərləri vardır ki, onun sayəsində əhalinin sayı sürtlə artır. Bu səbəbdən ekoloji vəziyyət gərgin idi. Bunu görən hökumət 16 mart 1934 ci ildə dənizin bir hissəsində Seto Naykay parkı yaradılması haqqında qərar vermişdir.
Ekzoskelet
thumbnail|Ekzoskelet Ekzoskelet ( — xarici və σκελετος — skelet) — xarici karkazın köməyi ilə insanın ümumi gücünün artırılmasına səbəb olan cihaz.
Bu mexanizm hərəkətlər zamanı sərf olunan gücün artırılması ilə insanın biomexanıkasını təkrar edir. Kütləvi İnformasiya Vasitələrinə istinadən hazırda (2015) Yaponiya və ABŞ-də işləyən ekzoskelet mövcuddur.
Zelinski reaksiyaları
Zelinsky reaksiyası –dönməyən kataliz- ilə asetilenin katalitik trimerizasiyası, qızdırıldığı zaman benzol əmələ gəlməsi reaksiyasıdır.
Tarixi
1866-cı ildə Fransız kimyaçısı M. Berzelot asetileni isti borulardan keçirərək (550–6000C), az məhsul verən benzol əldə etdi. Daha sonra 1927-ci ildə N.D. Zelinski və B.A. Kazanski, asetilenin 600–6500C-yə qədər qızdırılan aktivləşdirilmiş reaksiyanın çox yaxşı getdiyini göstərdi.
1948-ci ildə Alman kimyaçısı W. Reppe daha təsirli bir katalizator — kompleks nikel qarışığı tapdı. Reaksiyanın 600–700-də benzol mühitində aparılmasına imkan verir, lakin artan təzyiq tələb edir. Benzol çıxımı 88% -ə çatır. Stiren (vinil benzol) aralıq məhsul kimi əmələ gəlir. 6000C-də asetilenin trimerləşməsi ilə benzol istehsalı Zelinski və ya Berzelot-Zelinski reaksiyasıdır. Berzelot-Zelinski reaksiyasını Zelinski-Kazanski reaksiyası ilə qarışdırmaq olmaz. Hər iki vəziyyətdə də benzol alınır yalnız birincisində — asetilendən, ikincisində — tsikloheksandan əldə edilir. Bir və ya iki doymamış rabitə olduqda, əsasən altı üzvlü tsiklik birləşmələrin vacib bir xüsusiyyəti, platin (paladyum) katalizatoru iştirakı ilə qızdırıldığı zaman geri dönməz reaksiyaya girmə qabiliyyətidir. Bir çox natamam hidrogenləşdirilmiş aromatik birləşmələrin molekulları qarşılıqlı əlaqədə olduqda, hidrogen yenidən paylanaraq bəzi molekullarin susuzlaşmasına, digərlərinin hidrogenlənsinə gətirib çıxarır. Bu reaksiya 1911-ci ildə Zelinski bunu geri dönməz kataliz adlandırdı, çünki əks reaksiya mümkün deyil — benzolun tsikloheksanla qarışığından nə tsikloheksen, nə də tsikloheksadien əldə edilə bilməz. İki cüt əlaqəli tsiklik karbohidrogenlərin geri dönməz katalizi xüsusilə asanlıqla davam edir. Geri dönməz kataliz ikiqat bağ halqanın xaricində olduqda da baş verir.
Amazasp Srvantsyan
Hamazasp Srvandzyan — Erməni milli hərəkatının və Daşnaksütun partiyasının liderlərindən biri. Erməni terrorçusu.
Hamazasp Srvandzyan 1870-ci ildə Osmanlı imperiyasının Van bölgəsində anadan olmuşdur. Gənclik illərində Armenakan təşkilatına qoşulsada sonradan Daşnaksütun partiyasının sıralarına keçmişdir. Məktəbi bitirdikdən sonra saatsaz və zərgərlik sənətini öyrənmək üçün dərslər almağa başlayır. Erməni milli hərəkatının sürətlənməsinin ardından hərəkata qoşulur və Osmanlı imperiyasına qarşı aparılan hərbi əməliyyatlarda iştirak edir. Hamazasp müxtəlif vaxtlarda dinc əhaliyə qarşı törədiləcək qətliamların əsas iştirakçılarından olmuşdur. Onun rəhbərliyi altında Van, İrəvan və Şuşa şəhərlərində yaşayan müsəlman əhaliyə qarşı qətiamlar törədilmişdir.
Hamazasp Srvandzyan hərbi fəaliyyətinin əhəmiyyətli hissələrindən biri Azərbaycan ərazilərində baş tutmuşdur. Rusiya imperiyası dönəmində Yelizavetpol quberniyası daxilində yaşayan müsəlman əhaliyə qarşı qətliamlar törədən Hamazasp eyni zamanda 1905-ci il qətliamlarında da iştirak etmişdir. Erməni siyasi partiyalarının silahlı dəstələri Şuşa qəzasını azərbaycanlılardan təmizləmək üçün uzun müddət hazırlıq görmüş, müasir silahlarla təchiz olunmuşdular. Erməni silahlı dəstələrinə Hamazasp Srvandzyan komandanlıq edirdi.
1905-ci il avqustun 16-da kazaklar Şuşada bir ermənini tərk-silah etmək istəyərkən o, müqavimət göstərmiş və öldürülmüşdü. Bundan istifadə edən şəhərin erməni əhalisi qətlin günahını azərbaycanlıların üstünə ataraq qırğınlara başlamışdıar. Ermənilər 12 iyul 1906-cı ildə Şuşa şəhərində ikinci dəfə qırğınlara başlamışdılar. Onlar bir neçə gün əvvəl ölmüş bir erməninin meyitini Şuşanın general-qubernatoru Qoloşşapova göstərərək onun azərbaycanlılar tərəfindən yenicə qətlə yetirildiyini iddia edirlər. Qoloşşapovun əmri ilə hökumət Qumluq və Köçərli məhəllələrini top atəşinə tutur. Beş gün ərzində Şuşanın ermənilər yaşayan hissəsində bütün azərbaycanlı evləri yandırılır və dağıdılır.
Xrom(VI)oksid
Xrom(VI)oksid (xrom anhidridi) CrO3 - oksigenli, tünd qırmızı kristalları olan, suda asanlıqla həll olan xrom birləşməsidir. Xrom və dixromat turşusu anhidrididir.
Amazasp Srvantsyan
Hamazaspın dəstəsi Yevlax və Gəncə şəhərləri yaxınlığında Qafqaz İslam Ordusu və Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti ordularına qarşı da mübarizə aparır. Bakı döyüşünün ardından şəhərin Qafqaz İslam Ordusunun nəzarəti altına keçməsi və Bakı Kommunasının süqut etməsindən sonra Hamazasp İrana qaçır. İranda bir müddət qaldıqdan sonra Ermənistana keçən Hamazasp burada yaradılmış Ermənistan Respublikasının fəaliyyətində yaxından iştirak etmək istəyir, ancaq 1921-ci ildə bolşeviklər tərəfindən həbs edilir. 1921-ci ilin 18 fevral tarixində İrəvan şəhərində yerləşən həbsxanada olarkən balta ilə öldürülmüşdür.
Xrom(VI)oksid
Fiziki xassələri
Xrom(VI)oksid –bənövşəyi rəngə çalan qara-qırmızı rəngli kristallardı. Hiqroskopikdi, havada yayılır. Atmosfer təzyiqində qaynamatemperaturundan aşağı parçalanır.Suda həll olması - 166 г/100 г (15 °C), 199 г/100 г (100 °C).
Kimyəvi xassələri
CrO3 turşu oksiddir. Suda həll edildikdə, xrom turşusu əmələ gəlir (CrO3 az olanda)
və ya dixromat turşusu (CrO3 çox olanda)
250 °C-dən yuxarı qızdırıldıqda parçalanır və nəticədə xrom(III)oksid və oksigen alınır:
Bütün Cr (VI) birləşmələri kimi, CrO3 də güclü oksidləşdirici vasitədir (Cr2O3 -ə qədər reduksiya olunur). Məsələn, etanol, aseton və bir çox digər üzvi maddələr toz halına gətirildiqdən sonra xrom VI oksidi ilə təmasda olduqda öz - özünə alovlanır və ya hətta partlayır (bəzi istinad kitablarında "spirtdə və efirdə həll olunur" göstərilsə də). Yaxşı üyüdülməsə xrom anhidridi kristalları ilə təmasda olduqda spirtlərin və ketonların alovlanmasına nail olmaq mümkün deyil. Yodu, kükürdü, fosforu, kömürü oksidləşdirir: Xrom trioksidi kompleksi piridin ilə birgə spirtləri müvafiq karbonil birləşmələrinə oksidləşdirmək üçün istifadə olunur (Sarett reaksiyası).
Tətbiqi
Xrom(VI)oksid üzvi kimyada oksidləşdirici vasitə kimi istifadə olunur. Xrom anhidridi məhlullarını (məs. kalium dixromat) sulfat turşusunda laboratoriya şəraitində qabları üzvi çirkləndiricilərdən təmizləmək üçün istifadə olunur.
Toksikliyi
Xrom(VI)oksidi, bir çox digər VI valentli xrom birləşmələri kimi çox zəhərli və kanserogendir. İnsan orqazizmi üçün ölümcül doza 0,08 q / kq -dır. Dəri ilə təmasda olduqda şiddətli qıcıqlanma, ekzema və dermatitə səbəb olur və həmçinin dəri xərçənginin inkişafına səbəb ola bilər. Dəridən vaxtında çıxarılsa belə, qəhvəyi ləkələr saxlayır. Xrom anhidridinin buxarıda çox təhlükəlidir. Saxlamaq üçün şüşə və ya çini möhürlənmiş qablar istifadə olunur, üzvi maddələrlə təması istisna etmək lazımdır. Onunla işləmək üçün fərdi qoruyucu vasitələrdən istifadə etmək lazımdır.
Osman Ərbaş
Osman Ərbaş — Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin 8-ci Ordu Korpusu komandiri, general-leytenant.
Həyatı
Osman Ərbaş 1962-ci ildə Yozqat ilinin Yerkənd ilçəsində anadan olmuşdur. Əslən Yerkəndli idi. İbtidai və orta məktəbi Yozqatda oxudu. Daha sonra Milli Müdafiə Universiteti nəzdində Quru Qoşunları məktəbi ali hərbi təhsil müəssisəsinə daxil oldu.
Ailəsi
Evli idi. 2007-ci ildə atasını, ölümündən 7 ay öncə isə anasını itirmişdir.
Hərbi xidməti
Ərbaş hərbi məktəbini bitirdikdən sonra Türkiyənin müxtəlif bölgələrində xidmət etmişdir.
Ərbaş 2016-cı ildə General-mayor rütbəsi ilə Adana 6-cı mexanikləşdirilmiş piyada diviziyası komandiri vəzifəsini icra edirdi.
demiş və şəhid ailələrini qucaqlayıb təsəlli etmişdir.
General-leytenant Osman Ərbaş YAŞ qərarı ilə Elazığ 8-ci Ordu Korpusu komandirliyinə təyin edilmişdi.
General-leytenant Ərbaş təxminən 5 ildir, Elazığ 8-ci Ordu Korpusu komandirliyini icra edirdi. Ərbaşın növbəti YAŞ toplantısında Dörd ulduzlu general vəzifəsinə yüksəlməsi gözlənilirdi.
Ölümü
4 mart 2021-ci ildə Bingöldən havaya qalxan Türkiyə Quru Qoşunlarına məxsus Eurocopter Cougar tipli helikopterin Bitlis Tatvan sərhədlərində qalxdıqdan təxminən 30 dəqiqə sonra qəzaya uğraması nəticəsində öldü. Helikopterdəki 11 hərbi qulluqçu öldü, ikisi isə yaralandı.
Ceyms Makkin Kettell
Ceyms Makkin Kettell — amerikalı psixoloq ve Amerika Birıəşmiş Ştatlarında psikologiya professoru adını almış ilk elm adamı. Professor adını Pensilvaniya Universitetindən alan C.M.Kettell Amerikadakı Funksionalizm cərəyanının ən əhəmiyyətli təmsilçilərindən biri olmasına baxmayaraq heç vaxt rəsmi şəkildə bu cərəyana qoşulmamışdır. Kettell reaksiya müddətindəki fərdi fərqlilikləri əhatə edən araşdırmalar aparmış, test yönümlü yanaşmaya üstünlük vermişdir. İntellekt əmsalı anlayışını təqdim edən ilk psixoloq olan Kettell, tez-tez Körpələrin İntensivliyi Ölçüsünün (CIIS) müəllifi olan Reymond Bernard Kettell ilə səhv salınır. Kettell, psixologiya elminin əsasının ölçmə və təcrübəyə əsaslanmalı olduğunu müdafiə edirdi. 1921-ci ildə məqsədi psixologiya elmini inkişaf etdirmək və psixoloji tədbiqlərin istifadəsini artırmaq olan Psixologiya Dərnəyinin əsasının qoyulmasında təsiri böyük olmuşdur.
Həyatı
C.M.Kettell 1860-cı ildə Pensilvaniya ştatının Easton əyalətində dünyaya gəlmişdir. Ailənin ən böyük və ən çox sevilən uşağı olaraq böyümüşdür. Ceyms bakalavr dərəcəsini atası Uilyam Kassadinin onun doğulmasından qısa müddət sonra sədrliyə yüksəldiyi Lafayette Kollecində aldı. O dövrdə fəlsəfə ilə maraqlanan Kettell, fəlsəfə mövzusunda yazdığı yazı sayəsində Cons Hopkins Universitetində təqaüd qazandı.
Akademik həyatının əvvəllərində psixologiya ilə maraqlanmayan Kettell, hətta təhsil məqsədilə getdiyi Cons Hopkins Universitetində bir müddət psixologiya dərslərində iştirak etməmişdir. Kettellin psixologiya sahəsinə olan marağı narkotik vasitələrdən istifadə etdikdən sonra ortaya çıxmışdır. Narkotik vasitələrin onun öz zehni funksiyaları üzərindəki təsiri ilə maraqlanmış, morfin, tiryək, kofein və tütündən istifadə etmişdir. Belə bir təcrübədən sonra Kettell Cons Hopkins Universitetindəki təhsilinin ikinci hissəsində G.Stanley Hollun psixologiya dərslərində iştirak etməyə başlamışdır. Bu müddətdən sonra o, psixoloq olmağa qərar verərək, fərqli zehni fəaliyyətlərin tələb etdiyi müddəti araşdırmışdır.
Akademik kariyerası
C.M.Kettell magistr dərəcəsi almaq üçün əvvəlcə Göttingenə, daha sonra Leypsiqə Vilhelm Vundtun yanına getdi. Daha sona Cons Hopkins Universitetində təhsil almaq şansı qazandı. Qısa bir müddətdən sonra, o, 1883-cü ildə, Vilhelm Vundtun assistenti olmaq üçün Leypsiqə qayıtdı. Lakin Kettell araşdırmaq istədiyi mövzular Vilhelm Vundtun psixologiyası ilə demək olar ki, uyğun olmayan fərdi fərqliliklərdən ibarət idi. Bu, vəziyyət Kettellin bəzi araşdırmalarını öz otağında həyata keçirdiyini iddia etməsinə səbəb olmuşdu. Buna baxmayaraq, yenə də son halda Vilhelm Vundt və C.M.Kettell araşdırmalarının dəyərləri barədə eyni fikri paylaşırdılar.
Yevgenika haqqındakı fikirləri
C.M.Kettellin Yevgenika ilə əlaqəli fikirlərinə təkamül nəzəriyyəsi və "fərdi fərqliliklər psixologiyası"nı araşdırmasına səbəb olan Çarlz Darvinin tədqiqatları böyük təsir göstərmişdir. Yevgenika anlayışı ilk dəfə Sir Francis Qalton tərəfindən irəli sürülmüş, sağlam olmayan dölləri ayırıb və sağlam döllər yetişdirmək üçün yollar axtaran, sosial mübahisəli ictimai bir cərəyan və ya sosial fəlsəfədir. Yevgenika haqqındakı fikirləri ilə əlaqədar olaraq, Kettellin apardığı araşdırma, elm adamlarının ruhanilərin və ya professor atalarının olma ehtimalının daha yüksək olduğunu təsbit etdi. Təsadüfən, Kettellin atası bu peşələrin hər ikisinə mənsub idi. Kettell miras qalmış bir istedada sahib olduğuna inanırdı. Eyni zamanda o, "Günəşin içərisində bir doğum yeri tapmaq mənim şansım idi. Yaxşı birləşmiş bir rüşeym plazması gözlənilməyən bir reaksiya vasitəsilə əlverişli şərtlərlə birləşdi" deyə qeyd edərək ətraf mühitinin təsirini də qeyd edirdi. Kettellin sərt yevgenik fikirləri, öz uşaqlarına professor və ya akademik peşə sahibinin övladı ilə evləndikləri təqdirdə 1000 dollar maddi yardım təklif etməsinə səbəb oldu.
Süleyman Abdullayev (hakim)
Süleyman Abdullayev (tam adı: Abdullayev Süleyman Abasəli oğlu) — Hüquqşünas.
Fəaliyyəti
Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məhkəməsinin sədri vəzifəsində işləmişdir.
Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 6 dekabr 1993-cü il tarixli, 768 nömrəli Qərarı ilə ona ikinci ixtisas dərəcəsi verilmişdir.
Teberda (çay)
Teberda  — Şimali Qafqazdakı Qaraçay-Çərkəz Respublikasında çay, Kuban çayının sol qolu. Uzunluğu 60 km, su hövzəsi sahəsi isə 1080 km-dir. .
Adının mənşəyi
250px|thumb|right|Qaraçayevsk şəhərindən keçən Teberda çayı Çayın rusca adı XIX əsrin birinci yarısındakı qeydlərə görə qaraçay Te (y) adından gəlir. Bu toponimi tərcümə etmək üçün bir neçə variant var. Onlardan birinə görə, Qaraçaydakı Teberda (Teberdi) "məskunlaşma" mənasını verir (sözün əsl mənası "itələdi"). Vadidəki təsərrüfatlar-məskunlaşma yerləri, hələ XVI-XVII əsrlərdə mövcud idi. "Teberda" sözünün "tab cjerdi" dən gələ biləcəyi istisna edilmir, bu da qaraçay dilindən tərcümədə "əlverişli yer" mənasını verir. Başqa bir variant da: adın mənşəyi "teiri verdi" sözlərindən gəldiyi deyilir, yəni "Tanrının hədiyyəsi" mənasındadır (sözün əsl mənasında - "Tanrı verdi").
Coğrafiyası
left|thumb|150|Kuban çayı hövzəsi left|thumb|150|Qafqazdakı qazlı mineral suların mənbəyi Çayın yatağı çınqıl, qarışıq daşlarla: şəlalələrlə zəngindir.
Çay Baş Qafqaz silsiləsindən aşağıya enir və sol tərəfdən Kuban çayına axır. Teberda çayı su tutumu böyük olan çaydır, çox sürətli axır və gözlə görüləcək dərəcədə suyu şəffafdır. Ən dərin dərəsi sıx iynəyarpaqlı meşələrlə örtülüdür və Qafqazın ən gözəl yerlərindən biridir. Teberda vadisində bir neçə qeyri-adi gözəl dağ gölləri var.
Çayın qidalanması qarışıqdır. Belə ki, çayın qidalanmasında əsas üstünlüyü (55%) təşkil edir ki,Teberda hövzəsində təxminən 100 buzlaq vardır.
Suyun ən yüksək həcmi iyul-avqust aylarında olur. Orta illik su axını 27.2 m³/ s-dir. Uzunluğu 45 km-dir. Qışda palçıq olur (davamlı donma yoxdur).
Teberda çayı sahilində - Teberda şəhəri və kurortu yerləşir. Mənbəyində Qaraçayevsk şəhəri yerləşir. Ümumiyyətlə Teberda çayının mənbəyi çox maraqlıdı. Belə ki, Qaraçayevsk şəhəri üç çayın birləşdiyi yerdə: Kuban, Teberda və Marının birləşdiyi ərazidədir. Bu da həm üç çayın birləşməsinin gözəl su qovuşan mənzərə yaradır.
Hərbi-Suxum yolu çay vadisi boyunca uzanır.
Teberda çayının yuxarı hissəsində - Teberda qoruğu yerləşir.
Teberda çayı bölgənin iqtisadi və təsərrüfat həyatında mühüm rola malikdir. Belə ki, ətraf ərazilərin suvarmasında, xüsusilə baxçılıq təsərrüfatları bu çayın suyu ilə suvarılır. Çayın suyu şəfaf və təmiz olduğundan əhalinin içməli su mənbəyi kimi də istifadə olunur. Çay dalğıc idmanı ilə məşğul olan xeyli sayda peşəkar və həvəskar dalğıcların məşq etdiyi yerdir.
NGC 7140
NGC 7140, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Hindi bürcü istiqamətində yerləşir. SBbc tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Narın-Qala
Narınqala və ya İçqala — Dərbənd qalasının mərkəzini təşkil edən islamdan əvvəlki dövrə aid qədim qəsrdir. Sasanilər imperiyasının Kaspi qapısını bağlayan qoşa qala divarları vasitəsi ilə Xəzər dənizi ilə əlaqələndirilmişdir. Abidə UNESCO Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmişdir.
Tarixi
Dərbənd, Böyük Qafqaz dağlarının Xəzər dənizinə yaxınlaşaraq 3 km-lik ensiz düzən formalaşdırdığı Böyük Qafqaz keçidinin ən zəif müdafiə olunan ərazisində yerləşir. Dərbənd qalası Cənubi Qafqaz (xüsusilə Qafqaz Albaniyası) və Ön Asiya xalqlarınıköçəri türk xalqlarının hücumlarından qoruyan nəhəng müdafiə sisteminin bir hissəsidir. Müdafiə sisteminə Narınqala ilə yanaşı Dərbənd qala divarları, Dağ barısı, Gilgilçay səddi, Beşbarmaq səddi və Çıraqqala da daxildir.
Qərb tərəfdən Dərbənd divarları Narınqala qəsrinə birləşir, qəsrin inşa edilməsinə kimi, həmin hündür təpə ərazisində düşmənin yaxınlaşmasını bildirən tonqallar qalanırdı.
Orta əsrlərdə Dərbənd ərazisi Dərbənd əmirliyinin, Şirvanşahlar dövlətinin və Səfəvilər imperiyasının tərkibinə daxil olmuşdur. Rusiyanın Xəzəryanı bölgələrə hərbi yürüşü (1722-1723) zamanı Dərbənd qalası ələ keçirilərək müvəqqəti olaraq Rusiya imperiyasının tərkibinə qatılmışdır. Hazırda yerli əhəmiyyətli abidə hesab edilən domikdən xan sarayına gələn I Pyotr şəhər bəyləri tərəfindən qarşılanaraq ona üzərinə İran parçası (hazırda Sankt-Peterburqdakı Kunstkamerada saxlanılır) atılmış gümüş tabaq içində şəhər qalasının açarı təqdim edilmiş və deyilmişdir:
Dərbənd şəhərinin əsası Makedoniyalı İskəndər tərəfindən qoyulmuşdur, ona görə də, böyül monarxın saldırdığı şəhərin böyüklükdə ondan geri qalmayan başqa bir monarxa təslim edilməsindən daha ədalətli və doğru iş yoxdur.
Lakin qısa müddət sonra Dərbənd yenidən Səfəvilər dövlətinin tərkibinə qatılmışdır. 1747-ci ildə Dərbəndə Məhəmmədhəsən xan tərəfindən Dərbənd xanlığının əsası qoyulmuşdur. Xanlıq 1806-cı ildə general-anşef Valerian Zubovun rəhbərlik etdiyi Rusiya ordusu tərəfindən işğal edilərək imperiyanın tərkibinə qatılmışdır. Bundan sonra Narınqalada Zubovun hərbi qərargahı yerləşdirilmişdir.
Narınqala ərazisində hələ də arxeoloji qazıntı işləri aparılmaqdadır. Dərbənd qalası və Narınqala UNESCO Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmişdir.
Təsviri
Narınqala qəsri dənizə yaxın təpə üzərində yerləşir. Sahilboyu yolu qərbdən qəsrə birləşən, şərqdən isə dənizin dərinliklərinə gedən qoşa qala divarları ilə müdafiə olunur. Qala divarları sahilə su keçməsinə imkan verərək, qapalı liman formalaşdırır. 350-450 metr boyunca uzanmış ikiqat şəhər divarları içində orta əsrlər Dərbənd şəhəri yerləşirdi. Qəsrdən qərbə doğru 40 km boyunca uzanan Dağ barısı adlı qala divarları isə dağ keçidləri və dolamalarını qoruyurdu. Yaşına baxmayaraq, Dərbənd qalası yüz illər ərzində mühüm müdafiə rolunu oynamışdır. Yeni sahibləri daima qalanı yenidən inşa etmiş və möhkəmləndirmişlər ki, bunun da sayəsində Dərbəndin tarixini ilbəil izləmək mümkündür.
Qeyri-düzgün formaya malik qəsr 4.5 hektar sahəyə malikdir. Qəsr 180 metr enə və 280 metr uzunluğa malikdir; qəsr divarları bir-birindən 20-30 metr aralıda yerləşən kiçik qüllələrlə möhkəmlənmişdir; qəsrin cənub-qərbində silah qülləsi yerləşir. Bundan əlavə qəsri üç tərəfdən əhatə edən dik dağ yamacları da əlavə müdafiə rolunu yerinə yetirir.
Qəsrin daxilində vaxtilə burdakı bütün binaları su ilə təmin etmiş saxsı borularla çəkilmiş sus sistemi, hamam və xan sarayının xarabalıqları (təntənəli giriş portalı və divar qalıqları) dövrümüzə çatmışdır. Qəsr ərazisində vaxtilə IV-V əsrlərə aid erkən xristian məbədinin (Rusiya Federasiyası ərazisində bilinən ən qədim xristian məbədi) olması haqqında müxtəlif fikirlər vardır. Bəzi tədqiqatçılar qəsrdəki xaç-günbəz formalı tikilini su anbarı hesab edirlər; digərləri isə aşağıda su ötürücüsünün olmaması, tikilinin tamamilə yerüstündə olması (su anbarları adətən tamamilə yer altında və ya yarım yer altında inşa edilirdi), formasının su anbarı üçün rahat olmaması (Dərbənddə su anbarları adətən düzbucaq və ya kvadrat formaya malikdir) və tikilinin işığa doğru istiqamətlənmiş olmasını əsas gətirərək onu xristian məbədi hesab edirlər. Qəsrin hər divarında üç qapı yerləşir ki, onlardan da ən qədimi Orta qapıdır.
3 metr qalınlığa malik xarici divarlar isə perimetr boyunca qəsrin divarlarını əhatə edirlər.
Yol
Yol – nəqliyyatda istifadə olunan və müxtəlif məntəqələri bir-birinə bağlayan şəbəkə. Bütün yollar yol nişanları, siqnalverici qurğular və s. ilə tənzimlənir.
Etimologiyası
Yol sözünün mənşəyi Qədim Türkcədən gələn "yolak" (cığır, yol) sözüdür. Güman ki, "yeri-" sözü də "yori-" kəliməsindən gəlir.
Yolların yaranması
Tarixdəki ilk yollar heyvanlar tərəfindən istifadə olunan yerlərdə öz-özünə yaranan cığırlar idi. Zaman keçdikcə bu yollar insanlar tərəfindən istifadə olunmağa başlandı. Belə yaranmış və e.ə. 6000-ci illərdən qalmış yollara misal kimi Yerixo şəhəri yaxınlığındakı su qaynaqları ətrafında rast gəlinir. Qədim Mesopotamiyada, hazırkı İraq ərazilərində yerləşən Ur şəhərindəki daş döşənmiş yollar və İngiltərənin hazırkı Qlastonberi qəsəbəsində taxta deöşənmiş yollar isə təxminən e.ə. 4000-ci illərə aiddir.
Yolların istiqamətlənməsi
200px|thumb|right|Yol Bir zamanlar hər kəs ingilislər kimi yolun solundan gedirdi. Bunun səbəbi əsrlər əvvəl yolun qarşısından gələnin dost, yoxsa düşmən olduğunu bilmək mümkün olmaması idi. İnsanların çoxu sağ əllərini istifadə etdikləri üçün yolun solundan, divar dibindən (piyada və ya atla) gedərək sol tərəflərinin təhlükəsizliyini təmin edir, sağ əllərini isə qılınclarını dərhal çəkəcək şəkildə hazır saxlayırdılar. Yolun solundan səyahət ilk dəfə 1300-cü illərdə papanın Romaya gələcək hacıların yolda qarışıqlığa səbəb olmamaları üçün yolun solundan getmələrini söyləməsi ilə rəsmi hal aldı və əsrlər boyu davam etdi. 18-ci əsrin sonlarında ABŞ-də bir çox atın çəkdiyi avtomobillərdə sürücü oturacağı yox idi və sürücü ən arxada, soldakı atın üstündə otururdu. Bu da yolun solundan gediləndə qarşıdan gələni görməyi və yolun idarəsini çətinləşdirirdi. Çox keçmədən ABŞ-də yol hərəkəti sağdan işləməyə başladı. Fransız Qiyamı əsnasında isə qiyamın liderlərindən Maksimillian Robespyer, böyük ehtimalla, Katolik kilsəsinə meydan oxuyanlara bir jest olsun deyə, parislilərdən yolların sağından getmələrini istədi. Bir müddət sonra, əslində, özü də bir solaxay olan Napoleon ordularındakı hərbi avtomobillərinin yolların sağından getmələri əmrini verdi və zəbt etdiyi hər ölkədə də bu tətbiqi həyata keçirdi. İngiltərə heç bir zaman Napoleon tərəfindən zəbt edilə bilmədiyindən ingilislər yolun solundan getmə vərdişlərindən imtina etmədilər. İngilislər Avstraliya, Hindistan kimi bütün köhnə müstəmləkələrində də bu üsulu davam etdirdilər. İngilislərdə amerikalılardan fərqli olaraq sürücü avtomobilin üstündə və sağında otururdu. Müasir avtomobil texnologiyasının inkişafı ilə bu inkişafın dünyada qabaqcılı olan ABŞ-də sürücü oturacağı və sükan sağdan gedişə uyğun olaraq sola qoyuldu və dünyanın bir çox bölgəsində bu şəkildə yayıldı.
Yolun növləri
Yolun aşağıdakı növləri inkişaf etmişdir:
Su yolları
Su hövzələri vasitəsilə məntəqələri bağlayan yollar, boğazlar, kanallar və s. aiddir. Hal-hazırda dünya ticarətinin 90%-dən çoxu su yolları vasitəsilə aparılır. Su yollarının əsas məntəqələri port və limanlardır. Gəmi və digər su nəqliyyatı vasitəsilə istifadə olunur.
Hava yolları
Hava vasitəsilə hava limanlarını, şəhərləri və s. bağlayır. Su və quru yollarına nəzərən daha yenidir. Təyyarə, planer və digər hava nəqliyyatı vasitələri ilə istifadə olunur.
Quru yolları
Torpaq vasitəsilə, körpü və digər qurğularla məntəqələri əlaqələndirir. Su və hava yollarından daha çox inkişaf edib. Nəqliyyat vasitəsi kimi minik heyvanlarından, avtomobil, qatar və digər maşınlardan istifadə olunur.
1963 KONKAKAF Çempionatı
1963 KONKAKAF Çempionatı (Campeonato de Naciones de CONCACAF 1963) — 1963-cü ilin 23 mart – 7 aprel tarixləri arasında Salvadorda təşkil olunmuş ilk KONKAKAF Çempionatı. Turnirin qalibi Kosta-Rika milli futbol komandası olmuşdur.
A qrupu
Nəticələr
B qrupu
Nəticələr
Final mərhələsi
Nəticələr
Ceyhun Qala
Ceyhun Qala (tam adı: Ceyhun Abdul oglu Əliyev, doğum tarixi: 12 mart 1983) — azərbaycanlı müğənni.
Həyatı
Ceyhun Abdul oğlu Əliyev, 1983-cü il martın 12-də Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Erkən yaşlarından musiqiyə böyük marağı və həvəsi ilə diqqət çəkmişdir. Bunu görən valideynləri onu Suraxanı rayonunun Əmircan qəsəbəsindəki 3 nömrəli uşaq musiqi məktəbinə qoymuşlar.
2004-cü ildə Azərbaycan Milli Konservatoriyasında təhsil almağa başlayan Ceyhun, Teymur Əmrah dan vokal və xalq artisti Canəli Əkbərov dan muğam dərsləri almışdır. Ceyhun Əliyevin musiqi istedadının inkişafında və formalaşmasında Azərbaycanın tanınmış incəsənət ustaları, muğam ifaçılarının və xarici musiqiçılərin böyük rolu olmuşdur. Ceyhun daim xalq artistləri Şövkət Ələkbərova, Əbülfət Əliyev, Rəşid Behbudov, xarici musiqi ustaları Beatles, Elvis Presli, Maykl Cekson ve başqalarının sənət nümunələrindən bəhrələnmişdir.
2013-cü ildə Nailə xanimla ailə həyatı qurub. Bir qızı və bir oglu var.
Musiqi karyerası
Ceyhun ilk dəfə 2006-cı ildə “Qala” qrupu ilə bərabər Azərbaycan Dövlət Televiziyasında çıxış edib. 2007-ci ildə isə tək Azərbaycan Dövlət Televiziyasının efirinə çıxıb. Buna qədər Ceyhun Əliyevin bəstələdiyi mahnıları Azərbaycanın xalq artistləri Aygün Kazımova, Röya Ayxan, Ədalət Şükürov, müğənilərdən Sevda Yəhyayeva, Günay İbrahimli, Niyam Səlami, Gülay Zeynallı və başqaları uğurla ifa edirlər. İncəsənət ustasının sevilən və hazırda xit sayılan mahnılarından “Sonunda ayrıldıq”, “Şirin dilli”, “Bəlalı”, “Bal dadır”, “Dünyamın sabahı” və sairlərini qeyd etmək olar.
Ceyhun Əliyev sənət adamı olaraq daim dövlət tədbirlərində gözəl ifaları ilə çıxış edir və publikanın sevimlisi kimi alqışlar qazanır. Sənətkar 2015-ci ildən 2017-ci ilə qədər Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyi nin Daxili Qoşunlarının nümunəvi solisti olmuşdur.
Faydee
Faydee — Livan əsilli Avstraliyalı müğənni, mahnı müəllifi və podüser. 2008-ci ildə ilk olaraq "Breakthrough/Not In The Mood" ilə çıxış etmişdir. Davamında etdiyi uğurlu çalışmaları ilə adından sıxca söz ettirmişdir. 2013'də çıxarttığı "Laugh Till You Cry" adlı single çalışması Rumınya, Almaniya, İtaliya, Rusiya kimi bir çox ölkədə yayınlanmışdır və 6 həftə boyunca Rumınya mahnı siyahısında 1 nömrədə qalmışdır. 2013 oktyabrın'da çıxartmış olduğu single parçası "Can't Let Go" isə sənətçini ən çox dinlənənlər arasında olmuş və bir çox ölkələrdə mahnı siyahısına girməyi bacarmışdır. "Wonder Why", "Never Ever", "Forget The World", "Say My Name" mahnılarıda mahnı siyahılarına girməyi bacarmışdır.
Aydar Qalimov
Aydar Qaniyeviç Qalimov (, 23 fevral 1967, Madaniyat, Qazaxıstan SSR, SSRİ) — müğənni, Tatarıstan və Başqırdıstan xalq artisti.
Yujnaya Qlubokaya buxtası
Yujnaya Qlubokaya buxtası — Berinq dənizinə daxil olan Olyutorski körfəzinin şimal-qərbində yerləşir. İnzibati baxımından Kamçatka diyarının Olyutorki rayonu ərazisinə daxildir. Qoven yarımadası sahilində yerləşir. Lavrov buxtası Koryak qoruğunun üç əsas bölgəsindən biridir. 1983-cü ildə kompleks şəkildə yerlio əhəmiyyətli təbiət abidəsi elan edilmişdir.
Təsviri
Lavrov buxtasından 8 mil cənub-şərqdə yerləşir. Qoven yarımadasının daxilində təqribi olaraq 3 mil məsafədə uzanır. Koryak öndağlığı, Pılqinski silsiləsi ətrafından keçir. Bu bazımından bir fiorddur. Sahilləri sıldırımlıdır. Buxtanın maksimal dərinliyi 65 metrdir. Sıldırımlı sahillərdə çaylar buxtaya axır. Bu da gözəl mənzərə yaradır. Bu axıntılar həmdə şirin su mənbəyidir.
Buxtada Böyük pazdimdiklər qeydə alınmışdır. Bu gözəl və iri quşlar Kamççatkanın qırmızı kitabına daxil edilmişdir. Üstəlik burada qırmızı kitaba salınmış Çəhrayı rodiola bitkisinidə müşahidə etmək olar. .
Açılışı
1930-cu illərdə Kamçatka ərazisində gəmiləri qəbul edəcən üzəri bağlı limanın inşası ortaya çıxır. Bu addın gəmilərin zədələnməsi və onların tez sıradan çıxmasını önləmək baxımından unikal idi. 1936-cı ildə SSRİ Qida Sənayesi Xalq komisarlığı bu baxımından Yujnaya Qlubokaya buxtasını örnək göstərirlər. Ancaq Kamçatka Səhmdar Cəmiyyətinin məşhur gəmi kapitanı E.D. Bessmertnı buna öz etirazını bildirir. Əsas olaraq isə buxtanın şərq küləklərinə açıq olmasını əsas gətirir. Bu limanın tikintisi üçün ən azından əraziyə yolların çəkilməsi məsələsi vardı ki, buxta ətrafının sıldırımlı olması buna imkan verməzdi. Üstəlik bura tökülən şirin su mənbələri qışda donurdu. Ancaq bütün diskusiyalara İkinci dünya müharibəsi son qoyur. Ümumiyyətlə isə liman inşa edilmir.