cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dou-Cons Sənaye indeksi
thumb|305x305px ABŞ-nin Dou-Cons (Dow Jones) indeksi dünyada ən qədim və ən məşhur birja indeksidir. 1884-cü ildə Çarlz Dou Amerika Fond bazarının vəziyyətini müəyyənləşdirmək üçün bu indeksi təklif edib. Həmin illərdə fond bazarı çoxsaylı spekulyasiyalar üzündən son dərəcə etibarsız idi. Dou 11 səhmin orta günlük bağlanış qiymətlərini hesablamaqla Fond Birjasının ümumi vəziyyətini müəyyənləşdirir. Bu şirkətlərdən 9-u dəmiryolu, 2-si isə sənaye şirkətləri idi.
1896-cı ildə indeks ictimaiyyətə açıqlanır və o vaxtdan da “Dou-Cons” adıyla birja ticarətinin ayrılmaz hissəsinə çevrilir.
Müsair Dou-Cons indeksi 65 şirkətin səhmlərini əhatə edir. Bu şirkətlərin siyahısı onların bazarda tutduqları mövqedən asılı olaraq, dəyişə bilər. Onlar Nyu-York Fond Birjasındakı səhmlərin ümumi dəyərinin 20 faizini əhatə edirlər. İndeksin özü də hazırda bir neçə alt indeksə bölünür.
Dou-Cons indeksinin hesablanma metodu indiyə qədər demək olar ki, ciddi dəyişikliyə uğramayıb. Lakin onun tərkibinə daxil olan aksiyalar dəfələrlə dəyişiblər. Həmin şirkətlərdən yalnız “General Electric” öz dayanıqlığı ilə öyünə bilər, qalanları isə gah indeksin əhatə dairəsinə düşüb, gah da çıxıblar. Uzun müddət yeni şirkətlərin səhmləri Dow Jones-a daxil edilmirdi. Lakin bu baş verəndən sonra, indikatorun dəqiqliyi bir qədər də artdı və o, fond bazarındakı real qüvvələr nisbətini daha yaxşı göstərməyə başladı.
ABŞ səhm bazarlarının ən qədim barometrlərdən biridir. Dou-Cons Sənaye İndeksi və ya Dou Cons həm dünyanın ən böyük fond birjalarında səhm qiymətləri üçün bençmark olduğuna görə və həmdə ABŞ iqtisadiyyatının dünyadakı əhəmiyyətinə görə bütün dünyada investorlar tərəﬁndən izlənilir. İndeks özünə yalnız Nyu-York Fond Birjasına daxil olan 30 ən böyük ABŞ səhmini daxil edir. Bu indeks iştirakçı səhmlərin
qiymətlərinin sadə ədədi ortası kimi hesablanır. Üzv şirkətlərin bazar kapitallaşmasında heç bir çəkisi yoxdur, belə ki, ən böyük və ən kiçik iştirakçının qiymətində baş verən eyni faiz dəyişikliyi indeksdə eyni eﬀektə malik olur.
Dou-Cons Sənaye Ortası(The Dow Jones Industrial Average)
thumb|303x303px|Dou-Cons Sənaye Ortası Dou-Consun sənaye şirkətlərini əhatə edən indeksidir. O, 30 ən böyük sənaye şirkətinin səhmlərini ehtiva edir. Düzdür, ora daxil olan şirkətlərin bəziləri heç də sənaye şirkətləri deyillər, amma buna baxmayaraq, indeksin tarixi adı saxlanılır.
thumb|301x301px|Dou-Cons Nəqletmə Ortası
Dou-Cons Nəqletmə Ortası(The Dow Jones Transportation Average)
Dou-Consun nəqliyyat indeksidir. Bu indeks 20 böyük nəqliyyat şirkətinin səhmlərinin ümumi vəziyyətini göstərir. Onların siyahısına əsasən dəniz daşınmaları, dəmir yolları və aviasiya şirkətləri daxildir.
Dou-Cons Faydalılıq Ortası(The Dow Jones Utility Average)
Dou-Consun kommunal indeksidir. Bu indeks qaz və elektrik təchizatı ilə məşğul olan 15 şirkətin səhmlərinin hərəkətindən xəbər verir. Onların sırasına “American Electric Power”, “Duke Energy Corp.”, “Edison International” və digərləri daxildir. thumb|303x303px|Dou-Cons Faydalılıq Ortası
Dou-Cons Mürəkkəb Ortası(Dow Jones Composite Average)
Dou-Consun məcmu indeksi daha informativ sayılır. Bu, əvvəlki indeksləri nəzərə almadan hesablanır və Amerikada təsərrüfatın ümumi vəziyyətini, ölkənin işgüzar dairələrinin siyasi və iqtisadi hadisələrə yanaşmasını əks etdirir.
Dou Cons indeksinin digərlərindən (S&P 500, NYSE Index, AMEX Index, NASDAQ Index) əsas üstünlüyü zamanın sınağından çıxması, aktuallığını və özünə olan təlabatı qoruyub saxlamasıdır. Səhmləri bu indeksin hesablanmasına daxil olan şirkətlər güvənli və sabit hesab olunurlar. Fəqət Amerika iqtisadiyyatının inkişaf etməsi və genişlənməsi fonunda Dou-Cons indeksi bazardakı real vəziyyəti əvvəlki dəqiqliklə əks etdirə bilmir. Amerikada on minlərlə səhmdar cəmiyyəti var və onların yalnız 30 ən böyüyünün vəziyyəti ümumi reallığı dəqiq etdirə bilməz. Buna baxmayaraq, Dou-Cons indeksi əsl klassikadır. Klassika isə, bildiyimiz kimi, həmişə aktual olur.
Parmilyö
Parmilyö  — Fransa da kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — İzer. Kremyo kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — La-Tur-dyu-Pen.
INSEE kodu — 38295. Kommunanın 2006-cı il üçün əhalisi 594 nəfər təşkil edirdi. Kommuna dəniz səviyyəsindən 235 ilə 442 qədər metr yüksəklikdə yerləşir. Kommuna Paris dən təxminən 410 km cənub-şərqdə, Lion dan 45 km cənub-şərqdə, Qrenobldan 80 km şimalda yerləşir.
Əhalisi
Əhalinin dinamikası (INSEE) :
Arif Qəmərli
Arif Paşa oğlu Qəmərli  — Baytarlıq elmləri doktoru, professor. K.İ.Skryabin adına Qırğızıstan Milli Aqrar Universitetinin heyvanların infeksion və invazion xəstəlikləri kafedrasının professoru.
Həyatı
Qəmərli Arif Paşa oğlu 1929-cu il yanvarın 5-də Azərbaycan SSR-nin Kirovabad (indiki Gəncə) şəhərində anadan olub. 1951-ci ildə S.Ağamalıoğlu adına Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunun baytarlıq fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirib və Moskva Dövlət Baytarlıq Dermatologiyası İnstitutu (Ümumittifaq Elmi-Tədqiqat Baytarlıq Sanitariyası İnstitutu) nəzdində aspiranturaya göndərilib. 1955-ci ildə A.Qəmərli baytarlıq elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almaq üçün dissertasiya müdafiə edib (Ümumrusiya Elmi-Tədqiqat Eksperimental Baytarlıq İnstitutu, Moskva). 1956-cı ildə A.Qəmərli SSRİ Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin göndərişi ilə Qırğızıstana, Elmi-Tədqiqat Heyvandarlıq və Baytarlıq İnstitutuna daimi işləməyə gəlib və kənd təsərrüfatı heyvanlarının parazitlərinin öyrənilməsi laboratoriyasının rəhbəri təyin edilib. 1970-ci ildə A.Qəmərli doktorluq dissertasiyası müdafiə edib. 1987-ci ildə ona professor elmi adı verilib.
Təltif və mükafatları
Qırğız Respublikasının Kənd Təsərrüfatı Əlaçısıdır. Ümumittifaq Kənd Təsərrüfatı Sərgisinin (ÜİKTS) bürünc medalı (Moskva, 1957), “Rəşadətli əməyə görə” medalı (1970), “Sosializm yarışının qalibi” nişanı (1974) və başqa təltifləri var.
Çərşənbə axşamı
Çərşənbə axşamı – dünyanın bir çox ölkələrində həftənin sayca ikinci günü.
Bazar ertəsi
Bazar ertəsi – dünyanın bir çox ölkələrində yeni həftənin başlandığı gün.
Çərşənbə axşamı
ISO 8601 beynəlxalq standartına görə yeddi günlük həftənin ikinci günüdür.
Bazar ertəsi
ISO 8601 beynəlxalq standartına görə yeddi günlük həftənin birinci günüdür.
Çərşənbə axşamı
Fars dilində " çərşənbə axşamı " " dördüncü şənbə axşamı " deməkdir.
Bazar ertəsi
Türk dillərində " ertə " " gün başlanğıcı", " sabah " anlamında olduğundan " bazar ertəsi " -" bazardan sonrakı " gün deməkdir.
Çərşənbə axşamı
Azərbaycanda bu gün rəsmi sənədlərdə və rəsmi dildə Çərşənbə axşamı adlansa da,cəmiyyətdə daha sadə,sıra sayına görə ikinci gün deyilir.
Çərşənbə axşamı həftədə bazar ertəsi günü ilə çərşənbə arasında yerləşir.
Bazar ertəsi
Bazar ertəsi həftədə bazar günü ilə çərşənbə axşamı arasında yerləşir.
Çərşənbə axşamı
Qədim Romada çərşənbə axşamı muharibə allahı Marsa (Mars, итал. Martedì) həsr edimişdi.Köhnə türk dilində bu günə ''Üçünç deyirlər.
Bazar ertəsi
Bir çox ölkələrdə həftənin birinci günü bazar ertəsidir.Həm yeni iş, həm də yeni dərs günü bazar ertəsi ilə başlayır.Ancaq islam ölkələrində və İsraildə həftə bazar günü ilə başlayır.Onlarda bazar ertəsi həftənin ikinci günüdür.
Çərşənbə axşamı
Azərbaycanda Novruz bayramından əvvəlki dörd həftənin çərşənbə axşamları bayram günləri kimi qeyd edilirlər.İnsanlar bir-birini milliyətindən və dinindən asılı olmayaraq təbrik edir,həyət və küçələrdə tonqllar qalanaraq üstündən atılırlar.
Bazar ertəsi
Qədim türk, ərəb, fars, yunan, ivrit, portuqal və erməni dillərində bazar ertəsi ikinci gün deməkdir.
Bazar ertəsi ilə bağlı bəzi inanclar da vardır.SSRİ-də 1960- cı ildən 1965- ci ilədək bazar ertəsi günü edilən 11 kosmik uçuş qəza ilə nəticələndiyindən, bu gün 1965-ci ildən " yuxarıların tapşırığı ilə " kosmonavtlar üçün bazar günü elan edildi.
Böyükdimdik çovdarçı
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Statusu
Nadirdir.
Kateqoriyası
(DD). Zəif öyrənilib. Məhdud ərazidə qalıb. Sayı məlum deyil.
Genefond əhəmiyyəti
Azərbaycan faunasında cinsin 5 növündən biridir.
Qısa təsviri
Dimdiyi cinsin başqa növlərinə nisbətən uzun və yoğundur. Bel tərəfi qum kimi boz, qarın tərəfi açıq rənglidir, amma döşünün yanlarında və çinədanı üzərindəki kürən köndələn zolaq enlidir, qanadlarının altı ağdır. Boynunun ardı kürən, alnı qaramtıl-qonurdur.
Yayılması
Asiyada nəsil verir, qışlamaq üçün Afrikaya və Şimali Avstraliyaya qədər miqrasiya edir. Azərbaycanın şərq hissəsi bu növün reproduktiv arealının qərb kənarını təşkil edir : Muğan və Şirvan düzlərində, Qobustanın Xəzər dənizinə yaxın hissələrində müşahidə edilir.
Yaşayış yeri və həyat tərzi
Gilli, seyrək şorangəli və yovşanlı səhranı xoşlayır, hətta bozqır və yarımsəhra landşaftlarının səhralıq hissələrində yaşayır. Azərbaycana nəsil vermək üçün gəlir, burada may ayından sentyabra qədər olur. Miqrant populyasiyası dəniz sahili üzrə köç edir. Yeni faktlara əsasən böyükdimdik bozca yuva tikmir, heç bir bitki olmayan gilli torpaq üzərində yaşıl çalarlı tutqun gil rəngli 3-4 yumurta qoyub kürt yatır. Belə quş təhlükə görən kimi yuvadan sakitcə uzaqlaşır, amma balası olan quş təhlükəyə qarşı həyəcan siqnalı verir, hətta özünü xəstəliyə vurub (imitasiya) yerə yıxılmaqla təhlükəni balasından uzaqlaşdırmağa çalışır. İyun ayının axırında pərvaz balaları müşahidə edilir. Həşərat və məryəmqurdu (xərçəng) ilə yemlənir. Faydalıdır.
Sayı
Azərbaycanda adi saylı quş olub. XX əsrin əvvəllərində Bankovski Azərbaycanda bu növdən çoxlu kolleksiya toplayıb. Sonralar mənfi faktorlara dözə bilməyib, məhdud yerlərdə qalıb və nadir olub. Sayının dinamikası məlum deyil. Əvvəllər miqrant kimi tanınıb. Son illərdə reproduksiyası dəqiq müəyyən edilib.
Məhdudlaşdırıcı amillər
Qışlamada kollektiv təsərrüfata məxsus 5-10 min başdan ibarət qoyun sürüləri may ayında köç edərkən yuvalarını dağıtması, yerdə açıq şəraitdə yuvalarını çoban itləri, tülkü, çaqqal, vəhşi pişik, ilan və s. yırtıcıların tələf etməsi.
Əhali üçün əhəmiyyəti
Elmi və estetik əhəmiyyəti var.
Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər
Faydalı fauna hesab edilib. Ramsar, Bern, Bonn konvensiyalarına və AEWA sazişinə daxildir. Qırmızı kitabın II nəşrinə tövsiyə edilib.
Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
Qorunmasının vacibliyinin əhaliyə çatdırılması, Xəzər dənizinin sahilinə yaxın səhra və yarımsəhra yerlərdə ev heyvanlarının sayının normasına riayət edilməsi.
Havsa
Havsa - Ədirnənin ilçəsi.
Tarixi
Havsa ilçəsi qədim romalılar tərəfindən qurulmuşdur. Havsa Roma imperiyası ikiyə parçalandıqdan sonra bizanslıların əlində qalmışdır. 1331 ilində Rumelinə keçən türklər buranı I Murad vasitəsiylə türk torpaqlarına daxil etmiş və ilçəyə "Hosa" adını vermişdilər. Edirne Osmanlı dövlətinin hökumət mərkəzi olduqdan sonra Hosada yaşayan rumlar padişah I Muradın yaşamaq və dini azadlıq ilə bağlı fərmanlarına əhəmiyyət vermədən buranı tərk edərək İstanbul və Selanik ətrafına köç etmişdilər. İstanbulun fəthindən sonra Anadoludan gətirilən köçərilərlə qəsəbənin türkləşdirilməsi təmin edilmiş, Sokollu Mehmed Paşanın bura önəm verməsiylə türklük artmışdır. Bu gün Hacı İsa, Hacı Qazi və Halvacı Baba məhəllələri o dövrdə gətirilən köçəri ailələrin adlarını daşıyır.
Tarixi əsərlər 1531 ilində Sokollu Mehmed Paşa tərəfindən oğlu Kazım Paşa adına Memar Sinana hazırladılar Sokollu məscidi, Fukaraya Bektaşilərindən olduğu deyilən Qurd Bəy abidəsi, sadəcə kəməri qalan karvansara, xarab vəziyyəttəki Sokollu Hamamı və bu gün də istifadə edilən bütün infrastrukturu Memar Sinan tərəfindən əsası qoyulan bulaqdır. Tarixi əsərlərdən Hafsa Xatun və Abdülsəlam Məscidindən heç bir iz qalmayıb. Hafizə Sultanın ilçədə yaşamağa başlamasından sonra ilçəyə bir müddə "Hafsə" deyilmiş, daha sonra bu iki adın birləşməsindən "Havsa" adı yaranmışdır.
Edirne Vilayət Mətbuatının Müdiri Şövkət Dağdevirənin yazdığı 1892-ci ildəki səlnaməyə görə;
Edirne sancağına aid olan qəza içərisində Zəlif və Əslixan kəndlərindı ildə 1,500,000 kilyəni keçən keyfiyyətli şərab hazırlanır və bəzi illər Avropaya ixrac edilirdi. Bu səbəblə Edirneli tüccarların şərab mağazaları və poçt şöbələri var idi.
Coğrafiyası
İlçədə dağ yoxdur; şimal-cənub ərazilərin alçaq təpəliklər var. Bu təpələrin içərisində ən yüksəyi Doğruk təpədir. Vadilərin dərinliyi azdır. Bu vadilərdən birinin geniş ərazisi Osmanlı düzənliyi adıyla anınır. Əsas çayları Oğulpaşa, Necatiye, Kuleli, Darıdere ve Aşırıderedir. Bunlar Ergene çayının qollarıdır. İlçədə təbii göl yoxdur.
Yuxarı Daşbulaq (Çaroymaq)
Yuxarı Daşbulaq — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Çaroymaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 66 nəfər yaşayır (11 ailə).
Dimitris Pelkas
Dimitris Pelkas (26 oktyabr 1993) — Yunanıstanlı futbolçu. Fənərbaxça klubunun Yarımmüdafiəçisidir.
Paok
PAOK Saloniki-nin alt qruplarında futbolçuluq üçün təhsil almışdır.
Pelkas, debutu 2 Avqustda Avropa Liqasında Apostolos Giannou ilə birlikdə gələn Bnei Yehuda-ya qarşı etdi. İlk peşəkar qolunu Bnei Yehuda ilə evdə 4-1 qazandıqda vurdu. Liqada 3 sentyabr 2012-ci ildə Atromitos ilə oyuna çıxdı.
22 Avqust 2013-cü il tarixində Pelkas, Futbol Liqasında oynayan PAOK FK-dan icarə əsasında Apollon Kalamarias ilə bir illik müqavilə imzaladı. 14 qol vuran və 10 məhsuldar ötürmə verən Pelkas klubun ən yaxşı futbolçularından biri idi.
27 iyul 2015-ci ildə Pelkas, PAOK ilə 2018-ci ilə qədər Toumba-da qalmasına imkan verən yeni bir müqavilə imzaladı.
Pelkas, PAOK FK ilə müqaviləni 29 sentyabr 2017-ci ildən 2021-ci ilin yayına qədər uzatmağa qərar verdi.
27 Avqust 2017-də, 2017-18 mövsümündə ilk qolunu Kerkyra ilə ev oyununda vurdu. 3 Fevral 2018 tarixində PAS Giannina-ya qarşı səfərdə əhəmiyyətli 3-1 hesablı qələbə ilə hesabı açdı və PAOK Superliqada ilk sırada qaldı. 12 May 2018-ci ildə Pelkasın final hitində PAOK, Selanik klubunun layiq olduğu 2-0 qalibiyyəti ilə nəticələnən həyəcanverici bir finaldan sonra PAOK-un Afina Olimpiya Stadionunda Yunanıstan Kubokunu qaldırması üçün AEK Afinanı məğlub etməsinə kömək etdi. AEK-in ikiqat xəyalını məhv etdi.
Pelkas, PAOK-un 2019-20 mövsümünün əvvəlində heyətdə ən təcrübəli oyunçularından biri idi, 36 qol vurma və 29 asist də daxil olmaqla Yunanistan çempionu üçün cəmi 176 dəfə oynadı. Hücum edən yarımmüdafiəçi, PAOK-un keçən mövsüm ikili axtarmasında əsas rol oynadı. 4 Mart 2020-ci ildə, PAOK-un ilk oyun yarı final ev oyununda Olympiacos-u 3-2 hesabı ilə məğlub etmək üçün inanılmaz Yunan Kuboku geri dönüşünü tamamlamasına kömək edən bir qol vurdu. Pelkas, Mathieu Valbuena, Youssef El Arabi (iki dəfə), Marko Livaja, Petros Mantalos və Pape Abou Cissé kimi oyunçulara qoşuldu və bu mövsüm xatirə kartları alan altıncı Super Liqa oyunçusu oldu.
Fənərbaxça
5 oktyabr 2020-ci ildə Pelkas, təxminən 1,6 milyon avroluq transfer qiyməti ilə bir il uzatmaq imkanı ilə Fənərbaxçaya üç il qatıldı. Türkiyə-də, beynəlxalq Yunanların illik qazancı 1,2 milyon avro olduğu halda, PAOK% 20 satış nisbətini qoruyacaq. Pelkas, 18 Oktyabr 2020-ci ildə Türkiyə daxilində Göztepe klubundakı ilk matçında karyerasındakı ilk qolunu atdı.
Beynəlxalq karyera
2 Oktyabr 2015 tarixində Yunanıstan-ın müvəqqəti məşqçisi Kostas Tsanas yarımmüdafiəçi Dimitris Pelkası UEFA Avro-2016 üçün Şimali İrlandiya və Macarıstanla oyuna çağırdı.Pelkas: "Bütün oyunçular nə vaxtsa ölkələrini təmsil etməyi xəyal edir və bu fürsətdən xoşbəxtəm. Bu mənim üçün şərəfdir "-demişdir. 7 oktyabr 2015-ci ildə Şimali İrlandiya ilə səfərdə 3-1 məğlubiyyət oyununda əvəzedici olaraq beynəlxalq debut etdi.
Şəxsi Həyatı
Pelkasın qohumu Vasilis də peşəkar futbolçudur.
Çığırğan cüllüt
) — Çovdarçılar fəsiləsinin cinsinə aid quş növü.
Statusu
Nadirdir.
Kateqoriyası
(CR). Mənfi antropogen təsirlərdən sayı kəskin azalıb. Kritik vəziyyətdədir.
Qısa təsviri
Əsas rəngi qonur-bozdur. Ayaqları və dimdiyi qaradır. Quyruğu ağdır, lakin ucu qaradır. Bel tərəfi qonur–boz, boynu və çinədanı tüstü kimi boz, döşü qara, qarnı kürəndir.
Yayılması
Avropa, Asiya və Afrikada yayılıb. Azərbaycanda Kür-Araz və Lənkəran ovalıqlarında, Abşeron-Qobustanda   , Naxçıvan MR-də Araz və Əlincəçay sahillərində rast gəlinir.
Anna Qlazkova
Anna Qlazkova (29 iyul 1981) — Belarusu təmsil edən bədii gimnast.
Karyerası
Anna Qlazkova Belarusu 2000-ci ildə Sidney şəhərində baş tutan XXVII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və qrup turnirində gümüş medalın sahibi olub.
Çığırğan cüllüt
Məhdudlaşdırıcı amillər
Yaşayış yerlərinin meyvə-tərəvəz və texniki bitkilər altında istifadəsi və böyük sayda mal-qara otarılması bu quşu da sıxışdırır.
Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər
Ovlanması qadağandır. Qızılağac Dövlət Təbiət Qoruğu, Abşeron, Şirvan və Ordubad Milli Parkları, Dövlət Təbiət Yasaqlıqlarında optimal şəraiti var. Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə İttifaqının Qırmızı Siyahısına, Azərbaycanın (1989) və Naxçıvan Muxtar Respublikasının (2007) Qırmızı kitablarına, Ramsar, Bern və Bonn konvensiyalarına, AEWA sazişinə daxil edilib.
Aşağı Daşbulaq (Çaroymaq)
Aşağı Daşbulaq — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Çaroymaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 138 nəfər yaşayır (27 ailə).
Brendon Li
right|thumb|Brendon Li və atası Brüs Linin qəbirləri
Brendon Li, ; 1 fevral 1965, Kaliforniya- 31 mart 1993, Şimali Karolina) — Çin əsilli ABŞ aktyoru, aktyor Brüs Li'nin oğlu.
İrfan Can Kahveci
İrfan Can Kahveci (15 iyul 1995) — Türk futbolçusu. "Fənərbaxça" klubunun Yarımmüdafiəçisidir.
NGC 5637
NGC 5637, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Çoban bürcü istiqamətində yerləşir. Scd tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Skopye
Skopye ya da Üsküb  (,  Üsküb) — Şimali Makedoniya Respublikasının paytaxtı və ən böyük şəhəri. Ölkənin siyasi, mədəni, iqtisadi və elmi mərkəzi hesab olunur.
Tarixi
Skopye ərazisində ilk insan məskənləri e.ə. IV əsrə aiddir. Şəhər mərkəzinə yaxın ərazidə yerləşən Skopye qalasının yaxınlığında Neolit dövrünə aid insan məskənlərinin tapılması da bunu sübut edir. Skupi eramızdan əvvəl II əsrdə Balkan yarımadasında yerləşən Dardania dövlətinin paytaxtı olmuşdur. Eramızın I əsrinin əvvəllərində isə romalılar tərəfindən işğal olunmuş və ərazisi hərbi baza rolunu oynamağa başlamışdır. 395-ci ildə Roma İmperiyası şərqi və qərbi olaraq iki hissəyə bölündükdən sonra Skupi də mərkəzi Konstantinopol olan Bizans İmperiyasının tərkibinə qatılmışdır. Erkən orta əsrlər dövründə Bizans İmperiyası və Birinci Bulqar dövləti arasında mübahisəli ərazi olmuşdur. 1282-ci ildən Serb İmperiyasının tərkib hissəsi olan bu şəhər, 1346-cı ildən 1371-ci ilə qədər bu dövlətin paytaxtı olmuşdur. 1392-ci ildə şəhər Osmanlı İmperiyası tərəfindən ələ keçirilmiş və Üsküp adlandırılmışdır. 500 ildən çox müddətə türklərin nəzarəti altında qalan şəhər Kosovo vilayətinin mərkəzi rolunu oynamışdır. 1912-ci ildə Balkan müharibələri ərzində Serbiya Krallığı tərəfindən işğal edilmiş, Birinci dünya müharibəsi başa çatdıqdan sonra isə yeni yaranmış Yuqoslaviya Krallığının tərkibinə daxil olmuşdur. İkinci dünya müharibəsi zamanı Nasist Almaniyasının müttəfiqi olan Bulqar qoşunları tərəfindən ələ keçirilmişdir. 1944-cü ildə Yuqoslaviya Sosialist Federativ Respublikasının bir hissəsi olan Makedoniya Sosialist Respublikasının paytaxtı elan olunmuşdur. İkinci dünya müharibəsi başa çatdıqdan sonra sürətli inkişaf mərhələsinə qədəm qoyan şəhərin inkişaf tempi 1963-cü ildə baş vermiş dəhşətli zəlzələ nəticəsində zəifləmişdir. Skopye şəhəri 1991-ci ildən etibarən müstəqil Makedoniya dövlətinin paytaxtıdır.
Belqrad və Afina şəhərlərini birləşdirən yolun üzərində yerləşməsi Skopye şəhərinin strateji əhəmiyyətli yaşayış məntəqəsi olmasında böyük rol oynayır.
Demoqrafiyası
Makedoniya əhalisinin üçdə bir hissəsi burada yaşayır. Digər şəhərlərin əhalisinin sayı Skopyeyə nisbətən daha azdır. Ölkənin ikinci böyük şəhəri olan Kumanovoda 107,632 nəfər yaşayır.
Habsburqlar sülaləsi və Osmanlı dövləti arasında baş verən müharibələr, həmçinin 1698-ci ildə baş vermiş böyük yanğına qədər Skopye Balkan yarımadasında yerləşən ən böyük şəhərlərdən biri idi. 1836-cı ildə burada cəmi 10 min nəfər yaşayırdı. Bununla belə, 1850-ci ildən etibarən şəhər əhalisi yenidən artmağa başladı və artıq 1905-ci ildə 32 min nəfərə çatdı. XX əsrdə Skopye Yuqoslaviyada yerləşən şəhərlər arasında ən sürətlə böyüyənlərdən biri olmuş, 1971-ci ildə əhalinin sayı 448,200 nəfərə çatmışdır. Bundan sonra, demoqrafik artım sabit sürətlə davam etmişdir.
Etnik tərkibi
Skopye şəhəri tarix boyu fərqli millətlərə ev sahibliyi etmişdir. Müasir dövrdə də şəhər öz etnik müxtəlifliyinə görə fərqlənir. XIX əsrdə şəhər əhalisinin əksər hissəsini müsəlman təşkil edirdi. 2002-ci il hesablamalarına görə Skopyedə yaşayan ən böyük etnik qrup əhalinin 66,75%-ni təşkil edən makedonlardır. Albanlar, serblər, türklər, bosniyalılar və digərləri isə etnik azlıq təşkil edirlər.
Etnik makedoniyalıların əksər hissəsi Vardar çayının cənubunda məskunlaşmışdır. Onlar, həmçinin Butel və Qazi Baba kimi Vardar çayının şimalında yerləşən ərazilərdə də əksəriyyət təşkil edir. Şəhərin bəzi yerlərində alban dilli məktəblər fəaliyyət göstərir.
Din
Əhali arasında dini mənsubiyyət müxtəlifdir: makedonlar, serblər və valaxların əksəriyyəti pravoslav olduğu halda, albanlar, türklər və qaraçıların əksər hissəsi müsəlmandır. Burada, həmçinin əhali arasında azlıq təşkil edən katolik albanlar da vardır.
2002-ci il hesablamalarına görə Skopye əhalisinin 68,5%-i Şərqi pravoslav kilsəsinə, 28,6%-i isə İslam dininə etiqad edir. Katolik (0.5%) və protestantlar (0.04%) isə azlıq təşkil edir.
İkinci dünya müharibəsi başlayana qədər Skopyedə kifayət qədər yəhudi ailəsi məskunlaşmışdı. Onların əksəriyyəti İnkvizisiya zamanı İspaniyadan buraya köç etməyə məcbur olmuşlardan ibarət idi. 1939-cu ildə 2424 nəfər Skopye yəhudisi nasistlər tərəfindən ya öldürülmüş, ya da deportasiya edilmişdir. Müharibədən sonra sağ qalanların böyük bir qismi İsrailə köçmüşdür.
Tarixən Osmanlı dövlətinin tərkib hissəsi olduğuna görə burada məscidlərin sayı kilsələrin sayına nisbətən daha çoxdur. Skopye şəhəri Makedoniya Pravoslav Kilsəsi və Makedoniya İslam Dini Birliyi kimi bir çox dini təşkilatlara ev sahibliyi edir. Burada pravoslav və katolik kafedralları, bir çox mədrəsə və sinaqoq yerləşir.
Cümə axşamı
Cümə axşamı – dünyanın bir çox ölkələrində həftənin sayca dördüncü günü.
ISO 8601 beynəlxalq standartına görə yeddi günlük həftənin dördüncü günüdür.
Cümə axşamı həftədə çərşənbə günü ilə cümə günü arasında yerləşir.
Rəsmi sənədlərdə cümə axşamı bəzən qısaldılmış şəkildə c.a.- da yazılır.
İslam dininə görə vəfat etmiş insanın yeddisindən sonra qırxına qədər hər cümə axşamı anım günü keçirilir.
Ərəb dilində "cümə axşamı" "toplanmaqdan əvvəlki gün" (cümə namazında müsəlmanların bir yerə toplanması) mənasını verir.
Qədim romalılarda cümə axşamı mifologiyaya görə Yupiterə, qədim slavyanlarda isə ildırım allahı Peruna həsr edilmişdi.
Cümə
Cümə – dünyanın bir çox ölkələrində  həftənin sayca beşinci ( bəzilərində altçncı ) günü.
ISO 8601 beynəlxalq standartına görə yeddi günlük həftənin beşinci günüdür.
Cümə  həftədə cümə axşamı   günü ilə şənbə günü  arasında yerləşir.
Rəsmi sənədlərdə cümə bəzən qısaldılmış şəkildə c.- da yazılır.
Qədim Romada cümə günü gözəllik ilahəsi Veneraya, qədim alman tayfalarında Freyya qadın allahına həsr edimişdi.Ona görə də ingilis dilində cümə günü Friday  adlanır.
Beşgünlük iş həftəsi qəbul edilmiş ölkələrdə cümə günü istirahıət günüdən əvvəlki gün olduğundan işçilərin işə bir qədər laqeyd yanaşması hiss edlir.
Rusiyada Pasxa dini bayramından sonra on həftə ərzində hər cümə günü ticarət yarmarkası keçirilirdi.
İslam ölkələrində cümə günü qeyri – iş günüdür və kütləvi surətdə inasnlar məscidlərdə namaz qılırılar. ABŞ-də cümə günü haqqında deyirlər "TGIF" —"Thank God It’s Friday" (" Sağ ol, Allah, bu gün cümədir!")
Qədim türk dilində bu günün adı, Altıncı Gün və Altınç dır.
Cümə ayrıca kişi şəxs adı da vardır.
Xristianlıqda Pasxadan öncəki Cüma günü İsanın çarmıxa çəkildiyi üçün yas günü sayılır. Ayın 13 – nün Cümayə düşdüyü günler bəzi inanclara görə uğursuz qəbul edilir.
İrina İlyenkova
İrina İlyenkova (10 aprel 1980) — Belarusu təmsil edən bədii gimnast.
Karyerası
İrina İlyenkova Belarusu 2000-ci ildə Sidney şəhərində baş tutan XXVII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və qrup turnirində gümüş medalın sahibi olub.
Svetlana Zeynalova
Həyatı
8 may 1977-ci ildə Moskvada qarışıq ailədə anadan olub. Atası Aftandil İsabala oğlu əslən azərbaycanlı, anası Qalina Alekseyevna isə rusdur. Svetlana jurnalist İradə Zeynalovanın kiçik bacısıdır.
1994-1997-ci illərdə Lenin adında Moskva Dövlət Pedaqoji Universitetində psixologiya fakültəsində, 1997-2001-ci illərdə isə M.S. Şepkin adına Ali Teatr Məktəbində oxuyub. Öz karyerasına aktrisalıqla başlayıb. Sonralar televiziya və radioda proqramlar aparıb.
2010-cu ilin məlumatına görə, bayramların təşkili üzrə agentliyin sahibidir.
Şəxsi həyatı
2011-ci ilin sentyabr ayına olan məlumata görə, "Radio Maximum"un proqram direktoru Aleksey Qlazatovla evli olub. Bu evlilikdən Aleksandra adlı qızı dünyaya gəlib. 2012-ci ilin oktyabr ayına olan məlumata görə, cütlük boşanıb.
Yakob van Kampen
Yakob van Kampen (Jacob van Campen, ) — Niderland rəssamı, klassisizmin tanınmış nümayəndəsi.
Həyatı
Yakob van Kampen 1595-ci ildə Haarlem şəhərinin varlı ailəsindən anadan olmuşdur və gəncliyini Haarlemdə keçirmişdir.
Yakob van Kampen 1657-ci ildə vəfat etmişdir.
Çavuşzadə Mehmed Paşa
Çavuşzadə Mehmed Paşa (ö. iyun 1681) — IV Mehmed səltənətində müxtəlif vəzifələrdə xidmət edən Osmanlı dövlət xadimi, kaptan-ı dəryas ı.
Həyatı
Doğum tarixi və əsli barədə məlumat yoxdur. Əndərun a alınaraq burada tərbiyə edilmiş, ardından bəylərbəyi vəzifəsiylə saraydan ayrılmışdır. Çox keçmədən Sultan İbrahim in qızlarından Gövhərxan Sultan la nigahlandı. Nigahın ardından 1647-ci ildə Diyarbəkir bəylərbəyi təyin edilsə də, ertəsi il çıxan Abxaz Həsən Paşa üsyanını dəstəkləmiş, bu səbəblə edamı haqqında fərman çxıarılmışdır. Ancaq sarayla əlaqəsi və Validə Kösəm Sultan ın müdaxiləsiylə edamdan xilas oldu. Bağışlanmasının ardından Şəhrizor sancaqbəyi, 1653-cü ilin mayında kaptan-ı dərya oldu. Ancaq həmin ilin dekabrında vəzifədən alınaraq İstanbul boğazının mühafizəsiylə vəzifələndirildi. 1657-ci ilin oktyabrında ikinci dəfə kaptan-ı dərya təyin edilsə də, 1658-ci ilin iyulunda vəzifədən alındı. Ardından 1659-cu ildə Anadolu, 1661-ci ildə Mərəş, 1664-cü ildə Sivas, 1666-cı ildə Dəməşq bəylərbəyliyi nə gətirildi. 1667-ci ildə bütün vəzifələrindən azad edildi. 1676-cı ildə ikinci dəfə Anadolu bəylərbəyi və Azov qalası nın mühafizəsi ilə vəzifələndirildi. 1681-ci ilin iyununda vəfat etdi.
Karisimbi
Karisimbi — Virunqa dağlarının vulkanik zəncirinə aid və Ruandanın ən yüksək nöqtəsi sayılan yatmış vulkan. Hündürlüyü 4507 m və bununla da Böyük Rift Dərəsinin bir hissəsi olan 8 dağdan ibarət dağ silsiləsinin ən yüksəyidir.
Karisimbi və Bisoke dağları arasında, yalnız bu ərazidə yaşayan dağ qorillalarını canlı izləmək məqsədi ilə Dayan Fossi tərəfindən əsası qoyulmuş Karisoke araşdırmalar mərkəzi yerləşir.
Pasen
Pasen  — Fransa da kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — İzer. Morstel kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — La-Tur-dyu-Pen.
INSEE kodu — 38297. Kommunanın 1999-cu il üçün əhalisi 696 nəfər təşkil edirdi. Kommuna dəniz səviyyəsindən 210 ilə 377 qədər metr yüksəklikdə yerləşir. Kommuna Paris dən təxminən 430 km cənub-şərqdə, Lion dan 50 km cənub-şərqdə, Qrenobldan 65 km şimal-qərbdə yerləşir.
Əhalisi
Əhalinin dinamikası (INSEE) :
Daşkəsən (Çaroymaq)
Daşkəsən — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Çaroymaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Rəqəmsal Aktivlərin İdarə Edilməsi
Rəqəmsal Aktivlərin İdarə Edilməsi (, qısaca: DAM) — rəqəmsal aktivlərin saxlanması, axtarılıb tapılması, paylanması, qruplaşdırılması və ötürülməsi ətrafında baş verən idarəetmə tapşırıqlarından və qərarlarından ibarətdir. Rəqəmsal fotoşəkillər, animasiyalar, videolar və musiqi faylları "rəqəmsal aktivlər" adlanan aktivlərə misaldırlar. Rəqəmsal Aktivlərin İdarə Edilməsi Sistemi rəqəmsal aktivlərin idarə edilməsi prosesinə kömək edən kompüter proqram təminatı və/yaxud da aparat təminatı vasitəsilə fəaliyyət göstərir.
Rəqəmsal aktivlərin idarə edilməsi (DAM) termini həmçinin İnternetdən yükləmə, adın dəyişdirilməsi, ehtiyat nüsxəsinin çıxarılması, dərəcələndirmə/qiymətləndirmə, qruplaşdırma, arxivləşdirmə, optimallaşdırma, mühafizə, kiçiltmə və faylların ixracı protokolları üçün də istifadə olunur.
Əsasən audio faylları, videoları və digər media məzmunları ilə işləyən Media Aktivlərinin İdarə Edilməsi (, qısaca: MAM) "Rəqəmsal Aktivlərin İdarə Edilməsi"nin alt kateqoriyalarından biridir. Məzmunun idarə edilməsi sistemi (CMS) də sektorun və tətbiqinin əhatə dairəsinin daha geniş olması ilə bərabər, ümumilikdə oxşar xüsusiyyətlərə malikdir.
Metadata
Adətən idarə olunan "aktiv" rəqəmsal formatda birləşdirilir və saxlanılır. Bu aktivlərin adətən sistemdə "əsas" olaraq adlandırılan ən yüksək ayırdetmə dəyərlərinə malik olan təsvir mövcuddur. Bu aktivlər metadata ilə təsvir edilmişdirlər. Metadata rəqəmsal aktivləri müəyyən edir; bu müəyyənləşdirmələr sistem, proses (zaman) və ya istifadəçi ehtiyaclarından asılı olaraq təfərrüatlanır, yəni ki, müəyyənləşdirilir. Metadata – eyni zamanda da bununla məhdudlaşmamaqla bərabər –; aktivin məzmununu müəyyən edə bilər (içində nə var?); məzmunun formatı haqqında məlumat verə bilər (məsələn: JPEG, tar, MPEG 2); həmçinin də məzmunun tarixi, sahibi, giriş hüquqları və daha bir çox şey haqqında məlumat verə bilər.
Bəzi hallarda sistemdəki rəqəmsal dəyərlərin ölçüsü çox böyük ola bilər, məsələn, MPEG 2 və JPEG2000 faylları kimi, bu cür görüntü və video fayllarının orijinallarının "proksi" adlandırılan təsvirləri yaradılır. Proksi nüsxə DAM sistemi infrastrukturu üçün istifadə edilən ümumi ötürmə qabiliyyətini azaltmaq üçün istifadə edilən faktiki aktivin daha aşağı ayırdetmə təsviridir. Bu proksi nüsxələr aktivlərin sistemə idxal edildiyi andan etibarən və yaxud da daha sonralar yaradıla bilərlər.
Yuxarı Öysüzlü
Toponimikası
Kəndin keçmiş adı Öksüzlü olmuşdur. Yerli əhali arasında kəndin Qızılgöz Öysüzlü, Öksüzlü adları da vardır. Ondan keçmişdə əmələ gəl­miş yeni məntəqə Aşağı Öysüzlü, bu kənd isə Yuxarı Öysüzlü adlandırılmışdır. Oyko­nimin ikinci komponenti Qazax qəzasında maldarlıqla məşğul olmuş öksüzlü elatının adındandır.
Tarixi
1747-ci ildə Nadir şah Əfşarın ölümündən sonra Qafqazda yaranmış xanlıq və eyni zamanda bir sıra sultanlıqlar özlərinin mərkəzləri ilə də fərqlənirdilər. Belə sultanlıqlardan biri Şəmsəddin idi (bəzi tarixi qaynaqlarda Şamşəddil adı ilə qeyd olunur). 18-ci əsrin ortalarında yaranmış bu sultanlığın mərkəzi Tovuz deyil, mərkəzdən 8 km cənub-qərbdə yerləşən məhz indiki Yuxarı Öysüzlü (əvvəlki Öksüzlü) kəndi olmuşdur.
Tarixi abidələri
Yuxarı Öysüzlü kəndində aşağıdakı daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələri qeydə alınmışdır:
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd dağətəyi ərazidə yerləşir.
Mədəniyyəti
Kənddə 1 №-li və 2 №-li Yuxarı Öysüzlü kənd kitabxana filialları, Yuxarı Öysüzlü kənd Mədəniyyət Evi, Yuxarı Öysüzlü poçt şöbəsi (AZ6040) fəaliyyət göstərir.
Təhsil
Bundan başqa kənddə Yuxarı Öysüzlü kənd 1 №-li körpələr evi-uşaq bağçası və Yuxarı Öysüzlü kənd 2 №-li körpələr evi-uşaq bağçası fəaliyyətdədir.
Din
Kənddə dini ibadət yeri və ya dini icma qeydə alınmamışdır.
Səhiyyə
Kənddə Yuxarı Öysüzlü kənd həkim məntəqəsi yerləşir.
Sebastian Burdon
Sebastian Burdon (Sebastien Bourdon, ) —Fransız rəssamı.
Yaponiyanın kapitulyasiyası
Yaponiyanın kapitulyasiyası 2 sentyabr 1945-ci il— İkinci dünya müharibəsində hərbi əməliyyatlara son qoyan hadisə.
İyulun sonuna Yaponiya imperator donanması öz hazırlığını başa çatdıra bilmədi, müttəfiqçilərin Yaponiya ərazisinə soxulma təhlükəsi yarandı. Buna baxmayaraq açıqça sonuna kimi mübarizə aparmağı elan edən Yaponiyanın böyük hərbi şürası (<<Böyük altılıq>>), neytral Sovet hakimiyyəti ilə gizli öz maraqlarını güdən müqavilə bağlamaq istəyirdi. Həmin vaxtda Sovetlər birliyi Tehran və Yalta konfransının şərtlərini yerinə yetirmək üçün Yaponiyaya hücuma hazırlaşırdı.
6 avqustda amerikalılar Xirosimoya nüvə bombası atdılar. 8 avqustda Sovet hakimiyyəti Yaponiyaya müharibə elan etdi, 9 avqustda hərbi əməliyyatlara başlayaraq Mancou-Qoya hücum etdi. Bütün bu hadisələrin ümumi şoku imperator Xirokitonu işə qarışmağa vadar etdi və Böyük altılığı sülh müqaviləsini imzalamağa çağırdı.Bir neçə gün uğursuz müqavimətdən və nəticəsiz hakimiyyət çevrilişindən sonra, imperator Xirokito 15 avqustda xalqa radio vasitəsi ilə Yaponiyanın kapitulyasiyasını elan etdi.
28 avqustda Yaponiyanın müttəfiqçilər tərəfindən işğalı başlandı. Kapitulyasiyanın imzalanma seremoniyası 2 sentyabrda ABŞın <<Missuri>> adlı hərbi gəmisində baş tutdu. Kapitulyasiyanın imzalanmasına baxmayaraq Yaponiyanın bəzi ada ərazilərində hərbi qarşıdurmalar baş verirdi. Kapitulyasiyanın imzalanması ikinci dünya müharibəsinin sona çatmağı hesab edilir.
Hərbi əməliyyatlar rəsmi olaraq 28 aprel 1952-də San-Fransiskoda sülh müqaviləsinin imzalanmasıyla başa çatdı.
Böyük hərbi şüra
Yaponiyanın əsas siyasi idarəçisi Böyük hərbi şüra idi (1944-də baş nazir Koiso Kuniaki tərəfindən yaradılıb)— Böyük altılıq adnalan bu qruplaşmaya daxil idilər—Yaponiyanın baş naziri, xarici işlər naziri, hərbi nazir, donanma naziri, baş qərargah rəisi, hərbi donanma baş qərargah rəisi. Təzdən qurulan Sudzuki hakimiyyətində müvəqqəti daxil idilər:
Qanuna görə ordu və donanma nazirlər seçə bilər vəyaxut onları işdən azad edə bilərdi. Beləliklə onlar istəmədikləri hakimiyyəti devrə bilər istədiklərini gətirə bilərdilər.
Əmin Fəxrəddin Özdilək
Əmin Fəxrəddin Özdilək Türk əsgəri və siyasətçisi.
Həyatı
İlk təhsilindən sonra Ədirnə Hərbi Liseyinə daxil oldu. 1916-cı ildə Zabit Təlimgahına göndərildi. 1 iyun 1917-ci ildə "leytenant" rütbəsi aldı. 19 yaşında ikən Qafqaz İslam Ordusu ilə Azərbaycanda savaşdı. 1920-ci ilin sonunda Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsinə qatıldı. 1 mart 1921-ci ildə "baş leytenant" rütbəsi alaraq 3. Süvari Tüməni əmrində Yunan-Türk müharibəsinə qatıldı. 1925–1927-ci illər arasında Hərb Məktəbi və Süvari Minicilik Məktəbində təhsilini tamamladı. 1933-cü ildə Hərb Akdemiyasına daxil oldu. 30 avqust 1936-cı ildə "kapitan" rütbəsini aldı. 6 oktyabr 1936-ci ildə qərargah zabiti olaaraq Hərb Akdemiyasından məzun oldu. 1936–1959-cu illərdə Türkiyə Silahlı Qüvvələrində bir çox vəzifələri icra etdi. 30 avqust 1959-cu ildə dörd ulduzlu general rütbəsini aldı.
1960-cı ildə Türk Silahlı Qüvvələrinin ölkə rəhbərliyini ələ keçirdiyi 27 May çevrilişində Birinci Ordu Komandiri olaraq iştirak etdi. Milli Birlik Komitəsində iştirak edən Özdilək 9 iyun 1960-cı ildə Cemal Gürselin qurduğu hökumətdə Milli Müdafiə Nazirliyinə gətirildi. 21 oktyabr 1960-cı ildə Dövlət Naziri və Baş nazirin müavini təyin edildi. Cemal Gürselin Prezidentliyi 26 Oktyabr 1961-ci ildə başladığından, Baş nazir vəzifəsi boşaldıqdan sonra 27 Oktyabr 1961–20 Noyabr 1961 arasında müvəqqəti olaraq Baş nazir vəzifəsini icra etdi. 1961–1980-ci illər arasında, Cümhuriyyət Senatında təbii bir üzv və Milli Birlik qrupunun başçısı olaraq iştirak etdi. 1983 Ümumi Seçkilərində Xalqçı Partiyasından Konya millət vəkili seçildi. 13 Mart 1989-cu ildə Ankarada vəfat etdi. Cəbəci Əsri qəbiristanlığında dəfn edildi.
Ali Ədalət Məhkəməsi tərəfindən verilən ölüm hökmlərinin təsdiqinə qarşı səs verdi.
Təltifləri
Əmin Fəxrəddin Özdilək qırmızı zolaqlı "İstiqlaliyyət" medalı ilə təltif edilmişdir.
Dibəkli (Çaroymaq)
Dibəkli — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Çaroymaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 35 nəfər yaşayır (6 ailə).
Yohann Kristof Qottşed
Yohann Kristof Qottşed (Johann Christoph Gottsched; ) —Alman yazıçısı və mədəniyyət xadimi. thumb|upright|Gedichte
Mariya Lazuk
Mariya Lazuk (15 oktyabr 1983) — Belarusu təmsil edən bədii gimnast.
Karyerası
Mariya Lazuk Belarusu 2000-ci ildə Sidney şəhərində baş tutan XXVII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və qrup turnirində gümüş medalın sahibi olub.
Ayətullah Şəriətmədari hərəkatı
Ayətullah Şəriətmədari hərəkatı —‎ böyük ayətullah Məhəmməd Kazım Şəriətmədari və onun tərəfdarlarının İranın Azərbaycan vilayətlərinin muxtariyyəti uğrunda hərəkatı. Müsəlman Xalq Respublikası Partiyasının (MXRP) İran İslam İnqilabından sonra yeni qurulan hökumətə etirazları, nəhayət, ikisi arasında kütləvi qarşıdurmaya səbəb olmuşdur. Bu qarşıdurma xüsusilə Azərbaycanın mərkəzi sayılan Təbriz şəhərində özünü büruzə vermişdir.
Liberal fikirləri ilə tanınan və ruhanilərin hakimiyyətdə roluna qarşı çıxan Şəriətmədari və MXRP 1979-cu ildə yeni konstitusiya ilə bağlı referendumu boykot etmiş, yeni rejimə qarşı aksiyalar keçirilmişdir. Şəriətmədarinin evinə hücumdan və onun mühafizəçilərindən birinin ölümündən sonra bu nümayişlər şiddətlənmiş, qiyam xarakteri almışdır. Vilayətlərin yerli özünüidarəetməsini dəstəkləyən İran azərbaycanlıları və kürdləri Təbrizdə, Urmiyada, Ərdəbildə və Germidə çox sayda hökumət binası etirazçılar tərəfindən ələ keçirilmişdir.
Çox keçməmiş, "SEPAH" qüvvələri nəzarəti bərpa etmiş və MXRP fəallarının, həmçinin onlarla əməkdaşlıqda ittiham edilən hərbçilər repressiyaya məruz qalmışdır. MXRP 1980-ci ildə fəaliyyətini dayandırmalı olmuş, Şəriətmədari özü isə 1982-ci ildə Xomeyniyə qarşı sui-qəsd cəhdində iştirak etmək ilə günahkar bilinmişdir və bundan onun nüfuzunun azaldılması üçün istifadə edilmişdir. Şəriətmədarinin ev dustaqlığında saxlanılması və tibbi ləvazimatlardan məhrum buraxılması etirazlara səbəb olmuşdu, lakin Şəriətmədari ardıcıllarını mübarizəni dayandırmağa çağırmışdır. Ayətullah Şəriətmədari 1986-cı ildə vəfat etmişdir.
Pəhləvi İranında azərbaycanlılar
Etnik azlıqlar üç səbəbə görə İran İslam İnqilabında xüsusilə mühüm rol oynamışdılar. Birincisi, etnik azlıqlar İranın müxtəlif yerlərində öz aralarında əlaqə şəbəkələri yaratmışdılar və bu, onları inqilabın rejim əleyhinə fəaliyyətləri üçün səfərbər edilməsi nisbətən asan olan qüvvəyə çevirmişdir. İkincisi, etnik azlıqlar onların etnik mədəniyyətini sıxışdıran və farsların üstünlük təşkil etdiyi Tehrana iqtisadi üstünlüklər verən Pəhləvi rejimindən narazı qalmışdılar. Nəhayət, bir çox azərbaycanlı və kürd ailələrinin 1946-cı ildə yerli hökumətlərin süqutundan sonra rejim tərəfindən öldürülən və ya sürgün edilən qohumları var idi.
Azərbaycanlılar İranda Pəhləvi rejimini devirməyə çalışan ən fəal qruplardan biri, Təbriz isə inqilabi fəaliyyət mərkəzlərindən biri idi. İranda inqilabı dəstəkləyən azərbaycanlıların əksəriyyəti bunun demokratikləşməyə gətirib çıxaracağını gözləyirdi və islam hökumətinin Xomeyni versiyasına üstünlük verənlər istisna olmaqla, əksəriyyəti demokratikləşmənin tam mədəni muxtariyyətə gətirib çıxaracağına, heç olmasa etnik azlıqların mədəniyyətinə və dilinə qoyulan qadağaya son qoyacağına inanırdılar.
Erkən dövrlərdə azərbaycanlılar arasında inqilabi hislərin yayılmasına kömək edən amillərdən biri də 1960–1970-ci illərdə onların kəndlərdən Azərbaycan vilayətlərinin iri şəhərlərinə və Tehrana kütləvi şəkildə köçməsi idi. Həmin dövrdə İranın şəhər mərkəzlərinə miqrantların ən böyük faizi Azərbaycan vilayətlərindən gəlirdi. Burada yüksək doğum səviyyəsi və yeni iş yerlərinin olmaması izafi işçi qüvvəsi yaradırdı. Bu miqrantların bir çoxu Tehran və Təbrizə bitişik gecəqondularda ağır şəraitdə yaşayırdılar, çünki burada tərk etdikləri ənənəvi kəndlərin dəstəyi və məhdudiyyətləri yox idi. Gecəqondularda doğulan uşaqlar valideyn evinin adət-ənənələrindən daha da uzaqlaşdırılırdılar. Bu şəraitdə miqrantlar inqilabi fəaliyyətə səfərbər olunurdu. Bundan əlavə, ölkənin farsların çoxluq təşkil etdiyi mərkəzində ilk dəfə olaraq bir çox azərbaycanlı farslar tərəfindən ikinci dərəcəli vətəndaş rəftarı və təhqirlərə məruz qalmışdılar. Bu, onların rejimdən uzaqlaşmasına səbəb olmuşdur. Pəhləvilərin periferiyaya, xüsusən də Azərbaycana iqtisadi ayrı-seçkilik, habelə etnik azlıqların mədəniyyətinin boğulması ilə bağlı dövlət siyasəti azərbaycanlılar arasında inqilabın dəstəklənməsinə kömək etmişdi. İnqilabi fəalların əhəmiyyətli bir hissəsini azərbaycanlıların təşkil etməsinə və Təbrizin antişah nümayişlərinin mərkəzi olmasına baxmayaraq, Pəhləvi rejiminin özəyində azərbaycanlılara rast gəlmək olardı.
İran İslam İnqilabı
5 dekabrda universitetin girişində toplaşan tələbələr Azərbaycan dilində "Biz demokratiya tələb edirik!" və "Biz azadlıq tələb edirik!" şüarları ilə çıxış etmişdilər. Tələbələr ən mühüm nümayişlərindən birini təşkil etmək üçün 12 dekabr, yəni İran təqvimində 21 Azər tarixini seçmişdilər. Bu tarix 1945–1946-cı illərdə İranda Azərbaycan Milli Hökumətinin həm yarandığı, həm də süqut etdiyi günün yubileyi olduğu üçün azərbaycanlılar üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edirdi. Onların şüarlarının əksəriyyətinin iranlıların ümumi məqsədlərini müdafiə etməsinə baxmayaraq, nümayişlərin keçirilməsi üçün seçilmiş tarix onların azərbaycanlı kimliyini və sələflərinin mübarizələrinə verdikləri önəmi nümayiş etdirirdi. Etnik siyasi fəaliyyətin hər hansı əlamətinə həssaslıqla yanaşan Pəhləvi rejimi "İttilaət" qəzetində nümayişin 19 dekabrda baş tutduğunu yazmışdır.
İran Azərbaycanında hökumət əleyhinə nümayişlər təkcə Təbrizlə məhdudlaşmırdı. 1978-ci ilin fevralında tələbələr Urmiyanın Rzayi Universitetində bir sıra nümayişlər keçirmişdilər. 1978–1979-cu illərdə azərbaycanlı aşıqlar tez-tez İranda avtobuslara minərək öz şeirləri ilə inqilabı təbliğ edirdilər. 18 fevral 1978-ci ildə Təbrizdə şah rejiminə qarşı fəaliyyət yeni mərhələyə qədəm qoymuşdur. 9 yanvarda Qumda təxminən 162 nümayişçinin öldürülməsinə cavab olaraq Ayətullah Şəriətmədari İran xalqını qurbanlar üçün matəmin 40-cı günündə tətillər keçirməyə çağırmışdır. Nümayişlər ölkə boyu keçirilmişdir, lakin Təbrizdəki etiraz onlardan ən şiddətlisi və zorakısı olmuşdur. Təbrizdə baş verən hadisələr İranın hər yerində silsilə iğtişaşlarla müşayiət olunmuş və bu, Pəhləvi rejimi ilə qarşıdurmanın səviyyəsini artırmışdır. Təbrizdə keçirilən nümayiş "Təbriz qətliamı"nı xatırlamaq üçün İranın hər yerində qırx günlük oxşar aksiyaların başlanğıcı olmuşdur.
Təbriz etirazlarından sonra bütün İranda şah əleyhinə fəaliyyət başlamışdır. Bu, Pəhləvi rejiminin nəzarətini məhv edən katalizatorlardan biri idi. Tehranda azərbaycanlı bazarçılar Qumdakı qətllərə etiraz olaraq bazarda tətil təşkil etməkdə mühüm rol oynamışdılar. Azərbaycanlılar belə bir aksiyaya öz etirazını bildirən Tehranın o zamankı ən yüksək rütbəli dini lideri Ayətullah Xonsarinin göstərişlərinə məhəl qoymayaraq tətili dəstəkləyən bəyanat yaymışdılar. Bununla belə, əsas etnik azərbaycanlı ayətullah Şəriətmədari etiraza çağırış etmişdir.
Şəriətmədari və MXRP
thumb|250px|[[Ayətullah#Böyük ayətullah|Böyük ayətullah Məhəmməd Kazım Şəriətmədari. 1982-ci ilin martı.]]
Keçmişdə olduğu kimi, etnik qrupların nümayəndələri öz etnik qruplarına mənsub olan ayətullahların fikirlərini izləməyə və qəbul etməyə daha çox meylli idilər. İnqilab dövründə bir çox ənənəvi və dünyəvi azərbaycanlılar Ayətullah Məhəmməd Kazım Şəriətmədariyə böyük hörmət bəsləyirdilər. Şəriətmədari İran və İraqda on iki imam şiələrinin ən yüksək səviyyəli aparıcı din xadimlərindən biri idi, öz perspektivi və liberal baxışları ilə tanınırdı. Ayətullah Şəriətmədari yeni rejimin bir hissəsi deyildi və İslam Respublikasında siyasi mövqe tutmağa çalışmırdı. O hesab edirdi ki, ruhanilər peşəkar siyasətçiyə çevrilməməli, onlara məsləhət və kömək etməli idilər. Ruhanilərin siyasətdə arzuolunan rolu və rejimin mərkəzləşmə dərəcəsi ilə bağlı mübahisə Ayətullah Şəriətmədari ilə Ayətullah Xomeynini bir-birindən ayıran əsas məsələ idi. İranda rejimin mərkəzləşməsinə qarşı mübarizədə Şəriətmədari ömrünün çox hissəsini Azərbaycan vilayətlərində keçirmiş bir etnik azərbaycanlı kimi öz keçmişinin təsiri altında olmuşdur.
1979-cu ilin aprelində Təbrizdə Azərbaycan xalqlarının hüquq və azadlıqlarının müdafiəsi cəmiyyəti təsis edilmişdir. Onun tələbləri arasında azərbaycanlılara bütün milli hüquqların təmin edilməsi, Qərbi və Şərqi Azərbaycan ostanlarının vahid inzibati vahiddə birləşdirilməsi, yerli maliyyə və mədəni məsələləri həll etmək hüququna malik muxtar hökumətin yaradılması da var idi. Böyük ayətullah Şəriətmədari Tehranda hakim dini elitaya qarşı idi. İranda azərbaycanlılar Şəriətmədarinin onların spesifik maraqlarını təmsil etdiyi qənaətində idilər. İslam İnqilabının lideri Ayətullah Xomeyni sürgündə olduğu dövrdə İranda əsas dini hakimiyyət sayılırdı. Mömin azərbaycanlıların əksəriyyəti onun ardıcılları arasında idi. Azərbaycan milliyətçiləri Xomeyni ilə Şəriətmədari arasındakı fikir ayrılıqlarından istifadə etməyə çalışırdılar. Sonuncuya Təbriz Universitetində yaradılmış "Pişqaman" qrupu dəstək verirdi. Cənubi Azərbaycanda yerli muxtariyyət yaratmağa çalışan tələbələr və fəhlələrdən ibarət idi.