cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Oplenats
Mavzoley
Karaqeorqiyeviç sülaləsinə aid 28 məqabərədən altısı hökmdarlara aiddir. Bu tikililər Serbiya tarixinin vacib məkanlarından biridir. 6 oktyabr 2012-ci ildə Şahzadə Paul, həyat yoldaşı Olqa və oğlu Nikolanın qalıqları Lozannadakı qəbiristanlıqdan çıxarıldıqdan sonra Serbiyaya gətirilərək burada dəfn edilmişdir.
Tarix
thumb|Serbiya kralı I Pyotrun ossuarisi 19-cu əsrdə bu ərazi meşə ilə örtülmüşdü. Opelants termini böyük ehtimalla öküz maşınlarındakı taxta hissələr mənasını verən "oplen" dən qaynaqlanır. Sülalənin banisi Karaqeorqinin burada məskunlaşaraq ərazidə üzüm və meyvə bağları saldı və yaxınlıqdakı Topolanın müdafiəsini qurdu. Oğlu İskəndər də burada yeni tikililər tikdi və atasının üzüm və meyvə bağlarını təzələdi. Bunnunla birlikdə kral I Pyotrun hakimiyyyətə gəlişinə qədər buranın həqiqi əhəmiyyəti yox idi.
I Pyotr 1903-cü ildə taxta çıxdıqdan sonra Müqəddəs Georgi kilsəsinin inşası üçün Mali Oplenats təpəsinin üstündə, 337 metr hündürlüyündə yer seçdi. Qurbangahın pravoslav ənənəsinə görə şərqə tərəf yönəlməsi üçün ərazi geodeziya mütəxəssisləri tərəfindən ölçülmüşdü. 1907-ci ildə tikilinin təməl daşı qoyuldu.
1910-cu il mayın 1-də Kosta İ. İovanoviçin planı əsasında inşaat başladı. 1 sentyabr 1910-cu ildə təməl tamamlandı. 1911-ci ildə proses sürətlə davam etdi və kilsənin üzərindəki günbəz də tamamlandı. Elə həmin il kilsənin fasadının yaxınlıqdakı Vençak dağından gətirilən ağ mərmərdən hazırlanmasına və beləliklə, tikilinin bu gün də ağ mərməri ilə tanınmasına qərar verildi. 1912-ci ilin payızında kilsə artıq tamamlanmışdı və təqdis olunmağa hazır idi. 23 sentyabr 1912-ci ildə serb patriarxı Dimitriye kilsəni təqdis etdi.
1912-1913-cü il Balkan eharibəsi və Birinci Dünya müharibəsindəki fasilələr zamanı kilsənin inşasına da ara verildi. 1915-ci ilin qışında Avstriya-Macarıstan Serbiyanı işğal etdikdə kilsə talan edildi: qübbə, tavan və portallardakı mis örtük çıxarıldı. Kiçik mərmər sütunlar və bəzək əşyaları da daxil olmaqla bir çox pəncərə sındırıldı.
Kilsə 1930-cu ilin sentyabrında bir daha təqdis edildi. Kilsədə ibadətlər 1947-ci ilə qədər aparıldı. Bundan sonra Müqəddəs Georgi kilsəsi mədəniyyət abidəsi elan edildi və ziyarətçilərə açıldı. Oplenats 1979-cu ildə "Fövqəladə əhəmiyyətli mədəniyyət Abidələri siyahısına əlavə edilmişdir və dövlət tərəfindən qorunur.
Xoy (şəhər)
Xoy — İran İslam Respublikasının Qərbi Azərbaycan ostanı ndakı Xoy şəhristanı nın inzibati mərkəzi. Şəhər ərazisi 30 kv.km.-dir.
Tarixi
Xoy şəhərinin tarixi e.ə. 3000–4000-ci illərdən başlayır. Şumer mənbələrində adı çəkilən Arrata adlı bölgənin bu günkü Urmiya ilə Van şəhərləri arasındakı bölgə olduğu tarixçilər tərəfindən təsdiqlənmişdir. O illərdə bu bölgədə məskunlaşmanın olması da öz təsdiqi tapmışdır. Əvvəlcə Xoy şəhəri Azərbaycan ərazisində qurulan Manna dövlətinin sərhədləri içində olmuş, sonra Van və onun ətrafını özündə birləşdirən Urartu dövlətinin ərazisinə qatılmışdır. İslam dininin yayılması və xilafətin bu bölgəni ələ keçirməsi ilə şəhər müsəlmanların idarəsi altına keçmiş və uzun illər müxtəlif bəyliklərin tərkibində olmuşdur. Böyük Səlcuqlu hakimiyyəti zamanı Alparslanın Rum ordusunun gəlişini Xoyda xəbər aldığı tarixi mənbələrdən məlumdur. Anadolunun alınmasında da Xoydan bir istehkam kimi istifadə olunmuşdur. Şah İsmayıl ilə Yavuz Sultan Səlim arasındakı Çaldıran döyüşü Xoy yaxınlığında baş vermişdir (1514). İran-Osmanlı müharibələri zamanı şəhər bir neçə dəfə Osmanlı İmperiyasının əlinə keçmişdir. Sonda yenə də İran sərhədləri içinə qatılmışdır. Xoyun adı müxtəlif xalq dastanlarında və rəvayətlərində də çəkilir.
Etimologiyası
Xoy adına ilk dəfə 844-cü ildə İbn Xordadbehin "Məsalik və məmaliki" adlı əsərində rast gəlinir. O vaxtdan şəhərin adı heç bir dəyişikliyə məruz qalmamışdır.
Adın mənşəyi haqqında müxtəlif fikirlər mövcuddur. Ərəb mənbələrinə görə "Hovayy" adı "geniş vadi" mənasını verən "Havv" adıyla eyni kökdəndir və şəhərin adının kökü bu sözdəndir.
İranlı tarixçi Məhəmməd Əmin Riyahi isə Xoy adının 2700 il əvvəl Xoy yaxınlarında qurulan Urartu şəhəri Ulhu və ona bağlı Sardorihort (Sardorixort) qalasının adından alındığı ehtimalını irəli sürür.
Xoy erməni qaynaqlarında "səs", Pəhləvi dilində "duz" və "tər" mənasını verən Xoy və Hey sözləri ilə qeyd olunur.
Azərbaycan mənbələrində şəhərin adının "qoyun" sözünün transformasiya olunmuş variantı olduğu bildirilir.
1724 cüildə Xoy şəhri, Heşd, Rabat, Şivane, Gülli, Dere, Bayındır Beg, Sekudlı, Kadı, Timargân-Çukur-Nohud, Kabad, Avehce, Kilise ve Arami-i Kebirli isimli 13 məhəlləyə ayrılmışdır.
Postum (imperator)
thumb| Antoninianus üzərində həkk edilmiş Postumusun portreti. Markus Cassianius Latinius Postumus Roma imperiyasının qərbində imperator Qallienusa qarşı hakimiyyəti ələ keçirmiş komandir idi və Qalliya İmperiyası kimi də tanınan qısa ömürlü İmperatorluğun qurucusu olmuşdur. Postumus eramızın 260-cı ildən eramızın 269-cu ilinə qədər Qalliya İmperiyasının başında duraraq hökmranlıq etmişdir.
Dilçilik Hüquqlarının Ümumdünya Bəyannaməsi
Dilçilik Hüquqlarının Ümumdünya Bəyannaməsi ("Barselona Bəyannaməsi" olaraq da tanınır) — 1996-cı ildə Beynəlxalq PEN Klubu və bir sıra qeyri-hökumət təşkilatları tərəfindən dil hüquqları, xüsusilə nəsli kəsilməkdə olan dillərin hüquqlarını dəstəkləyən bir sənəd. Bəyannamə 6-9 iyun 1996-cı il tarixlərində Barselonada keçirilən Dünya Dil Hüquqları Konfransının yekununda qəbul edildi. Elə həmin il Bəyannamə YUNESKO-nun Baş direktoruna təqdim edildi, lakin YUNESKO-dan rəsmi təsdiq almadı.
Tarixi
thumb|right|200пкс|Fransişku Qomeş de Matuş 1948-ci il Ümumdünya İnsan Hüquqları Bəyannaməsində (UİHB) dildən insan hüququ kimi bəhs edilsə də, dil hüququ açıq şəkildə sadalanmır və göstərilmir.
Sonradan qəbul edilmiş bir sıra beynəlxalq insan hüquqları sənədləri, dillərin hüquqları ilə bu və ya digər şəkildə, xüsusən:
Eyni zamanda, qlobal miqyasda bütün dillərin və ya dil hüquqlarının qorunması ilə əlaqəli heç bir məcburi sənəd yox idi. Bu baxımdan bu boşluğu doldurmaq üçün cəhdlər edilmişdir.
Bəyannamənin ideyası 1987-ci ildə Beynəlxalq Mədəniyyətlərarası Rabitə İnkişaf Dərnəyinin Resifidə keçirilən 12-ci seminarında daha da inkişaf etdirildi. Seminarda dil hüquqları hüququ bəyannaməsinin tətbiqi tövsiyə olundu və dil hüququ əsas növlərindən bəzilərinin ilkin bəyannaməsi qəbul edildi.
Mətnin hazırlanması
1980-ci illərdə Fransa, Portuqaliya və Almaniyada bəyannamə mətninin hazırlanması üçün bir sıra iş görüşləri və tədbirlər keçirildi. 1990-cı ilədək FIPLV bir iş sənədini hazırladı və 1991-ci ilin avqust ayında Macarıstanın Peç şəhərində bəyannamənin əsas prinsiplərinə dair bir gündəm ilə bir seminar təşkil etdi. Bəyannamə 1993-cü ilin dekabrında Beynəlxalq PEN Klubunun Tərcümə və Dil Hüquqları Komissiyasının iclasında da müzakirə edildi.
1994-cü ilin əvvəlində rəsmi sənəd yazmaq üçün işçi qrupu yaradıldı. Onun işində müxtəlif ölkələrdən və bölgələrdən 40-a yaxın mütəxəssis iştirak etdi, mətnlərin versiyaları daima yenidən işləndi və yeni fikirlərlə tamamlandı; Bəyannamənin 12 ilkin versiyası hazırlanmışdır.
Qəbul olunması
thumb|left|600px|Bəyannamənin hazırlanması və qəbulu prosesinin sxemi Bəyannamə 6 iyun 1996-cı ildə İspaniyanın Barselona şəhərində Dünya Dil Haqları Konfransı zamanı qəbul edildi. Konfrans PEN Beynəlxalq Tərcümə və Dil Hüquqları Komissiyası və CIEMEN (Escarre Beynəlxalq Etnik və Milli Azlıqların Mərkəzi) tərəfindən təşəbbüs edildi və 61 QHT, 41 PEN mərkəzinin nümayəndələri və 40 mütəxəssis iştirak etdi. Sənəd imzalanaraq YUNESKO-nun Baş direktorunun nümayəndəsinə göndərildi, lakin bu Bəyannamənin UNESCO-dan rəsmi təsdiq aldığı anlamına gəlmir.
Elə həmin il Bəyannamə Katalan, İngilis, Fransız və İspan dillərində yayımlandı. Daha sonra Qalisian, Bask, Bolqar, Macar, Rus, Portuqal, İtalyan, Sardiniya və Norveç (Nynorsk) dillərinə tərcümə edilmişdir.
YUNESKO 1996-cı il Baş Konfransında və sonrakı illərdə Bəyannaməni rəsmi olaraq təsdiqləməsə də, Bəyannaməni mənəvi cəhətdən dəstəklədi.
Dünya Dil Hüquqları Konfransı Dil Hüquqlarının Ümumdünya Bəyannaməsi üzrə İzləmə Komitəsini (FCUDLR) təsis etdi. FCUDLR ayrıca qeyri-kommersiya və qeyri-hökumət təşkilatı olan CIEMEN-də təmsil olunur. İzləmə Komitəsinin yaradılmasının əsas məqsədləri bunlardır:
Quruluşu və məzmunu
Bəyannamənin preambulasında Bəyannamənin qəbulu və yayılması zərurətinin altı səbəbi var.
Fərqli dil mühitlərində tətbiq olunmasının aydınlığını təmin etmək üçün Bəyannamədə məqalələrində istifadə olunan anlayışların təriflərini özündə əks etdirən ilkin bölmə daxil edilmişdir (Maddə 1-6). Bəyannamənin birinci hissəsi (Maddə 7-14) dil icmaları və fərdlər üçün bərabər dil hüquqlarını təmin edən ümumi prinsipləri sadalayır. Bəyannamənin ikinci hissəsi dillərin yayılmasının müəyyən məqamlarına həsr olunmuşdur və 6 hissədən ibarətdir. Bölmə 1 (Maddələr 15-22) dövlət və dövlət qurumları ilə əlaqəli dillərin istifadəsinə toxunur. Bölmə 2 (Maddə 23-30) təhsildə dil hüquqları ilə əlaqədardır. Bölmə 3 (Maddələr 31-34) xüsusi adlarla əlaqəli dil hüquqlarını, Bölmə 4 (Maddələr 35-40) ilə dil qruplarının mediaya və yeni texnologiyalara hüququnu müəyyənləşdirir. Bölmə 5 (Maddələr 41-46) mədəni əsərlərlə əlaqəli hüquqları izah edir. Bölmə 6 (Maddə 47-52) sosial-iqtisadi sahədə bir fərdin və ya dil qrupunun hüquqlarından bəhs edir.
Bəyannamənin əlavə maddələri dövlət orqanlarını dil hüquqlarının tətbiqini təmin etmək üçün tədbirlər görməyə və bu barədə digər əlaqədar qurumları məlumatlandırmağa çağırır. Birləşmiş Millətlər Təşkilatı daxilində Dillər Şurasının yaradılması, həmçinin dil hüququ sahəsində qeyri-hökumət təşkilatlarının mütəxəssislərindən ibarət qeyri-rəsmi bir məşvərət şurasına çevriləcək Dünya Dil Hüquqları Komissiyasının yaradılması təklif olunur.
Heron (futbolçu)
Heron Krespo da Silva və ya sadəcə Heron  — Braziliya futbolçusu, Moldova Milli Diviziyasında çıxış edən "Şerif" FK-nın müdafiəçisi.
Klub karyerası
Heron Krespo da Silva Rio-de-Janeyroda anadan olmuşdur. O, 30 aprel 2017-ci ildə "Osvaldo Kruz"un heyətində debüt etmiş, komandası "Qremio Prudente" ilə qarşılaşmada 3:0 hesablı qələbə əldə etmişdir. Heron 16 yaşında klubda meydana çıxan ən gənc oyunçu olmuşdur. O, 16 fevral 2018-ci ildə "Qoyas"a transfer olmuş və daha sonra gənclər komandasına qayıtmışdır.
21 avqust 2021-ci ildə Heron Danimarka "Superliqa"sında çıxış edən klubuna "Vayle Boldklub"a qoşulmuşdur.
21 iyun 2022-ci ildə "Şerif Tiraspol" Heronun kluba qoşulduğunu açıqlamışdır.
Nəsir xan Şahsevən
Nəsir xan Bədr xan oğlu Sarıxanbəyli-Şahsevən — Ərdəbil xanlığının 1763-cü ildən 1808-ci ilə qədər ikinci xanı, O, qardaşı Nəzərəli xan Şahsevən ilə şərik hakimiyyətə malik idi.
Mühitdin Birgən
Mühitdin Birgən — türkiyəli yazıçı, jurnalist və siyasətçi. 1922–1923-cü illərdə Bakıda yaşamış, Respublika Maarif Komissarlığının kollegiya üzvü seçilmiş, Ali Pedaqoji İnstitutda humanitar ixtisaslar üzrə beş fəndən, Bakı Dövlət Universitetində isə "Osmanlı ədəbiyyatı tarixi"ndən dərs demişdir. 1939-cu ildə Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 6-cı çağırışında Mardindən millət vəkili seçilib.
Siyah Göl (Talış)
Siyah Göl — İranın Gilan ostanının Talış şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Mühitdin Birgən
Haqqında
Mühitdin Birgən 1885-ci ildə İstanbulda anadan olub. Unkapı rüşdiyyəsində, daha sonra isə Vəfa edadiyyəsində orta təhsilini bitirdikdən sonra Darülfünunda Ədəbiyyat fakultəsini bitirib. 1906–1908-ci illərdə Hicaz dəmiryollarında fəaliyyət gösətrib. 1908-ci ildən etibarən müxtəlif məktəblərdə fəlsəfə dərsi deyib. 1908-ci ildə İttihad və Tərəqqi ilə yaxınlaşaraq "Tanin" qəzetində yazılar yazmağa başlayır. Sonradan qəzetin yazı işləri müdiri olan o, İttihad və Tərəqqi partiyasında daha da yüksəlir və Məclisi Məbusana 3-cü çağırış Çorum nümayəndəsi kimi seçilir. 1920–1921-ci illərdə "Hakimiyet-i Milliye" qəzetinin baş redaktoru kimi fəaliyyət göstərib. II Əbdülhəmid dövründə bir müddət Bekirağa həbsxanasında saxlanılıb.
Siyah Göl (Talış)
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 533 nəfər yaşayır (121 ailə).
Mühitdin Birgən
Haqqında
İttihad və Tərəqqi partiyasının iflasından, tanınmış nümayəndələrinin həbs və təqiblərə məruz qalmasından sonra Mühiddin Birgen ailə üzvləri ilə 1921-ci ilin mayında Gürcüstanda sığınacaq tapır. Həmin ilin avqust ayında isə Moskvaya getmək niyyətilə Bakıda olur, Türkiyənin Azərbaycandakı diplomatik nümayəndəsi Memduh Şövkət Esendalla görüşür, iki aya yaxın Moskvada qaldıqdan sonra, 1921-ci ilin oktyabr ayında yenidən Bakıya qayıdır. Azərbaycan Maarfi Komissarlığının dəvətilə 1922-ci ilin oktyabr ayında daha uzun müddət yaşamaq, ən başlıcası isə maarif və mədəniyyət sahəsində azərbaycanlı həmkarları ilə birlikdə çalışmaq üçün ailə üzvləri — qaynanası Xoşnaz xanım, həyat yoldaşı Məlahət-Sürəyya xanım, qızı Asudə, baldızı, sonralar şair Nazim Hikmətlə ailə qurmuş Nüzhet xanımla birgə Bakıya gəlir. Respublika Maarif Komissarlığının kollegiya üzvü seçilir, Ali Pedaqoji İnstitutda humanitar ixtisaslar üzrə beş fəndən, Bakı Dövlət Universitetində isə "Osmanlı ədəbiyyatı tarixi"ndən dərs deməyə başlayır. Az sonra isə bugünkü "Azərbaycan" jurnalının sələfi sayılan "Maarif və mədəniyyət" məcmuəsinin fəal mühərririnə və yazarına çevrilir.
Türkiyə Cümhuriyyəti qurulduqdan sonra 1925-ci ildə bir qrup həmkarı ilə birgə "Meslek" qəzetini çap etməyə başlayıb. 1930-cu ilin mart ayında Türkiyənin ilk azad kooperativ jurnalı olan "Türk kooperativçisi" jurnalını çap etməyə başlayıb. 1939-cu ildə Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 6-cı çağırışında Mardindən millət vəkili seçilib. 1941-ci ildə isə millət vəkilliyini dayandırır və ömrünün son illərində ticarətlə məşğul olur. "İttihad və Tərəqqidə 10 il" kitabının müəllifidir. 1951-ci ildə İstanbulda dünyasını dəyişib.
Torpağın ekoloji funksiyaları
İ.A.Krupenikov, V.A.Kovda (1985), Q.V.Dobrovolski, Y.D.Nikitin (1990) və özünün (Krupenikov, 1992) elmi işlərinə və ələrinə əsaslanaraq torpağın aşağıdakı əsas ekoloji funksiyalarını göstərir.
Energetik funksiya
Energetik funksiya - Enerjinin çox miqdarı torpağın mineral səsində toplanır, lakin bu enerji olduqca stabil olub onun da-rlığım təmin edir, maddələrin dövranı proseslərində və ekosistemlərin bioloji məhsuldarlığında isə nisbətən az iştirak edir. Digər mühüm məsələ odur ki, bitki fotosintez prosesində günəş enerjisini toplayır. Canlı maddədə onun dövranı tez (bir neçə il, on illər) başa çatır, lakin canlı maddə ölmüş, quru (bitki) halında torpağa düşdükdə qismən ilkin son məhsullara (su, CO2, azot və başqa kimyəvi maddələr) qədər parçalanır, qismən isə humusa çevrilir. Humusda böyük (əsrliklər) enerji ehtiyatı cəmləşərək hər il bioloji dövrandan kənarlaşır və beləliklə torpağın güclü enerji potensialı yaranır.
Hidroloji funksiya.
Hidroloji funksiya - Əgər torpaq olmasaydı okeanla quru arasında suyun dövranı tez başa çatardı. Yer səthinə düşən atmosfer yağıntıları yamac boyu böyük sürətlə axıb çaylara, sonra isə dəniz və okeanlara axıb gedərdi. Özünün humusluluğu, strukturluğu (aqreqatlığı), məsaməliyi, sukeçiriciliyi və rütubət tutumu ilə torpaq suyun dövranını kəskin zəiflədir, müntəzəmləşdirir, quruda suyun böyük və geniş differensial ehtiyatının yaranmasına şərait yaradır. Bu sular tədricən yabanı və mədəni bitkilər tərəfindən istifadə olunur. Suyun bir hissəsi faydasız fiziki buxarlanmaya sərf olunur. Torpağın hidroloji və energetik funksiyaları arasında birbaşa əlaqə vardır, torpaqda nə qədər çox (müəyyən həddə qədər) enerji toplanarsa, onun hidroloji funksiyası da artar, öuraaa da torpağın humusu müəyyən rola malikdir. Qumlu və torflu torpaqlar istisnalıq təşkil edir.
Geoloji funksiya
Geoloji funksiya - bir-birinə əks olan iki proseslə ifadə olunur. Birinci, bu funksiya sayəsində torpaq davamlı təbii törəmə kimi alt qatda yerləşən yumşaq dağ süxurlarını istənilən xarakterli (yuyulma, uçqun) dağılmaqdan qoruyur. İkinci, torpaq dağıldıqda mexa-niki təsirlərin gücü (qravitasiya, külək, xüsusən axar sular) nəticəsində aparılan torpaq materialından yeni - delyuvial, hətta prolyuvial dağ süxurlan əmələ gəlir, onlar bir qədər dəyişilmiş şəkildə torpağın bir çox xassələrini özündə saxlayır. Lakin dağıdıcı proseslər davam etdikdə «qalıq» torpaq xassələri də zəifləyir. Torpaq kütləsinin bir hissəsi eroziya (denudasiya) zamanı dəniz və okeanlara çataraq dəniz çöküntü materialı əmələ gətirir.
Torpağın qaz-atmosfer funksiyası
Torpağın qaz-atmosfer funksiyası -mürəkkəb və bir-birinə zidd xarakter daşıyır. Üzvi maddələrin parçalanması zamanı bioloji dövran prosesində torpaq atmosferə karbon qazı (CO2) ayınr. 0, bitkilər tərəfindən fotosintez üçün sitifadə edilir. Əgər atmosfer və torpaq arasında daim hava mübadiləsi getməsəydi, torpaqda oksigenin ehtiyatı cəmi 12-48 saata, ən zəngin torpaqlarda isə maksimum 100 saata çatardı. Belə yüksək sürətli qarşılıqlı mübadiləyə baxmayaraq, torpağın havası bir sıra göstəricilərinə görə atmosfer havasından fərqlənib, tərkibində 10-100 dəfə çox karbon qazı və xeyli az miqdarda oksigen saxlayır.
Biogeokimyəvi funksiya
Biogeokimyəvi funksiya -torpağın üst qatlarında biofıl, elementlər, o cümlədən mikroelementlərin toplanmasına şərait yaradır, torpağın akkumulyasiya rolu olmasaydı, onların çoxu yer qabığında və hidrosferdə «səpələnər» və biologi dövrandan çıxardı. Bu fikri dəfələrlə Vemadski (1967) irəli sürmüşdür. Torpaqda üzvi karbon humus formasında konsentrasiya olunur. Biofıl element olan azotun miqdan (ümumi azot) humus kimi torpağın aşağı qatlarına doğru azalır. Fosfor mühüm və çox defısit biofıl ve aqrofıl element hesab[ olunur. O, canlı orqanizmələr -bitki, heyvan, insan tərəfindən çox ’ istifadə edilir, lakin filiz kimi ehtiyatı olduqca azdır.
Torpağın informasiya funksiyası.
Torpağın informasiya funksiyası -Torağın profilində həm müasir, həm də qədim torpaq proseslərinin «dəlillərini» (izlərini) görmək olar. Müasir proseslərə torpağın islanma dərinliyi, rütubətliyi, strukturu, biogenliyi və s., qədim proseslərə isə torpağın qalınlığı, humusun ehtiyatı; karbonatlar, gömülmüş horizontlar və s.aiddir. Qədim «dəlillərə» əsasən torpağın tarixini, onun keçdiyi mərhələləri, hazırda şumlanan torpaqların vaxtilə meşə altında olmasını bərpa etmək, yəni, ərazinin qədim landşaftının qanunauyğun paleocoğrafi rekonstruksiyasını keçirmək olar.
NGC 6230
NGC 6230, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Herkules bürcü istiqamətində yerləşir. E1 tipli. tərəfindən ildə 40.64 sm (16 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Elzar Yusubov
Süleyman oğlu Yusubov — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin leytenantı, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Elzar Yusubov 1989-cu il yanvarın 9-da Dmanisi rayonunun Qəmərli kəndində anadan olub. 1992-ci ildə Yusubovlar ailəsi Hövsan qəsəbəsində yaşamağa başladılar. 1995-2007-ci illərdə Hövsan qəsəbəsində Ə. Məmmədov adına 76 nömrəli tam orta məktəbdə təhsil alıb. 2007-2011-ci illərdə isə Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman Akademiyasında (ADBTİA) ali təhsil alıb. Ailəli idi. 2 qızı yadigar qaldı.
Hərbi xidməti
Elzar Yusubov 2011-2012-ci illərdə Daxili İşlər Nazirliyinin Daxili Qoşunlarının "N" saylı hərbi hissəsində müddətli həqiqi hərbi xidmətdə olub. 2013-cü ildə Daxili Qoşunların sıralarında Manqa Komandiri vəzifəsində xidmət edib.
2019-cu ildən Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin "N" saylı hərbi hissəsində "leytenant" hərbi rütbəsində xidmət edirdi.
Azərbaycan Ordusunun leytenantı olan Elzar Yusubov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Füzulinin azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Elzar Yusubov oktyabrın 8-də Füzuli döyüşləri zamanı yaralansa da, döyüşməyə davam edib. Döyüşlər başa çatdığdan sonra təcili tibbi yardım göstərilib, döyüş meydanından təxliyə edilsə də, qanitirmə nəticəsində şəhid olub. Hövsan qəsəbəsində dəfn olunub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Elzar Yusubov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Elzar Yusubov ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Vətən müharibəsi şəhidi Elzar Yusubov
Alisa möcüzələr ölkəsində
Alisa möcüzələr ölkəsində — Böyük Britaniya yazıçısı olan Luis Kerrolun 1865-ci ildə "Macmillan Publishers" nəşriyyatı tərəfindən nəşr olunmuş bədii əsəridir. Əsər dovşan yuvasından keçib xəyali dünyaya düşən Alisa adlı qızdan bəhs edir. Əsər Absurd janrının ən yaxşı nümunələrindən sayılır və Fentezi janrının formalaşmasında boyük rolu olmuşdur.
Süjet
Alisa Ağ Dovşanı izləyərək "Möcüzələr ölkəsi"nə düşür. Hər tərəf bağlı qapılarla bağlı olur. Bağlı qapılardan biri çox balaca olur. Alisa həmin qapıdan gözəl bir bağ görür. Sulu maye içdikdən sonra kiçilərək qapıdan keçir. Lakin boyunun balaca olmasına görə ağlayır. Göbələyin hissələrini yedikdən sonra yenidən öz boyuna qayıdır. Çeşir pişiyindən öyrənir ki, "Ürəklər Kraliçası" kroket oyunu hazırlayıb. Qaydalar isə qəribədir: balaca topun yerinə kirpi, topu vuran taxta isə Flaminqodan olur. Bu müddətdə Valet, konfet oğurluğunda günahkar sayılır. Məhkəmə zamanı Alisa məhkəmə qarşısına çıxarılır. Məhkəmənin kritik vəziyyətində hamı oyun kartlarına dönərək, Alisanın üzərinə atılmağa başlayırlar. Alisa yuxudan duraraq, bunun bir yuxu olduğunu başa düşür.
Haiti kreol dili
Haiti kreol dili (Kreyòl ayisyen) adətən sadəcə kreol adlanan, Haitidə 12 milyona yaxın insan tərəfindən danışılır.Haiti Kreolu, Fransız dili ilə yanaşı Haitinin iki rəsmi dilindən biridir.
Məryəm Kromah
Məryəm Kromah (d. 1 yanvar 1994) — Liberiyanı təmsil edən yüngül atlet (sprinter). Məryəm Kromah Liberiyanı 2016-cı ildə Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.
Karyerası
Məryəm Kromah birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində qatıldı. XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında 400 metr məsafəyə qaçış yarışlarında Kromah 52.79 saniyə nəticəyə imza atdı və 5-ci yeri tutdu.
Səmavi Qusarlar
Səmavi Qusarlar — Rusiya Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus olmuş aerobatika eskadronudur. 1989-cu ildə qurulmuşdur. 1991-ci ildə ağ, qırmızı və göy rənglərdən ibarət xüsusi dizaynını aldı və Su-25 təyyarələri ilə uçuşalr həyata keçirməyə başladı. Qrup hücum təyyarələri ilə pilotaj göstərən ilk komandalardan biridir.
Danil Ankudinov
Kateqoriya:
Danil Ankudinov — Qazaxıstan futbolçusu, Moldova Milli Diviziyasında çıxış edən "Şerif" FK-nın hücumçusu.
Karyera
Danil Ankudinov gənc oyunçu kimi İspaniyanın Marset Futbol Akademiyasına qoşulmuşdur. O, 2021-ci ildə Rusiyanın dördüncü dərəcəli çempionatında çıxış edən "Rodina-2" ilə müqavilə imzalamışdır. Ankudinov 2021–22 mövsümünün ikinci yarısından əvvəl Moldovanın "Şerif" klubu ilə müqavilə imzalamışdır.
Lui Araqon
Lui Araqon — fransız yazıçısı, şair, ictimai xadim. "Xalqlar arasında sülhü möhkəmlətməyə görə" Beynəlxalq Lenin mükafatı laureatı (1957). Sorbonna Universitetində tibb elmini öyrənmiş, Birinci Dünya müharibəsinin (1914–18) iştirakçısı olmuşdur. Fransa KP MK-nın üzvü, müqavimət hərəkatının liderlərindən biri idi. 1920-ci illərin əvvəllərində dadaizmə meyil göstərmiş ("Fişəng" şeirlər toplusu, 1920), sonralar Andre Bretonla birlikdə sürrealizm hərəkatına başçılıq etmişdir("Anise…" povesti, 1921). Hərəkatın ilk nəzəri manifestini ("Uyqular dalğası",1924) yazmışdır. "Qırmızı cəbhə" (1931) poemasının, "Ura, Ural" (1934) şeir toplusunun müəllifidir. "Real dünya" (1934–51), "Kommunistlər" (1949–51;1967 ildə yenidən işlənmişdir) romanlarında sosializm ideyalarını təbliğ etmişdir. Stalin dövrünün törətdiyi amansızlıqların ifşa olunmasından sonra ağır mənəvi sarsıntı keçirmişdir. "Tamamlanmamış roman" (1956) Lui Araqon yaradıcılığının zirvəsidir. Həyatının son illərində "Blanş, yaxud Unutma" (1967), "Anri Matiss" (1971) romanlarını yazmışdır. "Fəxri legion" ordeni ilə təltif edilmişdir (1981). 2Sovet ədəbiyyatları" (1955) kitabının "Şərq-Qərb divanı" zəruriyyəti haqqında" fəsli Azərbaycan ədəbiyyatına həsr olunmuşdur.
İosif Stalinin heykəli (Qax)
İosif Stalinin heykəli — sakinlərinin əksəriyyətini gürcülər təşkil edən Azərbaycanın Qax rayonunun Əlibəyli kəndində yerləşən keçmiş SSRİ rəhbəri İosif Stalinin heykəli.
Haqqında
Heykəl 1940-1950-ci illərdə hazırlanıb. Hündürlüyü təxminən 7-8 metrə çatan heykəl kəndin mədəniyyət evinin binası qarşısında ucaldılıb.
Heykəl milliyyətcə gürcü olan həmin kənd sakini İosif Amzaşvilinin təşəbbüsü ilə qoyulub. Həmin illərdə Əlibəyli kənd sovetinin sədri işləyən Amzaşvilinin dediyinə görə, heykəlin ayaq hissəsində betonun içinə bir şüşə çaxır da qoyulub.
Kəndin sakinləri İosif Stalinin anadan olmasının və vəfatının ildönümlərində heykəli ziyarət edirlər. Kəndin sakinləri heykəli qoruyur və hər il ətrafda təmir işləri də aparırlar.
Poppinq
Popping rəqsi — 1970-ci illərdə Kaliforniyada ortaya çıxan Funk rəqsinin bir növüdür. Rəqsçinin əzələlərini ani bir şəkildə sıxıb boşaltması vücudunda yaratdığı qəribə bir formalarla ritmə uyğun şəkildə edilən bir küçə rəqsi növüdür.
Şəhriyar Qasımov
Şəhriyar Vəzir oğlu Qasımov  – Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin kiçik çavuşu, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Şəhriyar Qasımov 7 noyabr 1995-ci ildə Bərdə rayonu Hüseyinbəyli kəndində anadan olmuşdur. 2002-2013-cü illərdə Bərdə rayonu Musa Vəliyev adına Böyük Qacar kənd orta məktəbində və Bakı şəhər Binəqədi rayonu Şəhid Rövşən İmanov adına 205 saylı orta məktəbdə təhsil almışdır. 2015-ci ildə Rabitə və Yüksək Texnologiyalar Nazirliyinin Binəqədi rayonu filialında çalışıb.
Hərbi xidməti
2013-cü ildə müddətli həqiqi hərbi xidmətə çağrılmış, hərbi xidmətə Tovuz rayonunda yerləşən N saylı hərbi hissələrdən birində başlamışdır. Xidmət dövründə fərqləndiyinə görə ona kiçik çavuş rütbəsi verilmişdir. 2015-ci ildə hərbi xidmətini uğurla başa vurmuşdur.
İkinci Qarabağ müharibəsində iştirakı
Azərbaycan Ordusunun kiçik çavuşu olan Şəhriyar Qasımov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanıFüzulinin, Cəbrayılın, Qubadlının və Zəngilanın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə fəal iştirak edərək şücaət göstərmişdir. Şəhriyar Qasımov oktyabrın 26-da Qubadlı döyüşləri zamanı qəhrəmancasına həlak olmuşdur.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Şəhriyar Qasımov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Fars çayı
Fars (Фарз) — Adıge Respublikasında və Krasnodar diyarında çay. Fars Laba çayının sol qolu olub Kuban hövzəsinə aiddir.
Xarakteriskası
Fars çayı öz başlanğıcını Qayalı silsiləsinin şimal yamacında yerləşən mağaradan çıxan bulaqdan götürür. Yaxınlıqda Ekvesopko dağı yerləşir. Mənbədən 4,3 km cənub-şərqdə Pobeda qəsəbəsi yerləşir. Mənsəbinin hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 70 metr yüksəklikdədir. Mənbənin hündürlüyü — dəniz səviyyəsindən 1010 metrdir.
Yuxarı axınlarda çay əhəng daşılı süxurlardan keçir və dərədən çıxdıqdan çay kənarında olan ilk yaşayış məntəqəsi olan Novosvobodnaya kəndindən keçir. Maxoşevskaya kəndi yaxınlığında dağ-meşə zonasından çıxır. Yaroslavskaya kəndində sağ qolu olan — Psefir çayı ilə birləşir. Karseva xutorunun cənubunda sol qolunu qəbul — Seral. Laba çayına, sol sahildən, mənsəbinin 72 km-də birləşir.
Maykop, Qiaqin, Koşexabl və Şovqenovsk rayonları, eləcə də Krasnodar diyarının Mostovski rayonu ərazisindən keçir. Çayın uzunluğu — 197 km, su toplayıcı hövzəsinin sahəsi — 1450 km². Çayın ümumi düşməsi — 950 m, meyillik — 4,61 m/km-dir.
Yuxarı axınlarda Fars dağ çayı xarakteri daşıyır. Aşağı axarlarında isə tipik düzənlik çayıdır. Meandrlaşma güclüdür. Minerallaşma aşağı axarlarda yüksəkdir. Yay aylarında yağıntıları az olması səbəbi ilə suyun səviyyəsi düşür. Daşqınlar zamanı su ətraf ərazilər basır.
Rusiyanın dövlət su reyestrinin məlumatlarına görə Fars çayı Kuban hövzəsi bölgəsinə, Laba çayının su təsərrüfatı dairəsinə daxildir.
Çayın yuxarı axarlarında qafqaz müharibəsi zamanı adıqların yaratdığı müdafiə xəttinin qalıqlar qalmış. Ətraf ərazilərdə çoxlu mağaralar var. Onlardan ən məhşuru qədim monastrın yerləşdiyi mağaradır. Meşələrində daha çox ağacvarı fındıq yetişir.
Hüququn aliliyi
Hüququn aliliyi — hüququn cəmiyyətdə ali mövqedə olması, xüsusilə də fərdi və institusional davranışa təsir etməsi, eləcə də hökumət də daxil olmaqla cəmiyyətin bütün üzvlərinin eyni dərəcədə hüquq normalarına tabe olması. "Hüququn aliliyi" ifadəsi hər hansı xüsusi hüquq norması ilə bağlı deyil və siyasi situasiyalarla əlaqədar işlədilir.
Fars çayı
Etimologiyası
Osetin dilində (фарс) — "tərəf" mənasını verir. Ərəb dilində "fərz" dini göstəriş, vəzifə deməkdir. Adıq dilindən Ифэрзагъ tərcümədə "yuvarlandı, uçdu" deməkdir.
Hüququn aliliyi
Bu ifadənin istifadəsi XVI əsr Britaniyasına qədər gedib çıxır. XVII əsrdə isə şotland ilahiyyatçısı Samuel Rezerford bu ifadədən kralların ilahidən gələn hüquqlarını tənqid edərkən istifadə etmişdir. Con Lokk yazırdı ki, cəmiyyətdəki azadlıq hər kəsə tətbiq olunan və qanunverici orqan tərəfindən yaradılan qanunlara hər kəsin tabe olması deməkdir; bu zaman şəxs onun azadlığı üzərində istər dövlət, istərsə də şəxsi məhdudiyyətlərdən qurtulmuş olur. "Hüququn aliliyi" daha sonra XIX əsrdə Britaniyalı hüquqşünas Albert Venn Daysi tərəfindən geniş istifadə olunmağa başladı. Halbuki, ifadə özü olmasa da, prinsip etibarilə qədim mütəfəkkirlər tərəfindən elmə gətirilmişdir. Məsələn, Aristotel yazırdı ki, "Hər hansı vətəndaş tərəfindən idarə edilməkdənsə, qanuna tabe olmaq daha məqsədəuyğundur".
Fars çayı
Etimologiyası
Bunlardan başqa çay əvvəllər adıqların maxoşev tayfalarının mərkəzi olan eyni Sosurokay kəndininadı ilə tanınırdı.
Hüququn aliliyi
Tarixi
"Hüququn aliliyi" ifadəsi müasir dövrdə Albert Venn Daysi sayəsində məşhurluq qazansa da, bu hüquqi konsepsiyanın inkişafı qədim tarixə malikdir və Qədim Yunanıstan, Çin, Mesopotamiya, Hindistan və Roma da daxil olmaqla bir çox qədim sivilizasiyalara gedib çıxır.
Antik dövr
Romalı siyasi xadim Siseron isə tez-tez qeyd edirdi ki, "Biz hamımız azad olmaq üçün qanunların köləsiyik." Roma Respublikası dövründə mübahisəli magistratlar xidmət illəri başa çatdıqda mühakimə edilirdilər. Roma İmperiyası zamanında isə suveren şəxsi immunitetə (legibus solutus) malik olsa da, şikayəti olanlar iddia qaldıra bilərdilər.
Çində e.ə. III əsrdə leqizm məktəbinin nümayəndələri hüquqdan idarəçilik aləti kimi istifadə etməyi dəstəkləyirdilər, lakin onlar "hüququn aliliyi" əvəzinə "hüquq vasitəsilə alilik" tezisini müdafiə edirdilər; bu isə aristokratların və imperatorun hüquqdan yuxarı mövqedə qəbul edilməsi mənasına gəlirdi. Xiangming, Zhang. On Two Ancient Chinese Administrative Ideas: Rule of Virtue and Rule by Law, The Culture Mandala: Bulletin of the Centre for East-West Cultural and Economic Studies (2002): “Although Han Fei recommended that the government should rule by law, which seems impartial, he advocated that the law be enacted by the lords solely. The lords place themselves above the law. The law is thereby a monarchical means to control the people, not the people's means to restrain the lords. The lords are by no means on an equal footing with the people. Hence we cannot mention the rule by law proposed by Han Fei in the same breath as democracy and the rule of law advocated today.” Bevir, Mark. The Encyclopedia of Political Theory , page 162. Munro, Donald. The Concept of Man in Early China . p. 4. Guo, Xuezhi. The Ideal Chinese Political Leader: A Historical and Cultural Perspective . p. 152. Bunun əksinə, Daosizmin Huan-Lao məktəbi təbii hüququ müdafiə edərək hüquqi pozitivizmi inkar edir, hətta hökmdarın da hüquqa tabe olmalı olduğunu iddia edirdi.
Son zamanlar Bibliyanın Qərb Konstitusiya hüququna təsirini yenidən nəzərdən keçirmək üçün səy göstərilir. Əhdi-Ətiqin ikinci kitabında kralın üzərində müəyyən məhdudiyyətlər qoyulur: bu məhdudiyyətlər kralın xanımlarının və öz şəxsi məqsədləri üçün əldə edə biləcəyi atların sayı ilə bağlıdır. Professor Bernard M. Levinsona görə, "Bu qanunvericilik öz dövründə o qədər utopik idi ki, onun heç bir zaman tətbiq edilməyəcəyi düşünülürdü..."
Orta əsrlər
İslam hüququnda hüququn aliliyi VII əsrdə formalaşdırılmışdır: heç bir məmur, hətta xəlifə belə qanundan üstün olduğunu iddia edə bilməzdi. Lakin burada dünyəvi hüquq deyil, Şəriət hüququ formasında İslam dini hüququ nəzərdə tutulurdu.
IX əsr Anqlosaks kralı Böyük Alfred krallığın qanununu hazırladı və Bibliyanın əmrlərinə əsaslanan bir məcəllədə topladı. O, həmin qanunun varlı və ya kasıb, dost və ya düşmən olmasından asılı olmayaraq hər kəsə tətbiq edilməsini tələb edirdi. Bu da çox güman ki, Levitin 19:15-ci hissəsindən götürülmüşdü: "Qərarlarınızda haqsızlıq etməyin. Yazıq adamlara mərhəmət göstərməyin, varlılara isə (varlı olduqlarına görə) hörmət etməyin. Yoldaşınızı mühakimə edərkən dürüst davranın."
1215-ci ildə arxiyepiskop Stefan Lenqton İngiltərədəki baronları bir araya toplayıb vergi qarşılığında Böyük Azadlıqlar Xartiyası ilə keçmiş azadlıqlarını da qoruyub saxlayaraq, Kral Conu və gələcək hökmdarları və magistratları hüququn aliliyinə tabe olmağa məcbur etdi. Konstitusiyanın təməlini qoyan bu ideyalar daha sonra ABŞ Konstitusiyasında əks olunmuşdur.
1481-ci ildə II Ferdinandın hakimiyyəti dövründə Kataloniya Ümumi Məhkəməsi tərəfindən Nəzarət Konstitusiyası qəbul edildi; sənəd məmurlar da daxil olmaqla kralın səlahiyyətlərinin Kataloniya Krallığının qanunlarına tabe olmasını nəzərdə tuturdu.
Erkən müasir dövr
"Hüququn aliliyi" ifadəsinin ingilis dilində məlum ilk istifadəsi təxminən b.e.1500-cü ilə təsadüf edir. Bu ifadəyə həmçinin 1610-cu ildə İcmalar Palatası tərəfindən I Ceymsə yazılmış ərizədə rast gəlmək olar.
Müvafiq ifadədən istifadə edən və onun başlıca nəzəri əsaslarını verən ilk müasir müəlliflərdən biri də Samuel Rezerford olmuşdur (Lex, Rex; 1644). Əsərin adı latın dilində olub "Qanun kraldır" deməkdir. Bununla da müəllif ənənəvi ifadəni ("Rex lex" - "Kral qanundur") yenisi ilə əvəz edir. Ceyms Harrinqton əsasən Aristotelin Siyasət əsərinə əsaslanan Okeana (1656) əsərində yazırdı ki, hökumət formaları arasında "Şəxslərin deyil, Qanunların İmperiyası" "Qanunların deyil, Şəxslərin İmperiyası" ilə müqayisədə daha üstündür.
Prinsip Monteskyö tərəfindən Qanunların ruhu (1748) əsərində də müzakirə edilmişdir. "Hüququn aliliyi" ifadəsi Samuel Consonun Lüğət (1755) əsərində də mövcuddur.
1776-cı ildə ABŞ dövlətinin qurulduğu dövrdə heç kəsin qanundan üstün olmaması fikri olduqca məşhur idi. Məsələn, Tomas Peyn Sağlam fikir (1776) pamfletində yazırdı ki, "Amerikada qanun kraldır. Mütləq hökumətlərdə Kral qanundur, odur ki, azad dövlətlərdə qanun kral olmalıdır; başqa cür olmamalıdır." 1780-ci ildə Con Adams "şəxslərin deyil, qanunların hökuməti"ni yaratmaq məqsədilə bu prinsipi Massaçusets Konstitusiyasında təsbit etmişdi.
Britaniya, Fransa və ABŞ-nin təsiri ilə hüququn aliliyi prinsipi digər dünya ölkələrinə də yayılmış oldu.
Avropa
İnsan hüquqları və əsas azadlıqlarının müdafiəsi haqqında Avropa Konvensiyasının preambulasında "vahid səylərlə hərəkət edən və siyasi ənənələrin, idealların, azadlığın və hüququn aliliyinin ümumi irsinə malik olan Avropa ölkələrinin hökumətləri" ifadəsi qeyd edilir.
Fransa və Almaniyada hüququn aliliyi konsepsiyaları (müvafiq olaraq Etat de droit və Rechtsstaat) konstitusiyanın aliliyi və əsas hüquqların dövlət orqanlarından, xüsusilə də qanunverici orqandan qorunması kimi prinsiplərlə oxşarlıq təşkil edir. Fransa hüququn aliliyi məsələsindəki fikirlərin öncüllərindən biri idi. Alman təfsiri daha çox "sərtdir", lakin Fransa və Birləşmiş Krallığdakı təfsirlərə oxşardır.
ABŞ
Birləşmiş Ştatların bütün dövlət məmurları, o cümlədən prezident, Ali Məhkəmənin hakimləri, dövlət hakimləri və qanunverici hakimiyyətin nümayəndələri və Konqresin bütün üzvləri ilk növbədə Konstitusiyaya əməl etməlidirlər. Bu isə hüququn aliliyinin hər hansı liderin aliliyindən üstün olduğunu göstərir.
Sayan dağları
Xüsusiyyətləri
Qərbi Sayan əsasən dağlıq hövzələrlə ayrılan yastı və uclu silsilələrdən, Şərqi Sayan isə buzlaqları daşıyan tipik orta dağ silsilələrindən ibarətdir. Çayları Yenisey hövzəsinə aiddir. Yamaclarda dağ tayqasından dağ tundrasına keçir. Sayan silsilələri arasında müxtəlif ölçülü və dərinlikdə olan onlarla vadi vardır. Ən məşhuru arxeoloji məkanları ilə tanınan Minusinsk vadisidir.
Coğrafiyası və ekologiyası
Rusiya-Monqolustan sərhəd xəttindəki dağ silsilələridir. Tuvanın şimalını, Buryatiyanın qərbini və Krasnoyarsk və İrkutskun cənubunu təşkil edir. Sayan dağları şimalda təxminən qabarıq bir qövs əmələ gətirir və qərbdə Altay dağlarından şərqdə Baykal gölünə qədər uzanır. Cənubda, Khamar-Daban adlanan Transbaygal dağ xətti qovuşur. Bu hissələr fərqli geoloji tarixə malikdir və mərkəzdə bir araya gəlir. Şərq dağ silsiləsi daha yüksəkdir və Mönk Sarıdağ zirvəsi 3492 metrə çatır. Altay-Sayan dağ sistemi təkcə coğrafi baxımdan əhəmiyyətli bir bölgə deyil, həm də ekoloji və bioloji baxımdan dünya xəzinəsidir. İqlim və relyef formalarının müxtəlifliyini göstərən bu bölgə meşə, dağ meşəsi, meşə-çöl, çöl, səhra-çöl, şirin su nəmli torpaqlar kimi bir çox bitki mühitindən ibarətdir və coğrafi olaraq Sibir tayqası ilə Mərkəzi çölləri ayırır. Dünyanın ən az toxunulmamış ekoloji bölgələrindən biri olan sayma dağlarında şam, qarğıdalı və küknar ağaclarından ibarət istifadə edilməmiş bir meşə var, bölgənin yüzdə 39-u bitki mənşəli zəngin bir hissə təşkil edir. Dünyadakı ən böyük 10 çaydan ikisinə həyat verən Altay-Sayan dağ silsiləsidir: Ob və Yenisey çayları. Drenaj hövzəsi təxminən 5.5 milyon km olan iki böyük çay üst-üstə düşən bir bölgədədir. Bu çayların əsas mənbəyi həcmi 49 km ^ 3 olan daimi buzlaqlardır. Bölgə yalnız çaylarla deyil, göllərlə də zəngindir, çünki 27 mindən çox müxtəlif ölçülü gölü var. 3500-ə qədər yosun və damarlı bitkilərin olması bölgənin iqlim tolerantlığı haqqında bir fikir verə bilər. Flora ilə zəngin olan bölgə eyni zamanda 680 onurğalı heyvana ev sahibliyi edir. Bu ekoloji bölgədə 77 balıq, 143 məməli, 425 quş və 25 sürünən növü yaşayır və bunlardan 39-u endemikdir.
Qərbi Sayan
thumb|300px|Qərbi Sayan, Erqaki silsiləsi 650 km uzunluğunda olan Qərbi Sayan cənub-qərbdən Altay ilə həmsərhəddir. Əsas silsiləsi Suayrıcı Sayan silsiləsidir. Silsilənin maksimal hündürlüyü 3121 m olan Qızıl-Tayqa dağıdır Qərbi Sayanın silsilələri dik yamaclar, parçalanmış relyefi ilə xarakterizə olunur. Qərbdəki yüksəkliklər 2500–3000 m-dən çox deyil, şərqdə 2000 m-ə enir.
Şərqi Sayan
Qısası olaraq Yenisey çayının sahillərindən Baykal gölü ərafına qədər uzanır. Qərbi Sayan dağları ilə birlikdə Sayan dağlarının əmələ gətirirlər. Sibir Platformasının cənub-qərbində yerləşir. Mərkəzi və cənub-şərq hissədə Yüksək dağlıq massivlər vardır: Böyük Sayan, Tunkin, Kitoy, Botoqol və s.
Şərqi Sayan dağlarının daxilində sönmüş Kropotkina vulkanı ətrafı ərazilərdə vulkanık suxurlar geniş yayılmışdır. Şərq hissədə çox illik buzlar hakim olduğundan relyefə belə öz təsirini göstərmişdir. Şərqi sayan dağlarından axan çayların böyük əksəriyyəti kanyon, astana və şəlalə əmələ gətirir.
Fauna
Heyvanlar aləmi bitki aləmi qədər zəngindir. Çox sayda heyvan yolları var.
Turizm
Tayqa lanşaftı, dağ mənzərəsi, şəlalələr, göllər və demək olar ki, toxunulmamış canlı təbiət, turist marşrutlarının nisbi sadəliyi aktiv istirahət edənləri Sayansa cəlb edir. Sayan dağlarında iki misilsiz vəhşi təbiət qoruğu var: Qərbi Sayan-Şuşenski qoruğu və Şərqi Sayanda Stolbı Dövlət Təbiət Qoruğu.
Vəfa Qurban
Vəfa Qurban — (1975-ci il, Bakı) - Tarixçi
K21 (PDM)
K21 (K300) — Cənubi Koreya istehaslı olan müasir piyada döyüş maşını. Xidmətdə olan K200 PDM-nin əvəz edilməsi üçun yaradılıb.
Zireh
Zirehli qüllənin ön hissəsinin cihazı ayrılma ilə hazırlanır və ön maneə təxminən 50 mm qalınlığında, müvafiq bağlama ilə qala gövdəsinin əsas zirehindən aralanır.
Silahlanma
K-21 maşınları, S&T Dynamics (Bofors L70 lisenziyalı istehsalı) tərəfindən istehsal olunan 40 mm-lik K40 topu ilə silahlanıb. Topun zireh dağıtma gücu, ən azı 100 mm / 60 ° / 1500 m bir göstərici ilə, demək olar ki bütün müasir piyada döyüş maşınlarını sıradan çıxarmağa və müsair döyuş tanklarının yan zirehini dağıtmağa kifayət edir.
Taktiki atəş məsafələrində 40 mm-lik top ilə K21 silahlanma kompleksi, KXDR-in tank gücünün əsasını təşkil edən Type 59 və ya T-54-ün tanklarına ön hissəsinə zərbə endirərək dağıda bilər.
Silah sursatına, qəlpələnən mərmi olan K236 (40 mm-lik Bofors 3P raundunun lisenziyalı istehsalı) mərmisi daxildir. Bu mərmiynin döyuş başlığına programlanabilən baş sigortası və ümumilikdə 1100 ədəd hazır kürə volfram ərintisi parçaları daxildir.
İdarəetmə
K21, "Puma" piyada döyüş maşınından sonra Hunter-Killer prinsipinə əsaslanan ikinci döyuş maşınıdır. Bu da maşın komandirinin, atıcının görmə qabiliyyətindən və əsas silahlanmadan müstəqil şəkildə istifadəsini təmin edir. Nəticədə, komandir topçudan asılı olmayaraq ərazidə müşahidə apara bilər və ya topçu hədəfə atəş açdığı anda müşahidəyə davam edə bilər. PDM-nin damında yer alan IFV Commander's Panoramic Sight (ICPS) komandirinin izləməsinin köməyi ilə, PDM komandiri hədəfləri axtarır, tanıyır və onları atıcıya ötürür. Həmçinin komandirdən asılı olmayaraq atıcı öz nəzarətində olan "IFV Gunner's Primary Sight" (IGPS) nəzaərt cihazından istiadə edərək yer və hava hədəflərini təyin edə bilir. PDM komandiri ehtiyac yarandıqda qülləni və silahları nəzarətə götürə bilər. Əlavə olaraq, qüllə damındakı ikinci bir tam sensor, atıcının sensorları sıradan çıxdıqdan sonra silah nişan alma qabiliyyəti təmin edir. Nişan alma cihazı "Samsung Thales" tərəfindən hazırlanmışdır.
Daşınma
PDM-in əsgər daşıma tutumu 9 nəfərdir. Doqquz nəfərlik dəstə PDM-in arxa hissəsində üz-üzə oturur. Döyüş bölməsində Döyüş İdarəetmə Sisteminə görə və ya xarici televiziya kameralarından döyüş vəziyyətini əks etdirən 15 düym (38 sm) çoxfunksiyalı kartoqrafik ekran var.
Digər
Maşında 750 litr həcmli bir dizel mühərrik quraşdırılmışdır.
K21 avtomobillərində düşmən rəhbər sistemlərinin işini göstərən və qoruyucu tədbirlər görməyə imkan verən infraqırmızı və lazer radiasiya sensorları ilə təchiz edilməsi planlaşdırılır.
Kevin Bikner
Kevin Bikner (23 sentyabr 1996) — ABŞ-lı tramplindən xizəklə tullanan. O, 19 mart 2017-ci ildə Vikersundda 244.5 m məsafəyə tullanaraq ölkə rekordunu yeniləmişdir.
Dəyirman FK
Dəyirman FK və ya rəsmi adı ilə Dəyirman Futbol Klubu. 2016-cı ildə yaranan Azərbaycan Respublikasının Binəqədi rayonunun Sulutəpə bölgəsini təmsil edən Azərbaycan minifutbol klubudur. "Dəyirman" ilk dəfə keçirilən Minifutbol üzrə "Azərbaycan Çempionatı" adlı liqada çıxış edib. Hazırda "Ulduzlar Liqası"nda 1/8 play-off mərhələsindədirlər.
Tarixi
Klubun tarixi 2016-cı ildən başlayır. Azərbaycan Premyer Liqası, Azərbaycan Birinci Liqası kimi peşəkar liqalarda çıxış etməyi planlayan klub, son dövrlərdə kütləviliyi cəhətdən daha uyğun olan minifutbola üstünlük verməyə başlayır. İlk olaraq klubun adı "Green Wolf" idi. Oynadığı ilk mövsümdəcə klub 4-cü yer tutaraq play-off oyunlarına vəsiqəni təmin etdi. Kubok uğrunda mübarizədə "Masallı" klubuna 1/4 finalda məğlub olaraq mübarizəni dayandırmışdır.
2018/2019 illərində klub bir müddət mübarizəyə fasilə verməli oldu.
2019/2020 illərində isə yaxşı nəticə göstərməyərək liqa sonuncusu oldu.
2022-ci ildə minifutbol üzrə yarışlarda iştirak etməyə yenidən start verdi. Yeni ad və loqo ilə gün üzünə çıxan "Dəyirman" minifutbol üzrə ilk "Azərbaycan Çempionatı"na vəsiqə əldə edən 17 klubundan biri idi.
Loqolar və anlamları
Klubun ilk ilərdə istifadə etdiyi loqo yaşıl rəngd, dairəvi formada idi. Yuxarı hissəsində klubun adı yaranma tarixi qeyd olunmuşdur. Orta hissəsində qurd və top şəkillərinə yer verilmişdir.
Daha sonra klub yendən adla birlikdə loqosuna da dəyişiklik etdi. Yeni loqo 5 bucaqlı formada, qara fon rənginə sahib idi. Üzərində PASO loqosu, alt hissəsində isə klubun adı qeyd olunmuşdur.
2022-ci ildə təkrarən loqo və adda dəyişiklik etmək qərarına gəldi klub. Təmsil etdiyi bölgə olan Sulutəpədə yerli əhali tərəfindən "Dəyirman tərəf" deyə adlandırılan bölgənin çox tanınan yer olması səbəbi ilə, klub adını "Dəyirman" qoymuşdur. Yeni loqo qədim qapı formasındadır, buğda rəngində fona sahibdir. Üzərində bir ədəd dəyirman təsvirinə yer verilmişdir. Aşağı hissəsində isə, klubun adı yazılmışdır.
NGC 5501
NGC 5501, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Qız bürcü istiqamətində yerləşir. S0-a tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Zoran Milanoviç
Zoran Milanoviç — 19 fevral 2020-ci ildən etibarən Xorvatiya Prezidenti vəzifəsində çalışan xorvat siyasətçi.
Milanoviç Zaqreb Hüquq Fakültəsini bitirdikdən sonra Xarici İşlər Nazirliyində işə başladı. 1996–1999-cu illərdə Brüsseldə Avropa Birliyi və NATO-da Xorvatiyadan müşavir olaraq çalışdı. Eyni ildə Sosial Demokrat Partiyasına üzv oldu. 1998-ci ildə Brüsseldə Flamand Universitetində Avropa Birliyi hüququ üzrə magistr dərəcəsi aldı və 2003-cü ildə Xorvatiya Xarici İşlər Nazirinin siyasi çoxtərəfli işlər üzrə köməkçisi oldu. Milanoviçin rəhbərliyi altında partiya 2007-ci il parlament seçkilərində ikinci yeri tutdu və hakim partiya çoxluq yarada bilmədi. Seçkilərdə məğlub olmasına baxmayaraq, 2008-ci ildə yenidən partiya lideri seçildi. 2011-ci ildə Milanoviç dörd mərkəzi sol siyasi partiyanı birləşdirən Kukuriku Koalisiyasının yaradılmasına başladı. Koalisiya 2011-ci il parlament seçkilərində mütləq çoxluq qazandı və SDP Parlamentdə ən böyük partiya oldu. Milanoviç 23 dekabr 2011-ci ildə Parlamentin kabinetini təsdiqlədikdən sonra Baş nazir olaraq təsdiqləndi.
Karl Nehammer
Karl Nehammer — 6 dekabr 2021-ci ildən Avstriyanın Kansleri vəzifəsini icra edən avstriyalı siyasətçi.