cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Buğda
İstehsalı
Buğda təxminən 70 ölkədə yetişdirilsə də (cəmi 690 milyon ton) onun böyük hissəsi ABŞ və Kanadanın prerilərində, Argentinanın pampalarında, Rusiyanın steplərində və Avstraliyanın, Qazaxıstanın, Ukraynanın çöllərində yığılır. Buradakı ixtisaslaşdırılmış buğda təsərrüfatları dünyanın taxıl mənbəyi sayılır. Buğda istehsalına görə Çin birinci yerdə durur. İntensiv buğda istehsalına malik Avropa ölkələrinin əksəriyyətində onun məhsuldarlığı 50-60 sentner, Şimali Amerikada 25-30, İnkişaf Etməkdə Olan Ölkələrin əksəriyyətində primitiv aqrotexnikadan istifadə olunması nəticəsində cəmi 14-16 sentnerdir. Dünyada ən iri buğda ixracatçıları ABŞ, Kanada, Avstraliya, Fransa və Argentinadır. Buğdanın yarıdan çoxunu Afrika, Asiya və Latın Amerikası ölkələri ərzaq məqsədi ilə idxal edir. Qərbi Avropa və Yaponiya əsasən yem taxılı idxal edir.
Azərbaycanın buğda sortları
Sevinc, Arzu, Yaqut, Zoğal buğda, Pirşahin, Gürgənə, Murov, Bolbuğda, Uğur, Qızıl buğda, Ruzi, Qırmızı buğda, Səba, Şərq, Bahar, Mirbəşir128, Məhsuldar, Fərəhim-2012, Zərdabi, Azəri, Birlik, Turan, Arandəni, Qarabağ, Arazbuğdası (Eritrospermum 1335/2), Aran, Xırdabuğda, Bərəkətli-95, Kosabuğda, Əlincə-84, Zərdəbuğda, Mirbəşir-50, Kəlkəntüm, Nurlu-99, Araz, Murov-2, Naxçıvan, Əzəmətli-95, Azərbaycan-1 Qromaçevski AzETƏİ, Qaraqılçıq-2, Azərbaycan Apulikum 82/1, Tale-38, Mingəçevir, Əkinçi-84, AzKTİ-7, Şəki-1, Qafqaz Lukyanenko, Qırmızıgül-1, Ağbuğda, Şiraslan-23, Ağbuğda-13 Rojanovski, Pərzivan, Muğan, Qiymətli-2/17, Tərtər, Qobustan, Pərzvan-1, Mirvari, Ulvi
Digər növləri
[[SS 2 (*
Payıqzlıq buğdanın inkişaf vegetasiyasının gedişi
Məlum olduğu kimi Azərbaycanda o cümlədən bütün əkin sahələrinin taxıl bitkiləri, əkinləri içərisində ilk yeri daim payızlıq buğda tutmuşdur. Son 100 ildə (1913-2013-cü illər) taxıl bitkilərinin əkin sahəsi orta hesabla 691.5 min ha olmuşdursa, onun 463,1 min ha və ya 67%-i payzılqı buğda olmuşdur.
Son illərdə isə həm taxıl bitkilərinin və həm də payızlıq buğdanın əkin sahələri daha da artmışdır. Belə ki, 2001-2013-cü illərdə taxıl bitkilərinin ümumi sahəsi 889,5 min ha olmuşdur ki, bunun 627 min ha və ya 70%-i payılqız buğda olmuşdur. 2013-cü ildə isə taxıl bitkilərinin ümumi sahəsi 1074,1 min ha olub ki, bunun 689,1 min ha və ya 64%-i payızlıq buğdanın payına düşür.
Əldə olan məlumatların, yəni həm Kənd Təsərrüfatı nazirliyinin, həm də Ekologiya və Təbii Sərvətlər nazilriyinin ekoloji və meteoroloji məlumatlarının təhlili gösyətiti ki, bir-birinə yaxın yerləşən və aqrtitexniki baxımından da eyni səviyyədə xidmət edilən ərazilərdə belə payızlıq buğdanın inkişaf fazalarının başlaması və davamiyyəti bir-birindən 10 günə qədər fərqlənir. Burada  ayrı-ayrı buğda növlərinin xüsusiyyətləri də nəzrə alınmışdır. Aşağıdkı respublikanın müxtəlif cədvəldə payızlıq buğdanın inkişaf fazalarının başlaması tarixləri göstərilir (cədvəl).
Payızlıq buğdanın inkişaf fazalarının başlanması
Səpin tarixi
Payızlıq buğdanın səpilməsi ilə olaraq dağlıq ərazilərdə dəniz səviyyəsindən 1000–1400 m yüksəkliklərdə sentyabrın III ongünlüyününü axırlarında başlanır (şəkil 2.1.2. - Səpin tarixləri). Bundan aşağı hündürlüyə malik olan  ərazilərdə səpin oktyabr ayında həyata keçirilir. Hündürlüyün azalması ilə əlaqədar olaraq səpin prosesi oktyabrın I və II ongünlüyün qədər uzana bilir. Respublika ərazsinin  çox böyük hissəsində payızlıq buğdanın səpini oktyabrın 25-nə qədər yekunlaşır. Bəzən müxtəlif səbəblər üzündən xüsusən düzən ərazilərdə payızlıq buğdanın  səpin kompaniyası uzanır ki, bu da  öz növbəsində cücərəmə  fazasının gecikməsinə səbəb olur. Bunun ən əsas səbəbi isə düzən ərazilərdə rütubət çatışmazlığıdır. Bunun qarşısını almaq üşün bəzi təsərrüfatlarda “zəp-suvar” kimi sınaqdan çıxmış aqrptexniki tədbirdən istifadə edilir. Bu tədbir gəlcək yüksək məhsuldarlığın əsasını qoyulmasınd xüsusi rol oynayır.
Səpin-cücərmə
Respublika ərazisində bu inkişaf fazası çoxillik məlumatların təhlilinə əsasən 13-27 gün davam edir. Eyni zamanda düzənlik rayonlarda onun davamiyyəri daha çox olur. Belə ki, Kür-Araz ovalığında, Kiçik-Qafqazın dağətəyi hissələrində Böyü Qafqazın şimal-şərq yamacının dağətəyi hissələrində, Naxçıvanın düzən ərazilərində bu fazanın davamiyyəti 20 günə qədər olur. Payız aylarının daha soyuq keçdiyi ayrı-ayrı illərdə səpin cücərmə fazası 30-35 günə qədər davam edə bilir.
Garcinia maingayi
(Garcinia maingayi) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Buğda
Səpin-cücərmə
Çoxillik məlumatların təhlili göstərir ki, payız ayları daha rütubətli  keçən illərdə, xüsusən səpindən əvvəl və ya səpin dövründə yağıntı düşərsə, cücərmə fazası da müvəffəqiyyətlə gedir və bitki vaxtında cücərir. Beləliklə, payızda səpinin gecikməsinin səbəbini ya həmin dövrdə atmosfer yağıntılarının az düşməsi ya da səp-suvar kimi aqrotexniki tədbirin gecikməsində və ya aparılmasında axtramaq lazımdır.
Kollanma. Respublika ərazisində payızlıq buğdanın kollanma fazası 50-80% hallarda payız fəslində, qəni noyabrda və ya dekabrın əəvllərində başa çatır. Bu inkişaf fazası adətən havanın orta sutkalıq temperaturunun 30C-dən aşağı keçməsinə qədər (bu göstərici, payızlıq buğdanın bioloji minimum temperaturu hesab edilir) başa çatır.
Bəzi soyuq illərdə bu proses  qışda, bəzən isə yazın əvvəllərində başa çatır. İlk kollanma sentyabrın axırı, oktyabrın əvvəllərində təsadüf etməklə, dağlıq ərazilərdə başlayır. Böyük və Kiçik Qafqazın dağətəyi hissələrində bu faza noyabrın III ongünlüyündə Kür-Araz ovalığında isə dekabra təsadüf edir.
Minilliyin məsələləri (riyaziyyat)
Minilliyin məsələləri (Millennium Prize Problems) - bir çox illər həlli tapılmayan vacib, klassik məsələlər olan yeddi riyazi problem. Problemin hər birinin həllinə Kley Riyaziyyat İnstitutu 1 000 000 ABŞ dolları həcmində mükafat vəd edir. Kley institutu mükafatı elan edərkən, Gilbert problemləri siyahısını misal gətirdi. Gilbertin 1900-cu ildə təqdim etdiyi problemlərin bir çoxu artıq həll edilib və XX əsrdə riyaziyyat elminə ciddi təsir edib. Qilbertin 23 problemindən çoxu həll edilib və ancaq biri — Riman hipotezi Minilliyin problemləri siyahısına daxil olub.
Buğda
Qış sakitliyi dövrü
Qış sakitliyi dövrü payızlıq bitkilər üçün havanın orta sutkalıq temperaturunun payızda 30C-dən aşağı, yazad isə həmin həddən yuxarı keçməsi müddəti qəbul edilir.
Minilliyin məsələləri (riyaziyyat)
2010-cu ilin sentyabr ayı tarixinə Minilliyin yeddi problemindən biri (Puankare hipotezi) rus riyaziyyatçısı Qriqori Perelman tərəfindən həll edilib.
Buğda
Qış sakitliyi dövrü
Azərbaycan ərazisində, xüsusən düzənlik hissələrdə nisbi qış sakitliyi dövrü müşahidə edilir. Çünki. Qışda belə ayrı-ayrı günlərdə, yəni havnın orta sutkalıq temperaturunun 30C-dən yuxarı olduğu dövrlərdə vegetasiya davam edir. Bəzən isə, hətta bir inkişaf fazası digəri ilə əvəz olunur.
Bu dövr  təqridən 2-3 ay davam edir və ümumi vegetasiya müddətinin 25-40%-ni əhatə edir (şəkil....). Respublikanın cənub-şərqində yerləşən Lənkəran ovalığında isə bu faza çox qısa müddəti əhatə edir, bəzən isə ümumiyyətlə orada qış sakitliyi dövrü heç müşahidə olunmur. Buna görə də respublikanın dağətəyi və alçaq dağlıq hissələrində bu dövrü nisbi qış sakitliyi dövrü adlandırmaq  daha doğru olardı.
Boruatma fazası. Bu inkişaf fazası respublikanın  bütün ərazilərində yazda, daha çox qprel ayında müşahidə eidlir (şəkil....). Burada da şaquli zonallıq özünü büruzə verir. Belə ki, boruatma ilk olaraq düzənlik, sonra dağətəyi,  daha sonra isə orta dağlıq zonada müşahidə edilir. Aran rayonlarında bu faza  martın axırı, aprelin əvvəllərində baş verir. Böyük və Kiçik qafqazın dağətəyi hissələrində  I və II ongünlükləri ərazində payızlıq buğdanın boruatma fazası başa çatır. Mayın əvvəllərində isə boruatma fazası Böyük və Kiçik Qafqazda, 1200–1400 m yüksəkliklərdə müşahidə edilir.
Sünbülləmə fazası
25 maya qədər bu faza Kiçik Qafqazda və Böyük Qafqazın şimal yamacında 1000–1300 m hündürlüklərdə, şimal-şərq yamacda 700 m yüksəkliklərə qədər ərazilərdə, Talışda 1000  m hündürlüklərdə. Naxçıvanda isə daha yüksək ərazilərdə başa çatır. ən hündür yerlərdə isə sünbülləmə fazası mayın III ongünlüyündə başa çatır.
Mum yetişmə
Bu inkişaf fazası qanunauyğunluğa müvafiq olaraq əvvəlcə Kür-Araz ovalığında başlayır və tədrisən dağətəyi maili düzənliklərə və aşağı və orta dağlıq zonya keçir. Bu ərazilərdə fazanın inkişafı sürətli keçsədə, dağlara doğru onun sürəti azalır (şəkil....). İyul ayında  payızlıq buğda dəniz səviyyəsindən 1200–1500 m yüksəkliklərdə mum yetişmə fazasını başa çatdırır. Daha hündür yerlərdə isə bu faza avqustun ilk günlərində yekunlaşır.
Mum yetişmə fazası başa çatandan təqribən 10-12  gün, bəzən isə 8-10 gün sonra hər yerdə payızlıq buğda tam yetişmə fazasını naşata çatırır və biçin başlanır.
Alina Orlova
Alina Orlova (əsl soyadı Orlovskaya; doğulub 28.6.1988, Sneçkus qəsəbəsi, Litva SSR) — Litvalı müğənni. Litva, rus və ingilis dillərində oxuyur.
Həyatı
Atası — Litvada doğulmuş polyakdır, anası Voronejdə dünyaya gəlib. Alinanın valideynləri uşaq ikən onların ailələri Qazaxıstana sürgün olunmuşdular. Orada onlar qonşuluqda yaşayırdılar, dostlaşırlar, sonra isə bir yerdə Litvaya gedirlər.
Liana Moriarti
Liana Moriarti  — avstraliya yazıçısı, yazıçı Jaklin Moriartinin böyük bacısı.
Bioqrafiyası
Liana Moriarti 15 noyabr 1966-cı ildə Avstraliyanın Yeni Cənubi Uels, Sidney şəhərində anadan olmuşdur. Orta məktəbdən sonra Moriarti bir nəşriyyat şirkəti üçün reklam və marketinq sahəsində çalışdı. Daha sonra müstəqil kopirayter kimi işə başlamazdan əvvəl bir müddət öz şirkətini işlətdi. 2004-cü ildə Sidneydə yerləşən Makkuori Universitetində magistr dərəcəsini bitirdikdən sonra akademik işi çərçivəsində ilk romanı "Üç dilək" nəşr olundu.
2017-ci ildə Moriartinin eyni adlı kitabına əsaslanaraq "Böyük Kiçik Yalanlar" adlı dram mini-seriyası yayımlandı.
Moriarti, Sidneydə əri Adam, kənd təsərrüfatı marketinqində işləyən təqaüdçü Tasmaniyalı fermer və iki uşağı olan Corc və Anna ilə birlikdə yaşayır.
Uzunömürlü ağaclar (film, 1974)
Məzmun
Azərbaycanın meşələrində çoxlu nadir ağac vardır. Onların ömrü 1000-2000 ilə bərabərdir.
Kinooçerk saysız-hesabsız tarixi hadisənin şahidi olmuş belə qəribə ağaclardan, bunlarla bağlı maraqlı əfsanələrdən, cavan meşələrin salınmasından, mövcud meşələrin qorunmaından danışır.
Atlantis Is Calling (S.O.S. for Love)
Atlantis Is Calling (S.O.S. for Love) – Modern Talking qrupu tərəfindən ifa edilən sinqldır.
Komplizasiyaların siyahısı
7" Single Hansa
12" Single Hansa
12" Single UK
İşməhəmməd (Baymak)
İşmirzə — Başqırdıstan Respublikası nın Baymak rayonu nda yerləşən kənd. Kənd İşməhəmməd kənd şurası nın tərkibindədir.
Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə başqırdlar (100%) üstünlük təşkil edir.
Makkuori Universiteti
Makkuori Universiteti  — Avstraliyanın Sidney şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi. 1964-cü ildə Sidneyin üçüncü universiteti olaraq qurulan, ardıcıl olaraq Avstraliyanın ən yaxşı universitetləri sırasında yer alır. Kampus 126 hektar ərazini əhatə edir və Makkuori Park / Nort Rayd (Macquarie Park / North Ryde) şəhərinin ətrafındakı yüksək texnologiyalı bir dəhlizdə yerləşir.
Universitet geniş dərəcələr təklif edir və şiroterapi biznes, maliyyə və xarici dillərdə möhkəm bir nüfuza malikdir. Makkuori Universiteti Avstraliya Milli Lüğətini - Makkuori Lüğətini hazırladı. Universitetin çox fəal Avropa dilləri bölməsi var və rus dili və mədəniyyətşünaslıq təhsili təklif edən əsas təhsil müəssisələrindən biridir.
Makkuori Universitetinin tədqiqat maraqları çox genişdir və ulduz meydana gəlməsi, qalaktik arxeologiya, planetar duman və qara dəliklərin öyrənilməsini əhatə edir. Universitet tədqiqatçıları aborigenlərin astronomik inanclarını, həmçinin heyvanların və həşəratların davranışlarını öyrənirlər. Makkuori Universitetində Mənəvi Sağlamlıq Mərkəzi və Maliyyə Risk Mərkəzi mövcuddur. Universitet Misirologiyanın görkəmli müasir mərkəzidir, onun rəhbəri professor N. Kanavatidır, üzərində möhkəm kitabxana var.
Xarici keçidlər
Universitetin saytı
Lidl
Lidl — Avropa və ABŞ-də 10.000-dən çox mağazası fəaliyyət göstərən, mərkəzi Almaniyanın Nekkarzulm şəhərində yerləşən topdan satış supermarketlər şəbəkəsi. Mağazalar şəbəkəsi, Handelshof və Kauflandın sahibi olan Dieter Şvarza məxsusdur.
Lidl, ABŞ-nin da daxil olduğu bir neçə bazarda, bəzi ölkələrdə Aldi adı altında, digər topdan satış supermarket şəbəkələrinə meydan oxumağı bacarır. Latviya və Estoniya istisna olmaqla Avropa İttifaqının hər bir üzvü olan ölkədə Lidl mağazalarına rast gəlmək mümkündür. Həmçinin, Lidl mağazaları İsveçrədə, Serbiya və ABŞ-də da mövcuddur.
Tarixçəsi
Şəbəkənin təsisçisi Jozef Şvarzdır. Biznesin başlanğıcı 1930-cu ildə qoyulub; 10 il ərzində Jozef Şvarz, şirkəti qida məhsullarının topdan satışı bazarında əhəmiyyətli müəssisəyə çevirib. 1945-ci ildə Almaniyanın müharibədə məğlub olmasından sonra şirkət öz fəaliyyətini dayandırdı. Növbəti 10 il ərzində şirkət yeni canlanmağı bacardı.
1977-ci ildə, atasının ölümündən sonra şirkət oğlu Diter Şvarsın əlinə keçdi. Eyni zamanda, şirkət iki istiqamətdə aktiv şəkildə inkişaf etməyə başladı — həm təsərüffat malları həm də ərzaq məhsulları.
Təsviri
Mağazaların tərtibatı standartdır və hər zaman bütün filiallarda, hər şey demək olar ki, eynidir. Lidl məhsullarının çeşidi 2000-ə yaxın adda fəaliyyət göstərir.
Təklif olunan malların qiymətləri bazar konyunkturasından və rəqiblərin iş qrafikindən asılı olaraq dəyişir.
Emori Universiteti
Emori Universiteti — ABŞ-nin Corciya ştatının Atlanta şəhərində yerləşən özəl elmi-tədqiqat müəssisəsi.
Krasnoznamensk (Moskva vilayəti)
Krasnoznamensk — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər, Moskva vilayətidə yerləşir.
Voltat dağları
Voltat — Antarktidanın Kraliça Mod Torpağında, Orvin dağ massivindən şərqdə yerləşən dağ silsiləsi. Voltat adı Yeni Şvabiyaya təşkil olunan ekpedisiyanın təşkilatçısı Helmut Voltatın şərəfinə adlandırılmışdır. 1960-cı ildən Sovet Antarktik ekspedisiyası tərəfindən araşdırılmışdır. Voltat və Mülin-Qofman dağlarının araşdırılması bir çox məsələlərə aydınlıq gətirməyə imkan vermişdir. Bu ekspedisiya zamanı Bıstrov qayası (-71.78333°N, 12.56667°W) 1961-ci ildə xəritəyə salınmışdır. 2003-ci ildı «Antarktida — Rusiya 2003» ekpedisiya çərçivəsində bir necə adsız zirvələr fəth edilmiş və yeni coğrafi adlar meydana gəmişdir: Jukov piki (-71.6°N, 12.63333°W), Boris və Qleb piki (-71.45°N, 12.46667°W),  Vladimir piki və Qeser piki. Boris və Qleb zirvələrinə iki metrlik provaslav xaçı qoyulmuşdur.
Kondaxsaz
Kondaksaz - İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indiki Alagöz (Araqadz) rayonunda kənd.
Tarixi
Rayon mərkəzindən 11 km məsafədə, Abaran çayının sahilində yerləşir. Alagöz (Araqadz) rayonu təşkil edilənədək (15 mart 1972-ci ilə kimi) Abaran rayonunun tərkibində olmuşdur.
Erməni mənbələrində Qondaksaz, Qondaxsaz formalarında, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində Kondaxsaz kimi qeyd edilmişdir.
Toponim türk dilində «silah qundağı» mənasında işlənən kondak sözü ilə türk dilində «bataqlıq, torpaq (qrunt) suların çıxdığı yerin bataqlaşmış sahəsi, gil» mənalarında işlənən saz sözünün birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Türk dilində kondak sözü «yanan kükürd qutusu və yanğın vaxtı açılan qov», «həyətə və ya pilləkən altına atılan yandırıcı maddələr toplusu» mənasında da işlənir.
Relyef əsasında yaranan mürəkkəb quruluşlu toponimdir.
Erm. SSR AS RH-nin 25. I. 1978-ci il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Rya təzə (Təzə həyat) qoyulmuşdur.
Antiqoni Rumpezi
Antiqoni Rumpezi — Yunanıstanı təmsil edən su poloçusu.
Karyerası
Antiqoni Rumpezi, Yunanıstan yığmasının heyətində 2004-cü ildə Yunanıstanın Afina şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Final görüşündə İtaliya yığmasına 10:11 hesabı ilə məğlub olan Yunanıstan yığması, Afina Olimpiadasını gümüş medalına sahib oldu.
Noginsk
Noqinsk — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər. Moskva vilayətinə daxildir.
Seraya Şapşal
Seraya Şapşal — Kəraim filoloqu, şərqşünası, filologiya elmləri doktoru, professor.
Həyatı
Seraya Şapşal 1873-cü il mayın 20-də Baxçasaray şəhərində Mordexay Şapşal və Akbike Kazasın ailəsində anadan olub. Ailədə sonuncu 12-ci uşaq olub. 9 aylıq olanda anası Akbike Kazas dünyasını dəyişib. S. Pigitanın rəhbərliyi ilə Baxçasaray və Simferopolda keçirilən karaim midraşlarına qatılıb. 1884-cü ildə atasının qərarı ilə böyük qardaşı Moşe ilə birlikdə rus dilini öyrənmək üçün Sankt Peterburqa gedib. 1886-cı ilə qədər Oxtensk Peşə Məktəbində sonra isə Qureviçin gimnaziyasında təhsil alb. 1894-cü ildə gimnaziyanı bitirdikdən sonra Peterburq Universitetinə daxil olur. Burada Şərq dilləri fakültəsinə daxil olaraq ərəb, türk, fars və tatar dillərini öyrənir. 1896-cı ildə tələbə ikən "Krımda karaimlər və Çufut-Kale" adlı özünün ilk işini təqdim edib. 1899-cu ildə universiteti birinciliklə bitirərək professor V. D. Smirnovun rəhbərliyi ilə elmi işini davam etdirmək üçün türk-tatar ədəbiyyatı kafedrasında qalıb. Sankt-Peterburqda yerləşən müsəlman xeyriyyə cəmiyyətinə və Qızıl Xaç Bacılarının Qəyyumlar Komitəsinə işlərində kömək edib. Göstərdiyi fəaliyyətə görə 1913-cü ildə ona Qızıl Xaç nişanını taxmaq icazəsi verilib. 1899–1900-cü illərdə 212-ci Baxçasaray ehtiyat batalyonunda hərbi xidmət keçib.
İranda
1901-ci ildə Şərq dilləri fakültəsinin dekanı vəzifəsini icra edən V. Jukovskinin tövsiyəsi ilə Rusiya Xarici İşlər Nazirliyi tərəfindən İrana göndərilib. Burada o fars dilini öyrənməklə yanaşı Təbrizin Loğmaniyyə məktəbində rus dili və ümumi fənlərdən dərs keçib. O həmin dövrdə vəliəhd olan Məhəmmədəli şah Qacara da rus dili dərsi keçib. 1903-cü ildə vəliəhd tərəfindən tərcüməçi və katib olmaq təklifini alır. Təklifi qəbul etdikdən sonra Seraya Şapşal şah tərəfindən xan titulu və şahın müəllimi (Ədib əs-Soltan) adını alıb. Şapşal 1908-ci ildə Rusiyaya geri qayıdır. Onun İranakı xidməti həmişə rus mətbuatında polemikalara və ittiham xarakterli yazılara səbəb olurdu.
Rusiyada
Peterburqa qayıtdıqdan sonra Xarici İşlər Nazirliyində tərcüməçi kimi fəaliyyət gösyərib. Bundan başqa 1909–1916-cı illərdə Peterburq Universitetində isə Şərq dilləri Fakültəsində türk dili dərsi keçib. Onun dərs keçdiyi tələbələr arasında Sergey Malov və Viktor Filolenko kimi türkoloqlar da olub. 1908-ci ilin payızında ilk dəfə imperator II Nikolaya təqdim olunub və onunla Oktyabr inqilabına qədər əlaqə saxlayıb. Rusiya qayıtdıqdan sonra Rusiya Arxeologiya Cəmiyyətinin, Rus Coğrafi Cəmiyyətinin, Tavrida Elmi Arxiv Komissiyasının (1912) üzvü və Rus Şərqşünasları Cəmiyyətinin sədr müavini olur. 1917-ci ildə həqiqi dövlət müşaviri rütbəsində olub.
Fəaliyyyəti
1911-ci il avqustun 16-da Trakay şəhərinin karaim qaxamı seçilir. Ancaq özünü bu vəzifəyə hazır görmədiyi üçün və əsas iş yerində daha çox işinin olduğu üçün bunu qəbul etmir. 1915-ci il mayın 15-i Evpatoriyada Tavrida və Odessanın Karaim Ruhani İdarəsinin qaxamı seçilib və sentyabr ayının 10-u bu vəzifəyə təsdiqlənib.
1917-ci ildə Evpatoriyada öz vəsaiti ilə anasının xatirəsinə, yaşlı karaim qadınların qayğısına qalmaq üçün Akbike Şapşal adına "Yardım" Xyeriyyə Cəmiyyətinin, xeyriyyə məqsədləri olan Karaim Milli Məclisinin və Tavrida və Odessanın Karaim Ruhani İdarəsinin rəsmi yayım orqanının əsasını qoyub. Daha sonra Evpatoriyada "Karay Bitikligi" adlı karaim milli kitabxana-muzeyini yaradıb. Bu kitabxanada 5 min kitab və mindən artıq qədim ivritcə, ərəbcə və karaimcə olan əlyazma qorunurdu.
Öz tərcümeyi-halında, daha sonra isə çoxsaylı nəşrlərində Şapşal qeyd edib ki, 1919-cu ilin mart ayında Krımda olarkən sovet quruluşuna olan simpatiyasına görə denikinçilər tərəfindən təqib olunub. Və həbs olunmamaq üçün Qafqaza oradan isə Türkiyəyə getməyə məcbur olub. Ancaq arxiv sənədlərinə görə Şapşal bu müddət ərzində Krımda olub və 1920-ci ilin sonuna qədər Karaim Milli Məclisinin bütün iclaslarında iştirak edib və öz vəzifə öhdəliklərini yerinə yetirib. Çox güman o, Krımı 1920-ci ilin sonunda tərk edərək əvvəlcə Qafqaza daha sonra isə Türkiyənin İstanbul şəhərinə gedərək, burada bankların birinə tərcüməçi kimi işə düzəlib. 1921-ci ildə Yerusəlimə gedərək zəvvarlıq edib.
Polşada
1927-ci il oktyabrın 23-də Polşadakı karaim icmalarının qaxamı seçilib və 1928-ci il sentyabrın 11-də Vilno şəhərində inauqurasiya mərasimi keçirilib. Vəzifəsi ilə bərabər müəllimlik də edib. 1929-cu ildən Polşa Elmlər Akademiyasının baş əməkdaşı, 1935-ci ildən isə Polşa Şərqşünaslar Assosiasiyasının vitse sədri olub. 1930-cu ildə Lvov Universiteti tərəfindən şərq dilləri üzrə fəlsəfə doktoru adını alıb. 1939-cu ildən Vilnüs Universitetinin Filologiya fakülətisinin şərq dilləri kafedrasına professoru olub.
Odintsovo
Odintsovo — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər, Moskva vilayətinə daxildir.
Elabad (Ağsu)
Elabad — Azərbaycan Respublikasının Ağsu rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Tarixi
Elabad Ağsu rayonunun Gürcüvan inzibati ərazi vahidində kənd. Gürcüvan platosundadır. Oykonim el və abad komponentlərindən düzəlib, "el yurdu" mənasındadır.
Ellen van der Veyden-Bast
Karyerası
Ellen van der Veyden-Bast, Niderland yığmasının heyətində 2000-ci ildə Avstraliyanın Sidney şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXVII Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Bürünc medal uğrunda görüşdə Rusiya yığmasına 4:5 hesabı ilə məğlub olan Niderland yığması, Sidney Olimpiadasını dördüncü pillədə başa vurdu.
Garcinia minutiflora
(Garcinia minutiflora) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Şəbih
"Şəbih" sözünün tərcüməsi "oxşar, bənzər" deməkdir. Şəbih həm formaca, həm də mənaca dini xarakter daşıyır və bir misteriya tamaşası olaraq Yaxın və Orta Şərqdə, o cümlədən Azərbaycanda geniş yayılmışdır. Bu teatrın özünəməxsus dramaturgiyası və teatr poetikası vardır ki, burada əsas münaqişə xətti Xəlifə Əlinin oğlu Hüseynin və ona qarşı fitnə-fəsadlar hazırlayan Yezidin tərəfdarları arasında gedən mübarizə əsasında inkişaf edir. Tarixdə "Kərbəla müsibəti" adı ilə yadda qalan bu qətliam (72 nəfər Hüseynin yaxınları) islam tarixində ibrət dərsi olaraq bu gün də belə unudulmur. VIII əsrdən üzübəri şiələr peyğəmbərin nəvəsi Hüseynə ağılar deyib ağlayır, təziyələr keçirirlər.
Tarixi
XV əsrdən etibarən Azərbaycanda geniş qeyd olunan şəbih tamaşaları məhərrəmlik ritualının tərkib hissəsidir. Şəbih bir sıra ərəb ölkələrində, eləcə də "Əhli-beyt"ə bağlılığı ilə seçilən və şiələrin sıx yaşadığı Azərbaycan, İran, Əfqanıstan, Türkiyə və Hindistanda geniş keçirilmişdi. Şəbih sadəcə mərasimdən ibarət olmayan otuzdan artıq müxtəlif məzmunlu və janrlı tamaşanın ümumi adıdır. Onları birləşdirən əsas cəhət isə Kərbəlanın timsalında zalıma, zülmə qarşı Allahın zəfərini, İslamın təntənəsini əks etdirməsidir. Belə meydan tamaşalarının Səfəvilər dövründən etibarən daha geniş yayıldığını tarixi faktlar da sübut edir.
Şəbih tamaşalarının təşkili ilə xalq arasında şəbihgərdan adlandırılan peşəkar şəxslər məşğul olurdu. Şəbih tamaşaları Məhərrəm ayının ilk günü rövzəxanların (mərsiyə deyən) çıxışları ilə başlayırdı. Onlar Kərbəla hadisələrini yad edir, dini qanunların göylərə bağlılığından, Hüseynin doğulduğu gün Cəbrayılın gəlib Məhəmmədi təbrik etməsindən və Müaviyənin yaxın adamlarının Hüseyni öldürəcəyini xəbər verməsindən bəhs edən hədislər danışırdı. İmam Hüseynin qətlinin səhnələşdirildiyi şəbih tamaşası isə aşura günü oynanırdı. Şəbih tamaşaları Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində oynansa da, Təbriz və Ərdəbildə oynanan şəbihlər mütəşəkkilliyi, dramatikliyi ilə diqqəti cəlb edirdi.
Kommunist ideologiyasının hakim olduğu sovet dövründə Kərbəla hadisələrinin qeyd edilməsi qadağan olunmuş, hətta hökumət rəsmilərinin insanları bundan uzaqlaşdırmaq üçün mərasimin keçirildiyi ələm ağacının dibinə it bağ​ladığı, oranı mundarladığına dair faktlar mövcuddur. Nəticədə Azərbaycanda XX əsrin əvvəllərinə qədər mütəmadi şəkildə keçirilən şəbih tamaşaları unudulmuş, haqqında ancaq o dövrün mətbuatından və bir sıra müəlliflərin əsərlərindən məlumat almaq mümkündür.
Yazılı qaynaqlara görə, sayları otuzdan çox olan şəbihlərin ("Əliəkbərin şəbihi", "Həzrət Abbasın şəbihi", "İmam Hüseynin şəbihi", "Səkinənin vəfatı", "Qasımın otağı", "Qasımın şəbihi", "Əsirlərin qayıtması", "Hürrün şəhadəti", "Fatimə​nin qətli", "Kər​bəla davası", "Mədinə səfəri", "Müslümün qətli", "Kərbəla müsibəti", "Əlinin qətli" və s.) əksəriyyətinin məzmunu drama​tik​dir. Bunlar həm Kərbəla hadisələrini, həm Kərbəla faciəsindən əvvəlki hadisələri (məsələn, Həzrət Əlinin Məhəmməd (s) peyğəmbərin qızı Fatimeyi-Zəhra ilə evlənməsi, İmam Hüseynin uşaqlıq çağları, Məhəmməd peyğəmbərin və Fatimənin vəfatı və s.), həm də Aşuradan sonra baş verənləri ("Vəfati-Səkinə", "Musanın şəbehi", "Muxtarın şəbehi" və s.) göstərməyə xidmət edir. "Ömər cəhənnəmdə", "Tərs toy" kimi bəzi şəbihlər isə parodiya janrındadır, burada ikinci xəlifə Ömər, Şümür, Yezid, İbn Ziyad, bir sözlə Kər​bəla müsibətini törədənlər və ya Kərbəla faciəsinin baş verməsində günahkar olanlar lağa qoyulur, gülünc vəziy​yətdə təqdim edilirlər.
Şəbih tamaşaları Azərbaycanda professional teatrın inkişafına da öz təsirini göstərmişdi. Azərbaycan teatrının H. Ərəblinski, S. Ruhulla, M. A. Əliyev, A. M. Şərifzadə, İ. İsfahanlı kimi görkəmli aktyorları professional səhnəyə qədəm qoymamışdan əvvəl şəbih tamaşalarında bir aktyor kimi yetişmişlər. Azərbaycan səhnəsinin qocaman xadimlərindən biri Rüstəm Kazımov on beş ildən artıq şəbih tamaşalarında rejissorluq etmiş, istedadlı gəncləri öz ətrafına toplamışdı.
Bıstrov qayası
Bıstrov qayası — Antarktida, Kraliça Mod Torpağı, Voltat dağ massivində yerləşən qaya. Koordinatları: -71.78333°N, 12.56667°W. İlk dəfə Sovet Antarktika ekspedisiyası zamanı 1961-ci ildə xəritəyə salınmışdır. Qaya rus paleontoloqu Aleksey Petroviç Bıstrovun şərəfinə adlandırılmışdır. Bu ad 23 noyabr 1966 ildə Beynəlxalq komisiya tərəfindən təstiqlənmişdir.
Aşağı Şurtan
Aşağı Şurtan — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Şurtan kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Etimologiyası
Yaşayış məntəqəsi ərazidəki Şurtançayın Aşağı axarında yerləşdiyi üçün belə adlandırılmışdır.
Tarixi
28 aprel 1920-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin süquta uğramasından və bolşeviklərin işğalına məruz qalmasından sonra, 1923-cü ilin iyulunda Yelizavetpol quberniyasının Cavanşir və Zəngəzur qəzalarının bir hissəsindən Kürdüstan mahalı (sonradan qəza) təsis edilmişdir. Aşağı Şurtan kəndi mahalın bir hissəsi olmuşdur. Kürdüstan qəzası ləğv edildikdən sonra Aşağı Şurtan Kəlbəcər rayonunun tərkibinə daxil edilmişdir.
1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilmişdir. Kənd 25 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir.
Coğrafiyası
Tərtər çayının sahilində, Dəlidağın ətəyindədir.
Əhalisi
1950-ci illərdə kənddə aparılan tədqiqat zamanı kəndin sakinlərini özlərini kürd kimi identifikasiya etmişdilər.
Orexovo-Zuyevo
Orexovo-Zuyevo — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər, Moskva vilayətinə daxildir.
Oğuznamə
Oğuznamə — oğuzların ictimai-siyasi, tarixi-mifoloji, dini-fəlsəfi görüşlərini, epik-bədii təfəkkürünü əks etdirən nümunələr.
Oğuzlar haqqında qiymətli mənbələr
Oğuzların ictimai-siyasi, tarixi-mifoloji, dini-fəlsəfi görüşlərini, epik-bədii təfəkkürünü əks etdirən nümunələrə elmi ədəbiyyatda "Oğuznamə" deyilir. Oğuznamə geniş anlayış olub, özündə oğuzların kosmoetnoqonik və təqvim miflərini, dastanlarını, rəvayətlərini, atalar sözlərini, şəcərə dəbini, məsəllərini, şeir parçalarını birləşdirir. Bir sözlə, oğuzlar haqqında hər hansı bədii, tarixi, təsviri məlumat oğuznamə adlandırılmışdı. Oğuznamələr həm köçəri, həm də yarımoturaq əhali arasında passionar ruhu qaldırmaqda böyük rol oynayıb. Kökü mifik oğuz şəcərəsi ilə bağlı olan nümunələr ilk vaxtlarda oğuzların yazılmamış qanunları olubdur. Bunu tarixi-xronoloji oğuznamə yazanlar da (Rəşidəddin, Əbül Qazi və b.) dönə-dönə qeyd etmişlər. Bu mənada Oğuznamələr uzun müddət xalqın qəhrəmanlıq tarixi kimi canlı şəkildə yaşayıb, oğuz birliyinin dağılması, köçəriliyin oturaqlıqla əvəzlənməsi ilə unudulmuşdur. Bu gün Oğuz motivlərinin ayrı-ayrı folklor janrlarında, ədəbi əsərlərdə canlanması tarixi yaddaşa qayıdışın başlanğıcıdır. Bizə qədər Oğuz kağanı və onun övladlarından bəhs edən iki yazılı dastan ("Oğuz kağan" və "Kitabi-Dədəm Qorqud əla lisani-taifeyi-Oğuzan"), atalar sözləri ("Hazihir-risaləti min kəlimatı oğuznamə əl məşhur biatalar sözü" və "Əmsali-Məhəmmədiyyə"), Oğuz şeirləri, Oğuznamənin Uzunkörpü variantı, Dana Ata və Əndəlibin əsərləri, həmçinin iyirmidən çox Oğuz salnaməsi gəlib çatmışdır.
Oğuznamə adı altında toplanan nümunələr müxtəlif janrlarda (dastan, atalar sözü, rəvayət), formada (epik, tarixi, ədəbi) və dillərdə (çin, ərəb, fars, türk) mövcuddur. Xüsusən, tarixi xronoloji salnamələr (illiklər) ilk dəfə Çin dilində yazılmışdır.
Pavlovskiy Posad
Pavlovskiy Posad — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər. Moskva vilayətinə daxildir.
Oğuznamə
Oğuzlar haqqında qiymətli mənbələr
Məşhur Çin tarixçisi Sıma Tsyanın salnaməsi buna misal ola bilər. Tarixi Oğuznamənin şərq variantı olan Çin salnamələri hunların dövləti, idari-inzibati strukturu haqqında verdikləri bilgilərlə qərb variantını tamamlayırlar. Sonradan ərəb, fars dillərində yazılmış çoxsaylı tarixi əsərlərin əvvəlində Oğuz tarixi vermək ənənə halını aldı. Türkcə yazılan oğuznamələr bir qədər gec, XV əsrdə meydana çıxmışdır. Latın dilində də oğuznamələrin yazıldığı qeyd olunmuşdur.
Tarixi Oğuznamələrin həm şərq, həm də qərb variantları daha çox şəcərə dəbini saxladığından, onları bir qayda olaraq tarixi-mifoloji geneologiya da adlandırmaq olar. Hökmdarlar üçün yazılan bu tip Oğuznamələrdə dastan ünsürləri qabarıq saxlanılsa da, funksiyası baxımından onlar ədəbi-epik növlərdən fərqlənir.
İlk variantlar
Şifahi ənənədə yaşayan oğuznamə dastanları ilə yanaşı, yazılı epik abidələrin V əsrdən qabaq mövcudluğu əd-Dəvadarinin "Dürər-üt-ticcan" adlı qısa tarixi xronikasından məlumdur. Ancaq bu Oğuznamə bizə qədər gəlib çatmamışdır. Əd-Dəvadarinin məlumatından aydın olur ki, bu oğuznamə Oğuz kağandan başlamış Səlcuqlara qədər olan bir dövrün dastanlaşmış tarixi idi. Kitabi Dədə Qorqudun boyları da onun tərkib hissəsi imiş. Oğuz dastanının bizə qədər gəlib çatan ən qədim variantı təqribən XIII yüzilliyin sonları, XIV yüzilliyin başlarında Turfanda əsas nüsxədən uyğur əlifbası ilə üzü köçürülmüş "Oğuz kağan" dastanıdır. Məzmunundan göründüyü kimi, bu oğuznamə yalnız oğuzların eponim i haqqında mifoloji-tarixi hekayətin dastan variantıdır.XVI yüzillikdə üzü köçürüldüyü güman edilən ikinci böyük Oğuznamə "Kitabi Dədəm Qorqud əla lisani-taifeyi-Oğuzan" dır. Kitabi Dədə Qorqud dastanlarında "Oğuz kağan" dastanının həm məzmunca, həm də tarixi-xronoloji aspektdən davamıdır. Oğuz dünya modeli, dövlət strukturu, məsləhət şurası, hərbi-demokratik sistem dəyişmədən hər iki dastanda eyni şəkildə təqdim edilir. Ancaq "Oğuz kağan" dastanında ilk türk dövlətinin qurulması, oğuzların Monqolustandan Misirə qədər olan torpaqlarda hökmranlığı qeyd olunursa, Kitabi Dədə Qorqud dastanlarında Qara dənizlə Xəzər dənizi arasında olan Oğuz elindən söhbət açılır. Digər tərəfdən birinci oğuznamədəki mərkəzləşmiş el idarəetmə sistemli dövlət Kitabi Dədə Qorqud dastanlarında bir qədər zəifləmiş, bəylərbəyliklərə bölünmüşdür.
Dış Oğuzla İç Oğuzun bir-birinə qarşı çıxması isə dövlətin artıq siyasi çəkişmələr dövrü yaşadığını göstərir. "Oğuz kağan"da təsvir olunan hadisələr qısa olan Uzunkörpü variantında da təkrarlanır. Hər iki dastan İslamdan əvvəlki dünyagörüşün məhsuludur. Kitabi Dədə Qorqud dastanları və salnamə lər isə İslami ünsürlərlə zəngindir.
Ezel (teleserial, 2009)
Ezel — 2009-cu ildən 2011-ci ilədək yayımlanan Türk istehsalı serial.
Ssenarist Kərəm Dərənin 11 martda beyninə qan sızdığına görə teleserial 2 həftə yayımlanmamış, 12 apreldən etibarən yayımını davam etdirmişdir.
Ezel teleserialı 2010-cu ildə ilk dəfə təqdim olunan İsmayıl Cem Televiziya Mükafatları müsabiqəsində 14 nominasiyadan 9-da mükafat qazanaraq böyük uğura imza atmışdır.
Söyün Sadıqov
Sadıqov Söyün Qasımoviç (Qasım oğlu) — İqtisad elmləri namizədi, biznesmen, Rusiyada Azərbaycanlıların Federal Milli-Mədəni Muxtariyyətinin prezidenti
Karyerası
1980-1981-ci illərdə KQB orqanlarında işləyib. Daha sonra tikintiyə keçib, tikintidə sahə ustası, sonra idarə rəisi, trest müdiri olub. Bu sahədə karyerasını inkişaf etdirib. 2002-ci ildə "AzerRos"un prezidenti seçilib. Söyün Sadıqov 1981-ci ildən Moskvanın "Qlavmosremont" tikinti şirkətində çalışıb. 1986-cı ildən "Mosrekonstruksiya" şirkətinin direktor müavini vəzifəsində işləyib, 2000-ci ilə qədər isə həmin trestin rəhbəri olub. 1994-cü ildə fəxri memar adına layiq görülüb.
Hazırda Söyün Sadıqov Rusiya və digər ölkələrin xarici tikinti şirkətlərinin məsləhətçisidir.
Sui-qəsd cəhdi
2005-ci ilin martında S.Sadıqova sui-qəsd olub, ofisinin yaxınlığında killer onun avtomobilinə avtomatdan atəş açıb. Nəticədə iş adamının sürücüsü yaralanıb, özünə heç nə olmayıb. Sadıqov sifarişçinin onun çoxdandır münaqişədə olduğu qonşusu ola biləcəyinə dair istintaqa ifadə verib.
Putinə sədaqəti
S.Sadıqov Rusiyaya və Putinə sədaqətini 2008-ci ilin avqustunda Gürcüstana qarşı hərbi müdaxilə zamanı da göstərib. Rusiya aviasiyasının Gürcüstan şəhərlərini bombaladığı bir vaxtda Sadıqov münaqişəyə görə Saakaşvilini günahkar elan edib və deyib ki, onun hakimiyyəti gürcü xalqını “zombiləşdirib və dezinformasiya içərisində saxlayır”. Sadıqov Saakaşvili hakimiyyətinə qarşı sonralar da öz fikirlərini səsləndirib, deyib ki, Rusiyanın Gürcüstanla problemlərinin kökündə Saakaşvili dayanır və o, hakimiyyətdən getməlidir.
Vuppertal asma yolu
275px|right|thumb Vuppertal asma yolu (Wuppertaler Schwebebahn) — Almaniyanın Vuppertal şəhərində fəaliyyət göstərən ictimai nəqliyyat növlərindən biri. 1 mart 1901-ci il tarixində istifadəyə verilmişdir. Rəsmi adı - Oygen Langen sistemli monorels asma yoludur (Einschienige Hängebahn System Eugen Langen).
Ümumi uzunluğu 13,3 km-dir, bunun da təxminən 10 kilometri 12 metr hündürlükdə Vupper çayının üzərindən keçir, qalan 3,3 km isə 8 metr hündürlüyündə şəhərin küçələri üzərindən keçir. Yol estakadalar üzərində qurulmuş iki yollu monorels sistemidir. Qatarların hərəkətinin maksimal sürəti 60 km/s təşkil edir. 2013-cü ildə Vuppertal asma yolu 19,3 milyon sərnişinə xidmət göstərmişdir.
Sosialist əməyi qəhrəmanlarının siyahısı (P)
thumb|right|150px|[["Oraq və Çəkic" medalı|"Oraq və Çəkic" qızıl medalı — Sosialist Əməyi Qəhrəmanının atributu]] Sosialist əməyi qəhrəmanlarının siyahısı — SSRİ zamanı Sosialist əməyi qəhrəmanı adı almışların siyahısı:
1940-cı illər
200px|thumb|[[Mixail Pavlov|Pavlov Mixail]]
Quşçu (Göygöl)
Toponimikası
1992-ci ilədək kəndin adı Quşçu Armavir olmuşdur. Oykonim "Goran yaxınlığındakı Quşçu kəndi" mənasındadır.
Peresvet
Peresvet — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər, Moskva vilayətinə daxildir.
Quşçu (Göygöl)
Tarixi
Erməni-Azərbaycan hadisələri 1989-cu ildən kəskinləşməyə başlamışdır. Ermənistandan gələn qaçqınlarla Xanlarda yaşayan ermənilər arasında danışıqlar gedir, qarşılıqlı köçmələr razılaşdırılırdı. Qarabağ hadisələri başlayandan ötən 2 il ərzində Mirzik, Zurnabad, Qarakeşiş, Əbləh, Kuşi Armavir (indiki Quşçu) kəndləri və Göygöl şəhərinin erməni sakinləri sakit şəkildə Ermənistana köçdülər. Ermənistandan gələn qaçqın azərbaycanlılar isə həmin kəndlərə yerləşdirildi.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Kürəkçayın sahilində, Kəpəz dağının ətəyində yerləşir.
Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 434 nəfər əhali yaşayır.
İnqrid Leyendekker
İnqrid Leyendekker (d. 3 sentyabr 1975) — Niderlandı təmsil edən su poloçusu.
Karyerası
İnqrid Leyendekker, Niderland yığmasının heyətində 2000-ci ildə Avstraliyanın Sidney şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXVII Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Bürünc medal uğrunda görüşdə Rusiya yığmasına 4:5 hesabı ilə məğlub olan Niderland yığması, Sidney Olimpiadasını dördüncü pillədə başa vurdu.
Garcinia monantha
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Geronimo's Cadillac (Modern Talking)
Geronimo's Cadillac  – Modern Talking qrupu tərəfindən ifa edilən sinqldır.
Qapı (novella)
Qapı — Maqda Sabonun novellası.
Məzmun
Əsər olduqca zəhmətkeş bir qadının (Emerenc) keşməkeşli ibrətamiz həyatından bəhs edir.
Aşağı Qaraçanlı
Aşağı Qaraçanlı — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Qaraçanlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Antoniya Moraiti
Karyerası
Antoniya Moraiti, Yunanıstan yığmasının heyətində 2004-cü ildə Yunanıstanın Afina şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Final görüşündə İtaliya yığmasına 10:11 hesabı ilə məğlub olan Yunanıstan yığması, Afina Olimpiadasını gümüş medalına sahib oldu.
Aşağı Qaraçanlı
1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kənd 25 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycana qaytarılıb.
Naro-Fominsk
Naro-Fominsk — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər Moskva vilayətinə daxildir.
Aşağı Qaraçanlı
Tarixi
Aşağı Qaraçanlı Kəlbəcər rayonunun Orta Qaraçanlı inzibati ərazi vahidində kənd. Uluxan çayının (Tərtər çayının qolu) sahilində, dağətəyi ərazidədir. Yerli əhalinin məlumatına görə, yaşayış məntəqəsini XIX əsrdə Zəngəzur qəzasının Qaraçanlı kəndindən (indiki Laçın rayonu ərazisindədir) gəlmiş iki qardaş – Uluxan və Əhmədxan salmışlar. Ona görə də kəndə el arasında Uluxan Qaraçanlı və ya Fərzalıuşağı deyirlər. Əhmədxanın oğlanlarından Fərzalı kəndin Aşağı hissəsində məskunlaşdığı üçün bura Aşağı Qaraçanlı, digər oğlu Məmmədxan kəndin orta hissəsində məskunlaşdığı üçün bura Orta Qaraçanlı, Uluxanın əmisi oğlu Bayram (Balo) isə kəndin yuxarı hissəsində məskunlaşdığı üçün həmin yer Baş Qaraçanlı adlandırılmışdır (bu kənd Balouşağı da adlanır).
Prix Femina Etranger
Femina — Fransanın Ədəbiyyat üzrə nüfuzlu mükafatı.
Arceş Piteşti FK
Arceş Piteşti FK — Rumıniyanın futbol klubu.
Avropa kuboklarında iştirak
9 dəfə Avropa kuboklarında iştirak edib.
Rəşid bəy və Səadət xanım (hekayə)
Rəşid bəy və Səadət xanım — İsmayıl bəy Qutqaşınlının Fransada çap etdirdiyi hekayə.
Əsər haqqında
Fransız dilində yazılmış ilk Azərbaycan bədii nəsridir.
Əlyazmanı ilk dəfə Salman Mümtaz əldə edib. O öz xatirələrində uzun axtarışlardan sonra Xasay xan Usmiyevin sayəsində 1922-ci ildə hekayəni əldə etdiyini yazıb. Kitabı Xasay xandan 2-3 aylığa əmanət alan Salman Mümtaz onu tərcümə etmək istəyib, lakin səpmə yatalaq xəstəliyinə tutulduğuna görə əmanəti geri qaytarıb, yenidən istəyəcəyini bildirib. Lakin Salman Mümtazın xəstəliyi 6 ay çəkib, bu müddətdə isə Xasay xan Vladiqafqazda vəfat edib və əsərin izi itib. 1932-ci ildə Salman Mümtaz Azərbaycan Dövlət Muzeyinə elmi işçi kimi işə qəbul olunub, burada isə məlum olub ki, Xasay xan kitabı başqa kitablarla birlikdə muzeyə satıb.
Qısa məzmunu
Hekayə Qəbələ xanlarının nəslindən olan Səadət xanımla, Şəki xanlarının nəslindən olan Rəşid bəyin sevgisindən, həmin dövr Azərbaycan mühitinin gerçəkliklərindən bəhs edir. Bu əsəri yazarkən yazıçının Romeo və Cülyettadan da təsirləndiyi qeyd olunur. AMEA-nın Əlyazmalar İnstitutunda saxlanılan kitabın sonunda M.F.Axundzadənin avtoqrafı var. Axundzadə rus dilində bu cümləni yazıb: ''“Mənim qəlbim elə alovlu qəlblərdəndir ki, o nə öz sevincini, nə də öz kədərini gizlədə bilər. Buna görə də mən bugünkü sevincimi sizə xəbər verməyə bilmərəm. Mənim şadlığımın səbəbi odur ki, başladığımız işin axıra çatması haqqında məndə zərrə qədər şübhə qalmamışdır. Bu gün sizmi tamamilə inandıra bilərəm ki, arzularımızın həyata keçirilməsi günü yaxınlaşmışdır. İzahatını gələcək münasib bir təsadüfə saxlayıram”.'' 15 mart 1846. Mirzə Fətəli”.
Mojaysk
Mojaysk — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər, Moskva vilayətinə daxildir.
Uzun ömürlülər diyarı (film, 1965)
Məzmun
Film Naxçıvan Muxtar Respublikasının uzunömürlü adamlarından danışır.
Delta ştatı
Delta ştatı  — Nigeriyanın Cənub-cənub geosiyasi zonasında ştat. Niger deltasının hissəsidir.
Ərəbmehdibəy
Ərəbmehdibəy — Azərbaycan Respublikasının Ağsu rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Tarixi
Ərəbmehdibəy Ağsu rayonunun eyniadlı inzibati ərazi vahidində kənd. Yuxarı Şirvan kanalının sahilində, Şirvan düzündədir. XIX əsrdə Şirvanda maldarlıqla məşğul olmuş və Mehdibəy adlı sahibkara məxsus ərəbmənşəli ailələrin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır.
Ərdəşir (Vərziqan)
Ərdəşir - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Vərziqan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 68 nəfər yaşayır (17 ailə).
Kristofer Doulinq
Kristofer Doulinq — Maltalı keçmiş üzgüçü. Kristofer Doulinq Maltanı 1960-cı ildə XVII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.
Karyerası
Kristofer Doulinq birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 1960-cı ildə qatıldı. O, Romada baş tutan XVII Yay Olimpiya Oyunlarında kişilər 100 m sərbəst stildə, təsnifat mərhələsində iştirak etdi. 1:08.9 saniyəlik nəticəsi ilə öz cığırında 8-ci yeri tutdu və yarımfinala vəsiqə qazana bilmədi.
Ay fırıldağı
Ay fırıldağı — Bir qrup insan tərəfindən irəli sürülmüş bir iddiadır. Apollon Layihəsi ilə insanlığın Aya ayaq basmadığını, əslində bütün layihənin bir yalandan ibarət olduğu iddiaları ictimaiyyət də əhəmiyyətli dərəcədə tərəfdar toplamışdır. Bu iddialar tarixçilər və kosmik araşdırmaçıları tərəfindən qəbul edilmir və bu əsilsiz iddianı təsdiq edən çoxlu sayda elmi dəlillər mövcud olduğu üçün bu fakt, elmi ictimaiyyətdə şübhə doğurmur. thumb|[[Nil Armstronq və Edvin Aldrin, Ay modulu maketi ilə məşqdə. Aya enişlərin saxta olduğunu iddia edənlər, Ay səthindəki fotoşəkillərin buna bənzər studiyalarda çəkildiyini iddia etməkdədir.]] Ay fırıldağı iddialarının ABŞ əleyhdarı olan ölkələr, toplumlar və şəxslər ilə yaxından əlaqəsi vardır. Çünki Apollon Layihəsi, Soyuq Müharibə illərində ABŞ ilə SSRİ-nin girişdiyi Kosmik yarışın bir parçası idi və ABŞ-nin qələbəsi ilə nəticələnmişdi. Xüsusilə siyasi olaraq müxalif və ABŞ xaricindəki milliyyətçi iqtidara meylli kəslər, Apollon Layihəsini ABŞ-nin qlobal təhkiminin bir simvolu olaraq görməkdədir. Bu kəslərin ABŞ əleyhdarı duyğuları, Aya insanın getməsi fikrinin gətirdiyi qeyri-mümkünlük hissiylə birləşincə Ay fırıldağı inancına səbəb olmuşdur. Ay enişlərinin saxtakarlıq olduğunu müdafiə edənlər, bu iddialarını müxtəlif konkret dəlillərlə dəstəkləməyə çalışır. Ancaq indiyə qədər iddiaların etibarlılığının qəti bir dəlili ortaya qoyulmamışdır.
2000-ci illərin sonlarından bu yana, Apollon proqramının Ay üzərindəki izləri LROC kosmik gəmisi tərəfindən yüksək keyfiyyətli fotoşəkillərlə göstərilmişdir. Bu fotoşəkillər də Ay modulları və kosmonavtların buraxdığı izlər görülə bilməkdədir. 2012-ci ildə Apollon vəzifələrində Aya tikilən və hələ ayaqda duran bayraqların fotoşəkilləri nəşr olunmuşdur.
İddialar
İnsanlığın Aya getmədiyini iddia edənlərin fikirləri aşağıdakı şəkildə ikiyə ayrıla bilər:
Saxtakarlıq üçün iddia edilən səbəblər
ABŞ-nin bu cür böyük bir saxtakarlıq etməsi üçün ortaya qoyulan səbəblər bunlardır:
1. Kosmik Yarış: ABŞ, SSRİ ilə böyük bir prestij yarışına girmişdi və bu yarışı itirməməsi lazım idi. Fırıldaqçılıq nəzəriyyəçilərinə görə ABŞ-nin Aya həqiqətən getməsi, bu fırıldağı təşkil etməkdən daha bahalı və riskli idi. Saxtakarlıq sayəsində ABŞ ucuz bir zəfər qazanmış olardı.
Buna cavab olaraq, yenə Kosmik Yarış səbəbi ilə ABŞ-nin bu cür bir saxtakarlıq etməsinin daha riskli olduğu, ABŞ-yə rəqib olan SSRİ-nin əlindəki geniş imkanlarla bu fırıldağı ortaya çıxardaraq bir təbliğat zəfəri qazanması riskinin böyük olduğu, bütün dünya mediasını və SSRİ-nin gözü qarşısında inandırıcı saxtakarlıq etmənin xərcinin çox yüksək olduğu bildirilmişdir. SSRİ, ABŞ-nin Aya ayaq basdığının doğru olmadığını əsla önə sürməmişdir. Ancaq SSRİ-nin, Apollon Layihəsinin uğurla Aya insan göndərməsindən sonra öz Ay layihələrinin mövcudluğunu inkar etmiş, əsla Aya insan göndərməyi hədəfləmədiklərini önə sürmüşlər.
2. Gündəm: Belə bir səbəbin mövcudluğunu iddia edənlərə görə, o günlərdə ABŞ gündəmdə olan Vyetnam müharibəsini gündəmdən salmaq istəyirdi. Döyüşü bir müddətə unutdurmaq üçün ABŞ-nin qarşısındakı digər super güc olan SSRİ-nin kosmik müvəffəqiyyətlərini geridə buraxaraq dünya gündəmini dəyişdirməyi bacardılar.
Ancaq bu hal, yalnız iddia edilən saxtakarlıq üçün deyil, tarixi olaraq gerçək olan Apollon Layihəsi üçün də bir səbəbdir. Apollon Layihəsinin müvəffəqiyyəti, yalnız Vyetnam müharibəsi deyil, o dövrdə ABŞ hökuməti əleyhinə meydana gələ biləcək bütün xüsusları gündəmdə geri plana çəkmək üçün Soyuq Müharibə şərtləri altında bir təbliğat vasitəsi olaraq istifadə edilmişdir.
3. Pul: Apollon layihəsinə köçürülən pul, layihənin başındakılar tərəfindən əl qoyulmuş, artan kiçik miqdarla saxtakarlıq edilmiş ola bilər.
Bu cür genişmiqyaslı olduğu iddia edilən bir saxtakarlığın kiçik bir bədəl ilə edilməsi mümkün deyildir
4. Risk: Apollon layihəsi o qədər riskli idi ki, həqiqətən sınağ edilsəydi o dövrün texnologiyası müvəffəqiyyətsiz olma ehtimalı yüksək idi. Bu səbəblə layihənin başındakılar saxtakarlıq etmə gərəyi duydular.
İddiaların əsasları və cavablar
İDDİA 1. Aya eniş şəkillərində ki işıqlandırmanın süni olduğu iddiası. NASA-nın Ay səthində istifadə etdikləri tək işıq qaynağını Günəş olaraq açıqlamasına qarşı fotoşəkillərdə bu iddianı çürüdən kölgələr olduğu iddiası.
CAVAB 1. Ay səthindəki tək işıq qaynağı Günəş deyildir. Günəş işığı, Ay səthindən əks olunaraq fərqli bucaqlardan gələn bir işıq qaynağı meydana gətirər. Bütün Apollon enişlərində səmada olan Yer də Ay səthini işıqlandıran qüvvətli bir işıq qaynağıdır. Yer Ay səthini Ayın Yerdə görünən işığından daha qüvvətli işıqlandırır.
İDDİA 2. Ay səthində istiliyin -170 ° ilə +150 °C arasında olması səbəbi ilə Aya həqiqətən enmiş olmaları təqdirdə Nil Armstronq və Bazz Oldrinin fotoaparatlarının ərimiş və ya donmuş olmaları iddiası.
CAVAB 2. "Donma" su ilə bağlı bir hadisəni nəzərdə tutursa, Ay səthində rütubət yaradacaq su olmadığı üçün mümkün deyildir. Texniki aparatları nəzərdə tutursa, onsuz da qatı halda, yəni "dondurulmuş" vəziyyətdə olan metal, lif və şüşənin təkrar donması riskindən bəhs etmənin mənası qalmır. Ay səthindəki istilik yüksək olmaqla birlikdə, fotoaparatları əridəcək qədər yüksək deyildir. İstiliyin fotoşəkil filmlərinə çatması, istilik önləyici optik örtmə və boyalarla təmin edilmişdir.