cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Düz Qırıqlı
Toponimikası
Oykonim düz və qırıqlı (oğuz tayfalarından biri olan qırıqların adını əks etdirən etnotoponim) komponentlərindən düzəlib. Kənd düzənlikdə salındığına görə və Dönük Qırıqlı kəndindən fərqləndirmək məqsədilə belə adlandırılmışdır.
Tarixi abidələri
Düz Qırıqlı kəndində aşağıdakı daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələri qeydə alınmışdır:
İqtisadiyyatı
Kəndin iqtisadiyyatının əsasını kənd təsərrüfatı təşkil edir.
Kənddə ticarət obyektləri, dəyirman, çörək sexləri, mebel sexi fəaliyyət göstərir.
Mədəniyyəti
Kənddə Düz Qırıqlı kənd kitabxana filialı, Düz Qırıqlı kənd Mədəniyyət Evi, Düz Qırıqlı poçt şöbəsi (AZ6025) fəaliyyət göstərir.
Kənddə ATS, park vardır.
Təhsil
Kənddə N.Əmiraslanov adına Düz Qırıqlı kənd tam orta məktəbi və Düz Qırıqlı kənd 1№-li tam orta məktəbi, Düz Qırıqlı kənd Uşaq Musiqi məktəbi fəaliyyət göstərir.
Bundan başqa kənddə Düz Qırıqlı kənd körpələr evi-uşaq bağçası fəaliyyətdədir.
Din
Kənddə 23 may 2011-ci ildə qeydiyyatdan keçən, şəhadətnamə nömrəsi 100111 A1-536 olan Düz Qırıqlı kənd məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.
Solanecio
Növləri
[[SS 2 (*
Yerşünaslıq
Yerşunaslıq – coğrafiyanın bölməsi olub, Yerin coğrafi təbəqəsinin tərkibini, strukturunu və inkişafının ümumi qanunauyğunluqlarını öyrənir. Bəzən “Yerşünaslıq” məfhumu qısaca olaraq Yeri bir planet kimi öyrənən bütün elmlərin /coğrafiya, geofi¬zika, geologiya və b/ məcmunun ifadəsi kimi işlənir. Məfhum elmi ədəbiyyata alman coğrafı K. Ritter tərəfindən gətirilmişdir. Bəzən yerşünaslıq məfhumu Yerin bir planet kimi öyrənən bütün elmləri əhatə edən qısa mənada istifadə edilir /coğrafiya, geofizika, geologiya və b/. Məfhum elmi ədəbiyyata alman coğrafı K. Ritter tərəfindən gətirilmişdir.
Baharın dönüşü (Buqro)
"Baharın dönüşü" — Vilyam Buqronun ən məşhur əsərlərindən biri. 1886-cı ildə tamamlanmş əsər hal-hazırda Coslin Mədəniyyət Muzeyində sərgilənməkdədir. Əsər iki dəfə — 1890-cı ildə və təkrarən 1976-cı ildə açıq-saçıqlığına görə hücuma məruz qalıb və təhqir edilib.
"Baharın Dönüşü" adlı başqa bir əsər də mövcuddur. Həmin əsərin müəllifi isə tanınmış fransız rəssamı Pyer Avquste Kotdur.
Lesli Vayt
thumbnail
Lesli Vayt (19 yanvar 1900 - 31 mart 1975) — ABŞ antropoloqu, etnoloqu və kulturoloqu.
Həyatı
Lesli Vayt 31 mart 1975-ci ildə Kaliforniya ştatında vəfat etmişdir.
Vayt və kulturologiya
Məlumdur ki, kulturologiya mədəniyyəti, sivilizasiyanı, onun tarixini, insanla mədəniyyətin qarşılıqlı əlaqəsini və qarşılıqlı təsirini öyrənir, insanın həyatda öz yerini tapmasında səmərəli rol oynayır. Kulturologiya bir tərəfdən mədəniyyəti, mədəniyyət tarixini, insanla mədəniyyətin qarşılıqlı əlaqəsini, digər tərəfdən isə insanın ona təsirini və əks-təsirini öyrənir. Kulturologiya bir elm kimi XX əsrin əvvəllərində meydana gəlmişdir. Onun yaranmasında ABŞ alimi Lesli Vayt (1900-1975) xüsusi rol oynamışdır. Lesli Vayt öz nəzəriyyəsini "Kulturologiya" adlandırmışdır. Lesli Vaytın bu elmi tədqiqatı "insan və mədəniyyət" anlayışlarını əhatə etdiyindən kulturologiya dünya elmi ictimaiyyətinin diqqət mərkəzinə çevrilmişdir.
Bir elm kimi, kulturologiyanın banisi haqlı olaraq, amerika antropoloqu Lesli Alvin Vayt hesab edilir. Onun 1949-cu ildə nəşr olunmuş "Mədəniyyət haqqında elm"  kitabı  mədəniyyət və onun qeyri-adi inqilabi dəyişdirici imkanları haqqında  keyfiyyətcə yeni, daha yüksək  səviyyəli  təsəvvürlərin   yaranmasına səbəb oldu. O, humanitar biliklər sahəsində yeni ənənələrin formalaşmasına təsir edərək, ictimai elmlərin inkişafına öz zəngin  töhfələrini vermişdir. Vayt mədəniyyətin, özünəməxsus prinsip və qanunauyğunluqlarının  təsvir  olunduğu fenomenlər  ardıcıllığından ibarət olması haqqında, energetik  konsepsiyasını yaratdı. O, mədəni elementlərin qarşılıqlı təsirini və ya bütövlükdə mədəniyyət sistemlərini təhlil edərək, insan müxtəlif mədəni ənənələrin məcmuu kimi şərh edir. Bu isə, insan mədəniyyəti inkişafının tarixi qanunauyğunluqlarının diqqətlə nəzərdən keçirilməsinə imkan verir. Mədəniyyəti bütöv, mütəşəkkil və inteqrativ sistem kimi nəzərdən keçirən Vayt, bir-birinə qeyri-bərabər təsir gücü ilə  əlaqədar olan üç altsistem ayırır: texnoloji, sosial və ideoloji.
Sitqloqqe
Sitqlogge (və ya Tsaytqlokkenturm ) — İsveçrənin Bern şəhərinin mərkəzində yerləşən ən mühüm orta əsr qüllələrindən biridir. XIII əsrdə tikilmiş qüllə, gözətçi binası, həbsxana, şəhər həyatının mərkəzində yerləşən saat qülləsi və cəmiyyətin xatirəsi olaraq xidmət göstərmişdi.
Mövcud olduğu 800 il ərzində bir çox təmir və yenidənqurma işlərinə məruz qalmasına baxmayaraq, Sitqlogge özünün XV əsrdə hazırlanmış astronomik saatı ilə böyük turist axınına səbəb olmuş və Bern şəhərinin ən tanınan simvollarından birinə çevrilmişdi. 1983-cü ildə Sitqlogge Bern Köhnə şəhərinin tərkib hissəsi olaraq UNESCO-nun Dünya Mədəniyyət Mirasları siyahısına daxil edilmişdi.
Tarix
1218-20-ci illər arasında inşa edilən zaman, Sitqlogge Bernin qərb istehkamlarının darvaza qalası kimi xidmət etmişdir. Qüllənin tikinti işləri şəhərin Müqəddəs Roma imperiyasından de facto müstəqilliyini qazandıqdan və şəhərin ümumilikdə qərb hissəsinə genişləndirilməsindən sonra başlamışdır. O zamanlar Sitqloggenin alçaq boylu bir bina idi (onun hündürlüyü 16 metr (52 ft) təşkil edirdi). İstehkamların Kefiqturma qədər genişləndirilməsi və şəhərin 1270-75-ci illərdə sürətli artımı nəticəsində qülləyə ikincidərəcəli status verilmişdir. Bunu kompensasiya etmək üçün qüllənin hündürlüyü artırılmış və ətrafda yerləşən binaların təməl hissələri gücləndirilmişdir.
Şəhərin sərhədləri 1344-46-cı illərdə yenidən qərb istiqamətində, hazırda dağılmış Kristoffelturma qədər genişləndirilmişdir və bu dövrdə qüllədə "Pfaffendirnen" adı ilə tanınan qadın həbsxanası yerləşirdi. Burada ruhanilərlə cinsi əlaqədə məhkum olmuş qadınlar saxlanılırdı. Elə bu dövrdə bina özünün ilk əyilmiş damını əldə etmişdir.
XV əsrin sonunda Sitqlogge və Bernin digər qüllələri genişləndirilərək Burqund romantik moda üslubunda bəzədilmişdi. Sitqlogge məhz o dövrdə yeni fənər əldə etdi; onun hər küncündə dekorativ toverlet, heraldik bəzək elementləri və pilləkənlər əlavə olunmuşdu. Astronomik saat özünün hazırkı görünüşünü qazanmışdı. 1527-30-ci ildə saat mexanizmi Kaspar Brunner tərəfindən tamamilə yenidən bərpa edilmiş, açılan giriş qapıları isə ağır texnikanın təhlükəsizliyini təmin etmək üçün bərkidilmişdir.
Qotthard Rinqqli və Kaspar Haldenştaynn Sitqloggenin fasadını rəngləyərək qüllənin şərq və qərb fasadlarında üstünlük təşkil edən böyük saatları quraşdırmışdırlar; beləliklə qüllənin xarici görünüşündə nəzərəçarpacaq dərəcədə dəyişiklik baş vermişdi. Künc toverletlər 1603-cü ildə sökülmüşdür. 1770-71-ci illərdə Sitqlogge Niklaus Hebler və Lüdviq Emanuel Tsender tərəfindən son barok zövqünə uyğun olaraq yenidən təmir edilmişdi. Onlar tərtib etdikləri yeni sxemə uyğun olaraq, qüllənin strukturunu yeniləyirlər.
Sitqloggenin fasadı 1890-cı ildə memar Rudolf fon Ştayger tərəfindən yenidən rənglənir. 1981-83-cü ildə Sitqlogge hərtərəfli yenidən təmir olunur və ona ümumən 1770-ci ilin görünüşü qaytarılır. Advent mövsümündə, Pasxa bayramı ərəfəsində, həmçinin oktyabr ayının sonunda şəhər toranlığa gərg olarkən Sitqlogge əsrarəngiz şəkildə illüminasiya olunur.
Tikilinin adı
Alman dilinin Bern ləhcəsində Zytglogge ifadəsi standart almancaya tərcümə etdikdə Zeitglocke - yəni "saat zəngi" mənasını verir. Əlaqədar termin olan "Glockenspiel" kimi, Alman dilində Glocke zəng mənasını mənasını verir. "Zaman zəngi" olaraq tanınan bu saat kiçik melodik zəng çalırdı və çəkiclə qoşularaq saat mexanizmlərindən ibarət erkən ictimai xronometraj cihazlarının bir növü idi. Bu cür cihaz həmçinin Berndəki Veldenştaynda (Löytkirxanın qülləsinə) quraşdırılmışdı 1383-cü ildə Münster onu daha yenisi ilə əvəz etdi.
Sitqlogge (Zytglogge) adı ilk dəfə 1413-cü ildə qeydə alınıb. Əvvəllər qüllə  kebie ("qəfəs", yəni həbsxana) kimi adlandırılırdı və 1405-ci ildə yenidənqurma işlərindən sonra onun adı nüwer Turm ("yeni qüllə") ilə əvəz olunmuşdu.
Xarici quruluş
Sitqloggenin ümumi hündürlüyü 54.5 metr (179 ft), damın qıraq hissəsinə kimi isə 24 metr (79 ft) təşkil edir. Bundan başqa onun düzbucaqlı mərtəbə planı 11.2x10.75 metrlə ölçülür. Qüllənin möhkəm divarları bir-birindən fərqlənir; qərb hissəsi şəhər divarlarının bir parçası olduğundan 260 sm, şərq hissəsi isə sadəcə 65 sm təşkil olunur.
Sitqlogge özünün hazırkı xarici görünüşünü 1770-ci ildə baş vermiş renovasiya və rekonstruksiya işlərindən sonra qazanmışdı. Yalnız damın aşağısında yerləşən qotik üslublu karniz və kiçik pilləkənlər qüllənin keçmiş tarixini özündə təcəssüm edən artefaktlardan sayılır.
Qüllənin əsas hissəsi iki mərtəbəli postamentə ayrılır; fasad divarları alp əhəngdaşından, üç mərtəbəli şaxta isə qumdaşı materialından hazırlanmışdı. Gözəçarpan böyük künc şaxtalar əslində dəmir qarmaqlar ilə bərkidilmiş dekorativ qurğular sayılır. Damın aşağısında yerləşən karniz əvvəlki toverlet və bazaları əhatə edir. İki mərtəbəli çardağın üstünü geniş həcmli, qırmızı kirəmitlə bəzədilmiş və son qotika üslubuna aid zərif şpil örtür.
Qüllənin şpil hissəsinə keçid nöqtəsində 1983-cü ildə bərpa olunmuş şam qozasına bənzər düyməciklər və dekorativ urnlar quraşdırılıb. Qüllənin şpili taxta materiallardan hazırlanıb və üstü mis ilə örtülüb. Onun ən hündür nöqtəsini qızıl suyuna çəkilmiş və Bern şəhərinin gerbini özündə əks etdirən flüger bəzəyir.
Zəng və zəngçalan
Özündə eyni adı daşıyan iki bürünc zəng qüllənin üst hissəsində, yəni günbəzin içərisində yerləşdirilmişdi.
Yohann Reber tərəfindən hazırlanmış böyük saat zəngi, 1405-ci ildə qüllənin yenidən qurulmasından bəri dəyişməz olaraq öz yerində qalmışdır. Onun diametri 127 santimetr, çəkisi 1400 kiloqramdır. Zəngin üzərindəki latın yazısı, onun 1405-ci ilin oktyabr ayında, Aaraulu usta Yohann Reber tərəfindən hazırlandığını təsdiqləyir.
Saatların üzü və fasad bəzəkləri
Qüllənin həm əsas fasadı, həm də onun şərq və qərb hissəsində massiv saat simaları üstünlük təşkil edir. Sitqloggenin ilk siferblatı ehtimalla bir postament üzərində yerləşirdi, lakin XV əsrdə qüllənin yenidən konfiqurasiyası zamanı şaxtanın mərkəzinə köçürülmüşdür. Şərq hissəsində yerləşən siferblat xarici halqa ilə əhatə olunub və böyük qızıl suyuna çəkilmiş əl rum rəqəmlərinə, kiçik əl isə böyük dairənin içərisinə yerləşdirilmiş daha kiçik dairədəki dəqiqələrə işarə edir. Qızıl günəş siferblatın mərkəzi hissəsinə quraşdırılıb. Siferblatın aşağısında şəhərin əsasını qoymuş Seringen sülaləsindən olan V Berxtoldun idealizə edilmiş profilini görmək olar. Siferblatın bədii tərtibat işlərinin bir neçə bərpa işlərindən sonra dəyişməsinə baxmayaraq (sonuncu bərpa işləri 1970-ci ildən sonra həyata keçirilmişdi), onun yaranması adətən 1770-ci ilə aid edilir. Qərb siferblatında da analoji olaraq qızıl əllər quraşdırılıb; onun üzərində Viktor Sörbekin 1929-cu ilə aid "Zamanın başlanğıcı" adlı fresk ilə bəzədilib və onun ayrılmaz hissəsi sayılır. Fresk üzərində Xronosun titrəyişli hücumu, ondan aşağıda isə mələklərin Adəm və Həvvanı cənnətdən qovmaları təsvir olunmuşdu.
Astronomik saat
thumb|260px|left|Sitqloggenin astronomik saatı Berndə yerləşən Sitqlogge İsveçrənin ən qədim saat qüllələrindən biridir. Faktiki olaraq saat vahid korpusda kombinə edilmiş 5 mexanizmdən ibarətdir (bir dənə hərəkətverici mexanizm, iki dənə saat zənginin vurulmasını təmin edən mexanizm və iki dənə rəqəmlərin düzgün hərəkəti üçün məsulluq daşıyan mexanizm). Yuxarıda yerləşən zaman oxları hər iki böyük 12 saatlıq siferblat və astrolyabinin üzərinə bərkidilib. Nabat mexanizmlərindən biri hər saat, digəri isə saatın dörddə birində melodik zəng çalır. Hərəkət edən saat fiqurları 12 saatlı siferblatın altında və astrolyabiyanın sağ tərəfində yerləşən xüsusi erkerin daxilində quraşdırılıb.
Astronomik saat (Astrolyabiya) ümumilikdə 1405-1406-cı illərdə baş vermiş Böyük Yanğın dövründən qorunub saxlanılmışdır. Səma və horizont stereoqrafik proyeksiyada astrolyabiyanın üzərində əks edilmişdir. O zaman göründüyü kimi, kainat geosentrik sistem olaraq göstərilirdi (yəni səma bürclərin yeri əhatə etməsi). Saatın fırlanan hissələri ulduzların ehtimalla yer, günəş və ayın ətrafında hərəkət etməsini nümayiş edir. Günəşin görüntüsü (rəmzi) onun faktiki horizont üzrə keçməsini, həmçinin günəşin doğması ilə batmasını göstərir. Saatda nəinki günəş və ayın göy sahəsindəki hərəkəti, həmçinin bürclərin simvolları və onların da hərəkəti göstərilir. Digər saat əqrəbindəki ay simvolu hər keçən gün günəş simvolundan və onun əqrəbindən təxminən 48 dəqiqə geridə qalır və beləliklə 29.5 gündən sonra (yəni təzə ay çıxan zaman) hər iki əqrəb (yəni simvol) qarşılaşırlar. Həmin vaxt ay simvolu öz oxu ətrafında elə fırlanır ki, tamaşaçı onun yalnız "qaranlıq" tərəfini görür. Astronomik saatın üst hissəsində həftənin günlərinə işarə edən kiçik pəncərə mövcuddur.
Hovanes Kacaznuni
Hovanes Kacaznuni (erm: Յովհաննէս Քաջազնունի; ) — 1918-ci ildə qurulan Ermənistan hökümətinin ilk baş naziri və "Daşnaksütyun" partiyasının liderlərindən.
Sitqloqqe
Astronomik saat
Hər saatın sonuna təxminən 4 dəqiqə qalmış astrolyabidə fiqurlar görünməyə başlayır. Xoruz quğuluğu edir və xüsusi taxçada əyləşən təlxəyin fiquru onun üstündə asılmış zəngləri çalmağa başlayır. Daha sonra erkerdə silahlanmış ayıların yürüşü başlayır (ayı Bern şəhərinin rəmzi sayılır; alman dilində Bär ayı mənasını verir) və bir qədər sonra onlar qəftən peyda olduqları kimi də yox olurlar. Xoruz ikinci dəfə quğuluğu edir və qanadlarını tərpədir. Zaman tanrısı saqqallı Kron (Xronos), qum saatını çevirərək saatın melodiyasının başlanması barədə siqnal vermək üçün əsanı qaldırır və qızılı-dəbilqəli cəngavər Hans fon Tannın xüsusi bir çəkiclə hər taktda vurduğu zəng səsini sayır. Yandakı şir fiquru sanki çalınan zəng səsinə qulaq asaraq başını ona tərəf çevirir. Zəng səsi sona çatdıqdan dərhal sonra, xoruz yeni saatın başlandığını bildirmək üçün 3-cü dəfə quğuluğu edir.
Hovanes Kacaznuni
Həyatı
1867-ci ildə Axalsıxda doğulmuşdur. Tiflis real məktəbini, İnşaat Mühəndisləri İnstitutunu bitirmişdir (1893). İxtisasca memardır. 1883-cü ildən inqilabi hərəkata qoşulmuşdur. 1906-cı ildə o, sənayeçi Aleksandr Mantaşevdən "Daşnaksütyun" partiyasının ehtiyacları üçün pul tələb etmək üçün Nitsaya getmişdir. 1907-ci ildə Avropaya mühacirət etmiş, 1914-cü ildə gizli şəkildə Tiflisə qayıtmışdır. 1918-ci ildə Zaqafqaziya Seyminin üzvü, Ermənistan Respublikasının ilk baş naziri, sonra Ermənistan parlamentinin sədri olmuşdur. 1921-ci ildə həbs olunub, daşnaklar tərəfindən azad edilib. 1921-ci ildən İrana, sonra Rumıniyaya mühacirət etdi. 1923-cü ildə "Daşnaksütyun" partiyasından çıxdığını elan edib, 1925-ci ildə SSRİ-yə qayıtmışdır. Ermənistan SSR Dövlət Plan Komitəsində işləyib, İrəvan Universitetində dərs deyib, 1931-ci ildə istefa verib. 1937-ci ildə həbs olunub, 1938-ci ildə həbsxanada ölmüşdür.
Sitqloqqe
İnteryer
Sitqloggenin daxili tərtibatı onun ilk öncə şəhər həbsxanasının gözətçi qülləsindən daha sonralar saat qülləsi olaraq istifadə etmək üçün zamanla dəyişdirilmişdi. XIII əsrdə qüllədə çalışan gözətçilərin sayı adi boş divarların tərtibatı kimi çox az idi. Yalnız XIV əsrdə qüllənin daxili hissəsində dörd yarusunun tikintisi barədə qərar alınır.
Saat mexanizminin səviyyəsindən yuxarıda yerləşən otaqlar, XX əsrin sonuna qədər şəhər bələdiyyəsi tərəfindən müxtəlif məqsədlər üçün - məsələn arxiv, jurnal mağazası, anbar və hətta bomba əleyhinə sığınacaq kimi istifadə olunmuşdu. Qüllənin interyeri tez-tez diqqətsiz, hətta vandalistik tərzdə rekonstruksiya edilmişdir; məsələn, mərtəbəarası antresolları saxlayan orijinal taxta tirlərin demək olar ki hamısı məhv edilmişdi. 1979-cu ildən qüllənin interyeri yenə boş qalmışdı. center|thumb|500px|1979-cu ildə tərtib olunmuş qrafik rəsmdə qüllənin bütün tarix boyu mərhələli tikintisi uğurla nümayiş olunur.
Filateliya
1960-cı ildə, İsveçrə poçtu Sitqloggeni təsvir edən 60 rappen nominallı "Poçt Tarixi və memarlıq abidələri" adlı çoxlu sayda markanı satışa çıxarmışdı. 1967-ci ildə isə, eyni motiv artıq lifli bənövşəyi kağız üzərində buraxılmışdı.
Senolestlər
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi.
Xarici görünüşünə görə siçovul və ya yereşənə bənzəyir. Bədənlərinin uzunluğu 9-14 sm, quyruqları da təqribən bədənləri uzunluğunda olur. Tük örtüyü qalın və yumşaqdır. Kürəyindəki tüklər qonur-boz və ya tünd qonur, qarınlarında isə nisbətən açıq rəngdə olur.
Terror in Resonance
— MAPPA studiyası tərəfindən çəkilmiş anime-serial. Rejissor - Şiniciro Vatanabe, personajların dizaynerı - Kadzuto Nakadzava, bəstəkar - Yoko Kanno. Premyerası Fuji Television kanalında noitaminA bloku çərcivəsində baş tutdu.
Məzmun
Alternativ Tokio. Yayın bir günündə terakt baş verir, internetdə isə terakta aparan video yayılır. Videoda iki gənc oğlan "Tokionun qaranlıqa bürənməsi" haqda bəhs edir. Polis dərhal istintaqa başlasa da, videonun müəlliflərini tapmaq olmur. Axtarışlar nəticə vermir, çarxlar çıxmağa davam edir, yeni videolarda isə bombaların yerlərini bildirən ipucular şifrələnib. Detektiv Şibadzaki özlərini adlandıran naməlum şəxsləri tapmaq fikrindədir.
Veneranın doğulması (Buqro)
Veneranın doğulması  — XIX əsr fransız akademik rəssamı Vilyam Buqronun ən məşhur əsərlərindən biri. Əsərdə Veneranın, ənənəvi şəkildə dənizdən çıxması – doğulması təsvir edilməmiş, onun Kiprdə, Pafos şəhərində, dəniz sahilində balıqqulağından yetgin qadın şəklində çıxması göstərilmişdir. Buqroya görə mövzuya bu cür yanaşma daha doğru idi.
Əsər 3 metr hündürlüyü, 2,18 metr eni olan kətan üzərində, yağlı boya ilə işlənmişdir. Əsər, kompozisiya quruluşuna görə onunla mövzu baxımından eyni olan Sandro Botiçellinin “Veneranın doğulması” əsərindən daha çox, Rafael Santinin “Qalateyanın triumfu” əsəri ilə oxşarlıq təşkil edir.
Tarixi
Veneranın doğulması əsəri, 1879 - cu il Paris Salonu üçün çəkilmişdir. Həmin il əsər Lüksemburq muzeyi tərəfindən alınmışdır. Hal-hazırda, Buqronun "Veneranın doğulması" əsəri, Parisdəki Orsay muzeyinin daimi kolleksiyasına daxildir.
Mövzu
right|250px|thumb|[[Kiprin Pafos şəhərində Venera/Afrodita körfəzi. Veneranın məhz burada doğulmasına inanılırdı.]] Əsərin mərkəzində balıqqulağının üstündə (burda balıqqulağı qadın vulvasının metaforik təsviridir ) dayanmış çılpaq qadın şəklində ilahə Venera təsvir edilmişdir. Venera obrazını yaradarkən, rəssam Rozali Tobi adlı, əvvəllər də bir çox əsərlərində istifadə etdiyi xanımdan, model kimi istifadə etmişdir. Veneranın üzərində dayandığı balıqqulağı, onun simvollarından biri olan delfinlər tərəfindən çəkilir. Aralarında Kupidon və Psixeyanın da olduğu on beş putti, eyni zamanda müxtəlif nimfa və kentavrlar, Veneranın doğuluşunun şahidi olmaq və bu hadisəni qeyd etmək üçün onun ətrafına toplanmışlar. Bütün puttolardan fərqli olaraq, Veneranın ayağı yaxınlığında dayanmış putto gözlərini ona zilləmişdir. Kentavrlardan ikisi isə balıqqulağı ilə fit çalaraq Veneranın doğulmasını bütün dünyaya xəbər verir.
Tədqiqi
Venera seks, ənənəvi cinsi oriyentasiya (qeyri ənənəvi cinsi oriyentasiyanın simvolu Erosdur), gözəllik, incəlik və təhrik edici qadın gözəlliyinin simvoludur olduğundan, rəssam təsvir etdiyi Venerada bunları göstərməyə çalışmışdır. Venera başını sol tərəfə əymişdir, onun üzündə sakit və həlim ifadə var və bu ifadə ilə o, sanki çılpaq olduğuna görə sıxılmadığını bildirmək istəyir. O, əllərini yuxarı qaldıraraq qəhvəyi saçının bir hissəsini ayırır və bu hərəkəti ilə də sinəsini nümayiş etdirir. Rəssam, Veneranı sol ayağını incə şəkildə, “s” formasında qabağa əymiş və bununla da öz çılpaq vücudu ilə qadın vücudunun gözəlliklərini nümayiş etdirən kimi təsvir etmiş və Venera təsvirinin tam mərkəzində onun ayaqları arasında, qadın cinsiyyət orqanının mümkün qədər erotik üslubda göstərilməsinə diqqət yetirmişdir. Açıq-aşkar seksual görünüşünə rəğmən, Venera baldırlarını birləşdirərək “bakirə effekti” yaratmışdır və bu baxımdan əsər Enqrın “Mənbə” əsərini xatırladır.
Venera və Nimfa
Venera fiquru, Buqronun 1878 – ci ildə (bir il əvvəl) tamamladığı “Nimfalar” əsərindəki nimfa fiqurlarından birinin böyüdülmüş və dəqiqləşdirilmiş formasıdır. “Nimfalar” əsərindəki nimfa fiquru, əsas fiqur olamamaqla yanaşı, daha kiçik və qeyri-dəqiq təsvir edilmişdir. Venera isə öz bədənini sanki daha aşkar şəkildə nümayiş etdirir, onun vücudunun incəlikləri daha aydın nəzərə çarpdırılır və nimfayla müqayisədə daha ağ olan bədəni ilə Venera daha seksual görüntü yaratmağa nail olur.
Rəssamın silueti
Əsərin yuxarı sol küncündə buludlar və kölgəlik təsvir edilmiş və bu kölgəlik arasında rəssam gizli rəssam silueti göstərmişdir. Siluet baş, çiyin, qoldan ibarətdir və diqqətli baxışla onun əlində rəssam fırçası tutmasını ayırd etmək mümkündür.
Cavidan Əfəndiyev
Cavidan Əfəndi (Orxan Sadəddin oğlu Əfəndiyev; ) — Azərbaycanlı yazıçı, şair, dramaturq
Həyatı
Cavidan Əfəndiyev 1985-ci il, Noyabr ayının 24-ə, Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 2007-ci ildə Azərbaycan Beynəlxalq Universitetinin "Hüquqşünaslıq" fakültəsini bitirmişdir. 2009-cu ildə Yeni Azərbaycan Partiyası tərəfindən Bələdiyyə seçkilərində namizədliyi irəli sürülmüş, Binəqədi rayonu Binəqədi Bələdiyyəsinə üzv seçilmiş, "Gənclər, İdman və Turizm Məsələləri Daimi Komissiyası"nın sədr müavini vəzifəsində çalışmışdır.
6 kitabın müəllifidir. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü və Prezident təqaüdçüsüdür.
Yaradıcılığı
Yaradıcılığa 14 yaşından şeirlərlə başlamışdır. Daha sonra bir sıra poemalar və pyeslər qələmə almışdır. Sözlərinə mahnılar bəstələnmiş və mahnıları dəfələrlə "V&V Company" tərəfindən keçirilən "İlin mahnısı" nominasiyası üzrə qalib olmuşdur.
2009-cu ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, 2015-ci ildən Prezident təqaüdçüsüdür.
Kitabları
1. "Dünya yaman dünyadır" 1999-cu il, (şeirlər.)
2. "Ömrün ilk pillələri" 2002-ci il, (şeirlər və pyes)
3. "Oxu, bülbül" 2005-ci il, (şeirlər.)
4. "Mənim dünyam" 2009-cu il, (şeirlər və pyes.)
5. "Dalğalar" 2005-ci il, (şeirlər və poema.)
6. "Tanış olaq, bu mənəm!" 2016-cı il. (şeirlər və pyeslər.)
Qara qüllə (Praqa)
Qara qüllə (Černá věž) — Praqa qəsrinin şərq hissəsində, köhnə qəsr pilləkənlərinin yaxınlığında yerləşən və XII əsrə aid edilən memarlıq abidəsi.
Çexiya paytaxtını bəzən "Yüzqülləli şəhər" adlandırırlar. Praqada həqiqətən də çoxlu sayda qüllələr vardır; onların bir çoxu müxtəlif binaların tərkib hissəsi və ya ayrıca bir bina kimi inşa olunmuşdu. Onların içərisində məhz "Qara qüllə" ən qədim tikili hesab olunur. O Praqa qəsrinin şərq divarlarının bir fraqmenti sayılır. Kvadrat təməl üzərində qurulmuş qüllənin hündürlüyü 40 metrə yaxındır, onun yanındakı əlavə divarın uzunluğu isə 11 metrdir. Qüllə divarlarının qalınlığı iki yarım metrə, şimal tərəfdən isə hətta 3 metrə çatır.
Tarix
Qüllənin tikintisi XV əsrdə davam etdirilmişdir: belə ki damdakı masğallar və merlonlar çıxardılmış, damın hündürlüyü isə bir qədər artmışdır. Lakin 1541-ci ildə baş vermiş yanğın zamanı əsas hörülmə hissələri və damın kirəmitləri qaralmış, tikilinin özü isə qismən dağılmışdır. O vaxtdan bəri yenidən qurulmuş tikiliyə "Qara qüllə" adı verilmişdir. Bu ad, habelə onun xarici görünüşü bu gün də qalmaqdadır.
Qara qüllə başlanğıcda müdafiə tikilisi olduğundan, onun sonuncu üst mərtəbəsində qarovulçu yaşayırdı. Onu əsas vəzifəsi, şəhərdə baş verən yanğınları, eləcə də düşmən qoşunlarının şəhərə yaxınlaşmasını tez və vaxtında sakinlərə xəbərdarlıq etmək idi. Bütün tarix boyu qüllənin və qala divarlarının ətrafında heç bir döyüşün getməməsinin əsas səbəbi, çox güman ki, ətraf yamacların dik və sıldırımlı olması ilə əlaqələndirilir.
XVI əsrdə Qara qüllədə borcu olan şəxsləri yerləşdirmək üçün həbsxana yaradılmışdır, binanın zirzəmisində isə eşafot yerləşirdi. Həmçinin o da məlumdur ki, müxtəlif dövrlərdə burada tanınmış məhbuslar saxlanılırdı. Onların içərisində, 1547-ci ildə məhəllə qiyamına rəhbərlik etmiş Sikst Ottersford, imperator üçün arzuolunmaz mahnıları bəstələyən məşhur şair və musiqiçi Şimon Firbas və praqalı avantürist, kimyagər və kulinar Bavor Rodovskinin adlarını qeyd etmək olar. XIX əsrdə isə, Ağ dağ savaşında məğlub olmuş Pfaltslı Fridrix məhz bu qüllədə uzun müddət gizlənirdi. Ən maraqlısı isə odur ki, ötən əsrdə aparılan bərpa işləri zamanı, tikilinin gizli taxçalarının birində XVII əsrdə yaradılmış qırx italyan kareti aşkar edilmişdir.
Birinci yas (rəsm əsəri)
İlk Sabah — Vilyam Buqro tərəfindən 1888-ci ildə yağlı boya ilə kətan üzərində çəkilmiş rəsm əsəri. Əsər 79 7/8 × 99 1/8 (203 × 252 sm) ölçüyə malikdir. "Birinci Yas" əsəri hal — hazırda Argentinanın Buenos Ayres şəhərində, Milli İncəsənət Muzeyində sərgilənməkdədir.
Əsərdə Adəm və Həvva, qardaşı Qabil tərəfindən öldürülmüş Habilin cəsədini tapmış halda təsvir edilmişdir. Dini kitablara (Tövrat, Bibliya, Quran) görə bu ilk qətl hadisəsi olmuşdur.
Vilyam Buqro bu əsəri tamamladıqdan qısa zaman sonra ikinci oğlunu itirərək böyük acı yaşamışdır.
İngilis rəssamı Ceyms Krips 2009-cu ildə bu əsərin abstrakt versiyasını çəkmişdir.
Zahirəddövlə qəbiristanlığı
Zahirəddövlə məzarlığı — Tehran ostanının Dərbənd kəndində olan məzarlıq. Şəmiranat bölgəsinin Təfriş şəhərinin yaxınlığında yerləşir.
Həmçinin, bir çox etnik azərbaycanlı məşhur şairlər və alimlər burada dəfn edilmişdir.
Korroziya
thumbnail Korroziya — Metalların və onların ərintilərinin ətraf mühitin təsirindən dağılmasıdır.
Dağılma mexanizminə görə korroziyanın növləri
Dağılma prosesinin mexanizminə görə korroziyanın kimyəvi və elektrokimyəvi növləri ayırd edilir. Elektrolit və ya su mühitində digər metalla təmasda olan metalın və ya ərintinin dağılmasına elektrokimyəvi korroziya deyilir. Elektrokimyəvi korroziya turş, qələvi və neytral mühitdə gedə bilər. Korroziyanın bu növünə misal olaraq turş mühitdə mislə təmasda olan dəmirin korroziyasını göstərmək olar. Eelektrokimyəvi korroziya zamanı elektronlar daha aktiv metaldan az aktiv metala keçir və nəticədə aktiv metal korroziyaya uğrayır.
Avadanlıqların korroziyadan mühafizəsi
Müasir dövrdə texnologiyanın sürətlə inkişaf etdiyi qlobal və yerli mühitdə metal tərkibli avadanlıqların korroziyadan mühafizəsi aktual problemlərdən biridir. Bu problem daha çox neft sektorunun əsası olan neft və qaz hasilatı, nəqli və emalı zamanı polad avadanlıq və boru kəmərlərinin atmosfer korroziyasının təsirinə məruz qalması ilə bağlıdır. Eyni zamanda kənd təsərrüfatı texnikası və hərbi texnikanın istismar müddətindən daha çox konservasiya şəraitində saxlandığı nəzərə alınarsa, bu sferada intensiv korroziya proseslərinin mövcudluğu aydın görünür. Korroziya prosesləri yaratdığı iqtisadi problemlərlə bərabər, planetimizin ekoloji faktorlarının da kəskin dəyişməsinə səbəb olur. Hər il dünya miqyasında istehsal olunan metalların 15–20%-i korroziya nəticəsində yararsız hala düşür. ABŞ-nin korroziya üzrə mütəxəssislər assosiasiyasında aparılan tədqiqatlar nəticəsində müəyyən edilmişdir ki, bütün dünyada bir ildə korroziya nəticəsində baş verən itki 150–200 millyard dollar təşkil edir ki, bunun da 40–45 milyard dolları daxili yanma mühərriklərinin təmirinə, 30–40 milyard dolları nəqliyyat vasitələrinin səthində gedən korroziya proseslərinə, 40–50 milyard dolları yeraltı dəniz və sənaye avadanlıqlarında baş verən korroziya itkisinə, 30–40 milyard dolları neftçıxarma, neft emalı və kimya sənayesində baş verən itkilərə aiddir. Rusiya Federasiyası nda korroziya prosesləri nəticəsində itirilən maliyyə vəsaiti dövlətin milli gəlirinin 12%-ni təşkil edir. Respublikamızın yerləşdiyi regionun Xəzər hövzəsinin daimi təsiri altında olduğunu nəzərə alsaq, istər iqtisadi, istərsə də ekoloji aspektdən baxdıqda korroziya probleminin həllinin ölkəmizin iqtisadiyyatı üçün prioritet olduğu aydın görünür.
Korroziya proseslərinin böyük problemləri
Korroziyanın belə genişmiqyaslı problem olduğunu nəzərə alıb ona qarşı müxtəlif üsullarla mübarizə yolları axtarılır. Ağır iqtisadi itkilərlə nəticələnən korroziya problemləri son 200 ildə tədqiqatçıların diqqətini cəlb etmişdir. Atmosfer korroziyasının maksimum geniş təsir dairəsinə malik olduğunu nəzərə alaraq bu sahədə daha intensiv tədqiqatlar aparılmaqdadır. Bu tədqiqat üsulları müxtəlif olsa da onlarda ümumi və əsas prinsip metalın səthinin atmosferlə təmasda olmasının qarşısını almaqdan ibarətdir. Müasir elmin qəbul etdiyi korroziyadan effektiv mühafizə üsullarından biri konservasiya materiallarının sistematik şəkildə tətbiq edilməsidir. Korroziyaya qarşı yüksək müdafiə effektinə və uzunmüddətli təsirə malik konservasiya materialları ümumi müəyyənləşdirilmiş bir sıra tələbləri ödəməlidir: optimal tərkibli və çoxfunksiyalı olmaqla konservasiya mayelərinə korroziyaya qarşı əlavə olunan aşqarlar, mühit kimi istifadə olunan yağlarda yaxşı həll olmalıdır, iqtisadi cəhətdən səmərəli və ekoloji baxımdan təhlükəsiz olmaqla, istehsal texnologiyası sadə struktura malik olmalıdır. Respublikamızda da korroziyadan yüksək mühafizə qabiliyyətinə malik konservasiya mayeləri və sürtkülərinin yaradılması çox mühüm aktuallıq kəsb edir. Bu tələbatı nəzərə alaraq təqdim olunan dissertasiya işi korroziya probleminin həllinə həsr edilmişdir
Korroziya proseslərinin böyük problem kimi artmasına səbəb olan amillərdən biri kimi atmosfer təsirindən yaranan korroziyanı göstərmək olar. Ona görə də atmosfer korroziyası bu sahədə çalışan mütəxəssislər üçün əsas tədqiqiat obyekti olaraq qalmaqdadır. Atmosfer korroziyasının təsiri ilə sənayenin müxtəlif sahələrində avadanlıqların sıradan çıxması, ətraf mühitə külli miqdarda tullantıların atılması, antropogen fəaliyyətin mənfi təsir etdiyi ətraf mühitin daha da çirklənməsi ilə nəticələnir. Korroziya nəticəsində ən çox itki verən sahələr aşağıdakılardır: yanacaq-energetika kompleksi – 29 %, kənd təsərrüfatına xidmət edən texnika – 20 %, kimya və neft-kimya sənayesi – 15 %, metal emalı sənayesi – 52 %. Xüsusilə qeyd etmək lazımıdır ki, kənd təsərrüfatı texnikasının vaxtından əvvəl işə yararsız hala düşmə səbəbinin 33 % -i korroziya prosesidir. Qeyd olunan korroziya proseslərinin isə 75–80 % -i texnikanın konservasiya şəraitində qalması zamanı detalların korroziyaya uğraması səbəbindən baş verir ki, bunun da qarşısını almağın ən əlverişli yolu korroziyaya qarşı konservasiya materiallarından istifadə etməkdir. Korroziya prosesinin törətdiyi nəticələri aradan qaldırmaq üçün əvvəlcə onun yaranma səbəblərini aşkar etmək lazımdır. Bu baxımdan ilk növbədə metalın hansı növ korroziyaya uğradığı müəyyən edilməlidir.
Korroziya prosesinin mexanizmindən asılı olaraq növləri
Korroziya prosesinin mexanizmindən asılı olaraq kimyəvi, elektrokimyəvi və biokimyəvi korroziyalar mövcuddur. Kimyəvi korroziya – heterogen kimyəvi reaksiyalar hesabına baş verən proseslərdir. Kimyəvi korroziya metalın korroziya törədici mühitlə elə qarşılıqlı təsiri prosesidir ki, metalın oksidləşməsi və korroziya mühitinin oksidləşdirici komponentinin reduksiyası eyni zamanda baş verir. Korroziya məhsulları birbaşa korroziyaya uğrayan səthdə əmələ gəlir. Bu növ korroziyaya aşağıda göstərilənlər aiddir:
‒ Qaz korroziyası (qaz mühitində yüksək temperatur şəraitində metalın oksidləşməsi). Qeyd olunduğu kimi qaz korroziyası kimyəvi korroziyanın bir növüdür. Qaz korroziyası aşağı temperaturda və quru hava şəraitində və ya yüksək temperaturda və su buxarı şəraitində baş verir.
‒ temperaturun artması ilə qaz korroziyasının sürətinin artması təxmini olaraq Arrenius tənliyi ilə belə ifadə olunur: Ln K=
K – reaksiya sürəti, Avə B sabitlər; T– mütləq temperaturdur. Havanın oksigeni ilə dəmirin səthində gedən kimyəvi korroziya zamanı səthdə maqnetit Fe3O4 və hematit Fe2O3 əmələ gəlir. Daha yüksək temperatur şəraitində isə (>570 °C) vyustit FeO əmələ gəlir. Karbonlu poladın səthində korroziya prosesi zamanı aşağıdakı tənlik üzrə karbonsuzlaşma prosesi baş verir ki, bu da onun korroziyaya davamlılığını azaldır.
‒ Qeyri-elektrolitlərlə korroziya.
Qeyri elektrolit olan həlledicilər mühitində (benzol, toluol, dördxlorlu karbon, maye yanacaqlar) gedən korroziyalar metal və həlledicilər arasında gedən kimyəvi reaksiyalar nəticəsində baş verir. Ona görə də belə hallarda çox vaxt avadanlıqlar paslanmayan metallardan hazırlanır. Elektrokimyəvi korroziya. Bu zaman eyni vaxtda paralel olaraq iki reaksiya gedir. Yəni korroziyaya uğrayan metalın səthində lokallaşmış anod və katod reaksiyaları baş verir [12–18]. Elektrokimyəvi korroziyanın anod prosesi həmişə metalın ionlaşması ilə müşayiət olunur. Katod prosesində isə metalı oksidləşdirən müxtəlif ionlar və ya molekullar iştirak edə bilər. Katod və anod reaksiyalarını aşağıda verilmiş tənliklər şəklində təsəvvür etmək olar: Katod reaksiyaları:
Anod reaksiyaları:
‒ nəm qaz və ya havada atmosfer korroziyası; Metalların atmosfer korroziyası elektokimyəvi korroziyanın ən geniş yayılmış növüdür. Atmosfer korroziyası adi temperaturda havada olan nəmliyin hesabına baş verir. Atmosferin müxtəlif qazlarla (CO2, H2S, SO2, Cl2, NOx və s.) çirklənməsi atmosfer korroziyasını sürətləndirir. Ona görə də böyük sənaye qurğuları olan yerlərdə atmosfer korroziyası dəfələrlə artır. Rütubətli havada bu özünü xüsusilə büruzə verir.
‒ duzların ərintiləri də daxil olmaqla maye mühitlərdə və ya elektrolitlərdə korroziya; Dəniz korroziyası da elektokimyəvi korroziyanın bir növüdür və fərdi xüsusiyyətlərə malikdir. Suda yüksək korroziya aqressivliyi yaradan 4%-ə yaxın duzların olmasıdır. Burada xlor ionlarının hesabına anod prosesi aktivləşir.
‒ yeraltı qurğuların torpaq və ya yeraltı korroziyası;
Yeraltı korroziyaya neft, qaz, su borularında və kabellərində və s. avadanlıqlarda baş verən proseslər aiddir. Bu korroziyanı ən çox sürətləndirən mühitin pH göstəricisi və nəmliyidir. ‒xaricdən cərəyanın təsiri ilə baş verən elektrokorroziya.
Elektrikləşmiş dəmiryol xətlərinin, elektrik qurğularının, elektrik qaynaq aparatlarının, elektrik sexlərində azmış cərəyanın təsirilə bu korroziya baş verə bilir. Biokimyəvi korroziya– mikroorqanizmlərin metala təsiri ilə əlaqədar olan prosesdir. Bu proses iki səbəbdən baş verə bilər. Birinci metal özü mikroorqanizmlər üçün qida mənbəyi ola bilər. İkinci mikroorqanizmlərin həyat və fəaliyyəti zamanı əmələ gələn birləşmələrin təsirilə korroziya prosesi baş verə bilər. Mühitdən və şəraitdən asılı olaraq korroziya prosesinin özü də müxtəlif formalarda müşahidə olunur;
‒bərabərqiymətli korroziya – metalın bütün səthi boyu eyni səviyyədə gedən korroziyaya deyilir. ‒pittinq korroziyası – lokal tipli aşınmalara aid olub, adətən metalın bir sahəsində başqa sahələrə nisbətən daha dərin korroziya prosesi baş verir. Bu prosesə əsasən metal səthi ilə mayenin sürətlə axını olan yerlərdə rast gəlmək olar.
‒kristallararası korroziya – metal dənəciklərinin səthləri boyu lokal korroziya aşınmalarıdır. Dənəciklərarası maddə anod kimi fəaliyyət göstərərək katod olan dənəciklərin özlərinin böyük səthi ilə kontaktda olur. Nəticədə sürətlə gedən korroziya prosesi metalın dərinliyinə işləyərək böyük problemlər yaradır.
‒ korroziya çatlaması ‒ səbəbləri metala korroziya prosesi ilə bərabər xarici təsirin də olması nəticəsində baş verir ki, bunu da korroziya yorğunluğu adlandırırlar. Korroziya proseslərinin nə qədər çoxşaxəli və təhlükəli olduğuna nəzər saldıqdan sonra bu prosesə qarşı yollar axtarılmasının vacibliyi heç bir şübhə doğurmur. Nəzərə almaq lazımdır ki, bu problem iqtisadiyyata vurduğu ziyanlarla bərabər ekologiyaya da ciddi ziyan vurur. Bu iki problem bir-biri ilə o qədər sıx bağlıdır ki, onları bir-birindən ayrılıqda həll etməyi təsəvvür etmək çətindir. Digər tərəfdən ekoloji problem kimi atmosferin çirklənməsi də öz növbəsində korroziya prosesinin sürətlənməsinə səbəb olur. Ona görə də hər iki problemin birgə həlli çox vacibdir.
Korroziya prosesinin qarşısını tam almaq mümkün olmasa da, onun sürətini nəzərə çarpacaq dərəcədə azaltmağın müxtəlif yolları vardır ki, bunun da ən səmərəli və asan tətbiq oluna biləni korroziyaya qarşı inhibitorlardan istifadə olunmasıdır. Korroziya inhibitorlarının geniş tətbiq sahələrindən biri də neftçıxarma və neft emalı sənayeləridir. Bu sahədə korroziya inhibitorlarından istifadə etməklə yüksək nəticələr əldə edilmişdir. Korroziya inhibitorlarından sənayedə geniş istifadə edilməsinin səbəbi təkcə onun effektivliyi yox, eyni zamanda universal xassəyə malik olması və iqtisadi cəhətdən səmərəliliyidir. Hazırda tərkibcə qeyri-üzvi və üzvi birləşmələrdən ibarət olan çoxlu miqdarda korroziya inhibitorları məlumdur. İnhibitor – latın sözü olub "inhibeo", yəni prosesi dayandıran, qarşısını alan və ya yavaşıdan deməkdir. Inhibitorlar kimyəvi tərkibinə görə üzvi və qeyri-üzvi birlşmələrdən ibarət olur. Qeyri-üzvi birləşmələrdən ibarət olan inhibitorlara misal olaraq NaNO2, K2Cr2O7, Na2CrO4, Na2MoO4 və s. göstərmək olar. Tərkibcə üzvi birləşmələrdən ibarət olan birləşmələrə misal olaraq monoetanolamini, dietilamini, formaldehidi, benzoat dietilamini, alkilsulfonatları, ammonium duzlarını, neft turşularının duzlarını, aminləri, nitrobirləşmələri və s. göstərmək olar. Üzvi tərkibli inhiitorların təsir mexanizmi başlıca olaraq iki tip adsorbsiya prosesi ilə xarakterizə olunur: fiziki və kimyəvi.
Elektrokimyəvi korroziyanın sürətləndirilməsi
Elektrokimyəvi korroziya aşağıdakı hallarda sürətlənir:
Korroziyadan mühafizə
Korroziyadan mühafizə üçün aşağıdakı üsullardan istifadə edilir:
Dəyişən kontakt üsulu ilə Pinkeviç aparatında yanacaqların korroziya xassələrinin öyrənilməsi
Yanacaqların istismarı zamanı, yaranan əsas problemlərdən biri də onların təmasda olduğu metal hissələrini korroziya uğratmasıdır. Beləki, yanacağın saxlanması, nəqli və mühərrikdə istifadəsi zamanı, stabilliyi aşağı düşür, korroziya aktivliyi isə yüksəlir. Bunun əsas səbəblərindən birincisi, yanacağın tərkibində aqressiv-kükürdlü, oksigenli, hallogenli və azotlu üzvi birləşmələrin olmasıdır. İkinci səbəb isə yanacağa suyun qarışmasıdır. Korroziyanı doğuran səbəblər müxtəlif olsa da və inkişaf mexanizminə görə, bir-birindən fərqlənsə də, nəticə etibarilə onların hamısı aparat və avadanlıqların vaxtından tez sıradan çıxmasına səbəb olur. Nəticədə sıradan çıxan avadanlıqların təmirinə və ya dəyişdirilməsinə çəkilən xərc, il ərzində milyonlarla hesablanır. Ona görə də yanacağın özünün və ona korroziya qarşı mühafizəedici aşqar əlavə etməklə yaradılan kompozisiyanın korroziya xassələrinin öyrənilməsi ən vacib məsələlərdən hesab olunur. Buna dəyişən kontakt üsulu ilə Pinkeviç aparatında (ГОСТ 5162–49) aparılan sınaqların sayəsində nail olunur. Bu üsulla qısa müddət ərzində yanacağın və kompozisiyanın korroziyası haqqında məlumat əldə etmək olur. Üsulun mahiyyəti 4 saat müddətində metal lövhələrin eyni anda hava, qızdırılmış yanacaq (800 C) və duzlu suyun (17 q/l) təsiri nəticəsində cəkisini itirməsindən ibarətdir. Sınaqlar aşağıdakı ardıcıllıqla aparılır. Əvvəlcə yanacağın korroziya dərəcəsi təyin olunur, sonra kompozisiyanın sınaqları aparılır və aşqarın effekti müəyyən edilir. Sınaqların nəticəsi paralel aparılan sınaqların orta qiyməti kimi götürülür.
Kürdəmir
Kürdəmir — Azərbaycanda şəhər, Kürdəmir rayonunun inzibati mərkəzi; Aran iqtisadi rayonuna daxil olan Kürdəmir rayonu mərkəz kimi 1930-cu ildə yaradılmışdır. 1938-ci ildə rayon tabeli şəhər statusu açıqlamışdı. Bakı ilə arasındakı məsafə 189 km-dir. Şirvan düzündə yerləşir. Kürdəmir rayonu şərqdən Hacıqabul və Sabirabad, cənubdan İmişli, qərbdən Zərdab, Ucar və Göyçay, şimaldan isə İsmayıllı və Ağsu rayonları ilə həmsərhəddir. Sahəsi 1631,5 km², əhalisi 118,8 min nəfərdir (01.01.2021). Mərkəzi Kürdəmir şəhəridir.
Tarixi
Kürdəmir rayonu 1930-cu ildə yaradılmışdır.
1963-cü ildə kolxoz-sovxoz istehsalat idarəsi partiya komitələrinin yaranması ilə əlaqədar olaraq Ağsu və Kürdəmir rayonları birləşdirilərək 1963-cü ilin yanvar ayında Kürdəmir kolxoz-sovxoz idarəsi partiya komitəsi yaradılmışdır. 1964-cü ildə Sov. İKP MK-nın plenumunun qərarına əsasən yei sistem ləğv edilərək köhnə struktur bərpa edilmiş və Kürdəmir-Ağsu rayonunları ayrılmış, hər biri müstəqil rayon partiya komitəsi kimi yaradılmışdır.
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Cənab İlham Əliyev 2005-ci il 06 oktyabr ayında Kürdəmirə tarixi səfər etmiş, bu zaman Kürdəmir şəhərində Olimpiya İdman Kompleksinin təməli qoyulmuşdur.
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Cənab İlham Əliyev 2008-ci il sentyabr ayının 24-də Kürdəmir şəhərində Olimpiya İdman Kompleksinin açılış mərasimini keçirmişdir. Prezident Kürdəmirə səfəri zamanı rayonun bütün ziyalıları, ağsaqqalları ilə görüşmüş, öz tövsiyələrini vermişdir
Adının etimologiyası
Kürdəmir oykonimi mürəkkəb söz olmaqla iki sözün birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Zaqatala rayonunun inzibati ərazi vahidliyində də Kürdəmir adlı kənd mövcuddur. Həmin kənd də Zaqatalanın düzənlik ərazisində yerləşir. Kürdəmir adının Zaqatala rayonuna "gətirilmə" olduğu güman edilir. Zaqatala rayonunun etnik tərkibcə çoxmillətli olmasına baxmayaraq həmin kənddə də bir nəfər də olsun kürd millətindən olan şəxs yaşamır.
Sara Aşurbəyliyə görə bu ad kürdlərlə bağlıdır.
1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Dərələyəz nahiyəsində də Kürdəmir adlı kənd qeydə alınmışdır.
Oykonimin birinci hissəsindəki Kür sözünün çay adı ifadə etdiyi bir çox antik və orta əsr müəlliflərinin əsərlərində də məlumat verilmişdir. Qədim yunan, latın, ərəb, fars, türk, erməni və gürcü mənbələrində də Kor, Kur, Kir, Kiri, əl – Kurr, Mtkuari və sair kimi adlar sadalanır. Tədqiqatçıların fikrincə "su", "çay" mənası verən Kür sözü yerli alban (Qafqaz) tayfalarının birinin dilindən götürülmüşdür. Azərbaycanda yaşayan qrızların və buduqların dillərində indi də kur sözü "su, çay" mənasında işlədilir. Türk dillərində isə bu sözün "sürətli, inadkar, güclü" mənaları vardır. Kitabi-Dədə Qorqud dastanlarındakı "Kür qopdu, ərcil qopdu" ifadəsində də kür eyni mənada işlənmişdir.
Kürdəmirlə bağlı araşdırmalar aparılarkən məlum olmuşdur ki, Kürdəmir 1747-ci ildə Nadir şahın Azərbaycanda ölümündən sonra yaranan Şirvan xanlığının tərkibində olan Bölükət mahalının kəndlərindən biri olmuşdur. Şirvan xanlığı 1821-ci ildə 17 mahaldan ibarət idi. Bölükət isə ən böyük mahallardan biri olmaqla müasir Ağsu və Kürdəmir rayonlarının xeyli hissəsini əhatə etmişdir. Bu mahalda oturaq kəndlər maldar obalardan daha çox idi. Kəndlilər taxılçılıq, bağçılıq, baramaçılıqla məşğul olurdu.
XIX əsr mənbələrində isə Kürdəmir kəndinin Bakı – Tiflis dəmiryolundan təxminən 4 km şimal istiqamətdə yerləşdiyi qeyd edilir. Bu ərazi indiki Şıxımlı kəndi ərazisinə düşür. H. Zərdabinin "Kaspi" qəzetindəki 1899-cu il 3 sentyabr tarixli məqaləsində adı çəkilən Mövlanənin məskunlaşdığı kənd də məhz keçmiş Kürdəmir kəndidir.
Kür sözünün dəli Dəmirə, kür Dəmirə aid olduğu ehtimalı da çox azdır. Ona görə ki, Kürdəmir rayonu ərazisində yaşayanlar qədim dövrlərdən daim oturaq həyat keçirmiş, əsas məşğuliyyətləri isə əkinçilik bağçılıq, heyvandarlıq, balıqçılıq, baramaçılıq olmuşdur.
Dəli Dəmirin isə köçəri padar tayfalarından olduğu iddia edilir. Padar oykoniminin isə Kürdəmir termini ilə bağlılığı yoxdur. Tədqiqatçı Tofiq Əhmədov padarlarla bağlı belə yazır:
Kür sözünün mənası haqqında isə elmi araşdırmalarda iki fikir söylənmişdir. Akademik "A. Axundov onu udin dilindəki kur – "quyu", K. H. Əliyev isə qrız dilindəki kur – "çay" sözü ilə əlaqələndirmişdir.
Toponomika elminin etnoqrafiya və arxeologiya elmləri ilə əlaqəli olduğunu nəzərə alaraq Kürdəmir rayonu ərazisində kürd etnoqrafiyasının nümunələri və arxeoloji abidələrinin olmadığı bir daha təsdiqini tapın. Elmi araşdırmalar nəticəsində Kürdəmir rayonu ərazisində iki arxeoloji abidə dövlət qeydiyyatına götürülmüşdür. Hazırda həmin abidələrdən biri rayonun Ərəbqubalı kəndi ərazisində yerləşir. "Şəhərgah yaşayış yeri" adlanan arxeoloji tarixi abidə isə orta əsrlərdə mövcud olmuş Şirvan adlı şəhərin qalıqları hesab olunur və böyük bir ərazini əhatə edir. "Şəhərgah yaşayış yeri" abidəsi ərazidə yaşayanların oturaq həyat keçirdiyini və şəhər mədəniyyətinə malik olduğunu bir daha sübut edir.
Tarixi abidənin ərazisindən tapılmış şirli və şirsiz qab qalıqları, dəmir və sair əşyalar abidənin tarixinin qədim olduğunu təsdiqləyir. Abidə ərazisindən tapılan mis pullar Şirvanşah I Axsitanın (1161 – 1197) adından kəsilmişdir.
Kürdəmir rayonu ərazisində olan Ərəbxana, Ərəbqubalı, Çöl Ərəb kəndlərinin ərəb mənşəli toponimlər olduğu aydındır. "Şəhərgah yaşayış yeri" tarixi abidəsinin yerləşdiyi ərazi də Ərəbqubalı kəndi ərazisindədir.
XIX əsrə aid məlumata görə, Zaqafqaziyada adında ərəb etnoniminin iştirak etdiyi 29 kənd mövcud olmuşdur. "Kürdəmir rayonunun toponimləri" kitabında Ərəbqubalı toponimi belə izah olunmuşdur: "Ərəbqubalı (Ərəb Qubalı) kəndinin adı Ərəbkefəli adının təhrif edilmiş formasıdır. VIII əsrdə mənşəcə İraqın Kefə mahalından Azərbaycana köçürülmüş ərəb ailələrinin bir hissəsi burada Ərəbkufəli adı ilə (yəni, Kufədən çıxmış ərəblər) adlanmışdır".
Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, "Şəhərgah yaşayış yeri"ndə mövcud olmuş 25 ha sahəni əhatə edən Şirvan şəhərində də məhz indiki Ərəbqubalıların əcdadları yaşamışlar.
İkinci abidə isə Sığırlı kəndinin şimal tərəfindəki qəbiristanlıq ərazisində yerləşir və "Qaratəpə yaşayış yeri və qəbiristanlıq" arxeoloji abidəsi adlanır. Eramızın ilk orta əsrlərinə aid olduğu ehtimal edilən bu tarixi abidə bir zamanlar karvan yolu üzərində yerləşən tarixi təpələrdən hesab edilir. Elmi tədqiqatlara istinad etsək karvan yolu üzərində yerləşən belə təpələrin şimaldan cənuba istiqamətlənməklə Cənubi Azərbaycan ərazisindən keçməklə Yaxın Şərq ölkələri ərazisinədək sıralandığı aydın olar.
Toponomik baxımdan Kürdəmir sözünün Kürün dəymədiyi yer kimi formalaşması ehtimalı daha düzgündür və bu versiya yerli əhali tərəfindən daha çox qəbulediləndir.
Faktlar da bunu bir daha sübut edir. Kürdəmir rayonunun cənub sərhədi boyu 80 km-dən çox bir ərazidə axan Kür çayı XX əsrin 50-ci illərinə qədər tez-tez daşar və çayın sahilində heç bir qoruyucu sədd olmadığından hazırkı Şilyan, Sor-Sor və Muradxan kəndləri ərazisindən axan Qarasuçayın sel daşqınları ilə birləşərək bütün əraziləri basar, qarşısına keçəni yuyub aparardı. Bu cür daşqınlar əsasən yazın sonu və yayın əvvəllərində baş verdiyindən Kür sahili kəndlərin əhalisi həmin vaxtlarda subasmayan vadilərə köçər və sel təhlükəsi sovuşana qədər oralarda məskunlaşardılar.