cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Asiyada COVID-19 pandemiyası
COVID-19 pandemiyası Asiyada Çinin Hubey əyalətinin Uhan şəhərində başlayıb və bütün qitədə geniş yayılıb. 17 noyabr 2021-ci il tarixinə Şimali Koreya və Türkmənistan istisna olmaqla, Asiyanın bütün ölkələrində ən azı bir COVID-19 hadisəsi qeydə alınıb.
Koronavirusa yoluxma hallarının ən çox təsdiqləndiyi Asiya ölkələri Hindistan, Türkiyə, İran və İndoneziyadır. Dünyanın epidemiyaya məruz qalan ilk ərazisi olmasına baxmayaraq, bəzi Asiya dövlətlərinin, xüsusən də Butan, Sinqapur, Tayvan və Vyetnamın erkən genişmiqyaslı tədbirləri onlara nisbətən yaxşı nəticə əldə etməyə imkan verdi. Çin əvvəlcə epidemiyanın şiddətini minimuma endirdiyinə görə tənqid edildi, lakin onun genişmiqyaslı cavabı 2020-ci ilin mart ayından etibarən xəstəliyi böyük ölçüdə ehtiva etdi.
2021-ci ilin iyul ayına olan məlumata görə, ən çox ölüm halları Hindistan, İndoneziya, İran və Türkiyədə qeydə alınıb, hər birində 50,000-dən çox ölüm və 600,000-dən çox ölüm var. Bununla belə, İran və İndoneziyada ölənlərin sayının rəsmi rəqəmlərdən xeyli çox olduğu iddia edilir.
Stalin abidəsi (Şovi)
Stalin abidəsi — Gürcüstanın Şovi kəndində Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının baş katibi İosif Stalinə həsr olunmuş gümüş heykəl. Əsərdə kresloda oturan Stalin fiquru Odessada tikilmiş digər Stalin heykəlinə bənzəyir. Bu gün Gürcüstanda Stalinin nadir heykəllərindən biridir.
Təhmasib kəndi (Çaldıran)
Təhmasib kəndi - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Çaldıran şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 98 nəfər yaşayır (15 ailə).
Leqlər
thumb|Regionun xəritəsi.
Ceyms Çadvik
Ceyms Çadvik — ingilis fiziki, London Kral Cəmiyyətinin üzvü (1927). Nobel mükafatı laureatı (1935). Ernest Rezerfordun şagirdi.
Leqlər
Leqlər, leklər və ya lakzlar — Qafqaz Albaniyasında yaşamış 26 tayfadan biri. Müasir ləzgilərin və ya lakların əcdadları, həmçinin hər iki etnonimin mənşəyi hesab edilir. Gellər və leqlər adətən müasir Dağıstan xalqlarının əcdadları ilə əlaqələndirilir. Bəzi ərəb, bütün antik, gürcü və erməni mənbələrində leq etnonimi bütün Dağıstanın əhalisinə yayılmışdır, lakin orta əsr ərəb müəlliflərinin əksəriyyəti leqləri müasir ləzgilərin əcdadları ilə müqayisə edirlər.
Ceyms Çadvik
Həyatı
Mançester və Kembric universitetlərini bitirmişdir. Kembric Universitetində dərs demiş və Kavendiş laboratoriyasının direktor müavini (1923– 35), Liverpul Universitetinin professoru (1935–48) olmuşdur. Əsas işləri atom nüvəsi fizikasına aiddir. 1914-cü ildə beta-şüalanmanın kəsilməz enerji spektrini kəşf etmişdir. İlk işləri radioaktivliyə həsr olunmuşdur.
Leqlər
Leqlər 371-ci ildə Dzirav döyüşündə iştirak etmişdir. K. Trever Movses Xorenliyə istinad edərək qeyd etmişdir ki, "farsların tərəfində təkcə albanlar deyil, həm də onların padşahı igid Şargirin başçılıq etdiyi dəstəsi darmadağın edilərək qovulmuş leqlər də döyüşürdülər".
Toponimlər
İstər ləzgidilli xalqların tarixən yığcam məskəni olan ərazilərdə, istərsə də başqa yerlərdə leq və ya lək etnonimi ilə əlaqəli bir sıra toponimlər qorunub saxlanılmışdır. Bunlara Azərbaycanda Ləki, Ləkit, Ləgər, Ləkçılpaq kəndlərini, Rusiyada, Rutul rayonunun cənubunda Ləkirgə silsiləsini nümunə göstərmək olar.
NGC 4559C
NGC 4559C, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış NGC kataloğunda bulunan IC cismidir. Göy üzündə Veronikanın Saçları bürcü istiqamətində yerləşir. GxyP tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Avstriya zərbxanası
thumb|Zərbaxananın baş idarə binası Avstriya zərbxanası (Münze Österreich) — yalnız sikkələr deyil, həm də xatirə medalları istehsal edən Avstriya müəssisəsi. 2002-ci ilə qədər zərbxananın əsas məhsulları Avstriya şillinqi sikkələri idi. 2002-ci ildən bəri hər növ Avstriya avro sikkələrini istehsal edir. Zərbxananın mövcud olduğu illər ərzində Avstriyanın valyutası bir neçə dəfə dəyişmişdir. Məsələn, Mariya Tereza taleri Avstriya zərbxanasında zərb olunmuşdur. left|thumb|193x193px|Tərkibi 99,99% qızıldan ibarət qızıl külçəsi
Tarixi
Zərbxana haqqında ilk qeyd 1397-ci ilə aiddir. 1484-cü ildə Avstriya ershersoqu Sigizmundun əmri ilə ən qədim Avstriya sikkəsi olan quldiner buraxıldı. Avstriya ershersoqu I Ferdinandın Müqəddəs Roma İmperiyasının imperatoru olması səbəbindən Avstriyada taler pul vahidi tətbiq olundu, hansı ki 1524-cü ildən Müqəddəs Roma İmperiyasının pul vahidi idi. 1566-cı ildə Leypsiqdə 29.23 q kütləsi olan 889-cu əyarlı gümüş taler əsas gümüş sikkə kimi tanındı. Onun adı reyxsthaler (Reichsthaler) oldu. O, konvension taler (Conventionsthaler) çıxarıldığı 1753-cü ilə qədər Avstriyanın pul vahidi idi. 1700-cü ildə sikkə zərb edilməsi üçün vintli presdən istifadə edilməyə başlandı. 1780-ci ildə Mariya Tereza talerinin istehsalına başlandı. 1834-cü ildə Avstriya zərbxanası Landstraße küçəsində yeni bir binaya köçdü, köhnə binada isə geoloji idarə etmə binası yerləşdi. 1857-ci ildə Almaniya və Avstriyadakı ticarət əməliyyatlarını sadələşdirmək üçün vahid müttəfiq taler (Vereinsthaler) adlanan pul vahidinin istifadəsinə başlandı. Taler 1892-ci ildə Avstriya-Macarıstan hökuməti tərəfindən "krona" adlı yeni valyuta ilə əvəz olundu.
Mark Eliyahu
Mark Eliyahu – yəhudi əsilli kamança ifaçısı.
Arbis ibn Basbas
Arbis ibn Basbas — Leq çarlığının hökmdarı. O, ərəblərə qarşı vuruşmuşdur. Atası Basbas (Sabas) da Leq çarı olmuşdur. Ərəb tarixçisi Təbərinin yazılarında onun adı "Aviz" kimi çəkilir.
Mark Eliyahu
Həyatı
Mark Eliyahu 1982-ci il 13 iyulda Dağıstanda anadan olub və ailəsi ilə birgə 1989-cu ildə İsrailə köçüb. 16 yaşında olarkən Habil Əliyevin kamança ilə ifasına qulaq asır. Bundan təsirlənən Mark Bakıya köçür və Ədalət Vəzirovun rəhbərliyi altında kamança dərsləri almağa başlayır.
Musiqi karyerası
1999-cu ildə Eliyahu "The Spirit of the East" adlı konsertdə çıxış etmişdir. Bu konserti onun atası Piris Eliyahu bəstələmişdir. Həmçinin, konsertdə Alim Qasımov və onun qızı Fərqanə Qasımova da iştirak etmişdilər. Bundan başqa o, bu ildə İsrail Çəmbər Orkestrasının solisti kimi İsrail Musiqi festivalında iştirak etmişdir. 2004-cü ildə o,"Voices of Judea" adlı ilk solo albomunu buraxır.
Arbis ibn Basbas
Mərvan ibn Məhəmməd Qafqazda etdiyi yürüşlərdən sonra qışda Dərbənddə dayanmışdır. O, burada bütün Dağıstan padşahlarını çağıranda Arbis ibn Basbasdan başqa Şirvan, Layzan, Filan, Tabasaran və digər bölgələrdən olan padşahlar onun yanına gəlmişdilər. İbn Əsam əl-Kufi əsərində yazmışdı ki, buna qəzəblənən Mərvan döyüşçülərinə leqlər ölkəsinə basqın etməyə icazə vermişdir. Uzunmüddətli mühasirəyə tab gətirə bilməyən Arbis qalasından qaçmış və kamandan atılan oxla öldürülmüşdür. Ərəblər ardınca leqlərin ölkəsini qarət etmiş və yandırmışdır.
İnfanta Juana
İnfanta Yuanna  — Portuqaliya infantası. Atası Aviz sülaləsindən Portuqaliya kralı V Afonso, anası isə Koimbra hersoqu İnfant Pyotrun qızı İzabelladır. 1471-ci ildə atasının olmaması səbəbilə kral naibəsi olaraq krallığı idarə etmişdir.
Həyatı
Donna Yuanna atasının ikinci övladı idi. Ancaq kralın ilk övladı 1 aylıq ikən vəfat etmişdi. Bu səbəblə V Afonsonun ən böyük övladı olaraq, kiçik qardaşı İnfant Conun doğulduğu 1455-ci ildədək taxtın varisi olaraq qaldı. Gənc yaşlarında ikən rahibə olmaq istəsə də, atası tərəfindən icazə verilmədi. 1471-ci ildə çıxılan Tanjer səfəri dönəmində atası tərəfindən kral naibəsi təyin edildi.
Bir neçə evlilik təklifini geri çevirdikdən sonra 1475-ci ildə atasının da icazəsiylə dominikan kilsəsinə qapandı. Belə ki, artıq taxt varisi olan qardaşının övladı olmuş, nəslin davamı təmin edilmişdi. Buna baxmayaraq bir neçə dəfə kilsədən çıxmağa məcbur edilmişdir. Bu müddət ərzində özündən 18 yaş balaca olan Fransa kralı VIII Çarlzın və 1485-ci ildə yenicə dul qalmış İngiltərə kralı III Riçardın evlilik təkliflərini geri çevirdi.
1490-cı ildə vəfat edən Donna Yuanna yaşadığı kilsənin məzarlığına dəfn edildi. 1693-cü ildə Papa XII İnnokent tərəfindən müqəddəs elan edildi.
İstinadlar
<references group="" responsive="1">
Ştalberin binası (Taqanroq)
Ştalberin binası — Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində yerləşən tarixi arxitektur bina. Bina Taqanroq şəhəri Petrovskaya küçəsi ev 105 ünvanında yerləşən bina. Bina XIX əsrin dördüncü yarısında inşa edilmişdir. Binanın hazır ki, vəziyyəti idealdır. Bina regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir. Klassizm stilində inşa edilmişdir.
Tarixi
Bina Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri Petrovskaya küçəsi, ev 105 ünvanında, XIX əsrin ikinci dörd illiyində inşa edilmişdir. Bina klassizm stilinə malikdir. 1840-cı illərdə binanın sahibi alman Eberq Karloviç Lorens olmuşdur. O, saray məsləhətçisi olaraq işləyirdi. O, 1860-cı illərə qədər kişi gimnaziyasında latın və alman dillərindən dərs deyirdi. Eberqin həyat yoldaşı Lorensanı Adelaida Lyudviqovna adlandırırdılar. O, 1848-ci ildə öz rəfiqəsinin evində qızlar ponsionatının açılışını maliyyələşdirmişdir. 1863-cü il məlumatına görə burada 32 qız oxuyurdu. Qızlar bura Rostov-na-Donu, Naxçıvan-na-Donu və Novoçerkassk şəhərlərindən gəlmişdir. Bu məktəb qapalı tipli idi. Pansionat xeyriyə məqsədi ilə toplanan pullarla fəaliyyət göstərirdi. XIX əsrin ikinci dörd illiyindən III gildiya taciri Marteno Nikitiçna Bataşeva binada müəyyən dəyişikliklər etdirmişdir. Tacirin əsas gəlir mənbəyi şəkər məhsullarıdır.
2 mart 1882-ci ildə binada yeni təhsil mərkəzi açılmışdır. Bir necə il sonra iki dəstli olmuşdur. Burada dərs deyən müəllimlər: М. N. Qrekov, Е. Qrekova, А. İ. Blonskaya.
Məktəbin alışı ərəfəsində Eberq Karloviç Lorens vəfat etmişdir. Onun həyat yoldaşı Adaleida Lyudviqovna 1899-ci ilə qədər yaşamışdır. Onların üç övladı olmuşdur: qızları Sofiya və Luiza, oğlu Karl. Luiza ərə getmədən 1918-ci ildə həlak olmuşdur. Karl Eberqardoviç Anton Pavloviç Çexov ilə birlikdə oxumuşdur.
XX əsrin əvvəllərində Tiraspollu tacir tərəfindən satın alınmışdır. Bina məhz Aleksandr Moiseeviç Ştalberqin şərəfinə adlandırılmışdır. Bir müddət binanı A. E. Kuzovevkova-Anino icarələmişdir. 1910-ci illərdə Aleksandr İvanoviç Perov binada fotoatel açılmışdır. Onun həyat yoldaşı Anastsiya Dmitrievna olmuşdur. Onların dörd övladı olmuşdur. 1920-ci ildə binada metal soba zavodunun klubu yerləşirdi. металлистов котельного завода. 1992-ci ildə bina regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir. Klassizm stilində inşa edilmişdir.
Marketinq araşdırmaları
Marketinq araşdırmaları  — bazarın diktə etdiyi iqtisadiyyatda istehlakçıların, rəqiblərin və bazarların davranışlarını, istəklərini və üstünlüklərini anlamağa yönəlmiş biznes tədqiqatının bir forması və tətbiqi sosiologiyanın istiqaməti.
1923-cü ildə ACNielsen şirkətinin yaradılması ilə statistik elm kimi marketinq tədqiqatı sahəsinə Artur Nilsen tərəfindən öncülük edilmişdir.
Marketinq tədqiqatı üsulları
Marketinq tədqiqatı metodları şirkətin mövcud olduğu marketinq mühitinin empirik, nəzəri və praktiki öyrənilməsi və təhlili üsulları, prosedurları və əməliyyatlarıdır [1].
Aşağıdakı üsullar bazar əhatəsinə görə fərqlənir
Müşahidə obyektindən asılı olaraq tədqiqat metodları fərqləndirilir.
İnformasiya əldə etmə üsuluna görə aşağıdakı bazar tədqiqatı üsulları fərqləndirilir
Auditoriya cəlb edilməsinin qanunauyğunluğuna görə bazar tədqiqatı üsullarının təsnifatı
Mehman (Həştrud)
Mehman — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Həştrud şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 178 nəfər yaşayır (35 ailə).
Çırağan hadisəsi
Çırağan hadisəsi (Türkcə: Çırağan baskını) — Çırağan sarayı nda gözaltında tutulan Osmanlı sultanı V Muradı qaçırma təşəbbüsü.
Əqli səhhətinin pozulması səbəbilə taxta çıxdıqdan 3 ay sonra devrilərək (31 avqust 1876) Çırağan sarayı nda yaşamağına icazə verilən V Murad müxtəlif zamanlarda buradan qaçırılmaq istənsə də, bunlar arasında ən qanlısı və şiddətlisi Əli Suavi nin tərtiblədiyi Çırağan hadisəsi və ya Çırağan basqınıdır (20 may 1878).
Hadisənin arxa planı
thumb|Əli Suavi V Muradın anası Şevkefza Qadınəfəndi oğlunun səhhətinin yaxşı olması və Sultan Əbdülhəmid in haqsız yerə taxtı ələ keçirməsi haqqında şayələr yaymağa başlamışdı. Sultan Əbdülhəmid bu şayələrə son qoymaq üçün qardaşını yerli və əcnəbi həkimlərə müayinə etdirərək həqiqətən də əqlən zəif olmasını və müalicəsinin mümkünsüz olduğunu sübut etsə də, 3 ay sonra sabiq padşahın Çırağan sarayı ndan qaçırılması üçün bir cəmiyyətin qurulduğu meydana çıxdı (noyabr 1876). Belə ki, aralarında İngiltərə səfirliyinin keçmiş işçilərindən yunan əsilli İstavridislə polyak əsilli Julinin də olduğu cəmiyyət üzvləri qadın geyimində saray a daxil olarkən ələ keçirildilər. Aparılan məhkəmə prosesinin sonunda ələ keçirilənlərin hamısı ömür boyu sürgün məhkum edilsələr də, Sultan Əbdülhəmid tərəfindən bağışlandılar (27 aprel 1877).
Onlarla eyni təşkilata mənsub olması baxımından Sultan Muradın səhhəti və aqibəti ilə yaxından maraqlanan massonların etimadını qazanan İbrahim Əthəm Paşa nın sədrəzəm likdən alınmasından sonra (11 yanvar 1878) İstanbul dakı masson təşkilatı tərəfindən V Murad la bağlı yeni bir gizli cəmiyyət quruldu. Komitənin qurucusu isə məşhur masson Kleanti Skaliyeri idi. Yunan əsilli bir tacir olan Kleanti Sultan Muradı hələ vəliəhd lik illərində 18-ci dərəcədən masson luğa qəbul etmiş, onunla sıx dostluq əlaqəsi qurmuşdu. Sultan Muradın kənizlərindən Naqşıbənd Kalfa, hökumət işçilərindən Əli Şöfkət bəy və Əziz bəy bu cəmiyyətin sonradan bilinən üzvləri idilər. Əziz bəyin fəaliyyətləri və cəmiyyətin ikinci rəhbəri kimi anılması səbəbilə bu cəmiyyət "Kleanti Skaliyeri – Əziz bəy Komitəsi" adlanırdı.
Kleanti Skaliyeri su yolundan istifadə edərək tez-tez Çırağan sarayı na gəlir, Sultan Murad və validə si ilə görüşürdü. Paris dən xüsusi olaraq gətirtdiyi həkimi də eyni yolla saray a gətirmiş, bir həftə boyunca Sultan Muradı müalicə etdirmişdi. Sultan Muradı yenidən taxta çıxarmaq məqsədi ilə böyük dövlət adamlarını əldə etmək üçün Naqşıbənd Kalfa vasitəsilə girişdiyi təşəbbüs nəticəsiz qalmış, sonda Skaliyeri İngiltərə səfirliyinə müraciət etmişdi. İngiltərə səfirliyindən gözlədiyi dəstəyi ala bilməyən Skaliyeri – Əziz bəy Komitəsi Sultan Əbdülhəmid i bir sui-qəsdlə öldürərək Sultan Muradı yenidən taxta çıxarmağa qərar verdi. Cəmiyyətin üzvlərindən Hacı Hüsnü bəy vəziyyəti Qaşqar elçisi Yaqub xan vasitəsilə padşah a bildirdi. Sultan Əbdülhəmid də Hacı Hüsnü bəyi cəmiyyət haqqında məlumat göndərməklə vəzifələndirdi. Gizli cəmiyyət 1878-ci ilin fevralı ndan etibarən bir neçə sui-qəsd planlasa da, hökumət bunlardan qabaqcadan xəbəbr tuturdu və tərtiblənən sui-qəsdlər nəticəsiz qalırdı. Bu əsnada baş verən "Əli Suavi hadisəsi" Hacı Hüsnü bəyin həbs edilməsinə səbəb oldu. Çırağan hadisəsi olaraq anılan bu hadisənin Skaliyeri – Əziz bəy Komitəsi ilə əlaqəsinin olub-olmaması bilinməsə də, bu mövzuda bir çox fərziyyələr var.
Hadisənin gedişatı
Sultan Əbdülhəmid in taxta çıxmasından sonra onun icazəsiylə İstanbul a qayıdan (oktyabr 1876) və 16 dekabr 1877-ci ildə bütün rəsmi vəzifələrinə son qoyulan Əli Suavi nin bu tarixdən ölümünədək təxminən 5 aylıq müddətdə nələr etdiyi tam olaraq bilinmir. Bəzi tədqiqatçılar onun bu əsnada Üsküdar Komitəsi adıyla gizli bir təşkilat qurduğunu desə də, bəziləri ingilis və ruslar la əlaqədə olduğunu iddia edir. Ancaq 1877–1878-ci il Osmanlı-Rusiya müharibəsi ni məğlubiyyətlə başa vuran San-Stefano sülhü nün (3 mart 1878) ağır şərtlərinin Əli Suavi nin planlarını daha da sürətləndirdiyi məlumdur.
Əli Suavi və tərəfdarları məscid və mədrəsə kimi yerlərdə güclü propaqanda işinə başladı. Xüsusilə o illərdə İstanbul da toplanan Rumeli mühacirləri arasına qarışan təxribatçılar Sultan Əbdülhəmid in əleyhinə və Sultan Muradın lehinə şüarlar səsləndirirdilər. Sultan Muradın taxta çıxması qarşılığında ruslar la bağlanan sülh şərtlərinin pozulacağı və İstanbul yaxınlığına qədər gələn rusların məğlub ediləcəyi vəd edilirdi. Bu təxribatçıların bəziləri hadisədən 4 gün öncə həbs edilmişdi. Çırağan sarayı ilə də xəbərləşən Əli Suavi, vaxtilə xidmət göstərdiyi Sofiya və Plovdiv dən gələn mühacirlər arasında özünə xeyli tərəfdar topladı. Onlara bolqarlar a qarşı bir mübarizə təşkilatı qurduğunu və padşah tərəfindən onlara silah-sursat göndəriləcəyini söyləyən Əli Suavi, tərəfdarlarına Çırağan sarayı önündə toplanmağı tapşırdı. 19 may 1878-ci ildə Bəsirət qəzetində bir məqalə dərc etdirən Əli Suavi çevriliş edəcəyini rəsmi olaraq elan etdi. Ertəsi gün Rumeli mühacirləri sabahın erkən saatlarından etibarən Çırağan sarayı yaxınlığındakı Məcidiyə məscidi ndə toplanmağa başladı. Əli Suavi də Üsküdar dakı evindən hərəkətə keçdi və buradakı tərəfdarlarını toplayaraq qayıqlarla Çırağan sarayı yaxınlarına gəldi. Qurudan və dənizdən əhatəyə alınan sarayın gözətçiləri zərərsizləşdirildikdən sonra Əli Suavi yanına bir neçə adamını da alaraq sarayın ikinci mərtəbəsindəki Sultan Muradın otağına qalxdı. Əvvəlcədən xəbərdar edildiyi üçün geyinmiş vəziyyətdə hazır olan Sultan Muradın bir qoluna özü, digərinə isə Nişli Saleh girdi və padşahı saraydan çıxarmaq istədilər. Ancaq bu əsnada Beşiktaş polis zabiti Həsən ağa (Yeddisəkkiz Həsən Paşa) bir qrup əsgərlə sarayı mühasirəyə aldı. Həsən ağa qapıya keşikçi qoyaraq yanında bir neçə polislə birlikdə sarayın yuxarı mərtəbəsinə qalxdı. Sultan Muradın 2 nəfərin qolunda aşağı endirildiyini görən Həsən ağa dərhal hücum edərək başına endirdiyi zərbə ilə Əli Suavi ni yerə yıxdı. Başından aldığı zərbəylə yerə yıxılan Əli Suavi ordaca həlak oldu. Bundan qorxuya düşən Sultan Murad dərhal xəzinə dairəsinəq açdı və qapıları içəridən kilidlədi. Çıxan çatışmada Nişli Saleh, Alban Saleh, Hacı Əhməd və Molla Mustafa kimi tərəfdarlarla birlikdə 23 nəfər öldü, 30 nəfər yaralandı.
Hadisə sonrası
Bəzi tədqiqatçılara görə 250, bəzilərinə görə isə 500 nəfərlik mühacir qrupu ilə Çırağan sarayı na hücum edən Əli Suavi nin əsl məqsədi və onu kimin dəstəklədiyi hələ də bilinmir. Ancaq bu hadisə Sultan Əbdülhəmidə və onun daxili siyasətinə güclü təsir etdi. Belə ki, hadisənin yatırılmasından sonra ələ keçirilənləri şəxsən özü sorğu-sual edən Sultan Əbdülhəmid ilk iş olaraq hadisəyə adı qarışan mühacirlərin İstanbul dan çıxarılmasını və Sultan Murad la ailəsinin Ulduz sarayı yaxınlığındakı Malta köşkü nə köçürülməsini istədi. Dövrün hökumət adamları toplanaraq Sultan Muradın bundan sonrakı vəziyyətini müzakirə etdilər və qərarlarını 23 may 1878 tarixində bir raportla padşah a bildirdilər. Raporta görə, Sultan Murad a aid 58 parça qiymətli silah və Sultan Əbdüləzizə aid xeyli miqdarda pulla 97 parça zinət əşyası müvəqqəti olaraq dövlət xəzinəsinə təhvil verilməli, Sultan Murad isə Topqapı sarayı nda güclü nəzarət altına alınmalı və ya Kütahya, İsparta və ya Sivasa sürgün edilməli, anası Şevkefza Qadınəfəndi isə Hicaz a göndərilməli idi. Hökumətin bu qərarı ilə sabiq padşahın əlində olan bütün silah, pul və zinət əşyaları müsadirə edildi. Ancaq aparılan təxribatlar nəticəsində Sultan Əbdülhəmid hadisənin arxasında hökumət adamlarının da olduğuna inandı və Kiçik Səid Paşa rəhbərliyində bir komissiya quraraq bir çox şəxs haqqında tədqiqat apardı. Buna baxmayaraq hadisədə şəxsən iştirak edənlərin öldürülməsi və evlərində aparılan axtarış nəticəsində heç bir sənədin tapılmaması hadisənin arxa fonunda iştirak edən dövlət adamlarını gizli saxladı. Hamıdan şübhə duyan Sultan Əbdülhəmid digər yandan qardaşının həyatından da narahat idi. Belə ki, "Artıq Sultan Muradın işinə baxmaq lazımdır" deyən Mehmed Sadiq Paşa nı vəzifədən almışdı (28 may 1878). Bir çox dövlət adamı məhz bu şübhələr səbəbilə müxtəlif bəhanələr göstərilərək İstanbul dan kənarlaşdırıldı.
Araşdırma komissiyası, Əli Suavi nin Üsküdar dakı evində onunla birlikdə yaşayan Plovdiv li Əhməd Paşa ilə kürəkəni Hafiz Nuri bəy, Hasköylü Hacı Mehmed və Hafiz Əlinin ifadələrinə əsaslanaraq hazırladığı raportu 30 may 1878 tarixində toplanan hərb divanına təqdim etdi. 2 iyun 1878 tarixində açıqlanan məhkəmə qərarına görə, hadisəylə birinci dərəcədən əlaqəli olan Hafiz Nuri bəy ölüm cəzasına, Plovdiv li Əhməd Paşa, Hafiz Əli və Hacı Mehmed hadisəyə qatılmasalar da, gizli cəmiyyətə üzv olduqları üçün ömür boyu sürgünə məhkum edildilər. Nuri bəylə İzzət Paşanın oğlu Bağdadlı Gürcü Süleyman bəyə (Mahmud Şövkət Paşa nın atası) 3 il avarçəkmə cəzası verildi. Bəsirət qəzetinin sahibi Əli Əfəndiyə isə, hadisədən bir gün öncə Əli Suavi nin məqaləsini nəşr etdirdiyi üçün 25 lirə pul cəzası verildi və qəzeti bağlandı. Bundan başqa Sultan Muradın xidmətində olan Çankırılı Əli, Bolulu Həsən, Şahzadə Səlahəddinin lələsi Əli Əfəndi və Əhməd ağa da ailələriylə birlikdə vətənlərinə göndərildilər. Çırağan hadisəsi ilə bağlı türkcə qəzetlərə qoyulan senzura səbəbilə İstanbul əhalisi isə baş verən bu hadisələri anlamırdı.
Benisa
Benisa — İspaniyada yerləşən bələdiyyə. Bələdiyyə Marina-Alta ərazisinin 69,71 km² hissəsini əhatə edir.
2010-cu ildə hesablamalara görə əhali 13369 nəfərə çatmışdır.
Fan Khak Şıu
Fan Khak Şıu — Vyetnam Respublikasının (Cənubi Vyetnam) dövlət xadimi, mühəndisi, Vyetnam Respublikasının dövlət başçısı (1964–1965).
Həyatı
Fan Khak Şıu 9 yanvar 1905-ci ildə anadan olmuşdur. Paris və Tunisdə kənd təsərrüfatı mühəndisliyi təhsili almışdır. O, 1930-cu ildə Vyetnama qayıdaraq İqtisadi İnkişaf Departamentində elmi işlər üzrə direktor vəzifəsində çalışmışdır. Fan Khak Şıu Kaoday dini təlimlərinin ilk tərəfdarlarından idi. O, sonradan müstəmləkəçilik əleyhinə hərəkat sıralarına qoşulmuşdur. 1940-cı ildə inqilabi hadisələrdə fəal iştirak etmiş, buna görə 8 il ağır işlərə məhkum olunmuşdur.
Fan Khak Şıu 1945-ci ildə Fransanın dəstəklədiyi antiyapon mübarizəsində iştirak etmək üçün sərbəst buraxılmışdır. 1948-ci ildən Fransanın müstəmləkə hakimiyyətləri ilə əməkdaşlıq etmiş, 1949-cu ildə Bao-dayın hakimiyyəti altında qısa müddətə kənd təsərrüfatı naziri vəzifəsini icra etmişdir. O, Nqo Din Zyemin prezidentliyi dövründə də eyni vəzifəni tutmuşdu, lakin hakim elitanın aqrar islahatlar aparmaq istəyinin olmaması səbəbindən istefa vermişdir.
Qarasaqqal (Həştrud)
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 297 nəfər yaşayır (75 ailə).
Kamilla Trever
Kamilla Vasilyevna Trever — Rusiya tarixçisi, numizmatı və şərqşünası, 29 sentyabr 1943-cü ildən Rusiya Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü. Trever Cənubi Qafqaz, Mərkəzi Asiya və İranın tarixi və mədəniyyəti üzrə ixtisaslaşmışdır.
Karyera
Treverin karyerası 1918-ci ildə İmperator Arxeoloji Komissiyasında tədqiqatçı vəzifəsinə seçilməsi ilə başlamışdır. Bu, onun "Ermitaj"da işə başlamasına səbəb olmuşdu. Karyerasının bu ilk mərhələsi onun diqqətini Sasani numizmatikasına, eləcə də Monqolustanda aparılan qazıntılardan əldə edilən materialları dərc etdirməyə yönəltmişdir. O, həmçinin Leninqrad Dövlət Universitetinin İranşünaslıq fakültəsində dərs demişdir.
CGI
CGI (Common Gateway Interface) – CGI texnologiyası dedikdə Internet resurs daxilində baza əlavələrində interaktiv elementlərindən istifadə nəzərdə tutulur. CGI texnologiyası verilənlər axınının bir obyektdən digər obyektə ötürülməsini təmin edir.
Moldova Milli Diviziyası
Moldova Milli Liqası — hazırda Divizia Națională adlandırılan və Moldovaın peşəkar futbol klublarının çıxış etdiyi güclülər dəstəsidir.
CGI
CGI skriptləri Veb serverdə bu məqsədlə ayrılmış direktoriyalarda yerləşirlər. Bu direktoriyalara CGI–BIN qoyulur. Belə proqramların qurulması və yerinə yetirilməsi http-serverə xüsusi icazə ilə yanaşı, istifadəçidə müəyyən bilik və təcrübə tələb edir.
Moldova Milli Diviziyası
1992-ci ildən cəmi 5 klub Moldovanın Milli Liqasında çempion olmuşdur. Şerif Tiraspol liqanın cari çempiondur.
CGI
CGI texnologiyası iki üsulla realizə olunur:
Üstün cəhəti: kliyentin proqram təminatından asılı olmaması, yəni bu texnologiyanı veb brauzerin (veb səyyahın) köməyi ilə serverdəki informasiyalara baxan hər bir istifadəçi tətbiq edə bilər. Bu zaman hansı versiyalı veb brauzerlərdən istifadə edilməsi vacib deyil.
Mənfi cəhəti: CGI proqramını serverdə yükləmək və quraşdırmaq üçün adminstrator hüququna malik olmaq lazımdır. Belə ki, bu proqramlar işləyərkən server kompüterin normal işləməsini və şəbəkənin stabilliyini poza bilər.
İttifaq Partiyası (Azərbaycan)
İttifaq Partiyası — 1905-ci ilin oktyabr ayında Bakıda yaradılmış milli sosialist inqilabçı təşkilatı.
Yaradılması
Təşəbbüsçüləri sosialist-inqilabçılar partiyası Bakı komitəsinin üzvləri S. Rayetski və V. Rizel idi. Təşkilatın başçıları R. Şərifzadə, M. Cuvarlinski, R. Məlikov olmuşlar. "İttifaq"ın üzvləri sırasında P. Montinlə birlikdə qətlə yetirilmiş fəhlə Əli Hacı Yaqub oğlunun, eləcə də Ş. Poladov, tələbə Mehdiyevin də adları çəkilir.
Mətbu orqanı olmayan Azərbaycan eserləri "Qafqaz sözü", "Kaspi" və digər qəzetlərin səhifələrində məqalələr dərc etdirirdilər. Təşkilatın liderləri kütlələrin maarifləndirilməsini və xalqın azadlığını özlərinin əsas məqsədləri elan edirdilər. Azərbaycanlılara qarşı soyqrımları zamanı ittifaqçılar eserlərlə və digər partiyalarla birlikdə hakimiyyət nümayəndələrinin təxribatına qarşı çıxış etmişdilər. Siyasi şəraitin və erməni-müsəlman münasibətlərinin gərginləşdiyi 1905-ci ilin oktyabrında ittifaqçılar sol blok taktikası tərəfdarları olaraq, eserlərin Bakı komitəsi, sosial demokratlar və erməni spesifikləri ilə birgə qaragüruhçulara və digər təxribatçılara qarşı yaradılmış İnqilabi Koalisiya İttifaqına daxil oldular.
1905-ci ilin avqustunda yaranmış eyni vəziyyətdə İttifaq Partiyası azərbaycanlıları və erməniləri birliyə çağıraraq, hakim dairələrin təxribatlarına uymamağa və qırğınları dayandırmağa çağırırdı. Taktiki üsullarında ittifaqçılar terrorun və anarxist mübarizəsinin tərəfdarı idilər.
Dağılması
Sovet tarixşünaslığında İttifaq Partiyasınının kütlələr arasında dayağı olmadığına görə 1906-cı ilin sonuna doğru tarix səhnəsindən çıxdığı bildirilirdi, lakin son dövrlərdə aşkar olunmuş sənədlərə görə, onların fəaliyyəti 1911-ci ilə qədər davam etmişdir. 1907 ildə Sosialist İnqilabçılar Partiyasının Bakı komitəsi ilə birgə yaydıqları vərəqələrdə ittifaqçılar azərbaycanlıların azadlıq hərəkatına qoşulmağa və fəhlələri tətillərə çağırırdılar. Həmin ilin yayında eserlərin Bibiheybət şöbəsi İttifaq təşkilatına üzvlərin cəlb olunmasını bərpa edərək, öz mətbu orqanlarını onların arasında yayırdı.
Polis 1908-ci ildə də eserlərin Azərbaycan dilində çağırışlarını çap etmək üçün mətbəə şriftlərini aşkar etmişdi. Azərbaycan eser təşkilatının mövcudluğu barədə 1911-ci ilə aid bəzi məlumatlar da var. 1917 ildə bərpa olunmuş eser təşkilatlarının milli şöbələri aktiv fəaliyyətə başlamışdılar. Bu vaxtdan etibarən onlar sol — "Əkinçi Partiyası" və sağ — "Xalqçı Partiyası" qanadlarına bölünmüşdülər.
Hosono Masabumi
Hosono Masabumi (yaponcaː 細野 正文 (15 оktyabr 1870 — 14.03.1939) — "Titanik" gəmisi batarkən xilas olan və gəmidə batanlarla qalmadığı üçün öz ölkəsində ostrakizmə (yunan sözü olub geniş mənada "ictimai qınaq", "təmizlənmək" mənasındadır) və ya murahaçibuya (村八分 ) məruz qalan yaponiyalı.
Haqqında
Hosono Masabumi 15 оktyabr 1870-ci il tarixində Yaponiyada anadan olub. Yaponiyanın nəqliyyat nazirliyində işləyən 41 yaşlı dövlət qulluqçusu Hosono 1910-cu ildə Rusiya İmperiyasına, buradakı yerli dövlət dəmiryolu nəqliyyatı sistemi ilə tanış olmaq üçün ezamiyyətə göndərilir. Hosono Yaponiyaya Avropa və Amerikadan qayıtmalı olur. Bir müddət o, Londonda qalır. 1912-ci il aprelin 10-da Hosono Southamptonda [saʊθˈ(h)æmptən] (Həmpşir, İngiltərə) 2-ci sinif bileti ilə "Titanik" gəmisinə minir.
Aprelin 14-dən 15-nə keçən gecə, gəminin bort nəzarətçisi onu oyadaraq təxliyə xəbərini çatdırır. Olduğu yerdən, yəni ikinci sinif otağından artıq suya buraxılan xilasedici qayıqlara minmək üçün Hosono çata bilməyəcəkdi. Ona görə də nəzarətçi ona üçüncü sinif sərnişinləri üçün nəzərdə tutulan göyərtəyə getməyi təklif edir. Hələ xilasedici qayıqlara ancaq qadınlar və uşaqların minə bildiyi dramatik vəziyyətdə Hosono 10-cu (bəzi mənbələrə görə 13-cü) qayığa minə bilir.
Hosono 10-cu qayığı suya salan səlahiyyətli şəxsin "son iki nəfər" qışqırmasının ardınca bir kişinin qayığa tullandığını görür. Hosono da özünü qayığa atır. Sonradan o xatirəsində yazacaqdı: "Adamın qayığa tullanması mənim də bu şansı dəyərləndirməmə imkan verdi".
Aprelin 15-i təqribən səhər 8 radələrində həmin qayığın sərnişinləri "Karpatiya" tərəfindən xilas edilirlər."Karpatiya" 1903-cü ildə hazırlanan İngiltərəyə məxsus gəmidir. Həmin gün "Karpatiya" Nyu-Yorkdan Genuya, Neapol və Triestə gedirdi. Batan "Titanik"dən təhlükə siqanalını alan "Karpatiya" köməyə gələn ilk gəmi olur və faciə nəticəsində sağ qalanları öz göyərtəsinə alır. O vaxt gəminin kapitanı Artur Henri Rostron idi.
Hələ gəmidə siqaret çəkmək üçün salonda olarkən Masabumi dənizçilərin ona qarşı neqativ, lağlağı münasibətini hiss edir. Gəmi Nyu-Yorka yolda ikən o, cibində gəzdirdiyi "Titanik"ə məxsus kağız formalarında xanımına gəminin batması, xilas olması və "Karpatiya" ilə gəlməsi haqqında məktub yazır.
Qəzada hər şeyini itirən yaponiyalı Nyu-Yorka çatanda, buradakı Mitsui şirkətinin ("Mitsui Co." – nəhəng universal ticarət şirkəti) ofisinə gəlir və Yaponiyaya gedə bilmək üçün kömək istəyir. Ona kömək edirlər və Hosono San-Fransiskodan Tokioya gedir.
Bəxtəvər yapon
O, nəqliyyat nazirliyindəki işindən çıxarılır, lakin yenidən vəzifəyə qaytarılır. Belə ki, hakimiyyət şaiyələrə uymaqla yaxşı əməkdaşını itirməməyi qərara alır.
Bütün bunlar Hosononun ruhi vəziyyətinə və səhəttinə təsirsiz qalmır. O, 1939-cu ilin martın 14-də vəfat edir və ailəsi onun ölümündə ictimai qınağın əsas rol oynadığını bildirir.
Yalnız ölümündən sonra oğulları atalarının məktubu və digər sərnişinlərin xatirələri əsasında Hosononun günahsızlığını ortaya çıxarmağa çalışırlar.
NGC 570
NGC 570, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Balina bürcü istiqamətində yerləşir. SBa tipli. tərəfindən ildə 38.1 sm (15 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Peşə xəstəlikləri
Peşə xəstəlikləri — zərərli istehsal faktorlarına məruz qalma nəticəsində yaranan xəstəliklər. BƏT mütəxəssislərinə görə, Rusiya Federasiyasında hər il təxminən 190 min insan pis iş şəraitinə görə ölür. Rus peşə patoloqlarına görə, 1930-cu illərdən bəri Rusiya Federasiyasında qeydə alınan peşə xəstəliklərinin sayı sistematik olaraq azaldılmışdır, nə baş verdiyinin obyektiv mənzərəsi olmaması və stimullaşdırmaq üçün adekvat bir dövlət siyasətinin iş şəraitini yaxşılaşdırmaq üçün işəgötürənlərin inkişafına mane olur.
Peşə xəstəliklərinə yalnız peşə fəaliyyəti kontekstində meydana gələn və ya bu peşədə ümumi populyasiyada və ya digər işçi qruplarında daha çox rast gəlinən xəstəliklər aiddir.
Bir neçə ölkədə işçinin təzminat və ya müavinət almağa haqq qazandığı peşə xəstəlikləri siyahısı var. Bu siyahıya daxil olmayan xəstəliklər üçün kompensasiya verilmir. Bu səbəbdən rəsmi siyahılara daxil edilməyən peşə mənşəli xəstəlikləri təsvir etmək üçün "peşə səbəb olduğu xəstəliklər" ifadəsi istifadə olunur. Bir çox ölkənin qanunvericiliyində müəyyən bir xəstəliyin işçinin iş şəraitində olmasından qaynaqlandığı fərziyyəsi mövcuddur və xəstəliyin başqa bir səbəbə görə olduğunu sübut etmək işəgötürənin və ya sığortaçının işidir.
Profilaktikası
Qarşısının alınması tədbirləri, qıcıqlandırıcıyı iş yerindən kənarlaşdırmaqla və ya qapalı sistemlərdə və ya avtomatlaşdırmada güclü qıcıqlandırıcı maddələr istifadə edərək texniki qoruma yolu ilə qıcıqlandırıcı görünüşünü aradan qaldırmaq, qıcıqlandırıcıyı dəyişdirmək və ya çıxarmaq və işçilərin şəxsi müdafiəsini əhatə edir.
Peşə xəstəliklərinin qarşısını almaq və onlara nəzarət etmək üçün əksər ölkələr müvafiq qanunlarını nəzərdən keçirir və yeniləyirlər, əksəriyyəti peşə xəstəlikləri qanunlarının pozulmasına görə cərimələri əhəmiyyətli dərəcədə artırırlar. Ümumiyyətlə qanunla tənzimlənən peşə xəstəliklərinin qarşısının alınması yaxşı təchizat zəncirinin idarə edilməsinin bir hissəsidir və şirkətlərə peşə sağlamlığı üçün təhlükələri müəyyənləşdirmək və qarşısını almaq üçün tədarük zənciri sosial uyğunluq sxemlərini hazırlamağa, tətbiq etməyə və izləməyə imkan verir.
Platon
Platon ( təxminən e.ə.428/427 — e.ə. 348/347), şərq mənbələrində Əflatun — qədim yunan filosofu, Klassik yunan fəlsəfəsinin ikinci nümayəndəsi, Sokratın şagirdi, Aristotelin müəllimi.
Həyatı
Platon Afinada aristokrat ailəsində dünyaya gəlmiş, orada yaşayıb yaratmışdır. Platonun atası Ariston (m. ö. 465–424) Attika çarı Kodrunun, anası isə Afinalı islahatçı Solonun nəslindən idilər. Platonun Adimant və Qlavkon adında iki qardaşı və Poton adında bacısı var idi.
thumb|left|Platon və Sokrat. Orta əsr rəsmi
Platonun İlk müəllimi Kratiles olmuş, sonra isə o Sokratdan dərs almışdır. Ona görə də Sokrat Platonun dialoq formasında yazılmış əsərlərinin iştirakçısıdır. Dioqenes Laertiusa görə, Platonun əsl adı Aristokl idi. Platon (yunan sözü olan "Plato" — genişlik) adını isə ona Sokrat vermişdir. Ancaq bu rəvayətin ellinizim dövründə uydurulduğunu iddia edənlər də var.
Fəlsəfəsi
Platon öz fəlsəfəsində əsas diqqəti ontoloji (varlıqla bağlı) məsələlərə; eləcə də, dövlət və cəmiyyət problemlərinə yönəltmişdir. Sokratın ideyalarını davam etdirərək o, sofistlərin iddialarına qarşı çıxmış və obyektiv biliyin əldə edilməsini mümkün hesab etmişdir.
İdeyalar haqqında
Platon özündən öncəki filosoflardan fərqli olaraq hər şeyin əsasını hər hansı bir maddədə deyil, ideyada (yun. ἰδέα) görürdü. O hesab edirdi ki, bizim yaşadığımız və duyduğumuz dünya gerçək deyil, çünki dəyişkəndir. Bütün şeylərin əsl mahiyyəti onların görüntülərində yox, səbəblərində və ya ideyalardadır. Deməli, bu dünyada hər bir şey ideya ilə müqayisədə tanınır. İdeyalar sanki qəliblərə bənzəyir, hər şey onların formalarında olur. Eyni zamanda, duyğu aləmində hər şey ideyalara doğru yönəlir, onlara can atır. İdeyaları duymaq olmaz, onları yalnız düşüncə ilə dərk etmək mümkündür.
Buna örnək kimi at, qoyun, bəbir və siçanı göstərmək olar. Onların hər biri fərqli varlıq olmasına baxmayaraq, biz onların hamısını "heyvan" adlandırırıq. Halbuki, onların hər biri fərqli varlıqlardır: biri at, başqası siçan və s. Ancaq Platona görə həmin "heyvan" anlayışı təkcə bizim beynimizin məhsulu deyildir. O müəyyən bir məkanda doğrudan da vardır. At, siçan, bəbir, qoyun və s. onun görüntüləridirlər. Deməli o "heyvan" bunların pərdə arxasında olan ideyasıdır.
Platona görə, bu dünyanı yalnız ideyalar aləmini dərk etməklə anlatmaq mümkün deyildir. Hər şey müvəqqəti və keçici olduğuna görə, burada "varlıq"dan başqa "yoxluq" da vardır. Bununla da o, Parmenidesin fəlsəfəsinə zidd getmiş, yoxluğun maddə olduğunu, ideyaların isə onda təcəssüm etdiyini iddia etmişdir. Deməli, yuxarıdakı örnəkdə sözü keçən at, qoyun, bəbir və siçan əslində yoxdur. Onlar ideya olan həqiqi varlığın yansımasıdırlar (əks olunmasıdırlar). Beləliklə, Platonun fəlsəfəsində varlıq ideya, yoxluq isə materiyadır. Bu dünya əslində varlıq olan ideyalarla, yoxluq olan materiyanın (maddənin) arasındadır. Bir tərəfdən onun var olması ideyalar aləmindən xəbər verir; başqa tərəfdən isə o həm də yoxluqdur, çünki bu dünya keçicidir və onun üzərində olan hər şey ölümə, həmçinin məhv olmağa məhkumdur.
Tanrı haqqında
thumb|Platon (solda) və Aristotel. [[Rafael Santi|Rafaelin rəsmi]] Platon tanrı barəsində özəl fikirlərlə çıxış etmişdir. Onun fikrincə, ideyaları maddi aləmdə təzahür etdirən və onları əlaqələndirməyə çalışan bir tanrı vardır. Bu tanrı "Demiurqos"dur (yun. Δημιουργός — sənətkar). Ancaq nə ideyalar, nə də maddə ondan asılı deyildir. Çünki, onları o yaratmamışdır. Demiurqos əbədi olan ideyaları onun təzahürləri ilə uyğunlaşdırmışdır. Bu baxımdan Demiurqosu "yaradıcı" adlandırmaq olar. Bununla da, Platonun tanrısı hər şeyi heçdən yaradan monoteistik Tanrıdan fərqlənir. Eyni zamanda, Demiurqos hər şeyə qadir də deyildir. O yalnız materiyanın müqavimətini qıraraq onu ideyaya uyğunlaşdırmaq istəyir, ancaq bunu qismən edə bilir.
Gələcəkdə bəzi qnostik xristian cərəyanlarının təlimində Demiurqos "ikinci" və ya "saxta" tanrı kimi tanınmışdır. Onlara görə həqiqi Tanrı kainatı yaratdıqdan sonra, yerdə hakimiyyəti şər qüvvələr ələ keçirmişdirlər. Onların başçısı da Demiurqos olmuşdur. Bu səbəbdən də dünyada şər vardır.
Tanrı (Vahid) və dünya anlayışları Platon fəlsəfəsində həm də eyniləşir. "Parmenides" dialoqunda o, Vahidin mahiyyətini açmış və onun çoxluqla (başqa şeylərlə) əlaqəsi probleminə toxunmuşdur. Bunu edərkən o, Vahidin dərk olunmazlığı (transsendentliyi) ilə eyni zamanda dünyada təzahür etməsi məsələləri haqqında düşünmüşdür. Çünki, bir tərəfdən Vahid sonsuz uzaqlardadır və onu duymaq mümkün deyildir. Digər tərəfdən isə o dünyada da təzahür etməli və duyulmalıdır.
Hipotezlər
Burada Vahidin eyni zamanda həm var olması, həm də yoxluğu; həm bir, həm də çox olması kimi paradoksal nəticələrə gəlinir. Belə ki, Platon "Parmenides" dialoqunda hipotezlər (ehtimallar) irəli sürmüşdür. Burada iddia edilir ki, əgər Vahid vahiddirsə, onda onun hissələri yoxdur. Çünki, bu anlayışda hissə bölgüsü ola bilməz. Deməli, o tamlıq deyil, çünki tam olan şeyin hissələri olmalıdır. Belədirsə, onda onun əvvəli, ortası, sonu yoxdur, yəni o hüdudsuzdur. O nə başqa şeydə, nə də özü özündə yoxdur; nə hərəkət edir, nə də sükunətdədir. O heç nəyə də bənzəmir, onu dərk etmək ya da duymaq olmaz. Onun haqqında nə bilik, nə fikir, nə də söz irəli sürmək mümkündür. Nəticədə isə Vahid haqqında hər bir iddia, fikir, söz və düşüncə yalnız inkara çevrilir. O bu dünya anlayışlarına sığmayan bir şeydir, olmamış kimidir, yəni yoxdur.
Başqa tərəfdən isə dünya varsa Vahid də var. Çünki, dünyanın başlanğıcı olmalıdır. Belədirsə, onda deməli bu dünya elə Vahidin özüdür və o mövcuddur. Bu da o deməkdir ki, bir tərəfdən Vahid özü-özü üçün var, digər tərəfdən isə dünya üçün mövcuddur. Deməli, Vahidi dərk etmək üçün çoxluq anlayışına keçilməlidir. Bu da "vardır" və "mövcuddur" ikiliyindən başlanır; ikilik isə çoxluğun başlanğıcıdır. Çoxluqda olduğuna görə Vahid haqqında fikir irəli sürmək də olar. Beləliklə, Vahidi ancaq o durumda dərk etmək və onun haqqında fikir yürütmək olar ki, o çoxluq olsun.
Daha sonra "Vahid yoxdur" iddiasının nəticələri onun özü və ondan ayrısı üçün araşdırılır. Sonda isə bu iddia Vahidə çoxluğun və çoxluğun çoxluğa münasibəti baxımından baxılır. Əgər Vahid yoxdursa, onda başqa şeylər nə tək, nə də cəm olaraq düşünülməz, çünki Vahidsiz çoxluq haqqında düşünmək mümkün deyildir.
Ruh haqqında
Platon ruh haqqında da düşünmüş və onu bədənə qarşı qoymuşdur. Hər bir insan ideal aləmin və eyni zamanda materiyanın (maddənin) daşıyıcısıdır. Bədən keçici və ölümə məhkum olan materiya, ruh isə dəyişməz və ölməz ideyadır. Ona görə də həyatın mənası əbədiliyə hazır olmaq, onu qazanmaqdan ibarət olmalıdır.
Platona görə ruhların ağıllı, qəzəbli və nəfsi səviyyələri vardır. Ağıllı səviyyə insanı ideyalar aləminə yaxınlaşdırır, onun mənəviyyatının əsasında durur və onu həmişə xeyrə yönəldir. Qəzəbli səviyyə onu nizamlayır və çətinliklərə qarşı dözümlü edir. Nəfsi səviyyə isə insanı maddi aləmə bağlayır, onu geriyə çəkir və ideyalar aləmindən uzaqlaşdırır. Durumdan asılı olaraq insanlarda bəzən ağıllı, bəzən qəzəbli, bəzən isə nəfsli səviyyə üstün olur.
Ruhların köçməsi
Qeyd etmək lazımdır ki, Platon reinkarnasiyaya da inanırdı. O hesab edirdi ki, öz əməllərinə görə insan gələcək həyatda müxtəlif bədənlərdə yeni həyat qazanacaqdır. Ancaq, yetkinlik səviyyəsinə çatmış ruhlar əbədi olaraq bu dünyadan ayrılır və ideyalar aləmi ilə qovuşur. Beləliklə, Platon ruhun maddə (bədən) ilə qovuşmasına bir mənalı baxmırdı. Onun üçün bədən ruhun zindanıdır. Ruh o zindandan qurtarmağa və öz azadlığına qovuşmağa can atır. Ona görə də, insan ruhunu azad etmək üçün dünya ilə bağlarını qırıb ən yüksək məqsəd olan "Xeyrə" yönəlməlidir.
Ruhun öncədən var olması
Bundan başqa, Platon ruhların insan bədənində olmasından öncə var olmasına da inanırdı. Buna görə də, insan ideal aləmdə olanları xatırlayır. Orada ruh hər şeyi ən mükəmməl və gözəl şəkildə görürdü. O, maddi aləmdə hər şeyin həqiqi mahiyyətini dərk etməyə çalışır və onların ideyalarını yada salır. Sonralar, Platonun "ruhun xatirələri" haqqında fikri apriorizm adlanmışdır.
Ruhun ölməzliyi
Platona görə ruh ölməzdir, çünki insanın bilikləri onun ruhunun məhsuludur. Onlar səbəbsiz yaranmır, keçmiş həyatın xatirələridir. Bu baxımdan da bilik itmir və heç bir vaxt yaddan çıxarıla bilməz. Bu da unutma və xatırlama silsiləsini təşkil edir. Platon qeyd etmişdir ki, heç də hər bir insanın ruhu ölümdən sonra tanrılar aləminə ucalmır. Ancaq həyatı boyu özünü tanıma ilə məşğul olan, hər şey haqqında düşüncələrə qapına və həqiqəti axtaranların (filosofların) ruhları bu məqamlara çatır. Filosof olmayan insan isə saflaşaraq tanrılara bilməz. Filosoflar bədənin ölümündən sonra yeni bədəndə dünyaya gəlməzlər. Başqa insanların ruhları isə yaşadıqları həyat tərzinə uyğun olaraq yeni bədənlərə köçürlər.
Beləliklə, öncə dini məzmun daşıyan ölməzlik ideyası ilk dəfə fəlsəfəyə keçmişdir. Filosofun ölümü adi insanın ölümünə bənzər deyil. Onun ruhu ilahi əbədilik ideyasının təcəssümüdür. Yenə Platona görə yüksək məqamlara çatmaq üçün dini ayinlərə riayət etmək deyil, fəlsəfi məqamlara yüksəlməklə mümkündür. Ümumiyyətlə, ideyalar intuisiya (həqiqətə məntiqi təhlil və düşüncənin nəticəsində deyil, duyğu, öncədəngörənlik və təsəvvür vasitəsi ilə çatmaqdır) vasitəsi ilə dərk edilir və bu həqiqi bilikdir. Maddi aləmin təzahürləri isə yalnız təsəvvürlərdir. Bu təsəvvürlər isə heç də həqiqi bilik deyildir.
Sevgi haqqında
500px|thumb|left|Platonun Symposiumu (Anselm Feuerbach, 1873) Platon fəlsəfəsində sevgi hissinə də böyük əhəmiyyət verilir. Buna "Simposium" (rusca "Pir") adlı dialoq həsr edilib Onun təsiri o qədər böyükdür ki, onsuz heç nə təsəvvür edilməz. Hətta, gözəlliyə və xeyrə olan sevgi hissi insan ruhunun ideyasıdır. Ən böyük güc isə sevgi tanrısı Erotdur. Onun verdiyi güc heç nə ilə müqayisə edilə bilməz. Erot təkcə insanda deyil, bütün təbiətdə yaşayır və onu idarə edir. Hər şey sevgidən yaranır və ondan doğulur. Ona görə Erota ən böyük sayğı bəslənilməlidir. Eyni zamanda, Erot bəlkə də tanrı da deyildir. Sadəcə insan təbiətini tanrılarla bağlayan bir gücdür. Ola bilsin ki, Erot gözəl də deyildir, sadəcə gözəlliyə və xeyrə yönəlir. Çünki, onda olmayan bir şeyi əldə etməyə çalışır. Həmçinin Erot, cismani və mənəvi sevgini birləşdirən bir gücdür.
Bədənə qarşı olan bir sevgidə bayağılıq olsa belə, o lazımdır. Çünki, öncə gözəl bədənə vurulan insan, sonra onun ruhunda olan Xeyri və mənəvi gözəlliyi axtarır və ona qovuşmaq istəyir. Sonra isə sevgi gücü insanı İdeal Gözəlliyə yönəlməklə tərbiyələndirir, elmini artırır və onu yüksək dəyərlərlə yaşamağa vadar edir. Beləliklə, sevgi hissi bizi mənəvi cəhətdən də təkmilləşdirir. Nəticədə, bu hisslər ədəbiyyatda əks olunur. Ona görə də, sevgi xeyrin təcəssümüdür.
Platonun sevgi haqqındakı fikrini sonrakı dövrlərdə müxtəlif xristian və müsəlman (sufi) mistik təlimləri mənimsəmişdirlər. Ancaq, onlar sevgini yalnız mənəviyyatda görmüş, onu Tanrıya qovuşma yolunda əsas vasitə kimi dəyərləndirirdilər. Elmdə isə Platonun bu fikirlərini Ziqmund Freyd istifadə etmişdir. Onun psixoanalizində Sevgi hissi insan təbiətinin aparıcı güvəsidir.
Dövlət və cəmiyyət haqqında
Əsas məqalə: Dövlət (Platon)
Platon öz fəlsəfəsində dövlət və cəmiyyət məsələlərinə də böyük əhəmiyyət vermişdir. Bu məsələlər əsasən insan və ruh fəlsəfəsi aspektində açıqlanır. O hesab edirdi ki, insanlar yetkin cəmiyyəti fərdi şəkildə qura bilməzlər. Ona görə də, dövlətə və qanunlara ehtiyac vardır. Ancaq dövlət öz vəzifəsini yerinə yetirmək üçün ideala yaxın olmalıdır. Bu məqama çatmaq üçün isə idarəçilik üsullarının və qanunun müəyyən tələblərə cavab verməsi lazımdır.
thumb|Oksirinxdə (Misir) tapılmış Platonun "Dövlət" dialoqunun fraqmenti
Ümumiyyətlə, Platon insanları üç təbəqəyə bölmüşdür. Birinci təbəqədə ağıl sahibləri olan insanlar yer almaqdadır. Çünki, onların mənəviyyatında düşüncə digər duyğuları üstələyir. Bu səbəbdən də ağıl sahibi olan insanlarda ideyaların ardıcıllığı ilə ahəngi əks olunur və bu kimi insanlar ideal gözəlliyi də dərk edə bilirlər. Onlar həmçinin Xeyrə doğru yönələrək ədalət və həqiqət tərəfdarları olub, dünyanın aldadıcı özəlliklərinə aldanmırlar. Məhz, ağıl sahibi olan insanlar müdrik filosoflardır və onlar dövləti idarə etməlidirlər.
Üçüncü təbəqəni isə dünyaya bağlı olanlar təşkil edirlər. Onların ruhları maddi aləmdən həzz almağa meyllidir. Bu təbəqədən olan insanlar əsasən fiziki əməklə məşğul olmalı, dövlətin maddi vəziyyətini yaxşılaşdırmalı, ölkəyə qulluq etməlidirlər.
Dövlət quruluşları
Platona görə bir neçə dövlət quruluşu vardır. Bunlar əsasən aşağıdakılardır:
2. Timokratiya (yun. τῑμή-dəyər + κράτος-hakimiyyət) — azlığı təşkil edən hərbiçilərin və başqa dəyərli insanların ədalətsiz hakimiyyəti;
3. Oliqarxiya (yun. ὀλίγος-azlıq + κράτος-hakimiyyət) — azlığı təşkil edən varlıların ədalətsiz hakimiyyəti;
4. Demokratiya (yun. δῆμος-xalq + κράτος-hakimiyyət) — çoxluğun həm ədalətli, həm də ədalətsiz hakimiyyəti;
5. Tiranlıq (yun. τυραννίς-istibdad) — bir nəfərin ədalətsiz hakimiyyəti;
6. Monarxiya (yun. μοναρχία-təkhakimiyyətlilik) — bir nəfərin ədalətli hakimiyyəti.
Platonun fəlsəfəsində ədalətli və kamil dövlət ən yüksək idealdır. Bu dövlətdə hamı öz vəzifəsini yerinə yetirməlidir. O hesab edirdi ki, şəxsi mülkiyyət və ailə toplumda qarşıdurmaların yaranmasına gətirib çıxardır. Bu isə toplumun və dövlətin birliyini pozur. Ona görə də, hakimiyyətdə olan təbəqənin və əskərlərin mülkiyyəti və qadınları ümumi olmalıdır.
Qeyd etmək lazımdır ki, insanların təbəqələrə bölünməsi prinsipi hind fəlsəfəsində də vardır. Orada bu kimi təbəqələr "varna"lar adlanır. Varnalar dörddür: kahinlər (brahmanlar), hərbçilər (kşatriyalar), tacirlər və sənətkarlar (vayşyalar), aşağılanan və heç bir hüquqları olmayanlar (şudralar).
Əsərləri
Platon korpusu (Corpus Platonicum) — daha doğrusu, antik dövrdən bəri Platonun adı ilə əlaqələndirilən və əksər hissəsi dialoq formasında yazılmış əsərlər külliyatı uzun müddət ərzində formalaşmışdır. Uzun zaman sürəsində bu əsərlərə əlavələr də edilmiş, bəziləri isə itirilmişdir.Platonun əsərlərinin bir yerə toplanılması işini m.ö. III yüzillikdə yaşamış antik dövrün tanınmış filoloqu Bizanslı Aristofan görmüşdür. Onun topladığı əsərlər Platon korpusunun əsasını təşkil edir.
Platon korpusunun tarixinin digər mərhələsi Trasillusun (I yüzillik) fəaliyyəti ilə bağlıdır. Onun külliyatından müasir alimlər də istifadə edirlər. Trasillus Platonun əsərlərini tetralogiyalarda cəmləşdirmişdir.
Xronologiya
Platonun yaradıcılığını 4 mərhələyə bölmək mümkündür. Ancaq "İon", "Böyük Hippias", "Meneksen", həmçinin "Qanundan sonrakı dövr" mübahisəlidir.
Erkən mərhələ ( təxminən m.ö. IV yüzilliyin 90-ci illəri) Keçid mərhələ (80-ci illər) Yetkin mərhələ (70–60-ci illər) Son mərhələ
Atauro adası
Atauro — Şərqi Timorun ərazisində yerləşən iki adadan biri (ikinci ada — Jaku adası). 2010-cu il məlumatına görə adada 8602 nəfər təşkil edir. Əhalinin böyük əksəriyyəti Maumeta şəhərində yerləşir. Ada Dili şəhər dairəsinə daxildir.
Adı
Yerli dildən tərcümədə adanın adı "Keçi" mənasını verir. Görünür, bu, adada vaxtı ilə çoxlu sayda keçinin saxlanılması ilə əlaqədardır.