cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bhaktivedanta Svami Prabhupada
Prabhupada, elm və din: vedik ruhani elmi qərb materializminə qarşı
Elm və din arasındakı əlaqəni öyrənmək üçün Prabhupada 1976-cı ildə Bhaktivedanta İnstitutunu təsis etdi. Bu təşkilat özünü "elm və din arasındakı əlaqəni koordinasiya etməklə məşğul olan alimlərin beynəlxalq birliyi" kimi təqdim etdi. İnstitut özünün əsas vəzifəsini "ətrafımızdakı dünyanın qeyri-kvant aspektlərinin, xüsusən də həyatın və şüurun təbiətinin sistematik şəkildə öyrənilməsi və dərk edilməsi üçün həm elmdə, həm də dində zəruri olan alternativ paradiqmaların tədqiqini təşviq etmək" olduğunu elan etdi.
Veda monarxiyası eşşəklərin cəfəng demokratik hakimiyyətinə ideal alternativ kimi: müxtəlif siyasi rejimlər Prabhupadanın gözü ilə
Monarxiyanın üstünlüklərindən danışan Prabhupada, brahmanların və müqəddəslərin diqqətli rəhbərliyi altında hökmranlıq etməli, öz ulu əcdadlarının yolu ilə getməli olan və keyfiyyətlərindən biri də "arzuolunmaz sosial elementləri amansızcasına cəzalandırmaq" bacarığı olan ideal monarxın şəxsiyyətini vəsf edirdi. "Bhaqavata Purana"ya etdiyi şərhlərində Prabhupada dəfələrlə monarxiyanın demokratiyadan üstünlüyündən bəhs etmişdir. Xüsusilə, o, monarxiya kimi güclü idarəetmə formasının yaradılmasının əhali arasında dini və əxlaqi prinsiplərin saxlanmasına kömək edəcəyini, təbəələrin həyatına xoşbəxtlik və firavanlıq gətirəcəyini bildirirdi.
1973-cü ildə Londonda verdiyi mühazirədə Prabhupada bildirdi ki, Böyük Britaniya kraliçası krişnaizmə keçib "Krishnanın nümayəndəsi" olsa, bu, ölkənin "bütün simasını" kökündən dəyişəcək. Bir neçə dəfə Prabhupada diktaturanın demokratiyadan daha üstün olduğunu iddia edirdi. Eyni zamanda o, dövlət rəhbərlərinin xalqın tələbatını ödəyə bilməməsini diktaturanın yaranmasının əsas səbəbi adlandırırdı.
Veda təhsili uşaqları "hissi həzz" və "zehni fərziyyə" ilə təlqin etməkdən xilas etmək vasitəsi kimi
Uşaqlar Prabhupada və onun davamçıları üçün xüsusi əhəmiyyət kəsb edirdilər, çünki onlar krişnaçı inancının və həyat tərzinin üstünlüyünün canlı nümunəsinə çevrilə bilərdilər. Prabhupada öz ardıcıllarının övladlarına düzgün tərbiyə vermək üçün 1968-ci ildə (hərəkatının yaranmasından cəmi iki il sonra) qərbdə hindu dini təhsili sistemini tətbiq etmək üçün planlar qurmağa başladı. Prabhupadanın fikrincə, Amerika məktəb sistemi uşaqların mənəvi inkişafına zərər verirdi, çünki o, onları "hissi həzz" və "zehni fərziyyə" ruhunda tərbiyə edirdi. Prabhupada hətta Amerika məktəblərini günahsız uşaqlar üçün "qəssabxanalar" adlandırırdı. Prabhupada qərb təhsilinə alternativ olaraq, uşaqlara adi məktəb fənlərinin öyrədildiyi və eyni zamanda onlara "doğum və ölüm dövrəsindən çıxmağa" imkan verən ruhani təhsil aldığı, gurukulalar adlanan internat məktəbləri hesab edirdi. Prabhupada uşaqlara hisslərin idarə edilməsini və imtina praktikasını öyrətməyi ruhani tərbiyənin əsas elementləri hesab edirdi. Prabhupadaya görə, itaətkar olmaqla və hisslərinə nəzarət etməklə, Krişnanın gənc davamçısı öz guruna uğurla xidmət edə və bununla da ruhani kamilliyə nail ola bilərdi. Prabhupada hesab edirdi ki, uşaqla valideynlər arasında təbii olaraq mövcud olan məhəbbət bağına görə ailə şəraitində uşaqlara hissləri idarə etməyi öyrətmək olmaz. Valideynlər, bir qayda olaraq, övladlarına lütfkar münasibət göstərir, asanlıqla onların təsiri altına düşür və buna görə də onlar üçün yaxşı müəllim ola bilmirdilər. Bu səbəbdən də 4–5 yaşında ailələrdən uşaq götürüb qurukullarda təhsil almağa verilməsi qərara alındı.
İlk Gurukula ibtidai məktəbi 1971-ci ildə Dallasda açılmış və 5 il davam etmişdir. 1976-cı ildə Texas ştatı onu bağlayanda, əksəriyyəti 4–8 yaş arasında olan 100-ə yaxın uşaq var idi. 1975-ci ildə Los-Ancelesdə və Yeni Vrindavanda gurukulalar açıldı. Ümumilikdə 1975–1978-ci illər arasında Amerikada 11 gurukula açılmışdır. 1970-ci illərin sonu və 1980-ci illərin əvvəllərində gurukulalar Avstraliya, Cənubi Afrika, Fransa, İngiltərə və İsveçdə də meydana çıxdı.
E. B. Rochfordun qeyd etdiyi kimi, aşram məktəbləri sistemi əslində krişnaçıların ailə həyatı üzərində nəzarət alətinə çevrilmişdir. Prabhupadanın hindu təhsil sisteminin qərbdə tətbiqi ilə bağlı təcrübəsinin acı nəticələri olduğu ortaya çıxdı. Qurukulalarda laqeydlik mühiti hökm sürürdü, uşaqlar özlərini tərk edilmiş hiss edirdilər (həm valideynləri, həm də müəllimləri tərəfindən), özlərinə qarşı sevgi və şəfqət yox idi. 1970-ci illərin əvvəlləri və 1980-ci illərin ortaları arasında Gurukul təliminə yazılan uşaqların bəziləri fiziki, psixoloji və cinsi zorakılığın qurbanı (və ya şahidi) olmuşdur. Bu qəbildən olan problemlərin yaranmasına müəllim heyəti arasında lazımi ixtisasın olmaması səbəb olurdu. Belə hesab edilirdi ki, Qurukul müəllimlər onların şüurunu zərərli materialist ideyalarla çirkləndirə biləcək pedaqoji təhsil almamalıdırlar. "Prabhupada və Krişnaya xoş niyyət və inam" gurukulalarda tədris üçün lazım olan kvalifikasilar hesab olunurdu ki, bu da təbii ki, pedaqoji təhsili, praktiki bacarıqları və uşaqlarla işləmək təcrübəsini əvəz edə bilməzdi. E. B. Rochfordun qeyd etdiyi kimi, ISKKON-da uşaqlara qarşı zorakılıq, həm də adətən hərəkat üçün başqa, daha "əhəmiyyətli" missioner işi yerinə yetirə bilməyənən bacarıqsız krişnaçıların gurukulalara dərs deməyə göndərilməsi ilə əlaqələndirilirdi.
Prabhupada, seks, ailə həyatı və qadın hüquqları: şeytani feminizm və azad sevgi aləmində krişnaçı standartların təsbit edilməsinin çətinliyi
Prabhupada başa düşürdü ki, onun bir çox gənc şagirdləri subaylıqda uzun yaşaya bilməyəcək və onlardan hər hansı biri evlənmək arzusunu bildirdikdə buna etiraz etmirdi. Prabhupadanın İSKKON-da nikah institutuna münasibəti zamanla inkişaf etmişdir. Hərəkatını qurduqdan sonra ilk illərdə Prabhupada ənənəvi hind baxışlarına əməl edərək ailə həyatına əsas sosial institut kimi baxdı və öz ardıcılları arasında evliliyi təşviq etdi. Bu erkən dövrdə Prabhupadanın öz şagirdləri arasında nikahları şəxsən təşkil etməsi tez-tez baş verirdi. Bu hind sistemi Qərbdə yerini tapmadı və Prabhupada üçün çox narahatçılığa səbəb oldu. O, davamlı olaraq ailəli tələbələrindən öz ailə problemlərini təsvir edən məktublar alırdı.
1972-ci ildə davamçıları arasında ailə problemlərini həll etməkdən yorulan Prabhupada nikah institutuna münasibətini kökündən dəyişdi, ailə münasibətlərinin problemli mahiyyətindən danışmağa başladı, ailə həyatının "Krişna şüurunda irəliləyişə böyük mane olduğunu" bildirdi. Prabhupadanın ailə həyatına dair yeni baxışları onun sannyasin şagirdlərinə də təsir etdi, onlar qadınlara və onların evli qardaşlarına qarşı təbliğat hücumu başlatdılar. Nəticədə, 1970-ci illərin ortalarında ISKKON-da sannyasinlər və qrhasthalar arasında konflikt baş verdi və bu münaqişə 1976-cı ilə qədər o qədər şiddətləndi ki, Prabhupada bunu "qardaş qırğını müharibəsi" adlandırdı.
Qadınlara münasibətə gəlincə, Prabhupada bu məsələ ilə bağlı ənənəvi hindu baxışlarına sadiq qaldı. 1974-cü ildə Qərbdə ISKKON-un ilk tədqiqatçılarından biri D. Stillson Judah tərəfindən qeyd edildiyi kimi, Prabhupada və onun ardıcıllarının bu məsələ ilə bağlı fikirləri çətin ki, feminist ideyaların tərəfdarlarının xoşuna gələrdi. ISKKON-un yaradıcısı öz kişi ardıcıllarına bütün qadınlara (arvadından başqa) öz anaları kimi yanaşmağı öyrədir və inanırdı ki, zərif cinsin nümayəndələri üçün ailə həyatı ruhani və maddi tərəqqinin əsasıdır. 1975-ci ildə tələbələrindən birinə yazırdı:"Təbii ki, evlənməmək, subaylıq etmək daha yaxşıdır. Amma bizə o qədər qadın gəlir ki, onlardan necə imtina edə bilərik? Biz Krişnaya gələnləri qorumağa borcluyuq. … Problem budur. Qadınların onları qorumaq üçün ərləri olmalıdır."Prabhupada öyrədirdi ki, "vedik standartlara" görə qadın həyatının bütün mərhələlərində kişi nəzarəti və himayəsi altında olmalıdır. Uşaqlıqda atası ona, evləndikdən sonra ərinə, ər öldükdən və ya sannyasa aldıqdan sonra yetkin oğullarına baxmalıdır. Prabhupada iddia edirdi ki, ruhani idealı monastır həyatı olan kişilərdən fərqli olaraq, qadının təbii meyli "yaxşı ər, yaxşı ev və uşaqlar" arzulamaqdır. Prabhupadanın dövründə İSKKON-da praktikada subay qadınlar daima bütün hərəkətlərini koordinasiya etməli olan iman qardaşlarının "mühafizəsi" altında idilər. Evli olmayan qadınlar yalnız kişilərin müşayiəti ilə aşramı tərk edə bilərdilər, evli qadınlar isə ərlərinə təvazökarlıqla xidmət etməli, onların aşramda xidmətlə bağlı bilavasitə vəzifələrinə aid olmayan hər hansı bir hərəkət üçün onlardan icazə istəməli idilər. Qərb qadınları ideal veda qadını rolunu oynaya bilmədiklərinə görə, Prabhupadanın standartları onun şagirdləri ilə qadın şagirdləri arasında daimi qarşıdurma mənbəyinə çevrildi. Nəticədə, Prabhupada təkcə evlilik institutuna deyil, həm də ISKKON aşramlarında qadınların mövqeyinə münasibətini dəyişmək məcburiyyətində qaldı. Məsələn, o, fərman verdi ki, hətta aşramda olan evli qadınlar da ərlərindən ayrı yaşamalıdırlar.
E. B. Rochfordun qeyd etdiyi kimi, Prabhupadanın ailə həyatı standartları və qadınlar üçün "iki çox fərqli sosial reallığı" təmsil edirdi. Əgər evlilik qadınların ruhani yüksəlişinə töhfə verirdisə, kişilər üçün evlilik ruhani zəifliyin və hətta ruhani tənəzzülün nəticəsi hesab olunurdu, çünki yalnız öz hisslərini cilovlaya bilməyən kişilər evlənirdi. ISKKON-da bu cür fəlsəfə geniş yayıldı, buna görə də evlilik kişi üçün təşkilatdakı statusunun itirilməsi, qadın üçün isə əksinə, onun yaxşılaşması demək olmağa başladı.
Prabhupada öyrədirdi ki, təkcə brahmakarilər və sannyasinlər deyil, həm də ailə adamları artıq bu həyatda ruhani məqsədlərinə çata bilərlər. O, tez-tez Bhaktivinoda Thakuranın misalını çəkirdi, o iddia edirdi ki, Kali-yoqa "Krishna Şüuru"nu evdar obrazında təcəssüm etdirmək daha yaxşı olardı. Prabhupada hesab edirdi ki, evli cütlüklər cinsi əlaqəni tənzimləyən ciddi qaydalara əməl etsələr, subay olurlar: onlar yalnız nəsil saxlamaq üçün cinsi əlaqədə ola bilirlər. Prabhupada standartlarına görə cinsi əlaqəyə ayda yalnız bir dəfə, qadının uşaq sahibi olmaq şansının ən yüksək olduğu dövrdə və cütlük ruhi təmizlik üçün təsbehdə "Hare Krişna" mantrasının təsbehdə 50 dövr oxuduqdan sonra icazə verilirdi (5 saat vaxt aparan praktika). Prabhupada həmçinin öyrədirdi ki, quru və Krişnaya xidmətdə cinsi əlaqədən istifadə (bununla o, "Krishna şüurlu uşaqları dünyaya gətirmək" məqsədi ilə cinsi əlaqəni nəzərdə tuturdu) cinsi əlaqəni müqəddəs bir akta çevirirdi. Mənəvi həzz üçün cinsi əlaqəni o, günah hesab edirdi. 1976-cı ildə verdiyi mühazirədə Prabhupada demişdi:"… vedik sistemində cinsi həyat üçün praktiki olaraq yer yox idi, lakin biz indi şərti vəziyyətdə olduğumuz üçün cinsi əlaqədən tamamilə imtina etmək bizim üçün çox çətindir. … Əgər brahmakari kimi cinsi əlaqə olmadan yaşaya bilirsinizsə, bu çox yaxşıdır. Əgər, bacarmırsansa, evlən, arvadınla yaşa, amma hissləri məmnun etmək üçün deyil, yalnız nəsil saxlamaq üçün cinsi əlaqədə ol. Əgər siz evlisinizsə və bir arvadla qalırsınızsa, qadın isə bir ərlə qalırsa, bu, əsl ailə həyatıdır. Belə bir vəziyyətdə ər brahmachari, arvad isə fəzilətli adlandırıla bilər."E. B. Rochfordun qeyd etdiyi kimi, evli cütlüklər adətən missionerlik işində fəal iştirak edirdilər və ehtiyac yarandığı təqdirdə, onlar Prabhupada və İSKKON qarşısında öhdəliklərini yerinə yetirmək üçün evlilik birliyini qurban verməyə hazır idilər.
Prabhupada öz kitablarında və mühazirələrində qadınlar haqqında çoxlu polemik ifadələr işlətdi. Xüsusilə, o, ədalətli cinsin tənəzzülə meylli olduğunu, ağıl ilə parlamadığını və etibarlı olmadığını müdafiə etdi. Prabhupada görə, qadınlara kişilər qədər azadlıq verilməməlidir — onlara uşaqlar kimi qayğı göstərilməlidir.
E. Lorenz Prabhupadanın Bhaqavata Purananın beş skandasına dair şərhlərində qadınlar haqqında deyilənlərin kəmiyyət və keyfiyyət təhlilini aparmışdır. Nəticədə məlum oldu ki, İSKKON-un yaradıcısının qadınlar haqqında söylədiyi ifadələrin 80%-ni mənfi adlandırmaq olar. Onlarda krişnaçıların gurusu zərif cins üçün məhdudiyyətlərdən danışır, onların mənfi keyfiyyətlərini sadalayır, qadınları aşağı sosial təbəqələr kimi təsnif edir və s. Praktiki olaraq, qadınlar haqqında ən musbət fikirləri Prabhupada hind mifologiyasının qəhrəman qadınlarına (Sati, Kunti, Draupadi, Devahuti və ya Qandhari) aid edirdi. ISKKON-un yaradıcısı müasir qadınları neqativ tərəfdən qeyd edirdi. E. Lorenz əvvəlki vayşnava şərhçilərinin eyni kontekstdə "qadın mövzusuna" toxunub-toxunmadığını da yoxladı. Prabhupadanın Bhaqavad-gitaya və Bhaqavata Purananın 1-ci, 2-ci və 8-ci skandalarına dair şərhlərini təhlil etdikdən sonra o, belə nəticəyə gəldi ki, Prabhupada əvvəlki şərhçilərə nisbətən orta hesabla qadınlar haqqında 5 dəfə çox fikir ifadə etmişdir. Eyni zamanda, o, qadınlar və sekslə bağlı ifadələrin əksəriyyətini Bhaqavata Purananın 4-cü Skandasına şərhlərdə tapmışdır.
Biz hamımız eyni atanın övladlarıyıq: Prabhupadanın gözü ilə veqetarianlıq və heyvan hüquqları
Lakto-veqetarian pəhrizinə ciddi riayət etmək Prabhupadanın ardıcıllarında qoyduğu əsas tələblərdən biri idi. Prabhupada görə, veqetarianlıq dindar şəxsin azad seçimi deyil, onun etik borcudur, çünki Allahı sevmək və Onun günahsız məxluqlarını öldürmək mümkün deyildir. Heyvanları öldürmək və onların ölü ətlərini yemək Prabhupada sivil bir insana yaraşmayan barbar fəaliyyət hesab edirdi. Prabhupada öyrədirdi ki, ət yemək insanı amansız qəddarlıq hərəkətinə cəlb edərək, heyvanı öldürmək üçün karmik məsuliyyəti onun çiyninə qoyur. Heyvanlara qarşı zorakılıq Prabhupada mənəviyyatın əsas aspekti — şəfqət ilə uyğun gəlmir. Digər canlılara şəfqət mənbəyini Prabhupada ruhani empatiyanı hesab edirdi — həyatın bütün formalarını bir Atanın övladları kimi görmək. Bu görmə qabiliyyətini itirən insanlar öz kiçik qardaşlarının iztirablarına biganə olmuş və "milyardarla günahsız heyvanı qəssabxanalarda öldürməyi" düzgün hesab etmişlər. Eyni zamanda, xristianlar bu qəddarlığı heyvanların ruhunun olmaması ilə əsaslandırırlar. Ət yemək və heyvan öldürmənin ruhani həyata keçməsinə mane olmadığı fikri Prabhupada tərəfindən "cəfəngiyyat" adlandırılmışdır. O deyirdi:"Hər kəs başqasının əzabını görüb bədbəxt, başqasının sevincini görüb sevinməlidir… başqasının xoşbəxtliyini, iztirabını özününkü kimi hiss etməlidir… ona görə də başqa canlılara əziyyət verməməliyik. Biz başqa heyvanları öldürməyə davam edə bilmərik və eyni zamanda dindar qala bilmərik. Bu, ən böyük ikiüzlülükdür."Robert Berdin qeyd etdiyi kimi, Bhaqavad-qitada heç bir yerdə vegetarianlığı qeyd etməsə də və ya tövsiyə etməsə də, Prabhupada bu əsas qaudiya-vayşnavizm mətninin bir sıra ayələrini vegetarianlığı təbliğ etmək ruhunda şərh etmişdir. Beləliklə, Krişnanın bhakti (yarpaq, çiçək, meyvə və su) ritual praktikasında tanrıya təklif edilən elementləri sadaladığı 9-cu fəslin 6-cı beytinin şərhində Prabhupada bildirir ki, "Krishna şüurunda olan" insan Krişnaya (və müvafiq olaraq yemək üçün) "ət, balıq və yumurta" təklif etməməlidir, çünki Krişna bu məhsulları qeyd etmir ("Əgər Krişnaya bu məhsulları təklif etmək istəsəydi, bunu deyərdi"). Prabhupada daha sonra bildirir ki, tərəvəzlər, taxıllar, meyvələr, süd və su insanlar üçün düzgün qidadır, "Rəbbin Özü tərəfindən tövsiyə olunur". Krişna isə bu beytdə tərəvəz, dənli bitkilər və süddən bəhs etmir və R. Bairdin ironik şəkildə qeyd etdiyi kimi, hətta Hare Krişnaların ciddi vegetarian pəhrizi yalnız yarpaq və meyvələrlə məhdudlaşmır.
Yaddaş
Prabhupadanın ölümündən sonra onun böyük şagirdlərindən biri Satsvarupa Dasa Qosvami 1980–1983-cü illərdə Bhaktivedanta Book Trust nəşriyyatı tərəfindən 6 cilddə nəşr edilmiş Şrila Prabhupada-lilamrta adlı öz qurusunun tərcümeyi-halını yazdı. Cildlərin hər biri üçün məşhur Amerika din alimlərindən biri (Harvey Cox, Thomas D. Hopkins, D. Stillson Judah, Larry Shinn, Robert Baird) tərəfindən ön söz yazılmışdır. Hər il Prabhupadanın doğum günündə "Şri Vyasa Puca" adlı xatirə toplusu nəşr olunur.
1996-cı ildə, Prabhupadanın anadan olmasının 100-cü ildönümündə Hindistan hökuməti onun şərəfinə xatirə poçt markası buraxdı. Eyni zamanda Hindistanın Bombey, Dehli və bir sıra digər şəhərlərində küçələrə Prabhupada adı verildi və Mayapurda Hindistanın ən böyük dini tikililərindən biri olan Prabhupada xatirə kompleksi açıldı (Qərbi Benqal). Prabhupadaya 100 illik yubileyində təqdimat olaraq ISKKON-un ruhani liderlərindən biri Bhaktiçaru Svami ISKKON yaradıcısının həyat hekayəsini göstərən "Abhay Charan" (18 seriya, 25 saatdan çox) televiziya serialı çəkdi. Serial Hindistanın milli televiziyasında praym- taymda nümayiş etdirildi və Hindistanda böyük uğur qazandı. 2017-ci ilin iyun ayında Prabhubadanın İSKKON-un necə yaratdığı və Krişna Şuurunun Qərbə necə gətirdiyini bəhs edən "Hare Krişna! Mantra, Hərəkət və hər şeyi başlatan Svami" ("Hare Krishna! The Mantra, the Movement and the Swami Who Started It All") adlı sənədli film çıxdı.
2001-ci ildə Nyu Yorkdakı Tompkins-skver parkında Prabhupadanın Qərbdə ilk ictimai kirtana keçirtdiyi ağacın yanında o vaxtkı şəhərin meri Rudolf Culiani tərəfindən lövhə qoyuldu.
2015-ci il avqustun 13-də dünyanın hər yerindən krişnaçılar Prabhupadanın ABŞ-a səyahətinin 50-ci ildönümünü qeyd etdilər. Malayziya hökuməti bu hadisəni xatırladan poçt markası buraxdı və Kəlküttədəki Netaji stadionunda 106 ölkədən krişnaçıları bir araya gətirən təntənəli tədbir keçirildi. Hindistanın baş naziri Narendra Modi və ABŞ Nümayəndələr Palatasının üzvü Tulsi Qabbard təbriklərini göndəriblər. Bayramın fəxri qonaqları arasında Qərbi Benqal qubernatoru K. N. Tripati və Hindistan siyasətçisi və ictimai fəalı Kiran Bedi idi. Həmin gün Kəlküttə limanında Prabhupada üçün 2 metrlik abidə ucaldıldı."Prabhupada haqqında heyrətamiz tərcümeyi-halı yazılıb, onun ilk şagirdlərindən bəzilərinin gündəlikləri çap olunub, rəsmi mühazirələri və hətta qeyri-rəsmi danışıqları çoxcildlik seriyalarda nəşr olunub. Əsərlərini saxlamaq və nəşr etmək üçün arxiv yaradılmışdır. Yəqin ki, biz Prabhupadanın həyatı, işi və təlimləri haqqında tarixdə hər hansı digər dini hərəkatın banisi haqqında, şübhəsiz ki, Budda, İsa, Məhəmməd və hətta Çaitanyanın daha çox şey bilirik."
Şatiyon-syur-Şalaron
Şatiyon-syur-Şalaron  — Fransa da kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — En. Şatiyon-syur-Şalaron kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Burk-an-Bres.
Herakleopol
Böyük Herakleopol (Μεγάλη Ἡρακλέους πόλις) və ya Herakleopolis (Ἡρακλεόπολις, Herakleópolis) - Qədim Misirdə şəhər. Bu ad yunanların verdikləri addır. Qədim Misirdə şəhər Henen-nesut kimi adlanırdı.
Etimalogiyası
Şəhərin Qədim Misirdə bilinən Henen-nesut, Nen-nesu, Hwt-nen-nesu adları "Firon oğlunun şəhəri" mənasını verir. Sonradan ərə dilinə Ahnās (اهناس) şəklində keçib.
Yunancadan olan Herakleopol ismi isə "Heraklın şəhəri" deməkdir. Onu digər eyni adlı şəhərlərdən fərqləndirmək üçün "böyük" ifadəsindən istifadə olunurdu. Dünya tarixində də şəhər məhz bu adla tanınır.
Ümumi məlumat
IX və X sülalərin hakimiyyəti zamanı Herakleopol Aşağı Misirin paytaxtına çevrilir. Əlverişli ticarət yollarının üstündə yerləşməsi və bol su ehtiyatı şəhərin inkişafına, böyüməsi və nəticədə Qədim Misirin əsas mərkəzlərindən birinə çevrilməsinə gətirib çıxartdı.
Ancaq Misir birləşdirildikdən sonra Herakleopol əvvəlki əzəmətini itirdi. Tebes şəhəri ön plana çıxdı.
Tahsin Yazıcı
Tahsin Yazıcı (1892-ci il Monastır, Osmanlı İmperiyası – 11 fevral 1970-ci il Ankara, Türkiyə) — Türkiyə ordusunun general-mayoru və siyasətçisi.
Həyatı
Tahsin Yazıcı 1892-ci ildə Osmanlı İmperiyası, Monastrda, Əli Bəy və Qənimət Xanımın ailəsində anadan olmuşdur. 1909-cu il noyabrın 1-də Osmanlı Hərbi məktəbinə qəbul edilmişdir. 1912-ci il martın 1-də oranı ikinci leytenant rütbəsində bitirmişdir.
Tahsin Yazıcı 1929-cu ildə Nezahat (1904-1996) adlı xanımla ailə qurmuşdur. Bu nigahdan onun Ahmet Bali (1931) adlı oğlu olmuşdur.
Hərbi xidmətdə
1912-ci ildən hərbi xidmətə başlamışdır. Birinci Dünya müharibəsində iştirak etmişdir. T.Yazıcı Çanaqqala müharibəsi iştirakçısı olmuşdur. 1916-cı il martın 1-də leytenant rütbəsi almışdır. Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsində zabit kimi fərqlənmişdir. Yazıcı 1920-ci il oktyabrın 10-da kapitan rütbəsinə yüksəldilmişdir.
1925-ci ildə Yazıcı Şeyx Səid üsyanının yatırılmasında iştirak etmişdir. 1931-ci ildə kavaleriya işini öyrənmək üçün Fransaya göndərilmişdir. 1927-ci ildə vətənə döndükdən sonra kavaleriya məktəbində dərs deməyə başlamışdır. 1931-ci il avqustun 30-da mayor rütbəsi almışdır. 1935-ci ildə ilk türk tank taborunun komandiri təyin olunmuşdur. 1937-ci ildə Yazıcı yenidən kavaleriya məktəbində dərs deməyə başlamışdır. 1938-ci il avqustun 30-da polkovnik-leytenant rütbəsi almışdır. 1943-cü ilin eyni günündə polkovnik rütbəsinə layiq görülmüşdür. 1943-1946-cı illərdə Türkiyə Baş Qərargahında ADC şöbəsinin rəhbəri kimi xidmət etmişdir.
1949-cu ildə briqada generalı rütbəsinə yüksəlmişdir.
Koreya müharibəsində iştirak
Tahsin Yazıcının hərbçi kimi karyerasının ən yadda qalan və pik nöqtəsi Koreya müharibəsində iştirakdır. O bu müharibəyə BMT mandatı ilə göndərilən Türk Briqadasına komandanlıq etmişdir. Bu məqsədlə hətta Tahsin Yazıçı özünün briqada generalı rütbəsinin aşağı salınmasına da razı olmuşdur.
Tahsin Yazıcının komandanlıq etdiyi Türk Briqadası Koreya yarımadasına gəldikdə onun daha çox ehtiyat qüvvə kimi istifadəsi planlaşdırılırdı. Briqada Tequ yaxınlığında düşərgə qurdu və ABŞ ordusunun 8-ci Piyada Diviziyasının tərkibinə daxil edildi. Yazıcının komandanı olduğu Briqada 8-ci Diviziyanın ehtiyat qüvvəsi kimi arxada yerləşdirilsə də, 1950-ci ilin noyabrın 26-da Çin və Şimali Koreyalıların geniş həcmli hücumu və cəbhənin yarılması ilə birbaşa döyüşlərin mərkəzinə düşdü. Kanuni döyüşündə Yazıcının briqadası müdafiənin önündə cinahda yerləşdiyindən çinlilərin hücumunun əsas zərbəsini qəbul etdi. Yazıcının komandanlıq etdiyi briqada qəhrəmanlıqla döyüşərək çinliləri darmadağın edərək amerikalıları mühasirəyə düşməkdən xilas etdilər.
1952-ci il dekabrın 15-də göstərdiyi qəhrəmanlığa görə T.Yazıcı ABŞ ordusu komandanlığı tərəfindən "Gümüş ulduz"la təltif edilmişdir. Mükafatı Yazıcıya ABŞ 8-ci ordusunun komandanı general-leytenant Uolton Uoker təqdim etmişdir.
Mülki həyat və həbsi
Tahsin Yazıcı 1951-ci ildə Türkiyəyə geri döndü. 1952-ci ildə o, ordudan ehtiyata buraxıldı. Briqada generalı rütbəsində istefaya çıxan Yazıçı siyasətə qatıldı. 1954-1960-cı illər arasında general X və XI çağırış Türkiyə Böyük Millət Məclisinə Demokrat Partiyasının İstanbuldan nümayəndəsi kimi deputat seçildi.
Yazıçı 1956-1959-cu illərdə Türkiyənin İsraildə səfiri olmuşdur.
Demokrat Partiyası iqtidarına qarşı edilən 1960-cı il 27 may hərbi çevrilişindən sonra həbs edilənlər arasında Tahsin Yazıcı da var idi. Yasıadada Demokrat Partiyası mənsublarına qarşı qurulan məhkəmənin hökmü ilə Yazıcıya 5 il həbs cəzası verildi. Lakin bir müddət sonra verilən aministiya ilə azadlığa buraxıldı.
Tahsin Yazıcı 1970-ci il fevralın 11-də Ankarada vəfat etmişdir.
Ceyms Konnolli
Həyatı
Ceyms Konnolli 1868-ci ilin 28 oktyabr günündə Birləşmiş Ştatların Massaçusets ştatının Boston şəhərində anadan olub. 1957-ci ilin 20 yanvar tarixində isə həmin ştatın Broкlin şəhərində ömrünün 88-ci yaşında vəfat edib.
Afina Olimpiadası
Ceyms Konnolli 1896-cı ildə Yunanıstanın Afina şəhərində I Yay Olimpiya Oyunlarına üç yarış üzrə qatıldı. Hündürlüyə tullanma yarışlarında mübarizə aparan Konnolli 1.65 metr nəticəyə imza atdı və Birləşmiş Ştatların digər nümayəndəsi Robert Qarrett ilə birgə I Yay Olimpiya Oyunlarının gümüş medalını qazandı.
Konnolli uzunluğa tullanma yarışlarında isə 5.84 metr nəticə göstərdi və I Yay Olimpiya Oyunlarının bürünc medalını qazandı. Üçtəkanla tullanma yarışlarında 13.71 metr nəticə göstərən Ceyms Konnolli Afina Olimpiadasında özünün birinci və yeganə qızıl medalını qazandı.
Paris Olimpiadası
Ceyms Konnolli 1900-cı ildə Fransanın Paris şəhərində II Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Konnolli həmin yarışlarında ancaq üçtəkanla tullanma növündə mübarizə apardı. Üçtəkanla tullanmada Ceyms Konnolli 13.97 metr nəticəyə imza atdı və Paris Olimpiadasının gümüş medalını qazandı.
Olivera Despina Xatun
Olivera Despina Xatun — 4-cü Osmanlı sultanı İldırım Bəyazidin xanımı və Serbiya knyazı Lazar Xrebelyanoviçin qızı.
Həyatı
1372-ci ildə dünyaya gəldiyi ehtimal olunur. Atası Serbiya knyazı Lazar Xrebelyanoviç, anası isə kraliça Militsadır. Ailəsinin altıncı övladı olan Oliveranın yolu Osmanlılarla ilk dəfə 1389-cu ildə baş tutan Birinci Kosovo döyüşündə kəsişdi. Belə ki, qəti Osmanlı qələbəsiylə nəticələnən döyüş əsnasında atası həlak olmuş, Osmanlı sultanı Murad Hüdavəndigar isə serb əsilzadəsi Miloş Obiliçin tərtiblədiyi sui-qəsdlə qətlə yetirilmişdi. Atasının ölümündən sonra hakimiyyəti ələ alan anası kraliça Militsa və qardaşı Stefan hakimiyyəti əllərində saxlamaq üçün Osmanlı təbəəliyini qəbul etməyə məcbur oldular.
Yenicə taxta çıxan Osmanlı sultanı İldırım Bəyazidlə aparılan danışıqlar nəticəsində 1391-ci ildə tərəflər arasında sülh bağlandı. Sülhün şərtlərinə görə, Serbiya knyazlığı Osmanlı təbəəliyini qəbul etdi və illik xəracla tələb olunduğu halda əsgər göndərməyi öhdəliyinə götürdü. Bunun qarşılığında isə Osmanlılar daha öncə fəth olunan Səməndirə qalası və ətrafını serblərə geri verdilər. Sülhün təminatı olaraq isə yeni knyaz Stefan Lazareviçin bacısı olan Olivera Despina Osmanlı sultanıyla evləndirildi. Sultanla olan evliliyinə baxmayaraq Olivera Despina Xatun İslam dinini qəbul etmədi və ölümünə qədər pravoslav xristian olaraq qaldı. Bu evliliyin ardından serblərlə Osmanlı dövləti arasında yaxın əlaqələr quruldu. Belə ki, Niqbolu (1396) və Ankara döyüşlərində (1402) serblər öz hərbi birlikləriylə Osmanlı cəbhəsində vuruşmuşdur.
Bir çox mühüm Osmanlı tarixçisinə görə, Olivera Despina Xatun İldırım Bəyazidin içkiyə qurşanmasının baş səbəbkarıdır. Belə ki, bu evliliyin ardından Bursa sarayında keçirilən içkili məclislər və əyləncələrin sayı artmışdır. Ancaq İldırım Bəyazidin 1390-ci ildə çıxdığı Anadolu səfərinə qatılan Bizans imperatoru II Manuil Paleoloq öz xatirələrində Osmanlı sultanını içki aludəçisi olaraq qeyd edir. Üstəlik yenə onun xatirələrinə görə, Osmanlı ordusunun qərargahlarında və ordunun qışlaq məkanlarında tez-tez içkili məclislər quurlur, Osmanlı sultanı da bu məclislərdə yaxından iştirak edirdi. Buna görə də, onu içkiyə qurşandıranın Olivera Despina Xatun olmadığı sübut olunur.
20 iyul 1402-ci ildə baş tutan Ankara döyüşündəki məğlubiyyətin ardından əri İldırım Bəyazid, oğulları Mustafa Çələbi və Musa Çələbiylə birlikdə Teymurilərə əsir düşdü. Ardından 3 avqustda Bursaya hücum edən Teymurilərin şəhəri yağmalaması əsnasında ələ keçirilən Olivera Despina Xatun və 2 qızı əsir alınaraq Kütahyada olan Əmir Teymurun yanına göndərildi. Burada əsarətdə tutulan əri İldırım Bəyazidlə bir yerdə saxlanılan Olivera Despina Xatun, bəzi oryantalist mənbələrə görə, keçirilən bir məclisdə içki paylamış, ancaq bu hadisə nə Teymuri, nə də Osmanlı mənbələrində qeyd olunmamışdır. Özüylə birlikdə əsir alınan qızları 1403-cü ildə Əmir Teymur tərəfindən evləndirildilər. Böyük qızı Uruz Xatun əmirin nəvəsi Əbubəkr Mirzəylə, digər qızı Paşa Mələk Xatun isə məşhur Teymuri əmiri Şəmsəddin Məhəmmədin oğlu Əmir Cəlaləddinlə evləndirildi.
Əri İldırım Bəyazidin 8 mart 1403-cü ildə əsarət altında vəfat etməsinin ardından, ərinin cənazəsi Musa Çələbinin rəhbərliyiylə Bursaya göndərildi. Cənazəylə birlikdə mərhum sultanın əsir tutulan ailə üzvləri, eləcə də Olivera Despina Xatun azad edildi. Bir müddət Bursada yaşadıqdan sonra davam edən taxt mübarizəsindən bezən Olivera Despina Xatun Serbiyaya geri döndü. Bir müddət Belqradda yaşadı. Belə ki, 1427-ci ildə qardaşı Stefan Lazareviçin ölüm xəbərini gətirən elçini Belqradda qarşılayanlar arasında Olivera Despina Xatun da var idi. Qardaşının vəfatından sonra macarların Belqradı işğal etməsiylə Olivera Despina Xatun da Səməndirəyə köçdü. 1443-cü ilin martında vəfat edən bacısı Yelenanın vəsiyyətnaməsinə əsasən, müəyyən bir məbləğ aldı və bu vəsiyyət sənədi onun adına hazırlanan son sənəddir. Bu səbəblə onun 1444-cü ildə vəfat etdiyi güman edilir.
II Qaplan Gəray
II Qaplan Gəray — XXXXV Krım xanı.
1739-cu ildə doğuldu. Krım xanı II Səlim Gəray ın oğludur. Arslan Gəray ın və Krım Gəray ın ikinci səltənətlərində nurəddin ünvanı almışdır. Davam edən Rusiya-Osmanlı müharibəsi əsnasında vəzifəyə gətirilən, ancaq yerli bəylərin dəstəyini qazana bilməyən IV Dövlət Gəray ın vəzifədən alınmasının ardından 1770-ci ilin martında Krım xanlığı na gətirildi. Dərhal topladığı tatar süvariləriylə cəbhəyə yollansa da, burada hərbi uğur qazana bilmədi və Krıma geri göndərildi.
Tabeliyindəki noqaylar ın rusların tərəfinə keçməsinin ardından baş verə biləcək hər hansı bir hücuma qarşı səfərbərlik elan etdi və müharibəyə hazırlıq işləri gördü. Buna baxmayaraq ruslardan gələn muxtariyyət təkliflərini də dəyərləndirdiyi bilinir. Müharibənin mühüm zamanaında Krım xanının rusların tərəfinə keçməsindən çəkinən Sultan Mustafa dərhal onu vəzifədən uzaqlaşdırdı (noyabr 1770). Yerinə isə sabiq Krım xanlarından III Səlim Gəray ikinci dəfə hakimiyyətə gətirildi. İstanbul a çağırılan Qaplan Gəray dərhal sürgün edildi. Cəmi bir il sonra 1771-ci ildə yayılan vəba epidemiyası səbəbilə vəfat etdi.
FA Şyaulyay
Šiaulių futbolo akademija – Litvanın Šiauliai şəhərini təmsil edən futbol klubu. Litvanın "A liqası"nda çıxış edir.
Heyəti
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" |
Corryocactus
— fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Arealı
Corryocactus cinsinə aid növlər Perunun cənubu, Boliviya, Çilinin şimal ərazilərində yayılmışdır.
TIFF
TIFF (Tagged Image File Format) – rastr qrafik görüntülərin daranması, saxlanması və mübadiləsi zamanı istifadə olunan standart fayl formatı. Aldus və Microsoft şirkətləri tərəfindən işlənib hazırlanıb. Parktiki olaraq bütün qrafik paketlər TIFF formatını dəstəkləyir.
Ədəbiyyat
İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 996 s.
Kuliç
thumb|right| Kuliç Pasxa çörəyinin rus adıdır.
Tarixi
Şərq slavyanlarında bayram çörəyi hündür olub, üzəri bəzədilirdi.Silindrik formada olması onun kilsə ilə əlaqəsi ilə bağlıdır.
Təsviri
thumb|2011-ci il Pasxa öncəsi Kiyev. Bu mayalı xəmirdən hazırlanan çörək müxtəlif formalarda olub, yalnız həmişə hündür olmalıdır. Katoliklər mayalı kuliçlərdən başqa şəkərli kuliçlərdə hazırlayırdılar ki, bunu da "babı" adlandırırdılar.Üzəri bəzən kişmişlə, qlazurla və ya şəkər tozu ilə bəzədilir. Dadlandırıcılardan vanil, hind qozundan istifadə edilir. Rusiya nın müxtəlif əyalətlərində kuliçin forması fərqli olur. thumb|Kuliç
İstinadlar
thumb|Ev kuliçi və paska yumurtaları, 2015-ci il
Kil Universiteti
Kil Universiteti və ya rəsmi adı ilə Kristian Albrext adına Kil Universiteti — Almaniyanın Kil şəhərində universitet. 1665-ci ildə Kristian Albrext tərəfindən Academia Holsatorum Chiloniensis adı altında əsası qoyulub. Hazırda təhsil müəssisəsində təxminən 27,000 tələbə təhsil alır. Kil Universiteti Şlezviq-Holşteyn vilayətinin ən böyük, ən qədim və ən nüfuzlu ali məktəbidir. 1864–66-cı ilə qədər o, təkcə Almaniyanın ən şimal universiteti deyil, eyni zamanda Danimarkanın ikinci ən böyük universiteti idi. Kil Universitetinin fakültələri, məzunları və tədqiqatçıları ümumilikdə 12 Nobel mükafatı qazanıblar. Universitet 2006-cı ildən Alman Universitetləri Mükəmməllik Təşəbbüsünün üzvüdür. Kil Universiteti beynəlxalq ümumi hüquq üzrə aparılan tədqiqatları ilə məşhurdur. Almaniya və Avropanın ən qədim beynəlxalq ümumi hüquq institutu olan Valter Şukinq Beynəlxalq Ümumi Hüquq İnstitutu Kildə yerləşir.
Tarixi
250px|thumb|right|[[Kristian Albrext fon Şlezviq-Holşteyn-Qotorp|Kristian Albrext]] Kil Universiteti Kristian Albrext fon Şlezviq-Holşteyn-Qotorp tərəfindən 5 oktyabr 1665-ci ildə yaradılmışdır. Kil şəhərinin sakinləri başlanğıcda tələbə axınına olduqca şübhə ilə yanaşır və onların "acgözlükləri, içkiyə aludə olmaları və müəmmalı xarakterləri ilə olduqca zərərli" ola biləcəklərini düşünürdülər, lakin bir universitetin böyük iqtisadi üstünlüklər gətirdiyini düşünən şəhərlilər qalib gəldilər və beləliklə, Kil Alman Müqəddəs Roma İmperiyasının ən şimal universiteti oldu.
Nərminə Məmmədzadə
Nərminə Məmmədzadə — Azərbaycan yazıçısı və şairəsi. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür.
Kil Universiteti
Tarixi
1773-cü ildə Kil Danimarka hakimiyyəti altına keçdikdən sonra universitet çiçəklənməyə başladı və 1867-ci ildə Kil Prussiyanın bir hissəsinə çevrildikdə universitet sürətlə böyüdü. Belə ki, universitet Almaniyada ilk botanika bağlarından birini açmışdı. Həmçinin, Martin Qropius artan tələbə sayı ilə əlaqədar yaranmış zərurətdən irəli gələrək bir çox yeni korpusların layihəsini hazırlamışdı.
Nərminə Məmmədzadə
Həyatı
İlk şeirini beş yaşında yazıb. 134 saylı orta məktəbi, sonra Bakı Dövlət Universitetinin Beynəlxalq hüquq fakültəsini bitirmişdir. 2011-ci ildə "Bir ruhun dörd fəsili" adlı ilk şeir toplumu nəşr olunub. Kitabda şeirlər hər ilin mövsümünə (Bahar - Ümid, Yaz - sevgi, Payız - xatirələr, Qış - başlanğıc) bölünür, hər biri bir qadın şəklində təsvir olunur.
Kil Universiteti
Tarixi
Kil Universiteti 1933-cü ildə Qlayxşaltunq siyasətinə riayət edən ilk alman universitetlərindən idi. Nəticədə bu ali məktəb Ferdinand Tönnis və Feliks Yakobi kimi bir çox professor və tələbənin universitetdən kənarlaşdırılmasına razı oldu. İkinci Dünya müharibəsi zamanı Kil Universitetinə böyük ziyan dəydi. Buna görə də universitet sonralar başqa yerdə yenidən quruldu; müharibə nəticəsində köhnə binalardan yalnız bir neçəsi qalmışdı ki, onlarda da hazırda universitetin tibb fakültəsi fəaliyyət göstərir.
Nərminə Məmmədzadə
Həyatı
2012-ci ildə onun "Selsi üzrə xatirələri" qısa hekayə və povest toplusu nəşr olunub. 2014-cü ildə "Taroki" adlı debüt romanı nəşr olunub.
Kil Universiteti
Tarixi
2019-cu ildə Universitet üz ifadələrinin və jestlərin yer aldığı açıq ünsiyyətin zəruri olduğunu əsas gətirərək siniflərdə üzün tamamilə (niqabla və s. vasitələrlə) örtülməsini qadağan etmişdi.
Fakültələri
250px|thumb|right|Universitetin mərkəzi kampusunun səmadan görünüşü
Akademikləri
<div style="">
Adəm Seyfullayev
Həyatı
Adəm İzzət oğlu Seyfullayev 1925-ci ildə Masallı rayonunun Şərəfə kəndində anadan olub.
Nor Qyank
Nor Qyank - İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indi Vedi (Ararat) rayonunda kənd.
Adəm Seyfullayev
Həyatı
1941-ci ildə Şərəfə 7 illik orta məktəbi bitirib və həmin il Lənkəran pedaqoji texnikumuna daxil olur.
1943-cu ildə könüllü cəbhəyə yazılır. Buynaks şəhərinə hərbi hıssəyə göndərilir.
1946-cı ildə Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunun tarix fakültəsinə qiyabi daxil olub.
Masallı rayon partiya komitəsində şöbə müdiri, Şərəfə kənd orta məktəbin direktoru təyin edilir. Sonradan pedaqoji fəaliyyətini Masallı şəhərində davam etdirir.
1985-ci ildə gənc nəslin təlim və tərbiyəsindəkı uğurlarına görə SSRİ Maarif Nazirliyi və MAMEİHİ MK-nin fəxri fərmanına layiq görülür.
2006-cı ildə 3 saylı orta məktətədə üzün müddət işlədikdən sonra səhəti ilə əlaqədar pedaqoji fəaliyyətini dayandırır.
10 övladı var
Yaradıcılığı
Şer və qəzəllərini Adəm İzzətoğlu və Adəm Qızılbaşlı təxəllüsü ilə yazmışdır. Əsərləri rayonun və respublikanin dövri mətbuatında mütəmadi çap olunmüşdür. Dövrün tanınmış şair və yazıçıları ilə yaradıcılıq mübadılələri etmişdir.
Xalq şairi Süleyman Rüstəm Adəm (İzzətoğlu) Qızılbaşlının yaradicılığını yüksək qiymətləndirmişdir. Belə ki, Adəm (İzzətoğlu) Qızılbaşlının "Şairə məktub" şerinə "Məktuba cavab" şerini yazmış və 1969-cu ildə özünün "Seçilmış əsərləri" 1-ci cildınə salmışdır. Həmın vaxt "Azərbaycan Müəllimi" qəzetində bu münasibətlə böyük məqalə çap olunmuşdur.
MƏKTUBA CAVAB
Elin ağsaqqalıdır, şairimiz etsə» qəbul,
Şerimi töhfə kimi sadə o insana verin.
NGC 1427
NGC 1427 — Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktika. Göy üzündə Soba bürcü istiqamətində yerləşir. E3 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Adəm Seyfullayev
Yaradıcılığı
Dağların qüvvəsini bir də Süleymana verin.
Oxucum, dinlə mənim sadə ürək sözlərimi,
Üzü ağ, alnı açıqlarla bu gün fəxr edirəm.
Daha parlaq sabaha zillətnişəm gözlərimi,
Doğru bir yolda səfərbər kimiyəm, yol gedirəm.
Mülətimdir, vətənimdir mənim ilham dayağım,
Yaşa dolsam da, bu könlümdə bahar çağları var.
Qocaman bir ağacam, bəhrəlidir hər budağım,
Ehtiyatımda hələ nəğmə, şeir dağları var.
Adəm Seyfullayev(Qızılbaşlı) Elmi sessiyalara ,şair və yazıçıların yaradıcılıq gecələrinə dəvət olunmuş, çıxışlar etmişdir. 17 hoyabr 2005-ci ildə Milli Elmlər Akademiyasının Nizamı adına Ədəbiyyat İnstitutunda Xalq şairi Bəxtiyar Bahabzadənin 80 illik yubileyinə həsr olunmuş elmi sessiyada çıxış etmişdir.
Nəqliyyatın intellektual idarəetmə sistemləri
250px|thumb|right|[[Macarıstan magistral şəbəkəsini və onun məlumat nöqtələrini göstərən qrafik istifadəçi interfeysi]] Nəqliyyatın intellektual idarəetmə sistemləri (İNS ) — yol hərəkətinin idarə edilməsi, bütün nəqliyyat növlərinin (fərdi, ictimai, yük) işinin monitorinqi və idarə edilməsi, region ərazisində nəqliyyat xidmətinin təşkili haqqında vətəndaşların və müəssisələrin məlumatlandırılması məsələlərini həll edən qarşılıqlı əlaqəli avtomatlaşdırılmış sistemlər kompleksidir.
Getdikcə meqapolisə çevrilən Bakı şəhərində Nəqliyyatın İntellektual İdarəetmə Sisteminin daha mütərəqqi və davamlı texnologiyalara əsaslanaraq inkişaf etdirilməsi istiqamətində mühüm işlər görülüb. Məqsəd, bu sahədə göstərilən xidmətin keyfiyyətini artırmaqdır.
Tarixi
Müasir şəhərin uğurlu və dinamik inkişafı üçün onun tələbatına uyğun nəqliyyat sisteminin olması vacibdir. Belə nəqliyyat sistemi şəhərin sərnişin və yük daşımaları tələbatından bir addım öndə olmalıdır. Beynəlxalq təcrübədə şəhər yollarının həddindən artıq yüklənməsi problemi yolların sıxlığını artırmadan yol hərəkətini və şəhər sərnişin nəqliyyatını müvafiq küçə-yol şəbəkəsində effektiv surətdə idarə edə bilən intellektual nəqliyyat sistemləri (İNS) texnologiyalarının tətbiqi hesabına həll olunur.
İNS – yol hərəkətinin idarə edilməsi, bütün nəqliyyat növlərinin (fərdi, ictimai, yük) işinin monitorinqi və idarə edilməsi, region ərazisində nəqliyyat xidmətinin təşkili haqqında vətəndaşların və müəssisələrin məlumatlandırılması məsələlərini həll edən qarşılıqlı əlaqəli avtomatlaşdırılmış sistemlər kompleksidir.
Nəqliyyatı intellektual idarəetmə sistemində informasiya axınlarının istiqamətləri:
İntellektual nəqliyyat texnologiyaları
İNS istifadə olunan texnologiyalarla fərqlənir: sadə avtomobil naviqasiya sistemləri, işıqforun idarəedilməsi, yük idarəetmə sistemləri, müxtəlif siqnal sistemləri (məlumat lövhələri daxil olmaqla), nömrə tanıma sistemləri və nəqliyyat vasitələrinin sürət qeydiyyatı sistemləri, video nəzarət sistemləri, həmçinin digər sistemlər, parklama idarəetməsi və məlumat sistemləri (PGI) sistemləri, hava xidmətləri, körpü açma sistemləri və digərləri kimi müxtəlif mənbələrdən məlumat və rəylərini özündə birləşdirir. Bundan əlavə, İNS, modelləşdirmə və əvvəllər yığılmış məlumatlara əsaslanan proqnozlaşdırma texnologiyalarından istifadə edə bilər.
Simsiz rabitə
İNS müxtəlif simsiz rabitə növlərindən istifadə edə bilər.
Məsələn, uzun (UHF) və qısa (VHF) məsafələrdəki radio rabitə istifadə edilə bilər. IEEE 802.11 (Wi-Fi) standartlarına uyğun olaraq simsiz rabitə, xüsusilə IEEE 802.11p (WAVE) standartı qısa məsafələrdə istifadə edilməsi mümkündür. Məsələn, ABŞ-də, DSRC standartı, Amerikanın ağıllı nəqliyyat üçün ictimai təşkilatı və ABŞ Nəqliyyat Nazirliyi tərəfindən təbliğ olunur. WiMAX, GSM, 3G, 4G və ya 5G texnologiyalarından da istifadə edilə bilər.
Hesablama texnologiyası
Gömülü sistemlərdə müasir yeniliklər süni zəka sahəsində inkişafları tətbiq etməyə imkan verən daha yüksək səviyyəli tətbiqetmələrin yanında real vaxt əməliyyat sistemlərinin istifadəsinə imkan verir. Yerləşdirilmiş sistemlərdə istifadə olunan prosessor gücünün artması və fərdi kompüterlərdəki prosessorlarla artan uyğunluq, kodların təkrar istifadəsinin artmasına və daha ağıllı xidmətlərin PC səviyyəsindən əlaqədar sistem səviyyəsinə ötürülməsinə səbəb olur.
Avropada
Milli İNS Mərkəzləri Şəbəkəsi milli İNS-lərin qrupudur. 2004-cü il oktyabrın 7-də Londonda rəsmi olaraq yaradılması elan edilmişdir. Bu qrupun rəsmi adı - "ERTICO - ITS Europe"dur. "ERTICO - ITS Europe" Ağıllı Nəqliyyat Sistemi (ITS) təşkilatıdır.
"ERTICO - ITS Europe" İNS-in inkişafını və yerləşdirilməsini təşviq edən bir dövlət / özəl tərəfdaşlığıdır. Qurum dövlət qurumlarını, infrastruktur operatorlarını, istifadəçiləri, milli İNS mərkəzlərini və digər təşkilatları bir-birinə bağlayır. ERTICO iş proqramı ətraf mühitə təsiri azaltmaq üçün tədbirlər nəzərə alınarkən nəqliyyat təhlükəsizliyi, təhlükəsizlik və şəbəkə səmərəliliyinin artırılması təşəbbüslərinə yönəlmişdir.
ABŞ-da
Amerika Birləşmiş Ştatlarında hər bir ştatda İNS texnologiyaları və ideyalarını tanıtmaq və nümayiş etdirmək üçün illik konfrans keçirən bir İNS mərkəzi fəaliyyət göstərir. Bu konfransa ştat daxilindəki hər Nəqliyyat Departamentindən (ştatlar, şəhərlər, qəsəbələr və bölgələr) nümayəndələr qatılır.
Azərbaycanda
2008-ci ildə Bakıda nəqliyyatı intellektual idarəetmə sisteminin tətbiqi ilə bağlı Cənubi Koreya Respublikasının “SK C&C” şirkəti ilə razılıq əldə olunmuş, yeni sistemin layihəsi hazırlanmış və icrasına başlanmışdır. 2009-cu il aprelin 6-da Prezident İlham Əliyevin iştirakı ilə mərkəzin təməlqoyma mərasimi keçirilmişdir. 2011-ci il dekabrın 29-da isə Bakıda Nəqliyyatı İntellektual İdarəetmə Mərkəzinin açılışı olmuşdur.
Mərkəzin yaradılmasında əsas məqsəd Bakıda nəqliyyat sisteminin təkmilləşdirilməsindən, nəqliyyat xidmətlərinin keyfiyyətinin yüksəldilməsindən, ictimai nəqliyyatın hərəkətinin tənzimlənməsindən və hərəkət marşrutlarının optimallaşdırılmasından ibarətdir.
İntellektual idarəetmə mərkəzinin zalında 600 rəqəmsal görüntünü əks etdirən, dünyada ən böyük – 120 kvadratmetr sahəsi olan monitor quraşdırılmışdır. Monitor vasitəsilə 150 yol kəsişməsində nəqliyyatın hərəkət vəziyyəti, eləcə də 2 min avtobusun idarə edilməsi ilə bağlı məlumatı 192 kamera vasitəsilə əldə etmək mümkündür.
Üç mərhələdən ibarət olan intellektual nəqliyyat sisteminin hazırda birinci mərhələsi Bakının əsas küçə və prospektlərini əhatə edir. Bu proses ikinci mərhələdə 2 min 200 kvadratkilometr sahədə Böyük Bakı və Abşeron ərazisini, üçüncü mərhələdə isə respublikanın bütün bölgələrində yerləşən nəqliyyat infrastrukturunu əhatə edəcəkdir. Birinci mərhələdə Bakıda intellektual nəqliyyat sistemi avadanlığının quraşdırılması artıq yekunlaşmışdır. İntellektual sistem üçün paytaxt ərazisində 450 kilometr müstəqil elektrik xətləri, 320 kilometr isə fiber-optik rabitə xətləri çəkilmişdir.
İntellektual nəqliyyat sisteminin əsas xüsusiyyətlərindən biri də müşahidə kameralarıdır. Yollardakı vəziyyətin müşahidəsi, hərəkət zamanı nasazlıq yaranan nəqliyyat vasitələrinin, baş vermiş qəza hallarının müəyyənləşdirilməsi, sıxlıq yaranan ərazilərdə monitorinqin aparılması üçün magistrallarda kameralar yerləşdirilmişdir. Yollarda vəziyyətin qrafik şəkildə sürücülərə ötürülməsi üçün isə elektron məlumat tabloları qurulmuşdur.
Hal-hazırda İntellektual nəqliyyat sistemi Bakı Nəqliyyat Agentliyinin tabeliyində fəaliyyət göstərir.
Albert Fiş
Albert Fiş - Amerika Birləşmiş Ştatlarının məşhur qatili. Tarixdə ən amansız silsilə qatillərdən biri hesab olunan Albert Fişin digər adları Boz Adam, Bruklin Qaniçəni və Xortdan  olmuşdur. Albert Fişin yüzdən artıq qətil törətdiyi ehtimal olunur. Dünyada olan silsilə qatillərin ən yaşlısı hesab olunur. Albert Fişin pedofil və ruhi xəstə olduğu rəsmi şəkildə təsdiq olunmuşdur və o, təkcə silsilə qatillər törətmiş ruhi xəstə kimi yox, həm də adamyeyən qatil kimi adını tarixə yazdırmışdır. Qurbanlarının yaşlı, cavan ayırd etmədən bir çoxunun ətini də dadmışdır.
Həyatı
Albert Hamilton Fiş 1870-ci ilin 19 mayında Amerika Birləşmiş Ştatlarının paytaxtı Vaşinqton şəhərində anadan olmuşdur. 1875-ci ildə atasının ölümündən sonra uşaq evinə düşən Albert Fiş bu həyata ayaq uydura bilməmiş, ruhi sarsıntı keçirmişdir. Anası ilə bərabər yaşadığı dövrdə tez-tez cinsi istismara məruz qalan Fiş ruhi xəstəyə çevrilmiş və şizofren davranışlar sərgiləməyə başlamışdır. Orta məktəb və lisey illərində homoseksual xarakterli davranışlarına görə yoldaşları tərəfindən lağa qoyulmuşdur. Lisey dövründə Fişdə ciddi şiddət meylləri ortaya çıxmışdır. Səbəbli, səbəbsiz bir çox adama fiziki olaraq zərər verməyə başlayan Fiş ilk cinayətini 1910-cu ildə həyata keçirmişdir.
Fəaliyyəti
Daha sonralar uşaqları özünə qurban seçdi. Xüsusilə, kiçik qız uşaqlarına etdikləri insanın qanını dondururdu. O, kiçik qızlara işgəncə edir, təcavüz edir və ən sonunda öldürürdü. Qurbanları acı çəkərkən o bu vəziyyətdən zövq alırdı. Bunları tanrı üçün etdiyini dilə gətirən Fiş tanrı tərəfindən seçildiyinə  və bu qızların tanrıya verilən qurbanlar olduğunu inanırdı. 1920-ci ilə qədər 15 cinayət  törətdiyi güman edilir.