cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rixard Zorge
Yaponiya – 1933
Zorge Yaponiyada əsas kəşfiyyat məlumatlarını bir digər sovet xəfiyyəsi və eyni zamanda radio operator olan Maks Klausen ilə bölüşməli idi. Hotsumi Ozaki və digər iki komintern xəfiyyəsi Branko Vukelic və Miyaqi Yotoku da Yaponiyada fəaliyyət idilər. Branko Vukelic fransız dilli bir jurnal üçün yazırdı, Miyaqi Yotoku isə ingilis dilli qəzet üçün çalışan yapon reklamçı kimi işləməkdə idi. Maks Klausenin həyat yoldaşı Anna müxtəlif vaxtlarda kuryer kimi işləyirdi. Bütün kuryerlik və jurnalistlik fəaliyyəti SSRİ tərəfindən Yaponiyada yaradılmış böyük bir xəfiyyə torunu pərdələmək məqsədi daşıyırdı.
1937-ci ilin yayında Klausen Yaponiyada sakibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olmaq üçün imkan belə tapır. Yüngül sənaye sahəsində yaradılan şirkət sovet sərmayəsini əraziyə cəlb etmək niyyəti daşıyırdı. 1933–1934-cü illər ərzində Yaponiyada Zorge tərəfindən xəfiyyə şəbəkəsi yaradılır. Zorgenin nəzarəti altında işləyən xəfiyyələrin dövlətə yaxın olan bürokratlarla sağlam münasibətləri vardı və bu münasibətlər zaman-zaman bəzi dəyərli məlumatların əldə edilməsində həlledici rol oynamışdır. Zorgenin əsas xəfiyyələrindən olan Hotsumi Ozaki dönəmin Yaponiya Baş Naziri Fumimaro Konoe ilə yaxın münasibət yaratmışdı. Hətta Zorgenin tapşırığı ilə Ozakinin Baş Nazirin iş otağından gizli sənədin sürətini əldə etdiyi də məlumdur.
Zorge bütün xəfiyyə şəbəkəsini gizli şəkildə idarə etməkdə idi. Üzdən Alman bir qəzetin xüsusi müxbiri olaraq çalışdığı üçün bir çox nasist təbliğatına qoşulmuşdur. Tərəfindən aparılan təbliğat Yaponiyada olan Almaniya səfirliyin belə diqqətini çəkmiş və səfirlik tərəfindən məmnunluqla qarşılanmışdır. Yaponiyada yaratdığı xəfiyyə şəbəkəsi ilə SSRİ-ni lazımi məlumatlarla təmin etməsinə baxmayaraq Zorge İosif Stalin tərəfindən sevilməyən bir şəxs idi. Stalin xəfiyyənin alman mənşəli olması səbəbindən ona çox güvənmədiyini açıq şəkildə ifadə etmişdi. Bu səbəbdən Zorge tərəfindən göndərilən məlumatlar Stalin üçün ciddi əhəmiyyət daşımırdı. 1937-ci ildə SSRİ daxilində repressiya dalğasının başlanması Zorgeni seçim qarşısında qoyur. Xəfiyyə anlayır ki, SSRİ-yə qayıdandan sonra satqın damğası ilə güllələnəcək. Bu səbəbdən edilən bütün təkliflərə və tələbələrə baxmayaraq Zorge Yaponiyada qalıb sovetlər üçün işləməyə qərar verir.
Müharibənin başlanması barədə göndərilən məxfi məlumat
thumb|right|250px|[[Almaniya Demokratik Respublikası tərəfindən Rixard Zorge üçün hazırlanmış poçt markası. (1976).]] Zorge Anti-komintern paktı və alman-yapon paktı barədə olan məlumatları sovet mənbələrinə ötürməkdə davam edirdi. 1941-ci ildə səfirlik işçilərinin vasitəsi ilə Zorge Barbarossa əməliyyatı barədə məlumat öyrənir. Əməliyyatın təxmini başlama tarixini belə öyrənən Zorge bu barədə Moskvaya təcili raport göndərir. İosif Stalinə Yaponiyadan göndərilən gizli raport çatdırılsa da Stalin buna əhəmiyyət vermir və Zorgenin məlumatlarına inanmır. Stalin Nasistlərin belə bir səhv etməyəcəyini düşünürdü. Molotov-Ribbentrop paktının imzalanması Üçüncü Reyx ilə SSRİ arasında olan münasibətlərin anidən şiddətli bir müharibəyə çevirlməsi ehtimalını zəiflədirdi.
Bəzi mənbələr Zorgenin Üçüncü Reyxin SSRİ-yə konkret hücum tarixi (22 iyun) barədə məlumat verdiyi iddia etməkdədir. Mövzu ilə bağlı araşdırma aparmış İkinci dünya müharibəsi sahəsi üzrə tarixçi Qolden Pranç Zorgenin konkret tarix vermədiyini sadəcə təxmini tarix kimi 20 iyunu göstərdiyini qeyd etmişdir. 20 iyun tarixini Zorge Yaponiyada yerləşən Alman səfirliyində hərbi attaşe kimi çalışan polkovnik-leytenant Ervin Şoldan öyrənmişdi. Xəfiyyə Üçüncü Reyxin SSRİ-yə hücum edəcəyindən əmin idi və bu barədə sovet orqanlarını zamanında məlumatlandırmışdı. Ancaq konkret hücum tarixi barədə Zorgenin qərarsız qaldığı görünməkdədir. Üçüncü Reyx əməliyyata Hərbi attaşe polkovnik-leytenant Ervin Şolun verdiyi tarixdən 2 gün sonra başladı.
1964-cü ildə sovet mətbuatında Zorgenin 1941-ci ilin 15 iyun tarixində radio vasitəsi ilə göndərdiyi müharibə 22 iyunda başlayacaq xəbəri yayımlandı. 1990-cı ilə qədər sovet mənbələrində yayımlanan xəbərlərin kənardan əldə edilməsinin mümkünsüzlüyü səbəbindən Pranç tərəfindən bu versiya inkar edilmişdir. Stalinə Zorgenin sözügedən xəbəri çatdırılan zaman Stalin belə bir fikir səsləndirmişdir: Yaponiyada fabriklərin və fahişəxanaların yaradılması ilə məşğul olan bir əclaf var və həmin əclaf 22 iyunda almanların bizə hücum edəcəyi barədə "məxfi" məlumat göndərir. Məndən buna inanmağımı gözləyirsiniz? Almanların 22 iyun tarixində Barbarossa əməliyyatına başlaması Zorgenin bu məsələdə haqqlı olduğunu göstərdi. Xəfiyyə sadəcə 2 günlük bir fərqlə hücumun tarixini söyləmişdi. 1941-ci ilin 14 sentyabr tarixində Zorge tərəfindən növbəti bir məxfi məlumat göndərilir. Göndərilən məlumatda Yaponiyanın bəzi məsələlər həll olunmadan SSRİ-nin şərq sərhədlərinə hücum etməyəcəyi bildirilirdi. Aşağıda olan üç bənd baş tutmadığı müddətcə yaponların SSRİ ərazisinə daxil olması ehtimal edilmirdi.
Göndərilən məlumatların dəyəri SSRİ üçün çox önəmli idi. Üçüncü Reyx qüvvələrinin sürətlə irəlilədiyi bir dövrdə imperiyanın uzaq şərqdə yerləşən hərbi birləşmələrinin qərb ərazilərində yerləşən cəbhə bölgələrinə transfer edilməsi ilə sovetlər əlavə güc qazanmış oldu. Konkret olaraq 8 diviziya, 1.700 tank, 1.500 dən çox döyüş təyyarəsi Sibir və Uzaq Şərqdən qərb cəbhələrinə köçürüldü. Həmin texnikanın və canlı qüvvənin xidmətindən 1941-ci ilin 2 oktyabr tarixində baş tutan Moskva uğrunda döyüşdə geniş istifadə olunmuşdur.
Zorge tərəfindən göndərilən bir digər mühüm məlumatın Stalinqrad döyüşünə təsir göstərdiyi ehtimal edilməkdədir. Zorge göndərdiyi məxfi raportda Yaponiya ordusunun Uzaq Şərqdən hücuma keçməsi üçün Üçüncü Reyxin Volqa sahillərində yerləşən hər hansısa iri bir şəhəri tutmasını gözlədiyini bildirmişdi. Xəfiyyə sovet mənbələrini bu məlumatlarla təmin edərkən Üçüncü Reyx tərəfindən xəfiyyəlik edən İvar Lissner də Yaponiyada alman kəşfiyyat təşkilatı olan Abver üçün çalışmaqda idi.
Saxlanılma və mühakimə prosesi
1941-ci ildə Üçüncü Reyxin Barbarossa əməliyyatına start verməsi Zorgenin Yaponiyada fəaliyyət sahəsinin daralması ilə nəticələnmişdi. Yapon və onlarla birgə işləyən alman mütəxəssislər ölkə ərazisində SSRİ maraqları üçün xidmət göstərən böyük bir cəsus şəbəkəsinin mövcudluğu barədə məlumatlı idilər. Cəsus şəbəkəsinin faş edilməsi və xəfiyyələrin saxlanılması üçün gizli fəaliyyətlər icra olunurdu. Xəfiyyələr tərəfindən Moskvaya göndərilən radio siqnalların və gizli kriptoların bir necə dəfə tutulması Zorgenin işini çıxılmaz vəziyyətə salmışdı. Tək istifadəlik xətdən göndərilən gizli mesajların sayında kəskin artım yapon mütəxəssislərini ölkədən xaricə məlumat göndərənin təkcə onlar olmadığına inandırdı.
thumb|left|200px|Rixard Zorgenin şərəfinə Berlində xatirə lövhəsinin açılışı (1969) Kempeytay olaraq adlandırılan yapon gizli polis təşkilatı bütün Yaponiyadan xaricə göndərilən tək istifadəlik xətti mesajların izinə düşdü. Başladılan əməliyyat qısa zamanda öz nəticəsini göstərir və Hotsumi Ozaki 1941-ci ilin 14 oktyabr tarixində həbs olunur. Həbsdən dərhal sonra Ozakinin dindirilməsi başlanılır və bununla da Yaponiyada fəaliyyət göstərən böyük bir sovet casusluq şəbəkəsi ortaya çıxarılmış olur. Ozakinin saxlanılmasından 4 gün sonra Rixard Zorge 1941-ci ilin 18 oktyabrında Tokioda həbs olundu. Növbəti gün Üçüncü Reyxin Yaponiyadakı səfiri Eugen Ottaya ölkə ərazisində gizli fəaliyyət göstərən Rixard Zorge və Maks Klausen adlı sovet casuslarının ələ keçirilməsi ilə bağlı məlumat verilir.
Zorgenin sovet cəsusu olduğu müəyyənləşəndən sonra Yaponiyada yerləşən Alman səfirliyinin əməkdaşları və səfir başda olmaqla bir çox adam çaşqınlıq içərisində idi. Xəfiyyə hər zaman özünü alovlu nasist kimi göstərmiş və Yaponiyada reyx üçün mühüm olan şəxslərin etimadını qazanmışdı. Bu səbəbdən səfir Eugen Ott Zorgenin daha məxfi sənədlər barədə məlumatlı olduğunu və bu barədə SSRİ birliklərini məlumatlandırdığına inanırdı. Almanların şübhələrinə və etirazlarına baxmayaraq məsələ barədə araşdırmaların aparılması, qərarın verilməsi yapon büroktarların nəzarətində idi.
Edam cəzasının icrası
thumb|right|200px|Rixard Zorgenin Tokio şəhərində yerləşən məzarı. Rixard Zorge saxlanıldığı həbsxanada 1944-cü ilin 7 noyabr tarixində Tokio vaxtı ilə 10:20 də asılaraq edam edilir. Həbsxana protokolunda edamın icrası barədə belə yazılmışdır: dar ağacından çıxarılandan sonra məhbus Rixard Zorgenin ürəyi səkkiz dəqiqə döyünüb. Hotsumi Ozaki isə həmin gün sadəcə Zorgeden bir qədər əvvəl asılaraq edam edilmişdi. SSRİ 1964-cü ilə qədər Zorge adında bir xəfiyyələrinin olduğunu inkar etdi. Xəfiyyənin ölümündən sonra belə uzun müddət sovetlər tərəfindən inkar edilməsinin əsas səbəblərindən biri kimi Stalin göstərilməkdədir. İosif Stalinin alman əsilli xəfiyyəyə olan mənfi münasibəti səbəbindən Zorgenin ölümündən sonrakı 20 ildə belə onun barəsində danışılmamışdır. Xəfiyyənin ölümündən sonrakı illərdə beynəlxalq mətbuatda nadir hallarda olsa da müxtəlif reportajlar və xəbərlər yayımlanır.
Edamın ardından Zorgenin cəsədi saxlanıldığı Suqamo həbsxanasında məhkumlar üçün nəzərdə tutulmuş ümumi məzarlığa dəfn edilir. Sonralar xəfiyyənin Almaniyada yaşayan anası Anna Klausenin səyləri ilə cəsəd həbsxanadan çıxarıla bilir. Nəşin yeni yeri kimi Tokionun Füçi səmtində yerləşən tama məzarlığı seçilir. Rixard Zorgenin küllərinin saxlanıldığı məzar bu gün belə burada yerləşməkdədir.
Ölümündən sonra tanınması
thumb|left|230px|Berlində Rixard Zorgenin şərəfinə adlandırılmış küçə. Rixard Zorge mövzusu ölümündən sonrakı on il ərzində demək olar ki, tanıdılmamışdır. 1964-cü ilə qədər Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqında xəfiyyənin inkar edilməsi, Avropada barəsində çox məlumatın olmaması səbəbindən Zorge qərb üçün ciddi maraq kəsb etmirdi. 1954-cü ildə alman rejissoru Veit Harlan tərəfindən Zorgenin həyatını və fəaliyyətini canlandıran Verrat an Deutschland adlı bədii film çəkilir. Harlan Jozef Göbbelsin sevimli rejissorlarından hesab olunurdu və 1940-cı ildə onun tərəfindən çəkilmiş nasist təbliğatını göstərən Jud Süss filmi ilə tanınırdı. Filmdə Zorgenin sevgilisi rolunu canlandıran Kristina Söderbaum real həyatda rejissorun həyat yoldaşı idi. 1955-ci ildə kinoteatrlarda göstərilməyə başlanan film iki gündən sonra qadağan olunur. Filmin yenidən nümayiş etdirilməsi bəzi səhnələrin çıxarılmasından sonra mümkün olmuşdur.
1961-ci ildə xəfiyyə barədə növbəti bir film Fransada çəkilir. Qui êtes-vous, Monsieur Sorge? olaraq adlandırılan filmdə baş rolu Tomas Holtzman canlandırmışdır. Qərbi Almaniya, İtaliya və Yaponiyanın birgə istehsalı olan film SSRİ-də böyük məşhurluq qazanır. 1964-cü ilin 5 noyabr tarixində Rixard Zorgenin ölümünün 20 illiyi münasibəti ilə Moskvada tədbir təşkil olunur və ona SSRİ qarşısında olan müstəsna xidmətlərinə görə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adı verilir. Zorgenin dul qalmış yapon xanımı Hanako İşhi üçün sovetlər tərəfindən aylıq maaş bağlanılır. Hanako 2000-ci ilin iyul ayında Tokiodakı evində vəfat edənə qədər sözügedən maaşı SSRİ və Rusiyadan almışdır. 60-cı illər xəfiyyənin Moskavada heykəlinin yerləşdirilməsi ilə də əlamətdar olur.
1965-ci ildə Şərqi Almaniyadan olan üç jurnalist tərəfindən Dr. Sorge funkt aus Tokyo adlı kitab yazılır. Kitabda Zorge faşizmə qarşı mübarizə aparan ümumi sovet-alman qəhrəmanı kimi təsvir edilir. 70-ci illərdə xəfiyyə müxtəlif detektiv romanların və komikslərin personajları kimi təsvir olunur. 1971-ci ildə gənc oxucular üçün Polşada Wywiadowca XX wieku adlı kitab nəşr olunur. Uşaq və yeniyetmələr üçün nəzərdə tutulmuş növbəti bir iş manqaka Osamu Tezuka tərəfindən gəlir. Tezukanın hazırladığı Message to Adolf adlı manqada Zorge ayrıca personaj kimi göstərilir. 2003-cü ildə şotland aktyorların iştirakı ilə Yaponiyada çəkilən Xəfiyyə Zorge filmi şərqdə böyük izləyici kütləsi tərəfindən izlənir.
Zorge və Azərbaycan
thumb|left|200px|[[Zorge parkında yerləşən Rixard Zorgenin xatirə memarlıq kompleksinə daxil olan heykəl]] 160px|thumbnail|[[Sabunçu qəsəbəsində Rixard Zorgenin yaşadığı evin divarına vurulmuş xatirə lövhəsi]] Rixard Zorgenin xatirəsinin əziz tutulduğu ölkələrdən biri də Azərbaycandır. Xəfiyyənin 1895-ci ilin 4 oktyabr tarixində Azərbaycanın paytaxtı Bakı şəhərində anadan olması və sonrakı illərdə özü tərəfindən yazılan xatirələrində Azərbaycanı xatırlaması faktı da sözügedən münasibətlərin köklərindən xəbər verir. Uşaq yaşlarından atasının işi səbəbindən Bakıdan Berlinə köçən Zorge bir daha buranı ziyarət edə bilməmişdir. Zorge xatirələrində Azərbaycan barədə deyir: Özümü tamamilə azərbaycanlı hiss edə bilərdim, bəla burasındadır ki, azərbaycanca bir söz belə danışa bilmirəm. XX əsrin ən güclü xəfiyyələrindən biri olan Zorgenin xatirəsinin əbədiləşdirilməsi istiqamətində istər Azərbaycan SSR dönəmində istərsə də Azərbaycan Respublikası dönəmində bir sıra addımlar atılmışdır. 1981-ci ildə Bakıda heykəltaraş V. Siqal və arxitektor Mikayıl Useynov tərəfindən Rixard Zorgenin xatirə memarlıq kompleksi inşa edilir. Kompleksə daxil olan heykəl mərkəzdə yerləşməkdədir. Bundan əlavə Bakının Nəsimi rayonu ərazisində xəfiyyənin adını daşıyan küçə də mövcuddur.
Aral dənizinin quruması
Aral dənizinin quruması — Aral dənizində suyun səviyyəsinin ildən-ilə azalması ilə əlaqədar ekoloji, bioloji fəlakət; sosial problemlər yaratmış torpaq və iqlim fəlakəti. Dənizin qurumuş hissəsində Aralqum səhrası əmələ gəlib.
Qurumasının səbəbləri
Aral dənizi qurumasına qədər sahəsinin böyüklüyünə görə Xəzər dənizi, Yuxarı göl (Şimali Amerika), Viktoriya gölündən (Şərqi Afrika) sonra dünyada 4-cü göl idi. Aral dənizinin quruması XX əsrin 60-cı illərində başlamışdır. Həmin vaxtlarda Sırdərya və Amudərya çaylarının suyunun çox hissəsinin kanallarla Türkmənistan,  Özbəkistan və Qazaxıstanın cənubunun ehtiyacı üçün götürülməsinə, suvarma üçün  istifadə edilməsinə başlanıldı. Nəticədə dəniz öz sahilindən nəzərəçarpacaq dərəcədə geri çəkildi və quruduğu yerlər dəniz duzu və digər kimyəvi maddələrlə örtüldü. 1993-cü ildə Aral dənizinin xilası üzrə beynəlxalq fond yaradılıb. Bu fond vasitəsi ilə indiyə qədər 300-dən artıq layihə həyata keçirilib (Özbəkistan, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Tacikistan və Türkmənistan bu Fondun təsisçiləridirlər).
Frans Babinger
Frans Babinger (15 yanvar 1891, Vayden, Bavariya — 23 iyun 1967, Durres, Albaniya) — Alman tarixçi, türkoloqu və şərqşünası. Hindşünaslıq və sami filologiyası üzrə doktor (1914), Berlin Universitetinin Şərq dilləri üzrə professoru (1921).
Həyatı
Frans Babinger 15 yanvar 1891 Almaniyanın Veyden şəhərində doğuldu. Ali təhsilini Münhen Ludviq-Maximilan Universitetində oxudu və 1914-cü ildə Fəlsəfə fakültəsində təqdim etdiyi "Gottlieb Siegfried Bayer (1694-1738), Ein Beitrag zur Geschichte der Morgenländischen Studiən im 18 Jahrhundərt (Gottliəb Siegfriəd Bayer (1694-1738), XVIII əsrdə Şərqi araşdırmalarına bir qatqı) München 1915"; adlı dissertasжyla doktor oldu. Bir neçə ay sonra başlayan Birinci Dünya Müharibəsinə topçu ehtiyatda olan zabit kimi qatıldı. 1915-ci ildə Türkiyədəki Alman qərargahında vəzifələndirildi, İstanbula gəldi və bir müddət Çanaqqala savaşlarında oldu. Buradan savaşla əlaqəli olaraq göndərdiyi yazıları "Frankfurter Zeitung" qəzetində nəşr olundu. Özü Çanaqqalada miralay Mustafa Kamalla tanış olduğunu və rabitə xidməti zabiti olaraq vəzifələndirildiyini ifadə edirsə də, rütbəsi kiçik olan bir gəncin Mustafa Kamala nə qədər yaxınlaşmış olduğu bilinmir. Savaşın sonlarına doğru, Şamda yayımlanmaqda olan "Armée-Zeitung Jildirim" da bir neçə yazısı çıxdı. Savaşın sona çatmasından sonra Almanyada başlayan qarışıqlıqlarda, Münhendə düzənlənən könüllü alayında üsyançılara qarşı çarpışan Babinger 1920-ci illərdən etibarən özünü tamamilə akademik çalışmalara verdi.
"Schejch Bədr əd-Dın, der Sohn des Richtərs von Simav" (Simavna qazısının oğlu Şeyx Bədrəddin) adlı dissertasiyasıyla 1921-ci ildə Berlin Friedrich-Vilhelms Universitetində dosent oldu. Bir müddət Prussiya maarif nazirliyi olmuş olan o illərin məşhur şərqşünası C. H. Beckerin köməkliyi ilə 1924-cü ildə professorluğa yüksəldi. Bu universitetdə qaldığı 1921-1934-cü illəri arasında bir çox kitab və məqalə nəşr etdirdi. 1933-cü ildə (öyrəniləməyən bir səbəbdən, fəqət ehtimalən nasistlərin basqısı üzündən və Rumın tarixçisi Nicolae İorganın dəvəti üzərinə) Ruminiyaya mühacirət etmiş, Bükreş və Yaş universitətlərində müəllim olaraq çalışmış, Buxarest Universitetinin fəxri professoru (1935), Yassıda Türkologiya İntitutunun direktoru (1937-43) olmuşdur. Babinger Türkiyənin orta əsrlər tarixi, arfeoqrafiyası və biblioqrafiyasına dair tədqiqatların, o cümlədən "Osmanlı tarixçiləri və onların əsərləri kitabının müəllifidir".
Altmışıncı doğum ildönümü münasibətilə 1951-ci ildə adına, tələbələrindən C. H. Kisslinq və A. Şmausun səylərilə Münhendəki həmkarları tərəfindən yazılmış məqalələrdən ibarət bir hədiyyə kitab ("Serta Monacensia, Franz Babinger zum 15 Januar 1951, Leidən 1952") nəşr olundu.
Babinger 1958-ci ildə Münhen Universitetindən təqaüdə çıxdı. Albaniya hökumətinin dəvətlisi olaraq getdiyi Draçda 23 iyun 1967-ci il tarixində öldü. Vyanaya göndərilən cənazəsi orada kremasiya olunaraq külü Almaniyada Vürtsburq məzarlığındakı ailə məzarına qoyuldu.
Yungermani
Yungermani — Jungermanniopsida sinfinə aid yarımsinif.
Yungermani sırası ən geniş sıra olub, 20 fəsilə, 200 cins və 5000 növü özündə cəmləşdirir. Bu sıraya iki cərgədə düzülmüş yarpağı və qarın hissəsində bir cərgədə düzülmüş amfiqastrı olan, tam sərilən, yarpaqlı gövdəli formalar daxildir. Metzgerilərin yarpaqlı gövdəli formalarının yarpaqlarından fərqli olaraq yungermanilərin hər yarpağı iki hüceyrədən əmələ gəlib və böyümə nöqtəsinin yaxınlığında inkişaf edir. Əksər hallarda yarpaqlar iki çıxıntılıdır. Üst tərəfdəki iri çıxıntı yuxarıdakı hüceyrədən, alt tərəfdəki kiçik çıxıntı aşağıdakı hüceyrədən formalaşır. Bəzən alt çıxıntı inkişaf etmir. Yungermanilər ciyərotu mamırları içərisində ən polimorf qrup olub, geniş ekoloji coğrafi amplitudaya malikdir.
Yayılması
Yungermanilər əsasən tropik və subtropik vilayətlərin rütubətli ərazilərində, bir hissəsi soyuq iqlimi olan tundrada, bəzi nümayəndələri isə hətta quru vilayətlərdə inkişaf edir. Onların morfoloji quruluşları imkna verir ki, müxtəlif ekoloji şəraitə uyğunlaşsınlar. Ölçüləri bir neçə millimetrdən 6-10 sm-ə qədər çatır. Yarpaqları müxtəlif xüsusiyyətlərə malikdir. Onların assimilyasiya funksiyasını yerinə yetirən yuxarı çıxıntıları dairəvi, yumurtaşəkili, lansetşəkilli, tamkənarlı olurlar. Daşların üzərində həyat tərzi keçirən növlərin yarpaqlarının üzəri hiqroskopik tükcüklərlə örtülü olur ki, bunlar da atmosferin rütubətindən istifadə edir. Alt çıxıntıların funksiyası əsasən suyu qəbul etməyə xidmət edir. Ancaq daşların üzərində yaşayanlar, epifitlər və ya quru şəraitdə yaşayan növlərin quruluşu mürəkkəbdir. Bəzilərində alt çıxıntılar kisə formasını alır, kapilyar prinsipi ilə suyu aktiv qəbul edir. Bəzən bu kisələrdə yosunlar və kiçik su heyvanları inkişaf edir. Bəzi nümayəndələrində isə həmin kisələrdə qapaqlar olur ki, bu da suyun buxarlanmasının qarşısını alır. Qarın pulcuqları - amfiqastrlar gövdələrə sızılaraq suyun udulmasına köməklik göstərir.
Çoxalması
Yungermanilərin anatomik quruluşu çox sadədir. Yarpaqları və amfiqastrlar təkqatlıdır. Gövdələri parenxim hüceyrələrdən ibarətdir.
Cinsi orqanlar əsasən qısalməş yan zoğların üzərində yerləşir. Bu bitkilər ikievli olub, anteridilər böyümə nöqtəsinə yaxın yarpaqların qoltuğunda, arxeqonilər isə təpə hissədə əmələ gəlir. Onlar təpə hüceyrələrindən əmələ gəldiyi üçün nəticədə həmin zoğlar inkişafdan qalır. Uc hissədə olan yarpaqlar toplanaraq arxeqonilərin hamısını örtür ki, bu da perixetsi adlanır.
Ziqotdan sporoqoni əmələ gəlir. Sporoqoninin üzərində rizoidlər formalaşır ki, bu da sporofitin sərbəst qidalanmasını təmin edir. Belə güman edilir ki, mamırkimilərin ilk formalarında sporofit nəsil sərbəst yaşamış, sonradan reduksiyaya uğrayaraq qametofitin hesabına qidalanmışdır. Bu fikir antoserot və yaşıl mamırlarda öz təsdiqini tapır. Qutucuqda sporlar və elaterlər inkişaf edir.
Vegetativ çoxalma yarpaqların kənarında əmələ gələn törəmə tumurcuqları vasitəsilə həyata keçirilir. Bir çox növlərdə törəmə tumurcuqlar ixtisaslaşmış vertikal zoğların üzərində əmələ gəlir.
Karyagin yemliyi
Karyagin yemliyi - (lat. Tragopogon karjaginii Kuth.). Asterkimilər - (Asteraceae Dumort.) fəsiləsinə aid bitki növü.
IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Az öyrənilənlər" kateqoriyasına aiddir – EN B1ab(v). Azərbaycanın nadir, endemik növüdür.
Regional IUCN Statusu: EN B1ab (v)
Qısa morfoloji təsviri
Çoxillik ot bitkisidir, 60 sm hündürlükdədir. Kökətrafı yarpaqlar gövdə yarpaqlarından uzundur. Gövdə yarpaqları əsaslarında enlənir, təpəcikdə isə uzun, nazik, sivriləşir. Çiçəkverənlər səbətaltında qalınlaşmış, oyuq formasında olur. Səbətləri iri olur. Örtüyün yarpaqcıqları 8 sayda, zəncirotu toxumcasından qısadır. Kənar toxumccları buruncuğa çatanda kəskin ensizləşir, dərin əyilmiş, novşəkilli formada olur. İç toxumcalar bozarmış, dayaz novşəkilli, daha düz və az pulcuqlu ya da nisbətən hamar (xüsusən toxumcaların aşağı hissəsində) olur. Buruncuq toxumcadan nisbətən uzun və ya onunla bərabər, təpəcikdə, zəncirotunun altında tiftiklənmiş; zəncirotu butuncuqlu toxumcadan qısa, boz-bulanıq qızılı rənglidir.
Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
Çiçəklənmə və meyvəgətirmə dövrü iyun –iyul aylarına təsadüf edir. Toxumla çoxalır. Quraqlığa davamlı, işıqsevəndir, aşağı dağ qurşağında çınqıllı, daşlı yerlərdə rast gəlinir.
Yayılması
Bozqır yaylası, Kür-Araz ovalığı, Kiçik Qafqazın cənub hissəsidir. (Cəbrayıl rayonu)
Sayı və tendensiyası
Populyasiyanın ehtiyatı azdır.
Vilyam Şarp
Vilyam Şarp (d. 16 iyun 1934) — amerikalı iqtisadçı. Harri Markovits və Merton Millerlə birlikdə 1990-cı ildə İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür. Maliyyə varlığının qiymətləndirmə modelini meydana gətirənlərdən biridir. Riskə görə tənzimlənmiş investisiyaların qabiliyyətinin analizi üçün Şarp nisbətini meydana gətirmiş və seçim dəyərləndirilməsində istifadə olunan iki terminli seçim metodunun təkmilləşdirilməsində xidməti olmuşdur.
Həyatı
Vilyam Şarp 16 iyun 1934-cü ildə Boston şəhərində anadan olub. 1951-ci ildə Berkli Kaliforniya Universitetinin tibb fakültəsinə qəbul olunsa da, təhsilinin ilk ilində fikrini dəyişdirərək Los Anceles Kaliforniya Universitetinə keçdi. Mühasibata qarşı marağı olmayan Vilyam Şarp iqtisadiyyat üzrə təhsil almağı qərarlaşdırdı. Universitetdə təhsil alarkən iki professordan təsirləndi: Armen Alçiyan və maliyyə professoru J.Fred Ueston.
Vilyam Şarp məzun olduqdan sonra 1956-cı ildə RAND Kooperasiyasında işləməyə başladı. Eyni zamanda Los Anceles Kaliforniya Universitetində Armen Alçiyanın elmi rəhbərliyində doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmək üçün hazırlaşmağa başladı. Vilyam Şarp 1961-ci ildə Təhlükəsizlik bazarı xətti növlərindən biri olan qiymətli kağızların tək faktorlu modeli nəzəriyyəsi ilə doktorluq dərəcəsinə yüksəldi.
Echinops erinaceus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Lobelia deckenii
(Lobelia deckenii) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Xatirə (mahnı)
Xatirə — azərbaycanlı müğənni Aygün Kazımova və İlqar Muradovun duetidir. Mahnı Heydər Əliyevin xatirəsinə həsr olunmuş mahnıdır. Mahnının sözləri İkram Əliyevə, musiqisi Eldar Mansurova aiddir. Mahnı 2016-cı ildə Eldar Mansurovun prodüsserliyi ilə satışa çıxarılan "Aygün Kazımovanın ifaları" albomuna daxil edilmişdir.
Bulbophyllum jaapii
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Metzgeriales
—  aləminin  şöbəsinin  sinfinə aid bitki dəstəsi.
Simeon Deni Puasson
Simeon Deni Puasson — Fransa riyaziyyatçısı, fiziki və mexaniki.
Həyatı
1798-ci ildə Fransa Politexnik Məktəbinə daxil olmuşdur.
Mirzəkəndin
Mirzəkəndin — Azərbaycan Respublikasının Xocalı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
1992-ci ildən Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altındadır.
Echinops erioceras
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
İranda bitir.
Mio Otani
Mio Otani (d. 5 may 1979) — keçmiş Yaponiya qadın futbolçusu.
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 73 oyun keçirib, 31 qol vurub.
Böyük Yekaterina sarayının kilsəsi
Böyük Yekaterina sarayının kilsəsi və ya İsa Məsihin dirilməsi kilsəsi — Puşkin şəhərində yerləşən Böyük Yekaterina sarayının pravoslav "ev kilsəsi".
Kilsə Rus pravoslav kilsəsinin Sankt-Peterburq yeparxiyasındakı Sofiya kafedralının tabeliyindədir.
Mərasim kilsəsi
Saar mızasının (iqamətgahın) Yekaterina Alekseyevnaya verildikdən sonra, Onun sarayında şəhid olmuş Müqəddəs Yekaterinanın şərəfinə mərasim kilsəsi yaradılmış və 12 (köhnə təqvimlə 23) mart 1713-cü ildə buraya yeni ruhani təyin olunmuşdur. Bu ilk Sarskosel kilsəsi idi. Mərasim kilsəsinin içərisində bir zamanlar kətan üzərində boyanmış çoxlu ikonalar, qızıl suyuna çəkilmiş göy oyma ikonostas, həmçinin üzərində dörd yevanlıgelistin simvolik obrazları təsvir olunan palıd qapaqlı taxt yerləşirdi.
Yekaterina Saray-Muzeyinə 1930-cu ildə hədiyyə olunmuş ikonostas şəhərinin işğalı zamanı itirilmişdir. Ərşin (taxt) isə çox güman ki, ondan öncə naməlum səbəblərdən itmişdir.
Digər saray kilsələri
İmperatriça Yelizaveta Petrovnanın dövründə (1740-cı illərdə) sarayın sağ fligelində yerləşən birinci mərtəbədə kiçik ("otaq") kilsəsi təqdis edilmişdir. Həmin kilsə 1761-ci ildən sonra ləğv edilmişdir. 1796-cı ilin avqust ayında II Yekaterina saray və soyuq hamam otağının arasındakı boş ərazidə otaq kilsənin inşa edilməsi barədə əmr vermişdi. Kilsə tez-tələsik gələn ilə kimi tikilmiş, son tamamlanma işləri isə I Pavel tərəfindən memar P.V. Neyelova həvalə edilmişdir. Lakin sonradan I Aleksandrın əmri ilə yarımçıq kilsə sökülmüş, onun yerində isə meyvə ağacları əkilmişdir.
Müasir kilsə
280px|thumb|left|Kilsə fligeli. Sadovaya küçəsindən görünüş. 1820-ci ilə aid qravyur rəsm. XVIII əsrin ortalarında Böyük Yekaterina sarayının rekonstruksiya işləri başlanğıcda yeni kilsənin "sağ qanad və tsirkumferentsin arasında" ayrıca bina olaraq təmin edilməsini nəzərdə tuturdu, lakin bütün bu planlar həyata keçmədiyindən kilsənin xüsusi fligeldə yaratmaq qərarına gəlirlər. Layihənin müəllifi memar Savva Çevakinski olmuşdur.
1746-cı ilin yazında fligelin tikinti işlərinə start verilmiş və 8 (19) avqust 1746-cı ildə İmperatriça Yelizaveta Petrovnanın, Böyük knyaz Pyotr Fyodoroviç və onun həyat yoldaşı Yekaterina Alekseyevnanın iştirakı ilə, Sankt-Peterburq və Şlisselburq yepiskopu Feodosiy (Yanovski) tərəfindən kilsəsinin təntənəli təməlqoyulma mərasimi keçirilmişdir. Təqdisolunma mərasimi isə 30 iyul 1756-cı ildə imperatriçanın iştirakı və Sankt-Peterburqun Baş yepiskopu Sylvestrin (Kulyabka) rəhbərliyi ilə keçirilmişdir. Mərasimin sonunda möhtəşəm atəşfəşanlıq verilmişdir.
12 (24) may 1820-ci ildə baş vermiş yanğın nəticəsində kilsə tamamilə yanmış, interyerin böyük hissəsi isə məhv olmuşdur. Kilsənin bərpası memar V.P. Stasovun nəzarəti altında həyata keçirilmişdir. Bərpa olunmuş kilsənin təkrar təqdis mərasimi 2 (14) aprel 1822-də imperator I Aleksandrın iştirakı ilə Tver və Kaşin arxiyepiskopu İona (Pavinski) tərəfindən keçirirlmişdir.
28 iyun kilsə yenə yanğından zərər çəkmiş, lakin kilsə əşyaları və ikonaların çox hissəsi xilas edilmişdir. Yanğın zamanı Stasovun tərtib etdiyi orijinal qübbələr məhv olmuşdur, lakin A.F. Vidov onlara daha çox Yelizaveta barrokosu üslubuna uyğun görünüş verməyi qərara alaraq yenidənqurma işlərinə başlayır. Yenilənmiş kilsənin təqdisolunma mərasimini 8 noyabr protopresviter Vasili Bajanov həyata keçirmişdir.
Atlantika Müttəfiq Ali Komandanlığı
Atlantik Müttəfiq Ali Komandanlığı (ing: Supreme Allied Commander Atlantic (SACLANT)) - Avropa Müttəfiq Qüvvələri Ali Qərargah Komandanlığı ilə birlikdə NATO-nun iki yüksək komandanlığından biridir. Komandanlığın missiya sahəsi Arktikadan Xərçəng Tropikinə qədər ərazini əhatə etmişdir.
Böyük Yekaterina sarayının kilsəsi
Müasir kilsə
Sarayda bərpa işləri yalnız 1957-ci ildə başlamışdır; möcüzəvi şəkildə qorunub saxlanılmış saray qabları və memarlıq detalları bir müddət kilsədə yaradılmış anbarda saxlanılırdı. 1963-cü ildə günbəz bərpa olunmuşdu, lakin məbədin özü indiyədək tamamilə restavrasiya edilməyib. 1993-cü ildən kilsədə nadir hallarda ibadət işləri keçirilir, formal olaraq isə o Sofiya kafedralının tabeliyindədir.
Memarlıq, tərtibat və kilsə quruluşu
300px|thumb|right|Kilsənin interyeri. 1850-ci ilə aid rəsm Sadovaya küçəsinə baxan kilsənin əsas fasadı tanınmış memar F.B. Rastrelli tərəfindən yaradılmışdır. Rastrelli saray qanadlarında olan kilsələrə "müstəqil yerləşmə" effektini vermək üçün birinci və ikinci mərtəbə səviyyəsində massiv, üçüncü və dördüncü mərtəbələrdə isə yüngül ikiyaruslu kolonnada sistemindən istifadə edirdi. Mələklərin və xeruvimlərin çoxsaylı heykəlləri binanın dekorativ heykəltəraşlıq təyinatlı simvolizmlərini müəyyənləşdirir. Buna baxmayaraq, binanın ümumi memarlığı onun dünyəvi xarakterli olduğunu nümayiş etdirir.
Kilsə (şimal) qanadını beş qızıl suyuna salınmış günbəz taclayır. İlkin olaraq layihədə tək böyük qübbənin tikintisi nəzərdə tutulmuşdur, lakin 25 oktyabrdə Yelizaveta Petrovna kilsənin üzərində tikiləcək qübbədən imtina edilməsi, onun əvəzində isə 5 mütanasib günbəzin inşası barədə əmr vermişdir. Bununla əlaqədar layihədə bir sıra dəyişiklik edilmişdir.
Memarlıq cəhətdən kilsənin otaqları dörd hissəyə bölünür: altar, nef, xor və xor yerləri. Xor və onun altındakı oda kilsənin özündən üst hissədə üç pəncərəsi olan və ikonostasa paralel divar ilə ayrılıb. Xor otağına ziyarətçilər bir tərəfdən əsas sarayla birləşən qapı (buradan çar ailəsi və onların freylinaları daxil olurdu), digər tərəfdən isə Lisey binanasındakı əsas dəhliz vasitəsilə daxil olurlar.
Kilsənin Böyük Vətən müharibəsi zamanı dağılmasından öncə, onun içərisində aşağıdakı əşya və bəzək elementləri var idi:
Altarda səkkiz sütun üzərində qızılı oymalı kanopi dayanır, onun içində isə F.B. Rastrellinin layihəsi əsasında saray rəssamı İohann Dunker tərəfindən işlənmiş, altı guşəli, sütunlar və pilyastrlarla bəzədilmiş, 45 təsvirdən ibarət ikonostas vardır. Əsas ikonostasın ikonalarını tanınmış alman rəssamları - Georq Kristof Qroot, Georq Kaspar Prenner və başqaları çəkmişdi. Mənzərəli plafon rəssam Cuzeppe Valeriani tərəfindən (1749 ildən) bir neçə il ərzində yazılmışdır. O 1820-ci ildə baş vermiş yanğın nəticəsində məhv olmuşdur. Buna baxmayaraq, rəssam V.K Şebuyev öz xatirələri əsasında onu yenidən yaratmışdır. Altarda həmçinin 1822-ci ildə D.İ. Antonelli tərəfindən çəkilmiş və 1863-cü ilin dəhşətli yanğınından sonra A.F. Belloli tərəfindən yenidən bərpa edilmiş "Müqəddəs Ruhun şöhrəti" adlı plafon yerləşir. Xorlardakı müqəddəs İnanc, Ümid, Sevgi və Sofiyanı təsvir edən gözəl plafonun təmir-bərpa işləri 1823-cü ildə Otto İqnatius tərəfindən başlamış və Qustav Gippius tərəfindən başa çatdırılmışdır.
Kilsənin hazırkı vəziyyəti:
2010-cu ildə kilsənin memarlıq-dekorativ tərtibatı yenidən bərpa edilmiş, günbəzləri isə qızılı rəngə boyanmışdı. Kilsənin interyeri qismən saxlanılmışdı. Bununla belə, qızıl suyuna salınmış çərçivələrin bir hissəsi artıq bərpa olunub. İkonaların yalnız 3 dənəsi restavrasiya edilərək əvvəlki yerinə quraşdırılıb. İşğal zamanı örtü və altar evakuasiya edildiyindən, müharibədən sonra öz əvvəlki yerinə qaytarılmışdı. Həmçinin arxangel Mixail və Qavriilin təsvirləri də zəhmətkeş bərpaçılar tərəfindən bərpa edilmişdi.
Xatirəsinin əziz tutulduğu ziyarətgah və relikviyalar
Kilsənin ən qiymətli relikviyaları bunlardır:
Bundan başqa kilsədə həmçinin I Aleksandrın və I Nikolayın hərbi geyimləri və mundirləri saxlanılırdı.
Cəfər Əsəd Əl Xəlilli
Cəfər Əsəd Əl Xəlilli — İraq mətbuatı nümayəndəsi. "Əl Fəcr Əl Sadiq" və "Əl Rai" qəzetlərini nəşr etdirmişdi.
Həyat və fəaliyyəti
Cəfər Əsəd Əl Xəlilli Nəcəf şəhərində dünyaya göz açıb. O, Nəcəfdə "Əl Fəcr Əl Sadiq" həftəlik nəşrini 1931-ci ildə yayımlayıb. İqtisadi çətinliklərlə əlaqədar nəşrin sahibi kimi onun çapını dayandırmalı olub. 1934-cü ildə Cəfər Əsəd Əl Xəlilli "Əl Rai" adlı ikinci qəzeti nəşr etdirib. Bir il sonra qəzet hökumət tərəfindən bağlanıb və sahibi həbs edilib. Lakin həbsdən azadlığa çıxandan sonra 1935-ci ildə "Əl Hatif" adlı yeni bir qəzet təsis edib. Bağdadda fəaliyyət göstərmiş nəşr 20 il dərc edilib. "Əl Hatif" qəzeti 1935-ci ildən Nəcəfdə yayımlanmış 1955-ci ilə qədər fəaliyyətini davam etdirmiş ilk qəzetdir.
Daşkəsən (Cəbrayıl)
thumb|300px|Cəbrayıl qəzası 1 Yanvar 1903-ci illər xəritəsi. Daşkəsən
Daşkəsən — Azərbaycan Respublikasının Cəbrayıl rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Toponimikası
Cəbrayıl rayonunun Süleymanlı i.ə.v.-də kənd. Qarabağ silsiləsinin ətəyindədir. Yaşayış məntəqəsi Daşkəsən təpəsi adlı yerin ş.-ində salındığına görə belə adlandırılmışdır.
Echinops eryngiifolius
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Dortman firəngotu
(Lobelia dortmanna) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Bulbophyllum gravidum
(Bulbophyllum gravidum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Riqa balzamı
right|230px|thumbnail|Riqa balzamından müxtəlif kokteyllər hazırlanır. Onu həmçinin dondurma və qəhvəyə də əlavə etmək olar. Riqanın qara balzamı (Rīgas Melnais balzams) — 45 %-li tünd və möhkəm balzam zəngin və bir qədər acımtıl-şirin dada malikdir. İçki Latviyada istehsal olunur. Alkoqol içki kimi Riqa balzamı bitter kareqoriyasına aid edilir. Müxtəlif natural əlavələr (cökə ağacının çiçəkləri, ağcaqayın tumurcuqları, moruq, mərsin, zəncəfil kökü) içkinin dadına xüsusi əhəmiyyət verir. Riqa balzamı birbaşa günəş işığından və həddindən artıq temperatur dəyişikliyindən qorumaq məqsədilə keramik butulkalarda satışa buraxılır. Riqa qara balzamı Avropada hələ 1752-ci ildən məlum idi. Balzamı həm təmiz, həm də çay, qəhvə, dondurma və ya kokteyl şəklində içmək olar. Balzam həmçinin dərman vasitəsi kimi də istifadə edilə bilər, məsələn soyuqdəymə, zökəm və ya həzmlə bağlı problemlər olduqda balzam çox kömək edir
Balzamın tərkibi
Balzamın tərkibinə 24 inqredient daxildir. Onlardan ən əsası - xüsusi hazırlanmış su, etil spirti, təbii bitki ekstraktı, peru balzam yağı, şəkər, konyak, moruq, qarağat, zəncəfil, təbii bal aromatizatoru.
Balzamın tarixi
Əfsanələrin birinə görə, XVIII əsrin ortalarında, riqalı əczaçı Abraham Kuntse XVII əsrə aid köhnə suda həll edilmiş otlu cövhərinin reseptinə əsaslanaraq, yeni "möcüzəvi balzam" hazırlamışdı. Yaratdığı yeni içkini o 1789-cu ildə "Kuntse balzamı" adı altında mədə-barsaq ağrılarından əziyyət çəkən rusiya İmperatriçası II Yekaterinaya dərman vasitəsi olaraq təqdim etmişdi. Balzamın müalicəvi xüsusiyyətlərini yüksək qiymətləndirən II Yekaterina A.Kuntseyə balzamın istehsalına imtiyaz verdi. Və 1789-cu ildən başlayaraq, il ərzində Rusiyaya 300 000 keramik butulka göndərilirdi. Bunun əsasında "Riqanın qara balzamını" Pribaltikanın ən birinci alkoqol içkisi hesab etmək olar. Baxmayaraq ki, XVIII əsrdə içkinin tərkibi və rəngi təmamilə başqa idi (tərkibində zəfəran olan balzam, güman ki, qara deyil sarı rəngdə olub), dərəcəsi isə 12–16% idi. "Riqalı Kuntse" içkisinin tərkibinə o zaman daxil idi:
Aromatik suyun alınması üçün lavanda çiçəkləri, nanə yarpaqları, rozmarin, adaçayı, şüyüd, darçın kompozisiyalarından istifadə olunaraq, 87% spirt qarışığı ilə doldurulur, 24 saat ərzində saxlandıqdan sonra isə 200 ml su ilə distillə edilirdi.
İohann Volfqanq Göte özünün məşhur "Faust" poemasında Riqa balzamını "cavanlıq eliksiri" adlandırmışdı.
1845-ci ildə Albert Volşmidt adlı sənayeçi Riqada balzamı istehsal edən zavod açmışdı. İçkinin resepti nisbətən mürəkkəbləşdirilmişdi, onun hazırlanma üsulu sirr olaraq saxlanılırdı, içkinin dərəcəsi isə 45% qədər artırılmışdı. O vaxtdən II Dünya müharibəsinə qədər içkinin hazırlanması Şrader sülaləsi gizli saxlayırdı və Riqa balzam zavodunda master və kargər şəklində çalışırdılar. 1939-cu ildə Şraderlər Latviyanı tərk etdilər və balzamın sirrini hətta müəssisənin sahibinə belə satmadılar.
Böyük Vətən müharibəsi illərində balzamın resepti itmişdi və yalnız 1954-cü ildə onu bərpa etmək mümkün oldu. Onun istehsalı "Riqa likör-vodka zavodunda" başlamışdı (hazırda Latvijas Balzams şirkətində).
İstehsal
Latvijas Balzams şirkəti hazırda Riqa balzamının və balzamın digər növlərinin itehsalı ilə məşğuldur. Balzamın fərqli çeşidləri var ., məsələn:
Riga Black Balsam Currant
Qarağatlı Riqa balzamı (Rīgas Melnais balzams upeņu) - bu içki qara balzamın, qarağat nektarının və incə ətirli zənəfilin birgə kompozisiyaıdır. Qarağatlı Riqa balzamını həm təmiz, həm də kokteyl şəklində qəbulu məsləhət görülür. İçkinin həcmi 1, 0.7, 0.5, 0.35, 0.2, 0.04 L, dərəcəsi isə 30%-dir.
Riga Black Balsam Cream
Riqa qara krem balzamı - əfsanəvi qara balzamın əsasında qaymaqlı likördur. Riga Black Balsam Cream özündə harmonik şəkildə sehrli və balzamın qaymaqlı kompozisiyayla unikal dadı birləşdirir. Bu da içkiyə şirin vanilli karamel aromatı verir. Liköru buzla, təmiz və ya kokteyl şəklində qəbul etmək məsləhət görülür. İçkinin həcmi 0.5 L, dərəcəsi isə 17%-dir.
Black Balsam Cherry
Black Balsam Cherry - Qara balzam və albalı şirəli qazlı alkoqol kokteylidir. Təkrarolunmaz Riqa qara balzamı kokteylə orjinal dad və qalıcı ətir verir. Kokteylin soyuq halda içilməsi məsləhət görülür İçkinin həcmi 0.275 L, dərəcəsi isə 5.5%-dir.
Black Balsam Currant
Black Balsam Currant - Qara balzam və qarağat nektarlı qazlı alkoqol kokteylidir. Təkrarolunmaz Riqa qara balzamı kokteylə nəfis və orjinal dad verir. Kokteylin soyuq halda içilməsi məsləhət görülür İçkinin həcmi 0.275 L, dərəcəsi isə 5.5%-dir.
Mükafatları
1860-cı ildən 1935-ci ilə kimi Riqa balzamı Beynəlxalq sərgilərdə 33 qızıl və gümüş medal qazanmışdı. İçki həmçinin Moskvada düzənlənən "Prodekspo-2006" sərgisində Qran-pri mükafatına layiq görülmüşdü.
Norfolk, Vircinia
Norfolk ABŞ-nin Virginia əyalətində yerləşən bir şəhərdir. 2010-cu il siyahıyaalınmasına əsasən 242,803 nəfər əhalisi var. Bu əyalətdə Virginia Beachdən sonra ikinci ən böyük şəhərdir.
Qısaerkəkcikli boruçiçək
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "" kateqoriyasına aiddir – VU A2c + 3c. Azərbaycanın nadir növüdür.
Qısa morfoloji təsviri
Çoxillik ot bitkisidir. Gövdəsi süpürgəvari budaqlanan, 50-80 sm hündürlükdədir. Kökətrafı yarpaqları uzunsov və ya ensiz elliptik, 10-20 sm uzunluqda, 2-4 (7) sm enindədir. Gövdə yarpaqları çoxsaylı, aşağıdakılar uzunsov, digərləri uzunsov – lansetvari və ya lansetvari, oturaq, gövdəni bürüyən, lap yuxarıdakılar kiçilmişdir. Çiçək qrupu süpürgə, azçiçəkli, qıvrımlıdır. Kasacıq 5–7 mm uzunluqda, boz rəngdədir. Tac 8–10 mm uzunluqda açıq bənövşəyi rəngdədir. Fındıqçası çoxsaylı, uzun, nazik, löbərvari qopartikanlıdır.
Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
Çiçəkləməsi mart-aprel aylarına təsadüf edir. Düzən və dağətəyi ərazilərdə, əsasən meşələrdə rast gəlinir.
Yayılması
Lənkaran ovalığı və dağlıq hissələridir.
Sayı və tendensiyası
Populyasiyanın təbii bərpasının çox zəif olması və iqlimin mənfi təsirlərdən asılılığı müşahidə olunur. Xüsusi yaşayış mühitinə tələbkar bitkidir.
Məhdudlaşdırıcı amillər
Antropogen amillər (otarılma, tapdalanma) və iqlimdir.
Mühafizə tədbirləri
Populyasiyanın nəzarətə götürülməsi, mütəmadi monitorinqlərin aparılması tələb olunur.
Harue Sato
Harue Sato (d. 1 yanvar 1976) — keçmiş Yaponiya qadın futbolçusu.
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 17 oyun keçirib, 4 qol vurub.
Pilotsuz uçuş aparatı
Pilotsuz uçuş aparatı (PUA) ( - insansız hava apparatı), çox vaxt qısaca dron kimi qeyd edilir — bortunda pilot olmayan uçuş aparatıdır. PUA-lara mürəkkəb sensor, avtopilot, nəzarət, müşahidə və nəzarət kompleks sistemləri quraşdırılır. PUA-lar vasitəsilə kəşfiyyat və ya müşahidə aparmaq, pilotlu təyyarələrlə müqayisədə daha asandır. Eyni zamanda bəzi PUA modelləri silahla təmin olunur.
Etimologiya
İngilis dilində işlənən Unmanned Aerial Vehicle hərfi tərcümədə İnsansız Hava Apparatı deməkdir. Lakin, Azərbaycan dilində daha çox işlənən Pilotsuz Uçuş Aparatı ifadəsi Rus dilindəki Беспилотный Летательный Аппарат termininin hərfi tərcüməsidir.
Qarakötük
Qarakötük (əvvəlki adı: İlis) — Azərbaycan Respublikasının Xocalı rayonunun Almalı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 29 dekabr 1992-ci il tarixli, 428 saylı Qərarı ilə Xocalı rayonunun İlis kəndi Qarakötük kəndi adlandırılmışdır. 1992-ci ildən 2020-ci ilə kimi Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olub. İkinci Qarabağ müharibəsinin nəticələrinə əsasən imzalanmış 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanata uyğun olaraq Qarakötük kəndi Rusiya Sülhməramlı qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Qarabağ silsiləsində yerləşir.
Əhalisi
2005-ci ildə Dağlıq Qarabağda keçirilən əhalinin siyahıyaalmasına əsasən Qarakötük kəndinin əhalisinin faktiki sayı 165 nəfər, qeydiyyatdakı əhalinin sayı 172 nəfər təşkil edirdi.
Amerika Kuboku
Amerika Kuboku (Copa América) — CONMEBOL tərəfindən təşkil olununan futbol turniri. thumb|Turnirin kuboku|alt=|216x216px
Bell V-22 Osprey
Bell V-22 Osprey ( — balıq qartalı) — özündə həm təyyarənin, həm də vertolyotun xüsusiyyətlərini birləşdirən ABŞ konvertoplanı.
1980-ci ildə İran girov böhranı ərzində baş tutmuş “Qartal caynağı” əməliyyatının uğursuzluqla nəticələnməsi ABŞ Müdafiə Nazirliyində uzun məsafə, yüksək sürətli, vertikal eniş-qalxış əməliyyatları icra edə bilən bir təyyarəyə ehtiyacın olduğunu üzə çıxardı. Nəticədə, 1981-ci ildə “Birgə istismar eniş-qalxış eksperimental təyyarə” proqramı üzərində iş başlandı. “Bell Textron Helicopter” və “Boeing Helicopters” şirkətləri arasındakı əməkdaşlıq nəticəsində 1983-cü ildə V-22 adlı təyyarələrin istehsalını təşkil etmək məqsədilə müqavilə imzalandı. Təyyarə hər iki şirkətin birgə komandası tərəfindən istehsal olunur. V-22 ilk uçuşunu 1989-cu ildə həyata keçirdi və bunun ardınca təyyarə üzərində uçuş sınaqları və dizayn dəyişikliyi baş tutdu. Hərbi məqsədli ilk tiltrotor təyyarənin istehsalı olduqca mürəkkəb və çətin olduğuna görə mütəxəssislər bunun üzərində uzun illər çalışmalı oldu.
ABŞ dəniz piyadaları korpusu 2000-ci ildə Osprey təyyarələri üçün şəxsi heyət hazırlıqlarına başladı və 2007-ci ildə bu proses tamamlandı. Bu təyyarələr CH-46 “Sea Knights” helikopterlərini əvəz etmək məqsədilə silahlanmaya qəbul edilmişdir. ABŞ dəniz piyadaları korpusu və ABŞ Hərbi Hava Qüvvələri ndə xidmətə qəbul edildikdən sonra V-22 “Osprey”lər İraq, Əfqanıstan, Liviya və Küveyt üzərində bir çox hərbi əməliyyatlarda iştirak etmişdir.
Bu uçan aparat qanadlarının qırağında qondolada yerləşən və 98 dərəcə çevrilə bilən iki Rolls-Royce T406 mühərriki ilə təchiz olunub. Üç trapesiyavari pərvazı olan vint, öz aralarında qanadın içində keçən sinxronizə edən şaftla bağlıdır. Həmin şaft həmçinin uçan aparatın bir mühərriklə otuzdurulması imkanını təmin edir. Konstruksiyanın çəkisinin azaldılması məqsədi ilə aparatın 70% (5700 kq) kömür və şüşəplasik əsasında epoksid bağlayıcısı olan kompozit materialından istehsal olunur ki, bu da onun çəkisini metal analoqundan 1/4 dəfə yüngül edir.
Lobelia hereroensis
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Jungermanniales
—  aləminin  şöbəsinin  sinfinə aid bitki dəstəsi.
Yarımdəstə və fəsilələri
Jungermanniales sırasına aid aşağıdakı yarımsıra və fəsilələr aiddir: [[SS 2 (Cephaloziineae
Bulbophyllum filiforme
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Jungermanniales
Yarımdəstə və fəsilələri
Jungermanniineae [[SS 2 (* Acrobolbaceae Lophocoleineae [[SS 2 (* Brevianthaceae Perssoniellineae [[SS 2 (* Perssoniellaceae
Echinops exaltatus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Antoserot
Antoserot —
Rusiya Silahlı Qüvvələri
Rusiya Silahlı Qüvvələri — Rusiya Federasiyasının rəsmi ordusudur. Rusiya ordusu SSRİ dağıldıqdan sonra yaranıb. 7 may 1992-ci ildə prezident Boris Yeltsin Rusiya Müdafiə Nazirliyinin təsis olunması ilə bağlı sərəncam imzalayıb. Sərəncama uyğun olaraq keçmiş SSRİ-nin Rusiya ərazisində olan bütün ordusu Rusiya ordusu kimi formalaşdırılıb. Silahlı qüvvələrin ali baş komandanı prezidentdir. Rusiya ordusu 1992-ci ildə formalaşdırılsa da, onun qurulması Kiev Rus dövləti dövrünə gedib çıxır. Rusiya ordusunda təxminən 1 milyon əsgər və zabit xidmət edir, ordu əlavə olaraq 2 milyon nəfərlik ehtiyat qüvvəyə malikdir. 2011-ci ildə Rusiyanın hərbi büdcəsi 72 milyard dollar olub, lakin Rusiya dövləti ordunun təchizatını və büdcəsini qarşıdakı illərdə bir neçə dəfə artırmağa hazırlaşır.
Tarixi
31 dekabr 1991-ci ildə SSRİ-nin dağılması ilə Sovet ordusu başsız qaldı. Növbəti ilyarım ərzində onu MDB ölkələrinin vahid ordusuna çevirmək cəhdləri uğursuz alındı. Zamanla yeni müstəqil olmuş dövlətlərdə olan silahlı qüvvələr yerləşdikləri ölkələrə xidmət etməyə başladılar, imzalanmış müqavilələr əsasında Sovet ordusundan qalmış hərbi texnika yeni qurulmuş ordular arasında bölüşdürüldü. 7 may 1992-ci ildə rusiya Müdafiə Nazirliyi qurulduqdan sonra Pavel Qraçev ilk müdafiə naziri təyin olundu. Növbəti bir neçə il ərzində Rusiya ordusu Mərkəzi və Şərqi Avropadan, həmçinin yeni qurulmuş keçmiş SSRİ respublikalarının çoxundan öz qoşunlarını çıxardı. Rus ordusu ancaq bir neçə mübahisəli ərazilərdə, Dnestryanı, Sevastopol və Abxaziyada qaldı. 1993-cü ilin noyabr ayında qəbul olunmuş hərbi doktrinaya əsasən Rusiya qlobal supergüc olmaq iddiasından əl çəkir və yalnız regional lider olmaq vəzifəsinə iddia edirdi. Yeni doktrina regional konfliktlərin qarşısına almağa yönəlmişdi və yüksək hazırlıqlı kiçik dəstələrdən ibarət mobil ordunun qurulmasını nəzərdə tuturdu. Lakin belə ordunun qurmaq çox çətin vəzifə olaraq qaldı. Pavel Qraçevin nazir olduğu zaman orduda çox az dəyişikliklər baş verdi. Sonrakı Müdafiə naziri Rodionov çox yaxşı mütəxəssis olsa da, orduda gözəçarpan dəyişikliyə nail ola bilmədi. Yalnız nazir İqor Sergeyevin dövründə bəzi reformlar başladı, lakin əsas diqqət Strateji Raket Qoşunlarına yönəlmişdi.