cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tacir sarayı
Memarlıq xüsusiyyətləri
Sarayın Şərq tərəfdə mükəmməl naxışlarla işlənmiş nəhəng giriş qapısı ümumilkdə tikilinin ən diqqətə layiq hissəsidir. Girişin bu möhtəşəm naxışlı görünüşü sadə saray divarları arasnda füsünkar təsir bağışlayır. Giriş qapısı ümumilkdə iki hissəyə ayrılır. Birinci hissədə (alt təbəqə) biraşırımlı giririş qapısının ətrafları narıncı daşdan kəsilmiş səkkizguşəli ulduzlar və qəhvəyi daşdan kəsilmiş xaçların bir-birinə geydirilməsindən yığılmışdır. Həmçinin özlüyündə həmin ulduzların da, xaçların da üstünə müxtəlif naxışlar işlənmişdir. Lakin bu mükmməl sənət əsərinin böyük bir hissəsi yox olmuşdur. XIX əsrin sonlarında yazdığı əsərində H. F. B. Lynch yalnışlıqlar bu binanın Baqratilərin sarayı olduğunu zənn edən ermənilərin binanın həmin bəzəklərini söküb özləri aparmalarını qeyd edir. Yerdə qalan qism isə 1989-cu il zəlzələsi zamanı qoparaq tökülmüşdür.
Giriş hissəinin üst qismi daha sadədir. Burada böyük düzbucaqlı bir pəncərə tünd və açıq qəhvəyi daşlardan kəsilmiş bir divarın mərkəzində yerləşdirilmişdir. Ümumilikdə saray İslam memarlıq ənənələri əsasında inşa edilmişdir. Belə ki, sarayın bəzədilməsində istifadə edilmiş naxışlar və sarayın inşa üslubu sırf İslam memarlığının xüsusiyyətlərini özündə əks etdirir. Saray Türkiyə Cümhuriyyəti Kültür Bakanlığının nəzarəti ilə 1990 və 1999 - cu illərdə bərpa edilmiş, 2000-ci ildə isə sarayın giriş qapısı öz əvəlki görkəminə qovuşdurulmuşdur.
Həmid Quliyev
Həmid İmamqulu oğlu Quliyev (12/12/1928 - 04/26/2007) — Azərbaycan SSR əməkdar meşəşünası (1981), Oktyabr inqilabı ordeni sahibi (1971).
Həyatı
Həmid İmamqulu oğlu Quliyev 12 dekabr 1928-ci ildə Tovuz rayonunun Şamlıq kəndində anadan olmuşdur. Atasını erkən itirib: İmamqulu Quliyev 1943-cü ildə II Dünya Müharibəsində həlak olmusdur. Orta məktəbi bitirdikdən sonra Bakı Meşə Təsərrüfatı Texnikumuna daxil olmusdur. 1950-ci ildə texnikumda təhsilini fərqlənmə diplomu ilə başa vuraraq, Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunun Meşə Təsərrüfati fakültəsinə imtahansız qəbul edilir. 1955-ci ildə institutu bitirdikdən sonra Kürdəmir, Ağstafa və Tovuz rayonlarında meşə mühəndisliyindən tutmuş direktora qədər müxtəlif vəzifələrdə çalışmışdır.
1960-cı ildən 1993-cü ildə təqaüdə çıxana qədər Tovuz meşə təsərrufatı direktoru vəzifəsində çalışmışdır. Savadlı bir mütəxəssis olaraq, işinin ilk günlərindən etibarən qabaqcıl elmi və texniki nailiyyətlərini tətbiq edir və rəhbərlik etdiyi idarəyə nümunəvi ad verilir. SSRİ Meşəçilik Nazirliyinin kollegiyasının qərarı ilə Tovuz meşə təsərrüfatının təcrübəsini bütün Sovet İttifaqı ərazisində genişləndirmək tövsiyə edilir. Görülmüş işlərə görə H.Quliyev Kənd təsərrüfatı elmləri namizədi elmi dərəcəsi almaq üçün Moskvada dissertasiyanı uğurla müdafiə edir. Onun rəhbərliyi altında Tovuz rayonunda 2000 hektardan çox qiymətli ağac növləri əkilmişdir.
Görkəmli uğurlarına görə Həmid Quliyev "Oktyabr inqilabı" ordeni (8 aprel 1971) və bir çox medal və SSRİ hökumətinin fəxri diplomları ilə təltif edilmişdir. O, Azərbaycan SSR-in Əməkdar Meşəçi fəxri adına layiq görülmüşdür (20 noyabr 1981).
Gözəl ailə başçısı, 5 övlad atası olub.
Quliyev Həmid İmamqulu oğlu 26 aprel 2007-ci ildə vəfat etmiş və doğma rayonunda dəfn edilmisdir.
İstinadlar
Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası
Qazaxlı Alik
Arif Fuad oğlu Muradov (ləqəbi: Qazaxlı Alik; ) — Birinci Qarabağ müharibəsinin Azərbaycan tərəfindən iştirakçısı, ehtiyatda olan polkovnik.
Həyatı
Arif Fuad oğlu Muradov (Qazaxlı Alik) 1958-ci ildə Ağstafa rayonunun Dağkəsəmən kəndində anadan olmuşdur.
Döyüş yolu
Onun komandanlıq etdiyi dəstə ilk şəhidini Xocalı soyqırımından sonra vermişdir. 1992-ci il martın 14-də ermənilərin daha böyük dəstə ilə Qazax tərəfdən, Aşağı Əskipara Xeyrimli kəndinin üstündən baş tutan hücumunun qarşısını alarkən Qazaxlı Alik özü yaralanmış, onun dəstəsindən olan Rasim Bayramov isə yaralı halda ermənilər tərəfindən ələ keçirilmiş, sonradan da şəhid edilmişdir.
Ağstafa, Tovuz, Qazax, Kəlbəcər, Laçın, Goranboy, Gədəbəy və Qarabağın bir çox bölgələrindəki hərbi əməliyyatlarda iştirak etmişdir.
İlan-qurbağa ev
İlan-qurbağa ev — Gəncə şəhərində qeyri-adi bir ev. Ona görə adlandırıblar ki, vaxtı ilə bu evin eyvanında ilan, qurbağa, əjdaha kimi heykəllər olub.
Girəcəyi məscidə bənzəyən bu evin eyvanında hələ də müxtəlif heykəllər var. Ev sahibi Səmayə Babayeva heykəlləri düzəltməyə 1990-cı illərdən başlayıb. Ancaq indi onların sayı əvvəlkindən azdır. Heykəllərdən bir çoxunun rəngi solduğundan onlar ev sahibi tərəfindən eyvandan götürülüb. Səmayə xanım ixtisasca heykəltaraş deyil. O, yalnız istedadı və həvəsi sayəsində bu heykəlləri yaradıb.
İsgəndəriyyəli Appian
İsgəndəriyyəli Appian (təx. 95, İsgəndəriyyə — 170, Roma) — milliyyətcə yunan olan Qədim Roma tarixçisi. Müxtəlif dövlət vəzifələrində çalışmışdır. Yunanca yazılmış "Roma tarixi"nin müəllifidir. Əsər Eneydən imperator Trayanın hakimiyyətinədək (II əsrin əvvəli) olan dövrü əhatə edirdi. Əsərin əvvəli 6—8 və 11—17-ci kitabları tam şəkildə, 1—5 və 9—10-cu kitabları isə fraqmentar şəkildə dövrümüzədək gəlib çatmışdır. Roma tarixinə aid ən mühüm mənbələrdən biri olan əsərdə qədim Azərbaycan tarixinə aid məlumatlar da var.
Ekslibris
thumb|220px|Əl ilə çəkilmiş ornamentli XIII əsr kitab nişanı (Mənafi əl heyvan əlyazmasından) Ekslibris ( – "kitablardan") — kitab və kitabxana sahibləri tərəfindən kitabın cildinin daxili tərəfinə yapışdırılan və ya basılan kitab nişanı, kağız etiket. Adətən təsvir lakonik və obrazlı şəkildə kitab sahibinin sənətindən, fikirlərindən ibarət olur, əlavə olaraq ad, soyad da daxil edilir.
Tarixi
Tarixdən məlum olan ilk ekslibris Qədim Misirdə III Amenhotep (e.ə. 1391 – e.ə. 1353) dövrünə aiddir.
Qədim Şumer, Assuriya və Babilistan dövrünə aid arxeoloji qazıntılar zamanı kitabxanalarda tapılmış gil lövhələr üzərində olan mixi yazılar bir sıra kitabsevərlərə məlumdur. Məlum olmuşdur ki, gil kitabların üzərinə nişan funksiyasını özündə daşıyan yazı həkk olunurdu. Assuriya hökmdarlarının kitabxanaları, şifrələnmiş mixi yazılı mətnlər və s. haqda məlumatlara "Gil kitablar" (D.Lipin, A.Belov; 1956), "Tanrılar, sərdabələr, alimlər" (K.Krem; 1960), "Gənc kitabsevərlər üçün" (A.Qluxov, İ.Lavrinoviç; 1965) adlı kitablarda rast gəlmək olar.
Saymon Kuznes
Saymon Smit Kuznes (emiqrasiyaya qədər Şimen (Semyon) Abramoviç Kuznes) (30 aprel 1901-8 iyul 1985) — ABŞ iqtisadçısı, statistik, demoqraf və iqtisadiyyat tarixçisi. İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatı 1971-ci il.
Ekslibris
Tarixi
Əllə çəkilmiş və yaxud qravür çap üsulu ilə hazırlanmış ilkin ekslibrislərin dəqiq yaranma tarixi məlum deyil. Qərbi Avropa və Rusiya tədqiqatçılarının elmi əsərlərində hələ XV-XVI əsrlərdən başlayaraq bu janrın bir çox məşhur rəssamların yaradıcılığında geniş yayıldığı qeyd olunur. 1490-cı ildə Slovets monastırına məxsus kitabxananın əsasını qoymuş Dosifey üçün hazırlanmış hərflərdən ibarət olan nişan ən qədim rus ekslibrisi sayılır. XVI əsr sənətkarları Dürer və Holbeynin çəkdikləri nümunələri isə Avropa məkanı üçün qədim kitab nişanı hesab etmək olar. Şərq sənətkarlarının gözəl xətlərlə yazdıqları qədim əlyazmalarda vaxtaşırı əllə çəkilmiş kitab nişanlarına rast gəlinir.
Saymon Kuznes
İqtisadiyyatın emprik elm kimi formalaşması və iqtisadi tarixin kəmiyyətinin inkişafı Kuznesin adı ilə bağlıdır.
Ekslibris
Tarixi
Ekslibrisdə olan emblem, təsvirdə olan hər bir detal, müxtəlif yazı növləri və s. onların yarandığı dövrün incəsənəti ilə sıx bağlıdır, məhz buna görə də kitab nişanı maddi mədəniyyət tarixinin qiymətli abidələridir. Ekslibrisin hazırlandığı material, katibin istifadə etdiyi yazı materialları (qələm, kağız, mürəkkəb və s.) və yazının onlardan asılı olan texniki üsulları müəyyən dərəcədə ekslibrisin hazırlandığı dövrdə istehsalın inkişaf səviyyəsini də əks etdirir.
Saymon Kuznes
Həyatı
Atasından 15 il sonra 1922-ci ildə ABŞ-yə köçdü. Atası soyadını dəyişmişdi, amma gənc Kuznes bunu etmədi. Kolumbiya Universitetində təhsil alaraq 1926-cı ildə doktorluq disertasiyasını tamamladı. 1927-ci ildə Beynəlxalq İqtisadi Tədqiqatlar Bürosunda büronun qurucusu Uesli Mitçellə birlikdə işlədi. Həmin dövrdə ABŞ-nin milli gəliri ilə bağlı ilk araşdırmaları və iqtisadi zaman sıraları mövzusunda geniş tədqiqatlar apardı. İqtisadi artımla da bağlı geniş araşdırmalar apararaq tədqiqatını tamamladı. Daha sonralar Pensilvaniya Universiteti (1930-1954), Con Hopkins Universiteti (1954-1960) və Harvard Universitetində (1960-1971) dərs keçdi.
Ekslibris
Tarixi
Hər bir tarixi dövrdə ekslibris müxtəlif forma və məzmuna malik olmuşdur. Belə ki, İntibah və barokko dövründə qəliz, müəmmalı, fikirlərlə ağırlaşdırılmış, klassisizmdə və ən əsas da ampir dövründə aydın, sakit və sərt, modernizmdə səliqəsiz.
Qədim dövr
Qədim əlyazmalardan XIV əsrə aid olan “Xəmsə”nin üzərindəki təsvir Azərbaycanda ən qədim kitab nişanıdır.
Saymon Kuznes
Fəaliyyəti
Saymon Kuznes tədqiqatlarında çoxlu iqtisadi müşahidənin önəmini, tarixi təcrübəyə əsaslanan modellərin məhdudluğu və əsas iqtisadi göstəricilərin mürəkkəbliyini önə çəkdi.
Ekslibris
Qədim dövr
Bizim dövrə gəlib çatmış ən qədim Azərbaycan kitab nişanları təxminən XIII-XV əsrlərə aiddir. Marağalı sənətkarlar tərəfindən üzü köçürülmüş “Mənafi əl-Heyvan” (1297-1300-cü illər, Morqan kitabxanası, Nyu-York) kitabındakı nişan bənzərsiz sənətkarlıq nümunəsi sayıla bilər. On iki guşəli ulduz formasında olan bəzəkli xonçanın içərisində gözəl xətlə kitab sahibinin — Şəmsəddin ibn Ziyəddin Zuşəkinin adı yazılıb. Onun kim olduğu məlum olmasa da, əhəmiyyətli şəxs olduğu aydındır.
Saymon Kuznes
Fəaliyyəti
Onun fikrincə iqtisadi göstəricilərin real model əmələ gətirməsi üçün demoqrafiya, dövlət quruluşu, əməyin xüsusiyyətləri, ticarət və bazar amilləri nəzərə alınmalıdır. O, xüsusilə tərtib etdiyi statistik sıralara əsaslanaraq iqtisadi artımın ənənəvi şəkildə əmək və maliyyə ehtiyatları ilə izah olunmasının yetərsiz olduğunu vurğuladı. Bundan başqa hal-hazırda Kuznes sxemləri kimi tanınan sxemlərdə artım göstəricilərindəki sxematik dəyişmələr və bunların demoqrafiya kimi əsas göstəricilərlə əlaqələri əks olunur.
Həmçinin bax
İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatı
Ekslibris
Qədim dövr
Bəhmən Mirzə Qacar Şuşaya köçəndə özü ilə 95 dəvə yükü qiymətli əlyazma və kitab gətiribmiş. O, kitabsevərlər arasında ən çox kitab nişanı olan şəxsdir, onun bizim dövrə bir-birindən fərqlənən 9 kitab nişanı gəlib çatmışdır.
Qurani Kərimin 1338-ci ildə Marağada üzü köçürülmüş və hazırda Dublində Çester Bitti kolleksiyasında saxlanılan nümunəsi yüksək bədii məziyyətlərinə görə diqqət çəkir. Ustad Abdulla ibn Əhməd Marağayi onun nəsx xətlə köçürülməsində və səhifələrinin bədii tərtibatında, ən başlıcası isə kitab nişanının çəkilməsində böyük sənətkarlıq nümayiş etdirmişdir. Əlyazmanın ilk səhifəsini, orijinal biçimli-mərkəzini 6 guşəli ulduz, kənarlarını isə 12 yarpaqlı xonça təşkil edən ekslibris bəzəyir. Onun mərkəzində bəzək elementləri arası boş sahələrə ustalıqla kufi xətlə “Qarşınızdakına yaradan tərəfindən göndərilən ancaq təmiz adamlar toxuna bilər” kəlamı yerləşdirilmişdir. Şamaxılı sənətkar Əbdül Rəhman ibn Əbdül Əziz tərəfindən yazılan və bəzədilən, hazırda isə İstanbulun Evkaf muzeyində saxlanan "Səadət kimyası" kitabındakı (XIV əsr) ekslibrisin bədii həllində nəbati naxışlardan istifadə olunub. Kompozisiyanı sifarişçi şahzadə Huşəngin kufi xətlə yazılmış adı tamamlayır.
Vaxtilə Baysunqur Mirzənin kitabxanasında saxlanılan Sədinin "Gülüstan" (XV əsr, Çester Bitti kitabxanası, Dublin) əsərinin 1426-cı ildə təbrizli xəttat Əfər Təbrizi tərəfindən Heratda nəstəlik xətlə üzü köçurulmuş nüsxəsinin, Nizaminin "Xosrov və Şirin" əsərinin XV əsrdə üzü köçürülmüş nüsxəsinin (Frir qalereyası, Vaşinqton), Quranın XIV əsrdə Marağada yazılmış nüsxəsinin (Çester Bitti kitabxanası, Dublin) ilk səhifələrindəki sənətkarlıqla yaradılmış müxtəlif formalı nişanlar da əski numunələrdən sayılır.
Qaraqoyunlu dövlətinin qürub çağına yaxın 1465-ci ildə Bağdadda yazılmış bir əlyazmanın titul səhifəsi əllə çəkilmiş əsas ekslibrisdən başqa müxtəlif şəxsi möhürlərlə də doludur. Bu da həmin Divanın müxtəlif şəxslərə məxsusluğunu təsdiqləyir. Dəhləvinin Bəhrəm Mirzə üçün yazılmış Xəmsəsini (1530-40-cı illər) bəzəyən ekslibrisi əllə işlənmiş kitab nişanlarının forma biçim zənginliyini əyaniləşdirən nümunə hesab etmək olar. Nizami Gəncəvinin "Xosrov və Şirin" poemasının (XV əsrin əvvəlləri) Təbrizdə Xəttat Əli ibn Həsən Sultani tərəfindən nəstəliq xətlə üzü köçürülmüş nümunəsinin titul vərəqini bəzəyən, qızılı rənglə işlənmiş xonça formalı ekslibrisi də yüksək sənətkarlıq nümunəsi hesab etmək olar. Kitab nişanı hazırda Vaşinqtonda Freyer incəsənət qalereyasında saxlanılır. XVI əsrdə Təbrizdə Xəttat Ələddin Məhəmməd Təbrizi tərəfindən nəsx xətlə yazılmış Qurani-Kərimin cildinin daxili tərtibatında kitabın Şah İsmayıl kitabxanasına məxsusluğunu bildirən nəbati naxışlı ekslibris vardır. Əlyazma Tehran kitabxanasındadır.
Yeni dövr
XVII-XIX əsr Azərbaycan kitab nişanlarındakı bədii dəyişikliyi şahzadə Sultan Hüseynin (XVIII əsr), şair Mirzə Şəfi Vazehin (XIX əsr), Abbasqulu ağa Bakıxanovun (XIX əsr), məşhur sərkərdə Abbas Mirzə Qacarın (XIX əsr), salnaməçi Bəhmən Mirzə Qacarın (XIX əsr), Mirzə Fətəli Axundovun (XIX əsr) və b. kitabxanalarında saxlanılan əlyazmalarını bəzəyən nümunələrdən görmək mümkündür. Bu ekslibrislərdə əsasən yazılardan geniş istifadə olunmuşdur. Onların hamısı ərəb əlifbası ilə yazılmışdır. Kitablara xüsusi yaraşıq verən qədim nişanlarda onun sahibinin adının yazılışından başqa tez-tez müxtəlif məzmunlu kəlamlardan istifadə edilib. Qeyd etmək lazımdır ki, bu yazıların əksəriyyəti dini məzmunludur. Belə ki, M.F.Axundovun kitabxanasına məxsus olan kitablarda "Allahın qulu Fətəli", Abbasqulu ağa Bakıxanovun kitabxanasında olmuş nəfis nümunələrin bir neçəsində "Allahdan başqa allah yoxdur", Şah İsmayıl Xətaiyə aid kitablarda "Heydər oğlu İsmayıl Şahimərdanın (Əlinin) quludur", Mirzə Şəfi Vazehin kitablarında "Ya Məhəmməd" sözləri ilə rastlaşmaq olar. Abbasqulu ağa Bakıxanova aid kitablarda nişan yazılarından əlavə kitabı tərif edən "Kitab ürək açan nemətdir, İndi mənim üçündür, sonra qeyrilərinin olacaq", Bəhmən Mirzə Qacarın kitablarında "Şahlıq dəryasının yeganə gövhəri Bəhmən" və s. sözlər vardır.
XIX əsrin başlanğıcında Azərbaycan kitabsevərləri möhürdən (“ştempel ekslibris”) istifadə etməyə başladılar. Bu ekslibrislər bəzən sadəcə sahibin soyadından ibarət olurdu. Bu cür ekslibrislərdən biri Nəriman Nərimanova aiddir. Bu, kitabsevərlərin dairəsində tamamilə gözlənilməz tapıntı idi. Bu kitab Səid Battal Qazinin türk dilindəki “Hekayələr” (1870) kitabı idi. Yuxarı hissədə rahat oxunan rus dilində Н.Нариманов aşağı sətirdə isə ərəb hərfləri ilə sahibin adı və soyadı yazılmışdır.
Tez-tez rus və ərəb dillərində olan oval ştempel ekslibrislərə də rast gəlinir. Bəzilərində hətta kitabsevərlərin ünvanı da verilir. Belə ştempel ekslibrislərdən biri görkəmli filoloq Sultan Məcid Qənizadəyə məxsusdur.
Bu cəhətdən sadə kompozisiyalı, Azərbaycanın görkəmli folklorçusu Əbülqasım Hüseynzadəyə aid, iki bağlanmış lentin üzərində sahibin adı və soyadı yazılmış, ortada Bakı şəhərinin adı verilmiş ekslibris və Azərbaycanın ilk xalq aktyoru Mirzəağa Əliyevə məxsus ştempel ekslibrisi də misal göstərmək olar.
Süjetlə bağlı mövzuya uyğun olaraq simvolik işarələrin verildiyi bir ekslibris M.F.Axundovun “Komediya və hekayələr” kitabına Mixail Yarovun ştempel ekslibrisi misaldır.
Ştempel ekslibrislə bərabər ona yaxın olan kitabsatanların nişanı hesab olunan digər ştempel, kitabın forzas hissəsinə (forzas - kitabın blokunu cildinin üstü ilə birləşdirən vərəq) vurulurdu. Bu nişanlarda həm də kitab satış mərkəzinin ünvanı da verilirdi və hətta müxtəlif kitab mağazaları üçün də nişanlar olurdu. Misal üçün, 1969-cu il Sovet qrafik ustası R.S.Bedrosov Molla Pənah Vaqifin şeirlərindən və portretindən ibarət olan “Sevinc” adlı kitab mağazasına kitab satışı üçün nişan hazırlamışdır.
Çap (basma) ekslibrislər Azərbaycanda Oktyabr inqilabından sonra meydana çıxmışdır. İlk bu tip ekslibris 1934-cü ildə hazırlanmış və 1922-1928-ci illərdə Azərbaycan SSR Xalq Maarif Komissarı olan Mustafa Quliyevə məxsus ekslibris sayılır.
Ekslibrisin xarakteristikası
Ekslibrislə bağlı əsas xarakteristik xüsusiyyətlər aşağıdakılardır:
Yamən Yusifov
Yamən Yusifov — Azərbaycan Respublikası Prokurorunun müavini (1957–1962), III dərəcəli dövlət ədliyyə müşaviri (general).
Həyatı
Yamən Yusifov 1924-cü ildə Ağdam şəhərində anadan olub. Bakı Dövlət Universitetinin (keçmiş Azərbaycan Dövlət Universiteti) hüquq fakültəsini bitirib. 1947-ci ildə keçmiş Əzizbəyov rayon prokurorunun köməkçisi kimi işə başlayıb, sonralar prokurorluq sistemində yüksək vəzifələrdə çalışıb. 1949–1953-cü illər ərizində müxtəlif şöbələrə rəhbərlik edib. 1953-cü ildən 1957-ci ilə kimi Azərbaycan SSR Prokurorluğunda Cinayət məhkəmə nəzarəti şöbəsinin rəisi işləyib. 1957–1962-ci illərdə Azərbaycan SSR prokurorunun müavini vəzifəsində çalşıb. 1962-ci ildən 1982-ci ilə qədər Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsində (DTK) aparılan istintaq işlərinə nəzarət üzrə rəhbər şəxs olub.
III dərəcəli dövlət ədliyyə müşaviridir (general). 1987-ci ildən prokurorluq orqanlarından təqaüdə çıxıb.
16 avqust 2013-cü ildə vəfat etmişdir.
Bünab
Bünab (yerli xalqın ləhcəsində bəzən Binab) — İranın Şərqi Azərbaycan ostanındakı Bünab şəhristanının inzibati mərkəzi.
2006-cı ilin hesablamalarına görə əhalisinin sayı 75 332 nəfərdir. Əhalisi azərbaycanlılardan ibarətdir və regionun ümumi dili Azərbaycan dilidir. Bünab şəhəri Marağa şəhəri və Urmiya gölünün arasında yerləşir.
Tarixi yerlər
Göy məscidin interyeri|thumb|250px Səvər kəndi, Qoyunlar və Çaxmaqlar köhulləri, Geymasxan kəndi, Siçan təpəsi, Erməni təpəsi, Çimən təpəsi, Supigan Qara Təpəsi, Gəzöviş Qara Təpəsi, Garaküllük təpəsi, Quruq təpəsi, Pus təpəsi, Süpigan yer altındakı köhüllər, Zuvara qəbirləri, İskəndər qalası, Qızlar qalası, Qarqa dərəsi,…
Beş gözlü körpü, Meydan məscidi, Mehrava məscidi, Zərgərlər məscidi, İsmayıl bəy məscidi, Göy məscid, Həci Fətulla Hamamı, Mehrava hamamı, Seyfullama evi, Hac Əli Bəzzaz evi,…
Mədəniyyəti
Bünabın Kababı bütün dünyada tanınmışdır. Binabın Zuvara kəndinin üzümü dünyada ən yaxşı üzümdür və habelə binab xiyarı iranda tanınmışdır.
İndilikdə Binabda olan Universitetlər (Kolleclər) bunlardılar:
Azad İslam Universiteti, Pəyam-i Nur Universiteti (PNU), Enginering state university (Tabriz university), Power state university, Səhənd Universiteti, IT university.
Bünabda olan fabrikaların sayı 100-dən artıqdır.
Bünab kəndlərində yaşayanlar əkinçiliklə də məşğuldurlar.
Goruslar
Goruslar — qədim türk tayfası. "Alban tarixi"ndə VIII əsr hadisələri ilə əlaqədar olaraq Qafqaz Albaniyasında Qoroz qalasının adı çəkilir. Bu qalanın adı indiyədək Ermənistanda Qoris (əslində Gorus) formasında qalmışdır. Qoroz toponimi Koros (orta əsrlərdə Gorus) adının ermənicə yazılışıdır, çünki "Alban tarixi" bizə qədim erməni dilində gəlib çatıb.
Tədqiqat göstərir ki, Qoroz toponimi təhrifə uğramış şəkildə Xurs və Xoruz kimi də mövcuddur. Naxçıvandakı Xurs və Tərtər rayonundakı Xoruzlu kəndlərinin adları ilə Gorus toponimi eyni mənşəlidir. "VII əsr erməni coğrafiyası"nda Albaniyanın şimal-şərqində Xorsvem ("Xors qayası") toponimi qeyd olunur. Ərəb mənbələrində isə həmin yer Xursan qalası adlandırılır.
Bu qala indiki məşhur Çıraqqaladır (Dəvəçi rayonu). Həmin Xursan toponimi də mənşəcə yuxarıda göstərdiyimiz Qoroz (Gorus), Xurs və Xoruz adları ilə eyni mənşəlidir. Bu barədə biz qabaq yazmışıq.
Azərbaycanın Zəngəzur əyalətinin tərkib hissəsi olan Gorus mahalı indi Ermənistan ərazisindədir. Lakin keçən əsrdə Ermənistanda azərbaycanlıların yaşadığı bir kənd Qors adlanırdı, demək yuxarıda haqqında danışdığımız qoros,xoros tayfası Ermənistan ərazisində də qədimdən yaşamışdır.
I Şah Təhmasibin Xəmsə əlyazması
Əlyazması Təbriz miniatür məktəbinin və Səfəvilər dövrünün ən məşhur miniatürçü rəssamları tərəfindən çəkilmiş 14 mininatürlə bəzədilmişdir. Miniatürlərin çəkilməsində Sultan Məhəmməd, Ağa Mirək, Mir Musavvir, Mirzə Əli, Müzəffər Əli kimi sənətkarlar iştirak etmişlər. Əlyazmasını tədqiq etmiş A. Qazıyev qeyd edir ki, "XVI əsr Təbriz miniatür məktəbinin yetirmələri olan bu beş rəssamın əlyazmasında yer almış əsərləri mühüm tarixi-bədii əhəmiyyət kəsb edir. Milli risin orijinal nümunələri kimi, bu miniatürlər bədii sənət nümunəsi olmaqla yanaşı etnoqraflar üçün də mühüm tədqiqat mənbəyidir." XVII əsrdə əlyazmasına Məhəmməd Zaman tərəfindən çəkilmiş daha üç miniatür əlavə edilmişdir.
Tarixi-mədəni mühit
XVI əsrdə Yaxın Şərq təsviri sənətində yeni istiqamət forması yaratmış Təbriz miniatür məktəbi, qonşu xalq və ölkələrin mədəniyyətinə də təsir etmişdir. Təbriz məktəbinin yetirmələri olan Vəlican Təbrizi, Şahqulu Təbrizi, Kamal Təbrizi, həmçinin I İsmayılın Çaldıran döyüşündə məğlub olmasından sonra güclə İstanbula aparılmış Şah Qasım Təbrizi və Zahirə Kəbir Qazizadə Osmanlı təbəəliyində fəaliyyət göstərmiş və I Sultan Səlimin himayəsi altında olmuşlar. Təbrizdə fəaliyyətə başlamış Mir Seyid Əli yaradıcılığını Hindistanda Sultan Hümayunun sarayında davam etdirmiş, və hökmdar tərəfindən “nadir-ül-mülk” adlandırılmışdır. XVI əsrin böyük xəttatı mövlanə Məhəmməd Hüseyn Təbrizi, onun tələbəsi, şair, xəttat və rəssam olmuş Əli Rza Təbrizi və xəttat Məhəmməd Rza Təbrizi yaradıcılıqlarının son dövründə İsfahanda yaşayaraq fəaliyyət göstərmişlər.
Əlyazmalarının hazırlanma texnikası
Yaxın Şərqdə əlyazma kitab incəsənətinə feodal cəmiyyətinin ən üst təbəqələrində yer tutan imkanlı şəxslər – hökmdarlar, şahzadələr və yüksək vəzifəli saray qulluqçuları diqqət yetirirdilər. Onlar, uzun müddət ərzində məşhur xəttatlar, rəssamlar və digər kitab sənəti ustaları tərəfindən hazırlanan bahalı əlyazmaların əsas sifarişçiləri idilər.
Yaxın Şərq ölkələri, o cümlədən, Azərbaycan ərazisində müxtəlif incəsənət sahələrini təmsil edən sənətkarların birgə fəaliyyəti nəticəsində ərzəyə gələn əlyazma kitablar incəsənətinin formalaşması sırf ali təbəqənin maraqlarına xidmət edirdi. Çünki, yalnız bu təbəqə incəsənət xadimlərini əsərin ərsəyə gətirilməsi üçün lazım olan duru və səhifə qızıl, gümüş, lyapis-lazur, əl istehsalı olan yüksək keyfiyyətli kağız kimi bahalı məhsullarla təmin edə bilirdi.
Roman-German hüququ
Roman-German hüququ - Dünyada yayılmış hüquq sistemlərindən biri
I Şah Təhmasibin Xəmsə əlyazması
Əlyazmalarının hazırlanma texnikası
Müxtəlif sənət sahələrini təmsil edən və hər birinin müəyyən edilmiş vəzifəsi olan çoxsaylı ustaların ortaq işində, əlyazmasının ümumi stili və texniki kamilliyini təmin edin bir ardıcıllıq və qarşılıqlı əlaqə mövcud idi. Əlyazmasının hazırlanmasında əsas rolu xəttat oynayırdı. O, yalnız müəyyən mətni köçürməklə kifayətlənmir, həm də köçürdüyü əsəri redaktə edərək kamilləşdirir və dövrün tələblərinə uyğunlaşdırırdı. Mətni köçürən xəttat, əksər hallarda bilərəkdən bir neçə beyti buraxır, rəssam isə çəkdiyi miniatürlərdə həmin beytlərin yazılması üçün xüsusi yerlər ayrırı və çərçivəyə alırdı ki, rəsmlərin tamamlanmasından sonra həmin beytlər də əlyazmaya əlavə edilsin. Beləliklə, əsərin ümumi məzmunu ilə tanış olmayan oxucu beylə, miniatürlərin yanında verilmiş kiçik beytləri oxumaqla, təsvir edilən hadisədən xəbər tuta bilirdi.
Roman-German hüququ
Roman-german hüquq sisteminin formalaşması, müəyyən mənada, ictimai inkişafın qanunauyğunluqları ilə, hüququn siyasət və iqtisadiyyatla əlaqəsi ilə şərtlənirdi. Yeni yaranmaqda olan mülkiyyət münasibətlərinin, mübadilə, ilkin yığım, iqtisadi məcburetməyə keçilməsi bu prosesə əhəmiyyətli dərəcədə təsir etmişdir.
Resepsiya hələ Orta Əsrlər dövründə Avropa ölkələrinin hüquq texnikasında və başqa hüquqi hadisələrdə oxşar cəhətlərin yaranmasına səbəb oldu.
I Şah Təhmasibin Xəmsə əlyazması
Xəttat və əlyazmasının kalliqrafiya xüsusiyyətləri
“Xəmsə”nin bu unikal əlyazmasını köçürmüş xəttat, “Zərrinqələm” ləqəbi ilə də tanınan mövlanə Nizaməddin Şah-Mahmud Nişapuri xəttatlığı dayısı olan nəstəliq xətti üzrə ustad mövlanə Abdullah Nişapuridən öyrənmişdir. Ömrünün böyük bir hissəsini I Şah İsmayıl və I Şah Təhmasibin saray xəttatı olaraq keçirmişdir. Müasirlərinin verdiyi məlumata görə, Şah Mahmud həm də şerlər yazmış və bu işdə dayısı xəttat Abdinin tələbəsi olmuş, lakin xəttatlıqda onu geridə qoymuşdur.
Roman-German hüququ
Yeni dövrdə burjua inqilabları hüququn sosial təbiətini köklü şəkildə dəyişdi, feodal hüquq institutlarını ləğv etdi və qanunları roman-german hüququnun əsas mənbəyinə çe- virdi. Qanuna, milli hüquq sisteminin yaradılması üçün zəruri vasitə kimi baxıhrdı. Qanunlara yetirilən bu diqqət məcəllələşdirmənin də həyata keçirilməsini şərtləndirdi. Bu sonuncu proses hüquqa müəyyənlik və aydınlıq gətirmək- lə, onun tətbiqini asanlaşdırdı və kontinental Avropada hüquq normasma və bütövlükdə hüquqa baxışlarm formalaşmasının məntiqi yolla başa çatdırılmasına səbəb oldu. Roman-german hüquq sistemini başqa hüquq sistemlərindən fərqləndirən aşağıdakı xüsusiyyətləri qeyd etmək olar:
I Şah Təhmasibin Xəmsə əlyazması
Xəttat və əlyazmasının kalliqrafiya xüsusiyyətləri
Şah Mahmudu şəxsən tanımış və 1550-ci illərin ikinci yarısından onun yanında xəttatlığı öyrənmiş Qazi Məhəmmədin sözlərinə görə, bu xəttat yazı sənətində özünə tay tanımırdı. O, həm böyük (cəli), həm də kiçik (hafi) xəttlə yazılmış çoxlu sayda qitənin müəllifidir. O, həm də I Təhmasib üçün çox kiçik xəttlə (qubrar) yazılmış “Xəmsə” əlyazmasının müəllifidir. Qazi Əhmədin məlumatına görə bu əlyazması ustad Behzadın rəsmləri ilə bəzədilmişdir.
Qazi Əhmədin verdiyi məlumata görə, Şah Mahmud cavan yaşlarından I Təhmasibin sarayında qulluğa başlamışdır. Bir müddət o ölkənin paytaxtı olan Təbrizdəki Nəsiriyyə mədrəsəsində yaşamışdır. O, yazır: “Saturn ləyaqətli hömdar yazı və rəsm işindən yorularaq, hökmdarlıq və dövlətin vacib işləri ilə məşğul olmağa başladıqda, mövlanə, məzuniyyət alıb müqəddəs Məşhəd şəhərinə gəldi...burada o, Cahar-ba mədrəsəsində məskunlaşdı; burada o ziyarətlə məşğul olmuş, eyni zamanda qitələr də yazmışdır...Beləcə təxminən iyirmi il həyat sürən ustad 972-ci ildə Məşhəddə vəfat etmiş və xəttat Sultan Əli Məşhədinin yanında dəfn edilmişdir.”
Roman-German hüququ
Başqa xüsusiyyətləri də fərqləndirmək olar. Məsələn, mülki və kommersiya hüquqlarının müstəqil xarakter daşıması. Bu sistemə ticarət hüququna xüsusi yer verilməsi və bir çox ölkələrdə mülki məcəllə ilə yanaşı ticarət məcəlləsinin də mövcud olması və s. xarakterikdir. Belə məcəllələr Belçikada (1807), Avstriyada (1862), Fransada (1807), Almaniyada (1897), İspaniyada (1829, 1885), Niderlandda (1838) və başqa ölkələrdə qəbul edilmişdir.
I Şah Təhmasibin Xəmsə əlyazması
Xəttat və əlyazmasının kalliqrafiya xüsusiyyətləri
Bu sənətkarın nəstəliq xətti ilə yazdığı əlyazmalar hazırda London, Paris, İstanbul, Tehran, Daşkənd, Sankt-Peterburq və başqa şəhərlərdə saxlanılır. 942-ci ildə (1536) Şah Mahmud tərəfindən Təbrizdə Şah İsmayıl Xətainin Divanının Azərbaycan dilində nəfis əlyazma nüsxəsi köçürülmüşdür.. Nizami Gəncəvi “Xəmsə”sinin 1539-1543-cü illərə aid olan nüsxəsini Şah Mahmud dörd il ərzində tamamlamışdır. Bir çox xəttatlar kimi, poetik bacarığa da malik olan Nişapuri, köçürdüyü mətnə bəzi düzəliş və əlavələr də etmişdir. Əlyazmasının mətninin Nizami əsərlərinin Vəhid Dəstgerdi tərəfindən nəşr edilmiş tənqidi mətnləri ilə müqayisə edilməsi də bu fikri təsdiqləyir.
Roman-German hüququ
Roman-german hüquq sisteminin tarixən formalaşması
Roman-german hüquq ailəsinə (sisteminə) Roma, kanonik (kılsə) və yerli hüquq ənənələri əsasında kontinental Avropada yarannn hüquq sistemlərini aid etmək olar. Roman-german hüquq sistemi uzunmüddətli hüquq tarixinə malikdir. Bu hüquq sistemi XII—XVI əsrlərdə Yustinianın Qanunlar toplusu əsasında əksər Avropa ölkələri üçün ümumi hüquq elmini yaradan italyan, fransız və alman universitetlərində roma hüququnun öyrənilməsi zəminində yaranmışdır. Hüquq tarixində "Roma hüququnun resepsiyası" adını alan proses baş verdi. Ilkin dövrdə bu resepsiya doktrinal (nəzəri) formada həyata keçirilirdi. Yəni roma hüququ olduğu kimi tətbiq edilmədən onun anlayışları, inkişaf etmiş strukturu, daxili məntiqi, hüquq texnikası öyrənilirdi. Onların əhəmiyyəti hüququn formalaşmağa başladığı dövrdə daha da artır.
I Şah Təhmasibin Xəmsə əlyazması
Təsviri
330px|thumb|left| Mirzə Əlinin əl işi olması güman edilən, duru qızılla işlənmiş heyvan və bitki təsvirləri əlyazmasının bütün səhifələrini bəzəyir. Əlyazmasında Nizami Gəncəvi “Xəmsə”sinə daxil olan beş poema tam şəkildə yer almış və miniatürlərlə bəzədilmişdir. Dəbdəbəli həll edilmiş bu əlyazmasının miniatürləri I Təhmasibin saray kitabxanasında çalışmış beş Təbriz rəssamının fırçasına aiddir: Sultan Məhəmməd, Ağa Mirək, Mirzə Əli, Müzəffər Əli və Mir Seyid Əli. Dekorativ kompozisiyası, rəng koloriti, insan, heyvan və bitki təsvirlərinin ifadəliyi, həmçinin üstün kompozisiya quruluşu və personajların geyimlərinə görə bu rəssamların işləri bir-birindən seçilir. İncə yerli tonlarda çəkilərək orijinal formada yerləşdirilmiş, bitkilərlə örtülmüş böyük qayalı dağlar, möhtşəm forma və rənglərə malik çiçəklər, bəzən qızılı çalara malik səma, öz yaradıcılığında tamlıq və dəbdəbəyə can atan bu miniatürçülərin bədii idealını əks etdirir.
Zəngin ornamentlərlə bəzədilmiş, qızılı naxışlara malik titul və şmutstitul səhifələrinə malik bu əlyazma, hər iki tərəfdən nəstəliq xətti ilə yazılmış 396 səhifədən ibarətdir. Əlyazmasının cilalanmış kağızı fil sümüyü çalarına malikdir. Bütün səhifələrin boş hissələri, biri digərindən bir qədər tünd yaşıla çalan duru qızılla heyvan və bitki siluetləri ilə bəzədilmişdir. A. Qazıyev qeyd edir ki, əlyazmasının bütün dekorativ-təsviri bəzəkləri Mirzə Əli Təbrizi tərəfindən həyata keçirilmişdir. N. Zamanov da, A. Qazıyevin fikri ilə razılaşaraq Mirzə Əlinin əlyazmasının dekorativ-təsviri bəzəklərini həyata keçirdiyini qeyd edir. Əlyazması ilkin cildindən 1737-ci ildə çıxarılmış və yeni cildə yerləşdirilmişdir.
Roman-German hüququ
Roman-german hüquq sisteminin mənbələri
Roman-german hüquq sistemində hüququn mənbəyinin vahid anlayışı və ona vahid baxış yoxdur. Hüququn mənbəyi daha çox səlahiy- yətli dövlət orqanlarının aktlarmda ifadə olunan və rəsmi müəyyən xarakter daşıyan normaların toplusu kimi başa düşülür.
I Şah Təhmasibin Xəmsə əlyazması
Təsviri
Miniatürlərdə bəzi friz və portallarda yerləşdirilmiş yazılar, adətən süls və kufi xəttləri ilə yazılsa da, bu əlyazmasında belə yazılar da nəstəliq xətti ilə yazılmışdır. A. Qazıyev qeyd edir ki, ''“miniatürlər üzərindəki mətnlərə əsasən demək olar ki, əlyazmasının hazırlanması zamanı xəttat və rəssamların işi əla koorinasiya edilmişdi. Əlyazmasının Xəttatı olan Şah Mahmud Nişapuri mətni köçürərkən misralar və beytləri elə hesablamışdır ki, müəyyən beytlər məhz aid olduqları miniatürlərin yerlşdiyi səhifələr üzərinə düşmüşdür. Səliqə ilə miniatürlərin kompozisiyasına daxil edilmiş bu mətn parçaları onları əlyazmanın ümumi sturkturu ilə birləşdirərək vahid hala gətirmişdir."'' Səlist oxunan gözəl nəstəliq xətti ilə yazılmış beytlər miniatürlərin ümumi informativliyini tamamlayaraq, miniatürdə təsvir olunmuş hadisənin konflikt və dramatizmini anlamağa kömək edir. Əlyazmasında rəssamların imkanlarını məhdudlaşdıran əsas şərt, bütün miniatürlərdə kompozisiyaların vertikal şəkildə qurulması tələbidir. Bu tələb, əlyazmasını tərtib edənlərin oxucunun rahatlığını təmin etmək istəyindən doğsa da, bədii baxımdan bəzi miniatürlərin horizontal kompozisiyada təsviri daha səmərli olardı.
Roman-German hüququ
Roman-german hüquq sisteminin mənbələri
Mütəxəssislər roman-german hüquq sistemini və ingilis sakson hüququnu müqayisə edərkən, ənənəvi fərq kimi, birincinin öz təbiətinə görə qanun əsas götürülməklə statut hüququ olmasını, ikincinin isə məhkəmə, presedent hüququ olmasını qeyd edirdilər. Statut hüququ dedikdə, bir qayda olaraq, normaların sistemindən ibarət olan hüquq başa düşülür. Dar mənada "statut" termini və "qanun" anlayışı sinonim kimi işlənir.
I Şah Təhmasibin Xəmsə əlyazması
Təsviri
Əlyazmasında miniatürlərin hər birinə ayrıca səhifə ayrılması, onları faktiki olaraq, müstəqil sənət əsərlərinə çevirmişdir. Onlar əlyazmasında kənarda da öz həyatını yaşaya biləcək dəzgah əsərlərinə bənzəyir. Miniatürlərdən bəzilərində rəssamların adı qeyd edilmişdir. Lakin, onların hamısı bir xəttlə yazıldığından, ehtimal ki, əlyazmasına ləvvah tərəfindən əlavə edilmişdir.
Miniatürləri
Əlyazmasının əsas təsvir vasitələri Nizami poemalarına illüstrasiya kimi çəkilmiş böyük miniatürlərdir. Əlyazmasına daxil olan 17 miniatürdən 14-ü əlyazması ilə eyni yavxtda yaradılmış, 3 miniatür isə əlyazmasına sonradan əlavə edilmişdir. Həmin 3 miniatür Hacı Yusifin oğlu Məhəmməd Zaman tərəfindən tamamilə başqa üslubda çəkilmişdir. Həmin üç miniatürdə “Yeddi gözəl” poemasından olan “Çiynində öküz tutmuş Fitnənin pilləkənlə qalxması”, “Bəhram Gurun aylı gecədə şahzadə ilə bağda şam yeməyi yeməsi” və “Bəhram Gurun əjdahanı öldürməsi” səhnələri təsvir olunub. Bu miniatürlərdən ikisinin üslubunda Məhəmməd Zamanın yaradıcılığında Avropa rəssamlığı üsullarından istifadə etməsi müşahidə edilir.
Roman-German hüququ
Roman-german hüquq sisteminin mənbələri
Roman-german hüquq ailəsinə daxil olan mənbələr aşağıdakılardır:
I Şah Təhmasibin Xəmsə əlyazması
Miniatürləri
Əlyazmasını tədqiq etmiş A. Qazıyev əsəri bəzəyən orijinal miniatürlərdən bəhs edərkən qeyd edir ki, ''“Stil və icra ustalığına görə bir-birinə tay olan bu miniatürlərdə ayrılıqda bu və ya digər rəssama xas olan element və incəlikləri müəyyən etmək çətindir. Baxmayaraq ki, miniatürlərin hər biri ayrı-ayrı rəssamlar tərəfindən işlənmişdir, ilkin baxışda insana elə gəlir ki, sanki onların hamısının müəllifi bir rəssamdır.”'' Miniatürlərin eyni stildə olmasını tədqiqatçılar, rəssamların bir emalatxanada eyni rəssamın rəhbərliyi ilə işləməsi ilə izah edirlər. Ehtimal ki, bu rəssam Kəmaləddin Behzaddan əvvəl və sonra şah kitabxanasına rəhbərlik etmiş Sultan Məhəmməd Təbrizi olmuşdur.
Roman-German hüququ
Roman-german hüquq sisteminin mənbələri
Roman-german hüquq ailəsinə daxil olan bütün ölkələrdə yazılı konstitusiyalar vardır. Onun normaları yüksək hüquqi nüfuza malikdir. Bu, özünü əksər ölkələrdə adi qanunların konstitusiyaya uyğunluğuna məhkəmə nəzarətinin müəyyən edilməsində göstərir. Konstitusiyalarda müxtəlif dövlət orqanlarının hüquqyaradıcı səlahiyyətlərinin fərqləndirilməsi hüququn mənbələrinin qruplaşdırılmasına imkan verir.
I Şah Təhmasibin Xəmsə əlyazması
Miniatürləri
Ölçü, incə rəng seçimi, dəqiq təsvir və ifadəli siluet detalları ilə diqqət çəkən dəbdəbəli miniatürlərin eyni stildə işlənmələrinə baxmayaraq, onlarda müəllif olan rəssamların individual yaradıcılığını əks etdirən kiçik detallar da vardır. Əlyazma üzərində işləmiş rəssam-illüstratorlara xas bu özünəməxsusluqları rəng sistemi, kompozisiyanın əsas motivlərinin təşkilində görmək mümkün olsa da, bu xüsusiyyətlər bütün miniatürlərdə dekorativ məqsədlə istifadə edilmişdir. Sifarişçinin zövqünə uyğun olan, açıq havada döyüş, təntənəli mərasim, Bəhram Gurun macəraları kimi mövzuları seçmiş rəssamlar mövzuya uyğun olaraq bayram əhval-ruhiyyəli, rəngarəng ifadə tərzi axtarmışlar. Lakin, miniatürlərin belə həyatsevər, dekorativ təşkili Nizami poemalarında əks edilmiş ifadə motivi, öyrədici təsir, faciəvi konflikt məqamlarını açmağa imkan verməmişdir.
Roman-German hüququ
Roman-german hüquq sisteminin mənbələri
Avropa hüquq nəzəriyyəsi və qanunvericilik təcrübəsi adi qanunların üç növünü fərqləndirir: məcəilə, xüsusi qanunlar (cari qanunvericilik) və normalar toplusu. R.David yazırdı ki, müasir dövrdə qanun sözün geniş mənasında "roman-german hüquq ailəsi ölkələrində (hüququn) birinci dərəcəli, demək olar ki, vahid mənbədir"
I Şah Təhmasibin Xəmsə əlyazması
Müəlliflərin dəsti-xətti
400px|thumb|right| [[Sultan Məhəmmədin "Məhəmməd peyğəmbərin meracı" miniatüründə burulğanlı buludların və mələklərin təsviri ]] Şah I Təhmasibin “Xəmsə” əlyazması yüksək ustalıq prinsipləri əsasında tərbiyə olunmuş və akademik maneraya malik Təbriz miniatür məktəbi ustaları pleyadasının əl işi olmaqla mühüm tarixi və bədii əhəmiyyətə malikdir. Bu əlyazması üzərində çalışmış rəssamların əsərləri kitab illüstrasiyasından daha çox, geniş məqsədləri olan rəsm əsərləridir. Öz dövrünün hakim ideologiyasının, cəmiyyətin zadəgan təbəqəsinin ideal və zövqlərinin təsvirçiləri olan rəssamlar, Nizami “Xəmsə”sindən məhz hökmdarları tərif edən səhnələri seçməyə çalışmışlar. Belə süjetlər həmin rəssamlara kompozisiyanın çoxsaylı personajlar, landşaft elementləri, rəssamların müasiri olduqları saray mühitinə aid əşyalar sayəsində mürəkkəb kompozisiya qurmağa imkan verirdi. Kompozisiyanın, əksər hallarda heç bir məna ifadə etməyən personajlarla zənginləşdirilməsi, əlyazmasının sifarişçisi olan I Təhmasibin dəbdəbəli sarayını təsvir etməyə hesablanmış metoddur.
Roman-German hüququ
Roman-german hüquq sisteminin mənbələri
Hüququn mənbələri sistemində adətlər özünəməxsus yer tutur. O, "qanuna əlavə", "qanundan başqa" və bəzən də "qanuna qarşı" formalarda fəaliyyət göstərə bilərdi.
I Şah Təhmasibin Xəmsə əlyazması
Müəlliflərin dəsti-xətti
Əlyazmasındakı on dörd orijinal miniatürdən altısının müəllifi olan Ağa Mirək Mirzə Qiyas çəkdiyi miniatürlərdə o qədər xırda detallara yer verir ki, bu, bəzən süjetin qarışmasına və kompozisiyanın tamlığının parçalanmasına səbəb olur. Onun bütün miniatürləri eyni şəkildə parlaq və dekorativ detallarla bəzədilmişdir. Bu rəssamın miniatürlərinin bütün sahəsini əhatə edən parlaq rəng gərginliyi dekorativlik və paradlıq tələblərinə cavab versə də, ümumi qəbul tələbinə cavab vermir; “Xosrov və Şirinin xidmətçilərin nağıllarını dinləmələri” miniatürü bu baxımdan istisna təşkil edir.
Roman-German hüququ
Roman-german hüquq sisteminin mənbələri
Məhkəmə təcrübəsinə münasibət müxtəlifdir. O, daha çox ikinci dərəcəli (əlavə) mənbələrə aid edilir. Roman-german hüquq ailəsində hüququn sistemi. Roman-german hüquq sistemli ölkələrdə hüququn ümumi və xüsusi sahələrə bölünməsi qəbul edilmişdir. Bu bölgü çox ümumi xarakter daşıyır. Ümumi hüquqa, dövlət orqanlarının statusunu və fəaliyyət qaydasını müəyyən edən sahələr və fərdi institutlar aid edilir. Xüsusi hüquqa isə fərdlər arası münasibətləri tənzim edən sahələr və institutlar daxildir. Bölgü üçün əsas meyar qismində ümumi və xüsusi mənafelər (maraqlar) götürülür. Müasir dövrdə belə bölgü bir çox hüquq sistemləri üçün adi hala çevrilib. Lakin ilkin və orta əsrlər dövründə bu bölgü yalnız roman-german hü-ququna daxil idi.
I Şah Təhmasibin Xəmsə əlyazması
Müəlliflərin dəsti-xətti
Ağa Mirəkin həmişə parlaq kompozisiyalarından fərqli olaraq, Sultan Məhəmmədin əlyazmasında yer almış dörd miniatürü kompozisiya və koloristika baxımından vəhdət təşkil edir. Bu miniatürlərdə rənglər ümumi kompozisiya ilə sintezdə istifadə edilmişdir. Sultan Məhəmmədin miniatürlərində bu elementlərin vahid halında və qarşılıqlı əlaqədə istifadəsi, onun əsərlərinin kompozisiya quruluşunun dəqiqliyini təmin etmişdir. Onun təsvir etdiyi şən və həyatsevər obrazlar, təsvir edilən hadisələrə uyğundur. Sevgi lirikası, Sultanın təmtəraqlı keçidi, hökmdarın ovdakı məharəti və peyğəmbərin coşğun uçuşu əlavə süjet və kompozisiya detallarından qaçmağa çalışan bu incə kolorist, kompozisiya və ifadəli siluet ustadının müraciət etdiyi mövzulardır. Rəssamın sevdiyi və bir çox miniatürlərinə əlavə etdiyi Çin tipli burulğanlı buludlar isə kompozisiyanı daha da canladırmağa və dinamikanı gücləndirməyə kömək edir.
Roman-German hüququ
Roman-german hüquq sisteminin mənbələri
Roman-german hüquq sisteminə daxil olan milli hüquq sistemlərində hüququn sahələrə və institutlara ayrılması geniş yer tutur. Bu cür bölgü sistemlərinin mövcudluğu roma hüququnun təsiri ilə əlaqələndirilir.
I Şah Təhmasibin Xəmsə əlyazması
Müəlliflərin dəsti-xətti
Mirzə Əlinin bu əlyazmasında yer almış iki miniatürü üçün dekorativ-rəngarənglik efeekti naminə süjetə biganəlik xarakterikdir. Ümumi təəssüratın parçalanması, kompozisiyanın xırda detallarala zənginləşdirilməsi onun yaradıcılıq stilini Ağa Mirəkin bu əlyazmasındakı miniatürlərinin stilinə yaxınlaşdırır. Hər iki sənətkarın miniatürlərindəki stil yaxınlığının səbəbi, onların saray əhval-ruhiyyəsini əks etdirən, hökmdar və onun yaxın ətrafının da əks olunduğu oxşar mövzularda işləmələridir. Əlyazmasının bütün səhifələrinin dekorativ bəzəklərinin də müəllifi olan Mirzə Əli, müəllifi olduğu miniatürləri nəinki parlaq rəngli paltarlar geyinmiş süjetdən kənar personajlarla zənginləşdirmiş, hətta təntənəli dekorativlik naminə ornamental-dekorativ motivlərlə də yükləmişdir.
Roman-German hüququ
Roman-german hüquq sisteminin mənbələri
Fransanın hüquq sistemində ümumi hüquq sahələrinə konsti- tusiya hüququ; inzibati hüquq; maliyyə hüququ və beynəlxalq hüquq aid edilir. Xüsusi hüquq sahələrinə isə mülki (xüsusi) hü- quq, kommersiya hüququ (ticarət və dəniz hüququ), cinayət prossesual hüququ, cinayət hüququ, əmək hüququ, kənd təsərrüfatı hüququ, sənaye mülkiyyəti hüququ, əqli mülkiyyət hüququ, hava hüququ və beynəlxalq xüsusi hüquq aid edilir.
I Şah Təhmasibin Xəmsə əlyazması
Müəlliflərin dəsti-xətti
Əlyazmasında cəmi bir miniütürün müəllifi olan Müzəffər Əli daha sakit səma təsvirlərinə üstünlük verərək burulğanlı fantastik buludlardan uzaq durmuşdur. Onun miniatürdə təsvir etdiyi adi təpələr üzərində bir ağac görünür, qalan ərazi isə nadir bitki kolları ilə örtülmüşdür. Əlyazmasının hazırlanmasında iştirak etmiş digər rəssamlardan fərqli olaraq, Müzəffər Əli təsvir etdiyi süjetə tamamilə sadiq qalaraq çoxsaylı əlavə personajlar, parlaq rənglər istifadəsindən uzaq durmuşdur. Lakin, əlyazmasındakı digər miniatürlərlə harmoniyanı pozmamaq üçün o da, öz əsərinə bir neçə süjetdən kənar pürsonaj və xırda detal əlavə etmişdir. İstedadlı janrist və animalist olan Mir Seyid Əli də bu əlyazmasında yer almış yeganə miniatürünü süjetə dəxli olmayan çoxsaylı səhnələr, detallar və əlavələrlə zənginləşdirmişdir. Miniatürü təsviri baxımdan gözəl təşkil etmiş sənətkar, dəbdəbə və təntənəli dekorativlik naminə müəllifin əsas ideyalarını qurban vermişdir.
Peyzaj
400px|thumb|right| [[Ağa Mirək Mirzə Qiyas|Ağa Mirəkin "Məcnun heyvanlar arasında" miniatüründə təbiətin təsviri ]] Əlyazmasında yer almış bütün miniatürlərdə peyzaj müstəqil rol oynayır. O, rəssamları poemada baş vermiş hadisənin vəziyyətinin dəqiqləşdirilməsi üçün yox, daha çox təbiətin və ətraf mühitin inandırıcı təsviri, parlaq rəngli paltarlarda təsvir edilmiş personajlara uyğun, məzmun və rəngkarlıq baxımından zəngin dekorativ fon yaradılması üçün maraqlandırır. Bundan əlavə, fonun peyzaj motivləri, Nizami beytlərinin lirikası ilə daha çox uyğunluq təşkil edir. Buna görə də, əlyazmasında yer almış bütün miniatürlərdə hadisələr açıq səma altında təsvir edilmişdir. On dürd süjetin hər biri təbiət fonunda verilmişdir; burada bütün xarakterik detalarla təsvir edilmiş bağlar, göllər qayalı dağlar və dağlıq ətraf-mühit, təsvir edilən hadisələrə müəyyən poetik sevinc bəxş edir. Miniatürlərin hər birində bağlar çiçəkli meyvə ağacları, qovaq, sərv və çinar ağacları ilə göstərilmişdir. Onlar bir qayda olaraq hadisənin baş verdiyi yerdən keramik və taxta məhəccərlərlə ayrılmışdır.
Roman-German hüququ
Beynəlxalq xüsusi hüquq
Əcnəbilərin hüquqi vəziyyətini müəyyən edir, hüququn kolliziyasını və mülki işlərdə aidiyyət məsələlərini tənzim edir.
I Şah Təhmasibin Xəmsə əlyazması
Peyzaj
Göllər və gölməçələr üzərində bitmiş çoxsaylı çiçəklərlə örtülmüşdür. Ağ və sarı rəng çalarlarında təsvir edilmiş həmin çiçəklər göllərin qırmızı və tünd-yaşıl rənglərin qarışımından alınmış rəngi ilə kontrast təşkil edir. Belə çiçəkli fona adətən dağ çayının gümüşü lenti xatırladan qolu da əlavə edilir. Belə çayların sahili isə nadir rənglərə malik daşlarla bəzədilir. Dağlıq və səhra mənzərələri çox vaxt sahilində kiçik kollar bitən və parlaq daşlarla əhatə olunmuş, ərazi boyunca qıvrılaraq axan çaylarla canlandırılır. Çiçəklər və kollar çaydan bir qədər aralı təsvir edilir; onlar sanki daşlar altında saxlanılan nəmliklə qidalanırlar. Bu çaylar üzərində quşların yaşadığı ağaclarla zəngin təpələr və dağları da özünəməxsus şəkildə əhatə edir.
Roman-German hüququ
Fərqlilikləri
Əksər avropa ölkələrində hüquq sahələrinin təsnifatı alman variantına uyğun gəlir (İsveçrə, İspaniya və Avstriya). İtaliya, Belçika və Hollandiya fransız sxemindən istifadə etməklə belə bir qeyd-şərt müəyyən edir: mülki prosessual hüquq və müflisləşmiş borclular haqqında qanunlar maddi hüquqdan fərqli olaraq xüsusi hüququn formal hissəsini təşkil edir. Ümumi hüquqdan fərqli olaraq xüsusi hüququn böyük hissəsi məcəllələşdirilib. Ümumi hüquqda isə konstitusiya və məcəllə xarakteri daşıma- yan digər qanunlar üstünlük təşkil edir.
I Şah Təhmasibin Xəmsə əlyazması
Peyzaj
Qayalı təpələr də həmçinin nadir bitki və kollar, həmçinin çiçəkləmiş və qol-budaqlı ağaclarla birgə təsvir edilir. Təpələrin mürəkkəb həndəsi formalar əmələ gətirən və parlaq rənglərdə verilmiş qayaları səmanın mavi və qızılı təsviri fonunda seçilir. Çoxplanlı aşırımlar formasında verilmiş dağlıq yerlər bir-birinin üstündə yerləşərək, zirvələrin gözəl siluetini formalaşdırır. Onların maili hissələrində dekorativ ləkələr formasında daşlar və kollar yerləşdirilmişdir. Belə fantastik landşaft aşağı hissədə sahilində rəngarəng daşlar və nadir bitki kolları olan çaylarla tamamlanır.
Roman-German hüququ
Roman-german sisteminə yaxm (qohum) hüquq sistemləri
Bir sıra səbəblər üzündən Avropa hüquqlarından kənarda qalan bir çox milii hüquq sistemləri müəyyən qeyd-şərtlə roman-german hüquq ailəsinə aid edilə bilər. Latın Amerikası hüququ belə hüquq sistemlərindən biridir. Qərb komparativistlərindən bir çoxu Latın Amerikası ölkələrini roman-german hüquq ailəsinə daxil etsələr də, onları bu sistemin daxilində ayrıca qrup kimi təsnif etmək lazımdır.
I Şah Təhmasibin Xəmsə əlyazması
Peyzaj
Miniatürün yuxarı hissəsi, aşağı hissədəki dəbdəbəli təsvirə uyğun olaraq “çi” tipli burulğanlı buludlarla tamamlanır. Sultan Məhəmməd Təbrizi tərəfindən çəkilmiş miniatürlərdə bu cür buludlar mavi və ya qızılı səmanı canlandırmaq üçün istifadə olunur. Bu cür peyzaj təsvirləri fonunda verilmiş kiçik insan və heyvan fiqurları isə təbiətin böyüklüyünü daha da qabarıq şəkildə əks etdirir.
Roman-German hüququ
Roman-german sisteminə yaxm (qohum) hüquq sistemləri
Yaxınlıq, özünü birinci növbədə, onun məcəllələşdirilmiş hüquq olmasında göstərir. Həm də məcəllələr avropa nümunələri üzrə tərtib olunmuşdur. Buna müvafiq olaraq oxşar hüquq sisteminin olmasını, normaların mücərrəd xarakteri meydana çıxardı.Avropa modelinin əsas götürülməsi müstəmləkə hüququ olan ispan və portuqal hüququnun institutları və kateqoriyalarından istifadə edilməklə qurulmuşdur. Doktrinal xarakter daşıyan digər sənəd braziliyalı Tekser de Freytas tərəfindən hazırlanan "məcəllələşdirmə və sistemləşdirmə hüququ haqqında" işdir. Bu iki sənəd əsasında 1887-ci ildə Sarsfild tərəfindən Argentinanın Mülki Məcəlləsi hazırlanmışdır. Mülki məcəllə Uruqvayda da eyni qaydada hazırlandı. Ticarət məcəlləsinin sistemləşdirilməsi həyata keçirildi.
I Şah Təhmasibin Xəmsə əlyazması
Heyvan və insan fiqurları
350px|thumb|left| [[Ağa Mirəkin "Xosrov və Şirinin xidmətçilərin nağıllarını dinləmələri" miniatüründə taxtda oturmuş Xosrov və Şirinin təsviri ]] Əlyazmasındakı miniatürlərdə müxtəlif canlılar olduqca ifadəli və düzgün təsvir edilmişdir. Müvafiq vəziyyət və xarakterik pozada verilmiş dördayaqlılar və quşların təsviri zamanı rəssamları statik və ləng hərəkət formalarından qaçmağa çalışmışlar.
Roman-German hüququ
Roman-german sisteminə yaxm (qohum) hüquq sistemləri
Latın Amerikası ölkələrinin ABŞ-dən məhkəmə sisteminin qurulması və fəaliyyəti prinsiplərini əkz etmələrinə baxmayaraq, burada ABŞ-dən fərqli olaraq məhkəmə təcrübəsi hüququn mənbəyi hesab olunmur (əksər ölkələrdə).