cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Şunut
Təbiət abidəsi
1983-cü ildən bəri Nijne-Serqin meşə təsərrüfatının ərazisində 3806 hektar ərazisi olan, Şunut-Kamen dağının ətraf meşələrinidə əhatə edən, Bilimbayev meşə təsərrüfatı Sverdlovsk vilayətinin xüsusi qorunan ərazisi elan edilir.
Özünüməşğulluq
Özünüməşğulluq — muzdlu işdən fərqli olaraq bilavasitə müştərilərdən öz əməyinin haqqını alma forması.
Amerika Birləşmiş Ştatları
Birləşmiş Ştatlarda hər hansı şəxs fərdi sahibkar, müstəqil podratçı, ortaqlığın üzvü və ya məhdud məsuliyyətli cəmiyyətin üzvü kimi iş aparırsa, vergi məqsədləri üçün fərdi sahibkar hesab olunur. Gəlir vergisinə əlavə olaraq, bu şəxslər SECA (Özünə Məşğulluq Töhfələri Aktı) şəklində Sosial Müdafiə və Medicare vergilərini ödəməlidirlər.
Vergi qanunvericiliyinə əsasən, öz-özünə işləyənlər vergilərə 15,3% töhfə verəcəklər (= 12,4% [sosial sığorta] + 2,9% [tibbi xidmət]); lakin, 15,3%-lik çarpan ümumi mənfəətin 100%-nə deyil, biznesin özünüməşğulluqdan əldə etdiyi xalis mənfəətin 92,35%-nə aiddir. Fərq, 7,65%, 15,3% -in yarısıdır və adi (işləyən) işçilərlə müqayisədə hesablamanı ədalətli edir.
Böyük Britaniya
McKinsey Qlobal İnstitutunun 2016-cı ildə apardığı araşdırmaya görə, Böyük Britaniyada 14 milyon öz-özünə işləyən işçi var[39]. Böyük Britaniyada öz-özünə işləyən şəxs fərdi sahibkar kimi və ya ortaqlıqda tərəfdaş kimi fəaliyyət göstərə bilər.
Bu məşğulluq forması populyar olsa da, bir neçə hüquqi məsuliyyət daşıyır. Evdən işləyərkən, yerli hakimiyyət orqanları bəzən evin bir hissəsini ofis sahəsi kimi istifadə etmək üçün icazə tələb edə bilər. Öz-özünə işləyən şəxs hər hansı elektron formada müştəri və ya təchizatçı qeydlərini aparırsa, onlardan İnformasiya Müvəkkili Aparatında qeydiyyatdan keçmələri tələb olunacaq. Digər hüquqi öhdəliklərə məsuliyyətin icbari sığortası, əlillər üçün şəraitin dəyişdirilməsi, maliyyə əməliyyatlarının düzgün uçotu və uçotunun aparılması daxildir.
İngiltərə, Uels, Şimali İrlandiya Şotlandiya
Avropa Birliyi
Avropa Komissiyası öz-özünə işləyən şəxsi belə tərif edir: “milli qanunvericiliklə müəyyən edilmiş şərtlər daxilində öz fəaliyyətindən gəlir əldə edən”.
Avropa İttifaqının Fəaliyyəti haqqında Müqavilənin (TFEU) 53-cü maddəsi özünüməşğulluq fəaliyyəti ilə məşğul olan və fəaliyyət göstərən şəxslərin sərbəst hərəkətini təmin edir. Orada deyilir: “İnsanların özünüməşğulluq fəaliyyəti ilə məşğul olmasını və məşğul olmasını asanlaşdırmaq üçün Şura... diplomların, sertifikatların və rəsmi ixtisasların digər sübutlarının qarşılıqlı tanınması haqqında Direktivlər verir”.
Özünüməşğulluq əsasən yalnız milli səviyyədə tənzimlənir. Hər bir orqan və ayrı-ayrı orqan öz tənzimləyici bazanın öz müddəalarını tətbiq edir, bu müddəa onların məsuliyyət sahəsindən və ya siyasətindən (vergi hüququ, sosial təminat, biznes hüququ, əmək bazarı, sığorta) asılı olaraq fərqlənə bilər.
Əsl qaranquşlar
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan yarımfəsiləsi.
Şap (Alye)
Şap  — Fransa da kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Monmaro kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Monlyuson.
INSEE kodu — 03058.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 203 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 122 nəfər (15-64 yaş arasında) 94 nəfər iqtisadi cəhətdən, 28 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstəricisi - 77.0%, 1999-cu ildə 66.4%). Fəal olan 94 nəfərdən 90 nəfər (49 kişi və 41 qadın) çalışdı, 4 qadın işsizdi. 28 hərəkətsiz 6 nəfər şagird və ya tələbə, 9 nəfər təqaüdçü, 13 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
İqtisadi Zonaların İnkişafı Agentliyi (Azərbaycan)
Haqqında
2021-ci il 21 dekabr tarixli 1506 nömrəli fərman ilə Agentliyin nizamnaməsi təsdiq edilib. İqtisadi Zonaların İnkişafı Agentliyi 2021-ci 28 dekabr taixində dövlət qeydiyyatına alınıb. Hazırda Agentliyin idarəçiliyində 6 sənaye parkı, 4 sənaye məhəlləsi və 51 aqropark fəaliyyət göstərir. Bundan başqa İqtisadi Zonaların İnkişafı Agentliyinin nəzdində Peşə Təhsil Mərkəzidə fəaliyyət göstərir.
Sənaye parkları
Sənaye parkları – sahibkarlıq fəaliyyətinin həyata keçirilməsi üçün zəruri infrastruktura və idarəetmə qurumlarına malik olan, müasir texnologiyaların tətbiqi yolu ilə rəqabət qabiliyyətli məhsul istehsalı və xidmət göstərilməsi məqsədləri üçün istifadə edilən, sahibkarların səmərəli fəaliyyətinə və inkişafına kömək edən ərazidir. Müasir istehsal infrastrukturuna malik sənaye parkının yaradılması ölkədə sənaye sahələrinin inkişafının, ölkə iqtisadiyyatının tarazlı inkişafının təmin edilməsini, habelə istehsal sahələrinin və onun innovasiya istiqamətinin inkişafını nəzərdə tutan dövlət siyasətinin reallaşdırılmasına yönəldilib. Sənaye parklarında sahibkarlıq fəaliyyətinin inkişafı üçün əlverişli investisiya mühiti yaradılıb ki, iş adamları burada bir çox üstünlüklərdən yararlana bilərlər. Belə ki, sənaye parklarının rezidentləri qeydiyyata alındıqları tarixdən 10 il müddətinə əmlak vergisindən, torpaq vergisindən, gəlir və ya mənfəət vergisindən, istehsal məqsədilə idxal etdikləri texnikanın, texnoloji avadanlıqların və qurğuların idxalı zamanı ƏDV-dən və 10 il müddətinə gömrük rüsumlarından azad olunurlar. Sənaye parkları dövlət vəsaiti hesabına tam infrastruktur sistemi ilə təmin edilirlər. Hazırda İqtisadi Zonaların İnkişafı Agentliyinin idarəçiliyində 6 sənaye parkı mövcuddur.
Sumqayıt Kimya Sənaye Parkı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 2011-ci il 21 dekabr tarixli 548 nömrəli fərmanı ilə yaradılıb. Sumqayıt şəhərində yerləşən və nəhəng infrastruktura malik parkının ərazisi 583,5 hektar təşkil edir. Burada neft-kimya və digər prioritet sənaye sahələri üzrə rəqabət qabiliyyətli məhsulların (işlərin, xidmətlərin) istehsalı və emalı müəssisələri yaradılıb. 2013-cü il oktyabrın 3-də dövlət başçısının iştirakı ilə Sumqayıt Kimya Sənaye Parkının təməlqoyma mərasimi keçirilib.
Qaradağ Sənaye Parkı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 2015-ci il 3 iyun tarixli 1255 nömrəli sərəncamı ilə yaradılıb. Bakı şəhərinin Qaradağ rayonu ərazisində Bakı-Astara magistral yolunun 25-ci kilometrində yerləşən parkının ərazisi 72 hektardır və fəaliyyət istiqaməti iri, orta və ağır tonnajlı gəmilərin və avadanlıqların istehsalı və təmiridir.
Mingəçevir Sənaye Parkı Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin 2015-ci il 26 fevral tarixli 1077 nömrəli sərəncamı ilə yaradılıb. Mingəçevir şəhərində yerləşən parkın ərazisi 26 hektar torpaq sahəsi təşkil edir. Mingəçevir Sənaye Parkı yüngül sənayə, tekstil sənayesi üzrə ixtisaslaşıb. 2016-cı il sentyabrın 21-də Mingəçevir Sənaye Parkının təməli qoyulub.
Ağdam Sənaye Parkı Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin 2021-ci il 28 may tarixli 1347 nömrəli fərmanı ilə yaradılıb. Ağdam rayonunda yerləşən parkın ərazisi 190 hektar təşkil edir və qida sənayesi, kiçik sənaye və xidmət, iri sənaye müəssisələri, sosial və texniki zonalar, TIR parkı, tikinti materiallarının satışı bazası hissələrinə bölünəcək. 2021-ci il mayın 28-də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev mayın 28-də Ağdam Sənaye Parkının təməlqoyma mərasimində iştirak edib.
“Araz Vadisi İqtisadi Zonası” Sənaye Parkı Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin 2021-ci il 4 oktyabr tarixli 1453 nömrəli fərmanı ilə yaradılıb. Cəbrayıl rayonunda yerləşən sənaye parkı 200 hektar ərazini əhatə edir. Ərazi kənd təsərrüfatı məhsullarının emalı, sənaye, sosial və texniki zonalara bölünəcək. "Araz Vadisi İqtisadi Zonası" Sənaye Parkı Bakıdan Zəngəzur dəhlizi vasitəsilə Türkiyə sərhədinə qədər olan yolun təxminən ortasında yerləşir.
Sənaye Məhəllələri
Sənaye məhəlləsi sahibkarlıq fəaliyyətinin həyata keçirilməsi üçün zəruri infrastruktura malik olan, kiçik və orta sahibkarlar tərəfindən məhsul istehsalı və xidmət göstərilməsi üçün istifadə edilən ərazidir. Sənaye məhəllələri istehsal prosesinin təşkilində infrastruktur xərclərinin azaldılması, kooperasiya əlaqələrinin gücləndirilməsi, kiçik və orta sahibkarlığın inkişaf etdirilməsi və s. məsələlərin həlli baxımından böyük əhəmiyyət kəsb edir. Hazırda İqtisadi Zonaların İdarəçiliyində 4 sənaye məhəlləsi mövcuddur. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 22 yanvar 2021-ci il tarixli müvafiq Fərmanına əsasən Hacıqabul sənaye məhəlləsi İqtisadi Zonaların İnkişafı Agentliyinin tabeliyinə verilib.
Hacıqabul Sənaye Məhəlləsi Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2017-ci il 25 iyul tarixli 3127 nömrəli sərəncamı ilə yaradılıb. 2021-ci il aprelin 20-də açılış mərasimi keçirilib. 60 hektar ərazini əhatə edir.
Masallı Sənaye Məhəlləsi Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2016-cı il 13 iyun tarixli 2115 nömrəli sərəncamı ilə yaradılıb və 2018-ci il sentyabrın 18-də açılışı olub. Sənaye Məhəlləsinin hazırda 10 hektar ərazisi var.
Sabirabad Sənaye Məhəlləsi Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2017-ci il 27 noyabr tarixli 3407 nömrəli sərəncamı ilə yaradılıb və 2017-ci il noyabrın 28-də Azərbaycan Respublikası Prezidenti tərəfindən təməli qoyulub. 20,3 hektar ərazini əhatə edir.
Aqroparklar
Hazırda 32 rayon üzrə 240 min hektar ərazidə 51 aqropark və iri fermer təsərrüfatı yaradılır. Bunlardan 35-i bitkiçilik, 14-ü bitkiçilik və heyvandarlıq, 1-i heyvandarlıq fəaliyyəti, digəri isə çeşidləmə-qablaşdırma, emal və logistika sahələri üzrə ixtisaslaşıb.
Yevlax Pilot Aqropark
Yevlax Pilot Aqroparkın 4 dekabr 2021-ci il tarixində iqtisadiyyat naziri Mikayıl Cabbarovun iştirakı ilə rəmzi açılışı olub. Ümumi ərazisi 2.855 hektardır.
Kikboksçu (film, 1989)
Kikboksçu — 1989-cu ildə Mark Disalle tərəfindən çəkilən ABŞ filmidir. Filmdə səhvən göstərilmişdir ki, Tanq Po öz rolunu oynayır. Əslində isə Tanq Po rolunu canlandıran Mişel Kissidir.
Məzmun
Kikboks üzrə çempion Erik Sloan Tailandda keçiriləcək turnirə hazırlaşır. Onun məqsədi turnirdə Tanq Po üzərində qələbə qazanaraq Tailandda çempion olmaqdır. Erik Slounun valideynləri boşanmışdır. Erik atasının yanında, kiçik qardaşı Kurt isə anasının yanında böyümüşdür. Kurt Erikin yanında köməkçi olaraq onunla birlikdə Tailanda yola düşür. Döyüşdən əvvəl Kurt qardaşının rəqibi olacaq Tanq Ponun divara dayanmadan çoxlu zərbə endirməsini görərək qardaşını fikrindən daşındırmaq istəyir, amma buna nail ola bilmir. Döyüşdə Kurt Erikin məğlub olacağını görərək, döyüş meydanına dəsmal atır. Amma Tanq Po onu kənara tullayaraq Erikin onurğa sütununu sındırır. Bu zaman Kurt müqavimət göstərmək istəsə də, Tanq Po ilə bacara bilmir. Kurtun qardaşını xəstəxanaya aparmaq əvəzinə çölə qoyurlar. Teylor adlı keçmiş qaradərili hərbçi onun qardaşının xəstəxanaya getməsinə kömək edir. Kurt xəstəxanada qardaşının gəzə bilməyəcəyini öyrənir. Bir müddət sonra Teylor Kurtla görüşərək onu Ziyan adlı keçmiş kikboks ustasının yanına aparır. Kurt Ziyanla razılaşdıqdan sonra çətin məşqlərə başlayır. Kurt məşqlərdə çətinliklər çəksə də, bir müddət sonra qardaşının intiqamını düşünərək müvəffəqiyyət qazanar. Kurt hazırlaşdıqdan sonra turnirə qatılaraq, rəqibini məğlub edir. Bu zaman Kurt Tanq Ponun menecerlərindən olan Freddi Liyə, onun Tanq Po ilə döyüşmək istədiyini bildirir. Freddi Li onunla razılaşır.
Bir müddət sonra Tanq Ponun əməkdaşları xəstəxanadan yenicə qayıtmış Eriki oğurlayır. Baş menecer Freddi Li qardaşının sağ qalması üçün ondan turnirdə məğlub olmasını tələb edir. Kurt isə onunla razılaşmağa məcbur olur. Turnir başlanan zaman Kurt Maylinin Tanq Po tərəfindən oğurlanılaraq, onun yanında bir müddət qaldığını öyrənər və bundan daha da qəzəblənir. Bu zaman onun qardaşı Ziyan və Teylor tərəfindən xilas olunur. Kurt qardaşını müşahidə edən zaman ruhlanaraq döyüşün sonunda Tanq Po üzərində qələbə qazanır və Freddi Liyə təpiklə zərbə endirir. Bu zaman ətrafdakılar onu alqışlayırlar.
Ağa Qəhrəman Mirsiyab oğlunun karvansarası
Karvansara XIX əsrin 80-ci illərində məşhur şuşalı tacir Ağa Qəhrəman Mirsiyab oğlunun vəsaiti hesabına inşa edilmişdir. Sıdırım qayanın kənarında yerləşən karvansaranın əsas fasadı Şuşanın mərkəzi ticarət küçəsi olan Rasta bazar küçəsinə açılır. Binanın ikinci mərtəbəsində tacirlər üçün nəzərdə tutulmuş 25 otaq, birinci mərtəbəsində ticarət kontorları və 30-a yaxın mağaza yerləşirdi. SSRİ dövründə karvansara Kolxoz bazarı kimi istifadə edilmişdir.
Tarixi
200px|thumb|left|Abidənin fasadında inşa kitabəsi Karvansara XIX əsrin 80-ci illərində məşhur şuşalı tacir Ağa Qəhrəman Mirsiyab oğlunun vəsaiti hesabına inşa edilmişdir. Şuşanın tarixi və mədəniyyət abidələrinə həsr edilmiş əsərində Firudin Şuşinski yazır: XIX əsrin sonlarında Şuşada on karvansara fəaliyyət göstərirdi. Onların arasında Hacı Abbasın, Qatırçı Muradın, Mirsiyab oğlunun karvansaraları, o cümlədən, Şeytan bazar və Xanlıq Muxtar karvansaraları seçilirdilər. Lakin, şəhərin ən yaxşı karvansarası Mirsiyab oğlu Məşədi Şükürün karvansarası idi. Bu əzəmətli bina XIX əsrin 80-ci illərində inşa edilmişdi. Binanın memarlıq ansamblı istər-istəməz diqqət çəkir.
Şəhər Meydanının qərb hissəsində inşa edilmiş Mirsiyab oğlu karvansarası həm də məscidli karvansara kimi tanınırdı. Karvansarada bir neçə ticarət kontoru, otuza yaxın böyük və kiçik mağaza yerləşirdi. Bunlardan əlavə karvansarada bərbər, çəkməçi, dərzi, papaqçı və sair emalatxanalar da fəliyyət göstərirdi. Mirsiyab oğlu karvansarasına Qarabağın hər tərəfindən, o cümlədən digər Qafqaz ölkələrindən, İran və Rusiyadan mallar gətirilirdi.
Abidə 1992-ci il may ayının 8-dən 2020-ci il 8 noyabra qədər Ermənistan Respublikasının Hərbi Qüvvələrinin işğalı altında idi. . İkinci Qarabağ müharibəsi çərçivəsində Şuşa şəhəri 8 noyabr 2020-ci il tarixində Azərbaycan ordusu tərəfindən azad edilmişdir.
Memarlıq xüsusiyyətləri
250px|thumb|left| Karvansaranın planı Sıdırım qayanın kənarında yerləşən karvansaranın əsas fasadı Şuşanın mərkəzi ticarət küçəsi olan Rasta bazar küçəsinə açılır. Karvansaradan bəhs edən Qarabağ tarixçisi Baharlı "Qarabağ hadisələri" adlı xronikasında binanın Şuşanın memarlıq simasının əsas xüsusiyyətlərini özündə əks etdirdiyini göstərir.
Ağa Qəhrəman Mirsiyab oğlu karvansarası özünəməxsus memarlıq xüsusiyyətləri və planlaşdırması ilə fərqlənən iki mərtəbəli böyük binadır. Binanın ikinci mərtəbəsində tacirlər üçün nəzərdə tutulmuş 25 otaq, birinci mərtəbəsində ticarət kontorları və 30-a yaxın mağaza yerləşirdi.
Məscid
İkinci mərtəbədə binanın künc tərəfində tacirlər və qonaqlar üçün məscid də inşa edilmişdi. Məscidin üç nefli ibadət zalı bir çox Şuşa məscidləri kimi Şuşa memarlığı üçün xarakterik olan səkkiz guşəli sütunlar üzərində dayanan oxvari tağ-tavanla örtülmüşdü. İbadət zalı 8.36x9.22 metr ölçüyə malikdir.
Məscidin divarları zövqlə işlənmiş nəfis qabartmalarla bəzədilib. Mehrabın yeddi guşəli oxvari nişi də incə qabartmalarla bəzədimişdir. E. Avalov qeyd edir ki, Karvansara daxilində məscid yerləşməsi oxşar tipli binaların inşa praktikasında yeganə hal olmaqla, bütün İslam memarlığında analoqa malik deyildir.
Bayern 2
Bayern 2 — — alman ictimai radio-stansiyası. BR-a daxildir. Mədəni və informasiya profil proqramlarından ibarət radio-yayım şəbəkəsi. 18 avqust, 1950-ci ildə Frankoniya ərazisində yayımlanmaqla mərkəzi Nyurnberq olmaqla, UQ dalğalar üzərində Bavariya radio-yayımının ikinci proqramının əsası qoyuldu. 1958-ci ildən Münhendən tam yayıma başladı. 1974-cü ildə islahat zamanı radio-stansiya “Bavariya 2” (alm. Bayern 2) adını aldı və klassik musiqiyə yönəldi, lakin 1979-cu ildə artıq gənc musiqiyə keçdi. 1980-ci ilin oktyabr ayında efirdə klassik musiqi yayımını öhdəsinə götürmüş Bayern 4 radio-stansiyası istifadəyə verildi, Bayern 2-nin adı isə dəyişdirilərək Bayern 2 Wort oldu. 2003-cü ildə yayım şəbəkəsinin növbəti dəyişimindən sonra, radio-stansiya Bayern 2 Radio adını aldı, lakin 8 oktyabr 2007-ci ildən özünün mövcud adı altında yayımlanır.
Yayımlanması
Yayım UQD diapazonunda, eləcə də istənilən kabel şəbəkəsində reallaşır. LiveStream və DVB-S texnologiyaları üzrə rəqəmsal yayım da mövcuddur. Bavariyanın cənub və şimal hissələrində, radio-stansiya 11D kanalında (kanal 12D-də Bayern 2+ proqramı verilir ki, bu proqram da saat 23:00-dan 0:00-a qədər yayımlanır) DAB rəqəmsal formatında yayım həyata keçirir. Berlində yerüstü rəqəmsal format olan DAB+ ilə yayım mövcuddur.
Hunter × Hunter
Ovçu × Ovçu (OVÇU × OVÇU kimi stilizə, "ovçu-ovçu" kimi də tələffüz edilir) — Yoşihiro Toqaşi tərəfindən yazıb illustrasiya edilən manqa serialı. 2006-cı ildən tez-tez uzunmüddətli fasilələrə gedilməsinə baxmayaraq Şueişanın şonen jurnalı olan Weekly Shōnen Jumpda 1998-dən bəri çap olunmaqdadır. 2022-nin noyabrı etibarilə 37 tankobon buraxılışında toplanmışdır. Əsas hekayə Qon Fırikısı adında onu gənc yaşda tərk edən atasının, əslində, dünya şöhrətli, nadir və yaxud tanımlanmamış heyvan növlərinin yerini təsbit etmək, xəzinə ovlamaq, kəşf edilməmiş anklavları araşdırmaq yaxud qeyri-qanuni fərdləri yaxalamaq kimi fantastik axtarışlarda ixtisaslaşmış lisenziyalı professional — bir ovçu olduğunu öyrənən gənc bir oğlana fokuslanır. Qon bir ovçu olmaq məqsədilə yola çıxır və ən sonda öz atasını tapır. Yol boyunca Qon digər bir sıra ovçularla da tanış olur və paranormal olaylarla rastlaşır.
Manqa serialı 1999-cu ildən 2001-ci ilədək Fuci Televiziyasında yayımlanan Kazuhiro Furuhaşinin rejissorluq etdiyi və Nippon Animation tərəfindən istehsal olunmuş 62 bölümlük bir anime serialına köçürülmüşdür. Daha sonra isə ayrı-ayrılıqda cəmi 30 bölümlük 3 ədəd OVA Nippon Animation tərəfindən istehsal olunmuş və 2002–2004-cü illərdə Yaponiyada yayımlanmışdır. İkinci bir anime serialı isə 2013-də buraxılmış 2 animə edilmiş teatr filmi ilə birlikdə Madhouse tərəfindən yaradılıb Nippon Televiziyasında 2011-ci ilin oktyabrından 2014-cü ilin sentyabrına qədər cəmi 148 bölüm olaraq yayımlanmışdır. Habelə bu manqa serialını əsas alan bir sıra audioalbomlar, videooyunlar, müzikllar və dahası da mövcuddur.
Manqa serialı nəhəng bir finansal uğur qazanmış və iyul 2022-ədək çap olunmuş 84 milyonluq kopiyasıyla birgə ən çox satılan manqalardan biri olmuşdur.
Nicat Xankişiyev
Nicat Aşur oğlu Xankişiyev — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Nicat Xankişiyev 27 yanvar 1999-cu il tarixində Azərbaycanın Neftçala rayonunun Həsənabad qəsəbəsində anadan olmuşdur. Atası Aşur traktor sürücüsü, anası isə Seyidnisə idi. O, daha 2 oğlan və 2 qızın olduğu ailənin ən kiçik uşağı idi. Xankişiyev 2005-ci ildə Şəmsəddin Orucov adına Həsənabad qəsəbə tam orta məktəbində 1-ci sinifə daxil olmuş, 2016-cı ildə həmən məktəbin məzunu olmuşdur.
Hərbi xidməti
Nicat Xankişiyev 30 yanvar 2017-ci il tarixində Neftçala RHK-dan hərbi xidmətə yollanmışdır. O, xidmətini Beyləqan rayonunda etmiş, 2018-ci ilin iyul ayında tərxis olmuşdur. Kəşfiyyatçı kimi xidmət etmiş Xankişiyev hərbi xidmətini təşəkkürnamə ilə başa vurmuşdur. Xankişiyev 21 sentyabr 2020-ci il tarixində cəbhəyə yollanmışdır. O, 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi üçün başlanan Vətən müharibəsində savaşmışdır. Xankişiyev Füzuli, Cəbrayıl, Suqovuşan, Xocavənd, Qubadlı, Hadrut döyüşlərində yaxından iştirak etmişdir. Nicat Xankişiyev 7 oktyabr 2020-ci il tarixində Hadrut uğrunda gedən döyüşlərdə həlak olmuşdur. Nicat Xankişiyev anadan olduğu Həsənabad qəsəbəsində dəfn edilmişdir.
Volapük
Xüsusi samitlər
Alfred A. Post özünün «Comprehensive Volapük Grammar» kitabında Şleyerin yaratdığı bəzi əlavə hərfləri qeyd edir. Bu hərflərə də bəzən rast olunur:
450px
Həsən Quliyev (leytenant)
Həsən İbrahim oğlu Quliyev (30 sentyabr 1996; Şərur rayonu, Azərbaycan — 12 Oktyabr 2020; Tərtər rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin leytenantı, Vətən müharibəsi şəhidi.
Volapük
[r] səsi
Əvvəlcə Martin Şleyer bu səsi əlifbadan ümumiyyətlə çıxarmağı düşünsə də, daha sonra dilə "r" hərfi olan getdikcə daha çox "yeni söz" əlavə olunmağa başlandı. 1895-ci ildə o, «Kosmopolan» jurnalında əksəriyyətində "r" səsi olan "yeni sözlərin" siyahısını dərc elədi.
Həsən Quliyev (leytenant)
Hərbi xidməti
Azərbaycan Ordusunun leytenantı olan Həsən Quliyev 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Tərtər rayonunun Suqovuşan qəsəbəsinin azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Həsən Quliyev oktyabrın 12-də Suqovuşan döyüşləri zamanı şəhid olub.
Volapük
[r] səsi
=== Etimologiya və Qrammatika === Volapükdəki söz köklərinin əksəriyyəti ingilis və fransız dillərindən götürülmüşdür, lakin volapükdəki qrammatik qanunlara uyğun və təkarların (omonimlərin) olmaması şərtilə dəyişdirilmişdir. Bundan başqa Şleyer volapükün lüğətini sözlərin mənbə-dillərinin izlərini daşımayan, müstəqil etməyə çalışmışdır. Nəticədə əksər söz kökləri özlərinin etimonlarından çox fərqlənməyə başlamışdılar.. Məsələn, ingilis sözləri olan world ("dünya") və speak ("danışma") vol və pük sözlərinə çevrilmişdilər.
Həsən Quliyev (leytenant)
Hərbi xidməti
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Həsən Quliyev ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Volapük
[r] səsi
Beynəlxalq leksikanın qeyri-adi yenidən səsləndirilməsi mətbuatda gülüşə hədəf olmuşdur, volapük sözünün özü isə bir çox dillərdə süni bir şeyin sinoniminə çevrildi.
Həsən Quliyev (leytenant)
Hərbi xidməti
Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsi uğrunda gedən döyüş əməliyyatlarında iştirak edərək igidlik və mərdlik göstərmiş, hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirərək şəhid olmuş Həsən Quliyev ölümündən sonra Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 05.11.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edildi.
Volapük
İsim
İsimlər dörd hal üzrə hallana bilər: Bəziləri həmçinin volapükdə nida və o hissəciyi ilə yazılan çağırış halını da fərqləndirirlər: o böd(s)! — «o, quş (quşlar)!».
Hal formaları alman dilindəki kimi mürəkkəb sözlər yarada bilərlər: Vola-pük dünyanın-dili. Həmçinin dildə söz yaradıcılığında istifadə olunan çox sayda ön şəkilçisi və şəkilçi mövcuddur, məsələn: fam ("şan", "şöhrət") və famum («böyük şöhrət»), lakin onlardan bəziləri, o cümlədən də bu misal De Yonqun islahatı nəticəsində ləğv olunmuşdular.
Feil
Volapükdə feillərin və müxtəlif feil formalarının yaradılmasının mürəkkəb sistemi var, lakin onların demək olar ki, hamısı opsionaldır və istifadəsi məcburi deyil. Məsələn, feilin şəxs-cəm şəkilçiləri formasına görə müvafiq əvəzliklə eynidir: Zamana görə dəyişmə ön və son şəkilçiləri vasitəsilə edilir:
Şühudi keçmiş zama, ä-, a- и o- ön şəkiçiləri: Perfekt formalar (nəqli keçmiş zaman), i-, e- və u- ön şəkiçiləri: Həmçinin dildə başqa formalar da var: Ümumiyyətlə bu şəkilçilər vasitəsilə müxtəlif məlumatlara görə bir neçə mindən bir neçə yüz minə qədər feil forması almaq olar.
Sifət
Sifətlər -ik (gudik — "yaxşı") şəkilçisini əlavə etməklə yaranır, hallanmır və aid olduğu isimdən sonra gəlir. Zərf sifətə -o və ya -i şəkilçisi əlavə etməklə yaranır (gudiko — «yaxşı») və cümlədə ai olduğu feildən sonra gəlir və dəyişmir.
Yaranması və ilkin populyarlığı
thumb|150px|Yohan Martin Şleyer, Volapük dilinin yaradıcısı. Şleyerin sözlərinə görə 31 mart 1879-cu ilə keçən gecə yuxusu qaçmışdır, bütün gecəni evdə o yana-bu yana gəzirdi, birdən Allah özü yanına gəlib beynəlxalq dilin necə olmalı olduğunu göstərdi. Bütün gecəni o, yeni dilin qrammatikası və lüğətini tərtib etmiş, daha sonra cümlələr qurmuş və hətta şeirlər də dərc eləməyə başlamışdır.
Volapük haqqında ilk məqalə Şleyer tərəfində 1879-cu ilin mayında özü tərəfindən redaktə olunan «Sion arfası» katolik jurnalında dərc edilmişdir. 1880-ci ildə dilin müəllifi alman dilində ilk dərslik dərc edir. Şleyerin özü demək olar ki, volapükdə kitab yazmasa da, bir neçə yazıçı bununla məşğul olmuşdular. Uzun müddət dil çox populyar idi və artıq 1889-cu ilə volapükdə bütün dünyada 25 jurnal dərc edilirdi, 25 dildə 316 dərslik yazılmışdı və 283 klub fəaliyyət göstərirdi. Hətta volapükün bir insan üçün ana dili olduğu hal da məlumdur: bu, volapük professoru Henri Konun qızı Korin Kon  olmuşdur. 1884-cü ildə Fridrisxafendə volapük tərəfdarlarının konvensiyası keçirilmişdir, lakin konvensiyada işçi dil alman dili idi, 1887-ci ildə Menhendə keçirilən ikinci konvensiya da belə keçirilmişdir. Yalnız üçüncü konvensiya (1889-cu ildə Parisdə) volapükdə keçirilmişdir. 1889-cu ilə volapükdə 30-dan çox dövri nəşr çıxır, 255-dən çox birlik var idi. Volapükün tədrisi ilə 1100-dən çox müəllim və 50-dən çox professor məşğul idi.
Populyarlığın azalması
İlk dövrlərdə volapükün populyarlığına səbəb xeyli dərəcədə onun sadəliyi idi. Burada təbii dillərin bir çox çatışmazlıqları yox idi, məsələn: Amma eyni zamanda alman dili daşıyıcıları tərəfindən mürəkkəblik kimi qəbul edilməmiş alman dilinin bəzi xüsusiyyətləri də volapükə keçdi. Məsələn, isimlər 2 saya və 4 hala, feillər — 6 zaman, 4 formaya, 2 növə malik idilər, şəxslərə və saya görə dəyişirdilər. 1931-ci il islahatına qədər feillər cinslərə görə dəyişirdilər. Hərf və səslərin birmənalılığı prinsipi pozulurdu ([ks], [gz], [ts], [dz], [tʃ], [dʒ] səsləri bir hərflə ifadə olunurdular, bəzi hərflər iki cür oxuna bilərdilər). Söz yaradıcılığı sistemi alman dilindəki kimi uzun sözlərin yaranmasına səbəb olurdu, məsələn, klonalitakipafabludacifalopasekretan. Leksikada Avropa dillərinin tanınmaz hala salınmış elementlərindən istifadə olunurdular. Qrammatikanın mürəkkəbliyi və leksikanın beynəlmiləl olmaması daha sonralar da tənqidə səbəb olmuşdur (daha sadə dillər yarandıqdan sonra). Bunlar volapükün populyarlığının azalmasına səbəb olmuşdular.
thumb|150px|Ogüst Kerkqoffs. Uzun müddət Volapük Akademiyasının direktoru flandriyalı kriptoqraf Ogüst Kerkqoffs olmuşdur. Zamanla onunla Şleyer arasında mübahisələr yaranmışdır. Buna səbəb Şleyerin volapükü öz mülkiyyəti hesab etməsi və hər hansı dəyişikliyin edilməsini inkar etməsi idi. Bu, volapükçülər arasında parçalanmaya və bir çoxlarının idiom neutral və esperanto kimi alternativ dil layihələrinə qoşulmalarına səbəb oldu. Daha sadə etimologiya və qrammatikayaya malik esperantonun 1887-ci ildə yaranması volapükün vəziyyətini daha da ağırlaşdırdı. Nəticədə bir çox volapük klubu esperanto klublarına çevrildilər.
Volapük bu gün
thumb|150px|Vikipediyada volapükün loqotipi O zamandan volapükçülər hərəkatı çox aşağı səviyyədədir. Bu gün dünyada cəmi 20-30 volapükçü vardır.
Bəhlul Mustafazadə
Bəhlul Ələmdar oğlu Mustafazadə — Azərbaycanlı futbolçu. Ağdamın "Qarabağ" klubunun və Azərbaycan milli futbol komandasının müdafiəçisi.
Qəbələ
Mustafazadə Qəbələ FK akademiyası vasitəsilə inkişaf etmişdir. Mustafazadə 1 yanvar 2017-ci ildə Qəbələ FK klubundan Sumqayıt FK klubuna icarəyə verilmişdir.
Sumqayıt
Mustafazadə öz peşəkar karyerasında debütünü Sumqayıt klubu ilə 9 fevral 2017-ci ildə etmişdir. O, Kəpəz PFK klubu ilə qarşılaşmada 90 dəqiqə meydanda mübarizə aparmışdır. Həmin görüşdə Sumqayıt Azərbaycan Premyer Liqası görüşündə Kəpəzə 3–1 hesabı ilə qalib gəlmişdir.
Klub
1 19 yaşlılar arasında UEFA Çempionlar Liqası görüşləri daxildir.
Domen nümayəndəliyi
Domen nümayəndəliyi— domen zonasının bir hissəsi üzərində nəzarətin digər məsul tərəfə verilməsidir.
Texniki cəhətdən nümayəndə heyəti zonanın saxlanması və onun məzmununun müəyyən edilməsi üçün cavabdeh olan DNS serverinin (üçüncü tərəfə məxsus) ünvanını təyin edən NS qeydindən istifadə etməklə həyata keçirilir.
IP ünvan diapazonları in-addr.arpa domen zonasından istifadə etməklə, IPv6 ünvan diapazonları isə ip6.arpa domen zonasından istifadə etməklə istehsal edilir.
Domen qeydiyyatı müddəti başa çatdıqdan sonra domen nümayəndə heyətindən çıxarılır və bloklama dövrü başlayır, bundan sonra domen qeydiyyatdan keçmiş domenlərin reyestrindən çıxarılır.
Şimali Amerika mədəniyyəti
220px|thumb|Şimali Amerika xəritəsi thumbnail|250px|Dünya xəritəsındə Şimali Amerika thumb|300px|Şimali Amerikada yad olan millətlərin və yaxud da, gəlmələrin [[1750-ci ildən 2008-ci ilə qədər olan tarixi]] thumb|250px|Şimali Amerikanın kosmosdan görünüşü thumb|thumb|Şimali Amerika xalqlarının danışdığı dillər
Amerika mədəniyyəti haqqında ilkin təsəvvürlər adətən müasir mədəni nailiyyətlərlə əlaqədar olsa da, bu ölkənin qədim və orta əsrlərini əhatə edən bir sivilizasiya mövcud olmuşdur. 28-30 min il əvvəl ilk dəfə olaraq müasir tipli insanlar Alyaska və Çukotka arasındakı Berinqiya adlanan quru körpüdə məskunlaşmışdırlar. Məhz bu dövrdən Amerika mədəniyyətinin tarixi başlayır. Müasir elm hesab edir ki, bu qitənin ilk sakinləri genetik cəhətlərinə görə protomonqoloid, yaxud protoasiya qrupuna mənsub olmuş Altay, fin-uqor, Tibet xalqlarına daha yaxındırlar. Özünün təsdiqini tapmış bu fikirlər linqvistik və antropoloji əlamətlərə əsaslandırılmaqdadır. Avropalılar tərəfindən Amerika qitəsinin kəşfi və işğalı digər çoxsaylı xalqların həmin ərazidə məskunlaşması ilə nəticələndi. Bunların ümumi sayı təxminən 15-20 milyona bərabər idi. İlk dəniz səyyahlarının səhvən Hindistan torpağı kimi başa düşdükləri bu qitənin sakinləri XVI əsrdən “hindular” adlandırılmağa başlandı. Bu dövrdə qitənin müxtəlif hissələrində məskunlaşmış sakinlərin inkişaf səviyyəsi bir-birindən fərqli idi.Avropalılar amerikanı yeni dünya olaraq adlandırırdılar.
Amerika hinduları
Qitənin şimal hissəsində məskunlaşmış tayfa və xalqlar ibtidai yaşayış səviyyəsində idi. Texas, Nevada, Kaliforniyada (Lyüisvill, Tyul-Sprinqs, Santa-Ros adası), Sandia rayonunda (b.e.ə. 25-15-ci minillik) od və daş silahları ilə davranmağı bacaran yığıcılıq və ovçuluqla məşğul olanların düşərgələri tapılmışdır. Arizona və Nyu-Meksikada tapılmış ilk kənd təsərrüfatı qəsəbələrinin tarixinin b.e.ə. VII-VI minilliyə aid olması sübuta yetirilir. XVI əsrdə Şimali Amerika xalqlarının inkişaf səviyyəsi yekcins deyildi: ibtidai icma cəmiyyətinin ayrı-ayrı inkişaf səviyyələrində yaşayan bu xalqları məskunlaşdıqları yerlərə, ərazilərə görə bir neçə qrupa bölmək olar: birinciyə Arktika zonasına aid ovçu və balıqçılar – aleut və eskimoslar (hinduca: çiy ət yeyən) daxil idi. Bu ərazidə yaşayanların başlıca məqsədi yaşamaq üçün mübarizə aparmaq idi. Bu məqsədin reallaşdırılmasına yönəldilmiş özünəməxsus təsərrüfat-mədəni tip formalaşmışdı. Bu tip mürəkkəb iqlim şəraitinə uyğun təşəkkül taparaq dəniz heyvanlarının, maral, sığın, quşların ovlanması, balıqçılıq, meyvə və müxtəlif ot bitkilərinin yığılması kimi peşələrdə təzahür edirdi. Dəri və ya qabıqla örtülmüş yaşayış yerləri yayda, iqlular (buz komalar) isə qışda sakinləri soyuqdan və pis havadan qoruyurdu. İki laydan ibarət dəri geyim (geyimin içi və səthi dəridən ibarət olur). Dəridən tikilmiş uzunboğaz çəkmələr, balıq dərisindən plaşlar, tozağacından şlyapalar arktika adamının geyimi idi. Bu ərazinin sakinləri bədii yaradıcılığa da biganə deyildilər. Bu yaradıcılıq mahnı, rəqs, ağac üzərindəki oyma, geyim ornamentlərində və s. təzahür tapırdı. Arktika qrupuna Kanadanın şimali meşəlik hissələrinin və Sakit okean sakillərinin şimali-qərb hissəsindəki sakinləri (tlinkit, xayda və s.) də aid edilirdi. Burada məskunlaşmışların həyat tərzi ilə əvvəlkilərin müəyyən yaxınlığı da var idi: məşğuliyyət növü, istifadə edilən əmək alətləri (yay-kaman, ox, harpun, tələ, balıq tutmaq üçün xüsusi çəngəl aləti), yaşayış məskənlər və s. Alqonkinlərin karkası ağacdan, üzəri tozağacı qabığı və ya dərilə örtülən konus formalı tikililəri də (viqvamlar) mühüm yer tuturdu.
Şimali Amerikanın Şərq vilayətlərində yaşayanlar
Şimali Amerikanın şərq vilayətlərində yaşayan irokez, delavarlar, magikan, mosgen tayfaları Missisipidən başlamış Atlantik okeanına qədərki meşəliklərdə məskunlaşmışlar. Onlar oturaq həyat tərzi keçirirdilər. Bu tayfalar ovçuluq, balıqçılıq, yığıcılıq məşğuliyyəti ilə yanaşı, kərkiçiliklə də (bostançılıq) məşğul olurdular. Qitədə torpaq təsərrüfatının təşəkkülü hələ b.e.ə. 6500-1500-cü illərdə baş vermişdir. Təsərrüfatçılar lobya, yunan qabağı, qarğıdalı, günəşəbaxan, balqabağ, qarpız yetişdirməklə məşğul olurdular. Onların qidasına yırtıcılar istisna olmaqla digər vəhşi heyvanların əti, meşənin yeməli bitkiləri və s. daxil idi. Sevimli şirniyyat növləri ağcaqayın şirəsindəki patka (tam şəkərləşməmiş nişastadan ibarət qəliz maddə) və şəkər idi. Bunlardan kefləndirici içkilər hazırlanırdı. Qoz və ayı yağı kimi məhsullardan da istifadə olunurdu. Şərq vilayətlərinin sakinləri sənətkarlıqları ilə şöhrət tapmışdılar: lələklər, hörmə, dulusçuluq, toxuculuqla məşğul olan sənətkarlar başlıca yer tuturdu. Parçaları sənətkarlar gicitkən, oduncaq qabığı, hind toyuğunun lələkləri və ya tükündən hazırlayırdılar. Ən maraqlısı isə bu sənətkarların tozağacının qabığı ilə işləmək ustalığı idi. Bundan səbət, maye məhsullarını saxlamaq üçün xüsusi qablar, mücrülər hazırlamaqla yanaşı, kanoe (yüngül idman qayığı) və kağız da istehsal olunurdu. Məhsullar üzərinə həkk olunmuş piktoqrafik yazılar yazının təşəkkülündən xəbər verir. Bu cür yazı xronikasına “gerçək rəngkarlıq” mənasını verən “Valam olum” yazısı aiddir. Mürəkkəb informasiya verən əşyalardan biri də vampum adlanan bel toqqaları idi. Bu toqqalar qiymətli, dəyərli mal sayılırdı. Toqqanın xüsusi məsamələrində rəsmi sənədlər qeydə alınırdı. Belə sənədlərdən biri 1682-ci ildə hindular ilə Şimali Amerikada ingilis müstəmləkəsinin əsasını qoyan Vilyam Pennon ilə torpaq haqqındakı saziş idi ki, bu indiyə qədər saxlanılmaqdadır. Ərazinin qonaqpərvər və əliaçıq əkinçiləri yeri gələndə irokezlər liqasına uyğun intizam və nizamlı, məğlubedilməz əsgərlərdən ibarət bir ordu yarada bilərdilər. Onlar özlərini “uzun evin adamları” adlandırırdılar. Çünki irokezlər 100 adamı tutan və çox otaqdan ibarət qabıqdan tikilmiş evlərdə yaşayırdılar. Amerikalılar irokezlərlə fəxr edirdilər.
Bu tayfalarda qadının cəmiyyətdəki rolu və statusuna yüksək qiymət verilirdi, xüsusilə, qadının ana olması ən şərəfli hadisə kimi dəyərləndirilirdi. Qadını təhqir və ya töhmət etmək, təbiətin, həyatın özünə qarşı çıxış etmək kimi qarşılanırdı. Ona görə də ailədə əsas icraçı sima qadın hesab edilirdi. Məhz icraçı qadın və analar şurası qəbilənin hərbi ağsaqqalını seçirdi. Birlikdə onlar tayfanın şurasını təşkil edirdilər.
Böyük Düzənlik hinduları
İnsan ovu hərbi dövrün səciyyəvi xüsusiyyətlərindən hesab edilirdi. Adi günlərdə preriya hinduları bizon ovlayır, əkinçilik və sənətkarlıqla məşğul olmur, adətən heyvan sürülərinin ardınca gedərək, əldə etdikləri qənimətləri itlər üzərində daşıyırdılar. Bu hindular ovu əlləri ilə, ox-kaman, nizə ilə piyada həyata keçirirdilər. Bizonları ayaqdan vurmaq vacib sayılırdı. Bu cür ov çox çətin, təhlükəli olsa da, ondan əldə edilən qənimət bir o qədər dəyərli idi. Belə ki, bizonlar qida ilə yanaşı, piyindən yanacaq, dərisindən geyim, səyyar ev, qayıqlar hazırlanmasına görə çox qiymətli ov məhsulu idi. Köçəri ovçuluq məişəti ilə yanaşı salnaməçilik də özünəməxsus şəkildə təşəkkül tapmışdır. Dəri üzərində çəkilmiş təsvirlər il ərzində görülmüş işlərin, baş vermiş hadisələrin hesabatını xatırladırdı. Rəmzlərdən geniş istifadə olunur, təsviri sənət inkişaf etməyə başlayırdı. Dəri üzərində toxuma, onun rənglənməsi əsas sənət sahəsi hesab edilirdi.
Din
Regionun əhalisinin dini heykəltəraşlıq nümunələrinə papiros qəlyanlarını aid etmək olar. Bunlar müxtəlif ölçü və formada hazırlanaraq ritual xarakteri kəsb edirdi. Bu haqda, hətta belə bir əfsanə də mövcud idi ki, guya qəlyan insanlara ildırım vasitəsilə verilib ki, onlar bundan müqəddəs ruhların çağırılmasında istifadə etməklə özləri ilə həmin qüvvələr arasında əlaqə yarada bilsinlər. Ona görə də qəlyan həm müdafiə, həm də ruhların rəmzi hesab edilirdi. O, öz qüvvə və enerjisi ilə insanları mühafizə və müdafiə edirdi. Onun adı elə belə də adlanırdı – Sülh Qəlyanı. Bu əşyaya sahib olanlar bütün hindu tayfalarının dostu hesab edilirdi və qəbilələri səyahət etmək səlahiyyətinə malik idi.
ABŞ-nin cənub-qərb hissəsinin şimalında məskunlaşan sonuncu sakinləri qrupunu pueblo adlandırırdılar. Bu söz ispanca «əhali», «xalq» mənasını verir. Bunlara zuni, xoxokam, xöpi və d. daxil idi. Həmin qrupun məskunlaşdığı vilayət və tikililər də Pueblo adlandırılırdı. Pueblolar minə yaxın insanı əhatə edə bilən çoxsaylı tipik ailələr üçün yaşayış yerləri idi. Xaricdən şaquli divar, daxili divardan isə, amfiteatrı xatırladan pillələr yaşayış yerləri təsəvvürü verən bağlı həyat mənzərəsini yaradırdı. Puebloların hamısında torpaq və ovçuluq təsərrüfatları mövcud idi. Buradakı insanlar öz mühəndis və aqronomları ilə məşhur idilər. Bu hinduların zəhməti nəticəsində bütün səhralar gülzara çevrilir, balqabaq, pambıq, qarğıdalı, lobya kimi məhsullar yetişdirilirdi. Tüklərindən bəzək, müxtəlif adət-ənənələrdə istifadə üçün nəzərdə tutulan ev heyvanlarından it və hind toyuğu da saxlanılırdı. Cənub-qərbin sakinləri yaxşı təsərrüfatçı, inşaatçı olmaqla yanaşı, əvəzsiz sənətkarlar idi. Xüsusilə bu sənətkarların dulusçuluq məhsulları öz bədii dəyərinə görə regionun ən gözəl sənət nümunələri idi. Bu nümunələr çəhrayı, sarı, açıq sarı rəngə boyanmış çox zərif və incə formalı, gözəl təsvirə malik, müxtəlif, antropo və zoomorf fiqurlarla bəzədilmiş məhsullar idi. Bu dulusçuluq nümunələrinin Qədim Şərq və Avropa sənətkarlarının hazırladıqları məhsullarla müəyyən oxşarlığı hiss olunmaqda idi. Yüksək səviyyədə hazırlanmış bu gil məhsullar insanlardan yüksək peşəkarlıq və sənətkarlıq tələb edirdi. Bunların istehsalı həm də çox vaxt tələb edirdi. Hazırlanmış bu nümunələr təkcə məişət əşyaları deyildi, burada hinduların fəlsəfi dünyagörüşü və təsəvvürləri öz təzahürünü tapırdı. Bu əşyaların bəzədilməsində Kosmosun təsviri qədim hinduların həyat haqqında düşüncələrərindən xəbər verirdi. Hindular bu mənada dulusçuluğu Dünyanı yaradanın — Allahın sənəti kimi dəyərləndirir və peşəyə xüsusi məhəbbətlə yanaşırdılar. Pueblolar arasında toxuculuq sənəti də populyarlıq əldə etmişdi. Onların hazırladıqları örtüklər, çiyinliklər, toqqa, döş önlükləri, yubkalar indiyə qədər şöhrətini itirməmişdir.
Cənub-qərb hinduları
Cənub-qərb hinduları cəmiyyətində ana xətti üstünlük təşkil edirdi. Lakin buna baxmayaraq ailə başçısı ata hesab edilirdi.
Şimali Amerika hindularının müxtəlif həyat tərzi bir-birindən fərqlənən dini görüşlərin formalaşmasına təsir göstərmişdir: köhnə ovçuluq dinləri və yeni əkinçilik dinləri.
Birinci dini təsəvvürlərdə hindu ovçuluq üçün ona zəruri olan kömək və müdafiəni fövqəltəbii qüvvələrdə təkbaşına axtarırdı. Yalnız qeyri-adi, ekstremal hallarda hindu təbibə, kollektiv ritualın köməyinə müraciət edirdi. Aqrar cəmiyyətlərdə isə, əksinə, fərdiçilik deyil, kollektivizim, ritualizm aparıcı xətt kimi təzahür tapmışdır. Nailiyyət ümumi tayfa üzvlərinin birgə səyi ilə qazanılırdı.
3) orta təbəqə – yer üstü.
Bu təbəqələri birləşdirən Dünya Ağacı kosmos modeli və əlaqə rəmzidir. Onun kökləri cəhənnəmə gedir, çətirləri səmaya çatır, gövdəsi onları birləşdirərək eyni vaxtda insan dünyasını təmsil edir.
Kainatın bütün təbəqələri mərkəzdə yerləşən fövqəlallah fiqurunun ətrafında düzülmüşlər. Bunu çox zaman «Naş Ata» adlandırırlar. Qeyd etmək lazımdır ki, ayrı-ayrı tayfa və xalqlarda bu ayrı adla da çağrılır (Məsələn, şoşonlar Tam Apo, lakotasiular Yakan Tanka, zunilər Auonavilon və s. adlandırırlar.) Ali varlıq öz gücünü ulduz, ay, günəş vasitəsilə ifadə etmək qüdrətinə malik idi. Bu varlıq dünyanı, insanı yaratmış, kainatı idarə etməklə, ilbəil onu təzələyir. Onun yanında həyatın davamına, gedişinə kömək edən digər allahlar da mövcuddur: Günəş-Ata, Ay-Ana, Yer-Ana, həmçinin Şimşək, Yağış, Külək allahları və s. Bunlar həm xeyir, həm də şər işlər törətməyə qadirdir. Həmçinin insana yaxın olan çox sayda digər İlahi ruhlar da mövcuddur. Onlar müxtəlif formalara girməklə, müxtəlif xeyir və şər qüvvələrə malik ola bilirlər. Onlar Yerin hər tərəfində məskunlaşmışlar. Onların daha çox məskunlaşdıqları məkan dağlar, sular, meşələr, qeyzerlər və s. idi. Hinduların ətrafında daim ölən hinduların kölgələri fırlanır. Bütün bu deyilənlər qədim hinduların Kainat haqqındakı dini görüş və inamlarıdır. Fövqəltəbii qüvvələrin dünyası insanı daim həyat yollarında müşayiət edir, onlar insanlara müxtəlif yerlərdə istənilən zaman kömək etməyə hazır idilər. Bu qüvvələrlə hinduların əlaqələrinin, münasibətlərin yaranmasında dualı lələklər, qırmızı söyüd ağacından hazırlanmış dualı əsalar mühüm yer tutur. Adətən onu əldə saxlayıb sehrli sözləri ifadə etməklə yerə sancırlar.
Hindu tayfalarının həyatında şamanlar xüsusi rol oynayırdı. Onlar kahin, həkim, filosof, təbib, ekstrasens, cadugər funksiyalarını yerinə yetirirdilər. Şamanlar şəxsi arzularından çıxış edərək müəyyən üsulları yerinə yetirməklə (qarğışlar oxumaqla, təbil, tütək çalmaqla, rəqs etməklə) özünü ruhlarla əlaqəli olan xüsusi ruhi aləmə gətirir. Bunların vasitəsilə şaman gizli aləmə daxil olaraq başqalarına kömək etmək üçün biliklər əldə edir. Bu «fəaliyyət» çox qorxulu bir hadisə hesab edilirdi, çünki magik qüvvələrlə qeyri-düzgün rəftar, ruhlarla düşünülməmiş münasibət xəstəliklə, hətta ölümlə də nəticələnə bilərdi.
Hinduların dünyagörüşlərində yaranış haqqındakı əsatir başlıca yer tuturdu. Bu əsatirdə nəql olunur ki, bir dəfə Ata-Səma (və ya Ata-Günəş) ibtidai dünyaya dumanlar içərisindən gəlmiş və Ana-Yer ilə yaşamağa başlamışdı. Nəticədə – Yerin ən dərin qatında həyatın başlancığı qoyulur. Bu, müəyyən dərəcədə insan mənşəli varlıqlar idi. Səma övladları insanları işıqlı dünyaya gətirənə qədər dünya boş idi. İnsan mənşəyindən olanlar bir-birini dərk etməyə başlayırlar. Daha sonra planetin ibtidai sakinlərinin bir çoxu heyvan və quşlara çevrilir. Ancaq insanlar özlərinin ilkin simalarını saxlayırlar.
Dayanıqlı turizm
Ərazidə turizm fəaliyyətinin davamlı olması üçün atılan addımları əhatə edərək, turizm resurslarında hərtərəfli və məqsədyönlü şəkildə istifadəni stimullaşdırır. Dayanıqlı turizmin əsasında turizm resurslarından maksimum səmərəli istifadə dayanır. Buna görə də dayanıqlı turizm həm də davamlı turizm adlanır. Müasir dövrdə bir çox ölkələr təbiət, cəmiyyət, iqtisadi inkişaf və ekoloji vəziyyət arasında dayanıqlı əlaqələr yaratmağa çalışır. Planetdə insan sayının və mədəni tələbatların artması ilə bərabər, eyni zamanda ehtiyatların məhdudluğu da turizmdə dayanıqlı inkişafın təkcə bir region üçün deyil, bütün dünya üçün vacib olduğunu ortaya qoyur.
Şimali Amerika mədəniyyəti
Cənub-qərb hinduları
Qədim hinduların həyatında totemlər aparıcı həyat vasitəsi hesab edilirdi. Belə ki, bu tayfalar heyvan və quş aləmini dərindən sevir və onları öz hərəkət və geyimlərində təqlid edirdilər: özlərini quş tükü və lələkləri ilə, heyvan quyruqları ilə bəzəyir, onların hərəkətlərini rəqslərlə ifadə etməyə çalışırdılar. Belə hesab olunurdu ki, onlar magik xüsusiyyətlərə, qüvvəyə yiyələnirlər. Belə ki, ayı daxili güc, dovşan nailiyyət, bayquş sehr, ilan primitiv enerji, maral qaçış zamanı cəldlik bəxş edir. Hər bir qəbilə kollektivinin onu himayə edən heyvanı var idi. Ona görə də Bəbir, Şahin, Bizon qəbilələri adı altında qruplar mövcud idi. Bu heyvanlar qohum kimi dərk olunaraq totemlər adlandırılırdılar. Onların şərəfinə bayram, təntənələr qeyd olunur, müxtəlif ifalar həyata keçirirdilər.
Dayanıqlı turizm
Turizmin dayanıqlığının təmin olunması turizm ehtiyatlarının öyrənilməsi, genişləndirilməsi, turistlərin tələbatının ödənilməsi üçün zəruri xidmətlərin təşkili və müasir standartlara uyğunlaşdırılması, sanatoriya-kurort imkanlarının genişləndirilməsi, mehmanxanaların və digər turizm obyektlərinin sayının artırılması, turizm marşrutlarının çoxaldılması və s. fəaliyyətləri nəzərdə tutur.
Şimali Amerika mədəniyyəti
Cənub-qərb hinduları
Hinduların dünyagörüşündə həyatın inkişafı üç mühüm komponentin – təbiət, insan və fövqəltəbii qüvvələrin nisbətindən doğurdu. Bu işdə müqəddəs görüntülərə başlıca yer verilirdi. Bunun baş verməsinə kömək edən bir çox vasitələrdən — psixi təsiredici bitkilərdən, məsələn, kaktusun kiçik növləri olan meskal və peyotdan istifadə olunurdu. Bu bitkilər Texas və Meksika ştatında bitirdi. Guya bu bitki insanı ruhi aləmə daxil olmağa və öz himayəçi ruhunu görməyə kömək edir. Belə hesab edilirdi ki, əgər ruh kiminsə gözünə görünüb, onunla danışırsa, deməli, ruh həmin adama himayədarlıq etmək istəyir. Ruh özünəxas keyfiyyətləri himayəyə götürdüyü şəxsə ötürür, onu öz mahnı və rəqsləri ilə təmin etdirir.
Şimali Amerika hinduları qəti əmin idilər ki, kimin himayəçi ruhu yoxdur, deməli, o kəs həyatda müvəffəqiyyətdən məhrumdur. Yuxarıda qeyd edilən kimi, Şimali Amerika hindularının dünya haqqındakı düşüncə və təsəvvürləri əsatir və əfsanələrdə öz əksini tapmışdır. Elə bir təbiət qüvvəsi yox idi ki, o öz poetik təcəssümünü tapmasın. Hinduların təbiətə olan incə və həssas duyğulu hissləri elə buradan başlayırdı.
Dayanıqlı turizm
Dünya üzrə neft sənayesinin zəifləməsi ölkəmizi yeni gəlir mənbələrinə yönəlməyə məcbur edir. Qeyd etmək lazımdır ki, turizm neft və maşınqayırmadan sonra dünya üzrə ən gəlirli 3-cü sahədir.
Şimali Amerika mədəniyyəti
Cənub-qərb hinduları
Əsatir və əfsanələrdə nəqletmə dili elə hinduların mənəvi aləmləri kimi zəngin və obrazlı idi. Mətnlərdə «Məhəbbət», «Sevgi» sözlərinin tez-tez işlənilməsi onların daxili zənginliyindən xəbər verir. Poetik nümunələrdə sədaqət, məhəbbət, sevgi aparıcı ideya, bədii motiv rolu oynayırdı. Qızın valideynlərinə sədaqətindən danışan «Boz rəngli alaqapı», ata borcundan bəhs edən «Sivaş qayası», qadın sədaqətindən bəhs edən «Yeddi ağ qu quşu» əfsanələrinin adlarını çəkmək olar.
Hindu xurafat ədəbiyyatı xüsusilə böyük maraq doğurur. İnsan qəlbinə təsir edən xeyir və şərin nağılından bəhs edən əsərlər də çox maraqlıdır. Bu əsərlərdə ədalətlik qanunlarına, əsasən kafir, qəddar, qaniçən insanlar daşa çevrilir, məhəbbət, xeyirxahlıq isə, əbədi yaşayaraq insanlara gözəllik bəxş edir. «Stenli-Parkdan olan cadugər» adlı əfsanə, məhz belələrindəndir. Xeyirxahlıq hindular tərəfindən ləyaqət, comərdlik timsalı kimi dərk edilirdi. Hinduların düşüncəsinə görə, dünyadakı hər şey xeyirxah insanların ixtiyarındadır.
Əfsanələrdə nifrət doğuran bir çox insan keyfiyyətləri – tamahkarlıq, acgözlük, xəsislik də ifşa edilir. Məsələn, irokez tayfalarında yeməyin qonşuda deyil, öz evində olması eyib sayılan əxlaqi normalardan biri hesab edilirdi. Hindu əxlaqına görə asan, zəhmətsiz qazanc, gəlir ən mənfi mənəvi keyfiyyətdir.