Naxçıvan_Muxtar_Respublikası_iqtisadiyyatı
Heyvandarlıq
Ötən əsrin 80-ci illərindən tikintisinə başlanılmış, lakin məlum səbəblər üzündən sona çatdırılmamış Vayxır Su Anbarının tikintisinə 2003-cü ildə yenidən başlanılmış və muxtar respublika rəhbərliyinin səyi nəticəsində 2005-ci ilin dekabr ayında başa çatdırılmışdır. Su anbarına Heydər Əliyevin adı verilmişdir. Həcmi 100 milyon kubmetr olan anbar istifadəyə verildikdən sonra 6919 hektar torpaq sahəsi əkin dövriyyəsinə qatılmış, ümumilikdə isə 16830 hektar sahənin suvarma suyu ilə təmin edilməsi mümkün olmuşdu. Bundan əlavə, 2007-ci ildə Arpaçay su anbarında əsaslı təmir işlərinə başlanılmış və 2008-ci ildə başa çatdırılaraq istifadəyə verilmişdir. Hazırda muxtar respublikada 30-dan artıq su anbarları və sututarları mövcuddur ki, bunlara da Araz Su Anbarı istisna olmaqla, 304,3 milyon kubmetr su ehtiyatı toplamaq mümkündür. Hər il bu su anbarlarına su ehtiyatı toplanaraq suvarma mövsümündə istifadə olunur ki, bu da çayların təbii rejimdəki su çatışmazlığının qarşısının alınması deməkdir. Ötən dövr ərzində muxtar respublikada torpaqların meliorativ cəhətdən yaxşılaşdırılması üçün Babək rayonunda bir neçə kollektor-drenaj şəbəkəsi, Şərur rayonunda 25 km uzunluğunda kollektor çəkilərək ona açıq su yığıcıları və qapalı drenajlar qoyulmuşdur ki, bu da min hektarlarla torpaq sahələrinin meliorativ cəhətdən yaxşılaşdırılmasına səbəb olmuşdur. Muxtar respublikada öz axını ilə suvarma şəbəkələri ilə yanaşı, mexaniki suvarma sistemlərinin də böyük əhəmiyyəti vardır. Belə ki, Araz çayı və digər su mənbələri üzərində qurulmuş nasos stansiyaları və ərazidəki subartezian quyuları su təminatında mühüm əhəmiyyət kəsb edirlər. Ötən dövr ərzində muxtar respublikada 48 yeni nasos stansiyası tikilərək istismara verilmiş, 35 nasos stansiyasında əsaslı təmir və yenidənqurma işləri aparılmışdır. Yeraltı sulardan istifadə dünyanın bir çox yerlərində olduğu kimi, muxtar respublikamızda da böyük əhəmiyyət kəsb edir. Tariximizi özündə əks etdirən kəhrizlər qədim zamanlardan əhalinin içməli və suvarma suyuna olan tələbatının ödənilməsində əsas hidrotexniki qurğu olmuşdur. Muxtar respublikanın relyef quruluşuna uyğun olaraq kəhriz sistemi geniş yayılmış və bəzi yaşayış məntəqələrinin su təminatı yalnız kəhrizlər vasitəsi ilə olmuşdur. Bu sahəyə xüsusi xidmətin vacibliyi nəzərə alınaraq 2003-cü ildə Naxçıvan Muxtar Respublikası Dövlət Meliorasiya və Su Təsərrüfatı Komitəsinin nəzdində Kəhrizlər İdarəsi yaradılmışdır. Ötən müddət ərzində Kəhrizlər İdarəsi tərəfindən 380 kəhriz qeydiyyata alınmış və 131 kəhriz bərpa edilərək əhalinin istifadəsinə verilmişdir. Muxtar respublikada yeraltı sulardan həm suvarma, həm də içməli su kimi istifadə olunmaqdadır. Muxtar respublikada suvarma suyunun itkisiz torpaq mülkiyyətçilərinə verilməsi və su bölgüsü işinin düzgün qurulması məqsədilə 2005-ci ildən başlayaraq sudan istifadə edənlər birlikləri yaradılmışdır. Muxtar respublikada yerləşən yaşayış məntəqələrini və əkin sahələrini yaz mövsümində sel sularından qorumaq üçün hər il mütəmadi olaraq sahilbərkitmə işləri aparılır. 2003-cü ildən Araz çayının sol sahilində sahilbərkitmə işləri aparılmaqdadır. 2013-cü ilin sonuna Araz çayı sahilində 30 km məsafədə daşla sahilbərkitmə işləri aparılmış və bu işlər davam etdirilməkdədir. Həmçinin Arpaçay, Naxçıvançay və digər çayların da məcrasının sağ və sol sahilindəki kəndləri və əraziləri sel sularından qorumaq məqsədilə istiqamətləndirici bəndlər salınmışdır. 2000–2013-cü illərdə 188 km uzunluğunda yeni içməli su xətləri çəkilmiş, 177 km uzunluğunda içməli su xətlərində isə təmir, bərpa işləri görülmüşdür. Muxtar respublikada həyata keçirilən ekoloji siyasətin əsas məqsədi indiki və gələcək nəsillərin ehtiyaclarının təmin edilməsi naminə mövcud ekoloji sistemlərin, iqtisadi potensialın qorunması və təbii ehtiyatlardan səmərəli istifadə edilməsi ilə davamlı inkişafın saxlanılmasından ibarətdir. Muxtar respublikanın təbii iqlim xüsusiyyətləri və relyefi, xüsusilə sənayenin müxtəlif sahələrinin inkişafı nəzərə alınaraq region üçün ən mühüm ekoloji amil olan meşələrin, yaşıllıqların qorunması və artırılması sahəsində qəbul edilmiş dövlət proqramlarına uyğun olaraq görülən işlər nəticəsində meşə ehtiyatları dəfələrlə artmışdır. Hazırda muxtar respublikanın ümumi ərazisinin 10 faizindən çoxunu yaşıllıqlar əhatə edir. 1990-cı ilin əvvəllərində isə bu göstərici 0,6 faiz həddində olmuşdur. Ötən dövr ərzində torpaqların münbitliyinin qorunması, sudan səmərəli istifadə edilməsi, ekoloji və iqtisadi səmərəlilik əsas götürülərək ölkəmizdə ilk dəfə olaraq muxtar respublikada damcı üsulu ilə suvarma sistemi yaradılmış və 1000 hektardan çox ərazidə tətbiq edilmişdir.