cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Boris Savçenko
Həyatı
Boris İvanoviç Savçenko 10 aprel 1939-cu ildə Odessada anadan olub. Odessa Teatr Məktəbində (1960), ÜDKİ-nin aktyorluq fakültəsində (1965), KQİTİ-nin rejissorluq fakültəsində (1971) təhsil alıb. 1971-ci ildən A. Dovjenko adına kinostudiyanın rejissoru, KQİTİ-nin müəllimidir.
Tariyel Məmmədov
Həyatı
Tariyel Aydın oğlu Məmmədov 1949-cu ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1974-cü ildə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasını "Tarix və musiqi nəzəriyyəsi" ixtisası üzrə bitirmişdir.
1983-cü ildə SSRİ Mədəniyyət Nazirliyinin Ümumittifaq Elmi Araşdırmalar Sənətşünaslıq İnstitutunda "Koroğlu dastanında epik nəğmələri yaradıcılığı" mövzusunda sənətşünaslıq elmi dərəcəsi üzrə namizədlik müdafiəsi (rəhbər professor, sənətşünaslıq doktoru M. E. Tarakanov), 1989-cu ildə isə yenə həmin İnstitutda "Azərbaycan aşıqlarının ənənəvi nəğmələri" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir.
Anton Çexov
Antоn Pavloviç Çeхоv (, rusca tələffüz: ˈpavɫəvʲɪtɕ ˈtɕɛxəf; ) — görkəmli rus yazıçısı.
Rus pyeslərinin və qısa hekayələrinin yazıçısıdır. Rus ədəbiyyatı tarixində ən böyük yazıçılardan biridir. Bir dramaturq kimi karyerasında dörd klassik əsər hazırladı və ən yaxşı qısa hekayələri, yazıçı və tənqidçilərin müsbət rəylərini aldı. Çexov Henrik İbsen və Avqust Strindberqlə birlikdə teatrda tez-tez erkən modernizmin yaranmasında rolu olan üç yaradıcı şəxsdən biri kimi xatırlanır. Çexov ədəbi karyerasının böyük hissəsini tibb həkimi kimi keçirdi və dedi: "Tibb mənim qanuni həyat yoldaşımdır".
Çexov 1896-cı ildə Qağayılar tamaşasında sonra teatrı tərk etdi, lakin tamaşa 1898-ci ildə Konstantin Stanislavskinin Moskva İncəsənət Teatrı tərəfindən yenidən canlandırıldı. Moskva İncəsənət Teatrı daha sonra Çexovun dayısı Vanyanı səhnələşdirdi və Çexovun son iki pyesi - Üç bacı və Albalı bağçasının premyerası oldu. Çexov ruh əhval-ruhiyyəsi teatrı təklif etdiyi üçün və ənənəvi fəaliyyət əvəzinə batmış bir həyat vurduğundan, bu dörd əsər həm tamaşaçılara, həm də ansambl üçün çətinlik yaradır. Əvvəlcə Çexov yalnız maddi mənfəət üçün yazdı, amma sənətkarlıq ehtirası artdıqca müasir qısa hekayələrin təkamülünə təsir edən rəsmi yeniliklər etdi. Oxucularına verdiyi çətinliklərə görə üzr istəmədi və bir sənətçinin rolunun sual vermək və onlara cavab verməmək olduğunu bildirdi.
Uşaqlığı
150px|thumb|left|Antox Çexovun uşaqlığı 29 yanvar 1860-cı ildə Anton Çexov Rusiyanın cənubundakı Azov dənizinin liman şəhəri Taqanroqda. Antoni bayramında altı uşağı olan bir ailənin üçüncü uşağı kimi dünyaya gəldi. 1860-cı ildə üçüncü gildaya aid olan tacirin evində oğlan uşağı dünyaya gələndə heç kim onun Rusiyada, eləcə də dünyada tanınmış yazıçı olacağını güman etmirdi. Yetkinlik yaşlarında Çexov qardaşının Aleksandrın arvadı və uşaqlarına münasibətini tənqid edərək, Pavelin zülmünü xatırlatdı: "Ananızın cavanlığının despotizm və yıxdığınız yalan olduğunu xatırlamağınızı xahiş edirəm. Despotizm və yalan, düşünmək üçün iyrənc və qorxulu olan uşaqlığımızı məhv etdi. Şorba çox duzlu olduğu üçün əsəb pozduğu zaman hiss etdiyimiz dəhşəti və iyrəncliyi xatırlayın". Çexov Taqanroqdakı Yunan məktəbində və Taqanroq Gimnaziyasında (sonradan Çexov Gimnaziyası olaraq dəyişdirildi) oxudu və Taqanroq Gimnaziyasında Qədim Yunan kursundan imtahan verə bilmədiyi zaman on beş yaşında sinifdə qaldı. 200px|thumb|right|Çexovun Taqanroqdakı evi
Qardaşlarım və mən kilsənin ortasında dayanarkən, "duam ucaldılsın" və ya "Arxangel səsi" üçlüyünü oxuyanda hamı bizə emosional baxırdı və ailələrimizə qısqanclıqla baxırdı, amma o vaxt özümüzü kiçik məhbus kimi hiss edirdik.
Çexov daha sonra ateist oldu.
1876-cı ildə Çexovun atası ev tikmək üçün xərclədiyi və Mironov adlı bir podratçıdan aldığı borca görə iflas etdi. Borcu səbəbindən həbsxanaya düşməmək üçün universitetdə oxuyan ən böyük iki oğlu - Aleksandr və Nikolayla birlikdə yaşamaq üçün Moskvaya qaçdı. Ailə Moskvada yoxsulluq içində yaşayırdı. Çexovun anası fiziki və mənəvi olaraq çökmüş halda idi. Çexov ailəsinin əmlakını satmaq və təhsilini başa çatdırmaq üçün geridə qaldı. 200px|thumb|right|Anton Çexov qardaşı ilə Çexov daha üç il Taqanroqda yaşadı və Albalı bağındakı Lopaxin kimi Selivanov adlı bir adamla təqaüdçü olaraq qaldı və evlərinin qiymətini ailədən qurtardı. Çexov özəl müəllimləri tutaraq qayğısına qaldığı təhsili ödəmək üçün qızılfinçləri satmağa başladı. Digər şeylər arasında qəzetlərə qısa eskizlərini də satdı. Moskvadakı ailəsinə göndərə biləcəyi hər rublu onları sevindirəcək yumoristik məktublarla göndərdi. Bu müddət ərzində Miguel de Servantes İvan Turgenev, İvan Qonçarov və Artur Şopenhauer kimi şəxslərin əsərlərini hərtərəfli, təhlil edərək oxudu və "Atasızlıq" adlı tragikomediyasını yazdı, amma qardaşı İskəndər "günahsız bir uydurma" olduğu üçün "bağışlandı". oyunu rədd etdi. Çexov bir sıra sevgi işlərindən də həzz alırdı, bunlardan biri müəllimin həyat yoldaşı ilə münasibətləri idi.
1879-cu ildə Çexov məktəbi bitirdi, ailəsi ilə birlikdə Moskvaya getdi, burada Moskva Dövlət Tibb Universitetinin tibb fakültəsinə qəbul oldu.
İlk yazıları
Çexov artıq bütün ailənin məsuliyyətini öz üzərinə götürmüşdü. Ailəsinə dəstək olmaq və təhsil haqqını ödəmək üçün "Anto Ça Chehonte" (Антоша хехонте) və "Nəfis adam" (овееловек без селезенки) kimi təxəllüslər altında müasir rus həyatı haqqında gündəlik qısa, məzəli eskizlər və vinyetetlər yazdı. Tədricən rus küçə həyatının satirik bir tarixçisi kimi şöhrət qazandı və 1882-ci ildə o dövrün qabaqcıl nəşrlərindən biri Nikolay Leykinə məxsus Oskolki (Fagmans) üçün yazdı. Çexovun bu mərhələdəki üslubu, yetkin fantastikası ilə tanınanlardan daha ağır idi.
1884-cü ildə Çexov həkim oldu. O burada az pul qazansa da maddi durumları zəif insanları pulsuz müayinə edirdi.
1884 və 1885-ci illərdə Çexov qan öskürməyə başladı və 1886-cı ildə boğulmalar getdikcə pisləşdi, ancaq yoldaşlarına və ailəsinə vərəm xəstəliyinin olduğunu qəbul edə bilmədi. "Mən öz həmkarlarım tərəfindən müayinə olunmaqdan qorxuram." Etiraf etdi. Həftəlik jurnallar üçün yazmağa davam etdi və ailəsini daha yaxşı bir yerə köçürmək üçün kifayət qədər pul qazandı.
1886-cı ilin əvvəllərində milyonçu kapitalist olan Aleksey Suvorin sahibi idi və onu redaktə etdi. Sankt-Peterburqun ən populyar qəzetlərindən biri olan "Novoye Vremya" üçün (New Time) yazmaq təklifi aldı; Çexov hər sətirdə Leykindən iki qat çox yükləyər və üç dəfə yazardı. Suvorin Çexovla ömürlük dostluq etməyə başlamışdı və bəlkə də Çexova ən yaxın adam idi.
Tezliklə, populyar maraqdan əlavə, Çexov ədəbiyyatı da diqqəti cəlb etməyə başladı. Dövrünün məşhur rus yazıçısı, altmış dörd yaşlı Dmitri Qriqoroviç Çexovun "Ovçu" hekayəsini oxudu və Çexova yazdı: "Əsl istedadın var, səni yeni nəslin yazıçılarının başında saxlayan bir istedad var. " Çexova da yavaşlamağı, daha az yazmağı və ədəbi keyfiyyətə diqqət etməyi tövsiyə etdi.
Həyatının dönüş nöqtəsi
Çox işləməkdən və səhhətinin get-gedə pisləşməsindən bezən Çexov, 1887-ci ildə Ukraynaya getdi. Dönüşündə, o, köhnə bir çox qəribə və çox orijinal bir şey kimi təsvir etdiyi Severny Vestnikdə nəşr olunan "Step Step" adlı roman uzunluğu hekayəsini yazmağa başladı. Xarakterlərin düşünmə prosesinə sürüklənən povestdə Çexov, çöldə gənc bir uşağın və yoldaşlarının, bir keşişin və evdən uzaqda yaşamağa göndərilən bir tacirin gözü ilə  səyahətə başlayır. Addım addım "adını Çexov şeirinin lüğəti adlandırdı və yetkin bədii keyfiyyətinin çox hissəsini nümayiş etdirərək Chekhov'a əhəmiyyətli bir yüksəliş qazandırdı və bir qəzetdən daha çox bir ədəbi jurnalda nəşr olundu.
1887-ci ilin payızında Korş adlı bir teatr rejissoru Çexova bir pyes yazmağı tapşırır və nəticədə İvanov iki həftədən sonra pyesi yazır və noyabrda səhnələşdirir. Çexov bu təcrübəni "dəhşətli" tapsa da və qardaşı Aleksandra yazdığı məktubda xaotik məhsulun gülməli bir portret olduğunu, oyunun vurulduğunu və orijinal bir əsər kimi qiymətləndirildiyini bildirdi. Üstəlik, Çexov o dövrdə tam məlumatlı olmasa da, Seagull (imla ili 1895), Vanya əmi (yazılı il 1897), Üç bacı (imla ili 1900) və Albalı bağı (imla ili 1903) kimi pyesləri bu gün də fəaliyyət göstərən alətə ehtiyatlı olan inqilabi bir dayaqdır. insanlığı mümkün qədər dəqiq bir şəkildə tərtib edərək, izləyicilərin insan olmasının nə demək olduğunu bütün təfərrüatlarını əks etdirəcəyinə ümid edərək, insanların gerçək davranışları və bir-birləri ilə danışması gerçek realizm insanlarını yenidən yaratmaq və ifadə etmək səyləridir.
Cəza çəkdiyi Saxalin vilayəti
1890-cı ildə Çexov, Yaponiyanın şimalındakı cəza koloniyası olan Saxalin vilayəti ilə Rusiyanın Uzaq Şərqinə çətin bir səfər etdi, burada üç aylıq siyahıyaalma üçün minlərlə məhbus və məskunlarla görüşdü. Tomsk şəhəri haqqında bacısına yazdıqlarına görə şəhər pis bir nüfuza sahibdir.
"Tomsk çox darıxdırıcı bir şəhərdir. Görüşdüyüm sərxoşlardan və otelə gələn ziyalılardan mənə hörmətlərini göstərməyə qərar versəm.
Çexov, Saxalində bir çox şeyin, o cümlədən dələduzluq, materialların mənimsənilməsi və qadınları fahişəliyə məcbur etməsinin şahidi oldu, bu da onu qorxutdu və qəzəbləndirdi. Xüsusilə cəza koloniyasında ailələri ilə birlikdə yaşayan uşaqların acınacaqlı vəziyyətindən təsirlənmişdir.
Daha sonra Çexov yardımın cavab olmadığını, ancaq dövlətin məhbuslara humanitar rəftarı maliyyələşdirmək vəzifəsi olduğunu başa düşdü. Tapıntıları 1893 və 1894-cü illərdə ədəbi deyil, ictimai elm kimi Ostrov Saxalin (Saxalin adası) adı ilə nəşr edilmişdir. Çexov "Sahalin Cəhənnəm" üçün "Cinayət" adlı uzun qısa hekayəsində ədəbi bir ifadə tapdı. Çexovun Saxalin haqqında yazdığı yazı Haruki Murakaminin 1Q84 romanında qısa bir şərh və təhlildir. [60] Bu, eyni zamanda Nobel mükafatı laureatı Seamus Heaney-in "Çexov Saxalində" şeirinin mövzusu idi.
Melixova
"Çexovun Melixovoya köçdüyünün ilk günündən xəstələr iyirmi mil uzaqlıqda ona axın etməyə başladı. Onları gəzməyə və ya arabaya gətirdilər və tez-tez xəstə xəstələr üçün aparırdılar. Bəzən səhər erkən qadınlar və uşaqlar onun qapısının qarşısında dayandılar.
Çexovun dərman xərcləmələri diqqətəlayiq idi, lakin ən böyük xərc xəstəyə baş çəkmək üçün bir neçə saat səyahət etmək idi, bu da yazmaq üçün vaxtını azaltdı. [64] Ancaq Çexovun həkim kimi çalışması, onu Rusiya cəmiyyətinin bütün təbəqələri ilə sıx əlaqə quraraq yazılarını zənginləşdirdi. Məsələn, əvvəlcədən kəndlilərin qeyri-sağlam və dar yaşayış şəraitini gördü və "Kəndlilər" adlı qısa hekayəsi də səsləndi. Çexov üst sinifdə də olub dəftərinə qoydu: "Aristokratlar? Eyni çirkin bədənlər və fiziki çirklənmə, eyni dişsiz qocalıq və bazar qadınları kimi iyrənc ölüm."
Yalta
200px|thumb|right|Anton Çexov [[Lev Tolstoy ilə]] 1897-ci ilin martında Çexov Moskvaya səfər edərkən ağciyərlərindən böyük bir qanaxma keçirdi. Çox çətinliklə bir klinikaya girməyə razı oldu, burada həkimlər ağciyərlərinin yuxarı hissəsində vərəm diaqnozu verdilər və həyat tərzinin dəyişdirilməsini tövsiyə etdilər. 1898-ci ildə atasının vəfatından sonra Çexov Yaltanın kənarında bir torpaq sahəsi satın aldı və burada gələn il anası və bacısı ilə birlikdə köçdüyü villa qurdu. Ağaclar və çiçəklər əkdi, köpəklər və kranları bəslədi. Lev Tolstoy və Maksim Qorki kimi insanları da salamladı. Çexovun Moskvaya "isti Sibir" dən ayrılması və ya xaricə səfərlər etməsi həmişə yaxşı idi. Yaltadakı İncəsənət Teatrında daha iki tamaşanı tamamladı və əvvəllər pancake yediyim tərzdə yazdığından daha böyük çətinliklərlə doyurdu. Üç bacı və Albalı bağı hər il bir il çəkdi. 25 may 1901-ci ildə Çexov səssizcə Olga Knipper ilə evləndi. Knipperr vaxtilə Çexovun Seagullun məşqləri zamanı aparan və qəyyumluqda olduğu Nemirovich-Danchenko'nun sevgilisi idi. Çexov "Rusiyanın ən tələbkar ədəbi bakalavr" kimi tanınır. münasibətlər qurmaqdan yayındı və münasibətlər əvəzinə fahişəxanalara getməyi üstün etdi. Suvorinə göndərdiyi məktubda bildirmişdir:
İstəsən, mütləq evlənəcəm. Ancaq bu şəraitdə hər şey olduğu kimi olmalıdır. Mən kənddə yaşadığım zaman Moskvada yaşamalı və onu görməyə gedəcəyəm.
Sonuncu məktubu
1888-ci ildə naşir Suvorinə yazdığı məktubda Çexov xəstəliyinin şiddətləndiyini, ağciyərindən qan gəldiyini yazır. 1897-ci ildə müayinə olunanda həkimlər onun sağ ağciyərində problem olduğunu təsdiqləyirlər. Bu illərdə artıq Çexov məşhur və dəbdə olan yazıçı idi. Ona Puşkin mükafatı təltif etmişdilər və əsərləri qalın jurnallarda dərc olunurdu. Məşhur yazıçının vəziyyəti günü-gündən ağırlaşırdı. Onun 186 sm boyu, 62 kq çəkisi vardı. Çox ciddi müalicə olunsa da, nəticə görünmürdü. Səhhətindəki ciddi problemlərə baxmayaraq Çexov 1901-ci ildə evlənir. Çexovun seçimi çoxlarında təəccüb doğurur. O, aktrisa Olqa Leonardovna Knipperlə ailə həyatı qurdu. Onlar 1898-ci ildə Moskva Bədii Teatrında " Qağayı" və "Çar Fedor İoannoviç" tamaşaya qoyularkən tanış olmuşdular. Evlənənə qədər bir-biri ilə tez-tez məktublaşan, aradabir Moskvada və ya Yaltada görüşmək imkanı qazanan cütlüyün rəsmi nikaha girmələri çoxlarını heyrətləndirdi. Anton Pavloviç ailə uşaq arzusunda olsa da, sənətini heç vəchlə ailəyə qurban verməyəcək bir qadınla evlənmişdi. Xəstəliyi ilə əlaqədar ilin çox hissəsini Yaltada yaşayan yazıçının xanımı işinə görə daha çox Moskvada qalırdı. Onların uşaqları olmadı. Bir dəfə hamilə qalan Olqa Knipper uşağı itirir. Olqa Leanardovna məktublarından birində ərinə yazırdı: " Sənə, hardasa uzaqlarda mifik arvadının olmağını düşünmək qəribədir, deyilmi? Bu necə də gülməlidir. Səni çoxlu-çoxlu qucaqlayıb öpürəm, mənim mifik ərim." Olqa Leanardovna məktublarında Anton Pavloviçlə evlənməkdə düzgün addım atmadığını, buna peşman olduğunu dəfələrlə yazmışdı: "Mən sənə, belə bir insana qarşı düşünülməmiş addım atdım. Əgər səhnədəydimsə, tənha qalmalı və heç kimin zəhləsini tökməməli idim". Çexovsa cavabında yazırdı: " Boş-boş danışma. Sən qışı mənimlə qala bilmədiyin üçün günahkar deyilsən. Əksinə, əgər bir-birimizin işlərinə mane olmuruqsa, biz səninlə çox yaxşı ər-arvadıq. Sən teatrı sevirsən, deyilmi? Əgər sevməsəydin, onda başqa məsələ". Knipperin vicdanı ona rahatlıq vermirdi. Yaltadakı evində anası və bacısı ilə yaşayan ərinə tez-tez baş çəkə bilmək üçün teatrda yerinə əvəzedici aktyor hazırladı. "Antonka, səni çoxmu acıqlandırıram? Səni tez-tezmi narahat edirəm? Bağışla məni, əzizim, qızılım mənim, bu elə utancvericidir ki. Mən necə də murdaram."- Olqa Knipper yazırdı. Çexovun səhhəti getdikcə pisləşirdi. 3 iyun 1904-cü ildə o xanımı ilə birlikdə xaricə yola düşür. Badenveylerdən bacısı Maşaya ünvanladığı sonuncu məktubda Çexov yazırdı: "Əzizim Maşa, bura çox istidir. Özümlə yalnız qış paltarı götürdüyümdən, istilər məni qəfil yaxaladı, nəfəsim kəsilir və yeganə arzum buradan tez getməkdir, amma haraya? İtaliyaya, Komoya getmək istədim, amma hamı ordan da istilərin əlindən qaçıb. Avropanın cənubunda, hər yerdə istidir. İstədim paroxodla Triestadan Odessaya gedim, ancaq bilmirəm, indi, iyun-iyulda bu nə qədər mümükündür… Bilmirəm nə edim. Olqa mənə nazik kostyum sifariş etmək üçün Freyburqa gedib, burada, Badenveylerdə nə çəkməçi, nə də dərzi var… Yaxşı, sağlıqla qal və şən ol. Anaya, Vanyaya, Corca, nənəyə və başqalarına salam de. Yaz. Səni öpür və əlini sıxıram".
Əsərləri
Dünya ədəbiyyatında görkəmli yərlərdən birini tutan böyük rus yazıçısı A. Çexov öz əsərlərində yaşadığı dövrün real səhnələrini, ictimai həyatın səciyyəvi tərəflərini əks etdirmişdir. Lev Tolstoy onu "nəsrin Puşkini" adlandırırdı. Ziyalıların xalq qarşısında məsuliyyəti mövzusu, xalq taləyinə etinasızlıq, meşşanlıq, qına çəkilmək kimi mənəvi eybəcərliklərin tənqidi, "obıvatel" mühitinin insani keyfiyyətləri və müsbət idealları puç etməsi Çexov yaradıcılığının leytmotividir. Həkayə sahəsindəki fəaliyyəti ile bütün dünya ədəbiyyatında diqqəti cəlb ətmiş Çexov üçün bir novator yazıçı kimi təmkinli, lakonik təhkiyə üslubu xarakterikdir. Əsas diqqəti qəhrəmanın daxili aləminə yönəldən müəllifin əsərlərində, adətən, gərgin süjet, konflikt yoxdur. Həmin əsərlerdeki özünəməxsus yumor bu mənada lirik təbəssümü, ciddi istehza və satiranı özündə birləşdirən tragikomik gülüşdür.
6 N°-li palata
Xəstəxana həyətində ayıpəncəsi, gicitkən və çətənə kolluqları ilə bürümüş kiçik bir fligel vardı. Fligelin dəmir damı paslanmışdı, su novçası yarıyadək sınıb tökülmüşdü, artırmasının pillələri çürümüş və qıraq-bucağında ot bitmişdi, evin suvağından təkcə iz qalmışdı. Fligelin qabaq tərəfi xəstəxanaya, dal tərəfi isə çölə baxırdı. fligeli çöldən, üstünə çoxlu mıx çalınmış xəstəxana hasarı ayırırdı. Bu, ucları yuxarı sancılmış mıxlar, hasarın və figelin özü, yalnız xəstəxana və həbsxana tikililərinə məxsus kədərli və çox pis görünüşdə idi. Əgər gicitkəni dalayıb yandırmasından qorxmursunuzsa, gəlin dar çığırla gedib figelin içərisinətamaşa edək. Birinci qapını açıb dəhlizə giririk. Burada divarın və peçin dibinə bir yığın xəstəxana tör-tökündüsü atılmışdır. Döşəklər, köhnə cırıq xalatlar, tumanlar, heç nəyə yaramayan göy zolqaqlı köynəklər, yırtıq ayaqqbılar bir yerə tökülmüş, əzilmiş, qarışdırılmışdır, bu şeylər çürüyürvə ətrafa pis qoxu yayır. Gözətçi Nikita, damağında çubuq, həmişə bu tör-töküntünün üstünə uzanırdı; bu, istefaya çıxmış köhnə bir soldat idi, paltarına tikilmiş baftaları belə saralmışdı. Üzü sərt və arıqdı, sallaq qaşları sifətini qoyun itinə oxşadırdı, burnu pul kimi qırmızı idi; boyu alçaq, görünüşü arıqdı, lakin gövdəsi zəhmli, yumruqları saz idi. O, dünyada qayda-qanunu hər şeydən çox sevən və ona görə də bunları döyməyin zəruri olduğunu inanan sadədil, icraçı və küt adamlar zümrəsinə mənsub idi. O, adamların üzünə, döşünə, kürəyinə, hər yerinə vururdu və əmin idi ki, bunsuz burada qayda ola bilməz.
Ölümü
1904-cü ilin mayında Çexovun vərəm xəstəliyi ağır şəkildə irəliləyir. Mixail Çexov deyir ki, "Çexovu görən hər kəs gizli şəkildə sonun çox uzaq olmadığını düşünür və Çexov sona yaxınlaşanda bunu başa düşdü" dedi. İyunun 3-də, Olqa ilə birlikdə Almaniyanın Qara meşəsindəki Badenveiler şəhərinə getmək üçün yola düşdü, burada bacısı Maşaya zahirən şən məktublar yazır, məktublardakı yeməklər barədə məlumat verirdi. Anası və bacısının sağlamlığının yaxşılaşdığına inandırdı. Son məktubunda Almaniyada qadın geyimindən şikayətləndi. Çexovun qalıqları Qorki'ni narahat edən istiridyə üçün istifadə olunan soyudulmuş bir dəmir yolu vasitəsilə Moskvaya daşındı. General Kellerin cənazəsini hərbi qrupun müşayiəti ilə təsadüfən minlərlə yas mərasimindən bəziləri izlədi. Çexov atasının yanında Novodeviçi qəbiristanlığında dəfn olundu.
Aechmea manzanaresiana
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Gamışovan
Gamışovan - Azərbaycan Respublikası Lənkəran rayonunda  şirin  sulu  göl.
Toponimikası
Gamışovan gölü Cil və Gamışovan  adlanan  iki  hissədən  ibarətdir. Qumbaşı çayı  vasitəsilə  Qızılağac körfəzi ilə  birləşir. Ləgər, Sudaşaru  və  Boradigah  çayları  bu  gölə  tökülür. Göldə balıq yetişdirilir. Keçən əsrdə  çay  əkin  sahəsini  artırmaq  məqsədilə  gölün, demək olar ki, yarısı qurudulmuşdur. Hidronim "Camış gölü" mənasındadır.
Xarici keçid
https://quliyevaayten.wordpress
Hugo Hotel
thumb|right|Hugo Hotel Hugo Hotel — San-Fransiskonun South of Market bölgəsində yerləşən və 26 ildir ki, möhtəkirlər tərəfindən vakant kimi verilən, Brayn Qoqqin tərəfindən  Defenestration of Furniture incəsənət qurğusunun yerləşdiyi, 1997-ci ildə inşa edilən oteldir. Otel Teo V.Lenzen tərəfindən hazırlanmışdır və 200-214 Altıncı Küçədə yerləşir. 2009-cu ildə bina ekspropriasiya vasitəsilə San-Fransisko Şəhər və Qraflıq tərəfindən satın alınmışdır. Otel təmir məqsədilə 2015-ci ildə dağıdıldı. Tikintinin 2017-ci ilin yanvar ayında başa çatdırılması nəzərdə tutulub.
Areca parens
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Laklar
Laklar (лак, гъази-гъумучи ) — Şimali Qafqazda yaşayan xalq. Laklar tarixən Mərkəzi Dağlıq Dağıstan ərazisində yayılmışklar. Lakların etnik-mədəni ərazisi Lakiya adlanır.
Endomin
thumb|225px|right|Lakların Dağıstanda yerləşmə ərazisi thumb|225px|right|Dağıstan bölgəsinin sxematik xəritəsi, (1895) «Lak sözü lakların öz-özlərini adlandırmasıdır. «Ju lak buru» — biz laklarıq; «ju lakral xalk buru» — biz lak xalqıyıq; «lakssa» — lak, laklar; «lakkuçu» — lak kişi, laklı; «lakku maz» — lak dili; «lakku bilayət» — Lak ölkəsi; «Lakkuy» — Lakiya; «lakral rayon» — lak rayonu; «lakral kıanu» — lak yeri; «lak naççaxıluq» — lak dövləti. Laklar "lak" adını etnonim və toponim kimi istifadə edirlər. Lak dilində «lak» sözü «laxsaa» (yüksək) və «laq» (qala) sözlərinə yaxındır.
Ekzomin
Lakları digər xalqlar müxtəlif adlarla adlandırırlar. Avarlar laklara tumal, qumeq ; darginlər — vuluquni, vuleqi, suluquni ; ləzgilər — yaxular, yaxulşu ; qumuqlar — qazıqumuqlar; çeçenlər — qıazıumki; ruslar — laklar, qazıqumuxlar adlandırırlar.
İnqilaba qədərki Rusiyada bu xalq «qazıqumuq», XIX əsrin 60-cı illərindən etibarən isə «laklar» adlanmağa başlanılırlar.
Din
Laklar islam dininin sünni qolunda etiqat edirlər (Şafi məzhəbi). Qumuq cümə məscidi 777—778-ci illərdə laklar tərəfindən inşa edilmişdir. arixçi Aleksandr Komarov (1869) yazırdı: ''«laklar, əsasəndə Qumuq kəndinin sakinləri, Dağıstan qəbilələri arasında ilk islamı qəbul edənlər olmuşdur… Əbu-Muslim özü də Qumuqa gələrək burada məscid inşa etdirdi. Bu məscidin kitabəsində öz əksini tapmışdır»''. Qumuqun şamxalları müsəlman adlarını XIII əsrin sonlarından istifadə etməyə başlayırlar. XIV əsr Qumuq Qazi mərkəzi oldu və Qazi-Qumuq adı verildi.
Sabarmati çayı
Sabaramti çayı — Hindistanın qərb istiqamətində axan əsas çaylarından biri. Çay mənbəyini Racastanın Udaipur mahalında Aravalli sıra dağlarından götürür və cənub-qərb istiqamətində 371 km məsafədə Racastan və Qucaratı keçdikdən sonra Ərəbistan dənizinin Kambey körfəzinə tökülür. Çayın uzunluğu Racastan ərazisində 48 km, Qucarat ərazisində isə 323 km-dir.
Hövzəsi
Sabarmati hövzəsinin maksimum uzunluğu 300 km, maksimum eni isə 105 km-dir. Su hövzəsinin ümumi sahəsi 21674 km2-dir. Hövzənin 4124 km2-i Racastan, 18550 km2-i isə Qucarat ərazisinə düşür.
Racastan ərazisində Sabarmati çayının hövzəsi orta hissədə yerləşir. Çayın hövzəsinin şərqində Banas və Mahi hövzələri, şimalında Luni hövzəsi, qərbində isə Qərbi Banas hövzəsi uzanır. Cənub sərhədləri Quracat əyalətinin sərhədidir. Sabarmati çayının hövzəsi Udaipur, Sirohi, Pali və Dunqarpur bölgələrində genişlənir. Oroqrafik xüsusiyyətinə görə hövzənin qərb hissəsi Aravalli sıra dağlarına məxsus dağlıq ərazilərlə qeyd olunur. Ərazinin şərq hissəsində mülayim şərq yamacı boyu dar allüvial düzənlik uzanır.
Qolları
Çayın əsas qolları aşağıdakılardır: Sei, Vakal, Vatrak, Şedhi, Harnav, Quhey, Hathmati, Kari, Meşvo, Mazam və Mohar.
Sabarmati hövzəsində orta illik suyun həcmi 308 m3/nəfərdir və bu beynəlxalq məbləğdən (1545 m3/nəfər) əhəmiyyətli dərəcədə aşağıdır.
Su anbarları
Sabarmati çayı və onun qolları üzərində bir neçə su anbarı var. Daroi su anbarı əsas çay üzərində yerləşir. Hatmati su anbarı, Harnav su anbarı və Quhai su anbarı, Əhmədabadda əsas çayın yuxarı hissəsində birləşən qolların üzərində yerləşərkən, Meşvo su anbarı, Meşvo bəndi, Mazam su anbarı və Vatrak su anbarı çayın aşağı hissəsində tökülən qolların üzərində yerləşir. Kambey körfəzində Kalpasar layihəsi planlaşdırılır.
Qız qalası (film, 2000)
Məzmun
Filmdə keçmiş və bu günün hadisələri bir-birinə bağlı, əlaqəli şəkildə verilir.Hər iki dövrdə haqq və haqsızlığın mübarizəsi pritça diliylə, alliqoriya ilə göstərilir.bazar iqtisadiyyatı, özəlləşdirmə, insan haqları, sahibkarlıq mövzularına toxunulur. Bununla paralel olaraq Qız qalası haqqındakı əski əfsanə tamam başqa cür yozulur və düşmənə əyilməyən bir mərd qız kimi təqdim olunur. Filmin qəhrəmanı Fidan iki zaman kəsiyində — keçmişdə və bu gün-yaşayır. Sahibkarlığın inkişaf etdiyi müasir günlərdə özbaşınalığın, pulla hər şeyi həll etməyin mümkünlüyünü düşünən yolunu azmış biznesmen (Məmmədhüseyn) Fidana gözü düşdüyünə görə "Qız Qalası"nı özəlləşdirmək istəyir və hansısa yolla qalanı satın alır. Lakin Fidan qalanı keçmişdə xarici qəsbkardan qoruduğu kimi, indiki zamanda da (Fidan Axundova) biznesmenə qarşı mübarizəyə qalxır. Filmdə həmçinin qızın istəklisi Sabir (Sabir Məmmədov) mitinqlərdə, piketlərdə haqların tələb edilməsi prosesinə qatılan mübariz bir gəncdir. Film biznesmenin mənəvi məhvi ilə nəticələnir. Lakin cəmiyyətimiz hələ də qədim abidələrimizə qənim kəsilən bu cür "biznesmen"lərdən təmizlənməyib.
Tac
Avropada feodalizm dövründə XI əsrdən başlayaraq monarxlar: krallar, knyazlar, hersoqlar, çarlar tərəfindən tətbiqini tapmışdır.
Tac (corona — çələng) — Monarx hakimiyyətinin rəmzi. Əsasən qiymətli metallardan: qızıl və gümüşdən, daş-qaşlardan, (almaz, yaqut, firuzə, sapfir və s.) papaq, çələng, çalma, baş örtüyü formasında hazırlanır. Meydana çıxma tarixi Qədim Misir, Şumer, Qədim Roma dövlətləri ilə əlaqələndirilir.
Aechmea marauensis
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Ekosistemin qida xarakterinə görə quruluşu
Ekosistemdə canlılar qidalanma xüsusiyyətinə görə bu cür qruplaşırlar:
Heterotrof canlılar- başqa canlılnı yeyənlərdir. Bunlar fotosintez və hemosintez nəticəsində yaranan üzvü maddələri yeməklə onların parçalanması və çürüməsi nəticəsində alınan enerji hesabına yaşayırlar. Heterotrof orqanizimlər enerji baxımından şərti olsa da iki böyük qrupa ayrılırlar : Heteretrofların konsumentlərə və redusentlərə ayrılması şərtidir. Bu bölgü ekosistemdə canlıların arasındakı nisbi mənada qapalı qida zəncirini göstərmək üçündür (produsent-konsument-redusent-produsent.
MAC (Media Access Control)
thumb|right|OSİ modelində kanal səviyyəsinin aşağı altsəviyyəsi MAC (Media Access Control)  — şəbəkə qurğularının ötürmə mühitinə irişmə metodunu təsvir etmək üçün ümumi termin. Çox zaman lokal şəbəkələrə (LAN) aid işlədilir. Yeddi səviyyəli ISO/OSI modelində kanal səviyyəsinin aşağı altsəviyyəsinə aid edilir. Mühitə erişmə metodlarının, kadrların formatının, ünvanlamanın spesifik xüsusiyyətlərini göstərir. Rabitə kanalına çoxlu erişmələri dəstəkləyir, informasiya və idarəedici kadrların qəbulunu və verilişini həyata keçirir, ötürülmə xətalarını aşkarlayır. IEEE 802.3 standartında təyin olunub.
ARB Günəş
ARB Günəş — "Günəş TV" adıyla fəaliyyətə başlayan, Azərbaycannın ilk uşaq televiziya kanalıdır.
Tarixçə
Azərbaycanın ilk uşaq televiziya kanalı olan “ARB Günəş” 1 aprel 2015-ci il tarixindən etibarən peyk yayımına başlayıb. Bir neçə əməkdaşla işə başlayan telekanal qısa zaman ərzində kollektivi ilə yanaşı, efir proqramını da genişləndirə bilib.
Hazırda “ARB Günəş”in efir proqramına müxtəlif cizgi filmləri ilə yanaşı, 12 uşaq verilişi də daxildir. Efir vaxtını bütünlüklə uşaqlara həsr edən televiziyanın yayımında şiddət, pis vərdişlər aşılayan cizgi filmi və kadrlara yer verilmir.
MTRŞ-nin qərarı ilə 2011-ci ildə “ARB Günəş”ə yayım lisenziyası verilib.
Yuri Kuçiyev adası
Yuri Kuçiyev adası — Frans-İosif Torpağının cənub-qərbində yerləşir. İnzibati cəhətdən Arxangelsk vilayətinin Primorski rayonu ərazisində yerləşir.
ARB Günəş
Tarixçə
"ARB Media Qrup"un tərkibinə daxil olan telekanal 19 sentyabr 2016-cı il tarixinədək "Günəş TV" adlandırılıb. Qeyd olunan tarixdən etibarən isə brendini "ARB" brendinə uyğun şəkildə yeniləyərək "ARB Günəş" adı ilə fəaliyyətini davam etdirməkdədir.
Yuri Kuçiyev adası
Arxipelaqın ən cavan adasıdır. Ada Nortbruk adasının cənub-qərb hissəsindən ayrılması nəticəsində yaranmışdır.
Ada 2008-ci ildə Yamal buzqıran qəmisi ilə edilən ekspedisiya zamanı aşkarlanmışdır.
Arxangelsk vilayət Qurultayının qərarı ilə Şimal qütbünə ilk dəfə çatmış sualtı qayığın kapitanı olan Yuri Sergeyeviç Kuçiyevin şərəfinə adlandırılmışdır.
Qruv-metal
Qruv-metal, heavy metaldan yaranmış bir tərzdir. Groove metal, thrash metalın səs xüsusiyyətlərini də daşıyır, orta temp və sürətli temp ilə ifa olunur. Bu üslubun yaradıcıları Pantera və Exhorder qrupları qeyd edilir.
Yaranışı və tarixi
Pantera qrupunun 1990-cı ildə çıxmış "Cowboys from Hell" adlı albomu groove metalın yaranışı deyilir. Həmiçinin həmin ildə Sepulturanın da, "Chaos A. D." adlı albomu bu yaranışa aid edilir.
Əsas qruplar
Groove metal üslubun da ifa edən məşhur qruplar Pantera, Lamb of God, Sepultura, Soulfly, Cavalera Conspiracy, Gojira, Throwdown və Machine Head qrupu.
Mikania discifera
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Alyaskanın satın alınması
thumb|300px|Alyaskanın satılması əvəzində ruslara verilən 7.2 milyon dollarlıq çek thumb|right|300px|30 mart 1867-ci ildə Alyaskanın satılması haqqında tərəflər arasında müqavilənin imzalanması Alyaskanın satın alınması — ABŞ-nin Alyaska torpaqlarını Rusiya imperiyasından 1867-ci ildə 7.2 milyon dollara almasını verilən ad. Satın alınma prosesi zamanı aparılan danışıqlarda ABŞ tərəfindən ölkənin xarici işlər naziri Vilyam Sivard təmsil etmişdir. Alınan torpaqların ərazisi 1.518.800 km²'dir.
Məzhər (qəzet)
Məzhər — XX əsrin əvvəllərində Tiflisdə Kamal Ünsizadənin redaktorluğu ilə Azərbaycan dilində çap olunan liberal ruhlu ictimai-siyasi qəzet.
Haqqında
Kamal Ünsizadə gərgin mübarizələrdən sonra 1907-ci ilin 31 martında "Məzhər" adlı qəzetin nəşrinə icazə ala bilir. Qəzetin məramnaməsi geniş, əhatəli idi. 16 şöbədən ibarət olacaq bu qəzetdə daxili və xarici xəbərlərdən, sənət və ədəbiyyatın, elm və maarifin müxtəlif sahələrindən bəhs ediləcəkdi. Lakin o, öz məramnaməsini, ətrafında toplanan ziyalıların arzularını həyata keçirə bilmədi.
Tiflis şəhərində 1908-ci il 25 martda nəşrə başlamış "Məzhər" qəzeti 1917-ci ilə qədər çox səliqəsiz, məzmunsuz və qeyri-müntəzəm çıxan bir qəzet idi. Nəşrə başlarkən həftəlik qəzet olması nəzərdə tutulmuş, lakin uzun fasilələrlə çap olunmuşdur. 1-ci nömrəsi 1908-ci il martın 25-də, sonuncusu 1917-ci il dekabrın 29-da çıxmışdır. Naşiri və redaktoru Kamal Ünsizadə idi. Qəzetin 1908-ci ildə 8 nömrəsi, 1909-cu ildə 13 nömrəsi, 1910-cu ildə 4 nömrəsi, 1911-ci və sonrakı illərdə təkcə 1 nömrəsi çıxmışdı. Cəmi 31 nömrəsi çıxmışdır.
"Məzhər" qəzetinin səhifələrində ardıcıl çıxış edən Təhmasib Qarabaği olmuşdur. Onun tərcüməsində Lev Tolstoyun "Allah həqiqəti görür, amma tez aşkar etməyir" əsəri dərc olunmuşdur (bax: 1909-cu il, № 3, 5, 6, 7, 9). "Məzhər" dini təbliğ etmiş, ruhaniləri, yüksək rütbəli çar məmurlarını tərifləmişdir. Cəlil Məmmədquluzadə bu qəzet haqqında yazırdı: "Məzhər" qəzetinin sahibi Kamal əfəndi kimi gərək biz də canişin həzrətlərinə qəsidə oxuyaq ki, hökumət yanında hörmətimiz olsun".
Marşal tələb funksiyası
Mikroiqtisadiyyatda istifadə olunan Marşal tələb funksiyası (Alfred Marşal şərəfinə) göstərir ki, istehlakçı hər bir qiymət və var-dövlət vəziyyətində nə qədər alacaq, nəzərə alaraq ki bu qərar faydanın maksimallaşdırılmasının problemini həll edəcək. Marşal tələb funksiyası həm də Valras tələbi (Leon Valrasın şərəfinə) və ya "əvəzini verməyən tələb funksiyası" kimi tanınır, çünki Marşalın ilkin təhlili var-dövlətin effektlərini nəzərə almırdı.
Faydanın maksimallaşdırılması probleminə uyğun olaraq, p qiymətlərinə L məhsullar var. w var-dövlətinə malik olan istehlakçı və bir sıra imkanı çatan seçimlər mövcüddur:
İstehlakçının Marşal tələb müvafiqliyi belə təyin olunur:
Əgər faydanı maksimallaşdıran seçim hər bir qiymət və var-dövlət üçün yeganədirsə, bu Marşal tələb funksiyası adlanır.
Misal
Əgər iki məhsul varsa, onda öz gəlirini həmişə hər bir məhsul üçün yarıya bölən istehlakçı Marşal tələb funksiyasına malikdir.
Məmmədəmin Şəkinski
Həyatı
1900-ci ildə Aşğabad şəhərində anadan olmuşdu. 1909-cu ildə ailəsi ilə Nuxa şəhərinə qayıdıb, sonra 8 il Tiflisdə gimnaziyada oxumuşdu.
1917-ci ildə Hümmət partiyasının üzvü olub, Nuxada, Ağdaşda və Qarsda bolşevik təşviqatı ilə məşğul olub. Daha sonra Hümmət partiyasının Aşqabad komitəsinə keçib, Zakaspi sovet hökümətinin fəallarından biri olub. Türkmənistanda sovet hökümətinin süqutundan sonra Bakıya qayıdıb, 1918-ci ilin oktyabrından AXC ordusunda xidmət edib, burada bolşevik təşviqatı aparıb.
Sovet işğalından müxtəlif hərbi və milis vəzifələr tutub.
1924-cü il məlumatına görə Bakı milisinin rəisi idi.
1957-ci ildən DİN Arxiv İdarəsinin başcısı olub.
1979-cu ildə vəfat edib.
İnsan övladı (film, 2006)
İnsan övladı — Fillis Doroti Ceymsin eyni adlı romanı əsasında rejissor Alfonso Kuaronun çəkdiyi film.
Yusif Mirbabayev
Mirbabayev Yusif Abbas oğlu (Miryusif Mirabbas oğlu Mirbabayev; 1889, İrəvan — 1951, Bakı) — filologiya elmləri namizədi, Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyası Dil İnstitutunun direktoru. Lüğətin bir hissəsinin müəllifi və elmi redaktoru.
Həyatı
Miryusif Mirbabayev 1889-cu ildə İrəvan şəhərində anadan olmuşdur. İrəvan ziyalılarınnın tanınmış nümayəndələrindən olan Mirabbas Mirbabayev İrəvan şəhər Dumasının üzvü olmuşdur.
Miryusif Mirbabayev 1918–1920-ci illərdə İrəvan Müsəlman Milli şurasının üzvü kimi, ermənilərin İrəvan quberniyasında törətdikləri qırğınların qarşısının alınması üçün həm Azərbaycanın, həm Ermənistanın xarici işlər nazirliklərinə, həm də Cənubi Qafqazdakı müttəfiq qoşunların komandanlığına müraciətlər etmişdir.
Ermənistanda sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra Miryusif Mirbabayev Ermənistan İnqilab Komitəsinin Hərbi Tribunalında, Xalq Maliyyə Komissarlığında məsul vəzifələrdə çalışmış, İrəvan pedaqoji texnikumunda tədris hissə müdiri, fəhlə fakültəsinin rəhbəri vəzifələrində işləmişdir. Miryusif Mirbabayev Ermənistan EA Tarix İnstitutunda və Ölkəşünaslıq muzeyində elmi işçi olmaqla yanaşı, Xalq Maarif Komissarlığı nəzdindəki Milli Azlıqlar şurasının, Yeni Türk Əlifbası Komitəsinin üzvü kimi də ictimai işlərdə yaxından iştirak etmişdir.
1933-cü ildə Bakıya köçən poliqlot Miryusif Mirbabayev özünü dilçilik sahəsində sınamışdır. O, bir müddət SSRİ Elmlər Akademiyasının Azərbaycan Filialında elmi işçi olmuşdur. 1938–1941-ci illərdə Filialın Lüğətlər İnstitutunda elmi katib vəzifəsində işləmişdir. Lüğətlər İnstitutu Dil İnstitutu ilə birləşdirildikdən sonra Miryusif Mirbabayev yeni institutun Lüğət və terminologiya şöbəsinin müdiri təyin olunmuşdur. 1944-cü ildə "Azərbaycan dilinin erməni dilinə təsiri" mövzusunda dissertasiya müdafiə edərək filologiya elmləri namizədi elmi adını almışdır. 1945-ci ildə Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyası Dil İnstitutunun ilk direktoru seçilmişdir.
Akademik Heydər Hüseynovun rəhbərliyi altında hazırlanmış (1940–1946) 4 cildlik "Rusca-azərbaycanca lüğət"ə görə 1948-də Stalin mükafatına layiq olmuşdur. O, bir çox başqa sanballı lüğətlərin də əsas tərtibçilərindən olmuşdur.
Görkəmli dilçi, Stalin mükafatı laureatı Miryusif Mirbabayev 25 avqust 1951-ci ildə Bakıda vəfat etdi.
Əsərləri
Azərbaycan Prezidenti İşlər İdarəsi Siyasi Sənədlər Arxivində 1936-cı il mart ayının 3-də Mir Cəfər Bağırovun imzaladığı tarixi bir qərar saxlanılır: "Azərbaycan Şura Ensiklopediyasının nəşri haqqında". Materiallardan aydın olur ki, 1936-cı il fevral ayının 15-dək Ensiklopediyanın birinci cildi üçün üç min beş yüz min məqalə hazırlanmışdır. Dilşünaslıq üzrə məqalələrin əksəriyyətini ərəb, fars, rus, ingilis, fransız, osmanlı türkcəsi, erməni və s. dilləri mükəmməl bilən Miryusif Mirbabayev hazırlamışdır. Materiallardan bu da müəyyən edilir ki, o zaman Ensiklopediyanın tarix şöbəsində akademik İvan İvanoviç Meşşaninov şöbə müdiri, Rəşid Musa oğlu Nurullayev elmi əməkdaş vəzifəsini tutmuşlar. Dil və ədəbiyyat şöbəsinin elmi əməkdaşı Mir Cəlal Paşayev, fəlsəfə, hüquq və maarif şöbəsinin elmi əməkdaşı Heydər Hüseynov olmuşdur. Bir-biri ilə ülfət bağlayan üç məslək adamının – Heydər Hüseynovun, Rəşid Nurullayevin və Miryusif Mirbabayevin dostluğu sonralar da davam etmişdir. Miryusif Mirbabayev Heydər Hüseynovla çiyin-çiyinə SSRİ Elmlər Akademiyası Azərbaycan Filialında çalışmış, 1938–41-ci illərdə Filialın Lüğətlər İnstitutunda elmi katib vəzifəsində işləmişdir. Lüğətlər İnstitutu Filialın Dil İnstitutu ilə birləşdirildikdən sonra istedadlı dilçi və lüğətçi institutun Lüğət və Terminologiya şöbəsinin müdiri təyin olunmuşdur. 1945-ci ildə Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyası Dil İnstitutunun ilk direktoru seçilmişdir. 1948-ci ilin Stalin (Dövlət) mükafatı laureatı.
M.-Y. Mirbabayevin namizədlik dissertasiyası "Türk (azərbaycan) dilinin erməni dilinə təsiri" adlanır. Müəllif göstərir ki, Urartu çayı 1-ci Argiştinin eramızdan əvvəl 782-ci ildə tikdirdiyi Erebuni qalası yaxınlığında salınmış və uzun zaman "Çuxur Səd" adlandırılan yaşayış məntəqəsi Şah İsmayılın sərkərdələrindən olan Rəvan xanın şərəfinə "Rəvan" adlandırılmışdır. Azərbaycan türkcəsində "R" səsi ilə başlanan sözləri tələffüz etmək üçün sözün əvvəlinə "İ" artırılmış və "İrəvan" deyilmiş, 1936-cı ildən sonra rəsmi sənədlərdə "Yerevan" yazılmışdır. Azərbaycan hökmdarlarının tabeliyində olan vaxtlarda Ermənistanda bəylərbəyi, kələntər, yüzbaşı və s. vəzifələrə ermənilər təyin olunduqlarından, sonralar Azərbaycan mənşəli soyadlarını "erməniləşdirmişlər". Məsələn, Bəyləryan, Kələntəryan, Yüzbaşyan, Mirzəyan, Dəmirçiyan, Çilingəryan və b. Tarixşünas dilçi alim Azərbaycan dilinin erməni dilinə təsirini xalqımızın tarixi ilə əlaqələndirirdi. Zira qədim Dərbənddən başlayaraq Təbrizə və Bağdada qədər olan ərazidə türklər (azərbaycanlılar) yaşayırdılar. Səfəvilərin hakimiyyəti dövründə Azərbaycan türkcəsinin rəsmi dövlət dili səviyyəsinə qaldırılması nəticəsində ana dilimizin başqa dillərə, o cümlədən erməni dilinə təsirini daha da artırmışdı.
Fotomateriallar
thumb|Alim Miryusif Mirbabayevin vəsiqəsi
Aechmea marginalis
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Bekker adası
Bekker adası — Frans-İosif Torpağı arxipelaqı daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Arxangelsk vilayətinin Primorski rayonu ərazisinə daxildir. Adanın səthinin yarıdan çoxu buzla örtülmüşdür. Burada buz qatının qalınlığı 66 metrdir. Buzdan azad olan hissə adanın şərqində yerləşir. Burada da adanın ən hündür nöqtəsi olan zirvə yerləşir.Adada çoxlu sayda axar vardır. Adanın qərbində Lopast burnu, şərqində isə Qalkov burnu yerləşir.
Adanın maksimal hündürlüyü — 165 m.
Ada cənubdan Payer adasından Ruslan boğazı, şimal-şərqdə yerləşən La-Ronser adasından isə Beryozkin boğazı ilə ayrılır.
Ada alman mühəndisi və etnomoloqu Teodor Bekkerin (1840–1928) şərəfinə adlandırılmışdır.
Demosfen
Demosfen — qədim dünyanın məşhur natiqlərindən biri.
Deyilənlərə görə bir nəfər Demosfenin yanına gəlib döyüldüyünü söyləyir və xahiş edir ki, məhkəmədə onun müdafiəçisi olsun. Demosfen isə cavab verir ki, mən axı sənin zərər çəkdiyini görmürəm. "Necə yəni zərər çəkməmişəm" – deyə həmin adam var gücü ilə qışqırır. Demosfen sakitcə deyir: "Bax indi həqiqətən zərərdidənin səsini eşidirəm".
"Dəmir" ləqəbiylə məşhur olan bir oğru Demosfenin öz çıxışlarını gecə lampa işığında hazırlamasına istehza edərək deyir: "Demosfen mühakimələrindən fitil iyi gəlir". Cavabında Demosfen: "Bilirəm, bilirəm, - deyir, səni pərt edən mənim evimdə gecələr işıq yanmasıdır. Siz isə, Afina vətəndaşları, evlərdə oğruların çox olmasından təəccüblənməyin, çünki bizdə oğrular dəmirdəndir, divarlar isə gildən".
Demosfen rüşvət almaqda günahlandırılaraq 50 talant məbləğində cərimə edilib qaçmağa məcbur olur. Onun olmadığı uzun müddətdə Afinada bir çox tale yüklü hadisə baş verir. Ellinləri səylə müdafiə etdiyinə görə xalqın qərarı ilə ona vaxtından qabaq Afinaya qayıtmağa icazə verilir. Ancaq cərimə hələ onun üstündə idi. Xalqın minnətdarlığına baxmayaraq hökmü ləğv eləmək olmazdı. Odur ki, qanunun yanında keçməyi qərara alırlar. Adətə görə Zevsə qurban kəsilərkən qurbangahı bəzəyib hazırlayanlara pul verilirdi. Bu dəfə həmin işi görməyi 50 talanta Demosfenə həvalə edirlər. Beləliklə onun canını cərimədən qurtarırlar.
Kuzinellus bregetovae
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Areca triandra
(Areca triandra) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Anthemis cota
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Aechmea cathcartii
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
İqor Makeyev
İqor Vladimiroviç Makeyev — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı; Qarabağ müharibəsi şəhidi.
Həyatı
İqor Makeyev 27 oktyabr 1971-ci ildə Gəncə şəhərində fəhlə ailəsində anadan olmuşdur. 1979-cu ildə 39 saylı məktəbə getmiş, 1987-ci ildə səkkizinci sinfi bitirmişdir. 1990-cı ildə hərbi xidmətə çağırılan İqor əvvəlcə Bakıda, sonra isə Rusiyanın Rostov vilayətində xidmət edir və burada çavuş məktəbində təhsil alır.
Azərbaycanda baş verən hadisələr İqoru narahat edirdi o, təhsilini yarımçıq qoyub Gəncəyə qayıdır. Anası onun gəlişinə etiraz edəndə o, demişdi : "Ana, məni düzgün başa düş! Mən Azərbaycanda dünyaya göz açmışam, ilk addımlarımı bu torpaqda atmışam. Bura mənim vətənimdir. Özümü də bu torpağın övladı sayıram! Övlad vətəni dar gündə qoyarmı? Mən Azərbaycanı qorumalıyam, yeri gəlsə onun yolunda canımı da fəda edərəm!" İqor Makeyev belə də etdi...O, evdən xəbərsiz Bakıya gəlir Daxili İşlər Nazirliyinin qoşunlarından birinə yazılır bununla da onun cəbhə həyatı başlayır.
Döyüşlərdə iştirakı
1992-ci il 5 iyun ermənilər Naxçıvanlı kəndinə hücuma keçmişdilər İqor burada onlarla erməni yaraqlısını məhv etdi, ermənilər kəndi tutsalar da döyüşçülərimiz əks hücuma keçərək kəndi geri ala bildilər. Ağdərə uğrunda gedən döyüşlərdə də o rəşadətlə vuruşmuşdur. İqorun son döyüşü 2 avqust 1992-ci il oldu "Vışka" yüksəkliyi uğrunda gedən döyüşdə o, Nikulin ləqəbli azərbaycanlı ilə birlikdə pulemyotla ön cərgədə gedirdilər. Onlarla erməni quldurunu məhv edən İqor 28 nəfərin mühasirədən çıxmasına imkan yaradır, özü isə qəhrəmancasına şəhid oldu.
Milli Qəhrəman
Azərbaycan Respublikası prezidentinin 6 noyabr 1992-ci il tarixli 290 saylı fərmanı ilə Makeyev İqor Vladimiroviç ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adına layiq görülmüşdür.
Gəncə şəhərinin Şəhidlər xiyabanında dəfn edilmişdir.
Sadıllı qəsəbəsində qəhrəmanımızın adına küçə var.
Kuzinellus ecclesiasticus
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Not
Not ( – qeyd, işarə) 1. Hər hansı musiqi səsinin şərti qrafik işarəsi. 2. Musiqi və ya mahnıda səsin özü. 3. Qrafik işarələrlə yazılmış musiqi əsərlərinin mətni; belə mətnlərdən ibarət dəftər, kitab və s.
Tarixçə
Müasir beynəlxalq not yazısı millətlər arasında yayıldığı vaxtdan çox-çox əvvəl, hər xalqın özünə məxsus işlətdiyi musiqi işarələrinin özü də müəyyən müddət ərzində təkmilləşməyə doğru inkişaf prosesi keçmişdir. Ayrı-ayrı xalqların yazı sistemi, daha doğrusu əlifbası müxtəlif olduğu kimi, not yazısı da əvvəllərdə cürbəcür olmuşdur. Çünki, ibtidai not yazısının ilk işarələri əslində hər xalqın işlətdiyi əlifba hərfləri əsasında düzəldilmişdir.
Avropa not sisteminin tarixçəsi
Musiqi sədalarını birinci olaraq qeydə alan qədim yunanlar olmuşlar. Hələ yeni eranın I-II əsrlərində qədim yunan sistemi müəyyən dərəcədə bitkin bir mərhələyə çata bilmişdi. O zaman qədim yunanlar instrumental musiqi üçün ayrı, vokal musiqi üçün isə tamamilə əlahiddə iki müxtəlif not sistemi düzəltmişdilər. Müasir musiqişünaslar müəyyən etmişlər ki, qədim yunanların not yazılarında hərflərin müxtəlif tərzdə və müxtəlif vəziyyətdə (bu və ya o biri böyrü üstə, bəzən düz, bəzən isə başı aşağı və i.a.) yazılması yolu ilə musiqi pərdələrində hər səsin mövqeyi qeydə alınmış və beləliklə, olduqca mürəkkəb bir not sistemi əmələ gəlmişdir.
Musiqişünas alimlər qədim yunan not sistemini şərh etmək işində IV əsrdə yaşamış yunan musiqişünası Alipiyin düzəltdiyi cədvəldən istifadə edirlər. Bu cədvəldən məlum olur ki, o zaman hər bir musiqi kökünün tərkibində olan hər pərdə üçün və hə pərdədən ya zildə, ya da bəmdə duran hər səs üçün bir hərfi işarə ayrılmışdır. Buna görə də yunan musiqi sistemində işlənən bütün səsləri və həm də ifaçılıq ədalarını dəqiq surətdə qeydə almaq üçün 1620 müxtəlif işarədən istifadə etmək lazım gəlirmiş. Təbiidir ki, heç kəs bu qədər işarəni yadında saxlayıb musiqi ifaçılığında tətbiq edə bilməzdi. Odur ki, qədim yunan musiqiçiləri istər instrumental, istərsə də vokal musiqi üçün cəmi 90 işarədən istifadə etmişlər ki, bunları da hafizədə saxlamaq yenə asan iş deyildi. Not yazısının təkmilləşməsi yolunda xristian kilsə xadimlərinin də böyük rolu olmuşdur. Bu da ondan irəli gəlmişdir ki, köhnə bütpərəstliyin xarabazarlığı üzərində yaranan yeni xaçpərəstlik dini musiqi sənətindən öz mənafeyi üçün çox geniş və səmərəli istifadə etmişdir.
Kilsələrdə böyük xor dəstələri təşkil olunur, dini ayindər iki dəstəyə bölünərək növbə ilə oxuyan "antifon" nəğməkarlar dəstəsinin avazı ilə müşahidə edilirdi. Görkəmli keşişlər, katolik kilsəsinin başçısı olan papalar və rütbəli kilsə xadimləri musiqi avazı ilə ifa edilən bir çox müxtəlif himnlər, mədhiyyələr, dualar bəstələyirdilər.
Hələ VI əsrin axırında katolik kilsəsinin başçısı Birinci Qriqori yenidən bəstələdiyi (tərtib etdiyi) bir çox dini xor əsərlərini "nevma" adlanan xüsusi işarələr ilə qeydə almış və dünyanın bir çox kilsələrinə göndərmişdi. Musiqi not yazısının ən qədim üsullarından olan "nevma" notasiyası (musiqinin yazılışı üçün istifadə olunan müxtəlif qrafik işarələrə "not", bu qrafik işarələrin küll halında birləşməsinə isə "notasiya", ya da "not yazısı" deyirlər) müxtəlif yazı işarələrindən (cızıqlar, nöqtələr, cizgilər, vergüllər və sair), eləcə də bu işarələrin birləşməsindən əmələ gələn müxtəlif uyğunlaşdırmalardan ibarət idi.
Bir çox musiqişünas alimlər bu yolda müxtəlif təcrübələr apardılar. XI əsrdə yaşamış italyan xor müəllimi, rahib Qvido d'Aretso bu sahədə daha da irəliyə getdi. O, müasir not yazısının banisi sayılır. Qvido özündən əvvəl yaşamış musiqi alimlərinin təcrübələrindən istifadə etməklə musiqi səslərinin xətlər üzərində və xətlərarası yazılması təcrübəsini təkmilləşdirdi. Not adları Vəftizçi İohanna ithaf himnin sətirlərin
İlk not xəttinin birinci olaraq kim tərəfindən tətbiq olunduğunu müəyyən etmək hazırda mümkün deyildir. Lakin burası məlumdur ki, ən əvvəl not işarəsi üzərində bir qırmızı xətt çəkilirdi ki, bu "fa" pərdəsini andırırdı, sonralar bu qırmızı xəttə paralel olaraq sarı və bəzən isə yaşıl rəngli ikinci xətt çəkilirmiş ki, bu da başqa pərdələri andırırmış. Musiqi sədalarının xətlər üzərində qeydə alınması təşəbbüsü daha münasib görüldüyü üçün sonralar üç, dörd və nəhayət beş xətdən ibarət indiki not sətri yaradılır. Beləliklə, bu xətlərdən istifadə yolu ilə musiqinin kağız üzərində qeydə alınması işində müəyyən nailiyyətlər əldə edilir. Lakin bununla iş qurtarmır. Hər səsin nə qədər uzadılmasını da düzgün təyin edə bilmək lazım idi.
Çünki Qvido d`Aretsonun not sistemi səslərin yüksəkliyinn, yəni hansı pərdədə olduğunu dürüst göstərə bilsə də, melodiyada hansı səsin nə qədər uzadılması kimi çox vacib cəhəti, yəni ölçü məsələsini nəzərdə tuta bilmirdi. Odur ki, sonralar menzural ("menzura" - latınca ölçü deməkdir) not yazısı yaradıldı.
Bu notasiya musiqi sədaları ölçüsünün daha dəqiq surətdə qeydə alınmasını təmin etdi. Nevma, menzural not yazıları əsas etibarilə vokal musiqinin yazılışına aid idi.
Şərq not sisteminin tarixçəsi
Şərq musiqisi üçün tabulatura yaratmaq işində müxtəlif tarixi dövrlərdə alimlərin göstərdikləri təşəbbüslər təəssüf ki, çox vaxt intişar tapmır, səmərəsiz qalırdı. Daha doğrusu, bu və ya başqa bir alimin tərtib etdiyi üsul küll halında musiqiçilər tərəfindən qavranıla bilmirdi, çünki bu üsullarda olan həddən ziyadə təfərrüat və şərtiliklər, tərtib olunan tabulatura qaydasını çox mürəkkəb hala salırdı. Nəticədə hər hansı bir alimin düzəltdiyi not yazısı yalnız özünə bəlli olurdu. Bundan əlavə, tərtib olunan tabulatura işarələri musiqi mətninin cüzi bir cəhətini qeydə ala bilirdi.