cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gülcamal Qadınəfəndi
Həyatı
Gülcamal Qadınəfəndi 1826-cı ildə Bosniya əyalətində dünyaya gəlmişdir. Əsl adı bilinmir. Kiçik yaşlarında bacısı Bimisal xanımla birlikdə Osmanlı sarayına alınmış, 1840-cı ildə isə Topqapı sarayında Sultan Əbdülməcidlə evlənmişdir. Bu nikahdan 5 övladı olsa da, bunlardan ikisi ölü doğulmuşdur. Gənc yaşında vəfat etdiyi üçün həyatda qalan üç övladı Sultan Əbdülməcidin digər xanımı Sərvətsəza xanımın himayəsində böyümüşdür. Belə ki, Gülcamal xanım 1851-ci ildə uzun müddətdir əziyyət çəkdiyi vərəm xəstəliyindən vəfat etdi. Cənazəsi Yeni məsciddə Validə Turhan Sultan türbəsinə dəfn olunmuşdur.
Yeganə oğlu Mehmed Rəşad Əfəndi isə onun ölümündən 58 il sonra taxta çıxmışdır. Qardaşı oğlu olan Sabit bəy Sultan Rəşadın yavərlərindən idi.
Çimərlik voleybolu yay Olimpiya oyunlarında
Yay Olimpiya Oyunlarında Çimərlik voleybolu — 1996-cı ildən bəri tətbiq edilir. Atlanta Yay Olimpiya Oyunlarından bəri bütün olimpiadalarda proqramda olan çimərlik voleybolu əsasən olimpiya kəndlərinin sahilyanı ərazilərində keçirilir. Ancaq London Yay Olimpiya Oyunlarında çimərlik voleybolu yarışları Londonun mərkəzində olan Horse Guards Parade arenasında keçirilmişdir. Bu meydança normal çimərlik voleybolu meydançası kimi qumsalllıqlarla təmin edilmişdir.
Olimpiya Oyunlarında Kişi çimərlik voleybolu
Kişilərin çimərlik voleybolu yarışlarında ən diqqət çəkən ölkə heç şübhəsiz Amerika Birləşmiş Ştatları olimpiyaçılarıdır. Onlar üç dəfə bu yarışlarda qalib adına layiq görülmüşlər. Hətta 1996 Yay Olimpiya Oyunlarında finalda iki amreikan cütlüyü qarşılaşmış və qızıl, gümüş medalın hər ikisi ev sahibi ölkə olan ABŞ-yə getmişdir.
Olimpiya Oyunlarında Qadın çimərlik voleybolu
Qadınların yarışlarında ən güclü komanda ABŞ olimpiyaçılarıdır. Onlar son üç Olimpiya Oyunlarının qalibləridir. Hətta London Yay Olimpiya Oyunlarında finalda Amerika cütlükləri qarşılaşmışdılar.
Səbətkeçməz
Səbətkeçməz — Azərbaycan Respublikasının Gədəbəy rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Toponimikası
Səbətkeçməz oyk. Gədəbəy r-nunun Çaldaş i.ə.v.-də kənd. Başkənd-Dəstəfur çökəkliyindədir. Qoşa səbət yüklü heyvanların qayaların arasındakı dar keçiddən və ya sıx meşə yolundan keçə bilmədikləri yer el arasında səbətkeçməz adlanır. Vaxtilə kəndin yaxınlığındakı dağlıq, qayalıq yerdən keçən el yolunun adı olmuşdur. Sonralar Qarabulaq (Rüstəm Əliyev) kəndindən gəlmiş ailələrin saldığı kənd həmin ərazinin adı ilə adlandırılmışdır.
Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 679 nəfər əhali yaşayır.
Qızılvəng qəbiristanlığı
Qızılvəng qəbiristanlığı — Naxçıvan ərazisində Tunc və İlk dəmir dövrlərinə aid (e.ə. II minillik – I minilliyin 1-ci yarısı) qəbristan.
Pirşağı
Pirşağı — Bakının Sabunçu rayonunda qəsəbə.
Tarixi
Pirşağı Bakının ən qədim kəndlərindən sayılır. Kənd Xəzər dənizinin sahilində yerləşir və öz çimərliyi ilə məşhurdur. Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasında Pirşağı kəndinin XVII əsrdən formalaşdığı qeyd edilir. Lakin bu təxmini məlumatdır. Belə ki, kəndin quruluşu onu deməyə əsas verir ki, məskunlaşma bir neçə mərhələdə baş vermişdir. Daha qədim məskunlaşma Xəzər dənizinin sahillərinə yaxın yerlərdə olmuşdur. Xəzər dənizinin sahilində qədim tikililər indi də qalmaqdadır. Qədim hamamlar, ovdanlar, su quyuları göstərir ki, insanlar dənizə daha yaxın yerlərdə məskunlaşmışlar. Lakin təbii səbəblərdən, yəni güclü şimal küləkləri nəticəsində ərazinin torpaq altında qalması, dənizin qabarma və çəkilməsi nəticəsində sonralar insanlar bir qədər geri çəkilmiş və müasir Pirşağının ərazisində məskunlaşmışlar. Kənddə iki qəbirstanlığın olması da bunu göstərir. Qəbirstanlığın biri dənizə yaxın mövqedə pirin ətrafinda salınmışdır ki, onun daha qədim olması güman edilir.
İkinci qəbiristanlıq isə dənizdən xeyli aralı, kəndin cənubunda salınmışdır ki, onun daha sonralar salınması ehtimalı var. Yaşlı sakinlərin verdiyi məlumata görə Pirşağıda iki pir olmuşdur. Birinci qədim pir dənizə yaxın ərazidə yerləşmış, lakin sonralar adamlar bu ərazidən köçdükdən sonra torpaq altında qalmışdır. Məlumdur ki, Pirşağı özünün güclü şimal küləklərilə məşhurdur. Yaşlı sakinlər qədim pir haqqında belə deyirlər: "Karvan yolunun iki yol ayrıcında böyük bir sahəni əhatə edən Şahi-pir deyilən pir vardı. Həmin pirin həyətində iri gövdəli qara tut ağacı olub. Yol ayrıcında olduğundan uşaqdan böyüyə hamı orada ayaq saxlayıb Piri ziyarət edərmişlər. Niyyət edənlər öz paltarlarından, baş yaylıqlarından ağac budaqlarına asarmışlar. Həmin pirin tarixindən dəqiq xəbər verən olmayıb.
Güclü tufanlar nəticəsində dənizkənarı yaşayış yerləri, o cümlədən Şahi-pir də torpaq altında qalıb". Hal hazırda bərpa edilmiş Pirşağı tataz piri haqqında "Azərbaycanın epiqrafik abidələr korpusu" kitabında aşağıdakı məlumat qeyd edilir :"Piri-Şahi movzoleyindən yalnız bünövrə və Piri-Şahinin yanında dəfn edilmiş Şeyx Mühəmmədin qəbirüstü abidəsi qalmışdır.
Piri-Şahinin qəbirüstü yazısı pozulmuşdur.Onun qəbirüstündən götürülmüş estampaj professor Paxomovun şəxsi arxivində saxlanılırdı.Yazıda aşağıdakılar qeyd olunmuşdu :"Bu Piri-Şahinin qəbridir. "Şeyx Mühəmmədin qəbirüstü yazısında aşağıdakılar qeyd olunmuşdu :"Taleyin gərdişi kimsəyə sediq olmadı,Qəddar tale istedadlı adamların da sonuna yetdi,Fələyin dərzisi nə köynək tiktisə sonda onu cırdı, Mən dünyaya doyunca baxmadım,Taleyin qəzəbindən çox bəlalar gördüm."Qəbirüstü yazıda tarix qalmamaışdır.Abidəni XVII əsrə aid etmək olar.Təsadüfi deyil ki,alimlər kəndin tarixini XVII əsrlə əlaqələndirirlər.
Lakin burası aydındır ki,pirin yaranması ilə kəndin məskunlaşması arasında müəyyən zaman fasiləsi olmuşdur. Pirşağı əhalisinin dənizə yaxın yerlərdə məskunlaşması, heç şübhəsiz ,balıqçılıq təsərrüfatı ilə də əlaqədar olmuşdur. Həm də Pırşağıda içməli su bütün Abşeronda olduğu kimi çətin tapılırdı. Təsadüfi deyil ki, Abşeron sözunun etimologiyası Abu-Şoran, yəni suyu şor olan yer mənası ilə əlaqələndirilir. Pirşağıda bir neçə şirin su quyusu olmuşdur ki, əhali bu quyulardan istifadə etmişdir. Şirin su quyuları əsasən dəniz sahilinə yaxın yerlərdə yerləşirdi. Yəqin elə bu səbəbdəndir ki, insanlar dəniz sahilinə yaxın yerlərdə məskunlaşmağa çalışmışlar. Başqa bir amil də belə məskunlaşmaya səbəb ola bilərdi, bu da tikinti üçün əsas material olan saraq daşların məhz dəniz qirağından çıxarilması idi.
Qeyd olunan səbəblərdən, yəni güclü şimal küləkləri nəticəsində dənizsahili ərazilərin torpaq altında qalması nəticəsində əhali müasir Pirşağı ərazilərinə yerləşmişlər.
Etimologiyası
1.Tarixçilərin fikrinə görə "Pirşağı" sözü Piri-Şahin sözündən əmələ gəlmişdir. Rəvayətə görə burada insanları öz möcüzəvi müalicə qabiliyyəti ilə sağalda bilən Şahin adında bir şəxs yaşamışdır. Həqiqətən də Pirşağı tataz pirində qədim qəbir var ki, həmin şəxsin adı ilə bağlıdır. Pirşağı piri dəri xəstəliklərini müalicə edən ocaq kimi tanınmışdır.
2.Digər bir izahata görə Piri-şahı şahın piri mənasına gəlir. Rəvayətə görə bu piri Şah ziyarət etdiyi üçün el arasında Pirişahı deyilmişdir.
3.Başqa bir izahata görə günlərin bir günü Pirdən qundağda olan körpə uşaq tapılır. El arasında bu uşağa Pir-uşağı deyilir. Beləliklə də Pir-uşağı anlayışı yayılmağa başlayır. Lakin daha məntiqi izahata görə Pir ətrafında məskən salıb yaşayanlara Pir-uşaqları deyilmişdir ki, bu da sonralar kəndin adına şamil edilmişdir.
4.Daha bir izahata görə "Pirşağı" ərəb mənşəli sözdür. Sözün ikinci hissəsi uşaq anlayışı ilə deyil, Üşşaq anlayışı ilə bağlıdır. Üşşaq aşiqlər demək olduğu üçün sözün mənası – Pir aşiqləri mənasına gəlir.
Bu versiyalardan hansının daha dəqiq olduğunu söyləmək çətindir. Belə ki, dəqiq yazılı mənbə yoxdur. Deyilənlərin əksəriyyəti xalq etimologiyasına əsaslanır. Bununla yanaşı Pirşağı sözünün Pir anlayışı ilə əlaqədar olmasına heç şübhə yoxdur. Hətta müasir dövrdə də Pirşağı Tataz pirinə müalicə məqsədilə gələnlər var.
Mədəniyyəti
Pirşağıda dini elmlərə maraq həmişə güclü olmuşdur. Təsadüfi deyil ki, 18-19-cu əsrlərdə Pirşağıda 12 nəfər Nəcəf axundu olmuşdur. Qafqaz müsəlmanlarının ilk şeyxi Axund Zeynalabdin (Axund Mollaağa adı ilə tanınmışdır) məhz Pirşağılı olmuşdur.
Sovet dövründə 20-ci illərin sonu 30-cu illərin əvvəllərində əhali arasında savadsızlığın ləğvi ilə məşğul olan müəllimlər olmuşdur. Əvvəlcə ayrı-ayrı şəxslərin evlərində yerləşən məktəb 1934-cü ildə yeni binaya köçmüşdür. Sovet dövrundə də Pirşağıdan tanınmış şəxsiyyətlər çıxmışdır. Onlardan bəziləri bunlardır:
Vüqar Əhməd - filologiya elmləri doktoru, professor, görkəmli alim, məşhur şair, AMEA- nın şöbə müdiri       Həkim Qəni- füzulişünas, qəzəlxan
Hazırda Pirşağıda 4 məktəb, 1 uşaq bağçası, mədəniyyət evi, kitabxana, müasir tipli ambulatoriya, təcili yardım məntəqəsi, poçt və ATS fəaliyyət göstərir.
İqtisadiyyatı
Pirşağının iqtisadiyyatı ta qədim dövrlərdən balıqçılıq, bağçılıq-bostançılıqla bağlı olmuşdur. Yerləşdiyi təbii şəraitə uyğun olaraq burada balıq vətəgələri təsərrüfatın əsasını təşkil etmişdir. Yaşlı adamların danışdıqlarına görə 1941-1945-ci illərdə, vətən müharibəsi şəraitində əhalinin ərzaqla təminatında balıq vətəgələrinin böyük rolu olmuşdur. Bu vətəgələr müharibədən sonrakı dövrlərdə də fəaliyyət göstərmişdir.
Bağçılıq təsərrüfatı Pirşağı iqtisadiyyatının ən qədim sahələrindən biridir. Suvarma sistemi olmayan bu ərazidə əsasən dəmyə bağ və bostanlar salınmışdır. İqlim və təbii şəraitinə uyğun olaraq burada əsasən üzüm, əncir, tut, iydə ağacları əkilmişdir. Pirşağı şanısı, ənciri dillərdə əzbər olmuşdur. Sovet dövründə bağ təsərrüfatı kolxoz və sovxozlarda cəmləşmişdi. Müasir dövrdə Abşeronun su ilə təchizatı yaxşılaşdığı üçün bağçılıq təsərrüfatında da köklü dəyişikliklər baş vermişdir. Belə ki, indi fərdi təsərrüfatlarda istənilən çeşiddə ağaclar və bitkilər yetişdirilir.
Pirşağının təbii şəraiti nəzərə alınaraq Sovet dövründə müxtəlif sağlamlıq ocaqları salınmışdı. Burada sanatoriyalar, pioner düşərgələri fəaliyyət göstərirdi. Bu müəssisələrdə əhalinin xeyli hissəsi çalışırdı ki, bu da iqtisadi vəziyyətə müsbət təsir edirdi.
Coğrafiyası və iqlimi
Pirşağı Abşeron yarımadasının şımalında Xəzər dənizinin sahilində yerləşir. Ərazisi tektonik qalxmalara aiddir. Çökmə süxurları geniş yayılmışdır.Qum tirələri, balıqqulağı çöküntülər, qumlar 4-cü dövrün son mərhələsində yaranmış çöküntülərdir. Xəzri adlanan şimal,şimal-qərb, şimal-şərq küləkləri, cənub və cənub şərqdən gələn Gilavar, sahil küləkləri gecə və gündüz brizləri xarakterikdir. Yayı fəsli quraqlıq keçir, yarımsəhra və quru çöl iqlimi üstünlük təşkil edir. Yanvar ayının orta aylıq temperaturu 0-3 dərəcə arasında, iyul ayının orta temperaturu 25-27 dərəcə arasında olur. Sutkalıq amplitud 7-8 dərəcədən artıq olmur. Yarımsəhra landşafta malikdir. Boz, boz çəmən və müxtəlif şoran torpaqlar səciyyəvidir.
Əhalisi
AzStat-ın 1 yanvar 2013-cü il tarixinə olan rəsmi məlumata əsasən qəsəbədə təxminən 6.7 min nəfər əhali yaşayır.
Mixaylovka (Mixaylovka)
Mixaylovka — Başqırdıstan Respublikasının Bakalı rayonunda yerləşən kənd. Kənd Mixaylovka kənd şurasının tərkibindədir.
Riçard Şirer
Riçard Şirer — Bakcell şirkətinin Baş icraçı direktoru (aprel, 2011)
Həyatı
Riçard Şirer Amerika, Asiya və Avropada geniş beynəlxalq iş təcrübəsinə malikdir. Onun iş təcrübəsi əsasən dünyanın ən raqabətli bazarlarının simsiz xidmətlər seqmentində telekommunikasiya xidmətlərinin təşkil edilməsi sahəsini əhatə edib. Cənab Şirer öz əmək fəaliyyətinə Böyük Britaniyanın Cable & Wireless şirkətində başlayıb.
1990-1997 illərdə o, Coopers & Lybrand Consulting (PWC) şirkətində çalışarkən müxtəlif beynəlxalq telekommunikasiya layihələrini həyata keçirib. 1997-ci ildə Şirer Malayziyada DiGiTelecom şirkətinin Baş direktoru vəzifəsinə təyin edilib və 2000-ci ilə qədər həmin vəzifəni icra edib. 2000-2001-ci illərdə Riçard Şirer Böyük Britaniyada T-Mobile şirkətinin Baş kommersiya direktoru vəzifəsində çalışıb. Daha sonra o, Empower Interactive Group Ltd-nin Baş direktoru vəzifəsinə təyin edilib və həmin şirkətə 2004-cü ilə qədər rəhbərlik edib. 2005-2008-ci illərdə Şirer Bolqarıstanın BTC Mobile EOOD (Vivatel) şirkətində Baş direktor vəzifəsində çalışıb.
2011-ci ildə Bakcell şirkətinə gəlməzdən əvvəl, cənab Şirer Polşanın qabaqcıl mobil operatoru və TV xidmətlərin yeni təchizatçısı olan TPSA/Orange şirkətində İdarə Heyətinin müştərilərlə iş üzrə üzvü səlahiyyətlərini icra edib.
Cənab Şirer İmtiyazlı İdarəetmə Mühasibləri İnstitutunun üzvüdür və Mühasibatlıq və Maliyyə üzrə Bakalavr dərəcəsinə malikdir.
Haleniya
— acıçiçəkkimilər fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Bulbophyllum sphaericum
(Bulbophyllum sphaericum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Koreya Beynəlxalq Əməkdaşlıq Agentliyi
right|300px Koreya Beynəlxalq Əməkdaşlıq Agentliyi (abbr. KOİKA, KOICA) — Koreya Respublikası hökumətinin xarici yardım təşkilatı
Tarix
Koreya Beynəlxalq Əməkdaşlıq Agentliyi (KOİKA) inkişaf etməkdə olan ölkələr üçün qrant və əməkdaşlıq proqramlarını həyata keçirmək məqsədilə dövlət agentliyi olaraq 1991-ci ilin aprel ayında Xarici İşlər və Ticarət Nazirliyinin (XİTN) himayəsi altında yaradılmışdır.
Yuxarı Tala
Yuxarı Tala — Azərbaycan Respublikasının Zaqatala rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Koreya Beynəlxalq Əməkdaşlıq Agentliyi
Tarix
Koreya dünyanın ən yoxsul ölkələrinin birindən iqtisadi cəhətdən ən çox inkişaf etmiş ölkələrdən birinə çevrilməkdə unikal təcrübəyə malikdir. Koreyanın bu keçid zamanı əldə etdiyi bilik və təcrübə KOİKA-ya əməkdaşlıq etdiyi ölkələrin davamlı sosial-iqtisadi inkişafına dəstək verməyə və onlara daha yaxşı bir dünya üçün perspektiv vəd etməyə imkan verən qiymətli keyfiyyətlərdir.
Yuxarı Tala
Mədəniyyəti
Kənddə tikintisi 1910-cu ildə başa çatdırılımış Cümə məscidi var. Məscidin tikintisinin fikir müəllifi və tikintiyə rəhbərlik edən şəxs Şeyx Əhməd Əfəndi Talalı olmuşdur. Məscidin dam örtüyü xeyriyyəçi Hacı Zeynalabdin Tağıyev tərəfindən talalılara hədiyyə edilmişdir
Koreya Beynəlxalq Əməkdaşlıq Agentliyi
Tarix
KOICA-nın məqsədi tərəfdaş ölkələrdə Minilliyin İnkişaf Məqsədlərinə (MİM) nail olmaq, habelə bərabər və davamlı inkişaf təşviqinə kömək etmək vasitəsilə daha yaxşı bir dünya qurmaqdır. KOICA həmçinin yoxsulluğun aradan qaldırılması və həyat səviyyəsinin yaxşılaşdırılması üçün xalqların və şəxslərin potensialının artırılmasına yönəlmiş qlobal fəaliyyətdı fəal iştirak etmək istəyir.
Yuxarı Tala
Əhalisi
Əhalisi 7386 nəfərdir.
Koreya Beynəlxalq Əməkdaşlıq Agentliyi
Tarix
Koreyanın inkişaf təcrübəsi və bacarığına əsaslanaraq KOİKA öz yardım proqramlarını aşağıdakı sahələr üzərində cəmləşdirmişdir:
Yuxarı Tala
İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyəti taxılçılıq, tütünçülük, fındıqçılıq, tərəvəzçilik, bağçılıq və maldarlıqdır.
Koreya Beynəlxalq Əməkdaşlıq Agentliyi
Azərbaycan Nümayəndəliyi
KOİKA proqramının Azərbaycanda tarixi 1994-cü ildə KOİKA-nın Azərbaycana təxirəsalınmaz vəziyyətlə əlaqədar 50 000 ABŞ dolları məbləğində yardım etdiyi zaman başlamış və 1996-cı ildən 2005-ci ilə qədər KOICA 65 nəfər üçün təlim proqramları (300 000 ABŞ dolları dəyərində) təşkil etmişdi. 2006-cı ilin martında Koreya Respublikasının Səfirliyi açıldı və Koreya Respublikasının Prezidenti cənab Mu-hyun Roh həmin ilin iyun ayında Azərbaycana səfər etdi. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev də 2007-ci ilin aprelində Koreyada rəsmi səfərdə oldu.
Bu zəmində, 2009-ci ilim fevral ayında KOİKA-nın Azərbaycan Nümayəndəliyi açıldı. KOİKA-nın 2011-ci ildə Azərbaycan proqramlarına ayırdığı maliyyə təxminən 10 milyon ABŞ dolları olmuşdur.
Təqaüd proqramı (magistratura dərəcəsi proqramı)
KOICA dövlət qulluqçularına Koreyanın nüfuzlu universitetlərin təqaüdlə magistratura proqramında təhsil almaq imkanı yaradır. 2011-ci ildə KOİKA Azərbaycandan 4 dövlət qulluqçusuna Beynəlxalq Araşdırmalar (Qadınlar və İnkişaf), Beynəlxalq Araşdırmalar, Dövlət Siyasəti və Koreyanın İqtisadiyyatı və İnkişaf Əməkdaşlığı sahələri üzrə təhsil təklif etmişdir.
Azərbaycanda KOICA Məzunlar Assosiasiyası (KOAZ)
Azərbaycanda KOICA Məzunlar Assosiasiyası (KOAZ) KOİKA-nın təlim iştirakçıları tərəfindən təsis edilmişdir. KOAZ Koreya və Azərbaycan arasındakı əlaqələri təşviq etmək, KOICA təlimindən əldə edilmiş bilik vasitəsilə Azərbaycanın sosial və iqtisadi inkişafına töhfə vermək və KOİKA təlim iştirakçıları arasında dostluğun inkişaf etdirmək üçün təşkil olunmuşdur və təsis məqsədinə uyğun olan fəaliyyəti həyata keçirir.
Sarıköynək (Gədəbəy)
Sarıköynək — Azərbaycan Respublikasının Gədəbəy rayonunun Dəyirmandağ kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 19 may 1993-cü il tarixli, 611 saylı Qərarı ilə Gədəbəy rayonunun Gərgər kənd Sovetinin Sarıköynək kəndi Dəyirmandağ kənd Sovetinin tərkibinə verilmişdir.
Toponimikası
Kəndin keçmiş adı Əliyli (Əlikli) olmuşdur. Yaşayış məntəqəsi Şəmkir rayonundan köçmüş ayıblı və mirismayıllı, Kəlbəcər rayonundan gəlmiş zalılar (zallar) adlı nəsillərə mənsub ailələr tərəfindən Əlikli təpəsinin (Şehtəpəsi də adlanır) yaxınlığında salınmışdır. Yerli məlumata görə, kəndə Sarıköynək adını xalq sənətkarı Aşıq Ələsgər vermiş, sonralar bu ad rəsmiləşdirilmişdir. Sarıköynək sarı rəngli quşun adıdır.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd orta dağlıq ərazidə yerləşir.
Əhalisi
2009-cu il]]in siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 441 nəfər əhali yaşayır.
İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyətini kənd təsərrüfatı — əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq təşkil edir.
Vəsilə Vahidqızı
Zeynalova (Mahmudova) Vəsilə Vahid qızı (Vəsilə Vahidqızı; ) — Azərbaycan jurnalisti, teleaparıcı, Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsinin mətbuat xidmətinin rəhbəri.
Həyatı
BDU-nun jurnalistika fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirib.
1992–2002-ci illərdə AzTV-də, 2002–2003-cü illərdə "İnternyus-Azərbaycan" İctimai Birliyində, 2004-cü ildə "Space" TV-də çalışıb. 2005-ci ildən İctimai Televizya fəaliyyətə başladığı ilk gündən bu telekanalda işləyib. BBC-də və Yaponiyanın ictimai kanalı olan NHK-də təcrübə kursu keçib.
İctimai Televiziyada şöbə müdiri, eyni zamanda "Ortaq məxrəc", "Müzakirə vaxtı", "Xalq seçir", "Qarabağ: real tarix" verilişlərinin aparıcısı olub. Hazırda Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsinin mətbuat xidmətinin rəhbəri, komitənin İctimai Televiziya ilə birgə layihəsi olan "Vətən uzaqda deyil" verilişinin müəllifi və aparıcısıdır.
2010-cu ildə aparıcısı olduğu "Ortaq məxrəc" tok-şousu Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsi, Heydər Əliyev Fondu və BMT-nin Əhali Fondunun birgə keçirdiyi "Azərbaycan ailəsi – 2010" kino festivalı müsabiqəsinin "Ən yaxşı televiziya proqramı" nominasiyasında qalib olub.
Xarici ölkələrdən, o cümlədən Yaponiya, Meksika, Kuba, İran, Türkiyə və s. hazırladığı verilişlər və bir sıra sənədli filmlər İTV-nin qızıl fondundadır. Qarabağ müharibəsindən bəhs edən neçə-neçə sənədli filmin, o cümlədən "54 gün mühasirədə", "İgidliyin zirvəsi", "Məhv edilmiş gələcək — Aygün", "Şamaxı soyqırımı" və başqa sənədli filmlərin ssenari müəllifidir.
2011-ci ildə İctimai Televiziyadakı fəaliyyətinə görə Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin Həsən bəy Zərdabi mükafatını alıb. Azad, məsuliyyətli və peşəkar jurnalist fəaliyyətinə görə dövlət və qeyri-hökumət təşkilatlarının, jurnalist birliklərinin onlarla diplom və mükafatına layiq görülüb.
2015-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə ölkədə kütləvi informasiya vasitələrinin inkişafındakı xidmətlərinə görə "Tərəqqi" medalı ilə təltif edilib.
Jurnalist Hikmət Sabiroğlunun həyat yoldaşıdır. Bir oğlu var.
Tahir Süleymanov (siyasətçi)
Tahir Süleyman oğlu Süleymanov — Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin II, III, IV, V çağırış deputatı, Azərbaycan Ağsaqqallar Şurasının sədr müavini
Həyatı
Tahir Süleymanov 1948-ci il sentyabrın 24-də Dəvəçi (indiki Şabran) rayonunun Sumaqova-Qazma kəndində anadan olmuşdur. 1955–1966-cı illlərdə Dəvəçi rayonunun Pirəbədil kənd orta məktəbində təhsil almışdır. 1966-cı ildə Bakı Sovet Ticarəti Texnikimuna daxil olmuş, 1968-ci ildə isə bu texnikumu "Sənaye malları əmtəəşünaslığı" ixtisası üzrə bitirmişdir. Təhsilini davam etdirmək məqsədilə 1975-ci ildə Moskvada Ümumittifaq Yeyinti-Sənaye İnstitutuna daxil olmuş, 1981-ci ildə həmin təhsil müəssisəsini bitirərək iqtisadçı-mühəndis ixtisasına yiyələnmişdir.
Əmək fəaliyyəti
1968-ci il iyul ayının 1-dən əmək fəaliyyətinə başlayan Tahir Süleymanov Dəvəçi rayonunun bir sıra idarə və müəssisələrində müxtəlif vəzifələrdə çalışmışdır. Sonra o, 1981-ci ildən "Azərittifaq"ın Dəvəçi tədarük kontorunun direktoru işləmişdir. 1982-ci ildən Pirəbədil xalça fabrikinin iqtisadçısı, direktoru, 1984-cü ildən Xaçmaz Taxıl Məhsulları Kombinatı Dəvəçi filialının anbardarı, Siyəzən şəhərində çörəkbişirmə sexinin ustası, Dəvəçidə mexanikləşdirilmiş çörəkxananın direktoru vəzifələrində çalışmışdır. Tahir Süleymanov 27 iyun 1994-cü il tarixli əmrlə Azərbaycan Taxıl Məhsulları Dövlət Şirkətinin Dəvəçi Taxıl Məhsulları Kombinatının direktoru vəzifəsinə təyin edilmiş və 2000-ci ilədək həmin vəzifədə çalışmışdır.
İctimai-siyasi fəaliyyəti
Dörd çağırış Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatı olmuş, 20 il bu qanunvericilik orqanında səmərəli fəaliyyət göstərmişdir. Belə ki, xalq arasında qazandığı nüfuzu və hörməti sayəsində 5 noyabr 2000-ci il tarixində Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinə keçirilən seçkilərdə deputat seçilən Tahir Süleymanovun 2005-ci ildə yenidən Yeni Azərbaycan Partiyası tərəfindən namizədliyi irəli sürülmüş və o, III çağırış Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinə deputat seçilmişdir. 2010 və 2015-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinə keçirilən seçkilərdə Yeni Azərbaycan Partiyası tərəfindən yenidən namizədliyi irəli sürülən Tahir Süleymanov 54 saylı Dəvəçi-Siyəzən Seçki dairəsindən IV və V çağırış Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinə deputat seçilmişdir. Səmərəli və məhsuldar parlament fəaliyyəti dövründə Milli Məclisin Aqrar siyasət komitəsinin üzvü olan Tahir Süleymanov, həmçinin Bəhreyn, Çin, İsrail, İtaliya, Qazaxıstan, Niderland, Türkiyə, Vyetnam parlamentləri ilə əlaqələr üzrə işçi qruplarının və MDB-nin Parlamentlərarası Assambleyasında Azərbaycan nümayəndə heyətinin üzvü də olmuşdur. Hal-hazırda Azərbaycan Ağsaqqallar Şurasının sədr müavini kimi ictimai fəaliyətini davam etdirən Tahir Süleymanov təşkilatın işində yaxından iştirak edir, cəmiyyətin, xüsusilə gənclərin milli-mənəvi dəyərlərə bağlılıq, dövlətçilik ənənələrinə sadiqlik və vətənpərvərlik ruhunda tərbiyə olunmasında öz əməyini əsirgəmir.
1995-ci ildən Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür.
Tətifləri
Tahir Süleymanov həyata keçirdiyi xeyriyyə işlərinə görə H. Z. Tağıyev adına mükafata və diploma, 2 dəfə "Qızıl Buta" mükafatına, habelə SSRİ dövründə bir sıra fəxri fərmanlara və yubiley medallarına layiq görülmüşdür.
Azərbaycan Respublikasının ictimai-siyasi həyatında fəal iştirakına görə 24 sentyabr 2008-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə "Şöhrət" ordeni ilə təltif olunmuşdur.
2014-cü ildə Rusiya-Azərbaycan Parlamentlərarası Dostluq qrupundakı fəaliyyətinə görə Rusiya Federasiyasının "Dostluq" medalına layiq görülmüşdür. Tahir Süleymanov, həmçinin, Türkiyə-Azərbaycan Dostluq qrupundakı fəaliyyətilə əlaqədar bir sıra medal və mükafatlar almışdır.
2018-ci il 24 sentyabrda Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə ölkəmizin ictimai-siyasi həyatında uzunmüddətli səmərəli fəaliyyəti ilə əlaqədar 2-ci dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif olunmuşdur.
2018-ci ildə Azərbaycan Respublikası Milli Məclisindəki nümunəvi fəaliyyətinə görə döş nişanı, medal və Fəxri fərmanla təltif edilmişdir.
Ailəlidir, 2 övladı var.
Ellipsvari haleniya
(Halenia elliptica) - cinsinə aid bitki növü.
Bulbophyllum sphaeracron
(Bulbophyllum sphaeracron) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Başcıqlı çoğan
Təbii yayılması
Böyük Qafqazın Quba sahəsində, Qobustanda, Xəzəryanı ovalıqda yayılmışdır.
Botaniki təsviri
Çoxillik ot bitkisidir, 20-40 (60) sm hündürlükdədir. Yarpaqları çılpaq, qalın, xətvari-bizəoxşar, uzunluğu 1-2,5 (3) sm, eni 1 mm-ə qədər, göyümtüldür. Gövdənin və budağın qutarcağında diametri 6-12 (15) mm olan, şarşəkilli, başcıqlı çiçəkləri var. Kasacığın uzunluğu 3,5 mm-ə çatır, zəngiçiçəyinə oxşayır. Ləçəkləri ağ, uzunluğu 5 mm-ə çatır, xətvari-uzunsovdur. Qutucuq yumurtaşəkilli-şarşəkillidir, diametri 2,5 mm-ə çatır, birtoxumludur, toxumları yastı, şarşəkillidir, diametri 1,5 mm-ə çatır.
Ekologiyası
İyun-avqust aylarında çiçəkləyir. Aşağı və orta dağ qurşaqlarında gili və daşlı yamaclarda, quru çaylarda və arxalarda rast gəlinir. Populyasiyanın növləri azalır, yayılma ərazisi məhdudlaşır. Məhdudlaşdırıcı amillər iqlim və antropogen amillərdir (otarılma, tapdalanma nəticəsində yaşayış ərazisinin deqradasiyası). Mühafizəsi üçün xüsusi tədbirlər aparılmır. Yayılma yerlərində antropogen təsiri azaltmaq məqsədi ilə yasaqlıqların təşkili, populyasiya səviyyəsində genetik tədqiqi, toxumlarının toxum banklarında saxlanılması, bərpasının təmin edilməsi, yeni yayılma yerlərinin axtarılması təklif olunur.
Azərbaycanda yayılması
Azərbaycanın nadir bitki növüdür. Qafqaz endemikidir. Regional IUCN Statusu-NT.
Cerard Koyper
Cerard Piter Koyper (7 dekabr 1905–23 dekabr 1973) — niderlandlı və (1933-cü ildən) amerikalı astronom. Koyper qurşağın eponimi kimi bilinir. Bəziləri tərəfindən "müasir planetologiyanın atası" kimi tanınır.
Cəhənnəm Atəşi Klubu
thumb|Klubun yaradıcısı [[Frensis Deşvudun portreti.]] Cəhənnəm Atəşi Klubu və ya Uikomblu Müqəddəs Frensis Ordeni  – XVII əsrdə Böyük Britaniyada yaradılmış gizli cəmiyyət. Cəmiyyət özündə yüksək mənsəb sahiblərini, varlı əyanları, iş adamlarını birləşdirirdi. Klub toplantılarında pis hərəkətlər qəti olaraq cəzalandırılırdı.
Tarixi
Klubun qurucusu Frensis Deşvud idi. O, qəribə şəxsiyyətə sahib bir insan idi. Bir sıra Avropa ölkələrinə səyahət edir və qayıtdıqdan sonra klub qurmaq qərarına gəlir. 1733-cü ildə qurduğu kluba Dilettanti Cəmiyyəti adını verdi və üzvlük üçün 40 nəfərə dəvət göndərir.
Bu uğurlardan cəsarətlənən Deşvud 1744-cü ildə yeni bir klub yaradır, lakin bu klub sadəcə iki il mövcud olur. Bu klub Osmanlı imperiyasına maraq duyanlar və oranı ziyarət edənlər üçün idi. Adını Divan Klubu qoyur.
Vorton hersoqundan ilhamlanan Deşvud Sendviç hersoqu ilə birlikdə çalışmağa başlayır. 1730-cu illər boyunca klub Uikomblu Müqəddəs Frensis Ordeni adı ilə George and Vulture Inn adlı yerdə toplaşır. Günlər keçdikcə, klubun üzvlərinin sayı artmağa başlayır və Deşvud bu məkanın klub toplantıları üçün dar olduğunu anlayır və yeni bir məkan axtarışlarına çıxır. Bunun üçün mükəmməl məkan, onun evindən altı mil uzaqlıqda Sistersian monastrının qalıqları idi. Bura çox uzaq idi və dağınıq halda idi, bir divar və bir neçə sütun qalmışdı.
Üzv toplantıları ildə iki dəfə təşkil olunurdu. Dəvətlər öncədən göndərilir və tədbir geyimləri iştirakçıların özləri tərəfindən hazırlanırdı. Toplantılar 1779-cu ildə "Nocturnal Revels" adlı kitabda qeyd edilirdi. Üzvlər toplantılar zamanı yaxşı yeyə, şənlənə və xanımlarla maraqlı zaman keçirə bilərdilər.
Hər bir üzv istədiyi şəxsi, o şəxsin istəyi vardısa, kluba dəvət edə bilərdi. Toplantılarda içki sərhədsiz idi. Yeganə tələb yumor və əyləncə idi. Klubdakı qadınlar üzvləri və qonaqları əyləndirməklə vəzifəli idilər.
Yeməkdən sonra bir düjin üzv (12 nəfər) səsvermə yolu ilə (oktyabr ayında) abbat seçir və onlar yuxarı hissədə dini ayin həyata keçirir. Digər üzvlər isə onları görə bilmirdi.
1760-cı illərdə klubun fəaliyyətində bir durğunluq yaranır. 1766-cı ildə Deşvud, klubun binasında qardaşlığa aid bütün simvolları və aksessuarları sökməyə başlayır. Çünki bura klub üçün artıq maraqsız idi. Lakin klubu tamamilə ləğv etmək fikri yox idi. Klub öz toplantılarını başqa yerdə, mağarada davam etdirməyə başlayır.
Mağarada keçirilən toplantılar barədə yetərli sübutlar yoxdur. Belə ki, burada bəzi satanist ayinlərinin keçirilməsi, qurbangahların mövcud olması barədə şayiələr var. Hətta Deşvudun satanist olması haqda söz-söhbətlər dolaşırdı.
Çöl pişiyi
—  cinsinə aid heyvan növü. Azərbaycanda nəsli kəsilmək təhlükəsi altındadır.
Ümumi məlumat
Bədənin uzunluğu 53–70 sm, quyruğun uzunluğu isə 23 – 35 sm — dir. Çəkisi 3.4 – 5.3 kq — a çatır. Quyruğu uzun və nazikdir. Bədənin xəzi, bel tərəfdə boz – sarı, qarın tərəfdə isə çirkli – ağımsov rəngdə olur. Bel tərəfində qara xallar səpələnmiş şəkildədir. Buna görə də, ona bəzən xallı pişik deyilir. Xalları fərdi cəhətdən dəyişkəndir. Onlar nisbətən iri və ya xırda, sıx və seyrək yerləşəşmiş ola bilər. Başın peysər tərəfində 4 uzunsov tutqun zolaq, bel və qarın tərəflərində isə seyrək yumru qara ləkələr vardır. Quyruğunda 6–8 ədəd qara dairəvi zolaq vardır. Erkəklərdə kəllənin kondilobazal uzunluğu 88 – 103 mm, alın sümüklərinin eni 68 – 82 mm, dişilərdə isə bu göstəricilər 80 – 88 mm və 65 – 67 mm — dir.
Yaşayış yeri və həyat tərzi
Avrasiyada, Afrikada və Qafqazda geniş yayılıb. Qarışıq ovalıq və dağ meşələrində (2000 m hündürlükdə) məskan salmağa üstunlük verir, daha az hallarda kollarda və evin çardağında yaşayır. Yuvasını oyuqlarda, qayaların dərələrində qurur. Qaranlıqda ova çıxır. Əsasən gəmiricilərlə, hərdən quşlarla qidalanır. Erkəklərin dəhşətli davalarıyla və qışqırığlarıyla müşahidə olunan cütləşmə fevral-mart aylarında başlayır. Hamiləlik dövrü 63–68 gün çəkir. Bala pişiklər (3–8) kor doğulurlar, gözləri 9–11 gündən sonra açılır. ÇÖL PİŞİYİ-pişikkimilər fəsiləsindən olub yırtıcı və məməli heyvan cinsidir. Onlar xırda, orta və iri ölçülü olurlar. Kəlləsinin quruluşu, xəzinin rəngi və coğrafi yayılımasına görə pişiklər 20-dək yarım cinsə bölünür. Aralıq dənizi sahilboyu ölkələrdə, Orta Asiyada və Azərbaycanda yayılmış çöl pişiyi ehtimal olunur ki, ev pişiyinin əcdadı olmuşdu
Habbl sabiti
Habbl sabiti - sürət artmasının məsafə artımına nisbətini ifadə edir. Onun astronomik mənası, sürət ilə məsafənin mütənasibliyinin bütün qalaktikalar üçün eyni olmasıdır.
Çöl pişiyi
Sayı
Azərbaycan ərazisində çöl pişiyi həmişə nadir növ olmuşdur. Keçən əsrin 50-ci illərində onlar Muğan və Salyan düzlərində, eləcə də Naxçıvanda, Araz vadisində çoxsaylı olmuş, indi isə həmin yerlərdə rast gəlinmir (X. Ələkbərov). 1965-ci ildə Acınohur çölündə 4 fərd əldə edilmişdir. Bununla yanaşı, N. K. Vereşagin hələ 30-cu illərin sonu, 40-cı illərin əvvəllərində yazırdı ki, bu növün nadirliyi hər il Lənkəran və Salyan rayonlarından 1–2, Naxçıvandan isə 2–3 dərinin tədarük məntəqələrinə daxil olmasından görünür. Son zamanlar Azərbaycanın xırda vəhşi pişiklərinin tədqiqatı ilə məşğul olan S. B. Nəsibov da növün nadir olmasını təsdiq etmişdir. Hal-hazırda sayı məlum deyil.
Habbl sabiti
Qiyməti
Hazırda Habbl sabiti 1 000 000 işıq ili üçün
Çöl pişiyi
Məhdudlaşdırıcı amillər
Bu növün sayının dəyişməsinin əsas səbəbi onların yaşadığı yerlərdə kənd təsərrüfatı fəaliyyətinin güclənməsidir.
Habbl sabiti
Qiyməti
İşıq ili - işıq sürətinin bir ildə qət etdiyi yoldur:
İstifadə olunduğu yerlər
Habbl sabiti aşağıdakı hesablamalarda istifadə olunur. Habbl sabitinin qiyməti təqribi də olsa, Kainatın yaşını müəyyən etməyə imkan verir. Bunun üçün milyon işıq ilini Habbl sabitinə bölünməsi kifayət edir.
Habbl qanunu
Habbl qanununa əsasən iki qalaktikanın bir-birinə nəzərən uzaqlaşma sürətinin təyini üçün Habbl sabiti istifadə edilir.
Kainatın yaşının hesablanması
Habbl sabitinin qiyməti təqribi də olsa, Kainatın yaşını müəyyən etməyə imkan verir. Bunun üçün milyon işıq ilini Habbl sabitinə bölünməsi kifayət edir.
Bu qiymət qalaktikanın sabit sürətlə genişlənməsini fərz edilməklə, kalaktikalar arasında cazibə qüvvəsi nəzərə alınmadan hesablanmışdır. Bu və digər effektləri nəzərə alaraq hesablanmış qiymət isə 13,04·109ilə bərabər hesab edilir.
Böhran sıxlığının hesablanması
Böhran sıxlığı Kainatın sıxlığının elə bir nöqtəsidir ki, sıxlıq bu həddə çatdıqdan sonra Kainatın genişlənməsi dayanır və sıxılmağa başlayır.
Tesla (krater)
Tesla— Herbert Uelsdən cənub-şərqə doğru Ayın görünməyən tərəfində yerləşən krateridir. Teslanın cənub-qərbində Kidinnu, cənub-şərqində isə Van Maanen kraterləri var. Krater Serb əsilli Amerikalı ixtiraçı Nikola Teslanın şərəfinə adlandırılıb.
Tesla görünüşünə görə dairəvi xüsusiyyətə malikdir. Daxili səthin cənubunda kiçik kraterlər cütü var, ancaq krater başqa halda vacib kraterlərin üst-üstə düşməsindən azaddır. Yalnız bir az kiçik təsirlər qalan tərəflərinə və qatlarına ləkə salır.
Peyk kraterləri
Bu xüsusiyyətli konvensiya ilə Teslaya daha yaxın olan krater ortalarının hərflərlə işarələnməsi ilə ay xəritələrində müəyyənləşdirilir.
Kiçik gülülcә
Arealı
Türkiyədən İrana qədər ərazilərdə yayılmışdır.
Qısa morfoloji təsviri
Gövdəsi düz və ya qalxan, ilişən, əsasından budaqlanmış, şırımlı, 2 enli yaşıl qanadları olan çoxillik çılpaq ot bitkisidir. Yalançı zoğları yarımoxşəkillidir, uzunsovneştərvari və yaxud neştərvaridir, qısa sivriləşmişdir, saplaqdan 2-3 dəfə qısadır, bəzən isə ona bərabər olur. Saplaq ensiz qanadlı olub, uzunluğu 3 (4) sm-ə qədərdir, sonu sadə və ya budaqlanmış bığcıqlarla qurtarır.
Yarpaq
Yarpaqları bir cütdür; yarpaqcıqlarının uzunluğu 3-6 (7) sm, eni (1,5) 2-3 (4) sm-dir, düzgün ellipsvaridir, təpə hissəsinə və qaidə hissəsinə doğru bir ölçüdə daralandır, təpə hissədə dəyirmi, küt və ya sivridir, qısa sonluqludur, nadir hallarda uzunsov-ellipsvaridir, uzunluğu enini 2-3 dəfə üstələyir, yumurtavari, enli-yumurtavari və ya əksinəyumurtaşəkillidir.
Çiçək
Salxımlar birtərəflidir. Çiçək saplağı yarpaqlardan biraz və yaxud iki dəfə uzundur, 3-10 ədəd çiçəyi vardır. Tacın uzunluğu 15-20 mm, çəhrayıdır; yelkən köndələn dəyirmi-ovaldır, təpə hissədə girintili-çıxıntılıdır, qanadlardan qısadır; qanadlar qayıqcıqdan uzundur.
Meyvə
Paxlameyvələr xətvaridir, düz, sıxılmış və çılpaqdır, uzununa torvari-damarvaridir, qəhvəyi rəngdədir, uzunluğu 5-7 sm, eni 6-9 (10) mm-dir. Toxumlar 8-10 ədəddir, dəyirmitillidir, tünd qonur rəngli və az qabarıqdır, uzunluğu 4-5 mm-dir.
Çiçəkləməsi
May-İyul
Meyvə verməsi
(İyul)-Avqust
Azərbaycanda yayılması
Azərbaycanın meşəli rayonlarının hər yerində. Aşağı və əsasən orta dağ qurşağında (1800 m-ə qədər d.s.y.- də), bəzən ovalıqlarda.
Yaşayış mühiti
Meşələrdə, kolluqlarda, meşənin kənarlarında, talalarda, dağ çəmənlərində çınqıl çaqıl daşlı çayların yataqlarında əkin sahələrində, dincə qoyulmuş torpaqlarda alaq kimi rast gəlinir.
Təsərrüfat əhəmiyyəti
Yem bitkisidir, yarpaqlarında 131,9 mq % C vitamini vardır, balverən bitkidir.
Yengəcyeyən
Yengəcyeyən — Antarktida suitiləri arasında yengəcyeyən suitilər cinsinə (Lobodon) aid növ.
Dünyada yeganə suiti növüdür ki, sayları 7–40 milyon baş qiymətləndirilirdi. Hazırda isə onların sayının 14 milyonu keçmədiyi bildirilir. Dünyada insandan və ev heyvanlarından sonra sayına görə ikinci məməli hesab edilir. Onların sayı dünyada olan bütün suitilərin sayından çoxdur.
Adlanmasına gəldikdə bu onların hecdə yengəclə qidalanması ilə əlaqədar deyil. Onlar hecdə yengəc yemirlər, əsasən krillə qidalanırlar.
Xariçi görünüş
thumb|left Yetkin fərdin uzunluğu 2,2–2,6 m, çəkisi isə 200–300 kq arası dəyişir. Dişilər erkəklərə nisbətən iri olurlar. Siması uzun və nazikdir. Yığcam bədən quruluşuna malikdir. Yanvar-Mart ayları tünd qəhvəyi, belində isə gümüşü-boz zolaq vardır. Sonradan isə rəngi süd-ağ rəng alır. Çoxunda çapıx izləri vardır. Bu izlərin səbəbi Dəniz bəbirinin qoyduğu izlərdir. Balalar iki-üç həftə südlə bəslənilir. Kənardan onları izləyərkən bəzən onları Dəniz bəbirlərinə və ya Ueddell suitisinə oxşadırlar. Ancaq dəniz bəbirlərindən fərqli olaraq onlar koloniya əmələ gətirirlər.
Yayılması
thumb|180px|left Onlar əsasən Antarktida ətrafı dənizlərdə yaşayır. Cənub yarımkürrəsinin 65°Cənubda yerləşən ərazilərə xass canlıdır. Miqrasiya zamanı buzlaqlarla mülayim enliklərə qədər gəlir. Bəzi hallarda onlar Cənubi Amerika, Yeni Zelandiya, Avstraliya və Afrikanın cənub ərazilərində görünür. Onlar Rio-de-la-Plata ərazisinə Argentina və Uruqvay sərhədi ərazisinə gələ bilirlər.
Həyat tərzi
Əsas yerləşim yerləri buzlaqların üzəridir. Koloniya halında birləşərkən sayları bir necə mini keçir. Sudan buzun üzərinə sürətlə çıxa bilir. Aktiv ov qabiliyyətinə malikdir və əsasən gecələr ov edir. 430 metr dərinliyə enir və 11 dəqiqə suyun stlında qalır. Əsasən Antarktida krili ilə qidalanır. Qida rasiyonuna balıqlarda daxildir.
Yetkinlik yaşına 2,5–6 ilində çatır. Yeni doğulan balaların 1,1–1,3 m uzunluğa və 20–40 kq çəkiyə malik olur. Ana balalarını 2–3 həftə südlə bəsləyir. Balalar gün ərzində 4 kq çəki artırır. Süddən kəsildiyi günə qədər 110 kq çəki alır. Onlar südlə bəsləməni bitirdikdən sonra dişilər çütləşməyə hazır olurlar. Onlar suda çütləşirlər. Çütləşmə dönəmi oktyabr-dekabr ayları baş verir.
Maraqlı məlumat
Antarktidaya Robert Skottun təşkil etdiyi ekspedisiyada iştirak etmiş ingilis bioloq və alim Edvard Adrian Vilson (1872–1912) belə düşünürdü ki, Yengəcyeyən suitilər ölərkən Antarktidanın daxilinə gəlir və burada ölürlər. O, hətta yengəcyeyənlərin materikin 30 mil daxili hissəsində bir necə min metr hündürlükdə aşkarlamışdır.
Virciniya hamamelisi
(Hamamelis virginiana) - cinsinə aid bitki növü.
Bulbophyllum speciosum
(Bulbophyllum speciosum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
İbn Türk
Əbülfəzl Əbdülhəmid b. Vasi İbnü ət-Türki əl-Gili — İslam aləmində məşhur Türk riyazıyatçı alim.
Mənşəyi
Əbu Məhəmməd onun kunyasıdır, ləqəbi isə İbnü ət-Türki - onun etnik mənsubiyətini (nisbə) bildirir. Bəzi ehtimallara görə xəzər əsillidir.
Bəzi qaynaqlar onun başqa ləqəbini də verir: əl-Gili, əl-Cili, lakin ən çox "əl-Huttalı" ləqəbi ilə bilinir. Lakin, ehtimal ki onun əli ilə yazılmış bir əlyazmada, əl-Gilli ya da əl-Cilli kimi qeyd edilir.
Apriori bu ləqəb üçün mənşə adı Gilan sözü hesab olunur. Belə ləğəb, doğrudan da buradan çıxan bəzi alimlər daşıyır. Lakin yenə apriori bunu həm də qumuq kəndi Gelini də hesab etmək olar.
Bu sözə orta əsr türklərində həm etnonim kimi (gilə, gülə) həm də özəl Geli ad kimi də rast gəlmək olar. Yeri gəlmişkən bu ləğəbi Əbdülhəmidin nəvəsi, onun kimi böyük alim, Əbu Bərzə b. Mühəmməd b. Əbdülhəmid ət-Türki də daşıyırdı.
Həyatı
Bizdə onun həyatı və fəaliyyəti barədə arıntılı məlumat yoxdur, ancaq bilirik ki, o xəlifə Məmunun dövründə yaşayıb və yaradıb. Bizim günlərə qədər qalan onun(cəbrdən olan) "Əd-Dərurat Fi'l Muktaranat min Kibabi'l-Cəbr və'l Mukabelə" elmi əsəri 1962-ci ildə Ankarada türk və ingilis dillərinə çevrilmişdir.
Mənbə
-Əbdülhəmid İbnü ət-Türki əl-Gili
Craig Parker
Craig Parker (12 noyabr 1970) — Yeni Zelandiyalı aktyor.
Həyatı
Babası Birləşmiş Krallığın ordusunda xidmət edərkən Şotlandiyanın Edinburq şəhərindən Ficiyə köçmüşdür. Parker təkcə şotland nəslinə mənsub deyil. Onun babaları arasında Qal, Danimarkalı, ingilis və Kelt mənşəyi var.
Parkerin dünyada atanınması Üzüklərin Hökmüdarı film seriyasındakı Haldir rolu olmuşdur. Bu uğurlu nəticənin ardınca 2008–2010-cu illər arasında Legend of the Seeker adlı serialda qaranlıq Darken Rahl rolunu canlandırmışdır. Yenə Sam Raimi və Robert Tapert tərəfindən çəkilən Spartak: Qan və Qum və Spartak: İntiqam seriallarında romalı komandir Qay Klavdi Qlaber rolunu canlandırmışdır.
Filmoqrafiya
Böhran sıxlığı
Böhran sıxlıq kosmik sıxlığn elə minimal qiymətidir ki, bu sıxlıqdan böyük qiymətlərdə Kainatın genişlənməsi dayanır və o sıxılmağa başlayır.
Hesablanması
Nəzəri araşdırmalarla müəyyən olunmuşdur ki, böhran sıxlığının \rho_b qiyməti Habbl sabitinin kvadratı ilə mütənasibdir:
Burada G - cazibə sabitidir.
== Qiyməti == Sabitlərin qiymətlərini nəzərə almaqla hesabladıqda böhran sıxlığı
Böhran sıxlığının bu qiymətində hər 1 sm^3 həcmdəki nüvə zərrəciklərinin sayı qədərdir. Yəni vahid litr həcmə 0,0027 nüvə zərrəciyi 1000 litr həcmə isə 2-3 nüvə zərrəciyi düşür. Sıxlığın və ya nüvələrin sayının bu qiyməti fiziki vakuumun qiymətlərinə yaxındır.
İbrahim Zənd
İbrahim Tağı xan oğlu Zənd (1888-1974) - İranın hərbi naziri, diplomat.
Həyatı
O, vaxtilə Tiflisdə xidmət еdən İran Xarici İşlər Nazirliyinin məmuru Tağı xanın ailəsində, 1888-ci ildə doğulmuşdu. Hərbi təhsilini Rusiyada almışdı. Bakıda Azərbaycan milli hökuməti dövründə, Xarici işlər nazirliyinin diplomatik şöbəsinin rəisi vəzifəsində işləmişdi. Hətta Sovеt hakimiyyətinin ilk illərində Azərbaycan SSR Xalq Xarici İşlər Komissarlığında məsul vəzifə tutmuşdu.
İbrahim xan Zənd 1921-ci ildə Tеhrana gеtmiş, İran Xarici İşlər Nazirliyində tərcümə bürosuna başçılıq еtmişdi. 1924-cü ildə Muğana sərhəd məsələləri ilə bağlı göndərilən komissiyaya tərcüməçilik еtmişdi. 1925-ci ildə şahın yaxın silahdaşı Əbdülhüseyn xan Teymurtaşla birlikdə Sovеt-İran danışıqlarını aparmaq üçün Moskvaya gəlmişdi. XX əsrin 20-30-cu illərdə İranın Ədliyyə nazirliyində və Milli Bankda rəhbər vəzifələrdə çalışmışdı. 1940-cı ildə briqada gеnеralı, 1944-cü ildə diviziya gеnеralı hərbi rütbəsi almışdı. 1941-ci ildən başlayaraq şah sarayının komеndantı və xəzinədarı olmuşdu.
Şahın yaxın adamı idi və müdafiə nazirliyinə namizədliyi də Məhəmməd Rza tərəfindən irəli sürülmüşdü.
İranın bir neçə ölkədə səfiri olmuşdu.
Həmçinin bax
Abraham Zand
Məlikmənsur mirzə Qovanlı-Qacar
Məlikmənsur mirzə Müzəffərəddin şah oğlu Qovanlı-Qacar — şahzadə, əyalət valisi, 12 oktyabr 1921 – 20 yanvar 1922-ci illər arası İranın baş naziri.
Həyatı
Məlikmənsur mirzə Müzəffərəddin şah oğlu 30 mart 1880-ci ildə Tehran anadan olmuşdu. Saray təhsili almışdı. Fransız dilini mükəmməl bilirdi. Şüaüssəltənə ləqəbi almışdı.
Məlikmənsur mirzə 1897-ci ildə Gilan əyalətinə vali təyin edilmişdi. Həmin ilin noyabr ayında Tehran şəhərinə çağrılmışdı. 1898-ci ilin sentyabr ayından 1899-cu ilin may ayınadək Avropada yaşamışdı.
Məlik Mənsur mirzə 1901-ci ildə Fars əyalətinə vali təyin edilmişdi. Bir müddət burda işləyəndən sonra Məhəmmədrza xan Qəvamülmülk və oğulları ona qarşı çıxdı. Şahzadə 1902-ci ilin mart ayında paytaxta getdi. 1903-cü ilin may ayında Tehrandan gizli olaraq Avropaya getmək istədi. Lakin Müvəssəqiddövlə bu işdən xəbər tutub, onu Qəzvindən Tehrana qaytardı.
Məlik Mənsur mirzə Şüaəssəltənə 1904-cü ildə yenidən Fars əyalətinə vali təyin edildi. Bu dəfə də Qəvamüddövlə və onun tərəfdarının təzyiqi ilə oranı tərk etdi. Onun qardaşları vəliəhd Məhəmmədəli mirzə və Əbülfət mirzə Salarüddövlə ilə arası yox idi. Məlikmənsur mirzə 1922-ci ildə vəfat edib.
Ailəsi
Məlikmənsur mirzənin törəməsi Məlik-Mənsur və Lahicanda Şüa Həsəni soyadını daşıyırlar
Qarabədən böcəklər
Qarabədən böcəklər (Tenebrionidae) —
Biologiyası
Ağac qabığı altında və quru oduncaqda yaşayan meşə növlərinə də təsadüf edilir. Qarabədən böcəklərin bitki ilə qidalanan növlərilə yanaşı, sinantrop növləri də vardır. Belə növlərdən ərzaq məhsulları (un, dən və s.) ilə qidalanan iri və kiçik un böcəyini götərmək olar. Qarabədən böcəklərin növ tərkibinin çox olmasına baxmayaraq, kənd təsərrüfatı bitkiləri üçün təhlükəli növləri azdır. Qarabədən böcəklərin sürfələri xarici görünüşcə məftil qurdlarına çox oxşadəğəna görə bunlara "yalançı məftil qurdlar" deyilir. Ancaq bunlar məftil qurdlarından başlarının dəyirmi olması və birinci cüt ön ayaqların dah yaxşı inkişaf etməsi ilə fərqlənir. Qarabədən böcəklərin inkişafı şıqqıldaq böcəklərindən fərqlənir. Bunun sürfələrinin inkişafı nisbətən tez başa çatır. Böcəklər bir neçə il yaşaya bilir. Bu böcəklərin sürfə və yetkinləri zərər verir. Böcəklər uça bilmir və olduqca zəif hərəkət edir.
Keyt Qlasko
Keyt Qlasko — ABŞ aktyoru və yanğınsöndürəni. Keyt Qlasko "Leon" filmində canlandırdığı Benni obrazı ilə məşhurluq əldə etmişdir. Aktyorluq fəaliyyəti ilə yanaşı Nyu-York Yanğınsöndürmə Departamentində yanğınsöndürən olaraq çalışan Keyt Qlasko 11 sentyabr terror aktları zamanı Dünya Ticarət Mərkəzində baş verən yanğını söndürən zamanı binanın çökməsi nəticəsində həlak olmuşdur. Keyt Klasko hadisə nəticəsində həlak olan 347 yanğınsöndürəndən biri idi.
Oleq Basilaşvili
Oleq Valerianoviç Basilaşvili (gür. ოლეგ ბასილაშვილი) — Sovet və Gürcüstan aktyoru, SSRİ xalq artisti (1984).
Həyatı
Oleq Basilaşvili 26 sentyabr 1934-cü ildə Valerian Noşrevanoviç Basilaşvili (1900-1975) və İrina Sergeyevna İlyinskayanın (1908-1980) ailəsində anadan olmuşdur. Gürcü soyadı olan Basilaşvili yalnız onun atasında rast gəlinir. Belə ki, ona qədərki əcdadlar hamısı Basilov soyadını daşıyırdılar. Oleqin ana babası Sergey Mixayloviç İlyinski (1872-1934) memar, ata babası Noşrevan Keyxosroviç Basilov (1867-1943) isə polis nəzarətçisi olmuşdur. Basilaşvilinin əcdadları Gürcüstana təqribən 400 il əvvəl Basian dağından, hazırkı müasir Türkiyənin ərazisindən gəlmişdilər.
1956-cı ildə MXAT məktəb-studiyasında Pavel Massalskinin kursunu bitirmişdir. Onda Lenin komsomolu adına Leninqrad teatrına göndərilmişdir.
1959-cu ildə Böyük Akademik Dram Teatrının (hazırda Tovstonoqov adına Böyük Akademik Dram Teatrı) truppasına dəvət olunur. Orada Georgi Tovstonoqovun bir neçə quruluşunda ("Okean", "Üç bacı", "Barbarlar" və s.) iştirak etmişdir.
Rejissorlar Eldar Ryazanovun ("İşdə məhəbbət macərası", "İki nəfərlik vağzal") və Georgi Daneliyanın ("Payız marafonu") filmlərindəki rolları isə aktyora məşhurluq gətirdi. Maraqlıdır ki, 1975-ci ildə Oleq Basilaşvili atasının ölümü ilə bağlı Eldar Ryazanovun "Qəribə təsadüf və ya həmişə təmizlikdə" filmindəki İppolit roluna çəkilməkdən imtina etmişdi.
1990-1993-cü illərdə RSFSR-in (Rusiya Federasiyası) millət vəkili olmuşdur.
2006-cı ildə "Əsrin avtoqrafı" kitabının buraxılışında iştirak etmişdir.
2015-ci ilin dekabrında Alisa Freyndlixlə birgə Tovstonoqov adına Rusiya Böyük Teatrının qastrol səfəri çərçivəsində Bakıya gəlmiş və Azərbaycan Dövlət Rus Dram Teatrının səhnəsində "Dayının yuxusu" adlı tamaşa ilə çıxış etmişdilər.
Parçala və idarə et
Parçala və idarə et — siyasətdə və sosiologiyada dövlət hakimiyyəti prinsipi, hansına ki, tez-tez heterogen hissədən ibarət olan dövlətlərin hökumət müraciət edir və rəqiblərini bölərək ya da onları bölünmüş vəziyyətdə tutaraq zəif vəziyyətdə buraxmaq istəyən dövlətlərin istifadə etdiyi strategiyadır.
Bulbophyllum spathulatum
(Bulbophyllum spathulatum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Senecio flaccidifolius
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Suvar Təkin
Seyfəddin Suvar Təkin ibn Ay Təkin Təbəriyə görə, Bağdadın kənarındakı Səmərrada yerləşdirilən xilafət qoşunlarında xəzər əsilli çox döyüşçü vardı. Müktəfinin dövründə xilafət ordusuna Suvar Təkin başçılıq edirdi. Elə onun hakimiyyəti illərində Hələbin əmiri Seyfəddin Suvar Təkin ibn Ay Təkin idi
Mənşəyi
Başqa məlumat əldə etmək mümkün olmadı, ancaq, bu şəxsiyətin dar etnik mənşəyi barədə onun suvar etnonimindən və tigin titulundan yaranan adından ehtimal etmək olar ki, o ya Qafqaz Hun elindən olan sabir olub, ya da İdil xəzəri.
Kalva
Kalva — Azərbaycan Respublikasının Ağsu rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.