cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Qağayı abidəsi
Tarixi
Abidə 1964-cü ildə Süleyman Hacıyev tərəfindən hazırlanmışdır. İlk əvvəllər abidə 15 daş blokdan ibarət idi. Bu isə memarın şəhərin 15 illiyi münasibəti ilə sumqayıtlılara ərmağanı olmuşdur. Abidənin üzərində əvvəllər Sumqayıt yazısı olmuşdur. Sonrakı illərdə aparılan dəyişikliklər zamanı isə 15 daş blok prinsipinə əməl edilməmişdir. Üstəlik abidə alüminium konstruksiyalı bloklarla əvəzlənmişdir. Hazırda abidənin hündürlüyü 13 metr təşkil edir. Blokların sayı isə 24 ədədə çatdırılmışdır.
Abidənin mənası
Qağayı abidəsi məna etibarı ilə müxtəlif cür ifadə edilir. İlk öncə abidənin bloklardan ibarət olması şəhərin daim inkişafda olmasını ehtiva edir. İlk əvvəllər abidənin 15 blokdan ibarət olması onun şəhərin 15 illiyi və Sovetlərin 15 müttəfiq respublikadan ibarət olmasına işarə edilir (beynəlmiləl şəhər). Üst-üstə spiral şəklində qoyulan daş blokların üzərində yerləşən qağayı işarəsi isə şəhərin dəniz sahilində yerləşməsini nümayiş etdirir.
Myxobolus cuneus
Həyat dövrü
M. cuneusun həyat dövrü xəstə balıqların suya sporlar buraxması ilə başlayır. Sporlar daha sonra dəniz ilbizi və ya qurd kimi uyğun bir ev sahibi tərəfindən qəbul edilir və burada daha da inkişaf edirlər. Ev sahibinin içərisinə daxil olduqdan sonra sporlar sporoplazma kimi tanınan bir hüceyrə növünü buraxır, daha sonra miksospor adlanan çoxhüceyrəli bir quruluşa çevrilir.
Miksosporlar daha sonra ev sahibi öləndə yenidən suya buraxılır və yeni balıqlara yoluxmağa davam edirlər. Miksosporlar ətraf mühit şəraitinə yüksək dərəcədə davamlıdır və çöküntüdə uyğun bir ev sahibinin gəlməsini gözləyərək bir neçə il yaşaya bilərlər.
Miksobolozun əlamətləri
M. cuneus ilə yoluxmuş balıqlar süstlük, iştahsızlıq və anemiya kimi bir sıra simptomlar göstərə bilər. İnfeksiya həmçinin balığın dərisində və üzgəclərində lezyonlar yarada, qəlsəmə və digər daxili orqanların zədələnməsinə səbəb ola bilər. Ağır hallarda infeksiya ölümcül ola bilər ki, bu da balıq populyasiyasının əhəmiyyətli dərəcədə azalmasına səbəb olur.
Müalicəsi və qarşısının alınması
Hal-hazırda miksobolozun effektiv müalicəsi yoxdur və qarşısının alınması ən yaxşı hərəkət yoludur. Balıq fermerləri M. cuneusun yayılmasının qarşısını almaq üçün, o cümlədən suyun keyfiyyətini yaxşı saxlamaq və yoluxmuş balıqların yeni mühitlərə daxil olmasının qarşısını almaq üçün bir neçə addım ata bilərlər. Balıq populyasiyalarının müntəzəm monitorinqi də miksobolozun yayılmasının erkən aşkarlanmasına kömək edə bilər ki, bu da tez tədbirlər görməyə imkan verir.
Yankeleviçin binası
Yankeleviçin binası — Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində iki mərtəbəli bina. Bina regional əhəmiyyətli mədəni irs obyekti siyahısına daxildir. Bunun haqqında № 124 qərar 31 dekabr 2002-ci ildə qəbul olunmuşdur. Bina Dmitri Feodoroviç Kulpinə mənsub olmuşdur.
Adres: Taqanroq ş, Petrovskaya küçəsi, 32.
Tarixi
Bina XIX əsrin dördüncü rübündə inşa edilmişdir. Taqanroq şəhəri Petrovskaya küçəsi ev 32 ünvanında yerləşir. Bina Mekrasov xiyabanında qərarlaşırdı. Bu bina elə böyük olmayan bir mərtəbəli tikili idi. Görünüş baxımından uzun bina 400 rubl qiymətində qiymətləndirilirdi. Bina kərpiçdən inşa edilmişdi.
XIX əsrin dördüncü rübünün sonlarına yaxın binada üç dul qadın yaşayırdı: baş məsləhətçi Aleksandr Qirenin dul arvadı, kollec məsləhətçisi Yekaterina, general-mayor Rındinin qul arvadı. Bu üç dul qadınların ortaq cəhəti rus heykəltaraşı İvan Petroviç Martosun əmisi uşaqları olması idi.
Binanın sahibi iqtisad məhkəməsinin nümayəndəsi Martos olmuşdur. Binanın önündə iri bağça olmuşdur. Ev sahibləri burada gül əkir və ona qulluq edirdilər. Bağça Qreçeskaya küçəsinə açılırdı. 1825-ci ildə burada imperator I Aleksadr və onun həyat yoldaşı Yelizaveta Alekseevna olmuşdur.
1891-ci ilin oktyanrında 20 ara ilə Aleksadra Davıqova Qire və Yekaterina Petrovna dünyalarını dəyişmişdir. Birincisi 90, ikincisi isə 89 il həyat sürmüşdür.
Onların ölümündən sonra binada tacir Yakov Yankeleviç yaşayırdı. Nikolay Talalaev isə binaya köykənmiş N6 binasını inşa etdirmişdir. XX əsrdə birmərtəbəli binanın yerində tacir Şaya-Ber-Leyb Simonoviç iki mərtəbəli bina inşa etdirmişdir. Bu zaman binanın qiyməti 14 min rubla qalxmışdır.
Binanın son sahibləri şəhər məsləhətçisi Yakov Sotnikovun qızları: Sofiya və Vera olmuşdur.
1912-ci ildə binada "Zaimnı sbıt" adlı mağaza olmuşdur. Mağazanın sahibi M. Olşvanq idi. Bir dəfə binaya polislər gəlmiş və burada axtarış aparmışdır. Onlar burada oğurlanmış malları axtarırdılar. Olşvanq bir müddətə həbs edilmişdir. 1912-ci oldə binada Taqanrov limanının idarəsi yerləşirdi. Qonşu bibada isə limanın rəyisi A. P. Semenyut yaşayırdı. Böyük Vətən müharibısinə qədər 1918-ci ildən burada həkim D. Zimontun tibb kabineti yerləşirdi. O, qulaq, boğaz, burun üzrə mütəxəsis idi. Burada Akeksandr Nikolayeviç Kan praktika keçmişdir
Arxitektura
Pəncərələri düzbucaqlıdır. Qırmızı kərpiçlərlə işlənmişdir. Binanın kənarlarında uzun eyvanlar vardır. Əsas giriş binanın küncündə yerləşir. Sovet hakimiyyəti illərində bina milliləşdirilmişdir. Hazırda binada yaşayış mənzilləri yerləşir. Bina regional əhəmiyyətli mədəni irs obyekti siyahısına daxildir.
Ədəbiyyat
Гаврюшкин О. П. Вдоль по Питерской (хроника обывательской жизни). Таганрог, 2000.
Bakupost.az
Tarixi
thumb|Qəzetin loqosu (2012–2014)|200px Qəzetin ilk sayı 6 aprel 2012-ci ildə nəşr edilmişdir. Onun təsisçisi Tural Əliyev, baş redaktoru isə Tofiq Abbasovdur. 2014-cü ildə qəzetin nəşri dayandırılmış və yalnızca onlayn olaraq fəaliyyət göstərməyə başlamışdır.
Şərqi Prussiya hücumu
Şərqi Prussiya hücumu - II. Dünya Müharibəsi Şərq Cəbhəsində, Qızıl Ordunun Alman qüvvələrinə qarşı həyata keçirdiyi strateji hücumdur. Sovet hücumu 13 Yanvar 1945-ci il tarixində başlamış, bəzi Alman qoşunları 9 May 1945-ə qədər müqavimətə davam etdisə də, 25 Aprel 1945 tarixində məqsədinə çatmışdı. Qızıl Ordunun parlaq qələbəsi ilə nəticələnən Köniqsberq döyüşü ümumi hücumun mühüm bir hissəsidir. Alman tarixçilər Şərqi Prussiya Hücumunu 2-ci Şərqi Prussiya Hücumu kimi adlandırırlar. Gumbinnen Hərəkatı kimi də tanınan Birinci Şərqi Prussiya Hücumu, əsasən 1-ci Pribaltika Cəbhəsinin Memel Hücumunun bir hissəsi olaraq General Çernyaxovskiy komandanlığı altındakı 3-cü Belarus Cəbhəsinin qüvvələri tərəfindən 16 - 27 Oktyabr 1944-cü il tarixləri arasında həyata keçirilmiş bir hərəkatdır. Bu hərəkatda Sovet qoşunları Şərqi Prussiya və Polşada 30 - 60 km. dərinlikdə irəlilədilər, amma ağır itkilərə məruz qaldılar. Bu halda döyüş, cəbhə xəttində daha geniş ehtiyatlar toplanana qədər təxirə salınıb.
Lipidologiya
thumb|Əyri lipid ikiqatının səthi Lipidologiya — lipidlərin elmi tədqiqidir. Lipidlər orqanizmdə bir çox funksiyaları yerinə yetirən bioloji makromolekullar qrupudur. Orqanizmdə lipid mübadiləsinin kliniki tədqiqatları ürək-damar xəstəlikləri kimi xəstəliklərdə terapevtik lipidologiyanın inkişafına səbəb olmuşdur.
Silvio Piola
Silvio Piola — 1929-1954-cu illər arasında futbol oynamış italiyalı futbolçu. 1938-ci il Dünya Çempionatının qalibi. A Seriyası tarixinin ən yaxşı bombardiri (274 qol). İtaliya millisinin heyətində cəmi 34 oyuna baxmayaraq, Piola 30 qolla milli komandanın tarixində Luici Riva (35) və Cuzeppe Meattsadan (33) sonra üçüncü ən yaxşı bombardirdir. Novara şəhərində adına futbol stadionu var.
Lipidologiya
Tarixi
Digər biotibbi sahələrlə müqayisədə lipidologiya uzun müddət diqqətdən kənarda qaldı, çünki yağlarla, sürtgəclərlə işləmək alimləri cəlb etmədi və lipidlərin ayrılması çətin idi. Yalnız 2002-ci ilə qədər lipid şəbəkələri və onların digər molekullarla qarşılıqlı əlaqəsini öyrənən lipidomika elmi ədəbiyyatda ortaya çıxdı. Elektron mikroskopun sitoloji tətbiqindən sonra bu sahə daha da populyarlaşdı və elm adamlarına bir çox metabolik yolların hüceyrə membranının daxilində lipid tərkibinə güclü təsir göstərdiyini kəşf etdi.
Klinik Lipidologiya
Lipoproteinlər lipidologiyanın öyrənilməsinin əsas diqqət mərkəzindədir, çünki lipidlər lipoproteinlər şəklində bütün bədənə daşınır. Yüksək sıxlıqlı lipoprotein xolesterinin (HDL-C) yüksək konsentrasiyası orqanizmə qandarma vazoprotektiv təsir göstərir ki, bu da ürək-damar fəaliyyətinin gücləndirilməsi ilə əlaqələndirilir. Ürək-damar xəstəliklərində tez-tez diqqətdən kənarda qalan digər amil aşağı sıxlıqlı lipoprotein (LDL) və çox aşağı sıxlıqlı lipoprotein (VLDL) səviyyələridir. Onlar tez-tez qida qəbulu, insanın metabolizm sürətinə görə bədəndə gözlənilən və tələb olunan səviyyələrdən daha yüksək səviyyədə görülür. Bu yüksək səviyyələrlə insult, infarkt və ölüm arasında əlaqə var.
Silvio Piola
Tərcümeyi-hal
Silvio Piola 29 sentyabr 1913-cu ildə İtaliyanın Lombardiya bölgəsində doğulub.
Ermal Meta
Ermal Meta — Alban mənşəli İtaliya müğənnisi və bəstəkarı. O, daha öncə İtaliyanın ən böyük musiqi hadisələrindən hesab olunan Sanremo musiqi festivalında Ameba4 və La Fame di Camilla qruplarının üzvü olaraq iştirak etmişdir. Meta bir neçə italyan müğənnisinə mahnı yazdıqdan sonra öz solo karyerasına başlamışdır. 2016 və 2017-ci illərdə ifaçının Umano və Vietato morire adlı iki studiya albomu işıq üzü görmüşdür. Sonuncu albom İtaliyada bir nömrə olmuşdur və albomun əsas mahnısı ilə Meta 2017 Sanremo musiqi festivalında üçüncü yerə layiq görülmüşdür.
Meta Fabritsio Moro ilə duet şəklində ifa etdiyi "Non mi avete fatto niente" mahnısı ilə 2018 Sanremo musiqi festivalında qələbə qazanmışdır. Onlar həmin mahnı ilə İtaliyanı 2018 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmiş və nəticədə 5-ci yeri qazanmışdırlar.
Silvio Piola
Klub
1933/1934 mövsümündə "Pro Verçelli"də oynayan Piola, 7: 2 hesabı ilə başa çatan "Fiorentina" klubu ilə matçda altı qol vurur.
Ermal Meta
Bioqrafiya
Ermal Meta 20 aprel 1981-ci ildə Albaniyanın Fieri şəhərində anadan olmuşdur. 13 yaşında ikən Meta ailəsi ilə birlikdə İtaliyanın Bari şəhərinə köçmüşdür. O, musiqi karyerasına Ameba4 qrupunun üzvü olaraq başlamışdır. Qrupun tərkibində Meta 2006-cı ildə İtaliyanın ən böyük musiqi hadisələrindən hesab olunan Sanremo musiqi festivalında "Rido… forse mi sbaglio" mahnısı ilə iştirak etmişdir. Mahnı qrupun həmin ilin fevral ayında işıq üzü görən albomuna daxil edilmişdir.
thumb|right|Ermal Meta 2010-cu ildə La Fame Di Camilla qrupunun üzvü kimi səhnədə 2007-ci ildə Meta La Fame di Camilla qrupunun vokalisti seçilmişdir. 2009-cu ildə qrupun öz adını daşıyan debüt albomu təqdim olunmuşdur. Daha sonra qrupun 2010 və 2012-ci illərdə Buio e luce və L'attesa albomları satışa buraxılmışdır. 2010-cu ildə qrup Buio e luce albomunun əsas mahnısı ilə Sanremo musiqi festivalında iştirak etmişdir. Qrup 2013-cü ildə parçalanmışdır.
Saleh Məmmədov (dövlət xadimi, 1956)
Həyatı
Saleh Məmmədov 1956-cı ilin avqust ayının 12-də Tovuz rayonunun Çatax sovetliyinin Pələkli kəndində anadan olmuşdur. 1973-cü ildə rayonun Çatax kənd orta məktəbini əla qiymətlərlə bitirmişdir. 1973–1977-ci illərdə Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunun Maliyyə və statistika fakültəsində təhsil almışdır. 1977–78-ci illərdə hərbi xidmətdə olmuşdur.
1980-ci ildə Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunun Maliyyə ixtisası üzrə aspiranturasına daxil olmuş, aspiranturanı bitirərək, iqtisad elmləri namizədi elmi dərəcəsini almışdır. Ardınca, İ. A. Voznesenski adına Sankt-Peterburq Maliyyə-İqtisad İnstitutunda doktorantura üzrə təhsilini davam etdirərək iqtisad elmləri doktoru elmi dərəcəsini almışdır.
Ailəlidir, üç övladı var.
Fəaliyyəti
Əmək fəaliyyətinə 1978-ci ildə Azərbaycan Respublikası Maliyyə Nazirliyində iqtisadçı vəzifəsində başlamış, doktorantura təhsilini bitirdikdən sonra isə Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunun Maliyyə kafedrasında fəaliyyət göstərmişdir.
Dövr ərzində, Azərbaycan KP MK-nin iqtisadi məsələlər üzrə katibinin, Azərbaycan Respublikasının baş nazirinin, Azərbaycan Respublikası prezidentinin iqtisadi məsələlər üzrə müşaviri vəzifəsində işləmişdir.
1992-ci ilin oktyabrında Azərbaycan Respublikasının Maliyyə naziri təyin edilmiş və 1993-cü ilin dekabrında vəzifəsindən azad edilmişdir. 17 mart 1993-cü il tarixində Azərbaycan Respublikası Milli Bankı İdarə Heyətinin üzvü təyin edilmişdir. Bundan sonra fəaliyətini Bakı şəhər icra hakimiyyətində icra başçısının məsləhətçisi kimi davam etdirmiş, həmçinin müxtəlif universitetlərdə elmi-pedoqoji fəaliyyətlə məşğul olmuşdur.
Ermal Meta
Bioqrafiya
Meta İtalyan müğənnilərindən Marko Menqoni, Emma Marrone, Kyara, Annalisa, Petti Pravo və Lorentso Fraqola üçün mahnılar bəstələdikdən sonra öz solo karyerası üzərində işlərə başlamışdır. 2013-cü ildə o, Petti Pravo ilə duet şəklində "Non mi interessa" mahnısını ifa etmişdir. 2014-cü ildə isə Meta İtaliyada yayımlanan Qırmızı bilərziklər teleserialının "Tutto si muove" adlı soundtrekini səsləndirmişdir. 2016-cı ildə o, "Odio le favole" mahnısı ilə Sanremo musiqi festivalında iştirak etmiş və nəticədə üçüncü yerə layiq görülmüşdür. Mahnı ifaçının Umano adlandırdığı debüt albomuna daxil edilmişdir. 2017-ci ildə yenidən festivala qayıdan Meta ifa etdiyi "Vietato morire" mahnısı ilə növbəti dəfə üçüncü yeri qazanmışdır. Festivalın üçüncü gecəsində o, Domeniko Modunyonun "Amara terra mia" mahnısını ifa etmiş və nəticədə xüsusi mükafata layiq görülmüşdür. Vietato morire adlı ikinci studiya albomu işıq üzü görmüşdür. Albomda ifaçının İtaliyanın tanınmış sənətçilərindən olan Eliza ilə duet şəklində ifa etdiyi mahnı da yer almışdır. 2017-ci ildə Meta İtaliyada yayımlanan Amici di Maria De Filippi məharət yarışmasında münsiflər heyətinin üzvü olaraq iştirak etmişdir.
Meta Fabritsio Moro ilə duet şəklində ifa etdiyi "Non mi avete fatto niente" mahnısı ilə 2018 Sanremo musiqi festivalında qələbə qazanmışdır. Onlar həmin mahnı ilə İtaliyanı 2018 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmiş və nəticədə 308 xalla 5-ci yeri qazanmışdırlar.
Silvio Piola
Klub
1934-cü ildə Piola "Latsio" klubuna keçir və paytaxt klubunda oynayaraq iki dəfə A Seriyasının bombardiri olur (1937 və 1943-cü illərdə).
Futboçu daha sonra "Yuventus" və "Novarra" klublarının formasını geyinir.
Karyerası ərzində A Seriyasında 536 (537) oyun keçirib. Bu nəticə ilə A Seriyası tarixində səkkizinci yerdə qərarlaşıb.
Milli komanda
Silvio Piola milli komandadakı ilk matçını 1935-ci il martın 24-də Avstriyaya qarşı keçirdir. Ümumilikdə, Piola 34 milli oyunda 30 qol vurub. Milli komandadakı son oyun, 38 yaşlı Piola 18 may 1952-ci ildə İngiltərəyə qarşı "Florensiya"da (1:1) oynayır.
Genmaiça
thumb|Dəmlənmiş və dənlənməmiş genmaiça
Dəmlənmiş genmaiçanın açıq sarı çaları olur. Dadı da açıq, yaşıl çayın otlu dadı ilə qonur düyünün popkorn qoxusu ilə qarışıqıdır. Baxmıyaraq ki, əsası yaşıl çaydır, dəmlənmə qaydaları adi yaşıl çaydan fərqlənir. Suyun dərəcəsi 80–85 °C arasında olmalı. İstənilən dad açıqlığına əsasən 3-5 dəqiqə ərzində dəmlənməli.
Pakistan Hava Yolları reys 661
Pakistan Hava Yolları reys 661(PK661/PIA661), 7dekabr 2016-cı il tarixində Pakistanın Çitral şəhərindən paytaxt İslamabad şəhərinə getmək üzrə planlanan, lakin Havelian yaxınlığında yerə toqquşması ilə nəticələnən uçuşdur. Qəza nəticəsində təyyarədə olan 47 nəfərin hamısı həyatını itirmişdir.
Əsəd Saqay
Əsəd Saqay — Osmanlı və Türkiyə hərbi zabit, təhsil xadimi, siyasətçi və keçmiş hökumət naziri.
Həyatı
Əsəd Saqay 1874-cü ildə Yunanıstanın Saloniki şəhərinə yaxın, o dövrdə Osmanlı imperiyasının bir hissəsi olan Karaferiye şəhərində anadan olmuşdur. O,1894-cü ildə hərbi akademiyanı bitirmişdir. Bundan sonra Osmanlı imperiyasının bir hissəsi olan Suriyada xidmət müddətinin ardından hərbi akademiyada müəllim olaraq İstanbula qayıtmışdır. Türkiyə Cümhuriyyətinin qurucusu olacaq Mustafa Kamal onun tələbələri arasında idi. Birinci Dünya müharibəsi zamanı Çanaqqala döyüşündə iştirak etmişdir. Saqay 1919-cu ildə polkovnik rütbəsində olarkən hərbi xidmətdən təqaüdə çıxmış və mülki həyata qayıtmışdır. O, 22 may 1938-ci ildə vəfat etmişdir.
Əhməde Həpo
Əhməde Həpo — Azərbaycan yazıçısı və publisisti, "Ronahi" Kürd Mədəniyyət Mərkəzinin qurucusu.
Həyatı
Əhməde Həpo 22 may 1933-cü ildə Ermənistan SSR-nin Qəmərli rayonunun Şırran kəndində anadan olmuşdur. Mənşəcə kürddür. Onun ailəsi İosif Stalinin dövründə həyata keçirilən repressiyalar səbəbilə 10 il sürgündə olmuşdur. Azərbaycanlıların Ermənistandan deportasiya edilməsi ilə Əhməde Həpo evindən didərgin olmuş, Azərbaycanın Yevlax rayonunda məskunlaşmışdır. Ali təhsil almaq üçün Bakıya gələn Əhməde Həpo dövri mətbuatda müntəzəm çıxış etmiş, sonradan Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti yanında Mətbuatda Dövlət Sirlərini Mühafizə edən Baş İdarədə çalışmışdır. O, kürd folklorunun toplanması və nəşr edilməsində böyük xidmətlər göstərmişdir. Əhməde Həpo "Yara", "Qanlı göz yaşları", "Evsiz yolçu", "Ömür çiçəkləri" kimi 10 kitab müəllifidir. Onun əsərləri kürd dilində də nəşr olunmuşdur.
Azərbaycanda müstəqillik elan olunduqdan sonra Əhməde Həpo "Ronahi" Kürd Mədəniyyət Mərkəzini yaratmış və ona rəhbərlik etmişdir. Bu illərdə, o, həm də Mehdi Hüseyn, Mirzə İbrahimov, İlyas Əfəndiyev və digər yazıçılarımızın əsərlərini kürd dilinə tərcümə etmişdir. Əhməde Həpo "Azərbaycan Televiziya və Radio Verilişləri" Qapalı Səhmdar Cəmiyyətində kürd dilində efirə gedən "Kürdün səsi" radio verilişinin rəhbəri və eyniadlı qəzetin baş redaktoru kimi fəaliyyət göstərmişdir. O həmçinin, Azərbaycandakı kürd icmasının ağsaqqalıdır.
İdrak
thumb İdrak — sözü "düşüncə, təcrübə və hisslər vasitəsilə zehni hərəkət və yaxud bilik və anlayış əldə etmək prosesi" mənasına gəlir. İdrak qavrayış, diqqət, düşüncə, kamal, biliklərin formalaşması, yaddaş və iş yaddaşı, mühakimə və qiymətləndirmə, əsaslandırıcı və hesablama, problemlərin həlli və qərarların qəbul edilməsi, dil anlayışı və inkişafı kimi ağıllı funksiyaları və proseslərin bütün aspektləri əhatə edir. Bilişsel idraki proseslər mövcud biliklərdən istifadə edir və yeni biliklər ortaya çıxarır. İdraki proseslər müxtəlif kontekstlərdə, xüsusilə olaraq dilçilik, musiqişünaslıq, anesteziya, neyronauki(neyroniki), psixiatriya, psixologiya, təhsil, fəlsəfə, antropologiya, biologiya, sistemik elmləri, məntiq və informatika sahələrində müxtəlif aspektlərdən təhlil edilir. İdrak təhlili bu və digər yanaşmalar (təcəssüm etdirilmiş idrak kimi) getdikcə muxtar bir akademik intizam olan idrak elmin inkişaf sahəsində sintez olunur.
Etimologiya
İdrak sözü XV əsrə aiddir və mənası " düşüncə və məlumatlandırma " deməkdir. Bu termin Latın isimi olan cognitio (“imtahan”, “təlim” və yaxud “bilik”) sözündən gəlib. Cognosco mürəkkəb feilindən yaranan con (ilə) və gnosco (bilin) deməkdir. Sözün ikinci yarısı olan gnōscō yunan feili olan gi(g)nόsko (γι(γ)νώσκω (bilmək) mənasına gəlir.
İlkin tədqiqatlar
"İdrak" sözünün özü XV əsrə təsadüf etməsinə baxmayaraq, idraki proseslərə diqqət Aristotelin dövründən (e.ə 384-322) və onun ağılın daxili işinə marağından və insan təcrübəsinə necə təsir etdiyindən XVIII əsrdən əvvəl yaranmışdı. Aristotel yaddaş, qavrayış və zehni təsvirlər ilə bağlı idrak sahələrinə diqqət vermişdi. O, işin empirik sübutlara, yəni müşahidələr və şüurlu eksperimentlər tərəfindən toplanmış elmi biliklərə əsaslanmasını təmin etməyə böyük diqqət yetirirdi. 2000 il sonra müasir idrak konsepsiyalarının təməli maarifləndirmə dövründə, fikirlərin əldə edildiyi, xatırlandığı və idarə edildiyi ( manipulyasiya edildiyi) bir ağıl modeli inkişaf etdirməyə çalışan John Locke və Dugald Stevart kimi mütəffəkirlər tərəfindən ortaya çıxmışdır.
XIX əsrin əvvəllərində idraki modellər fəlsəfədə, xüsusilə olaraq ağıl fəlsəfəsi haqqında yazan müəlliflər tərəfindən həmçinin tibbdə, xüsusilə də anormallığı(dəliliyi) necə müalicə etmək üçün başa düşməyə çalışan həkimlər tərəfindən inkişaf etmişdir. Böyük Britaniyada bu modellər London Universitet Kollecindən olan Ceyms Salli kimi alimlər tərəfindən akademik dairələrdə öyrənilmiş və hətta 1870-ci ildə ibtidai təhsil haqqında Milli qanunu nəzərə alaraq siyasətçilər tərəfindən istifadə edilmişdir.
Psixologiya Avropada inkişaf edən bir araşdırma sahəsinə çevrildiyi və Amerikada ardıcılları əldə etdiyi üçün Vilhelm Vundt, Herman Ebbinqhaus, Mari Viton Kalkins və Uilyam James kimi alimlər insan biliklərinin öyrənilməsinə kömək edərdilər.
İlkin nəzəriyyəçilər
Vilhelm Vundt (1832-1920) introspeksiya adlandırdığı anlayışı vurğuladı: hansı ki bu fərdin daxili hisslərini araşdırmaq prosesidir. İntrospeksiya ilə (iç gözlem ilə), mövzu Vundtun elmi məlumatları tapması üçün duyğularını mümkün qədər obyektiv təsvir etmək üçün qayğı göstərməli idi. Vundtun töhfəsi heç bir halda minimal olmasa da, müasir psixoloqlar onun metodlarını tamamilə subyektiv hesab edir və insanın idraki prosesi haqqında nəticə çıxarmaq üçün daha obyektiv eksperimental prosedurlara güvənməyə üstünlük verirlər.
Hermann Ebbinghaus (1850-1909) əsasən insan yaddaşının funksiyası və  onun qabiliyyətini öyrənən idraki araşdırmalar aparmışdır. Ebbinghaus, EAS kimi mövcud olmayan sözlərdən 2000-dən çox heca yaratdığı öz təcrübəsini inkişaf etdirdi. Əvvəlki təcrübənin sözlərin nəyi simvolizə edə biləcəyinə təsirini idarə etmək və beləliklə, onları yadda saxlamağı asanlaşdırmaq üçün o, bilərəkdən həqiqi sözlərdən fərqli olaraq mövcud olmayan sözləri seçdi. Ebbinghaus, yaratdığı həmin sözləri öyrənmək və yadda saxlamaq qabiliyyətinə təsir göstərə biləcək bir sıra dəyişənləri müşahidə etdi və fərziyyə etdi. Səbəblərdən biri, stimulların siyahısını təqdim etmək və oxumaq və yaxud yadda saxlamaq arasındakı vaxt idi. Ebbinghaus "öyrənmə əyrisini" və "unutma əyrisini" qeyd edən və çəkə bilən ilk şəxs idi. Onun işi ardıcıl mövqenin və onun yaddaşa təsirinin öyrənilməsinə böyük təsir göstərmişdir.
Villiam Ceyms (1842-1910) idraki elm tarixində daha bir əsas xadimdir. Ceyms Vundtun introspeksiyanı vurğulamasından və Ebbinghausun mənasız stimullarından istifadə etməsindən olduqca narazı idi. Bunun əvəzinə o, gündəlik həyatda insanın öyrənmə təcrübəsinə və onun idrakın öyrənilməsi üçün əhəmiyyətinə diqqət verməyi seçdi. Ceymsin öyrənilməsinə və idrak nəzəriyyəsinə verdiyi ən mühüm töhfə onun yaddaş, qavrayış, diqqət və mülahizə kimi idrak aspektlərini araşdıran ilkin "Psixologiya Prinsipləri" adlı dərsliyi olmuşdur.
Rene Dekart (1596-1650) "Cogito, ergo sum" ifadəsini kəşf edən XVII əsrin filosofu idi. Bu ifadənin mənası “Mən düşünürəm, deməli mən mövcudam” mənasını verir. O, idrakın və ağılın öyrənilməsinə fəlsəfi bir fikirlə yanaşmağı qəbul etdi, öz düşüncələri ilə insanların onunla birlikdə düşünməsini istədi, ancaq öz azad biliklərində olduğu kimi eyni nəticələrə gəlmək istədi.
Psixologiya
İnsan idrakı şüurlu və şüursuz, konkret və yaxud mücərrəd, həmçinin, intuitiv (dil bilikləri kimi) və konseptual (dil modeli kimi) olur. O, yaddaş, assosiasiya, konsepsiyanın formalaşması, həmçinin, nümunənin tanınması, dil, qavrayış, diqqət, hərəkət, problem həlli və zehni təsəvvür kimi prosesləri əhatə edir. Ənənəvi olaraq, emosiya idraki proses kimi düşünülmür, amma indi duyğuların idrak psixologiyasını araşdırmaq üçün çoxlu tədqiqatlar aparılır. Digər tərəfdən tədqiqat həm də insanın öz idrak strategiyaları və metodları haqqında məlumatlı olmasına yönəlmişdir ki, bu da metaidrak adlanır. İdrak anlayışı psixologiyada fənlərin inkişafı ilə müxtəlif dəyişikliklərə məruz qalmışdır.
İlk olaraq, psixoloqlar insan fəaliyyətini idarə edən idrakı məlumatın işlənməsi kimi başa düşürdülər. 1950-ci illərdə Davranışçı hərəkat idrakın davranış forması kimi nəzərdən keçirilməsindən sonra meydana gələn bilişselçilik kimi tanınan bu hərəkət idi. Bilişselçilik idraka hesablama forması kimi yanaşır, zehni maşın, şüuru isə icraedici funksiya kimi görürdü. Lakin postkoqnitivizm 1990-cı illərdə koqnitivizm elminin inkişafı özündə təcəssüm olunmuş, genişlənmiş və şüurda dinamik proseslər aparan idraki fəaliyyətin zəruriliyini vurğulayan nəzəriyyələri təqdim edərkən meydana çıxmağa başladı. İdraki psixologiyanın inkişafı, müxtəlif nəzəriyyələrdən olan psixologiyanın bu dinamikanı, idrak və ətraf mühitlə bağlı öyrənməyə başladığı zaman, bu əvvəlki dualist paradiqmalardan başlayaraq, sistemli hesablama və yaxud yalnız davranış kimi idrakın üstünlüyünü təmin etmişdir.
Piaget-in idraki inkişaf nəzəriyyəsi
Uzun illər ərzində sosioloqlar və psixoloqlar idraki inkişaf, yəni insan təfəkkürünün və yaxud psixi proseslərin qurulması ilə bağlı tədqiqatlar aparmışlar. Jean Piaget inkişaf psixologiyası sahəsində ən mühüm və təsirli insanlardan biri idi. O, heyvanlarla müqayisədə insanların unikal( yeganə) olduğuna inanırdı, çünki biz "mücərrəd simvolik düşüncə" qabiliyyətinə malikik. Onun işni inkişaf psixologiyası sahəsində böyük töhfə verən Lev Vygotsky, Zigmund Freyd və Erik Erikson ilə müqayisə etmək mümkündür. Bu gün Piaget uşaqların idraki inkişafını öyrənməklə, öz üç uşağını və onların intellektual inkişafını öyrənməklə, onların uşaqlıq dövrünün inkişaf mərhələlərini təsvir edən idraki inkişaf nəzəriyyəsi ilə məşhurdur.
İnsan idrakına aid ümumi test növləri
Ardıcıl mövqe
Ardıcıl mövqe təcrübəsində məlumat ardıcıl şəkildə təqdim edildikdə, prioritet təsiri adlı ardıcıllıqla əvvəlində məlumat yadda edirlər ki, deyir ki, yaddaş nəzəriyyəsi test üçün nəzərdə tutulmuşdur, və ardıcıllıqla sonunda məlumat xitam təsiri adlanır. Nəticə olaraq, ardıcıllığın ortasında verilən məlumat adətən unudulmuş və yaxud belə asanlıqla xatırlanmır. Bu araşdırma yenilik effektinin birincilik effektindən daha güclü olduğunu qabaqcadan xəbər verir, çünki ən son öyrənilən məlumat geri çağırılması istənildikdə hələ də işlək yaddaşda qalır. Əvvəlcə əldə edilən məlumat hələ də axtarış prosesindən keçməlidir. Əsasən, bu təcrübə insan yaddaş proseslərinə diqqət yetirir. Sözün üstünlüyü Söz üstünlüyü təcrübəsi qısa bir müddət ərzində, yəni 40 millisaniyə müddətində bir söz və yaxud hərf olan bir mövzu təqdim edir və daha sonra onlardan sözün müəyyən bir yerində olan hərfi xatırlamaq tələb olunur. Nəzəriyyə olaraq, mövzu təcrid olunmuş şəkildə təqdim edildikdən daha çox bir sözlə təqdim edildikdə hərfi düzgün xatırlamağı bacarmalıdır. Bu təcrübə insanın nitqi və dilinə diqqət verir.
Braun-Piterson
Braun-Peterson ekspermentində iştirakçılara qısa müddət ərzində triqram təqdim olunur və eksperimentin xüsusi bir versiyasında onlara sözlər ardıcıllığının əslində sözlər, yoxsa qeyri-sözlər olduğunu müəyyən etməyi xahiş edən diqqəti yayındıran tapşırıq verilir ( məsələn, orfoqrafik səhvlərə görə və s.). Distraktor tapşırığından sonra onlardan distraktor tapşırığından əvvəlki triqramı yenidən adlandırmaq xahiş olunur. Nəzəriyyə olaraq, distraktor tapşırığı nə qədər uzun olsa, iştirakçılar üçün triqramı düzgün xatırlamaq bir o qədər də çətin olacaq. Bu eksperiment insanın qısa müddətli yaddaşına fikrini cəmləşdirir.
Yaddaş aralığı
Yaddaş aralığı təcrübəsi zamanı hər bir subyektə eyni növ stimulların ardıcıllığı təqdim olunur məsələn, obyektləri təsvir edən sözlər, rəqəmlər, oxşar səslənən hərflər və fərqli səslənən hərflər. Stimullar təqdim edildikdən sonra subyektdən onların verildiyi dəqiq ardıcıllıqla verilən stimulların ardıcıllığını xatırlaması xahiş olunur. Təcrübənin xüsusi bir versiyasında, əgər subyekt bir siyahını düzgün xatırladısa, həmin material növü üçün siyahının uzunluğu bir az artırılır, əgər səhv xatırlanıbsa, tamamilə əksinə edilir. Nəzəriyyə ondan ibarətdir ki, insanların bir-birinə bənzəməyən və qısa sözlərlə səslənən hərflər üçün eyni yaddaşı rəqəmlər üçün təxminən yeddi elementdən ibarətdir. Yaddaş aralığının oxşar səslənən hərflərlə və daha uzun sözlərlə daha qısa olacağı qabaqcadan bildirilir.
Leyla Abdullayeva
Leyla Yaşar qızı Abdullayeva — Azərbaycan diplomatı, Azərbaycan Respublikası Xarici İşlər Nazirliyinin Mətbuat Xidməti İdarəsinin rəisi (2018–2022), Azərbaycanın Fransadakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri (2022–h.h).
İdrak
İnsan idrakına aid ümumi test növləri
Vizual axtarış Təcrübənin vizual axtarış versiyalarından birində iştirakçıya bir pəncərə verilir, burada dairələrin və meydanların göstərildiyi pəncərə göstərilir. Həmin iştirakçı pəncərədə yaşıl dairənin olub-olmadığını müəyyən etməlidir. Seçilmiş axtarışda mövzu mavi kvadratlar və yaxud dairələr və bir yaşıl dairə və yaxud ümumiyyətlə yaşıl dairə olmayan bir neçə sınaq pəncərəsi ilə təqdim olunur. Konyunktiv axtarışda sınaqlar mavi dairələr və yaxud yaşıl kvadratlar olan və ya iştirak edən yaşıl dairə olmayan və iştirakçı üçün müəyyən edilməsi təklif olunan sınaq pəncərələri sınanmışdır. Gözlənilən budur ki, funksiya axtarışlarında reaksiya vaxtı, yəni iştirakçının yaşıl dairənin olub-olmadığını müəyyən etməsi üçün tələb olunan vaxt, distraktorların sayı artdıqca dəyişməməlidir. Hədəfin olmadığı konyunktiv axtarışlar, hədəfin mövcud olduğu konyuktiv axtarışlardan daha uzun reaksiya müddəti olmalıdır. Nəzəriyyə ondan ibarətdir ki, xüsusiyyət axtarışlarında hədəfi olduqda və yaxud olmadıqda, hədəflə distraktor arasında rəng fərqi səbəbindən onu tapmaq asandır. Hədəfin olmadığı konyunktiv axtarışlarda reaksiya müddəti artır, çünki subyekt onun hədəf olub-olmadığını müəyyən etmək üçün hər bir şəklə baxmağa məcbur olur, çünki distraktorlar olmasa da, bəziləri hədəf stimullarla eyni rəngdədir. Hədəfin mövcud olduğu konyuktiv axtarışlar daha az vaxt aparır, çünki hədəf tapılarsa, hər bir forma arasında axtarış dayandırılır.
Bilik təqdimatı
Leyla Abdullayeva
Həyatı və karyerası
2002–ci ildən Xarici İşlər Nazirliyində çalışır. Nazirlikdə çalışdığı müddətdə regional təhlükəsizlik, Azərbaycanın regional təşkilatlarda iştirakı, xüsusilə də bu təşkilatlarla siyasi və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlıq münasibətlərinə məsul olub. Azərbaycan Respublikasının NATO yanındakı Nümayəndəliyində və Azərbaycan Respublikasının Belçika Krallığındakı Səfirliyi və Avropa İttifaqı yanında Nümayəndəliyində diplomatik fəaliyyət göstərib. XİN-də bundan öncə Azərbaycanın Beynəlxalq İnkişafa Yardım Agentliyində (AİDA) direktor müavini vəzifəsində çalışıb.
İdrak
İnsan idrakına aid ümumi test növləri
Biliklərin təqdim edilməsi sistemlərinin semantik şəbəkəsi müxtəlif paradiqmalarda öyrənilmişdir. Ən qədim paradiqmalardan biri, Bartlett tərəfindən öyrənilən yaddaşlarda təkrarlandıqları kimi, hekayələrin yaxşılaşdırılmasıdır. Semantik diferensial sözlərin dəyərini və ya "yaxşılığı" nın ilk amil olduğunu aşkar edərək sözlərin əsas mənasını müəyyən etmək üçün faktor analizi istifadə etmişdir. Daha çox nəzarət edilən təcrübələr, sərbəst yadda saxlanarkən sözlərin kateqoriyalı əlaqələri araşdırırlır. Sözlərin iyerxaik quruluşu Corc Miller sözü ilə aydın şəkildə nümayiş etdirilmişdir. Semantik şəbəkələrin daha dinamik modelləri latent semantik analiz (LSA), Bayesian analiz və çoxölçülü faktör analizi kimi hesablama sistemlərinə əsaslanan neyron şəbəkələri ilə eksperimentlər vasitəsilə yaradılmışdır daha sonra isə sınaqdan keçirilmişdir. Sözlərin mənasıi drak elminin bütün sahələrində öyrənilir.
Leyla Abdullayeva
Həyatı və karyerası
Prezident İlham Əliyevin 17 oktyabr 2022-ci il tarixli sərəncamına əsasən Azərbaycanın Fransadakı səfiri vəzifəsinə təyin edildi.
Ailəsi
Leyla Abdullayeva Hüseyn Hüseynov ilə evlidir və iki övladı var. Həyat yoldaşı Hüseyn Hüseynov hazırda Azərbaycanın Bolqarıstandakı səfiridir.
İdrak
İnsan idrakına aid ümumi test növləri
Meta-idrak
Metaidrak insanın düşüncə proseslərinin dərk edilməsi və onların arxasında duran qanunauyğunluqların dərk edilməsidir. Bu termin "kənarda" və ya "üstündə" mənasını verən meta sözü kökündən gəlir. Meta-idrak öz düşüncə tərzinə dair düşünmək və problemləri həll etmək üçün müəyyən strategiyaların nə vaxt və necə istifadə ediləcəyini bilmək kimi müxtəlif formaları qəbul edə bilər. Ümumən meta-idrakın iki komponenti var: (1) idrak haqqında bilik və (2) idrakın tənzimlənməsi. Yaddaş və mnemonik strategiyalar haqqında bilmək kimi müəyyən edilən metamemoriya, meta-idrakın xüsusilə vacib formasıdır. Mədəniyyətlər arasında meta-idrak emalı üzrə akademik tədqiqat ilkin mərhələdədir, lakin gələcək işlərin müəllimlər və tələbələr arasında mədəniyyətlərarası öyrənmədə daha yaxşı nəticələr verə biləcəyinə dair əlamətlər də vardır. Meta-idraka dair əsərlər yunan filosofu Aristotelin (e.ə. 384-322-ci illər) ən azı iki əsərində: "Ürək haqqında( Ürəkdə) On the Soul" və "Parva Naturalia"ya da rast gəlinir.
İdrak bacarıqlarının təkmilləşdirilməsi
İdraki funksiyaların təkmilləşdirilməsi ilə bağlı aerobik məşğələlər öyrənilib və tədqiq edilimişdir. Bəzi tədqiqatlarda isə diqqət, şifahi və vizual yaddaşda qısamüddətli artımlar olduğu görünülür. Bununla belə, təsirlər keçicidir və fiziki fəaliyyətin dayandırılmasından sonra zamanla azalır.
Qida əlavələri
Fitoestrogen, qaragilə əlavəsi və antioksidantları qiymətləndirən tədqiqatlar əlavələrdən sonra idrak funksiyasında cüzi artımlar göstərdi. Zövqlü sosial stimullaşdırma Gündəlik fəaliyyətlərdə idrak pozğunluqları (yəni demans) olan insanlara sosial mühitdə düşüncə və yaddaşın stimullaşdırılmasına yönəlmiş təsir, yəqin ki, idraki qabiliyyətləri yaxşılaşdırardı. Tədqiqat materialları kiçik olsa da və nəticələri təsdiqləmək üçün daha böyük tədqiqatlar tələb olunsına baxmayaraq, sosial idraki stimullaşdırmanın təsiri bəzi dərman müalicəsinin təsirindən daha böyük görünür.
Başqa metodlar
Transkranial maqnit stimulyasiyasının (TMS) müalicə seansından 1 ay sonra demans olmayan şəxslərdə idrakı müalicədən əvvəlki ilə müqayisədə yaxşılaşdırdığı göstərilib. Müxtəlif idrak funksiyaları üçün kompüter əsaslı təlim rejimindən istifadə edən kompüterləşdirilmiş idrak təlimi klinik şəraitdə yoxlanılmış, buna baxmayaraq heç bir qalıcı təsir göstərilməmişdir.
Nurəddin əl-Ətasi
Nurəddin əl-Ətasi ( Nūr ad-Dīn al-ʾAtāsī; ) — 1966-cı ilin fevralından 1970-ci ilin noyabrına qədər Suriya prezidenti.
NGC 6520
NGC 6520, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış açıq ulduz topasıdır. Göy üzündə Oxatan bürcü istiqamətində yerləşir. I2m tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Trasimene gölü
Trasimene gölü — Umbriadakı göl, İtaliyanın ən böyük göllərindən biridir. Maksimum dərinliyi 6,72 m, sahəsi 128 km², maksimum eni 15,5 km-dir. Eramızdan əvvəl 217-ci ildə Karfagen komandiri Hannibalın Roma qoşunlarını məğlub etdiyi Trasimene döyüşü baş verdi. Döyüş zamanı Roma konsulu Qay Flaminius öldü.Gölün yaxınlığında aqroturizm geniş inkişaf etmişdir. Gölün ortasındakı adada orta əsrlərə aid qala və otelin xarabalıqları var. Qala yerli əhali tərəfindən düşmən basqınları zamanı qorunmaq üçün istifadə olunurdu, onlar adanın ortasında onun divarları arxasında gizlənirdilər. İstehkam nizamsız formalı çoxbucaqlıdır, içərisində təmiz platforma və qala qüllələri var. Hazırda buradan konsert yeri kimi istifadə olunur - yayda perimetrin daxilində səhnə və tamaşaçılar üçün tribunalar yığılır.
I Ferdinand (Leon kralı)
I Ferdinand və ya Böyük Ferdinand  — Leon kralı.
HMS Ajax
Krallıq donanmasının HMS Ajax adlı 8 gəmisi var idi. Onlar antik qəhrəman Ayaksın şərəfinə adlandırılmışdır.
Əli Əsgər (rəssam)
Əli Əsgər — Səfəvilər dövlətində saray rəssamı. O, miniatürçü Rza Abbasinin atası olmuşdur.
Həyatı
Əli Əsgər Kaşan şəhərində anadan olmuşdur. Əli Əsgər Qazi Əhmədin miniatür rəssamlığında müəllimlərindən biri olmuşdur. Müasir tarixçilər onun yaradıcılığa Səfəvi şahı I Təhmasibin (1524–1576-cı ildə hakimiyyətdə olmuşdur) dövründə başladığını düşünürlər. Bundan sonra o, Məşhəd şəhərinə köçmüş və burada Şeyx Məhəmməd və Abdullahın yanında şahzadə valisi İbrahim mirzə Cahinin xidmətində aparıcı rəssamlardan biri olmuşdur.
Saray tarixçisi İsgəndər bəy Münşinin yazdıqlarına görə, Əli Əsgər peyzaj rəngkarlığında fərqlənmişdi. O, daha sonra Səfəvilər dövlətinin paytaxtı Qəzvin şəhərində II Şah İsmayılın (1576–1577-ci illərdə hakimiyyətdə olmuşdur) yanında işləmişdir. Əli Əsgərin üslubu oğlu Rza Abbasinin ilk əsərlərinə təsir göstərmişdir.
Abacus (jurnal)
"Abacus" — Sidney Universitetinin Mühasibat Fondu adından "Wiley-Blackwell" tərəfindən nəşr olunan rüblük elmi jurnal. 1965-ci ildə yaradılmışdır. Baş redaktori Stüart Cons və Balcit K. Sidhudur. "Journal Citation Reports"a görə, jurnalın 2021 impakt faktoru 2.060-dır.
Lyit (hərf)
𐕅 (səslənməsi: ; transkripsiyası: L', l') — Alban əlifbasının 22-ci hərfi. Matenadaran MS 7117 əlyazmasında hərfin adı (Lít) kimi verilmişdir. Tədqiqatçılar Jost Gippert və Wolfgang Schulzenin fikrincə bu hərfin adındakı diakritik işarə əslində bu hərfin, Lan hərfinin damaqlaşmış halı olduğunu göstərir. Müasir Udi dilində itmiş, əsasən assimilyasiyaya uğrayaraq Y|Y hərfi ilə əvəz edilmişdir.
Nümunələr :
İstinadlar
<references group="" responsive="1">
Audi R8
Audi R8 Almaniya mənşəli avtomobil istehsalçısı Audi şirkəti tərəfindən istehsal edilən orta yerləşən mühərrikli idman avtomobilidir. 2005-ci ildə Audi müvəffəqiyyətli yarış modeli Audi R8 adını daşıyan bir modelin yol versiyasını satışa çıxarılacağını elan etdi və 2006-cı ildə 2003-cü ildə Genuya avtosalonunda nümayiş etdirilən Audi Le Mans Quattro konsept modelindən hazırlanmış yeni model R8-i təqdim etdi.
Lançelotto Maloçello
thumb|right|250px|Şimali [[Lansarote və Çinixo arxipelaqı.]] Lantserotto Maloçello və ya Lançelotto Maloçello  — genuyalı, Kanar adalarından biri olan Lansarote adasının adını daşıyan səyyah.
Maloçellonun 1291-ci ildə Hindistana gedərkən Kanar adalarında olan və taleyi bilinməyən Vandino və Uqolino Vivaldi qardaşlarını axtarmağa getdiyinə inanılır. Maloçello 1312-ci ildə adalara gəldi və quançilər üsyanı tərəfindən qovulana qədər təxminən iyirmi il orada qaldı. Bu qiyam haqqında məlumat çox azdır, lakin onun adadakı varlığı, bir əsr sonra yazılmış və Maloçello tərəfindən tikilmiş qalanın adada hələ də tapıla biləcəyini söyləyən Jan de Betankurun salnamələri də daxil olmaqla müxtəlif mənbələr tərəfindən təsdiqlənir. Maloçello qalası müasir Teqisenin üstündə və ondan uzaqda yerləşirdi.
Maloçello adada görünəndə Zonzamas adlı bir kral tərəfindən idarə olunurdu. Ardınca qızı İko, əri Quanarteme ilə gəldi. Onların oğlu Quadarfia, 1402-ci ildə Jan de Betankurun ekspedisiyasını qarşılayan adanın hakimi idi.
Bastiya (rayon)
Bastiya — Fransanın Korsika regionun rayonlarından  biri. Departamenti — Yuxarı Korsika. Prefektura — Bastiya. Rayonun əhalisi 2006-cı ildə 105 917 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 77 nəf./ km². Rayon sahəsi — 1382 km².
Lançelotto Maloçello
Kartoqrafçı Ancelino Dalorto adaya ilk dəfə Maloçello (Insula de Lanzarotus Marocelus) adını vermiş, Lansarotenin yerli sakinləri adaya Tit-Roy-Qatra adını vermişlər. Lançelotto — Lanselot adının İtalyan formasıdır.
Marsdip boğazı
Marsdip boğazı — Şimali Hollandiya yarımadasını Teskel adasından ayırır. Şimal dənizini Vaddenze körfəzi ilə birləşdirir. Boğazda Teskel və Den-Helder arasında bərə fəaliyyət göstərir. 1000 il b.e.ə Marsdin boğazı Zeyderze çayı mənsəbi idi. Boğazda qumlar sahil boyu hərəkət edir. Belə ki, Norderhoks adası ildə 100 m şərqə irəliləyir. Bəzi mənbələr 2020-2025 ci illərə qədər Norderhaks, Teksel və Vliland adaları birləşərək bir adaya çevriləcəyi ehtimal edirlər. Boğaz isə Şimali Hollandiya yarımadasının bir hissəsi olacağı gözlənilir.
Elnur Hüseynov (aktyor, 1977)
Elnur Hüseynov — azərbaycanlı aktyor, ssenari müəllifi.
Yem
Yem bitkiləri
thumb|right|Ot talası Becərilən yem bitki ləri-kənd təsərrüfatı heyvan larının yemləndirilməsi üçün becərilən birillik, ikiillik və çoxillik bitki lər, siloslu və dənli Y.b. aiddir. Azərbaycan respublikasında birillik və çoxillik yem otları, şalğam, yemlik, yerkökü, yem çuğundur u, turneps, kartof (yemlik sortları), yerarmudu, yemlik qarpız və qabaq, qarğıdalı, günəbaxan, yem kələm i və s. becərilir. Yaşıl yem üçün dənli-paxlalı (noxud, soya, mərci) və     dənli yemlər (çovdar, vələmir, arpa, darı) bitkilər, dənli yemlər almaq üçün çöl noxud u, at paxla sı, noxud, vələmir, arpa, qarğıdalı, darı, kalış və s. bitkilərdən istifadə olunur.
Elnur Hüseynov (aktyor, 1977)
Həyatı
Bacanaqlar və Kişi sözü teleseriallarında baş rol oynayıb. Bacanaqlar serialında 7 mövsüm Qismət obrazını canlandırdıqdan sonra 8-ci mövsümdə Kişi sözü serialına keçmişdir. 9-cu mövsümdə yenidən Bacanaqlar teleserialında çəkilib. O, həmçinin "Parni iz Baku" teatrının aktyorudur.
Yem
Yem əmsalı
İstifadə olunan yem kütləsinin, yemi istifadə edənin çəkisinin artımına nisbəti (onların kimyəvi tərkibindən asılı olmayaraq). Y.ə. sənaye heyvan larının inkişafı üçün yem resurs larının effektivliyini göstərir.
Tacülmülk Börü
Tacülmülk Börü 1128-1132-ci illərdə Şam atabəyi olmuşdur.
Yem
Yem norması
Heyvan ların sağlam saxlanmasını v ə yüksək məhsuldarlığını təmin etmək üçün zəruri qidalı maddə lərin miqdarı. Yemləmə məhsuldarlıqdan (süd lük, ət lik, yun luq, yumurta lıq), məhsulun tərkibindən (südün yağlılığı) fizioloji vəziyyətdən (böyümə, dölün inkişafı v ə s.) asılı olaraq normaya salınır. Müasir Y.n.-na heyvan ların qidalı maddələrə, yem vahidi ilə ifadə edilən və kalsium a, fosfor a, proteinə, karotinə olan ümumi tələbatı daxildir. Heyvanın hər növünə vitamin və mikroelementlər in, donuz lar və quş lar üçün amin turşu ların sərf olunma norması hazırlanmışdır. Y.n. daimi deyil. Yem rasionu Y.n. əsasında düzəldilir.
Yem rasionu
Heyvanların qidalı maddələrə t ələbatına görə yem norması. Yemlərin qidalılığı və tərkibi əsasında hazırlanan sutka lıq yem.
Yem vahidi
Yemin ölçü vahidi və ümumi qida lılığının müqayisəsi. Bir Y.v. kimi 1 kq quru vələmir in orta qidalılığı vahid qəbul edilmişdir. Qaramalda piylənməyə görə təyin edilmiş bir Y.v.-nin qidalılığı 150 q yağa və ya 1414 kal-yə bərabərdir. Kənd təsərrüfatı heyvan ları üçün yem norması Y.v. əsasında hesablanır.
Yem yeri
Vəhşi heyvanları cəlb etmək məqsədilə müəyyən yerə yem qoymaq (tutmaq və ya müşahidə aparmaq üçün).
Yemin məhsuldar təsiri əmsalı
İstifadə edil ən qida nın miqdarının istifadə edənin artımına nisbəti (hər iki göstərici quru çəki ilə ifadə olunur).
Basqal Resort & Spa
Basqal Resort & Spa - İsmayıllı şəhərində yerləşən, 179 otaq və lüks nömrələrdən, üçotaqlı 4 kottecdən və isidilən açıq hovuzlu 1 kottecdən ibarət otel.
Ümumi məlumat
Otelə gələn qonaqlar İsmayıllı rayonunun ərazisində çoxsaylı gəzinti, yürüş və velosiped cığırlarından yararlana bilərlər.
Mətbəx
Qonaqlar dünya mətbəxinin və milli mətbəximizin təamlarını təqdim edən “SƏDƏF” restoranının yeməklərindən həzz alıb, dağlara və mənzərəli guşələrə açılan “MÜCRÜ LOBBY LOUNGE”da zərif və ənənəvi Azərbaycan çayından içərək dincələ bilərlər.
Həmçinin “VİTAMİN BAR”da sərin hovuz ətrafında əylənərək və qəlyanaltılardan dadaraq gününü mənalı keçirəcək, meşələrlə əhatələnmiş “PALID CAFE”nin xoş mühitli söhbətgahlarında ailə və dostlarla gözəl anlar yaşayacaq.
Əyləncə
“KIDS CLUB” hər yaşda əyləncə axtaran uşaqlar üçün qapalı məkanda və açıq havada oyun meydançaları olan yerdir. Burada peşəkar animasiya komandası gün ərzində uşaqların asudə vaxtının səmərəli və əyləncəli keçirilməsini təmin edəcək.
“LİMON CAFE”də balaca qonaqlara müxtəlif ləzzətli təamlar təklif olunacaq.
“ECAZ” zalı bol çeşidli açıq bufetdə şirniyyatlar, yerli və dünya mətbəxinin isti yeməklərini təklif edən dəbdəbəli restoran, həmçinin toy, təntənəli günlərin keçirilməsi üçün 500-ə qədər qonağı rahatlıqla qəbul edə biləcək məkandır.
Otelin qonaqları “HAZE Club & Karaoke Lounge”da barmenlərin hazırladığı məşhur kokteyllərdən və ləzzətli qəlyanaltılardan dada bilərlər.
SPA
“NİYAL SPA” geniş sahədə yerləşən 4 prosedur otağı, massaj otağı, 2 türk hamamı, 2 fin saunası, 2 buxar otağı, istirahət zonası və yay terrası ilə qapalı üzmə hovuzu təklif edir.
Konfrans zallar
“Basqal Resort & Spa”nın 120 nəfərlik “Hələbi” və “Heyrati” konfrans zallarında biznes konfrans, seminar və tədbir keçirmək üçün hər cür şərait yaradılıb.
Həmçinin açıq havada tədbirlərin keçirilməsi üçün burada geniş imkanlar mövcuddur.
Kim Çen Nam
Kim Çen Nam — Şimali Koreyanın keçmiş lideri Kim Çen İrin böyük oğlu. 1994-cü ildən 2001-ci ilə qədər o, atasının varisi olmuşdur.
Həyatı
Kim, Şimali Koreyanın mərhum diktatoru, 2011-ci ildə vəfat etmiş Kim Çen İrin Cənubi Koreya kommunistinin qızı, aktrisa Son Hö Rimlə izdivacında doğulmuş böyük oğludur. Atası Kim İr Sen bu evliliyi qəbul etmədiyindən o ilk əvvəl Son´la bunu sirr olaraq saxlayır və oğlunu məktəbdən uzaqlaşdıraraq onu Son´un böyük bacısının yanında yaşamağa və təhsil almağa göndərir.
Şimali Koreya Leadership Watch´un verdiyi xəbərə görə, o, Moskvaya nənəsini ziyarətə getmiş, təhsilini beynəlxalq məktəblərdə almış, 1988-ci il öz ölkəsinə qayıdana qədər Rusiya və İsveçrədə yaşamışdır.
Kim´in atasına bənzər bir şəxsiyyət olduğu bildirilir, və xalası tərəfindən "həssas və incəsənətə yaxın, istedadlı" biri olaraq təsvir edilmişdir. O, həmçinin Kim´ in 2000-ci ildə "atasının nailiyyət qazanmasını" istəmədiyini bildirirdi.
Kim 1995-ci ildən başlayaraq Yaponiyaya bir neçə gizli səfər etmişdir.
1998-ci ildə Kim Şimali Koreyanın İctimai Təhlükəsizlik Nazirliyində gələcək lider olaraq göstərilmişdir. O, həmçinin, informasiya texnologiyaları (İT) sənayesinin inkişafına cavabdeh olan Şimali Koreya Kompüter Komitəsinin rəhbəri təyin olundu. 2001-ci ilin yanvar ayında, atasını Şanxaya müşayiət etdi, burada Çinli rəsmi şəxslərlə IT sənayesi barədə görüşdü.
Cənubi Koreya televiziyası və Cənubi Çin Morning Post, 2007-ci ildə Kim Çen Namın Portuqaliya pasportu olduğunu bəyan etdi. Portuqaliya səlahiyyətliləri və Makao da Portuqaliyalı konsul Pedro Moitinho de Almeida, Kim´in belə bir sənədinin olmasına baxmayaraq, bunun saxta ola biləcəyini bildirdi.
2010-cu ilin sentyabr ayının sonlarında onun kiçik ögey qardaşı Kim Çen In mirasçı olaraq görüldü. Kim Çen İr vəfatından sonra 24 dekabr 2011-ci ildə Kim Çen In Şimali Koreyanın Ali Lideri elan edildi.
2011-ci ildə Yaponiya mediası Kim Çen Namın "sülalə varisliyinə" qarşı olduğunu bildirmişdi.
2012-ci il yanvar ayının 1-də məlumat verildi ki, 17 dekabr 2011-ci il tarixində Kim´ gizli şəkildə Makaodan Pxenyana uçmuşdur. Bu onun atasının ölüm xəbəri ilə bağlı idi.O, Kim Çen Ini müşayət edir, lakin bir neçə gün sonra baş tutacaq dəfn mərasiminə qatılmır və Makao'ya geri dönür.
Şəxsi həyatı
Onun iki həyat yoldaşının, ən azı bir məşuqəsinin və 6 uşağının olduğu bildirilirdi. İlk həyat yoldaşı Shin Jong-hui Pekinin şimalında Dragon Villa adlanan bir evdə yaşayır. İkinci həyat yoldaşı Lee Hye-kyong və onların oğlu Han-sol, qızı Sol-hui Makaoda yaşayır. Kim´in məşuqəsi So Yong-la həmçinin Makaoda yaşayır. Onun bir neçə döyməsi var idi ki onlardan ikisi əjdaha təsviridir.
Sui-qəsd
Kim Çen Nam, 2017-ci ilin fevralın 13-də qətlə yetirilib. Kim Çen Nam Malayziyanın Kuala-Lumpur aeroportunda üzünə tərkibində yüksək toksinli VX olan maye sıçradıldıqdan sonra xəstəxanaya aparılarkən yolda dünyasını dəyişib. BMT-nin təsnifatına görə VX maddəsi kütləvi qırğın silahı sayılır.
Yaqubun mələk ilə güləşməsi
Yaqubun mələk ilə güləşməsi — Bibliyada, Yaradılış kitabında (32:22–32) bəhs edilən və Huşənin kitabında (12:3–5) istinad edilən epizod. Sözügedən "mələk" Yaradılış kitabında "insan" (אִישׁ) və "tanrı" kimi xatırlanır, Huşənin kitabında isə "mələk" (מַלְאָךְ) haqqında məlumat verir. Azərbaycan dilindəki tərcümədə Yaradılış kitabında "şəxs" və "allah", Huşənin kitabında isə "mələk" ifadəsindən istifadə olunur. Hesaba Yaqubun adının dəyişdirilərək İsrail (etimologiyası "tanrı ilə mübahisə edən" kimi verilir) olması daxildir.