cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
I Osman
Bizansın əsas qüvvələri ilə mübarizələr
Bu döyüşdən sonra Mərmərə dənizinin cənub sahilləri Osman bəyin hücumları qarşısında müdafiəsiz qaldı. Həmin il Kite qalası, Orxaneli (Atarnos) və Ulubat gölünün içində yerləşən Alyos adası Osmanlıların əlinə keçdi. Kite qalasının komandanı müqavimət göstərdi, qala ələ keçəndən sonra Aydoğdunun qisasının alınması üçün öldürüldü. Osman bəyin Egey dənizindən Edremitə qədər yolunun açıldığını Bizans imperatoru da başa düşürdü. Osmanlı qüvvələri burada əsas yerləri tutmaqla yanaşı ətrafdakı kəndlərə də axınlar təşkil elədi. Bu axınlar Mərmərə dənizinin cənubundakı əkin sahələrində yaşayan kəndli əhali arasında təşvişə səbəb olmuşdu və onlar tədricən köçə başladılar. Bizans tarixinin tədqiqatçısı olan Yorgi Pachymeres Bizansın əkin sahələrində yaşayan kəndlilərin başlatdığı böyük köçü və bu köçün səbəb olduğu çətinliklər haqqında kitabında yazmışdır.
Bafeus döyüşünün nəticəsində Bizans imperatoru Osmanlını və digər türkmən bəyliklərini Qərbi Anadoludan çıxartmaq siyasətinə başlamağa qərar vermişdir. Aralıq dənizində elədiyi talanlarla məşhurlaşmış Roger de Flor və onun tabeliyində olan muzdlu Katalon birliyinin Siciliya ilə olan müqaviləsi başa çatdıqdan sonra ona edilən Anadoluya gəlmək təklifini qəbul etmiş və Konstantinopola dəvət olunmuşdur. Çoxu katalonlardan ibarət olduğu üçün Katalon birliyi adlanan bu muzdlu əsgərlər ailələri ilə birlikdə 1 sentyabr 1302-ci ildə 31 hərbi və köməkçi yük gəmiləri ilə birlikdə Haliçə gəlmişdir. Bu birliyin çoxu ağır atlı birliklərdən ibarət olmaqla sayının 2500-ə çatdığı məlumdur. Bizans imperatoru II Andronik Katalon birliyinin özünə sadiqliyini artırmaq üçün birliyin komandanı Roger de Floru qızı ilə evləndirmişdir.
Roger de Flor əvvəlcə genuyalıları Konstantinopolda cəzalandırmışdı. Sonra Qapıdağ yarımadasındakı önəmli Kzykus şəhərini mühasirəyə alan Karəsi bəyliyinin qüvvələrini ağır məğlubiyyətə uğratmışdır. Bu döyüşdə Katalon birliyi ağır atlı birlikləri və ox keçirməz zirehləri ilə məşhurlaşmışlar. Sonra Alaşəhərə keçərək oranı mühasirəyə alan Qaramanoğulları bəyliyinin qüvvələrini ağır məğlubiyyətə uğratmışdır. Sonra ordusu ilə Gülək boğazına qədər irəliləmişdir və geri dönərək qənimətlərinin saxlandığı Alaşəhərə gəlmişdir. Burada onun birliyinə Avropadan yeni qüvvələr qoşulmuşdur. Katalon bölüyü və Roger de Flor sonra Konstantinopola getmişdir. Roger de Flor İmperator IX Mixailə dəstək üçün Adrianopola(Ədirnə) getmişdir, lakin 1305-ci ildə burada sui-qəsd nəticəsində öldürülmüşdür. Katalon birliyi Osmanlılarla döyüşməsə də digər üç bəyliyin qüvvələrini məğlubiyyətə uğratmışdır. Bizans tarixçiləri qeyd edir ki, Katalon birliyinin məğlubedilməzliyi ilə məşhurlaşması Osmanlı bəyliyinin Mərmərə dənizinin cənubuna etdiyi axınların sürətini yavaşlatmışdır.
1308-ci ildə axınlar yenidən başladı. İlk olaraq İznik-İzmit yolu üzərində yerləşən önəmli məntəqə olan Trikokiya (Qarahisar) ələ keçirildi. 1313-cü ildə Osman bəyə çox köməyi dəyən Bizansın Harmanqaya hakimi Mixail Köşes İslamı qəbul etdi və Köse Mikayıl adını alaraq axınlara qoşulmağa başladı. 1313–1315-ci illərdə Sakarya çayı boyunca yerləşən Lefke, Mekece, Ağhisar, Geyve, Gölbazarı və Ləbləbiçi qalaları ələ keçirildi.
Bu fəthlərdən sonra bəyliyin ərazisinin daha da böyüməsi üçün Bursa şəhərinin ələ keçirilməsi tələb olunurdu. Osman bəyin dövründə onun əsgərləri Bursanın böyük qalasını ələ keçirə biləcək səviyyədə deyildi. Bu səbəbdən Osman bəy Bursanı uzun müddət mühasirə altında saxlamaqla təslim olmağa vadar etməyə çalışdı. Şəhərin daha yaxşı mühasirədə saxlanılmağı üçün ətrafda iki kiçik qala inşa olundu. Bu qalaların idarəsini Osman bəy qardaşı oğlu Ağteymurla köləsi Balancıqa verdi.
Son illəri və ölümü
Osman Qazi son illərində qocalığı və tutulduğu damla xəstəliyi (podaqra) səbəbindən bəyliyin idarə olunmasını oğlu Orxana tapşırdı. Osman bəyin nə vaxt ölüb, bəyliyin idarəsinin tam şəkildə Orxan bəyin əlinə keçməsi tarixi isə mübahisəlidir. 1320-ci ildən sonra baş verən hadisələrdə artıq Osman bəyin adı keçmir. 15-ci yüzilliyin Osmanlı tarixçilərindən olan Ruhi Çələbinin yazdığı "Tevarih-i Âli Osman" adlı əsərində Osman bəyin 1320-ci ildə öldüyü yazılmışdır. II Mehmed və II Bəyazidin dövrlərində yaşayan və 1502-ci il hadisələrinə qədər olan tarixi qələmə alan Oruc bəyin "Tevarih-i Âli Osman" adlı başqa bir əsərində isə Osman bəyin 1327-ci ildə öldüyü yazılmışdır. Digər tarixçilər də Osman bəyin ölüm tarixini bu iki tarix arasında göstərir. Çağdaş tarixçilərindən olan Necdet Sakaoğlu qeyd edir ki, 1320-ci ildən sonrakı hadisələrdə Osman bəyin adı keçmir və 1324-cü ildə Orxan bəyin idarəni ələ alması haqqında mənbələrdə məlumatlar vardır. O, bu nəticəyə gəlmişdir ki, Osman bəy 1324-cü ildə ölmüşdü.
Osman bəyin harada öldüyü məsələsi də mübahisəlidir. Böyük ehtimalla Söyüddə ölmüşdü. Bəzi tarixçilər iddia edirlər ki, Bursa onun ölümündən əvvəl Osmanlıların əlinə keçmişdi və Osman bəy Bursada ölmüşdü. Buna baxmayaraq tarixçilərin böyük bir hissəsi Bursanın Orxan bəyin idarəni ələ keçirməsinin ilk illərində fəth olunduğu fikrini qəbul edirlər. Buna əsaslanaraq Osman bəyin ilk öncə Söyüddə atası Ərtoğrul bəyin türbəsində dəfn olunduğu, Bursanın fəthindən sonra isə məzarının Bursa qalasında Osmaniyyə meydanında yerləşən Gümüşlü Kümbetə(Aya Ella) köçürüldüyünü qəbul edirlər.
Yenilikləri
Osman Qazi ilk Osmanlı pulunu 1324-cü ildə zərb etdirmişdi.
Hərəmxanası
thumb|Osman Qazinin Bursadakı türbəsi
İslamabad Qərb şəhristanı
İslamabad Qərb şəhristanı — İranın Kirmanşah ostanının şəhristanlarından biridir. Şəhristanın inzibati mərkəzi İslamabad Qərb şəhəridir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhristanın əhalisi 149,376 nəfər və 34,270 ailədən ibarət idi.
Qalvanometr
right|thumb|300px|Qalvanometrin işləmə sxemi Qalvanometr (qalvano — Luigi Qalvaninin soyadı və — ölçürəm) — çox zəif cərəyan şiddətini, yaxud elektrik sahəsinin gərginliyini qeydə alan yüksək həssaslıqlı elektrik ölçü cihazı.
Sabit və dəyişən cərəyan qalvanometrləri var. XIX əsrin 20-ci illərində yaradılmış ilk qalvanometrlərin iş prinsipi maqnitoelektrik hadisəsinə əsaslanmışdı. 1881-ci ildə fransız alimi J.A.d'Arsonval mütəhərrik sarğaclı qalvanometr yaratdı. Bu qalvanometrdə mütəhərrik element sabit maqnit sahəsində yerləşdirilmiş cərəyanlı naqil idi. Ölçmə üsuluna görə qalvanometr əqrəbli və güzgülü olur. Qalvanometrin işi məxsusi rəqslərin dövrü və həssaslığı ilə xarakterizə edilir. Məxsusi rəqslərinin dövrü 20–40 san olan qalvanometr ballistik qalvanometr adlanır və qısa müddətli (2 san-yə qədər) impulsları ölçür. Dəyişən çərəyanı ölçmək üçün vibrasiyalı (5 khs-ə qədər tezliklərdə) qalvanometrdən və termoqalvanometrdən (5 khs-dən yüksək tezliklərdə) istifadə edilir. Müasir sabit çərəyan qalvanometrləri təqr. 5•10−11 A cərəyan şiddətini və 5•10−8 V gərginliyi ölçür. Qalvanometrlər elektrik dövrəsində cərəyan və gərginliyin olmamasını göstərən sıfır indikatorları kimi daha çox işlədilir.
Kristaps Veksa
Karyerası
Kristaps Veksa 2015 UCI BMX Dünya Çempionatında 1 km zaman yarışında iştirak etmişdir. O, Belçikada baş tutan yarışlarda yarışı sona qədər başa vura bimədi və 91-ci yeri tutdu.
Silent Hill 4: The Room
Silent Hill 4: The Room — 2004-cü ildə Konami tərəfindən hazırlanmış survival horror janrında olan oyun.
Məzmun
Silent Hill The room digər Silent Hill oyunlarından fərqlənir. Ən əsas fərqlərdən biri hadisələrin Silent Hill şəhərində yox, Eşfild şəhərində cərəyan etməsidir. Oyunun baş qəhrəmanı Henri Touşland adlı gəncdir. O, Eşfild şəhərinin cənubunda yerləşən sakit səmtə köcür. Burada 302 nömrəli evdə yaşamağa başlayır. İlk günlər hər şey qaydasında getsədə, bir anda vəziyyət dəyişir. Bir gün Henri yuxudan ayılanda evdə baş verən qəribəliklərdən şüphələnir. Evin bayır qapısı açılmır, onun üzərində qanla yazılmış bayıra çıxma! yazısını gördükən sonra durumun ciddi olduğunu anlayır. Evdə bütün xarici çıxışlar oyunun ilk bölməsində bağlıdır. Yalnız hamamotaqında olan dəlikdən başqa. Henri hamamotaqında daxil olanda divarda diametri 50 sm olan dəliyin açıldığını görür. Dəliyin icərinsə daxil olmaqdan başqa çarəsi olmayan Henri hamamotaqdında tapdığı dəmir borunu götürərək, dəliyə daxil olur. Bununla da Silent Hill 4-ün əsas süjet xətti başlayır. Oyun ərzində Henri tez-tez 302 nömrəli evə qayıdır. Bunun əsas səbəbi oyunu yaddaşa həkk etmək üçün yeganə yerin evdə, olan telefon kitabçası olmasıdır.
Personajlar
Henri Touşland baş qəhrəmandır. Eşfild şeherinde, 302 nömrəli evdə yaşayir. Bir müddətdən sonra evin qapisi möhkəm kilidlənir ve Henri cıxış yolu axtarmağa başlayır.
Əmək Bazarı və Sosial Müdafiə Məsələləri üzrə Milli Observatoriya
"Əmək Bazarı və Sosial Müdafiə Məsələləri üzrə Milli Observatoriya” publik hüquqi şəxsi — əmək bazarı və sosial müdafiə sahələrində (bundan sonra – müvafiq sahə) mövcud vəziyyətin qiymətləndirilməsini, inkişaf meyillərinin öyrənilməsini və monitorinqləri həyata keçirən, bu sahələrdə səmərəli idarəetmə qərarlarının qəbul edilməsi məqsədilə təhlil və proqnozlar hazırlayan publik hüquqi şəxsdir.Observatoriya Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafəsi Nazirliyinin (bundan sonra — Nazirlik) tabeliyində fəaliyyət göstərir.
Yaranması
“Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində “Əmək Bazarı və Sosial Müdafiə Məsələləri üzrə Milli Observatoriya”nın yaradılması haqqında” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2019-cu il 4 iyul tarixli 775 nömrəli Fərmanının 1.1-ci bəndinin icrasını təmin etmək məqsədilə Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinin qərara ilə yaradılmışdır
Əsas fəaliyyət istiqamətləri
Observatoriya öz fəaliyyətində Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasını, Azərbaycan Respublikasının tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilələri, Azərbaycan Respublikasının qanunlarını, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin aktlarını, bu Nizamnaməni, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin qərar və sərəncamlarını, digər normativ hüquqi aktları və Nazirliyin qərar, əmr və sərəncamlarını rəhbər tutur. Observatoriya ümumdövlət və (və ya) ictimai əhəmiyyət daşıyan fəaliyyətlə məşğul olur. Observatoriya bu Nizamnamədə qarşıya qoyulmuş məqsədlərə nail olmaq üçün sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul ola bilər. Observatoriya müstəqil balansa, əmlaka, xəzinə və bank hesablarına, loqotipə (emblemə), üzərində Nazirliyin adı və öz adı həkk olunmuş möhürə, müvafiq ştamplara və blanklara malikdir.Observatoriya Bakı şəhərində yerləşir
Nizamnaməsi
Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2020-ci il 17 mart tarixli 95 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmişdir (2 nömrəli əlavə). Milli Observatoriyanın Nizamnaməsi aşağıdakı hissələrdən ibarətdir:Ümumi müddəalar,Observatoriyanın fəaliyyət istiqamətləri, Observatoriyanın vəzifələri və hüquqları,Observatoriyanın idarə olunması, Observatoriyanın nizamnamə fondu, əmlakı və maliyyə-təsərrüfat fəaliyyəti, Observatoriyanın fəaliyyətinə nəzarətin forması və əhatə dairəsi, Observatoriyada uçot və hesabat,Observatoriynın yenidən təşkili və ləğvi.
Strukturu
ƏB SMM üzrə Milli Observatoriyanın strukturu sədr,sədr müavini və “Əmək Bazarı və Sosial Müdafiə Məsələləri üzrə Milli Observatoriya”nın Aparatından ibarətdir.
Suharto
Suxarto (, ; d. 8 iyun 1921, Kemusuk – ö. 27 yanvar 2008, Cakarta, İndoneziya) — İndoneziyanın keçmiş prezidenti
Həyatı
Məhəmməd Suxarto 1921-ci il iyunun 8-də Cakarta sultanlığında kiçik məmur ailəsində anadan olub. Bankda kontor xidmətçisi işləyib. 1940-1942-ci illərdə Hollandiya müstəmləkə ordusuna hərbi xidmətə qəbul olunaraq çavuş rütbəsi alıb. 1943-1945-ci illərdə yaponların yaratdığı orduda rota komandiri olub. 1945-1949-cu illərdə Hollandiya hökmranlığından xilas olmaq üçün aparılan müharibə zamanı batalyona komandirlik edib. 1950-ci ilin sonunda diviziya, 1960-cı ildə briqada komandirilyinə yüksəlib. Dörd il sonra isə ona general-mayor rütbəsi verilib. Sukarnonun prezidentliyi dövrünün (1963-1965) son illərində Suxartoya İndoneziya ordusunun strateji komandirliyi tapşırılıb.
1966-cı ilin mart ayında tələbələrin Kommunist Partiyası əleyhinə keçirdiyi nümayişlərdən istifadə edən Suxarto hakimiyyətə rəhbərliyi üzərinə götürüb.
1967-ci ilin mart ayında prezident səlahiyyətlərini icra etməyə başlayıb, bir il sonra mart ayında prezident seçilib. Bundan sonra 1973, 1978, 1983, 1988, 1993 və 1998-ci illərdə həmin vəzifəyə seçilib. Onun prezidentliyi illərində İndoneziyada avtoritar bir rejim yaradılıb.
1998-ci ildə Cənub-Şərqi Asiyada, o cümlədən İndoneziyada kəskin maliyyə böhranı yaranandan sonra Cakartada və ölkənin digər şəhərlərində hakimiyyət əleyhinə nümayişlər başlayıb. Suxarto məhz bu aksiyalar nəticəsində həmin ilin mayında istefa verməyə məcbur olub.
Səfalı Nəzərli
Səfalı Nəzərli (14.12.1948, Ləmbəli, Ermənistan SSR, SSRİ) — Respublika "Qızıl qələm" mükafatı laureatı, 1979-cu ildən Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin, 2007-ci ildən isə Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü; Dövlət qulluğunun kiçik müşaviri.
Həyatı və fəaliyyəti
Səfalı Avdal oğlu Nəzərli 1948-ci il dekabrın 14-də Ermənistan SSR-in Ləmbəli kəndində anadan olmuşdur. 1966-1968-ci illərdə zavodda operator işləyib. 1968-1970-ci illərdə hərbi xidmətdə olub, hərbi rütbəsi baş leytinantdır.
1975-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsini Fərqlənmə diplomu ilə bitirib. 1975-1981-ci illərdə Azərnəşrdə (Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatında) korrektor, bədii ədəbiyyat, elmi-kütləvi və tibb ədəbiyyatı redaksiyalarında redaktor işləyib. AzKP MK-nın Marksizm-Leninizm Universitetini Fərqlənmə diplomu ilə, Moskva Poliqrafiya İnstitutunun kurslarını "əla" qiymətlərlə bitirib. 1981-1983-cü illərdə Azərkitabın – Respublika Kitab Ticarəti Birliyinin rəis müavini, rəisi olub. Sonra 10 il "İşıq" nəşriyyatında baş redaktor, direktor vəzifələrində çalışıb. 1993-2000-ci illərdə respublikada ilk Azərbaycan – Türkiyə birgə müəssisəsi olan "Göytürk" şirkətində Baş redaktor-direktor müavini vəzifəsində çalışıb. Eyni zamanda "Yeni əsr" qəzetinin ilk Baş redaktoru olub; "Vahid" qəzetində müxbir işləyib.
2002-2007-ci illərdə Azərbaycanda Atatürk Mərkəzində Baş redaktor, şöbə müdiri vəzifələrində çalışıb, Mərkəzin "Bülleten"inin məsul katibi olub.
2007-ci ildən 7 avqust 2012-ci ilədək Azərbaycan Respublikasının Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsində Ümumi şöbənin müdiri olmuşdur. Həmçinin, 5 aprel 2007-ci ildən 7 avqust 2012-ci ilədək Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin Aparat rəhbəri vəzifəsini icra etmişdir.
"Cəmiyyət və Din" qəzetinin Redaksiya Şurasının üzvü olmuşdur.
1970-1990-cı illərdə Sov. İKP sıralarında olub. Dünyanın 13 ölkəsinə rəsmi və turist səfərlərinə gedib. Ümumdünya türk xalqlarının VI (Bursa) və VII (Dənizli) qurultaylarında iştirak və çıxış edib. "Odlar Yurdu" Universitetində və Dnepropetrovsk Universitetinin Bakı filialında jurnalistika fənnindən dərs deyib. 1979-cu ildən Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin, 2007-ci ildən isə Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür. Respublika "Qızıl qələm" mükafatı laureatıdır. SSRİ-nin "Əsgəri rəşadətə görə" medalı, "Əla təhsilə görə" nişanı ilə və Fəxri fərmanlarla təltif olunub.
Ailəlidir, 3 övladı var.
Əsərləri
On üç kitabın, Azərbaycan, ingilis, rus, türk, Ukrayna və erməni dillərində yüzlərlə publisistik və elmi yazının müəllifidir. "Bozalqanlının ulduzu", "Ləmbəli", "Heydər Əliyev Atatürk haqqında", "Müdrik Atatürk", "Qiyamətə qalmayan qisas" kitabları, "Klassik naşir", "Bütövlük", "Zamanın nəfəsi, yazıçının səsi", "Əsgər atası", "On dördlərdən biri", "Ləmbəlinin şair oğlu" və s. portret oçerkləri rəğbətlə qarşılanıb.
Gyps indicus
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Cənub-Qərbi Azərbaycan general-qubernatorluğu
Cənub-Qərbi Azərbaycan general-qubernatorluğu, Naxçıvan General-Qubernatorluğu və ya Əlahiddə Naxçıvan general-qubernatorluğu — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Naxçıvan bölgəsində yaratdığı idarəçilik orqanı; yerli azərbaycanlı əhalinin qəti tələbinə uyğun olaraq Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti hökumətinin 28 fevral 1919-cu il tarixli qərarı ilə yaradılmışdı (sənədlərdə həmçinin "Cənub-Qərbi Azərbaycan general-qubernatorluğu", yaxud "Naxçıvan, Ordubad, Şərur-Dərələyəz və Vedibasar rayonlarının general-qubernatorluğu" da adlanır).
Tarixi
General-qubernatorluğun yaradılmasını şərtləndirən mühüm amillərdən biri də bölgənin müsəlman əhalisinin problemlərini həll etmək zərurəti olmuşdur. Naxçıvanın Müvəqqəti hökuməti Azərbaycan torpaqları olan Naxçıvan, Şərur, Ordubad qəzalarının "Cənub-Qərbi Azərbaycan" adı altında Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti ilə birləşməsi üçün həm ingilis komandanlığına, həm də Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti rəhbərliyinə müraciət etmişdi.
Yerli hakimiyyətin təşkili üçün daxili işlər nazirliyinin 20 milyon manatlıq fondundan 500 min manatın general-qubernatorluq üçün ayrılması, Hökumətin bundan əvvəlki 1918 il 6 dekabr tarixli qərarına müvafiq olaraq ayrılmış bir milyon manatın 150 mininin Ermənistan ərazisində yaşayan müsəlman qaçqınlarının ehtiyacları üçün Ermənistandakı diplomatik nümayəndəyə, qalan 850 min manatın isə Cənub-Qərbi Azərbaycan qaçqınlarına yardım göstərmək üçün general-qubertorun sərəncamına verilməsi də qərarda öz əksini tapmışdı. Hökumətin 1919 il 3 mart tarixli qərarı ilə hərbi nazirliyə Cənub-Qərbi Azərbaycandakı silahlı qüvvələrin sayını və vəziyyətini aydınlaşdırmaq məqsədilə general-qubernatorluğa nümayəndə göndərilməsi, əlavə olaraq, bölgəyə daha 500 min manat vəsait ayrılması tapşırılmışdı.
Rəhbərlik
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökumətinin 28 fevral 1919-cu il tarixində qəbul etdiyi qərara əsasən Bəhram xan Naxçıvanski general-qubernator, Kərim xan İrəvanski hərbi, Hacı Mehdi Bağırov isə mülki işlər üzrə general-qubernatorun müavinləri təyin olunmuşdular. General-qubernatorluğun nəzdində 7 nəfərdən ibarət Şura yaradılmışdı. Şuranın tərkibinə Naxçıvan qəzasından 2, Sürməli, İrəvan qəzalarının və Ordubad mahalının hərəsindən 1 nümayəndə daxil edilmişdi.
31 mart 1919-cu il tarixində Azərbaycan hökumətinin qərarı ilə Kəlbəli xan Naxçıvanski Qarabağ general-qubernatorunun hərbi işlər üzrə müavini təyin edildi. Kərim xan İrəvanski isə vəzifəsindən kənarlaşdırıldı.
Avqust ayında isə Səməd bəy Cəmillinski Naxçıvan general-qubernatoru təyin olunmuşdu. Siyasi şəraitin mürəkkəbliyi, ilk növbədə isə Ermənistan daşnak hökumətinin fitnəkar hərəkətləri üzündən yüksək vəzifəli şəxslərin Naxçıvana gələrək vaxında öz vəzifələrinin icrasına başlaya bilməmələri general-qubernatorluğun işində ciddi çətinliklər yaratmışdı.
İqamətgah
1919-cu ilin avqustunda qısa müddət Ordubadda fəaliyyət göstərməyə məcbur olan general qubernatorluğun iqamətgahı sonra yenidən Naxçıvana köçürülmüşdü.
Qarabağ xanlığının işğalı
Arxa plan
200px|thumb|left| Qarabağ xanlığının banisi [[Sarıcalı kəndində anadan olmuş, Cavanşirlər sülaləsinin nümayəndəsi Pənahəli xanın rəssam Rizvan Qarabağlı tərəfindən çəkilmiş bədii təsviri. ]]
Əfşarlar dövlətinin banisi Nadir şah Əfşarın 1747-ci ildə sui-qəsd nəticəsində qətlə yetirilməsindən sonra Azərbaycan torpaqlarında ardıcıl olaraq iyirmi xanlıq müstəqil olur ki, bunlardan biri də Qarabağ xanlığıdır. Xanlığın əsası Qarabağın Sarıcalı kəndində anadan olmuş, Cavanşirlər sülaləsinin nümayəndəsi Pənahəli xan tərəfindən qoyulmuşdur. Xanlığın əhalisini Cavanşir, İyirmi dörd, Otuzikilər, Kəbirli, Ziyadoğlular və Baharlı türk tayfaları təşkil etmişdir. Qarabağ salnaməçilərinin hamısı Qarabağ xanlığının yaranmasını sarıcalılı Pənahəli bəyin adı ilə bağlayırlar. Mirzə Adıgözəl bəy Cavanşir sülaləsinin yaradıcısı olan Pənahəli bəyin əslən Sarıcalı tayfasından оlduğunu qеyd еtmişdir. Mirzə Camal Cavanşir isə оnun bu fikrini Cavanşirlərin Sarıcalı оymağından оlmasını yazmaqla qəbul еdir. Mirzə Camal bəy Qarabaği “Qarabağnamə” əsərində yazır: ''“Mərhum Pənah xanın əsl-nəsəbi Qarabağın Cavanşir еlindəndir. Bu еl qədim zamanlarda Türküstandan gəlmiş Bəhmənli elinin bir qоlu оlan Sarıcalı оymağındandır. Bunların atababaları Cavanşir еli arasında məşhur, adlı-sanlı, çörəkli, mal-dövlət və еhsan sahibi оlmuş adamlar idilər.”''
Qarabağ xanlığı Kiçik Qafqaz dağlarının cənub-şərqində yerləşirdi. Xanlığın sərhədləri Araz çayından Göyçə gölünədək, Tərtər çayından bütün düzənlik və Dağlıq Qarabağı, Zəngəzuru, Bərgüşadı əhatə etməklə Mehri, Tatev və Sisiana qədər uzanırdı. Xanlıq Şəki, Gəncə, İrəvan, Naxçıvan, Qaradağ, Cavad və Şamaxı xanlıqları ilə həmsərhəd idi.
Qarabağ xanı Pənahəli xan 16 il xanlıq taxtında əyləşmişdi. Xanın ilk ən böyük döyüşü Şəki xanı Hacı Çələbi xanla baş tutmuşdur. Sözügedən dövrdə İranda və Cənubi Azərbaycanda hakimiyyəti ələ alan Məhəmmədhəsən xan Qacar da Pənahəli xanla mübarizə aparmış, öz qoşunlarını Qarabağa yeridərək Şuşanı mühasirədə saxlamışdır. Pənahəli xan eyni zamanda Urmiya xanlığının banisi Fətəli xan Əfşarın hücumlarına məruz qalmışdır. Bütün hücumlara baxmayaraq, Qarabağ xanlığına hücum edən xanlar heç bir uğur qazana bilməmişdilər.
Pənahəli xanın hakimiyyəti dövründə xanlıq öz güclənmə dövrünü yaşamışdır. 1763-cü ildə Şirazda Kərim xan Zənd tərəfindən əsir alınan Pənahəli xan həmin ildə dünyasını dəyişir. Onun cənazəsi Qarabağa göndərilir. Pənahəli xan Ağdamda dəfn olunur. Pənahəli xanın ölümündən sonra Qarabağda hakimiyyət onun böyük oğlu İbrahimxəlilə keçir.
Məlikliklərə qarşı uğurlu müharibələr, Gəncə, Quba, Naxçıvan və Xoy xanlıqları, Osmanlı İmperiyası ilə münasibətlərin aparılması sahələrində İbrahimxəlil xan dövründə nisbətən daha uğurlu oldu. Lakin İbrahimxəlil xanın hakimiyyətinin sonlarında xüsusən də Ağaməhəmməd şah Qacarın yürüşlərindən və Rusiya-Qacar müharibələrindən sonra xanlıq zəifləməyə başladı. Ağaməhəmməd şah Qacar Qarabağa 1795 və 1797-ci illərdə 2 yürüş etdi. İkinci yürüşdə Şuşa qalasını ələ keçirməyə nail oldu. Lakin onun Şuşada qətlə yetirilməsindən sonra İbrahimxəlil xan hakimiyyətini yenidən bərpa edə bildi.
1805-ci ildə İbrahimxəlil xan ilə Rusiya generalı Pavel Sisianovun arasında imzalanmış Kürəkçay müqaviləsinə görə Qarabağ xanlığı Rusiya İmperiyasının tərkibinə keçdi. 1806-cı ildə İbrahimxəlil xanın Qacarlar ilə birləşməsindən şübhələnən başda Mayor Lisaneviç başda olmaqla rus hərbçiləri heçbir araşdırma aparmadan xanı ailəsi ilə birlikdə qətlə yetirdilər. 1813-cü il oktyabrın 12-də Qarabağın Gülüstan kəndində imzalanmış Gülüstan müqaviləsinə əsasən Qacar İranı Qarabağın Rusiya himayəsinə keçməsini rəsmən qəbul etdi.
İbrahimxəlil xanın ölümündən sonra 1806-ci ildə hakimiyyətə Mehdiqulu xan gəldi. 1805-ci ilin iyulunda, Kürəkçay müqaviləsindən sonra çar I Aleksandr tərəfindən Mehdiqulu xana general-mayor rütbəsi verilmişdir. Mehdiqulu xan siyasi təzyiqlər üzündən 1822-ci ildə xanlığı tərk edərək İrana getdi. Bununla da Qarabağ xanlığı ləğv olundu.
Kürəkçay müqaviləsinin imzalanması
XIX əsrin başlanğıcında Qarabağ xanlığı kifayət qədər dərin mürəkkəb hərbi-siyasi vəziyyətdə idi. Xanlığın müstəqilliyini təhdid edən təhlükələr günü-gündən daha real xarakter alırdı. Bir tərəfdən Rusiya Gürcüstanda möhkəmlənməyə nail olmaqla Azərbaycan xanlıqları üzərində işğalın genişləndirilməsinə hazırlıqlar aparır, digər tərədən də Qacar sarayı Azərbaycan xanlıqlarına olan iddiasının həyata keçirilməsi üçün qoşun toplayırdı. 1802-ci ildə Qacar qoşunlarının Araz çayının şimalına adlayacağı barədə xəbərlər yayıldı. Çox böyük sayda olduğu ehtimal edilən şah qoşunlarının bir hissəsi İrəvan xanlığını nəzarət altına aldıqdan sonra Gürcüstan üzərinə irəliləməli idi. Qoşunların digər bir hissəsi isə Qarabağa gəlməli və buradan Şamaxı-Şəki istiqamətində hücumu davam etdirməli idi. Sonrakı məlumatlar göstərdi ki, Qarabağ xanlığına gələcək şah qoşunlarına Pirqulu xan rəhbərlik edirdi və bu qoşun dəstəsi Naxçıvan xanlığının ərazisinə də keçmişdir. Mövcud olan məlumatlara görə İbrahimxəlil xan oğlanlarından birini və Şəki xanlığına iddia edən kürəkəni Səlim xan Pirqulu xanın yanına göndərdi. İbrahimxəlil xan onların vasitəsilə Pirqulu xana əlavə hərbi qüvvə verməyi və Car ləzgilərini də bu işə cəlb etməyi vəd etdi. Ehtimal edilirdi ki, Pirqulu xan Qarabağ döyüşçüləri ilə möhkəmləndiriləndən sonra Şəki və Şamaxı üzərinə hücum etsin və Şəki xanlığını yenidən Səlim xana versin.
Çox güman ki, çoxsaylı şah qoşunlarının İrəvan xanlığını öz nəzarəti altına alacağı, Şəkidə hakimiyyətə yenidən Səlim xanın gətirələcəyi, İbrahimxəlil xanın Şəki-Şamaxı xanlıqlarında nüfüzunun möhkəmlənə biləcəyi ehtimal yenidən İbrahimxəlil xan şah sarayı ilə əməkdaşlığa sövq etdi. İbrahimxəlil xanın başqa seçim yolu yox idi. Çünki Rusiya hələ Qafqazda o dərəcə möhkəmlənməmişdi ki, bu dövlətlə ittifaqda olaraq şah qoşunları ilə əməkdaşlıqdan imtina etmək mümkün olsun. Buna görə, İbrahimxəlil xan şah qoşunları rəhbərliyi ilə müəyyən münasibətlər qurulması imkanlarını aramağa başladı. Onun bu cəhdi isə uğursuzluqla nəticələndi. Şah qoşunları Cənubi Qafqazın dərinliklərinə doğru irəliləməkdən imtina etdi və Pirqulu xanın rəhbərliyi altında qoşun dəstəsi də Şuşaya gedib çıxmadı.
Mehman Süleymanov yazır ki, “1804-cü ilin əvvəllərində Gəncə xanlığı işğal edildikdən sonra Sisianov güman etdi ki, artıq Qarabağ və Şəki xanlıqlarını ələ keçirməyin vaxtıdır.” Onun nəzərincə, Qarabağ xanlığı ilə başlamış olan müzakirələr bu xanlığın Rusiya tabeçiliyinə keçməsini sürətləndirməli idi. İstər Qarabağ xanlığı, istərsə də digər xanlıqlar tərəfindən bu cür meyil hiss edilmirdi.
Sisianov coğrafi şəraitinə görə Qarabağ xanlığını Azərbaycanın və bunun davamı kimi bütün Fars dövlətinin qapısı kimi dəyərləndirirdi. Şimali Azərbaycan xanlıqlarını işğal edib cənuba doğru irəliləmək və Qacar sarayının Şimali Azərbaycan xanlıqlarına olan iddialardan imtina etməyə məcbur etmək üçün Sisianov Qarabağ xanlığının işğalına böyük əhəmiyyət verirdi.
200px|thumb|right| Qarabağ xanlığının ikinci xanı [[İbrahimxəlil xanın rəssam Rizvan Qarabağlı tərəfindən çəkilmiş bədii təsviri. Belə ki, Qarabağ xanlığının işğal dövrünün əsas tarixləri onun dövrünə təsadüf edir. ]]
Bu işdə Sisianov ermənilərin fəaliyyətinə xüsusi önəm verirdi. M. Süleymanov qeyd edir ki, “Hələ bölgəyə gəlməmişdən əvvəl Rusiya çarı I Aleksandr da ona Şimali Azərbaycan xanlıqlarının işğalında erməni elementlərindən istifadə edilməsini tövsiyə etmişdi.” Rusiya çarı bildirirdi ki, ermənilər ticarətlə məşğul olurlar və onlar Asiyanın bütün ticarətini öz əllərində cəmləşdirmişlər. Çarın fikrincə ermənilər Azərbaycan xanlıqları ərazisində əziyyət çəkirdilər və onların öz hökumətləri ilə təmin edilməsi yaxşı olardı.
İbrahimxəlil xan Sisianovun irəli sürdüyü tələbləri yerinə yetirmədi. Bundan qəzəblənın Pavel Sisianov mayor Dmitri Lisaneviçin rəhbərliyi altında Qarabağ xanlığı ərazisinə silahlı dəstə göndərməyi və öz tələblərini qəbul etdirməyi qərara aldı. Mayor Lisaneviç 1804-cü il mart ayının əvvəlində silahlı dəstə ilə Qarabağa üz tutdu. Qarabağ əhalisi rus dəstəsinin gəlməsindən xəbər tutduqda mal-qaranı yaylaqlara sürdü. Bu səbəbdən də Gəncə əhalisinə aid olan mal-qaranı Gəncəyə qaytarmaq mümkün olmadı. Mayor Lisaneviç Qarabağ xanlığı ərazisində bir sıra erməni əhalisini Gəncəyə köçürməklə kifayətlənə bildi. Mövcud məlumatlara görə, mayor Lisaneviçin silahlı dəstəsi Qarabağ xanlığı ərazisində silahlı müqavimətlə də üzləşdi.
1804-cü ilin may ayının əvvələrində xanlıq ərazisində yenidən Qacar qoşunlarının hücum edəcəyi barəsində xəbərlər yayıldı. Həmin məlumata görə, Abbas Mirzə Ərdəbil yaxınlığında topladığı qoşunları hərəkətə gətirərək Qarabağ istiqamətində irəliləyirdi. Sisianovun irəli sürdüyü tələbləri Qarabağ xanının yerinə yetirməməsinə baxmayaraq, İbrahimxəlil xan kömək üçün rus qoşunlarına müraciət etməyi qərara aldı. İbrahimxəlil xan iki böyük dövlətin çoxsaylı qoşunlarının təhlükəsi altında idi. Buna baxmayaraq İbrahimxəlil xan rus qoşunlarına müraciət etməyə üstünlük verdi və Sisianovun yanına nümayəndəsini göndərdi. Pavel Sisianov ilkin vədlərində Rusiya təbəəliyini qəbul edəcək Qarabağ xanlığının müstəqilliyinin saxlanmasını mümkün sayırdı.
Qacar qoşunlarının ehtimal olunan təhlükəsi ilə əlaqədar Qarabağ xanı polkovnik Pavel Karyaginə də məktub ünvanlandı. Həmin məktubda xahiş olunurdu ki, polkovnik Karyagin ya özü Qarabağ ərazisinə silahlı dəstə göndərsin, ya da Gəncədən Qarabağ ərazisinə bir top müşayiəti ilə 200-300 nəfərlik dəstə istiqamətləndirilsin və bu dəstə Əsgəranda yerləşdirilsin.
İbrahimxəlil xanın Pavel Sisianova yazdığı məktubu isə İsrafil bəy adlı biri rus qoşunları baş komandanına çatdırdı. Qarabağ xanı xanlıq ərazisinin Qacar qoşunlarının hücumlarından qorumaq üçün rus qoşunlarından yardım göstərilməsini istədi. M. Süleymanov yazır ki, “Sisianov bu xahişi Qarabağ xanlığının nəzarət altına alınması üçün əlverişli fürsət kimi qiymətləndirirdi və onun gümanında Qarabağ xanı nəhayət öz xoşu ilə Rusiyanın himayəsi altına girməyə razılaşırdı.” Bu səbəbdən Sisianovun irəli sürdüyü tələblərinin icra edilməməsinə baxmayaraq İbrahimxəlil xanın Rusiya imperatoru tərəfindən bağışlandığı bəyan etdi və İbrahimxəlil xanın Rusiya təbəəliyinə daxil olması üçün şərtlərini yenidən irəli sürdü. Bu şərtlər qəbul olunacağı halda Sisianov Qarabağ xanlığının mühafizəsinə yardım göstərməyə hazır idi.
General Sisianovun təklifləri aşağıdakılardan ibarət idi:
Sisianov vəd edirdi ki, bu təkliflər qəbul olunacağı halda Rusiya imperatoru İbrahimxəlil xanın və onun varislərinin xanlığa olan hüququnu tanıyacaqdır. Təkliflər qəbul olunacağı halda İbrahimxəlil xan dərhal bəyan etməli idi və bunun ardınca da öz oğlanlarından birini girov kimi Sisianovun yanına göndərməli idi. Yalnız bundan sonra İbrahimxəlil xanın köməyinə topla müşayiət olunan qoşun dəstəsi göndərilməli idi.
Sisianovun təkliflərinə baxmayaraq İbrahimxəlil xan onun təkliflərini qəbul etmədi. Bu, Qacar qoşunlarının Araz çayının şimalına çıxarılmasının təxirə salınması ilə bağlı idi. M. Süleymanov yazır ki, “yeni bir dinc fürsət yarandığı üçün İbrahimxəlil xan da Rusiya təbəəliyi altına düşməyə tələsmədi.”
Sisianov isə Qarabağ xanının bu qərarını qəzəblə qarşıladı. 1804-cü ilin yaz və payız aylarında Sisianov bütün diqqətini İrəvan qalasının alınmasına yönəltməli oldu. İrəvan qalasından geri çəkilən kimi o öz nümayəndəsini yenidən İbrahimxəlil xanın yanına göndərdi və tələblərini bir daha onun diqqətinə çatdırdı. Bu tələblər Sisianovun digər təklifləri oxşar idi. Yeni bənd isə İbrahimxəlil xanın oğlunun yerinə nəvəsinin də girovluğa verilməsini mümkün sayırdı və eyni zamanda Rusiya xəzinəsinə verilməli olan illik verginin 8 min çervona endirilməsinə razı oldu.
Sisianov 1804-cü ilin sonlarına yaxın İrəvan xanlığı üzərinə hücumda ağır məğlubiyyətə uğrayıb geri qayıtdı. Sisianovun rəhbərliyi ilə rus qoşunlarının İrəvan xanlığı üzərinə hücumda uğursuzluqla qarşılaşması Qacar sarayını yenidən Azərbaycan xanlıqları üzrə hücuma sövq etdi. Qacar sarayı da yaranmış vəziyyətdən istifadə edib İrəvan xanı ilə mübarizə ağır və böyük itkilər vermiş rus qoşunlarını yaranmış vəziyyətdən istifadə edərək Cənubi Qafqazdan çıxarıb burada möhkəmlənməyi qərara aldı. Qacar sarayı Qarabağ xanlığını ciddi nəzarət altına almaqda israrlı idi. Çünki İbrahimxəlil xanla rus qoşunları komandanlığı arasında əlaqələrin fəallaşması Qacar sarayının ciddi təşvişinə səbəb olurdu. Bu təşvişlərin aradan qaldırılması üçün Fətəli şah Qacar ciddi addımlar atılmasını vacib sayırdı.
200px|thumb|left| Qarabağ xanlığının işğalı ilə əlaqədar proseslərdə və döyüşlərdə yaxından iştirak etmiş gürcü əsilli rus generalı [[Pavel Sisianov ]]
İrəvan yürüşündən geri qayıtdıqdan sonra Fətəli şah Qacar İbrahimxəlil xanın üstünə 5 min nəfərlik qoşun dəstəsi göndərdi. 1805-ci ilin yanvar ayından Qarabağ xanlığına göndərilən həmin qoşun dəstəsinə İbrahimxəlil xanın Qacar sarayında girov olan oğlu Əbülfət ağa rəhbərlik edirdi. Bununla Fətəli şah Qarabağ xanını bütünlüklə nəzarəti altına almağa yeni cəhd göstərdi. Qoşun dəstəsinin hərəkətə başlaması ilə İbrahimxəlil xana yeni xəbər göndərildi ki, o, rus qoşunları ilə bütün əlaqəni kəssin, rusların Qarabağ xanlığına daxil olmasına yol verməsin. Xan eyni zamanda böyük oğlu Məhəmmədhəsən ağanı və xanlığın bir sıra bəyzadələrini əlavə girov kimi Qacar sarayına göndərməli idi. Əbülfət ağa isə Qarabağ xanının yanında qalmalı və onun bütün fəaliyyətini nəzarəti altında saxlamalı idi. İbrahimxəlil xan ondan icazəsiz heç bir qərar qəbul etməməli idi. Fətəli şah Qacar tələblərinin həyata keçəcəyi halda İbrahimxəlil xan oğlu Əbülfət ağanın girovuna çevrilməli idi. Fətəli şah bunun baş verəcəyinə əmin idi. Çünki İbrahimxəlil xanın üzərinə böyük bir qoşun dəstəsi göndərilirdi və Qarabağ xanının bu qoşun dəstəsinə müqavimət göstərə biləcəyi inandırıcı görünmürdü.
İbrahimxəlil xan tələbləri qəbul etmədi. Xan onun üzərinə yürüşə gələn oğlu Əbülfət ağaya xəbər göndərdi ki, Qarabağ ərazisinə daxil olmadan geri qayıtsın. Əbülfət ağa isə bu təklifi qəbul etmədi və tezliklə Qarabağda hakimiyyəti ələ keçirə biləcəyinə ümid etdiyindən hücumu davam etdirdi. Onun rəhbərliyi altında kifayət qədər yaxşı silahlanmış qoşun dəstəsi Tuğ kəndində olan İbrahimxəlil xanın və Məhəmmədhəsən ağanın üzərinə hücum çəkdi. Lakin uğur qazana bilmədi. Çünki İbrahimxəlil xan Qacar qoşunlarının qarşısını alması üçün hazırlıq görmüşdü. Həmçinin, xanın Zəngəzur mahalında olan oğlu Mehdiqulu ağa şah qoşunun yaxınlaşması xəbərini eşidən kimi ətrafına topladığı dəstəsı ilə xanın köməyinə gəldi. Nəticədə Əbülfət ağanın rəhbərlik etdiyi qoşun ağır məğlubiyyətə uğradı. Əbülfət ağa isə özünün azsaylı qoşunu ilə Araz çayının digər tərəfinə üz tutmağa məcbur oldu.
Döyüşün gedişində Qacar piyadalarından və atlılarından 1000 nəfərə yaxını Qarabağ ordusu tərəfindən əsir götürüldü. Bu barədə məlumatı polkovnik Pavel Karyaginə məktub yazmış İbrahimxəlil xanın oğlu Məhəmmədhəsən ağa verirdi. Həmin döyüşdən sonra Məhəmmədhəsən ağa Sisianova məktub göndərdi. Eyni zamanda İbrahimxəlil xan da Məmmədağa adlı biri ilə Sisianova məktub göndərdi. İbrahimxəlil xan istər məktubda, istərsə də şifahi ismarıcda Rusiya təbəəliyini qəbul etməyə hazır olduğunu bildirdi. Bu addımı atmaqla İbrahimxəlil xan özünü Qacar ordusunun növbəti yürüşlərindən sığortalamağa çalışdı. Şübhəsiz ki, Qacar ordusunun növbəti yürüşü xanlığı çox böyük təhlükə ilə qarşı-qarşıya qoya bilərdi.
General Pavel Sisianov İbrahimxəlil xanın Rusiya təbəəliyinə hazır olması xəbərini məmnunluqla qarşıladı. O, İbrahimxəlil xanı yenidən əmin etməyə çalışdı ki, Rusiya təbəəliyinə daxil olmaqla xanlığı mühafizə etmək və Qacar qoşunlarının yeni hücumlarından qorunmaq olar. General Pavel Sisianov Qarabağ xanının düşdüyü vəziyyətin kifayət qədər təhlükəli olduğunu da nəzərinə çatdırırdı. O yazırdı ki, ''“Qacar qoşunları Qarabağda üzləşdikləri məğlubiyyətlə razılaşmayacaq və yazın gəlməsi ilə Qarabağ xanlığı bir daha Qacar qoşunlarının yeni hücumuna məruz qalacaqdır. Bu növbəti təhlükədən nicat tapmağın yeganə yolu isə Qarabağ xanının Rusiyaya sığınmasıdır. Rusiya himayəsini qazanmaq üçün İbrahimxəlil xan müəyyən tələbləri qəbul etməlidir. Müəyyən olaraq tələb edirəm ki, İbrahimxəlil xan tezliklə Gəncədən apardığı ilxını geri qaytarmalıdır.”''
Sisianov Qarabağ xanına yazdığı məktubu mayor Dmitri Lisaneviç vasitəsilə göndərdi. Gürcü zadəganlarından olan Corayev də mayor Lisaneviçin yanına verildi. Corayev əvvəllər də Sisianov tərəfindən İbrahimxəlil xanın yanına göndərilmişdi. Sisianov mayor Lisaneviç vasitəsilə İbrahimxəlil xana Qarabağ xanlığının Rusiyaya birləşdirilməsi haqqında müqavilə layihəsi göndərdi. Sisianovun tələbinə əsasən, Lisaneviç İbrahimxəlil xanı inandırmalı idi ki, müqavilənin imzalanması üçün 2 günlüyə Gəncəyə gəlsin, müqavilənin imzalanmasından sonra isə rus qoşun dəstəsi ilə birlikdə Şuşaya qayıtsın. Müqavilə İbrahimxəlil xanla general Sisianov adına yazılmışdı və onların hər iksi tərəfindən də imzalanmalı idi. Pavel Sisianov ehtimal edirdi ki, İbrahimxəlil xan Gəncəyə gəlməyə ehtiyatlana bilər. Lisaneviç eyni zamanda İbrahimxəlil xanın ərzaq ehtiyatı barədə soruşmalı idi. Çünki rus qoşunlarının ərzaq ehtiyatı tükənməkdə idi. Mayor Lisaneviç həm də İbrahimxəlil xanın böyük oğlu Məhəmmədhəsən ağaya da məktub göndərdi. O, Məhəmmədhəsən ağanı da rus mövqeyinə çəkməli və eyni zamanda ağanı Rusiya ilə qurulan münasibətlərin onun da xeyrinə olacağına inandırmalı idi. Mayor Lisaneviç eyni zamanda atların geri qaytarılması məsələsini qaldırmalı və Şuşa qalasının kəşfiyyatını aparmalı idi. İtmiş atların haqlarının ödənməsini də Sisianov tələb edirdi. Qala daxilində kəşfiyyat işlərinin aparılmasında məqsəd isə gələcəkdə Şuşa qalasına göndərilməsi planlaşdırılan rus qoşunlarının yerləşdirilməsi üçün daha münasib yerin müəyyənləşdirilməsi idi.
Xanlığın irsi olaraq qorunub saxlanacağı vədi yaranmış qarışıq vəziyyətdə İbrahimxəlil xanı razı salmaya bilməzdi. Bu vəd İbrahimxəlil xanı Rusiya tərəfi ilə daha fəal danışıqlar aparmağa sövq etdi. Ona görə də, 1805-ci ilin fevral ayının 6-da Şuşaya çatan Dmitri Lisaneviçin gətirdiyi təkliflər maraqla qarşılandı.
Təxminən bir həftədən sonra mayor Lisaneviç Şuşada İbrahimxəlil xanla görüşdü və imzalanması nəzərdə tutulan traktatın layihəsi ona təqdim olundu. Mövcud olan məlumata görə, Lisaneviçlə görüşün sabahı günü, fevral ayının 15-də yerli bəylərin toplantısı çağırıldı və xanlığın Rusiya himayəsini qəbul etməsi məsələsi bu toplantıda müzakirəyə çıxarıldı. Qarabağ bəyləri xanlığın Rusiya himayəsini qəbul etməsinə razı olmadılar. Bununla belə, İbrahimxəlil xan Rusiyanın himayəsini qəbul etmək ideyasından əl çəkmədi və fevral ayının 21-də öz qərarını Lisaneviçə də açıqladı.
Yaranmış vəziyyətdə İbrahimxəlil xan rus generalının irəli sürdüyü təklifləri qəbul etməli oldu. Bunu o öz məktubu vasitəsilə Sisianova da bəyan etdi. İbrahimxəlil xanın Rusiya təbəəliyinə qəbul etməyə razılığını bildirən məktubunu 1805-ci il mart ayının ortalarında Qarabağ xanının nümayəndəsi olan Məhəmmədağa ilə İbrahim bəy və gürcü zadəganı Corayev Sisianova çatdırdılar. İbrahimxəlil xan Gəncəyə deyil, Gəncə vilayətinin sərhədinə gəlməyə və müqaviləni də orda imzalamağa razı idi. Sisianov bu təklifi qəbul etdi.
Qacar sarayı isə Qarabağa hücum cəhdi baş tutmayandan sonra öz niyyətindən heç də əl çəkmədi. Məsələnin birdəfəlik həllini Qacar sarayı Qarabağa daha güclü qoşunun çıxarılmasında gördü. Bu məqsədlə dərhal qoşun toplanmasına da başlandı. Lakin qoşunların hərəkətə gətirilməsindən əvvəl Qacar sarayı İbrahimxəlil xanla danışıqlara bir də cəhd göstərdi. Bu səbəbdən Fətəli şah Qarabağa elçilərini göndərdi. Şah adından qiymətli hədiyyələr aparan elçilər Fətəli şahın vədlərini də xana bildirməli idilər. Xanlığı öz nəzarəti altında saxlamağa çalışan şah vəd edirdi ki, Qacar hakimiyyəti tanındığı halda Qarabağ xanlığından şah xəzinəsinə çatan bütün vasitələr İbrahimxəlil xana bağışlanacaqdır. Fətəli şah öz övladlarını girov göndərməyə də hazır olduğunu bildirirdi. İbrahimxəlil xan isə əvəzində Əsgərandakı qalaları və Şuşa qalasının üç verstliyində olan səngərləri şah qoşunları rus qüvvələrinin Qarabağ xanlığına aparan yollarını kəsməli idi. Xanlıq ərazisində yerləşən şah qoşunlarının xərclərini də Qacar sarayı üzərinə götürürdü.
Sisianovun yazışmalarından qənaətə gəlmək olar ki, 1805-ci ilin fevral-aprel ayları ərzində Fətəli şahın üç elçiliyi İbrahimxəlil xanın yanına gəldi. İbrahimxəlil xan bu elçiliklərin şaha itaətlə bağlı gətirdikləri təkliflərinin heç birini qəbul etmədi.
thumb|right|215px| [[Qarabağ xanlığı|Qarabağ və Şəki xanlıqlarının Rusiya himayəsinə keçdiyini təsdiqləyən, 14 may 1805-cü il tarixində imzalanan Kürəkçay müqaviləsinin 1868-ci ildə nəşr olunan mətni]]
1805-ci il may ayının əvvəlində Qarabağ xanlığı ilə Gəncənin sərhəd xəttini təşkil edən Kürəkçay sahilində İbrahimxəlil xanla Sisianovun görüşü və danışıqları baş tutdu. İbrahimxəlil xanı bu görüşdə oğlanları Məhəmmədhəsən ağa, Mehdiqulu ağa, Xanlar ağa və Qarabağın bir sıra tanınmış bəyləri iştirak edirdilər. İbrahimxəlil xanın dəvəti əsasında kürəkəni olan Şəki xanı Səlim xan da ora gəldi. 1805-ci il may ayının 14-də Qarabağ xanı Rusiyanın təbəəliyini qəbul etmək barədə andı və tərtib olunmuş müqaviləni imzaladı. Bu müqavilə sonradan Kürəkçay müqaviləsi kimi tanındı.
İbrahimxəlil xan imzaladığı sədaqət andında bildirilirdi ki, o, Rusiya imperatoruna sədaqətli olmaqla ona xidmət etməyə, dövlətə fayda verməyə, dövlətin maraqlarına cavab verməyən əməllərin qarşısını almağa çalışmaqla xanlığı imperator adından idarə etməyə, dövlət sirlərini qorumağa, Rusiyanın yerdəki canişininə şərtsiz tabe olmağa və s. söz verir.
On bir maddədən ibarət olan Kürəkçay müqaviləsi də İbrahimxəlil xanın sədaqət andı ruhunda tərtib olunmuşdu. Müqavilənin giriş hissəsində göstərilirdi ki, bu müqavilə Qarabağ xanı İbrahimxəlil xanla Rusiya imperatoru Aleksandr Pavloviçin iradəsini həyata keçirən tam piyadə generalı Pavel Sisianov arasında Qarabağ xanının Rusiya təbəəliyinə qəbul etməsi ilə imzalanır.
Müqavilənin şərtləri bu cür idi:
Bu şərtlərin müqabilində Rusiya Qarabağ xanlığına aşağıdakıları vəd edirdi:
Qacarların hücum əməliyyatları
Kürəkçay müqaviləsini imzalamaqla İbrahimxəlil xanın Rusiya himayəsini qəbul etməsi Qacar sarayının sonsuz qəzəbinə səbəb oldu. Bu müqavilənin imzalanması Qarabağa və bütünlükdə Şimali Azərbaycan xanlıqlarına olan şah iddialarına son qoyulması ola bilərdi. Qafqazın itirilməsi təhkükəsinin reallaşmaq üzrə olduğunu görən şah sarayı daha qətiyyətli addımlar atmağı qərarlaşırdı.
Qacar sarayı əslində heç vaxt Qafqazı yenidən ələ keçirmək fikrindən əl çəkməmişdi. Lakin qətiyyətli addımların atılmaması, saray bürokratiyasının hakimiyyətsiz məsələlər ətrafında vaxt keçirməsi Qafqazın tədricən təsir sahəsindən çıxması və Rusiya işğalının Qafqazda genişlənməsi ilə nəticələnirdi. Mövcud olan məlumata görə, İbrahimxəlil xanın Rusiyaya meyilliliyi güclənəndə Abbas Mirzə Azərbaycandan Tehrana gəldi və şah sarayında məsləhətləmələr apardı. O, şaha və şah əyanlarına bildirdi ki, “təcili qoşun toplanıb rusların qarşısı alınmasa, onda rus qoşunları nəinki bütün Azərbaycanı tutacaqlar, hətta Tehrana doğruda irəliləyə biləcəklər.”
Fətəli şah özü də vəziyyətin ciddi olduğunu anlayırdı. Abbas Mirzənin ixtiyarında isə rus qoşunlarının qarşısını ala biləcək elə də böyük ordu yox idi. Bu səbəbdən şah qoşun toplanmasına göstəriş verməklə bərabər, Abbas Mirzəyə də əlavə yardımlar göstərəcəyini bildirdi. Saray daxilində Abbas Mirzəyə qarşı müxaliflərin olmasına baxmayaraq, Fətəli şah onun fikirləri ilə razılaşdığını bildirdi və onu Cənubi Qafqaz uğrunda yeni döyüşlərə hazırlamaq üçün yenidən Təbrizə göndərdi. Bölgədə rus qoşunlarının mövcudluğuna son qoymaq üçün Fətəli şah böyük bir qoşunla Cənubi Qafqaza doğru hərəkət etməyi qərara aldı. Nəzərdə tutulmuşdu ki, Abbas Mirzə 50 minlik qoşun dəstəsi ilə rus qoşunları üzərinə hücuma başlasın, Fətəli şah 100 min nəfərlik qoşun dəstəsi ilə hücumu daha da genişləndirsin. Abbas Mirzə Tehrandan Təbrizə qayıdandan az sonra Fətəli şah da böyük qoşun dəstəsi ilə Azərbaycana doğru hərəkət etməyə başladı və bir neçə gündən sonra Soltaniyyə çəməninə gəldi. Burada o, oğlu Əlixana, İsmayıl xan Damğaniyə və İsmayıl xan Qacara öhdələrində olan dəstələri ilə birlikdə Abbas Mirzənin qoşun dəstəsinə qoşulmağı və onun dəstəsini daha da gücləndirməyi göstəriş verdi.
Yeni tarixi şəraitdə rus qoşunlarının Cənubi Qafqazda möhkəmlənməsi ilə şah sarayı barışmaq istəmirdi. Əksinə, İrəvan xanlığının ərazisində aarılan döyüşlər Fətəli şah da Gəncənin də ruslardan geri alınması üçün müəyyən fikirlər yaratdı. Bunu Fətəli şah onun qəbuluna gəlmiş kabardin hakimlərinə də bəyan etdi. Fətəli şah bildirirdi ki, Abbas Mirzəni qoşun dəstəsi ilə Gəncə üzərinə göndərməyə, özü isə 1805-ci ilin avqust ayında Tiflis üzərinə hücum etməyə hazırlaşır. Fətəli şah və ona sığınmış olan gürcü şahzadəsi belə güman edirdi ki, Quba xanı Şeyxəli xanın və Şamaxı xanı Mir Mustafa xanın dəstəyi rus qoşunları üzərinə hücumu daha da uğurlu edəcəkdir.
Kabardin hakimlərinə göndərdiyi məktubunda Fətəli şah yaxın vaxtlar üçün öz planlarını bir daha açıqladı. Fətəli şahın sözlərinə görə, onun qoşunlarında 400 ədəd top mövcud idi. Fətəli şah Kabarda hakimlərinə yazırdı ki, ''“bu hücum zamanı mən rusları qıracam, məhv edəcəm və onları Gürcüstandan qovacağam. Mən Fətəli şah Kabarda hakimlərindən Qacar qoşunlarının hücum xəbərini eşidən kimi öz silahlı dəstələri ilə rusların üzərinə hücum etmələrini və Qacar qoşunlarına qoşulmaqlarını tələb edirəm.”''
230px|left|thumb| [[Qacarlar dövlətinin ikinci şahı Fətəli şahın Çarlz Hez tərəfindən çəkilmiş portreti. Qacarların Qarabağ xanlığına hücum əməliyyatları Fətəli şah tərəfindən istiqamətləndirilmişdir. ]]