cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
İdarəetmə Sistemləri İnstitutu (Azərbaycan)
Tarixi
Neft ekspedisiyasının yenidən təşkili ilə əlaqədar olaraq Laboratoriya 1956-cı ildə Elmlər Akademiyasının Fizika və Riyaziyyat, 1958-ci ildə isə Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunun tərkibinə daxil edilmiş və Hesablama mərkəzi adlandırılmışdır. 1959–1960-cı illərdə Azərbaycana ilk universal rəqəmli elektron maşınları ‒ "Ural-1" ,"BESM-2" gətirildikdən sonra ədədi üsullar, proqramlaşdırma, alqoritmlər yaradılması və ümumiyyətlə xalq təsərrüfat əhəmiyyətli səciyyəvi məsələlərin həlli sahəsində fəaliyyət başlandı və tezliklə xeyli sürətləndi.
1960-cı ildə isə Hesablama Mərkəzi müstəqil təşkilat kimi təsdiq edilmişdir. 1965-ci ildə Hesablama Mərkəzinin əsasında Kibernetika İnstitutu yaradılmışdır.
2014-cü ildə Nazirlər Kabinetinin qərarı ilə institutun adı dəyişdirilərək "İdarəetmə Sistemləri İnstitutu" adlandırılmışdır.
Pirmurad sultan Qızıllı-Kəngərli
Pirmurad cultan Əhməd bəy oğlu Qızıllı-Kəngərli (1791-?) — sərkərdə.
Həyatı
Pirmurad cultan Əhməd bəy oğlu 1791-ci ildə Naxçıvan şəhərində anadan olmuşdu.
Ibtidai təhsilini molla yanında almışdı. Sonra mədrəsədə oxumuşdu. Atasının vəfatından sonra Qızıllı oymağının başçısı olmuşdu. Naxçıvan xanlığının ictimai-siyasi yaşamında mühim rol oynamışdı.
1824-cü ildə  Abbas mirzə Naibəssəltənə ona xüsusı fərmanla yavər (mayor) rütbəsı vermişdi.
Ailəsi
Pirmurad sultan Gülpəri xanımla ailə qurmuşdu. Rzaqulu bəy adlı oğlu vardı.
Litva
Litva köhnə Azərbaycandilli mənbələrdə Litfa və ya Litvaniya, rəsmi adı Litva Respublikası  — Avropada, Baltik dənizinin şərq sahilində dövlət. Şimalda Latviya, cənub-şərqdə Belarus, cənub-qərbdə Polşa və Rusiyanın Kalininqrad bölgəsiylə həmsərhəddir. 2004-cü ildən NATO-nun və Avropa İttifaqının üzvüdür.
Tarix
Tarixdə bir hadisə o birisinin ardınca gəlir, bir yerdə onlar bütöv bir zəncir təşkil edirlər. Keçmişin səhvləri gələcək nəsillərə təsir edir. Əgər dövlət müstəqilliyini itirirsə, sonralar o ya bərpa olunur, ya da birdəfəlik dünya xəritəsindən silinir, xalq isə məhv olur. Bunu Litvanın İntibah dövrünün tətqiqatçılarından biri, fəlsəfə doktoru, professor Bronislav Qenzelis belə təsdiq edir.
Əhali
1 yanvar 2012-ci il tarixinə olan rəsmi məlumata əsasən Litva əhalisi 3199,8 min nəfər idi. Onlardan 2142,8 min nəfəri şəhərlərdə, 1057 min nəfəri isə kəndlərdə yaşayırdı. 1 mart 2014-cü il tarixinə olan rəsmi məlumata əsasən isə ölkə əhalisi 2 milyon 939 min 431 nəfər təşkil edir.
Din
2011-ci ilin senzi göstərmiş ki, əhalinin 77,2%-i Roma katolikləridir.
Ərazi
Ümumi ərazisi 65,300 kv. km olan Litva inzibati cəhətdən 6 dairə, 44 rayona bölünür.
Dəstər
Dəstər — Azərbaycan Respublikasının Lerik rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Tarixi
Dəstər Lerik rayonunun eyniadlı inzibati ərazi vahidində kənd. Ləmər çayının (Lənkəran çayının qolu) sahilində, Peştəsər silsiləsinin yamacındadır. Yerli əhali Distər kimi tələffüz edir. Kəndin ilk sakinləri Cənubi Azərbaycandan gəlmiş talışlar olmuşlar. Tədqiqatçıların məlumatına görə, kəndin əhalisi oturaq həyata keçdikdən sonra maldarlıq məhsullarını taxıla dəyişir, taxılı əl dəyirmanında üyüdürdülər. Hər ailədə əl dəyirmanı olduğundan onların məskunlaşdığı ərazi də Dasdar (TalıŞərq "əl dəyirmanı, kirkirə") adlandırılmışdır.
Merilin Monro
Merilin Monro (, əsl adı ; ) — amerikan kino aktrisası, müğənni və model. XX əsrin ən məşhur kino ulduzlarından, seks simvollarından və pop ikonlarından biridir. İllərcə kiçik rollarda özünü göstərdikdən sonra "Gentlemen Prefer Blondes", "How to Marry a Millionaire", "Some Like It Hot ve The Seven Year Itch" kimi filmlərdə göstərdiyi komediya bacarığı, cazibəsi və ekrandakı görünüşü 1950 və 1960-cı illərin əvvələrində ən populyar kino ulduzlarından biri olmasını təmin etdi. Karyerasının sonlarına doğru nailiyyətləri daha da artdı.
"Bus Stop" ve "The Misfits" kimi kinolarda dramatik rollarda da özünü göstərdi və bənzəri görülməmiş populyar bir maraq nəsnəsi halına gəlib, qazandığı bu şöhrət ilə zamanının digər ulduzlarını geridə qoydu. Halbuki, xalqın gözündə yaratdığı xoşbəxt imicinin əksinə, şəxsi həyatında yaşadığı məyusluqları və güvənsizlikləri onsuzda var olan problemlərini daha da dərinləşdirdi. Xüsusilə 1950-ci illərin sonu 1960-cı illərin əvvəllərindən etibarən səhhətində olan müxtəlif problemlər və şəxsi problemləri karyerasına da mənfi təsir göstərmiş və Monronun işləməsinə mane olmuşdur. Yenə də ölümündən sonra şöhrəti get-gedə artaraq bütün zamanların ən önəmli mədəniyyət fiquru və ikonası olmuş və digər məşhurlar tərəfindən təqlid edilmişdir. Ölümü rəsmi olaraq yüksək dozada yuxu həbblərindən qaynaqlana biləcək intihar olaraq qeyd edilsə də ölüm səbəbi haqqında bir çox ehtimal irəli sürülmüş, sui-qəsd nəzəriyyələri yaradılmışdır. Monro 1999-cu ildə Amerika Kino İnsitutunun bütün zamanların ən böyük qadın kino ulduzları sıralamasında altıncı sıraya layiq görülmüşdür.
Həyatı
263x263px|left|thumb|Merilin Monronun uşaqlığı|alt= Merilin, Norma Cin Mortenson adı ilə 1 iyun 1926-cı ildə Los-Anceles Dövlət Xəstəxanasında doğulmuşdur. Tərcümeyi-halını yazan bir çox adama görə bioloji atası anasının Rko studiyalarında film redaktoru olaraq birlikdə çalışdığı Çarlz Stenli Gifford adlı biridir. Bəziləri isə anası Qledis Perl Beykerin ikinci əri olan Martin Edvard Mortensonun onun atası olduğunu iddia edir. Qledisin bundan başqa əvvəlki evliliyindən də Robert Kermit Beyker və Bernis Beyker (Miracle) adlarında iki uşağı da var idi. Qledisin şizofreniya xəstəliyi səbəbindən xəstəxanaya aparılmasının ardından Monro bundan sonrakı həyatını bir yetimxanada və müxtəlif baxıcı ailələrin yanında keçirmək məcburiyyətində qaldı. Monronun dayısı Marion da həmçinin həmin xəstəxanaya yatırdılmış və xəstəxanadan çıxdıqdan sonra özünü asmış, nənəsi Della və babası Otis də manik depressiya xəstəliyindən əziyyət çəkmişdilər. Norma Cin yeddi yaşına qədər həddindən artıq dindar bir ailə olan Albert və Ida Bolender cütlüyü ilə yaşamışdır.
Daha sonra anası Qledisin bir ev almasıyla təkrar onunla yaşamağa başlamasına baxmayaraq anasının ağıl xəstəliyinin pisləşməsinə görə anasının ən yaxın yoldaşı Qreys Makkinin himayəsi altına girmişdir. Ancaq onun 1935-ci ildə Ervin Silliman Qoddardla evlənməsinin ardından Los-Anceles uşaq evinə verilib. İki il sonra Qreys onu geri götürməsinə baxmayaraq, əri Ervin Silliman Qoddardın kiçik qıza cinsi təcavüz etməsinin ardından doqquz yaşındakı Monro, bu səfər də böyük bibisi Oliviya Bruninqslə yaşamağa göndərilmişdir. Ancaq orada da Oliviyanın oğulları tərəfindən hücuma uğrayınca Qreysin yaşlı bibisi Ana Louerin yanına göndərilməsi məsləhət görülmüşdür. Ana Louerin sağlamlığı bir müddət sonra pozulmağa başlayınca Norma Cin, Qreys və Ervin Qoddardın yanına geri dönmüşdür. Bu dövrdə Norma Cin, hələ 16 yaşındaykən qonşusunun 21 yaşındakı oğlu Ceyms Dogteri ilə tanış olub bir müddət sonra onunla evlənmişdir. Dörd il davam edən evlilikdən sonra boşanmış və The Blue Book manekenlik agentliyində modellik etməyə başlamışdır. Yenə bu dövrdə aktyorluq və müğənnilik kurslarına qatılıb və saçını kəsdirib, sarı rəngə boyatmıştır.
Karyera
Qısa zaman ərzində "The Blue Book" adlı model şirkətinin ən məşhur modelinə çevrilən Norma, dəfələrlə maqazin jurnallarının üz qabığı oldu. Bu "20th Century Fox"un baş icraçısı Ben Lyonun diqqətini cəlb etdi və onun üçün sınaq çəkilişi təşkil etdi. Eyni zamanda onunla altı aylıq müqavilə imzaladı. Lyonun tövsiyələri nəticəsində adını Merilin Monro olaraq dəyişdirən Norma Jean, "Scudda Hoo! Scudda Hay!" və "Dangerous Years" adlı iki filmə çəkildi. Ancaq hər iki filmin reytinq qazanmaması Monronun filmlərdən uzaqlaşmasına, Fox şirkətinin Monro ilə yeni bir müqavilə imzalamamasına görə isə bir müddət gözdən itməsinə səbəb oldu. Modelliyini davam etdirən Monro həmçinin aktyorluq dərslərinə də yazıldı. "Ladies of the Chorus" adında bir filmdə, ilk dəfə mahnı oxuyaraq rəqs etmə şansı qazandı. Daha sonra "The Asphalt Jungle" və "All About Eve" filmlərində iki qısa rol oynadı. Bu filmlərdəki qısa, amma cəlbedici rollarıyla tənqidçilərin diqqətini çəkdi. Sonra 2 il "We're Not Married!", "Love Nest", "Let's Make It Legal" və "As Young as You Feel" kimi filmlərdə kiçik rollarda göründü. Beləliklə RKO icraçıları Monronun box office potensialını Fritz Lanqın "Clash of Night" adlı filmində istifadə etdilər. Filmin böyük reytinq qazanmasından sonra Fox eynən "Monkey Business" adlı komediya filmində çəkdilər. Hər iki komediya filminin reytinqlərini gördükdən sonra tənqidçilər bunu, Monronun artan şöhrətinə bağladılar. 1952-ci ildə Monro "Don't Bother to Knock" adlı filmdə baş rol — psixoloji problemləri olan körpə baxıcısını oynamaq şansı qazandı. Az büdcə, B tipi bir film olmasına və qarışıq tənqidlər almasına rəğmən tənqidçilər Monronun daha böyük rollarda oynaya biləcəyinə inanmışdılar.
Şöhrət
270px|thumb|right|Merilin Monro "Şahzadə və rəqqasə" filmində (1957) Monro, 1953-cü ildə oynadığı "Niagara" filmiylə məşhur oldu. Tənqidçilər filmin qaranlıq ssenarisi qədər, Monronun kameraya olan uyğunluğunu da ön plana çəkdilər. Monro bu filmdə ərini öldürməyə çalışan qadın rolunu oynadı. Bu dövrdə bir zamanlar verdiyi cəzbedici pozalarda şəkillər ortaya çıxdı. Çıxan şayiələrə görə Monro bunu ac qaldığı üçün, karyerasına son verəcəyi üçün etmişdi. Daha sonra mətbuata təmənnasız verdiyi çılpaq pozaları ilə şayiələri aradan qaldırdı. Bu şəkillər, daha sonra "Playboy" jurnalının ilk buraxılışında yayımlandı.
Monro sonrakı aylarda çəkildiyi "Gentlemen Prefer Blondes" və "How to Marry a Millionaire" adlı filmlərin böyük uğur qazanması ilə A sinif aktrisalar sırasına daxil oldu. Bu filmlərdən sonra "River of No Return" və "There's No Business Like Show Business" adlı filmləri isə uğuru tapmamış oldu. Bu dövrdə uzun zamandır sevgili olduğu beyzbol ulduzuı Joe Dimaggio ilə evləndi. Ancaq cütlük 9 ay sonra boşandı. Studia başçısı Zanuckun ona verdiyi axmaq sarışın rollarından bezən Monro, 1955-ci ildə "The Seven Year Itch" adlı filmi bitirdikdən sonra müqaviləni ləğv edərək New York'daki "Actor's Studio"'ya incəsənət dərsi almağa getdi. Bu zaman ona təklif olunan "The Girl in Pink Tights", "The Girl in the Red Velvet Swing" və "How to Be Very, Very Popular" kimi filmlərdə oynamağı rədd etdi. "Actors Studio"daki təhsili dönəmində üçüncü həyat yoldaşı yazıçı Artur Miller ilə tanış olan Monro, daha sonra onunla evləndi.
Nyu Yorkda olarkən fotoqraf Milton H. Greene ilə özünün şəxsi istehsal şirkəti "Marilyn Monroe Productions"ı yaratdı. Monronun yoxluğunda izləyicilərə təqdim olunan Ceyn Mensfild və Şiri Nort kimi filmlərin uğur qazanmamasına görə və "The Seven Year Itch" filminin uğuruna görə Zanuk onu geri çağırıb istədiyi şərtlərlə yeni kontrakt imzalatdı. Monro, bundan sonra sadəcə təsdiqlədiyi ssenarilər və təyin etdiyi yollarla işləyəcək və "Fox"dan başqa digər şirkətlərlə də işləyə biləcəkdi. 1955-ci ildə şirkətlə imzaladığı müqaviləyə görə istehsal şirkətinə bağlı olaraq Joshua Logan tərəfindən "Bus Stop"a çəkildi. Bu filmdə salon müğənnisi Cherie rolu ilə ilk dram performansını göstərərək tənqidçilərdən böyük tərif qazandı və Qızıl Qlobusa namizəd oldu. Bu filmdən sonra yoldaşı Artur Millerlə Londona gedərək Lourens Olivye ilə birlikdə "The Prince and the Showgirl" adlı filmə çəkildi. Bu filmin tənqidçilər tərəfindən qarışıq fikirlərin gəlməsinə rəğmən özəlliklə Avropada Monro bacarığı ilə böyük təriflər qazandı. Və Oskara bərabər olan italyan "David di Donatello" və fransız "Crystal Star" mükafatlarını qazandı. Eyni zamanda da İngilis BAFTA mükafatına da namizədliyini irəli sürdü. Filmin bitməsindən sonra Londona qayıdan Monro hamilə olduğunu öyrənir, ancaq nigahdan kənar olduğu üçün körpəsini aldırır.
Son illəri
Merilin, 1959-cu ildə karyerasının ən mühüm filmi, onu məşhurluğun zirvəsinə aparan Billy Wilder'ın rejissorluğu ilə çəkilən "Some Like It Hot", oldu. Monro bu filmdəki aktyor qabiliyyətinə görə bir Qızıl Qlobus mükafatı qazandı. Ancaq bu filmdə Monronun bacarığı ilə bərabər pərdə arxasında yaşanan hadisələr su üzünə çıxmağa başladı. Özəlliklə Monronun çəkilişlərə həmişə gecikməsi, sözləri unutması, zamanla otağından çıxmaq istəməməsi ilə çəkilişlərə qatılmaması rejissor Billy Wilder ilə münasibətlərinin korlanmasına səbəb oldu. Bunlardan başqa hamilə olduğunu anlayan Monro filmin bitməsindən sonra uşağını itirdi. Bu filmdən sonra çəkildiyi "Let's Make Love" filmi isə kritik və ticari baxımdan uğursuz oldu. Amma yenə də filmdə səsləndirdiyi "My Heart Belongs to Daddy" mahnısı xit oldu. Bu filmdə rol yoldaşı Iv Montan ilə qısa və yasaq münasibət yaşadı.
Merilin, daha sonra ssenarisini əri Artur Millerin yazdığı 1961-ci il istehsalı "The Misfits" filmində Klark Qeybl ilə birlikdə başrolda oynadı. Film boyunca Monronun psixoloji və fiziki problemləri, alkoqol və həb asılılığı, iki dəfə yorğunluq və əsəb pozğunluğu səbəbilə xəstəxanaya yatması çəkilişlərə tez-tez gecikməsinə, çox böyük problemlərin olduğu bu film tənqidçilərin və izləyicilərin diqqətini çəkdi. Gözləniləndən daha az satılması və tənqidlərin çoxluğu filmə olan gözləntiləri doğrultmadı. The Misfits, eyni zamanda Klark Qeybl ilə son filmi olacaqdı. Bu filmdən sonra Monro, yoldaşı Artur Millerdən boşandı. Boşanmadan sonra depresiya səbəbi ilə Peyn Uitni Psixiatrop Klinikasında yatdı. 1962-ci ildə "Something’s Got to Give" adlı komediya filmində oynamağa qərar Verdi. Bu film eyni zamanda Monronun ilk çılpaq səhnələrinin olacağı film idi. Ancaq film boyunca xəstə olduğunu irəli sürən və eşq yaşadığı irəli sürülən C. F. Kennedi ad günü üçün mahnı oxumağa getməsinə görə Fox şirkəti tərəfindən filmdən qovuldu, müqaviləsi ləğv edildi və film şirkəti təzminat davası açıldı. Fox şirkəti filmi tamamlamaq üçün Lee Remick ilə müqavilə imzalamasına rəğmən Monronun filmdəki rol yoldaşı Din Martinin başqası ilə oynamaq istəmədiyini bildirdikdən sonra Monronu geri çağırdılar. Ancaq film çəkilişlərinin təkrar başlamasına az qala Monro yüksək dozada sakitləşdirici qəbul edərək 5 avqust 1962-ci ildə Brentvud, Los-Ancelesdəki evinin yataq otağında hələ 36 yaşında həyatdan köçdü. Ölümün ardından fərqli fikirlərin irəli sürülməsi və yüksək dozda Barbitürat alımı nəticəsində intiharın elan edilməsinə qarşı, hadisə yerində dəlil çatışmazlığı, klinik testlər üçün götürülənlərin sonradan yoxa çıxması və başda köməkçisi Eunice Murrey olmaqla hadisə şahidlərinin fərqli ifadələri ölüm səbəbinin cinayət olduğuna və siyasi səbəblərdən Cia, Mafiya və Kennedi ailəsinin buna səbəb olduğuna dair bir çox təsdiq olunmamış fərziyyələr ortaya atıldı. Monronun bədəni daha sonra köhnə yoldaşı Co Dimacioya təslim edildi və onun təşkil etdiyi dəfn mərasimi ilə 8 avqust 1962-ci ildə Westwood Village Memorial Park Məzarlığında dəfn edildi.
Fragaria iinumae
(Fragaria iinumae) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Macarıstan Sosialist Fəhlə Partiyası
31 oktyabr 1959-cu ildə yaradılmışdır. Macarıstan Xalq Respublikası süquta uğradıqdan sonra partiyada dağılmışdır.
Bulbophyllum minahassae
(Bulbophyllum minahassae) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Şimali Makedoniya şəhərləri
Şimali Makedoniya şəhərləri.
And dağlarında təyyarə qəzası (13 oktyabr 1972)
Uruqvay Hava Qüvvələri Uçuş 571 və ya And dağlarında təyyarə qəzası, aviasiya tarixində xüsusi yeri olan bir təyyarə qəzası. 13 oktyabr 1972-ci il tarixində 45 adamı daşıyan bir təyyarə And dağları ilə toqquşmuş, həyatda qalan 16 adam ancaq 23 Dekabr 1972 günü qəzanın üzərindən iki aydan uzun bir müddət keçdikdən sonra qurtarıla bilmişdir.
Qəza və xilasetmə işləri
13 oktyabr 1972 Cümə günü, bir Uruqvay Hava qüvvələrinə məxsus Fairchild FH- 227D təyyarəsi , Uruqvayın Montevideo şəhərindəki Stella Maris Kollecinin "Old Christians " adlı reqbi komandasını And Dağları üzərindən keçən bir uçuşla Çilinin Santiaqo şəhərində keçiriləcək qarşılaşmaya aparırdı.
Səfər bir gün əvvəl 12 Oktyabrda Carrasco Beynəlxalq Aerodromundan başlamışdı ancaq fırtınalı dağ havası üzündən, təyyarə gecəni keçirmək üzrə Argentinanın Mendoza şəhərinə enmişdi. 13 oktyabr günortadan sonra səfərə davam etmək üzrə havalanan təyyarə qısa müddət sonra dağlardakı bir keçid üzərindən uçmağa başlamışdı. Təyyarənin pilotu Santiaqodakı hava nəzarət vəzifəlilərinə Çilinin Curicó şəhəri üzərində olduğunu bildirmiş və eniş üçün lazım olan icazəsi almışdı. Daha sonra bunun ölümcül bir səhv olduğu ortaya çıxacaq.
Hələ dağların üzərindən seyr etməsinə baxmayaraq bulud örtüyünün içindən keçərək alçalmağa başlayan təyyarə qısa müddət sonra adsız bir zirvə ilə toqquşdu. Sonralar Cerro Seler adı verilən, Glaciar de las Lagrimas (Gözyaşları buzlağı) olaraq da bilinən zirvə , Çili ilə Argentina arasındakı uzaq dağlıq sərhəddə Cerro Sosneado və Tinguiririca vulkanı arasında yerləşir. 4.200 metrlik hündürlüyə sahib olan zirvəyə dəyən təyyarənin sağ qanadı qoparaq geriyə doğru atıldığında quyruq üzərindəki şaquli sabitləyici qopararaq gövdə üzərində arxada böyük bir dəlik açılmasına səbəb olmuşdur. Az sonra ikinci bir zirvəyə dəyən təyyarənin sol qanadı da qopunca geriyə yalnız havada irəliləyən bir gövdə qalmışdır. Yerə çırpılan gövdə dağın dik bir əyimində sürüşərək durabilmiştir
İlk günlər
45 nəfərdən 12-si qəza əsnasında ya da dərhal sonra, 5-i ertəsi səhər və biri də yaralarına məğlub düşərək səkkizinci gün ölmüşdür. Geridə qalan 27 adam dondurucu soyuq altında dağların yüksək hündürlüyündə həyatda qalmanın çox çətin olduğu şərtlərlə qarşı-qarşıya qaldı. Şərtlərin tələb heç bir teçhizata sahib deyildilər. İyirmi dörd yaşındakı Adolfo "fito" Strauch, pilot kabinədəki günəş siperliklerinden faydalanaraq bir neçə günəş gözlüyü düzəltmişdi ancaq, qar korluğunun maneə törətmək üçün alpinist eynəkləri, soyuqdan qoruyacaq geyimləri və buzda gedə bilmək üçün kramponları yox idi. Daha da pisi heç bir tibbi vəsait olmaması idi.
Axtarış
Üç ölkədən axtarış qrupları itən təyyarəsi axtarmağa başladılar. Ancaq ağ olan təyyarə, qarın içində qaldığından səmadan görülə bilmirdi. Səkkiz gün sonra axtarış işləri dayandırıldı. Təyyarədə transistor kiçik bir radio tapan uşaq dağdakı on ikinci günlərində axtarışların dayandırıldığını xəbər aldılar. Qəzadan sağ xilas olanlarla edilən röportajlara əsaslanaraq yazılmış olan Alive: The Story of the Andes Survivors adlı kitabda Piers Paul Read axtarışların dayandırıldığını öyrəndikdən sonra baş verən olanları belə ifadə edir:
Qida və içki
Həyatda qalanların əlində yalnız bir neçə şokolad, çərəz və bir neçə şüşə şərab vardı. İlk günlərdə, onsuz da az olan yeməkləri aralarında az-az paylaşaraq idarə etməyə çalışdılar. Fito qar əridərək su əldə etmənin bir yolunu tapdı.
Nə qədər az pay etsələr də, ehtiyatlar qısa müddətdə tükəndi. Qarla örtülü dağlıq ərazidə nə bir təbii bitki örtüyü var idi, nə də hər hansı bir heyvan yaşayırdı. Həyatda qala bilmək üçün, ölən yoldaşlarının cəsədlərini yeməyə qərar verdilər. Bu, asan alınmış bir qərar deyildi , ölənlərin çoxu həm sinif yoldaşları həm də yaxın dostlarıydı. Nando Parrado 2006-cı ildə nümayiş olunan Miracle in the Andes: 72 Days on the Mountain and My Long Trek Home adlı kitabında bu qərarı belə şərh edir:
Piers Paul Read'in Alive kitabında istinadla üzərində dayandığı kimi sərnişinlərin hamısı katolik idi. Read'e görə bəziləri etdiklərini xristianların Eucharist ayininə bərabər gördü. Bəziləri başlarda utancaq davrandısa da həyatda qalmanın başqa bir yolu olmadığını anlayaraq bir neçə gün içində fikirlərini dəyişdirdilər.
Çətin qərarlar
Qar uçqunundan sonra uşaqların bəzisi, həyatda qala bilmək tək yolunun dağları dırmaşaraq aşmaq və kömək axtarmaq olduğunda israr etdilər. Köməkçi pilotun Curico'yu keçdiklərini ifadə səbəbiylə Çili torpaqlarının, qərbdə yalnız bir neçə mil kənarda olduğunu düşünürdülər. Qrupun içində ən sağlam və güclü olanlar hər istiqamətə doğru etdikləri kiçik gedişlərlə həm təyyarənin qopan quyruğunu həm də qəza anında itən yoldaşlarını araşdırdı. Belə bir gediş nəticəsində altı adamın cəsədini, daha yüksək bir hündürlükdən tapdılar. Gedişlərə qatılmaq istəyənlər, bu qədər yüksək hündürlükdən getmənin və amansız keçən soyuq gecələrə Dayanma çətinliyi qarşısında bundan imtina etdilər. Bir neçə sınaqdan sonra Nando Parrado, Roberto Canessa və Antonio " Tintin " Vizíntin'den ibarət son bir qrup quruldu. Roberto Canessa'nın israrıyla ilk əvvəl Parrado ilə birlikdə quyruğu tapmaq üçün şərqə doğru getməyə qərar verdilər. Bu sınaqlarında təyyarənin quyruğunu tapdılar.Təyyarənin quyruq hissəsində və ətrafında sərnişinlərə məxsus içində siqarət,şirniyyat,təmiz paltarlar və hətta bir neçə komikslər olan çoxlu çamadan var idi.Tintin'in tapdığı boruların ətrafına sarılmış izolyasiya vəsaiti isə daha sonra xilas olmalarını təmin edən əhəmiyyətli bir nöqtə olacaqdı.
Radio
Qəzadan dərhal sonra təyyarənin kokpitindəki radionu istifadə etmək üçün bir cəhddə tapılmışdılar amma radionu çalıştıracaq güc qaynaqları yox idi. Qəzadan xilas yolunu ancaq daha sonra uçqun altında qalaraq ölən təyyarənin baxım vəzifəlisi, təyyarənin akkumulyatorunun itən quyruq hissəsində olduğundan demişdi.
Quyruğu tapınca akkumulyatorları da tapdılar ancaq təyyarənin gövdəsinə daşınamayacak qədər ağır olduğunu görüncə radionu quyruğun yanına gətirməyə qərar verdilər.Komanda üzvlərindən biri və həmçinin ən gənci sayılan Roy Harley'nin könülsüz də olsa onlara kömək etməsinə cəhd etməsini israrla tərəddüd etdilər. Harley aralarında elektronikten anlayan yeganə şəxs idi. Ancaq heç bir komada üzvünə məlum olmayan səbəbdən,təyyarənin elektrik təchizatının sabit cərəyan əvəzinə dəyişən cərəyan ilə təchiz edilməsi bu fikrin əvvəlcədən faydasız olmasını üzə çıxardı.Bir neçə gün edilən uğursuz cəhdin arından Harley və Canessa radionu işlədə bilməyəcəklərini yə yegənə çıxış yolunun dağları aşmaq olduğunun fərqinə varıb,geri döndülər.
Yuxu döşəyi
Artıq tək qurtuluş yolunun qərbə doğru dağları aşmaq olduğu artıq aydın idi. Ancaq gecələri həyatda qalmanın bir yolunu tapmadan dırmaşmağa çalışmaq qeyri-mümkün idi. El bu zaman yuxu döşəyi fikri ortaya atıldı.Nando Parrado, Miracle in the Andes: 72 Days on the Mountain and My Long Trek Home adlı kitabında otuz dörd il sonra yuxu döşəyinin hazırlanması haqqında yazacaqdı:
12 Dekabr
12 Dekabr 1972-ci ildə, qəzanın üstündən iki ay keçdikdən sonra Parrado, Canessa və Vizintín dırmaşmağa başladılar.Rəhbərliyi Parrado öz üzərinə götürdü.O dağları tez qətt etməyə tələsirdi.Amma yüksəklikdə oksigen çatışmamazlığı səbəbindən digər 2 nəfər onu tez-tez yavaşlaması üçün xəbərdar edirdi.Hələ çox soyuq olmasına baxmayaraq, təyyarənin quyruğundan çıxardıqları izolyasiya vəsaiti ilə etdikləri yuxu döşəyinin sayəsində gecələri həyatda qala bilirdilər.
200px|thumb|Nando Parrado və Roberto Canessa(oturan)[[Çilili Huaso Sergio Catalan ilə birlikdə(sağda)]]
Dağda xilasetmə
Qəza yerində gözləyənlər Parrado və Canessa'nın kömək tapdığını sabahısı gün radiodan öyrəndi. Eyni gün, 22 dekabr 1972-ci ildə günortadan sonra iki axtarış xilasetmə işçisi və Parrado'yu daşıyan vertolyot bölgəyə çataraq həyatda qalanların yarısını vertolyota aldı. Xilasetmə işçiləri ilə birlikdə geridə qalanlar, gecə And Dağlarında uçuşun çətinliyi səbəbiylə ertəsi səhər gələcək olan vertolyotu gözlədi. İkinci vertolyot 23 dekabr günü səhər tezdən qəza məhəllinə çatdı və qəzadan xilas olan on altı adamın hamısı xilas etmiş oldu. Zərərçəkənlər Santiqodakı xəstəxanaya aparılaraq yüksəklik xəstəliyi,dehidroləşmə, soyuqdəymə,sınıqlar, sınqa və bəslənməmə kimi xəstəliklərdən müalicə aldılar.
Ən yaxşı döyüş və macəra filminə görə Saturn mükafatı
Ən yaxşı döyüş və macəra filminə görə Saturn mükafatı () — Elmi Fantastika, Fentezi və Qorxulu Filmlər Akademiyası tərəfindən 1994-ci ildə təsis edilmiş, ilin ən yaxşı döyüş və macəra janrında olan filminə verilən mükafatdır. 1994-2010-cu illərdə Ən yaxşı döyüş, macəra və triller filminə görə Saturn Mükafatı () adı ilə verilirdi.
Ən Yaxşı Döyüş, Macəra və Triller Filmi
"†" - həmçinin Ən yaxşı filmə görə "Oskar" mükafatı qazanmışdı.
"‡" - həmçinin Ən yaxşı filmə görə "Oskar" mükafatına nominasiya göstərilmişdi.
Banqor Siti FK
Tarixi
"Banqor Siti"nin tarixi XIX əsrə gedib çıxır. Belə ki, komanda 1876-cı ildə yaranıb.
Məkanı
Komanda ev oyunlarını 1500 azarkeş tutumu olan "Farrar Road Bangor Gvinedd" stadionunda keçirir. Klubun prezidenti Dilvin Cones, baş məşqçisi Nevill Povelldir. Komanda 2008/2009 mövsümünü 6-cı pillədə başa vurub.
Uğurları
Komanda 2 dəfə Uels çempionatının - 1993/1994, 1994/1995, 7 dəfə ölkə kubokunun - 1888/1889, 1895/1896, 1961/1962, 1997/1998, 1999/2000, 2007/2008, 2008/2009, 6 dəfə Liqa Kubokunun - 1993/1994, 1996/1997, 1997/1998, 1999/2000, 2002/2003, 2008/2009, bir dəfə isə "FA Trophi Cup"un qalibi olub.
Fragaria iturupensis
—  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Vladimir Ollonqren
Vladimir Konstantinoviç Ollonqren — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin üzvü, parlamentin əvvəl Slavyan-Rus Cəmiyyəti fraksiyasının, daha sonra isə Milli azlıqlar fraksiyasının üzvü, II Nikolayın uşaqlıq dostu, milliyətçi rus hərbçi.
Həyatı
Vladimir Ollonqren 19 aprel 1867-ci ildə Kolomna şəhərində hərbçi ailəsində doğulmuşdur. 1872-ci ildə Vladimir Ollonqrenin 5 yaşı olarkən atası vəfat etmişdir. Anası Aleksandra Petrovna oğulları Pyotr, Konstantin, Vladimir və qızı Yelizavetə ilə illik 100 rublluq pensiya ilə Kolomna şəhərindəki Pskovski küçəsi 15 adresində tək qalmışdır.
Aleksandra Petrovna Yekaterin Universitetindən dostu olan xanım Neydqart tərəfindən Neydqartın rəhbəri olduğu Kolomna Qadın Gimnaziyasının 4-cü sinifləri üçün aylıq 30 rubl maaşla sinif rəhbəri vəzifəsinə işə götürüldü.
1875-ci ilin may ayında Kolomno Qadın Gimnaziyasının buraxılış sinifləri II Aleksandrın həyat yoldaşı imperatriça Mariya Aleksandrovnaya nümayiş etdirilmişdir. Bu nümayiş də Aleksandra Petrovnanın da başçısı olduğu sinfi iştirak etmişdir. Nümayişdə Aleksandra Petrovna şahzadə Aleksandrın (çar III Aleksandr) həyat yoldaşı Mariya Fyodorovnanın diqqətini cəlb etdi. Mariya Fyodrovna Aleksandra Petrovnaya 2 oğlunun (Nikolay və Georgi) ilkin təhsili və tərbiyəsi ilə məşğul olmaq üçün ayda 2000 rubl maaşlı, pulsuz yaşayış yerli və yemək daxil olan iş təklifi etdi. Anna Petrovna tərəddüd etsə də, zabitlər işin əvvəlki tərbiyəçi hərbçilərdən fərqli olaraq Anna Petrovnanın ali təhsilli olduğu üçün əlifba və vurma cədvəlini öyrətməyin çətin olmayacağını söylədi. Anna Petrovna taxt varisinin tərbiyəçisi olmasının çətin olacağını qeyd etsədə, təklifi qəbul etmişdir. left|thumb|200x200px|Vladimir Ollonqrenin məzarı Vladimir Ollonqren şahzadə Nikolay (gələcək çar II Nikolay) və qardaşı Georgi Aleksandroviç ilə birlikdə təhsil və tərbiyə almağa başlamışdır. Vladimir Ollonqren 1876–1879-cu illərdə şahzadələrlə birlikdə sarayda yaşamışdır. Ona ilk təhsilini anası vermişdir.
Anna Petrovna tərbiyəçilik vəzifəsini başa vurandan sonra Vasileoostrovski Qadın Gimnaziyasının rəhbəri təyin edilmişdir. Şahzadə Nikolayın təklifi ilə Vladimir Ollonqren Pskov Kadet Korpusunda, bacısı isə Pavlovsk Universitetində təhsil almağa göndərilmişdir.
İmperatorun qərarı ilə 31 oktyabr 1877-ci il tarixində Ollonqren qardaşlarının adları Əsilzadələrin Şəcərə Kitabına daxil edilərək əsilzadə elan olundular.
Mühacirət
1920-ci ilin noyabr ayının ortalarında xanımı Yelena Qurskaya ilə birgə Vranqelin ordusu ilə mühacirət etmişdir.
Mühacirətdə Fransada yaşayan Vladimir Ollonqren orada Nitsa şəhərində yaşamışdır. Ölümündən əvvəl orada rus mühacirlər üçün açılmış Rus Evi yataqxanasında yaşamışdır.
Vladimir Ollonqren 1943-cü il 4 avqustda vəfat etmişdir. Cənazəsini baş keşiş Boris Stark oxumuşdur. Paris regionun Sent Jenevyev de Bua şəhərindəki Rus Evi yaxınlığındakı Sent Jenevyev de Bua qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur.
Hərbi fəaliyyəti
Pskov Kadet Korpusunun 7 illik təhsilini bitirdikdən sonra 8 fevral 1884-cü il tarixində Vladimir Ollonqren Varşava Yunker Piyada Məktəbində təhsilinə davam etmişdi. 20 aprel 1887-ci ildə 37-ci Yekaterinburq Piyada Alayından podporuçik rütbəsi alaraq məzun olmuşdur. 20 aprel 1891-ci ildə poruçik, 1896-cı ildə kapitan (bəzi mənbələrə görə 6 may 1901) rütbəsi almışdır.
Vladimir Ollonqren 1896-cı ildə Sankt-Peterburqdakı Baş Qərargahın kargüzarlıq şöbəsində çalışmağa başlamışdır. Rusiya imperiyası əhalisinin ilk siyahıya alınmasında fəal iştirak etmişdir.
Vladimir Ollonqren 11 noyabr 1902 tarixindən 1916-cı ilədək Sevastopol qalasında komendantı və qərargah zabiti vəzifəsində çalışmışdır. Vladimir Ollonqren 26 fevral 1909-cu il tarixində Sevastapol qalasının qərargah rəisi təyin olunmuşdur. Həmçinin o, 1910-cu ildə Sevastapolun komendantı təyin olunmuşdur.
1909-cu ildə Vladimir Ollonqren podpolkovnik rütbəsinə yüksəldi. Bu haqda sənəd 26 fevral 1909-cu ildə elan olunmuşdur. 1913-cü ildə isə o polkovnik rütbəsinə yüksəlmiş və 31 dekabr 1912-ci ildə bu haqda sənəd elan olunmuşdur.
1916-cı ildə polkovnik rütbəsi ilə Qafqaza göndərilmişdir.
Vətəndaş müharibəsi zamanında Vladimir Ollonqren Vəhşi diviziyada xidmət etmiş və Stavrapol quberniyasının rəisi vəzifəsinə qəbul olundu. 1919-cu ilin iyul-avqust ayları arasında Sevastopolda fəaliyyət göstərmişdir.
General Tomson Bakıya gələrkən onu rus zabitləri adından Vladimir Ollonqren qarşılamışdı. 1920-ci ilin noyabrında isə Vrangelin ordusuna qoşulmuşdur.
Siyasi fəaliyyəti
Vladimir Ollonqren 1916–1917-ci illərdə Bakı Şəhər İdarəsi rəisi Georgi Kavalyovun müavini vəzifəsində işləmişdir.
15 dekabr 1918-ci il tarixində Vladimir Ollonqren Slavyan-Rus Cəmiyyəti üzvü olaraq Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin üzvü seçilmişdir. O, parlamentdə Slavyan-Rus Cəmiyyəti fraksiyasının üzvü olmuşdur. 1919-cu ildən etibarən isə Milli azlıqlar fraksiyasına üzv olmuşdur.
Davradibi
Davradibi — Azərbaycan Respublikasının Lerik rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Əhalisi
Əhalisi 379 nəfər.
Toponimiyası
Davaradibi kəndi Peştəsər silsiləsinin ətəyindədir. Oykonim Davar (Tavar/Davar dağının ətəyində olduğu üçün həmin dağın adındandır) və dib (ətək, Aşağı hissə) komponentlərindən düzəlib (burada -a bitişdirici sait, -i mənsub.Şəkilçisidir), "Davar dağının ətəyi, dibi" mənasındadır. Davardibi variantında da qeydə alınan bu oykonim yerli əhalinin dilində Dəvrəbın kimi tələffüz olunur, Bın Talış dilində "ətək, dib" deməkdir.
Avstriya
Şimaldan Çexiya (362 km sərhəd uzunluğu), şərqdən Slovakiya (91 km) və Macarıstan (366 km), cənubdan Sloveniya (330 km) və İtaliya (430 km), qərbdən İsveçrə (164 km), Lixtenşteyn (35 km) və Almaniya (784 km) ilə həmsərhəddir.
Paytaxtı Vyana şəhəridir. Ölkə 9 federal torpaqdan və ya vilayətdən (Aşağı Avstriya, Burqenland, Forarlberq, Karintiya, Ştiriya, Tirol, Yuxarı Avstriya, Vyana və Zaltsburq) ibarətdir.
Dövlət bayrağındakı qırmızı rəng Avstriya Respublikasının azadlığı və müstəqilliyi üçün tökülən qan, ağ rəng isə qərbdən şərqə axan Dunay çayının rəngidir. Avstriya bayrağı dünyanın ən qədim dövlət simvollarından biridir.
Mərkəzi Avropada doqquz dövlətdən ibarət dənizə çıxışı olmayan ölkə. Qərbdə Lixtenşteyn və İsveçrə, cənubda İtaliya və Sloveniya, şərqdə Macarıstan və Slovakiya, şimalda Almaniya və Çexiya ilə həmsərhəddir. Avstriyanın ərazisi 83.883 km² və təxminən 9 milyon əhalisi var. Avstriya alman dili ölkənin rəsmi dili olsa da, bir çox avstriyalı qeyri-rəsmi olaraq müxtəlif Bavariya ləhcələrində danışır.
Avstriya əvvəlcə 976-cı ildə Avstriya Markoqrafı kimi səhnəyə çıxdı və daha sonra hersoqluq və arxduchy oldu. 16-cı əsrdə Avstriya Habsburq monarxiyasının mərkəzi olan və tarixin ən nüfuzlu kral sülalələrindən biri olan Habsburq Monarxiyasının kiçik bir qolu tərəfindən idarə olunan bir dövlət kimi xidmət etməyə başladı. Arxiduxiya kimi Müqəddəs Roma imperiyasının mühüm hissəsi və inzibati mərkəzi idi. Böyük dövlətlərdən biri olan və 19-cu əsrin əvvəllərində Alman Konfederasiyasını idarə edən Avstriya öz imperiyasını qurdu, lakin 1866-cı ildə Avstriya-Prussiya müharibəsində məğlub olduqdan sonra digər Alman dövlətlərindən ayrılaraq öz yolu ilə getdi. 1867-ci ildə Macarıstanla razılaşma əsasında Avstriya-Macarıstan İkili Monarxiyası quruldu.
Avstriya-Macarıstan taxtının mümkün varisi olan Archduke Franz Ferdinandın öldürülməsindən sonra Avstriya bu hadisədən sonra imperator Frans Joseph dövründə başlayan Birinci Dünya müharibəsində iştirak etdi. Monarxiyanın məğlubiyyətindən və dağılmasından sonra Almaniyaya birləşmək niyyəti ilə Almaniya-Avstriya Respublikası elan edildi, lakin yeni yaranan dövlət müttəfiqlər tərəfindən dəstəklənmir və tanınmamış qalır. 1919-cu ildə Birinci Avstriya Respublikası Avstriyanın hüquqi varisi oldu. 1938-ci ildə Avstriya əsilli Almaniya Reyxinin kansleri Adolf Hitler Avstriyanın ilhaqını təmin etdi. 1945-ci ildə faşist Almaniyasının məğlubiyyətindən və uzun müddət Müttəfiqlərin işğalından sonra Avstriya İkinci Respublika kimi tanınan suveren və özünü idarə edən demokratik bir dövlət kimi yenidən quruldu.
Avstriya birbaşa seçilmiş Federal Prezident tərəfindən dövlət başçısı və federal hökumətin başçısı olan kansler tərəfindən idarə olunan parlament təmsilçi demokratiyasıdır. Avstriyanın böyük şəhərlərinə Vyana, Qraz, Linz, Salzburq və İnsbruk daxildir. Avstriya adambaşına düşən ÜDM-ə görə ardıcıl olaraq dünyanın 20 ən zəngin ölkəsi arasında yer alır. Ölkə yüksək həyat səviyyəsinə malikdir və 2018-ci ildə İnsan İnkişafı İndeksinə görə dünyada 20-ci yerdədir. Vyana həyat keyfiyyəti göstəricilərinə görə ardıcıl olaraq beynəlxalq səviyyədə birinci yerdədir.
İkinci Respublika 1955-ci ildə xarici siyasi məsələlərdə daimi bitərəfliyini elan etdi. Avstriya 1955-ci ildən Birləşmiş Millətlər Təşkilatının və Avropa Birliyinin üzvüdür. O, ATƏT və OPEK-ə ev sahibliyi edir, OECD və İnterpolun təsisçi üzvüdür. Avstriya da 1995-ci ildə Şengen sazişini imzalayan və 1999-cu ildə avro valyutasından istifadə etməyə başlayan ölkələrdən biri oldu.
Əhalisi
Rəsmi siyahıyaalmalara əsasən Avstriya əhalisi:
Vətəndaşlıq
15 may 2001-ci il rəsmi əhali siyahıyaalınmasının yekunlarına əsasən:
Onlardan 7,472,477 nəfəri Avstriya vətəndaşları, 970,541 nəfəri isə xarici ölkələrin vətəndaşlarıdır. Bütün Avstriya əhalisinin təxminən 11,5%-ini təşkil edən xarici vətəndaşlardan 390,464 nəfəri (onlardan 212,297 nəfəri AB-nə 2004-cü ildən əvvəl daxil olan 14 ölkənin vətəndaşları, 116,755 nəfəri 2004-cü ildə AB-nə daxil olmuş 10 ölkənin vətəndaşları, 61,412 nəfəri isə 2007-ci ildə AB-nə daxil olmuş Bolqarıstan və Rumıniyanın vətəndaşları olmaqla) Avropa Birliyi ölkələrinin vətəndaşları (2004-cü ilədək Avstriya daxil olmaqla Avropa Birliyinə 15 ölkə daxil idi), 296,377 nəfəri keçmiş Yuqoslaviya ölkələrinin vətəndaşları (Sloveniya vətəndaşları istisna olmaqla, beləki Sloveniya 2004-cü ildə AB-nə daxil olmuşdur), 114,011 nəfəri Türkiyə vətəndaşları, 69,060 nəfəri Asiya qitəsində yerləşən ölkələrin vətəndaşları, 100,629 nəfəri isə dünyanın digər müxtəlif ölkələrindən olan vətəndaşlardır.
Yaş və cins
2011-ci ilə olan rəsmi təxminə əsasən Avstriya əhalisi 8,420,900 nəfər (4,105,493 nəfəri kişilər, 4,315,407 nəfəri qadınlar) olmuşdur. Onlardan 0–14 yaş qrupunda olanlar 1,229,408 nəfər, 15–64 yaş qrupunda olanlar 5,705,051 nəfər, 65 yaş və yuxarı yaşda olanların sayı isə 1,486,441 nəfər olmuşdur. Əhalinin 68%-i şəhərlərdə yaşayır. 2001-ci il siyahıyaalınmasına əsasən ölkə əhalisinin 1 km²-ə düşən orta sıxlığı təxminən 95,8 nəfərdir. Alp dağlarının geniş bölgələrində əhali çox azsayda yerləşmişdir. 2011-ci ilə olan məlumatlara əsasən əhalinin illik təbii artımı hər min nəfərə orta hesabla 3 nəfərdir.
Əhalinin orta ömrü hər iki cinsdən toplam əhali üçün 79,91 ildir.
Dil
Avstriya Konstitusiyasına görə alman dili Avstriya Respublikasının dövlət dilidir. 2001-ci il siyahıyaalınmasına əsasən alman dili Avstriya Respublikası vətəndaşlarının 95,48%-inin ana dilidir. Söz tərkibi və tələffüzünə, eləcə də qrammatik quruluşuna görə, Avstriya almancası Almaniyada Bavariya vilayətində və İsveçrədə istifadə edilən almanca ilə oxşardır. 1951-ci ildə Avstriya Federal Təhsil Nazirliyinin təşəbbüsü ilə buraxılan Avstriya Lüğətində Avstriya almancasının əsas söz ehtiyatı öz əksini tapıb.
Milli tərkib
Milli azlıqlar: ölkədə yaşayan etnik qruplardan 6-sı — Burqenland xorvatları, slovenlər, çexlər, slovaklar, macarlar və qaraçılar avtoxton etnik qruplar olaraq rəsmən tanınmış milli azlıqlardır.
Burqenland vilayətində alman dili ilə yanaşı xorvat və macar dilləri, Karintiya vilayətində isə alman dili ilə yanaşı sloven dili də rəsmi statusa malikdir, belə ki xorvat və macar dillərinin Burqenland vilayətində, sloven dilinin isə Karitinya vilayətində məktəblərdə tədris olunma və dövlət idarələrində sənədləşmədə istifadə olunma hüququ vardır.
Ali təhsil
Avstriyanın paytaxtı Vyanada 13 universitet fəaliyyət göstərir.
Avstriyada bütün universitetlər dövlət tərəfindən maliyyələşdirilir. Universitet əməkdaşları və müəllimlər dövlət qulluqçusu hesab olunurlar. Universitetlər federal büdcədən maliyyələşir.
1994-cü ildən ölkədə tətbiqi elmlər universitetləri fəaliyyətə başlayıb. Bu ali təhsil müəssisələrinin fəaliyyətinə Avstriyanın elm və tədqiqat naziri tərəfindən on altı nəfər ekspertdən təşkil olunmuş müstəqil agentlik nəzarət edir. Tətbiqi elmlər universitetlərinin təhsil proqramları digər ali məktəblərin təhsil proqramlarından fərqlənir. Bu universitetlərin təhsil proqramlarında peşə təhsili ali təhsil səviyyəsində öyrənilir və əmək bazarının tələbləri daha çox nəzərə alınır.
Müəyyən olunmuş vaxt ərzində ali təhsil proqramlarını mənimsəyən Avstriya və Avropa ölkələrinin vətəndaşları üçün ali təhsil ödənişsizdir. Universitetlərdə verilən bakalavr, magistr və doktor dərəcələri ABŞ, Kanada və digər Avropa ölkələrindəki müvafiq dərəcələrə uyğundur.
Hazırda Avstriyada 22 ali təhsil müəssisəsi, 18 tətbiqi elmlər universiteti, 11 özəl universitet fəaliyyət göstərir. 1365-ci ildə təsis olunmuş Vyana Universiteti Avropada qədim tarixi ənənələrə malik olan ikinci ən böyük universitet hesab olunur. Ali təhsil müəssisələrində dərs ili 8–12 semestrdən ibarət olur. Qış semestri oktyabrın 1-dən, yay semestri isə martın 1-dən başlayır. Hər bir semestrin sonunda imtahan verilir. Son kursda tələbələrdən diplom işi yazmaq tələb olunur.
Akkreditasiya Şurası tam müstəqil qərarvermə hüququna malikdir. Bu qurum özəl universitetlərin, akademik proqramların, akkreditasiyadan keçmiş özəl universitetlərin yenidən akkreditasiyası və onların fəaliyyətinə nəzarət məsələlərini həyata keçirir.
Ən məşhur ali təhsil müəssisələrinin sırasına Vyana Universiteti, Vyana Tibb Universiteti, Təbii Resurslar və Tətbiqi Həyat Elmləri Universiteti, Vyana İqtisadiyyat və Biznes Administrasiyası Universiteti, Vyana Tətbiqi İncəsənət Akademiyası, Vyana Musiqi Universiteti daxildir.
Avstriya ali məktəblərində kifayət qədər əcnəbi tələbələr təhsil alır. Ölkə universitetlərində oxumaq istəyən əcnəbilərdən alman dilini yüksək səviyyədə bilmək, orta məktəbi bitirmək haqqında sertifikat və sağlamlıq haqqında arayış tələb olunur.
Avstriya universitetləri digər inkişaf etmiş ölkələrdə olduğu kimi, ən yüksək səviyyəli elmi-tədqiqat qurumları hesab olunur. 2004-cü ildən universitetlərin hamısı elmi-tədqiqat işlərində və təhsil fəaliyyətlərində muxtar status qazanıb, tam müstəqil hüquqi qurum kimi fəaliyyət göstərirlər.
Soumia Dik
Soumia Dik (19 oktyabr 1988) — Mərakeşli qadın ağır atlet. 53 kq çəki dərəcəsində yarışır və beynəlxalq yarışlarda Mərakeşi təmsil edir. Soumia Dik İslam Həmrəyliyi Oyunlarında iştirak etmişdir. Son dəfə 2017 İslam Həmrəyliyi Oyunlarında mübarizə aparmışdır.
Avstriya
İqlimi
Avstriyanın böyük hissəsi, yer və okean təsirləri göstərən, orta-Avropa keçiş iqliminin təsiri altındadır. Sıx yağmur və Qərb küləyi iqlimi təsir edən əhəmiyyətli faktorlardır. Alp bölgəsinin özünə aid bir iqlim xüsusiyyəti vardır. Bu bölgədə yazlar sərin, qışlar bol qar yağmurludur. Burada illik yağmur 3000 mm səviyyəsinə çatır. Ölkənin şimal və qərbini təsiri altına alan okean təsiri səbəbiylə bu bölgələrdə yağmurlar daha aşağı (illik 2000 mm) və il içində istilik fərqliləşmələri daha stabildir. Qışlar bu bölgələrdə nisbi olaraq yumşaq və yazlar da isti keçir. Salzburgda ortalama istilik Yanvar ayında −2 °C İyulda 18 °C'dir. Ölkənin şərqində yer iqlim suverendir. Bu bölgədə qışlar çox sərt və yağışlı keçər. Yağmurlar ümumiyyətlə qarlı şəklində olub, alçaq yerlərdə yağış halında olar. Hava istiliyi qışda ümumiyyətlə 0 °C'ın altında olur. Bu zamanda da daymi hava açıq və aydın olduğundan qış idmanlarına əlverişlidir. Ortalama istilik Yanvar ayında −4 °C, İyul ayında 18 °C'dir. Bu bölgədə illik yağmur nisbəti 600 mm ətrafındadır.
Tuna çayı qış aylarında donduğundan, nəqliyyatın axsamaması üçün buz qırma işləri davamlı edilər. Yüksəklərdə fırtınalar bəzən çox şiddətli olar. Quru iqlimi xüsusiyyətindən ötəri yaz ayları isti keçir. İstilik ortalaması 20 °C'ın üzərindədir. Bu mövsümdə az miqdarda da olsa yağmur yağır. thumb|centre|upright=1.5
Meşə örtüyü və heyvanat aləmi
Ölkənin cəmi sahəsinin yarıya yaxını meşəlikdir. Şimal Alpların ön bölgəsini daha çox palıd və qayın ağaclarının hakim olduğu meşələr əhatə edir. Waldviertel və Hausruck bölgələriylə mərkəzi Alpların şərq qisimi qayın, palıd, akçaağaç, ladin ağırlıqlıdır.
Avstriyanın ən əhəmiyyətli ətraf problemi sənaye, turizmin gətirib çıxardığı sıx trafik və ətraf ölkələrin ətraf çirkliliyinin böyük iştirak etdiyi turşu yağışıdır. Meşəlik sahənin dörddə biri bu problemdən təsirlənməkdədir və kimi bölgələrdə ağac sayında sürətli bir azalma müşahidə edilməkdədir. Sıx əkinçilik, elektrik enerjisi əldə etmək üzrə edilən anbarlar və meşələrin azalmasıyla ortaya çıxan ozon qatının deşilməsi ölkənin digər əhəmiyyətli ətraf problemləridir.
Avstriyanın heyvanlar dünyası Orta Avropanın müxtəlifliyini göstərər. Dağlıq bölgələrin tipik növləri dağ keçiləri və dağ siçanlarıdır. Meşələrdə ayrıca cüyür, və çöl donuzları da yaşayır.
Ölkədə 1997-ci ildən bəri qoruma altında olan iki cins ayı növləri yaşamaqdadır. Ölkənin şərqində tarla siçanı və tarla sincabına rast gəlinər.
Ölkənin cəmi sahəsinin 24 %-i təbii qoruma altındadır. Avstriyada üç təbii park, yüzlərlə də qoruma sahəsi və vətəqələr mövcuddur.
Avstriya konstitusiyasına görə ölkə demokratik federal bir respublikadır. Burgenland, Kärnten, Aşağı Avstriya, Yuxarı Avstriya, Salzburg, Steiermark, Tirol, Vorarlberq və Vyana olmaq üzrə doqquz əyalətdən meydana gəlməkdədir.
Tarixi
Çox köhnə tarixlərdən bəri insanların yaşadığı bu ölkə, əsrlərlə Romalıların işğalında olmuşdur. Almaniya ilə birgə olan Avstriyaya 803 ildə Şarlman tərəfindən "Şərq Marklığı" adı verildi. Bununla da o German İmperiyasının bir hissəsi kimi quruldu.
Daha sonra hakimiyyətə keçən Habsburg Qraflıqı ölkənin ərazisini genişləndirdi. XV əsrdə Avropanın və xristianların ən güclü dövləti olan Avstriya, Osmanlılara qarşı arxası kəsilməyən hücumlara liderlik etmişdir. XVİ əsrdən başlayaraq Osmanlı dövləti müxtəlif səfərlər ilə 1529-cu ildə Macarıstanı, daha sonra isə 1540-cı ildə Avstriyanı məğlub etdi, İmperator I. Ferdinand, Macarıstanın Osmanlı dövlətinə verilməsi və 30 min duka qızılı vergi vermək şərtləri ilə bir andlaşma imzaladı. Bununla da Avstriyanın hücumları sona çatdı.
Osmanlı-Müqəddəs İttifaq döyüşləri nəticəsində Osmanlı dövləti ndən ayrılan Macarıstan ilə birləşən Avstriya Avstriya-Macarıstan İmperiyasını qurdu. Avstriya Birinci dünya müharibəsində parçalanan Avstriya-Macarıstan İmperiyasından ayrılaraq müstəqil dövlət qurdu. Muharibədən sonra Almaniya ilə birləşmək istəməsinə baxmayaraq, qalib dövlətlər buna razılıq vermədilər.
Avstriya Respublikası İkinci dünya müharibəsi ərəfəsində Hitler tərəfindən 1938-ci ildə də Almaniyaya birləşdirildi. Muharibədən sonra Almaniyanın məğlub olması ilə Avstriya Amerika Birləşmiş Ştatları, SSRİ, Böyük Britaniya və Fransa tərəfindən işğal edildi. 1955-ci ildə bu dövlətlərlə bağlanan sülh müqaviləsi nəticəsində dövlət birləşdirildi və müttəfiq dövlətlərin qoşunları oradan çıxarıldı.
Siyasət
Dövlət Başçısı, Federal Respublika başçısı sifəti daşıyar. Konstitusiya, altı illik bir dövrə üçün dövlət başçısının xalq tərəfindən seçilməsini şərt qaçmışdır. Federal Respublika başçısı xarici məsələlərdə dövləti təmsil edir. Razılaşma və qanunları imzalar Başçı eyni zamanda məclisi toplayır ləğv edər və tətilə göndərə bilər.
Hökumət başçısı isə Şansölye olaraq da bilinən Federal Baş nazirdir.
frame|right|Vyanada da parlament binası Parlament iki kameralıdır: Bundesrat (Əyalətlər Məclisi), əyalət parlamentləri tərəfindən seçilən 62 millət vəkilindən; Nationalrat (Milli Məclis) isə doğrudan seçilən 183 üzvdən meydana gəlməkdədir. Nationalrat namizədlərinin ən az 19 yaşını doldurma şərti vardır. Bundesratda hansı əyalətin neçə parlamentarla təmsil ediləcəyi, əyalətin əhalisinə bağlı olaraq təyin olunar. Bu məclis yalnız məsləhətçi funksiyasına sahib olmasına qarşı, kimi qanunların çıxmasını gecikdirə bilər.
Avstriyada səs vermə yaşı 16-dan başlayır.
İqtisadiyyat
Avstriya iqtisadiyyatı sənaye, turizm və əkinçilik sahələrinə əsaslanır. Əkinçiliyə əlverişli torpaqları azdır. Bol məhsul ala bilmək üçün müasir əkinçilik İkinci Dünya Müharibəsindən sonra sürətlə inkişaf etmişdir. Ölkənin alçaq bölgələrində olan çəmənlik sahələrdə heyvandarlıq inkişaf edib.
İqtisadiyyatının əsasını təşkil edən sənaye sahasində çuqun və xam polad, alüminium istehsalı ön sıralardadır. Digər sənaye məhsulları kağız, kimyəvi maddə və plastikadır.
Avstriya dünyanın qabaqcıl təbii magnezit istehsalçısıdır. Schwechatdəki böyük neftayırma zavodu ölkənin ümumi neft və neft məhsulları istehlakının dörddə üçünü təşkil edir.
Geniş meşələrindən əldə edilən taxta-şalbanın yalnız bir hissəsi ölkədə emal olunur. Emal olunmamış taxta-şalban ölkənin əsas ixrac məhsulları sırasındadır.
Əsas ixrac məhsullarını maşınlar, elektron vasitələr, mədən məhsulları, kağız, elektrik enerjisi, qida maddələri təşkil edir.
Turizm
Avstriya hazırda iqtisadi cəhətdən Avropanın ən inkişaf etmiş ölkələrindən biridir. O, İkinci dünya müharibəsi illərində öz gözəl tarixi memarlıq abidələrini dağılmaqdan qoruyub saxlaya bildi. Gözəl saraylar, mehmanxanalar, yollar hələ müharibədən əvvəl tikilmişdi. Onlar daima ölkənin tükənməz turizm resursları hesab olunur. Avstriya iqtisadiyyatında turizm əhəmiyyətli yer tutur.