cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kosmosun tədqiqi
1990-cı illərdən etibarən şəxsi maraqlar kosmik turizmi və daha sonra Ayın ictimai məkanının tədqiqini təşviq etməyə başladı (bax: Google Lunar X Mükafatı). Kosmosa maraq göstərən tələbələr KTİT (Kosmosun Tədqiqi və İnkişafı uğrunda Tələbələr) yaratdılar. SpaceX hazırda hava uçuşlarını dəyərini kifayət qədər azalda biləcək və planetləri tədqiq etməyə imkan verə bilən tam təkrar istifadə oluna bilən orbital daşıyıcı aparatı olan Starship-iin üzərində işləyir.
Teleskop
İlk teleskopun 1608-ci ildə Hollandiyada Hans Lippershey adlı eynək ustası tərəfindən icad edildiyi deyilir. "Orbiting Astronomical Observatory" 27 dekabr 1968-ci ildə buraxılmış ilk kosmik teleskopu idi. 2 fevral 2019-cu il tarixinə 3891 təsdiqlənmiş ekzoplanet aşkar edilib. Süd Yolunda 100–400 milyard ulduz və 100 milyarddan çox planet olduğu təxmin edilir. Müşahidə edilə bilən kainatda ən azı 2 trilyon qalaktika var. GN-z11 Yerdən ən uzaqda yerləşən obyektdir və 32 milyard işıq ili uzaqlıqda olduğu bildirilir.
Kosmosa ilk uçuşlar
thumb| [[Sputnik-1|Sputnik 1, ilk süni peyk 215km-dən 939 km-ə qədər hündürlükdə Yer ətrafında dövr etdi. 1957-ci ildə və tezliklə Sputnik 2 kosmosa buraxıldı. ]] thumb|Apollo CSM Ay orbitində thumb| [[Apollon 17|Apollo 17 astronavtı Harrison Schmitt Buğa-Littrovda bir qayanın yanında dayanır.]] 1949-cu ildə "Bumper-WAC" 393 km yüksəkliyə çatdı. NASA-ya görə kosmosa çıxan ilk insan istehsalı olan obyekt oldu, baxmayaraq ki, V-2 Rocket MW 18014 Karman xəttini daha əvvəl, 1944-cü ildə keçmişdi.
İlk uğurlu orbital buraxılış 4 oktyabr 1957-ci ildə Sovet İttifaqının Sputnik 1 ("Peyk 1") süni peykiı oldu. Peykin çəkisi təxminən 83 kg idi və təxminən 250 km hündürlükdə Yerin orbitində fırlandığı güman edilirdi. Onun iki radio vericisi var idi (20 və 40 MHz), bütün dünyada radiolar tərəfindən eşidilə bilən "bip" səslərini yaydı. Radio siqnallarının təhlili ionosferin elektron sıxlığı haqqında məlumat toplamaq üçün istifadə edildi, temperatur və təzyiq məliumatları isə radio siqnallarının müddətində kodlaşdırıldı. Nəticələr peykin meteoroid tərəfindən deşilmədiyini göstərdi. Sputnik 1 R-7 raketi ilə buraxılıb. Süni peyk 3 yanvar 1958-ci ildə yenidən Yer atmosferinə daxil olduqdan sonra yandı.
İnsanın kosmosa ilk uçuşu
İnsanın kosmosa ilk uğurlu uçuşu 12 aprel 1961-ci ildə 27 yaşlı rus kosmonavtı Yuri Qaqarini daşıyan Vostok 1 ("Şərq 1") ilə olmuşdur. Kosmik gəmi təxminən 1 saat 48 dəqiqə davam edən dünya ətrafında bir dövrəni tamamladı. Qaqarinin uçuşu bütün dünyada rezonans doğurdu; bu, qabaqcıl Sovet kosmik proqramının nümayişi idi və kosmosun tədqiqində insanın kosmosa uçuşu kimi tamamilə yeni bir dövr açdı:
Kosmik obyektlərin İlk astronomik tədqiqatları
Başqa bir göy cisminə çatan ilk süni obyekt 1959-cu ildə Aya çatan Luna 2 idi. Başqa bir göy cisminə ilk yumşaq eniş 3 fevral 1966-cı ildə Luna 9-un Aya enməsi ilə həyata keçirilmişdir. Luna 10 3 aprel 1966-cı ildə Ayın orbitinə daxil olaraq Ayın ilk süni peyki oldu.
İnsan heyətindən ibarət olan başqa bir göy cisminə ilk eniş edən aparat 20 iyul 1969 ildə Aya eniş edən Apollon 11 gəmisi oldu. 1969-cu ildən 1972-ci ildəki son insan enişinə qədər Aya insanların eniş etdiyi cəmi altı kosmik gəmi olub.
İlk planetlərarası uçuş 1961-ci ildə Venera 1-in Veneraya uçuşu idi. 1962-ci il Mariner 2 Venera haqqında məlumatları əldə edən ilk uçuş idi (ən yaxın məsafə 34.773 kilometr). Pioneer 6 16 dekabr 1965-ci ildə orbitə buraxılan Günəşin orbitinə çıxan ilk peyk idi. Digər planetlər ilk dəfə 1965-ci ildə Mars Mariner 4, 1973-cü ildə Yupiter Pioneer 10, 1974-cü ildə Merkuri Mariner 10, 1979-cu ildə Saturn Pioneer 11, 1986-cı ildə Uran Voyager 2, 1989-cu ildə Neptun Voyager 2 tərəfindən tədqiq edildi.
Başqa bir planetdən ən azı məhdud səth məlumatlarını qaytarmaq üçün ilk planetlərarası yer missiyası 1970-ci ildə Venera 7-nin enişi idi və Veneradan Yerə 23 dəqiqə ərzində məlumat göndərildi. 1975-ci ildə Venera 9 ilk dəfə başqa bir planetin səthindən şəkilləri ötürdü. 1971-ci ildə Mars 3 missiyası Marsa ilk yumşaq eniş etdi və məlumatları təxminən 20 saniyəyə Yerə ötürdü. Daha sonra, 1975-ci ildən 1982-ci ilə qədər Viking 1 ilə Marsın səthində altı ildən çox fəaliyyət göstrəmişdi. Sovet istehsalı olan Venera 13 iki saat ərzində Veneranın səthindən məlumatlar ötürmüşdü. Venera və Mars Yerdən kənarda insanların pilotsuz robot kosmik gəmiləri ilə yer missiyaları yerinə yetirdiyi iki planetdir.
İlk kosmik stansiya
Salyut 1 19 aprel 1971-ci ildə Sovet İttifaqı tərəfindən aşağı Yer orbitinə buraxılmış ilk kosmik stansiya idi. Beynəlxalq Kosmos Stansiyası hazırda 2000-ci ildən davamlı olaraq məskunlaşan yeganə tam işlək kosmik stansiyadır.
İlk ulduzlararası kosmosa uçuş
Voyager 1 25 avqust 2012-ci ildə Günəş sistemini ulduzlararası kosmosa tərk edən ilk insan tərəfindən yaradılan obyekt oldu. Zond ulduzlararası kosmosa daxil olmaq üçün 121 AB-də heliopozdan keçdi.
Yerdən ən uzaqda
Apollon 13 uçuşu Ay səthindən 254 km yüksəklikdə və 400.171 km Yerdən uzaqlıqda Ayın arxa tərəfinə keçdi., 1970-ci ildə insanların indiyə qədər Yerdən səyahət etdiyi ən uzaq məsafə olmuşdur.
Voyager 1, 01 yanvar 2019-cu il tarixinə, 145.11 AU məsafədədir. Bu Yerdən 21,708 milyard kilometr məsafədə olaraq insan tərəfindən yaradılmış ən uzaq yerləşən obyektdir.
GN-z11 Yerdən ən uzaqda bilinən obyektdir və 13,4 milyard işıq ili uzaqlıqda olduğu bildirilir.
Erkən kosmos tədqiqatlarında iştirak etmiş əsas insanlar
Yer atmosferindən kənar yerlərə getmək arzusu Jül Vern və H.Q.Uellsin fantastikasına əsaslanmış və bu arzunu həyata keçirmək üçün raket texnologiyası hazırlanmışdır. Alman V-2 itələmə və material itkisi problemlərini aradan qaldıraraq kosmosa çıxan ilk raket idi, İkinci Dünya Müharibəsinin son günlərində bu texnologiya həm amerikalılar, həm Sovetlər tərəfindən əldə keçirildi. Texnologiyanın gələcək inkişafı üçün ilkin hərəkətverici qüvvə, nüvə silahının çatdırılması üçün uzun mənzilli daşıyıcı kimi istifadə ediləcək qitələrarası ballistik raketlərin hazırlanması istiqamətində silah yarışı oldu. Lakin 1961-ci ildə Sovet İttifaqı kosmosa ilk insanı göndərəndə, Birləşmiş Ştatlar sovetlərlə "Kosmos Yarışı"nda rəqabətə başladı.
Əvvəlcə kosmos yarışına sovetlər tərəfindən Sergey Korolev rəhbərlik edirdi, onun mirası həm R7, həm də "Soyuz" kosmik raketindən ibarətdir və bu günə qədər də xidmətdədir. Korolev ilk peykin, orbitdə ilk insan (və ilk qadın) və ilk kosmos gəzintisinin arxasında duran şəxs idi. Ölümünə qədər onun şəxsiyyəti ciddi şəkildə qorunan dövlət sirri idi; Sovet kosmik proqramının yaradılmasında onun rəhbərlik etdiyini anası belə bilmirdi.
Kərim Kərimov sovet kosmik proqramının yaradıcılarından biri idi və Sergey Korolevlə birlikdə ilk insan kosmosa uçuşunun (Vostok 1) əsas memarlarından biri idi. 1966-cı ildə Korolevin ölümündən sonra Kərimov Sovet kosmik proqramının aparıcı alimi oldu və 1971–1991-ci illərdə "Salyut" və "Mir" layihələri də daxil olmaqla ilk kosmik stansiyaların və 1967-ci ildə onların xələfləri olan "Kosmos 186" və "Kosmosun 188"-in uçuşlarına görə cavabdehlik daşıyırdı.
Digər əsas insanlar:
Tədqiqatın hədəfləri
thumb|1992-ci ildə Qalileo kosmik aparatının uçuşu zamanı toplanmış məlumatlardan rəqəmsal işlənmiş şəkildə göründüyü kimi Ay 20-ci əsrin ortalarından başlayaraq zondlar, sonra isə insan missiyası Yer orbitinə, sonra isə Aya göndərildi. Həmçinin, zondlar məlum Günəş sistemi boyunca və Günəş orbitinə göndərildi. Ekipajsız kosmik gəmilər 21-ci əsrə qədər Saturn, Yupiter, Mars, Venera və Merkuri ətrafında orbitə göndərilib və ən uzaq aktiv kosmik gəmilər olan Voyager 1 və 2 Yer-Günəş məsafəsinin 100 dəfə çox olan məsafədə keçmişdir.
Günəş
Günəş Yerin enerji istehsalı və ötürmə sistemlərinə təsir edə bilən, peyklərə və kosmik zondlara müdaxilə edə və hətta zədələyə bilən kosmik havanın çox hissəsini yaradır. Apollon Teleskopu ilə başlayaraq Günəşi müşahidə etməyə həsr olunmuş çoxsaylı kosmik zondlar buraxılmış və digərləri günəşin müşahidəsini ikinci dərəcəli məqsəd kimi qəbul etmişlər. 2018-ci ildə buraxılan Parker Solar Probe zondu Günəşə Merkuri orbitinin 1/8 hissəsinə olan məsafədə yaxınlaşacaq.
Merkuri
left|thumb|125x125px| MESSENGER Merkurinin şəkli (2013) thumb|130x130px| 18.000-dən bir MESSENGER şəkli km təxminən 500 km bölgəni göstərir (2008) Merkuri Yer planetləri arasında ən az tədqiq ediləni olaraq qalır. 2013-cü ilin may ayından etibarən Mariner 10 və MESSENGER missiyaları Merkuriyə yaxından müşahidələr aparan yeganə missiya olub. MESSENGER 1975-ci ildə Mariner 10 tərəfindən edilən müşahidələri daha da araşdırmaq üçün 2011-ci ilin mart ayında Merkuri ətrafında orbitə çıxdı (Munsell, 2006b).
2025-ci ildə çatması planlaşdırılan Merkuriyə üçüncü missiyası olan BepiColombo-ya iki zond daxildir. BepiColombo Yaponiya və Avropa Kosmik Agentliyinin birgə missiyasıdır. MESSENGER və BepiColombo, elm adamlarına Mariner 10-un uçuş aparatları tərəfindən kəşf edilən bir çox sirləri başa düşməyə kömək etmək üçün tamamlayıcı məlumatlar toplamaq məqsədi daşıyır.
Tatevos Əmirov
Tatevos Əmirov (Tatevos Əmiryan; ) — dövlət xadimi, 26 Bakı komissarından biri.
Kosmosun tədqiqi
Merkuri
Günəş sistemindəki digər planetlərə uçuşlar kosmik gəminin xalis sürət dəyişikliyi və ya delta-v ilə təsvir olunan enerji ilə təmin edilir. Merkuriyə çatmaq üçün nisbətən yüksək delta-v və onun Günəşə yaxınlığı səbəbindən onu araşdırmaq çətindir və onun ətrafındakı orbitlər kifayət qədər qeyri-sabitdir.
Tatevos Əmirov
Həyatı
1917-ci ildə yaranan Bakı kommunasında süvari dəstəsinin komandiri.
Kosmosun tədqiqi
Yer
thumb|244x244px| TIROS-1 tərəfindən çəkilmiş Yerin kosmosdan ilk televiziya şəkli. (1960) left|thumb|125x125px| [[Apollon 17|Apollo 17 zamanı çəkilmiş Mavi Mərmər Yer şəkli (1972)]] Kosmosun tədqiqi Yeri bir səma obyekti kimi başa düşmək üçün bir vasitə kimi istifadə edilmişdir. Orbital missiyalar vasitəsi ilə Yer üçün özünün istinad nöqtəsindən əldə edilməsi çətin və ya qeyri-mümkün ola bilən məlumatları təmin etmək mümkündür.
Tatevos Əmirov
Həyatı
Tatevos Əmirov 1918-ci ildə ingilislər tərəfindən güllələnib.
Kosmosun tədqiqi
Yer
Məsələn, Van Allen radiasiya kəmərlərinin mövcudluğu ABŞ-nin ilk süni peyki Explorer 1 tərəfindən kəşf edilənə qədər məlum deyildi. Bu kəmərlər hazırda 1000 km-dən yuxarı yaşayış üçün yararlı kosmik stansiyaların tikintisini təmin edən Yerin maqnit sahələri tərəfindən tutulan radiasiya ehtiva edir. Bu erkən gözlənilməz kəşfdən sonra çoxlu sayda Yer müşahidə peykləri Yeri kosmosdan araşdırmaq üçün xüsusi olaraq yerləşdirildi. Bu peyklər Yerdəki müxtəlif hadisələrin başa düşülməsinə əhəmiyyətli dərəcədə töhfə verdi. Məsələn, ozon təbəqəsindəki dəlik Yer atmosferini tədqiq edən süni peyk tərəfindən tapıldı və peyklər başqa cür müəyyənləşdirmək çətin və ya qeyri-mümkün olan arxeoloji ərazilərin və ya geoloji birləşmələrin aşkar edilməsinə imkan verdi.
Ay
left|thumb|130x130px| [[Ay (2010)]] thumb| [[Apollon 16|Apollo 16 LEM Orion, Ayda avtomobili və astronavt Con Yanq (1972)]] Ay kosmosun tədqiqi obyekti olan ilk göy cismidir. O, kosmik gəmilər tərəfindən səthinə eniş edilən ilk uzaq göy cismi və insanların indiyə qədər ziyarət etdiyi yeganə uzaq göy cismi olmaq kimi fərqliliklərə malikdir.
1959-cu ildə Sovetlər Ayın əvvəllər heç vaxt insanlara görünməyən arxa tərəfinin ilk şəkillərini əldə etdilər. ABŞ-nin Ayın tədqiqi 1962-ci ildə Ranger 4 modulu ilə başladı. 1966-cı ildən başlayaraq Sovetlər Ayın səthindən birbaşa məlumat əldə edə bilən bir sıra eniş aparatlarını uğurla Aya endirdilər; cəmi dörd ay sonra Surveyor 1 enmə aparatı vasitəsi ilə ABŞ Ayın tədqiqində ilk uğurlu addım atdı. Sovet ekipajsız missiyaları 1970-ci illərin əvvəllərində ilk ekipajsız roverləri əhatə edən Lunoxod proqramında kulminasiya nöqtəsinə çatdı və həmçinin tədqiqat üçün Yerə Ay torpaq nümunələrini uğurla gətirdi. Yerdənkənar torpaq nümunələrinin avtomatlaşdırılmış şəkildə Yerə gətirən ilk (və bu günə qədər yeganə) hadisədir. Ayın ekipajsız tədqiqi müxtəlif dövlətlərin vaxtaşırı Ayı tədqiq etməsi və 2008-ci ildə Hindistanın Aya zondunun göndlərilməsi ilə davam edir.
1968-ci ildə ABŞ Apollon 8 missiyası ilə Ayın orbitini uğurla dövr etmiş, bununla da, ilk dəfə hər hansı bir yerdən kənar obyekt insanlar tərəfindən orbitə çıxarılmışdır 1969-cu ildə Apollon 11 missiyası insanların ilk dəfə başqa bir planetə ayaq basdığını qeyd etdi. Ayın ekipajla tədqiqi uzun müddət davam etmədi. 1972-ci ildə Apollo 17 missiyası altıncı eniş və ən son insan səfərini etdi. Artemis 2 missiyasının 2022-ci Ayın orbitində çıxması gözlənilir.
Mars
left|thumb|125x125px| Mars, [[Habbl teleskopu|Hubble Kosmik Teleskopu tərəfindən göründüyü kimi (2003)]] thumb|220x220px| Spirit rover tərəfindən Marsın səthi (2004) Marsın tədqiqi Sovet İttifaqı (sonradan Rusiya), ABŞ, Avropa, Yaponiya və Hindistanın kosmik tədqiqat proqramlarının mühüm hissəsi olmuşdur. 1960-cı illərdən etibarən onlarla avtomatlaşdırılmış kosmik aparatlar, o cümlədən orbitə buraxılan uçuş və eniş aparatları və roverlər Marsa doğru buraxılmışdır. Bu missiyalar hazırkı şərait haqqında məlumat toplamaq və Marsın tarixi ilə bağlı suallara cavab vermək məqsədi daşıyırdı. Elmi ictimaiyyət tərəfindən qaldırılan sualların nəinki qırmızı planetin daha yaxşı qiymətləndirilməsi, həm də Yerin keçmişi və mümkün gələcəyi haqqında əlavə fikirlər verməsi gözlənilir.
Mars, insanların Yerdən kənarda yaşaya biləcəyi əsas planet olmasına namizəddir və Marsa çatmaq üçün insanlar tələb olunan texnologiyalara malikdirlər.
Marsın tədqiqi xeyli maliyyə bahasına başa gəlib, Marsa göndərilən bütün kosmik gəmilərin təxminən üçdə ikisi missiyalarını tamamlamadan, bəziləri isə hələ başlamazdan əvvəl uğursuzluqla nəticələnib. Belə yüksək uğursuzluq dərəcəsini planetlərarası səyahətdə iştirak edən mürəkkəblik və çoxlu sayda dəyişkənliklərlə əlaqələndirmək olar. Bu fenomen qeyri-rəsmi olaraq "Mars lənəti" kimi də tanınır. Marsın kəşfiyyatındakı ümumi yüksək uğursuzluq nisbətlərindən fərqli olaraq, Hindistan ilk cəhdində uğur qazanan ilk ölkə oldu. Hindistanın Mars Orbiter Missiyası (MOM) təqribən73 million ABŞ dolları olan ümumi dəyəri ilə indiyə qədər həyata keçirilən ən ucuz planetlərarası missiyalardan biridir. Ərəb ölkələri arasında Marsa ilk missiya Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri tərəfindən həyata keçirilib. Emirates Mars Mission adlanan aparatın 2020-ci ildə buraxılması planlaşdırılır. Ekipajsız kəşfiyyat zondu "Ümid zondu" adlandırılıb və onun atmosferini ətraflı öyrənmək üçün Marsa göndəriləcək.
Fobos
left|thumb|125x125px| [[Fobos|Phobos (ay) (2008)]] 9 noyabr 2011-ci ildə kosmosa göndərilən Rusiyanın Fobos-Qrunt kosmik missiyası uğursuzluqla üzləşdi və aşağı Yer orbitində qaldı. Burada məqsəd, Fobos və Marsın yer ətrafı orbitinin tədqiqinə başlamaq və Marsın peyklərinin və ya ən azı Fobosun Marsa səyahət edən kosmik gəmilər üçün "trans-daşıma nöqtəsi" ola biləcəyini öyrənmək idi.
Yupiter
thumb| Yupiter, [[Habbl teleskopu|Habbl Kosmik Teleskopu tərəfindən göründüyü kimi (2019).]] Yupiterin tədqiqi 1973-cü ildən bu yana planeti ziyarət edən bir sıra avtomatlaşdırılmış NASA kosmik aparatlarında ibarət olub. Pioner və Voyager proqramlarında olduğu kimi, missiyaların böyük əksəriyyəti zond enişi və ya orbitə girmədən təfərrüatlı müşahidələrin aparıldığı "uçuşlar" olmuşdur. Galileo və Juno kosmik gəmiləri planetin orbitinə çıxan yeganə kosmik gəmidir. Yupiterin yalnız nisbətən kiçik qayalı nüvəyə malik olduğuna və həqiqi möhkəm səthə malik olmadığına inanıldığından, eniş missiyası istisna edilir. Yupiterin 80 məlum peyki var və onlar haqqında nisbətən az məlumat var.
Saturn
left|thumb|180x180px| [[Kassini-Hüygens (kosmik gəmi)|Cassini tərəfindən çəkilmiş Saturnun şəkli (2004)]] thumb|164x164px| [[Kassini-Hüygens (kosmik gəmi)|Kassini tərəfindən çəkilmiş Titanın buludların altından görünüşü (2013)]] Saturn yalnız NASA tərəfindən buraxılmış ekipajsız kosmik gəmilər, o cümlədən digər kosmik agentliklərlə birlikdə planlaşdırılan və icra edilən bir missiya (Cassini-Huygens) vasitəsilə tədqiq edilmişdir. Bu missiyalar 1979-cu ildə Pioneer 11, 1980-ci ildə Voyager 1, 1982-ci ildə Voyager 2 və Cassini kosmik aparatının 2004-cü ildən 2017-ci ilə qədər davam edən orbital missiyasından ibarətdir.
Saturnun ən azı 62 məlum peyki var, baxmayaraq ki, dəqiq sayı mübahisəlidir, çünki Saturnun halqaları müxtəlif ölçülü müstəqil orbitdə fırlanan çoxlu sayda obyektlərdən ibarətdir. Ayların ən böyüyü Günəş Sistemində atmosferi Yerdən daha sıx və qalın olan yeganə peyk olmaq xüsusiyyətinə sahib olan Titandır. Titan, Xarici Günəş Sistemində Cassini kosmik gəmisi tərəfindən yerləşdirilmiş Huygens zondu ilə tədqiq edilmiş yeganə obyekt olaraq qalır.
Uran
left|thumb|125x125px| Voyager 2 tərəfindən çəkilən [[Uran (planet)|Uran ( 1986)]] Uranın tədqiqi tamamilə Voyager 2 kosmik gəmisi vasitəsilə həyata keçirilib və hazırda başqa səfərlər planlaşdırılmayıb. Onun qütb bölgələrinin uzun müddət günəş işığına və ya qaranlığa məruz qaldığını nəzərə alaraq, elm adamları Uranda nə gözləyəcəklərinə əmin deyildilər. Urana ən yaxın yaxınlaşma 24 yanvar 1986-cı ildə baş verdi. Voyager 2 planetin unikal atmosferini və maqnitosferini tədqiq edib. Voyager 2, həmçinin əvvəllər məlum olan beş peyk də daxil olmaqla, onun halqa sistemini və Uranın peyklərini araşdırdı və daha əvvəllər məlum olmayan on peyk kəşf etdi.
Neptun
left|thumb|125x125px| Voyager 2 tərəfindən çəkilmiş [[Neptun (planet)|Neptunun şəkli          (1989)]] thumb|125x125px| Voyager 2 tərəfindən çəkilən [[Triton (Neptunun peyki)|Triton (1989)]] Neptunun öyrənilməsi 25 avqust 1989-cu ildə Voyager 2 -nin uçuşu ilə başlanmış və 2014-cü ildən sistemə yeganə səfər edilmişdir. Neptun Orbiterinin mümkünlüyü müzakirə edimiş, lakin bununla belə, başqa heç bir missiya göndərilməsi haqqında hər hansı qərar verilməyib.
Müşahidə zamanı zond Neptunda aşkar zolaqların, görünən buludların, auroraların və hətta gözə çarpan ölçüsünə görə yalnız Yupiterin Böyük Qırmızı Ləkəsi ilə rəqabət aparan antisiklon sisteminə malik olduğunu müəyyən etdi. Neptunun Günəş sistemindəki hər hansı bir planetin ən sürətli 2100 km/saata qədər yüksək sürətə malik küləklərin olduğu aşkar olundu.Voyager 2 həmçinin Neptunun halqa və ay sistemini də araşdıraraq Neptun ətrafında 900 tam halqa və əlavə qismən halqa "qövsləri" aşkar etdi. Neptunun əvvəllər məlum olan üç peykini tədqiq etməklə yanaşı, Voyager 2 də əvvəllər naməlum olan beş peyk kəşf etdi.
Pluton
left|thumb|125x125px| [[Pluton|Nyu Horuzons tərəfindən çəkilmiş Plutonun şəkli (2015)]] thumb|125x125px| Nyu Horizons tərəfindən çəkilmiş [[Xaronun şəkli (2015)]] Cırtdan planet Pluton, Yerdən böyük məsafəsi (ağlabatan səyahət müddətləri üçün yüksək sürət tələb edir) və kiçik kütləsi (orbitə çıxmağı çox çətinləşdirir) səbəbindən kosmik gəmilər üçün əhəmiyyətli problemlər yaradır. Voyager 1 Plutonu ziyarət edə bilərdi, lakin alimlər bunun əvəzinə Saturnun peyki Titana uçuşu seçdilər. Voyager 2 -nin heç vaxt Plutona çatmaq üçün inandırıcı trayektoriyası olmayıb.
Gərgin siyasi müzakirələrdən sonra, 2003-cü ildə ABŞ hökuməti tərəfindən Yeni Üfüqlər adlı kosmik aparatın Plutona missiyasına maliyyə ayrıldı. Yeni Üfüqlər 19 yanvar 2006-cı ildə uğurla istifadəyə verildi. 2007-ci ilin əvvəlində gəmi Yupiterin cazibə qüvvəsindən istifadə etdi. Onun Plutona ən yaxın yaxınlaşması 14 iyul 2015-ci ildə olmuşdur; Plutonun elmi müşahidələri ən yaxın yaxınlaşmadan beş ay əvvəl başladı və çatdıqdan sonra 16 gün davam etdi.
Günəş sistemindəki digər obyektlər
Yeni Üfüqlər missiyası 2019-cu ildə kiçik planetsimal Arrokotun uçuşunu həyata keçirdi.
Kometlər
left|thumb|125x125px| Komet 103P/Hartley (2010) Bir çox kometlərin Yerdən bəzən çoxəsrlik müşahidələrlə öyrənilməsinə baxmayaraq, yalnız bir neçə komet yaxından ziyarət edilmişdir. 1985-ci ildə İnternational Cometary Explorer kometi öyrənən Halley Armadaya qoşulmazdan əvvəl ilk komet ətrafı uçuşunu (21P/Giacobini-Zinner) həyata keçirdi. Deep Impact zondu onun strukturu və tərkibi haqqında daha çox öyrənmək üçün 9P/Tempel-ə çırpıldı və Stardust missiyası başqa bir kometin quyruğunun nümunələrini geri gətirdi. Philae eniş aparatı 2014-cü ildə daha geniş Rosetta missiyasının bir hissəsi olaraq Çuryumov-Gerasimenko kometinə uğurla eniş etdi.
Kosmosun dərin qatlarının tədqiqi
thumb|Hubble Ultra Dərin Sahəsinin bu yüksək keyfiyyətli təsviri müxtəlif yaşlarda, ölçülərdə, formalarda və rənglərdə qalaktikaları ehtiva edir. Ən kiçik, ən qırmızı qalaktikalar optik teleskopla çəkilmiş ən uzaq qalaktikalardan bəziləridir. Kosmosun dərin tədqiqi kosmosun uzaq bölgələrinin tədqiqi ilə məşğul olan astronomiya, astronavtika və kosmik texnologiya sahəsidir. Kosmosun fiziki tədqiqi həm insan kosmos uçuşları (dərin kosmosda astronavtika), həm də avtomatlaşdırılmış kosmik aparatlar tərəfindən həyata keçirilir.
Gələcəkdə kosmosun dərinliklərini öyrənmək üçün istifadə olunacaq mühərrik texnologiyaları üçün ən yaxşı namizədlərdən bəziləri anti-maddə, nüvə enerjisi və şüalı mühərriklərdir. Sonuncu, şüalanmış mühərrik, hazırda mövcud olan dərin kosmosun tədqiqi üçün ən yaxşı namizəd kimi görünür, çünki o, məlum fizikadan və başqa məqsədlər üçün inkişaf etdirilən məlum texnologiyadan istifadə edir.
Breyksru Starşot
Breyksru Starşot, 4,37 işıq ili uzaqlıqdakı Alfa Centavr ulduz sisteminə səyahət edə biləcək StarŞhip adlı kosmik aparatın uçuşunu inkişaf etdirmək üçün Breyksru İnişativ elmi proqramı tərəfindən aparılan tədqiqat və mühəndislik layihəsidir. 2016-cı ildə Yuri Milner, Stiven Hokinq və Mark Zukerberq tərəfindən təsis edilib.
Asteroidlər
"Nature" elmi jurnalında dərc olunan məqalədə asteroidlərdən kosmos kəşfiyyatı üçün qapı kimi istifadə edilməsi təklif edilir, son təyinat isə Marsdır. Belə bir yanaşmanın həyata keçirilməsi üçün üç tələb yerinə yetirilməlidir: birincisi, "astronavtların ziyarəti üçün uyğun olan minlərlə yaxınlıqdakı obyektlərin tapılması üçün hərtərəfli asteroid araşdırması"; ikincisi, "uçuş müddəti və məsafə imkanlarının Marsa getdikcə artan diapazonlara qədər uzadılması"; və nəhayət, "astronavtların ölçüsündən, formasından və ya fırlanmasından asılı olmayaraq bir asteroidi kəşf etmələrini təmin etmək üçün daha yaxşı robotlu nəqliyyat vasitələri və alətlər hazırlamaq." Bundan əlavə, asteroidlərdən istifadə astronavtları qalaktik kosmik şüalardan qoruyacaq və missiya ekipajları radiasiyaya məruz qalma riski olmadan onların üzərinə enə biləcəklər.
Ceyms Veb Kosmik Teleskopu
Ceyms Veb Kosmik Teleskopu (CVKT) və ya "Veb") Habbl Kosmik Teleskopunun varisi olması planlaşdırılan kosmik teleskopdur. CVKT Habbl üzərində əhəmiyyətli dərəcədə təkmilləşdirilmiş rezolyusiya qabiliyyətini və həssaslığı təmin edəcək və astronomiya və kosmologiya sahələrində geniş spektrli araşdırmalara, o cümlədən kainatdakı ən uzaq hadisələrin və obyektlərin, məsələn, ilkin qalaktikaların formalaşması kimi müşahidələr aparmağa imkan verəcək. Digər məqsədlərə ulduzların və planetlərin əmələ gəlməsinin anlaşılması, ekzoplanetlərin və yeniliklərin birbaşa təsviri daxildir.
CVKT-nin əsas güzgüsü olan Optik Teleskop Elementi qızılla örtülmüş berilyumdan hazırlanmış 18 altıbucaqlı güzgü seqmentindən ibarətdir və onlar birləşərək 6.5 m diametrli güzgü təşkil edir ki, bu da Habbl-dan 2.4 m böyükdür. Yaxın ultrabənövşəyi, görünən və yaxın infraqırmızı (0,1–1 μm) spektrlərində müşahidə edən Hubble-dan fərqli olaraq, CVKT uzun dalğa uzunluğunda görünən işıqdan orta infraqırmızıya (0,6–27 μm) kimi daha aşağı tezlik diapazonunda müşahidə edəcək ki, bu, ona Hubble-ın müşahidə edə bilməyəcəyi çox köhnə və çox uzaq olan yüksək qırmızı yerdəyişmə obyektlərini müşahidə etməyə imkan verəcək.
Artemis proqramı
Artemida proqramı NASA, ABŞ-nin kosmosa uçuş şirkətləri və Avropa Kosmik Agentliyi kimi beynəlxalq tərəfdaşlar tərəfindən Aya, ilk qadının eniş etmək məqsədi ilə həyata keçirilən davamlı ekipajlı kosmik uçuş proqramıdır. Aya enişin 2024-cü ilə qədər Ayın cənub qütbü bölgəsində həyata keçirilməsi nəzərdə tutulub. Artemis, Ayda davamlı bir mövcudluq yaratmaq, özəl şirkətlərin Ay iqtisadiyyatı qurmaq üçün təməlini qoymaq və nəticədə insanları Marsa göndərmək kimi uzunmüddətli hədəfə doğru növbəti addım olacaq.
Fanti dili
Fanti dili — Əsasən Qananın mərkəzi və cənub bölgələrində danışılır. Qana Respublikasının rəsmi dövlət dillərindən biri sayılır. Kva dil ailəsinin potu-tano qolunun çvifanti qrupuna daxildir və 19-cu əsrdən bəri latın qrafikasına əsaslanan yazıdan istifadə olunmaqdadır.
İcmalarının hər biri öz aralarında subdialektləri olan Agona, Anomabo, Abura və Gomoa kimi Fante xalqının ortaq ləhcəsindən tanınırlar və hamısı qarşılıqlı anlaşılır.
Bu gün Fante əsasən Mərkəzi və Qərb Bölgələrindəki Qanada 6 milyondan çox insan tərəfindən danışılır. Bu şəhərdəki insanların əksəriyyətinin yeni liman tikildikdən sonra məskunlaşan yerli Fante danışanlar olduğu Temada da geniş yayılmışdır.
Ağbulaq-i Müxur
Ağbulaq-i Moxur –- İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Şövt şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 125 nəfər yaşayır (25 ailə).
Yalnız güclülər (film, 1993)
Yalnız güclülər (İng: Only the Strong) — 1993-cü ildə baş rolda Mark Dakaskosun oynadığı, Şeldon Lettiçin çəkdiyi döyüş sənəti filmidir. Bu, Afro-Braziliya döyüş sənəti olan kapoeyranı əvvəldən sona qədər nümayiş etdirən yeganə Hollivud filmi hesab olunur.
NGC 7542
NGC 7542, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Peqas bürcü istiqamətində yerləşir. S tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Mamison aşırımı
Mamison aşırımı — Böyük Qafqazın qərb hissəsindəki Baş Qafqaz silsiləsindən keçən hündürlüyü 2911 m (digər mənbələrə görə 2819 m) olan aşırım. Gürcüstan (Cənubi Osetiya) və Rusiya sərhədlərinin qovşağında olan keçid Mamikdon çayı vadisindən Çançaxı çayı vadisinə aparır. Tarixi Osetiya Hərbi Yolu Gürcüstan (Kutaisi) ilə Rusiyanı (Karcin) birləşdirən keçiddən keçir. Sərhəd keçidi hazırda bağlıdır və yol istifadədə deyil.
Tarix
Böyük Vətən müharibəsi illərində keçid mühüm rol oynamış və 1942-ci ilin iyunundan 1942 -ci il avqustun 15-dək olan dövrdə 46-cı Ordu qüvvələrinin bir hissəsi şimaldan Baş Qafqaz silsiləsindən - Mamison keçidini əhatə edərək müdafiəni təşkil edirdi.
10 iyun 2009-cu ilədək Gürcüstan sərhədçiləri Cənubi Osetiyadan keçid üzərində nəzarəti həyata keçirirdilər. Onların Çançaxi çayının vadisinə geri çəkilmədən sonra Rusiya və Cənubi Osetiya sərhədçiləri ərazini nəzarətə götürür, nəticədə bütün keçid faktiki olaraq Cənubi Osetiyanın nəzarətinə keçir. 2009-cu ilin iyun ayının əvvəlində partladılmış Nikolaevski körpüsünün bərpasından sonra, məlumat gəlir ki, Gürcüstan yenidən Çançaxi çayı boyunca yerləşən Hərbi-Osetiya yolunun bir hissəsinə nəzarəti ələ keçirir. Ancaq nəzarətin Cənubi Osetiya ərazisinə qədər olub-olmaması haqqında məlumat verilmir.
Mətbuatda yayılan məlumatlara görə, "Vahid Gürcüstan" Demokratik Hərəkatının lideri Nino Burcanadze, Gürcüstanın sərhəd bölgələrində kritik bir vəziyyətin yarandığını, Gürcüstan hakimiyyətinin “qəsdən əraziləri itirdiyini və Cənubi Osetiyaya Mamison keçidinin birləşdiyini” bildirir.
Osetiya Hərbi yolu
Osetiya hərbi yolu bir keçid olaraq qədim dövrlərdən bəri fəaliyyətdədir. Ancaq bir yol olayaq 1897-ci ildə inşa edilmişdir. Uzunluğu 275 km-dir. Yolun ən yüksək hissəsi Mamison keçididir (2911 m). Osetiya Hərbi yolu boyunca nəqliyyat əlaqələri yüksək dağlıq bölgəsindəki havadan asılıdır. Yol Zaqafqaziya magistralının tikintisi səbəbindən nəqliyyat əhəmiyyətini itirir. Mamison keçidindən hazırda heç bir hərəkət yoxdur. Yol Alagir dərəsinin girişindən başlayaraq Mamison keçidindən Zaqafqaziyaya gedib çıxırdı.
Yefimiya Krivoşeyeva
Yefimiya Petrovna Krivoşeyeva — erzya yazıçısı, xalq hekayəçisi, Mordoviya hekayəçi sənətinin banilərindən biri.
Həyatı
O, 1 iyun 1867-ci ildə Tarasovka kəndində (müasir Penza vilayətinin Kamekşir rayonu) Pyor Fyodoroviç Adamovun çoxuşaqlı ailəsində anadan olmuşdur. Milliyətcə erzyan idi.
Onun heç bir təhsili yox idi. O, muzdlu kimi işləyərək hər cür ağır işi görürdü. Çoxuşaqlı Krivoşeyev ailəsi yoxsulluq içində yaşayırdı. Ağır vəziyyətdən qaçmaq üçün Yefimiya Petrovna mahnı bəstələyib dost və qohumlarının əhatəsində oxuyurdu. Qızlığında yaxşı mahnı müəllifi kimi tanınırdı, yetkin yaşlarında ağıdeyən (ağıçı), məharətli ifaçı və istər mərasim, istər də qeyri-mərasim folklor ustası kimi tanınırdı.
Yefimiya Krivoşeyevanın ifaları onu oğlu İlya Petroviç Krivoşeyevin sayəsində daha da məşhurluq qazandı. Belə ki, o, 1922-ci ildən anasının ifa etdiyi əsərləri qeydə alırdı. Krivoşeyeva adı ı 1936-cı ildə "Layşem Kirovdo" ("Kirov fəryadı") əsərinin "Pravda" qəzetində dərc edildikdən sonra geniş populyarlıq qazandı. Onun "Odov çaças, mires — mastoros" və "Es eryamodon" adlı mülki rəvayətləri də geniş kütləyə çatmışdır. O, 7 övlad itkisi yaşamışdır.
24 iyun 1936-cı ildə Saransk şəhərində vəfat etdi.
Biblioqrafiya
Ümumilikdə, Yefimiya Krivoşeyevanın əllidən çox rəvayəti olduğu ehtimal olunur. "Layşemat dı morot" ("Fəryad və mahnılar") adlı əsərlərinin ilk toplusu 1937-ci ildə nəşr olundu. Bundan əlavə, onun əsərləri "Avan vaygel" ("Ana səsi", 1950), "Tın kunsolodo, tirin tyakam mon" ("Sİz məni dinləyin, övladlarım mənim", 1968). Onun yaradıcılığı bütövlüklə "Seçilmiş əsərlər" (1968) toplusunda yer alır.
Ailəsi
Onun həyat yoldaşı Pyotr Vasilyeviç Krivoşeyev kəndli və dəmirçi idi.
Con Steynbek
Con Ernst Steynbek — Amerika yazıçısı, 1962-ci ildə "həm realist, həm də zəngin təxəyyülə malik, özündə zövqlü yumorla kəskin sosial kritikanı birləşdirən əsərlərinə görə" Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür. "Amerika ədəbiyyatının nəhəngi" adlandırılan müəllifin bir çox əsərləri Qərb ədəbiyyatının klassikləri hesab olunur.
Həyatı boyunca 33 kitab qələmə alan yazıçının ən tanınmış əsərlərinə Siçanlar və insanlar (1937), Qəzəb salxımları (1939), və Cənnətdən Şərqə doğru (1952) daxildir. Amerikanın əsas ədəbi mükafatı hesab edilən Pulitserə layiq görülən Qəzəb Salxımları çoxları tərəfindən Steynbekin şahəsəri və Amerika ədəbiyyatının ən önəmli romanlarından biri hesab edilir.
Steynbekin yaradıcıllığının böyük bir hissəsi Mərkəzi Kaliforniyada və Salinas çayı ətrafında həyatdan bəhs edir. Müəllifin əsərlərində tale və ədalət kimi mövzular məzlum, imkansız, və adi insanların perspektivindən təhlil edilir. Steynbekin romanlarının bir çoxu Şimali Amerika və İngiltərə məktəblərində ən çox istifadə olunan kitablar siyahısındadır.
Uşaqlığı və gəncliyi
Uşaqlıqda Xristian olan yazıçı sonralar aqnostik olmuşdur. O, gəncliyi boyu Sakit okeandan 40 kilometr məsafədə dünyanın ən məhsuldar torpaqlarından birində yerləşən kiçik bir kənddə yaşayırdı. Sonralar müəllifin yaratdığı ən gözəl romanlar məhz doğulub-böyüdüyü bu Kaliforniya vadilərində və sahillərində keçir. Yaylarını yaxınlıqdakı heyvandarlıq fermalarında, sonralar isə şəkər çuğunduru təsərrüfatında miqrant işçilərlə birlikdə keçirirdi. Təsərrüfatda insan təbiətinin qaranlıq tərəflərini və yoldaşlarından miqrant həyatın çətinliklərini öyrənən Steynbek sonralar bu təcrübələrinə əsaslanaraq Siçanlar və İnsanlar romanını yazmışdı.
1919-cu ildə Stanford Universitetində İngilis ədəbiyyatı oxumağa gedən Steynbek 6 il sonra diplom almadan universiteti tərk etmişdi. Nyu-Yorka gedən gənc müəllif yaza-yaza pul qazanmaq üçün müxtəlif peşələrdə işləmişdi. Buna baxmayaraq, yazılarını nəşr etdirə bilmədikdən sonra Kaliforniyaya döndü və Tahoe gölündə tur nəzarətçisi olaraq çalışdı. Burada ilk həyat yoldaşı Kerol Henninq ilə tanış oldu. 1930-cu ilin yanvarında Los Ancelesdə evlənən cütlük burada dostları ilə gipsdən mankenlər hazırlayaraq pul qazanmağa çalışdı.
Erkən dövr
Steynbekin 1929-cu ildə nəşr olunan ilk romanı Qızıl Kubok dəniz qulduru Henri Morqanın həyatına əsaslanır. 1930–1933-cü illərdə Cənnət Otlaqları, Qırmızı Poni, və Naməlum Tanrılara əsərlərini nəşr etdirir. Naməlum Tanrılara romanı üzərində yazıçı 5 il — ən uzun romanlarından belə daha çox — çalışmışdır. Bu dövrdə hələ populyar yazıçı statusuna çatmasa da, Con bir gün məşhurluğa qovuşacağına şübhə etmirdi.
Steynbek ilk diqqətəlayiq uğurunu Yuxarı Məhəllə (1935) romanı ilə qazandı. Sonrakı illərdə yazıçı böyük depressiya dövründə Kaliforniyada adi insanların həyatından bəhs edən bir sıra romanlar yazmağa başladı. Bunlara Bitməyən Mübarizə (1936), Siçanlar və İnsanlar (1937), və Qəzəb Salxımları (1939) daxildir.
Siçanlar və İnsanlar Kaliforniyada iki miqrant ferma işçisinin xəyallarından bəhs edən bir dram idi. Tənqidçilər tərəfindən çox bəyənilən roman 1962-ci ildə Nobel Ədəbiyyat Komitəsi tərəfindən "kiçik bir şahəsər" adlandırılmışdı. Steynbekin növbəti uğuru 2 il sonra, Qəzəb Salxımları ilə gəldi. Çoxları tərəfindən yazıçının ən yaxşı əsəri hesab olunan Qəzəb Salxımları 1939-cu ilin ən çox satılan kitabı olmuşdu. Həmin il roman həm Amerika Milli Kitab Mükafatına, həm də prestijli Pulitser Mükafatına layiq görülmüşdü. Roman həm də ölkədə mübahisə doğurmuşdu. Bəzi Amerikalılara Steynbekin sətiraltı kapitalizm tənqidi və miqrant işçilərə olan simpatiyası xoş gəlmirdi. Bu məsələ ilə bağlı Steynbek fikrini bildirmişdi: "Varlı mülkədarlar və bankirlər tərəfindən atılan böhtanlardan heç xoşum gəlmir. Ortaya atdıqları ən son yalanlara görə guya Oklahomalıların məndən zəhləsi gedir. Açığı, vəziyyət tamamilə kontroldan çıxıb. Bircə kitaba görə bu qədər çaxnaşma ölkəmiz üçün heç də faydalı deyil."
1940–1960-cı illər
1942-ci ildə Steynbek növbəti işi olan Ay Batarkən romanını nəşr etdirir. Roman Şimali Avropada adı çəkilməyən bir ölkə tərəfindən işğal olunan kiçik bir kəndin müqavimətindən bəhs edir. Çoxları hesab edirdi ki, bu kənd Norveçdə yerləşir və adı çəkilməyən işğalçı Nasist Almaniyasıdır. Buna səbəbdən 1945-ci ildə Norveç kralı yazıçını "Norveç müqavimət hərəkatına mənəvi dəstəyinə görə" Müstəqillik Xaçı ilə mükafatlandırmışdı.
Steynbek 1943-cü ildə New York Herald Tribune qəzeti üçün İkinci dünya müharibəsində müxbirlik etməyə başladı. Eyni zamanda Strateji Xidmətlər Ofisi (Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin sələfi) üçün çalışırdı. O, müharibədən qəlpə yaraları və psixoloji travma ilə döndü. Hər zamankı kimi zehnini yeni əsərlər yazmaqla müalicə etməyə başladı. O, məşhur rejissor Alfred Hiçkokun Xilasedici Qayıq (1944) filminin ssenarisini yazdı. Sonralar yazıçı filmin sətiraltı irqçilik etdiyini düşünmüş və adını bu proyektdən uzaqlaşdırmağa çalışmışdı.
Steynbek 1952-ci ildə ən uzun romanı olan Cənnətdən Şərqə Doğru-nu çap etdirdi. Üçüncü həyat yoldaşının dediyinə görə, Con məhz bu romanı öz şahəsəri hesab edirdi.
Müəllifin son əsəri, Narazılığımızın Qışı (1961) Amerikadakı mənəvi tənəzzüldən bəhs edir. Romanın əhəmiyyəti və zənginliyi bəzi tənqidçilər və hətta Nobel Ədəbiyyat Komitəsi tərəfindən qeyd olunsa belə, əsasən tənqidçilər romana neqativ yanaşdı. 1962-ci ildə yazıçı Nobel mükafatına layiq görüləndə media qərarı sərt tənqid etmişdi. Güman ki, bu hadisələr Steynbekin növbəti 6 il boyu, yəni ölümünə qədər heç bir bədii roman yazmamasına səbəb olmuşdur. thumb|185x185px|Steynbek Finlandiyada. 1963-cü il.
Nobel mükafatı
1962-ci ildə Steynbek "həm realist, həm də zəngin təxəyyülə malik, özündə zövqlü yumorla kəskin sosial kritikanı birləşdirən əsərlərinə görə" Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatına layiq görüldü. Seçim çoxları tərəfindən tənqid edildi və İsveç qəzetlərindən birində "Nobel Komitəsinin ən böyük səhvlərindən biri" olaraq xarakterizə edildi. Amerikalı ədəbi tənqidçilərin də reaksiyası sərt idi.
1964-cü ilin sentyabrında Prezident Lindon Conson Steynbeki Prezident Azadlıq medalı ilə təltif etdi.
1967-ci ildə Steynbek Vyetnam müharibəsində müxbirlik etmək üçün Asiyaya yollandı. ABŞ-nin Vyetnamdaki münaqişəyə daxil olmasının düzgün həmlə olduğunu düşünən Steynbekin öz oğulları da orada hərbi xidmətdən keçmişdir.
Şəxsi həyatı və ölümü
Con Steynbek ömrü boyu 3 dəfə ailə həyatı qurmuşdur. İlk həyat yoldaşı Kerol Henninq ilə 1930-cu ildə evlənir. Cütlük 1943-cü ildə boşanmağı qərara alır və Steynbek həmin il ikinci dəfə, Qvin Konqer ilə ailə həyatı qurur. Lakin bu evlilik də uzunömürlü olmur. 1948-ci ilin mayında Steynbek təcili olaraq Kaliforniyaya gedir ki, ağır yaralanan yaxın dostu Ed Riketsə baş çəksin. Lakin Rikets Steynbekin gəlişindən bir neçə saat əvvəl vəfat edir. Evə qayıtdıqdan sonra Steynbek boşanmaq istəyən arvadı Qvinlə qarşılaşır, və cütlük Avqust ayında ayrılır. Dostu Riketsin ölümü yazıçıya çox pis təsir bağışlayır və o növbəti ili dərin depressiyada keçirir.
1949-cu ilin iyununda Steynbek Kaliforniyada bir restoranda teatr rejissoru Eleyn Skott ilə tanış olur. 1950-ci ilin dekabrında evlənən Con və Eleyn yazıçının 1968-ci ildəki ölümünə qədər bir yerdə olur.
Həyatı boyu tütün məhsullarından istifadə edən Steynbek 1968-ci ildə, 66 yaşında Nyu-York şəhərində ürək çatışmazlığından vəfat edir. Öz arzusuna uyğun olaraq meyidi kremasiya olunmuş və Kaliforniyada valideynləri ilə birgə basdırılmışdır.
Siyasi görüşləri
thumb|210x210px|Steynbek, oğlu və Prezident [[Lindon Conson]] Steynbekin solçu müəlliflər və jurnalistlərlə yaxın əlaqələrinin onun yaradıcıllığına təsiri olmuşdur. 1935-ci ildə kommunist bir təşkilat olan Amerika Yazıçılar İttifaqına qatıldı. 1939-cu ildə Sovet İttifaqının Finlandiyaya hücumunu dəstəkləyən bir məktuba imzasını atmışdı.
2012-ci ildə Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsi tərəfindən yayımlanan sənədlərə görə, Steynbek 1952-ci ildə Avropanı gəzməyi planlaşdırarkən Agentliyə öz yardımını təklif etmişdi. Onun Soyuq Müharibə dövründə MKİ üçün spesifik olaraq hansı işləri görmüş olduğu isə bəlli deyil.
1967-ci ildə Vyetnam müharibəsi ilə bağlı reportaj hazırlayarkən Steynbek ABŞ ordusunu rəğbətlə təsvir etmişdi. Steynbekin bioqrafı Cey Pariniyə görə, ABŞ Prezidenti Lindon Consonla yaxın dostluğu Steynbekin müharibə ilə bağlı düşüncələrinə təsir göstərmişdi. Vyetnamdakı müxbir işinə görə Steynbek solçu və liberal keçmişinə xəyanət etməklə günahlandırılmış, ciddi tənqidlərə məruz qalmışdı.
Steynbek açıq şəkildə hökumətin təzyiqlərindən şikayət edərdi. Yazıçının böyük oğlu Tomas Steynbekə görə, o vaxtlar Federal Təhqiqat Bürosunun direktoru olan Con Edqar Huveri Steynbeki məhkəməyə çıxarmaq üçün heç bir əsas tapmamış və bu səbəbdən, sırf yazıçıya əziyyət vermək üçün, Vergi Nazirliyini hər il Steynbekin maddi vəziyyətini auditdən keçirməyə təşviq etmişdi. 1942-ci ildə ABŞ Ədliyyə Nazirinə məktubunda Steynbek yazmışdı: "Edqarın oğlanlarından ayağımı tapdalamağı dayandırmalarını xahiş edə bilərsinizmi? Düşmən bir yadplanetli olduğumu düşünürlər. Yorucudur." FTB Steynbekin istintaq altında olduğunu inkar etmişdi.
Uzun Həsən məscidi
Tarixi
Uzun Həsən məscidi Nəsriyyə digər adı ilə Sahib Abad kompleksinin tərkib hissələrindən biri olub Təbrizdə, Sahib Abad meydanında yerləşir. Əsası 1466-cı ildə Qaraqoyunlu Cahanşah tərəfindən qoyulan Sahib Abad kompleksi günümüzdə mövcud deyil. 1467-ci ildə Ağqoyunlular hakimiyyətə gəldikdən sonra kompleksə öz binalarını əlavə edirlər. XV əsrdə Ağqoyunlu sarayında olan venesiyalı elçi İosafat Barbaro kompleks haqqında məlumatlar vermişdir. Daha sonra Xunci İsfahani nin qeydlərində kompleksə daxil olan Sultan Xəlil dövründə inşa edilib Sultan Yaqub tərəfindən inşaası davam etdirilən türbə barədə məlumatlar var. Məscid eyni yerdə yerləşən qaraqoyunlu məscidinin əvəzinə tikilmişdir.
Uzun Həsən məscidi ilə yanaşı Sahibüləmr məscidi də qalmaqdadır. Məscidin əsası Uzun Həsən tərəfindən qoyulub. Xunci qeydlərində yazır ki, Sultan Yaqub dövründə bura yararsız halda olduğundan Yaqubun anası Məlikə Səlcuqşah Bəyim məscidi barpa etdirdi. Bura yeni bir eyvan və üzəri mavi çinilərlə bəzədilmiş günbəz əlavə edildi. Mənbələrdə məscidin daş konstruksiyalı olduğu söylənilir ki, bu da onu ağqoyunlu memarlığının nadir nümunəsinə çevirir.
Səfəvilər dövründə, 1585-ci ildə osmanlılar qalanı mühasirəyə alanda Uzun Həsən məscidi zədələnir. Təbriz qüvvələrinin hücumçulara qarşı mübarizə məntəqələrindən biri kimi Uzun Həsən məscidindən istifadə etdikləri məlumdur. 1635-ci ildə osmanlılar şəhəri yenidən talan etdikdə, Uzun Həsən məscidi müftilərin xahişi ilə dağıdılmadı. Məscid xilas olsa da, əvvəllər onun şərq tərəfində tikilmiş bitişik Səfəvi məscidi xaraba vəziyyətə qaldı. Bu məscid 1679-cu ildə yenidən bərpa edilmişdir. Lakin 1780-ci ildə baş vermiş zəlzələ bütün Nəsriyyə Kompleksi nə ciddi ziyan vurmdu. Zəlzələdən sonra məscid yenidən 1826-cu ildə Uzun Həsənin soyundan olan Mirzə Mehdi Qadi tərəfindən bərpa etdirilir. Həmin tarixdən etibarən məscidlə bağlı məlumata rast gəlinmir.
Memarlıq xüsusiyyətləri
Uzun Həsən məscidinin dağıntıları arasında çoxlu mozaik plitələr tapılıb. Palitrada XV əsrin ikinci yarısında inkişaf edən türkmən repertuarına xas olan nəbati və bitki naxışlarından istifadə edilmişdir. Qismən bərpa edilmiş sütunlarda hələ də yalnız bəzi mozaika plitə panelləri görünür. Sütunların yuxarı panellərində XV əsr memarlığına xas olan incə bitki naxışları ilə təchiz olunmuş həndəsi kompozisiyalar nəzərə çarpır. Bu kompozisiyalara ağ fonda bitki naxışlarını əks etdirən kiçik, pastilşəkilli mavi-ağ plitələr qarışıb. İran və Orta Asiya da belə ağ-mavi kaşı nümunələrinə çox az rast gəlinsə də Uzun Həsən məscidində onlardan geniş istifadə olunub. Almaz formalı mavi və ağ plitələr Təbrizdə istehsal olunan mavi və ağ kaşıların geniş çeşidliliyini göstərir.
Məscidin xarabalıqlarında kiçik bir mavi-ağ kitabə sahəsi də aşkar edilmişdir. Fraqmentdə kobalt fonunda qara xəttlə təsvir edilmiş iki ağ kursiv hərflərin bir hissəsi görünür.
Uzun Həsən məscidində tapılan nadir memarlıq ünsürlərindən biri mavi ağ rəngli qabarmalı bitki naxışlı fraqmentlərdir. Bu nümunələr həmçinin Göy Məscidin minarələrində qarşımıza çıxır. Uzun müddət bu bir neçə fraqment öz memarlıq üslubunun bilinən yeganə örnəkləri idi. Lakin Uzun Həsən məscidinin tədqiqi zamanı buradan 2 çanta dolusu belə bəzək nümunələri toplanmışdır.
Mavi-ağ plitələrin çeşidi daha da genişdir. Qalan dadolar keramik plitələri və daş poliqonları birləşdirən həndəsi şəbəkələrdən ibarətdir. Kompozisiya almaz formalı, beşbucaqlılar və qoşa beşbucaqlarla əhatə olunmuş ulduzlara əsaslanır. Qiblə tərəfində bu kompozisiyalar müxtəlif növ oxşar plitələrlə doldurulub. Buna görə də Uzun Həsən məscidi tamamilə qeyri-adi mavi-ağ kirəmit düzümünə malikdir. Bu piltələrin yaxından incələsək burada 2 fərqli istehsal texnikasından istifadə edildiyini görmək olar.
Onların əksəriyyəti ağ kobalt və qara boyalarla rənglənmiş şirəaltı ornamentlərdir. Lakin çox nadir piltələrdə eyni forma olsa da şirə üstü dekorasiyaya - ağ fonda qara haşiyəli kobalt bəzəklər- rast gəlmək mümkündür. Türkmən torpaqlarında bu cür "qara xətt" texnikasının istifadəsinə az rast gəlinir ki, Uzun Həsən məscidi də bunu nadir örnəklərindəndir. Son olaraq yivləri əhatə edən haşiyələrlə yanaşı həyəti çevrələyən çoxbucaqlı piltələr fərqli dekorasiyaya sahibdir. Bu plitələr çox incə relyefli çiçək ornamentinə malikdir. Aşağı hissələr şəffaf şirə altında qara boya ilə boyanıb. Rəng sxemi xüsusi diqqətə layiqdir. Bəzi yerlərdə kobalt və firuzəyi şirə ilə yanaşı, digər panellərdə yaşıl və müstəsna sarımtıl qəhvəyi rəng şirələrdən istifadə edilib. Bu cür qara-yaşıl və qara-firuzəyi kermaika növlərinə əsasən XV əsrin sonlarında rast gəlinir və onlar Kubaçi keramikaları ilə əlaqələndirilir. Lakin Uzun Həsən məscidində istifadə edilən eyni rəngli keramikalar Ağqoyunlu dövrü üçün nadir sayılan nümunədir. Kafellərdən birində yüngül relyef effektli xəttatlıq rəsm və polixrom şıraltı rəngləmə təsvir edilmişdir. Bu qeyri-adi xüsusiyyət Təbrizdə kirəmit istehsalının orijinallığının təcəssümüdür.
İvan Fioletov
Həyatı
1917-ci ildə yaranan Bakı kommunasında xalq təsərrüfatı şurasının sədri.
İvan Fioletov 1918-ci ildə ingilislər tərəfindən güllələnib.
Düzağıl
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 213 nəfər yaşayır (56 ailə).
MsChif
Rachel Frobel (qızlık soyadı: Collins ; doğum: 1976) — bilinən rinq adı ilə MsChif Amerikalı qadın peşəkar güləşçi.
Həyatı
2001-ci ildən bəri güləşlə məşğuldur və bu dövrdə İngiltərə və Yaponiyada qonaq görüşləri ilə Birləşmiş Ştatlarda bir çox müstəqil promosyonlarda çalışdı. O, yolunda duran rəqiblərinə və hakimlərinə fəryad çəkən bansi hiylə ilə yanaşı, yerinə yetirilməsinə və modifikasiya edilmiş təqdimata məruz qalmasına imkan verən qeyri-adi çevik bədəni ilə tanınır. İki il ərzində, 2008-2010-cu illər arasında ikinci dəfə NWA Dünya Qadınlar Çempionatını, eyni zamanda Shimmer çempionatını və NWA Orta Qərb Qadın Çempionatını tutan üçqat tac çempionu oldu. İki dəfə NWA Dünya Çempionu olmaqla yanaşı, ChickFight turnirinin qalibidir.
Əmir Kəbir Texniki Universiteti
Əmir Kəbir Texniki Universiteti -
Baqdasar Avakyan
Baqdasar Avakyan — dövlət xadimi, 26 Bakı komissarından biri.
Həyatı
Bakı şəhərinin komendantı Baqdasar Avakyan 1918-ci ildə ingilislər tərəfindən güllələnib.
İnçə-i Qədim
İncə-i Qədim - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Şövt şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 459 nəfər yaşayır (93 ailə).
NGC 5619A
NGC 5619A, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış təkrarlanmış NGC cismidir. Göy üzündə Qız bürcü istiqamətində yerləşir. Sb tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Şir ürəkli (film, 1990)
Şir ürəkli — 1990-cı ildə rejissor Şeldon Lettiç tərəfindən döyüş filmi janrında çəkilən ABŞ filmidir. Filmin distribüteri Universal Pictures kinokompaniyasıdır.
Məzmun
Lion Qotye (Jan-Klod Van Damm), Afrikanın Cibuti ərazisində yerləşən Fransız xarici legionunun 13-cü yarımbriqadasına məxsus əsgərlərdən biridir. Los-Ancelesdə yaşayan qardaşı qeyri-qanuni işlərlə məşğul olan zaman narkotik satıcıları tərəfindən döyülərək yandırılmış və xəstəxanada ağır şəraitdə yaşamağa davam edir. Günlərin birində qardaşı Fransuanın həyat yoldaşı Helen Lion üçün məktub göndərir. Lion qardaşını görmək üçün komandirindən icazə almaq istəyir. Lakin ona icazə verilmədiyindən, bölmədən fərarilik edir və yük daşıyan gəmi ilə qaçaq olaraq Nyu-York şəhərinə çatır. Lakin Los Ancelesə getmək üçün onun pula ehtiyacı vardır. Bu müddətdə küçələrdə və digər yerlərdə kiçik bəhslərlə döyüş hazırlayan Coşua ilə tanış olur. Lion burada keçirilən döyüşdə iştirak edir və döyüşü qələbə ilə sona yetirir. Bu döyüşdən sonra Coşua onu gizli olaraq keçirilən küçə döyüşlərinin əsas təşkilatçılarından biri olan Sintiya (Debora Rennard) ilə tanış edir. Bu görüşdən sonra Lion digər döyüşdə iştirak edir. Bu döyüşü qələbə ilə başa vuran Lion böyük həcmdə pul əldə edir və Coşua ilə birlikdə Los Anceles şəhərinə yollanmağa qərara alır.