cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sen-Pon (Yuxarı Provans Alpları)
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 720 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 470 nəfər (15-64 yaş arasında) 364 nəfər iqtisadi fəal, 106 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici - 77.4%, 1999-cu ildə 74.0%). Fəal olan 364 nəfərdən 348 nəfər (188 kişi və 160 qadın), 16 nəfər işsiz (9 kişi və 7 qadın) idi. Aktiv olmayan 33 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 46 nəfər təqaüdçü, 27 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir. .
Mustafa Ədl
Seyid Mustafa Ədl — Mənsurüssəltənə ləqəbi ilə (1882 Təbrizin Əngəc məhəlləsi-1950 Tehran) hüquqşünası və siyasətçi.
Mustafa Ədl, İranın ilk hüquq professorlarından idi və Rza şah Pəhləvi dövründə İranın müasir ədliyyəsinin təsisində o cümlədən Ticarət hüququ və ümumi cəza hüququ inkişafında əhəmiyyətli bir rol oynamışdır.
Bioqrafiyası
Seyid Mustafanın atası Hacı Mirzə İbrahim Xəlil (Rüknüddövlə ləqəbi ilə) böyük adamlarından və məriflərindən idi və ömürünün sonlarında Xorasanın ədliyyə divanxanasının prezidenti idi və dayısı Mirzə Möhsün xan Təbrizi Nəsrəddin şah Qacarın ədliyyə naziri idi.Yəhya Ədl, "İranın Cərrahı atası"da ami oğlusu idi.
Çində din
thumb|300px ÇXR konstitusiyası Çinin hər bir vətəndaşı üçün din azadlığına zəmanət verir. Ölkədə dini işlər üçün xüsusi komitə fəaliyyət göstərir. Hökumət dini fəaliyyətə maneə olmamaqla etiqad azadlığını təmin edir. Çində kilsə və məbədlərin hüquqları qorunur və ateistlərin ictimai yerlərdə təbliğatı qadağandır. Bundan başqa, dövlət din xadimlərinə ölkənin siyasi həyatında iştirak etməyə icazə verir. Onların xalq toplantılarında təmsil olunmaq və siyasi məsləhət şuralarında dövlət işlərinin bütün səviyyələrinin müzakirəsində iştirak etmək hüquqları vardır.
Çində dinin tarixi çox qədimlərə gedib çıxır. Əgər Hindistanda din hökmranlığı və hindlinin dini düşüncəsi metafizik təxəyyüllə dolmuş hesab edilirsə, Çində başqa tip dini görüşlər yaranıb.
Çində dinin əsas elementlərinə animizm və politeizm daxil olub. Çinlilər hesab edirdilər ki, dünya ruhlarla doludur. Şər ruhlar (quy) – xəstəlik və bədbəxtlik gətirir. Bu ruhlardan qorunmaq və ya qovmaq üçün isə müxtəlif tilsim və rituallardan istifadə edilirdi. Çinlilər dünyanın iki elementin – "in" və "yan"ın birləşməsindən yaranmasına inanırdılar. "İn"qaranlıq, qadın, şər hesab olunurdu. Bu keyfiyyətləri özündə cəmləşdirən şər ruh "quy" idi. "Yan" isə istilik, işıq, xeyir, kişi demək idi və özündə bu keyfiyyətləri təcəssüm etdirən şeylər "quy"dan müdafiə olunmaq üçün bu keyfiyyətlərdən istifadə edə bilərdi. Çinlinin təsəvvüründəki ruhlar və tanrılar aləmi oxşar hakimiyyət və nüfuza malik dövlət və insanlar aləminin surəti idi. Hər şəhərin öz tanrısı vardı. Kainat üzərində yerdəki imperatora uyğun gələn "tyan" – "səma" yüksəlirdi.
Çində ruhları və tanrıları olan bu dindən başqa daha beş əsas dini təlim: konfutsizm, daosizm, buddizm, islam və xristianlıq yayılmışdır.
Dindən çox etik-siyasi təlim olan konfutsizm e.ə. III əsrdən 1912-ci ildə respublika elan olunanadək dövlətin dəstəyindən istifadə edib. Konfutsi fəlsəfəsi özlüyündə ailə və əxlaq kodeksini birləşdirir. Daosizm din olaraq Çinə daha çox bağlı olsa da, buddizmin təsirini əks etdirir. Daosizmin məbədləri, allahlar panteonu və keçmiş mükafatları və cəzaları kimi gələcək haqqında təlimi vardır. Buddizm Hindistanda yaransa da, Çində geniş yayılıb və burada yüzlərlə buddist məbəd və monastrları tikilib. Müsəlmanlar Çinin hər yerində, xüsusilə, ölkənin şimal-qərb və cənub-qərb rayonlarında yaşayır.
Xristianlıq Çində Avropa və Amerika missionerləri vasitəsilə yayılmağa başlayıb. Bu proses XIX–XX əsrlərdə daha geniş yayılsa da, bu dinə etiqad edənlərin sayı əhalinin 1 faizini təşkil edir.
Çinli mövcudluq sirrləri, yaşam və ölüm problemləri barədə həddindən artıq az fikirləşsə də, hər zaman öz qarşısında xeyirxahlıq etalonu görməyi və ona oxşamağa çalışmağı müqəddəs borc hesab edir. Çinlilər üçün müqəddəs insan o biri dünyada zövq almağa və əzabdan qurtulmağa çalışanlar yox, qəbul edilmiş normalara uyğun və ləyaqətlə yaşamağa öyrəşənlər hesab olunur.
Qulam Bağırov
Qulam Kərim oğlu Bağırov (1904-1986)— SSRİ Elmlər Akademiyasının Azərbaycan Filialının Dil və Ədəbiyyat İnstitutunun direktor müavini, professor.
Həyatı
1904-cü ildə Mərənd mahalının Dizə kəndində anadan olub. Bakıda Ali Pedaqoji İnstitutun və Lenin adına Azərbaycan Dövlət Universitetinin Şərq fakültəsinin məzunu olub. 1935-ci ildə Q.Bağırov "Türk dilində ismin hallarının sintaktik rolu" mövzusunda dissertasiya müdafiə etmiş və ona filologiya elmləri namizədi elmi dərəcəsi verilmişdir. 1986-cı ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir.
Fəaliyyəti
Qulam Bağırov XX əsrin 20-ci illərinin sonunda Azərbaycan Dövlət Elmi-Tədqiqat İnstitutunda, pedaqoqların təsnifatının yüksəldilməsi İnstitutunda, dil üzrə predmet komissiyanın sədri olduğu Kommunist ali təhsil müəssisəndə, nəzəri qrammatika kursunu tədris etdiyi Ali Pedaqoji İnstitutda elmi və pedaqoji fəaliyyətə cəlb olunur. Q.Bağırov ibtidai və orta məktəblər üçün stabil dərsliklərin hazırlanması üzrə komissiyanın sədri vəzifəsində işləyərək komissiyanın digər üzvləri- İ.Həsənov, A.Şərifov, Ə.Babazadə, X.S.Xocayev, A.Tağızadə ilə birlikdə böyük işlər görür. Pedaqoji və ictimai baxımdan hədən artıq məşğul olmasına baxmayaraq Q.Bağırov SSRİ EA-nın Azərbaycan filialında elmi fəaliyyətə də vaxt ayıra bilir. Burada dil bölməsinin rəhbəri (1933-1935-ci illər) və EA-nın Azərbaycan filialının Dil və Ədəbiyyat İnstitutunun elmi işlər üzrə direktor müavini (1935-1937-ci illər) vəzifəsində çalışır. 1935-ci ildən başlayıb 1956-cı ildə başa çatan məşəqqətli repressiya illərindən sonra Bakıda elmi fəaliyyətinin ikini mərhələsinə başlayır. Mirzə Fətəli Axundov adına Azərbaycan Xarici Dillər Pedaqoji İnstitutunda işləməyə başlayır. 1956-cı ildən 1967-ci ilə qədər Azərbaycan dilçiliyi kafedrasına rəhbərlik edir, ömrününü son illərində məhz həmin kafedranın professoru olur. 1966-cı ildə alim "Azərbaycan dilində feillərin leksik-semantik inkişafı" mövzusunda doktorluq dissertasiyanı müdafiə edərək filologiya elmləri doktoru elmi dərəcəsini və professor elmi adına layiq görülür. Q.Bağırov zəngin irs qoyub getmişdir.
Repressiya illəri
1937-ci il alim üçün faciəli keçmişdir. Onu Azərbaycan dili, orfoqrfiyası, terminalogiyası və lüğəti sahəsindəki "zərərli" fəaliyyətinə, "xalq düşmənləri" elan edilən şəxslərə (Ruhulla Axundov, Bəkir Çobanzadə, Vəli Xuluflu, Əli Nazim, Hənəfi Zeynallı və digərlərinə) birbaşa, yaxud dolayı yolla kömək göstərməsinə görə işdən azad edirlər. Tezliklə Q.Bağırov həbs edilərək islah əmək düşərgəsində həbs cəzasına məhkum edilir. Möcüzə nəticəsində sağ qalaraq 1947-ci ildə sağ-salamat vətənə qayıdır. Ona Bakıda yaşamağa icazə vermədilər. Q.Bağırov Laçın rayonunda səhiyyə şöbəsində katib (1947-1948-ci illərdə) işləməyə məcbur olur. Müharibə sonrası ikinci repressiya dalğıasına məruz qalaraq Qazaxıstanın Cambul vilayətinə aparılır. Qazaxıstan məktəblərində rus dili və ədəbiyyatı müəllimi işləyir. 1956-cı ildə bəraət alaraq Bakıya qayıdır.
Ağacvari söyüd
Ümumi yayılması:
Rusiyanın Avropa hissəsində, Şotlandiyada, Skandinaviyada və İsveçrədə təbii аrеаllаrı vardır.
Azərbaycanda yayılması:
Quba rayonunda alp və aşağı alp qurşağında təbii halda yayılmışdır.
Statusu:
Azərbaycanın nadir bitkisidir. NT.
Bitdiyi yеr:
Orta və yuxarı dağ qurşaqlarında qayalıq yerlərdə yayılmışdır.
Bioloji xüsusiyyətləri:
Təbiətdə hündürlüyü 30 sm-ədək, çoxbudаqlı kоlcuqdur. Bitkinin budаqlаrı qırmızıqоnur rəngli, çılpаqdır. Tumurcuqlаrı хırdа və sivri olub, qırmızı-sаrıdır. Çılpаqlаşmış oduncağında düyünlər yoxdur. Yаrpаqlаrı qısasaplаqlı, еlliptik, tərs yumurtavarı uzunsov və yа lаnsetvarıdır. Yаrpаqlаrının uzunluğu 1-3 sm, eni 0,5-1,5 sm-dir, hər iki tərəfə doğru daralmış, ən enli hissəsi оrtasında və yа bir qədər aşağıdadır, uclаrı küt və yа sivritəhərdir, kənаrlаrı narındişlidir və bir qədər içəri qаtlanmışdır. Yarpaqlarının üst tərəfi tündyаşılıdır, rəngi qаrаlmır, аlt tərəfləri göyümtül və yа yаşıldır. Cаvаn yаrpаqlаrı ipək kimi uzun tüklüdür. Ortа damarı sаrıdır, yаn dаmаrlаrı nazik olub, аzcа irəli çıxmışdır. Sırğаlаrı yаrpаqlаrı ilə bir zamandа və yа bir qədər gec аçılır. Еrkəkcik sırğаlаrı demək оlаr ki, oturaqdır, uzunluğu 2,5 sm-ə qədərdir, dişicik sırğаlаrı qısа оlub, silindr şəklindədir, kifayət qədər uzun sаplаqlаr üzərindədir. Sırğаlаrının uzunluğu əvvəlcə 1,5-2,5 sm olur, sonrаlаr 5 sm-ə qədər olub, sıx çiçəklidir. Çiçəkyanlığı pulcuqlаrı оvаl şəklindədir, təpələri dəyirmidir, demək оlаr ki, yunaoxşar tüklüdür. Еrkəkciyi 2-dir, sərbəst və çılpaqdır. Yumurtalığı demək оlаr ki, oturaqdır, yumurtaya oxşar konusşəkillidir, üzəri ipək kimi tüklüdür, yumurtalığından 2-3 dəfə qısа оlаn sütuncuğu vardır. İyun аyındа çiçəkləyir.
Çoxalması:
Təbiətdə generativ və vegetativ yolla çoxalır.
Təbii ehtiyatının dəyişilməsi səbəbləri:
Başlıca olaraq insan fəaliyyətidir.
Becərilməsi:
Mədəni şəraitdə Nəbatat bağlarında becərilir.
Qəbul edilmiş qoruma tədbirləri:
Xüsusi mühafizə tədbiri görülməmişdir.
Zəruri qoruma tədbirləri:
Azərbaycanın “Qırmızı Kitabı”na daxil edilməsi zəruridir.
Məlumat mənbələri:
Деревья и кустарники СССР. т.3.1954; Флора Азербайджана. т.3. 1952; Azərbaycanın ağac və kolları. III cild. 1970; Azərbaycanın “Qırmızı” və “Yaşıl Кitabları”na tövsiyə olunan bitki və bitki formasiyaları. 1996; Azərbaycan florasının konspekti. I-III cildlər. 2005; 2006; 2008;
İstinadlar
1."Azərbaycanın Nadir Ağac və kol bitkiləri", Bakı: "Elm", 2014, 380 səh.
Ziya Əzizov
Ziya Əzizov — Niderlandın "Den Boş" komandasının və 19 yaşlılardan ibarət Azərbaycan yığmasının heyətində çıxış edən peşəkar azərbaycanlı futbolçu. Mərkəz yarımmüdafiəçisi mövqeyində çıxış edir.
Erkən illəri
Əzizov 4 oktyabr 1998-ci ildə Rusiyanın paytaxtı Moskva şəhərində anadan olub. 5 yaşından futbol oynamağa başlamışdır. Futbolda ilk addımlarını "De Yonq"un futbol akademiyasında atıb. Bir müddət sonra, 2009-cu ildə "Den Boş"a keçmişdir. Bu komandanın məşqçiləri Əzizovun oyununu görmüş və baxışa çağırmadan birbaşa müqavilə təklif etmişdilər.
Klub karyerası
Əzizov 17 yaşında "Den Boş"un aşağı yaş qrupundan əsas komandaya cəlb olunub. 8 avqust 2016-cı ildə futbol üzrə Hollandiya birinci divizionunda "Yonq PSV" komandasına qarşı keçirilmiş oyunda əsas komandanın heyətində debüt edib. 22-ci dəqiqədə meydana çıxan Əzizov 45-ci dəqiqədə 0:4 hesabı ilə geridə olan komandasının 1-ci hissədəki yeganə qoluna imza atıb. Ardınca o, "Den Boş"un 2-ci və 4-cü qollarının məhsuldar ötürməsini verib. Amma onun bu fəallığı komandasını məğlubiyyətdən xilas etməyib. "Den Boş" rəqibinə 4-5 hesabı ilə məğlub olub.
"Den Boş" 2 dekabr 2016-cı ildə futbol üzrə Hollandiya birinci divizionunun 17-ci turu çərçivəsində səfərdə "Dordrext" klubu ilə qarşılaşıb. Ziya bu görüşə start heyətdə başlayıb. O, matçın 33-cü dəqiqəsində qol vuraraq, komandasını hesabda önə keçirib - 2:1. Görüş 2:2 hesabı ilə başa çatıb.
29 dekabr 2016-cı ildə "Den Boş"la olan müqaviləsinin müddətini 2019-cu ilin yayınadək artırıb.
3 fevral 2017-ci ildə "Den Boş" doğma meydanda "NAK Breda" ilə qarşılaşıb. Görüş "Den Boş"un 2:1 hesablı qələbəsi ilə başa çatıb. Start heyətdə meydana çıxan və sonadək mübarizə aparan Əzizov matçın 76-cı dəqiqəsində komandasının qələbə qolunu vurub.
31 mart 2017-ci ildə "Den Boş" səfərdə "Eydhoven" klubunun qonağı olub. Qarşılaşma meydan sahiblərinin 4:2 hesablı qələbəsiylə başa çatıb. Əzizov bu görüşün 67-ci dəqiqəsində komandasının ikinci qolunu vurub.
17 yaşlılar
Əzizov 17 yaşlılardan ibarət Azərbaycan millisinin heyətində cəmi 1 oyunda çıxış edib. Onun debüt oyunu 28 oktyabr 2014-cü ildə 17 yaşlılardan ibarət Bosniya və Herseqovina milli komandasına qarşı keçirilmiş oyuna təsadüf edib.
19 yaşlılar
Əzizov 4 sentyabr 2016-cı ildə Avropa Çempionatının seçmə mərhələsi çərçivəsində Avstriya yığması ilə oynanılan görüşdə 19 yaşlılardan ibarət Azərbaycan millisinin heyətində debüt edib. Ziya birinci hissədən sonra əvəzlənib. Bu görüş Avstriya millisinin 4:1 hesablı qələbəsi ilə başa çatıb.
Kuhistan
Kuhistan (, "dağlıq ölkə") — İranda təbii vilayət. Dəşti-Kəvir və Dəşt-i Lut səhraları arasında yerləşir. Səthi geniş çökəkliklərlə parçalanmış bir sıra meridional silsilələrdən ibarətdir. Silsilələrin hündürlüyü 1,500–2,000 metr, bəzi zirvələrin hündürlüyü 2,500 metrdən çoxdur. Buradakı Murkum dağı 2,839 metrdir. Kəskin kontinental səhra iqlimi var. Yayı isti, quru, qışı sərindir. İllik yağıntı 200 mm-dən azdır. Daşlı, qumlu və şoran səhra landşaftına malikdir. Otlaq heyvandarlığı inkişaf etmişdir. Dağətəyi hissədə kiçik vahələr var.
Piter Kaşinq
Piter Kaşinq (26 may 1913 - 11 avqust 1994) — məşhur Böyük Britaniyalı aktyor.
Mizoram Universiteti
Mizoram Universiteti — Hindistanın Mizoram ştatının Aizavl şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi.
Tarixi
Universitetin əsası 2001-ci ildə qoyulmuşdur.
Macarşin (Üskü)
Macarşin — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Üskü şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 1,112 nəfər yaşayır (304 ailə).
Əsnaf
Əsnaf (ərəbcə - sinif) — orta əsrlərdə termin adətən tacir və sənətkar təbəqəsinə aid edilirdi. Bizim dövrdə termin bir çox hallarda xırda burjuaziya mənasında işlənir.
Şəcərə
Nəsil şəcərəsi — qəbilə, nəsil, sülalə daxilində əcdadların özəkdə, nəsillərin isə budaqlarda göstərilməsi ilə qohumluq münasibətlərinin ağac şəklində təsviri.
Ətirnaz
(Calamintha) — fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Bulbophyllum polycyclum
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Svetoslav Petrov
Klub karyerası
Petrov doğulduğu Dobriç şəhərini təmsil edən "Dobruca" klubunun yetirməsidir. Peşəkar karyerasını da 1996-cı ildə məhz burada başlayıb. 1999-cu ilə qədər "Dobruca" klubunda çıxış edib. Bu müddət ərzində komandanın heyərində 59 oyun keçirib. 2000-ci ildə "MOİK Sofiya" komandasına keçib. İlk mövsümündə komandanın heyətində 13 oyun keçirib, 2 qol vurub. "MOİK" mövsümü ikinci yerdə bitirb. Növbəti mövsümdə 25 oyun keçirib və 4 qol vurub. "MOİK" yenə mövsümü ikinci yerdə bitirib. 2001/02 mövsümündə 28 oyun keçirib, 1 qol vurub. "MOİK" bu dəfə mövsümü üçüncü yerdə bitirib. Eyni mövsümdə komandası ilə birlikdə ölkə kubokunun gümüş mükafatını qazanıb. 2002/03 mövsümündə "MOİK" ölkə çempionu adını qazanır. Çempionluq mövsümündə Petrov komandasının heyətində 24 oyun keçirir və 3 qol vurur. Növbəti mövsümdə komandasının heyətində 21 oyun keçirib, 2 qol vurub. "MOİK" ölkə çempionatın bürünc, kubokunun isə gümüş medallarını qazanıb.
2004-cü ildə Krasnodarın "Kuban" klubuna transfer olunub. İlk mövsümündə komandasının heyətində Rusiya çempionatında 17 görüş keçirib. Növbəti mövsümdə "Kuban"ın heyətində Rusiya çempionatında 15 görüş keçirib, 2 qol vurub. 2005-ci ilin iyununda "Kuban" ilə olan müqaviləsinin müddəti bitdiyindən komandanı tərk edib.
2005-ci il mövsümünün ikinci hissəsini öz ölkəsində — Sofiyanın "Lokomotiv" komandasında keçirib. 2006-cı ilin qış transfer pəncərəsi dönəmində Azərbaycanın "Neftçi" komandasına keçib. 2005/2006 mövsümündə Bakı təmsilçisinin heyətində 13 oyun keçirib, 3 qol vurub. "Neftçi" mövsümü üçüncü yerdə bitirib. Növbəti mövsümdə "Neftçi"nin heyətində 10 oyun keçirib, 1 qol vuran Petrov, komandası ilə birlikdə ölkə çempionatının gümüş medalını qazanır. 2007-ci ildə icarə əsasında Çinin "Çançun Yatay" klubuna keçib. Burada 16 oyun keçirən Petrov, komandası ilə birlikdə ölkə çempionu olur. İcarə müddəti bitdikdən sonra "Neftçi"yə qayıdıb. 2007/2008 mövsümndə komandasının heyətində 8 oyun keçirib və ölkə çempionatının bürünc mükafatını qazanıb. "Neftçi"dəki son mövsümündə əsas heyətdəki yerini itirib və ilk dövrəni ehtiyat oyunçular skamyasında keçirib. İkinci dövrədə 13 oyun keçirib, 1 qol vurub.
23 iyun 2009-cu ildə əvvəllər də heyətində çıxış etdiyi "MOİK Sofiya" komandası ilə 2 illik müqavilə bağlayıb. Petrovun peşəkar karyerasında sonuncu klubu "Botev Plovdiv" komandası olub.
Milli karyerası
Petrov 2000–2003-cü illər aralığında formasını geyindiyi Bolqarıstan milli futbol komandasının heyətində ümumilikdə 11 oyun keçirib.
Şəxsi həyatı
Svetoslav Petrov Virciniya adlı xanımla evlidir. İki qızı, bir oğlu var.
Rockstar Toronto
Rockstar Toronto (əvvəllər — Rockstar Canada) — Oakvill, Ontario, Kanadada yerləşən Rockstar Games şirkətinin hesabatlarının aparıldığı və oyunların təkmilləşdirildiyi ofisi. Ofis Toronto şəhərindən təxminən 20 dəqiqəlik yolda yerləşir. Şirkət 2002-ci ilədək Rockstar Canada adı altında fəaliyyət göstərsə də, 2002-ci ildə Rockstar Games tərəfindən adı dəyişdirilərək Rockstar Toronto adlandırılmışdır.
Nintendo Wii oyun konsolunun satışa çıxarılmasından sonra, Rockstar Toronto bu konsol üçün oyunların portasiya edilməsini öz üzərinə götürdü.
Onların son layihəsi: 2015-ci ildə satışa çıxarılan Grand Theft Auto V videooyunu olmuşdur.
Ələsgərli (Füzuli)
Ələsgərli — Azərbaycan Respublikasının Füzuli rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Tarixi
Kənd 1993-cü ildə Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal olunub.
2020-ci il noyabr ayının 9-u Ələsgərli kəndi Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir. .
Toponimikası
Ələsgərli kəndi dağətəyi ərazidədir. Toponim "Ələsgərin nəslindən olanlar" mənasındadır.
İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyəti kənd təsərrüfatı-əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq olub.
Dizyunksiya
Dizyunksiya ( — rabitəsizlik) — "və ya" məntiq bağlayıcısının köməyi ilə iki fikrin birləşməsindən mürəkkəb bir fikir əmələ gətirən məntiqi əməliyyatdır.
Rəmzi yazılışı belədir: A V B (belə oxunur; A və ya B). Klassik riyazi məntiqdə dizyunksiyanın iki növünü - qeyri-ciddi (birləşdirici) və ciddini (ayırıcı) fərqləndirirlər. Qeyri-ciddi dizyunksiya mürəkkəb fikri yaradır. Bu da o zaman həqiqi ola bilər ki, ona daxil olan fikirlərin heç olmasa biri həqiqi olsun və o zaman yalan ola bilər ki, ona daxil olan bütün fikirlər yalan olsun. Ciddi dizyunksiya üzvlərindən yalnız biri həqiqi olduqda həqiqi olan mürəkkəb fikir əmələ gətirir.
Qəndilli (Üskü)
Qəndilli — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Üskü şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 105 nəfər yaşayır (26 ailə).
Cənubi Koreya
thumb|320px|Cənubi Koreyanın İnzibati bölgüsü
Koreya Respublikası və ya Cənubi Koreya, Şərqi Asiyada ölkədir. Koreya yarımadasının cənubunu təşkil edir və Koreya silahsızlaşdırılmış zonası ilə Şimali Koreyadan ayrılır. Ölkənin qərb sərhədi Sarı dəniz, şərq sərhədi isə Yapon dənizi ilə əhatə olunmuşdur. Cənubi Koreya bütün yarımadanın və ona bitişik adaların yeganə qanuni hökuməti olduğunu iddia edir. Ölkənin təxminən 51.96 milyon əhalisi var və onun təxminən yarısı Seul Paytaxt Bölgəsində yaşayır.
sülaləsi]] (918-1392) və Çoson sülaləsi (1392-1897) tərəfindən idarə edildi. Növbəti Koreya İmperiyası 1910-cu ildə Yaponiya İmperiyası na birləşdirildi. Koreya dakı Yapon hakimiyyəti, keçmişin İkinci Dünya müharibəsi ndə təslim olmasının ardından sona çatdı və bundan sonra Koreya iki bölgəyə ayrıldı; SSRİ tərəfindən işğal edilmiş şimal zonası və ABŞ tərəfindən işğal edilmiş cənub zonası. Yenidən birləşmə danışıqları uğursuz olduqdan sonra, ikincisi 1948-ci ilin avqustunda Koreya Respublikası oldu, birincisi Şimali Koreya oldu.
1950-ci ildə Şimali Koreya nın işğalı ilə Koreya Müharibəsi başladı və bu da ABŞ-nin rəhbərliyindəki BMT-nin Cənuba dəstək üçün geniş müdaxiləsini gördü, Şimal isə Çin dən və Sovet İttifaqı ndan dəstək aldı. 1953-cü ildə müharibə bitdikdən sonra, ölkənin iqtisadiyyatı yüksəlməyə başladı və 1980-1990-cı illər arasında dünyada adambaşına düşən orta ÜDM-də ən sürətli artım qeydə alındı. İyun Mübarizəsi 1987-ci ildə avtoritar hakimiyyət in sona çatmasına səbəb oldu və bu ölkə indi mətbuat azadlığı ən yüksək səviyyədə olan və Asiya nın ən inkişaf etmiş demokratik dövlət lərindən biri sayılır. Bununla birlikdə, korrupsiya və siyasi qalmaqallar ciddi problem olaraq qalır; yaşayan dörd Cənubi Koreya prezidentinin hamısı səlahiyyətlərindən sui-istifadə etməkdən rüşvət və mənimsəməyə qədər müxtəlif cinayətlərə görə həbs cəzasına məhkum edilmişdir; iki nəfər hələ də cəzalarını çəkirlər.
1948-ci ildə qəbul olunmuş konstitusiyaya sonrakı illərdə bəzi dəyişikliklər edilib. 1980-ci illərə kimi bir neçə hərbi diktatura hakimiyyətini sinaqdan keçirmiş Koreya Respublikası hazırda müvəffəqiyyətlə liberal demokratiya nı inkişaf etdirməkdədir, 188-dən çox ölkə ilə diplomatik əlaqə saxlayır.
Cənubi Koreya inkişaf etmiş bir ölkədir və Asiya və Okeaniya bölgəsindəki İnsan İnkişafı İndeksi ndə yeddinci ən yüksək ölkə olaraq sıralanır. İqtisadiyyat ı nominal ÜDM-ə görə dünyanın on ən böyük ölkəsidir. Vətəndaşları dünyanın ən sürətli İnternet bağlantısı sürətlərindən və ən sıx sürətli dəmir yolu şəbəkəsindən istifadə edirlər. Ölkə dünyanın ən böyük beşinci ixracatçısı və ən böyük səkkizinci idxalçısıdır. Cənubi Koreya 2017-ci ildə dünyanın 7-ci ən böyük karbon emissiyası və adambaşına 5-ci böyük emitent idi. 21-ci əsrdən bəri, Cənubi Koreya dünyada nüfuzlu pop mədəniyyəti ilə, xüsusən də musiqi (K-pop), televiziya dramaları və kino dalğaları ilə məşhurdur, bu fenomen Koreya Dalğası adlandırılır. OECD İnkişafa Yardım Komitəsinin, G20 və Paris Klubu nun üzvüdür.
Etimologiya
Koreya adı Qoryo adından qaynaqlanır. Qoryo adının özü ilk dəfə 5-ci əsrdə Şərqi Asiya nın böyük bir gücü sayılan qədim Qoquryo krallığı tərəfindən 5-ci əsrdə adının qısaldılmış forması kimi istifadə edilmişdir. 10-cu əsrdə Qoryo krallığı Qoquryo'nun yerinə keçdi, və bununla da ziyarətçi Fars tacirləri tərəfindən "Koreya" kimi səsləndirilən adını miras aldı. Koreyanın müasir adı, João vaz Dourado'nun Conrai, daha sonra 16-cı əsrin sonu və 17-ci əsrin əvvəllərində 1630-cu il Teixeira Albernaz xəritələrində Koreya (Corea) olaraq yazdığı 1568-ci ilin ilk Portuqaliya xəritələrində yer alır.
Qoryo krallığı, qərblilər tərəfindən ilk dəfə hələ Afonso de Albuquerque'in əli ilə 1511-ci ildə Malakka'yı fəth edərkən, Portuqalların Gores olaraq bilinen dünyanın bu bölgəsi ilə ticarət edən xalqları izah edərkən tanındı. 19-cu əsrdə nəşr olunan Koreya və Koreya yazımlarının bir yerdə yaşamasına baxmayaraq, bəzi Koreyalılar, İmperator Yaponiyanın, Yapon işğalı dövründə, qəsdən Koreyaya dair yazılışı standartlaşdırdığını və Yaponiyanın ilk əlifba sırası ilə göründüyünü düşünür.
1392-ci ildə Qoryo'nun yerinə Çoson gəldikdən sonra, Çoson, bütün dünyada qəbul olunmasa da, bütün ərazinin rəsmi adı oldu. Yeni rəsmi adın kökü qədim Qoçoson krallığında (e.ə. 2333). 1897-ci ildə Çoson sülaləsi, ölkənin rəsmi adını Çoson'dan Dehan Cequk'a (Koreya İmperiyası) dəyişildi. Dehan (Böyük Han) adı cənubi Koreya Yarımadası ndakı qədim konfederasiya deyil, Koreyanın Üç Krallığı ndan bəhs edərək Samhan (Üç Han) adından qaynaqlanır. Bununla birlikdə, Çoson adı Koreyalılar tərəfindən ölkələrinə istinad etmək üçün hələ də geniş istifadə olunurdu, baxmayaraq ki bu artıq rəsmi adı deyildi. Yapon hökmranlığı altında, Han və Çoson iki ad bir yerdə yaşadılar. Müstəqillik uğrunda mübarizə aparan bir neçə qrup var idi, bunlardan ən başlıcası Koreya Respublikası nın Müvəqqəti Hökuməti idi (대한민국 임시 정부 / 大韓民國 臨時 政府).
Yaponiya nın təslim olmasının ardından, 1945-ci ildə Koreya Respublikası yeni ölkənin hüquqi İngilis dili adı olaraq qəbul edildi. Lakin, Koreya adının birbaşa tərcüməsi deyil. Nəticədə, Koreya nın "Dehan Minquk" adı bəzən Cənubi Koreyalılar tərəfindən yalnız Cənubi Koreya dövləti deyil, ümumilikdə Koreya etnik mənsubiyyəti nə (və ya "irqinə") istinad etmək üçün metonim kimi istifadə olunur.
Hökumət yalnız Koreya yarımadasının cənub hissəsini idarə etdiyindən, qeyri-rəsmi olaraq Cənubi Koreya qərb dünyasında getdikcə daha da yaygınlaşan bir termin meydana gəldi. Cənubi Koreyalılar hər iki Koreya ya toplu olaraq istinad etmək üçün Han (və ya Hanquk) istifadə edərkən, Şimali Koreyalılar və Çin və Yaponiya da yaşayan etnik Koreyalılar bunun əvəzinə Çoson ifadəsini istifadə edirlər.
Erkən sovet dövrünə aid Azərbaycandilli mənbələrdə "Kore" adlandırılmışdır.
Tarixi
left|thumb|476-cı ildə Koreya tarixinin xəritəsi, Goguryeo-nun ən böyük ərazi genişlənmə anı.
Qədim Koreya
thumb|UNESCO-nun [[UNESCO-nun Dünya İrsi|Dünya İrsi Siyahısı na daxil olan Şila dövründən Sokquram QrottothumbBalhe (bənövşəyi) və Şila (mavi), təxminən 830 i.e.]] Koreya yarımadası nda Aşağı Paleolit ik dövrdən bəri yaşayırlar. Koreyanın tarixi, e.ə. 2333-cü ildə Koreyanın təməl mifologiyasına görə Danqın tərəfindən Çoson'un (ayrıca "Qoçoson" ya da Köhnə Çoson olaraq da bilinir, bunu 14-cü əsr sülaləsi ilə fərqləndirmək üçün) qurulması ilə başlayır. Qoçoson, VII əsrin əvvəllərində Çin qeydlərində qeyd edildi. Qoçoson, şimali Koreya yarımadası nı və Mancuriya nın bir hissəsini idarə edənə qədər genişləndi. Qiça Çoson, e.ə. 12-ci əsrdə qurulduğu iddia edilir, lakin mövcudluğu və rolu müasir dövrdə mübahisəlidir. Eramızdan əvvəl 108-ci ildə Han sülaləsi Wiman Çoson'u məğlub etdi və şimali Koreya yarımadası nda dörd komandanlıq qurdu. Komandanlıqlardan üçü bir neçə on il ərzində qərbə doğru yıxıldı və ya geri çəkildi. Lelanq komandanlığı məhv edildikdən və bu dövrdə yenidən qurulduqdan sonra yer tədricən Liaodonqa doğru hərəkət etdi. Beləliklə, qüvvəsi azaldı və 313-cü ildə Qoquryo tərəfindən fəth edilənədək yalnız ticarət mərkəzi rolunu oynadı.
Koreyanın Üç Krallığı
Koreyanın Proto-Üç Krallığı olaraq bilinən dövrdə, Buyo, Okço, Donqye və Samhan əyalətləri bütün Koreya yarımadası nı və cənub Mançuriya nı işğal etdilər. Onlardan, Qoquryo, Bekçe və Şila, Koreyanın Üç Krallığı olaraq yarımadaya nəzarət etmək üçün ortaya çıxdı. Onların arasında ən böyüyü və ən güclü olan Qoquryo, yüksək dərəcədə militarist bir dövlət idi və 700 illik tarixi boyunca müxtəlif Çin sülalələri ilə rəqabət etdi. Qoquryo, Böyük Kvanqeto və oğlu Canqsun un rəhbərliyi altında, həm dövründə Bekçe və Şila'yı ram edərək, Koreyanın Üç Krallığı nın qısa birləşdirilməsinə nail olmuş və Koreya Yarımadası nda ən hakim gücə çevrilmişdi. Koreya yarımadası na nəzarət uğrunda mübarizə aparmaqla yanaşı, Qoquryo, müxtəlif Çin sülalələri ilə bir çox hərbi qarşıdurmalara sahib idi, ən başlıcası Qoquryo-Sui müharibəsi, Qoquryo'nun milyondan çox adam olduğunu söylədiyi böyük bir qüvvəni məğlub etdi. Bekçe böyük bir dəniz gücü idi; onu Şərqi Asiya nın Finikiya sına çevirən dənizçilik bacarığı Buddizm in Şərqi Asiya və qitə mədəniyyətinin Yaponiya ya yayılmasında böyük rol oynadı. Bekçe bir zamanlar Koreya yarımadası nda, xüsusilə Qınqqoço dövründə böyük bir hərbi güc idi, lakin Böyük Quanqqetto tərəfindən tənqidi bir şəkildə məğlub oldu və rədd edildi. Şila, üçünün ən kiçiki və ən zəifi idi, lakin daha güclü Koreya krallıqları yla və nəticədə Tanq Çin ilə böyük üstünlük əldə etmək üçün fürsətçi müqavilələr və ittifaqlar qurmaq üçün hiyləgər diplomatik vasitələrdən istifadə etdi.
Coğrafiya
Cənubi Koreya, Asiya materikindən təxminən 1100 km (680 mil) uzanan Koreya yarımadası nın cənub hissəsini tutur. Bu dağlıq yarımadanın qərbində Sarı Dəniz, şərqində Yapon Dənizi dir. Cənub ucu Koreya Boğazı və Şərqi Çin dənizi ndədir.
Bütün adaları da daxil olmaqla, ölkə 33 ° - 39 ° N enlem, 124 ° - 130 ° E enlem arasında yer alır. Ümumi sahəsi 100.032 kvadrat kilometrdir (38.622.57 kv mil). thumb|Cənubi Koreyanın topoqrafiyası Cənubi Koreya dörd ümumi bölgəyə bölünə bilər: yüksək dağ silsilələri və ensiz sahil düzənliklərinin şərq bölgəsi; geniş sahil düzənliklərinin, çay hövzələrinin və yuvarlaq təpələrin qərb bölgəsi; dağların və vadilərin cənub-qərb bölgəsi; və Nakdong çayının geniş hövzəsinin hakim olduğu bir cənub-şərq bölgəsi. Cənubi Koreya üç quru ekoloji bölgəyə ev sahibliyi edir: Mərkəzi Koreya yarpaqlı meşələr, Mançur qarışıq meşələr və Cənubi Koreya həmişəyaşıl meşələr.
Cənubi Koreyanın ərazisi əsasən dağlıqdır, əksəriyyəti becərilmir. Əsasən qərbdə və cənub-şərqdə yerləşən ovalıqlar, ümumi ərazinin yalnız 30%-nı təşkil edir.
Cənubi Koreyada 20 milli park və Bosonq Çay Tarlaları, Sunçon Körfəz Ekoloji Parkı və Cirisan'ın ilk milli parkı kimi məşhur təbiət yerləri var.
İqlim
Cənubi Koreya rütubətli bir kontinental iqlimə və rütubətli subtropik iqlimə meyllidir və Şərq Asiya mussonu ndan təsirlənir və iyunun sonundan iyulun sonuna qədər başlayan canqma (장마) adlanan qısa yağışlı mövsümdə yayda yağıntı daha çox olur. Ölkənin daxili bölgəsində minimum temperaturun -20 °C (-4 °F) -dən aşağı düşməsi ilə qışlar son dərəcə soyuq ola bilər: Seul da yanvar ayının ortalama temperatur aralığı −7 - 1 °C (19 - 34 °F) və avqust ayının ortalama temperatur aralığı 22 ilə 30 °C (72 ilə 86 °F) arasındadır. Qış temperaturu cənub sahili boyunca daha yüksəkdir və dağlıq ərazidə xeyli aşağıdır. Ölkənin əksər yerlərində 30 °C (86 °F) -dən çox olan isti yay isti və nəmli ola bilər. Cənubi Koreyanın dörd fərqli mövsümü var; yaz, yay, payız və qış. Yaz ümumiyyətlə martın sonundan mayın əvvəlinə, yay mayın ortalarından sentyabrın əvvəllərinə, payız sentyabrın ortalarından noyabr ın əvvəllərinə, qış isə noyabrın ortalarından martın ortalarına qədər davam edir.
Yağışl ar iyun-sentyabr aylarının yaz aylarında sıxlaşır. Cənub sahili güclü küləklər, leysan yağışlar və bir müddət daşqınlar gətirən yay sonlarında baş verən tayfun lara məruz qalır. Orta illik yağış Seul da 1370 millimetrdən (54 in) Busan a 1470 millimetrə (58 in) qədər dəyişir.
Mühit
left|thumb|Çeju Adası UNESCO-nun Dünya Mirası Siyahısındadır və Təbiətin 7 Yeni Möcüzələrindən biridir. Cənubi Koreyanın böyüməsinin ilk 20 ili ərzində ətraf mühitin qorunması üçün az səy göstərildi. Yoxlanılmamış sənayeləşmə və şəhərsalma, meşələrin qırılması və Songdo Tidal Flat kimi sulak ərazilərin davamlı məhv olması ilə nəticələndi. Bununla birlikdə, bu problemləri tarazlaşdırmaq üçün son dövrlərdə enerji səmərəliliyi və yaşıl texnologiyanı artırmağı hədəfləyən hökumət tərəfindən 84 milyard dollar dəyərində beş illik yaşıl böyümə layihəsi də daxil idi.
Yaşıl əsaslı iqtisadi strategiya, Cənubi Koreyanın iqtisadiyyatının milli ÜDM-in yüzdə iki hissəsindən istifadə edərək hərtərəfli bir yeniləməsidir. Yaşıllaşdırma təşəbbüsü ümummilli velosiped şəbəkəsi, günəş və külək enerjisi, yağdan asılı olan nəqliyyat vasitələrinin azaldılması, yay vaxtına dəstək və elektronika və işıqlandırma sahələrində LED kimi ekoloji cəhətdən təmiz texnologiyalardan geniş istifadə kimi səyləri əhatə edir. Onsuz da dünyanın ən simli ölkəsi, enerji istifadəsini azaltmaq üçün genişzolaqlı qurğulardan 10 qat daha sürətli olacaq ümummilli yeni nəsil şəbəkəsi qurmağı planlaşdırır. left|thumb|Cheonggyecheon çayı [[Seul un mərkəzində müasir bir ictimai istirahət yeridir.]] Seul un yaxın vaxtlarda kran suyunu içmək təhlükəsiz oldu, şəhər rəsmiləri xalqı inandırmaq üçün "Arisu" damğasını vurdular. Ağaçlandırma layihələri ilə də səylər göstərildi. Milyard dollarlıq bir başqa layihə Seul un mərkəzindən keçən bir avtomobil yolu ilə döşənmiş bir axın olan Cheonggyecheon-un bərpası idi. Əsas problemlərdən biri hava keyfiyyətidir, turşu yağışı, kükürd oksidləri və illik sarı toz fırtınaları xüsusi problemlərdir. Bu çətinliklərin çoxunun Cənubi Koreyanın böyük bir hava çirkləndiricisi olan Çin ə yaxınlığının bir nəticəsi olduğu qəbul edilir. Cənubi Koreyanın 2019 Meşə Mənzərəsi Bütövlük İndeksi ortalama 6.02 / 10 balına sahib olduğu 172 ölkə arasında qlobal olaraq 87-ci sırada yer aldı.
Cənubi Koreya, 2017-ci ildə dünyanın 7-ci ən böyük karbon emissiyası və adambaşına 5-ci ən böyük emitent idi. Prezident Mun Çje İn, 2050-ci ildə iqlim dəyişikliyinə qatqı təmin edən istixana qazı tullantılarını azaltmağı vəd etdi.
Hökumət
left|thumb|Cənubi Koreyada güclərin bölünməsi və seçki sistemi thumb|175x175px|Koreya Respublikasının 43-cü [[Koreya Respublikasının Baş naziri|Baş naziri Kim Bu-kyum ]] Cənubi Koreya hökumətinin quruluşu Koreya Respublikasının Konstitusiyası ilə müəyyən edilir. Bir çox demokratik dövlət kimi, Cənubi Koreyada da üç qola bölünmüş bir hökumət var: icra, məhkəmə və qanunverici. İcra və qanunverici orqanlar əsasən milli səviyyədə fəaliyyət göstərir, baxmayaraq ki, icra hakimiyyətindəki müxtəlif nazirliklər yerli funksiyaları da yerinə yetirirlər. Yerli hökumətlər yarı muxtariyyətə malikdir və özlərinin icra və qanunverici orqanlarından ibarətdir. Məhkəmə şöbəsi həm milli, həm də yerli səviyyədə fəaliyyət göstərir. Cənubi Koreya konstitusional demokratiyadır.
1948-ci ildə müstəqillik elan edildikdən sonra konstitusiya bir neçə dəfə dəyişdirildi. Bununla birlikdə, bir çox geniş xüsusiyyətlərə sahibdir və qısa müddətli İkinci Koreya Respublikası istisna olmaqla, ölkədə həmişə müstəqil bir icra başçısı olan bir prezidentlik sistemi olmuşdur. Mövcud konstitusiyasına görə, dövlət bəzən Cənubi Koreyanın Altıncı Respublikası adlanır. İlk birbaşa seçki də 1948-ci ildə keçirildi. thumb|Cənubi Koreyanın [[Milli Məclis i]] Cənubi Koreya 1960-cı illərdən 1980-ci illərə qədər bir sıra hərbi diktaturalar yaşamasına baxmayaraq, o vaxtdan bəri uğurlu bir liberal demokratiya ya çevrildi. Bu gün CIA World Factbook, Cənubi Koreya demokratiyasını "tam işləyən müasir demokratiya" olaraq xarakterizə edir. Cənubi Koreya Korrupsiyanı Algılama İndeksi ndə 45-ci yerdədir (Asiya-Sakit okean regionunda 9-cu), 100 baldan 57 bal toplayaraq.
Demoqrafiya
thumb|Cənubi Koreyanın əhali piramidası 2016-cı ilə əsasən 2016-cı ilin aprelində Cənubi Koreyanın əhalisinin, Milli Statistika İdarəsi tərəfindən təqribən 50,8 milyon olduğu təxmin edilirdi. Ölkə, 2015-ci ildə hər kvadrat kilometrə görə 505, qlobal ortalamadan 10 qat çox olan əhali sıxlığı ilə diqqət çəkir. Mikro əyalətlər və şəhər əyalətləri xaricində Cənubi Koreya dünyanın ən sıx əhalisi olan üçüncü ölkəsidir. Təcrübədə Cənubi Koreyanın çox hissəsində əhali sıxlığı milli əhalidən daha yüksəkdir, çünki ölkənin ərazilərinin əksəriyyəti əkinçilik kimi digər məqsədlər üçün istifadə edildiyi üçün yaşayış üçün əlverişsizdir. Cənubi Koreyalıların çoxu şəhərlərdə yaşayırlar, çünki 1970, 1980 və 1990-cı illərdə ölkənin sürətli iqtisadi genişlənməsi zamanı kənd yerlərindən sürətli köçdülər. Seulun paytaxtı həm də ölkənin ən böyük şəhəri və baş sənaye mərkəzidir. 2005 sayımına görə Seul un 10 milyon əhalisi var idi. Seul Milli Paytaxt Bölgəsi, 24.5 milyon əhaliyə (Cənubi Koreyanın bütün əhalisinin yarısına yaxını) malikdir və dünyanın ikinci ən böyük metropoliten bölgəsinə çevrilir. Digər böyük şəhərlər arasında Busan (3,5 milyon), İnçon (3,0 milyon), Tequ (2,5 milyon), Deçon (1,4 milyon), Quanqcu (1,4 milyon) və Ulsan (1,1 milyon) var. thumb|[[Koreyalılar ənənəvi geyimdə]] Əhali beynəlxalq miqrasiya ilə də formalaşmışdır. II Dünya müharibəsi ndən və Koreya yarımadasının bölünməsi ndən sonra Şimali Koreya dan təxminən dörd milyon insan sərhədi keçərək Cənubi Koreyaya keçdi. Net giriş bu tendensiya, xüsusilə ABŞ və Kanada üzərindən Şimali Amerika ya mühacirət səbəbiylə növbəti 40 ildə geri çevrildi. 1955-ci ildə Cənubi Koreyanın ümumi əhalisi 21,5 milyon idi və 2010-cu ilə qədər iki dəfədən çox artaraq 50 milyona çatdı.
Cənubi Koreya, ümumi əhalinin təqribən 96%-nı etnik Koreyalılar təmsil etməklə dünyanın ən etnik homojen cəmiyyətlərindən biri sayılır. Statistik göstəricilər etnik mənsubiyyəti qeyd etmədiyi və bir çox immiqrantın özləri etnik mənşəli Koreyalı olduqları və bəzi Cənubi Koreya vətəndaşlarının etnik mənşəli Koreyalı olmadığı üçün dəqiq rəqəmləri demək çətindir. Cənubi Koreya, immiqrasiyaya görə zamanla daha multi-etnik bir cəmiyyət halına gəlir.
Xarici millilərin nisbəti sürətlə böyüyür. 2016-cı ilə görə Cənubi Koreyada əhalinin 2.75%-ı, 1.413.758 xarici sakin var; Bununla birlikdə, onların bir çoxu xarici vətəndaşlığı olan etnik Koreyalılar dır. Məsələn, Çin dən (ÇXR) gələn miqrantlar xarici uyrukluların% 56.5'ini təşkil edir, lakin Koreyadakı Çin vətəndaşlarının təqribən 70%-ı Koreya köklü ÇXR vətəndaşları olan Çosonçok (조선족). Etnik mənsubiyyətindən asılı olmayaraq, Cənubi Koreyada xidmət edən 28.500 ABŞ əsgəri var, əksəriyyəti bir illik müşayiət olunmayan turda xidmət göstərir (baxmayaraq ki, təxminən 10% ailənin müşayiəti ilə daha uzun turlara xidmət edir). Bundan əlavə, İngilis dilində danışan ölkələr dən təxminən 43.000 İngilis dili müəllimi müvəqqəti olaraq Koreyada yaşayır. Hal-hazırda Cənubi Koreya, xaricdən doğulan əhalinin ən yüksək artım nisbətlərindən birinə sahibdir, 2010-cu ildən bəri hər il təxminən 30.000 xarici əsilli sakin Cənubi Koreya vətəndaşlığını alır.
Çox sayda etnik Koreyalı xaricdə, bəzən Koreatown olaraq da bilinən Koreya etnik məhəllələrində yaşayır. Ən böyük dörd diaspora əhalisi Çin də (2,3 milyon), ABŞ -da (1,8 milyon), Yaponiya da (0,85 milyon) və Kanada dadır (0,25 milyon).
Təhsil
thumb|[[Seul Milli Universiteti Cənubi Koreyanın ən nüfuzlu universiteti hesab olunur.]] Cənubi Koreyada mərkəzləşdirilmiş bir idarəetmə, uşaq bağçasından başlayaraq liseyin üçüncü və son ilinə qədər olan uşaqların təhsili ilə bağlı prosesə nəzarət edir. Dərs ili iki semestrə bölünür, birincisi mart ın əvvəlində başlayır və iyul un ortalarında bitir, ikincisi avqust un sonunda başlayır və fevral ın ortalarında bitir. Cədvəllər vahid standartlaşdırılmamışdır və məktəbdən-məktəbə dəyişir. Əksər Cənubi Koreya orta məktəblərində və liseylərində qərb üslubunda hazırlanmış məktəbli formaları var. Oğlan forması ümumiyyətlə şalvar və ağ köynəkdən, qızlar isə ətək və ağ köynəkdən ibarətdir (bu yalnız orta məktəblərdə və liseylərdə keçərlidir). Ölkə, 2010-cu ilə qədər xarici tələbə sayını artırmaq üçün yeni bir təhsil proqramı qəbul etdi. Təhsil, Elm və Texnologiya Nazirliyinə görə, Cənubi Koreyadakı xarici tələbələrə verilən təqaüdlərin sayı (proqram çərçivəsində) o vaxta qədər iki qat artmış olardı. və xarici tələbələrin sayı 100.000-ə çatacaqdı.
Cənubi Koreya, İƏİT ortalaması 492 ilə müqayisədə orta hesabla 519 bal toplayaraq oxu savadlılığı, riyaziyyat və elmlər sahəsində ən yüksək nəticə göstərən İƏİT ölkələrindən biridir və dünyada 9-cu yeri tutur və dünyanın ən yüksək təhsilli işçi qüvvələrindən birinə sahibdir. Ölkə, təhsilə olan milli aludəçiliyinin "təhsil atəşi" adlandırıldığı təhsilə yüksək dərəcədə qızğın baxışı ilə məşhurdur. Təhsilə olan bu vəsvəsə, 2014-cü ildə İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatı (İƏİT) tərəfindən Cənubi Koreyanın tələbələrin riyaziyyat və elm puanları üzrə milli reytinqini qlobal təhsil reytinqinin üstündə tutaraq, Cənubi Koreyanın Sinqapur dan sonra dünyada ikinci yeri tutduğunu bildirdi. .
Dili
thumb|Koreya dilinin dialektləri Koreya dili Cənubi Koreyanın rəsmi dilidir və əksər dilçilər tərəfindən dil təcridi olaraq təsnif edilir. Çin dilindən xeyli miqdarda alınma sözləri özündə birləşdirir. Koreya dili, öyrənilməsi çətin olan və dilə uyğun olmayan Klassik Çin Hança hərflərinə əlverişli bir alternativ təmin etmək üçün 1446-cı ildə Kral Seconq tərəfindən yaradılan Hanqıl adlı yerli bir yazı sistemindən istifadə edir. Cənubi Koreya hələ də çap mediası və hüquqi sənədlər kimi məhdud ərazilərdə bəzi Çin Hança personajlarından istifadə edir.
Cənubi Koreyadakı Koreya dili, Seul (paytaxta görə) olaraq bilinən standart bir ləhcəyə malikdir və ölkə daxilində əlavə olaraq 4 Koreya dili dialekt qrupu istifadə olunur.
Adana konfransı
Adana konfransı (30-31 yanvar 1943) - Türkiyə və Böyük Britaniya dövlətlərinin başçıları İsmət İnönü və Vinston Çörcillin iştirakı ilə Adana şəhərində keçirilən konfrans. 1943-cü ildə Kasablanka konfransında Türkiyənin müttəfiq ölkələrlə birgə Almaniyaya qarşı hərbi əməliyyatlarda iştirakının strateji cəhətdən zəruriliyi müzakirə olunmuş, bununla əlaqədar U.Çörçill Türkiyəyə gəlmişdi. Aparılan danışıqlara və bütün səylərə baxmayaraq Böyük Britaniya Türkiyənin müharibəyə qoşulmasına nail ola bilməmişdir.
Cənubi Koreya
Dili
Bu gün demək olar ki, bütün Cənubi Koreyalı tələbələr təhsil alaraq İngilis dili ni öyrənirlər, bəziləri də isteğe bağlı olaraq Yapon və ya Çin dili ni seçirlər.
Dini
2015-ci il siyahıyaalınmasının nəticələrinə görə, Cənubi Koreya əhalisinin yarıdan çoxu (56.1%) özlərini heç bir dini təşkilatla əlaqəsi olmadığını elan etdi. 2012-ci ildə keçirilən bir sorğuda 52%-i özünü "dindar", 31%-i "qeyri-dindar" və 15% -i özünü "məsləkli ateist" kimi tanıdığını bildirmişdi. Dini bir təşkilata bağlı olan insanların çoxu xristian və buddistdir. 2015-ci il əhalinin siyahıyaalınmasına əsasən, əhalinin 27,6%-i Xristian (19,7%-i özünü Protestant, 7,9%-i Roma Katolikləri) və 15,5%-i Buddistlər idi. Digər dinlər arasında İslam (130.000 Müsəlman, əksəriyyəti Pakistan və Banqladeşdən gələn, lakin təxminən 35.000 Koreyalı Müsəlman olan), Von Buddizminin yerli məzhəbi və Çendoizm (Konfutsiçilik dini), Cınqsanizm, Deconqizm, Desan Cinriho və başqaları da daxil olmaqla müxtəlif yerli dinlərdir. Din azadlığı konstitusiya ilə təmin edilir və dövlət dini yoxdur. Ümumiyyətlə, 2005-2015-ci illər siyahıyaalmaları arasında xristianlıqda bir qədər azalma (29%-dən 27,6%-ə), Buddizmdə kəskin azalma (22,8%-dən 15,5%-ə qədər) və əlaqəsiz əhalinin artması ( 47.2%-dən 56.9% -ə) var.
Adana konfransı
Mənbə
Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, I cild, Bakı,2009, səh. 81
Cənubi Koreya
Səhiyyə
Cənubi Koreyada universal səhiyyə sistemi var. Dünyanın ən ikinci yaxşı səhiyyə sistemi nə sahibdir.
Cənubi Koreyada intihar ciddi və geniş yayılmış bir problemdir və ölkə yüksək gəlirli bir dövlət üçün dünya xoşbəxtlik reportlarında zəif yer tutur. İntihar nisbəti G20 ölkələri arasında 2015-ci ildə ən yüksək göstərici idi (100.000 nəfərə 24.1 ölüm).
Cənubi Koreyalı xəstəxanalar, İƏİT-də adambaşına MRT aparatlarına görə 4-cü və adambaşına düşən KT tarayıcılarına görə 6-cı yerə çıxan inkişaf etmiş tibbi avadanlıq və vasitələrə sahibdir. İƏİT-nin 9.56 çarpayıda hər 1000 nəfərə düşən xəstəxana çarpayılarının sayına görə ikinci yeri tuturdu.
Xarici əlaqələr
thumb|[[Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş katibi|Birləşmiş Millətlər Təşkilatının keçmiş Baş katibi (2007-2016), Pan Gi Mun]] Cənubi Koreya 188-dən çox ölkə ilə diplomatik əlaqələr saxlayır. Ölkə Şimali Koreya ilə eyni vaxtda 1991-ci ildən BMT-nin üzvüdür. 1 yanvar 2007-ci ildə Cənubi Koreyanın keçmiş xarici işlər naziri Pan Gi Mun 2007-2016-cı illərdə BMT-nin Baş katibi vəzifəsində çalışıb. O, həm də müşahidəçilər orqanı olan ASEAN Plus üç üzvü kimi Cənub-Şərqi Asiya Ölkələri Assosiasiyası və Şərqi Asiya Sammiti (EAS) ilə əlaqələri inkişaf etdirib.
2009-cu ilin noyabrında Cənubi Koreya İƏİT İnkişafa Yardım Komitəsinə qoşuldu və bu, ilk dəfə keçmiş yardım alan ölkənin donor üzvü kimi qrupa qoşulması idi.
Cənubi Koreya 2010-cu ilin noyabrında Seulda G-20 Sammitinə ev sahibliyi etdi, bu il Cənubi Koreya və Avropa İttifaqı ticarət maneələrini azaltmaq üçün azad ticarət sazişi (STA) bağladılar. Cənubi Koreya 2014-cü ildə Kanada və Avstraliya ilə, 2015-ci ildə isə Yeni Zelandiya ilə Azad Ticarət Sazişi imzalamağa davam etdi.
İqtisadiyyatı
Cənubi Koreya yüksək inkişaf etmiş sənaye və iqtisadiyyata malikdir. Dünyada gəmiqayırma, polad emalı, avtomobil, elektron və elektrotexnika istehsalına görə əsas yerlərdən birini tutur. Dünyada ən sürətli internet Cənubi Koreyadadır.
Arxitektur
Mətbəx
İdman
Şimali və Cənubi Koreyada əsas idman növlərindən biri taekvondodur. Başqa Şərq döyüş növlərindən fərqli olaraq burada ayaqla endirilən zərbələr həddindən artıq yer tutur. Faizlə götürsək, taekvondodakı zərbələrin 80 faizi ayaqla endirilir.
Əhalisi
2016-cı il aprel hesablamalarına görə, Cənubi Koreya əhalisi 50.8 milyon nəfər olaraq hesablanmışdır. 2015-ci ildə ərazinin hər kvadrat kilometrinə 505 nəfər düşürdü ki, bu da dünya üzrə orta göstəricidən 10 dəfə çoxdur. Ölkənin sürətli inkişaf keçirdiyi illərdə, yəni, 1970-1990-cı illərdə əhalinin əksəriyyəti kəndlərdən böyük şəhərlərə köçmüş və nəticədə, urbanizasiya səviyyəsi yüksəlmişdir. Ölkənin ən böyük şəhəri olan paytaxt Seul şəhəri, həmçinin, ölkənin əsas sənaye mərkəzi hesab olunur. 2005-ci il hesablamalarına əsasən Seulda 10 milyon nəfər əhali yaşayır. Seul metropolis i hal-haazırda 24.5 milyon nəfər əhalisi ilə (Cənubi Koreya əhalisinin yarısı) dünyanın ən çox məskunlaşmış 2-ci metropolisi hesab olunur. Digər böyük şəhərlərə Busan (3.5 milyon), İnçeon (2.5 milyon), Daequ (2.5 milyon), Daejeon (1.4 milyon) şəhərləridir.
Əhali həmçinin beynəlxalq miqrasiya nəticəsində formalaşır. İkinci dünya müharibəsi və Koreya yarımadasının bölünməsindən sonra, təqribən 4 milyon nəfər sərhədi keçərək Şimali Koreyadan Cənubi Koreya ərazisinə daxil olmuşdur. Əhalinin sayı 1955-ci ildə 21.5 milyon nəfər hesablanmış, 2010-cu ildə isə iki qat artaraq 50 milyona çatmışdır.
Dünyada etnik və dil baxımından ən çox homogen quruluşa sahib ölkələrdən biri Koreya Respublikasıdır. Əhalinin az bir hissəsi çinlilərdir. Koreyalılar Mançuryada yüzillər boyu yaşamışlar. Keçmişdəki siyasi, iqtisadi və ictimai sabitsizliklər bir çox koreyalını ABŞ və Kanadaya köçməyə məcbur etmişdir. Kaliforniyada çox sayda koreyalı yaşamaqdadır. Koreyalı amerikalıların sayı bir milyondan çoxdur. Hazırda Koreya Respublikasından gedənlərin və ölkəyə gələnlərin sayı bir-birinə bərabərdir. Əhalinin artım nisbəti 1950-ci illərdə 3%-dən daha çox ikən bu nisbət 2005-ci ildə 0,38%-a qədər geriləmişdir. 1960-cı ildən etibarən sürətli bir şəhərləşmə və çöl sahələrdən şəhərlərə doğru bir köç dalğası başlanmışdır. İndi əhalinin 85%-i şəhərlərdə yaşayır. Bu birdən meydana gələn əhali artımı Koreya Respublikasından gedənlərlə tarazlanmışdır. Koreya Respublikasının iqtisadiyyatı 1990-cı ildən sonra daha da inkşaf etmişdir. Koreya Respublikasında təxminən 378 000 xarici işçi var. Bu işçi qüvvəsinin böyük bir qismi Cənubi Asiya ölkələrindən gəlmələrdir. Onlar Hindistan, Şri-Lanka, Myanmar, Filippin, Rusiya və Nigeriyadan gəlmişlər.
2009-cu ildə ən aşağı doğum səviyyəsi Cənubi Koreyada qeydə alınmışdır. Əgər bu səviyyə belə azalmağa davam edərsə, 2050-ci ildə əhalinin sayının 13% azalaraq, 42.3 milyon nəfər olacağı gözlənilir. Orta ömür müddəti 2008-ci ildə 79.1 il (dünyada 34-cü), 2015-ci ildə isə 81 il hesablanmışdır.
Ən böyük şəhər paytaxt Seuldur. Koreya Çin ilə Yaponiya arasında bir körpü olmasına baxmayaraq, özlərinə xas bir mədəniyyət inkişaf etmişdir. Əhalinin kəndlərdə yaşayan az bir hissəsi əsrlər əvvəlki kimi geyinir və yaşayırlar. Şəhərlərdə yaşayanlar isə müasir texnologiyalara sahibdirlər və müasir həyat tərzi sürürlər.
Samitlər:
ㄱ-g/k, ㄴ-n, ㄷ-d/t, ㄹ-r/l, ㅁ-m, ㅂ-b/p, ㅅ-s/t(bəzən), ㅇ-ng/səssizdir, ㅈ-c/j, ㅊ-ç, ㅋ-k, ㅌ-t, ㅍ-p, ㅎ-h,
Saitlər:
아-a, 야-ya, 어-eo(o), 여-yeo(yo), 우-u, 유-yu, 오-o, 요-yo, 이-i, 으-ı, 에-e, 예-ye, 애-ae(e), 얘-yae(ye)
Qoşa Samitlər:
Bu hərflər ㄱ,ㄷ,ㅂ,ㅅ,ㅈ hərflərinin qoşa formalarıdır.Bu hərfləri qalın tələffüz edirik. ㄲ-gg, ㄸ-dd, ㅃ-bb, ㅆ-ss, ㅉ-jj.
Baltas rayonu
Baltas rayonu — Başqırdıstan Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon. Rayonun inzibati mərkəzi Starobaltas kəndidir.
Əhali
Ümumrusiya siyahıya alınmasına Başqırdıstan Respublikası Baltas rayonu ərazisin milli tərkibi: başqırdlar — 51,1 %, tatarlar — 31,2 %, marilər — 12,6 %, ruslar — 2,5 %, udmurtlar — 2,3 %, digər millər — 0,3 %.
Siyahıya alınmaya görə milli tərkib:
İnzibati-ətazi vahidləri
Rayonda 15 kənd inzivati vahidliyinə 79 yaşayış məntəqəsi daxildir.
Mallampati təsnifatı
Mallampati təsnifatı, Mallampati sınağı birbaşa ağız boşluğunu obyektiv müayinə edərkən görünən strukturlar əsasında, endotraxeal intubasiyanın icrasının mümkünlük dərəcəsini müəyən etmək üçün tərtib edilmiş təsnifatdır. Təsnifat 1985 ci ildə Seşakir Mallampati tərəfindən tərtib edildiyindən onun adını daşıyır. Müayinə oturaq və ya ayaqüstü vəziyyətdə, normal baş duruşu, ağızın tam açılmış, dilin çıxarılmış halında aparılır.
=== İlkin forma ===