cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
İxtiyar Bəxtiyarlı
Elmi fəaliyyəti
İ..Bəxtiyarlı elmi işlərlə yanaşı ictimai fəaliyyətlə də geniş məşğul olmuşdur. O, 1981-1986-cı illərdə Azərbaycan EA-nın Qeyri-üzvi və fiziki kimya İnstitutunda partiya təşkilatının katibi, 1983-1986-cı illərdə həmin  İnstitutda «Yarımkeçiricilər kimyası» laboratoriyasının rəhbərinin müavini (rəhbərin səlahiyyətlərini icra edən maddi-məsul şəxs), 1983-89-cu illərdə respublika məktəblilərinin kimya olimpiadasında münsiflər heyətinin üzvü, 1996-1997-ci illərdə doktorluq dissertasiyalarının müdafiəsi üçün BDU-da fəaliyyət göstərən Birləşmiş İxtisaslaşdırılmış Şuranın üzvü və s. kimi ictimai işlərdə çalışmışdır. Hazırda o, Azərbaycan MEA-nın Kimya Problemləri İnstitutunun elmi-tədqiqat planında qeyri-üzvi kimya ixtisası üzrə aparılan mövzunun birinin elmi rəhbəridir, D 01.021 saylı Dissertasiya Şurasının və İnstitut Elmi Şurasının üzvüdür.
İxtiyar Bəxtiyarlı elmin populyarlaşması sahəsində xidmətlərinə görə dəfələrlə Respublika Bilik Cəmiyyətinin və D.İ.Mendeleyev ad. Kimyaçılar Cəmiyyətinin Respublika İdarə Heyətinin fəxri fərmanları ilə təltif olunmuşdur.
Knayff
Knayff (Kneiff)- Lüksemburqun şimalında Truaverj təpəsində yerləşir. 560 m hündürlüyə malikdir. Knayff ölkənin ən hündür nöqtəsidir. O, Burqplaç zirvəsindən də 1 m yüksəkdədir. Hnası ki, vaxtıylə Lüksemburqun ən hündür npqtəsi hesab edilirdi. Bu zirvə isə Vilverdanq şəhərinin yaxınlığında idi.
Birinci Tığik
Birinci Tığik — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonu Zerti kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Tarixi
Laçın rayonunun Qarıkaha inzibati ərazi vahidində olan kənd dağətəyi ərazidədir. Adını ərazidəki eyniadlı (Tığik) dağdan almışdır. Yaşayış məntəqəsi bu dağın ətəyində yerləşir. Sonralar Tığıq adlı ərazidə İkinci Tığik kəndi yaranmış və Tığik kəndlərini fərqləndirmək üçün əvvəlinə birinci sözü artırılmışdır.
1992-ci ildə Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 2020-ci ildə İkinci Qarabağ müharibəsi sonunda imzalanmış atəşkəs bəyanatına əsasən 1 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad olunub.
İqtisadiyyatı
Əsas təsərrüfatı heyvandarlıq idi.
Əhalisi
2006-cı ilin statstikasına görə kəndin əhali sayı 80 nəfər olmuşdur.
İqtisadi İnkişaf Nazirliyi (Başqırdıstan)
Başqırdıstan Respublikasının İqtisadi İnkişaf Nazirliyi — İqtisadiyyat, investisiya və xarici iqtisadi fəaliyyətin formalaşdırılması və koordinasiyası, kiçik və orta biznesin inkişafı və dəstəklənməsi sahəsində sektorlararası koordinasiya, planlaşdırma və funksional tənzimləmə, regionlararası münasibətlərin inkişafı sahəsində dövlət idarəetməsini həyata keçirən respublika icra hakimiyyəti orqanıdır.
Fəaliyyət
Başqırdıstan Respublikasının İqtisadi İnkişaf Nazirliyi ölkədə sosial-iqtisadi proseslərin proqnozlaşdırılması və monitorinqini həyata keçirir, sosial və iqtisadi inkişafın prioritetlərini müəyyənləşdirir, o cümlədən kiçik və orta sahibkarlığın inkişafı, balanslaşdırılmış, inteqrasiya olunmuş, səmərəli istismar və davamlılığı təmin edən iqtisadiyyatın dövlət tənzimlənməsinin əsas istiqamətləri və tədbirlərini təşkil edir.
Yüzillik müharibə
Yüzillik müharibə (İngiliscə: The Hundred Years' War) – Plantagenetlər, Valualar və İngiltərə kralları arasında Fransa taxtı uğrunda baş tutan və 1337-1453-cü illəri əhatə edən müharibədir. Müharibənin tərəfləri digər Avropa dövlətlərini də müharibəyə sürüklədi. Qərbi Avropa nın ən böyük krallığı uğrunda gedən bu müharibə hər iki rəqib sülalədə nəsillər boyunca davam etmiş, bununla yanaşı bu dövlətlərdə milli kimlik hissi formalaşdırmışdır.
Hökmdar-çoban (opera)
“Hökmdar-çoban” ( (К. 208)) — Mosartın XVIII əsrin mahir opera yazarı Pietro Metastasionun librettosu əsasında yazmış olduğu iki pərdəli opera. Operanın ilk premyerası 23 aprel, 1775 ci ildə Zalsburqda oynanılmışdır.
Daniel Delqadillo
Daniel Delqadillo ( 27 sentyabr 1989) — Meksikalı üzgüçü. Daniel Delqadillo Meksikanı 2019-cu ildə XVIII Su idman növləri üzrə Dünya Çempionatında təmsil etdi.
Hökmdar-çoban (opera)
Bu opera 1775 ci ildə Avstriyanın imperatriçası Mariya Terezanın kiçik oğlu knyaz Maksimillian Fransın Zalsburqa rəsmi bir ziyarəti üçün sifariş edilmişdir.
Daniel Delqadillo
Karyerası
Daniel Delqadillo birinci dəfə Dünya Çempionatına 2019-cu ildə qatıldı. O, Kvanjuda baş tutan XVIII Su idman növləri üzrə Dünya Çempionatında kişilər 5 km məsafəyə açıq hovuz üzgüçülüyü yarışlarında iştirak etdi. 53:43.6 saniyəlik nəticə ilə 24-cü yeri tutdu və yarışı başa vurdu.
Yüzillik müharibə
Fransa və İngiltərə taxtları arasındakı bu qarşıdurma İngiltərə kral sülaləsinin fransız əsilli olması səbəbilə, əslində əsrlər öncəsindən qaynaqlanırdı. Bu səbəblə İngiltərə kralları daim Fransadakı bəzi mülklərdə haqq iddia etmiş, beləcə Fransa krallarının vassalına çevrilmişdi. Bundan istifadə edən Fransa kralları isə ingilislərin həddindən artıq yüksəlməsinin önünü almağa çalışmış, onların şotlandlarla olan münaqişələrindən istifadə edərək bölgədəki ingilis mülklərini xırda-xırda ələ keçirmişdilər. Belə ki, vaxtilə Fransa kral mülklərini belə kölgədə qoyan ingilis mülklərindən 1337-ci ildə sadəcə Qaskoniya qalmışdı.
1328-ci ildə Fransa kralı IV Çarlz geridə vəliəhd buraxmadan vəfat etdi. Üstəlik ölümündən öncə sülalənin qadın üzvlərinin taxt hüquqlarını ləğv edən bir fərman da imzalamışdı. Mərhum kralın ən yaxın kişi qohumu isə İngiltərə kralı olan bacısı oğlu III Eduard idi. Çox keçmədən mərhum kralın bacısı İzabella oğlunun adına Fransa taxtında haqq iddia etdi. Ancaq fransızlar bunu qəbul etmədilər. Çünki İzabella qardaşının verdiyi fərmanla taxt hüququndan məhrum edilmişdi və bu vəziyyətdə oğlunun da taxtda heç bir iddiası ola bilməzdi. Saray əyanları da tanımadıqları bir ingilisin yerinə, fransız birinin taxta çıxmasını dəstəkləyirdilər. Taxtın bir digər namizədi isə IV Çarlz ın əmisi oğlu Valualı Filip idi. İstər Fransaya bağlılığı, istərsə də mərhum kralın oğul şəcərəsi ilə qohumu olması baxımından ölkədə güclü tərəfdar topladı və nəticədə Fransa taxtına çıxarıldı (1328). Onsuz da imkansız görülən taxt iddialarının qəbul edilməməsinin ardından ingilislər bu iddialarından əl çəkdilər. Ancaq aralarında yaranan sürtüşmələr VI Filip i ingilislərin Fransadakı mülklərinə əl qoymağa, III Eduard ı isə Fransadakı taxt mübarizəsinə qoşulmağa məcbur etdi.
Müharibənin ilk illəri ingilislərin üstün qələbəsi ilə davam edirdi. Xüsusilə də 1346-cı ildə baş tutan Kresi döyüşü və Fransa kralı II Conun əsir düşməsi ilə nəticələnən 1356 tarixli Puatye döyüşü müharibənin ilk mərhələsinə yön verdi. Ancaq 1378-ci ildə V Karlın idarəsindəki fransızlar qitədə yalnız bir neçə qalanı ingilislərə tərk edərək Bretinya sülhü (1360) ilə itirdikləri bütün torpaqları geri aldılar. Ancaq kral idarəçiliyinin zəifləməsi, Avropa əhalisinin üçdə birinin epidemiya və iqtisadi böhran səbəbilə həlak olması nəticəsində münaqişələr səngidi və hər iki ölkədə vətəndaş müharibələri başladı. İngiltərə taxtına yenicə çıxan V Henri isə bu münqaişəni canlı tutmaq adına Fransa kralı VI Karlın dəlilik səviyyəsindəki əqli zəifliyindən və Fransadakı vətəndaş müharibəsindən məharətlə istifadə etdi. 1415-ci ildə Azenkur döyüşü və 1424-cü ildə Verneuil döyüşündəki qəti ingilis qələbəsi ilə yanaşı Burqundiya ilə qurulan ittifaq ingilislərin bu müharibədəki qələbə ümidlərini yenidən canlandırdı. Buna baxmayaraq V Henri və dəli kral VI Karlın 1422-ci ildə ölümü, fransız xalqını ayaqlandıran Janna Dark üsyanı və Burqundiyanın ələ keçirilməsi kimi bəzi faktorlar buna mane oldu. Bundan başqa 1429-cu ildə baş tutan Orleanın mühasirəsi də ingilislər üçün sonun başlanğıcı oldu. Ardından Janna Darkın Burqundiyalılar tərəfindən ələ keçirilməsi və 1431-ci ildə edamı, fransızların 1429-cu ildə Pate, 1450-ci ildə Formini və 1453-cü ildə Kastilyon döyüşlərindəki qəti qələbələri də Valuaların lehinə nəticələndi. İngiltərə qitədəki nüfuzunu və mülklərinin bir çoxunu itirdi.
Sonralar tarixçilər bu periodu Yüzillik müharibə olaraq adlandırdı və beləcə Avropa tarixinin ən böyük hərbi münaqişəsini inşa etdilər. Bununla yanaşı bu müharibə 3 fazada araşdırılır: Eduardian müharibəsi (1337-1360), Karolin müharibəsi (1369-1389) və Lankaster müharibəsi (1415-1453). Müharibənin sonunda feodal birliklər profesiyonal qoşunlar və güclü silahlarla əvəz olundu. Əslində kral sülalələri arasında baş tutsa da, müharibə ingilis və fransız milliyyətçiliyini oyandırdı.thumb|350px|Yüzillik müharibə zamanı hadisələrin inkişafı. [[Fransa əraziləri: sarı; İngiltərə: boz; Burqundiya: tünd boz.]]
Müharibənin səbəbləri
Yüzillik müharibənin başlanmasına əsas səbəb İngiltərənin ələ keçirdiyi ərazilər (XII əsrin ortalarından) və zəngin Flandriya uğrunda mübarizə idi. İngilis kralları özlərinin Fransada itirdikləri torpaq mülklərini geri qaytarmaq istəyirdilər. İngiltərə və Fransa arasında çoxdan bəri davam edən bu düşmənçiliyə Flandriya və onun zəngin şəhərlərini ələ keçirmək uğrunda başlayan rəqabət də əlavə olundu. Fransa kralları dəfələrlə Flandriyanı öz torpaqlarına qatmağa cəhd göstərmişdilər. Lakin hər dəfə məğlub olurdular. Flandriyanın şəhərlərini İngiltərə müdafiə edirdi. Çünki İngiltərə ilə Flandriya arasında qədimdən bəri sıx ticarət əlaqələri vardı. Bundan başqa həm də, ingilis kralı Fransa kralının qohumu idi. Fransa kralı IV Filippin oğullarının ölümündən sonra onun kişi nəsli kəsildi. Bunu görə İngiltərə kralı özünün Fransa kralı taxtını ələ keçirmək hüququna malik olduğunu bildirdi.
Tərəflərin hazırlığı
Fransa qoşunların atlı cəngavər dəstələri üstün idi. Lakin cəngavərlər intizamın nə olduğunu bilmirdilər. Onların hər biri döyüş zamanı ayrıca vuruşur və şəxsi hünər göstərib başqalarından fərqlənməyə çalışırdılar. Piyada qoşunlar muzdla tutulmuş əcnəbi əsgərlərdən ibarət idi. Cəngavərlər piyada döyüşçülərə xor baxırdılar.İngilis qoşunları fransızlara nisbətən daha yaxşı təşkil olunmuşdular. İngilislərin atlı cəngavərlərdən başqa çoxlu, həm də döyüş intizamına malik olan piyada qoşunları vardı. İngilis piyada qoşunları təhkimli olmayan kəndlilərdən ibarət idi. O zaman İngilistərədə təhkim olunmayan kəndlilər hələ çox idi. İngilis piyadaları uzun oxlarla silahlanmışdılar. Onlar 600 addıma qədər uzağa ox ata bilirdilər. İngilis oxçularının atdığı ox 200 addımlıqda fransız cəngavərlərinin zirehli geyimini deşib keçirdi.
Müharibənin başlanması
İngilis ordusunun yaxşı donanması vardı. Onlar bu donanmanın köməyi ilə La-Manş boğazını keçib Fransa ərazisində hərbi əməliyyatlara başladılar. Müharibənin əvvəlində fransızlar məğlub olmağa başladılar. İngilislər Normandiyanı tutdular. Onlar 1346-cı ildə Kresi döyüşündə fransız qoşunlarını məğlub etdilər. Kresi vuruşmasından sonra ingilislər Akvitaniya tərəfdən hücuma keçdilər 1356-cı ildə Laura çayından cənubda yerləşən Puatye şəhəri yaxınlığında döyüş baş verdi. Fransızlar sayca çox idilər. Lakin onlar dağınıq hərəkət edirdilər. Ön dəstədəki fransız cəngavərləri əsas qüvvələrin gəlib çıxmasını gözləmədən ingilislərə hücuma keçdilər. Vuruşa-vuruşa irəli çıxan fransız cəngavərləri döyüş cərgələrini pozur, vuruşma zamanı bir-birinə mane olurdular. İngilis oxçularının yağış kimi yağdırdığı ox zərbələri altında fransız atlı qoşunlarının döyüş cərgələrinə qarışıqlıq düşdü. Fransız ordusunun döyüş yerinə yetişən əsas qüvvələri də darmadağın edildi. Fransa kralı başda olmaqla ən tanınmış fransız feodalları ingilislərə əsir düşdülər. Puatye döyüşündən sonra Fransanın cənub və şimal hissələri ingilislərin əlinə keçdi.
Fransada Jaklar üsyanı
300px|thumb|right|[[Janna d'Ark Orleanı xilas edir]] Şəhərlərin artması və ticarətin genişlənməsi nəticəsində hələ müharibədən əvvəl fransız kəndlilərinin istismarı güclənmişdi. Bu isə sinfi mübarizənin güclənməsinə gətirib çıxarırdı. Müharibə isə sıravi vətəndaşlara yeni fəlakətlər gətirdi. Vergilər aramsız olaraq artırdı. Həm fransız qoşunları, həm də ingilis hərbi qüvvələri tez-tez kəndlərə həmlələr edib kəndliləri talayırdılar. Puatye döyüşündəki məğlubiyyətdən sonra muzdlu əsgərlər Fransanın hər yerinə səpələnmişdilər. Onlar müdafiəsiz kındlərə basqınlar edir, kəndlilərə işgəncə verir, onları çapıb-talayır və evlərini yandıraraq çəxəb gedirdilər. Xalqa rəğbət bəsləyən salnaməçi təsərrüfatın dağılmasını belə təsvir edirdi."Üzümlüklər becərilmir, əkin yerləri şumlanmırdı. Mal-qara və qoyun-quzu örüşə çıxmırdı. Kilsələr və evlər hələ də tüstülənməkdə olan xarabalıqları yandırırdı." Xalq isə başına gələn bütün müsibətlərə görə, haqlı olaraq, feodalları bais hesab edirdi. Kəndlilərin dilənçi kökünə düşməsinə baxmayaraq feodallar onlardan yeni vergilər tələb edirdilər. Bu zaman əsirlikdə olan kralı və feodal əyanlarını ödənc verib xilas etməkdən ötrü yeni vergi yığılmasına başlandı. Feodal ağalar belə deyirdilər. Sadəlövh Jakın enli kürəyi var, nə yükləsən götürər. Zadəganlar sadə xalq arasında geniş yayılmış Jak adını kəndlilər üçün həqarətli bir ləqəb kimi işlədirdilər.
1358-ci ilin may ayında Fransanın şimal-şərqində kəndli üsyanı başlandı. Bu üsyan tarixdə Jaklar üsyanı kimi tanınmışdır. Jaklar üsyanı kortəbii üsyan idi. Çünki bu üsyan heç bir hazırlıq görülmədən, müəyyən hərəkət planı olmadan başlanmışdı. Üsyanda 100 minə yaxın kəndli iştirak edirdi. Kəndlilər onların müsibətlərindən kralın xəbəri olmadığına və kralın onlara rəğbət bəslədiyinə inanırdılar. Kəndlilər feodalları öz düşmənləri elan etmişdilər. Zülmkarlara nifrət o qədər güclü idi ki, üsyançılar bütün zədəganları axırıncı nəfərinə kimi qırmaqla hədələyirdilər. Əllərinə nə küçdi onunla silahlanan jaklar feodalları öldürür, onların qəsrlərini dağıdırdılar. Ən böyük üsyançı dəstələrindən birinə kəndli Gilyom Kal başçılıq edirdi. O dövrün salnaməçisi onu dünya görmüş, yaxşı danışıq bacarığı olan, boy-buxunlu və gözəl sifətli bir adam kimi təsvir edirdi. Kal jakları birləşdirməyə və kəndli qoşununda intizam yaratmağa çalışırdı. Lakin dağınıq icmalar halında yaşayan kəndlilər başqa kəndlərdən olan üsyançılarla birləşməyə həvəs göstərmirdilər. Onlar uzun müddət üçün öz təsərrüfatlarını buraxıb getmək istəmir və çox vaxt ancaq ağalarına qarşı mübarizə aparmaqla kifayətlənirdilər. Üsyan onlarla şəhəri olan böyük bir vilayəti əhatə edirdi. Bəzi şəhərlərin yoxsul əhalisi üsyançılarla həmrəylik nümayiş etdirərək şəhər qapılarını üsyançıların üzünə açdılarsa, qalan şəhərlərin varlıları buna imkan vermədilər. Feodallar kəndlilərin üsyana qalxdığı yerlərdən qaçıb gedirdilər. Lakin onlar çox keçmədən özlərini ələ aldılar və böyük qoşun topladılar. Həlledici döyüş ərəfəsində Gilyom Kal öz dəstələrini bir təpənin üstündə yerləşdirib, düşərgəni arabalarla dövrəyə aldı. Kəndliləərin müqavimət göstərməyə hazırlaşdığını görən zədəganlar onları aldatmaq qərarına gəldilər. Onlar üsyançılarla barışıq bağlayıb onların başçısını danışığa dəvət etdilər. Buna inanan Kal zədəganların düşərgəsinə getdi. Zədəganların isə onu tutub qandalladılar. Cəngavərlər üsyançıların düşərgəsinə şiddətli hücumlar edirdilər. Başçısız qalmış və hərbi işi bilməyən jakların sırasına pozğunluq düşdü və onlar darmadağın oldular.
Feodallar onları qorxuya salmış kəndlilərdən amansız qisas aldılar. Zədəganlar Kalı edam etməzdən əvvəl onun başına közərdilmiş dəmir çənbər keçirdilər. Onlar Kalı lağa qoyub belə deyirdilər. "Jaklar kralının başına biz, bax belə tac qoyuruq." Cəngavərlər kəndləri və taxıl zəmilərini yandırır, kəndliləri ağacdan, öz komalarının qapılarından asıb gedirdilər. Üsyan sonrası baş verən qırğınlarda feodallar 20.000 kəndlini öldürdülər. Jaklar üsyanı mığlub olsa da, nəticəsiz qalmadı. Kəndli üsyanının vahiməsindən qorxuya düşən feodallar mükəlləfiyyətləri artırmağa cürət etmədilər və kəndlilərin şəxsi asılılıqdan azad olmasını sürətləndirirdilər. Buna görə artıq 15-ci əsrdə Fransada çox az asılı kəndli qalmışdı.
Müharibənin davamı
1348-49-cu illərdə baş vermiş taun epidemiyasında Fransa əhalisinin təqribən 1/3 hissəsinin həlak olması ölkəni xüsusilə çətin vəziyyətə saldı. Fransa qoşunlarının məğlubiyyəti, iqtisadi vəziyyətin ağırlaşması, vergilərin ağırlığı, xalqın narazılığının artmasına səbəb oldu, Paris üsyanı (1357-58) və Jakeriya üsyanı (1358) ilə nəticələndi. Fransa hökuməti ağır şərtli müqavilə bağlamağa (1360) məcbur oldu. VI Karl dövründə (1380-1422) feodal çəkişmələri Fransanı zəiflətdi. Bundan istifadə edən ingilislər 1415-ci ildə yenidən müharibəyə başladılar və Azenkur yaxınlığında Fransa ordusunu məğlubiyyətə uğratdılar. Fransa ərazisinin xeyli hissəsi ingilislər və burqundlar arasında bölüşdürüldü, Luaradan çayıdakı ərazi VII Karlın hakimiyyəti altında qaldı. Cənuba doğru irəliləməyə cəhd edən ingilislər və burqundlar Orleanı mühasirəyə aldıqda (1428) bütün fransız xalqı Janna d'Arkın başçılığı altında işğalçılara qarşı mübarizəyə qalxdı. Orleanın azad olunması ilə (1429) Yüzillik müharibədə dönüş baş verdi. Fransa ordusu bir sıra qələbələr qazandı. 1435-ci ildə Arrasda, Burqundiya hersoqu ilə VII Karl arasında sülh bağlandı. 1436 ildə ingilislər Parisdən qovuldular, sonra bir sira vilayətlər azad edildi. Yüzillik müharibə ingilislərin Bordoda təslim olması ilə (1453, 19 oktyabr) qurtardı. Fransa ərazisindən yalnız Kale (1558-ci ilədək) İngiltərənin əlində qaldı. Müharibə Fransa iqtisadiyyatına böyük ziyan vurdu, ölkənin mərkəzləşdirməsi prosesini qismən langitdi, İngiltərədə isə feodal aristokratiyasının siyasi nüfuzunu müvəqqəti yüksəltdi.
Kütüm küküsü
Kütüm küküsü — Azərbaycanın milli xörəklərindən biridir. Əsasən kütüm balığından hazırlanır. Abşeron və Azərbaycanın Lənkəran, Masallı, Səlyan, Neftçala rayonlarında daha çox bişirilir. Kütüm küküsü adətən sacda bişirilirdi. Texnologiyanın inkişafı ilə əlaqədar son illər daha çox qaz sobalarında, tavada da bişirilir.
Süfrətə narşərabla və ya limon suyu ilə verilir. Sumaq da istifadə etmək olar.
Luis Ayala
Luis Ayala Luis Ayala 1989-cu ildən Sosialist İnternasionalının Baş Katibi vəzifəsində çalışan və ən son 2017-ci ilin martında yenidən seçilən çilili siyasətçidir. 1973–1975-ci illərdə Ayala Sosialist Gənclərinin Beynəlxalq İttifaqının prezidenti olub.
Məhəmməd Əmin Rəsulzadə ensiklopediyası
200px|thumb|right|Ensiklopediyanın müəllifi [[Nəsiman Yaqublu kitabın təqdimatında. 18.05.2013]] Məhəmməd Əmin Rəsulzadə ensiklopediyası — Nəsiman Yaqublunun müəllifi olduğu və ictimai-siyasi xadim, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin banilərindən Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin həyatı, yaradıcılığı və əsərləri haqqında geniş məlumat toplandığı ensiklopediya.
Haqqında
18 may 2013 tarixində Məhəmməd Əmin Rəsulzadə İrsini Araşdırma Fondu “M.Ə.Rəsulzadə Ensiklopediyası”nın təqdimatını keçirib.
“M.Ə.Rəsulzadə Ensiklopediyası”nın müəllifi və Məhəmməd Əmin Rəsulzadə Fondunun rəhbəri Nəsiman Yaqublu ensiklopediyanın bu günlərdə çapdan çıxdığını bildirib. O, əsərin 504 səhifə həcmində olduğunu söyləyib.
Müəllifin dediyinə görə ensiklopediya Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin ictimai-siyasi fəaliyyətinin Azərbaycan, Türkiyə, Almaniya, Fransa, Polşa dövrləri daxil olmaqla, bütün dövləri tam şəkildə əhatə edir.
Ensiklopediya sosial şəkəbələrdə yerləşdirilə biləcək şəkildə hazırlanıb. Belə ki, orada 300-ə qədər sənədin özü və fotosu hazırlanıb, 200-ə qədər məktub, yazışmalar əksini tapıb.
Bundan əlavə, M.Ə.Rəsulzadənin rəhbərliyi ilə hazırlanan qəzet və jurnalların biblioqrafiyası tərtib edilib. Biblioqrafiyaya Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin sağlığında nəşr etdirdiyi 1150 məqalə və 27 kitabın adı daxil edilib.
“Bu ensiklopediya M.Ə.Rəsulzadənin Azərbaycan dövlətinin qurulmasının ideoloq və baş memarı olmasının təsdiqidir və XX əsrdə ikinci belə şəxsiyyət olmayıb”, - deyə N.Yaqublu ensiklopediyanın nəşrinin mahiyyətinə toxunub.
Müəllif həm də ensiklopediyanı Azərbaycan Demokratik Respublikasının 95 illiyinə Fondun töhfəsi adlandırıb.
Məzmun
Ensiklopediya Azərbaycanın dövlət xadimi M.Ə. Rəsulzadənin həyat və fəaliyyətinə həsr edilib.
Kitabda təqdim olunan çoxlu sayda fotolar, arxiv sənədləri və yeni məlumatlar M.Ə. Rəsulzadənin bir şəxsiyyət kimi böyüklüyünü bir daha təsdiqləyir.
Bu ensiklopediyadan elm adamları, siyasi xadimlər, diplomatlar və tədqiqatçılar faydalana bilər.
Nəşr
Ensiklopediya 2013-cü ildə Bakı Kitab Klubunda 504 səhifə, 500 nüsxə çap edilib.
Kürü
thumb|Qırmızı kürülü buterbrod thumb|Qara kürü Kürü — soyuq delikates qəlyanaltısı. Kürü həm konservləşdirilmiş, həm də təzə halda süfrəyə verilir.
Həsən Şahgəldiyev
Ali-Həsən Abdul Həsən Şahgəldiyev (1908-1961) — Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indi BDU) jurnalistika kafedrasının ilk müdiri (1946-1961), jurnalisti, publisist.
Bakının Balaxanı kəndində dоğulmuş, kəndində mədrəsə-mоllaxanada dini, Bakıda dünyəvi təhsil almış, Mоskvada Kоmmunist Jurnalistlər İnstitutunu bitirmişdir. Əmək fəaliyyətinə gənclik illərində Bakı mətbəələri, nəşriyyatları və redaksiyalarında şagird kimi başlamış, 1929-cu ildən respublikanın rayоn və kəndlərində "Kоmmunist" qəzetinin müxbiri, ədəbi işçi, şöbə müdiri, "Mübariz" qəzetinin redaktоru, "Yeni yоl" qəzetinin məsul redaktоru, Azərbaycan Teleqraf Agentliyinin rəhbəri, Təbrizdə "Vətən yоlunda" qəzetinin təsisçilərindən və redaktоrlarından biri оlmuşdur. Bir neçə il Mоskvada "Pravda" qəzetində əməli təcrübə keçmişdir. Azərbaycan Dövlət Universitetində müstəql jurnalistika şöbəsi və fakülətəsinin yaradıcısı Şahgəldiyevdir. Respublikanın dövri mətbuat оrqanları üçün çоxlu sayda kadr hazırlamışdır. Bir çоx publisistik əsərin müəllifidir.
Satılqan Gəray
Satılqan Gəray (ö. 1506) — Qasım xanlığının 4. xanı.
Jurinea iljinii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
İkinci Tığik
İkinci Tığik — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonu Zerti kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Tarixi
Qarabağ silsiləsinin ətəyindədir. Tığıq dağının ətəyində yerləşən iki yaşayış məntəqəsi dağın adı ilə Birinci Tığıq və İkinci Tığıq adlandırılmışdır.
İqtisadiyyatı
Əsas təsərrüfatı heyvandarlıq idi.
Əhalisi
2006-cı ilin statstikasına görə kəndin əhali sayı 150 nəfər olmuşdur.
Canay Gəray
Canay Gəray (ö. 1512) — Qasım xanlığı nın 5. xanı.
Seki Matsunaqa
(25 iyun 1928 - 4 mart 2013) — keçmiş Yaponiya futbolçusu. Yaponiya millisində oynamışdır. Qardaşları Akira Matsunaqa və Nobuo Matsunaqa da Yaponiya millisində oynamışdılar.
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 1 oyun keçirib.
Kürü küküsü
Hazırlanma qaydası
Yumurtanı bişirilir, hər iki başından çəllək şəklində kəsilir. Yumurtanın bir tərəfindən sarısı qaşıqla çıxarılır. Yumurtanın içi kürü ilə doldurulur. Yeməyin üzərinə kahı yarpaqları düzülür, xiyar, təzə pomidor və yaşıl soğanla bəzədilir.
Jurinea impressinervis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Voleybol 2015 Avropa Oyunlarında
Voleybol 2015 Avropa Oyunlarında — 13-28 iyun tarixlərində Bakı nın Bakı Kristal Zalı nda keçirildi. Yarışlarda idmançılar 2 dəst medal uğrunda yarışdılar.
Yarışlarda həm kişilər, həmdə qadınlar mübarizə apardı. Ümumi olaraq Azərbaycan paytaxtına 336 voleybolçu gəlmişdir. Onlar Avropa nın 15 ölkəsini təmsil edirdilər.
Kişilərin yarışlarında Almaniya, Bolqarıstan və Rusiya Federasiyası favorit idi. Qadınların yarışlarında isə ev sahibi Azərbaycan, həmçinin Türkiyə, Polşa və Serbiya favoritlərdən hesab olunurdu.
Voleybol yarışları 2015 Avropa Oyunları çərçivəsində Bakı da 2012-ci ildə inşa olunan Bakı Kristal Zalı nda keçirildi. Bu arena 2012-ci ildə istifadəyə verilmişdir. Zalın voleybol meydançası 6 000 nəfər üçün nəzərdə tutulub. Bakı Kristal Zalı 2015 Avropa Oyunları çərçivəsində voleybol ilə yanaşı boks, qılıncoynatma, karate və taekvondo yarışlarınada ev sahibliyi etdi.
İştirakçılar
2015 Avropa Oyunları nda 15 ölkənin 336 voleybolçusu iştirak etdi.
• 3
Bahar salatı
Hazırlanma qaydası
Ağ turpun qabığı soyulur. Ağ və ya qırmızı turp nazik dilimlərlə doğranır və təpəcik şəklində boşqaba yığılır, dairəvi kəsilmiş xiyar, yerkökü, dilimlərə bölünmüş yumurta və kahı ilə bəzənir. Üstünə şüyüd səpilir. Ortasına gül formasında kəsilmiş turp qoyulur.
Bulbophyllum brevicolumna
(Bulbophyllum brevicolumna) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Arealı
Bulbophyllum brevicolumna növü Qərbi Malayziyadan Kalimantana qədər yayılmışdır.
Genuya
Genuya (Genova, ) — İtaliyada şəhər, 600.000 nəfərlik əhalisi vardır. Milan şəhərindən 120 kilometr aralıqda yerləşir. Genuya şəhəri Azərbaycanın Sumqayıt şəhəri ilə qardaşlaşıb.
Mondorf-le-Ben
Mondorf-le-Ben -Lüksemburqda kommun ərazi bölgü vahididir.
Coğrafi mövqeyi
Mondorf-le-Ben Remix Qrevenmaxer əyalətində yerləşir. O, Remix kantonuna daxildir. Burada eyni adlı yaşayış məntəqəsi yerləşir. 2008-ci ilin statistik məlumatlarına görə əhalisinin sayı- 4052 nəfərdir. Sahəsi isə 13,66 кm² -dir (116 kommunun içərisində 91-ci-dir). Ən hündür nöqtəsi dəniz səviyyəsindən 317 m-dir (107-ci yerdə),ən alçaq nöqtəsi isə 186 m (21-ci yerdə)-dir.
Pas Veqa
Pas Veqa — İspan aktrisası.
Həyatı
Pas Veqa 2 yanvar 1976-cı ildə İspaniyanın Əndaluz vilayətindəki Sevilya şəhərində doğulub. Səhnə təxəllüsünü nənəsindən götürən aktrisa, 15 yaşında Federiko Qarsia Lorkanın “Bernarda Albanın evi” tamaşasına baxandan sonra bu sənətə gəlməyə qərar verib. Bir il sonra məktəbi bitirən qız Əndaluz Teatr Mərkəzi məktəbinə daxil olub. İki il teat məktəbində oxuduqdan və daha iki il humanitar və sosial elmlərə yiyələndikdən sonra Veqa uğurlu aktrisası karyerası etmək ümidilə Madridə köçür. Onun televiziyadakı debütü “Mənim atam Menudo” teleserialında baş tutub. Bu serialda aktrisanın tərəf müqabili məşhur ispan müğənnisi El Fari idi. Aktrisa sözün əsl mənasında çəkilişləri 1999-cu ildə başlayan "7 həyat" serialı ilə tanınmağa başladı. Bu serialdan sonra rejissor Mateo Xil onu “Heç kim heç kimi tanımır” filminə dəvət etdi. Digər ispan rejissoru Xulio Medem isə Pas Veqaya özünün “təxribatçı-seksual” layihəsi olan “Lüsiya və seks” filmində baş rolu təklif etdi. Diqqətini tam olaraq bu rola cəmləşdirmək istəyən aktrisa "7 həyat" serialını tərk etməli oldu. Pas Veqa 2002-ci ildə venesuelalı Orson Salasarla ailə qurub. 2004-cü ilin dekabrında Pas Veqanın Hollivud debütü baş tutdu. 2 may 2007-ci ildə onların Orsan adlı oğlanları dünyaya gəlib.
Olomouts döyüşü
thumb|220px|Yaroslavın tatarlar üzərində qələbəsi. Zelena Qora qalasının tavanındakı rəsm. (Nepomuk, Çexiya, XIX əsr) Olomouts döyüşü — çexlərlə tatarlar arasında 24 iyun 1241-ci ildə Moraviyanın Olomouts şəhəri yaxınlığında monqolların Qərbi Avropaya yürüşü gedişində baş vermiş və çexlərin qələbəsi ilə başa çatmış hərbi münaqişə. Döyüş haqda yalnız Kraledvorsk əlyazmasında bəhs edilir və heç bir digər tarixi mənbədə təsdiqlənmir. XIX əsrin sonu XX əsrin əvvəllərində Kraledvorsk əlyazmasının Zelenoqorsk əlyazması ilə yanaşı 1817-ci ildə çex filoloqu və şairi, panslavist Vatslav Qanka tərəfindən yazıldığı sübuta yetirilmişdir.
Əlyazmada qeyd olunur ki, Polşanı yağmalayandan və polşa-alman qoşununu Leqnitsa döyüşündə darmadağın edəndən sonra, 9 iyun 1241-ci ildə Batı xanın qardaşı oğlu Baydarın komandanlığı altındakı monqollar cənuba, Bohemiyaya yönəldilər. Onların qarşısını çex sərkərdəsi Yaroslav Şternberkin başçılığı ilə Olomouts qalasının güclü qarnizonu kəsdi. Monqolların Olomoutsu yolüstü almaq cəhdi baş tutmadı və onlar qüvvələrin bir hissəsini qalanın mühasirəsinə ayırıb, ölkəni talamağa başladılar. 24 iyunda Yaroslav öz qoşunlarını gizlicə qaladan çıxardı və rəqibə qəfil hucum edərək onu darmadağın etdi. Olomouts döyüşü monqolların Avropada ilk məğlubiyyəti oldu. Bu döyüşdə Baydar öldürüldü, qoşunun yerdə qalan hissəsi isə Bohemiyanı tərk etdi və Batı xanın qoşunları ilə birləşmək üçün Macarıstana yollandı.
Uzun müddət həqiqət kimi qəbul edilən bu hadisənin əslində heç bir tarixi əsasının olmadığı XX əsrin əvvəllərində tam sübuta yetirilsə də, sonrakı dövrlərdə bir çox müəlliflərin əsərlərində bu uydurma hadisəyə real tarixi fakt kimi istinad olunur, o cümlədən, Böyük Sovet Ensiklopediyasında, Boris Qrekov, Lev Qumilyov, Vasili Yan, Yaroslav Qaşek və başqalarının əsərlərində.
Təhsil təqaüdü
Təhsil təqaüdü və ya stipendiya (stipendium — "maaş") — ali, orta ixtisas, peşə təhsilinin alınması üçün tələbələrə, həmçinin doktorantlara verilən müntəzəm maliyyə yardımı.
19 iyun 2009-cu il tarixli “Təhsil haqqında” Azərbaycan Respublikasının  Qanununun  35.2 maddəsinə görə " Dövlət ilk peşə-ixtisas, orta ixtisas və ali təhsil müəssisələrində təhsil alanların fəaliyyətini stimullaşdırmaq məqsədi ilə onlara qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada təqaüdlər, о cümlədən adlı təqaüdlər verilir və yardımlar göstərilir ".
Lobya fisincanı
Lobya fisincanı — Azərbaycan mətbəxinə aid qəlyanaltı
Azərbaycan dilinin orfoqrafiya qaydaları
Samitlərin yazılışı
Kombayn, kombinat, kömbə, pambıq sözləri istisnadır. Qeyd. Kimyəvi element adları əslinə uyğun olaraq yazılır: kalium, maqnezium, natrium. Vitse sözü istisnadır. Xüsusi isimlərdə sözün əvvəlində s, sözün ortasında və axırında ts yazılır: Setkin, Sialkovski, Vorontsov, Kuznetsov, Motsart, Muromets.
Lobya fisincanı
Hazırlanma qaydası
Lobya bişirilir, qızardılmış baş soğan və qoz ləpəsi ilə ətçəkən maşından keçirilir. İstiot, duz, sirkə və ya nar şirəsi əlavə edilib qarışdırılır. Fisincanın üstünə göyərti səpilir və halqavarı doğranmış baş soğanla bəzənir.
Azərbaycan dilinin orfoqrafiya qaydaları
Sözün müxtəlif yerlərindəki qoşa sait və samitlərin yazılışı
Bu sözlərə samitlə başlanan şəkilçi əlavə olunduqda söz kökündəki qoşa samitdən biri düşür: zid-dir, sir-daş, fən-lər, xət-siz, his-siz. Qeyd. Qruppa, antenna, tonna, apparat, parallel sözləri və -ma hecası ilə qurtaran sözlər aşağıdakı kimi yazılır: qrup, anten, ton, aparat, paralel, diaqram, proqram, stenoqram, teleqram.
Şəkilçilərin yazılışı
Kar samitlə bitənlərdə: -qan, -kən; cingiltili samitlə bitənlərdə -ğan, -gən şəkilçiləri: yapışqan, çalışqan, döyüşkən, sürüşkən, burulğan, deyingən. sonu kar samitlə bitənlərdə: sonu cingiltili samitlə bitənlərdə: Qeyd. Saitlə bitənlərdə -stan yazılır.
Rəqəmlə yazılan miqdar saylarında şəkilçilərin yazılışı
Ərəb rəqəmlərindən sonra ahəngə görə sıra sayının şəkilçisi ixtisarla (-cı, -ci, -cu, -cü) yazılır: 6-cı, 2-ci, 10-cu, 3-cü.
Köməkçi sözlərin yazılışı
Qeyd: İlə qoşması samitlə bitən sözlərdə ahəng qanununa uyğun olaraq -la, -lə şəklində bitişik yazıla bilər. -mı, -mi, -mu, -mü və -sana, -sənə ədatları istisnadır. Onlar aid olduqları sözlərə bitişik yazılır: Kitabdırmı? Qəşəngdirmi? Oxudumu? A kos-kosa gəlsənə, torbanı doldursana? Qeyd. -mı, -mi, -mu, -mü sual ədatı da, -də ədatından ayrı yazılır: Sən də mi gedirsən? O yenə də mi danışacaq?
Birinci hərfi böyük yazılan sözlər: Belə mürəkkəb adlara fərqləndirici söz əlavə olunduqda onun da birinci hərfi böyük yazılır: Orta Paleolit dövrü, Son Paleolit dövrü.
Qeyd: Dırnaqda yazılan belə adlara artırılan şəkilçi dırnaqdan kənarda yazılır: "Xalq qəzeti"nin bugünkü nömrəsi, "Yeddi gözəl"in ilk tamaşası.
Sözün sətirdən sətrə keçirilməsi
Bir saitdən ibarət hecalar istisnadır: ai-lə-li…
Qanunlar
Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin "Azərbaycan dilinin orfoqrafiya qaydaları"nın 8-ci maddəsinin dəqiqləşdirilməsi haqqında" 6 aprel 1959-cu il tarixli qərarı.
Reyan
INSEE kodu — 04160.
Azərbaycan dilinin orfoqrafiya qaydaları
Qanunlar
"Azərbaycan dilinin orfoqrafiya qaydaları" "Azərbaycan Respublikasında dövlət dili haqqında" Azərbaycan Respublikası Qanununun tətbiq edilməsi barədə" Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2 yanvar 2003-cü il tarixli Fərmanı.
Reyan
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 1012 nəfər təşkil edirdi.
Azərbaycan dilinin orfoqrafiya qaydaları
Qanunlar
Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 5 avqust 2004-cü il tarixli qərarı ilə təsdiqlənmiş "Azərbaycan dilinin orfoqrafiya qaydaları".
28 saylı Sabunçu üçüncü seçki dairəsi
Azərbaycan Respublikası 28 saylı Sabunçu üçüncü seçki dairəsi — Bakıda seçki dairəsi. Mərkəzi Seçki Komissiyası tərəfindən müəyyən edilmiş 125 dairədən biridir. Nardaran qəsəbəsi, Maştağa, Bilgəh, Zabrat və Kürdəxanı bələdiyyələrini əhatə edir.
Hot Sprinqs (Vayominq)
Hot Sprinqs Rayonu (ing. Hot Springs County) -Vayominq, ABŞ-də yerləşən rayon. ABŞ Siyahıyaalma Bürosunun verdiyi statistik məlumatlara görə 2000-ci ildə bu rayonun əhalisi 4 882 nəfər olmuşdur.
Rayonun paytaxtı Termopolis şəhəridir.
If Love Was a Crime
If Love Was a Crime — Bolqarıstanın 2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki mahnısı.
Poli Genova "If Love Was a Crime" mahnısı ilə Bolqarıstanı İsveçin paytaxtı Stokholm şəhərində keçirilən Avroviziya 2016-da təmsil etmişdir. Mahnı Borislav Milanov, Sebastian Arman, Yoakim Persson, Conni Palmer və Poli Genova tərəfindən bəstələnmişdir.
Hirokazu Ninomiya
(22 noyabr 1917 - 7 mart 2000) — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 6 oyun keçirib, 1 qol vurub.
Kaunas
Kaunas — Litvanın ikinci ən böyük şəhəri.
Adı
Şəhərin adı Litva mənşəli şəxs adından gəlir.
Lola Del Rio
Lola Del Rio — Rockstar Games tərəfindən hazırlanan Grand Theft Auto IV seriyasının reklam üzüdür.
Liberty (Nyu-York) şəhərində keçən açıq dünya, aksion-macəra oyununda birçox insanın maraqla axtardığı Lolayı hələdə heç kim tapa bilməyib.
Lola bir fahişədir və siz onun adını LCPD(Liberty City Police Department) bazasında görə bilərsiniz.
O, ilk dəfə əxlaqsızlığa Star Junction küçəsində başlayıb daha sonra isə fərqli bölgələrdə bu işi davam etdirdiyi düşünülür. Lola demək olarki həmişə qırmızı lollipop əmzikli halda görülüb. Polis bazasında belə Lolanın haqqında çox az məlumat var. Oyundakı bəzi qəzetlər Lola Del Rionu tapan şəxsə mükafat verəcəklərini bəyan ediblər. GTA IV oyununun orijinal versiyasında Lolanı hələdə sübut etmək mümkün olmayıb. Hətta birçox form və fan səhifələrdə Lolanı axtarma təşkilatı belə qurulub. Beləliklə lolipop qız Liberty şəhərinin küçələrində hələdə kəşf edilməyi gözləyir.
Cinayət qeydiyyatı:
Türklər (Laçın)
Türklər — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonu Səfiyan kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı ilə Laçın rayonunun Aşağı Fərəcan kənd Sovetindən Türklər kəndi Səfiyan kənd Sovetinin tərkibinə verilmişdir. 1992-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 2020-ci il noyabrın 9-da Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad olunub.
Toponimikası
Yaşayış məntəqəsini Zəngilan rayonundakı Babaylı kəndindən köçüb gəlmiş ailələr salmışlar. XIX əsrdə kənd Babaylı kimi qeydə alınmışdır. Kəndin ərazisində Türklər qəbristanlığı yaxınlığında Babaylı kəndinə məxsus qışlaq yeri olmuşdur. Kənd sonralar qədim qəbristanın adı ilə Türklər adlanmağa başladı.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Qarabağ silsiləsinin ətəyində yerləşir.
Əhalisi
2006-cı ilin statistikasına görə kəndin əhali sayı 250 nəfər olmuşdur.
İqtisadiyyatı
Kənd əhalisinin əsas məşğuliyyəti heyvandarlıq olub.
Niobrara (Vayominq)
Niobrara rayonu (ing. Niobrara County) -Vayominq, ABŞ-də yerləşən rayon. ABŞ Siyahıyaalma Bürosunun verdiyi statistik məlumatlara görə 2000-ci ildə bu rayonun əhalisi 2 484 nəfər olmuşdur.
Rayonun paytaxtı Lask şəhəridir.
Ueston (Vayominq)
Ueston qraflığı  — ABŞ-nin Vayominq ştatında yerləşən qraflıq. ABŞ Siyahıyaalma Bürosunun verdiyi statistik məlumatlara görə 2010-cu ildə bu rayonun əhalisi 7,208 nəfər olmuşdur. Rayonun paytaxtı Nyukasl şəhəridir. Onun şərq sərhədi Cənubi Dakota ştatının qərb xəttinə bitişikdir.
Tarixi
Ueston qraflığı Vayominq ərazisinin qanunverici məclisi tərəfindən 12 mart 1890-cı ildə Kruk qraflığından ayrılan torpaqlar əsasında qurulmuşdur.
Qraflıq geoloq və geodezist Con Uestonun şərəfinə adlandırılmışdır. 1887-ci ildə Cefferson Ueston və Frenk Mondell, Nyukaslın şimalında zəngin kömür yataqlarını tapmağa nail oldular və nəticədə əraziyə dəmir yolu çəkildi.
1911-ci ildə Ueston və Kruk qraflığların ərazisindən alınaraq Kampbel qraflığı yaradıldı. O vaxtdan bəri, Ueston qraflığının sərhədləri sabit olaraq qaldı.
Şəhər aqlomerasiyası
thumb|Böyük Tokio Bölgəsi. Şəhər aqlomerasiyası — yaşayış məntəqələrinin, ilk növbədə şəhərlərin intensiv istehsalat, nəqliyyat və mədəni əlaqələrlə mürəkkəb dinamik sitemə birləşməsidir. Bu urbanizasiyanın növbəti mərhələsi sayılır.
Aqlomerasiyaların mərkəzində böyük şəhər — "nüvə", kənarlarında isə nisbətən kiçik şəhər və kənd yaşayış məntəqələri — "peyk şəhərlər" yerləşir.
Monomərkəz (bir şəhər ətrafında birləşən aqlomerasiya, məsələn, Bakı aqlomerasiyası) və polimərkəz aqlomerasiyalar (şəhərlərin birləşməsi, məsələn, Almaniyadakı Rur regionu).
Çin, Hindistan, ABŞ, Braziliya, Rusiya, Meksika şəhər aqlomerasiyalarının sayına görə fərqlənir. Dünyanın ən iri şəhər aqlomerasiyaları Tokio (38 milyon nəfərdən çox), Mexiko, Nyu-York, San-Pauludur.
Aqlomerasiyalar böyüyərək eqalopolisə çevrilir.
Naxçıvan Olimpiya İdman Kompeksi
Naxçıvan Olimpiya İdman Kompeksi — Naxçıvanda olimpiya idman qurğusu.
2002-ci il iyunun 15-dən fəaliyyət göstərən Naxçıvan Olimpiya İdman Kompleksi Azərbaycanda Bakıdan kənarda istifadəyə verilmiş ilk böyük idman qurğusudur. Kompleksin açılış mərasimində prezident Heydər Əliyev də iştirak edib. Kompleks hər biri 378 tamaşaçı tutumu olan 2 idman zalında komanda və təkmübarizlik idman növlərinin inkişaf etdirilməsi üçün uyğun bütün şərait var. Hazırda burada voleybol, basketbol və futzal kimi növlər populyarlaşıb. Digər zalda isə boks, karate-do, sərbəst güləş, kikboksinq və stolüstü tennis həvəskarlarının məşğələləri keçirilir.
Təkcə növlərin inkişaf etdirilməsi deyil, burada həm də böyük yarışların keçirilməsi üçün müvafiq şərait var. 4600 kv.m. sahədə inşa olunmuş kompleksdə 13 inzibati və yardımçı, həmçinin 4 soyunub geyinmə otağı, 4 duş kabinəsi və 1 kafe buna misaldır. Kompleks 2007-ci və 2010-cu illərdə əsaslı təmir olunmaqla bir qədər də modernləşərək yenidən idmançıların istifadəsinə verilib.
Ağdabanlı şair Qurban
Ağdabanlı şair Qurban — Azərbaycanın el şairi.
Həyatı
Qurban Məşədi Məmmədalı oğlu 1859-cu ildə Kəlbəcərin Dəmirçidam kəndində anadan olmuş, sonralar Ağdabana köçərək ömrünün sonuna kimi, yəni 1925-ci ilədək orada yaşamışdır. Azərbaycan və fars dillərində mükəmməl mədrəsə təhsili almış Qurban Məşədi Məhərrəm oğlunun çoxlu qoşma, gəraylı, müxəmməs, divani, təcnis və s. formalarda şeirləri dillər əzbəri olmuşdur, hərçənd, repressiya illərində şairin əlyazmalardan ibarət bir neçə kitabı öz qohumları, sonralar isə erməni vandalları tərəfindən yandırılaraq məhv edilmişdir".
Ağdabanlı Qurban uzun müddət ozan-aşıq kimi təqdim edilib. Bu da ondan irəli gəlib ki, aşıq ədəbiyyatından məlum olan divani, təcnis, qoşma, gəraylı, müxəmməs formalarında, bir sözlə, heca vəznində yazıb yaradan şairlərə eyni zamanda aşıq kimi baxıblar. Ağdabanlı Qurban da məhz buna görə uzun müddət aşıq kimi təqdim edilib. Lakin müasirlərinin xatirələrindən məlum olur ki, o, heç vaxt saz götürüb toy-nişanda, yaxud da başqa əlamətdar günlərdə özünü aşıq kimi göstərməyib, hərçənd, ustadsayaq saz çalıb-oxumağı var imiş. Aşıq Ələsgər kimi məşhur ustadlarla dostluq etməsi bir daha göstərir ki, Ağdabanlı Qurban nəinki müasirlərinə, sonrakı nəsillərə də örnək söz ustası olmuşdur. Miskin Abdal nəsil şəcərəsinin davamçısı, o ocaqdan od götürmüş Ağdabanlı Qurbanın Aşıq Ələsgər, Növrəs İman və Bimar Əli ilə maraqlı deyişmələri yaddaşlardan yazılı ədəbiyyata köçürülüb. Onun əlyazmalarının bir qismini oğlu, hələ sağlığında aşıq sənətində dədəlik zirvəsinə ucalan Dədə Şəmşir qoruyub saxlayıb. Ədəbi yaradıcılıq nümunələrindən ibarət Qənbər Şəmşiroğlunun sinələrdən və əlyazmalardan toplayıb çap etdirdiyi "Kəpəzin kəkliyi, maralı, getmə", "Qumrutək ləhcəli, xoşxandı Qurban" kitabları şairin yaradıcılığı barədə geniş məlumat verən zəngin mənbə hesab edilə bilər. "Kəlbəcər dünyası: yüz şairin bir kitabı" antologiyası və bir çox bədii məcmuələrdə də Ağdabanlı Qurbanın ədəbi irsinə geniş yer ayrılıb.
Ailəsi
Ağdabanlı şair Qurban Qənbər Şəmşiroğlunun babası, Aşıq Şəmşirin isə atasıdır.
Svante Arrenius
Svante Arrenius (1859-1927) - məşhur İsveç kimyaçısı, 1903-cü il Kimya üzrə Nobel mükafatının laureatı.
Həyatı
1859-cu ildə İsveçin Upsala şəhərində fermer ailəsində doğulmuşdur. Uşaq yaşlarından riyaziyyata maraq göstərmiş, daha sonra məktəbdə biologiya və kimya fənnləri üzrə də bacarığını nümayiş etdirmişdir. 1876-cı ildə Upsala Universtetinə daxil olmuş, iki ildən sonra oranı təbii elmlər üzrə bakalavr diplomu ilə bitirmişdir. 1881-ci ildən etibarən Stokholmdakı İsveç Kral Elmlər Akademiyasında, Erik Edlundun rəhbırliyi ilə elektrikin xassələrini öyrənmək üçün araşdırmalar aparmışdır.
Fəaliyyəti
Bu dövrlərdə elektrikin xüsusiyyətləri tamamilə aydın deyildi. Alimlərə quru duzların və suyun təmiz halda deyil, yalnız qarışıqlar şəklində elektrik keçirdiyi məlum idi. Arrenius müxtəlif mayelərin elektrik keçiriciliklərini yoxlamaq qərarına gəlmişdir. Onun qənaətinə əsasən, bəzi maddələrin molekulları mayedə həll olarkən iki və ya daha çox hissəciklərə parçalanır. Bu hissəcikləri Arrenius ion adlandırmışdır. Hər bir molekul neytal yüklənsə də, onun zərrəcikləri müsbət və ya mənfi yüklənmiş olur. Məsələn, suda həll olmuş xörək duzunun molekulları müsbət yüklü natrium və mənfi yüklü xlor hissələrinə parçalanır. Bu yüklü atomlar yalnız mayedə həll olan zaman elektrik enerjisinin keçiriciliyini təmin edirlər. Elektrik enerjisini öz növbəsində əks yüklənmiş hissəcikləri hərəkətə keçirir.
Alim sonralar İsveç Kral Akademiyasından stipendiya alaraq, Avropaya elmi səyahətə yollanmağı üstün tutmuşdur. O, Riqada, Vürtbursqda, Qrasda və Amsterdamda olmuş, burada baş verən elmi nailiyyətlərlə tanış olaraq, tədqiqatlarda iştirak etmişdir. Bu dövrü onun elmi yaradıcılığının zirvəsi hesab etmək olar. Belə ki, Arrenius 1887-ci ildə sonralar öz adı ilə adlandırılmış elektrolitik dissosaiya (elektrolitlərin mayedə həll olan və ya ərimə halında ionlara parçalanması) nəzəriyyəsini hazırlamış, elektrolitlərin maye halda Vant-Hoff və Raul qanunları ilə olan uyğunsuzluqlarını izah etmiş, həmçinin duzların hidrolizi nəzəriyyəsini işləmişdir. O, həmçinin bir neçə mühüm kəşf etmişdir. Bunların sırasında reaksiyaların sürətinin temperaturdan asılılığının tapılmasının xüsusi yer tutur.
Şöhrət qazanması
Arreniusun tədqiqatları öz dövrünün bir sıra tanınmış elm adamları, o cümlədən məşhur kimyaçı Dmitri Mendeleyev tərəfindən tənqid edilmişdir. Onun fikrincə, həll olunana və hə həll edən maddələr arasındakı kimyəvi məsələləri nəzərə almadan sırf fiziki qaydalar əsasında nəzəriyyə işləmək olmazdı. Arreniusun və Mendeleyevin fikirləri sonradan turşuların proton nəzəriyyəsində birləşdirilmişdi.
Nobel mükafatı
1903-cü ildə Svante Arrenius "hazırladığı elektrolitik dissosasiya nəzəriyyəsinin kimya elminə mühüm xidmət göstərdiyinə görə" kimya üzrə Nobel mükafatına layiq görülmüşdü. İsveç Elmlər Akademiyası adından çıxış edən akademik Terneblad onun tədqiqatlarının elektrokimyanın əsasını qoyduğunu bildirmiş, həmçinin Arreniusa ilk Nobel kimya laueratı Vant-Hoffun nəzəriyyəsini bitirdiyinə görə təşəkkür etmişdir.
Svante Arrenius fizikanın bir çox sahəsi üzrə tədqiqatlar aparmış, günəş radiasiyasının atmosferə təsirini, biosferdəki temperatur dəyişikliklərinin səbəbini, vulkan aktivləşmələrini öyrənmiş, həmçinin immmun kimyası elmi ilə bağlı araşdırmalar aparmışdır. O, 1925-ci ildə Stokholm Universitetindən getmiş və Fizika-Kimya Nobel İnstitutunun direktoru vəzifəsinə yiyələnmişdir. Arrenius burada ömrünün sonunadək çalışmışdır.
Uludüz
Tarixi
Uludüz kəndi dağətəyi ərazidədir. Keçmiş adı Yuxarı Mollalar olmuşdur. Yaşayış məntəqəsi Mollalar kəndindən köçüb gəlmiş ailələrin Uludüz adlı yerdə məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Oykonim "böyük düz, böyük ərazi" mənasındadır. 1992-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 1 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.
Svante Arrenius
Nobel mükafatı
Alim bir sıra mükafatlarla, Amerika Kimya Cəmiyyətinin Hibbs, London Kral Cəmiyyətinin Devi, Britaniya Kimya Cəmiyyətinin Faradey medalları ilə təltif edilmiş, bir sıra elmi cəmiyyət və universitetlərin fəxri üzvü seçilmişdir.
Uludüz
İqtisadiyyatı
Əsas təsərrüfatı heyvandarlıq idi.
Svante Arrenius
Öıümü
1927-ci ildə Stokholmda vəfat etmişdir.
Jurinea inuloides
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Seymur Quliyev
Seymur Sarı oğlu Quliyev — Qarabağ müharibəsi iştirakçısı, şəhid. "Vətən uğrunda" medalı laureatı.
Həyatı
Seymur Quliyev 1969-cu il martın 11-də Ağdam rayonunun Sırxavənd kəndində (bu kənd vaxtilə ləğv edilmiş Ağdərə rayonunun inzibati tabeçiliyində idi) dünyaya göz açmışdı. Orta məktəbi bitirdikdən sonra hərbi xidmətə çağırılmışdı. Seymur 2 illik əsgərlik borcunu Xabarovsk vilayətində başa vurur. 1989-cu ildən hərbi xidmətdən tərxis olunduqdan sonra əkəndə qayıdır. Həmin vaxt yurdumuzda müharibə ocağının alovu günü-gündən dağ Qarabağda azərbaycanlı kəndlərini bürüyürdü. Sırxavənd camaatı səksəkəli günlərini yaşayırdı. Seymur Quliyev ilk gündən ermkəni quldurlarına qarşı açıq-açığına bayrağını göstərir. Daşnakların bayrağını kim çıxarıb gətirsə, onu böyük mükafat gözləyir. Günün günorta çağında Seymurla Rizvan həmin bayrağı çıxardıb yerinə qara parça bağlayır.
1990-cı ilin martında erməni quldurları Sırxavənd üzərinə böyük qüvvə ilə basqın etmişdi, kənd camaatı əli yalın olsa da mərdliklə döyüşürdü. Seymur silahdaşları Rizvan, Azər və Əhmədlə düşmənin arxasına keçərək sarsıdıcı zərbə endirir. 1991-ci il sentyabrın 29-da Yavər, Azər, Rizvan Göygəzoğlu Ballıqya kəndində rus əsgəri formasında yoxlama aparır bir erməni yaraqlısını tutub qərargaha təhvil verirlər. Bu əməliyyatın aparılması çox adamları narahat edir. Erməni başbilənləri Qarabağ Təşkilat Komitəsinin sədri Volskidən qəti tələb edir Ki, erməni qulduru azad edilməli, yoxlama aparanlar isə həbs olunmalıdır. Sırxavənd kəndi rus əsgərləri tərəfindən mühasirəyə alınır və bütün evlər axtarılır. Üç gün kənd camaatına olmazın əzab-əziyyəti verilir. Seymur silahı ilə rus əsgərlərinə ətəslim olsun. Yavər öz silahı ilə rus əsgərlərinə yaxınlaşır. Bunu görən rus komandiri əsgərlərinə əmr verir ki, həmin oğlanı tərksilah edib, BTP-ə otuzdursunlar. Bu hadisə kənd camaatını bir anlığa sarsıdır.
Seymur bir neçə dəqiqə keçməmiş əlində əlində qumbara rus əsgərlərinə yaxınlaşır və komandirə deyir:
-Mən doğulub boya-başa çatdığım torpağın azadlığı, müstəqilliyi, onu erməni quldurlarından təmizlənməsi yolunda ölərəm, bəs sən nə üçün öləcəksən?
Çıxılmaz vəziyyətdə qalan rus zabiti bir anlığa ölümlə üz-üzə dayandığını hiss edir və kəkəliyə-kəkəliyə Seymurdan soruşur ki, tələbin nədir?