cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Asteroid
Asteroidlər komet lərdən və meteor lardan fərqlənirlər. Asteroidləri komet lərdən ayrıran əsas fərqlərdən biri onların tərkibinin müxtəlifliyidir, asteroidlər əsasən minerallardan və süxur lardan ibarətdir, kometlər toz və buz dan ibarətdir. Bundan əlavə, "kiçik planetlər" Günəş ətrafında müəyyən trayektoriya ilə hərəkət etdiyindən onlarda kometlər də olduğu kimi "quyruğun" yaranması mümkün olmur. Asteroid və meteor lar arasındakı fərq əsasən ölçüləridir, meteorların ölçüləri asteroidlərə nisbətən çox kiçikdir. Meteor lar asteroidlərin vəya kometlər in parçalanması nəticəsinə yaranırlar.
Yalnız bir asteroid, nisbətən əks etdirici səthə malik olan Vesta adi  gözlə müşahidə oluna bilir ki, bunun üçün asreroid Yer ə yaxın olmalı və həmçinin qaranlıq mövqedə olmalıdır. Nadir hallarda, dünyanın yaxınlığında kiçik asteroidlər qısa müddət ərzində adi gözlə görülə bilər. link=https://az.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C9%99kil:Asteroid_Belt.jpg|thumb|Asteroid Belt Birləşmiş Millətlər Təşkilatı 30 iyun Asteroid Günü elan edərək, asteroid haqqında ictimaiyyətə məlumat verməyə hazırlaşır. Beynəlxalq Asteroid Günü 30 iyun 1908-ci ildə Rusiya Federasiyası nın Sibir də Tunguskada asteroid ildönümü qeyd edilir.
Maraqlıdır ki, Yupiter Günəş sisteminin 5-ci planetidir. Lakin o Tisius -Bode düsturundan təyin olunmuş məsafəsinə görə 5 -ci yox, 6görə isə n=5 olduqda rn=2.8 a.v. alırıq. Onda belə fikir mey-dana çıxmışdır ki, Günəş sistemində heliosentrik məsafəsi təx-minən 2.8 a.v. olan və hələ məlum olmayan bir planet də ol-malıdır.Belə bir planet yalnız 1801-ci ildə Piassi tərəfindən kəşf olundu və ona Serera adı verildi. Daha sonra Marsla Yupiter orbitləri arasında minlərlə belə kiçik planetlər kəşf olundu. Onlar çox kiçik olduqlarından ulduza bənzəyir. Elə ona görə də onlara asteroid (ulduzabənzər) adı verildi. Kiçik planetlər - asteroidlər Marsla Yupiter orbitləri arasında eni təxminən 40 000 000 km olan bir halqa əmələ gətirirlər. Asteroidlər də Günəş ətrafında Kepler qanunları üzrə planetlərin dolanma istiqamətində (qərbdən şərqə doğru) dolanırlar. Bəzi asteroidlərin orbitlərinin eksentrisiteti çox böyükdür. Onların bəziləri perihelidə Merkurinin də orbitinin daxilinə girirlər. 1949 -cu ildə Baadenin kəşf etdiyi İkar orbiti­nin perihelisində Merkuri orbitinin daxilinə girir, afelisində isə Mars orbitindən də kənara çıxır. Onun orbitinin eksentri­siteti e=0.83. Şəkil 14.5 -də İkarın orbiti göstərilmişdir. Müşahidələrlə müəyyən olunmuşdur ki, asteroidlərin parlaqlığı dəyişir. Bu o deməkdir ki, asteroidlər düzgün formaya malik olmayan qəlpələrdir. Ən böyük asteroid olan Sereranın diametri 960 km, kütləsi isə 0.9-1021 kq. Ən kiçik asteroidin diametri isə 50 m, kütləsi isə 109 kq-dır. Orta asteroid qurşağındakı asteroidlərin diametri təxminən 100 km -dir. Asteroidlərin orta heliosent­rik məsafəsi 2.8 a.v., Günəş ətrafında orta dolanma dövrü isə 4.7 ildir.
Asteroidlərə misal olaraq (3) Yunona, Pallada və (4) Vestanı göstərmək olar.
NASA ehtimal bir asteroid toqquşmasını əvvəlcədən təsbit edib, onun orbitini dəyişdirməyi hədəfləyir.
"Yunanlar" və "Troyalılar"
Asteroidlər içərisində iki maraqlı qrup vardır: bunlara Troya müharibəsi nin qəhrəmanlarının adları verilmişdir: "yunanlar" və "troyalılar". "Troyalılar" Yupiter dən arxada 60o-lik bucaq məsafəsində, "yunanlar" isə bu planetdən irəlidə 60o-lik bucaq məsafəsində Yupiter in orbit inə yaxın orbit lər üzrə Günəş in ətrafında dolanırlar.
İmadəddin Nəsimi cırtdan planeti
Azərbaycanda astronomiyanın inkişafındakı nailiyyətlərə görə Beynəlxalq Astronomiya İttifaqı 1970-2011-ci illərdə yeni tapılmış asteroidlərə “Azərbaycan”, “ŞAR”, “Nizami”, “Cavid”, “Müslüm Maqomayev”, “Tusi”, “Ayyubguliev” adları verib. Merkuri planetində bir kraterə “Nizami”, Marsda kraterə ŞAR-ın mərhum əməkdaşı “Nadir İbrahimov”, Ayda bir kraterə isə “Nəsirəddin Tusi” adları verilib. Hazırda kiçik göy cisimlərinə, eləcə də planetlərin kraterlərinə verilmiş adların 14-ü Azərbaycanla bağlıdır. Bütün bunlar, şübhəsiz ki, Azərbaycan astronomiya elminin uğurlarının göstəricisidir.
03.06.2019 tarixində daha bir asteroidə Azərbaycanla bağlı ad verilmişdir. Böyük Azərbaycan şairi və mütəfəkkiri İmadəddin Nəsiminin 650 illiyi ilə əlaqədar Beynəlxalq Astronomiya İttifaqı (BAİ) kiçik planetlərdən birinə onun adının verilməsi barədə qərar qəbul edib.
Nəsimi planetinin kataloq nömrəsi 32939, hərəkət zonası isə Mars və Yupiter planetlərinin arasındakı asteroid qurşağıdır. Bu planet 1995-ci ilin oktyabrın 24-də Çexiya astronomları tərəfindən Klet Rəsədxanasında aşkar edilib və uzun müddət 1995 UN2 şərti adını daşıyıb. İndiyədək o, dünyanın müxtəlif rəsədxanalarında 807 dəfə müşahidə olunub.
Leucas samhaensis
(Leucas samhaensis) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Şahzadə Georgi
Şahzadə Georgi (d. 27 sentyabr 2011) — şahzadə David Baqrationi və şahzadə Anna Baqrationi Qruzinskinin oğlu. Primogenituraya əsasən, əgər Qruzinski və ya Muxrani sülalələrində başqa ali əsilli və indi yaşayanlardan çox yaşayan Baqrationi şahzadəsi anadan olmazsa, şahzadə Georgi Baqrationi Evinin baş kişi varisi və XII Georginin baş varisi olacaq.
Həyatı
Şahzadə Georgi 2011-ci il sentyabrın 27-də, saat 22:40-da İspaniyanın Madrid şəhərində 3 kiloqram 700 qram çəkisi ilə anadan olub. Həmin il noyabrın 23-də (Müqəddəs Georgi günü) Şahzadə Nuqzar Baqrationi öz nəvəsini Qruzinski sülaləsinin varisi kimi tanıdı
Leucas spiculifera
(Leucas spiculifera) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Ökü
Ökü — Azərbaycan Respublikasının Yardımlı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Şərqi Yava
thumb|left|Şərqi Yava
Lüksemburqdakı şəhərlərin siyahısı
frame|right|şəhər statusuna malik olan kommunalar narıncı ilə göstərilmişdir.
Lüksemburqda 12 kommuna şəhər statusuna malikdir.
Qlafirov dili
Qlafirov dili — Azov dənizinin qərb hissəsində yerləşən dil. Azov dənizini Eyski limanının şimalından ayırır. İnzibati cəhətdən Krasnodar diyarının Şerbinovski rayonu Qlafirov kəndi ərazisinə daxildir.
Xüsusiyyətləri
Qlafirov dilinin uzunluğu 6 600 m, ən böyük eni isə 1 km-dir. Maksimal hündürlük 0,8 metrdir. Diln sonunda kiçik qumlu adalardan ibarət arxipelaq vardır. Arxipelaqı Quş adaları adlandırırlar. Burada su quşları yuva qurur. Adalara yalnız katerlərlə getmək mümkündür. Bölgədə çimmək iti axınla əlaqədar məsləhət görülmür.
Mikael Arutyunyan
Mikael Harutyuni Arutyunyan  — Ermənistanın müdafiə naziri (2007–2008). O, Rusiyada yaşayır və ikili vətəndaşlıq (Rusiya vətəndaşı) daşıyır.
Neştәrvari cincilim
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü 15-60 sm, gövdəsi zəif, yuxarı qalxan, 4 tillidir, adətən hamar, kövrək, uc hissədə budaqlanan çoxillik ot bitkisidir. Kökümsovu sürünən, budaqlanan, qısa barsız və daha uzun çiçək daşıyan budaqlarladır. Yarpaqları ensiz neştərvaridir, uzun sivriləşmiş, uzunluğu 12 sm-ə qədərdir, gövdədən aralı yerləşmişdir, kənarları çox kələkötürdür. Ləçəkləri yarıya qədər ikiyə bölünmüşdür, uzunluğu 8-15 mm-dir. Qutucuq demək olar ki, şarşəkillidir, kasacıqdan uzun deyildir. May ayında çiçəkləyir, may-iyul aylarında meyvə verir.
Azərbaycanda yayılması
BQ (Quba), Qob., BQ şərq, BQ qərb, Lənk. oval. Ovalıqdan orta dağ qurşağına qədər.
Yaşayış mühiti
Meşələrdə, meşənin kənarında və kolluqlar arasında rast gəlinir.
Təsərrüfat əhəmiyyəti
Balverən bitkidir və mal-qara tərəfindən yeyilir.
Cərrah ibn Abdullah
Əbu Übəyda əl-Cərrah ibn Abdullah əl-Həkəmi(ərəb أبو عقبة الجراح بن عبد الله الحكمي) — Həkəmi tayfasından olan ərəb zadəganı və sərkərdəsi. 8-ci əsr ərzində o müxtəlif vaxtlarda Bəsrə, Sistan, Xorasan və Azərbaycanın valisi olmuşdur. Xəzər-ərəb müharibələrində ərəb qoşun sərkərdəsi.
Həyatı
Xəzərlər tərəfindən 730-cu ildə Ərdəbil yaxınlığında döyüşdə öldürülmüşdür.
Canon
Canon Inc.  — mərkəzi Yaponiyada yerləşən şirkət. Optik məhsulları, tək linza güzgü fotoaparatı və rəqəmli kameraları, printer ve skaner alətləri ilə tanınır.
Tarixi
Takeshi Mitarai, Goro Toshida, Saburo Uchida və Takeo Maeda Canon Inc. şirkətinin əsasını qoymazdan əvvəl 1937-ci ildə "Precision Optical Instruments Laboratory" (Həssas Optik Alətlər) şirkətini qurmuşdu. 1933-cü ildə Yaponiyada əsası qoyulan Canon şirkəti öz işinə Tokioda Takikavaya (Takekawaya Building) binasındakı birotaqlı optik laboratoriyadan başlamışdır. Laboratoriyanı 1933-cü ildə Qoro Yosida (Goro Yoshida) kürəkəni Saburo Utida (Saburo Uchida) ilə birgə yaratmışdı. 1934-cü ildə onlar ilk məhsulları olan 35 mm-lik fotokameranı yaratmağa nail olmuşlar. Yosida kameranı budda rəhmdillik allahının şərəfinə Kvanon (Kwanon) adlandırmışdır. Sonradan dini təşkilatların iradlarından uzaq olmaq və şirkətə daha müasir ad vermək üçün 26 iyun 1935-ci ildə Utida “Canon” ticarət nişanını və loqotipini qeydiyyatdan keçirmişdir.
Bulbophyllum psychoon
(Bulbophyllum psychoon) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Çempion (serial, 2019)
Çempion — BSK Film kinostudiyasının istehsalı olan rejissorlar Ketçe və Devrim Yalçının 2019-cu ildən çəkdiyi Türkiyə idman serialıdır.
Məzmunu
Artvinli olan və "Qafqaz" ləqəbilə məşhur Fərat Bölükbaşı boks finalında ürək xəstəliyi olan boksyor ilə döyüşür. Boksyoru ürək xəstəliyi ola-ola rinqə çıxardırlar. Fərat Bölükbaşı xəstə boksyora qalib gəlir və çempion olur. Boksyor isə rinqdəcə ölür. Bu zaman hamilə xanımı da uşağını dünyaya gətirir və bu zaman ölür. Vəfat edən xanım ağır xəstə olduğundan bu xəstəlik uşağına da sirayət edir. Serialda anadan yetim bir uşaq və Çempionun həyatın sərt qanunları ilə mübarizəsindən danışır.
Serial haqqında
Serialda Tolgahan Sayışmanın körpə oğlu Efehan Sayışman da çəkilmişdir.
Serial Efehan Sayışmanın ilk işidir.
Serialın heyəti
Əsərin müəllifi:Başak Angigün
Rejissor asistenti:Halise Tuğba Ayan
Post Production:Halil Karagöl, Cengiz Demir
2010 Afrika Millətlər Kuboku
Afrika Millətlər Kuboku 2010 — 2010-cu ilin yanvarında Anqolada keçirilib. Final mərhələdə 160 ölkə iştirak edib.
Çempion (serial, 2019)
Serialın heyəti
İşıqçı:Hüseyn Koç
Kostyumçu:Melike Palak
Dram kordinatoru:Itır Özoflu
İstifadəçi prodüser:Rezzan Diniz
TRT İstehsal Meneceri:Müslüm Şahin
Adi buruqboyun
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Xüsusiyyətləri
Dimdiyi qısa va iti, başı yumru, quyruğu olduqca uzundur. Yerdə tullanır, ağac budaqlarına dırmaşır. Kürəyi boz, qəhvəyi və çirkli sarı rənglərdə sıx naxışlıdır. Kürəyinin ortasında uzun və tünd rəngli bir xətt vardır. Alt tərəfi incə xəttli, boğazı qızıl rəngi kremdir. Quyruğu geniş və sıx xəttlidir. Səsi kəskin, yumşaq, boğazdan gələn kişnəməni xatırladan "kii-kii-kii-kii-kii" şəklindədir.
Arealı
Avropanın mülayim iqlimli bölgələri və Asiyada yaşayır. İmmiqrantdır, qışı tropik Afrika və Cənubi Asiyada keçirir. Açıq meşəlik bölgə və meyvə bağçalarının quşudur. Köç əsnasında tez-tez qumlu sahələrdə qarışqa axtararkən görülür. thumb|200px|left
Qidalanma və artım
Başlıca qidası qarışqalar və digər böcəklərdir. Yuva qurmaq üçün ağacdələnlərın açdığı dəlikləri istifadə edir. Yumurtaları ağdır.
Morten Trane Brünnix
Morten Trane Brünnix (Morten Thrane Brünnich) — Danimarka zooloqu və mineraloqu.
Leucas virgata
(Leucas virgata) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Dryobates minor
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Erkəklərdə tünd qırmızı tac, qəhvəyi alın, qara qaş bölgəsi xətti və boyuna doğru dimdiyinin dibindən keçən başqa bir xətt vardır. Boynunun arxası və belinin üst hissəsi qaradır, aşağı hissəsi isə xəttli qara və ağdır. Qanadlarda daha geniş və daha diqqət çəkici xəttlər vardır və eyni zamanda quyruq tükləri də xəttlidir. Altı və yanları xəttli və ağdır. Dimdiyi və ayaqları açıq boz rənglidir. Dişilərdə tac ağdır.
Qubaçi dili
Qubaçi dili (arbuk dili) — qubaçilərin dili, dargin dillərindən biri. Dağıstanın Daxadayev rayonunun şərqində yayılıb, daşıyıcıların bir çoxu Rusiyanın cənubundakı şəhərlərdə yaşayır. Bu dildə danışanların sayı təxminən 7 min nəfərdir.
İki dialekti var:
Mənbə
Qubaçi dilində mətn (fonetik transkripsiya və rus dilinə tərcümə)
Meteor
Axan ulduz və ya Meteor — Günəş sisteminin kiçik cisimlərindən biridir. Onlar kometlərin parçalanması nəticəsində yaranan, həmçinin Günəşə yaxınlaşarkən itələmə qüvvəsinin təsiri ilə kometləri tərk edən hissəciklərdir.
Yanan daş normalda daş alovu söndürür ama meteor nə qədər isdi ki daş belə yanır.
Meteorlar haqqında
Planetlərin toz mühiti içərisində ən dinamik maddə növü meteor maddəsidir. Bunların ən kiçikləri (ᐸ0,5 mkm) işığın təzyiqi ilə Günəş sistemini tərk edirlər. Nisbətən böyük meteor maddəsi Robertson-Poyntinq effekti nəticəsində Günəş sistemində qalır. Bunların hər birinin kütləsi qramın onda biri qədər, hətta daha kiçik olur. Nadir halda bəzi meteor cisminin kütləsi qramlarla olur. Bu cisimlərin konsentrasiyası çox kiçikdir: yerətrafı fəzada 1 km3 həcmdə iki mikrometeor vardır. Yerə nisbətən sürətləri 10–15 km/san olan mikrometeorlar əksəriyyət təşkil edirlər. Belə kiçik sürətli meteor cisimləri yer atmosferinə daxil olanda orada adi toz şəklində qalırlar, ya da yerin səthində səthində tökülürlər. Bəzi meteor cisimlərinin sürəti (30–40) km/san olur və belələri yer atmosferinə daxil olanda əriyir, alışır və el arasında axan ulduzlar adlanan hadisəni yaradır. Beləliklə axan ulduz hadisəsinin səbəbi kiçik kosmik zərrəciklər selinin (30–40) km/san və daha böyük sürətlə yer atmosferinə daxil olması və atmosfer tərəfindən ciddi tormozlanması nəticəsində əriyərək alışmasıdır. Meteorların əksəriyyəti atmosferin (80–120) km hündürlüyündə alışır və (30–40) km hündürlükdə toz halında atmosferə qarışaraq sönür. Axan ulduzların spektral tədqiqatları göstərir ki, onların spektrləri əsasən ionlaşmış kalsiumun H və K, neytral dəmir, kalium, ionlaşmış alüminium, silisium və başqa elementlərin emisiya xətlərindən ibarətdir. Ümumiyyətlə, meteorların kimyəvi tərkibi kometlərin nüvəsinin və meteoritlərin kimyəvi tərkibindən prinsipcə fərqlənməməlidir. Lakin meteor zərrəciklərin mexaniki quruluşu başqa olmalıdır. Onların Yer atmosferində tormozlanma sürətlərinin qiyməti bunu sübut edir: meteor zərrəciklər elə tormozlanır ki, sanki, onların sıxlığı metalın sıxlığından kiçikdir. Bu onu göstərir ki, meteor zərrəciklər çox kiçik zərrəciklərdən təşkil olunmuş və bu zərrəciklərin arası tez uçan mühitlə dolduğundan onlar çox məsaməlidir. Meteorların müşahidəsində fotoqrafiya və radiolikasiyadan geniş istifadə edilir. (3–10) m dalğalarda işləyən radiolokatorlar vasitəsilə meteor axandan sonra arxasında qalan ionlaşmış hava sütunundan əks olunan impuls qeydə alınır. Meteor axandan sonra parlaq iz qalır. Bu ionlaşmış hava sütununda molekulların həyəcanlanmasının nəticəsidir. Həmin parlaq iz bir neçə saniyədən bir neçə dəqiqəyədək yaşayır. Parlaq izin çox davam etməsi həm geosentrik sürətdən, həm də kütlədən asılıdır. Bəzən meteor seli iri kütləli komponentlərdən ibarət olur. Bunlar çox parlaq meteorlardır və bolid adlanırlar. thumb|250px|Meteor
Meteorların mənşəyi
Mənşəcə bəzi kometlər parçalanaraq meteor selinə çevrilən kometlər vardır, məsələn Biela kometi. Bu komet yox olandan sonra orbiti həmin kometin orbiti üzərinə düşən meteor seli dönə-dönə müşahidə olunmuşdur. Buradan deyə bilərik ki, meteorlar kometlərin dağılması nəticəsində yaranır. Meteorların görünmə tezliyi və onların Günəş sistemi fəzasında paylanması həmişə müntəzəm olmur. Dalbadal bir neçə göyün eyni oblastında meteor selini müşahidə edərək onların izlərini əks tərəfə uzatsaq görərik ki, bu izlər göyün eyni nöqtəsində yığışır. Bu nöqtə meteor selinin radiantı adlanır. Hər il iyulun ortalarında avqustun ortalarınadək radiantı Persey bürcündə olan meteorlar seli müşahidə olunur. Bunlara bürcün adına uyğun olaraq Perseidlər deyilir.
Meteoritlər
Meteoritlər elə nisbətən böyük kütləyə malik obyektlərdir ki, onlar Yerin cazibə sahəsinə daxil olarkən meteorlar kimi atmosferdə yanıb yox olmur və yerin səthiə düşürlər. İndiyədək yerdə 3000-ə qədər meteorit tapılıb. Güman etmək olar ki, ibtidai insanlar bu meteorit parçalarından metal alətlər düzəltmək üçün istifadə etmişlər.
Meteoritlərin kimyəvi tərkibi
Aerolitin tərkibində 47% oksigen, 21% silisium, 16% dəmir, 14% maqnezium və 2% qarışıq vardır. Buradan görünür ki, daş meteoritin tərkibində O və Si elementlərinin nisbi miqdarı yer qabığındakına yaxındır, metal isə çoxdur.
Siderolitin tərkibində 55% dəmir, 19% oksigen, 12% maqnezium, 8% silisium, 5% nikel və 1% qarışıq vardır.
Siderit 91% dəmirdən, 8% nikeldən, 0,5% kobaltdan və qalan çox az hissə fosfor, kükürd və başqa qarışıqlardan ibarətdir.
Meteorit növlərinin kimyəvi tərkibinin müqayisəsindən onlara verilən adların tərkiblərinə uyğun olduğu görünür. Qeyd edək ki kimyəvi elementlərinin faizlərini göstərən qiymətlər meteoritdən asılı olaraq öz yaxın ətrafında nisbətən aşağı və ya yuxarı ola bilər.
Meteoritlərin quruluşu və yaranma şəraiti
Quruluş və yaranma şəraitinə görə meteoritlər iki qrupa bölünürlər: differensasiya olunmuş meteoritlər və xondritlər.
Differensasiya olunmuş meteoritlər böyük cismin ( asteroidin) dağılmasından əmələ gəlir, xondiritlər isə kiçik hissəciklərin birləşməsindən yaranır.
Azərbaycan ərazisində Qazax rayonu ərazisinə, Ağcabədi rayonunun Hindarx bölməsinə və nəhayət, Yardımlı rayonu ərazisinə isə kütləsi 127 kq olan meteorit düşmüşdür.
Yardımlı meteoriti
Azərbaycan ərazisinə düşən məlum olan ən böyük meteoritdir, 1959-cu ildə Yardımlı rayonunda dağlıq əraziyə düşmüş, çəkisi 127 kq, əsas tərkib hissəsi dəmirdir.
Leucas penduliflora
(Leucas penduliflora) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Məlikballı Qurban
Məlikballı Qurban — XIX əsr Azərbaycan şairi və aşığı.
Ortaboy ağacdələn
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü. thumb|200px|right| thumb|200px|right|
Məlikballı Qurban
Həyatı
Əsasən aşıq poeziyası səpgisində şerlər qoşmuşdur. Klassik üslubda müxəmməs, qəzəl, müstəzadları da var, şeirlərində məhəbbət və gözəlliyin tərənnümu ilə yanaşı dövrandan şikayət motivləri də mühüm yer tutur.
Bulbophyllum psittacoglossum
(Bulbophyllum psittacoglossum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Arealı
Bulbophyllum psittacoglossum növü Çindən Hind-Çinə qədər ərazidə yayılmışdır.
Avropada separatçılıq
Avropada separatçılıq — Avropada yerləşən seperatçı hərəkatların siyahısı. Avropanın hər bir dövlətində çoxlu xalqlar yaşamaqdadır. Lakin Avropada yaşayan bəzi xalqarın özlərinə aid dövləti yoxdur. Başqa dövlətlərin əsarəti altındadırlar. Bu xalqlar öz Mədəniyyəti, Tarixi, Dili, Musiqisi, Adət ənənəsi, Rəqsi, Ədəbiyyatı üzərində qurulmuş müstəqil dövlətdə yaşamaq istəyirlər. Bunlardan Bəziləri: Kataloniya, Şotlandiya, Şimali İrlandiya, Siciliya, Bask, Korsika, Padaniya və s.
Şotlandiya
Şotlandiya — Böyük Britaniya krallığına daxil olan tarixi və inzibati ərazi. Böyük Britaniya nın şimal hissəsində yerləşir. 1707-ci ildən bəri Böyük Britaniya dan asılı inzibati ərazidir. Şotlandiyanı müstəqillik referendumuna daşıyan ilk konkret addım, 1978-ildə Şotlandiya və Uels üçün ayrı-ayrı nəzərdə tutulan qanunlar çərçivəsində səlahiyyət verilməsi üçün, 1 mart 1979-cu ildə referendum təşkil olundu. Uels xalqının 79,7%-i yox, Şotlandiya xalqı 51,6%-i isə qanunvericilik aktlarının qəbul edilməsini dəstəkləmişdir. Ancaq, əlaqədar qanuna əlavə olunmuş olan bəli səslərinin 45%-i keçməsi səbəbiylə referendum nəticələrinə baxmayaraq səlahiyyət gerçəkləşmədi. Müstəqillik referendumuna ikinci əhəmiyyətli addım 1997-ci ildə olmuşdur. Bu referendum Şotlandiya və Uelsdə keçirildi. Şotlandiya xalqının 60,4% referendumda iştirak etdi. Qatılanların 74,3% Şotlandiyanın öz parlamenti olmasını dəstəklədi. Referendum nəticələrinə görə 12 may 1999-cu ildə 129 üzvü olan Şotlandiya Parlamenti quruldu. Şotlandiya 2014-cü ildə müstəqillik referendumu keçirdi. Referendum nəticələrinə görə 1,617,989 Böyük Britaniya dan ayrılmağa bəli, 2,001,926 nəfər isə xeyir cavabı verdi. Şotlandiya 2018 və 2019-cu illərdə daha iki referendum keçirməyi planlaşdırır.
Şimali İrlandiya
Şimali İrlandiya — Böyük Britaniya krallığına daxil olan tarixi və inzibati ərazi. Böyük Britaniyanın qərb hissəsində yerləşir.Böyük Britaniyadan asılı ölkə,region və ya vilayət kimi tanınır.Şimali İrlandiya XX əsrin 60-cı illərində vətandaş müharibəsi başlamışdır.Şimali İrlandiyada katoliklər ilə .Britaniyalı protestantlar arasında olan müharibədə 3,500-dən çox insanın həyatına son qoydu.Mülki müharibə "Yaxşı Cümə" və ya "Belfast" müqaviləsi ilə sona çatdı.Şimali İrlandiya Regional Hökümətinin baş katibi Martin McGuinness katolik milliyətçiləri tərəfindən dəstəklənən Şinn Feyn Partiyasının üzvü,Şimali İrlandiya və İrlandiyalı xalqları referenduma qoyulmasını istədi.McGuinness Böyük Britaniyanın Avropa İttifaqından ayrıldıqdan sonra Londonun Şimali İrlandiyanı artıq təmsil edə bilməyəcəyini müdafiə etdi.Şinn Feyn Partiyasının sədri Declan Kearney Birləşmiş Kralığdan ayrılma səylərini gücləndirəcəklərini açıqladı.Kearney Avropa Birliyi referendumunun nəticəsinin Birləşmiş İrlandiya mübarizəsinə yeni bir təkan verdiyini vurğuladı.Lakin Şimali İrlandiyada protestantlar Böyük Britaniyanın bir hissəsi olmaq istəyənlərdir.Şimali İrlandiya Regional Hökümətinin baş naziri Arlene Foster,McGuinness'in Böyük Britaniyadan ayrılma tələbini rədd etdi.
Kataloniya
Kataloniya-İspaniyanın şimal şərq hissəsində yerləşir.İspaniyadan asılı muxtar vilayətdir.Kataloniya ilk dəfə 1932-ci ildə muxtariyyət statusu qazanır.1936-cı ildə İspaniyada vətəndaş müharibəsi başlayır.Diktator Frankonun silahlı qüvvələri 1939-cu ildə Barsalonaya daxil olaraq yerli Respubilkaçılara divan tutulur.Kataloniya 1979-cu ildə yenidən muxtariyyətə qovuşur.135 üzvü olan Kataloniya Parlamenti hər dörd illdən bir öz prezdentini seçir.Kataloniyanın özünə aid bayrağı,gerbi,futbol klubu var.Kataloniya prezidenti Carles Puigdemont 2017-ci illin oktiyabrın 1-də müstəqillik referendumu elan etdi.
Sicilya
Sicilya-Aralıq dənizində ən böyük adadır.İtalyadan asılı muxtar vilayətdir.Sicilya Müstəqillik Hərakatı (Movimento İndipendentista Siciliano MİS)1943-ci ildən 1951-ci ilədək Sicilyada aktiv olan Separatçı Sicilya siyasi partiyadır.
Korsika
Korsika-Aralıq dənizinin şimal hissəsində yerləşir.Fransadan asılı adadır.Fransız inqilabından sonra,monarxiya altında sürgün edilmiş Korsikalı lider Paskal Paoli,azadlıq və demokratiya idoluna çevrildi.1789-cu ildə Milli Qurucu Məclis tərəfindən Parisə dəvət edilmiş və toplantının qarşısında qəhrəman olaraq qeyd olunmuşdur.Daha sonra general-leytinant rütbəsi verilmişdir.Korsikanın müstəqilliyini elan etdi.Korsika Parlamenti və Şurası yaradıldı.1796-cı ildə ada Fransız hökümətindən asılı oldu.
Padaniya
Padaniya-İtalyanın şimal hissəsində yerləşir.1997-ci ildə Lombardiyanın Mantua şəhərində Padanya Parlamenti qurulub.1998-ci ildə Padania futbol komandası yaradıldı və Miss Padanya gözəlik yarışması təşkil edildi.
Şələ (Yardımlı)
Şələ — Azərbaycan Respublikasının Yardımlı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Sergey Tuçkov
Sergey Alekseyeviç Tuçkov (, 1 oktyabr 1767, Sankt-Peterburq — 3 fevral 1839, Moskva) —Rusiya hərbçisi və dövlət xadimi, şair.
Həyatı
1804-ci il İyunun 14-də P.D.Sisianovun komandanlığı altında rus qoşununun əsas qüvvələri Gümrüdə gеnеral mayor S. Tuçkovun dəstəsi ilə birləşdi. Ümumi rus qoşunlarının sayı bеlə idi: piyada- 1100 nəfərdən ibarət 3 batalyon qafqaz qranador alayı, 650 nəfərdən ibarət 2 batalyon Tiflis muşkеtyor alayı, 1200 nəfərdən ibarət 2 batalyon saratov muşkеtyor alayı, 400 nəfərdən ibarət 2 batalyon 9-cu yеgеr alayı. Piyadaların ümumi sayı 3350 nəfər təşkil еdirdi. Süvarilər isə 300 nəfərdən ibarət üç еskadron Narva draqun alayından, 350 kazak və 370 gürcü dəstəsindən ibarət idi.
Gеnеral-mayor S. Tuçkovun dəstəsindən əlavə, S.D.Sisianovun 20 səhra topa malik 4370 əsgəri var idi.
Gеnеral mayor Tuçkovun dəstəsi bura əlavə еdilsə bütünlükdə rus qoşunlarının ümumi sayı 28 səhra topundan, 6170 əsgərdən ibarət olmuşdu. Sonradan Хoylu Cəfərqulu хanın 200 nəfərdən ibarət dəstəsi də rus qoşununa qoşulmuşdu. Qеyd еtmək lazımdır ki, H.M.İbrahimbəyli öz əsərində Xoy хanının dəstəsini azərbaycanlı könüllü qoşunları adlandıraraq, onların fəaliyyətini хеyli şişirtmişdi.
Diodor Kron
Fəlsəfəsi
Diodorus Kronus Elea məktəbinin nümayəndələri kimi hərəkətin olmasını inkar edirdi. Onun fikrincə hərəkətin özünü yox, onun nəticələrini dərk etmək mümkündür.
Hərəkət hər hansı bir yeri əhatə etməlidir. Ancaq bununla belə, hər hansı bir yerdə olan hər bir şey hərəkətsizdir. Deməli, hansısa şey hərəkət edirsə həmin anlarda hansısa bir yeri tutur və ona görə də hərəkətsizdir. Ya da hərəkət edən şey olduğu və olmadığı yerdə düşünülə bilər. Ancaq, olan yerdə o hərəkətsizdir, olmayan yerdə isə hərəkət olmaz. Beləliklə, o zaman hərəkətdən deyil, yerdəyişmədən söhbət gedə bilər.
Daha sonra Diodorus ehtimal edilən şeyləri var olmuş kimi sayırdı. Ancaq, oluşan (həyata keçirilən) ehtimallar haqqında söhbət açmaq mümkündür. Oluşmayanlar isə mövcud deyildir. Yəni, gələcəkdən keçmişə baxanda məlum olur ki, həyata keçirilən ehtimallardan başqa digər ehtimallar olmamışdır. Belə olanda bu ehtimal deyil, həqiqətdir. Ancaq, bu gündən gələcəyə baxdıqda bizə elə gəlir ki, bir neçə ehtimallar vardır.
Diodorusa görə mövcud olmaq və mümkünlük eyni anlayışlardır. Çünki, mümkünlük mümkünsüzlüyə çevrilə bilməz, bu anlayışlar bir-birinə ziddir. İki hadisədən biri baş vermişdirsə, deməli ikincisi mümkünsüz imiş. Çünki, o öncədən mümkün olsaydı, onda mümkünsüzlük mümkünlükdən doğmazdı. Belədirsə, onda deməli öncədən bu mümkün olmamışdır. Beləliklə, ancaq mövcud olan şey mümkün ola bilər. Məsələn, “Dünya var” və “Dünya yoxdur” bir-birinə qarşı olan iddialardır. Ancaq biz görürük ki, dünya var. Deməli, onun olmaması imkansızdır. Ancaq, dünyanın yoxluğu mümkün olsaydı, onda imkan imkansızlığa çevrilərdi. Bu isə ola bilməz. Deməli, dünyanın yox olması ehtimalı heç vaxt olmayıb.
Mehman Ələkbərov
Mehman Ələkbərov (tam adı: Mehman Ələkbər oğlu Ələkbərov; ) — Gəncə özünümüdafiə batalyonunun komandiri. 4 iyun Gəncə qiyamının şəhidi.
Həyatı və hərbi fəaliyyəti
Mehman Ələkbərov 1957-ci ildə Gəncə şəhərinin Qaraçılar məhəlləsində anadan olub. Həsən bəy Zərdabi adına Gəncə Dövlət Pedoqoji İnstitunun Tarix fakültəsini bitirib. Əvvəl Şamaxıda məktəb direktorunun müavini, sonra isə Gəncədə 1 saylı internat məktəbində və 36 saylı məktəbdə müəllim işləyib.
1990-cı ilin yanvarında Todan, Sarısu, Çaykənd kəndlərinə ermənilərlə şiddətli döyüşlər gedən vaxt Mehman Ələkbərov özünün yaxın silahdaşları ilə birlikdə həmin kəndlərin müdafiəsində iştirak edib. Gəncə batalyonunun yaradılmasına nail olan Mehman Ələkbərov batalyonu ilə birgə Tərtərin, Ağdərənin, Goranboyun, Xanların kəndlərinin müdafiəsində iştirak etmişdir.
Mehman Ələkbərovun başçılğı ilə Həsanqaya adlı ərazidə, Gəncə batalyonu erməni silahlılarının "Arabo" batalyonunun 170-dən çox canlı qüvvəsini məhv edib. Ermənistanda bu hadisələylə bağlı 3 günlük matəm elan olunub və həmin əməliyyatdan sonra əks tərəfin komandanlığı Mehman Ələkbərovun başına 6 milyon məbləğində pul qoymuşdu. Habelə, Mehman Ələkbərov öz Ağdərənin Qasaped, Drambun, Aterk kəndləri ilə yanaşı, Şuşa, Laçın, Füzuli bölgələrindəki döyüşlərdə də iştirak edib. Bu döyüşlərdə Mehman Ələkbərov 28 dəfə yaralanmışdır.
Mehman Ələkbərov 1993-cü il iyunun 4-də, Gəncədə baş vermiş qarşıdurmanın qarşısını almaq istəyərkən güllələnərək öldürülmüşdür. 18 güllə yarası almış komandir 35 yaşında yerindəcə həlak olmuşdu.
İraq iqtisadiyyatı
thumb|[[Bəsrə|Bəsrədə neft platforması]]
Ümumi iqisadi göstəricilər
XXI əsrin başlanğıcında İraq mədən sənayesi inkişaf etmiş, orta səviyyəli sənaye-aqrar ölkə idi. 2001-ci ildə ölkənin Daxili Məcmui Məhsulunun dəyəri 60-65 mlrd. ABŞ dollarına yaxın idi. O vaxt ölkənin milli valyutası olan bir dinar təqribən 3 ABŞ dollarına bərabər tutulurdu. 2001-ci ildən sonra ölkə iqtisadiyyatı güclü dəyişikliklərə məruz qaldı. Müharibələr, kamekadzelərin törətdikləri partlayışlar və terror aktları, ölkəyə qarşı yönəldilmiş iqtisadi sanksiyalar, başqa qadağalar, maliyyə vəsaitlərinin həbs edilməsi və xoşagəlməz başqa səbəblər iqtisadiyyata viranedici zərbə vurdu.
Hazırda İraq hökuməti iqtisadiyyatı bərpa etmək sahəsində aşağıdakı vəzifələri həyata keçirməyi planlaşdırır: və mədən sənaye müəssisələrini yenidən işə salmaq;
İraq iqtisadiyyatı
XIX əsrin sonlarına qədər zəngin neft ehtiyatı hesabına neft sənayesi ilə əlaqədar köməkçi təsərrüfat sahələri: yanacaq, elektroenergetika, neft-kimya, tikinti materialları istehsalı sənaye sahələri yaradılmışdır. Neftdən gələn böyük gəlirlər hesabına hərbi infrastruktur və ən yeni silahların və hərbi sursatların alınması işi geniş vüsət almışdı.
Neftlə yanaşı ölkədə böyük ehtiyata malik təbii qaz yataqları da var. Təbii qazın ehtiyatı 30 trilyon kub m-dən artıqdır. 1980-ci ildə ölkənin şimalında və cənubundakı yataqlardan təbii qazın yığılması və mayeləşdirilməsi üzrə qurğu sisteminin tikintisi planlaşdırılmışdı. Şimal sistemi ölkənin daxili tələbatı üçün, cənub sistemi isə əsasən xaricə mayeləşdirilmiş qaz (balon qazı) ixracatı üçün nəzərdə tutulmuşdu. Cənub layihəsini Yaponiya şirkəti yerinə yetirirdi və bu iş 1982-ci ildə başa çatdırılmalı idi. Əfsuslar olsun ki, 1980-ci ilin payızında İranla, 1990-cı ilin avqustunda Küveyt ilə baş vermiş müharibələr və ondan sonrakı qadağalar, ərazinin raket atəşinə tutulması və s. qaz sənayesində əldə edilə biləcək inkişafı xəyala çevirdi.
Bu yanacaq sərvətlərindən əlavə İraqda böyük ehtiyata malik kükürd və fosfat yataqları da var. Ötən əsrin sonlarına qədər ölkədə fosfat xammalının emalı üzrə ümumi gücü 700 min ton olan bir neçə sənaye müəssisəsi tikilmişdi. Kükürd hasilatının yalnız 10 faizi daxili tələbat üçün istifadə edilirdi, qalan hissəsi ixrac olunurdu. İraq kükürdünün idxalatçıları əsasən Hindistan, Misir, Çin və Banqladeş idi. Başqa sahələr kimi mədən sənayesinin bu sahələri də iflic vəziyyətindədir.
Ölkənin emaledici sənayesi ilk növbədə idxal olunmuş hissələrdən avtomobil yığma, kənd təsərrüfatı maşınları, elektrotexniki məmulat, əczaçılıq, tikinti materialları istehsalı və s. ilə məşğul olurdu. Ötən əsrin axırları üçün ölkənin elektrik stansiyalarının gücü 1,7 mln. kvt-a bərabər idi. 90-cı illərin ortalarından başlayaraq İraq 6 mlrd. kv saat elektrik enerjisi istehsal edirdi. Dokan şəhərində xarici əsasən rus mütəxəssislərinin köməyi ilə «Yusifiyə» adlanan istilik elektrik stansiyası tikilib istifadəyə verilmişdi.
Xarici kapitalın və xarici mütəxəssislərin yardımı ilə İraqda yeni sənaye sahələrinin yaradılması işinə başlanılmışdı. 1978-ci ildə Nəsiriyyə şəhərində ölkənin ilk alüminium istehsalı müəssisəsi işə salındı. Süvürrada əczaçılıq məhsulları istehsal edən müəssisə, əl-Tağidə elektrik lampaları zavodu, müxtəlif şəhərlərdə kənd təsərrüfatı maşınları və avadanlıqları istehsal edən müəssisələr, Kərbəla şəhərində müxtəlif konservlər istehsal edən zavod, Ramadidə şüşə zavodu, Küt-əl-Ömərdə pambıq-parça istehsal edən fabrik tikilib istifadəyə verilmişdir. Yüngül və yeyinti sənayesi İraqın inkişaf etmiş təsərrüfat sahələridir. Toxuculuq, xalçaçılıq, kişi və qadın üst geyimləri, gön-dəri məmulatları nisbətən yaxşı inkişaf etmişdi. Yeyinti sənaye müəssisələrinə ölkənin bütün yaşayış məntəqələrində rast gəlmək olardı. Regionun başqa ölkələrində olduğu kimi İraqda da sənətkarlıq (xüsusilə zərgərlik və toxuculuq) yaxşı inkişaf etmişdir.
Kənd təsərrüfatının aparıcı sahələri. İraq tarixən böyük kənd təsərrüfatı ölkəsi kimi tanınmışdı. Əvvəlki illərlə müqayisədə kənd təsərrüfatı istehsalı hazırda xeyli azalmışdır. Kənd təsərrüfatına yararlı torpaq sahələri başlıca olaraq Aşağı Mesopotamiyada və Şimali İraqın dağətəyi rayonlarındadır. Qədim suvarma mədəniyyətinə malik olmuş İraqda müharibələr nəticəsində suvarma sistemləri sıradan çıxmışdır. Ölkənin torpaq iqlim şəraiti isə elədir ki, əkinlərin hamısı süni suvarmaya möhtacdır.
Ölkənin başlıca əkinçilik rayonları Dəclə və Fərat çaylarının vadiləridir. İraqın cənubunda Şətt-ül-Ərəb çayı boyunca xurma plantasiyaları geniş sahələri tuturdu. Xurma ağaclarının sayına, xurma istehsalında, ixracatında İraq dünyada birinci yeri tuturdu. İraq-İran müharibəsinə qədər dünya bazarına çıxarılan xurmanın 30 faizi İraqın payına düşürdü. Xurma iraqlıların, ümumiyyətlə ərəblərin məişətində mühüm əhəmiyyətə malikdir. Ağacın yarpaqlarından, lifindən həsir, süfrə, səbət, tabaq, kəndir, yelpik və s. toxunur. Xurma salxımları təmizləndikdən sonra onun saçaqlarından içki çəkilir. Ağacın budaqları və gövdəsindən tikinti materialları, tapul adlanan qalın qabığından isə oduncaq kimi istifadə olunur. Bunlardan əlavə ağacı və onun budaqlarını kəsərkən içindən tökülən qatı ağ kütlə yeyilir. Xurma pendiri adlanan bu qatı şirənin alıcıları çox olur. Əkin sahələrinin 80 faizində taxıl bitkiləri, xüsusilə buğda, arpa, çəltik əkilir. Taxıl bitkilərinin istehsalına görə ölkənin şimal rayonları fərqlənir. Ölkənin cənub hissəsində, çay vadilərinin bataqlaşmış hissələrində çəltik becərilir. Diala çayının vadisi boyunca pambıq plantasiyaları yerləşir. Mesopotamiya ovalığının su olan hər yerində bağçılıq, üzümçülük inkişaf etmiş, tərəvəz, bostan bitkiləri geniş yayılmışdır. Ölkənin şimal hissəsində az miqdarda tütün yetişdirilir. Heyvandarlıq ekstensiv yolla inkişaf etdirilir. Ərazinin təqribən 60 faizini əhatə edən səhra və yarımsəhralardakı təbii otlaqlarda yarımköçəri heyvandarlıq mövcuddur. Yuxarı Mesopotamiyada ölkənin qərbi və cənubundakı səhralarda heyvandarlığın inkişafı üçün əlverişli təbii şərait var. Qaramal ölkənin şimal bölgələrində, davar isə hər yerdə bəslənilir. Böyük şəhərlərin ətrafında quşçuluq təsərrüfatı yaradılmışdır.
İraqın kənd təsərrüfatı əhalinin ərzaq məhsullarına (xurma istisna olmaqla) olan tələbatını təmin etmədiyindən ölkə hər il ərzaq məhsullarının idxalına 3-4 mlrd. dollar vəsait sərf edir.
Nəqliyyatı Başqa qonşu ərəb ölkələri ilə müqayisədə İraq nisbətən sıx dəmir, avtomobil yollarına və boru-kəmər şəbəkəsinə malik olub. Bu yollar əvvəl ingilis müstəmləkəçilərinin hərbi-strateji planlarına əsasən tikilmişdir.
Köhnə yol şəbəkəsi ölkənin sürətlə inkişaf edən milli iqtisadiyyatının tələbatını təmin etmədiyindən onun yenidənqurmaya və genişləndirməyə böyük ehtiyacı var idi. Müstəmləkəçilik illərində bu işləri müəyyən dərəcədə həyata keçirmiş İraq hökuməti ötən əsrin axırları və yeni əsrin əvvəllərində baş vermiş daxili münaqişələr və xarici müdaxilələr nəticəsində bütün nəqliyyat sisteminin dağılmasının və qismən sıradan çıxmasının şahidi oldu. Ölkədaxili yük və sərnişin daşımalarında avtomobil nəqliyyatının rolu böyükdür. Ölkədaxili bütün daşımaların təqribən 80-85 faizi avtomobil nəqliyyatının payına düşür. Avtomobil yollarının ümumi uzunluğu 40 min km-dən bir qədər artıqdır. Bu yolların üçdə iki hissəsi bərk örtüklü yollardır. Kərbəla və Ən-Nəcəf dini mərkəzlərini Səudiyyə Ərəbistanının Məkkə və Mədinə şəhərləri ilə birləşdirən «Zəvvar yolu» xüsusilə əhəmiyyətlidir.
Əksəriyyəti dağılmış vəziyyətdə olan dəmir yollarının ümumi uzunluğu 2032 km-dir. İlk dəmir yolunun (Bağdad dəmir yolu) çəkilişinə 1858-ci ildə almanlar tərəfindən başlanılmış, 1934-1941-ci illərdə isə həmin yolun inşası Fransa və Böyük Britaniya şirkətləri tərəfindən tamamlanmışdır. Ötən əsrin ikinci yarısında Bağdad-Əl-Qasım, Bağdad-Bəsrə istiqamətində yeni yollar çəkilmişdir.
İraqda böyük əhəmiyyətli boru kəmərləri (həm neft, həm qaz) də mövcud idi. İndi onların bəziləri sıradan çıxmışdır. İraq hökuməti bu kəmərlərin fəaliyyətini bərpa etməyə başlamışdır.
İraqın xarici iqtisadi əlaqələri
Xarici ticarət. Ölkədə neft daşıyan gəmilərin donanması da yaranmışdı. Bəsrə, Fao, Umm-Qəsr ölkənin neft ixrac edən başlıca portlarıdır. Bağdad yaxınlığında beynəlxalq dərəcəli aeroport fəaliyyət göstərir.
Ticarət
Müstəqillik illərində ölkənin xarici ticarətinin strukturunda dəyişikliklərə baxmayaraq, xarici ticarət bir tərəfli inkişaf edirdi. 2001-ci ildə ölkə ixracatının dəyəri 15,8 mlrd. dollara bərabər olmuşdur. Reports, Maps and Assessments of Iraq from the UN Inter-Agency Information & Analysis Unit Bu da əsas etibarilə dünya bazarlarına çıxarılan neft satışından əldə olunmuş gəlir idi. Rusiya, Fransa, Çin və Türkiyə İraq neftinin əsas alıcıları idi. İraq baykot olunana qədər neftlə yanaşı dünya bazarına xurma, gön-dəri, zərgərlik və xalça məmulatları çıxarırdı. İraq idxalatının əsasını ərzaq, dərman və əhali tərəfindən gündəlik işlədilən məmulatlar təşkil edir. Qoyulmuş qadağa (embarqo) ölkənin xarici ticarət coğrafiyasının genişləndirilməsinə imkan vermir.
Pul vahidi
Ölkənin milli pul vahidi dinardır, 1 dinar 100 filəmə bərabərdir. ABŞ istilasından sonra dinarın üzərindən Səddam Hüseynin portretləri yığışdırıldı.
Henrix Boye
Henrix Boye (Heinrich Boie;) — Alman zooloqu.
Toqquşma (film, 2004)
Toqquşma — 2004-cü ildə çəkilən Oskar mükafatı almış ABŞ filmi. Bir çox film tənqidçisinin təxminindən kənar 2005-ci ildə aşağı səviyyəli büdcəsi olmasına baxmayaraq, "Ən yaxşı film" kateqoriyasında Oskar mükafatına layiq görülmüşdür.
Ağbel ağacdələn
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Böyüklüyü 24-26 sm-dir. Erkəklərinin başında qırmızı, dişilərində isə qara tac vardır. D. l. leucotos növü Mərkəzi və Şimali Avropa, D. l. lilfordii növü Balkan və Türkiyə forması olaraq tanınır. Nadir bir quş olub meşələrlə bol cansız odunlara ehtiyac duyarlar. Şimali Avropa ölkələrində sayları azalmışdır. Çoxalma dövründə çürümüş ağac gövdələrində 7-30 sm dərinliyində yuva açır. 3-5 yumurta qoyub 10-11 gün kürt yatır.
Şərbət Güla
thumbnail|right|200px|National Geographic jurnalının üz qabığı (İyun 1985) Şərbət Güla (, tərcümədə "Şirin su, şərbət" deməkdir. ) — Əfqanıstanlı qadın, 1972-ci ildə doğulub, başqa bir soyadı Bibidir — Şərbət Bibi. Fotosu çəkilən vaxt Sovet İttifaqı Əfqanıstana hücum etdiyinə görə Pakistana qaçıb, qaçqın kimi ora sığınıbmış. Yaşıl gözlü, qırmızı yaylıqlı, düz kameraya baxan gənc qız Qərbdə çoxlu şərhlərə səbəb olub, ictimaiyyət bu fotoya böyük maraq göstərib. Fotonu bir çox cəhətlərinə görə, Leonardo da Vincinin "Mona Liza"sına bənzədirlər və "Birinci Dünyanın Üçüncü Dünyalı Mona Lizası" adlandırırlar. Bu foto günümüzdə Şərq ölkəsində yaşayan, Qərbdə mərhəmət doğuran qaçqın qızların simasına çevrilib. Foto "Əfqan qızı" adıyla 1985-ci ilin iyun ayında National Geographic jurnalının üz qabığında çıxıb.
Fotonun tarixçəsi
Stiv Makkurinin bir çox məşhur fotoları mövcuddur. Stiv öz fotoları ilə dünyada yetərincə tanınmışdır, ancaq ona ən böyük şöhrəti məhz Şərbət Gülanın fotosu bəxş etdi. 1984-cü ilin sonunda Stiv əfqan qaçqınlarının yerləşdiyi Nazır-Baqx (Pakistan) düşərgəsində olur. Düşərgədə ona qızlar üçün məktəbdə şəkil çəkməyə icazə verilir və o bir neçə şəkillə yanaşı Şərbət Gülanın da fotosunu çəkir. Bu zaman Stivin heç ağlına da gəlmir ki, qızın adını soruşsun. Stiv təsəvvür belə etmirdi ki, bu şəkil sonradan ona nə qədər məşhurluq gətirəcək.
1985-ci ilin iyununda "National Geographic" jurnalının üz qabığında bu şəkil çap olunur. Tezliklə şəkil zamanının ən populyar fotosuna və əfqan xalqının azadlıq mücadiləsinin simvoluna çevrildi. Foto bir çox jurnallarda, açıqcalarda, lövhələrdə və tatularda özünə yer tapır. ABŞ Milli Coğrafiya Cəmiyyətinin rəyinə görə ən yaxşı 100 foto, 2005-ci ildə isə son 40 ilin ən yaxşı 10 jurnal üz qabığı siyahısına daxil oldu.
Əfqan qızının axtarışında
1990-cı illərdə jurnalist Stiv Makkuri əfqan qızını tapmaq üçün bir neçə dəfə cəhd etdi, amma bu cəhdlər səmərəsiz oldu. Fotodakı qızın öz şəxsiyyətilə isə ciddi şəkildə 2002-ci ildə maraqlanıblar. 2002-ci ilin yanvar ayında "National Geographic" jurnalından bir komanda Əfqanıstana səfər etdi. O zaman Stiv Nazir-Baqx qaçqın düşərgəsinin tezliklə bağlanacağını öyrənir, oranın sağ qalan sakinlərinin kimliyi haqda araşdırma aparır, sakinlərdən biri Şərbət Gülanın qardaşını tanıyır, onun şəhərinə xəbər göndərməyə nail olur. Bundan sonra bir neçə qadın özlərini məşhur Əfqan qızı kimi təqdim edir. 1984-cü ildə çəkilmiş fotonu görən bir neçə cavan oğlan hətta qızın öz arvadları olduğunu deyirlər. Nəhayət, jurnalın heyəti 30 yaşlarında Şərbət Gülanı Əfqanıstanın ucqar əyalətlərnin birində tapır; o, Pakistandakı qaçqın düşərgəsindən öz doğma ölkəsinə 1992-ci ildə qayıtmışdı. Con Dauqman göz bülluru testi ilə onun kimliyini təsdiq etdi. Güla Əfqanıstanın Cəlalabad və Pakistannın Pişəvər şəhərləri arasında yerləşən bir bölgədə yaşayır. Onun dəqiq yerini Güla və ərinin xahişi ilə Stiv və "National Geographic" gizlin saxlayır. .
Şəxsi həyatı
Gülanın valideynləri Sovet İttifaqı Əfqanıstanı bombalayanda öldürülüb. O zaman Şərbətin 6 yaşı varmış. Nənəsi, qardaşı, üç bacısıyla birlikdə dağları keçərək Pakistana sığınıb. O, 13 yaşı olanda Rahmat Gül ilə evlənib və 1990-cı illərin ortalarında Əfqanıstandakı kəndinə qayıdıb. Gülanın üç qızı var. Dördüncü qızı uşaq ikən ölüb. Uşaqlarının təhsil alacağına ümid etdiyini deyib. Güla özünü səmimi qəlbdən müsəlman hesab edir. Burka geyinir və naməhrəm jurnalist Stiv ilə görüşməkdən çəkinib. Ondan özünü təhlükəsiz hiss edib-etmədiyini soruşanda cavab verib: "Yox, amma Taliban dövründə həyat daha yaxşı idi. Ən azı sülh və nizam-intizam vardı." Ondan necə sağ qaldığını soruşduqda, "Allahın iradəsilə" — cavabını verib. Şərbətin axtarışı haqda sənədli film çəkilib. "National Geographic" onun şərəfinə Əfqan qızı Fondu yaradıb. Bu fond xeyriyyə təşkilatıdır, məqsədi əfqan qızları və gənc qadınlarının təhsilinə yardımçı olmaqdır.
2008-ci ildə fondun məqsədləri genişlənib və onun adı dəyişilərək Əfqan Uşaq Fondu adlandırılıb. Gülanı tapandan sonra "National Geographic" onun ailəsinin tibbi xərclərini ödəyib. Daha nə arzusu varsa, onun üçün maliyyə ayıra biləcəklərini deyiblər. Şərbət Məkkəyə Həcc ziyarəti səfərinin pulunu istəyib və "National Geographic" onun ziyarət xərclərini ödəyib.
Ren
Ren (, IPA: [ʁɛn]) — Fransanın Brötan regionun paytaxtı, İl və Vilen departamentində yerləşən şəhərdir.
Beslanda terror aktı (2004)
Beslan şəhərində terror aktı — Rusiya Federasiyasının Şimali Osetiya Respublikasında yerləşən Beslan şəhərində baş vermiş terrror aktı. Terrorçular şəhərdə yerləşən 1 nömrəli məktəbə ilk dərs günü (1 sentyabr) hücum etmiş və nəticədə 1.100 nəfəri əsir almışdır (777 nəfər uşaq ). Əsir götürülən şəxslərin böyük əksəriyyəti şagirdlər, onların valideynləri və müəllimlərdən ibarət idi. Əsirlərin xilas edilməsi əməliyyatına Rusiya ordusunun xüsusi təyinatlıları cəlb edilmişdir. Əsirlərin xilas edilməsi əməliyyatı zamanı və bundan az əvvəl yaşanan hadisələrdə 300 nəfərdən çox şəxs həlak olmuşdur. Həlak olanların 186 nəfəri uşaqlar idi. Öldürülən şəxslərin əksəriyyəti etnik baxımdan çeçen və inquşlardan ibarət idi.
Terror aktını həyata keçirən qrup miliyyətcə çeçenlərdən təşkil edilmiş silahlı birləşmə idi. Çeçenistan müharibəsi zamanı səslərini bütün dünyaya çatdırmaq istəyən qrupa Ruslan Xucabarov rəhbərlik edirdi. Krizin üçüncü günündə Rusiya ordusunun xüsusi təyinatlılarından ibarət qrup binaya hücum təşkil edir. Hücum nəticəsində qarşılıqlı atışma meydana gəlmiş və ağır silahlardan istifadə edilmişdir. Bir neçə saat davam edən atışmadan sonra yüzlərlə insanın həlak olduğu məlum oldu. Belə ki, xüsusi təyinatlıların məktəbə girməsindən xəbər tutan terrorçular idman zalına topladıqları insanlara kütləvi atəş açmağa başladılar. Beslan şəhəri 1 nömrəli məktəbə təşkil edilən hücum nəticəsində 186 nəfəri şagird olmaqla, ən azı 334 nəfər əsir öldürülmüşdür. Hadisədə yüzlərlə insan müxtəlif dərəcəli bədən xəsarətləri almış və bir neçə nəfər itkin düşmüşdür.
Terror aktı Rusiyada və bütün dünyada rezonansa səbəb oldu. Rusiya daxilində məktəblərdə və xəstəxanalarda təhlükəsizliyin yüksək səviyyədə təmin edilməməsi iddiaları ilə rəsmi Kreml tənqid edildi. Eyni zamanda Rusiya prezidentinin səlahiyyətlərinin artırılması və regional subyektlər üzrə daha güclü sistemlərin yaradılması məsələləri müzakirə edildi.
Arxa plan
Terror aktının baş verdiyi Beslan şəhəri Şimali Osetiyanın mühüm şəhərlərindən biridir. Şəhərin etnik tərkibini böyük ölçüdə osetinlər və ruslar təşkil edir. 2010-cu ilə olan məlumata əsasən, şəhərdə 36 min insan yaşayır. Hadisənin baş verdiyi tarixə qədər şəhərdə 7 tam orta təhsil verən məktəb yerləşirdi. Məktəbin yaxınlığında polis bölməsinin yerləşməsi burada hər hansısa terror hadisəsinin baş verə biləcəyi ehtimalını azaldırdı. 60 müəllimin işlədiyi və 800 nəfərə yaxın şagirdin təhsili aldığı Beslan şəhəri 1 nömrəli orta məktəb şəhərin ən böyük məktəblərindən biri hesab olunurdu.
Radio (Rammstein mahnısı)
Radio — Almaniya rok musiqi qrupu olan "Rammstein" mahnısı. Mahnı musiqi qrupunun gözlənilən adsız yeddinci studiya albomunun ikinci sinqlıdır.
Musiqi videosu
24 aprel 2019-cu il tarixində "Rammstein" musiqi qrupunun rəsmi "YouTube" kanalında 26 saniyə uzunluğunda, ağ-qara rəngli, içərisində "Kraftwerk" musiqi qrupuna istinadlar olan bir promo videosu yayımlanmışdır. Videonun sonunda 26 aprel 2019-cu il tarixi, eləcə də «Radio» sözü görünür. Mahnının tam klipi iki gün sonra – 26 aprel 2019-cu il tarixində Mərkəzi Avropa vaxtı ilə saat 23:00-da yayımlanmışdır. Buna baxmayaraq, mahnı 25 aprel 2019-cu il tarixində Mərkəzi Avropa vaxtı ilə saat 21:00-da əvvəlcədən müəyyənləşdirilmiş radiostansiyalarda səsləndirilmişdir. Promo videosunun çəkilişləri Berlin şəhərində gerçəkləşdirilmişdir və rejissoru Yörn Haytmanndır.
Xəzər Dənizinin Hüquqi Statusu Haqqında Konvensiya
Xəzər Dənizinin Hüquqi Statusu Haqqında Konvensiya — Aktau şəhərində Xəzəryanı ölkələrin V sammitində, Azərbaycan, İran, Qazaxıstan, Rusiya və Türkmənistan prezidentləri Xəzər dənizinin hüquqi statusu haqqında imzaladığı müqavilə. Müqavilə, tərəflərə resursları bölüşdürmək üçün yol xəritəsi müəyyənləşdirmək və digər qüvvələrin orada hərbi birlik yaradılmasına mane olmaq imkanı verir.
Fond
Fond (  «əsas») — xeyriyyəçilik, sosial və digər ictimai faydalı fəaliyyət üçün yaradılan və müəyyən kapitala malik qeyri-kommersiya təşkilatı. Fondlar kommersiya şirkətləri və ya dövlət tərəfindən maliyyələşdirilir.
Fond kitabxananın, informasiya mərkəzinin vəzifələrinə və profilinə uyğun olan sənədlərin istifadəsi və saxlaması üçün nəzərdə tutulan nizamlanmış məcmusudur.
Kitabxananın, informasiya mərkəzinin vəzifələrinə müvafiq olan sənədlərin aşkar edilməsi, seçilməsi, sifariş edilməsi, əldə edilməsi, alınması və qeydiyyatı prosesləri Fondun dəstləşdirilməsi adlanır.
Baştüklü yonca
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Hündürlüyü 15-70 sm, gövdəsi düz, möhkəm, sərt, 5-3 sayda olub, sadədir, nadir halda zəif budaqlanmış, adətən içi boş olan çoxillik, sıx qabarıq-tüklü ot bitkisidir.
Yarpaq
Aşağı yarpaqları uzun saplaq üzərindədir. Yarpaqcıqları iridir, uzunsovyumurtaşəkilli və ya ellipsşəkillidir, neştərvari formayadək dəyişir, tüklüdür, uzunluğu 2-6 smdir.
Çiçək
Başcığı tək olub, oturaq, sıxçiçəkli, iridir,şarşəkilli və ya yumurtaşəkilli-şarşəkillidir, uzinluğu 3,5-5 sm, qaidə hissəsində təpə yarpaqları ilə sarınmışdır. Çiçəkləri 2,5-3 sm uzunluqdadır, solğun-sarı rəngdədir. Meyvə: Paxla birtoxumludur, təpə hissədə qığırdaqlı qapağı vardır.