cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gürcüstan Aqrar Universiteti
Gürcüstanda sürətlə inkişaf edən bir ali təhsil müəssisələrindən biridir. 2018-ci ilədək qeydiyyatdan keçmiş 60 universitet arasında ikinci yeri tutur. Bu təhsil ocağı Avropa, Amerika və Asiyada 13 universitetlə tərəfdaşlıq edir. Bu isə universitetlər arası mübadilə proqramlarında iştirak etməyə imkan verir. Universitetdə təhsil bakalavr, magistr və doktorantura proqramları ilə həyata keçirilir.
2015-ci il göstəricilərinə görə Gürcüstanın 10 ən məşhur universiteti arasında 4-cüdür
Universitetin tərkibinə 3 fakültə daxildir:
Ünvan: Gürcüstan 0131, Tiflis, David Aqmaşenebeli alleyаsı, 240.
Tarixi
1929-cu ildə Tbilisi Dövlət Universitetinin aqronomiya fakultəsi bazasında Gürcüstan Aqrar Universiteti təşkil edilir.
1932-ci ildə Zoologiya fakültəsi Kənd Təsərrüfatı İnstitutundan ayrılmış və 1959-cu ildə onun bazasında Gürcüstan Veterinar İnstitutu təşkil edilmiş və Zootexniki və Veterinar Tədris və Araşdırma İnstitutu adlandırılmışdır.
1946-ci ildə Gürcüstan Aqrar Universiteti Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni ilə təltif edilmişdir. Hansı ki, SSRİ-də bir neçə ali təhsil müəssisəsi bu ordenlə təltif olunmuşdur.
2016-cı ilin avqust ayından etibarən universitetin rektoru Vaxtanq Lezavadır.
Rəşad Rafiqoğlu
Rəşad Rafiqoğlu — azərbaycanlı idman jurnalisti, İdman Azərbaycan Televiziyasının aparıcısı.
Biografiya
2001-ci ildə ANS Yayım və Media Şirkətində redaktor assistenti vəzifəsində, 2002-ci ildən 2004-cü ilə qədər ATV telekanalında Xəbərlər Xidmətinin İdman bölməsində çalışıb. 2005-ci ildən 2006-cı ilədək "Çempion" qəzetində işlədikdən sonra 2006-cı ilin avqustundan Azərbaycan Televiziyasında çalışmağa başlayıb. Hazırda Azərbaycan Televiziyası və İdman Azərbaycan Televiziyası kanalında şef redaktor vəzifəsində işləyir.
Məhərrəm Musayev (pedaqoq)
Musayev Məhərrəm Aslan oğlu — Azərbaycan alimi, texnika elmləri namizədi; Ağdam kənd təsərrüfatı mexanikləşdirmə və elektrikləşdirmə texnikumunun direktoru (1978-1991).
Vadim Borets
Vadim Borets — Moldova futbolçusu.
Birlik Kubokunda iştirakı
2010-cu ildə Bakı ilə Birlik Kubokuna qatılacaq Vadim Borets artıq iki dəfə bu turnirin qalibi olub. Moldovalı futbolçu bu yarışda 1994-cü ildən etibarən müxtəlif komandaların heyətində 38 oyun keçirib. Bu nəticə ilə o, Mixayıl Zimlinski (46 oyun) və Oleq Bloqonadejdnidən (40) sonra üçüncü ən çox oyun keçirən futbolçudur. Qeyd edək ki, adıçəkilən hər iki futbolçu peşəkar karyerasını bitirib. Vadim Birlik Kubokunu iki dəfə başı üzərinə qaldırmağı bacarıb. İlk dəfə Şerif Tiraspol, ikinci dəfə isə Neftçi Bakı ilə qalib olmuşdur.
Məhərrəm Musayev (pedaqoq)
Həyatı
Məhərrəm Musayev 1932-ci ildə qədim Göyçə mahalının Basarkeçər rаyоnunun Şişqaya kəndində аnаdаn оlub.
S.Ağamalıoğlu adına "Şərəf nişanı" ordenli Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunu bitirib.
Məhərrəm Musayev Ağdam kənd təsərrüfatı mexanikləşdirmə və elektrikləşdirmə texnikumun dərs hissə müdiri (1953-1961), direktoru (1961-1974), Ağdam rayon texniki birliyin rəisi (1974-1978), Ağdam kənd təsərrüfatı mexanikləşdirmə və elektrikləşdirmə texnikumun direktoru (1978-1991) vəzifələrində çalışmışdır.
Texnikum hazırda Məhərrəm Musayevin adını daşıyır.
23 fevral 1991-ci ildə Ağdam Şəhərində vəfat etmiş və Ağdam Şəhərində qədim tarixə malik "Qaraağacı" qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur.
Arif Əsədov
Arif Gülağa oğlu Əsədov (18 avqust, 1970, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ) — azərbaycanlı futbolçu, müdafiəçi. Azərbaycan milli futbol komandasının keçmiş üzvüdür.
Din Martin
Din Martin (əsl adı Dino Pol Kroçetti, ; ) — italyan əsilli Amerika müğənnisi, aktyor, prodüser, teleulduz və komik. "Kul-cazın kralı" ləqəbini daşıyan Din Martin bir sıra mahnıların əsas ifaçısı kimi məşhurluq qazanmışdır. Onların arasında "Memories Are Made of This," "That's Amore," "Everybody Loves Somebody," "You're Nobody till Somebody Loves You," "Sway," "Volare," və "Ain't That a Kick in the Head?" mahnıları xüsusi yer tutur. Martin 40-dan artıq filmdə rol almışdır.
Arif Əsədov
Bioqrafiya
"Neftçi" yetirməsi olan futbolçu klubun 15 yaşlılardan ibarət komandasında oynamışdır. Bir müddət sonra isə SSRİ gənclərdən ibarət yığmasına dəvət almışdır. Bu yığma ilə gənclər arasında dünya və avropa çempionu olur.
1988-ci ildə "Neftçi"nin tərkibində SSRİ futbol çempionatının yüksək liqasında debüt edib.
1989 - 1991-ci illərdə SSRİ 1-ci liqasında oynamışdır. 1992-ci ildə isə Azərbaycan Yüksək Liqasında oynamışdır.
1994-cü ildə Vladiqafqazın "Spartak" klubuna keçir və həmin klubda 20 oyunda 1 qol vurub. Çempionatın sonlarına yaxın "Neftçi" klubuna qayıdır.
1998-ci ildə isə yenidən Rusiya yüksək liqasına qayıdır və Tümen klubunda çıxış edir. 1999-cu ildə isə Anji klubunda 1-ci liqada oynayır.
2003/04 mövsümündə "Qarabağ"la çempionatın bürünc medalını əldə edir. 2004/05 mövsümünün əvvəlini "Xəzər Lənkəran, sonradan isə "Gəncə" klubunda keçirir.
2005/06 mövsümün əvvəlində futbolçu karyerasını bitirərək məşqçilik fəaliyyətinə başlayır.
2006—2007-ci illərdə Azərbaycan U-19 yığmasına məşqçilik etmişdir.
2008/09 mövsümündə "Neftçi"nin əvəzedicilərinin məşqçisi olur və həmin mövsüm əvəzedicilər arasında "Neftçi" çempion olur. 2009-cu ilin mayından isə Böyükağa Ağayevin əsas köməkçilərindən birinə çevrilir.
2010-cu ilin fevralında "Neftçi"nin baş məşqçisi olur. Bu zaman 2010/2011 mövsümünün qalibi olur. 2011-ci ilin iyul ayında Çempionlar Liqasının təsnifat mərhələsindəki uğursuzluq səbəbindən istefa verir.
5 noyabr tarixindən etibarən isə Azərbaycan U-19 milisininin baş məşqçisi olmuşdur. Bu postda Vəli Qasımovu əvəzləmişdir.
Senecio megalanthus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Sərab xanlığı (kitab)
Kitabın mövzusu
Jurnalist-etnoqraf Ənvər Çingizoğlunun “Sərab xanlığı” adlı yeni kitabı. Nəşrin elmi redaktoru tarix elmləri doktoru Əli Məmmədov, redaktoru tarix üzrə fəlsəfə doktoru Mahal Qacar, rəyçilər tarix elmlər doktorları Mais Əmrahov, Qasım Hacıyev, tarix üzrə fəlsəfə doktorları Gültəkin Nəcəfli və Bəhram Məmmədlidir. Kitab görkəmli alim, əməkdar elm xadimi, akademik Şəfaət Fərhad oğlu Mehdiyevin xatirəsinə ithaf olunub. Kitabın giriş hissəsində müəllif təəssüflə bildirir ki, Azərbaycanın cənub xanlıqları arasında özünün siyasi və ictimai-iqtisadi tarixinə görə müstəsnalıq təşkil edən Sərab xanlığı bu günə qədər tarixi ədəbiyyatda lazımınca əksini tapmayıb, tədqiq olunmayıb. Yeni nəşr tariximizin bu səhifələrinin işıqlandırılmasına mühüm töhfədir. Kitabın yazılmasında XIX yüzilliyin ikinci yarısında rus mütəxəssisləri S.Korsun, V.N.Leviatov və İ.P.Petruşevskinin qələmə aldığı materiallardan, eləcə də fars, ərəb, Avropa müəlliflərinin mənbə-qaynaq hesab edilən yol qeydləri, xatirələr, coğrafi-tarixi əsərlərindən və s. istifadə olunub. Nəşr Azərbaycan tarixşünaslığında Sərab xanlığı haqqında ilk ciddi elmi tədqiqat işi sayıla bilər. Sərab xanlığı Quba, Gilan və Lənkəran xanlıqları arasında fasiləsiz olaraq müharibə meydanına çevrilib. 1797-ci ildən etibarən öz siyasi müstəqilliyini itirib. Qacarların hakimiyyəti altına keçir və ölkənin ucqar əyalətlərindən birinə çevrilir. Kitabda daha sonra Sərab xanlığının yaranması, tarixi coğrafiyası, dövlət sərhədləri, əhalisinin milli və sosial tərkibi öz əksini tapıb. Eyni zamanda Osmanlı Türkiyəsi və Rusiya ilə əlaqələri şərh edilib.
Kevin Speysi
Kevin Speysi (26.7.1959) - ABŞlı aktyor, rejissor və ssenarist. Karyerasına 1980-ci illərdə "köməkci" aktyor kimi müxtəlif film və televiziya şoularında rol alaraq başladı. 1990-cı illərdə  The Usual Suspects (1995) filmindəki roluna görə "Ən yaxşı köməkci aktyor" nominasiyasında ilk dəfə və sonra isə American Beauty (1999) filmindəki roluna görə "Ən yaxşı aktyor" nominasiyasına layiq görülərək karyerasında yüksəlişə keçdi.
Həmçinin, komediya-dram filmi olan  Swimming with Sharks (1994), psixoloji-triller janrında Seven (1995), kriminal-polisiyə janrında L.A. Confidential (1997), super-qəhrəman filmi Superman Returns (2006), aksiyon janrında Baby Driver (2017) kimi filmlərdə də rol aldı. 2013-dən 2017-ci ilə kimi Netflix-in siyasi-dram janrında olan House of Cards serialında Frank Underwood rolunu icra etdi. Underwood roluna görə Qızıl Qlobus mükafatını "Ən yaxşı aktyor" nominasiyasında çıxış edərək uğur qazandı.
Oktyabr 2017-də, aktyor Anthony Rapp, 14 yaşında olarkən, yəni 1986-cı ildə, Speysi tərəfindən cinsi zorakılığa məruz qaldığını iddia etmişdir. Repin bu iddiasına Speysi Twitter üzərindən cavab olaraq bildirmişdir ki, bu hadisəni tam xatırlamır və ola bilsin ki, həmin vaxtı içkili olub. Nəticədə, Netflix Speysi ilə bütün əlaqələri kəsərək onu House of Cards serialından xaric etdiyini və serialın 6. sezonunun çəkilişini bilinməyən bir vaxta qədər təxirə saldığını bildirdi. Eyni zamanda, Antoninin bu iddiasından sonra bir sıra şəxslər də Speysi tərəfindən cinsi zorakılığa məruz qaldığını dilə gətirmişdir.
Grevillea cyranostigma
(Grevillea cyranostigma) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Redaktor
Redaktor- nəşr, kitab və ya qəzet, jurnal işinə rəhbərlik edən məsul şəxs.
Redaktor nəşriyyatlarda çalışan, yaxud müqavilə əsasında kənardan cəlb olunan, nəşriyyat əlyazmasının mətnini elmi, ədəbi, texniki və bədii cəhətdən işləyib nəşrə hazırlayan aparıcı mütəxəssisdir.
Tutduğu vəzifəyə görə:
Qəzet və jurnalların əsas məsul şəxsi baş redaktor adlanır və əsasən inzibati məsələlərlə məşğul olur.
Dördlüklər (kitab)
right|180px
Dördlüklər - Hamlet İsaxanlının 2007-ci ildə Xəzər Universiteti Nəşriyyatında işıq üzü görmüş kitabı. Kitaba müxtəlif illərdə yazılmış və böyük əksəriyyatı ilk dəfə çap olunan şeirlər - dördlüklər daxil edilmişdir.
Qısa məzmun
Kitab dörd hissədən ibarətdir, hər hissə bir növ dördlüklərdən (dörd misralı şeirlərdən) təşkil olunmuşdur.
"Hamlet İsaxanlı az sözdə vəznli fikir ifadə tmək ustalığına malik şairdir" (Camal Mustafayev -"Dördlüklər" kitabının arxa qabığından)
Qeyd
Dördlüklərin bir hissəsi Alla Axundova tərəfindən ruscaya tərcümə edilmiş və Hamlet İsaxanlının Moskva da nəşr olunan kitabına daxil edilmişdir. Həmin dördlüklər şairin "Təzadlar" kitabının Təbriz nəşrinə də daxil edilmişdir.
Rübailər
Rübailər içində dünya işləri, həyat-ölüm mövzusu və sevgi rübailəri xüsusi yer tuturlar.
Nümunələr: Doğru yolla getmək deyilsə asan Gərək sağa, sola sapmasın insan – Əqidə nə bığdır, nə də ki, saqqal Hərdən uzadasan, hərdən qırxasan. Nədəndir gen dünya mənə dar gəlir, Sevinc üz döndərir, intizar gəlir? Kişiyə ağlamaq yaraşmasa da Bəzən ağlamamaq mənə ar gəlir. Quş quşa söykənib budağa qonur Nuru görən yoxsa, nur olmaz ki nur; Sevgi iki könül, iki can istər Özünü sevməklə məhəbbət olmur.
Təranə Məmmədova
Təranə Məmmədova (tam adı: Məmmədova Təranə Aslan qızı; 9 sentyabr, 1963, Bakı) — AMEA-nın akad. Yusif Məmmədəliyev adına Neft-Kimya Prosesləri İnstitutu direktorunun elmi işlər üzrə müavini, texnika elmləri doktoru.
Həyatı
Təranə Məmmmədova 9 sentyabr 1963-cü ildə Bakı şəhərində anadan olub. 1971–1981-ci illərdə Bakı şəhəri 39 saylı orta məktəbdə təhsil alıb. 1981-ci ildə Mixail Lomonosov adına Moskva Zərif Kimya Texnologiyası İnstitutunun polimerlər sintezi fakültəsinə daxil olub, 1987-ci ildə isə bitirib.
1987-ci ildə AMEA-nın Neft Kimya Prosesləri İnstitutunun "Katalitik krekinq və piroliz" laboratoriyasına mühəndis-texnoloq vəzifəsinə işə qəbul olunub. 1988-ci ildən 1992-ci ilə qədər həmin laboratoriyada dissertant olub. 1992-ci ildə "Seolit tərkibli katalizatorlar üzərində ikinci emal benzin fraksiyalarının metanolla aşağı temperaturda birbaşa kontaktı yolu ilə yaxşılaşdırılmasının tədqiqi" mövzusu üzrə namizədlik dissertasiyasını müdafiə edərək, texnika elmləri namizədi elmi adını alıb. 1993-cü ildən 1997-ci ilə qədər həmin laboratoriyada kiçik elmi işçi vəzifəsində işləyib. 1997–2002 illərdə elmi işçi, 2002–2007-ci illərdə isə böyük elmi işçi vəzifəsində çalışıb.
Hal-hazırda AMEA-nın Neft Kimya Prosesləri İnstitutu direktorunun elmi işlər üzrə müavini vəzifəsində çalışır.
Əsas elmi nailiyyətləri
Azərbaycanın bitki resursları — pambıq, günəbaxan və garğıdalı yağları əsasında məhsuldarlığı 720 1/s olan kavitasiya reaktorundan istifadə etməklə biodizel yanacaqlarının alınma texnologiyası və həmin yağların neft emalı zavodunun əmtəə dizel və benzin yanacaqları alınması texnoloji sxeminə birbaşa daxıl edilməsi texnologiyaları işlənib-hazırlanıb. Azərbaycan neftlərindən ayrılan neft turşuları, bitki yağlarından ayrılan turşular və glikollar əsasında geterogen tipli katalizatorların iştirakı ilə monoefirlərin alınması prosesinin optimal şəraiti təyin edilib və alınmış efirlər dizel yanacaglarına resurs qənaətedıcı, yağlama və aşağıtemperatur xassələrini yaxşılaşdıran çoxfunksiyalı əlavələr kimi tədqiq olunub. Pambıq yağının termokatalitik çevrilməsi prosesi tədqiq olunub və nəticədə C2-C4 olefinlər 65,1–78,1% küt çıxımla əldə edilib
Dördlüklər (kitab)
Məcazlar
Nümunələr: Millətin işləri başından aşır Gecə-gündüz toyda, ya bazardadır. Millətə oynayıb gülmək yaraşır Elmə, fəlsəfəyə vaxtı hardadır?!
Təranə Məmmədova
Pedaqoji fəaliyyəti
Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasının "Neftin qazın kimyası və emal texnoloqiyası" kafedrasının müəllımi
Elmi əsərləri
Çapdan çıxmış elmi əsərlərin ümumi sayı -88 (3-ü çapdadır).
Türkmən (Bərdə)
Türkmən (qədim adı Qaramanı-Türkmanan) — Azərbaycan Respublikası nın Bərdə rayonu nun inzibati ərazi vahidində kənd.
Tarixdə bu yer Qaramanı-Türkmanan adlanmışdır.
İstinadlar
<references group="Osmanlının müfəsssər İcman dəftəri.." />
Grevillea decurrens
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
İrəvani Aşub
İrəvani Aşub — şair.
Həyatı
İrəvani Aşub 1813-cü ildə İrəvan mahalında anadan olub.
Təhsilini davam etdirmək üçün 1834-cü ildə Nəcəfə getmiş və orada bədii yaradıcılıqla məşğul olmuşdur. Fətəli şaha mədhiyyələr yazmışdır.
1876-cı ildə vətəninə qayıtmış, 1881-ci ildə 63 yaşında vəfat edib.
Əmirli (Bərdə)
Əmirli — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 25 may 1991-ci il tarixli, 123-XII saylı Qərarı ilə Bərdə rayonunun Əmirli kəndi Xanərəb kənd Sovetindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Əmirli kənd Soveti yaradılmışdır.
Tarixi
Yaşayış məntəqəsi 1948-ci ildə dağıdılmışdı. 1951–1952-ci illərdə Ermənistandan qanunsuz olaraq köçürülmüş azərbaycanlı ailələri orada məskunlaşdıqdan sonra dağılmış kəndin adı yeni yaşayış məntəqəsinə verilmişdi. Əmirli əfşar tayfasının bir qolu olan eymurların adının yerli tələffüzə uyğunlaşmış formasıdır.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Qarabağ düzündə yerləşir.
Əhalisi
Kəndin əhalisi əsasən Göyçə mahalının Aşağı Qaranlıq rayonunun Mollalı kəndindəndirlər.
İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında indiki Keşişkənd (Yeğeqnadzor) rayonunda olan Sallı və Çivə kəndindən SSRİ Nazirlər Sovetinin xüsusi qərarı ilə 1948-ci ildə kəndin azərbaycanlı sakinləri zorla Azərbaycanın Salyan rayonuna köçürülmüşdür. Burada əhalinin bir hissəsi Bərdənin Əmirli kəndinə gəlmiş, oradan da bəziləri yenidən Sallıya — ata-baba yurdlarına qayıtmışdır.
Ümumi nisbilik nəzəriyyəsi
Ümumi nisbilik nəzəriyyəsi – Albert Eynşteyn tərəfindən 1915–1916-cı illərdə irəli sürülmüş, xüsusi nisbilik nəzəriyyəsi üzərində təkmilləşdirilmiş, cazibə qüvvəsinin həndəsi nəzəriyyəsi. Digər metrik nəzəriyyələr kimi ümumi nisbilik nəzəriyyəsində də qravitasiya effektlərinin məkan-zaman müstəvisində yerləşən fiziki cisim və sahələrin qüvvə qarşılıqlı təsirləri ilə deyil, kütlə-enerji qarşılıqlı təsiri ilə əlaqədar zaman-məkan müstəvisinin özünün deformasiyası ilə şərtləndiyi fikri irəli sürülür. Ümumi nisbilik nəzəriyyəsi cazibə qüvvəsinin digər metrik nəzəriyyələrindən zaman-məkan müstəvisinin əyimi (deformasiyası) ilə materiya arasında əlaqəni təmin edən Eynşteynin tenliklərindən istifadə ilə fərqlənir.
Ümumi nisbilik nəzəriyyəsi müşahidələrlə sübuta yetirilə bilən ve mütəmadi olaraq beynəlxalq astronomik birlikləri tərəfindən istifadə olunan, eləcə də yerin süni peyklərinin naviqasiyası kimi mühəndisi-tətbiqi sahələrdə də geniş istifadə olunan, hal-hazırda cazibə qüvvəsi haqqında ən uğurlu nəzəriyyə hesab olunur. Ümumi nisbilik nəzəriyəsinin ilk uğuru onun Merkuri planetinin perigeyasının anomal presessiyasının izahında olmuşdur. Sonradan 1919-cu ildə ingilis astronomu Artur Eddinqton ümumi nisbilik nəzəriyyəsinin verdiyi proqnozu həm kəmiyyət, həm də keyfiyyət baxımından tamamilə sübut edən tam Günəş tutulması anında işığın Günəş yaxınlığında sapmasının (eyilməsi) müşahidə etməsini bildirmişdir. Bundan sonra nəzəriyyənin zamanın qravitasiya ləngiməsi, qırmızı qravitasiya sürüşməsi, qravitasiya sahəsində siqnalın yubanması və dollayı yolla olsa da, qravitasiya şüalanması kimi bir sıra proqnozları çoxsaylı müşahidələr və təcrübələrlə sübuta yetirilimişdir.
Ümumi nisbilik nəzəriyyəsinin heyrətamiz uğuruna baxmayaraq, onu kvant nəzəriyyəsinin klassik hüdudu kimi istifade etmək mümkün olmadığından elmi dairələrdə nəzəriyyə barədə diskomfort hələ də hökm sürməkdədir. İkincisi, nəzəriyyə qara dəliklərə və ümumilikdə, zaman-məkan strukturunda sinqulyarlıqlara baxıldıqda aradan qaldırıla bilinməyən fiziki ziddiyətlərin ortaya çıxmasını proqnoz vererek özü öz tətbiqinin hüdudlarını gösterir. Bu problemlərin həlli məqsədilə müəyyən qismi kvant səviyyəsində olan bir neçə alternativ nəzəriyyələr irəli sürülmüşdür. Bununla belə, müasir təcrübi məlumatlar müşahidə olunan təbiət hadisələrinin ümumi nisbilik nəzəriyyəsindən sapmasının ən pis halda cox cüzi olduğunu göstərir.
Ümumi nisbilik nəzəriyyəsinin əhəmiyyəti cazibə qüvvəsi nəzəriyyəsi hüdudlarından çox uzağa gedir. Xüsusi nisbilik nəzəriyyəsi riyaziyyatda gilbert müstəvisində Lorenz qrupularının təsviri nəzəriyyəsi sahəsində, ümumi nisbilik nəzəriyyəsi ise Riman həndəsəsinin ümumiləşdirilməsində və affin əlaqəlik məkanlarının differensial həndəsəsinin irəli sürülməsi isitqametində tətqiqatlara böyük təkan vermişdir.
Əli Fərzəliyev
Fərzəlibəyov Əli Mahmud bəy oğlu (Əli Fərzəliyev; ) — həkim. 1-ci dərəcəli Vətən Müharibəsi, 2 Qırmızı Ulduz ordenləri, 20-dək medallarla təltif edilmişdir. 1965-ci ildə Azərbaycanın Əməkdar həkimi fəxri adı, Azərbaycanın Ali Sovetinin Fəxri Fərmanı ilə təltif edilmiş, uzun illər Zuğulba Müalicə Sanatoriyasının baş həkimi vəzifəsində çalışmışdır.
Həyatı
Əli Fərzəlibəyov 1918-ci ildə Şuşa şəhərində doğulmuşdu. Orta təhsil aldıqdan sonra N.Nərimanov adına Azərbaycan Tibb İnstituna (hazırkı ADTU)-yə qəbul olmuşdu. 1941-ci ildə 90 nəfər məzunlardan ilk siyahılarda idi. 1942-ci ildə sovet ordusu sıralarına çağrılmışdır. Ə.Fərzəliyev 2-ci dünya müharibəsinin ilk günlərindən ordu sıralarına səfərbərliyə alınmış, başqa məzun yoldaşları ilə birlikdə cənub-qərb cəbhəsinə göndərilmişdir.
1971-ci ilə kimi müxtəlif hərbi-həkim vəzifələrində işləmişdir. Hətbi xidmətinin son illərində Azərbaycan SSR Hərbi komissarlığında ikinci şöbə rəisinin müavini olmuşdur. Ə.Fərzəlibəyov sovet ordusu sıralarından tərxis olunduqdan sonra Bakıda müxtəlif müalicə ocaqlarının rəhbəri olmuş və 1989-cu ildən öz şəxsi təşəbbüsü ilə yaratdığı Azərbaycan Təbabət və Səhiyyə Tarixi Muzeyində direktor işləmişdir.
Mükafatları
Əli Fərzəlibəyov "SSRİ Səhiyyə əlaçısı", "Azərbaycanın əməkdar həkimi" adlarına layiq görülmüş, 5 orden, 20-yə yaxın medalla təltif olunmuşdur.
Raziyə Sultan (film, 1983)
Raziyə Sultan— 1983-cü ildə Hindistanda rejissor Kamal Əmrahinin, aktyorlar Dərməndər və Hema Malininin oynadığı film.
Film haqqında
Film (1205–1240)-cı illərdə yaşamış, (1236–1240)-cı illərdə Müəzzilər dövlətinin sultanı olmuş, şairə-hökmdar Sultan Raziyə bəyimin həyatından bəhs edir. Raziyə xatunun rolunda məşhur hind aktrisası Hema Malini oynayır. Onun hind qulamı rolunu isə aktrisanın əri Dərməndər ifa edir.
Vasak Qabur
right|thumb|270px|[[Sivəng monastırı 874-cü ildə Vasak Qaburun həyat yoldaşı Məryəm Baqratuni tərəfindən inşa etdirilmişdir.]] Vasak Qabur, Vasak Haykazun (Qabur – hərfi tərcümədə “yumşaq, həlim” ) (təxm. 859-cu ildə vəfat edib. ) – IX əsrin II yarısında Qeqarqunik hakimi.
Sünik sülaləsinin Qeqarqunik haykazunları nəslindən olan Vasak I Qriqor Supanın böyük oğludur. Xarici siyasətdə Baqratuni sülaləsinin Şirak qoluna meyl etmişdir. Vasak İşxanikin səfərdə olduğu dövrdə bütün Sünik ərazisini idarə etmişdir. . I Aşot Baqratuninin Sivəng monastırını inşa etdimiş qızı Məryəmlə evli olmuşdur. Onları üç oğlu vardı: II Qriqor Supan, Saak və Vasak. .
Həzrə (Qusar)
Həzrə — Azərbaycan Respublikasının Qusar rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Coğrafiyası
Həzrə sovetliyinin mərkəzi. Rayon mərkəzindən 24 km şimal-qərbdə, Qusar maili düzənliyindədir.
Toponimikası
Kənd Qusar maili düzənliyindədir. Keçmiş adı Quryan olmuşdur. Yaşayış məntəqəsinin adı ərəb dilindəki həzr (ocaq, pir) sözü ilə bağlıdır. Oykonim kəndin ərazisindəki məscidlə və bu məsciddə dəfn edilmiş Şeyx Cüneydin qəbri ilə əlaqədardır. Qızılbaş tayfalarına arxalanan Şeyx Cüneyd (1447-60) "din uğrunda mübarizə" şüarı ilə Dağıstana hərbi yürüşlər təşkil edirdi. 1460-cı ildə Samur çayı sahilində, bu kəndin yerində Şirvanşah I Xəlilullahın (1417-62) qoşunları onu məğlub etdi, Şeyx öldürüldü. Şiələr Şeyx Cüneydi orada dəfn etdilər. Səfəvilər hakimiyyətə keçdikdən sonra 1544-cü ildə Şeyx Cüneydin qəbri üstündə məscid tikdirmişdilər. Sonralar Səfəvi I Təhmasibin (1524-76) orada saldığı kənd də Həzrə adlandırılmışdı.
Abidələri
Arxeoloji abidələrdən e.ə. I minilliyə aid kurqan var. Memarlıq abidələrindən Şeyx Cüneyd türbəsi mühafizə olunmuşdur.
Senecio subcoriaceus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Kraliça Seondeok
Kraliça Seondeok — Koreya Yarımadas ı nın cənubunda var olmuş,Şila Krallığı nın (e.ə 57-935) 27-ci hökmdarı və ilk qadın rəhbərdir. E.ə 632-647 illər arasında Şilaya hökümranlıq etmişdir.
O, Samguk Saqinin dediyinə görə, Kral Jinpyeong və Kraliça Mayın böyük qızı idi və bu, digər mənbələr tərəfindən mübahisələndirilir. İddialara görə, atası oğullarının olmaması səbəbindən taxtdan ayrılıb. O, həm də bacısının oğlu Kral Muyeolun bibisidir (bəzi mənbələrə görə ən böyüyü).
Seondeok Koreya folklorunda məşhur bir şəxsiyyətdir; əfsanələrdə o, yoxsulların qayğısına qalan və Buddizmə himayədarlıq edən mehriban hökmdar kimi təsvir edilir və onun hökmranlığı dövrü firavanlıq dövrü kimi təsvir edilir. 646-cı ildə onun hakimiyyəti dövründə rahib Jajang tərəfindən Tongdosa monastırının əsası qoyuldu. Çin imperatoru Li Şiminlə ittifaqda Goguryeo və Baekje qarşı müharibələr apardı.
Hökmranlığı
Miladdan sonra 634-cü ildə kraliça olmuşdur. Şila krallığı tarixindəki 3 kraliçadan ilkiydi. Höküm sürdüyü 14 il boyunca, onun tək avantajı zəkası olmuşdur. Şilanın ərazi bütövlüyünü qorumuş və Çin (Tan Xanədanlığı) ilə əlaqələri genişlətmiş,Tang Xanədanlığına tələbələr göndərmişdir. Onun hökümranlığı dövründə Uzaq Şərqin ilk rəsədxanası inşa edilmişdir. Cheomseongdae adındakı bu rəsədxana hələ də sapsağlamdır və bugünkü Gyeongju bölgəsində yerləşir.
Haqqında çəkilmiş teleseriallar və filmlər
2009-cu ildə Cənubi Koreyada çəkilmiş "Queen Seondeok" teleserialında onun həyatından və gördüyü işlərdən bəhs olunur.
Elektron imza
Elektron imza və ya e-imza məntiqi olaraq digər məlumatlarla əlaqəli olan və imza sahibi tərəfindən əlaqəli məlumatları imzalamaq üçün istifadə edilən məlumatdır. Bu imza, yaradıldığı xüsusi reqlamentin tələblərinə (məsələn, Avropa Birliyində eIDAS, ABŞ-də NIST-DSS və ya İsveçrədə ZertES) riayət etdiyi müddətcə əlyazma imza ilə eyni hüquqi statusa malikdir.
Elektron imzalar rəqəmsal imzalardan fərqli hüquqi anlayışdır, elektron imzaları həyata keçirmək üçün tez-tez kriptoqrafik mexanizm istifadə olunur. Elektron imza elektron sənədə əlavə olunmuş ad qədər sadə ola bilsə də, rəqəmsal imzalar elektron ticarətdə və elektron imzaları kriptoqrafik cəhətdən qorunan şəkildə həyata keçirmək üçün tənzimləyici sənədlərdə getdikcə daha çox istifadə olunur. NIST və ya ETSI kimi standartlaşdırma agentlikləri onların həyata keçirilməsi üçün standartlar təmin edir (məsələn, NIST-DSS, XAdES və ya PAdES). Konsepsiyanın özü yeni deyil, ümumi hüquq yurisdiksiyaları teleqraf imzalarını hələ XIX əsrin ortalarına kimi tanımış və 1980-ci illərdən bəri faksla göndərilmiş imzaları qəbul etmişlər.
İcmal
Elektron imza əməliyyat zamanı imza sahibi üçün etibarlı və dəqiq eyniləşdirmə metodunu təmin etmək üçün nəzərdə tutulub. Elektron imzanın izahı müvafiq yurisdiksiyadan asılı olaraq dəyişir. Əksər ölkələrdə ümumi məxrəc aşağıdakıları tələb edən qabaqcıl elektron imza səviyyəsidir:
Elektron imzalar yüksək təhlükəsizlik səviyyələri ilə yaradıla bilər, hər birinin öz tələbləri və imzanın etibarlılığını sübut edən müxtəlif səviyyələrdə yaratma vasitələri vardır. Yuxarıda təsvir edilən qabaqcıl elektron imzadan daha güclü sübut dəyərini təmin etmək üçün bəzi ölkələr, məsələn, Avropa İttifaqının üzv dövlətləri və ya İsveçrə ixtisaslı elektron imzanı təqdim etdilər. İxtisaslı elektron imza ilə imzalanmış bəyanatın müəllifliyinə etiraz etmək çətindir - bəyanat təkzibedilməzdir.
Onların istifadəsi ilə bağlı qanunlar
2016-cı ildə Aberdeen Strategy and Research tərəfindən aparılan bir araşdırmaya görə, tədarük və satınalma sahəsində müstəsna təyin olunanların 73% -i və digər bütün müdafiəçi qrupların 34%-i elektron imza prosesindən istifadə etdiyini bildirib. Bu, əsas satınalma fəaliyyətlərinin sürəti və effektivliyi üçün faydalı nəticələr verir. Hesabat ödəniş və hesabat alacaq proseslərində elektron imza tətbiq edən müstəsna təyin olunanların təxminən 53%-i bu proseslərdən istifadə etməkdə idi.
Qaradəmirçi
Qaradəmirçi — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Eldar İsmayılov (tarixçi)
Həyatı
Eldar İsmayılov 30 mart 1950-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1973-cü ildə M.V.Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin tarix fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. 1973 – 1976-cı illərdə həmin universitetin aspiranturasında təhsil almışdır. 1977-ci ilin dekabrında MDU-da namizədlik, 1991-ci ilin fevral ayında isə doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir. 1977-ci ildən ölümünə qədər fasiləsiz olaraq Azərbacan Dövlət Universitetində çalışır. Fəaliiyətinə universititin tədris hissəsinin rəisi kimi başlamışdır. 1983-cü ildə dosent, 1992-ci ildə isə professor elmi adına layiq görülmüşdür. 1986 – 1990-cı illərdə dissertasiya müdafiəsi üzrə ixtisaslaşdırılmış şuranın elmi katibi, 1991–1994-cü illərdə isə həmin suranın sədri, 1990 – 1994-cü illərdə tarix fakültəsinin dekanı, 1996 – 1999-cu illərdə kafedra müdiri vəzifələrində işləmişdir. Uzun illərdir ki, Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyasının ekspert şurasının üzvü idi. 1997–2014-cü illərdə "Vətəndaş Cəmiyyəti Uğrunda" Müstəqil Məsləhət və Yardım Mərkəzinin direktoru idi. O, 100-dən artıq elmi məqalənin, 11 monoqrafiyanın və yüzdən artıq qəzet və jurnal yazılarının müəllifidir.
Onun Azərbaycanda təhsilin tarixi ilə bağlı kitabı YUNESKO-nun xüsusi sifarişi ilə dərc olunmuşdur. İki monoqrafiyada əksini tapmış müharibədən sonrakı dövrün araşdırılması, ölkə tarixşünaslığında bu dövrün ilk tədqiqatları olmuşdur. E.İsmayılovun redaktəsi və həmmüəllifliyi ilə yazılmış, ümumtəhsil məktəblərinin XI sinifləri üçün Azərbaycan tarixi dərsliyi Azərbaycanda bu istiqamətdə ilk təcrübə olmuşdur. 2010-cu ildə Rusiya Ali məktəbləri üçün yazılmış "Azərbaycan tarixindən oçerkləri" dərsliyində müəllif Azərbaycan tarixinin bir çox səhifələrinə yeni rakursdan baxmış və müəyyən mənada bütövlüklə Azərbaycan tarixinə yeni konseptual yanaşmanı ortaya qoymuşdur. Professor E.İsmayılov monoqrafiyası Yeltsin Fondu tərəfindən maliyyələşən Rusiyanın ən böyük nəşriyyat evi olan "ROSSPEN"də dərc edilmiş ilk Azərbaycan tarixçisidir (2015-ci ildə Azərbaycanda 1937-ci ilin repressiyalarına həsr edilmiş fundamental əsər müəllifin ölümündən sonra dərc edilmişdir).
Professor E.İsmayılovun 30 ildən artıq pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olmuşdur. Bu illər ərzində o, Bakı Dövlət Universitetində əvvəlcə SSRİ tarixi, daha sonra isə son 20 il ərzində Rusiya və slavyan ölkələrinin tarixi kursları üzrə mühazirə oxumuşdur. Eldar İsmayılovun mühazirələri və praktiki məşğələləri onu gözəl mühazirəçi və istedadlı müəllim kimi fərqləndirirdi. O, pedaqoji kollektiv və tələbələr arasında xüsusi nüfuza malik olmuşdur. Professor E.İsmayılov universitetdə 100-dən artıq diplom, buraxılış və magistratura işlərinə rəhbərliyi həyata keçirmişdir. O, 4 aspirant və dissertantın elmi işlərinə rəhbərlik etmişdir ki, onlardan ikisi artıq elmlər namizədidir.
Eldar müəllimin elmi əsərləri konkret problemlərin həllinə öz yaradıcı və novator yanaşması ilə fərqlənmşdir. Onun məqalələri Azərbaycandan kənarlarda — Rusiyada, ABŞ-də, Türkiyədə, Gürcüstanda, Qazaxıstanda da dərc olunmuşdur. Xarici ölkələrdən – ABŞ-dən, İtaliyadan, Türkiyədən olan alimlər öz əsərlərində E.İsmayılova dəfələrlə istinad etmişlər. Onun "Azərbaycan: "Mülayimləşmənin" ilk illəri. 1953 – 1956-cı illər" əsərinə Almaniyada rəy dərc olunmuşdur.
E.İsmayılov tarixi biliklərin fəal təbliğatçısı idi. O, ölkə televiziya kanallarının, habelə Moskva, Peterburq və Belorus kanalları tərəfindən çəkilmiş 30-a yaxın sənədli filmdə məsləhətçi kimi iştirak etmişdir.
Professor E.İsmayılov postsovet və postsosialist məkanında yerləşən ölkələrin tarixinin müxtəlif dövrləri ilə bağlı həm Azərbaycanda, həm də onun sərhədlərindən kənarda, o cümlədən Rusiyada, ABŞ-də, Türkiyədə, İranda, Fransada, Qazaxıstanda, Estoniyada və digər ölkələrdə keçirilmiş çoxsaylı beynəlxalq konfranslarda, simpoziumlarda və seminarlarda iştirak etmişdir.
Professor E.İsmayılov 2008-ci ilin oktyabr-noyabr aylarında Parisdə bir aylıq elmi təcrübə keçmişdir.
İctimai fəaliyyət
E.İsmayılov geniş ictimai fəaliyyətlə məşğul olmuşdur. O, 1997–2014-cü illərdə Azərbaycanda seçkilərin monitorinqi və yerli özünüidarəetmənin təkmlləşdirilməsi məsələləri üzrə ixtisaslaşmış qeyri hökumət təşkilatı olan "Vətəndaş Cəmiyyəti Uğrunda" Müstəqil Məsləhət və Yardım Mərkəzinin direktoru idi. Onun rəhbərliyi altında bu qeyri hökumət təşkilatı vətəndaş cəmiyyətinin aparıcı təşkilatlarından birinə çevrilmişdir. Mövcud olduğu vaxt ərzində Mərkəz Avropa Şurası, Avropa İttifaqı, ABŞ Milli Demokratiya İnstitutu, Avrasiya Fondu, Açıq Cəmiyyət İnstitutu, Norveç Yerli və Regional Hakimiyyətlər Assosiasiyası, Fridrix Naumann Fondu və s. kimi nüfuzlu beynəlxalq və yerli təşkilatların dəstəyi ilə 30-a yaxın uzun və qısamüddətli layihələr reallaşdırmışdır. Bütün bu müddət ərzində təşkilat maarifçilik məqsədiylə 50-dən artıq kitab, bülleten, broşur dərc etdirmiş, əhalinin müxtəlif təbəqələri üçün 500-dən artıq təlim-seminar keçirmişdir. "Vətəndaş Cəmiyyəti Uğrunda" Mərkəz 1998-ci ildən başlayaraq Azərbaycanda keçirilmiş bütün seçkilərin monitorinqini həyata keçirmiş, Azərbaycanın Bələdiyyə Assosiasiyalarının yaradılmasnda iştirak etmişdir. Azərbaycanda bələdiyyə sisteminin yaradılmasında Mərkəzin müəyyən xidmətləri olmuşdur. O, bir sıra yerli özünüidarəetmə orqanlarının texniki və təhsil bazasının möhkəmlənməsinə yardım göstərmişdir.
Mərkəz Azərbaycanın sərhədlərindən kənarda da böyük nüfuza malikdir. Onun nümayəndələri Gürcüstanda, Ukraynada, Rumıniyada və Qırğızıstanda keçirilmiş seçkilərdə beynəlxalq müşahidəçi qismində iştirak etmişlər. Professor E.İsmayılov qeyri hökumət təşkilaatlarının ABŞ-də, Polşada, Xorvatiyada və Almaniyada keçirilmiş beynəlxalq toplantılarında iştirak etmişdir.
Professor Eldar Rafiq oğlu İsmayılov 10 Mart 2014-cü il tarixdə, Bakı şəhərində ürək tutmasından vəfat etmişdir.
Aleksandr Qalperin
Aleksandr Vladimiroviç Qalperin — operator.
Həyatı
Aleksandr Vladimiroviç Qalperin 23 sentyabr 1907-ci ildə anadan olub. ÜDKİ-dan məzun olub (1936) və elə həmin ildən orada müəllimlik edib. Kinoda 1926-cı ildən fəaliyyət göstərib. Sovet kinosunda ilk dəfə olaraq quraşdırılmış səhnələri çəkib. Sənətşünaslıq namizədi (1940), professor (1960), Stalin mükafatı laureatı (1949), Rusiyanın əməkdar incəsənət xadimidir (1968).
Kitabi-Diyarbəkriyyə
Haqqında
Həsən bəy Rumlu Əhsən ət-təvarix, Qazı Əhməd Qaffari Tarix-i cahan ara, Münəccimbaşı Əhməd Dədə Sahaiful-Əxbar, İskəndər bəy Münşi Tarix-i aləm aray-i Abbasi əsərlərində mənbə olaraq bu kitaba istinad etmişdirlər. Kitabın müasir dövrümüzə gəlib çatmış yeganə (qüsurlu) əlyazması hicri 876–cı ilə aid olsa da Həsən bəy Rumlu bu kitaba əsaslanaraq hadisələri miladi 1474–cü ilədək təqdim etdiyindən demək olar ki, yekun əlyazma hicri 878–ci ilə qədərki hadisələrdən bəhs etmişdir. Kitab həmçinin Qaraqoyunlu Cahanşah və Sultan Şahruxun ölümündən Sultan Hüseyn Bayqaranın hakimiyyətinin bərqərar olmasına qədər Teymurilər xanədanlığı haqqında qiymətli məlumatları əks etdirir. Əsərdə girişdən sonra Uzun Həsəndən Adəm peyğəmbərə qədər soy ağacı verilir, daha sonra Qara Yuluq Osman bəy ilə oğul və nəvələrinə dair xəbərlər gəlir və bununla da Ağqoyunlu xanədanlığı tarixi başlayır. Kitabda 1408–1419, 1424–1428, 1429–1433–cü illərə aid hadisələr demək olar ki, işıqlandırılmamış, 1441–1444 və 1446–1450–ci illərə aid hadisələr isə qısa olaraq təsvir edilmişdir. Əsərin hələlik bəlli olan yeganə əlyazma nüsxəsi İraqda, Bəsrə şəhərində Məhəmməd Əmin bəy adlı bir nəfərin şəxsi kitabxanasında saxlanırmış. Faruq Sümər 1950–ci ildən başlayaraq, əlyazmanın Ankaraya gətirilməsi üçün gərgin çalışmalarda bulunmuş və sonda öz məqsədinə çatmışdır. Əlyazmanın unikallığını və mənbəşünaslıq dəyərini nəzərə alan Faruq Sümər onu Necati Lugal ilə birlikdə çapa hazırlamış, 1962–1964–cü illərdə əsərin farsca mətnini iki cilddə geniş ön sözlə Ankarada nəşr etdirmişdir. Mövcud əlyazma sondan naqis olduğu, yəni 1473–1474–cü illərdə aid hissəni ehtiva etmədiyi üçün Faruq Sümər Həsən bəy Rumlunun Əhsən ət-təvarix əsərindən həmin illərdən danışan fəsilləri əlavə kimi öz nəşrinin sonunda vermişdir. Eyni kitablar həmçinin Tehranda da 1977–ci ildən vahid cild kimi çap olunmuşdur. Əsər Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası, Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunun elmi işçisi, tarix üzrə fəlsəfə doktoru Rahilə Muxtar qızı Şükürova tərəfindən farscadan Azərbaycan dilinə tərcümə edilmiş və 1998–ci ildə Bakıda kiril qrafikalı azərbaycan əlifbası ilə nəşr olunmuşdur.
Uluxanlı məktəbi
Uluxanlı məktəbi — İrəvan quberniyasında 1881-ci ildə Zəngibasar mahalının Uluxanlı kəndində yaradılmış Uluxanlı məktəbi İrəvanda fəaliyyətə başlayan ilk dünyəvi məktəblərdən biri.
Uluxanlı məktəbi haqqında
"Qafqaz təqvimi" məcmuəsinin 1892-ci il tarixli nömrəsində İrəvan quberniyasında Uluxanlı məktəbinin ilk yeni tipli məktəblərdən biri olması və 1881-ci ildə fəaliyyətə başlaması barədə məlumat verilmişdir. Allahverdi Hacı Hüseyn oğlunun evində yerləşən bu məktəbin ilk müdiri o zamanın tanınmış maarifçisi Muxin olmuşdur. Tanınmış ədəbiyyatşünaslardan və tənqidçilərdən Əziz Şərifin "Molla Nəsrəddinin yaranması" və Qulam Məmmədlinin "Molla Nəsrəddin" kitabında qeyd olunur ki, "keçən əsrin 80-ci illərində (XIX əsr nəzərdə tutulur – Z. M.) Uluxanlı kəndində ilk dünyəvi məktəb açıldı. Əziz Şərif "Molla Nəsrəddinin yaranması" kitabında bu məktəb haqqında lazımi məlumatlar vermişdir. Mədəni irsimizə hörmət əlaməti olaraq respublikada yüksək səviyyədə həyata keçirilən tədbirlər sırasında Uluxanlı məktəbinin 125 illik yubileyinin qeyd olunması, məktəbin keçdiyi yol, məzunları və burada müəllim işləmiş böyük ədib və dramaturq Cəlil Məmmədquluzadənin anadan olmasının 140 illiyinə ithaf olunan "Zülmət səltənətində məşəl" adlı ensiklopedik toplu- kitabın 2006-cı ildə nəşr olunması təqdirəlayiq haldır. Kitab Uluxanlı məktəbinin keçmiş direktorlarından biri olmuş İsmayıl Abdulla oğlu İsmayılov və dünyasını çox cavan yaşlarında dəyişmiş Eldar Hüseyn oğlu Həsənovun birgə müəllifliyi ilə işıq üzü görmüşdür. Burada Azərbaycanın ictimai-siyasi və mədəni həyatında əvəzsiz xidmətləri olan məşhur ziyalıların tərcümeyi-hal – oçerkləri oxuculara təqdim edilmişdir. 1918-ci ildə ermənilərin İrəvanda törətdikləri qırğınlardan sonra məktəb bir müddət fəaliyyət göstərməmişdir. 1940-cı illərdə isə məktəb üçün ikimərtəbəli yeni bina inşa edilmişdir. 1988-ci ildə azərbaycanlıların Qərbi Azərbaycandan kütləvi deportasiyasından sonra Uluxanlı məktəbi fəaliyyətini dayandırmışdır. Hal-hazırda Salyan rayonunda Uluxanlı sakinlərinin sıx yaşadığı bir kəndə Yeni Uluxanlı adı verilmişdir. Burada fəaliyyət göstərən Yeni Uluxanlı kənd tam orta məktəbi vardır.
Tarixi
1881-ci ildə İrəvan gimnaziyası və İrəvan Müəllimlər Seminariyası ilə bərabər fəaliyyətə başlamışdır. İstər çar Rusiyası, istərsə də sovet hakimiyyəti illərində İrəvanı erməniləşdirmək siyasəti nəticəsində bütün təzyiqlərə, deportasiyalara rəğmən 108 il (1988-ci ilədək) ayaqda qalmağı bacaran bu təhsil ocağı, hətta o dövr üçün Qori seminariyasının kiçik modeli olaraq da tanınırdı. Bu məktəb haqqında o zaman nəşr etdirilmiş "Kavkazskiy kalendar" məcmuəsinin 1892-ci il nömrəsində məlumat verilmişdir. İlk vaxtlar Uluxanlı məktəbində 31 nəfər şagird təhsil almışdır. Məktəbin fəxri nəzarətçisi Məşədi İbrahim Hüseyn oğlu Hüseynov, müəllimi isə Rəhim Musarza oğlu Xəlilov olmuşlar. "Kavkazkiy kalendar" məcmuəsinin 1900-cü il nömrəsində qeyd edilir ki, Uluxanlı məktəbində əvvəlki həyat tamamilə dəyişdirilmişdir. Sonradan məktəb öz fəalliyətini xeyli genişləndirmişdir. 1904-cü ildə çap olunmuş məcmuədən aydın olur ki, həmin vaxt Uluxanlı məktəbində təhsil alan şagirdlərin sayı 63-ə çatmışdır. Həmin illərdə məktəbin müdiri Məhəmməd bəy Qazıyev olmuşdur. XIX əsrin 80-ci illərində Uluxanlı kəndində açılmış ilk dünyəvi məktəbin tarixi Azərbaycan maarifçiliyi ilə sıx bağlıdır. 2006-cı il dekabr ayının 29–da Uluxanlı məktəbinin 125 illiyi və 2016-cı ildə 135 illiyi münasibətilə Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyev Sərəncam imzalamışdır. 1918-ci il avqustun 6-da İrəvan Müəllimlər Seminariyası və İrəvan Gimnaziyası ilə yanaşı, Uluxanlı məktəbi də bağlanmışdır, lakin bir müddətdən sonra – 1920-ci ildən məktəb öz işini yenidən bərpa etsə də, İrəvan Müəllimlər Seminariyası və İrəvan Gimnaziyası bir daha fəaliyyət göstərməmişdir. 1924-cü ildə İrəvan Pedaqoji Texnikumunun açılması Uluxanlı məktəbinin daha da genişlənməsinə şərait yaratmışdır.
Məktəbin müəllimləri
Uluxanlı məktəbində bir sıra görkəmli pedaqoqlar dərs demişdir. Xanlar bəy Həsənbəyov fənn müəllimi, Hacı Məşədi Hüseyn oğlu şəriət müəllimi, Məmməd bəy Lütfəli bəy oğlu Qazıyev, Əbdüləli Bağır oğlu Muxtarov, Hacı Molla Kərim Rzaquliyev, Rəhim Xəlilov və başqaları burada işləmişdir. Məktəbin müəllimlərindən Əli Xəlilov, Əli Həsənov, Heydər Nağıyev, Əkbər Əliyev və başqaları İrəvan Pedaqoji Texnikumunun məzunları olmuşlar. Akademik Yusif Məmmədəliyev 1928–1930-cu illərdə İrəvan Pedaqoji Texnikumunda Əsəd Məmmədova və Əli Xəlilova dərs demişdir. Görkəmli maarifçi Cəlil Məmmədquluzadə 1887-ci ildən müəllimlik fəaliyyətinə Uluxanlı məktəbində başlamışdır". İkisinifli Uluxanlı məktəbində Ovdeyi Tahirov, Kələntər Kələntərov fəxri nəzarətçi, Molla Axund Hacı Molla Vəli Məhəmməd Əli oğlu şəriət müəllimi, Məhəmməd bəy Lütfəli bəy oğlu Qazıyev isə nəzarətçi kimi çalışmışlar. O zamanlar Qafqaz tədris dairəsinin müdiri 1887-ci il 7 avqust tarixli məktubunda qeyd edir: Artıq 1930-cu illərdən başlayaraq Uluxanlı məktəbinin məzunları ali təhsilli ziyalılar kimi yetişməyə başlamışlar. Belə ki, Məmməd Rzayev 1936-cı ildə İrəvan Dövlət Universitetini ermənicə bitirmiş, Heydərqulu Quliyev, Əsəd Məmmədov və Heydərqulu Salmanov Bakıda ali təhsilə yiyələnmişlər.
Məktəbin məzunları
''Uluxanlı məktəbinin bir sıra məzunları müxtəlif vaxtlarda qızıl medala layiq görülmüşlər. Bunlar aşağıdakılardır:''
Gümüş medalla bitirənlər:
''Uluxanlı məktəbinin bir sıra məzunları dissertasiya müdafiə edərək elmlər namizədi, elmlər doktoru, professor adma layiq görülmüşlər. Uluxanlı məktəbini bitirənlərdən elmi dərəcə alanlar:''
Şəmsi Rəhimov
Rəhimov Şəmsi Nuru oğlu — Azərbaycanın dövlət xadimi, polkovnik. Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Xüsusi İdarənin rəisi (8 yanvar — 29 sentyabr 1994).
Həyatı
Rəhimov Şəmsi Nuru oğlu 1924-cü ildə Ermənistan SSR-in Qafan rayonunun Gövdəkli kəndində müəllim ailəsində anadan olub.
1942-ci ildə kənd orta məktəbinin 10-cu sinfindən Sovet Ordusu sıralarına çağrılıb.
1943–1945-ci illərdə ordu sıralarında vzvod komandiri, 1946–1949-cu illərdə Bakı və Gəncə hərbi hissələrində Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsininin əməliyyat işçisi, sonra rəhbər işçilərindən olub.
1962-ci ildə BDU-nun hüquq fakültəsini qiyabi yolla bitirmişdir. Birinci dərəcəli Vətən Müharibəsi ordeni və 14 medalla təltif edilmişdi.
1985-ci ildə istefaya çıxır və 1990-cı ilədək mülki vəzifələrdə işləyir.
1994-cü ildə Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Xüsusi İdarənin rəisi təyin edilir.
Senecio megaoreinus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Urta-Bulak
Urta-Bulak — Özbəkistan ərazisində təbii qaz yatağı. SSRİ dövründə aktiv surətdə istismar edilib.
1963-cü ildə Urta-Bulak yatağında təbii qaz partlayışı baş vermiş, alovu üç il (1064 gün) söndürmək mümkün olmamışdır.
Daniş Hacı Hüseyn İrəvani
Daniş Hacı Hüseyn İrəvani XIX əsrin ortalarında İrəvanda doğulmuşdur.
O, Mirzə Rzaxanın atasıdır. Əsas yaradıcılığı poeziya olub, şeirlərini Ərfəüddövlə təxəllüsü ilə yazmışdır.
Gənc yaşlarından Təbrizə oxumağa getmiş və həmişəlik də orada yaşamışdır.
Billi Uaytlou
Billi Uaytlou — britaniyalı aktrisa.
Həyatı və yaradıcılığı
Billi Uaytlou 6 iyun 1932-ci ildə İngiltərənin Koventri şəhərində anadan olmuşdur.
Aktrisalıq fəaliyyətinə teatrda başlayan Billi Uaytlou məşhur irland dramaturqu Samuel Bekketin yazdığı pyeslərdəki obrazları canlandırmışdır.
"The Omen" (, 1976) və "Krey brother" (, 1990) filmləri ilə şöhrət tapmışdır.
Aktrisa 21 dekabr 2014-cü ildə 82 yaşında vəfat etmişdir.
Mükafatları
Yüksək aktrisalıq bacarığına görə 1991-ci ildə "Britaniya İmperatoru" nişanına layiq görülmüşdür.
Grevillea dielsiana
(Grevillea dielsiana) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Dmitri Lisaneviç
Dmitri Tixonoviç Lisaneviç — Qafqaz müharibəsinin və Rusiyanın Şimali Azərbaycanı işğalında iştirak etmiş görkəmli xadimlərindən biri olan general-leytenant.
Bakı real məktəbi
Bakı real məktəbi — 1874-cü ildə Bakı real gimnaziyasının (1867) əsasında yaradılmışdır. Məktəbdə 1876-cı ildə 431 (44 az-lı), 1899-cu ildə 658 (67 az-lı) şagird təhsil alırdı. Burada hazırlıq sinifləri də açılmışdır. 1890-cı ilin məlumatına görə Bakı real məktəbində oxuyanların 4.6 % kəndli uşaqları idi. Şagirdlərin müəyyən qismi dövlət hesabına təhsil alırdı. Bakı milyonçusu Musa Nağıyev məktəbə maliyyə yardımı edirdi. N. Nərimnanov, H. Zərdabi Bakı real məktəbində dərs demişdir.
Yeni Həyat (Qusar)
Yeni Həyat — Azərbaycan Respublikasının Qusar rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kəndə 711 nəfər əhali yaşayır.
Həmçinin bax
Qusar rayonu
Əssar Təbrizi
Əssar Mövlana Şəmsəddin Hacı Məhəmməd Təbrizi (1325-1390) — azərbaycanlı şair, alimi, astronomu və riyaziyyatçısı.
Haqqında
Əssar Mövlana Şəmsəddin Hacı Məhəmməd Təbrizi Azərbaycan ədəbiyyatı tarixinə məşhur “Mehr və Müştəri” məsnəvisinin müəllifi kimi daxil olmuşdur. O, farsca yazmış, Sultan Üveysin sarayına dəvət olunmuş, lakin tezliklə saraydan uzaqlaşmışdır. Əssar Təbrizi Nizami ədəbi məktəbinə mənsub olan şairlərdəndir.
Yaradıcılığı
Əssar Təbrizi əruz vəzni və qafiyə haqqında əsər yazmışdır, şairin “Mehr və Müştəri” (1376), “Saqinamə” poemaları, “Qafiyələrin sayı haqqında təfsilat” (“Əl-vafi fi tədəd ül - qəvafi”) adlı poetika (tədqiqat) əsərləri vardır.
“Mehr və Müştəri” poeması Azərbaycan poeziyasında dostluğa həsr olunmuş ilk irihəcmli əsərlərdəndir. Bu əsər onu Azərbaycan ədəbiyyatı tarixində Nizamidən sonra ikinci epik poema yazmış şair kimi yüksək mövqeyə qaldırmışdır. Əssarın “Mövlana” ləqəbi onun öz dövründə böyük şöhrət və hörmət qazandığını göstərir. Onun əsas əsəri xalq arasında şöhrət tapmış “Mehr və Mah” dastanının motivləri əsasındadır. “Əssar panteizm təlimindən çıxış edərək, Mehr ilə Müştəri simasında bir əsasdan yaranıb sonra parçalanmış iki varlığın bu dünyada bir-birinə qovuşmaq üçün daima çırpındığı və aləmi-məanidən nəşət edib ikiləşmiş bir vəhdətin yenə bütünləşməsi yolunda qarşıya çıxan maneələrin aradan qaldırılacağını bildirmişdir”.
Əsərdə iştirak edən surətlərin təqribən hamısı Günəş sistemini, bürcləri və ulduzları təmsil edirlər. Əssar Təbrizi əsərinin sonunda öz fikrini yekunlaşdıraraq yazır: “Mən mübaliğəli şəkildə böyükləri mədh etməkdən boyun qaçırıb həqiqi pak sevgi aləminə yol axtardım, mən qəsidə mirvarilərini şahların boynuna düzmək istəmədim. Bu sadə güzəranıma qane olaraq, böyük rütbəli adamların qulluğunada durmadım. Mən də Nizami kimi özümü xəlvətə çəkərək xəyalımın qüdrətilə xəzinələr yaratdım”.
“Mehr və Müştəri” məsnəvisi nadir əsərdir, 5120 beytdən ibarətdir. Əbdürrəhman Cami bu məsnəvini mütaliə etdikdə onu çox tərifləmiş və aşağıdakı sözləri onun haqqında söyləmişdir: “Bu şəxs Təbriz əhlinin üzünü ağartmışdır. Bu vəzndə belə bir gözəl məsnəvi demək mahaldır (yəni, hər kəsin işi deyildir)".
Gözəl astronom, görkəmli ədəbiyyatşünas və mahir bir şair olan Əssar lirik şerlərində və bütün Yaxın Şərqdə tanınan “Mehr və Müştəri” poemasında irəli sürdüyü hümanist ideyalar və demokratik fikirlər baxımından sələfi Nizamiyə və müasiri Əvhədiyə çox yaxındır.
Pokémon Sun və Moon
Pokemon Sun və Moon – 2016 cı ildə buraxılmış videooyun. Oyun Nintendo 3DS platforması üçün buraxılmışdır. Oyunda ilk dəfə Z-Move hərəkəti təqdim edilmişdir. Bunun üçün Z-Ring və Z-Crystal adı iki əşyaya sahib olmaq lazımdır. Oyunun mövzusu tropik adalardır. Oyun Alola bölgəsində bir məşqçi olaraq keçir. Alola adasındaki tropik iqlimə görə, bəzi Pokemonlar Alola formalarının yaranmasına səbəb olur.
Alola adaları
Alola bölgəsi 4 adadan ibarətdir. Dörd adanın hər birinin qoruyucu tanrı adı verilən Pokemon var. Bu Pokemonlar kütləvi olarak Tapu olaraq adlandırılır və insanlar tərəfindən səcdə edilir. Hər adanı idarə edən kahunalar var və ada qoruyucuları tərəfindən seçilir. Hər adanı idarə edən kahunalar var və ada qoruyucuları tərəfindən seçilir. Alola dənizlə əhatə olunmuşdur. Alolada insanlar və Pokemonlar çox sıx yaşayırlar ve başqa regionların mədəniyyətindən fərqlənir. Aloha adasındaki tropik iqlimə görə, bəzi Pokemonlar Alola formalarının yaranmasına səbəb olur.
Kahunalar
Hər adanı idarə edən kahunalar var və ada qoruyucuları tərəfindən seçilir. Kahunlaraı meğlub etdikdə Z-Crytasalları verirler.
Ada meydan oxumaları
Uşaqlar 11 yaşlarına çatanda adaları gezərək trail kapitanları ve totem pokemonlara meydan oxuyub Z-Crystalları qazana bilerlər. Bu meydan oxumalar Trail Kapitanları terfnindən rəhbərlik edilir, xüsusi vəzifələr verilir və vəzifələri edənlər Totem Pokemonla savaşır. Totem Pokemonlar aura tərəfindən statları artır və həmin pokemonun böyük variantı olur.
Ultra bədheybətlər
Alola bölgəsində Ultra bədheybətlər olaraq tanınan sirli bədheybətlər var. Bu bədhəybətlər Ultra Space adlı altirnativ bir ölçüdən gəlirlər.