cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Müqəddəs tərcüməçilər kilsəsi (Qağartsi)
Memarlıq xüsusiyyətləri
Üçnefli bazilika quruluşuna malik olan kilsə, planda düzbucaqlı formasına malikdir. Kilsənin ölçüləri 18,75x12,60 metrə bərabərdir. Divarların hörgüsündə kobud yonulmuş daşlardan istifadə edilmişdir.
İkitərəfli damla örtülmüş tağtavan yan divarlar və tağların əlaqələndirici sütunları üzərində dayanır. Apsida, pəncərə və qapı çərçivələrinin hazırlanmasında yaxşı yonulmuş daşlardan istifadə olunmuşdur.
Tulon
Tulon (Toulon) — Aralıq dənizinin Lacivərd sahilində, Faron dağının ətəyində şəhər və kommuna. Fransanın cənub-şərqində Provans-Alp-Kot-d'Azür bölgəsində, Var departamentində kommuna. Şəhər Var departamentinin prefekturasıdır (inzibati mərkəz), Tulon rayonu və dörd kantondur: Tulon-1, Tulon-2, Tulon-3, Tulon-4.
Tulon limanı Fransanın ən mühüm və böyük hərbi dəniz bazasına ev sahibliyi edir.
Kommunanın sahəsi 42,84 km², əhalisi 167,816 nəfərdir (2006). Əhalinin artımının sabit həddi: 164,899 nəfərdir (2012). Şəhərdə əhalinin sıxlığı 3849,0 nəfər / km² təşkil edir.
Tarixi
Tulonun əsası burada bənövşəyi boyalar hasil edən finikiyalılar tərəfindən qoyulub. Merovinqlər dövründə Tulon yepiskopun oturduğu mərkəz idi. İlk yerli yepiskop Müqqədəs Qonorat olub. 889-cu ildə Toulon ərəblər tərəfindən dağıdıldı. Lakin Arllı Qraf I Villiam onu yenidən bərpa etdi. 1032-ci ildən Tulon Provans qrafları tərəfindən idarə olunmağa başladı. 1178-ci, 1196-cı və 1211-ci illərdə Tulon ərəblər tərəfindən yağmalandı.
1348-ci ildə Tulonda yaşayan yəhudiləri qəsdən quyuları və çayları zəhərləməkdə və Qara ölümü yaymaqda ittiham edərək yəhudi talanları təşkil olundu. Bir gecədə 40-a yaxın yəhudinin öldürüldüyü genişmiqyaslı poqrom baş verdi. 250px|thumb|left|Tulonun mənzərəsi, 1755-ci il Klod Jozefin şəkli Provensın Fransaya ilhaqından sonra Kral VIII Karl Tulon limanının təbii məziyyətlərindən xəbər tutaraq burda böyük limanın tikintisinə başladı. Lakin bu plan Aralıq dənizinin bu hissəsində dəniz ticarətində inhisarlarını itirməkdən qorxan genuyalılar tərəfindən puça çıxarıldı. 1514-cü ildə Tulonda İtaliya müharibələri üçün potensial plasdarm görən XII Lüdovik tərəfindən tikinti bərpa edildi. Tulonun inkişafına onun verdiyi töhfəni xatırladan: körfəzdə qayalıq üzərində yüksələn Kral Qülləsidir (1514-24). Tikinti başa çatdıqdan dərhal sonra Kral III Burbon tərəfindən Qüllə şəhər komendantından 500 ekuya satın alındı. 1536-cı ildə imperator V Karl Tulona səfər etdi. Nitsanın birgə mühasirəsindən bir neçə il sonra Kral I Fransisk Tulon körfəzində Xeyrəddin Barbarossanın gəmilərinə və bərbər dəniz quldurlarına qışlamağa icazə verdi. Bu zaman yerli kafedral kilsə müsəlman ayinlərinin həyata keçirilməsi üçün istifadə olunurdu.
1599-cu ildə IV Henrix Tulonda limanın tikintisini bərpa etdi. Sonra onun liman imkanları Kardinal Rişelye tərəfindən yaxşılaşdırıldı və genişləndirildi. Jan Batist Kolber də həmçinin Aralıq dənizində Fransanın üstünlüyünü təmin etmək üçün Tulonun əhəmiyyətini anlayırdı. Bu səbəbdən onun rəhbərliyi altında marşal Sebastyan Vaubanın özünün rəhbərlik etdiyi şəhərdə böyük tikinti və istehkam işləri aparılırdı. Şəhər o qədər möhkəmlənmişdi ki, İspaniya mirası uğrunda müharibə zamanı, 1707-ci ildə Savoy Şahzadəsi Yevgeninin Tulonun mühasirəsi zamanı şəhər təslim olmadı. 1793-cü ildə Napoleon Bonapartın karyerası Tulonda kral üsyanının yatırılması ilə başladı.
Bütün XIX əsrdə Fransa müstəmləkə imperiyasını genişləndirmək üçün Tulondan istehkam kimi istifadə etdi. Məhz buradan Fransa bayrağı altında təşkil olunan bütün dəniz ekspedisiyaları yola düşürdü. Fransanın Əlcəzairi işğal etməsi, məhz Tulon vasitəsi ilə oldu. 250px|thumb|left|Liberte döyüş gəmisi partlayışdan sonra Parisə ezam olunmazdan əvvəl Tulonu idarə edən baron Jorj Ejen Osman çoxmərtəbəli binalarla geniş mənzərəli bulvarlar salaraq yuxarı şəhərin görkəmini dəyişdirdi. Onun dövründə Tulon Fransada ikinci ən böyük opera teatrı və ictimai bağlarla bəzədildi. Bu bağlar hazırda Tulonda olmuş və 1934-cü ildə Marseldə öldürülmüş Yuqoslaviya kralı I Aleksandrın adını daşıyırlar.
1893-cü ildə Fransa-Rusiya ittifaqı bağlanarkən, vitse-admiral Fyodor Avelanın komandanlığı altında rus eskadronunun gəlişi münasibətilə Tulonda xalq nümayişləri keçirildi.
25 sentyabr 1911-ci ildə burada XX əsrin ən böyük dəniz fəlakətlərindən biri baş verdi. Tulonda hərbi bazada olan Fransa eskadronunun Liberte döyüş gəmisinin kayutlarının birində güclü partlayış baş verdi. Partlayışda 184 nəfər yaralanıb, 210 nəfər isə həlak oldu.
İkinci Dünya müharibəsi zamanı, 27 noyabr 1942-ci ildə Fransa donanmasının böyük hissəsi Tulon limanında batırıldı. Fransanın işğalı əsnasında donanmanın nasistlərin əlinə keçməməsi üçün ümumilikdə 77 gəmi partladıldı.
Əhalisi
Kommunada əhalinin sayı 2011-ci ildə — 163 974 nəfər təşkil edib. 2012-ci ildə isə əhali sayı — 164 899 nəfər olub. Əhali sayının dinamikası :
İqtisadiyyat
2010-cu ildə əmək qabiliyyətli 102 475 nəfərdən (15 yaşdan 64 yaşa qədər) 70 718 nəfəri iqtisadi fəal əhalini təşkil edib. 31757 nəfər isə qeyri-fəal olub (fəaliyyət səviyyəsi 69,0%, 1999-cu ildə - 65,3%). 70718 nəfər fəal əmək qabiliyyətli sakindən 59659 nəfəri məşğul (31605 nəfər kişi və 28054 nəfər qadın), 11059 nəfər işsiz (5348 nəfər kişi və 5711 nəfər qadın) təşkil edib. 31 757 nəfər əmək qabiliyyətli qeyri-fəal vətəndaşlardan 10 178 nəfəri şagird və ya tələbə, 8 483 nəfəri pensiyaçı, 13 096 nəfəri isə digər səbəblərdən fəaliyyətsiz olub. 2010-cu il ərzində kommunada 167522,0 nəfər əhalisi olan 78933 vergi tutulan təsərrüfat var idi. Eyni zamanda, orta gəlir vergi ödəyicisinə 16 min 987 avro təşkil edib.
I Donald (Şotlandiya kralı)
I Donald, I Domnall və ya Domnall mak Alpin  — 858–862-ci illərdə Alba (Şotlandiya) kralı, Dal Riada kralı II Alpinin oğlu, Dal Riada kralı I Kennetin qardaşı. İrlandiya annallarında I Donaldın "Piktlər kralı" titulunu daşıdığı məlumatı verilir. Onun hakimiyyəti dövründə "Ed qanunları" bütün Şotlandiyaya şamil edilmişdir.
Həyatı
Domnall mak Alpin təqribən 812-ci ildə indiki Böyük Britaniyaya tabe Şotlandiyanın Ayona adasında anadan olmuşdur. O, Dal Riada kralı II Alpinin oğlu və Dal Riada kralı I Kennetin qardaşı idi. I Kennet 858-ci ildə vəfat edəndə iki oğlu var idi, ancaq krallığın tanistri formasındakı vərəsəlik qanunlarına görə, onun xələfi ən böyük oğlu yox, kiçik qardaşı Domnall mak Alpin olmuşdu.
Qacar şahbanusu
Qacar şahbanusu və ya Şahənşahül Şahbanuye-Qacariyyə (شهبانو‬) — Qacar imperiyası dövründə ən yüksək dövlət adlarından biridir, Qacar İmperiyasını idarə edən şahın qanuni xanımı olan əsas (baş) xanımına deyilirdi. Qacariyyə Şahbanusu anlayışı XVIII əsrdə formalaşmışdır, şahın anası isə "Məhdi Ülya" adlandırılırdı. Qacarlar sülaləsinin ilk şahbanusu Ağa Məhəmməd şah Qacarın həyat yoldaşı olan Xanbacı adını almış Andriana adlı ABŞ səfirinin qızı olmuş xanımdır. Sonuncu şahbanu isə Əhməd şah Qacarın sonuncu həyat yoldaşı Fatiməbanu xanım olmuşdur. Məlum məsələdir ki, şahbanu adını şahın həyatda olan xanımı əldə edirdi, o vəfat edərdisə, digər bir xanımı və yaxud şahın bacısı şahbanu ola bilirdi. Həyat yoldaşı vəfat edəndən və yaxud hakimiyyətdən gedəndən sonra xanım şahbanu ola bilməzdi. Şahbanu adını alan bir hökmdar xanımının nəvələri və övladları da var idi. Qacar İmperiyasını tarixində 16 nəfər şahbanu olmuş və onlardan 10 nəfəri Azərbaycan Türkü olmayan başqa millətlərin nümayəndələri idilər.
"Şahbanu" termini
Şahbanu (yaxud Şərəbanu) sözünün mənası "Şahın Xanımı" deməkdir. Qacar İmperiyası dövründə heç-vaxt tacqoyma mərasimi keçirilməmiş, yalnız son şahbanu Fərəh Pəhləviyə Tacqoyma Mərasimi keçirilmişdir. Ümumiyyətlə, Əfşarlar imperiyası dövründən 1960-cı illərə qədər tacqoyma hadisəsi baş verməmişdir. Şahbanu sözü ilk dəfə Midiya İmperiyasında istifadə edilmiş, kral ailəsi daxilində "birinci xanım" statusunun müəyyənləşdirilməsi üçün yaradılmışdır, monarxın əsas həyat yoldaşı olan şəxsə Şahbanu deyilirdi və bunu nəzərdə tutan söz "bâmbişnân bâmbişi" adlanırdı (e.ə IV əsr). İranda şahlıq devrilənədək şah şahənşah adı ilə mövcud idi. Padşah (farsca şahlar hökmdarı) titulu şahənşah və imperator titullarına uyğundur.
Qərb ənənəsində Qacar hökmdarını "şah" kimi tanıyırlar, lakin Qacarlılar öz hökmdarlarına istinad etmək üçün "padşah" (imperator) və ya "xan" kimi qədim Türk sözlərini istifadə edirlər. İmperatorun rəsmi adı "şah" ilə birlikdə "xan" idi (məsələn, Ağa Məhəmməd xan Qacar). Rəsmi müraciətdə padşahın uşaqları "ağa" adlandırdılar, imperiya şahzadələri (şahzadə) adını daşıyır və imperial prenslər idilər. Məsələn, Fətəli şah Qacarın oğlu Məhəmmədəli mirzə Qovanlı-Qacar, qızı Ziba bəyim. "Vəliəhd" isə atasından sonra imperiya hökmdarı olacaq övlada deyilirdi. "Şahənşah" həm şaha, həm də xanımına müraciətdə deyilirdi. Məsələn, Şahənşahi Mələkcahan xanım (Məhəmməd şah Qacarın həyat yoldaşı), Ümbülxaqan xanım (Müzəffərəddin şah Qacarın xanımı). Həmçinin, Qacar şahbanusu elə Qacar padşahının səlahiyyətli nümayəndəsi idi. Eləcə də, qədim dövrlərdə olduğu kimi, XIX əsrdə türk, ərəb və fars mənşəli "xanım", "xatın", "banu", "bəyim", "şəhribanu" kimi sözlərdən də istifadə olunmuşdur. Bundan əlavə, padşahın anası "Məhdi Ülya" adını daşımaq üçün imperial sülalə üzvü olan yeganə şəxsidir. Qacarlarda Şahbanuluq adətləri, məvzi-ixtiyarları fərqli idi, dəyişdirilmişdi amma buna baxmayaraq, əvvəlki dövrlərdəki kimi yenə də güclü bir post olaraq qalırdı
Şahbanu adı şəxsin adının yalnız əvvəlində istifadə olunurdu. Lakin elə sözlər var ki, həm əvvəldə, həm də sözdən sonra istifadə oluna bilər. Şəcərə qanunlarına əsasən, bir valideynə müraciətin rəsmi yolu bu cür idi — Dövlətli Şahənşahe Vəhdəti Aliyyəyi İsməti-Şân Həzrətləri. Bu istifadə Qacar suveren hakimiyyət anlayışını ailə hüququ kimi vurğulayır. Bu məlumatlar elə XIX əsrdə də Qərblilərə məlum idi. XVIII əsrin sonlarında, Qacar xanədanının kişi və qadınları tərəfindən istifadə olunmuş bu ad, imperial ailəsinin görkəmli üzvləri (xüsusilə qadınlar üçün "xanım" və kişilər üçün "bəy") tərəfindən tanınmış digər adlarla əvəz olunmağa başlandı.
Qacar İmperiyası
Qacarlar (farsca: سلسله قاجاریه) — İranda 1796 və 1925-ci illər arasında hakimiyyətdə olmuş Azərbaycanlı sülaləsidir. Qovanlı Türk tayfasından olan Qacarlar, Monqol işğalı zamanlarında İrəvan ətrafında kök salmışlar və Səfəvi sülaləsini Azərbaycanda və İranda hakimiyyətə gətirən yeddi Qızılbaş-türk tayfalarından biri olmuşlar.
XVI əsrin əvvələrində Azərbaycanda və İranda hakimiyyəti ələ keçirən Səfəvilər indiki Azərbaycan Respublikasının ərazisini yerli türk xanlarına buraxmışlardır və 1554-cü ildə Gəncə şəhərinin Şahverdi Soltan Ziyadoğlu Qacar tərəfindən idarə edildiyi haqda tarixi məlumatlar mövcuddur. Ziyadoğulları ailəsi sonralar Qarabağa da hökmdarlıq etmişdir. 16–17-ci əsrlərdə Qacarlar Səfəvi dövlətində bir sıra rəsmi vəzifələr tutmuşlar. I Şah Abbas Səfəvi dövründə Şahsevən türk tayfaları kimi tanınan Qacarları İranın müxtəlif bölgələrinə yerləşdirmişdir və bunların bir çoxu Astarabad (hal-hazırda Qorqan) ərazisində qoyulmuşdur. 1796-cı ildə Zənd sülaləsinin sonuncu hökmdarını məğlub etdikdən sonra Ağa Məhəmməd xan Azərbaycanı və İranı Qacar hakimiyyəti altında birləşdirmişdir. Qacar ​​boyları, 18. əsrdə dəvəli qolu və Koyunlu (Kovanlı) qolu olmaqla iki qoldan ibarət olan boylar birliyi olub iki qol arasında güc mübarizəsi yaşanmaqda idi. Bu mübarizəni qazanan Koyunlu qolundan Məhəmməd Həsən xan, Əfşar Xanədanının kurcusu Nadir Şahın ölümündən sonra Gilan, Mazandaran və Curcan olmaqla Xəzər dənizi sahilini alaraq Güney İranda Zend xanədanını quran Kərim xan Zənd ile mübarizə etməyə başlamışdır. Kərim xan Zənd Qacarların daxili mübarizəsindən istifadə etmək üçün Məhəmməd Həsən xanın oğlu Ağa Məhəmmədi Şirazdakı sarayında əsir götürərək Develilere dəstək vermişdir. 1758-ic ildə Məhəmməd Həsən Xan Koyunlu qolunun başına keçmiş və Zənd Xanədanı içində iştirak etmişdir. Ağa Məhəmməd, Kərim xan Zəndin ölümündən sonra 1779-da Şirazda qaçmağı bacarmış və 178-'de Çar Rusiyasını geri çevirərək Astarabadda dəvəli qolunu məğlub edərək Qacar ​​Konfederasiyasının birləşdirmişdir. 1796-cı ildə İranı birləşdirərək Tehranın paytaxtı Kaçar sülaləsini qurdu. Ağa Məhəmməd bir tərəfdən Güney İrandakı Zend Xanədanı ilə mübarizə edərək digər tərəfdən Şimali İranda hakimiyyətini genişləməyə davam etmişdir. 1785-ci ildə Xəzər dənizinin sahilini əldə etdi və mərkəzini Tehrana köçürdü.
Şahbanuların İmarətləri
Əvvəlki imperiyalardan fərqli olaraq, Qacar İmperiyasında şahbanunun yalnız bir sarayı ola bilərdi, xüsusi yay bağları yox idi. Hər-bir şahbanunun özünün sarayı olardı lakin saray dəyişdirmək adəti şahbanularda yox idi. Saraylar paytaxtların dəyişdirilməyi nəticəsində dəyişildi çünki şahbanunun imarəti mütləq paytaxt və ya paytaxtətrafı ərazidə yerləşməli idi. Vəfat etdikdən yada şahbanuluq vəzifəsi əllərindən çıxdıqdan sonra öz övladlarına (şah olan yaxud olmayan və ya qızlarına cehiz kimi) pay verirdilər. Bu saraylar heç-vaxt satıla, nəyəsə görə girov qoyula bilməzdi. Lakin şahlardan fərqli olaraq, şahbanuların hamiliyində iki və yaxud daha artıq sarayı ola bilməzdi. Bu sarayların əksəriyyəti XIX əsr Qacar dövründə tikilib amma bəzilərinin tarixi hətta qədim illərə qədər gedib-çıxır və sonradan Qacarlar sülaləsi o yerləri öz ixtiyarlarına keçiriblər. Aşağıda sarayların siyasısı və bəzi əlavə məlumatlar verilmişdir. Burada şahbanular xarici qonaqları qəbul edir, yerli saray əyanları, vilayət başçıları və s. hökumət nümayəndələriylə görüşlər keçirirdilər. Tipik olaraq, bu saraylarda adətən, lüks kitabxana, tikişxana, gözəllik evi, muzey, qalereya (rəsmxana), fontanlı fəvvarələr, hovuz, bağça, qışlaq, tövlə, hamamxana köşkü, elçilik sarayı, təcrübə zalı, dəftərxana və ibadətxana mövcud idi. Bu sarayların öz işçi heyəti mövcud idi və onlar sarayın alt hissəsindəki otaqlarda yaşayırdılar, iş məcburi deyildi. Elə buna görədir ki, bəzi nüanslarda Qacar İmperiyası demokratiya baxımından hətta bir-çox Avropa dövlətlərini geridə qoyurdu. Şahbanuların sayı 16 olsa da, sarayların sayı 17-dir, çünki Ləsi xanım ard-arda özünə iki saray tikdirmişdir:
Rolu və təsir imkanları
Şahbanu Qacar İmperiyasında padşahın özündən sonra ən əhəmiyyətli mövqedə idi. Hökmdarın anası İslam ənənəsinə əsasən ("Ananın haqqı Allahın haqqıdır") imperiyanın mühüm hökumət, hərbi və mədəni işlərinə əhəmiyyətli təsir göstərərdi. Məhkəmədə, öz saraylarında (çox vaxt oğullariyla birgə yaşayardılar) və dövlət məmurluğunda böyük gücə sahib idilər. Şahbanu həmçinin, ənənəvi olaraq böyük iqtisadi mənbələrdən istifadə edərək, əsasən maliyyələşdirilən mühüm memarlıq layihələrinə rəhbərlik etməyə malikdir. Xüsusilə XIX əsrin ortalarındakı "Şahbanuluq Davası" olaraq bilinən bir dövrdə, bir sıra qeyri-səlahiyyətli şəxslər və ya azyaşlı hərəm qızları, şahbanuluq kimi yüksək postu əldə etmək üçün mühüm işlər görür, saray intriqaları yaradırdılar ki, buda onların sürətlə yüksəlməsi tempini artırırdı. Qeyd etmək lazımdır ki, tarixə nəzər salsaq görərik ki, Şahbanuların Şahlara olan təsir imkanları çox güclü olmuşdur və tarixin bəzi dövrlərində elə Şahbanular tərəfindən imperiya idarə edilmişdir. Ümumiyyətlə isə, şahların bütün xanımları, fərqi yoxdur ki, övladı olub yoxsa yox, Bəyim adlanırdı.
Qacar İmperiyasının tarixində bütün qüdrətli şahbanular arasında ən güclü və tanınmış şəxslərindən Asya bəyimi, Mələkcahan xanımı, Ləsi xanımı, Ənisəddövlət banunu və Fatiməxan xatını nümunə göstərə bilərik.
Uzaqdan gələn yağış (roman)
Uzaqdan gələn yağış — Varisin romanı.
Yazıçı Varisin "Uzaqdan gələn yağış" romanı müxtəlif dövrlərdə yaşamış gənclərin nakam məhəbbətindən bəhs edir.
Məzmun
İmkanlı bir ailənin gözünün ağı-qarası olan 11-ci sinif şagirdi Ayla təsadüfən metroda unudulmuş bir şeir dəftəri tapır. Şeirlər o qədər xoşuna gəlir ki, gedib onların müəllifi ilə - kənddən Bakıya güzəran qurmağa gəlmiş İsmayıl adlı, şair təbiətli kasıb gənclə tanış olur. Amma bu adi tanışlıq çılğın bir sevgi macərasına çevrilir, sonradan onların üzləşdiyi müsibət isə hər kəsi sarsıdır.
Ən sevimli şagirdi olan Aylanın başına gələnlər Rəhilə xanımı daha çox dəhşətə gətirir. O, Ayla ilə İsmayılın taleyində bütün sevən gənclərin taleyinə təhlükə duyur. Rəhilə xanım zahirən xoşbəxt qadındır. Gözəl ailəsi, uşaqları, yaxşı işi var, çalışdığı məktəbdə hamı tərəfindən sevilir. Amma bu qadının heç kimlə bölüşmədiyi, içində ağır yük kimi gəzdirdiyi bir dərdi var - o, uğursuz ilk məhəbbətini hələ də unuda bilmir. Ona görə də çalışır ki, şagirdlərinə, illah da qızlara sevgi məsələsində düzgün yol göstərsin, onları mümkün yanlış addımlardan çəkindirsin. İstəyir ki, valideynlərə təsir edə bilsin, onların övladları da mələk kimi məsum Aylanın qandonduran nakam taleyini yaşamasın...
Kitab geniş oxucu kütləsi üçün nəzərdə tutulub.
Nəşr və tərcümə
Roman 2017-ci ildə TEAS Press Nəşriyyat Evində 224 səhifə, 1000 tirajla çap edilib.
Asuman Özdağlar
Asuman Özdağlar — türk akademikdir.
Həyatı
16 dekabr 1974-cü ildə Özdağlar ailəsində anadan olub. Atası İsmayıl Özdağlar anası isə Zahide Özdağlar olmuşdur. Onun atası İsmail Özdağlar 13 dekabr 1983-cü ildən 15 yanvar 1985-ci il tarixləri arasında Türkiyənin 45-ci hökumətində nazir səlahiyyətlərindən sui-istifadə etməkdə təqsirli bilinərək həbs edilmiş, keçmiş dövlət naziri olmuşdur.
Karyera
Ankarada Orta Doğu Texniki Universitetinin (ODTÜ) Elektrik mühəndisliyi fakültəsində təhsil alıb. Daha sonra təhsilini ABŞ-da Massaçusets Texnologiya İnstitutunda (MIT) davam etdirib və 2003-cü ildə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsini alıb. Həmin universitetdə dosent (2003), dosent (2008) və professor (2012) vəzifələrində çalışmışdır. Onun tədqiqat sahələrinə qeyri-xətti və qabarıq optimallaşdırma, oyun nəzəriyyəsi, sosial və iqtisadi şəbəkələr, paylanmış optimallaşdırma metodları, şəbəkənin optimallaşdırılması və nəzarəti daxildir. 2017-ci ildə MIT-də Elektrik Mühəndisliyi və Kompüter Elmləri Departamentinin (EECS) yeni rəhbəri təyin edildi. Onun sələfi Anantha Çandrakasan deyir: "Professor Özdağlar ruhlandırıcı tədqiqatçıdır və optimallaşdırma nəzəriyyəsi və alqoritmləri, oyun nəzəriyyəsi və şəbəkələr sahələrində əsl lider kimi ortaya çıxıb".
Andrey Arnautov
Andrey Arnautov (Арнаутов Андрій; ) — Amerika və Ukrayna caz ifaçısı, bəstəkar, musiqi prodüseri; Ukraynanın ən məşhur caz musiqiçilərindən biri.
Bioqrafiya
Andrey Arnautov 27 avqust 1967-ci ildə Rostov-na-Donuda anadan olub. 1983-cü ildə Rostov İncəsənət Məktəbinin caz, bas gitara və kontrabas şöbəsinə daxil olub. 1986-cı ildə üçüncü kursun sonunda Qnesins adına Moskva Musiqi Kollecinə köçürülür və orada kontrabas sinfində təhsilini davam etdirir. Moskvada oxuyarkən o, özünün “Tranzit” qrupunu qurur, onunla müxtəlif caz festivallarında çıxış edir.
SSRİ ərazisində müxtəlif cem-seanslarında iştirak edən hələ kifayət qədər gənc Andrey Arnautovun Pat Metheni, Dizzi Qillespi və Paul Horn kimi caz əfsanələri ilə eyni səhnədə olmaq şansı var idi.
1990-cı ildə Andrey Arnautov ABŞ-a köçür. Orada dünyanın ən nüfuzlu təhsil ocaqlarından birinə - Berkli Musiqi Kollecinə (Boston, ABŞ) daxil olaraq təqaüd alır. Berklidə oxuyarkən Andrey ara-sıra trubaçı Roy Harqrov, vibrafonçu Viktor Mendoza ilə birgə ifa edir. Burada Mixail və Aleksey Tsıqanovlarla birlikdə "Ümumi zəmin" müəllif layihəsini qurur. Daha sonra, orada artıq Endryu Valentin kimi tanınan əfsanəvi trubaçı, ölməz "Yamayka Funk" hitinin müəllifi Tom Braun ilə əməkdaşlıq etmək şansı qazanır. Andrey Arnautov dəfələrlə Hank Cons, Archie Shepp, Çarli Byord, Kenvud Dennard kimi caz ulduzlarının köməkçisi olur. O, eyni konsert proqramında əfsanəvi blyuzmenlər Baddi Qaem və Bi-Bi Kinq, eləcə də əfsanəvi basçı Stenli Klark ilə çıxış edir. 1993-cü ildə Andrey Arnautov Vinston-Salemə (Şimali Karolina, ABŞ) köçüb və burada pianoçu Ken Rodes ilə birgə «Noble cause» albomunu yazdırırlar. left|312x312px|Andrey Arnautov (Lvov 2016) Andrey Arnautov həmişə Afro-Kuba musiqisi ilə maraqlanıb, onun Berklidəki müəllimlərindən biri əfsanəvi latın caz basçısı Oskar Staqnaro olub. Vinston-Salem şəhərində yaşayarkən Andrey şəhərdə bu günə qədər uğurla konsert fəaliyyəti ilə məşğul olan, lakin fərqli heyətlə ilk West End Mambo salsa qrupunu qurur.
Andrey Arnautov mütəmadi olaraq zərb alətləri ifaçısı Rey Barretto və nağara ifaçısı Bobbi Sanabria kimi tanınmış ifaçılarla Latın cem seanslarında iştirak edirdi.
2002-ci ildə Ukraynaya köçdükdən sonra Andrey Arnautov öz layihələrini qurmağ diqqət yetirir.
Zərf
Dəftərxana ləvazimatı olaraq,daha çox məktubların içinə yerləşdirilərək qorunduğu və gizləndiyi kağız parçası olan zərflər eyni zamanda pul, kart və hər cür çap sənədi daşıya bilən vəsaitlərdir.
Andrey Arnautov
Bioqrafiya
2004-cü ildə o, Yamaykada musiqidən dərs deyib, burada Bob Marley İnstitutunun direktoru Estor Blek ilə əməkdaşlıq edərək musiqi kurikulumu hazırlayıb.
Zərf
Pəncərəli zərflər
Pəncərəli zərflər, ön tərəflərində kəsmə dəlik olan zərflərdir ki, daxilindəki kağızın göründüyünə imkan verir.
Andrey Arnautov
Bioqrafiya
2005-ci ildə o, o vaxtlar canlı caz əfsanəsi olan trubaçı Lyu Soloffun da daxil olduğu Valentin Kvarteti layihəsinin uğurla çıxış etdiyi Caz Koktebel festivalının təşkilatçılarından biri idi.
Zərf
Təhlükəsizlikli zərflər
Təhlükəsizlikli zərflər- daxillərində çap olmuş naxışlı bir boyaya malikdirlər ki məzmununu görməyini çətin edirlər.Müxtəlif nümunələridə mövcuddur.
Andrey Arnautov
Bioqrafiya
Andrey Sonni Rollinsin pianoçusu Mark Soskin ilə də əməkdaşlıq edir: birlikdə bir sıra konsertlər verərək, Andrey Arnautovun orijinal musiqisini özündə birləşdirən albom yazırlar.
2013-cü ildə “The Guide” tarixi dramının saundtrekinin çəkilişində iştirak etmiş, eyni zamanda filmdə kontrabas ifaçısı rolunu oynamışdır.
Andrey Arnautov bir neçə müəllif qrupunun (Pax Fractal, Triangular Matrix və s.)  rəhbəridir.
Müxtəlif musiqi və digər yaradıcılıq layihələrində, Ukrayna və xarici musiqiçilərlə əməkdaşlıq edir, festivalların, qastrolların iştirakçısı və həmtəşkilatçısıdır və prodüser fəaliyyəti ilə məşğul olur.
Diskoqrafiya
1994 — Ken Rhodes Trio «Noble Cause»
2000 — Clare Fader «The Elephant’s Baby»
2000 — Greg Hyslop «Greg Hyslop Trio» (with Andrew Valentine on bass in «How insensitive»)
2006 — Andrew Valentine «Compiled over the years»
2008 — «Compilation: Bass Kolo»
2013 — Andrew Arnautov «Manifestations»
2016 — Andrew Arnautov «Sıçan» (single)
Hərbi büdcə
Qlobal və ölkələr üzrə
Dünyanın ən böyük hərbi büdcələrinə sahib olan ölkələr arasında Çin, Hindistan, Fransa, Almaniya, Yaponiya, Rusiya, Birləşmiş Krallıq və ABŞ tez-tez böyük dövlətlər kimi tanınır.
2022-ci ilə qədər qlobal hərbi xərclər 2,3 trilyon ABŞ dollarını ötmüşdür. Ötən illə müqayisədə bu, 3,7 faiz artmışdır. Rusiya–Ukrayna müharibəsi səbəbilə Avropada müdafiə xərcləri 13 faiz artmışdır ki, bu da Soyuq müharibənin bitməsindən bəri ən böyük artımdır.
Sursat qatarı
Sursat qatarı — XIX və XX əsr müharibələrində orduların elementi. Onlar hər bir diviziyanın artilleriya və piyada döyüş sursatlarının sursat doldurma məntəqəsindən döyüş sahəsinə daşınmasına cavabdeh idilər. Qatar burada hərfi mənada qatar ola bilərdi, lakin əksər hallarda deyildi və "karvan" mənasında işlədilirdi. Dövrdən asılı olaraq, onun daşınması atlı vaqon və ya motorlu nəqliyyat vasitələri olmuş, və rolları yerinə yetirmək üçün lazımi işçi heyəti və avadanlıqlar təyin edilmişdir.
Onların ənənəvi qabiliyyəti müasir döyüşlərdə böyük ölçüdə əvəz edilmişdir. Birləşmiş Ştatlar Hərbi Qüvvələrində hər bir döyüş diviziyasının öz sahə artilleriya briqadasına təyin edilmiş sursat qatarı olmalı idi.
Sidney Sonnino
Sidney Kostantino, Baron Sonnino — italyan dövlət xadimi - (11 Mart 1847 - 24 Noyabr 1922-ci illər), İtaliyanın 19-cu Baş Naziri və iki dəfə qısa müddətdə 1906-cı ildə və 1909-1910-cu illərdə yenidən vəzifə yerinə yetirmiş. Birinci Dünya Müharibəsi illərində İtaliyanın xarici işlər naziri, 1919-cu il Paris Sülh Konfransında İtaliyanın təmsilçisi
Erkən həyatı
İudaizm irsindən olan italyan ata İsakko Saul Sonnino və Uelsli ana Georgina Sofiya Arnaud Dudli Menhennetinin oğlu olan Sonnino Pizada anadan olmuşdu. Ailəsi tərəfindən Anqlikan kimi böyümüşdü. Babası Livornodan Misirə miqrasiya edərək burada bir bankir kimi böyük bir sərvət qurmuşdu
1865-ci ildə Pizada hüquq təhsili aldıqdan sonra, Sonnino, 1866-cı ildən 1871-ci ilə qədər Madrid, Vyana, Berlin və Parisdəki İtaliya səfirliklərində diplomat və bir məmur kimi çalışmışdı. Ailəsi, Livorno yaxınlığında, Quersianelladakı Sonnnino köşkündə yaşayırdı. 1873-cü ildə diplomatik xidmətlərindən sonra təqaüdə çıxdı.
1876-cı ildə Sonnino, Leopoldo Françetti ilə birlikdə Siciliya cəmiyyətinin vəziyyətinə dair xüsusi araşdırma aparmaq üçün Siciliyaya getdi. 1877-ci ildə iki adam Siciliya ilə əlaqədar araşdırmalarını İtaliya Parlamenti üçün əsaslı iki hissəli hesabatda dərc etdilər. Birinci hissədə Sonnino adanın torpaqsız kəndlilərinin həyatını təhlil etdi. Leopoldo Françettinin Siciliyadakı Siyasi və İnzibati Vəziyyətlər bağlı hesabatının yarısı, XIX əsrdə də, bugündə etibarlı mafiya təhlili sayılır. Françetti yüz ildən sonra Govanni Falkone qədər hər kəsdən daha çox mafiya haqqında ictimai rəyə təsir göstərmiş oldu. Siciliyadakı siyasi və inzibati vəziyyət, mafiyanın necə meydana gəldiyinə dair ilk inandırıcı izahatdır.
1878-ci ildə Sonnino və Françetti həftəlik iqtisadi icmallardan gündəlik siyasi mövzularla dəyişən bir qəzet (La Rassegna Settimanale)açdılar.
Siyasi karyera
Sonnino ilk dəfə 1880-ci ilin mayında keçirilən ümumi seçkilərdə, Val di Pesadaki San Kaşano-in-val-di-Peza seçki dairəsindən İtaliya Deputatlar Palatasına seçildi. 1919-cu ilin sentyabrından XIV-dən XXIV qanunverici orqana qədər palataya, mənsub idi. Ümumdünya seçki hüququnu dəstəklədi. Sonnino tezliklə Liberal Solun aparıcı əleyhdarlarından biri oldu. Qəti bir konstitusiyaçı olaraq, güclü bir hökumətin xüsusi maraqların təzyiqinə qarşı çıxmasını, onu mühafizəkar liberal hala gətirməsini istədi.
1893-cü ilin dekabrında Fransesko Krispi hökumətində Maliyyə Naziri (Dekabr 1893 - İyun 1894) və Xəzinədarlıq Naziri (Dekabr 1893 - Mart 1896) oldu və Banka Romana qalmaqalını həll etməyə çalışdı. Sonnino vahid buraxılış bankının,habelə yeni bir milli bank sistemini tərtib etməkdənsə, siyasi təbəqəni əhatə edən qalmaqalı ört-basdır etmək yaradılmasını nəzərdə tuturdu, lakin onun bank islahatlarının əsas prioriteti Banka Romananın maliyyə problemlərini sürətlə həll etmək idi. Yeni qurulan Banka de İtaliya, mövcud üç bank bankının (Banca Nazionale və Toskananın iki bankı) birləşməsi nəticəsində meydana gəldi. Regional maraqlar hələ güclü idi; beləliklə, Banko di Napoli və Banko di Siciliya ilə not buraxılışının çoxluğuna güzəştə getmək,sərt dövlət nəzarəti təmin etmək.
Xəzinədarlıq naziri olaraq Sonnino yeni maliyyə vergiləri tətbiq etməklə və dövlət xərclərini azaltmaqla dövlət maliyyəsini yenidən qurmuşdu. Büdcə kəsiri 1893-1894-cü illərdə 174 milyon laridən 1896-1897-ci ildə 36 milyona endirildi. 1896-cı ilin martında Adua döyüşünün itirilməsi nəticəsində Krispi hökumətinin süqutundan sonra, liberal Covanni Colitti əleyhinə müxalifət mühafizəkarlarının lideri vəzifəsini icra etdi.1897-ci ilin yanvar ayında Sonnino Torniamo allo Statuto (Qaydaya qayıdaq) adlı bir məqalə dərc etdirdi və orada ruhanilərin, respublikaçıların və sosialistlərin liberalizmə verdiyi təhdidlər barədə həyəcan təbili çaldı. 1897-ci ilin yanvar ayında Sonnino Torniamo allo Statuto (Əsasnaməyə qayıdaq) adlı bir məqalə dərc etdirdi və orada ruhanilərin, respublikaçıların və sosialistlərin liberalizmə verdiyi təhdidlər barədə həyəcan təbili çaldı. Parlament idarəetmə sisteminin ləğv edilməsini və parlamentə müraciət etmədən təhlükəni aradan qaldırmağın yeganə yolu kimi Baş Nazirin təyin edilməsi və vəzifədən alınması üçün kral səlahiyyətlərinin geri qaytarılmasına çağırdı. 1901-ci ildə yeni bir böyük qəzet — Giornale de İtaliyanı təsis etdi.
Müxalifət və Baş nazir
1902-ci ilin noyabrında Baş nazir Cüzeppe Zanardelli tərəfindən təqdim olunan sosial islahatlara cavab olaraq Sonnino, İtaliyanın cənubunda yoxsulluğun azaldılması üçün bir islahat qanun layihəsi təqdim etdi. Təqdim olunan qanun layihəsi Siciliya, Kalabria və Sardiniyada torpaq vergisinin azaldılması, kənd təsərrüfatı kreditinin asanlaşdırılması üçün, fermerlərin maraqlarını torpaq mülkiyyətçiləri ilə uyğunlaşdırmaq, kiçik sahibkarlığın (amfiteusis) yayılması və aqrar müqavilələrin genişləndirilməsi üçün əbədi icarə sisteminin yenidən qurdu. Sonnino böhranı ictimai işlərlə həll etmək kimi adi yanaşmanı tənqid etdi: "ticarətin olmadığı yerlərdə dəmiryolu çəkmək yeməyə yeməyi olmayan bir insana qaşıq vermək kimidir."
Sonninonun başqalarına qarşı barışmaz şiddəti uzun müddət öz hökumətini yaratmaq üçün bir maneə olduğunu sübut etdi.Buna baxmayaraq Sonnino baş nazir olaraq iki dəfə qısa müddətə xidmət etdi. 8 fevral 1906-cı ildə Sonnino cəmi üç ay davam edən ilk hökumətini qurdu; 18 may 1906-cı ildə cəmi 100 gündən sonra istefa vermək məcburiyyətində qaldı. Cənubi İtaliyanı dəyişdirmək üçün böyük dəyişikliklər təklif etdi,bu da öz növbəsində hakim qrupların müxalifətinə səbəb oldu. Həqiqətən böyük torpaq mülkiyyətçiləri istisna olmaqla, torpaq vergiləri üçdə biri azaldılmalı idi. Ayrıca əyalət banklarının yaradılması və məktəblərə subsidiya verilməsini təklif etdi. Onun apardığı islahatlar hakim qrupların etirazına səbəb oldu. Onu Covanni Giolitti yerinə yetirdi.
Birinci Dünya Müharibəsi
thumb|236px|Sidney Sonnino Xarici işlər Naziri kimi 1914-cü ildəki hadisələrdən sonra Sonnino əvvəlcə Üçlər İttifaqı, Almaniya və Avstriya-Macarıstanın köhnə müttəfiqləri tərəfində idi. İttifaqın tamamlanması kimi İtaliyanın ərazi qazanması perspektivi ilə İtalyan mənfəətinin müharibədə iştirak etməsinə səbəb olduğuna qətiyyətlə inanırdı. Lakin, 1914-cü ilin noyabrında Antonio Salandranın mühafizəkar hökumətində Xarici İşlər Naziri olanda, bəzi Avstriya-Macarıstan ərazilərinin İtaliyaya güzəşt edilməsi üçün Avstriya-Macarıstan razılaşmasının təmin edilməsinin mümkünsüz olduğunu anlayaraq; Fransa, Böyük Britaniya və Rusiya - Antanta güclərinə tərəf getdi və İtaliyanın irrendentist iddialarını yerinə yetirmək üçün 1915-ci ilin aprelində Londonun gizli müqaviləsinə icazə verdi. İtaliya 23 may 1915-ci ildə Avstriya-Macarıstana müharibə elan etdi.
thumb|236px|Soldan sağa: Marşal [[Ferdinand Foş, Fransa Baş naziri Jorj Klemanso, İngiltərə Baş naziri Devid Lloyd Corc, Vittorio Emanuele Orlando və Sidney Sonnino Paris Sülh Konfransında]] Ardıcıl olaraq üç hökumətdə Xarici İşlər Naziri olaraq qaldı və İtaliyanı 1919-cu il Paris Sülh Konfransında Baş nazir Vittorio Emanuele Orlando ilə təmsil etdi. Sonnino London müqaviləsinin hərfiyən tətbiqini müdafiə etdi və Habsburq İmperiyasının keçmiş ərazilərindəki millətlər siyasətinə qarşı çıxdı.
Orlandonun ingilis dilində danışa bilməməsi və zəif siyasi mövqeyi Sonninoya dominant rol oynamağa imkan verdi. Onların fikir ayrılıqları danışıqlar zamanı dəfələrlə qarşı-qarşıya durmalarına səbəb oldu. Sonnino Dalmasiyadan imtina etməyə hazır olmadığı halda, Orlando, Dalmasiyanın Riyekasını (və ya İtalyanların Fiume adlandırdıqları şəhər)- Adriatik dənizindəki böyük dəniz limanını - ərazi iddialarından imtina etməyə hazırlaşdı. İtaliya, ABŞ prezidenti Vudro Vilsonun və İtaliyanın milli öz müqəddəratını təyinetmə siyasətinə,italyan tələblərinə qarşı güclü müqavimət göstərdiyinə görə heç bir iddianı qəbul etmədi.
Karyera və mirasın sonu
İtaliya siyasətindəki yeganə protestant lideri Sonnino "qətiyyətli bir şəkildə İngilis və düşüncəli" və "Palatanın böyük puritanı, son pozulmamış insan" olaraq xarakterizə edildi. Sərt cazibədar əxlaqı onu çətin bir insan halına gətirdi və bütövlüyünə hərtərəfli hörmət olunsa da, qapalı və təmkinli şəxsiyyəti ona siyasi dairələrdə az dost qazandırdı
New York Times bir vəsilə Sonninonu bir intellektual aristokrat, böyük maliyyəçi və böyük birliyi üçün mütləq monarxiya dövründə misilsiz ola biləcəyi populyarlıq üçün az istedadı olan bir alim kimi təsvir etdi. Bundan əlavə, Paris Sülh Konfransında diplomatik qaydaların dəyişdirildiyi bir vaxtda tipik imperialist anneksiyaçı kimi "köhnə" diplomatiyaya mənsub bir diplomat kimi göstərildi. Tarixçi R.J.Bosvörsə görə, "1914-1919-cu illərdə Xarici İşlər Naziri olmuş və bütün işlərində dürüstlüyünə görə fərqlənən Sidney Sonnino, İtaliyanın inkişafında ən az uğurlu xarici siyasət yürütdüyünə dair güclü iddialara sahibdir."
Dəştivənd mahalı
Dəştivənd mahalı — Talış xanlığının mahallarından biri.
Etibar Pirverdiyev
Etibar Sinabəddin oğlu Pirverdiyev (23 iyun 1964, Yuxarı Ləgər, Qusar, Azərbaycan) — "Azərenerji" Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin keçmiş prezidenti, mühəndis-elektrik.
Həyatı
Etibar Pirverdiyev 23 iyun 1964-cü ildə Qusar rayonunun Yuxarı Ləgər kəndində anadan olmuşdur.
1983-1987-ci illərdə V.D.Kalmıkov adına Taqanroq Radiotexnika İnstitutunda təhsil almışdır.
1988-1991-ci illərdə Azərbaycan Kosmik Araşdırmalar İnstitutunda, Bakı Qazan-Mexaniki Zavodunda müxtəlif vəzifələrdə çalışmışdır.
2000-2001-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Dövlət Əmlakı Nazirliyinin Özəlləşdirilmiş səhmdar cəmiyyətlərində dövlət payının tənzimlənməsi şöbəsinin rəisi, «Bakıelektrikşəbəkə»                 Açıq Tipli Səhmdar Cəmiyyətinin sədri vəzifələrində işləmişdir.
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 27 noyabr 2001-ci il tarixli, 830 nömrəli Sərəncamı ilə "Azərenerji" ASC-nin prezidenti təyin edilmişdir.
4 sentyabr 2018-ci ildə "Azərenerji" ASC prezidenti vəzifəsindən azad edilmişdir.
Ailəlidir, 3 övladı var.
Dardanlar
Dardanlar və ya dardanlı — qədim balkan xalqı. Əsasən müasir Kosovo və cənubi Serbiyanın ərazilərində məskunlaşmışdılar. Dardan dilində danışırdılar. Mövcud hipotezlərdən birinə görə dardanlar müasir albanların əcdadlarıdır.
Mifologiya
Qədim Yunan mifologiyasına görə Dardan (Δάρδανον) İllirikin oğullarından biri idi. Məhs Dardan dardanların eponim əcdadı hesab olunur (Δάρδανοι). Bir sıra roma etnoqrafları Balkan Dardanlarını və İliadada bilinən Dardanlarla, Troas xalqı ilə əlaqələndirmək istəyirlər. Onların eponim əcdadı Zevsin oğlu, başqa bir Dardan hesab olunurdu. Bununla belə, qədim mənbələr sonuncunun etnik mənsubiyyəti haqqında mübahisəli məlumat verirlər. Romalılar Dardanları yunanlar hesab etdilər.
Tarixi
left|thumb Siciliyalı Diodor dardanların şərqdən, Dardanel boğazı bölgəsindən gədiyini göstərirdi. Dardanlar haqqında ilk xatırlatma onların padşahı Bardilin bir neçə qəbiləni birləşdirməsi ilə əlaqədardır. Birləşmiş qəbilələr ittifaqı makedoniya çarlığına və maloslara ağır zərbə endirdilər. Sonda onlar xərac ödəməyə məcbur oldular.
358-ci ildə taxta çıxan Makedoniyalı II Filip, Dardan şahzadəsi Audatunu həyat yoldaşı kimi qəbul etdi və dardanlarla müqavilə imzaladı. Bardil hələ dardanlara rəhbərlik edirdi. Az sonra Filip onları məğlub etdi. İkinci dəfə dardanlar Makedoniya ərazisinə 334-cü ildə, Makedoniyalı İskəndərin hakimiyyəti zaman hücum etdilər. Lakin məğlub oldular və Makedoniya hakimiyyətini qəbul etdilər.
Dardanlıların ərazisi Oktavian Avqustun hakimiyyəti zamanı romalılar tərəfindən fəth edildi və latın dili tezliklə yerli dili əvəz etdi. Diokletian bu ərazidə mərkəzi Niş şəhəri olan Dardaniya əyalətini yaratdı.
Dardan dili
Müasir tarix elmində dardanların etnik mənsubiyyətinə dair üç fərziyyə mövcuddur: Frakiya, İlliryalılar və frakiya-illiryalı.
Şişkert
Şişkert - Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indiki Qafan rayonu ərazisində kənd olmuşdur.
(4) Vesta
4 Vesta (simvolı: ) — 525 kilometr ölçülü asteroid qurşağındakı ən böyük cisimlərdən biridir. Alman astronom Henrix Vilhelm Olbers tərəfindən 29 mart 1807-ci ildə kəşf edilmişdir.
Əsəd Oktay
Doktor Əsəd Oktay, Əsəd bəy Oktay və ya Əsəd bəy Hacıyev — Türkiyə Böyük Millət Məclisinin VII, VIII, IX çağırış millət vəkili, Cənub-Qərbi Qafqaz Cümhuriyyəti Parlamentinin sədri.
Həyatı
Əsəd bəy Ərdəhanın Çıldır bölgəsində yerləşən Zinzal kəndində anadan olmuşdur. Moskva Universiteti tibb fakültəsinin məzunudur. Daxili xəstəliklər üzərinə mütəxəssisdir. Oltu, Qars və Bakı xəstəxanalarında həkim olaraq çalışmışdır.
Əsəd bəy Qars Bələdiyyə həkimi, Qars Məmləkət Xəstəxanası daxili xəstəliklər mütəxəssisi və başhəkimi olaraq da çalışmışdır. Hökumət təbibliyi də etmişdir.
Əsəd bəy 25 iyun 1972-ci ildə 82 yaşında vəfat etmişdir.
Avtobioqrafiyası
Əsəd bəy özü haqqında belə yazmışdır:
Ailəsi
Evli olmuşdur, 7 uşağı var idi.
Cənub-Qərbi Qafqaz
5 noyabrda Kağızmanlı Əli Rza bəy, Qarslı Sarı Xəliloğlu Nuhlis, Orenburqlu Tevhiddin bəy Mamlıoğlu, Emin ağa Acalov və Fəxrəddin bəy Piroğlu rəhbərliyində Qars İslam Şurası qurulmuşdur.
14 noyabr 1918-ci ildə Qarsda, indiki Atatürk prospektində yerləşən bələdiyyə binasının altındakı keçmiş Səhiyyə İdarəsinin binasında Birinci Qars Konqresi toplandı. Konqresdə Fəxrəddin bəy Piroğlu başçılığında 8 nəfərlik Müvəqəti Heyət, Emin ağa Acalovun rəhbərliyində isə Milli İslam Şurası Ümumi Mərkəzi qurulmuşdur.
30 noyabr 1918-ci ildə Qarsda keçirilən İkinci Qars Qurultayında Qars, Ərdəhan, Batumdan 60 nəfər təmsilçi iştirak etmişdir. Daha sonra müxtəlif bölgələrdən 10 nəfər daha iştirakçı qatılmışdır. Konqresdə Milli İslam Şurası Hökuməti quruldu.
7 yanvar 1919-cu ildə isə İkinci Ardahan Konqresi keçirilmişdir. Bu konqresi keçmiş konqresin 8 nəfərlik heyəti ilə yanaşı Milli Şura Hökumətinin 12 təmsilçi nümayəndəsi — Axalkələkdən Mehmed Əli bəy, Çıldıdan Doktor Əsəd bəy, Qarsdan İbrahim bəy Cahangirzadə və Həsən bəy Cahangirov, Oltudan Yusif Ziya bəy, Əhməd bəy Şakiroğlu, Mehmet Ramiz bəy, Olurdan Rüstəm bəy Hamşioğlu, Kağızmandan Əli Rza, Şörəyeldən Ağbabalı Hacıabbasoğlu və Kərbəlayi Məmməd bəy də qatılmışdır. Konqresdə Cənub-Qərbi Qafqaz Müvəqqəti Milli Hökumətini qurmaq üçün büyük konqres təşkil etmək, erməni-gürcü birləşmələrinə qarşı vuruşma, Batumda yayımlanan "Səda-yi Millət", Trabzondakı "İstiqbal", Ərzurumdakı "Albayraq" qəzetləri vasitəsilə məlumatlandırma və bir neə başqa qərar alınmışdır.
17 yanvar 1919-cu il tarixində 131 nümayəndənin iştirakı ilə Böyük Qars Konqresi təşkil olundu. Konqres Doktor Əsəd bəyin rəhbərliyində topanmışdır. Konqresə Qars, Ərdəhan, Batum, Naxçıvan, Ordubad,Culfa, Axısqa, Axalkələkdən nümayəndələr gəlmişdir. Konqresdə Cənub-Qərbi Qafqaz Müvəqqəti Hökuməti elan olunmuşdur. 18 yanvar tarixində Batumdan gələn Uçaksa vəkilləri də hökumətə birləşmişdir. 25 mart 1919 tarixində hökumətin adı Cənub-Qərbi Qafqaz Cümhuriyyəti adını almışdır Həmin vaxtdan Cümhuriyyətin Parlamenti olan "Şura" işə başlamışdır. Parlamentin sədri Əsəd Oktay seçilmişdir. 27 mart tarixində parlament hökuməti təsdiq etmiş, hökumətin başçısı İbrahim bəy Cahangirzadə seçilmişdir. 10 nazirlik və 4 idarə təşkil olunmuşdur.
Türkiyə
13 aprel 1919-cu ildə Cənub-Qərbi Qafqaz Cümhuriyyətinin ingilis ordusu tərəfindən dağıdılmasıyla Əsəd Oktay Qarsa keçmiş və orada fəaliyyət göstərməyə başlamışdır. Türkiyə Böyük Millət Məclisinin VII, VIII, IX çağırışlarının Qarsdan Cümhuriyyət Xalq Partiyası namizədi olaraq millət vəkili seçilmişdir. O, üç çağırış ərzində 38 dəfə çıxış etmişdir.
Əsəd bəy Türk Ocaqları Himayeyi-Etfal, Qızılay, Xalq Evi kimi qurumların da üzvü olmuşdur.
Gəcin (Urmiya)
Gəcin - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Urmiya şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Türkiyə milliyətçiliyi
thumb|[[Türkiyə bayrağı.]] right|thumb|285x285px|[[Mustafa Kamal Atatürk|Atatürkün bürünc heykəlini daşıyan türk işçilər.]]
Gəcin (Urmiya)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 1,703 nəfər yaşayır (420 ailə).
Türkiyə milliyətçiliyi
Türkiyə milliyətçiliyi və ya türk milliyətçiliyi — türk xalqını milli, etnik və ya dil qrupu olaraq təbliğ edən və şöhrətləndirən siyasi ideologiya.
Tarixi
Osmanlı imperiyasının süqutundan sonra Mustafa Kamal Atatürk hakimiyyətə gəlmişdir. O, türk dilini yad təsirdən "təmizləmək" məqsədi ilə dil islahatı həyata keçirmişdir. Atatürk 1935-ci ildən Türkiyənin siyasi və təhsil dairələrində Günəş dil nəzəriyyəsini də təbliğ etmişdir. Hüseyn Cahid Yalçın və Rüfət Osman bəy kimi dövrün türk tədqiqatçıları da erkən şumerlərin prototürk olması fikrini irəli sürmüşlər.
Variantları
Türkiyə milliyətçiliyi ilə əlaqəli ideologiyalar arasında etnik və ya irqi əsasçılıq və ya milli mistisizmin bir forması olan türkçülük və ya turançılıq, türk milliyətçiliyini islam kimliyi ilə birləşdirən türk-islam sintezi, türk millətini XI əsrdə səlcuqluların Anadolunu fəth etməsindən sonra inkişaf etmiş ayrı bir varlıq hesab edən anadoluçuluq və dünyəvi, vətəndaş milliyətçisi kamalçılıq daxildir.
Kamalçılıq
Atatürk tərəfindən həyata keçirilən Türkiyə Respublikasının quruculuq ideologiyasında milliyyətçilik onun altı əsas sütunundan biri kimi göstərilmişdir.
1930-cu illərdə kamalçılıq onun dedikləri və yazıları əsasında hər şeyi əhatə edən dövlət ideologiyasına çevrilmişdir. Kamalçıların milliyyət tərifi Türkiyə Respublikası Konstitusiyasının 66-cı maddəsinə inteqrasiya edilmişdir. Qanuni olaraq etnik kimliyi və dinindən asılı olmayaraq hər bir vətəndaş türk kimi müəyyən edilir. Türkiyə vətəndaşlığı qanununda göstərilir ki, vətəndaş yalnız vətənə xəyanət etməklə vətəndaşlığından məhrum edilə bilər.
Türkçülük
"Turançı" milliyətçilik 1839-cu ildə qurulan Turan Cəmiyyəti ilə başlamış, 1908-ci ildə Türk ocaqlarına çevrilən Türk Cəmiyyəti ilə davam etmişdir. Bu ideoloji cərəyan nəticədə turançılıq və türkçülük kimi ideologiyaları da əhatə edəcək şəkildə genişlənmişdir. Sultan II Əbdülhəmidi devirən Gənc türklər inqilabı Osmanlı imperiyasında türk milliyətçilərini hakimiyyətə gətirmişdir. Beləliklə, Osmanlı hökuməti üç paşaların nəzarətinə keçmişdir.
Anadoluçuluq
Anadoluçuluq Türkiyə mədəniyyətinin əsas mənbəyinin Anadolu olması lazım olduğunu başlanğıc nöqtəsi kimi götürür. Bu ideologiyanın əsas dayağı Anadolu türklərinin 1071-ci ildə baş tutan Malazgirt döyüşündə qalib gələrək Anadoluda yeni bir sivilizasiya qurmasıdır.
Erkən cümhuriyyət dövründə Hilmi Ziya Ülkən, Mehmet Raif Oğan və Nurəddin Topçu kimi bəzi ziyalılar türk millətçiliyinin mənşəyinin "Turan"da deyil, Anadoluda axtarılmasını təklif etmişdir.
Türk-islam sintezi
Türk-islam sintezi türk milliyətçiliyi ilə islamı birləşdirən ifrat sağçı mühafizəkar ideologiyadır.
Bu termin 1972-ci ildə türk-islam sintezini mühafizəkar tarixçi İbrahim Qəfəsoğlu tərəfindən irəli sürülmüşdür. O, bunun kökünü XI əsrdə ilk müsəlman türk sülaləsi olan Qaraxanilərə çıxarmışdır. Qəfəsoğlu türklərin qədim çöl mədəniyyəti ilə islam arasında əlaqəni bir incələşmə prosesi kimi qiymətləndirmişdir. Bu sintez 1970-ci illərdə təsisçisi Qəfəsoğlu olan "Aydınlar ocağı" intellektual klubunda təmsil olunurdu.
1970-ci illərin siyasi cəbhələri arasında qanlı toqquşmalar və 1980-ci ildəki dövlət çevrilişi ilə yaranan qarışıqlıqdan sonra xunta dini fundamentalizmlə bağlı qeyd-şərtlərə baxmayaraq, nizam və birliyi bərpa etmək üçün islami-mühafizəkar ideya və dəyərlərindən istifadə etməyə cəhd göstərmişdir. 1980-ci il çevrilişindən sonra hərbi diktatura rəsmi dövlət ideologiyası olaraq türkçülük, türk-islam sintezi və kamalçılığın birləşməsini yaratmışdır.
Kipr türk milliyətçiliyi
Kipr türk milliyətçiliyi Şimali Kipr Türk Respublikasının (ŞKTR) müstəqilliyinə dəstəyi vurğulayır, yunanların dominantlıq etdiyi Kipr Respublikası ilə birləşmiş Kipr ideyasına qarşı çıxır, ŞKTR-nin Türkiyədən müstəqil qalmasını arzulayır.
Mohaç döyüşü (1526)
Moxaç döyüşü — 1526-cı ilin 29 avqust tarixində Osmanlı imperiyası və Macarıstan krallığı arasında Macarıstan ərazisində yerləşən Moxaç ovasında baş vermiş döyüş. Moxaç döyüşü nəticəsində Macarıstan ərazisinin böyük bir qismi Osmanlı imperiyasının nəzarəti altına keçmişdir. Döyüşdə Osmanlı ordusu səhra toplarından geniş şəkildə istifadə etmişdir. Sultan Süleyman Qanuninin əmri ilə qısa zamanda hazırlanan toplar macarların ağır suvari birliklərini sıradan çıxartmağa hesablanmışdı. Macarlar şiddətli top atəşini gözləmdiklərindən bir çox birlik açıq əraziyə çıxmış və böyük bir qismi ağır geyimli suvarilərindən təşkil olunmuş dəstələr 2 saat davam edən döyüşün sonunda məhv olmuşdur. Osmanlı imperiyasının bu döyüşdə düşməninə nisbətən az sayda döyüşçüsünü itirməsi və döyüşü ən qısa zamanda başa vurmasının əsas səbəbi səhra toplarından peşəkar formada istifadə olunması idi. Macarıstan krallığının kralı II Layoş döyüş meydanından qacarkən, bataqlıqda bataraq ölmüşdür.
Döyüşün səbəbləri
1440 və 1456-cı illərdə Belqrad şəhəri Osmanlı imperiyası tərəfindən mühasirəyə alınsada qala divarlarını aşmaq mümkün olmamışdır. Yalnız 1521-ci ildə baş vermiş Belqrad yürüşü zamanı şəhər Osmanlı imperiyası tərəfindən fəth edilmişdir. Belqrad kimi mühüm strateji əhəmiyyət malik şəhərin itirilməsi Macarıstan krallığını sarsıtdı, ancaq tərəflər arasında döyüşlər hələdə davam etməkdə idi. Bəylərbəyi Bali Bəy Sultan Süleyman Qanuniyə Drava və Seva çayları arasında yerləşən Macarıstan krallığına məxsus ərazilərin fəth edilməsini təklif etmişdir. Sultan Süleyman Qanuninin Macarıstan krallığı ilə müharibəyə başlamsında Almaniya kralı V Karl və Fransa kralı I Fransisk arasında yaşanan mübarizənində müəyyən qədər rolu vardır.
I Fransisk Pavla yaxınlığında V Karla məğlub olaraq əsir düşmüşdür. I Fransiskin anası Luis de Savor İstanbul şəhərinə elçi heyəti göndərərək və oğlunun əsirlikdən azad edilməsi üçün Sultan Süleyman Qanunidən kömək istədi. Sultan Süleyman Qanuni V Karlı zəiflətmək üçün təklifi qəbul etmişdir. Valaxiya və Boqdan knyazlıqlarıda Osmanlı imperiyasının Fransa kralına kömək etməsi əvəzində Macarıstan krallığının tərəfinə keçmişdir.
Hazırlıqların başlanması
thumb|250px|left|[[Osmanlı imperiyasının Macarıstan ərazisində genişlənməsi (1683)]] 250px|thumb|right|Moxaç döyüşünün təsvir olunduğu Osmanlı miniatürü thumb|250px|right|[[Sultan Süleyman Qanuni Moxaç düzündə, döyüş meydanında.]] 250px|thumb|right|Moxaç döyüşünün baş verdiyi yerdə yerləşən xatirə parkı Sultan Süleyman Qanuni 10 mart, 1526-cı ildə Rumelidə yerləşən ordu başçılarından Bəhram Paşaya, Bosniya bəylərbəyinə və Krım xanına səfərə hazırlaşmaq barədə göstəriş verdi. Səfərdə Suriya və Misir əyalətlərində yerləşən əsəgərlərində iştirak etməsinə icazə verildi. Sultan Süleyman Qanuni 23 aprel 1526-cı ildə Topqapı sarayından yola çıxdı. Qanuninin ordusunda 50 - 60 min nəfərlik ordu və 300 səhra topu vardı. Rumeli bəylərinin hərbi birləşmələri yol boyu Qanuninin ordusuna qoşulurdular, bu şəkildə orduda olan əsgərlərin sayı sürətlə artırdı. Belqrad şəhərinə gedən yolun üzərində yerləşən Petervaradin, Ujlak və Eszek qalaları fəth edildi.