cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Son orta əsrlər
Rusiya
Məlum olduğu kimi, Polab slavyanları vaxtilə Baltik dənizinin sahilində məskunlaşmış, sonralar bu ərazilər Kiyev Rus dövlətinin himayəsində olmuşdu.Lakin Rusiyanın zəifləməsi üzündən Baltik dənizinin sahillərində İsveçin, finlərin yaşayış məskənləri peyda olmuş və bu ərazi XIII-XIV əsrdən etibarən İsveç krallığının tərkibinə daxil olmuş və bu ərazilərin geri qaytarılması uğrunda mübarizə müharibəyə gətirib çıxarmışdı. Rusiyanın xarici siyasətində Livoniya müharibəsi mühüm yer tuturdu.
İvan Qroznunun dövründən etibarən Boyar dumasının içərisindən seçilmiç xüsusi istedada malik ayrı­ayrı adamlar Avropaya və şərq ölkələrinin sarayına elçi kimi göndərilirdi.Əsas məqsəd Rusiyanın kənd və meşə təsərrüfatı mallarına alıcı tapmaqdan ibarət olurdu. Bismark sonralar yazırdı ki, 3 ilə yaxındır ki, Rusiyanın aqrar sahələrinin məhsullarının başlıca alıcısı alman knyazlıqlarıdır. Sonralar Almaniya ilə Rusiya arasında başlanmış gömrük müharibəsi bu zəmində baş vermişdi.
IV İvanın dövründən etibarən meydana gəlməkdə olan prikazçılıq sistemi xarici siyasət və xarici ticarət məsələlərini əhatə edirdi. Xarici siyasətləəsasən puşkar və yam prikazları paralel məşğul olurdular. Çox keçmədən bu sahəyə qoşulan və ordu quruculuğunu həyata keçirən daha iki prikaz meydana gəldi.
Xarici keçidlər
Son orta əsrlər və yeni dövrün əvvəllərində Avropa - kayzen.az Script Termux Hack Akun FB Target Tanpa Login
Nikolas Eyluord Vigors
Nikolas Eyluord Vigors (Nicholas Aylward Vigors, ) — İrlandiya zooloqu və siyasi xadimi. Daha çox quşların öyrənilməsinə dair 40 işin müəllifi kimi tanınır.
Elmi irsi
1825-ci ildən başlayaraq Vigors elmi jurnallarda ornitologiya üzrə 6-sı digər həmmüəlliflərlə olmaqla 40-a yaxın məqalə dərc etdirmişdir.
Gərdərəş (Soyuqbulaq)
Gərdərəş - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Soyuqbulaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Arizona krateri
Arizona krateri, Barrincer krateri , İblis kanyonu , Kun-Byutt — ABŞ-nin Arizona ştatında yerləşən böyük meteor krateri. Krater şimali Arizona səhra yaylasını kəsib keçən avtomagistraldan cənubda, Uinslou şəhərindən 30 km qərbdə, Flaqstaff şəhərindən isə 69 km şərqdə yerləşir.
Uzaqdan o, yastı zirvəli alçaq dağa oxşasada, zirvəyə qalxan zaman qarşımızda dibi ətraf düzənlikdən aşağıda yerləşmiş dərin kasaya bənzər çuxur canlanacaq. Kraterin diametri 1,2 km, dərinliyi 170 m, kraterin özünün düzənliyin səthindən nisbi hündürlüyü isə 30-60 metrdir.
Bu krater formasının saxlanılmasına görə dünyada ən məşhurlardan biridir. Məhs bu səbəbdən krater "Discovery" və BBC kimi kanalların elmi-sənədli filmləri üçün əla məkandır.
Hacıxoş (Soyuqbulaq)
Hacıxoş - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Soyuqbulaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Arizona krateri
Meydana gəlməsi
Arizona krateri 50 min əvvəl diametri 24,8 metrə yaxın olan meteoritin yerlə toqquşması nəticəsində yaranmışdır. Yucin Şumeykerin kosmik cisminlərin Yerlə toqquşmasının mexaniki modeli Arizona kraterinin meydana gəlməsini çox gözəl izah edir. Şumayker Arizona kraterini nüvə-sınaq kraterlərilə müqayisə etmiş və onların quruluşunda xeyli oxşar cəhətlər müşahidə etmişdir. O, kosmik cismin Yerlə toqquşmasından alınan enerjisinin 1,7 meqaton trotilin partlamasından alınan enerjiyə bərabər olduğunu göstərmişdir. Toqquşmanın güman olunan 15 km/san sürətlə baş verdiyi, cismin kütləsinin 63 min ton olması müəyyən edilmişdir. Meteorit maddəsinin sıxlığına əsasən isə, belə kütləyə malik kürənin diametri 24,8 metrə bərabər olmalıdır. Partlayış Tunqus meteoritinin partlayışından üç dəfə böyük olmuş, Hiroşimaya atılan bomba ilə eyni gücə malik olmuşdur.
Kraterin meydana gəlmə vaxtınıda müxtəlif üsullarla müəyyən etməyə təşəbbüs göstərilmişdir: kraterin səddində süxurların aşınması sürətinə, kraterin əmələ gəldiyi vaxt iqlimin rütubətli olmasının dolayısı göstəricilərinə, süxurlarda radioaktiv Karbon-14 elementinin miqdarına görə və s. Bütün bu üsullar biri-birilə qismən uzlaşan qiymətlər veriri ki, bununlara da əsasən kraterin yaşı 35-50 min il hesab edilir. 1100px|Kraterin panoraması
Hacıxoş (Soyuqbulaq)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 907 nəfər yaşayır (144 ailə).
Arizona krateri
Albert Y. Fut
Arizona krateri haqqında ilk xatırlama 1871-ci ilə aid edilir. Lakin ondan xeyli əvvəl o, burada köçəri həyat sürmüş hindi qəbilələlərinə məlum idi. Alimlərdən ilk dəfə kraterdə 1891-ci ildə filadelfiyalı kimyaçı və mineroloq A.Y.Fut olmuşdur. O, burdan yüzdən çox nikelli dəmir nümunələri aparmışdır. Sonralar tərkibində 92 % dəmir, 7 % nikel, 0,5 % kobalt, həmçinin az miqdarda platin və iridium qatışığı olan həmin mümunələrin meteorit mənşəli olması təsdiq edilmişdir. A.Y.Fut mikroskop altında nümunələri öyrənərkən xırda almaz zərrəcikləri aşkar etdiyinə özüdə təəccüblənmişdir. Ancaq o, kraterin mənşəyi haqqında heç bir fikir söyləməmişdir.
Grov Karl Gilbert
Başqa bir görkəmli alim, ABŞ Geoloji Xidmətinin baş geoloqu C.K.Gilbert kraterin nəhəng meteoritin zərbəsindən əmələ gəldiyini sübhə altına alır. Gilbert Arizona kraterini öyrənmək məqsədilə təşkil olunmuş ekspedisiyaya rəhbərlik edir və topoqrafik ölçmələr aparır. Krater səddini təşkil edən materialın həcminin təxminən krater kasasının həcminə bərabər olması məlum olur. Bu zaman meteoritin özü hanı sualı qoyulur. O vaxt kosmik sürətlə hərəkət edən cismin zərbəsinin xüsusiyyətləri haqqında heç nə məlum deyildi. Odur ki, Gilbert düşən meteoritin ölçüsünün qıfın ölçüsü ilə müqayisə edilməli olduğunu güman edirdi. Nəhayət, alim ümüdsüzlüklə bildirir ki, kraterin zərbə nəticəsində əmələ gəlməsi mümkün deyil və o, buxarın və ya qazın yerin altından partlayıb çıxması nəticəsində yaranmışdır.
Daniel Moro Barrincer
1902-ci ildə Arizonada gümüş mədənlərin işlənilməsi ilə əlaqəsi olan filadelfiyalı hüquqşünas və mədən mühəndisi Daniel Moro Barrincerə müəmmalı krater haqqında məlumat çatır. Barrincer kraterin kosmik mənşəyi ideyasına və meteorit maddəsinin mümkün hasilatının vəd etdiyi ticarət qazancına aludə olur. O, ABŞ hökumətinindən kraterin daxil olduğu iki kvadrat mil torpaq sahəsinə, bu yerlərin mineral ehtiyatlarının mənimsənilməsinə sərmayə qoyulması və ciddi səy göstərilməsi öhdəçiliyi əvəzində, ona sahiblik hüququ verən sənəd alır.
Arizona kraterinin bütün sonrakı tarixi Barrincerin adı ilə bağlıdır. Onun və ailəsinin yaratdığı şirkət kraterin öyrənilməsi və turistləri buraya cəlb etmək məqsədilə bölgənin abadlaşdırılmasına çoxlu vəsait qoymuşdur. Məhs Barrincerin 1905-ci ildə "Təbiət elmləri akademiyasının əsərləri" ndə dərc olunmuş məqaləsi kraterin meteorit mənşəyini elmi surətdə əsaslandıran ilk ciddi əsər olmuşdur.
Məşhur memar Filipp Consonun layihəsi ilə kraterin səddində vaxtilə muzey inşa edilmiş, hədiyyələr mağazası açılmış, sonralar isə başqa binalar peyda olmuşdur. Meteorit cəmiyyəti kraterə Barrincerin adını verməklə onun xatirəsini əbədiləşdirdi. Yeri gəlmişkən, daha bir Barrincer krateri var - o, Ayın əks tərəfindədir.
Quruluşu
Kraterin yaxınlığından çoxlu sayda meteorit qırıntılarının tapılması artıq kraterin kosmosla əlaqədar olmasını izah edirdi. İndiyədək burada 15 t-dan çox qırıntı toplanıb (nümunələrdən çəkisi 639,1 kq olan ən irisi Meteorit Krateri Muzeyində saxlanılır). Aydındır ki, tapılmış qırıntılar meteoritin heç də əsas hissəsi deyil. Eyni zamanda, demək olar ki, bütün nümunələr güclü deformasiyaya uğramışdır və bu da yalnız meteoritin Yerə zərbəsi zamanı onun parçalanması nəticəsində baş verə bilərdi.
Kraterin quruluş xüsusiyyətləri də, hər şeydən əvvəl, onun zərbə nəticəsində əmələ gəlməsilə izah olunur. Süxurlar hadisə baş verən bölgədə, demək olar ki, üfüqi laylarla yatır. Ən yuxarıdakı lay Trias dövründə (248-205 milyon il əvvəl) əmələ gəlmişdir və Moenkopi formasiyası adlanır. Bu, 3–5 m-lik qalınlığa malik açıq qırmızı- qəhvəyi rəngi narın dənəli qumdaşları təbəqəsidir. Onun aıtında Perm (290-248 milyon il əvvəl) dənizin dibində çökmüş Kaybab formasiyasının 80 m-lik boz rəngli əhəngaşları layı, ondan aşağıda isə Supay formasiyasının qırmızı qumdaşları yatır. Buruq qazmaları göstərir ki, kraterin ətrafında, ağağıda yatan qumdaşları layı heç deformasiyaya uğramamışdır. Deformasiyaya məruz qalmamış özül süxurları üzərində brekçiya linzası əmələ gəlmişdir.
Krater səddində süxurların üfüqi yatımı pozulmuşdur: onlar yuxarıya qaldırılmış və yatımları mərkəzdən kənara doğru yönəlmişdir. Hətta Meonkopi formasiyasının nazik layı bəzi yerlərdə aşırılmışdır və onun üzərində daha qədim layların qaymaları yatır. Belə ki, səddin yuxarı hissəsində süxurların əks istiqamətdə yatımı müşahidə edilir. Onların içərisində meteorit parçalarına rast gəlinir.
Digər kraterlərlə müqayisəsi
Hazırda dünyada nəhəng meteoritlərin planetimizə çoxdankı toqquşmalarının törətdiyi və Ayın səthində teleskopla müşahidə edə bildiklərimizə çox oxşayan meteor kraterləri olan onlarca yer məlumdur. Lakin bunların ən birincisi və hamısından yaxşı saxlanılmış Arizona krateridir. Yerin "kosmik çapıqları" siyahısına o başçılıq edir. 1967-ci ildə krater təbiət abidəsi elan olunmuşdur.
Astronavtların kraterdə məşqləri
Astronavtların Aya çıxarılması planlaşdırılan "Apollon" kosmik ekspedisiyası hazırlanan zaman astronavtlar "Ay landşaftı" ilə məhs burada, Arizonada tanış olmuşlar.
Elf dilləri (Orta Dünya)
thumb|"Tenqvar" sözünün tenqvar əlifbası ilə yazılışı. "Tenqvar" Kvenya dilindən tərcümədə "hərflər" deməkdir. Elf dilləri – Con Tolkin tərəfindən Orta Dünya kainatı üçün yaradılmış süni dillər. Elflər tərəfindən danışılır. Qulağa melodik gəlməsi ilə populyar olmuşdur.
Elf dilləri bir dil ailəsidir. Bu dil ailəsinin 15 dili var və onlar arasında əhəmiyyətli fərqliliklər var. Elf dil ailəsindəki bütün dillər ibtidai kvendi adlı qədim elf dilindən törənmişdir. Elflər fərqli coğrafiyaya yayıldıqca yeni dialekt və dillər ortaya çıxmışdır. Hətta Elf dilləri ailəsi ağacı belə mövcuddur və bu dillərin qohumluq əlaqələrini göstərir. Məlum olan elf dilləri Avarin, Kvenya, Telerin, Nandorin, Sindarin, Qoldoqrin və İlkorindir. Xüsusilə və  dilləri daha populyardır. Bütün bu dillərin özünməxsus dialektləri var. Tolkin həmçinin elf dilləri üçün 7 yazı sistemi yaratmışdır və bunlardan 3-ü daha populyardır: Sarati, Tenqvar və Kirt.
Sindarin Beleriandın boz elflərinin dilidir. Kvenya isə daha qədim dildir. Hətta Sindarin ondan törəmişdir. Dənizarxasında yaşayan elflər antik zamanlarda əsasən kvenyaca danışmışdırlar.
Elf dillərində cümlələrin quruluşu ingilis dilində olduğu kimi mübtəda + xəbər + tamamlıq şəklindədir. Eyni zamanda cümlənin xəbəri mənsubiyyətə görə dəyişir. Cümlə üzvlərinin yerini dəyişmək cümlənin mənasını dəyişmir. Kvenya dilində cəm və tək anlayışı ilə yanaşı, cəm və cüt anlayışı da var. Sifətlər isə həm qaydasız, həm qaydalı ola bilər. Fellərin mənsubiyyət və hala görə dəyişməsi isə həmişə qaydalıdır.
Elf dili söz ehtiyatına görə zəngin dildir. 2008-ci ilin məlumatına görə bu dildəki sözlərin sayı 25.000-dən çoxdur.
Tenqvar Feanor tərəfindən ixtira olunmuş bir yazı sistemidir. Əvvəlcə təkcə Kvenya dili üçün istifadə olunsa da, digər elf dillərinin nümayəndələri də bu əlifbanı seçmişdirlər. Hətta Sauron Tək üzüyün üstünə yazı yazarkən Tenqvardan istifadə etmişdir. Tenqvar 26 hərfdən ibarət əlifbadır. Ərəb dilində olduğu kimi saitlər yoxdur. Saitlər xüsusi işarələrlə göstərilir.
Uzunbığlar
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi.
Ümumi xüsusiyyətlər
Uzunbığ böcəklərin sürfələri başqa böcəklərin sürfələrindən asanlıqla seçilir. Sürfələrin bədəni yoğun, uzunsov-silindrşəkilli olub, 12 buğumdan ibarətdir. Baş, döş və qarıncıq hissələrindən ibarət olan bədənin baş hissəsi tünd rəngdə, yerdə qalan hissələr isə ağ və ya sarımtıl olur. Başdan sonrakı üç buğum sürfənin döşünü, 9 buğum isə qarıncıq hissəsini təşkil edir. Sürfənin başı möhkəm, tünd rəngdə olub, xitin örtüklə örtülmüşdür.
Başın qabaq hissəsində ağız aparatı yerləşmişdir. Xitin örtükdən başın içərisinə doğru bir sıra çıxıntılar uzanır ki, bunlar da sürfənin başının daxili skeletini təşkil edir. Bir sıra növlərin başının yanlarında 1–5 cüt bəsit gözlər yerləşmişdir. Bəzən bu gözlər olmur. Gözlərin qabağında hər tərəfdə bir ədəd olmaq şərti ilə bir cüt bığ var. Bığlar əsasən 3 qısa buğumdan ibarətdir. Bəzi hallarda dördüncü əlavə buğum da ola bilər. Başın üzəri çox vaxt açıq və ya kürəni rəngdə olan zərif, qısa tüklərlə örtülü olur. Ağız aparatı bir çox başqa cücülərdə olduğu kimi gəmirici tipdə olub, üst çənələr, alt çənələr, üst dodaq və alt dodaqdan ibarətdir. Üst çənələr (mandibulalar) bir cüt olub, buğumsuz, qismən qısa və iridirlər. Bəzi növlərdə üst çənənin içərisində hamar dişciklər yerləşmişdir. Bir sıra böcəklərdə bu dişciklərin ucu dəyirmiləşmiş (Cerambycinae yarımfəsiləndə) və kəsik (Lamiinae yarımfəsiləsində) olur. Alt çənələr (maksillalar) də bir cütdür, lakin 3 buğumludur. Üst dodaq və alt dodaq tək olub, alt dodağın üzərində 2 buğumlu çıxıntı vardır. Alt dodaq üzərində olan dodaq çıxıntıları çənə, çənəaltı və dilcik adlanan 3 hissədən ibarətdir. Dodaqlar qısa hissedici tükcüklərlə örtülüdür. Sürfələrin döşü böcəklərdə olduğu kimi ön döş, orta döş və arxa döş adlanan üç hissəyə bölünür. Ön döş nisbətən iri olub, eni uzunundan böyükdür. Onun üst qalxanı qismən xitinləşmiş, üzərində qırışıqlar və nöqtələr vardır. Ümumiyyətlə ön döş üst qalxan, epiplevralar, episternalar və döşcük adlanan hissələrdən ibarətdir. Orta və arxa döşlərin üzərində isə qalxan, qalxancıq və qalxan qabığı hissələri vardır. Onların yan tərəflərində plevralar yerləşmişdir. Döşün hər buğumunda bir cüt olmaq şərti ilə 3 cüt ayağı vardır. Bu ayaqlar əksər növlərdə olub, qısa və konusşəkillidir (Lamiinae yarımfəsiləsinin bir çox növlərinin sürfələrində ayaqlar olmur.) Ayaqlar buğumlu quruluşdadır və hər bir ayaq çanaq buğumundan, çanaq tacından, burmadan, baldırdan və pəncədən ibarətdir ki, sonuncu hissə caynaqla nəhayətlənir.
Sürfələrin qarıncıq hissəsi 9 buğumludur və onun 9-cu buğumu ifrazat (anal) dəliyi ilə qurtarır ki, çox zaman bu da 10-cu buğum sayılır. İfrazat dəliyi adətən 3 pərli olur.
Uzunbığ böcək sürfələrinin birinci yeddi qarın buğumlarının və çox zaman orta və arxa döşlərin buğumlarının üst və alt tərəflərində döyənəyə oxşar qaba çıxıntılar yerləşmişdir ki, onlar vasitəsilə sürfələr hərəkət edir. Sürfə bədəninin yan tərəflərində 9 cüt kiçik qara ləkələr şəklində tənəffüs dəlikləri yerləşmişdir.
Uzunbığlarda cinsi dimorfizm
Uzunbığ böcəklərdə cinsi dimorfizm yaxşı inkişaf etmiş, erkək və dişi fərdlər öz xarici görünüşlərinə görə asanlıqla fərqlənirlər. Dişi fərdlərin bədəni erkəklərə nisbətən iri və enli olur. Qanadüstlükləri qismən təpə tərəfə daralmış, qarın hissəsi isə iri olur. Erkək fərdlərin bığları dişilərinkinə nisbətən uzundur, gözləri isə yaxşı inkişaf etmişdir. Bəzi növlərin erkəklərində üst çənə daha yaxşı inkişaf edərək (Prioninae yarımfəsiləsində) dişi fərdlərinkindən asanlıqla seçilir. Bir çox uzunbığ böcəklərin ön bel hissəsində cinsi dimorfizm daha aydın nəzərə çarpır. Belə ki, erkək fərdlərin ön beli nəinki öz forma və böyüklüyünə görə dişilərinkindən fərqlənir, hətta onun üzərində olan naxışlar belə müxtəlif olur. (məs. Rhaesus cinsində). Erkəklərin qanadüstlükləri dar və uzun olur. Bir sıra növlərdə qanadüstlükləri erkək və dişi fərdlərdə müxtəlif rəngdə ola bilər. (məs. Leptura cinsində). Kökyeyən uzunbığ böcəklərdə (Dorcadion cinsi) isə bununla yanaşı, qanadüstlüyündəki haşiyələrin müxtəlif olması da nəzərə çarpır. Bəzi növlərdə ön döşün üzərində olan naxışların müxtəlifliyi ilə də erkək fərdləri dişilərdən asanlıqla ayırmaq mümkündür. (məs.Prioninae yarımfəsiləsi)
Erkək böcəklərin qabaq ayaqları dişilərin ayaqlarına nisbətən uzun olur və bəzi növlərdə bud üzərində olan qılların sayı adətən dişilərdə iki, erkəklərdə isə bir ədəd olur. (məs.Leptura cinsinin bəzi növlərində). Bundan başqa erkək və dişi fərdlər baldır, pəncə və ayaqlarının quruluşları ilə də bir-birindən fərqlənirlər.
Kriofit
Kriofit — (yunan dilində. ψυχρός — soyuq, φιλέω — məhəbbət) quraq yerlərdə soyuğa dözümlü bitkilər.
Bu mikroorqanizmlər +10-dən -20°C arasında inkişaf edir. Eyni zamanda, ciddi (zəruri) psixrofillər 20°C-dən yuxarı olan temperaturlarda çoxaltmaq mümkün deyil və bu (həmçinin psixrofilllər adlanır) 22 ilə 30°C-ə qədər optimallaşdırılır.
Tiflis şiə məscidi
Tiflis şiə məscidi — 1522-cı ildə inşa edilən məscidə xalq Şah Abbas məscidi adını vermişdir.
1522-ci ildə Şah İsmayılın qoşunlarının hücumu zamanı dağıdılmış kiçik kilsənin yerində bilavasitə körpünün yanında şiə məscidi tikilmişdir. Sonralar Şah Abbasın hücumu zamanı (1606-cı il) məscid genişləndirilmiş, minarələr ucaldılmışdır. Məscid şah Abbasın adını daşıyırdı. Böyük Vətən müharibəsindən sonra yeni körpünün tikilişi ilə əlaqədar məscid uçurulmuşdur
Adak adası
Adak adası — Aleut adaları qrupuna daxil olan Andreyanov adaları qrupunun ən böyük adasıdır. Ada inzibati cəhətdən ABŞ-nin Alyaska ştatının tərkibinə daxildir. 2010-cu il əhalinin siyahıya alınma məlumatlarına əsasən adanın əhalisi 326 nəfərdən ibarətdir.
Coğrafiyası
Adanın iqlimi soyuq dəniz iqlimi ilə səciyyələnir. Ada sıx dumanlarla və yağıntılarla örtülü olur.
Tarixi
Ada 1753-cü ildə rus sənaye sahibləri tərəfindən aşkar edilmişdir. Həmin şəxslər adanı "Sv. İeremiya" gəmisi vasitəsilə tapmışdılar. Gəmiçilər adada aleutların qəsəbəsini aşkar etmişlər. Bəzi hallarda onlar arasında silahlı konfliktlər olurdu. 1759-cu ildə adaya daha bir rus gəmisi olan "Sv. Vladimir" gəmisi gəldi. Onların da gəlişi yerli aleutlarla münaqişələrə səbəb oldu. Gəmidə rus sahibkarları yer alırdı. .
Ada 1867-ci ildə Alyaska ilə birlikdə ABŞ-yə satılmışdır.
Nəqliyyat
Adada Adak Hava Limanı yerləşir. Hal-hazırda Alaska Airlines aviaşirkəti tərəfindən Boeing 737 təyyarələri ilə Ankoricə həftədə iki müntəzəm reys həyata keçirilir. Digər nəqliyyat infrastrukturuna 3 ədəd dərin sularda yerləşən yanacaqdoldurma kompleksi daxildir. Adada təxminən 26 kilometrlik avtomobil yolu yerləşmişdir. Yol asfalt qatı ilə örtülüdür.
Piran eli
Piran eli (پیران) — Kürd ellərindəndir ki İran (Qərbi Azərbaycan) və İraqda yaşayırlar. Piranlar kürd dilinin soran ləhcəsində danışırlar və sünni müsəlmandırlar. Piran eli, Məməş və Məngur elləri ilə birlikdə böyük Balbas elini təşkil edirlər, Balbas eli Qərbi Azərbaycana köçmədən öncə Ərbilin şərqində yaşayırdı
Təbəri təqvimi
Təbəri təqvimi- Mazandaranlıların yerli günəş təqvimi.
Piran eli
Tarixçə
Piran eli ki İraqda sakinidirlər, 14-cü (Hicri şəmsi) əsrdən başlayaraq İrana köçüblər və Qərbi Azərbaycan ostanının Piranşəhr şəhristanında sakinləşiblər.
ABŞ Konqres Binası
Amerika Konqres Binası (İngilis dilində: United States Capitol) ABŞ-ni idarə edən ABŞ Konqresinin iqamətgahıdır. Bina ABŞ-nin paytaxtı Vaşinqton şəhərindəki Capitol Hill bölgəsində və National Mall dairəsinin şərq ucunda yerləşir.
thumb|left|200px|Thorntonun orijinal Konqres Binası dizaynı
Orijinal binanın 1792-ci ildə Tomas Jefferson tərəfindən təşkil edilən bir yarışma ilə təyin edilməsi qərara alındı. Ən azı 10 memarın qatıldığı yarışmada Stephen Halletin dizaynı ən ideal olaraq təyin olunsa da, sonradan seçim edilmədi, çünki həmin bina tikilsəydi dəyəri çox yüksək olacaqdı. Müsabiqəyə son anda girən həvəskar memar William Thorntonun 31 yanvar 1793-cü ildə təqdim etdiyi dizaynı 5 aprel 1793-cü ildə rəsmi olaraq qəbul edildi. Bununla birlikdə bu dizayn həm inşaat zamanı, həm də gələcək illərdə xeyli dəyişikliyə məruz qaldı.
thumb|sol|200px|Amerika Konqres Binasının gecə görünüşü ([[2006, yanvar ayı)]]
Kəhrizə-i Əlibəyazıd (Soyuqbulaq)
Kəhrizə-i Əlibəyazıd - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Soyuqbulaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə yaşayış yoxdur.
Melborn adası
Melborn adası — Kanada Arktik arxipelaqı daxil olan adadır. 2012-ci ilin məlumatlarına əsasən adada insan yaşamır.
Coğrafiyası
Ada Kuin-Mod körfəzinin qərb hissəsində yerləşmişdir. Ada Kanadanın materik hissəsinə daxil olan Kent yarımadasının 9 km şərqdə və böyük ada olan Viktoriyadan (böyüklüyünə görə Kanada Arktik arxipelaqında ikinci adadır) 30 km cənubda yerləşmişdir.
Ziyaabad
Ziyaabad (digər adı Sumqan) — İranın Qəzvin ostanının Takistan şəhristanının Ziyaabad bəxşində şəhər və bu bəxşin mərkəzi.Qəzvindən 60 kilometr cənub-qərbdə yerləşir.
Melborn adası
Coğrafiyası
Adanın səthinin ümumi sahəsi 381 km² təşkil edir. Sahil xəttinin uzunluğu 82 kilometrdir. Ada planda ovalşəkillidir. Ən hündür nöqtəsi dəniz səviyyəsindən 100 m yüksəklikdə yerləşmişdir. Bu cür yerləşmə adaya günbəzşəkilli forma verir. Adanın uzunluğu cənub-şərqdən şimal-qərbə doğru 29 kilometr təşkil edir. Maksimal eni 16 kilometrdir. Adada bir çox kiçik çarhovuz və göl, bataqlıqlar yerləşmişdir. Bu su mənbələri adada əhəmiyyətli yeri tutur.
Ziyaabad
Əhalisi
2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 8,385 nəfər və 2,411 ailədən ibarət idi. Əhalisi bütünlükdə azərbaycan türklərindən ibarətdir və azərbaycan türkcəsində danışırlar.
Məhsullar
Buranın əsas məhsullarından qoz,üzüm,yemiş və ağartı məhsullarını örnək göstərmək olar. Ziyaabadın qozu son neçə ildə yaxşı keyfiyyətli olmasından asılı olaraq, ölkə üzrə çox ad qaza bilibdir.
Kiçabad (Soyuqbulaq)
Kiçabad - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Soyuqbulaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 522 nəfər yaşayır (83 ailə).
Şal
2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 15,104 nəfər və 3,348 ailədən ibarət idi.
NGC 1536
NGC 1536, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Şəbəkə bürcü istiqamətində yerləşir. SBc tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Ksenofillər
Ksenofillər — quraqlığa uyğunlaşan orqanizmlər.
Öykü Karayel
Həyatı
Öykü Karayel, 20 avqust 1990-cı ildə İstanbulda anadan olmuşdur. İstanbul Universiteti Dövlət Konservatoriyası məzunudur.
Şəxsi həyatı
Öykü Karayel, 12 iyul 2018 tarixində Can Bonomo ile evləndi.
Nikaraqua Mərkəzi Bankı
Nikaraqua Mərkəzi Bankı — Nikaraquanın mərkəzi bankı.
Tarixi
Bank 1960-ci il tarixində qurulmuş və 1 yanvar 1961-ci il tarixində fəaliyyətə başlamışdır.
Ləc (Soyuqbulaq)
Ləc - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Soyuqbulaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 1,297 nəfər yaşayır (237 ailə).
Məzrayə-i Əmirabad (Soyuqbulaq)
Məzrayə-i Əmirabad - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Soyuqbulaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə yaşayış yoxdur.
Kacal Əhməd
Kacal Əhməd — İraq kürd şairi və jurnalisti. O, "Kurdsat"da "Dijebaw" verilişi ilə tanınır. Əhməd 1987-ci ildə şeir yazmağa başlamışdır.
Həyatı
Əhməd 1967-ci ildə Kərkükdə kürd əsilli ailədə anadan olmuşdur. 1986-cı ildə şeir yazmağa başlamış və 21 yaşında onları nəşr etdirmişdir. Onun şeirləri "şiddətli" və "şəhvətli" olması ilə tanınır, "kürddilli dünyada cəsur, təsirli və çətin işə görə" şöhrət qazanmışdır. Onun şeirləri ərəb, fars, türk, norveç və ingilis dillərinə tərcümə olunmuşdur.
O, Nəcibə Əhməd də daxil olmaqla bir neçə kürd qadın şair və yazıçısı ilə birlikdə kürd ədəbiyyatının inkişafına töhfə verən müəllif kimi qiymətləndirilir.
Vilyam Tornton
Dr. William Thornton — Amerikalı fizik, ixtiraçı, rəssam və memar
thumb|left|200px|Thorntonun orijinal Konqres Binası dizaynı William Thorntonun ən böyük və ən vacib əsəri Birləşmiş Ştatlar Konqres Binasıdır. Dizaynı ona aiddir. Thornton, ABŞ Konqres binasının cavabdeh şəxsinə verilən və vəzifələri arasında binanın qorunması, mühafizəsi, inkişaf etdirilməsi, binaya işçilər qəbul edilməsi və daha da əhəmiyyətlisi Konqres binasının tikilməsinə cavabdeh olan Bina Memarlığı vəzifəsinə təyin edilmiş ilk insandır. Amerika Birləşmiş Ştatları Patent Administrasiyasının ilk prezidentidir.
İrəm Yaman
Şəxsi həyat
İrəm Yaman 4 avqust 1995-ci ildə Ankarada anadan olub. Taekvondo ilə 8 yaşında məşğul olmağa başlayıb.
Hacettepe Universitetini İdman Elmləri Fakültəsini bitirib və universitetin taekvondo komandasının üzvü olub. Bakalavr dərəcəsi aldıqdan sonra Konyada Səlcuq Universitetinin idman bölməsində təhsilini davam etdirmiş, oranı bitirdikdən sonra magistr dərəcəsi almışdır.
Kikboksinq
2012-ci ildə Bratislavada yeniyetmələr və gənclər arasında kikboksinq üzrə dünya çempionatında Yaman 70 kq-dan yuxarı yeddi kontakt kateqoriyasında bürünc medal qazanmışdır. Bir il sonra o, Polşanın Krınisa-Zdruy şəhərində keçirilən kikboksinq üzrə gənclər arasında Avropa çempionatında gümüş medal qazanmışdır.
Taekvondo
Bir il sonra Çelyabinskdə keçirilən dünya çempionatının 62 kq çəki dərəcəsində final görüşündə ispaniyalı Marta Kalvo üzərində inamlı qələbə qazanan 18 yaşlı Yaman ilk dəfə dünya çempionu olub.
Sonradan türkiyəli idmançı iki dəfə Avropa çempionu (2016-cı ildə Montro və 2018-ci ildə Kazanda ), iki dəfə Universiadanın qalibi (2017-ci ildə Taypey və 2019-cu ildə Napoli ) olmaqla, müxtəlif beynəlxalq yarışlarda yüksək səviyyəsini dəfələrlə təsdiqləyib. Böyük Dəbilqə turnirinin qalibi olub (2017-ci ildə Usi).
2019-cu ildə Mançesterdə keçirilən Dünya Çempionatında İrem dünya çempionatlarında karyerasında ikinci qızılını qazanaraq belə bir nailiyyət əldə edən ilk türk taekvondoçusu olur.
2021-ci ildə Yaman idman karyerasını bitirdiyini elan edir.
Ankilozavrlar
Ankilozavrlar, zirehli dinozavrlar (Ancylosauria) – quşçanaqlı dinozavrlar dəstəsi. 2 fəsiləsi, 25-dən artıq cinsi, 30-adək növü var. Avropanın Yuxarı Yura və Təbaşir, Şimali Amerika və Mərkəzi Asiyanın, Avstraliya və Antarktidanın Təbaşir çöküntülərindən məlumdur. Rusiyada Amur vilayətinin Təbaşir çöküntülərində aşkar edilmişdir. Bədəninin uzunluğu 2 m-dən 9 m-ədək olmuşdur. Ankilozavrların enli bədəni üstdən lövhələr və ya tikanlar şəklində sümüklərlə (osteodermalar) örtülmüş, bəzi növlərində bunlar bel qurşağı ilə birləşmişdir. Ətrafları qısa və böyükdür. Kəlləsi nisbətən kiçikdir. Çanağın qasıq sümükləri reduksiyaya uğramışdır. Bitkiyeyən quru heyvanları olmuşlar.
NGC 1880
NGC 1880, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktik dumanllıqdır. Göy üzündə Qılıncbalığı bürcü istiqamətində yerləşir. EN tipli. tərəfindən ildə 22.86 sm (9 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Qapı-i Babaəli (Soyuqbulaq)
Qapı-i Babaəli - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Soyuqbulaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 597 nəfər yaşayır (118 ailə).
İlayda Alişan
İlayda Alişan — türkiyəli aktrisa.
Həyatı
İlayda Alişan 26 fevral 1996-cı ildə İstanbulda anadan olmuşdur. İstanbul Bilgi Universiteti məzunudur.
Qaralar (Vedibasar)
Qaralar — əvvəllər Vedibasar mahalında, sonralar isə Vedi rayonunda kənd.
Tarixi
Qaralar İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indi Vedi (Ararat) rayonunun aran hissəsində, Ağrıdaə vadisində kənddir. Rayon mərkəzindən 7 km məsafədə, Vedi çayının qolu olan Böyük çayın üstündə, Bakı-İrəvan dəmiryol xəttinin kənarında yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.
1920-ci ilə qədər kənddə ancaq Azərbaycan tühkləri yaşamışlar. Kənddə 1873-cü ildə 443 nəfər, 1886-cı ildə 387 nəfər, 1897-ci ildə 570 nəfər, 1904-cü ildə 252 nəfər, 1914-cü ildə 256 nəfər, 1916-cı ildə 546 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır, lakin "Ermənistan və ətraf vilayətlərin toponimlər lüğəti"ndə bu faktlar təhrif edilərək 1873–1916-cı illərdə kənddə azərbaycanlıların yox, ermənilərin yaşadığı göstərilir.
1918–20-ci illərdə bütün vedibasarlılar kimi, Qaralar kəndinin igidləri də Abbasqulu bəy Şadlinskinin başçılığı ilə "Mübariz dəstə"də erməni daşnaklarına qarşı vuruşmuşlar. 1920-ci ildə Vedinin süqutundan sonra qaralarlılar da Arazı keçərək Cənubi Azərbaycana mühacirət etmişlər. 1920-ci ilin sonlarında Abbasqulu bəy Şadlinskinin başçılığı ilə Naxçıvana gələrək "Qırmızı tabor"un tərkibində erməni daşnaklarına qarşı vuruşmuş, Şərur, Vedibasar, Gərnibasar, Dərələyəz və s. mahalların daşnaklardan təmizlənməsində fəal iştirak etmişlər.
lakin bu illərdə kənddə İranın Bacaqulis vilayətindən (indi Ostan), Türkiyənin Van, Şatax və Bayazed vilayətlərindən ermənilər də köçürülüb kənddə yerləşdirilmişlər. Daha sonra, 1940–50-ci illərdə isə indiki Ermənistanın Qaranlıq (Martuni) və Qarakilsə (Sisyan) rayonlarından, 1946-cı ildə İran və Livandan yenidən ermənilər köçürülərək Qaralar kəndində yerləşdirilmişdir.
Kənddə 1922-ci ildə 241 nəfər azərbaycanlı, 273 nəfər erməni, 1926-cı ildə 280 nəfər azərbaycanlı, 252 nəfər erməni, 1931-ci ildə 297 nəfər azərbaycanlı, 292 nəfər erməni, 1939-cu ildə ümumilikdə 780, 1955-ci ildə 1181, 1970-ci ildə 1794, 1979-cu ildə 1942 nəfər əhali yaşamışdır.
1988-ci ilin noyabr-dekabr aylarında azərbaycanlılar Ermənistan dövləti tərəfindən tarixi-etnik vətənlərindən deportasiya olunmuşdur. İndi burada yalnız ermənilər yaşayır.
Toponim türk mənşəli qaralar etnonimi əsasında əmələ gəlmişdir. Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.
Erm. SSR AS RH-nin 25.l.1978-ci il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Aralez qoyulmuşdur.
Susa qətliamı
Susa qətliamı və ya Yolaç kəndi qətliamı — 26 iyun 1992-ci ildə Türkiyədə, Silvanın Yolaç (Susa) kəndindəki məsciddə namaz qılan 10 nəfərin PKK üzvləri tərəfindən gülləbaran edilərək qətlə yetirildiyi qətliam.
Qətliam
Saat 22:30 radələrində Silvanın Yolaç kəndinə PKK yaraqlılarından ibarət böyük bir qrup basqın etmişdir. PKK döyüşçüləri kəndin ətrafına nəzarəti ələ keçirdikdən sonra Yolaç kənd məscidinə doğru irəliləmişdilər. Camaatı məsciddən çıxaran PKK yaraqlıları başda imam olmaqla bir qrupu ayıraraq yerə yıxmış və onları güllələmişdir.
Hadisə şahidlərinin ifadələrinə görə, öldürülənlər hər gecə namaz qılmaq üçün məscidə gəlirmişlər. Hadisə baş verən gecə məsciddə olanlardan biri su içməyə çıxan zaman məscidin mühasirəyə alındığını görmüşdür. Məscidi əhatə edənlər əsgər olduqlarını və Bismildən gəldiklərini bildirmişdilər. Bundan sonra məsciddə olanlar işlərinə davam etmişdilər, lakin daha sonra PKK yaraqlıları məscidə daxil olaraq oradakıları qətlə yetirmişdilər. Məscidin imamı Haluk Fidancı da daxil olmaqla 10 nəfər hadisə yerində həlak olmuşdur. Hücum nəticəsində yaralanan 4 nəfərə Diyarbəkir Tibb Fakültəsi və Silvan Dövlət Xəstəxanasında tibbi yardım göstərilmişdir.
Məhəmməd Baqir İrəvani
Ayətullah Şeyx Məhəmməd-Baqir İrəvani  — İraq şiə alimi, dini avtoriteti və şairi. Əslən azərbaycanlıdır. İrəvani böyük ayətullah seyid Əli Sistanidən sonra Nəcəfdə böyük dini hakimiyyətə güclü namizədlərdən biri hesab olunur.
Qalokserofit
Qalokserofit — şor suya və quraqlığa dözümlü bitki.
NGC 7568
NGC 7568, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış təkrarlanmış NGC cismidir. Göy üzündə Peqas bürcü istiqamətində yerləşir. S? tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Qalobiont
Qalobiont — şor suda yaşayan canlılar.
Zirarilər
Zirarilər — Zirar ibn Əmr və Həfsülfərdin ardıcılları olan mütəkəllimlərin keçmiş islam məzhəbi. Onlar "tətil" və "Allahın Qədri tanıması" ideyasına, cəhl və acizin Allaha xas olmadığına, Allahın zatının özündən başqa heç kəsə məlum olmadığına inanırdılar. Onlar inanırdılar ki, müsəlmanın içində altıncı hiss gizlidir və bu, cənnətə düşdüyü təqdirdə qiyamət zamanı Allahı görmək üçün verilir. Şiələrdən fərqli olaraq, onlar peyğəmbərin vəfatından sonra Allahın höccətinin ümmətin icmasından başqa bir şey olmadığına inanırlar. Sünnilərdən fərqli olaraq onlar imamətin Qureyş və Haşimilərin arxasında olmasını vacib saymırlar.
Limnofil
Limnofil — durğun suyu sevən orqanizmlər.
Qalofob
Qalofob — şoranlığa dözə bilməyən canlılar.
Silvan (Diyarbəkir)
Silvan (Farqîn; ميا فارقين, Meyafarikîn ) — Türkiyənin Diyarbəkir vilayətində şəhər və rayon. Rayon əhalisi 87,639 nəfərdir. Silvan qalası, Malabadi körpüsü, Hassuni mağara şəhəri, Səlahəddin Əyyubi məscidi, Zəmbilfroş qalası, Əyyubi Kot minarəsi, Bəhlül bəy məscidi, qədim Xaldey kilsəsi (Bələdiyyə məscidi) və Bosat qalası, həmçinin muzey və tarixi malikanələr bu rayonda yerləşir.
Qədim dövr
Silvan bir neçə alim tərəfindən Ermənistan krallığının kral Tiqran (e.ə. 95–55-ci illərdə hökmranlıq etmişdir) tərəfindən tikilmiş və onun şərəfinə adlandırılmış paytaxtı olan Tiqranakert şəhərinin iki mümkün yerindən biri (digəri Arzen) kimi müəyyən edilmişdir.
Orta əsrlər
Təxminən b.e. 400-cü ilində şəhərin yepiskopu Marufa Sasani dövlətindən çoxlu sayda qalıqları qaytarmışdır. Bunlar Sasanilər dövründə təqib edilən xristian əzabkeşlərinin yadigarları idi. Bu səbəbdən onun adı dəyişdirilərək Martiropol, yəni "şəhidlər şəhəri" adlandırılmışdır. I Yustinian islahatlarından sonra (527–565-ci illərdə hökmranlıq etmişdir) şəhər Dördüncü Ermənistan vilayətinin paytaxtı təyin edilmişdir. Şəhər İberiya müharibəsinin son mərhələsində Sasanilər tərəfindən nəticəsiz şəkildə mühasirəyə alınmışdır.
Şəhər 588-ci ildə Martiropol döyüşündə çox əziyyət çəkmiş, lakin tezliklə yenidən çiçəklənmişdir.
VII əsrdə ərəblər bu regionu ələ keçirdikdən sonra şəhər Məyafariqin adı ilə tanınmışdır. 935-ci ildə Həmdanilərin, daha sonra 978-ci ildə Buveyhilərin, daha sonra kürd Mərvanilərin tabeliyinə keçərək XI əsrin sonuna qədər sülalənin paytaxtı olmuşdur. Şəhər və bütün Diyarbəkir vilayəti 1085-ci ildə Səlcuqlu hakimi I Məlikşah tərəfindən alınmışdır. Sonrakı illərdə şəhər səlcuqi tayfaları ilə yerli hökmdarlar arasındakı rəqabətə görə bir neçə dəfə əl dəyişdirmişdir. 1118-ci ildə Artuqlular şəhəri ələ keçirmişdir. Uzun illər Zəngilərin hücumlarına müqavimət göstərmişdilər. Sülalə şəhərə nəzarəti qorumuşdur, lakin iqamətgahın Mardində yerləşməsinə üstünlük vermişdir.
1260-cı ilin əvvəllərində şəhər mühasirəyə alınaraq ələ keçirilmişdir. Şəhərin əhalisi Hülaku xanın başçılıq etdiyi monqol ordusu tərəfindən qırğına verilmişdir. Artuqlular nəhayət 1408-ci ildə Qaraqoyunluların hücumları altında süquta uğramışdılar.
Müasir dövr
Silvan 2015-ci ilin avqustunda genişmiqyaslı "Şəhid Yalçın" əməliyyatı zamanı Türkiyə hökumət qüvvələri ilə Kürdüstan Fəhlə Partiyası (PKK) separatçıları arasında ciddi toqquşmaların yeri olmuşdur.
Qalofil
Qalofil — şor torpaq xoşlayan bitki.
Mustafa İslamoğlu
Mustafa İslamoğlu (d. 28 oktyabr 1960, Dəvəli, Kayseri)— Türk ilahiyyatçı, şair. Ədəbiyyat, İslam hüququ, İslam tarixi, təfsir kimi sahələrdə tanınmış alim.
Həyatı
Mustafa İslamoğlu 28 oktyabr 1960-cı ildə Türkiyənin Kaysеri vilayətinin Dəvəli şəhərində ziyalı ailəsində dünyaya gəlmiş, orta təhsilini də еlə orada almışdır. Orta təhsilini başa vurduqdan sonra Yüksək İslam İnsti-tutunda, daha sonra isə Misirin məşhur əl-Əhzər Univеrsitеtin-də iki iхtisas üzrə (İslam hüququ və təfsir) ali təhsilə yiyələn-mişdir.
M.İslamoğlu tələbəlik illərindən fəlsəfi-tеoloji-əхlaqi mövzularda еlmi tədqiqat işləri ilə məşğul olmağa başlamış (1982-1989) və “Dеrgah” (1982-83) jurnallarında yayımlamışdır.
Mustafa İslamoğlu filosof, mədəniyyətşünas, ilahiyyatçı, yazıçı və şairdir. Yazıçı-publisistin “Yeni Şafak”, “Anadolu’da Vakit”, “Akit”, “Selam”, “Aylık Dergi”, “Ribat”, “Meydan” kimi qə-zеt və jurnallarda çap еdilən aktual mövzulara həsr olunmuş məqalələri “Makalat”, “Şafak Yazıları”, “Dağarcık”, “Yokluğunda Düşülmüş Notlar”, “Savaş Kesmeyen Sözler”, “Sözün Gücü mü”, “Gücün Sözü mü”, “Yerliler ve Yersizler”, “Ayetlerin işığında” adlı əsərlərdə toplanıb, kitablar şəklində çap еdilmişdir.
M.İslamoğlu fəlsəfi, tеoloji, sosioloji, kulturoloji, tariхi, ədəbi və s. mövzulara dair 30-dan artıq еlmi və еlmi-publisistik əsərin müəllifidir.
Naxçıvan Çınqıl Qum Qarışığı Yatağı-I
Naxçıvan Çınqıl Qum Qarışığı Yatağı- I — Naxçıvan şəhərinin cənub hissəsindədir.
Haqqında
Geoloji quruluşunda müasir dövrün çaqıl, çınqıl, qayma və qum qarıçığından ibarət allüvial çöküntüləri iştirak edir. Çaqıl-çınqıl qarışığı yuvarlaqlaşmış əhəngdaşı, qumdaşı, andezit -dasit və diorit süxurlarından ibarətdir. Yatağın sahəsi 1,33 km2, faydalı qatın qalınlığı 9,7-9,8 metrdir. Texnoloji tədqiqatların nəticələrinə görə, çaqıl-çınqıl qarışığı “200-250” markalı beton, asfalt-beton istehsalına və hidrotexniki qurğuların tikintisinə yararlıdır. Yatağın V+S1 kateqoriyaları üzrə ehtiyatı 27957 min m3 -dir.
Kimdir müqəssir (pyes)
"Kimdir müqəssir" (pyes) - Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev tərəfindən qələmə alınan iki məclisdən ibarət vodevil.
Əsər haqqında
"Kimdir müqəssir" pyesi 1909-cu ildə Kaspi mətbəəsi tərəfindən Bakıda nəşr edilib. Əbdürrəhim bəy Haqverdiyevin 1909-cu ildə qələmə aldığı bu vodevil iki məclisdən ibarətdir. Vodevildə gənc ailə Mahmud və Baharın başına gələn hadisələr təsvir olunur. Yoxsulluqdan bezən Mahmud və Bahar həmişə varlı olmağın xəyalını qururlar. Onlara bu şəraiti Qasım bəy yaradır. Lakin buna baxmayaraq, sonda yenə yoxsullaşırlar. Bu yolla yazıçı varlı olmaq üçün insanın ağıllı olmağının vacibliyini vurğulayır. "Kimdir müqəssir" pyesi yazıçının məşhur əsərləri arasında yer almamasına rəğmən bəzi teatrların repertuarındadır.
Əsərin xülasəsi
Vodevilin əvvəlinci məclisi Mahmudun evində kənddə baş verir. Kənddə yoxsul həyat yaşayan Mahmud həyat yoldaşından çox şikayət edir. Belə vəziyyətdə yaşamaqlarının tək səbəbkarının yoldaşı olduğunu düşünür. Lakin özü bir odun yarmaqda tənbəllik edir. Günlərin bir günü Mahmud odun yaranda yoldaşı bazardan evə qayıdır. Mahmud yoldaşına belə yaşamaqdan bezdiyini və onun bu vəziyyətə görə cavabdeh olduğunu söyləyir. Hətta yoldaşına Adəm və Həvvanın hekayəsini misal gətirərək ailədə baş verən bütün fəlakətlərin qadınlardan qaynaqlandığını deyir.
Bahar isə yoldaşına onu günahlandırmayı kənara qoyub, bir az işləməyi məsləhət görür. Aralarında kiçik mübshisə olsa da, daha sonra barışırlar. Bu vaxt evlərinin qarşısından keçən Qasım bəy onların bu söhbətinə şahid olur və onların evinə gedir. O, varlı olduğunu, lakin mirasını bağışlayacağı birinin olmadığını deyir. Onların söhbətini eşitdiyini və mirasının bir hissəsini onlara vermək istədiyini, bir saat sonra onları öz evində gözlədiyini bildirir.
İkinci məclisdə hadisələr Qasım bəyin evində vaqe olur. Mahmud və Baharı qarşılayan Qasım bəy onları evinə dəvət edir. Qasım bəy hal-hazırda qonaq olduqları evi onlara bağışlayacağını deyərkən tək bir şərt irəli sürür. Həmin şərtdə isə deyir ki, otaqda gördüyünüz ağzı örtülü qabı üç saat boyunca yerindən tərpətməyin və ağzını açıb içinə baxmayın. Çünki bu qabın içində bir şey var ki, onu siz gərək üç saat görməyəsiniz. Üç saatdan sonra qabın içindəkini sizə verəcəm. Mənim şərtim budur, əgər əməl etsəniz gördüyünüz bu var-dövlət hamısı sizin olacaq. Qasım bəy bunları deyib gedir.
Əsərin dili və üslub xüsusiyyətləri
Yazıçı digər dramlarından fərqli olaraq bu əsərdə jarqon ifadələrə də yer vermişdir. Bu tip ifadələrdən isitfadə etməklə yazıçı əsərin dilini orijinal tutmağa çalışıb. Jarqon ifadələr Mahmud və Baharın öz aralarındakı söhbətdə istifadə olunmuşdur: “qələt eləmişəm”, “cəhənnəmə istəsin”, “qanmaz”, “axmaq”, “səfeh”.
Makroorqanizm
Makroorqanizm — 5 mm-dən böyük olan orqanizimlər. Makroorqanizm və ya mikrob yalnız mikroskopla görüləcək qədər kiçik bir canlı və ya orqanizmdir.
Zirar ibn Əmr
Əbu Əmr Zirar ibn Əmr Qətafani Kufi  — islam ilahiyyatçısı, ilk mötəzililərdən biri.
Zirar ibn Əmr Bəsrə və Bağdad mötəzililik məktəblərinin formalaşmasından əvvəlki dövrdə yaşamışdır. 786-cı ildən sonra o, Bağdadda Bərməkilər dairəsində əhəmiyyətli şəxsə çevrilmişdir. Yəhya ibn Xalid Bərməkinin təşkil etdiyi məşhur mübahisələrdə iştirak etmişdir.
O hesab edirdi ki, Quran insan tərəfindən tələffüz edilir, lakin Allah tərəfindən yoxdan yaradılmışdır. Allahı adi hisslərlə görmək imkanını inkar etmişdir. O, qiyamət günü ilə bağlı əqidənin mövqeyini izah edərək, bunun üçün altıncı hissin yaradılacağını irəli sürmüşdür.
Qülqülə (Soyuqbulaq)
Qülqülə - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Soyuqbulaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 281 nəfər yaşayır (59 ailə).
Qusar Dövlət Rəsm Qalereyası
Qusar Dövlət Rəsm Qalereyası — 1986-cı ildə rayonun Hil kəndində fəaliyyətə başlamışdır. 1998-ci ildə Qalereya Qusar şəhərinə köçürülmüşdür. Rəsm Qalereyasının fondu 152 əsərdən ibarətdir. Bunlardan 7 əsər heykəltaraşlığa, 34 əsər qrafikaya, 111 əsər isə boyakarliğa aiddir. Hal-hazırda qalereyanın ekspozisiya zallarında 40 əsər nümayış olunur. İl boyu qalereyarada iş planına uyğun olaraq müxtəlif mövzularda sərgilər keçirilir. Həmçinin qalereya səyyar sərgilər də təşkil edir.
Fəaliyyəti
2013-cı ildən Fəxrəddin Musayev küçəsində yerləşən təzə tikilmiş binaya köçürülmüş və hal hazirda bu binada fəaliyyətini davam etdirir. Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi – Azərbaycan Dövlət Rəsm Qalereyasının tabeçiliyində olmaqla çox zəngin fonda malikdir. Qalereyamızda Respublikanın xalq rəssamları Oqtay Sadıqzadə,Tağı Tağıyev,Kazimov Davud,Maral Rəhmanzadə,Elbəy Rzaquliyev,Kamil Xanlarov və başqa görkəmli rəssamların əsərləri nümayış olunur. Mövcud olan 133 əsərdən 94 əsər rəngkarlığa,32 qrafikaya və 7 heykəltaraşlığa aiddir. Qalereyanın ümumi sahəsi 204 kv.m. təşkil edir. Əsas ekspozisiya-sərgi sahəsi 188 kv.m.ibarətdir və 29 əsər sərgilənir. Bundan əlavə 19 əsər foyedə sərgilənir. Fond saxlama sahəsi 12 kv.m.
NGC 3451
NGC 3451, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Kiçik Şir bürcü istiqamətində yerləşir. SBcd tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Hüseyn Cavidin ev-muzeyi və xatirə kompleksi
Hüseyn Cavidin ev-muzeyi və xatirə kompleksi – Naxçıvan şəhərində, böyük Azərbaycan şairi və dramaturqu Hüseyn Cavidin doğulduğu Əlixan məhəlləsindəki evdə yaradılmış muzey.
Tarixçəsi
Ev muzeyi Azərbaycan hökumətinin 21 iyul, 1981-ci ildə verdiyi "Hüseyn Cavidin anadan olmasının 100 illiyi haqqında" qərarı ilə yaradılmışdır. Muzeyin açılışı 9 iyun, 1984-cü ildə olmuşdur. Muzey, uzun müddət "Hüseyn Cavidin Ev-Muzeyi" adı altında fəaliyyət göstərmişdir. 2015-ci ildə muzeyin adı dəyişdirilərək "Hüseyn Cavidin Ev-Muzeyi və Xatirə Kompleksi" adlandırılmışdır.
Ekspozisiya
Hüseyn Cavidin İstanbuldan Qurbanəli Şərifzadəyə göndərdiyi və ədibin yaxın dostu Əziz Şərifin şəxsən üzünü köçürüb muzeyə bağışladığı məktublardan ibarət dəftər, şairin qızı Turan Cavidin hədiyyə etdiyi "Knyaz" əsərinin əlyazması da bu muzeydə nümayiş etdirilməkdədir. Hüseyn Cavidin həyatının Naxçıvan dövrü ilə bağlı sənədlər, muzeyin ekspozisiyasında nümayiş etdirilən qiymətli ləl-cəvahirat əşyalarının əksəriyyəti də Turan Cavidin hədiyyələridir. Turan Cavid eyni zamanda muzeyin yaradılmasında da yaxından iştirak etmişdir.
Ekspozisiyada cavidşünasların – Məmməd Cəfər Cəfərov, Abbas Zamanov, Mehdi Məmmədov, Yaşar Qarayev, Rafael Hüseynov, Yavuz Axundlu, İsa Həbibbəyli, Zahid Əkbərov, Əjdər İsmayılov, Hüseyn Həşimli və başqalarının muzeyə bağışladığı kitablar yer almışdır. Muzeyin ekspozisiyasının tematik planını teatrşünas Tamilla Təhmasib tərtib etmişdir.
Tədqiqat və təbliğat
Muzey eyni zamanda Hüseyn Cavid yaradıcılığının tədqiqi ilə də məşğul olur. Hüseyn Cavidin əsərlərinin səhnə və nəşr tarixlərini, onun adı ilə bağlı müəsissə və təşkilatları, yaşayış məntəqələrini əks etdirən kataloqlar tərtib edilmişdir. "Hüseyn Cavid və teatr", "Hüseyn Cavid və Naxçıvan Teatrı", "Hüseyn Cavidin dramaturgiyası", "Hüseyn Cavidin həyat və yaradıcılığı" mövzularında səyyar sərgilər yaradılmış, Naxçıvan MR-in mədəni-maarif müəsissələrində, "Hüseyn Cavid və teatr" sərgisi isə Minsk şəhərində nümayiş etdirilmişdir.
Boran Kuzum
Boran Kuzum (1 oktyabr 1992, Ankara) — Türkiyəli aktyor.
Həyatı
Boran Kuzum, 1 oktyabr 1992-ci ildə Ankarada anadan olmuşdur.
Ankilostomidozlar
Ankilostomidozlar – Ancylostoma duodenale və Necator americanus- adlanan girdə qurd növlərinin törətdiyi xəstəliklər (ankilostomoz və nekatoroz).
Ümumi məlumat
Ankilostomidozlar tropik və subtropik ərazilərdə, o cümlədən Azərbaycan Respublikasının subtropik rayonlarında geniş yayılmışdır. Ankilostomidozlar duodenale və N. americanusun həyat tsikli oxşardır. Onların dişisi insanın onikibarmaq bağırsağında yumurta qoyur və yumurtalar nəcislə xaric olunur. Əlverişli şəraitdə yumurtadan sürfələr inkişaf edir və torpaqda sərbəst yaşayır. Onların bir qismi yoluxdurucu qabiliyyətə malik olur. Yoluxma ayaqyalın gəzdikdə sürfələrin dəridən keçməsi (nekatoroz), habelə sürfə ilə çirklənmiş suyun, meyvənin, tərəvəzin qəbulu ilə (ankilostomoz) baş verir. Xəstələrdə qarında ağrı, diareya, iştahanın azalması, zədələnmiş bağırsaqdan qansızma qeyd edilir. Bununla əlaqədar belə xəstələrdə dəmir defisitli anemiya, hipoalbuminemiya baş verir. Diaqnoz nəcisin müayinəsi zamanı qurd yumurtalarının tapılmasına əsasən qoyulur.
Müalicəsi
Levamizol, mebendazol, pirantel; anemiya olduqda – dəmir preparatları.
Profilaktikası
Yuyulmamış meyvə və tərəvəzin qəbul edilməməsi, ankilostomidozlar endemiyası olan rayonlarda ayaqyalın gəzməmək.
Təng-i Bələkə (Soyuqbulaq)
Təng-i Bələkə - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Soyuqbulaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 163 nəfər yaşayır (35 ailə).
Tarık Ündüz
Tarık Özcan Ündüz (4 iyul 1988, İstanbul) — Türkiyəli aktyor.
Həyatı
Tarık Özcan Ündüz, 4 iyul 1988-ci ildə İstanbulda anadan olmuşdur.
Saatlı Dövlət Rəsm Qalereyası
Saatlı Dövlət Rəsm Qalereyası — Saatlı Dövlət Rəsm Qalereyası 1992-ci ildən fəaliyyət göstərir. Vətəndaşların estetik zövqünün,bədii dünyagörüşünün formalaşmasına xidmət edən mədəniyyət müəssisəsidir. Saatlı rayon dövlət Rəsm Qalereyası 1992-ci ildən fəaliyyət göstərir, Heydər Əliyev prospekti 5 ünvanında yerləşir. Rəsm Qalereyasının ümumi sahəsi 458,5 m2-dir. Fondda 58 ədəd eksponat vardır.
Turşakan (Soyuqbulaq)
Turşakan - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Soyuqbulaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
NGC 7368
NGC 7368, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Durna bürcü istiqamətində yerləşir. SBb tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Artemisa Centileski
Oratsio
Oratsio (9.7.1563, Piza – 7.2.1639, London) – yaradıcılığının erkən dövrləri italyan manyerizmi ilə bağlı olmuşdur, lakin 1605-ci ildən dəzgah rəngkarlığı əsərlərində Karavacconun (1590-cı illərin sonlarında Romaya gələn Centileski burada onunla tanış olmuşdur) təsiri hiss olunur. O, monumental rəngkarlıq sahəsində də çalışmışdır: Müq. Pyotr kilsəsinin günbəzinin mozaikalarının yaradılmasında (1609–10; A. Tassi ilə birlikdə) iştirak etmiş, Kasino Muz (1611–12), Palatso Kvirinaledə Saladel-Konsistorio (1612, hamısı Romadadır) və s. üçün rəsmlər çəkmiş; Genuyada Savoyya hersoqunun sarayında (1623–26) işləmişdir. Parisdə Mariya Mediçinin sifarişi ilə Lüksemburq sarayı üçün bir neçə alleqorik kompozisiya (1624–25) yaratmışdır. 1626-cı ildən Londonda I Karlın saray rəssamı olmuş, burada qızı Artemiziyanın iştirakı ilə Qrinviçdəki Kuins-hausun Böyük zalının plafonunu işləmişdir (1638–39, hazırda Malboro-haus, London).