cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Zamiq Hüseynov
Həyatı
2003-cü ildə Zamiqin ilk mahnısı olan Dəymərəm qəlbinə mahnısı və klipi işıq üzü görüb. 2005-ci ildə oxuduğu Uçduq adlı mahnısı xalq tərəfindən sevilir. 2006-cı ildə isə Uçduq adlı albomu çıxmışdır. 2008-ci ildə çıxan "Sən necə də gözələsən" mahnısı Azərbaycan çartlarında birinci yerləri tutdu. 2009-cu ildə Sən necə də gözəlsən adlı albomu çıxıb. 2010-cu ildə Yaşıl Teatrda "Sən necə də gözəlsən" adlı ilk konserti baş tutmuşdur. 2010-cu ildə Röya ilə birlikdə Azərbaycanın 15 rayonunda Doğma diyar konsert proqramları ilə çıxış ediblər. 2013-cü ildə klassik bəstəkarlarımızın əsərlərindən ibarət Retro albomu çıxmışdır. 2014-cü ildə Bu şəhəri çox sevirəm adlı üçüncü albomu işıq üzü görüb. Eyni ildə Yaşıl Teatrda Bu şəhəri çox sevirəm adlı solo konserti baş tutmuşdur. 2015-ci ildə Karaoke albomu işıq üzü görmüşdür. 2017-ci ildə Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrında Nazim Hacıəlibəyovun dirijorluğu ilə simfonik orkestrla solo konsert vermişdir. 2018-ci ildə Naxçıvan şəhərində Heydər Əliyev sarayında "Kaman" adlı konsert proqramı ilə çıxış edib. 2018-ci ildə Heydər Əliyev Sarayında “Ələddin” uşaq müziklində Ələddin personajını canlandırmışdır. 2019-cu ildə Heydər Əliyev Sarayında "Bu gün bizim günümüz" adlı solo konsert vermişdir. Eyni ildə Naxçıvanda Saat meydanında solo konsert proqramı ilə çıxış etmişdir. Zamiq Hüseynov uzun illərdir ki, Heydər Əliyev Fondu tərəfindən yeni il ərəfəsində Buta Palace-da təşkil olunan kimsəsiz uşaqlar üçün konsertdə daimi iştirak edir. O, həmçinin xarici ölkələrdə təşkil olunan dövlət tədbirlərinə müntəzəm şəkildə dəvət olunur.
Mahnılar
• 3
Marinaleda
Marinaleda — İspaniyanın Aralıq dənizi sahilindəki Əndəlüs bölgəsinin Sevilya əyalətinin şərqində yerləşən Syerra-Sur-de-Sevilya rayonunda bələdiyyə.
Kooperativin qurulması
thumbnail|[[Xuan Manuel Sançes Qordillo]] Ölkədə Franko faşist rejimi süqut etdikdən sonra keçirilən ilk demokratik seçkilərdə kənddə Kollektiv İşçilər Birliyi - Əndəlüs Sol Cəbhəsi (CUT-BAI) qələbə çalır. Həmin vaxta qədər Madriddə yaşayan bir aristokrata aid torpaqlarda günəmuzd olaraq işləyən marinaledalı kəndlilər, "Tarlalarda kim çalışırsa, tarlalar onundur" şüarı ilə çıxışlar etməyə başlayırlar. Kəndlilər 1250 hektarlıq tarlaların onlara verilməsini tələb edirdi. Kəndli çıxışlarına əvvəllər müəllimlik etmiş və hazırda kəndin bələdiyyə başçısı olan Xuan Manuel Sançes Qordillo başçılıq edirdi. Onların aclıq aksiyaları, tətillər, mitinqlər, polis hücumları, həbslər və s. şəklindəki mübarizəsi illərlə davam edir; lakin öz mübarizələrindən geri çəkilmirlər. Çünki, günəmuzd olaraq çalışmağı onlar köləlik hesab edirdilər. Aldıqları məvaciblər dolanışıqlarını təmin etməyə çatmırdı; üstəlik yarıtmaz halda olan komalarda qalmaq məcburiyyətində idilər. Əvvəllər ərik, paxla, bibər, zeytun kimi tərəvəzlərin yetişdirildiyi tarlalarda əkib-becərdikləri məhsullar əllərindən alındığı üçün aclıq və yoxsulluq içində həyatlarını davam etdirmək məcburiyyətində qalırdılar.
Əhalisi
Kəndin 2 min 700 nəfər sakini var.
Xalq Evi
Marinaledada iclas üçün istifadə edilən binaya "Xalq Evi" adı verilib və girişində "Başqa bir dünya mümkündür" yazılıb. Təqaüdçülər, qadınlar boş vaxtlarını bu binada mədəni və ictimai fəaliyyətlərdə keçirirlər.
Xalq yığıncağı
Xüsusi mülkiyyətin olmadığı, tarlaların ictimaiyyətin malı olduğu bu kənddə bütün qərarlar xalqın iştirak etdiyi yığıncaqlarda alınır. Nə qədər vergi veriləcəyinə, əldə edilən gəlirin necə xərclənəcəyinə də bu yığıncaqlarda qərar verilir.
İqtisadiyyat
Kənddəki tarlalarda işləyən hər kəsə gündə 6 saat iş müqabilində 47 avro zəhmət haqqı ödənilir. Əldə edilən gəlirin hesabına kənddə idman qurğuları, böyük bir park tikilmiş və çoxlu sayda yaşıllıqlar salınmışdır.
Sosial vəziyyət
Marianaledada kirayə problemi də çoxdan həll edilib. 70 illiyinə kirayəyə götürülən evlər üçün aylıq 15 avro kirayə ödəyirlər. Müqayisə üçün bildirək ki, qonşu kəndlərdə isə kirayə haqqı orta hesabla 500 avrodur. Evin istehsalı üçün lazımi vəsaitlər kənd kooperativinin kassasından ödənilir.
Evi tikilən adama inşaatda çalışması şərti qoyulub. Kənddəki 350 ev bu şəkildə inşa edilib. 90 kv.metr iki mərtəbəli evlərin 100 kvadrat metrlik bağçası və bir də avtomobil qarajı var.
Oxşar vəziyyət uşaq bağçalarında da eynidir. İstəyən ailə ayda 12 avro qarşılığında uşağını bağçaya göndərə bilər. Müqayisə üçün bildirək ki, bölgənin paytaxtı Sevilyada bağça pulu 200 avrodur.
İbtidai məktəb, orta məktəb və liseydə isə şagirdlər yeməklərini ödənişsiz olaraq, bufetdə yeyirlər. 2012-ci ilin yanvarında bölgə hökumətinin məktəb bufetlərini xüsusi bir firmaya verməsi marinaledalıların Təhsil Nazirliyinə hücum etməsinə səbəb oldu və onlar bufetin özəlləşdirilməsinə qarşı çıxdılar. Sonda bölgə hökuməti geri çəkilmək məcburiyyətində qalır.
Bələdiyyə məclisi
thumbnail|Bələdiyyə teatrı Marinaleda bələdiyyə məclisinin 11 üzvü var. 9-u bələdiyyə başçısı Xuan Manuel Sançes Qordillonun qurduğu Birləşmiş Sol partiyasından, ikisi də sosial demokrat partiyasındandır. Məclisə seçilənlərə maaş verilmir. Hamısı da tarlalarda işləyirlər. Məclis üzvlərinin yaşı 25-35 arasındadır.
Nikkolo və Maffeo Polo
Nikkolo (1230 — 1294) və Maffeo (1230 — 1309) Polo — Marko Polonun, müvafiq olaraq, atası və əmisi, venesiyalı tacir və səyyahlar.
Fəaliyyətləri
XIII əsrin sonlarında yazılan "Marko Polonun səyahəti" və yaxud "Dünyanın rəngarəngliyi barədə kitab" dünya tarixində əsas yazılı mənbələrdən biri sayılır. Bu əsər Böyük coğrafi səyahətlərin ilham mənbəyi sayılırdı. Deyilənə görə, hətta Xristofor Kolumb Hindistana yeni dəniz yolu axtararkən gəmisində bu kitabı saxlayırmış. Lakin bu dəfə alimlər italyan səyyahı yalanda ittiham etdilər.
XIII əsrin ikinci yarısında Markonun vətəni Venesiya Avropanın ən inkişaf etmiş, ən zəngin və ən mədəni şəhəri idi. Markonun dünyaya gəlməsindən yarım əsir öncə, 1204-cü ildə Venesiya Respublikasının qəddar və hiyləgər doju Enriko Dandolo səlibçilərin əli ilə öz rəqibi – Bizansı məğlub etmiş və Şərqə yeni ticarət marşrutları açmışdı. Bu zaman iki tacir qardaş Nikkolo və Maffeo Pololar Konstantinopola yollanır və bir müddət burada qalırlar. Lakin 1261-ci ildə pravoslav bizanslılar birləşərək öz paytaxtlarını işğalçı katoliklərin əlindən qurtardılar və Polo qardaşları Qızıl Ordaya, oradan isə Orta Asiya vasitəsilə Çinə yola düşdülər.
Monqol xanı Qubilay xanın sarayına səfir kimi gələn qardaşlar xan tərəfindən hörmətlə qarşılanırlar. Xan Avropa səfirlərindən xahiş edir ki, Roma papası IV Klement Çinə xristian missionerləri göndərsin. 1269-cu ildə vətənə dönən Polo qardaşları monqol xanının istəklərini papaya çatdıra bilmirlər – papa artıq bir il idi ki, vəfat etmişdi, onun xələfini isə hələ seçməmişdilər. Vatikan tarixində papa taxtı məhz bu zaman ən uzun müddətə boş qalmışdı. Yeni papanı 2 ildən sonra seçirlər, daha 2 ildən sonra isə onu taxt-taca təqdis edirlər.
Lakin katolik dünyasının yeni rəhbərinin təyin olunmasını gözləyə bilməyən Polo qardaşları yenidən Şərqə üz tuturlar. Bu dəfə onlar Qüdsə, oradan İraqa, İrana, Orta Asiyaya, Monqolustana və Çinə yola düşürlər. Bu səfərə Nikkolo Polo öz yeniyetmə oğlu Markonu da götürür. Bu səyahət 24 il davam edir. 20 min kilometrlik məsafəni qət edən Marko Venesiyaya zəngin, təcrübəli və bilikli bir səyyah kimi dönür.
Həmin dövrdə Venesiya Respublikası ilə Genuya Respublikası müharibəyə başlayırlar. Təqribən 40 yaşlı Marko Polo müharibəyə qatılaraq gəmi kapitanı olur. Lakin Kursola döyüşündə venesiyalılar məğlub olur və genuyalılar tərəfindən əsir götürülürlər. Bir ilə yaxın əsirlikdə qalan Marko öz məşhur "Dünyanın rəngarəngliyi barədə kitab"ını yazır. Bu tarixçə dünya tarixinin əsas yazılı mənbələrindən birinin ərsəyə gəlməsinin rəsmi versiyasıdır.
Tənqid
Məlum faktdır ki, kitabı Marko özü yazmayıb, çünki onun savadı buna imkan vermirdi. Gənc yaşlarından səyahət edən Markonun təhsil almağa fürsəti olmayıb. Ona görə də, adıçəkilən kitabı Rustikello adlı əsirliyə düşmüş bir yazıçı yazmışdı. Hazırda bəzi tədqiqatçılar Rustikellonu sadəcə olaraq kitabın redaktoru hesab edirlər. Bəzi mütəxəssislər isə düşünürlər ki, Rustikello Markonun sərgüzəştlərini eşidib ilham alıb və məşhur kitabı özü yazıb.
Hələ iki əsr öncə əsərdəki bəzi ziddiyətlər tədqiqatçıların diqqətini çəkmişdi. Belə ki, bütün bu ziddiyyətləri bir yerə toplayıb araşdıran Britaniya kitabxanasının Çin kolleksiyasının kuratoru Frensis Vud 1995-ci ildə "Marko Polo Çində olubmu?" adlı kitabında iddia edir ki, Marko Polo Qara dənizdən o tərəfə keçməyib, onun Orta Asiya, Çin və Monqolustan barədə yazdıqları isə iranlı tacirlərin məlumat kitabçalarından götürülüb.
Vudun bildirdiyinə görə, Markonun göstərdiyi tarixi və coğrafi məlumatlar həqiqətə uyğun deyil. Məsələn, Xanbalıq (indiki Pekin) körpüsünü səhv təsvir edən səyyah Böyük Çin səddindən ümumiyyətlə söz açmır. Həmçinin o, Monqolustan və Çinə məxsus xüsusi adları fars tələffüzü və dilində qeydə alır. Təəccüb doğuran digər məqam ondadır ki, Marko avropalılar üçün qeyri-adi sayılan heroqlif yazıları, çini və çay barədə heç bir şey xatırlamır. Marko nə monqol, nə Çin saraylarındakı sistem barədə söz açmır, hərçənd iddia edir ki, həmin saraylarda hörmətli səfirlərdən və hökmdarlara yaxın şəxslərdən biri olub.
Lakin Vudun fikirləri dərhal tənqid atəşinə tutuldu. Birncisi, tarixi və coğrafi məlumatlarda qeyri-dəqiqlik onunla izah olunur ki, Marko bütün bu hadisələri Çin və Monqolustanda olmasından 10 il sonra qeydə alıb. İkincisi, xüsusi adların fars dilində istifadə olunması onunla bağlıdır ki, fars dili Monqolustan və Çində lingua franca olub. Bəzi yerlərdə Marko şişirtmələrə yol verərək tarixi hadisələrdə öz xüsusi rolunu göstərmək istəyib, lakin alimlər bu şişirtmələri həqiqətdən ayırmağı bacarırlar. Həmçinin, onun yazdıqları məşhur həmədanlı tarixçi, elxanilərin vəziri Fəzlullah Rəşidəddinin yazdıqları ilə üst-üstə düşür.
Hər halda dünyada əsas tarixi mənbələr kimi qəbul olunan bir çox əsərlərin həqiqətə uyğunluğu şübhə doğurur. Nəinki Marko Polo, "tarixin atası" sayılan Herodotun özü də uzaq ölkələr barədə danışarkən ağlasığmaz "faktlar" gətirir. Lakin bütün bunlar tarixin qeyri-dəqiq mənbələr əsasında yazılmasına mane olmur.
İndoneziya rupiyası
Rupiya (Rp) İndoneziyanın rəsmi pul vahididir. İndoneziya Bankı tərəfindən verilmiş və nəzarət edilən İndoneziya rupiyası üçün ISO 4217 valyuta kodu IDR-dir. "Rupiya" adı Sanskritcə gümüş, rupyakam (रूप्यकम्) sözlərindən yaranmışdır. dir. Qeyri-rəsmi olaraq, İndoneziyalılar rupiyaya aid "perak" (İndoneziya dilində "gümüş" ) sözündən də istifadə edirlər.Rupiya 100 sen-ə bölünür, baxmayaraq ki, inflyasiya nəticəsində sene aid bütün sikkələr və əskinaslar köhnəlmişdir. 1946-cı ildə müstəqillik uğrunda mübarizə aparan İndoneziya millətçiləri tərəfindən təqdim edilən bu pul İkinci Dünya müharibəsinin Yapon işğalı əsnasında təqdim edilən Niderland Hind quldeninin bir versiyasını əvəz etdi. İlk illərdə rupiya, digər valyutalarla birlikdə istifadə edildi, hollandların təqdim etdiyi quldenin yeni bir versiyası da daxil idi. Riau adaları və Yeni Qvineyanın İndoneziya yarısı (İrian Barat) keçmişdə rupiyanın öz variantlarına sahib idilər, lakin bunlar 1964 və 1971-ci illərdə müvafiq olaraq milli rupiyaya daxil edilmişdir.
Redenominasiya
Rupiyanı redenominasiya (dövriyyə valyutasında istifadə olunan əskinas sikkələrinin nominal dəyərinin dəyişdirilməsi prosesi) etmək üçün uzun müddətdir davam edən təklif hələ rəsmi qanunvericilik baxışı almamışdır. 2010-cu ildən bəri İndoneziya Bankı İndoneziyanın valyuta səlahiyyətlisi olaraq bir neçə dəfə valyutanın son üç sıfırının aradan qaldırılmasını əməliyyatın dəyərinə təsir etməyəcəyini söyləyərək əməliyyatların aparılmasını asanlaşdırmağa çağırdı. 2015-ci ildə hökumət Nümayəndələr Palatasına rupiyanın yenidən təyinetmə qanun layihəsini təqdim etdi, lakin hələ müzakirə olunmadı. 2017-ci ildə Bank İndoneziyanın qubernatoru Aqus Martovardoco çağırışı təkrarladı, yenidən planlaşdırma dərhal başlasa prosesin 2024 və ya 2025-ci ilə qədər tamamlanacağını söylədi.
Mövcud hüquqi tender
Hazırkı rupiya 100 rupiyadək 1000 rupiyadək olan sikkələrdən (1 rupiya rəsmi qanuni tenderdir, lakin təsirsizdir və tirajlanmır) və 1000 rupiyadan 100.000 rupiyadək olan əskinaslardan ibarətdir. 14.294.50 rupiya dəyərində 1 ABŞ dolları ilə (13 İyun 2019, 12.00 UTC) İndoneziyanın ən böyük banknotu, təxminən $ 7.00 dəyərindədir.
Sikkələr
Hal-hazırda dövriyyədə iki seriyalı sikkələr var: alüminium, bürünc və nikel sikkələr 1991 və 2010-cu illər arasında 50, 100, 200, 500 və 1000 rupiyadır. Köhnə pullar seriyası getdikcə yoxa çıxır. Kiçik denominasiya sikkələrinin aşağı dəyəri və ümumi çatışmazlığı (50 rupiyadan aşağı), supermarket və mağazalardakı son bir neçə rupiya əvəzinə (ya da aşağıya) yuvarlanması adi haldır. İndoneziyanın milli qəhrəmanlarının yer aldığı yeni pul nişanları 2016-cı ildə 100, 200, 500 və 1000 rupiya nominasiyalarında buraxıldı.
Əskinaslar
thumb|Rupiya əskinaslarında ümumiyyətlə İndoneziya Milli Qəhrəmanları yer alır. Burada Pattimura (Tomas Matulesi) köhnə 1000 rupiyalıq əskinasda nümayiş olunur.
İndoneziyada dövriyyəyə buraxılan əskinaslar 2000 (1000 rupiya), 2001 (5000 rupiya), 2004 (20.000 və 100.000 rupiya), 2005 (10.000 və 50.000 rupiya), 2009 (2000 rupiyanın yeni nominası), 2010 (tarixin yenidən işlənmiş versiyası) 10.000 rupiya) və 2011 (20.000, 50.000 və 100.000 rupiyanın yenidən işlənmiş versiyaları). 1998-1999-cu illər qeydləri 31 dekabr 2008-ci ildən bəri qanuni bir tender deyildi (lakin Bank İndoneziyada 30 dekabr 2018-ci ilə qədər dəyişdirilə bilər). Əvvəlki qeydlər, təhlükəsizlik xüsusiyyətlərinin olmaması və Suxarto rejimi ilə əlaqələndirilməməsi səbəbindən artıq qanuni bir tender deyil, lakin 20 avqust 2010-cu ilədək Bank İndoneziya ofislərində mübadilə edilə bilər.
Ən kiçik cari not təxminən 0.07 ABŞ dolları dəyərində olduğundan, hətta avtobus tarifləri kimi kiçik əməliyyatlar da notlarla aparılır və 1000 rupiya sikkəsi 1000 rupiya notundan daha çox olur. Hökumət əvvəlcə bunun dəyişəcəyini elan etdi, 2000 rupiya not ilə 1000 rupiyanı, bu məzmunu bir sikkə ilə əvəz etdi. Uzun bir gecikmədən sonra bu təklifə yenidən baxıldı ki, 9 iyul 2009-cu il tarixində BI (Bank İndoneziya) tərəfindən 2000 rupiya əskinaslar buraxıldı və 10 iyul 2009-cu il tarixdən etibarən qanuni ödəmə kimi dövriyyəyə buraxılan əskinaslar 1000 rupiya notu çıxarmadan edildi.
1000 rupiyadan aşağı olan (köhnə seriya) notların aşağı dəyəri, artıq dövriyyə edilməməsinə baxmayaraq, bəziləri bank sistemindən kənarda aşağı "uang pasar" (eynən bazar pulu) olduğu üçün getdikcə qeyri-rəsmi əməliyyatlarda daha aşağı vəziyyətdə istifadə olunur.
Crataegus peregrina
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Depozit
Depozit — fiziki və ya hüquqi şəxs tərəfindən dövlət qeydiyyatına alınmış kredit təşkilatına gəlir əldə etmək üçün yerləşdirilmiş pul vəsaiti.
Depozit müvafiq müqavilə şərtləri ilə faizlər və ya komisyon haqlar ödənilməklə və ya ödənilmədən müştərilərin (əmanətçilərin) tələbi ilə qaytarılmasını və ya başqa hesaba köçürülməsini nəzərdə tutan bankın balansında aparılan cari, əmanət (depozit) və ya digər hesaba qoyulmuş və ya köçürülmüş pul vəsaitidir. .
Liliputlar diyarından Arietti
— Studio Ghibli tərəfindən 2011 ildə buraxılan tam metrajli animasiya filmi. Film yazıçı Meri Nortonun "The Borrowers" kitabı əsasında çəkilib. Rejissor – Hiromasa Yonebayaşi, ssenari müəllifləri - Hayao Miyazaki və Keyko Niva, bəstəkar - Sesil Korbel.
Məzmun
Özlərini "Borrowers" ("götürənlər") adlandıran balaca adamlar adi insanların yanında yaşayır və yaşamaq üçün lazım olanları onlardan götürürlər. Onlar varlığı bir sirrdir və insanların gözünə dəymək onlar üçün böyük bir problem deməkdir. Belə adamlardan biri 12 yaşlı Sönun gözünə dəydikdən sonra hekayə başlayır.
Gəncə tramvayı
Gəncə tramvayı — Gəncə şəhərində mövud olmuş tramvay xətti. Gəncədə tramvay ilk dəfə 1933-ci ildə istifadəyə verilmişdir. Tramvay xətti üç maşrutdan ibarət olmuşdur. Reylslər arasında məsafə 1524 mm idi. Tramvay xətti 1976 -ci ildə ləğv edilmişdir.
Yaxın gələcəkdə Gəncədə tramvay xəttinin yenidən bərpası aktualdır. 2013-cü ildə fransız NEWTL şirkəti ilə bu məsələdə razılığa gəlinmişdir.
Şahzoda
Zilola Bahodır qızı Musayeva (Zilola Bohodir qizi Musayeva, ) — özbək müğənni və aktrisa.
2014-cü ildə Şahzodanın Qaynana (Qaynona) klipində Nəsibə Zeynalovanın yaratdığı "Qayınana" obrazı yer alıb.
Only Teardrops
Only Teardrops — (Azərbaycanca: Yalnız Gözyaşları) Danimarkanın 2013 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki mahnısı.
Moğolustan
Moğolustan (Moğollar ulusu, Ulusi-Cete, Məmləkəti-Moğolistan) — XIV əsrin ortalarında Qazaxıstanın cənubi-şərqində, Qırğızıstanda və Şərqi Türkistanda yaranan dövlət.
Tarixi
Tarmaşirindən sonra Cığatay xanlığı, Duva xanın oğullarının hərb mübarizə meydanı olmudur. 1340-cı ildən sonra Cığatay xanlığı iki hissəyə - aralarında sərhəd Pamir dağları olamaqla şərqi və qərbi Cağatay xanlığına parçalandı.
lakin sonra şərqdə taxta çıxan Tuğluq Teymur xan (1329-1360) qərb bölgəsini də ələ keçirərək Cığatay ulusunu yenidən birləşdirdi. Cığatay xanlığı Altışəhr (Yarkənd xanlığı), Moğolustan və Uyquristan olmaqla üç bölgəyə bölündü.
Mirzə Heydər Duqlat Moğolustanın tarixi ilə bağlı xeyli məlimat verir.
Qaratəpə (Sabirabad)
Qaratəpə (əvvəlki adı: Pokrovka) — Azərbaycan Respublikasının Sabirabad rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 5 oktyabr 1999-cu il tarixli, 708-IQ saylı Qərarı ilə Sabirabad rayonunun Pokrovka kənd inzibati-ərazi vahidi tərkibindəki Pokrovka kəndi Qaratəpə kəndi, Pokrovka kənd inzibati-ərazi vahidi Qaratəpə kənd inzibati-ərazi vahidi adlandırılmışdır.
Tarixi
Kəndin əsası XIX əsrin 30-40-cı illərində bura köçürülmüş rus kolonistlər tərəfindən qoyulub. Həmin dövrdə Volqaboyu, Stavropol və Rostov ərazilərindən minlərlə rus kəndlisi Azərbaycanın Muğan düzünə məskunlaşdırılmışdı.
Mədəniyyəti
Qaratəpə kənd ərazisində 2 məktəb,1 kiçik tipli tibbi mərkəz, 1 Suvarma sistemleri idarəsi yerləşir.
Crataegus phaenopyrum
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Eupatorium mornicolum
Eupatorium mornicolum Eupatorium mornicolum
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Kostyuşko (dağ)
Kostyuşko (Kosciuszko, yerli tələffüz  — Kozi-osko (ˈkɔziˌɔskoʊ, BFƏ) )   — Avstraliya qitəsinin ən yüksək zirvəsi. Yeni Cənubi Uels ştatının cənubunda və bu ştatla həmsərhəd olan Viktoriya ştatının yaxınlığında, eyni adlı milli parkın ərazisində yerləşir.
Zirvənin hündürlüyü 2228 metrdir. İlk dəfə 1840-cı ildə fəth edilmişdir.
Zirvə, Avstraliya Alpında yerləşir.
Tarixi
Dağın zirvəsinə qalxmış ilk insan polyak səyahətçisi, coğrafiyaçı və geoloq Pavel Edmund Stşeleski olmuşdur. O bu dağın adını hərbçi və siyasətçi Taeduş Kostyuşkonun şərəfinə adlandırmışdır.
Maraqlı faktlar
Əvvələr bu dağın adı Taunsend idi, "Kostyuşko" adı isə bu dağa qonşu olan o zamanlar, Avstraliya Alpında ən yüksək zirvə hesab edilmiş dağa verilmişdir. Sonralar tədqiqatlar nəticəsində məlum oldu ki, Taunsend dağı "Kostyuşko" dağından 20 metr hündürdür. Edmun Stşeleskiyə hörmət əlaməti olaraq Yeni Cənubi Uels torpaq departamenti bu iki dağın adlarının yerlərini dəyişməyə qərar verdi ki, nəticədə Kostyuşko yenə ən yüksək zirvə hesab edilsin.
İstinadlar
<references group="mtkosciuszko.org.au  MtKosciuszko website" />
Nimba dağı
Nimba dağı və ya Riçard-Molard dağı — Afrikada 3 respublikanın ərazisində yerləşən Nimba dağı və onun ətrafındakı əraziləri əhatə edən qorunan təbiət ərazisidir. 1981-ci ildə 155-ci üzv kimi YUNESKO-nun Ümumdünya irsi sıyahısına salınmışdır
Haqqında
Heyvan növləri arasında müxtəlif antilop cinsləri, böyük pişiklər, müşk pişiyi və müxtəlif məməli və sürünənlər də vardır. Burada daşları alət və vasitə olaraq istifadə edən şimpanzelər də yaşayır.
Crataegus phippsii
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Monolit nüvə
Monolit nüvə - tək fayldan ibarət olan əməliyyat sistemi nüvəsidir.
Qardaşkənd
Qardaşkənd — Azərbaycan Respublikasının Sabirabad rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Bulbophyllum maculatum
(Bulbophyllum maculatum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Əhməd Şah Məsud
Əhməd Şah Məsud (, Аҳмадшоҳи Масъуд, Ahmadşohi Masud; ) — 1953–2001 illər arasında Əfqanıstan siyasətçisi və hərbi komandiri.
1979–1989-cu illər arasında Sovet işğalına qarşı müqavimət göstərərkən güclü partizan komandiri idi. 1990-cı illərdə hökumətin hərbi qanadını rəqib milislərə qarşı idarə etdi və Taliban ələ keçirildikdən sonra onların rejiminə qarşı aparıcı müxalif komandir idi, 2001-ci ildə sui-qəsdinə qədər mübarizə apardı. Məsud Əfqanıstanın şimalındakı Pəncşir vadisində tacik əsilli sünni idi. 1970-ci illərdə Kabil Politexnik Universitetində mühəndislik ixtisası üzrə təhsil almağa başlamış, burada qabaqcıl islamçı Bürhanəddin Rəbbani ətrafındakı dini anti-kommunist hərəkatlarla əlaqəli olmuşdur. Məhəmməd Davud Xan hökumətinə qarşı uğursuz qiyamın bir hissəsi idi. Daha sonra Rəbbani'nin Cəmiyyət-i İslami partiyasına qoşuldu. Sovet-Əfqanıstan müharibəsi illərində güclü bir mücahid lider rolu Sovetlər Pəncşir Vadisini ələ keçirməyə müvəffəq olduğu üçün ardıcılları arasında "Pəncşirin aslanı" ləqəbini qazandı. 1992-ci ildə Əfqanıstan Post-Kommunist İslam Dövlətində sülh və güc paylaşma sazişini imzalamış və buna görə də müdafiə naziri və hökumətin əsas hərbi komandiri təyin edilmişdir. Onun baş nazir Gülbəddin Hikmətyarın rəhbərliyi ilə şəhəri bombalayan digər dövlət adamlarına qarşı döyüşən Məsud paytaxt Kabilin müdafiəsi üçün mübarizə apardı və nəticədə 1995-ci ilin yanvarında şəhərlə şiddətli döyüşlər gördükdən sonra paytaxtı mühasirəyə almağa başlayan Talibanın ən azı 60.000 mülki şəxsi öldürüldü.
1996-cı ildə Talibanın yüksəlişindən sonra, Talibanın İslamı fundamentalist şərhini rədd edən Məsud, nəhayət şimal yolunda Salanq Tunelini məhv edərək Tacikistanın Kulob şəhərinə qaçanadək silahlı müxalifətə qayıtdı. 2000-ci ilə qədər ölkənin yalnız 5–10 faizini nəzarətdə saxlayan Əfqanıstan və ya Şimali Alyansın Qurtuluşu üçün Birləşmiş İslam Cəbhəsinin hərbi və siyasi lideri oldu. 2001-ci ildə Avropaya səfər etdi və Avropa Parlamenti ilə yüksək səviyyəli görüşlərdə liderləri Talibana dəstək verdiyi üçün Pakistana təzyiq göstərməyə çağırdı. O, həmçinin Taliban şəraitində insanların xoşagəlməz vəziyyətinə kömək etmək üçün humanitar yardım istədi. Məsud 9 sentyabr 2001-ci ildə Əl-Qaidə və Talibanın təşəbbüsü ilə öldürüldü. İki gün sonra ABŞ-da 11 sentyabr hücumları baş verdi, nəticədə bu hadisə NATO Məsudun qüvvələri ilə birləşərək Əfqanıstana hücumuna səbəb oldu. Nəhayət, onun qüvvələri 2001-ci ilin dekabrında iki ay davam edən müharibədə qalib gəldi və Talibanı hakimiyyətdən uzaqlaşdırdı.
Taliban hakimiyyətdən devrildikdən sonra Məsud prezident Həmid Karzayın əmri ilə ölümündən sonra "Milli Qəhrəman" adını aldı. Məsudun ölüm tarixi, 9 sentyabr, "Məsud Günü" olaraq bilinən milli bayram olaraq qeyd olunur. Onun ardıcılları onu tərcümə edən Amer Sāhib-e Shahīd adlandırırlar. Məsud 20-ci əsrin ən böyük partizan liderlərindən biri kimi təsvir edilir və Josip Broz Tito, Ho Şi Min və Ernesto Çe Gevara ilə müqayisə olunur. Bunun səbəblərindən biri, yerli Pəncşir Vadisini dəfələrlə Sovetlər tərəfindən, sonra isə Taliban tərəfindən alınması cəhdindən müvəffəqiyyətlə müdafiə etməsi idi.
Erkən Həyatı
Əhməd Şah Məsud 1953-cü il 1 sentyabr tarixində Pəncşir vilayətinin Bəzərək şəhərində anadan olub. Doğulduğu zaman adı "Əhməd Şah" idi; o, 1974-cü ildə müqavimət hərəkatına girdikdə "Məsud" (xoşbəxt) adını ləqəb kimi götürdü. Atası Dost Məhəmməd xan Əfqan Kral Ordusunda polkovnik idi. Doğulduğu Pəncşirdən ailəsi qısa bir müddət Herata, sonra da Məsud uşaqlığının çox hissəsini keçirdiyi Kabilə köçdü. Orada Məsud, məşhur Franko-Əfqan İstiqlal Liseyinə qatıldı. İstedadlı bir tələbə olmasına baxmayaraq, Liseyi bitirdikdən sonra Kabil Universitetində mühəndislik təhsili almışdır. Məsudun ana dili Dari dili idi, eyni zamanda Puştu, Urdu və Fransız dillərində danışa bilirdi və İngilis dilində yaxşı oxumaq bacarığına sahib idi. Məsud gənc yaşlarında Çin inqilabçısı Mao Zedong və Argentinalı Ernesto Çe Gevaranın əsərlərini oxuyurdu. Əsasən bəzi bilikərini Mao'dan öyrəndiyini söyləyirdi, həmçinin Guevaranın düşüncəsinin çox sadə olduğunu düşünürdü. 1973-cü ildə Əfqanıstan Xalq Demokratik Partiyası tərəfindən dəstəklənən dövlət çevrilişində keçmiş baş nazir Məhəmməd Davud Xan hakimiyyətə gətirildi və Əfqanıstan Respublikası quruldu. Bu hadisələr Əfqanıstanda artan kommunist və sovet təsiri əleyhinə olan bir islamçı hərəkata təkan verdi. Bu müddətdə Kabil Universitetində oxuyarkən Məsud Cəmiyyət-i İslaminin tələbə şöbəsi olan Müsəlman Gəncliyi ilə əlaqələndirildi. Sədr o zamanlar professor Bürhanəddin Rəbbani idi. Kabil Universiteti bu dövrdə siyasi müzakirə və aktivlik mərkəzi idi. 1975-ci ilin iyulunda Müsəlman Gənclər Pakistan kəşfiyyatının köməyi ilə Məsud Pəncşir Vadisində hökumətə qarşı qiyam qaldırdı. Məsudun daxil olduğu qrup mülki dəstəyini qazanacağına ümid edirdi, lakin yerlilər onları dağlara sürüklədikdə plan geri çəkildi. . Bu uğursuzluqdan sonra islamçı hərəkat daxilində "dərin və uzunmüddətli bir nizam" yaranmağa başladı.Cəmiyyəti-i İslamiyə rəhbərlik edən Məsud və Rabbani ətrafındakı daha mülayim qüvvələrin tərəfdarları və Həzb-i İslami nin əsasını qoyan Gülbəddin Hikmətyar ətrafındakı daha radikal islamçı ünsürlər arasında bölüşdü. Münaqişə o həddə çatdı ki, Hekmatyarın 22 yaşında olan Məsudu öldürməyə çalışdığı bildirildi.
Sovet Kommunist İnqilabı
PDPA marksist-leninçi və sovet xətləri boyunca islahatlara başladı. İslahatlar və ƏXDP-nın Sovet İttifaqına yaxınlığı, xüsusən hökumətin müqavimət göstərənləri həbs etmək və ya edam etməklə marksist siyasətini həyata keçirməyə çalışması kimi əhali tərəfindən güclü müqavimətlə qarşılanmışdır. 50.000 ilə 100.000 arasında yalnız kənddə kommunist qoşunları tərəfindən tutulub öldürüldüyü təxmin edildi. Repressiya səbəbindən ölkənin böyük bir hissəsi, xüsusilə kənd yerləri, ƏXDP hökumətinə qarşı açıq üsyan təşkil etdi. 1979-cu ilin yazına qədər iğtişaşlar Əfqanıstanın 28 əyalətindən 24-ü, o cümlədən böyük şəhər bölgələrini əhatə etdi. Əfqan ordusunun yarıdan çoxu ya tərk etdi, ya da üsyana qoşuldu.
Sovet tərəfindən dəstəklənən kommunistlərə qarşı bir üsyanın xalq tərəfindən dəstəklənəcəyinə inanan Məsud 6 iyul 1979-cu ildə Panjşirdə üsyan başlatdı və nəticədə uğursuz oldu. Məsud daha böyük hökumət qüvvələri ilə adi qarşıdurmadan və partizan müharibəsi aparmağa qərar verdi. Sonradan Əfqan kommunist qoşunlarını qovaraq Pəncşiri tam nəzarətə götürdü. Oliver Roy yazır ki, sonrakı dövrdə Məsudun "şəxsi nüfuzu və hərbi təşkilatının səmərəliliyi bir çox yerli komandirləri gəlib öyrənmələrini istədi".
Sovet işğalından sonra
Sovet ordusu Əfqanıstanı tərk etdikdən sonra Məsud Nəcibulla hökumətinə qarşı silahlı mübarizəsini davam etdirir. 1992-ci ildə özbək general Abdul Rəşid Dostumla anlaşaraq Kabili ələ keçirir. Bundan sonra ölkədə Bürhanəddin Rəbbaninin başçılıq etdiyi yeni hakimiyyət qurulur. "Hezbi-İslami" partiyasının rəhbəri Gülbəddin Hikmətyar baş nazir, Məsud isə müdafiə naziri təyin edilir, lakin hakimiyyətdaxili mübarizə Qəndəhar vilayətində yaranmış Taliban hərəkatını gücləndirir. Talibana qarşı ən böyük müqaviməti təşkil edən Məsudun ordusu 1994-cü ildən 1996-cı ilədək Kabili müdafiə etməyə nail olur. 1996-cı ildə Taliban hərəkatı ölkədə hakimiyyəti ələ keçirəndə Şah Məsud Rəbbani və əfqan ordusunun sadiq hissələrini götürərək dağlara çəkilir və Şimal Alyansını qurur və tacik, özbək və həzaraların dəstəyi ilə Talibanın şimala doğru irəliləməsinin qarşısını alır.
Xarici KİV-lərin xəbərlərində və diplomatların qeydlərində Məsudun Şimal Alyansına rəhbərliyinə dair qeyd olunur ki, Əfqanıstandakı narkotik tacirləri Şimal Alyansının nəzarət etdiyi bölgələrə girməkdən çəkinirdilər. O, eyni zamanda əfqan gənclərin təhsil alması və peşə sahibi olması, texnologiyaları mənimsəməsi üçün fəaliyyət göstərib.
Crataegus pruinosa
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Əhməd Şah Məsud
Sovet işğalından sonra
2000-ci ildə Əfqanıstan prezidentinin köməkçisi kimi Strasburqa dəvət edilən Şah Məsud burada Fransanın o vaxtkı xarici işlər naziri Yuber Vedrin, Fransa parlamentinin sədri Raymon Forni və Senatın sədri Kristian Ponsele, Avropa Parlamentinin prezident Nikol Fonten kimi şəxslər tərəfindən qəbul edilib. Avropa Birliyindən iqtisadi, siyasi və hərbi dəstək alan Məsuda Rusiya da hərbi yardımlar göstərməyə başlayıb.
Əhməd Şah Məsud müdafiə naziri olduğu dövrdə Ermənistanla müharibə aparan Azərbaycana da kömək təklif edib. Əfqanıstanda nisbi sakitliyin hökm sürdüyü qısamüddətli dövrdə Məsud rəsmi Bakının nümayəndələrinə gərəkirsə Qarabağda döyüşməyə əsgər göndərə biləcəklərini söyləyib.
Ölümü
Əfqan komandir 9 sentyabr 2001-ci ildə Pəncşir vadisindəki Hoca Bahəddin kəndində ondan müsahibə götürmək istəyən Belçika pasportlu və Mərakeş əsilli iki nəfərin törətdiyi partlayış nəticəsində həlak olub.
Məsudun generallarından Əbdülvahhab Cüyəndə hadisəni belə təsvir edir: "Mərakeş əsilli iki jurnalist müsahibə üçün gəlmişdi. Biz gələndə əsgərlər dedilər ki, jurnalistlər 5 gündür gözləyirlər. Əslində Məsudun iş proqramı çox gərgin idi. Jurnalistlərə ayırmağa vaxtı yoxdu. Ona məlumat verildi. Dedi ki, "gəliblərsə görüşüm, əlləri boş getməsinlər". Jurnalistlər içəri girdilər. Az keçməmiş partlayış baş verdi. Əvvəlcə bir şey başa düşmədim. Çünki onları yoxlamışdıq, təmiz çıxmışdılar. Partlayış zamanı jurnalistlərdən biri ölmüş, digəri yaralanmışdı. Yaralını da mühafizəçilər güllələdilər. Yaralı Məsudu vertolyotla Düşənbəyə aparsaq da, yolda vəfat etdi".
Eupatorium nanchuanense
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Elxan Mansurov
Elxan Bəhram oğlu Mansurov — tarzən, muğam ifaçısı, Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti (2005).
Həyatı
Elxan Mansurov Azərbaycan muğamlarının bilicisi və mahir ifaçısıdır. O, uzun illərdir ki, dövrü mətbuatda, radio və televiziyada silsilə verilişlərdə muğamlarımızın təbliği ilə məşğul olur. Atası Bəhram Mansurovdan sonra klassik muğam ifaçılığı ənənəsini qoruyub saxlayan yeganə tarzəndir. Elxan Mansurov 16 sentyabr 2005-ci ildə "Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti" fəxri adına layiq görülmüşdür. Dəfələrlə xarici ölkələrdə — Finlandiya, Türkiyə, İraq, Rusiya və Orta Asiyada Azərbaycan musiqisini öz ifası ilə təbliğ etmişdir. Onun ifasında yazılmış CD və DVD disklər Fransa, İran, Kanada, Almaniya, Türkiyədə istehsal olunub yayımlanır.
Hanna Pakarinen
Hanna Helena Pakarinen (Fin dilində:Helena Pakarinen) – finlandiyalı müğənni.
Həyatı
Hanna Helena Pakarinen 17 aprel 1981-ci ildə Finlandiyanın Lappeenranta şəhərində anadan olmuşdur. 2007-ci ildə Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində “Leave me alone” (“Məni yalnız burax”) adlı mahnı ilə Finlandiyanı təmsil etmiş və 16-cı olmuşdur. Hanna pop və rok janrında olan mahnıların ifaçısı və bəstəkarı kimi tanınır. İndiyədək 4 albomu və 9 sinqlı işıq üzü görmüşdür. 2009-cu ildə Hanna “Love in a Million Shades” albomunu buraxmışdır.
Bulbophyllum macrourum
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Crataegus pulcherrima
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Salvador Dali səhrası
Salvador Dali səhrası, həmcinin Dali vadisi — Boliviyanın cənub-qərbində, Potosi departamentində yerləşən canlılar aləmi baxımından olduqca kasıb bir vadi. Orta hündürlüyü 4750 metr və sahəsi 110 km² təşkil edir. "Eduardo Avaroa Andı" milli ehtiyat ərazisində yerləşir və baxış anında Salvador Dalinin surreal surətlərinə bənzər peyzajlar ilə xarakterizə olunur.
Van-Myeu
thumbnail|Məbədin həyətindəki göl Ədəbiyyat Məbədi — Vyetnamın Hanoy şəhərində məbəd.
Tarixi
Məbədin əsası 1070-ci ildə imperator Li Than Tonq tərəfindən qoyulmuşdur. Məbəd Çin alimi Konfutsiyə həsr edilmişdir.
İmperial Akademiya
1076-cı ildə Ədəbiyyat Məbədinin ərazisində Kral, dövlət qulluqçuları, zadəgan və digər elit təbəqəyə məxsus ailələrin övladlarının təhsil alması məqsədilə universitet - İmperial Akademiya yaradılmışdır. Bu, Vyetnamın ilk milli universiteti hesab olunur. Dövlət imtahanlarında yüksək nəticələr əldə etmiş şəxslərin adları məbədin həyətindəki xüsusi daş lövhələrin üzərində qeyd olunurdu. Həmin daş lövhələrdən 82-si hazırda məbədin həyətində nümayiş etdirilir.
Ərazisi
Ümumi sahəsi 54 min kvadratmetr olan kompleksin ərazisində Ədəbiyyat gölü, park və s. vardır.
Yenidənqurma işləri
Tran sülaləsinin hakimiyyəti dövründə (1225-1400-cü illər) məbəddə yenidənqurma işləri aparılmışdır. Təmir işləri digər sülalələrin hakimiyyətləri dövründə də ardıcıllıqla davam etdirilmişdir. Təqribən iki əsr ərzində müharibələrə və fəlakətlərə baxmayaraq, binanın orijinal memarlıq üslubu qorunub saxlanmışdır.
Ədəbiyyat Məbədində əsaslı təmir işləri 1920-ci, 1954-cü və 2000-ci illərdə aparılmışdır.
Tarixi abidə
Ədəbiyyat Məbədi 1906-cı ildə - Fransa müstəmləkəçiliyi dövründə tarixi abidə kimi qeydiyyata alınmışdır. Kompleks 2010-cu ildə UNESCO-nun dünya mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir.
Crataegus punctata
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Toksinlər
Toksin (, toxikos - zəhərli) – adətən bioloji mənşəli, yəni canlı orqanizmlər tərəfindən istehsal olunan zəhərli maddələri ifadə edir. Bununla insan əli ilə yaradılmış sintetik zəhərli maddələr bu sinfə daxil sayılmır. Fizioloji funksiyaları süstləşdirən, hədəf orqanizmlərin xəstələnməsinə və ya ölümünə səbəb olan bakteriya, bitki, yaxud heyvan mənşəli maddələrdir. Kimyəvi tərkibinə görə toksinlər zülal, polipeptid yaxud kiçik molekul ola bilir.
Başqa üzvi və qeyri-üzvi zəhərlərdən fərqli olaraq toksin orqanizmə düşdükdə orada anticisim yaradır. Toksin ilan, əqrəb və hörümçək zəhərinin, habelə bir sıra zəhərli bitkilərin tərkibinə daxildir. Bakteriya mənşəli toksin daha geniş yayılmışdır.
Toksinlər ağız, dəri və ya tənəffüz yolu ilə qəbul edildikdə müəyyən bir dozada və müəyyən bir zaman  anında  bioloji  sistemlərə  zərər  verən  maddələrdir. Toksinlər 3 qrupa ayrılır:
Əyyub Abdullayev
Əyyub Abdullayev (tam adı: Əyyub Mahmud oğlu Abdullayev; ) — Qanlı Yanvar şəhidi.
Həyatı
Əyyub Abdullayev 1967-ci il avqustun 17-də Ermənistan SSR-in Vedi rayonunun Şidli kəndində anadan olmuşdur. 1987-ci ildə əsgərlikdən qayıtmışdır. 1988-ci ilin noyabrında azərbaycanlıların kütləvi şəkildə Ermənistandan qovulması səbəbindən ailəsi doğma yurd-yuvasından didərgin düşmüş və Bakıya köçmüşdur. Bakı soyuducular zavodunda fəhlə işləmişdir.
Subay idi.
Qanlı Yanvar faciəsi
Gecə saat 12.30-da evdən çıxmışdır. Üzərində qara palto, cibində vəsiqəsi və 27 manat 60 qəpik pul olmuşdur. Həmin gecə "Naxçıvan" mehmanxanasının yanında həlak olmuşdur. Yanvarın 22-də naməlum şəxs kimi Şəhidlər Xiyabanında dəfn edilmişdir.
Qohumları onun itkin düşdüyünü və ya tutularaq saxlanılan insanların arasında olduğuna inanmışdılar. Martın 11-də naməlum şəhidlərin şəkillərini televiziya ilə göstərərkən qohumları Əyyubun artıq dəfn edildiyindən xəbər tutmuşdur. 4 gün sonra meyidinin üzərindən tapılan açarları yoxladıqdan sonra qohumları Əyyubun həlak olduğuna əmin olmuşdur.
Ünvan
Bakı, Xuluflu küçəsi, 28a, mənzil 231.
Heydərqulu xan Kəngərli
Heydərqulu xan Kəngərli ( ? - 1763) — Naxçıvan xanı.
Həyatı
Nadir şah Əfşar əyanlarının sui-qəsdi nəticəsində öldürüldükdən (1747) sonra kəngərli tayfa başçısı Heydərqulu xan Kəngərli şahın naibi Ağahəsəni hakimiyyətdən uzaqlaşdırıb, özünü Naxçıvanın müstəqil xanı elan etdi. O, xanlığı möhkəmlətmək, xəzinənin gəlirini artıran ticarəti, həmçinin sənətkarlığı inkişaf etdirmək məqsədilə bir sıra tədbirlər həyata keçirdi: xanlıqda və şəhərlərdə rabitə vasitələrini qaydaya saldı, köhnə körpülərin təmir olunması, yenilərinin inşası haqqında əmr verdi.
Naxçıvan xanlığının hərbi gücü az olduğundan Heydərqulu xan Kəngərli daha qüdrətli xanlıqlara arxalanmağa çalışırdı. Bu məqsədlə qarabağlı Pənahəli xanla müttəfiq oldu, onunla və gürcü çarları ilə birlikdə 1752-ci ildə Şəki xanı Hacı Çələbiyə qarşı yürüşdə iştirak etdi.
Uğursuz qurtaran bu yürüşdən sonra Heydərqulu xan Kəngərli xanlığın iqtisadiyyatını tənzimləməklə məşğul oldu. Ölümündən sonra yerinə Hacı xan Kəngərli keçdi.
Vilyoy ulusu
Vilyoy ulusu — Rusiya Federasiyası, Saxa Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon. İnzibati mərkəzi Vilyoy kəndidir.
Coğrafiyası
Rayon 9 yanvar 1930-cu ildə qurulmuşdur. Vilyoy ulusu uzun müddət davam edən mədəni ənənələrlə zəngindir. Burada Saxada açılan ilk kitabxana, diyarşünaslıq muzeyi, xalq evi, uşaq musiqi məktəbi, xomus evi, hərbi şöhrət muzeyi açılmışdır. Vilyoy ulusu M.N.Jirkov, E.P.Stepanov, I.L. Kondakov, P.X. Starovatov, üç Sovet İttifaqı Qəhrəmanı: N.S.Stepanov, N.A. Kondakov, A. A. Mironov; altı Sosialist Əməyi Qəhrəmanı və Saxa Respublikasının (Yakutiya) Xalq Rəssamları: Q.S. Vasiliev, A.P. Pavlov, A.V. Yeqorov; xalq şairləri: İ.M. Qoqolev (Kindıl), M.E. Timofeev kimi şəxsiyyətlərin vətənidir. İlk peşəkar teatr rəssamı Q.M. Turalısov karyerasına Vilyoyskda başlamışdır.
Vilyoy rayonunun tarixi 9 yanvar 1930-cu ildə, Vilyoysk inzibati mərkəzi yarandığı zaman başlayır. 2014-cü ildə onun 380 illik yubileyi qeyd olunur. "Vilyoy ulusu" bələdiyyə birliyi 29 sentyabr 2000-ci ildə keçirilən yerli referendum nəticəsində qurulur.
Tarixi
Respublikanın qərbində, Mərkəzi Yakut düzənliyində yerləşir. Rayonun sahəsi 55.2 min km²-dir.
Böyük çayI - Vilyoydur. Çoxlu göllərə sahibdir. Onlardan ən böyüyü Mastaxdır.
Əhalisi
2002-ci il siyahıyaalınmasına görə: saxalar- 21 341 nəfər (83,05%), ruslar - 3216 nəfər (12,52%), ukraynalılar - 428 nəfər (1,67%), tatarlar - 149 nəfər (0,58%), evenklər - 127 nəfər ( 0.49%), evenlər - 70 nəfər (0.27%) və digər millətlər - 365 nəfər (1.42%). Şəhər şəraitində (Vilyoysk və Kısıl– Sır) rayon əhalisinin 55,09%-i yaşayır.
Yerli özünü idarəetmə
Vilyoy ulusu ərazisinə 2 şəhər və 19 kənd inzibati vahidliyinə ümumilikdə 23 yaşayış məntəqəsi daxildir.
Sənaye
Sənaye - inkişaf edən qaz istehsalı kompleksi, ət və süd kompleksi, tikinti materialları istehsalı.
Kənd təsərrüfatı
Ulus iqtisadiyyatında aparıcı yerı kənd təsərrüfatına aiddir. Onun əsas sahəsi heyvandarlıqdır (ətlik və südlük maldarlıq, at yetişdirilməsi), Kənd təsərrüfatı torpaqları 46,7 min ha təşkil edir. Əsasən kartof və tərəvəz yetişdirilir.
Nəqliyyat
Nəqliyyat əlaqələri çay, avtomobilyolu və hava nəqliyyatı vastəsi ilə təmin edilir. Çayın kənarında Vilyoysk, Kısıl-Sırda priçallar vardır.
Maraqlı Faktlar
Vilyoy ulusunun sahəsi demək olar ki, Xorvatiya ərazisinə bərabərdir və Bosniya və Herseqovinanın ərazisindən çoxdur. Vilyoy ulusun sahəsi 55193 km², Xorvatiyanın sahəsi 56542 km², Bosniya və Herseqovinanın sahəsi isə 51129 km²-dir.
Vəliyevlər
Vəliyevlər — Azərbaycan xalqının tanınmış soylarından biri.
Soyun yaranması
Bu soyun ulu babası Bayramxan bəy Baharlıdır. XVIII əsrin ortalarında Qarabağda yaşamışdı. Bayramxan bəyin Vəli bəy adlı oğlu vardı.
Vəli bəy Qarabağın Kəbirli mahalının Baharlı obasında anadan olmuşdu. Mədrəsə təhsili almışdı. Savadlı olduğundan dolayı mirzə ünvanı daşıyırdı. O, İbrahimxəlil xanın divanında vəzir vəzifəsində çalışmışdı.
Mirzə Vəli bəyin törəmələri Vəlibəyov, Vəliyev, Vəlizadə, Vəlili soyadlarını daşıyırdılar.
Mirzə Vəli bəyin İmamverdi bəy, Həşim bəy, İbrahim bəy, Həsənəli bəy adlı oğulları vardı.
Həmçinin bax
Велиев
Eupatorium nodiflorum
Eupatorium nodiflorum Eupatorium nodiflorum
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Hüseyn xan Naxçıvanski
Hüseyn xan Kəlbəli xan oğlu Naxçıvanski — Rusiya imperiyasının azərbaycan əsilli hərbi xadimi. Tam süvari qoşunu generalı (1916).
Naxçıvan xanları ailəsinə mənsub idi. Elit süvari dəstələrinə komandanlıq edirdi. Rus İmperator Ordusunda ilk və yeganə müsəlman general-adyutant olmuşdur. 15 Rusiya və 9 xarici dövlət mükafatlarının kavalieri, o cümlədən döyüş ordenləri olan — 3-cü və 4-cü dərəcə Müqəddəs Georgi ordeni, "İgidliyə görə" qızıl silaha layiq görülmüşdür. Güman edilir ki, 1919-cu ilin yanvarında bolşeviklər tərəfindən güllələnmişdir.
Hərbi karyerasının başlanğıcı
Hüseyn xan Naxçıvanski 1863-cü il iyulun 28-də (9 avqust) Naxçıvan şəhərində rus ordusunun kapitanı(14 sentyabr 1874-cü ildən bəri) Kəlbəli xan Naxçıvanski və həyat yoldaşı Xurşidin ailəsində anadan olmuşdur. Səkkiz uşağının yeddincisi idi. Hüseyn xanın atası Naxçıvan xanlığının son hökmdarının oğlu idi.
9 dekabr 1873-cü ildə Hüseyn xan Ali Məhkəməy və 7 fevral 1877-ci ildə, İmperator Əlahəzrət Korpusuna qəbul edildi. Bu imtiyazlı təhsil müəssisəsi 1759-cu ildə qurulmuş və yalnız mühafizə alayları üçün zabit hazırlamışdır. 1883-cü ilin sentyabrında 1-ci kateqoriyanı bitirdikdən sonra, ən yüksək sərəncamla,rəisləri ənənəvi olaraq Rusiyanın imperatorları olan rus ordusunun ən qədim alayı Həyat Mühafizə süvari alayında Hüseyn Xana vəzifə yerinə yetirildi.
1885-ci ilin martından 1886-cı ilin mayına qədər ikinci leytenant Xan Naxçıvanski 43-cü Tver Draqun alayına göndərildi, 30 avqust 1887-ci ildə leytenant rütbəsinə qaldırıldı.
Hüseyn xanın ilk mükafatı rus deyil, xarici idi. 8 noyabr 1890-cı ildə İran şahının nümayəndə heyətini qarşılamaqda və göstərdiyi mükəmməl müşaiətinə görə İran Aslanı və 4-cü dərəcəli Günəş ordeni qəbul etməyə və daşımasına icazə verildi. Alayda işlədiyi müddətdə Hüseyn xan Rusiya ərazisindən keçərkən dəfələrlə İran şahına yoldaşlıq etmək üçün təyin edildi və vəzifələrini mükəmməl şəkildə yerinə yetirdiyinə görə İran dövləti mükafatlarını aldı.
26 iyul 1893-cü il 19 avqust 1894-cü ilədək leytenant Xan Naxçıvanski təlim qrupu alayını idarə edirdi. 17 aprel 1894-cü ildə, Ştabs-rotmistr vəzifəsinə qaldırıldı.
thumb|150px|left|Rotmistr Hüseyn Xan Naxçıvanski,[[Bakı 1902-ci il.]] 30 avqust 1894-cü ildə "xidmətdə fərqlənməyə görə" ilk rus mükafatı — 3-cü dərəcəli Müqəddəs Stanislav ordeni ilə təltif edildi. 8 iyun 1895-ci ildə Rumıniya hökumət nümayəndə heyətinin müşayiəti üçün təltif olunan Rumıniya Ulduzu Ordeninin zabit xaçını qəbul etmək və taxmasına icazə verildi. 1896-cı il avqustun 13-dən oktyabrın 6-na qədər müvəqqəti olaraq 3-cü heyətə rəhbərlik etdi. 13 iyun — 15 dekabr 1897-ci il tarixlərində hərbi məhkəmənin üzvü oldu. 26 iyun 1897-ci il tarixində Avstriya İmperiya Məhkəməsinin nümayəndə heyətinin qəbulu və vida mərasimi üçün 3-cü dərəcəli dəmir tac ordeni Avstriya ordeni qəbul edilməsinə icazə verildi. 1897-ci il iyunun 12-dən 9-dək müvəqqəti olaraq 3-cü heyətə rəhbərlik etdi və 9 aprel 1898-ci ildə ilk komandanlıq postuna — 3-cü eskadronun komandiri təyin edildi. 6 may 1898-ci ildə Hüseyn xan rotmistr təyin edildi. 1898-ci il avqustun 15-dən 22-dək müvəqqəti olaraq alay işləri üzrə komandirin köməkçisi vəzifəsini icra etdi. 1898-ci ilin noyabrından 1899-cu il mayınadək və 1899-cu ilin noyabrından 1900-cü il mayınadək hərbi məhkəmənin üzvü oldu. 6 dekabr 1899-cu ildə Süvari Qvardiyada 15 illik mükəmməl xidmətinə görə 3-cü dərəcəli Müqəddəs Anna ordeni ilə təltif edildi.
1900-cü il sentyabrın 25-dən noyabrın 6-dək Rusiyada olduğu müddətdə İran şahının müşaviri Müzəffərəddin şah Qacar ilə birlikdə idi. 17 fevral 1901-ci ildə İran şahını qarşılayan və müşaiət edən Hüseyn xana,2-ci dərəcəli Aslan və Günəş ordenini qəbul etməyə və daşımağa icazə verildi. 6 dekabr 1902-ci ildə 2-ci dərəcəli Müqəddəs Stanislav ordeni ilə təltif edildi. 6 aprel 1903-cü ildə Xan Naxçıvanski polkovnik rütbəsinə qaldırıldı. 12 aprel 1903-cü ildən döyüş bölməsində alay komandirinin köməkçisi vəzifəsini icra etdi. 7 may 1903-cü ildən 1904-cü il yanvarın 1-dək döyüş birləşmələrində alay komandirinin köməkçisi idi. 29 may 1903-cü il 1904-cü il martın 3-dək hərbi məhkəmənin sədri oldu. 1904-cü ilin yanvar-fevral aylarında alay komandirinin təsərrüfat işləri üzrə köməkçisi olur. Xarici hökumət nümayəndə heyətlərini qəbul və müşaiət etdiyi üçün ona Aslan və 2-ci dərəcəli İran Günəşi almaz ulduzunu, həmçinin 3-cü dərəcəli Bolqarıstan Hərbi Fəxri ordenini və 4-cü dərəcəli Müqəddəs İskəndəriyə ordenini qəbul edib,daşımağa icazə verildi.
Rus-yapon müharibəsi və sonrakı illər
thumb|left|Leyb-Qvardiya süvari alayının polkovniki Hüseyn Xan Naxcıvanski.1904-cü il Rus-yapon müharibəsinin başlaması ilə Xan Naxçıvanski, 1 mart 1904-cü ildə Qafqaz Hərbi Dairəsinin qoşunlarının komandanlığına göndərildi. Martın 24-də Port-Petrovsk şəhərinə gəldi, burada 2-ci Dağıstan süvari alayının könüllülərini formalaşdırmağa başladı. 25 mart alayın komandiri təyin edildi. 17 aprel 1904-cü ildə alay hərbi əməliyyatlar teatrına getdi. 1904-cü ilin dekabrından 1905-ci ilin fevralınadək, 1905-ci ilin iyun — sentyabrında polkovnik Xan Naxçıvanski müvəqqəti olaraq Qafqaz süvarilər briqadasının komandiri idi.
Hüseyn Xanın özü də yaponlara qarşı işdəki fərqə görə təltif edildi: 2-ci dərəcəli Müqəddəs Anne ordeni,qılınclarla (3.11.1904),4-cü dərəcəli Müqəddəs şahzadə Vladimir ordeni, qılınc və yayla (02.08.1905), 2-ci dərəcəli Müqəddəs Stanislav ordeni, qılınclar (7 sentyabr,1905), 3-cü dərəcəli Müqəddəs Vladimir ordeni, qılınclarla (02.06.1906) və Qızıl silahlar "Cəsarətə görə" ordeni (06.18.1906).
Landunqou kəndi yaxınlığındakı Yapon mövqelərinə süvari dəstələrlə hücumuna görə Xan Naxçıvanski, 27 yanvar 1907-ci ildə yalnız döyüşdə şəxsi cəsarətinə görə təqdim edilən zabitlər arasında ən hörmətli mükafat olan 4-cü dərəcəli Müqəddəs Georgi ordeni ilə təltif edildi.
Mükafat sənədində deyilirdi: thumb|320px|right|"General Mişenkonun basqınından. 2-ci Dağıstan alayının Landunqou kəndi yaxınlığında Xan Naxçıvanskinin komandanlığı altında Yapon piyada və artilleriyasına hücumu. 14 yanvar 1905." Rəssam. V.V.Mazurovski
thumb|300px|left| İmperatorun şəxsi mühafizəsi süvari alayının paradı, 1908-ci il. Solda Qvardiya korpusunun komandiri general V.N. Danilov, sağda alay komandiri [[general-mayor Xan Naxçıvanski.]] 14 fevral 1906-cı ildə alay komandirliyinə qalxdı. 1906-cı il martın 21-dən 29-dək Sankt-Peterburqda imperatora təqdim etmək üçün Qafqaz süvarilər briqadasının nümayəndə heyətinin tərkibində idi. 4 aprel 1906-cı ildə 44-cü draqun Nijni Novqorod alayının komandiri vəzifəsindən istefası ilə İmperator Əlahəzrətlərinin fliqel-adyudantı təyin edildi.
4 iyul 1906-cı ildə Xan Naxçıvanski, Süvari alayının leyb-qavardiyaslna komandir təyin edildi. 44-cü Nijni Novqorod draqun alayının 11 iyul 1906-cı il tarixli əmrindən:
thumb|300px|İmperator [[II Nikolay, Naxçıvanski Hüseyn Xan və Baron V. B. Frederik kilsənin təməlini qoyarkən, 6 avqust 1907-ci il]] 20 iyul 1907-ci ildə xidməti fərqliliyinə görə İmperator Əlahəzrətlərinin general-mayoru vəzifəsinə qaldırıldı.