cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
İngiltərədə yoxsullar haqqında qanunlar
Tarixşünaslıq
I Meridən sonra VI Edvardın varisi olan I Yelizaveta hökuməti də sərtliyə meyilli idi. 1572-ci ildə qəbul edilmiş bir qanun, cinayətkarların birinci cinayətə görə qulağından yandırılmasını və israrlı dilənçilərin asılmasını tələb edirdi. Bununla belə, Qanun həm də "peşəkar dilənçi" ilə öz günahı olmadan işsizlər arasında ilk aydın fərqi qoydu. Hökmdarlığının əvvəlində I Yelizaveta kasıblara kömək etməyə yönəlmiş qanunlar da qəbul etdi. Məsələn, 1563-cü ildə onun Kasıblara Yardım Aktı yoxsul kolleksiyalara töhfə vermək qabiliyyətinə malik olan bütün kilsə sakinlərini tələb edirdi [aydınlaşdırma tələb olunur]. "Öz iradəsi ilə yoxsullara öz qabiliyyətlərinə uyğun olaraq həftəlik yardım etməkdən inadla imtina edənlər" sülh məhkəmələrinə bağlana bilər və 10 funt sterlinq cərimə edilə bilər. Bundan əlavə, 1572-ci il Vagabonds Act Sülh Ədalətlərinə imkansız olan yoxsulları araşdırmaq və qeydiyyata almaq, onların yardımı üçün nə qədər pul tələb olunduğunu müəyyən etmək və sonra kilsə sakinlərini həftəlik müvafiq məbləğ üçün qiymətləndirmək imkanı verdi. Yoxsullar Qanunu 1575, şəhərlərdən yoxsulların işləməsi üçün "yun, çətənə, kətan, dəmir və digər əşyaların səlahiyyətli ehtiyatı" yaratmağı və inadkar və ya diqqətsiz işçilərin işləməyə məcbur edilə biləcəyi və buna uyğun olaraq cəzalandırıla biləcəyi işdən imtina edənlər üçün islah evləri yaratmağı tələb etdi.
Yoxsullara yardımın ilk tam kodu 1597-ci il tarixli Yoxsullara Yardım Aktında və "layiq yoxsullar" üçün bəzi müddəalar nəhayət 1601-ci il Yoxsullara Yardım Aktında hazırlanmışdır. Yelizaveta kasıb hüquq sisteminin daha yaxın mənşəyi 16-cı əsrdə İngiltərənin iqtisadi vəziyyətinin pisləşməsi idi. Tarixçi Corc Boyer, İngiltərənin bu dövrdə əhalinin artımı, sikkələrin ucuzlaşması və Amerika gümüşünün daxil olması səbəbindən sürətli inflyasiyaya məruz qaldığını söylədi. 1595–1598-ci illər arasında məhsuldarlığın zəif olması yoxsulluğun sayının artmasına səbəb oldu, monastırların və dini gildiyaların ləğvindən sonra xeyriyyəçilik azaldı.
Yeni bir müstəmləkə həlli
1580-ci illərin əvvəllərində, əvvəlcə İrlandiyada, sonra isə Şimali Amerikada ingilis müstəmləkəçiliyi sxemlərinin inkişafı ilə yoxsulların vəziyyətini yüngülləşdirmək üçün yeni bir üsul təklif edildi və zaman keçdikcə əhəmiyyətli dərəcədə istifadə edildi. Tacir və müstəmləkəçiliyin tərəfdarı Corc Pekhem o vaxtkı daxili şəraiti qeyd etdi; "Bu gün çoxlu sayda insanlar var ki, həyatlarını təhlükəyə atmaqla kifayətlənə bilsinlər və mülklərini dəyişdirmək ümidi ilə maaş almadan yalnız ət, içki və geyim üçün xidmət edə bilərlər." Bununla, o, müqaviləli xidmət institutunun nəyə çevrildiyini ilk təklif etmiş ola bilər. Eyni zamanda Richard Hakluyt "Divers Voyages" kitabına yazdığı ön sözdə ingilis əkinçiləri "Arılar…kapitanları tərəfindən xaricə sürünmək üçün yola salınır"a bənzədir; yoxsulları aləmdən "çıxarmağı" tövsiyə edir. Hakluyt həmçinin əhatə dairəsini genişləndirir və əlavə olaraq həbsxanaları boşaltmağı və onları Yeni Dünyaya göndərməyi tövsiyə edir. 1619-cu ilə qədər Virciniyanın müqaviləli xidmət sistemi tam inkişaf etdiriləcək və sonrakı koloniyalar bu metodu müxtəlif şərtlərə və vaxtlara uyğun dəyişikliklərlə qəbul edəcəklər. İngilis cəza nəqliyyatı tezliklə həyata keçiriləcək və 1717 Nəqliyyat Aktı ilə subsidiyalaşdırılmış hökumət səyinə çevriləcəkdir.
Köhnə Yoxsul Qanunu
1601-ci il Elizabethan Yoxsul Qanunu, 1597-ci il Kasıblara Yardım Aktında yer alan yoxsul yardımın əvvəlki təcrübələrini rəsmiləşdirdi, lakin tez-tez Köhnə Yoxsul Qanun sisteminin başlanğıcı kimi qeyd olunur. Kilise səviyyəsində idarə olunan, tarif ödəyicilərindən yerli tariflərin tutulması ilə ödənilən bir sistem yaratdı. İşləmək üçün çox xəstə və ya qoca olanlar, "impotent yoxsullar" üçün yardım ödəniş və ya yemək ("kilisə çörəyi") və ya açıq hava yardımı kimi tanınan geyim şəklində idi. Bəzi yaşlı insanlar kilsə sədəqə evlərində yerləşdirilə bilər, baxmayaraq ki, bunlar adətən özəl xeyriyyə təşkilatları idi. Bu arada, işləməkdən imtina edən əmək qabiliyyətli dilənçilər tez-tez İslah Evlərinə yerləşdirilir, hətta münasibətlərini düzəltmək üçün döyülürdülər. İşxanada çoxlu əmək qabiliyyətli yoxsullar üçün təminat nisbətən qeyri-adi idi və əksər iş evləri sonralar inkişaf etdi. 1601-ci il qanunu deyirdi ki, valideynlər və uşaqlar bir-birlərinə cavabdehdirlər, yaşlı valideynlər uşaqları ilə birlikdə yaşayacaqlar.
Köhnə Yoxsul Qanunu kilsə əsaslı bir sistem idi; Kilise kilsəsinin ətrafındakı əraziyə əsaslanan təxminən 15.000 belə kilsə var idi. Sistem yoxsulların nəzarətçilərinin despotik davranışına icazə verdi, lakin yoxsulların nəzarətçiləri öz yoxsullarını tanıyacaqları üçün onlar layiqli və layiq olmayan yoxsullar arasında fərq qoymağa qadir hesab edilirdilər ki, bu sistemi həm daha humanist, həm də başlanğıcda daha səmərəli edir. Elizabeth dövründə yoxsullar qanunu əhalinin hər kəsin hamını tanıması üçün kifayət qədər kiçik olduğu bir vaxtda fəaliyyət göstərdi, buna görə də insanların vəziyyəti məlum olacaq və boş kasıblar kilsələrin yoxsul dərəcəsini iddia edə bilməyəcəklər. Sistem sosial sabitliyi təmin etdi, lakin 1750-ci ilə qədər əhalinin artımı, daha çox hərəkətlilik və regional qiymət dəyişikliklərinin öhdəsindən gəlmək üçün uyğunlaşdırılmalı idi. 1601-ci il Qanunu müvəqqəti olaraq işsiz qalan "məskunlaşmış" yoxsullarla məşğul olmağa çalışırdı — onların qapalı və ya açıq havada relyefi qəbul edəcəyi güman edilirdi. Tarixdə bu dövrdə heç bir relyef üsulu sərt hesab edilməmişdir. Akt mülki asayiş üçün təhlükə hesab edilən dilənçilərlə bağlı olmalı idi. Qanun yoxsulluğun zəruri hesab edildiyi bir vaxtda qəbul edildi, çünki yoxsulluq qorxusu insanları işləməyə məcbur etdi. 1607-ci ildə hər mahalda İslah Evi yaradıldı. Bununla belə, bu sistem 1601-ci il sistemindən ayrı idi, burada məskunlaşmış yoxsullar və "sərgərdanlar" arasında fərq qoyulurdu. Qanunun tətbiqində çox fərqlilik var idi və yoxsullar üçün adətən şəhərlərdə yerləşən daha səxavətli kilsələrə doğru köç etmək meyli var idi. Bu, 1662 saylı Yoxsullara Yardım Aktı kimi də tanınan 1662 saylı Məskunlaşma Aktına gətirib çıxardı, bu, yalnız bir kilsənin müəyyən edilmiş sakinlərinə kömək etməyə icazə verdi; əsasən doğum, evlilik və şagirdlik yolu ilə. Təəssüf ki, qanunlar əməyin hərəkətliliyini azaltdı və kasıbları iş tapmaq üçün kilsələrini tərk etməkdən çəkindirdi. Onlar həmçinin sənayeni qısa müqavilələr (məsələn, 364 gün) yaratmağa təşviq etdilər ki, işçi zəif yardım üçün uyğun ola bilməz.
Kasıb ərizəçi hesablaşmanı sübut etməli idi. Əgər bunu edə bilməsələr, doğulduqları yerə ən yaxın olan kilsəyə və ya hansısa əlaqəni sübut edə biləcəkləri yerə köçürülürdülər; bəzi yoxsullar yüzlərlə mil köçürüldü. Yolda keçdikləri kilsələrin onlara görə heç bir məsuliyyəti olmasa da, ən azı bir gecə yemək, içki və sığınacaq təmin etməli idilər. 1697-ci ildə yalvaranların sağ çiynində naxışlı "P" hərfi və kilsəsinin baş hərfi olan qırmızı və ya mavi parçadan "nişan" taxmağı tələb edən qanun qəbul edildi. Ancaq bu təcrübə tezliklə istifadə edilmədi.
İşçixana hərəkatı 17-ci əsrin sonunda 1696-cı ildə Parlament Aktı ilə əsası qoyulmuş Kasıbların Bristol Korporasiyasının yaradılması ilə başladı. Korporasiya mənzil və kasıbların qayğısını kiçik cinayətkarlar üçün islah evi ilə birləşdirən bir iş evi yaratdı. Bristoldan nümunə götürərək, növbəti iki onillikdə daha on iki şəhər və şəhər oxşar korporasiyalar yaratdı. Bu korporasiyalar xüsusi qanun tələb etdiyi üçün kiçik şəhərlər və fərdi kilsələr üçün uyğun deyildi.
1714-cü ildə Olney, Bukingemşir kilsəsindən başlayaraq, bir neçə onlarla kiçik şəhər və ayrı-ayrı kilsələr heç bir xüsusi qanuni icazə olmadan öz institutlarını qurdular. Bunlar Cənubi Midlenddə və Esseks qraflığında cəmləşmişdi. 1710-cu illərin sonlarından etibarən Xristian Biliklərinin Təşviqi Cəmiyyəti paroxial işçi evləri ideyasını təbliğ etməyə başladı. Cəmiyyət bu mövzuda bir neçə broşura nəşr etdi və Ser Edvard Knatchbullu 1723-cü ildə parlament vasitəsilə Workhouse Test Aktını idarə etmək üçün etdiyi uğurlu səylərdə dəstəklədi. Akt həm tək kilsələr tərəfindən, həm də iki və ya daha çox kilsə arasında birgə müəssisələr kimi paroxial iş evlərinin yaradılması üçün qanunvericilik səlahiyyəti verdi. Daha da əhəmiyyətlisi, Qanun milli auditoriyaya işçi evlərinin yaradılması ideyasını təbliğ etməyə kömək etdi. 1776-cı ilə qədər İngiltərə və Uelsdə təxminən 100.000 yoxsulun yaşadığı 1.912 kilsə və korporasiya işçi evi yaradılmışdı. Ola bilsin ki, bir milyon insan əsrin sonunda bir növ kilsə yoxsul yardımı alırdı. Baxmayaraq ki, bir çox kilsə və pamflet yazıçıları kasıbların iş evlərində əməyindən pul qazanmağı gözləsələr də, iş evlərində məskunlaşmağa məcbur olan insanların böyük əksəriyyəti xəstələr, qocalar və ya uşaqlar idi ki, onların əməyi gəlirsiz idi. Kasıbların tələbləri, ehtiyacları və gözləntiləri həm də iş evlərinin uşaq bağçası, gecə sığınacağı, qocalar palatası və uşaq evinin funksiyalarını birləşdirərək ümumi sosial siyasət institutu xarakteri almasını təmin etdi. 1782-ci ildə Tomas Gilbert nəhayət, yalnız yaşlılar və zəiflər üçün yoxsul evlər quran və əmək qabiliyyətli insanlar üçün açıq havada relyef sistemi tətbiq edən Qanunu qəbul etməyə müvəffəq oldu. Bu, Speenhamland sisteminin inkişafı üçün əsas oldu, bu da aşağı maaşlı işçilər üçün maliyyə təminatını təmin etdi. Məskunlaşma Qanunları, 1795-ci il tarixli Məskunlaşma Aktı ilə dəyişdirildi, bu da məskunlaşmamış şəxslərin yardım üçün müraciət etmədikləri təqdirdə köçürülməsinə mane oldu. Yoxsul qanunlarının tarixi və hazırkı vəziyyətinin tədqiqi Maykl Nolan tərəfindən 1805-ci ildə "Kasıblara kömək və məskunlaşma üçün qanunlar traktatı"nda aparılmışdır. Əsər Nolanın sağlığında üç sonrakı nəşrə gedəcəkdi (Nolan 1820-ci ildə Barnstaple üçün millət vəkili seçildi) və həm parlament daxilində, həm də parlamentdən kənarda müzakirələri qızışdırdı.
Napoleon müharibələri zamanı İngiltərəyə ucuz taxıl idxal etmək çətinləşdi və bu da çörəyin qiymətinin artmasına səbəb oldu. Maaşlar da artmadığından, bir çox kənd təsərrüfatı işçisi yoxsulluğa düçar oldu. 1814-cü ildə sülhün ardınca Lord Liverpulun Tori hökuməti taxılın qiymətini süni şəkildə yüksək saxlamaq üçün Qarğıdalı Qanunlarını qəbul etdi. 1815-ci ildə böyük sosial iğtişaşlar yaşandı, çünki Fransa müharibələrinin sonu sənaye və kənd təsərrüfatı depressiyasını və yüksək işsizliyi gördü. Yoxsulluğa sosial münasibət 1815-ci ildən sonra dəyişməyə başladı və sistemin əsaslı təmiri nəzərdən keçirildi. Yoxsul Qanun sistemi azad bazarı təhrif etdiyi üçün tənqid edildi və 1816-cı ildə Parlament Seçmə Komitəsi Sturges-Bourne Aktlarının qəbul edilməsi ilə nəticələnən sistemin dəyişdirilməsinə baxdı. 1817-ci ildə "Birləşmiş Krallıqda ictimai işlərin və balıqçılığın aparılması və Böyük Britaniyada yoxsulların məşğulluğu üçün məhdud məbləğdə xəzinə veksellərinin və Konsolidasiya edilmiş Fonddan Pul Avansının buraxılmasına icazə vermək üçün" Yoxsul Məşğulluq Aktının qəbulu da baş verdi. 1820-ci ilə qədər, Yoxsul Qanuna Dəyişiklik Aktı qəbul edilməzdən əvvəl, yoxsul relyefin spiral xərclərini azaltmaq üçün artıq iş yerləri tikilirdi. Boyer, əmək qabiliyyətli kişilərə verilən relyefin tədricən artmasının bir neçə mümkün səbəblərini, o cümlədən qapalı hərəkət və yun əyirmə və krujeva istehsalı kimi sənayelərdə azalma təklif edir. Boyer həmçinin iddia edir ki, fermerlər əmək xərclərinin bir hissəsini vergi ödəyicisinin üzərinə köçürmək üçün zəif qanun sistemindən istifadə edə biliblər.
Yoxsullar Qanunu üzrə Kral Komissiyası
1832-ci ildə Yoxsullar haqqında qanunlarn Əməliyyatı üzrə Kral Komissiyası Yelləncək üsyanlarının geniş şəkildə məhv edilməsi və maşınların sındırılmasından sonra yaradılmışdır. Hesabat Nassau Uilyam Senior da daxil olmaqla doqquz nəfərdən ibarət komissiya tərəfindən hazırlanmış və katib vəzifəsində Edvin Çadvik tərəfindən hazırlanmışdır. Kral Komissiyasının əsas qayğıları Maltusçuların təsirini əks etdirən qeyri-qanunilik (yaxud "əclaf") və Köhnə Yoxsullar Qanununun tətbiqlərinin müstəqil fəhlənin mövqeyini sarsıtması qorxusu idi. İki praktika xüsusi narahatlıq doğururdu: nəzarətçilərin kasıbları ucuz işçi qüvvəsi kimi işə götürdüyü "dövlətçi" sistemi və aşağı əmək haqqını heç bir güzəşt olmadan subsidiya edən Speenhamland sistemi. Hesabatda belə nəticəyə gəlindi ki, mövcud Yoxsul Qanunlar tələb və təklifin təbii qanunlarına müdaxilə edərək ölkənin çiçəklənməsinə xələl gətirir, mövcud zəif yardım vasitələri işəgötürənlərə əmək haqqını aşağı salmağa imkan verir və yoxsulluğun özü qaçılmazdır.
Komissiya Yeni Qanunun iki əsas prinsiplə tənzimlənməsini təklif etdi:
Yeni Kasıb Qanun
Yoxsul Qanuna Dəyişiklik Aktı 1834-cü ildə Lord Melburn hökuməti tərəfindən qəbul edildi və iki il əvvəl öz nəticələrini təqdim edən Kral Komissiyasının nəticələrini əsasən həyata keçirdi. Yeni Yoxsullar Qanunu "bütün on doqquzuncu əsrin ən geniş əhatəli qanunvericilik aktlarından" biri və "dövrün əsas Whig-Benthamite islahat qanunvericiliyinin klassik nümunəsi" hesab olunur. Qanun tarif ödəyicilərinin yükünü azaltmaq məqsədi daşıyırdı və Whig hökumətinin Böyük İslahat Aktı ilə seçilən siniflərin səslərini qazanmaq cəhdi kimi qəbul edilə bilər. "Dəyişiklik aktı" olaraq etiketlənməsinə baxmayaraq, o, mövcud sistemi tamamilə yenidən nəzərdən keçirdi və sistemin milli fəaliyyətinə nəzarət etmək üçün Zəif Hüquq Komissiyası yaratdı. Buraya kiçik kilsələrin yoxsul hüquq ittifaqlarının yaradılması və yoxsul yardım üçün hər bir ittifaqda işçi evlərinin tikilməsi daxildir. Qanunvericiliyin məqsədi tarif ödəyicilərinin xərclərini azaltmaq olsa da, islah olunmayan sahələrdən biri də orta təbəqələrə sahib olan əmlakdan "zəif dərəcə"nin tutulması yolu ilə ödənilməyə davam edən Yoxsul Hüquq sisteminin maliyyələşdirilməsi üsuludur.
Müxtəlif səbəblərdən Qanunun bəzi şərtlərini tətbiq etmək mümkün olmayıb. Bəzi hallarda aclıq çəkən yoxsullar olmadan daha az uyğunluq mümkün deyildi və tarif ödəyicilərinin çəkdiyi iş evlərinin tikintisinin yüksək qiyməti açıq havada relyefin populyar alternativ olaraq qalması demək idi. Açıq havada relyefi qadağan etmək səylərinə baxmayaraq, kilsələr bunu yoxsulluqla mübarizə üçün daha sərfəli üsul kimi təklif etməyə davam etdilər. Açıq Havada Əmək Testi Sərəncamı və Çöldə Yardım Qadağası Sərəncamı həm insanların iş otağından kənarda yardım almasının qarşısını almağa çalışmaq üçün verilmişdir.
Sistemin sui-istifadələri və çatışmazlıqları Çarlz Dikkensin və Frensis Trollopenin romanlarında, daha sonra isə Cek Londonun "Uçurumun adamları"nda sənədləşdirilmişdir. İslahatçıların istəklərinə baxmayaraq, Yeni Yoxsul Qanun İş Evini çöldəki həyat qədər pis edə bilmədi. Əsas problem ondan ibarət idi ki, işxana məhbuslarının qida rasionunu çöldə gözlədiklərindən "daha az uyğun" etmək üçün məhbusları məqbul səviyyədən artıq ac saxlamaq lazımdır. Məhz bu səbəbdən işxanalara girişi əngəlləmək üçün başqa yollar tapıldı. Bu tədbirlər həbsxana tipli uniformaların tətbiqindən tutmuş "məhkumların" həyətlərə ayrılmasına qədər uzanırdı – burada adətən kişi, qadın, oğlan və qızlar üçün həyətlər olurdu.
1846-cı ildə Andover İttifaqının iş evindəki şəraitin qeyri-insani və təhlükəli olduğu aşkar edilən Andover iş evi qalmaqalı hökumətin nəzərdən keçirilməsinə və Yoxsul Hüquq Komissiyasının ləğvinə səbəb oldu ki, bu komissiya Yoxsul Hüquq Şurası ilə əvəz olundu, bu isə o demək idi ki, Parlament Komitəsi Yoxsul Qanunu idarə etməli idi, kabinet naziri başçılıq etməlidir. Buna baxmayaraq, Haddersfild iş evində yoxsullara qarşı qeyri-insani rəftarla bağlı daha bir qalmaqal baş verdi.
Yeni Yoxsul Qanunundan sonra
1847-ci ildən sonra Yoxsul Hüquq Komissiyası yoxsul Hüquq Şurası ilə əvəz olundu. Bunun səbəbi Andover iş evi qalmaqalı və Andover birliyinə cavabdeh olan Henry Parker-in tənqidi, habelə Somerset House-da Çadvikin Kasıb Hüquq Müvəkkili ola bilməməsi nəticəsində yaranan gərginlik idi. Yoxsul Qanun 1834-cü ildə artan xərclər səbəbindən dəyişdirildi. 1858-ci ildə yaradılan Workhouse Visiting Society, iş evlərindəki şəraiti vurğuladı və iş evlərinin daha tez-tez yoxlanılmasına səbəb oldu. Yoxsulluğun maliyyə yükünü ayrı-ayrı kilsələrə deyil, bütün ittifaqlara yükləmək üçün 1865-ci il Birlik Ödəniş Aktı qəbul edildi. Qəyyumlar şuralarının əksəriyyəti orta təbəqədən ibarət idi və aşağı dərəcələri mümkün qədər aşağı səviyyədə saxlamağı öhdəsinə götürdü. 1867-ci il İslahat Aktından sonra artan rifah qanunvericiliyi var idi. Bu qanunvericilik yerli hakimiyyət orqanlarının dəstəyini tələb etdiyinə görə, Yoxsul Hüquq Şurası 1871-ci ildə Yerli İdarə Heyəti ilə əvəz olundu. Yerli Hökumət Şurası açıq havada yardımı yoxsulların özünə inamını məhv edən bir təşkilat olan Xeyriyyə Təşkilatları Cəmiyyətinin dəstəklədiyi açıq hava yardımına qarşı səlib yürüşünə rəhbərlik etdi. Çöldə relyefin qarşısını almaq üçün bu yenilənmiş səyin təsiri iddiaçıları üçdə bir azaltmaq və iş evindəki sayını 12–15% artırmaq idi. 1888-ci ildə İlçe Şuraları, 1894-cü ildə Rayon Şuraları təşkil edildi. Bu o demək idi ki, ictimai mənzil, sağlamlıq və gəlirlərin qorunmasından fərqli olaraq, Yoxsul Qanunun əhatə dairəsindən kənarda inkişaf etmişdir. Yaşlılara, xəstələrə, ruhi xəstələrə və uşaqlara aid Yeni Yoxsul Qanundan sonra "Poor Law" siyasəti daha humanistləşdi. Bu, qismən "qarışıq iş yerləri"nin təmin edilməsi, eləcə də yoxsulluğun səbəbləri və təbiəti ilə bağlı münasibətin dəyişdirilməsi ilə bağlı idi.
Tənzimləmə və ləğv
Yoxsul Hüquq sistemi digər yardım formalarının mövcudluğu ilə azalmağa başladı. Dost cəmiyyətlərinin böyüməsi Yoxsul Hüquq sisteminə müraciət etmədən üzvlərinə kömək etdi. Bəzi həmkarlar ittifaqları da öz üzvlərinə yardım edirdilər. 1885-ci il tarixli Tibbi Relief Diskvalifikasiyanın Çıxarılması Aktı o demək idi ki, yoxsul nisbətlə maliyyələşdirilən tibbi xidmətdən istifadə edən insanlar artıq seçkilərdə səsvermə hüququndan məhrum edilmirlər. 1886-cı ildə Chamberlain Circular Yerli İdarə Heyətini iş yerlərindən istifadə etmək əvəzinə işsizlik nisbətləri yüksək olduqda iş layihələri qurmağa təşviq etdi. 1905-ci ildə Mühafizəkarlar İşsiz İşçi Qanununu qəbul etdilər, bu qanunda işçilər üçün işsizlik zamanı müvəqqəti məşğulluq nəzərdə tutulur.
1905-ci ildə Yoxsullar Qanununa hansı dəyişikliklərin edilə biləcəyini araşdırmaq üçün Kral Komissiyası yaradıldı. Komissiya iki ziddiyyətli hesabat təqdim etdi, lakin hər iki araşdırma Liberal hökumət tərəfindən öz sosial qanunvericilik sxemini həyata keçirərkən nəzərə alınmadı. Liberal Hökumətin rifah islahatları, Yaşlılıq pensiyaları və Milli Sığorta da daxil olmaqla, Yoxsul Qanunun damğası olmadan sosial xidmətlərin təmin edilməsi üçün bir neçə müddəa yaratdı və o dövrdən daha az insan sistemlə əhatə olundu. 1911-ci ildən "İşxana" termini "Yoxsul Hüquq İnstitutu" ilə əvəz edilmişdir. Vasitə testləri müharibələrarası dövrdə yoxsulluq qanununun bir hissəsi kimi deyil, yoxsulluq damğasının təsirinə məruz qalmayan relyef təklif etmək cəhdinin bir hissəsi kimi hazırlanmışdır. Lees-ə görə sistemi yavaş-yavaş sökərək Yoxsul Qanun "əsas orqanların köhnəlməsi və cərrahi yolla çıxarılması ilə ölmək" idi.
Birinci Dünya Müharibəsi zamanı bəzi iş evlərinin yaralı hərbçilər üçün müvəqqəti xəstəxana kimi istifadə edildiyinə dair sübutlar var. Yoxsul Qanun sistemindən istifadə edənlərin sayı müharibələrarası illər ərzində və 1921–1938-ci illər arasında işsizlik sığortasının öz-özünə işləyənlər istisna olmaqla, faktiki olaraq bütün işçilərə şamil edilməsinə baxmayaraq artmışdır. Bu işçilərin bir çoxu açıq hava şəraiti ilə təmin edildi. Narazılığa səbəb olan Yoxsul Qanunun bir aspekti ondan ibarət idi ki, yoxsullara yardım yükü zəngin və yoxsul ərazilər tərəfindən bərabər şəkildə bölüşdürülmürdü, əksinə, ən çox yoxsulluğun ən pis olduğu ərazilərin üzərinə düşürdü. Bu, 1921-ci ildə Corc Lansberi və başqalarının başçılıq etdiyi Qovaq Qiymətləri Üsyanında əsas məsələ idi. Lansberi 1911-ci ildə "İşxananı darmadağın edin!" adlı kitabçada işxana sisteminə təxribat xarakterli hücum yazmışdı.
Müharibələrarası illərdəki yoxsulluq (1918–1939) Yoxsul Hüquq sistemini böyük ölçüdə məhv edən bir sıra tədbirlərdən məsul idi. 1926-cı il tarixli Qəyyumlar Şurası (Defolt) Aktı, Ümumi Tətil zamanı Mədənçilərə dəstək verən bəzi Qəyyumlar Şuralarına cavab olaraq qəbul edildi. İş evləri 1929-cu il Yerli İdarəetmə Qanunu ilə rəsmi olaraq ləğv edildi və 1929–1930-cu illər arasında Yoxsul Qanun Mühafizəçiləri, "iş evi testi" və "yoxsul" termini yox oldu. İşsizliyə Yardım Şurası 1934-cü ildə Liberallar tərəfindən qəbul edilmiş daha əvvəl 1911-ci il Milli Sığorta Aktı ilə əhatə olunmayanlarla məşğul olmaq üçün yaradılmış və 1937-ci ilə qədər əmək qabiliyyətli yoxsullar bu sxemə cəlb edilmişdir. 1936-cı ilə qədər insanların yalnız 13%-i hələ də hər hansı bir müəssisədə zəif yardım alırdı. 1948-ci ildə müasir rifah dövlətinin tətbiqi və Milli Yardım Aktının qəbulu ilə Yoxsul Hüquq sistemi nəhayət ləğv edildi. 1946-cı il Milli Səhiyyə Xidməti Aktı 1948-ci ildə qüvvəyə minib və müasir Milli Səhiyyə Xidmətini yaratdı.
Müxalifət
19-cu əsrin əvvəllərində Yoxsullar Qanununa qarşı müxalifət artdı. 1601 sistemi çox baha başa gəldi və akademik dairələrdə əsas problemləri təşviq edən kimi qəbul edildi. Jeremy Bentham sosial problemlərə intizamlı, cəzalandırıcı yanaşmanı müdafiə edirdi, Tomas Maltusun yazıları isə diqqəti əhalinin həddindən artıq artmasına və qeyri-qanuniliyin artmasına yönəldirdi. David Ricardo "əmək haqqının dəmir qanunu" olduğunu müdafiə etdi. İslahatçıların fikrincə, zəif yardımın təsiri "müstəqil fəhlə"nin mövqeyini sarsıtmaq idi.
Napoleon Müharibələrindən sonrakı dövrdə bir neçə islahatçı "kasıblar evi" funksiyasını çəkindirici iş evi modelinə çevirdi. Bu dövrdə əngəlləyici iş yerlərindən birincisi Nottingemşir ştatının Bingham şəhərində idi. İkincisi, Becherin Southwell-dəki iş evi idi, indi Milli Trest tərəfindən idarə olunur. Southwell-də nəzarətçi Corc Nikolls islah edilmiş sistemdə Yoxsul Hüquq Müvəkkili olmalı idi. Yoxsul Qanunlar üzrə Seçilmiş Komitənin 1817-ci il Hesabatı Yoxsul Qanunun özünü yoxsulluğa səbəb olduğu kimi qınadı.
Yeni Yoxsullar Qanununun tətbiqi də müxalifətlə nəticələndi. Yoxsullar haqqında qanunlarn Əməliyyatı üzrə Kral Komissiyasına sübut verən bəziləri mövcud sistemin adekvat olduğunu və yerli ehtiyaclara daha uyğunlaşa bildiyini irəli sürdülər. Bu arqument İngiltərənin sənaye şimalında və açıq havada relyefin tsiklik işsizliklə mübarizə aparmaq üçün daha təsirli bir üsul olduğu, eləcə də daha sərfəli üsul olduğu tekstil sənayelərində ən güclü idi. Yoxsul Hüquq komissarları 1837-ci ildə iqtisadi depressiya zamanı yüksək işsizliyin olduğu Lancashire və West Riding of Yorkshire-də ən böyük müqavimətlə üzləşdilər. Yeni Yoxsullar Qanunu londonluların yerli işlərdən az anlayışı olan müdaxiləsi kimi qəbul edildi. Müxalifət qeyri-adi güclü idi, çünki On Saat Hərəkatına qarşı komitələr artıq formalaşmışdı, Richard Oastler, Cozef Rayner Stephens və Con Fielden kimi On Saat kampaniyasının liderləri Anti-Kasıb Qanun kampaniyasının liderləri oldular. "Qətl kitabı" nəşr olundu və işxana sisteminə müxalifət yaratmaq məqsədi daşıdı. Yoxsul Hüquq Müvəkkilləri haqqında şayiələr və təbliğat yayaraq, iş evlərində körpələrin öldürüldüyünü iddia edən broşürlər nəşr olundu. Yoxsullar Qanununa qarşı çıxmaq iş evlərinin inkişafını ləngitməkdə bəzi uğurlar qazandırdı və Stockportdakı bir iş evi iğtişaşçıların izdihamı tərəfindən hücuma məruz qaldı. Bir çox Qəyyumlar Şurası köhnə sistemdə davam etməkdə qərarlı olduğu üçün Yoxsul Hüquq Komissiyası bəzi şuralara Köhnə Yoxsul Qanuna əsasən yardım göstərməyə davam etmək hüququ verdi. Bununla belə, Yeni Yoxsul Qanununa qarşı hərəkat qısa ömürlü oldu və bir çoxları bunun əvəzinə Çartizmə üz tutdu.
Şotlandiya və İrlandiya
Şotlandiya və İrlandiyanın Yoxsul Hüququ sistemləri İngiltərə və Uelsi əhatə edən İngilis Yoxsul Hüquq sistemindən fərqli idi, baxmayaraq ki, İrlandiya qanunvericiliyinə İngilis Yoxsul Qanuna Dəyişiklik Aktı güclü təsir göstərmişdir. Şotlandiyada Yoxsul Hüquq sistemi 1845-ci il tarixli Şotlandiya Yoxsul Hüququ Qanunu ilə islah edildi. İrlandiyada 1838-ci il tarixli İrlandiyalı Yoxsul Qanun Aktı yoxsullara nəzarəti və onların rifahı üçün qanuni əsaslarla məsuliyyəti öz üzərinə götürmək üçün ilk cəhd idi. Fövqəladə sıxlıq səbəbindən İrlandiyadakı iş evləri İrlandiya aclığı zamanı qəbulu dayandırdı və getdikcə daha çox açıq havaya müraciət etdi. Mühacirət bəzən ev sahibləri tərəfindən yoxsul yardımın dəyərini aşağı saxlamaq və izafi əməyin aradan qaldırılması üsulu kimi istifadə olunurdu. İrlandiya Müstəqillik Müharibəsindən sonra aparılan islahatlar İrlandiya Azad Dövlətinin yurisdiksiyasında Qəyyumlar Şuralarının ləğvi və onların Sağlamlıq üzrə İlçe Şuraları ilə əvəzlənməsi ilə nəticələndi.
Tarixşünaslıq
Yoxsullar haqqında qanunlarn tarixşünaslığı bir neçə fərqli mərhələdən keçmişdir. Yoxsullar haqqında qanunlarn "ənənəvi" və ya "pravoslav" hesabı Köhnə Yoxsul Qanunun çatışmazlıqlarına diqqət yetirir. Bu erkən tarixşünaslıq sistemin müvəffəqiyyətlə yenidən qurulmasında təsirli oldu. Mark Blaug "Köhnə Yoxsul Qanununun Mifi və Yeninin Yaradılması" əsərində Yoxsul Qanunun ilk revizionist təhlilini təqdim edir, Köhnə Yoxsul Qanunun kənd təsərrüfatı işçilərinin səmərəliliyini azaltmadığını, əmək haqqını aşağı salmadığını, icarə haqqını azaltmadığını və tarif ödəyicilərinin yükünü çətinləşdirmədiyini şərh edir. Blaug iddia edir ki, Köhnə Yoxsullar Qanunu "sürətlə böyüyən, lakin hələ də inkişaf etməmiş iqtisadiyyatın geridə qalan kənd sektorunda struktur işsizlik və qeyri-standart əmək haqqı problemləri ilə məşğul olmaq üçün" bir cihaz idi. Tarixçiləri narahat edən Yoxsul Qanunun digər sahələrinə İkinci Böyük İslahat Aktının Yoxsul Qanuna Dəyişiklik Aktına nə dərəcədə töhfə verdiyi və Yeni Yoxsul Qanundan sonra açıq hava relyefinin nə dərəcədə ləğv edildiyi daxildir.
Çakovets
Çаkоvets — Xorvatiyanın şimalındakı şəhər. Mecimurye jupaniyasının inzibati mərkəzidir. 2011-ci ildə aparılan siyahıyaalınmaya əsasən, əhalisi 27,104 nəfərdir.
EICAS
thumb|EICAS-da göstərilən məlumatların nümunəsi EICAS (, Mühərrik parametrlərinin göstərilməsi və nasazlıqların qarşısının alınması sistemi) — təyyarə heyətinin aviasiya mühərrikləri və digər cihazqayırma sistemləri ilə təmin edilməsi və ekipajın məlumatlandırılması üçün müasir təyyarələrdə istifadə olunan kompleks sistemdir (bütün ibtidai və ikinci dərəcəli mühərrik parametrlərinin göstəricisini təmin edir). Xəbərdarlıq mesajları, sistemdən imtina və bəzi istismar şərtləri barədə olan məlumat xəbərdarlıq mesajları vasitəsi ilə verilir.
İlk baxış
Əvvəllər mülki təyyarələr ekipajdan daim diqqət tələb edən elektromexaniki göstəricilərdən istifadə edirdilər. Bu sistemlərdə müasir rəqəmsal texnologiyaların təmin etdiyi çox yönlülük yox idi. Bundan başqa, çoxsaylı siferblatlar və ölçü cihazları daxildə əhəmiyyətli yer tələb edirdi.
Qabaqcıl texnologiyanın tətbiqi ilə müasir bir təyyarə mühərrik ekranı və ekipaj xəbərdarlıq sistemi (EICAS) olaraq bilinən kompüter və ekran sistemlərindən istifadə edərək mühərriklərin və təyyarə sistemlərinin parametrlərinin davamlı izlənməsini təmin edə bilər.
Komponentlər
EICAS adətən müxtəlif mühərrik parametrlərinin ölçülməsi, o cümlədən, dəqiqədə çevrilmələr, temperaturun qiymətləri, yanacaq axını və miqdarı, yağ təzyiqi və s. EICAS tərəfindən nəzarət edilən digər tipik təyyarə sistemlərinə hidravlik, pnevmatik, elektrik, ətraf mühit və yerüstü nəzarət sistemini əlavə etmək olar. EICAS yüksək bağlantıya malikdir və məlumatların alınması/yönləndirilməsini təmin edir.
Uçuş heyətinə olan faydalar
Davamlı rejimdə yalnız mühərrik dartma parametrləri göstərilir. EICAS qalan parametrləri izləyir və avtomatik olaraq müvafiq rəng kodu çərçivəsində icazə verilən parametrlərdən hər hansı birini göstərir.
Həzəbani
Həzəbani və ya həzbani —orta əsrlərdə sünni müsəlman kürd tayfası. Mərkəzi Ərbil, Üşnəviyyə və Urmiya olan bir neçə qrupa bölünmüşdü. Onların hökmranlığına şərqdə Marağa və Urmiyanın ətraf əraziləri, şimalda Salmas, qərbdə Ərbil və Mosulun bir hissəsi 906–1080-ci illər arasında hökm sürmüşdü.
Təxminən X əsrdə onlar tədricən şimala doğru, yay paytaxtı Üşnü olan, Urmiya gölünün ətrafındakı ərazilərə köçmüşdülər. Onlar bir müddət bu ərazidə hökmranlıq etmiş, lakin sonradan Azərbaycan və Qafqaza yayılan bir neçə qola ayrılmışdılar. Kürd müsəlman hökmdarı Səlahəddin həzəbani qollarından birinin nəslindən idi.
Əz-Zubeyr Rəhma Mansur
Əz-Zubeyr Rəhma Mansur həmçinin Sebehr Rəhma və Rəhma Zubeyr (الزبير رحمة منصور; ) — XIX əsrin sonlarında yaşayan sudanlı ərəb qul taciri, daha sonra paşa və Sudanlı məmur. General Çarlz Qordonun düşməni kimi şöhrəti ona İngiltərədə demək olar ki, mistik bir status qazandırdı, burada o, "ən zəngin və ən pis", "quldarların kralı" kimi xatırlanır.
Həyatı
250px|thumb|right|Əz-Zubeyr Rəhma Mansur Əz-Zubeyr Rəhma Mansur 1830-cu ildə Sudanda anadan olub. Rəhma Şimali Sudanın ərəb qəbiləsi olan Gemaab Ja-alin qəbiləsindən idi.
Köhnə Kuyan (Bakalı)
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Əz-Zubeyr Rəhma Mansur
Həyatı
O, 1856-cı ildə kiçik bir ordu ilə Xartumu tərk edərək, qul ticarəti və fil sümüyü ticarəti ilə məşğul olmağa başladı. Bunun üçün o, seriblər kimi tanınan ticarət qalaları şəbəkəsi qurmuşdu.
Köhnə Kuyan (Bakalı)
Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə tatarlar (74 %) üstünlük təşkil edir.
Əz-Zubeyr Rəhma Mansur
Həyatı
1871-ci ildə, hakimiyyətinin ən güclü vaxtında alman səyahı və alimi Georg Şeinfurt Rəhmanı ziyarət etdi. Şeinfurt onun sarayını "şahzadəninkindən bir az kiçik" kimi təsvir edib. İki il sonra o, illik fil sümüyü vergisi müqabilində Bəhr əl-Qəzalın qubernatorluğuna layiq görüldü.
Rəhma nəhayət, 30-cu seribin nəzarətini ələ keçirdi. Bəy və Paşa titullarını aldı. O, Darfurun işğalı zamanı cənub qüvvələrinə rəhbərlik edirdi. Darfur işğalı zamanı Xədiv Kavalalı İsmayıl Paşaya leytenant Rəbi əl-Zubairlə kömək etdikdən sonra o, “Qara paşa” kimi tanınır. Rəhma Mansur general-qubernator olmaq arzusuna düşür.
Qordonla münaqişə
1877-ci ildə general Çarlz Qordon Sudanın yeni qubernatoru təyin olundu. Yeni qubernator qul ticarətini qadağan etməyə çalışdı. Rəhmə Qahirədən yenicə fəth edilmiş Darfurun qubernatoru vəzifəsini istəsə də, xahişi rədd edildi.
Navicula minima
Navicula minima Grunow in Van Heurck. — Kirpiklilər və ya İnfuzorlar cinsinə aid canlıdır.
NGC 4565B
NGC 4565B, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış NGC kataloğunda bulunan IC cismidir. Göy üzündə Veronikanın Saçları bürcü istiqamətində yerləşir. Sc tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Navicula minima
Sinonimləri
Navicula atomoides Grunow in Van Heurck (Van Heurck H. 1880. Syn. Diat. Belg.: 107, pl. 14, figs.12–14) pro parte;
Navicula minima Grunow var. atomoides (Grunow) Cleve (Cleve P.T. 1894. Kongl. Sven.-Vet. Akad. Handl. 26: 128);
Navicula minutissima Grunow (Grunow A. 1860. Verh. K. Zool.-Bot. Ges. Wien 10: 552, pl. 2, fig. 2a, b, c, d), non
Navicula minutissima Rabenh. (Rabenhorst L.1853. Süssw.-Diat.: 39, pl. 6, fig. 80);
Navicula tantula Hust. in A.W.F. Schmidt et al. (Schmidt A.W.F. et al. 1934. Atlas… : pl. 399, figs. 54–57).
Ekologiyası
Epifit, göllərdə, çaylarda və nohurlarda bentik, torpaqda, şirin və şortəhər sularda (Sa), alkalifil (pH), oliqosaprob (S).
Əz-Zubeyr Rəhma Mansur
Qordonla münaqişə
Misir hakimiyyət orqanları da onun Sudana qayıtmasına qadağa qoydu. Lakin onun İstanbula getməsinə icazə verildi. Elə bu vaxt Rusiya-Osmanlı müharibəsi başladı.
Rəhmanın 22 yaşlı oğlu Süleyman vad Zubeyr də Şakadan kənarda yerləşən Odollam mağarası adlı qalada gizlənərək general Qordona qarşı döyüşürdü. Qordon qısa müddət ərzində Süleymana Dara qubernatorluğunu təklif etməyi düşündü və onu sülh danışıqlarına cəlb etməyə çalışdı. Lakin bunun əvəzinə o, Süleymanın komandirlərindən biri olan El-Nuru casus kimi seçdi. El-Nur gələcək qubernatorluq müqabilində ona qrup daxilindəki fəaliyyətlər haqqında hesabat verməli idi. Bunun sayəsində o öyrəndi ki, Süleyman hələ də Rəhmədən məktublar alır. Onun yazışmalarında həmişə “Əbdül Razuda diqqət yetirin” adlı sirli ifadələr yazılmışdı.
Misirdə həbs
250px|thumb|right|Əz-Zubeyr Rəhma Mansur, 1899-cu ildə çəkilmiş portret 1878-ci ildə əyalətinin suverenliyini tanıtmaq üçün paytaxtda paşalara təxminən 100.000 funt sterlinq rüşvət vermək niyyətində olduğu Qahirəyə getməzdən əvvəl Rəhma hərbi liderlərini Şaqa və Obeid arasındakı bir ağacın altına topladı və plan uğursuz olarsa, "silaha sarılmaq qərarı qəbul etdilər!".
O, Misir hakimiyyəti tərəfindən rüşvət vermək cəhdinə görə saxlanıldı və onun Sudana qayıtmasına qadağa qoyuldu. O, general Qordona məktub yazıb, xediv üçün ildə 25.000 funt sterlinq və Sudanda nizam-intizamın bərpasına kömək etmək təklifini verdi. Bunun müqabilində ona Sudana geri dönmək icazəsi verilməli idi. Qordon təklifdən imtina etdi. Rəhma öz növbəsində sərkərdələrinə "ağacın altında verilən əmrlərə tabe olmaları" barədə xəbər göndərdi. Qordon Xartuma qayıtdıqdan sonra üsyanla üzləşdi. Rəhma sonradan üsyandakı roluna görə ölümə məhkum edildi. Buna baxmayaraq, o, Xediv sarayında böyük rəğbətlə qarşılandı və cəzaya əhəmiyyət vermədən Qahirədə qonaq kimi qəbul edildi.
Atası hələ həbsdə olarkən Süleymanla razılaşmaq niyyətində olan general Qordon bir neçə dəfə atasının qüvvələrinə rəhbərlik edən gənclə sülh danışıqları aparmaq üçün görüşmək üçün yola çıxdı. Özünü onun “atası” kimi göstərərək, o, Süleymanı inandırmağa çalışırdı ki, üsyan bir təxribatdır və indi ona ultimatum verir – ya Süleyman təslim olur, ya da Qordonun hücumları ilə qarşılaşır. Özünü xəstə kimi göstərən Süleyman təklifi nəzərdən keçirmək üçün qalasına qayıtdı. Qoşunları arasında bir şayiə yayıldı ki, Qordon dəstə üzvlərini zəhərli qəhvəyə qonaq edib. Tezliklə o, Qordona qubernator vəzifəsi müqabilində təslim olacağını vəd edən məktub göndərdi. Qəzəblənən Qordon cavab verdi ki, Qahirəyə gəlsə və Xedivə biyət etsə, hakimiyyəti üsyançıya verməkdənsə, ölməyi üstün tutacaq.
Qəzəblənən Süleyman 6000 atlı toplayıb döyüşlərə başladı. Lakin tezliklə Yusif paşa və Romolo Qessi qüvvələri tərəfindən məğlub oldu. Гessi, Məhəmməd Taha ilə birlikdə məşhur qul ticarəti qalası olan Dem Seberə hücum etdi. Qala tutularaq dağıdıldı. Nəticədə Süleyman Qessinin adamları tərəfindən əsir götürülərək öldürüldü.
Britaniya xidmətində
250px|thumb|right|Əz-Zubeyr Rəhmanın ölüm şəkili, 1913-cü il 18 fevral 1884-cü ildə Qordon Rəhmaya azadlıq təklif etdi. Qordon Mehdi kimi tanınan Məhəmməd Əhməd dövlətinin yaradılmasını dayandırmaq müqabilində Sudanın bütün rəhbərliyini həbs etmək qərarı verdi. Bir ay sonra Qordon Rəhmanın Sudan qubernatoru olaraq onun varisi olacağını elan edərək Avropanı təəccübləndirdi. Rəhmanı şəxsən tanıyan Reqinald Vinqeyt Britaniya ictimaiyyətinə Rəhmanın “uzaqgörən, geniş təsəvvürə malik, dəmir iradəli, doğulmuş hökmdar” olduğunu bildirdi. Nəticədə, Kraliça I Viktoriya, Evelin Barinq, Vilyam Qladston, Nübar Paşa və rəsmi Qahirə Rəhmaya bu vəzifəni verməyə razı oldu. Lakin onun qul alveri praktikasını bəyənmədiyi üçün Britaniya hökuməti bu təklifi rədd etdi.
Bununla belə, Rəhma müstəmləkə qüvvələrindəki bütün zəncilərin komandanı təyin edildi. O, Hüseyn paşa ilə birgə ərəb qüvvələrinin komandanlığı vəzifəsini yerinə yetirirdi. Lakin növbəti ilin martında isə “yalançı peyğəmbər” Əhmədlə gizli müqavilə bağlamış ola biləcəyi üzə çıxanda o, komandanlıqdan uzaqlaşdırıldı və Cəbəllütariqə sürgün olundu.
1887-ci ilin avqustunda ona Qahirəyə qayıtmağa icazə verildi. 1899-cu ildə Sudanın yenidən işğalından sonra vətənində yenidən məskunlaşmasına icazə ala bildi. O, Xartumdan təxminən 45 kilometr cənubda yerləşən Geyli kəndində məskunlaşdı. O, qocalıq çağında ingilis dilində “Qara sümük və ya özünün nəql etdiyi Zubeyr Paşa, qul alverçisi və Sultanın hekayəsi” adı ilə bir xatirə kitabı yazdı.
Əz-Zubeyr Rəhma 1913-cü ilin yanvarında doğma kəndi Qeylidə ahıl yaşında vəfat etdi.
Xatirəsi
1966-cı ildə çəkilmiş “Xartum” filmində Zübeyr rolunu oynayan Ziya Möhyəddin general Qordonu canlandıran Çarlton Heston birgə rol alır. Filmin əvvəlində Zübeyr fəlakətin müjdəçisi kimi təsvir olunur.
Lətif Səfərov
Lətif Bəşir oğlu Səfərov — Azərbaycan aktyoru, rejissor, ssenarist, Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi (1960).
Həyatı
Lətif Səfərov 1920-ci il sentyabrın 30-da Şuşada doğulub. 7 yaşında ikən rejissor Leo Murun "Gilan qızı" ("Tunc ay") filmində çəkilib. Sonra yaradıcı heyətlə birlikdə Bakıya gələrək studiyada ştata qəbul olunub. 1928–1931-ci illərdə "Sevil", "Lətif", "Şərqə yol", "Qızıl kol" filmlərində uşaq rollarını oynayıb. Ancaq sonradan xəstələndiyi üçün Bərdəyə gəlib. 1931-ci ildə Gəncə Pedaqoji Texnikumuna daxil olub və qiyabi təhsil alıb. Yenə Bakıya qayıdıb, əvvəl studiyanın dublyaj şöbəsində, sonra isə filmlərdə rejissor assistenti kimi çalışıb. 1940-cı ildə Moskvadakı Ümumittifaq Dövlət Kinematoqrafiya İnstitutuna daxil olub. Rus kinorejissoru Qriqori Kozintsevdən sənətin sirlərini öyrənib. Müharibənin başladığı üçün təhsilini yarımçıq qoyaraq Bərdəyə qayıdıb və 1941–1946-cı illərdə burada müəllimliklə məşğul olub. 1946-cı ildə Moskvaya geri dönərək təhsilini davam etdirib. 1950-ci ildə təhsilini başa vurub və peşəkar kinematoqrafçı kimi Bakıya dönüb, kinostudiyada işləməyə başlayıb. 50-ci illərin əvvəllərində bir neçə sənədli filmə quruluş verib. 1955-ci ildə ona "Sevimli mahnı" ("Bəxtiyar") filmini çəkmək həvalə olunub. Bu lentlə o, böyük kinoda ilk filmini yaradıb. Filmin ssenarisini Boris Laskin və Nikolay Rojkov qələmə almışdı və ssenari nə qədər beynəlmiləl ruhlu idisə, film bir o qədər milli alınmışdı. O, baş rola Rəşid Behbudovu dəvət etmişdi. Çünki filmin bəstəkarı Tofiq Quliyevin lirik mahnıları məhz belə bir müğənninin rola dəvət olunmasını tələb edirdi. Rəşid Behbudovun "Arşın mal alan" filmindəki uğuru onun özünü də kinoya bağlamışdı. Beləliklə, Rəşid Behbudov bu filmilə özünün yeni bir ekran triumfunu etmiş oldu. "Bəxtiyar" filmi Azərbaycan kinosunda musiqili bədii filmin ən layiqli nümunəsinə çevrildi. Tofiq Quliyevin filmdəki "Zibeydə", "Qızıl üzük", "Bakı" mahnıları dillər əzbəri oldu. Rejissor bu filmdə həm də çox maraqlı bir aktyor ansamblı yarada bilmişdi. Rəşid Behbudovla yanaşı aktyorlar Ağasadıq Gəraybəyli, Ağahüseyn Cavadov, Münəvvər Kələntərli və digərlərinin oyunu filmin ümumi ahənginə xüsusi təsir göstərmişdi.
"Qızmar günəş altında", "Leyli və Məcnun" kimi filmləri ilə Azərbaycan kinosuna yeni nəfəs gətirən Lətif Səfərov ekranın estetik funksiyası ilə bağlı nəzəri görüşlərini müəyyən qədər də olsa reallaşdıra bildi.
Lətif Səfərov 1958-ci ildə Azərbaycan Kinematoqrafçılar İttifaqının sədri seçilib. Sonra "Koroğlu" filmini lentə almağa başlayıb. 1963-cü ildə Azərbaycan Kinematoqrafçılar İttifaqının katibliyindən çıxarılıb.
Lətif Səfərov 1963-cü il dekabrın 9-da ov tüfəngi ilə intihar edib.
Müğənni Şövkət Ələkbərovanın həyat yoldaşı olmuşdur.
Azərbaycan Dövlət Film Fondunda rejissor Lətif Səfərovun şəxsi arxivi yaradılıb.
Ulul-əzm peyğəmbər
Ulul-əzm peyğəmbər — Allah-taala belə peyğəmbərə məxsus kitab və ayrıca şəriət əta edir. Qurani-Kərimdə qeyd olunur: (Ya Rəsulum!) Peyğəmbərlərdən əzm (və səbat, şəriət) sahibləri olanların səbir etdiyi kimi, sən də səbir et. (Müşriklərə) tez (əzab) gəlməsini istəmə. Onlar və’d olunduqlarını (əzabı) görəcəkləri gün gündüzün ancaq bir saatı qədər (dünyada) qaldıqlarını sanacaqlar. (Bu Quran Allah dərgahından sizə olan) bir xəbərdarlıqdır. Fasiq bir qövmdən başqası da heç məhv edilərmi?! Ulul-əzm peyğəmbərlər 5 nəfərdir:
Şura surəsində qeyd olunur: (Ya Peyğəmbər!) Allah: "Dini doğru-dürüst tutun (qoruyub saxlayın), onda ayrılığa düşməyin!" - deyə Nuha tövsiyə etdiyini, sənə vəhy buyurduğunu, İbrahimə, Musaya, və İsaya tövsiyə etdiyini dində sizin üçün də qanuni etdi. Sənin dəvət etdiyin (tövhid dini) müşriklərə ağır gəldi. Allah istədiyi kimsəni özünə (peyğəmbər) seçər və tövbə edib Ona tərəf qayıdan kimsəni də doğru yola yönəldər!
Eləcə də, Əhzab surəsində qeyd olunur: Xatırla ki, Biz bir zaman peyğəmbərlərdən əhd almışdıq: səndən də, Nuhdan da, İbrahimdən də, Musadan da, Məryəm oğlu İsadan da!
Cəbrayıl Əzimov
Cəbrayıl Əlimuxtar oğlu Əzimov (7 may 1926 – 10 iyul 1969) — Azərbaycanın kino rəssamı, Azərbaycan SSR Əməkdar rəssamı (1964).
Həyatı
Cəbrayıl Əzimov 7 may 1926-cı ildə Bakıda anadan olub. Ə.Əzimzadə adına Rəssamlıq Məktəbini (1946), ÜDKİ-nun Rəssamlıq fakültəsini (1953) bitirib. 1953-cü ildən "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında quruluşçu rəssam işləyib. Qızmar günəş altında filminin çəkilişləri zamanı tanış olduğu Töhfə Əzimova ilə 1958-ci ildə ailə həyatı qurub. 10 iyul 1969-cu ildə vəfat edib. Aktyor, Xalq artisti Rafiq Əzimovun əmisi olub.
Filmoqrafiya
• 2
Məhəmməd Quluzadə
Məhəmməd Cəlal oğlu Quluzadə — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin müddətdən artıq həqiqi hərbi xidmət qulluqçusu, Vətən Müharibəsi şəhidi
Həyatı
Məhəmməd Quluzadə 7 avqust 1999-cu ildə Biləsuvar rayonunun Bəydili kəndində dünyaya gəlmişdir. 2006–2017-ci illərdə Bəydili kənd tam orta məktəbində orta təhsil almışdır.
Hərbi xidməti
Məhəmməd Quluzadə 2017-ci ildə Tərtər rayonu N saylı hərbi hissədə həqiqi hərbi xidmət keçmişdir. 2019-cu ildə hərbi xidmətdən tərxis olunmuş, 2020-ci ildə isə könüllü şəkildə yenidən Tərtər rayonu N saylı hərbi hissəyə qayıtmışdır. Müddətdən artıq xidmət edən hərbi qulluqçu idi.
Şəhid Məhəmməd Quluzadə 29 sentyabr 2020-ci il tarixində Biləsuvar rayonu Bəydili kənd məzarıstanlığında dəfn olunmuşdur.
Azərbaycanın Laçın rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Məhəmməd Quluzadə ölümündən sonra "Laçının azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Milli məfkurə, dövlətçilik, müstəqillik yolu ilə (kitab)
Milli məfkurə,dövlətçilik,müstəqillik yolu ilə kitabı — Xalqımızın ümummilli lideri Heydər Əliyevin Azərbaycana rəhbərliyinin 34 illik tarixini əks etdirən 1971-2006-cı illərdə dövri mətbuatda, bəzi elmi-nəzəri jurnallarda dərc olunmuş məqalələri, habelə müxtəlif tədbirlərdəki çıxışları, mətbuat nümayəndələrinə müsahibələri və digər materialları özündə cəmləşdirərək Azərbaycanlı dövlət və elm xadimi Ramiz Mehdiyevin qələmə aldığı II cildli kitabı.
Ümumi məlumat
Milli məfkurə, dövlətçilik, müstəqillik yolu ilə kitabının hər iki cildindəki materiallar müstəqillik dövrünə aiddir. Həmin materiallarda xalqımızın ümummmilli lideri Heydər Əliyevin Azərbaycana rəhbərliyinin 34 illik tarixinin elmi-nəzəri ümumiləşdirmələrlə təhlili xüsusi yer tutur. Müəllif qeyd edir ki, Azərbaycanın XX əsrdəki intibahı, SSRİ-nin süqutundan sonra isə həqiqətən müstəqil dövlət kimi dünya birliyində öz layiqli yerini tutması, sosial-iqtisadi inkişaf yoluna çıxması, ölkənin uzunmüddətli tərəqqisinin əsasını qoyan neft strategiyasının işlənib hazırlanması və uğurla həyata keçirilməsi, hüquqi, dünyəvi dövlət, demokratik və vətəndaş cəmiyyəti quruculuğunda əldə olunmuş uğurlar bilavasitə Heydər Əliyev dühasının, müdrikliyinin, yenilməz iradəsinin nəticəsidir.
Həm bir, həm də ikinci cilddəki materiallarda ulu öndərin siyasi varisi ve ideyalarının davamçısı Prezident İlham Əliyevin respublikaya rəhbərliyinin nəticəsi olaraq müstəqil Azərbaycanın daha da möhkəmlənməsinə, Cənubi Qafqaz regionunda lider dövlətə çevrilməsinə, ölkəmizin dinamik sosial-iqtisadiyyatının necə inkişaf etdiyi işıqlandırılmışdır.
Professor Ramiz Mehdiyevin bu kitabı ictimai elmlər sahısində çalışan mütəxəssislər, ali məktəblərin müəllim və tələbələri, habelə ölkəmizin müasir tarixi ilə maraqlananlar üçün dəyərli mənbədir.
Əli Akış
Əli Akış (Гали Акыш ) — tanınmış tatar, türk və alman jurnalist və yazıçısı, görkəmli ictimai-siyasi xadim, Tatarıstan Milli Məclisinin fəxri deputatı, Dünya Tatarlar Liqasının fəxri prezidenti, Qayyaz İsxakinin varisi.
Bioqrafiyası
Əli tatar ibtidai məktəbini bitirdikdən sonra rus gimnaziyasında oxuyur. 1934-cü ildə o, təsadüfən şəhərin tatar icması qarşısında tatar mühacirlərinin rəhbəri Qayaz İsxakinin çıxışını eşidir və bu, gənc Əlidə silinməz təəssürat oyadır. 1936-cı ildən Əli Akış Qahirədə Əl-Əzhər Universitetində təhsil alır. 1938-ci ildə Varşavaya səfər edir, burada Qayaz İsxaki ilə şəxsən tanış olur və onun təsiri altında xalqına xidmət etmək ideyası alovlanır. 1940-cı ildə Türkiyəyə köçür, burada ali təhsil alır, jurnalist və ictimai xadim kimi fəaliyyətə başlayır. 1963-cü ildə Ankarada onun “İdel-Ural Dağvası həm Sovet İmperializmi” (“İdel-Ural Problemi və Sovet İmperializmi”) adlı ilk kitabı nəşr olunur. Kitab SSRİ-də oxucular üçün əlçatmaz olsa da, Tatarıstanın partiya liderlərinin qəzəbli reaksiyasına səbəb olur. Onun kitabına cavab olaraq 1971-ci ildə fəlsəfə elmləri doktoru Kamil Faseyevin Kazanda “Proletar beynəlmiləlçiliyi yollarında” adlı broşürası nəşr olunur və orada Əli Akış “burjua millətçiliyi”ndə ittiham olunur. Bir az sonra, 1977-ci ildə Kazanda TMSSR Ali Sovetinin sədri Salih Batyev və tarix elmləri doktoru Midhat Abdullinin redaktorluğu ilə “Tatar MSSR: reallıq və burjua mifləri” adlı kitab nəşr olunur ki, bu kitabda Əli Akışın kəskin tənqididə yer alır. “Azadlıq” radiosunun tatar-başqırd xidmətinin rəhbərliyinin dəvəti ilə Əli Akış 1966-cı ildə Münhenə (Almaniya) köçür. Radiostansiyada jurnalist və redaktor kimi işləməyə başlayıb. Əli Akış 17 il radioda çalışır. Əli Akış təqaüdə çıxandan sonra tez-tez radioya gəlir, tatar-başqırd xidmətinin gənc əməkdaşlarına məsləhət və göstərişlər verir.
1985-ci ildə İstanbulda Əli Akışın daha bir kitabı “İdel-Ural Horriyat Mocagalese” (“İdel-Uralın İstiqlal Mübarizəsi”) nəşr olunub. Təxminən eyni vaxtda Əli Akış Dünya Tatarlar Liqasının fəxri prezidenti seçilir. 1990-cı ildə Əli Akış ilk dəfə Kazana səfər etmiş və respublikanın tatar ictimai təşkilatlarından birinə hədiyyə etdiyi öz pulu ilə aldığı kompüteri özü ilə gətirmişdir.
Əli Akış rus, tatar və türk dillərində bir sıra kitabların və 60-dan çox məqalənin müəllifidir.
Naberejnıye Çelnıdakı tatar liseylərindən birinə Əli Akışın adı verilib. Həyat yoldaşı Zərifə xanım vəfat etdikdən sonra Əli Akış Almaniyadan Türkiyəyə qayıdır və ömrünün son illərini burada keçirir. Əli Akış rus, tatar, türk, alman və ingiliscə danışırdı. Böyük qardaşı Qaziz və kiçik bacılarından biri Fəridə dünyasını dəyişib, kiçik bacıları Sağıyda və Naciyə isə Ankarada yaşayırlar.
Salam Qədirzadə
Salam Qədirzadə — Məşhur Azərbaycan yazıçısı, dramaturq.Azərbaycanın məşhur alimi, professor, tanımış ictimai xadim