cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Peloponnes müharibəsi
Arxidam müharibəsi
Afinanın daxili siyasi həyatında mühüm dəyişikliklər baş verdi. Periklin ölməsi siyasıtçilərin daha da radikallaşmasına rəvac verdi. Daha aqressiv müharibə aparılmasına çağıran və Periklin müdafiə müharibəsi planını qəbul etməyən Kleonun nüfuzu əhəmiyyətli dərəcədə artdı. Kleon Afina cəmiyyətinin radikal-demokrat qanadına, xüsusilə də tacir-sənətkar dairələrinə söykənirdi. Torpaq sahiblərinə və attikalı kəndilərə əsaslanan, sülhə çağıran mötədil partiyaya isə Niki başçılıq edirdi. Afinanın vəziyyətinin get-gedə düzəlməsinə görə Kleonun qrupunun qrupu Xalq şurasında daha artıq nüfuz qazanmağa başlamışdı.
Afina böyük çətinliklərə baxmayaraq, müharibənin ilk mərhələsində mübarizəni davam etdirə bildi. E.ə. 429-cu ildə Potideya nəhayət ki, alındı. Lesbos adasında qalxmış Mitilena üsyanı da uğurla nəticələnmədi və afinalılar e.ə. 427-ci ildə adanın əsas şəhəri Mitilenanı aldılar. Hətta Kleonun təklifi ilə Xalq şurası adanın bütün kişilərinin edam edilməsinə, bütün qadın və uşaqların qul kimi satılmasına qərar verdi, lakin bu qərar ertəsi gün oliqarxiyanın min nəfər tərəfdarının edamı ilə əvəzləndi.
E.ə. 427-ci ildə Kerkirada qanlı toqquşmalar başladı. Münaqişənin əsas səbəbi Lesbosda olduğu kimi, demokratiya tərfdarları ilə aristokratlar arasında olan düşmənçiliyi idi. Münaqişədə demokrta qələbə çalaraq düşmənlərini məhv etdilər; bununla da ada Delos İttifaqında qaldı, lakin xeyli zəiflədi. Həmin ildə peloponneslilər və fivalıların güclü hücumları nəticəsində Olateya itirildi. Onun sağ qalmış müdafiəçiləri edam edildi, şəhər isə dağıdıldı.
E.ə. 426-cı ildən etibarən afinalılar müharibədə təşəbbüsü ələ keçirməyə nail oldular. Bunun əsas səbəbi isə e.ə. 427-ci ildə forosun (müttəfiqlərdən alınan xərac) təxminən iki dəfə artırılması idi. Bundan əlavə, kiçik Afina eskadrası Siciliyaya yola düşmüş və müttəfiq şəhərlərin köməyi ilə oradakı Sparta müttəfiqlərinə qarşı hərbi əməliyyatlar aparmışdı. Bacarıqlı komandir Demosfenin başçılığı ilə Afina Yunaıstanda da uğur qazandılar. Müharibə Beotiya və Etoliyaya keçirildi. Olpeya yaxınlığında peloponneslilərin üç min hoplitdən ibarət ordusu darmadağın edildi. Niki Peloponnesdən cənubda yerləşən Kifera adasını ələ keçirdi.
E.ə. 424-cü ildə afinalılar iki tərəfdən Beotiyaya hücum etmək istəyirdilər. Onlar ölkə daxilində olan müttəfiqləri demokratların köməyinə bel bağlayırdı. Lakin Beotiya hakimiyyəti demokratların çıxışının qarşısını vaxtında aldı, afinalıların iki ordusundan biri geri oturduldu, ikincisi isə Deliya şəhəri yaxınlığında darmadağın edildi.
Müharibənin bu mərhələsində afinalıların qazandığı ən mühüm uğur Messeniyanın qərbindəki rahat limana sahib Pilos şəhərinin ələ keçirilməsi oldu. Bu Spartanın ürəyinə endirilmiş zərbə idi (Pilos Spartadan 70 km-lik məsafədə yerləşir) və spartalıların ilotlar üzərində olan ağalığına da təhlükə yaradırdı. Bunun cavabında Sparta qəti tədbirlərə əl atdı. Afinanı mühasirəyə almış qoşunlar Attikadan geri çağırırldı, Pilos limanına gedən yolu bağlayan Sfakteriya adasına isə seçilmiş Sparta hərbi dəstəsi çıxarıdı. right|thumb|200px|Sparta hopliti
Lakin Demosfenin başçılıq etdiyi Afina donanması Pilos döyüşündə peloponnesliləri məğlub etdi və Sfakteriya qarnizonunu mühasirəyə alaraq təslim etdi. 120 tanınmış spartalının aralarında olduğu 292 hoplit əsir alındı.
Spartaya vurulmuş zərbə o qədər böyük idi ki, onlar dərhal sülh təklif etdilər. Lakin Afina qəti qələbəyə ümid etdiyindən bu təklifi qəbul etmədi. Burada müharibənin davam etdirilməsinə çağıran Kleonun da Sfakteriya uğurundan sonra nüfuzunu artırması da öz rolunu oynadı.
Lakin tezliklə məlum oldu ki, afinalılar rəqiblərini kifayət qədər qiymətləndirməmişlər. Spartalılar Attikaya daha hücum etməsələr də, afinalılar uğursuzluiqlara düçar oldu. Korinfə hücum nəticəsiz başa çatdı, Sicilayada yerli polislərin təzyiqiq ilə afinalılar geri qayıtmağa məbur oldu. Beotiyanı müharibədən çıxarmağa çalışan Afina ordusu Deliya yaxınlığında məğlub oldu. Afinalılar ən böyük uğursuzluğu isə Frakiyada yaşandı. Makedoniya iə ittifaqa girən istedadlı Sparta sərkərdəsi Brasid Afinanın bu ərazidəki əsas mərkəzi olan Amfiopol şəhərini aldı. Afina strateji əhəmiyyətli gümüş mədənlərindən məhrum oldu (məhz bu məlubiyyətə görə Fukidid Afinadan qovuldu).
Frakiyanı ələ keçirmək məqsədilə Kleonun başçılığı altında qoşun göndərildi. Lakin Amfiopol yaxınlığındakı döyüşdə spartalılar afinalıları məğlub etdi, Brasid və Kleon bu döyüşdə həlak oldu.
Nəticədə həm Sparta, həm də Afina sülh bağlamağa razılıq verdi. Sükhün şərtlərinə görə müharibədən əvvəlki vəziyyət bərpa edilirdi. Tərəflər əsirləri və ələ keçirilmiş əraziləri geri qaytarmalı idi. Sülhün adı Afina elçilərinə başçılıq edən Nikinin adı ilə Niki Sülhü oldu.
Niki sülhü
Müharibənin əsas tərəfdarlarından olan Kleon və Brasidin ölümü ilə müharibə başa çatdı. Lakin sülhün şərtlərinə baxmayaraq tərəflər əsirləri qaytarsalar da, ələ keçirilmiş əraziləri geri vermədilər. Əlli illik müddətə bağlanmış Niki sülhü cəmi altı il qüvvədə qaldı. Bu dövr Peloponnes mərkəzdə olmaqla, davamlı münaqişələrlə yadda qaldı.
Sparta aktiv fəaliyyət göstərmədiyindən, onun bir sıra müttəfiqləri Peloponnes İttifaqından çıxmaq qərarına gəldilər. Onlar Peloponnesin şərqində yerləşmiş Spartanın nəzarət etmədiyi demokratiya orientasiyalı güclü Arqos şəhərinin ətrafına toplaşdılar. Yaranmış ittifaqa Arqos, Mantineya və Elida daxl oldu. Bu şəhərlərdə Niki sülhündən yaranmış narazılığa görə demokratik qruplar hakimiyyət başına gəlmişdi. Korinf də əvvəlcə bu ittifaqa daxil olmuşdu, lakin sonra Afina ilə davam edən mübahisələrə görə yenidən Spartanın yanına qayıtdı. İttifaq koalisiyası Afinadan müəyyən kömək almışdı və Peloponnesdə liderliyi ələ keçirmək fikrinə düşmüşdü. Lakin e.ə. 418-ci ildə koalisiya (Arqos, Mantineya, Arkadiya, Afina) qoşunu Mantineya döyüşündə darmadağın edildi; Peloponnesin şəhərlərində Sparta ilə ittifaq bərpa edildi və oliqarxlar hakimiyyət başına gəldi. Demokratik alyans dağıldı və onun üzvlərinin əksəriyyəti yenidən Peloponnes İttifaqına daxil oldu.
Siciliya ekspedisiyası
thumb|300px|Afina donanmasının Siciliyaya yürüşü Qitə Yunanıstanında uğursuzluğa düçar olan Afina diqqətini Siciliyaya yönəltdi. Buradakı yunan şəhərləri çox varlı idi, adanın əsas şəhəri Sirakuza isə Afinadan azacıq kiçik idi. Siciliyanın ələ keçirilməsi afinalılara peloponneslilər qarşısında çox üstünlük qazandıracaqdı və Spartanın əsas müttəfiqi Korinfə çox ağır iqtisadi zərbə endiriləcəkdi. Siciliyaya gedən yolda daha əvvəlki döyüşlərdə (Pilos, Kerkira, Navpakt) möhkəmlənmiş Afina indi artıq buraya daha böyük qoşunlar yollaya bilərdi.
Ordu göndərilməsi üçün bəhanə Afinanın müttəfiqi olan və Sirakuza ilə müharibə aparan Segesta şəhərinin xahişi oldu. Siciliyadakı Afina müttəfiqlərinin afinalılar kimi ioniyalı, Sirakuza və onun müttəfiqlərinin isə dorilər olması da öz rolunu oynamışdı. Yürüşə rəhbərlik Niki, Lamax və Alkiviada tapşırıldı.
Ekspedisya qüvvələrinin yola çıxması ərəfəsində naməlum şəxlər tərəfindən dini əhəmiyyəti olan bir sıra herma dağıdıldı. Bunda Alkiviad ittiham edildi. Onun məhkəmə və araşdırma tələb etməsinə baxmayaraq, Alkiviad qoşunla Siciliyaya göndərildi, lakin oraya çatdıqdan sonra geri çağırıldı. Başına pis işlərin gələcəyindən şübhələnən Alkiviad spartanın tərfinə keçdi və bildiyi bütün sirləri onlara verdi.
Afinalıların qüvvəsi 130 trier, 5 min hoplit, 1300 yüngül silahlı döyüşçü, həmçinin ərzaq və başqa mallarla yüklənmiş gəmilərdən ibarət idi. Əsas çatışmazlıq atlı qüvvələrin demək olar ki, tamamilə olmaması idi. Alkiviadın qaçmasından sonra qoşunlara Niki başçılıq edirdi.
Çoxsaylı qoşunun adaya çıxması nəticəsində bir sıra şəhərlər Afinanın tərfinə keçdi və Sirakuzada həyəcan artdı. Lakin Niki qəti hücum əvəzinə ehtiyatlı taktika seçdi, bunun nəticəsində də yürüş afinalılar üçün nəticəsiz bitdi. Qışın gəlməsi ilə onlar qış düşərgələrinə çəkilməyə məcbur oldu. Qətiyyətsizlik Sirakuzaya Spartadan Hilippin başçılığı ilə güclü dəstənin köməyə gəlməsinə şərait yaratdı. O, bütün qüvvələri birləşdirərək afinalıları məğlub etdi və şəhəri qurtardı.
Afinalılara Demosfenin başçılıqı ilə gələn kömək (73 trier və 5 min hoplit), də vəziyyəti dəyişdirə bilmədi. Strateqlərin tərəddüdlərindən sonra geri çəkilmək qərara alındı, lakin e.ə. 413-cü ilin 27 avqustunda ay tutulması baş verdi ki, bu da bir çoxunun nəzərində bəd əlamət idi. Bunun nəticəsində geri çəkilmək təxirə salındı. Bu təxir afinalılara baha başa gəldi. Afina donanması dəniz döyüşündə darmadağın edildi, ordunun qalıqları müttəfiülərə çatmaq ümidi ilə adanın içərilərinə geri çəkildi. Lakin sirakuzalılar düşmənlərini təqib edərək onları tam darmadağın edə bildilər. Döyüşçülərin mühüm hissəsi əsir düşərək daha sonra qul kimi satıldı, strateqlər Demosfen və Niki isə edam edildi.
Siciliya ekspedisiyasının darmadağın edilməsi Afina üçün fəlakət idi. Doananmanın 3/2-si, şəhərin çıxara bildiyi hoplitlərin 3/1-i itirildi, maliyyə vəziyyəti çox pisləşdi. Afinanın Yunanıstandakı nüfuzu sarsıldı, Afinanın özündə isə Sparta yönümlü oliqarxiya tərədarları baş qaldırdı. Gizli oliqarxiya təşkilatları olan heteriyaların gücü artdı. Bu məğlubiyyət faktiki olaraq müharibənin dönüm nöqtəsi oldu.
Dekeliya müharibəsi
right|thumb|200px|Attika: Afina və Dekeliya.
Sparta siciliyalılara yardım göndərməklə kifayətlənmədi. Alkiviadın təklifi ilə Attikaya yeni hücum planı hazırlandı. İndi qısamüddətli basqınların əvəzinə spartalılar burada uzun müddət qalmağı qərara aldılar. E.ə. 413-cü ilin yazında Afinadan 18 km məsafədə olan Dekeliya qəsəbəsi ələ keçirildi və orada daimi qarnizon yerləşdirildi. Buna görə də afinalılar şəhərin təzhizatını tamamilə dəniz yoluna keçirmək məcburiyyətində qaldılar. Bunlardan əlavə, lavr gümüş mədənlərinə gedən yol kəsildi, bu da Afinaya mənfi təsirini göstərdi. Afinalıların 20 minə yaxın qulu spartalıların yanına qaçdı.
Afina çox çətin vəziyyətlə üz-üzə qaldı. Onlar məğlubiyyətə uğramamaq üçün yeni donanma yaratmağa başladılar və dövlətin bütün vəsaitini topladılar.
Lakin spartalılar da vaxtı boşa vermədilər. Siciliyada qazanılmış qələbədən sonra onlar Afina üçün əhəmiyyətli region olan Egey dənizi hövzəsinə zərbə endirməyi qərara aldılar. E.ə. 412-ci ildə Afinanın ən güclü müttəfiqi olan Xios üsyan etdi və onu İoniya şəhərləri Klazomen, Eritra, Teos və Milet dəstəklədi. Sparta onlara kömək etmək üçün güclü donanma yolladı, bu donanmada siciliyalı müttəfiqlərin gəmiləri də vardı. Sparta həmçinin İrandan da kömək istədi və onlardan İoniya şəhərlərini İranın tabeliyinə keçməsinə razılığın əvəzində böyük maliyə yardımı aldı. Sard valisi Tissafernlə olan bu razılıaşmanın mühüm simalarından biri Alkiviad idi.
Afina məğlubiyyətlə qarşı-qarşıya idi. Lakin onlar məğlubiyyətlə barışmaq fikrində deyildi və fövqəladə tədbirlər görmək niyyətində idilər. Foros ləğv edildi, onun əvəzinə boğazlardan keçən mallar üçün 10% həcmində gömrük rüsumu alınması qərar alıdı, müttəfiq şəhərlərdəki demokrat qruplarına (məs. Samosda) kömək göstərildi. Toplanmış vəsait dərhal İoniyaya göndərildi ki, bu da Afinanın bölgədəki vəziyyətini yaxşılaşdırdı. Bundan başqa İranın maliyyə yardımına möhtac olan Sparta təchizatla bağlı problemlər yaşamağa başladı, çünki, Afinanın darmadağın edilməsi İrama sərf etmirdi. Həmçinin Sard valisi Tissafernin yanında nüfuzu olan Alkiviadın yenidən afinalıların yanına qayıtmaq fikrində olması da öz sözünü dedi.
Afinanın özündə mühüm dəyişikliklər oldu. Hərbi uğursuzluqlar səbəbindən oliqarxiya tərəfdarlarının nüfuzu artdı və onlar e.ə. 411-ci ildə dövlət çevrilişini həyata keçirdilər. Tamhüquqlu vətəndaşların sayı 5 minlə məhdudlaşdırıldı, real hakimiyyət isə Dördyüzlər Şurasının əlində cəmləşdi. Afina demokratiyasının mühüm uğuru olan vəzifəyə görə məvacib ödənməsi ləğv edildi. Yeni hakimiyyət Spartaya sülh təklif etdi.
Lakin spartalılar bu təklifi rədd etdi. Oliqarxiyanın hakimiyyətini Samosda yerləşmiş donanma tanımadı. Afinada faktiki olaraq ikihakimiyyətlilik ortaya çıxdı. Afinanın müttəfiqləri dərhal bundan istifadə etdi; zəngin Evbeya adası və boğazlarda yerləşən şəhərlər üsyan etdi (bu çox mühüm idi, çünki Afinaya idxal edilən buğdanın əksəriyyəti boğazlar vasitəsilə Qara Dəniz hövzəsindən gətirilirdi). Bu üsyanları yatırmaq vəzifəsi yenidən afinalıların tərəfinə keçərək mühüm səlahiyyətlər almış və donanmanın başına gətirilmiş Alkiviada verildi. Afinalılar e.ə. 411-ci ildə Abidos yaxınlığında, e.ə. 410-cu ildə Kizik yaxınlığında qələbə qazandılar, e.ə. 408-ci ildə isə mühüm mövqe daşıyan Vizanti şəhəri ələ keçirildi. Qazanılmış zəfərlər tezliklə oliqarxiyanın yıxılmasına və demokratiyanın bərpa edilməsinə səbəb oldu. E.ə. 410 və 406-cı illər arası afinalılar bir-birinin ardınca qələbələr çalaraq əvvəlki qüdrətlərini bərpa etdilər. Bunda Alkiviadın rolu az deyildi.
Son döyüşlər və müharibənin bitməsi
Spartalılar üçün vəziyyəti yaxşılaşdıran bir digər cəhət də o idi ki, Noti yaxınlığında (e.ə. 406-cı il) kiçik məğlubiyətə uğrayan Alkiviad donanma komandanlığından uzaqlaşdırılmış və könüllü sürgünə yollanmışdı. E. ə. 406-cı ildə əldə olan son vəsaitlə (Parfenonun qızıl və gümüş qab-qacağı) təchiz olunan Afina donanması Arqinus döyüşündə 70 düşmən trierini məhv edərək və özündən 25-ni itirərək qələbə qazandı. Lakin fırtına nəticədində batmış gəmilərdəki dənizçiləri qurtarmaq mükün olmadı və geri qayıdan komandanları məhkəmə gözləyirdi. 180px|right|thumb|Sokrat Pritanlardan (Pritaniyaların üzvü – Beşyüzlər Şurasının icraedici orqanı) biri olan Sokrat məhkəməyə mane olmağa çalışdı, ancaq buna baxmayaraq strateqlər mühakimə edilərək edam olundu.
Bu şərait altında mənəvi çüküntü altında olan Afina donanması yenidən hücuma keçmək məcburiyyətində idi. Lisandrın başçılıq etdiyi spartalılar yenidən boğazlarda göründülər. Aclıq və maliyyə böhranı ilə (Afina təkcə Qara Dənizdən gətirilən buğdadan yox, həm də boğazlardan alınan gömrük rüsumundan asılı idi) üzbəüz olan Afina donanması Sparta donanmasının qarşısına çıxdı. Lakin mənəvi düşkünlük halında olan yeni toplanmış donanma kiçik Eqospotam çayının yaxınlığında Lisandrın tələsinə düşdü. O, Afina donanmasını hazırlıqsız yaxaladı və tamamilə darmadağın etdi (180 trierdən cəmi on ikisi xilas oldu). Strateq Kononun Afinaya qayıtmağa cəsarəti çatmadı və Kiprə qaçdı.
Afinanın nə donanması, nə ordusu, nə pulu, nə də ümidi qaldı. Dənizdən olan beş aylıq mühasirədən sonra şəhər təslim oldu. E.ə. 404-cü ilin aprelində sülh müqaviləsi imzalandı. Afinanın donanma saxlamaq hüququ on iki gəmi ilə məhdudlaşdırıldı, Uzun Divarlar dağıdıldı, şəhərdən başqa ərazilərindən imtina edildi və Spartanın müttəfiqinə çevrildi. Bu şərtlər hələ yüngül idi, çünki Fiva və Korinf Afina şəhərini tamamilə dağıtmağı təklif edirdi.
Müqavilədəki xüsusi bəndlə Afinadan qovulmuşların (əsasən oliqarxiya tərəfdarlarının) geri qayıtması razılaşdırıldı.
Afinanın məğlubiyyətinin səbəbləri
Həmçinin 40–30-cu illərin uğurlarından başları gicəllənmiş Afina rəhbərliyinin səhvlərini də inkar etmək olmaz. Onlar avantürist aqressiv siyasət izləyirdilər, halbuki bunun üçün kifayət qədər maliiyə, hərbi və siyasi vəsaitə malik deyildilər. Bunun nəticəsində sonda Afina bütün Yunanıstanla üzbəüz qaldı. Qeyd etmək lazımdır ki, Afina demokratiyası son dərəcə dar sosial bazaya malik idi, çiyinlərinə müharibənin əsas yükü düşən vətəndaşların sayı isə çox deyildi. Afina Xalq şurası bir çox hallarda ağıla deyil, emosiyalara əsalanmış qərarlar qəbul edirdi.
Xüsusi səbəb kimi Afinaya qarşı təkcə Peloponnes İttifaqının deyil, həm də Siciliya və Cənubi İtalyanın yunan polislərinin qarşı çıxması oldu. Onlar heç bir vəchlə Afinaya tabe olmaq istəmirdi. Həm də Afinanın rəqibləri güclü maliyyə vəsaitinə amlik olan və bütünlüklə ellin dünyasının zəifləməsinə maraq göstərən İrandan yardım alırdılar.
Nəticə
Qısa müddət ərzində Afinada hakimiyyətə Spartadan dəstək alan Otuz Tiran gəldi. Onların ən məşhuru Kriti idi. Otuz Tiran şəhərdə terror havası əsdirdi, bu terror təkcə onların siyasi rəqiblərinə qarşı deyil, həm də mallarına göz dikilmiş varlı şəxslərə qarşı yönəlmişdi. Lakin bir müddətdən sonra (e. ə. 403-cü il) oliqarxiya devrildi və Afinada demokratiya hakimiyyəti bərpa edildi.
Əvvəlcə məhdud xarakter daşıyan münaqişə tezliklə miqyasına və sərtliyinə görə o vaxtadək görülməmiş həddə çatdı. Dini və mədəni qadağaların pozulması, bütöv vilayətlərin viran qalması və şəhərlərin dağıdılması geniş vüsət aldı.
Müharibə edən dövlətlərin özündə isə daxili siyasətdə mühüm dəyişikliklər ortaya çıxdı. Afinada demaqoqların (Kleon, Hiperbol, Androkl, Kleofont) nüfuzlarının artması müharibə əsnasında oliqarxik tiraniya ilə sülh bağlanması ilə əvəzləndi. Sparta dövlət quruluşunu dəyişdirməsə də, hərbi əməliyyatların təsirini hiss edirdi. Tamhüquqlu vətəndaşlarrın mühüm hissəsinin yoxsullaşması, amma polisin yuxarı dairələrinin daha da zənginləşməsi prosesi baş verirdi. E. ə. 399-cu ildə Kinodonun başçılıq etdiyi və vətəndaşçlıq haqlarını itirmiş yoxsul vətəndaşların iştirak etdiyi sui-qəsdin üstü açılmışdı.
Beynəlxalq əlaqələrdə köklü dəyişikliklər oldu. Müharibədən əvvəl Yunanıstanın ən qüdrətli polisi olan Afina, onun nəticəsində asılı hala çevrildi. Yunanıstanın əsas dövləti Sparta oldu. Lakin spartalıların qaba qüvvətə çox önəm verməsi nəticəsində müttəfiqləri ilə münasibətləri korlandı və antisparta əhval-ruhiyyəsi yayıldı. Bunun nəticəsində e.ə. 371-ci ildə baş vermiş Levktr döyüşü Fivanı Yunanıstanın yeni hegemon dövlətinə çevrildi. İran dövlətinin yunan polislərinə təsir imkanları genişləndi. Bir çox hərbi əməliyyatkar zamanı qələbə qazanmaq üçün onların maddi yardımına ehtiyac duyulurdu. Onların əsas məqsədi vuruşan tərflər arasındakı tarazlığı qoruyaraq, son nəticədə onların hamısının zəifləməsi idi.
Fransa mətbəxi
thumb|right
Fransa mətbəxi -Fransada inkişaf etmiş, zənginliyi və müxtəlifliyiylə məşhur, yemək bişirmənin bədii istiqamətini ön plana çıxaran bir milli mətbəxdir. Fransa mətbəxinin mənşəyi Orta əsrlərə uzanır. Fransanın Fransa inqilabı sonrasında Koloniləşmə dövründə dünya səhnəsindəki qazandığı gücüylə mütənasib olaraq inkişaf etmişdir.
Haqqında
thumb Yeməyi yaxşı bilənlərin bir çoxlarının fikrinə görə, fransız mətbəxi dünyada ən yaxşılardan biridir. Bu mətbəx millətin mədəniyyəti ilə ayrılmaz olaraq bağlıdır. Fransız mətbəxi aşpazlığın beşiyi və aşpazlar üçün bir cənnətdir. Bu mətbəxin bütün dünyadakı şöhrəti onu göstərir ki, təhsil səviyyəsindən və sosial mənşəsindən asılı olmayaraq bütün fransız xalqı yemək mövzuları haqqında ətraflı danışa bilər. Adi fransız üçün aşpazlıq gundəlik həyatın ayrılmaz elementidir və nəzakət qaydalarının məhz fransızlar tərəfindən yaradılması sadə bir təsadüf deyil.
Yeməkləri
thumb thumb
Retatuy
Bu xörək Provansdan, daha dəqiq, Nitsadandır. Tərəvəzlər ratatuyun əsas inqrediyentləridir. Pomidor, soğan, badımcan, sukkini və bibər bu yeməyin əsasıdır. Bu dadlı raqu həm ayrıca, həm də başqa yeməklər ilə qarnir kimi çox yaxşıdır.
Fransız aşpazlıq həzzləri
Digər milli mətbəxlər kimi də, fransız mətbəxi də adları çəkilən kimi iştaha açan delikateslər ilə məşhurdur. Digər tərəfdən, bəzi fransız xörəkləri ancaq onların dadına baxandan sonra xoşunuza gələ bilərlər, məsələn, içalat kolbasası. Buna baxmayaraq, əgər fransız mətbəxinin ən səciyyəvi xüsusiyyəti seçilməli olsaydı, bu, şübhəsiz ki, baget olardı. Fransız xalqının çörəyə səciyyəvi yanaşması bagetin məşhurluğuna, əlbəttə ki, təsir göstərib. Demək olar ki, hər xörək baget ilə yeyilir.
Eskarqo
Eskarqo fransız mətbəxində öz populyarlığı üçün "Fransız mətbəxinin incəsənəti" kitabının müəllifi Antuan Karemə borcludur. Bu yağ, sarımsaq və cəfəri ilə bişirilmiş kiçik ilbizlər elə populyar olub ki, xüsusi eskarqo boşqab və maşası işləyib hazırlanmışdır. Bu boşqab və maşa ilbizi qaynar qabıqdan çəngəllə çıxardanda qabığı saxlamağa imkan verir. Eskarqo sevənlər bu xörək bişirmə prosesinin mürəkkəbliyini bəzən anlamır. İlbizlər orqanizmi qida qalıqlarından təmizləmək üçün 10 günlük ac qalırlar. Bundan sonra onları yuyurlar və üç dəfə növbə ilə qaynadırlar və soyudurlar. Soyudulandan sonra ilbizləri sterilləşdirilmiş və sarımsaqlı kərə yağı ilə yağlanmış qabıqlara qoyurlar və boşqaba düzürlər.
Pendirin zənginliyi
Fransanın ağlasığmaz regional müxtəlifliyi, misilsiz hava şərtləri və landşaft, həmçinin ev heyvanı növlərinin çoxluğu 370-ə yaxın pendir növünün sayında əks olunub. İstehsal yolundan asılı olaraq, aşağıdakı pendir növləri olur: təzə pendirlər, ağ kiflə örtülmüş yumşaq pendirlər, qabığı soyulan pendirlər, mavi pendirlər, keçi pendiri, yetişmiş və yetişməmiş preslənmiş pendirlər. Pendir fransız yeməklərinin ayrılmaz hissəsidir və səhər yeməyi və nahar zamanı kəsmə taxtasında süfrəyə verilir.
Şərab
Fransızlar şərabı su, süd, çay və ya pivə əvəzinə içirlər. Onlar üçün zərif yeməklər yeyəndə azı bir stəkan şərab içməmək çətin olardı. Adətən, daha az tanınmış şərab markaları istehlak olunur, çox vaxt bu, kiçik yerli üzüm bağından olan şərabdır. Daha çox tanınmış şərab markaları bayram günlərində içilir. Rəylərə əsasən, orta fransız hər il bu nəcib içkinin 100 litrini içir.
Fransa təamı
Fransız mətbəxi tərəvəzlərdən tez-tez istifadə etməsi ilə xarakterizə olunur: kartoflar, qabıqlı lobya, bütün növ soğanlar, ispanaq, kələm, pomidor, badımcan, kərəviz, göbələklər – bütün bunlar appetayzerlərin (iştaha açıcıların), əsas yeməklərin və qarnirlərin əsasıdır. İlkin yemək adətən sup olur, ən məşhuru isə kəvər sup-püredir. Əsas yemək qrildə hazırlanmış ətdir – adətən, mal əti, dana əti, qoyun əti, quşçuluq məhsulları və ya maral əti, onlar nadir hallarda donuz əti yeyirlər – kərə yağı, kəklikotu, tərxun, kervel, reyhan, cəfəri, dəfnə yarpağı, darçın, mixək, zəfəran, cövüz, zəncəfil, cirə və ya digər ekzotik ədviyyatlar ilə dad qatılır və qrildə hazırlana bilən tərəvəz qarnirləri ilə süfrəyə verilir. Onlar ətin, tərəvəzlərin və ədviyyatların mükəmməl kombinasiya və proporsiyasına nail olmağa diqqət yetirirlər. Fransızlar yaxşı yeməyi necə hazırlamağı və yeməyi bilirlər, onların mətbəxi sağlam pəhriz üçün güclü əsasdır, çoxlu meyvələrdən və sağlam şəkildə hazırlanmış tərəvəzlərdən ibarətdir. Onlar yaxşı qidanı yeməyi və yaxşı görünməyin sirrini tapa biliblər: Onlar tələsmədən yeyir, qidanın tamından həzz alırlar.
Fisel
Fisel - Bagetə oxşar, lakin çox incə çörək növüdür. Fisel (ficelle) sözü Fransızca "sim" deməkdir. Baget kimi, bu çörək növünündə sərt, qəhvəyi rəngli qabığı və çoxlu hava boşluğu var.
İranşəhr şəhristanı
İranşəhr şəhristanı— İranın Sistan və Bəlucistan ostanının şəhristanlarından biridir. Şəhristanın inzibati mərkəzi İranşəhr şəhəridir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhristanın əhalisi 211,807 nəfər və 39,549 ailədən ibarət idi.
Revmatizm
Revmatizm — Orqanizmin birləşdirici toxumalarını zədələyən və ürək qüsurlarına gətirib çıxaran xəstəlik.Çox vaxt prosses diz,topuq,dirsək oynaqlarında gedir.Zədələnmiş oynaqlar şişir dəri isə qızarır.Rematik prosses nəticəsində ürəyin zədələnməsi Remakardid adlanır.
Katansaro bərzəxi
Katanzaro bərzəxi - Bərzəx Appenin yarımadasının cənub qutaracağını yarımadanın əsas hissəsi ilə birləşdirir. Bərzəx şimal-qərbdən Tirren dənizi, cənub-şərqdən İon dəniziin sularını ayırır. Bərzəx İtaliyanın Catanzaro vilayətinin ərazisində yerləşir. Ərazi daxilində Tiriolo, Marsellinara və Katanzaro şəhərləri yerləşir. Bərxəğin daxilindən Appenin dağları keçir.
Çabahar şəhristanı
Çabahar şəhristanı— İranın Sistan və Bəlucistan ostanının şəhristanlarından biridir. Şəhristanın inzibati mərkəzi Çabahar şəhəridir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhristanın əhalisi 214,017 nəfər və 41,532 ailədən ibarət idi.
Mentorluq
Hər hansı ixtisas, peşə və ya sənətdə peşəkar insanın bu sahəyə marağı olan təcrübəsiz insanlarla şəxsi təcrübələrini paylaşması mentorluq adlanır. Mentorluq fəaliyyəti ilə məşğul olan şəxslərə mentor deyilir. Mentorluq fəaliyyətinə aşağıdakılar daxildir:
NGC 4645
NGC 4645 — Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktika. Göy üzündə Sentavr bürcü istiqamətində yerləşir. E4 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Xaş şəhristanı
Xaş şəhristanı— İranın Sistan və Bəlucistan ostanının şəhristanlarından biridir. Şəhristanın inzibati mərkəzi Xaş şəhəridir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhristanın əhalisi 161,918 nəfər və 32,478 ailədən ibarət idi.
50 (film, 2011)
50 filmi rejissor Sergey Şanoviç tərəfindən 2011-ci ildə çəkilmişdir. Film "Shandesign" studiyası nda istehsal edilmişdir. Film Azərbaycan Respublikasının prezidenti İlham Əliyevin 50 illik yubileyi münasibətilə çəkilib.
Məzmun
Film Azərbaycan Respublikasının prezidenti İlham Əliyevin 50 illik yubileyi münasibətilə çəkilib. Filmdə prezidentin ailə üzvləri, orta məktəb müəllimləri, tanınmış ictimai-siyasi xadimlər, ziyalılar dövlət başçısı haqqında xatirələrini və ürək sözlərini danışırlar. Burada Azərbaycan Prezidentinin ölkəmizdə iqtisadiyyatın, mədəniyyətin, səhiyyənin, təhsilin, idmanın inkişafı, milli mənəvi dəyərlərin qorunması, ordu quruculuğu, əhalinin sosial rifahının yaxşılaşdırılması, regionların müasirləşdirilməsi istiqamətində, xarici siyasətdəki mühüm xidmətlərindən bəhs olunur. Dövlət başçısının portretini tamamlayan ştrixlərdən danışarkən ailə üzvləri onun yüksək intellekti, peşəkarlığı, əzmkarlığı, insana və insanlığın qələbəsinə inamını xüsusi qeyd edirlər.
Azərbaycanın zəngin sərvətlərini, qədim mədəniyyətini, təbii gözəlliklərini, milli adət-ənənələrini və müasir inkişafını əks etdirən kadrlar filmi daha maraqlı və məzmunlu etmişdir.
Nikşəhr şəhristanı
Nikşəhr şəhristanı— İranın Sistan və Bəlucistan ostanının şəhristanlarından biridir. Şəhristanın inzibati mərkəzi Nikşəhr şəhəridir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhristanın əhalisi 185,355 nəfər və 37,858 ailədən ibarət idi.
Timiryazev
Timirzayev — Azərbaycan Respublikasının Quba rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Toponimikası
Timirzayev oyk., sadə. Quba r-nunda qəsəbə. Düzənlikdədir. Yaşayış məntəqəsi 11 №-li sovxozun malikanəsi yanında salınmışdır. 1965—ci ildə qəsəbə təbiətşünas-alim K.A.Timiryazevin (1843-1920) şərəfinə belə adlandırılmışdır. Memorial toponimdir.
Severnoe su anbarı
Severnoe su anbarı — Rusiyanın Rostov vilayətinin ərazisində Rostov-na-Donu şəhərinin Severnı yaşayış massivində yerləşən və elə də böyük olmayan su anbarı. Su anbarı Temernik çayının qolu olan Kamışevat çayının yatağında yerləşir. Su anbarı 1970-ci illərdə inşa su ilə doldurulmişdur.
Anadolu Araşdırmaları
Anadolu Araşdırmaları —, Türkiyə ve Qaradəniz bölgəsinin tarixi, arxeologiyası və sosial elmlərini əhatə edən illik hakimli akademik jurnaldır. 1951-ci ildə əsası qoyukmuşdur və Ankaradakı İngilis İnstitutu adından Cambridge University Press tərəfindən nəşr edilmişdir. Baş redaktoru Roger Matthews dir ( Reading Üniversiteti ). 2011-ci ildən bu tərəfə, BIAA həmçinin Heritage Turkey adı ilə hakimsiz, tam rəngli jurnal yayımlamışdır; daha əvvəl bu jurnal Anadolu Arxeologiyası adı verilmişdi.
Dəniz səviyyəsinin yüksəlməsi
Dünyada dəniz səviyyəsinin yüksəlməsi, təxminən, 20-ci əsrin əvvəllərində başladı. 1900-2016-cı illərdə dəniz səviyyəsi bütün dünyada 16-21 sm-ə qədər yüksəldi. Peyk radar ölçmələrindən əldə edilən daha dəqiq məlumatlar 1993-cü ildən 2017-ci ilə qədər dəniz səviyyəsinin 7.5 sm yüksəldiyini ortaya çıxardı, bu da hər 100 ildə 30 sm artış trendinin olduğunu göstərir. Bu yüksəlişin əsas səbəbi dəniz suyunun termik genişlənməsini artıran və örtük buzlağı və buzlaqları əridən, insanın səbəb olduğu qlobal istiləşmədir. 1993-2018-ci illərdə okeanların termik genişləməsi dəniz səviyyəsinin yüksəlməsinin 42%-ni, mülayim buzlaqların əriməsinin 21%-ni, Qrenlandiyadakı buzlaqların əriməsinin 15%-ni və Antarktidadakı buzlaqların əriməsinin 8%-ni təşkil edir. İqlimşünas alimlər 21-ci əsrdə bu rəqəmlər daha da artacağını gözləyirlər.
Dəniz səviyyəsinin gələcəyini layihələndirmək çətindir, buna səbəb iqlim sisteminin müxtəlif aspektlərinin kompleks olasıdır. Keçmiş və indiki dəniz səviyyəsi ilə bağlı iqlim tədqiqatları inkişaf etmiş komputer modellərini artırdıqca, proyeksiyalar da buna uyğun olaraq artmışdı. 2007-ci ildə İqlim Dəyişikliyi üzrə Hökumətlərarası Panel (İDHP) 2099-cu ilin sonuna qədər dəniz səviyyəsinin ən yüksək təxmin kimi 60 sm-i qəbul etsə də, 2014-cü il hesabatında bu təxmin 90 sm-ə yüksəldi. Sonralar aparılan bir sıra araşdırmalar qlobal dəniz səviyyəsinin 200-270 sm-ə qədər yüksəlməsinin "fiziki olaraq mümkün olduğunu" göstərdi. Uzun dövrlü proyeksiyaların konservativ təxminə görə, 2000 illik periodda temperaturun hər bir Selsi dərcə artışı dəniz səviyyəsini təqribən 2.3 metr artırır, misal olaraq iqlim süstlüyü göstərilə bilər. 2021-ci ilin fevralında Ocean Science-də nəşr edilən məqalə İDHP-nin 2100-cü ilə qədər dəniz səviyyəsi ilə bağlı proyeskiyalarının xeyli konservativ oluduğunu və dəniz səviyyəsinin əvvəl təxmin ediləndən daha çox yüksələcəyini göstərdi.
Dəniz səviyyəsi bir qayda olaraq Dünya hər yerində eyni şəkildə artmayacaq və Arktika kimi bəzi yerlərdə, hətta azca da olsa düşməyəcək. Lokal faktorlara tektonik təsirlər, torpaq çökmələri, qabarma və çəkilmələr, su axınları və qasırğalar aiddir. Dəniz səviyyəsinin yüksəlməsi sahil və ada regionlardakı əhalinin yaşayışına ciddi şəkildə təsir edə bilər. Minilliklər boyu davam edən bir neçə dərəcə istiləşmə ilə sahil bölgələrdə geniş su daşqınları gözlənilir. Əlavə təsirlərə daha yüksək qasırğalı dalğalar və daha təhlükəli tsunamilər, əhalinin yerinin dəyişməsi, aqrar torpaqların itirilməsi və deqradasiyası və şəhərlərə dəyən böyük ziyan aid edilə bilər. Dəniz ekosistemləri kimi təbii mühitlər də bu yüksəlmədən təsirsiz ötüşmür: balıqlar, quşlar və bitkilər öz yaşayış sahələrini itirir.
Cəmiyyətlər dəniz səviyyəsinin yüksəlməsinə 3 yolla uyğunlaşa bilər: geri çəkilməyi bacarmaq, sahil dəyişikliyinə uyğunlaşmaq və ya dalğaqıran bəndlər kimi ağır konstruksiyalı metodlar və ya qum təpələri və sahil qidalanması kimi yüngül metodlardan istifadə edərək qorunmaq. Bəzən bu uyğunlaşma strategiyaları əl-ələ verir, lakin digər vaxtlarda fərqli strategiyalar arasında seçim edilməlidir. Batmaqda olan şəhərlər kimi bəzi insan mühitləri üçün dəniz səviyyəsinin yüksəlməsinə uyğunlaşma çökmə kimi digər ətraf mühit məsələləri ilə qarışıqlaşa bilər. Təbii ekosistemlər adətən daxili ərazilərə doğru hərəkət edərək yüksələn dəniz səviyyələrinə uyğunlaşırlar; lakin təbii və ya süni maneələr səbəbindən həmişə bunu edə bilməyəcəklər.
NGC 5420
NGC 5420, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Qız bürcü istiqamətində yerləşir. Sb tipli. tərəfindən ildə 66.04 sm (26 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Zabul şəhristanı
Zabul şəhristanı- — İranın Sistan və Bəlucistan ostanının şəhristanlarından biridir. Şəhristanın inzibati mərkəzi Zabul şəhəridir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhristanın əhalisi 244,103 nəfər və 53,101 ailədən ibarət idi.
Daewoo Motors
Daewoo Motors — Cənubi Koreyanın 1982-ci ildə yaranmış avtomobil istehsalçısı olan şirkəti. Daewoo Group şirkətinin daxilində idi. Şirkət 2001-ci ildə əsas aktivlərini General Motorsa satır və 2002-ci ildə ləğv olunur.
Tarixi
Şirkət 1937-ci ildə National Motors adı ilə yaranmışdır. Daha sonra 1962-ci ildə şirkət Saenara Motors kimi adlanır. 1965-ci ildə şirkət Shinjin Motorsa çevrilir. 1972-ci ildə şirkət General Motors Korea (GMK) kimi adlanmağa başlayır. 1976-cı ildə şirkət Saehan Motors kimi adlandırılır. 1982-ci ildən etibarən isə şirkət Daewoo Motors kimi adlandırılır və 2002-ci ilə kimi fəaliyyət göstərir.
Daewoo Motors-un ilk maşını 1986-cı ildə istehsal olunmuş Daewoo Racer olur. Bu maşın Opel Kadett E maşınının əsasında yaradılmışdı. 1994-cü ildə kimi bu maşın istehsal edildi. 1994–1997-ci illərdə isə Daewoo Nexia maşını istehsal edildi. Daewoo Nexia Daewoo Racer və Opel Kadett E maşınlarının əsasında hazırlanmışdı. Özbəkistanda UzDaewooAuto şirkətinin nəzdində və digər ölkələrdə də Daewoo Nexia hal-hazırda da istehsal edilir.
Bundan başqa Daewoo Espero, Nubira, Lanos, Matiz, Leganza maşınları da istehsal olunurdu.
Biaklar
Biaklar, biak-numforlar, numforlar, nuforlar, maforlar, İndoneziya dilində oranq-biaklar - Şərqi İndoneziyada (Papua əyalətinin Biak- Numfor dairəsi; Yeni Qvineya adasının şimal-qərb sahilləri, Çendravasih körfəzindəki Biak, Numfor və s. adalar) Avstroneziya xalqı.
Haqqında
Biakların sayı 80 min nəfərdir (2013). Cənubi Halmahera və Qərbi Yeni Qvineya xalqları qrupuna daxildir. Avstroneziya dillərinin Qərbi Yeni Qvineya qoluna aid biak dilində (biak və numfor ləhcələri, coxlu dialektləri var) danışırlar. Yazıları latın qrafikası əsasındadır, onların arasında İndoneziya dili də yayılmışdır. Biakların 90%-dən çoxu xristiandır.
Ənənəvi məşğuliyyətləri balıqçılıq, dəniz vətəgələri, dənizçilik, gəmiqayırma, ticarətdir. Yeni Qvineyanın şimal-qərbində ticarət əlaqələrinə nəzarət edən Bialkar dəniz quldurları kimi məlum idilər. Ənənəvi sənətkarlıq sahələri dəmirçilik və zərgərlikdir.
Zahidan şəhristanı
Zahedan şəhristanı— İranın Sistan və Bəlucistan ostanının şəhristanlarından biridir. Şəhristanın inzibati mərkəzi Zahedan şəhəridir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhristanın əhalisi 663,822 nəfər və 130,763 ailədən ibarət idi.
Kərkicahan
Kərkicahan — Azərbaycan Respublikasının Xankəndi şəhərinin inzibati ərazi vahidində şəhər tipli qəsəbə.
Tarixi
1960-cı illərdə Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin millətçi erməni rəhbər orqanları qəsəbənin adını yaşayış məntəqələrinin rəsmi siyahısından çıxarıb özünü Xankəndi şəhərinə (Stepanakertə) birləşdirmişdilər. Azərbaycanlılar yaşayan bu qədim kəndə şəhər tipli qəsəbə statusu verilmişdir. Xankəndi şəhəri vaxtı ilə Qarabağ xanı Pənahəli xanın oğlu Mehdiqulu xan Kərkicahan yaxınlığında salmışdır. Oykonim mənbələrdə Kərkican və ya Kirkican kimi qeydə alınmışdır. Əsli Kərkican olan bu etnotoponim kərki tayfa adından və yer, məkan bildirən – can topoformantından ibarət olub, "kərki tayfasının məskəni" mənasındadır.
Kərkicahan uğrunda döyüşlərdə 150-dən çox azərbaycanlı, 40 qadın və 110 kişi şəhid olub. Həmin vaxt kəndin müdafiəsi yerli əhali, polis və yenicə yaranmış Azərbaycan Ordusunun bir qrup əsgəri tərəfindən təşkil olunmuşdu. Lakin bu müdafiə qüvvələri Xankəndi istiqamətindən qəsəbəyə doğru hücuma keçən erməni silahlılarının istifadəsində hərbi texnika və ağır silahlar olduğundan, son nəticədə geri çəkilməyə məcbur oldular. Bununla belə, pis silahlanmış Azərbaycan əsgərləri bir müddət erməni silahlılarının hücumlarının qarşısını aldılar və bunun hesabına dinc əhali qəsəbədən çıxa bildi. Kərkicahan kəndi uğrunda gedən döyüşlər haqqında rejissor Ceyhun Mirzəyev tərəfindən "Fəryad" bədii filmi çəkilmişdir.
SSRİ dövründə
Kərkicahanda 1922, 1939, 1959, 1978 və 1990-cı illərdə zavod və fabriklər açılır. 1930-cu ildə respublikanın erməni rəhbərliyi tərəfindən Qarabağa yenidən erməni əhali yerləşdirilir. Onlardan 00 nəfəri Kərkicahana gətilir.
İkinci dünya müharibəsi zamanı Kərkicahandan 79 nəfər şəhid olmuş, 20 nəfər itkin düşmüş və 64 nəfər müharibə əlili olmuşdur.
1960-cı və 1991-ci ildə burada məktəblər açılır. Bu dövrə qədər isə mədrəsə və xan qızı Natavanın evində məktəb fəaliyyət göstərirdi. 1950-1970-ci illərdə yanğınsöndürmə idarəsi, ATS, bağça, klub, su və qaz idarələri, stadion, 2 park, 2 hotel, pansionat, SES və bir çox idarələr yaradılır. Kərkicahan həm də Azərbaycanın əsas kurort yerlərindən biri idi.
Birinci və ikinci dünya müharibələri
İkinci dünya müharibəsindənsə dolğun məlumat var. Xankəndi Hərbi Komissarlığının arxivlərində də göstərilir ki, Kərkicahan ərazisindən ümumi 161 kişi və 2 qadın savaşda iştirak edib. Onlardan yalnız bir nəfər məsxəti türkü olub, qalanları azərbaycanlı. 79 nəfər şəhid olub. Onların 20-si itkin düşüb. 64-ü isə müharibə zamanı əlili olmuşdur.
Repressiyalar
SSRİ dövründə repressiya qurbanlarının sayları gizlədilirdi. Lakin SSRİ dağıldıqdan sonra bir-neçə azərbaycanlı tədqiqatçılar Moskvaya üz tutublar və arxiv sənədləri yoxlayıblar. SSRİ Beriyasının arxivləri düzgün və dolğun idi. SSRİ-nin hər bir kəndindən neçə nəfərin repressiya qurbanı olması barədə məlumatlar var. Hamçinin Kərkicahanın da. Ümumiyyətlə, biz bu repressiyalara baxan zaman görə bilərik ki, repressiya olunan şəxslərin bir çoxusu ermənilər tərəfindən satılmış və ya ermənilərə müqavimət edən zaman üstünə damğa vurulub və repressiya qurbanı olub. Bəs səbəb? Buna nümunə kimi sizlərə dahi şairimiz Xəlil Rza Ulutürkün "Davam edir 37" şeirinin bir parçasını göstərə bilərik:
Fərarilər, boşqab dibi yalayanlar,
- Demokrati!
- Aşkarlama!-deyə-deyə boğaz yırtır...bu sürülər, zurnaçılar, şeypurçular
Bu qədər ki cəzasızdır
Davam edir 37
Daha kəskin, daha ciddi!
1930-cu illərdə Ermənistandan Qarabağa axışan ermənilər azərbaycanlıların evlərinə göz dikir, evləri, tarixi yerləri dağıdırdılar. Azərbaycanlılar buna qarşı çıxan zaman, ermənilər hay-küy salaraq rəhbərliyə məktublar göndərirdilər: "Türklər bizi qırır!". Buna görə də günahsız adamları qurban edirdilər. Hamçinin Stalin rejimi hər zaman ermənilərin dayağı idi. 1920 və 1932-ci illərin repressiyası zamanı Kərkicahandan itki üz verməyib. 1921-ci ildə yalnız bir nəfər Əli Allahyar oğlu Ağamalıyev qurban olub. Az.ÇK-nın Kollegiya İclasının materiallarına əsasən (materiallar Moskvadadır) 1923-cü ildə haqsız yerə öldürülən 89 nəfərin 21-i Dağlıq Qarabağdan, onlarında 8-i Xankəndi və ətraf yaşayış məntəqələrindəndir. 1931-ci ildə Kərkicahanın baş axundu Sahibi Qəhrəman oğlu Hacı Qulu repressiya qurbanı olub. 1935-ci ildə isə Kərkicahandan bir ailənin üzvü olan 3 nəfər repressiya qurbanı olub. İsmayılov Çələbi Məmməd Qərib oğlu, qayını Çopur Kərim və kiçik qardaşı İsmayılov Matan Murtuz oğlu. Sənədlərdə qeyd olunub ki, onlar şəhər ərazisində panika və iğtişaşlar yaratmaqda suçlanılıb. Ən çox itki 1938-ci ildə baş verib. Həmin il Kərkicahandan 9 nəfər şəxs, ümumi Xankəndi və tərkibindəki yaşayış məntəqələrindən isə 23 nəfər repressiya qurbanı olub. Abbasov Poladxan Qubad oğlu, Adıgözəlov Nadir (Yüzbaşı) Yusub oğlu, Bağırov Xəlfəli və Bağırov İrəvan Məhəmmədbağır oğlu, Cavadov Qəni Qurban oğlu (Cavadskilər nəslindəndir), Əliyev Novruzəli Qasıməli oğlu, Həsənov İmambala Nemət oğlu və Həsənov Kərim Kələntər oğlu
İcra Nümayəndəliyi və statusu
Kərkicahan 1953-cü ildə qəsəbə statusu əldə edir. 1972-ci ildə isə Kərkicahan Sovetinin əsası qoyulur. 1991-ci ildə sovet hökuməti dağıldıqdan sonra (noyabrın sonları) Kərkicahan şəhər tipli qəsəbə olur. Kərkicahanın icra nümayəndələri (katibləri):
Mədəniyyət və tarixi abidələr
Kərkicahanda 1988-ci ildə qazıntılar zamanı III əsrdən qalma yazılı daşlar, qoç fiqurlu kiçik daşlar və bir çox bəylərin-xanların vaxtilə gizlətdiyi küplər və xəzinələr tapılmışdır. Nəticədə məlum olmuşdur ki, bu kəndin əsası bizim eranın yaranışı dövründə (b.e. 1-3) qoyulmuşdur.
Ümumi olaraq Kərkicahanda Məhəmmədhəsən xanın evi (1940-1950-ci illərdə ev məktəb kimi fəaliyyət göstərirdi, daha sonralar ev muzey kimi fəaliyyət göstərmişdi.) 12-ci əsrin qəbirləri, 8 guşəli minarələr, kurqanlar, qədim məhəllələr (ən cavanı 15-ci əsrdə tikilmişdir), qazıntılar zamanı çıxmış abidələr, heykəllər və s. olmuşdur. Bunların bir çoxu hazırda ermənilər tərəfindən məhv edilir.
Həmçinin Kərkicahan ərazisində siklopik tikililər də vardır ki, onlar da eramızdan əvvəlki dövrləri əhatə edir
Kənddə xalçaçılıq çox inkişaf etmişdir. Xuncur və digər xalça növləri tikilir və bütün SSRİ ərazisində satılırdı.
İqtisadiyyatı
Kərkicahanda 2 məktəb (S.Vurğun adına və N.Şahmuradov adına), 1 bağça, mədəniyyət evi, 1 texnikum, 2 muzey, kitabxana, klub, 3 dərnək, stadion, idman məktəbi, memarlıq məktəbi, qız liseyi, su, qaz, işıq idarəsi, 1000-dən çox abonenti olan ATS, bütün Xankəndiyə yayımlandıran teleqovşağ və xalçaçılıq məktəbi var idi.
Nəqliyyatı
Bakı-Xankəndi-Laçın dəmiryolu stansiyası Kərkicahanın cənub-şərq hissəsindən keçirdi. Həmçinin Qar-qar çayı Kərkicahandan keçdiyi üçün burada çay nəqliyyatı da yaxşı idi. Bakı-Xankəndi-İrəvan magistral yolu, Xankəndi-Kəlbəcər magistralı, Bəhlul-Kosalar şossesi, Xankəndi-Kərkicahan şossesi buradan keçirdi. Kərkicahanda Dağlıq, Kərkicahan, İbrahimxəlil xan, Bakı küçəsi, Koroğlu prospekti mövcud idi. Burada tarixi əhəmiyyətə malik olan qədim küçələr də vardır: Pir yolu, Aşağı və Yuxarı küçə, Kərki küçəsi və s.
Flora və faunası
Kərkicahanı Kosalarla birləşdirən dağda meşə vardı. Bu meşə bitki növlərilə, heyvanlarıyla çox zəngin idi. Burada şam, qoz, vələs, meşə çiyələyi, çinar kimi dəyərli bitkilər və meşədə cüyür, dovşan, dağ keçisi, tülkü, qonur ayı var idi ki, indi onlar məhv olmaq üzrədir. Ermənilər meşələri doğrayaraq mebel sahəsində istifadə edirlər. Heyvanları isə xarici ölkələrin zooparklarına guya Qafandan gətirilmiş heyvan növləri adı ilə baha qiymətə satırlar.
Əhalisi
Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsinin 1 yanvar 2012-ci il tarixinə olan rəsmi məlumatına əsasən Kərkicahan qəsəbəsinin isə 2 min nəfər əhalisi vardır.
İşğal dövrü
İşğal zamanı burada bir neçə dəfə ermənilər tərəfindən əhaliyə sui-qəsdlər edilmişdir. Məsələn, 1991-ci il dekabrın 1-də 1 nəfər güllənin qurbanı olub, 5 nəfər yaralanıb. Həmin ilin 14, 16, 20, 28 dekabr və 13 yanvar tarixlərində də daha bir neçə nəfər həlak olmuşdur.
Məcid Seyid Əhməd
Məcid Seyid Əhməd — Suriya Silahlı Qüvvələrindən Azad Suriya Ordusuna fərarilik edən polkovnik-leytenant. Cənub Cəbhəsi üzrə Əməliyyat Administrasiyasının rəhbəri vəzifəsini daşıyır və eyni zamanda Quta Komandolar Briqadasının başçısıdır. O, hal-hazırkı vəzifəsinə 2012-ci ilin dekabrında Türkiyədə keçirilən bir konfrans zamanı seçilmişdir.
Zehək şəhristanı
Zehək şəhristanı— İranın Sistan və Bəlucistan ostanının şəhristanlarından biridir. Şəhristanın inzibati mərkəzi Zehək şəhəridir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhristanın əhalisi 70,839 nəfər və 14,683 ailədən ibarət idi.
Səravan şəhristanı
Səravan şəhristanı— İranın Sistan və Bəlucistan ostanının şəhristanlarından biridir. Şəhristanın inzibati mərkəzi Səravan şəhəridir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhristanın əhalisi 147,757 nəfər və 28,218 ailədən ibarət idi.
NGC 1884
NGC 1884, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış Göy cismidir. Göy üzündə Qılıncbalığı bürcü istiqamətində yerləşir. NF tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Elda
Elda — İspaniyada yerləşən şəhər və bələdiyyə. Bələdiyyə Vinalopo-Mica ərazisinin 45,79 km² hissəsini əhatə edir.
Əyalət paytaxt şəhərindən 39 km uzaqlıqda yerləşir. Şəhərdə Elda adlı qəsr yerləşməkdədir.
Azərbaycan 2021 İslam Həmrəyliyi Oyunlarında
Azərbaycan — 2021-ci ildə Konya şəhərində baş tutan V İslam Həmrəyliyi Oyunlarında.
30x30px Atıcılıq
Qadınlar
30x30px Cüdo
Kişilər
Qadınlar
Trunov rayonu
Trunov rayonu — Rusiya Federasiyası, Stavropol diyarının tərkibində inzibati ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Donskoe kəndidir. Əhalisi 30 449 nəfərdir (2020).
Azərbaycan 2021 İslam Həmrəyliyi Oyunlarında
30x30px Kamandan oxatma
Kişilər
Trunov rayonu
Coğrafiyası
Rayon Stavropol diyarının şimal-qərb hissəsində yerləşir. Petrovski, Şpakovski, Krasnoqvardeyski, Qraçyovski, İzobilnenski və İpatovski rayonları ilə həmsərhəddir. Rayonun ərazisi 168,5 min hektardır. Ən yaxın dəmir yolu stansiyası İzobilnoye Donskoedən 25 km məsafədə yerləşir.
Azərbaycan 2021 İslam Həmrəyliyi Oyunlarında
30x30px Kamandan oxatma
Qadınlar
Trunov rayonu
Coğrafiyası
Rayonun iqlim kontinentaldır. Böyük Yeqorlık, Taşla, Böyük Kuqulta, Kiçik Kuqulta çayları ərazidən axır. Tuquluk çayı isə yayda quruyur. Bu torpaqlardan Pravoyeqorlık kanalı keçir. Torpaqları qara, qumlu-gilli, bəzi yerlərdə isə gillidir. Ərazisində çöl bitkiləri üstünlük təşkil edir. Meşə qurşağı var, kiçik meşələrə rast gəlinir.
Sərbaz şəhristanı
Sərbaz şəhristanı— İranın Sistan və Bəlucistan ostanının şəhristanlarından biridir. Şəhristanın inzibati mərkəzi Rasək şəhəridir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhristanın əhalisi 150,890 nəfər və 29,094 ailədən ibarət idi.
Azərbaycan 2021 İslam Həmrəyliyi Oyunlarında
30x30px Para-atletizm
Kişilər
30x30px Para-masaüstü tennis
Qadınlar
Həkəri FK
Həkəri FK və ya rəsmi adı ilə Həkəri FutbolKlubu. 2002-ci ildə qurulmuş, 2 il sonra ədliyyə nazirliyindən qeydiyyatdan keçmişdir. Klub Qubadlı rayonunu təmsil edir. 2009-cu ildə maliyyə problemləri səbəbi ilə fəaliyyətini dayandırıb. Yalnız 2011 ilində yenidən fəaliyyətə başladı. Azərbaycan Birinci Liqasıunda mübarizəyə başlayan klub maliyyə problemlərinin yenidən baş qaldırması səbəbi ilə 3 noyabr 2011-ci il tarixində AFFAnın İntizam Komitəsinin qərarı ilə liqada çıxışı dayandırılıb.
Trunov rayonu
Tarix
1924-cü ildə Stavropol quberniyasında gələcək Trunov rayonunun ərazisini əhatə edən bir qəza qurulur. Ümumrusiya Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin 23 yanvar 1935-ci il tarixli Qərarı əsasında Trunov qəzasının ərazisi Stavropol dairəsindən ayrıldı və Trunov rayonu quruldu. Rayon Stavropol diyarında vətəndaş müharibəsi qəhrəmanı - Konstantin Arxipoviç Trunovun şərəfinə adlandırılmışdır. Qəhrəmanın doğma kəndi onun adını daşıyır. Trunovun doğulduğu Ternovskoye kəndi (əvvəlki adı Novoqeorqievskoye) Trunovskoye kəndi olaraq dəyişdirildi və rayon mərkəzi təyin edildi.
Məngur eli
Məngur eli — Kürd əşirəti.
Həkəri FK
Tarixi
=== Oynanan Oyunlar ===
Məngur eli
Tarixi
Osmanlı (İraq) ərazisindən köçən Məngurlar Sərdəşti, Piran eli isə Xana şəhəri və kəndlərini ələ keçirmişlər.
Beabadoobee
Beabadoobee (Əsl adı: Bitris Kristi İlecay Laus; ) — Filippin əsilli britaniyalı müğənni-bəstəkar. 2018-ci ildən 2021-ci ilə qədər onun beş mini-albomu: Lice (2018), Patched Up (2018), Loveworm (2019), Space Cadet (2019) və Our Extended Play (2021) müstəqil səsyazma şirkəti Dirty Hit tərəfindən buraxılmışdır. Onun debüt studiya albomu Fake It Flowers 2020-ci ilin oktyabrında buraxılaraq dinləyicilər tərəfindən maraqla qarşılandı. Onun ikinci studiya albomu Beatopia 15 iyul 2022-ci ildə işıq üzü gördü.
Həyatı və təhsili
Laus 3 iyun 2000-ci ildə Filippinin İloilo şəhərində anadan olub və 3 yaşında valideynləri ilə birlikdə Londona köçüb. O Qərbi Londonda Filippin musiqisi həmçinin 1980-ci illərin pop və rok musiqisini dinləyərək böyüyüb. O yeniyetmə ikən Karen O, Yeah Yeah Yeahs, Florist və Alex G daxil olmaqla indi-rok sənətçilərini dinləmişdir. O, Hammersmith Akademiyasında və Sacred Heart Liseyində təhsil alıb. Laus 17 yaşında gitara almadan əvvəl skripka çalmağı öyrənib. O, digər təcrübəli gitaraçılar tərəfindən yaradılmış YouTube dərslərini izləyirdi. Kimia Dawson və Juno filminin soundtrekindən ilham alaraq mahnı yazmağa başlayıb.
Trunov rayonu
Tarix
19 yanvar 1943-cü ildə Trunov rayonu nasist işğalçılarından azad edildi
Beabadoobee
Şəxsi həyatı
Laus biseksualdır.