cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
I Fəribürz
Oğuzların gəlişi
H.459 (1067)-cu ilin sonunda səlcuq sultanı Alp Arslan Arrana daxil oldu. Böyük diplomatik bacarığa malik olan Şirvanşah Fəribürz qiymətli hədiyyələrlə onun yanına gedərək öz xidmətini (əl-hədiyyə vəlxidmə) təklif etdi və h.460 (1068)-cı ildə onunla birlikdə səfərə çıxdı. Şəddadi Fəzl ibn Şavur Fəribürzü itaətlə qarşılayıb, xəzinəsinin açarını ona verdi. Şirvanşah sultanın nüfuzundan öz şəxsi düşmənlərini cəzalandırmaq üçün istifadə etdi. O, h.459-cu ilin şəban ayında (iyun, 1067) Qəbələnin qapısı qarşısında kunililər (ehtimal ki, burada məskən salmış xəzərlər) tərəfindən öldürülmüş dayısı oğlu Ləşkəristanın intiqamını almaq üçün Kuni üzərinə hücum edərək çoxlu adam qırdı, sürüləri apardı, kəndləri yandırdı. Alp Arslan Rum səfərindən (ehtimal ki, h.460 (1068)-cı il Gürcüstan səfərindən) qayıdaraq, Gəncədən keçib Bərdəyə gedərkən əl-Bab əhalisi şəhərin bir neçə rəisini həbs etmiş Şirvanşahdan ona şikayət etmişdi. Fəribürz şəhəri müstəqil idarə etməyə çalışan itaətsiz rəislərlə mübarizəni davam etdirirdi. Sultan onların azad olunmasını əmr etdi. Fəribürz onun əmrini yerinə yetirdi. Lakin sultan Şirvanşahla münasibətini dəyişdi və onu həbsxanaya salmaq əmri verdi. Bir müddətdən sonra sultan Şirvanşahı azad edib Şirvana gönədərərək, onu hər il böyük məbləğdə xərac verməyə məcbur etdi.
Bu hadisələrlə əlaqədar Fəribürzün əmisi qızının əri Qaratəkin Yəzidiyyədən Məsqətə qaçdı və orada öldürüldü. Şirvanşahın qardaşı Güzdəhəm ibn Salar da pul götürüb ləkzlər ölkəsinə qaçmışdı. H.460-cı ilin ramazan ayında (iyul, 1068) Şirvanşah Fəribürzün oğlu Əfridun əl- Bab qalasını tərk edərək Şirvana getməyə məcbur oldu.
Güzdəhəm ibn Saların üsyanı nəticəsi
H.461 (1068)-ci ildə Şirvanşah qardaşı Güzdəhəmin ləkzlər ölkəsini tərk edərək əl-Baba getdiyini və burada rəislərin yanında sığınacaq tapdığını öyrəndi. H.46l-ci ilin ayında (noyabr, 1068) Şirvanşah qoşunla hərəkət edərək əl-Babı tutmaq məqsədilə Rubas çayının sahilində düşərgə saldı. Xürməstan deyilən yerdə, şəhərin divarları arxasında Şirvanşahın qoşunları ilə onun qardaşı Güzdəhəm ibn Saların başçılıq etdiyi dərbəndlilər arasında bir neçə vuruşma oldu.
Haydaq və Tüveyk əhalisi məhərrəm də dərbəndlilərin tərəfində vuruşurdu. Döyüşlər nəticəsində Şirvanşahın qoşunları məğlubiyyətə uğradı. Lakin əl-Bab rəislərinin rəisi Müfərric ibn Müzəffər Şirvanşahın tərəfinə keçdi. Müfərrəc dərbəndlilərin səhvindən istifadə edərək iç qalanı tutdu. Güzdəhəm ibn Salar isə şəhəri ələ keçirdi. Müfərric qalada qalmaqda idi və hər iki tərəfin tərəfdarları arasında hər gün toqquşma olurdu. Sonra Güzdəhəm ləkzlərin yanına, əl-Bab əmiri Əbd ül-Məlik ibn Ləşkəri isə Haydağa qaçdı.Bundan istifadə edən Müfərric şəhəri tutdu. Əlverişli şəraitdən istifadə edən Şirvanşah oğlu Əfridunla sərhəd vilayətlərinə (səqr) doğru hərəkət etdi və müttəfıqi rəis Müfərricin tutduğu əl-Bab qalasına daxil oldu. Dörd gündən sonra Şirvanşah oğlu Əfridunu əl-Baba hakim təyin edərək evə qayıtdı. Qalada möhkəmlənən Əfridun onun bərpası ilə məşğul olmağa başladı. O, qalanın qarşısında xəndək qazılmasını əmr etdi.
Fəzl ibn Şavurla münasibətlər
Şəddadi Fəzl ibn Şavur gürcülərin əsiri olarkən Fəribürz sülh sazişini pozaraq Arrana hücum etdi. Fəzl azad olunduqdan sonra qoşun yığıb Şirvanı tutdu və Dərbənddə öz adından xütbə oxunmasını əmr etdi.
Şirvanşahla Arranşah qoşunları və onunla birgə çıxış edən əl-Bab əhalisi arasındakı baş verən bir neçə vuruşmadan sonra Şirvanşah Məsqətin bütün torpaqlarını və Mehyariyəni (Dərbəndin ətrafındakı yerlər, indiki Quba rayonunun ərazisi) zəbt etdi. Əl-Bab qalası onun oğlu Əfridunun əlində idi. O, fürsət düşdükcə əl-Bab sahiblərinin mülklərinə və torpaqlarına basqınlar edirdi. Şirvanşah oğluna hər ay növbətçi dəstələri göndərməklə yardım göstərirdi. O, Mehyariyənin ətrafına qala divarları çəkdirərək ortasında qəsr olan şəhərə çevirdi. Bundan məqsəd, ehtimal ki, türklər basqın etdikdə oradan Dərbəndə sahib olmaq uğrunda mübarizədə dayaq məntəqəsi və sığınacaq kimi istifadə etmək idi. Şirvanşah vaxtının çoxunu Xəzər dənizinin yaxınlığında olan yeni iqamətgahı Mehyariyədə keçirirdi. H.464 (oktyabr, 1071)-cü ildə rəis Müfərricin kömək göstərdiyi Şirvanşahı tanımağa məcbur olan dərbəndlilərdən girov adamlar götürərək onlarla saziş bağlayan Fəribürz oğlu Əfridunu müstəqil hakim kimi Dərbəndə göndərdi. Dərbənd əhalisi Şirvanşah adından xütbə oxumağa başladılar.
Miras
thumb|240px|right|[[İçərişəhərdəki I Fəribürzün hakimiyyəti dövründə inşa edilmiş Sınıqqala məscidi Bakıda dövrümüzə çatmış ən qədim məsciddir]] Şamaxı rayonunda Fəribürzün adı ilə bağlı h.471 (1078/79)-ci ilə aid tarixi abidə üzərindəki kitabə qalmışdır. Orada deyilir: "Bu əzəmətli binanı tikməyi əmr etdi adil, böyük Şirvanşah Fəribürz. Dörd yüz yetmiş birinci ildə". Göründüyü kimi, Fərübürz ölkə səlcuqlar tərəfindən istila edildikdən sonra da Şirvanda faktik hakimiyyətini qoruyub saxlaya bilmişdi. Bunu numizmatik materiallar da təsdiq edir. I Fəribürz adına zərb edilmiş bir neçə sikkə tipi qalmışdır. Onlardan ən qədimi (1-ci tip) Şamaxı rayonundakı Çuxuryurd dəfınəsindəndir. Üzərində xəlifə əl-Qaimin (h.422-467 (1031-1075)-ci illər) sultan və Fəribürzun adları vardır. Sultanın adı yarımpozulmuş halda olub aydın oxunmur; sikkənin o biri üzündə Fəribürzün adında yalnız (əl-adil) Fəribürz sözləri oxunur.
I Fəribürzün adına başqa tipli çox aşağı əyarlı iki gümüş sikkə də tapılmışdır. Üz tərəfində (2-ci tip) müsəlmanlıq rəmzi, Abbasi xəlifəsi əl-Müqtədinin-biəmr Allah (h.467-487 (1075-1094)-ci illər) və səlcuq sultanı Məlik şahın (h.465-485 (1072-1092)-ci illər) adları, arxa tərəfdə isə Fəribürzün adı həkk edilmişdir. Bu adlara əsasən, demək olar ki, sikkə h.467-485 (1075-1092)-ci illər arasında kəsilmişdir. Fəribürzün adının, atasının adı və heç bir titul göstərilmədən çəkildiyi bu tip sikkə onun vassal asılılığında olduğunu təsdiq edir. 3-cü tip sikkənin üz tərəfində müsəlmanlıq rəmzi və Abbasi xəlifəsi əl-Müstəzhir-billahın (h.497-512 (1094-1118)-ci illər) adı çəkilir. Sultanın adı yoxdur. Arxa tərəfində "əl-məlik Fəribürz" yazılmışdır. Sultanın adının olmaması və xəlifənin hakimiyyət illəri (1094-1118) Məlik şahın ölümündən sonra onun oğulları arasında hakimiyyət uğrunda mübarizə getdiyi dövrdə səlcuq sultanlarının hakimiyyətinin zəiflədiyini göstərir.
Ehtimal ki, siyasi hadisələrdən istifadə edən Fəribürz səlcuq sultanlarının vassallığını qəbul etməkdən boyun qaçırmış, ona görə də adına ikinci sikkə tipində olmayan məlik – şah titulunu əlavə etmişdir. Xəlifə əl-Müstəzhirin h.487-522 (1094-1118)-ci illərdə hakimiyyət sürdüyünü, numizmatik materiallara görə II Mənuçöhr ibn Fəribürzün h.498 (1105)-ci ildə Şirvanşah olduğunu nəzərə alsaq, aydın olar ki, Fəribürz h.487-498 (1094-1105)-ci illər arasında ölmüş olmalıdır. Mənbələrdə Fəribürzün ölüm tarixinə dair məlumat yoxdur. Lakin I Fəribürzün oğlu II Mənuçöhrün hökmranlıq illərini göstərən bina üzərindəki kitabəyə əsasən Şirvanşah Fəribürzün hakimiyyətinin nə vaxt sona çatdığını dəqiq müəyyənləşdirmək mümkündür. Həmin kitabədə deyilir: "Şirvanşah Əbü-1-Müzəffər möminlərin köməkçisi Mənuçöhr ibn Fəribürzün zamanında. Dörd yüz səksən doqquzuncu h.489 (1096)-cu ildə".
Ən-Nəsəvi yazır: "Məlik şah ibn Alp Arslan Arranı zəbt edərək öz geniş torpaqlarına qatdıqda o vaxtkı Şirvanşah saraya gəldi. O, öz ölkəsinə aramsız basqınlardan və qoşununun çox hissəsini məhv etmiş vuruşmalardan sonra gəlmişdi. Onun sultan xəzinəsinə ildə yüz min dinar verməsi qərara alındı". Münəccimbaşı xəbər verir ki, "Şirvanşah onun üzərinə qoyulmuş illik bac-xəracı sultanın xəzinəsinə ödəməyə başladı".  Fəribürzün Məlik şaha tabe olması və o vaxt ondan vassal asılılığını qəbul etməsi yuxarıda qeyd olunan h.476 və 485 (1075-1092)-ci illər arasında kəsilmiş sikkədə (2-ci tip) əksini tapmışdır. XI əsrin 70-ci illərinin sonlarında Şirvanda ehtimal ki, şəhər əhalisi arasında feodal hakimiyyətindən yaxa qurtarmağa, şəhərin idarə olunmasında müstəqilliyə can atan rəislər zümrəsi güclənmişdi.
Bakının İçərişəhər hissəsində Sınıqqala məscidindəki h.471 (1078/79)-ci ilə, yəni Fəribürzün səltuq sultanına tabe olduğu dövrə aid kitabədə məscidin əl ustad əl-rəis Məhəmməd ibn Əbu Bəkr tərəfindən tikildiyi göstərilir. Həm də kitabədə Fəribürzün adı çəkilmir ki, bu da görünür, səlcuqlara tabe olan Şirvanın daxili siyasi vəziyyəti və Bakıda rəislərin hakimiyyətinin güclənməsi ilə əlaqədar idi. Xaqaninin əsərlərində ("Külliyyati-Xaqani") Fəribürzün adı III Mənuçöhr ibn I Əfridunun bacısı məlaikə İsmətəddinə ithaf olunmuş mədhiyyədə çəkilir. Xaqani onun ziyarətini əcdadlarının səfərləri ilə müqayisə edir. "Sənin baban (cəddin) şah Fəribürz Məlik şaha baş çəkməyə getmişdi və İsfahana gedib çxmışdı. Kəyanlardan (Kəsranilərdən) heç kim Kəbəyə getməmişdi. Sən Kəbəni ziyarət etdin və Kəyanların fəxri oldun".
Məsud ibn Namdarın əsərlərində, başlıca olaraq, şeir və məktublarında da Fəribürz haqqında bəzi məlumatlar vardır. Onlardan belə nəticə çıxarmaq olar ki, sultan Məhəmmədlə sultan Börküyarıq arasında müharibənin əvvəlində Beyləqanda baş verən hadisələr zamanı Şirvanşah Fəribürz sağ idi. Yaşının ötməsinə baxmayaraq (o, 1063-cü ildə taxta çıxmışdı) Fəribürz öz dövlətinin sərhədlərini genişləndirmək sahəsində fəaliyyətini davam etdirirdi. Əl-Məsudin Fəribürzə həsr etdiyi qəsidədə deyilir ki, o, Muğanı (Muğan düzünü) "and torpağı" kimi ələ keçirdi. Bu ehtimal ki, Muğanın köçəri əhalisinin (yaxud onun bir hissəsinin) Şirvanşaha xidmət etdiyini göstərir. Abxaza (Gürcüstan) basqından sonra Fəribürz "tez-tələsik Arranı ələ keçirdi" və Gəncəyə amil təyin etdi.
Mənbələrdə gürcülərin də basqın edərək girov götürdüklərindən danışılır. Şirvanşah Beyləqanın süzerini sayılır və ora öz amillərini göndərirdi. Beyləqanda özünüidarə mövcud olduğundan Fəribürz şəhəri tam nəzarət altında saxlamırdı. Gənc haqqında oraya amil və onun yanına müşrif təyin olunduğu xatırlanır. Bu vaxt Gəncəni Şirvanşahın oğlu adlandırılan əmir əl-Ədud idarə edirdi. Göründüyü kimi, XI əsrin sonunda Gəncədə Şirvanşahın vassal torpağı var idi. Əl-Ədud əl-məlik – şah deyil, əmir, böyük hacib titulları daşıyırdı. Onun vəziri var idi. Fəribürzün uğurları ölkədə ağır səlcuq hökmranlığı hökm sürdüyü və onlardan vassal asılılığı şəraitində qazanılmışdı. Fəribürz əlverişsiz şəraitə baxmayaraq, Məzyədi Şirvanşahlar üçün ənənəvi olan Şirvanın Cənubi Dağıstanda nüfuzunu möhkəmləndirmək siyasətini davam etdirirdi. Şirvanşah qumuqları tabe etdirməyə və islamı onlara qəbul etdirməyə səy göstərirdi. O, Dağıstanın cənubunda öz hökmranlığını gücləndirməkdə Şirvanm köhnə müttəfiqi və vassalı olan ləkzlərdən istifadə edirdi. Şirvanşah sulvar tayfası ilə də müttəfıq idi. Ehtimal ki, bu, XI əsrin ortalarında Cənubi Dağıstanda  məskunlaşan və sayı 100000 nəfər olan türk tayfası suvarlar (sabirlər) idi. Suvarlar alan torpaqlarına basqınlar edirdilər.
Bell Labs
Bell Laboratoriyasında çalışan tədqiqatçılar radio astronomiyasının, tranzistorun , lazerin , fotovoltaik elementin , yüklü cihaz (CCD), məlumat nəzəriyyəsi , Unix əməliyyat sistemi və B , C , C++ proqramlaşdırma dillərinin inkişafı ilə borcludurlar. , S, SNOBOL , AWK , AMPL və s. Bell Laboratories-də tamamlanan işlərə görə doqquz Nobel mükafatı verilib.
Elnur Amanov
Elnur Amanov (13 iyul 1977) — Azərbaycanı təmsil edən taekvondoçu və məşqçi.
Bell Labs
Bell Labs öz mənşəyini Bell Systems telefon konqlomeratının mürəkkəb korporativ təşkilatından alır. 19-cu əsrin sonlarında laboratoriya Qərb Elektrik Mühəndisliyi Departamenti kimi fəaliyyətə başladı və Nyu-Yorkda West Street 463 ünvanında yerləşirdi. 1925-ci ildə, Bell-in törəmə şirkəti olan Western Electric-in nəzdində illər boyu tədqiqat və təkmilləşdirmə işləri apardıqdan sonra Mühəndislik Departamenti Bell Telefon Laboratoriyalarına çevrildi və American Telephone & Telegraph Company (AT&T) və Western Electric- in ortaq mülkiyyətinə verildi. 1960-cı illərdə laboratoriya Nyu Cersiyə köçürüldü. O, 2016-cı ildə Nokia tərəfindən alınıb.
Elnur Amanov
Həyatı
Elnur Sait oğlu Amanov 1977-ci il iyulun 13-də anadan olub.
Karyerası
Elnur Amanov 2002-ci ildə Samsun şəhərində baş tutan Avropa Çempionatının bürünc medalına sahib oldu.
2004-cü ildə Lillehammer şəhərində (Norveç), 2005-ci ildə isə Riqa şəhərində (Latviya) Avropa Çempionatlarının final görüşündə məğlub olan Elnur Amanov 2008-ci ildə Roma şəhərində (İtaliya) Avropa Çempionatının qalibi oldu.
Karyerasını başa vurandan sonra məşqçi olaraq çalışan Elnur Amanov 2015-ci ildə Azərbaycan Prezidentinin fəxri diplomu ilə, 2016-cı ildə isə "Şöhrət" ordeni ilə təltif edildi.
Atlantik okean
Atlantik okean — sahəsinə görə Sakit okeandan sonra ikinci böyük okean. Sahəsi ona bitişik dənizlərlə birgə 93 mln km², həcmi 329,7 mln km², ən dərin yeri – 8742 metrdir (Puerto-Riko çökəkliyi). " S " hərfi şəklində olan okean Şimal Buzlu okeanından Antarktida qitəsinə qədər uzanır. Ekvatordan cənub və şimala olmaq etibarı ilə iki hissəyə bölünür — Cənubi Atlantik və Şimali Atlantik. Adı yunan mifologiyasının qəhrəmanı titan Atlasdan (Atlant) götürülüb. Bəziləri isə adının yaranmasını əfsanəvi Atlantida adası ilə bağlayırlar. Atlantik adı ilk dəfə yazılı mənbələrdə e.ə. 450-ci ildə Herodotun yazdığı Tarix əsərində rast gəlinmişdir. Həmçinin Atlantik okeanın suyu duzludur.
Hypnodendrales
—  aləminin  şöbəsinin  sinfinə aid bitki dəstəsi.
Atlantik okean
Bu okean sahəsinə görə II böyük okeandır.
Əfsanələr
Rəvayətlərə görə Evrisfey Böyük qəhrəman və ögey qardaşı Herakla Böyük cəngavər və torpaq ilahını öldürməyini və Atlantın diyarından ona 3 alma gətirməyini tapşırır. Torpaq ilahının yanına gələn Herakl onla döyüşməyə başlayır. Ancaq qızğın isti, güclü və yorulmaz rəqibi artıq onu yavaş-yavaş gücdən salırdı. Axırda ağıllı sərkərdə Torpaq ilahını gücdən salmağını yolunu tapır;Özünü torpağın övladı sayan torpaq ilahını başı üstə qaldıran Herakl ayağı torpağa dəyməyən ilahı gücdən salır. Öz əmisinin oğlunu (torpaq ilahı Zevsin qardaşı Poseydonun oğlu idi və oradan keçənləri öldürüb sümükləri ilə atasının məbədini bəzəyirdi) öldürən qəhrəman onu öz torpaqlarından atıb Güclü Atlantın hüzuruna gedir. Atlanta Zevsin oğlu olduğunu söyləyən Herakl, almaların yerini Atlantdan soruşur. Yer
ilə göyü çiyinlərində tutan Atlant Heraklı görüb ona hiylə işləmək istəyir. O Herakla yerlə göyü tutmağı tapşırır özü isə min illərdir çiyninə düşən ağırlığın əzabından bir neçə saatlığına qurtulur. Almaları gətirən Atlant ömrün digər hissəsini yenə əzab çəkməmək üçün Herakla hiylə işləmək istəyir. O Herakla almaları özünün aparmasını, və 3 günə gələcəyini deyir. Hiyləni anlayan Herakl, göylə yeri 2 dəqiqəlik tutmağı özünün isə çiyni üçün balış hazırlaması bəhanəsini uydurur. Saf Atlant buna inanır və göylə yeri tutmağa başlayır. Herakl isə oradan uzaqlaşır. Atlant nə qədər bağırsada, Herakl geri dönmür. Yarım saat sonra Atlant boşalır və yerlə göyü buraxır göydən düşən buludlar oranı okeana çevirir və bura Atlantın şərəfinə Atlantik okeanı qoyulur.
Ümumi təsvir
Dənizləri: Baltik dənizi, Şimal dənizi, Aralıq dənizi, Qara dəniz, Sarqas dənizi, Karib dənizi, Adriatik dənizi, Azov dənizi, Balear dənizi, İoniya dənizi, İrland dənizi, Mərmərə dənizi, Tirren dənizi, Egey dənizi.
Ən böyük körfəzləri: Biskay körfəzi, Qvineya körfəzi, Meksika körfəzi.
Əsas adaları: Britaniya adası, İslandiya, Nyufaundlend adası, Böyük Antil adaları, Kiçik Antil adaları, Yaşıl burun adaları, Folklend adaları (Malvin adaları).
Boğazları:Cəbəllütariq boğazı, Pa-de-Kale boğazı, Folklend boğazı, Şimal boğazı, Antoş boğazı, Kabot boğazı, Kanso boğazı, Nortamberlend boğazı, Lemer boğazı, Dnestrovsko-Çareqradskoe qirlo, Batabano, Marsdip boğazı, Nov boğazı, Kiçik Jderlaç boğazı, Split darvazası, Bell-Ayl (boğaz), İst-River boğazı (çay)
Yarımadaları:Kap yarımadası
Dəniz cərəyanları: Qolfstrim cərəyanı, Kanar cərəyanı, Labrador cərəyanı, Passat cərəyanı.
Ərazisi
thumb|300px|Atlantik okeanın fiziki xəritəsi Atlantik okeanı qərb yarımkürəsində yerləşir. Atlantik okeanın ən ensiz yeri ekvatorial zonadadır. Burada okeanın eni 2900 kilometrdir. Ən enli yeri isə şimal və cənub tropikləri boyunca olub təxminən 9000 km-ə bərabərdir. Atlantik okeanın hövzəsinə 13 dəniz daxildir. Bu dənizlər okean sahəsinin 11%-ni tutur. Aralıq dənizi, Qara dəniz, Karib dənizi Atlantik okeanı hövzəsinə aiddirlər.
Atlantik okeanı qədim zamanlardan bəri insanlar tərəfindən öyrənilməyə başlanmışdır. Böyük coğrafi kəşflər dövründən başlayaraq Atlantik okeanı Yer üzündə əsas su yolu olmuşdur. Atlantik okeanı haqqında ilkin elmi məlumatları Xristofor Kolumb, Fernando Magellan, Ceyms Kuk və başqa səyyah və tədqiqatçılar vermişlər. Hazırda bir çox ölkələrin alimləri su kütlələrinin xassələrini, okean dibi relyefini, onun təbii ehtiyatlarını öyrənməklə məşğuldur. Okeanoloqlar Qolfstrim və digər cərəyanları da tədqiq edir, okeanın atmosferlə qarşılıqlı təsirini öyrənirlər.
Relyefi
Atlantik okeanının dib relyefi o qədər də mürəkkəb deyildir. Şimaldan cənuba doğru materiklərin sahillərinə paralel sualtı Orta Atlantika silsiləsi uzanır. Bu dağ silsiləsi iki hissəyə bölünür: Şimali Atlantika və Cənubi Atlantika silsilələri. Bu sualtı dağ silsiləsi üzərində suyun dərinliyi 2500–3000 metrdir. Sualtı dağ silsiləsinin hər iki tərəfi çökəklikdir. Okeanın orta dərinliyi 3400 m, maksimum dərinliyi 8742 metrdir
Atlantik okeanı bütün iqlim qurşaqları boyunca uzandığından iqlimi çox müxtəlifdr. Okeanın əksər hissəsi subtropik, tropik subekvatorial və ekvatorial iqlim qurşaqlarında yerləşir. Temperatur ekvatorial zonada 25 °C-28 °C olub, qütblərə doğru azalır. Okeanda ən sərt iqlim cənubdadır. Güclü küləklər də cənub hissədə-mülayim enlikdə yaranır. Şimal hissənin tropik qurşağında da yay aylarında güclü qasırğalar olur. Orta illik yağıntı ekvatorda 2000 mm-dən çox, mülayim qurşaqda 1000–1500 mm, subtropikdə və Antarktidada 250–500 mm, Afrika səhralarına bitişik ərazilərdə 100 mm-dən azdır. Okeanın orta duzluluğu 32 promilldir.
Okean cərəyanları
thumb|250px|Atlantik okeanda üzən A22A adlı aysberq Cərəyanı əmələ gətirən su kütləsinin temperaturu ətraf suların temperaturundan yüksək olanda isti cərəyan, alçaq olanda isə soyuq cərəyan hesab olunur. Tropik qurşaqda passat küləklərinin təsirindən cənub və şimal passat cərəyanları yaranır. Cənub passat cərəyanı ekvatordan cənubda Qvineya körfəzi səhillərindən qərbə doğru 500 km enində güclü isti su kütləsinin hərəkəti ilə başlayır. Cənubi Amerika sahillərində bir qolu şimala doğru hərəkət edərək, Qviana cərəyanı adı ilə Karib dənizinə daxil olur. Bir qolu isə Braziliya isti cərəyanı adı ilə cənuba hərəkət edir. Şimal passat cərəyanı Antil adalarından keçərək Florida cərəyanı ilə birləşib, saatda 10 km sürətlə hərəkət edən məşhur Qolfstrim cərəyanını əmələ gətirir. Bu cərəyan Şimali Amerikanın şərqi ilə Böyük Nyufaundlend bankəsinədək şimala doğru hərəkət edir. Daha sonra bu cərəyan Şimali Atlantika cərəyanı adı ilə Şimal Buzlu okeanına daxil olur. Şimali Atlantika cərəyanı Qərbi Avropanın iqliminə güclü təsir edir. Şimal Buzlu okeanında iki soyuq – Şərqi Qrenlandiya və Labrador cərəyanları Atlantik okeanına daxil olur. Bu cərəyanlar da öz növbəsində Şimali Amerika qitəsinin şimal-şərq sahillərinin iqliminə təsir edir. Haqqında söhbət açdığımız cənub passat cərəyanı La-Plata sahillərində soyuq Folklend cərəyanı adı ilə hərəkət edib, sonra qərb küləkləri cərəyanı ilə qovuşur və Afrika sahillərinə çatanda şimala meyl edir. Daha sonra Benqal cərəyanı adı ilə şimala doğru hərəkət edib cənub passatları cərəyanı ilə birləşir. Beləliklə, Atlantik okeanı daxilində cərəyanların dairəvi hərəkəti əmələ gəlir.
Cərəyanlar buzlaqlara da təsir edir. Qrenlandiyanın nəhəng buz parçaları vaxtaşırı qopub okeana düşür. Aysberqlər adlanan bu böyük buz parçalarının uzunluğu bəzən 100 km-ə, hündürlüyü isə 200 metrə çatır.
İqtisadiyyat
Atlantik okeanının heyvanlar aləmi digər okeanlara nisbətən kasıbdır. Bu da okeanın nisbətən cavan olması və buzlaşma zamanı onun iqliminin kəskin dərəcədə soyuqlaşması ilə izah oluna bilər. Növlərin azlığına baxmayaraq okean balıq və digər su heyvanları ilə zəngindir. Atlantik okeanının hər iki sahilində inkişaf etmiş ölkələr yerləşir. Atlantik okeanı bu ölkələr arasında iqtisadi əlaqələr yaratmaq üçün mühüm nəqliyyat yoludur. Atlantik okeanının balıq və digər dəniz məhsullarından geniş istifadə olunur. Ən çox okeanın şimal hissəsində balıq tutulur. Atlantik okeanının şelf zonalarında, xüsusilə Venesuela, Biskay, Meksika körfəzlərində və Şimal dənizində böyük neft yataqları aşkar edilmişdir. Bundan başqa Florida sahillərində fosforit hasil edilir.
Atlantiksahili dövlətlər
Atlantik okeanı sahilindəki dövlətlər Atlantik okeanı və onun tərkibinə daxil dənizlərin sahillərində 94 ölkə yerləşir. Bu ölkələr aşağıdakılardır.
ABŞ, Albaniya, Almaniya, Anqola, Antiqua və Barbuda, Argentina, Baham adaları, Barbados, Beliz, Belçika, Benin, Bolqarıstan, Bosniya və Herseqovina, Braziliya, Böyük Britaniya, CAR, Monteneqro, Çili, Danimarka, Dominika, Dominikan Respublikası, Ekvatorial Qvineya, Estoniya, Əlcəzair, Fələstin, Kot-d’İvuar, Finlandiya, Fransa, Gürcüstan, Haiti, Honduras, Xorvatiya, İsrail, İrlandiya, İslandiya, İspaniya, İsveç, İtaliya, Kabo-Verde, Kamerun, Kanada, Kipr, Kolumbiya, Konqo Demokratik Respublikası, Kosta-Rika, Kuba, Qabon, Qayana, Qambiya, Qana, Qvatemala, Qvineya, Qvineya-Bisau, Qrenada, Latviya, Liberiya, Livan, Liviya, Litva, Mavritaniya, Malta, Mərakeş, Meksika, Misir, Monako, Namibiya, Nigeriya, Niderland, Nikaraqua, Norveç, Panama, Polşa, Portuqaliya, Rusiya, Rumıniya, Qərbi Sahara, San-Tome və Prinsipi, Seneqal, Sent-Kits və Nevis, Sent-Lüsiya, Suriya, Sloveniya, Surinam, Syerra Leone, Toqo, Trinidad və Tobaqo, Tunis, Türkiyə, Şimali Kipr Türk Respublikası, Ukrayna, Uruqvay, Venesuela, Yamayka, Yunanıstan.
Sir Chloe
Sir Chloe — Vermont dan olan amerikan indi-rok qrupu. Üzvləri Dana Fut, Teddi O'Miara, Palmer Fut və Ostin Holmsdur. Qrupun, "Michelle" mahnısı TikTok sosial şəbəkəsində viral olduqdan sonra geniş populyarlıq qazandı.
Madame Monsieur
Madame Monsieur — vokalist Emili Satt və prodüser Jan-Karl Lukasdan təşkil olunan Fransalı musiqi dueti. Onlar "Mercy" mahnısı ilə Fransanı 2018 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmişdirlər.
Yaranma tarixçəsi
Emili Satt və Jan-Karl Lukas ilk dəfə 2008-ci ildə tanış olmuş və Madame Monsieur duetini birlikdə yaratmışdırlar. 2015-ci ildə duet Fransız reper Yusufa üçün "Smile" mahnısını bəstələmiş və daha sonra France 2 telekanalında yayımlanan Taratata musiqi şousunda iştirak etmişdirlər. Duetin debüt albomu olan Tandem 2016-cı ilin noyabr ayında işıq üzü görmüşdür.
2018-ci ilin yanvar ayında Madame Monsieur duetinin "Mercy" mahnısı ilə Fransa telekanalının Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi üçün təşkil etdiyi milli seçim turunda iştirak edəcəyi öz təsdiqini tapmışdır. Seçim turunda onlar yarımfinal mərhələsini uğurla adlayaraq, finala vəsiqə qazanmışdırlar. Finalda duet bir daha öz mahnısını ifa etmiş və nəticədə ən çox xal toplayaraq, yarışmanın qalibləri elan olunaraq, Fransanı Portuqaliyanın paytaxtı Lissabonda keçirilən Avroviziya 2018-də təmsil etmək hüququ qazanmışdırlar.
Fransa Böyük Beşlik ölkələrindən biri olduğu üçün Madame Monsieur 12 may tarixində keçirilən Avroviziya finalından mübarizəyə qoşulmuşdur. Nəticədə duet 26 ölkə təmsilçisinin yarışdığı final şousunda 173 xal toplayaraq, 13-cü yerdə qərarlaşmışdır.
Əkbər Nəimi
Əkbər Nəimi — İran İslam Respublikası nda fəaliyyət göstərən azərbaycanlı milli-mədəni fəal. Azərbaycan türkcəsi uğrundakı mübarizəsinə görə uzunmüddətli həbs edilmişdir.
Həyatı və fəaliyyəti
Əkbər Nəimi Qərbi Azərbaycan əyalətinin Xoy şəhərində anadan olub və mexanika mühəndisliyi fakültəsində təhsilini başa vurmuşdur. 2012-ci ildən bəri milli hava yolları şirkətinin təmir bölməsində çalışır. Lakin 2017-ci ilin yanvarında həbs edilyi gündən bəri işə qayıda bilməmişdir.
O, "Evrin" və "Yarpaq" kimi ekologiya və mədəniyyət sahələrində fəaliyyət göstərən qurumların təsisçilərindən və hakimiyyət tərəfindən fəaliyyəti dayandırılan "Günəbaxan" dərnəyinin qurucularından biri olub.. Azərbaycan ،Türkcəsi dilində təhsili sahəsində fəaliyyət göstərən bu qeyri-hökumət təşkilatlarının hər ikisi də məhkəmə qurumları tərəfindən bağlanmışdır.
Həbsləri
2014-cü ilin fevral ayının 21-də İran ın kəşfiyyat nazirliyinin işçiləri Nəimini həbs etmişdirlər. Həbsin səbəbi onun şəxsi toplantı təşkil edərək UNESCO tərəfindən yaradılmış Beynəlxalq Ana Dili Günü nü qeyd etməsi olmuşdur. Bu səbəblə həbs edilən Nəimi milli təhlükəsizliyə qarşı hərəkət etmə, İslam Respublikasına qarşı təbliğat aparmada ittiham edilmişdir. O, 55 gün həbsdə qaldıqdan sonra 24 min dollarlıq girov verdikdən sonra müvəqqəti olaraq azad edilmişdir.
İranın təhlükəsizlik qurumu türk fəala təxminən bir ay boyunca ailəsilə telefon əlaqəsinə imkan verilmədiyi üçün bu müddət ərzində onun sağlamlıq durumu və harada saxlanıldığı barədə heç bir məlumat yox idi. Milli fəal həbs edildikdən sonra iş yerindən də qovulduğu qeyd edilir.
İranın ali məhkəməsi onun həbsinin 9 illik müddətini ləğv edərək baxılması üçün Apelyasiya məhkəməsinə göndərmişdi. Bu barədə məhkəmənin ilk iclası 7 dekabr 2022-ci ildə olmuşdur. HRA xəbər agentliyinin yaydığı məlumata görə, dekabrın 5-də Tehran İnqilab Məhkəməsində keçirilən iclasda vəkillər Məhəmmədrza Fəqihi və Zəhra Minuyi milli fəalı müdafiə edib. Mədəni fəalın qardaşı Abbas Nəimi öz İnstaqram səhifəsində Ali Məhkəmənin Əkbər Nəimi barəsində çıxardığı hökmün pozulmasından sonra milli fəalın vəkilləri Məhəmmədrza Fəqihi və Zəhra Minuyinin iştirakı ilə keçirildiyini yazıb. Bundan bir müddət əvvəl İran Ali Məhkəməsi yeni qərar çıxararaq Evin zindanının 3-cü bölməsinin 4-cü bəndində saxlanılan mədəni fəalın 8 illik həbs cəzası ləğv edilməsi barədə qərar verib. Ancaq buna baxmayaraq, Tehran Apellyasiya Məhkəməsinin 54-cü bölməsi qanunsuz hərəkət edərək Nəminin girov qarşılığında sərbəst buraxılmasına icazə vermir. Əkbər Nəiminin vəkilinin 16 iyul tarixindən bu günə kimi Apellyasiya Məhkəməsinə onlarla dəfə müraciətinə cavab olaraq, onun dosiyesinin itdiyi deyilib. Son olaraq isə vəkilə Nəiminin sərbəst buraxılmayacağı və onun Evin zindanında yenidən mühakimə olunana qədər həbsdə saxlanılacağı bildirilib.
Tutulma üsulunu tənqid edən mədəni fəal, hökm elan olunmadan öncə tutulduğunu və məhkəmə hakimiyyəti tərəfindən özünə və ya vəkillərinə heç bir bildiriş göndərilmədiyini söylədi. Apellyasiya Məhkəməsinin hökmünün nəticəsi tutulmasından və həbsindən sonra Əkbər Nəimiyə bildirilib. Evin həbsxanasının 4-cü palatasında doqquz il səkkiz aylıq həbs cəzasını çəkən Əkbər Nəimi səkkiz aya yaxın həbsdə olmasına və İran həbsxanalarında koronavirusa yoluxma şəraitinə baxmayaraq məzuniyyətə buraxılmır.
Dostlarının bildirdiyinə görə, o, həbs edilməmişdən bir gün əvvəl sosial şəbəkədə bu sözləri yazmışdır:
Arxayınıq, Azərbaycan xalqı bir gün xoşbəxtliyi dadacaq.
Super ağır tank
Super ağır tank müasir nəqliyyat vasitələrinə görə olduqca böyük olan, eyni zamanda ölçü və ya çəki baxımından ağır tank standartlarından kənarda olan istənilən tankdır. thumb|323x323px| Bovington [[Bovinqton tank muzeyi|Tank Muzeyində nümayiş etdirilən İngilis TOGII* (80 ton) tankı]]
Tarix
Döyüşdə məhv olmaq qorxusu olmadan düşmənin hərbi birləşmələrinə və hərbi obyektlərinə nüfuz etmək üçün sarsılmaz alət yaratmaq üçün bir neçə dəfə bu cür proqramlara start verilmişdir; Bununla belə, indiyə qədər yalnız bir neçə nümunəsi hazırlanmışdır və hər hansı bir döyüşdə istifadə edilmiş olan super ağır tanklara dair çox az dəlillər mövcuddur. Bu cür tank nümunələrinin bir qismi Birinci Dünya Müharibəsi, İkinci Dünya Müharibəsi dövrlərində, bir neçəsi isə Soyuq Müharibə dövründə hazırlanmışdır.
I dünya müharibəsi dövrü
left|thumb| Uçan fil dizayn nümunəsi İlk super ağır tank layihəsi adıçəkilən layihə üzərində 1911-1915-ci illərdə işləyən rus dəniz mühəndisi Vasili Mendeleyev tərəfindən hazırlanmışdır. Tankın demək olar ki, öz dövrünün bütün müasir təhlükələrinə qarşı tab gətirməsi nəzərdə tutulurdu, lakin istehsal xərclərinin yüksək olmasına görə layihə kağız üzərində qalmışdır. İlk tanklarının istehsalından sonra İngilislər in "Uçan Fil" layihəsi üzrə hazırlanmış olan tank, artilleriya atəşinə davamlı bir tank kimi dizayn edilmişdir. Layihə üzərində iş dayandırılmışdır, çünki hərəkətlilik tankın zirehinin müdafiə qabiliyyətindən daha vacib idi və artıq hazırlanmış tanklar bu cəhətdən daha müvəffəqiyyətli idilər. Almanlar ın K-Wagen (Großkampfwagen) layihəsi əsasında hazırlanacaq olan tank 4 silah daşıyan və 27 nəfərlik ekipaja ehtiyacı olan çox ağır bir dizayn idi. Müharibə bitəndə ikisi də tikilmə mərhələsində idilər və hər ikisi də məhv edilmişdirlər.
1920-ci illər in əvvəllərində fransızlar 70 tonluq Char 2C tankını istehsal etmişdirlər. 1940-cı ildəki Fransadakı döyüşlər zamanı on tank məhdud bir döyüş görmüşdürlər.
İkinci Dünya Müharibəsi dövrü
İkinci Dünya Müharibəsi zamanı bütün böyük dövlətlər xüsusi rollar üçün öz prototiplərini təqdim etmişdirlər. Adolf Hitler "müharibəni qazandıracaq" 188 tonluq Maus və ondan daha böyük olan 1000 tonluq Landkreuzer P. 1000 Ratte və 1500 tonluq Landkreuzer P. 1500 Monster kimi layihələri dəstəkləmişdir. İngilislər və Sovetlər Jagdtiger-ə oxşar olan prototip dizaynları hazırlamışdırlar və ABŞ daha sonra T28 Super Ağır Tank adlandırılan T95 Silah daşıyıcısı üzərində işləyirdi. Ancaq bununla bərabər olaraq bu dizaynların bir çoxu prototip mərhələsini heç vaxt keçə bilməmişdir və yalnız bəziləri həyata keçirilmişdir.
Soyuq müharibə dövrü
Çox ağır tanklar ideyası müharibədən sonra daha az inkişaf etdirilmişdir, çünki taktiki nüvə silah ları həmişə mümkün zirehlərin mühafizə edə biləcəyindən daha güclü idilər. Zireh texnologiyasındakı irəliləyişlər böyük tankların təxminən 65 ton həddində qalmasına imkan verdi. Məsələn, Object 279 (Sovet İttifaqı) və T30 Ağır Tankı (ABŞ).
Soyuq Müharibədən sonra
Zireh texnologiyasındakı növbəti digər irəliləyişlər 20-ci əsrin sonlarında tankların zirehinə bir metrdən çox yuvarlaqlaşdırılmış homogen zirehə (əvvəllər istifadə edilən zireh növü, indi müxtəlif zireh dizaynları arasında müqayisələr aparmaq üçün istifadə olunur) ekvivalent olan zirehləri göstərmişdir. Eyni zamanda, silah inkişafı bərabər düşmənin müxtəlif sensorlar tərəfindən aşkarlanan və izlənilən istənilən hədəfi məhv etməsinə imkan verir. Bu o deməkdir ki, daha çox zireh əlavə etmək mühafizəni əhəmiyyətli dərəcədə artırmayacaq və buna görə də cari təkmilləşdirmələr düşmən silah sistemlərini zərərsizləşdirmək üçün aşkarlanmayan, izləmə ilə aktiv əks-tədbirlərə müdaxilə edən kombinasiyalara diqqət yetirir.
Bekme SES
Bekhme SES — İraqın Kürdüstan hissəsində, tikinti mərhələsində su elektrik stansiyası. Dəclənin sol qolu olan Böyük Zab çayı üzərində tikilir.
SES-in tikintisi 1979-cu ildə başlanmış, lakin İran-İraq müharibəsi nəticəsində yarımçıq qalmışdır. Müharibədən sonra layihənin tikintikisi 1988-ci ildə davam etdirilmiş, lakin bir neçə ildən sonra İraqa tətbiq olunan sanksiyalara görə yenidən dayandırılmışdır. Odur ki, Körfəz müharibəsi zamanı layihə tamamilə dayandırılmışdır.
Müqəddəs Üçlük Katedrali Tbilisi
Tbilisidəki Müqəddəs Üçlük Kafedralı (gürcü: თბილისის წმინდა სამების საკათედრო ტაძარი Tbilisis cminda samebis sakatedro tadzari), Sameba kimi tanınan (Gürcü: Üçlük üçün სამების ლავრა), Gürcüstan Ortodoks Kilsəsinin baş paytaxtıdır Gürcüstan 1995–2004-cü illər arasında inşa edilən, dünyanın ən hündür üçüncü Şərq Ortodoks katedralıdir və ümumi ərazisinə görə dünyanın ən böyük dini binalarından biridir. Sameba, tarixin müxtəlif mərhələlərində gürcü kilsə memarlığına hakim olan ənənəvi üslubların sintezidir və bəzi Bizans çalarlarına malikdir.
Tarixi
thumb|300px|left|Sameba yeni Gürcüstan Prezident Administrasiyası | Prezident Administrasiyası Gürcü Ortodoks Kilsəsinin avtosefaliyasının 1500-cü ilini və İsanın doğumunun 2000-ci ildönümünü qeyd etmək üçün yeni bir katedral tikmək fikri 1989-cu ildə, o vaxtki sovet sovet respublikasının milli oyanışı üçün həlledici bir ildə ortaya çıxdı. 1989-cu ilin may ayında Gürcüstan Pravoslav Patriarxlığı və Tbilisi hakimiyyəti "Müqəddəs Üçlüyün Katedrali" layihəsi üçün beynəlxalq müsabiqə elan etdi. Müsabiqənin ilk turunda yüzdən çox layihə təqdim edildikdə qalib müəyyən edilməmişdir. Nəticədə memar Arçil Mindiaşvilinin layihəsi qalib gəldi. Gürcüstanda sonrakı çalxantılı vətəndaş iğtişaşları bu iddialı planın həyata keçirilməsini altı il təxirə saldı və yalnız 23 noyabr 1995-ci ildə yeni bir kafedralın təməli qoyuldu. Kilsənin inşası "gürcü milli və mənəvi dirçəlişin simvolu" kimi qiymətləndirildi və əsasən bir neçə iş adamının və sadə vətəndaşın anonim ianələri hesabına maliyyələşdirildi. 23 noyabr 2004-cü ildə, Müqəddəs Georgi Günündə, Katedral Gürcüstanın Katolikos-Patriarxı II İliya və dünyanın digər pravoslav kilsələrinin yüksək rütbəli nümayəndələri tərəfindən təqdis edildi. Mərasimdə Gürcüstandakı digər dini və konfessional icmaların liderləri ilə yanaşı siyasi liderlər də iştirak ediblər. Yeni katedral kompleksi üçün seçilmiş sahənin ən azı hissəsinə bir vaxtlar Xocavank adlı qədim erməni qəbiristanlığının ərazisi daxil idi. Bir vaxtlar Sovet dövründə Lavrenti Beriyanın əmri ilə qəbiristanlıqda bir erməni kilsəsi dağıdıldı. Qəbiristanlığın əksər məzar daşları və abidələri də dağıdılıb, qəbiristanlıq istirahət parkına çevrilib. Ancaq Sameba Katedralınin inşasına başlandığı zaman qəbiristanlıqda hələ çoxlu məzarlar var idi. Bir müəllifə görə, tikinti sahəsinə sümüklər və qəbir daşları səpildikdən sonra qəbiristanlıq "qalmaqallı şəkildə hörmətsizlik" idi.
Memarlığı
thumb|250px|Müqəddəs Üçlük Katedrali Tbilisi Sameba Katedrali, Tiflisin tarixi Avlabari bölgəsindəki Kura (Mtkvari) çayının sol sahilinin üzərində ucalan Eliya Təpəsi üzərində ucaldılmışdır. Ənənəvi gürcü üslubunda dizayn edilmiş, lakin böyük bir şaquli vurğu ilə "bir çoxları tərəfindən göz oxşayan bir şey olaraq görülür, digərləri kimi hörmətlidir" [12]. Katedralın səkkiz sütun üzərində dayanan çarmıx üzərində bir qübbəsi olan xaç formalı bir planı var. Eyni zamanda, günbəzin parametrləri apsesdən asılı deyil ki, bu da günbəzə və bütövlükdə kilsəyə daha monumental bir görünüş verir. Günbəz, hündürlüyü 7,5 metr olan zərli qızıl xaçla taclanır. Katedral doqquz şapeldən (Baş Mələklər, Vəftizçi Yəhya, Müqəddəs Nino, Müqəddəs Georgi, Müqəddəs Nikolay, On İki Həvari və Bütün Müqəddəslərin ibadətgahları) ibarətdir; onlardan beşi böyük bir yeraltı bölmədə yerləşir. Böyük narteks də daxil olmaqla, kafedralın ümumi sahəsi 3000 kvadratmetr, tutduğu həcm isə 137.000 kubmetrdir. Kilsənin (nefin) daxili ölçüləri 56 metr 44 metr, daxili sahəsi isə 2380 kvadratmetrdir. Katedralin yerdən xaçın zirvəsinə qədər olan hündürlüyü 87.1 metrdir (pilləkənlərin hündürlüyü 1 metrdir). Yeraltı ibadətgahı 35.550 kubmetr sahəni əhatə edir və hündürlüyü 13.1 metrdir. Tikinti üçün təbii materiallardan istifadə olunur. Döşəmə mərmər plitələrlə örtülmüşdür, qurbangah da mozaika ilə bəzədiləcəkdir. Freskləri Amiran Qoglidzenin rəhbərliyi altında bir qrup rəssam çəkmişdir. Tikintisi artıq başa çatan Sameba kompleksi, əsas katedral kilsəsi, ayrı bir zəng qülləsi, Patriarxın iqamətgahı, bir monastır, ilahiyyat seminariyası və ilahiyyat akademiyası, bir neçə atelye, istirahət yerləri və s.
Fəqan Umudov
Fəqan Umudov — Azərbaycanı təmsil edən taekvondoçu.
Həyatı
Fəqan Umudov 1979-cu il aprelin 1-də anadan olub.
Karyerası
Fəqan Umudov 1998-ci ildə Eyndhoven şəhərində, 2002-ci ildə isə Samsun şəhərində baş tutan Avropa Çempionatlarının final görüşündə məğlub oldu və gümüş medallara sahib oldu.
Ptychomniales
—  aləminin  şöbəsinin  sinfinə aid bitki dəstəsi.
Oturan Buğa
Oturan Buğa (1831-1890 ) Yerli dildə adı: (Tȟatȟáŋka Íyotake). O, Federal hökumətinin əsir aldığı son Siu (Lakota) qəbiləsinin böyüyüdür. Öz adını 14 yaşında Krou hindularına qarşı mübarizədə fərqlənəndə alıb. Lakota qəbiləsinə 1868-ci ildən başçılıq etməyə başlayıb.
Little Bighorn döyüşü
Ağlar hinduların torpaqlarına 1950-ci illərdə yerləşməyə başladılar və hinduları sıxışdırdılar. Ağlarla müharibə 1868-ci ildə bitmişdi, amma Black Hills adlanan yerdə (bu bölgə hindular üçün müqəddəs idi) qızılın tapılması gərginliyi yenidən artırdı. 1876-cı ildə mart ayında Lakota, Cheyyene və Arapahoların qatıldığı və Rosebud Creekdə keçirilən "Günəş Rəqsi" mərasimində Oturan Buğa gələcəkdən xəbərlər aldığını bilidirdi. Bir neçə həftə sonra General George Amstrong Custer və 7-ci süvari dəstəsi yerlilərin düşərgəsinə hücum etdilər. Bu döyüşdə bir çox hindu və demək olar ki, bütün ağ əsgərlər öldürüldü.
Təslim olması
4 il sonra buffaloların nəslinin tükənməsi və qida tapılmaması səbəbi ilə Oturan Buğa təslim olmaq məcburiyyətində qaldı. 1881-ci ilin qışında Oturan Buğa və hələ də onun ətrafında olan bir qrup hindu federal əsgərlərə təslim oldular. 1881-ci ilin iyulunda o öz kiçik oğlu ilə birlikdə federal hökumətinin ofisinə gəldi. Bununla dost olmaq istədiyini göstərmək istədi və "qəbiləmin xatırlayacağı son əsir mən olmaq istəyirəm" dedi. O, Cənubi Dakotada Standinq Rokda hindular üçün düzəldilmiş düşərgədə əsir tutuldu. 1885-ci illərdə hindular ağların seçdiyi rəhbərlərlə idarə olunurdular. Oturan Buğa ömrünün sonlarına yaxın Standinq Rokda Grand Riverdə kiçik bir komada yaşadı. 2 arvadı ilə birlikdə yaşayırdı və xristianlığı qəbul etməmişdi. Amma yeni nəslin oxumağı və yazmağı bilməli olduğunu hesab edirdi və onları yaxınlıqdakı xristian məktəbinə göndərirdi.
Ölümü
1890-cı ilin payızında Oturan Buğaya "Ruh rəqsi" ilə bağlı xəbərlər gəldi. Ruh rəqsi mərasimləri ağların torpaqlarını tərk etmələri və hinduların əvvəlki həyatlarına qayıtmaları istəyinin ifadəsi idi. Federal hökumət üçün işləyən agentlər bu mərasimi onlara xəbər verdilər. Bu mərasimə hələ də sevilən,mistik gücə malik Oturan Buğa da lider olaraq qatıldı.Hökumət bura 43 Lakota polisini yollamışdı. 1890-cı ilin dekabrında Oturan Buğanın komasını top atəşinə tutdular. Onun tərəfdarları onu qorumağa çalışsalar da arxasından gələn Lakota əsgəri onu başından vurdu. Oturan Buğa Fort Yatesdə dəfn edildi. Məzarında nişan olaraq qranit mizraq var.
Ermənistan–Yaponiya münasibətləri
Ermənistan—Yaponiya münasibətləri — Ermənistan və Yaponiya arasında iki tərəfli diplomatik münasibətlər. Ermənistan və Yaponiya arasında ikitərəfli münasibətlər rəsmi olaraq 7 sentyabr 1992-ci ildə qurulmuşdur.
Ermənistan Prezidenti Robert Köçəryan 2001-ci ilin dekabrında Yaponiyaya rəsmi səfər etmiş, burada Yaponiyanın imperatoru və baş naziri ilə görüşmüşdür. Ölkənin ən qısa zamanda Tokioda səfirlik açmağı planlaşdırdığını bildirmişdir. Yaponiyada təxminən 20 ilə 100 arasında erməni əsilli insanın yaşadığı deyilir.
Qondarma Erməni Soyqırımı
İkinci Dünya müharibəsi və onda sonra baş vermiş müharibələr, üstəlik Yaponiya Türkiyə arasında yaranmış isti münasibətlərdən dolayı bu ölkənın qondarma soyqırımı tanımaqdan imtina etməsinə səbəb olur.
Dağlıq Qarabağ münaqişəsi
Yaponiyadakı erməni diasporu kiçik və hərəkətsizdir. Burada yaşayan ermənilərin əksəriyyəti 1980-ci illərdə Suriyadan, Livandan və İrandan Yaponiyaya köçmüş ermənilərdir. Bu səbəbdən fəal diaspor mümkün deyil. Azərbaycan–Yaponiya münasibətlərinin yüksən olması səbəbindən Yaponiya Dağlıq Qarabağ münaqişəsi Azərbaycanın mövqeyini dəstəkləyir.
Kvinaka
Kvinaka — nümayəndələri Avstraliyada Neogen — Antropogendə dövrlərində yaşayan nəsli kəsilmiş quruda yaşayan timsah cinsi. Kvinaka təxminən 24 milyon il əvvəl meydana gəlmiş və təxminən 40.000 il əvvəl yox olmuşdiur. Varlıqları dövründə kvinakalar Avstraliyada əsas yırtıcılardan birinə çevrilmişdir. "Kvinaka" sözü Avstraliyanın yerli əhalisinin folklorundakı bu heyvanın adından — "kuinkans" – gəlir.
Görünüşü
Kvinakalar bütün quru timsahları kimi, əzalarını düz tutması ilə xarakterizə olunurdu ki, bu da sürətlə yırtıcılığı davam etdirməyə imkan verirdi. Əksər su timsahlarının nisbətən hamar dişlərindən fərqli olaraq iti dişləri var idi.
Qohum cinslər
Kvinaka cinsi Mekosuchinae yarımfəsiləsinə aid edilir. Bu yarımsinfə daxil olan digər cinslər: Australosuchus, Baru, Kambara, Mekosuchus, Pallimnarchus, Trilophosuchus, Volia.
Mərkəzdənqaçma nasosu
thumb|Üfüqi mərkəzdənqaçma nasosu
Tətbiq sahəsi
Mərkəzdənqaçma nasosları energetik nasoslarda tətbiq edilir. Bu tip nasoslar gücündən asılı olaraq müxtəlif konstruksiyalara malik olurlar. Məsələn, tankerlərdə istifadə edilən nasosların gücü saatda bir neçə megaton olur. Mayenin vurulması üçün çox yüksək təzyiq tələb olunarsa onda çox pilləli nasoslar kara gəlir. Bu nasosların işləməsi zamanı birinici nasosu yüksək təzyiq altında tərk edən maye ikinci nasos tərəfindən sorulur və daha yüksək təzyiqlə vurulur.
Birlik heykəli
Birlik heykəli — Hindistanın baş naziri vəzifəsini icra etmiş və Hindistanın müstəqillik hərəkatının liderlərindən biri olan Vallabhai Patelin şərəfinə ucaldılmış, Qucaratda yerləşən heykəl. Heykəlin hündürlüyü 182 metr olmaqla Azadlıq heykəlindən 4 dəfə böyükdür. Abidə Larsen & Toubro firması tərəfindən inşa olunmuş, kontraktının ümumi dəyəri isə 2,989₹ kror (420 milyon $) olmuşdur.
Layihə
Birlik heykəli Sadhu Bet adlı bir ada üzərində, Narmada bəndindən 3.2 km məsafədə ucaldılmışdır. Bünövrəsinin hündürlüyü 58 metr, heykəlin öz hündürlüyü isə 182 metr olmaqla abidənin ümumi hündürlüyü 240 metrdir. Abidə dəmir çərçivə, armaturlanmış beton və bürünc ötrüklə inşa olunmuşdur. Hazırlanması zamanı 75,000 kub metr betondan, 5,700 ton polad çərçivədən, 18,500 ton armaturlanmış polad çubuqlardan və 22,500 ton bürünc üzlükdən istifadə olunmuşdur.
thumb|center|400px|Bəzi məşhur heykəllərin hündürlüklərinin müqayisəsi:  — 240 m (bünövrəsi ilə birlikdə), [[Budda Bahar Məbədi (Luşan) — 153 m (bünövrəsi ilə birlikdə), Azadlıq heykəli (Nyu-York) — 93 m (bünövrəsi ilə birlikdə), Ana Vətən çağırır! (Volqoqrad), İsa Məsihin heykəli (Rio de Joneyro) və David (Florensiya)]].
Georq fon Küxler
Georq Karl Fridrix Vilhelm fon Küxler — alman hərbi xadimi, feldmarşal (1942), İkinci Dünya Müharibəsi iştirakçısı. Polşa kampaniyası və Fransa kampaniyasında iştirak etmiş, 17 yanvar 1942-ci ildən "Şimal" Ordu Qrupuna və Leninqradın mühasirəsinə rəhbərlik etmişdir; hərbi cinayətkar kimi məhkum edilmişdir.
Karyerası
Polşa kampaniyası başladıqdan sonra Küxlerin komandanlığı altında olan qoşunlar 3-cü orduya (8 diviziya, o cümlədən 1 motorlu SS diviziyası) yığıldı. Şərqi Prussiyada yerləşən orduya Narev-Qərbi Buq sektorunda müdafiəni yarmaq və Varşavaya doğru irəliləmək tapşırıldı, bundan sonra 10-cu ordu ilə birlikdə şimal-qərbdə yerləşən Polşa birləşmələrini mühasirəyə aldı. Plana əsasən, sentyabrın 3-də Mlava döyüşündə 3-cü ordu briqada generalı Emil Krukoviç-Prjemirskinin komandanlığı altında Polşanın “Modlin” ordusunu məğlub etdi. Narevi keçən 3-cü ordu Varşavaya getdi, şərqdən yan keçərək mühasirə halqasını bağladı. Varşavanın süqutundan sonra 3-cü ordunun tərkibində olan 10-cu Panzer diviziyası şərqə doğru hərəkət etdi və burada Brest şəhərinin işğalında iştirak etdi və bu, məhz sovet qoşunlarının digər tərəfdən ona yaxınlaşdığı günə düşdü.
Polşa yürüşü başa çatdıqdan sonra Küxlerin qoşunları qərbə göndərildi. Onun 18-ci ordusu B ordu qrupunun (Fyodor fon Bokun komandanlığı altında) bir hissəsi idi və bir tank, bir motorlu və SS Adolf Hitler alayı daxil olmaqla 7 diviziyadan ibarət idi və aviasiya ilə havadan dəstəklənirdi. "B" ordu qrupunun missiyası neytral Belçika və Hollandiyanı işğal etmək idi. Sərhədi 10 may 1940-cı ildə keçərək 15 may tarixinə qədər 18-ci ordu Rotterdam və Haaqanı işğal etdi. Beləliklə, Hollandiya beş günə işğal olundu. Bundan sonra Küxlerin 18-ci ordusu Belçikaya köçürüldü, burada Gerd fon Rundştedtin komandanlığı altında bir ordu qrupu artıq döyüşürdü. Mayın 18-də Küxler Antverpeni aldı. Sonra alman ordusunun əsas qüvvələri cənuba doğru irəliləyərkən o, Şimali Fransada fransız və ingilis qüvvələrini mühasirəyə almaq əməliyyatını (Dünkerkə hücum) tamamladı. İngilis qoşunları təxliyə edildikdən sonra 18-ci ordu cənuba Parisə doğru yerləşdirildi. Fransızlar şəhəri tərk etdikdən sonra 1940-cı il iyunun 14-də 18-ci ordu döyüşsüz paytaxta daxil olur. Buna görə də, Küxlerin özünü bəzən “Paris fatehi” adlandırırlar.
Polşa və Fransadakı kampaniyalar nəticəsində Küxler 1940-cı ilin iyulunda general-polkovnik (Alman Generaloberst) rütbəsinə yüksəldi.
Qarışıq armud
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Təbii yayılması
Ermənistanda arealı vardır.
Ekologiyası
İşığa, küləyə davamlıdır. Torpağa tələbkar deyil. Soyuq sevən bitkidir.
Azərbaycanda yayılması
Zəngilanda (Mülk, Daştun kəndləri) və Xocavənd rayonu ərazisində təbii halda yayılmışdır.
İstifadəsi
Yeyinti sənayesində geniş istifadə olunur. Dekorativ bitkidir.
Portuqal dili
Portuqal dili iki yüz milyondan çox insan tərəfindən ana dili olaraq danışılır. Dünyanın ən çox yayılmış altıncı dilidir. Cənubi Amerikada təxminən 190 milyon insan (əhalinin 51% -i) və Latın Amerikası əhalisinin 34% -i danışır. Hind-Avropa dil ailəsinin İtalo-Celtic alt qrupunun Romantika şöbəsinə aiddir. İspan dilinə çox yaxın olmasına baxmayaraq, İspan dilindən daha yumşaq və daha melodikdir. Sözlükləri 70% ümumi olsa da, İspan dilində istifadə edilməyən burun səsləri Portuqal dilində çox yayılmışdır. Bu səslər vurğu edildikdə ã (coração: ürək), õ (corações: ürəklər) hərfləri; vurğusuz olduqda, sözün sonuna qoyulmuş m (bem: yaxşı) hərfi ilə göstərilir. İtalyan dili, Fransız dili və Rumın dilinə də çox bənzəyir. Portuqal dilinə ən yaxın dil İspaniyanın Qalisiya bölgəsində danışılan Qalis dilidir (Gallego). Dünyada yayılması 15 və 16-cı əsrlərdə Portuqaliyanın müstəmləkəçilik prosesi zamanı sürət qazandı.Braziliya və Portuqaliyada danışılan dialektlərin tələffüz baxımından bir çox fərqləri olsa da, iki ölkənin sakinləri heç bir çətinlik çəkmədən bir -birini başa düşə bilirlər. Bəzi sözlər, az da olsa, iki ölkədə fərqli tələffüz olunur. Portuqaliyada "ananas", Braziliyada "abacaxi" dir.
Şanidar mağarası
Şanidar — İraqın Ərbil mühafəzəsində neandertalların qalıqlarının aşkar edildiyi mağara. Tapıntıların təxmini yaşı 50–70 min ildir. Zaqros dağlarında yerləşir.
Üst Paleolitdə burada Zarzi mədəniyyətinə aid müasir tipli insanların məskəni yaranmışdır.
Epipaleolit dövründə (e.ə. IX minillik) ən qədim əkinçilik mədəniyyəti olan Şanidar-Kərim-Şahir mədəniyyətinin təbəqələrinə burada rast gəlinmişdir.
2006-cı ildə əvvəllər mağarada tapılan sümüklər arasında Şanidar-10 təyinatı ilə neandertala aid ayaq sümükləri tapılmışdır.
21 sentyabr 2018-ci ildə Britaniya arxeoloqları Şanidar mağarasında (Şanidar-11 və Şanidar-12) iki yetkin neandertalın qalıqlarının aşkar edildiyini elan etmişdilər.
Milli Konsensius Hökuməti
Milli Konsensius Höküməti (ərəbcə: حكومة الوفاق الوطني), Birləşmiş Millətlər Təşkilatının rəhbərliyi altında bəzi ölkələrin dəstəyi ilə Liviya Siyasi Konsensiusu çərçivəsində qurulmuş hökumətdir. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhlükəsizlik Şurası, yekdilliklə Milli Konsensus Hökümətini Liviyanın qanuni idarəçisinə çevirəcək Liviya Siyasi Konsensiusunu qəbul etmiş və Milli Konsensus Höküməti, Birləşmiş Millətlər Təşkilatı tərəfindən Liviyada qanuni güc olaraq qəbul edilmişdir.