cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kazan Kremli
Divarlar və qüllələri
Pskov memarları tərəfindən divar və qüllələrin inşası başa çatdıqdan sonra Kremldə 13 qüllə var idi, bunlardan 5-i keçid, 7-si dəyirmi və 1 ədəd beşbucaqlıdır. XIX əsrdə çökməyə görə, Şimal, Şərq, Beşbucaqlı və bir adsız Qərb qalası dağıdıldı. XVIII əsrin I yarısında aparılan yenidənqurma işləri zamanı Spasskaya və Taynitskaya qüllələrinə əlavə kərpic qatlar əlavə olundu və Preobrazenskaya, Konsistor və ikinci adsız Qərb qüllələrinə də kərpic qatlar əlavə olundu. XIX əsrdə, Dmitrov qülləsi söküldü, yerində keçid arkası meydana gəldi, və Voskresenskaya qalasının kilsə qapısı itirildi. Qala divarları qaranquş quyruğu bürcləri ilə taclanmış,qüllələr arasındakı əvvəlcə XVII-XVIII əsrlərə təsadüf edən düz dişlərlə örtülmüşdü. Divarlar və qüllələr əhənglə tamamlanmışdı.
Kreml qüllələri
Sonra saat istiqamətində Kreml qüllələri sadalanır.
Kul Şərif məscidi
Qol Şərif məscidi - Tatarıstan Respublikasının və Kazanın əsas cümə məscididir (2005-ci ildən); Kazan Kremlin ərazisində yerləşir.
Məscidin inşasına 1996-cı ildə Kazan xanlığının paytaxtı,XVI əsrdə Orta Volqa dini təhsil və elmlərin inkişafı mərkəzi əfsanəvi çox minarəli məscidin yenidən qurulması kimi başlanmışdır. Məscid 1552-ci ilin oktyabrında İvan Qroznı qoşunları tərəfindən Kazana edilən hücum zamanı dağıdılmışdı. Sonuncu imam seyid, Kazan müdafiəsinin liderlərindən biri Kul-Şərifin adını daşıyır. 36 m yüksəklikdəki günbəz "Kazan papaqları" təsviri və dekorativ detalları ilə əlaqəli formalarla bəzədilib. Dörd əsas minarənin hər birinin hündürlüyü 58 metrdir. Məscidin xarici görünüşünün memarlıq və bədii həlli məscidin memarlığını yerli ənənələrə yaxınlaşdıran semantik elementlərin inkişafı ilə əldə edilmişdir. Ağ mərmər və qranitdən tikilmiş,günbəz və minarələr firuzəyi rəngdədir.
Blaqoveşenskiy kafedralı
thumb|right| Blaqoveşenskiy kafedralı və [[XX əsrin əvvəllərində zəng qülləsi]]
XVI əsrdə Pskov memarları İvan Şiriy və Postnik Yakovlev tərəfindən inşa edilmişdir. Planlaşdırma baxımından ağ daş çarpaz qübbəli kafedral əvvəlcə bir neçə yenidənqurma nəticəsində genişlənmiş müasir kilsənin demək olar ki, yarısı idi. Arka, Moskva Kremlinin Uspenskiy kafedralında olduğu kimi, 6 yuvarlaq sütun üzərində dayanır. XVI əsrdə kafedralın dəbilqə formalı qübbələri var idi. XVI əsrin sonlarında binaya yan koridorlar əlavə edildi: şimaldan müqəddəslər Pyot və Fevroni adına,cənubdan şahzadələr Boris və Qleb adına eyvanlar bağlandı.
XVIII və XIX əsrdə bir sıra dəyişikliklər kafedralın görünüşünü, xüsusən də qərbdən görünüşünü kökündən dəyişdirdi. 1736-cı ildə dəbilqə şəkilli qübbələr qabarcıqlarla əvəz olundu və mərkəzi günbəz Ukrayna barokko üslubunda "hamam" adlanan şəklində tamamlandı. Kafedralın yaxınlığında,1694-cü ildə Kazan Markelle mitropoliteni nəzdində inşa edilmiş Müqəddəs Məsih kilsəsi yerləşirdi. 1821-ci ilə qədər Müqəddəs Məsihin Kilsəsi xarab oldu və texniki komissiya onun yerinə yeni isti bina tikməyi təklif etdi. 1836-cı ildə Kazana səfər edən İmperator I Nikolay, Məsih Kilsəsinin yerində qərb tərəfdən kilsəni genişləndirərək, Blaqoveşenskiy kafedralının yeni hissəsini qurmağı təklif etdi. Kazan əyalət memarı (1834-1844) Fom Petondinin (1794-1874) layihəsinə görə kafedral qərbə, şimala və cənuba qədər genişlənmişdir,buna görə birinci mərtəbədəki XVIII əsrin köhnə,trapesiya formalı eyvanı söküldü. Bu yenidənqurma kafedralı ibadət,dua etmək üçün daha rahat şəraitli etdi,lakin ilkin ahəngdar görünüşünü çox dəyişdirdi. O vaxtdan bəri,, Petondi tərəfindən hazırlanan, inqilabdan sonra sökülən və 1928-ci ildə inqilabdan əvvəlki Kazanın ən böyük,möhtəşəm 5 pilləli zəng qülləsinin (Çəkisi 1500 funt (təxminən 24.570 kq)) idi dağıdılması istisna olmaqla kafedralin xarici görünüşü dəyişməmişdir.
Ərəb səhrası
Ərəb səhrası və ya Ərəbistan səhrası — Qərbi Asiyada yerləşən səhra. Bu geniş səhra Yəməndən İran körfəzi, Oman,İordaniya və İraqa qədər uzanır. 330,000 km2 sahəsi ilə Ərəbistan yarımadasının əksəriyyətin əhatə edir. Onun mərkəzində Rub əl-Xali, dünyanın ən böyük fasiləsiz qum orqanlarının biri yerləşir.
Kazan Kremli
Süyümbikə qalası
thumb|Süyümbikə qalası Qalanın inşa tarixi ilə elm adamları razılaşmırlar. ndə. S. S. Aidarova, A. X. Xalikova, M. X.Həsənova, I. N. Əliyevanın redaktorluğu ilə "Kazan tarix və mədəniyyət abidələri" kimi nüfuzlu əsərdə qala ilkin olaraq 1645-1650-ci illərə aid edilir. 1552-ci ildən sonra qüllənin bir sentinel olaraq ortaya çıxması hipotezinin tərəfdarları Süyümbikə qülləsinin Moskva Kremlin Borovitskaya qalası ilə oxşarlığına işarə edir. Məşhur Kazan diyarşünası, XIX əsrdə Kazan İmperator Universitetinin professoru N.P. Zaqoskin qüllənin açıq olması məsələsini nəzərdən keçirdi və Xan dövründə meydana gəlmə variantını irəli sürdü. Bəlkə də qüllə Moskva knyazı ilə yaxşı münasibətlər quran Xan Şah Əlinin dövründə tikilmişdir. Moskva knyazının Moskva Kremlini inşa edən ustaları Kazanda qüllə inşa etmək üçün göndərməsi, nəticədə Süyümbikə qülləsinin Borovitskaya qülləsi ilə oxşarlığına təsir göstərə biləcəyi ehtimalı irəli sürüldü.
Qala 7 pillədən ibarətdir: ilk üç pillə planda kvadratdır və açıq məzar qalereyaları var, qalan dördü səkkizbucaqlıdır. Qala 6 tərəfli bir kərpic çadır (58 metr hündürlükdə və ya 34 fut 6 fut dərinlikdə) ilə tamamlanır, 1917-ci ilə qədər zərli "alma" üstündə ikiqat qartal ilə taclanırdı(Kazan tatarlarının əfsanəsinə görə toplarda tatarların tarixi və mədəniyyəti ilə əlaqəli vacib sənədlər bağlanmışdı). Bütün pillələrin üzləri kürək və ya nazik kərpic rulonları ilə bəzədilib. Qalanın alt pilləsində bir keçid var. Qərb və şərq fasadlarında, alt pillənin dirəklərində yüksəklik ortasında "adətən rus üfüqi silindirler" ilə kəsilmiş Korinf nizamının 2 əlavə sütunu var. Divarlar kərpic,əhəng,təməl palıd yığınlarına söykənir. 1917-1930-cu illərdə - Rusiya gerbləri aypara ilə əvəz edildi, 1930-cu illərdə aypara çıxarıldı, 1990-cı illərdə aypara yenidən qalaya qaldırıldı. Qüllə Dünyanın qırx qülləsi siyahısında yer alır. Onun əyilməsi şaquli tərəfdən 2 metrdir. Əyilmə, təməlin bir hissəsində yerləşməsi səbəbindən meydana gəldi. Bu günə qədər qalanın əyilməsi dayanıb.
Prezident Sarayı
thumb|250px|Prezident (keçmiş Qubernator)sarayı Kazan qubernatorunun sarayı Kremlin şimal hissəsində,qədim dövrlərdə Kazan xanlarının sarayının yerləşdiyi yerdə, XVIII əsrdə isə komendant evi olan yerdə yerləşirdi. Bina XX əsrin 40-cı yalançı Bizans üslubunda tikilib ."İmperator evinin köçəkçiləri üçün hərbi qubernator evi" layihəsi məşhur Moskva memarı K. A. Ton tərəfindən tərtib edilmişdir.,hansı ki,Böyük Kreml Sarayının və Moskvadakı Xilaskar məbədinin layihəsinin müəllifidir. Saray əsas binadan və dövri konfransların keçirilməsi üçün nəzərdə tutulmuş həyətə bitişik xidməti binalardan ibarətdir. Sarayın inşasına 1842-ci il şəhər yanğından sonra Kazan şəhərini yenidən tikən Sankt-Peterburqdan göndərilən memar A.İ.Peske rəhbərlik etmişdir. Daxili bəzək Kazan İmperator Universiteti kompleksinin memarlarından biri olan memar M.P. Korinfianın rəhbərliyi ilə həyata keçirilmişdir. Əsas fasadın mərkəzi rizalitdir, ön tərəfi üç qayışlı tağla tamamlanır,bəlkə də Xan sarayının memarlığına bənzəyir. Binada 2 möhkəm sütunda kemerli qapılar olan iki eyvan var. Birinci və ikinci mərtəbələr bir sıra möhkəm pilaster və kemerli pəncərə açılışlarına bölünür. Plandakı fasad yarı dairəni təmsil edir və sarayın həyətinə keçidi var.Binanın eklektik dekorasiyası rus klassisizminin elementlərini,barokko və qədim rus memarlığını özündə birləşdirir.
Sovet dövründə binada Ali Sovetin Rəyasət Heyəti və Tatar Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Nazirlər Soveti yerləşirdi. Hal hazırda Tatarıstan Respublikası Prezidentinin iqamətgahıdır.
Saray (Vvedenskaya) kilsəsi
thumb|Saray (Vvedenskaya, [[1859-cu ildən Сошествия Святого Духа şərəfinə həsr olunub) kilsəsi ]] S. S. Aidarova, A.X.Xalikova, M.X.Həsənova, I. N. Əliyevanın redaktəsinə əsaslanan "Kazan tarix və mədəniyyət abidələri" kimi nüfuzlu əsərdə "Saray kilsəsi" nin Kazan xanlığı dövründə Nur-Əli məscidinin yerində salındığına inanırlar (1768-ci il şəhər planına verilən açıqlama; burada məbəd "məsciddən çevrilmiş kilsə" kimi qeyd olunur), bununla birlikdə, bu versiya sonrakı mənbələrə əsaslanır və Vvedenskaya tarixinin salınması ilə bağlı fərziyyələrindən biridir.
Vvedensky kilsəsi 1815-ci il yanğını zamanı çox zərər gördü və uzun müddət xarabalıqları qaldı. 1836-cı ildə Kazana səfər edən I Nikolayın  əmri ilə kilsə 1852-ci ildə təsdiqlənmiş "ən yüksək" layihə olan Qubernator Sarayı layihəsinə  uyğun olaraq bərpa edildi. 1859-cu ildə kilsənin Сошествия Святого Духа kilsəsi üslübuna yaxın üslubda tikilməsi təsdiq edildi. Yeni kilsə, keçmiş Vvedenski kilsəsinin dizayn sxemini və stilistik xüsusiyyətlərini eyni ilə əks etdirdi,bu da arxitektura baxımdan Kazandakı Kiziçski monastırının Vvedenski kafedralı və Voskrisenskiy kilsəsi - Yeni Qüds monastırı ("Yepiskop  Bağı") analoqları hesab edilə bilərdi. Сошествия Святого Духа adındakı saray kilsəsi müqəddəs şəhid Kraliça Aleksandranın ibadətgahı ilə yalnız ikinci mərtəbəni tuturdu, birinci mərtəbədə Nikolay Çudotvorça adlı bir ibadətgah vardı,hansı ki,bu ibadətgaha XIX əsrin ortalarında Anna Davidovna Boratinskaya tərəfində məbəd simvolu verilmişdi.
Kilsənin pilləli arxitekturası Süyümbikə qalasının pilləli arxitekturasına uyğundur.
İndi burada Tatar xalqının və Tatarıstan Respublikasının Dövlət Tarixi muzeyi yerləşir.
Spaso-Preobrajenski monastrı
thumb|right|Preobrajenski monastrı və [[XX əsrin əvvəllərində Spasski monastırının zəng qülləsi]] XVI əsrdə Müqəddəs Varsonofiy tərəfindən qurulmuşdur. Kazan xanlığının dövründə qalanın divarları xaricindəki ərazidə, hazırda Spasski monastırının muzey kompleksinin xarabalıqları olan bir qəbiristanlıq yerləşirdi. Bu ərazi sonrakı əsrlərdə bir nekropol olaraq xidmət etməyə davam etdi: "Köhnə monastır nekropolunda XV və XX əsrlərdə ən azı min nəfər (Yəni çox qatlı (6-8 səviyyəyə qədər), və çoxmillətli qəbrlər)" dəfn edilmişdir .(o cümlədən, Kazan xanlığının dövrünə aid dəfnlər).
Puşeçni saray kompleksi
thumb|right|Puşeçni şimal sarayı Puşeçni saray kompleksi dörd binadan ibarətdir. Rusiyada artilleriya parçaları istehsalı və təmiri üçün ən böyük artilleriya meydançalarından biri yerləşirdi. Kazan Arsenalı 1812-ci il müharibəsində rus ordusunun qələbə çalmasında böyük rol oynadı. 1815-ci il yanğınından sonra artilleriya istehsalı azalmağa başladı və 1850-ci ildə Kazan Arsenalı fəaliyyətini dayandırdı. 1998-ci ildə burada XVII əsrin sonlarına aid tökmə quyu aşkar edildi, 2017-ci ildə bərpa işlərindən sonra ziyarətçilər üçün açıldı. İndi o,2013-cü ildə açılan Puşeçni saray muzeyinin ərazisində yerləşir. Puşeçni saray kompleksində "Silahlar Muzeyi" yerləşir.
Birləşik binalar
XIX əsrdə ruhani şöbənin binası idi. Sovet dövründə binada TSSR-nın Səhiyyə Nazirliyi yerləşirdi.
Kazan hərbi məktəbi
thumb|right|Kazan hərbi məktəbi [[XIX əsrdə]] Əsas Kreml küçəsinin sol tərəfində hərbi məktəb üçün XIX əsrin ortalarında tikilmiş binanın yerində öncə,XVIII əsrdə ləğv edilmədən əvvəl Troitski monastırı (XVI əsrdə tikilmişdir), sonralar isə XVIII-XIX əsrlərdə - arsenal və artilleriya həyəti olmuşdur. Burada 1812-1815-ci illərdə Rusiyadakı ən böyük top fabriklərindən biri yerləşirdi,yeni silahlar və onlar üçün hissələr istehsal edilirdi və ordudan gətirilən xarab olanlar təmir edilirdi. Bina memar P. G. Pyatnitski (Kazan Universitetinin binalarının memarı) tərəfindən "rus klassikası üslubunda" inşa edilmişdi, bu da aydın simmetrik bir tərtibat, mərkəzi dəhlizin tərəflərindəki yüksək parlaq iş otaqları, binanın sərt bir xarici görünüşü və fasad elementləri ilə göstərilmişdir. Əsas giriş vurğusuna metal front quraşdırılmışdı.
İndi binada Tatarıstan Respublikasının Təbiət Tarixi Muzeyi, Xəzine Milli Rəsm Qalereyası, Dövlət Ermitaj Muzeyinin bir filialı (Sankt-Peterburq) və 1941-1945-ci illər Böyük Vətən Müharibəsi Memorial Muzeyi yerləşir.
Arena
Kazan Hərbi Məktəbinin təlimlərini aparmaq üçün tikilən arena 1880-ci illərdə Sankt-Peterburqda hazırlanan layihəyə əsasən inşa edilmişdir. Bina damlarının mühəndislik qərarı ilə tək aralı rafter quruluşları (18 x 56 metr)ilə əhəmiyyətli bir sahəni əhatə etməyə icazə verdi. 2003-2006-cı illərdə binada bərpa işləri aparıldıqdan sonra, qədim kitablar və əlyazmalar Muzeyinin saxlanması və oxu salonunun təşkil edilməsi nəzərdə tutulurdu.
Mühafizəçilər binası
Spasskaya qalasının Cənub-şərq küncündə əsas girişinin sağında yerləşirdi. Bina XIX əsrdə, XVIII əsrdən etibarən yaxın bir yerdə əyalət kanslerinə bağlanmış hərbi əmlak anbarı olan Zeyxhauzun (Forma, avadanlıq və s. saxlama üçün hərbi anbar) olduğu yerdə inşa edilmişdir. Binanın memarlığı son dərəcə asketikdir.
Kazan Kremlinin arxeoloji tədqiqatları
Arxeoloji tədqiqatın başlanğıcı XIX əsrdə Kazan bölgə tarixçiləri,kadet məktəbi binasının yerindəki təməl çuxuru tədqiq edilməklə Kazan Universitetinin professoru Nikolay Zaqoskin və Pavel Ponomaryov tərəfindən qoyulmuşdur. Əhəmiyyətli arxeoloji qazıntılar 1920-ci illərdə N.F. Kalinin və N.A.Başkirov tərəfindən aparılmışdır. L. S. Şavoxin və Alfred Halikovun rəhbərliyi ilə 1971-ci ildən bəri aparılan sistematik tədqiqatlar bizə mədəniyyət yataqlarının stratiqrafiyasını təyin etməyə imkan verdi. 1990-cı illərdə aparılan bir sıra arxeoloji tədqiqatlar, xüsusən də Blaqoveşinski Kafedralının Kazan xanlığının əsas məscidinin yerində qurulduğunu təsdiqləmədi: kafedral altında Kazan xanlığı dövrünə aid binaların qalıqları aşkar edilmədi.
Plutarx (Afinalı)
Afinalı Plutarx (yun. Πλούταρχος ὁ Ἀθηναῖος, ) — antik filosof, neoplatonçuluğun Afina məktəbinin yaradıcısı.
Aristotelin və Platonun əsərlərinə şərhlər yazmış, ancaq oonlar dövrümüzə gəlib çatmamışdır. Onun yaradıcılığı haqqında yazan başqa yazarlara görə öz əsərlərində Plutarx Artistotel və Platonun fəlsəfələrini bir-birinə uyğunlaşdırmağa çalışmışdır.
Plutarx Plotinin və ümumiyyətlə yeni-platonizmin Vahid-Əql-Ruh üçlüyü haqqında təliminini təkmilləşdirmiş, onu Platonun “Parmenides” dialoqundakı hipotezlərinə ("Platon" məqaləsinə bax) uyğunlaşdırmışdır. Plotində bu üçlüyün maddə və dünya ilə necə bağlı olduğu dəqiq verilməmişdir. Buna görə də, Plutarx varlıq haqqında baxışlarında bu üçlüyü əsas götürərək ona maddənin eidosunu (yun. εἶδος – ideyasını) və özünü əlavə etmişdir. Bundan başqa Plutarx Platonun “Parmenides” dialoquna uyğun olaraq buraya başqa hipotezlər də əlavə etmişdir.
Günəş saatı
right|300px|thumb|Taqanroqda günəş saatı Qnomon (— Günəş saatı Günəş mövqeyinə görə vaxt ölçən bir vasitədir. Ortaq bir üfüqi günəş dizaynında, bir barın yuxarıdan yuxarı yerləşdiyi kölgə, yatay yerləşdirilən səthdə günün saatlarını göstərən bir kadrana düşür. Günəş göydən irəlilədikcə, çubuğun sonu saatın yaranmasına səbəb olan kölgə saatın müxtəlif saat xəttlərinə uyğun bir şəkildə hərəkət edir. Bu dizaynlarda çubuq Yerin dönmə oxuyla hizalanmalıdır. Buna görə, bu cür günəş saatı üçün doğru zamanda göstərmək üçün çubuğun maqnit şimalından çox coğrafi şimal göstərmək lazımdır. Ayrıca, çubuqların yatay düzlemle döşendiği açı, saatin coğrafi genişliğine bərabər olmalıdır. Buna baxmayaraq, bu iki xüsusiyyətə malik olmayan və müxtəlif prinsiplər üzrə işləyən günəş saatlar da hazırlana bilər. Bu saatlar bir sahənin ortasında bir bar qoyaraq və hər gün gölün düşdüyünü göstərmək üçün bir kompas (hər yerdə şimal göstəricisi) istifadə edərək edilə bilər. Lakin gecə kimi buludlu günlər, bu saatı faydasız edəcək Qədimdə insanlar günəşi ən etibarlı saat hesab edirdilər.Biz elə indi də bəzən vaxtı bildirmək üçün"səhər","günorta","axşam" və ya "günəş batandan sonra"deyirik.Qədim misirlilər günəş çıxandan batana qədər vaxtı 12-yə bölüb hər hissəsini,isə 1 saat kimi qəbul edirdilər.
Lökbatan palçıq vulkanı
Lökbatan palçıq vulkanı — Bakı şəhərindən 12–15 km cənub-qərb istiqamətində, Lökbatan qəsəbəsi yaxınlığında, Xəzər dənizi sahilində eyni adlı neft-mədən sahəsində yerləşən palçıq vulkanı. Püskürmələrin sayına görə "dünya rekordçusu" olan bu palçıq vulkanı Azərbaycanın ən aktiv, dünyanın isə ən aktiv 5 palçıq vulkanından biridir.
Azərbaycanın fəaliyyətdə olan vulkanları içərisində ən fəallarından biri olub, təxminən hər 3-10 ildən bir püskürür. Lökbatan vulkanı Xəzər səviyyəsindən nisbi 130 m, səthdən 100 m hündürlükdə yerləşir. Vulkan oroqrafik cəhətdən zirvəsində iki günbəz şəkilli yüksəklikdən ibarətdir. Bu iki yüksəklik arasında 1887-ci ildə üçüncü dəfə püskürmədən sonra əmələ gəlmiş yüksək krater sahəsi yerləşir. 1829-cu ildən başlayaraq bu vulkan 25 dəfə püskürmüşdür. Vulkan axırıncı dəfə 2017-ci ilin may ayının 2-də püskürmüşdür.
Sopka brekçiyasının əsas kütləsi sahənin qərb hissəsinə axır. Burada vulkanın əvvəlki püskürmələri nəticəsində əmələ gəlmiş ayrı-ayrı təpələr vardır. Sopka brekçiyası içərisində üst Təbaşirdən başlamış Üçüncü Dövr çöküntüləri daxil olmaqla süxurlar rast gəlir. Sahənin geoloji quruluşunda Abşeron, Ağcagil mərtəbələri və Məhsuldar qat çöküntüləri iştirak edirlər.
Lökbatan çox fəal palçıq vulkanıdır. Onun qeydə alınmış ilk püskürməsi 1864-cü ildə olmuşdur. Köhnə püskürmə mərkəzlərinin öyrənilməsi göstərir ki, vulkan bundan əvvəlki dövrlərdə də fəaliyyətdə olmuşdur. Cəmi 18 güclü püskürmə qeydə alınmışdır (1823, 1864, 1884, 1887,1890, 1900, 1904, 1915, 1918, 1923, 1924, 1926, 1933, 1935, 1938, 1941, 1954, 1959-cu illər). Bunlardan gücünə və püskürmə məhsullarının həcminə görə 1887 və 1954-cü illərdə baş vermiş püskürmələr xüsusilə fərqlənir.
Vulkanın sopka örtüyü 4,7 km2 sahəni tutur. Burada qazılmış quyulardan alınan məlumatlara görə, sopka örtüyünün qalınlığı 1–150 m arasında dəyişir. Hazırda Lökbatan sakitlik dövrü keçirir.
Vulkanın şərq yamacı dəniz istiqamətində, əsasən, yumşaq, məsaməli, kolçedanlı qumdaşından ibarət olub qum və boz gil laylarından ibarət struktura malikdir. Yamacın əks sahəsi isə, əsasən, məhsuldar qat laylarından ibarətdir. Bu hissə üçün qırmızı-qonur rəngli gil səciyyəvidir. Vulkanın şərq yamacı boyu qalxdıqca içərisində didaknalar olan Qədim Xəzər yaşlı boz gillərə rast gəlinir. V.V.Boqaçyov buradan xəzər suitisinin təzə taz sümüyünü tapmışdır. Yüksəkliyə qalxdıqca içərisində balıq qalıqları olan boz mergel qırıntılarına rast gəlinir. Müəllif… bu süxurların içərisində Miosen və Pliosenə aid suiti və dişsiz balinalar cinsindən (Cetotherium) olan balinakimilərin qalıqlarına, eləcə də akula dişlərinə rast gəldiyini qeyd edib. 32–33 m yüksəklikdə şimal dənizlərinə xas olan treska balığı (Gadus), siyənək, daşlaşmış ağac qalıqlarına rast gəlinir. Mütəxəssislər qeyd edir ki, bu qalıqlar artıq 20-40 mln. yaşlı Maykop dövrünə aiddir.
Kraterin ən dərin hissəsinə qərb tərəfdən girmək mümkündür. Buradan qazın çıxdığı yeri müşahidə etmək olur. Onun alovu qırmızı rəngdə olub, benzin iyi ilə müşayiət olunur. Çatlarda naşatır izləri, kükürd qaysaqlarına, mis oksidlərinin yaşıl çöküntülərinə rast gəlinir.
Bütün püskürmələr yer səthinə böyük həcmdə vulkan brekçiyasının çıxması, qazların alışıb yanması, alovun bəzən 300–400 m hündürlüyə qalxması, brekçiyanın yamac boyunca 200–300 m-dən çox axması ilə müşayiət olunmuşdur. Vulkan brekçiyasının örtüyü 425 ha sahəni əhatə edir. Azərbaycanda neft hasilatı tarixinin bir çox səhifələri Lökbatan palçıq vulkanı ilə bağlıdır. Uzun zaman palçıq vulkanlarının olduğu sahələr sənaye karbohidrogen ehtiyatlarının axtarılması üçün perspektivsiz sayılırdı. Palçıq vulkanizminə neft və qaz yataqlarının dağılması amili kimi baxılırdı. Bununla yanaşı bir çox geoloqlar bu fikirlə razılaşmır və bunun əksini qəbul edirdilər. Bəziləri hətta vulkan sahələrində neft quyuları qazmağı təklif edirdilər. Bu məsələ ilə əlaqədar diskussiyalara 1933-cü ildə son qoyuldu. Həmin il Lökbatan palçıq vulkanında qazılmış 45 saylı quyu 20 min ton debitlə fontan vurdu və bununla da sübut olundu ki, vulkanlar yataqları dağıtmır. Beləliklə, Lökbatan vulkanı misalında keçmiş Sovet İttifaqında ilk dəfə olaraq palçıq vulkanları ilə neft yataqlarının genetik əlaqəsi təsdiq olundu və palçıq vulkanlarının axtarılması zərurəti meydana çıxdı. Maraqlıdır ki, Lökbatan yatağının istismar olunduğu müddət ərzində yer təkindən 27 mln tondan çox neft və 1 mlrd m³ qaz hasil edilmişdir. Məşhur 45 saylı quyu isə indiyədək istismar olunur.
Lökbatan palçıq vulkanı sonuncu dəfə 2017-ci il mayın 2-si səhər saat 8 radələrində püskürüb. Bu vulkanın sayca 25-ci püskürməsidir.
Şərif Abdullayev
Şərif İsaq oğlu Abdullayev — Azərbaycanlı şəhid.
Həyatı
Abdullayev Şərif İsaq oğlu 1 yanvar 1970-ci ildə Gədəbəy rayonunun Qoşabulaq kəndində anadan olmuşdur. 1977-ci ildə Qoşabulaq kənd orta məktəbinin birinci sinfinə getmiş və həmin məktəbin onuncu sinfini bitirmişdir. 1993-cü ildə hərbi xidmətə çağırılmışdır. 1994-cü ildə xidməti vəzifəsini yerinə yetirərkən qəhrəmancasına şəhid olmuşdur.
Turşu ədədi
Turşu ədədi - turşu, yaxud turşu qarışığının ekvivaleit kütləsini, həmçinin bəzi texniki və təbii məhlulların, sərbəst turşuların miqdarını xarakterizə edən kəmiyyət. Turşu ədədi götürülmüş 1 q maddənin neytrallaşmasına sərf olunan KOH-ın milliqramla miqdarına bərabərdir.
Valdas İvanauskas
Valdas İvanauskas (tam adı: Valdas-Auqustinas Vaslaviç İvanauskas, Valdas Ivanauskas; ) — SSRİ və Litva futbolçusu, baş məşqçisi.
Uğurları
Futbolçu kimi SSRİ çempionatının bürünc (1987), Avstriya çempionatının qızıl (1991, 1992, 1993), Avstriya kubokunun qalibi (1992, 1993), SSRİ millisinin heyətində gənclər arasında Avropa çempionatının gümüş (1984) medallarını qazanıb.
SSRİ-nin ən güclü 33 futbolçusu siyahısına düşüb (1989) və Litvanın son 50 ildə yetişdirdiyi ən güclü futbolçusu adına layiq görülüb (2003). "Jalgiris"in heyətində 107 oyuna 34, MOİK-in heyətində 32 oyuna 2, "Lokomotiv"in heyətində 16 oyuna 7, "Austriya"nin (Vyana) heyətində 78 oyuna 28, "Austriya" (Zalsburq) heyətində 36 oyuna 7, "Vilhemsafen"ın heyətində 50 oyuna 16 qola imza atıb.
"Standard"lı günlər
2009-cu ildə 42 yaşlı mütəxəssis 1 illik müqavilə bağlayaraq Sumqayıtın "Standard" klubunun yeni baş məşqçisi təyin olunub. O, bu postda cəmi 94 gün çalışıb. Belə ki, litvalı yalnız çempionat matçlarında komandasına rəhbərlik edib, kubokun startına qədər duruş gətirməyib. Keçirdiyi 7 qarşılaşmada cəmi 2 xal qazanmışdır.
Yasu şəlaləsi
– Yaponiyanın Akita prefekturasının Kitaakita şəhərinin Ani rayonunda yerləşən şəlalə. Yoneşiro çayı üzərində yerləşir. Yaponiya Ətraf Mühit Nazirliyi tərəfindən 1990-cı ildə nəşr olunmuş "Yaponiyanın Top-100 şəlaləsi" siyahısına daxildir.
Şəlalənin iki səviyyəsi var. Böyük hissəsi 60 metr hündürlükdən, kiçik hissəsi 30 metr hündürlükdən tökülür. Səviyyələr arasında birinci şəlalənin töküldüyü kiçik gölməçə yerləşir və gölməçəni asanlıqla ayaqla keçmək olar.
Əli Quşçu
Əli Quşçu (Osmanlı Türkçəsi: Ebu’l-Kasım Alaaddin Ali b. Muhammed el-Kuşçu; d. Səmərqənd, 1403 – ö. İstanbul, 16 dekabr 1474) — görkəmli Özbək astronomu, riyaziyyatçısı və dilşünası.
Həyatı
thumb|right|225px|Ali Kuşçu, [[Uluğ Bəy rəsədxanasına müdir olub]]
Əsl adı, Əli bin Məhəməddir. Türk – İslam dünyasının böyük riyaziyyat, astronomiya, mexanika, dil, bəlağət və kəlam alimi olan Əli Quşçu, XV əsrin əvvəllərində 1403-cü ildə Səmərqənddə anadan olmuşdur. Atası Muhammed (Mahmud, Məhəmməd), məşhur türk sultanı və astronomu Uluq Bəyin Şahin başçısı olduğu üçün, ailəsi "Quşçu" ləqəbi ilə məşhur oldu.
1449-cu ildə Həccə getmək istədi. Lakin elə bu vaxt Teymurilər dövlətinin hökmdarı Əbdüllətif Əli Quşçunun edam edilməsi haqqında fərman verdi. Səmərqənddən qaçan Əli Quşçunu Təbrizdə Ağqoyunlu hökmdarı Uzun Həsən böyük ehtiramla qarşçladı. Ağqoyunlul və Osmanlı arasında ziddiyyətlər kəskinləşdikdə Uzun Həsən ondan Osmanlı sultanı Fateh Mehmet ilə sülhməramlı görüşmələrində yardım istədi. Əli Quşçu, Uzun Həsənin elçiliyini etdikdən sonra Fatehin dəvəti ilə ikinci dəfə İstanbula gəldi. Osmanlı – Ağqoyunlu sərhədboyunda II Mehmedin əmri ilə böyük bir mərasimlə qarşılanan Əli Quşçu, Ayasofya mədrəsəsinə 200 axça maaşla müdərris təyin edildi.
1473-cü il mart ayında Sahn-ı Seman Mədrəsəsindən (Fateh Mədrəsəsi) təqaüd almışdır.
16 dekabr 1474-cü ildə İstanbulda vəfat etmişdir. Məzarı Eyyub Sultandadır.
Təhsili
Kiçik yaşlarından etibarən riyaziyyat və astronomiyaya maraq göstərən Əli Quşçu, dövrünün ən böyük elm adamları olan Bursalı Qadızadə Rumi, Qıyasəddin Cəmşid (Qiyas əl Kaşi) və Muinuddin Kaşidən riyaziyyat və astronomiya elmlərini öyrəndi.
Daha sonra təhsilini artırmaq üçün Uluq Bəydən icazəsiz Kirmana getdi. Burada "Hall-ü Eşkal-i Qəmər (Ay səhifələrinin açıqlanması) adlı risalə ilə "Şərhi-Təcrid" adlı əsərini yazdı. Kirmanda təhsilini tamamlayıb Səmərqəndə döndü və Uluq Bəyə Kirmanda dərc etdiyi risalələri təqdim edərək ona yardımçı olmuşdur.
Elm tarixi üçün əhəmiyyəti
Riyaziyyat üçün; Hermetik-Pitaqorasçı mistisizmi
Astronomiya və optik üçün; Aristotelçi fizika və metafizik prinsipləri aydınlaşdırmağa çalışdı. Əl-Fəthiyyə
Kopernik (1473 – 1543)
Osmanlı mədəniyyəti üçün əhəmiyyəti
Osmanlı İmperiyası padşahı Fatih Sultan Məhəmməd (II Mehmed) adına qurulan ilk Osmanlı universiteti olan Fatih Mədrəsəsinin tədris planını qələmə aldı.
Əli Quşçu nəslindən olanlar XVIII əsrin sonlarına qədər Osmanlı İmperiyasında mühüm vəzifələr gördü. Əbussuud Əfəndi və uşaqları şeyxülislam, kazasker, müdərris kimi vəzifələr tutdular.
Əli Quşçudan sonra Osmanlı dili bütün islam aləmi üçün elm dili olub. Fars və ərəb dilləri öz əhəmiyyətini itirdi.
Risalə Fi-Hey-ə: (1457-ci ildə Səmərqənddə, fars dilində yazmışdır) Osmanlı İstanbul Mühəndisxanasında (İstanbul Texniki Universiteti) XIX əsrin əvvəllərində dərs kitabı olaraq istifadə edilirdi.
Mədsrəsələrdə riyaziyyat və s. elm dərslərinin oxudulmasında önəmli rolu olmuşdur.
Əsərləri
thumb|350px|Əməklerinden bir səhifə, aslı İstanbul – Süleymaniye Kitabxanasında mövcud
Sui-qəsd sinfi (film)
Sui-qəsd sinfi — 2015-ci il istehsalı Yaponiya döyüş-komediya filmi. Eyiçiro Hasuminin rejissoru olduğu film Yuusey Matsuinin "Assassination Classroom" adlı manqa seriyası əsasında çəkilmişdir. Yaponiyada 21 mart 2015-ci ildə ekranlaşdırılmışdır. Davam filmi "Sui-qəsd sinfi: Məzuniyyət" 2016-cı ildə yayımlanmışdır.
İstehsal
Filmin çəkilişlərinə 31 avqust 2014-cü ildə başlanılmışdır.
Yayımlanması
Yaponiyada 21 mart 2015-ci ildə yayımlanmışdır. ABŞ-da isə ilk dəfə 2015-ci ilin sentyabrında "Austin Fantastic Fest" tədbirində nümayiş etdirilmişdir.
Qəbul
Film ilk həftəsində 313 ekranda nümayiş etdirələrək 3,42 milyon $ gəlir əldə etmişdir. Nəhayətdə təkcə Yaponiyada əldə etdiyi gəlir 20 milyon $-dan çoxdur.
Film School Rejects bloqu filmə B+ dərəcəsi vermişdir və rəyində bunları bildirmişdir: ""Sui-qəsd sinfi" mükəmməl partlayışdır. Sadəcə gülməli qurmasını yaşatmır, həm də onunla səmimi nəsə edir". We Got This Covered filmə 5 üzərindən 3,5 xal vermişdir: "Film ürəkaçan J-pop iğtişaşıdır. Bəşəriyyəti məhv etməyi planlaşdıran yadplanetli müəllimdən və onu məzuniyyətdən öncə öldürməli olan uğursuzlar sinfindən bəhs edir". Twitch Film qeyd etmişdir: "Bu, qayğısız və yaxşı hiss yaradan Yaponiya filmi idi. Mən bütün festival boyunca bunu gözləyirdim".
Sikvel
Filmin davam filmi "Sui-qəsd sinfi: Məzuniyyət" 25 mart 2016-cı ildə ekranlaşdırılmışdır.
Siqaret çəkdiyiniz üçün təşəkkürlər (film, 2005)
Siqaret çəkdiyiniz üçün təşəkkürlər — 2005-ci ildə ABŞ-də çəkilən film.
Süjeti
Filmin baş qəhrəmanı Nik Neylor adlı karyerasının ən parlaq dövrünü yaşayan biridir. O böyük bir siqaret şirkətinin mətbuat katibi olaraq siqaret istehsalçılarının və siqaret çəkən insanların hüquqlarını müdafiə edir. Onun işi o qədər də asan deyil. Çünki o, hər kəsin bildiyi “Siqaret sağlamlıq üçün təhlükəlidir.” fikrinin tam əksini iddia etməyə çalışır. Əlbəttə buna görə onun qarşısında çox problemlər dayanır. Əsasən də insanların sağlamlığı barədə qurulan təşkilatlar və Amerika senatorlarından biri. Lakin Nik öz işini çox ustalıqla bacarır.
Filmin çox maraqlı, ustalıqla qurulmuş ssenarisi var. Baxarkən həm güləcək, həm də düşünəcəksiniz. “Siqaret çəkdiyiniz üçün təşəkkürlər” filmi Amerikada son illərin ən yaxşı komediya filmlərindən sayılır. Film sizə bir növ “99 Frank” filmini də xatırladacaq.
Film haqqında
Amerika istehsalı olan film 2005-ci ildə Ceyms Reytmanın rejissorluğu ilə çəkilmişdir. Filmin ssenarisi Kristofer Bukleyin eyni adlı romanı əsasında ekranlaşdırılmışdır. Baş rollarında Aoran Ekxart, Kamerun Brayt, Mariyo Bella kimi aktyorlar oynayıb.
Xallı danaayağı
—  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Oğuz dilləri
thumb|Oğuz dilləri bu gün Oğuz dil qrupu — türk dillərinin bir qolu.
Oğuz dil qrupuna aid türk dillərində 140 milyona yaxın insan danışır.
Qrupa aid edilən dillər arasında ən çox danışılanları Türkiyə türkcəsi və Azərbaycan türkcəsi dilidir.
Bu qrupa aşağıdakı dillər aiddir:
Bilindiyi kimi Oğuzcan'ın bir yazı dili olaraq varlığını ortaya qoyması olduqca gecdir. Başlanğıcı, Oğuzların Anadoluda qurduqları Anadolu Səlcuqlu Dövlətinin sonlarına təsadüf edir. Səlcuqlu Dövlətinin rəsmi dili Fars olduğu üçün XIII. əsrin ikinci yarısında yazılmış olan əsərlər də xüsusiyyət baxımından daha çox xalqa səslənən sadə məzmunlu dini əsərlərdir. Səlcuqluların davamı xüsusiyyətindəki Anadolu bəylikləri dövründə isə, Oğuz Türkcəsi artıq çox yönlü yüzlərlə müəllif və tərcümə əsərlərlə yetkinliyə çatmış bir yazı dili vəziyyətinə gəlmişdir. Köhnə Anadolu türkcəsi və ya Köhnə Türkiyə türkcəsi adlandırdığımız bu dövr XIII-XV. əsrlər arasını qablar. thumb|240px|[[Türk dillərində danışarkən bir-birini tez və asan anlaya bilən türk dillərinin qruplara bölünməsi.]]
MP 18
thumb|Theodor Bergmann ticarət nişanı
MP18 — Theodor Bergmann tərəfindən hazırlanan bir yüngül Avtomat silahdir.Həmçinin tarixdə istifadə edilən ilk yüngül maşınlı silahdır. İlk olaraq Birinci dünya müharibəsi Stoßtrupp hücum timleri tərəfində xəndək döyüşlərində istifadə edilmişdi.
Kərimbəyli (Salyan)
Kərimbəyli — Azərbaycan Respublikasının Salyan rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Tarixi
2006-cı ilə qədər Salyan rayonunun Qarabağlı inzibati ərazi vahidində tabe kənd. Əmr http://www.e-qanun.az/framework/11605. Şirvan düzündədir. Kəndin ilk sakinləri Kərimbəyov, Şıxlıbəyov və Hüseynbəyovların tarlalarında muzdla işləyən ailələr olmuşlar. Kəndin adını Kərimbəyovun adı ilə bağlayırlar. Lakin sakinlərin Qarabağdan gəlmiş kərimbəyli tayfası ilə əlaqədar olması da istisna deyildir. Rəvayətə görə təxminən XIX əsrin ortalarında bu kəndin yerləşdiyi yerdə Şirvan əyalətinin Bico bəylərindən olan Kərim bəyin evi, mal-qara qışlağı var imiş. Sovet dövründə kənd Kür çayı kənarında yerləşdiyinə görə, pambıq əkin sahələrini suvarmaq üçün burada su nasosları quraşdırılmışdır. 1950-60-cı illərdə buraya Sabirabad rayonunun Həşimxanlı kəndindən buraya iş üçün bir qrup ailə köçüb gəlmişdir. Kənddə həmçinin Rusiyadan köçürülmüş rus millətindən olan ailələr də yaşamışlar. XX əsrin sonunda onlar buradan köçüb getmişlər.
Bələdiyyə
Kərimbəyli bələdiyyəsi (Salyan)
Əhalisi
Kənd əhalisinin sayı 2618 (məlumat 2011-ci ilə aiddir) nəfərdir.
Təhsil
Kərimbəyli məktəbinin Facebook səhifəsi.
Din
Kənddə "Həzrəti Əbəlfəz" məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.
Görkəmli şəxsləri
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının alimi, professor Zaman Əsgərli. https://modern.az/az/news/174980
Morumbi stadionu
Morumbi stadionu (Estádio Cícero Pompeu de Toledo) — "Marakana" və "Mane Qarrinça"dan sonra Braziliyanın ən böyük üçüncü stadionudur. San-Paulu şəhərində yerləşir. Tamaşaçı tutumu 67,052 nəfərdir. "San-Paulu" klubu ev oyunlarını bu stadionda keçirir.
Tarixi
Açılışı 2 oktyabr 1960-cı ildə olmuşdur.
850px|thumb|center|Stadionun daxili panoramı
Darfur regionu
Darfur (دار فور; «fur xalqının torpağı») — Sudanın qərbində region, hakimiyyət qoşunları, ərəblərdən ibarət hökumət yönümlü qeyri-formal «Cancavid» dəstələri və qiyamçı yerli neqroid dəstələri arasında qanlı toqquşmalara çevrilmiş Darfur münaqişəsi rayonu.
thumb|left|200px|[[Darfur separatçılarının bayrağı]]
Regionda referendum keçirilməlidir. Əhali Darfurun bir neçə ştatdan ibarət olması və ya vahid muxtar region olmaqla öz konstitusiyasına və hökumətinə malik olması variantlarından birini seçməlidir.
İnzibati bölgüsü
Vilayət 5 ştata bölünür: Qərbi Darfur, Cənubi Darfur, Şimali Darfur, Şərqi Darfur və Mərkəzi Darfur. Regiona Müvəqqəti Hökumət rəhbərlik edir.
Bala Əfəndiyev
Bala İbrahim oğlu Əfəndiyev — bolşevik dövlət xadimi,  Azərbaycanda və Ermənistanda Sovet hakimiyyətinin qurulması uğrunda fəal mübariz, repressiya qurbanı.
Həyatı və fəaliyyəti
Bala Əfəndiyev 1893-cü ildə Gəncə quberniyası, Qazax uyezdi, Qaraqoyunlu mahalının Çaykənd kəndində ruhani ailəsində doğulub. Onun mənsub olduğu Əfəndilər nəslinin başçısı, babası Hacı Alı Əfəndi təhsilli din xadimi, kəndin ruhani rəhbəri olub. Əfəndilər nəsli Qaraqoyunlu dərəsinin imkanlı, sayılıb-seçilən nəsillərdən idi. Bala  dünyaya gəlməmiş atası İbrahim Əfəndi dünyasını dəyişir. Balanın tərbiyəsi ilə əmisi molla Məhəmməd Əfəndi və atalığı  Hacı Əhməd Əfəndi məşğul olurlar. Bala  öz kəndlərində molla məktəbini bitirir. Daha sonra əmiləri Balada elm və sənətə olan böyük həvəsi görüb, onu 1907-ci ildə Qazaxda təzə açılmış rus məktəbinin hazırlıq siniflərində təhsil almağa göndərirlər. Bala Əfəndiyev həmin siniflərdə təhsilini davam etdirir, rus dilinə yiyələnir[2]və 1912-ci ildə məktəbi bitirir.
Sərbəst həyat arzusu gənc Balanı 1913-cü ildə Bakıya gətirir. Burada o Zabratdakı “Molot” zavodunda işə düzəlir. Fəhlə hərəkatına qoşulur, şəxsi keyfiyyətləri sayəsində  tez bir zamanda  gənc aktiv fəhlə liderinə çevrilir, peşəkar inqilabçı kimi yetişir, Hacı Əli təxəllüsü ilə tanınır. Mənşəyinə uyğun olmasa da solçuluq, bolşevizm ideologiyasını qəbul edir və həyatının faciəvi sonunadək onlara sadiq qalır. 1917-ci ilin may ayında müsəlman kommunistlərinin  Hümmət təşkilatına qəbul edilir. Bakı sovetinə və onun İcraiyyə komitəsinə üzv seçilir.
Qafqaz bolşeviklərin nəzarətinə keçdikdən sonra B.Əfəndiyev məsul vəzifələrdə çalışır. O cümlədən, 1922-1929-cu illərdə  Ermənistan SSR-da mühüm postlar tutur.
Tutduğu vəzifələr
Bəzi məlumatlara əsasən həbsindən az əvvəl Azərbaycan SSR Yüngül Sənaye Xalq komissarı vəzifəsinə təyin edilibmiş.
B.Əfəndiyev dəfələrlə Azərbaycan KP MK və Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin, Ermənistan KP MK və Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin, habelə Zaqafqaziya MİK-nin üzvü seçilib. 1924-cü ildə SSRİ Sovetlərinin 2-ci qurultayının, 1930-cü ildə Ümumittifaq KP(b) 16-cı qurultayının nümayəndəsi olub.
Ermənistanda və Azərbaycanda Sovet hakimiyyətinin qurulması uğrunda fəal mübariz, hər iki respublikada yüksək vəzifələrdə çalışmış məşhur partiya və dövlət xadimi B. Əfəndiyev bir çoxları kimi, siyasi repressiya qurbanı olmuşdur. O, 1937-ci ilin avqust ayında həbs edilmiş və 08 yanvar 1938-ci ildə güllələnmişdir. Onun ömür-gün yoldaşı Fatma xanım Əfəndiyeva da 8 il müddətinə azadlıqdan mərhum edilmişdir. Hər ikisi 1955-ci ildə tam bəraət qazanmışlar.
Qaraqoyunluların təkidi və tələbi ilə Çaykənd orta məktəbinə Bala Əfəndiyevin adı verilmiş və məktəbin qarşısında 1973-сü ildə onun büstü qoyulmuşdur.
Onu da qeyd etmək yerinə düşər ki, Bala Əfəndiyevin əmisi qızı və eyni zamanda həyat yoldaşı, 1906-cı ildə Çaykənddə anadan olmuş Fatma xanım da ilk təhsilini Çaykənddə almışdır.
İstinadlar
2.  N. Süleymanov, T.Miralayev,  "Bala Əfəndiyev" Bakı, 1975
3. "Активные борцы за cоветскую власть в Азербайджане", səh. 108-109, Bakı 1957-ci il ,
Fəridə Abıyeva
Fəridə Abıyeva (d. 20 mart 1995; Bakı, Azərbaycan) — Azərbaycanlı karateçi. Fəridə Abıyeva, 2017-ci ildə baş tutan IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarında qızıl medal qazanıb.
Bala Əfəndiyev
İstinadlar
4. Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası, 4-cü cild, səh. 244-245, Bakı 1980-ci il
Fəridə Abıyeva
Həyatı
Fəridə Abıyeva 20 mart 1995-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. O, ali təhsilini Bakı Dövlət Universitetində alıb.
Vaqif Gülməmmədov
Vaqif Yasın oğlu Gülməmmədov — alim, fizika-riyaziyyat elmləri namizədi, Azərbaycan Dövlət İqtisad Univeristetinin "Riyaziyyat" kafedrasının dosenti.
Həyatı
Gülməmmədov Vaqif Yasın oğlu 1958-ci ildə Borçalı mahalının Faxralı kəndində anadan olmuşdur. 1975-ci ildə Faxralı orta məktəbini əla qiymətlərlə bitirərək elə həmin ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin mexanika-riyaziyyat fakultəsinə daxil olmuşdur. 1980-ci ildə mexanika-riyaziyyat fakultəsini bitirmişdir.
1980-1983-cü illərdə təyinatla Zaqatala rayonu Suvagil kənd 8 illik məktəbində müəllim, 1983-cü ildə Azərbaycan SSR Tədarük Nazirliyinin İnformasiya-hesablama mərkəzində mühəndis-proqramlaşdırıcı, 1983-1991-ci illərdə Azərbaycan SSR Geologiya İnstitutu Xüsusi geofizika cihazlar konstruktor bürosunda mühəndis, böyük mühəndis, 2-ci dərəcəli mühəndis vəzifələrində işləmişdir.
1989-cu ildən ömrünün sonuna qədər Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin "Riyaziyyat" kafedrasında baş laborant, assistent, baş müəllim, və dosent vəzifələrində çalışmışdır.
1998-2003-cü illərdə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunun dissertantı olmuşdur.
Pedaqoji fəaliyyəti
Vaqif Yasın oğlu Gülməmmədov 21 illik pedaqoji staja malikdir. Universitetdə çalışdığı müddətdə tədris planına uyğun onun müxtəlif mövzularda açıq dərsləri təşkil edilmiş və müzakirə zamanı yüksək qiymətləndirilmişdir. Müxtəlif elmi seminarlarda elmi mövzularda müvəffəqiyyətlə çıxışlar etmişdir.
2006-cı ildən başlayaraq Vaqif Yasın oğlu Gülməmmədov elmi-texniki tərəqqinin yeniliklərindən istifadə edərək dərsləri Boloniya təhsil sisteminin tələblərinə uyğun olaraq kompüterdə istifadə etməklə diaproyektor vasitəsilə aparır və bununla novator müəllim olduğunun təsdiq etmiş olur.
Universitetin ictima işlərində, o cümlədən riyaziyyatdan olimpiadaların təşkilində, universitetdə tədrisin keyfiyyətinin yüksəlməsində və tələbələrin vətənpərvərlik ruhunda tərbiyə olunmasında fəal iştirak etmişdir.
Elmi fəaliyyəti
Vaqif Yasın oğlu Gülməmmədov 2003-cü ildə "Исследование разрешимости краевых задач для операторно-дифференциальных уравнений высокого порядка" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmişdir. O, 22 elmi-metodiki əsərin, o cümlədən 2 hissəli dərs vəsaitinin müəllifidir. Onun elmi-metodiki əsərlərinin bəzilərini sizə təqdim edirik.
2. Riyaziyyatdan çalışmaların həlli metodları II hissə. (448 səhifə) — Bakı, Maarif nəşriyyatı-1990
3. Ədədi ardıcıllıqlar. Silsilələr. (76 səhifə) — Bakı-1992
4. Cəbri tənliklər. (68 səhifə) — Bakı-1992
5. Bərabərsizliklər. (132 səhifə) — Bakı-1992
6. Ali riyaziyyat kursundan mühazirələr və məsələlər. (238 səhifə) — Bakı-1994 (F.-r. e. d, prof. N.C. Musayev ilə birgə yazılmışdır)
7. Лекции и задачи по курсу высшей математики. (232 səhifə) — Bakı-1996 (Д.ф.-м. н, пр. Н. Дж. Мусаев ilə birgə yazılmışdır)
8. İqtisadçılar üçün ali riyaziyyat kursu. I hissə. (300 səhifə) — Bakı-2006 (F.-r. e. d, prof. N.C. Musayev ilə birgə yazılmışdır)
9. İqtisadçılar üçün ali riyaziyyat kursu. II hissə. (232 səhifə) — Bakı-2006 (F.-r. e. d, prof. N.C. Musayev ilə birgə yazılmışdır)
10. Курс высшей математики для экономистов. Част I. (262 страница) — Bakı-2006 (F.-r. e. d, prof. N.C. Musayev ilə birgə yazılmışdır)
Bulbophyllum unguiculatum
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Vaqif Gülməmmədov
Elmi fəaliyyəti
11. Курс высшей математики для экономистов. Част Iİ. (214 страница) — Bakı-2006 (F.-r. e. d, prof. N.C. Musayev ilə birgə yazılmışdır)
Bulbophyllum unguiculatum
Arealı
Bulbophyllum breviflorum növü Sulavesi, Kalimantan, Yava və Sumatra ərazilərində yayılmışdır
Vaqif Gülməmmədov
Elmi fəaliyyəti
12. Abituriyentlər üçün riyaziyyat. I hissə. (976 səhifə) — Bakı, Avropa nəşriyyatı-2006
13. Abituriyentlər üçün riyaziyyat. II hissə. (717 səhifə) — Bakı, Zərdabi LTD nəşriyyatı-2013 (ölümündən sonra).
Battle Angel (OVA)
Battle Angel və ya Yaponiyada tanınan adı ilə  – Yukito Kişironun "Battle Angel Alita" manqası əsasında çəkilmiş anime OVA-sı. 1993-cü ildə çəkilmiş, "Paslı mələk" və "Göz yaşı işarələri" adlı iki seriyadan ibarət OVA manqaya giriş xarakteri daşıyır. OVA orijinal manqanın I və II cildlərinin adaptasiyasıdır və xeyli fərqlər var. Manqa müəllifi Kişiro manqa ilə məşğul olduğunu və anime ilə ciddi maraqlanmadığını bildirmişdir. Onun yeni anime adaptasiyası çəkmək planları yoxdur. 21 dekabr 2018-ci ildə böyük büdcəli Hollivud film adaptasiyasının buraxılması planlaşdırılır.
OVA yaddaqalan saundtreki və "Cyborg Mermaid" mahnısı ilə xatırlanır. Yaponiyada kifayət qədər maraq əldə etməsə də, ABŞ-də tənqidçilər OVA-nı 1990-cı illərdə ingilis dilinə tərcümə edilmiş ən yaxşı animelərdən biri hesab edir. OVA ADV Films tərəfindən Şimali Amerika üçün, Manga Entertainment tərəfindən Avstraliya və Yeni Zelandiya regionu üçün lisenziyalaşdırılmışdır. Manga Entertainment iki seriyanı tək film şəklində buraxmışdır.
Paslı mələk
Zalem şəhərindən atılan tullantıların içində yararlı parçalar axtaran kibertibb mütəxəssisi Daysuke İdo hələ sağ olan qız kiborqun qalıqlarını tapır. Onu evinə götürür, ona yeni bədən verir və ona Qalli adını verir.
Qısa müddət sonra Daysukenin ailəsi olan Qalli Yuqo adlı oğlanla tanış olur və ona vurulur. Yuqo ona Zalemə getmək arzusunda olduğunu və bunu etmək üçün hər şeyi etməyə hazır olduğunu bildirir.
Gecə ovçu-döyüşçülüyə çıxan İdo Raşa və Qrevsika adlı iki cinayətkarın hücumuna məruz qalır. Lakin o gecə İdonu təqib edən Qalli İdonu sürpriz şəkildə öz döyüş bacarığı ilə xilas edir. Qalli İdonun etirazlarına baxmayaraq ovçu-döyüşçü olmağa qərar verir. Qallinin hücumundan sağ qurtulan Qrevkisa İdonun keçmiş sevgilisi Çirendən kömək istəyir. İdonun işin içində olması Çirenin marağını cəlb edir.
Göz yaşı işarələri
Yuqo və yoldaşı Tanci yenə bir kiborqun onurğasını oğurlayarkən onların bossu Vektor gəlir və kiborqu öldürür. Vektor ona iş təklifi edir, lakin Yuqo təklifi rədd edir, sadəcə ondan onu Zalemə aparmasını istəyir. Yuqo içkili halda evə qayıdanda onu qapıda gözləyən Qalli ilə rastlaşır. Yuqo Qalliyə Zalemə getmək arzusundan və 10 milyon çip yığdıqda Vektorun onu Zalemə aparacağını bildirir. Qalli Yuqoya pul yığmaqda kömək etməyə qərar verir.
Yuqo yenə bir nəfəri – Zapanı aldadıb onurğasını satmağa çalışarkən Zapan onu tutur və həmkarlarını öldürür. Yuqo qaça bilir, amma Zapan əsl şəxsiyyətini öyrənir. Yuqo Vektora zəng edir, Vektor ona sakin olmaq və yığdığı pulları ona gətirmək tapşırığı verir. Bu zaman Vektor qəzetdə Qalli haqqında məlumat oxuyur, onda kolizey döyüşlərində döyüşdürmək arzusu yaranır. Vektor Çirenə Qallini izləməyi əmr edir və əvəzində onu Zalemə göndərəcəyini bildirir.
Qalli İdoya pul yığıb Yuqo ilə Zalemə getmək istədiyini bildirir. Bu zaman Yuqonun axtarılan cinayətkar siyahısında göndərəndə şoka düşür və onu axtarmağa başlayır. Qalli Yuqonu tərk edilmiş bir fabrikdə tapır və 10 milyon çipdən cəmi 5 min çip uzaqlıqda olduğunu öyrənir. Qalli ona sevgisini etiraf edir və onu öpür. Yuqo ona qardaşının da Zalemə getmək arzusunda olduğunu, lakin arvadının onu satmasından sonra öldürüldüyünü danışır.
Yuqo fabrikdən çıxanda Qime ona hücum edir və onu ağır yaralayır. Qalli Qimeni öldürür, onu izləyən Çiren kömək etmək qərarına gəlir və Yuqonun başını Qallinin bədəninə qoşur. Qalli Yuqonun başını İdoya aparır və İdo Yuqo üçün kiborq bədən hazırlayır. İdo Qalliyə Vektorun Yuqonu aldatdığını, Zalemə getməyin mümkünsüz olduğunu bildirir. Bu söhbəti eşidən Yuqo dəliyə çevrilir və İdonun evindən qaçır.
İdo Vektorun ofisinə gedir və Çirenin də Vektor tərəfindən öldürüldüyünü və orqanlarının qablaşdırıldığını görür. O, Vektor və onun mühafizəçisi Zarikini öldürür.
Yuqo Zalemə gedən borulara dırmaşaraq şəhərə çatmağa çalışır. Qalli də onun dayandırmağa çalışır. Qısa söhbətdən sonra o, Yuqonu qayıtmağa razı sala bilir, lakin yuxarıdan borular boyunca buraxılan dişli çarxlardan biri Yuqonun bədənini parçalayır. Qalli onun əlindən tutsa da, Yuqonun qolu qopur və aşağı düşür.
Adlar
OVA-nın ADV Films və Viz Media tərcümələri arasında fərqlər var. ADV Films Xaraba Dəmir Şəhər və Zalem adlarından istifadə etdiyi halda, Viz Media bu yerləri, uyğun olaraq, Xarabalıq və Tifares olaraq adlandırmışdır. Həmçinin personajların adlarında da fərqlər var: ADV Films tərəfindən Qalli, Yuqo, Zariki, Raşa, Qonz, Qime, Zavan adları ilə verilən personajların adları Viz Media tərəfindən, uyğun olaraq, Alita, Hüqo, Zaariki, İzuçi, Qonzu, Kliv Li, Zapan şəklində verilmişdir. Orijinal OVA-da isə orijinal manqada olduğu kimi Qalli və Zalem adlarından istifadə olunur.
Manga Entertainment OVA-nı Avstraliya və Yeni Zelandiya regionunda "Battle Angel Alita" adı ilə buraxmışdır.
Gunnm: Image Album
"Gunnm: Image Album" OVA saundtreki üçün nəzərdə tutulmuş əsas görüntü albomudur. Lakin bağlanış mahnısı "Cyborg Mermaid" və iki instrumental istisnadır. Alboma stiker və OVA-dan qısa səhnə daxil edilmişdir.
Gunnm: Another Story
"Gunnm: Image Album" OVA üçün nəzərdə tutulmuş əsas saundtrek albomudur. Bağlanış mahnısı "Cyborg Mermaid", bir görüntü treki və iki dorama treki istisnadır.
Ramiz Aslanov
Həyatı və yaradıcılıq
Ramiz Mütəllim oğlu Aslanov 1947-ci il martın 26–da Azərbaycan Respublikasının Daşkəsən rayonu Muşavaq kəndində anadan olmuşdur. 1964-cü ildə Dəstəfur kənd orta məktəbini əla qiymətlərlə bitirmiş və həmin ili H. Zərdabi adına Kirovabad Dövlət Pedaqoji İnstitutunun (indiki Gəncə Dövlət Universiteti) fizika-riyaziyyat fakültəsinə daxil olmuşdur. 1968-ci ildə buranı bitirib orta məktəbdə riyaziyyat müəllimi ixtisası almışdır və həmin institutda işləmək üçün saxlanılıb.
1968–1995-ci illərdə H. Zərdabi adına Kirovobad Dövlət Pedaqoji İnstitutunda əmək fəaliyyəti müddətində o, laborant, baş laborant, müəllim, V. İ. Lenin adına APİ-nin aspirantı, müəllim, riyazi analiz kafedrasının müdiri, qiyabi təhsil üzrə prorektor vəzifələrində çalışmışdır.
1980–1982-ci illərdə Kirovabad şəhəri (indiki Gəncə) rayon Sovetinin xalq deputatlar sovetinə deputat seçilmişdir.