cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sığorta
Sığortaçının marketinq strategiyası
Sığorta marketinqi ümumi marketinq elminin tərkib hissəsi olub, sığortaçı ilə sığortalı arasında qarşılıqlı tələbatların nəzərə alınması ilə qarşılıqlı əlaqələr sistemini ifadə edir. Müasir dövrdə sığorta marketinqi 2 müstəvidə öyrənilir: makroiqtisadi və praktiki. Çünki sığorta marketinqi bir tərəfdə sığorta bazarının hadisəsi hesab edilir və o, sığortanın ifadə forması kimi çıxış edir. Bu baxımdan o, makroiqtisadi predmeyin möxzusuna çevrilir. Digər tərəfdən isə sığorta marketinqi sığorta şirkətlərinin fəaliyyətinin praktiki aləti rolunda çıxış edir. Məhz bu baxımdan marketinqin praktiki tərəffi sığortaçının bazar səmərələiliyinin yüksəldilməsi üçün istifadə etdiyi alətlər çeşidini özündə ifadə edir. Sığorta marketinqinin strukturunda 2 müstəqil istiqamət müəyyənləşir:
Sığorta bazarının seqmentləşdirilməsi
Sığorta bazarının tədqiqi marketinqin aparıcı punktu hesab olunur, çünki müştəri tələbatını tədqiq etmədən səmərəli marketinq strategiyası qurmaq qeyri-mümkündür. Əgər tələbat düzgün müəyyən edilmişsə, səmərəli sığorta məhsulu hazırlana və bazarda yerləşdirilə bilər. Bazarın öyrənilməsi üçün müxtəlif informasiya mənbələrindən istifadə olunmalıdır. Xarici mənbələrə əsasən rəsmi dövlət orqanlarının məlumatları, ictimai təşkilatların məlumatları, müxtəlif sorğu mərkəzlərinin məlumatları, hüquq-mühafizə orqanlarının məlumatları, açıq nəşriyyat informasiyaları, o cümlədən internet məlumatları hesab edilir. Daxili informasiya mənbələrinə isə sığorta şirkətlərinin özünün keçirdiyi sorğular, hüquqi və fiziki şəxslər haqqında məlumat bankı, rəqiblərin əldə etdiyi informasiyanın əldə edilməsinə və s. aid edilə bilər. Bazar tədqiq edildikdən sonra onun seqmentləşdirilməsi işi həyata keçirilməlidir. Seqmentləşdirmə istehlakın qrupları üzrə öz məhsullarını maksimal səmərəli yerləşdirməyə imkan yaradır. Sığorta bazarının seqmentləşdirilməsi və texniki seqmentasiya. Marketinq seqmnetləşdirilməsi zamanı sığorta məhsulunun əldə edilməsi zamanı istehlakçıların davranış qaydalarına əsasən sığorta bazarının bölgüsünü özündə ehtiva edir. Texniki seqmentasiya isə sığortalı üçün sığorta hadisəsinin baş verməsi riskinin qiymətləndirilməsini təmin edir. Həm marketinq, həm də texniki seqmentləşdirmə bazarının fiziki şəxslər üzrə istehlakçıları üçün aşağıdakı kriteriyaları özündə ifadə edir:
Sığorta məhsulu anlayışı
Sığorta məhsulu dedikdə, sığorta müqaviləsi bağlanan zaman sığortalıya təklif olunan əsas və əlavə xidmətlər çeşidi başa düşülür. Sığorta məhsulunun xüsusiyyəti və sığorta təminatının bütövlüyü birbaşa satış sistemi və sığortaçının qiymət siyasəti əsasında formalaşır. Nəzəri baxımdan sığorta məhsulu məhsulun nüvəsindən və onun qabığından ibarətdir. Sığorta məhsulunun nüvəsinə aşağıdakılar aid edilir:
Dünya sığorta bazarı
Tək 2018-ci ildə bütün dünyada sığorta şirkətləri tərəfindən 5 trilyondan çox ABŞ dolları həcmində sığorta haqqı toplanıb.
Oyo Bayık (İşembay)
Oyo Bayık — Başqırdıstan Respublikası nın İşembay rayonu nda yerləşən kənd. Kənd Bayquja kənd şurası nın tərkibindədir.
Kosinus F-4 : Enerjiyə qənaət (film, 1937)
Məzmun
Təbliğat filmi əhali arasında elektrik enerjisinə qənaət olunmasının vacibliyi haqqındadır.
Ərikgülükimilər
— kəvərçiçəklilər sırasına aid bitki fəsiləsi.
Kosinus F-4 : Enerjiyə qənaət (film, 1937)
Film haqqında
Film saxlanılmayıb.
Tazşa
Tazşa — türk və altay mifologiyasında və nağıllarında tez-tez adı çəkilən keçəl qəhrəman. Taşşa və ya Tazça olaraq da deyilir. Bəzən Kalca (Kalça) və ya Kelce (Kelçe) şəklində də keçər. Keçəl ("daz") başlı igiddir.
Xüsusiyyətləri
Gücü keçəlliyindədir. Türk əfsanələrində keçəllik bir güc və zəka simvoludur. Eyni zamanda özbaşına ortaya çıxan hiyləgərlik və yenilməzlik kimi xüsusiyyətləri saxlayır. Bəzi vəziyyətlərdə normal, adi bir insan olan qəhrəman cild dəyişdirərək birdən-birə Taşşaya çevrilər. Hətta onunla birlikdə atı da daz başlı olar. Beləcə ikisi də məğlubedilməz vəziyyətə gəlirlər. Keçəl olduqda igidliyi və ciddiliyi, həmçinin fiziki xüsusiyyətləri ilə gücü də artır. Avarların əfsanələrində, nəslindən törədikləri daz başlı (keçəl) ataları vardır. Keçəl çox bilmiş, hiyləgər və xoşbəxtdir. Özünü keçələ çevirərək o biri dünyaya belə gedə bilər, göyün yeddi qatını və ulduzları gəzər. Altay əfsanələrində keçəl şaman qadın ölüləri belə dirildir. Bu səbəblə keçəllik bir güc simvoludur. Günəşli bir gündə qar yağdırar, fırtına çıxarar.
Keley
Keley - altay mifologiyasında adı çəkilən yarı tanrıdır. Ülgənin qızlarından biri ilə, yerdən doğulan bir şamanın evliliyindən dünyaya gələn bir adamdır. Peltek dillidir. Tazşa adlı nağıl şəxsiyyətinin formalaşmasında rol oynayan arxaik tiplərdəndir. Yəni Anadoluda nağıllarda adı çəkilən Kəloğlanın türk mifologiyası içindəki ən qədim forması olduğu deyilə bilər. Monqollar və avarlar da ilk atalarının keçəl olduğunu söyləyərlər.
Etimologiya
(Tas/Taz/Taş/Daş) kökündən törəmişdir. Keçəllik, mənasını ehtiva edər. Monqolca Qal "atəş" sözü ilə də əlaqəsi vardır. Atəş müqəddəslik və güc ehtiva edən bir enerjiyə malikdir. Monqolların Qal Xan adlı bir Tanrıları vardır və söz olaraq keçəllik mənasıyla əlaqəlidir.
Mikania lasiandrae
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Crepis capillaris
(Crepis capillaris) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Vill Dürant
Vill Dürant(5 noyabr 1885 – 7 noyabr 1981)—Amerika yazıçısı, tarixçisi, filosofu.
Həyatı
Vill Dürant (1885–1981) Massaçusetsdə anadan olmuşdur. Valideynləri onu din xadimi olmaq üçün hazırlayırdılar. Onun müəllimələri rahibələr idilər. Vill dini elə bir həvəslə öyrənirdi ki, heç kəs onun ruhani olacağına şübhə etmirdi. 1900-cü ildə o, müqəddəs Pyotr Akademiyasına daxil oldu. Amma Burada Dürant fəlsəfəyə üstünlük verdi. 1917-ci ildə fəlsəfə doktoru adını almaqdan ötrü ilk kitabını yazdı Bu kitab Fəlsəfə və Sosial Problem adlanırdı. O, elmi dərəcəni aldıqdan sonra Kolumbiya Universitetində dərs verməyə başladı. Birinci Dünya Müharibəsinin başlanması ilə əlaqədar olaraq o, nəzakətlə olmuş olsa belə universitetdən uzaqlaşdırıldı. O, dini məktəbdə tarix fəlsəfə, ədəbiyyat, elm, musiqi, və incəsənət üzrə mühazirələr oxudu. Onun dinləyiciləri ondan dərslərin elə keçirilməsini istəyirdilər ki, keçmişin hadisələri aydın bir şəkildə təqdim edilmiş olsun və müasir gözlə qiymətləndirilmiş olsun. Öz dinləyicilərinin istəklərini uğurla gerçəkləşdirən Dürantın bu mühazirələri onu Fəlsəfi hekayətləri və Sivilizasiyanın hekayətlərini yazmaq üçün hazırladı.
Xüsusən Fəlsəfi hekayətlərin taleyi çox uğurlu oldu. O, Dürantı təkcə Amerikada deyil, bütün dünyada məşhurlaşdırdı. Mahatma Qandi, Corc Bernard Şou, Klarens Darrou və Cahid Sidqi Tarançı onun oxucuları sırasında idilər. Bu kitab dünyanın bir çox dillərinə tərcümə olundu. Çin, çex, Danimarka, Holland, fin, alman, fransız, ivrit, macar, italyan, yapon, norveç, polyak, portuqal, Serb-xorvat, ispan və İsveç oxucularından sonra nəhayət Azərbaycan oxucusu da dünya fəlsəfəsi tarixinin bu nadir incisi ilə bilavasitə olaraq, öz doğma dilində ünsiyyətdə olmaq imkanına malik oldu.
Ərikgülü
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Phytoseius latinus
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Matt Vortinqton
Matt Lyuk Vortinqton — İngiltərə Premyer Liqası təmsilçilərindən olan Bornmut klubunda yarımmüdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar İngiltərə futbolçusudur.
Viktor Kulikov
Viktor Kulikov — SSRİ-nin hərbi xadimi, Sovet İttifaqı Marşalı, Sovet İttifaqı Qəhrəmanı.
Matt Vortinqton
Bornmut
Vortinqton öz peşəkar karyerasında debütünü 21 may 2017-ci ildə mövsümün son oyununda Lester Siti klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, 74-cü dəqiqədə meydana daxil olmuşdur. Həmin görüşdə Bornmut rəqibi ilə 1-1 hesabı ilə bərabərə qalmışdır.
Fuqas - zirehdələn mərmi
Fuqas - zirehdələn mərmi, plastik PM olan artilleriya mərmisi(başqa adı - zirehdələn, yastılanan).
Matt Vortinqton
Yeovil Taun (icarə)
31 avqust 2017-ci ildə Vortinqton icarə əsasında Liqa 2 təmsilçilərindən Yeovil Taun klubu ilə 2018-ci ilin yanvar ayına qədər müqavilə imzalamışdır.
Viktor Kulikov
Həyatı
Viktor Kulikov Böyük Vətən Müharibəsi iştirakçısı olub.
O, 1971-ci ildən 1977-ci ilədək SSRİ Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargah rəisi – SSRİ müdafiə nazirinin birinci müavini, 1977-ci ildən 1989-cu ilədək isə — SSRİ müdafiə nazirinin birinci müavini və Varşava Müqaviləsi Təşkilatına üzv olan dövlətlərin Birləşmiş Qüvvələrinin baş komandanı vəzifələrini tutub.
Viktor Kulikov 2013-cü il mayın 28-də Rusiyanın paytaxtı Moskvada uzun sürən xəstəlikdən sonra 91 yaşında vəfat edib.
Müqəddəs Pyotr və Pavel bazilikası
Müqəddəs Pyotr və Pavel bazilikası (Müqəddəs Pyotr və Pavelin kapitul kilsəsi) (Bazilika svatého Petra a Pavla; Kapitulní chrám sv. Petra a Pavla) — Praqanın Vışehrad rayonunda yerləşən neoqotik üslublu kapitul katolik kilsəsidir. Kilsə Vışehradda yerləşən müqəddəs Pyotr və Pavelin kral kollegial kapituluna mənsub prixod hesab olunur. 25 mart 2003-cü ildən kiçik bazilika titulunu daşıyır.
Tarix
thumb|left|200px|Bazilikanın əsas girişi üzərində yerləşən [[:ru:Тимпан (архитектура)|Timpan. Əsərin müəllifi Ştepan Zaleşak (1901-ci il).]] thumb|200px|left|Vışehradın ümumi mənzərəsini təsvir edən barokko freski. Vışehradda kilsənin yaranmasının əsas səbəbi, XI əsrin ikinci yarısında knyaz II Vratislav və onun qardaşı Praqa yepiskopu Yaromir arasında hakimiyyət uğrunda gedən mübarizə ilə sıx bağlıdır. Vratislav, yeni hakimiyyət mərkəzi yaratmaq məqsədilə Vışehradı öz yaşayış yeri kimi seçir və orada Praqa Yeparxiyasından müstəqil şəkildə fəaliyyət göstərəcək yeni kilsə təşkilatı qurmaq qərarına gəlir. Bunun nəticəsində 1070-ci ildə, Praqa yepiskopluğundan müstəqil şəkildə fəaliyyət göstərən və bilavasitə Roma Papasının tabeliyində olan Vışehrad kapitulu təsis edilmişdir (Kapitul 1763-cü ilə qədər müstəqil qalmışdır). Qısa müddət sonra həmin ərazidə tikintisi yəqin ki 1080-ci ilə qədər davam edən Müqəddəs Pyotr və Pavelin şərəfinə kilsə qurulmuşdur. Salnamələrə inansaq, knyaz Vratislav təməl üçün daşla doldurulmuş 12 zənbili tikinti sahəsinə çatdırır və ümumilikdə məbədin tikintisində şəxsən iştirak edirdi.
Kilsə Roma memarlığı üslubunda kiçik bazilika kimi ucaldılmış və o cümlədən kral II Vratislavın və kral ailə üzvlərinin dəfni üçün nəzərdə tutulmuşdur. Hesab edilir ki, 1092-ci ildə kral Vratislav məhz bu kilsəsində dəfn edilmişdir, lakin aparılan çoxsaylı arxeoloji araşdırmalara baxmayaraq, onun qalıqları burada aşkar edilməmişdir.
1129-cu ilin əvvəlində kilsə əhəmiyyətli dərəcədə genişlənmişdir. 1249-cu ildə kilsədə yanğın hadisəsi baş verir və bundan sonra o erkən qotika üslubunda yenidən bərpa edilmişdir.
İmpertator IV Karlın dövründə, yəni 1369-cu ildə aparılan genişmiqyaslı yenidənqurma işləri nəticəsində kilsə özünün yan kapellaları olan üç nefli qotik görünüşünü əldə etmişdir.
Yan Qus tərəfdarlarının 1419-1434-cü illərdə Çexiyada və ətraf ölkələrdə keçirdiyi reformasiya xarakterli Qusçular hərəkatı zamanı Vışehrad işğal olunmuş, Müqəddəs Pyotr və Pavel kilsəsinə isə əhəmiyyətli dərəcədə ziyan dəymişdir. 1495-ci ildə yekun bərpa işlərinin tamamlanmasından sonra, kilsə təkrar təqdis edilmişdir.
1576-cı ildə kilsə intibah, XVIII əsrin 20-ci illərində isə barokko üslubunda yenidən inşa edilmişdir. Barokko layihəsinin müəllifi italyan mənşəli Çexiyalı memar Yan Santini idi, bütün rəhbərlik və idarəetmə işləri isə Frantişek Maksimilian Kanka tərəfindən həyata keçirilmişdir. 1678-ci ildə eyni barokko üslubunda zəng qülləsi tikilmişdir.
Neoqotika üslubunda kilsənin sonuncu yenidənqurma işləri 1885-ci ildə başladılmışdır. Onun müəllifi məşhur memar Yozef Motsker idi. Kilsənin əsas girişi üzərində yerləşən timpanda memar Ştepan Zaleşak tərəfindən "Qiyamət" adlı relyef həkk olunmuşdur. Kilsənin tikinti işləri "Adəm" və "Həvva" adlı iki neoqotik tərzdə ön qüllələrin 1902—1903-cü illərdə inşası ilə tam yekunlaşmışdır. Layihə memar Frantişek Mikşa tərəfindən həyata keçirilmişdir. Yenidənqurma işlərindən sonra, kilsə indiki görünüşünü qazanmışdı.
Kilsənin interyeri
Bazilikanın interyeri 1902-1903-ci illərdə Frantişek Urban və həyat yoldaşı Mariya tərəfindən hazırlanmış Ar Nuvo üslubunda divar ornamentləri və fiqurlu qıvrım rəsm formasında naxışlarla doludur. Kilsənin presviterisi Müqəddəs Apostollar Pyotr və Pavelin həyat səhnələri reproduksiya edən vyanalı rəssam Karl Yobstun freskləri ilə bəzədilmişdi. thumb|700px|center| Freskalar Kilsənin şüşə vitrajları Frantişek Sekvensin layihəsi əsasında hazırlanmışdır. Bazilikanın baş altarı 1884-1889-cu ildə oymaçı Yozef Hrubeşin layihəsi çərçivəsində Yozef Motsker tərəfindən kəsilmişdir. Altarda müqəddəs apostollar Pyotr və Pavel, həmçinin Bizanslı yunan qardaşları Kirill və Mefodiy təsvir olunmuşdu.
Elmi konfrans
thumb|Oslo, Norveçdə konfrans
Müqəddəs Pyotr və Pavel bazilikası
Kilsənin interyeri
Birinci kapellada XII əsrə aid Roman memarlığı üslubunda daş sarkofaq yerləşir. Əfsanəyə görə, həmin sarkofaqda müqəddəs Longinin qalıqları saxlanılır, amma əslində burada Prjemısloviçlər sülaləsinin nümayəndələrindən biri dəfn edilmişdir. Kilsənin ikinci kapellasında Çexiya himayədarlarının altarı yerləşir. Üçüncü kapellada XIV əsrin ortalarına aid və qotik rəssamlıq abidəsi sayılan Yağış Məryəm Ananın məşhur divar rəsmi (pannosu) yerləşdirilmişdir. Panno IV Karl və II Rudolfun kolleksiyalarında saxlanılırdı və yalnız 1606-cı ildə Müqəddəs Pyotr və Pavel kilsəsinə hədiyyə edilmişdir. Rəvayətə görə, Yağış Məryəm Ananın təsviri müjdəçi Luka tərəfindən çəkilmişdir. Quraqlıq dövründə insanlar tərəfindən Məryəmin təsvirinə yağış yağması üçün çoxsaylı dualar ilə yürüyüş olunurdu. Sol künc nefinin divarında 1420-ci ildə çəkilmiş və Vışehradın ümumi mənzərəsini təsvir edən barokko freskini görmək olar.
Elmi konfrans
Elmi konfrans - böyük və aktual elmi problemləri müzakirə etmək məqsədilə əlaqədar elmi təşkilatların nümayəndələrinin yığıncağı.
Elmi konqres – müəyyən elmi problemi müzakirə etmək məqsədilə əlaqədar bir və ya bir neçə sahənin alimlərinin, yaxud mütəxəssislərinin beynəlxalq elmi idarələr tərəfindən təşkil edilmiş yığıncağı.
Müqəddəs Pyotr və Pavel bazilikası
Kilsənin interyeri
1988-1994-cü illərdə kilsənin interyeri xeyli miqdarda pul vəsaiti hesabına əhəmiyyətli dərəcədə dəyişikliyə məruz qalmışdı.
Vışehrad qəbiristanlığı
Müqəddəs Pyotr və Pavel kilsəsinin olduğu sahədə qəbiristanlıq artıq 1260-cı ildən mövcud olmuşdur. XVII əsrdə burada Vışehrad kapituluna məxsus prixodun qəbiristanlığı var idi. 1869-cu ildə qəbiristanlığa ümummilli statusu verilmişdir. Cənub və şərq tərəfdə yerləşən ilk mərmər qəbir daşlarının müəllifləri heykəltəraşlar A. Barvitius və Yozef Zitekin tələbəsi olan Antonin Vieql idi. Vieqlın tərtib etdiyi layihəyə uyğun olaraq qəbiristanlığın sərhədləri boyunca neointibah üslubunda arkadalar inşa edilmişdir. Vışehrad qəbiristanlığının mərkəzi xiyabanı "Slavin" panteona gətirib çıxarır (A.Vieql tərəfindən 1889-1893-cü illərdə kilsənin arxasında tikilmişdir). Burada çex xalqının məşhur və ümummilli mədəniyyət və elm xadimləri uyuyur (Karel Çapek, Karel Ginek Maxa, Yan Neruda, Bojena Nemtsova, Mikolaş Aleş, Yan Marjak, Vatslav Levı, Antonin Dvorjak, Bedrjix Smetana, Zdenek Fibix, Yan Evangelista Purkine, Yaroslav Geyrovski və bir çox başqaları).
Natalya Şipilova
Natalya Şipilova (d. 1 yanvar 1980) — Rusiyanı təmsil edən həndbolçu.
Karyerası
Natalya Şipilova Rusiya yığmasının heyətində 2008-ci ildə Çinin ev sahibliyində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Final oyununda Norveç yığmasına 34:27 hesabı ilə məğlub olan Rusiya yığması, XXIX Yay Olimpiya Oyunlarını 2-ci yerdə başa vurdu və gümüş medal qazandı.
Daha sonra Natalya Şipilova Rusiya yığmasının heyətində 2012-ci ildə London şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. 1/4 final mərhələsində Cənubi Koreya yığmasına 25:24 hesabı ilə məğlub olan Rusiya yığması, London Olimpiadasını 8-ci yerdə başa vurdu.
İngilis-ispan müharibələri
İngilis - ispan müharibələri (16-18-ci əsrlər). İngiltərə ilə İspaniya arasında dənizdə ağalıq və müstəmləkələrin işğal edilməsi uğrunda olan müharibə. Səbəbi sürətlə inkişaf edən və 16-cı əsrin ikinci yarısında satış bazarları və xammal mənbəyi əldə etməyə çalışan İngiltərənin, o dövrün ən güclü müstəmləkə və dəniz dövləti olan İspaniya ilə olan rəqabət oldu. Bu müharibə 1586-1604-cü il müharibəsi ilə başladı. İngiltərə rəqabətini birdəfəlik ləğv etmək qərarına gələn II Filipp Britaniya adalarına yürüş məqsədilə 40-minlik ekspedisiya korpusu yaratdı. Qoşun daşımaq üçün nəzərdə tutulan böyük və hündür göyərtəli gəmilərdən ibarət çoxsaylı donanma dəniz döyüşləri üçün nəzərdə tutulmamışdı. Bu yürüşün qarşısını almağa çalışan İngiltərə ayrı-ayrı kiçik donanmaların qüvvəsi ilə İspaniya sahillərinə və gəmilərinə hucumlar təşkil etməyə başladı. İngilis eskadrasının 1587-ci ildə Kadis limanına hucumu ispan donanmasının İngiltərəyə yürüşünü bir il gecikdirdi.
Ağbulaq (Qürvə)
Ağbulaq — İranın Kürdüstan ostanı Qürvə şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.
İngilis-ispan müharibələri
Məğlubedilməz armada
1588- ci ildə 130 gəmidən ibarət Məğlubedilməz armada adlandırılan donanma İngiltərə sahillərinə yürüş etdi, lakin La Manş boğazında darmadağın edildi. Yeni ekspedisiya hazırlıqlarının qarşısı, ingilis donanmasının ispan sahillərindəki fəal əməliyatları ilə alındı. 1596-cı ildə (17 ingilis və 24 holland, 150 nəqliyat gəmisində 7360 əskərlə birgə) ibarət ingilis-hollandiya birləşmiş donanması Kadisi zəbt etdi. İspaniyanın 1597-ci ildə İrlandiya üsyanını dəstəkləmək və oraya desant çıxarmaq cəhdi güclü külək səbəbindən uğursuzluqla bitdi. 4-ildən sonra 1601-ci ildə ispanlar İrlandiyaya quru qoşun dəstəsi çıxara bildilər, lakin onun təchizatsız qalması təslim olması ilə nəticələndi. 1604-ci ildə sülh müqaviləsi bağlandı. İspaniya öz müstəmləkələrini saxlaya bilsə də onun dəniz ticarətindəki inhisarı böyük dərəcədə sarsıldı.
Ağbulaq (Qürvə)
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 486 nəfər yaşayır (117 ailə). Əhalisini azərbaycan türkləri təşkil edir.
İngilis-ispan müharibələri
1625-1630-cu il müharibəsi. Otuzillik müharibənin bir hissəsi
Bu müharibədə ingilislərin tərəfindən Fransa və Hollandiyanın çıxış etməsinə baxmayaraq tərəflər üçün nəticəsiz qaldı. 25 gəmidən və qoşunla birgə 90 nəqliyat gəmisindən ibarət ngilis-holland donanmasının yenidən Kadisi zəbt etmək cəhdi baş tutmadı. Bu müharibə 1630-cu ilin noyabrında Madriddə bağlanan sülh və ittifaqla nəticələndi.
Ağbulaq (Qürvə)
Coğrafi yerləşməsi
Sənəndəc şəhristanının Qurvə bölgəsinin Çahardolu kəndistanında, Qurvə qəsəbəsindən 45 km cənub-şərqdədir.
İngilis-ispan müharibələri
1655-1659-cu illər müharibəsi
Bu müharibədə ingilislərin tərəfində Fransa çıxış etdi. 1655-ci ilin mayında ingilis donanması Yamaykanı ələ keçirdi, 1657-ci ilin aprelində fransızların dəstəyilə ispan donanmasını Tenerife adası(Kanar adaları) yaxınlığında məğlub etdilər, 1659-cu ilin iyununda Dünkerki zəbt etdilər. Hərbi əməliyatlar 1659-cu ilin sonunda bitdi.
1701-17-ci illər ispan irsi uğrunda müharibəsi
Bu müharibədə ingilislər 1704-cü ilin 4 avqustunda çox vacib strateji məntəqə olan Cəbəllütariqi zəbt etdilər və orada donanma üçün dayaq bazası yaratdılar. İspaniya həmçin Sardiniya, Siciliya, Milan və Neapolu itirdi. Bundan başqa İngiltərə ispan müstəmləkələrində asyento hüququ - zənci-qulları ticarəti ilə məşğul olmaq üçün inhisar hüququ - qazandı.
1718-1720-ci il müharibəsi
1718-1720-ci illər müharibəsində İspaniya Aralıq dənizində olan mülklərini geri almağa çalışdı. Lakin admiral Q. Binqin komandanlığı ilə ingilis donanması ispanların Aralıq dənizi donanmasını darmadağın etdi. İngilislərin əsas strateji xətti rəqibin donanmasının həm öz qüvvələri həm də müttəfiqləri (Fransa, Hollanda və Avstriya) qüvvələri ilə məğlub edilməsindən ibarət idi ki, bu da son nəticədə müharibənin taleyini həll etdi.
İngilis-ispan müharibəsi(1727-1729)
Bu müharibədə İspaniya yenə Cəbəllütariqa qaytarmaq üçün uğursuz cəhd etdi. İngilis donanması Vest-Hind adalarını blokadaya aldı, bu ispan donanmasını müharibənin aparmaq üçün vəsaitdən məhrum etdi.
İngilis-ispan müharibəsi(1762-63)Yeddillik müharibənin bir hissəsi
Bu müharibədə İngiltərə İspaniyaya həlledici zərbəni vurdu. İngilislərin vest-hind sularındakı böyük üstünlüyü Kubada Havananı zəbt etməyə imkan verdi. Eyni vaxtı Ost-Hind şirkəti Filippindəki Manilanı işğal etdi. İspaniya faktiki olaraq bütün donanmasını itirdi. 1763-cü il Paris sülh müqaviləsinə görə İspaniya Havanı və Manila əvəzinə İngiltərəyə Floridanı güzəştə getdi.
Osenovlaq adası
Osenovlaq adası (, ‘Ostrov Osenovlag’ \'os-trov o-'se-no-vlag\) — Cənubi Şetland adalarının Robert adasının şiaml-qərbində yerləşən, Onoqur adaları arxipelaqının ən şərqində yerləşən adasıdır. Ada qayalardan təşkil olunmuşdur. Adanın uzunluğu 510 m, eni 130 metrdir. Şipot burnundan 90 m məsafədə yerləşmişdir. Ada 19-cu əsrdə ağ sənayeçilər tərəfindən kəşf olunmuşdur.
Ada Cənubi Bolqarıstanda yerləşən Osenovlaq şəhərinin adını daşıyır.
Yerləşməsi
Osenovlaq adası -62.3485°N, -59.67361°W koordinatlarında yerləşmişdir. Ada Fort Vilyam burnundan 3.35 km şimal-şərqdə, Hammer burnundan 1.24 km cənub-qərbdə yerləşmişdir. Britaniya xəritəsinə 1968-ci ildə daxil edilmişdir.
Zirehlilər
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi.
Ləyaqət Əli Xan
Ləyaqət Əli Xan — Pakistan İslam Respublikasının 1-ci baş naziri.
Həyatı
Ailəsinin hind müsəlman mütəfəkkiri və filosofu Seyid Əhməd Xana dərin hörməti var idi və atası gənc Liaqat Ali Xanın İngilis təhsil sistemində təhsil almasını istədi; buna görə ailəsi Əli xan məşhur hüquqşünas Aligarh Müsəlman Universitetinə (AMU) göndərdi, burada hüquq və siyasət elmləri aldı.
1913-cü ildə Əli Xan 1918-ci ildə Siyasi Elm və LLB dərəcəsini bitirərək Muhammadan Anglo-Şərq Kollecinə (indiki Aligarh Müsəlman Universiteti) qatıldı və 1918-ci ildə əmisi oğlu Cahangira Begumla evləndi. Atasının ölümündən sonra 1919-cu ildə Əli Xan, İngiltərə hökuməti tərəfindən qrantlar və təqaüdlər verərək İngiltərəyə getmiş, ali təhsilini davam etdirmək üçün Oksford Universitetinin Exeter Kollecində iştirak etmişdir. 1921-ci ildə Əli Xan universitetin müəllim heyəti tərəfindən Hüquq və Ədalət üzrə magistr dərəcəsinə layiq görüldü. Oksfordda bir məzun olan Əli xan tələbə ittifaqlarında fəal iştirak etdi və Fəxri Xəzinədar seçildi. Məclis Cəmiyyəti - Hindistanda təhsil alan tələbələrə universitetdə hind tələbələrinin hüquqlarını tanıtmaq üçün qurulan tələbə birliyi. Bundan sonra, Əli xan Londonda Məhkəmə binalarından biri olan Daxili Məbədə qoşulmağa çağırdı.1922-ci ildə İngilis hüquq professorlarından biri tərəfindən Vəkillər Kollegiyasına çağrıldı və hüquq işlərində vəkil olaraq başladı.
Mariya Montessori
Mariya Montessori — italyan həkim və pedaqoqu.
Həyatı
Mariya Montessori 1870-ci ilin 31 avqustunda Cənubi İtalyanın kiçik əyalət şəhəri olan Kiarvildə (Chiaravelle) dünyaya gəlmişdir. Mariyanın atası Alessandro Montessori yüksək vəzifəli dövlət məmuru idi, anası Reynilde isə evdar xanım olsa da, yaxşı təhsil almışdı. O, ziyalı italyan keşiş və geoloq Antonio Stoppaninin qardaşı qızı idi. Alessandro Montessorinin işləri ilə əlaqədar ailə 1873-cü ildə Florensiyaya, 1875-ci ildə isə oradan Romaya köçür və 1876-cı ildə kiçik Mariya burada ibtidai məktəbə gedir. Valideynləri Mariyanın tərbiyəsinə ciddi yanaşırdılar və yaxşı təhsil alması üçün çalışırdılar. Bizim üçün adi görünsə də, bu o zamanın katolik İtaliyası üçün geniş yayılmış bir hal deyildi. Mariya özü də çalışqan şagird idi, xüsusilə riyaziyyat və dəqiq elmlərə onda maraq var idi. 12 yaşı olduqda Mariya gimnaziyaya daxil olmaq istəyini bildirir. O zaman gimnaziyanın qapıları yalnız oğlan tələbələr üçün açıq idi. Lakin Mariya əzmindən dönmür və 13 yaşında oğlanlar üçün olan texniki məktəbə qəbul olur (Regio Scuola Tecnico Michelangelo Buonarroti). 1886-cı ildə yaxşı nəticələrlə oranı bitirir və elə həmin il təhsilini texniki institutda (Regio Istituto Tecnico Leonardo da Vinci) davam etdirir. İlk olaraq Mariya mühəndis ixtisasına maraq göstərsə də, sonralar uşaq həkimi olmaq qərarına gəlir. Həmin dövrdə İtaliyada həkimlik yalnız kişilərə məxsus peşə idi. Bununla belə, Mariya maneələri dəf edərək Roma Universitetinin riyaziyyat və təbiət elmləri fakültəsinə qəbul olur və iki illik təhsildən sonra tibb üzrə ibtidai təhsil diplomu alır. İtalyanın ilk qadın həkimi olanda onun 26 yaşı var idi.
Mariya həmçinin, qadın haqlarının müdafiəsində fəal iştirak edir, qadın və uşaqlara həsr olunmuş sosial layihələrə dövlət dəstəyi axtarırdı. Bu cür aktiv fəaliyyətinə görə onu Berlində keçiriləcək Qadınların Beynəlxaq Konqresi üçün nümayəndə seçirlər. Konqresdə o özünün həyati, parlaq və tənqidi çıxışı ilə fərqlənir. Mariya Montessori yaddaşlarda qala bilir. Bu, ilk şöhrət idi.
1896-cı ildə Montessori universitet xəstəxanasında (San Giovanni Hospital) həkim asistenti kimi işləməyə başlayır. Məhz orada Mariya ilk dəfə olaraq əqli geriliyi olan uşaqlarla qarşılaşır. Uşaqlar boş otaqlarda saxlanılırdılar, onların oyuncaq və kitabları yox idi və uşaqlarla demək olar ki, ünsiyyət qurulmurdu. Bir dəfə Mariya qəribə bir hadisənin şahidi olur: nahardan sonra uşaqlar çörək qabığı tapırlar və onu əzirlər. Çörək qabığı onların yeganə oyuncağı idi. Bundan təsirlənən Mariya onlara sadə əşyalar – qutular, parçalar gətirməyə başlayır, tez bir zamanda uşaqların davranışında müsbətə doğru dəyişiklik müşahidə olunur. Beləliklə, Mariya Montessorinin metodikasının əsas ideyası yaranır: İstər normal, istərsə də əqli geriliyi olan uşaqların ətraf aləmi anlaması üçün onlara inkişaf etdirici mühit lazımdır. Mariya Montessori pedaqogika, psixologiya və antropologiyanı tədqiq etməyə başlayır, fransız psixoloqları Qaspar İtard və Eduard Segenin əsərlərini oxuyur, Jan Piaje, Anna Freyd ilə müzakirələr edir, müşahidələr və təcrübələr aparır, nəticələrin üzərində düşünür. Tədqiqatları və mütaliyələri əsasında o belə qərara gəlir ki, əqli geriliyi olan uşaqlar tibbdən daha çox, pedaqogikanın problemidir, bu səbəbdən də onlarla xəstəxanada deyil, məktəbdə məşğul olmaq lazımdır.
1900-cü ildə o, Romada tibbi-pedoqoji institutun və onun nəzdində fəaliyyət göstərən əqli geriliyi olan uşaqlar üçün təşkil edilmiş Roma Ortofrenik Məktəbinin müdirəsi olur. Məktəbdə uşaqlar üçün xüsusi inkişaf etdirici mühit formalaşdırır. Üç aydan sonra bu məktəbə baş çəkən İtalyan Təhsil Nazirliyinin nümayəndələri öz heyrətlərini gizlədə bilmirlər: əqli geriliyi olan uşaqlar inkişaf baxımından öz həmyaşıdlarını geridə qoymuşdular. Beləliklə, Mariya Montessorinin metodikası öz sözünü deyir və 1907-ci ilin 6 yanvarında ilk Montessori məktəbi açılır, bu, Roma ətrafında San-Lorensoda fəaliyyətə başlayan Uşaq evi (Casa dei Bambini) olur. 1908-ci ilin payızında belə məktəblərin sayı 5-ə çatır, onlardan 4-ü Romada, 1-i Milanda fəaliyyət göstərirdi.
1909-cu ildən etibarən Mariya Montessorinin metodları geniş tətbiq edilməyə başlayır. Həmin il o, Amerika Birləşmiş Ştatlarına səfər edir, orada yaşayan italyan əsilli baron Leapold Frankettinin qonağı olur. Baron Mariya Montessorini öz pedaqoji metodu haqqında kitab yazmağa təşviq edir və Leapold Frankettinin İtaliyadakı villasında Montessori "Elmi pedaqogikanın əsasları" əsərini yazmağa başlayır. Baron həmçinin, onun üçün 100 müəllimdən ibarət kurs təşkil edir və beləliklə, Montessori öz metodikasını digər pedaqoqlara öyrətməyə başlayır. 1913-cü ildə o, ABŞ-yə ikinci dəfə səfər edir, bu dəfə Montessori Jon Dyui [5], Tomas Edison [6] və Helen Keller [7] ilə görüşür. 1917-ci ildə Montessori İspaniyaya köçür, oğlu və onun ailəsi ilə burada yaşamağa başlayır. 1922-ci ildə o, İtalyan Təhsil Nazirliyinin dəvəti ilə İtalyanın bütün uşaq bağçalarına inspektor təyin edilir. 1929-cu ildə Montessori oğlu ilə birlikdə Beynəlxalq Montessori Assosiasiyasını təşkil edir, Montessori özü assosiasiyanın prezidenti, oğlu Mario isə onun katibi olur. Həmin ilin vacib hadisələrindən biri də Danimarkada təşkil edilən Montessori-pedaqoqların I Beynəlxalq konqresi olur. Beləliklə, Montessori hərəkatı bütün dünyaya yayılır. Montessori İtalyanın ən məşhur memar və mühəndisləri ilə birlikdə xüsusi kollecin layihəsini hazırlayır və elə həmin ildə (1929) bazasında məktəb də olan bu kollec fəaliyyətə başlayır. Kollecin açılışında etdiyi çıxışda Mariya Montessori onu siyasətin maraqlandırmadığını və əsas məqsədinin uşaqların inkişafı üçün sərbəst mühitin formalaşması olduğunu qeyd edir. Bununla belə, kollec müəllimləri nə qədər çalışsalar da, siyasətdən uzaqlaşa bilmirlər. Tezliklə Montessori məktəbləri İspaniyada qadağan olunur, faşist Almaniyasında onun kitabları yandırılır, hətta vətəni İtaliyada Mussolininin [8] hakimiyyəti dövründə onun fəaliyyəti qadağan edilir. Doğrudur, əvvəllər Mussolini Montessorini və onun fəaliyyətini dəstəkləyirdi, lakin bu daha çox siyasi bir addım idi, İtaliya Montessorinin ABŞ və Britaniyadakı nüfuzunu başa düşürdü. Həm də Mussolininin özü də bir vaxtlar pedaqogika ilə məşğul olmuşdu. 1933–34-cü illərdə Mussolini Montessoridən faşist rejiminə tabe olmasını, Montessori məktəblərində "Hitler-Yugend" forması geyilməsini və faşist himninin oxunmasını tələb edir, təbii ki, bu tələb etirazla qarşılanır. Təqiblərdən qaçmaq üçün Mariya Montessori 1936-cı ilin yayında İngiltərəyə gedir, oradan isə Hollandiyaya köçür, 1939-cu ildə isə dəvətlə Hindistana gedir, ömrünün 7 ilini burada keçirir, həmin müddət ərzində mindən çox müəllimə öz metodikasını öyrədir. Montessori Avropaya ancaq müharibədən sonra, 76 yaşında qayıdır. Bununla belə, onun enerjisi insanı təəccübləndirir. 50-ci illərin əvvəllərində o özünün başlıca psixoloji-antropoloji əsərlərini yazır, yenə də çıxışlar edir, ən məsuliyyətli tədris kurslarını şəxsən özü aparırdı. Ölümünə bir il qalmış Londonda IX Beynəlxalq Konfransda Mariya Montessori "Tərbiyə – doğulandan universitetə qədər uşaq psixikasının təbii inkişafına kömək kimi" adlı mühazirə oxuyur.
Mariya Montessori ömrünün son illərini Hollandiyada keçirir. Bu ölkə onun ideyalarına həmişə xüsusi maraq göstərmişdi. O, 1952-ci ilin mayında Hollandiyada dünyasını dəyişir və Nordviyk (Noordwijk aan Zee) adlanan yerdə kiçik katolik qəbristanlığında dəfn olunur.
Şəxsi həyatı
Mariya Montessorinin şəxsi həyat səhifələri isə peşə həyatı qədər uğurlu olmamışdır. 1898-ci ildə onun Mario adlı oğlu dünyaya gəlir. Lakin kolleqası və oğlunun atası Cüzeppe Montesano ilə münasibətləri evliliklə nəticələnmir və Mariya katolik kilsəsinin tənqidlərindən çəkinərək oğlunu internata (başqa mənbələrdə isə Roma yaxınlığında yerləşən kənddə bir ailəyə) verir. Mariya oğlu ilə yalnız illər sonra, Marionun gəncliyində görüşür və onlar həyatlarının sonuna qədər ayrılmırlar.
Mikania angularis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Gözəl və bədheybət (cizgi filmi, 1991)
Gözəl və bədheybət — 1991-ci ildə istehsal olunmuş ABŞ cizgi filmidir. Cizgi filmi fransa yazarı Janna-Mari Leprens de Bomonun eyni adlı əsəri əsasında hazırlanmışdır. 1946-cı ildə Fransada istehsal olunmuş "Gözəl və bədheybət" filmindəki bir sıra epizodlar bu cizgi filminə bənzəyir. "Gözəl və bədheybət" cizgi filmi "Walt Disney Pictures" studiyası tərəfindən istehsal edilmiş Disneyin 30-cu klassik qısametrajlı cizgi filmidir. İlk dəfə 29 sentyabr 1991-ci il tarixində Nyu-York kinofestivalında göstərilmişdir. Cizgi filmi 2002-ci ildə Konqres Kitabxanası tərəfindən "mədəni, tarixi və estetik olaraq mühüm film" kateqoriyasına aid edilərək, ABŞ Milli Film Arxivində mühafizə edilməsinə qərar verilmişdir.
Məzmun
Cizgi filminin açılışında Şahzadənin canavara çevrilmə hekayəsi müxtəlif səhnələrdə izah edilir. Buna görə, özünü yaşlı bir dilənçi qadın olaraq gizləmiş bir pəri şahzadəyə soyuq qış gecəsində sığınacaq qarşılığında tək bir gül təklif edir. Pəri qovulduğu zaman Şahzadəni çirkin bir canavara; Şahzadənin xidmətçilərini də mebel və digər ev əşyalarına çevirir. Canavara xarici dünya ilə əlaqə qurması üçün sehrli bir ayna və təklif etdiyi gülü buraxır. Gülün, Şahzadənin 21 yaşına gələnə qədər təzəliyini qoruyacağını, son yarpağı tökülənə qədər bir qıza aşiq olub, qızın da eşqini qazana bilsə, bu sehrin pozulacağını söyləyir. Əks halda Şahzadə sonsuza qədər çirkin bir canavar olaraq qalacaqdır.
Bu hadisədən illər keçir. Gözəl bir qız olan Bell yaxınlarda bir kənddə ixtiraçı atası Morsilə birlikdə yaşayır. Bella kitab oxumağı çox sevir və kənddən kənar həyatla maraqlanmaqdadır. Bella qəsəbədə yaşayan Qastonun maraq dairəsindədir. Moris son icadı olan taxta kəsmə maşınını nümayiş etdirmək üzrə evdən ayrılır. Yolunu itirər və Canavarın qalasına çatır. Burada qalanın ovsunlanmış xidmətçiləri Lümyer, Koqsvort, Potts və onun oğlu Çiplə tanış olur. Canavar Morisin varlığından xəbərdar olduğunda onu məhbus edir. Bella atasının qaladan qaçan atıyla birlikdə qalaya gəlir və Canavara atasının yerinə özünün məhbus qalmasını təklif edir. Bunu qəbul edən Canavar Morisi geri göndərir. Morisi qəsəbədəkilərə və Qastona bu hadisələri izah edir. Lakin hər kəs onun dəli olduğunu düşünür və heç kim ona inanmır. Bu səbəbdən Moris qızını tək başına axtarmağa qərar verir.
Bu vaxt Bella Canavarın yemək təklifini rədd edər. Canavarın təlimatına baxmayaraq, Lümyer Bellaya yemək təqdim edir və Koqsvortla birlikdə onu qalanı gəzdirir. Bella Canavarın gəzməsini qadağan etdiyi bölgədə sehrli gülü görür. Bella qaladan qaçar. Qaladan qaçarkən Bella meşədə qurdların hücumuna uğrayar. Canavar Bellanı qurtarmağa gəlir və yaralanır. Qalaya döndükləri zaman Bella Canavarın yaralarını sağaldır. Canavar da ona qalanın kitabxanasını hədiyyə edir. Romantik bir axşam yeməyi və rəqsin sonunda Canavar istifadə etməsi üçün sehrli aynanı Bellaya verdiyi zaman Bella atasını meşədə ölüm ayağında görür. Gülün son yarpağının tökülməsinə bir neçə saat qalmışdır. Canavar Bellanı azad edir və özünü xatırlatması üçün sehrli aynanı da Bellaya verir. Bu vəziyyət xidmətçiləri dəhşətə gətirir. Gedişini izlərkən Canavar Koqsvorta Bellaya aşiq olduğunu etiraf edir.
Çaundur
Çaundur - öz mənbəyini Qapıcıq dağının zirvələrindən götürür.
Ümumi məlumat
Çaundur Oxçu dərəsi və Süsən dağın vadisi boyunca axaraq Mincivan yaxınlığında Araza tökülür. Oxçu dərəsi axarında Oxçu çay, Qatar, Qavarat və Qalizur mis mədənlərinin yanından keçərkən isə Mədən çay  adlanır. Böyük qolları Gığı çay və Əcənan çaydır. Hal- hazırda Oxçu çayı olduqca artıq çirklənmişdir.
Qafan mis zavodlarının bütün çirkab suları, ağır metallar və ola bilsin ki, radioaktiv maddələr ermənilər tərəfindən bilərəkdən (Araz hövzəsini çirkləndirmək məqsədilə) Çaundur çaya axıdılır.
Sözün mənası
Çaundur sözünün mənası çox güman ki, bu ərazilərdə XII əsrdən başlayaraq, məskunlaşan Çavındır türklərinin (səlcuqlar) adı ilə bağlıdır.
Hepatit C
Ümumi məlumat
Hepatit C infeksion xəstəlikdir. Qaraciyəri yoluxdurur və qaraciyər alovlanmasının – hepatitini əmələ gətirir. Əksər hallarda simptomları müşahidə olunmur, ancaq xroniki hepatiti izləmək mümkündür. Xəstəliyin sonrakı gedişi qaraciyərin liflərinin dağılması – qaraciyər sirrozu ilə nəticələnir. Hepatit C virusu (HCV) qan vasitəsilə yayılır. C hepatitinə qarşı heç bir vaksin yoxdur. İnfeksiyanın simptomları tibbi baxımdan idarə edilə bilər və pasientlərin proporsiyası anti–virus dərmanlarının uzun kursu ilə virusdan təmizlənilə bilər. Erkən tibbi müdaxilə faydalıdır, HCV infeksiyası ilə adamlar tez-tez mülayim simptomları yaşayır və buna görə də müalicə haqqında fikirləşmir. Ehtimal olunur ki, dünyada 150–200 milyon adam C Hepatiti ilə yoluxmuşdur.
Hepatit C virusu altı tanınmış hepatit viruslarındandan biridir: A, B, C, D, E, G.
2000-ci ildə, həkimlər Alter və Houghton virusun kəşfinə görə "qabaqcıl iş üçün" Klinik Tibbi Tədqiqat Lasker Mükafatı ilə təltif olundu – hansı ki o C hepatitini növlərə ayırmağın metodlarını və virusu aşkara çıxartmışdır. Eyni zamanda ABŞ-də qan köçürmədə virusun yayılmasının 30% qarşısının almışdır.
Qaraciyər sirrozu və qaraciyər xərçəngi hepatit C virusunun təsirindən yarana bilir. Birinci faza 6 ay müddətinə çəkir. 60 – 70% xəstələrdə heç bir simptom müşahidə olunmur. Bəzi hallarda pasiyentlərdə kəskin hepatitə da rast gəlinir. Kəskin hepatit C infeksiyasının simptomlarına iştahanın azalması, yorğunluq, qarın boşluğunda ağrılar, sarılıq və qripə bənzər simptomlar aiddir. Hepatit C virusu adətən ilk 1–3 həftə ərzində qanda tapılır. Anticisimlər qanda 3–12 həftə ərzində tapılır. 15–40% şəxslərdə kəskin fazada qaraciyərin yüksək fəallığı nəti-cəsində bu virusun spontan təmizlənməsi baş verir. 60–85% Hepatit ilə yoluxmuş pasientlər C xroniki hepatitini inkişaf etdirir və infeksiya 6 aydan çox davam edir. Əvvəlki praktikada əgər xəstə öz-özünə təmizlənərdisə müalicə etmək məsləhət görülmürdü. Son tədqiqatlar göstərirki, genotipin kəskin fazasında müalicəyə sərf olunan vaxt 90% hallarda xroniki xəstəlik fazasında sərf olunan vaxtdan 2 dəfə azdır və bu zaman virusun böyük əksəriyyətinin təmizləmək mümkündür. C xroniki hepatiti altı aydan çox davam edən hepatit C virusu infeksiyası kimi müəyyən edilir. Bu əksər halda simptomsuzdur və bu əsasən təsadüfən aşkar edilir.
Xəstəliyin klinikası hər insanda müxtəlif cür olur. Ümumi simptomlara isə yorğunluğu, çəkinin azalmasını, qripə bənzər simptomları, əzələ ağrısını, oynaq ağrı- sını, dayanıqsız aşağı hərarəti, qaşınmanı, həyəcanlanmanı, qarın ağrısını xüsusilə yuxarı sektorda, iştaha dəyişikliklərini, ürək bulanmasını, diareya, mədə pozğunluğu, idrak dəyişiklikləri, depressiya, başağrıları və əhval-ruhiyyənin pozulmasını misal göstərmk olar.
Hepatit C ilə yoluxma
Virus qaraciyərdə və qanda tapılar. Əsas yoluxma yolu qanladır. Məsələn, iki adam eyni iynəni istifadə etsələr yoluxma ola bilər. Bunun ən məşhur şəkli narkotik istifadəsidir. Digər bir yoluxma yolu qan nəqlidir. Bir adama, Hepatit C virusu daşıyan bir adamın qanının köçürülməsi kimi. İndiki vaxtda edilən testlər ilə bu artıq tamamilə qeyri-mümkün kimidir. Ancaq, 1990-cı iln əvvəli xəstəlik bilinmədiyindən və diaqnoz testləri olmadığından, bu dövrdə edilən qan köçürmələri risk daşıya bilərdi. Virus tüpürcək, sidik, sperma kimi bədən mayelərində tapılmaz. Bu səbəblə cinsi əlaqə əsnasında bulaşma nadirdir. Bədən mayelərində virus olması üçün bu mayelərə bir şəkildə qan qarışması lazımdır (Məsələn: diş ətində qanama). Virus mensturasiya qanında olur. Bu dövrdə olan cinsi əlaqə yoluxma baxımından risklidir (qanın açıq bir yaraya bulaşması ilə). Eyni iynə istifadə edilərək edilən peyvəndlər, döymə və s. kimi əməliyyatlar yoluxucu ola bilər. Eyni təraş bıçağı və diş fırçasını istifadə etmək, bunların qan ilə təmas etməsi ehtimalı səbəbi ilə yoluxucu ola bilər. Hepatit C əlamətləri ürək bulanması, aşağı səviyyədə tempratur, qarın bölgəsi və qaraciyərin virus olan qisminin zəifliyi və həssaslığı, tədricən görünən sarılıq, qusma və halsızlıq şəklindədir. Bu əlamətlər atipik olduğu qədər, əvvəl də deyildiyi kimi xəstəlik faktorunun alınmasından çox uzun zaman sonra da ortaya çıxa bilir. Cinsi yolla Hepatitin ötürülmə riski cəmi 5%-dir. Hepatit C -də hazırlayıcı faktorlar yəni Hepatit C infeksiyasına uyğun hala gəlməsinə səbəb olan faktorlar aşağıdakılardır.
Cəmşid xan Məcdüssəltənə
Cəmşid xan Ərdəşir xan oğlu Məcdüssəltənə —Təbrizin valisi, tarixçi, jurnalist.
Həyatı
Cəmşid xan Ərdəşir xan oğlu Urmiya şəhərində anadan olmuşdu. Mükəmməl mədrəsə təhsili almışdı. Dədə-baba yolu ilə gedərək hərb sənətini seçmişdi. Əmir tuman rütbəsinə qədər yüksəlmişdi. Məcdüssəltənə ləqəbini daşıyırdı.
O, tarixçi olmaqla yanaşı həm də jurnalist idi. Onun vəsaiti ilə Təbrizdə bir neçə qəzet nəşr edilirdi. Məcdüssəltənə Avşarın başçılığı və Möhsünün müdirliyi ilə Təbrizdə hicri qəməri 1337 (1918)-ci ildə "Azərbaycan" adlı həftəlik qəzet çıxırdı.
Məcdüssəltənə 1914-cü ildən sonra Qafqaza getmişdi. Mirzə Əbdürrəhim Talıbovla yazışırdı. Məcdüssəltənə Avşar 8 iyun 1918-ci ildən 1 oktyabr 1918-ci ilədək Təbrizdə İttihadi-İslam adlı partiya yaratmışdı. Bu partiyanın xeyli üzvü vardı.
Məcdüssəltənənin Urmiyada zəngin kolleksiyası və kitabxanası vardı. Ruslar Urmiyanı aldıqdan sonra onun evini dağıdıb, var-dövlətini talan etdilər. Kitabxanasını və kolleksiyasını Tiflisə apardılar. Sonralar onun qızı Turan xanım çox çalışsa da, kitabxanasını və kolleksiyasını geri qaytara bilmədi. Məmməd Səid Ordubadi "Dumanlı Təbriz" əsərində ondan bəhs edir. Məcdüssəltənəninin əsərləri: "Eşq ərqavanı", "Şərqi-Tiflis mətbəsinin çapları", "Tuği-lənət", "Şərqi-Tiflis mətbəsinin çapları və Maşallah xanım", "Şərqi-Tiflis mətbəsinin çapları-2". Osmanlı ordusu Güney Azərbaycanı erməni işğalından azad edəndən sonra Cəmşid xan Məcdüssəltənə Azərbaycan valisi oldu. Urmiya soyqırımından qabaq şəhər Rusiya basqılarına məruz qalmışdı. Bir çoxları kimi şəhərdən uzaqlaşdırlıb, sürgündə olanlardan biri də Sərdar Məcdüssəltənə Avşar ləqəbiylə məşhur olan Çəmşid xan Ərdəşir xan oğlu idi.
Sərdar Məcdüssəltənə Avşar təkcə Urmiyada deyil, bəlkə bütün Azərbaycanın böyük inqilabçısı və azadlıq sevər simalarından biri olmuşdur. Təəssüflər olsun ki, Fars şovonizminin o vaxdan bəri türklərə qarşı siyasəti nəticəsində Azərbaycanın bir çox qəhrəman və şəxsiyyətləri kimi hətta doğulduğu yerdə belə tanınmamışdır.
Məcdüssəltənə Avşar sərtib (general-mayor) rütbəsi almışdı. Məşrutə hərəkatının çağinda Qacar ordusunda Əmir Tuman rütbəsində xidmət edərkən azadlıq hərəkatına qoşulmuşdu. Bu zaman Azərbaycanın qərbində xüsusilə Urmiya ətrafında Məhəmədəli şah və Osmanlı imperatoru Sultan Əbdulhəmidin anlaşması nəticəsində, Məşrutə hərəkatını boğmaq üçün kürdlər hərc-mərclik yaradıb, günahsız və dinc Azərbaycan əhalisıni kəndlərdə öldürüb və onların var-yoxunu çapıb qarət edirlər.
Məcdüssəltənə Avşar bu yaği kürdlərə qarşı Təbriz əncüməninin göstərişi göndərdiyi silahlarla Urmiyanın qoçaq və igidlərindən piyada və atlı dəstələr yaradıb müdafiyəyə qalxmışdı. O, qoşunla Urmiyanın Mərgəvər, Dəşt, Tərgəvər mahallarında yaği kürdlərə qarşı savaşda böyük qələbələr əldə edərək, onları tar-mar edib, qaçmağa məcbur etmişdi. Urmiya soyqırımı zamanı Rus təzyiqləri nəticəsində bir neçə fədayilə bir müddət İstanbulda yaşayan Sərdar Məcdüssəltənə Avşar onlarla birlikdə Təbrizə qayıdıb, Erməni-Asurilərin Osmanlı Türk ordusunun qarşısında məğlubiyətini və Urmiyanın onlar tərəfindən azad olnunmasını yəqin etdikdə, yaratdığı könüllü fədayi dəstəsiylə birlikdə Qoşaçaya gəlib, Hüseynabad kəndində onların gəlməsini gözləmişdir.
1918-ci ilin əvvəllində Təbrizə gəlmiş yeni vali Möһtəşəmüssəltənə 1918-ci ilin aprelində Azərbaycana Osmanlı hərbi һissələrinin daxil olmasından sonra tezliklə Теһrana qayıtmalı oldu. Əyalətdə demokratik һərəkatın inkişafından və һakimiyyət orqanlarının zəifliyindən qorxuya düşən feodal-mülkədar dairələri türklərə öz sinfi mənafelərinin zamini kimi baxır ona görə də türklərin Azərbaycandakı fəaliyyətini müdafiə edirdilər. Türklər onların ümidlərini doğrultdular. Onlar "demokratların planlarını alt-üst edib, terror (varlı və һakim dairələrin nümayəndələrinin) və qətllərə son qoydular" Bundan əlavə türklərin gəlişi vilayətdə milli əһval ruһiyyəli dairələrin fəaliyyətini canlandırmışdır. Türklər Cəmşid Ərdəşir Avşar Məcdüssəltənəni Azərbaycana һakim təyin etdilər. О, Yrmiyada iri feodal, ziyalı, mütərəqqi, yaxşı qələmi olan bir şəxs idi.
Ailəsi
Cəmşid xan İmamqulu mirzə Müzəffərəddin şah oğlu Qovanlı-Qacarın qızı ilə ailə qurmuşdu. Cəlal xan adlı oğlu, Məsturə xanım adlı qızı vardı.
Monoplakoforlar
Monoplakoforlar — molyusklar tipinə aid heyvan sinfi.
Səfəvi–Osmanlı münasibətləri
Səfəvi–Osmanlı münasibətləri — Səfəvi və Osmanlı dövlətlərinin münasibətləri.
Münaqişələr
Qərbi Avropa dövlətlərinin səyi və qızışdırıcı siyasəti nəticəsində fasilərlə 100 il Səfəvi – Osmanlı müharibələri baş vermiş, bu müharibələrdə iki qüdrətli müsəlman dövləti xeyli zəifləmişdir.
Hərbi əməliyyatlar 1514-1555, 1578-1590, 1603-1612, 1616-1618, 1623-1639, 1723-1727, 1730-1732, 1733-1736-cı illərdə getmiş və Amasiya (29 may 1555), İstanbul (21 mart 1590), İstanbul (20 noyabr 1612), Sərab (26 sentyabr 1618), Qəsri-Şirin (17 may 1639), Həmədan (4 oktyabr 1727), Kirmanşah (16 yanvar 1732), İstanbul (17 oktyabr 1736) müqavilələri ilə başa çatmışdır.
Səfəvilərlə Osmanlılar arasında 1730-1736-cı illərdə baş vermiş müharibə zamanı Cənubi Qafqaz ərazisi 1732–ci il Kirmanşah sazişinə görə Osmanlıların əlinə keçmiş, lakin 1736–cı ildə yenə də İstanbulda bağlanmış sazişlə İrana geri qaytarılmışdır. 1743–cü ildə İranla Türkiyə arasında yenidən müharibə başlamışdır. 1770 - ci illərdə yenidən davam etmişdir. Araşdırmalar göstərir ki, osmanlıların hücumlarından ehtiyat edən Səfəvi hökmdarları dövlətin paytaxtını 1555-ci ildə Təbrizdən Qəzvinə, 1598-ci ildə isə İranın daxilində yerləşən İsfahana köçürməyə məcbur olsalar da, sarayda, orduda, ümumiyyətlə, dövlətdə Azərbaycan türkcəsi kifayət qədər işlək bir dil olub. 1684-1685-ci illərdə Səfəvilər dövlətində olmuş alman səyyahı Engelbert Kempfer türk dilinin Səfəvilər sarayında rəsmi dil olması haqqında məlumat verib. Digər Avropa səyyahlarından Rafael dü Man XVII əsrdə Azərbaycan türkcəsinin yalnız İranda deyil, Gürcüstan və Rusiyada da ticarətdə mühüm bir vasitə olduğunu söyləyib, A.Olearı bu dövrdə ölkədə türkcənin ümumi bir dil olduğunu və yalnız türklərin deyil, farsların, ermənilərin, gürcülərin də aralarında bu dildə danışdıqlarını bildirib. Görkəmli Azərbaycan alimi Turxan Gəncəyi Avropa səyyahlarının - Petra della Valle, Adam Oleari, Şevalye Jan Şardən, Sanson, Rafael dü Man və Engelbert Kempferin əsərlərini, Şah Səfinin Avstriya - Macarıstan imperatoru II Ferdinanda və Şah Sultan Hüseynin Saksoniya hersoqu və Polşa kralı Avqusta məktubunu nümunə gətirərək Azərbaycan türkcəsinin İsfahandakı Səfəvi sarayında yüksək mövqeyə malik olduğunu sübut edir. Alim 1636-cı ilin noyabrından 1638-ci ilin fevralına qədər Səfəvilər dövlətində yaşamış alman səfiri Adam Olearinin belə bir məlumatından sitat gətirir: "Türk dili İsfahanda o qədər əhəmiyyətə malikdir ki, orada çox nadir hallarda farsca bir söz eşidirsən".
1684-cü ildə İsveç səfirinin başçılıq etdiyi İrana gələn heyətin katibi və həkimi olan Engelbert Kempferin yazdıqları isə həmin dövrdə sarayda yuxarı təbəqənin nümayəndələri arasında fars dilinin üstünlük təşkil etməsi barədə fikirləri tamamilə alt-üst edir: "Sarayda işlənən türk dili daha çox hakim sülalənin ana dilidir, bu dil saray vasitəsilə əyan-əşraf ailələrində elə geniş yayılmışdır ki, indi imtiyazlı təbəqədən olan hər hansı şəxsin onu bilməməsi utanc gətirən bir haldır". Anadilli ədəbiyyatın inkişafına müsbət təsir edən amillərdən biri də şərqdə, Orta Asiyada cığatay türkcəsində ədəbiyyatın, Əlişir Nəvai məktəbinin, qərbdə Osmanlı dövlətində yerli türkcədə osmanlı ədəbiyyatının tərəqqi etməsi idi. Bu dövrdə sənətkarlarımızın əsərlərində cığatay və osmanlı dillərinin təsiri adi bir haldır. Ana dilindəki divanının dibaçəsində üç böyük türk dövlətinin ərazisində inkişaf edən türk dilləri (bu dövrdə hind-türk dövləti-Moğollar imperatorluğunda hakim mövqe fars dilinə məxsus idi) arasındakı fərqləri qeyd edən böyük Füzuli öz dilini türkcə kimi təqdim etmiş, osmanlı şairlərini "büləğayi-Rum", Orta Asiya sənətkarlarını isə "füsəhayi-tatar" adlandırmışdır.