cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Avtoritarizm
Avtoritarizm, avtoritarlıq — latın dilində təşəbbüsçü, müəllif, bani, yaradıcı və s. mənaları verən avtoritarlıq qeyri-demokratik rejimləri və onlara uyğun olan siyasi şüur formalarını ifadə etmək üçün işlədilir. Avtoritarizm nəzəriyyəsi XIX əsrin başlanğıcında J.de Mentr və L.de Bonald kimi ulturamühafizəkar nəzəriyyəçilər tərəfindən işlənib hazırlanmışdır (Fransa inqilabına və sosialist hərakatına cavab olaraq).
Avtoritar rejimdə tək bir şəxsin (tiranın, fürerin, despotun) heç bir hüquqla məhdudlaşmayan hakimiyyəti hökm sürür. Avtoritarizm şəraitində qanun-qayda yox səviyyəsində olur, vətəndaşların, ictimai təşkilatların, bütövlükdə xalqın hüquq və azadlıqları məhdudlaşdırılır.
Dəvəyatağı (Çaroymaq-i Mərkəzi dehistanı)
Dəvəyatağı — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Çaroymaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 106 nəfər yaşayır (24 ailə).
Qərbi Afrika Dövlətlərinin İqtisadi Birliyi
Qərbi Afrika Dövlətlərinin İqtisadi Birliyi (QADİB)  — Qərbi Afrika Ölkələrinin Regional Birliyi. Blokun öz kollektiv hərbi qüvvələri ECOMOG vardır.
QADİB-in mərkəzi Nigeriyanın Abuca şəhərindədir.
İştirak edən ölkələr
QADİB 15 dövləti əhatə edir :
Tarixi
Qərbi Afrika Dövlətlərinin İqtisadi Birliyi (ECOWAS) 28 may 1975-ci ildə 16 Qərbi Afrika ölkəsinin Laqos müqaviləsi imzaladığı zaman quruldu. Birliyin yaradılmasında məqsəd bölgə ölkələrinin iqtisadi inteqrasiyasını təşviq etməkdir. Mavritaniya 2000-ci ildə QADİB-dən ayrıldı.
2004-cü ildə Cəmiyyətin Müdafiə Nazirləri 2010-cu ilədək daimi hazırlıq qüvvəsini (1,5 min nəfər) və əsas sülhməramlı briqadanı (5 min nəfər) əhatə edəcək döyüşə hazır ECOWAS sülhməramlı kontingentinin yaradılması təkliflərini təsdiqlədilər.
Əslində, onlar azad ticarət zonası yaratmaq mərhələsindədirlər.
thumb|270px|QADİB qərargahı [[Abuca, Nigeriya]]
Strukturu
Ali idarəetmə orqanı Dövlət və Hökumət Başçılarının Konfransıdır. ECOWAS-da Parlament, Məhkəmə, Ekobank, İqtisadi və Sosial Şura, komissiyalar (ticarət, gömrük siyasəti və s.) vardır.
Qeyri-iqtisadi fəaliyyəti
2012-ci ilin sentyabr ayında QADİB, BMT Təhlükəsizlik Şurası tərəfindən sanksiyaya məruz qaldığı təqdirdə, Malinin ərazi bütövlüyünü bərpa etmək üçün 3300 əsgər göndərməyə hazır olduğunu bildirdi. Xalq, ölkənin şimalını üç islamçı qrupun: Ənsar əd-Din, Birlik Hərəkatı və Qərbi Afrikadakı Cihad və İslam Məğribindəki Əl-Qaidə hakimiyyətindən qurtarmaq üçün Maliyyədə hərbi əməliyyata hazırlaşmağa başladı.
Kürdlər (Kəleybər)
Kürdlər — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Kəleybər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 153 nəfər yaşayır (36 ailə).
Kazımlı (Tovuz)
Kazımlı — Azərbaycan Respublikasının Tovuz rayonunun Çatax kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Toponimikası
Kənd XIX əsrdə Aşağı Quşçu kəndindən olan Kazım adlı şəxsə məxsus yurdun yerində salındığı üçün belə adlandırılmışdır.
Tarixi abidələri
Kənddə daşınmaz tarix və mədəniyyət abidəsi qeydə alınmamışdır.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Çınqıldağ silsiləsinin yamacında yerləşir. Əsrikçay kəndi iki hissəyə ayırır.
Təhsil
Kənddə təhsil müəssisəsi mövcud deyil.
Din
Kənddə dini ibadət yeri və ya dini icma qeydə alınmamışdır.
Səhiyyə
Kənddə səhiyyə müəssisəsi mövcud deyil.
Yarış video oyunu
thumb|250px|"[[The Need for Speed" videooyunu bir yarış videooyunu nümunəsidir.]]
Yarış videooyunu — oyunçunun birinci və ya üçüncü şəxs perspektivindən quru, su, hava və ya kosmos üçün nəzərdə tutulmuş nəqliyyat vasitələrindən istifadə edərək yarış müsabiqəsində iştirak etdiyi videooyun janrı. Bu müsabiqələr real həyatdakı yarış turnirlərinə və ya tamamilə uydurma mövzulara əsaslana bilərlər. Ümumi olaraq, onlar hardkor simulyasiyalar və ya daha sadə arkada yarış oyunları ola bilərlər. Yarış videooyunları idman videooyunları kateqoriyasına daxildirlər.
NGC 1529
NGC 1529, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Şəbəkə bürcü istiqamətində yerləşir. S0 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Gərdalı (Çaroymaq)
Gərdalı — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Çaroymaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 215 nəfər yaşayır (36 ailə).
Məhəmmədəli Məşədiyev
Məşədiyev Məhəmmədəli Qulu oğlu —
Həyatı
Məşədiyev Məhəmmədəli Qulu oğlu 01 aprel 1961-ci ildə Qazax rayonunun Çaylı kəndində anadan olmuşdur.1968-1978- ci illərdə Qazax rayon Çaylı kənd orta məktəbində təhsil almışdı.
1983-1988-ci illərdə Qazax rayon Uşaq Musiqi məktəbində saz ixtisası üzrə müəllim, 1988-ci ildən 1989-cu ilə kimi Çaylı kənd Mədəniyyət evinin bədii rəhbəri, 1989-2004-cü ilərdə Çaylı kənd Mədəniyyət evinin müdiri vəzifələrində işləmişdir.
1990-1995-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində təhsil almışdır.
Or Qapı qalası
Or Qapı qalası — Or Qapı yaxınlığında, Krımı Ukraynaya bağlayan Or bərzəxidə yerləşən xarabalıq qalasıdır.
Tarixi
right|thumbnail|Or Qapı qalasının qalıqları|270px 15-ci əsrdə I Məngli Gəray və oğlu I Sahib Gəray tərəfindən tikilmişdir. Bu qala Krım xanlığı üçün böyük bir strateji əhəmiyyətə malik idi. 1735-1739-cu illərdə Rus-Türk müharibəsi əsnasında rus marşalı Burkhard Christoph von Münnich tərəfindən tutuldu və məhv edildi (1736). 1738-ci ildə yenidən Rus General Lacy tərəfindən ələ keçirilmişdi. 1754-cü ildə Krım Giray tərəfindən yenidən qurulmuşdur. 1771-ci ildə rus generalı Dolgorukov tərəfindən qətiyyətlə ələ keçirildi.
Məhəmmədəli Məşədiyev
Həyatı
2006-cı ildən hazıradək Çaylı kənd folklor evinin müdiri, 2017-ci ildən Ağstafa Regional Mədəniyyət İdarəsinin nəzdində yaradılmış “İncəgülü” Aşıqlar ansamblının bədii rəhbəri vəzifələrində işləyir.
1985-ci ildə Faşizm üzərində Qələbənin 40 illiyinə həsr edilmiş Ümumittifaq bədii özfəaliyyət kollektivlərinin, 1987-ci ildə Böyük Oktyabr Sosialist İnqilabının 70 illiyinə həsr edilmiş xalq yaradıcılığı festivallarının laureatı olmuşdur.
2000-ci ildə Azərbaycan-Gürcüstan gənclərinin III Dostluq görüşünün təşkili və keçirilməsində yüksək fəallıq göstərdiyinə görə Azərbaycan Respublikası Gənclər, İdman və Turizm Nazirliyinin diplomu, 2003-cü ildə Aşıq sənətinin inkişafındakı xidmətlərinə və ictimai işlərdə fəal iştirakına görə Azərbaycan Mədəniyyət İşçiləri Müstəqil Həmkarlar İttifaqı Respublika Komitəsinin  Fəxri  Fərmanı  ilə  təltif edilmişdir.
2008-ci ildə V Aşıqlar Qurultayının nümayəndəsi olmuş və həmin Qurultayda Azərbaycan Aşıqlar Birliyinin İdarə heyətinin üzvü seçilmişdir.
2012-2014-cü illərdə Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin keçirdiyi gənc aşıqların müsabiqələrində münsiflər heyətinin üzvü olmuşdur.
2014-cü ildə II Beynəlxalq Aşıq Festivalında fəal iştirakına görə Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin diplomu və 2015-ci ildə isə “Fəxri Mədəniyyət İşçisi” döş nişanı ilə təltif olunmuşdur.
Uzun illər mədəniyyət sahəsindəki xidmətlərinə, Həmkarlar ittifaqı işində fəal iştirakına görə 2017-ci ildə Azərbaycan Mədəniyyət İşçiləri Müstəqil Həmkarlar İttifaqı Respublika Komitəsinin Fəxri Fərmanı ilə təltif edilmişdir.
Mütəmadi olaraq aşıq sənəti ilə bağlı ayrı-ayrı televiziya və radio kanallarında çıxışları olmuşdur.
Fəthi Burnaş
Fəthilisalam Burnaşev (tam adı: Fəthilisalam Zakir oğlu Burnaşev, Фәтхелислам Закир улы Бурнашев, Фатхелислам Закирович Бурнашев; təxəllüsü: Fəthi Burnaş, Фәтхи Бурнаш, Фатхи Бурнаш; ) — tatar əsilli SSRİ dramaturqu, şairi, nasiri, publisisti, tərcüməçisi, teatr aktyoru və ictimai xadimi.
Həyatı
Fəthilisalam Zakir oğlu Burnaşev 13 yanvar 1898-ci ildə SSRİ-nin respublikalarından olan RSFSR-nın daxilindəki Çuvaşıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikası nın Batır rayonu nun Kır Bikşege kəndi ndə anadan olmuşdur. O, Kazan şəhəri nə köçmüş və mədrəsədə təhsil almışdır. 1919-cu ildə RKP (b) üzvü olmuşdur. Oktyabr inqilabı ndan sonra yazıçı və ictimai xadim olaraq fəaliyyət göstərməyə başlamışdır. O bir neçə tatardilli qəzet və jurnallarının tərtbatçısı və redaktoru olmuşdur. Bunlardan biri də «Çayan» («Чаян», «Skorpion») jurnalıdır.
Fəthi Burnaş Tatarıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikası nın Mərkəzi Seçki Komissiyasının üzvü seçilmişdir. O, 1927–1928-ci illərdə Kazan şəhəri ndəki Əliəsgər Kamal adına Tatar Dövlət Akademik Teatrı nın rəhbəri idi.
Fəthi Burnaş 24 avqust 1940-cı ildə repressiya ya məruz qalmışdır. O, 24 yanvar 1941-ci ildə Tacikistan SSR tərəfindən hökumətə qarşı təşvişdən təqsirlənərək on il azadlıqdan məhrum olma və mal-mülklərinin müsadirə edilməsi ilə cəzalandırılmışdır. O, 15 iyun 1942-ci ildə -nin 15 iyun 1942-ci il tarixli Xüsusi Yığıncağında ilə yenidən qınanmışdır.
Sarıbulaq (Kəleybər)
Sarıbulaq — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Kəleybər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Fəthi Burnaş
Həyatı
Fəthilisalam Zakir oğlu Burnaşev 1 avqust 1942-ci ildə SSRİ-nin RSFSR-nın Samara şəhəri ndə güllələnmişdir. O, 1957-ci ildə bəraət qazanmışdır. 1988-ci ilə qədər nəşr olunan publikasiyalarda Burnaşevin 1946-cı ildə vəfat etdiyi qeyd edilirdi.
Sarıbulaq (Kəleybər)
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 38 nəfər yaşayır (9 ailə).
Fəthi Burnaş
Yaradıcılığı
Fəthi Burnaş tatar ədəbiyyatı və teatrı üçün dram və lirik janrlarında çoxlu əsərlər ərsəyə gətirmişdir.
O, yaradıcılıq fəaliyyətinə 1914-cü ildə başlamışdır. Fəthi Burnaş həyatı boyunca 20-dən çox pyesin müəllifi olmuşdur. Onun erkən əsərləri – «Tahir və Zöhrə» («Таhир и Зөhрә») və «Gənc ürəklər» («Яшь йөрәкләр») məşhurlaşmışdır.
Fəthi Burnaş müəllifi olduğu əsərlərdə təhkimçilik hüququ, imperializm, vətəndaş müharibəsi mövzularına, eləcə də sosialist dövlətin qurulması mövzusuna toxunmuşdur. Fəthi Burnaşın pyesləri Kazan, Astraxan şəhərlərindəki tatar teatrlarında, eləcə də başqırd teatrlarında səhnələnmişdir ki, onun pyesləri hələ də tatar teatrlarında səhnələşdirilir.
Fəthi Burnaş Abdulla Tuqayın təqibçisi idi. O, romantik janrda poemalar yazırdı ki, onun çoxlu şeir kolleksiyaları var.
Letoon
Abidə 1988-ci ildə Ksnatos ilə birlikdə UNESCO-nun Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmişdir.
Tarix
Heç vaxt tam məskunlaşılmış yaşayış yeri olmayan, sadəcə dini bir mərkəz olaraq qalan ərazidəki arxeoloji tapıntılar eramızdan əvvəl VI əsrin sonlarına aiddir. Bu, Likiyada dördüncü əsrin əvvəllərində başlayan Yunan mədəni hegemonluğundan əvvəl idi.
Ərazinin müqəddəsliyi Appianın VI Mitridatla əlaqəli yazdığı lətifə ilə əlaqəlidir. Belə ki, o, Likiya sahil şəhəri Pataranı mühasirəyə alaraq müqəddəs meşədəki ağacları öz məqsədləri üçün kəsməyi planlaşdırsa da, gördüyü kabusda bu hərəkətinə qarşı ona xəbərdarlıq edilibmiş.
Xiyarətgah Roma dövründə də aktiv qalmışdır. Obyekt eramızın yeddinci əsrində tərk edilmiş və ərazidə erkən xristian kilsəsinin inşası ilə bölgə xristianlaşdırılmışdır.
Qazıntılar
Letoya və onun övladları Artemida və Apollona həsr olunmuş yunan məbədinin təməlləri 1962-ci ildə fransız arxeoloq H. Metzgerin rəhbərliyi altında aparılan qazıntı işləri zamanı aşkarlanmışdır. Arxeoloqlar dağıntıların çoxunu qazmışdırlar. Tapıntılar arasında ən çox yunan, likiya və arami dillərində yazılmış kitabə maraq doğurur. Bu tapıntı likiya dilinin deşifrə edilməsində həlledici rol oynamışdır. Kitabə hal-hazırda Fəthiye muzeyində qorunur.
Bu gün
Əraziyə (Kumluova bələdiyyəsi tərəfindən idarə edilir) şimaldan Fəthiyə (yol ilə 1 saat) və ya cənub-şərqdən Kalkan limanlarından (45 dəqiqə) asanlıqla çatmaq mümkündür. Bölgəyə ən yaxın otellər Patara şəhərindədir.
Nadir Cuxədar
Nadir Cuxədar (نَادِر جُوخَدَار) — Suriya futbol məşqçisi və hücumçusu. 1996-cı ildə keçirilmiş Asiya Kubokunda Suriya milli futbol komandasının heyətində çıxış etmişdir.
Karyerası
Cuxədar klub karyerasına Suriyanın "Əl-Vətba" klubunda başlamışdır. Daha sonra İordaniyada legioner həyatı yaşayaraq "Əl-Faysali" və "Əl-Vəhdət" klublarında çıxış etmişdir. O, Suriya milli komandasının heyətinə seçilərək 1996 Asiya Kubokunda çıxış etmişdir.
Ölümü
6 fevral 2023-cü ildə baş vermiş Türkiyə–Suriya zəlzələsi nəticəsində Suriyanın Cəblə şəhərində oğlu ilə birlikdə ölmüşdür.
Kedrovaya Koşka burnu
Kedrovaya Koşka burnu — Çukot Muxtar Rayonunun cənubunda yerləşən burun. Sahillərini Berinq dənizinə daxil olan Onemen körfəzi yuyur. Elədə böyük olmayan yarımadanın cənub-şərq qutqracağını təşkil edir. Burunun qutaracağında qum və gildən təşkil olunmuş dil vardır. Tundra bitkiləri və kollarla örtülüdür. Burun ətrafında sahilin dərinliyi 1 metrdir. Su altı bankələrə rast gəlinir. Burunda Rusiya Federasiyasına məsxus olan naviqasiya işarəsi vardır.
Asiyanın Mərkəzi abidəsi
Tarixi
Asiyanın Mərkəzi abidəsinin tarixi çox maraqlıdır. Asiya mərkəzinin ilk qeydini rabitə mühəndisi, Yuxarı Yeniseyin öyrənilməsi partiyasının rəhbəri V. M. Rodeviçin qeydlərində tapmaq olar. 1910-cu ildə Peterburqda "Uryanxay diyarının oçerki" kitabını nəşr etdirir. Turistlər haqqında bölmədə V. M. Rodeviç xatırlayır: “90-cı illərdə bir ingilis səyyah Asiya mərkəzini görmək məqsədi ilə Uryanxaya gəldi. Onun dediyinə görə yenisey sahilindəki, Q. P. Safyanov Saldamının bağındakı bir sütunun bu əlamətdar məqamın olmasını qeyd etdi. İngilisin sözlərinə görə o, artıq Avropa, Afrika və Avstraliyanın mərkəzlərinə baş çəkib”.
Q.P.Safyanovun əmlakı, Uluq-Xemin sol sahilində, Biy-Xem və Kaa-Xemin birləşməsindən 23 verst aşağıda yerləşirdi. Daha sonralar Kızıl şəhərində, Uluq-Xem sahillərindəki elektrik stansiyası binasının yaxınlığında, kiçik bir kəsilmiş piramida şəklində Asiya mərkəzinin işarəsi qoyulur. 1964-cü ildə Tıvanın SSRİ-yə könüllü qoşulmasının 20-ci ildönümü qeyd edilən zaman, Şəhər Şurası İcraiyyə Komitəsinin təklifi ilə respublikanın ən yaşlı sənətkarı Vasili Fadeeviç Demin tərəfindən hazırlanmış, iki metrlik abidə hazırlanır. Abidədə əvvəlcə Tıvanın xəritəsi qiymətli və yarı qiymətli daşlarla döşənmiş, Asiyanın mərkəzi zərli daşla işarələnmişdi. Ancaq təəssüf ki, zaman keçdikcə insanlar bu gözəlliyi qoruyub saxlama bilmədilər. Abidənin texniki dizayn hesablamasını mühəndis Valeri Bajin edir. Komsomolskaya küçəsi abidədən başlayır. Buradan Biy-xem və Kaa-Xem çaylarının birləşməsini görmək mümkündür. İyirmi il sonra, Sovet TIvasının 40 illik yubileyinə qədər abidənin ətrafı abadlaşdırıldı, abidəyə qranit üzlü postament qoyuldu. Sonradan abidəyə aparan xiyabanın əvvəlində heykəltəraşlıq nümunələri yerləşdirildi.
2014-cü ildə Tıvanın Rusiya ilə birliyinin 100-cü ildönümündə, sahil və bununla birlikdə obelisk yenidən qurulur. Yalnız ərazi genişlənməmiş, abidənin özü də dəyişdirilmişdir.
Yerləşməsi
Abidə Yenisey çayının sol sahilində, Böyük Yenisey və Kiçik Yenisey çaylarının məcrasından bir qədər aşağı, Komsomolskaya küçəsinin davamında yerləşir.
Abidənin 2014-cü ilə qədərki komozisiyası
Abidə geniş kürsüdə oturmuş 10 metr yüksəklikdəki üçrəngli obelisk idi. Abidənin ətəyində, qitələrin konturları və Tuvanın xüsusi ayrılmış ərazisi olan bir kürə qoyulmuşdu. Abidə üç dildə: rus, tıva və ingilis dillərində "Mərkəzi Asiya" yazısı olan bir lövhə vardı.
Göltəpə (Çaroymaq-i Mərkəzi dehistanı)
Göltəpə — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Çaroymaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 177 nəfər yaşayır (29 ailə).
Avtosimulyator
thumb|right|250px|"[[Euro Truck Simulator 2" videooyunu bir avtosimulyator nümunəsidir.]]
Avtosimulyator — oyunçunu müxtəlif nəqliyyat vasitələrinin həqiqətə bənzər bir interpretasiya ilə təmin etməyə cəhd edən videooyun janrı. Buna avtomobillər, təyyarələr, su nəqliyyat vasitələri, kosmik gəmilər, hərbi nəqliyyat vasitələri və nəqliyyat vasitələrinin başqa müxtəlif variasiyaları daxildir. Bu janrdakı videooyunların əsas məqsədi oyunçuya sürücü mövqeyindən peşəkar sürücülük təcrübəsi verməkdir. Bu janrdakı videooyunlar geympleylərinə çoxu rəqib nəqliyyat vasitələri ilə yarış və ya vuruşmaq kimi əlavə elementlərdə əlavə edirlər. Bu cür videooyunlar adətən həqiqətə uyğunluqla bölünürlər. Bəzi videooyunlar geympleylərinə həqiqətə uyğun fiziki maneələr və yanacaqdan istifadə kimi amillər əlavə edirlər.
Erməni ruhani və ali məclisləri
Erməni ruhani və ali məclisləri — Konstantinopol Erməni Patriarxının fəaliyyətini məhdudlaşdırmaq, Osmanlı imperiyasında erməni icmasının mədəni və mənəvi işlərini idarə etmək məqsədi ilə 1847-ci ildə yaradılmış iki qurum. Konstantinopolun erməni icmasının nümayəndələrindən seçilən daimi fəaliyyət göstərən orqanları var idi. 14 kilsə xadimindən ibarət olan ruhani məclis dini işləri tənzimləyirdi. Əhali tərəfindən seçilmiş 20 nəfərdən ibarət ali məclis məktəblərə, mətbuata və digər mədəniyyət müəssisələrinə nəzarət edirdi. 1860-cı ildə Milli Konstitusiyanın qəbulu ilə bu məclislər müxtəlif orqanlar kimi yenidən təşkil olunmuşdular.
NGC 7562
NGC 7562, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Balıqlar bürcü istiqamətində yerləşir. E2 tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Sarı daraq (Kəleybər)
Sarı daraq - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Kəleybər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Məlumat yoxdur.
Rza Pəhləvinin türbəsi
Rza Şah Pəhləvinin türbəsi — Tehranın cənubunda,Rey Şəhərində İran şahının məzarı. 1980-ci ilin fevralında İran İslam İnqilabının ilk günlərində Rza Şahın türbəsi ayətullah Sadeq Xalxalinin rəhbərliyi ilə məhv edilib.
Qulubulaq (Çaroymaq)
Qulubulaq — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Çaroymaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 64 nəfər yaşayır (12 ailə).
Rusiya imperiyasının protektoratı altında olan erməni muxtariyyəti layihəsi
Rusiyanın tərkibində erməni muxtariyyəti (Հայոց թագավորություն, ) — Rusiya imperiyasının protektoratı altında Erməni muxtar çarlığının yaradılması haqqında layihə. Bu, erməni mənşəli nüfuzlu Rusiya subyektləri tərəfindən hazırlanmış və 1826–1828-ci illər Rusiya–İran müharibəsi zamanı imperator I Nikolaya təqdim edilmişdir. I Nikolay müharibədə qalib gəldikdən sonra Rusiyaya yeni birləşdirilmiş ərazilərin təşkilati-ərazi bölgüsü və idarəetmə sistemi planı hazırlanan dövrdə bu təklifi rədd etmişdir. Buna baxmayaraq, o, ermənilərin bəzi istəklərini təmin etmiş və Rusiya imperiyasının tərkibində Erməni vilayətinin yaradılmasını təsdiqləmişdir. Bu vilayət 1840-cı ilə qədər mövcud olmuşdur.
Zəmin
Cənubi Qafqazın Rusiya tərəfindən zəbt edilməsindən xeyli əvvəl erməni siyasi və mənəvi liderləri "torpaqlarını İran və Osmanlı hökmranlığından azad etmək" xahişləri ilə Rusiyaya dəfələrlə müraciət etmişdilər. .
II Yekaterinanın Rusiya taxtına gəlməsi ilə erməni–Rusiya münasibətlərində xeyli canlanma baş vermiş, erməni və gürcü dünyəvi və mənəvi liderləri yenidən Rusiyadan himayəçilik planları ilə Rusiya rəhbərliyinə üz tutmağa başlamışdılar. İri erməni tacirləri, habelə 1760-cı və 1766-cı illərdə katolikozlar V Akop və I Simeon Rusiyanın protektoratlığı təklifləri ilə imperatriçaya müraciət etmişdilər. Yekaterina 1768-ci ildə ermənilərin azad edilməsinə kömək etmək üçün xüsusi fərman vermişdir. Rusiyanın hakim dairələri, xüsusən də Qriqori Potyomkin Qarabağ, İrəvan və Naxçıvan xanlıqlarını, habelə Qaracadağ vilayətini Rusiyaya birləşdirərək Rusiyanın protektoratı altında ermənilər üçün muxtar dövlət yaratmağı planlaşdırırdı. Bundan başqa, Gəncə xanlığının ərazisinin Gürcüstana birləşdirilməsi nəzərdə tutulurdu. Rusiya hakimiyyəti inanırdı ki, xristian gürcülər və ermənilər Rusiya hakimiyyətinə üstünlük verəcək, Rusiyanın Qafqaz müsəlmanları üzərində nəzarətini dəstəkləyəcəklər.
Muxtariyyət layihəsi
Döyüşlər Rusiya üçün uğurlu keçmişdir. Hələ rəsmi olaraq müharibə elan edilməmişdən əvvəl, 1826-cı ilin sentyabrında Gəncə şəhəri almışdır, 1827-ci ilin yayında Rusiya ordusu Qacarların Gürcüstan quberniyasına soxulmaq cəhdinin qarşısını ala bilmiş, oktyabr ayında İrəvan xanlığının paytaxtı və əsas qalası İrəvan almış, Naxçıvanı da elə həmin il özünə birləşdirmişdir.
Müharibə illərində Rusiya imperiyasının hakim dairələri Rusiya ordusu tərəfindən işğal edilmiş regionların sonradan Rusiyanın ərazi idarəetmə sisteminə inteqrasiyası ilə onların administrasiyasının yaradılması məsələsi ilə üzləşmişdilər. Problemin həlli üçün xüsusi hökumət komissiyası təsis edilmişdir. Eyni zamanda, Xristofer Yekimoviç Lazarev, Moisey Zaxaroviç Arqutinski-Dolqoruki və Aleksandr Makaroviç Xudobaşev kimi Rusiyanın himayəsi altında erməni dövlətçiliyinin dirçəldilməsi ideyasının tərəfdarları olan bir qrup erməni əsilli siyasi xadimlər Rusiya imperiyasının tərkibində erməni muxtariyyəti yaratmağı planlaşdırırdı. Bu cür fikirlərin tərəfdarı və ilhamvericisi, Rusiya ordusunun hərəkətlərini hər formada dəstəkləmiş bütün ermənilərin katolikosu V Nerses Aştaraketsi idi. .
Layihəyə əsasən, siyasi anlayış kimi formalaşdırılan Şərqi Ermənistan ərazisinin bir hissəsində (Qarabağ və Zəngəzur regionları, həmçinin keçmiş İrəvan və Naxçıvan xanlıqları) Rusiya imperatoru "Erməni çarı" titulu ilə Erməni muxtar çarlığı (knyazlığı) yaradılmalı idi. Muxtariyyətin öz qanunları və heraldikası, Osmanlı və Qacar sərhədlərində yerləşdirilmiş, erməni hərbi qulluqçularından ibarət öz sərhəd ordusu olmalı idi. Erməni kilsəsinə xüsusi hüquq və azadlıqlar verilməli idi. İranla əvvəlki müharibəyə son qoyan 1813-cü il Gülüstan müqaviləsinin şərtlərinə görə, Şərqi Ermənistanın ərazisinin yarısı artıq Rusiyaya birləşdirilmişdi.
Rusiya–İran müharibəsinə son qoyan, 22 fevral 1828-ci ildə bağlanmış Türkmənçay müqaviləsinin şərtlərinə görə, İrəvan və Naxçıvan xanlıqları Rusiyanın tərkibinə keçmişdir. Rusiya imperatoru müqavilədən sonra ermənilər üçün muxtar çarlıq yaratmaq təklifindən imtina etmişdir. Buna baxmayaraq, o, ermənilərin bəzi istəklərini təmin etmiş və Rusiya imperiyasının tərkibində Erməni vilayətinin yaradılmasını təsdiqləmişdir. Regionu tədqiq etmiş İvan Şopenə görə, İrəvan xanlığının əhalisinin 71,5%-ni, Naxçıvan xanlığının isə 83%-ni Azərbaycan türkləri, kürdlər və iranlılardan ibarət "müsəlmanlar" təşkil edirdi. Erməni vilayəti 1840-cı ilə qədər mövcud olmuşdur.
Lennart Nilsson
Lennart Nilsson — İsveç fotoqrafı.
Həyatı
thumb|240x240px|Fotojurnalist Lennart Nilsson 1946-cı ildə [[Stokholm hava limanında]] Lennart Nilsson İsveçin Strenqes şəhərində anadan olmuşdur. Atası və əmisi fotoqraf idi. Atası on iki yaşında ilk kamerasını ona verdi. On beş yaşındaykən, Luis Pasteur haqqında bir sənədli filmi gördü ki, onu mikroskopla maraqlandı. Bir neçə il ərzində Nilsson mikroskop əldə etmiş və həşəratın mikrofotoqraflarını hazırlamışdır.
1940-cı illərin ortalarında Stokholmun Åhlen & Åkerlund nəşriyyatçısı üçün tez-tez işləyən sərbəst fotoqraf kimi peşəkar karyerasına başladı. Onun ən erkən tapşırıqlarından biri 1945-ci ildə İkinci Dünya müharibəsi zamanı Norveçin azadlığını əhatə edirdi. Laplandiyada (1945), Şpitsbergendə ağ ayı ovu (1947) və Konqo çayında balıqçılar (1948) adlı erkən fotoşəkillərini çəkdi.
1954-cü ildə tanınmış İsveçlilərin səksən yeddi portreti İsveçdə "İsveç profildə" adlı kitabda nəşr olundu. Onun 1955-ci ildəki "Reportaj" adlı kitabında ilk işlərinin bir seçimi var idi. 1963-cü ildə İsveç Qurtuluş Ordusu haqqında fotoşəkil bir neçə jurnal və "Hallelujah" kitabında çıxdı
1950-ci illərin ortalarında o, son dərəcə yaxın foto çəkmək üçün yeni fotoqrafiya texnikaları ilə təcrübəyə başladı. 1960-cı illərin ortalarında mövcud olan çox incə endoskoplarla birlikdə bu inkişaflar ona canlı qan damarlarının və bədən boşluğunun təməlini çəkən fotoşəkillər hazırlamağa imkan verdi. 1965-ci ildə, insan həyatının başlanğıcının fotoşəkilləri örtüyü və "Life" jurnalının on altı səhifəsində ortaya çıxdı. Onlar Ştern, Paris Match, The Sunday Times və başqa jurnallarda nəşr olundu. "Uşaq doğuldu" kitabının bir hissəsini təşkil edən fotoşəkillər (1965); Kitabın görünüşləri, 30 aprel 1965-ci il tarixli "Həyat" nəşrində dərc edildikdən sonra ilk dörd gündə səkkiz milyon nüsxə satılmışdı. Daha sonra çəkilən fotoşəkillərdən bəziləri Voyacer proqramına daxil edilmişdir.
1970-ci ildə Karolinska İnstitutunun heyətinə qatılıb. Nilsson həmçinin Saqanın həyatı (1982) və Həyatın möcüzəsi (1996) filmləri də daxil olmaqla sənədli filmlərin yaradılmasında iştirak etmişdir.
Abstraktlaşdırma
Abstraktlaşdırma predmetlərin qeyri-mühüm xassə, münasibət və əlaəqlərindən fikrən sərf-nəzər edilməsi, bu predmetlərin tədqiqatçını maraqlandıran bir və ya bir neçə mühüm əlamətinin seçilib götürülməsi deməkdir.
Abstraksiyanın öz hüdudları var: necə deyərlər,yanğının alovunu yanan şeydən sərf-nəzər etmək mümkün eyil. Obyektiv gerçəklikdə nəyin seçiləcəyi və nədən sərf-nəzər ediləcəyi hər bir konkret anda öyrənilən obyektin özünün təbiətindən və tədqiqatçının vəzifələrinən asılı olur. Məsələn, planetlərin dövriyyə qanununu təyin etmək üçün İ.Keplerə Marsın rəngini və Günəşin temperaturunu bilmə lazım deyilir. Abstraktlaşdırma prosesinin nəticəsində predmetlər haqqında müxtəlif anlayışlar ("bitki", "heyvan", "insan" və s.), predmetlərin ayrı-ayrı xassələri haqqında fiirlər ("həcm", "uzunluq" və s.) meydana çıxır. İdeallaşdırma abstraktlaşdırmanın spesifik bir növüdür. İdeallaşdırma fikrən abstrakt obyektlərin yaradılmasına deyilir. Abstrakt obyektlər gerçəklikdə mövcud deyildirlər, lakin real aləmdə onların nümunəsi, yəni fikrən quraşdırılması mümkündür. İdeallaşdırma elə anlayışların yaardılması prosesidir ki, onların prototiplərinə yalnız təxmini işarə etmək olar. İdeallaşdırmanın nəticəsi olan analyışlara misal olaraq "nöqtə" (nə uzunluğu, nə hündürlüyü, nə də eni olmayan obyekt), "düz xətt" və sş anlayışları göstərmək olar. Ümumiyyətlə, elmi idrakda gerçəlikdə mövcud olmayan, əməli həyata keçirilə bilməyən "ideal" obyektlərdən geniş istifadə olunur.
Tədqiqat prosesinə ideallaşdıırılmış obyektlərin daxil etdirilməsi real proseslərin qanunauyğunluqlarına daha dərindən varmaq üçün onların abstrakt sxemlərini qurmaq imkanını verir.
Yeji Andjeyevski
İlk böyük əsərini - "Ürək ahəngi"ni (1938) katolisizm əxlaqı əsasında qələmə alıb. 1945-ci ildə Miloş Çeslav ilə birlikdə Vladislav Şpilman haqqında olan filmin ssenarisi üzərində işləyib. Ssenariyə senzura tərəfindən "əl gəzdiriləndən" sonra Miloş həmmüəlliflikdən imtina edib (yazıçıların yolları burada ayrılıb və sonralar Miloş özünün antitotalitar traktatında - "Qul edilmiş ağıl" (1953) əsərində Andjeyevskini Alfa-moralist kimi təqdim edib). thumb|200px|Yeji Andjeyevskinin Varşavanın Povonzki qəbristanlığındakı qəbri
Özünün "Kül və almaz" (1948) romanında Andjeyevski Polşada sovetyönümlü hakimiyyətin ilk illərində sinfi mübarizənin etik problemlərinə toxunmuşdur. Yazıçının tarixi əsərləri olan "Zülmət yer üzünü örtür" (1957) (Stalinin ölümündən bir müddət sonra qələmə alınıb) və "Cənnət darvazaları"nda (1960) humanizm ruhunda insan mövcudluğunun problemlərindən bəhs olunur. Onun "Dağlarda çapır-gedir" (1963) romanı burjua incəsənətinə parodiyadır.
Kurt Adolf
Kurt Adolf — Almaniyalı yarış pilotu.
Həyatı
Adolf Almaniyanın Stutqart şəhərində tekstil şirkətinin sahibi olan ailədə dünyaya gəlmiş, İkinci Dünya müharibəsi dövründə paraşütçü kimi xidmət etmişdir. Adolf 1950-ci illərin əvvəllərində Formula-2 yarışlarında BMW avtomobili ilə yarışmışdır, Adolf Münhen-Riem Hava Limanında yarışda ikinci yeri tutaraq uğur qazandı. Daha sonra 1953-cü ildə Ferrari-500-də yarışdı və 1953-cü ildə Almaniya Qran Prisinə qatıldı, Rudi Fişerin Ferrari 500-ü "Ecurie Espadon" Komandası üçün idarə etdi. O, bir neçə dövrədən sonra təqaüdə çıxdı və tək nəfərlik yarışını biznes maraqlarına cəmləşdirmək üçün tərk etdi. Adoff daha sonra Yaquar ilə dırmanışlarda və avtomobil yarışında uğur qazanmışdı və həmçinin Çilidə konsul kimi faəliyyət göstərmişdir..
Antik yunan fəlsəfəsində tərbiyə
Tərbiyə sözü ərəbcə "əl-tərbiyə" sözünün "rəbb" kökündən əmələ gəlib.O üç mənanı ifadə edir: "Rəba"- doğri yol göstərmək;"Rəbi"-bəsləmək,yetişdirmək,böyütmək,tamamlamaq;"riba"-çoxaltmaq.
Tərbiyə işi insan cəmiyyətinin yarndığı ilk dövrlərdən meydana gəlmiş,şəxsiyyətin formalaşması,onkişafı,davranışı prosesidir. Tərbiyə yaşlı nəslin əldə etdiyi bilik,bacarıq və təcrübənin məqsədyönlü,planlı,mütəşəkkil şəkildə gənc nəslə aşılanmasıdır.
Sparta tərbiyə sistemi
Qədim yunan filosofu Aristotelə görə,Sparta vətəndaşlarının tərbiyəsində daha çox hərbi icma üzvləri hazırlamaq məqsədi əsas yer tuturdu.Tərbiyənin əsas vəzifəsi davamlı hərbçilər,gələcək quldarlar yetişdirməkdən ibarət idi.Ona görə də quldar övladlarının fiziki cəhətdən sağlam olmasına ciddi fikir verilirdi. Plutarx yazırdı ki,"yeni doğulan uşaqları ağsaqqallar nəzərdən keçirirdilər.Əgər o,(uşaq) möhkəm və ahəngdar quruluşlu olardısa,onu tərbiyə etmək üçün atasına qaytarar,zəif və eybəcər uşaqları Tayqet yanındakı uçurumdan atardılar.Onlar zənn edirlər ki,belə uşağın həyatı nə onun özünə,nə də cəmiyyətə mənfəət verə bilməz.Çünki təbiət ona əvvəldən qüvvət və yaxşı bədən quruluşu verməmişdir".
Tərbiyə sisteminin mərhələləri
Spartalılar 7 yaşa qədər ailədə məşhur dayələrin himayəsində tərbiyə alırdılar.Lakin sonralar dövlət gənc nəslin tərbiyə və təlim vəzifəsini öz üzərinə götürdü.Belə tərbiyə uzunmüddətli olub üç mərhələni əhatə edirdi: a) 7 yaşdan 14 yaşadək; b) 14 yaşdan 20 yaşadək; c) 20 yaşdan 30 yaşadək.
Dövlət tərbiyə müəssisəsi olan məktəbə aqellam deyilirdi.Bu məktəblərə hakimiyyətə məlum olan adamlar rəhbər tayin olunurdu ki,onlara pedanom deyilirdi.
I mərhələ
Birinci mərhələdə uşaqlar pedanonum-tərbiyəçinin rəhbərliyi altında tərbiyə alırdılar.Onlar birlikdə yaşayır,oxu və yazı vərdişlərinə yiyələnirdilər.Fiziki hazırlığa isə xüsusi yer verilirdi,belə ki,oğlanların bədəni möhkəmləndirilir,habelə onlara soyuğa,aclığa,ağrılara və susuzluğa tab gətirmək aşılanırdı.Gənc spartalılar qaçmağa,hoppanmağa,əlbəyaxa vuruşma zamanı müxtəlif vasitələrdən istifadə etməklə yanaşı,hərbi mahnılar oxumağa da hazırlanırdılar.Spartalılara əxlaqi və siyasi tərbiyə müsahibələr yolu ilə verilirdi.Onları müxtəsərliyə,öz fikrini qısa və yığcam söyləməyə alışdırırdılar.
II mərhələ
Tərbiyənin ikinci mərhələsində uşaqların savad təliminə musiqi və nəğmə məşğələləri də əlavə edilirdi.Tərbiyə üsulları getdikcə sərtləşirdi.Gənclərin əxlaqi və siyasi tərbiyəsi dövlət başçılarının bilavasitə onlarla söhbətləri zamanı həyata keçirilirdi.Gənclərə yaşlılar tərəfindən pis meyllərdən uzaq olmaq təlqin edilirdi,lakin onların cinsi həyat sahəsindəki fəaliyyəti heç bir qadağa ilə məhdudlaşdırılmırdı və bu hal qüsur da hesab edilmirdi. Yaşlılar tərəfindən pis hərəkətlər kəskin şəkildə mühakimə edilir və onların qarşısı sərt cəza tədbirləri ilə alınırdı.Əfsanəvi qanunverici Likurq spartalıları sərxoşluqdan qorumaq üçün "ayıqlıq dərsləri" təşkil etmişdi.Bu "dərslərdə" qullar içməyə məcbur edilirdi ki,spartalılar sərxoşluğun nə qədər iyrənc və çirkin bir iş olduğunu gözləri ilə görsün və buna şəxsən əmin olsunlar Uşaqların tərbiyəsindəki mühüm məsələlərdən biri onların tikanlı,lakin zərif formada və bir neçə sözdə çox şeyi ifadə etməyə qabil olan nitqə yiyələndirilmələri idi.Yeniyetmələrə verdikləri cavablarda dəqiq və müxtəsər olmaq öyrədilirdi ki,buna "lakonik nitq" deyilirdi. Likurq pul sikkəsini hörmətdən salsa da "söz sikkəsi" ilə başqa cür davrandı.O,istəyirdi bir neçə sadə sözdə çox dərin məna ifadə olunsun.Uşaqlar uzun müddət dinməz dayanmağı öyrənib,dərin mənalı cavab verməyə alışırdılar.Ona görə də belə yığcam danışan adamların vətəninin adından "lakonik danışıq " anlayışı yaranmışdır.Sonralar spartalılar bu xüsusiyyəti daha da inkişaf etdirirdilər.Spartada tərbiyə ənənələri daha çox avtoritar xarakter daşıyır,sərt fiziki və hərbi tərbiyə əsas yer tutur,savad təliminə,təhsilə də kifayət qədər diqqət yetirilmirdi.Fiziki tərbiyədə dövlət üçün möhkəm bədənli döyüşçülər yetişdirilməsi nəzərdə tutulurdu.Spartada mükəmməl şəxsiyyət dedikdə,fiziki cəhətdən möhkəm döyüş çü nəzərdə tutulurdu.Belə tərbiyə sisteminin hərtərəfliliyi qədim dövrlərdə formalaşmış dövlət sistemi ilə şərtlənirdi.Dövlətin əsas vəzifəsi isə qulları itaətdə saxlamaq idi.
Afina tərbiyə sistemi
Afinada hərtərəfli inkişaf etmiş şəxslər tərbiyə etmək vəzifəsi qarşıya qoyulmuşdu.Onlar həm fiziki,əxlaqi,həm də əqli cəhətdən inkişaf etmiş,gözəl zövqə malik insanlar olmalı idilər.Bu cür adamların hakim təbəqədən seçilməsi və tərbiyə olunması nəzərdə tutulurdu.Ardıcıl təlim-tərbiyə təcrübəsinin əsasını yarış prinsipi (aqonistika) təşkil edirdi.Uşaqlar,yeniyetmələr və gənclər həmişə gimnastikada,rəqsdə,musiqidə yarışır,öz bilik,bacarıq və vərdişlərini kütlə qarşısında nümayiş etdirirdilər. Afinada uşaqlar 7 yaşa qədər ailədə tərbiyə alırdılar.Bundan sonra oğlan uşaqları məktəbə gedir,qızlar isə ailədə tərbiyə almaqla ev işlərinə alışdırılırdı.Varlı ailələrdən olan oğlanlara xüsusi peda qoq nəzarət edirdi. Tərbiyəçi pedaqoqlar təsərrüfatda işləyə bilməyən,fiziki cəhətdən zəif,quldarlar üçün faydasız hesab olunan qullardan olurdu.Tərbiyəçi müsbət keyfiyyətlərin daşıyıcısı olmadığından çox vaxt onun tabeliyində olan uşaqlar da həmin keyfiyyətləri mənimsəyirdilər. Afinada uşaqlar 7 yaşdan 13–14 yaşa qədər qrammatika və kifara (musiqi) məktəblərində təhsil alırdılar ki, həmin məktəblər xüsusi adamlar tərəfindən açılırdı.Bu məktəblərdə təhsil pullu olurdu.Aşağı təbəqənin uşaqları orada az hallarda oxuya bilərdilər.Uşaqları didaskal-müəllim oxudurdu. Kifara məktəbində uşaqlara musiqi,nəğmə,bədii qiraət öyrədilirdi.Bununla da uşaqlara ədəbi və musiqi təhsili verilirdi.Məktəb proqramının alfa və omeqası Homerin poemalarının öyrədil məsindən ibarət idi.Bununla bağlı,qədim yunan mütəfəkkiri Platonun fikrincə,"Elladanı Homer tərbiyə etdi". Homerin "İliada" və "Odisseya" poemaları yalnız savad və musiqi təlimində didaktik material olmayıb,həm də yeniyetmələri həyati münasibətlərlə tanış edir,onları əxlaq ənənələrinə daha da yaxınlaşdırırdı. Musiqi məktəblərində təlim sinkretik xarakter daşıyırdı.Yəni Homerin poemalarının hekzamentləri musiqinin müşayiəti ilə uzada-uzada söylənilirdi.Oğlanlar 13–14 yaşlarında palestra adlanan məktəblərdə oxumağa davam edir,fiziki təmrinlərlə ciddi məşğul olurdular. Orada onlara beş bacarıq-qaçmaq,hoppanmaq,güləşmək,ox atmaq,üzmək öyrədilirdi.Bütün bunlar gələcək döyüşçü üçün vacib şərtlər idi. "İdeal vətəndaşlıq məktəbini"- kifara (musiqi) va palestrani (gimnastika) bitirənlər üçün təhsilin növbəti pilləsi-gimnasi (sonralar gimnaziya) hesab olunurdu.Afinada qadın təhsili və tərbiyəsinin məzmunu və vəzifələri olduqca sadə idi.Afina tərbiyə sistemində qızların ailə qurana qədər evdə tərbiyə alması nəzərdə tutulurdu. Onlar ailədə sadə oxu və yazı vərdişlərinə yiyələnir, musiqi təlimi keçirdilər. Qızlar adamlar arasında çox nadir hallarda, məsələn, dini mərasinlərdə görünərdilər.Onlar yalnız ev işləri ilə məşğul olurdular.Spartada olduğu kimi,Afinada da qullar "danışan alət" adlandırılırdı.Afina ilə Sparta təhsil sisteminin arasındakı bir fərq odur ki,spartada tərbiyə müəssisələri dövlətin əlində olduğu halda,Afinada qrammatika,kifara və palestra məktəbləri xüsusi adamların ixtiyarında idi.Spartada tərbiyə daha çox hərbi-fiziki xarakter daşı dığı halda,Afinada isə əksinə,zehni və estetik tərbiyəyə üstünlük verilirdi.
Afina dramı
Afina məktəblərində özünütəkmilləşdirmə amillərinə üstünlük verilirdi.Afina təhsil sistemi hərtərəfli şəxsiyyət kimi fiziki cəhətdən sağlam,zahiri və daxili gözəlliyi özündə birləşdirən adamlar yetişdirməyi bir vəzifə kimi qarşıya qoymuşdu.Bu vəzifənin yerinə yetirilməsində Afina dramı mühüm rol oynamışdır. Afina dramları şəxsiyyətin intellektual və mənəvi inkişafına müsbət təsir göstərmişdir. Dramlarda dövrün əsas idealı-quldarlıq dövrünün azad vətəndaşı, polisin siyasəti və etikasının müdafiəçisi, onun mənəvi sərvətlərinin daşıyıcısı obrazı öz əksini tapmışdır. Dramlardakı qəhrəmanlar öz vətənləri yolunda canından keçməyə hazır olan vətənpərvərlərdir. Bu da Afina təhsil sisteminin müsbət məziyyətlərindəndir.
Cidaqaya (Tikantəpə)
}}
Cidaqaya - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Tikantəpə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Coğrafiya
Cidaqaya kəndi Tikantəpə və Saraskənd şəhərlərinin arasında yerləşərək,Tikantəpədən 67 kilometr şimalda yeralıbdır.Cidaqaya Ağotaq,Arpaçayı və Ərəbşah kəndlərindən sonra,iki hündür dağın yamacında olaraq,kəndə gedən avtomobil yolu isə çox qəzalıdır.Ərazisi dağlıqdır.
Mədəniyyət
Cidaqayada bir ibtidai məktəb və məscid fəaliyyət göstərir.Kəndin keçidləri son neçə ildə daşla örtülmüşdür.Burada su,işığ və telefon var ancaq kəndlilər yanacağ baxımından əziyyət çəkirlər.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 189 nəfər yaşayır (37 ailə).Əhalisi azərbaycan türklərindən ibarətdir.Kəndin ləhcəsi Tikantəpəilə fərqlidir.
2017 İslam Həmrəyliyi Oyunları
2017 İslam Həmrəyliyi Oyunları və ya IV İslam Həmrəyliyi Oyunları (qeyri rəsmi adı Bakı 2017 İslam Həmrəyliyi Oyunları) — 2017-ci ilin 12-22 may tarixləri arasında Azərbaycanın paytaxtı Bakı şəhərində keçirilən çoxmillətli, multi-idman turniri idi. Bundan öncə tunir 2005-ci il də Səudiyyə Ərəbistanı nda, 2013-də isə İndoneziya da keçirilmişdir. Turnirin sayca ikinci dəfə 2009-cu ilin oktyabr ayında İran da keçirilməyi nəzərdə tutulsa da, sonradan təxirə salındı, daha sonra isə ləğv olundu.
Yer seçiminin keçirilməsi
2012-ci ilin oktyabr ayında İslam Həmrəyliyi İdman Federasiyası nın Səudiyyə Ərəbistanın Ciddə şəhərində keçirilən 18-ci iclası zamanı Azərbaycan Milli Olimpiya Komitəsi İslam Həmrəyliyi Oyunlarının keçirilməsi üçün öz namizədliyini irəli sürmüşdü. 2013-cü ildə İHİF-in Ciddə şəhərində keçirilən 8-ci Hesabat-seçki Baş Assambleyasında Azərbaycanın ev sahibliyi etməsi təsdiq olundu.
İştirakçı ölkələr
İslam Həmrəyliyi İdman Federasiyası nın bütün 56 üzvü Oyunlarda iştirak etmişilər. Küveyt Olimpiya Komitəsi nin fəaliyyətininin dayandırılması səbəbindən Küveyt li idmançılar oyunlarda İslam Həmrəyliyi Federasiyasının bayrağı altında İHİF-in müstəqil idmançıları kimi iştirak etməsi nəzərdə tutulurdu, amma bu ölkə Liviya və Sudan kimi açılış mərasimindən bir gün əvvəl Oyunlarda iştirakdan imtina etdilər.
Aşağıda iştirakçı ölkələrin siyahısı göstərilib, mötərizədə nümayəndə heyətinin sayı göstərilib.350x350px|thumb|Oyunlarda iştirak edən ölkələrin xəritəsi • 3
Məkanlar
İslam Həmrəyliyi Oyunları üçün yeni heç bir idman arenası tikilmədi. Yarışlar 16 idman arenasında keçirildi.
İdman növləri
thumb|İncə və Cəsur (talismanlar) thumb|Azərbaycan poçt markaları
Xarici keçidlər
Baku 2017
Kürdköy
Kürdköy- İranın Gülüstan ostanının şəhərlərindəndir. Həm də Kürdköy şəhristanının mərkəzidir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 28,991 nəfər və 7,611 ailədən ibarət idi .Əhalisinin əksəriyyəti mazandaranlılardan ibarətdir və mazandaran dilində danışırlar.Mazandaranlılardan əlavə,türkmənlər və s...də az sayda bu şəhərdə yaşayırlar.
Qaynarca (Tikantəpə)
Qaynarca — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Tikantəpə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 907 nəfər yaşayır (201 ailə).
Donald Erb
Donald Erb (17 yanvar 1927 – 2008) — amerikalı bəstəkar.
Həyatı
Donald Erb 17 yanvar 1927-ci ildə Amerika Birləşmiş Ştatlarında anadan olub.
Yüzbənd (Kəleybər)
Yüzbənd - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Kəleybər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il siyahıya alınmasına görə kənddə 574 nəfər yaşayır (153 ailə)
Nikolay Kuzalı
Nikolay Kuzalı (1401—1464) — filosof, riyaziyyatçı, dinşünas, kardinal; riyazi traktların müəllifi; Renessans fəlsəfəsinin məşhur nümayəndələrindən biri. .
Fəlsəfəsi
Renessans fəlsəfəsinin məşhur nümayəndələrindən biri Nikolay Kuzanus (1401—1464) olmuşdur. Öz dövrünün əksəf filosofları kimi, Kuzanus də neoplatonizm ənənələrinə arxalanırdı. Lakin neoplatonizmin təliminə, ilk növbədə onun vahid olan anlayışınıa Kuzanus yenidən baxır. Platonda və neoplatonçularda vahid olan vahid olmayana qarşı qoyulur. Bunun kökləri vahid olanı çox olana, sonu olanın sonu olmayana qarşı qoyan pifaqorçulardan və eleatlardan gəlir. Xristian monizminin prinsiplərini bölüşdürən Kuzanus antik dualizmi qəbul etmir və bəyan edir ki, vahid olanın əksi yoxdur. Buaradan da o, bu qənaətə gəlir ki, "vahid olan hər şeydir". Ontologiya problemlərinə yeni yanaşma elə məhz burada meydana gəlir. Vahid olanın əksi olmadığını deyən Kuzanus bu qənaətə gəlir ki, vahid olan sonsuz olanla eyniyyət təşkil edir. Sonsuz olan elə bir şeydir ki, ondan böyük heç nə ola bilməz. Buna görə də o, "maksimum", vahid olan isə "minimum" kimi səciyəyləndirilir. Beləliklə, N.Kuzanus əksliklərin – maksimum və minimumun üst-üstə düşməsi prinsipini (coincidentia oppositorum) kəşf etmişdir. Bu prinsipi daha inandırıcı etmək üçün o, riyaziyyata müraciət edərək göstərir ki, dairənin radiusu son dərəcə artıqca çevrə sonsuz düz xəttə çevrilir. Bu cür maksimal dairənin diametri çevrəyə oxşar olur. Hətta təkcə diametr yox, orta da çevrə ilə üst-üstə düşür. Deməli, nöqtə (minimum) və sonsuz düz xətt (maksimum) eyni şeydir. Eynilə üçbucaq: əgər tərəflərdən biri sonsuzdursa, onda iki digər tərəf də sonsuz olacaqdır. Beləliklə də Kuzanus sübut edir ki, sonsuz düz xətt həm üçbucaqdır, həm dairədir, həm də şardır.
Əksliklərin üst-üstə düşməsi N.Kuzanusun ən mühüm metodoloji prinsipidir. Bu, onu Yeni Avropa dialektikasının banisi edir. Antik dövrün ən məşhur dialektiklərindən biri olan Platonda, məsələn, biz əksliklərin üst-üstə düşməsi haqqında təlimə rast gəlmirik, çünki qədim yunan fəlsəfəsinə dualizm səciyyəvi di: ideya (və ya forma) materiyaya, vahid olan sonsuz olana qarşı qoyulurdu. Kuzanusda isə vahid olan öz yerini vahid olanla sonsuz olanın birləşdirilməsini kəsb edən aktual sonsuzluq anlayışına verir. Kuzanusun mülahizələri vahid olan kateqoriyası ilə qədim yunanların dünaynın mərkəzinin, deməli, sonunun da olması haqqında kosmoloji təsəvvürləri arasındakı əlaqəni dərk etmək imkanı verir. Antik elm üçün kosmos böyük, lakin sonu olan bir cisim idi. Cisimin sonunun olmasının göstəricisi onda mərkəzlə periferiyanı, "başlanğıcla" "sonu" seçməyin mümkün olmasıdır. Kuzanusa görə isə, kosmosun ortası və çevrəsi allahdır, buna görə də dünyanın sonsuz olmasa da, onun sonu da yoxdur, çünki onun hüdudları yoxdur.
Cirdək
Cirdək — Azərbaycan Respublikasının Tovuz rayonunun Çatax kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Toponimikası
Cir (qədim türk dillərində çir) Azərbaycan dilinin dialekt və şivələrində "kiçik, balaca" mənasında işlənmişdir. -dək məkan, yer bildirən şəkilçidir. Oykonim "kicik, balaca yaşayış yeri" mənasını bildirir. Kənd həqiqətən də sahəsinə görə cox kiçikdir.
Tarixi abidələri
Kənddə daşınmaz tarix və mədəniyyət abidəsi qeydə alınmamışdır.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənddə havanın orta illik temperaturu 8-13 C, yanvarda -5-4 C, iyulda isə 18-25 C dərəcə arasında dəyişir. Orta illik nisbi rütubəti 71 %-dir. Yağıntının illik miqdarı 400–700 mm-dir.
Kəndin yer adları: Qız Dağı, Kalafalıq, Göyəmli, Kəmər Qayası, Böyük Qaya, Hərrəmələr, Qamışlı, Cilli, Quşburnu, Dovşançalan, Arxac, Çökək, Qırmızı Qaya, Balacırım, Böyükcırım
İqtisadiyyatı
Cirdək kəndinin iqtisadiyyatının əsasını kənd təsərrüfatı təşkil edir. Bostançılıq, bağçılıq, taxılçılıq, heyvandarlıq və arıçılıq kənd təsərrüfatının mühüm sahələridir.
Mədəniyyəti
Kənddə Cirdək kənd kitabxana filialı, Cirdək kənd klubu fəaliyyət göstərir.
Təhsil
Kənddə təhsil müəssisəsi mövcud deyil.
Din
Kənddə dini ibadət yeri və ya dini icma qeydə alınmamışdır. Kənd ərazisində ziyarətgah olan Hacı Mirbağırın ocağı var.
Səhiyyə
Kənddə səhiyyə müəssisəsi mövcud deyil.
Avropa İttifaqı-Türkiyə Gömrük İttifaqı
thumb|Aİ-Türkiyə gömrük birliyi üçün türk xatirə sikkəsi. Avropa İttifaqı-Türkiyə Gömrük İttifaqı — 6 mart 1995-ci il tarixində Ankara müqaviləsi ilə qurulan AT-Türkiyə Əməkdaşlıq Şurasının tətbiq qərarı almasıyla 31 dekabr 1995 tarixindən qüvvədə olan gömrük ittifaqı. Hər iki tərəf arasında ticari məhsullar hər hansı bir gömrük məhdudiyyəti olmadan satıla bilər. Gömrük İttifaqı əsas iqtisadi sahələrdə (kənd təsərrüfatı kimi) ikitərəfli ticarət güzəştlərini, xidmət və ya dövlət satınalmalarını tətbiq etmir. 1996-ci ildə Avropa Kömür və Polad Birliyi üzrə məhsulların satışı üçün Türkiyə və Avropa Birliyi arasında bir sərbəst ticarət bölgəsi qurulmuşdur. Birlik Şurasının 1/98 saylı qərarı kənd təsərrüfatı məhsullarının ticarətini əhatə edir.
Valkaneş
Valkaneş — Moldovada Kaqul çayı üzərində yerləşən, Qaqauziyaya aid bir şəhər.
1940-cı ilin noyabrında Valkaneş bir rayon mərkəzinə çevrilir. 1965-ci ildə kənd şəhər tipli qəsəbə, 1995-ci ildən isə şəhər statusu almışdır. 23 dekabr 1993-cü ildə Vulkaneş şəhəri Qaqauziyanın Muxtar Ərazi Birliyinin bir hissəsinə çevrilir.
Coğrafiyası
Valkaneş Moldovanın paytaxtından 180 km, Ukrayna sərhədindən 7 km və Rumıniya sərhəddindən 35 km məsafədə yerləşən, 15.26 km² bir əraziyə sahib şəhərdir.
Əhalisi
2004-cü il siyahıyaalınmasına əsasən, Valkaneşin əhalisi 15 462 nəfərdir: 47,69% kişilər, 52.31% qadınlardır. 2014-cü il siyahıya alınmasına görə isə şəhəedə 12 185 nəfər yaşayırdı.
Etnik tərkibi: 70.25% - qaqauzlar, 11.31% - moldaviyalılar, 7.67% - ruslar, 5.46% - ukraynalılar, 4.13% - bolqarlar, 0.08% - qaraçılar, 0.01% - yəhudilər, 1,06% digər millətlərin nümayəndələridir almanlar, yunanlar, serblər, belaruslar, albanlar, azərbaycanlılar və s.). Qaqauz Yeri Konstitutsiyasına görə muxtariyyətdə üç dövlət dili vardır: moldav, qaqauz və rus.
Adem Lyaiç
Adem Lyaiç — hücumameyilli yarımmüdafiəçi mövqeyində çıxış edən Serbiya futbolçusu. "Beşiktaş" klubu və Serbiya milli komandasında çıxış edir.
Valkaneş
Tarixi
Şəhər haqqında ilk məlumatlar XIII əsrin sonlarında qeyd edilmişdir. Şəhərin adının "Balkanların surəti" mənasını verən bir versiyası vardır. 1574-cü ilə təsadüf edən Moldav xalqının tarixindəki əlamətdar hadisələrdən biri də Valkaneş ilə bağlıdır. Həmin il Moldaviya Knyazlığının başçısı İoann Voda Luti Osmanlıların boyunduruğundan qurtruqlmaq cəhdini. edir. Kaqul gölü yaxınlığında kazaklar tərəfindən dəstəklənən knyaz qoşunlar və türk-tatar qoşunları arasında bir döyüş baş verir. Bir-birinin ardınca hücumlarıdəf edilir. Güclü yağış səbəbindən artilleriya atışları uğursuz olur. Müdafiəçilər qala düşərgəsinə geri çəkilməli olurlar. Lakin su, yemək və sursat çatışmazlığına baxmayaraq, moldaviyalılar və kazaklar düşmənə qarşı cəsarətlə vuruşmağa davam edirlər. İoann Voda əsgərlərinin canlarını və azadlıqlarını qurtaracağını və özününsə limana təslim ediləcəyini vəd aldıqdan sonra təslim olmağa qərar verir. Lakin Osmanlılar sözlərini tutmadılar və hökmdarı məkrli şəkildə öldürdülər. İoann Vodanın başını kəsdi, bədəni dörd dəvəyə bağlandılar və nəşini parçalandılar. Bundan sonra uzun illər boyu bu bölgə Osmanlı boyunduruğu altında qalmağa davam etdi.