cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mahmudavar
Mahmudavar toponimi
Mahmudavar toponimində "Mahmud" - şəxs adı, "a" - birləşdirici səs, "var" - isə ünsürdür. "Var" ünsürü ilə bitən respublikamızda 20-dən çox oykonim mövcuddur. Mahmudavar Mahmud adlı şəxsin yurdu, onun kəndi mənasında işlənir. Qədim türk tayfalarından birinin "Avar" adlandığını nəzərə alsaq, Mahmudavar toponimində işlədilən Mahmud şəxs adını Avar tayfasına mənsub olması kimi qəbul etmək olardı. Əgər Mahmudavar "-avar" sonluğu ilə bitən toponimlər arasında yeganə yaşayış yeri olsa idi. "Var" sözü qədim İran dillərində düzəltmə formaları ilə şəhər, qala, divar, yeraltı ev, zirzəmi, qazma mənalarında işlənir. Y.Buşuyev yazır ki, "var" sözü tayfa, nəsil, ailəyə aiddir. O, misal gətirdiyi oykonimlər içərisində Mahmudavarın da adını çəkir. "Var" sözü azərbaycanca "köç yeri", hər hansı bir icmanın yurdu mənasında işlənir. (Tofiq Əhmədov - "Azərbaycan toponimikasının əsasları" səh.179, bur.1991) Mahmudavar kəndində Mahmud şəxs adı ilə bağlı qala, çay və su anbarı vardır. Görünür, bu şəxsin kəndlə sıx bağlılığı olmuşdur. Mahmudavarın əvvəlki adı Mədodur. Bu yaşayış yeri talış dilində olan Mədo adını bugünədək saxlamışdır. Yaşlı nəslin fikrincə, "Mədo" sözünün mənası "muncuq ağacı" deməkdir. Nəql olunur ki, vaxtilə bu ərazidə dənəsindən bəzək şeyləri, muncuq hazırlanan ağaclar bitirmiş. "Mə"- talışca muncuq, "do"- isə ağac deməkdir. Fikrimizcə, Mədo (Mado) sözü Madon sözündən yaranışdır. Bu sözün kökü olan "Mad"- Səid Nəfisinin fikrincə, madlardan (midiyalılardan) yadigar qalmış, -on isə cəm şəkilçisidir. Mad tayfaları ilə bağlı olan toponimlər muasir İranın şimal-qərb hissəsində bu günədək qalır. Belə yaşayış yerlərindən Madoabad, Madi və.s toponimləri göstərə bilərik. (V.İ.Savina - "Onomastika Vostoka" səh.140-141, bur.1980). Yaşadığımız ərazinin vaxtilə qədim Midiya dövlətinin tərkibində olduğunu və talışların isə midyalıların varisi olmasını nəzərə alsaq, Mədo (Mado) toponiminin yaranması ilə bağlı söylədiyimiz mülahizəyə şübhə yeri qalmır. Fikrimizi kəndin ərazisində tapılmış Midmiya dövrünə aid kiçik tunc xəncərlər və digər maddi-mədəniyyət nümunələri bir daha sübut edə bilər. (Bax: Tarix, fəlsəfə, hüquq" jurnalı, N2, 1970). Rus qaynaqlarında da bu toponim "Madjo" şəklində qeyd olunur. Belə bir qənaətə gəlmək olar ki, kəndin qədim adı Mədo (Mado) olmuş, türkdilli tayfaların təxminən XI-XIII əsrlərdə burada məskunlaşması ilə əlaqədar bu yaşayış yeri iki ad daşımağa başlamışdır.
Əhalisi
1886-cı ildə ailələr üzrə aparılmış siyahıyaalmaya əsasən Bakı quberniyası, Lənkəran qəzası, Mahmudavar kənd cəmiyyəti tərkibinə daxil olan Mahmudavar kəndində 115 evdə şiə etiqadlı müsəlman talışlardan ibarət 748 nəfər (426 nəfəri kişilər, 322 nəfəri qadınlar) əhali yaşayırdı.
1981-ci ildə kəndin əhalisi 3228 nəfər olmuşdur.
2009-cu il əhalinin siyahıyaalınmasına əsasən Mahmudavar əhalisi 6520 nəfər (3278 nəfəri kişi, 3242 nəfəri qadın) olmuşdur.
2017ci ilə görə əhalisi 7621 nəfərdir. Hazırda 2006 təsərrüfat var.
Coğrafi mövqeyi
Mahmudavar kəndi Masallı rayon mərkəzindən 17 km cənubda, Lənkəran şəhəri ilə həmsərhəddir. Talış dağlarının ətəyində, düzənlik ərazidə yerləşir.
Mahmudavar şimal tərəfdən Hişkədərə, Türkoba və Şatıroba, cənubdan Lənkəran rayonunun Boladi, Zövlə kəndləri ilə, qərbdən Talış dağları, şərqdən Xəzər dənizinə boylanan digər kənd və yaşayış yerləri ilə əhatə olunmuşdur. Ərazisinə və coğrafi mövqeyinə görə Mahmudavar rayonun digər kəndlərindən fərqlənir. Kəndin ərazisindən dənizə tərəf 3 çay - Qamaş, Mahmud və Sığbas çayları axır. Rayonun ərazisində bu qədər çayı olan ikinci bir kənd yoxdur.
Monastır məktəbi (Bojenitsa)
Monastır məktəbi (Килийно училище) — Bolqarıstanın qərbindəki Botevqrad icmasının Bojenitsa kəndində yerləşən diqqətəlayiq yer. Botevqrad icmasının ən qədim məktəb binasıdır.
Əyləncə
Şokoladdan bina
ABŞ-də şokoladdan uca bir bina tikilib. 6,5 metr uzunluğundakı bina görənlərin iştahını artırır. ABŞ-nin göydələnləriylə məşhur Nyu-York şəhərində ucalan bu bina digərlərindən dadlı olması ilə fərqlənir. Çünki 6.5 metr uzunluğundakı bina saf şokoladdan hazırlanıb.Tikilinin memarı fransız aşpaz Alain Roby 1036 kiloqram qara şokoladdan istifadə etməklə düzəltdiyi bu heykəllə daha bir rekorda imza atıb.30 saata tikilən bina Ginnesin kitabına adını yazdırıb.Roby arxitekturada heç bir məşhur binanın görünüşündən istifadə etmədiyini bildirib.Maraq dolu dünyada sevimli şirniyyatdan bina hazırlamaqdan da qəribə onun necə yeyilməsidir.Buna insanların hobbisi kimi baxılsa da, əslində tarixdə sevimli içkilərindın fontan hazırlayanlara da rast gəlmək olur.Amma, insanlar heç vaxt içkilərinin nə vaxt yarandığı və niyə belə adlanmaları barədə fikirləşmirlər.
Monastır məktəbi (Bojenitsa)
Tarixi
Kilsə kitablarının kənarlarındakı qeydlərə görə, Bojenitsa şəhərində məktəbin tikintisindən çox əvvəl də müəllimlər var idi. Məktəbdə müntəzəm təhsil və onun ilk binası Bolqarıstan Milli Dirçəlişi dövrünə, 1806-cı ilə təsadüf edir. Məktəbin ilk müəllimi Stoyan Knezovski idi, hansı ki sonradan keşiş təyin olunmuşdur. 1835-ci ildə Müqəddəs Paraskeva kilsəsinin yaxınlığında yeni məktəb tikildi. Müəllimlərin çoxu Bojenitsa və ya ətraf kəndlərdə yaşayırdılar. Müəllimlərin əmək haqqları aşağı idi və onlar şagirdlərindən müəyyən miqdarda ərzaq alırdılar. Məktəbdə 80-100 uşaq oxuyurdu, bəziləri bura ətraf kəndlərdən gəlirdilər. Əvvəlcə orada yalnız Çasoslov (dua kitabı), Zəbur və İncil kimi ilahiyyat fənləri tədris olunurdu, lakin sonradan yazı və riyaziyyat əlavə edildi. Sinif və ya qrup mövcud deyil idi: müəllim hər bir tələbə ilə fərdi işləyirdi, şənbə günü isə yoxlama günü sayılırdı. Dərslər iki saatdan üç saata qədər davam edirdi. Şagirdlərə bir saatdan iki saata qədər davam edən nahar fasiləsi verirdilər. İntizam sərt idi və həm müəllim, həm də tələbələr tərəfindən dəstəklənirdi. Aşağıdakı cəzalar tətbiq edilirdi: dik vəziyyətdə dayanma, diz çökərək dayanma, dəyənək ilə əlləri vurmaq. Məktəbdə təmizlk işləri şagirdlər tərəfindən aparılırdı. 1855-ci ildə məktəb yandı, 1880-ci ildə məktəb binası təzədən inşa edildi və günümüzə qədər salamat vəziyyətdə çatdı. Məktəbin özü 1943-cü ilə qədər fəaliyyət göstərirdi.
Əyləncə
Privilage klubu
Ginnesin rekordlar kitabına düşən daha bir qəribə tikili isə Privilage klubudur.Bu binaya 11 min adam yerləşə bilir. Klub 70-ci illərdə açılıb. İlk öncə buraya gələn insanlar açıq səmadan ləzzət ala bilərdilər. Necə deyərlər "Open air".O kosmik gəmi görünüşünü xatirladir.Böyüklükdə isə futbol stadionuna bənzəyir. 80-ci illərdə rokerlərin və modellərin sevimli yeri olan klub 90-cı ilə qədər bir müddətlik bağlanıb.Kluba giriş 50 dollardır.İldə bir dəfə burada möhtəşəm partilər keçirilir ki, sanki nağıllar aləmini xatırladır və dillərdə uzun müddət əzbər qalır. Partidə mümkün ola biləcək hər şey olur...
Bütün insanların əylənməsi üçün hər şey nəzərə alınır..axı insanlar ağır iş günündən və çətin əməkdən sonra bir az da istirahət etmək istəyirlər.Təbii ki, burada onların seçdiyi zaman və məkan zövqlərə əsaslanır.
Fuad Ələsgərov (rektor)
Fuad Ələsgərov  (Fuad Nəsrullah oğlu Ələsgərov) — 1989–1992-ci illərdə Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin rektoru, iqtisad elmləri doktoru, professor.
Həyatı
1989–1992-ci illərdə Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin rektoru olmuşdur. 1979–84-cü illərdə Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetində dekan olmuşdur.
7 iyul 2020-ci ildə Bakı şəhərində vəfat edib.
Florentina süsəni
(Iris florentina) — cinsinə aid bitki növü.
Senecio graciliflorus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Farrapus müharibəsi
Farrapus müharibəsi və ya Farropus çevrilişi — Braziliya imperiyasının Rio-Qrandi-du-Sul və Santa-Katarina ərazilərində 1835 19 sentyabrdan 1845 1 marta qədər olan dövrdə imperia qüvvələri ilə respulikaçılar arasında baş verir.
Hərəkatın əsas qüvvələri
Hərəkətin əsas qüvvəsi müzdla işləyən çobanlar idi. Hərakatveriçi qüvvənin əsasını ticari burjuaziya, maldarlıqla məşqul olan şəxslər və hökumətdən narazı siyasətçilər təşkil edirdi ki, olarda muxtariyyat almaq niyyətində idilər. Hərəkatın təşkilatçısı italiyalı immiqrant Tito Libio Dzambekkeri idi. «Respublikalı» qəzeti inqilabçıların əsas mətbu orqanı kimi fəaliyyət göstərirdi. Respublikaçılar imperiyanın və quldarlığın düşməni idilər. Bentu Qonsalbis da Silva hərakat qüvvələrini komandanı seçilir.
Müharibə
thumb|Fanfa döyüşü 20 sentyabr 1835-ci ildə Riu-Qrandi-du-Sul vilayyətinin paytaxtı Portu-Aleqri tutulur. Bir müddət sonra üsyançılar villayətın içərilərinə doğru irəliləyir. 11 sentyabr 1836-cı ildə Riu-Qrandi Respublikası yaradılması elan edilir. Tanınmayan dövlətin paytaxtı Piratin olur. Ölkənin prezidenti Bentu Don Salvis seçilsədə onun əsir düşməsi ilə vitse prezident Qamıs Jardin müvvəqəti bu vəzifəni yerinə yetirməli olur. Riu Qrandi respublikasında təkcə braziliyalılar deyil həmcinin inqilabçı argentinalı və uruqvaylilar və başqa ölkələrdən gələnlərdə vardı. Onlardan Cüzeppe Qaribaldi 1839-cu ildə respublikaya gələrək donanmaya başçılıq etmişdir.
Juliana Respublikası
Ordu 1839-cu ildə Santa Katarina bölgəsinə daxil olan üsyançılar Laquna şəhərini tutur və sonradan 24iyulda Julian Respublikasının paytaxtı elan edilir. Ancaq dövlət yalnız 4 ay yaşa bilir. 15 noyabrda imperiya qüvvələri şəhəri tutur. Buna baxmayaraq üsyançılar hələdə Riu Qandi de Sulda möhkəmlənmişdilər.
Leon dili
Leon dili- İspaniyanın tarixi Leon regionunun şimal və qərbində (müasir Leon, Zamora, və Salamanka bölgələrində) və Portuqaliyada bir neçə qonşu ərazilərdə danışılan dildir.
Çonqol
Tarixi
Coson Manquksamulqivonın (kor. 만국사물기원역사?, 萬國事物紀原歷史?; «Dünyanın müxtəlif əşyalarının tarixi») adlı əsərində çonqolun qədim dövrlədən hazırlandığı qeyd olunur. Belə ki, əsgərlər müharibə dövründə qab çatışmamazlığından və ya olmamasından onlar bu yeməyi bişirməyə başlamışlar. Koreyalıları Siyconso (kor. 시의전서?, 是議全書?) kitabında qeyd edilir ki, bu yeməyi qozdan bəzən isə bambuk tumurcuqları, cavan oysterlərlə birlikdə hazırlayırdılar.
Didi Bekami
Didi Bekami — Gürcüstanın Xaşuri bələdiyyəsinin inzibati ərazi vahidində kənd.
Əhali
2002 siyahıyaalmaya görə kəndin əhalisi 308 nəfər idi. 2014-cü ildə 180 nəfər yaşayırdı.
Avropa muflonu
Xarici görünüşü
Muflonların orta uzunluğu 130 sm-ə çatır. Boyu 90 sm, erkəklərin kütləsi 50 kq, dişilərin kütləsi isə 35 kq-a qədər olur.
Didi Bekami
Ədəbiyyat
gse: 3 509
Avropa muflonu
Davranışı
Yayılma yerləri dağ landşatlarıdır. Dişilər və balalar sayı 100-ə yaxın olan sürülər təşkil edir. Erkəklər isə yalqız gəzirlər və cütləşmə vaxtı sürülərə birləşirlər.
İrəvan qəzası
Coğrafi mövqe
İrəvan qəzası İrəvən quberniyasının orta cənub hissəsində yerləşmiş və cənub-qərbdə İranla həmsərhəd olmuşdur. Relyef cəhətcə qəza şimal-şərqdə dağlıq və cənub-qərbdə ovalıq hissədən ibarət olmuşdur. Qəzanın ovalıq hissəsi Araz çayı boyunca uzanır, Şərur-Dərələyəz qəzası ilə sərhəddində ən alşaq hissəsi dəniz səviyyəsindən 2667 fut hündürlüyə malikdir. Qəzanın ən hündür nöqtəsi İrəvan şəhəri yaxınlığında olub, dəniz səviyyəsindən 3200 fut hündürlüyə malikdir. Qəza vulkanik dağ silsiləsinə malikdir. Göyçə gölü əhatəsində olan bu silsilə Aqamanqan (Ağaməngən?) (10173 fut), və Ağ-dağ kimi sönmüş vulkanlara malikdir.
Rusiya İmperatorunun 9 iyun 1849-cu il fərmanı ilə İrəvan quberniyası yaradılmışdır. 1850-ci il yanvar ayının 1-dən qüvvəyə minən həmin inzibati-ərazi bölgüsünüə görə İrəvan quberniyasının tərkibində 5 qəza vardı: İrəvan qəzası, Aleksandropol qəzası, Novobəyazid qəzası, Naxçıvan qəzası və Ordubad qəzası. İrəvan qəzası 4 nahiyədən ibarət idi:
1913 cü ildə Kəndləri
Əhalisi
1897-ci il əhalinin siyahıyaalmasına görə cəmi İrəvan qəzasında 150 879 nəfər, (bunlardan azərbaycanlılar (həmin dövrdə adlandırılmış azərbaycan tatarları) - 77 491 nəfər, ermənilər - 58 148 nəfər), qəza mərkəzi - İrəvan şəhərində isə 29 006 nəfər, (bunlardan azərbaycanlılar - 12 359 nəfər, ermənilər - 12 523 nəfər) əhali yaşamışdır. XX əsrin əvvəllərində qəzada 127 072 nəfər əhalinin (qəza mərkəzi sayılmadan) 53,5%-i azərbaycanlılar -, 37%-i isə ermənilər, qəza mərkəzi İrəvan şəhərində isə 29 033 nəfər yaşamış əhalinin 49%-i azərbaycanlılar və 48%-i ermənilər olmuşlar.
1897 ci ildə qəzanın etnik tərkibi (ana dili üzrə)
Saperavi
thumb|Azərbaycanda Alışan saperavi
Saperavi (gürc.dilində საფერავი, hərfi mənası "boya" deməkdir) — gürcülərin qırmızı şərab üçün istehsal etdikləri üzüm növüdür. Bu üzüm növü Gürcüstanla yanaşı Azərbaycanda, Özbəkistanda, Rusiyada, Ukraynada və Moldavda da istehsal olunur (giləmeyvənin qırmızı rəngdə olması ona "Saperavi-Qırmzı" adı verilməsinə səbəb olmuşdur). Bu üzüm növündən stol, desert və acı şərab növləri hazırlanır: Alazan vadisi, İndzmarauli, Axaşeni, Pirosmani, Mukuzani, Alp, Neqru de Purkar və s.
Sortun xassəsi
Yarpaqlı dəyirmi və ya yumurta formasında olaraq bütovlük təşkil edir. Yarpağı alt hissəsi kipdir. Gülləri bircinslidir. Budaqları genişdir. Giləmeyvə orta ölçülü, oval şəkilli, tünd-göy rəngdə, sulu, nazik dərili və davamlıdır. Saperavi küfə qarşı dayanıqsızdır. Yağışlı hava onun şirinliyi azaldır.
Ancaq bu üzüm sortu soyuğa davamlıdır. Qarlı havaya davamlılığı Rkaçitel sortundan azdır. Saperavi müxtəlif torpaq tipində yaxşı inkişaf edir. Bu üzüm sortunun genetikasını asanlıqla dəyişmək mümkündür. Belə ki, Krımda bu sort üzümdən Bastardo maqaraç, Rubin maqaraç, Calita, İzobil sortları alınıb.
Tarixi
Saperavi üzümü Şərqi Gürcüstanın Kaxetiya bölgəsində əkilir. Sonrada bu üzüm sortu Hereti, Kartli, Quriya, Raça və s. bölgələrdə əkilməyə başlayır. Gürcüstanın ən yaxşı şərab üzüm sortu kimi dünyada tanınır. Gürcüstanın şərab istehsalında bu üzüm sortunun rolu əvəz edilməzdir.
Şərab
Saperavi şərabının tündlüyü 10–12 qradusdur. Gürcü mətbəxində yağlı yeməklərdə istifadə olunması məsləhət görünür. 4–30 il ərzində bu şərablar öz keyfiyyətlərini qətiyyən itirmirlər. thumb|Вино "Саперави" Aleksandr Levintov özünün "Qızmızı həyat haqqında" kitabında bu şərabdan söz açıb, qeyd edir ki, "inanılmaz tünd" və digər üzüm sortların şərablarına nisbətən daha uzun ömürlüdür.
Saperavi üzümündən hazırlanana Gürcüstanda məşhurlaşmışdır, ancaq bu məşhurluq tez bir zamanda, Şərqi Avropaya da yayıldı. Xüsusisilə Moldovada məşhurlaşır. Bundan sonra saperavi üzümü Yeni dünyada yetişdirilməyə başlayır. Böyük göllər ətrafı, Nyu-Yorkda yeni üzüm bağları salınmağa başladı. Amerika ilə yanaşı yəni qitədə Avstraliyada bu üzüm sortunun əkilməsinə başlanılır. Bu üzüm sortuna Avstraliyada Yeni Viktoriyanın şimalında Kral düzənlik regionunda üzüm sortu geniş ərazini əhatə edir.
Saperavi üzüm sortundan aşağıdakı şərablar hazırlanır:
Sinonimi
Saperavi üzümü altında aşağıdakı sinonimləri var: Didi Saperavi, Kleinberiger, Nerki Khagog, Patara Saperavi, Saparavi, Sapeavi De Kakhetie, Saperaibi, Saperavi de Kachet, Saperavi de Kakhetie, Saperavi Patara, Sapeur, Sapperavi, Sapperavy, Scoperawi və Szaperavi.
Murmansk dəniz ticarət limanı
thumb|240px|Limanın reklamı, 1930 il. thumb|right|240px|Murmansk havanı thumb|right|240px|Liman Murmansk dəniz ticarət limanı — Barens dənizində, Kola körfəzinin şərqində yerləşən ticarət limanı. Rusiya əazisində yük dövriyyəsinə görə dördüncü, ölkənin şimal-qərbində isə ikinci ən böyük limanıdır.
Təşkili
Birinci Dünya müharibəsinin əvvəllərində Rusiya imperiyasının şimal-qərbində yalnız iki dəniz limanı fəaliyyət göstərirdi: Arxangelsk və Sankt-Peterburq. Osmanlı imperiyasının ruslara Bosfor və Dardanel boğazlarını bağlaması və Sankt-Peterburq limanın bloklanması ilə ancaq Arxangelsk limanından yararlanlrdılar. Qış ayları isə bu limanlada əlaqə tamamən kəsilirdi. Bu səbəbdən yeni limanın inşasına ehtiyac meydana gəlmişdir. İlk planlama işlərinin 1915-ci ilin iyunun sonları, iyulun əvvəlləri başlanılır. Artıq 1 sentyabr tarixində «Drott» adlı bir paravoz Nyu-Yorkdan əraziyə ilk yükü gətirə bilmişdi. Artıq növbəti ildə limana ilk vaqonlar hərəkət etməyə başlamışdır.
Müasir donəm
1994-ci ildə dövlət müəssisəsi Açıq Tipli Səhmdar Cəmiyyətə çevrilmişdir. Müasir Murmansk dəniz ticarət limanı Rusiyanın ən iri donmayan limanlarından biri olmaqla yanaşı həmdə eyni adlı şəhərin əsas gəlir mənbəyidir. Murmansk limalı 1991-2017-ci illər ərzində «Sedov» bakrının əsas limanı olmuşdur. Rusiyanın bütün sualtı qayıqlarının əsas limanıdır. 2007-ci ilin mayında Murmansk limanında azad ticarət zonasının təşkili qərarlaşdırılmışdır. 15 oktyabr 2010-cu ildə Murmanskda rəsmən iqtisadi zona yaradılmışdır. Burada əsas məqsəd güçlü ticarət infrasturukturunun qurulması məqsədi ilə inverstorları cəlbidir .
Murmansk limanı üç hissədən ibarətdir: Balıqçı limanı, Ticarət limanı və Sərnişin limanı. Son zamanlar limanın ticarət əhəmiyyəti artmışdır. Bura daş kömür və digər mineralların daşınması ilə ticarət limanı əhəmiyyəti artır. Üstəlik artıq tutulan balıqqlar buradan ölkənin daxilinə deyil emal edilırək xaricə göndərilir.
Yük dövriyəsi
2010-ci ildə Dəniz Ticarət Limanları Assosiyası Rusouanın ən yaxşı şirkəti hesab edilmişdir.
2015-ci ilin sentyabrında müəssisənin 100 illiyi münasibəti ilə limanın muzeyin açılmışdır.
2015-ci ildə mal dövriyəsi 9 667 mld rubl təşkil etmişdir. Bu zaman xərcləri 543 mln rubl və ya 17 % artmışdır
Qoyaniya
Qoyaniya — Braziliya da yerləşən şəhər Goias vilayətinin mərkəzi şəhəri
Kreyter gölü
Kreyter gölü — ABŞ-nin Oreqon ştatında yerləşən kaldera gölü. Kreyter Gölü Milli Parkının ana hissəsi olan göl tərtəmizvə şəffaf suyu ilə məşhurdur. Gölün ən dərin yeri 594 metrdir. Göl və kalderası 7.700 il əvvəl Mazama dağının vulkanik çökməsi nəticəsində yaranmışdır. Kreyter gölü ABŞ-nin ən dərin, dünyanın isə ən dərin 7-ci gölüdür. Gölə tökülən və ya göldən axan çay yoxdur.
Yeri
Kreyter gölü Klamat qraflığında yerləşir. Klamat şəlaləsinin 97 km şimal-qərbində, Medford şəhərinin 130 km şimal-şərqindədir.
1853-cü ilin iyun ayında Con Uesli Hillman gölü kəşf edən ilk amerikalı olmuş və gölü Tünd Göy göl adlandırmışdı. Gölün bundan sonra da dəyişdirilərək Mavi Göl, Macesti gölü olmuş, sonda Kreyter gölü adı verilmişdir.
Dini əhəmiyyəti
Yerli hindu qəbiləsi olan Klamat xalqı böyük ehtimalla Mazama dağı və onun çökməsi haqqında məlumatlı idilər, çünki onlar buranı uzun müddət müqəddəs torpaqlar adlandırmışdılar. Klamat əfsanələrində göy üzü tanrısı Skell ilə yeraltı tanrısı olan Llao arasında bir döyüşdən bəhs edilir. Klamatlılar burada dırmaşma yarışları keçirərdilər. Bu yarışmanın məqsədi dini cəhətdən kimin daha üstün olmasını müəyənləşdirmək idi. Yarışda qalib gələn müqəddəs hesab olunurdu.
Məmmədrzakücə
Əhalisi
Əhalinin sayı 612 nəfərdir.
Toponimiyası
Oykonim Məmmədrza adlı şəxs və talış dilindəki kujə (oba, məhəllə, kənd) sözlərindən ibarət olub, “Məmmədrzanın kəndi”, “Məmmədrzaya məxsus oba” mənasındadır.
Həmçinin bax
Jindi
Kıncıvo
Hərbi dənizçilərin həyatı (film, 1923)
Hərbi dənizçilərin həyatı — 1923-cü ildə çəkilmiş sənədli film.
Məzmun
Filmdə Xəzər Hərbi Dəniz Donanması dənizçilərinin məişət qayğıları və hərbi təlimləri öz əksini tapmışdır.
Film haqqında
Film saxlanılmayıb.
IX beynəlxalq gənclər gününün bayram edilməsi (film, 1923)
IX beynəlxalq gənclər gününün bayram edilməsi qısametrajlı sənədli filmi 1923-cü ildə çəkilmişdir. Film "AFKİ" də istehsal edilmişdir. Filmdə Bakıda keçirilən təntənəli bayram, idmançıların çıxışları, komsomolçuların paradı və s. barədə danışılır.
Məzmun
Filmdə Bakıda keçirilən təntənəli bayram, idmançıların çıxışları, komsomolçuların paradı və s. barədə danışılır.
Mənbə
"Xalq" qəzeti. 31 iyul 1996-cı il.
Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 27.
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı 1923-cü ilin Azərbaycan filmləri 1920-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Senecio attenuatus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Sfinks (pişik)
Sfinks —, dünyada tanınan tüksüz üç pişik növündən biri. Ömürləri 8-14 il arası dəyişir. Davamlı olaraq çimizdirilməlidirlər. Tükləri olmadığından soyuğa qarşı dözümsüzdürlər.
Mahonia microphylla
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Aulacopone
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Şahmat üzrə qadınlararası dünya çempionatı
Qadınların Şahmat üzrə Dünya Çempionatı— şahmat üzrə qadınların dünya çempionunu müəyyənləşdirmək üçün oynanılır. Şahmat üzrə Dünya Çempionatı FİDE tərəfindən həyata keçirilir.
Nəcib maral
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü. Sayı azalmaqda olan növdür.
Qısa təsviri
Nəcib maralın buynuzlarında olan çıxıntıların sayı ən azı 5, adi halda isə 8-9 ədəd olur. Bədənlərinin kütləsi, ölçüləri Avropa maralı və xallı maraldan üstündür. Buynuzlarında örtük yoxdur.
Yayılması
Dünyada Şimali Afrika, Avropa, Qafqaz, Kiçik və Mərkəzi Asiya, Cənubi və Şərqi Sibirdə, Uzaq Şərqdə və Şimali Amerikanın bəzi ərazilərində yayılmışdır. Azərbaycanda Böyük Qafqazın cənub yamaclarında, çox az sayda Göygöl qoruğunda (reintroduksiya edilmişdir), nadir hallarda isə Qarayazı qoruğunun Gürcüstanla həmsərhəd Еuqay meşələrində keçici xarakterdə 5-10 başdan ibarət kiçik populyasiya qala bilmişdir.
Yaşayış yeri və həyat tərzi
Nəcib maral ekoloji cəhətdən çox plastik növ olub, müxtəlif landşaftlarda yaşamaq qabiliyyətinə malikdir (meşəli düzlərdə, tuqayda, dağ-meşə, alp və subalp qurşaqlarında). Onların həyat tərzində — kiçik dəstələrlə yaşamaq, günün səhər və axşam saatlarında otlamaq (isti fəsillərdə), günorta dincəlmək, özlərinə istirahət yerləri seçmək, qida axtarışı və fəsillərlə əlaqədar sutkalıq və mövsümi miqrasiyalar (üfüqi və şaquli) kimi ekoloji qaydalar səciyyəvi xüsusiyyətlərdir. Bunlardan başqa nəcib maral populyasiyalarında cinsiyyət və yaş üzrə mövsümi qruplaşmalar da mövcuddur. Yaşlı erkəklər cütləşmə dövrünə qədər tək həyat tərzi keçirir. İl ərzində iki dəfə tüləmə (yaz və payızda) baş verir. Dişi fərdlər 2, erkəklər isə 4-5 yaşlarında cinsi yetişkənliyə çatırlar. Cütləşmə dövrü sentyabrda başlayaraq, noyabr ayının sonuna qədər başa çatır. Boğazlıq müddəti 7-8.5-9 ay çəkir və 1, çox nadir hallarda 2 bala doğur (may-iyun). Hər il köhnə buynuzlar düşərək (dekabr-fevral ayları) yeni buynuzlar inkişaf edir. Yalnız erkək fərdlərdə buynuz olur. Qida rasionuna təxminən 85-90 növ bitki daxildir. Onlardan 70-72% ot bitkiləridir.
Sayı
Hazırda Azərbaycanda nəcib maralların təbiətdə sayı orta hesabla 750-800 başdır (əsasən Böyük Qafqazın cənub ətəklərində).
Məhdudlaşdırıcı amillər
Bunlar iki qrupa bölünür: 1) Təbii amillər – iri yırtıcı məməlilər, quraqlıq, sellər, yanğınlar, qida rəqibləri, parazit və xəstəliklər, qısırlıq və s.; 2) Antropogen amillərdən – brakonyerlik, yaşayış yerlərində ot biçmə, mal-qara sürülərinin otlaması və digər təsərrüfat fəaliyyətlərini göstərmək olar.
Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər
Böyük Qafqazın cənub ətəklərindəki Xüsusi Mühafizə Olunan Təbiət Ərazilərində qorunur.
Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
Böyük Qafqazda XMOTƏ-lər arasında ekoloji dəhlizlər təşkil etmək. Hirkan meşələrinə reintroduksiya etmək. Kiçik Qafqazda mühafizəsinə ciddi nəzarət etmək.
Yarımnövləri
Nəcib maral bir-birindən ölçü və kütləsinə, bəzəyinə və digər xüsusiyətlərinəı görə fərqlənən alt növləri özündə birləşdirir. Aşağıda göstərilənlər Nəcib maral növünün alt növləri hesab olunur.
Borut Pahor
Borut Pahor - Sloven siyasi xadim və dövlət başçısı. 2008-2012-ci illərdə Baş Nazir, həmin tarixdən sonra ölkə prezidenti seçilmişdir.
Mirand dili
Mirand dili (mirandés və ya lhéngua mirandesa ; mirandês və ya língua mirandesa)-Roman dilləriinin Asturiya-Leon qrupuna aid dildir.Portuqaliyanın şimal şərqində bir ərazidə Miranda do Douro, Moqadouro və Vimioso bələdiyyələrində danışılır.
Senecio gramineticola
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Didi Txinala
Didi Txinala — Gürcüstanın Xaşuri bələdiyyəsinin inzibati ərazi vahidində kənd.
Əhali
2002 siyahıyaalmaya görə kəndin əhalisi 0 nəfər idi. 2014-cü ildə 0 nəfər yaşayırdı.
Ədəbiyyat
gse: 3 525
M.İ.Kalininin Bakıya səfəri (film, 1923)
M.İ.Kalininin Bakıya səfəri — 1923-cü ildə çəkilmiş qısamerajlı sənədli film.
Məzmun
Filmdə SSRİ Mərkəzi İcraiyyə Komitəsi sədrlərindən biri M.İ.Kalininin Bakıya səfərindən, onun burada keçirdiyi görüşlərdən, təntənəli yığıncaqlardakı çıxışlarından danışılır.
Kəsəyən dağ siçancığı
Kəsəyən dağ siçancığı — gəmiricilər dəstəsinin Kəsəyən dağ siçancıqları fəsiləsinə  aid növdür.
Xarici görünüşü
Ölçüləri xırda, quyruğu bədənindən uzundur (uyğun olaraq 101 və 85 mm-ə qədər). Xarici görünüşü siçanşəkilli, qulaqları uzun olub seyrək, zərif tüklərlə örtülmüşdür. Bığları uzundur. Başqa siçancıqlardan fərqli olaraq arxa ətrafları ön ətraflardan xeyli uzundur.
Yayılması
Azərbaycanda və şimal-qərbi İranda yayılmışdır.
Həyat tərzi
Yaşayış yerləri Naxçıvançayın sol sahili boyunca dağlıq çöllər 1660–1700 m hündürlüyə qədər bağlıdır. Dəyişkənliyi öyrənilməmişdir. Tək-tək və ya kiçik qruplar halında məskunlaşır. Gizli həyat tərzi keçirir. Yay vaxtı ancaq gecə, yazda və payızda isə həm də gündüz fəal olur. İqtisadi əhəmiyyəti yoxdur. Epidemoloji rolu aşkar edilməmişdir.
Çoxalması
Mart ayının sonundan iyunun əvvəlinə qədər çoxalır. Nəslində 3-5 bala olur. Bəzi fərdlərdə yayın əvvəlində ikinci nəsil olur.
Qidalanması
Başlıca olaraq toxumlar və meyvələr, az miqdarda yarpaqlar və pöhrələrlə qidalanır.
Məhəmməd xan Zülqədər
Məhəmməd xan Zülqədər — Səfəvi, sonra Osmanlı sərkərdəsi, Ərzurum əyalətinin ilk bəylərbəyi.
Həyatı
Məhəmməd bəy Şahrux xan oğlu Əlbistanda anadan olmuşdu. Tarixçi yazır: "O, mühtəmələn ailə üçündəki bir anlaşmazlıqdan dolayı şahın xidmətinə girmiş və Astrabad valiliyi vəzifəsinə təyin edilmişd . Ancaq, onun qızılbaşlığı nə dərəcə mənimsədiyi xüsusunda ətrafındakılar tərəfindən daima şübhəylə yanaşıldığı anlaşılmaqdadır . Qanuni Sultan Süleymanın Iraqeyn səfəri əsnasında I Şah Təhmasibə min nəfərlik Zülqədər əsgəri ilə qatılmış, yasavulluq üçün Osmanlı ordusuna qarşı getdiyi əsnada da səf dəyişdirərək osmanlıların yanına geçmiş, Qanuni də onu, daha öncələri Osmanlı dövlətinə sığınmış Üləma sultan ilə birlikdə Təbriz üzərinə göndərmişdi. Bu hadisə I Şah Təhmasibin qardaşı Sam mirzənin üsyanı ilə eyni dönəmə rastladığından, şahın Vəstam qalasını mühasirəsi əsnasında qala xalqı "Sam mirzə yağı oldu, Rum sultanı onu oğlu bilib İranı ona bağışladı" deyə bağırınca, Şah da "mən də Zülqədəroğlunu oğlum bilirdim o mənə nə qədər vəfalı oldu k,i Sam mirzə, Xudavəndigara o qədər vəfalı olsun. Əğər bizdən əlaqəsıni kəsdi isə onu Allaha həvalə edirəm" deyə cevab vermişdi.
Tarixçi Mehmed Solakzadə yazır: "Uca məqam sahibi padşah həzrətləri, ulduzlar sayında əsgəri ilə 941-ci il rəbiüləvvəlin 19-cu günü (29 sentyabr 1534) Təbrizə gəlib, ertəsi günü Ucanda islam əsgərlərinə çatdı. Bu mənzildən köçərək Sultaniyyə adlı şəhərə çatanda, bəzi hadisələr üzündən Əcəm şahına iltica edən Zülqədər bəyzadələrindən Məhəmməd xan, qızılbaşlar tərəfindən üz çevirərək qaçıb cahanpənah sultanın dərgahına gəlib üz sürdü. (Bax: Mehmed Solakzadə, Tarix,Bakı, "Elm", 1992, səh. 39).
Qeyd etdiyimiz kimi, I Şah Təhmasibə təsir edən hadisə Məhəmməd xan Zülqədərin Osmanlı ordusuna qaçması idi. Şah onu "oğul" adlandırırdı. Sultan Məhəmməd xanı Adilcəvaza hakim təyin etdi. Məhəmməd xan təyinat yerinə yollanmayıb, Üləma sultan Təkəli ilə birləşib Azərbaycana hücum etmişdi.
Məhəmməd xan Ərzurum əyalətinin bəylərbəyi olmuşdu (1535-1539).
Qaynaqlarda yazılır ki, "İraqeyn səfəri"dən sonra da, Sultan Səlim Yavuz çağındakı kimi səfəvilərlə sülh baş tutmamışdı. Bitlisdəki divanda 5 və ya 6 sentyabr 1535-ci il (12 və 13 Rəbiüləvvəl 942) günü Qanuninin buyruğu ilə qurulan "Ərzurum əyaləti"nə bəylərbəyi təyin edilən Zülqədərli Məhəmməd xan, qardaşı Mirzə Əli, Bəhram bəylər və qardaşıoğlu Şahməhəmməd bəylə birlikdə, Zülqədərli uruğundan olan dəstələrini və Təbrizdən qoşulan sünni əhalini götürərək, Ərzuruma çatıblar. Qardaşlar, Pasinin mərkəzi Avnik qalasında və özü, şənlənməsi  5 sentyabr  1534-cü ildə Qanuninin "Türbələr ziyarəti" vaxtında buyurulan Ərzurum şəhəri hələ düzəlməkdə olduğu üçün, Təbrizdən gələn şəhər xalqını burada yerləşdirib, sağlam olan Bayburd qalasında qalırdı. Beləliklə Ərzurum  həm bir Osmanlı şəhəri olaraq şənlənib canlanır, həm də gürcülərdən və Irandan fəth ediləcək yerlər üçün Osmanlıların bazası işini görürdü. 1536-cı ilin baharında Məhəmməd xanın, gürcü valisi IV Qorqoranın üzərinə ılgara (yürüşə) hazırlaşdığı bilinir.
Yerli Ərzurum arxivləri ilə rəvayəilərini də danşmış olan Ərzurumlu Ibrahim Mulhəmi də, ilini bildirmədən, 1536-cı ildə gürcülərə edilən səfər üçün bu bilgiləri verir: "Ərzurum valisi Məhəmməd paşa Zülqədəri bir ədəd əsgərlə gürcülərə səfər edib, Mamruvan qarşısında əksəriyyətin qılıncdan keçirib, Oltu və Penek qalalarını aldı". Bu xəbərlərdən, "ılgar"ın, Yuxarı Pasin bazasından, Çoruk qollarından Oltu çayı boyuna edildiyi, bilinsə də. Bu qoldan, Avniktə qalan Pasin sancaqbəyi Mirzə Əli bəy getmiş olsa gərəkdir. Onun böyük qardaşı Məhəmməd xan da, Çorukana qolu boyundan və Ispir bazasından irəliləyərək, "Livana" (indiki Yusufeli və Artivin) kəsimini 1536-cı il və ya 1537-ci il səfərində fəth etmişdir. 1536-ci il bfsqınına, indi görəcəyimiz h. 944-945 (1538-1539) təhrir dəfətərində "Narıman-Ilgarı" deyilməsi də, Əli və Mülhəmiyi doğrulamaqdadır.
Ilk Ərzurum bəylərbəyi Zülqədərli Məhəmməd xanın, 12 Cumadəlaxir 943-29 şevval 944 (26 sentyabr 1536 - 31 mart 1538) tarixləri arasındakı Tabi-i Məhəmməd xan" adlı dəftərdə, "Viləyəti Ərzurum mirmirani Həzrəti Məhəmməd xan"ın, Istanbula "təzkirələri arzu olunan sancaqlar və zeametlər, tımarlar və sipahizadələr"ə görə 501 adama "Berat" verildiyi xatırlanaraq, bunların tək-tək adları və 943 (1536)-cü ili "Gürcüstan qəzası"nda şəhid olan dirlik sahibləri də anılır. Bu arada bəylərbəyin qardaşı oğullarından "Bəbir"ində, bir zeəmet sahibi olduğu bildirilir. Yeni qurulmuş olan "Ərzurum əyaləti"ndəki sancaqları, 2 Zülqədə 944, 27 şaban 945 (2 aprel  1538-ci il dekabr  1539-ci il) tarixləri arasında işlənən və yenə "Dəftəri Vilayət-i Ərzurum Tabii Məhəmməd xan" adı ilə xatırlanan icmal dəfətərində, belə göstərilmişdir.
Gəlibolulu Mustafa Əli çələbi bu sırada Osmanlı xidmətinə daxil olan iki qardaş (Məhəmməd xan və Mirzəli bəy Zülqədərlər) haqqında bilgilər verir: "Sabiqən Şahsuvar oğlu Əli bəyin qorxusundan şah tərəfinə qaçıb, orda xanlıq alan Məhəmməd xan bin Şahrux bəy və qardaşı (Mirzə) Əli bəy gəlib Qanuniyə itaət edərək riayyətlər gördükdən sonra Məhəmməd xan Qars sancağı (doğrusu Qarsı da dövrələyən Ərzurum sancağı) və qardaşına Çemişkəzək sancağı (doğrusu mərkəzi Avnik olan Pasin) verilib bərmurad oldular. Bir zaman sonra Əli bəyə Qars bəylərbəyliyi verildi; aqibət Pasin bəyi (əslində Tiflis bəylərbəyi) olarkən vəfat etdi. Amma Məhəmməd xana Ərzrum bəylərbəyiliyi verilib, Gürcüstan küffarına neçə qəzalar edib, kamali-hüzur və miknətlə keçinirkən, Şah Təhmasib tərəfindən təhrik və iğva ehtimalı verildi. Ona görə də Rumeliyə təyin edilib iki sancaq birdən qazandı. Məhəmməd xan 1569/1570-cu ildə vəfat etdi. (Bax: Əli, Künhül-Əxbar)
Deyilməmiş qayda
Deyilməmiş qayda və ya yazılmamış qayda — təşkilatlar və ya cəmiyyətlərdə qəbul edilən, ancaq heç vaxt deyilməmiş və ya bir yerə yazılmamış davranış ilə bağlı məhdudiyyətlər. Onlar adətən deyilmiş və ya yazılmış formatda deyillər, çünki dinməz ehtimallardan məntiqi bir arqumentin və ya hərəkətlərin gedişində bir hissə formalaşdırırlar. Deyilməmiş qaydalara yazılmamış və ya qeyri-rəsmi təşkilati iyerarxiyalar, təşkilati mədəniyyətlər və təşkilat üzvləri arasındakı qəbul edilmiş davranış normaları aiddir.
Nümunə olaraq, bir gəminin kapitanı bir faciə əsnasında gəmini tərk edəcək son şəxsiyyət olur. Başqa bir nümunə, Vins Ualdronun yazdığı kimi, "bir ev heyvanına ad verilirsə, o, dərhal ailənin ayrılmaz bir üzvünə çevrilir".
Solğun süsən
(Iris pallida) - cinsinə aid bitki növü.
Məmmədxanlı (Masallı)
Məmmədxanlı — Azərbaycan Respublikasının Masallı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Əhalisi
Əhalinin sayı 444 nəfərdir.
Toponimiyası
Məmmədxanlı patrooykonimdir. Yaşayış məntəqəsini XDC əsrdə maldarlıqla məşğul olmuş məmmədxanlı nəslinə mənsub ailələr saldığına görə belə adlandırılmışdır.
Muzey
thumb|Londonda Britaniya muzeyi Muzey — tarixi, maddi və mənəvi dəyərlərin saxlandığı, qorunduğu, öyrənildiyi müəssisə.
Muzeylər tarixin müəyyən məqamını özündə yaşadan, ötən əsrlərin müxtəlif olaylarından xəbər verən eksponatları komplektləşdirən, qoruyan, saxlayan, öyrənən, nümayiş etdirən maddi-mənəvi xəzinə sayılır. Muzey əslində elm, maarif müəssisəsidir. Ona sadəcə olaraq qiymətli əşyaların, maddi sərvətlərin saxlanc yeri kimi baxmaq düzgün deyildir. Muzeylər mahiyyətinə görə müxtəlif təmayüllü olurlar. Məsələn, dövlət, memorial, səyyar, ədəbiyyat, incəsənət, tarix, musiqi, qoruq və s. Qoruq muzeylər adətən açıq havada olan xüsusi memarlıq üslubuna malik qeyri-adi tikililər, abidələr, bulaqlar, məqbərələr, məbədlər, qalalar sayılır. YUNESKO-nun təşəbbüsü ilə 1978-ci ildən 18 may Beynəlxalq Muzeylər Günü kimi qeyd olunur. Muzey xalqımızın çoxəsrlik tarixini özündə əks etdirən maddi-mənəvi xəzinədir Muzey tarixi, maddi və mənəvi dəyərlərin saxlanıldığı, qorunduğu və öyrənildiyi elm, maarifləndirmə müəssisəsidir. Muzeylər tarixin müəyyən məqamını özündə yaşadan, ötən əsrlərin müxtəlif olaylarından xəbər verən eksponatları komplektləşdirən, qoruyan, saxlayan, öyrənən və nümayiş etdirən maddi-mənəvi xəzinə hesab olunur. Bu "xəzinə" əslində elm, maarif müəssisəsidir. Əlbəttə, muzeylərə sadəcə olaraq qiymətli əşyaların, maddi sərvətlərin saxlanc yeri kimi baxmaq düzgün deyil. Burada saxlanılan hər bir eksponat xalqın çoxəsrlik tarixini, qədimliyini, milliliyini əks etdirir.
Yapon mahoniyası
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Mavi süsən
''İris germanica — Alman süsəni (Süsən, soğanaqlı-süsən, əzizim)
Yapon mahoniyası
Təbii yayılması
Çində və Yaponiyada mədəni şəraitdə geniş yayılmışdır və oradan Avropaya və Amerikaya gətirilmişdir.
Mavi süsən
Botaniki xarakteristikası
Bu növ çoxillik ot bitkisi olub, iri, inkişaf edən, azbudaqlı kökə, aşağı tərəfdə isə çoxsaylı kökə malikdir. Kökümsovun zirvəsində 4-6 yarpaqları vardır. Yarpaqlarının hündürlüyü 1 m-ə qədər, göyümtül-yaşıl, tutqun, qılıncvari və paralel damarlıdır. Gövdə üzərində bir neçə iri, gözəl çiçəkləri olur. Çiçəkyanlığı sadə, tacabənzər, 3 xarici yarpaqcığının kənarları qatlanmış, 3 daxili yarpaqcığı isə yuxarıya doğru yönəlmişdir. Erkəkciyi 3 olub, yuxarı yarpaqcıq arasında yerləşmişdir. Aşağı yumurtalıqlı olub, üçyuvalıdır. Çiçəkləri tünd-bənövşəyi rəngli, qutucuqmeyvədir.
Kökü sıx, ağ kökümsovlu, yuxarı hissəsi yastılaşmış, gərilmiş, bir-iki şaxəyə ayrılmışdır. Bitkinin aşağı tərəfləri çoxsaylı, dairəvi tünd rəngli kökdən ibarətdir. Yuxarı tərəfi qabarıq, yastığabənər qalınlaşmış və köndələn istiqamlətli, üzərində kiçik tünd nöqtələr olmaqla, yarpaqlarında zəif damarlanma mövcuddur. Qazılaraq təzə çıxarılmış kökləri ot iyi verməklə, hava quruducusunda quruyarkən, xoşagələn bənövşə iyi verir.
Plantasiyalarda kökümsovunu 2-3 il becərdikdən sonra payızda toplayırlar. Kökümsovu, yarpaqları və kökləri toplanılır. Kökümsovlarını axar suda yuduqdan sonra günəş altında qurutmaq lazımdır.
Tərkibi və təsiri
Kökümsovunun tərkibində 0,1-0,2% efir yağı vardır. Efir yağının tərkibində miristin turşusu (80-90%) və keton iron vardır.
Su-spirt çıxarışından kompleks dərman preparatları “Bitner” və “Mayrera” balzamları hazırlanır.
Öskürəkkəsici dərmanlar.
Mahonia nervosa
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Yapon mahoniyası
Botaniki təsviri
Çox az budaqlanan, düz budaqlı, hündürlüyü 4 m-ə qədər olan kiçik ağacdır. Qabığı boz, dərin yarıqlı, qalın mantar təbəqəlidir; birillik odunlaşmamış zoğları göyümsov örtüklüdür. Tumurcaqları enli yumurtavaridir, uzunluğu 2–5 sm-dir, dərivaridir; ensiz üçbucaqşəkilli xarici pulcuqları 1–2 il zoğlarda qalır; daxili pulcuqlar enli ovalşəkilli, küt, otvari, solğun yaşıldır. Salxımları uc tumurcaqların qoltuğunda yerləşir, 10–12 sm uzunluğunda, möhkəm, çox çiçəklidir. Çiçək saplaqları iti bucaq altında yuxarı yönəlmişdir, uzunluğu 1 sm-ə qədərdir; çiçəkləri 8 mm uzunluğunda və 6 mm diametrindədir, qırmızımtıl və yaşılımtıl kasayarpaqları sonradan sarı tac yarpaqlara keçir. Dekabrın axırından yaza qədər çiçəkləyir.
Ekologiyası
Məhsuldar, tər, yumşaq torpaqlara üstünlük verir.
Azərbaycanda yayılması
Abşeronda, Lənkəranda, Qəbələdə mədəni şəraitdə becərilir.
İstifadəsi
Hündür və gözəl formalı koldur. Qrup və tək əkinlər üçün yararlıdır.
Sınmu
thumb|Korean dance-Seungmu-01|alt=Korean dance-Seungmu-01.jpg Sınmu - Koreyalıların milli rəqsləridir. Koreyanın ən çətin və qəşəng rəqsi hesab olunur. Necə yarandığı haqqında məlumat yoxdur.
Geyim
Sınmunu rəqs edən rəqqaslar canqsam geyinirlər. Həmçinin rəqqasların böyük şlyapası olmalıdır. Canqsamın çox uzun ətəyi var. Ən vacib olan isə rəqsdə barabanın səsidir. Rəqs 8 mərhələdən ibarətdir.
Estetika
Rəqsin sakitliyi və axan hərəkətlərin bir-birini əvəz etməsi onun ən gözəl Koreya rəqsi olmasına səbəb olmuşdur. Rəqqasın uzun və ağ qolları hərəkətləri, ağ papağının sükunəti, nəfəs kisici bir fasiləsi və sonradan isə bir ruhun hərəkətə keçirici hərəkatı Sınmunun unikal edir.
Məşhur çıxışları
Koreyanın qeyri-maddi milli xəzinələri kimi Seungmoo İnsan Mədəni Xəzinələri tərəfindən qorunur. Son vaxtlara qədər bu rəqs 2015-ci ildə vəfat edən Master Li Mae Banq tərəfindən qorunurdu. Hal-hazırda Koreya Hökuməti İnsan Mədəniyyət  Xəzinəsi tərəfindən qorunur. thumb|Kim Myo Seon performing Seungmoo in traditional costume called Changsam
Tirəndazlar
Tirəndazlar (lat. Hystricidae) — Gəmiricilər dəstəsinə aid fəsilə.
Xüsusiyyətləri
Tirəndazlar məməlilər arasında ən üzün tikanlara malik heyvandır. Bu tikanlardan bəzilərinin uzunluğu 40 sm, diametri 7 mm-ə çatır.
thumb|left|Tirəndaz tikanlarının müxtəlif növləri
Yayılması
Tirəndazlar əsasən Asiya və Afrikanın tropik və subtropik hissələrində yayılmışlar. Onun Avropanın cənubuna insan tərəfindən gətirilməsi, yaxud təbii şəkildə gəlməsi hələ də aydınlaşdırılmayıb.
Əsas növləri cənub-şərqi Asiyadadır. Onlar həmçinin Avropa, Afrika, Hindistan, Cənubi Amerika, həmçinin ABŞ, Kanada, Orta Asiya və Qazaxıstanda da yaşayırlar. Onların təbii yaşadıqları yer səhralar, savannalar və tropik meşələr də ola bilər.
Davranışı
Yerdə yaşayırlar. Bəzi növləri yeraltı lağımlar düzəldir, bəziləri qayaların yarıqlarında və başqa heyvanların yuvalarında gizlənirlərlər. Bitkilərlə qidalanırlar və yemək axtarmağa adətən gecələr çıxırlar.
Təsnifat
right
Tirəndazlar fəsiləsinə 4 cins daxildir:
Se Tszyun
Se Tszyun — Çinli şahmat qrosmeysteri. İki dəfə qadınlar arasında şahmat üzrə dünya çempionu, Yelizaveta Bıkovadan sonra bu adı iki dəfə qazanmış ikinci şahmatçı.
Senecio aurantiacus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Se Tszyun
1991-ci ildə Se Tszyun Ye Rongguangdan sonra Çinin ikinci qrosmeysteri oldu. O, birinci məşqçisi olmuş sinqapurlu qrosmeyster Vu Şaobinlə ailə həyatı qurub.
Həmçinin bax
Qadınların Dünya Şahmat Çempionatı
Senecio aurantiacus
İstinadlar
Senecio aurantiacus Senecio aurantiacus
Sektor
right
Dairə sektoru - dairənin qövsü ilə bu qövsün uc nöqtələrini dairənin mərkəzilə birləşdirən radiuslarla əhatə olunan hissəsinə deyilir.
Tuvalu 2012 Yay Olimpiya Oyunlarında
Tuvalu — 2012-cı ildə Böyük Britaniyanın London şəhərində baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarında. 27 iyul və 12 avqust tarixləri arasında Böyük Britaniyanın ev sahibliyində baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarında Tuvalu yığması, üç yüngül atlet ilə təmsil olundu. Onlardan ikisi, 100 metr məsafəyə qaçış yarışlarında çıxış etmiş Tavevele Noa, qapanış mərasimində Tuvalu yığmasının bayraqdarı olan Asenate Manoa və ağırlıqqaldıran Tuau Lapua Lapua idi. Qəbul edilən standartlara cavab vermədikləri üçün, hər üç atlet turnir kartı yerlərində iştirak etmişdir. Lapua açılış mərasimində Tuvalu yığmasının bayraqdarı idi. Tuvalu yığmasının qapanış mərasimindəki bayraqdarı isə, Asenate Manoa idi. Noa və Manoa qadınlar üzrə 100 metrlik qaçışda yeni bir milli rekord yaratdıqlarına baxmayaraq, turnirin ilkin mərhələlərindən keçə bilməmiş, Lapua isə kişilər üzrə yarımyüngül çəkidə (62 kiloqram) ağırlıqqaldırma yarışında 12-ci yeri tutdu.
Ümumi məlumat
2008 Pekin Olimpiadasında debüt edən Tuvalu üçün London Olimpiadası, sayca qatıldıqı ikinci Olimpiya Oyunları oldu. Tuvalunun Olimpia Oyunlarına göndərdiyi ən çox atlet sayı 3-dür. Əvvəlki yarışda olduğu kimi bu Olimpiya Oyunlarında da, heç bir Tuvalu idmançısı, Olimpiya medalına sahib ola bilmədi. Tuvalu 27 iyul və 12 avqust 2012-ci il tarixləri arasında London Yay Olimpiya Oyunları nda iştirak etmişdir.
Tuvalu İdman Assosiasiyası və Milli Olimpiya Komitəsi atletik müsabiqəçilərin yalnız ikisini turnir kartı yerlərindən seçmişdir. Adətən, bir MOK, idmanıçıların hamısı "A" standardına cavab verdikdə üç, idmançıların hamısı "B" standardına cavab verdikdə isə, yalnız bir idmançı göndərə bilər. Lakin, Tuvalunun standardlara cavab verə bilən heç bir idmançısı olmadığından, hər cinsdən bir idmançı olaraq iki idmançını turnir kartı olaraq göndərməyə icazə verildi.
London Olimpiadasında iştirak edən idmançılar, kişilər üzrə 100 metrlik qaçışda yarışan Tavevele Noa, qadınlar üzrə 100 metrlik qaçışda yarışan Asenate Manoa və kişilər üzrə yarımyüngül çəkidə (62 kiloqram) ağırlıqqaldırmada yarışan Tuau Lapua Lapua idi. Komanda, Mərkəzi Lankaşir Universiteti ndəki idman məşqçiliyi təhsili üzvləri və Olimpiya Oyunları nda 100 gün əvvəl Preston Harriyers Atlektik Klubunda təhsil almışdır. Tuvalu yığmasının bayraqdarı açılış mərasimində Lapua, qapanış mərasimində isə, Asenate Manoa idi.
Seqment
1^0. Ədəd oxunun seqmenti-ədədi parçanın sinonimi.
2^0. Qabarıq müstəvi fiqurunun seqmenti- Əgər fiqur hər hansı əyri ilə məhdudlanıbsa, fiqurun hər hansı vətəri və əyrinin bu vətərə uyğun qövsü ilə məhdudlanmış hissəsi.
Radius
Qövsün uzunluğu (haradakı \theta bucağı radianla ifadə olunmuşdur)
Vətərin uzunluğu
Hündürlük, bəzən onu seqmentin oxu da adlandırırlar,
Bucaq
,
haradakı — bucaq radianla ifadə olunub.
3^0. Qabarıq fəza fiqurunun (cismin) seqmenti-Əgər cisim müəyyən səthlə hüdudlanıbsa, bu fiqurun kəsən müstəvi ilə müstəvinin səthdən ayırdığı hissənin arasında qalan hissəsi.Məsələn, kürə seqmenti kürənin ,onu kəsən müstəvi ilə sferanın hissələrindən biri arasında qalan hissəsidir. Kürə seqmentinin həcmi
düsturu ilə hesablanır. Burada H seqmentin hündürlüyü, R kürənin radiusudur.
Azərbaycan Sovet Şura Cümhuriyyətinin üçüncü ildönümü (film, 1923)
Azərbaycan Sovet Şura Cümhuriyyətinin üçüncü ildönümü qısametrajlı sənədli filmi 1923-cü ildə AFKİ də istehsal edilmişdir. Filmdə Azərbaycanın sovetləşməsinin III ildönümünün bayram edilməsindən danışılır.
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı 1923-cü ilin Azərbaycan filmləri 1920-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Dağ korcası
Dağ korcası (lat. Ellobius lutescens ) — Rodentia dəstəsindan bir məməli növü. Talışın dağüstü çöllərində və nadir halda Naxçıvanın şimalında yaşayır.
Təsviri və yayılması
Bədənin uzunluğu 115 mm-ə qədər olub, üstünün rəngi tünd - oxra qumdur.
Yayılması: Türkiyədə, Qərbi İranda, Cənubi Qafqazda yayılmışdır. Azərbaycanda mozaik məskənləri Talışın Zuvand (Diyabar), Naxçıvan vadisində, d.s-dən 100 — 2540 m hüdudlarında rast gəlinir. Yaşayış yeri və həyat tərzi: Dağ korçası dağlıq yarımsəhralarda efemer bitkilər bitən yumşaq topraqlarda yaşamağa uyğunlaşmışdır. Əsasən bitki növləri ilə qidalandığından başı və güclü kəsici dişləri ilə uzun yeraltı yollara malik yuvalar qazır və belə yuvaların çıxış yolları olmur. Çünki bu zaman heyvan torpağı, 20 — 25 sm diametrli topaları bir — birindən müxtəlif məsafələrdə yer üzərinə atır. Yuvalarında ehtiyat qidanı toplamaq üçün anbar olur. Ehtiyatı əsasən müxtəlif bitkilərin soğanaqlarından, kökcüklərindən toplayır. Dağ korçası yuva qazarkən torpağı boşaldır ki, bu da öz növbəsində bitkilərin məhsuldarlığının artmasına səbəb olur.
Azalma səbəbi
Sayı məlum deyil.
Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər
Xüsusi mühafizə tədbirləri qəbul olunmayıb.
Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
IUCN siyahısına salınmışdır. Ekologiyası öyrənilmədiyinə görə qorunma tədbirləri hələ hazırlanmamışdır.
Rəşad Atakişiyev
Rəşad Saləddin oğlu Atakişiyev — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin polkovnik-leytenantı, Azərbaycan Hərbi Hava Qüvvələrinin pilotu.
Həyatı
Rəşad Atakişiyev 1985-ci il yanvar ayının 7-də Şəmkir rayonunun Pravda (hazırkı Qılıncbəyli) kəndində anadan olub. Ailədə üç qardaş olublar.
O, 2001-ci ildən pilot kimi fəaliyyətə başlayıb, əldə etdiyi bilik və bacarıqları sayəsində polkovnik-leytenant rütbəsinə qədər yüksəlib. Aprel döyüşlərinin qəhrəman iştirakçılarından biridir. Qısa zaman ərzində təcrübəli pilotlar sırasına və hərbi hissə komandirinin müavini vəzifəsinə yüksələn Rəşad Atakişiyev 2018-ci ilin oktyabrında Real TV-də yayımlanan "Şahinlər" filmində iştirak edərək, havada ən çətin, təhlükəli manevrlərin öhdəsindən gəlib. Həmçinin Azərbaycan Ordusunun 100 illiyi ilə bağlı keçirilən paradda səmada bacarıqlarını göstərib. Ayrıca Azərbaycan və Türkiyə Hərbi Hava Qüvvələrinin "Turaz Qartalı" devizi altında keçirilən birgə taktiki-uçuş təlimlərində iştirak edib.
Ölümü
Bakı vaxtı ilə iyul ayının 24-ü saat 22.00 radələrində plana uyğun olaraq gecə vaxtı təlim-məşq uçuşları keçirən Azərbaycan Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus MiQ-29 təyyarəsi ilə qəflətən rabitə əlaqəsi kəsilmiş və aviasiya vasitəsi radarlardan itmişdir. Təyyarə Xəzər dənizinə düşüb. Qəza nəticəsində təyyarənin pilotu, polkovnik-leytenant Rəşad Atakişiyev itkin düşmüşdür. Təyyarənin axtarış ərazisinin təxmini sahəsi 600 kvadrat kilometr, dərinliyi 40 metrə qədər olub. Təyyarə və pilotun axtarışları üçün Türkiyə və Rusiyadan mütəxəssis və avadanlıqlar cəlb olundu.
Azərbaycan Müdafiə Nazirliyinin avqustun 19-da verdiyi məlumata görə təyyarənin qara qutusu tapılmışdır. 20 avqust tarixində isə pilotun nəşi tapılmışdır. 21 avqust tarixində Rəşad Atakişiyevin nəşi ikinci Fəxri xiyabanda dəfn edilmişdir.
07.05.2021-ci ildə Hərbi Pilot Polkovnik Leytnant Rəşad Atakişiyevə Şəhid statusu verilmişdir.
Berberis nevinii
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Fərat Qalxanı əməliyyatı
Fərat Qalxanı Əməliyatı və ya Cerablus döyüşü - İraq Şam İslam Dövlətinə qarşı Türkiyə Silahlı Qüvvələri, Azad Suriya Ordusu və Türkman hərbi birləşmələrinin başlatdığı hərbi əməliyyat. Türkiyə qüvvələri əməliyyatda İŞİD və YPG düşərgələrinin vurulduğunu bəyan etdi.