cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Trixinella
Həyat tərzi
Parazit həyat tərzi keçirir. Trixinella həyatının bir hissəsini bağırsaqda, digər hissəsini isə heyvanın-sahibin əzələlərində keçirir, buna müvafiq olaraq iki mərhələ ayırd edilir: bağırsaq və əzələ trixinellası. .vermikularis] Trixinelların sahibləri müxtəlif məməlilər (vəhşi heyvanlar, cütdırnaqlılar, gəmiricilər və s), o cümlədən insandır. Onlar insanda xüsusi xəstəlik – trixinelyoz xəstəliyi törədirlər. İnsan çox vaxt donuzlardan, bəzən isə vəhşi heyvanlardan yoluxur. Trixinellalar üçün diri bala doğma xarakterdir. Trixinellaların bütün həyat dövrəsi xarici mühitə çıxmadan sahibin orqanizmində gedir. İnsanda trixinelyozun simptomları, dişi qurdların bağırsaq divarına keçdiyi vaxtdan mədə-bağırsaq pozğunluqları və üzün şişməsi ilə aşkar olunur. Xəstəliyə tutulduqdan azacıq sonra üşütmə əmələ gəlir, sonra temperatur 40˚C və daha yüksək olur. Yoluxmuş adamların orqanlarında sürfələr 10 illərlə sağ qalırlar.
Yayılması
Bütün dünyada geniş yayılmışdır.
Bəhruz Kəngərli
Bəhruz Kəngərli (tam adı: Bəhruz (Şamil) Şirəlibəy oğlu Kəngərli; ) — Azərbaycan rəngkarlıq sənətində ilk akademik rəsm üslubunda işləyərək realist əsərləri ilə novatorluğa yol açmış Azərbaycan rəssamı.
Bəhruz Kəngərlinin 2000-ə yaxın mövzu və janr etibarilə müxtəlif və rəngarəng əsərlərindən ibarət bədii irsi geniş ictimaiyyətin diqqətini cəlb etmiş, ardıcıl olaraq toplanıb sərgi və muzey ekspozisiyalarının bəzəyinə çevrilmişdir.
Erkən illəri
thumb|Bəhruz Kəngərli|left
Atası Şirəli bəy gimnaziyada təhsil almış, fars və rus dillərini öyrənmiş, Şərq və Avropa ədəbiyyatı ilə tanış olmuş, qabaqcıl ziyalı kimi tanınmış, şəhər məhkəməsində tərcüməçi vəzifəsində işləmişdir. O, oğlunu "Xeyriyyə" adlı yeni tipli şəhər məktəbində oxumağa qoymuşdu. Bəhruz Kəngərli atasının evə gətirdiyi kitab və şəkilli kitablardan faydalanır, kiçik yaşlarından rəsm çəkməyə maraq göstərir, şəkillərin surətini çıxarmaqla məşğul olur, rus dilini öyrənərək özünün bilik səviyyəsini artırmağa çalışır. Kiçik ikən eşitmə qabiliyyətini itirən Bəhruz özünün xəyal aləminə qapılaraq bütün vaxtını şəkil çəkməyə sərf edir. Atasının abunəçi olduğu "Molla Nəsrəddin" jurnalını varaqlamaq Bəhruzun mənəvi aləminə qida verir. O, jurnalda dərc olunan felyetonlarla, karikaturalarla tanış olur, məzəli şəkillərin üzünü çıxarmaqla rəsm çəkməyin sirlərini öyrənir. Bu ilk vərdişlər Bəhruzun rəssamlıq sənətinə sevgisini gücləndirir. Bu məqsədlə Bəhruz Kəngərli 1910-cu ildə Tiflis rəssamlıq məktəbinə daxil olur və 5 il ərzində orada təhsil aldıqdan sonra 1915-ci ildə Naxçıvana qayıdır.
Zaqafqaziyanın mühüm mədəni mərkəzi Tiflis şəhərində "İncəsənəti təşviq cəmiyyəti" nəzdində təşkil edilmiş rəssamlıq məktəbinin ilk azərbaycanlı məzunu Bəhruz Kəngərli orada özünün istedadının hərtərəfli inkişafı üçün əlverişli zəmin tapır. Məktəbdə təhsil rus akademik təhsili sisteminə əsaslanırdı və şəhərin qabaqcıl rəsm müəllimləri tərəfindən aparılırdı. Gürcü rəssamları Qiqo Qabaşvili, Aleksandr Mrevleşvili, heykəltaraş Yakov Nikoladze, "Molla Nəsrəddin" jurnalı ilə əməkdaşlıq edən Oskar Şmerlinq kimi müəllimlər öz tələbələrinə peşəkar rəssamlıq prinsiplərini, Avropa mədəniyyətinin nailiyyətlərini aşılayırdılar. Bəhruz Kəngərlinin tələbəlik illərində "Molla Nəsrəddin" jurnalının təsiri altında çəkdiyi rəsm və şarjları bunu aydın sübut edir.
Bəhruz Kəngərlinin təhsil illərində çəkdiyi akademik rəsmlərinin nümunələri bizə gəlib çatmışdır. Onun karandaş, kömür, sulu və yağlı boyalarla işlədiyi bir sıra rəsmləri, o cümlədən qədim Yunan və Roma incəsənətinin şah əsərlərindən "Apollonun başı", "Laokoon", Mikelancelonun "Qandallanmış qul" kimi büst və heykəllərin rəsmləri buna misal ola bilər. Bunlar gənc rəssamın canlı naturadan işləyib sərbəst rəsm vərdişlərinə uğurla yiyələndiyini göstərir. O, cansız gips heykəllərin surətini köçürməklə kifayətlənmir, eyni zamanda canlı naturadan Öz müəllimlərinin, tələbə yoldaşlarının portretlərini də çəkir, insanın zahiri görünüşünü, bənzəyişini, psixoloji cizgilərini real tərzdə canlandırmağa müvəffəq olur.
Təhsil illərində Bəhruz Kəngərli yay tətillərini Gürcüstanın səfalı yaylaqlarında, Qara dəniz sahillərində, eləcə də doğma Naxçıvanda keçirir və görüb müşahidə etdiyi həyat lövhələrini, müasirlərinin surətlərini fırçaya alır, sevdiyi peşəsini yorulmadan təkmilləşdirməyə, rəsm qabiliyyətini cilalamağa çalışırdı. Həmyerliləri arasında bacarıqlı rəssam kimi tanınan Kəngərli sənət həvəskarları tərəfindən müəyyən sifarişlər də verilirdi. Hələ tələbə ikən 1914-cü ildə Naxçıvanda onun ilk fərdi sərgisi təşkil olunmuş, sənət həvəskarlarının diqqətini cəlb etmiş, mətbuat səhifələrində rəğbətlə işıqlandırılmışdır. Şəhərin qabaqcıl ziyalıları sərgini yüksək qiymətləndirmiş, mətbuatda verilən məqalədə "Bəhruz bəy cənablarının bundan daha gözəl, bundan daha artıq rəsmlər yaratmağa nail olmasını" arzu etmişlər.
Sərbəst yaradıcılıq fəaliyyəti
Təhsilini başa vurub Naxçıvana qayıtdıqdan sonra Bəhruz Kəngərli doğma şəhərinin mədəni həyatında faydalı rol oynamağa başlayır. O, əsərlərini öz evində nümayiş etdirir, gənclərin bədii tərbiyəsi, estetik mədəniyyəti istiqamətində ilk təşəbbüslərə xüsusi əhəmiyyət verir, müasirlərin bədii tələblərini təsviri sənətə, xalq yaradıcılığının kütləvi növlərinə cəlb etməkdən xüsusi zövq alır, bu sahədə görülən işin bəhrəsindən təsəlli tapırdı.
Akademik M. C. Cəfərovun xatirəsində Bəhruz Kəngərlinin 1919-cu ildə balaca bir otaqda nümayiş etdirdiyi sərgisi haqqında maraqlı məlumat verilir: O, bir-bir əsərlərini göstərib həvəslə uşaqlara izahat verirdi və arabir gülümsəyib deyirdi: "Əl vurmaq olmaz, olmaz əl vurmaq". Mən həmişə üzü tutqun, qaşları çatılmış olan rəssamı birinci dəfə gülümsəyən gördüm.
Uşaqlar, yeniyetmələr rəssamın sərgilərinə tamaşa edər, naturadan şəkil çəkərkən başına toplaşar, məharətinə heyran-heyran baxaraq zövq alardılar. Belə əyani rəsm vərdişləri sənət həvəskarları üçün canlı ibrət və təcrübə məşğələlərinə çevrilirdi. Təsadüfi deyildir ki, Naxçıvanda sonralar rəssam kimi tanınmış Hüseyn Əliyev, Adil Qazıyev, Şamil Qazıyev, Əyyub Hüseynov, Bağır Maratlı kimi gənclər Bəhruz Kəngərlini özlərinin ilk müəllimi sayır, yüksək qiymətləndirirdilər.
Bəhruz Kəngərlinin sərbəst yaradıcılıq fəaliyyəti gərgin ictimai-siyasi təzadlı illərə, xüsusilə ermənilərin Azərbaycan xalqına qarşı törətdiyi təcavüz və terror əməliyyatlarının baş verdiyi dövrə təsadüf etmişdir. Rəssamın həmin mövzulara həsr etdiyi rəsmləri kəskin sənədli ittihamnamə vüsətinə malikdir. Xüsusilə "Qaçqınlar" rəsm silsiləsi zamanın ictimai ziddiyyətlərini əks etdirən realist ümumiləşdirmə qüvvəsi ilə səciyyələnir. "Qaçqın oğlan", "Qaçqın xanım", "Qaçqın uşaqlar", "Naxçıvan xərabələri" kimi rəsmlər ideya-bədii məzmununa görə həssas ürəkli, humanist rəssamın milli qırğına, ədavətə, ictimai ədalətsizliklərə qarşı etirazı kimi səslənir.
Doğma vətənində məşəqqətli və ağır sınaq illərinin baş verməsinə baxmayaraq, Bəhruz Kəngərlinin yaradıcılıq fəallığı, əməksevərliyi daha da genişlənir, sənətkarlığı kamillik mərhələsinə çatır. O, yorulmadan bədii axtarışlar aparır, rəngkarlığın portret, mənzərə, natürmort janrlarında psixoloji cizgiləri, mənəvi hiss və duyğuları ilə aşılanmış, lirik əhvali-ruhiyyəsi ilə seçilən rəsmlər, tablolar yaradır. Həyat varlığın realist mövqelərdən dərk edib canlandıran rəssam özünün estetik amalını aşkarlayıb deyirdi: Mən gördüyüm bu qəribə aləmi rənglərlə təsvir edirəm. Ancaq yenə də o çəkdiyim şeyin eyni ola bilmir. Mən çalışıram elə rəsm çəkim ki, o həmin şeyin eyni ola bilsin.
Kəngərli insanın, təbiətin gözəlliyini, boyaların ahəngliyini, hava-işıq effektlərinin təravətini tam və dolğun şəkildə ifadə edən realizm metoduna, xüsusilə impressionizm üslubuna meyil göstərirdi. Rəssamın bir sıra mənzərələrində, o cümlədən günün müxtəlif çağlarında fırçaya alman "İlanlı dağ" mənzərələ rində impressionizm sənət cərəyanının əks-sədası aydın duyulur.
O zaman maarif, mədəniyyət ocaqlarının təşəkkülü sahəsində ilk addımlar atan Naxçıvanın mədəni həyatına Bəhruz Kəngərlinin məhsuldar fəaliyyəti faydalı təsir göstərirdi. Rəssam rəssamlıq sənətini təbliğ etmək üçün əhəmiyyətli yollar axtarır, "Naxçıvan yadigarı" adlı rəsm albomları hazırlayır, belə albomların yerli əhali arasında yayılmasına səy göstərir, sənətsevərlər arasmda maraqlı söhbətlər aparırdı. Naxçıvanın tarixi-etnoqrafık abidələrini, milli tipajları, geyimləri, yerli mühitin əlamətdar atributlarını əks etdirən "Naxçıvan yadigarı" adlı olduqca maraqlı rəsm albomu hal-hazırda Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyində mühafizə edilir.
Teatr sənətinin inkişafında rolu
Bəhruz Kəngərli Naxçıvanda teatr sənətinin inkişafı ilə əlaqədar tədbirlərin həyata keçirilməsində də yaxından iştirak etmişdir. Bəhruz Kəngərli 1912-ci ildə Naxçıvan teatrında Üzeyir Hacıbəyovun "O olmasın, bu olsun" musiqili komediyasının bədii tərtibatını verərək, ilk dəfə teatr rəssamı kimi fəaliyyətə başlayır. Rəssam 1912-ci ildən 1918-ci ilədək Naxçıvan teatrının səhnəsində Nəcəf bəy Vəzirovun "Pəhləvanani-zəmanə", "Hacı Qəmbər", "Müsibəti-Fəxrəddin", Əbdürrəhim bəy Haqverdiyevin "Ac həriflər" — ümumilikdə 40-dan çox tamaşaya irihəcmli pannolar çəkmiş, səhnə tərtibatı və geyim eskizləri vermişdir. Rəssam milli xalq geyimlərinin misilsiz bilicisi idi. O, bədii tərtibat verdiyi əsərlərin personajlarını səciyyələndirən, tarixi dürüstlüyü, milli koloriti, zəngin boyaları, naxışları, bəzəkləri ilə nəzəri cəlb edən çoxlu əlbəsə eskizləri yaratmışdır.
1917-ci ildə Bəhruz Kəngərli Naxçıvan "Xeyriyyə" məktəbinin nəzdindəki "El güzgüsü" adlı teatr cəmiyyəti tərəfindən tamaşaya qoyulmuş Cəlil Məmmədquluzadənin "Ölülər" komediyasının səhnə tərtibatım, dekor və geyim eskizlərini icra etmişdi. O, həmçinin 1918-ci ildə tamaşaya qoyulmuş "Ölülər", "Pəri Cadu", "Hacı Qara" kimi əsərlərin səhnə tərtibatım vermiş, bundan əlavə teatrın arxa səhnəsi üçün dağ mənzərəsini təsvir edən irihəcmli panno çəkmişdir ki, ondan müxtəlif tamaşalarda istifadə olunurdu.
Azərbaycan SSR dövründə yaradıcılığı
1920-ci ilin yayında Naxçıvan bolşeviklərin Qızıl Ordusu tə rəfindən işğal olunur, Sovet hakimiyyəti qurulur, maarif və mədəniyyət sahəsində bir sıra tədbirlər həyata keçirilir. Yeni ictimai mühitdə Bəhruz Kəngərli özünün yaradıcılıq fəaliyyətini genişləndirməyə imkan tapır. Müasirlərinin xatirələrində göstərildiyi kimi, 1920–1921-ci illərdə Bəhruz Kəngərli özünün bir sıra dolğun, bədii cəhətdən kamil əsərlərini yaratmışdır. Bunlardan Birinci dünya müharibəsində iştirak edən azərbaycanlı döyüşçülərin rəmzi obrazını — "Qızıl Əsgər" surətini xüsusilə qeyd etmək lazımdır.
Hüsaməddin Laçın
Laçın əl-Mansuri ya da tam adı Məlik əl-Mənsur Hüsaməddin Laçın el-Mansuri - Misir və Suriyada 1296–1299-cu illərdə hökm sürmüş on birinci Məmluk Sultandır.
Bulbophyllum moramanganum
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Bəhruz Kəngərli
Azərbaycan SSR dövründə yaradıcılığı
1921-ci il fevralın 15-də Naxçıvan İnqilab Komitəsinin tə şəbbüsü ilə Bəhruz Kəngərlini 500-ə yaxın rəsmlərindən ibarət sərgi nümayiş etdirilmiş, bəzi əsərlərin əhaliyə satılması nəticəsində əldə olunan vəsaitin müəyyən hissəsi rəssamın arzusu ilə şəhərdəki uşaq evinə bağışlanmışdır.
Hüsaməddin Laçın
Həyatı
Laçın, Sultan Mənsur Əlinin məmlüklü köləsi idi. Sarışın olduğu üçün Avropalılar onun German əsilli olduğunu iddia etsələr də Qafqazlı sarışın bir Çərkəz olması daha mümkündür.
Bəhruz Kəngərli
Ölümü
Bəhruz Kəngərlinin tərcümeyi-halı göstərir ki, bədəncə zəif, mülayim təbiətli, yumşaq xasiyyətli, çalışqan və işgüzar ziyalı qısa həyatı boyu maddi çətinliklərə, mənəvi məhrumiyyətlərə məruz qalmış, rəsmi dövlət idarələrindən, imkanlı şəxslərdən lazımi qayğı və yardım görməmiş, mədəni cəhətdən geri qalmış adam və cahil insanların laqeyd münasibətinin şahidi olmuşdur. O, 1922-ci ildə fevralın 7-də 30 yaşında ciyər xəstəliyindən vəfat etmişdir.
Portretçilik məharəti
thumb|Bəhruz Kəngərli iş zamanı
Hüsaməddin Laçın
Həyatı
1259-cu ildə bu Sultan Mənsur Əlinin taxtan endirilməsi ilə Kalavun tərəfindən satın alındı və onun yanında yetişib bacarıqlı olduğuna görə Əmir adını aldı.
Bəhruz Kəngərli
Portretçilik məharəti
Bəhruz Kəngərlinin yaradıcılığında aparıcı yer tutan portret əsərlərində müasirlərinin real və canlı obrazları əksini tapmışdır. Rəssam portret janrının tələblərinə hələ təhsil illərində xüsusi diqqətlə yanaşmış, insan surətini təhlil etmək vərdişlərinə xüsusi tələbkarlıqla yiyələnmişdir.
Hüsaməddin Laçın
Həyatı
1280-ci ildə Kalavun tərəfindən Dəməşq qalasının mühafizə komandanlığına gətirildi. Bu da əvvəl komandan olmuş Sunqur al-Askarın Dəməşqdə üsyan etməsinə və özünü sultan elan etməsinə səbəb oldu. Bu üsyanın yatırılması üçün Kahoredən qoşunlar gətirildi və bu qoşuna komandanlığı da Laçın edərək üsyan yatırtdı. Bu uğuru münasibətilə iyun 1280-ci ildə Laçın Suriya əyaləti valisi təyin edildi.
1295-ci ildə Laçın Məmlük Sultanı Kitbuganın naibi olmuşdur. Misir o il bir böyük quraqlıq keçirməkdə idi və əhali aclıq təhlükəsi ilə qarşı-qarşıya qalmışdı. Xalqa Sultan Kitboğanın dəstək verməməsi ilə sultana qarşı narazı oldular və Misir və Qahirədə asayiş durumu çox ciddiləşdi.
Bəhruz Kəngərli
Portretçilik məharəti
Təhsil illərində və yaradıcılığının ilk mərhələsində Bəhruz Kəngərli portret janrına müstəsna əhəmiyyət vermişdir, ilk qaralama rəsmlərindən, rəssamlıq məktəbində çəkdiyi sinif işlərindən, klassik heykəllərin surətlərindən tutmuş, təmasda olduğu yaxın adamların, tanışların, müəllimlərin surətlərinə kimi, onun erkən əsərlərinin böyük hissəsi portret janrına aid olmuşdur. Əsərlərinin xronoloji siyahısını nəzərdən keçirdikdə aydın olur ki, rəssam 1911–15-ci illərdə portret əsərlərinə xüsusi əhəmiyyət vermişdir. İlk növbədə onun "Avtoportretini" nəzərdən keçirmək maraqlıdır. O, həmin rəsmində özünü tamaşaçılara nəzərlərində müşahidəkarlığa malik, xəyala dalmış, düşüncəli, yaradıcı şəxsiyyət kimi təqdim edir. O, məktəbli libasında masa arxasında oturmuş tərzdə, düşüncələr əsnasında təsvir olunmuşdur. Uzun qara saçları ilə əhatə olunmuş enli sifəti, qalın qaşları, qabağa zillənmiş parlaq gözləri xəyalpərvər gəncin daxili aləmi, nüfuzedici şəxsiyyəti haqqında canlı təsəvvür yaradır. Portret onun yaradıcı ziyalı qrupuna mənsub olduğunu aşkara çıxarır.
Rəssamlıq məktəblərində təhsil prosesində hərəkətsiz gips heykəlləri köçürüb insan bədəninin anatomik quruluşunu, formasını işıq-kölgə təzadları vasitəsilə canlandırmaq mühüm tələblərdəndir. Naturanı qavramaq vərdişlərini asanlaşdıran bu üsul rəssamın görmə qabiliyyətini tənzimləyir, rəsm çəkmək məharətini nizama salır. Bəhruz Kəngərlinin həmin qayda ilə antik heykəllərdən çəkdiyi "Apollonun başı", "Laokoon", "Qandallanmış qul" rəsmlərində portret əlamətləri, forma kamilliyi həlledici rol oynayır. Bu cəhət onun canlı insan surətlərini birbaşa naturadan işlədiyi bir sıra əsərlərinə, o cümlədən "Qoca kişi portreti"nə də aiddir.
Hüsaməddin Laçın
Həyatı
Laçın Çərkəz əsilli Məmlüklü əmirlərin də dəstəyini alaraq sentyabr 1296-cı ildə Sultan Kitbogayı taxtdan saldı və özü Məmlük sultanı olaraq taxta çıxdı. Kitboga Suriyaya qaçdı və Hamada valilik edərkən öldü, lakin quraqlıq, qıtlıq və aclıq problemləri həll edilməmişdir. Beləliklə, Laçın da xalqın dəstəyini qazanmadı. Daha uzun dövrlü bir islahat apararaq Misirdə torpaq sahibliyi probleminə əl atdı və kadastr islahatı aparmağa qərar verdi, amma bu qısa müddətli problemi həll etmədiyi kimi böyük torpaq sahiblərini də narazı etdi. İri torpaq sahiblərinin bu siyasətə qarşı çıxamaları qıtlıq və aclıq problemlərini daha da dərinləşdirdi. Seyfəddin Kirci adlı bir Məmlük əmirinin ətrafına toplaşan Məmlüklü əmrlər bir çözüm olaraq Laçın əleyhinə bir sui-qəsd hazırlayıb tətbiq etdilər. yanvar 1299-cu ildə bu sui-qəsdə nəticəsində Laçın və müavini Mengü Teymuru öldürdülər.
Bəhruz Kəngərli
Portretçilik məharəti
Sakit nəzərlərində ahıllara məxsus təmkinli ifadə oxunan bu təsvir milli tipajın konkret əlamətlərinə görə gürcü xalqına mənsubdur. Yağlı boyalarla işlənmiş həmin portretdə olduğu kimi, Kəngərlinin müəllimi Oskar Şmerlinqin karandaşla çəkilmiş profil portreti avropalılara məxsus milli cizgiləri ilə səciyyələnir. Kəngərlinin sinif yoldaşı gürcü rəssamı Lado Qudiaşvilinin portreti fərdi cizgilərinə görə canlı və təbiidir.
Hüsaməddin Laçın
Həyatı
Bundan sonra bir müşavirə edən Məmlüklü əmrlər taxta 1295-ci ildə Sultan Kitboga tərəfindən taxtan endirilib Karak qalasına sürgünə göndərilmiş və o zaman hələ 14 yaşında olan Nasir Məhəmmədi ikinci dəfə Məmlük sultanı olaraq taxta keçirməyə qərar verdilər.
Bəhruz Kəngərli
Portretçilik məharəti
Kəngərlinin müasirləri, Naxçıvanın ziyalıları ona özlərinin portretlərini çəkməyə sifariş verərdilər. O, naturadan portret çəkməklə yanaşı bəzən qazanc məqsədilə fotodan portretləri böyütməklə də məşğul olardı. Rəssamın əmisi oğlu Hüseyn ağa Kəngərlinskinin, babası Murtuz ağanın, əmisi Rzanın, müəllim Mirzə Məhəmməd Zamanbəyovun, Əsədağa Sultanovun portretləri bu qəbildəndir.
Bu kimi xatirə mahiyyətli portretlərdən fərqli olaraq, rəssam əsl yaradıcılıq ruhu ilə səciyyələnən, məzmunca rəngarəng uşaq və qadın portretləri silsiləsini fırçaya almışdır. Əksəriyyəti 1918–21-ci illərdə çəkilən bu portretlər dərin ideya məzmunu, ictimai və psixoloji vüsəti ilə nəzəri cəlb edir. Rəssamın məşhur "Qaçqınlar" (1918–20) portret silsiləsi tarixi sənədliliyi və bədii kamilliyi baxımından Azərbaycan rəngkarlığı tarixində müstəsna hadisə kimi qiymətləndirilməlidir. Adətən sakit və xəlvəti həyat sürüb siyasətdən kənarda qalan rəssam, xalqın taleyinə, kəskin ictimai ziddiyyətlərə, milli ədavət və qırğınlara özünün vətəndaşlıq münasibətini nümayiş etdirərək irtica və erməni təcavüzü ilə bağlı faciəli hadisələrin canlı və əyani salnaməsini yaratmışdır. Milli qırğın nəticəsində doğma yurdundan didərgin düşmüş yoxsul və köməksiz uşaqların, qadınların faciəsi humanist sənətkarın diqqətini cəlb edir, günahsız qurbanların əzab və iztirablarını əks etdirən surətlər yaratmağa sövq edirdi. Müasirlərinin xatirələrindən məlum olduğu kimi, Bəhruz aclığa, ehtiyaca, maddi məhrumiyyətlərə məruz qalan qaçqınlara öz yardım əlini uzatmağa çalışarmış. Kimsəsiz uşaqları evinə dəvət edər, onlara yemək, paltar, ayaqqabı verər, həmçinin şəkillərini çəkərdi. Bu yolla qaçqınların qəlb aləmini, onların çöhrələrinə qonmuş qəmgin psixoloji çalarları daha canlı müşahidə etməyə nail olardı.
"Qaçqınlar" silsiləsinə daxil olan əsərlər arasında "Canfəda kəndindən qaçqın oğlan", "Əfşar kəndindən qaçqın qız Gümsün", "Qaçqın xanım", "Qaçqın oğlan" kimi portretlər xüsusilə yadda qalır. Onların qəmgin və ümidsiz sifətlərində səfillik, kimsəsizlik, qorxu və işgəncə nişanələri oxunur. Çöhrələri solğun, geyimləri cırılmış, taleyi acı bu zavallı insanlar qəm dəryasına batıb rəhm, əlac, qurtuluş sorağında kömək gözləyirlər.
"Canfəda kəndindən qaçqın oğlan" portretindəki xoş sifətli, səmimi gəncin daxili duyğuları, psixoloji hissləri insana məhəbbət, mənəvi saflıq fəlsəfəsinin ifadəsidir. Başını azacıq sağ çiyninə əyib nüfuzedici nəzərlərini tamaşaçıya dikmiş bu gəncin surəti Bəhruz Kəngərli humanizminin canlı təcəssümüdür.
Bəhruz Kəngərlinin portret əsərlərinin başlıca məziyyəti ondadır ki, onlar bədii forma cəhətdən şərti, təxmini, miniatürü stilizə yolu ilə deyil, peşəkar dəzgah rəssamlığına xas olan real və canlı həcmliyə, işıq-kölgə və rəng münasibətlərinə əsasən fırçaya çimmişdir. Azərbaycan rəngkarlıq sənətində o, ilkin akademik rəsm üslubunda işləyərək realist əsərləri ilə yeniliyə, novatorluğa yol açmış fırça ustasıdır.
İrsi
thumb|2012-ci ildə Bəhruz Kəngərlinin 120 illiyinə həsr olunan poçt markası
Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin təşəbbüsü ilə 1947-ci ildə Bakıda, 1957-ci ildə Moskvada Bəhruz Kəngərlinin fərdi yaradıcılıq sərgiləri keçirilmişdir. Hal-hazırda Bəhruz Kəngərlinin əsərləri Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyindən başqa Naxçıvan Dövlət Tarix Muzeyində, Moskva Dövlət Tarix Muzeyində saxlanılır. Naxçıvan şəhərində adına küçə var.
2001-ci ilin mayında Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məclisinin qərarı ilə rəssamın anadan olmasının 110 illiyi münasibətilə Naxçıvan Rəssamlar Birliyinin sərgi salonuna Bəhruz Kəngərlinin adı verilmişdir. 2002-ci ilin iyun ayında Azərbaycan Respublikasının prezidenti Heydər Əliyev Naxçıvan şəhərində Bəhruz Kəngərlinin xatirəsinə yaradılmış muzeyin açılış mərasimində iştirak etmiş və geniş nitq söyləmişdir. O, Bəhruz Kəngərlinin yaradıcılığını yüksək qiymətləndirərək "Onun əsərləri Azərbaycan dövlətinin milli ərvətidir" demişdir. 2012-ci ildə Bəhruz Kəngərlinin 120 illiyinə poçt markası həsr olunmuşdur.
2016-cı ildə mayın 25-də Naxçıvan şəhərində Bəhruz Kəngərli adına Rəssamlar Parkı istifadəyə verilib və rəssamın abidəsi ucaldılıb.
Rəsm əsərləri
Bəhruz Kəngərlinin 2000-ə yaxın mövzu və janr etibarilə müxtəlif və rəngarəng əsərlərindən ibarət bədii irsi geniş ictimaiyyətin nəzər-diqqətini cəlb etmiş, ardıcıl olaraq toplanıb sərgi və muzey ekspozisiyalarının bəzəyinə çevrilmişdir.
Etoşa
Etoşa — Namibiyanın şimalında, quruyan göl. Nama dilindən tərcümədə «Böyük boş məkan» anlamını verir.
Şoranlığın uzunluğu 130 km, eni 50 km, sahəsi 4800 km² təşkil edir.
Etoşa 1065 metr dəniz səviyyəsindən yuxarıda yerləşir. Şoranlıq Kalaxari səhrasının şimal-qərbindəki axarsız çökəklikdədir. Yağışlar mövsümündə onun bir hissəsi su ilə dolur. Əvvəllər isə Kuene çayı gölü su ilə doldururdu. Tədricən iqlim quraqlaşmış və çayın axarı Atlantik okeana istiqamətlənmişdir. left|288px|thumb left|288px|thumb Avropalılar Etoşa ilə 1851=-ci ildə tanış olurlar. Bu zaman Frensiz Halton və Karl Yohan Andersson bölgəyə ayaq basmışdır. Şoranlığın şərq sahilində Namutoni limanı yerləşirdi. Liman Alman Cənub-Qərbi Afrikası dönəmində inşa edilmişdir. Etoşa savannada yerləşir. Eyni adlı parkın ərazisinə daxildir. Həmin parkın 23 % ərazisini əhatə edir. Parmsar konvensiyasının su-bataqlıq ərsazisi kimi qorunur
Yanni
Yanni (tam adı Yiannis Hrysomallis ya da məşhur olduğu adıyla John Yanni Christopher; ) — Yunan pianoçu və bəstəkar.
1992-ci ildə "Dare to Dream" albomu ilə Grammy mükafatı qazanmışdır. Başqa uğurlu albomlarından biri isə 1993-cü ildə çıxardığı "My Time" albomu olmuşdur. Əsl müvəffəqiyyəti 1994-ci ildə çıxardığı "Yanni Live at the Acropolis" albomu ilə qazanan sənətçinin bu əsəri bütün zamanların ən çox satan ikinci video-klipi olmuşdur. 2011-ci ilə qədər 20 ölkədə, 2 milyondan çox konsert vermiş; 20 milyonun üzərində albom satmışdır.
Yanni
1993-cü ildə İngilis Kraliyət Simfonik Orkestri ilə Acropolis-də verdiyi konsertlə özünü dünyaya tanıtdırmışdır. Özü xüsusi bir musiqi təhsili almadığı halda Simfoniyalar yazan bir musiqiçidir. 1987-ci ildəki ilk albomu " Keys to Imagination " olan məşhur musiqiçinin eyni zamanda Yunanıstan gənclər üzmə rekorçuluğu və Amerikadakı Minnesota Universitetindən psixologiya lisenziya var.
Eupatorium variabile
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Beşdilim tıs-tıs
—  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Təbii yayılması
Qafqaz, Cənub-Qərbi Asiyada geniş yayılmışdır. İlk dəfə İranın Xorasan əyalətində təsvir edilmişdir.
Botaniki təsviri
30- 40 sm diametrində, seyrək və yarımkürəşəkilli yastığa malik alçaq koldur. Yarpaqları yaşıl, üçtilli, kənarları kirpikli və kələ- kötürdür. Xarici çiçəkaltlığı daxili çiçəkaltlığından çox qısadır. Daxili çiçəkaltlıqları kasacıq borucuğuna bərabər və ya bir azca ondan qısadır. Kasacığın büküyünün pərdələri kəsimli və qısalmış damarcıqlar arasında yerləşmişlər. Çiçək saplaqları budaqlı, çılpaq və ya aşağı hissədən qısa tükcüklü olub, yarpaqlardan çox hündürdür. Sünbülün oxu azca kələ-kötür olub, qırılandır. Sünbülcüklər 9–10 mm uzunluqdadır. Kasacığın uzunluğu 10 mm-ə qədərdir. Kasacıq borucuğu 6–7 mm uzunluqda olub, çılpaq və büküyü 1,5–2 mm enindədir. Tacı parlaq çəhrayı, ləçəkləri isə çəhrayıdır. May-iyun ayında çiçəkləyir, iyun- iyulda toxumları yetişir.
Ekologiyası
Kserofitdir. Dəniz səviyyəsindən 700–1500 m hündürlükdə yaxşı bitir. İran-Turan coğrafi elementinə daxildir. Naxçıvan MR ərazisində beşdilim tıs-tıs əsasən aşağı və orta dağlıq qurşaqlarda, quru, əhəngli, daşlı və çınqıllı yamaclarda (friqanoid bitkiliyində) yayılmışdır. Torpağa tələbkar olmayan, işıqsevən bitkidir.
Azərbaycanda yayılması
Sədərək və Ordubad rayonu ərazisində, yamaclarda rast gəlinir.
İstifadəsi
Yastıqvari formasına, çəhrayı çiçəklərinə görə dekorativ bitki kimi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Dağlıq sahələrin bərkidilməsində istifadə edilə bilər.
Yenikənd su anbarı
Yenikənd su anbarı — Şəmkir su anbarından 14 km aşağıda elektrik enerjisi istehsal etmək məqsədilə 2000-ci ildə istismara verilmişdir.
Anbarın ümumi həcmi 158 mln. m³, faydalı həcmi isə 136 mln. m³-dir. Anbarın bəndində ümumi gücü 150 min.kvt olan 4 aqreqat quraşdırılması nəzərdə tutulmuşdur. Hazırda onlardan 112,5 min. kvt gücündə 3 aqreqat istismara verilmişdir. Anbarın suyu ilə Qarasaqqal arx kanalı vasitəsilə Samux rayonunun 6 min hektar torpaq sahəsi su ilə təmin edilir.
Su anbarının ixtiofaunası
Yenikənd su anbarının da ixtiofaunası Kür çayının əsasında formalaşdırılmışdır. Bu su anbarı Şəmkir və Mingəçevir su anbarlarının arasında yerləşdiyindən onun faunasının tərkibində bəzi balıqlar (xramulya, zərdəpər) azlıq təşkil edir. Yenikənd su anbarının ilk illərində orada 16 növ balıq qeyd edilmişdir, onların 10 növü vətəgə əhəmiyyətli (çapaq, külmə, çəki, şəmayı, sıf, xramulya, zərdəpər, naxa, ağamur, dabanbalığı), 6 növü isə (yastıqarın, zaqafqaziya və kür gümüşcəsi, kür qumlaqçası, çılpaqca və iriboğaz xul) qeyri vətəgə balıqlarıdır.Su anbarında miqdarına görə birinci yeri çapaq və dabanbalıqları, sonrakı yerləri külmə, şəmayı və sıf balıqları tutur. Digər balıqlar su anbarında azlıq təşkil edirlər.
Məhəmmədhüseyn Əminüzzərb
Hacı Məhəmmədhüseyn Hacı Məhəmmədhəsən oğlu Əminüzzərb — İran tacirlər şurasının rəisi, "Maarif əncüməni"nin üzvü.
Həyətı
Iranda maarifin yayılması və yeni məktəblər açılmasının əsas vasitəsi olan "Maarif əncüməni" 1897-ci il noyabr ayında Mirzə Əli xan Əminüddövlənin yardımı və bir sıra tərəqqipərvər ziyalıların təşəbbüsü ilə Tehranda təşkil edildi. "Maarif əncüməni"nin birinci iclası 1898-ci il yanvar ayında Rüşdiyyə məktəbi binasında Cəfərqulu xan Nəyirülmülk, Mahmud xan Muftahülmülk, Mahmud xan Ehtişamüssəltənə, Əli xan Nazimülülum, Mеhdi xаn Mümtəhənüddövlə, Mirzə Abbas mühəndisbaşı, Mirzə Yəhyа Dövlətаbаdinin iştirakı ilə təşkil edildi. Bir həftədən sonra bu əncümənə "Iran", "Ittila" qəzetlərinin redaktoru Məhəmmədəli xan Mücirüddövlə, sonra Şeyx Mehdi Şəmsülüləma, Məhəmmədhüseyn xan Ədibüddövlə qəbul olundular. Əncümənin beşinci iclasında Məhəmmədbağır xan Etimadüssəltənə, altıncı iclasınla Hacı Məhəmmədhəsən Əminüzzərb və onun oğlu Məhəmmədhüseyn əncümən üzvlüyünə qəbul edildilər.
Əminüzzərb 1905-ci ildə Avropada olmuşdu.
23 noyabr 1906-cı ildə İran Milli bankının əsasnaməsinə görə bu şəxslər puldan istifadə edə bilərdilər: Əminüzzərb, Məhəmmədismayıl ağa Təbrizi, sərraf Hacı Bağır ağa Təbrizi, Ərbab Cəmşid və Tumanyants.
Məryəm Bayraməlibəyova
Həyatı
Məryəm Bayraməlibəyova 1898-ci ilin soyuq yanvar günlərinin birində Lənkəran şəhərində Azərbaycanın görkəmli xalq müəllimi Teymur bəy Bayraməlibəyovun maarif nurlu ocağında dünyaya göz açıb. Məryəm Teymur bəyin doqquz uşağından biri idi. Teymur bəy bütün çətinliklərə sinə gərərək bu uşaqları böyüdüb tərbiyə etmiş, onlara ali təhsil vermişdi. Teymur bəy maarifpərvər bir xalq müəllimi idi və Məryəm xanımın taleyində böyük rolu olmuşdur. Məryəm xanım atasının yolu ilə gedərək müəllimliyi ömrünün qayəsi etmişdi.
Məryəm xanım ibtidai təhsilini "Nicat" xeyriyyə cəmiyyətinin hesabına 1905–1911-ci illərdə Bakıda, Hacı Zeynalabdin Tağıyevin qız məktəbində — I rus-tatar qızlar məktəbində almışdır. O, təhsilini davam etdirmək məqsədi ilə 1911-ci ildə "Müqəddəs Nina" qızlar məktəbinə daxil olmuş və 1917-ci ildə bu məktəbin 8-ci pedaqoji sinfini qızıl medalla bitirmişdir. Oxumağa böyük həvəs göstərən Məryəm xanım ali təhsil almaq üçün Moskvaya gedir və tibb institutuna qəbul edilir.
Moskvada tibb institutuna daxil olan Bayraməlibəyovanın təhsil xərclərini Bakı milyonçusu — xeyriyyəçisi Murtuza Muxtarov öz üzərinə götürmüşdü. Oktyabr çevrilişi (1917) nəticəsində vəziyyətin dəyişməsi ilə əlaqədar vətənə dönmüş və müəllimlik fəaliyyətinə başlamışdır. Məryəm xanım bu haqda xatirələrində yazır: Bakıda qalmaq üçün hər cür imkanın olmasına baxmayaraq, Məryəm xanım Lənkərana gedir. 1921-ci ildə Bakıya köçür. 1922-ci ildə həbs olunmuş, Bakıdan kənara çıxmamaq barədə iltizam verdikdən sonra həbsdən azad olunmuşdur.
Fəaliyyəti
Qadınların təhsilinə böyük əhəmiyyət verən Məryəm xanım Bayraməlibəyova 1918-ci ilin əvvəllərindən atasının səyi ilə 1917-ci ildə Lənkəranda yaradılmış və hələ fəaliyyətə başlamamış "Ünas" (qızlar) məktəbinin müdiri kimi işə başlayır.
Məryəm xanım Bayraməlibəyova Lənkəranda 50 uşağın təhsil aldığı ilk müsəlman qız məktəbində dərs deməklə yanaşı, 1921-ci ilədək bu məktəbə rəhbərlik etmiş, dram və xor dərnəkləri təşkil etmişdi. Məryəm xanım həmçinin 1919–1920-ci illərdə Lənkəran qızlar gimnaziyasının inspektoru olmuş 1919-cu ildə Lənkəranda ilk qadın Xeyriyyə cəmiyyəti yaratmışdır.
Gənc müəllim qısa müddət ərzində ev-ev, qapı-qapı gəzib məktəbə 9–12 uşaq toplaya bilir və nəticədə, 1918-ci tədris ilində məktəb fəaliyyətə başlayır. Qısa müddət ərzində Lənkəranda 50 uşağın təhsil aldığı ilk müsəlman qız məktəbi Məryəm xanımın rəhbərliyi altında böyük uğur qazanır. Məktəbin şagirdi, Azərbaycanın ilk qadın opera müğənnisi Həqiqət Rzayeva yazırdı: "Məryəm xanım qızları məktəbə cəlb etmək üçün özü də çadrada gəzirdi. Biz təkcə yazmaq, oxumaq öyrənmirdik, eyni zamanda səhnəciklər hazırlayıb valideynlərimiz qarşısında çıxış edirdik. Toplanan vəsait kasıb qızların məktəbə cəlb olunması üçün sərf edilirdi".
1920-ci ildə Məryəm xanım Bayraməlibəyovanın təsis etdiyi "Ünas" məktəbində fəaliyyətə başlayan dram dərnəyi "Dursunəli və Ballı badı" tamaşası idi. Burada hazırlanmış "Dursunəli və Ballı badı" tamaşasının iştirakçıları yalnız qızlar olub. Oğlan rollarını da qızlar oynayıb. Dursunəli rolunda Həqiqət Rzayeva çıxış edib. Sonrakı tamaşalarda o, dramatik rollar oynamaqla yanaşı, məlahətli və güclü səsi ilə tamaşaçılara xüsusi zövq bəxş edib.
Aprel işğalından (1920) sonra pedaqoji fəaliyyətini davam etdirən Bayraməlibəyova 1920–21-ci illərdə savadsızlığın ləğv olunması üzrə ilk qadın kursları təşkil etmiş, bütün qəzada yeganə qadın müəllim kimi siyasi maarif işində fəal çalışmışdır. 1921-ci ildə ailəliklə Bakıya köçmüş, 1921–1923-cü illərdə Azərbaycan nümunəvi — təcrübə məktəbində türk qrupunun rəhbəri olmuşdur. 1922-ci ildə həbs olunmuş, Bakıdan kənara çıxmamaq barədə iltizam verdikdən sonra həbsdən azad olunmuş, pedaqoji fəaliyyətini davam etdirmişdir. 1921-ci ildən 1924-cü ilədək o, ayrı-ayrı məktəblərdə, seminarlarda, texnikumlarda həmkarlar ittifaqı katibi işləyir.
Məryəm xanım Bayraməlibəyova 1925-ci ildə Bakıda Azərbaycan müəllimlərinin I qurultayının nümayəndəsi olmuşdur.
"Şərq qadını", "Maarif işçisi", "Yeni məktəb" və s. jurnallarda onun təlim-tərbiyə məsələlərinə dair məqalələri dərc edilirdi. Lakin həyatda bədxahlar, qara qüvvələr onun işıqlı yollarını zülmətə döndərirlər. Vaxtı ilə əri Cavad bəyin Azərbaycan Demokratik Cümhuriyyəti parlamentinin üzvü olduğu və "xalq düşməni" damğası ilə həbs və sürgün edildiyi üçün üç uşaq anası olan, respublikanın ümid verən gözəl ziyalı qadını Məryəm xanım Bayraməlibəyova da təqibə məruz qaldı. Sonra "xalq düşməni" adı ilə uzaq Arxangelskə sürgünə göndərildi. Burada ağır işlərdən, işgəncələrdən, ağlamaqdan kor oldu. Lakin onun bu vəziyyəti qəddar ürəkləri yumşaltmadı.
Məryəm xanım Bayraməlibəyova müəllimlik sənətinə olan sevgisi, gənc nəslin təlim-tərbiyəsinə göstərdiyi qayğı, bu yolda fədakarcasına çalışması respublikamızın təhsil ocaqlarında fəaliyyət göstərən müəllimlərimizə bir örnək, bir nümunə olmalıdır.
Ailəsi
1923-cü ildə Məryəm xanım Cavad bəy Məlikyeqanovla ailə həyatı qurub. Məryəm xanım ona və ailəsinə qarşı törədilən haqsızlığa qarşı etiraz əlaməti olaraq 1937-ci ildə SSRİ Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin sədri M. İ. Kalininə məktub yazmış və səbirsizliklə onun cavabını gözləmişdir. Lakin o, cavabı çox gözləməli olmamışdır. Cəmi bir neçə gündən sonra o, həbs edilərək Bayıl həbsxanasına salınmışdır. Həbs olunarkən 3 qızı olub. Sürgünlük həyatının birinci mərhələsi Arxangelskdə keçib. Burada xəstələnib, gözləri tutulub, müalicə üçün Moskvaya – məhbusların xəstəxanasına göndərilib. Oradan yenidən Qazaxıstana sürgün edilir. 1948-ci ildə azad edilərək Bakıya qayıdıb. Lakin hər iki gözündən kor olmasına baxmayaraq onu Bakıda yaşamağa qoymayıblar. 1956-cı ilə kimi Daşkəsəndə yaşayıb. Sonralar Bakıya köçmüş, övladlarına qovuşmuşdur. Məryəm xanımın 3 qızı taleyin çətinliklərinə baxmayaraq ali təhsil almış və müxtəlif peşələrə sahib olmuşlar.
HMS Britannia (1762)
“Əlahəzrətin gəmisi Britaniya” (1762) — üçdorlu, 100 döyüş topuna malik Böyük Britaniya Kral Donanmasına məxsus sayca üçüncü I ranq xətt gəmisi. 1 iyul 1751-ci ildə əsası qoyulmuş və 19 oktyabr 1762 ci ildə suya salınmışdır. Bir çox müharibələrdə (Yeddillik müharibə, ABŞ İstiqlal müharibəsi), o cümlədən Trafalqar döyüşündə iştirak etmişdir.
Xırda alma
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Təbii yayılması
Yaponiyada və Çində yayılmışdır.
Ekologiyası
Torpağa az tələbkardır, yüngül, gilli torpaqlarda yaxşı bitir. Şaxtaya davamlıdır.
Battle Angel Alita
Battle Angel Alita və ya Yaponiyada tanınan adı ilə  – Yukito Kişiro tərəfindən 1990-cı ildə yaradılmış və Shueisha nəşriyyatının "Business Jump" jurnalında nəşr olunmuş manqa seriyası. Yaponiyada 9 cildi buraxılmışdır. İki cildi əsasında iki seriyalıq OVA adaptasiyası çəkilmiş və Şimali Amerikada ADV Films, Avstraliya və Yeni Zelandiyada isə Manga Entertainment tərəfindən buraxılmışdır. Manga Entertainment animeni ingilis dilinə dublaj da etmişdir. "Alita: Döyüş mələyi" adlı ABŞ bədii film adaptasiyasının 21 dekabr 2018-ci ildə buraxılması planlaşdırılır.
Manqa seriyasında hadisələr postapokaliptik dünyada baş verir və kibernetika həkimi tərəfindən tullantıların arasında yaddaşı itmiş halda tapılan və təmir edilən Alita adlı kiborqdan bəhs edilir. Alita tezliklə fərqinə varır ki, hər şeyi unutsa da, Panzer Kunst adlı döyüş texnikasını unutmayıb. Bunun sayəsində Alita ovçu-döyüşçüyə çevrilir. Manqa seriyası Alitanın keçmişini kəşf etmə cəhdlərindən və bu yolda qarşılaşdığı personajlardan bəhs edir. Manqa üçün "Battle Angel Alita: Last Order" və "Battle Angel Alita: Mars Chronicle" adlı sikvellər də istehsal olunmuşdur.
Məzmun
Manqa seriyasının baş qəhrəmanı Alita (orijinal yapon versiyasında Qalli) adlı yaddaşını itirmiş kiborq qız haqqındadır. Daysuke İdo adlı kibertibb mütəxəssisi onun salamat qalmış başını yerli tullantıların içində tapır. İdo onu sağaldır, onun yaddaşını itirdiyini müəyyənləşdirir və ona bu yaxınlarda ölən pişiyinin adını olan Alita adını verir. Yenidən düzəldilən Alita Panzer Kunst adlı qədim döyüş texnikasından başqa heç nəyi xatırlamadığını kəşf edir. Alita bu döyüş texnikasından istifadə edərək əvvəlcə Xarabalıqdakı kiborq cinayətkarları ovlayan ovçu-döyüşçü olur, sonra zorakı idman növü olan motorbol oyunçusuna çevrilir. Döyüşlərin birində Alitanın yadına Marsla bağlı xatirələrini düşür. Alita daha sonra Tiferesə casus kimi xidmət verib cinayətkarları tutmaq üçün aşağıya göndərilir. Onlardan ən mühumi isə onunla müttəfiq olmazdan öncə onunla döyüşən çılğın alim Desti Novadır.
"Battle Angel Alita"-nın antiutopik və futuristik dünyası göy üzündə yerləşən Tiferes (orijinal yapon versiyasında Salim) adlı inkişaf etmiş şəhərdən və onun altında yerləşən, Tiferes tullantılarının boşaldıldığı Xarabalıq şəhərindən ibarətdir. Xarabalıqda yaşayanların Tiferesə getmək icazəsi yoxdur və həmişəlik olaraq Xarabalıqda yaşamağa məhkumdurlar. Çətin həyat tərzi sürən Xarabalıq sakinlərinin çoxu kibernetik modifikasiyalara malikdir.
Tiferes Xarabalıq və digər əraziləri idarə edir: cinayətkarları tutmaq üçün ovçu-döyüşçü tutur və əhalinin əyləncəsini təmin etmək üçün zorakı idman yarışları təşkil edir. Böyük borular Xarabalıq ilə Tiferesi əlaqələndirir. Şəhər təhlükəsizliyi təmin etmək üçün robotlardan istifa edir. Bəzən Tifereslilər (Desti Nova və Daysuke İdo kimi) də Xarabalığa sürgün olunurlar. Robot və sürgün olunanlarla yanaşı Tiferes və Xarabalıq arasında başqa kiçik əlaqələr də var.
İstehsal
Manqanın Şimali Amerika versiyası ilə Yaponiya versiyası arasında bəzi fərqlər var. Baş personajın adı Qallidən Alitaya, şəhərin adı Salimdən Tiferesə (Tifaretin şərəfinə) dəyişdirilmişdir. Kişiro öz manqasında Salimin yuxarısında yerləşən məntəqəni Yeru adlandırsa da, Şimali Amerika versiyasında Keteres olmuşdur. Orijinal seriyadakı Bibliya mövzularını daha da genişləndirmək üçün Salimin baş kompüteri Melxisedek (Salim kralı) adlandırılmışdır.
Manqa
Manqa əvvəlcə Shueisha nəşriyyatının "Business Jump" jurnalında nəşr olunmuşdur. 1990-cı ildən 1995-ci ilə kimi 9 tankobon cildi şəklində buraxılmışdır. ABŞ-də Viz Media əvvəlcə hekayəni 25 səhifəlik komiks şəklində buraxmışdır, daha sonra cild şəklində nəşr etmişdir. Orijinal manqanın qalan hissəsi Kodansha USA-ya qədər Şimali Amerika regionu üçün lisenziyalaşdırılmamışdır. Manqa müxtəlif ölkələrdə müxtəlif nəşriyyatlar tərəfindən buraxılmışdır: İspaniyada Planeta DeAgostini, Braziliyada Editora JBC, Fransa və Niderlandda Glenat, Polşada JPF, Almaniyada Carlsen, Tayvanda Tong Li Publishing və Argentinada Editorial Ivrea tərəfindən nəşr olunmuşdur.
adlı başqa manqa 24 yanvar 1997-ci ildən 19 dekabr 2006-cı ilə kimi "Ultra" jurnalında yayımlanmışdır. 19 dekabr 2007-ci ildə tək cild şəklində buraxılmışdır. Dörd qısa hekayədən ibarətdir: "Müqəddəs gecə", "Supersonik barmaqlar", "Evə qayıdış" və "Barjack rapsodiyası". Manqa Kodansha USA tərəfindən Şimali Amerika üçün lisenziyalaşdırılmış və 9 oktyabr 2018-ci ildə buraxılması planlaşdırılır.
"Gunnm: Complete Edition" adlı 6 cildlik xüsusi buraxılış Yaponiyada 23 dekabr 1998-ci ildə buraxılmışdır. B5 formatında buraxılmış buraxılış orijinal hekayəyə malik olsa da, "Battle Angel Alita: Last Order" hekayəsinin davamiyyəti üçün fərqli sonluqla başa çatır. Buraxılışa ilk eskizlər, zaman xətti və ilk 3 "Battle Angel Alita: Holy Night and Other Stories" hekayəsi daxildir.
4 aprel 1997-ci ildə JUMP j-BOOKS tərəfindən roman adaptasiyası buraxılmışdır.
OVA
1993-cü ildə iki seriyadan ibarət OVA adaptasiyası buraxılmışdır. Manqanın ilk 2 cildi əsasında çəkilmiş animedə hekayədə və personajlarda dəyişikliklər edilmişdir. Kişironun sözlərinə görə anime əvvəlcədən 2 seriya olaraq planlaşdırılmışdı. Kişiro manqa ilə məşğul olduğundan və anime haqqında ciddi olmadığından anime adaptasiyası ilə yaxından maraqlanmamışdır. Bu, "Battle Angel Alita"-nın indiyə qədərki yeganə anime adaptasiyasıdır və o vaxtdan yeni adaptasiyanın çəkilməsi üçün heç bir cəhd edilməmişdir.
"Gunnm: Complete Edition" buraxılışının VI cildinə 3 dəqiqəlik 3D-CGI film daxil edilmişdir. Videoda motorbol oyunçusu olan Alita digər Üçüncü liqa oyunçuları ilə yarışır.
Film
Rejissor Ceyms Kemeron "Battle Angel Alita" manqası əsasında film çəkmək hüquqlarına sahibdir. Kemeron qeyd edir ki, bu manqanın böyük fanatıdır və "Avatar" kimi bu filmi də çəkmək üçün kompüter texnologiyasının inkişaf etməsini gözləyirdi. Buna baxmayaraq o, Alita üzərində işləməzdən öncə Avatar sikvelləri üzərində işləyəcəyini bildirmişdi.
Kemeronun prodüseri Con Landau film haqqında qeyd edir: "Bu mənim sevimli hekayələrimdəndir. Gənc qadının özünü kəşf etməsi üçün çıxdığı səyahət haqqında böyük hekayə. Film bu sualı verir: insan olmaq nə deməkdir? Ürəyin varsa, ruhun varsa yoxsa beynin varsa insansan? Bunu tamaşaçıların öhdəsinə buraxıram". Landau zarafatyana filmin "Alita: Döyüş mələyi" adlanmasının səbəbini Kemeronun "A" və ya "T" ilə başlayan film başlıqlarına üstünlük verməsi ilə əlaqələndirib.
Kemeronun filmi manqanın ilk 4 cildini əhatə edir. O, filmə motorbol idman növünü də daxil edib.
Videooyun
"Gunnm: Martian Memory" 1998-ci ildə Banpresto tərəfindən PlayStation üçün buraxılmış RPG oyunudur. Oyun manqanın adaptasiyasıdır, Alitanın Daysuke İdo tərəfindən Xarabalıqda tapılmasından bəhs edilir. Videooyunda Kişironun 1995-ci ildə orijinal manqaya tətbiq etmək istədiyi, amma edə bilmədiyi elementlər də yer almışdır (Alitanın açıq kosmosa getməsi kimi). O daha sonra hekayəni genişləndirərək "Battle Angel Alita: Last Order" manqası üçün bazis yaratmışdır.
Bulbophyllum montense
(Bulbophyllum montense) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Eupatorium yakushimaense
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Tomas Peyn
Tomas Peyn (, d. 29 yanvar 1737 Thetford, Böyük Britaniya – ö. 8 iyun 1809 Nyu-York, ABŞ) — məşhur ingilis publisisti, inqilabçısı və intellektualı.
Fəaliyyəti
Tomas Peyn təhsilini yerli məktəbdə almış, gənc yaşlarında gömrük məmuru kimi işləmiş, lakin müəyyən səbəblərdən işdən azad edilmişdi, 1774-cü ildə İngiltərədə tanış olduğu Bencamin Franklinin dəvəti ilə ABŞ-yə yollanmışdır. Bu Birləşmiş Ştatlar və İngiltərə arasındakı müharibə ərəfəsində baş tutur, ABŞ-də izdihamlı kütlə qarşısında çıxış edən Peyn o dövr İngiltərə hakimiyyətini amansız tənqid atəşinə tutaraq amerikalıları özlərini müstəqil elan etməyə çağırmışdır.
Peyn həm siyasi, həm də dini baxışlarında rasionalizmin tipik nümayəndəsi idi. Onun qədər insan ağlına inana biləcək ikinci şəxs yox idi. Bəzən fikirlərini olduqca sadəlövhlüklə bildirdiyindən özünə kifayət qədər düşmən qazanmışdı. Lakin şübhəsiz ki, Peyn sağlam düşüncəsi, güclü məntiqi və özünü gözəl və aydın ifadə etmə qabiliyyətinə görə başqalarından fərqlənirdi. Peyn sözün əsl mənasında xalq tribunu idi. Bu təkcə onun sadə xalqın başa düşə biləcəyi dildə danışmaq qabiliyyəti ilə bağlı deyildi, həm də həyatının ən aparıcı ideyalarını məhz xalqa xidmətdə görməsində idi. Bencamin Franklinin məşhur "Mənim vətənim, harda azadlıq varsa, oradır" kəlamına bir qədər düzəliş verən Peyn isə belə deyirdi: "Mənim vətənim oradır ki, orda azadlıq yoxdur, amma insanları azadlıq əldə etmək üçün vuruşurlar". Bu sözlər onu xarakterizə edə biləcək ən yaxşı sözlərdir.
Çuxanlı (Qobustan)
Çuxanlı — Azərbaycan Respublikasının Qobustan rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Ataxal
Ataxal — Azərbaycan Respublikasının Gədəbəy rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Çuxanlı (Qobustan)
Tarixi
Çuxanlı Qobustan rayonunun kiçik kəndlərindən biridir. Bu kənd öz zəhmətkeşliyi ilə seçilir. Çuxanlı Qobustan rayonunun Təklə inzibati ərazi vahidində kənd. Acıçayın mənbə hissəsində, dağlıq ərazidədir. Çuxanlı tayfasının adı ilə bağlıdır. Etnotoponimdir.
Ataxal
Toponimikası
Ataxal oyk, mür. Gədəbəy r-nunun Böyük Qaramurad i.ə.v.-də kənd. Zəyəm çayının sağ sahilində, Şahdağ silsiləsinin ətəyindədir. Yerli əhalinin verdiyi məlumata görə, kəndi XVIII əsrdə Qaraboyun Ataxal adlı bir nəfər bina etmişdir. Kənddə Ataxal bulağı da var. Hazırda kənddə yaşayan nəsillərdən biri qaraboyunlu adlanır. 1930-cu illərdən başlayaraq kənddən xeyli ailə Zəyəm çayının sol sahilinə köçmüş, bir qədər aralıda Təzə Ataxal adlı yeni kənd salmışdır. Türk dillərində ata sözünün "baba", "yaşlı kişi, erkək" və s. mənaları ilə yanaşı "təyin etmək, göndərmək" mənasında işlənməsinə də təsadüf olunur. Xal/xayl sözü isə "atlı dəstəsi, süvari dəstəsi" deməkdir. Ataxal oykonimləri "atlı dəstəsi göndərilən yer" mənasını bildirir. 1917-ci ildə bu oykonim Atalxal variantında qeydə alınmışdır. Bu variantda oykonim "məşhur atlı dəstəsi" mənasını ifadə edir.
Çuxanlı (Qobustan)
Toponimikası
Kənd Acıçayın mənbə hissəsində, dağlıq ərazidədir. Çuxanlı tayfasının adı ilə bağlıdır. Etnotoponimdir.
Ataxal
Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 297 nəfər əhali yaşayır.
Çuxanlı (Qobustan)
Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 850 nəfər əhali yaşayır. Azərbaycanlı tərəkəmələrdən (türkmənlərdən) ibarətdir. 1066-cı ildən etibarən Şirvana gəlmiş oğuzların törəmələridir. 24 oğuz tayfasının hansına mənsub olmaları tam araşdırılmayıb. İkinci dünya müharibəsinə qədər köç həyatı sürmüşlər. Bu səbəbdəndir ki, kənd əhaləsi eyni adlı 2 kənddə məskunlaşıb. Salyan Çuxanlısında Qışlaqda qalan Çuxanlılar, Qobustan Çuxanlısında isə yazlaqda qalan çuxanlılar məskunlaşıblar. Müsəlmandırlar. Məşhur Şirvan aşığı Aşıq Bəylər, Azərbaycan ordusunun bir neçə generalı və yüksək rütbəli zabiti bu tayfadan çıxıb.
Ataxal
İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyətini kənd təsərrüfatı-əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq təşkil edir.
Dado Cavalcanti
Dado Cavalcanti — "Koritiba FK" klubunun baş məşqçisi.
Həyatı
Dado Cavalcanti 9 iyul 1981-ci ildə Braziliyada anadan olub.
Çon Hye Yon
Jung Hye-young — Cənubi Koreya aktrisası.
Bulbophyllum erosipetalum
(Bulbophyllum erosipetalum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
İbn Miskəveyh
İbn Miskəveyh (farsca: مُسْکُـوْيَه Muskūyah, 932–1030) — tam adı Əbu Əli Əhməd ibn Məḥəmməd ibn Yaqub ibn Miskəveyh Büveyhi dövrünün fars filosofu və tarixçisi. Neoplatonizm fəlsəfəsinin ardıcılı olaraq İslam fəlsəfəsinə təsir etmişdir, əsas fikirlərini əxlaq problemləri üzrə irəli sürmüşdür. Praktik etikaya, davranışa və xarakteri incələşdirməyə diqqət yetirərək "Xarakterin incələnməsi" (تهذيب الأخلاق Təhdib əl-Axlaq) adlı fəlsəfi etikaya dair ilk böyük İslam əsərinin müəllifi idi. Şəxsi etikanı ictimai aləmdən ayırdı və ağılın azad təbiətini aldadıcı çevrəyə qarşı qoyurdu. Miskəveyh dövrünün intellektual və mədəni həyatında görkəmli bir şəxs idi.
Həyatı
Miskəveyh, Ziyarilərin nəzarəti altında olan Reydə anadan olub. Ola bilsin öncə zərdüşti olub, sonra İslamı qəbul edib, ya da onun nəsli zərdüşdi olub. Erkənyaşlarını həyatını Bağdadda keçirib, burada Büveyhi əmiri Muizz əd-Dövlənin vəziri Muhallabi'nin katibi olmuşdur. Orta fars dilini səlis bilirdi, bu dildə bəzi islamdan əvvəlki mətnləri ərəb dilinə tərcümə etmişdi. İllərlə Büveyhi vəziri Əbuül-Fədl ibn əl-Əmidlə birlikdə çalışdı. 966-cı ildə bir qrup qazi Rey Kitabxanasına tərəf getdi, ancaq Miskəveyh onu xilas edə bildi. 970-ci ildə Əbül-Fadl ibn əl-Əmidin ölümündən sonra Miskəveyh sonuncu oğlu Əbul Fəthə xidmət etməyə davam etdi və 975-ci ildə onunla birlikdə Bağdada getdi.Daha sonra katib və kitabxanaçı olaraq çalışdı. Bəzi müasir mənbələr onu Saflıq qardaşları ilə əlaqələndirirdilər. Onlara görə, bu qardaşlığın yazılı mətnlərinin bir qismini məhz Miskəveyh yazmışdı. Miskəveyh 1030-cu ildə İsfahanda vəfat etmişdir.
İbn Miskəveyh və tarixi nəzəriyyə
X əsr intellektual inkişafın nəticəsi olaraq, ismaililik fikrinin və şiəlik konsepsiyasının formalaşması bir sıra qüdrətli tarixi əsərlərin yaranmasına təkan verdi. Bu əsərlərin içərisində dini təfəkkürün inkişaf istiqamətlərini özündə daha parlaq əks etdirən fars milli filosofu Miskəveyhin qələminə məxsus “Tacarib əl- umam” ( Xalqların tərcürəbi) əsərini göstərmək olar. Bu əsərdə tarixi mənbələrdə küllü miqdarda istifadə olunmamış zəruri informasiya və məlumatların olduğunu qeyd edən müəllif xalqların təcrübəsini oxuculara misal kimi göstərməyə hazırlaşdığını qeyd edirdi. Siyasi tarixi fars şahlarının tarixi ilə başlayan ibn Miskəveyh əsəri fars imperiyasının məğlubiyyəti ilə davam etdirir. Dünya tarixinin ayrı-ayrı dövrlərinə və müxtəlif ölkə və xalqların tarixinə toxunan alim hər zaman tarixi hadisələri fars tarixi ilə bağlamağa cəhd göstərir. Ümümiyyətlə, X əsr müsəlman tarixi məktəbinin inkişafı və püxtələşməsi bilavasitə islam dininin siyasi səhnədə hakim mövqe tutması və Abbasilər xilafatınını çiçəklənməsi ilə bağlı idi.