cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Davud İbrahim
D.İbrahim Bombey şəhərində 1993-cü ildə törədilən partlayışların, habelə 2003-cü ildə Hindistan parlamentinə edilən terror hücumunun və digər terror aksiyalarının təşkilində günahkar bilinir. ABŞ Konqresi D.İbrahimi "əl-Qaidə" ilə bağlı olan ən təhlükəli terrorçular sırasına daxil edib. Birləşmiş Ştatlar 2003-cü ildə onu "qlobal terrorçu" elan edərək BMT Təhlükəsizlik Şurasında xüsusi qətnamənin çıxarılmasına nail olub. Buş administrasiyası isə D.İbrahimə və bəzi tərəfdaşlarına qarşı sanksiyalar tətbiq edib. D.İbrahim bütün dünya üzrə qeyri-leqal pul ötürmələrinin həyata keçirildiyi, "həvalə" kimi tanınan sistemin böyük hissəsinə nəzarət edir. Bu sistem terrorçuların bir-birlərinə pul ötürməsi üçün geniş istifadə olunur. Bildirilir ki, D.İbrahimin "əl-Qaidə" lideri Üsamə bin Ladenlə də əlaqələri olub.
Van qırğızları
Van qırğızları — dünyadakı qırğızların diaspora hissələrindən biri. Van qırğızları hal-hazırda Türkiyənin şərqindəki Van gölünün şimalında Ulupamir kəndində 1980-ci illərdən etibarən yaşamaqdadırlar. Buna görə də, Qırğızıstandakı alimlər onları Van qırğızları olaraq adlandırmışlardır. Əsas kökləri Əfqanıstanın Pamir bölgəsinə yerləşən İçeri qırğızlarından gəlir.
Haqqında
Hal-hazırda Türkiyənin Şərqi Anadolu bölgəsindəki Van ilinə yerləşən qırğızlar Van qırğızları olaraq adlandırılmışlardır. Bu qırğızların Orta Asiyadan ayrılmaları rus işğalı ilə başlamışdır. Tacikistanda Murqab tərəfindən Əfqanıstanın Pamir bölgəsinə gəlmiş, buranın yerli qırğızları ilə bütünləşilmişdir. Sovet ordusunun təzyiqi nəticəsində Əfqanıstanda sosialist hakimiyyət yaradıldıqda sonra buradakı qırğızların bir hissəsi də Rahmanqul Xan rəhbərliyində Pakistana getmişdirlər. Lakin burada çox qala bilməmiş, sonunda 1982-ci ildə Türkiyəyə gəlmişdirlər. Van qırğızlarının həm Qırğızıstanda, həm də Orta Asiyanın başqa ölkələrində yaxınları vardır. Qırğızıstanda Oş bölgəsinin Çon-Alay rayonunun Kaşka-suu kəndi sakinləri ilə qohumdurlar. Bişkekdə də bəzilərinin qohumları vardır.
Adət-ənənə
Milli oyunları, yemək mədəniyyətləri Qırğızıstandan ayrı deyildir. Türkiyəyə yerləşmiş qırğız türklərinin çoxu hal-hazırda Qırğız dilini unutmağa başlamış və əsasən gənclər bir-birləri ilə Türkiyə türkcəsində danışmağa üstünlük verirlər.
Van Qırğızları Əfqanıstandandır, buna görə də onların adətləri Əfqan Qırğızları ilə eynidir. Paltar mədəniyyəti Əfqan qırğızlarının mədəniyyətinə bənzəyir.
Milli oyunların və yeməklərin Qırğızıstandakı qırğızlardan heç bir fərqi yoxdur.
Qoyun kəsmək, şorba tökmək, borsok etmək və qonaq əyləndirmək adəti qorunub saxlanıldı. At yarışları, uşaq güləşi, güləş və atçılıq oyunları bizim kimi eynidir.
Türkiyədə yaşayan qırğızların çoxu indi qırğız dilini unudurlar. Yalnız yaşlı nəsil qırğız dilində deyil, bütün gənclər məktəbdə türk dilində oxuyur və bir-biri ilə yalnız türk dilində ünsiyyət qururlar.
Vanda yaşayan qırğızlar ənənəvi olaraq hər il bayramı qeyd edirlər. Tədbirdə qırğız mədəniyyəti: milli mətbəx, adət-ənənələr, sənətkarlıq və milli oyunlar nümayiş olunacaq. Tədbirdə qırğız mədəniyyəti: milli mətbəx, adət-ənənələr, sənətkarlıq və milli oyunlar nümayiş olunacaq. On On Milli oyunlardan “er oodarış”, “ulak tartış”, və “at çabış” oynayırlar.
Yerliağalı
Yerliağalı — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Əhalisi
Əhalisi 191 nəfərdir.
Bəxtiyar İskəndərzadə
Bəxtiyar Əziz oğlu İskəndərzadə( 17 noyabr 1983, Bakı ş., Azərbaycan) — kikboksinq üzrə ikiqat dünya çempionu.
Həyatı
1983-cü il noyabr ayının 17 də Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1989-cu ildə Bakı şəhər, Biləcəri qəsəbəsindəki 2 nömrəli (hal hazırda 297 nömrəli) tam orta məktəbin 1-ci sinfinə qədəm qoyur, 2000-ci ildə həmin məktəbin 11-ci sinfini müvəffəqiyyətlə bitirir. 2000-ci ildə Azərbaycan Dövlət Bədən tərbiyəsi və idman Akademyasına daxil olur və 2004-cü ildə Akademyanı bitirir. 2006-cı ildə Azərbaycanın ordu sıralarında hərbi xidmətdə olmuşdur.
Fəaliyyəti
1997-ci ildən Kikboksinq idman növü ilə məşğul olmağa başalayır. 2004 ildə Moskvada keçirilən World profi uzre dünya kubokunun qalibi, 2006-cı ilde Makedoniyada keçirilən WAKO versiyasi üzrə k 1 növündə Avropa 2-cisi, 2008-ci ildə kyuprusda World profi üzrə dünya çempionu və 2005, 2007, 2008-ci illərdə Azarbaycan cempionu adlarını qazanmışdır. Peshekar kikboksda 25 döyüşdən 23 qalibiyyəti olmuşdur. Peşəkar kikboksinqde 2 dəfə Avropa ve dünya kəmərini qazanmışdır. 2016-cı ildə ilin yekunlarına görə, ilin ən yaxşı idmançısı adına layiq görülür.
WAKO-nun Avropa Çempionatının gümüş mükafatçısı olan Bəxtiyar İskəndərzadə Almaniyada yaşayır, lakin Beynəlxalq turnirlərdə Azərbaycanı təmsil edir.
Cannibal Corpse
Cannibal Corpse — 1988-cü ildə Nyu-Yorkda yaranmış death metal qrupudur. Black metalın tərkibində var olan grind tərzindəki mahnıları ilə diqqəti çəkən qrup, vokalda Chris Barnes, gitaralarda Bob Rusay, Jack Owen, bas gitarada Alex Webster və vurma alətlərdə Paul Mazurkiewicz'dən ibarət heyət ilə yaranmışdır. 1989-cu ildə 5 mahnılıq bir demo hazırladılar, bunun ardından Metal Blade ilə razılaşan qrup "Eaten Back To Life" albomunu 1990-cı ildə çıxartdı. Sırasıyla "Butchered At Birth", "Tomb Of The Mutilated" adlı albomları çıxaran qrup 1993-cü ildə çıxardığı "Hammer Smashed Face" adlı EP ilə şöhrət qazandı. Bu EP'də həm də Black Sabbath-ın "Zero The Hero" adlı mahnısı da yer alırdı. 1994-cü ildə "The Bledding" albomunun hazırlığı əsnasında Bob Rusay qrupdan ayrıldı və yerinə Rob Barret keçdi. 1995-ci ildə qrupun fəaliyyətindən xoşu gəlməyən Chris Barnes qrupdan ayrılıb Six Feet Under qrupuna keçdi. Yerinə Corc Fisher gəldi. Qrup ilk gündən bəri proses baxımından davam etdirdiyi Grindcore havasını, orjinal death metal sounduna buraxmışdı. Mahnı sözləri ümumiyyətlə çox kompleks şeylər olmasa da ölüm və həyat arasındakı ikili, psixoloji problemlər və bir çox mühafizəkar seqmenti narahat edəcək şeylər idi. Vokalın səsi ilə mahnılara qatdığı bəzi boğazlar da qrupun əhəmiyyətli xüsusiyyətlərindən biridir.
Katalaun döyüşü
Katalaun döyüşü — 451-ci ilin yayında Fransanın şimal-şərqində yerləşən Katalaun çölündə baş vermiş döyüş. "Xalqlar döyüşü" də adlanır.
Aetiusun (Aetsinin) sərkərdəlik etdiyi Roma qoşunları və onların müvəqqəti müttəfiqləri — vestqotlar, burqundlar, franklar, alanlar və b. Attilanın başçılıq etdiyi hunların və onların tabeliyində olan tayfaların — ostqotların, gepidlərin və b.-nın qoşunları ilə vuruşmuşlar. Bu savaşda 130 mindən artıq adam həlak olmuşdu. Avropa tarixçiləri hesab edirlər ki, Attila və hunlar bu savaşda məğlubiyyətə uğrayıblar. Türk tarixçiləri isə savaşda Attilanın qələbə çaldığını bildirirlər. Güman etmək olar ki, həmin savaşda tərəflərdən heç biri digərinə həlledici zərbə endirə bilməyib, lakin bu faktı da nəzərə almaq lazımdır ki, Katalaun çölündəki savaşdan az sonra hunlarla Roma arasında imzalanan müqavilədə Attila faktiki olaraq onu qane edən şərtləri romalılara diktə etmişdir.
Georq Hazai
Georq Hazai — Macarıstan alimi, türkoloqu, Macarıstan Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü, Şərq və Asiya Tədqiqləri Beynəlxalq Cəmiyyətinin  prezidenti, professor.
Həyatı
Georq Hazai 1932-ci ildə Budapeşt şəhərində anadan olmuşdur. 1950-ci ildə ali təhsilini Budapeşt Lorand Universiteti nin Sənət və Bəşər Elmləri fakültəsində aldıqdan sonra 1954-cü ildə məzun oldu. Məzun olduqdan sonra 1954-1955-ci illərdə Bolqarıstan da türk dialektlərini öyrənmişdir. Macar baş naziri Mikloş Nemet in hakimiyyəti dövründə Hazai Türkiyənin Sofiya Universiteti nə qonaq kimi dəvət edilmiş və burada 1956-1957-ci illər ərzində türkologiya dərsləri keçmişdir. Bundan başqa Hazai türk dili haqqında olan dissertasiya işini də burada tamamlamışdır.
Fəaliyyəti
1963-cü ildə Georq Hazai elmi tədqiqatlarını davam etdirmək məqsədilə Berlin şəhərinə köçmüşdür. 1966-cı ildə isə Macarıstan Elmlər Akademiyası nda doktorantura təhsilini başa vurdu. 1983-cü ildə yenidən Macarıstana qayıdan Hazai 8 il müddətində Macarıstan Elmlər Akademiyası Nəşriyyat Evinin rəhbəri vəzifəsini icra etmişdir. 1992-ci ildə Kipr Univeristeti nin Türkologiya fakültəsinin rəhbəri seçilən Hazai 2000-ci ilə qədər Kiprdə yaşamışdır. Həmin il Budapeştə qayıdaraq Andraşi Universiteti nin pro-rektoru vəzifəsini 3 il müddətində icra etmişdir.
Elmi araşdırmaları
Hazai 60 illik fəaliyyəti müddətində 20-ə yaxın kitab, 300 elmi məqalə yayımlamışdır. Alimin türk dili və ədəbiyyatı ilə bağlı türk-macar, macar-alman dillərinə tərcümə etdiyi əsərləri ona beynəlxalq arenada böyük nüfuz qazandırmışdır.
Mükafatları
2001-ci ildə Türkiyə Elmlər Akademiyası nın fəxri üzvü seçilən Georq Hazai 2014-cü ildə dönəmin Türkiyə prezidenti Abdullah Gül tərəfindən "Ləyaqət" nişanı ilə mükafatlandırılmışdır.
Dostlar (teleserial, 1994)
Dostlar - NBCdə yayımlanan bir ABŞ sitkomudur. Serialın ilk bölümü Amerika Birləşmiş Ştatlarında 22 sentyabr 1994-ci ildə yayımlanmışdır. 10 mövsüm davam etmişdir. Manhettendə yaşayan bir qrup dostun həyatı ətrafı haqqında danışılan serial Warner Bros. Televiziya şirkəti ilə əlaqəli Bright/Kauffman/Crane Productions-ın istehsalıdır. Onun icraçı prodüserləri Kevin S. Bright, Marta Kauffman və David Crane-dir.
Kauffman və Crane 1993-cü ilin noyabr-dekabr aylarında Insomnia Cafe adı altında Dostlar üçün ilk dizaynları hazırladılar. Onlar ideyanı Brighta göstərdilər və üçü birlikdə yeddi səhifəlik layihəni NBC-yə təqdim etdilər. Bir çox ssenari dəyişikliyindən və adının bizim kimi Dostlar olaraq dəyişdirilməsi kimi yenidən yazılmasından sonra serial nəhayət Dostlar adlandırıldı.
Serial Kaliforniyanın Burbank şəhərində Warner Bros. tərəfindən aparıcılıq edir. Studiosda çəkilib. Bütün sezonlar ABŞ-də ilk onluğa daxil idi və hətta serialın səkkizinci mövsümü yayımlandığı ildə ən yüksək zirvəsində idi. 6 may 2004-cü ildə yayımlanan final epizod 52,5 milyon tamaşaçı ilə ABŞ televiziya tarixində ən çox baxılan beşinci sezon finalı idi.Bu, 2000-ci illərin ən çox baxılan serialı idi.
Yayımı zamanı çoxlu müsbət rəylər alan serial bütün zamanların ən populyar sitcomlarından biridir.Dostlar ümumilikdə 62 Primetime Emmy Mükafatına namizəd olub və 2002-ci ildə səkkizinci mövsümü üçün "Görkəmli Komediya Seriyası"nı qazanıb. O, TV Guide-nin Top 50 TV Şou siyahısında 21-ci,və Empire jurnalının "Ən yaxşı 50 TV Şou" siyahısında 7-ci yerdədir.1997-ci il "The One with the Prom Video" epizodu TV Guide-nin Bütün Zamanların 100 Ən Böyük Televiziya Serialı Epizodunda 100-cü yerdə qərarlaşıb. 2013-cü ildə Amerika Yazıçılar Gildiyası tərəfindən hazırlanan "Bütün Zamanların Ən Yaxşı 101 Televiziya Serialı" siyahısında 24-cü, TV Guide-nin "Bütün Zamanların Ən Yaxşı 60 Televiziya Serialı" siyahısında 28-ci yerdə qərarlaşıb. 2014-cü ildə Mundo Estranho jurnalı Dostları "Bütün Zamanların Ən Yaxşı Televiziya Serialı" seçdi.
Dostlar 25 illik yubileyini qeyd edərkən, komandanın yenidən bir araya gələcəyi təsdiqləndi. HBO Max-da yayımlanacaq xüsusi bölüm bir saat davam edəcək. Bir saatlıq xüsusi epizod üçün Warner Bros. ilə prinsipial razılığın əldə edildiyi açıqlandı.
Koronavirusun yeni növü ilə əlaqədar olaraq 25-ci ildönümü üçün çəkiləcək xüsusi bölümün tarixi hələ dəqiqləşdirilməmiş gələcək tarixə təxirə salınıb.
Ilk vaxtlar
Reyçel Qrin toyundan qaçır və Nyu-Yorkda bir restoranda aşpaz olduğunu tanıdığı uşaqlıq dostu Monika Gelleri tapmağa gedir. Reyçel Monikanın evinə köçür və onun dostlar qrupuna qoşulur. Bu qrupa daxildir: məşhur aktyor Joey Tribbiani, iş adamı Chandler Bing, masajçı və musiqiçi Phoebe Buffey və Monikanın böyük qardaşı, yeni boşanmış paleontoloq Ross Geller. Rachel ailəsinin köməyi olmadan həyata yenidən başlamaq qərarına gəlir və qrupun tez-tez gəldiyi Manhettendə Central Perk kafesində ofisiant kimi işə düzəlir. Bundan əlavə, qrup vaxtının çox hissəsini Monika və Reyçelin Nyu-Yorkun West Village şəhərindəki mənzilində və küçənin o tayında yaşayan Chandler və Joey-nin evində keçirir.
Kristina Bauer
Kristina Bauer — fransız qadın voleybolçu. Norveçdə yaşayan fransız ailələrindən birində dünyaya göz açmışdır. Mövqeyi orta blokçudur. Hündürboy voleybolçudur (1.96 m). Fransızca, italyanca, ingiliscə və norveçcə bilməsi ilə, həmçinin də çalışqanlığı ilə öz həmkarlarından seçilir. Fənərbaxça komandasının şərəfini qoruyur. 2007-ci ildən bəri stabil olaraq milli komandasına dəvət alır. Eyni zamanda Fransa voleybolunun yetişdirdiyi ən güclü voleybolçulardan hesab olunur.
Karyerası
Voleybolçunun həvəskar karyerası Fransanın iki fəqli klubunda keçmişdir. 2004-cü ildə (16 yaşında) ASPTT Mulhouse komandası ilə peşəkar karyerasında ilk addımını atan Kristina bu klubda ulduzlaşmağa başlamışdı. Öz şəxsi irəliləyişinə baxmayaraq voleybolçu bu klubda altı il boyunca Fransa çempionatını qazana bilməmişdi. Bunun səbəbkarı isə Kann komandası idi. Belə ki, bu klub Fransa voleybolunda böyük hegomoniyaya sahibdir.
2007-ci ildə Fransa komandası ilə birlikdə Voleybol üzrə qadınlararası Avropa çempionatına aparılan heyətdə yer almışdı. 2010-cu ildə nəhayət Milhauzu tərk edərək İtaliyaya getmişdi. Burada yerli Yamamay Busto Arsizio komandası ilə anlaşaraq karyerasındakı ən güclü liqada iştirak edə bilmişdi. Söhbət İtaliya Qadınlar Voleybol Çempionatından gedir. 2011-ci ildə bu turnirdə qalib olaraq ilk kubokunu qaznamışdı. Həmin il İtaliya Kubokunu da qazanan Yamamayın əsas oyunçularından biri də Kristina Bauer idi. Bauer mövsümün sonunda İtaliya superkubokunda da qızıl medalı boynundan asmışdı.
Kəpəz (nəşriyyat)
Kəpəz Nəşriyyatı - Fransanın Strasburq şəhərində yerləşən və əsasən Azərbaycan Ədəbiyyatı ilə bağlı kitabların çap edilməsi ilə məşğul olan nəşriyyat. Bu nəşriyyatın təsisçiləri: Dilbadi Qasımov, Jan-Emmanuel Medina və Nicat Kasimov.
Nəşriyyatın loqosu əsasən Qərbi Azərbaycanda, Kiçik Qafqazda, Gəncə şəhəri yaxınlığında yerləşən Kəpəz dağından ilhamlanıb.
Nəşriyyat haqqında
Kəpəz Nəşriyyatı 2018-ci ilin avqust ayında Fransanın Strasburq şəhərində yaradılmışdır. Nəşriyyatın üç əsas təsisçisi mövcuddur ki, bunlar Nicat Kazımov, Dilbadi Qasımov və Jan Emmanuel Medinadır. Nəşriyyat tərəfindən bu günə qədər Azərbaycan ədəbiyyatının bir çox nümunəsi fransız dilinə tərcümə edilərək, çap olunmuşdur. Bu kitablardan Əhməd bəy Ağaoğlunun Müsəlman dünyasında islahatlar və Nəriman Nərimanovun Bahadır və Sona  əsərlərini göstərmək mümkündür.
Eyni zamanda Azərbaycan SSR Əməkdar incəsənət xadimi olmuş Hüseyn Abbaszadənin Haradansınız Müsyö Abel? romanı və  Azərbaycan Ədəbiyyatı Antologiyası - XIX əsrdən günümüzə  adlı kitabı da nəşriyyat tərəfindən çap edilmişdir. Üzeyir Hacıbəyovun qardaşı Ceyhun Hacıbəylinin oğlu olmuş, mühacir ədəbiyyatının görkəmli simalarından olan Timuçin Hacıbəylinin Mühacirlərin həyatı  adlı kitab, nəşriyyatın çap etdiyi kitablar arasındadır.
Kəpəz Nərşiyyatı klassik Azərbaycan ədəbiyyatı nümunələrini çap etməklə yanaşı, müasir dövr Azərbaycan yazıçılarının bir sıra əsərlərini də, çap etməklə məşğuldur. Bu əsərlərdə nümunə olaraq Azərbaycan detektiv yazıçısı, nasir, publisist, Azərbaycan Respublikasının xalq yazıçısı Çingiz Abdullayevin Aşkar Metamorfoz əsərinin nəşriyyat tərəfindən fransız dilinə tərcümə edilməsini göstərmək mümkündür.
Rumeli Hasarı
Rumeli Hasarı (Boğazkəsən Qala olaraq da tanınır) — İstanbulun Sarıyer rayonunda Boğaziçi yerləşdiyi səmtə adını verən qala. Fateh Sultan Mehmet tərəfindən İstanbulun fəthindən əvvəl boğazın şimalından gələn təcavüzləri əngəlləmək üçün Anadolu yaxasındakı Anadolu Qalanın tam qarşısına inşa etdirilib. Bura boğazın ən dar nöqtəsidir. Məkanda uzun illərdir ki, Rumeli Qala Konsertləri keçirilir. Sarıyer, İstanbulda yerləşən Rumeli Hasarı 30 hektar sahəni əhatə edir. Anadolu Hasarının qarşısında İstanbul Boğazının 600 metrlik ən dar və axıntılı hissəsində inşa edilmiş bir qaladır. 90 gün kimi qısa bir müddətdə tamamlanan qalan üç böyük qülləsi, dünyanın ən böyük qala bürcünə malikdir. Rumeli Hasarının adı Fateh vəqfiyələrində Kulle Cedit-ə; Nəşri tarixində Yenicə Qala; Kamalpaşazadə, Aşıkpaşazadə və Nişançı tarixlərində Boğazkəsən Hasar kimi keçir.
Erigeron deamii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Rumeli Hasarı
Tikintisi
Hasarın inşaatına 15 Aprel 1452-ci ildə başlanmışdır. İş bölümü aparılaraq hər hissənin tikintisi bir paşanın nəzarətinə verilmiş, dəniz tərəfinə düşən hissənin tikintisini də Fatih Sultan Mehmet şəxsən öz üzərinə götürmüşdür. Dənizdən baxanda sağ tərəfdəki qüllənin tikintisinə Saruca Paşa, sol tərəf tikintisinə Zağanos Paşa, sahildəki qüllənin inşasına da Xəlil Paşa nəzarət etmişdir. Buralardakı qüllələr də bu paşa adını daşıyırlar. Qalan inşası 31 Avqust 1452-ci ildə tamamlanmışdır. Hasarın tikintisində istifadə olunan taxtalar İznik və Qara dəniz Ereğ-sindən, daşlar və əhəng Anadolunun müxtəlif yerlərindən və spoliler (yığım parça daş) ətrafdakı xarab Bizans quruluşlarından təmin edilmişdir. Memar Ə.H.Ayverdiyə görə hasarın tikintisində təxminən 300 usta, 700-800 fəhlə, 200 arabaçı, qayıqçı, transportyor və digər tayfa çalışmışdır. 60,000 kvadratmetr sahəni əhatə edən əsərin kargir həcmi təxminən 57,700 kubmetrdir. Rumeli Hasarının Saruca Paşa, Xəlil Paşa və Zağanos Paşa adlarında üç böyük və Kiçik Zağanos Paşa ilə 13 ədəd irili-xırdalı bürcü yerləşir. Zəmin qatları ilə birlikdə Saruca Paşa və Xəlil Paşa qüllələri 9 mərtəbəli, Zağanos Paşa Qülləsi isə 8 mərtəbəlidir. Saruca Paşa Qülləsinin diametri 23,30 metr, divar qalınlığı 7 metr, hündürlüyü isə 28 metrdir. Zağanos Paşa Qülləsinin diametri 26,70 metr, divar qalınlığı 5,70 metr, hündürlüyü isə 21 metrdir. Xəlil Paşa Qülləsinin diametri 23,30 metr, divar qalınlığı 6,5 metr və hündürlüyü də 22 metrdir. Rumeli Hasarı 1509-cu il Böyük İstanbul Zəlzələsində böyük zərər görmüş ancaq dərhal bərpa olunmuşdur. 1746-cı ildə çıxan yanğında taxta hissəsi xarab olub. Qala təkrar III Səlim (1789-1807) dövründə bərpa olunmuşdur. Qalan qüllələrini örtən taxta kornet yıxılanda, qala içi kiçik taxta evlərlə dolmuşdur. 1953-cü ildə prezident Cəlal Bayarın tapşırığı ilə üç Türk xanım memar Cahit Tamer, Selma Əmilər və Uca Eyüboğlu Anhegger qalanın bərpası üçün lazımi işlərə başlanmışlar, qala içindəki taxta evlər ümumiləşdirilərək dağıdılmış və bərpası həyata keçirilmişdir.
Bugünkü durumu
Rumeli Hasarı bu gün muzey və açıq hava teatrı kimi istifadə edilir. Qalada açıq muzey fəaliyyət göstərir. Toplar, mərmilər və Körfəzi bağladığı deyilən zəncirin bir parçasından ibarət əsərlər bağçada nümayiş etdirilir. Rumeli Hasarı həmçinin İstanbulun Sarıyer rayonundakı bir səmtdir. Hər ilin yaz dövründə konsertlərin başladığı məkan olaraq da istifadə olunur. Həmçinin çox sayda balıq restoranı mövcuddur.
Qarğabazar (Füzuli)
Qarğabazar — Azərbaycan Respublikasının Füzuli rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. 1993-cü ildə Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal olunmuşdur. 20 oktyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.
Toponimikası
Qarğabazar oyk. Füzuli r-nunun Dədəli i.ə.v.-da kənd. Qarabağ silsiləsinini ətəyindədir. Bu toponim haqqında müxtəlif fikirlər mövcuddur. Şərqi Türkiyədə orta əsrlardə Qarğabazar adlı yaşayış məntəqəsi olduğuna görə, bu kəndin əsasını naməlum səbəbdən oradan köçüb gəlmiş ailələrin qoyması ehtimal edilir. Başqa mülahizayə görə, kəndin adı türk dillərindəki karqa (vulkan daşı) və bazar (bir şeyin bol olduğu yer) sözlərindan ibarətdir. Naxçıvanda Qarğabazar adlı yüksəklik, Ermənistanda isə vaxtilə Qarğabazar və Qarğabazarı (1967-ci ildən Aykaşen) yaşayış məntəqəsi olmuşdur. Azərb.-da qarğa adı ilə bağlı oroqrafik obyekt adları zəngindir. Düzənliklərdən tutmuş yüksək zirvəli dağlara, qayalara qədər müxtəlif ərazilərdə bu quşun adını əks etdiran çoxlu oronimlar mövcuddur. Qaradağ r-nundakı Qarğabazar qayasına ad çoxlu qarğanın toplanmasına görə verilmişdir. Qarğabazar adındaki bazar sözü "çoxluq” mənasındadır. Qarğa qayası Daşkəsən, Kəlbəcər və Tovuz r-nlarında, Qarğalı çöl Zərdab r-nu Məlikumud kəndindədir.
Mədəniyyəti
Qarabağın zaman etibarı ilə qədim məscidlərindən biri də Füzuli rayonunun Qarğabazar kəndində yerləşir. El arasında Şah Abbas məscidi kimi tanınan bu məscid elmi ədəbiyyatlarda Hacı Qiyasəddin məscidi kimi öz əksini tapmışdır.
İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyəti kənd təsərrüfatı-əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq olub.
Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi —  1956-cı ildən bəri Avropa Yayım İttifaqına üzv olan ölkələr arasında keçirilən beynəlxalq mahnı müsabiqəsi. Avroviziya dünyanın ən uzun ömürlü musiqi hadisəsidir və buna görə də müsabiqənin adı 2015-ci ildə Ginnesin Rekordlar Kitabına düşüb. Müsabiqə 1951-ci ildən bəri təşkil olunan İtaliyanın məşhur Sanremo Musiqi Festivalının əsasında qurulub.
Müsabiqədə iştirak edən hər bir ölkə Avropa Yayım İttifaqına canlı yayımda ifa olunacaq orijinal mahnı təqdim edir və şounun sonunda iştirak edən ölkələr arasında keçirilən səsvermədə ən çox səs toplayan mahnı müsabiqənin qalibi elan edilir. Müsabiqə 1956-cı ildən bəri hər il altmış altı dəfə keçirilib. Avroviziya eyni zamanda dünyanın ən çox baxılan qeyri-idman hadisələrindən biridir. Müsabiqənin izləyici kütləsi hər il 100 milyon və 600 milyon arasında dəyişir. Avroviziya həmçinin Avropadan kənarda yerləşən müəyyən ölkələrdə də yayımlanır; Amerika Birləşmiş Ştatları, Kanada, Yeni Zelandiya, Qazaxıstan və s. Avroviziya tarixində Avropadan kənar ölkələrdən ilk dəfə 2015-ci ildə Avroviziyanın 60 illiyi münasibəti ilə müsabiqəni uzun illər yayımlayan və böyük izləyici kütləsinə malik olan Avstraliyaya müsabiqədə qonaq olaraq iştirak etmək hüququ verilmişdir. Avstraliyanın Avroviziyada iştirakı sadəcə bir il nəzərdə tutulsa da, qazandığı uğurlu nəticələr səbəb göstərilərək növbəti ilərdə də müsabiqədə iştirakına AYİ tərəfindən icazə verilmişdir. Avroviziya 2000-ci ildən başlayaraq internetdə də yayımlanmağa başlamışdır.
Adətən Avroviziyada qalibiyyət qazanan müğənnilər sadəcə müsabiqə çərçivəsində şöhrət qazana bilir. İndiyədək müsabiqədə qələbə qazanan yalnız ABBA qrupu (İsveç 1974) və Selin Dion (İsveçrə 1988) müsabiqədən sonra öz musiqi karyeralarını dünya arenasına çıxara biliblər.
İrlandiya və İsveç müsabiqədə ən çox qalibiyyət əldə edən ölkədir. Belə ki, İrlandiya müsabiqədə beş ildə dörd dəfə (1992, 1993, 1994 və 1996), ümumilikdə isə yeddi dəfə qələbə qazanıb. Müsabiqənin müasir səsvermə metodu ilə 2017-ci ildə Portuqaliya təmsilçisi və eyni zamanda müsabiqənin qalibi Salvador Sobral ən çox səs (758 xal) toplamışdır. 2016-cı ildən öncəki səsvermə metodu ilə isə 2009-cu ildə Norveçi təmsil edən Aleksandr Rıbak ən çox səs (387 xal) toplayaraq müsabiqənin qalibi olmuşdur.
Tarix
50-ci illərin ortalarında Avropa Yayım İttifaqının (AYİ) üzvləri İkinci dünya müharibəsinin ardınca özünü toparlamağa çalışan Avropa ölkələrini yenidən bir araya gətirmək üçün baxımlı əyləncəli proqram yaratmaq fikrinə düşdülər. 1955-ci ilin yanvarında Monakoda keçirilən konfransda İsveçrə televiziyasının direktoru Marsel Bezanson Avropanın ən yaxşı mahnısını təyin edən beynəlxalq müsabiqənin keçirilməsini təklif etdi. Marsel ideyanın 1951-ci ildən bəri təşkil olunan İtaliyanın məşhur Sanremo Musiqi Festivalından əsaslandığını bildirmişdir. Onun təklifi AYİ-nın 1955-ci il 19 oktyabr tarixində Romadakı Assambleyasında bəyənilmişdir. İlkin olaraq "Qran-pri Avroviziya" adlanan müsabiqə, ilk dəfə 24 may 1956-cı ildə İsveçrənin Luqano şəhərində keçirilmişdir.
İlk müsabiqə 24 may 1956-cı ildə İsveçrənin Luqano şəhərində yeddi ölkənin iştirakı ilə keçirilmişdir. Müsabiqədə iştirak edən hər bir ölkə iki mahnı ilə çıxış etmişdir. Bu hər ölkənin birdən artıq mahnı ilə iştirak etdiyi ilk və son müsabiqə olmuşdur. Müsabiqədə ev sahibi ölkə İsveçrənin təmsilçisi Liz Assia ifa etdiyi "Refrain" mahnısı ilə qalib gəlmişdir.
Format
Müsabiqənin qaydaları mövcud olduğu dövr ərzində bir neçə dəfə dəyişilmişdir. Lakin müəyyən qaydalar illər ərzində dəyişməz olaraq qalmışdır. Müsabiqədə ifa edilən mahnılar orijinal olmalı və təyin edilmiş zamandan öncə heç bir yerdə səslənilməməlidir. Ölkə tərəfindən təqdim edilən mahnı müsabiqədə canlı olaraq ifa edilməlidir. Müsabiqədə iştirak etmək üçün ölkənin dövlət kanallarından biri Avropa Yayım İttifaqına üzv olmalıdır. Müsabiqə iştirakçı ölkələrdən birində keçirilməlidir. Müsabiqə zamanı bütün mahnılar ifa edildikdən sonra ölkələr bəyənilən mahnılara öz səslərini təqdim etməlidir. Ölkələr öz təmsilçilərinə səs verə bilməzlər. Bütün səslər ölkə üzrə hesablanır (yəni İrlandiyada yığılan səslər ayrı, İsveçdə ayrı, Fransada ayrı hesablanır). Müsabiqənin sonunda ən çox səs qazanan ölkə, mahnı həmin müsabiqənin qalibi elan edilir. Qalib təmsilçi Avroviziya kubokunu əldə edir və qalib ölkə gələn müsabiqəyə ev sahibliyi etmək hüququ qazanır.
Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinin yayımından əvvəl və sonra səsləndirilən musiqi parçası - Mark Antuan Şerpantyenin "Te Deum" (Səni, Tanrını mədh edirik) mahnısına müqəddimədir.
Müsabiqənin finalı Qərbi Avropa yay vaxtı ilə may ayında, saat 21:00-da keçirilir. Adətən ildə bir dəfə şənbə günündə keçirilən müsabiqədə 2004-cü ildən başlayaraq iştirakçı ölkələrin sayının artması səbəbi ilə cümə axşamı keçirilən yarımfinal mərhələsi tətbiq olundu. 2007-ci ilin 28 sentyabr tarixində qəbul edilən qərara əsasən 2008-ci ildən başlayaraq müsabiqədə iki yarımfinal olacağı və finala yalnız ev sahibi və Böyük Dördlüyə daxil olan ölkələr (Böyük Britaniya, Almaniya, Fransa, İspaniya) birbaşa keçəcəyi təsdiqini tapmışdır. Daha sonra İtaliyanın da müsabiqəyə qayıtması ilə "Böyük Dördlük" "Böyük Beşlik"lə əvəz olunmuşdur. Avroviziya adətən may ayında keçirilsə də, öncəki illərdə mart və aprel aylarında da müsabiqə keçirilirdi.
İştirak
thumb|300px|right|1956-cı ildən bəri iştirakçılar: {{legend|#22b14c|Ən azı 1 dəfə iştirak edənlər}} {{legend|#ffc20e|İştirak etmək haqqı olub, bundan istifadə etməyənlər}} {{legend|#d40000|İştirakı elan olunub sonradan ləğv edilənlər}}
Avropa Yayım İttifaqının fəal üzvü olan hər bir ölkə (hətta Avropadan kənar olsa da belə) müsabiqədə iştirak etmək hüququna malikdir. Bu ölkələr Avropa yayım ərazisinə daxil olan ölkələr və ya Avropa Şurasına üzv ölkələrdir. Müsabiqənin Avropadan kənar iştirakçılarına misal olaraq Qərbi Asiyada yerləşən, 1973-cü ildən bəri iştirak edən İsraili və 1981-ci ildən bəri iştirak edən Kipri, Şimali Afrikada yerləşən və yalnız bir dəfə 1980-ci ildə iştirak edən Mərakeşi və eyni zamanda 2015-ci ildən bəri müsabiqədə iştirak edən Avstraliyanı misal göstərmək olar.
Müsabiqədə iştirak etmək istəyən AYİ-nin fəal üzvləri müsabiqənin qaydaları ilə razılaşmalı və eyni zamanda Avropa Yayım İttifaqına müvafiq məbləğdə ödəniş etməlidir. İndiyədək müsabiqədə 52 ölkə iştirak etmişdir. Aşağıda göstərilən siyahıda ölkələr müsabiqədə ilk iştiraklarına görə sıralanmışdır.
Ev sahibliyi
thumb|Düsseldorfda keçirilən Avroviziya 2011-in açılışı Avroviziyanın əsas maliyyə dəstəkçiləri müxtəlif reklam şirkətləri və müsabiqədə iştirak edən ölkələrdir. Müsabiqəyə ev sahibliyi etmək şansı ölkələrin müsbət cəhətdən Avropa və dünyaya tanıdılması, təbliğatı və eyni zamanda ölkələrə turistlərin cəlb edilməsi üçün böyük fürsət hesab edilir. İlk iki müsabiqəyə İsveçrə və Almaniya ev sahibliyi etdikdən sonra müsabiqəyə ev sahibliyi hüququnun ötən müsabiqədə qələbə qazanan ölkəyə həvalə edilməsi qərara alındı. Bu qərarın ardınca 1957 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Niderland qalibiyyət əldə etdi və ölkə 1958-ci ildə müsabiqəyə ev sahibliyi etməyə razılıq verdi. Avroviziya tarixində hər il ötən müsabiqənin qalibi ev sahibliyi etsə də, yalnız beş dəfə bu fürsətdən imtina edilmişdir.
Avroviziya loqosu
Ənənəvi Avroviziya loqosu 2004-cü ildə İstanbulda keçirilən müsabiqədə təqdim edilmişdir. Loqoda V hərfi ürək formasında dizayn edilərək, ev sahibi ölkənin bayrağı həmin ürəyin içində görünürdü. Ənənəvi loqo son dəfə 2014-cü ildə istifadə edilmiş və artıq 2015-ci ildə Vyanada keçirilən müsabiqədə Avroviziyanın 60 illiyi münasibəti ilə Kornelis Yakobs tərəfindən hazırlanan müasir loqo izləyicilərə təqdim edilmişdir.
Avroviziya şüarı
Tallində keçirilən 2002 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindən bəri hər il müsabiqənin özünəməxsus şüarları olur. Yalnız 2009-cu ildə Moskvada keçirilən müsabiqədə heç bir şüar təqdim edilməmişdi.
Saray Mülk Xanım
Saray Mülk Xanım — Teymurilər imperiyasının qurucusu Teymurun ikinci həyat yoldaşı.
Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
Avroviziya həftəsi
thumb|[[2017 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|Avroviziya 2010-un qalibi Lena Oslo səhnəsində məşqlərdə]]
Saray Mülk Xanım
Həyatı
Atası Çağatay xanlığının xanı Qazan xan Çingiz xanın soyundan gəlir. Saray Mülk Xanım ilk evliliyini Əmir Hüseynlə etməsinə rəğmən, Əmir Hüseynin Teymurun əsgərləri tərəfindən öldürülməsi nəticəsində Çingiz xan ailəsi ilə qohumluğa xüsusi əhəmiyyət verən Teymur Saray Mülk Xanım ilə evlənmişdir. Teymur bu evlilikdən sonra Çingiz xan soyuna kürəkən olduğu üçün gürgan olaraq anılmışdır. Bu evlilikdən uşaqları olmamışdır. Bundan başqa, imperiyanın sonrakı iki hökmdarı olan Şahrux və Uluq bəyə də təhsil və tərbiyə vermişdir.
Xeyirxah əməlləri
Səmərqənddəki XIV əsrin ən önəmli binalarından biri Teymurun möhtəşəm məscidinin qarşısındakı Xanım mədrəsəsi idi. Mədrəsə Saray Mülk Xanım tərəfindən 1397-ci ildə tikdirilmişdir. Saray Mülk Xanım bir çox əsər də tikdirmişdir, lakin bu günə təkcə Xanım mədrəsəsi çatmışdır.
Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
Avroviziya həftəsi
Hər bir ölkənin nümayəndə heyəti məşqlərini bitirdikdən sonra mətbuat konfransında iştirak edir və müxtəlif ölkələrdən gələn jurnalistlərin fikirləri dinlənilir və eyni zamanda suallara cavab verilir.
Avroviziya həftəsində hər axşam məşqlərdən sonra nümayəndə heyətləri, jurnalistlər və akkreditə olunmuş müsabiqə fanatları üçün təyin edilmiş gecə klublarında şənliklər təşkil edilir.
Qaydalar
Müsabiqənin qaydaları mövcud olduğu dövr ərzində bir neçə dəfə dəyişilmişdir. Lakin müəyyən qaydalar illər ərzində dəyişməz olaraq qalmışdır. Müsabiqənin əsas qaydaları aşağıda göstərilmişdir.
Canlı musiqi
Qaydalara əsasən hər bir mahnıda vokal olması mütləqdir və hər bir mahnının vokalı canlı olaraq ifa edilməlidir. Musiqidə arxa planda heç bir vokalın yer almasına icazə yoxdur. Belə ki, ilk dəfə bu qayda 1999-cu ildə Xorvatiya təmsilçisi Doris Draqoviç tərəfindən pozulmuşdur. Müğənninin ifa etdiyi mahnının arxa planında insan səsinə bənzər səslər yer almışdı. Xorvatiyanın nümayəndə heyəti həmin səslərin insan səsləri olmadığını iddia etmələrinə baxmayaraq, Avropa Yayım İttifaqı finalda Xorvatiyanın qazandığı səslərin 33%-ni ləğv etmişdir.
1956-cı ildən 1998-ci ilə kimi ev sahibi ölkə müsabiqəni canlı orkestr ilə təmin etməli idi. 1973-cü ildən öncə hər bir ölkənin təqdim etdiyi mahnı canlı orkestr ilə ifa edilməli idi. Daha sonra bu qayda ləğv edilsə də, 1999-cu ilə kimi hər bir ev sahibi ölkə yenə də müsabiqəni canlı orkestr ilə təmin etmişdir. Eyni zamanda 1997-ci ilə kimi mahnılarda istifadə olunan musiqi alətlərinin səhnədə yer alması önəmli qaydalardan biri hesab edilirdi. Lakin 1997-ci ildə bu qayda qüvvədən düşdü.
Dil
Müsabiqənin keçmiş qaydalarına əsasən müsabiqədə iştirak edən ölkələrin təqdim etdikləri mahnılar öz dillərində ifa edilməli idi. Lakin müəyyən illərdə bu qayda qüvvədən düşmüş, daha sonra yenidən bərpa olunmuşdur. 1956-cı ildən 1966-cı ilə kimi Avroviziya qaydalarında dillərlə bağlı bir bölmə olmamasına baxmayaraq, iştirak edən bütün ölkələr öz rəsmi dillərində mahnılarını təqdim edirdilər. Bu ənənə ilk dəfə 1965-ci ildə İsveç təmsilçisi İnqvar Vikselin ingilis dilində ifa etdiyi mahnı ilə pozulmuşdur. Bunun ardınca isə 1966-cı ildə müsabiqədə hər bir ölkənin səsləndirdiyi mahnının yalnız öz dilində olması ilə bağlı qərar qəbul edildi. Bu qayda 1973-cü ilə kimi qüvvədə qaldı və həmin ildə ölkələrə istənilən dildə mahnı ilə çıxış etmək azadlığı verildi. 70-ci illərin ortalarında bir neçə ölkə bu fürsətdən istifadə edib, ingilis dilində mahnılarla Avroviziyada təmsil olundu və hətta İsveçin 1974 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki təmsilçiləri ABBA qrupu ingilis dilində səsləndirdikləri mahnı ilə qələbə qazandılar.
1978-ci ildə Avropa Yayım İttifaqı dil barədə qaydanı yenidən bərpa etdi və müsabiqədə iştirak edən ölkələrdən yalnız öz dillərində mahnı göndərmək tələb olundu. 1999-cu ildə bu qayda ləğv edildi və nəticədə həmin müsabiqədə iştirak edən 23 ölkədən 12-si ingilis dilində mahnı ilə təmsil olundu. Avroviziyada Avropa dilləri ilə yanaşı Suahili dilində, Ərəb dilində və hətta Süni dildə də mahnılar səslənmişdir.
Səsvermə
Müsabiqənin səsvermə metodu illər ərzində bir neçə dəfə dəyişikliyə uğramışdır. Hal-hazırkı səsvermə sistemi 2016-cı ildən bəri qüvvədədir. Qaydalara görə hər bir ölkədən olan peşəkar münsif heyətinin keçirdiyi səsvermədə ən çox səs toplayan ölkə və eyni zamanda iştirak edən ölkələrdə ayrı-ayrı keçirilən SMS səsverməsində ən çox səs toplayan on ölkə 12, 10, 8-1 xallar əldə edir.
Müsabiqə tarixində 1997-ci ilə kimi iştirak edən bütün ölkələrin səsləri yalnız həmin ölkələrdən olan peşəkar münsif heyətinin qərarı ilə açıqlanırdı. İlk dəfə telesəsvermə 1997-ci ildə Almaniya, Avstriya, Böyük Britaniya, İsveç və İsveçrədə həyata keçirilmişdir. Bunun ardınca isə 1998-ci ildən etibarən bütün ölkələr səsverməni xalqın seçiminə görə təqdim etməyə başladılar. Hər hansısa bir ölkədə SMS səsverməsində problem yarandığı halda ölkələr öncədən ehtiyat münsif səsverməsi də keçirirdilər. 2013-cü ildən etibarən insanlar eyni zamanda mobil proqram vasitəsi ilə də Avroviziya səsverməsində iştirak edə bilirlər.
İlk dəfə 2009-cu ilin final mərhələsində Avropa Yayım İttifaqı 50% SMS səsverməsi ilə 50% peşəkar münsif səsverməsi metodunu təcrübədən keçirmişdir. Belə ki, müsabiqədə iştirak edən hər bir ölkə münsif səslərini SMS səsləri ilə birlikdə toplayaraq ümumi nəticə çıxarır və ümumi nəticədə ən çox səs toplayan on ölkə 12, 10, 8-1 xallar əldə edirdi. Bunun ardınca növbəti illərdə eyni metod həm yarımfinallar, həm də final üçün qayda halını aldı.
Avroviziyada səslər açıqlanmazdan öncə bütün səslər Avropa Yayım İttifaqının Avroviziya üzrə nümayəndəsi, müsabiqənin direktoru tərəfindən yoxlanılır. Müəyyən hallarda müsabiqənin direktoru ölkənin münsif səsverməsini (bir ölkədən olan münsiflərin verdiyi səslərin ayrılıqda bir-birinə çox bənzər olması halında) və ya SMS səsverməsini (səslərin az olduğu halda) ləğv edir və həmin ölkənin səsləri xüsusi komitənin verdiyi səslərlə əvəz edilir. Aşağıdakı cədvəldə müsabiqə tarixində Avroviziyaya rəhbərlik edən şəxslər göstərilmişdir.
Bərabərlik qaydası
1969-cu ildə müsabiqədə iştirak edən 16 ölkədən dördü 18 xalla birinci yerdə qərarlaşmışdır. Həmin ilədək Avroviziyada oxşar hadisə ilə rastlaşılmadığı üçün səslərin bərabərliyi vəziyyəti ilə bağlı müsabiqədə ümumi qayda yox idi. Nəticə olaraq, birinci yerdə qərarlaşan dörd ölkənin (Fransa, İspaniya, Böyük Britaniya və Niderland) hər biri həmin müsabiqənin qalibi elan edilmişdirlər. Finlandiya, İsveç, Norveç və Portuqaliya nümayəndələri nəticəyə etirazlarını bildirərək növbəti müsabiqədə iştirakdan imtina etmişdirlər. Bunun ardınca Avropa Yayım İttifaqı xoşagəlməz hadisənin bir daha təkrarlanmaması üçün Avroviziyada bərabərlik qaydası yaratdı.
Bərabərlik qaydasına əsasən səsvermənin sonunda eyni xalla birincilikdə qərarlaşan ölkələrdən ən çox 12 xal qazananı müsabiqənin qalibi elan edilir. 12 xalların sayının bərabərliyi halında isə ən çox 10, 8, 7-1 xal qazanan ölkə müsabiqədə qələbə qazanmış olur.
Avroviziya 1969-da baş verən bənzər hadisə ikinci dəfə 1991-ci ildə baş verdi. Belə ki, səsvermənin sonunda Fransa və İsveç təmsilçiləri 146 xalla birincilikdə qərarlaşdılar. Hər iki ölkə bərabər sayda 12 xal qazansa da, Fransa təmsilçisi dörd 10 xal, İsveç təmsilçisi isə beş 10 xal qazanmışdı. Nəticə olaraq, İsveç təmsilçisi Karola müsabiqənin qalibi elan edilmişdir. Qeyd edək ki, bərabərlik qaydası 1969-cu ildə tətbiq olunsaydı, yalnız Fransa təmsilçisi həmin müsabiqənin qalibi olmalı idi.
Yayım
Müsabiqədə iştirak edən hər bir ölkənin yayım hüququna malik olan telekanalı müsabiqəni canlı olaraq fasiləsiz yayımlamalıdır. Yalnız fasilə aktı zamanı telekanallara qısa reklam fasiləsinə ayrılmağa imkan yaradılır. Bu qayda ilk dəfə 2009-cu ildə İspaniya telekanalı tərəfindən pozulmuşdur. Belə ki, müsabiqənin yayımlandığı zaman İspaniyanın TVE kanalı ekranda ölkədə keçirilən 2009 Madrid Tennis Turnirinin gedişatı ilə bağlı məlumat verən alt yazılar yayımlamışdır. Nəticədə telekanal müsabiqənin təşkilat komitəsi tərəfindən cərimələnmiş və müvafiq məbləğdə pul cəzası Avropa Yayım İttifaqına ödənilmişdir. .
Siyasi məsələlər
1978 Cənubi Livan münaqişəsindən bir ay sonra Parisdə keçirilən 1978 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsini canlı yayımlayan İordaniya telekanalı İsrail təmsilçiləri səhnə aldığı zaman reklam fasiləsinə ayrılmışdır. Müsabiqənin sonunda səsvermənin gedişatı zamanı İsrail təmsilçisinin liderliyi ələ aldığı anda İordaniya telekanalı ümumiyyətlə müsabiqənin yayımını dayandırmışdır. Hadisənin ardınca İordaniya qəzetlərində müsabiqənin qalibi olaraq əslində ikinci yeri qazanan Belçika göstərilmişdir. Növbəti illərdə isə İordaniyada Avroviziya bir daha yayımlanmamışdır.
Gürcüstanı 2009 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etməli olan Stefane və 3G qrupunun ifa etməli olduğu "We Don't Wanna Put In" mahnısında Rusiya prezidenti Vladimir Putini tənqid xarakterli sözlərdən istifadə edilmişdir. İngilis dilində səslənən mahnının adının digər tərcüməsi "Biz Putini İstəmirik" idi. Mahnı Rusiya mətbuatı tərəfindən narazılıqla qarşılanmışdır. Avropa Yayım İttifaqı Gürcüstan televiziyasından ya mahnını tamamən dəyişmək, ya da sözlərində düzəlişlər aparmağı tələb etmişdir. Lakin Gürcüstan nəticə olaraq Moskvada keçirilən müsabiqədə iştirakdan imtina etmək qərarına gəlmişdir.
2012-ci ildə Bakıda keçirilən müsabiqədə ilkin olaraq Ermənistanın iştirak edəcəyi öz təsdiqini tapsa da, müsabiqənin keçirilməsinə iki ay qalmış Ermənistan telekanalı ölkənin müsabiqədə iştirak etməyəciyini açıqlamışdır. Telekanal açıqlamasında buna səbəbin təhlükəsizliklə bağlı narahatçılıq olduğunu bildirmişdir. Müsabiqədə iştirakını təsdiqləyib, daha sonra iştirakdan imtina etdiyinə görə Ermənistan telekanalı Avropa Yayım İttifaqı tərəfindən müvafiq məbləğdə pul cəzası ilə cərimələnmişdir. Eyni zamanda telekanaldan Bakıda keçirilən müsabiqənin finalını fasiləsiz olaraq yayımlamaq tələb olunmuşdur.
Ukrayna 2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Camalanın ifa etdiyi "1944" mahnısı ilə təmsil olunmuşdur. Rus şərhçilər mahnının İosif Stalinin əmri ilə baş tutmuş Krım tatarlarının deportasiyasına aid olduğunu və bu tip siyasi mövzuda olan mahnının müsabiqənin qaydalarını kobud şəkildə pozduğunu bildirmişdirlər. Lakin mahnıda hansısa birbaşa siyasi mesaj olmaması səbəbindən mahnının Avroviziyanın qaydalarını pozmadığı daha öncə Avropa Yayım İttifaqı tərəfindən təsdiqlənmişdir. Müsabiqənin qalibi Camala da verdiyi müsahibələrdə ifa etdiyi və bəstələdiyi mahnının siyasi mövzuda olmadığını və mahnını yazmaqla əsas məqsədinin 1944-cü ildə nənəsinin yaşadığı acıları, dəhşətli anları dinləyiciyə çatdırmaq olduğunu bildirmiş və mahnının onun üçün yalnız şəxsi anlam daşıdığını vurğulamışdır. Ukraynanın müsabiqədə qalib gəlməsinin ardınca Rusiya Kiyevdə keçirilən müsabiqədə iştirakını təsdiqləsə də, müəyyən Rus siyasətçiləri ölkənin müsabiqədə iştirakdan imtina etməyə çağırmış və buna səbəb kimi Rusiyanın Ukraynada xoşagəlməz qonaq olacağı göstərilmişdir.
Ev sahibi ölkə ilə ciddi siyasi münaqişədə olmasına baxmayaraq Rusiyanın Avroviziya 2017-də "Flame is Burning" adlı mahnı ilə Yuliya Samoylovanın təmsil edəcəyi açıqlanmışdır. Lakin Ukrayna Təhlükəsizlik Xidmətinin Yuliyanın Ukrayna qanunlarını pozaraq Krıma Rusiyadan giriş etməsi ilə bağlı iddialar üzərində araşdırma başladığı məlumatı verilmişdir. Müğənni Krım yarımadasının Rusiya tərəfindən zəbtindən sonra 2015-ci ildə Krımın Kerç şəhərində baş tutan konsertdə çıxış etmişdir. Ukrayna rəsmiləri Rusiyanın Samoylovanı müsabiqəyə göndərmək qərarının siyasi addım olduğunu bildirərək, Rusiyanın növbəti siyasi qalmaqal yaratmaq istədiyindən Krıma qeyri-qanuni yolla giriş edən müğənnini müsabiqə üçün seçilməsinin düşünülmüş addım olduğu iddia edilmişdir. Rusiya tərəfi bu iddiaları təkzib etmiş və bunun arxasında heç bir siyasi məqam olmadığı açıqlanmışdır. 22 mart tarixində Ukrayna Təhlükəsizlik Xidməti rəsmi olaraq Yuliya Samoylovanın ölkəyə girişinə 3 illik qadağa qoyulduğunu bəyan etmişdir. Bunun ardınca Rusiyaya müsabiqəyə başqa bir müğənni göndərmək fürsəti verilsə də Rusiya Kiyevdə keçirilən müsabiqədə iştirakdan imtina etmişdir.
Müsabiqənin genişləndirilməsi
thumb|Avroviziyada iştirak edən ölkələr, müsabiqəyə qoşulduqları onilliklərə görə rəngləniblər.
Müsabiqədə iştirakçı ölkələrin sayı zaman keçdikdə artmağa başlamışdır. 1956-cı ildə cəmi 7 ölkənin iştirakı ilə başlayan müsabiqədə 80-ci illərdə artıq 20-dən çox ölkə iştirak edirdi. Yuqoslaviya Sosialist Federativ Respublikasının və Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqının parçalanmasından sonra Avroviziyada iştirak edən ölkələri daha da çoxalmağa başlamışdır. Müasbiqənin keçirildiyi son onillikdə hər il 40-dan çox ölkə müsabiqədə iştirak etmişdir.
İştirak üçün seçim turları
1993-cü ildə müsabiqəyə ilk dəfə qoşulmaq istəyən ölkələrin çoxluğunu nəzərə alan Avropa Yayım İttifaqı müsabiqədə iştirak üçün Sloveniyanın paytaxtı Lyublyanada "Kvalifikacija za Milstreet" adlı seçim turu təşkil etmişdir. Həmin illərdə Avroviziyanın ildə cəmi bir gün keçirildiyinə görə müsabiqənin yayım vaxtı 25 ölkədən artıq iştirakçının olmasına şərait yaratmırdı. Bosniya və Herseqovina, Estoniya, Macarıstan, Rumıniya, Slovakiya, Sloveniya və Xorvatiyanın iştirak etdiyi seçim turunda üç keçmiş Yuqoslaviya ölkələri olan Bosniya və Herseqovina, Sloveniya və Xorvatiya qalib gələrək, ilk dəfə Avroviziyaya qoşulmuşdurlar. Bunun ardınca digər ölkələrində Avroviziyada iştirakını təmin etmək üçün AYİ 1993-cü ildən 2004-cü ilə kimi hər il müsabiqədə son beşlikdə qərarlaşan ölkələri növbəti il müsabiqədən uzaqlaşdıraraq, digər iştirak etmək istəyən ölkələrlə əvəz etmişdir.
Böyük Dördlük və Böyük Beşlik ölkələri
2000-ci ildən etibarən Avropa Yayım İttifaqının qərarına əsasən Almaniya, Böyük Britaniya, Fransa və İspaniya hər il Avroviziyada birbaşa finalda iştirak etmək hüququ qazanırlar. Bu ölkələrə müsabiqədə eyni zamanda "Böyük Dördlük" ölkələri də deyilirdi. Böyük Dördlük ölkələrinə birbaşa finalda iştirak hüququnun verilməsinə əsas səbəb isə dörd ölkənin müsabiqənin əsas maliyyə dəstəkçiləri olmaları və eyni zamanda müsabiqəyə ən çox reytinq qazandıran ölkələr olmalarıdır. 14 illik fasilədən sonra 2011-ci ildə Avroviziyaya geri dönən İtaliya da AYİ-nin qərarına əsasən Böyük Dördlük ölkələrinə qoşulmuşdur və həmin ildən etibarən Böyük Dördlük statusu "Böyük Beşlik" ilə əvəz olunmuşdur. 2000-ci ildən bəri sözü gedən beş ölkədən yalnız Almaniya 2010-ci ildə "Satellite" mahnısı ilə müsabiqədə qələbə qazanmışdır.
Avropa Yayım İttifaqı Avroviziyada iştirak etmək istəyən ölkələrin çoxluğunu və müsabiqənin yayım vaxtının 25-dən artıq ölkənin iştirakına şərait yaratmadığını nəzərə alaraq 1993-cü ildən 2004-cü ilə kimi hər il müsabiqədə son beşlikdə qərarlaşan ölkələri növbəti il müsabiqədən uzaqlaşdıraraq, digər iştirak etmək istəyən ölkələrlə əvəz etmişdir. Lakin bu qayda həmin illərdə bir çox ölkələrin narazıçılığına səbəb olurdu. Xoşagəlməz vəziyyətin qarşısını almaq üçün müsabiqənin təşkilat komitəsi 2004-cü ildə yeni ideya irəli sürmüşdür. Belə ki, Avroviziyada iştirak etmək istəyən ölkələrin çoxluğu baxımından müsabiqənin il ərzində yalnız bir gün deyil, iki gün keçirilməsinə qərar verilmişdir. Müsabiqənin ilk günündə ölkələrin final uğrunda mübarizə apardığı yarımfinal mərhələsi və ikinci günündə isə final gecəsi təşkil olunurdu. Qaydalara əsasən yarımfinalda ən çox səs toplayan on ölkə finala vəsiqə qazanırdı. Finalda isə ilk onluqda qərarlaşan ölkələr və eyni zamanda Böyük Dördlük ölkələri növbəti müsabiqənin finalında birbaşa iştirak hüququ əldə edirdi.
2008-ci ildə isə AYİ müsabiqədə iştirakda maraqlı olan ölkələrin sayının daha da artmasını nəzərə alaraq, müsabiqədə iki yarımfinal mərhələsinin tətbiq olunacağını elan etmişdir. 2008-ci ildən etibarən müsabiqədə ölkələrin ötən il qazandıqları uğurdan asılı olmayaraq hər bir ölkə yarımfinal mərhələlərində iştirak etməli idi. Yalnız Böyük Dördlük ölkələrinin (Almaniya, Böyük Britaniya, Fransa və İspaniya, daha sonra isə İtaliya) birbaşa finalda iştirak hüququ saxlanılmışdır.
Yarımfinal qaydalarına əsasən ölkələr yalnız öz iştirak etdikləri yarımfinal mərhələsində səs verə bilərlər. Hər iki yarımfinalın səsverməsində ən çox səs toplayan on ölkə Avroviziya finalına vəsiqə qazanmış olur. Finalda isə müsabiqədə iştirak edən bütün ölkələrə səsvermədə iştirak hüququ tanınır. Avroviziyada iştirak etdikləri illər ərzində hər il yarımfinalları uğurla adlayan ölkələr Ukrayna və Avstraliyadır.
Qalib ölkələr
Avroviziyanın qalibi olmaqda İrlandiya və İsveçin rekordunu hələ heç bir ölkə təkrarlaya bilməyib. Belə ki, İrlandiya müsabiqədə beş ildə dörd dəfə (1992, 1993, 1994 və 1996), ümumilikdə isə yeddi dəfə qələbə qazanıb. İsveç də müsabiqədə ən çox qələbə qazanan ölkədir. Skandinaviya ölkəsi 63 illik müsabiqədə yeddi dəfə (1974, 1984, 1991, 1999, 2012, 2015 və 2023-cü illərdə) qalibiyyət əldə edib. Böyük Britaniya, Fransa, Niderland və Lüksemburq Avroviziyada beş dəfə, İsrail isə dörd dəfə qələbə qazanıb. Danimarka, Ukrayna, İtaliya və Norveç üç dəfə, Almaniya, Avstriya, İspaniya və İsveçrə isə iki dəfə Avroviziyada qalibiyyət əldə ediblər. İlk müsabiqədə qələbə qazanan ölkə İsveçrə olmuşdur.
Böyük Britaniya Avroviziyada ən çox ikinci yer qazanan ölkədir. Belə ki, ölkə müsabiqə tarixində 16 dəfə ikinci yerdə qərarlaşmışdır. Almaniya, Fransa, İrlandiya, İspaniya və Rusiya isə müsabiqədə dörd dəfə ikinci yer qazanmışdır. Norveç Avroviziyada 11 dəfə sonuncu yerdə qərarlaşaraq müsabiqənin əsas anti-rekorduna sahib olan ölkədir.
21-ci əsrin əvvəllərində Avroviziyada heç vaxt qalib gəlməyən yeni və eyni zamanda uzun müddət müsabiqədə iştirak edən ölkələr qalib gəlmişdirlər. 2001-ci ildə Estoniya müsabiqədə qalib gəlmiş və Avroviziyada qalib gələn ilk keçmiş Sovet Respublikası olaraq tarixə düşmüşdür. 28 illik iştirakdan sonra Türkiyə ilk dəfə 2003-cü ildə Avroviziyada qələbə qazanmışdır. 31 illik iştirakdan sonra Yunanıstan ilk dəfə 2005-ci ildə müsabiqədə qalibiyyət əldə etmişdir. 45 illik iştirakdan sonra isə Finlandiya ilk dəfə 2006-cı ildə müsabiqədə qalibiyyət əldə etmişdir.
Serbiya müsabiqədə elə ilk iştirakında, 2007-ci ildə serb dilində səslənən ballada ("Molitva") ilə qalibiyyət əldə etmişdir. Ukrayna 2004-cü ildə müsabiqədə ikinci iştirakında, Latviya 2002-ci ildə müsabiqədə üçüncü iştirakında, Azərbaycan isə 2011-ci ildə müsabiqədə dördüncü iştirakında ilk Avroviziya qələbəsini qazanmışdır.
Avroviziyaya ilk dəfə qoşulduqları vaxtdan 53 il sonra Portuqaliya 2017-ci ildə portuqal dilində səslənən mahnı ilə ilk dəfə müsabiqədə qələbə qazanmışdır.