cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
I İzabella (Kastiliya kraliçası)
Asayişin təmin edilməsi
1481-ci ildə 2 məsul şəxs Qalisiya bölgəsini nizama salmaq üçün göndərildi. Bu çalxantılı əyalət İzabellanın atası II Con un səltənətindən bəri tiranlıq edən zadəganların əlində oyuncaq olmuşdu. Əsas yollar ələ keçirilmiş, kiçik qəsəbə və kəndlərə basqınlar tərtib edilirdi. İzabella tərəfindən göndərilən məmurlar qısa müddət ərzində əyaləti ələ aldılar. 1500-dən çox təqsirli görülən şəxs əyalətdən sürgün edildi.
Maliyyə islahatları
İzabella səltənətinin ilk ilindən etibarən krallığın maliyyə vəziyyətinin pis olduğunu bilirdi. Ögey qardaşı IV Henri nin səltənəti Kastiliya krallığını böyük borc içinə salmışdı. Bunun əsas səbəbi isə IV Henri nin dövlət xəzinəsini doldurmaq məqsədilə, monarx ailəsinə aid mülk və torpaqları dəyərindən daha aşağı qiymətə satması idi. 1480-ci ildə aparılan araşdırmaların ardından maliyyə vəziyyətini düzəltməyin yeganə yolu olaraq bu mülklərin geri alınması göstərildi. Bu qərar sarayın öndə gələn zadəganları tərəfindən də müsbət qarşılandı ancaq İzabella belə sərt təsbirin alınmasından çəkinirdi. Bu səbəblə İspaniya kardinalının IV Henri dönəmində satılan əmlaklarla bağlı araşdırma aparmasına qərar verildi. Qarşılıqsız verilən torpaqlar təzminat ödənilmədən geri alındı. Dəyərindən aşağı qiymətə satılan torpaqlar isə eyni məbləğ ödənilərək geri alındı. Nəticədə krallığın xəzinəsi dolub daşdı. Ancaq İzabellanın tək şərti kilsələrə, xəstəxanalara və yoxullara verilən əmlakların geri alınmaması idi.
Digər maliyyə problemi isə krallıqda sayı hədsiz artan zərbxana və dövriyyəyə həddindən çox pulun buraxılması idi. Təkcə IV Henri nin səltənətində sikkə kəsilən zərbxanaların sayı 5-dən 150-yə yüksəlmişdi. Yaranan inflyasiyanın önünü almaq üçün əvvəlcə zərbxanaların böyük bir hissəsi bağlandı və pul kəsmə səlahiyyəti monarxın əlində toplandı.
Qranada əmirliyinin ələ keçirilməsi
Rekonkista əməliyyatı ndan sonra Qranada əmirliyi öz varlığını hələ də davam etdirirdi. Bu əmirlik müsəlman Nasirilər sülaləsi tərəfindən idarə olunurdu və coğrafi mövqeyi səbəbilə ispanlara qarşı mübarizəni davam etdirirdi. 1 fevral 1482-ci ildə İzabella və Ferdinand bölgəyə gəldilər və bu səyahət Qranada əmirliyi nə qarşı hərbi əməliyyatla davam etdi. Qranada da baş verən daxili çəkişmələrə baxmayaraq bölgə 10 il ərzində ələ keçirilə bildi.
Krallığın hər tərəfindən, eləcə də bəzi Avropa ölkələrindən əsgər toplayan İzabella və Ferdinand Qranada nı hissə-hissə işğal etməyə başladılar. 1485-ci ildə Ronda qalası mühasirəyə alındı və aramsız top atəşi səbəbilə yalnız 2 həftə sonra ələ keçirildi. Ardından Loja və Malaqa qalalarının ələ keçirilməsiylə əmirliyin qərb torpaqlarının işğalı tamamlandı. 1491-ci ilin yazında əmirliyin mərkəzi hesab edilən Qranada şəhəri mühasirəyə alındı və ilin sonunda son Nasiri kralı XII Məhəmməd əbu Abdullah təslim oldu. 2 yanvar 1492-ci ildə İzabella və Ferdinand şəhərə daxil oldular və şəhərin cümə məscidi ni kilsəyə çevirdilər. Həmin ilin sonunda bağlanan Qranada sülhü ilə ispanlar bölgədə yaşayan müsəlman və yəhudilərin əmin-amanlıqla yaşamasına icazə verdilər.
Xristofor Kolumb və Portuqaliyalılarla əlaqələr
thumb|255x255px|[[Xristofor Kolumb "Katolik monarxlar"ın qəbulunda]] Qranada nın ələ keçirilməsindən cəmi 3 ay sonra İzabella, Hindistana dəniz yolunu kəşf etməsi üçün Xristofor Kolumb u himayəsinə aldı. 3 avqust da yola düşən Xristofor Kolumb 12 oktyabr da Yeni dünya ya çatdı. Ertəsi il geri döndü və ələ keçirdiyi əsirlərlə qiymətli hədiyyələri İzabellaya təqdim etdi. Kraliçanın onu dəstəkləməsinə baxmayaraq xəzinə sənədlərinə görə, Kolumb ilk səyahətindən döndükdən sonra 1493-cü ilin sonuna qədər dövlətdən heç bir maddi yardım ala bilmədi. 1494-cü ildə Portuqaliya kralı II Con la bağlanan Tordesillas sazişi ilə İzabella və Ferdinand Avropa dan kənarda qalan Yeni dünya nın torpaqlarını aralarında bölüşdürdü. Sazişə əsasən ispanlar Cənubi Amerika üzərindəki Portuqaliya hakimiyyətini tanıdılar. Üstəlik, 1500-cü ildə verilən qərarla, müstəmləkə bölgəsində krallığın tabeliyini qəbul edən yerli əhaliyə vətəndaşlıq verildi.
Yəhudilərin qovulması
İspaniya inkvizisiya məhkəməsi nin qurulmasından sonra İzabella və Ferdinand ölkədə dini və milli birlik yaratma siyasəti yürütdülər. İzabella iqtisadi tarazlığın pozulmasından çəkinərək yəhudilərin ölkədən qovulmasına qarşı çıxsa da, ölkədəki din xadimləri Ferdinand ı razı saldılar. 31 mart 1492-ci ildə elan edilən Əlhambra qanunnaməsi ilə ölkədəki bütün yəhudilərin qovulmasına qərar verildi. Həmin ilin iyuluna qədər vaxt verildi və ölkəni tərk edərkən yəhudilərin özləriylə qızıl, gümüş, pul və ya atlarını aparması qadağan edildi. Bu qanunla 200 min yəhudinin sürgün edildiyi deyilsə də, bir çox araşdırmaçıya görə bu rəqəm şişirdilmiş göstəricidir. Belə ki, tədqiqatçılara görə ölkədəki 80 min yəhudinin yalnız yarısı sürgün edildi. Qalanı isə din dəyişdirməyə məcbur edildi.
Son illəri
left|thumb|Kraliça İzabella son illərində, 1504 İspaniyanın birləşdirilməsinin ardından İzabella və Ferdinand ölkəni ortaq dini inanc altında birləşdirməyə davam etdilər. Bunun ilk göstəricisi olaraq inkvizisiya məhkəməsi dövlət qurumuna çevrildi. 1499-cu ildə əsarət altında tutulan müsəlmanların üsyan etməsinin ardından, 1502-ci ildə Qranada sülhünün şərtləri pozuldu. Müsəlman əhali xristian olmağa və ya ölkəni tərk etməyə məcbur edildi.
Digər tərəfdən əri Ferdinand la qurduğu imperiyanın özündən sonra da davam edə bilməsi üçün övladları vasitəsilə Avropanın digər nəhəng dövlətləriylə qırılmaz əlaqələr qurdu. Yeganə oğlu və varisi olan Şahzadə Con Habsburqlu Marqarita yla; böyük qızı İzabella Portuqaliya kralı I Manuel lə, digər qızı Yuanna isə Habsburqlu Filip lə evlənmişdi. Ancaq İzabellanın planları alınmadı. Oğlu Con evləndikdən qısa müddət sonra övladı olmadan vəfat etdi. Böyük qızı İzabella isə yeganə övladı olan Miquel da Pazın doğumu əsnasında ölmüşdü. Varis elan etdikləri nəvəsi Miquel isə 2 yaşı tamam olmadan vəfat etdi. Qızının vəfatından sonra münasibətləri qorumaq üçün dul qalan Portuqaliya kralı ilə digər qızı Mariya nı evləndirdi. Ən kiçik qızı Ketrin isə İngiltərə kralı nın varisi Artur Tüdorl a evləndi. Ancaq vəliəhdin gənc yaşda vəfatının ardından, Ketrin onun qardaşı və gələcək İngiltərə kralı Henri ylə evləndi.
1496-cı ildə anasının, 1497-ci ildə yeganə oğlunun, 1498-ci ildə isə qızı İzabella nın ölümündən sonra kraliçanın səhhəti pisləşməyə başladı. İzabella 14 sentyabr 1504-cü ildə rəsmi şəkildə dövlət işlərindən əl çəkdiyini elan etdi və çox keçmədən 26 noyabr da vəfat etdi. Cənazəsi Qranada krallıq kilsəsində nəvəsi Miquelin yanına dəfn olundu. Özündən sonra vəfat edən əri Ferdinand, qızı Yuanna və onun əri Filip də İzabellanın yanına dəfn olundu.
Ayaqquyruqlular
—  aləminin  tipinin  sinfinə aid heyvan dəstəsi.
Xarici quruluşu
Ayaqquyruqlular kiçik, adətən 1–2 mm böyüklükdə olan həşəratdır. Tək-tək hallarda 5–10 mm böyüklükdə olan nümayəndələri də vardır. Bədəni uzunsov və ya şarşəkillidir. Bədəndən aydın şəkildə ayrılanbaş hissədə 4-6 buğumlu və yaxşı inkişaf etmiş bığcıqları vardır. Ağız orqanları gəmirici tipdə olub üst və alt çənələri yaxşı inkişaf etmişdir. Maye ilə qidalanan növlərində isə ağız aparatı sancıcı-sorucu tipdədir. Başın yanlarında gözlər vardır ki, bunlar çoxlu sadə gözcüklərdən əmələ gəlmişdir. Ayaqquyruqlularda göz ancaq torpağın səthinə çıxan formalarda olub, daima torpağın içərisində yaşayanlarda olmur.
Döşdə olan 3 buğum qarın hissədən aydın şəkildə ayrılmır. Ayaqları çox da uzun deyildir. Pəncələri bir buğumludur. Qarın hissəsi 6 buğumludur və 3 çıxıntıya malikdir. Birinci buğum alt tərəfdən xüsusi fıra (şişkinliyə) malikdir və qarın borusu adlanır. Üçüncü buğumda qarıncıq adlanan bir cüt fır vardır ki, çəngəl adlanan hissə sakit halda ona bağlanır. Dördüncü buğumun alt tərəfində isə “tullanan çəngəl” adlanan xüsusi orqan vardır. Bu orqan buğumayaqlıların heç birində yoxdur. Bu, sakit halda qarının alt hissəsinə qatlanır və hərəkət vaxtı onun vasitəsilə çox güclü tullanmaq qabiliyyətinə malik olur.
Yayılması
Ayaqquyruqlular müxtəlif şəraitdə yaşayaraq, bütün Yer kürəsində geniş yayılmışdır. Bununla belə, onlar rütubətli yerlərdə daha çox olurlar. Bir çox növləri isə aşağı temperaturda daha fəal olur və bəzən Arktikada onlara kütləvi şəkildə qarın üzərində rast gəlinir. Ayaqquyruqlular dəstəsinin 2000-ə qədər növü məlumdur. Keçmiş SSRİ-də onun 300 növü qeydə alınmışdır. Azərbaycanda 66 növü qeyd edilmişdir.
Həyat tərzi
Ayaqquyruqlular bitki çürüntüləri olan yerlərdə, torpaqda, mamırlıqda, tökülmüş yarpaqların altında, ağac kötüklərində, qismən də suda yaşayırlar. Üzvi qalıqlarla qidalanaaq heyvan cəmdəklərinin parçalanmasında, maddələrin dövranında və torpaq əmələgəlmə prosesində mühüm rol oynayırlar. Bəzən torpağın 1m2 sahəsində onların sayı on minlərlə olur. qəbiristanlıqlarda yaşayan və insan meyitlərinin parçalanmasında iştirak edən növləri də məlumdur. Məsələn, yaşıl simintur bitkilərin zərif yaşıl hissəsi ilə qidalanır və onlara zərər verir. Avstraliyada bu növ, yonca bitkisinin zərərvericisi hesab edilir.
II Yusif
II Yusif - Ahalsıx paşası, I Aslanın böyük oğlu idi. 1679-cu ildə V Baqratın İmeretiya çarlığını geri almasında köməkçi olmuşdu. 1683-cü ildə isə XI Georginin xahişi ilə IV Aleksandrı İmeretiya taxtına gətirmişdi. Ölümündən sonra yerinə qardaşı Səlim paşa gəldi.
Təkəli tayfası
Təkəlilər — Oğuzların Salur boyuna mənsub bir qolu.
"Kitabi-Dədə Qorqud" yarandığı dövrün adətənənələri, köçəri həyat tərzi və s. haqqında tarixietnoqrofik məlumatla zəngindir. Bu köçərilərdən biri də Oğuz tayfasının Təkəli tirəsidir. Təkə “keçi” deməkdir. Bu etnonim totem mənşəlidir. Xivə Xanı Əbül Qaziyə görə, Təkə tayfası Salur boyundan gəlir və tayfa başçılarından birinin adıdır.Salur Oğuzların Üçoqlar qolundan (sol qolundan) Oğuz xanın oğlu Dağ xanın soyundan gəldikləri qəbul edilir. " Salur" sözü yurd salan, utaraq həyata keçən mənasında istifadə edilmişdir. XIV əsrdə Sivas, Ərzincan, Kayseri və Tokat ətrafında hökm sürmüş Qazı Bürhanəddin dövləti Salur boyuna mənsubdur.Salurlar əsl Xəzər ətrafında yaşamış və oradan Xorasan, Orta Asiya və Anadolu bölgələrinə qədər dağılmışdılar. Salurlar içərisindəki tayfa və tayfalar adında bu gün Salur baba yurdu olan Xəzər regionunda yer, əkiləcək tarla, kənd və yaşayış məntəqələri adları hələ də yaşamaqdadır. Təkəlilərin qədim yaşayış yeri Xəzərin qərb sahilləri olmuşdur.Təkəlilərin soyu Salur boyuna,Qazan xana kimi gedib çıxmışdır.Təkəlilər döyüşkən cəsur bir türk boyu kimi tanınmışdır.Məşhur Türkmən atı Ahaltəkə atı Təkəlilərin adıyla bağlıdır. Tərəkəmə təkləlilər tarixi zərurət üzündən gündoğanda və günbatanda məskunlaşmış, Bu tayfalar dünyanın bir çox ölkələrində, Antalyadan tutmuş Çinədək olan ərazilərdə özlərinə yurd-yuva qurublar.Təkə tayfası Təklələr olaraqda adlanmışdır.Təklələr əvvəllər oğuz tayfa ittifaqına daxil olub, Azərbaycan, Türkmənistan, Türkiyə ərazisində yaşayıblar.
Təkəlilər tayfasının adı ilə səsləşən onomastik vahidlər bu gün də özünü qoruyub saxlamaqdadır. Azərbaycanın Quba rayonunda Təkə Şıx (indiki adı Gültəpə),Bərdə rayonunda Türkmən,Xızı rayonunda Təkəli kəndi, Gürcüstanın Borçalı bölgəsində Marneuli rayonunda Təkəli kəndi və Ermənistanın Dərəçiçək bölgəsində Təkəli kəndi buna misal ola bilər.
Patrisiya Strenius
Patrisiya Karolina Strenius (23 noyabr 1989) — İsveçli qadın ağır atlet. 63 kq çəki dərəcəsində yarışır və beynəlxalq yarışlarda İsveçi təmsil edir. Patrisiya Strenius dünya çempionatlarında iştirak etmişdir. Son dəfə 2015 Ağır atletika üzrə Dünya Çempionatında mübarizə aparmışdır.
Tuzxurmatu
Tuzxurmatu — İraqın Səlahəddin mühafazasında şəhər, eyni adlı qəzanın və nahiyyənin inzibati mərkəzi.
Holger Pedersen
Holger Pedersen — danimarkalı dilçi.
Tuzxurmatu
Əhalisi
1957-ci il siyahıyaalınmasının rəsmi yekunlarına əsasən şəhərdə 8.978 nəfər əhali yaşayırdı. Qeyri-rəsmi təxminlərə əsasən həmin siyahıyaalınma zamanı bütün şəhər əhalisi etnik türkmanlardan ibarət olmuşdur.
Mənbə
Türkmen Tuzhurmatu sesi sitesi
Holger Pedersen
Həyatı
Holger Pedersen 1953-cü ildə 86 yaşında dünyasını dəyişmiş və Kopenhagendə dəfn edilmişdir.
Yoahim Murat
Yoahim Mürat (Murat) İoahim (25.3.1767, Labastid-Förtünyer, indi Labastid-Müra, Lo, -13.10.1815, Pizzo, Kalabriya''), Fransa marşalı(1804), Neapolitan kralı(1808).
Fəaliyyəti
1787-1789-cu illərdə kral kavaleriyasının əskəri, sonra inqilabi orduya daxil olur və 1792-ci ildən zabit kimi xidmət edir. 1795-ci il oktyabrın 4-də eskandrona komandanlıq edərək, Parisin mərkəzinə artilleriya toplarını gətirir və general Napoleon Bonaparta royalist qiyamın yatırımasında yardım edir. Buna görə Bonapart onu öz adyütantı təyin edir. Bonapartın İtalyan yürüşü (1796-1797) vaxtı, 1796-cı ildə briqada generalı rütbəsi alır. 1798-1801-ci illər Bonapartın Misir yürüşündə Sen Jan d'Ark şturmunda, Əbukir döyüşündə diviziya generalı rütbəsi alır. Bonapartla Misirdən Fransaya qayıdır və 18 brümer(9 noyabr 1799) çevrilişində iştirak edir. Napoleonun bacısı Karolina ilə evlənir. Qanunverici korpusun üzvü, 1800-cü ildə Parisin qubernatoru olur. Napoleon müharibələrinin hamısında iştirak edir. 1808-ci ildə İspaniyadakı ordunun komandanı təyin olunur, Madrid üsyanını qəddarcasına yatırır. Həmin il İoahim - Napoleon adı ilə Neapolitan kralı olur. Rusiya ilə 1812-ci il müharibəsi zamanı Napoleon ordusunun avanqardında hərəkət edən 28 minlik süvari korpusa başçılıq edir. 6(18)oktyabr 1812-ci ildə Tarutin yanında məğlub oldu. Napoleonun Parisə getməsindən sonra geriyə çəkilən orduya başçılıq edirdi, ama 1813-cü ilin yanvarında komandanlığı E. Boqarneyə təhvil verərək Neapola gedir və Avstriya ilə gizli danışıqlara başlayır. 1813-cü ildə Drezden və Leypsiq döyüşlərində Napoleonun tərəfində iştirak edirdi. Neapola qayıdaraq neapolitan taxtını qorumaq üçün tədbirlərə əl atır və 1814-cü ilin yanvarında Avstriya və Böyük Britaniya ilə, Fransaya qarşı 30 minlik ordu çıxarmaq öhdəliyi ilə, sövdələşir. Ancaq 1814-1815-ci illər Vyana konqresində Müratın iddiaları dəstək tapmır, və o Yüz gün vaxtı Napoleonun tərəfində çıxış edir, ama İtaliyada məğlub olur, Fransaya, sonra Korsikaya qaçır. 28 sentyabr 1815-ci ildə, neapolitan tacını qaytarmağa cəhd edərək, tərəfdarlarının kiçik dəstəsi ilə Kalabriyaya enir, ancaq tutulur və avstriyalıların məhkəsəməsi ilə suçlanaraq güllələnir.
Bidens baumii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Oqtay Əfəndiyev (tarixçi)
Oqtay Əbdülkərim oğlu Əfəndiyev — Azərbaycan tarixçisi, şərqşünas, tarix elmləri doktoru, professor, AMEA-nın müxbir üzvü, Azərbaycan Səfəvişünaslıq məktəbinin banisi.
Həyatının erkən dövrü
Oqtay Əfəndiyev 1926-cı il martın 26-da Bakı şəhərində ziyalı ailəsində anadan olmuşdur.
Təhsili
O, keçmiş SSRİ-nin ən nüfuzlu ali təhsil ocaqlarından sayılan Moskva Şərqşünaslıq İnstitutunu bitirmişdir.
Akademik fəaliyyəti
SSRİ EA-nın Şərqşünaslıq İnstitutunun aspiranturasında təhsil almışdır. 1955-ci ildə namizədlik dissertasiyasını, 1969-cu ildə isə doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmiş, 1993-cü ildə professor elmi adını almışdır. Altmış ilə yaxın bir müddətdə AMEA Tarix İnstitutunda çalışmışdır. 2001-ci ildən etibarən AMEA-nın müxbir üzvü olmuşdur.
O. Əfəndiyev Səfəvi tarixi ilə əlaqədar bir sıra kitablar – monoqrafiyalar və qaynaqlar nəşr etdirmişdir. Bunlardan əlavə, o, Azərbaycan tarixi üzrə 10-a qədər ümumiləşdirici əsərin yazılmasında yaxından iştirak etmiş, müstəqillik illərində çapdan çıxmış yeddicildlik "Azərbaycan tarixi"nin üçüncü cildinin məsul redaktoru və əsas müəlliflərindən olmuşdur.
O. Əfəndiyev öz elmi fəaliyyəti ərzində azərbaycanca, türkcə, rusca, ingiliscə, fransızca, farsca və s. dillərdə 200-dək elmi və ensiklopedik məqalə, məruzə, tezis, tarixi xəritə və s. nəşr etdirmişdir. Bu əsərlərin 50-dən çoxu respublikamızdan kənarda (Türkiyədə, Rusiyada, İranda, Gürcüstanda, Qazaxıstanda, Əfqanıstanda, Fransada, İngiltərədə, ABŞ-da və s.) çap olunmuşdur. O, 30-dək beynəlxalq elmi konfransın iştirakçısı olmuş, Sankt-Peterburqda, Moskvada, Almatı, Tiflisdə, Suxumidə, Batumidə, Londonda, Madisonda, İstanbulda, Kayseridə, Ankarada, Bodrumda, Bağdadda və s. şəhərlərdə keçirilən elmi toplantılarda oxuduğu məruzələrlə Azərbaycan tarix elmini layiqincə təmsil etmişdir. Beynəlxalq ictimaiyyət tarixi keçmişimizlə bağlı bir çox gerçəklikləri məhz onun dilindən eşitmiş və onun qələmindən oxumuşdur.
Birinci Şahsevən
Birinci Şahsevən — Azərbaycan Respublikasının Beyləqan rayonunun Birinci Şahsevən kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Oqtay Əfəndiyev (tarixçi)
Akademik fəaliyyəti
Tarixçinin bir sıra tədqiqatları Azərbaycanın dövlətçilik ənənələrinə, Azərbaycanın hərbi və ictimai-siyasi tarixinə həsr edilmişdir. O, Qaraqoyunlu, Ağqoyunlu və Səfəvi dövlətlərinin mülki və əsgəri təşkilatına, Səfəvilərin XV əsrdəki fəaliyyətlərinə, I Şah İsmayılın daxili və xarici siyasətinə, I Şah Təhmasibin şəxsiyyətinə, Şirvanşahlar dövlətinin son dövrünə, Səfəvilər dövlətinin qurulmasında türk tayfalarının roluna, Səfəvi – Osmanlı münasibətlərinə və s. bu kimi məsələlərə dair çoxsaylı məqalələrin müəllifidir. Orta əsrlər dövründə Azərbaycan tarixinin sosial-iqtisadi məsələləri tədqiqatçının diqqətini cəlb edən mühüm amillərdən olmuşdur. Alimin XIII–XVII əsrlərdə Bakıda neft hasilatı, XV–XVI əsrlərdə Azərbaycanda feodal torpaq mülkiyyəti formaları, soyurğal təsisatı, tamğa vergisi, monqol-tatar yürüşləri sonrasında Orta Şərqdə oturaq və köçəri əhali qrupları və s. haqqında məqalələri məhz Azərbaycanın və bütövlükdə Şərq aləminin sosial-iqtisadi tarixi üzrə problemlərin öyrənilməsinə həsr olunmuşdur.
O. Əfəndiyevin Azərbaycanın ayrı-ayrı bölgələrinin – Qarabağın, Gəncənin, Şirvanın, Təbrizin, Ərdəbilin tarixinə dair müxtəlif araşdırmaları mövcuddur.
Birinci Şahsevən
Tarixi
Birinci komponent eyni-adlı yaşayış məntəqələrini fərqləndirir. İkinci komponent isə etnotoponim olub, Şahsevən tayfalar birliyinin adını əks etdirir.
Mədəniyyəti
2014-cü ildə iyirmi beş min nəfər əhalinin yaşadığı 8 yaşayış məntəqəsini birləşdirən Birinci Şahsevən-Əhmədli-Dünyamalılar avtomobil yolunun tikintisinin davam etdirilməsi məqsədi ilə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin ehtiyat fondundan Beyləqan Rayon İcra Hakimiyyətinə 2,0 (iki) milyon manat ayrılmışdır.
Oqtay Əfəndiyev (tarixçi)
Akademik fəaliyyəti
O. Əfəndiyev 20-dən artıq kitabın elmi redaktoru olmuşdur. Ağqoyunlu saray tarixçisi Fəzlullah ibn Ruzbehan Xuncinin "Tarixi-aləmarayi-Əmini" əsəri, Şah Təhmasibin təzkirəsi, bir sıra çağdaş tarixçilərin monoqrafiyaları məhz O. Əfəndiyevin redaktəsi altında elmi ictimaiyyətə və geniş oxucu auditoriyasına təqdim edilmişdir.
Birinci Şahsevən
İqtisadiyyat
Birinci Şahsevən kəndində şəkər sexi və yeni “Aqrolizinq” təşkilatı vardır.
Oqtay Əfəndiyev (tarixçi)
Akademik fəaliyyəti
Uzun illər ərzində AMEA Tarix İnstitutunun "Azərbaycanın orta əsrlər tarixi" şöbəsinə rəhbərlik edən O. Əfəndiyev 6 elmlər doktoru və 12 elmlər namizədi yetişdirmişdir.
Birinci Şahsevən
Şəhidləri
1-ci Qarabağ döyüşlərində şəhid olanlar
Oqtay Əfəndiyev (tarixçi)
Akademik fəaliyyəti
Nüfuzlu alim bir müddət həm də pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olmuş, müxtəlif vaxtlarda Bakı Dövlət Universitetində və Türkiyənin Mərmərə Universitetində mühazirələr oxumuşdur. O. Əfəndiyev 1994–2004-cü illərdə Xəzər Universitetində çalışmış, burada fəaliyyət göstərən Qafqaz və Mərkəzi Asiya Araşdırmaları İnstitutunun direktoru olmuşdur.
Birinci Şahsevən
Şəhidləri
2-ci Qarabağ döyüşlərində şəhid olanlar
Oqtay Əfəndiyev (tarixçi)
Akademik fəaliyyəti
O. Əfəndiyevin 70 illik yubileyi Xəzər Universitetində, 85 illik yubileyi isə Dünya Azərbaycanlıları Konqresində təntənəli mərasimlə qeyd olunmuşdur.
Qanlı yumruq 4: Ölümcül cəhd (film, 1992)
"Qanlı yumruq 4: Ölümcül cəhd" — Don Vilsonun filmlərindən biridir.
Oqtay Əfəndiyev (tarixçi)
Akademik fəaliyyəti
1996-cı ildə Xəzər Universiteti, 2007-ci ildə isə AMEA Tarix İnstitutu tərəfindən alimin biblioqrafiyası nəşr edilmişdir.
Qanlı yumruq 4: Ölümcül cəhd (film, 1992)
Məzmun
Denni Hold avtomobil konfiskasiya ilə məşğuldur. Bir gün silah alveri ilə məşğul olan avtomobilin keçmiş sahibləri onun tərəfindən təhqir olunur. Buna görə onlar Denninin qızını qaçırırlar. Denni qızına görə onlarla mübarizə aparmaq məcburiyyətindədir...
Phytoscutus bakeri
— fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Oqtay Əfəndiyev (tarixçi)
Akademik fəaliyyəti
O. Əfəndiyev xarici ölkələrdə ən çox istinad olunan tarixçilərimizdən biridir. İ. P. Petruşevski, H. R. Roemer, Jan Pol Ru, F. Sümer, Y. E. Bregel, İ. Melikoff, A. Allouç, S. Kitaqava, O. Altştadt, K. K. Kutsiya, E. Qrüner, A. Yaman, M. Temizkan, N. Çetinkaya, Y. İ. Vasilyeva, L. P. Smirnova və dünyaca məşhur bir sıra digər əcnəbi tədqiqatçılar onun əsərlərinə dönə-dönə müraciət etmiş, öz tədqiqatları zamanı Oqtay Əfəndiyevin ortaya qoyduğu elmi nəticələrdən bəhrələnmişlər.
O. Əfəndiyev bütün bu nailiyyətləri Azərbaycanın, keçmiş SSRİ-nin, bəzi Avropa ölkələrinin və Türkiyənin arxivlərində, əlyazma kolleksiyalarında və kitab fondlarında keçirdiyi gərgin axtarışların sayəsində əldə etmişdir.
Villem Floorun, H. Halmın, Petruşevskinin, R. Romerin, Jean-Paul Roux, F. Sumer, Y. E. Bregel, I. Melikovun, A. Allouch, S. Kitagawa, O. Altstadt, K. Kutsia, E. Gruner, A. Yaman, M. Temizkan, N. Chetinkaya, E. I. Vasilieva, L. P. Smirnova və başqalarının elmi işlərində Oqtay Əfəndiyevin əsərlərinə istinadlar verilmişdir.
Oqtay Əbdülkərim oğlu Əfəndiyev 2013-cü il fevral ayının 26-dan 27-nə keçən gecə, 87 yaşında Bakı şəhərində vəfat etmişdir.
Ailəsi
Tanınmış Azərbaycan şairi Rəsul Rza Oqtay Əfəndiyevin dayısıdır.
Təzəkənd (Beyləqan)
Təzəkənd — Azərbaycan Respublikasının Beyləqan rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Günəşli salxımlar (film, 1980)
Məzmun
Film Azərbaycan üzümçülərinin çətin işləri, respublikamızda üzümçülüyün inkişafı və ənənələri haqqındadır. Kinolent tamaşaçıları Azərbaycan şərabçılarının yeni növ şərab yaratmaları sahəsində əldə etdikləri nailiyyətlərlə də tanış edir.
Passiflora montana
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Cammu
Cammu — Hindistanın şimalında şəhər. Cammu və Kəşmir ştatlarının ikinci inzibati mərkəzi (qış paytaxtı).
Əhalisi
Əhalisi 651,8 min (2011; aqlomerasiyada 951,4 min).
Coğrafiyası
Tavi çayı dərəsində, Himalay ön dağlığında, Dhaoladhar silsiləsinin ətəyində, 300–400 m yüksəklikdə yerləşir. Nəqliyyat qovşağı.
Elli Heyz
Elli Heyz - Amerikalı porno ulduzu
Əkbər Yerevanlı
Əkbər Yerevanlı (tam adı: Əkbər Yunis oğlu Süleymanov; ) — ədəbiyyatşünas, pedaqoq, nasir, dramaturq, dosent (1956). İrəvan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun Azərbaycan dili və ədəbiyyatı kafedrasının müdiri (1956–1980), Ermənistan SSR Yazıçılar İttifaqının Azərbaycan bölməsinin rəhbəri (1964–1982).
Həyatı
Əkbər Yunis oğlu Süleymanov 1921-ci il iyunun 17-də İrəvan şəhərində anadan olmuşdur. Burada orta məktəbi bitirmiş, 1943-1948-ci illərdə İrəvan Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsinin Şərq şöbəsində təhsil almışdır. Əmək fəaliyyətinə 1938-ci ildə İrəvanda Azərbaycan dilində nəşr edilən "Kommunist" (1939-cu ildən "Sovet Ermənistanı") qəzetinin redaksiyasında başlamış, ədəbi işçi, məsul katib, tərcüməçi, Ağbabada, Basarkeçərdə müəllim işləmişdir. 1951-ci ildə Ermənistan SSR EA M.Abeğyan adına Ədəbiyyat İnstitutunun aspiranturasna daxil olmuş, 1954-cü ildə "Azərbaycan-erməni ədəbi əlaqələri tarixindən" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir. 1950–1965-ci illərdə İrəvan Dövlət Universitetində Azərbaycan ədəbiyyatı müəllimi olmuş, 1956-cı ildən X.Abovyan adına İrəvan Pedaqoji İnstitutunda Azərbaycan dili və ədəbiyyatı kafedrasının müdiri işləmişdir. Erməni və Azərbaycan qarşılıqlı ədəbi əlaqələri sahəsində ardıcıl tədqiqat aparmış, bir sıra erməni yazıçılarının əsərlərini Azərbaycan dilinə tərcümə etmişdir. Onun erməni dilində "Erməni və Azərbaycan xalqlarının dostluğunun ədəbiyyatda inikası" (1955), "Cəlil Məmmədquluzadə və erməni xalqı" (1966), "Nəsimi" (1973), "Xatabala" jurnalı Azərbaycan haqqında" (1974) kitabları çap olunmuşdur.
Əkbər Yerevanlının "Azəri-erməni ədəbi əlaqələri. Qədim dövrdən XVIII əsrin sonuna qədər" mövzusunda doktorluq dissertasiyası 556 səhifə həcmində monoqrafiya şəklində 1968-ci ildə İrəvanda "Hayastan" nəşriyyatında çap olunsa da, ömrünün sonuna kimi onu müdafiə etməyə qoymamışdılar. Buna görə də 1975-ci ildə "Erməni-Azərbaycan ədəbi əlaqələri (şifahi xalq yaradıcılığı, aşıq sənəti və XI—XVIII əsrlərin yazılı ədəbiyyatı)" adlı doktorluq dissertasiyasını Bakıda müdafiə etmişdir.
Boris Karloff
Boris Karloff — Böyük Britaniya və ABŞ aktyorudur. Hollivudda "Frankenşteyn" və "Mumiya" personajlarının canlandırdığı rolları məşhurdur. Tənqidçilər tərəfindən "Qorxulu Karloff" və "Qorxunun ustası" kimi ləqəblər qazanmışdır.
Əkbər Yerevanlı
Həyatı
Əkbər Yerevanlının İrəvan şəhərində Azərbaycan dilində "Erməni-Azərbaycan şifahi xalq ədəbiyyatı əlaqələri" (1958), "M.Ə.Sabir və erməni xalqı" (1962), "Hovannes Tumanyan və Azərbaycan ədəbiyyatı" (1974), "Avetik İsahakyan və Azərbaycan ədəbiyyatı" (1975) tədqiqat əsərləri və bədii yaradıclıq nümunələri toplanmış bir neçə kitabı çap olunmuşdur. Əkbər Yerevanlının Sabir Rzayevlə birgə yazdıqları 166 səhifəlik illüstrasiyalı "Yunis Nuri" kitabı 1980-ci ildə Ermənistan Teatr Cəmiyyəti tərəfindən İrəvanda çap olunmuşdur.
Ailəsi
Anası Səkinə, atası Yunis Süleymanovlardır. Əkbər Yerevanlının atası Yunis Nuri İrəvanda Azərbaycan teatrının banisi olmuş, 18 yaşından etibarən təqribən 50 il ərzində teatr kollektivinə rəhbərlik etmişdir. Yunis Nurinin oğlu Əziz Süleymanov 1967–1968-ci illərdə teatrın direktoru işləmişdir. 1984-cü ildən 1989-cu ilədək (teatr bağlananadək) Əkbər Yerevanlının oğlu Yunis Süleymanov İrəvan Dövlət Azərbaycan Dram Teatrının direktoru işləmişdir.
Əlövsət Quliyev
Əlövsət Quliyev (Əlövsət Gülüş oğlu Quliyev) — AMEA-nın müxbir üzvü (2017), aqrar elmlər üzrə elmlər doktoru, professor, Torpaqşünaslıq və Aqrokimya İnstitutunun direktoru.
Elmi nailiyyətləri
Azərbaycanın suvarılan torpaqlarında təkrar şorlaşma və onlara qarşı mübarizə yolları, şoran torpaqların yuyulması, irriqasiya eroziyası, meliorativ hidrogeologiya, torpaqların ekomeliorativ qiymətləndirilməsi sahəsində eksperimental tədqiqatlar apararaq torpaqların meliorativ cəhətdən yaxşılaşdırılmasına nail olmuşdur. O, Naxçıvan Muxtar Respublikasının mürəkkəb geoloji quruluşa malik Duzdağ və Böyük düz torpaqlarında təkrar şorlaşmaya məruz qalmış torpaqların qısa müddətdə zərərli duzlardan azad edilməsi və yenidən əkin dövriyyəsinə qatılması yollarını ilk dəfə olaraq təcrübi yolla sübut etmiş, torpaqlarda su-duz balansı elementlərinin təyin edərək, təkrar şorlaşmanı doğuran səbəbləri və onların qarşısının alınması yollarını işləmişdir. Muxtar Respublikada torpaq və su ehtiyatlarından səmərəli istifadə edilməsi və mövcud ekoloji vəziyyətin qiymətləndirilməsi işlərini yerinə yetirmişdir.
İlk dəfə olaraq Azərbaycanda qədim su mənbələri-kəhriz sistemləri, onların konstruktiv elementləri, iş prinsipi, plana alınması, sərflərinin ölçülməsi, morfometrik ölçülərinin təyini və coğrafi yayılması işlərini elmi prinsipdə tədqiq etmişdir. Eyni zamanda quyu və kəhrizlər sistemləri üzərində olan qədim memarlıq abidələrin (qırxpilələrin) qeydiyyata alınması və bərpasının həlli yollarını  elmi əsaslarla  işləmişdir.
Böyük İpək Yolu üzrə vaxtı ilə istifadə edilmiş qədim su sistemləri, kəhriz, ovdan, quyu və karvansaraylar sahəsində maraqlı tədqiqatlar aparmış, 2014-cü ilin noyabr ayında UNESCO-nun İranın Yəzd şəhərində keçirdiyi 6-cı dövlətlərarası idarə heyətinin konqresində diqqətin bu sahəyə istiqamətləndirilməsinə dair məruzə etmişdir.
Fıstıqçiçəklilər
—  sinfinə aid bitki sırası.
Zəngulə
Zəngulə - (hərf. far. – zınqırov, xırda zəng, cınqral) Yaxın Şərq xalqları klassik musiqisinin əsasını təşkil edən 12 muğamdan doqquzuncusu.
Azərbaycan vokal musiqi yaradıcılığında geniş istifadə olunan bəzək və zinət priyomlarından biri.
Xanəndə və aşıq ifaçılığında avazın yekrəng səslənməsi və dinləyiciyə daha artıq xoş gəlməsi üçün oxunan muğam, qoşma və sairənin melodiyasında təğənni olunan ayrı – ayrı səsin yüksəliyi etibarı ilə ona ən yaxın qonşu səslər ilə növbələndirilməsi.
Rüstəm Minnexanov
Rüstəm Nurqali oğlu Minnexanov (Рөстәм Нургали улы Миңнеханов, Röstäm Nurğäli ulı Miñnexanov), 1 mart 1957-ci ildə Novıy Arış kəndi, Rıbno-slobod rayonu, Таtarıstan MSSR, RSFSR, SSRİ də anadan olub — Rusiya Federasiyası dövlət və siyasi xadimi.
«Таtneft» Səhmdar Cəmiyyətinin Direktorlar Şurasının sədridir, «Татнефтехиминвест-холдинг» Səhmdar Cəmiyyətinin Direktorlar Şurasının sədridir.
Bidens leucorrhiza
Bidens leucorrhiza Bidens leucorrhiza
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Passiflora morifolia
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Korolkov doqquzdonu
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Təbii yayılması
Orta Asiyada yayılmışdır.
Botaniki təsviri
Hündürlüyü 3 m olan, yumşaq tüklü, budaqlı, dekorativ, yarpağıtökülən koldur. Yarpaqların diametri 3 sm-ə çatır, enli qaidəli, yumurtaşəkilli və ya ellipsvarı, ucu biz, mavi-yaşıl rənglidir, çox vaxt göyümtül olur. Aprel-may aylarında 15-20 gün ərzində bol çiçəkləyir, çiçəkləri çəhrayı rəngdə olur və yaşıl fonda çox gözəl görünür. Şarşəkilli, narıncı və ya al-qırmızı, meyvələri budaqların üzərində payıza qədər qalır. Zərərverici və xəstəliklərdən az zərər çəkir. Abşeronda vegetasiyası aprelin ortalarından başlayaraq oktyabrın axırlarına qədər davam edir. Hər il meyvə verir, meyvələri avqustun axırı sentyabrın birinci yarısında yetişir. Toxumların cücərməsi təxminən 8 %-dir. Yay qələmlərinin 95 %-i kök atır.
Ekologiyası
Qışadavamlılığı yüksəkdir. İşıqsevəndir. Dağların açıq yerlərində, meşə zonasının yuxarı hissəsində, subalp zonasında dəniz səviyyəsindən 3000 m hündürlükdə bitir.
Azərbaycanda yayılması
Mərkəzi Nəbatat Bağında introduksiya edilmişdir.
İstifadəsi
Bütün vegetasiya dövründə dekorativdir, tək və qrup əkinlərində, xüsusilə tozağaclarının fonunda gözəl görünür, balverən bitkidir.
Yenikənd (Qəbələ)
Yenikənd — Azərbaycan Respublikasının Qəbələ rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 3 iyul 1998-ci il tarixli, 518-IQ saylı Qərarı ilə Qəbələ rayonunun Yenikənd kəndi Zalam kənd inzibati ərazi vahidi tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Yenikənd kənd inzibati ərazi vahidi yaradılmışdır.
Toponimikası
Vaxtilə ruslar yaşayan kəndi ətraf əhali Musabəyli adlandırırdı. Sovet hakimiyyəti illərində Stalinabad, 1961-ci ildən isə Yenikənd adlandırıldı. Böyük Vətən müharibəsindən sonrakı illərdə rus ailələri kənddən köçüb getmiş, orada Dağıstandan gəlmiş ləzgi ailələri məskunlaşmışdı.
Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 1888 nəfər əhali yaşayır. Kəndin 30 ailəsi hələ də köçəri həyat sürür.
İqtisadiyyatı
Ərazidən keçən dağ çaylarının qarşısında bəndin qurulması isə yeni inkişaf layihəsində (2009-2013) öz əksini tapıb. Suvarma üçün yeni su mənbəyinin yaradılması məqsədilə çayların qarşısında su anbarlarının tikilməsi planlaşdırılıb. Yenikəndlə Bılıx arasında su terminalının tikintisi gündəmdədir.
1600 hektar yararlı torpağın 1000 hektarı əhalinin istifadəsində, qalanı bələdiyyə mülkiyyətindədir.
Təhsil
Kənddə 500 nəfər şagirdin təhsil aldığı və 50-dən yuxarı müəllimin çalışdığı orta məktəb fəaliyyət göstərir. Kənddə digər bir məktəb 480 şagird yeri olan, iki mərtəbəli və müasir səviyyədə təchiz olunan yeni tədris korpusu 2004-2008-ci illəri əhatə edən Regionların Sosial-İqtisadi İnkişafı Dövlət proqramına əsasən şagirdlərin ixtiyarına verilib.
Din
Kənddə Yenikənd kənd məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.
Xəritəsxem
Xəritəsxem — adətən coğrafi şəbəkəsi olmayan, sadələşdirilmiş xəritə. Xəritədə göstərilən hadislərin mühüm əlamətlərini göstərməklə, onlar haqqında ümumi məlumat verir. Xəritənin qeyri dəqiqliyi nə kartoqrafik mənbələrin xüsusiyyətindən, nə də  miqyasından asılı  olmayıb, əsasən məsələnin qoyuluşu ilə  əlaqədardır.
İkinci Şahsevən
İkinci Şahsevən — Azərbaycan Respublikasının Beyləqan rayonunun İkinci Şahsevən kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Tarixi
İkinci Şahsevən kəndi Beyləqan rayonunun eyniadlı i.ə.v.-də kənd. Düzənlikdədir. Yaşayış məntəqəsi Qarabağda məskunlaşmış şahsevən tayfa birliyinə mənsub ailələrin saldıqları kəndlərdəndir. Oykonimin birinci komponenti bu kəndi Ağcabədi rayonundakı eyniadlı (Birinci Şahsevən) kənddən fərqləndirməyə xidmət edir.
Etibar Məmmədov (bioloq)
Məmmədov Etibar Nəsrulla oğlu — Naxçıvan Dövlət Universitetinin Magistratura üzrə dekanı, biologiya üzrə elmlər doktoru, professor.
İkinci Şahsevən
Şəhidlər
1-ci Qarabağ döyüşlərində şəhid olanlar
Etibar Məmmədov (bioloq)
Həyatı
Etibar Nəsrulla oğlu Məmmədov 26 oktyabr 1966-cı ildə Naxçıvan MR Şərur rayonunun Düdəngə kəndində müəllim ailəsində anadan olmuşdur. 1992-ci ildə Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı Akademiyasının (indiki Azərbaycan Dövlət Aqrar Universiteti) Baytarlıq fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.
İkinci Şahsevən
Şəhidlər
2-ci Qarabağ döyüşlərində şəhid olanlar
Etibar Məmmədov (bioloq)
Elmi yaradıcılığı
1993-cü ildə Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Baytarlıq İnstitutunda helmintologiya ixtisası üzrə əyani aspiranturaya daxil olmuşdur. 1996-cı ildə AMEA Zoologiya İnstitutunda "Qoyunların monieziozuna qarşı antihelmint preparatlar və dərman bitkiləri qarışıqlarının işlədilməsi" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə edərək, elmlər namizədi elmi dərəcəsi almışdır. 1996–1999-cu illərdə Azərbaycan Elmi — Tədqiqat Baytarlıq İnstitutunda elmi və aparıcı elmi işçi, 2000–2003-cü illərdə Naxçıvan Muxtar Respublikası Baytarlıq Laboratoriyasında şöbə müdiri, 2003-cü ilin yanvar ayından AMEA Naxçıvan bölməsi Bioresurslar İnstitutunun "Zooloji tədqiqatlar" şöbəsində elmi işçi, 2004–2009-cu illərdə isə həmin institutda elmi katib vəzifəsində çalışmışdır. 2009–2013-cü illərdə "Zooloji tədqiqatlar" şöbəsində aparıcı elmi işçi vəzifəsində işləmişdir.
Hazırda Naxçıvan Dövlət Universitetində Magistratura fakültəsinin dekanıdır.
Əsas elmi nailiyyətləri
Naxçıvan Muxtar Respublikası şəraitində ilk dəfə olaraq iri və xırdabuynuzlu heyvanlarda bütün məhsuldarlıq göstəricilərini aşağı salan helmintozlar-anoplosefalyatozlar yüksək dərəcədə tədqiq edilmişdir. Sestod invaziyalarının törədiciləri, onların aralıq sahiblərinin bioloji və yayılma xüsusiyyətləri, gövşəyən heyvanlarda helmintozların yaş və mövsümi dinamikası, epizootologiyası kimi elmi və böyük praktiki əhəmiyyət daşıyan məsələlər araşdırılmışdır. İlk dəfə olaraq bölgədə xırdabuynuzlu heyvanlarda anoplosefalyatların yeni — Stilesia globipunctata növünüün parazitlik etdiyi aşkar olunmuşdur. Müəyyən edilmişdir ki, növbəli otlaqlardan düzgün istifadə edilməsi və otlaq profilaktikasının tətbiqi gövşəyən mal-qaranın anoplosefalyat növləri yoluxma intensivliyini xeyli aşağı sala bilər
Xarici keçidlər
Naxçıvan Dövlət Universiteti
Seruloplazmin
Seruloplazmin — qan plazmasında olan mis tərkibli zülal (qlikoprotein). İnsan qanındakı mis zərdabın ümumi miqdarının 95 %-ə yaxını seruloplazmində cəmləşib. . Seruloplazminin azlığı baş-beyinin və qaraciyərin inkişafında qüsurlar yarada bilir. 1948-ci ildə təsnif edilmişdir. .
Ayaq (ölçü vahidi)
Ayaq — qədim uzunluq ölçü vahidi.
Ümumi məlumat
Addım, qulac, qarış və dirsək türk sözləri olub, bu gün də bir çox xalqların, xüsusilə türk xalqlarının, eləcə də azərbaycanlıların həyat və məişətində uzunluq ölçmək üçün geniş şəkildə işlənməkdədir. Bu da onların dəqiq ölçülərə daha çox yaxınlığı ilə bağlıdır. Xalqımızın məişətində əski çağlarda işlənmiş, lakin bu gün öz əhəmiyyətini demək olar ki, itirmiş uzunluq ölçüsü vahidləri də vardır. İnsanın bədən üzvləri ilə ifadə olunan ayaq və barmaq kimi qədim ölçüləri bunlara aid etmək olar.
Addım, qarış, qulac və dirsəyə nisbətən ayaq uzunluq ölçü vahidi az işlənmiş, tədricən unudularaq arxaikləşmişdir. Bu gün ayaqdan uzunluq ölçmək üçün istifadə edildiyinə rast gəlinməsə də, xalqın yaratdığı və öz məişətində uzun illər boyu işlətdiyi uzunluq ölçü vahidlərindən biridir. Hal hazırda kiçik yaşlı uşaqlar oyun oynayarkən müxtəlif oyunlar zamanı ayaq ölçü vahidindən istifadə edirlər.
Azərbaycanda işlənən "ayaq" təxminən yarım inşaat arşınına (0,76 sm : 2 = 0,38 sm ) bərabər götürülmüşdür. Hazırda məişətimizdə işlənən sacayağı da "ayaq" ölçü vahidindən yaranmışdır. Sacayağının ayaqlarının arası onun böyüklüyündən-kiçikliyindən asılı olaraq təxminən bir ayaq, yaxud yarım ayaq uzunluğunda olur.
Mənbə
'''Azərbaycan etnoqrafiyası, Bakı-2007, “Şərq-Qərb” nəşriyyatı. Üç cilddə. III cild. səh. 455. ISBN 978-9952-34-152-2
Pip Malone
Pip Filippa Keyt Malone (6 avqust 1989) — Avstraliyalı qadın ağır atlet. 63 kq çəki dərəcəsində yarışır və beynəlxalq yarışlarda Avstraliyanı təmsil edir. Pip Malone dünya çempionatlarında iştirak etmişdir. Son dəfə 2015 Ağır atletika üzrə Dünya Çempionatında mübarizə aparmışdır.
Əhməd Şmide
Əhməd Şmide (7 dekabr 1935-10 oktyabr 2010)—ədəbiyyatşünas.
Həyatı
Əhməd Şmide 1935-ci ilin 7 dekabrında Berlində dünyaya gəlmişdir. 19 yaşında islam dinini qəbul etmiş Əhməd bəy gənc yaşlarından türk xalqlarının, o cümlədən Azərbaycan türklərinin tarixinə, mədəniyyətinə böyük maraq göstərmiş, ömrü boyu ədəbi abidələrimizi tədqiq etmişdir. Əhməd Şmide uzun illər Azərbaycan ədəbiyyatının incilərini, şifahi xalq ədəbiyyatı nümunələrini alman dilinə tərcümə etmiş, tariximizi, ədəbiyyatımızı, mədəniyyətimizi Almaniyada təbliğ etmişdir. O Almaniyada "Daşa dönmüş şəhər", "Xoruz ilə padşah" adlı Azərbaycan nağılları toplularını, "Kitabi-Dədə Qorqud" boylarını, Bəxtiyar Vahabzadənin "Azərbaycan oğluyam", "Musiqim Qarabağdır", "İkinci səs" adlı kitablarını tərcümə edərək çap etdirmişdir. Xüsusilə onun tərcüməsində Almaniyada nəşr edilmiş "Kitabi-Dədə Qorqud" gözəl bədii tərtibatı ilə diqqəti cəlb edir. Əhməd Şmide Türkiyədə də ədəbiyyatımızı təbliğ etmiş, Molla Pənah Vaqifin, Aşıq Ələsgərin şeirlərini Türkiyə türkcəsində çapa hazırlamış, Azərbaycan mətbuatında ədəbiyyatımıza, tariximizə dair məqalələri ilə çıxış etmişdir. Əhməd Şmide son illərdə Qarabağ həqiqətlərinin alman ictimaiyyətinə çatdırılmasında böyük işlər görmüş, ermənilərin torpaq iddialarına, işğalçılıq siyasəitinə qarşı kəsərli cavablar vermişdir. Görkəmli alim AMEA M.füzuli adına Əlyazmalar İnstitutu ilə də əlaqələr saxlayır, araşdırmaları zamanı tapdığı maraqlı əlyazmalar barədə xəbər verirdi. O, Şərq əlyazmaları kitabxanalarından birində tapdığı "Oğuznamə" adlı yazılı abidənin surətini əldə edərək Əlyazmalar İnstitutuna göndərmiş, əsər Bakıda nəşr edilmişdir.
Demoked
Herodotun tarix kitabından tanıdığımız Demoked e.ə VI əsrdə yaşamış fizik, həkim, filosof və siyasət adamı idi. Kroton vətəndaşı olub Kroton, Afina, Aegina və Samosda tanınırdı. Samia (Samos) tiranı Polikratı müdafiə edərkən Dara tərəfindən əsir götürülərək Parfiyanın paytaxtı Susaya aparılıb və Kralın məhkəməsində xidmət edməyə başlayıb.
Kunaşir boğazı
Kunaşir boğazı — Sakit okeanına daxil olan Kunaşir adasını Hokkoyda adasındasından ayırır. Oxot dənizini Xəyanət boğazı ilə birləşdirir. Uzunluğu 74 km, eni şimalda 24 km, cənubda isə 43 km təşkil edir. Dərinliyi 2500 km-dir. Sahilləri yüksəkdir. Burada Znamenka, Alexina, İvanovskiy burunları vardır. Boğaza Asin, Valentina, Alexina, Ozernaya, Krivonojka, Temnaya, Tyoryoy-Qava, Kotanuki-Qava çayları tökülür. Sahillərində sualtı və suüstü qayalı daşlara rast gəlinir. Şərqində Alexina buxtası yerləşir. Boğaz cənubda Xəyanət boğazı ilə birləşir. Kunaşir adası yaxınlığında yerləşdiyi üçün eyni ad verilmişdir. Sahillərində Sibeçu,Kumbeçu və Sakimui yaşayış məntəqələri vardır. Yaponiya ilə Rusiya arasında sərhədi təşkil edir.
Demoked
Fizik Daraya evliliyi ilə bağlı mesaj göndərib. Dara təkcə Demokeddən eşitdiklərinə görə bu güləşçiyə (Milona) heyranlıq bəsləyirdi.
Vostok proqramı
"Vostok" — Yer kürəsi ətrafı orbitdə uçuşlar üçün nəzərdə tutulmuş "Vostok" seriyasından olan birpilotlu kosmik gəmilər üçün sovet kosmik proqramıdır. Onun sınaqdan keçirilməsi zamanı kosmonavt Yuri Alekseyeviç Qaqarin 1961-ci il aprelin 12-də “Vostok-1” gəmisində kosmosa uçan ilk insan olmuşdur.
Tarixi
1957-ci ilin yazında Sergey Korolyov öz BKT çərçivəsində yerin ilk süni peyklərinin yaradılması üzrə işlərin aparılması üçün 9 saylı xüsusi şöbəni təşkil edir. Şöbənin başçısı Korolevin silahdaşı Mixail Klavdiyeviç Tixonravov seçilir. Tezliklə süni peyklərin yaradılması ilə yanaşı, şöbədə pilotlu peyk-gəminin yaradılması məsələsi üzrə tədqiqatlar aparılmağa başlandı. Raket daşıyıcı korolevski “R-7” olmalı idi. Hesablamalar göstərdi ki, o, üçüncü pillə ilə təhciz olunmaqla aşağı Yer kürəsi ətrafı orbitə 5 tona qədər yük apara bilər. Pilotlu gəminin yaradılması işləri atmosferdə eniş, etibarlı istilik müdafiəsi, yüksək səsli aerodinamika və s. kimi yeni sahələrin dərindən öyrənilməsini tələb edirdi.
Phytoscutus glomus
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Günlərin bir günü... (film, 1981)
Məzmunu
Filmdə əsas tənqid obyekti şəhər nəqliyyatıdır.
Şərq (Beyləqan)
Şərq — Azərbaycan Respublikasının Beyləqan rayonunun inzibati ərazi vahidində qəsəbə.
Herat vilayəti
thumb|300px|Herat vilayəti thumb|left|Herat
Herat vilayəti (هرات) — Əfqanıstan İslam Respublikasının 34 vilayətindən biri.
Coğrafiya
Herat vilayəti ölkənin qərbində yerləşir. İranla həmsərhəddir. Vilayətin ərazisi 54,778 km², inzibati mərkəzi Herat şəhəridir.
Etnik tərkib
Əhalisinin 98%-i puştunlardan, qalanları isə türkmənlərdən və özbəklərdən ibarətdir.
Vilayətin rayonları
300px|thumb|right|Herat vilayətinin rayonları
I İshaq
I İshaq II Yusifin oğlu idi. Daima öz əmisi oğlu II Aslan rəqabət edən İshaq 3 dəfə paşa olmuşdu. Osmanlı ordusu ilə dəfələrlə Kartli və Kaxetiyaya yürüşlər təşkil etmişdi.
Orta –Son Miosen epoxası
Orta –Son Miosen epoxası
Azərbaycan relyefinin inkişafının maykop əsrindən orta-son miosen epoxasına keçid mövcud dağlıq ərazilərin qalxması və dənizin reqressiyası ilə səciyyələnir. Böyük Qafqazın relyefinin bu dövrdəki inkişaf tarixinin təhlili burada mövcud olmuş relyef formalarının morfostruktur əsasda bərpasını həyata keçirməyə imkan yaratmışdır. Məlum olmuşdur ki, bu ərazidə geoloji zaman kəsimi boyunca müxtəlif morfoloji və genetik xarakterli morfostrukturlar formalaşmışdır. Relyefin inkişafının orta-son miosen epoxasında Kiçik Qafqazın ümumi qalxması fonunda dənizin reqressiyası onun müvəqqəti transqressiyaları ilə əvəz olunur. Dənizin Qazax və Həkəri körfəzləri ərazinin dərinliklərinə qədər irəlləyir və onun inqressiyası ensiz və dayaz körfəzlər şəklində Kəkil (Qazax çökəkliyi) və Qabaxtəpə (Şəmkir massivi) məntəqələrinə çatır. Kiçik Qafqazqabağı çökəklik qismən quruya çevrilir və ərazinin əsas oroqrafik ünsürləri böyüməkdə davam edir və denudasion parçalanmaya məruz qalır. Vulkanizmin canlanması ilə əlaqədar olaraq lava platoları əmələ gəlir, bəzi morfostrukturların morfoloji görünüşündə dəyişikliklər baş verir və keyfiyyətcə yeni tip morfostrukturlar yaranır. Relyefin inkişafının həmin epoxasında Orta Araz tektonik zonasında Mehri-Ordubad batoliti formalaşdıqdan sonra Zəngəzur horst-qalxmasının əmələ gətirdiyi eyniadlı silsilə qalxmaqda davam edir və erolzion parçalanmaya məruz qalır. Bu dövrdə Ordubad sinklinor çökəkliyinin əsasının qoyulması müasir relyefin formalaşmasında mühüm rol oynayır. Sinklinoriunun daxilində müasir yüksəkliklər və çökəkliklərin inkişafı baş verir. Naxçıvan törəmə çökəkliyini dəniz tərk edir və burada bir sıra antiklinal tirələr və sinklinal çökəkliklər formalaşır. Orta — son Miosen əsri Talış zonasının relyefinin inkişafında da mühüm mərhələ olmuşdur. Bu mzaman üfüqi və onların doğurduğu şaquli tektonik hərəkətlərin güclənməsi nəticəsində morfostrukturlar xeyli genişlənir Yardımlı dağarası depressiyası, Talış, Peştəsər və Burovar silsilələri qalxır və denudasiyaya məruz qalır.
I İshaq
Ailəsi
İshaq paşanın Əhməd paşa, Yusif paşa, Məzid paşa adlı oğlanları vardı.
Bidens beckiana
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Proqressiv rok
Proqressiv rok 60-cı illərin ikinci yarısında meydana gələn bir musiqi janrıdır. Standart mahnı qəliblərindən kənara çıxmaqla və rock musiqinin də öz yenilikçi xarakterini əlavə etməklə bu janr sonrakı dövrlərdə öz sözünü deyə bilmişdir. Əsas nümayəndələri King Crimson, Yes, Genesis, Pink Floyd, Jethro Tull, Rush, Camel və Porcupine Tree kimi qruplardır. Bu janrın əsas xüsusiyyətləri axsaq və dəyişkən ritmli olması, standart formaya malik olmaması, mahnıların çox hallarda uzun olması, qrup üzvlərinin instrumental baxımdan virtuoz dərəcəsində musiqiçilər olması və bu səbəbdən də daha çox instrumental mahnılar olması. Əsas rock elementləri ilə (gitara, zərb alətləri, bas gitara) yanaşı başqa alətlərdən geniş istifadə olunur: piano, organ, skripka, fleyta, saksafon və s. Rok musiqisindəki dəyişiklik bu janra da təsir göstərmiş və 80-ci illərdə metal janrının yaranması ilə progressiv metal kimi bir janrın meydana gəlməsinə səbəb olmuşdur. Bura isə Queensryche, Stratovarious, Dream Theater, Pain of Salvation, The Sympony X kimi qrupları aid etmək olar.
2014 Ağır atletika üzrə Dünya Çempionatı
2014 Ağır atletika üzrə Dünya Çempionatı — 2014-cü il 8 noyabr və 16 noyabr aralığında Qazaxıstanın Almatı şəhərində keçirilən dünya çempionatıdır.
III Yusif
III Yusif atasından sonra paşa olmuşdu. 1744-cü ildə II İrakli tərəfindən məğlub edilərək öldürülmüşdür. Yerinə qardaşı Hacı Əhməd paşa keçmişdir.
Passiflora nitida
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Kevin Klayn
Kevin Delani Klayn (d. 24 oktyabr, 1947) — ABŞ kino aktyoru.
Phytoscutus gongylus
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Araq çəkənlər (film, 1961)
"Araq çəkənlər" — rejissor Leonid Qaydayın filmi.
Xırda qum ləpələri
Xırda qum ləpələri- küləyə perpendikulyar, bir-birinə  paralel asimmetrik tirələr. Onlar qumun quru səthi üzərində küləyin 3–18 m/san sürəti zamanı 0,04 mm-dən böyük hissəcik-lərdən təşkil olunur. Tirənin külək tutmayan yamacının yuxarı hissəsində əmələ gəlmiş, səthi örtən qum danələrinin təbii meyillik üzrə sürüşməsi nəticəsində bu ləpələr hərəkət edir.
Elektrik boşalması
Elektrik boşalması - Dünyada ilk dəfə rus alimləri Mixail Lomonosov (1711‐1765) və Qeorq Vilhelm Rixman (1711‐1753) və onlardan asılı olmadan amerikan alimi Frankel havada elektrik boşalmasını tədqiq etmişlər. 1743‐cü ildə M.V.Lomonosov «Allahın böyüklüyü haqqında axşam düşüncələri» əsərində ildırımın və şimal qütb parıltısının elektrik təbiətli olması ideyasını irəli sürmüşdür. Bir qədər sonra (1752‐ci ildə) Frankel və Lomonosov ildırım maşınının köməyi ilə göstərmişlər ki, ildırım və şimşək – havada güclü elektrik boşalmasıdır. Bununla yanaşı aşkar edilmişdir ki, hətta ildırım olmadıqda da havada elektrik boşalması baş verir. İldırım maşını sadə quruluşa malik olub, yaşayış evində qurulmuş Leyden bankalarından ibarət idi. Bankalardan birinin qapağı naqil vasitəsi ilə açıq havada yerləşdirilmiş metal darağa və ya dəmir milə birləşdirilirdi.