cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Liberets
Əhali
Şəhər Sudetenlandın paytaxtı hesab edilirdi. 1579-cu ildə şəhərdə tekstil manufakturası işə salındı. Ancaq onun sonrakı inkişafına Otuz illik müharibə maneə yaratdı. 1622-ci ildən şəhər Albrext fon Vallenşteynin tərkibinə keçdi. Yeddi illik müharibə zamanı, şəhər ətrafında məşhur "Rayxenberq savaşı" baş vermişdi. Libereçin əsas inkişaf periodu XIX əsrin sonuna düşür. Bu zaman şəhərin indiki bir çox mədəniyyət tikililəri inşa edilmişdi. Etnik tərzindən - şəhərin 97-99% almanlar təşkil edirdi (sudet almanları).
Namiq Cəlilov
Cəlilov Namiq Sərdar oğlu — Fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, AMEA-nın müxbir üzvü (2007) AMEA N.Tusi adına Şamaxı Astrofizika Rəsədxanasının direktoru
Həyatı
Namiq Cəlilov 1955-ci il fevralın 18-də Naxcıvan Muxtar Respublikası nda anadan olmuşdur. N.S.Cəlilov əyani aspiranturanı İZMİRAN -da (Moskva vilayəti) müvəffəqiyyətlə başa vurmuş və elə orada da namizədlik dissertasiyasını astrofizika ixtisası üzrə müdafiə etmişdir (1983). 1986-2005-ci illər ərzində o İZMİRAN -da aparıcı elmi işçi vəzifəsinə qədər yüksələrək bu İnstitutda həyata keçirilmiş iki kosmik proqramın (KORONAS-İ və KORONOS-F) nəzəri proqramlarının hazırlanmasında fəal iştirak etmişdir. 2004-cü ildə İZMİRAN-da "Günəşin qlobal məxsusi rəqslərinin fiziki modelləri" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə edərək fizika-riyaziyyat üzrə elmlər doktoru alimlik dərəcəsini qazanmışdır. 1983-2004-cü illərdə Rusiya və Almaniyanın məşhur elm ocaqlarında (Yer maqnetizmi, İonosfer və Radio dalğaların yayılması İnstitutu (Moskva) və Potsdam Astrofizika İnstitutu) çalışmış, nəzəriyyəçi alim kimi yetişmişdir.
Elmi fəaliyyətə Günəş fizikası nın aktual sahəsi olan helioseysmologiyanın nəzəri problemləri ilə başlayan alim fundamental nəticələrə nail olmuşdur. O, rəqslərin radiativ udulmasını nəzərə alaraq Günəşin akustik pulsasiyasının spektrini hesablamışdır. Həmçinin Rusiya, Kanada və İspaniyadan olan alimlərlə birlikdə o neytrino fizikası sahəsində mühüm layihələrin müəllifidir.
İlk dəfə N.Cəlilov tərəfindən (Rusiya və Almaniya alimləri ilə birlikdə) Günəş in diferensial fırlanması ilə bağlı olan burulğanlı qlobal rəqslərin nəzəriyyəsi irəli sürülmüşdür.
N.Cəlilovun əldə etdiyi nəticələr iki dəfə - 2002-ci və 2004-cü illərdə dünyada astrofizika üzrə alınmış ilin ən mühüm nəticələri sırasına daxil edilmişdir. Onun məşhur astrofizik J.Ştaude (Almaniya) ilə birgə yazdıqları “Günəşin qlobal rəqsləri” adlı monoqrafiyası elmi ictimayətdə geniş rezonansa səbəb olmuşdur. Onun rəhbərliyi ilə Moskvada bir namizədlik dissertasiyası müdafiə edilmiş və dörd doktorant dissertasiya işi üzərində isə iş aparılır.
Alim elm üzrə bir sıra fundamental beynəlxalq qrantların rəhbəri və iştirakçısı olmuşdur. Onun səyi nəticəsində AMEA Şamaxı Astrofizika Rəsədxanası Avropa Birliyinin FP7 proqramı üzrə keçirilmiş 4 illik (2012-2015) birgə Qrant layihəsinin qalibi olmuşdur.
Elmi fəaliyyətlə yanaşı, N.Cəlilov pedaqoji fəaliyyətlə də məşğul olmuşdur (BDU, fizika fakültəsi). O, Beynəlxalq Avro-Asiya Astronomiya Cəmiyyətinin üzvüdür.
Elmi fəaliyyəti
"Günəş atmosferində MHD dalğaların yayılması və transformasiyası" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir.
Elmi fəaliyyətə Günəş fizikasının aktual sahəsi olan helioseysmologiyanın nəzəri problemləri ilə başlayan alim fundamental nəticələrə nail olmuşdur. O, rəqslərin radiativ udulmasını nəzərə alaraq Günəşin akustik pulsasiyasının spektrini hesablamışdır. Həmçinin Rusiya, Kanada və İspaniyadan olan alimlərlə birlikdə o neytrino fizikası sahəsində mühüm layihələrin müəllifidir.
İlk dəfə N.Cəlilov tərəfindən (Rusiya və Almaniya alimləri ilə birlikdə) Günəşin differensial fırlanması ilə bağlı olan burulğanlı qlobal rəqslərin nəzəriyyəsi irəli sürülmüşdür.
107 elmi məqalənin müəllifidir. Alınmış mühüm nəticələri (90 elmi iş) Rusiya, Avropa və Amerikanın məşhur reytinqli elmi jurnallarında dərc olunmuşdur. NASA/ADS və Google/Scholar statistikasına müvafiq olaraq N.S.Cəlilovun elmi əsərlərinə dünya elmi ədəbiyyatında olan istinadların sayı 1000-ə yaxındır.
N.Cəlilovun əldə etdiyi nəticələr iki dəfə - 2002-ci və 2004-cü illərdə dünyada astrofizika üzrə alınmış ilin ən mühüm nəticələri sırasına daxil edilmişdir. Onun məşhur astrofizik J.Ştaude (Almaniya) ilə birgə yazdıqları “Günəşin qlobal rəqsləri” adlı monoqrafiyası elmi ictimayətdə geniş rezonansa səbəb olmuşdur. Onun rəhbərliyi ilə Moskvada bir namizədlik dissertasiyası müdafiə edilmiş və dörd doktorant dissertasiya işi üzərində isə iş aparılır.
Alim elm üzrə bir sıra fundamental beynəlxalq qrantların rəhbəri və iştirakçısı olmuşdur. Onun səyi nəticəsində AMEA Şamaxı Astrofizika Rəsədxanası Avropa Birliyinin FP7 proqramı üzrə keçirilmiş 4 illik (2012-2015) birgə Qrant layihəsinin qalibi olmuşdur.
Elmi fəaliyyətlə yanaşı, N.Cəlilov pedaqoji fəaliyyətlə də məşğul olmuşdur (BDU, fizika fakültəsi). O, Beynəlxalq Avro-Asiya Astronomiya Cəmiyyətinin üzvüdür.
Elmə gətirdiyi yeniliklər
1) Qeyri bircins plazmada şüalanmanın təsiri nəzərə alınmaqla MHD dalğalarının yayılması və xətti transformasiyası nəzəriyyəsi işlənilmişdir. Göstərilmişdir ki, Günəş seysmolojiyasında sərhəd məsələsinin korrekt həlli üçün tapılmış həllər mühüm rol oynayırlar.
2) Tunel effektini nəzərə alaraq Günəşin məxsusi akustik p-modlarının nəzəriyyəsi işlənilmişdir. Gostərilmişdir ki, dalğaların enerjisinin atmosferdə mövcud olan akustik baryerdən süzülməsinin nəzərə alınması seysmolojiyanın çox mühüm “rəqslərin tezlikləri” problemini həll edir.
3) İlk dəfə olaraq Günəşin nüvəsində neytrinlərin bir növdən digər növə çevrilməsini təmin edə bilən plazma küyünün yaranmasının fiziki ideysi irəli sürülmüş və bu ideyanın riyazi modeli yaradılmışdır. Bu model Günəşin neytrin ölçmələri əsasında Günəş nüvəsində fiziki şəraiti (maqnit sahəsi, fırlanma sürəti və.s.) müəyyən etməyə imkan verir. Beləliklə Günəşin neytrin tomoqrafiyasının nəzəri əsası yaradılmışdır.
4) Günəş və ulduzlarda diferensial fırlanmanı nəzərə alaraq qlobal burulğanlı dalğaların nəzəriyyəsi işlənmişdir. Göstərilmişdir ki, Günəşdə onun inteqral parlaqlılığına təsir edə bilən çox uzun periodlu: 1-3, 18-30, 100 və 1500-20000 illik qlobal burulğanlı rəqslər generasiya ola bilər. İlk dəfə olaraq bu rəqslərin Yerin iqlimində kvazi-periodik qlobal dəyişikliklərə səbəb ola bilməsi ideyası irəli sürülmüşdür və əsaslandırılmışdır.
5) Maqnitləşmiş anizotrop seyrək kosmik plazmanın hissəciklər arasında toqquşma olmayan halı üçün MHD nəzəriyyəsi inkişaf etdirilmişdir. Bu cür plazmada yaranan dayanıqlı və dayanıqsız dalğaların tam spektri tapılmışdır. Göstərilmişdir ki, plazmanın tapılan hidrodinamik dayanıqsızlıq şərtləri plazma fizikasında kinetik yaxınlaşma ilə üst üstə düşür. İnkişaf etdirilən nəzəriyyə Günəş tacının qızması ve Günəş küləyinin yaranması modellərinin yenidən qurulmasına imkan verir.
Pedaqoji fəaliyyəti
BDU (saat hesabı ilə), doktorant hazırlığı
Digər fəaliyyəti
Astronomiyanın populyarlaşdırılması üçün mühazirə və çıxışlar
Nikolay Olyalin
Nikolay Olyalin - Məşhur sovet aktyoru, Ukrayna xalq artisti
Həyatı
Nikolay Olyalin Voloqodsk vilayətinin Opixalino kəndində doğulub. 1959-cu ildə Leninqrad teatr, musiqi və kinematoqrafiya institutuna daxil olub. İnstitutu bitirəndən sonra Krasnodar gənc tamaşaçılar teatrına göndərilib.
Aktyor kinoda Nikolay Litus və Leonid Rizinin "Yay günləri" filmindəki sınaqçı-təyyarəçi rolunda debüt edib. Bundan dərhal sonra Yuri Ozerovun "Qurtuluş" kinoepopeyasına dəvət alıb. Kapitan Svetayev rolu ona bütün SSRİ-də şöhrət gətirib.
Bundan sonra o, "Geriyə yol yoxdur" filmində mayor Toporkov rolunu canlandırıb. Bu, aktyorun yaradıcılığında ikinci böyük uğur olub. Olyalin "Qaçış", "Saniyəölçən", "Uğur centlemenləri", "İtmiş ekspedisiya" və s. filmlərdə də çəkilib.
Nikolay Olyalin 2009-cu ilin noyabr ayında 68 yaşında vəfat edib.
Bayram (Üskü)
Bayram — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Üskü şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 2,671 nəfər yaşayır (771 ailə).
Xədicəgülü
—  sırasının  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Digər növləri
thumb|200px|left|"Atlas des plantes de France" (1891) kitabından botanik illüstrasiya thumb|200px|left|Çiçək diaqramı thumb|200px|left|Çiçək thumb|200px|right|Meyvə (kəsik halda) thumb|200px|right|Azərbaycan markası üzərində
Baptizm
Tarixi
Baptizmin yaranması prosesi Hollandiyada başlamış, İngiltərədə isə başa çatmışdır. Baptistlər öz tarixlərinin Yəhya peyğəmbər və İsa Məsihin dövründən başladığını iddia etsələr də, tarixi qaynaqlar onun XVII əsrin əvvəllərində ortaya çıxdığını təsbit edir. Baptistlərin ilk icmasının əsası 1609-cu ildə Amsterdamda qoyulmuşdur. Onun üzvləri özlərini bu vaxt baptist adlandırmasa da, yeni dini cərəyanın bünövrəsini qoymuşlar. Yetkin insanın şüurlu şəkildə öz etiqadını müstəqil müəyyənləşdirməsi və vəftiz edilməsi ideyalarını müdafiə etmişlər. Onlar siyasi əqidələrinə görə təqib edildiyindən İngiltərədən Hollandiyaya köç etmiş kalvinçi immiqrantlar idi. 1606-cı ildə İngiltərədə kilsə əleyhinə yönəlmiş hərəkat nəticəsində ölkəni tərk etməli olan kalvinçilər Hollandiyada müstəqil iki qrup kimi fəaliyyətlərini davam etdirmişlər. Con Robinsonun başçılıq etdiyi qrup Hollandiyanın Leyden şəhərinə, digər qrupa rəhbərlik edən Con Smit (1570-1612) isə Amsterdam şəhərinə sığınmış və orada müstəqil kilsələrini quraraq fəliyyət göstərmişlər.
1612-ci ildə İngiltərədə dini təqiblərə son qoyulduqdan sonra Con Smitin yaxın tərəfdaşları olan Tomas Helvis və Con Mertonun başçılığı ilə vətənə dönən Amsterdamdakı kalvinçilər Londonda İngiltərədəki ilk baptist icmasını təsis etdilər. Məhz İngiltərədə onlar özlərini baptistlər adlandırmışlar. Con Smit yeni dini cərəyanın qurucusu hesab edilir.
Bu cəmiyyət qısa müddət ərzində İngiltərədə və digər Avropa ölkələrində çoxlu tərəfdar toplamışdır. Cəmiyyət yeni kilsənin nizamnaməsini hazırlamışdı. Bu nizamnamədə baptist kilsəni digər kilsələrdən fərqləndirən xüsusiyyətlər qeyd edilmişdir.
Baptizmin Şimali Amerikada kök salması 1638-ci ilə təsadüf etmişdir. Bu dövrdə Rocer Uilyamsomun başçılıq etdiyi bir qrup missioner Providens və Nyuport şəhərlərində ABŞ-də ilk baptist kilsəsini təsis etmişdir.
Cərəyanın Avropa qitəsində geniş yayılmasında da ingilis və amerikan missionerlər böyük rol oynamışlar. Məhz onların fəaliyyətinin nəticəsi olaraq, XIX əsrin 20-30-cu illərində Fransa və Almaniyada baptist icmalar yaranmışdır. Sonradan, keşiş Onkenin rəhbərlik etdiyi bir qrupu alman baptistin sayəsində Almaniya, Skandinaviya və digər Avropa ölkələri arasında baptizm təliminin mərkəzinə çevrilmişdir. Hazırda dünyada ən böyük protestant konfessiyası sayılan baptizm, təxminən 100 milyona yaxın insanı birləşdirir. Onların təqribən səksən faizi ABŞ-də məskunlaşmışdır. Dünyada mövcud olan baptist kilsələri Ümumdünya Baptist İttifaqında birləşmişlər. İttifaq 1905-ci ildə Londonda təsis edilmişdir. Dünyanın demək olar ki, bütün bölgələrini əhatə edən 214 baptist icması bu ittifaqda birləşmişdir. İttifaqın aparıcı strukturu olan Ümumdünya Şurası Vaşinqtonda yerləşir.
XIX əsrin 60-cı illərində xüsusi baptistlər Zaqafqaziya və Şimali Qafqaza ayaq açmışlar. 70-ci illərin sonlarında isə Peterburqda ilk ümumi baptist icması yaranmışdır.
Baptizmdə Allah inancı
Baptizmdə tarixən iki axın mövcud olmuşdur: ümumi və xüsusi. Onlar biri-birindən vəftiz məfhumunun mahiyyətini fərqli dərk etdikləri üçün seçilirlər. Ümumi baptistlərə görə, İsa Məsih insanlar arasında fərq qoymadan hər kəsin günahını təmizləmişdir. Xüsusi baptistlər isə İsanın əvvəlcədən seçilmiş bir sıra insanın günahlarını təmizlədiyini qəbul edirlər. Con Smit ümumi baptist icmasının qurucusu hesab olunur. İlk xüsusi icma isə 1638-ci ildə İngiltərənin Sosverq şəhərində meydana gəlmişdir. Baptistlərin həyat devizi olan "Tanrı məhəbbətin özüdür" ifadəsi özündə bütün xoşbəxtlik və sevincin Tanrı ilə bilavasitə əlaqədar olması mənasını ehtiva edir. İnanca görə, inanan insanın Allahın varlığına sübut gətirməsinə ehtiyac yoxdur. Çünki Allah varlığını inanan insanın şüuruna yerləşdirmişdir. Baptistlərə görə, Allah təkdir, o bir ruhdur, diridir, hər şeyə qadir, əbədi, müqəddəs və ədalətlidir. Katolik, pravoslav, lüteran və digər xristian təriqətlərindən fərqli olaraq, baptistlər Tanrının yalnız ruhani təbiətə malik olduğunu bildirərək, onun insan qismində nə vaxtsa zühurunu qəbul etmirlər. Tanrının hansısa formada surətinin təsvir edilməsinə etiraz edirlər. Əgər katolik və pravoslav kilsələrində Ata Tanrının təsvirlərini tavan və divarlarda görmək mümkündürsə, baptistlər bunu ümumiyyətlə qəbul etmirlər.
Baptistlər təslis, yəni üçlük inancını Ata Tanrı, Oğul Tanrı və Müqəddəs Ruh Tanrısını qəbul edirlər. Onlara görə, Müqəddəs Ruh insanın inancında böyük rol oynayır. Müqəddəs Ruh insana açılmadan insanda imana olan istək meydana gəlməz. Baptistlər bu səbəbəbdən Müqəddəs Ruha böyük əhəmiyyət verirlər.
Aktiv missioner fəaliyyət göstərmələrinin səbəbi baptistlərdə İsanın bəşəriyyəti xilas etmək üçün özünü qurban etməsindən doğan sevinc hissinin daha yüksək olması ilə izah olunur. Xilas olmaqdan danışarkən, baptistlər həvari Paveldən gətirilən sitata əsaslanırlar: Zira Allahın lütfü ilə imanla xilas oldunuz və bu, sizdən asılı deyil, Allahın ənamıdır. Əməllərdən asılı deyil ki, heç kim öyünməsin" (Efeslilərə məktub, 2:8-9). Bibliyaya görə, yalnız İsa Məsih insanların günahlardan çəkinərək, yalnız ona etibar etdiyi təqdirdə xilas edə bilər. Lakin, təkcə İsanın öldüyü və yenidən diriləcəyi ideyası ilə kifayətlənmək olmaz: hər insan özündə İsanın onun günahları ucbatından öldüyü və ona bəraət qazandırmaq üçün yenidən zühur edəcəyi fikrini təlqin etməlidir.
Vəftiz (xaç suyuna çəkilmə) ayini
Vəftiz baptistlərin ən çox diqqət yetirdikləri dini ayinlərdən biridir. Vəftizin həyata keçirilməsi baptizmin ortaya çıxmasında böyük rol oynamış səbəblərdən biri kimi qəbul edilir. Çünki "baptizm" adı "vəftiz" kəlməsindən meydana gəlib. Baptistləri digər xristian məzhəblərindən fərqləndirən əsas əlamətlərdən biri vəftiz dini ayini ilə bağlıdır. Baptistlərə görə, uşaqları vəftiz etmək şüursuz varlıqları suya salıb çıxartmaq kimidir. Onlar uşaqların vəftiz edilməsini qəbul etmirlər. Xristian günahlarının bağışlanması üçün əvvəlcə İsa Məsihin, bütün insanlığın günahlarının bağışlanması üçün özünü qurban etdiyinə inanmalı və sonra vəftiz olunmalıdır. Baptistlər kiminsə vəftiz olunmadan kilsəyə üzv olunmasını qəbul etmirlər. Onlar eyni zamanda vəftizin Allah ilə insan arasında bir əhd olduğuna inanırlar.
Baptistlikdə axirət inancı
Baptistlər ölümdən sonrakı axirət həyatını qəbul edirlər. Onların inanclarına görə, iki – dünya (müvəqqəti) və ilahi (daimi) həyat mövcuddur. Dünya həyatı qəm-qüssəli, əzablı həyatdır. Onun yeganə müsbət işi, bəşəriyyətdə Tanrıya məhəbbət hissi oyatmaqdır. Ölən kimsə İsa Məsihin bəşəriyyətin günahlarının bağışlanması üçün öldüyünə inanmışdırsa, axirətdə əbədi yaşayacaqdır. Bu inancı qəbul etməyənlər isə əbədi cəzalandırılacaqlar. Əslində Allahın heç kimi cəzalandırmaq istəmədiyinə inanan baptistlər bu cəzaya layiq görülən insanların özlərini günahkar hesab edirlər. Yaşamağın əsas məqsədi axirət həyatını qazanmaqdan ibarət olduğunu qəbul edən baptistlər dünya həyatını dəyərsiz və fani sayırlar. Baptistlərə görə, Cənnət – istirahət, Cəhənnəm isə – vicdanın əzab çəkdiyi yerdir.
Baptistlərdə ibadət
Baptistlərin ibadətlərində dualar mühüm yer tutur. Onların inaclarına görə, Allaha yaxın olmanın ən qısa yolu duadan keçir. İnsan bütün həyatı boyu dua etməlidir ki, Allah da onun dularını qəbul etsin. Baptistlərdə dua iki cür edilir: birincisi, camaatla birlikdə edilən dua, ikincisi isə fərdi duadır. Camaatla edilən dua həftədə iki-üç dəfə müəyyən günlərdə yerinə yetirilir. Fərdi duanı isə hər zaman və hər yerdə etmək olar.
Baptistlər Azərbaycanda
Baptistlik XIX əsrin ikinci yarsından etibarən Azərbaycanda yayılmağa başlayıb. 1894-cü ilin sentyabrında çar II Nikolay baptistlərin dövlətçilik üçün təhlükəli olduğunu əsas gətirərək onların ətraf bölgələrə, xüsusən də Qafqaza və Azərbaycana sürgün edilməsi haqda qərar qəbul edib. Həmin vaxt sürgün edilənlər əsasən Tərtər, Şuşa və digər rayonlarda məskunlaşmışlar. 1899-cu ildə onlar Bakıda böyük Baptist icmasını və dua evini qurmağa nail olmuşlar. 1911-ci ildə Bakı şəhərində "Şəfəq" kinoteatrının yanında yeni baptist kilsəsi inşa edilmişdir. Azərbaycanda sovet rejimi qurulandan sonra da baptistlər burada fəaliyyətlərini davam etdirmişlər. Belə ki, 1956-cı ildə yeni dua evi inşa edilmişdir.
Ekssentrik komediya
Ekssentrik komediya haqqında
"Screwball" (Ekssentrik komediya) komediyanin bir alt janrıdır. Ən populyar və uzun müddətli film janrlarından biri olan "screwball" 1934-cü ildə ərsəyə gələn "Bir gecədə" ("It Happened One Night") filmi ilə məşhurlaşdı. Bir çox tənqidçiyə görə, klassik dövrün 1940-cı illərin sonlarında bitməsinə baxmayaraq, əsas hissələri daima saxlanılıb. "Screwball"ın xarakteristik xüsusiyyətlərini müəyyən edən hər hansı bir qayda-qanunların olmamasına baxmayaraq, bu janrla kateqoriya edilmiş filmlər ümumilikdə gülməli səhnələr, şişirdilmiş hərəkətlər və gülünc vəziyyətlərə düşülmə və vəziyyətdən hazırcavablılıqla çıxma, birini sevib sonluqda evlənmə və yaxud təkrarən başqası ilə evlənmə tipli mövzulardan ibarətdir. Kino tənqidçi Endryu Sarris bu janrı "səhnələrdə seks olmayan seks komediyası" kimi adlandırmışdı.
Tanrının oğlu (film)
Tanrının oğlu — 2014-cü ildə, ABŞ-də epik bibliya dramı janrında istehsal olunmuş bədii filmdir. Film Mark Börnett və Roma Dauninin on saatlıq "Bibliya" mini-serialına əsaslanır. Film, serialın qısaldılmış versiyası kimi təqdim olunmaqla yanaşı, həmçinin serialda istifadə edilməmiş səhnələrin də istifadə ediləcəyi gözlənilir.
Sinopsis
Filmdə doğulmasından dirilməsinə kimi İsa Məsihin həyatı təsvir olunur.
İnkişaf
Filmin "Bibliya" serialının qısa versiyası kimi təqdim ediləcəyi elan edilməklə yanaşı, serialın çəkilişləri zamanı lentə alınmış, lakin sonradan istifadə olunmamış şğsəhnələrin də bu filmdə istifadə ediləcəyi haqqında məlumat verilib. 28 fevral, 2014-cü ildə təqdim ediləcəyi gözlənilən filmin, PG-13 MPAA reytinqi ilə vizyona girəcəyi də təsdiqlənib.
Dizac (Üskü)
Dizac — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Üskü şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 2,990 nəfər yaşayır (818 ailə).
DU&ICH
Tarix
Almaniya Federativ Respublikasında 1 sentyabr 1969-cu ildə, Paraqraf 175in ləğvi ilə jurnalın ilk nömrəsi təsis edilmişdi. Jurnalın təsisçisi və ilk redaktoru Eqon Manfred Ştrauss. idi.
Mirzə Mansur küçəsi
Tarixi
Köhnə rus küçəsi — Tverskaya. Azərbaycan ərazisində sənədləşdirilmiş tarixli memarlıq abidələrindən ən qədim olan Məhəmməd məscididir (1078–1079). Bu binanın müştərisinin adı da bilinir — ustad Məhəmməd oğlu Əbu Bekrdir. Məscidin minarəsi "Sınıqqala" (məhv edilmiş qüllə) kimi tanınır. 1723-cü il hadisələrindən sonra, general-mayor Matyuşkinin əmri ilə 15 gəminin Rusiyanın hərbi heyətinə gəldiyi şəhərə yaxınlaşdı və qarnizonun təslim olmasını tələb etdi və imtina edildikdən sonra şəhərə hücum etməyə başladı. Mərmər məscidin minarəsinə çarparaq zərər verdi. Rusiya ordusunun gəmiləri, müdafiəçilər tərəfindən Allahın müdafiəsi kimi qəbul edilən fırtına küləyi ilə sahildən alındı. XIX əsrin ortalarına qədər məscidin minarəsi bərpa edilmədi.
Tikili
thumb|250px
Küçə mədəniyyətdə
thumb|Aleksey Boqolyubov tərəfindən çəkilmiş rəsm. Bakı. Günorta saatlarında küçə. 1861 il
Vəli Hüseynov
Hüseynov Vəli Allahverdi oğlu — Fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, professor, AMEA-nın müxbir üzvü (2007).
Həyatı
60-dan çox elmi əsərin müəllifidir.
Elmi  məqalələri   Azərbaycan, ABŞ, Böyük Britaniya və  Şimali İrlandiya Birləşmiş  Krallığı, Yaponiya, Almaniya, İtaliya, Rusiya, Bolqarıstan, Türkiyə,  Sinqapur və digər ölkələrin elmi jurnal və məcmuələrində, o cümlədən, "Physical  Review  D", "Journal of physics G: Nuclear and Particle physics", "Yadernaya fizika" kimi nüfuzlu beynəlxalq elmi jurnallarda dərc olunub. 2007-ci ildə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü seçilib. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2007-ci il 16 oktyabr tarixli Sərəncamı  ilə "Azərbaycan Respublikasının əməkdar müəllimi" fəxri adına layiq görülüb. Elmi xidmətlərinə görə akademik H.M.Abdullayev adına mükafatın laureatıdır. Müxtəlif illərdə TEMPUS, İntas, Beynəlxalq Astronomiya Birliyi, Beynəlxalq Təmiz və Tətbiqi Fizika Birliyi, Alman Tədqiqat Birliyi, Rusiya Fundamental Tədqiqatlar qrantını qazanıb.
2009-cu ildə Vəli Hüseynov İngiltərənin Kembric şəhərindəki Beynəlxalq  Bioqrafiya Mərkəzi tərəfindən elementar zərrəciklər fizikası və astrofizika sahəsindəki elmi nailiyyətlərinə görə beynəlxalq Eynşteyn  mükafatına layiq görülüb.
2010-cu ildə Vəli Hüseynov məsul bir vəzifəyə - Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında  Ali  Attestasiya  Komissiyası  sədrinin  müavini  vəzifəsinə  təyin olunub.
Elmi əsərləri
1. Neutrino-electron scattering in a magnetic field with allowance for polarizations of electrons. Physical Review D, 2007, v.75, No8, p. 073021.
2. Antineutrino-electron scattering in a magnetic field with allowance for polarizations of electrons. Journal of Physics G: Nuclear and Particle Physics, 2007, v.34, No5, pp. 897–906.
3. The scattering of an antineutrino at an electron in an external field. Journal of Physics G: Nuclear and Particle Physics, 2000, v.26,No9, pp. 1313–1319.
4. Аннигиляция нейтринной пары в мюон-позитронную пару в магнитном поле. Ядерная физика, 2000, т. 63, №11, с. 2041-2047. Məqalənin Physics of Atomic Nuclei jurnalında ingilis dilində tərcüməsi var: Annihilation of a neutrino pair into a muon-positron pair in a magnetic field. Physics of Atomic Nuclei, 2000, v. 63, No11, pp. 1949–1955.
5. Обратный распад мюона в магнитном поле: поляризационные эффекты. Ядерная физика, 1998, т. 61, №1, с. 103-110. Məqalənin Physics of Atomic Nuclei jurnalında ingilis dilində tərcüməsi var: Inverse muon decay in a magnetic field: polarization effects. Physics of Atomic Nuclei, 1998, v. 61, No1, pp. 94–101.
6. Обратный распад мюона в магнитном поле. Ядерная физика, 1994, т. 57, №3, с. 496-500. Məqalənin Physics of Atomic Nuclei jurnalında ingilis dilində tərcüməsi var: Inverse muon decay in a magnetic field. Physics of Atomic Nuclei, 1994, v. 57, No3, pp. 466–470.
7. The polarization effects in neutrino-lepton processes in a magnetic field. Spin 2004: Proceedings of the 16th International Spin Physics Symposium and Workshop on Polarized Electron Sources and Polarimeters, Trieste, Italy, 10-16 October 2004 / editors Franco Bradamante et al., Singapore, World Scientific, 2005, pp. 239–242.
8. Polarization effects in neutrino annihilation in stellar magnetic fields. Abstract Book of International Symposium on Origin of Matter and Evolution of Galaxies: New Horizon of Nuclear Astrophysics and Cosmology (8-11 November 2005, Tokyo, Japan), Tokyo, 2005, p. 75.
9. Polarization effects in neutrino-electron scattering in stellar magnetic fields. Abstract Book of International Symposium on Origin of Matter and Evolution of Galaxies: New Horizon of Nuclear Astrophysics and Cosmology (8-11 November 2005, Tokyo, Japan), Tokyo, 2005, p. 82.
10. The polarization effects in the neutrino-electron scattering in a magnetic field. Proceedings of the XI Advanced Research Workshop on High Energy Spin Physics (DUBNA-SPIN-05) (Dubna, Sept. 27-Oct.1, 2005), Dubna, JINR, 2006, pp. 65–69.
İzmir Yüksək Texnologiya İnstitutu
Tarixi və fəaliyyəti
İnstitut 1992-ci ildə Türkiyənin İzmir şəhərində qurulub. Bu gün dünyada ən inkişaf etmiş texniki universitet modeli olan yüksək texnologiya institutlarının Türkiyədəki iki nümunəsindən biridir. Ali məktəbin fakültə və bölmələri, 1994-cü ildə əvvəlcə magistr proqramların açılması ilə fəaliyyətə başlayıb, 1998-ci ildə də isə bakalavr proqramları üzrə tələbə qəbuluna başlanılıb. İzmir Yüksək Texnologiya İnstitutu, qurulduğu gündən 1999-cu ilə qədər İzmir şəhərinin mərkəzində faəliyyət göstərib, 1999-cu ildən etibarən tədricən Urla-Gülbahçedəki şəhərciyə köçürülüb. Təxminən 3500 hektar sahəyə malik olan institutun 132.000 qədər m²-ə yaxın qapalı sahəsində tədris və elmi-tədqiqat işləri uğurla həyata keçirilir.
Ali məktəbdə 10 bakalavriatura, 25 magistratura və 12 doktorluq proqramı üzrə kadr hazırlığı həyata keçirilir. Bütün proqramlar üzrə təqribən 1600 nəfəri bakalavr olmaqla 2200 tələbə təhsil alır. İnstitutda tədris ingilis dilindədir.
İzmir Yüksək Texnologiya İnstitutunda təhsil və araşdırma beynəlxalq normalara əsasən aparılır. Ali məktəb əsas diqqəti mərkəzləşdirilmiş, layihə əsaslı təhsil üsulları ilə tələbələrin araşdırıcı, yaradıcı, təşəbbüskar, qrup işində müvəffəqiyyətli, müasir fərdlər olaraq yetişməsinə yönəldir. Bundan əlavə, daha ilk illərdən başlayaraq tələbələrin çalışacaqları sahələrdə özlərini inkişaf etdirmələri üçün son texnologiyalarla təchiz edilmiş laboratoriya işlərində yaxından iştirak etməsi təmin edilir. Məzunlar istər ölkə daxili, istərsə də ölkə xaricində etibar qazanıblar, bakalavr məzunlar magistr təhsili üçün ən yaxşı xarici universitetlərə qəbul edilir.
İzmir Yüksək Texnologiya İnstitutunda DPT və TÜBİTAK tərəfindən dəstəklənən 100-ə yaxın elmi-tədqiqat layihəsi və 300 İYTE araşdırma layihələri icra edilir. Təsadüfi deyil ki, kampus daxilində 60-dan artıq firma fəaliyyət göstərirlər. Tələbələri bu firmaların araşdırmalarında iştirak etmək və təcrübə qazanmaq imkanına malikdirlər. Eyni zamanda ali məktəbi bitirdikdən sonra bu firmalarda çalışa və ya bu bölgədə öz şirkətlərini quraraq iş həyatına başlaya bilərlər.
Quşqonar qırğını
Quşqonar qırğını və ya Quşqonar və Qoçağılı qırğını  —  Türkiyə Silahlı Qüvvələri nin 26 mart 1994-cü il tarixində Şırnak ili nin Quşqonar və Qoçağılı kəndlərini məhv etməsi, Türkiyə vətəndaşı olan 38 kürd kəndçinin öldürməsinə verilən ad.
İzmir Yüksək Texnologiya İnstitutu
Tədris və elmi-tədqiqat fəaliyyəti
İzmir Yüksək Texnologiya İnstitutunun tərkibinə mühəndislik, texniki, memarlıq fakültələri, həmçinin Mühəndislik və Texniki Elmlər İnstitutu daxildir.
Quşqonar qırğını
Türkiyə məhkəməsi hadisəni PKK qüvvələrinin törətdiyi iddiasını qəbul etmişdir, ancaq bu qərar məhkəməyə müraciət edən zərərçəkənlərin ailələrini qane etməmişdi. Onlar Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsi nə müraciət etdilər və təhqiqlər onu aşkar etdi ki, Türkiyə hökumətinin iddialarına baxmayaraq, ərazidə silahlı atışma gerçəkləşməmişdir. Türkiyə kürd əsilli mülki vətəndaşları öldürdüyünə görə qınanmışdır. Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsi Türkiyə hökumətinə əmr vermişdir ki, zərərçəkənlərin ailələrinə 2.300.000 avro ödəsin.
İzmir Yüksək Texnologiya İnstitutu
Tədris və elmi-tədqiqat fəaliyyəti
Texniki fakültənin tərkibində fizika, kimya, riyaziyyat və molekulyar biologiya və genetika bölmələri fəaliyyət göstərir. Bölmələrdə bakalavr və magistr proqramları üzrə təhsil verilir. Fakültə, təhsil və tədqiqat fəaliyyətini 2011-ci ildən etibarən 32.000 m² qapalı sahəni ehtiva edən altı əsas binada davam etdirir. Fakültədə 48 müəllim ilə yanaşı 143 alim çalışır.
Quşqonar qırğını
Hadisə
Hadisə 26 mart 1994-cü ildə, səhər vaxtlarında, Türkiyə nin Şırnak ili nin Quşqonar və Qoçağılı kəndlərində gerçəkləşmişdir. Bu zaman kəndin kişi sakinlərinin əksəriyyəti kəndin kənarında yerləşən tarlalarda işləyirdi. Kəndçilər saat 10:30 və 11:00 radələrində təyyarələrin yaxınlarda uçduğunu eşidirlər. Türkiyə Hərbi Hava Qüvvələri nin hərbi təyyarələri və helikopterləri hər iki kəndin ətrafında fırlanırlar, daha sonra isə onları bombalamağa başlayırlar. Bombaları görən kəndçilər bombardmandan qaçmağa çalışırlar, ancaq helikopterlərdən açılan pulemyot atəşləri onlara qaçmağa qoymur. Bəzi insanlar birbaşa atəşdən zərər çəkdilər, bəziləri isə bombardman nəticədinsə dağıdılmış evlərin xarabalıqları altında qalırlar.
İzmir Yüksək Texnologiya İnstitutu
Tədris və elmi-tədqiqat fəaliyyəti
Texniki fakültə, akademik heyəti, dərs proqramı və laboratoriyalarının zənginliyi ilə seçilir. Burada İYTE Rektorluğu ilə TÜBİTAK, DPT, Sənaye Nazirliyi və AB təşkilatı və digər təşkilatlar tərəfindən dəstəklənən 65 araşdırma layihəsi icra edilir. Fakültədə tədris və araşdırma ilə paralel olaraq nəşr sahəsində də son dərəcə məhsuldar işlər görülür.
Quşqonar qırğını
Hadisə
Bombardmanın nəticəsində 38 nəfər həlak olur. Onlardan 13-ü Qoçağılı, 25-i isə Quşqonar kəndlərindən olur. Həlak olanların 7-si körpə olmaqla, çoxu uşaqlar, qadınlar və qocalardan ibarət idi. Əlavə olaraq, cəmi 13 nəfər yaralanır. Türkiyə Silahlı Qüvvələri qırğını daha sonra Kürdüstan Fəhlə Partiyası (PKK) ilə əlaqələndirdi və hadisəni propaqanda kimi istifadə etdi. Hökumət həmçinin, sağ qalmış kəndçilər və onların qphumlarının şikayətlərinə baxmayaraq, təhqiqat aparmaq təklifini rədd etdi.
İzmir Yüksək Texnologiya İnstitutu
Tədris və elmi-tədqiqat fəaliyyəti
İYTE Mühəndislik fakültəsində kompüter mühəndisliyi, elektronika mühəndisliyi, qida mühəndisliyi, inşaat mühəndisliyi, kimya mühəndisliyi və maşınqayırma mühəndisliyi ixtisasları üzrə peşəkar kadr hazırlığı həyata keçirilir. Qida mühəndisliyi bölməsində magistr və doktorluq proqramları, digər bölmələrdə isə bakalavr, magistr və doktorluq proqramları mövcuddur. Hazırda sadalanan ixtisaslar üzrə 925 bakalvr və 282 magistr təhsil alır. Fakültədə müəllimlərin sayı 80 və ümumi akademik heyətin sayı isə 203 nəfərdən ibarətdir. Kimya və maşınqayırma mühəndisliyi bölmələrinin bakalavr proqramları Mühəndislik Təhsil Proqramları Qiymətləndirmə və Akkreditasiya Dərnəyi (MÜDEK) və European Network for Accreditation of Engineering Education (ENAEE) tərəfindən 2011-ci ilin sentyabr ayından etibarən akkreditə edilib.
Kompüter mühəndisliyi bölməsi 2011-ci ildə MÜDEK qiymətləndirmə prosesini tamamlayıb. Kompüter mühəndisliyi sözügedən fakültənin yüksək potensiala malik və ən çox diqqət göstərilən ixtisaslarından biridir. Burada tədris əsasən kompüter şəbəkələri, proqram mühəndisliyi, çox nüvəli arxitektura və paralel proqramlaşdırma, süni intellekt və təhlükəsizlik istiqamətləri üzrə həyata keçirilir. Eyni zamanda kompüter mühəndisliyi bölməsində təcrübi dizayn, məlumat sistemləri strategiyası və təhlükəsizliyi, süni intellekt, sistemlər, tibbdə kompüter tətbiqləri və İT üsulları kimi mövzularda çox sayda elmi-tədqiqat işləri aparılır.
Memarlıq fakültəsi memarlıq, şəhər və regional planlaşdırma, memarlığın bərpası və sənaye məhsulları dizaynı bölmələrindən ibarətdir. Hazırda burada 44 təhsil işçisi və 48 tədqiqatçı 441 bakalavr və 109 magistra təhsil verir. Tələbələr, çox sayda beynəlxalq təhsil və araşdırma ikitərəfli razılaşmaları sayəsində xarici mübadilə proqramlarına daxil olma şansına malikdir. Fakültənin əməkdaşları fakültə və institut daxilində həyata keçirilən proqramlara və layihələrə dəstək verməklə yanaşı milli və beynəlxalq tədqiqatları icra edirlər. Fakültədə Coğrafi Məlumat Sistemləri və Uzaqdan Qəbul etmə, Tikinti Fizikası, Material Qoruma, Nəqliyyat Planlaşdırma və Ölçü laboratoriyaları mövcuddur.
Mühəndislik və Texniki Elmlər İnstitutu, Ətraf mühit mühəndisliyi, Energetika mühəndisliyi, Material elmi və mühəndisliyi, Mühəndis idarəetməsi və biotexnologiya, o cümlədən Biomühəndislik Fundamental Əsaslarına bağlı proqramlar ilə beş ayrı disiplinlərarası sahədə magistr təhsili verir. Displinlərarası proqramlar, araşdırmaları və məzunlarının fərqli ixtisas sahələri ilə müxtəlif intizamları bir araya gətirmələri, yeni araşdırma mövzuları meydana çıxarmaları, müəyyən bir intizam içində həll edilə bilməyəcək problemləri anlama imkanını təmin etmələri baxımından olduqca əhəmiyyətlidir. Hər bir displinlərarası proqram, əlaqədar olduğu araşdırma mərkəzinin inkişaf etmiş laboratoriya və texniki infrastrukturu ilə də dəstəklənir.
Bürucin
Bürucin-— İranın Çahar-Mahal və Bəxtiyari ostanının şəhərlərindən və Bürucin şəhristanının mərkəzidir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 49,077 nəfər və 12,828 ailədən ibarət idi.
Bank of Georgia baş ofis binası
Bank of Georgia baş ofis binası və ya Gürcüstan SSR-in avtomobil yolları nazirliyinin binası  – 1975-ci ildə Tbilisi şəhərində memar Georgi Çaxava və Zurab Calaqxaninin layihəsi əsasında inşa edilmiş memarlıq abidəsidir. Hazırda bina Bank of Georgiaya məxsusdur və inzibati bina kimi istifadə edilir.
Tarixi
Binanın layihələndirilməsi zamanı Georgi Çaxava yol tikintisi naziri olduğuna görə, həm sifarişçi, həm də sifarişi yerinə yetirən tərəf kimi çıxış edirdi. Binanın inşası üçün yeri də memar özü seçmişdi. Sifariş, müsabiqə keçirilmədən birbaşa dövlət sifarişi ilə həyata keçirilmişdir. Bütün SSRİ dövründə, bina, Gürcüstan ərazisində individual layihələndirilmiş azsaylı binalardan biri olaraq qalmışdır. Layihənin hazırlanmasında memarlar G. Çaxava və Z. Calaqxani, mühəndislər T. Txilava və A. Kimberq iştirak etmişlər. İnaşaat xərcləri 6 milyon rubla bərabər olmuşdur. .
1981-ci ildə layihəçi və inşaatçılar SSRİ Nazirlər Sovetinin mükafatına layiq görülmüşlər.
2007-ci ildə bina milli memarlıq abidəsi elan edilmiş və dövlət tərəfindən müvafiq qaydalar əsasında mühafizəyə götürülmüşdür. 2009-cu ildə unikal memarlıq layihəsinin 15 600 m2 genişləndirilməsi planı hazırlansa da, plan həyata keçirilməmişdir.
Memarlıq xüsusiyyətləri
Bina, Kür çayının qərb sahilindəki sərt enişdə qərb-şərq istiqamətində yerləşmidir. Binanın əhəmiyyətli dərəcədə böyük hissəsi yerdən hündürdədir və binanın altında xüsusi təbiət ladşaftı, o cümlədən, kiçik çay qolu yaradılmışdır. Uzaqdan aydın görünən binanın yaxınlığından şəhərin şimalına aparan üç iri magistral keçir. Binanın girişləri onun ən yuxarı və ən aşağı hissələrində yerləşdirilmişdir.
Konstruksiya, sanki bir-birinin üstünə yığılmış kimi görünən beş ədəd iki mərtəbəli kəsişən riqellərdən ibarətdir. Onlardan üçün şərqdən qərbə uzanaraq enişi kəsir, ikisi isə şimaldan cənuba uzanır və yamacı kəsir. Onlar, aşağıda yerləşən riqellər üzərində ucaldılmışdır.
İki mərtəbəli horizontan riqellər üç nöqtədən bir-birinə bərkidilmişdir. Binanın içində hən pilləəkən, həm lift sistemlər quraşdırılmışdır. Binanın ən hündür yeri on səkkiz mərtəbəyə malikdir. Beton və poladdan hazırlanmış daşıyıcı konstruksiyalar təməldə yerləşən nəhəng qayaya söykənir. Bina, 10 960m2 sahəyə malikdir.
Bina, “şəhər ərazi” adlanan və patentləşdirilmiş (Patent № 1538 ) memarlıq formasına malikdir. İdeya, əyri meşə ağacı kimi binanın altında da mümkün qədər çox torpaq sahəsinin saxlanması və floranın həmin ərazidə mövcudluğunun təmin edilməsinə əsaslanır. Proqram meşə prinsipinə əsaslanır və binanın qayaya keçən təməlləri ağacların torpağa keçən kökünü xatırladır. Ağac çətiri və torpaq arasında işıqlı, boş ərazilərin olduğu kimi, binanın təməli və yuxarı hissəsi arasında da landşaftn yaradıldığı belə sahə saxlanılır. Belə prinsipin istifadəsində əsas məqsəd şəhər sakinlərini yaxşı psixi və fiziki özünühissə kökləməkdir. Sonradan Çaxava həmin prinsipi başqa layihələrində tətbiq etsə də, həmin layihələr reallaşdırılmamışdır.
İdeyanın mənşəyi və başqa memarların layihələri
Layinə, rus konstruktivistlərinin 1920-ci illərdəki fəaliyyəti ilə sıx əlaqəlidir. Memar Lazar Lisitskiynin 1924-cü ildə layihələndirdiyi “horizontal göydələnlər” layihəsi, ofis ərazilərinin vertikal və horizontal konstruktiv elementlərə bölünməsi ilə Çaxavanın layihəsini xatırladır. Oxşar “horizontal göydələnlər” ənənəvi göydələn ideyasının əksi kimi işlənmişdi.
1000 il (film, 1987)
1000 il tammetrajlı sənədli televiziya filmi rejissor İsrafil Səfərov tərəfindən 1987-ci ildə çəkilmişdir. Film Azərbaycantelefilmdə istehsal edilmişdir. "1000 il", "Vətənin yüksək səması altında" və "Yaddaş" filmləri kinotrilogiyaya daxildir. Bu filmlərdə Azərbaycan tarixi (qədim dövrlər, Qafqaz Albaniyasının minillik çarlığı və 12-ci əsrdən 16-cı əsrə qədərki dövr) öz əksini tapmışdır.
Məzmun
"1000 il", "Vətənin yüksək səması altında" və "Yaddaş" filmləri kinotrilogiyaya daxildir. Bu filmlərdə Azərbaycan tarixi (qədim dövrlər, Qafqaz Albaniyasının minillik çarlığı və 12-ci əsrdən 16-cı əsrə qədərki dövr) öz əksini tapmışdır.
Bu filmdə Qafqaz Albaniyasının minillik çarlığı dövrü əks etdirilir.
Filmin üzərində işləyənlər
Ssenari müəllifi: İsrafil Səfərov Rejissor: İsrafil Səfərov Operator: Rafiq Cavadov Rəssam: Şamil Nəcəfzadə Bəstəkar: Rafiq Babayev
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı 1987-ci ilin Azərbaycan filmləri 1980-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Dürranilər sülaləsi
Dürranilər sülaləsi (دراني) — müasir Əfqanıstan, Pakistan, şimalı-şərqi İran və qərbi Hindistanın ərazilərdə yerləşən tarixi dövləti (1747-1822) idarə edən  xanədan.
Tarixi
Dürranilər sülaləsi
Həmçinin bax
Dürranilər imperiyası
Qara tarakan
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü. Azərbaycanda geniş yayılmış növlərdən biridir. Çox vaxt tuqay meşələrində, təbii və mədəni senozlarda rast gəlinir. Evlərdə müxtəlif qida məhsulları ilə qidalanır.
Yayılması
Qara tarakanın vətəni tropik Asiyadır. Ticarət yolu vasitəsilə yeyinti məmulatları ilə birlikdə Aralıq dənizi ölkələrinə, oradan isə XVI əsrin axırlarında Qərbi Avropa ölkələrinə (İngiltərə və Hollandiyaya) gətirilmişdir. Hazırda bütün Avropada yayılmışdır.
Qısa təsviri
Qara tarakanın bədəni müstəqil baş, döş və qarıncıq hissəsindən ibarətdir. Uzunluğu 18-30 mm-dir. Bədən xaricdən xitin tərkibli kutikula ilə örtülmüşdür. Kutikula örtüyü hipodermal epitel hüceyrələrindən əmələ gəlir. Baş hissədə 5, döşdə 3, qarıncıqda isə 9 buğum vardır. Baş hissə birləşmiş bir ədəd ağızönü lövhəcikdən (akrondan) və dörd ədəd gövdə buğumundan ibarətdir. Onlar üstdən bütöv bir zirehlə örtülmüşdür. Başın akron hissəsində hiss və qoxu orqanı vəzifəsini daşıyan bir cüt buğumlu bığcıq və akronun yan tərəflərində bir cüt mürəkkəb gözlər yerləşir. Bədənin birinci buğumu (interkalyar buğum) tamamilə reduksiya etmişdir. II, III və IV buğumlardan çıxan ətraflar ağız aparatını əmələ gətirir və başın tərkib hissəsidir. Tarakanda ağız aparatı aşağıdakı hissələrdən: lövhəcikşəkilli üst dodaqdan, başın ikinci buğumu-ətrafının şəkildəyişməsi olan bir cüt üst çənədən (mandibula), üçüncü və dördüncü buğum ətraflarının şəkildəyişməsi olan bir cüt alt çənədən (maksilla) ibarətdir.
Döş hissə üç buğumdan ibarətdir. Hər bir buğumdan bir cüt ətraf çıxır. Erkəklərdə ikinci və üçüncü döş buğumunun hər birindən bir cüt qanad inkişaf edir. Qarıncıq 10 buğumdan ibarət olub, döş buğumlarından fərqli olaraq ətraf daşımır. Axırıncı buğumda bığcığı xatırladan, hiss orqanı vəzifəsini yerinə yetirən bir cüt çıxıntı (serk) yerləşir. Sonuncu buğumda anal dəliyi vardır.
İfrazat sistemi
Həzm kanalının orta və arxa bağırsaqların sərhədindən çoxlu sayda Malpigi boruları başlanğıc götürür. Malpigi boruları ektoderma mənşəlidir. Bu boruların daxilində birqatlı epitel hüceyrələri yerləşir. Bədən boşluğunda yerləşən hemolimfanın tərkibindəki maddələr mübadiləsinin son məhsulları -su və sidik turşusu duzları məhlul şəklində osmotik yolla bu borulara sorulur. Filtrasiya prosesində ayrılmış su Malpigi borularının divarındakı epitel hüceyrələri tərəfindən sorulur və yenidən hemolimfaya qaytarılır. Bu proses ən çox arxa bağırsaqda gedir. Burada yerləşmiş rektal vəzilər suyu yenidən hemolimfaya qaytarır.
Sinir sistemi
Qara tarakanın sinir sistemi 11 düyündən ibarətdir. Onlardan birincisi udlaqüstü düyün (bəzən baş beyin də adlanır), ikincisi udlaqaltı düyün, üç ədəd döş və altı ədəd qarıncıq sinir düyünüdür. Ən iri düyün olan udlaqüstü düyün mürəkkəb gözlərin, hiss və qoxu orqanlarının, üst dodağın sinir tənzimini həyata keçirir. Udlaqaltı düyün və üç döş düyünləri ağız aparatını, ətrafları, qanadları, başın və döşün əzələ sistemini tənzimləyir. Altı ədəd qarın sinir düyün-ündən ən irisi olan axırıncı düyün bir neçə sinir düyününün birləş-məsindən ibarət olub, cinsiyyət sistemini tənzimləyir.
Qan-damar sistemi
Açıq qan-damar sistemi vardır. Bütün həşəratlarda olduğu kimi, qan (hemolimfa) daxili orqanlar arasındakı boşluqlarla hərəkət edir. Ürək boruşəkilli olub, bir-birinin ardınca düzülmüş çoxlu kameralardan ibarətdir. Ürəkdə kameralar buğumlar üzrə yerləşmişdir. Hər kamerada iki dəlik vardır. Venoz sistem inkişaf etməmişdir. Hemolimfada (qanda) oksigen daşıyıcısı yoxdur.
Tənəffüs sistemi
Traxeya sistemindən ibarət olub ağac kimi şaxələnərək bütün orqan və toxu-maları əhatə edir. Tarakanda tra-xeyanın əsas hissəsi olan uzununa və eninə borular bir-birilə birləşərək ümumi bir sistem əmələ gətirir. Toxumalara oksigen birbaşa təmasla verilir.
Cinsiyyət sistemi
Müxtəlif cinsiyyətli olub, cinsi dimorfizmə malikdir. Erkək cinsiyyət orqanları cüt toxumluqdan, cüt toxum borularından, toxum yollarının birləşib əmələ gətirdiyi ümumi toxumfırladıcı kanaldan ibarətdir.
Dişi cinsiyyət sistemi cüt yumurtalıqdan, cüt yumurta borularından, balalıqdan, toxum qəbuledici orqandan və cinsiyyət vəzilərindən ibarətdir.
Çoxalması
Mayalanmış dişi fərdin cinsiyyət vəzilərinin ifraz etdiyi sekretdən xüsusi barama qabığı hazırlanır. Baramanın daxilinə iki cərgədə yumurtalar qoyulur. Tarakanda hər bir yumurtalıq 8 yumurta borusundan ibarətdir və o, hər bir yumurta borusuna bir ədəd yumurta qoyur. Sürfə yumurtadan çıxarkən baramanın qabığı çatlayır. İnkişaf qeyri-tam metamorfozla gedir və qabıqdəyişmə müddəti çox vaxt tələb edir. Belə ki, yumurtadan çıxmış sürfənin yeni nəsil verənədək inkişaf dövrü 4 ilə qədər çəkir.
Hər iki tarakan növü bir çox yoluxucu xəstəlik törədicilərinin mexaniki daşıyıcısı olub, dizenteriya, tulyaremiya və s. kimi mədə-bağırsaq infeksiyalarını keçirir. Tarakanlar müxtəlif helmintoz törədiciləri yumurtalarının mexaniki yayılmasında da rol oynayır.
Mənzilin təmiz saxlanılması, yeyinti məmulatlarının töküntülərini yerdə qoy-mamaq və s. kimi profilaktik tədbirlərin aparılması tələb olunur. Tarakanlara qarşı mübarizə tədbiri olaraq müxtəlif zəhərli kimyəvi preparatlardan istifadə edilir.
Sözün etimologiyası
Sözün çuvaş sözü olan "tar-aqan" ("qaçan") və türk sözü olan "täz"dan ("qaçan") əmələ gəldiyi ehtimal edilir. Türk sözü olan "tarka"dan ("dağılmaq") əmələ gəldiyi ehtimal edilir.
Babagil türbəsi
Babagil türbəsi — Azərbaycanın Lerik rayonunda dini-tarixi memarlıq abidəsi.
Babagil türbəsi Lənkəran-Lerik yolunun 40-cı kilometrliyində, çayın sağ sahilindədir. Burada onlarca qədim palistik sənətkarlıq nümunələri qeydə alınmışdır.
Qədim qəbristanlıqda məqbərə ucalır. Məqbərəni daş qoç fıqurları, günbəz və günəş şəkilli başdaşları dövrəyə alır. Başdaşları dörd cürdür. Bir qismində çevrə içərisində günəşin təsviri verilmişdir. İkinci növ başdaşlarında ox, əmud, xəncər təsvir olunmuşdur. Bu alətlər qəbirlərdə dəfn olunanların iş və əməllərindən xəbər verir. Üçüncü növ daşlarda daraq şəklinin təsviri vardır. Bu da qəbirlərdə qadınların dəfn olunduğu ehtimalını yaradır. Dördüncü cür qəbirlər dini şəxsiyyətlərindir.
Tarixi qaynaqlardan bəlli olur ki, Babagil tayfa ağsaqqalı, çox nüfuzlu şəxs olmuş, Kəslərdən köçərək Astaranın Asnaqaran (Osnakəran) kəndində məskunlaşmışdır.
Tarixçi Tağı Musəvinin 1965-ci ildə nəşr edilmiş "Orta əsr Azərbaycan tarixinə dair fars dilində yazılmış sənədlər" kitabında qeyd olunur ki, Babagilin əsl adı Nizaməddin Əmirə Şahsevər Gilanı Kəskəridir. O, I Təhmasibin dövründə yaşamışdır. Əbdül Fəttah Fumanın "Tarixi Gilan" adlı əsərində Əmirə Şahsevərin 1578-ci ildə Biyəpuş qoşunu ilə vuruşma zamanı öldürüldüyü qeyd edilir. T.Musəvinin fıkrincə, "Babagil" sözünün mənası "Gilanlı baba" deməkdir. Sənətşünaslıq elmləri doktoru Nəsir Rzayev "Əsrlərin səsi" (1974) kitabında Babagil sözünü belə izah edir: "Babagil-babaların torpağı, babaların yaşadığı yer deməkdir".
Bəzi mənbələrə görə "Babagil" sözü belə yaranmışdır: Babagil öz yeddi qardaşı - Baba Məhəmməd, Baba Həsən, Baba Davud, Baba Peyda, Pir Baba, Baba İsa, Baba Rəhman və tayfası ilə birlikdə Babagil adlandırılmışdır. "Baba" sözü "gil" cəm şəkilçisi qəbul edərək bu ifadəni əmələ gətirmişdir. Buna görə də yeddi qardaşa və tayfasına xitabən onların başçısının adı ilə Babagil deyərmişlər.
Sənətşünas N.Rzayev  yazır: "Bu qədim qəbristanlıqda babalar dəfn edilmiş və onların günəş ayinliyi ilə yaxınlığını qəbir daşlarına həkk edilmiş günəş təsvirləri sübut edir. Qəbristanlıqda Babagil adlı müqəddəs şəxs dəfn edildiyi üçün bu qəbristanlıq müqəddəs yer hesab edilir. Əslində isə, bunun səbəbi daha qədim ənənələrin indiyə kimi qorunub-saxlanılmasıdır. O ənənə qədim babalara, onların ayininə olan hörmət və pərəstişkarlıqdan ibarətdir".
Ehtimala görə, burada XII-XV əsrlərdə böyük tikinti kompleksi olmuşdur. Bunlar əsasən xatirə-türbələrindən ibarət imiş. Türbələr digər tarixi abidələrə xas olan bütün keyfiyyətləri özlərində birləşdirir. Məqbərələr ətrafında məscid, xanagah, ziyarətxana yaradılaraq kompleksə çevrildi. Təəssüf ki, bu abidələr zaman keçdikcə dağılmış, yalnız izləri qalmışdır.
Babagil haqqında müxtəlif zamanların tarixçiləri və təzkirəçiləri öz əsərlərində məlumat vermişlər. Bu məlumatlar Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Tarix İnstitutunun arxivində 6 sənəd toplusunda saxlanılır. Sənədlər orta əsr Azərbaycan tarixinin və sənətkarlığının öyrənilməsi baxımından böyük əhəmiyyət kəsb edir.
2002-ci ildə Babagil türbəsində bərpa işləri aparılmış, burada Şərq üslubunda məqbərə ucaldılmış, ziyarətgaha 2 km. məsafədən bulaq suyu çəkilmişdir. Türbənin bir hektara yaxın sahəsi ağ daşdan hasara alınmışdır.
Qüdrət Kəlbəliyev
Qüdrət Kəlbəliyev (Kəlbəliyev Qüdrət İsfəndiyar oğlu; d. 13.11.1946, Naxçıvan) — texnika elmləri doktoru, professor, AMEA-nın müxbir üzvü (2001).
Həyatı
Qüdrət Kəlbəliyev 13 noyabr 1946-cı ildə Naxçıvan şəhərində anadan olub.
Elmi fəaliyyətı
Dispers sistemlərdə hidrodinamika, kütlə və istilik mübadiləsi,  kimya proseslərin modelləşdirilməsi, intensivləşdirilməsi və yeni texnologiyaların, apparat tərtibatının  işlənib hazırlanması. Suspenziyalarda və emulsiyalarda fiziki –kimya və kütlə mübadiləsi proseslərinin (koaquliyasiya, birləşmə, ayrılma və parcalanma) modelləşdirilməsi və texnologi proseslərdə tədbiqi. Q.Kəlbəliyev 220 elmi əsərin, 8 müəlliflik şəhadətnaməsi və patentin 4 monoqrafiyanın müəllifidir. Onun rəhbərliyi ilə 1 elmlər doktoru, 4 fəlsəfə doktoru yetişdirilib.
Pedaqoji fəaliyyəti
Türkiyə Cümhuriyyəti, Malatya şəhəri, İnönü Universiteti, Kimya mühəndisliyi fakültəsi, 1999–2006 illər
Sent-Eqrev
Sent-Eqrev  — Fransa da kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — İzer. Sent-Eqrev kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Qrenobl.
INSEE kodu — 38382. Kommunanın 2007-ci il üçün əhalisi 15432 nəfər təşkil edirdi. Kommuna dəniz səviyyəsindən 198 ilə 1299 qədər metr yüksəklikdə yerləşir. Kommuna Paris dən təxminən 460 km cənub-şərqdə, Lion dan 90 km cənub-şərqdə, Qrenobldan 7 km şimal-qərbdə yerləşir.
Əhalisi
Əhalinin dinamikası (INSEE) :
Əhəd Əliyev
Əhəd Fərzəli oğlu Əliyev (Kor Əhəd) — Azərbaycan qarmonçusu.