cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Risalə fi-Kimya
Risalə fi-kimya — Əlyazmada müəllif və əsər haqqında əlavə məlumata rast gəlinmir. Həmadaninin bu əsəri Əlyazmalar İnstitutunda yeganə nüsxədədir. Əsər ümumi kimyaya həsr edilmiş bir traktatdır. Cildi tünd qəhvəyi rəngli dəridir. Kağızı mavi rəngli, fliqranlı Avropa istehsalı olan bu əlyazma qara mürəkkəblə nəstəliq xətti ilə köçürülmüşdür. Həcmi 43 vərəq, ölçüsü 18x11 sm.-dir. Əlyazmanın hər səhifəsində 24 sətir var. Əsər bablara bölünmüşdür. Babların başlıqlarının üzərindən qırmızı xətt çəkilib. Katibi-Şeyx Məhəmməd Həsəndir.
İstinadlar
"Azərbaycan Multidissiplinar əlyazması: Xəzinədən incilər" kitabı
Buyer
thumb|Buyer gəmisi Buyer – 1) buz üzərində hərəkət etmək üçün xüsusi xizəklər və ya təkərlər üzərində qurulan yelkənli yüngül konstruksiya (kirşə, kabinə, platforma). Yaxşı küləkli havada Buyerin sürəti 120 km/saata çatır.
2) Birdorlu, yastıdibli yelkənli yük gəmisi; uzzunluğu 20 metrədək olurdu. XVI-XVII əsrlərdə göllərdə, dənizin sahilə yaxın yerlərində üzmək üçün istifadə edilirdi.
Linyerol (Alye)
Linyerol  — Fransa da kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Cənubi Monlyuson kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Monlyuson.
INSEE kodu — 03145.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 426 nəfər (15-64 yaş arasında) arasında 332 nəfər iqtisadi cəhətdən, 94 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstəricisi 77.9%, 1999-cu ildə 70.3%). 332 aktiv 311 nəfər (163 kişi və 148 qadın) işlədi, 21 nəfər işsizdi (5 kişi və 16 qadın). Fəal olmayan 94 nəfər arasında 27 nəfər şagird və ya tələbə, 41 nəfər təqaüdçü, 26nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
Betesda (Merilend)
Betesda, ABŞ-nin Merilend ştatının Montqomeri qraflığında yerləşən siyahıyaalma məntəqəsidir. Əhalisi 2013-cü ildəki statistik məlumatlara əsasən 63,374 nəfər təşkil edir.
Play-Asia
"Play-Asia" — əyləncə məhsullarının onlayn pərakəndə satışı ilə məşğul olan Honkonq şirkəti. Veb sayt idxal oyunları, DVD-lər, musiqi, CD-lər, qadcetlər, ərzaq məhsulları, kitablar, oyun konsolu aksesuarları, kabellər və oyuncaqlar satır.
Tarixİ
"Play-Asia" 2002-ci ildə Honqkonqda təsis edilmişdir. Şirkət bütün əsas cari oyun konsolları və kompüter əməliyyat sistemləri üçün oyun və aksessuarlarının satıldığı veb-saytını işə salmışdır. Sayt videooyunlardan əlavə, "Tamagotchi" seriyasından olan məhsullar kimi elektron mallar da təklif edir.
"Play-Asia" şirkəti "Söldner-X: Himmelsstürmer" sayd-skrollinq atıcısının istehsalını maliyyələşdirmişdir.
Montqomeri qraflığı (Merilend)
Montqomeri qraflığı və ya Montqomeri dairəsi, Amerika Birləşmiş Ştatlarının Merilend ştatında yerləşən bir qraflıqdır. 2010-cu ildəki statistik məlumatlara əsasən qraflığın əhalisi 971.777 nəfər təşkil edir. Qraflığın mərkəzi Rockville şəhəridir.
Trisiya Flores
Trisiya Flores (29 dekabr 1979) — qadınlar arasında uzunluğa tullanma və qaçış yarışlarında iştirak etmiş keçmiş belizli atlet.
Əhməd əl-Hafiz Naxçıvani
Memar portalın kitabəsində özünü “Bənna Əhməd Əyyub oğlu əl-Hafiz Naxçıvaninin əməlidir” fikri ilə tanıtmışdır. Üzərində qalan bəzi kitabə qalıqlarına və bir sıra oxşar cəhətlərinə görə müəyyən olunmuşdur ki, Kəngərli bölgəsinin Qarabağlar kəndi ndə XIV yüzilliyin 30-cu illərində inşa edilmiş türbə də Əhməd Əyyub oğlu əl-Hafiz Naxçıvaninin yaradıcılığının məhsuludur.
İnşa etdiyi abidələrin – Bərdə və Qarabağlar türbələrinin tarixinə əsasən Əhməd Əyyub oğlu əl-Hafiz Naxçıvaninin XIII yüzilliyin son rübü – XIV yüzilliyin I yarısında yaşaması aydın olur.
Nigar Axundova (sənətşünas)
Nigar Vəli qızı Axundova — sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru, sənətşünaslıq namizədi (1995), Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüsü (2023-cü ildən).
Həyatı
1953-cü il mayın 27-də anadan olub. Vəli Axundovun qızı, anası Sara Axundova Ağaoğlulardandır.
Mükafatları
3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif olunmuşdur. 6 may 2023-cü ildə Azərbaycan mədəniyyətinin inkişafında xidmətlərinə görə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdünə layiq görülmüşdür.
Həlimət Məmmədova
Məmmədova Həlimət Məhəmməd qızı — Azərbaycan aktrisası.
Həyatı
Həlimət Məmmədova 27 dekabr 1965-ci ildə Balakənin Tülü kəndində anadan olub. M.Ə.Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun dram-kino aktyorluğu fakültəsini bitirib (1989). 1982-ci ildən Azərbaycan Dövlət Muğam Teatrında aktrisa kimi fəaliyyətə başlayıb.
Teatrda hazırlanan muğam tamaşalarında – "İsgəndərnamə"də Nüşabə, "Dədə Qorqud"da Burla Xatun, "Qarabağ" musiqili tamaşasında ana, Mikayıl Müşviqə həsr olunmuş tamaşada Dilbər, "Məhəbbət hekayəti"ndə cadugər rollarında oynayıb. Teatrda səhnələşdirilən "Zabul segah", "Bayatı-Şiraz", "Şur", "Çahargah" muğam tamaşalarında baş rollarda iştirak edib.
2002-ci ildə yaranmış "Savalan" qrupunda qiraətçi və müğənni kimi fəaliyyət göstərir.
Qrupla bərabər Türkiyədə, Hollandiyada, Pakistanda, Amerikada keçirilən mistik musiqi festivallarında uğurla Azərbaycanı təmsil edib.
Yuğ Teatrında "Üz tuturam Tanrıya" (rejissor Vaqif İbrahimoğlu), Yunus İmrənin "Olsun" (rejissor Rasim Aşın) tamaşalarında musiqi və şeirləri ifa edib. İfasında Ramiz Rövşənin "Qapı" poemasının motivləri əsasında hazırlanmış video-tamaşa, "Biz ölən deyilik" kompozisiyası hazırlanıb. Gülağa Tənhanın sözlərinə musiqi bəstələyib və "Qara düşdü" klipini çəkdirib (rejissor Pünhan Həsənli]). "Seyyid Nigari", "Təbriz", "Dədələr yolu" sənədli filmlərində qiraətçi və müğənni kimi çəkilib.
Stones (Zibbz mahnısı)
Zibbz dueti "Stones" mahnısı ilə İsveçrəni Portuqaliyanın paytaxtı Lissabonda keçirilən Avroviziya 2018-də təmsil etmişdir. Mahnı Zibbz duetinin üzvləri Korin və Sti Qfeller ilə Kanadalı bəstəkar Laurell Barkerin əməkdaşlığı nəticəsində ərsəyə gəlmişdir. Anti-dedovşina və diskriminasiya mövzusunda yazılan mahnıda "daşlar" metafor şəklində müxtəlif alçaldıcı sözləri, təhqirləri əvəz edir.
Nəsrullahbəyli (Germi)
Nəsrullahbəyli — İranın Ərdəbil ostanının Germi şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 417 nəfər yaşayır (96 ailə).
Akiyama Saneyuki
İlk illəri
Akiyama Saneyuki 1868-ci ildə Yaponiyanın İyo əyalətində samuray ailəsində doğulmuşdur.
Karyerası
Akiyama 1890-cı ildə Donanma Akademiyasından məzun olmuşdur. 1894–1895-ci illərdə Çin-yapon müharibəsində iştirak etmiş, hərbi təhsil almaq məqsədilə 1897–1899-cu illərdə ABŞ-də yaşamışdır. O, Nyuport şəhərində yerləşən Dəniz Döyüşü Kollecində təhsil almaq istəsə də, ABŞ-nin Yaponiyaya qarşı hərbi planları olduğu üçün qəbul edilməmişdir. Buna görə də birbaşa Alfred Tayer Mehenə müraciət etmişdir. Mehen Akiyamanı donanma tarixindən bəhs edən əsərlər siyahısı ilə təmin etmiş, Akiyama bu əsərləri oxumuşdur. Akiyama 1898-ci ildə baş vermiş İspaniya-ABŞ müharibəsində əcnəbi müşahidəçi qismində iştirak etmişdir.
1902–1903-cü illərdə Yaponiyada Dəniz Heyəti Kollecində taktika və strategiya üzrə təlimçi olmuş, dəniz döyüşü haqqında sistematik təhsilə start vermişdir. ABŞ donanmasının planlaşdırma proseslərindən təsirlənən Akiyama istənilən dəniz əməliyyatının planlaşdırılmasına rasional və elmi yanaşma gətirməyi müdafiə etmişdir. O, ABŞ donanmasından istifadə olunan müharibə oyunu – böyük stollar üzərində modellər və markerlərlə əsl döyüş vəziyyətini simulyasiya etmək praktikasını Yaponiya donanmasına gətirmiş, ənənəvi yapon və Qərb konsepsiyalarını birləşdirmişdir.
1904–1905-ci illərdə davam edən Rus-yapon müharibəsi zamanı Toqo Heyhaçironun donanmasında heyət zabiti olmuşdur. Onun yeddi mərhələli döyüş planı Tsuşima döyüşündə Yaponiyaya qələbə gətirmiş, uzun müddət Yaponiyanın sadə dəniz döyüşü taktikası olmuşdur. Müharibədən sonra Yaponiyanın ABŞ-nin gözündəki potensial düşmən imicini aradan qaldırmaqla məşğul olmuşdur. O, ABŞ-la Yaponiya arasındakı potensial müharibənin Çin üstündə baş verə biləcəyini düşünmüşdür. 1905–1908 və 1912–1914-cü illərdə də Dəniz Heyəti Kollecinin təlimçisi olmuşdur.
Mar Bayciyev
Mar Taşimoviç Bayciyev (23 mart 1935, Cəlal-Abad - 29 oktyabr 2021, Bişkek)—qırğız yazıçısı.
Həyatı
Mar Taşimoviç Bayciyev 23 mart 1935-ci ildə Qırğızıstanda anadan olub. 1960-cı ildə Qırğızıstan universitetini bitirib. Pravda və Komsomolskaya pravda qəzetlərində çalışıb.
Mar Bayciyev nasir, dramaturq, teatr və kino rejissorudur. 1990—1995-ci illərdə Qırğızstan Parlamentinin deputatı olub.
Qırğızstan parlamentinin Təhsil, elm, mədəniyyət və idman komitəsinin iclasında yazıçı Mar Bayciyev təklif verib ki, məscidlərdə sübh azanı qadağan edilsin.
Yazıçının məntiqinə görə, əvvəllər azan möminlərə namaz vaxtını xatırlatmaq məqsədilə verilirdi. İndi, bu, lazım deyil və möminlərə görə dinə inanmayanlar əziyyət çəkməli deyillər. Ona görə də səhər saat 5-də verilən azana qadağa qoyulmalıdır.
Yazıçı onu da bildirib ki, qırğız milli mədəniyyətində baş örtüyü olmayıb, əksinə, xanımların üzü həmişə açıq olub. O, misal kimi “Manas” eposundan qadın obrazlarını xatırladıb.
M.Bayciyev söyləyib ki, insanlarda islam və ümumiyyətlə, din haqqında kamil məlumat yoxdur. Ona görə də məktəbliləri dinlə bağlı maarifləndirmək lazımdır ki, böyüyəndə fanat olmasınlar.
Lod (Alye)
Lod  — Fransa da kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Le-Donjon kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Vişi.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 153 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə 91 yaşında (15-64 yaş arasında) 67 nəfər iqtisadi cəhətdən fəal, 24 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 73,6%, 1999-cu ildə 64.4%). Fəal 67 nəfərdən 62 nəfəri (39 kişi və 23 qadın), 5 nəfər işsizdir (3 kişi və 2 qadın). 24 hərəkətsiz 9 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 6 nəfər təqaüdçü, 9 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
Sergey Xuqayev
Serqey Xuqayev — Osetiya, Sovet yazıçı və şairi, həm də rusdilli və xarici müəlliflərin osetin dilinə tərcüməçisi həyata keçirən olaraq da tanınır. Yazıçı və aktyor İrlan Xuqayevin atasıdır.
Bioqrafiyası
Sergey Xuqayev ilk təhsilini doğma kəndində alır. 1944-cü ildə ailəsi ilə birlikdə Şimali Osetiyaya köçür və burada kənddə məskunlaşır. 1950-ci ildə orta məktəbi bitirir və eyni ildə Şimali Osetiya Pedaqoji İnstitutunun tarix və filologiya fakültəsinə daxil olur.
1954-1964-cü illərdə Dağıstan və Şimali Osetiya məktəblərində çalışmış, M. Qorki adına Ədəbiyyat İnstitutunda qiyabi təhsil almışdır.
1966-1971-ci illərdə Şimali Osetiya televiziya studiyasının redaktoru olur. 1971-1979-cu illərdə "İr" nəşriyyatının redaktoru olaraq fəaliyyət göstərir. 1979-1981-ci illərdə Max duq jurnalının tənqid və jurnalistika şöbəsinin redaktoru olur. 1981-ci ildən "İr" nəşriyyatının bədii ədəbiyyat və uşaq ədəbiyyatı redaksiyasının baş redaktoru kimi fəaliyyət göstərir.
Yaradıcılığı
Sergey Xuqayev 1976-cı ildən SSRİ Yazıçılar Birliyinin üzv olur. Onun yaradıcılığının başlanğıcı şeirlərinin respublika mətbuatının səhifələrində çıxdığı XX əsrin 50-ci illərə təsadüf edir. 1962-ci ildə gənc şairlər Kamal Xodov və Şamil Çikayevlə birlikdə "Səhər ulduzu" şeirlər toplusunu nəşr etdirir.
İlk şeirlər toplusu olan "Qonşulara himn" 1968-ci ildə nəşr edilmişdir. Müəllif şeirlərdə müasir bir kəndin həyatı, sevincləri və çətinlikləri ilə, gündəlik çörəkləri, insan vicdanı ilə bağlı qayğıları ilə şəkillər yaradır. Bu illərdə S. Xuqayevin hekayələri dövri mətbuatda yer alır. 1973-cü ildə "Molokovoz" hekayəsi nəşr olunur. Hekayənin əsas personajı kollektiv süd daşıyıcısı Daneldir. Sergey Xuqayev həm də sovet və xarici müəlliflərin əsərlərinin osetin dilinə tərcüməçisi kimi tanınır. Əsərləri rus, ukrayna və digər dillərə də tərcümə edilmişdir.
Əsərləri
"İsaxan" 2000.
Aygün Bayramova
Aygün Bayramova (tam adı: Aygün Əliqulu qızı Bayramova; ) — Azərbaycan xanəndəsi və opera müğənnisi, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti (2005), Prezident mükafatçısı.
Həyatı
Aygün Bayramova 1989-cu ildə A.Zeynallı adına Bakı musiqi texnikumunu Şövkət Ələkbərovanın sinfi üzrə bitirmişdir.
1995-ci ildə Ü.Hacıbəyli adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında təhsilini tamamlamışdır.
1989-cu ildən Muğam Teatrının solistidir. Gözəl səs tembrinə, oxu mədəniyyətinə malik olan müğənni Azərbaycan xalq mahnılarının, muğamların və bəstəkar mahnılarının mahir ifaçısıdır.
2003-cü ildən Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrının solistidir.
Teatrın səhnəsində bir çox muğam operalarında aparıcı partiyaları – "Leyli və Məcnun"da Leyli, "Natəvan"da Müğənni, "Koroğlu"da Xanəndə qız, "Aşıq Qərib"də Şahsənəmi böyük ustalıqla ifa etmişdir.
Muğam sənətinin istedadlı nümayəndələrindən biri olan A.Ə.Bayramova bir çox xarici ölkələrdə milli musiqi sənətimizi layəqətlə təmsil etmiş, tamaşaçı məhəbbəti qazanmışdır.
30 aprel 2014-cü ildə, 6 may 2015-ci ildə, 6 may 2016-cı ildə və 1 may 2017-ci ildə Prezident Mükafatına layiq görülmüşdür.
Şəxsi həyatı
Aygün Bayramova 23 may 2017-ci ildə İran vətəndaşı olan musiqiçi Fəraməz Gərmrudi ilə ailə həyatı qurub.
Maarif Həsənov
Maarif Rahim oğlu Həsənov (17 noyabr 1999; Göyçay, Azərbaycan — 12 oktyabr 2020; Suqovuşan, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Maarif Həsənov 1999-cu il noyabr ayının 19-da Göyçay rayonunda anadan olub.
Hərbi xidmətləri
2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Maarif Həsənov Ağdərə Suqovuşan döyüşlərində savaşıb. 12 oktyabr 2020-ci ildə Öz komandiri ilə şiddətli döyüşdən geri dönərkən gözlənilmədən 7 nəfər erməni əsgəri ilə qarşılaşan Maarif özünü itirmir və əlindəki qumbara ilə 4 ermənini məhv edir. Sağ qalan 3 ermənidən biri Maarifə atəş açır və o, şəhid olur. Maarifin komandiri isə qalan 3 ermənini öldürür, özü isə ağır yaralanır. 17 noyabr 2020-ci ildə Göyçay şəhəri Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı verilmiş tapşırıqları şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Maarif Həsənov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Suqovuşan qəsəbəsinin işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Maarif Həsənov ölümündən sonra "Suqovuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad olunması zamanı döyüş tapşırıqlarını uğurla yerinə yetirdiyinə, düşmənin əsas qruplaşmalarının məhv edilməsi ilə qoşunların döyüş qabiliyyətinin qorunub saxlanılmasında fərqləndiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Maarif Həsənov ölümündən sonra "Cəsur döyüşçü" medalı ilə təltif edildi.
Qayrabetovun binası
250 px|thumb Qayrabetovun binası — Taqanroq şəhərinin mərkəzində, XIX əsrin ortalarından bir qədər sonra inşa edilən üçmərtəbəli bina. Qayrabetovun binası Taqanroq şəhəri Petrovskaya küçəsi, ev 66 ünvanında yerləşir. Bina 1861-ci ildə klassizm stilində inşa edilmişdir. Qayrabetovun binası regional əhəmiyyətli mədəni irs obyekti siyahısına daxil edilmişdir. 250 px|thumb|Qayrabetov binasının hazır ki görünüşü
Tarixi
1861-ci ildə naxçıvanlı (Naxçıvan-na-Donu) tacir Karp Markoviç Qayrabetov Petrovski küçəsində özünə məxsus iki mərtəbəli binanın inşasını qərara alır. Binanın tikintisi Taqanroq şəhərinin memarı Mixail Prokofeviç Petrova həvalə edilir. Birinci mərtəbəsində relyef elementəri işlənmişdir. Binanın Qayrabetovun mülkiyyəti olmamışdan öncə birinci mərtəbədə bütün Taqanroqda məşhur olan "Trattoriya" adlı kafe yerləşirdi. 1860-cı ildən binada ticari qurultay klubu yerləşirdi. Bəzi bölmələrində ayaqqabı mağazası (sahibi T. İ. İlenko), kişi baş geyimləri dükanı (sahibi İ. Lev) və tikiş maşınları mağazası vardı. Burada həm də "Tabak" və "Çay mağazası" mövcud idi.
İnqilabdan sonra binada muzey və klub mövcud olmuşdur. İkinci dünya müharibəsindən sonra binada Qida texnikumu fəaliyyət göstərirdi. 1955-ci ildən isə burada Pedoqoji institutu işləyir.
Xüsusiyyətləri
Bina öz görünüşünü 1861-ci ildə aparılan təmirdən sonra almışdır. Fasadında Səkkiz kolonn quraşfırılmışdır. Binanın mərkəzi hissəsi üç mərtəbəuə qədər artırılmışdır. Küçə istiqamətində binanın bir neçə girişi vardır.
Müasir vəziyyəti
Hazırda binada Çexov adına pedaqoji institutunun xarici dillər fakültəsi yerləşir.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti generallarının siyahısı
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti generalları — 1918-ci il may ayının 28-də elan edilən və cəmi 23 ay ömür sürən, lakin özündən sonra zəngin irs qoyan Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti (AXC) digər dövlət atributları ilə yanaşı Milli Ordu quruculuğu istiqamətində də çox böyük işlər görüb. O zaman Türkiyə Azərbaycan dövlətinə ordunun yaradılmasında mühüm dəstək verib.
1918-ci il mayın 28-də Şərqin ilk demokratik respublikası qurulanda general Xosrov bəy Sultanov Cümhuriyyətin ilk hərbi naziri olub. O zaman hərbi nazir vəzifəsi rəsmi təsis edilməsə də, bu vəzifəni 1918-ci ilin may ayının 28-dən iyun ayının 11-ə qədər Xosrov bəy Sultanov icra etdi.
Həmin ilin oktyabrın 23-də Hərbi Nazirliyin yaradılması haqqında qərar qəbul edildi. Bu qərar noyabr ayının 7-də rəsmiləşdirildi və hərbi nazir vəzifəsi Fətəli xan Xoyskiyə həvalə edildi. 1918-ci ilin dekabr ayının 26-da rus ordusunda xidmət etmiş rus artilleriya general-leytenantı Səməd bəy Mehmandarov hərbi nazir, həmin ayın 29-da general-leytenant Əliağa Şıxlinski onun müavini, general-leytenant Məhəmməd bəy Sulkeviç (bəzi mənbələrdə Süleyman Sulkeviç.) isə baş qərargah rəisi təyin olundu.
O zaman Milli Ordunun qarşısında duran ilk vəzifə ölkəni daşnak-boşevik işğalından azad etmək idi. Milli Ordu Nuru Paşanın rəhbərlik etdiyi Qafqaz İslam Ordusu birgə buna nail ola bildi. 1918-ci il iyunun 4-də Türkiyə ilə imzalanan müqaviləyə əsasən, qardaş ölkə Azərbaycana ilk hərbi yardım göstərib. 1918-ci il iyulun 11-də Milli Orduya çağırış haqqında ilk əmr verilib və 24-29 yaşlı oğlanlar səfərbər edilib. 1918-ci ilin iyununda Gəncədə hərbi məktəb yaradılıb.
1918-ci il sentyabrın 15-də Bakının işğaldan azad olunmasından sonra milli hökumət Xəzər hərbi donanmanı yenidən qurub.
1918-1920-ci illərdə türk və rus zabitlərinin köməkliyi ilə Milli Ordunun piyada və atlı polkları, artilleriya briqadası, diviziyası yaradılıb.
AXC-nin ordu qruculuğu siyasətində milli hiss, milli birlik, milli iftixar, vətənə, torpağa bağlılıq duyumu əsas prinsiplərdən olub. O zaman daxili və xarici düşmənlər AXC-nin gənc ordusunun döyüş hazırlığının aşağı səviyyədə olduğunu zənn edərək ona qarşı təxribat əməliyyatları həyata keçirməyə səy göstərirdilər. 1920-ci ilin yanvarında AXC hökuməti Milli Ordunun yaradılması prosesi demək olar ki, başa çatdırıb. 40 min nəfərlik nizami ordunun 30 mini piyada, 10 mini isə süvari qoşun hissələrindən ibarət idi. Lakin təəssüf ki, 1920-ci il ilin aprelində AXC hökumətinin süquta uğraması və Azərbaycanın Qızıl Ordu tərəfindən işğal edilməsi qarşıda duran planları alt-üst etdi.
Batırbek Tuqanov
Bioqrafiyası
İnqilabi hərəkatda iştirak edir. Çermen Bayev və Elbızdıko Britayev ilə birlikdə Vladiqafqazdakı Osetiya qarnizonunun əsgərləri arasında təşviqatla məşğul olur. 1905-ci ildə Karl Marksın "Kommunist Partiyasının Manifesti"-ni osetin dilinə tərcümə edir. 1902-1907-ci illərdə Vladiqafqazda yaşayır. Qimnaziçeskaya küçəsindəki bir evdə mənzil kirayələmiş, burada hökumət əleyhinə vərəqələr çap etdirdiyi gizli mətbəə qurdur. 1904-cü ildə "Paralellər" pyesini yazır. 1905-ci ildə inqilabi fəaliyyətinə görə həbs edilir. 1907-ci ildə həbsxanadan buraxılır və ailəsi ilə birlikdə Moskvaya gedir. Burada İkinci Dövlət Dumasının nümayəndəsi seçilir. Moskvada yazıçı ədəbi tanışlıqlar qazanır və özünü tamamilə yaradıcılıq fəaliyyətinə həsr edir.
1913-cü ildə Moskvada "Batanoko Tembot" hekayəsini nəşr etdirir. Birinci Dünya müharibəsi ərəfəsi Tuqanovu cəlb edir, qələmini bir müddət kənara qoyaraq yaxınlaşan hadisələrin iştirakçısı olur. 1918-ci ildən Milli Məsələlər üzrə Xalq Komissarlığının əməkdaşı və 1921 -ci ildən Dağıstanda atçılıq üzrə rəhbər olur. 1921 -ci ildə Dağıstana köçür.
1921-ci il iyunun 19-da Dağıstanda vəba xəstəliyindən dünyasını dəyişir. Maxaçqalada dəfn edilir.
1963-cü ildə Şimali Osetiya Kitab Nəşriyyatında "Hekayələr, dramatik əsərlər" adlı əsərlər toplusu nəşr olunur.
Rikki Tompson
Rikki Tompson — görkəmli Amerika aktyor və komediyaçı.
Anakopiya qalası
Anakopiya qalası — Rusiya tərəfindən dəstəklənən separatçı Abxaziya Respublikasının ərazisində yerləşən qala. Qədim hərbi qala Suxumi sahilindən 22 km (14 mil) məsafədə Yeni Afon bölgəsində yerləşir. Təxminən 450 × 150 metr genişliyində olan abidənin ərazisi İvanya dağının zirvəsində dənizdən təxminən 1 mil məsafədə yerləşir. Qala Abxaziya çarlığının keçmiş paytaxtı Anakopiyadan geriyə qalmış tikililər arasında ən yaxşı qorunan abidədir.
Tarixi
Hərbi abidə II və IV əsrlər arasında inşa edilmişdir. VII əsrin sonunda, islamın yayılması ilə panikaya düşən Bizanslıların dəstəyi ilə qala ətrafında divar inşa edilmişdir. 60 kom (2 fut) qalınlığına çatan qala divarları diqqətlə oyulmuş və möhkəm şəkildə quraşdırılmışdır. Tikintidə əhəngdaşından istifadə edilmişdir. Kompleksin yeganə girişi divarların cənub fasadındakı kiçik qapıdır. Divarların mərkəzində Roma üslubunda tikilmiş 4 mərtəbəli qüllə var. Hər tərəfdən gözəl mənzərəsi olan qüllənin cənub-qərbində Qara dəniz yerləşir. Kilsədəki daş qurbangah, xaç və bəzi balıqları ehtiva edən freskalar günümüzə qədər gəlib çatmışdır. Kilsənin yaxınlığında təbii qaynaqdan gələn su ilə dolmuş 25 metr dərinliyində sistern yerləşir.
Anakopiya VIII əsrdə baş tutmuş Ərəb-Bizans müharibələrinə şahidlik etmişdir. 736–737-ci illərdə Ərəb xəlifəsi II Mərvan 60.000 nəfərlik ordusu ilə Abxaziya çarlığının paytaxtı olan Anakopiyaya hücuma keçdi. Gürcü salnamələri qalanın Abxaziya çarı I Leonunun rəhbərliyi altında 1000 iberiya və 2000 abxaz qüvvəsi tərəfindən müdafiə olunduğunu yazır. Səlnamələr Ərəb ordusundan 35000 insanın epidemiyaya məruz qalaraq öldüyünü yazır. Həmçinin əlavə edirlər ki, müharibə zamanı 3000 insan həlak olmuşdur. Anakopiyanın uğurlu müdafiəsi Gürcüstan tarixinin mühüm dönüş nöqtələrindən biri kimi qəbul edilir. Bu məğlubiyyət nəticəsində Mərvanın Bizansa şimaldan, yəni Abxaziya ərazisindən keçərək hücum etmək planı baş tutmadı.
788-ci ildə ərəb lideri Süleyman ibn İsamın qərbdən qalaya hücum etmək cəhdi də uğursuzluqla nəticələndi. VII əsrin ikinci yarısında yunan kahinləri Anakopiya dağının zirvəsində kiçik bir məbəd tikdirdilər. VII–VIII əsrlər arasında dağın ətəyində başqa bir məbəd də tikilmişdir.
Bölgənin təhlükəsizliyini təmin etmək və qülləni əvvəlki kimi istifadəyə yararlı hala gətirmək üçün 2008-ci yenidənqurma işləri aparılmışdır.
Mona Liza haqqında uydurma hekayələrin xronologiyası
Aşağıda, İtaliya intibahı dövründə Florensiyada Leonardo da Vinçi tərəfindən çəkilmiş Liza del Cakondonun "Mona Liza" adlı portretinə həsr edilmiş və ya qismən əsərdən bəhs edilən uyruma və yarım-uydurma hekayələrin (filmlər, teleserial seriyaları və ədəbi əsərlər də daxil olmaqla) siyahısı verilmişdir. Əsərlər çıxarıldığı dövrə uyğun olaraq xronoloji ardıcıllıqla göstərilmişdir.
Macologist
"Macologist.org" — "Apple" şirkətinin "Macintosh" platformalarında videooyunlar haqqında ABŞ veb saytı. "Macologist" texniki dəstək məsələlərində ixtisaslaşmışdır. Saytda həmçinin "Mac" oyun xəbərləri bölməsi, eləcə də pərakəndə oyunlar və modlar üçün resenziya bölməsi var idi. Sayt 2004-cü ilin iyununda fəaliyyətə başlamışdır. Sayt 2010-cu ildə fəaliyyətini dayandırmışdır.
Təsiri
"Macologist" 2005-ci ilin sonuna qədər "MacAddict" jurnalında üç dəfə istinad edilmişdi. 2005-ci ilin may ayında ABŞ-nin digər böyük "Macintosh" çap jurnalı olan "Macworld" öz komandalar qarışığı dəstinə "Unreal Tournament 2004" videooyunu üçün "Macologist" tərəfindən hazırlanmış "Santaduck Toolpak"i daxil etmişdir. 2004-cü ilin sentyabrında "Santaduck Toolpak" komandalar qarışığı xidməti "Apple Computer" tərəfindən istinad edilmişdir. Sayt "NVIDIA-Epic Make Something Unreal" yarışmasında "Fəxri hallanma" mükafatına layiq görülmüşdür. "Mac Games Radio" podkastının aparıcılarından biri "Macologist" saytının redaktoru kimi təqdim olunur.
Nurullahbəyli (Germi)
Nurullahbəyli — İranın Ərdəbil ostanının Germi şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 93 nəfər yaşayır (20 ailə).
Elmir Xankişiyev
Elmir Xankişiev — azərbaycanlı futbolçu. Mövqeyi yarımmüdafiəçi və hücumçu olub. Daha çox "Qarabağ" klubundakı çıxışı ilə məşhurdur. Azərbaycan milli komandasında oynayıb. Müşfiq Hüseynov ilə birlikdə "Qarabağ" klubunda təşkil elədikləri hücum tandemi, Azərbaycanda dövrunun ən yaxşı hücum tandemlərindən biri sayılırdı.
Bioqrafiya
Elmir Xankişiyev 25 avqust 1974-cü ildə, Azərbaycanın Əli Bayramlı (indiki Şirvan) şəhərində dünyaya gəlib.
İnşaatçı
Peşəkar futbolda debütü 18 yaşında, Azərbaycan Çempionatının ilk mövsümündə "İnşaatçı" klubunda olub. "İnşaatçı" klubundakı ilk mövsumundə 16 oyunda meydana çıxaraq 6 dəfə fərqlənir. "İnşaatçı" klubu isə 26 komanda arasında 8-ci yeri tutur. Növbəti mövsum Elmir 13 oyunda meydanda olub 4 dəfə fərqlənir. Klubu isə 1993-cü ildə Azərbaycan kubokunun finalına çıxır və burada çempion "Qarabağ" klubuna məğlub olur. Ancaq klubun çempionatdakı çıxışı uğurlu olmur və komanda yüksək liqadan kənarlaşır.
Qarabağ FK
İlk mövsumundə özunu istedadlı gənc futbolçu kimi göstərərək bir çox klubun diqqətini cəlb edir. Dəvət aldığı klublardan çempion "Qarabağ" klubunun dəvətini qəbul edir və 1993-cü ilin yayında "Qarabağ"a keçir.
Elmir Xankişiyevin "Qarabağ"dakı il mövsümundə cəmi 4 oyunda meydana çıxır və fərqlənə bilmir. Ancaq o 1993/94-cü ildə, "Qarabağ" klubu ilə milli çempionatın gümüş mükafatçısı olur.
1994/95 mövsumundə isə 11 oyunda meydanda olub 2 dəfə fərqlənir və "Qarabağ" klubu çempionatda 4-cü yeri tutur.
1995/96 mövsumundə Elmir Xankişiyev 15 oyunda meydanda olub 3 dəfə fərqlənir.
1996/97 mövsumundə Elmir Xankişiyev artıq "Qarabağ"ın əsas oyunçusuna çevrilir. Hücumameyilli yarımüdafiyəçi kimi hücumçular Müşfiq Hüseynov və Nazim Əliyevidən arxa mövqedə oynayan Elmir Xankişiyev 27 oyunda 4 dəfə fərqlənir. Komandası çempion olsada sonradan qalmaqallı şəkildə gümuş medal ilə kifayətlənir.
1997-ci ildə əsgərliyə çağrılır və buna görə "MOİK" keçir. "MOİK"-də bir il yarım çıxış edir və 30 oyunda 4 dəfə fərqlənir.
1999-cu ilin əvvəlində "Qarabağ" a qayıdır. Artıq "Qarabağ"da mailiyyə problemləri səbəbindən bir çox əsas oyunçular komandanı tərk eləmişdi. Ancaq gənc oyunçular ilə "Qarabağ" 4-cü yeri tutur. Elmir Xankişiyev isə qış fasiləsində "Qarabağ"a qoşulur və oynadığı 8 oyunda 1 qol vurur.
1999/2000 mövsumundə Elmir Xankişiyev "Qarabağ" ilə birlikdə Azərbaycan futbolu tarixində ilk dəfə Avrokuboklarda mərhələ keçir. İsrailin "Makkabi" klubu mübarizədən kənarlaşdırılır. Ancaq növbəti mərhələdə Fransanın "Monpelye" klubu keçilməz olur. Ölkə çempionatında isə Xankişiyev 16 oyunda 4 dəfə fərqlənir. Ölkə çempionatında isə "Qarabağ" 8-ci yeri tutur.
2000/01 mövsumundə Elmir Xankişiyev üçundə "Qarabağ" üçundə çox uğursuz olur. Maliyyə problemləri yaşayan "Qarabağ" tarixinin ən pis nəticəini göstərərək çempionatda 9-cu yeri tutur. Xankişiyev isə zədələr səbəbindən cəmi 7 oyunda meydanda olaraq 1 qol vurur.
20001/02 mövsumundə Elmir formasına qayıdır və 24 oyunda 9 dəfə fərqlənir. "Qarabağ" isə çempionatda 4-cü yeri tutur.
2002/03 mövsumundə Azərbaycanda futbol olmadığı üçun futbolçu meydandan kənarda qalır.
2003/04 mövsumundə Elmir 21 oyunda 2 dəfə fərqlənir. "Qarabağ" isə çempionatda bürunc medal qazanır.
Xəzər və Kəpəz
2004-cü ildə futbolçu "Xəzər"ə keçir və burada 10 oyunda iştirak edir, lakin futbolçunun Lənkəran klubundakı karyerası uzun olmur və qış fasiləsində klubdan ayrılaraq "Kəpəz" klubuna yollanır. "Kəpəz"də bir il oynayır və 20 oyunda 2 qol vurur.
Qarabağ FK
Ümumilikdə o, Azərbaycanın yüksək liqasında 245 oyun keçirib və 43 qol vurub. 2020-ci ilin sentyabr ayına qədərki tarix üçun Azərbaycan çempionatının ən yaxşı 50 bombardirindən biridir. "Qarabağ" la 150-dən çox oyun keçirib.
Milli komanda
Veteranlar matçlarında iştirak edib.
Məşqçi karyerası
Məşqçi kimi UEFA-nın A kateqoriyasını alıb. 2014-cü ilin sentyabrında Arif Əsədovun köməkçisi kimi Bakının "Neftçi" klubunda məşqçi təyin edilib.
Arbitraj-prosessual hüququ
Arbitraj-prosessual hüququ– arbitraj məhkəməsində konkret hüquqi mübahisənin baxılması və həlli ilə bağlı meydana gəlmiş ictimai münasibətlər kompleksini nizamlayan hüquq sahəsi; arbitraj məhkəməsinin, həmçinin iqtisadiyyat sahəsində meydana gəlmiş mübahisələrin baxılması və həlli prosesi iştirakçılarının fəaliyyətini nizamlayan hüquqi normalar məcmusu. Arbitraj prosesində məhkəmə müdafiəsinin predmeti sahibkarlıq, yaxud digər iqtisadi fəaliyyət sahəsindəki müxtəlif hüquqi münasibətlərdən (vətəndaşlıq, maliyyə, vergi, torpaq və s.) irəli gələn qanuni maraqlar və subyektiv hüquqlardır. Hüquqi münasibətlərdə tərəflər kimi iqtisadi bazarın peşəkar iştirakçıları olan hüquqi şəxslər və fərdi sahibkarlar çıxış edirlər. Bu sahədə mövcud münasibətlərin nizamlanma keyfiyyəti meydana çıxan mübahisələrin baxılması və həll olunması qaydasına əhəmiyyətli təsir göstərir.
Ordubad ipək kombinatı
Yusif Məmmədəliyev adına Ordubad ipək kombinatı — Ordubadda yerləşən yüngül sənaye müəssisəsi. Fabrik barama dan xam ipək və cod ipək parça istehsal edir. Ordubadda Avropa tipli baramaaçan fabriklərinin tikintisinə 1870-ci ildə başlanılmışdı. İndiki fabrik 1883-cü ildə istifadəyə verilmişdir. 1893-cü ildə 12 kiçik fabrik fəaliyyət göstərirdi. 1910-cu ildə onlar 7 fabrikdə birləşdirilmişdi. Azərbaycanda sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra həmin fabriklər 1929-cu ildə həmin fabrikdə cəmləşdirilmişdir. Fabrikdə 1935 və 1969-cu illərdə yenidənqurma işləri aparılmış, müasir avadanlıqlar tətbiq edilmiş, çeşmələrin sayı 1935-ci ildə 320, 1969-cu ildə 1860 ədədə çatdırılmışdır. 1970-ci ildə toxucu sexi istifadəyə verilmişdir. İstehsal olunan xam ipəyin bir hissəsindən cod parça hazırlanır, digər hissəsi Şəki, Şamaxı, İsmayıllı, Moskva, Kiyev, Leninqrad (indiki Sankt-Peterburq), Düşənbə və s. şəhərlərə, habelə bir sıra xarici ölkələrə (İsveçrə, İtaliya, Belçika, Yaponiya, Tailand, Koreya) göndərilir. 1981-ci ildə 103 843 kq xam ipək, 624,9 min metr cod parça istehsal etmiş, əmək məhsuldarlığı 1940-cı ildəkinə nisbətən təqribən 3 dəfə artmışdır. 1987-ci ildə kombinatda 108 ton ipək istehsal olunmuşdur. Naxçıvan MR-ın blokada şəraitinə düşməsi ilə əlaqədar istehsal həcmi azalmışdır.
Sərvlər
—  aləminin  şöbəsinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki yarımfəsiləsi.
Rokvill (Merilend)
Rokvill, ABŞ-nin Merilend ştatının Montqomeri qraflığının paytaxtıdır. 2010-cu ildəki siyahıyaalınmanın statistik göstəricilərinə əsasən şəhərin əhalisi 61,209 nəfər təşkil edir.
Aşxen
Aşxen (?) — Ermənistan Kraliçası və Ermənistan Kralı III Trdatla olan evliliyi sayəsində Arşakuni sülaləsinin üzvü.
Ailə və mənşəyi
Aşxen sarmat mənşəli bir monarx idi. O, adı açıqlanmayan qadın tərəfindən Aşxadar kimi tanınan alanların kralı Aşxadarın qızı idi və bilinən övladıdır. Aşxen 260-280-ci illər arasında naməlum bir tarixdə anadan olub və Alan Krallığında böyüyüb. III Trdat ilə evlənməzdən öncə onun erkən həyatı haqqında çox az şey məlumdur.
Aşxen adı qadın erməni adıdır. Adı "qara" və ya "mavi-qara" mənasını verən "axsen" "boz" və ya "zend axsaena" sözündən gəlir. Bu ad həmçinin "xset" və ya "zend xsaeta" "odlu qırmızı" sözündən də gələ bilər. Aşxen Aşxadar adından yarana bilər.
Bioqrafiyası
III Trdat 287-ci ildən 330-cu ilə qədər Ermənistanın Roma valisi kimi xidmət etmişdir. 297-ci ildə III Trdat romalılardan erməni muxtariyyətinə zəmanət aldıqda və Sasani hiylələrindən azad olanda və Qafqaz tayfalarının hücumları dayandırıldıqda Aşxenlə evləndi. III Trdat Aşxenlə evlənmək üçün adam göndərərək Aşxeni Alan Krallığından gətirmək üçün Baqaratın atası olan general Smbatı göndərdi. Aşxen Ermənistana gələndə III Trdat Aşxenin padşahın gəlini olmaq üçün ona bənövşəyi rəngli paltar geyindirərək arşakuni adı almasını və tac taxılmasını əmr etdi. Aşxenə Arşakuni və Kraliça titulları verildi. Aşxenə verilən bu titullar Ermənistanda qadının yüksəldilə biləcəyi ən yüksək adları ifadə etmək üçün istifadə olunurdu. Onunla Aşxenin üç övladı oldu: III Xosrov adlı oğlu, Salome adlı qızı və Erməni Həvari Kilsəsinin öncəki katolikoslarından biri olan Müqəddəs I Husik ilə evlənən adı açıqlanmayan qızı.
Aşxen; III Trdat; baldızı Xosroviduxt; o dövrdə çoxlu erməni olan övladları zərdüştilik dininin ardıcılları idi. Zərdüştilik Ermənistan dövlətinin baş dini idi. III Trdatın hakimiyyəti dövründə bütün Roma İmperiyasında xristian təqibləri baş verdi. Əri Romaya müttəfiq olduğu üçün bu tədbirlərdə iştirak edirdi. III Trdat Roma İmperiyasında müxtəlif bütpərəst dinlərə sitayiş etməyə qarşı çıxan bir çox xristianın edam edilməsini əmr etdi. III Trdatın sərt şəkildə təqib etdiyi bu xristianlar Ermənistanda yaşayırdılar və ya dini qırğınlardan xilas olmaq üçün bu ölkəyə qaçırdılar. III Trdatın qurbanları arasında Ripsime rahibələrinin şəhadətinə görə məsuliyyət daşıyırdı və İşıqlandırıcı Qriqorini Xorvirab monastırının dərin yeraltı zindanına atdı.
Ripsime rahibələri şəhid etdikdən sonra III Trdat ağlını itirmiş və ruhi xəstələnmişdi. III Trdat meşədə məqsədsiz şəkildə dolaşan qaban davranışını mənimsədi. Xosroviduxt qardaşının qayğısına qalaraq, qardaşını ağlı başına qaytarmaq üçün hər şeyi etdi.
Yuxusunda Xosroviduxt yuxu gördü və ona Allahdan görüntü gəldi. Yuxusunda nura oxşayan kişinin yanına gəldi və dedi: "Sənə gələn bu əzabların başqa çarəsi yoxdur, əgər Artaşat şəhərinə göndərib məhbus Qriqorini oraya gətirməsən, gəlsə, sənə dərdlərinin dərmanını öyrədəcək". Xosroviduxt bu görüntünü beş dəfə görmüşdür. O, xalqa öz görüntüsü haqqında danışmaq üçün gəldi və camaat bunu eşitdi və onun sözlərini ələ salmağa başladılar. Onlar ona deməyə başladılar: "Deməli, sən də dəlisən. Bir cin səni ələ keçirib. Necə oldu ki, onu dəhşətli çuxura atdıqlarına görə on beş ildir ki, diri olduğunu deyirsən? Sümükləri də hələ də olacaq? Çünki onu oraya qoyduqları gün ilanlar tərəfindən dərhal ölürüldü".
Xosroviduxt gördüklərini qardaşına danışanda III Trdat övladlığa götürdüyü Avtayı dərhal zindandan və dərin çuxurdan Qriqorinin yanına Artaşata göndərdi. Qriqori III Trdatın qarşısına gətiriləndə o, 15 il həbsdə idi, baxmayaraq ki, onun sağ qalma ehtimalı az idi. Ehtimal olunur ki, Xosroviduxt və ya bir qadın həbsdə olarkən Qriqorini gizli şəkildə qidalandırırdı. Qardaşı xristianların təqib edilməsini əmr etdiyi halda, Aşxen və Xosroviduxt, çox güman ki, Ripsime rahibələrinin və erməni xristianların səyləri ilə artıq xristianlığı qəbul etmişdilər. Aşxen və Xosroviduxt xristianları dini təqiblərdən qorumuş olma ehtimalı var.
Qriqori III Trdatın yanına gətirildikdən sonra 301-ci ildə möcüzəvi şəkildə xəstəliyindən sağaldı. III Trdat müalicənin gücünə inandı və dərhal xristianlığı Ermənistanda dövlətin rəsmi dini kimi elan etdi. Beləliklə, Ermənistan xristianlığı rəsmən qəbul edən ilk dövlət oldu və Qriqori Erməni Həvari Kilsəsinin katolikosu təyin edildi. III Trdat xəstəliyindən sağalaraq güclü xristian oldu və xristian təqibləri sona çatdı. III Trdatın vəftizindən bir müddət sonra Qriqori III Trdatın ailəsini, o cümlədən Aşxeni, bütün saray ordusunu Fərat çayı üzərindəki vəftiz etdi.
301-ci ildən vəfatından sonra, ehtimal ki, təxminən 330-cu ildə Aşxen, III Trdat, Xosrovidukt və onların ailəsi həyatlarının qalan hissəsini İsa Məsihin xidmətinə həsr etdilər. III Trdat xristianlığın yayılmasını təşviq etdiyi və dəstəklədiyi üçün Aşxen, III Trdat və Xosroviduxt Eçmiədzin Kilsəsinin, Müqəddəs Qayane Kilsəsinin, Müqəddəs Ripsime Kilsəsinin və Saqakat Kilsəsinin tikintisində iştirak etdilər. Müqəddəs Qayane və Müqəddəs Ripsime kilsələrinin tikintisi zamanı Aşxen və Xosrovidukt kilsə xərcləri üçün öz zinət əşyalarını bağışladılar.
Ömrünün sonuna yaxın Aşxen Xosroviduxt ilə birlikdə Qarni qalasına köçdü. Aşxen Xosroviduxt ilə birlikdə erməni cəmiyyətinin görkəmli simalarından hesab olunur və Ermənistanda xristianlıqda önəmli fiqurlardandır. Aşxen, III Trdat və Xosroviduxt Erməni Həvari Kilsəsinin müqəddəsləridir və onların anma günü Pentikostdan sonra beşinci bazar günündən öncəki şənbə günüdür. Bu anma günü krallara mahnı oxunur. Onların anma günü adətən təxminən 30 iyuna təsadüf edir.
Uran (planet)
Uran planeti — Günəşə yaxınlığına görə yeddinci planet. Günəş sistemində radiusuna görə üçüncü, kütləsinə görə dördüncü ən böyük planetdir. Uranın tərkibi Neptunun tərkibi ilə eynidir, hər ikisində də eyni kimyəvi elementlər mövcuddur, bu tərkib hissələri onları böyük qaz nəhəngləri olan Yupiter və Saturndan fərqləndirir. Bu səbəblə, alimlər Uran və Neptunu qaz nəhənglərindən ayırmaq üçün onları "buz nəhəngləri" kimi təsnif edirlər. Uranın atmosferinin əsasən hidrogen və helium tərkibi ilə Saturn və Yupiterin atmosferinə oxşarlığına baxmayaraq, ammonyak, metan və başqa hidrokarbonlarla birlikdə tərkibində daha çox buz mövcuddur. Uran minumum 49 K (−224 °C; −371 °F) temperatur ilə Günəş sistemində ən soyuq atmosferə sahibdir. Uran kompleks təbəqəli bulud strukturuna malikdir. Ən aşağı təbəqədəki buludlarda su, ən üst təbəqədəki buludlarda isə metan olduğu düşünülür. Uranın daxili əsasən buz və qayalıqdan ibarətdir.
Digər nəhəng planetlər kimi Uranın halqa sistemi, maqnitosferi və çoxlu sayda peyki vardır. Uran sisteminin digər planetlərdən fərqləndirən özünəməxsus konfiqurasiyası var. Onun fırlanma oxu yana əyilmiş şəkildədir və buna görə də, digər planetlərin ekvatorları olan bölgə onun şimal və cənub qütbləridir. 1986-cı ildə Voyager 2-dən gələn görüntülər Uranı görünən işıqda digər nəhəng planetlərlə əlaqəli bulud qrupları və ya tufanları olmayan xüsusiyyətsiz planet kimi göstərdi. Yerdən həyata keçirilən müşahidələr 2007-ci ildə Uran özünün ekinoksuna yaxınlaşdığı zaman onda mövsümi dəyişikliklər və hava aktivliyi olduğunu göstərdi.Uranda küləyin sürəti saniyədə 250 metrə çatır (900 km/saat).
Uran yeganə planetdir ki, adı birbaşa, yunan mifologiyasındakı yunan səma tanrısının latın versiyası olan Ūranus dan gəlir.
Tarixi
Beş klassik planet kimi adi gözlə görülə bilməsinə baxmayaraq, sönüklüyü və yavaş orbitə sahib olmasına görə qədim müşahidəçiləri tərəfindən planet hesab edilməyib. Uilyam Herşel Uranın 1781-ci ilin mart ayındakı kəşfini elan etmiş və tarixdə birinci dəfə Günəş sisteminin sərhədləri genişləndirilmişdir. Uran, həmçinin, teleskopla kəşf edilən ilk planet idi.
Kəşfi
thumb|left|upright|Uilyam Herşel upright=0.85|left|thumb|Herşelin Uranı kəşf etmək üçün istifadə etdiyi teleskopun kopiyası Uranı 1781-ci ildə Uilyam Herşel kəşf etdi. Uran planet olaraq hesab edilməmişdən əvvəl bir neçə dəfə müşahidə edilmişdir, ancaq çoxu onun ulduz olduğunu zənn etmişdir. Məlum olan ən əvvəlki müşahidə, b.e.ə 128-ci ildə Hipparx tərəfindən həyata keçirilmişdir. O, Uranı ulduz olaraq qeydə alıb özünün ulduz kataloquna yerləşdirmişdir, sonralar bu, Ptolemeyin Almeqestinə əlavə edilmişdir. Ən erkən nişanlama 1690-cı ildə oldu, Con Flemstid onu ən azı altı dəfə müşahidə edərək Tauri 34 olaraq kataloqlamışdır. Fransız astronom Pier Moniyer Uranı 1750-1769-cu illər arası an azı 12 dəfə müşahidə etmişdir.
Uilyam Herşel 13 mart 1781-ci ildə Uranı İngiltərədə Batdaki Nyu King küçəsindəki evinin bağından müşahidə etdi (indiki Herşel Astronomiya Müzeyi) və başlanğıcda, onu kometa olaraq elan etdi (26 aprel 1781-ci il). Herşel özünün dizayn etdiyi teleskopu istifadə edərək "hərəkətsiz ulduzların paralaksının bir sıra müşahidəsi ilə məşğul idi".
Herşel öz jurnalında yazmışdı: "ζ Tauri yaxınlığında yerləşən dumanvari ulduz və ya bir komet". 17 mart tarixində o, belə bir qeyd aldı: "Mən kometa və ya dumanvari ulduz axtarırdım və onun kometa olduğu aşkar olundu ona görə ki, o mövqeyini dəyişirdi." Herşel kəşfini Kral Cəmiyyətinə təqdim edəndə komet kəşf etdiyini təsdiqləməyə dəvam etdi, həmçinin onu bir planet ilə də müqayisə etdi:
Herşel kəşfini Krallıq Astronomu Nevil Maskeliyana bildirdi və 1781-ci ilin 23 aprel tarixində bu cavabı aldı:
Herşel kəşf etdiyi obyekti komet olaraq xarakterizə etməyə dəvam etsə də, digər astronomlar başqa cür şübhələnməyə başlamışdılar. İlk dəfə obyektin orbitini Rusiyada fəaliyyət göstərən fin-isveç astronomu Anders Cohan Leksel hesabladı. Obyektin təxminən dairəvi olan orbitə sahib olması belə bir mülahizə ortaya çıxardırdı ki, o komet deyil bir planetdir. Berlinli astronom İyohan Elert BodeHerşelin kəşfini "indiyə kimi hərəkətli ulduz sayılan Saturnun orbitinin arxa tərəfində dövrə vuran naməlum obyekt " olaraq təsvir etdi. Bode təxminən dairəvi olan orbitin komet orbitindən çox planet orbitinə oxşar olduğu qənaətinə gəldi. Obyekt tezliklə universal şəkildə yeni bir planet olaraq qəbul edildi. 1783-cü ildə Herşel bu faktı Kral Cəmiyyətinin prezidenti Cozef Banksa tanıtdı: Avropanın nüfuzlu astronomları tərəfindən həyata keçirilmiş müşahidələrdən belə görünür ki, 1781-ci ilin mart ayında kəşf etmə şərəfi mənə düşən bu yeni ulduz bizim Günəş sistemimizin əsas planetidir. Onun bu nailiyyətinə görə Kral III Corc Herşelə illik 200 £ stipendiya təşkil etdi.
Adı
Maskelyan Herşeldən xahiş etdi: ''astronomiya aləmi üçün yaxşılıq et və planetinə ad qoy. Bu planet tamami ilə sənindir və bu kəşfinə görə sənə çox borcluyuq. Maskelyanın xahişinə cavab olaraq Herşel Kral III Corcun şərəfinə obyekti Georgium Sidus (Corcun ulduzu) və ya Corcun Planeti'' olaraq adlandırmağa qərar verdi. Bu qərarını Cosef Banksa yazdığı bir məktubda izah etdi:
Uranın iki astronomik simvolu var. Birinci simvol ♅, 1784-cü ildə Lanad tərəfindən təklif edildi. Lanad Herşelə göndərdiyi məktubda bu simvolu belə təsvir etmişdi: "un globe surmonté par la première lettre de votre nom" ("göy cismi hansı ki, sizin adınızın baş hərfi ilə üst-üstə düşür). Sonraki təklif edilmiş simvol ⛢ Mars və Günəşin simvollarının hibrididir və belə hesab edilirdi ki, Uran yunan mifalogiyasında səma tanrısı olduğundan, Mars və Günəşin birləşdirilmiş gücü ilə dominantlıq edir. Çin, yapon, koreya və vyetnam dilində onun adı bir başa "səma kral ulduzu" (天王星) olaraq tərcümə edilir.
Orbit və fırlanması
300px|thumb|right|Uranın [[Günəş ətrfında hərəkətini göstərən animasiya.]] thumb|1998-ci il yalançı rənglərlə qurulmuş infraqırmızıya yaxın diapozonda Uranın şəkli, şəkildə Uranın bulud qrupları, halqaları və təbbi peykləri görünür. Şəkil [[Habbl teleskopu ilə NICMOS kamerası vasitəsi ilə çəkilmişdir]]
Uran Günəş ətrafında dövrünü 84 ildə tamamlayır. Günəşdən orta məsafəsi təxminən 20 AV-dir (3 milyard km; 2 milyard mil). Günəşdən minimum və maksimum məsafə arasındakı fərq, 1.8 AV-dir, bu fərq digər planetlərə nəzərən daha böyükdür, amma orbit cırtdan planet olan Plutonun orpiti qədər geniş deyildir. Günəş işığının intensivliyi məsafə kvadratına tərs mütənasib olaraq dəyişir (Uran yerə nisbətən günəşdən 20 dəfə uzaqdır) buna görə də, Uranda Günəş şüalarının intensivliyi yerdəkindən 400 dəfə azdır. Uranın orbital elementləri ilk dəfə 1783-cü ildə Pyer Simon Laplas tərəfindən hesablandı. Sonralar müşahidə edilən orbitlə nəzəri olaraq təxmin edilən orbit arasında uyğunsuzluqlar ortaya çıxdı. 1841-ci ildə Con Kauç Adams ilk dəfə belə bir fikir irəli sürdü ki, bu fərqliliklər hansısa görünməyən planetlə olan qravitasiya qarşılıqlı təsiri nəticəsində meydana gəlir. 1845-ci ildə Urban Leverye Uranın orbitini müstəqil olaraq tədqiq etməyə başladı. 1846-cı ilin 23 sentyabr tarixində İohann Qotfrid Qal, Veriyerin təxmin etdiyi mövqedə bir planet müəyyən etdi. Sonradan bu planet Neptun olaraq adlandırıldı.
Uranın daxili hissələrinin fırlanma periyodu saat oxları istiqamətində 17 saat 14 dəqiqə təşkil edir. Bütün nəhəng planetlər kimi, Uranın üst atmosferində fırlanma istiqamətində güclü küləklər hökm sürür. Bəzi en dairələrində məsələn 60 dərəcə cənubda atmosferin görünən xüsusiyyətləri sürətlə yerini dəyişir, nəticədə, tam fırlanma 14 saatdan az müddətdə tamamlanır.
Ox əyriliyi
Uranın oxu 97,77° ilə əyilmiş vəziyyətdədir, buna görə də onun fırlanma oxu Günəş sistemi müstəvisinə demək olar ki, paraleldir. Bu əyrilik nəticəsində heç bir nəhəng planetdə meydana gəlməyən mövsümi dəyişikliklər formalaşır. Gündönümünə yaxın Uranın bir qütbü Günəş işıqlarını davamlı olaraq görürkən digər qütbü görmür. Sadəcə ekvatorun ətrafındaki dar zolaqda sürətli gecə-gündüz döngüsü meydana gəlir, ancaq Günəş üfüqdə batır (Yerin cənub-şimal bölgəsi). Uranın orbitinin digər tərəfində qütblərin Günəşə olan oriyentasiyası tərs çevrilmişdir. Hər bir qütb 42 il davamlı günəş işığı alır və 42 il qaranlıqda qalır. Ekinoksa yaxın Günəşin işığı Uranın ekvatoruna düşür və digər planetlərin əksəriyyətində rastlandığı kimi, gecə-gündüz döngüsü meydana gəlir. Uran ən axrıncı ekinoksuna 7 dekabr 2007-ci ildə çatdı.
Bu ox əyriliyinin nəticələrindən biri də budur ki, orta Uran ilində, onun qütb bölgələri Günəşdən ekvator bölgələrinkindən daha çox enerji alır. Buna baxmayaraq, Uranın ekvatorundaki istilik, qütblərindəkindən çoxdur. Buna səbəb olan əsas mexanizmlər bilinmir. Həmçinin, Uranın ox əyriliyinin səbəbi də dəqiq məlum deyil, lakin bir fərziyyəyə görə, Günəş sisteminin formalaşması zamanı Uranla Yer ölçüsündə bir protoplanet toqquşmuş və onun əyilməsinə səbəb olmuşdur. Voyacer 2 1986-cı ildə Urana uçuşu zamanı planetin cənub qütbü tamami ilə Günəşə istiqamətlənmiş vəziyyətdə idi. Bu qütb Beynalxalq Astronomiya İttifaqının təyininə görə, bu cür adlandırılmışdır, belə ki, planetin hansı istiqamətə fırlanmasına baxmayaraq, həmin planetin və ya peykin şimal qütbü Günəş sisteminin dəyişməyən müstəvisinin yuxarısına doğru istiqamətlənmiş olandır. Bəzən bədənin şimal və cənub qütblərinin fırlanma istiqaməti ilə əlaqəli olaraq sağ əl qaydasına görə təyin olunan başqa bir konvensiya istifadə edilir.
Gürünmə
Əsas görünən ulduz ölçüsü 0,17-lik sapma ilə 5,68-dir, ifratlıq isə 5,38 və +6,03 təşkil edir. Bu parlaqlıq diapazonu ilə adi gözlə görünmə həddinə yaxındır. Dəyişkənliklərin çoxu Günəş tərəfindən aydınladılan və Yerdən izlənilən planetar enliklərə bağlıdır. Onun bucaq diametri 3,4-3,7 arkosaniyədir, müqayisə üçün, Saturnunki 16-20 arkosaniyə, Yupiterinki isə 32-40 arkosaniyədir. Lakin, Uranı qaranlıq səmada adi gözlə görmək mümkündür və hətta şəhər mühitində də durbinlə müşahidə etmək mümkündür. Obyektiv diametri 15-23 sm olan həvəskar teleskopunda Uran aydın əza qaranlıqlaşmasında solğun mavi disk kimi görünür. Daha böyük teleskoplarla (25 sm-lik və daha geniş), Uranın buludlarını və hətta peykləri Titaniya və Oberonu görmək mümkündür.