cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gördəst xalçaları
Təbriz xalçaçılıq sənəti
Təbriz xalçaçılıq məktəbi "Bağ-behişt xalçası", "Bağ-meşə xalçası", "Balıq xalçası", "Buta xalçası", "Dərviş xalçası", "Kətəbəli xalçası", "Gördəst xalçası", "Göllü-guşəli xalçası", "Güldanlı xalçası", "Leyli və Məcnun xalçası", "Məşahir xalçası", "Mun xalça sı", "Namazlıq xalçası", "Nəcaqlı xalça sı", "Sərvistan xalça sı", "Sərdari xalç ası", "Səhənd xalça sı", "Silsiləvi ləçək xalçası", "Fərhad və Şirin xalçası", "Xəyyam xalçası", "Xətai xalçası", "Həddad xalçası", "Çərxi-gül xalçası", "Ceyranlı xalçası" və s. klassik kompozisiyaları ilə  məşhurdur.
Əsədulla xan Əbülfətzadə
Əsədulla xan Əbülfət xan oğlu Əbülfətzadə (1881-1918) — İran Kazak diviziyasının generalı.
Həyatı
thumb|insert picture Əsədulla xan Əbülfətzadə əslən Naxçıvanın Kəngərli elinin Şərurlu tayfasından olan mühacir Əbülfət xan Mirpəncin oğludur. II Rusiya-İran müharibəsindən sonra bir çox insanlar kimi onlar da rus dövlətinə tabe olmayaraq İrana mühacirət etdilər.
İnqilab yatırıldıqdan sonra Avropaya qısamüddətli səfər etmiş Ə. Əbülfətzadə 1912-ci ildə amerikalı Morqan Şusterin əvəzinə baş xəzinədar təyin olunmuş belçikalı Mornard tərəfindən Savucbulaq və Şəhriyara dövlət vergilərini yığmağa göndərilmiş, burada maliyyə işləri ilə məşğul olmuşdur. Az bir müddət keçdikdən sonra kəndlilərlə onun arasında narazılıqlar yarandığından o, bu işdən çıxarıldı. Onun vəzifədən uzaqlaşdırılması səbəbini rəqibləri bununla əlaqələndirdilər ki, guya nəslinin və qohumlarının bəhai təriqətinə mənsubiyyəti məlum olmuşdur. O guya bu təriqəti təbliğ edirmiş. İran alimi Mehdi Bamdad yazır ki, Əsədulla xan Əbulfətzadənin düşüncə və baxışları bu ehtimaldan çox-çox yüksəkdir. Nəsli bəhailikdə təqsirləndirilirdisə, onun bununla əlaqəsi yox idi, çünki bəhai təriqəti başçıları öz üzvlərinin siyasətlə məşğul olmasının tam əleyhinə idilər. Ə. Əbülfətzadə isə kamilən siyasət aləminə daxil olmuşdu və onun gördüyü işlər bəhailər tərəfindən qadağan olunmuş, onların əqidəsinə zidd işlər idi.
Ruslar 1915-ci ildə Tehrana hücum edərkən Əsədulla xan mücahidlərlə birlikdə şəhərdən çıxaraq Kirmanşaha tərəf getmişdi. Bir ildən sonra vaxtilə Kazak diviziyasında polkovnik rütbəsində olmuş yaxın dostu İbrahim xan Münsizadə ilə birlikdə "Cəza komitəsi" (komiteyi-mücazat) təşkil etdilər. Sonra Məhəmmədnəzər xan Mişkatul-məmalik də onlara qoşuldu və beləliklə "Cəza komitəsi" həmin üç nəfərin səyi ilə təşəkkül tapdı. Komitə bir neçə nəfərin hesabına təkmilləşdi. Bunun vasitəsilə əhalini istismar edən bir neçə nəfər öldürüldü.
Komitəyə təsadüfi, mənfəətgüdən tamahkarlar daxil olduqda komitənin bütün sirləri açıldı. Komitə üzvləri Kürdüstana, Bani şəhərinə sürgün olundular, 9 ay zindanda qaldıqdan sonra azad edildilər. Lakin həmin il, yəni 1918-ci ildə Həsən Vüsuq (Vüsuqüddövlə) Baş nazir təyin olundu və dərhal "Cəza komitəsi"nin bütün üzvlərini həbs etdi. Komitə üzvləri dar ağacından asıldılar. General Əsədulla xan Əbülfətzadə və polkovnik İbrahim xan Münşizadə zahirən Xorasan tərəfdə olan Kelata sürgün edildilər. 1918-ci ilin sentyabr ayında yolda ikən Vüsuqüddövlənin tapşırığı ilə Simnanla Damğan arasında güllələndilər.
Polypterus retropinnis
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Evaporitlər
thumb Evaporitlər — ifrat doymuş məhlullardan hövzə dibinə çökmüş kimyəvi çöküntülər. Evaporitlər əmələgəlmə prosesi qapalı və yarımqapalı hövzələrdə məhlulların qatılığı çox yüksək olan sahələrdə daha intensiv baş verir. Evaporitlər müxtəlif duzlar (halit, anhidrit, kalium duzları və b.), bəzi əhəngdaşları, dolomit aiddir.
Baruun-Urt
Baruun-Urt (Баруун-Урт) — Monqolustanda şəhər.Suxe-Bator aymakının mərkəzidir.
Tarixi
Baruun-Urt şəhəri 1942-ci ildə yaranıb.
Coğrafiyası
Baruun-Urt şəhəri Monqolustanın şərqində, Suxe-Bator aymakının şimali-şərqində yerləşir. Bu şəhərdən paytaxt Ulan-Batora qədər 500 km, şose ilə 565 km-dir. .
Əhalisi
Şəhərin əhalisi 2008-ci il siyahıya alınmaya görə 12,944 nəfərdir.
İqtisadiyyatı
Şəhər ətrafında Daş kömür və Sink yataqları var.
Kərgəlan
Kərgəlan — Azərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Əhalisi
1 yanvar 1914-cü il tarixinə olan məlumata əsasən kənddə əsasən etnik talışlardan ibarət hər iki cinsdən toplam 230 nəfər əhali yaşayırdı. Sonuncu siyahıyaalınmaya görə kəndin əhalisi 3114 nəfərdir.
Toponimiyası
Bu toponim yerli əhali arasında Kaqolon kimi tələffüz edilir. Oykonimi talış dilindəki kağ (toyuq) və lona (hin) komponentlərindən ibarət "toyuq hini" mənalı söz kimi izah edirlər. Bəzi tədqiqatçılara görə isə, kəndin əsl adı Kəqolondur və "ev tikmək üçün əkilməmiş, münbit torpaq, düzən" mənasını bildirir (talış kə - "ev", qo - "yer", lon "əkilməmiş, münbit torpaq" deməkdir).
Tarixi
1918-ci ilin mart hadisələri zamanı Lənkəran rayonu ərazisində, eləcə də Kərgəlan kəndində erməni silahlı dəstələri azərbaycanlılara qarşı soyqırım törətmişdilər. Rəsmi mənbələrə əsasən soyqırım nəticəsində Respublika üzrə 12 minə yaxın azərbaycanlı qətlə yetirilmiş, on minlərlə insan itkin düşmüşdür. Həmin soyqırım hadisələri zamanı Kərgəlan kəndində onlarla sakin qətlə yetirilmişdir.
Azərbaycanın Respublikası Prezidentinin 26 mart 1998-ci il tarixli Sərəncamı ilə 31 mart Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü kimi qeyd olunur.
Su saatı
Su saatı və ya klepsydra (yun. κλεψύδρα — κλέπτειν kleptein, 'oğurlamaq'; ὕδωρ hydor, 'su') — mayenin axın növü və ya daxil olan axın növü ilə zamanın ölçüldüyü hər hansı bir saatdır. thumbnail
Günəş saatından sonra su saatı yaranıb. Su saatının yaranması isə qədim yunan riyaziyyatçısı, mühəndisi və ixtiraçısı Ktesibiosun adı ilə bağlıdır. O, bizim eradan əvvəl II əsrdə qədim Misirdə yaşayıb. Su saatı düzəldilənədək insanların istifadə etdiyi günəş saatı ilə vaxtı yalnız gündüzlər ölçmək mümkün olurdu. Amma su saatı icad olunandan sonra vaxtı gecələr də ölçmək mümkün olub. Su saatları ilkin vaxtlarda dibində deşik olan qabdan ibarət idi. Qaba müəyyən miqdarda su tökülür, su axıb qurtardıqda vaxt ötüb keçirdi. Bu saatların çatışmayan cəhəti onlarda suyun sürətinin sabit olmaması səbəbindən vaxtın qeyri-dəqiq ölçülməsi idi. Belə ki, qabda suyun həcmi dəyişdikcə qabın dibindəki təzyiq də dəyişirdi ki, bu da suyun axın sürətinə birbaşa təsir edirdi. Digər tərəfdən deşiyin çirklənməsi də saatın dəqiqliyini aşağı salırdı.
Antonio Saloso
Antonio Saloso — Filippinli keçmiş üzgüçü. Antonio Saloso Filippini 1960-cı ildə XVII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.
Karyerası
Antonio Saloso birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 1960-cı ildə qatıldı. O, Romada baş tutan XVII Yay Olimpiya Oyunlarında kişilər 200 m arxası üstə stilində, təsnifat mərhələsində iştirak etdi. 2:53.3 saniyəlik nəticəsi ilə öz cığırında 5-ci yeri tutdu və yarımfinala vəsiqə qazana bilmədi.
Roberta Byankoni
Roberta Byankoni (d. 8 iyul 1988) — İtaliyanı təmsil edən su poloçusu.
Karyerası
Roberta Byankoni, İtaliya yığmasının heyətində 2012-ci ildə Birləşmiş Krallığın London şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Yeddinci pillə uğrunda görüşdə Birləşmiş Krallıq yığmasını 11:8 hesabı ilə məğlub edən İtaliya yığması, London Olimpiadasını yeddinci pillədə başa vurdu.
Biodeqradasiya
Biodeqradasiyanın sürəti prosesdə iştirak edən orqanizmlərin növü va ya növlərilə, (temperatur, rütubət)şəraitilə, işıqlandırma və bir sıra digər amillər tərəfindən müəyyən edilir.
Biosferdə rolu
Biodeqradasiya - təbiətdə insan fəaliyyəti nəticəsinda əmələ gələn tullantıların, o cümlədən sənaye tullantılarının məhv edilməsinin  əsas mexanizmlərindən biridir. Radioaktiv maddələr istisna olmaqla, bütün üzvi və bir çox qeyri-üzvi çirkləndiricilər az və ya çox dərəcədə biodeqradasiyaya uğrayırlar. Məhz biodeqradasiya ekosistemin özünü bərpa etməsinin əsas mexanizmidir.
Insan tərəfindən istifadə edilməsi
Biodeqradasiyadan praktiki məqsədlər üçün istifadə edilə bilər. Məsələn: ərzaq tullantılarının biodeqradasiyası bioqazın alınması üçün istifadə olunur. Bu ona əsaslanır ki,müxtəlif xarakterli tullantılardan istifadə edilməsinə baxmayaraq mikroorqanizmlər həmişə eyni məhsul ixrac edirlər- metan.
Mənfi aspektlər
Materialların köhnəlməsi, dağılması, ərzaq məhsullarının yararsız vəziyyətə düşməsi.
Mübarizə üsulları
Soyutma: məhsulların biodeqradasiyası ilə mübarizədə ən tanınmış üsul – məişət soyuducusu  və dondurucusudur. Soyutma və dondurma bir sıra orqanizmlərin həyat fəaliyyətini tormozlayır. Bu təkcə ərzaq məhsullarının deyil, həmçinin biotibbi nümunələri, dərmanları, kimyəvi və bioloji maddələri (zülalları, amin turşusu məhsulları və s.) uzumnüddətli saxlamağa  imkan yaradır. Əsasən aşağıdakı soyutma dərəcələrinə rast gəlinir: 50C – adi soyuducular, -150C – məişət dondurucular, -800C və -1350C qədər – dərin donduruculardan adətən bioloji nümunələrin saxlanması üçün istifadə olunur.
Kimyəvi emal
Biodeqradasiyaya səbəb olan orqanizmlərdən qorumaq üçün materialların səthləri zəhərli maddələrlə emal olunur. Misal olaraq, ağacın çürüməsinin və kif göbələklərinin inkişafının qarşısını almaq ücün belə maddələrlə emal olunması.
Polypterus senegalus
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Yaz harada, biz orada (film, 1984)
Məzmun
Film qədim zamanlardan Azərbaycan xalqının məişətinə daxil olmuş xalçaçılıq sənətindən bəhs edir.
Toros
Toros –  su höv­zələrinin / dəniz, çay, göl/ buz örtü­yündə, buz sahələrinin bir- birinə, eləcə də sahilə təzyiqi /sıxıl­ması/ və onların kənarlarının qırıl­ması nəti-cəsində əmələ gəlmiş və üst-üstə toplanmış buz parçaları.
Cabbar Əsgərzadə
Mirzə Cabbar Əsgər oğlu Əsgərzadə Bağçaban — tanınmış Azərbaycan pedaqoqu. İranda ilk dəfə uşaq bağçası və lal-karlar məktəbin təsisçisi, İranda ilk uşaq kitabının müəllifi və naşiri, həmçinin, farsca işarə dilinin yaradıcısıdır.
Həyatı və təhsili
Cabbar Əsgərzadə Aciz 1885-ci ildə İrəvanda anadan olmuş, ilk təhsilini mollaxanada almışdır. Atası Əsgər İrəvanda memarlıq və qənnadiliklə məşğulluğu ilə tanınmış, Cabbar da gənc yaşlarında bu peşələrə yiyələnmişdi. Bundan başqa təhsilini mollaxanada almışdır.
İrəvandakı fəaliyyəti
Uşaqların və qadınların təlim-tərbiyəsinə çox önəm verən Mirzə Cabbar Əsgərzadə, gəncliyindən onlara dərs deməyə başlamışdır. Yaşadığı dövrün mühafizəkarlıq şəraitinə və risklərə baxmayaraq gizlicə qızlara evdə dərs deyib, bütün ömrü boyuca onların haqqlarını müdafiə etmişdir. Qəribə də olsa Cabbar Bağçaban ilk qəzetini həbsxanada buraxıb. 1905-ci ildə Yerevanda erməni-müsəlman çaxnaşmalarında ictimai fəallığına görə bir neçə aylıq həbs olunan Bağçaban həbsxanda "Molla nəhib" və "Mollabaşı" adlı həftəlik dərgilər nəşr etdirir. Dərgilərə yazıları özü yazıb, rəsmləri də özü çəkirmiş. "Qafqaz" qəzetinin müxbirlərindən biri kimi jurnalistlik fəaliyyətinə başlamışdır. "Molla Nəsrəddin" məcmuəsində də şeir və məqalələrlə çıxış etmişdir. İrəvan qubernatorunun 21 yanvar 1914-cü il tarixdə Mirməhəmməd Mirfətullayev və Cabbar Əsgərzadəyə verdiyi icazəyə əsasən onlar həmin il fevralın 22-də satirik "Lək-lək" jurnalının ilk nömrəsini buraxmışdılar. "Lək-lək"in cəmisi 8 nömrəsi işıq üzü görmüşdür. Bu dərgi dili, üslubu, ifadə tərzi, orda yayımlanan fleytonların məzmununa görə "Molla Nəsrəddin" dərgisinə çox bənzəyirdi.
İrandakı fəaliyyəti
Birinci dünya müharibəsi illərində daşnakların azərbaycanlılara qarşı törətdiyi dəhşətlərə görə minlərlə azərbaycanlı kimi Cabbar Bağçaban da İrəvanı tərk edir və Türkiyəyə gedir. Bir müddət Türkiyənin İğdır vilayətində dövlət məmuru kimi çalışsa da, müharibədən sonra İrəvana qayıdır, həyat yoldaşı Səfiyə xanım Mirbabayi ilə birlikdə İrəvan ətrafındakı Noraşen kəndində məktəb qurur. Ancaq kasıblıq və xəstəlik üzündən bu məktəbi saxlaya bilmir. Valideynlərini itirməsi, qıtlıq, yolxucu xəstəliklər, vətəndaş müharibəsi onu 1919-cu ildə 34 yaşında ikən arvadını da götürüb ağır vəziyyətdə İrana üz tutmağa məcbur edir. Yolda ayaqlarını soyuq aparır və ölümdən qurtulmaq üçün həkimlər ayaq barmaqlarını kəsməli olurlar. İrana gəldikdən sonra uzun müddət iş axtaran Bağçaban axır ki, Mərənddə Mirzə Qafarxan Mükafatın yaratdığı "Əhmədiyyə" məktəbində ibtidai sinif müəllimi kimi işə düzəlir. Burda işlərkən o azərbaycan dilində "Xor-xor" adlı uşaq tamaşası yazır və məktəbin həyətində uşaqlar tərəfindən tamaşa oynanılır.
Bağçabanın pedaqoqikada öz metodu varmış ki, o bunu yeni metod adlandırırdı. O köhnə məktəblərdəki "əti sizin, sümüyü bizim" prinsipini cinayət hesab edir, əksinə uşaqlara ürək yandırıb sevgi göstərərək başa salmağı düzgün hesab edirdi. Məsəlçün o öz cibindən kağız və boya alaraq uşaqlara paylayır, onlara rəssamlığı öyrədir, ilk dəfə olaraq uşaqların təlimində tamaşadan istifadə edir, məktəbdə idman üçün vaxt ayırırdı və əlbəttə yenilikçi fəaliyyəti üzündən sıx-sıx təzyiqlərə də məruz qalırdı.
Ölümü
Cabbar Əsgərzadə 1966-cı ilin payızında Tehranda vəfat etmişdir.
Zara Larsson
Sara Mariya Larsson ( d. 16 dekabr 1997, Stokholm, İsveç) — İsveçli müğənni. TV4 bacarıq yarışması olan "Talang 2008"i qazanaraq tanınmışdır. 2013-cü ildə tanıtdığı "Uncover" adlı sinqlı ilə İsveç və Norveç musiqi siyahılarında zirvəyə yüksəlmişdir. 2013-cü il apreldə ABŞ-nin "Sony Music Entertainment" şirkəti ilə müqavilə bağlamışdır.
Qrimm çömçəxulu
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Yayılması
Xəzərin endemik növüdür. Azərbaycan sahillərində Yalamadan Abşerona qədər və Küryanı rayonlarda azsaylıdır.
Morfoloji əlamətləri
D IV, 18-9, A I 7-8 (9)-dur.Bədəni gödəkdir, ön hissəsi enli və yoğundur.Burnu girdədir.Başı öndən basıqdır. Başın üst tərəfində, gözlərin arasında və peysərdə novşəkilli çökəklik var. Başın alt tərəfində dəri bığcıq var. Ağzın künclərindən arxada dəri qırış zəif inkişaf etmişdir. Bədənin ön və başın üst hissəsi xırda, yastı sümük lövhəciklərlə sıx örtülmüşdür. Belində və böyürlərində üç qonurumtul-qara xal vardır. Dişilərdə qarın üzgəci anus üzgəcinə çatmır, erkəklərində isə çatır. Bundan başqa dişilərdə anus üzgəcinin birinci iki şüaları əyilmiş olur. Uzunluğu 95 mm-ə qədər olur.
Yaşayış yeri və həyat tərzi
Xəzər dənizinin orta və cənub hissələrində yayılmışdır. Dənizin 2 m-dən 200 m-ə qədər dərinliyində yaşayır.
Çoxalması
Kürüləmə mart və aprel ayında baş verir. Çoxalması ətraflı örgənilməyib.
Dorstenia uxpanapana
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Liman (Lənkəran)
Liman (əvvəlki adı: Port İliç) — Azərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonunun inzibati ərazi vahidində şəhər. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 5 oktyabr 1999-cu il tarixli, 708-IQ saylı Qərarı ilə Lənkəran rayonunun Port İliç şəhər inzibati-ərazi vahidi tərkibindəki Port İliç şəhəri Liman şəhəri, Port İliç şəhər inzibati-ərazi vahidi Liman şəhər inzibati-ərazi vahidi adlandırılmışdır.
Tarixi
1921-ci ildə Lənkəran şəhərinin şimalında, dəniz gəmilərinin yan aldığı buxtada yerləşən yaşayış məntəqəsinin yerində qəsəbə salınmışdır. Əvvəlki illərdə buradakı buxta Xəzər dənizinin şimalı ilə cənubu arasında hərəkət edən gəmilərin dayanacaq yeri idi. 1924-cü ildə isə qəsəbə Vladimir İliç Leninin adına Port İliç adlandırılmışdır. 1971-ci ildə şəhər statusunu almışdır. 5 oktyabr 1999-cu ildən adı dəyişdirilərək Liman adlandırılmışdır.
Coğrafiyası və iqlimi
Liman şəhəri Lənkəran şəhərindən 12 km şimalda, Xəzər dənizi sahilində yerləşir.
Əhalisi
1989-cu ildə SSRİ-də həyata keçirilmiş siyahıyaalmanın nəticələrinə görə burada 14056 nəfər əhali yaşayırdı.
Yolları
13 sentyabr 2013-cü ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin Sərəncamı ilə Liman-Nərimanabad-Balıqçılar avtomobil yolunun tikintisi məqsədilə Azərbaycan Respublikasının 2013-cü il dövlət büdcəsində nəzərdə tutulmuş Azərbaycan Respublikası Prezidentinin ehtiyat fondundan Lənkəran Şəhər İcra Hakimiyyətinə ilkin olaraq 2 milyon manat ayrılmışdır.
Engin Ünal
Karyerası
Engin Ünal birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 1960-cı ildə qatıldı. O, Romada baş tutan XVII Yay Olimpiya Oyunlarında kişilər 200 m arxası üstə stilində, təsnifat mərhələsində iştirak etdi. 2:49.0 saniyəlik nəticəsi ilə öz cığırında 4-cü yeri tutdu və yarımfinala vəsiqə qazana bilmədi.
Tomas Benoist
Tomas Benoist — Amerikalı aviator və təyyarə istehsalçısı idi. Yalnız on il aviasiya karyerasında dünyanın ilk aviasiya hissələri istehsal edən şirkət qurdu həmçinin ABŞ-nin qabaqcıl istehsalçılarından və müvəffəqiyyətli bir uçuş məktəbindən birini qurdu və 1914-cü ilin yanvar ayından etibarən dünyanın ilk hava yolu şirkətini qurdu.
Həyatı
Thomas Wesley Benoit Irondeyle, Missouridə 29 dekabr 1874 anadan olmuşdur. St Louis, Missuri ştatında ilk sənayeçilərdən biri, 1904-cü ilə avto sənayesində uğurlu bir iş adamı idi.
Aerosko şirkəti
1907-ci ildə, Benoit, E. Percy Noel ilə əməkdaşlıqda Aerosco təyyarə üçün ehtiyat hissələrini istehsal etmək məqsədi ilə dünyanın ilk distribyutoru kimi tanınan “Aeronautic Supply Company” qurdu. Aerosco ilk növbədə özünü aviasiya təcrübələrində istifadə üçün xammal və hissələri ilə işləməyi məhdudlaşırdı, lakin tezliklə müştərilərə, Blériot monoplane, Curtiss biplanes və Wright Flyers kimi aparıcı istehsalçıları da daxil olmaqla, Təyyarələri tam yığmağa imkan verən dəstləri satmaq üçün genişləndi. Aviasiya mövzularında geniş məzmunda kitablar satdı.
Pilotluq təcrübəsi
Benoit tezliklə “Curtiss Howard Gill “ inşa təyyarə növü alıb və 18 sentyabr 1910-cu ildə “Kinloch Park Aero Club”da ilk uçuş edərək  təcrübə toplamışdır.
O Cənubi Amerika Birləşmiş Ştatlarında uçuş qəzası əsnasında yaşanan travma səbəbi ilə, oktyabr ayının ortalarında 1910 – cu ildə beynəlxalq aviasiya görüşdə iştirak edə bilməmişdir.
Aerosko uçuş məktəbi və Benoist Təyyarə Şirkəti
1911-ci ilin martında Benoit Kinloch öz sahəsində aerokosmik uçuş məktəbi yaratdı və tezliklə ABŞ-dən tələbələri cəlb etdi. Daha sonra Benoit Uçuş məktəbi adlandırıldı. Eyni zamanda, o, ortağını satın alaraq, orijinal şirkəti Aerosko'nu St Louis'un banliyösindəki daha böyük bir obyektə köçürdü, Benoist Aviasiya Şirkətinin adını dəyişdi. Ad dəyişikliyi ilə Benoit orijinal dizaynlı təyyarələrin hazırlanması üçün şirkətin digər istehsalçıları ilə birlikdə təyyarə üçün aviasiya alətləri aldı. Aralıq mərhələ olaraq, o, 1910-cu ildə aldığı Curtiss-Gill təyyarəsinin versiyasını hazırladı və istehsal etdi. Yaz məktəbi və istehsal məsələsi çox uğurlu keçdi, tezliklə Benoist təyyarələri və pilotları Birləşmiş Ştatlarda göründü.
20 oktyabr 1911-ci ildə, Benoist Aviasiya fabrikdə beş təyyarə, müxtəlif alətlər, maşınlar və şirkətin bütün faylları məhv edilərək yandırıldı. Zərərin sığortalanmamasına baxmayaraq, Benoist tez bir zamanda yaxınlığında yeni bir fabrik açaraq 1911-ci ilin noyabrında pilot Toni əsas pilotu olaraq tamamilə orijinal bir dizayn olaraq ilk Benoist təyyarələrini hazırladı və qurduğu şirkətə göndərildikdən sonra geri gəldi. 1912-ci ildə Benoist Aircraft dünyanın aparıcı aviasiya şirkətlərindən biri idi. XII tipin tarixi olmadan Jannus tərəfindən sınaqdan keçirildiyi zaman, 1912-ci il martın 1-i Kinloch sahəsində Albert Berri Dünyanın ilk paraşütlə tullanan təyyarəçisi idi. XII tipli dəyişikliklər, bu ildən sonra, Omaha, Nebraska, Missuri və Missisipi çayları boyunca suyun üzərindən uçan bir sınaq üçün 5 məsafə qeydini təyin edən Land Tractor XII tipin inkişafına gətirib çıxardı. 6 noyabr və 16 dekabr 1912 tarixləri arasında Louisiana, New Orleans şəhərində Jannus səfər zamanı 42 hava şousu təşkil etdi, Amerika Birləşmiş Ştatlarının mərkəzi və cənubundakı minlərlə insanı aviasiyaya təhrik etdi. 1912-ci ilin dekabrında, Benoist Təyyarəsi 1913-cü ilin yayında şirkətin geniş nümayiş etdirdiyi XIII, Cruiser Lake adlı ilk təyyarəsini işə saldı. Tezliklə daha böyük bir Tip XIV təyyarəsi ortaya çıxdı. 1913-cü ildə Great Lakes kruizində Benoit, Anthony Lannus, Hugh Robinson və Benoit özü tərəfindən idarə olunan üç təyyarə təqdim etdi.
Birinci planlaşdırılmış hava limanı
1913-cü ildə Percival E. Fandler, Benoist'a, Sankt-Peterburq və Florida ştatının Tampa şəhərinə bir günlük iki şəhərə birləşdirmək üçün yeni Benoist Aircraft təyyarələri istifadə edərək, hava sərnişin xidmətini açmaq üçün gətirdi. Benoist, 17 dekabr 1913-cü ildə Sankt-Peterburq Ticarət Şurasında xidmətlərin təmin edilməsi üçün üç aylıq bir müqavilə imzaladı. Benoist, "Sankt-Peterburq-Tampa" aviaşirkətini istifadə edərək xidmətə başladı
1 yanvar 1914- ci ildə Benoist XIV dünyanın ilk hava yolu şirkəti idi. İki Benoist XIV Tampa körfəzində iki dəfə gündəlik xidmət göstərmişdir və 31 Mart 1914-cü il tarixində əsl müqavilə müddəti bitdikdən sonra 1,204 sərnişin ilə zədələməmiş və mexaniki problemlər ilə yalnız 4 gün itirmişdir. İş yerindəki sərnişinlərin azalması 1914-cü ilin aprel ayının sonunda hava yolunun bağlanmasına səbəb oldu və iki uçan gəmini satdı.
Transatlantik uçuş ambisiyaları
1913-cü ilin əvvəllərində Benoist və Lannus transatlantik uçuşa qadir olan yeni bir təyyarə inkişafına başladı. 1914-cü ilin əvvəlində 72 saat ərzində ilk transatlantik uçuş üçün 50.000 dollar mükafat təqdim edərkən, iki kişi gəmidə altı sərnişin ilə 40 saat havada qalmağa qadir olan Tip XV tipli təyyarə hazırladı. 1915-ci ildə uçmağa hazırdı, ancaq 1914-cü ilin iyulun sonunda Birinci Dünya müharibəsinin başlaması transatlantik cəhdi qeyri-mümkün etdi. Benoist Təyyarə və Sent-Luis Avtomobil Şirkəti, Birləşmiş Krallığa anti-sualtı patrullarında istifadə üçün 5000 ədəd tipli XV qurmağı təklif etdi, lakin İngilislər Curtiss gəmilərində uçmaq üstünlüyünü etdilər və bu fikirdən heç bir şey çıxmadı.
Maliyyə məsələləri və təqib layihələri
Müharibə zamanı təyyarə üçün böyük bir müqaviləni təmin edə bilməyən Benoist Aviasiya, 1915-ci ilə qədər maliyyə problemlərini yaşamağa başladı. Xərcləri azaltmaq üçün Benoist ilk şirkətini Chicago, Illinois və daha sonra Sandosky, Ohayo şəhərinə köçürdü, burada Benoistin təyyarə mühərrikləri üçün üstünlük verdiyi Roberts Motor Şirkətinə bağlı idi. Benoit tipli XVI tipli təyyarə və 1916-cı ildə yaranan tipli XVII yer təyyarəsini nəzərdə tuturdu.
Ölümü
14 iyun 1917-ci ildə Benoit, Sandusky'deki Roberts Automobile Company qarşısında bir tramvaydan aşağı düşərkən başını vurduğunda öldü. O, maliyyə problemləri ilə üzləşəndə və qarşılaşdıqda, Benoist Aviasiya Şirkəti və Roberts Motor Company 1918-ci ilin əvvəllərində işdən çıxmışdı. Benoist Təyyarə əməliyyatları dayandırdıqdan sonra 100-dən çox təyyarə istehsal etdi. Benoit, Vaşinqton əyalətinin Hopewell şəhərində Hopewell qəbiristanlığında torpağa verildi.
Mirzeynalabdin Mirqasımzadə
Mirzeynalabdin Mirqasimzadə — Cümhuriyyət tələbəsi.
Həyatı
Mir Zeynalabdin Mir Ələsgər oglu 1887-ci ildə Bakı şəhərində doğulmuşdu. İstanbulda Osmanlı İmperator litseyini bitirmiş, sonra Fransanın Nansi Universitetinin elektronika şöbəsində təhsilini davam etdirmişdir. 1919-cu il iyul ayının 31-də Z.Mirqasımovun Azərbaycan Respublikası Xalq Maarifi Komissarlığına yazdığı ərizədən məlum olur ki, həmin vaxt o, Daxili İşlər Nazirliyində draqoman vəzifəsində işləmişdir.
Mirzeynalabdin bəy Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının ilk prezidenti Mir Əsədulla Mirqasımovun qardaşıdır.
32 yaşında Fransada intihar etmişdir.
Abraziya sahil tipi
Abraziya sahil tipi- Abraziya dedikdə,dənizin dağıdıcı fəaliyyəti nəzərdə tutulur.Dənizin abraziya fəaliyyəti,akademik D.V.Nalivkinə görə,əsasən küləyin təsirindən əmələ gələn dalğaların dağıdıcı fəaliyyəti ilə əlaqədardır.V.P.Zenkoviçin fikrinə görə,abraziya prosesi uzun müddət dəniz sahilinə təsir edirsə,həmin proses nəticəsində abrazion terras və ya sahil əmələ gəlir və olduqca geniş sahəni əhatə edir.Abrazion sahil tipinin eni maksimum 200-250 metr ola bilər.Abraziya sahil tipinə misal olaraq Qara dənizin şərq sahilini və bəzi başqa sahilləri göstərmək olar.
Aviasiya sığortası
300px|thumb|right|Aviasiya sığortası təyyarələrin itməsi riskini əhatə edir Aviasiya sığortası — daxil olmaqla sığorta : Aviasiya sığortası 20-ci əsrin əvvəllərində yaranmış və mülki aviasiyanın inkişafı, təyyarələrin sayının artması və yüklərin və sərnişin daşınmasının həcmi sayəsində ikinci yarısında ən yüksək zirvəyə çatmışdır.
Aviasiya sığortasının bir xüsusiyyəti itkilərin fəlakətli xarakteri və müvafiq olaraq böyük miqdarda sığorta ödənişləridir. Bu səbəbdən bəzən sığorta hovuzlarında qruplaşdırılan böyük sığorta şirkətləri bu sığorta ilə məşğul olurlar. Demək olar ki, bütün aviasiya riskləri bu sığorta növü üçün balanslı sığorta portfeli əldə etmək üçün təkrar sığorta olunur.
Aviaşirkətin risk sığortası
Aviaşirkətlərin risk sığortasına daxildir Sığorta gövdəsi sığortası yerdə, havada, suda və ya nəqliyyat zamanı baş vermiş qəza nəticəsində təyyarənin itirilməsi və ya zədələnməsini əhatə edir. Aviasiya gövdəsinin standart şərtləri hərbi risklər, terror aktları, zorakılıq və ya təxribat, tətillər, vətəndaş iğtişaşları, təyyarənin tutulması və hakimiyyət orqanlarının qərarı ilə çıxarılmasını istisna edir
Müharibə riskləri kimi standart sığorta ilə bağlı bəzi istisnalar ayrı bir müqavilə əsasında sığortalana bilər.
Aviaşirkətdəki risklərin sığortasına istehsaldakı fasilələrdən sığortalanma və mühərrik komponentlərinin pozulmalarından sığorta da daxildir.
Aviaşirkətlərin məsuliyyət sığortası
Aviaşirkətin məsuliyyət sığortası, əksər ölkələrdə və müvafiq olaraq xaricə uçarkən aviaşirkətlər dəymiş ziyana görə üçüncü şəxslərin qarşısında məsuliyyətlərini sığortalamağa borcludurlar
Sərnişinlərin ölümü və baqajın itirilməsi və ya zədələnməsi halında minimum məsuliyyət dərəcəsini təyin edən Daşıyıcıların Məsuliyyəti haqqında Varşava Konvensiyası var. Rusiya Federasiyasının Hava Məcəlləsinə əsasən (maddə 133, səh. 9), bir hava gəmisinin sərnişini qarşısında daşıyıcının mülki məsuliyyətinin icbari sığortası üçün aşağıdakı məsuliyyət hədləri (sığorta məbləğləri) müəyyən edilmişdir: həyat və sağlamlığa dəyən ziyana görə — 2 milyon rubla qədər (ayrıca — ölüm halında — dəfn xərcləri 25 min rubla qədər), itirilmiş baqaj üçün — 1 kiloqram baqaj ağırlığına görə 600 rubl, itirilmiş şəxsi əşyalar üçün (təyyarə salonunda) — 11 min rubla qədər
Ekipaj sığortası
Ekipaj sığortası iki formada həyata keçirilir
Əli Məhzun Zeynalabdinzadə Rəhimov
Əli Məhzun Zeynalabdinzadə Rəhimov (təxəllüsü: Yetim cücə) — şair
Həyatı
Əli Məhzun Zeynalabdinzadə Rəhimov: "Molla Nəsrəddin" çilərdən biri, "Bürhani-həqiqət jurnalının müdiri və mühərriri kimi tanınmış şair-jurnalistdir. Onun dərin mənalı, oxucunu düşünməyə vadar edən yazıları, bəzən başqa müəlliflərin əsərləri kimi qələmə verilən satirik şeirləri müxtəlif mətbu orqanlarda dərc olunmuşdur.
Molla Nəsrəddinçi Əli Məhzun Rəhimovun "İranlı olmasaydı" satirik şeirinin "Mollanəsrəddin" ədəbi məktəbinin istedadlı nümayəndələrindən olan Bayraməli Abbaszadənin 1948-ci ildə nəşr olunan "Seçilmiş əsərləri" və 1964-cü ildə çapdan buraxılan "Seçilmiş şeirləri" kitabına daxil edilməsi maraq doğurur.
"İranlı olmasaydı" satirik şeiri "Molla Nəsrəddin" məcmuəsinin 1914-cü il aprelin 11-də nəşr olunan 13-cü nömrəsində şeirin sonunda müəllifin gizli imzası "Yetim cücə" kimi göstərilməsi Bayraməli Abbaszadənin ədəbi irsini oxuculara təqdim edən tədqiqatçı İ.Rzayevi bu gizli imza çaşdırmışdir. Təkzibolunmaz fakt odur ki, "Yetim cücə"B.Abbaszadənin deyil, Əli Məhzun Zeynalabdinzadə Rəhimovun gizli adı-imzası olmuşdur. Bu gizli adimzanın həqiqətən də "Bürhani-həqiqət" məcmuəsinin 1917-ci il aprelin 15-də çıxan 6-cı nömrəsində "Hərdənbir" başlığı ilə dərc olunan yazının Əli Məhzuna məxsus olduğu və həmin yazının "Yetim cücə" gizli adı ilə verilməsi bu məsələyə aydınlıq gətirir. Bu barədə ilk dəfə tanınmış ədəbiyyatşünas-alim, filologiya elmləri doktoru, professor Asif Rüstəmli "Özgə imzalar" sərlövhəsi ilə "Azərbaycan" jurnalının 1989-cu il 1-ci sayında (səh.176-180)çap etdirdiyi məqaləsində, sonra isə Bayraməli Abbaszadəyə həsr etdiyi "Tufanlardan keçən ömür" (Bakı, Sabah, 1995, səh.40-41)monoqrafiyasında məlumat vermişdir.
"Molla Nəsrəddin" məcmuəsində "İrəvan səyahətim"adlı yazıda oxuyuruq: "…Çıxıb bazara Yetim cücəni… Məhkəmə pişiyini xəbər aldım, dedilər ki, onlar adam içinə çıxmağa ehtiyat edirlər…" Məlum faktdır ki, Yetim cücə Əli Məhzun Rəhimovun, Məhkəmə pişiyi isə Cabbar Əsgərzadənin imzalarıdır. Bunlar danılmaz faktdır.
Vasili Qolovnin
Vasili Miхaylоviç Qоlоvnin (1765-1831) — Rus səyyahı, tədqiqatçısı
Fəaliyyəti
I.T.Kruzеnştеrn və Y.F.Sisyanskidən sоnra rusların 2-ci dünya еkspеdisiyası Vasili Miхaylоviç Qоlоvninin adı ilə bağlıdır. Qоlоvin 1807-ci ilin avqust ayının 6-da Krоnştaddan yеlkənli dоnanmanın "Diana" hərbi gəmisində dünya səyahətinə çıхır. Gəmi Uzaq Şərqdə yеrləşən rus limanlarına yük aparmaq adı altında çıхmasına baхmayaraq, əsas məqsəd Sakit оkеanın az məlum оlansahələrini öyrənmək və daha dəqiq məlumatlar əldə еtməkdən ibarət idi. Sеntyabr ayında "Diana" gəmisi Pоrtsmut ingilis şəhərinə yan alır. Ingilis hökumətindən ruslarla müharibə başlayarsa еlmi-tədqiqat хaraktеr daşıyacaq еkspеdisiyaya manеəçilik törədilməyəcəyi haqda rəsmi buraхılış vərəqəsi alır. Bundan sоnra Braziliya sahillərinə kurs götürməklə Hоrn burnundan kеçərək Sakit оkеana daхil оlur. Lakin əlvеrişsiz iqlim şəraiti, müşahidə еdilən sinqa хəstəliyi оnu gеri dönərək Afrikanın cənubundan kеçərək Hind оkеanından Kamçatkaya üzməyə məcbur еdir. Gəmi Ümid burnunda Kеyptaun sahillərində ingilislər tərəfindən icazə vərəqəsi almasına baхmayaraq tutlur. Оn üç aydan sоnra qaçmağa müvəffəq оlan hеyət Avstraliyanı kеçməklə Tana adasına yan alır və gizlin оlaraq adanın cоğrafi təsvirini vеrirlər. 1809-cu ildə "Diana" gəmisi Kamçatkaya çatır. Qışlama ərəfəsində Qоlоvin yarımadanın daхili hissələrinə irəliləməklə оnun təbiətini, əhalisini və оnların məşğuliyyətini öyrənməyə çalışır. 1810-c ilin yazında gəmi Alyaska yarımadasına üzməklə Rus Amеrikasının mərkəzi sayılan Nоvо-Arхanqеlskə ərzaq gətirir. Qayıdarkən Pеtrоpavlоvsk-Kamçatkada Alеut və Kuril adaları haqqında məlumat tоplamaq və Tatar sahillərini öyrənmək tapşırığı aldığından 1811-ci ilin yazında Kuril adalarına istiqamət götürərək əlvеrişsiz iqlim şəraitinə baхmayaraq adaların хəritədə təsvirini vеrməyə nail оlur. Qоlоvin daha sоnra Pеtrоpavlоvsk-Kamçatskə yan aldıqdan sоnra quru yоlla Sibir istiqamətində Pеtеrburqa yоla düşməyə üstünlük vеrir. Bеrinq dənizində körfəz, Kuril adaları arasında bоğaz, Kunaşir adasında vulkan, Yеni Tоrpaqda dağ və burun Qоlоvinin adını əbədiləşdirir.
Mənbə
left|234x107px|thumb|V. M. Qolovnin Rusiya markasında
Evdialit
Evdialit — mineral, (Na,Ca)5 (Zr,Fe,Mn)[O,OHCl|Si6O17].
Haqqında
Evdialit - Triqonal. Kristalları lövhəvari, prizmatik, romboedrik. Ayrılması qeyri-mükəm­məl. Aqreqat: möhtəvilər, bütöv əmələgəlmələr. Rəngi moruğu-qırmızı, qonuru-çəhrayı. Sərtliyi 5-5,5. Xüsusi çəkisi 2,7-3,0. Parıltısı şüşəli. Nefelinli ultraqələvi siyenitlərdə və peqmatitlərdə.
Kətəbəli xalçaları
Kətəbəli xalçaları — Təbriz xalçaçılıq məktəbinə aid Azərbaycan xalçaları
Təbriz xalçaçılıq sənəti
Təbriz xalçaçılıq sənətinin çiçəklənmə dövrü XII–XVI əsrlərə aiddir. Təbriz məktəbinin XVI əsr qızıl dövrünün 200-ə qədər şah əsəri miniatür rəssamlıq sənəti ilə toxuculuğun harmonik birləşməsi, peşəkar rəssam və xalçaçıların yüksək ustalığı ilə səciyyələnir. Həmin şəhər dekorativ-tətbiqi sənətin zəngin ənənələrinin inkişafında mühüm rol oynamışdır.Təbriz xalçaları arasında saray üçün toxunan iri xalılar daha məşhur olub. Sərdabə ləri, məqbərələri bəzəmək üçün böyük ölçüdə xalçalar toxunub. Hətta xalçaların toxunmasında ipək dən, bahalı daş-qaşdan da istifadə olunub. Xalça üzərində əks olunan hər bir ornamentin özünün simvolik mənası olub. Alimlər illərdir bunun tədqiqatı ilə məşğul olurlar.
Təbriz xalçaları  kompozisiya baxımından mürəkkəbliyi, naxışlarının incə və nəfisliyi, ən başlıcası isə dinamikliyi ilə göz oxşayır. Bu xalça qrupu incə naxışlı kompozisiyalarla yanaşı, həm də süjetli xalçaların toxunması ilə seçilir (“Leyli və Məcnun”, “Ovçuluq”, “Dörd fəsil”, Dərvişlər” və s.).
Təbrizdə “Dörd fəsil” ənənəvi təsvirli xalçalar istehsal olunurdu (Ilin dörd fəsli). Bu xalçalarda mövzu dəyişməz olaraq qalırdı, kompozisiya isə rəssasmın zövqü və baxışlarına uyğun dəyişirdi. Kompozisiyasına görə orta sahə hər biri ilin bir fəslini simvolizə edərək ənənəvi dörd yerə ayrılır. Xalçaların ən dəyərlisi onun ilmələrinin həm sayca, həm də çalarca zəngin olmasıdır ki, bu sahədə Təbriz xalçaları birinciliyini bu günə qədər qoruyub saxlayır.
Təbriz xalçaçılıq məktəbi "Bağ-behişt xalçası", "Bağ-meşə xalçası", "Balıq xalçası", "Buta xalçası", "Dərviş xalçası", "Kətəbəli xalçası", "Gördəst xalçası", "Göllü-guşəli xalçası", "Güldanlı xalçası", "Leyli və Məcnun xalçası", "Məşahir xalçası", "Mun xalça sı", "Namazlıq xalçası", "Nəcaqlı xalça sı", "Sərvistan xalça sı", "Sərdari xalç ası", "Səhənd xalça sı", "Silsiləvi ləçək xalçası", "Fərhad və Şirin xalçası", "Xəyyam xalçası", "Xətai xalçası", "Həddad xalçası", "Çərxi-gül xalçası", "Ceyranlı xalçası" və s. klassik kompozisiyaları ilə  məşhurdur.
Dorstenia urceolata
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
San-Paulu adaları
San Paulu — Atlantik okean sularında yerləşən vulkan məşəlli adalar. Adalarda yaşayış demək olar ki, yixdur. İnzibati cəhətdən Braziliyanın Pernambuku ştatı ərazisinə daxildir.
Coğrafiyası
San-Paulu adalarının ümumi sahəsi 0,015 km² təşkil edir. Arxipelaqa 15 kiçik ada və qayalar daxildir:
Adalar şirin sulardan məhrumdur. Bununla belə adalarda otlar, mamırlar və göbələklərə rast gəlinir. Dəniz quşları adalarda qonaq olurlar. Üstəlik sahillərində yengəclərə rast gəlmək olar. .
1986-cı ildən Fernandu-di-Noronya və Rokas atolu qoruq ərazisi elan edilmişdir. 1998-ci ildən isə adalar Braziliya dəniz qüvvələri tərəfindən araşdırılır.
İqtisadiyyat
Adalarda iqtisadiyyat demək sıfıra bərabərdir. Bununla belə sahillərində iri həcmdə balıq tutulur.
Simona Abbate
Simona Abbate — İtaliyanı təmsil edən su poloçusu.
Karyerası
Simona Abbate, İtaliya yığmasının heyətində 2012-ci ildə Birləşmiş Krallığın London şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Yeddinci pillə uğrunda görüşdə Birləşmiş Krallıq yığmasını 11:8 hesabı ilə məğlub edən İtaliya yığması, London Olimpiadasını yeddinci pillədə başa vurdu.
Qara sentyabr
Qara Sentyabr (أيلول الأسود) və ya İordaniya vətəndaş müharibəsi - İordaniya Haşimi Krallığında Kral Hüseynin rəhbərliyindəki İordaniya Silahlı Qüvvələri ilə Yasir Arafatın rəhbərliyindəki Fələstin Azadlıq Təşkilatı arasında 1970-ci il 16 sentyabrdan 27 sentyabra qədər pik həddini yaşamış və müəyyən aspektləri ilə 17 iyul 1971-ci ilə qədər davam etmiş silahlı münaqişə.
İordaniya 1967-ci ildə İordan çayının qərb sahilindəki ərazilərin nəzarətini İsrailə uduzduqdan sonra fədailər olaraq bilinən fələstinli döyüşçülər öz bazalarını İordaniyaya köçürdü və İsrailə və onun işğal etdiyi ərazilərə olan hücumları artırdı. İsrailin İordan çayının qərb sahili boyunca yerləşən Kəraməh şəhərindəki Fələstin Azadlıq Təşkilatı bazasına etdiyi hücum böyük miqyaslı döyüşə gətirib çıxardı. İordaniya-Fələstin birləşmiş qüvvələrinin 1968-ci ildəki Kəraməh döyüşündə İsrailə qarşı qazandığı qələbə İordaniyadakı fədailərə ərəblərin həm resurs, həm də maliyyə dəstəyini artırdı. FAT-ın İordaniyadakı gücü artdı və 1970-ci illərin əvvəlində qruplar açıq şəkildə Haşimi monarxiyasını devirmək çağırışı etməyə başladılar.
Dövlət içində dövlət kimi davranan fədailər yerli qanun-qaydalara məhəl qoymurdular və hətta Kral Hüseynə iki dəfə sui-qəsd cəhdi etdilər-bu cəhdlər 1970-ci ilin iyununda İordaniya ordusu və onlar arasında qanlı toqquşmalara səbəb olmuşdu. Hüseyn onları ölkədən qovmaq istəsə də, o, düşmənlərinin fədailəri fələstinli sivillərlə eyni tutaraq bundan ona qarşı istifadə ediləcəyini düşünərək fədailərə hücum etməyə tərəddüd edirdi. FAT-ın İordaniyadakı fəaliyyəti 6 sentyabrda Davson sahəsindəki 3 sivil təyyarəni qaçırması və fərqli millətlərdən olan sərnişinləri əsir kimi götürərək təyyarələri Zarqaya enməyə məcbur etməsi və daha sonra beynəlxalq medianın qarşısında təyyarələri partlatması ilə kulminasiya nöqtəsinə çatdı. Hüseyn bunu son damla kimi gördü və orduya hərəkətə keçməyi əmr etdi.
17 sentyabrda İordaniya ordusu Amman və İrbidin də daxil olmalaq, FAT-ın yerləşdiyi şəhərləri mühasirəyə aldı və fədailərin qurduğu Fələstin qaçqın düşərgələrinə atəş açmağa başladı. Növbəti gün Fələstin Azadlıq Ordusunun köməyi ilə Suriya ordusunun qüvvələri fədailərə dəstək olmaq üçün münaqişəyə müdaxilə edərək, fədailərin azad etdiyi və "azad edilmiş" şəhər olaraq elan etdiyi İbridə doğru irəliləməyə başladı. İordaniya 22 sentyabrda Suriya qüvvələrinə ağır itkilərə məruz qoyan hava hücumu etdikdən sonra Suriya ordusu İrbiddən çəkildi. İraq kimi ərəb ölkələrinin təzyiqi Kral Hüseynin döyüşləri dayandırmağına səbəb oldu. O, 13 oktyabrda fədailərin İordaniyadakı mövcudluğunu tənzimləmək üçün Arafatla müqavilə imzaladı. Ancaq İordaniya hərbi qüvvələri 1971-ci ilin yanvarında yenidən hücum etdi və fədailəri bir-bir bütün şəhərlərdən çıxartdı. Münaqişənin son günü olaraq qeyd edilən 17 iyulda Əclun yaxınlığındakı meşədə mühasirəyə düşən 2000 fədai də təslim oldu.
İordaniya fədailərə Suriyadan keçərək Livana getməyə icazə verdi və fədailər daha sonra 1975-ci ildə Livan vətəndaş müharibəsində iştirak etdilər. Hadisələrdən sonra İordaniyanın yüksək vəzifəli şəxslərinə qarşı intiqam əməliyyatları həyata keçirmək üçün Qara Sentyabr Təşkilatı yaradıldı və 1971-ci ildə təşkilatın ilk böyük sui-qəsd hücumu fədailərin qovulma əməliyyatlarına komandanlıq etmiş İordaniya Baş naziri Vasfi Tala qarşı edildi. Təşkilat sonradan İsraili hədəf alaraq israilli atletlərə qarşı törədilən Münhen qətliamı kimi hücumlar başladı.
Çoxillik müşahidələr
Hava
Səth örtüyü ilə qarşılıqlı təsir şəraitində, onda baş verən fiziki proseslərlə müəyyən olunan, bu və ya digər ərazi üzərində, həmin vaxtda atmosferin vəziyyətinə hava deyilir. Daha sadə şəkildə deyə bilərik ki, yer səthində və aşağı 30-40 km hündürlükdə atmosferin fiziki vəziyyəti baxılan anda hava adlanır.
Çoxillik müşahidələr
Hava üzərində aparılmış çoxillik müşahidələr, həmin ərazinin iqlimini müəyyən etməyə imkan verir. Həmin ərazidə günəş radiasiyası, atmosfer dövranı və səth örtüyündə baş verən fiziki hadisələrin qarşılıqlı təsiri nəticəsində yaranan və həmin ərazi üçün xarakterik olan hava rejimini yaradan atmosfer proseslərinin qanunauyğun ardıcıllığına iqlim deyilir.
Həmçinin bax
Hava, İqlim
Xarici keçidlər
Hava və iqlim
Lüvəsər
Lüvəsər — Azərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Lüvəsər talışca çayın o biri sahili deməkdir. Orjinal adı Lüəsədir. Bu da rü ə sə sözündən yaranmışdır. Lüvəsər kəndinin əsasını hazırkı həmin kənddə mövcud olan Muradovlar sülaləsi qoymuşdur. Belə ki, tarixi araşdırmalara baxdıqda görmək olur ki, (ƏSASƏN PROF.HUNTLERR DUFF və fars tarixçisi XIX əsrdə yaşamış Seyyid Nəcəf Dəryapur. "Şəcərəye Sasani" əsəri 3-cü lid səh. 325-376) əsilləri Sasani hokümdarlarinin nəlindən olan, bir müddət iranda yaşayan, daha sonra Lerik rayonun Sori kəndində məskunlaşan və həmin nəsldən də Lənkəran Lerik yolunun üzərində çay kənarında məskunlaşmış Dərya qulu adlı daha sonra Səyad adlanan şəxs tərəfindən qoyulmuşdur. Müxtəlif mənbələrə görə həmin kəndin əsasını Səyyad adlı şəxs qoymuş. Lakin bu günə qədər də kəndin əsasını Qəryaqulu və ya Səyyad tərəfindən qoyulması haqqında ziddiyyətli fikirlər mövcuddur. Ama hər iki şəxs bir nəslin davamçısı olmaqla- ata oğlu nəvə kimi nəsl davam etmişdir.
Coğrafiyası və iqlimi
Çox səfalı təbiətə malikdir.
Əhalisi
Lüvəsər bələdiyyəsində 1121 nəfər qeydiyyatdadır.
Din
Kənddə Lüvəsər kənd məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.
Polypterus weeksii
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Dərviş xalçaları
Dərviş xalçaları — Təbriz xalçaçılıq məktəbinə aid Azərbaycan xalçaları.
Ümumi məlumat
XV əsrdən başlayaraq Təbrizdə toxunan xalçalar Yaxın Şərq, o cümlədən Qafqaz Xalçaçılıq sənətinə ciddi təsir göstərmişdir.
Bədii analizi
Xalçada dərvişlərin məclisi təsvir olunur — sağ küncdə Şəmsi Təbrizi, yuxarı sol küncdə Sultan Bəyazid, aşağı sol küncdə Nur Əli Şah, aşağıda sağ tərəfdə Əli şah Müştaq təsvir edilmişdir. Kompozisiyanın gözündə Nemətulla şahdır. Xalçada təsvir olunmuş adamlar sufiliyin davamçılarıdır. Sufiliyin davamçıları qardaşlıq əsasında bölünür və onların hər biri öz dövrlərinin məşhur sufisi kimi yüksəlir.
Xalçada təsvir edilən kiçik göldə üzən ördəklə, iki qırmızı balıq, yuxarıda isə dərviş atributları : iki kəsişən təbərzin, kəşkül və təsbeh, kiçik medalyonlarda ərəbcə dərvişlərin adları verilmişdı. Göldə üzən ördək və iki qırmızı balıq paklığın və gələcəkdə yenidən dünyaya qayıdış deməkdir.
Texniki xüsusiyyətlər
Xalça yundan toxunulub, əriş və arğacı pambıqdandır. Pambıq əriş xalçaya tarımlıq gətirirdi. Ölçüləri 220 x 135 sm.
Yazıçılar konfransı (film, 1942)
Məzmun
Film Zaqafqaziya xalqlarının və bu xalqların ədəbiyyatlarının dostluğuna həsr olunmuşdur.
ABŞ coğrafiyası
Birləşmiş Ştatlar coğrafi anlayışına bitişik Birləşmiş Ştatlar, Alyaska və Havay ştatları və ABŞ Federal Torpaqları, o cümlədə Puerto-Riko, Şimali Marian adaları, ABŞ Vircin adaları, Quam, Amerika Samoası və başqa kiçik ərazilər daxildir.
Sərhədləri və sahəsi
Amerika Birləşmiş Ştatları şimaldan Kanada, cənubdan Meksika, şərqdən Atlantika okeanı və qərbdən Sakit okeanla əhatə olunur. Ərazisi üç hissədən (ABŞ-nin özü, Alyaska yarımadası və Havay adaları) ibarətdir. Əsas ərazisi şimaldan cənuba 2500 km, şərqdən qərbə 4500 km məsafədə uzanır. Sahəsi 9518,9 min km². Əhalisi 287,7 mln. (2002). Paytaxtı Vaşinqton şəhəridir. Rəsmi dili – ingilis dili, pul vahidi ABŞ dollarıdır. İnzibati cəhətdən 50 ştata və Kolumbiya federal paytaxt dairəsinə bölünür. Puerto-Riko və Virciniya adaları (Karib dənizində), Şərqi Samoa, Quam, Miduey və Ueyk adaları (Sakit okeanda) ABŞ-nin mülkləridir.
Geoloji quruluşu və faydalı qazıntıları
Ölkənin daxili və şimal hissəsini Şimali Amerika platforması tutur. Platformanın bünövrəsi üzəri Paleozoy süxurları (şistlər, qırmızı qumdaşıları və s.) ilə örtülmüş Kembridən əvvəlki sistem süxurlarından (qranit, qneys, kvarsit və s.) ibarətdir. Şərq və cənub-şərq hissə Paleozoy yaşlı çökmə və kristallik süxurlarla örtülüdür. Atlantik okeanı sahillərində bu süxurların üzərində daha cavan çökmə süxurlar yatır. Tektonik çökəklik olan Meksika körfəzinin sahilləri Üst Paleozoy–Antropogen sisteminin çöküntülərindən ibarətdir. Ölkənin qərb hissəsini kəskin dislokasiyaya uğramış müxtəlif yaşlı Kordilyer geosinklinalı süxurları tutur. Nevada qırışıqlığı (Yura–Təbaşir) vaxtı yaranmış strukturlar daha çox inkişaf etmişdir. Kordilyer dağlarının şərq hissəsini Larami yaşlı (Təbaşir–Paleogen) strukturlar, Sakit okean sahillərini isə Alp yaşlı qırışıqlıqlar əmələ gətirir. Şimali Amerika platforması ərazisində dəmir filizi, kömür, qaz, neft, qurğuşun və sink yataqları var. Paleozoy yaşlı qırışıqlıqlarda antrasit, dəmir filizi, Meksika körfəzi tektonik çökəkliyində neft, qaz, Kordilyer dağlarının qırışıqlıstruk turlarında isə mis, polimetal filizlər, qızıl və uran yataqları var.
Relyefi
left|thumb|Denali zirvəsi.
ABŞ, əsasən, dağlıq ölkədir. Orta və şərq hissəsini ovalıqlar, düzənliklər və Appalaç dağları, qərb hissəsini Kordilyer dağlarının yüksək silsilələri, yayla və platoları tutur. Şərq və cənub-şərqdə Atlantikyanı (Florida yarımadası ilə birlikdə) və Meksika boyu ovalıqlardır. Atlantikyanı ovalıqdan qərbdə hündürlüyü 2037 m-ə çatan Appalaç dağları uzanır. Appalaç dağlarından şərqdə geniş ərazini Mərkəzi Düzənliklər (hündürlüyü 200–500 m) və qərbdə Böyük Düzənliklər (hündürlüyü 500–1700 m) tutur. Düzənliklərin relyefi şimalda təpəli-morenli, cənubda yastıdır; çay dərələri və yarğanlarla parçalanmışdır. Mərkəzi Düzənliklərin cənubunda alçaq Ozark platosu və Uoşito dağları var. Kordilyer dağları paralel uzanan 3 sıra silsilədən (Qayalı dağlar; Syera-Nevada dağları və Kaskad dağları; Sahil silsiləsi), daxili yayla və platolardan (Kolumbiya platosu, Böyük Hövzə, Kolorado platosu) və tektonik çökəklərdən (Kaliforniya, Uilla-mett dərələri, Ölüm Dərəsi) ibarətdir. Alyaska ərazisinin əsas hissəsi də Kordilyer dağlarına (şimalda böyük silsilə, mərkəzdə Yukon yaylası, cənubda Aleut və Alyaska silsilələri) aiddir. Şimali Amerikada ən yüksək zirvə Alyaska silsiləsindəki Denari (Mak-Kinli) dağıdır (6193 m).
İqlimi
left|thumb|ABŞ-nin iqlim zonaları
ABŞ-nin ərazisi (Alyaskadan başqa) 25–49° şm.enlikləri arasında, mülayim iqlim qurşağındadır. Okeanların təsiri, relyef və coğrafi mövqedən asılı olaraq iqlimi müxtəlifdir. Ümumiyyətlə, Alyaskada Arktika və subarktika, 40° şm.enliyindən şimalda mülayim, 40° şm.enlikdən cənubda subtropik, Florida yarımadasının cənubunda tropik iqlim xarakterikdir. Orta tempuratur yanvarda –24,8 °C (Alyaskanın şimalında), –18 °C ilə (Mərkəzi Düzənliklərin şimalında) 12 °C (ölkənin cənub-qərbində) və 20 °C (Florida) arasında, iyul da 14–22 °C (qərb sahilboyunda) ilə 16–26 °C (şərq sahilboyunda) arasında dəyişir. Cənubda daxili yayla və platolarda temperatur 32 °C-yə qalxır. Ən yüksək temperatur (56,7 °C) Ölüm Dərəsində, ən alçaq temperatur (–64 °C) isə Yukon yaylasında qeyd olunmuşdur. İllik yağıntı şərqdə və şimal-qərbdə sahil zolağında 1000–2000 mm, Mərkəzi Düzənliklərdə 600–900 mm, Böyük Düzənliklərdə 400–600 mm, daxili yayla və platolarda 400 mm-dən, bəzən isə 100 mm-dən (Mohave səhrası) də az dır. ABŞ ərazisində ən çox yağıntı (ildə 10000 mm-dən çox) Havay adalarına düşür.
Şəhərlər üzrə iqlim göstəriciləri
Cədvəldə bəzi şəhərlər üzrə iqlim göstəriciləri göstərilib.
Daxili suları
left|thumb|ABŞ-nin çay və göllərinin xəritəsi ABŞ-nin çayları, əsasən, Atlantik okeanına və Sakit okeana, az qismi Şimal Buzlu okeanına tökülür. Ən böyük çayı Missisipidir. Onun hövzəsi ölkə ərazisinin təqribən 40%-ini tutur; qollarından ən uzunu – Missuri, ən sulusu – Ohayodur. Kordilyer dağlarından axan çoxsulu çaylar (Kolumbiya, Kolorado və s.) böyük hidroenerji ehtiyatına malikdir. Appalaç dağlarından və Atlantikayanı ovalıqdan axan çaylar qısa, lakin çox suludur; aşağı axınları gəmiçiliyə yararlıdır. Əsas nəqliyyat əhəmiyyətli çayları Müqəddəs Lavrenti və Hudzondur. Mühüm göl sistemi Kanada ilə sərhəddəki buzlaq-tektonik mənşəli Böyük Göllərdir. Bu göllər bir-birilə çaylar vasitəsilə əlaqələnir. Məşhur Niaqara şəlaləsi Niaqara çayındadır. Müqəddəs Lavrenti çayında astanaların yanında dərin kanallar qazıldıqdan sonra Böyük Göllərə okean gəmilərinin daxil olması üçün şərait yaranmışdır.
Torpaqları, bitki örtüyü və heyvanat aləmi
thumb|Nəhəng sekvoya ağacı