cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Azərbaycan Yurd Bilgisi (jurnal)
Jurnalın məqsədi
"Azərbaycan Yurd Bilgisi" jurnalının hansı şərtlər daxilində hansı səbəb və məqsədlə nəşr edildiyi, jurnal proqramının tərkibi kimi mövzular jurnalın ilk nömrəsinin ilk səhifəsində "Bir neçə söz" başlığı altında aşağıdakılar yazılmışdır:
Bir neçə imperatorluğun tarixə qarışmasına səbəb olan cahan müharibəsi nəticəsində həyat səhnəsinə yeni hökumətlərin çıxması tarixin yaxın səhifələrində həkk olunmuşdur. Bu minvalla bugünki Cənub Qafqazın şərqini təşkil edən Azərbaycanda Demokratik bir Cumhuriyyət meydana atılmış və əvvəlkinə nisbətən daha çox kültür tədqiqatına önəm vermişdir ki, bu da çox təbiidir.
Elmi münasibətin millətlər arasında gündən günə daha da sıxlaşması və bu vəsilə ilə bir-birini daha yaxından tanımaq zərurət olaraq əvvəllər böyük xalqların mövzusu olan ölkəmizin fərdi şəkildə araşdırılmasını tələb edir. Özünü öyrənməyən xalqlar başqa xalqların etnoqrafik tədqiqatının predmetindən başqa bir şeyə çevrilmirlər. Lakin Azərbaycan artıq bu ibtidai dövrü dəf edib və öz qapılarını elmi kapitulyasiyalara qapatmışdır.
Son on il ərzində müxtəlif yerlərdə Azərbaycanı öyrənmək üçün edilən ciddi cəhdlər müəyyən yaxşı nəticələr versə də, mədəniyyətimizin bir çox aspektləri hələ də əvvəlki məhculluğuna davam edir. Yəni ucaldılacaq böyük binanın bünövrəsi hələ də boşluqlarla doludur. Ona görə də o böyük binanın bünövrəsindəki böyük boşluqlar Azərbaycan Yurd Bilgisinin tez bir zamanda ortaya çıxmasına səbəb oldu. Azərbaycan Yurd Bilgisinin tədqiqat dairəsi artıq dar bir çevrədən çıxaraq beynəlxalq aləmi əhatə edir... Azərbaycan Yurd Bilgisinin məqsəd və qayəsi sadəcə Azərbaycanı çox yaxşı bilən və tanıyan insanlardan ibarət tədqiqat qrupu hazırlamaq və mədəni ekspertiza ilə məşğul olmaq deyil, həm də onu bu ölkə ilə maraqlanan irqdaş və dostlara tanıtmaqdır. Lakin jurnalımız bununla kifayətlənməyəcək və ortaq türk mədəniyyətinin hələ də işıqlandırılmamış məqamlarını işıqlandırmağa çalışacaqdır.
Daha çox filiologiya,ədəbiyyat, tarix, tarixi coğrafiya və xalq ədəbiyyatı sahələrində dəyərli tədqiqatların yayımlandığı jurnalda Azərbaycan sərhədlərini aşaraq Anadolu tarix və ədəbiyyatı ilə yanaşı musiqi, folklor, sənət tarixi kimi mövzularda məqalələrə də yer verilmişdir. Jurnal siyasətdən həmişə kənar qalmış və məqsədini nəşr həyatının sonuna qədər qoruyub saxlamışdır.
Yazarları
O dövrdə İstanbul Universitetinin Ədəbiyyat fakültəsində “Dr” rütbəsi ilə çalışan Əhməd Cəfəroğlu müdir olduğu jurnalın ilk sayısında redaksiya heyətinə “Prof.Dr.Köprülüzadə M. Fuad, Prof. A. Z. Validi, Dr. Hacızadə Mirzə, Dr. Ağaoğlu Mehmet, Asis. Əbdülqadir bəyin iştirakı” ilə sözləri ilə yer verilmişdir. Bu yazı heyətinə sonrakı saylarda prof. M. Şərəfəddin və Həsən Abdullahoğlu da qatıldı. Cəfəroğlunun direktorluğu son sayına qədər davam etdi.
“Azərbaycan Yurt Bilgisi”ndə aşağıdakı müəlliflərin yazılarına rast gəlmək mümkündür: A. N. Həkimbəy, Abdullah oğlu Həsən, Abdullah Battal, Əbdülqadir, Abdullahoğlu Həsən, Əbdülqadir Süleyman, Adnan Cahit, Əhməd Tələt, Prof. Əhməd Zəki Vəlidi, Dos. Akdəs Nemət, Əli Dəhri, Əli Nəzərli, Əli oğlu, M. Əli, Əlizadə Məmməd, Aşiq Məmməd, Ayaz İshaki, Əziz Özər, Vahabzadə Sadıq, Bədriyə Sabit, Bəsim Atalay, Cifçi oğlu H. Nihal, G. Yaesshke, Habib Sahir, Hacı Mahmud, Əfəndizadə İbrahim, Hacı Şeyxoğlu Həsən, Dr. Hakim bəy, A. N., Prof. Xəlil Nemətullah, Xəlil Xasməmmədli, Xeyrəddin İlhami, Fəvziyə Abdullah, Dr. Yanos Esktann, Kırımlı Cəfər Seyid Əhməd, Qivaməddin, Prof. Körpülüzadə M. Fuad, Qazimilhal Mahmud Rəqib, Dr. M. Əhməd, M. Həqqi Türkəqul, M. B. Məmmədzadə, M. Şakir, Prof. M. Şərafəddin, Maraşlı Əsat, Mak Meipeske, Məbrurə Rahim, Məmməd Xalid, Maral Okay, Mirzadə M., Fəxrəddin, Dr. Məhərrəm Ergin, Mustafa Vəkilli, Mükrimin Xəlil, Nağı Şeyxzamanlı, Rəsulzadə Məmməd Əmin, Rəsulğoğlu Məmməd Əli, Sadıx Sənan, Sadəddin Nüzhəm, Seyidli Mir Əziz, Səlim Rəfiq, Süleyman Təkinər, Şəfi Rüstəmbəyli, Şərafəddin Ərəl, Rien Charles, Talıbxanbəyli Sürəyya, Təkin, Zahir Sidqi, Zeynal Ağqoç, Zeynal A. Saray, Ziyaəddin Fəxri.
Jurnalın əhatə etdiyi mövzular
Jurnalın məqsədinə uyğun olaraq, təbii ki, jurnalda Azərbaycanın tarixi, dili və mədəniyyəti ilə bağlı çoxsaylı məqalələr yer alır. Bu məqalələr aşağıdakılardır: "Azərbaycan tarixinə ümumi baxış", "Böyük azəri alimi Mirzə Kazım bəy", "XVI əsr Azəri saz şairlərindən Tufarqanlı Abbas", “XIX əsrin azəri şairi Siraci”, “Azərbaycan ləhcəsində bəzi monqol elementləri”, “Azərbaycan ədəbiyyatında istiqlal mübarizəsi”, “XVII əsr Azərbaycan şairi Məlik Bəy Ovçu”, “Azərbaycan xalq ədəbiyyatında sayaçı sözləri” (Ə.Cəfəroğlu); “Son dövr Azərbaycan ədəbiyyatı”, “Azərbaycan xalq ədəbiyyatında Dəli Alı dastanı” (Səlim Rəfiq), "Azərbaycan saz şairləri", "İran Azərbaycanında türk şairləri"(M.Sadiq Sənan), "Azərbaycan tarixi coğrafiyası", "Azərbaycan etnoqrafiyasına dair" (Zəki Vəlidi Toqan), "Azərbaycanın son musiqi hərakatları", "Azərbaycan musiqisi" (M. Rəqib Qazimihal), "Azərbaycanın istisadi vəziyyətinə baxış, Azərbaycanda ipək sənayesi" (M.Əli Əlizadə), "Qarabağlı iki alim", "Azəri böyükləri" (M.Şərəfəddin), "Azərbaycan sənət məktəbləri" (Sadiq Babazadə), "Azərbaycan şairi Füzuli haqqında bəzi yeni məlumatlar", "Azəri şairi “Nəsimi” adına çap olunmamış parçalar”, “Azərbaycan şairlərinə aid Anadoluda bir neçə qeyd” (M. Şakir ), “Azərbaycanın coğrafi mədən sahəsi” (A.Xəzərli); “Övliya Çələbiyə görə Azərbaycan şəhərləri” (M. Halit); “Azəri türklərinin həyat və ədəbiyyatında sevinc” (M. Ə. Rəsulzadə), “Azərbaycan şairlərindən Rəncur Xanım”, “Azərbaycanın ürəfa və üdəbası haqqında qeydlər” (M. F. Mirzadə), “Azərbaycan haqqında Alman dilli nəşriyyatdan” (G. Yaeschke); “Azəri şairi Həbibinin bir qəzəli”,“XIX əsrin azəri şairlərindən Sədi haqqında bir neçə qeyd” (Fəvziye Abdullah), "İran Azərbaycanının təbii coğrafiyası” (H.Sair), “Dövlətlər arasında münasibətlərə dair: Azərbaycan sənədlərdə” (M. Məmmədzadə), “Azərbaycan təsviri sənəti haqqında”.
Bunlardan başqa bütün türk dünyası, o cümlədən Türkiyə ilə bağlı yazılan məqalələr də var idi: “Kazan və Türkistanda son musiqi hərəkatları” (M. Rəqib Qazimihal), “Krım tarixinə dair qeydlər”, “Qaqauzlar” (Abdullahoğlu Həsən), Türküstanın Milli Qəhrəmanları”, “Cənubi Türküstanın işğalı ərəfəsində”, “Başqırd türkləri ilə rus mübarizəsi tarixindən”, “Qırğız dilinin yadigarlarından Manas dastanı” (Əbdülqədir İnan), “Qarabağ-İstanbul ləhcələrinin müqayisəsi” (Talıbxanbəyli Sürəyya), “Pir Sultanın nəşr olunmamış üç nəfəsi” (M.Şakir Ülkütaşır), “İstanbul kitabxanaları” (Adnan Cahid Ötüken), “Peçeneqlər və İzmir türkləri” (Akdes Neməti), “Sinopda Candar Oğulları Dövründən Tarixi Əsərlər (M. Şakir Ülkütaşır), "Krımın Osmanlı İmperatorluğuna qatılması" (Bədriye Sabit).
Bu kimi məqalələrdən başqa 6-cı nömrədən etibarən jurnalda "Təhlil və tənqid" başlığı ilə "cənubda Türkmən oymaqları" (Əli Rza Yalman), "Kazak yaylaqlarında yarım köçəri türklərin çadırları" (M.V.Quliyev), "Fərqanə, Buxara və Xivə türküləri" (N.Mironov), "Türk dünyası" (Hüseyn Namiq Orxun) kimi əsərlərin qiymətləndirilmələrinə də yer verilmişdir.
13-cü nömrədən etibarən "Təhlillər və tənqidlər" bölməsində bundan sonra Avropa və Rusiya mətbuatının xülasələrinin də tənqid və təhlililinə çalışacağıq sözləri ilə "Journal de Geneve", "Pravd, Le Temps", "Berliner Tageblatt"," Posledniya Novosti"," İstiklâl" (Berlin), "Emel" (Ruminya) kimi nəşrlərdə yayımlanan türk dünyası ilə bağlı yazılara və onların təhlilinə yer verilməyə başlanmışdı.
14-cü nömrə ilə jurnalda "Xəbərlər" bölməsi fəaliyyət başlayır. Bu bölmədə İstanbul “Azərbaycan Tələbə Birliyi”nin Tokatlıyan otelində verdiyi çay dəvətindən tutmuş Mehmed Fuad Körpülünün türk xalq ədəbiyyatı və etnoqrafiyasına dair ensiklopediyanın hazırlanmasına qədər daha çox hadisə və türk dünyası üçün yeni əsərlərdən bəhs edilir.
Jurnalın 15-ci sayında “Dil guşəsi” açılır. "Hörmətli “Türk Dili Araşdırma Cəmiyyəti” türk dilinin saflaşması və bütünləşməsi üçün hər yerdə nəşr olunan bütün türk qəzet və jurnallarında türkcə rubrika açmaq qərarına gəldikdən sonra dərgimiz də eyni şəkildə kömək etməyi şərəfli bir vəzifə hesab edir” müqəddiməsi ilə başlayan  ilk məqalədə Türk dünyasının dil və mədəniyyət birliyinin qarşısını almaq üçün Çar Rusiyası və Bolşevik Rusiyasında görülən işlərdən bəhs edilir. Bu birinci sütun imzasız dərc olunur. Bu guşə sonrakı saylarda yer almayıb. Bununla belə, Türk Dil Qurumu və türkcənin sıxlaşması ilə bağlı yazılar çıxmağa davam etmişdir. Bu yazılardan diqqət çəkənlərdən  biri Qazanlı Abdullah Battal (Taymas) 21-22-ci nömrələrdə yayımlanan “Türk Dəngbəyliliyinin 10. İli” başlıqlı məqaləsidir. “Saf türkcə cəhdi” xəbərdarlığı ilə başlayan yazıda demək olar ki, heç bir xarici sözdən istifadə olunmadığı görünür. Mətnin sonunda məqalədə istifadə olunan xalis türkcə sözlər mənaları ilə birlikdə lüğət şəklində verilmişdir. Bunlar arasında türk ləhcələrindəki acun (dünya), alpaqut (qəhrəman), enyen (idarə, rejim), tokuş (müharibə), yazı (meydan), budun (millət) kimi tarixi mətnlərdə və ləhcələrdə istifadə edilən sözlərlə yanaşı,özditrəmə ( Həyəcan), benbeylik (səltənət), elyurd (dövlət), bitrim (qərar), carlamaq (elan etmək), onarım (islahat), işıqlılar (ziyalılar), yazqıç (qələm) kimi törəmə qarşılıqları da varidi. Əhməd Cəfəroğlu həmin nömrənin başqa bir məqaləsində "Türk Dili Araşdırmalar Cəmiyyəti"nin "Osmanlıcadan Türkcəyə Yazışmalar Kılavuzu"nun hazırlanmasına töhfə vermək məqsədi ilə Azərbaycanın Gəncə ləhcəsində olan türkcə sözləri bəzi osmanlı sözlərə qarşılığını lüğət şəklində dərc edir.
30-cu nömrədə sonrakı 31-32-ci nömrələrin "Türk Dili Qurultayına" həsr olunacağının xəbəri verilmişdi. 31-32-ci nömrələr birlikdə nəşr olunmuş və ilk səhifədə qurultayın Türk dünyası üçün əhəmiyyətindən bəhs edilmişdi.
1934-cü ildə buraxılan 36-cı nömrədən sonra jurnal 1954-cü ildə bir nömrə yayımlayaraq yayım həyatını sonlandırmışdır.
NGC 5451
NGC 5451, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış H II bölgesidir. Göy üzündə Böyük Ayı bürcü istiqamətində yerləşir. GxyP tipli. tərəfindən ildə 182.88 sm (72 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Nur Tatar
Nur Tatar Askari — Kürd əsilli ilk Türkiyə milli taekvondoçusu.
Karyerası
Rusiyada Sankt-Peterburqda 2010-cu ildə Avropa Taekvondo Çempionatında gümüş və Birləşmiş Krallıqda, Mançestrda 2012-ci ildə keçirilən Taykfando Çempionatında isə qızıl medal qazanmışdır.
Ankarada Ankara İllər bankına transfer olmadan əvvəl TSE Spor klubunda Tatar, Cüneyt Gülçək ilə birlikdə işləmişdir.
2012-ci ildə Yaz Olimpiyadasında Türkiyəni təmsil edən komanda da yer alan Andrea St bernard, Paige Mcpherson, Carmen Martona qalib gəlmiş, finalda Kyung Seon Hwang oyamış, ancaq ona uduzaraq gümüş medal əldə etmişdir.
2014-cü ildə Avropa Taekvondo Çempionatının yarımfinalında rusiyalı idmançı Anastasiya Baryshnikova 5–4 hesabı ilə uduzaraq bürünc medal qazanmışdır.
Tatar 2014-cü ilin avqust ayında Türkiyə Milli Olimpiya Komitəsi tərəfindən verilən açıqlamaya görə "16 qızıl medal sahiblərindən" biri də o olmuşdur.
Bavlı rayonu
Bavlı rayonu — Rusiya Federasiyası, Tatarıstan Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon. Respublikanın şimal-qərbində yerləşir. İnzibati mərkəzi Bavlı şəhəridir.
Coğrafiyası
Qərbdən Buqulma rayonu, şimaldan Yutazinski rayonu ilə, şərqdən Başqırdıstan Respublikası ilə (Şaran, Tuymazı rayonları, Oktyabrski şəhər rayonu), Orenburq vilayəti (Severnı və Abdulinski rayonları) ilə həmsərhəddir.
Rayonda əsasən qara və karbonatlı torpaqlar yayılmışdır.
Tarixi
Rayonun ərazisi 1920-ci ilə qədər Samara əyalətinin Buqulma qəzasına, 1920-1930-cu illərdə isə Tatarıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Buqulma kantonuna daxil olur.
Tatarıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının inzibati bir qurumu olaraq rayon 10 avqust 1930-cu ildə qurulmuşdur.
4 yanvar 1963-cü ildə Bavlı rayonunun ərazisi Buqulma rayonuna daxil edilir. 12 yanvar 1965-ci ildə Bavlı rayonu yenidən qurulur.
Əhali
Şəhər şəraitində (Bavlı ş.) rayon əhalisinin 63,84 % yaşayır. Tatarlar, ruslar, çuvaşlar, udmurtlar, mordovalılar və başqaları.
İnzibati ərazi bölgüsü
Bavlı rayon inzibati ərazisinə 1 şəhər və 13 kənd inzibati vahidliyi daxildir. Rayon ərazisinə isə ümumilikdə 40 yaşayış məntəqəsi daxildir.
Sənaye
Rayondakı sənaye müəssisələri arasında əsas payı neft istehsalı, daşınması və emalı (NGDU Bavlıneft, Bavlynefteprodukt ASC, Aloyl, Əmət qazma emalatxanası, eləcə də TATNEFT-nin filialları tutur) əsas yer tutur. Neftlə yanaşı digər sahələr də inkişaf edir.
Kənd təsərrüfatı
Rayonun aqrar-sənaye kompleksi 18 kənd təsərrüfatı və 54 ferma təmsil olunur. Əsas becərilən bitkilər: buğda, arpa, yulaf, noxud, qarabaşaq, darı. Heyvandarlıq: mal-qara, qoyun, at, qaz təsərrüfatı. Rayonun ən böyük müəssisələri bunlardır: Bavlı çörək zavodu ASC, Aqrohimservis ASC, Meliorasiya ASC və bir sıra digərləri.
Yerli hökumət
Ramil Hakimulloviç Gatiyatullin Hamil Nailoviç İbraqimov
2016-cı ildən - İlyas İsmaqiloviç Quzairov
NGC 7603
NGC 7603, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Balıqlar bürcü istiqamətində yerləşir. Sb/P tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Sen-Juar-an-Valden
Sen-Juar-an-Valden  — Fransa da kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — İzer. Şartryoz-Qye kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — La-Tur-dyu-Pen.
Əhalisi
Əhalinin dinamikası (INSEE) :
Dağıstanın Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinə birləşməsi
Zəmin
1919-cu il aprelin əvvəlində Denikinin Könüllü ordusu Terek vilayətinin işğalını əsasən başa çatdırdı. Bundan sonra Dağıstanda Dağlılar Respublikasından ayrılıb Azərbaycana birləşmək ideyası sürətlə yayılmağa başladı. Dağıstanın ictimai xadimləri Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Dağlılar Respublikasındakı diplomatik nümayəndəsi Əbdürrəhim bəy Haqverdiyevə müraciətlər edərək, bu haqda Azərbaycan hökumətinin prinsipial razılıq verməsini xahiş etdilər. Haqverdiyevin aprelin 15-də xarici işlər naziri Məmməd Yusif Cəfərova göndərdiyi məlumatda bildirilirdi ki, Dağıstanın 10 dairəsindən 4-ü açıq şəkildə Azərbaycana birləşmək tərəfdarıdır, qalanları isə gizlicə bunu arzu edirlər. Dağıstanlı zabitlər, o cümlədən Dağlı Respublikasında hərbi nazirin müavini olmuş general H.M.Xəlilov da bu mövqedən çıxış edirdilər.
Könüllü ordunun cənuba doğru irəliləməsi ilə əlaqədar Dağıstanda Azərbaycanla birləşmək tərəfdarları sürətlə artırdı. Kürə, Qaytaq, Tabasaran, Avar və Dərbənd bölgələrini təmsil edən nümayəndələr tarixən, həm də iqtisadi cəhətdən Azərbaycanla sıx bağlı olduqlarını bildirir və siyasi ittifaq yaradılmasını zəruri sayırdılar. Aprelin 29-da Dağıstanın Azərbaycana birləşdirilməsi məsələsi Dağlılar Respublikası parlamenti üzvlərinin, zabitlərinin, ruhanilərinin və ziyalılarının birgə iclasında müzakirə edildi. Zabitlər Könüllü orduya qarşı mübarizənin davam etdirilməsini və hərbi əməliyyatlar başa çatdıqdan sonra Dağıstanla Azərbaycanın federasiya və ya konfederasiya formasında birləşməsini təklif etdilər. Dağıstan deputatlarının lideri M.Q.Dibirov, nüfuzlu din xadimi Şeyx Uzun Hacı da bu təklifə tərəfdar çıxdılar.
Mayın 5-də Bakıdakı müttəfiq qoşunlarının komandanı general U.Tomson da Fətəli xan Xoyski ilə görüşəndə Dağıstanın iqtisadi, topoqrafik və digər cəhətlərdən Azərbaycanla bağlı olduğuna görə, onun Cümhuriyyətə birləşdirilməsini labüd saymışdı.
Denikin işğalı
Müttəfiqlərin bu görüşləri, xüsusən də Dağıstanın öz taleyini Azərbaycanla bağlamaq üçün addımlar atması Denikinin bölgədə fəallaşmasına, təxribatçılıq fəaliyyətini gücləndirməsinə səbəb oldu. Əhalinin rəğbətini qazanmaq üçün Dağıstana yerli özünüidarəçilik veriləcəyi vəd edildi, Könüllü ordunun bölgədə başlıca vəzifəsinin bolşeviklərə qarşı mübarizə aparmaq olduğu bildirildi. Yüksək rütbəli dağlı zabitlərinin Şimali Qafqazın müsəlman bölgələrinin idarəsinə cəlb edilməsi isə zabit heyətinin mövqeyində dəyişiklik yaratdı.
Gedişat və nəticə
Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev iyunun 7-də Dağıstanda baş verən hadisələr haqqında Azərbaycan hökumətinə göndərdiyi məlumatda Denikinin bölgədə cəmi 1 mindən çox hərbi qüvvəyə malik olduğunu bildirir və yerli əhalinin arzusunu nəzərə alıb, Port-Petrovskda (indiki Mahaçqala) qədərki ərazini Azərbaycana birləşdirmək üçün hərəkətə keçməyə çağırırdı. Britaniya hökumətinin iyunun 11-də bəyan etdiyi demarkasiya xəttinə görə də Könüllü ordu Port-Petrovskdan 5 mil cənubda dayanmalı idi.
Azərbaycan hökuməti Dərbəndi və demarkasiya xəttinə qədərki Dağıstan ərazisini denikinçilərdən təmizləmək üçün dərhal diplomatik və hərbi hazırlığa başladı. Lakin Denikin ordusu Cənubi Dağıstanı tərk etməkdən qəti boyun qaçırdığı üçün avqustun 4-də Britaniya hökuməti demarkasiya xəttini Dağıstanın cənub sərhədinə çəkərək, bölgəni bütünlüklə Könüllü ordunun təsir dairəsinə aid etdi.
Azərbaycan hökuməti yaranmış vəziyyəti nəzərə alaraq, Dağıstanın birləşdirilməsi ilə bağlı hazırlığı dayandırmalı oldu.
NGC 3489
NGC 3489, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Şir bürcü istiqamətində yerləşir. SB0-a tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Barsbay
Əşrəf Seyfəddin Barsbay — 1422–1438-ci illərdə Misirin doqquzuncu Burci Məmlük sultanı. Çərkəz əsilli idi və ilk Burci sultanı Barququn keçmiş qulu idi.
16 illik hakimiyyəti Misirdə Məmlük dövrünün standartlarına nisbətən uzun bir hökmranlıq etdi. Onun hakimiyyəti nisbətən təhlükəsizlik və sabitliklə, az sayda müharibə və ya üsyanla qeyd edildi. Göründüyü kimi, eyni zamanda xəsislik və pis xasiyyətli olduğu qədər eyni zamanda kasıblara və sufilərə qarşı xeyirxahlığı olmuşdur. Məmlük dövlətində bir sıra inzibati islahatlara, o cümlədən sultanlığın hərbi cəhətdən möhkəmləndirilməsinə və Yəmən ilə Avropa arasında Qırmızı dəniz ticarətinə Misirin müstəsna hüquqlarının verilməsinə cavabdeh idi. Bu müddətdə Hind okeanı ticarət yollarını Ciddədən (Qahirəyə yaxın) yönləndirdi və şəkər və bibər üzərində bir dövlət inhisarını da tətbiq etdi. Qırmızı dənizdəki fəaliyyətləri, əvvəlki əsrdə tənəzzülə uğrayan mühüm bir liman olan Aidhabın 1426-cı ildə sonuncu dəfə süqutunu əhatə etdi. 1426–1427-ci illərdə Kipri ​​yenidən geri aldı, kralını ələ keçirdi və xərac verməyə məcbur etdi.
1430-cu ildə Misirdə qıtlıq və vəba hökm sürdü. Barsbay dövrünün digər müsəlman hökmdarları ilə, yəni Benqal sultanı Cəlaləddin Məhəmməd şah ilə yaxşı əlaqələrə sahib idi.
Klivaj
Klivaj (ing. cleavage–parçalanma), Sedgwick, 1835 - süxurların kip paralel səthlər üzrə lövhəcik və prizma şəklində parçalanma xüsusiyyəti. Bu səthlər laylanmanı kəsir, ya da ona uyğun olur. Klivaj uzunsov mineralların bir-birinə nisbətən paralel səmtlənməsi və ya səmtlənmədən asılı olmayan paralel çatlar şəbəkəsinin hesabına əmələ gəlir və bir çox hallarda süxurların həqiqi təbəqəliliyini (laylanmanı) pərdələyir. Şarp (Sharpe, 1849) şistləşməni klivaj bir növü kimi qəbul edir və onu süxur hissəciklərinin sıxılma qüvvələrinə perpendikulyar istiqamətdə kipləşməsi ilə əlaqələndirir. Klivaj üçün müxtəlif təsnifatlar irəli sürülmüşdür (Foumarier, 1937; Belousov,1947 və b.). Hazırda axın klivaj, tektonik klivaj, qopma klivaj və başqa növlər məlumdur. Böyük Qafqazın cənub yamacında klivaj yura və təbaşirin filiş çöküntülərində geniş inkişaf etmişdir.
Mənbə
Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. — Bakı: Nafta-Press, 2006. — Səhifələrin sayı: 679
NGC 1572
NGC 1572, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə İskənə bürcü istiqamətində yerləşir. SBa tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Sen-Jülyen-de-Rа
Sen-Jülyen-de-Rа  — Fransa da kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — İzer. Vuaron kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Qrenobl.
INSEE kodu — 38407. Kommunanın 1999-cu il üçün əhalisi 443 nəfər təşkil edirdi. Kommuna dəniz səviyyəsindən 405 ilə 700 qədər metr yüksəklikdə yerləşir. Kommuna Paris dən təxminən 470 km cənub-şərqdə, Lion dan 80 km cənub-şərqdə, Qrenobldan 19 km şimal-qərbdə yerləşir.
Əhalisi
Əhalinin dinamikası (INSEE) :
NGC 3672
NGC 3672, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Kasa bürcü istiqamətində yerləşir. Sc tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Koesit
Koesit (kousit) - mineral, SiO2. Monoklinik. Kristalları prizmatik, lövhəvari. İkiləşmə {100} və {021} üzrə. Ayrılması iki müstəvi üzrə. Dənələri qeyri-düzgün formalı. Rəngsiz. Sərtliyi 7,5. Xüsusi çəkisi 2,93. Yüksək temperatur (500-600 0C) və təzyiq şəraitində əmələ gəlir. Meteorit mənşəli kraterlərdə leşatelyeritdə və krateryanı qranit və tuflarda tapılır.
Nukleofilik əvəzetmə reaksiyaları
thumb|359x359px Nukleofilik əvəzetmə reaksiyaları — bölüşdürülməmiş elektron cütü daşıyan reagent-nukleofilin hücumu həyata keçirdiyi əvəzetmə reaksiyalarıdır. Nukleofilik əvəzetmə reaksiyalarında tərk edən qrupa nukleofuq deyilir.
Bütün nukleofillər Lyuis əsaslarıdır.
Nukleofilik əvəzetmə reaksiyalarının ümumi görünüşü:
Alifatik (geniş yayılıb) və aromatik (geniş yayılmayıb) nukleofilik əvəzetmə reaksiyaları mövcuddur.
Alifatik nukleofilik əvəzetmə reaksiyaları üzvi sintezdə çox vacib rol oynayır və həm laboratoriya təcrübəsində, həm də sənayedə geniş istifadə olunur.
Mövcud faktları və müşahidələri ümumiləşdirərək nukleofilik əvəzetmə reaksiyalarının mexanizmini izah edən bir nəzəriyyə 1935-ci ildə İngilis alimləri Edvard Hughes və Christopher Ingold tərəfindən hazırlanmışdır.
Alifatik nukleofilik əvəzetmə reaksiyaları
thumb|250x250px| SN1 reaksiyanın şərti enerji profili
SN1 Reaksiyaları
SN1 reaksiyasının və ya monomolekulyar nukleofilik əvəzetmə reaksiyasının mexanizmi aşağıdakı mərhələləri əhatə edir:
1. Karbokationın (yavaş mərhələ) yaranması ilə substratın ionlaşması:
2. Karbokationa nukleofilik hücum (sürətli mərhələ):
və ya (neytral birləşmə nükleofil rolunda çıxış edirsə):
3. Kationın parçalanması (sürətli mərhələ):
SN1 reaksiyasına misal olaraq, tert-butil bromidin hidrolizini göstərmək olar:
Monomolekulyar nukleofilik əvəzetmə reaksiyasının şərti enerji profili diaqramda göstərilmişdir.
Kokimbit
Kokimbit - mineral, Fe23+[SO4]3× 9H2O.
Haqqında
Kokimbit - Heksonal. Kristalları qısa prizmatik və dipiramidal. Ayrılması {101} üzrə olduqca qeyri-mükəm­məl. Aqreqat: sıx, dənəvər. Açıq bənövşəyidən tünd bənövşəyiyədək, yaşımtıl, sarımtıl. Parıltısı şüşəli. Sərtliyi 2-2,5. Xüsusi çəkisi 2,11. Dadı büzüşdürücü; suda həll olur. Somolnokit, ryomerit, kopiapit və b. ilə birlikdə oksidləşmə zonasında.
NGC 5679D
NGC 5679D, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Qız bürcü istiqamətində yerləşir. S tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Midhat Paşa
Əhməd Şəfiq Mithat Paşa (d. 18 oktyabr 1822 - ö. 8 may 1884) — Sultan Əbdüləziz və II Əbdülhəmidin səltənətində 2 dəfə - ümumilikdə 4 ay 5 gün sədrəzəm olmuş Osmanlı dövlət adamı.
Həyatı
18 oktyabr 1822-ci ildə İstanbulda dünyaya gəlmişdir. Əsl adı Əhməd Şəfiqdir. Atası Hafiz Mehmed Əşrəf Əfəndi Əvkaf nazirliyində (dini işlər üzrə qurum) kiçik bir məmur idi. Bu səbəblə kiçik yaşlarında dini təhsil aldı. Hətta deyilənə görə, 10 yaşında Quranı əzbərləmişdi. 11 yaşında atasının naib təyin edildiyi Vidinə getsə də, ertəsi il atasıyla birlikdə İstanbula qayıtdı. 1834-cü ildə rəisülküttab Akif Paşanın vasitəsiylə divan-ı hümayunda xidmətə alındı. Bu vəzifədə ikən Mithat təxəllüsünü alaraq ərəb və fars dillərini öyrəndi. 1835-ci ildə atasının Lofça qəzasına naib təyin edilməsiylə yenidən İstanbuldan ayrıldı. Ancaq 1 il sonra ailəsi ilə birlikdə İstanbula qayıtdı və divan-ı hümayundakı işinə davam etdi. Bu illərdə Fateh məscidində Doyranlı Mehmed Əfəndi və Şərif Əfəndilərdən məntiq, din və ədəbiyyat dərsləri almağa davam etdi. 1840-cı ildə sədrəzəm məktubdarlığına gətirildi və 1842-ci ildə Dəməşq katibinin müavini olaraq ilk təyinatını aldı. 2 il burada xidmət etdikdən sonra Bəkir Sami Paşanın divan katibi oldu və onunla birlikdə 1845-ci ildə Konyada, 1847-ci ildə Kastamonuda, ertəsi il isə İstanbulda fəaliyyət göstərdi.
1849-cu ildə dönəmin Ədliyyə məclisi hesab olunan Məclis-i Valada kiçik rütbəylə xidmətə alındı. Ancaq yaxşı xidməti səbəbilə ertəsi il rütbəsi yüksəldi. Bu bölgədəki maliyyə problemlərini aradan qaldırmaq və Ərəbistan marşalı Mehmed Əmin Paşa haqqında aparılan tədqiqatı yürütməklə vəzifələndirildi. 6 ay davam edən bu tədqiqatın sonunda paşanın vəzifədən alınmasına səbəb oldu və bu səbəblə paşanın ən güclü rəqibi olan Mustafa Rəşid Paşanın diqqətini çəkdi. 1855-ci ilədək müxtəlif dövlət vəzifələrində xidmət göstərdi. Əlbəttə ki, bu illərdə siyasi mühiti tanımış, özünə dost və düşmənlər qazanmışdı. 1854-cü ilin mayında keçmiş düşmənlərindən Mehmed Əmin Paşanın sədarətə gəlməsiylə mərkəzdən uzaqlaşdırıldı və 6 ay boyunca Sliven, Mudurnu kimi sərhəd bölgələrində xidmət etdi. Nəhayət ən güclü himayədarı olan Mustafa Rəşid Paşanın sədarətə gəlişiylə paytaxta çağrıldı (dekabr 1854).
O əsnada Bursada baş verən zəlzələnin ardından bölgəyə göndərilən yardımların idarə edilməsi üçün 1855-ci ildə Bursaya göndərildi. Ancaq 1856-cı ilin fevralında sədarət naibi Mehmed Əmin Paşa tərəfindən vəzifədən alındı və dövlət nizamına qarşı çıxma ilə təqsirləndirilərək həbs olundu. Ancaq vaxtilə xidmət etdiyi Məclis-i Vala heyəti qarşısında mühakimə olundu və günahsız olduğu sübut edilərək əvvəlki vəzifəsinə qaytarıldı. 1857-ci ildə Silistrə hakimi Mirzə Səid Paşa və Vidin hakimi Muammər Paşa haqqında açılan tədqiqat işini yürütmək üçün Tırnovaya göndərildi. Bu əsnada hamisi Mustafa Rəşid Paşa vəfat etmiş (1858), bundan sonraki siyasi karyerası boyunca Əli və Fuad Paşalar tərəfindən himayə edilmişdir. Həmin il Avropaya gedərək Paris, London, Brüssel və Vyanada 6 ay yaşadı. Bu müddət ərzində mükəmməl fransızca öyrəndi. Geri döndükdən sonra Məclis-i Vala baş katibliyinə gətirildi (1859).
Siyasi karyerasının ikinci mərhələsi, 1861-ci ilin yanvarında Balkan yarımadasının ən problemli bölgəsi olan Nişə vəzir rütbəsiylə hakim təyin edilməsiylə başladı. 2 il boyunca Nişdə yeni yollar və körpülər inşa etdirərək bölgədə əmin-amanlığı təmin etdi. Burdakı uğurlu rəhbərliyi səbəbilə o illərdə iğtişaşlarla çalxalanan Prizren də onun idarəsinə verildi. 3 il boyunca bölgədə idarəçilik təcrübəsi qazandı.
Balkan yarımadasındakı çalxantılar xarici müdaxilələrə zəmin yaradırdı. Bu səbəblə bölgədə dərhal yeni idarəçilik sistemi qurulmalı idi. Bu məqsədlə bölgəni yaxşı tanıyan Mithat Paşa 1864-cü ildə İstanbula çağırıldı və yeni vilayət bölgüsünün hazırlanması ilə vəzifələndirildi. 6 ay davam edən hazırlığın ardından hazırlanan yeni vilayət nizamnaməsinin 1864-cü ilin noyabrında elan edilməsi planlaşdırıldı. Ancaq bu elandan öncə praktiki sınaq üçün mərkəzi Ruse olan və Silistrə, Vidin, Niş əyalətlərini özündə birləşdirən yeni Dunay vilayəti qurularaq 1864-cü ilin oktyabrında Mithat Paşanın idarəsinə verildi. Bu günkü Bolqarıstanın böyük bir hissəsini əhatə edən Dunay vilayətində 4 ilə yaxın xidmət göstərən Mithat Paşa bu illər ərzində bölgədə mühüm uğurlar qazandı. Belə ki, onun səyləriylə 1865-ci ilin martında ilk vilayət qəzeti olan türkcə və bolqarca Dunay qəzeti çap etdirilmiş, kənd təsərrüfatı inkişaf etdirilmiş, bu günkü Ziraat Bankının təməlini təşkil edən bank təşkilatı qurulmuşdur. Praktiki olaraq sınaq bölgəsi hesab edilən bölgədə qısa zamanda bu qədər irəliləyişin olması vilayət nizamnaməsinin tədbiqini zəruri hala çevirdi. Çox keçmədən yeni vilayət nizamnaməsi Bosniya, Suriya və Hələb başda olmaqla ölkənin bir çox bölgəsində tədbiq edildi.
Mosul və Bəsrə bölgəsinin də daxil olduğu, bu günkü İraq ərazisini əhatə edən Bağdad vilayətini 3 il boyunca (1869-1872) idarə edən Mithat Paşa Balkanlarda qazandığı idarəçilik təcrübəsiylə burda da yeni vilayət sistemini qurdu. Bölgədəki tayfaları mərkəzi idarəyə tabe edərək Dəclə və Fərat çaylarında gəmi nəqliyyatını gücləndirdi. Küveyt, Əl-Xasa, Qətf, Qətər və Nəcd bölgələrinin birləşdirilərək Nəcd sancağı adı altına Bəsrəyə bağlanması, bununla da bölgədə Osmanlı suverenliyinin təmin edilməsi də onun fəaliyyətlərinin nəticəsi olaraq qiymətləndirilir. Vilayətin ilk rəsmi qəzeti olan əz-Zəvranın türkcə və ərəbcə nəşr edilməsi, yeni hərbi məktəblərin və xəstəxanaların açılması da onun bölgədə həyata keçirdiyi digər yeniliklərdən oldu.
İlk sədarəti
Əli Paşanın 7 sentyabr 1871-ci ildə vəfat etməsinin ardından sədarətə Tənzimat əleyhdarlarından Nədim Paşanın gəlişiylə siyasi təzyiqlərə məruz qaldı. 1872-ci ilin mayında Bağdad hakimliyindən istehfa edərək İstanbula qayıtdı və burada müxalif qüvvələri ətrafında topladı. İstanbulda qalmasından narahat olan Nədim Paşa tərəfindən əvvəlcə Sivas, bu alınmadığı halda isə Ədirnəyə hakim təyin edildi. Ancaq yola çıxmadan öncə sultanın xeyir-duasını almaq məqsədilə hüzura gəlmiş, bu görüş əsnasında sədarət möhürünü almışdır (31 iyul 1872). Əlbəttə ki, bu təyinatda Nədim Paşa haqqında artan şikayətlərin də təsiri olmuşdur. Ancaq ilk sədarəti çox çəkmədi. Belə ki, Niş hakimliyi illərindən düşməni olan rus səfirinin də təsiriylə, sarayla arasında yaranan siyasi uyuşmazlıq səbəb göstərilərək vəzifədən alındı (19 oktyabr 1872).
Bundan sonrakı 4 il ərzində fərqli dövlət pillələrində qısa müddətli vəzifələrə təyin olundu. Vəzifədən alındıqdan bir neçə ay sonra 1873-cü ilin martında Ədliyyə naziri oldu. Ancaq davam edən maliyyə problemlərinin həlli və Məclis-i Məbusanın açılmasıyla bağlı yeni bir layihə hazırladığını öyrənən Sultan Əbdüləzizi tərəfindən vəzifədən alındı və oktyabr 1873-cü ildə Salonikiyə göndərildi. 1874-cü ilin fevralında bu vəzifədən də azad edildi və İstanbula qayıdaraq bir müddət siyasi həyatdan kənar durdu. Ardından yeni qurulan Nədim Paşa hökumətində ikinci dəfə Ədliyyə naziri seçildi (avqust 1875). Ancaq siyasi böhran, dövlətin iqtisadi baxımdan iflası və Balkan yarımadasında davam edən üsyana çarə tapılmaması kimi səbəblərə görə, 1875-ci ilin oktyabrında sədrəzəmə etiraz məqsədilə istehfa etdi.
1876-cı ilin mayına qədər bütün dövlət vəzifələrindən uzaqda tutuldu. Bu müddət ərzində xalqın bütün təbəqələrindən olan mövcud rejimdən narazı hər kəs onun ətrafında toplandı. 1876-cı ilin yazında siyasi gərginlik yüksəldi. Böyük güclərin Osmanlı imperiyasına müdaxiləyə hazırlandığı bu əsnada müxalif qruplar Sultan Əbdüləzizi devirib, Murad Əfəndini taxta çıxarmağı planlayırdı. Mithat Paşanın köşkündə toplanan iclasda Sultan Əbdüləzizin səltənətdə qalması həm ölkənin, həm də müxalif qüvvələrin gələcəyi üçün təhlükəli olaraq görüldü və mədrəsə tələbələrinin üsyana sövq edilmələrinə qərar verildi. Digər tərəfdən isə vəliəhd Murad Əfəndi üsyan edəcək tələbələrə paylamaq üçün şəxsi sərrafı Xristaki Əfəndidən təmin etdiyi sandıq-sandıq qızılı Mithat Paşaya göndərdi. Çox keçmədən Mithat Paşa tərəfindən təhrik olunan mədrəsə tələbələrinin 10 may 1876 tarixində ayaqlanması nəticəsində Nədim Paşa vəzifədən alındı. Hərəkatın planı isə o əsnada vəzifədən alınan Mithat Paşanın şəhər kənarındakı köşkündə hazırlanmışdı. Yeni yaradılan Rüşdü Paşa hökumətində ikinci dəfə Dövlət şurası rəisliyinə gətirildi. Ardından sədrəzəm Rüşdü Paşa, sərdar Avni Paşa, şeyxülislam Xeyrullah Əfəndi və Mithat Paşanın rəhbərliyi ilə Sultan Əbdüləziz taxtdan endirildi (30 may 1876).
Ancaq bu saray çevrilişi vəziyyəti daha da ağırlaşdırdı. Əvvəlcə çevrilişi planlaşdıranlar arasında ziddiyyətlər başladı. Ardından Sultan Əbdüləziz həbs tutulduğu Çırağan sarayında əsrarəngiz şəkildə qətlə yetirildi (4 iyun). Sərdar Avni Paşa Sultan Əbdüləzizin intiqamını almaq istəyən Çərkəz Hüseyn tərəfindən öldürüldü (15 iyun). Balkan yarımadasında davam edən üsyanlar daha alovlandı. Bütün bunlara baxmayaraq Mithat Paşa yeni qanun nizamnaməsini hazırlamağa davam edirdi. Nəhayət, psixi vəziyyəti pisləşən Sultan Muradın sağalmayacağı sübut edildi və yeni qanun nizamnaməsini elan edəcəyinə söz verən vəliəhd Əbdülhəmid 31 avqust 1876-cı ildə taxta çıxarıldı.
Sultan Əbdülhəmid səltənəti
Sultan Əbdülhəmid və Cövdət Paşa kimi mühafizəkar tərəfdarları ilə Mithat Paşa qrupu arasında yeni nizamnamənin hazırlanması barədə uzun müddət müzakirələr aparıldı. Yeni qanun nizamnaməsinə müxalifliyi ilə tanınan Rüşdü Paşanın istehfa etməsinin ardından 19 dekabr 1876-cı ildə Mithat Paşa sədarətə gətirildi. Balkan üsyanlarını yatırmaq məqsədilə yaxında İstanbulda toplanacaq konfransa qədər yeni qanun nizamnaməsini hazırlamaq niyyətində olan Mithat Paşa arzusuna çatdı. Belə ki, Mithat Paşa sədarətinin 4-cü günü 101 top atəşi ilə Osmanlı imperiyasının ilk konstitusiyası qəbul edildi (23 dekabr 1876). Mithat Paşa etnik və dini fərq qoymadan bütün osmanlı təbəəsinə bərabər hüquqlar verərək xarici müdaxilələri azaltmağa çalışırdı. Bu səbəblə konfransdakı Osmanlı təmsilçiləri xarici işlər naziri Saffət Paşa və Berlin səfiri Əthəm Paşa konfransı tərk etdi. Buna bamxyaraq konfrans öz fəaliyyətini davam etdirdi və daha öncə Rusiya səfirliyində müzakirə edilən ağlasığmaz təkliflər irəli sürüldü. Osmanlı imperiyasının suverenliyini təhlükəyə atan bu təkliflər 18 yanvar 1877-ci ildə toplanan 180 nəfərlik Məclis-i Ümumidə müzakirə edilərək səsvermə yolu ilə rədd edildi. Gələn əcnəbi elçilər öz yerlərinə vəkil qoyaraq İstanbuldan ayrıldılar. Mithat Paşa İngiltərəyə, konstitusiyanın tam tədbiq edilməsi şəraitində qərb dövlətləriylə razılığa gələcəyini bildirdi. İngiltərə hökuməti isə Londonda yeni bir konfransın toplanması üçün danışıqlara başladı. Mithat Paşa istər bu hərəkətləri, istər sə də Osmanlı sülaləsini devirərək öz ailəsini taxta çıxarmaq istəməsi haqqında yayılan şayələr səbəbilə vəzifədən alınaraq 5 fevral 1877-ci ildə ölkədən sürgün edildi.
1878-ci ilin avqustuna qədər davam edən sürgün illərini İtaliya, İspaniya, Fransa, Avstriya və İngiltərədə keçirdi. Sultan Əbdülhəmidə qarşı müxalifət aparmamağa diqqət etməklə birlikdə, 1877-ci ilin aprelində başlayan Osmanlı-Rusiya müharibəsi əsnasında Avropa arenasında Osmanlını müdafiə etdi. Ancaq Mithat Paşanın Avropada siyasi təhlükəyə çevrilməsindən narahat olan Sultan Əbdülhəmid paşanı bağışladı və ailəsiylə birlikdə Krit adasında yaşamasına icazə verildi (sentyabr 1878).
1878-1881-ci illər ərzində Suriya və Aydında fəaliyyət göstərdi. Ancaq çox keçmədən 1881-ci ilin mayında yaşadığı köşkdə həbs olundu. Ancaq həbs əsnasında qaça bildi və Fransa səfirliyinə sığındı. Fransa hökuməti nəznində aparılan danışıqların ardından Ədliyə naziri Cövdət Paşanın verdiyi təminatla təslim oldu. İstanbula gətirildikdən sonra saray çevrilişi edərək sultanı qətlə yetirməklə günahlandırıldı və 1881-ci ilin iyununda Ulduz məhkəmələri ndə mühakimə olundu. Edama məhkum edilən Mithat Paşa Sultan Əbdülhəmid tərəfindən bağışlandı və ömür boyu həbsə məhkum edilərək Taifə sürgün olundu (iyul 1881).
Taifdəki sürgün həyatı 3 il davam etdi. Bu müddət ərzində sərt tədbirlərlə nəzarət altına alınan Mithat Paşa 7 may 1884-cü ildə gecə yarısı tutulduğu hücrəsində boğularaq öldürüldü. Rəsmi ölüm səbəbi şirpəncəsi olaraq açıqlansa da, Ulduz sarayından göndərilən xüsusi həkimlərlə ölümü təsbit edildi. Cənazəsi 1951-ci ildə Taifdən İstanbula gətirilərək Abidə-i Hürriyət meydanında dəfn olundu.
Firuzə Kərimova
Firuzə Qədəşi qızı Kərimova — neftçi, filantrop
Həyatı və təhsili
Firuzə Kərimova 1907-ci ildə neftçi ailəsində anadan olmuşdur. Səkkiz yaşında olanda müsəlmanların maariflənməsi məsələsi ilə məşğul olan "Nəşr-Maarif" Cəmiyyətinin Balaxanıda açılmış ibtidai məktəbinə daxil olur. Onun xisləti-məcazı ibtidai məktəb illərindən qeyri-adiliyi ilə nəzərə çarpır. O zamanlar qızların məktəbə getməsinə mövhumatçılar maneçilik edirdilər. Firuzə bütün hədələrə sinə gərərək təhsilini davam etdirir. O, 1919-cu ildə məktəbi fərqlənmə ilə bitirərək, kənd qadınlarına savad öyrətməyə başlayır.
Onların evində, atasının yanında toplaşan gizli yığıncaqların iştirakçıları: Müseyib Dadaşov, Mikayıl Oalarov, Əlisəttar İbrahimov, Ağahüseyn Rəsulzadənin söhbətlərinə qulaq asır və onların tapşırığı ilə gizli vərəqlər paylamaqla onlara kömək edirdi. İnqilabçı fəhlələr arasında birinci dəfə gizli vərəqələr paylayanda Firuzənin 13 yaşı var idi. Bundan başqa o, 1919-cu ildə Balaxanıda Fatma Maqsudovanın rəhbərlik etdiyi qadın özfəaliyyət dərnəyinə gedir, başqa balaxanılı qadınlarla səhnə əsərlərinin tamaşaya qoyulmasında iştirak edirdi.
Həmin illərdə Bakıda Ceyran Bayramova, Mələknisa Qafarova, Zeynəb Rizvanovanın fədakar əməkləri nəticəsində qadınlar klubu yaradılır. Bu klubun azərbaycanlı qadınların azadlığa çıxmasında böyük rolu olmuşdur.
1920-ci ildə Balaxanıda da "Türk qadınlar klubu" təşkil olunur. Klubun nəzdində uşaq bağçası, dram dərnəyi, kitabxana, əl işləri dəməyi və s. fəaliyyət göstərirdi. Firuzə xanım yeni açılmış qadın klubunun kitabxanasında və uşaq bağçasında işləyirdi.
Balaxanıda fəaliyyət göstərən "Turk qadınlar klubunda" Nəriman Nərimanov, Səmədağa Ağamalıoğlu, Mirbəşir Qasımov, Həbib Cəbiyev kimi mübarizlər çıxış etmişlər.
Firuzə xanım müəllim olmaq istəyirdi. O, xalq təhsili İnstitutuna daxil olub biliyini artırmaqla bərabər, məktəbdə uşaqların təhsilinədə nəzarət edirdi.
Çadralarını tullamış azərbaycanlı qadınlara mövhumatçı din xadimləri hər vəchlə divan tuturdular. Belə bir şəraitdə "Türk qadın klubunun" fəallarından biri Səriyyə Xəlilova idman paltarı geyindiyinə görə qardaşı və atası tərəfindən vəhşicəsinə öldürülmüşdür. Onun dəfni çoxminli insan izdihamına çevrilmişdi. S.Xəlilovanın dəfnində iştirak edən qadın klubunun üzvlərinin əksəriyyəti çadralarını atmışdı. F.Kənmova 1924-cü ilin yanvar ayında partiya sıralarına daxil olur, elə oradaca çadrasını başından açıb yerə tullayır. Azərbaycanda qadın hərəkatının təşkllatçılarından olan Ayna Sultanova Firuzə xanımın qəşəng simasını görüb deyir:
-Belə üzü çadra altında gizlətmək olar?!
Ölkə sənayesi inişaf etdikcə yüksək ixtisaslı mühəndis və texniklərə də ehtiyac artırdı. Bacarıqlı, işgüzar, gələcəkdə sənayenin sükanını əlində saxlaya biləcək işçilər sənaye institutuna, digər təhsil müssisələrinə göndərilirdi. Onların arasında Firuzə xanım da var idi.
Firuzə xanım Kərimova birinci azərbaycanlı qadın idi ki, 1932-ci ildə Zaqafqaziya Sənaye Akademiyasını bitirib mühəndis diplomu almışdı.
1932-ci il dekabrın 23-də Stalin rayonunun mədəniyyət sarayında akademiyanı bitirənlərə diplom təqdimatı ilə bağlı təntənəli mərasimin rəyasət Heyətində Ak(b)P MK və Bakı Komitəsinin katibləri, Azərneftin rəisi və Akademiyanın rektoru ilə bir sırada Firuzə xanım Kərimova da var idi.
Mühəndis diplomunu alarkən Firuzə xanım demişdi:
İş fəaliyyəti
Mühəndis vəzifəsində işlədiyi ilk vaxtlar onun üçün ağır idi. Tabeçiliyində işləyən kişi neftçilər, fəhlələr qadının bu ağır işin öhdəsindən gələcəyinə inanmırdılar. Belə deyənlər var idi: "Neft qadın işi deyil. Qadınsız neft çıxarılıb, yenə də çıxarılacaqdır. Qadın gedib bozbaşını bişirsin". İradəsi möhkəm olan Firuzə xanım kişilərin bu təntənəsini dəf edir və işi ilə, bacarığı ilə qadının ağır kişi işində işləyə bilməsini, böyük kollektivə rəhbərlik etmək bacarığını sübut edirdi. "Balaxanıneft" Neft Qazma İdarəsinə rəhbərlik edəndən bir qədər sonra burada qadınları sayı 77 nəfərə çatırdı ki, onlardan 7 nəfəri mühəndis, 15 nəfəri texnik idi.
Sonrakı illərdə Firuzə xanım "Balaxanıneft" Neft və Qazçıxarma İdarəsi rəisinin müavini vəzifəsində işləmişdir.
''Firuzə xanım Kərimovanın nəvəsi, onun adını daşıyan Firuzə Sultanzadə vaxtilə nənəsinin neft çıxarılması üçün qazıdığı buruq yerlərində bu gün ekologiyanın təmiz saxlanılmasına nəzarət edir. O, Azərbaycan Dövlət Universitetinin biologiya fakültəsini bitirdikdən sonra Milli Akademiyanın aspiranturasında oxumuş. 1997-ci ildə "Abşeron yarımadasında torpaq örtüyünün ekoloji vəziyyəti" mövzusunda dissertasiya müdafiə edərək, biologiya elmləri namizədi elmi dərəcəsi almışdır.''
Xatirələri
Pensiyaya çıxdıqdan sonra Firuzə xanım Bakıxanov qəsəbəsində yaşamasına baxmayaraq, tez-tez Balaxanı kəndinə, 204 saylı məktəbə gəlir, bir vaxtlar onunla oxumuş məktəb direktoru Əfidə xanım Babayeva, Azərbaycanın əməkdar müəllimi Nuriyə Əliyeva ilə, şagirdləri ilə görüşürdü.
Maraqları
Son illər Firuzə xanım və onun həyat yoldaşı Ağaxan Kərimovun bir əyləncələri də var idi: qızılgül becərmək. Onların yaşadığı evin yaxınlığından keçəndə qızılgüllərin qoxusu adamları ətrə qərq edirdi. Qara rəngli, məxmər qızıl gül Kərimovlar həyətində becərmişdilər.
Vəfatı
Firuzə xanım Kərimova 1965-ci ildə vəfat etmişdi.
Dəmir (II) oksid
Dəmir (II) oksidi - dəmir (II) və oksigenin mürəkkəb qeyri-üzvi birləşməsidir. Təbiətdə vüstit mineralı kimi mövcuddur.
Fiziki xassələri
Dəmir (II) oksid – qara rəngdə bərk birləşmədir. Yalnız yüksək temperaturda sabit vəziyyətdə olur.
Alınması
Dəmir (III) oksidin hydrogen ilə reduksiyaedici reaksiyası zamanı almaq olar: Fe2O3  +   3H2   →   2FeO   +  3H2O
Dəmir (III) oksidin dəm qazı ilə reduksiyaedici reaksiyası zamanı:
Fe2O3  +   CO   →   2FeO   +  CO2
Dəmir(III) oksidin dəmir ilə reaksiyası zamanı:
Fe2O3  +   Fe   →   3FeO
Dəmirin oksigenlə aşağı təzyiq altında qızdırılması zamanı:
2Fe + O2 → 2FeO
Dəmir oksalatın vakuumda parçalanması zamanı:
Kimyəvi xassələri
Dəmir (II) oksid reaksiya zamanı əsası xassələr görsədir. Suda həll olunmur, oksidləşməyən turşularda asanlıqla həll olunur: FeO +  2HCl  → FeCl2 +  H2O
Reduksiyaedici xassələr görsədir:
FeO +  4HNO3   →   NO2  +  Fe(NO3)3  +  2H2O
Dəmir(II) oksidin oksigenlə oksidləşmə reaksiyası:
4FeO  +   3O2   →   2Fe2O3
Natriun hidroksidlə birgə əriməsı reaksiyası
FeO + 4NaOH →Na4FeO3 + 2H2O
Oksigenlə reaksiyası: 4FeO + 2nH2O + O2 → 2(Fe2O3 ⋅ nH2O)
6FeO + O2 →300−500 0C 2Fe3O4
Hidrogen sulfid ilə reaksiyası:
FeO + H2S →500 0C FeS + H2O
Tətbiqi
Keramika və mineral boyaların tərkib hissəsi kimi istifadə olunur. E172 nömrəsi altında qida rəngi kimi qida sənayesində geniş istifadə olunur.
Toksikliyi
Dəmir (II) oksidi zəhərli deyil. Buna baxmayaraq, dəmir (II) oksidin aerozollarına (toz, tüstü) uzun müddət məruz qaldıqdan sonra ağciyərlərdə çökür və pnevmokoniozun bir növü olan sideroza səbəb olur.
Baltaç rayonu
Tarixi
1920-ci ilə qədər rayonun ərazisi Kazan vilayətinin Kazan qəzası və Vyatka quberniyasının Mamadış qəzasına daxil idi. 1920-1930-cu illərdə rayon Arça və Mamadış kantonlarının, 1930-1932-ci illərdə isə Tyunterski rayonunun tərkibində idi.
Yerli özünü idarəetmə
Baltaç rayonu ərazisinə 1 şəhər və 17 kənd inzibati vahidliyi daxildir. Rayon ərazisinə ümumilikdə 77 yaşayış məntəqəsi daxildir.
Əhali
Şəhər şəraitində (Baltaç q) rayon əhalisinin 24,77 % yaşayır.
Nəqliyyat
16K-0396 Kazan-Malmız avtomobil yolu Baltaç-Şemordan-Boqatye Sabı-Tyulyaçi yollarından (həmçinin Kukmora və Vyatskiye Polyanı yaxınlığındakı körpü), 16K-0520 Baltaç-Tsipya, 16K-0533 "ərazisindən keçir. Şişiner - Tsipya - Mari-Turek."
Rayondan heç bir dəmir yolu xətti keçmir (ən yaxın stansiya Şemordan, Baltaçdən 21 km məsafədədir). Baltaçın şimalında bir hava məkanı var.
Tanınmış şəxsləri
Qilmutdinov Gayfutdin - Sovet İttifaqı Qəhrəmanı. Smail kəndində anadan olub.
Qriqori Serqeeviç Medvedev (1904-1938) - Udmurt yazıçısı. Kiçik Lızi kəndində anadan olub.
Mixail Vladimiroviç Fedorov (1904-19 ??) - Sovet hərbi rəhbəri, qvardiya polkovniki, Biktyaşevo kəndində anadan olub.
Ravil Fəxretdinov (1937-2014) - məşhur tatar tarixçisi-alimi, arxeoloq, akademik və yazıçı.
Vasil Bulatov - Sovet İttifaqı Qəhrəmanı.
Ramil Notfullin (1961) - Tatarıstan Respublikasının Baltaç rayonunun icra başçısı (2012-ci ildən).
KİV
Rayonda “Hezmət” (Əmək) - Azlane qəzeti tatar və udmurt dillərində nəşr olunur.
Bakı Dairə Məhkəməsi
Bakı Dairə məhkəməsi — məhkəmə orqanı.
Savat
Savat (digər adları: boxe française, fransız boksu, fransız kikboksu) — Parisdə küçə döyüşü kimi başlanan və müstəqil idman növünə çevrilmiş fransız döyüş sənəti.
Tarixi
Savate XVIII əsrdə yaranmağa və inkişaf etməyə başlamışdır. Əvvəldən yalnız ayaqların istifadə edildiyi və əl zərbələrinin istifadə edildiyi bir idman idi. Əlləri çox az hücum üçün xidmət edərkən, əllər daha çox hücum üçün istifadə edildiyi üçün kapoeiraya bənzəyir. 1845-ci ildə bir Savate döyüşçü, Ouen Svift adlı ingilis boksçusu ilə döyüşməyə getdi, nəticədə Savate döyüşçüsünü tamamilə məğlub etdi. Bu, Fransız boksu adlandırılmağa başlanan döyüşdən sonra yumruqları birləşdirməyə başlayaraq başladı və inkişaf etdi.
Ümumi məlumat
Bu döyüş idman növündən həm əllər, həm ayaqlar qərb boksu və ayaq zərbəsi ilə birləşdirilmiş şəkildə istifadə olunur. Müasir savatedə (fransız boksu) boks əlcəklərindən istifadə edərək zərbələr vurulur. Təpik zərbəsi (qabırbağaya, buruna, ayağa, dabana) vurulmasına görə müasir avropa (kikboksinq) və asiya (muay tay) analoqlarından fərqlənir.
Savate ilə məşğul olan şəxs savateçi və ya savatist adlanır.
Zemfira Verdiyeva
Zemfira Verdiyeva — azərbaycanlı, xarici dillər üzrə ilk qadın elmlər doktoru, professor.
Həyatı
Zemfira Nadir qızı Verdiyeva 19 noyabr 1935-ci ildə Tiflis şəhərində anadan olmuşdur. Həmin ildə ailəsi ilə birlikdə Bakı şəhərinə köçmüşdür. Atası general, anası isə uzun illər dəmiryol texnikumunun direktoru işləyib. 1943-1945-ci illərdə 189 saylı (rus dilli) orta məktəbdə təhsil almışdır. 1953-cü ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Dillər İnstitutunun İngilis-fransız dili fakültəsinə daxil olmuş, 1957-ci ildə oranı fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. 1957-1995-ci illər arasında Azərbaycan Döv­lət Pedaqoji Dillər İnstitutunda laborant, pedaqoji təcrübə müdiri, müəllim, ka­fedra müdiri, 1973-cü ildən 1995-ci ilə qədər rektor vəzifəsində çalışmışdır.