cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Folsom küçəsi yarmarkası
Bizarre
Uilli amerikan fetiş andeqraund cəmiyyətinə ilk dəfə olaraq Çarlz Qayet tərəfindən təqdim edilmişdir və o, daha sonralar əxlaqsızlıqda ittiham edilmiş qəmgin məlum BDSM merçendayzer İrvinq Kloudun yaxın tərəfdaşına çevrilmişdir. İrvinq Kloud bütün ittihamlara baxmayaraq, dərgi oxucularının sevimlisi idi, çünki o, məşhur Sweet Gwendoline adlı komiks personaj-fetişinin yaradıcısı idi, onun yaradıcılığı və üslubu daha sonralar Cin Bilbryu və Erik Stenton kimi rəssamların fəaliyyətinə təsir göstərmişdir.
Bizarre (ingilis dilindən tərcümədə "son dərəcə qeyri-adi", "qəribə") fetişizm jurnalının ABŞ kimi puritan bir ölkədə kifayət qədər uzun tarixi vardır. Depressiya dövründə, insanların əhval ruhiyyəsinin artırılması məqsədilə, "pin-up girls" adlı bədii hərəkatın əsası qoyulmuşdur. O dövrün pin-up (oxunur Pinap) jurnallarının üz qabığını cəzbedici pozalarda əyilmiş xanımların portretləri bəzəyirdi. Amerikalı kişi oxuyucular dərhal belə nəşrlərin arxasınca ova düşürlər: onlar həmin jurnalların üz bölümünü amansızcasına qopardırdılar və məftunedici gözəl qızların şəkillərini öz subaylıq yuvalarının divarlarına sancaqlayırdılar. İkinci Dünya müharibəsi illərində, ABŞ əsgərlərinin ruhdan düşməmələri üçün az qala rəsmi şəkildə çəhrayıyanaq seksual qızların posterləri ilə təchiz edilirdilər. Şəkillərin təsvir etdiyi süjetlər olduqca məsum idi. Fetiş obyektinə çevrilən qızların ətəkləri qapı qulplarına ilişərək və ya güclü küləkdən yuxarıya qalxaraq, cəlbedici corabların tarım rezin bağlarını və ya krujevalı pantalonları demonstrasiya edirdi. Bu cür şəkillərə baxan, vətənə dönüş və doğma diyarlarında bu cür qızlarla ailə həyatı qurmaq xəyalları ilə ruhlandırılmış ABŞ əsgərləri böyük şövqlə döyüşə can atırdılar.
Bizarre jurnalında "Özün yarat" adlı rubrika mövcud idi; belə ki, burada ixtiraçı redaktor korset biçmələrini yerləşdirirdi, 4,75 düym hündürlüyü olan ayaqqabı dabanlarının 6 düymə qədər uzadılması və ya qara parçadan seksual geyimlərin hazırlanması üzrə effektiv məsləhətlər yerləşdirirdi. Con Uilli müəllif olduğu komikslərin birində, istehza ilə, belin həcminin azaldılması üçün nəzərdə tutulmuş maşının qadını iki hissəyə parçalamasını təsvir etmişdir. Dəbdən feminizmə qədər hər bir mövzu Baş redaktorun ironiya obyektinə çevrilirdi. O, həmin dövrlərdə kişilərə xas olan pivə içmək, siqaret çəkmək, qalstuk və ya şalvar geyinmək və qolf oynamaq kimi vərdişləri özününkiləşdirməyə can atan qadınlara yay aylarında dənizə istirahətə gedərkən, çimərlik paltarlarından imtina edərək, kişilərin istifadə etdikləri üzgüçü alt paltarını geyinmələrini təklif edirdi və bu cür geyimin daha seksual görünəcəyini bildirirdi. 50-ci illərdə, dəbə Kristian Diorun təşəbbüsü ilə işıq sürəti ilə dar və qısa, geniş və uzun ətəklərin daxil olduğu dövrdə, Con Uilli xanımlara ümumiyyətlə geyimlərdən imtina etməyi və şəhərdə çılpaq gəzişməyi təklif edirdi.
San-Fransiskoda dəri cəmiyyətinin tarixi
San-Fransiskoda dəri fetişizminin tərəfdarlarının ilk klubu, 1938-ci ildə Embarkadero YMCA-nın yaxınlığında açılmış və eynicinsli seksual əlaqələrin axtarışında olan ABŞ-nin Hərbi-Dəniz Qüvvələrlərinin piyada qoşununlarına xidmət göstərmiş Sailor Boy adlı taverna idi.
Folsom küçəsi 1960-cı illərin ortalarından etibarən San-Fransiskoda kişi dəri cəmiyyətinin mərkəzinə çevrilmişdir. Market məhəlləsinin cənub hissəsində qərarlaşmazdan öncə, dəri-fetiş mövzusuna dost mövqeydə olan bir çox bar və gecə klubları daha çox Embarkadero (1952–1963-cü ildə Embarkadero 111 küçəsində fəaliyyət göstərmiş Jack's On The Waterfront, və On The Levee klubları), və Tenderluan rayonlarında yerləşirdilər (Tenderluan rayonunun 126 Tark küçəsində mövcud olmuş The Spur klubu, 1959-cu ildə bir qrup homofob dəstənin etdiyi aqressiv reyd nəticəsində bağlanmışdır, 518 Ellis küçəsində 1960-cı ildə açılmış The Why Not klubunun reklamasiyası zəif olduğundan, o, bir müddət sonra bağlanmışdır, 438 Eddi küçəsində yerləşən The Hideaway barı isə diskriminativ reydlər səbəbindən başqa ünvana köçürülmüşdür). Qısaca olaraq SoMa adlandırılan cənubi Marketdə 1961-ci ildə təntənəli açılış mərasimi olmuş The Tool Box fetiş mərkəzi üç yüzdən artıq qonağa xidmət göstərmək imkanına malik idi. Klublara edilən reydlər, şəhər sakinlərinin aqressiv hərəkətləri və geylərin üzləşdiyi çətinliklər haqda ilk məlumatlar, hələ 1964-cü ilin iyununda Pol Uelçin müəliffi olduğu "Amerikada Homoseksualizm" adlı, məşhur Layf jurnalında nəşr edilmiş məqalədə aşağında preambula şəklində bildirilirdi:
Homoseksualizm Amerika həyatının bütün spektrlərinə — peşələrə, incəsənətə, biznesə və əməyə yayılır. Müasir ABŞ-nin böyük şəhərlərində, homoseksuallar öz gizli həyatlarından imtina edirlər və açıq şəkildə gey olduqlarını nümayiş etdirirlər. Homoseksuallar öz içki məclisləri üçün xüsusi istirahət yerləri yaradırlar, onların kompakt məskunlaşdığı xüsusi küçələr mövcuddur, onlar həmçinin özəl təşkilatların əsasını qoyurlar. Pol Uelç (, Homosexuality in America.
Kaliforniya ştatında homoseksualların hüquqlarını müdafiə edən ilk təşkilat, 1950-ci ildə gey-aktivist Harri Hay tərəfindən əsası qoyulmuş Mattaçine cəmiyyəti olmuşdur. Mattaçine cəmiyyəti öz adını, Fransada yerləşən Maska teatrının aktyorlarının eyniadlı qrupundan götürmüşdür. Cəmiyyətin üzvlərinin əksəriyyəti ABŞ Kommunist partiyasının aktivistləri idilər. Cəmiyyət gey və lesbiyanlara hüquqi və psixoloji yardım göstərir, San-Fransisko şəhərinin əhalisi içərisində isə aktiv maarifçilik fəaliyyətini həyata keçirirdi. 1953-cü ildə Mattachine Society öz işçilərinə qarşı daha radikal yanaşmanı təşəbbüs etdi. Artıq cəmiyyətin üzvlərinin zahiri görünüşlərində ləyaqət və respektabellilik, davranışlarında isə ədəb-əxlaq normalarının qorununb saxlanılması tələb olunurdu (bu addımı, cəmiyyət gey və lesbiyanların digər insanlardan heç nə ilə fərqlənmədiklərini göstərməyə çalışırdı).
Eyni zamanda cəmiyyətdə hamı tərəfindən qəbul edilmiş gender stereotiplərinə qəti surətdə cavab verməyən insanların sayı artmağa başladı: incə və maneralı kişilər ilə comərd qadın obrazları, eləcə də əks cinsin əlbisələrini geyinərək, onların həyat tərzini təqlid etməyə çalışan kişilər, Mattaçine cəmiyyətinin qəti narazılığına səbəb olurdu, çünki onlar, homoseksualların digər şəhər sakinlərindən nə görünüş, nə də digər kritereliyalar etibarı ilə fərqlənməməli və seçilməməli olduqlarını iddia etməyə davam edirdilər.
San-Fransisko LGBT cəmiyyətinin daha bir görkəmli şəxsiyyəti, ABŞ rəssamı, rəqqas, səhnə dekoratoru, baletmeyster və gey vəkil Çak Arnett idi. Arnett Folsom küçəsi və Kastro rayonunda mövcud olmuş gey barlarında çalışan və dəri fetişizminə rəğbət bəsləyən insanların rəngli şəkillərini çəkərək, geniş fotokataloq nəşr etmişdir. Nəşr edilən kataloqda, o, San-Fransiskonu geylərin paytaxtı adlandırırdı və bu, bir çox gey cütlükləri San-Fransiskoya köçməyə ilhamlandırmışdır.
Dəri fetişizmi tematikası ilə məşhurlaşan və Folsom küçəsi ilə 11-ci küçənin cənub-qərb küncündə yer alan Febe adlı ilk gey klubun açılış mərasimi 25 iyul 1966-cı ildə baş tutmuşdur. Folsom küçəsi 1535 ünvanında yerləşən The Stud adlı daha bir köhnə klub, başlanğıcda Cəhənnəm mələklərinin pritonu (seks yuvası) hesab edilirdi; 1969-cu ildə klubun rəhbərliyi burada hippi icması üçün yönəldilmiş yeni rəqs mərkəzinin yaradılması qərarını alır. Klubun interyerini Çak Arnettin müəllifi olduğu müxtəlif psixodelik və hallüsinogen tərzlərində divar rəsm əsərləri bəzəyirdi. Yuxarıda adları qeyd olunan gey klubların başlıca fərqləndirici xüsusiyyətlərindən birisi də, onların zirzəmilərində "qaranlıq otaqların" və saunaların mövcud olması idi.
Dəri fetişizmi və BDSM ilə məşğul olan şəxslər 1971-ci ildə "Bandana kodu" adlı bir yeniliyə imza atdılar. Bandana, yaxud Hanky Code (ingilis dilində tam adı handkerchief code, "burun örpək kodu" olaraq tərcümə olunur) — seksual üstüntutmaların və şəhvət arzularının nümayişi üçün xidmət göstərən və burun örpəklərindən, bandanalardan və ya müxtəlif rəngli dəsmallardan ibarət olan nişanların kod sistemi idi. Sistem, San-Fransiskoda geylərə qarşı həyata keçirilən təqiblərin və homofobiya təbliğatların aktivləşdiyi dövrdə, yəni 1970-ci illərdə gizli dil kodu olaraq yaradılmışdır və qeyri-leqallıq şəraitində homoseksualların özlərinə uyğun seksual partnyorların axtarışı üçün istifadə edilirdi. 1983-cü ildə çap edilmiş The Leatherman's Handbook II kitabında burun örpəklərinin rənglərə görə klassifikasiyası təqdim olunmuşdur; belə ki, örpəyin hər bir rəngi, müxtəlif seks pozisiyasına işarə edirdi, bandanaların sol cibdə daşınması seksual dominantlığı (top), sağ cibdə daşınması isə passiv (bottom) seksual rolu simvolizə edirdi.
Dəri fetişizminə rəğbət bəsləyən insanların bir çoxu Embarkadero sahilində yerləşən YMCA-nın (Gənc Xristian Assosiasiyası) üzvləri idilər və assosiasiyanın qərargahında yerləşən fitnes zallarında idmanla məşğul olurdular (1975-ci ilə kimi, qadınlara YMCA-ya daxil olmaq qadağan idi. Bunun başlıca səbəbi kimi, idman ayaqqabıları istisna olmaqla, oğlanların digər idman geyimlərindən tam şəkildə imtina etmək azadlığının mövcud olması gödtərilirdi; məşqlərə gələn və ya üzgüçüklə məşğul olan geylərin əksəriyyəti nudizmə üstünlük verirdilər).
1970-ci illərin sonunda Folsomun Möcüzəvi milində LGBT və BDSM fetişizminə xidmət göstərən 30 yaxın klub, rəqs və alış-veriş mərkəzi, sauna və azad seks barları yaradılmışdır. Piyada şəklində "Möcüzəvi mildə" yerləşən bütün istirahət və əyləncə mərkəzlərinə baş çəkmək mümkün idi.
CMC karnavalı
Gey-motoklublar maliyyə problemləri olan, həmçinin ziyarətçilərin az olduğu bir sıra dərisevənlər barlarında çoxlu sayda filantrop aksiyalarını təşkil edir və bu barların populyarlaşmaları üçün yardım edirdilər. Motosikllərin dəbli nəqliyyat vasitəsinə çevrilməsi, Folsom küçəsinin hər iki tərəfində park edilmiş motosikllərin kifayət qədər uzun növbələrin yaranmasına səbəb olmuşdur. Təəssüf ki, 1982-ci ildə başlamış QİÇS böhranı, motoklublara olan marağın sürətlə azalmasına gətitib çıxarmışdır.
1979-cu ildə San-Fransiskoda lesbiyan qadınların birgə səyi nəticəsində yenicə yaradılmış Dykes on Bikes motosikl klubu tərəfindən Kaliforniya ştatında yaşayan geylərin azadlığı şərəfinə genişmiqyaslı motoyürüş keçirilmişdir (1994-cü ildən etibarən sözügedən tədbirın adı "San-Fransisko qürur paradı" olaraq dəyişdirilmişdir).
1980-ci ilin ortalarında digər şəhərlərdə yaşayan lesbiyanlar kiçik motoklubların əsasını qoyurlar. Əldə edilən gəlirlər, həmin motoklubların rəhbərləri tərəfindən QİÇS-dən əziyyət çəkən minlərlə geylərin sağalmaları üçün istifadə olunurdu. Hələ 1976-cı ildə lesbiyanların hüquqularının müdafiəsi ilə məşğul olmuş Soni Volf, 2018-ci ildə San-Fransiskoda keçirilən LGBT yürüyüşünün baş marşalı olmalı idi. Lakin Volfun 2018-ci ilin aprel ayında qəflətən vəfat etməsi nəticəsində, parad yürüyüşünün onun şərəfinə adlandırılması qərara alınmışdır. Əsasən katolik rahibə obrazlarından istifadə edərək, cəmiyyətdə aktual olan ksenofobiya, gender və homofobiya problemlərini padodiya şəklində təqdim edən Sonsuz mərhəmət bacıları adlı beynəlxalq xeyriyyə təşkilatının üzvləri, 2016-cı ildə Soni Volfu "bütün həyatı boyunca insanların hüquqlarının müdafiəsi üzrə külli miqdarda vəsait toplayan cəsarətli aktivist qadın" adlandırılaraq, kanonizasiya etmişdilər.
1960–1970-ci illərdə yaşayan bəzi homoseksuallar "pozer" slenq ifdəsindən tez tez istifadə edirdilər; belə ki, bu ifadə Harley Davidson və ya başqa brenddən olan motosikllərdən istifadə etməyi bacarmayan və dəri fetişizmini anlamayan ədəbaz təqlidçilərə qarşı istifadə olunurdu.
San-Fransiskonun cənubunda yerləşən Market meydanı ərazisində Dəri fetişizminin tarixi adlı geniş ekspozisiya xiyabanı yerləşir. 2017-ci ildə açılmış və Rinqold küçəsi boyunca uzanan xiyabanda 4 məşhur incəsənət əsəri yerləşdirilmişdir. Dəri memuarı müxtəsər adı ilə məşhur olan ekspozisiya landşaft memarı Ceffri Millerin səyi nəticəsində yaradılmışdır və aşağıdakı sənət əsərlərini özündə birləşdirir:
Folsom küçəsindəki yarmarkanın başlanması
1970-ci illərdə San-Fransiskonun SoMa məhəllələrində başlanılmış ambisioz şəhər yenidənqurma proqramına qarşı LGBT cəmiyyəti fəal şəkildə müqavimət göstərirdilər. Tarixən formalaşmış anbar və sənaye rayonu ərazisində şəhər hakimiyyəti çoxmərtəbəli binaların inşasına start vermişdir (bunun başlıca məqsədi, Rinkon Hill rayonun davamı kimi, bu ərazilərin canlandırılması istəyi idi).
1980-ci ildə başlanmış QİÇS epidemiyası nəticəsində gey icmanın uzun müddət qoruyub saxladığı nisbi muxtariyyəti kəskin şəkildə zəifləmişdi, şəhər şurası bu faktordan yetərincə yararlanaraq, ictimai səhiyyə naminə Folsomdakı bir çox hamamları bağlatdırmağa, klubların əksəriyyətinin isə nizamlı formada fəaliyyət göstərmələrinə nail olmuşdu.
Yarmarkanın keçirilmə şəraiti
Yarmarka hər il 250 000-dən çox insanı cəlb edir, və onlardan bir çoxu cəmiyyətin aktiv iştirakçısı hesab olunurlar. Yarmarkanı ilk dəfə ziyarət edən insanların da sayı durmadan artır və onların qarşılaşdığı ilk problem, buraya hansı geyimdə daxil olmağı və yaxud digər tədbir qonaqları ilə necə hərəkət etməli olduqları haqda məlumatsızlıqdır. Bura, sadomazoxizm hərəkətlərinin publik, yəni hər kəsin gözü önündə keçirilməsinin təqdir olunduğu azsaylı yerlərdən biridir. Şəhər manşetlərinin ən aktual xəbəri olan yarmarka, yüzlərlə fotoqraf və videooperatorların diqqətini cəlb edir. İştirakçıların geyindikləri əlbisələrin, kostyumların və təşkilatın ümumi formatının çox zaman transqressiv xarakter daşımasına baxmayaraq, insanların bir çoxu bu tədbirləri olduqca pozitiv və reallığı əks etdirici adlandırılar.
Bununla belə, rezonans doğuran bu hadisə bəzən ictimai və ölkədaxili tənqidə məruz qalır, ədəbsizliyə göstərilən geniş tolerantlıq, bir sıra anti-gey təşkilatların, misal üçün AFTAH birliyinin üzvlərinin əks tədbirlərə əl atmalarına imkan yaradır. AFTAH seksual oriyentasiyanın anadangəlmə olması ideyasını qətiliklə rədd edir və hesab edir ki, insanlar homoseksual həyat tərzini "tərk edə" bilərlər. AFTAH həmçinin iddia edir ki, geylərin hüquqları ilə din azadlığı arasında fundamental münaqişə mövcuddur.
Folsom təşkilatçıları şəhər məmurları tərəfindən böyük etibara layiq görülmüşdülər, çünki onlar təkcə cəmiyyətin və könüllülərin dəstəyinin xüsusi səviyyəsini nümayiş etdirmədilər, həm də San-Fransiskoda müxtəlif müxalifyönümlü qonşu qrupların diskriminativ hərəkətləri ilə rastlaşan başqa küçə yarmarkaları üçün yamsılama nümunəsinə çevrilmişdilər. 2006-cı ildə, Sonsuz mərhəmət bacıların birgə yardımı sayəsində Folsomdan gələn gəlirin təxminən 300.000 dolları şəhərdə bir sıra yardım layihələrinin icrasına ianə edilmişdir. Ümumiyyətlə, "Sonsuz mərhəmətin" LGBT rahibələri şəhər sakinləri tərəfindən çox sevilirlər və böyük rəğbət hissinə layiq görülürlər. Bunun başlıca səbəbi, rahibələrin şəhər əhlinin rifahı və inkişafı üçün etdikləri böyük maddi yardımlardır. 31 oktyabr 1989-cu ildə, yəni güclü Loma Priyeta zəlzələsindən iki həftə sonra (15 saniyə davam etmiş və maqnitudası 6.9 olan təbii fəlakət, San-Fransisko şəhərinin bir çox hissəsini xarabalığa çevirmiş və şəhərə 5.6 – 6 mlrd. dollar iqtisadi ziyan vurmuşdur), rahibələr dağılmış küçələrə çıxaraq, sakinlərlə birgə möhtəşəm Hellouin şənliklərini düzənləyirlər və əldə olunan bütün vəsait gəlirlərini, şəhərin bərpa edilməsinə xərcləyirlər.
Sonsuz şəhvət və şənlik ruhu ilə coşan bu yarmarka, BDSM seksə valeh olan və dünyanın istənilən nöqtəsindən olan 400 000-ə yaxın ziyarətçini toplayır və Qızılgül paradından və San-Fransisko qürur praydından sonra öz ölçülərinə və masştabına görə dünyada üçüncü yerdə qərarlaşır. Folsom-stritdə yarmarkadan gələn təmiz gəlir, ixtisaslaşdırılmış yerli benefisiar xeyriyyə təşkilatlarına da ötürülür. Bu səbəbdən yerli ictimai səhiyyə, sosial xidmətlər və sənət sahəsində işləyən xeyriyyə təşkilatları fəaliyyətlərini davam etdirə bilmələri üçün əlavə gəlir əldə etmiş olurlar.
Təşkilatçılar adətən məhəllədə bir və ya iki canlı səhnə yaradırlar ki, bu da müxtəlif alternativ musiqi qrupları və ya solo ifaçılarına öz istedadlarını geniş gey kütləsinə təqdim edə bilmələrinə imkan yaradır. Daha öncəki yarmarkaların keçirilməsi zamanı, Austra, Little Boots, Miami Horror, Ladytron, Dragonette, Imperial Teen, Berlin, The Presets, Monarchy, The English Beat, Missing Persons, MNDR, Light Asylum, Natalie Portman's Shaved Head, Nitzer Ebb, MEN (Le Tigre-dən olan C. D. Samsonun birgə iştirakı ilə), My Life With The Thrill Kill Kult, The Limousines, Ladyhawke, Adult və Yacht kimi geniş publikaya tanış olmayan, lakin andeqraund üslubunu sevən insanların çox yaxşı tanıdıqları kollektivlər, elektron musiqi qrupları, DJ-lər hedlayner qismində qatılmışdılar. Yarmarkanın gələcəyi məhz musiqi səhnələrinin artırılması və buranın dünyada ən məşhur andeqraund istedadlarının toplanma mərkəzinə çevrilməsi gözlənilir. 2006-cı ildə burada Betti Peycin sirri adlı qadın zonası yaradılmışdır (sonrakı illərdə bu zona adını dəyişərək, Venera meydançası olaraq məşhurlaşmışdı). Zonada adətən gənc istedadlı qadınlar iştirak edir və bəzın məhz buradan onların gələcək musiqi karyeralarına start verilir.
Folsom Avropa
Folsom Avropa  Almaniyanın paytaxtı Berlin şəhərində hər ilin sentyabr ayında BDSM və dəri fetişizminə həsr edilən sərgidir. Əsası 2003-cü ildə qoyulmuş Folsom Avropanın başlıca məqsədi, ABŞ-də populyar olan qeyri-kommersiya festival konsepsiyasının Avropaya köçürülməsi idi.
Folsom Avropa, ənənəvi olaraq Pasxa bayramı zamanı Berlində keçirilən BLF Easter ilə birlikdə olaraq, Avropada gey-fetişizmə həsr olunan ən böyük hadisə hesab olunur. Hər iki LGBT fetiş-festivalı Berlin şəhərinin Şöneberq rayonunda, Fuggerştrasse və Velzerştrasse küçələri və Vittenberqplatz meydanında keçirilir.
Folsom Avropa hər il daha da genişlənərək, böyük bir auditoriyanı özündə birləşdirir. Festival ziyarətçilərinin əksəriyyəti geylərdir, lakin burada bütün seksual münasibət növlərinə tolerant yanaşılır və iştiraka hər kəs dəvət olunur. İlin digər aylarında, Berlin şəhərində Folsom ilə uğurlu rəqabət aparan başqa fetiş günləri də keçirilir (misal üçün Perverts, Pig və Sneakfreaxx).
Şimali Folsom yarmarkası
Şimali Folsom yarmarkası son dörd ildə amerikanın məşhur Instinct jurnalı tərəfindən "Torontoda ziyarət üçün ən yaxşı hadisə" və "Dünyanın ən mühüm qəziyyəsi" olaraq adlandırılmışdır. FFN-in çox sadə missiyası vardır. Belə ki, QİÇS+ statusu olan xarici vətəndaşların ABŞ ərazisinə viza ilə daxil olmalarına məhdudiyyətin qoyulması, mühüm diskriminasiya aspekti kimi, FFN iştirakçıları tərəfindən daim kəskin şəkildə pislənilirdi. FFN aktivistləri yarmarkalarım şən və təhlükəsiz formatda keçirərək, alternativ seksual həyat tərzini insanlara təqdim edir, eləcə də Kanada xeyriyyə cəmiyyətlərinin fəaliyyətinin uğurla davam etdirilməsi məqsədilə, böyük miqdarda maliyyə vəsaitləri ayırır və xarici vətəndaşların ABŞ ərazisinə daxil olarkən, qarşılaşdıqları hər hansı bir diskriminasiya problemlərinə qarşı geniş tədbirlər həyata keçirməyə çalışırlar.
2005-ci ildə FFN-in başlıca təşəbbüsü ilə Allan Gardens deyilən şəhər konservatoriyasının yaxınlığında yeni inzibati binanın açılış mərasimi baş tutmuşdur. Allan Gardens Torontonun mərkəzindəki gey kəndinin (Gay Village) cəmi bir məhəllə uzaqlığında yerləşir. 65 satış dükanı və eksponent salonları, rəssamlar üçün ayrılmış emalatxanalar, elektron musiqi ifa edən DJ üçün geniş səhnə meydançaları, knaypelər (pivə satışı mərkəzləri) və rəqs klubları, FFN ərazisinin kütləvi turist axınına səbəb olur.
Torontoda belə miqyaslı yarmarkanım keçirilməsi üçün, FFN təşkilatının üzvləri şəhər məsləhətçisi Kayl Rey, onun əməkdaşları və Toronto şəhərinin administrasiyası ilə sıx əməkdaşlıq edirdilər. Şəhər administrasiyası, iyul ayının üçün bazar gününü rəsmi olaraq FFN Weekend (Folsom həftəsi) adlandırmışdılar. Yarmarka, ənənəvi olaraq Toronto gey paradından sonra və "Divercite" adlı Monreal gey paradının keçirilməsindən iki həftə öncə öz qapılarını rəsmi olaraq turistlərə açır. 2005-ci ildə Şəhər surası bu şənliyi ölkə əhmiyyətli bayram adlandırmışdır.
Şərqi Folsom küçəsi
1997-ci ildən etibarən, Şərqi Folsom küçəsi dünya fetiş təqvimində mühüm yer alan festival hesab edilir. Bu festival, Nyu York şəhərinin müsbət emosiyalı vətəndaşlarını bir yerə toplamaq məqsədini özündə daşıyır. Regional Nyu York Folsomu, ənənəvi olaraq Manhettenin 27-ci küçəsində, yerli "Mavi istridyə" gey barının yaxınlığında və yük dəmir yolu körpüsünün aşağısında keçirilir. Ənənəvi turistik marşrutlardan uzaqda yerləşən festival, sənayə ərazisi hesab olunurdu və bu səbəbdən də, burada baş verən pozğunluqları ancaq dəvət olunmuş şəxslər müşahidə edə bilirdi. Lakin son illərdə mövcud tendensiya ciddi dəyişikliyə məruz qalmışdır. Belə ki, keçmiş istehsalat anbarlarında bədii incəsənət qalereyaları açılmış, festival ərazisinin yuxarısında yerləşən körpüdəki istifadəyə yararsız dəmir yol şpalları isə, demontaj edilərək, yerində gözəl şəhər parkı salınmışdır.
Keçmiş sənayə rayonunda yeni yaşayış komplekslərinin inşası, bu ərazidə insanların artmasına səbəb oldu və festivalın təşkilatçıları, 28-ci küçəni hər iki tərəfdən dəmir sipərlərlə hasarlamağa və bununla da festivala qatılan iştirakçıları mümkün qədər yerli sakinlərin maraq baxışlarından uzaq tutmağa çalışırdılar. Yaxınlıqdakı Hayland parkında gəzişən ailəvi və uşaqlı cütlükər adətən festivalın keçirildiyi küçəyə yaxınlaşmırlar və bunun səbəbi, həmin şənliyin LGBT icmasına aid olmasında deyil. Başlıca səbəb, festival iştirakçılarının davranışındadır; qaydalara görə, tamamilə çılpaqlaşmaq və həmin ərazidə cinsi əlaqədə olmaq qadağandır. İştirakçıların əksəriyyəti, əlbəttə var gücü ilə həmin qaydalara riayət etməyə çalışırlar, lakin burada spirtli içkilərin və narkotik vasitələrin açıq şəkildə satılması, sərxoşluq və yüksək ekstaz həddinə çatmış iştirakçıları sadomazoxist cinsi əlaqə ilə məşğul olmalarına səbəb olur.
İctimai döymə Nyu York festival proqramının mühüm hissəsi hesab edilir. "Təqsirkar olmuş" şəxsi xüsusi taxta konstruksiyaya bağlayırlar və xüsusi dəri qamçıların köməyi ilə cəzalandırırlar.
Şərqi Folsom küçəsi festivalının təşkilatçısı GMSMA adlı aktivist birliyidir. GMSMA — BDSM, S&M və fetişizmlə məşğul olan gey icmalarına dəstək göstərən, eləcə də ictimailəşdirmə, təhsil və siyasi fəallıqla məşğul olan ən köhnə ən böyük qeyri-hökumət təşkilatı hesab olunur. 1980-ci ildə təşkilatın üzvləri tərəfindən propaqanda edilən təhlükəsiz, aydın və razılaşdırılmış münasibətlər sloqanı müasir dövrdə stereotiplərlə mübarizə üçün geniş istifadə olunur. GMSMA-nın beynəlxalq səviyyədə məşhurlaşmasına, bir çox buna bənzər daha kiçik birliklərin, alyansların formalaşmasında yardımçı olmasına baxmayaraq, təşkilat üzvləri digər ölkələrdə və ya şəhərlərdə öz filiallarını yaratmaqdan ənənəvi olaraq imtina edirlər. Təşkilatçılar bondaj, mumifikasiya, pissinq, fistinqin düzgün yerinə yetirilməsi barəsində sosial tədbirləri və həftəlik sessiyaları keçirirlər. GMSMA həmçinin aktiv şəkildə geylərin, qadınların üzləşdikləri zorakılıq ilə mübarizə üzrə müxtəlif təşkilatlarla fəal əməkdaşlıq edir və Nyu York praydının keçirilməsi üzrə əsas tərəfdar çevrildi.
Magnitude və Deviants
Məlumat kitabçalarının və leksik lüğətlərin nəşri üzrə ixtisaslaşmış məşhur Merriam-Webster mətbəəsi, Deviant sözünü "cinsi pozğunluğa meyl göstərmək" kimi tərcümə edir, deviant şəxsləri isə, öz sosial və ya seksual davranışları ilə adi insanlar və ya çoxluq tərəfindən qəbul edilmiş standartlardan kənara çıxan şəxslər olaraq təsvir edir. Folsom-stritnin təşkilatçaları yarmarka ilə paralel keçirilən afterparty şənliklərində həmin lüğətə əlavə edilən bu slenq ifadəni aktiv şəkildə istifadə edirdilər. Adətən Folsom həftəsinin bazar günündə keçirilən və Deviants Adult Arcade adı ilə tanınan musiqi şənliyində deviant həyat tərzinin bütün təzahürləri, eləcə də andeqraund elektron musiqisinin psixodelika, seksual və ötkəmli iterasiya formaları iştirakçılara təqdim olunur. Folsom yarmarkasının sırf homoseksual auditoriyası üçün nəzərdə tutulmuş sərt əyləncəli başqa iventlərdən fərqli olaraq, Deviants Adult Arcade cinsindən və seksual oriyentasiyasından asılı olmayaraq hər kəsi öndəgələn Tekhno, Drum and Bass, House və Disco musiqi üslublarında ifa edən DJ-lərin musiqilərini dinləməyə və BDSM ilə məşğul olmağa dəvət edir.
Honey Soundsystem kollektivinin DJ iştirakçılarının yardımı sayəsində təşkil olunan Deviants şənliyində, azad və özünəməxsus şəkildə Deep House və Tekhno stilləri birləşdirilirdi və bu, San-Fransisko gey icması tərəfindən furorla qarşılanırdı. Honey Soundsystem-in yaradıcılarından birisi olmuş Ceykob Sperberin sözlərinə görə, Folsomda mövcud olan azad seks və fetişizm ruhu, DJ-ləri geniş auditoriyanın tanış olmadığı alternativ musiqi üslublarının sintezləşdirilməsi yolu ilə, şənliyi daha fərahverici notlar ilə kökləməyi sövq edirdi.
2 mindən artıq insanın hər il iştirak etdiyi şənliyin ənənəvi qonaqları içərisində, DJ Hard French, Hard Ton, DJ Pareja, The Black Madonna, Horse Meat, Stereogamous və bir çox digər istedadlı şəxslərin adlarını qeyd etmək olar.
Öz növbəsində "Magnitude", Folsom həftəsinin şənbə günü ənənəvi olaraq keçirilən möhtəşəm rəqs festivalıdır. 2018-ci ildən etibarən festival dünya standartlarına cavab verən işıqlandırma və musiqi avadanlıqları ilə təchiz olunmuş Fort Mason sənət və mədəniyyət mərkəzində fəaliyyət göstərir. Dünyanın hər bir nöqtəsindən təşrif buyurmuş 3000-dən artıq qonağın hər il iştirak etdiyi şənbə iventində fantastik səhnə şouları və məşhur DJ-lər San-Fransiskonu bir həftə boyunca dünya geylərinin qeyri-rəsmi paytaxtına çevirir. İnsanların əksəriyyəti, Magnitude festivalının Folsom Street Events-dəki gerçək əhəmiyyətindən çox zaman xəbərsiz olurlar. Belə ki, yalnız üç ştat əməkdaşı və volontyor direktorlar şurasını birgə səyi nəticəsində formalaşan musiqi tədbiri xeyriyyəçiliklə məşğul olaraq 2018-ci ildə 7 milyon dolları toplayaraq, kimsəsizlərə yardım etmiş, San-Fransisko şəhərinin turizm sektorunun inkişafına isə təxminən 200 milyon dollar ianə ödəmişdilər.
Ziddiyyətlər
30 sentyabr 2007-ci ildə baş tutmuş 24-cü illik tədbir üçün Folsom studiyası tərəfindən LGBT və BDSM-in məşhur üzvlərinin birgə iştirakı ilə fotosessiya düzənlənmiş və həmin fotolardan ibarət posterlər hazırlanmışdır. Posterin üzərində bayram və fetiş geyimlərində olan müxtəlif pornoaktyorlar, Hot House Entertainment gey pornoqrafiya studiyasının art direktoru "Sister Roma" (əsl adı Maykl Uillyams), həmçinin BDSM icmasının trikolor bayrağının sərildiyi və çoxsaylı seks oyuncaqları, dildo və şallaqlar ilə bəzədilmiş geniş masa, Leonardo da Vinçi tərəfindən yaradılmış və günümüzədək mədəni-ikonoqrafik şedevr olaraq adlandırılan Sonuncu şam yeməyi rəsm əsərinin yeni və innovativ versiyasında təsvir edilmişdilər. FredAlert tərəfindən hazırlanmış həmin posterlər rəsmi turistik bələdçilərdə geniş istifadə olunur, LGBT mövzularına maraq göstərən kolleksiyaçılar üçün plakatlar şəklində satışa buraxılır və yarmarkanın rəsmi olaraq başlamasından bir həftə öncə bütün şəhər küçələrində asılırdı. Bəzi mühafizəkar dini qruplar, posterlərin anti-xristian və küfredici olduqlarını hesab edərək, Folsomu ciddi tənqid atəşinə tuturdular. KİV-lər isə əksinə, rəsmi saytlarda yerləşdirdikləri xəbərlərdə və teleşoularda qeyd edirdilər ki, məşhur rəsm əsərinin stilizə edilmiş gey parodiyası daha öncələr də müxtəlif film və proqramlarda, misal üçün Simpsonlar multserialının və Soprano Klanı kriminal-detektiv serialının bəzi epizodlarında, rejissor Robert Oltmen tərəfindən və Boston Red Soks peşəkar beysbol komandasının reklam aksiyalarında da istifadə olunmuşdur. San-Fransiskonun Metropoliya icma kilsəsində (Metropoliya İcma kilsələrinin ümumdünya birliyi) böyük pastor tituluna sahib olan və öz seksual oriyentasiyasını heç kimdən gizlətməyən rahib-ata Kris Qleyzer, posterin zövqlə dizayn edildiyinu vurğulayaraq, onun sadəcə olaraq "San-Fransiskonun dəyərləri" anlayışını parodiya etmək və insanlar arasında şənlik abu-havasının artırmaq məqsədi olduğunu bildirmişdir.
Daha sonrakı illərdə, kreativ yönəticilər Qrant Vudun "Amerikan qotikası", Edvard Munkun "Fəryad" və "Musiqi səsləri" kimi daha neytral mövzuları özündə ehtiva edən rəsm əsərlərindən ilhamlanaraq, yeni posterləri satışa buraxmağı qərara alırlar. Folsomun yaradıcıları ümumiyyətlə tədbirlərin keçirilməsi zamanı, mümkün qədər San-Fransiskonun ekstremist fəal cəmiyyətlərini qıcıqlandırmamağa çalışırdılar.
Katolik liqa, Amerika Birləşmiş Ştatlarında ictimai cəhətdən mühafizəkar, yevangelist-xristian və qeyri-kommersiya qadın aktivist qrupu olan "Concerned Women for America" və Ailə tədqiqatları üzrə Şura, Folsom şənliyinin ənənəvi əleyhdarları hesab olunurlar; onların başlıca məqsədi, tədbirin ən böyük sponsoru olan Miller Brewing pivə istehsalı üzrə fəaliyyət göstərən şirkəti boykot etmək və onun çoxsaylı televiziya reklamlarının qarşısının alınması idi. Ciddi maliyyə itkiləri ilə üzləşəcəyindən ehtiyat edən Miller şirkətinin rəhbərliyi, onlara məxsus sponsorluq loqotipinin tədbir plakatlarından və bilbordlardan silinməsini xahiş etmiş və məsələ ilə bağlı olaraq öz rəsmi internet səhifəsində aşağıdakı bəyanəti yerləşdirmişdi:
Bəyanətin saytlara yerləşdirilməsindən dərhal sonra Katolik liqa boykota son qoymuşdur, lakin bu məsələ artıq regional masştabda ölkə rəhbərliyinin belə diqqətini cəlb etmişdir. Kaliforniya ştatından ABŞ Konqresi Nümayəndələr Palatasının spikeri Nensi Pelosi, katolik dininə etiqad etdiyi üçün cümə günü öz səhər mətbuat konfransı çərçivəsində posterlər haqqında bunları söyləmişdi:
Ajuran dövləti
thumbnail Ajuran — Müasir Efiopiya və Somalinin ərazilərini əhatə edən XV-XVII əsrlərdə mövcud olmuş dövlət.
Ajuran dövlətində əsas din islam idi. Bu ölkə qonşu tayfalar olan Javea və Oromo ilə tez-tez müharibələr aparırdı. Şərqi Afrikanın ən güclü dövləti olmuş və demək olar ki, bölgədəki bütün qəbilələri ələ keçirmişdir. İlk paytaxtı Mareeg,(Somali) ikincisi isə Kelafo (Efiopiya) olmuşdur. Digər böyük və əhəmiyyətli şəhərləri isə, Merka, Hobyo, Afgoyé, Mogadişu Gondershe və Baravadır. Osmanlı İmperatorluğu ilə də ticarət əlaqələri olmuşdur. Tüfəng və döyüş topu idxal etmiş və qarşılığında parça ixrac etmişdir. Portuqaliyanın təzyiqi dövlətin gücünü zəiflətmişdir. Osmanlı İmperatorluğunun komandirlərindən biri olan Mir Əli Bəy və ordusunun köməyi ilə Portuqaliyanın hücumundan xilas olmuşlar. Ancaq, XVII əsrin ortalarında hakimiyyət uğrunda gedən döyüşlər onsuz da zəif olan imperatorluğu kiçik krallıqlara ayırmışdır. Torpaqların böyük bir qisimini ələ keçərən və olduqca böyüyən Oromo Krallığının döyüşdən sonrakı zəifliyindən istifadə edən və Osmanlı İmperatorluğunun Oromoya kömək etməyəcəyini bilən Portuqaliyalı müstəmləkəçilər nə zamandır hakimiyyət qurmaq istədikləri Somali torpaqlarında müstəmləkə dövlətləri qurmuşlar.
Arxitektura
Ajuran dövlətinin, arxitekturasına baxıldığında Tipik Afrika Arxitekturası ilə və birlikdə strukturlarda İslam Arxitekturası da gözə dəyir.Şəhərlərdə olan evlər ümumiyyətlə tək qatlı və sadə evlərdir.
Soltanabad (İran)
Soltanabad və ya Sultanabad — İranın Rəzəvi Xorasan ostanının şəhərlərindən və Xoşab şəhristanının mərkəzidir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 4,821 nəfər və 1,232 ailədən ibarət idi.
Birmeyvəli sarıkol
Təbii yayılması:
Aralıq dənizi sahilində, Şimali Amerikada, Cənubi Afrikada və İspaniyada yayılmışdır.
Botaniki təsviri:
Hündürlüyü 4 m-ə çatan, uzun sallanan budaqlara malik olan kol və ya alçaqboylu ağacdır. Çiçəklərinin ləçəkləri ağ rəngli olub, mərkəzi bənövşəyi-qırmızımtıl, incə və ətirli, gümüşü rəngli yarpaqların fonunda olduqca dekorativ görünür. Paxlaları uzunsov, hər iki tərəfi iti, toxumları açıq-darçını rəngdədir. Kök pöhrələri və toxumla çoxaldılır.
Ekologiyası:
Torpağa az tələbkar, quraqlığa davamlıdır, lakin, kütləvi çiçəkləməsi üçün vaxtaşırı suvarma tələb olunur. Şaxtaya davamsızdır, qış aylarında bitkinin kök boğazına qədər yerüstü hissəsi donur, lakin, yazda güclü pöhrə verərək bərpa olunur.
Azərbaycanda yayılması:
Dendrologiya İnstitutunun təcrübə sahəsinə introduksiya edilmişdir.
İstifadəsi:
Dekorativ bitki kimi yaşıllıqlarda istifadə oluna bilər.
Məlumat mənbələri
Azərbaycan Dendroflorası III cild-Bakı:"Elm",2016,400 səh. T.S.Məmmədov
Sen-Simeon-de-Bresyö
Sen-Simeon-de-Bresyö  — Fransa da kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — İzer. Sen-Etyenn-de-Sen-Juar kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Qrenobl.
Əhalisi
Əhalinin dinamikası (INSEE) :
Buğurt qalası
Buğurt qalası — Şirvanşahlar dövründə istifadə olunmuş, hazırda xarabalıqları qalan istehkam.
Coğrafi mövqe
Qala Şamaxı şəhərindən 20 km şimal-qərbdə Qəleybuğurt kəndi yaxınlığındakı dağın zirvəsində yerləşir. Qala yerləşən dağı cənubdan Qız qalası və Cəngi dağları, şərqdən Tənə dağı və Alçalı pir meşəsi, şimaldan Ülgüc dağı, qərbdən Qaladərəsi əhatə edir.
Ajania quercifolia
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Tetsuya Asano
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 8 oyun keçirib, 1 qol vurub.
Buğurt qalası
Şirvanşahlar dövründə
Nə zaman tikildiyi bilinmir. Qala hələ Monqol işğalları dövründə şirvanşahın sığınacaq yeri olub. Şirvanşah Keyqubad və Kavus dövründə də istifadə olunmuşdur. 1509-cu ildə I Şah İsmayıl Şirvana hücum edəndə Şirvanşah Şeyxşah Buğurt qalasında müdafiə olunmuşdu. 1518-ci ildə Səfəvi qoşunları Əlqas mirzə Səfəvinin başçılığı ilə Şirvana hücum etdi. Buğurt qalasına çəkilən Şahrux və vəkil Hüseyn bəy bir neçə ay Səfəvilərə müqavimət göstərə bildilər. Həmin dövrdə Şirvanşahların xəzinəsi də Buğurt qalasında saxlanırdı.
Səfəvilər dövründə
İskəndər Münşü nün yazdığına görə bu müharibələr zamanı həm Gülüstan, həm də Buğurt qalası Təhmasibin əmri ilə dağıdılmışdır. Lakin Abdulla xan Şirvan bəylərbəyisi olan zaman türk sultanı Süleyman Qanuni nin Şirvana yürüşü zamanı türk qoşunlarının başçısı Qasım bəy Buğurt qalasından hərbi müdafiə məntəqəsi kimi istifadə etməsi bu iddianın səhv olduğunu göstərir. Qaladan XVII əsrin sonlarına kimi istifadə olunub.
Çayan
Çayan - əsasın 1923-cü ildə qoyulmuşdur. Əvvəllər Sovet hökümətinin sonra isə Rusiya Tatarlarının yumor və satirik jurnalıdır. rus və tatar dillərdində çap olunur. Tatar dilində 1923-cü ilin yanvar ayından, rus dilində isə 1956-cı ildən çap olunmağa başlayıb.
Tarixi
Jurnalın ilk çap olunması 1923-cü ilə təsadüf edir. İlk buraxılış çox ciddi ağ-qara və çox hissəsi mətndən ibarət idi. Ancaq tez biz zamanda o öz ətrafında çoxlu sayda karikaturçılar yığdı. Onlardan bəziləri Qusman Arslanov, N.Xristenko, Q.Polyakov, D.Krasilnikov, Q.Yusupov, M.Amirovdur. 1941-ci ilidə yalnız bir dəfə Çayna hərbi mövzuda nəşr olundu. Bundan sonra jurnal on ildən çox nəşr olunmadı. İkinci dəfə nəşrə 1951-ci ildə başlanıldı. Bu dövrdə Çaynada yeni rəssamlar gəldi. Onlardan Pavla Novickava, Yusif Bobroviç və başqalarının adını çəkmək olar.
hal-hazırda Çayna keçmiş sovet ölkələri arasında yeganə yumoristik jurnallardan biridir. Redaksiya istəyir ki, hələ də gülməli jurnal dərc edərək insanları güldürsün.
Male
Male — Maldiv Respublikasının ən böyük şəhəri və paytaxtı. Male və Valingile adalarında yerləşir. Ənəvi olaraq adada kral sarayı yerləşirdi.
Adın mənşəyi
Ad महालय (Mahaalay) sözündən yaranıb, "böyük" deməkdir. Qədimdə kral sarayı "Mahaalay" adlanırdı, sonradan ad şəhərə keçdi.
Əhalisi
104 403 nəfərdir. (2006).
Nəqliyyat
Əsasən taksi növü üstünlük təşkil edir. Şəhərdə Beynəlxalq Male Aeroportu vardır.
Amerika-Kuba-Arıta adası
Amerika-Kuba-Arıta — Laptevlər dənizində, Lena deltasında yerləşən kiçik ada. İnzibati baxımdan Rusiya Federasiyası Saxa Respublikasının Bulunski ulusu ərazisinə daxildir.
Təsviri
Ada şərqdən qərbə uzanmış formadadır. Uzunluğu 8 km, eni isə 6 km təşkil edir. Gölün böyük hissəsi bataqlıqlaşmış göllərlə örtülüdür. Elədə böyük olmayan quru parçaları isə adanın şimal-şərq və cənub-qərb hissələrində yerləşir. Bataqlıqların dərinliyi 0,5 m, göllərin isə — 1 metri keçmir. Göllərin uzunluğu 700 metri keçmir. Onların bir qismi şirinsuludur. Hətta dənizlə kiçik axarlarla birləşir. Adanın hündürlüyü ərazidən asılı olaraq 0,1–0,4 metr arasında dəyişir. Adamnın ən hündür nöqtəsi olan 0,4 metrlik hissə adanın şimaı-şərqində yerləşir. Sahilləri hamar və düzdür. Qərb və cənub-qərb hissələrində sahil xətti daimi deyil. adanın ətrafı ilin böyük qismi buzla örtülü olur. Əraziisində əsasən mamır kimi tundra bitkiləri bitir. Ətrad ərazilər ilin bir neçə ayı müddətində buzdan azad olur.
Etimalogiya və tarix
Adanın saxa dilindən tərcümə Amerika Ququşunun adası. sah:Куба sözü saxa dilindən təscümədə qu mənasını verir. Bu adla bağlı bir çox coğrafi adlar vardır. Onların çoxu Lena deltasında yerləşir: Kuba-Arıta və Kuba-Muorataqi-Kumax. Amerika adı isə ABŞ dənizçisi Corc de Lonqla bağlıdır. 5 sentyabr 1879-cu ildə De Lonqun "Jannetta" şxunu Herald adası yaxınlığında buzlar arasında parçalanır. Komanda qayıqlarda xilas olmalı olur. Komandanın yan aldığı Amerika-Kuba-Arıtasında xatirə abidəsi qoyulmuşdur. Delonqun adaya çıxdığı hissə adanın şimsalında yerləşir. Bu yürüşdə həlak olmuş erkspedisya üzvləri Kyueqel-Xaya dağında dəfn olunmuşdur. Bu hadisələrdən sonra dağ qeyri-rəsmi olaraq Amerika-Xaya olaraq adlandırılır. Bu yaxınlarda "Yakusk" katerində yürüşə çıxmış iştirakçılar Arktika fədailərinin qəbrlərini ziyarət edərək xaçları bərpa etmişlər.
Talaq
Talaq – İslam dininə görə kişi ilə qadın arasında başlanmış nikaha son vermə.
Heyz və nifas halında qadına talaq vermək üç halda səhihdir: 1) Evlənəndən sonra əri onunla yaxınlıq etməmiş olsun; 2) Hamilə olmağı məlum olsun; əgər məlum olmasa və əri heyz halında təlağını versə və sonra başa düşsə ki, hamilə imiş, talaq batildir, hərçənd yaxşısı odur ki, ona talaq verməklə olsa belə ehtiyata riayət edilsin; 3) Kişi qayib olsa və ya hər hansı səbəbdən hətta qadının gizlənməsinə görə, arvadının heyz və nifas qanından pak olub-olmadığını başa düşə bilməsə; Bu halda vacib ehtiyat budur ki, arvadından ayrıldığı gündən ən azı bir ay keçənə qədər səbir edib sonra ona talaq versin.
Əgər qadını heyz halından pak olduğunu bilsə və təlağını versə, sonradan məlum olsa ki, talaq vaxtında heyz halında imiş, onun təlağı fərz olunan hal istisna olmaqla batildir. Əgər onun, heyz halında olduğunu bilsə və təlağını versə, sonradana məlum olsa ki, pak imiş, onun təlağı səhihdir.
Əgər bir şəxs arvadının heyz, ya nifas halında olduğunu bilə-bilə ondan ayrı düşsə, məsələn, səfərə çıxsa və ona talaq vermək istəsə, gərək arvadın heyz ya nifas qanından pak olduğuna yəqinlik, ya arxayınlıq hasil edənə kimi səbir etsin və sonra bilsə ki, pak olubdur, ona talaq verə bilər.
Əgər arvadından ayrı düşən kişi öz arvadına talaq vermək istəsə, belə ki, arvadının heyz və nifas halında olub-olmamasından xəbər tuta bilsə, hərçənd onun xəbəri qadının heyz adəti üzrə, ya şəriətdə müəyyən olunmuş başqa nişanələrdən olsa belə, əgər ona talaq versə və sonra məlum olsa heyz, ya nifas halında olub, o halda onun təlağı səhih deyil.
İstər heyz, ya nifas halında olan, istərsə pak olmuş əyalı ilə yaxınlıq etsə və talaq vermək istəsə, gərək təzədən heyz olub pak olana qədər gözləsin. Amma 9 yaşı tamam olmamış, yaxud qadının hamilə olması yəqin olsa, əgər yaxınlıq edəndən sonra talaq versə, həmçinin yaisə olsa da, işkalı yoxdur.
Əgər heyz və nifas qanından pak olan qadın ilə yaxınlıq etsə və həmin paklıqda onun talağını versə, sonradan isə məlum olsa ki, talaq vaxtı hamilə imiş, o talaq batildir, hərçənd talağın yenidən verilməsi ilə olsa belə ehtiyata riayət etmək daha yaxşıdır.
Əgər heyz və nifas qanından pak olmuş qadın ilə yaxınlıq etsə və sonra ondan ayrılsa, məsələn; səfərə getsə, belə ki, səfərdə təlağını vermək istəsə və onun halından xəbərdar ola bilməsə, gərək qadının o paklıqdan sonra qan görüb və təzədən pak olması qədər səbir etsin. Vacib ehtiyat odur ki, o müddət bir aydan az olmasın. Əgər qeyd olunanlara riayət etməklə talaq versə, sonra təlağın elə həmin paklıq dövründə baş verməsi məlum olsa, eybi yoxdur.
Əgər kişi xilqətindən, ya xəstəliyinə görə, ya süd verdiyinə görə, ya dərman qəbul etdiyinə görə və ya hansı başqa səbəbdən heyz görməyən arvadına talaq vermək istəsə və o halda onun yaşda olan qadınlar heyz görürlərsə, gərək öz arvadı ilə yaxınlıq etdiyi vaxtdan 3 (üç) ay müddətində onunla cima etməkdən çəkinsin və sonra ona talaq versin.
Talağın siğəsi gərək ərəbcə düz və "Taliq" kəlməsi ilə oxunsun, iki adil kişi də onu eşitsinlər. Əgər kişi özü talaq siğəsini oxumaq istəsə və arvadının adı məsələn; Fatimə olsa gərək desin: "Zovcəti Fatimətu taliqun" yəni mənim arvadım Fatimə azaddır. Əgər başqasını vəkil etsə, gərək o vəkil desin: "Zovcətu müvəkkili Fatimətu taliqun" və qadın müəyyən olan halda onun adını demək lazım deyil. Əgər orada hazır olsa və "hazihi taliqun" deyilərək ona işarə etsə və ya ona xitab edilərək ənti taliq deyilsə, kifayətdir. Əgər kişi talaq siğəsini ərəbcə oxuya bilməsə və ya vəkil tuta bilməsə, hansı dildə olursa olsun, ərəbcə oxunan siğənin mənasını deyib, talaq verə bilər.
Müvəqqəti əqd ilə siğə olunmuş qadının təlağı yoxdur. Onun azad olması, əqdin tamam olması ilə, yaxud kişinin ona "Müddəti sənə bağışladım" deyərək müddəti bağışlaması ilə olur. Şahid tutmaq və qadının heyzdən pak olması lazım deyil.
Talağin iddəsi
9 yaşı tamam olmamış, habelə yaisə qadının iddəsi yoxdur, yəni əri onunla yaxınlıq etsə də, talaqdan sonra dərhal ərə gedə bilər.
9 yaşı tamam olan və yaisə olmayan qadının əri onunla yaxınlıq edib təlağını versə, talaqdaq sonra gərək iddə saxlasın. İki heyzin arasındakı fasilə 3 aydan az olan qadının iddəsi odur ki, əri paklığında ona təlağını verəndən sonra o qədər gözləsin ki, iki dəfə heyz görsün və pak olsun. Üçüncü heyzi görən kimi onun iddəsi tamam olur və ərə gedə bilər, amma əgər yaxınlıq etməmişdən qabaq ona talaq versə, iddəsi yoxdur, yəni talaqdaq sonra dərhal ərə gedə bilər, amma əgər ərindən xaric olan məni, (cəzb və ya ona oxşar yol ilə) qadının fərcinə daxil olsa, bu halda gərək iddə saxlasın.
İddəsi üç ay olan qadının əgər hilali ayın əvvəlində təlağını versələr, üç ay iddə saxlasın. Əgər ayın əsnasında təlağını versə, gərək ayın qalanını sonrakı iki ay ilə bərabər və birinci aydan, qalanını isə dördüncü aydan iddə saxlasın ki, üç ay tamam olsun. Məsələn, əgər ayın 20-ci gününün qürubunda təlağını versələr və o ay 30 gün olsa, onun iddəsi dördüncü ayın 20-ci günü qürub vaxtı tamam olur. Əgər ay 29 gün olsa, vacib ehtiyat odur ki, dördüncü aydan 21 gün iddə saxlasın ki, birinci aydan iddə saxladığı miqdarla 30 gün olsun.
Əgər hamilə qadına talaq versələr, iddəsi uşaq dünyaya gələnə qədər, ya səqt olana qədərdir. Buna görə də əgər talaqdan bir saat sonra uşaq dünyaya gəlsə, iddəsi tamam olar, amma bu o haldadır ki, uşaq ərinin şəri övladı olsun. Buna əsasən əgər qadın zinadan hamilə olsa və əri ona talaq versə, onun iddəsi, uşağa hamiləlik dövrü ilə tamam olmur.
9 yaşı tamam olmuş və yaisə olmayan qadın əgər siğə olunsa, belə ki, əri onunla yaxınlıq etsə və o qadının müddəti tamam olsa, ya əri müddəti ona bağışlasa, gərək iddə saxlasın. Əgər heyz görürsə, gərək iki heyz miqdarında iddə saxlasın və ərə getməsin, vacib ehtiyata görə bir dəfə heyz görməsi kifayət deyil və əgər heyz görmürsə 45 gün ərə getməkdən özünü çəkindirsin. Hamilə olan halda onun iddəsi uşaq dünyaya gələnə qədər, ya səqt olana qədərdir, hərçənd müstəhəbb ehtiyat odur ki, doğuş və 45 gün arasında hansı daha çox olsa, onu daha çox iddə saxlasın.
Talaq iddəsinin əvvəli talaq siğəsi oxunub tamam olandan sonra başlayır, istər qadın ona talaq verdiyini bilsin, ya bilməsin. Əgər iddə tamam olandan sonra ona talaq verildiyini başa düşsə, təzədən iddə saxlamağı lazım deyil.
Əri ölmüş qadinin iddəsi
Əri ölmüş qadın hamilə olmasa, gərək 4 ay 10 gün iddə saxlasın, yəni ərə getməkdən çəkinsin, hərçənd səğirə, ya yaisə, ya siğə olsa, ya kafir, ya rici talaq verilmiş, ya iddə halında olsun, əri onunla yaxınlıq etməsə də, hətta əri uşaq və ya dəli də olmuş olsa, hökm eynidir. Əgər hamilə olsa, gərək doğana qədər iddə saxlasın. Amma əgər 4 ay 10 gün keçməmişdən qabaq dünyaya gəlsə, gərək ərinin ölümündən sonra 4 ay 10 gün gözləsin. Bu iddəyə, vəfat iddəsi deyərlər.
Vəfat iddəsində olan qadına zinət libasları geymək və sürmə çəkmək haramdır. Həmçinin zinət hesab olunan başqa işlər də ona haram olar. Amma evdən çölə getmək ona haram deyil.
Əgər bir qadın ərinin öldüyünü yəqin etsə və vəfat iddəsi tamam olandan sonra ərə getsə, əgər məlum olsa ki, onun əri sonradan ölüb, ikinci əqd də birinci ərinin sağlığında və ya həqiqi vəfat iddəsi dövründə baş veribsə, gərək ikinci ərindən ayrılsın və vacib ehtiyata görə iki iddə saxlasın. Əgər ikinci ərindən hamilə olubsa, bu halda doğana qədər ikinci ər üçün (eynilə talaq iddəsi kimi olan) vəty-şübhə iddəsi, ondan sonra isə birinci ər üçün vəfat iddəsi saxlasın, ya da əvvəlki iddəsini təkmil etsin. Əgər hamilə olmasa və birinci əri ikinci ərinin yaxınlıq etməsindən qabaq ölmüş olsa, əvvəlcə birinci ər üçün vəfat iddəsi, ondan sonra isə ikinci əri üçün vəty-şübhə iddəsi saxlasın. Əgər yaxınlıq vəfatdan qabaq olubsa, onun iddəsi irəlidir.
Vəfat iddəsinin əvvəli əri qayib, ya qayib hökmündə olan halda, ərin ölümündən sonra yox, qadının ərinin ölümündən xəbərdar olmasından başlayır, amma bu hökm əgər qadın həddi-büluğa çatmamış, ya divanə olan surətdə məhəlli-işkaldır, ehtiyata riayət etmək vacibdir.
Rici və bain talaği
Bain talaq odur ki, talaqdan sonra kişinin öz arvadına rücu etməsinə haqqı yoxdur, yəni əqdsiz onu arvadlığa qəbul etməyə haqqı yoxdur və o, 6 qismdir.
1. 9 yaşı tamam olmayan qadının təlağı.
2. Yaisə olan qadının təlağı.
3. Əqddən sonra əri onunla yaxınlıq etməmiş olan qadının talaqı.
4. Üç dəfə boşanmış bir qadının talaqı.
5. Xüli və mübarat təlağı.
6. Şəriət hakiminin, ərinin nə nəfəqəsini təmin etməyə və nə də boşamağa hazır olduğu bir qadına verdiyi talaq.
Bunlarla bağlı hökmlər sonrakı məsələlərdə açıqlanacaqdır. Bunlardan başqa olan talaqlar isə rici talaqdır. Yəni qadının iddədə olduğu müddətdə əri yenidən ona rücu edə bilər.
Arvadını rici talaqla boşayan şəxsə arvadını, boşanma zamanı yaşadığı evdən çıxarması haramdır. Amma bəzi zamanlarda ki, qadının zina etmiş olması bunlardan biridir, qadını evdən çıxarmasının eybi yoxdur. Həmçinin qadının ərindən icazəsiz lazımsız işlər üçün evdən çıması haramdır. Kişiyə də vacibdir ki, iddə dövründə onun xərclərini təmin etsin.
Rücu etməyin hökmləri
Rici talaqda kişi iki yolla öz arvadına rücu edə bilər:
1. Qadını, yenidən öz arvadı qərar verməsini bildirən bir söz desin.