cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bulbophyllum tenuipes
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
ʻOumuamua
Tarixi
thumb|316x316px ABŞ-nin, Böyük Britaniyanın, Çilinin bir qrup  alimi Alan Fitzsimmons (Queens University Belfast) Belfasdaki Kvins  universitetin professorunun  rəhbərliyi ilə yeni bir obyekt- Günəş sisteminin  qonaği  1I/ʻOumuamua  xüsusi adı ilə və   A/2017 U1  rəsmi adı ilə təsdiqlənmişdir. Oumuamua adı Pan-STARRS   komandası tərəfindən  Havay dilindən götürülüb, Günəş sisteminə  “Birinci  elçi”-nin gəlməsi mənasını verir. Bu cür nadir obyektin  İAU-nın (Beynəlxalq Astronomiya  İttifaqı) qərarı  ilə  yeni təsnifat işarəsi qəbul olunmuşdur. I- işarəsi- (İ interstellar) obyektin ulduz arası fəzaya uyğunluğunu  göstərir.
Böyük   sürətlə hərəkət edən  obyekt Havaydakı  Pan-STARRS teleskoplar  sistemi vasitəsi ilə Rob Urik (Rob Weryk) tərəfindən Yerdən 0.2 AV (30,000,000 km) məsafəsində olanda  kəşf olunmuşdur. İlkin müşahidələr nəticəsində  o, komet kimi təsnifləndirilmiş və  C/2017 U1 (PANSTARRS) adını almışdır. Bir həftə bundan sonra Çilidə Sero Paronal (Cerro Paranal ) Cənubi Avropa Rəsədxanasına daxil olan VLT  ( Very Large Telescope) alətlər sistemi ilə müayinə edilmişdir ki, nəticədə  Komanın, yəni  kometaların müşayiət edilən şleyfi olmadığından yenidən asteroid kimi təsnifləşdirilib və təzəlikcə  A/2017 U1   adını almışdır.
Bu animasiyada A / 2017 U1 2017-ci ilin Sentyabr-oktyabr aylarında  getdiyi yolu təsvir olunmuşdur. NASA / JPL-Caltech
Tərkibi
İlkin göstəricilərə görə o, orta ölçülü qaya və ya buz parçasıdır. O, Qalaktika boyu bir neçə milyon və ya milyard il dreyf etmişdir. O,  Günəşə maksimal dərəcədə yaxınlaşmışdır, indi isə Günəş sistemini tərk edib ulduz arası fəzaya uzaqlaşır. Astronomlar belə fərziyyə edir  ki, obyekt hansısa ulduzun planet sistemindən kanara atılıb və uzun səyahətindən sonra bizə, Günəş sisteminə qonaq gəlibdir.
A / 2017 U1 ulduzarası obyektdir. O, yuxarıdan gəlib, sentyabrın 9-da Günəşə ən yaxın məsafədən keçib,  hal hazırda Günəş sistemini tərk etməkdədir.
Credits: NASA/JPL-Caltech
Orbit parametrləri
A / 2017 U1 –in orbit parametrləri budur: Yerə ən yaxın məsafədə olduqda  16,6 Kм/s, və ya   49 Kм/s helioqrafik surətlə hərəkət edirdi ( üçüncü kosmik  sürət Yer orbiti məsafəsində 42,10 Km/s-dir). Orbitin eksentriseti 1.949-dir,   yəni hiperbolaya məxsusdur.
Bu obyekt 26 Km/s sürətlə hərəkət edirdi. Asteroidin perihelisi 0.2535  AV-dir. Həmin nöqtədə obyektin sürəti  87,7  Km/s –dır. A/2017 U1  26 км/с  sürəti ilə Günəş sisteminə daxil olur və həmin sürətlə Günəş sistemini Lira bürcünün istiqamətində tərk edəcəkdir. Obyektin  albedosu təqribən 10%-15% arasındadır, ölçüsü isə kəsiyində 150 metrdir. 4.8 metrli Uilyam Herşel adına teleskop vasitəsi (WHT) ilə alınmış asteroidin spektrinin qırmızı olmasını  və onun Koyper kəmərinə aid obyektlərə oxşamasını göstərir.
Aladdin’s Magic Carpet Racing
Aladdin’s Magic Carpet Racing — "Nintendo" videooyun kompaniyası tərəfindən 2008-ci ildə yaradılan macəra oyunudur.
Senecio anthemidiphyllus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Haldun Taner
Haldun Taner — Türkiyə yazıçısı, jurnalist.
Həyatı
Haldun Tanerı 16 mart 1915-ci ildə İstanbulda anadan olmuşdur. Orta təhsilini 1935-ci ildə Qalatasaray Sultanisində bitirib məzun olandan sonra dövlət tərəfindən təhsilini davam etdirmək üçün Almaniyaya — Heidelberq Universitetinə göndərilib. 1938-ci ildə ağır vərəm xəstəliyinə görə təhsilini yarım qoyub vətəninə qayıdır. 1938–1942-ci illərdə Erenköy Sanatoriyasında müalicə olunur.
Ali təhsilini 1950-ci ildə İstanbul Universiteti Ədəbiyyat Fakültəsi Alman Filalogiyası bölməsində tamamlamışdır.
27 may 1960-cı ildəki hərbi çevrilişi nəticəsində universitetdən uzaqlaşdırılan və 147-lər adlanan alimlər arasında idi.
Yaradıcılığı
Ədəbiyyat yaradıcılığına gənclik illərində yazdığı eskizlərlə başlamışdır. "Töhmət" adlı ilk hekayəsi 1946-cı ildə Yedigün jurnalında "Haldun Yağcıoğlu" təxəllüsü ilə çap edilmişdir. Yazıçılıqla yanaşı İstanbul Universiteti Qəzetçilik İnstitutunda, Ankara Universiteti Dil və Tarix-Coğrafiya Fakültəsində, İstanbul Universiteti Ədəbiyyat Fakültəsində ədəbiyyat, sənat tarixi ve teatr dərsləri verən Haldun Taner, Milliyət Qəzetində redaktor işləyərkən, 7 may 1986-cı ildə İstanbulda vəfat etmişdir.
Kainat
Kainat — zaman, məkan və onların bütün tərkib hissələrini əhatə edir. Kainata planetlər, təbii peyklər, cırtdan planetlər, ulduzlar, qalaktikalar, qalaltikalararası boşluqlar, ən kiçik subatom zərrəciklər və bütün materiya və enerji daxildir. Müşahidəolunan kainatın diametri hal-hazırda 28 parsek və ya 93 milyard işıq ilidir. Kainatın ölçüləri məlum deyil və sonu olub-olmadığı bilinmir. Müşahidələr və fiziki nəzəriyyələrin inkişafı kainatın tərkibi və təkamülü barədə nəticə çıxarmağa imkan verib.
Uayldfell-Holldan olan yad qadın
Uayldfell-Holldan olan yad qadın — Enn Brontenin 1848-ci ildə  yazdığı roman. 1968 və 1996-cı ildə əsərin mini-serialı çəkilmişdir.
Kainat
Ulduzlar kainatın müşahidə edilən hissəsindəki cisimlərdir. Hər böyük qalaktikada təqribən bir neçə yüz milyard ulduz, Metaqalaktikada isə təqribən 100000 qalaktika olduğundan, kainatdakı ulduzların sayı 1019-dan çoxdur.
Qədim zamanlardan insanlar kainatı öyrənməyə başlayıblar. Onlar səmaya baxıb ulduzlar haqqında müxtəlif fikirlər irəli sürmüşdülər. Hələ o zamanda yaşayıb yaradan Biruni teleskop olmadan belə ulduzlar haqqında dəqiq məlumatlar vermişdir. İlk teleskopu isə elmdən kənar, amma "yandırıcı" güzgü həvəskarı olan Yakob Metenus düzəltmişdir. O, bir gün borunun bir ucuna çökək, o birinə isə qabarıq linza bərkitmək qərarına gəlir və nəticəsi durbin olur. Beləliklə, ilk durbin Niderlandda XVII əsrin əvvəllərində ixtira edilmişdir. Bundan sonra durbinin bir neçə müəllifi də olmuşdur. Onlar da elmdən kənar adamlar idilər, lakin onlar birbirindən xəbərsiz bu durbinləri düzəltmişdilər. Onlardan birini Middelsbur adlı şəhərciyin sakini olan İohan Leppersqey düzəltmişdir. Bu teleskop 1608-ci ildə nümayiş etdirilmişdir. 1610-cu ildə Qalileo Qaliley bundan xəbər tutub, özü teleskop düzəltmək fikrinə düşür və çox keçmir ki, o nəzəri düşüncələri əsasında teleskop düzəldir. Qalileyi teleskopun ixtiraçısı saymaq olmaz, lakin o, elmi əsaslarla teleskop düzəltmiş ilk alim oldu. Birlinzalı teleskopun sxemini isə ilk dəfə alim, mühəndis, rəssam və heykəltaraş olan Leonardo da Vinçi (1452–1519) vermişdir.
Uayldfell-Holldan olan yad qadın
Məzmun
'Wildfel Hall'ın kirayənişi' - Bronte bacılarının ən kiçiyi olan Enn Brontenin qələmə aldığı ikinci romanıdır. İlk dəfə 1848-ci ildə nəşr edilən əsərin əsas mövzusu, yarı xaraba bir qəsrə yerləşən əsrarəngiz və bir qadının ətrafında cərəyan edən hadisələrdən ibarətdir. Gilbert Markham adlı bir gəncin məktubları ilə başlayan roman, əvvəlcə bir çox əsrarəngizlik daşısa da, hadisələr, romanın əsas qadın obrazı olan Helenin gündəliklərinin nəql edilişindən sonra aydınlıq qazanmağa başlayır. Klassik dünya ədəbiyyatının şedevrlərindən olan roman əsrlər keçsə də maraqla oxunmağa davam edir.
Kainat
Ən maraqlısı da odurki, bu hadisə Qaliley teleskopla müşahidələrə başlayandan 100 il əvvəl olmuşdur. Leonardo da Vinçinin əlyazmalarında iki linzalı teleskopun sxemi də aşkar edilmişdir, lakin onun özünün teleskop düzəltməsi və göy cisimləri üzərində müşahidələr aparması məlum deyil. XIX əsrin ortalarında spektral analiz kəşf olundu. Bu analiz spektroskop adlanan cihazla aparılır. Müşahidələr zamanı müəyyən edilmişdir ki, közərmiş bərk və maye cismlər göy qurşağının zolaqları şəklində olan bütöv spektr verir. Bildiyimiz kimi, işıq dalğa şəklində yayılır və hər bir rəngin də bir-birindən fərqli dalğa uzunluğu olur. Bu üsulla da göy cismlərinin fiziki təbiəti və kimyəvi tərkibi öyrənilir. Spektral analiz vasitəsilə özü işıq verən və ya hər hansı ulduzun işığını əks etdirən obyektin atmosferini öyrənmək olar.
Bu zaman, işığın bütöv spektrində tutqun xətlər əmələ gəlir ki, onların vasitəsilə obyektin atmosferindəki qazların tərkibini təyin etmək mümkündür. Göy cismlərini öyrənmək üçün optik teleskoplarla yanaşı, radioteleskoplardan da geniş istifadə olunur. Optik teleskoplar göy cismlərindən gələn işığın qeyd olunmasına əsaslanırsa, radioteleskoplar kainatdakı obyektlərin şüalandırdığı elektromaqnit dalğalarının öyrənilməsinə əsaslanır. Güzgülü radioteleskopların diametri onlarla metrə çatır. Tərpənməz radioteleskopların diametri isə bir neçə yüz metr ola bilər. Belə teleskoplarla kainatın ən uzaq nöqtəsindəki obyektin fiziki təbiətini, hərəkətini, kimyəvi tərkibini və temperaturunu öyrənmək mümkündür. Radar adlanan cihazın köməyi ilə bizə yaxın olan göy cismlərinə siqnal göndərmək və onlardan əks olunan radio dalğaları qəbul etmək mümkündür. Radio dalğaların cismə gedib qayıtması vaxtına görə cismə qədər olan məsafəni də ölçmək olar. Günəş sistemindəki bəzi planetlərə qədər məsafə bu üsulla təyin edilmişdir. Göy cismlərinin radioteleskoplarla və radarlarla öyrənilməsi ilə radioastronomiya əsri başladı.
Gələcəyi haqqında ümumi müddəalar
Kainatın gələcəyi haqqında müxtəlif mülahizələr mövcuddur. Bu mülahizələr əsasən iki istiqamətdə aparılır: birinci istiqamətə əsasən Kainat həmişə genişlənməkdə davam edir, ikincisinə əsasən isə, Kainatın sonu fəlakətli "kollap" (sıxılma) ilə bitəcək.
İstiqamətlərin seçilməsi Kainatın maddəsinin orta sıxlığı ilə müəyyən edilir.
Qeyd edək ki, yalnız qalaktikaların kütləsi nəzərə alındıqda Kainatın orta sıxlığı üçün alınır, lakin Kainatda qalaktikalardan başqa sönmüş ulduzlar, qara dəliklər, ionlaşmış qazlar və s. kimi materiya da mövcuddur. Bundan əlavə, maddənin çətin müşahidə edilə bilən "gizli" kütləsinin mövcudluğu da istisna olunmur. Bütün bunları nəzərə almaqla hesablanan orta sıxlığın qiyməti böhran sıxlıqdan böyük olur.
1980-ci ildə neytrononun sükunət kütləsinin sıfırdan fərqli olduğu aşkar edilir. Bu fakt Kainatın təkamül modelinin təkmilləşdirilməsində mühüm rol oynadı. Belə ki, Kainatda neytrononun miqdarı başqa zərrəciklədən daha çoxdur. Ona görə də neytrononun kütləsini nəzərə almaqla, Kaiantın orta sıxlığı üçün alınan qiymət böhran sıxlıqdan daha böyük olur. Bu o deməkdir ki, Kainatın genişlənməsi nə vaxtsa sıxılma ilə əvəz olunacaq və son dərəcə böyük sıxlığa malik sinqulyar hala gələcək.
Orta sıxlığı böhran sıxlığından kiçik olarsa onun gələcək həyatı birinci istiqamət üzrə davam edər. Müasir mülahizələrə əsasən bu istiqamət bir neçə mərhələyə bölünür.
Növbəti mərhələdə, sönmüş ulduzlar qravitasiya qarşılıqlı təsir hesabına yaxınlaşmaqla kinetik enerjilərini bir-birinə verir. Əlavə enerji alan ulduzlar qalaktikanı tərk edir. Ona görə də bu mərhələ qalaktikaların "ulduz buxarlanması" mərhələsi adlanır. Enerjisini itirən ulduzlar isə qalaktikanın mərkəzinə yığılır. Nəticədə, qalaktikanın mərkəzində ifrat kütləli qara çüxür yaranır.
Kainatın yaşı 1018 il olduqda protonlar dağılmağa başlayır, onun yaşı 1030 il olduqda isə bu dağılma başa çatır. Kainat tədricən elektron-pozitron qazı, neytron və fotonlarla dolur. Hesablamalara görə bu proses 10100 il davam edəcək.
Kainatın sonuncu mərhələsi qara dəliklərin kvant "buxarlanması" mərhələsi adlanır.
Qeyd edək ki, Kaiantın orta sıxlığı dəqiq məlum olmadığına görə onun taleyini müəyyən edən istiqaməti seçmək çətindir. Ona görə də Kainatın gələcəyi haqqında mülahizələrdə hər iki istiqamət nəzərə alınır. Kollapsdan sonra Kainatda nə baş verəcəyi də açıq qalır. Yəni yenidən Böyük partlayış olub-olmayacağı elmi sübutunu hələ ki, tapa bilməyib.
Şatıroba
Şatıroba — Azərbaycan Respublikasının Masallı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Əhalisi
14 may - 17 dekabr 1886-cı ildə ailələr üzrə aparılmış kameral siyahıyaalmaya əsasən Bakı quberniyası, Lənkəran qəzası, Ərkivan şöbəsi, Boradigah kənd cəmiyyətinə daxil olan Boradigah kəndində, həmçinin bu kənd sakinlərinin yeni saldıqları Qəzvinoba, Şatıroba, Babaser, Mollaoba və Tüklə kəndlərində toplam 291 evdə şiə təriqətli müsəlman talışlardan  ibarət 2.628 nəfər (1.508 nəfəri kişilər, 1.120 nəfəri isə qadınlar) əhali yaşayırdı. Hazırda kəndin əhalisi 1740 nəfərdir.
Toponimiyası
Tədqiqatçaların bir qismi oykonimi "çörəkçilər kəndi" kimi izah edilir. Bəzi tədqiqatçılar kəndin adını əslində şatoba olub, "əri oba" mənasını verdiyini deyir. Kəndin Türkoba adlanan sovetliyə daxil olması və Sovetlikdə Türkoba və şatıroba adlı iki kəndin olması onu göstərir ki, oykonimin birinci hissəsi şatır tayfa adı ilə bağlıdır.
Din
Kənddə Şatıroba kənd məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.
Mark Kerney
2012-ci ildə Beynəlxalq Global Finance təşkilatı bütün dünya üzrə mərkəzi bankların rəhbərlərinin fəaliyyətini qiymətləndirərkən, ona ən yüksək qiymət olan, "A" qiymətini vermişdir.
Bulbophyllum tricolor
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Senecio garcibarrigae
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Qozaburunlu acılıq
İran da, Orta Asiya da geniş yayılmışdır. Qumlu səhralara uyğunlaşmış İran-Turan növüdür. Hündürlüyü 2 m-ə qədər olan, bozqabıqlı, budaqların diametri 4 mm, boz-yaşıl, hamar və ya zəif çıxıntılı, düzdayanan koldur. Yarpaqları 2-3 ədəddir, yarısı və ya 1/3 hissəsi bitişikdir. Erkəkcik sünbüllərinin uzunluğu 5 mm-ə qədər olan başcıq çiçək qrupuna yığılmışdır, erkəkcik sütuncuğu çiçəkaltlıqlarının üzərinə az çıxır, erkəkcikləri 5-6 ədəddir. Yumurtacıq sünbülləri başcıq çiçək qrupuna yığılmışdır; çiçəkaltlıqları cüt və ya üç hissəli, 5-6 ədəd çiçək köbələrində yerləşmiş, sərbəstdir, kənarları enli, dişiciklidir; çiçəkləri 2-3 ədəddir, borucuğunun uzunluğu 33 mm-ə qədərdir. Qozagiləmeyvələrin uzunluğu 6-7 mm, çiçəkaltlığı qabıqların ucları əyilmişdir. Toxumları tünd-boz və ya yaşımtıl, uzunluğu 5-6 mm, oval və ya elipsvarıdır. May ayında çiçəkləyir. Meyvələri iyun-iyul aylarında yetişir. Abşeron da Zirə, Türkan , Pirallahı qəsəbələri ətrafında çox az halda rast gəlinir.
Məlumat mənbələri:
Деревья и кустарники СССР. т.3.1954; Флора Азербайджана. т.5. 1954; Azərbaycanın ağac və kolları. III cild. 1970; Azərbaycanın “Qırmızı” və “Yaşıl Кitabları”na tövsiyə olunan bitki və bitki formasiyaları. 1996; Azərbaycan florasının konspekti. I-III cildlər. 2005; 2006; 2008.
Aladdin’s Chess Adventures
Aladdin’s Chess Adventures — "Red Mile Entertainment" videooyun kompaniyası tərəfindən 2004-cü ildə yaradılan macəra oyunudur.
Benalar
Benalar, vabenalar - Tanzaniyanın cənub-şərqində (İrinda vilayəti), Rufici və Böyük Ruaha çaylarının hövzəsində bantular qrupundan xalq. Sayları 693 min nəfərdir (2005). Kinqalar, hehelər, poqololar (poqorolar), sanqular, matumbilər və dendenulelərə yaxındırlar. bantu dillərinin G zonasına aid olan bena (kibena, ekibena) dilində danışırlar. Yazıları latın qrafikası əsasındadır. Suahili və nyamvezi dilləri də yayılmışdır. Dindarların əksəriyyəti ənənəvi dini etiqadlarını saxlayırlar, müsəlman və xristianlar da var.
Benaların Şərqi Afrika xalqları üçün səciyyəvi olan ənənəvi mədəniyyətləri vardır. Ənənəvi məşğuliyyətləri qırılıb-yandırılmış sahələrdə əkinçilik (maniok, qarğıdalı, çəltik, darı, batat, paxlalı bitkilər və s.) köçəbə maldarlıq (davar) və ovçuluqdur. Şəhərlərdə və sizal plantasiyalarında mövsümçülük yayılmışdır. Dulusçuluq, toxuma və ağac üzərində oyma (o cümlədən, əcdadların kultu ilə bağlı olan iri antropomorf heykəltəraşlıq) inkişaf etmişdir.
Ənənəvi geyim kişilərdə ağ kanzu, qadınlarda şux parçalardan hazırlanan kanqa və səndəldir; müasir geyimləri sadə parçalardan tikilir. Əsas yeməkləri düyü, darı, banan, tərəvəz və meyvələrdən hazırlanır.
Ənənəvi evləri düzbucaq formasında, yastı damlıdır, karkasrlı divarları gillə suvanmışdır, daxili həyəti olur. Ata xətti ilə qəbilə təşkilatı və çoxailəli icmalar, əcdadların və təbiət qüvvələrinin kultu, folklor (döyüşçü mahnıları və rəqsləri, bayram rəqsi lipara) qalmaqdadır.
Qlenn Stivens
Qlenn Stivens — Avstraliya Mərkəzi Bankının rəhbəri.
Həyatı
2012-ci ildə Beynəlxalq Global Finance təşkilatı bütün dünya üzrə mərkəzi bankların rəhbərlərinin fəaliyyətini qiymətləndirərkən, ona ən yüksək qiymət olan, "A" qiymətini vermişdir.
II Aləm Şah
II Aləm Şah — Böyük Moğol İmperiyasının XVII padşahı.
Sabir Abdullayev
Həyat və yaradıcılığı
Sabir Abdullayev 1957-ci ildə Ağdam rayonunun Zəngişalı-Məhrızlı kəndində anadan olmuşdur.
Qarabağ muğam məktəbinin tanınmış davamçılarındandır. Öz repertuarına bütün mövcud muğamları daxil etmişdir. "Zabul segahı", "Mirzə Hüseyn segahı"nı xüsusi zövqlə ifa edir. Bu muğamların lent yazıları Azərbaycan Dövlət Radio və Televiziyasının qızıl fonduna daxil edilib. S. Abdullayev muğam dəstgahlarını Qarabağ musiqi məktəbinin klassik ənənələrinə sadiq şəkildə ifa edir.
Gözəl vokal qabiliyyətli və musiqisevər bir ailədə böyümüşdür. Onun evindəki qrammofon yazılarından ustad sənətkarların — Cabbar Qaryağdı oğlunun, Seyid Şuşinskinin, Xan Şuşinskinin səsləri eşidilərdi.
Sabir Abdullayev gənc yaşlarından oxumağa başlamış, peşəkar musiqi təhsilini Asəf Zeynallı adına musiqi məktəbində almışdır. Gələcək xanəndənin yaradıcılıq yolu 1980-ci ildə ilk səhnə çıxışlarından sonbra başlanmışdır. Görkəmli xanəndə Yaqub Məmmədovun ifa üslubu onun ifa tərzinə çox yaxındır. S. Abdullayev bu məşhur xanəndədən muğamların interpretasiyasında kompozisiya həllinin incəliklərini əxz etmişdir.
Onun rəhbərliyi altında gənc muğam ifaçıları dünyanın bir çox ölkəsində – Amerika, Kanada, Braziliya, Böyük Britaniya və başqa ölkələrdə beynəlxalq müsabiqə və festivallarda çıxış edərək, Azərbaycanı layiqincə təmsil etmişlər.
Qaradolaq (Ağcabədi)
Qaradolaq (əvvəlki adı:Şaumyankənd) — Azərbaycan Respublikasının Ağcabədi rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı ilə Ağcabədi rayonunun Şaumyankənd kəndi Qaradolaq kəndi və müvafiq olaraq Şaumyankənd kənd Soveti Qaradolaq kənd Soveti adlandırılmışdır.
Toponimikası
Qaradolaq toponimi qara və dolaq sözlərindən əmələ gəlib. Kənd sakinlərinin dediklərinə görə qaradolaqlılar çox-çox əvvəllər həmişə başlarına və qollarına qara dolaq bağlayarmışlar. Bu, onları digər tayfalardan fərqləndirirdi. Elə bu səbəbdən də onlara qaradolaqlar deyilmişdir. Qaradolaqlar Qarabağa gələndən sonra Təklə Qara dolaq adlanırdı. Ağcabədi rayonunda Qaradolaq kəndi yaxınlığında qaradolaq tayfasının adı ilə bağlı digər oykonim-Yeni Qaradolaq kəndi də qeydə alınmışdır.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd rayon mərkəzindən 22 km cənub-qərbdə, Qarabağ kanalından 7 km aralıda, Mil-Qarabağ düzündə yerləşir.
Tarixi
Qaradolaq kəndi XX əsrin əvvəllərinədək əsasən yarımköçəri həyat tərzi keçirmiş qaradolaqlar Azərbaycan tayfasının adı ilə əlaqədar yaranmışdır. Kəngərlilər tərkibində olmuş qaradolaqlar keçmişdə Kür çayı sahillərində Çılpaqqaya, İcqan, Qaraca, Canavar yeri, Mehmanhəsən yeri, Axmaz arası və başqa ərazilərdə yaşamışlar. Qaradolaq tayfaları 1900–1905-ci illərdə oturaqlaşaraq müəyyən tirələrə parçalanmış və İmamqulubəyli, Məmmədbəyli, Məşədiismayıllı, Əbişbəyli, Əmirxanlı, Qaradolaq və s. kəndlər yaratmışlar. Bəzi araşdırıcılar qaradolaqları (Cavad qəzası ərazisində yaşayan qaradolaqları) təklə tayfaları ilə eyniləşdirir. Təklələr səlcuq-oğuz tayfalarındandır. Sonra bəzi mənbələrdə onlar şahsevənlərin tirəsi kimi göstərilir. Qaradolaq elinin tirə və nəsillərindən avaslılar, alxanuşağı, qrallar, quluuşağı, şahverdilər, əmirxanlılar, tanrıverdilər, allahverənlər, mehdiuşağı və başqalarını göstərmək olar. İrili-xırdalı 30 kənddən ibarət olan Qaradolaq eli yayı yayalaqlarda, qışı qışlaqlarda Kürün sağ sahillərində, Nəfəqulubəylidən Zərdab rayonunun ərazilərinə qədər uzanan torpaqlarda keçirərdilər. Qaradolaq camaatının bir hissəsi köçəri həyat, bir hissəsi isə oturaq həyat tərzi keçirirdi.
Əhalisi
Əhalisinin sayı 2766 (2007-ci ilə aid olan statistik məlumata görə) nəfərdir.
İqtisadiyyatı
Əhali əsasən heyvandarlıq, taxılçılıq, pambıqçılıq və baramaçılıqla məşğul olur.
Umar Əfəndiyev
Umar Əlixan oğlu Əfəndiyev —  Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin I çağırış deputatı.
Həyatı
Umar Əfəndiyev 1950-ci il fevralın 4-də Balakən rayonunda anadan olub. 1967-1972-ci illərdə Azərbaycan Politexnik İnstitutunda təhsil almışdır. Mühəndis-inşaatçıdır. 1972-1973-cü illərdə Balakən Rayon Tikinti Quraşdırma İdarəsində usta, 1973-1980-ci illərdə Balakən şəhərindəki 140 saylı texniki peşə məktəbində direktor müavini, 1981-1986-cı illərdə isə həmin məktəbin direktoru vəzifələrində işləmişdir.
Milliyətcə avardır.
Fəaliyyəti
Umar Əfəndiyev 1996-cı il iyulun 21-də 54 saylı Balakən seçkidairəsindən Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin I çağırış deputatı seçilmişdir. 1997-ci il martın 7-dən Azərbaycan—Birləşmiş Krallıq parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupunun üzvü, 2000-ci il fevralın 1-dən isə Milli Məclisin İntizam Komissiyasının üzvü idi.
Umar Əfəndiyev 1998-ci ildə Azərbaycan Demokrat Partiyasına üzv olmuşdur.
Tərlan Musayeva
Tərlan Musayeva (Musayeva Tərlan Həsən qızı; ) — Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin I çağırış deputatı, Prezident təqaüdçüsü, Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsinin üzvü.
Həyat və fəaliyyəti
22 yanvar 1955-ci il tarixində Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonu Kələntərli kəndində kolxozçu ailəsində anadan olmuşdur. Tərlan Musayeva 1972-ci ildə Mirbəşir (Tərtər) şəhəri 1 saylı orta məktəbini bitirmiş, həmin ildə Bərdə rayonunun 105 saylı kənd texniki peşə məktəbinə daxil olmuşdur. . 1973-cü ildə peşə məktəbini sürücü mexanik ixtisası üzrə bitirərək, Bərdə rayonu "Kommunizm" kolxozunda mexanizator kimi əmək fəaliyyətinə başlamışdır. Əmək fəaliyyətində fərqləndiyinə görə dövlət tərəfindən "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni, Xalqlar dostluğu ordenləri ilə təltif edilmiş, həmçinin Azərbaycan SSRİ və SSRİ Lenin komsomolu mükafatlarına layiq görülmüşdür. Eyni zamanda, Xalq nailiyyətləri sərgisinin qızıl, gümüş və bürünc medallarını almışdır. Habelə, Paşa Angelina, Tursnoy Axundova və Sevil Qazıyeva adına mükafatlara və bir neçə fəxri fərmanlara layiq görülmüşdür.
1991–1992-ci illərdə Səməd ağa Ağamalıoğlu adına kolxoz idarə heyətinin sədri və Bərdə rayon Xalq deputatları Sovetinin sədri vəzifələrində işləmişdir. O, çalışdığı müddətdə təhsilini qiyabi davam etdirmiş, Ağdam kənd təsərrüfatı texnikumunu, Gəncə Kənd Təsərrüfatı Akademiyasını və Azərbaycan prezidenti yanında Dövlətçilik Akademiyasını fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. Tərlan Musayeva hal-hazırda prezident təqaüdcüsüdür.
1993-cü ildən Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür. 2002–2003-cü illərdə Dövlət Əmək Müfəttişliyi Xidmətində çalışmış, hazırda isə Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsinin üzvüdür.
Ailəsi
Ailəlidir. 3 övladı, 2 nəvəsi var.
Trichilia trachyantha
—  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Fyokla Bezzubova
Fyokla İqnatevna Bezzubova (1880—1966) — erzyan əsilli xalq hekayəçisi.
Kübra Fərəcova
Kübra Yəhya qızı Fərəcova — Azərbaycan pediatrı və səhiyyə təşkilatçısı, tibb elmləri doktoru (1970), professor (1971), Azərbaycan SSR əməkdar həkimi (1960), səhiyyə əlaçısı (1964). Kübra Fərəcova 1938–1939-cu illərdə Azərbaycan SSR xalq səhiyyə komissarı, 1943–1947-ci illərdə Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin katibi, 1947–1950-ci illərdə isə Azərbaycan SSR səhiyyə naziri olmuşdur.
Fyokla Bezzubova
27 sentyabr 1880-ci ildə Od Murza kəndində (hazır ki — Yeni Turdaki kəndi, Koçkurovski rayonu, Mordoviya) anadan olmuşdur. Milliyyətcə erzyan idi.
Fyokla Bezzubova böyük bir kəndli ailəsində böyümüşdür. Bu səbəbdən məktəb təhsili almamışdır. Çünki uşaqlığı evdə və sahədəki valideynlərə kömək etməkdə keçmişdir. Mahnılara olan məhəbbəti nənəsi Evdokia İvanovna Zverkova aşılamışdır.
Kübra Fərəcova
Həyatı
Kübra Yəhya qızı Fərəcova 1907-ci il may ayının 16-da Qubada qulluqçu ailəsində anadan olmuşdur. Ailəsi ilə birlikdə Bakıya köçmüş və ilk təhsilini burada almışdır. Dördsinifli rus-tatar (rus-Azərbaycan) məktəbini bitirdikdən sonra təhsilini H. Z. Tağıyevin qızlar gimnaziyasında davam etdirmişdir. Azərbaycanda Sovet hakimiyyətinin qurulmasından sonra Kübra Fərəcova ibtidai məktəblər üçün müəllimlər hazırlayan 3 aylıq kursu bitirərək Kürdəmirdə məktəb təşkil etmiş və burada qadınlar arasında savadsızlığın ləğvi istiqamətində fəaliyyət göstərmişdir. Kübra Fərəcova 1924-cü ildə Göyçaya köçmüş, iki il burada və Ağdaşda müəllimlik etmişdir. 1926-cı ildə Qazaxda məskunlaşaraq orada uşaq bağçasında tərbiyəçilik etmişdir.
Kübra Fərəcova 1929-cu ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Tibb fakültəsinə daxil olmuş, 1933-cü ildə Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunu bitirmişdir. Həmin illərdə o, ÜİK(b)P üzvlüyünə qəbul olunmuşdur. Həkimlik diplomunu aldıqdan sonra Azərbaycan LKGİ Mərkəzi Komitəsində "Ana və uşaqların mühafizəsı" adlı elmi iş üzərində Elmi-Tədqiqat İnstitutunda çalışmalar aparmışdır.
Fyokla Bezzubova
Fyokla Bezzubova 1901-ci ildə İlya Konstantinoviç Bessubova ilə ailə həyatı qurmuşdur. Həyat yoldaşı qonşu Semiley kəndindəndir. 1902-ci ildə onların Qriqori adlı oğlu doğulur. Ancaq uşaq altı aylığında vəfat edir. 1905-ci ildə onların ikinci oğlu Qeorqi, 1914-ci ildə isə üçüncü övladları Vasili doğulur. Birinci Dünya müharibəsi zamanı Fyokla Bezzubovanın əri cəbhəyə yollanır. 1918-ci ildə həyat yoldaşı cəbhədən geri qayıtdıqdan sonra əri və uşaqları ilə birlikdə Sibirdə xoşbəxtlik axtarmaq üçün yollanır. Lakin əkinçilik işləri onların aclıqdan xilas olmalarına imkan vermir. Bu səbəbdən tezliklə Semiliyə qayıdırlar. 1923-ci ildə Bezzubovnın bir Lbov adlı qızı doğulur. 1930-cu ildən Fyokla Bezzubova N. K. Krupskaya adına kolxozda işləməyə başlayır. Bezzubovanın hekayə demək istedadı Mordoviya Milli Araşdırma İnstitutunun 1936-cı il ekpedisiyasının iştirakçıları tərəfindən yüksək qiymətləndirildi. Ekspedisiyanın üzvləri folklor əsərlərini, o cümlədən öz nağılları qeyd etdilər. O vaxtdan etibarən onun dedikləri qəzet və jurnallarda çap olunmağa başladı. 1939-cu ildə Fyokla Bezzubova Saranska köçür. Eyni ildə, "Narodnoy Morot" (Xalq mahnıları) adlı əsər kolleksiyası nəşr olunmuşdur. 1947-ci ildə Ribkin seçki dairəsindən Mordoviya Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Ali Sovetinə deputat seçilir. Fyokla Bezzubova 12 may 1966-cı ildə Saranskda dünyasını dəyişmişdir.
Kübra Fərəcova
Həyatı
1937-ci ildə Kübra Fərəcova Azərbaycan SSR xalq səhiyyə komissarının müavini vəzifəsində irəli çəkilmiş, bir neçə aydan sonra isə Azərbaycan SSR xalq səhiyyə komissarı təyin edilmişdir. Böyük Vətən müharibəsi illərində (1942–1943) Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin aparatında işləmiş, 1943–1947-ci illərdə Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin katibi vəzifəsində çalışmışdır. 1947–1950-ci illərdə Azərbaycan SSR səhiyyə naziri olmuşdur. SSRİ Ali Sovetinin (2-ci çağırış), Azərbaycan SSR Ali Sovetinin (2–3-cü çağırış) deputatı seçilmişdir.
Kübra Fərəcova 1950-ci ildə N. K. Krupskaya adına Ana və Uşaqları Mühafizə İnstitutunun direktoru təyin olunmuş və 30 ilə yaxın bu instituta rəhbərlik etmişdir. 1979-cu ildən ittifaq əhəmiyyətli fərdi təqaüdçü olmuşdur. 1960-cı ildə namizədlik, 1970-ci ildə isə doktorluq dissertasiyasın müdafiə edərək tibb elmləri doktoru elmi dərəcəsini almışdır. 120-dək artıq elmi əsərin, 20-yə yaxın metodiki tövsiyənin və broşurların müəllifi olmuşdur. O, həmçinin dəfələrlə Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunda dövlət imtahan komissiyasının sədri olmuşdur.
Fyokla Bezzubova
Mükafatlar və adlar
Fyokla Bezzubova 1938-ci ildən SSRİ Yazıçılar İttifaqının üzvü olmuşdur.
1940-cı ildə 60 illiyi münasibəti ilə ona Mordoviya Mustar Sovet Sosialist Xalq müğənnisi adı verilmişdir.
Kübra Fərəcova
Həyatı
Kübra Fərəcova 1988-ci ildə (bəzi mənbələrə əsasən 1 oktyabr və ya 18 oktyabr ) Bakıda vəfat etmişdir.
1992-ci ilin sentyabrında Azərbaycan Respublikası səhiyyə nazirinin əmri ilə Elmi-Tədqiqat Pediatriya İnstitutuna Kübra Fərəcovanın adı verilmişdir.
Bulbophyllum triclavigerum
(Bulbophyllum triclavigerum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Borisov (Əbyəlil)
Borisov - Rusiyanın Başqırdıstan Respublikası Əbyəlil rayonu Qusev kənd sovetliyinə daxil olan kənd.
Əhali
2002-ci il ümumrusiya siyahıya alınmasına görə Başqırdıstan Respublikası Borisov kəndinin milli tərkibi: ruslar (48 %), başqırdlar (46 %).
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Günəbaxan
-  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Ümumi
Günəbaxanın vətəni Amerikadır. Yabanı halda Meksikada və Peruda təsadüf edilir. Avropaya XVI əsrdə Meksikadan gətirilib və uzun müddət bəzək bitkisi kimi istifadə olunub. Hündür birillik bitkidir. Yarpaqları iri,bütöv ayalıdır, gövdə üzərində spiral şəklində düzülür, çiçəklər gövdənin təpə hissəsində səbət çiçək qrupunda toplanır. Səbətin diametri 30 sm-ə bərabər olur. Səbət alt tərəfdən bir-birinə bitişmiş yaşıl sarı yarpaqları ilə örtülmüşdür. Səbətdə minə qədər çiçək olur. Burada toplanmış çiçəklər boru və dilcikşəkillidir. Boruşəkilli çiçəklər səbətin ortasında yerləşir. Onlar pərdəşəkilli kasacıq və 5 bitişmiş sarı rəngli ləçəkdən əmələ gəlmiş tacdan ibarətdir. Tacın ortasında ikidilimli zərif dişicik və bitişik halda 5 erkəkcik yerləşir. Bitişmiş erkəkciklər dişiciyi əhatə edən borucuq əmələ gətirir. Səbəti qıraqlardan dilcikşəkilli sarı çiçəklər əhatə edir.
Azərbaycanda günəbaxanın iki növü becərilir. Onlardan biri adi günəbaxan, digəri isə yerarmudu günəbaxanıdır.
Günəbaxan Günəşin simvoludur.
Növləri
[[SS 2 (*
II Əkbər Şah
II Əkbər Şah — Böyük Moğol İmperiyasının XIX padşahı.
Kökyumrulu günəbaxan
, köküyumru günəbaxan və ya topinambur (Helianthus tuberosus) — cinsinə aid bitki növü.
Yollıq xaqan
Yollıq xaqan — İkinci Göytürk xaqanlığının V xaqanı.
Hakimiyyəti
İlk adı İcan olmuşdur. Taxta keçdikdən sonra Yollıq xaqan adını almışdır. Orxon abidələrini qoyduran şəxsdir. Çinlə sülh münasibətləri yürütmüş. 739-cu ildə gözlənilmədən ölmüşdür.
Senecio anthemifolius
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Peano aksiomları
Peano aksiomları — natural ədədlər çoxluğunun təsvirində istifadə edilən, Qiuseppe Peano və Riçard Dedekind tərəfindən irəli sürülmüş dörd əsas və bir köməkçi aksiomdur. Bu aksiomlar aşağıdakılardır:
a. Verilən çoxluq boş deyil. Tərkibinə 1 adlandırılan obyekt daxildir.
b. Hər natural ədəd üçün onun ardıcılı deyilən başqa bir natural ədəd vardır (yalnız bir natural ədəd var).
c. Ardıcılığı 1 olan heç bir natural ədəd yoxdur.
d. İki natural ədədin ardıcılığı bərabərsə, natural ədədləri də bərabərdir.
e. Əgər hər hansı bir natural ədəd çoxluğunun tərkibində 1 varsa, və hər hansı bir natural ədəd ehtiva edirsə o natural ədədin ardıcılığını da ehtiva etmə xüsusiyyəti var, onda bu çoxluq həqiqətdə bütün natural ədədləri ehtiva edir.
Tarix
1889-cu ildə natural ədədlərin formal təyini Qrassmananın əvvəlki quruluşuna əsaslanaraq italyan riyaziyyatçısı Peano tərəfindən irəli sürüldü. 1888-ci ildə (Peanodan bir il əvvəl) praktik olaraq eynilə belə aksiomatik sistemi Dedekind tərəfindən irəli sürülmüşdü.
Həmçinin bax
Natural ədədlər
Mehrablı
Mehrablı — Azərbaycan Respublikasının Ağcabədi rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 8 fevral 2000-ci il tarixli, 809-IQ saylı Qərarı ilə Ağcabədi rayonunun Mehrablı kəndi Qaradolaq kənd inzibati ərazi vahidi tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Mehrablı kənd inzibati ərazi vahidi yaradılmışdır.
Toponimikası
Meyrablı yaşayış məntəqəsini əfşar tayfasının mehrablı tirəsinə mənsub olan ailələr burada məskən saldığına görə kənd belə adlandırılmışdır. Qaradolaq tayfalarının da mehrablı adlı qolu vardır. Mehrab sözünü şəxs adı kimi də əlaqələndirənlər vardır. Mehrab sözü ərəbcə "ibadətgah" anlamı daşıyır. Adətən məscidlərdə qiblə cəhətdəki (Məkkə istiqamətində) divarda düzəldilən və qarşısında namaz qılınan oyuq və ya taxçaya mehrab deyirlər. Yarımdairəvi, bəzən isə düzbucaqlı formada olan mehrab yarımkümbəzlə tamamlanır, mərmər, yaş suvaq, gəc, ağac üzərində oyma ornamentlərlə inkrustasiya, divar rəsmi, dekorativ yarımsütunlar və kiçik tağlar qurşağı ilə bəzədilir. Bir yerdən başqa yerə aparıla bilən oyma ornamentli ağacdan mehrablar da var. Mehrab sözünün məcazi mənada "üz çevriləcək yer" anlamı da var.
Əhalisi
Mehrablı kəndinin əhalisinin sayı 1395 (2007-ci il üçün)nəfərdir.
İqtisadiyyatı
Əhali əsasən pambıqçılıq, heyvandarlıq, taxılçılıq və baramaçılıqla məşğul olur. Kənddə ticarət-iaşə obyektləri və s.var.
Mədəniyyəti
Kənddə klub mövcuddur.
Təhsil
Kənddə orta məktəb fəaliyyət göstərir.
Səhiyyə
Kənddə tibb məntəqəsi var.
Rauf Bayramov
Həyatı
Azərbaycanda və ölkə hüdudlarından kənarda bir riyaziyyatçı, cəbr üzrə mütəxəssis kimi tanınmış alim Bayramov Rauf Abdulla oğlu 31 dekabr 1941-ci ildə Bakıda görkəmli ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. Onun atası Abdulla Bayramov Səlim oğlu 50-ci illərdə Azərbaycan KPMK-nın ikinci katibi, ideoloji işlər üzrə katib, sonralar mədəniyyət naziri işləmişdir. O, olduqca saf, vətənə sədaqətli bir şəxsiyyət idi. Rauf Bayramovun anası Tahirə Tahirova Əkbər qızı - tanınmış dövlət xadimi, uzun illər xarici işlər naziri vəzifəsini daşımış, ilk azərbaycanlı qadın peşəkar diplomat olmuşdur. Valideynləri dövlət işləriylə hədsiz dərəcədə məşğul olduqlarından, Rauf Bayramovun tərbiyəsinə ana tərəfdən baba və nənəsi himayədarlıq ediblər. Baba və nənə isə, öz növbələrində hələ 20-ci illərin əvvəllərində millətin mədəni-maarif işlərində çalışan tanınmış maarifçi pedaqoqlar olublar.
Rauf Bayramov Bakının 160 nömrəli məktəbində təhsil almış, bu məktəbi əla qiymətlərlə bitirərək, 1958-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin riyaziyyat fakültəsinə daxil olmuşdur. Unversiteti bitirəndən sonra o, Novosibirsk şəhərinə getmiş və orada SSRİ Elmlər Akademiyasının Sibir Bölməsinin Riyaziyyat İnstitutunun aspiranturasına daxil olmuşdur.
Bakıya qayıtdıqdan sonra Rauf Bayramov əvvəllər Kibernetika İnstitutunda işləyir, sonra isə Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasının Riyaziyyat və Mexanika İnstitutuna (indiki AMEA Riyaziyyat və Mexanika İnstitutuna işə keçir. Burada o, kiçik elmi işçi vəzifəsindən laboratoriya rəhbərinə kimi, daha sonra isə “Cəbr, məntiq və topologiya” şöbəsinin (indiki “Cəbr və riyazi məntiq” şöbəsi) müdiri vəzifəsinə qədər yüksəlir. Mahiyyət etibari ilə, Rauf Bayramov Azərbaycanda cəbr üzrə mütəxəssislər məktəbinin banisi, Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunda fəaliyyət göstərən cəbr üzrə çoxsaylı seminarların rəhbəri olmuşdur. Onun rəhbərliyi ilə yerli və xarici dissertantlar tərəfindən bir sıra dissertasiyalar, müdafiə ounmuşdur. R.Bayramov 100-dən artıq elmi işin, o cümlədən “Klonların və onlara yaxın finitar funksiyalar cəbrlərinin tədqiqi, çoxobrazlar nəzəriyyəsinin seçilmiş məsələləri” adlı monoqrafiyanın müəllifidir.
Elmi işləri ilə yanaşı olaraq, R.Bayramov həm də Bakı Dövlət Universitetində və Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti də pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olmuş, çoxsaylı diplom işləri və dissertasiyaların elmi rəhbəri olmuşdur.
Rauf Bayramov uzun sürən ağr xəstəlikdən sonra, 2007-ci ildə mart ayının 9-da vəfat etmi.dir. Vəfatıyla əlaqədar dünyanın müxtəlif ölkələrindən cəbr üzrə mütəxəssislərdən səmimi başsağlıqları (təziyyələr) daxil olmuşdur. Azərbaycan elmi üçün bu hadisə əvəzedilməz bir itki idi.
Xatirələr
2007-ci ildə Rauf Bayramovun vəfatı ilə əlaqədar S.Z. Sobolev adına Riyaziyyat İnstitutunun direktoru, Rusiya Elmlər Akademiyasının akademiki Y.L.Yerşov AMEA Riyaziyyat və Mexanika İnstitutuna başsağlığı məktubu göndərmiş və burada öz xatirələrini qeyd etmişdir:
“…Altmışıncı illərdə Novosibirsk Akademşəhərciyinə gəlmiş Rauf Abdullayeviç çox gənc bir oğlan idi. O vaxtlar A.İ.Maltsevin rəhbərliyi ilə məşhur “Cəbr və məntiq” seminarı öz işinə başlamışdı. Rauf Abdullayeviç seminarın ən fəal iştirakçılarından idi. O, seminarda çıxışlar edir, elmi araşdırmalarını eyni adlı jurnallarda dərc elətdirirdi. O vaxtlar əldə etdiyi nəticələr, sonralar Rauf Bayramovun namizədlik dissertasiyasının əsasını təşkil etdi”.
”… Daha sonralar Rauf Abdullayeviç kibernetika, cəbr və riyazi məntiq üzrə kollekvium və konfransların labüd iştirakçısı olaraq öz elmi araşdırmalarının nəticələri ilə çıxışlar edirdi. Belə konfransların əksəriyyəti Akademikşəhərcikdə keçirildiyindən o, institutun riyaziyyatçıları ilə sıx əlaqə saxlamaq imkanı əldə edirdi. Rauf Abdullayeviçin əldə etdiyi nəticələr beynəlxalq miqyasda qəbul edilmiş və tez-tez Macarıstan, Almaniya, Polşa və digər xarici ölkələrdə keçirilən riyazi məktəb və konfranslara dəvətlər alırdı.
Ixtisas üzrə riyaziyyatçı olan Rauf Abdullayeviç eyni zamanda geniş dünyagörüşünə malik bir insan idi və buna görə də onunla ən müxtəlif sahələrdə müsahibə etmək maraq kəsb edirdi. Biz onun mehribançılığını, yumşaq yumorunu, iti zəkasını, kəskin situasiyaların yumşaldılmasında yalnız onun özünə məxsus bacarığını hörmətlə xatırlayırıq”
Əsas elmi nailiyyətləri
Əsas tədqiqatları universal cəbrlər, cəbri çoxobrazlılar, finitar funksiyaların cəbrləri, Postun itrativ cəbrləri və çoxqiymətli məntiq cəbrləri olmuşdur. Bu sahələrdə bir çox nailiyyətlər əldə etmiş, aldığı nəticələri Macarıstan, Polşa, Ukrayna, Belarusiya, Litva, İran və Rusiya kimi ölkələrdə təşkil edilmiş Beynəlxalq Konfranslarda məruzə etmişdir.
Bu nəticələrdən bəziləri aşağıdakılardır:
1. Saloma A.-nın simmetrik qrupların fundamental altqrupları haqda qoyduğu məsələni həll etmişdir.
2. Postun k ranqlı iterativ cəbrində permutasiya tamlığının meyarı əldə edilmişdir.
3. Sonlu qruppoidlər haqqında Knöbelin qoyduğu məsələ həll edilmişdir.
4. Çoxobrazlılarda Evans problemi həll edilmişdir.
6. Zəif atomlu distributiv qəfəslər üçün Qretser hipotezi təsdiq edilmişdir.
Riman həndəsəsi
Riman həndəsəsi (elliptik həndəsə) — qeyri-Evklid həndəsələrindən biri; Evklid həndəsəsinin aksiomlarından fərqli aksiomlara əsaslanan həndəsi nəzəriyyə. Üçölçülü Riman həndəsəsinin əsas obyektləri (elementləri) nöqtə, düz xətt və müstəvi, əsas anlayışları isə aidlik (nöqtənin düz xəttə və müstəviyə aidliyi), tərtib (məsələn, düz xətt üzərində nöqtələrin tərtibi və ya müstəvidə götürülmüş nöqtədən çıxan düz xətlərin tərtibi) və fiqurların konqruyentliyidir.
Riman həndəsəsi Bernhard Rimanın "Ueber die Hypothesen, welche der Geometrie zu Grunde liegen" (Həndəsənin əsaslandığı fərziyyələr haqqında) adlı ilk mühazirəsində ifadə etdiyi nəzəri baxışların əsasında formalaşmışdır. Riman həndəsəsi R3 fəzasındakı səthlərin diferensial həndəsəsinin çox geniş və mücərrəd bir ümumiləşməsidir. Riman həndəsəsinin inkişafı səthlərin həndəsəsi və onların geodezik əyrilərin (geodeziklərin) davranışı ilə bağlı müxtəlif nəticələrin sintezi, daha yüksək ölçülü diferensiallanan çoxobrazlıların tədqiqində tətbiq oluna bilən üsulların meydana çıxmasıyla nəticələndi. O, Eynşteynin ümumi nisbilik nəzəriyyəsinin formalaşmasına imkan verməklə yanaşı qrup nəzəriyyəsi və təqdimat nəzəriyyəsinə, eləcə də riyazi analizə dərin təsir göstərdi və cəbri və diferensial topologiyanın inkişafına təkan verdi.
Giriş
Riman həndəsəsi ilk dəfə 19-cu əsrdə Bernhard Riman tərəfindən ümumiləşmiş formada irəli sürmüşdür. O, metrik xassələri nöqtədən nöqtəyə dəyişən genişhəcmli həndəsi aralıqlarla, o cümlədən qeyri-Evklid həndəsəsinin standart növləri ilə məşğul olmuşdur.
Hər bir hamar çoxobrazlı Riman metrikasını qəbul edir ki, bu da bir çox hallarda diferensial topologiya məsələlərini həll etməyə kömək edir. Həmçinin o (dörd ölçüdə) ümumi nisbilik nəzəriyyəsinin əsas obyektləri olan psevdo-Riman çoxobrazlılarının daha mürəkkəb strukturu üçün giriş səviyyəsi kimi yararlıdır. Riman həndəsəsinin digər ümumiləşdirmələrinə Finsler həndəsəsi daxildir.
Nizamlı kristallardakı qüsurların riyazi strukturu və diferensial həndəsə arasında yaxın bir analogiya var. Dislokasiyalar və disklinasiyalar burulma və əyriliklər yaradır.
Klassik teoremlər
Riman həndəsəsindəki ən klassik teoremlərin bir hissəsi aşağıda verilmişdir. Seçim apararkən formulyasiyanın əhəmiyyətinə və zərifliyinə diqqət yetirilir. Nəticələrin əksəriyyətini Ceff Çiqer və Devid Ebinin klassik monoqrafiyasından tapmaq olar (aşağıya baxın).
Verilmiş düsturlar çox dəqiq və ya ən ümumi olmaqdan uzaqdır. Bu siyahı artıq əsas tərifləri bilən və bu təriflərin nə ilə bağlı olduğunu bilmək istəyənlər üçün nəzərdə tutulub.
Böyük həndəsə
Aşağıdakı teoremlərin hamısında fəzanın qlobal strukturu, o cümlədən çoxobrazlının topoloji tipi və ya nöqtələrin təbiəti haqqında bəzi məlumatlar əldə etmək üçün "kifayət qədər böyük" məsafələrdə fəzanın lokal xarakterli olduğunu (adətən əyrilik fərziyyəsindən istifadə etməklə tərtib edilir) qəbul edirik.
Müsbət skalyar əyrilik
Əgər kompakt n-ölçülü Riman çoxobrazlısının injeksiya radiusu π-dən kiçik deyilsə, orta skalyar əyrilik ən çoxu n(n-1) olur.
İstinadlar
Kitablar
Məqalələr
Senecio gariepiensis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Lüdmila Rudenko
Lüdmila Rudenko — SSRİ şahmatçısı və qadınlar arasında 1950-ci ildən 1953-cü ilə qədər şahmat üzrə dünya çempionu.
Həyatı və dünya çempionluğu
Lüdmila Rudenko 1904-cü il iyunun 27-də anadan olmuşdur. Şahmatla 10 yaşından məşğul olmağa başlamışdır. İlk dəfə 1926-cı ildə "Komsomolskaya pravda" qəzetinin təşkil etdiyi turnirdə çıxış etmiş və sonuncu yerlərdən birini tutmuşdur. Lakin iki il sonra Moskva çempionatında bütün görüşlərdə qalib gələrək, çempion adını qazanmışdır.
Leninqrada köçdükdən sonra onun qələbələr seriyası bir-birini əvəz edir. O 9 dəfə Leninqrad şəhər çempionu adını əldə edir. Müharibədən sonra Rudenko yenidən şahmatla ciddi məşğul olmağa başlayır. 1950-ci ildə keçirilən yarışlarda uğurla çıxış edərək, dünya çempionu adını qazanır. İki il sonra isə yenidən SSRİ çempionu olur.
Elara (peyk)
Elara — Yupiterin təbii peyklərindən biridir. Çarlz Dillon Perrena tərəfindən 1905-ci ildə kəşf edilmişdir. Yupiterin 8-ci ən böyük peykidir. Adı Yunan tanrılarında Zevsin sevgililərindən biri olan Elaradan gəlir. 1975-ci ilə qədər Yupiter VII olaraq adlandırılmışdır.
Azərbaycanlı etnik qruplar
Azərbaycanlı etnik qruplar — İqtisadiyyatda, mədəniyyətdə və gündəlik həyatda hər biri özünəməxsus xüsusiyyətləri olan bir neçə azərbaycanlı etnik qrup var. Bəzi azərbaycanlı etnik qruplar XIX əsrin son rübündə də mövcud olmağa davam ediblər.
Teymur Bünyadov (tarixçi)
Teymur Əmiraslan oğlu Bünyadov — Azərbaycan tarixçi-etnoqrafı, tarix elmləri doktoru, professor, AMEA-nın həqiqi üzvü, əməkdar elm xadimi, AMEA Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutu Tarixi Etnoqrafiya şöbəsinin müdiri, AMEA Humanitar və İctimai Elmlər bölməsinin akademik-katibinin müavini, YAP-ın üzvü, Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin I çağırış deputatı. ,
Eyni zamanda Milli Məclisin Elm və Təhsil Məsələləri Daimi Komissiyasının sədri, Azərbaycan Respublikası Milli Məclisi yanında Toponimika Komissiyasının sədr müavini, Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyasının "Arxeologiya" və "Etnoqrafiya" ixtisasları üzrə dissertasiyaların müdafiəsi şurasının sədri, Respublika Ağsaqqallar Şurasının sədr müavini, Azərbaycan Yazıçılar və Jurnalistlər Birliyinin üzvü, "Şöhrət" ordenli, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Fəxri fərmanı, "Qızıl qələm" mükafatı laureatı, Abbasqulu ağa Bakıxanov mükafatı ilə təltif olunmuşdur.
Həyatı
Teymur Bünyadov 1928-ci il yanvarın 20-də Qazax bölgəsinin II Şıxlı kəndində doğulub. Orta məktəbi qızıl medalla bitirmiş, 1946–1951-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin tarix fakültəsində təhsil almışdır. Universiteti uğurla başa vuran az sonra SSRİ Elmlər Akademiyasının aspiranturasına daxil olmuş, məşhur Qafqazşünas alim, Lenin mükafatı laureatı Y. İ. Krupnovun rəhbərliyi altında namizədlik dissertasiyası müdafiə edərək tarix elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almışdır. Müdafiədə iştirak edən Qafqazşünas alimlər dissertasiya işinə yüksək qiymət vermiş, bu mövzuda tədqiqat əsərinin təkcə Azərbaycanda deyil, hətta bütün Qafqazda ilk dəfə qələmə alındığını və tarixşünaslıq baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb etdiyini vurğulamışlar. Öz tədqiqatı ilə Qafqazın əkinçilik mədəniyyətinin vətəni olduğunu sübut edən gənc alim üçün təcrübəli həmkarlarının verdiyi bu qiymət böyük uğur idi.
Elmi Fəaliyyəti
Moskva həyatını başa vurub, 1955-ci ilin mayında vətənə dönən T. Bünyadov sonrakı elmi fəaliyyətini Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Tarix, 1993-cü ildən isə Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunda davam etdirir. 1968-ci ildə o, "Azərbaycanın qədim və Orta əsrlərdə təsərrüfat həyatı" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə edərək, arxeologiya və etnoqrafiya elmləri sahəsində respublikada ilk tarix elmləri doktoru alimlik dərəcəsi almış, 1970-ci ildə isə professor adına layiq görülmüşdür. Taleyini elmə bağlayan 1989-cu ildə Azərbaycan Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü, 2001-ci ildə isə AMEA-nın həqiqi üzvü seçilmişdir.
1960-cı ildə Teymur Bünyadovun irihəcmli "Azərbaycan arxeologiyası oçerkləri" adlı kitabı çap olundu. Respublikada bu mövzuda ilk dəfə hörmətli alimimiz tərəfindən qələmə alınan bu monoqrafiyada Azərbaycan xalqının dünyanın ən qədim və mədəni xalqlarından biri olduğu tutarlı dəlillərlə sübuta yetirilir. Özündə Azərbaycanın ən qədim dövrdən XV əsrə qədərki tarixini əks etdirən bu əsər həmçinin, gənc arxeoloqların yetişməsində xüsusi rol oynamış, mütəxəssislərin bu gün də müraciət etdiyi kitablardan olmuşdur.
T. Bünyadovun yazdığı qiymətli əsərlərdən biri də "Əsrlərdən gələn səslər"dir. Əsərdə xalqımızın musiqi irsi ilk dəfə tarixi-etnoqrafik tədqiqata cəlb olunmuşdur.
Azərbaycan arxeologiya və etnoqrafiya elminə aid 29 monoqrafiyanın, 1000-ə yaxın məqalənin müəllifi olan akademik T. Bünyadovun əsərləri təkcə respublikamızda deyil, Türkiyə, İran, Rusiya, Ukrayna, Norveç kimi ölkələrdə də çap edilmişdir. İctimai elmlər sahəsində mühüm hadisə sayılan və 2007-ci ildə böyük tirajla ilk dəfə çap edilən üçcildlik "Azərbaycan etnoqrafiyası" fundamental əsərinin təşkilatçısı, baş redaktoru və böyük hissəsinin müəllifi T. Bünyadovdur. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin "Azərbaycan dilində latın qrafikası ilə kütləvi nəşrlərin həyata keçirilməsi haqqında" 2004-cü il 12 yanvar tarixli sərəncamına əsasən nəşr olunan bu monoqrafiyanın cildlərində Azərbaycan xalqının təsərrüfat həyatı, maddi və mənəvi mədəniyyəti, sənətkarlığı, ailə məişəti və s. öz əksini tapmışdır.
Görkəmli alimin son dövr fəaliyyəti də çox maraqlıdır. Onun bilavasitə rəhbərliyi ilə Heydər Əliyevin 90 illiyinə həsr olunmuş üçcildlik "Qəbələnin tarixi", "Qəbələnin etnoqrafiyası" və "Qəbələ folkloru" kitabları yazılaraq çapa hazırlanmış, rus və ingilis dillərinə tərcümə edilmişdir.