cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ekspert sistemlər
Ekspert sistemlərin fərqləndirici cəhətləri
Bütün ES-lər biliklərə əsaslanan sistemlərdir (BƏS) və Sİ proqramıdırlar. Lakin Sİ və BƏS daha geniş anlayışlardır və buraya ES-dən başqa həm də teoremlərin isbatı, müxtəlif intellektual kompüter oyunları və s. daxildir. BƏS konkret predmet sahəsinə aid bilikləri cəmləşdirən, məntiqi çıxarışı təmin edən və həll edən intellektual proqramlardır. BƏS-in 90%-dən çoxu ekspert sistemlərdir (BƏS-ə həm də intellektual kompüter oyunları auddir). ES-in ən vacib və digər BƏS-lərdən fərqləndirici cəhəti məhz ekspert biliklərinə əsaslanan bilik bazasına malik olmasıdır.
Mirqəzənfər İbrahimov
Axund Mirqəzənfər İbrahimov — Qafqaz müsəlmanlarının XI Şeyxülislamı. Ali dini təhsil almayan yeganə şeyxülislamdır.
İdeologiyası
Mirqəzənfər İbrahimov Marksizm-Leninizm nəzəriyyəsinin İslamın mövqeyinə tamamilə uyğun gəldiyini iddia edir, Sovet dövlətinin milli məsələ haqqında siyasətini İslam dininin "İslam təlimi qarşısında vahid olan beynəlxalq islamiyyət vardır, İslam bayrağı altında bütün millətlərin birliyi və qardaşlığı mövcuddur" prinsipi ilə eyniləşdirirdi. Onun fikrincə, sovet xalqları o halda mehriban qonşuluq şəraitində yaşaya bilərlər ki, hamılıqla İslam dinini qəbul etsinlər. Onun düşüncələrinə görə yalnız İslam dini insanlar arasında milli mənsubiyyəti saxlamaqla milli firqələri inkar edir və bu xüsusda milli ədavətə son qoyur. O iddia edirdi ki, İslam dini bəşəriyyətə göndərilmiş sonuncu din olduğu üçün bütün dünya millətləri gec-tez bu dini qəbul edəcəklər.
Vəfatı
Şeyxülislam Axund Mirqəzənfər İbrahimov 1979-cu ildə vəfat etmişdir və Bakı şəhərində dəfn edilmişdir.
Philips
Koninklijke Philips N.V. (Filips, ) — elektronika, tibb avadanlıqları , işıq texnikası sahəsində çalışan Niderland konqlomeratıdır. Şirkət 1891-ci ildə Eyndxovendə, Cerard Filips və atası Frederik Filips tərəfindən qurulub. Hal-hazırda baş qərargahı Amsterdamda yerləşən Philips, 100 müxtəlif ölkədən olan təxminən 78,000 insan üçün iş yeridir. Öz tarixi boyu Philips bir neçə prioritet fəaliyyət sahəsini dəyişib. Elektrik lampasının istesalı ilə bazara daxil olan, sonradan məişət avadanlıqlarına yönələn Niderland şirkəti, 2011-ci ildən səhiyyədə ixtisaslaşmağa başlamışdır.
thumb|Amsterdamda mənzil qərargahı
Tarix
Philips 1891-ci ildə Cerard Filips və onun atası Frederik Filips tərəfindən icra olunmuşdur. Zaltbommell şəhərindən olan bankir, Frederik, Eyndxovendə boş bir zavodun alışını və quruluşunu maliyyələşdirib, burada elektrik lampalarının və digər elektrik və texniki avadanlıqların istehsalının 1892-ci ildə təməlini qoymuşdur. Alman istehsalçıları tərəfindən rəqabəti sayıq qiymətləndirməmə səbəbindən, 1894-cü ildə Philips iflas olma təhlükəsilə qarşı-qarşıya qaldı. Vəziyyəti yaxşılaşdırmaq üçün, Cerardın balaca qardaşı, London birjasında broker vəzifəsində işləmə təcrübəsi olan Anton Filips, şirkətə satış təcrübəçisi kimi gətirildi. Antonun müxtəlif ideyalarnan qatqıları tezliklə ailə biznesini inkişaf etdirdi. 1907-ci ildə Philips zavodu volfram filamenti lampası istehsal etməyə başlamışdı. 1912-ci ildə, şirkət ailə biznesindən ictimai şirkətə çevirilmişdi (NV Philips Gloeilampenfabrieken), səhmləri Amsterdam fond birjasında satılmağa başladı. Hələ birinci dünya müharibəsi başlamamış, Phillips ABŞ'da və Fransada nümayəndəliklərin açdı, müharibədən sonra isə fəaliyyətini digər Avropa ölkələri, Çin, Braziliya və Avstraliyaya genişləndirdi. 1939-cu ildə Abş'da "North American Philips Corporation" adlı törəmə şirkət yaradıldı. ikinci dünya müharibəsində Niderlandın Nasist işğalı zamanı, Phillips'in əsas fəaliyyəti bu şirkət tərəfindən aparılırdı. Niderlanddakı zavodları idarə etmək Anton Filipsin oğlu, Fris Filipsin öhdəliyində idi. Müharibə zamanı bu zavodlar Britaniya bombardmanları və geri çəkilən Nasist qüvvələri tərəfindən ciddi şəkildə zərər gördü. Müharibədən əvvəlki istehsal səviyyəsinə 1946-cı ildə nail olundu. Fris Filipsin rəhbərliyi altında şirkət sürətli inkişaf dövrünə qədəm qoydu. Bu tendensiya 1970-ci ilə, yapon elektronika istehsalçıları tərəfindən güclü rəqabət yaranana qədər davam etdi. 1950-ci ildə Philips Record adlı səsyazma şirkəti açıldı. 1963-cü ildə audio kasetlər, 1971-ci ildə öz videomaqnitofonu təqdim edən Philips, 1979-cu ildə isə Sony şirkəti ilə əməkdaşlıq çərçivəsində yığcam disk nümayiş etdirdi.
1982-ci ildə şirkətin başına Visse Dekker keçdi. Bir neçə aydan sonra Avropadakı zavodların dörddə biri bağlanmış, işçilərin kütləvi ixtisarı baş tutmuşdur. Tədqiqat xərclərini azaltmaq üçün AT&T, Siemens və Whirlpool kimi şirkətlərlə əməkdaşlıqlar quruldu. 1984-cü ildə Philips Almaniyada ən böyük elektronika istehsalçısı olan Grundig'in səhmlərinin üçdə birin əldə edib, idarə etməni ələ keçirdi. Həmən il, şirkət fotolitoqrafik inteqral sxemləri üçün avadanlıqların istehsalı fəaliyyətini ASM International şirkəti ilə birgə müəssisə çərcivəsində davam etdirdi. Sonradan, bu birgə müəssisə, Nikon və Canon kimi rəqibləri geridə qoymaqla, dünyanın ən qabaqcıl çip istehsalçısına çevrilmişdir.
Sony ilə daha bir əməkdaşlıq quran Philips, bu dəfə "interaktiv" Philips CD-I məhsulunu inkişaf etdirmiş və bu məhsulun "televizorla əlaqə üçün yeni bir üsul" olduğunu bildirmişdir.
1997-cı ildə şirkət rəhbərləri baş qərargahı Eyndhovendən Amsterdama köçürtmə, korporativ adı Koninklijke Philips Electronics N.V'ə dəyişmə qərarlarını aldılar. Ad dəyişmə rəsmi olaraq 16 mart 1998-ci ildə baş tutmuşdur.
2000-ci illər
2000-ci ildə Philips "Sonicare" elektrik diş fırça istehsalçısı, Optiva Corporation'u əldə etdi və şirkətin adı Philips Healthcare'ə dəyişdirildi. 2001-ci ildə, Agilent Technologies' Healthcare Solutions Group Philips tərəfindən 2 milyard avro qarşılığında alındı. Eyni ildə, Philips LG ilə birliktə kompüter monitorları istehsalına qədəm qoydular.
Baş qərargahın Amsterdama köçürdülməsi də 2001-ci ildə baş tutdu.
2006-cı ildə Philips yarımkeçirici istehsalı bölümünün 80,1% səhmini özəl kapital fondu investorlar konsorsiumuna satdı. Yeni yaranan şirkət NXP Semiconductors adlandırıldı
2010-cı illər
2013-cü ildə şirkətin adı Koninklijke Philips N.V. olaraq dəyişdirildi, "Elektronika" sözü 2012-ci ildə televizor istehsalı ilə əlaqəli aktivlərin, növbəti il isə audio və video avadanlıqların satılması ilə əlaqədar olaraq çıxarıldılmışdır. Hal-hazırda, Philips markası altında televizorların istehsalı ilə Honkonq şirkəti, TP Vision Technology məşquldur.
2015-ci ildə tibbi avadanlıqlar bölümü Volcano Corporation adlı şirkəti 1,2 milyard dollara əldə etməklə tamamlanmışdır.
Məhsullar
Philips'in əsas məhsulları istehlakçı elektronikası və elektrik məhsullarıdır: kiçik məişət texnikası, qırxıcılar, gözəllik cihazları, ana və uşaq baxımı texnikası, elektrik diş fırçaları və qəhvə maşınları (ağıllı telefonlar, səs qurğuları, blu-ray pleyerləri, kompüter aksesuarları və televizorlar Philips'in lisenziyası ilə başqa şirkətlər tərəfindən satılır); və səhiyyə məhsulları: kompüter tomoqrafiyası, EKQ avadanlığı, mamoqrafiya avadanlığı, monitorinq avadanlığı, MRT skanerləri, radioqrafiya avadanlığı, reanimasiya avadanlıqları, ultrasəs avadanlıqları və rentgen avadanlıqları.
Fəaliyyət
2011-ci ildə Philips öz vizyonunu "2025-ci ilə qədər 3 milyard insanın sağlamlığını yaxşılaşdırmaq" kimi təsdiqləmişdir. Şirkətin fəaliyyət göstərdiyi əsas seqmentlər bunlardır: :
Oçerk
Oçerk — epik növün həcm etibarilə hekayəyə yaxın janrıdır. Hekayədən fərqli olaraq, oçerk faktiki həyat materialı, sənədlilik əsasında yazılır. Bu o deməkdir ki, yazıçı qəhrəman adını, tərcümeyi-halının səciyyəvi faktlarını real həyatda necə varsa, o şəkildə də saxlayıb əks etdirir. Düzdür, hekayədə olduğu kimi, oçerkdə də müəllif tipikləşdirmə və ümumiləşdirmə aparır, bədii təsvir və ifadə vasitələrindən istifadə edir, amma yazıçı fantaziyasına, təxəyyülünə geniş yol verilmir. Oçerklə tanış olan oxucu söhbətin konkret olaraq kimdən, real həyatda yaşayıb fəalliyyət göstərən hansı insandan getdiyini dərhal başa düşür. Oçerkdə bədiilik elementləri də olur. Oçerk bədii publisistikaya yaxın janrdır. Azərbaycan ədəbiyyatında Mir Cəlal, Əvəz Sadıq, Nurəddin Babayev və başqaları oçerkin gözəl nümunələrini yaratmışlar.
Şinci Kaqava
Şinci Kaqava ( Kaqawa Şinci ; doğum 17 mart 1989) — peşəkar Yaponiya futbolçusudur. Almaniyanın "Borussiya Dortmund" klubunun və Yaponiya milli futbol komandasının heyətində çıxış edir. Kaqava peşəkar futbolçu karyerasına 2010-cu ildə "Borussiya Dortmund"a qoşulmazdan əvvəl vətənində "Serezo Osaka"da başlayıb. İki il "Dortmund"un heyətində çıxış etdikdən sonra "Mançester Yunayted" ilə dörd illik müqavilə bağlayıb. İki il keçdikdən sonra yenidən "Borussiya"ya qayıdıb. Hücumameyilli yarımmüdafiəçi mövqeyində oynayan Kaqava "meydanı görmə, texnika, hərəkət və ötürmə" bacarıqları ilə məşhurdur.
29 noyabr 2012-ci ildə Kaqava Asiya Futbol Konfederasiyasının Beynəlxalq İlin Futbolçusu mükafatını qazanıb.
Klub karyerası
Kaqava futbola beş yaşında başlayıb. 1994-cü ildən 1999-cu ilə kimi "Marino Futbol Klubu"nda 1999-2001-ci illərdə "Kobe NK Futbol Klubu"nda və 2001-ci ildən 2005-ci ilə kimi "FK Miyaqi Barselona"da oynayıb.
Serezo Osaka
Kaqava 17 yaşında "Serezo Osaka" ilə müqavilə bağlayıb. O, Yaponiyada aşağı yaş qruplarından əsas komandaya cəlb olunan oyunçuları nəzərə almasaq orta məktəbi bitirməmiş peşəkar müqavilə bağlayan ilk oyunçu olub. 2007-ci ildə o, əsas heyətdə yer almağa başladı, amma klub yüksək liqaya çıxa bilmədi. 2009-cu ildə bu hadisə baş verdi və Kaqava Divizyon 2-də ən çox qol vuran oyunçu olaraq diqqətləri öz üzərinə çəkməyi bacardı.
Borussiya Dortmund
2010-cu ilin yayında Kaqava 350.000 €-a Serezodan Borussiya Dortmunda transfer olundu. 23 avqust 2010-cu ildə Bundesliqada debüt elədi. UEFA Avropa Liqasının pley off mərhələsində "Qarabağ"a iki qol vurdu və bu uğurunu "Dortmund"un 2-0 hesabı ilə qalib gəldiyi "Volfsburq"la Bundesliqa oyununda fərqlənərək davam etdirdi. Kaqava Yaponiya millisinin toplanışında zədələndiyi üçün Bundesliqada mövsümün yarısını meydana çıxmadan keçirdi. Çıxış etdiyi 18 oyunda 8 qol müəllifi olan Kaqava "Borussiya"nın Bundesliqa çempionu olmağında böyük rol oynadı, həmçinin onun adı həmin mövsüm üçün Bundesliqanın Ən Yaxşı On Birliyinə salındı.
Kaqava 2011-2012-ci illər mövsümünün başlanğıcında meydana qayıtdı. O, mövsümdə ilk qolunu 18 sentyabrda "Hannover 96" komandasından keçirdi. "Dortmund" son üç dəqiqədə iki qol buraxaraq bu görüşü 2-1 hesabı ilə məğlub başa vurdu. 22 oktyabrda Kaqava "Dortmund"un 5-0 hesabı ilə qalib gəldiyi "Köln" klubu ilə Siqnal İduna Park stadionunda 80.200 tamaşaçının izlədiyi qarşılaşmada yeddinci dəqiqədə hesabı açdı.
Kaqava 25 martda keçirilən "Köln" klubu ilə qarşılaşmada iki qol vuraraq "Borussiya"nın qələbəsində böyük rol oynadı və çempionluq uğrunda əsas rəqib olan "Bavariya"nı beş xal qabaqladı. Kaqa 2012-ci ildə ardıcıl ikinci dəfə "Borussiya" ilə Bundesliqa çempionluğu sevincini yaşadı. O, mövsümü 13 qol və 7 məhsuldar ötürmə ilə qapatdı.
Mançester Yunayted
thumb|200px|right|Kaqava (sağda) "Mançester Yunayted"in təlim məşq toplanışında (2012)
5 iyun 2012-ci ildə "Mançester Yunayted" tərəfindən klubun "Borussiya Dortmund"un heyətində çıxış edən Kaqavanı transfer etmək üçün razılıq əldə olunduğu bildirildi, Kaqava "Mançester Yunayted"in heyətində çıxış edəcək ilk yaponiyalı futbolçu idi. Transfer 22 iyunda Kaqavanın tibbi yoxlamadan keçdiyindən sonra rəsmiləşdi. 3 iyulda Kaqavanın 26 nömrəli formanı geyinəcəyi elan olundu.
18 iyul 2012-ci ildə Kaqava Cənubi Afrikada "Amazulu" klubuna qarşı mövsüm qabağı yoxlama oyununda iki dəqiqə meydanda oldu. Kaqava ilk dəfə "qırmızı şeytanlar"ın əsas heyətində 21 iyul 2012-ci ildə "Ayaks Keyp Toun" klubu ilə oyunda çıxdı, və dörd gün sonra "Şanxay Şenhua" klubu ilə oyunda ilk qolunu vurdu. Kaqava Premyer Liqada 20 avqust 2012-ci ildə Mançesterin "Everton"u 1-0 hesabı ilə məğlub etdiyi oyunda debüt etdi. O, ilk qolunu isə "Fulhem" ilə 25 avqustda keçirilmiş ev oyununda vurdu 23 oktyabrda Kaqava "Braqa" klubu ilə görüşdə dizini zədələyərək iki ay yaşıl meydanlardan uzaq qalmalı oldu. Kaqava 2013-cü ilin yanvarında zədəsini bərpa etdi.
2 mart 2013-cü ildə Kaqava "Mançester"in "Norviç Siti"yə 4-0 hesabı ilə qalib gəldiyi oyunda heyətində ilk dəfə het-trik etdi. Bununla o, Premyer Liqada het-trik edən ilk futbolçu oldu, 22 apreldə Kaqava çempionluğu həll edəcək "Aston Villa" ilə qarşılaşmada meydana çıxdı və 3-0 hesabı ilə komandası qalib gəldi. Kaqava Premyer Liqanı qazanan ilk yaponiyalı oyunçu oldu.
Borussiyaya qayıdış
31 avqust 2014-cü ildə Kaqava keçmiş klubu "Borussiya Dortmund"la 30 iyun 2018-ci ilədək müqavilə imzaladı. O, Yonas Hofmanın "1. FSC Maynz 05" klubuna icarəyə verilməsi ilə boş qalan 7 nömrəli formada "Dortmund"un heyətinə qoşuldu. Debütündə Kaqava "SK Freyburq" ilə oyunda fərqləndi.
Milli komanda
2008-ci ildə o 23 yaşadək futbolçular arasında Yaponiya millisinin heyətində 2008 Yay Olimpiya Oyunlarında iştirak edib.
Kaqava 24 may 2008-ci ildə Kirin Kubokunda əsas komandanın heyətində debüt elədi. Həmin görüşdə Yaponiya Kot-d’İvuarı 1-0 hesabı ilə məğlub etdi. Lakin o, Cənubi Afrikada keçirilmiş FİFA Dünya Kuboku 2010 üçün Yaponiyanın 23 nəfərlik heyətinə dəvət olunmadı. 2010-cu ilin sentyabrında Yokohamada Paraqvaya qarşı qarşılaşmada görüşdə yeganə qolun müəllifi oldu.
Kaqava məşqçi Alberto Zaçeroninin dəvəti ilə Yaponiyanın 2011 Asiya Kubokunda çıxış edəcəyi heyətə çağırıldı. Qətərə qarşı 1/4 final mərhələsi oyununda Kaqava iki qol vuraraq dubl etdi. Oyun 3-2 hesabı ilə Yaponiyanın qələbəsi ilə başa çatdı. Cənubi Koreya yığmasına qarşı yarımfinal oyununda Kaqava ayaq daraq arxası sümüyünü qırdı və Yaponiyanın əlavə vaxtda Avstraliyaya qalib gəldiyi final oyununda iştirak edə bilmədi.
Kaqavanın adə 2013 FIFA Konfederasiyalar Kuboku üçün Yaponiyanın 23 nəfərlik heyətinə əlavə olundu və o, İtaliyaya 4-3 hesabı ilə məğlub olduqları qrup oyunundda komandasının ikinci qolunun müəllifi oldu. O, 2014-cü ildə keçirilmiş Dünya Kuboku üçün Yaponiya millisinə çağırılmışdı, amma Yaponiya turniri qrup mərhələsində başa vurmalı oldu.
2015 Asiya Kubokunda Kaqava Yaponiyanın İordaniyanı 2-0 hesabı ilə məğlub etdiyi qrup mərhələsi oyununda ikinci qolun müəllifi oldu. Kaqava həmçinin oyunun futbolçusu seçildi. Kaqava 1/4 final mərhələsində Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinə qarşı oyunda iştirak etdi. Əsas və əlavə vaxtı 1-1 hesabı ilə başa çatan görüş penaltilər seriyasına qədər uzandı və bu mərhələdə Yaponiya 5-4 hesabı ilə məğlub olaraq mübarizəni dayandırdı.
Quba gəvəni
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" – VU D2. Azərbaycanın nadir, prioritet endemikidir. Regional IUCN statusu - VU D2.
Qısa morfoloji təsviri
5-7 sm hündürlükdə, çoxillik ot bitkisidir. Yarpaqlar 8-12 cüt xırda, uzunsov-yumurtavari, küt, zəif xovlu (tüklü) yarpaqcıqlıdır. Çiçəklər oturan, sıx 5-15 çiçəkli salxım qrupundadır. Kasacıq borucuqlu, qaratüklü, dişilidir; dişləri borucuqdan nisbətən 3-4 dəfə qısadır. Tac parlaq, bənövşəyi-göy, uzunsov bayraqlıdır. Paxlameyvələr təxminən 8 mm uzunluğunda, yarıyumutavari, çox qısa ayaqcıqlarda, yüngül uzunvari və qabarmış ağ tükcüklüdür.
Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
Çiçəkləmə-meyvə əmələgətirmə dövrü may-iyun aylarına təsadüf edir. Quralığa nisbətən davamlıdır (mezokserofit), işıqsevəndir (heliofit), toxumla çoxalır, alp çəmənliklərində və cənub yamaclarının otlaqlarında, taxıl-müxtəlifotlarla qruplaşmalarda rast gəlinir.
Yayılması
Böyük Qafqazın Quba sahəsi (Qrız kəndi ətrafı) və şərq hissəsi (Şamaxı rayonu — Göylər kəndi ətrafı).
Sayı və tendensiyası
Antropogen amillər populyasiyanın sayının azalmasını sürətləndirir.
Məhdudlaşdırıcı amillər
Antropogen təsir (otarılma, tapdalanma, biçənək), populyasiyasının az olması, otarılma nəticəsində torpaqlarda gedən eroziya.
Mühafizə tədbirləri
Xüsusi mühafizə tədbirləri hazırlanmışdır. Bitidiyi ərazidə yasaqlıq təşkil etmək, növün yeni areallarını aşkar etmək, toxumlarının toxum bankında saxlanılması, botanika bağlarında introduksiya etmək təklif olunur.
Nəsr
Nəsr — ərəbcədən hərfi mənada vəzni, qafiyəsi və rədifi olmayan bədii əsər deməkdir. Nəsr poetikasından bəhs edən ədəbiyyatşünaslar hətta nəsr dilini adi danışıq dili və insanlar arasında gündəlik yazışmaların dili ilə eyniləşdirirlər. Bir sıra nəzəriyyəçilər isə bu fikirdədirlər ki, nəsr əsərlərinin özünün də öz mürəkkəb-daxili və ritmik-struktur qanunauyğunluqları var.
Nəsr dili konkret müəllif ideyasının, poetik məzmunun ardıcıl şəkildə dərkində məqsədyönlü surətdə işlədilən bir dildir. Nəsrdə sətirlərin uzun və qısalığından, sadə və mürəkkəbliyindən asılı olmayaraq bədii sistemlilik, ardıcıl məntiq və ritm olmalıdır. Nəsr dilində yazılan ədəbiyyat müxtəlif olur: povest, roman, novella, oçerk, memuar və s.
Povest
Povest rus dilində danışıq, təhkiyə, nağıl etmək mənasında işlənən "povestvovanie" sözündəndir. Povestə bəzən böyük hekayə deyilir. Çünki povestlə hekayə bir-birinə yaxın janrlardır. Hekayədən fərqli olaraq, povestdə bir yox, bir neçə əhvalatdan bəhs olunur və təsvir olunan surətlərin sayı da hekayədəki surətlərin sayından bir neçə dəfə çox olur. Azərbaycan ədəbiyyatında povestin ilk nümunəsi M.F.Axundzadənin “Aldanmış kəvakib” əsəri sayılır. C. Məmmədquluzadənin “Danabaş kəndinin əhvalatları”, Ə. Vəliyevin “Gülşən”, M. Hüseynin “Kin”, M. Cəlalın “Dağlar dilə gəldi” və s. əsərləri Azərbaycan ədəbiyyatında povest janrının gözəl nümunələri hesab olunur.
Roman
Roman sözü fransız, ispan, italyan və s. dillərinin daxil olduğu roman dil qrupunun adı ilə bağlıdır. Bu dillərdə təhkiyə üsulu ilə qələmə alınan hər hansı bədii əsər XII-XIII əsrlərdə roman adlandırılsa da, sonralar roman xüsusi janr kimi formalaşmışdır. Roman epik növün həcm etibarilə ən böyük janrdır. Romanda təsvir edilən hadisələr və surətlər povestlə müqayisədə xeyli çoxdur. Hekayə və povestdə yazıçı, adətən, qəhrəmanın həyatının müəyyən bir mərhələsini təsvir etdiyi halda, romanda yazıçı qəhrəmanı dinamik inkişafda göstərmək, bəzən onun bütün ömür yoluna nəzər salmaq imkanı qazanır. Silsilə təşkil edən iki hissəli roman dilogiya, silsilə təşkil edən üç hissəli roman trilogiya adlanır. M.Hüseynin "Abşeron" və "Qara daşlar" romanları birlikdə dilogiya təşkil edir. M.S.Ordubadinin "Gizli Bakı", "Döyüşən şəhər" və "Dünya dəyişir" romanları isə trilogiya sayılır.
Dilogiya və trilogiyalarm hər hissəsi müstəqil roman sayılır və hər birinin də, bir qayda olaraq, öz müstəqil adı olur. Sadəcə, bu müstəqil romanları az-çox eyni mövzu və eyni obrazlar birləşdirir. Tarixi şəxsiyyətlərlə, onların həyat və fəaliyyətinin təsviri ilə bağlı olan romanlara tarixi roman deyilir. M.S.Ordubadinin Cənubi Azərbaycandakı inqilabi hərəkatdan bəhs edən "Dumanlı Təbriz", Y.V.Çəmənzəminlinin M.P.Vaqifdən bəhs edən "İki od arasında" (və yaxud "Qan içində"), İ.Hüseynovun İ.Nəsimidən bəhs edən "Məhşər" əsərləri tarixi roman nümunələridir.
Qəhrəmanların duyğu və düşüncələrinin, daxili hiss-həyəcanlarının ifadəsinə geniş yer verən, hadisələri qəhrəmanların davranışında əks etdirən romanlar psixoloji romanlar adlanır. Y.Səmədoğlunun "Qətl günü" əsəri psixoloji romandır.
Oçerk
Oçerk epik növün həcm etibarilə hekayəyə yaxın janrıdır. Hekayədən fərqli olaraq, oçerk faktiki həyat materialı, sənədlilik əsasında yazılır. Bu o deməkdir ki, yazıçı qəhrəmanm adını, tərcümeyi-halının səciyyəvi faktlarını real həyatda necə varsa, o şəkildə də saxlayıb əks etdirir. Düzdür, hekayədə olduğu kimi, oçerkdə də müəllif tipikləşdirmə və ümumiləşdirmə aparır, bədii təsvir və ifadə vasitələrindən istifadə edir, amma yazıçı fantaziyasına, təxəyyülünə geniş yol verilmir. Oçerklə tanış olan oxucu söhbətin konkret olaraq kimdən, real həyatda yaşayıb fəalliyyət göstərən hansı insandan getdiyini dərhal başa düşür. Oçerkdə bədiilik elementləri də olur. Oçerk bədii publisistikaya yaxın janrdır. Azərbaycan ədəbiyyatında Mir Cəlal, Əvəz Sadıq, Nurəddin Babayev və başqaları oçerkin gözəl nümunələrini yaratmışlar.
Xatirə və ya Memuar
Xatirə, yaxud memuar da, oçerk kimi faktiki həyat materialı və sənədlilik əsasında yazılır. Amma oçerkdən fərqli olaraq, xatirədə konkret bir şəxsdən bəhs etmək məhdudiyyəti yoxdur. Xatirədə əsas şərt müəllifin iştirak etdiyi, şahidi olduğu hadisələri təsvir etməkdir. Bundan əlavə, xatirədə həcm məhdudiyyəti də yoxdur. Xatirə həcmcə oçerkdən xeyli böyük də ola bilər. C.MəmmədquIuzadənin "Xatiratım", A.Şaiqin"Keçmiş günlər", Ö.F.Nemanzadənin "Xatirələrim", S.Rüstəmin "Unudulmaz müəllim", M.Hüseynin "Bir ay, bir gün", Anarın "Sizsiz" əsərləri xatirə nümunələridir.
Dəqiqlik, tarixi həqiqətin gözlənilməsi memuar janrının mühüm xüsusiyyətləridir. Bu janrda yazılan əsərlərdə şəxsiyyətlərə, hadisələrə müəyyən fərqli yanaşmalar da ola bilər.
Xanozay
Xanozay — Bəlucistan əyalətinin Pişin rayonunda şəhər.Əhalisi 44 min nəfərdir.
Tarixi
"Xanozay" sözü puştu dilindəki "Khano" və "zoi" sözlərindən ibarətdir, bu da "Xan oğlu" mənasını verir. Tarixən Paninin (Panezay qəbiləsinin qurucusu) iki oğlu var idi; birinin adı "Hano", digəri isə "Balo" idi. Onların köçəri çoban olduqları və zaman keçdikcə əkinçiliyi işğal kimi qəbul etdikləri həyat tələblərini yerinə yetirdikləri deyilir. Bu iki qardaşın Panezay qəbiləsini meydana gətirdiyi deyilir. Hal hazırdakı puştunların Panezay qəbiləsindən gəldiyi güman edilir.
Rinorea dasyadena
(Rinorea dasyadena) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Ballı evkalipt
(Eucalyptus melliodora) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Təbii yayılması
Vətəni Avstraliyadır, cənub-qərbdə Kvinsistandan Viktoriyaya qədər alçaq dağətəyi zonalarda, dənizkənarı ətraflarda yayılmışdır
Botaniki təsviri
Hündürlüyü 60 m-ə çatır. Qabığı pulcuqvari-pambıqvari və ya yarımlifli, rəngi yaşılımtıl-bozdur. Cavan yarpaqları üzbəüz, 3-5 cüt, saplaqlı, uzunsovdan ellipsvariyədək dəyişir, rəngi açıq göyümtül, uzunluğu 2-5 sm, eni 1,5-2,5 sm-ə çatır. İri yarpaqları – növbəli, ensiz və ya enli-neştərvari, saplaqlı, cod, uzunluğu 7-18 sm, eni 0,7-2,5 sm-dir. Çətirləri 3-6 çiçəkli, qoltuqda və ya uc süpürgələrdə toplaşır; çətirin uzunluğu 6-9 mm; qönçələri sancaqvari, uzunluğu 7-8 mm, diametri 5-6 mm; tozluqları bitişik, saplaqlara əyri bitişik, ensiz, uc məsamələrlə açılır. Meyvələri ayaqlarda, yarımşarşəkilli və ya təxminən şarşəkilli olub, diametri 5-7 mm, hamar, çox nazik diskli və xırda, batıq laylıdır. Vətənində sentyabr-fevral aylarında, Azərbaycanda iyul-avqustda çiçəkləyir.
Azərbaycanda yayılması
Lənkəran, Kür-Araz ovalığı və Abşeronda əkilib becərilir
İstifadəsi
Tək və qrup əkinlərində istifadə edilir. Yaxşı meşə əmələgətirmə qabiliyyətinə malikdir. Gəmi tikintisində, şalbanların və s. düzəldilməsində istifadə edilir. Yarpaqlarda sineol (52%), fellandren, pinen, seskviterpen vardır. Efiryağlı (0,87%) bitkidir.
Luici Pirandello
Həyatı
İtalyan yazıçısı və dramaturqu Luici Pirandello Siciliyada, varlı kükürd mədəni sahibinin ailəsində dünyaya göz açmışdı. Yaradıcılığa erkən başlamışdı. Əlyazması qalmayan "Barbar" dramını hələ məktəb şagirdi ikən yazmışdı.
Pirandello-dramaturqun "Müəllifi axtaran altı personaj" pyesi (1921) onun İtaliya hüdudlarından kənarda da məşhurlaşmasına imkan yaratmışdı. Əsər London və Nyu-York səhnələrində böyük müvəffəqiyyət qazanmışdı. Romadakı ilk tamaşa isə qalmaqalsız ötüşməmişdi. Personajların xeyirxahlıq və həqiqətlə bağlı fikirlərinə teatrsevərlər kəskin etirazlarını bildirmişdilər. 1922-ci ildə Pirandello yaradıcılığının zirvəsi sayılan "IV Henrix" dramının ilk tamaşası da uğurlu olmuşdu.
Zaman keçdikcə, Pirandello təkcə mahir dramaturq yox, həm də istedadlı rejissor kimi şöhrət qazanmışdı. Lakin sənətkar siyasi seçimində ədəbiyyatda olduğu kimi fəhm və uzaqgörənlik nümayiş etdirə bilməmişdi. O, 1923-cü ildə Mussolininin faşist partiyasına daxil olmuşdu. Bir müddət sonra isə duçenin yardımı ilə Milli Bədaye Teatrı yaratmışdı. Bu teatr 1925-1926-cı illərdə Avropaya, növbəti il isə Cənubi Amerika ölkələrinə qastrol səfərlərinə çıxmışdı. Lakin çox ehtimal ki, məhz Mussolini tərəfindən maliyyələşdirildiyindən uzun müddət yaşaya bilməmişdi.
Pirandellonu faşlstlərlə əməkdaşlıqda təqsirləndirənlər az deyildir. Yazıçını müdafiə edənlər isə onun siyasətdən kənarda dayanması ilə bağlı bəyanatlarını, bir sıra hallarda faşist partiyasını tənqid etməsini, hətta əsərlərinə İtaliyada qadağa qoyulmasını əks arqument kimi gətirirlər. Vaxtının çoxunu səyahətlərdə keçirən, bir müddət ümumiyyətlə Paris və Berlində yaşayan Pirandello yalnız 1933-cü ildə Mussolininin şəxsi xahişi ilə İtaliyaya qayıtmışdı.
1934-cü ildə Luici Pirandello "dramaturgiya və səhnə sənətinin dirçəldilməsi sahəsindəki yaradıcı cəsarətinə və bədii tapıntılarına görə" ədəbiyyat üzrə növbəti Nobel mükafatı laureatı elan olunmuşdu. Müəllifi təqdim edən İsveç Akademiyasının üzvü Per Xalstyom "psixoloji analiz əsasında yaxşı pyeslər yazmaq" bacarığını Pirandello yaradıcılığının əsas fərqləndirici keyfiyyəti adlandırmışdı. Yeni laureat Nobel mühazirəsini yaradıcılıq laboratoriyasının sirlərinə həsr etmişdi.
Luici Pirandello Nobel laureatı olduqdan düz iki il sonra vəfat etmişdi. Vəsiyyətinə uyğun sakit və dəbdəbəsiz dəfn mərasimi yalnız ailə üzvlərinin iştirakı ilə keçirilmişdi. Yazıçı "kiçik vətənində" – Siciliyada torpağa tapşırılmışdı.
XX əsrdə dram sənətinin məzmun və mahiyyət etibarı ilə yeniləşməsində Pirandellonun müəyyən xidmətləri olmuşdu. Amerikan tənqidçisi və rejissoru Erik Bentlinin fikrincə, o, öz əsərlərində "intelleklə hissin mübarizəsini, onlardan birinin digərinə çevrilməsi prosesini" təsvir etmişdi. Bir sıra Avropa tədqiqatçıları İbsen və Strindberqin yaradıcılığı ilə başlanan psixoloji axtarışların Pirandello dramaturgiyasında yekun mərhələsinə çatdığını iddia edirlər.
Onun əsərlərinin Jan Anuy, Jan Pol Sartr, Samuel Bekket, Ejen İonesko kimi Avropa dramaturqlarına təsirsiz ötüşmədiyi qeyd olunur. Bütün bunlar isə Luici Pirandellonu XX əsrin böyük dramaturqlarından biri adlandırmağa əsas verir.
Biliklər bazası
Bilik bazası (BB), (en. Knowledge base, KB) — problemin həllini əks etdirən faktlar və qayda toplusu. Sonuncular biliklərin təsvir modelinə uyğun olaraq təşkil olunurlar.
Bilik bazasının əsasını bilik təşkil edir. Bilik - predmet sahəsinin qanunauyğunluqları (prinsipləri, əlaqələri, qanunları) olub, praktiki fəaliyyət və peşəkar təcrübə nəticəsində əldə olunur, həmin sahədə mütəxəssislərə məsələ qoymağa və həll etməyə imkan verir.
Biliklər bazası – adətən, ekspert sistemlərində istifadə olunan verilənlər bazasının bir növü; müəyyən sahədə insanların (mütəxəssislərin) topladığı biliklərdən ibarətdir. Ekspert sisteminin başqa vacib hissəsi – nəticə mühərriki (INFERENCE ENGINE) mühakimələrdən və ya, adətən, mütəxəsislər tərəfindən yerinə yetirilən məsələnin həllinə yanaşmalardan ibarətdir
Biliklər bazasının xüsusiyyəti
Aşağıdakı dörd xüsusiyyət bilikləri səciyyələndirən əsas cəhətlərdir:
Bilikləri üç böyük qrupa bölmək mümkündür.
Tağı Ərani
Tağı Əbülfət oğlu Ərani — İran inqilabçısı və milliyətçisi, fars dilində nəşr olunan "Dünya" marksist jurnalının təsisçisi və redaktoru.
Uşaqlıq və yeniyetməlik illəri
Tağı Ərani 1902-ci il sentyabrın 5-də Təbriz şəhərində, məmur ailəsində anadan olmuşdur. Atası Əbülfət Ərani İranın maliyyə nazirliyində vergi yığan idi. Bu vəzifə az müddətdə xeyli var-dövlət toplamaq imkanı verirdi. Bir çox mə'murlar belə də edirdilər: onlar soyğunçuluq və aldatma yolu ilə dövlət yığır, özləri üçün mənsəb və rütbə satın alırdılar. Lakin Əbülfəth Ərani bu yol ilə gedə bilmirdi; o, öz vəzifəsini namus və vicdanla yerinə yetirir, yeri düşəndə zəhmətkeşlərin ağır vəziyyətini yüngülləşdirirdi.
Pertit
Pertit — albit və ya turş plagioklaz ilə qanunauyğun bitişmə əmələ gətirən kaliumlu çöl şpatı. Bitişmə formasına görə qaytanabənzər, pərdəcik, damarcıq, ləkəli pertit növlərinə ayrılır. Bunlardan birinci iki növ parçalanma, sonuncular isə əvəzolunma hesab olunur. Bitişmə cücərtilərin ölçüsünə görə pertit mikropertit və kriptopertitlərə ayrılır. Plagioklaz üzrə kalium çöl şpatının yeni əmələgəlmələri antipertitlər adlandırılır.
Tağı Ərani
Uşaqlıq və yeniyetməlik illəri
1907-ci ildə Ərani ailəsi Tehrana köçdü. Bundan sonra Əbülfət Ərani öz xidmətinə görə tez-tez və uzun müddətə əyalətlərə getməli olurdu. Evi dolandırmaq və uşaqları böyüdüb tərbiyələndirmək dərd–sərini Tağının anası çəkirdi. Bu zəhmətsevən, xeyirxah və mehriban qadın evi bacarıqla dolandırır, uşaqları–bircə oğlunu və iki qızını nəvazişlə tərbiyələndirirdi.
Tağı zehinli, hər şeyi bilmək istəyən bir uşaq idi. Atası axşamlar evdə olan zaman Tağı ondan İranın digər rayonlarında gördüklərini xəbər alırdı. Atasının söhbətləri kədərli olurdu. O, xalqın dərin ehtiyacı və müsibətləri, feodalların və məmurların işgəncələri və zorakılıqları haqqında danışırdı. Bütün eşitdikləri nazik ürəkli, həssas uşağın qəlbinə dərindən tə'sir edirdi.
Tağı məktəbdə özünü çalışqan və çox fərasətli bir şagird kimi tanıtdırdı. Onda fövqəl'adə qabiliyyət var idi. O, təbiiyyat elmlərinə xüsusi maraq bəsləyirdi.
Siyasi fəaliyyəti
Ərani 1920-ci ildə Tehranda orta məktəbi müvəffəqiyyətlə qurtarıb, Tehran tibb institutuna daxil oldu, ali təhsilə başladığı dövrdə İran milliyətçiliyinin hərəkatına cəlb olundu. Bir yandan İranda sürətli müasirləşmənin tərəfdarı olan Ərani, digər yandan fars dilinin qeyri-fars mənşəli sözlərdən təmizlənməsini, zərdüştilik dininin dəyərlərinin dirçəldilməsini və, Sasanilər imperiyasında belə bir idari sistemin mövcud olduğunu iddia edərək, mərkəzləşmiş bir dövlətin yaradılmasını dəstəkləyirdi.
1922-ci ildə məzun olandan sonra Ərani, dövlət təqaüdü qazanaraq Almaniyanın paytaxtı Berlinə kimya təhsili almağa getdi. Burada təhsil aldığı dövrdə sosializm və solçuluğa, həmçinin sürgündə olan İran Kommunist Partiyasına maraq göstərməyə başladı. Doktoranturada oxuduğu müddətdə universitetdə ərəb dilini tədris etmiş, İran mədəniyyəti mövzusunda Ömər Xəyyam, Sədi Şirazi və Nasir Xosrov haqqında üç qısa kitab yazmış və ətrafına sosializmlə maraqlanan digər iranlı tələbələri cəlb etmişdir.
İranın dil məsələsi barəsində milliyətçi görüşlərə sahib olan Ərani, 1924-cü ilin sentyabr ayında Berlində iranlı tələbələr tərəfindən buraxılan "Fərəngistan" qəzetinin 1-ci sayında müəllifi olduğu "Azərbaycan, və ya İran üçün bir ölüm-dirim məsələsi" (Azərbaycan ya yek məs‘əle-ye həyati və məmati-ye İran)(آذرﺑﺎﻳﺠﺎن ﻳﺎ ﻳﻚ ﻣﺴﺌﻠﻪ حياتي و ﻣﻤﺎﺗﻲ اﻳﺮان) başlıqlı məqaləsində İranda Azərbaycan türkcəsinin haqqında aşağıdakıları yazmışdır:
ما در اینجا توجه تمام ایرانیان را به این نکته مهم جلب می کنیم که مسئله آذربایجان یکی از مهم ترین و قضایای حیاتی و مماتی ایران است ... پس در این مسئله باید افراد خیراندیش ایرانی فداکاری نموده و برای از بین بردن زبان ترکی و رایج کردن زبان فارسی در آذربایجان بکوشند. مخصوصا وزارت معارف باید عده زیادی معلم فارسی بدان نواحی در آذربایجان فرستاده، کتب و رسال ها و روزنامه جات مجانی و ارزان در آنجا انتشار دهد و خود جوانان آذربایجانی باید جانفشانی کرده متعد شوند تا می توانند زبان ترکی تکلم نکرده، به وسیله تبلیغات عاقبت وخیم آن را در مغز هر ایرانی جایگیر کنند.
Tərcüməsi:"Biz burada bütün iranlıların diqqətini bu mühüm məqama çatdırırıq ki, Azərbaycan məsələsi İranın ən mühüm və ölüm-dirim işi olan məsələlərindən biridir. ... Buna görə də bu məsələdə İranın xeyrini diləyənlər fədakarlıq göstərməli və türk dilinin aradan götürülməsi və fars dilininin Azərbaycanda yayğınlaşdırılması üçün çalışmalıdırlar. Xüsusilə Təhsil Nazirliyi Azərbaycanın müxtəlif nahiyələrinə (bölgələrinə) çox sayda fars dili müəllimləri göndərməli, orada (fars dilində) pulsuz və ucuz kitablar, jurnallar və qəzetlər nəşr etməlidir, və azərbaycanlı gənclərin özləri gərək türk dilində danışa bilməyəcəkləri vaxta qədər canfəşanlıq etməlidirlər. Bu fikirlər təbliğat yoluyla hər bir iranlının beyninə düşəcək."1930-cu ildə təhsilini başa çatdırdıqdan sonra marksizmin İranda yayılması üçün səy göstərmək niyyətində olan Ərani İrana qayıdaraq Tehran Texniki Kollecində işə düzəlir. 1931-ci ildə İranda "iştirakiyyə" (اشتراکیه), yəni sosializm və kommunizm fikirlərinin təbliğatını qadağan edən qanunun keçməsinə baxmayaraq, Ərani fars dilində gizli şəkildə nəşr etdiyi "Dünya" marksist jurnalının təsisçisi və redaktoru olur. O, Almaniyadan qayıdan bir neçə həmfikiri ilə birlikdə gizli müzakirə qrupları təşkil edir. Bu qruplarda sosialist klassiklərinin əsərləri oxunur və tərcümə olunur, "Dünya" jurnalı üçün isə sosial siniflərin mücadiləsi, tarixi materializm və ictimai elmlər haqqında məqalələr hazırlanır. Jurnalda ayrıca olaraq tez-tez elmi mövzulara toxunulur.
Həbsi və vəfatı
Jurnalın fəaliyyəti tezliklə Pəhləvi hökumətinin narahatçılığına səbəb olur. 1937-ci ildə Tehran Universitetində tələbələr tərəfindən aksiyanın keçirilməsinin nəticəsində polis Əraninin və onun həmkarlarının fəaliyyətinin üstünü açaraq, Əraninin özü də daxil olmaqla toplamda 53 şəxsi həbs edir. Qısa bir zaman ərzində onlardan bəziləri azadlığa buraxılır. Buna baxmayaraq, bu qrupa Tağı Əraninin yaxın şəriki və həbs olunan şəxslərdən biri, 18 sentyabr 1941-ci ildə azadlığa buraxılan iranlı şair Bozorg Ələvinin öz məhbusluq dövrü haqqında yazdığı memuarın başlığının adı ilə sonralar "53 nəfər" (پنجاه و سه نفر) adı verilir.
16 ay sürən istintaqın nəticəsində onlardan 48 nəfəri məhkəmə önünə çıxır. Həbs olunanların arasında 2 professor, 4 həkim, 3 vəkil, 1 mühəndis, 3 orta məktəb müdiri, 4 orta məktəb müəllimi, 11 dövlət qulluqçusu, 11 tələbə, 8 fəhlə və 1 kəndli var idi. Onlardan 42 nəfəri Tehran, 3 nəfəri Mazandaran, 2 nəfəri Abadan və 1 nəfəri İsfahan sakini idi, və onların hamısı (bir nəfər bəhai istisna olmaqla) müsəlman ailələrdən idilər. Onların 26 nəfəri ali təhsilli idi, və bu 26 nəfərdən 6 nəfəri ali təhsillərini Qərbi Avropada başa çatdırmışdı. Onların əksəriyyəti paytaxtda yaşayan fars və Ərani kimi farslaşmış ziyalı təbəqənin nümayəndələrindən ibarət idi. Onların 33 nəfəri farsdilli bölgələrdə doğulmuşdu, lakin Ərani kimi qalanların bir çoxu İranın milli təhsil sisteminin sayəsində fars mədəniyyətinə assimilyasiya olmuşdu. Bu şəxslərin arasında Azərbaycanda (5 nəfəri Təbrizdə, 1 nəfəri Xalxalda) doğulmuş 6 nəfər var idi. Bununla yanaşı, Tehranın özündə doğulmuş 2 nəfər azərbaycanlı, o cümlədən (1 nəfəri Qəzvində, 1 nəfəri Tehranda doğulmuş) qacar soyunun nümayəndələri və Tehranda doğulmuş 1 nəfər əfşar soyunun nümayəndəsi də var idi. Həbs olunanların ortalama yaşı 30-40 arası idi.
Həbs edilmiş şəxslərin hamısı sosializm və kommunizm fikirlərinin təbliğatını qadağan edən qanuna əsasən cinayət məsuliyyətinə cəlb olundu və "kommunist təşkilatın üzvləri" olmaqda təqsirləndirildi. Bundan əlavə, onların bir çoxu "kommunist", "sosialist", "materialist" və hətta "ateist" bir məfkurənin təbliğatında ittiham edildi. Onların az bir qismi həmçinin sürgündə olan kommunistlərlə əlaqədə olmaqda, Tehranda tələbə aksiyası təşkil etməkdə və İsfahanda parça fabriklərinin fəaliyyətinə ziyan verməyi planlaşdırmaqda ittiham edilmişdi.
Məhkəmə prosesində cavabdehlərin bəziləri marksizmə maraq göstərdiklərini, bir çoxu isə sosialist olduqlarını boyunlarına almış olsa da, hamısı kommunist olduqlarını inkar edirdi. Məhkəmə qarşısında müdafiəsinin bir hissəsi olaraq Ərani, Qərb sivilizasiyasının bir hissəsi olduqlarına görə sosializm və kommunizmin qadağan edilməsinin qəbuledilməz olduğunu və İranın zərurət səbəbilə qərbləşməli olduğunu iddia edirdi.
Məhkəmə məhbuslardan 45 nəfərin mühakimə olunması ilə sona çatdı. Ərani və digər aparıcı fəallar ən çox 10 il həbs cəzası aldılar, digərlərinə isə 3 ildən 7 ilədək müxtəlif həbs cəzaları verildi. Bundan əlavə, Ərani həm də təcridxanada həbs olunmağa məhkum edilmişdi. Tehran yaxınlığında bir həbsxanada məhbus olan Ərani və yoldaşları orada digər siyasi məhbuslarla əlaqəyə girdilər. Onların arasında Cəngəli qiyamından xilas olan kommunistlər, Tehrandakı keçmiş həmkarlar ittifaqı hərəkatının çoxu Gilandan olan azərbaycanlı kommunist veteranları, faşist olmaqda günahlandırılan ordu zabitləri, hökumətə qarşı üsyan qaldırdıqlarına görə məhkum edilmiş tayfa böyükləri, və şaha qarşı çıxdıqlarına görə məhkum edilmiş bir neçə tanınmış siyasətçi var idi.
Tağı Ərani məhkəmədən 16 ay sonra, 1940-cı il fevralın 4-də, həbsxananın xəstəxanasında vəfat etdi. Onun həmkarları həbsxana nəzarətçilərinin ona zəruri tibbi müalicə almasına yol vermədiklərinə görə ölümündə məsuliyyət daşıdıqlarını, ya da polisin Əranini qəsdən öldürdüyünü iddia etdilər, lakin rəsmi açıqlamaya əsasən, o sağalmayan tif (yatalaq) xəstəliyinə yoluxmasından vəfat etmişdi.
18 sentyabr 1941-ci ildə, Rza şah Pəhləvinin taxtdan enməsindən cəmi 2 gün sonra, məhbuslardan 27 nəfər azadlığa buraxıldı. Siyasi baxışlarına sadiq qalan keçmiş məhbuslar, azadlığa buraxılandan bir neçə həftə sonra, 2 oktyabr 1941-ci ildə İranın Tudə Partiyasının əsasını qoydular. Partiyanın əsasının qoyulmasında həlledici rolu oynayanlar Ərani ilə Avropada təhsil almış digər keçmiş məhbuslar idi: ruhani ailəsindən olan və ali təhsilini Əraniylə birlikdə Berlində almış yəzdli cərrah Dr. Murtuza Yəzdi, ali təhsilini Fransanın Qrenobl şəhərində almış və qacar soyundan gələn tehranlı ziyalı və vəkil İrəc İskəndəri, ali təhsilini Fransanın paytaxtı Parisdə almış və Tehran Universitetində fizika professoru kimi çalışmış lahicanlı Dr. Rza Radməniş, və yenə Berlində oxumuş tehranlı şair Bozorg Ələvi. Partiyanın rəhbərliyini İrəc İskəndərinin əmisi Süleyman İskəndəri (hansı ki həbs olunmamışdı) öz öhdəsinə götürmüşdü. Oktyabr ayında qalan məhbuslar da onlara amnistiyanın verilməsindən sonra azadlığa buraxıldı və Tudə Partiyasına qoşuldu.
Sanzigen
– kompüter animasiyası sahəsində ixtisaslaşmış Yaponiya anime studiyası. Studiyanın əsası əslində 2003-cü ildə qoyulmuş, lakin 2006-cı ildə Gonzo studiyasının keçmiş əməkdaşları tərəfindən tam formalaşdırılmışdır. 2011-ci ildə Trigger, Ordet və Liden Films studiyaları ilə birlikdə Ultra Super Pictures şirkətini formalaşdırmışdır. Studiyanın adı yapon dilində "üçölçülü" mənasını verən sözündən qaynaqlanır.
Sportrota
Sportrota — 1991-ci ildə yaradılmış Naxçıvan Dövlət Müdafiə Komitəsinin ilk Xüsusi təyinatlı bölməsi.
Tarixi
1990-cı ildə Azərbaycana qayıdan və bir il sonra Naxçıvan Ali Məclisinin (o zaman Ali Sovet) sədri seçilən Heydər Əliyevin sayəsində ərsəyə gətirilən Naxçıvan Dövlət Müdafiə Komitəsinin ilk hissələrindən olan xüsusi təyinatlı bölmə Naxçıvanın müdafiəsində ön sıralarda yer tutmuş, bir çox ağır döyüş əməliyyatları keçirmişdir. O zamanadək AXCP-nin Naxçıvan MR şöbəsinin təşəbbüsü ilə apardığı pərakəndə döyüşlər məhz bundan sonra Naxçıvan Dövlət Müdafiə Komitəsinə tapşırılmış, komitənin ilk rəhbəri Elman Abbasovun xüsusi xidmətləri sayəsində torpaqlarımızın qorunması daha da peşəkarlaşmış, müdafiə gücümüz nizami ordu halını almışdı.
“Sportrota” adlanan xüsusi təyinatlılara Əfqanıstanda və digər xarici dövlətlərdə hərbi təcrübələr qazanmış keçmiş əsgər və hərbi qulluqçular cəlb olunmuşdu. Bölməyə onun ilk komandiri olan uzun illər Macarıstanda hərbi xidmət göstərmiş, Səfər Əliyev rəhbərlik etmişdir. Onun müavinləri: İbrahim Əliyev (döyüş əməliyyatları üzrə), Aydın Həsənov (hərbi-siyasi məsələlər üzrə), Fəxrəddin Quliyev (hərbi əlbəyaxa döyüşü üzrə) olmuşdur. İlk əvvəl alayın tərkibi könüllülərindən ibarət olur. Sonradan Naxçıvanda Sovet Ordusuna əsgər göndərilməsi dayandırıldıqda sonra hərbi xidmət yaşına çatmış cağırışçılar da alaya cəlb etməyə başladılar.
1992-ci ildə Erməni hərbi birləşmələri Sədərək, Buzqov, Gərməçataq istiqamətində hücuma keçirlər. Bu hücuma qarşı Naxçıvanın bütün əhalisi, dövlət orqanları, Xalq Cəbhəsinin könüllüləri, OMON birləşmələri mübarizə aparırlar. Döyüşlərin ən qızğın nöqtəsi Sədərək kəndi, ermənilərlə sərhəd zolağının ən yaxın təmas nöqtəsi olan Mil təpəsi idi. Bu döyüşlərdə Azər Məmmədovun başçılığı ilə OMON qüvvələri Sədərəkdə Ucubizdə, könüllülərdən ibarət batalyon Qırmızılarda, Əjdəkan və Beşbarmaqda isə Şahmərdan Cəfərov öz döyüşçüləri ilə müdafiə olunurdu. Əsasən Naxçıvan Muxtar Respublikasının indiki Sədərək rayonunun yüksəkliklərini qoruyan dəstə assimetrik döyüş şəraitində öz postlarını qoruya bilmiş və düşmənə zərbələr vurmuşdur. Onların qurduqları postlar üzərindən 27 il keçməsinə baxmayaraq, indi də dəyişilmədən qalır. 18-28 may tarixləri arasındakı həmin döyüşdə 50-yə yaxın əsgər şəhid olub.
Fikrət Məlikov
Fikrət Məlikov — Azərbaycannın aktyoru və rejissoru, qabaqcıl təhsil işçisi, Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin dosenti,
Həyatı
Fikrət Məlikov 1966-cı ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Nəsimi rayonu 111 saylı orta məktəbi bitirmişdir. Lütfi Məmmədbəyovun rəhbərliyi ilə fəaliyyət göstərən Mədəniyyət Sarayında fəaliyyət göstərmişdir. 1984–1985-ci illərdə III Zaqafqaziya Festivalının laureatı olmuşdur. 1987-ci ildə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinə daxil olmuşdur. Orada Böyükağa Kazımov, Ağakişi Kazımov, Şəfiqə Məmmədova, Eldar Quliyev kimi sənətkarlardan dərs almışdır.
Artıq təhsil aldığı dövrdə Azərbaycan Dövlət Yuğ Teatrında çalışmağa başlayan Fikrət Məlikov orada rejissor kimi tamaşalar hazırlamışdır. Fikrət Məlikov 1991-ci ildə ali məktəbi bitirən gənc mütəxəssis kimi ADMİU-da dərs deməyə dəvət olunub. Fikrət Məlikov "Mən Azərbaycanlıyam" bədii qiraət müsabiqəsinin münsiflər heyətinin üzvüdür.
Hazırda uğurlu pedaqoji fəaliyyətlə məşğuldur. İncəsənət sahəsi üzrə bir çox elmi-metodik vəsaitləri, eləcə də rejissorluq və aktyorluq sənəti üzrə bir çox proqramları çap olunub. "Əməl yükü və yaxud əqrəb bürcünün təəssüratları", "Qodo həsrətində tamaşaçı və Absurd teatrı", "K. S. Stanislavski sistemi və B. Brext poetikasının fərqli və oxşar cəhətləri", "Aktyorluq sənəti haqqında mülahizələr", "Leyli və Məcnun" operasının 100 illiyi ərəfəsində yazdığı "Rejissor sənətində musiqinin tədqiqi problemləri" kitabları bunlara misal ola bilər.
Mütəmadi olaraq bir çox səhnə əsərlərinə quruluş verir. Sonuncu dəfə Səda Tədris Teatrında Cəfər Cabbarlının "Aydın" əsərini fərqli rakursda səhnəyə qoymuşdur. Tənqidçilərin fikrinə görə, rejissor bu tamaşada müəllif fikrinə toxunmadan müasir fikrin assosiasiyalarını səsləşdirə bilmişdir.
Üzeyir Hacıbəyovun heykəli (Bakı, 1960)
Üzeyir Hacıbəyovun heykəli — azərbaycanlı bəstəkar, musiqişünas-alim, publisist, dramaturq, pedaqoq və ictimai xadim, müasir Azərbaycan peşəkar musiqi sənətinin və milli operasının banisi, Azərbaycan Respublikası himninin bəstəkarı, müsəlman şərqində ilk operanın müəllifi Üzeyir Hacıbəyova ucaldılmış abidə.
Fikrət Məlikov
Həyatı
Tanınmış teatr rejissoru Cənnət Səlimova ilə birlikdə hazırladığı Anton Çexovun "Üç bacı" tamaşası İran İslam Respublikasının 20-ci beynəlxalq tələbə teatr festivalının laureatı olmuşdur.
Üzeyir Hacıbəyovun heykəli (Bakı, 1960)
Tarixi
1960-cı ildə Tokay Məmmədovun yaratdığı  Üzeyir Hacıbəyov heykəlin hündürlüyü 2,9 metrdir və tuncdan tökülüb. 3,1 metr hündürlükdə olan qranit pyedestalda bəstəkarın adını daşıyan Bakı Musiqi Akademiyasının önündə ucaldılmışdır.
Batabat (içki)
Batabat (içki) - Azərbaycanda qida qəbulundan (əsasən nahar və şam yeməyindən) sonra, eləcə müxtəlif xəstəliklərin müalicəsi zamanı və digər məqsədlər üçün qəbul edilən təbii, müalicəvi mineral süfrə suyu.
Üzeyir Hacıbəyovun heykəli (Bakı, 1960)
Yenilənməsi
2014-cü ildə bərpa zamanı heykəl qara rəngə boyanıb bu isə etirazlara səbəb olub. Ekspertlər bildiriblər ki, Abşeron tarixi memarlıq abidələrinin rəngi boz və qumral olaraq qəbul edilib. Bu da Abşeron yarımadasının təbiətinə uyğunlaşdırılıb. Hazırda abidənin parlaq qara rəngə boyanması isə incəsənət aləmində qəbul olunmayıb.
Batabat (içki)
Bu suyun mənbəyi dəniz səviyyəsindən 1700 m yüksəklikdə, Naxçıvan şəhərindən 62 km şimal-şərqdə,  Şahbuz rayonu ərazisində yerləşir. Bu su karbonatlı, hidrokarbonatlı, kalsium-natrium-maqneziumlu olub, minerallaşmada dərəcəsi 0,5 q/l-dir.
Bu su mədə-bağırsaq xəstəliklərinin müalicəsi zamanı içilir.
Erigeron fragrans
Erigeron fragrans Erigeron fragrans
Le-Plessi-Qasso
Le-Plessi-Qasso — Fransada bələdiyyə , region — İl-de-Frans, departament  — Val-d’Uaz, rayon — Sarsel, kanton — Ekuan. Əhalisi — 75 nəfər (1999).
Pişin rayonu
Pişin rayonu — Bəlucistan əyalətində rayon .1975-ci ilədək Kvetta rayonunun tərkibində olub.Daha sonra status qazanıb.Əhalisi 2005-ci 300,000 nəfər.Əhalinin 90 faizində çoxu Puştundur.
Koçi birəotu
Koçi birəotu - (lat. Pyrethrum kotschyi Boiss.) Asterkimilər - (Asteraceae Dumort.) fəsiəsinə aid bitki növü.
IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" kateqoriyasına aiddir – VU D2. Azərbaycanın nadir növüdür.
Qısa morfoloji təsviri
Əsasında çoxbudaqlı, 15-25 (30) sm hündürlükdə, alçaqboylu yarımkolcuqdur. Yarpaqları barsız zoğlarda və aşağıdakı uzun saplaqlarda, demək olar yarpaq ayası ilə bərabərdir, saplaqlarla bir yerdə 1,5–3 mm uzunluğunda; orta gövdə yarpaqları lələk və ya üç yerə bölünmüş şəkildə, yuxarı yarpaqları bütöv, xətlidir. Səbətləri tək olur. Dilşəkilli çiçəkləri ağ rəngli, 10 mm uzunluğunda, 4 mm enindədir. Toxumcuqların diş tacı uzun, çəp şəkildə kəsilib və ya qulaqvari formadadır.
Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
Çiçəklənmə və meyvəgətirmə dövrü iyun-iyul aylarına təsadüf edir. Toxumla çoxalır. Alp qurşağındakı qayalıqlarda rast gəlinir, quraqlığa davamlı (kserofit), işıqsevən bitkidir (heliofit).
Yayılması
Naxçıvanın dağlıq hissəsi (Şahbuz rayonu – Keçəldağ və Naxçıvançay ilə Arpaçay arasında).
Sayı və tendensiyası
Populyasiyanın ehtiyatı azdır. Yeganə lokalitetində mənfi təsirlərə həssaslıq müşahidə olunur.
Məhdudlaşdırıcı amillər
Məhdud halda yayılması, populyasiyanın zəif təkrar edilməsi, antropogen və zoogen təsirlərdir.
Mühafizə tədbirləri
Zəngəzur Milli Parkı ərazisində yayıldığı sahələrin xüsusi nəzarət altına alınması, növün müasir vəziyyətinin öyrənilməsi, yeni yayılma sahələrinin aşkar ediməsi, introduksiyası, toxum bankında saxlanılması təklif olunur.
Sinonimləri
Tanacetum kotschyi (Boiss.) Grierson
Kozmodemyansk
Kozmodemyansk — Rusiyanın Mari El Respublikasında, Volqa çayının üstündə qədim şəhər.
Staffaj
thumbnail Staffaj (alm. Staffage, staffieren -  şəkili rəqəmlərnən bəzəmək) — insanların və heyvanların kiçik rəqəmlərini bildirən landşaft rəsmində bir termin. XVI-XVII əsrlərdə paylandı.
Kozmodemyansk
Tarixi
Şəhərin adı 1553-cü ildən dəyişdirilmişdirsə də marili çuvaşlar öz şəhərlərini Çikmətala adlandırmaqdadırlar. Vaxtilə Çikmətala qəzası (indi Kozmodemyansk) çox geniş əraziləri – Rutka, Kundiş, Arda, Parat, Vetluqa çayları boyu məhsuldar, verimli torpaqları əhatə edirdi.
Şəhərin istilası və adının dəyişdirilməsi Kazan xanlığının zəbt edilib, ləğv olunması ilə bağlıdır. Rus çarı İvan Qroznı 1552-ci ilin oktyabrında Kazanı işğal edib geri dönərkən Çikmətala şəhərində yol üstü dincəlməyə düşərgə saldırır. Həmin gün Pravoslav dini təqviminə görə müqəddəs həvarilər Kozma və Demyanın yad edildiyi günə təsadüf edir. Çarın ələ keçirdiyi qənimətlərdən biri də Kazanın gözəl "Xan məscidi"nin nadir kaşıları idi. Hədiyyənin simvolik mənası var idi; onlardan böyük qələbə münasibəti ilə Qızıl Meydanda tikilmiş Vasili Blajennı məbədinin bəzənməsində istifadə edildi. Kilsə dağıdılmış Kazan camilərinin rəngbərəng, əlvan qübbələrini andırırdı.
Fəth və zəfər ilə geri dönən çarın Çikmətalada dayandığı düşərgənin yerində onun əmri ilə hərbi qala tikilir və pravoslav dininə sidq ürəklə xidmət edən çar İvan Qroznının təşəbbüsü ilə Çikmətala şəhəri müqəddəs kilsə günü şərəfinə Kosmodemyansk adlandırılır.
Çikmədal adına müasir Ermənistanın tarixi türk adları sırasında da rast gəlinir.