Qarğabazar_(Füzuli)
Tarixi
Оrta çağlara  bağlı qaynaqlarda kəndin adı Qarğabazarı yazılıb. 1727-ci ildə  Оsmanlı  qaynağında  Qarğabazarı  kəndinə  aid  bilgi  var. Həmin bilgiyə  görə  kənddə  dövlətə  vergi  ödəyən  9  ailə  yaşayırmış. Qarğabazarı kəndi Xırdapara-Dizaq mahalına bağlı idi. Qarğabazar kəndi  öncə İbrahimxəlil xanın böyük oğlu Məhəmmədhəsən  ağa  Cavanşirin  idi. Sonra onun oğlu Cəfərqulu  xan  idarə  etməyə  başladı. Mehdiqulu xan  Irandan  dönəndən  sonra  bu  kəndin  xəzinəyə  bağlı  rəiyyətlərindən  böl-bölüş  edib  Qasım  bəy  Məhəmmədxan  bəy  oğlu  Hacılı-Cavanşirə,  Əli  bəy  Mirzalı  bəy  oğlu  Kəbirliyə  və  V. Q.  Madatova  verdi. 1823-cü ilə bağlı rus qaynağında kənd Haqqında bilgi var. Оrda yazılır: "Qarğabazarı kəndi—9  tüstü  vergi  ödəyirdi. Vergi  ödəməyənlər: Əbdürrəhman  kovxa  1  tüstü,  onun  rəncbəri  1  tüstü,  molla  1  tüstü,  kasıb  1  tüstü. 2  tüstü  Cəfərqulu  xana  vergi  ödəyirdi". 1842-ci ildə  polkovnik  Cəfərqulu  xana,  Qasım  bəy  Vəzirova,  knyaz  Madatova  və  Əli  bəy  Mirzalı  bəy  oğluna  bağlı  rəiyyətlərin  siyahısıi  verilib. Həmin siyahıda mülkədarlara məxsus 9 tüstü qeydə alınıb. 16 tüstü isə dövlət kəndlisi qeydiyyatında idi. Qarğabazar kənd adının mənşəyi ilə bağlı bəzi rəvayətlər mövcuddur. Deyilənə görə, burada böyük bir bazar olmuşdur. Bu bazar Həddən artıq səs-küylü imiş. Elə bu səbəbdən də buraya gəlmiş tacirlər kəndin adını "qarğalıbazar" qoymuşlar (yəni buradakı qarışıq səslər qarğa-quş səs-küyünə bənzədilib). Sonralar isə "qarğalı" sözündəki "lı" şəkilçisi düşmüş və sadəcə olaraq elə "Qarğabazarı" ifadəsində işlədilmişdir. Yaxşı, deyək ki, kəndin adı ilə bağlı bu rəvayət doğrudur. Оnda təbii bir sual meydana çıxır ki, bəs "Qarğabazarı" adından öncə bu kəndin adı necə olmuşdur? Axı məlumdur ki, bir yerdə bazar olmazdan ən əvvəl orada adı bəlli olan bir kənd və ya el-oba olmalıdır. Elə bu baxımdan da yuxarıdakı rəvayətlə razılaşmaq mümkün deyil. "Qarğabazarı" kəndinin isə ikinci bir adına rast gəlmirik. Bu barədə Füzuli arxivində də tutarlı bir məlumat əldə edə bilmədik. Оna görə də Azərbaycan tarixi üzrə qaynaqlardan bəhs edən mənbələrə müraciət etməyə məcbur olduq: "Qarğabazarı" adını 1724-cü ildə Türkiyə dövlətinin göstərişi ilə tərtib olunmuş, Dağlıq Qarabağın Xəmsə adı ilə məşhur olan beş mahalından (1. Talış, 2. Gülüstan mahalı, 3. Xaçın mahalı, 4. Çiləbörd mahalı, 5. Dizaq mahalı) birində Dizaq mahalına mənsub olan kənd adlarını göstərən siyaHıda oxuduq. Eyni zamanda buradakı "Xaçın" mahalına mənsub olan kəndlər sırasında "Qarqar" kənd adına da rast gəlirik. Bu da təbiidir. Çənki mənbələrdən bizə məlumdur ki, Qarqar tayfaları (Alban dövründə) indiki Mil düzündən tutmuş Qarabağın bütün bölgələrində yaşamışlar. Haqqında söhbət apardığımız "Qarğabazarı" kəndinin bu siyaHıda məhz "Qarqar" deyil, "Qarğabazarı" kimi verilməsi əlbəttə, burada bazarın olmasına işarədir. Kənd Xudafərin körpüsündən keçən Şəki-Qarabağ-Təbriz-Hindistan və s. istiqamətli, ipək ticarəti üçün çox əhəmiyyətli olan qədim karvan yolu üzərində yerləşir. Heç də təsadüfi deyildir ki, ölkələrarası iqtisadi əlaqələrin tənzimlənməsində mühümi əhəmiyyəti olan belə karvan yolları üzərində (bir günlük məsafələrdə) insanların raHatlığı üçün karvansaraylar, Hamamlar, kəhrizlər, məscidlər və s. binalar inşaa olunurdu (Xatırladaq ki, belə binaların hamısından qarğabazar kəndində var). Belə ictimai binaların mövcudluğu bir növ böyük bazarların yaranmasına səbəb olurdu. Bu baxımdan kəndin adı ilə bağlı yuxarıda qeyd etdiyimiz rəvayətdəki "bazar" fikri ilə razılaşmaq olar. Lakin qədim tariximizin qaynaqlarından xəbər verən qaynaqlar, indiki Qarğabazarı kəndində Qarqar tayfalarının yaşaması və kəndin ilk adının məhz "Qarqar" və ya "Qarqarlar" olmasını söyləməyə bizə imkan verir. Söz yox ki, burada bazarın olması ilə əlaqədar olaraq sonralar kəndin adı "Qarqar bazarı" və ya "Qarqarlar bazarı" olmuşdur. Lakin zaman keçdikcə "Qarqar" və ya "qarqarlar" sözünün sonundakı "r" və "lar" Hərfləri danışıq zamanı dildən düşmüş və sadəcə olaraq kəndin adı "Qarqabazarı" kimi bizə gəlib çatmışdır. Bu kənd təbii daş yataqları ilə zəngin olan "Ilanlı" dağına çox yaxın olduğundan buradakı xalq yaşayış binaları lap qədimlərdən daşla bir və ya iki mərtəbəli tikilmişdir. Kəndin salındığı yer dağətəyi yer olduğu üçün əksər evlərin birinci mərtəbələri yarızirzəmi formadadır.