cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ermənistan–Azərbaycan müharibəsi (1918–1920) zamanı etnik təmizləmələr və qırğınlar
Zəngəzurda etnik təmizləmələr
1918-ci ilin yayında Naxçıvandan Zəngəzura gələn erməni generalı Andranik Azərbaycan kəndlərinin dağıdılması və onların əhalisinin məhv edilməsi ilə fərqlənirdi. Riçard Hovhannisyan öz hərəkətlərini Zəngəzuru sırf erməni torpağına çevirmək kimi xarakterizə edir, oxşar bəyanatı Ermənistanın baş naziri Aleksandr Xatisyan da səsləndirib. Zəngəzur qəzası rəisinin xəbərinə görə, ingilis-fransız nümayəndə heyəti getdikdən az sonra ermənilər müsəlman kəndi Şəbədiyə və digər kəndlərə hücum etdilər. Azərbaycanlılar tərəfindən əsir götürülən ermənilər, onun sözlərinə görə, Andranikin planına əsasən, "kəndin çayına qədər hər yerinin" Ermənistana birləşdirilməsinə qərar verildiyini bəyan etdilər. Onların ifadələrinə görə Andranik döyüşdən yayınan erməniləri dar ağacına asıb. Zəngəzur qəza rəisinin məruzəsinə görə ermənilərin Andranikdən müəyyən kəndləri dağıtmağı xahiş etdikləri hallar olub — məsələn, onun 12 sentyabr xəbərinə əsasən Rut, Darabas, Ağadu, Vaqudu kəndləri dağıdılıb, Ərikli Şükür, Məlikli yandırıldı, Pülkənd, Şəki, Qızılcıq, Qarakilsə müsəlman hissəsi, İrlik, Pəhlilu, Darabas, Kürtlyar, Xotanan, Sisian və Zabazdur, 500 kişi, qadın və uşaq öldürüldü. Donald Blokhamın qeyd etdiyi kimi, Andranik yalnız İngiltərənin müdaxiləsi nəticəsində öz siyasətini Qarabağa qədər genişləndirə bilmədi. Andranikin hərəkətlərinin nəticəsi, alman tarixçisi Yorq Baberovskinin fikrincə, Zəngəzurdan 50.000 müsəlmanın qovulması, 10.000 nəfərin öldürülməsi və 100 kəndin dağıdılması oldu. Bununla belə, V. P. Buldakova görə, Andranik çoxsaylı erməni səhra komandirləri üzərində nəzarətə malik deyildi.
Andranik Şərqi Anadoludan 30 min erməni qaçqını gətirdi. Onların bir hissəsi Zəngəzurda qaldı, lakin Ermənistanın hərbi naziri Ter-Minasyanın əmri ilə onların bir çoxu Ermənistanın əsas rayonlarını homogenləşdirmək üçün qovulmuş azərbaycanlılar İrəvan və Dərələgəzin yerinə yerləşdirildi. Andranikdən sonra Zəngəzurun "yenidən silahlanması" Qaregin Njde tərəfindən davam etdirildi. 1919-cu il noyabrın 23-də imzalanan sülh müqaviləsindən sonra Zəngəzurda azərbaycanlılara qarşı etnik təmizləmə davam etdirildi. Arxiv sənədlərinə əsasən o göstərir ki, Şabadan, Pirdov, Atqız və Oxçu əhalisinin 4000 nəfərindən cəmi 261 nəfər sağ qalıb Ordubadda sığınacaq tapıb.
Qarabağda etnik təmizləmələr
İyunun 5-də Şuşanın ətrafına nəzarət edən nizami Azərbaycan birləşmələri Kaybalıkənd kəndini talan edərək yandırmış, xeyli kənd sakini qətlə yetirilmişdir. İngilis zabitinin məlumatına görə, kəndin 700 sakinindən yalnız 11 kişi və 87 qadın və uşaq sağ qalmışfı. Bundan sonra hücumçular kiçik qonşu olan Krkcan, Cəmilli, Pəhlul və digər ucqar kəndlərə hücum ediblər. Başqa bir ingilis zabiti əmrin Sultanovdan gəldiyini iddia edərək 200 kürd atlını hücumlarını dayandırmağa razı salıb. Bir neçə gündən sonra toqquşmalar dayandıqda kəndlər xarabalığa çevrildi, altı yüzə yaxın erməni öldürüldü.
1920-ci ilin martında Şuşada baş vermiş erməni üsyanından sonra Azərbaycan qarnizonu və yerli sakinlər erməni məhəlləsini yandırmış, 500 nəfəri qətlə yetirmişlər.
Nəticələri
N. Q. Volkovanın etnik tərkibindəki dəyişikliyin miqyası Zəngəzur qəzasının (o, həm də Azərbaycanın müasir Laçın, Zəngəlan və Qubadlı rayonlarının ərazilərini əhatə edirdi) timsalında göstərir: 1897-ci ildə burada 137,9 min nəfərdən 71,2 min azərbaycanlı (51,7%), 63,6 min nəfəri ermənilər (46,2%), 1,8 min kürd (1,3%) yaşayırdı. 1922-ci il kənd təsərrüfatı siyahıyaalınmasına əsasən Zəngəzurun Ermənistana verilmiş hissəsinin 63,5 min nəfərlik əhalisi 56,9 min erməni (89,5%), 6,5 min azərbaycanlı (10,2%), 0,2 min (0,3%) rus təşkil edirdi.
Müharibə nəticəsində azərbaycanlı köçəri əhali də çox əziyyət çəkdi. Qəzənfər Musabəyovun 1922-ci il aprelin 29-da Azərbaycan SSR Sovetlər II qurultayındakı məruzəsində deyilir ki, Ermənistan-Azərbaycan müharibəsi nəticəsində köçəri əhali 4 il ərzində dağ otlaqlarına çıxa bilməyiblər, nəticədə çoxlu sayda insanlar və mal-qara malyariyadan tələf olmuşdur.
Sadiq Vəliyev (əsgər)
Sadiq Ayaz oğlu Vəliyev — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Sadiq Vəliyev 19 fevral 2001-ci ildə Ağdaş rayonu Xosrov kəndində anadan olub.
Hərbi xidməti
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Sadiq Vəliyev 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Kəlbəcər, Cəbrayıl, Füzuli rayonlarının işğaldan azad olunmasında fəal iştirak edib. Sadiq Vəliyev oktyabrın 3-də Füzuli rayonu ərazisində döyüş tapşırığını yerinə yetirərkən düşmən tərəfindən açılan atəş nəticəsində aldığı qəlpə yarasından şəhid olub. Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin Sərəncamına əsasən Sadiq Vəliyev ölümündən sonra "Cəsur döyüşçü", "Vətən müharibəsi iştirakçısı", "Kəlbəcərin azad olunmasına görə", "Cəbrayılın azad olunmasına görə", "Füzulinin azad olunmasına görə" və "Şücaətə görə" medalları ilə təltif edilib.
Kuranə (Urmiya)
Kuranə — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Urmiya şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 550 nəfər yaşayır (99 ailə).
Pərixan Savaş
Perihan Savaş — Türk kino aktrisası.
Açıq mənbə
thumb|125px|[[Android (əməliyyat sistemi)|Android, ən populyar mobil əməliyyat sistemi (2012-ci ilin noyabr ayından etibarən) ]]
Komputer proqramı
thumb|[[Blender, açıq mənbəli 3D qrafik redaktorudur. Windows 7]]
Elektronika
thumb|125px|[[Açıq Mənbə təchizatın loqosu]]
Ağ Nil
Ağ Nil (, ən-Nil ul-əbyəz) — Nil çayının Sudanda Bəhr ül-cəbəl və Bəhr ül-qəzal çaylarının birləşdiyi yerdən Mavi Nilin mənsəbinədək olan hissəsinin adı. Uzunluğu 957 kilometrdir.
Etimologiya
Ağ Nilin sağ qolu olan Subatın daşqın vaxtı Ağ Nilə gətirdiyi maddələr suya ağımtıl rəng verdiyindən çay belə adlanır.
İqtisadiyyat
Balıq tutulur. Gəmişiyə yararlıdır. Suvarmada istifadə edilir.
Kurtəkavil (Urmiya)
Kurtəkavil — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Urmiya şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 57 nəfər yaşayır (12 ailə).
Əzizabad (Həştrud)
Əzizabad — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Həştrud şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 197 nəfər yaşayır (38 ailə).
Qalat (Tarım)
Qalat - İranın Zəncan ostanının Tarım şəhristanının Çəvərzəq bəxşinin Dəstgirdə qəsəbəsinin ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2016-cı ilin məlumatına görə kənddə 607 nəfər yaşayır (184 ailə).
Söz söhbət
250px|thumb|right
Söz-söhbət — mənbəyi məlum olmayan, təsdiqlənməmiş məlumat, həm də fəal şəkildə yayılmaq üçün kifayət qədər maraqlıdır.
Soz-söhbət tamamilə etibar edilməyən və ikiqat yoxlamanız lazım olan məlumatdır.
Klassik olaraq söz-söhbət dedikodu və şifahi şəkildə ötürülür. Poçt xərclərinin azalması və teleqrafın, telefonun və medianın görünüşü azaldıqca, söz-söhbətlərin yayılma həcmi və miqyası əhəmiyyətli dərəcədə artmışdır. İnternetin gəlməsi ilə e-poçt və bloglar da söz-söhbətləri yaymaq üçün istifadə olunur.
İnsanlar şayiələri yaymaqla şüurlu və ya bilinçli, bu şəkildə səlahiyyətlərini və ictimai vəziyyətini artırmağa meyillidir. Söz-söhbətlər sonda təsdiq edildikdə, onları yayan şəxs qeyri-adi bir şəkildə hadisələri bilən, ağıllı və uzaqgörən bir şəxsin nüfuzunu qazanır və bununla da həmsöhbətindən müəyyən bir hörmət alır.
Həmçinin, bir çox insanlar söz-söhbətlərə güvənməyə meyillidirlər və tərəfdaşından hətta çox şübhəli məlumat əldə edə bilərlər.
Bəzən söz-söhbətlərin yayılması və miqyası gözlənilmədən böyük olur.Belə hallarda, zarafatla deyirlərki söz-söhbətlər səs və ya işıq sürətindən daha sürətli yayılır.
Söz-söhbətlərin qəsdən yayılması və saxlanılması siyasətdə və marketinqdə insanların fikirlərinə təsir etmək üçün çox güclü bir vasitə kimi geniş istifadə olunur. Müharibə dövründə söz-söhbətlərinin yayılması icraata qədər sanksiyaları təqib edə bilər.
Söz söhbətləri fakta çevirən mexanizm
Kellogg İdarəetmə Məktəbi və Stenford Universitetinin tədqiqatçıları Derek Rooker və David Dubois, dörd müstəqil təcrübəni icra etdikdən sonra, məlum olub ki uydurmanın fakta çevrilməsinin əsas səbəbi mesajın / inancın məzmunu ötürüldüyünü, lakin bu mesaj / inancla əlaqədar danışanların güvən və ya qeyri-müəyyənlik duyğusu çatdırmır. Məsələn, bir tacirin köhnə bir məhsul satdığını bildirərkən, üç alıcı zəncirində aşağıdakılar baş verir:
"Birinci alıcı ikincisinə deyir ki, onun eşitdiyinə görə, tacir köhnə məhsul satır və bir neçə nəfər zəhərlənib lakin o əmin deyil nə dərəcədə buna inanmaq olar. Ancaq bu xəbəri ikinci şəxsdən üçüncüyə göndərdiyiniz zaman, əsas xəbər (köhnə bir məhsulun satışı) qorunacaq və etibarlılığa dair şübhə itəcək."
Lif
thumb|200px|Məlumat mübadiləsində istifadə edilən optik liflər və ya fiberoptiklər Lif (digər adları "tekstil lifi", "fiber") — hər cür maddəni təşkil edən nazik və uzun hissələr, filament edilir. İplikdəki pambıq lifləri, izolyasiya üçün istifadə olunan şüşə liflər və canlılarda əzələ əmələ gətirən əzələ lifləri bu cür materiallara nümunə ola bilər.
Təbii və ya süni yolla əldə edilə bilən liflər müxtəlif bağlayıcılarla birlikdə kompozit materialların istehsalında geniş istifadə olunur. Lifləri bir qəlibə və ya müstəvi üzərinə yerləşdirərək üzərinə epoksi əlavə edib bir kompozit material əldə etmək mümkündür. Həm də güllə keçirməyən zireh hazırlanmasında, polada alternativ olan xam maddənin yaradılmasında, təyyarə və kosmik gəmilərin gövdələrinə və bəzi silahların hissələri üçün istifadə edilə bilər.
Pambıq və kətan kimi bitkilərdən alınan liflərə təbii liflər, şüşə lifi və ya şüşə yunu kimi kimyəvi proseslərlə əldə edilən liflərə süni liflər deyilir.
Lifli qidalar insan qidalanmasında vacib yer tutur. Həzm sisteminin düzgün işləməsi üçün bu cür qidalar qəbul edilməlidir. Bundan əlavə, bütün qidalar bir unikal lifli quruluşa malikdirlər.
Murad Hacıyev (əsgər)
Murad Hacıyev oğlu Eynulla (18 oktyabr 1997; Ağdaş, Azərbaycan — 13 oktyabr 2020; Tərtər, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Murad Hacıyev 18 oktyabr 1997-ci ildə Ağdaş rayonunun Gürcuva kəndində anadan olub.
Hərbi xidməti
Murad müharibə zamanı manqa komandiri kimi hərbi xidmətini yerinə yetirib. Tərtər-Ağdərə istiqamətində döyüş yolu keçib. 13 oktyabr 2020-ci ildə Tərtər-Ağdərə bölgəsində düşmən tərəfindən atılan artilleriya mərmisinin partlaması nəticəsində aldığı qəlpə yarasından həlak olub. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin Sərəncamı ilə Murad “Vətən uğrunda”, “Cəsur döyüşçü”, “Suqovuşanın azad olunmasına görə” medalları ilə təltif edilib.
Lətif Qəndilov
Lətif Seyfəddin oğlu Qəndilov — azərbaycanlı diplomat. Hal-hazırda Azərbaycan Respublikasının Qırğızıstan Respublikasında fövqəladə və səlahiyyətli səfiri.
Həyatı
Lətif Qəndilov 31 avqust 1957-ci ildə Bakı şəhərində, görkəmli alim Seyfəddin Qəndilovun ailəsində dünyaya gəlmişdir.
1974–1978-ci illərdə D. Bünyadzadə adına Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunun "Xalq təsərrüfatının iqtisadiyyatı və planlaşdırması" fakültəsində təhsil almış, 1978-ci ildə institutu fərqlənmə diplomu ilə bitirərək Lenin təqaüdçüsü olmuş və təyinatla "Xalq təsərrüfatının iqtisadiyyatı və planlaşdırması" kafedrasında saxlanılmışdır. 1978–1980-ci illərdə hərbi xidmətdə olmuşdur. 1981–1983-cü illərdə Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunda əyani aspirant kimi təhsilini davam etdirmiş, 1983–1986-cı illərdə Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutu və Bakı şəhər Sovetinin birgə təşkil etdiyi Bakı şəhəri kompleks problemlərin elmi-tədqiqat laboratoriyasında elmi işçi kimi çalışmışdır.
1984-cü ildə "İstehlak fondunun strukturu və artımının planlaşdırılmasının təkmilləşdirilməsi (Azərbaycan Respublikası timsalında)" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə edərək iqtisad elmləri namizədi elmi dərəcəsini almışdır.
1986–1995-ci illərdə Azərbaycan Texniki Universitetinin "İqtisadi nəzəriyyə" kafedrasının dosenti olmuşdur.
1995-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Xarici İşlər Nazirliyinin Beynəlxalq İqtisadi Əməkdaşlıq İdarəsində ikinci katib kimi fəaliyyətə başlamış və birinci katib vəzifəsinədək yüksəlmişdir.
2010–2011-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının Xarici İşlər Nazirliyinin Ümumi katiblik idarəsinin rəisi olmuşdur.
2011–2016-cı illərdə Azərbaycan Respublikasının Çin Xalq Respublikası, Koreya Xalq Demokratik Respublikası və Monqolustanda, eyni zamanda, 2011–2013-cü illərdə Vyetnam Sosialist Respublikasında fövqəladə və səlahiyyətli səfiri vəzifəsində çalışmışdır.
21 dekabr 2016-cı il tarixində Azərbaycan Respublikasının Belarus Respublikasında fövqəladə və səlahiyyətli səfiri təyin edilmişdir. 16 iyul 2021 tarixində bu vəzifədən geri çağrılmışdır.
Türkiyə, Qazaxıstan, Çin və Belarus mətbuatında ikitərəfli siyasi və iqtisadi münasibətlərə dair 200-ə yaxın müsahibə və məqalələri yayılmışdır.
Xirsa monastırı
Xirsa monastırı — Gürcüstanın Kaxeti ölkəsindəki Siqnaxi şəhərindən 14 km məsafədə, Tibaani kəndində monastır. VI əsrdə suriyalı müqəddəs atalardan biri olan Stefan Xriseli tərəfində tikilmişdir. Stefan Xriselinin qəbri də buradadır. Dəfələrlə uçmuş və dəfələrlə – XI, XVI, XIX əsrlərdə bərpa edilmişdir. Kilsənin bayır sivarındakı relyef xaçının sol qanadında, iki sətrlik gürcü dilində yazının "Ya isa Kverikani şərəfləndir" kimi oxunduğu iddia olunur. Müasir erməni tarixçisi Hamlet Mkrtumyana görə isə həmin iki sətrlik gürcü dilində yazının tərcüməsi belədir: “Ya İsa, çar Qaqiki şöhrətləndir!”. Digər tərəfdəki xaçın üstündə isə gürcü dilində "Ya İsa çar Leonu şərəfləndir" yazılmışdır.
Lətif Qəndilov
Həyatı
Evlidir, 2 oğlu və 2 qızı var.
Mükafatları
2009-cu ildə Qazaxıstanın İqtisadiyyat, Maliyyə və Beynəlxalq Ticarət Universitetinin fəxri doktoru, həmçinin, neft-qaz sahəsində xidmətlərinə görə Qazaxıstanda ilin ən yaxşı diplomatı seçilmişdir.
2010-cu ildə Qazaxıstan Prezidentinin sərəncamı ilə 2-ci dərəcəli "Dostluq Ordeni" ilə təltif olunmuşdur.
2016-cı ildə Pekin Xarici Tədqiqatlar Universitetinin fəxri professoru seçilmişdir.
2019-cu ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin sərəncamı ilə 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif olunmuşdur.
Mavana (Urmiya)
Mavana — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Urmiya şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 1,134 nəfər yaşayır (179 ailə).
NGC 2565
NGC 2565, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Xərçəng bürcü istiqamətində yerləşir. SBbc tipli. tərəfindən ildə 39.37 sm (15.5 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Özgür Çevik
Özgür Çevik (27 may 1981, Ankara). Türk kino aktyoru.
Ağ rus toyuğu
Ağ rus toyuğu — yumurtalıq toyuq cinsi. SSRİ-də yerli toyuqların leqqornla cütləşdirilməsindən alınmışdır. Yerli şəraitdə yaxşı uyğunlaşır, tez kökəlir. Lələkləri ağ, pipiyi dik, dimdiyi və ayaqları sarıdır. Toyuqların diri çəkisi 2,2–2,4 kiloqram, xoruzlarınkı 2,9–3,2 kiloqram olur. 140–150 günlükdən yumurtalamağa başlayır. İldə 200 və ya daha çox yumurta verir. Yumurtası 58–65 qram gəlir. Postsovet məkanında geniş yayılmışdır. Azərbaycanda da yetişdirilən cinsdir.
Bağçacıq (Həştrud)
Bağçacıq — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Həştrud şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 73 nəfər yaşayır (12 ailə).
Krauss-Maffei Wegmann
Krauss-Maffei Wegmann GmbH & Co KG və ya qısaca Krauss-Maffei, mərkəzi Almaniyada olan inyeksiyalı presləmə üsulu ilə istehsal həyata keçirən silah fabrikidir. Lokomotiv, top, tank, rels və zirehli maşın istehsal edir. İstehsalları arasında ən məşhur texnika Leopard 2 tankıdır.
ASPA Patrulu
Aspa Patrulu  — İspaniya Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus aerobatika eskadronudur. Uçuşlar üçün 5 ədəd Eurocopter EC120 Colibri helikopteri istifadə olunur.
Tarixi
Komanda 23 sentyabr 2003-cü ildə qurulmuşdur. İlk aviaşou 16 may 2004-cü ildə baş tutmuşdur. Komandanın ölkə kənarlarındakı ilk debütü 2005-ci ildə Portuqaliyada baş tutmuşdur.
Bəsit (Həştrud)
Bəsit — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Həştrud şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 508 nəfər yaşayır (78 ailə).
Pesan (Urmiya)
Pesan — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Urmiya şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 402 nəfər yaşayır (76 ailə).
Şəhr-i Viran (Urmiya)
Şəhr-i Viran — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Urmiya şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 19 nəfər yaşayır (4 ailə).
Kəhya
Kəhya - İranın Zəncan ostanının Tarım şəhristanının Çəvərzəq bəxşinin Dəstgirdə qəsəbəsinin ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2016-cı ilin məlumatına görə kənddə 582 nəfər yaşayır (177 ailə).
Dəlihəsən (Həştrud)
Dəlihəsən — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Həştrud şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 238 nəfər yaşayır (44 ailə).
Təzəkənd (Qoşaçay)
Təzəkənd - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Qoşaçay şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 138 nəfər yaşayır (33 ailə).
Məcburi sterilizasiya
Məcburi sterilizasiya şəxsin bioloji nəsilartırma qabiliyyətindən onun razılığı olmadan və tibbi müalicəvi səbəblərlə bəraət qazandırılmadan məhrum edilməsində ifadə olunur. Burada tibbi müalicəvi səbəblərlə bəraət qazandırılmadan şəxsin nəsilartırma qabiliyyətindən məhrum edilməsi onun hər hansı formada razılığı əsasında olmuş və bu razılıq aldatma formasında baş vermişdirsə, təbii ki, buna heç bir halda bəraət qazandırıla bilməz. Məcburi sterilizasiya Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsinin Roma Əsasnaməsi 7-ci maddəsinin g) bəndində insanlıq əleyhinə cinayət kimi öz əksini tapmışdır. Statutun 8-ci maddəsində də məcburi sterilizasiyadan bəhs olunur, lakin insanlıq əleyhinə cinayət kimi yox, müharibə cinayəti kimi. Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsinin Roma Əsasnaməsi 8-ci maddəsinin (2) a) bəndinin II variantında bioloji eksperimentlər də daxil olmaqla işgəncələr, yaxud qeyri-insani rəftar və 2-ci hissənin e) bəndinin VI variantında, o cümlədən 4 Cenevrə Konvensiyalarının konkret müddəalarının pozulması olan zorlama, seksual kölə kimi istifadə etmə, fahişəliyə məcburetmə, 7-ci maddənin 2 (1) bəndinə müəyyən edilmiş qaydada məcburi hamiləlik, məcburi sterilizasiya və bütün digər növ seksual zorakılıqlar müharibə cinayətləri kimi göstərilmişdir. Bu əməlin müharibə cinayəti kimi tövsif olunmasına əsas verən hallar BHH normalarının və Cenevrə Konvensiyalarının pozulmasıdır. Lakin burada məcburi sterilizasiya insanlıq əleyhinə cinayət kimi nəzərdən keçirilir. Odur ki, məcburi sterilizasiya həm müharibə dövründə, həm də dinc dövrdə genişmiqyaslı və ya sistematik hücumun tərkib hissəsi kimi mülki əhaliyə qarşı baş verdiyi halda insanlıq əleyhinə cinayət hesab olunur. Məcburi sterilizasiya insanlıq əleyhinə cinayət kimi aşağıdakı tərkib elementlərinə malikdir :
Pınar Altuğ
Pınar Altuğ Atacan — Türk kino aktrisası. Tam adı Pınar Altuğ Atacandır.
Həyatı
liyə başlamışdır. 1994-cü ildə Miss Turkey seçilən Altuğ 1997-ci ildə daxil olduğu İstanbul Universiteti İdarəetmə bölməsindəki təhsilini tamamlamamışdır.
1995-ci ildən televiziya həyatı başlamışdır.
Telman Tatarayev
Həyatı
Telman Tatarayev 10 may 1942-ci ildə Zaqatala rayonunda anadan olmuşdur. Azərbaycan Dövlət Universitetinin Fizika fakültəsini bitirib. "Исследование турбулентный диффузии в юго-западном районе Каспийского моря применительно к проблеме борьбы с загрязнением " mövzusunda dissertasiya müdafiə edərək coğrafiya elmləri namizədi adına layiq görülmüşdür. "Hidrofiziki sahələrin məkan-zaman dəyişkənliyi peykaltı poliqon obyekti kimi" mövzusunda dissertasiya müdafiə edərək coğrafiya elmləri doktoru adına layiq görülmüşdür.
Pedaqoji fəaliyyəti — 1986–2006-cı illərdə Bakı Dövlət Universiteti
Əsas elmi nailiyyətləri
Çapdan çıxmış elmi əsərlərinin ümumi sayı — 173.
Xaricdə çıxmış elmi əsərlərinin sayı — 26.
Elnur Əliyev (siyasətçi, 1983)
Elnur Əliyev Aydın oğlu — Azərbaycan Respublikası iqtisadiyyat nazirinin birinci müavini (2022-ci ildən), iqtisadiyyat nazirinin müavini (2020–2022) , vergilər nazirinin müşaviri (2017–2020-ci illər).
Həyatı
Elnur Əliyev 1983-cü il iyunun 4-də Gəncə şəhərində anadan olub.
Evlidir, 2 övladı var.
1998–2002-ci illər – Bakı Dövlət Universitetində təhsil alıb, hüquq fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirib.
2008–2009-cu illər – Azərbaycan Respublikası Prezidentinin "2007–2015-ci illərdə Azərbaycan gənclərinin xarici ölkələrdə təhsili üzrə Dövlət Proqramı" çərçivəsində Böyük Britaniyanın London Kral Kollecində beynəlxalq biznes hüququ üzrə magistr təhsili alıb.
Əmək fəaliyyəti
2005–2009-cu illər – İqtisadi İnkişaf Nazirliyində məsləhətçi, aparıcı məsləhətçi, sektor müdiri vəzifələrində çalışıb.
2010–2013-cü illər – Nazirlər Kabineti yanında "İçərişəhər" Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu İdarəsi rəisinin köməkçisi vəzifəsində çalışıb.
2013–2017-ci illər – Təhsil Nazirliyində nazir köməkçisi, şöbə müdirinin müavini, şöbə müdiri, aparat rəhbəri vəzifələrində çalışıb.
2017 – 2020-ci illər – Vergilər nazirinin müşaviri vəzifəsində çalışıb.
13 may 2020-ci il – Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə İqtisadiyyat nazirinin müavini vəzifəsinə təyin edilib.
17 mart 2021-ci il – Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikası İpoteka və Kredit Zəmanət Fondunun Himayəçilik Şurasının üzvü təyin edilib.
30 mart 2021-ci il – Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə "Bakı Metropoliteni" Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin Müşahidə Şurasının sədri təyin edilib.
30 mart 2021-ci il – Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə "BakuBus" Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin Müşahidə Şurasının sədri təyin edilib.
30 mart 2021-ci il – Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə "Azərbaycan Hava Yolları" Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin Müşahidə Şurasının üzvü təyin edilib.
23 iyul 2021-ci il – Azərbaycan Respublilkası Hökuməti və Rusiya Federasiyasının Sankt-Peterburq Hökuməti arasında iqtisadi və humanitar sahələrdə əməkdaşlıq üzrə Hökumətlərarası Komissiyanın həmsədri təyin edilib.
10 fevral 2022-ci il – Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə İqtisadiyyat nazirinin birinci müavini vəzifəsinə təyin edilib.
11 iyul 2020-ci il – Sahibkarlığın İnkişafı Fondunun Müşahidə Şurasının sədri təyin edilib.
30 dekabr 2020-ci il – İqtisadiyyat Nazirliyinin Apelyasiya Şurasının sədri təyin edilib.
Mətləb Zamanov
Mətləb Nizami oğlu Zamanov (29 yanvar 1985; Şəmkir rayonu, Azərbaycan SSR — 26 oktyabr 2020; Füzuli rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin kiçik çavuşu, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Mətləb Zamanov 1985-ci il yanvarın 29-da Şəmkir rayonunun Morul kəndində anadan olub.
Hərbi xidməti
Mətləb Zamanov 2005-2006-cı illərdə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin sıralarında müddətli həqiqi hərbi xidmətdə olub. 2014-cü ildən isə müddətdən artıq həqiqi hərbi xidmət qulluqçusu olaraq xidmət edirdi.
Azərbaycan Ordusunun kiçik çavuşu olan Mətləb Zamanov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Cəbrayılın, Hadrut qəsəbəsinin və Füzulinin azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Mətləb Zamanov oktyabrın 26-da Füzuli döyüşləri zamanı şəhid olub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Mətləb Zamanov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad olunması zamanı döyüş tapşırıqlarını yerinə yetirən zaman cəsarət göstərdiyinə, habelə qətiyyətli addımlar nümayiş etdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 18.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Mətləb Zamanov ölümündən sonra "Döyüşdə fərqlənməyə görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Mətləb Zamanov ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Elxan Poluxov
Elxan Polux oğlu Poluxov — Azərbaycan Respublikası dövlət xadimi və diplomatı, fövqəladə və səlahiyyətli səfir. Azərbaycan Respublikasının Misirdakı Fövqaladə və Səalhiyyətli Səfiri.
Həyatı
Elxan Polux oğlu Poluxov Gürcüstan SSR-in Marneuli rayonunun Sadaxlı kəndində ziyalı ailəsində dünyaya gəlib.
Xarici İşlər Nazirliyində
2009-cu ildə Elxan Poluxov Azərbaycan Respublikasının Xarici İşlər Naziri Elmar Məmmədyarov tərəfindən XİN Mətbuat Xidmətinin Rəhbəri təyin edildikdən sonra, həm diplomatik sahədə, həm də mətbuatda geniş tanınmağa başlamışdır.
Monteneqroda boşnaklar
thumb|300px|Monteneqrodakı Boşnak azlığının bayrağı Monteneqroda boşnaklar — ilk dəfə 2003-cü il siyahıyaalınması zamanı bir etnik qrup olaraq qeydə alınırlar. 2011-ci ilin son siyahıyaalmasına əsasən, Monteneqrodakı boşnakların ümumi sayı 53 605 nəfər olmuşdur. Bu isə onlar ümumi ölkə əhalinin 8,65% -ni təşkil etməsi deməkdir. Boşnaklar monteneqrolular və serblərdən sonra ölkədə üçüncü ən böyük etnik qrupdur.
Demoqrafiya
Boşnaklar Monteneqronun şimalında, Sancak adlanan ərazisində yaşayırlar və dörd bələdiyyədə əhalinin əksəriyyətini təşkil edirlər: Rojae (83.91%), Petnisya (83.02%), Plav (56%) və Qusinye (42.64%).
Tarix
thumb|200px|left|Boşnakların Monteneqrodakı yaşayış məntəqələrinə görə payı 2003. thumb|left|Sancaq bölgəsinin hazırkı Serbiya və Monteneqro əraziləri üzrə yerləşməsi Sancaq bosnaklarının üçdə ikisi Monteneqronun digər ərazilərindən gələnlərin nəsillləridir. İlk köç 1687-ci ildə Osmanlıların Boka-Kotorskanı itirməsi ilə başlayır. Tendensiya sonralarda davam edir. 1711-ci ildə Köhnə Monteneqrodan müsəlmanlar qətlə yetirilməsi səbəbindən Sancaq vilayətinə üz tuturlar. Müsəlmanların bura köç etməsini körüklüyən digər fakt isə provaslavların bbu vilayətdən Serbiya və Habsburqların nəzarətində olan bölgəyə köç etmələri ilə əlaqəli olur. Berlin anlaşmasına görə Monteneqro müstəqil dövlətə çevrilir. 1878-ci ildə sonra Nikşiçdə cəmi 18 boşnak ailəsi qalır. Kolaşin, Spuj, Qroxovo və digər şəhərlərdə bir dənədə olsun boşnak qalmır. Monteneqro ordusu 1912-ci ildə Osmanlılardan Cənubi Sancaq və Metoxiyanı aldıqdan sonra 12 000 boşnak və alban xristianlığa keçməyə məcbur edilir. 1913-cü ildə dinindən döndərilən əhalinin demək olar ki, hamısı (bir-iki ailə istisna) islama qayıdır. Son böyük millətlərarası toqquşma 1924-cü ildə Şahoviçi və Pavino-Pole kəndlərindəki qırğın zamanı baş verir. Monteneqrin kəndliləri bosniyalıların yerli Monteneqro qəhrəmanına saxta deməsindən sonra yüzlərlə Boşnak bəhanə edərək öldürülür.
Siyasi
Monteneqrodakı boşnakların əksəriyyəti 2006-cı ildə müstəqillik referendumu keçirilərkən Monteneqronun müstəqilliyini dəstəkləmişdilər.
Din
Bu gün boşnakların əksəriyyəti əsasən sünni müsəlmanlardır. Sünni müsəlmanların ən böyük və ən qədim fiqh məktəbi olan Hənəfi düşüncə məktəbinə tabe olurlar.
Dəmirçi (Həştrud)
Dəmirçi — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Həştrud şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 42 nəfər yaşayır (7 ailə).
Otluqbeli Döyüşü Şəhidləri Abidəsi
Otluqbeli Döyüşü Şəhidləri Abidəsi (türkcə: Otlukbeli Savaşı Şehitleri Anıtı) — Türkiyənin Ərzincan bölgəsinin Otluqbeli məntəqəsində yerləşən abidə. 2008-ci ildə açılışı edilən abidə 1473-cü ildə bu bölgədə iki türk-müsəlman dövləti olan Ağqoyunlu və Osmanlı arasında baş vermiş döyüşdə həyatını itirən döyüşçülərin xatirəsinə həsr edilmişdir.
Döyüş
Otluqbeli döyüşü 1473-cü ilin 11 avqustunda Osmanlı hökmdarı II Mehmedlə Ağqoyunlu hökmdarı Sultan Uzun Həsən arasında baş vermişdir. İki dövlətin toqquşan maraqlari nəticəsində meydana çıxmış döyüş 8 saat davam etmiş və minlərlə insanın həyatını itirməsi ilə nəticələnmişdir. Döyüşün nəticəsində odlu silaha malik olan Osmanlı dövləti yalnız ənənəvvi süvari orduya malik Ağqoyunlu dövlətinə qalib gəlmişdir.
Abidə
Otluqbelinin bölgə valisi Şefik Aygöl 2008-ci ildə Kiçik Otluqbeli kəndində, yəni Otluqbelinin 4 km şimalında abidənin ucaldılması barədə əmr vermişdir. Şefik Aygöl bu məsələ barədə demişdir:
535 il öncə iki böyük türk hökmdarı Fateh Sultan Mehmed Xan ilə Ağqoyunlu dövləti hökmdarı Uzun Həsən arasında bu torpaqlarda cərəyan edən döyüş Anadolu birliyinin təmin edilməsində önəmli rol oynamışdır. Bu döyüşdə şəhid olanların xatirəsini yaşatmaq üçün belə bir iş başladıldı və qısa müddət sonra da işləri tamamlayacağıq.
Ateizm
thumb|Ateizm simvolu Ateizm — fövqəltəbii varlıq və fenomenlərin varlığına dair iddiaların rəddi. Daha az bir konsepsiyada ateizm hər hansı ilahi bir varlıq olduğuna dair inancın rəddidir. Daha da dar bir mənada, ateizm fövqəltəbii yaradıcı fiqurlarının varlığına dair rəddir. Ateizm ən ümumi şəkildə ən azı bir tanrının mövcudluğuna inam olan teizmlə ziddiyyət təşkil edir.
Etimoloji kökə əsasən ateizm qədim yunan sözü olub — "ἄθεος" (ateos) mənası "tanrı yoxdur" deməkdir. Qədim dövrdə daha iri cəmiyyət tərəfindən ibadət edilən tanrılara inanmayan və ya onlara ibadət etməktən imtina edənlər üçün alçaldıcı söz kimi istifadə edilirdi. Ateizm termini ortodoks dindarlar tərəfindən dini inanclarını bölüşməyənlərin kateqoriyalaşdırılmasında istifadə edilirdi. Ateizm termini aktual şəkildə 16-cı əsrdə meydana çıxdı. Bununla bərabər, azad düşüncənin yayılması, skeptisist sorğulama və dini tənqidin artması ilə ateizm termininin tətbiq nöqtəsi daralmağa başladı. Ateist terminindən istifadə edərək özlərini təyin edən ilk şəxslər 18-ci əsrdə maarifçilik dövründə yaşayırdılar. Fransız İnqilabı "Bənzəri görünməmiş ateizm" ilə insan ağlının üstünlüyünü müdafiə edən tarixin ilk böyük siyasi hərəkatına şahid oldu.
Ateizm konsepsiyaları fərqlilik göstərdiyindən, ateistlərin mövcud sayının dəqiq qiymətləndirilməsi çətindir. Win-Gallup Beynəlxalq tədqiqatlarına görə, 2012-ci ilin əvvəlində keçirilən sorğuda respondentlərin 13 %-i "etiqadlı ateist" idi. Bu göstərici 2015-ci ildə 11 %, 2017-ci ildə isə 9 % idi. Bununla yanaşı, digər tədqiqatçılar WIN/Gallup göstəriciləri ilə ehtiyatlı olmağı məsləhət görmüşlər. Çünki onilliklər ərzində eyni müşahidədən istifadə edən və daha böyük nümunə ölçüsünə malik olan digər tədqiqatlar ardıcıl olaraq aşağı göstəricilərə çatmışdır. Britan Yayım Korporasiyası (BBC) tərəfindən 2004-cü ildə aparılan araşdırmada ateistlərin dünya əhalisinin 8 %-ni təşkil etdiyi qeyd edildi. Digər köhnə təxminlər ateistlərin dünya əhalisinin 2 %-ni, dinsizlərin isə 12 %-ni təşkil etdiyini göstərmişdi. Bu sorğulara görə, Avropa və Şərqi Asiya ən yüksək ateizm göstəricisi olan bölgələrdir. 2015-ci ildə Çin əhalisinin 61 %-nin ateist olduğu müəyyən edilmişdi. Avropa İttifaqında keçirilən 2010-cu il Avrobarometr sorğusuna əsasən, AB əhalisinin 20 %-i "hər hansı bir ruh, tanrı və ya "həyat gücünə" inanmır.
Təyini və növləri
Ateizmi necə ən yaxşı şəkildə təyin və təsnifləndirmək üzərində fikir ayrılıqları mövcudur; hansı fövqəltəbii qüvvənin tanrı hesab edilməsi, öz-özlüyündə ixtiyari düşüncədirmi, yoxsa fəlsəfi mövqemi, ya da birinin olmaması, şüurlu imtinamı tələb etməsi, yoxsa açıq-aydın imtinamı tələb etməsi kimi mövzularda rəqabət aparılır. Ateizm aqnostisizmlə uzlaşma xüsusiyyətinə görə eyni qəbul edilir     , həmçinin bir-biri ilə ziddiyyət təşkil etdiyi qeyd olunur. Müxtəlif kateqoriyalar ateizmin müxtəlif formalarını ayırd etmək üçün istifadə edilir.
Diapozon
Ateizmin təyin edilməsi ilə əlaqədar qeyri-müəyyənliklərin bir qismi, "tanrı" və "ilah" kəlmələrinin tərifi ilə bağlı yaşanan çətinliklərlə əlaqədardır. Tanrı və ilah anlayışlarının çoxluğu ateizmin tətbiqi ilə bağlı fərqli düşüncələrə gətirib çıxarır. Roma papası xristianları ilahiləşdirilmiş bütlərə ibadət etmədiklərinə görə ateist olaraq günahlandırırdı. Teizmin hər hansı bir ilahi inancı əhatə etdiyi kimi başa düşülməsi ilə, tədricən bu aspekt xoşagəlməz hala düşdü.
İnkar edilən fenomenlərin diapozonuna gəldikdə isə, ateizm hər bir ilahi varlığın, spiritual, fövqəltəbii ya da transsendental anlayışların, buddizm, hinduizm, caynizm və daosizm kimi bir çoxuna qarşı çıxa bilər.
Örtülü və açıq
Ateizmin tərifi bir insanın ateist kimi qəbul edilməsi üçün ilahi varlıqların anlayışına yanaşma dərəcəsinə görə dəyişir. Ateizm bəzən hər hansı bir ilahi varlığın mövcud olduğuna dair sadə inamın olmaması ilə müəyyən edilmişdir. Bu geniş tərifə yeni doğulmuş və teokratik fikirlərə məruz qalmayan insanlar daxil edilir. Pol Anri Holbax deyirdi: "Hər uşaq ateist olaraq doğulur: onların tanrı haqqında fikirləri yoxdur." Eyni şəkildə, Corc Smit (1979) bu fikri irəli sürür: "Teizm ilə tanış olmayan adam, bir tanrıya inanmadığı üçün ateistdir. Bu kateqoriyaya, bu məsələləri başa düşmək üçün konseptual qabiliyyəti olan, lakin bu məsələlərdən hələ xəbərsiz olan uşaqlar da daxildir. Bu uşağın tanrıya inanmaması onun ateist olması deməkdir." Örtülü ateizm "şüurlu şəkildə rədd edilmədən teist inancının olmaması" və açıq ateizm isə inancın şüurlu şəkildə rədd edilməsidir. Ernest Naqel Smitin ateizm təriflərinin ziddiyətli olduğunu hesab edir və göstərir ki, sadəcə açıq ateizm "doğru ateizm"dir və örtülü ateizm yanlız "teizmin yoxluğudur". Qraham Oppi bir tanrının nə olduğunu başa düşmək imkanından məhrum olanları günahsızlar olaraq təsnif edir. Oppiyə görə, bu təsnifə bir aylıq körpələr, ağır beyin travması olan insanlar və ya ağırlaşmış demansiya xəstələri daxildir.
Pozitiv və neqativ
Antoni Fliu və Maykl Martin kimi filosoflar pozitiv (güclü) ateizm ilə neqativ (zəif) ateizmin bir-biri ilə ziddiyət təşkil etdiyini hesab edirlər. Pozitiv ateizm açıq şəkildə təsdiq edir ki, heç bir tanrı mövcud deyil. Neqativ ateizm isə daha çox qeyri-teizmin digər bütün formalarına daxildir. Bu təsnifata əsasən, kim bir teist deyilsə, ya neqativ ateist, ya da pozitiv ateistdir. Neqativ və pozitiv terminlərinin köhnə mənşəyə aid olmasına və fəlsəfi ədəbiyyatda və katolik apologetikasında istifadə edilməsinə baxmayaraq, güclü və zəif terminləri nisbətən yenidir. Ateizmin bu demarkasiyası əsasında, ən çox aqnostiklər neqativ ateist hesab olunur.
Təyini mümkünsüz ya da qeyri-məhdud olaraq
XVIII əsrin əvvəllərində qərb dünyasında tanrının varlığı belə qəbul edildi və hətta həqiqi ateizmin mümkünatı da sorğulandı ki, buna innatizm deyilirdi, hansı ki, insanların doğuşdan tanrı inancına sahib olduğunu və ateizmin sadəcə bu inancı sonradan inkar etdiyini qəbul edən bir düşüncə mövqeyidir. Həmçinin ateistlərin tanrıya böhran vaxtı olan "ölüm döşəyi çevrilməsi" müddətində inandıqlarını iddia edən düşüncə mövqeyi də vardır və "səngərdə ateist olmaz" şəklində də adlandırılır. Bununla birlikdə bu görüşün əksinə bir çox misallar gətirilir, onlardan biri hərfi mənası ilə "səngərdəki ateist" şəklindədir.
Praqmatik ateizm
Praqmatik ateizm dini inancları, tanrı və ya tanrılara olan inancı rədd etməyi lazım bilən bir görüşdür. Bu görüşə əsasən, bu cür fenomenlər praqmatik həyat üçün lazımsızdır. Bu düşüncə növü apateizm və praktiki ateizmlə əlaqəlidir.
Arqumentlər
thumb|[[Pol Anri Holbax]]
Epistemoloji arqumentlər
Ateistlər, həmçinin, tanrının varlığının bilinəməyəcəyini və ya varlığının isbatlanamayacağını müdafiə edirlər. İkinciyə müxtəlif formalar alan aqnostisizm deyilir. İmmanent fəlsəfəsində ilahilik insan zehni də daxil olmaqla dünyanın özündən ayrılmazdır və hər bir insanın şüuru subyektə kilidlidir. Aqnostisizmin bu formasına görə, perspektivdə bu cür məhdudiyyət tanrıya olan inancdan onun mövcudluğunun iddialarına hər hansı bir obyektiv nəticə çıxarmanın qarşısını alır. Kantın rasionalistik aqnostisizmi və maarifçilik yalnız insan rasionallığı əsasındakı bilgiləri qəbul edir; bu növ ateizmə görə, tanrılar prinsipal olaraq müəyyən edilə bilən olmadıqlarına görə onların mövcudluqları bilinə bilməz. Yumun fikirlərinə əsaslanan skeptisizm hər şey haqqında əminliyin mümkün olmadığını iddia edir və buna görə də bir tanrının mövcud olub-olmadığı bilinə bilməz. Yum hesab edir ki, bu cür müşahidə edilə bilməyən metafizik anlayışlar "səfehlik və illüziya" olaraq rədd edilməlidir.
İqnostisizm də daxil olmaqla ontoloji və epistemoloji olaraq təsnif edilən ateizmin arqumentlərinə görə, "tanrı" kimi əsas terminlər və "tanrı hər şeyə qadirdir" kimi ifadələr mənasız və ya aydın deyil. Teoloji qeyri-koqnitvizm "tanrı mövcuddur" ifadəsinin bir müddəa olmadığını, ancaq cəfəngiyat və ya idrak baxımından mənasız olduğunu söyləyir. Bu cür düşünən şəxslərin hansılarının ateist, hansılarının aqnostik olaraq təsnif edilməsi müzakirə edilmişdir. Alfred Ayer və Teoder Drenq hər iki kateqoriyani inkar edib, "Tanrı mövcuddur" ifadəsinin ateist və aqnostiklər tərəfindən müddəa olaraq qəbul edildiyini hesab edirlər: bunun əvəzinə qeyri-koqnitvizmi öz kateqoriyasına yerləşdirirlər..
Metafizik arqumentlər
Filosof Zofia Zdibika yazır:
"Metafizik ateizm … metafizik monizmə (gerçəkliyin homogenliyinə) əsaslanan bütün doktrinaları özündə cəmləşdirir. Metafizik ateizm bunlardan biridir : a) mütləq — Tanrı varlığının materialist monizmlə əlaqəli açıq şəkildə inkar edilməsi (həm materialist cərəyanlar, həm qədim, həm də müasir dövrdə); b) nisbi — bütün fəlsəfələrdə tanrının örtülü olaraq inkar edilməsi, mütləqin varlığını qəbul edərkən, mütləq olanın tanrıya uyğun atributlardan heç birinə sahib olmadığını düşünmək: transsendens, fərdi obraz və ya vəhdət. Nisbi ateizm idealist monizmlə əlaqələndirilir (panteizm, pananteizm, deizm)." left|thumb|[[Epikür ilk dəfə şər probleminə açıqlama gətirmişdir. Devid Yum, Təbii Dinə dair Dialoqlarında (1779) Epikürün arqumentindən sitat gətirir: "Tanrı şərin qarşısını almaq istəyir, amma bacarmırmı? Elə isə o gücsüzdür. Bacarır, ancaq bunu istəmirmi? Onda şər tanrının özüdür. Həm bacarır, həm də istəyirmi? Elə isə onda şər haradan gəlir? Tanrı şərin qarşısını almağı nə bacarmır, nə də istəmirmi? Elə isə nəyə görə onu Tanrı adlandırırıq?"]]
Məntiqi arqumentlər
Bəzi ateistlər hesab edir ki, xristianlıqdaki tanrı kimi müxtəlif tanrı anlayışları məntiqi ziddiyət təşkil edən keyfiyyətlərə sahibdir. Bu cür ateistlər tanrının varlığına qarşı onun mükəmməllik, yaradıcılıq statusu, dəyişməzlik, hər şeyi bilmə, hər şeyə qadir olma, hər yerdə birdən ola bilmə, üstünlük, transsendenslik, yeganəlik, qeyri-fizikilik, ədalətlilik və mərhəmətlilik kimi bəzi xüsusiyyətləri arasındaki təzadları irəli sürən deduktiv arqumentlər təqdim edirlər.
Teodisik ateistlər hesab edir ki, yaşadıqları dünya ilahiyətçilər tərəfindən tanrı və ya tanrılara istinad edilən keyfiyyətlərlə uzlaşa bilməz. Onlar iddia edir ki, hər şeyi bilən, sonsuz güclü və hər şeyə qadir bir tanrı, şər və izdirabın olduğu və ilahi sevginin bir çox insandan gizlədildiyi bu dünya ilə uyğun deyil. Bənzər bir arqument Buddizmin banisi Siddharta Qautamaya aid edilir.
Dinə qarşı reduksionist yanaşmalar
Filosof Lüdviq Feyerbax və psixoanalist Ziqmund Freyd hesab edir ki, tanrı və digər dini inanclar insan uydurmaları olub müxtəlif psixoloji və emosional istəkləri və ya ehtiyacları qarşılamaq üçün yaradılmışdır. Bu, həmçinin, bir çox Buddistin də görüşüdür. Feyerbaxın çalışmalarından təsirlənən Karl Marks və Fridrix Engels hesab edirlər ki, din və tanrı inancı hakimiyyətdəkilər tərəfindən fəhlə sinfini əzmək üçün istifadə olunan ictimai funksiyalardır. Mixail Bakuninin fikrincə, "Tanrı ideyası insanın məntiqi mühakiməsindən və ədalətliliyindən imtinanı nəzərdə tutur; insan azadlığının ən qətiyyətli inkarıdır və istər nəzəriyyədə, istərsə də praktikada mütləq olaraq bəşəriyyətin əsarəti ilə sonlanır." O, Volterin məşhur "tanrı mövcud olmasaydı, onu yaratmaq lazım gələrdi" aforizminə "əgər həqiqətən tanrı varsa, onu məhv etməliyik", şəklində cavab verir. Artıq dövrümüzdə belə bəzi ateistlər tərəfindən "Yeni ateizm" adı altında bir hərəkat yaradıldı. "Yeni Ateizm" hərəkatının məqsədi xurafat, din və irrasionalizm kimi fikirlərin, xüsusilə dövlətdə, təhsildə, siyasətdə təsirinin hiss olunduğu hər dövrdə onlarla mübarizə aparmaq, tənqid etmək, yalanlarını ifşa etməkdən irəli gəlir. "Yeni Ateizm" termini ilk dəfə 2006-cı ildə Wired jurnalında dərc olunan məqaləsində Gary Wolf tərəfindən istifadə edilmişdir.
Ateizm, din və spirituallıq
Ateizm Hinduizm, Caynizm, Buddizm, Sinteizm, Raelizm kimi dini və spiritual inanc sistemləri, Vikka kimi neopaqanik cərəyanlarda qəbul edilmişdir. Hinduizmdəki Astika məktəbi ateizmi moşka üçün etibarlı bir yol sayır, ancaq çətinlik var ki, ateist öz səyahətində ilahidən kömək gözləyə bilməz. Caynizm kainatın əbədi olduğunu və yaradıcı bir tanrıya ehtiyacı olmadığını düşünür, halbuki, onlar zamanın və məkanın sərhədlərini aşan və İndradan daha güclü olan Tirtankaralara ibadət edirlər. Sekulyar buddizim tanrı inancını təbliğ etmir. Erkən buddizim ateistik idi, çünki Quatama Buddanın yolunda tanrıdan bəhs edilmir. Buddizmin sonraki konsepsiyalarında Budda tanrı hesab edilir.
Ateizm və neqativ teologiya
Apofatik teologiya çox vaxt ateizmin və ya aqnostisizmin bir təzahürü kimi qiymətləndirilir, çünki tanrının mövcud olduğunu tam olaraq bilinə bilməyəcəyini düşünür. "Lakin müqayisə çətindir, ateizm tanrının varlığını inkar edilə biləcək bir predikat olaraq hesab edir (tanrı mövcud deyil), halbuki, neqativ teologiya tanrının perdikatlarının inkarıdır." "Tanrı və ya ilahi olan" "o nə olandır" ilə əlaqəli keyfiyyətləri göstərmədən neqativ teologiyada pozitiv teologiyanın ilkin şərti olaraq teizmi ateizmdən ayırır. "Neqativ teologiya pozitiv teologiyanın düşməni deyil, onun tamamlayıcısıdır."
Ateistik fəlsəfələr
Aksioloji və ya konstruktiv ateizm tanrının mövcudluğunu insanlıq kimi "daha ali mütləq" lehinə inkar edir. Ateizmin bu forması insanlığı etika və dəyərlərin mənbəsi hesab edir və fərdin əxlaqi problemlərini tanrıya baş vurmadan həll edilə biləcəyinə imkan yaradır. Marks və Freyd bu arqumenti sərhədsiz xoşbəxtlik, tam inkişaf və azadlıq ideyalarını çatdırmaq üçün istifadə etmişdilər. Ateizmin ən çox yayılmış tənqidlərindən biri odur ki, tanrının inkarı ya əxlaqi realtvizmə yol açır və insanı əxlaqi və ya etik əsasdan kənar tutur, və ya onun həyatını mənasız edir və səfilləşdirir. Blez Paskal bu görüşü özünün düşüncələr (Pensées) əsərində yazmışdır. Fransız filosofu Jan-Pol Sartr özünü "ateistik ekzistensializm"in nümayəndəsi kimi tanıtmışdı, onu "insanın.. özünü tapması və heç bir şeyin, hətta tanrının varlığının keçərli bir sübutunun belə, onu özündən xilas etməyəcəyini anlaması lazımdır" fikrini qurmaq tanrının varlığını inkar etməkdən daha çox narahat edirdi. Sartr deyir ki, onun ateizminin nəticəsi o idi ki, "əgər tanrı mövcud deyilsə, mövcudlğu mahiyyətindən əvvəl gələn heç olmasa bir varlıq mövcuddur, hər hansı bir konsept tərəfindən təyin edilənə qədər mövcud olan bir varlıq və … o varlıq insandır." Bu ateizmin praktik nəticəsini məna olaraq Sartr belə təsvir edir; insan davranışını idarə etmək üçün qurulmuş a priori qanunlar və mütləq dəyərlər yoxdur və bu, insanları bunları yaratmağa "məhkum edir" və "insan" etdiyi hər şeydən tamamilə cavabdedir.
Dünyagörüşü və sosial davranışlarla əlaqəsi
Sosioloq Fil Zakerman sekulyarlıq və qeyri-inanc mövzusundakı əvvəlki sosial-elmi araşdırmalarını təhlil edərək cəmiyyətin rifahının dinsizliklə müsbət şəkildə əlaqəli olduğu nəticəsini çıxartdı. O, təsbit etdi ki, kasıb və az inkişaf etmiş ölkələrdə (xüsusilə Afrika və Cənubi Amerikada) zəngin sənayeləşmiş demokratiyalara nisbətən ateizmin və sekulyarlığın konsentrasiyası daha azdır. ABŞ-də xüsusi olaraq ateizmə aid təsbitləri bu idi ki, ABŞ-dakı dindar insanlarla müqayisədə "ateistlər və sekulyar insanlar" daha az millətçi, qərəzli, antisemitik, irqçi, dogmatik, etnosentrik, qapalı fikirli və avtoritardırlar və həmçinin, ABŞ-də ateistlərin sayının faiz olaraq ən çox olduğu ştatlarda cinayət səviyyəsi orta göstəricidən aşağıdır. Ən dindar ştatlarda isə cinayət səviyyəsi orta göstəricidən yuxarıdır.
Dinsizlik
thumb|left|upright|Buddizm bəzən yaradıcı tanrının yoxluğuna görə qeyri-teistik inanc sistemi hesab edilir, lakin bu, mümkündür ki, çox sadə bir görüş olsun. Özlərini ateist olaraq hesab edən insanlar çox vaxt dinsiz olduqlarını qəbul edirlər, lakin əsas dinlərdəki bəzi məzhəblər şəxsləşdirilmiş yaradıcı tanrı varlığını rədd edirlər. Son illərdə müəyyən dini məzhəblər açıq şəkildə ateist ardıcılları topladılar, məsələn, ateistik və ya humanistik iudizm və xristian ateizmi.
Pozitiv ateizmin ən ciddi anlayışı hər hansı bir tanrıya inamsızlığın xaricində hər hansı spesifik bir inanca yol vermir; ateistlər hər hansı bir sayda spiritual inanca sahib ola bilərlər. Bu səbəblə, ateistlər əxlaq kodeksinin bütün insanlara ardıcıl olaraq tətbiq edilməsini vacib sayan humanizmin əxlaqi universalizmindən başlayan, əxlaqın mənasız olduğunu düşünən əxlaqi nihilizmə qədər genişlənən müxtəlif etik inanclara sahib ola bilərlər. Ateizm Hinduizm, Caynizm və Buddizmin bəzi növləri içərisində etibarlı fəlsəfi mövqe olaraq qəbul edilir.
Slavoy Jijek, Alan de Botton, Aleksand Bard və Jan Söderkvist kimi filosoflar müdafiə edirlər ki, ateistlər dini teizmə qarşı dirəniş aktı kimi görməlidirlər; dinin teistlərə qarşı qanunsuz monopoliya kimi baxmasına yol verilməməlidir.
İlahi əmr və etika
Platonun Eutifro dilemmasına görə, tanrıların yanlışdan doğrunu ayırd etməsindəki rolu ya lazımsız, ya da ixtiyaridir. Əxlaqın tanrıdan qaynaqlandığını və müdrik bir yaradıcı olmadan mövcud ola bilməyəcəyi arqumenti, fəlsəfi olmasa da siyasi disskusiyanın daimi mövzusudur. "Cinayətkarlıq yanlışdır" kimi əxlaqi qanunlar ilahi qanun kimi anlaşılır və ilahi qanunverici və hakim tələb edir. Lakin bir çox ateist hesab edir ki, əxlaqı leqalistik şəkildə gözdən keçirmək səhv analogiyadır və qanunların qanunvericidən asılı olmadığı kimi, əxlaq da qanunvericidən asılı deyildir. Fridrix Nitsşe teistik inancdan asılı olmayan əxlaqa inanırdı və qeyd edirdi ki, tanrıya söykənən əxlaq "tanrı doğru isə doğrudur — o tanrı inamı ilə dayanır və ya çökür."