cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Burmabuynuz dağ keçisi
Bu keçilərin iri spiralvari buynuzları olur. Sağ buynuz sola, sol buynuz sağa doğru burulmuşdur. Erkək keçilərin buynuzlarının uzunluğu 1.5 metrə çatır. Dişilərin buynuzları daha gödək olur və daha az burulmuş olur. Erkək keçilərdə bəzəkli saqqallar olur. Qışda çütləşmə dövründə böyük sürülər əmələ gətirirlər. Dişi fərdlərin hamiləlik dövrü 170 gün sürür. Bundan sonra onların 1-2 balaları dünyaya gəlir. Doğulduqdan 1 gün sonra balalar analarının arxası ilə hərəkət edirlər. Burmabuynuz dağ keçiləri balalarını 5-6 ay südlə bəsləyirlər. 2-2.5 yaşından sonra onlar çoxalmada iştirak edirlər.
Arealı
Himalay dağlarının qərb hissəsində, Kəşmirdə, Kiçik Tibet və Əfqanıstanda, eləcə də Pənc çayı boyunca dağlarda, Tacikistanda Babadağ dağ silsiləsində yayılmışdır. Buynuzlarının formasına görə bir neçə yarımnövə ayrılır.
Şahrux Xanın aldığı mükafatların və nominasiyaların siyahısı
thumb|right|210px|Şahrux Xan (2008) Şahrux Xan (2 noyabr 1965) ən çox hallarda Shah Rukh Khan, rəsmi olaraq isə SRK kimi göstərilən məşhur hind aktyorudur. "Bollivudun Kralı" kimi tanınan aktyor 70-dən çox hind filmində yer almışdır. O karyerasına 1980-ci illərin sonlarında çəkildiyi bir neçə televiziya serialı ilə başladı. Film karyerasında isə debütü "Dəlisov məhəbbət" (1992) filmində olmuşdur və bu filmdəki roluna görə Filmfare Ən Yaxşı Debüt Mükafatı'na layiq görülmüşdür. Növbəti illərdə o tənqidçilər tərəfindən bəyənilən detektiv janrında olan "Qumarbaz" filmində rol aldı və bu filmdəki roluna görə ilk Filmfare Ən Yaxşı Aktyor Mükafatı'nı qazandı. Xan 15 dəfə Filmfare Mükafatları'na layiq görülmüşdür ki, bunlardan 8-ni Filmfare Ən Yaxşı Aktyor kateqoriyası üzrə almışdır, bununla da Dilip Kumar ilə ən yüksək nəticəni göstərir. O həmçinin "The Star of the Decade Award (Bu Onilliyin Mükafatı Ulduzu)" daxil olmaqla 6 dəfə IIFA Mükafatı'na, 8 dəfə Zee Cine Mükafatları və bunlardan 6-na Ən Yaxşı Aktyor (həmçinin rekord) kateqoriyası üzrə, 13 dəfə Star Screen Mükafatları'na, 3 dəfə Bollivud Film Mükafatı'na, 2 dəfə Qlobal Hind Film Mükafatı'na və Asiya Film Mükafatları'nın Ən Yaxşı Aktyor kateqoriyası üzrə bir çox mükafatlarına və nominasiyalarına layiq görülmüşdür.
Xan 1997-ci ildə bir çox milli və beynəlxalq mükafatlar sırasında olan Ən Yaxşı Hindistan Vətəndaşı Mükafatına, 2005-ci ildə isə Padma Şri, Hindistan Hökuməti tərəfindən verilən Hindistanın dördüncü ən yüksək mülki mükafatına layiq görülüb. O həmçinin 2002-ci ildə "Əyləncə Sahəsində Mükəmməllik" nailiyyətlərinə görə Raciv Qandi Mükafatını alıb. 2007-ci ilin aprel ayında aktyorun Londonda yerləşən Madame Tussauds Mum Muzeyində yaşam ölçülərində mum heykəli quraşdırılmışdır. Honk Konq və Nyu Yorkda da heykəlləri vardır. Digər bir heykəl eyni ildə Parisdə Qrevin Muzeyində quraşdırılıb. Həmin illər ərzində Fransa hökuməti tərəfindən "inanılmaz karyerasına" görə İncəsənət və Ədəbiyyat Ordeni ilə mükafatlandırılıb. Eyni ildə Xan Datuk adını daşıyan Darjah Mulia Seri Melaka (oxşar olaraq İngilis cəngavərlərində "Ser") adı ilə təltif edilmişdir. O həmçinin 2009-cu ildə Britaniyanın Bedfordşir Universiteti tərəfindən incəsənət və mədəniyyət sahəsinin fəxri doktoru adına layiq görülmüşdür.
Filmfare Mükafatları
Filmfare Mükafatları hər il Hindistanın Hind dilli film sənayesində həm artistik, həm də texniki mükəmməllik peşəkarlarına təqdim olunan mükafatdır. Mərasim ilk dəfə 1954-cü ildə təşkil olunub və Hindistanda ən gözəl Hind filmlərinə təqdim olunan ən qədim və məşhur mərasimlərdən biridir. Filmfare Mükafatları bir çox hallarda Oskar mükafatı'nın Hindistanda ekvivalenti kimi göstərilir. Xan 15 mükafat alıb, bunlardan 8-nə Ən Yaxşı Aktyor kateqoriyasında layiq görülüb (Dilip Kumar ilə ortaq nəticə). 30 nominasiya içərisində İsveçrə konsulluğunun təqdim etdiyi xüsusi mükafat da vardır.
Yevgeni Fyodorov adaları
Yevgeni Fyodorov adalаrı — Kara dənizində yerləşən Nordenşeld arxipelaqına daxil olan iki adadan ibarət olan adalar qrupu (Şərq adaları). İnzibati cəhətdən Rusiya Krasnoyarsk diyarı Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisində yerləşir.
Coğrafiyası
Nordenşeld arxipelaqının şərq hissəsində qərarlaşır. Üstəlik Şərq adaları qrupunun tərkibinə daxildir. Bu qrupun isə şimal-şərq qutaracağını təşkil edir. Şimal burnu prupun şimal qutaracağını təşkil edir. Cənubdan, şərqdən və qərbdən bir sıra adalarla əhatələnmişdir. Qərbində Matros adası, cənubunda Volna adası və Bianki adası, şərqində Nord adası yerləşir. Bianki adasından Spokoynı boğazı ilə ayrılır. Adalar qrupundan 6 kilometr şimal-şərqdə Kolomeysev adaları yerləşir. Bu ada Şərq adaları qrupuna daxil deyildir. Ada ilə Rusiyanın materik hissəsi ilə məsafə 50 kilometr təşkil edir. Arktik iqlim qurşağında yerləşir
Ümumi məlumat
Adalar qrupu cəmi iki adadan ibarətdir. Qrupa daxil olan adaların ayrılıqda adları yoxdur. Qrupa daxil olan ada şimaldan cənuba doğu genişlənir. Onun uzunluğu 6,3 km, ən enli yerdə eni isə 2,4 km təşkil edir. Kiçik ada isə böyük adanın cənub-şərqində, sahildən bir necə yüz metr aralıda yerləşir. O şimaldan cənuba ox kimi uzanmış formadafır. Uzunluğu 3 km təşkil edir. Eni isə ən enli yerdə 1 kilometrə yaxındır.
Oğuz türkləri
Oğuzlar  — Oğuz Xaqan Dastanına görə 24 boydan, Mahmud Kaşğarinin Divanü Lüğati-it-Türk əsərinə görə isə 22 boydan ibarət Orta Asiya kökənli ən böyük və ən nüfuzlu türk boyudur. Oğuzlar Xəzər dənizinin şərqindən Ceyhun (Amudərya) çayına qədər olan ərazidə yerləşmişdirlər. Köçəri həyat tərzi yaşayan oğuzlar təxminən 7-ci əsrdən etibarən yer dəyişməyə başladılar və coğrafi baxımdan, Bizans imperiyasının qeydlərinə görə, əvvəlcə Balkanlara yayıldılar. Oğuzlar Türkiyə, Azərbaycan, Türkmənistan, İran, İraq, Suriya, Misir ve Balkanlarda (Bolgarıstan, Rumıniya, Yunanıstan, Kosova, Serbiya) yaşayan türklərin atası sayılır.
Orta Əsrlər fəlsəfəsi
Orta Əsrlər fəlsəfi fikri fəlsəfi etika və təfəkkür üslubu daha çox Qərbi Avropa ölkələrinə məxsusdur. Lakin bu o demək deyildir ki, Qərbi Avropa ölkələri xaricində azadfikirlilik və fəlsəfi düşüncə tərzi olmamışdır. Daha çox feodal cəmiyyətinə xasdır. Bu fəlsəfi sistemin yaranması dövrü Roma imperiyasının məhvə düçar olması və Avropada kapitalizm siyasi iqtisdi formasiyasına keçidlə üst-üstə düşürdü. Təxminən 10 əsrə qədər bir dövrü əhatə etmişdir. Antik dövr quldarlıq quruluşu məhvə düçar olduğu zaman bütün mədəni-maarif sahələrini də öz arxasınca çəkib apardı. Digər sahələrlə birlikdə fəlsəfəyə də böyük ziyan dəymiş oldu. Yeni yaranan din və onun gətirmiş olduğu mədəniyyət etikası yeni fəlsəfi rüşeymlərin cücərməsinə səbəb oldu. Belə ki, Qərbi Avropada kilsə ideyaları sözün əsl mənasında fəlsəfi düşüncə tərzini öz təsiri altına almışdı.
Oğuz türkləri
Tarix
Dastanlara görə oğuzlar Oğuz xanın altı oğlu və onların hər birinin 4 oğlundan meydana gəlmişdirlər. Meydana gələn bu 24 boyun hər birinin ayrı adı və ünvanı vardır.
Bu boyların Bozoxlar və Üçoxlar olmaqla ikiyə bölünməsi isə daha sonra baş vermişdir. Bu iki ana qol arasında baş verən münaqişələr və anlaşmazlıqlar boyların bir qisminin qərbə köç etməsinə səbəb olmuşdur, qalanları isə Göytürk xaqanlığının hakimiyyəti altında qalmışdır. 630-cu ildə ilk Göytürk dövlətinin zəifləyib Çin tabeliyinə keçməsi ilə yenidən birləşməyə çalışsalar da, ikinci Şərqi Göytürk Xaqanlığının yaranması ilə yenidən hakimiyyət altına girdilər. 745-ci ildə Şərqi Göytürk Xaqanlığı da süqut etdikdən sonra qərbə və Çinə köçmüş bir çox Oğuz boyları Ötükənə geri dönərək Qutluq Bilgə Xaqanın qurduğu Uyğur Xaqanlığının bayrağı altında birləşdilər. Altayların qərbində və Tyan-Şan (Tanrı) dağları bölgəsindəki oğuz topluluqları isə Göytürklərin qərb qolu olan Türgiş və ya Türkeş xaqanlılqarına bağlı olarak yaşadılar. 760-cı ildə bu bölgəni ələ keçirən və Qarluq boyunun başçılığı, Yağma və Çiyil boylarının iştirakı ilə qurulan Qaraxanlı dövləti içində Oğuz boyları da vardı. İlk dövlətləri Oğuz Yabqu Dövlətini isə Xəzər dənizinin şərqində Oğuz Yabqunun öndərliyində qurdular. Lakin 1000-ci ildə Qıpçaqlar tərəfindən dövlətin dağıdılması ilə oğuzlar iki yerə bölündülər. Bir qismi şimala gedərək bugünkü Krım, Qazax, Bulgar və Tatarların atası oldular, bir qismi də Səlcuq bəy öndərliyində cənuba endilər, islamı qəbul edib islam orduları xidmətinə girdilər. Şərqdəki oğuzların tarixi fərqli yol izlədi. 840-cı ildə Uyğur dövləti Qırğızlar tərəfindən süquta uğradıldıqdan sonra oğuzların əsl böyük köçü başladı və Asiyanın dörd bir yanına, əksəriyyəti qərbə kütlə halında köçdülər və digər eyniköklü tayfalarla birləşdilər. Oğuzların Qınıq boyundan olub ataları Səlcuqun adı ilə Səlcuqlular adlanan bir qol Toğrul bəyin öndərliyində 1038-ci ildə İraq, İran və Azərbaycan ərazisində Böyük Səlcuqlu İmperiyasını qurdu. Ətraf ərazilərdə yaşayan digər türk boyları da bu imperiyaya qatıldılar.
Səlcuq hökmranlığı İran, Xorasan, Mərv, İraq, Suriya, Cənubi Qafqaz və Anadoluda bir əsrdən çox davam etdi. Sonuncu böyük Səlcuq sultanı Səncər (1118-1157) zamanı dövlətin bütövlüyü yenidən pozuldu. Səncər Qəznə şəhərini qəznəvilərdən, Məvarünnəhri qaraxanlılardan alsa da, qarakitayların Məvarünnəhrə hücumunun qarşısını ala bilmədi. 1141-ci ildə Səmərqənd yaxınlığında məğlubiyyətə uğradı və bütün Məvarünnəhri itirdi. Bu uğursuzluq daxili qiyamlara səbəb oldu. Vergilərin çoxluğundan narazı olan oğuzlar üsyan etdilər. Səncər onlara qarşı döyüşdə məğlubiyyətə uğradı və əsir düşdü. Üç il əsirlikdə qaldıqdan sonra əsirlikdən qaçdı. Lakin çox yaşamadı və 1157-ci ildə vəfat etdi. Sultan Səncərdən sonra Səlcuq imperiyası süquta uğradı. Onun ərazisində Kirman, Konya, Suriya, İraq Səlcuq sultanlıqları, Azərbaycan Atabəyləri, Kiçik Asiyada bir sıra əmirliklər yarandı. Bununla da oğuzlar dağıldı. Bu dağılmış tayfaların bir qismi Xarəzmşahlara bağlandı, bəziləri Xorasan və Kirmana köçdü, bəziləri daha qərbə gedərək İraq, Suriyada məskunlaşarkən, bəziləri də Anadolu Səlcuqlu dövlətinə qoşuldu. Bunlardan sonra Ağqoyunlu, Qaraqoyunlu, Səfəvi Dövlətləri, Ələmdarlar, Anadolu bəylikləri, Osmanlı İmperiyası, Suriya, İraq və Azərbaycan dövlətləri qurulmuş və Oğuz Xaqan dastanı bu dövrlərdə də mövcud olmuşdur.
Sağ qolu təşkil edən Dış Oğuzlar:
1.Gün Xan
Oğulları:
- Qayı Xan: "Möhkəm, bərk" mənasındadır. Üç qitə və yeddi dənizə altı yüz ildən çox hakim olan Osmanlı sülaləsi bu boydandır.
- Bayat: "Dövlətli, neməti, bol" mənasındadır. Maraş və ətrafına hakim olan Dulqədiroğulları, İranda Qacarlar, Xorasanda Quru bayatlar, Maku və Doğubəyazid xanları, Kərkük türkmənlərinin çoxu bu boydandır. 1480-ci ildə “Dədə Qorqud” kitabını yazan (İslam dini dünyagörüşü ilə üzünü köçürən) Təbrizli Həsən və məşhur şair Məhəmməd Füzuli bu boydandır.
- Alka-Evli (Alaevli): "Hara varsa müvəffəqiyyət göstərər" mənasındadır. Türkiyə və Azərbaycandakı Alaca, Alacalılar adı daşıyan yerlər bu boyun xatirəsidir.
- Quru-Evli (Qaraevli): "Quru otaqlı (çadırlı)" mənasındadır. Qaralayar və qurulu kimi coğrafi yer adları bunlardan qalmışdır.
2.Ay Xan
Orta Əsrlər fəlsəfəsi
Avropada bu dövrdə Orta əsrlər realizmi və nominalizm təlimləri xüsusi yer tuturdu. Nominalizmin ən böyük nümayəndəsi Okkam olmuşdur.
Orta əsrlər fəlsəfəsində sxolastikanın da özünəməxsus yeri vardır.
Oğuz türkləri
Tarix
- Yazır : "Çox ölkəyə hakim" mənasındadır. Yabgu dövründəki Yenibənd yabguları, Qərbi Türkistandakı Cend əmrləri, qurudaş deyilən Xorasan yazırları, Axıskadan aşağı Müalicə boyundakı Azgur-Et (Azgur Yurdu) qalası, Kürmanç kürdlərinin üzvün boyu, Toroslardaki Gündüzoğulları xanədanı bu boydandır.
-Tokar (Dögər/Döyər): "Dürüp toplar" mənasındadır. Yenikəndli Vəzir Ayıdır, Harput-Diyarbəkir-Mardin hakimləri, Ardıqlılar, Sincar-Siverek, Suruç arasında hakim köhnə Caber bəyləri, Məmlüklər dövründə Hələb döğərləri, bugünki Mardin-Urfa arasında iyirmi dörd oymaqlı Kürd Döğərləri, Xəzər Dənizi şərqindəki Saka Boyu Takharlar; Şavşatdakı Hörən qala, To-Kharis və Malatyanın Tokharis bucağı, Dağıstandakı Digor və Qars və Arpaçay sağındakı Digor qəzası bu boydan xatirədir.
-Doburka: "Ölkə almaq və xanlıq etmək" mənasındadır. Sivas şərqindəki Tödürgələr bu boydandır.
Yevgeni Fyodorov adaları
Ümumi məlumat
Adanın böyük hissəsini hündürlüyü elədə yüksək olmayan təpələr örtür. Sıldırımlı olan bu təpələrin şimslda ən hündürü 30 m, cənubdakı isə 18 metr təşkil edir. Sahil əraziləri əsasən daşlıqlardan ibarətdir. Adalarda göl və axar yoxdur. Adanın cənub sahilləri elədə hündür olmaya qayalardan ibarət olduğu halda, şimalı kiçik sıldırımlardan ibarətdir. Bu baxımdan şimal-şərq hissəsi xüsusi ilə seçilir. 1993-cü ildə Arktika qurşağının qorunması məqsədi ilə burada qoruq yaradılmışdır. Ada da həmçinin Böyük Arktik qoruğunun ərazisinə daxildir
Tarixi
Adalar öz adnını Yevgeni Konstantinoviç Fyodrın adından almışdır. O, Sovet İttifaqı qəhrəmanı, Stalin mükafatı lauriyyatı, sovet geofiziki, SSRİ Hidrometroloji xidmətin rəhbəri, dövlət və ictimai xadim, SSRİ elmlər akademiyasının akademiki olmuşdur. Adalar 1939-cu ildə Hidroqrafik xidmətin rəhbəri А. İ. Kos tərəfindən adlandırılmışdır.
Oğuz türkləri
Tarix
-Yaparlu: "Müşk qoxulu" mənasındadır. Zaza Çarekliler və müşk ticarəti edən Yaparu Oymağı bu boydandır. Yaparu Oymağının Ağqoyunlu və Giraylı məscidlərinin mehrab divar xərcinə bu gözəl ətriyyatdan qatdıqlarından hələ xoş iy verməkdədir. Diyarbəkir və Krımda xatirələri vardır.
-Əfşar: "Çevik və vəhşi heyvan ovuna həvəsli" mənasındadır. Hazistan Bəyləri, Konyadakı Karamanoğulları, İrandakı Əfşarlı Nadir Şah və xanədanı, Urmiya və Xorasan əfşarları bu boydandır.
-Kızık: "Qadağanda çox ciddi və qüvvətli" mənasındadır. Qaziantəp, Hələb və Ankara ətrafındakı Kızıklar, Şərq Gürcüstanda və Şirvan qərbindəki düzənliyə Kızık adını verənlər bu boydandır.
-Bəydili: "Ulular kimi əziz" mənasındadır. Xarəzmşahlar, Bəydililer, Kürmanç Badılları bu boydandır.
-Kargın: "Daşqın və doyurucu" mənasındadır. Ağqoyunlu-Dulkadiroğlu və Hələb-Hatay bölgəsindəki Kargunlar, Şərq Anadolu və Azərbaycandakı yazda əriyən qar suları ilə qopan sel və su qabarmasına da Kargın deyilməsi bu boyun adındandır.
Sol qolu təşkil edən İç Oğuzlar:
Göy Xan
-Bayandur: "Hər vaxt nemətlə dolu yer" mənasındadır. Ağqoyunlular sülaləsi, İzmirdən Azərbaycandakı Gəncəyə qədər Bayandur adlı yerlər bu boydan gəlir.
-Peçeneq: "Yaxşı çalışqan, çalışqan" mənasındadır. Qaradəniz şimalı ilə Balkan Yarımadasına köçən və Bizanslılardan ayrılaraq Səlcuqlar tərəfinə keçən Peçeneqler, Dəclə Kürmançlarının iki ana qolundan cənubdakı Beçene Qolu, ankara-Çukurova Halep bölgələrindəki Türkmən oymaqlarından peçeneqler bu boydandır.
-Çavuldur: "Məşhur, şərəfli" mənasındadır. Türkmənistanda Manqışlak Çavuldurları, Çorum ətrafındakı Çavuldur və Anadoludakı Çovdar Türkmən oymaqları, Ərzurum və ətrafındakı Çoxundur adlı kəndlər bu boyun adından gəlməkdədir.
-Çepni: "Düşməni harada görsə döyüşüb dərhal çarpan, vuran və sürətli döyüşən" mənasındadır. Rize-Sinop arasındakı çox usta dəmirçi Çepniler və Çebiler, Kırşehir, manisa-Balıkəsir ətrafındakı və Qars ilə Van bölgələrində Türkmən Oymağı Çepniler var.
Dağ Xan
-Salur: "Çatdığı yerdə qılınc və çomağı ilə iş görər" mənasındadır. Qars və Ərzurum hakimi Salur Qazan Xan Sülaləsi,Göyçə, sivas-Kaysəri hökmdarı alim və şair Qazı Burhanəddin Əhməd və Dövləti, Fars Atabəyləri, Salcuqlar, Xorasandakı təkə-Yomurt və Sarıq adlı Türkmənlərin çoxu bu boydandır.Tarixi qaynaqlara görə Salur qazanın qəbrinin Göyçə gölü yaxınlığında olması söylənilməkdədir.
-Eymur: "Çox yaxşı və zəngin" mənasındadır. Ağqoyunlu, Dulkadirli və Hələb Türkmənləri içindəki İmirlü oymaqları, Dəli ol və Tiflisdəki yaxşı xalçaçı və keçəçi Tərəkəmə Oymağı bu boydandır.
-Ala-Yundlu: "Alaca atlı, heyvanları yaxşı" mənasındadır. Yonca sözü bu boyun xatirəsidir.
-Yüregir: "Daim yaxşı iş və nizam qurucu" mənasındadır. Orta Toros və Çukurova iç oğuz türkmənlərinin çoxu, Adanadakı Ramazanoğulları bu boydandır.
Dəniz Xan
-Iğdır: "İgidlik, böyüklük" mənasındadır. Bozdoğanlı Oymağı, Anadoluda yüzlərlə yer adı buraxan İğdirler, İranda böyük Kaşkay-Eli içindəki İğdirler və Iğdır adı, bu boyun xatirəsidir.
-Yıva: "Dərəcəsi hamısından üstün" mənasındadır. Böyük Səlcuqlu Sultanı Məlikşah (1072-1092) dövründə Suriya və Fələstini fəth edən Atsız Bəy, 12-ci əsrdə Həmədan qərbində Cəbəl bölgəsi hakimləri Berçemeoğullar, avropalıları Hələb ətrafında məğlub edən Yaruk Bəy, Güney-Azerbaycandakı Kaçarlu-Yıva Oymağı bu boydandır.
-Qınıq: "Hər yerdə əziz, möhtərəm" mənasındadır. Böyük və Anadolu Səlcuqlu dövlətləri, Orta Toroslardaki iç oğuz Türkmənləri, Ankara və Aydındakı Qınıq Oymaqları bu boydandır.
Koroğlu qalası (Şəmkir)
Koroğlu qalası — Şəmkir rayonu ərazisində yerləşən XVI-XVII əsrlərə aid tarix-memarlıq abidəsidir. Abidənin dövrümüzə çatmış hissəsi möhkəm əhəngdaşından ibarət təpənin ən yüksək yerini tutur.
Koroğlu qalasının divarlarının hörgüsündə yerli süngər daşından istifadə edilmişdir. Xaricdən hörgü səliqəli horizontal xəttlər üzrə aparılmışdır. Daxildən isə hörgünün səliqəli olmasına bir o qədər də fikir verilməmiş və əhəng məhlulu ilə üzlənmişdir. Hörgü zamanı da möhkəm əhəng məhlulundan istifadə edilmişdir. Çılpaq qaya üzərində ucalaq qala təmələ malik olmamaqla, üzvi şəkildə yerləşdiyi sıldırım qayanın bətninə toxunmuşdur.
Tarixi
Kiçik Qafqaz dağlarının şimal ətəkləri, diblərindən kür çayı və onun qolları polan dağ çayları keçən gözəl düzənliklərlə zəngindir. Kür vadisindən yaylağa giriş çoxlu sayda müdafiə tikililəri, qəsrlər və gözətçi qüllələri ilə zəngindir. Yaylaq ərazisində yerləşdirilmiş bu cür tikililərin inşası üçün elə yüksək ərazilər seçilmişdir ki, onların hər birindən baxarkən geniş ölçülü ətraf ərazilər, həmçinin ən yaxın ərazidə olan digər müdafiə tikililərini görmək mümkün olsun. Şəmkir rayonu ərazisindəki Koroğlu qalası da bu tip müdafiə-müşahidə tikililərindən biridir.
Abidənin dövrümüzə çatmış hissəsi möhkəm əhəngdaşından ibarət təpənin ən yüksək yerini tutur. Təpənin yamacları və ətəklərində çoxlu dəfn abidələri vardır. Koroğlu qalası yaxınlığında, Şəmkir şəhəri ərazisində, Cəgirçayın sahilində dörd divar və künc qüllələrindən ibarət başqa bir müdafiə tikilinin də qalıqları dövrümüzə çatmışdır. Böyük təpənin zirvəzində yerləşən bu qaladan Kür çayı vadisinə və Böyük Qafqaz silsiləsinin ətəklərinə geniş nəzarət baxışı açılır. Bu qaladan həm də Koroğlu qalası aydın görünür və Cəgirçay vadisinə mənzərə açılır.
Bu cür kiçik müdafiə və müşahidə tikililəri Şəmkir, Göygöl, Ağstafa ərazilərində bir zəncir kimi düzülərək Gürcüstan zərhəddinə kimi uzanır və çay vadilərini müşahidə etməyə, həmçinin yaxınlıqdakı qalaları xəbərdar etməyə imkan verir. Xalq arasında yayılmış əfsanələr bu qala və qalaçaların bir çoxunu Koroğlunun adı ilə əlaqələndirir. Lakin onların bəzilərində XVII-XVIII əsrlərdə həyata keçirilmiş inşaat-yenidənqurma izləri olsa da, əksəri tarixi baxımından daha qədim dövrlərə aiddir.
Memarlıq xüsusiyyətləri
Qayanın qala ətrafında yerləşən səthi 14-20 sm diametrə, 15-20 sm dərinliyə malik kasa formalı çapma çökəkliklərə malikdir. Bu kasalar da öz aralarında dərin olmayan kanallar vasitəsi ilə əlaqələndirilmişdir. Bu cür çapma kasalara Cingirdağ və Xaçbulaqda da rast gəlinir və İ. M. Cəfərzadə onları daş dövrünə aid edir.
Nubiya dağ keçisi
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Kommersiya bankı
Kommersiya bankları – bank qanunvericiliyinin imkan verdiyi bütün əməliyyatları yerinə yetirirlər. Bank sisteminin fəaliyyət mexanizmində əsas rol kommersiya banklarına məxsusdur. Belə ki, məhz kommersiya bankları ölkədə kredit resurslarının əsas hissəsinin toplanmasına xidmət göstərir və müştərilərə maliyyə-kredit xidmətlərinin bütöv kompleksini təqdim edir. Bu gün kommersiya bankları müştərilərə 200 növə qədər müxtəlif bank xidmətləri göstərmək qabiliyyətinə malikdir.
Kommersiya bankının yerinə yetirdiyi ən əsas vəzifə pul yaratmaqdır. Borc alana kredit vermək vasitəsilə banklar əlavə ödəmə qabiliyyəti olan tələbat yaradır. Kommersiya vəzifəsi kreditdə vasitəçilikdir, onlar bunu müəssisə fondlarının dövriyyəsi prosesində müvəqqəti azad olmuş pul vəsaitinin və özəl şəxslərin pul gəlirlərinin yenidən bölüşdürülməsi vasitəsilə həyata keçirir.
Kommersiya bankı – pul vəsaiti toplamaq məqsədi ilə pul bazarında müxtəlif əməliyyatlar həyata keçirən və müştərilərin tapşırıqlarını yerinə yetirən kredit təşkilatıdır. Ümumiyyətlə kommersiya sözünün hərfi mənası latın mənşəli söz olub (commercium), ticarət deməkdir.
Uzun müddət ərzində bank sistemi yalnız Kommersiya bankları kimi fəaliyyət göstərmişdir, lakin sonralar bir sıra səbəblərlə, ilk növbədə isə, pul emissiyasının tənzimlənməsi ilə əlaqədar mərkəzi bankların yaranması vacib məsələ kimi ortaya çıxmışdır. Beləliklə, ikipilləli bank sistemi yaradılmışdır. Bu sistemdə
İkinci pilləyə isə, Kommersiya bankları və digər kredit institutları daxildir.
Kommersiya bankı — konkret fiziki və hüquqi şəxslərdən vəsaitlərin qaytarmaq və ödəmək şərti ilə cəlb edilməsi və yerləşdirilməsi üçün yaradılmış, həmçinin digər çoxlu bank əməliyyatlarını həyata keçirən universal kredit təşkilatıdır.
Bütün Kommersiya banklarının bəlli 2 funksiyası vardır: borc almaq və borc vermək. Borc almaq çox zaman əmanət şəklində, borc vermək isə kredit şəklində ortaya çıxır. Məhz kommersiya bankları ölkədə kredit resurslarının əsas hissəsinin
toplanmasına xidmət göstərir və müştərilərə maliyyə-kredit xidmətlərinin bütöv kompleksini təqdim edir. Kommersiya banklarının fəaliyyəti ikili səciyyə daşıyır. Onlar kommersiya təşkilatı olmaqla yanaşı, həm də cəmiyyətin ictimai təsisatları kimi çıxış edir. Kommersiya təşkilatı kimi onlar maksimal mənfəət əldə etmək istiqamətində fəaliyyət göstərir.
E.ə. 1
Eramızdan əvvəl 1-ci il — E.ə. birinci minilliyin sonuncu ili.
II Mustafa
II Mustafa (Osmanlı türkcəsi: مصطفى ثانى — Muṣṭafā-yi sānī; ) — 22-ci Osmanlı sultanı və 101-ci İslam xəlifəsi. Ordu rəhbərliyində səfərə çıxan son Osmanlı sultanı.
Səltənət illəri
Sultan Mustafanın taxta çıxdığı illərdə, 1683 tarixli Vyana mühasirəsiylə başlayan müharibə müxtəlif cəbhələdə davam edirdi. Taxta çıxar-çıxmaz ilk iş olaraq dövlət idarəsini əlinə aldı. Çoxdandır mütəmadi olaraq toplanmayan divan məclislərinin həftədə 4 gün çağırılmasını əmr etdi. Bundan başqa babaları kimi ordunun başında səfərə çıxmaq istədiyini bildirdi. Belə ki, sədrəzəm Sürməli Əli Paşaya xitabən yazdığı fərmanda Allahın ona xilafət nəsib etdiyini, sultanların çoxdandır eyş-işrətə qoşulduğu üçün əhalinin çətin vəziyyətdə olduğunu, bundan sonra özünə eyş-işrəti və rahatlığı haram qıldığını və dövlət adamlarının toplanaraq səfərə çıxma qərarını müzakirə etməsini əmr etdi. Beləliklə, İngiltərənin vasitəçilik etdiyi sülh müzakirələrinə də qarşı olduğu məlum oldu. Sultanın səfərə çıxma istəyi qarşısında dövlət adamları, sultanın qatılacağı bir səfərin olduqca baha başa gələcəyini bildirdi və onun Ədirnədə qalaraq ordunu idarə etməsini məsləhət gördülər. Bu əsnada şahzadəlik illərində müəllimi olan Seyid Feyzullah Əfəndini sürgündə yaşadığı Ərzurumdan gətirərək şeyxülislam təyin etdi. Bir tərəfdən səfərə çıxmasına qarşı çıxdığı üçün, digər tərəfdən isə Feyzullah Əfəndinin təşviqiylə Sürməli Əli Paşa sədarətdən alındı və yerinə sədarət naibi Almas Mehmed Paşa gətirildi (1 may 1695).
Sultan Mustafa hələ dövlət idarəçiliyində islahatlar apararkən, Venesiyalıların işğal etdiyi Xios adası azad edilmiş, Krım xanı Şahbaz Gəray Lehistana tərtiblədiyi səfərlərdən çox sayda əsir və qənimətlə geri dönmüşdü. Xios adasının azad edilməsi Ədirnədə şənliklərlə qeyd olundu.
Səfər hazırlıqlarının bitməsinin ardından Sultan Mustafa taxta çıxdıqdan təxminən 5 ay sonra 30 iyun 1695 tarixində birinci Avstriya səfərinə çıxdı. Belqrad və Temeşvarda toplanan məclislərdə Lippa, Luqoş, Yanova və Şebeş qalalarının zəbt edilməsinə qərar verildi. Bu əsnada Belqrad qalası Qoca Cəfər Paşanın məsuliyyətinə verildi. Əvvəlcə Lippa qalası fəth edildi. Xeyli miqdarda döyüş sursatı, qənimət və əsir alındı. 1000-ə yaxın əsir qapıqulu ocağına göndərildi. Qorunması çətin olduğu üçün Lippa qalası dağıdıldı. Timiş çayı sahilində şəxsən sultanın qatıldığı döyüş Krım qüvvələrinin dəstəyilə Osmanlıların lehinə nəticələndi. Döyüşdə general Veterani həlak oldu. Osmanlı cəbhəsində isə Diyarbəkir və Rumeli bəylərbəyləri şəhid düşdü. Qələbənin ardından Luqoş qalası alındı. Bu zəfərlər səbəbilə Sultan Mustafaya "qazi" ünvanı verildi və sultan o qışı İstanbulda keçirdi. Bu əsnada Qara dəniz sahillərini ələ keçirmək istəyən Rusiya imperiyası Müqəddəs ittifaqa qoşularaq Azov qalasına hücum etsə də, Arslan Gərayla Kəfə bəylərbəyi Mustafa Paşanın səyləriylə ruslar geri çəkildi. Ancaq çox keçmədən I Pyotr Azov qalasını dənizdən və qurudan yenidən mühasirəyə aldı. İlk hücumdan yetərincə zərər görən qala çox keçmədən ruslara təslim oldu (6 avqust 1696). Azov qalasının itirilməsi Osmanlı cəbhəsində böyük ruh düşkünlüyünə səbəb oldu və geri qaytarılması üçün dərhal fəaliyyətə başlandı. O əsnada kaptan-ı dərya Mezomorto Hüseyn Paşa idarəsindəki Osmanlı donanması Xios adası ətrafında və Moreyada Venesiyaya qarşı qələbə qazandı.
Fransayla müharibəni sonlandıran Avstriyadan gələn sülh təkliflərini, qazanılan 2 böyük qələbədən sonra qəbul etməyən Sultan Mustafa üçüncü və sonuncu səfərinə 1697-ci ilin sentyabrında çıxdı. Səfərin istiqaməti isə hələ dəqiq bilinmədiyi üçün Belqraddakı məşvərət məclisində 2 istiqamət müzakirə edildi. Körpülü Hüseyn Paşanın təklif etdiyi Varadin istiqaməti qəbul edilmədi. Almas Mehmed Paşanın və Temeşvar mühafizi Qoca Cəfər Paşanın təkidiylə səfərin istiqaməti Temeşvar qalasına seçildi. Halbuki daha yaxında yerləşən Varadinə nəzərən, Temeşvar qalası daha uzaqda yerləşirdi və bir çox çaydan keçmək üçün körpülər tikilməli idi. Bu körpülərdən biri də Zenta yaxınlığında Tisa çayı üzərində qurulan körpü oldu. Ancaq Osmanlı ordusu bu körpü üzərindən keçərkən Avstriyalıların ani hücumuna məruz qaldı. Vahiməyə düşən Osmanlı ordusu darmadağın edili və sədrəzəmlə birlikdə onlarla zabit şəhid düşdü. Minlərlə döyüş sursatı və sədarət möhürü düşmən əlinə keçdi. Bu xəbərdən məyus olan Sultan Mustafa dərhal Temeşvara çəkildi. Sədarətə Hacı Hüseyn Paşa gətirildi (11 sentyabr 1697). Bu əsnada kaptan-ı dərya Mezomorto Hüseyn Paşa Egey dənizində venesiyalılara qarşı 2 böyük zəfər qazanmışdı. Zenta döyüşündən sonra Bosniyaya daxil olan Avstriya qüvvələri Sarayevo yaxınlığına qədər gəldi və bölgəni talan etdi (noyabr 1697). Ardından Bosniya bəylərbəyliyinə gətirilən Daldaban Mustafa Paşa bəzi qalaları ələ keçirərək venesiyalıları bölgədən çəkib çıxarmışdı.
Bu məğlubiyyətin Sultan Mustafa üzərindəki təsiri böyük oldu. Ancaq sultan müharibəni davam etdirmək istəyirdi. Lehistan, Venesiya və Rusiya cəbhələrində də vəziyyət Osmanlıların əleyhində idi. Müharibəni sonlandırmaq üçün İngiltərə səfiri Paqetin vasitəçiliyi qəbul edildi. Belqrad yaxınlığında Karlovitsa adlanan yerdə müxtəlif dövlətlərin təmsilçiləriylə gedən müzakirələr uzun çəkdi. Osmanlı tərəfinin təmsilçiləri rəisül-küttab Rami Mehmed Əfəndi və divan tərcüməçisi Aleksandr Mavrokordato idi. İmzalanan Karlovitsa sülhü ilə 16 ildir davam edən müharibələr başa çatdı. Osmanlı imperiyası Temeşvar istisna olmaqla, bütün Macarıstan torpaqlarını itirdi. Moreya yarımadası Venesiyaya, Ukrayna və Podolye bölgəsi Lehistana buraxıldı. 1700-cü ildə ruslarla imzalanan İstanbul sülhü ilə Azov qalası da Rusiya imperiyasına təslim edildi. Sülh məqsədilə paytaxta gələn səfirləri qəbul etmək üçün 1699-cu ilin sentyabrında İstanbula gələn Sultan Mustafa ertəsi il Ədirnəyə qayıtdı.
Bir neçə cəbhədə gedən müharibələr Osmanlı imperiyasını sosial və iqtisadi baxımdan sarsıtmışdı. Artan müharibə məsrəfləri üçün yeni vergilər təyin edilərkən, mövcud vergilərin miqdarı artırıldı. Qapıqulu və timarlı sipahi ocaqlarının nizamları dağıldığı üçün orduya əsgər toplamaq üçün səfərbərlik elan olundu. Müharibələr səbəbilə bəylərbəyi və sancaqbəyləri vəzifə yerlərində olmadıqları üçün bölgələrdə özbaşınalıq artmışdı.
Ədirnə hadisəsi və taxtdan endirilməsi
Karlovitsa sülhünün ardından 5 illik dönəmdə hərbi, iqtisadi tədbirlər alındı. Digər yandan isə Sultan Mustafaya qarşı həm orduda, həm əhali arasında, həm də üləma zümrəsində narazılıqlar artırdı. Sultan Mustafanın bir kənarda durub dövlət məsələlərinə diqqət verməməsi və vaxtını Ədirnə sarayında əyləncələrlə keçirməsi yeniçərilərdə və əhali arasında onun da atası kimi olması barədə şayələrə səbəb oldu.
Bütün bu narazılıqlar özünü Ədirnə hadisəsində büruzə verdi. Üsyanın hədəfi sultanın müəllimi olan və dövlət məsələlərində söz sahibinə çevrilən şeyxülislam Seyid Feyzullah Əfəndi idi. Sədarətə gətirilən Körpülü Hüseyn Paşa, Daldaban Mustafa Paşa və Rami Mehmed Paşa onun təlkinləriylə sədrəzəm olmuşdu. Bunlardan Karlovitsa sülhünün memarı sayılan Hüseyn Paşa şeyxülislamın təzyiqlərindən bezib istehfa vermiş, Daldaban Mustafa Paşa vəzifəsində qalmaq üçün ona tabe olsa da, Krımdakı iğtişaşlar bəhanəsiylə şeyxülislam onun edamına şərait yaratmışdı. Daha hiyləgər olan Rami Mehmed Paşa isə şeyxülislamı vəzifədən almağa çalışmışdı. O əsnada Gürcüstana göndəriləcək 200 cəbəcinin gecikən ülufələrini almaq bəhanəsiylə ayaqlanması ona bu fürsəti verdi. Sədrəzəmin gizli-gizli dəstəklədiyi bu hadisə daha sonra böyüyərək hkimiyyətə qarşı yönəldi. İstanbulu ələ alan üsyançılar Ədirnəyə istəklərini bildirən bir raport göndərdilər. Şeyxülislam Feyzullah Əfəndinin bu raportu sultandan gizlətməsini fürsət bilən Rami Mehmed Paşa onu vəzifədən aldı. Üsyançıların istəyilə 31 iyulda Başmaqçızadə Əli Əfəndi şeyxülislam oldu. Ancaq syanın Sultan Mustafaya qarşı yönəlməsi nəticəsində şeyxülislamlığa İmam Mehmed Əfəndi gətirildi. Məhz onun təklifi ilə yeni taxt namizədi sultanın qardaşı Şahzadə Əhməd seçildi. Ədirnə hökumətinin təmsilçisi ikinci vəzir Həsən Paşa ilə İstanbul təmsilçisi Əhməd Paşanın səyləri nəticəsində toqquşma olmadan məsələ həll olundu. Ədirnə əhalisinin də üsyançılara qoşulması nəticəsində tək qalan Sultan Mustafa saray əhalisi və vəzirlərlə Ədirnəyə qayıtdı. 22 avqust 1703-cü ildə Ədirnəyə çatdı və qardaşı Şahzadə Əhmədin otağına gələrək "Qardaşım, qul səni sultan istəyir" dedi. Beləliklə, öz istəyilə taxtdan çəkildi və qardaşının vəliəhdlik otağında yaşamağa başladı. Bundan başqa qardaşına üsyan edənlərin cəzalandırılmasını, ək stəqdirdə onların vaxtı çatanda onu da taxtdan endirəcəklərini bildirdi. Sonrakı həyatında nisbətən sərbəst yaşayan Sultan Mustafa, anası vasitəsilə Silahdar Əli Paşanın vəzirliyə yüksəlməsində rol oynamışdır.
Taxtdan endirilməsindən 5 ay sonra əziyyət çəkdiyi böyrək çatışmazlığı səbəbilə Ədirnədə 39 yaşında vəfat etdi (29 dekabr 1703).
İzmir Beynəlxalq Sərgisi
İzmir Beynəlxalq Sərgisi qısaca İzmir Sərgisi — hər il avqust və sentyabr aylarında, İzmirin qurtuluş günü olan 9 sentyabrı içinə alacaq şəkildə təşkil edilən Türkiyənin ən köklü, ən tanınmış və ən əhatəli sərgisi. İzmirdə yerləşən Kültürparkda təşkil olunur.
Tarixçə
İzmir Beynəlxalq Sərgisinin yaranması tarixi Mustafa Kamal Paşanın 17 fevral 1923-cü ildə İzmirdə təşkil etdiyi İzmir İqtisadi Konqresinə qədər uzanır. İqtisadi Konqreslə eyni vaxtda ticarət şousu təşkil edilmiş və Osmanlı Bankının bir anbar olaraq istifadə etdiyi Hamparsumyan binası sərginin keçiriləcəyi məkan olaraq seçilmişdir. Burada əl dəzgahları və kiçik sənaye məhsulları; Isparta, Külə, Gördes, Uşak xalçaları, neft məhsulları, sabunlar, makaron və un yeməkləri, koloniyalar, halva, pambıq, ayaqqabı, mebel, dəri məhsulları, kənd təsərrüfatı alətləri, kərpic, mineral nümunələr, tütün, siqaret, şərab nümunələr, ağac növləri nümayiş olunmuşdur.
1933-cü ildə İzmir Milli 9 Sentyabr Sərgisi, 9-30 Sentyabr tarixləri arasında, İsveçrəli Swissotelin yerləşdiyi yerdə 23 xarici şirkətin, 130 türk şirkətin, 20 birja və ticarət palatalarının iştirakı ilə keçirildi. Sərgi gələn il 26 Avqust — 15 Sentyabr arasında İzmir Beynəlmiləl 9 Sentyabr Sərgisi adı altında təşkil edildi. 1935 İzmir 9 Sentyabr Sərgisi, 21 avqustda vəkil Cəlal Bayar tərəfindən açıldı. 311.000 nəfərin ziyarət etdiyi sərgi bugünkü təşkil olunmuş beynəlxalq sərginin qabaqcıllarından oldu.
Bir ay davam edən və 20 avqust — 20 sentyabr arasında keçirilən yarmarkanın müddəti əvvəlcə 1979 və 1986-cı illərdə iyirmi günə, 2004-cü ildə isə on günə endirildi. Bu gün İzmir Beynəlxalq Sərgisi, İzmir Kültürparkda bir çox tədbirlər təşkil edən İzmir Sərgi Xidmətləri, Mədəniyyət və İncəsənət İşləri Təşkilatı (İZFAŞ) tərəfindən təşkil edilir.
1950-ci illərdən etibarən böyük rəğbət görməyə başlayan sərgidə, bu gün də keçmiş günlərdəki kimi musiqi fəaliyyətləri, əsasən açıq konsertlər həyata keçirilir.
İspaniya dağ keçisi
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
E.ə. 2
Eramızdan əvvəl 2-ci il - Cümə günündən başlayan ildir.
Sibir dağ keçisi
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinin  növünə aid heyvan yarımnövü.
Bishovia
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Növləri
Bishovia boliviensis R.M.King & H.Rob. Boliviyada bitən yeganə növ.
Təkbirətül-ehram
Təkbirətül-ehram - namazın vacib hissələrindən biri, eləcə də namazın rüknüdür.
Ehtiyat budur ki, namazın təkbirətül-ehramı ondan əvvəl deyilən hissələrə (iqaməyə, yaxud təkbirətül-ehramdan əvvəl oxunan duaya) birləşdirilməsin.
Əgər namaz qılan "Allahu əkbər" kəlməsini ondan sonra oxuduğu kəlməyə (məsələn "bismillahir-rəhmanir-rəhim"ə) birləşdirmək istəsə, gərək "əkbər" kəlməsinin rey hərfinə zəmmə versin (yəni "Allahu əkbəru bismilləhir-rahmənir-rahim" desin).
Təkbirətul-ehram deyən vaxt bədən aram olmalıdır. Əgər bir kəs təkbirətül-ehramı qəsdən hərəkət halında desə batildir. Həmçinin səhvən hərəkət etsə, ehtiyat-vacibə görə gərək namazı batil edən hər hansı əməl edib sonra yenidən təkbir desin.
Təkbir, Həmd, Surə, zikr və dua elə oxunmalıdır ki, şəxsin özü eşitsin. Əgər qulağın ağırlığı, karlığı və ya səs-küyün çoxluğu səbəbi ilə eşitməsə, elə deməlidir ki, mane olmazsa eşidə bilsin.
Lal və ya dili xəstə olan bir kəs "Allahu əkbər"i düzgün deyə bilməsə, necə bacarırsa, elə də deməlidir. Əgər ümumiyyətlə deyə bilməsə, qəlbindən keçirtməli, təkbir üçün işarə olaraq dilini (əgər bacarırsa) tərpətməlidir.
Müstəhəbdir ki, təkbirətül-ehramdan qabaq bu dua oxunsun:
يَامُحسِنُ قَد اَتَاكَ المُسيئُ وَقَد اَمَرَتَ المُحسِنَ اَن يَتَجاوَزَ عَنِ المُسيِئِ اَنتَ المُحسِنُ وَاَنَا المُسِيئُ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ وَتَجاوَز عَن قَبِيحِ مَاتَعلَمُ مِنِّى
Yə"ni "Ey bəndələrinə ehsan edən Allah, Sənin günahakar bəndən Sənin dərgahına gəlmişdir. Sən də ehsan edənə əmr etmisən ki, günahkarın günahından keçsin. Sən ehsan edən, mən isə günahkaram. Səni and verirəm Mühəmməd və Ali-Mühəmmədin hörmətinə, Öz rəhmətini Mühəmməd və Ali-Mühəmmədə göndər, mənim pis əməllərimdən keç!"
Müstəhəbdir ki, namazın birinci təkbirini, habelə namaz əsnasındakı sair təkbirləri deyəndə əlləri qulaqların yuxarısına qədər qaldırsın. Bunun əksi müşküldür, hətta caiz də deyil.
Əgər təkbirətül-ehramı deyəndən sonra, onu düzgün deyib-deməməsində şəkk etsə, öz şəkkinə etina etməməlidir. Amma müstəhəbdir ki, namazı qurtarandan sonra yenidən qılsın.
Xarici keçidlər
Sistaninin risaləsi
Seyidli-Axsaxlı mahalı
Seyidli-Ağsaxlı — İrəvan xanlığının 15 mahalından biri.
İki tayfanın adından götürülmüş mahal Talın mahalı sərhədlərindən başlayaraq Alagöz dağının cənub və şərq ətəkləri ilə Abaran mahalına qədər əraziləri əhatə edirdi. Şimal-dan Abaran, qərbdən Talın, cənub-qərbdən az bir hissəsi Sərdarabad-şərqdən isə tamamilə Qərbibasar mahalı ilə həmsərhəd idi [95, 444]. Mərkəzi Uşi (Üşü) olan bu mahal cəmi 20 kənddən ibarət idi. Bunlardan 11 kənd Seyidli tayfasına, 9 kənd isə Axsaxlı tayfasına məxsus idi. Burada dağıdılmış kənd qeydə alınmayıb.
Bu mahalda Dian, Qaracalar, Avan, Maxta, Kum, Qoytul, Ucan, Persi, Dığır, Kotanlı, Nəzrəvan, Sarıgöl, Uşi, Babakişi, Kirəcli, Kələşkənd, Kiçikkənd, Qəzənfər kəndləri daxil idi.
İrəvan xanlığı ləğv edildikdən sonra mahal da ləğv edilmişdir. Mahalın adı iki türk tayfasının adını (seyidli və axsaqlı) əks etdirir.
Etnotoponimdir. Qurulşca mürəkkəb toponimdir.
Sinxron üzgüçülük 2015 Avropa Oyunlarında
Sinxron üzgüçülük 2015 Avropa Oyunlarında — 12-16 iyun tarixlərində Bakı Su İdmanı Mərkəzi ndə keçirildi. İdmançılar 4 dəst medal uğrunda mübarizə apardı. Yarışlarda 21 idmançı mübarizə apardı. Medal sıralanmasında Rusiya idmançıları 1-ci yeri tutdu. Rusiya idmançıları 4 qızıl medal qazandı.
300px|left|[[Bakı Su İdmanı Mərkəzi]]
Məlumat
2015 Avropa Oyunlarında sinxron üzgüçülük yarışları 12-16 iyun tarixlərində 6 000 nəfər tamaşaçı üçün nəzərdə tutulan Bakı Su İdmanı Mərkəzində keçirildi. İdmançılar 4 dəst medal uğrunda mübarizə apardı. 12 iyun tarixində duet və sinxron hərəkətlərdə yarışların təsnifat mərhələsi keçirildi. 13 iyun tarixində isə solo və sərbəst hərəkətlərdə təsnifat mərhələsi keçirildi. 14 iyun tarixində duet və sinxron hərəkətlərdə final mərhələsi keçirildi. Duet yarışlarında Rusiya lı Valeriya Filenkova və Dariya Kulagina qızıl medal qazandı. Sinxron hərəkətlərdədə qızıl medalı Rusiya lı idmançılar qazandı. 15 iyun tarixində isə solo və sərbəst hərəkətlərdə final mərhələsi keçirildi. Solo və sərbəst hərəkətlərdədə qızıl medalı Rusiya lı idmançılar qazandı. Rusiya 2015 Avropa Oyunları nda sinxron üzgüçülük yarışlarında 4 qızıl medal qazanaraq medal sıralanmasında 1-ci yeri tutdu. 3 gümüş medal qazanan İspaniya 2-ci, 1 gümüş və 1 bürünc medal qazanan Avstriya isə 3-cü yeri tutdu. Ən çox qızıl medalı isə Rusiya lı Anisiya Neborako, Valeriya Filenkova və Dariya Kulagina qazandı. Rusiya lı idmançılar yarışlarda 3 qızıl medal qazandı.
NGC 178
NGC 178 — Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktika. Göy üzündə Balina bürcü istiqamətində yerləşir. Sb/P tipli. tərəfindən ildə 66.04 sm (26 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Helicobacter pylori
Helicobacter pylori mədə və onikibarmaq bağırsağın müxtəlif nahiyələrinin selikli qişasında aşkar olunmuş spiralşəkilli, qrammənfi patogen bakteriyadır. Mədə və onikibarmaq bağırsaq xoraları, qastritlər, duodonitlər, mədənin limfom və şişləri etioloji olaraq H. pylori yoluxması ilə əlaqələndirilir. Belə ki, 90% H. pylori daşıyıcılarında heç bir xəstəlik simptomları olmur. Cinsin Helicobacter adlandırılması onun spiral formaya malik olmasıyla əlaqədardır. Bu quruluşa malik olması H. pylori bakteriyasının mədə və onikibarmaq bağırsağın selikli qişasına asandlıqla daxil olmasına və onun selikdə hərəkət etməsinə imkan yaratmış olur.
Kəşfin tarixi
1875-ci ildə alman alimi spiral və ya spiralşəkilli bakteriyanı mədənin selikli qişasında aşkar etmişdir. Tapılmış bi bakteriya qidalı mühitdə əkilsə də inkişaf etməmişdir. Beləliklə də bu təsadüf maraq kəsb etməmiş və unudulmuşdur. 1893-cü ildə italyan alimi Culio Bidzodzero turş mühitli mədə şırəsində mövcud olan spiralşəkilli bakteriyanın təsvirini vermişdir. 1899-cu ildə Krakovdakı Yagellon universitetinin professoru Yavorski mədənin yuyuntu suyundakı çöküntüləri müayinə edərkən spiralşəkilli bakteriyalara diqqətini cəlb etmiş və onları adlandırmışdır. Yavorski ilk dəfə olaraq mədə patologiyalarının etiologiyasında bu bakteriyaların rolunu fərz etmişdir. Onun bu işi polyak dilində dərc olunduğundan əhəmiyyət kəsb edə bilməmişdir. 1979-cu ildə bakteriya avstraliya patoloqu Robin Uorren tərəfindən yenidən aşkar edilərək aktuallaşmışdır. 1981-ci ildən Robin Uorren Barri Marşalla birlikdə tədqiqatlar apararaq qidalı mühitdə onun kulturasını əldə etməyə nail olmuşlar. Uorron və Marşall göstərmişdirlər ki, əksər mədə xoraları və qastritlər stress və acı qidalarla əlaqəli olmayıb, ilə yoluxmadan sonra meydana çıxmış olurlar. Tibbdə və elmi cəmiyyətlərdə çətinliklə və tərəddüdlə də olsa - nin patogenetik rolunu qəbul etməyə məcbur olurlar. Barri Marşall fərziyyənin düzgünlüyünü yoxlamaq məqsədi ilə öz üzərində eksperiment apararaq: H. pylori kulturalı petri kasa möhtəviyyatını içərək özünü yoluxdurur və nəticədə qastritin meydana çıxmasına səbəb olur. Sonra Marşall bismut duzu və metronidazol vasitəsilə 14 günlük kursdan sonra qastritin müalicəsinə nail olur. Sonrakı tədqiqatlarda müəyyən olunmuşdur ki, qastritlərin, mədə və onikibarmaq xoralarının müalicəsində antibiotiklər daha effektlidir və xüsusi əhəmiyyətə malikdirlər. 1994-cü ildə ABŞ-nin milli səhiyyə institutu ekspert rəyi dərc edərək, əksər residiv xoraların müalicəsində antibiotiklərdən istifadə edilməsi tövsiyə edilmişdir. 2005 ci ildə bakteriyanın tibbdə əhəmiyyətini aşkar etmiş Robin Uorren və Barri Marşalla Nobel mükafatı təqdim edilmişdir.
Sistematikası
İlk olaraq bakteriya 1085-ci ildə adlandırılsa da sonralar 1989 cu ildə latın dilinin qrammatikasına müvafiq şəkildə dəyişdirilərək  adlandırılmışdır. Bakteriyanın DNK analizi onun cinsinə deyil, yeni bir cinsə -  Goodwin et al. 1989 aid olduğunu təsdiqləmiş olur. Pylori əlavəsi sözünün yiyəlik hal forması «pylōrus» olub hərfi mənası çıxacaq, keçəcək  deməkdir. Mədə çıxacağına və ya onikibarmaq bağırsağa keçən hissəsinə elmi təsnifat üzrə pyloricus deyilir. Bura baktriyanın əsasən kalonizasiya yaratdığı nahiyə sayılır. Nakteriyanın insan üçün patogen növlərinə aiddirlər. DNK oxşarlığı və hibridləşməsi və  arasında daha yüksəkdir. Helicobacter növləri elmə məlum olan, hədsiz turş mühitdə (mədə turşusunda) sağ qala bilən və mədənin selikli qişasında kalonizasiya olunan yeganə bakteriya növləri sayılırlar.
Patogenezi
thumb|270px|1. selikli qişaya daxil olur. 2. ureaza ifraz edərək, ammiakın qatılığını artırmış olur. 3.  kolonizasiyası. 4. Selikli qişa mədə turşusunun və pepsinin aşılayıcı təsirinə məruz qalmış olur. Nəticədə həmin nahiyələrdə əvvəlcə kimyəvi yanıq, sonra isə iltihabi prosses meydana çıxmış olur. Mədəyə düşmüş dərhal spiral formasının və qamçılarının sayəsində mədənin selikli qişasına sirayət edərək orada kaloniyalar törədir. Selikli qişanı zəbt etmiş bakteriyalar ureaza ifraz edərək, ammiakın qatılığını artırmış olur. Bu da öz növbəsində mədənin selikli qişasından qastrin ifrazını artırır ki, buna müvafiq kompensator olaraq izafi dərəcədə mədə turşusunun və pepsinin sekresiyasının artması, bufer sisteminin - bikarbonatların isə əksinə azalması baş verir. tərəfindən ifraz edilən musinaza, proteaza, lipaza kimi fermentlər mədənin qoruyucu selik qişasını depolimerləşdirərək zədələmiş olurlar. Bu yolla qoruyucu təbəqədən məhrum olmuş selikli qişa mədə turşusunun və pepsinin aşılayıcı təsirinə məruz qalmış olur. Nəticədə həmin nahiyələrdə əvvəlcə kimyəvi yanıq, sonra isə iltihabi prosses meydana çıxmış olur. tərəfindən ifraz olunan ekzotoksin VacA mədənin epitel toxumalarının məhvinə səbəb olur.
Eradikasiyası
Bakteriyanın eradikasiyası ( „çıxartmaq“ və „kök“ - kökündən kəsmək, dibindən çıxartmaq) və ya eradikasiyon müalicə - standart müalicə rejimi olub, qastrit və mədə xorasının sağalması üçün şərait yaratmaq üçün, sözügedən bakteriyanın mədənin selikli qişasından tam məhv edilməklə kənarlaşdırılmasına istiqamətləndirilmişdir. Bu müalicə rejimi 7-14 gün ərzində aparıla bilinir.
Blainvillea
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Sanluri
Sanluri — Sardiniyada şəhər.
Capra aegagrus aegagrus
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinin  növünə aid heyvan yarımnövü.
Kelpilər
thumb|[[Folkirk şəhərində Kelpilər]]
Kelpilər — Şotlandiyanın Folkirk şəhərində yerləşən 30 metrlik atın başını təsvir edən abidələr. Abidələr memar Endi Skott tərəfindən hazırlanıb və 2013-cü ilin oktyabr ayında inşa olunub.
İtaliyada COVID-19 pandemiyası
İtaliya, Avropada Çinə və oradan birbaşa uçuşları dayandıran ilk ölkə idi. Yanvar ayında Romada qeydə alınan ilk iki hadisədən sonra İtaliya termal skanerlərdən istifadə edərək digər ölkələrdən gələn sərnişinlərin temperaturunu yoxlamağa başladı.
Xronologiya
31 yanvar 2020-ci ildə Romaya gələn iki çinli turistdə SARS-CoV-2 təsdiqləndi.
Fevralın 21-də Lombardiyada COVID-19-a yoluxma ilə bağlı 16 hadisə təsdiqləndi. Fevralın 22-də ölkənin şimal bölgələrində, o cümlədən bir neçə ölümcül hadisə və daha 60 hadisə qeydə alınıb. İtaliyanın şimalındakı on bir bələdiyyə, infeksiya mərkəzi olaraq təyin olundu və karantinə alındı.
Buna baxmayaraq, artıq fevral ayının sonunda İtaliya infeksiyaların sayına görə dünyada ikinci yerə çıxdı (Çin birinci yerdədir).
Fevralın 29-da İtaliyada koronavirusla bağlı 18,500-dən çox sınaq keçirildi. Fevralın 29-da 29 ölüm, 1.128 yoluxma və 50 sağalmış xəstə qeyd edildi.
9 mart 2020-ci ildə İtaliya karantin statusunu uzatdı və infeksiyanın yayılmasının qarşısını almaq üçün daha kəskin tədbirlər gördü. Bu tədbirlərə ümumi səyahət məhdudiyyətləri, ictimai tədbirlərin qadağan edilməsi, məktəblərin və ictimai yerlərin bağlanması, dini tədbirlərin, o cümlədən yas və toy mərasimlərinin dayandırılması daxildir.
25 aprel 2020 tarixinə əsasən İtaliyada 192,994 yoluxma hadisə var. Bu insanlardan 26,000 nəfəri ölmüş (müqayisə üçün 3245 Çində ölmüşdür), 60,000 nəfəri isə sağalmışdır.
İtaliya Səhiyyə Nazirliyi koronavirusla bağlı ölüm hallarının çox olmasını qışın isti keçməsi ilə əlaqələndirib. Nazirlik tərəfindən hazırlanan hesabatda noyabr-yanvar aylarında müşahidə olunan yüngül qrip epidemiyasının koronavirusla bağlı ölüm səviyyəsinin yüksək olmasına səbəb olduğu qeyd edilib.
Qitə fəlsəfəsi
thumb|200px|Avropa qitəsi Qitə fəlsəfəsi — müasir Avropa fəlsəfəsinin iki əsas "ənənəsi"ndən birini bildirmək üçün istifadə olunan termin. Belə adlandırmadan bu ənənəni ingilis-amerikan fəlsəfəsindən və ya analitik fəlsəfədən fərqləndirmək üçün istifadə edirlər. Belə ki, fərq ilk dəfə üzə çıxarılanda (XX əsrin ortalarında) qitə fəlsəfəsi bütün Avropada dominat fəlsəfə idi, analitik fəlsəfə isə ingilisdilli dünyada əsas ənənə sayılırdı.
Fəlsəfi cərəyanlar
Qitə fəlsəfəsinin aşağıdakı cərəyanları var:
Capra aegagrus blythi
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinin  növünə aid heyvan yarımnövü.
Papua-Yeni Qvineya
Papua-Yeni Qvineya, tam adı Papua-Yeni Qvineya Müstəqil Dövləti ( (tj. , ),, ) — Okeaniyada Sakit Okeannın cənub-qərbində dövlət. Yeni Qvineya adasının şərq hissəsini, Bismark arxipelaqını, Solomon adalarının şimal hissəsini, Buka adasını, D’Antrkasto adasını və s.əhatə edir. Sahəsi — 462 840 km². Əhalisi 6 milyon nəfər (2009), əsasən papuas və melaneziyalılardan ibarətdir.
Mingəçevir SES
Mingəçevir SES (tam adı: Mingəçevir Su Elektrik Stansiyası) — Cənubi Qafqazda ən böyük su elektrik stansiyası olub, Kür çayının üzərində, Mingəçevir şəhərinin yaxınlığında yerləşir.
Tarixi
Stansiyanın tikintisinə 1945-ci ildə başlanılmış, 1953-cü ildə ilk hidroaqreqat əldə olunmuşdur. 1954-cü ildən isə stansiya tam gücü ilə işə başlamışdır. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev 2018-ci il 27 fevral tarixində "Mingəçevir" su elektrik stansiyasının yenidənqurmadan sonra istismara verilməsi mərasimində iştirak etmişdir. Yenidənqurma işləri çərçivəsində stansiyanın bütün hidrogeneratorları və hidroturbinləri yeniləri ilə əvəzlənmişdir. Bunun nəticəsində isə imkan gücü 284 MVt olan stansiyanın istehsal gücü artırılaraq 424 MVt-a çatdırılmışdır.