cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Melita Norvud
50 il davam edən casusluq
Buna regmen hələ də davam eden əməliyyatlarin fiaskoya ugramamasi uçun xanim Norvud haqqinda heç bir qerar çixarilmir və nazirler kabinetine de bu haqda məlumat verilmir. 1996-ci ilde Mitorxinin getirdiyi bilgilər mediyaya açiqlanir. Kabinet ise Norvudun casus oldugunu 1998-ci ilde oyrenir. Açigi hokumet və keşfiyyat bu ixtiyar qadina ne edeceklərini bilmirdilər. Qanunlara gore xanim Norvudun muhakime olunmasi və çox guman edam olunmasi lazim idi. Amma ixtiyar və sevimli nənə goruntusunde olan bu qadinin asilmasinin ictimaiyyetde xoş qarşilanmayacagina inanan mesullar bu fikirden daşinirlar. 1999-cu il 22 aprelde məsələ ile meşgul olan baş hakim Norvud haqqinda muhakimenin 1992-ci ilden etibaren uzun zaman keçdiyinden muhakime olunmasinin və edam edilməsinin "uygunsuz" olacagi şeklindeki qərarini açiqlayir. "Yuksek ideallari" ugrunda olkesinin nuvə silahi sirrlərini Rusiyaya satan qadin bir sozle olkesinin merhemeti sayesinde kendirden xilas olmuşdu.
Peşman deyiləm
Sirri ifşa olunduqdan sonra "etdiklərimden peşman deyilem və lazimi şeyləri etdiyime inaniram" – deyirdi. Melitanin casus olmasinda xeberdar olan tek insan ise bu illər erzinde ancaq heyat yoldaşi idi. çox yalvarmasina regmen xanimini bu yoldan dondere bilmemişdi. Hetta qizi belə tutulana qeder anasinin işlərinden xeberdar deyildi. Xanim Norvud ifşa olunduqdan sonra Mİ6 sorguçularini çox yormadi. Her şeyi qururla danişmişdi. İnanmiş bir kommunist idi və ona gore "SSRİ tehsil və sehiyye sahesinde hamiya beraber imkanlar veren, zenginliyi beraber paylaşdiran sisteme bir ornek idi, qerblilər ise onu ortadan qaldirmaga çalişirdilar.
Amerika ile İngilterenin sahib oldugu atom bombasina Rusiyanin sahib olmamasi boyuk bir haqsizliqdir". Norvud nuvə muharibesine sebebiyyet vere bilecek cehdde oldugu uçun çox tenqid olundu, amma ferqinde olmadan dunya uçun boyuk bir yaxşiliq etdiyini və balans yaratdigini teqdir edenlər de vardir. Onlara gorə Amerika 1950-ci illərin əvvəllərində Koreya müharibəsində, SSRİ-nin de nuvə silahi oldugu uçun Yaponiya oldugu kimi davranmamişdi və ya buna curet ede bilmemişdi.
Ən yüksek medal
Xanım Norvud 30-cu illərde kommunizme bağlanmış və gizlice kommunist partiyasina üzv olmuşdu. Heç kim kommunist oldugunu bilmirdi. Şirin gorunuşlu bu xanimi yüz ilin en onemli casuslarindan biri olmasi şubhesizdir. Ele onemli bilgilər sizmişdi ki, ruslar onu en yuksek medallardan biri ile təltif etmişdilər. Ruslar uçun casusluga başladiginda həle 25 yaşinda genc bir qiz idi. Kommunist sevgisi ona latviyali atasindan miras qalmişdi. Stalinin Rusiyada iqtidara gəlmesinden 4 il sonra casusluga başlamişdi. O zamanlar Stalinin Rusiya içinde etdiyi zulmlərdən dunya xebersiz idi. Çox güman ki, Norvud da. 40 ile yaxin ruslar uçun çalişan Norvudun bank hesabinda dəyişiklik olmamişdi. Ozu bu hali "pul uçun deyil, yuksek ideallarim uçun casusluq edirem" şeklinde izah edirdi.
"... heç yaraşdirmiram"
İngiltərənin en onemli casusu indi 90 yaşindadir və 50 il once riyaziyyat muəllimi olan eri ile satin aldiqlari və casusluq heyatinin hamisina şahid olan London xaricindeki 2 mertebəli evinde xoşbext heyat yaşayir. Dediyine gore eri de inanmiş bir sosialist idi. Casusluq etmesini istemese de, heç vaxt qarşisini almaga çalişmamişdi da. 1986-ci ilde erinin vəfatindan sonra xanim Norvud evde tek-tenha yaşayir.
Tutulmasini ustunden çox keçmesine baxmayaraq, hələ de onun DTK üçün çalişmasina kim sebeb oldugunu soylemeyen Norvud Rusiyaya en sonda eri ile 1979-cu ilde getmiş və ona verilen pul mukafatini qebul etmemişdi. Rusiyaya oturduyu məlumatlarla hemin olke uçun xidmet eden qadin casuslarin en onculu idi. Belə ki, onun gonderdiyi bilgilər sayesinde Stalin İngilterenin nüvə silahlanma proqrami haqqinda bezi ingilis nazirlərinden daha çox məlumatli idi. O dövrun İngiltere baş naziri Klement Attilinin kabinetindeki dostlarindan bele gizletdiyi bilgilər birbaşa Kremle oturulurdu. Hələ de bagçasinda meyvə yetişdirmekle meşgul olan xanim Norvud herdenbir onunla reportaj hazirlamaga gələn media mensublarina "İnsanin oz olkesi əleyhine casusluq etmesini heç yaraşdirmiram" deyir.
1993 Futbol üzrə Azərbaycan Superkuboku
1993 Azərbaycan Superkuboku — futbol üzrə Azərbaycan Superkubokunun ilk mövsümü. 1993-cü ilin 21 fevral tarixində Sumqayıt şəhərində keçirilən matçda çempion "Neftçi" ilə kubokun qalibi "İnşaatçı" qarşılaşmış və matç "Neftçi" 4:1 hesablı qələbəsi ilə başa çatmışdır.
Melita Norvud
Son soz evəzi
Bəli, Soyuq muharibe bu və bunun kimi olaylarla yadda qaldi. Dunya yenice rahat nefes almaga başlamişdi ki, yeniden arani qizişdiracaq olay oldu. Tarixe 11 sentyabr 2001-ci il terror hadisəsi bomba kimi duşdu. Və yeniden Amerikanin da içinde oldugu bir çox olkələr keşfiyyat sistemlərine yeniden "əl gezdirməli" oldular. Bunun evvəlceden planlaşdirilan və ya tesaduf olmasini soylemek çetindir. Amma gerçek budur ki, dunyada Soyuq muharibeden sonra indi daha tekmil keşfiyyat muharibesi getmekdedir. Statistikaya diqqet edek. 11 sentyabrdan sonra Amerika oz keşfiyyat personalini ne az, ne çox duz 170 mine çatdirmaq niyyetine idi. Yaradilacaq bu 4 yeni orqanin illik budcesi ise 37 milyard dollar olacaqdir. Bu 170 min neferlik personalin her biri uçun texminen illik 220 min dollar demekdir. "Super Keşfiyyat Xidmeti" olaraq da tanimlandirilan bu orqan 100-den çox ayri-ayri ofisin bir araya getirilmesi ile formalaşacaqdir. Tesevvur uçun mence, kifayet qeder maraqli reqemlərdir. 11 sentyabrdan sonra keşfiyyatin, daha dogrusu dunya keşfiyyatinin neye və ya kime qarşi yonəleceyi de o qeder məlum deyildir. Dunyada geden proseslər, baş veren olaylar, meqsedli və ya meqsedsiz ictimaiyyete sirinan verilişlər, şou proqramlar sanki bizlərə gizlice piçildamaqdadir: "Qardaşina bele guvənme". Heqiqeten de olduqca tehlukəli tendensiyadir. Medeniyyet qeder dunyada daha tez etrafli qol atan, milyonlarla insan birleşdirmek imkani olan bu qavrami bəlke de dagitmaq, şuurlardan silmek meqsedi gudur. Mehz "mexfilər" silsilesi başligi altinda verdiyim bu yazilarda sade tarix reqemlemesi etmek fikrim qetiyyen olmamişdir. Men bunlarla insanlari etraflarinda baş verenləre soyuqqanli yanaşmalarina və siradan bir keşfiyyat oyunun qurbanlarina çevrilmemələrine çagiriram. Dunya ikibaşlidir. Nece deye soruşsaniz bu cur cavab vererdim və ya terif ederdim bu dunyani. Bu gun kulli miqdarda pul mukafatinin, maliyye yardiminin, her cure komekliyin acindan olmemek uçun qida menteqesine yeriye bilmediyinden surune-surune getmeye çalişan bir uşagi deyil, onun bu acinacaqli vəziyyetini goruntuye alan bir fotoqrafa verildiyi bir dunyanin sakinləriyik. Ali çimenin "İstihbarat dunyasinin perde arxasi" kitabindan yararlanaraq hazirladigim bu meqalede de insanlarin diqqetini bu kimi ikibaşli oyunlara çekmekle bele bir çirkinliklərin hokm sureceyi teqdirde get-gede insanlarin, insan heyatinin pul qeder deyeri olmayacagina inandigimi bildirmek isteyirem. Amma təsəllim de var. Mexfilər sayti uçun bu yaziya son sozu bele deyerdim;
1993 Futbol üzrə Azərbaycan Superkuboku
Tarixi
Futbol üzrə Azərbaycan Superkuboku ilk dəfə "Səhər" qəzetinin təşəbbüsü ilə baş tutmuşdur. Bu Futbol üzrə Azərbaycan Çempionatının 1992-ci il mövsümünün ardından baş vermiş və "Səhər" qəzetinin Superkuboku təsis olunmuşdur. Beləliklə növbəti mövsüm də bu matçla start götürmüşdür. Ölkə çempionu "Neftçi" ölkə kubokun qalibi "İnşaatçı"nı 4:1 hesabı ilə darmadağın edərək ilk Superkubokun qalibi olmuşdur. Həmçinin bu turnirdə ilk qol, ilk dubl, ilk böyükhesablı nəticə də "Neftçi"nin aktivinə yazılmışdır.
Melita Norvud
Son soz evəzi
"Allahi zalimlərin etdikləri eməllərden esla qafil sanma! Allah (c.c) onlarin cezasini yubadib ele bir gune saxlayar ki, hemin gun gozləri hedeqesinden çixar."
Rinorea maximiliani
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Erigeron goodrichii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Həsən Seyidov (hüquqşünas)
Həsən Həmid oğlu Seyidov — Naxçıvan MR Ali Məhkəməsinin sədri, Naxçıvan Vilayət Həmkarlar İttifaqı Şurasının sədri, İliç Rayon Partiya Komitəsinin birinci katibi, Ədliyyə Nazirinin birinci müavini.
Hermiya və Lisandr
Hermiya və Lisandr — Britaniyalı illüstrator və miniatür portret rəssamı Con Simmons tərəfindən akvarel təsvir texnikası ilə 1870-ci ildə çəkilmiş rəsmdir. Uilyam Şekspirin komediya tamaşası olan "Yay gecəsində yuxu"nun ikinci səhnəsinin ikinci hissəsindəki səhnəyə əsaslanır. Uzunluğu 89 santimetr, eni 74 santimetrdir.
IX əsrdə "Yay gecəsində yuxu"nun səhnələrinə əsaslananlar daxil olmaqla pərilərin rəsmlərinin bir çoxunun artan populyarlığı var idi və Simmons bu janrda bir neçə əsərlər yaratmışdı. I Viktoriya dövrü incəsənəti üzrə ekspert Xristofer Vuda görə Simmonsun pəri rəsmlərinə daxil olan detallar "təəccübləndirici bir dəqiqliklə icra edilmişdir" və şüşə səthində çəkilmiş təəssüratı verir. Simmonsun pəri təsvirlərinin çoxu çılpaq dişilərdir və Vud onları "I Viktoriya dövrünün dovşan qızları" hesab edir.
Quaş istifadə edilən akvarel texnikası ilə çəkilmiş rəsm Hermiyanı sevgilisi Lisandr ilə itdikləri tilsimlənmiş meşədə göstərir. Cütlük pərilər tərəfindən əhatə edilib; bəziləri öz zərif qanadlarını istifadə edərək uçarkən təsvir edilmişdir, başqaları isə siçanlara bağlanmış arabalarda gedir. Cütlük yorğun və yollarını itirmişdir, onlar ətrafdakı heyvan və pəri kütləsindən xəbərsizdir. Lisandr oturub və bir əli ilə Hermiyanın barmaqlarına toxunarkən digər əli ilə də yumşaq meşə torfunu yoxlayır. Bu, "Yay gecəsində yuxu"nun nağılında onun qıza bunları deyərək dəvət etdiyi yerdir:
One turf shall serve as pillow for us both; One heart, one bed, two bosoms and one troth.
Tərcüməsi:
Bir torf bizim üçün yastıq olacaq;
Bir ürək, bir yataq, iki köks və bir sədaqət.
Rəsm 2012-ci ilin mayında Nyu-Yorkda Sotbis tərəfindən auksiona çıxarılanda 42470 funt-sterlinq satış qiyməti əldə etdi və bu, Con Simmons tərəfindən edilən rəsmlər üçün rekord qiymət idi. Rəsm 19 iyun 1984-cü ildə Sotbis tərəfindən Londonda və 10 il sonra - 25 may 1994-cü ildə Nyu-Yorkda auksiona çıxarılmışdı və burda o, səhvən Culius Simmonsa aid rəsm kimi göstərilmişdi.
Boris Smirnov
Boris İvanoviç Smirnov (əsl soyadı: Smirnov; d. 1793 (1796), Stolbeskoye kəndi, Pokrovskoye rayonu, Oryol vilayəti – ö. 16 (28) dekabr 1837, Sankt-Peterburq) — rus heykəltəraşı,
Həyatı
Təhkimli kəndli oğlu olan Orlovski 1822-ci ildə Peterburq Rəssamlıq Akademiyasına qəbul edilmiş, 1823-28-ci illərdə Romada B.Torvaldsenin rəhbərliyi altında işləmişdir.
173 (ədəd)
Yüz yetmiş üç — say sistemində ədədlərdən biridir. Yüz yetmiş ikidən sonra, yüz yetmiş dörddən əvvəl gəlir.
Numea
thumb|right|250px|Numea görüntüsü Numea  — Fransanın dəniz ərazisi olan Yeni Kaledoniya adasının paytaxtı. Əhalisi 2004-cü il siyahıya alınmaya görə 91 386 nəfərdir, şəhərətrafı da daxil olmaqla  — 146 245 nəfər.
Coğrafiyası
Numea düz xətlə Parisdən 16 758 kilometr məsafədədir. Şəhər Yeni Kaledoniyanın cənub-şərqindəki təpəli yarımadasında yerləşir. Nikel əritmə müəssələri vardır. Nikel, dəmir filizi, mis ixrac edilir.
Nəqliyyat
Şəhərin 52 kilometrliyində, şimal-qərbində La-Tontuta aeroportu yerləşir. Şəhər daxilində yerli reyslər edən Numea Macenta aeroprtu vardır.
Şəmkir qalası
Qalanın antik dövrdə tikildiyi güman olunur. Böyük ipək yolu üzərində yerləşən Şəmkir şəhərini kənar basqınlardan qorumaq üçün tikilib. Qalanın xarabalıqları indiki Şəmkir şəhəri Qədimqala kəndi ərazisində yerləşir. XIII əsr ərəb səyyahı Yaqut əl Həməvi "Mücam əl buldan"əsərində Şəmkir qalasını təsvir edib. Qalanın xarabalıqlarında son dövrlərdə aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı burada Əhəmənilər dövləti dövrünə aid saray aşkarlanıb.
Şəmkir rayonunun Qədimqala kəndində yerləşən VI əsrdə böyük şəhərə çevrilən “Orta Əsr Qədim Şəmkir Qala Şəhəri” 2007-ci ildən Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunun ərazidə apardığı arxeoloji qazıntılar zamanı tapılıb. Şəhər qalıqları 30 hektar ərazini əhatə edir. Qalanın düşməndən qorunmaq üçün 8 qülləsi və 4 qapısı olub. Məlumata görə saray Əhəməni dövlətinin vaxtında inşa olunub. Qədim qala divarları aran memarlıq üslubunda işlənib. Divarın hündürlüyü 7 metr, eni isə təxminən 2 metrdir. Divarın tikintisində istifadə olunan qırmızı kərpiclər elə bu yerdəcə kustar üsulla hazırlanıb. Digər ağ daşlar və çay daşları Şəmkir ərazindən və Şəmkir çayından toplanıb. Arxeoloji qazıntılar artıq 7 ildir ki, davam etdirilir. 2013-cü ilin birinci rübünün sonlarında ərazidə yeni "Şəhristan" adlanan qədim inzibati bina, su kəhrizi və ətrafında şəhərin digər qalıq hissələri aşkar olunub. Ekspedisiya rəhbəri Rəşid Bəşirovun verdiyi məlumata görə keçmişdə "İpək Yolu" da məhz bu ərazidən keçib. Təxminən XI əsrə aid olan köhnə körpü də bunu bir daha sübut edir. Ərəb, Bizans, Hülakü və Atabəylərdən sonra ərazi Rusların hücumuna məruz qalıb. Qazıntılar zamanı rusların burada yaratdığı “Hərbi Qarnizon”un qalıqları, yaşayış evləri  və onlara məxsus pul vahidləri də aşkarlanıb. Hazırda ərazidə qalanın digər qalıqlarını aşkarlamaq məqsədilə qazıntılar davam etdirilir.
Rinorea oraria
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
174 (ədəd)
Yüz yetmiş dörd — say sistemində ədədlərdən biridir. Yüz yetmiş üçdən sonra, yüz yetmiş beşdən əvvəl gəlir.
Talak (səhra)
Таlak — Nigerin qərbində, həmcinin Əlcəzair və Mali ərazilərinin bir qismini əhatə edən səhra. Səhranın sahəsi 100.000 km². Talak Saxaranın tərkib hissəsidir. Bu ərazidə Niger çayının bəzi kiçik qolları axır. Əvvəllər məhv olmuş bitki və heyvan növlərinin qalıqlarına rast gəlinmişdir. Şərqindən transsaxara şossesi keçir.
Vilyoy su anbarı
Vilyoy suanbarı — Rusiyanın Yakutiya Respublikası ərazisində yerləşən su anbarı. Anbar Lena çayının əsas qollarından biri olan Vilyoy çayı üzərində inşa edilmişdir. Su anbarı inzibati cəhətdən Yakutiya ilə Krasnoyarsk diyarı ərazilərində yerləşir. Anbar Aşağı Tunqus çayından 80 km aralıda yerləşir.
Əsas məlumat
Su anbarı 1965-1967-ci illərdə Viyoy çayının qarşısıns bənd atılması sayəsində yaranmışdır. Su anbarı inşa edildikdən sonra 2,3 min. ha torpaq sahəsi suyun altında qalır. Üstəlik burada 50 tikili suyun dibinə qərq olmuşdur. Su snbarı 246 metr okean səviyyəsindən hündürdə qərarlaşır. Anbarın sahəsi 2 360 km²-dir. Su anbarının hündürlüyü maksimal dərinliyi 70 metrdir. Orta dərinliyi cəmi 17 metrdir. Səviyyəsi yağıntılardan asılı olaraq dəyişir. Su anbarının uzunluğu 470 km, eni isə 18 km-dir.
Su anbarının illik su tutumu 20 km³-dir. Suanbarının ümumi tutumu 40,4 km³-dir.
2008 il
2008-ci ilik iyul-avqust ayları güçlü yağıntıları yağmışdır. Bu zaman anbara 38 km³ su daxil olmuşdur. Anbarda daşqının baş verməsinin qarşısını almaq məqsədi ilə anbardan 23 km³ su buraxılmışdır. Əslinə qalsa normadan artıq su buraxılışı qar yağan zaman müşahidə edilsədə bu böyüklükdə su kütləsi qısa zaman anbara daxil olmamışdır.
Tünd qırmızı ayıca
Tünd qırmızı ayıca — pulcuqluqanadlılar dəstəsinin ayıcalar fəsiləsinə aid kəpənək növü.
Təsviri
Qanadları açılmış halda 40-42& mm-dir. Ön qanadları təmiz sarı rəngdədir, üzərində çox sayda boz-qonur ləkələr var. Bu ləkələr qanadın ön kənarında cərgə ilə düzülmüş bir qədər iri və qaramtıldır. Qanadın daxili kənarındakı ləkələr yaxşı seçilmir. Arxa qanadları al qırmızı rəngdədir, üzərində eninə uzanmış 4 qara rəngli ləkə var. Bunlardan ortada yeləşən iki ləkə böyükdür. Qanadın xarici kənarında iki qara ləkə var. Ətrafındakı saçaqlar sarıdır. Döşü sarı tüklərlə örtülüdür. Qarıncığı sarıdır. Üst hissəsində xırda qara nöqtələr var.
Tuva Milli Musiqi və Dram Teatrı
Teatr Tuva aktyoru və RSFSR-in əməkdar artisti Viktor Şoqjapoviç Kok-oolun adını daşıyır.
Tünd qırmızı ayıca
Yayılması
Palearktikada, Rusiyada, Ukraynanın hər yerində, Azərbaycanda isə Kür-Araz düzənliyində, Abşeron-Qobustan təbii rayonunda və Zuvandın dağ-səhra sahələrində.
Tuva Milli Musiqi və Dram Teatrı
Tarixi
Teatr studiyasının əsasında yaradılmışdır. Studiyanın özü 1936-cı ildə Viktor Kok-oolun "Xayıran bot" pyesi əsasında hazırlanmış tamaşa ilə açılmışdır. Studiyanı açma qərarı Tuva Xalq Respublikasının Kiçik Xuralı tərəfindən qəbul edilmişdir. 1944-cü ildə Tuva SSRİ-nin tərkibinə daxil oldu, 1945-ci ildə isə Milli Teatr yaradıldı. 1947-ci ildə teatr nəznində rus truppası yaradıldı. 1950-ci ildə teatrda aktyorluq studiyası açıldı.
Tünd qırmızı ayıca
Həyat tərzi
Düzənlik, dağətəyi və dağ-səhra kserofit və həminkserofit biotoplarında. Kəpənəkləri mayın axırlarında, iyun və iyul aylarında uçur. Tırtılı qışlayır. Qışlamadan sonra mayda və avqust aylarında tırtıllar-boymadərən, qatıqotu, dağ tərxunu, çiyələk, moruq, böyürtkən, alma, söyüd üzərində yaşayır. Bir nəsil verir.
Tuva Milli Musiqi və Dram Teatrı
Tarixi
1958-ci ildə teatr musiqi və drama teatrına çevrildi.
Tünd qırmızı ayıca
Sayı
Azsaylıdır. Abşeron-Qobustandan 5 kəpənəyi tutulmuşdur.
Tuva Milli Musiqi və Dram Teatrı
Tarixi
1986-cı ildə teatr "Şərəf nişanı" ordeni ilə təltif edildi.
Tünd qırmızı ayıca
Məhdudlaşdırıcı amillər
Yaşadığı biotopların əkin üçün istifadə olunması, həvəskar kolleksiyaçılar tərəfindən toplanması.
Tuva Milli Musiqi və Dram Teatrı
Tarixi
Müxtəlif illər ərzində teatrdakı quruluşlara İvan Zabrodin, Siin-ool Öyün, Kadr-ool Saqdyı, İrina Lopsan rəhbərlik edirdi.
Tünd qırmızı ayıca
Qorunması üçün məsləhət görülən tədbirlər
Yaşayış yerlərində yasaqlıq təşkil etmək, biologiyasını ətraflı öyrənmək, süni surətdə artıraraq təbiətə buraxmaq lazımdır.
Tuva Milli Musiqi və Dram Teatrı
Tarixi
Akira Kurosavanın "Dersu Uzala" filmində baş rolda oynayan Maksim Munzuk teatr truppasının üzvü idi, həmçinin aktrisalar və müğənnilər və RSFSR xalq artistləri Kara-Kıs Munzuk və Xurqulek Konqar teatrda işləmişdilər.
2000-ci ildə teatr "Rusiyaya pəncərə" müsabiqəsinin laureatı oldu.
Nəcməddin Qəzvini
Nəcməddin Qəzvini () — Nəsirəddin Tusinin fəlsəfi məktəbinin nümayəndələrindən, astronom, təbiətşünas filosof, məntiqçi alimdir.
Həyatı
Nəcməddin Qəzvini 1203-cü ildə anadan olmuşdur.
Filosofun ləqəbi Nəcməddin, adı Əli, atasının adı Ömər, babasının adı Əlidir. Qəzvin şəhərindən olduğu üçün Qəzvini nisbəsini daşımışdır. Mütəfəkkir elmi əsərlərin üzünü köçürən mirzə sözünü ifadə edən Dəbirani və ya Katibi kimi də tanınmışdır. Mənbələrdə o, "Ən böyük alim" ("Əllamə") adı ilə yad edilmişdir.
Professor Həbibulla Məmmədbəyli "Marağa rəsədxanasının banisi Nəsirəddin Tusi" kitabında Marağa rəsədxanasının iyirmi bir nəfər elmi əməkdaşının adlarının siyahısını vermişdir. O, burada Nəcməddin Qəzvininin adını beşinci sayda "Nəcməddin Qəzvini Dəbirani" kimi göstərdikdən sonra on üçüncü sayda yenidən onu "Nəcməddin Katibi" yazaraq ayrı şəxs hesab etmişdir. Lakin tədqiqatçı sonra filosof haqqında məlumat verərkən onu "Nəcməddin Omam ben Əli ben Məhəmməd Katibi Dəbirani Qəzvini" təqdim etmişdir. Burada Nəcməddin Katibi Dəbirani Qəzvini bir şəxs kimi düzgün göstərilmiş, amma onun, atasının və babasının adları yanlış verilmişdir.
Nəsirəddin Tusinin dəvəti ilə Marağaya gələn Nəcməddin Qəzvini rəsədxanada çalışan ilk dörd astronomdan biri olmuşdur. O, mənbələrdə Nəsirəddin Tusinin şagirdi kimi təqdim edilməsinə baxmayaraq, Marağaya gəlməmişdən əvvəl də alim kimi tanınmışdır. Nəsirəddin Tusinin "Elxani astronomik cədvəl" ("Zic əl-elxani") traktatından da məlum olur ki, alim 1259-cu ildə adlı-sanlı mütəxəssis imiş.
Nəcməddin Qəzvini elmlə məşğul olmaqla bərabər, müəllim kimi də fəaliyyət göstərmişdir. Ensiklopedik alim Qütbəddin Şirazi və Ayətullah Əllamə Cəmaləddin Həsən Hilli Nəsirəddin Tusi ilə yanaşı, onun da məşhur şagirdlərindəndir.
Nəcməddin Qəzvini 1277-ci ildə vəfat etmişdir.
Elmi yaradıcılığı
Nəcməddin Qəzvini fəlsəfə, məntiq və təbiətşünaslığa dair qiymətli əsərlərin müəllifidir. Filosofun "Həqiqətlərin kəşfində incəlikləri ehtiva edən" ("Cami əd-dəqaiq fi kəşf əl-həqaiq") əsəri məntiq, metafizika və fizikaya dair orijinal bir traktatdır.
Alimin "Məntiq və hikmətə dair mahiyyətin qaydaları" ("Ayn əl-qəvaid fi-l-məntiq və-l-hikmə") əsəri də peripatetik fənləri əhatə edir.
AMEA-nın müxbir üzvü Zakir Məmmədov böyük Azərbaycan alimi Yusif Qarabağinin (…-1645) Nəcməddin Qəzvininin "Mahiyyət hikməti" kitabına haşiyə yazdığını qeyd etmişdir.
"Mahiyyət hikməti" kitabına sonrakı şərh Nəcməddin Qəzvininin şagirdi Cəmaləddin Həsən Hillinin "Əsasların Mahiyyətinin hikmətindən məqsədlərin izahı" ("İzah əl-məqasid min hikmət əl-ayn əl-qəvaid") əsəridir.
"Məntiqin qaydalarına dair Şəmsəddin traktatı" ("ər-Risalə əş-Şəmsiyyə fi-l-qəvaid əl-məntiqiyyə") kitabı da mütəfəkkirin məntiq haqqında yazılmış orijinal və çox qiymətli bir əsəridir. Əsər elxanilərdən Hülakü xan, Abaqa xan və Əhməd xanın hakimiyyətləri dövründə vəzir işləmiş "divan sahibi" ("sahib əd-divan") Xacə Şəmsəddin Məhəmməd ibn Bəhaəddin Məhəmməd Cüveyninin (…-1284) xahişi ilə onun şərəfinə qələmə alınmış və "Şəmsəddinə ithaf edilmiş" ("əş-Şəmsiyyə") adı ilə daha çox məşhurdur. Müəllifinə böyük şöhrət qazandırmış bu əsər bütün dövrlərdə alimlərin marağını doğurmuşdu. "Məntiqin qaydalarına dair Şəmsəddin traktatı"na onlarla şərh və haşiyə yazılmış, mədrəsələrdə tədris edilmişdir. Nəcməddin Qəzvininin "Məntiqin qaydalarına dair Şəmsəddin traktatı"nı şagirdi Cəmaləddin Hilli və Əllamə Sədəddin Məsud ibn Ömər Təftəzani (1322–1389) də şərh etmişlər.
Nəcməddin Qəzvini orijinal əsərlər yazmaqla bərabər, şərhçilik fəaliyyəti ilə də məşğul olmuşdur. Bu şərhlər fəqih-mütəkəllim Fəxrəddin Razinin (1148–1210) və böyük Azərbaycan filosofu, təbib və hüquqşünas Əfzələddin Xunəcinin (1194–1248) əsərləri əsasında qələmə alınmışdır.
Zakir Məmmədov Nəcməddin Qəzvininin bir məntiqçi alim kimi öz müasiri Misirin və onun əyalətlərinin baş qazisi vəzifəsində çalışmış Əfzələddin Xunəcinin məntiqə dair "Fikirlərin qaranlıq yerlərindən sirlərin açılması" ("Kəşf əl-əsrar ən qəvamid əl-əfkar") kitabına şərh yazdığını qeyd etmişdir.
Nəcməddin Qəzvininin fəlsəfi görüşlərində məntiq məsələləri mühüm yer tutur. Filosof özünün "Məntiqin qaydalarına dair Şəmsəddin traktatı"nda yazır: "Bu məntiq qanunlarına dair Şəmsəddin traktatı adlandırdığım bir kitabdır. Mən onu müqəddimə, üç məqalə və nəticədən ibarət tərtib etdim. Müqəddimə iki bəhsdir. Birinci bəhsə gəldikdə o, məntiqin mahiyyəti və ona ehtiyacı barədədir".
Nəzəri fəlsəfənin tərkib hissəsi olan məntiq Şərq peripatetizminin sistemində birinci yerdə dururdu. Nəcməddin Qəzvini fəlsəfi görüşlərində öz sələfləri kimi məntiqə xüsusi diqqət yetirmişdir. O, məntiqin tərifini və onun mövzusunu, faydasını peripatetik mövqedən izah etmişdir.
Mütəfəkkir fəlsəfi görüşlərində öz sələflərinin ideyalarından bəhrələnmiş, fəlsəfi məsələlərə peripatetik mövqedən yanaşmış, orijinal fəlsəfi təlim yaratmış və dünyəvi elmlərin inkişafında misilsiz xidmət göstərmişdir.
Nəcməddin Qəzvini dünya fəlsəfəsi tarixində Nəsirəddin Tusi məktəbinin məntiqçi alimi kimi məşhurdur.
İranzu
Manna özünün ən parlaq çiçəklənmə dövrünə, görünür hökmdar İranzunun sələfləri və onun öz hakimiyyətinin əvvəllərində çatır. İranzunun sələflərinin adları bizə məlum deyildir, belə ki, həmin dövrdə Manna ilə daha çox toqquşan Urartu hökmdarı öz kitabələrində Manna hökmdarlarının adlarını çəkmirlər.
İranzunun hakimiyyəti dövründə Manna dövlətində vilayət hakimləri zəiflədilərək pərakəndəliyə son qoyulmuş və dövlət mərkəzləşdirilmişdir. Lakin bu hökmdarın hakimiyyətinin son illərində (e.ə.714) Zikirta vilayətnin hakimi Mettati Urartu hökmdarı I Russanın təhriki ilə İranzunun hakimiyyətinə qarşı çıxaraq üsyan qaldırmışdı. Bu üsyanı yatırmaqda onu müttəfiqi Assur hökmdarı II Sarqon kömək etmişdir. Dur – Şarukkin (Xorsabad) sarayının II zalının divar yazılarında bu hadisələr haqqında deyilir:
"...Hakimiyyətimin [üçüncü ilində] möhkəmləndirilmiş şəhərlər Şuandahul və Durdukka öz ağaları, mənim boyunduruğumu daşıyan hökmdar Mannalı İranzunun əleyhinə üsyan qaldırmaq fikrinə düşdülər və Zikirtalı Metattiyə arxalandılar. Zikirtalı Metatti öz döyüşçüləri və atçıları ilə onlara kömək etdi. Mən ilahi Aşşurun saysız-hesabsız qoşununu qaldırdım və bu şəhərləri fəth etmək üçün yürüş etdim; güclü kürşatma alətləri ilə onlann möhkəm divarlarmı dağıdıb, yerlə yeksan etdim, əhalini əmlakı ilə birlikdə əsir apardım; bu şəhərləri söküb dağıtdım, od vurdum. Köklərini məhv edən, yaramaz məsləhət verən və Urartulu Ursa ilə razılaşmaya girişən Sukku, Baia və Abitikna (şəhərlərinin) əhalisini günah iş gördüklərinə görə öz yerlərindən qərbdəki Hatti ölkəsinə köçürdüm."
Adın etimologiyası
Prof. Q. Qeybullayev qeyd edir ki, bu ad iki cür izah oluna bilər: 1) türkcə ər – "kişi", "igid" və kassi dilindəki yanzi – "çar", "hakim sözlərindən; 2) türkcə ərən – "cəsur", "mərd"  sözü ( ərən "döyüşçü" sözü şumer dilində də vardı) və şumercə zu – "müdrik" sözlərindən ibarət olmaqla müdrik ərən mənasındadır.
Erigeron gouanii
Erigeron gouanii Erigeron gouanii Erigeron gouanii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Ağaoğlan Xəlilov
Ağaoğlan Xəlilov (Xəlilov Ağaoğlan Ağanəbi oğlu; d. 1915 – ö. 2005) — Azərbaycan alimi. "Xəlilov açarı" 1956-cı ildə Ağaoğlan Xəlilov tərəfindən yaradılıb və Azərbaycanın neft mədənlərində uğurla sınaqdan keçirilib.
Genk FK
Genk – Belçikanın futbol klubu.
Bələbəy rayonu
Coğrafi yerləşməsi
Başqırdıstanın qərbində yerləşir. Rayonun ərazisi 1869 km² təşkil edir. Ufa şəhərindən 180 km aralıda yerləşir. left|thumb|Bələbəy rayonu Ərazisindən Neft (Bələbəy, Aksakov, Usen-Ivanovo, Ilkinskoye, Elizavetinskoy yataqları), əhəngdaşı (Krasno-Zarnitskoe, Mezhgunornoe), qum (Alekseevskoe, Sysoyevskoe, Bələbəy), qum-çınqıl qarışığı (Tuzlukuşevskoye ), kərpic xammalları (Bələbəy) çıxarılır. Ərazisindən İk və onun qolları axır. Boz, tünd boz meşə və qara torpaqlar yayılmışdır. Ərazisinin 39 % meşələr tutur. palıd, qayın, aspen və fərdi adacıklar .ayonun qərb və mərkəzi hissəsini Ufa platosu tutur. Burada hündürlük 517 metrə çatır. Ətəklər iynəyarpaqlı meşələrlə örtülüdür. Rayonun şərq hissəsində isə ağcaqayın meşələri yayılmışdır. İqlimi mülayim kontinental və sərindir. Yanvar ayının orta temperaturu −15,5 °C, iyul ayının isə: +17,7 °C təşkil edir. İl ərazində əraziyə 437 mm yağıntı düşür. Kənd təsərrüfatına daxil olan torpaqlar qara və tünd boz meşə torpaqlarıdır. Təbii ehtiyatları: təbii qaz, tikinti daşı, kirəçdaşı, kərpic xammalı, qum və çınqıl qarışığı və qum, agro-filiz.
Tarix
Bələbəy rayonu 20 avqust 1930-cu ildə Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikası kantonları ləğv edərək yerində 48 rayon təşkil etməsi ilə təsis edilmişdir.
Əhali
Ümumrusiya siyahıya alınmasına Başqırdıstan Respublikası Duvan rayonu ərazisin milli tərkibi: ruslar — 45,6 %, tatarlar — 22,9 %, çuvaşlar — 13,5 %, başqırdlar — 12 %, ukraynlar — 1,7 %, mordvalılar — 1,6 %, digər millər — 2,7 %.
İnzibati-ətazi vahidləri
15 kənd inzibati vahidliyinə 90 yaşayış məntəqəsi daxildir.
İqtisadiyyat
thumb|Bələbəy rayonunda neft hasilatı Rayon əsasən kənd təsərrüfatı üzrə ixtisaslaşmışdır. Ətlik-südlük maldarlıq, donuzçuluq, taxılçılıq, quşçuluq inkişaf etmişdir. Sənaye əsasən Bələbəydə cəmlənmişdir.
Nəqliyyat
Ərazisindən Moskva — Samara — Ufa — Çelyabinsk dəmir yolu və Aksaksobo — Tuymazı avtomobil yolu.
Sosial sfera
Rayon ərazisində 36 ümumtəhsil mərkəzi, 15 orta məktəb, 24 kütləvi kitabxana, 42 klub, 3 xəstəxana fəaliyyət göstərir.
Vaza (gəmi)
Vaza — 1626-1628-ci illərdə tikilmiş İsveç döyüş gəmisidir. Gəmi 10 avqust 1628-ci ildə ilk səfərində limandan ayrıldıqdan dərhal sonra - 1 dəniz mili belə getmədən batmışdır. Gəmidəki ən qiymətli bürünc toplar çıxarıldıqdan sonra gəminin batdığı yer unudulmuşdur, ancaq 1950-ci ildə yenidən tapılmışdır. 24 Aprel 1961-ci ildə Stokholm limanının girişində - sıx dəniz nəqliyyatının olduğu bölgədə demək olar ki, heç köhnəlməmiş vəziyyətdə tapılmış və su səthinə çıxardılmışdır. Əvvəlcə bir muzeyə qoyulmuş gəmi daha sonra Stokholmdakı gəmiylə eyni adı daşıyan Vaza Muzeyinə köçürülmüşdür. İsveçin ən əhəmiyyətli turist cəlb edən mərkəzlərindən biri olan muzeyi 1961-ci ildən bugünə qədər 29 milyon adam ziyarət etmişdir.
Gəmi dövrünün ağır gəmilərindən biri idi və kifayət qədər yüklənmişdi. Gəminin hərəkət başladığı bir neçə dəqiqə içində qüvvətli küləklə qarşılaşmış və batmışdır. Gəminin batmasında bir neçə faktorun təsiri vardır. O dövrdə İsveç kralı II Qustav Adolf bu əhəmiyyətli döyüş gəmisinin Otuzillik müharibədə döyüş əsnasında Baltik flotuna təcili olaraq qatılmasını istəyirdi. Eyni zamanda kralın məsləhətçiləri gəminin zəif tərəfləriniı krala bildirməkdən çəkinmiş və dənizə buraxılmasını təxirə sala bilməmişdilər. Gəmi batdıqdan sonra istintaq olsa da, heç kəsə cəza verilməmişdir.
Gəminin 1961-ci ildə yenidən su səthinə çıxardılması ilə birlikdə, minlərlə əşya ilə birgə 15 dənizçiyə aid cəsəd də tapılmışdır. Tapılan əşyalar arasında paltarlar, silahlar, toplar, mətbəx dəstələri, yemək və içkilər var idi. Çox yaxşı qorunmuş halda tapılan gəmi tarixçilərə o dövrün dənizçiliyinin gündəlik həyatına dair çox əhəmiyyətli məlumatlar verməkdədir. Gəmi İsveçin qürur duyacağı böyük döyüş gəmisi olaraq hazırlandığı üçün heç bir maliyyə çətinliyi ilə qarşılaşmamış və müxtəlif sənət əsərlərinə məxsus bəzəklərlə bəzənmişdi. Bu gün gəmi muzeydə sərgilənməkdədir. thumbnail|İsveç İmperatorluğunun 1560-1815 illərdəki vəziyyəti
Tarixi
XVII əsrdə İsveç kiçik, yoxsul və əhəmiyyətsiz bir krallıqdan Avropa səhnəsində əhəmiyyətli rol oynayan bir dövlət olur. Beynəlxalq sahədə artan bu əhəmiyyətin ən diqqətə çarpan səbəbi ölkənin əsgəri gücünün artması və bu məqsəd uğrunda bütün ölkənin səfərbər edilməsidir. Bu dövrdəki ən güclü liderlərdən olan II Qustav Adolf İsveçi idarə edirdi. İsveç donanması yaxşı vəziyyətdə deyildi, davam edən Polşa-İsveç döyüşü və Otuzillik müharibə ölkəni zəiflətmişdi. İsveçin güclü dövlətə çevrilməsi üçün donanmasının gücləndirməsi lazım idi. İsveç donanması bu dövrdə əhəmiyyətli itkilər vermişdi. 1625-ci ildə Riqa Körfəzində fırtınaya tutularkən flot on gəmisini itirmiş və 1627-ci ildəki Oliva kəndinin yaxınlığındakı Qdansk limanının şimalında baş verən Oliva donanma müharibəsində  İsveç donanması ağır bir məğlubiyyətə uğramışdır. İsveç donanması 1628-ci ildə Vazanın batmağı da daxil olmaqla üç böyük gəmi itirir. XVII əsrə qədər kiçik və zəif atış gücünə sahib gəmilərdən ibarət olan İsveç donanması II Qustav Adolfun dövründə böyük gəmilərlə gücləndirilmişdi. İsveç donanmasında Vaza dövrün ən böyük döyüş gəmisi idi. Eyni dövrdə tikilən dörd gəmi Äpplet, Kronan, Scepter və Göta Ark 1660-cı illərə kimi uğurla xidmət etmiş və İsveç donanmasının özülünü formalaşdırmışdır.
İstehsalı
Vazanın hazırlandığı Stokholm limanı xüsusilə bu dövrdə hollandiyalı gəmiçilər tərəfindən istifadə olunur. 1627-ci ildə Vazanın gövdəsinin böyük hissəsi tamamlanmışdır. Bu illərdə İsveçdə toxuculuq sənayesi çox inkişaf etmədiyindən gəminin yelkənləri Fransa, Almaniya və Hollandiyadan sifariş edilmişdir. Gəminin təchizatını isə Litvadan gətirirdilər. 1628-ci ildə gəminin inşasında məsuliyyətli olan kapitan Söfrinq Hansson gəminin tarazlığını yoxladı. Otuz əsgərin göyərtədə irəli-geri qaçaraq gəminin tarazlığını pozmağa çalışdığı təcrübələrdə admiral Klas Fleminqi gəminin aşacağı narahat etdi. Kral II Qustav isə yazdığı məktublarla gəminin niyə hələ suya salınmadığını soruşurdu.
Silahları
Vaza dəniz döyüşü taktikalarının dəyişməkdə olduğu bir dövrdə tikilmişdir. Vazanı dövrünün ən güclü gəmilərindən biri edən xüsusiyyət həm çox sayda əsgər daşıya bilməsi, həm də çox böyük atəş gücünə sahib olması idi. Bir istiqamətdən atəş edilə biləcək güllənin ağırlığı 267 kq səviyyəsində idi. Bu, dövrün digər döyüş gəmilərinə görə olduqca yüksək bir səviyyədə idi. Bu dövrdə dəniz topçuluğu hələ inkişaf etməmişdi. Toplar çox bahalı idi və hər gəmi çıxacağı səfərə görə topları götürürdü. Yer və maliyyə çətinliyi olduğundan gəmilərdə hər növ tip toplara rast gəlmək mümkün idi. Vaza daşıdığı top gülləsi və barıtla dövrün əhəmiyyətli silahlarından biri idi.
Arxitekturası
O dövrdəki döyüş gəmilərində adət olduğu üzrə Vaza da monarxiyanın gücünü göstərmək məqsədiylə heykəllərlə bəzənmişdi. Xüsusilə heykəllər gəmi xərcinin əhəmiyyətli bir hissəsini təşkil etmişdir. Gəminin bəzənməsində intibah izlərinə də rast gəlinir. Gəmidəki heykəllərdə ortaya çıxardılan boya qalıqlarına görə gəminin çox cəlbedici şəkildə bəzəndiyi görünür. Heykəllər ümumiyyətlə palıd, şam və cökə ağaclarından oyulmuşdur. 3 metr uzunluğundakı aslan başı heykəli kimi böyük strukturlar isə bir-birinə bitişdirilmiş kiçik heykəllərdən yaradılmışdır. Roma imperatorlarından İsveç krallarına qədər çox sayda məşhur tarixi şəxsiyyətin də büstləri heykəllər arasında yer alır. Bu heykəllərin altı heykəltaraş və çoxlu köməkçilərin dəstəyilə iki ildə tamamlandığı güman edilir.
İlk səfəri
10 avqust 1628-ci ildə kapitan Sörfing Hansson Vazanın ilk səfərə çıxması üçün əmr verdi. Bu vaxt hava açıq idi, cənub-şərq tərəfdən yüngül bir külək vardı. Gəmi limandaykən üç yelkənini açaraq şərq istiqamətində irəliləməyə başladı. Topların atəş edə bilməsi üçün lumbar qapaqlar açıldı. Vasa şəhərdən ayrılmaqda olarkən birdən dəyişən külək gəmini sağa doğru yırğalamağa başladı. Külək şiddətləndikdən sonra gəmi daha da yırğalammağa başladı və topların lumbar qapaqları açıq olduğundan gəmiyə su doldu. Gəminin su ilə dolması gəminin 32 metr dərinliyə batmasına səbəb oldu. Gəminin heyəti ətrafdakıların köməyilə qurtarılsa da, sahilə çox yaxın bir yerdə 50 dənizçi həyatını itirdi. Gəminin ilk səfərini izləməyə gəlmiş xarici elçilər də batışa şahidlik etdilər.
İstintaq
Vazanın taleyi haqda xaricdə olan krala 27 avqust tarixində məktubla bildirdilər. Kral çox sərt bir şəkildə yazdığı cavabda günahkarların cəzalandırılmasını tələb etdi. Qəzadan xilas olan kapitan Hanssonu məhkəməyə qədər həbsə atdılar. Gəmidəki zabit və mütəxəssislər sorğu-sual edildilər. Bu müddət içində gəminin heyəti də detallı şəkildə sorğu-sual edildi. İddia əsnasında heyət ilə gəminin emalatçıları arasında günahı bir-birinin üzərinə atma səyləri də oldu. İstintaq kimsənin açıq bir şəkildə günahlandırılmayacağı bir şəkildə tamamlandı. Bu gəminin batması İsveç iqtisadiyyatına olduqca ağır zərbə vurdu. thumbnail|Vasanın 1991-ci ildə [[Yaponiyada hazırlanan oxşarı]]
İncəsənətdə əks etdirilməsi
Vasa çox sayda kitab və elmi məqaləyə mövzu olmuşdur. İsveç dilində yazılan üç ədəd uşaq kitabı bir çox dilə tərcümə edilmişdir:
1991-ci ildə Yaponiyada Vasanın eynisi olan bir gəmi hazırlanaraq Ashi Gölündə suya salınmışdır.
Xarici keçidlər
Vasa muzeyinin rəsmi web səhifəsi
Əsl karabidlər
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan yarımfəsiləsi.
Xarici görünüşü
Əsasən iri böcəklərdir, rənglərində qara tonlar üstünlük təşkil edir. Ancaq parlaq metal rəngə çalan yaşıl, mavi və ya bənövşəyi rəngdə olanları da vardır. Ən zəngin cinslərdən olan Carabus böcəklərinin alt qanadları tam inkişaf etmədiyindən, onlar uçmur. Bədəninin uzunluğu 40–50 mm-ə çatır. Böcəklər meşələrdə, bağlarda yaşayır, gecə həyat tərzi keçirdiklərindən, gündüz seyrək nəzərə çarpır.
Həyat tərzi
Onların əksəriyyəti, quşların yemədiyi (ququ quşu və sarıköynəkdən başqa) meşə ziyanvericiləri olan tək ipəksarıyanın, rahibə-kəpənəyin, halqalı ipəksarıyanın və qızılqarın kəpənəyin tırtıllarını məhv etməklə böyük fayda verir .Başqa növlər, bostan bitkilərinə böyük ziyan vuran ilbizləri yeməkdə ixtisaslaşmışlar. Onlara ilk növbədə Qafqaz karabidi, başqa sözlə Qafqaz sıçradıcı-ilbizyeyəni Carabus caucasicus Adams aiddir. Bu növün böcəkləri və sürfələri yırtıcıdır. Onlar orta ölçülü çılpaq ilbizləri böyük miqdarda yeməklə xeyli fayda verirlər. Böcəklərin ömrü 2-3 ildir. Narahat edildikdə və ya ələ götürüldükdə bu böcək bədəninin arxa hissəsindən kifayət qədər uzaq məsafəyə (50 sm-ə qədər) qələvi maye fışqırdır. Dəriyə düşərkən bu maye kəskin yanma hissi törədir. Zədələnmiş yeri su ilə tez yuduqda bu hiss keçib gedir. Ən gözəl və iri böcəklərdən biri kimi kolleksionerlərin diqqət mərkəzində durur və Beynəlxalq entomologiya bazarında yüksək qiymətləndirilir. Bunun nəticəsində onun sayı təhlükəli həddə qədər azalmış və bu səbəbdən MDB və Azərbaycanın Qırmızı kitablarına salınmışdır. Azərbaycanda 300 növdən çox karabid böcək qeydə alınmışdır [4,5,6.7.8, 9].
Yayılması
Təbiətin bəzəyi olan bu endemik relikt növ şimal-şərqi Azərbaycanın meşə dağətəklərində yayılmışdır. Talış dağlarında hərdənbir Talış endemiki olan Carabus clypeatus talyshensis Men. rast gəlinir. Bu növ meşənin yuxarı sərhəddinə yaxın meşə ətrafı çəmənlərdə və dağüstü-kserofit bitki biotopunda yayılmışdır. Böcəklər təbiətdə yayın sonunda üzə çıxır və payıza qədər yaşayırlar. Qışlamanı müxtəlif sığınacaqlarda - daşların altında, döşənəkdə və s. keçirirlər. O biri yazda cütləşmə və yumurtaqoyma baş verir. Yumurtalar torpağa qoyulur, buradaca sürfələr inkişaf edir və puplaşır. Bu yırtıcı böcəklərin qidasını onurğasızların müxtəlif qrupları, çox vaxt cücülər və onların sürfələri təşkil edir. Qafqaz endemiki olan Carabus exaratus G. Böyük və Kiçik Qafqazda kserofil bitki örtüyünə malik açıq dağ yamaclarında rast gəlinir. Yaz və payız dövründə bu böcəklərin səciyyəvi sığınacaq yeri qayaların yarıqları, buradakı daşların altıdır. Zaqafqaziyanın cənub rayonlarında qara sıçradıcı (Carabus maurus A.) yaşayır. Bu, Şərqi Aralıqdənizi mənşəli nadir böcəkdir. Zaqafqaziyadan başqa, İranda, Türkiyədə və Kiprdə də yaşayır. Onun səciyyəvi biotopları yarımsəhra və meşə talaları, dağ-çöl zonasının əraziləridir. Subalp çəmənləri üçün onun yarımnövü olan C. maueus punilio Kust. səciyyəvidir. Bığcıqları qısa, rəngi qara, çox vaxt zəif bənövşəyiyə çalır. Kiçik Qafqazın və Talışın dağlıq zonasındakı taxıl zəmilərində yayılmış Carabus tamsi Men. də Zaqafqaziya endemikidir. Sistematik cəhətdən Carabus cinsinə Calosoma cinsi yaxındır. Buraya, sürfələri ilə birgə, ziyanlı kəpənəklərin tırtıllarını məhv edən istisnasız olaraq faydalı böcəklər aiddir. Məsələn, iyli gözəlbədən (Calosoma sycophanta L.) Azərbaycanda Böyük Qafqazın aran və dağətəyi meşələrində yayılmışdır. Kiçik Qafqazın və Talışın meşə massivlərində seyrək hallarda rast gəlinir. Bu böcək MDB və Azərbaycan]]ın Qırmızı kitablarına salınmışdır. Azərbaycanda qumlu ərazilərdə Scarites lucidae Pall. yaşayır. Kiçik Qafqaz mağaralarında özünəməxsus kor karabidlər – Anophthalmus yaşayır. Qarışıq qida tipli haflardan Amara cinsinin böcəklərini göstərmək olar. Məsələn, yırtıcı Amara aulica Panz. Şəki taxılçılıq sovxozunda və Masallı rayonunun Ərkivan kəndində taxılın süd yetkinliyi və yetişmə dövründə bəzən sünbüllərdəki dəni gəmirir. A. fulva Deg. isə bəzən nəinki sünbülləri, həm də kartof saplağını çeynəyir. Daha üç yırtıcı karabid – A. apricaria Payk., A. ovata F., və A. aenea Deg. Şəmkirdə, Gəncədə və Mingəçevirdə sütul taxıl dənlərini zədələyir və ya yabanı mədəni xaççiçəklilərin toxumlarını çeynəyir. Zabrus cinsinə tipik bitkiyeyən karabidlər aiddir. Belə ki, cənub taxıl karabid böcəyi Z. morio Men. Azərbaycanda dənli bitkilərin əsas ziyanvericilərindən biri olub, payızlıq taxıla mühüm ziyan vurur. Həm sürfə, həm də yaşlı fazada ziyan verir. Z. tenebrioides elongatus Men. bundan az ziyanlı növ deyildir. Azərbaycanda bu yarımnövün əsas ziyankar fəaliyyət sahəsi Şəki-Zaqatala, Gəncə-Daşkəsən və Muğan-Salyan zonalarıdır.
İstinadlar
4. Nuriyeva İ.A. Azərbaycanın Böyük Qafqazın Cənub-Şərq və Lənkəran vilayətlərinin  karabid böcəklərinin (Carabidae) ekoloji xüsusiyyətləri.Azərbaycan Zooloqlar cəmiyyətinin əsərləri. II cild Bakı “Elm”     2010.s.384-389.
5. Нуриева И.А. Данные о жужелицах различных районов Азербайджана. Научно-практический конференция I-ых международных Беккеровских чтений Волгоград -2010. ст.473-476.
6.Nuriyeva İ.A. Calasoma sycophanta və Carabus caucasicus (Coleoptera. Carabidae) karabid böcəklərinin laboratoriya şəraitində saxlanması təcrübəsinə dair.Zoologiya İnstitutunun əsərləri. Bakı. “Elm”, 2011. cild 29. s.250-254.
7. Nuriyeva İ.A.Karabid böcəklərin ( Carabidae) praktiki əhəmiyyəti və Azərbaycanda Carabus cinsinin vəziyyəti.Zoologiya İnstitutunun əsərləri. Bakı.2013 cild 31, №2.s.116-122.
8. Нуриева И.А. Сравнительный анализ биоценотических комплексов жужелиц (Coleoptera, Carabidae) ландшафтов Большого Кавказа Азербайджана. Материалы Всероссийской конференции с международным участием «Горные экосистемы и их компоненты» Нальчик 2014.с.117-118.
9. Nuriyeva İ.A. Azərbaycanda Harpalus cinsinin (Carabidae Coleoptera,)  nümayəndələri. Azərbaycan Zooloqlar cəmiyyətinin əsərləri 7 cild №2 Bakı 2015. s.100-105
Bratislava diyarı
Bratislava diyarı (Bratislavský kraj) — Slovakiyada birinci dərəcəli inzibati–ərazi vahidlərindən biri. Diyarın inzibati mərkəzi Bratislava şəhəridir. Sahəsi 2053 km², əhalisi isə 606 753 (2006) nəfər təşkil edir. Bratislava diyarı Slovakiyanın qərbində yerləşir və Avstriya və Macarıstan ilə həmsərhəddir.
İnzibati bölünmə
Bratislava diyarı "okres" adlanan 8 rayona bölünür:
Statistik məlumatlar (2001)
Diyarda əhalinin sıxlığı 135/km² nəfər təşkil edir. Diyarın inzibati mərkəzi Trençin şəhəri sayılır (almanca Trentschin). Əhalinin etnik mənsubiyyəti Əhalinin konfessional mənsubiyyəti
Qollu-budaqlı sarılıqotu
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Botaniki xarakteristikası
İkiillik ot bitkisi olub, hündürlüyü 80 sm olub, bozumtul qısa sıx tükcükləri vardır. Gövdəsi bir və ya bir neçə olub, budaqlanandır. İnkişafının birinci ilində yalnız kökətrafı çətir əmələ gətirir. Çətir yarpaqları uzunsov daralmış saplaqdan ibarət olub, kiçik dişciklidir. İnkişafının ikinci ilində çoxlu qısa və nazik, tədricən azalan gövdələri üzərində xətti-neştərşəkilli və ya xətti, qısasaplaqlı və bütövkənarlı yarpaqları olur. Sonluqda yerləşən çiçəkləri oldaqca uzun fırçadan, kiçik, düz, sərbəst ləçəkləri, dördölçülü limonu-sarı rənglidir. Meyvələri uzun və nazik, uzunluğu 4 sm, olub, ağımtıl tükcüklərdən ibarətdər. Toxumları kiçik, kürəni-qonur rənglidir.
Çöllərdə, quru çəmənliklərdə, küknar meşəliklərində, meşə kənarlarında, talalarda, dəmiryol və şose yolu kənarlarında yaşayır.
Çiçəkləmə dövründə hündürlüyü ən azı 10 sm olduqda otbiçənlə biçmək lazımdır. Toplanıldıqdan 48 saatdan gec olmayaraq qurudulmalıdır.
B siyahısına daxildir. İki sutqadan gec olmayaraq qurudulmalıdır.
Tərkibi və təsiri
Bitkinin tərkibində başlıca olaraq toxumlarında 6%-ə qədər, yarpaqlarında 1-1,5%, gövdəsində isə 0,5-0,7% ürək qlükozidləri vardır.
Kardiotonik  dərmandır (ürək glikozidi). Çiçəkləmə dövründə toplanılır. Mədəni ikiillik bitki olan qolbudaqlı sarılıqotu xammal kimi keyfiyyətli dərman bitkisidir.
Kardioviolen damcısı (şirəsinin komponenti və ya ekstraktı). Kardiotonik və sedativ dərmandır.
Rinorea pectino-squamata
(Rinorea pectino-squamata) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Qollu-budaqlı sarılıqotu
Tərkibi və təsiri
Xammal kimi qolbudaqlı sarılıqotundan alınan sokdan kardioviolen alınır. Kardioviolen kompliks preparat olub, ürəyin revmatik qüsurlarında, kardioskelerozda, ürək qan dövranı çatmamazlıqlarında, hətta stenokardiyada və vegetativ  nevrozlarda istifadə edilir.
1ml konservləşdirilmiş spirtdə olan sokunda (1:1) nisbətində bioloji aktiv maddə olur. Rütubət ən azı 65%, kül 10%, yarpaq və digər hissəcikləri 3%, üzvi maddələr 1%, mineral maddələr isə 1%-dən çox deyildir.
Komedi Dükkanı
Komedi Dükkanı — Tolga Çevik'in, Fırat Doğu Parlak'ın iştirakıyla yaradılmış bədahətən əyləncəli komedik tamaşa.
İlk dəfə TV8 kanalında yayımlanan proqram sonradan TRT1 kanalına keçmiş. Uzun müddət sonraysa Star TV-də yayımlanmışdır. Proqramın əsas karakterləri Arkadaşım (Tolqa Çevik), Rejissor - Yönetmen (Fırat Parlak) və Minik - Müzisyen (Özer Atik)-dir. Sonralarsa, proqram bağlanmış və hal hazırda Kanal D kanalında "Arkadaşım Hoşgeldin" adıyla yayımlanır.
175 (ədəd)
Yüz yetmiş beş — say sistemində ədədlərdən biridir. Yüz yetmiş dörddən sonra, yüz yetmiş altıdan əvvəl gəlir.
Erigeron gracilis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Rinorea ramiziana
(Rinorea ramiziana) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Yarkon parkı
Yarkon parkı (פארק הירקון; Park HaYarkon) – İsrailin Təl-Əviv şəhərində yerləşən park. Parkı illik 16 milyon nəfər ziyarət edir. Adını içindən axan eyniadlı çaydan götürən parkda çəmənliklər, idman qurğuları, botanika bağları, quş damları, su parkı, iki açıq konsert salonu, göllər yerləşir.
Tarix
Parkın salınması planları 1969-cu ildə başlamışdır. 1973-cü ildə açılanda 1969-1974-cü illərdə Təl-Əviv şəhərinin meri olmuş İeşua Rabinoviçin şərəfinə İeşua bağı adlandırılmışdır.
Görməli yerləri
thumb|[[Yarkon çayı]] Parkda 6 bağ yerləşir: Gan HaBanim (Düşmüş Əsgərlər Memorial Bağı), Gan Nifga'ei HaTeror (Terror Qurbanları Memorial Bağı), Gan HaSlaim (Qaya bağı), Gan HaKaktusim (Kaktus bağı), Gan HaGazum (Budanmış bağ) və Gan HaTropi (Tropik bağ).
Dünyada öz növünün ən böyüklərindən biri olan Qaya bağı İsrailin geoloji müxtəlifliyini əks etdirir. 10 ar sahəyə malik bu bağda 3.500-dən çox bitki növü var (8 arında isə kaktuslar). 5 arlıq Tropik bağda palma ağacları ilə kölgələnən və kiçik gölə aparan taxta yol yerləşir. Yağış meşəsini xatırladan mikroiqlim səhləblərin və sarmaşıq bitkilərinin müxtəlifliyinə səbəb olmuşdur.
Yarkon çayı bütün park boyunca axır, parkın qərb sərhədində Aralıq dənizinə çatır, daha sonra Təl-Əviv limanına – əyləncə və turizm mərkəzinə gəlib çıxır. Son bir neçə ildəki səylərə baxmayaraq, çay hələ də çirklidir. Çirkli suyuna baxmayaraq 2011-ci ildə Təl-Əviv meri Ron Huldai çaya tullanıb üzmüşdür. Bütün bunlara baxmayaraq, ərazi biomüxtəlifliyini qorumağa davam edir. Park cücülər, su quşları, adi çaqqallar, oxlu kirpilərlə, manqustalar ilə zəngindir.
Tədbirlər
thumb|230px|[[Pol Makkartni çıxış edir (2008).]] Parkda bir çox məşhur musiqiçi və musiqi qrupunun konserti baş tutmuşdur: Maykl Cekson, Pol Makkartni, The Rolling Stones, Piter Qabriel, Madonna, Devid Boui, Karlos Santana, Dire Straits, Elton Con, Bon Jovi, Aerosmith, Metallica, U2, Depeche Mode, Guns N’ Roses, Red Hot Chili Peppers, Ugly Kid Joe, Linkin Park, Ozzi Osborn, Co Koker, Morrissi, Eurythmics, Westlife, Five, Castin Timberleyk, Robbi Vilyams, Rihanna, Siya Förler, OneRepublic, Lady Gaga, Castin Biber, Rod Stüart, Queen + Adam Lambert və Britni Spirs.
ABŞ müğənnisi Britni Spirs 3 iyul 2017-ci ildə parkda 60.000 nəfərin iştirakı ilə konsert vermişdir. Konsertə görə İsrail Əmək Partiyası yeni sədrini müəyyənləşdirmək üçün keçirilməsi lazım olan səsverməni sabaha təxirə salmışdı. Səsvermə 3 iyul üçün nəzərdə tutulsa da, rəsmilər maşın tıxaclarından və üzvlərin konsertə üstünlük verməsindən ehtiyat etmişlər.
İtaliya opera evi La Skala Təl-Əviv şəhərinin 100 illiyi ilə bağlı olaraq parkda 100.000 nəfərin iştirakı ilə konsert vermişdir.
Xəlilov açarı
thumb
Xəlilov açarı — neft və qaz quyularının yeraltı təmirində nasos-kompressor borularını (diametri 20-dən 132 mm-dək) bağlamaq və açmaq, həmçinin APR tipli mexaniki açarlarla birgə işlənməsi üçün nəzərdə tutulan alət.
Haqqında
Alət ilk dəfə 1956-cı ildə Azərbaycan alimi A.A.Xəlilov tərəfindən yaradılıb və Azərbaycanın neft mədənlərində uğurla sınaqdan keçirilib.
Xəlilov açarlannın təyinatı montaj və demontaj işləri, quyularda qaldırma-endirmə əməliyyatları zamanı nasos-kompressor borularının açılması və bağlanması, həmçinin APR tipli mexaniki açarlarla birgə işlənməsi üçündür.
Xəlilov açarlarının modelləri: KX 48/73; 73/89; 89/114; 114/127; 127/132