cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Everest
2011 mövsümünə qədər yüksəlmə sitatistikası
1922-ci ilin İngilis Everest Dağı Ekspedisiyasından 2010-cu ilin sonunadək Everest dağında 219 ölüm hadisəsi, hər 100 zirvə üçün 4.3 ölüm hadisəsi qeydə alınmışdır. 219 ölüm hadisəsindən 58-i (26.5%) zirvəyə çıxmış, lakin enişlərini tamamlamayan alpinistlərdir. 2000-ci ildən bəri ölüm hallarının azalmasına baxmayaraq (hər 100 cəhd üçün 1,4 ölüm, 2000-ci ildən 3938 zirvə fəthi) zirvə cəhdinin artdığını da nəzərə alsaq 2000-ci ildən bəri 54 ölüm hadisəsi qeydə alınmışdır.
Zirvədəki bütün cəhdlər iki əsas yoldan birini istifadə edərək edilir. Hər marşrutun populyarlığı ildən-ilə dəyişir. 2005–2007-ci illərdə bütün alpinistlərin yarıdan çoxu daha çətin, lakin daha ucuz şimal-şərq marşrutundan istifadə etməyi seçirdi. 2008-ci ildə, şimal-şərq marşrutu Çin hökuməti tərəfindən bütün dırmaşma mövsümü üçün bağlandı və həmin il şimaldan zirvəyə çıxa bilən yeganə insanlar 2008 Yay Olimpiya Oyunları üçün Olimpiya məşəlini daşıyan idmançılar idi. 2009-cu ildə Dalay Lamanın sürgün edilməsinin 50 illiyi ərəfəsində marşrut bir daha xaricilər üçün bağlandı. Bütün bunlar şimal marşrutuna marağın azalmasına səbəb oldu və 2010-cu ildə alpinistlərin üçdə ikisi cənubdan zirvəyə çatdı.
2010-cu illər
thumb|2012-ci ildə Everestdə selfi 2010-cu illər 2013 və 2014-cü illərdə rekord ölümlərə səbəb olan fəlakətlərlə birlikdə dağ üçün yeni yüksəkliklər və uğursuzluqlar dövrü idi. 2015-ci ildə onilliklərdə ilk dəfə zirvə cəhdi edilmədi. Bununla birlikdə digər illər zirvələrin sayına görə rekordlar müəyyənləşdirdi: 2013-cü ildə zirvəyə çıxanların, 667-nin rekord sayı, 2018-ci ildə zirvənin 800-ə çatması ilə üstələdi, və sonrakı rekord 2019-cu ildə 890-dan çox zirvənin iştirakçısı oldu.
2014 mövsümündə uçqun
thumb|229x229px|2013-cü ildə Everestin zirvəsindən foto 18 Aprel 2014-cü il tarixində, təxminən 01:00 UTC-də (yerli vaxtla 06:30) və 5900 m yüksəklikdə, 2-ci Baza Düşərgəsinin altındakı ərazidə uçqun meydana gəldi. Uçqun altında qalan altı nəfər (bütün Nepal bələdçiləri) öldü, daha 9 nəfər yaralandı. Bu, bölgədəki yeganə faciə deyildi, 2014-cü ildə Nepalda qar çovğunuı fəlakətində 43-dən çox adam həlak oldu və onlar dırmanış cəhdi etmir, sadəcə Annapurnanın ətrafında gəzinti edirdilər.
Mövsümün müsbət nəticələrindən biri, 13 yaşlı bir qız — Malavas Purna, ən gənc qadın rekordunu qıraraq zirvəyə yüksəldi. Bundan əlavə, bir komanda Xumbu Buzlağını keçmək üçün vertolyotdan istifadə edərək cənub baza düşərgəsindən 2-ci düşərgəyə uçdu və sonra Everest zirvəsinə çatdı. Bu komanda cənub tərəfdən istifadə etməli idi, çünki çinlilər onların şimal marşurtundan istifadə etmək icazəsini rədd etdilər. Cənubdan Everestə qalxmaq mümkün deyildi. Çünki burada yerləşən Xumbu buzlağı keçilməz sərhəd idi. Odur ki, komanda Xumbu buzlağını keçmək üçün vertolyotdan istifadə etmək qərarına gəldi. Komanda Vanq Jinq adlı 39 yaşlı çinli qadından və şerplərdən ibarət idi. Mayın 23-də səhər saat 6:30-da komanda bu günə qədər cənubdan Everest dağının zirvəsinə çatan ilk və yeganə alpinistlər oldu. Onların bu uğuru sosial media və jurnalistikada birmənalı qarşılanmadı. Tənqidçilər bunu saxtakarlıq adlandırır, onların Everest tarixinə ləkə vurduğunu bildirirdilər. Lakin bütün bunlara baxmayaraq bu fəth bir ilk olaraq qəbul edildi və Vanq Jinq "İlin Beynəlxalq Alpinisti" adını aldı. Nepal, yerli xəstəxanalara on minlərlə dollar bağışlamaqla və yeni hibrid aviasiya-alpinizm texnikasını əldə etməklə, Çinin istəksizliyini ölkə üçün uğura çevirdi.
2014-cü il mövsümündə Çindən (Tibet bölgəsi) 100-dən çox, Nepaldan isə 6 nəfər zirvə cəhdi etdi. Buraya 72 yaşlı Bill Burke, hindistanlı yeniyetmə qız və çinli bir qadın Jinq Vanq da daxil idi. Digər bir gənc qız zirvəçi 2003-cü ildə böyük bacısı Lhakpa şerp ilə birlikdə dırmanmışdı və bu qız o dövrdə Everest dağının zirvəsində qadın üçün ən çox vaxt keçirən Minq Kipa şerp idi.
2015 mövsümündə uçqun və zəlzələlər
2015-ci ildə, Nepalda yüzlərlə icazə və Tibetdə (Çin) bir çox əlavə icazənin verilməsi ilə rekord səviyyədə dırmanma mövsümü olaraq təyin olundu. Bununla birlikdə 25 aprel 2015-ci ildə 7.8 bal gücündə zəlzələ Everestin dırmanma mövsümünü təsirli bir şəkildə dayandırdı. Zəlzələ və uçqunlar nəticəsində 2015-ci ildə 1974-cü ildən bəri ilk dəfə heç bir zirvə fəthi qeydə alınmadı.
Bunun səbəblərindən biri də yeni bir zəlzələ ehtimalının yüksək(50 faizdən çox) olması idi. İlk zəlzələdən bir neçə həftə sonra bölgə yenidən 7.3 bal gücündə zəlzələ ilə qarşılaşdı və xeyli sarsıntılar oldu.
25 aprel 2015-ci ildə Nepalda 7,8 bal gücündə zəlzələ baş verdi. Zəlzələ nəticəsində 1-ci Baza düşərgəsində uçqun əmələ gəldi. 18 cəsəd Hindistan Ordusunun alpinist heyəti tərəfindən Everest dağından çıxarıldı. Pumoride uçqun başlamış, Everest dağının cənub-qərb tərəfindəki Xumbu buzlağından keçərək Cənubi Baza Düşərgəsini basmışdı.
Zəlzələlər yüzlərlə alpinisti Xumbu buzlağınının üstünə atdı və təchizat az olduğu üçün onlar vertolyotla təxliyə edilməli oldular. Zəlzələ marşrutu Xumbu buz divarı yönündə dəyişdirdi və bu alpinistlər üçün əlçatmaz oldu. Pis hava da vertolyotun təxliyəsini çətinləşdirdi. Everest faciəsi ümumilikdə Nepaldakı təsirlə müqayisədə az idi, Nepalda demək olar ki, doqquz min nəfər ölmüş və təxminən 22000 nəfər yaralanmışdı. Tibetdə 28 Aprelə qədər ən az 25 nəfər öldü, 117 nəfər yaralandı. 29 Aprel 2015-ci ilədək Tibet Alpinizm Dərnəyi (Şimal / Çin tərəfi) Everestin şimal tərəfindən qalxmaq üçün Everest və digər zirvələri bağladı. Cənub tərəfdən vertolyotlar 1-ci və 2-ci baza düşərgələrində olan 180 nəfəri təxliyə etdilər.
2015-ci ilin avqustu — Dağ yenidən açılır
24 Avqust 2015-ci ildə Nepal dağ alpinistləri də daxil olmaqla Everesti yenidən turizm sahəsinə açdı. Payız mövsümü üçün yeganə alpinist icazəsi, əvvəllər dörd dəfə uğur qazanmadan Everest zirvəsinə yüksəlməyə cəhd edən yapon alpinist Nobukazu Kuriki-yə verildi. O beşinci cəhdini oktyabr ayında etdi, ancaq güclü külək və dərin qar səbəbiylə sadəcə 700 m dırmandıqdan sonra zirvədən imtina etməli oldu. Kuriki, bütün barmaqlarının və baş barmağının bahasına başa gələn iki gün boyunca dondurulmuş bir qar çuxurunda ilişərək sağ qalmaqla Everestə qalxmağın təhlükələrini bir daha qeyd etdi.
Lukla-dan Everest Baza Düşərgəsinə(Nepal) qədər cığırın bəzi hissələri ilin əvvəlində baş verən zəlzələlərdə zədələnmiş və trekkerlər üçün yararsız vəziyyətə düşmüşdü.
2016 mövsümü
Havley məlumat bazası 2016-cı ilin əvvəlində 641 zirvə fəthi qeydə almışdır. thumb|"Hillari"
2017 mövsümü
201, yüzlərlə zirvə fəthi və çoxlu ölümlə nəticələnən ən böyük mövsüm idi. 27 May 2017-ci ildə Kami Rita şerp Alp Askents Everest Ekspedisiyasının köməyi ilə zirvəyə 21-ci dəfə çıxdı və o həmçinin Apa Şerp və Furba Taşi Şerp ilə birlikdə 21 dəfə Everest dağının zirvəsinə çıxan üç nəfərdən biri oldu. Mövsüm zirvədən enən zaman qızdırması qalxan İsveçrəli Ueli Stekin ölümü ilə faciəli bir başlanğıc verdi. Hillari pilləsində mümkün dəyişikliklərin xarakteri barədə davamlı müzakirə edildi. 2017-ci il üçün zirvəni fəth edənlərin sayı 449-u Nepaldan (Cənubdan) və 120 Çin Tibetindən(Şimaldan) qalxmaqla 648-ə çatdı.
2018
2018-ci ildə Everest dağına 807 alpinist: Nepal tərəfində 563, Çin Tibet tərəfdən 240 nəfər daxil oldu. Bu, bütün illər ərzində 2013-cü ildə 667 olarkən əvvəlki rekordu qırdı və buna kömək edən bir amil, kritik bahar dırmanması mövsümündə 11 gün davam edən xüsusilə uzun və aydın hava idi. Nepal Ali Məhkəməsində bir məhkəmə iddiası qazandıqdan sonra dırmaşmağa başlamış 70 yaşlı cüt amputasiyalı alpinistin fövqəladə işi daxil olmaqla müxtəlif qaydalar pozuldu. Heç bir böyük fəlakət olmadı, ancaq yeddi alpinist, bir neçə şerp və beynəlxalq alpinist də daxil olmaqla ölənlər oldu.
Himalay rekordçusu Elizabet Havley, 2018-ci il yanvarın sonlarında vəfat etdi.
Nepal tərəfindən verilən icazələrin sayına dair rəqəmlər 347 ilə 375 arasında dəyişir.
2019
2019-cu ilin yaz mussonları bir sıra alpinistlərin ölümünə səbəb oldu. Dünyada zirvəyə çatmaq üçün növbəyə duran yüzlərlə alpinistin görüntülərinin yayımlanması və onların alpinistlərin meyitlərin üstünə çıxması barədə mediada yayılan sensasion məlumatlar insanları qorxutdu. left|thumb|188x188px|[[Xumbu buz divarı]] Himalay dağlarında və həmçinin K2, Nanga Parbat və Meru dağlarında müxtəlif qış ekspedisiyaları ilk 14 həftədən 2019-un Everest üçün səs-küylü olacağını bildirdi. Cory Riçards Twitter-də 2019-cu ildə zirvəyə yeni bir dırmaşma marşrutu quracağına ümid etdiyini açıqladı. Everestin yüksəkliyini, xüsusən də 2015-ci il zəlzələləri fonunda yenidən ölçmək üçün bir ekspedisiya təyin olundu. Çin 2019-cu ilin fevral ayında baza düşərgəsini Everest dağının şimal tərəfində dırmaşma icazəsi olmayanlara bağladı. Aprel ayının əvvəlinə qədər dünyanın dörd bir yanından alpinist komandaları 2019 bahar dırmanışı mövsümünə gəlirdilər. Komandalar arasında çirklənmə qar və bitki örtüyü kimi şeylərin bölgədəki qida və suyun mövcudluğuna necə təsir etdiyini araşdıran bir elmi ekspedisiya da var idi. 2019 yaz alpinizm mövsümündə, demək olar ki, 400 alpinist və bir neçə yüz bələdçi ilə Nepal tərəfində zirvəyə çıxmağa çalışan təxminən 40 komanda var idi. Nepal 2019 üçün 381 dırmanma icazəsi verdi. Çin Tibetindən isə bu icazələrin sayı olduqca çox idi.
2019-cu ilin may ayında Nepal alpinizm bələdçisi Kami Rita 23-cü və 24-cü dəfə Everest dağını fəth edərək beynəlxalq xəbər başlıqlarında yer almağı bacardı. O 2019-cu ildə bir mövsümdə iki dəfə zirvəni fəth etdi. Kami Rita Everesti ilk dəfə 1994-cü ildə fəth etmişdi, bundan başqa o K2 və Lhotze kimi bir sıra digər yüksək dağları da fəth etmişdi.
23 may 2019-cu il tarixində, yəqin ki, dağda yüksək gecikmələrə aparan izdiham və buludsuz hava şəraiti səbəbindən təxminən yeddi nəfər öldü. Daha əvvəl zirvə cəhdi etmiş 19 yaşlı gənc qeyd etmişdir ki, hava buludsuz olduqda (yüksək küləklər sakitləşir), hamı üst və geri qalxmağa tələsəndə uzun xətlər yaranır. Çin Tibetində bir Avstriya alpinisti uçqundan öldü və 26 may 2019-cu il tarixinə qədər bahar dırmaşma mövsümü üçün ölənlərin sayı 10-a yüksəldi. Mayın 28-də bir alpinist eniş zamanı təqribən 26.000 ft hündürlükdə həyatını itirdi və bununla da ölənlərin sayı 11 oldu. Növbəti alpinist itkin düşdü və öldüyü ehtimalına görə rəqəm 12-yə çatdı. Ölənlərin sayına baxmayaraq, 2019-cu ilin yazında dırmaşma mövsümündə rekord sayda: 891 alpinistin zirvə cəhdi üçün toplandığı bildirilir.
Çindən Everestə dırmanmaq üçün müxtəlif icazə məhdudiyyətləri olsa da, Nepal, sadəcə həkimdən dırmaşma icazələrinə imza atmağı tələb edir. Bunun fonunda, Nepal hökuməti artıq dağ zirvəsinə ekspedisiyalar haqqında mövcud qanunlara yenidən baxmağı düşünür. İcazələrin sayından asılı olmayaraq, hava şəraiti alpinistlərin zirvəyə getməsinin vaxtına təsir göstərir.
31 May 2019-a qədər, dırmanma mövsümünün hamısı tamamlandığı düşünülür, çünki dəyişkən hava şəraiti və külək sürətinin artması zirvəni çətinləşdirir. Musson mövsümü sentyabrda başa çatdıqda Everest daha az populyar bir seçimdir, çünki mussonlar dağda çox miqdarda qar buraxır və beləliklə uçqun təhlükəsini artırır. Uçqunlar tarixən Everestdə ölümlərin dörtdə birinin səbəbidir.
İcazələr
thumb|222x222px Nepalda 2014-cü ildə 334 dırmaşma icazəsi verildi. Lakin bəzi səsbəblərdən zirvə cəhdləri təxirə salındı və icazələr 2019-cu ilə uzadıldı. 2015-ci ildə Everestə qalxmaq üçün 357 icazə var idi, lakin uçqun və zəlzələ səbəbindən dağ yenidən bağlandı və bu icazələrə 2017-ci ilə qədər iki illik uzadılma verildi (2014-cü il üçün olduğu kimi 2019-cu ilə deyil).
2017-ci ildə, 11 min dollarlıq icazə almadan Everestə çıxmağa çalışan bir icazədən yayınan şəxs, digər cəzalarla birlikdə 22 min dollarlıq cərimə, qadağalar və tutulduqdan sonra mümkün olan dörd il həbs cəzası ilə qarşılaşdı. İngiltərənin Daily Mail qəzetinə görə, ona Nepalda 10 illik alpinistlik qadağası verildi və evə qayıtmağa icazə verildi. Əslində başqa dağlara çıxmayan cinayətkar, yenidən cəhd edəcəyini, ancaq növbəti dəfə icazə alacağını söylədi.
Nepal tərəfindən hər il verilən icazələrin sayı aşağıda verilmişdir:
Tibetdəki Çin tərəfi də Everestə dırmanış üçün icazə sənədləri ilə idarə olunur. 2008-ci ildə Olimpiya məşəli Olimpiya estafeti tərəfindən Everest dağının zirvəsinə aparıldığına görə 2008-ci ildə zirvə cəhdlərinə icazə verilmədi.
Marşrutlar
left|thumb|170x170px|Everestə dırmanış üçün marşrutlar. Peyk görüntüsü. Everest dağında iki əsas dırmaşma marşrutu: Nepaldan cənub-şərq silsiləsi və Tibetdən şimal silsiləsi, habelə daha az tez-tez dırmaşılan yollar var. İki əsas yoldan cənub-şərq silsiləsi texniki cəhətdən daha asandır və daha tez-tez istifadə olunur. Bu Edmund Hillari və Tensing Norgeyin 1953-cü ildə istifadə etdiyi marşrutdur və 1996-cı ilə qədər tapılan 15 marşrutdan ilkidir. Lakin bu marşrut, Çin Xalq Respublikasının Tibetə hücumundan sonra Çin sərhədi 1950-ci illərdə qərb dünyasına bağlandığı zaman ləğv edildi.
Əksər cəhdlər may ayında, yay musson mövsümündən əvvəl edilir. Musson mövsümü yaxınlaşdıqda, reaktiv axın şimala doğru irəliləyir və bununla da dağda yüksək küləyin sürətini azaldır. Bəzən sentyabr və oktyabr aylarında cəhdlər edilməsinə baxmayaraq, mussonlardan sonra reaktiv axını yenidən müvəqqəti olaraq şimala tərəf çəkildikdə, mussonlarda əlavə qar yağması və mussonların sonunda az sabit hava şəraiti qalxmağı çətinləşdirir.
Cənub-şərq silsiləsi
thumb|278x278px|Cənub marşrutu Cənub-şərq silsiləsindən keçmə Nepalda Everestin cənub tərəfində 5380 m məsafədə yerləşən Baza Düşərgəsinə gedişlə başlayır. Ekspedisiyalar, adətən, Katmandudan Lukla'ya (2.860 m) uçur və Namche Bazaardan keçirlər. Alpinistlər daha sonra hündürlük xəstəliyinin qarşısını almaq üçün lazımi hündürlükdə uyğunlaşma imkanı verən Baza Düşərgəsinə yürüş edirlər. Xumbu buzlağında avadanlıqlar və tədcizatlar yaklar və ya hamballarla Baza düşərgəsinə daşınır. 1953-cü ildə Hillari və Tenzinq Everestə çıxdıqları zaman İngilis ekspedisiyası (400-dən çox alpinist, bələdçi və şerpdən ibarət) dırmanışa Katmandu Vadisindən başladı, çünki o vaxt şərqdə heç bir yol yox idi.
Azərbaycan–Liviya münasibətləri
Azərbaycan–Liviya münasibətləri — Azərbaycan Respublikası ilə Liviya arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr.
Everest
Cənub-şərq silsiləsi
Alpinistlər hündürlükə uyğunlaşaraq bir neçə həftə Baza Düşərgəsində keçirlər. Bu müddətdə şerplər və bəzi ekspedisiya alpinistləri Xumbu buzlağanında iplər və nərdivanlar qururlar.
Azərbaycan–Liviya münasibətləri
Diplomatik əlaqələr
İki ölkə arasında diplomatik əlaqələr 1992-ci ilin mart ayının 16-da qurulmuşdur.
Everest
Cənub-şərq silsiləsi
Buzdan qüllələr, buzlaq çatları və bu kimi dəyişkən buz formaları marşrutu ən təhlükəli edən ərazilərdir. Bu hissədə bir çox alpinist və şerp həlak olub. Təhlükəni azaltmaq üçün alpinistlər ümumiyyətlə şəfəqdən əvvəl, donma temperaturunda dırmanmağa başlayırlar.
6065 m yüksəklikdə, Xumbu buzlağından yuxarıda 1-ci düşərgə yerləşir.
Boquçan SES
Boquçan SES — Rusiyada Anqara çayı üzərində inşa edilmiş su elektrik stansiyası. Krasnoyarsk diyarının Kejemski rayonunun Kodinsk şəhərində yerləşir. 2997 MVt layihə gücü olan Boquçan SES, Rusiyanın ən iri su elektrik stansiyaları sırasına daxildir.
Everest
Cənub-şərq silsiləsi
Düşərgə 1-dən alpinistlər Sükut dərəsi ilə Lhotze yamacının təməlinə, Düşərgə 2-nin 6500 m-də qurulduğu yerə qədər yola çıxırlar. Sükut dərəsi, mərkəzdə nəhəng yanal yarıqlarla dolu düz, yumşaq bir şəkildə artan buzlaq vadisidir. Alpinistlər Nuptzenin bazası yaxınlığında, "Nuptze keçidi" olaraq bilinən kiçik bir keçid yolu keçmək məcburiyyətində qalırlar. Sükut vadisinin belə adlandırılmağına səbəb ərazinin topoqrafiyasının ümumiyyətlə dırmaşma yolundan küləyi kəsməyidir. Yüksək hündürlük və aydın, küləksiz bir gün alpinistlər üçün dözülməz dərəcədə isti ola bilər.
Boquçan SES
1974-cü ildə tikintisinə başlanılan SES, 2014-cü ildə istismara verilib. Boquçan SES Rusiyanın hidroenergetika tarixində tikilmə müddətinə görə rekord sayılır.
Everest
Cənub-şərq silsiləsi
Düşərgə 3-dən Düşərgə 5-ə qədər alpinistlər iki əlavə problemlə üzləşirlər: Cenevrə dalğası və "Sarı Band". Cenevrə dalğası, 1952-ci il İsveçrə ekspedisiyası tərəfindən adlandırılan qara qayanın qabarıq bir formasıdır. Dartılmış iplər alpinistlərə bu qarla örtülmüş qaya qrupu üzərində sürüşməyə kömək edir.
Azərbaycan–Liviya münasibətləri
Parlamentlərarası əlaqələr
Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisində Azərbaycan-Liviya parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupu fəaliyyət göstərir. Bu işçi qrupu 5 dekabr 2000-ci il tarixində yaradılmış və ilk rəhbəri Gövhər Baxşəliyeva olmuşdur. 4 mart 2016-cı il tarixindən Fəzail İbrahimli işçi qrupunun rəhbəridir.
Qurdlar məhəlləsi (Şuşa)
Qurdlar məhəlləsi — Şuşanın XVIII əsrdə salınmış aşağı məhəllələrindən biri. Qarabağın tanınmış soylarından olan Zöhrabbəyovların evi, Qaraböyük xanım sarayı, məşhur ictimai xadim, yazıçı, pedaqoq Əhməd bəy Ağaoğlunun atasının mülkü bu məhəllədə yerləşir.
Everest
Cənub-şərq silsiləsi
Cənub Aşırımında alpinistlər ölüm zonasına daxil olurlar. Zirvə cəhdi edən alpinistlər bu yüksəklikdə adətən iki-üç gündən çox qalmaya bilər. Hava bu qısa bir neçə gün içində işləmirsə, alpinistlər enmək məcburiyyətində qalırlar, hamısı geri, Baza düşərgəsinə dönürlər.
Düşərgə 4-dən etibarən alpinistlər zirvəyə 10–12 saat ərzində çatmaq ümidi ilə (hələ 1000 metr yüksəklikdə) zirvəyə gecə yarısı yaxınlaşmağa başlayır. Alpinistlər əvvəlcə "Eyvana", zirvədən əvvəlki qabarıq formalaşmaya-8400 m hündürlüyə çatırlar. 8750 m hündürlükdə dünyada ikinci ən hündür zirvə olan Cənub Zirvəsi görünür.
Cənub Zirvəsindən, alpinistlər qalın qar qatı ilə örtülmüş cənub-şərq silsiləsini izləyirlər. Bura marşrutun ən təhlükəli hissələrindən biridir: sola səhv bir addım cənub-qərb yamacından, 2400 m (7,900 fut) hündürlükdən, sağa addım isə 3,050 m (10,010 fut) hündürlüyündəki Kangşung divarından birinin düşməsi ilə nəticələnə bilər. Bu cığırın sonunda 8,790 m (28,840 fut) məsafədə yerləşən Hillari Pilləsi adlı 12 m (39 fut) hündürlüyündə qaya divarı var.
Qurdlar məhəlləsi (Şuşa)
Haqqında
Məhəllədə yerləşən mülklərdən biri də Zöhrabbəyovun evidir. Bu ev XIX əsrdə tikilib. Sovet işğalı ndan sonra ev müsadirə olunub və burada Şuşa şəkil qalereyası fəaliyyət göstərib. 1992-ci ildə Şuşa işğal edildikdən sonra bina talan edilib, şəbəkədən pəncərələri və divar rəsmləri yoxa çıxıb. Hazırda bina yarıdağılmış vəziyyətdədir.
Everest
Cənub-şərq silsiləsi
Hillari və Tenzinq bu addımı atan ilk alpinistlər idi və onlar ibtidai buz dırmanma avadanlıqları və iplərindən istifadə edərək bunu etdilər. Hal-hazırda alpinistlər bu pilləni əvvəllər şerplər tərəfindən qurulmuş sabit iplərdən istifadə edərək qalxırlar. Son illərdə dağa dırmaşan insanların sayının artması ilə Hilları Pilləsi tez-tez çətinliyə çevrilir, alpinistlər iplərdən istifadə üçün növbədə xeyli vaxt gözləmək məcburiyyətində qalır və alpinistlərin dağdan səmərəli şəkildə aşağı enmələrində problemlər yaranır.
Kiçik Ayaks
Kiçik Ayaks (Αἴᾱς, daha dəqiq Eant Oilid) — qədim yunan qəhrəmanı, lokrlar padşahı Oiley və nimfa Renanın oğlu. Boy və güc baxımından Troya müharibəsinin digər iştirakçısı Ayaks Telamoniddən (Böyük Ayaks) aşağı olduğu üçün Kiçik Ayaks ləqəbini aldı. İliadanın əhəmiyyətli qəhrəmanlarından biridir və adı Odisseydə çəkilir.
Everest
Cənub-şərq silsiləsi
Hillari Pilləsindən sonra alpinistlər qayalı bir hissəni keçməlidirlər. Alpinistlər ümumiyyətlə zirvədə yarım saatdan az vaxt sərf edirlər ki, qaranlıq girmədən əvvəl düşərgə 4-ə enə bilsinlər, günortadan sonra hava ilə bağlı ciddi problemlərin qarşısını alsınlar və ya əlavə oksigen balonları tükənməsin.
Kiçik Ayaks
Rəşadətləri
thumb|Ayaks və Kassandra Afina heykəlinin yanında "İliada" əsərində hər iki Ayaks (Telamonid və Oilid) tez-tez yan-yana döyüşürlər. Çox ehtimal ki, əvvəlcə hər iki Ayaks bir bütöv mifoloji obrazı yaradırdılar, hansı ki sonradan müəyyən bir dəyişikliyə məruz qaldı (başqa bir fərziyyəyə görə, Eant Oilid əvvəlcə Axillesin bənzəri idi).
Everest
Şimal silsiləsi marşrutu
Şimal silsiləsi marşrutu Everestin şimal tərəfindən, Tibetdən başlayır. Ekspedisiyalar Ronqbuk buzlağına tərəf gedərək buzlağın altındakı çınqıl düzənliyindən 5,180 m (16,990 fut) məsafədə düşərgə qururlar. II düşərgəyə çatmaq üçün alpinistlər şərqdəki Ronqbuk buzlağından 6.100 m (20,000 fut) yüksəkliyə qədər qalxırlar. III Düşərgə Şimal Aşırımının altında, 6.500 m (21.300 fut) məsafədədir. Şimal Aşırımındakı Düşərgəyə çatmaq üçün alpinistlər buzlaqdan 71010 m (23,000 fut) məsafədə yerləşən Şimal Aşırımına çatmaq üçün sabit iplərin istifadə edildiyi aşrımın ətəyinə qalxırlar. Şimal Aşırımından alpinistlər, düşərgə 5-i təxminən 7,775 m (25.500 fut) hündürlükdə qurmaq üçün qayalı şimal silsiləsinə qalxırlar. Marşrut Şimal yamacı ilə diaqonal bir dırmaşmaqla, sarı bandın təməlinə qədər, 8,230 m (27,000 fut) məsafədə düşərgə 4-ə çatır. Düşərgə 4-dən etibarən alpinistlər son zirvəyə təkan verirlər.
Zirvə
Marşrutlar ümumiyyətlə ortaq bir nöqtəni, zirvəni bölüşür. Everest zirvəsi "yemək otağı masasının ölçüsü" kimi təsvir edilmişdir. Zirvəyə hər il qar yağır və qayanın üstündəki buz üzərindəki qar təbəqəsi ildən-ilə dəyişir. Qaya zirvəsi Ordovik əhəngdaşından ibarətdir və Montana Dövlət Universitetinə görə aşağı dərəcəli metamorfik qayadır.
Zirvənin altında hələ də parlaq rəngli qış gödəkcələri geyən meyitlərlə dolmuş "göy qurşağı vadisi" olaraq bilinən bir sahə var. Təxminən 8000 metrə qədər yüksəklikdəki bu sahə oksigen az olduğuna və aşağı təzyiq səbəbi ilə yüksək təhlükə və adətən "ölüm zonası"dır.
Kiçik Ayaks
Rəşadətləri
O, Yelenanın adaxlısı idi. Troya müharibəsi zamanı Lokridadan (Mərkəzi Yunanıstan) gələn yığma qoşunun başçısı idi. Troyaya qarşı 40 gəmi gətirmişdir (və ya 20 ).
Fərid əl-Ətrəş
Fərid əl-Ətrəş — Misir bəstəkarı, müğənni, virtuoz ud ifaçısı və aktyor. XX əsr ərəb musiqisinin görkəmli nümayəndələrindən biridir. Suriyadan Misirə köçmüş druz ailəsində doğulmuşdur. Uşaq yaşlarından anasından ud çalmağı öyrənmişdir. Misir Konservatoriyasında təhsil almış, Misir radiosunda musiqiçi kimi çalışmışdır, Yaradıcılığının ən mükəmməl dövrü 1930–1974 illərə təsadüf edir. Ərəb xalq musiqisindən bəhrələnmiş, müxtəlif janrlarda (məhəbbət, vətənpərvərlik, dini) mahnılar bəstələmişdir. Əsərl ərində Qərb musiqisinin də təsiri hiss olunur. Məşhur mahnıları: "Bahar", "Xəyalımın nuru", "Pıçıltı", "Sevgi tarixçəsi" və s. 30-dan artıq filmə musiqi bəstələmişdir: "Gənclik arzuları" (1943), "Cənab bülbül" (1946), "Yalnız səni sevirəm" (1949), "Ölməz melodiya" (1952), "Ürəyimin təranəsi" (1954), "Sev­gi sahili" (1961), "Naməlum qadından məktub" (1963), "Böyük məhəbbət". Bir çox filmlərdə aktyor kimi çəkilmişdir. "Xəyalımın nuru" mahnısını Azərbaycan müğənnilərinin də (Sara Qədimova, Firuzə İbadova) ifasında uğurla səslənmişdir.
Kiçik Ayaks
Rəşadətləri
Homerə görə, yunan ordusunda Ayaks Oilid ən cəsur qəhrəmanlardan biri və bacarıqlı nizə atan sayılırdı və sürətinə görə yalnız itiayaq Axillesdən geri qalırdı. Onun döyüşçüləri həm oxatan, həm də sapandçı kimi məşhur idilər. Gümrah və cəsarətli xasiyyəti ilə tanınırdı.
"İliada"da" 2 troyalını öldürmüşdür. Giginə görə, Qarqas və Polidomant adlı şəxsləri öldürmüşdür. Cəmi 24 döyüşçü öldürmüşdür. Axillesə həsr olunmuş cənazə oyunlarında qaçış və ox atma yarışlarında iştirak etdi. Troya atının içində oturmuşdur.
Everest
Zirvə
Zirvənin altında Everest dağının üç əsas tərəfinə enən dağ yamacı var: Şimal yamacı, cənub-qərb üzü və şərq yamacı- Kangşung divarı;
Kiçik Ayaks
Troyanın fəthi və qayıdışı
thumb|232x232px|"Ayaks və Kassandra". [[Solomon Cozef Solomon|Solomon Solomon, 1886]] Troya süqutundan sonra Eant Oilid Afina məbədinə daxil oldu, orada o, tanrıçanın heykəlindən qorunma istəyən Kassandranı görüb, onu heykəldən ayırdı və təcavüz etdi. Homer bu epizoddan birbaşa bəhs etmir.
Everest
Ölüm zonası
Everestə zirvə cəhdi edən alpinistlər 8000 m yüksəklidən sonra "Ölüm zonası"na daxil olur və bu zonada hündürlük artdıqca yaşamaq üçün çətinliklərlə üzləşirlər. Temperatur çox aşağı səviyyəyə düşür, nəticədə havaya məruz qalan hər hansı bir bədən hissəsinin donması baş verir. Temperatur çox aşağı olduğu üçün bəzi bölgələrdə qar donur və sürüşərək düşməklə ölüm və ya yaralanma baş verə bilər. Everestdəki bu yüksəkliklərdə yüksək külək də alpinistlər üçün böyük təhlükədir.
Alpinistlər üçün digər əhəmiyyətli təhlükə aşağı atmosfer təzyiqidir. Everestin üstündəki atmosfer təzyiqi dəniz səviyyəsindəki təzyiqin üçdə birini təşkil edir. Nəticədə nəfəs almaq üçün təxminən üçdə bir oksigen əldə edilə bilər. left|thumb|265x265px|Soldan sağa Everest və [[Lhotze, Makalu, Çamlanq]] Ölüm bölgəsinin təhlükəli təsiri o qədər böyükdür ki, alpinistlərin əksəriyyəti Cənub Aşırımından zirvəyə getmək üçün lazım olan 1.72 km məsafəni getmək üçün 12 saat sərf edirlər. Hətta bu səviyyəyə çatmaq üçün tipik bir ekspedisiya üçün 40–60 gün çəkən uzun hündürlükdə uyğunlaşma tələb olunur. 8500 m-dən yuxarı hündürlükdə atmosfer şəraitinə məruz qalan bir insan uyğunlaşma olmadan 2–3 dəqiqə ərzində huşunu itirəcəkdir.
Kiçik Ayaks
Troyanın fəthi və qayıdışı
"Odisseya"da" deyilir ki, Eant evinə qayıdanda Poseydon onun gəmilərini qayalara çırparaq dağıtdı, lakin Eant xilas olundu və qayalara yapışaraq, tanrıların iradəsi ilə sağ qaldığına dair öyünməyə başladı. Onda Poseydon üçbaşlı əsa ilə qayanı yardı və Eant dənizə düşərək öldü.
Everest
Ölüm zonası
2007-ci ilin may ayında "Caudwell Xtreme Everest", həddindən artıq yüksəklikdə insan qanında oksigen səviyyəsi ilə əlaqədar tibbi araşdırma etdi. 200-dən çox könüllü Everest Baza Düşərgəsinə qalxdı, burada qandakı oksigen səviyyəsini araşdırmaq üçün müxtəlif tibbi testlər edildi. Kiçik bir komanda da zirvəyə gedən yolda sınaqlar keçirdi. Baza düşərgəsində belə, oksigenin aşağı nisbi təzyiqi qanın oksigendən doyma səviyyəsinə birbaşa təsir göstərdi. Dəniz səviyyəsində qanın oksigendən doyma səviyyəsi normalda 98–99% təşkil edir. Baza düşərgəsində bu rəqəm 85 ilə 87% arasında düşdü. Zirvədə alınan qan nümunələri qanda oksigen səviyyəsinin çox aşağı olduğunu göstərdi. Qandakı oksigenin yan təsiri, insanda normalda dəqiqədə 20–30 nəfəs alma olduğu halda bu rəqəmin 80–90-a qədər artmasıdır.
Oksigenin olmaması, tükənmə, həddindən artıq soyuq və dırmaşma təhlükələri hamısı ölüm sayının artmasına səbəb olur. Gəzə bilməyən yaralanan şəxs ciddi problemlər içərisindədir, çünki vertolyotla xilasetmə ümumiyyətlə mümkün deyil və insanı dağdan aparmaq çox risklidir. Qalxma zamanı ölən insanlar adətən geridə qalırlar. 2006-cı ildə 150-yə yaxın cəsəd heç vaxt tapılmadı. Standart dırmaşma marşrutları yaxınlığında cəsədləri tapmaq nadir deyil.
Kiçik Ayaks
Sonrakı ənənə
Sonradan lokrlar Eantın döyüşdə onlara kömək etdiyinə inanırdılar. Lokrlar hər il dənizə qara yelkənli gəmi göndərirdilər və yandırırdılar.
Everest
Ölüm zonası
2008-ci ildə edilən bir araşdırma "ölüm zonasının" həqiqətən Everest ölümlərinin ən çox yaşadığı yer olduğunu, eyni zamanda ölümlərin çoxunun zirvədən enmə zamanı baş verdiyini qeyd etdi. Everestdəki ölümlər haqqında 2014-cü ildə bir məqalədə qeyd olunur ki, uçqun ölüm zonası üçün ən böyük təhlükələrdən biridir, uçqunlar aşağı yüksəkliklərdə ölümün daha çox yayılmış səbəbidir.
Kiçik Ayaks
Sonrakı ənənə
Ayaks Oilidin taleyindən ilhamlanıb Sofoklun "Lokrlu Eant" adlı faciə əsərini yazdı, lakin əsər günümüzə qədər gəlib çatmadı.
Məcazi mənada "iki Ayaks" ayrılmaz dostlar deməkdir.
Everest
Ölüm zonası
Buna baxmayaraq, Everest alpinistlər üçün bəzi ölçmələrə görə bir sıra zirvələrdən: Kançencaqra, K2, Annapurna, Nanga Parbat və s. daha təhlükəsizdir, lakin bu dövrdən asılıdır. Monblanın hər il Everestdən daha çox ölümü var, adi bir ildə yüzdən çox adam ölür və qeydlər aparıldıqdan bəri səkkiz mindən çox adam ölmüşdür. Ümumi dağ ölümünə təsir edən bəzi amillər arasında dağın populyarlıq səviyyəsi, dırmaşanların bacarığı və qalxmağın çətinliyi var.
Digər bir sağlamlıq təhlükəsi gözlərin korlanmasına və korluğa səbəb ola bilən retinal qanamalardır. Everest alpinistlərinin dörddə birinə qədəri retinal qanaxma yaşaya bilər və normalda aşağı hündürlüklərə qayıtdıqdan bir neçə həftə ərzində sağalsalar da, 2010-cu ildə bir alpinist kor oldu və ölüm zonasında öldü.
Komanda növbəti 12 saat ərzində onu dağdan endirməyə çalışmaq üçün çox səy göstərdi, lakin heç bir fayda vermədi, çünki çətin hissələrdən keçməkdə uğursuz oldular. Xilas etməsi mümkün olanlar üçün Everest Şimal-Şərq silsiləsi çətinlik kimi tanınır. Bu vəziyyətin bir yolu, 2011-ci ildə zirvədən paraşüt keçirmək niyyətində olan iki nepallı tərəfindən kəşf edildi. Onların heç bir seçimi yox idi: oksigen balonları və materialları tükəndiyi üçün planlarını davam etdirməyə məcbur oldular. Onlar zirvədən uğurla çıxdılar və 42 dəqiqə ərzində dağdan qalxmadan Namche Bazara doğru sürüşdülər.
Əlavə oksigen
Ekspedisiyaların çoxu 8000 m -dən yuxarı oksigen maskaları və balonlarından istifadə edir. Everesti əlavə oksigen almadan dırmaşmaq olar, lakin bu ən bacarıqlı alpinistlər tərəfindən və yüksək risk altında edilə bilər. İnsanlar aşağı oksigen ilə dəqiq düşünmürlər və həddindən artıq aşağı temperatur və dik yamacların birləşməsi tez-tez düzgün qərar qəbul etməyi tələb edir. Zirvəyə çıxan alpinistlərin təxminən 95 faizi zirvəyə çatmaq üçün oksigen balonlarından istifadə etsə də, alpinistlərin təxminən beş faizi Everesti əlavə oksigen olmadan fəth etmişdirlər. Əlavə oksigen olmadan zirvəyə çatmağa çalışanlar üçün ölüm nisbəti ikiqatdır.
Beyin hüceyrələri oksigen çatışmazlığına son dərəcə həssasdır. Bəzi beyin hüceyrələri, oksigen tədarükü yox olduqdan 5 dəqiqə sonra ölməyə başlayırlar. Nəticədə beyin hipoksiyası sürətlə ciddi beyin zədələnməsinə və ya ölümünə səbəb ola bilər. Everest dağına qalxmaq üçün oksigen balonlarının istifadəsi mübahisəlidir. İlk dəfə 1922-ci ildə Britaniya Everest Dağı Ekspedisiyasında 7800 m-ə qalxmış Corc Finç və Geoffrey Brus tərəfindən istifadə edilmişdir. Şiddətli bir fırtına ilə yerə yıxılanlar, gecə ərzində əlavə oksigenlə nəfəs alaraq ölümdən xilas oldular. Ertəsi gün oksigen almayan iştirakçılardan təxminən üç qat sürətli olaraq 8100 m-ə çıxdılar.
Corc Mallori belə bir oksigenin istifadəsini qeyri-peşəkarlıq kimi xarakterizə etdi, lakin sonradan bu olmadan zirvənin fəthinin mümkünsüz olduğunu anladığını və buna görə də 1924-cü ildəki son cəhdində istifadə etdiyini bildirdi. Növbəti iyirmi beş il üçün, hər hansı bir uğurlu zirvə fəthi üçün oksigen balonlarından istifadə standart hesab edildi.
Raynhold Messner, əlavə oksigen ənənəsini pozan ilk alpinist oldu və 1978-ci ildə Peter Habeler ilə birlikdə oksigen balonları olmadan ilk zirvə fəthini etdi. 1980-ci ildə Messner, daha çətin şimal-qərb marşrutu boyunca, əlavə oksigen və ya heç bir bələdçi və dırmaşma tərəfdaşları olmadan dağı fəth etdi.
1996-cı il fəlakəti, bələdçinin oksigen balonu istifadəsindəki rolu məsələsini də ortaya qoydu.
Payız dırmanışı
Ümumiyyətlə bahardan daha az populyar olmasına baxmayaraq, Everest dağı cəhdləri ("mussondan sonrakı mövsüm" də adlanır) payızda da edilir. Məsələn, 2010-cu ildə Erik Larsen və beş Nepal bələdçisi on ildə ilk dəfə payızda Everesti fəth etdilər. Mussonun sona çatdığı payız mövsümü daha təhlükəli hesab olunur, çünki bu zaman səthdə qeyri-sabit ola biləcək çoxlu miqdarda qar yığılır. Bununla birlikdə artan qar, xizək və snovbord kimi müəyyən qış idman növləri ilə daha populyar ola bilər.
Yanvar ayına qədər zirvədə 0,17 km/saat sürətli küləklər əsir və zirvənin orta temperaturu -33 °F olur.
Seçilmiş dırmanış rekordları
2010 dırmaşma mövsümünün sonunda, təxminən 3.142 nəfər tərəfindən zirvəyə 5.104 zirvə cəhdi edilmişdir. Alpinistlərin diqqətəlayiq "ilkləri" bunlardır:
1933: Everest üzərində uçuş
İngilis milyonçu və keçmiş model Lusi, Leydi Houston, 1933-cü ildə Everest Uçuşunu maliyyələşdirdi. Duqlas Hamiltonun başçılıq etdiyi təyyarələr meydana gəlməsi naməlum ərazinin fotoşəkillərini çəkmək üçün zirvədən keçdi.
1988: Zirvədən ilk yamac paraşütü ilə eniş
26 sentyabr 1988-ci ildə Gin-Mark Boivin cənub-şərq silsiləsi vasitəsilə dağı fəth etdikdən sonra, dağdan enərkən paraplandan istifadə etdi. Boivin dedi: "Mən zirvəyə çatanda yorulmuşdum və bu yüksəklikdə qaçmaq olduqca çətin idi." Boivin paraşütü işə salmaq üçün zirvənin altındakı 40 dərəcəli yamacdan 18 m (60 fut) məsafədə qaçaraq 5.900 m (19.400 fut) hündürlüküdəki II Düşərgəyə 12 dəqiqədə çatdı (bəzi mənbələr 11 dəqiqə deyir). Boivin bu şövqü bir daha təkrarlaya bilmədi, çünki iki il sonra, 1990-cı ildə Venesueladakı Anxel şəlaləsindən enərkən öldü.
1991: Hava şarı ilə uçuş
1991-ci ildə iki hava şarında dörd nəfər Everest dağı üzərindəki ilk isti hava şarının uçuşuna nail oldu. Birinci şarda Andi Elson və Erik Cons (operator), digər şarda isə Kris Devhirst və Leo Dikinson (kameraman) yer aldı. Dikinson, "Ballooning Over Everest" adlı macəra haqqında bir kitab yazmağa başladı. İngiltərənin The Daily Telegraph qəzetinə görə, Raynhold Messner, hazırda dayandırılmış Kodak şirkətinində fəaliyyət göstərən Dikinsonun Everestin panoramik görüntülərindən birini "yerin ən yaxşı fotosu" adlandırdı. Devhirst, bu cəsarətin təkrarını sərnişinlərə şərnişin başına 2.6 milyon ABŞ dollarına təklif etdi.
2005: Vertolyotla zirvə fəthi
thumb|Eurocopter AS350 2005-ci ilin may ayında Fransalı pilot Didier Delsalle Everest dağının zirvəsinə Eurocopter AS350 helikopterini endirdi. O Beynəlxalq Aviasiya Federasiyasının (FAI) rəsmi rekordunu qırmaq üçün iki dəqiqəyə enməli oldu, lakin bunu iki dəfə olmaqla 4 dəqiqəyə etdi. Bu tip enişlərdə rotorlar, təyyarəni qarlı zəminə tam dəstəkləmək üçün çətinlik çəkirlər. Uçuş həm yüksəliş, həm də eniş sahəsinin ən yüksək olması və həmçinin eniş çətinliyinə görə dünya rekordu qırdı.
Bəzi mətbuat xəbərlərində zirvənin enişi barədə hesabatın Cənub Aşırımı enişi ilə əlaqədar bir anlaşılmazlıq olduğu irəli sürüldü, ancaq o, bundan iki gün əvvəl FAI tərəfindən və Everest qeydləri tərəfindən təsdiqlənən Cənub Aşırımına da çıxdı. Delsalle, orada olduğu müddətdə 4,880 m (16,000 fut) yüksəklikdəki iki Yapon alpinistini də xilas etdi. Alpinistlərdən biri qeyd etdi ki, yeni rekord daha yaxşı xilasetmə şansı deməkdir.
2011: Zirvədən yamac paraşütü
2011-ci ildə Everest zirvəsindən 42 dəqiqə ərzində Namche Bazaara iki Nepal paraşütü çıxdı. Onlarda oksigen və təchizat tükənmişdi, buna görə də dağdan çox sürətli olan bu yolu seçmişdilər. Cütlük bu fikirlərinə görə 2012-ci il üçün National Geographic Adventurers mükafatını aldı. Onlardan biri geri qalan ömründə heç vaxt dırmaşmadı, digəri isə heç vaxt yenidən bu idman növünü təkrarlamadı, lakin onlar birlikdə əsaslı bir uğura imza atdılar. 2013-cü ilə qədər uçuş görüntüləri Nightline televiziyasında nümayiş olundu.
2014:Vertolyot köməyilə qalxma
2014-cü ildə alpinist Vang Jing tərəfindən maliyyələşdirilən və Xumbu buz divarını keçərək Cənubi baza düşərgəsindən Düşərgə 2-yə uçmaq üçün bir vertolyotdan istifadə edildi və Everest zirvəsi fəth edildi. Bu dırmaşma alpinist dünyasında dərhal dırmaşmanın qanuniliyi və etibarlılığı ilə bağlı çoxlu etiraz və mübahisələrə səbəb oldu. Vanq bütün bunların qarşılığında "Əgər Düşərgə II-yə uçmasan, sadəcə evə gedərsən" dedi. Eyni müsahibədə o təkid etdi ki, heç vaxt bu həqiqəti gizlətməyə çalışmayıb.
Onun komandası cənub tərəfdən istifadə etməli idi, çünki çinlilər onlara dırmaşma icazəsini rədd etdilər. Nəticədə, Çinin imtina etməsi, Nepalın maraqlarına xeyirli oldu, hökumətə yerli xəstəxanalarını nümayiş etdirməyə imkan verdi və alpinizm aləmində vertolyot istifadəsi ilə əlaqədar müzakirələrə səbəb olan yeni bir hibrid aviasiya / alpinizm stilini təqdim etdi. Vanq, 2014-cü ilin iyununda Nepal hökumətindən İlin Beynəlxalq Alpinisti Mükafatını qazandı.
2016:Vertolyotlara müraciət
2016-cı ildə vertolyotların istifadəsininə artması səmərəliliyin artması və ölümcül Xumbu buz divarı üzərindən materialın daşınması üçün müraciət edilirdi. Xüsusilə qeyd edildi ki, uçuşlar buz divarı yollarını 80 səfərdən xilas etdi, lakin Everestdə ticarət fəallığını artırdı. 2014-cü ildə bir çox Nepallı buz divarında öldükdən sonra hökumət vertolyotların 1-ci düşərgəyə daha çox şərnişin aparamasını qeyd etdi, lakin bu, 2015-ci ildə baş verən ölümlər və dağın zəlzələsi səbəbindən mümkün olmadı. Buna görə də bu dəyişiklik ancaq 2016-cı ildə tətbiq edildi (baxmayaraq ki vertolyotlar 2015-ci ildə zəlzələ zamanı çox insanı xilas etmişdi. Həmin yay Bell 412, Everest dağının yaxınlığında 20.000 fut yüksəklikdə uçmaq da daxil olmaqla bir sıra sınaqlardan keçirildi.
Dırmanışların maliyyə dəyəri
Everest dağına dırmaşmaq alpinistlər üçün nisbətən bahalı bir iş ola bilər.
Hər hansı "məşhur bələdçi" ilə, ümumiyyətlə on illərlik dırmaşma təcrübəsi və bəlkə də bir neçə Everest fəthinə sahib bir məşhur alpinistlə dırmaşmaq, 2015-ci ildən etibarən 100.000 funt sterlinqdən artıq ola bilər. Digər tərəfdən, baza düşərgəsində yalnız bir yemək və icazə kimi bürokratik yerüstü yemək təklif edən məhdud bir dəstək xidməti 2007-ci ildəki kimi 7000 ABŞ dollarına başa gələ bilər. Tibet / Çin tərəfi oğurluq və təhdid xəbərləri səbəbiylə "nəzarətdən kənar" olaraq xarakterizə edilir. 2015-ci ilədək Nepal alpinistlərin müəyyən təcrübəyə sahib olmasını və dağı daha etibarlı etmək və xüsusilə gəlirlərini artırmağı tələb etməyi düşünürdü. Lakin aşağı büdcəli şirkətlər təcrübəsiz alpinistləri alaraq daha aşağı qiymətli, lakin təhlükəli təkliflər etməyə dəvam edirdi. Qərb firmalarından üz döndərənlər çox vaxt onlara ucuz qiymətə xidmət təklif edən "şirkətlər" tapa bilərlər. Qərb şirkətləri geri dönə bilməyəcəkləri halda belə insanları inandırarkən, digər şirkətlər insanlara seçim etmək azadlığı verir.
Turizm
thumb|221x221px|Nepalda düşərgə Gon Krakauerin sözlərinə görə, Everestin kommersiyası dövrü 1985-ci ildə başlamış, zirvəyə 55 il boyunca yalnız 55 yaşındakı bir iş adamı və həvəskar dağ alpinisti olan Riçard Bassın da daxil olduğu David Breaşearsın başçılıq etdiyi bir ekspedisiya gəlmişdi. 1990-cı illərin əvvəllərində bir neçə şirkət dağa bələdçi turlar təklif edirdi. 1996-cı il fəlakətində ölən alpinistlərdən biri olan Rob Holl, hadisədən əvvəl 39 müştəriyə zirvəyə uğurla rəhbərlik etmişdi.
2016-cı ildə rəhbər xidmətlərin dəyəri ən çox 35.000–200.000 ABŞ dolları arasında dəyişir. Bununla birlikdə, təklif olunan xidmətlər geniş dərəcədə dəyişir və dünyanın ən kasıb və ən az inkişaf etmiş ölkələrindən biri olan Nepalda sövdələşmələr apararkən "alıcıdan ehtiyat edin". Turizm Nepal iqtisadiyyatının dörd faizini təşkil edir, amma Everest turizmi elə bir xüsusi gəlirdir ki, Everestdə çalışan hambalın gəliri digər gəlir mənbələri olmayan bir bölgədə xalqların orta əmək haqqından təxminən iki qat çox ola bilər.
Everest dağının ticarəti dərəcəsi tez-tez tənqid mövzusudur. Tensinq Norgeyin oğlu Gamlinq Tensinq Norgey, 2003-cü ildə verdiyi bir reportajda, mərhum atasının heç bir dırmanma təcrübəsi olmayan zəngin həyəcan axtaran insanların indi müntəzəm olaraq zirvəyə çatdığını görəndə şok olduğunu söylədi:
Bununla birlikdə, görkəmli alpinistlər arasında bu mövzuda fikirlərin hamısı qətiliklə mənfi deyildir. Məsələn, alpinizmi, xüsusən də Everest dağının ticarətini sevmədiyini söyləyən Edmund Hillari iddia etdi ki, "İnsanlar 65 min dollar ödədikdən sonra bir neçə təcrübəli bələdçi tərəfindən dağa aparılır…Bu həqiqətən alpinizm deyil ". O buna baxmayaraq qərblilər tərəfindən Everest bölgəsinə edilən dəyişikliklərdən məmnun olduğunu qeyd etdi:
Hüquq və qaydalar
left|thumb|192x192px|Zirvədən əvvəl sonuncu düşərgə Bəzi alpinistlər təchizat çantalarından həyati təhlükə yaradan oğurluqlar barədə məlumat verdilər. Everestə oksigen olmadan çıxan və Devid Şarpın partiyasının bir hissəsi olan ilk Braziliyalı alpinist Vitor Neqret, eniş əsnasında öldü və yüksək hündürlükdəki düşərgəsindən təchizat və yemək oğurluğunu təmin etdi.
"Bir neçə üzv təhqir olundu, mexaniki təchizatlar oğurlanmışdı, mən və mənimlə dırmaşan həmkarım Mixael Kodasa qarşı təhdidlər edildi və onsuz da stresli bir vəziyyət daha da dəhşətli hala gətirildi "-alpinistlərdən biri qeyd etdi.
Oğurluğa əlavə olaraq, Michael Kodas " Yüksək cinayətlər: Aclıq yaşında Everestin taleyi" (2008) kitabında təsvir edir: qeyri-etik rəhbərlər və Sherpas, Tibet bazası düşərgəsindəki fahişəlik və qumar oyunları, satışla əlaqəli saxtakarlıq oksigen butulkaları və dağdan zibil çıxarmaq bəhanəsi ilə ianələr toplayan alpinistlər.
Oğurluğa əlavə olaraq, Mixael Kodas "Yüksək cinayətlər: Acgözlük dövründə Everestin taleyi" (2008) (The Fate of Everest in an Age of Greed (2008)) kitabında təsvir edir:
Everestin Tibetdəki Çin tərəfi, bir Kanadalının şerpi tərəfindən bütün mexanizmlərinin oğurlanması və tərk edilməsindən sonra "idarədən kənar" olaraq xarakterizə edildi. Başqa bir şerp qurbanın dağdan təhlükəsiz bir şəkildə çıxmasına kömək etdi və ona ehtiyat qurğular verdi. Digər alpinistlər də hər biri yüzlərlə dollara başa gələ bilən oksigen balonlarının itdiyini bildirdilər.
2010-cu illərin sonlarında düşərgələrdən oksigen balonlarını oğurlanması barədə məlumatlar daha çox yayıldı. Qərblilər bəzən insan həyatının dəyərləri ilə bağlı fərqli bir anlayışa sahib olan yerli sakinləri sürükləyən çıxılmaz yoxsulluğu başa düşmək üçün mübarizə aparırdılar. Məsələn, adam başına cəmi 1000 rupi (6.30 funt) üçün bir neçə xarici vətəndaş qaldıqları yerdən çıxmaq məcburiyyətində qaldılar və təhlükəsizliyə aparıldıqlarına inandılar. Bunun əvəzinə onlar tərk edildi və qar fırtınasında öldülər.
2014 Şerp tətili
18 aprel 2014-cü Everest dırmanma cəmiyyətinə bu günə qədər ən böyük zərbəni vuran fəlakətlərdən birində, 16 şerp, Nepalda Everest dağından uçqun səbəbindən öldü. Faciəyə cavab olaraq çox sayda şerp dırmanma bələdçiləri işdən getdi və ən çox dırmaşan şirkətlər itki üçün yas tutan şerp xalqına qarşı çıxdılar. Bəziləri hələ dırmaşmaq istəyirdilər, amma o ili davam etdirmək üçün həqiqətən çox mübahisəli idi. Şerplərin iş tətillərinə səbəb olan məsələlərdən biri də dırmaşma zamanı əsassız müştəri tələbləri idi.
Everest dağında ekstremal idman növləri
Everest dağı alpinizmdən başqa digər qış idman növlərinə, o cümlədən snovbord, xizəklə sürüşmə, yamac paraşütü və paraşütizm' da ev sahibliyi etmişdir.
Yui,iro Miura 1970-ci illərdə Everestdə xizək sürən ilk adam oldu. Həddindən artıq xəsarət alaraq amma yıxılmadan Cənub Aşırımından təxminən 4,200 ft aşağı sürüşüb. Stefan Gatt və Marko Siffredi 2001-ci ildə Everest dağında snovbord etdilər. Digər Everest snovbordçularına 2000-ci ildə cənubda baza düşərgəsinə enmiş Sloveniyalı Davo Karničar, şimal tərəfində 1996-cı ildə İtaliyadan Hans Kammerlander, və 2006-cı ildə ABŞ-dən Kit DesLaurier daxildir. 2006-cı ildə İsveçli Tomas Olsson və Norveçli Tormod Granheim şimal üzü ilə birlikdə xizək sürdülər.
Müxtəlif növ sürüşmə enişləri yavaş-yavaş daha populyarlaşdı.
1986-cı ildə Everest dağı ekspedisiyası zamanı Stev Mak-Kinney dağdan delta qanadlarla uçan ilk şəxs oldu. Fransız Gin-Mark Boivin 1988-ci sentyabrda Everestin cənub-şərq silsiləsindən yamac paraşütü ilə enərək bir ilk etdi. 2011-ci ildə iki Nepallı 45 dəqiqə ərzində Everest zirvəsindən 16400 ft yüksəkliyinə enərək sürüşmə enişi etdi. 5 may 2013-cü ildə Red Bull içki şirkəti Valeri Rozova paraşüt qanadlar geyinərək dağdan atlaması üçün sponsorluq etdi və o dünyanın ən yüksək Wingsuit atlaması rekordunu qırdı.
Everest və din
thumb|214x214px|[[Ronqbuk Monastrı və arxa fonda Everest]] Everest dağının cənub hissəsi, doqquzuncu əsrdə " lotus mənşəli " Buddist müqəddəsi Padmasambhava tərəfindən təyin edilmiş bir neçə "gizli dərə" dən biri kimi qəbul edilir.
Everestin şimal tərəfindəki baza süşərgəsinin yaxınlığında "dünyanın ən dramatik mənzərələri olan Everest dağının müqəddəs həddi "adlandırılan Ronqbuk Monastırı yerləşir. Nepalın Xumbu bölgəsindəki Everestin yamaclarında yaşayan şerplər üçün, Ronqbuk Monastırı vacib bir ziyarət yeridir.
Tibet Buddizmində " Tükənməz bəxşiş ilahəsi " olan Miyolanqsanqmanın Everestin başında yaşadığı güman edilir. Şerp Buddist rahiblərinin dediyinə görə Everest Miyolanqsanqma'nın sarayı və oyun meydançasıdır və bütün alpinistlər ancaq dəvətsiz gəlmiş qonaqdırlar.
Tullantılar
2015-ci ildə Nepal Alpinizm Assosiasiyasının prezidenti çirklənmənin, xüsusən də insan tullantılarının kritik həddə çatdığını xəbərdar etdi. Hər mövsüm "26.500 funt insan həyatı" dağın arxasında qalır. 1990-cı illərin sonlarında ekspedisiya, tualet oturacağı ilə təchiz edilmiş və mavi plastik əlavə edilmiş 50 qallon həcmində (təxminən 230 lit) çəlləkdən düzəltdikləri tualetlərdən istifadə etməyə başladı. İnsan tullantıları problemi daha çox kimyəvi tullantılarının olması ilə çətinləşir: sərf olunan oksigen balonları, tərk edilmiş çadırlar, boş qutular və şüşələr. İndi Nepal hökuməti hər bir alpinistdən dağa enərkən səkkiz kiloqram tullantı yığmağı tələb edir.
2019-cu ilin aprel ayında Soluxumbu mahalının Xumbu Pasanglhamu Kənd Bələdiyyəsi təxminən 10000 kq zibilin Everestdən toplanması üçün bir kampaniya başlatdı.
frameless|1124x1124px
Xəritə
center|frameless|800x800px
Kodiak
Kodiak - Amerika Birləşmiş Ştatlarının Alyaska ştatında yerləşən şəhər.
Hayimə Xatun
Hayimə Xatun və ya Hayimə Ana ― Osmanlı dövlətinin qurucusu Osman Qazinin nənəsi və Sunqur Təkin, Gündoğdu bəy, Ərtoğrul Qazi və Dündar bəyin anasıdır.
Xatirəsi
Necdet Sakaoğlunun dediyinə görə, tarixçilər tərəfindən çox tədqiq edilməmiş Hayimə ananın xatirəsini Domaniç qəsəbəsinin sakinləri yaşatmışdırlar. Çarşamba kəndindəki bir qəbrin yerli xalq tərəfindən əsrlər boyu Hayimə Xatunun qəbri olaraq ziyarət edildiyini eşidən Osmanlı Sultanı II Əbdülhəmidin əmri ilə burada 1892-ci ildə bir türbə tikdirilmişdir. Digər tərəfdən, İdris-i Bitlisî Heşt Behişt adlı tarixində Osman Qazinin kiçik oğlu Ələddin Paşanın anası ilə birlikdə Biləcikdə yaşadığı yazılmışdır.
Abantlar
Abantlar — Evbeya adasında yaşayan ioniyalı tayfası. Onlar haqqında Herodot və Homer bəhs etmişdir. Plutarxın qeyd etdiyi kimi, abantlar yaxın məsafəli döyüşlərdə usta idilər.
Aristotelin yazdıqlarına görə, onlar Fokidadan Evbeyaya köçüb bu adanın ən qədim sakinlərinə öz adlarını vermiş frakiyalılardır. Abantlar Evbeyadan Elefenorun başçılığı ilə 40 gəmi ilə Troyaya getmişdir. Səyahət zamanı Teseyin övladları onlara qoşulmuşdur. Onlar geri qayıtdıqları zaman abantların 8 gəmisi fırtına ilə İlliriyadakı Keravniya dağlarına doğru irəliləmiş və oradan da İoniyaya köçmüşdür.
Dərinlik-buruq süxurlar
Dərinlik-buruq süxurları (DBS) - neft mədəni yerlərində kəşfiyyat quyuları qazılarkən və istismarı dayandırılmış neft quyulura nın təkrar istismarı üçün aparılan yeraltı təmir işləri zamanı yerin səthinə lay suları ilə axıdılıb çala və çökəkliklərdə toplanan şlam çöküntüləridir.
Süxur
Həmin çöküntülər ikinci cahan müharibəsi dövründə Abşeron yarımadası nda süni yaradılmış çalalarda xam neftin toplanması və çökdürülməsi zamanı da əmələ gəlmişdir. Ona görə də dərinlik-buruq süxurları genezislərinə görə iki tipə ayrılırlar : Hər iki tipə məxsus DBS neft məhsulları ilə bu və ya digər dərəcədə hopmuşlar.
Vətəndaş və İnkişaf Partiyası
Vətəndaş və İnkişaf Partiyası və ya qısaca VİP — Azərbaycanda 28 may 2006-cı il tarixində Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyasının keçmiş sədri Əli Əliyevin rəhbərliyində qurulmuş, 10 avqust 2008-ci il tarixində rəsmi dövlət qeydiyyatına alınmış və 25 iyun 2023-cü il tarixində fəaliyyətini dayandırmış siyasi partiya.