cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Zərnigar Ağakişiyeva
Həyatı
Zərnigar Fəti qızı Ağakişiyeva (Ağakişi atasının babasının adıdır, Güləli isə babasının. 12 yaşında ikən atasının babasının adını özünə soyad seçib) 1945-ci ildə Quba rayonunun Rustov kəndində doğulub.
O, 1972-ci ildə M.A.Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun "Dram və kino aktyoru" fakültəsini bitirib.
Aktyorluq fəaliyyətinin başlaması ilə təxminən eyni zamanda qurduğu ailə həyatının ömrü 11 il olub. Həyat yoldaşının peşəsi mədəniyyət sahəsinə aid deyildi. Övladları olmayıb.
Zərnigar Ağakişiyeva 8 fevral 2018-ci ildə ürək çatışmazlığından Bakıda vəfat etmişdir. 9 fevral 2018-ci ildə Quba şəhər qəbiristanlığında, valideynlərinin yanında torpağa tapşırılmışdır.
Satoşi Tsunami
(d. 14 avqust 1961) — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
Zərnigar Ağakişiyeva
Fəaliyyəti
Təhsilini tamamlayandan sonra, bir müddət Tədris teatrında aktrisa kimi çalışan Z.Ağakişiyeva, rejissor Əşrəf Quliyevin dəvəti ilə Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrında ilk tamaşası 19 may 1973-cü ildə göstərilən A.Ostrovskinin "Müdriklər" dramında Mamayeva rolunu oynayıb. 1974-cü ildən isə Akademik Milli Dram Teatrının aktyor heyətinə aktrisa kimi qəbul olunub.
Satoşi Tsunami
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 78 oyun keçirib, 2 qol vurub.
Zərnigar Ağakişiyeva
Fəaliyyəti
Zərnigar Ağakişiyeva yaradıcılığının xarakterik xüsusiyyətlərinə görə realist aktyor məktəbinin poetika göstəricilərinə daha uyğundur. Yaratdığı obrazlar tamaşaçılar tərəfindən həmişə maraqla qarşılanmışdır:
kimi janr etibarı ilə rəngarəng olan obrazlar teatr salnaməsində özünəməxsus yer tutur.
Aktrisaya 1989-1992-ci illərdə səhnədə cəmi 2 rol verilməsi onun teatrdan uzaqlaşmasına səbəb oldu. 7 ildən sonra Ədalət Vəliyevin dəvətilə yenidən teatra qayıtmışdır.
Murat Menteş
frame|right|Murat Menteş Murat Menteş (d. 1974, İstanbul ),Türk şair və yazıçıdır.
Zərnigar Ağakişiyeva
Fəaliyyəti
Zərnigar Ağakişiyeva Azərbaycan Dövlət televiziyasının hazırladığı teletamaşalarda və "Azərbaycanfilm" in istehsal etdiyi bir çox filmlərdə çəkilmişdir. Filmlərdə əsas, ikinci dərəcəli, epizodik rollara çəkilmişdir.
Murat Menteş
2009-cu ildə nəşr olunan Korkma Ben Varım adlı romanı, Türkiyə Yazıçılar Birliyi (Türkiye Yazarlar Birliği) tərəfindən roman nominasiyasında mükafata layiq görülmüşdür.
Romançılığı
Menteş romanı Türkcə ədəbiyyatında çoxca qarşılaşılmayan qeyri-adi hadisələrlə doludur. Və bu qeyri-adi hadisələr, son dərəcə enerjili bir üslubla izah edilir. "Romanı, saatda 300 km. gedə bilən bir idman avtomobili kimi hazırlayıram. İstəyən oxucu yavaş gedə bilər, lakin sürətli oxunmaq üçün əlverişli bir izahatı mənimsəyirəm." - deyən yazıçı üçün sürət, romanın təməl daşlarından biridir. Buna görə də kitablarında uzun təsvirlərə yol verməz. Bu vəziyyəti, "Əvvəllər romançılar bir dağı ya da bir otağı detallı bir şəkildə təsvir edərkən bu gün vizual erada yaşadığımız və hər kəs hər şeyi gördüyü üçün təsvir, romanı kobudlaşdıran bir şeyə çevrilir." - şəklində açıqlayır.
Uğuldayan qırxlar
thumb|right|250px|Kliper marşrutu. Məhz bu yolla gəmilər İngiltərə və Avstraliya arasında hərəkət edirdilər.
Uğuldayan qırxlar  — Yerin Cənub yarımkürəsində, 40°-cı və 50°-ci enlik arasında qalan okean ərazisinə dənizçilərin verdiyi ad. Məhz bu bölgədə güclü və daima Qərb küləkləri əsir. Çox zaman dəhşətli tufanlara səbəb olur.
Murat Menteş
Romançılığı
Yazarın "marka"larından (Alametifarika); Nuh Tufan, Hayati Tehlike, Şebnem Şibumi, Nazlı Hilal kimi obraz adlarından isə bu şəkildə bəhs edir: "Biz, mənlik obrazı sürüşmüş bir cəmiyyətik. Diqqət yetirin, sarsaq, dayaz qızların ümumi adı "Kezban" oldu. Aişə, Fatma, Yəhya, Süleyman kimi ənənəvi adlar ilə Çağatay, Tonguç, Tuğçe kimi adlar arasında sinfi aidiyyət çağırışımı fərqi var. Roman qəhrəmanlarımı bu səthi qavrayış və sıradan təsnifdən azad tutmaq üçün orijinal adlar seçməyə çalışıram."
Uğuldayan qırxlar
Ərazidə quru hissələrinin az olması nəticəsində küləklər heç bir zəiflədici təsirə məruz qalmır və Hind okeanının cənubunda daha dağıdıcı gücə malik olurlar.. Uğuldayan qırxlar enliyi üzrə Yeri Antarktik sirkumpolyar cərəyanı dövrələyir.
Uğuldayan qırxlar küləkləri Kliper (Clipper route ) marşrutunda önəmli rol oynamış. Bu küləklər haqqında ilk məlumatı 1611-ci ildə holland dənizçisi Hendrik Brauver vermişdir. O göstərmişdir ki, bu yolla daha tez Hind okeanının keçərək Cakartaya çatmaq olar. Hollandiyanın Ost-Hind kompaniyası sonralar bu marşrutu onun şərəfinə «Brauver marşrutu» adlandırmış.
Arzu Hüseynov
Həyatı
Arzu Hüseynov 1962-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Nərimanov rayonu, 45 saylı orta məktəbi bitirmiş, 1981–1983-cü illərdə əsgəri xidmətdə olmuşdur. 1985–1987-ci illərdə teatrda, kinostudiyada və televiziyada texniki işlərdə çalışsa da, çəkilən film və televiziya verilişlərinin bəzilərində epizodik rollarda iştirak etmişdir. 1987-ci ildə İncəsənət universitetinin rejissorluq fakültəsinə daxil olmuş və eyni zamanda Dövlət Gənclər Teatrına rejissor assistenti vəzifəsinə qəbul edilmiş, bir neçə tamaşada aktyor kimi iştirak etmişdir. 1993-cü ildə universiteti bitirmiş, İravan-Azərbaycan teatrında, Bakı Bələdiyyə teatrında və Speys telekanalında aktyor kimi çalışmışdır. 2002-ci ildə Əməkdar Artist fəxri adına layiq görülüb.
Hazırda Bəkı mədəniyyət idarəsinin nəzdindəki Satira teatrında fəaliyyətini davam etdirir.
Filmoqrafiya
Yerlə göy arasında Özgə-serial Boyunbağı-serial Anaya-serial Ay yay-serial Onu axtarıram-serial Siqaretin ziyanı-rolik Fağır kişinin yaman arvadı-serial Yumorestik səhnələr
Vesna Vuloviç
Həyatı
Vesna Vuloviç 3 yanvar 1950-ci ildə Belqradda anadan olmuşdur. Onun atası biznesmen, anası fitnes üztə təlimatçı idi. O xatırlayırdı:
Belqrada qayıdan Vuloviç dostlarından birinin bələdçi geyimindən təsirlənərək uçuş üzrə bələdçi olmaq qərarına gəlir. Vuloviç xatırlayırdı:
Beləliklə, Vesna 1971-ci ildə Yuqoslaviyanın ən nəhəng daşıyıcısı olan JAT aviaşirkətinə işə qəbul edildi.
Aviaqəza
thumb|right|260 px|Jugoslovenski Aerotransport aviaşirkətinin McDonnell Douglas DC-9 təyyarəsi 26 yanvar 1972-ci ildə DC-9–32 Jugoslovenski Aerotransport təyyarəsi (JAT, beynəlxalq adı — Yugoslav Airlines) Kopenhagen — Zaqreb dairəsində Stokholm — Kopenhagen — Zaqreb — Belqrad marşrutu üzrə uçuş həyata keçirirdi. Təyyarənin içində 28 nəfər var idi ki, onların da 5-i stüardessa Vesna Vuloviç də daxil olmaqla, ekipaj üzvləri idi. Qalan 23 nəfəri sərnişinlər təşkil edirdi. Təyyarənin qalxması, hündürlüyün təyinatı və hava yoluna çıxış adi şəraitdə baş tutdu. Uçuş təxminən 10 min metr yüksəklikdə həyata keçdi.
DC-9-un havaya qalxmasından bir saat sonra Hermsdorf ötürücü radiostansiyası və Şərqi Almaniya olmaqla, marşrutun növbəti nöqtələrini keçərək, 10.160 metr yüksəkliyə qalxdı. Tezliklə təyyarə gözlənilmədən dağılmağa başladı: pilot kabinəsi yerləşən burun hissəsi əsas gövdədən ayrıldı. Sınıqlar Çexoslovakiya ərazisindəki (hazırda Çexiya) Çeska-Kamenise şəhəri yaxınlığındakı Serb Kameniçe kəndinə düşdü. Bununla yanaşı, füzelyajın iri hissələri bir kilometrlik məsafəyə gəlib çatdı.
Rəsmi istintaq məlumatlarına əsasən, təyyarə sistemləri havada dağılmaya qədər normal vəziyyətdə idi, pilotlarsa öz yerlərini tərk etməmişdilər. Ekspertiza təyyarəçilərin qanında spirtli içki, yaxud narkotik vasitə aşkara çıxarmadı. Bədbəxt hadisə və ya dağılma haqqında yerə heç bir siqnal göndərilməmişdi. İstismar müddəti bir ilə yaxın olduğundan təyyarənin nisbətən yeni olduğu qənaətinə gəlinmişdi.
Faciəyə səbəb kimi füzelyajın qabaq hissəsinin yük yerində partlayış olması göstərildi. Qəzadan 10 gün sonra Çexoslovakiya Dövlət Təhlükəsizlik Xidməti partlayış mexanizminin hissəsi kimi təyin olunmuş zəngli saatın qalıqlarını təqdim etdi. Terror aktının həyata keçirilməsində "Ustaşi" xorvat təşkilatının tərəfdarları şübhəli bilindi. Lakin rəsmi olaraq, cinayətin üstü tam açılmadı və icraçıların adları səsləndirilmədi.
Stüardessa Vesna Vuloviç
thumb|Qəzanın baş verdiyi yerdə ucaldılmış xatirə abidəsi 22 yaşlı stüardessa Vesna Vuloviç bu reyslə uçmamalı idi. Aviaşirkətin səhvi ucbatından eyniadlı başqa bələdçini (Vesna Nikoliç) əvəzləməli oldu. Qəza baş verən gün Vesna öz təhsilini başa vurmamışdı və ekipajda təcrübəçi kimi iştirak edirdi.
Partlayış baş verərkən Vesna Vuloviç sərnişin salonunda işləyirdi. O, dərhal huşunu itirdi və sonradan nə etdiyini, məhz harada – orta və ya quyruq hissədə olduğunu xatırlaya bilmədi.
Vesna Vuloviçin sözlərinə görə, özünə gələndən sonra ilk istədiyi şey siqaret çəkmək olmuşdu. Sonra isə pişiyinin və itinin harada olduğunu soruşmuşdu.
Müalicə 16 ay davam etdi. Həmin müddətin 10 ayı boyunca, Vuloviçin bədəni qurşaqdan ayaqlarınadək iflic vəziyyətində idi.
Qəzadan sonra
Vesna Vuloviç xatirələrində qəza anını xatırlamadığına görə, qorxu hissi yaşamadığını qeyd edirdi. Buna görə də tam sağalandan sonra onu Yugoslav Airlines şirkətində stüardessa işinə qaytarmaq cəhdi oldu, lakin o, aviaşirkətdə ofis xarakterli vəzifədə çalışmağa başladı.
1977-ci ildə ailə qurmuş, 1992-ci ildə boşanmışdır. Övladı yoxdur.
1985-ci ildə Vesna Vuloviçin adı Ginnesin Rekordlar Kitabına düşmüşdür.
Ölümü
Vesna Vuloviç 2016-cı ilin dekabrında Belqraddakı evində vəfat etmişdir. 23 dekabr tarixində onun cəsədi rəfiqələrinin narahatlığı, telefon zənglərinin cavabsız qalması səbəbindən mənzilə polis müdaxiləsindən sonra aşkara çıxarılmışdır. Ölümünün səbəbi açıqlanmayıb.
Rjev
Rjev — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər. Tver vilayətinə daxildir.
Fransa frankı
Fransa frankı (Fransızca: franc français) Fransada işlədilən qədim pul vahididir. Fransa frankı ₣ və ya F hərifi ilə işarə edilir. 2002-ci ildə Fransa pul vahidinin avroya dəyişməsilə istifadəsi dayandırılmışdır. Fransa ilə yanaşı Andorra, Monako və Fransız Polinezyasında da istifadə olunub. Fransız frankı dünyada rezerv pul olaraq işlədilirdi. ABŞ dolları, Alman markı, İngilis sterlinqi və Yapon Yeninindən sonra 5-ci yeri tuturdu.
Xallıq İşbara Yabqu xaqan
Xallıq İşbara Yabqu xaqan (əsl adı Aşina Helu 阿史那賀魯, taxt adı İşbara xaqan 沙缽略可汗) — Nuşibilər tərəfindən dəstəklənən Qərbi Göytürk xaqanlığı xaqanı. Son müstəqil xaqandır.
İlk illəri
Atası Qafqaz tudunu Böri şad idi. Yabqu titulunu 633-cü ildə Nişa Tulu xaqandan almışdı. Nuşibilərin dəstəyi ilə İrbis Şekuy xaqana qarşı 646-cı ildə üsyana cəhd etmiş, lakin məğlub olub Çinə qaçmışdı. 651-ci ildən öncə isə Tan sülaləsində bir sərkərdə idi.
Xaqanlığa gəlişi
Tulu aymaklarına isə çorlar təyin etmişdi:
Sonrakı illəri
Xaqanlığı əvvəl Tan sülaləsi ilə dost şəraitdə idarə edən xaqan getdikcə işğalçı siyasətə keçdi. 651-ci ilin payızı Çinin qərbinə - indiki Sincan və Qansuya hücuma keçdi. Bundan istifadə edən İnan Cençu yabqu 653-cü ildə Səmərqəndəcən irəliləyə bilmişdi.
İmperatorun əmri ilə Çin sərkərdəsi Su Dinqfanq parçalama taktikasından istifadə edərək tayfaları bir-bir ələ keçirdi. Bu işdə Uyğurlar da iştirak edirdi. Daha sonra Çinə geri dönən Dinqfanq əsas işğal işini Hsiao Sieyə (蕭嗣業) tapşırmışdır. Aşina Buçjen və Aşina Mişenin birləşmiş orduları qarşısında məğlub oldu. Tulular Buçjenə, Nuşibilər isə Mişeyə təslim oldular. Xaqan isə oğlu Siyun Bağaturla birlikdə öncə Çaç şəhərinə qaçdı. Lakin şəhərin hakimi İnye Tarxan xaqanı əsir edərək Aşina Yuankinə təslim etdi. Xaqan Çanqana gətirildi. Beləliklə Qərbi Göytürk xaqanlığı da süqut etdi.
Xallıq İşbara əsir edilərkən sərkərdə Hsiaoya demişdir:
Ailəsi
Qumilyova görə atası Böri Şad, Eduard Şavannesə görə isə İrbis Şekuy xaqandır. Övladları:
Ölümü
Xaqan Çanqanda 659-cu ildə vəfat etdi. Məzarı İllig xaqanın məzarının yanındadır.
NGC 12
NGC 12, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Balıqlar bürcü istiqamətində yerləşir. SBc tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 inç) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Sailor Moon: La Luna Splende
"Sailor Moon: La Luna Splende" — Yaponiyanın Bandai Namco videooyun şirkətinin 16 mart 2011-ci ildə İtaliyada yayımladığı 2D videooyun. Oyun italyan dilində olan ilk "Seylor Mun" videooyunu xüsusiyyətini daşıyır.
Haqqında
Videooyun 2011-ci ilin 16 martında Nintendo DS platformaları üçün yayımlanmışdır və "Seylor Mun" videooyunlarının son versiyasıdır. Oyun İtaliyada satışa buraxılmış və adını "Seylor Mun" animesinin ikinci mövsümünün italyanca dublajındakı adından almışdır. Adını ikinci mövsümdən alsa da, videooyunun baş düşməni olan Kunsayt sadəcə birinci mövsümdə görünmüşdür. Videooyundakı personajların adları seriyanın italyanca versiyasına uyğunlaşdırılmışdır. "Sailor Moon: La Luna Splende" italyan dilində olan və Nintendo DS platformaları üçün istehsal olunan ilk "Seylor Mun" videooyunudur.
Hekayə
Nina (Naru Osaka) şüursuz şəkildə xəstəxanaya yerləşdirilir, Banni (Usaqi Tsukino) və dostları onun ziyarətinə gəlirlər. Luna onlara deyir ki, Ninaya hansıda bədheybət hücum etmiş ola bilər. Buna görə də onu xilas etmək üçün onlardan biri Ninanın yuxusuna daxil olmalıdır. Hər yuxuya daxil olmaq üçün personajlar 10 kristal və bir neçə xəzinə sandığı yığmalıdırlar. Onların burada ən böyük düşməni Lord Kaspardır (Kunsayt).
Staritsa
Staritsa — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər. Tver vilayətinə daxildir.
Takumi Horiike
(d. 6 sentyabr 1965) — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 58 oyun keçirib, 2 qol vurub.
Capsella rubella
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Rəna Şereşevskaya
Həyatı
Rəna Şereşevskaya 1954-cü il iyunun 17-də Bakıda, 13 il Azərbaycan Geologiya idarəsininə rəhbərlik etmiş Midhət bəy Mustafabəylinin ailəsində anadan olub. Artıq dörd yaşında böyük musiqi qabiliyyəti və istedadı üzə çıxıb. 1972-ci ildə Üzeyir Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyası nəzdində Bülbül adına Orta İxtisas Musiqi Məktəbini tanınmış pedaqoq Liliya Filatovanın fortepiano sinfi üzrə əla qiymətlərlə bitirib. Elə həmin il Pyotr Çaykovski adına Moskva Dövlət Konservatoriyasında Lev Vlasenkonun sinfinə daxil olub. Konservatoriyadan sonra aspiranturanı da fərqlənmə ilə bitirib.
1970-ci illərdə Şereşevskaya SSRİ-də və müxtəlif ölkələrdə bir çox solo və simfonik konsertlər verib. 1980-ci ildən başlayaraq o, Moskva Konservatoriyası nəzdində Mərkəzi Orta İxtisas Musiqi Məktəbində istedadlı uşaqlara dərs deyib.
1991-1993-cü illərdə Şereşevskayanı İppolitov-İvanov adına Dövlət Pedaqoji Musiqi İnstitutunun fortepiano kafedrasına müdir vəzifəsinə dəvət ediblər. Həmin dövrdə o, orta ixtisas və ali təhsil məktəblərində fortepianonun tədrisi metodikasının tərtib olunması işinə başçılıq edib. Onun təklifi və rəhbərliyi ilə gənc ifaçıların İppolitov-İvanov adına birinci Ümumittifaq müsabiqəsinə start verilib.
Sundalılar
Sunda (sunda. ᮅᮛᮀ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ, Urang Sunda) — İndoneziyanın Yava adasının qərb hissəsində avstraneziyalı yerli etnik qrup. Onlar təxminən 40-42 milyondur və qonşu yavalılardan sonra sayına görə İndoneziyanın ikinci etnik qrupudur. Sundalılar öz dilində özlərini Urang Sunda (Sunda xalqı) adlandırırlar. Orang Sunda və ya Suku Sunda İndoneziya dilində ekvivalentidir.
Sundalılar ənənəvi olaraq Qərbi Yava, Banten, Cakarta və Mərkəzi Yavanın qərb hissələrində cəmlənmişdir. Sundalı miqrantlar Lampunq və Cənubi Sumatra və Mərkəzi Yava və Şərqi Yavada daha az təsadüf olunur.
Etimologiyası
Sunda adı "Sanskrit" ön şəkilçisindən gəlir və "yaxşılıq" və ya "yaxşı keyfiyyətə malik" deməkdir. Məsələn nümunə qızılı təsvir etmək üçün suvarna ( "yaxşı rəng" ) sözündən istifadə edilir. Sunda həm də Hindu tanrısı Vişnunun başqa bir adıdır. Sanskritdə Sundara (erkək) və ya Sundari (qadın) sözü "gözəl" və ya "mükəmməllik" deməkdir. Sunda termini həmçinin parlaq,təmiz və ağ deməkdir.
Rəna Şereşevskaya
Həyatı
Şereşevskaya Fransa, Rusiya, Almaniya, Kanada, ABŞ, Kanada, Çində ustad dərsləri keçir. Onun yetirmələri beynəlxalq müsabiqələrin laureatlarıdır. Onlar dünyanın aparıcı konsert salonlarında – “Pleyyel”, “Karneqi-Holl”, “Albert-Holl”, Berlin Milli Filarmoniyası, Moskva Konservatoriyasının Böyük salonu və digər səhnələrdə çıxış edirlər.
Sundalılar
Köçmə nəzəriyyəsi
thumb|right|Jaipongan Moyanq Prianqan.Ənənəvi Sunda rəqs tamaşası.
Rəna Şereşevskaya
Həyatı
Şereşevskaya hazırda Alfred Korto adına Paris Ali musiqi məktəbində fortepiano professorudur. O, istedadlı uşaqların musiqi təhsili sisteminin təkmilləşdirilməsinə çox diqqət yetirir, Fransa və beynəlxalq mətbuatda, Fransanın milli televiziyasında bu məsələ ilə bağlı çıxışlar edir.
Sundalılar
Köçmə nəzəriyyəsi
Sundalılar avstraloid mənşəyinə malik olaraq Tayvandan gəlib Filippinə köçdükləri və e.ə 1500-ci illə e.ə 1000-ci illər arası Yavaya çatdıqları düşünülür. Bununla yanaşı müasir sundalıların avstraloid əcdadlarının bu gün mövcud olan Yava dənizi, Malakka və Sunda boğazlarının arasında batmış bir yarımada olan Sunda torpağından gəldiyi də iddia olunur. Son genetik tədqiqata görə, Sundalar yavalılar və balilər ilə birlikdə avstraloid və avstraliyalı irsi arasında paylanan genetikanın demək olar ki bərabər paylaşırlar.
Rəna Şereşevskaya
Həyatı
Şereşevskaya, eyni zamanda “Fransa və Rusiyanın ulduzları və gənc istedadları” mədəni mübadilə layihəsinin yaradıcısı və rəhbəri, beynəlxalq müsabiqələrin münsiflər heyətinin üzvüdür.
Sundalılar
Əfsanənin kökü
Ənənəvi ilkin sunda dini (Sunda Vivitan) inancında Sunda xalqının mifik mənşəyi vardır.Qədim Sunda inancın yüksək ilahi varlığı Sanq Xanq Kersa Sasaka Pusaka Buanada (Yer kürəsindəki müqəddəs yer) yeddi bataraları (tanrılar) yaratdı. Bu bataraların ən yaşlısı Batara Cikal adlanır və "Kanekes xalqı"nın əcdadı sayılır. Digər altı bataralar da Qərbi Yavanın Sunda torpaqlarında müxtəlif yerlər idarə edirdilər. Sanqkuryanın bir Sunda əfsanəsi Bandunqun dağlıq ərazisindəki qədim gölün Sundalıların Mezolit dövründən bu günə qədər ən az 20 min il əvvəl yaşadığı bölgənin xatirəsini ehtiva edir. Sunda dünyasının qəlbi olan digər məşhur əfsanə Parahyanqan (Prianqan) dağlıqlarının yaranması ilə bağlıdır; "Hiyan (tanrı) gülümsəyəndə, Parahyanqan torpağı yaradıldı". Bu əfsanə Parahyanqan yaylasının təbii gözəlliyini və tanrıların məskəni kimi təqdim edir.
Hindu-buddist krallıqları dövrü
thumb|right|[[Boqordaki Batutulis yazısı xalqın Prabu Silivanqi adı ilə tanınan Sunda kralı Sri Baduqa Maharayanın əməllərini təsvir edir.]]
Yavanın Qərb hissəsində Sunda aləmində yaranmış ən qədim tarixi siyasi dövr 4 və 7-ci əsrlər arasında inkişaf edən Tarumanaqara səltənətidir. Hindu təsirləri sundalılar üçün Tarumanagara yazılarından aydın olduğu kimi 4-cü əsrin əvvəllərində çatmışdı. Bununla belə, Sundalılar bu dharmik inancını həyat tərzinə çevirsələr də onların Yava tərəfdaşları kimi kütləvi bir dövr olmadı. Göründüyü kimi mərkəzi məhkəmə hindu-buddist mədəniyyətini və qurumunu qəbul etməyə başlamasına baxmayaraq, ümumi sundalılar hələ də doğma və ata-baba ibadətlərini qoruyub saxlamışlar. 4-cü əsrdə qədim meqalit mədəniyyəti yəqin ki, hələ sağ idi və nüfuzlu Hindu təsirlərin yanında idi. Məhkəmə mədəniyyəti qədim zamanlarda məsələn, Sunda Krallığının dövründə inkişaf etmişdi, lakin sundalılar Mərkəzi və Şərqi Yavada yavalılar tərəfindən inşa edilənlərə böyük dini abidələr tikmək üçün vəsait olmadığı görünürdü. Ənənəvi sunda düyü əkinçilik üsulu palavra humanın (quru düyü əkinçilik) yavalılar tərəfindən sulanan savah nəmli düyü becərilməsindən (kompleks idarəetmə, koordinasiya və bir çox işçi qüvvələri tələb edən) fərqli olaraq, həmçinin az miqdarda əhalisi olan sunda kəndlərinin inkişafına kömək etdi.
Hər bir bölgəni təcrid edən coğrafi məhdudiyyətlər sunda kəndlərinin sadə həyat tərzindən və müstəqilliyindən daha çox zövq almasına gətirib çıxardı.Yəqin ki Sunda xalqının qayğısız təbiətinə, bərabərliyinə, mühafizəkarlığına, müstəqilliyinə və bəzi fərdi sosial baxışlarına qatqı təmin edəcək amil idi. Sundalılar təbiətini qoruyub saxlamaq və ekosistemi qorumaq üçün təbiətlərini mənəvi yollarla sevir və onlara tabe olurdu. Mühafizəkar tendensiya və onların xarici təsirlərə qarşı bir az müxalifəti Kanekes və ya Baduy xalqının qəti şəkildə qəbul etdiyi həddindən artıq təcridedici tədbirlərdə nümayiş olunur. Yadellilərlə qarşılıqlı əlaqə qurma və xarici fikirlər texnologiya və həyat tərzlərini qəbul etmə qaydalarına malikdir. Onlar təbii ekosistemi qoruyub saxlamaq üçün ağacları kəsməmək və meşə canlılarına zərər vermə kimi bəzi qadağaları da qoydular.
"Sunda" adını xatırladan ən qədim tarixi qeydlərdən biri Sukabumi yaxınlığında Cibadakda aşkar edilmiş 952 saka (1030-cu illər) tarixində Sanqhyanq Tapak yazısında vardır. 1225-ci ildə Çin yazıçısı Çou Yu-kua Çu-fan-çi adlı kitabında Banten və ya Kalapa limanına aid olan Sin-to (Sunda) limanını ehtimalla təsvir edir. Bu qeydləri araşdıraraq göründüyü kimi, "Sunda" adı 11-ci əsrin əvvəllərində, onların qərb qonşularını təyin etmək üçün Yava dili kimi istifadə olunurdu. Başqa Çin mənbəyi daha çox Banten və Sunda Kelapa limanı kimi istinad edir. Sri Baduqa Maharaya ( Kral Silivanqi kimi tanınan ) hakimiyyəti altında olan Pacacaran (paytaxt) dövründə Sunda Krallığının birliyi və şəxsiyyətinin formalaşması və möhkəmlənməsindən sonra xalqın ortaq ümumi şəxsiyyəti daha möhkəm şəkildə qurulmuşdur. Onlar öz səltənətlərini, xalqlarını və dillərini müəyyən etmək üçün "Sunda" adını qəbul etdilər.
Hollandiyanın hakimiyyəti altında
thumb|right|Garutda Anqklunqla (musiqi aləti) oynayan sundalı oğlanlar. 1910-1930-cu illər
Daxili Pasun dağlıq və təpəlikdir və 19-cu əsrə qədər qalın meşəlik və az miqdarda məskunlaşdırılmış yer idi. Sundalılar ənənəvi olaraq kiçik və təcrid edilmiş məskənlərdə yaşayırdılar, yerli məhkəmələrin nəzarətini çətinləşdirirdilər. Sundalılar yavalılardan fərqli olaraq, ənənəvi olaraq quru əkinçiliklə məşğul olurdular. Bu amillər sundalıların daha az sərt idarəçiliyi və daha müstəqil ictimai davranışı ilə nəticələndi. 19-cu əsrdə, hollandiyalı müstəmləkənin istismarı qəhvə, çay və kinənin istehsalı üçün daxili aləmini açdı və dağlıq cəmiyyət özünəməxsus sundalı zehniyyətini daha da gücləndirərək, sərhəd aspektinə qovuşdu.
Müasir dövr
Gözəlliklərinə görə İndoneziya etnikləri arasında məşhur olan sundalılar 16-cı əsrin əvvəllərində "Summa Oriental" adlı hesabatında Tome Pires yazırdı: "Zadəgan təbəqədən olan sunda qadınları gözəldir, aşağı təbəqədə olanlar isə deyil ". Sundalı qadınlar indoneziyalıların qiymətləndirilməsində ölkənin ən gözəlidir. İndoneziyadakı məşhur fikirə görə iqlim səbəbindən digər indoneziyalılara nisbətən sundalılarda parlaq dəri var və xam meyvə tərəvəzlərlə pəhriz etdiklərinə görə xüsusilə də yumşaq dərilərə sahibdirlər. Xalqın məşhur "Moyanq Prianqan" kimi tanınan Bandunq xanımları tanınmış,mükəmməl üslublu və irəli görünüşlü xanımlardır. Demək olar ki bu gün bir çox sundalılar İndoneziyanın əyləncəli sənayesində karyera qururlar.
Dil
thumb|300px|left|Xəritə Yavada Sunda ərazisini göstərir thumb|right|[[Sunda yazısı|Sunda skriptləri (yazı sistemi) ]]
Sundalılar həmçinin yava diliylə olduğu kimi Malay və Minanq dili ilə yaxından əlaqəlidirlər. Sundalılar rütbə və hörməti ifadə edən müxtəlif dil səviyyələrindən istifadə edirlər. Sundalılar yavalı və malaylı ilə oxşar sözlər bölüşürlər. Sunda-Banten ləhcəsindən Sunda-Mərkəzi Yava ləhçəsinə qədər olan bir neçə sunda dialekti vardır, bu da yavalıların elementləri ilə qarışıqdır. Ən fərqli ləhçələrin bəziləri Banten, Boqor, Prianqan və Cirebondadır. Mərkəzi Yavada Sunda dili bəzi Cilacap və bəzi Brebes bölgəsində danışılır. Məlumdur ki, ən orijinal Sunda dili dialekti Ciamis, Tasikmalaya, Qarut, Bandunq, Sumedanq, Sukabumi və xüsusilə Cianyur (Cianyurda yaşayan insanlar tərəfindən istifadə olunan təmiz sunda dilində danışılan dialekt) orijinal forması sayılır. Şimal sahillərində danışan Sunda dili isə Banten və Cirebon daha az zərif sayılır. Baduy xalqının dili Yava dili ilə nümayiş etdirilən (təsir etdiyinə görə) rütbə və hörməti ifadə etmək üçün dil stratifikasiyası konsepsiyasını qəbul etməzdən əvvəl tərəfindən danışılmış dil Sundan dilinin arxaik tipi sayılırdı.
Bu gün Sunda dili çoxu latın yazısı ilə yazılır. Sunda dili mətbuatının bir nümunəsi Latın qrafikası ilə yazılmış Manqle jurnalıdır, lakin 14-cü və 18-ci əsrlər arasında istifadə edilən Sunda yazı növünün canlandırılması üçün bir səy vardır. Misal üçün Bandunqda küçə və Qərbi Yava şəhərlərin adları indi Latın və Sunda yazısı ilə yazılır.
Din
thumb|right| Akad nikah (nikah şəhadətnaməsi).Sunda müsəlman toyunda ustad və şahidlərin qarşısında söz verir.
Sundalıların ilkin dini sistemləri ata-baba (karuhun) və təbiət ruhuna aid olan təbiət ruhuna həsr olunmuş animizm və dinamizm idi, hələ də bəzi panteizm xüsusiyyətlərini daşıyırdı. Ən yaxşı göstəricilər ən qədim epik şeirlər (vavacan) və uzaq Baduy tayfası arasında yerləşir. Bu din Sunda Vivitan ("erkən Sunda") adlanır. Düyü əkinçiliyi ənənəvi sundalıların mədəniyyətini, inanclarını və ritual sistemini formalaşdırmışdı, digərləri arasında düyü və məhsuldarlığın tanrıçası kimi Nyai Pohaci Sanghyanq Asriyə hörmət edilmişdir. Qərbi Yavadakı sundalılar ölkəsi İndoneziya arxipelaqının Hind-Buddist təsirlərinə məruz qaldığı ən erkən yerlərdən biridir. Tarumanaqara krallığı 4-cü əsrin əvvəllərində Sunda Krallığının Hinduizmini qəbul etdi. Karavanqdakı Batucaya stupa kompleksi Qərbi Yavadakı buddist təsirini göstərir.Qarut yaxınlığında Canqkuanq Şivaik məbədi isə hinduizm təsirini göstərir. 16-cı əsrin müqəddəs Sanghyang siksakanda ng karesian mətnində dini və mənəvi qaydaları, rəhbərliyi antik qədim Sunda xalqı üçün dərsləri ehtiva edir.
XIV-XVI əsrlərdə İslam dinin yayılması Hindli müsəlman ticarətçiləri tərəfindən və Hindu Sunda Krallığının dağılmasından və sahilyanı Qərbi Yavada Banten və Cirebon İslam sultanlıqların qurulmasından sonra sürətləndi. Çox sayda uləmalar (yerli olaraq "kyai") Parahyanqan dağlıq bölgələrinə kəndlərə gələrək məscid və məktəbləri (pesantren) qurdu və sunda xalqı arasında İslam dinini yaydı. Kiçik ənənəvi sundalı icmalar təcrid olunmuş yerli sosial və inanc sistemlərini qoruyub saxlayaraq özünü təcrid etməyi bacardı və daxildə Lebak bölgəsinin Baduy (Kanekes) xalqı kimi xarici təsirləri, prozelitizm və modernləşmədən imtina etdi. Bəzi Sunda kəndləri Ciququr Kuninqan kimi Sundanın erkən inanclarını qoruduğu halda, Tasikmalayadaki Kampunq Naga kimi bəzi kəndlərdə və Bogor'daki Sindang Barang Pasir Eurih, özlərini müsəlman olaraq tanıdıqlarına baxmayaraq hələ İslam əvvəli ənənələri və tabularını (qədim adətlərini) qoruyub saxlamışlar. Bu gün sundalıların çoxu sünni müsəlmanlardır.
Qərbi Yavanın süqutundan sonra Şərqi Hindistan Şirkətinin nəzarəti altında 18-ci əsrin əvvəllərində və daha sonra müstəmləkəçi holland Şərqi Hindistanın nəzarəti altında Sunda xalqına qarşı xristian evangelizminin təbliği Genootschap voor In- en Uitwendige Zending te Batavia şirkətinin missionerləri tərəfindən başladı. Bu təşkilat 1851-ci ildə cənab F. L. Anthinq və Pastor E. V. Kinq tərəfindən təsis edilmişdir. Lakin Sunda xalqlarının dinlərini dəyişdirmək üçün missionerlərini göndərən Nederlandsche Zendelings Vereeniging (NZV) idi. Onlar Batavia şəhərində missiyaya başlamışlar, daha sonra Qərbi Yavada Bandunq, Ciancur, Cirebon, Boqor və Sukabumi kimi bir neçə şəhərə yayılmışdılar. Qərbi Yavadakı yerli insanlar üçün məktəblər, kilsələr və xəstəxanalar qurdular. Sundanın müsəlman əhalisi ilə müqayisədə, xristian sundalıların sayı azdır. Bu gün Qərbi Yavada xristianların kiçik sayları əsasən Çinli indoneziyalılardır.
thumb|left|Hindu məbədindəki Kral Silivangiyə həsr olunmuş bir Hindu türbəsi. Pura Parahyanqan Aqunq. Jaqatkarta, Boqor, Qərbi Yava.
Müasir sundalı sosial və dini həyatda İslamiyyətə, xüsusilə də şəhər sundalıları arasında artan dəyişiklik var. Bu gün 1960-cı illərlə müqayisədə, bir çox sundalı müsəlman qadın hicabı taxmağa qərar verib. Eyni hal daha əvvəl Sumatra və Malayziyadakı Malay icmasında da vardı. Həqiqətən, müasir tarix 1949-cu ildə Tasikmalaya, Qərbi Yavada Darul İslam İndoneziyasının doğuşu ilə siyasi İslamın yüksəlməsini gördü.Baxmayaraq ki, bu İslamçılıq hərəkatı İndoneziya Respublikası tərəfindən zəiflədildi. Müasir siyasi landşaftlarda, West Java və Banten şəhərlərində sundalılar həm də Partai Keadilan Sejahtera və Partai Persatuan Pembangunan kimi islamçı partiyalara dəstək verir. Sundalı uləmaların və islamçıların sayları milli şöhrət qazanmaq üçün olduqca uğurlu olmuşdur, məsələn Kyai (üləma) Abdullah Gymnastiarand Mamah Dedeh dakvah şou vasitəsilə televiziyanın nüfuzlu şəxsiyyətləri olmuşdur. Hacın (Məkkəyə həcc ziyarəti) ictimai nüfuza malik olan bir şey kimi düşünən sundalı insanların sayı artmışdır. Digər tərəfdən, sudalı azlıqların eləcə də mühafizəkar  Sunda Vivitan cəmiyyətinin və onların iman və həyat tərzinin daha geniş qəbul və tanınmasına nail olmaq üçün mübarizə aparan təbliğatı da var.
Ailə və ictimai əlaqələr
thumb|left|upright|Yaşlı sundalı qadın düyü çəmənliyinə yaxın ərazidə.Qarut.[[Qərbi Yava]]
Sunda mədəniyyəti Yava mədəniyyətindən daha çox şey götürmüşdür, ancaq bu daha az sərt ictimai iyerarxiya sistemi ilə fərqlənir. Sundalılar onların zehniyyəti və davranışları, daha çox eqaliatarinizmə və antipatiyanın sinfi fərqlənmələrə və onların cəmiyyətə dayanan maddi mədəniyyətinə görə Yava kralları arasında görünən feodal ierarxiyadan fərqlənirlər. Mərkəzi Yava dilinin məhkəmə mədəniyyəti elit, qüsursuz və cilalanmış sənət və ədəbiyyat formasına şərait yaradır.Əsl mənada Sunda mədəniyyəti bu ənənələrin bir neçə izini daşıyırdı.
Mədəni sundalılar bir-birinə yaxın qohumluq sistemini qəbul edirlər, kişilər və qadınların kökləri isə eyni dərəcədə əhəmiyyətlidir. Sundalı ailələrdə mühüm mərasimlər, əvvəlki Animist və Hind-Buddistin bir çoxunu, həmçinin İslam ənənələrini qəbul edərək, doğumdan ölməsinə qədər həyat dövrünü əhatə etmişdi. Misal üçün, hamiləliyin yeddinci ayı ərzində Nujuh Bulanan (yava dili ənənəsində Naloni Mitoni ilə eyni olan) prenatal ritual mövcuddur və bu mənbələri Hindu ritualına aid edir. İslam anlayışında Körpənin doğulmasından qısa bir müddət sonra Akekahan adlı bir mərasim (ərəb sözündən: Aqiqah) həyata keçirilir; valideynlər bir körpə qıza və ya iki oğlana bir qoçu kəsərək daha sonra ət bişirilir və yaxınlarına və qonşularına paylanır. Sunda mərasimi uşaqlarla Sisingaan (aslan) rəqsiylə qeyd olunur.
Toy mərasimi naroskeun və neundeun omonq (evlilik təklifi və valideynlər və ailə böyüklər tərəfindən aparılan razılaşma), siraman (gəlinin yuyunması), seserahan (gəlin üçün toy hədiyyələri təqdim), akad nikah (nikah), saweran (sikkələr atmaq, çiçək ləçəkləri və bəzən də konfetlərlə qarışıq, romantikada daha yaxşı şans gətirmək üçün evlənməmiş qonaqlar üçün), huap lingkunq (gəlin və bəy bir-birlərini əlləriylə qidalandırmaq,sevgi və şəfqət simvollaşdırmaq), bakakak hayam (gəlin və bəy hər bir ayağını tutaraq bir toyuq yandırmaq, daha böyük və ya baş hissəsi olan ailənin üstünlük verəcəyini müəyyən etmək üçün ənənəvi yol) və toy bayram bütün ailə və işgüzar qohumları, qonşuları və qonaqları qonaq olaraq dəvət edir. Bir Sundalı ailənin ölümü adətən ənənəvi islamla uyğun bir sıra mərasimlər keçirir, məsələn, qonaqlara berkat (yan yeməklər ilə düyü qutusu) da daxil olmaqla, Pengajian (Quran oxuyan) kimi. Quran oxunması günün yeddi günündən sonrakı günlərdən sonra da ölüm günündən etibarən həyata keçirilir; daha sonra 40 gün, bir il və ölümdən sonra 1000 gün sonra yenidən oxunur. Ancaq bu gün bu ənənə hər zaman yaxından və sədaqətlə qeyd olunmur, çünki sundalıların sayı artmaqda olan köhnə ənənələri qoruyan daha az əhali ənənəvi İslamı qəbul edir.
Sənət növləri
thumb|right|Vayanq Qolek.Sunda milli gəlincikləri
Sunda ədəbiyyatı əsasən şifahi idi. Sənətlərini (memarlıq, musiqi, rəqs, toxuculuq, mərasimlər və s.) əvvəllər sivilizasiyanın əvvəlki mərhələsindən neolitikliyə qədər uzanan ənənələri qoruyub saxlamışdılar və aristokratik hind-buddist ideyaları tərəfindən heç vaxt sıxışdırlmamışdı. Sunda xalqının sənəti və mədəniyyəti tarixi aminizm (əşyalara,obyektlərə inam),şamançılıq ənənələri, qədim Hindu-buddist mədəniyyəti və İslam mədəniyyətini əhatə edən müxtəlif mədəniyyətlər tərəfindən tarixi təsirləri əks etdirir. Sundalılar Sunda krallığının dövründə çox canlı, şifahi ötürülmüş tarixi xatirələrə malikdir. Sundalıların ağız ənənəsinə Pantun Sunda(hekayə danışmaq üçün istifadə olunan şeirli ayələrin hekayəsi.) deyilir. Bu Yava tembanqın şərikidir, Malay pandunqla eynidir,amma müstəqildir. "Pantun Sunda" tez-tez Sanqkurianq, Lutunq Kasarunq, Ciunq Vanara, Mundinqlaya Dikusumah əfsanələrini və Kinq Silivanqi nağılını və Si Leunqli kimi məşhur Sunda uşaq hekayələrini nağıl edir.
Ənənəvi Sunda incəsənəti müxtəlif musiqi, rəqs və döyüş sənətlərini əhatə edir. Sunda musiqisinin ən görkəmli növləri anqklunq bambuk musiqisini, kecapi sulinq musiqisini, qamelan dequnq, reyog Sunda və rampak qendanqdır. "Anqklunq" bambuk musiqi aləti qeyri-maddi mədəniyyətin dünya miraslarından biri sayılır.
thumb|right|SambaSunda (İndoneziya etnik musiqi qrupu) musiqi tamaşası "kecapi", "sulinq" və "kendanq" kimi ənənəvi Sunda musiqisi vasitələrini əks etdirir.
Ən məşhur və fərqli Sunda rəqslərindən Yaiponqan adətən, ancaq səhvən erotizmlə əlaqəli ənənəvi sosial rəqsdir. Merak rəqsləri kimi digər populyar rəqslər rəngli rəqs tovuzquşlarını təsvir edir. Sisinqaan rəqsi xüsusilə Subanq ərazisində sünnət olunacaq şəxsin məclisini qeyd etmək üçün həyata keçirilir və dörd kişi tərəfindən gətirilən bir aslan fiqurunun üstünə oturur. Tovuzquşu rəqsi, Tanrıça rəqsi və Kraliça Qraeni rəqsləri kimi digər rəqslər Yava "Mataram krallığı"nın məhkəmə sistemini göstərir.
"Vayanq qolek" gəlincikləri Sunda tamaşaçıları xalqı üçün ən populyar bir performansdır. Sunda gəlincikləri daha çox İslam folklorundan Yava versiyalarında iştirak edən Hindistan epiklərinin təsirindən çox qaynaqlanır. Sundanese puppetry is more influenced by Islamic folklore than the influence of Indian epics present in Javanese versions.
Kim Vayld
Kim Vayld — Böyük Britaniya pop müğənnisidir.
Sundalılar
Sənət növləri
Sunda ənənələrində "Pencak Silat" döyüş sənətini Sunda Pacacaran Kralı Silivangi ilə əlaqələndirmək olar, Cimande isə ən görkəmli məktəblərdən biridir. Yaxın zamanda inkişaf edən Tarunq Derajatis də Yavada məşhur bir döyüş sənətidir. Kuyanq Sunda xalqın ənənəvi silahıdır.
Kim Vayld
Həyatı
18 noyabr 1960-cı il Londonda dünyaya gələn İngilis pop sənətçisi Kim Vayld anasının musiqi dünyasında iştirak etməsindən ötrü uşaqlıq vaxtından bəri bütün marağını musiqiyə yönəltmişdi. Onun atası müğənni Marti Vayld (əsl adı Recinald Leonard Smitdir), anası isə müğənni və "The Vernons Girls" musiqi qrupunun rəqqasəsi olan Coys Beyker olub. Kim uşaqlıqda Londonun qərb-cənub hissəsində yerləşən Okfild məktəbində dərs alırdı. 9 yaşında olan zaman Kim ailəsi ilə birlikdə Hartfordşir krallığına köçür və Tevində təhsilini davam etdirir. Kim burada fortepiano sənətini mənimsəməyə başlayır. Paralel olaraq Kim Vayld "Müqəddəs Elbanın İncəsənət Kolleci" mətəbində dərs alır. Kim 20 yaşı tamam olanda təhsil aldığı kollecin məzunu olur və qısa müddətdən sonra seçilən ingilis prodüserlərindən biri olan Mikki Moust ilə görüşür. Bu görüşdən sonra Kim "RAK Records" studiyası ilə müqavilə bağlayır və musiqi karyerasına başlayır. Onun 1981-ci ildə çıxardığı "Kids In America" sinqlı dünya ölkələrinin hit paradlarına düşür. Bu sinqlın ardınca Kim bir sıra uğurlu mahnıları ilə çıxış edir və məşhurluq qazanır. Kim Vayld 1982-ci ildə Danimarka, ardınca isə Böyük Britaniyada konsertini verir. Bir müddət keçdikdən sonra Kim "MCA Records" studiyası ilə müqavilə bağlayır və 1997-ci ildə isə səs yazma şirkəti ilə əlaqəsini bitirir. Uzun müddətdən sonra Kim 2001-ci ildə konsertdə canlı ifa edir və Almaniya səs yazma şirkəti olan "EMI Records" ilə müqavilə bağlayaraq yeni albomlarını çıxarır. Kim Vayld 1996-cı ildə ailə həyatı qurmuş, bu nigahdan bir oğlu və bir qızı dünyaya gəlmişdir.
Torjok
Torjok — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər. Tver vilayətinə daxildir.
Sundalılar
Arxitektura
thumb|right|Yulanq Nqapaq damla ənənəvi Sunda evi.Papandak.Qarut
Ağcabədi
Ağcabədi — Azərbaycan Respublikasının Ağcabədi rayonunun inzibati mərkəzi.
Sundalılar
Arxitektura
Sundalı ənənəvi evlər əsasən taxta çərçivələr və şüaları əhatə edən, bambuk rəngli toxunuşlu örtükləri əhatə edən, yığılmış materiallardan (xurma lifləri, dam yarpaqları və ya palma yarpaqları) hazırlanan, əsasən "kampung stil" damının əsas formasını alır və onun strukturu tikilir. Onun dam fərqliliyi "hip" (dirək) və "gablet" damını (yamacla dirəyin birləşməsini) əhatə edə bilər.
Daha geniş hazırlanmış "gablet" tavanı "Julanq Nqapak" adlanır, yəni "quş yayan qanadlar" deməkdir. Buka Ponqpok, Capit Quntinq, Jubleg Nanqkub, Badak Heuay, Taqoq Anjinq və Perahu Kemureb daxil olmaqla digər ənənəvi sundalı ev formalarıdır.
Ağcabədi
Tarixi
Ağcabədi rayonu Azərbaycanın qədim yaşayış məskənlərindən biridir. Bu qədimliyi sübut edən maddi əlamətlərdən olan eneolit, tunc, antik dövrünə və orta əsrlərə aid yaşayış yerlərinin qalıqları – Kamiltəpə, Nərgiztəpə, Qaraköbərli, Yantəpə, Qalatəpə və Gavur arxı diqqəti cəlb edir. Tarixçilər bu təpələri Misir ehramları ilə müqayisə edərək qeyd edirlər ki, hətta Gavur arxının Makedoniyalı İsgəndər tərəfindən təmir olunması güman olunduğu halda, XVI əsrdə Teymurləng tərəfindən tam təmir olunması tarixi faktdır. Rayonda orta əsrlərə aid daşdan yonulmuş formalı başdaşlarına qəbirstanlıqlarda rast gəlmək olur. Ağcabədi rayonu 1930-cu ildə təşkil edilmiş, 1963-cü ildə ləğv olunub Ağdam rayonunun tabeliyinə verilmiş, 1965-ci ildə isə yenidən müstəqil rayon olmuşdur.
Sundalılar
Arxitektura
Düyü anbarı və ya leuit olaraq adlandırılan ənənəvi Sudan əkinçilik cəmiyyətində də əhəmiyyətli quruluşlu bir evdir. Seren Taun məhsulu mərasimi zamanı "Leuit" xüsusilə vacibdir.
Ağcabədi
Etimologiyası
Ağcabədi toponimi bəzi mənbələrdə ağca (burada "ağımtıl", "bozumtul", "boz") və bədi (ərəbcə, badiyə sözünün təhrif forması olub, "düzənlik", "düzən" deməkdir) sözlərindən ibarət olub, "bozumtul yer", "ağca düz" kimi açıqlanır. 1933-cü ildə Cəlilabad rayonunun ərazisində Ağcabədi adlı kənd qeydə alınmışdır. Əslində ağca (bozumtul, əkilməmiş) və bədi (türk dillərində bət/bet/bəd "dağ yamacı" mənasını ifadə edir) sözlərindən düzəlib, "əkilməmiş dağ yamacı" deməkdir. Ərazinin coğrafi mövqeyi bunu bir daha sübut edir.
Sundalılar
Mətbəx
thumb|left|Tipik təvazökar Sunda yeməyi olan bulğur düyü, duzlu balıq, sayur asem (xamırdan hazırlanan yemək), lala sambal (bibər pastası ilə xam tərəvəz salatı) və karedokdan(fıstıq əzməsi) ibarətdir.
Ağcabədi
Foto məlumat
Ağcabədi şəhəri 2012
Mədəniyyəti
Muğanlı kəndində eramızdan əvvələ aid tarixi abidələr aşkar edilmişdir.
İqtisadiyyatı
Ağcabədi şəhərində 3 yeni açılmış süd emalı zavodu və bir neçə bankın filialı yerləşir.
Sundalılar
Mətbəx
Buxarlanmış düyü ilə yanaşı, tərəvəz, balıq və ya ət yeməklərin yeyilməsi zülal, mineral və qida maddələrindən istifadəsi kimi müxtəlif zövqləri təmin etmək üçün əlavə edilir. Bu cür yeməklərə sarımsaq, galangal (zəncəfil ailəsndən bir bitki), zərdəçal, kişniş, zəncəfil və limon otlarının istənilən birləşməsi ilə qızardılmış və ya qaynadılmış yeməklər aiddir. Sudanlılar arasında pepes (Sundaca: pais) adlı yemək banan həlqəsi içərisində bükülmüş və bişirilmiş zəngin bitki qidaları çox məşhurdur. Pepes onun tərkib hissələrinə görə bir çox növdə mövcuddur; sazan balığı,yumurta ilə ət, göbələk, tofu və ya onkomdur. "Onkom" Sunda mətbəxində məşhur bir qida məhsuludur, həm də tempe də Yava xalqı arasında da məşhurdur. Ümumiyyətlə qida çox ədviyyatlı deyil, ancaq bibər və sarımsağın hamarlanması ilə hazırlanmış çox isti sous ilə hazırlanır. Sahildə şoran balıqları çox olur; dağlarda və gölməçələrdə sazan və ya qızılbalıqlar olur. Tanınmış sunda yeməkləri yalnız papayayarpaqları, xiyar, badımcan və acı qovun kimi xam tərəvəzlərdən ibarət lalapandır.
Ümumiyyətlə, Sunda yeməkləri zəngin və ləzzətlidir,lakin Padanq yeməyi kimi güclü ətirli qoxuya, yaxud da Yava yeməyi kimi şirin deyil.
Məşğuliyyəti
thumb|right|upright|Sunda düyü istehsalçılarının Leuiti (düyü damı)
Sunda xalqının ənənəvi məşuliyyəti kənd təsərrüfatı, xüsusilə də düyü əkimidir. Sunda mədəniyyəti və ənənəsi ümumiyyətlə kənd təsərrüfatı dövrünə aiddir. Erkən dövrlərdən etibarən sundalılar əsasən fermerlərdirlər. Onlar hökumət məmurları və ya qanunverici idarələrində işləmək istəmirlər. The typical Sundanese leuit (rice barn) is an important part of traditional Sundanese villages; it is held in high esteem as the symbol of wealth and welfare. Since early times, Sundanese have predominantly been farmers. They tend to be reluctant to be government officers or legislators.
Kənd təsərrüfatının yanında sundalılar tez-tez gündəlik istehlak mallarının satıcıları kimi sadə "warung" (yeməkxana) və ya restorant quraraq, səyahət edən qida və ya içki satıcıları kimi ənənəvi sahibkarlardır, baxmayaraq ki, ticarət etmək üçün biznes və ticarəti də seçirlər. təvazökar bərbər dükanı. Onlar hökumət strukturlarının sərt strukturundan və hakimiyyətindən asılıdır. Siomay, Qado-qado və Karedok, Nasi Qorenq, Cendol, Bubur Ayam, Roti Bakar, Bubur kacang hijau (yaşıl paxla congee) kimi yeməklər bir neçə ənənəvi səyyah ərzaq satıcıları və yemək lövhələri ilə məşğul olan sundalılar tərəfindən hazırlanır.
Buna baxmayaraq, sundanlıların milli siyasətdə, hökumət ofislərində və hərbi vəzifələrdə intellektual və siyasətçi kimi uğurla sayları çoxdur. Bəzi görkəmli sundalılar İndoneziya hökumətində qubernator, bələdiyyə başçısı, vitse-prezident və dövlət nazirləri, indoneziyalı hərbi zabit və general olaraq vəzifə yerinə yetirmişdir.
Görkəmli şəxslər
thumb|upright|Kral Slivanqi və ya Sri Baduqa Maharayanın "Keraton Kasepuhan Cirebon"da təsviri
İndoneziya milli qəhrəmanlarının arasında görkəmli sundalılardan qadın təhsilinə bərabərlik üçün mübarizə aparan Devi Sartika və Oto Iskandar di Nata və Dyuanda Kartavidcaya kimi İndoneziya dövlət adamları vardır.Siyasət sahəsindəki diqqət çəkən sundanlılar arasında Cakartanın sabiq qubernatoru Əli Sadikin, keçmiş baş nazir müavini Ömər Virahadikusumah,keçmiş müdafiə naziri Aqum Qümelar və xarici işlər nazirləri Moxtar Kusumaatmadya, Hassan Virayuda, Marti Nataleqava və Meutya Hafiddir. Ayip Rosidi və Axdiat Karta Mihardya İndoneziyanın fərqli şairləri və yazıçıları arasındadır.
İndoneziyanın indiki musiqi və əyləncə sənayesində sundalı ən məşhur müğənniləri, musiqiçiləri, bəstəkarları, kino rejissorları, sinema və kinoteatrlar (TV sabun draması) aktyorları olmuşdur. Məşhur dangdut (İndoneziyanın folklor musiqisi) müğənniləri Rhoma Irama, Elvi Sukaesih və Ayu Tinq Tinqdir. Ervin Qutava kimi musiqiçi-bəstəkarları və Roekiah, Hetti Koes Endanq, Vina Panduvinata, Nicki Astria, Nike Ardilla, Rossa, Gita Gutava kimi müğənnilər və məşhur Şahrini, İndoneziya sinetron aktyorları Raffi Əhməd, Cihan Fahira və Asmirandah Zantman, həmçinin rejissor Nia Dinata sunda əsillidirlər.Məşhur "vayanq qolek" kukla ustası Asep Sunandar Sunarya və komediyaçılardan Sule, Yoyon və Kanq,Ibinqdir. İdman sahəsindəki indoneziyalı sunda əsilli idmançılar badminton olimpiada qızıl medalçısı Taufik Hidayat və Riki Subaqyadır.
Neftçala
Neftçala — Azərbaycan Respublikasının Neftçala rayonunun inzibati mərkəzi. 1959-cu ildə rayon tabeli şəhər statusu almışdır.
Əhalisi
Neftçala Rayon İcra Hakimiyyətinin 1 yanvar, 2022-ci il tarixli məlumatına əsasan Neftçala şəhər əhalisinin sayı 22 072 nəfər olmuşdur.
Qan təzyiqi
Qan təzyiqi — qanın damarda hərəkət sürətidir.
Ölçülməsi
Təbabətdə qan təzyiqinin ölçülməsinin iki üsulu mövcuddur.
Normal təzyiq
Keçmiş SSRİ-də 17 yaşdan 79 yaşa qədər normal təzyiq 105–63 sayılırdı. Hal-hazırda normal təzyiq 120–80 mm c. s. sayılır. Əgər insanda təzyiq 120–60 mm c. s. olarsa, bu normal hesab edilir. İnsan özünü bu təzyiqdə narahat hiss edirsə, çay və ya qəhvə içə bilər.
Müalicəsi
Klassik Şərq əczaçılıq kitablarında, ayrıca başlıq altında qan təzyiqi üçün işlədilən dərmanlardan bəhs edilmir. Lakin sadə dərmanların müalicə-profilaktik xüsusiyyətləri izah olunarkən, onlardan bəzilərinin qan təzyiqini sakitləşdirmək cəhətləri qeyd olunur. Həmin dərman vasitələrinin əksəriyyətinin, qan təzyiqini nizamlamaq xüsusiyyətləri, müasir baxımdan diqqəti сəlb edir.
Bu dərmanlar qan təzyiqini sakitləşdirməklə yanaşı, digər müalicə təsiri də göstərir. Həmin vasitələri yaxınlaşdıran ümumi cəhətdən ödü, susuzluğu yatırmaq, iştaha açmaq və mədə üçün faydalı olmaq və s. məziyyətlərdir.
Turş və turşməzə alma yemək və ya onun şirəsini içmək qan təzyiqini sakitləşdirir. Bu baxımdan qan və öd şiddətini, susluzluğu yatıran albalı meyvəsi və ya şirəsi, xiyar və ya onun suyu da diqqətəlayiqdir. Pəhriz məqsədilə arpa unundan bişirilmiş yeməklər, o cümlədən əriştə və ya umac hazırlayıb, turşularla yemək məsləhətdir. Pəhriz kimi altıaylıq çəpiş əti yaxşı tə"sir göstərir. Qırxbuğumun adi, qırmızımtıl rəngə çalan dişi növü də qan təzyiqini sakitləşdirir. Pərpərən qan təzyiqini və öd şiddətini yatırır, innab, söyüdün çiçəyini və yağını yemək, qan təzyiqini sakitləşdirməklə yanaşı qanı təzyiqini yatırmaqla ödü sakitləşdirir, susuzluğu yatırır, mədə-bağırsaq üçün faydalıdır. Zirincin meyvəsi və od üzərində qatılaşdırılmış şirəsi, qan təzyiqini sakitləşdirməklə susuzluğu və mədə hərarətini aradan qaldırmaq və iştaha üçün çox faydalıdır. Müalicə xüsusiyyətinə görə qarağat zirinci asanlıqla əvəz edə bilir. Bu baxımdan əzgil və yemişan da yaxşı təsir göstərir. Kahı duru və təmiz qan yaratmaqla bərabər qan təzyiqi və od şiddətini yatırır. ərik yemək və ya ərik şirəsi içmək susuzluq, mə"də iltihabı, qan təzyiqi və ödü yatırmaqda yaxşı təsir göstərir. Şaftalı və onun suyu da eyni müalicə-profilaktika xüsusiyyətlərinə malikdir. Balqabaq turşusu qan təzyiqi və ödü sakitləşdirir.
Ağ rəngli təzə arpanın qaynanmış suyu təmiz qan yaratmaqla bərabər qan qəzyiqi, ödü və susuzluğu yatırır. Turşməzə sulu armud, turş tut, qırmızı, meyxoş və turş nar yemək qan hərarətini, qan təzyiqini və ödü sakitləşdirməklə susuzluğu aradan qaldırır və iştahanı açır. Abqora qan hərarəti və təzyiqini, ödü və mədə iltihabını sakitləşdirir.
Quba
Quba – Azərbaycan Respublikasının Quba rayonunun inzibati mərkəzi. Quba Bakıdan 168km məsafədə, Böyük Qafqazın Şahdağının şimal-şərq yamaclarında, dəniz səviyyəsindən 600 metr yüksəklikdə, Qudyalçayın sahilində yerləşir.
Tarixi
Qafqaz Albaniyasında Xobota şəhəri haqqında məlumat verən Karl von Pruner həmçinin qədim mənbələrdə Firuz Qubad adlanan şəhərin adı Sasani hökmdarı I Qubadın adından götürüldüyünə inanılır Yaqutun lokallaşdırılmasına görə (1227) "Bab əl-Əbvab, yaxud Dərbənd yaxınlığındakı bu qədim şəhər", ehtimal ki, indiki Qubanın yerində olmuşdur. IX–X və daha əvvəlki ərəb mənbələrində Qubanın adına rast gəlinmir. Lakin A.A.Bakıxanov Şirvanşah Kavus ibn Keyqubadın (ö. hicri 774-cü il; miladi 1372–1373-cü illər) Quba yaxınlığında gözəl türbəsini gördüyünü xəbər verir ki, bu da həmin yerdə daha qədim zamanlarda və XIV əsrdə qəsəbə və ya şəhər olduğunu fərz etməyə imkan verir.