cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Xalidə Rüstəmova
Həyatı
1981–ci ildə Azərbaycan Pedaqoji Xarici Dillər Universitetinin ingilis dili fakültəsini bitirmişdir. 1994-cü ildən 290 saylı məktəbdə ingilis dili müəllimi, Suraxanı rayon RTŞ-nin ştatdankənar metodistidir. 1996-ci ildən Az.ETA(Azerbaijan English Teachers’ Association) Az. Ing. dilli müəllimləri birliyinin üzvüdür. Bir sıra Beynəlxalq və ümumittifaq konfransların, seminarların istirakçisı olmuş, respublikamızı layiqincə təmsil edərək çoxlu sayda sertifikatlara və diplomlara layiq görül müşdür. "Methodology", "Hornby Trust", "Step by Step" , "RWCT" proyektləri üzrə Təlimci Müəllim və "Müəllimlər Müəllimi"adını qazanmışdır. O eyni zamanda beynəlxalq proqramların, xüsusi ilə ABŞ dövlətinin maaliyyələşdirdiyi 2003-cü ildə Təhsil və Dillər öyrənilməsi üzrə Amerika əməkdaşlıq Şurası (ACCELS) və ABS Dövlət Departamentinin Təhsil və Mədəniyyət üzrə Bürosunun təşkil etdiyi "TEA", "PIE" proqramlari üzrə finalist olmuş, 2 aylıq Amerikaya təcrübə mübadiləsinə göndərilmişdir. Dəfələrlə "Ilin ən yaxşı müəllimi", "Ilin ən yaxşə fənn kabinəsi" müsabiqəsində qalib olaraq, məktəbin adını Azərbaycanın bütün bölgələrində tanıtmışdır. Göstərdiyi xidmətlərə görə məktəb rəhbərliyi ,RTŞ- nin və Rayon Icra Hakimiyyətinin təşəkürünə, pul mükafatına və fəxri fərmanlarına layiq görülüb.Xalidə müəllimə siniflər üzrə bir neçə test kitabcalarının və "Mektəblinin Lüğəti" müəlliflərindəndir. Çoxillik pedoqoji fəaliyyətinə ,sağlam kadrların yetişdirilməsindəki əməyinə görə onun adı "Azərbaycanın taninmış maarifçiləri" ensklopediyasına daxil edilmişdir. Hal-hazırda Project Harmony təşkilatının 290 saylı məktəbdə Project kordinatoru vəzifəsində işləyir.
Antroponimika
Ümumi məlumat
Antroponimika onomastikanın antroponimləri öyrənən şöbəsidir. Antroponimik kateqoriyalar 2 formada işlənir: a) əsas adlar; b) köməkçi adlar. Rəsmi qeydiyyata alınan adlar əsas sayılır. Şəxsin adı, atasının adı və soyadı rəsmi şəkildə qeydə alınır. Köməkçi ad kateqoriyasına ləqəb, təxəllüs, titul və fəxri adlar daxildir. Bunlar hər hansı bir şəxsin həyatı və yaradıcılığının müəyyən mərhələsində meydana gəlir və onun ya adına qoşularaq birgə, ya da adını əvəz edərək təklikdə işlənir.
Tarixi
A.Qurbanova görə, Azərbaycan onomastik sisteminin əsas layını təşkil edən antroponimlərin keçdiyi mürəkkəb tarixi inkişaf yolunu aşağıdakı kimi dövrləşdirmək olar:
1.	Qədim dövrlərdə Azərbaycan antroponimləri (XII əsrin sonuna qədər);
2.	XIII – XVIII əsrlərdə Azərbaycan antroponimləri;
3.	XIX əsrdə Azərbaycan antroponimləri;
4.	XX əsrdə Azərbaycan antroponimləri.
I. Dövrün antroponimik sisteminə təsir edən əsas tarixi hadisə ərəb xilafətinin Azərbaycanda hökmranlığı olmuşdur. Təsadüfi deyil ki, müasir Azərbaycan antroponimlərinin xeyli hissəsini ərəb mənşəli adlar təşkil edir. Bu dövrdə ləqəblər geniş yayılaraq, bir növ, təxəllüs xarakteri daşıyırdı.
II. XIII əsr Azərbaycan antroponimik sistemində monqol əsarəti ilə bağlı olaraq bir çox monqol mənşəli şəxs adları meydana çıxmışdır. XIII – XVIII əsr Azərbaycan antroponimləri dil tərkibinə görə 3 qrupa bölünür: 1) xalis Azərbaycan antroponimləri; 2) ərəb-fars mənşəli antroponimlər; 3) monqol mənşəli antroponimlər.
III. Bu dövrün antroponimləri (XIX əsr) sistemində diqqəti cəlb edən ən maraqlı xüsusiyyət soyadların yaranmasıdır. XIX əsrə qədər ad, ləqəb, təxəllüs kimi formalar soyadını əvəz etmişdir. XIX əsr Azərbaycan antroponimlərinin xarakterik xüsusiyyətlərindən biri də 2 və 3 üzvlü antroponimik formalardan istifadədir.
IV. XX əsrin əvvəllərində, bir tərəfdən, XIX əsrə məxsus antroponimik modellər hökm sürür, digər tərəfdən, XX əsrin ziddiyyətlərindən doğan Avropa və başqa mənşəli adlar məişətimizə daxil olurdu. 1920-30-cu illərdə yeni quruluşu əks etdirən, maarif, mədəniyyət, elm anlayışlarını bildirən adlar meydana gəlmiş, yazılı ədəbiyyat vasitəsilə müxtəlif dillərə məxsus adlar dilimizə keçmişdir: İnqilab, Şura, Alim, Savad, Hamlet, Esmiralda, İndira, Lüdmila, Sokrat və s. 1940-cı illərdə dövrün ahənginə uyğun adlar yaranmışdır: Vətən, Qələbə, Müdafiə, İntiqam, Sülhiyyə, Qoşun və s. XX əsrdə təxəllüsün ada çevrilməsi diqqəti cəlb edir. Görkəmli sənətkarların təxəllüslərinin bir çoxu şəxs adı kimi işlənilir.
İnkişafı
Antroponimlər xalqın milli ənənələri, mədəniyyət və dünyagörüşünün inkişafı ilə çox möhkəm bağlıdır. Buna görə də ümumi tərəqqiyə müvafiq olaraq zaman-zaman şəxs adlarının tərkibində seçmə, təzələnmə prosesi gedir. Belə bir prosesdə dövrün yüksək mədəni, ictimai-siyasi səviyyəsinə uyğun gəlməyən, onunla səsləşməyən adlar az işlənir, nəticədə dilin passiv lüğətinə keçir. Dilimizdəki Xansənəm, Zalxa, Şahnisə, Şahsənəm, Şahpəri, Fatmanisə, Gülpəri, Balaxanım, Ocaqqulu, Şərəbanu və s. adlar bu tiplidir.
XX əsrin 60-70-ci illərindən antroponimlərimiz tərkibində Turan, Tural, Toğrul, Orxan, Turxan, Oqtay, Elcan, Araz, Elgün kimi mərdlik və mübarizlik simvolu olan kişi adları, Aygün, Aytəkin, Aybəniz, Aytac, Gülay, Günay, Günel kimi incəlik və zərifliyi özündə təcəssüm etdirən qadın adları geniş yayılmışdır. Dilimizin saflığını qorumaq, tarixi keçmişimizi yada salmaq və yaşatmaq baxımından bu cür adların işlədilməsi müsbət hadisədir. Müasir dilimizdəki ikikomponentli adlardan uzaqlaşmaq ənənəsi mütərəqqi xarakterlidir, bu adlar get-gedə azalmağa başlamışdır. Bir çox xalis Azərbaycan adları müəyyən səbəblərdən istifadədən qalmışdır. Lakin həmin adlar yenə də məişətə gətirilir, geniş istifadə olunur. Belə adlara yeni həyat verilməsində bədii ədəbiyyat xüsusi rol oynayır. Unudulmuş adların yenidən dilə qayıtması mütərəqqi onomastik hadisədir.
Müasir Azərbaycan antroponimlərini inkişaf etdirmək üçün aşağıdakı mənbələr mövcuddur: a) ənənəvi Azərbaycan adları; b) bədii əsərdəki surət adları; c) başqa xalqların adları. Adlar sistemini inkişaf etdirmək üçün ən əvvəl dilimizin mədəni xəzinəsindən, imkanlarından istifadə etmək, qədim adları üzə çıxarmaq, yenisini yaratmaqla həyata keçirmək daha məqsədəuyğundur.
Şəxs adları
Şəxs adı antroponimik leksikanın ən geniş sahəsini təşkil edir. Antroponimik sistemdə şəxs adları mühüm mövqeyə malikdir. Şəxs adı cəmiyyətdə bir insanı digərindən fərqləndirmək üçün istifadə olunur. Cəmiyyət üzvlərini, fərdləri fərqləndirmək vasitəsi olan şəxs adları hər bir insanın ictimai vəziyyəti, estetik zövqü və dövrün hüquq normaları ilə bağlıdır. Şəxs adları cəmiyyət üzvləri arasında ünsiyyət, qarşılıqlı münasibət yaradılmasına xidmət edir. Onlar dilin lüğət tərkibi əsasında yaranır, bu adların əsas mənbəyi ümumxalq dilidir. Şəxs adları rəsmi ad hesab olunur, onlar rəsmi dövlət sənədlərində öz əksini tapır.
Şəxs adı insanı adlandırmaqdan başqa, müəyyən mənaya da malikdir. İlk növbədə, adın apelyativ mənası var, daha sonra buraya onomastik məna da əlavə olunur. Onomastik mənası şəxs adı bildirməsidir.
Şəxs adları etnonimlərdən, toponimlərdən, zoonimlərdən, fitonimlərdən, kosmonimlərdən, ktematonimlərdən, dini-morfoloji anlayışla bağlı sözlərdən, qohumluq, dostluq anlayışı ilə, ailənin istək və arzusu ilə bağlı, zaman, təbiət hadisələri, ictimai hadisələr, təsviri anlayışla bağlı sözlərdən yaranır. Şəxs adlarının əsas xüsusiyyətlərindən biri kişi və qadın adlarını bildirməsidir. Kişi adlarının başlıca xüsusiyyəti mərdlik, cəsarət, igidlik, möhkəmlik və s. kimi mənalar əsasında yaranmaqdan ibarətdir. Qadın adlarına xas olan cəhətlər zəriflik, mülayimlik, gözəllik arzusunun ifadəsidir. Bir qrup ad isə həm kişi, həm də qadın adı kimi işlənir, yəni müştərək addır.
Adın leksik mənası ilə şəxs arasında heç bir əlaqə yoxdur. Adın şöhrətlənməsində şəxsin ictimai həyatdakı fəaliyyəti əsas rol oynayır. Uşağa verilən ad onun xarakterinə, taleyinə, xarici görünüşünə heç bir təsir göstərmir.
Ad qoyma
Adqoyma adət-ənənələrlə bağlıdır. Körpəyə ad verilərkən ya ailədə vəfat etmiş şəxsin adı verilir, ya da həyatda mövcud olan digər real adlardan istifadə olunur. Bəzən də valideynlərin və digər qohumların istək və arzularından asılı olaraq onun üçün tamam yeni ad yaradılır. Gözəl və yaraşıqlı adlar içərisində Kimya, Makina, Sərxoş və s. kimi zövqsüz və uydurma adlara da təsadüf olunur. Bu cür ad sahibləri sonralar böyüyüb öz adlarını bəyənmir və onları öz arzuları ilə xoşagələn adlarla əvəz etməyə məcbur olurlar.
Keçmişdə olduğu kimi, indi də şəxsə hansı mənalı ( və ya daimi) adın verilməsi ad verənin dünyagörüşündən, zehni-əxlaqi və bilik səviyyəsindən, öz kökünə, xalqına bağlılığından, həyat hadisələrinə subyektiv münasibət bəsləməsindən asılıdır.
Ad körpənin özü ilə əlaqədar olmur, əsasən, onu başqalarından fərqləndirməyə xidmət edir, yalnız nominativ xarakter daşıyır. Körpələrə ad seçərkən valideynlərin (və ya digər qohumların) istək və arzusu əsas rol oynayır; valideynlər bir-birinə olan sədaqət, etibar və məhəbbətini körpənin adında əks etdirir; ailədə valideynlər oğul həsrətində olduqlarını qızların adlarında ifadə edirlər; ailədə qafiyəli adlardan geniş istifadə olunur.
İlk insanlar nitq vərdişlərinə yiyələnməyə başladıqları dövrdən adlardan istifadəyə ehtiyac duymuş və bu ehtiyac da şəxs adlarını yaratmışdır. İlk adlar müasir dövrdəkindən fərqli olaraq rəsmi xarakter daşımırdı və heç bir sənəddə əks olunmurdu, lakin heç kim şəxsin adını dəyişdirə bilməzdi. Bu işi ancaq qəbilə başçıları lazım gəldikdə həyata keçirə bilərdi.
Şəxs adlarının yaranmasında xalq iştirak edir və adlarda xalqın sevinci, kədəri, adət-ənənələri, məhəbbəti, inamı, dünyagörüşü, igidliyi, milli psixologiyası, istək və arzusu, mübarizliyi, mərdliyi və s. öz əksini tapdığı üçün onlar çox zəngin və rəngarəngdir.
Qoruyucu ad
Qədim türklərdə şəxsin daimi adının meydana gəlməsində şəxsin özü, doğulduğu şərait, xarici görünüşü, o dövrdə baş verən hadisələr, böyüdükdə isə onun göstərdiyi igidlik və qəhrəmanlıqlar mühüm rol oynayırdı. Ad vermək hüququna yalnız qəbilə və tayfanın ağsaqqalı rolunu malik idi. Ad vermək adverəndən böyük bilik və bacarıq tələb edirdi.
Qədim türklərdə şəxs uşaqlıq dövründə bir adla, gəncliyində başqa bir adla, yetkinlik dövründə isə yaşına uyğun olaraq üçüncü bir adla adlanırdı. Şəxsin göstərdiyi igidlik və qəhrəmanlıqlardan asılı olaraq adın sayı çoxala da bilərdi. Şəxsin ad alması onun fəaliyyətindən, qəbilə qarşısında göstərdiyi xidmətlərdən asılı idi. Lakin şəxs ikinci dəfə igidlik adı alandan sonra o ancaq bu adla şöhrətlənərdi, əvvəlki adı isə tədricən unudulardı. Orta əsrlərdə türk hökmdarları islamı qəbul edərkən dini adlar da alardılar.
İkinci ad
Elə şəxslər də vardır ki, onlar rəsmi sənədlərində bir, həyatda isə başqa adla adlanırlar. Şəxsin anadan olarkən aldığı addan sonra götürdüyü adları ikinci ad adlandırmaq olar. Bunu həm qədim türklərə, həm də müxtəlif səbəblərə görə adlarını dəyişən müasir şəxslərə də şamil etmək olar. Bu, keçmişdə ad sistemi ilə əlaqədar idisə, müasir dövrdə şəxsin fərdi istək və arzusu ilə bağlıdır. Qədim türklərdə şəxsin igidlik (ikinci) adı çox vaxt müasir dövrdə başa düşülən ləqəblər olmuş və tədricən ikinci ad funksiyası daşımışdır: Buğac, Bamsı Beyrək, Halaypozan, Topdağıdan və s. ikinci adlar qədim türk, ləqəblər isə ərəb ad sistemi ilə əlaqədardır.
Ata adı
Türklərdə ata adlarından istifadə qədim tarixə malikdir. Ata adları ayrılıqda şəxs adlarıdır. Onun şəxs adı və ya ata adı olması ancaq «oğlu» və ya «qızı» sözləri ilə müəyyənləşir. Onlar rəsmi ad hesab olunsa da, bütün sənədlərdə öz əksini tapsa da, canlı nitqdə onlardan istifadə olunmur.
Familiya
Əsas ad kateqoriyasının mühüm hissəsini təşkil edən və rəsmi xarakter daşıyan soyadlar son illərə qədər «familiya» adlanmışdır. «Soy adı» termini «familiya»nın ifadə etdiyi mənadan daha realdır. Çünki o həm qəbilə, tayfa, həm də nəsil və ailə adlarını da özündə əks etdirir. Soyadlar da ata adları kimi seçilmir və körpəyə ata-babadan keçir. Soyadlar cəmiyyətdə qan qohumluğu olan bir insan qrupunu başqa qan qohumluğu olan insan qruplarından fərqləndirməyə xidmət edir. Onun əsasında tayfa və nəslin adı durur, tayfa və nəslin bütün üzvlərinə eyni dərəcədə xidmət edir. Bütün xüsusi adlar kimi soyadlar da ictimai həyatın məhsuludur. Bütün qədim türk xalqlarında, o cümlədən Azərbaycanda müasir «familiya» (soyad) termininin funksiyasını qəbilə və tayfa adları (etnonimlər) yerinə yetirmişdir.
Nisbə
Türk xalqlarının soyadları əsasında əmələ gələn nəsəb və nisbələr sonralar bir yenilik kimi ad sistemimizə keçmişdir. Onlardan hakim dairələr, alim, şair, ruhanilər arasında geniş istifadə olunsa da, tarixi faktlar və antroponimik nümunələr bir daha sübut edir ki, zəhmətkeş kütlələr ən çox ailə-nəsil ləqəblərindən soy adı kimi geniş istifadə etmişlər. Nəsəblər həm şəxsin ata adını, həm də baba və ulu babalarının da adını bildirir. Ərəb ad sistemində meydana çıxan «nisbə» isə şəxsin əcdadının, özünün anadan olduğu ölkənin, şəhərin, qəsəbə, hətta kəndin adını bildirir.
Ləqəb
Köməkçi ad kateqoriyasının ən geniş və maraqlı sahələrindən biri ləqəblərdir. Ədəbi dildə ləqəb, dialekt və şivələrdə isə ayama işlənir. Ləqəblər şəxsin xarici görünüşü, düşüncə və qabiliyyəti, müəyyən vərdişi, igidlik və qorxaqlığı, başqa şəxs, əşya və canlılara oxşarlığı, obyektiv varlığa subyektiv münasibəti, yaşayış yeri, ictimai vəziyyəti, peşə və ya vəzifəsi və s. ilə əlaqədar olan köməkçi adıdır. Ləqəb insana ömrünün müxtəlif dövrlərində verilir. Ləqəblərin meydana gəlməsi iki əsas şərtlə bağlı olur. Birinci, şəxsin özü ləqəbin meydana gəlməsi üçün əsas rol oynayır. İkincisi, ləqəbin yaranması başqalarının həmin şəxsə münasibətindən asılıdır. Ləqəblər meydana gəldiyi dövrdən çox məhdud dairədə işlənir. Ləqəblərin əsas funksiyası şəxsi xarakterizə etməkdir. Əsasən, qiymətləndirici xüsusiyyətə malikdir. Ləqəblərdən iki formada istifadə olunur: 1) əsil adsız işlənən; 2) əsil adla işlənən ləqəblər.
Titul
Köməkçi ad kateqoriyasının ən maraqlı sahələrindən biri də titullardır. Titullar həmişə hakim təbəqənin nümayəndələrinə xidmət etmişdir. «Titul» terminini ilk dəfə Azərbaycan dilinə gətirən A.Bakıxanov olmuşdur. Bütün dövrlərdə, bütün xalqlarda titullar irsi olmuş, rəsmi şəkildə atadan övlada keçmişdir. Orta əsrlərdə fəxri adlar da titullar kimi hakim siniflərə xidmət etsə də, verilmə xarakterinə, ifadə etdikləri mənaya və formalarına görə onlardan əsaslı şəkildə fərqlənirdi. Fəxri adlar mənsub olduğu şəxslə birlikdə ölüb gedir.
Fəxri ad
Titullar şəxsə vəzifəsi, fəxri adlar isə şəxsin vəzifəsi ilə əlaqədar göstərdiyi sədaqət, igidlik, qəhrəmanlıq və fədakarlığına görə verilir: Əmir Teymur, Qazi Bürhanəddin və s. Məhəmməd peyğəmbərin «Rəsulallah» adını dini «fəxri ad» hesab etmək lazımdır.
Təxəllüs
Təxəllüslər sənətkarların şəxsi keyfiyyətləri, dünyagörüşü, peşəsi, bacarığı, istedadı, biliyi, milliyyəti, vətəni, məqsəd və arzuları ilə əlaqədar olur.
İmza
«İmza» daha geniş mənaya malikdir. Çünki «imza» müəllifin həm təxəllüsü, həm də avtonimi ola bilər. Avtonim isə müəllifin yazdığı əsər üzərində qeyd etdiyi ad və soyadıdır.
Osman Əfəndiyev
Osman Nəsrəddin oğlu Əfəndiyev — Alim, fəlsəfə elmləri doktoru, Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin Fəlsəfə kafedrasının professoru. Fəlsəfi-estetik proseslərin mahiyyətindən doğan səkkiz təzahür formasını ortaya çıxarmış və ilk dəfə olaraq on üç fəlsəfi anlayışa orijinal elmi tərif vermişdir. Bir çox sahələrdə özünə geniş yer almış "duyğu" və "hiss" anlayışlarının elmi səviyyələrini və məna xüsusiyyətlərini qarışdıran elmi-nəzəri duruma fərqli yanaşaraq, ilk dəfə olaraq bu anlayışların sərhəd müəyyənliyini təyin etmişdir.
Həyatı və elmi fəaliyyəti
1963–1970-ci illərdə Respublika Dövlət Texniki Peşə Təhsili Komitəsində məsul vəzifədə işləmişdir.
1970–1973-cü illərdə təhsilini aspiranturada davam etdirmişdir. 1973-cü ildə dissertasiya müdafiə edərək fəlsəfə elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almışdır.
1973-cü ildən Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin Fəlsəfə kafedrasında müəllim, baş müəllim, dosent, professor vəzifələrində çalışır.
1978–1980-ci illərdə Moskva Dövlət Universitetinin doktorantı olmuşdur.
1995-ci ildə dissertasiya müdafiə edərək fəlsəfə elmləri doktoru alimlik dərəcəsi almışdır.
Osman Əfəndiyevin elmi tədqiqatı fəlsəfənin idrak nəzəriyyəsinə həsr olunmuşdur. O, estetik idrak kateqoriyasının sistemli tədqiqinə və bu kateqoriyanın bədii idrak sahəsinə tədbiqinə nail olmuşdur. Altmış üç fəlsəfi-estetik qanunauyğunluğu estetik idrak nəzəriyyəsinə daxil etmişdir. Fəlsəfi-estetik proseslərin mahiyyətindən doğan səkkiz təzahür formasını ortaya çıxarmış və ilk dəfə olaraq on üç fəlsəfi anlayışa orijinal elmi tərif vermişdir.
Bir çox sahələrdə özünə geniş yer almış "duyğu" və "hiss" anlayışlarının elmi səviyyələrini və məna xüsusiyyətlərini qarışdıran elmi-nəzəri duruma fərqli yanaşaraq, ilk dəfə olaraq bu anlayışların sərhəd müəyyənliyini təyin etmişdir.
Elmi idrak sahəsində "qavrayışın" ikinci idrakı pillə kimi "duyğulardan" sonra gəlməsi haqqında elmdə qərarlaşmış elmi idrak metoddan fərqli olaraq, duyğu ilə qavrayış arasında digər anlayışların mövcudluğunu sübuta yetirmişdir. O, həmçinin elmi idrak metodu kimi "münasibətin" "mənimsəmədən" əvvəl gəlməsi barədə elmdə qəbul olunmuş nəzəri bilikdən fərqli olaraq "estetik mənimsəmənin", "estetik münasibətdən" əvvəl mövcud olmasına dair yeni metod ortaya qoymuşdur.
Fəlsəfənin aktual məsələlərinə həsr olunmuş 200-dən çox məqalənin, 12 kitabın müəllifidir.
Hazırda Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin fəlsəfə kafedrasında professor kimi elmi-pedaqoji fəaliyyətini davam etdirir.
Şimali And plitəsi
thumb|350px|Şimali And plitəsi Şimali And plitəsi — litosfer plitəsi olaraq 0,02394 steradion sahəyə malikdir. Cənubi Amerika plitəsinin tərkibinə daxildir. Materik qabığı üzərində yerləşir.
Cənubi Amerikanın şimal-qərbində yerləşir. Venesuela, Kolumbiya və Ekvador dövlətlərinin ərazidində yerləşir. Şərqdə Cənubi Amerika plitəsi ilə konvergent sərhədə malikdir. Qərbdə Naska plitəsi ilə ayrılma nöqtəsində Çili-Peru novunu əmələ gətirir. Şimaldan Karib plitəsi və Panama plitəsi ilə sərhədlənir.
Topulqa
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Növləri
[[SS 2 (*
Hindlilər
Hindlilər, hindu, hindistanlı — Hindistanın milli, dini və kasta mənsubiyyətindən asılı olmayaraq əsl yerli əhalisinin ümumi adı.
HMS Tonnant (1798)
“Tonnant” ( sonralar - ),  (1787) — üçdorlu, 84 döyüş topuna malik əvvəl Fransa donamasına, 2 avqust 1798-ci ildən Böyük Britaniya Kral Donanmasına məxsus II ranq xətt gəmisi.
Spiraea alba
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Moris Geri
Moris Geri —  1921-ci ildə Yalova Qırğını zamanı Beynəlxalq Qırmızı Xaç Komitəsinin nümayəndəsi olmuş isveçrəli.
Antanta dövlətləri tərəfindən yaradılmış komissiya ilə birlikdə o, hadisələrin humanitar araşdırmasında iştirak etmiş və bu barədə bir hesabat yazmışdır.
Almu
Almu — Azərbaycan Respublikasının Lerik rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Əhalisi
Əhalisi 250 nəfərdir.
Tarixi
Almu Lerik rayonunun Vizəzəmin inzibati ərazi vahidində kənd. Burovar silsiləsinin ətəyindədir. Türk dillərində alım/alımı "yaxın; əldə edilmiş" deməkdir. Oykonim kəndin mərkəzə yaxın olmasını bildirir.
Qədim Ələmrud qalası buradadır.
Məmmədbağır Şeyxzamanlı
Məmmədbağır Şeyxzamanlı (1880, Yelizavetpol — 1920, Bakı) — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin milli hökuməti tərəfindən təsis edilən "Əksinqilab ilə mübarizə təşkilatı"nın rəisi.
Həyatı
Məmmədbağır Şeyxzamanlı 1880-ci ildə Gəncə şəhərində anadan olmuşdur. 1919-cu ilin iyun ayında Azərbaycan Demokratik Respublikasının milli hökuməti tərəfindən təsis edilən "Əksinqilab ilə mübarizə təşkilatı"nın rəisi təyin olunmuşdur. M.Şeyxzamanlı bir müddət bu vəzifədə işlədikdən sonra, Azərbaycan Demokratik Respublikasının ilk parlamentində Müsavat fraksiyasının üzvü kimi siyasi fəaliyyəti ilə əlaqədar, 1919-cu ilin avqust ayında öz ərizəsi ilə tutduğu vəzifədən azad edilmişdir.
M.Şeyxzamanlı millət vəkili kimi bir sıra mühüm dövlət məsələlərinin həllində, o cümlədən qanun layihələri və qərarların müzakirəsində yaxından iştirak etmişdir. Müstəqillik uğrunda ardıcıl mübarizə apardığına və barışmaz siyasi mövqeyinə görə, M.Şeyxzamanlı Azərbaycanın Rusiya tərəfindən işğalından sonra, bolşeviklər tərəfindən həbs edilmiş və 1920-ci ilin may ayında güllələnmişdir.
Qızı Ruqiyyə Şeyxzamanlı Xudadat bəy Rəfibəylinin oğlu Kamil Rəfibəyli( Aran) ilə evlənmişdir.
Valentina Monetta
Valentina Monetta ( 1 mart 1975, San Marino şəhəri) — San-Marino müğənnisi. O, San-Marinonu 2012, 2013, 2014 və 2017 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etməsinə görə tanınır. Müğənni dörd Avroviziya iştirakından yalnız birində müsabiqənin finalına yüksələ bilmişdir.
Həyatı
Valentina Monetta 1 mart 1975-ci ildə Avropanın "cırtdan" ölkələrindən olan San-Marinonun paytaxtı San-Marino şəhərində anadan olmuşdur. Valentinanın anası san-marinolu, atası isə italyandır. İtaliyanın Rimini şəhərində yerləşən Giovanni da Rimini məktəbində təhsilini başa vuran Valentina erkən yaşlarından musiqiyə həvəsli olmuş və pianoda ifa etməyi öyrənmişdir. Onun musiqi karyerası 1995-ci ildə Tiberio qrupunun üzvü olaraq başlamışdır. Müğənni həmin illərdə daha bir neçə qrupda vokalist olaraq fəaliyyət göstərmişdir. O 2001-ci ildə İtaliyanın Popstars musiqi yarışmasında iştirak etmişdir.
2008 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
2008-ci ildə Valentina Monetta San-Marinonun SMRTV telekanalının Avroviziya üçün təşkil etdiyi milli seçim turunda "Se Non Ci Sei Tu" mahnısı ilə qatılmışdır. Nəticə olaraq ifaçı həmin il seçim turunda məğlub olaraq, Avroviziyada San-Marinonu təmsil edə bilməmişdir.
2012 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
2012-ci ilin mart ayında San-Marinonun SMRTV telekanalı Valentina Monettanın "Facebook Uh, Oh, Oh" mahnısı ilə ölkəni Bakıda keçirilən 2012 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil edəcəyini açlqlamışdır. Lakin mahnının təqdimatından bir neçə gün sonra Avropa Yayım İttifaqı San-Marinonun mahnısında Facebook sosial şəbəkəsini reklam edən ismarış olduğunu iddia etmişdir. Avroviziya qaydalarına görə reklam xarakteri daşıyan mahnıların müsabiqədə iştirakına icazə yoxdur və bu səbəbdən AYİ mahnının sözlərinin qısa zamanda dəyişdirilməyəcəyi halda ölkənin müsabiqədə iştirakının baş tutmayacağı açıqlanmışdır. Nəticədə SMRTV telekanalı mahnının sözlərində dəyişiklik edərək, 22 mart tarixində mahnının "The Social Network Song (oh oh–uh-oh oh)" adlı yeni versiyasını təqdim etmişdir. Valentina müsabiqənin 1-ci yarımfinal mərhələsində səhnə almış və nəticə olaraq 14-cü yerdə qərarlaşaraq, finala vəsiqə qazana bilməmişdir.
2013 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
30 yanvar 2013-cü ildə San-Marinonun SMRTV telekanalı Valentina Monettanın "Crisalide (Vola)" mahnısı ilə 2013 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində San-Marinonu yenidən təmsil edəcəyini elan etmişdir. İkinci cəhdində Valentina yenidən San-Marinonu finala keçirə bilməsə də, yarımfinal mərhələsində 11-ci yeri tutaraq o, bu "cırtdan" ölkəyə iştirak etdiyi 4 il ərzindəki ən yaxşı nəticəsini qazandırmışdır. Müsabiqədən sonra Valentina La storia di Valentina Monetta adlı yeni albomunu pərəstişkarlarına təqdim etmişdir.
2014 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
Valentina Monettanın üçüncü Avroviziya mahnısı "Maybe" 2014-cü ilin mart ayında təqdim edilmişdir. Mahnı eyni zamanda Valentinanın ikinci studiya albomuna daxil edilmişdir. İkinci albomun əsas mahnısı "L'amore verrà" isə 2013-cü ilin oktyabr ayında çıxarılmışdır.
Valentina üçüncü cəhdində yarımfinal mərhələsini uğurla adlayaraq, müsabiqənin final mərhələsinə yüksələ bilmişdir. Bu müğənninin üç illik iştirakı boyunca müsabiqədəki ən uğurlu nəticəsi idi. Bu eyni zamanda Avroviziyada iştirak edən ən kiçik ölkə San-Marinonun müsabiqə tarixində ilk final həyəcanına səbəb olmuşdur. Finalda mahnısını bir daha ifa edən Valentina nəticədə 24-cü yerdə qərarlaşmışdır.
2017 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
12 mart 2017-ci ildə San-Marinonun SMRTV telekanalı Valentina Monettanın ölkəni dördüncü dəfə Avroviziyada təmsil edəcəyini açıqlamışdır. Beləliklə, Valentina Monettanın Amerikalı müğənni Cimmi Vilson ilə duet şəklində ifa etdiyi "Spirit of the Night" mahnısı San-Marinonu Ukraynanın paytaxtı Kiyevdə keçirilən 2017 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmişdir. Mübarizəyə 2-ci yarımfinal mərhələsindən qoşulan Valentina dördüncü cəhdində yarımfinal mərhələsində sonuncu yeri tutmuşdur. Bu San-Marino müsabiqə tarixindəki ən aşağı nəticəsi olmuşdur.
Pretoriya
Pretoriya — Cənubi Afrika Respublikasının paytaxtı, Qautenq vilayətinin inzibati mərkəzidir. Ölkənin şimal-şərqində, Apis çayının sahilində yerləşir. Afrikanın ən müasir şəhərlərindən,CAR-ın üç paytaxtından biridir. Pretoriya - icra hakimiyyəti mərkəzlərinin, Keyptaun - qanunverici hakimiyyətin, Blumfonteyn - məhkəmə hakimiyyətinin yerləşdiyi şəhərlərdir.
Pretoriya Svan şəhər dairəsinə daxildir, ona görə də özü bir çox hallarda Svan, Tsvan, Tşvan adlandırılır. Şəhərin ad məsələsi indi də müzakirə mövzusudur. Şəhər ilk dövrdə "Pretoriya Filadelfiya" («Pretoriya qardaş məhəbbəti») adlanırdı.
Tarixi
Şəhər 1855-ci ildə Martinus Pretorius, bur köçkünlərinin baş komandanı Andris Pretoriusun oğlu tərəfindən salınıb və onun şərəfinə adlandırılıb. 1860-cı ildə Pretoriya bur Transvaal Respublikasının paytaxtı olur. (1899—1902) Ingilis-bur müharibəsindən sonra İngiltərə Transvaalı işğal edir və Pretoriya İngiltərə protektoratının mərkəzi olur. 1910-cu ildən sonra Pretoriya Böyük Britaniya tərkibində Cənubi Afrika İttifaqı dominionunun paytaxtı elan edilir. 1961-ci ildə şəhər elan edilən Pretoriya Cənubi Afrika Respublikasının paytaxtı olur.
Şəhərin inkişafı
Pretoriya - müasir böyük şəhərdir. Şəhərdə hündür binalar, parklar, fontanlar vardır. Bununla belə şəhər ətrafında çox sayda kasıb evlər yerləşir.
İqtisadiyyatı
Pretoriya Cənubi Afrika Respublikasının əsas iqtisadi, elmi və mədəni mərkəzidir. Şəhərin müasir kommunikasiya sistemi, avtomobil və dəmir yol şəbəkəsi,beynəlxalq əhəmiyyətli aeroportu vardır.
Bulbophyllum minutipetalum
—  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
I Vladimir
I Vladimir Svyatoslaviç və ya Uladmur xan Göyev li (qəd-rus Володимѣръ Свѧтославичь; ) — Böyük Kiyev Knyazı. Hakimiyyəti dövründə Kiyev Knyazlığı xristianlıqı qəbul edib.
970 ci ildə atası I Yarapolkun ölümündən sonra Novqorod knyazlı olub. 978 ci ildə Kiyev taxtını ələ keçirib. 988 ci ildə Xristianlıqı Kiyev Knyazlığının dövlət dini elan edib. Vəftizdən sonra xristian Vasili adı alıb. Kilsə tarixində Müqəddəs Vladimir Vəftizçi kimi tanınır. Rus Pravoslavlıqında anım günü yulian təqvimi ilə 15 iyul keçirilir
Uşaqların cinsi istismarı
Pedofiliya (Uşaqların cinsi istismarı) — insan hüquqlarının daimi və çox ağır pozuntularından biridir.
Dünya cinsi istismara qarşı
Problemin kifayət qədər ciddiliyi nəzərə alınaraq Avropa Şurasının Nazirlər Komitəsi uşaqların cinsi istismar və cinsi istifadədən müdafiəsinə dair konvensiya qəbul edib. Komitə uşaqların cinsi istismar və cinsi istifadədən müdafiəsinə dair yeni konvensiya qəbul edib. Avropa Şurasının baş katibi Terri Devis bildirib ki, uşaqların cinsi istismar və istifadəsinə qarşı mübarizədə heç bir tərəddüd və laqeydlik olmalalıdır. Baş katibin müavini Mod de Boer-Bukikkio isə sənədi uşaqların əsas hüquqlarının dözülməz dərəcədə pozulmasının qarşısının alınması və bu hallarla mübarizə istiqamətində üzv dövlətlərin göstərdiyi səylərin gücləndirilməsinə əlavə edilmiş həqiqi dəyər adlandırıb. Azərbaycanda da prezident tərəfindən imzalanan Milli Fəaliyyət Proqramında göstrilir ki, uşaqların cinsi istismarının qarşısının alınması məqsədilə cinayət qanunvericiliyinin beynəlxalq hüquq standartlarına uyğunlaşdırılması barədə təkliflər hazırlansın. Müşahidələr göstərir ki, QHT-lər tərəfindən bu istiqamətdə müxtəlif təqdirəlayiq layihələr həyata keçirilir. Eyni zamanda, Ombudsman aparatı tərəfindən həyata keçirilən uşaq hüquqları aylığı çərçivəsində «Uşaqlara qarşı cinsi zorakılığa son qoyaq!» kampaniyası barədə cəmiyyətin üzvlərinə, xüsusilə şagirdlərə məlumat verilib, bu kampaniyanın uşaqlara qarşı cinsi zorakılıqla mübarizə standartlarının imzalanması, ratifikasiyası və implementasiayasının gerçəkləşdirilməsi, bu istiqamətdə maarifləndirmənin genişləndirilməsi məqsədini daşıdığı bildirilib. Avropa Şurasının uşaqların cinsi istismar və sui-istifadədən müdafiəsinə dair Konvensiyasının Azərbaycan tərəfindən imzalandığını nəzərə alaraq, Ombudsmanın bu konvensiyanı Milli Məclisin ratifikasiya etməsini, həmçinin «Uşaqların cismani cəzadan müdafiəsi haqqında» Azərbaycan Respublikası Qanununun qəbul olunmasını təklif etdiyi bildirilib.
Konvey rif plitəsi
thumb|350px|Konvey rif plitəsi Konvey rif plitəsi — Litosfer plitəsi olaraq 0,01585 steradion sahəyə malikdir. Adətən Sakit Okean plitəsinin tərkibinə daxildir.
Sakit okeanın cənubunda, Ficinin qərbində yerləşir. Qərbdən Yenihebrid plitəsi, Balmoral rif plitəsi ilə sərhəddir.
Dağlıq Şirvan iqtisadi rayonu
Dağlıq Şirvan iqtisadi rayonu — tərkibinə Ağsu, İsmayıllı, Qobustan və Şamaxı inzibati rayonları daxildir. Dağlıq Şirvan iqtisadi rayonunun ən inkişaf etmiş və önəmli şəhəri Şamaxıdır. İqtisadi rayon şimaldan Quba-Xaçmaz, qərbdən Şəki-Zaqatala, cənubdan Aran, şərqdən isə Abşeron iqtisadi rayonları ilə həmsərhəddir.
İqtisadi rayonun relyefi dağlıq və düzənlik əraziyə bölünür. Regionun iqlimi çox müxtəlifdir, yüksək dağlıq hissələr rütübətli olmaqla mülayim soyuq iqlim şəraitinə malikdir. Düzənlik hissənin iqlimi isti və quraqdır. İqtisadi rayonun ümumi sahəsi 6,06 min kv. km, əhalisi 270,2 min nəfər olmaqla, ümumi ölkə ərazisinin 7%-ni, əhalisinin isə 3,2%-ni təşkil edir. Respublikanın digər iqtisadi rayonları ilə müqayisədə Dağlıq Şirvan iqtisadi rayonunda əhali nisbətən zəif məskunlaşmışdır. Əhalinin orta sıxlığı hər kv. km-də 45 nəfərdir.
Təbii sərvətləri
Neft, təbii qaz, yanar şist iqtisadi rayonun əsas sərvətləridir. Lakin Şirvan iqtisadi rayonu faydalı qazıntılarla zəngin deyildir. Regionda əsasən daş, çınqıl, qum, əhəng və digər tikinti materialları mövcüddür. Şamaxı, Ağsu, İsmayillı rayonlarının gil yataqları mühüm tikinti əhəmiyyətinə malikdir. İqtisadi rayonun dağlıq zonası müalicə və kurort əhəmiyyətli mineral sularla zəngindir. Tərkibi əsasən kükürdlə, hidrokarbonatla zəngin olan bulaqların suyundan müalicə və içmək məqsədi ilə istifadə edilir.
İqtisadiyyatı
İqtisadi rayon başlıca olaraq əkinçilik, üzümçülük, şərabçılıq və heyvandarlıq üzrə ixtisaslaşmışdır. Əkinçilikdə aparıcı yeri taxılçılıq tutur. Dağlarda yayılan qaratorpaqlarda kartof yetişdirilir, düzən sahələrində pambıq əkilir. Digər əkincilik sahələri yerli istehlak xarakteri daşıyır. Əhalisinin yerli təlabatının ödənilməsi üçün bostan-tərəvəz məhsulları, meyvə yetişdirilir, barama, arı saxlanılır. Heyvandarlığın başlıca sahəsi maldarlıq və qoyunçuluqdur.
Şirvan iqtisadi rayonu qədim məskunlaşmış ərazi olsa da, sənaye cəhətdən nisbətən zəif inkişaf etmişdir. İqtisadi rayonun sənayesinin əsasını yerli kənd təsərrüfatı məhsullarını emal edən yeyinti və yüngül sənaye sahələri təşkil edir. İqtisadi rayonun yüngül sənayesi əsasən şərabçılıq, meyvəçilik, tikiş və xalçalıq sahələri ilə təmsil olunmuşdur. Yeyinti sənayesində əsas yerli üzüm məhsulunun emal — şərabçılıq tutur. Konserv, yağ-pendir zavodları, tara müəssiləri fəaliyyət ğöstərir. Bundan əlavə, rayonun iqtisadiyyatında meşə və ağaç emalı, tikinti materialları istehsalı (İsmayıllı rayonunda ağaç emalı müəssisəsi, Şamaxı, Qobustan rayonlarında Daş karxanaları, kərpiç zavodu), kənd təsərrüfatı texnikasının təmiri müəssisələri mövcüddür. Şirvan torpağı tarixən sənətkarlıq və toxuçuluq mərkəzi olmuşdur. Lahıc qəsəbəsi özünün misgərlik məmulatları, Basqal kəndi isə xalq içində öz kələğayısı ilə məşhurdur. Şamaxı şəhərində də ipək kələğayı emalatxanaları fəaliyyət göstərir. Əksər kəndlər üçün xalçaçılıq ənənəvi sənətkarlıq növüdür.
Nəqliyyat şəbəkəsi
Şirvan iqtisadi rayonu geniş nəqliyyat şəbəkəsinə malikdir. Bakı-Tiflis dəmir yol magistralı MDB ölkələri ilə iqtisadi əlaqələr yaratmağa imkan verir. Dəmir yolunu maqistral və yerli əhəmiyyətli avtomobil yolları tamamlayır. Ölkə paytaxtını qərb rayonları ilə birləşdirən Bakı-Qazax şose yolu rayon ərazisindən keçir.
İqtisadi-coğrafi rayonda rayondaxili və rayonlararası nəqliyyat-iqtisadi əlaqələr lazımi qədər inkişaf etməmişdir. Magistral avtomobil yolunun bərpası, genişləndirilməsi və uzadılması Dağlıq Şirvan iqtisadi-coğrafi rayonu ərazisini şərq dən-qərbə getməklə ondan ayrılan rayondaxili yol-nəqliyyat infrastrukturunu genişləndirir, onun Bakı-Şamaxı hissəsi yenidən qurulur. Ölkəyə yardım strategiyasında nəqliyyatın təşkilinə dair layihədə Bakı-Qobustan-Şamaxı dairəvi yolları təzələnir. Nəqliyyatın, o cümlədən avtomobil yollarının infrastrukturlarının inkişafına ciddi fikir verilir. Bu məqsədlə regionların inkişafına dair Dövlət Proqramlarında əhalinin yaşayış səviyyəsini yaxşılaşdırmaq və infrastruktur xidmətlərindən istifadə səviyyəsini yüksəltmək nəzərdə tutulur [Ağakişiyeva.G.R., 2008].
Avtomobil yolları
İqtisadi-coğrafi rayonda avtomobil yollarının ümumi uzunluğu 1989 km-dir ki, bunun da 658 km-i və ya 33,1%-i respublika, 1331 km-i və ya 66,9%-i yerli əhəmiyyətli yolların payına düşür [Məmmədov Z.S., 2002]. Dağlıq Şirvan iqtisadi rayonunu n avtomobil yollarının quruluşunda asfalt yollar və ya 19%, qara örtüklü və ya 21%, çınqıl örtüklü və ya 51%, qrunt yollar və ya 9% təşkil edir (cədvəl 3.36 və 3.37). Cədvəl 3.36.
İqtisadi-coğrafi rayonda respublika və yerlı əhəmiyyətli yolların quruluşu, km. [Z.S.Məmmədova (2002) görə] Avtomobil nəqliyyatının tənzimlənməsi üçün Şamaxı rayonunda regional təşkilat yaradılmışdır. Ağsu rayonunda avtomobil yolları təmir edilmiş, Bakı-Şamaxı-Yevlax 144–181 km-lik arasında, Ağsu-Xanbulaq-Nüydü (23 km-lik), Zərqava, Padar-Rəhimli-Ərəbsarvan, Çaparlı-Cəfərli, Sanqalan (4 km-lik), Dilman-Xatman, Bozavand yolunda, İsmayıllı rayonunda, Muğanlı-İsmayıllı, Qaraməryəm-İsmayıllı-Şəki, Basqal-Sulut, Sərdahar-Tircan, Gəraybəyli-Qubaxəlilli, Qobustan ərazisində, Şamaxı rayonunda yol, Nəsimi-Qonaqkənd yolunda, Şamaxı-Zarat Xeybəri yolunda, Çuxuryurd-Qızmeydan-Pirbəyli, Rəsədxana-Avaxıl, Şamaxı-Çölgöylər yollar yenidən qurulmuşdur.
Dağlıq Şirvan inkişaf etmiş nəqliyyata malik olan və yaxşı mənimsənilmiş iqtisadi-coğrafi rayonlarından biridir. Lakin burada sənaye və sosial inrfastrukturlar yerli imkan və tələbatdan geri qalır. Yolların yaxşılaşdırılması məqsədilə körpülər tikilir, çay yataqlarında təmizləmə, seldən qoruyucu bəndlər çəkilir, sahil bərkitmə işləri görülür. Girdiman çayında 220 metrlik, Lahıc qəsəbəsində 550 metrlik qoruyucu bənd istifadəyə verilmişdir. Şərabçılığın və üzümçülüyün inkişafına əlverişli şərait yaratmaq məqsədilə dəmir yolunun Padar stansiyası ilə Çöl-Göylər kəndi arasında yerli əhəmiyyətli dəmir yolu xətti çəkilmişdir. Cədvəl 3.37
İqtisadi-coğrafi rayon üzrə avtomobil yollarının texniki vəziyyəti, km. [Z.S.Məmmədova (2002) görə]
Nəqliyyat və rabitə sistemi
İqtisadi-coğrafi rayonda müasir rabitə xidməti yeni texnika əsasında qurulur. Bu cəhətdən AzərPoçt platforması vasitəsilə kənd yerlərində maliyyə xidmətlərinin təmin edilməsinə başlanmışdır. Poçt şəbəkəsində qarşılıqlı əlaqə peyk platforması əsasına keçirilir. Xüsusilə kənd əhalisinin kommunal xidmətlərə — su, qaz, istilik və rabitə ilə təminatının yaxşılaşdırılmasına dair ayrı-ayrı inzibati rayonlar üzrə proqramlar yerinə yetirilir (cədvəl 3.38).
İqtisadi-coğrafi rayonda nəqliyyat və rabitə sistemi [Azərbaycanın regionları – 2012].
Telefon şəbəkəsində əsaslı təmir işləri aparılmışdır. Elektron tipli ATS-lə yüksək keyfiyyətli rabitə xidməti yaradılmışdır. Çətin relyefdə yerləşən kəndlərlə əlaqə üçün peyk avadanlığından istifadə edilir. Poçt, telefon və teleqraf müəssisələrinin sayı artmış, hər 100 ailəyə düşən telefon aparatının sayı 56 ədəd, o cümlədən şəhərlərdə 82 ədəd, kəndlərdə isə 45 ədəd təşkil edir. Bununla əhali hətta uzaq yerlərlə də əlaqə saxlamaq imkanına malikdir.
Sosial infrastrukturu
Rayonun sosial infrastrukturuna orta ixtisas məktəbləri, ali məktəblərin filialları (Dövlət Pedaqoji və "Odlar Yurdu" universitetlərinin Şamaxı filialları), mədəni-maarif və səhiyyə ocaqları, teatr və muzeylər daxildir. Rayon turizm baxımından böyük potensiala malikdir. Bundan başqa rayonda Pirqulu rəsətxanası fəaliyyət qöstərir.
İqlim və aqroiqlim ehtiyatları
Rayon ərazisində yarımsəhra və quru çöl iqlimi (Qobustan), yayı quraq keçən mülayim isti iqlim (Gürcüvan-Şamaxı- Mərəzə yaylası), qışı quraq keçən mülayim isti iqlim (Böyük Qafqaz dağlarının şimal-şərq yamaclarında yüksəkliyi 1000–1200 m qədər olan sahələr), yağıntıları bütün fəsillər üzrə bərabər paylanan mülayim isti iqlim (İsmayıllı rayonunun şimal və Şamaxı rayonununşimal qərbi) dağ tundra iqlimi (yüksəkliyi 3000 m-dən artıq olan Babadağ zirvəsi zonasında) mövcuddur.
Biomüxtəlifliyi
Rayonun düzənlik və dağtəyi qurşaqlarında, əsasən, bozqır və yarımsəhra bitkiləri yayılmışdır.Rayonun Şirvan düzü zonasında (Şamaxı və Ağsu rayonlarının cənub düzənliyi) yarımsəhra bitkiləri 200 m yüksəkliklərə qədər yayılmışdır.Çökəklər və geniş çay dərələri üzrə yarımsəhra bitkiləri 400–500 m yüksəkliklərə qədər yayılır. Tirələr üzrə həmin bitkiliyin yuxarı sərhədi 300–400 m çatır. Alçaqdağlıq və dağətəyi zonalarda seyrək meşələr və kolluqlar, dağlıq ərazilərdə tipik enli yarpaqlı dağ meşələri yayılmışdır.Alçaq dağ-meşə zonası 500–900 m yüksəkliklərdə ensiz kəmər şəklində uzanır. Meşələr palıq və palıq-vələs meşələridir.Burada iberiya palıdı, palıd-vələs, palıd-cökə meşələrinə rast gəlinir.İsmayıllı meşlərində şabalıd və şabalıdyarpaq palıd ağacları vardır. Palıd palıd-vələs meşələri altında mürəkkəb tərkibli xırda ağaclar və kolluqlargeniş yayılmışdır.Bu meşələrdə kol bitkilərindən yemişan, əzgil, itburnu, doqquzdon,zoğal, alça, gərməşov, sarağan, və s. geniş yayılmışdır.İsmayıllı Dövlət qoruğu və Şahdağ Milli Parkının bir hissəsi burada yerləşir.
Spiraea densiflora
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Sadıq Şəndil
Sadıq Şəndil (d. 1913, İstanbul - ö. 28 İyul 1986, İstanbul) — Türkiyə yazıçısı və ssenaristi.
Peşəkar sənət həyatına 1953-cü ildə ssenari yazmaqla başlayan Sadiq Şendil, Türk kinosuna 200 yaxın filmi ssenarisi yazaraq böyük bir iştirak etmişdir. Türk teatr və kino tarixinin əhəmiyyətli əsərlərini çıxaran Şendil, 8 əsər yazmış, məşhur serial-film ssenarilərinə da imza atmışdır. Sənətçi, xüsusilə Kamal Sunal filmləri və Hababam Sınıfı ardıcıllığıyla tanınır. Sadiq Şendil, bir dövr Müjdat Gezen'le birlikdə "Güldürü İstehsal Mərkəzi" 'ndə çalışdı. Məşhur İldə Bir Gün mahnısının sözlərini yazan Şendil `ssenariləri, ağırlıqlı olaraq Ertem Eğilmez və Sırrı Gültekin tərəfindən filmə alındı​​.
Şallı (Heris)
Şallı - Şərqi Azərbaycan ostanının Heris şəhristanının kəndlərindəndir. Kənd 11 avqust 2012-ci il tarixində zəlzələ nəticəsində tamam dağılıb.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 49 nəfər yaşayır (14 ailə).
Yamac
thumb
Yamac
— dağın və ya təpənin ətəkləri ilə yalı arasındakı hissəyə deyilir. Yamac geoloji quruluşdan, süxurun tərkibindən və denudasiya proseslərindən asılı olaraq dik, meylli, qabarıq, batıq və pilləli formada olur. Yamac, adından göründüyü kimi, səthi mailli olan sahələrə deyilir. Yamacın əksinə olaraq üfüqi səthi olan sahələr – hamar düzənliklərə ayrılır. S.S.Voskresenskiyə görə - yamac dedikdə səth meyilliyi 1-2 o dərəcədən artıq olan sahələr nəzərdə tutulur. Yamacların meyilliyi olduqca müxtəlifdir, 1-2 dərəcədən 90 dərəcəyə qədər dəyişir. Yamacın meyillik dərəcəsi yamac proseslərinin inkişafına təsir göstərən ən başlıca amillərdən biridir.
Yer səthinin hər yerində süxur hissəciklərinə başqa bir qüvvə- yəni ağırlıq qüvvəsi də təsir göstərir. Bu qüvvə hər hansı süxur hissəciyini yamacın meyilliyi istiqamətində hərəkət etdirməyə səy göstərir. Meyillik artdıqca bu təsir güclənir və süxurların ilişmə qüvvəsindən artıq olduğundan, hissəciklərin yamac boyu hərəkət surəti artır. Bundan başqa torpaq eroziyası və ümumiyyətlə eroziya prosesi yamacların meyilliyindən və uzunluğundan çox asılıdır.
Yamacları meyilliyinə görə ( S.S.Voskresenski ) aşağıdakı qruplara bölürlər:
Uzunluğuna görə isə yamaclar aşağıdakı üç növə bölünür:
Formasına görə yamaclar bir neçə növə bölünür: 1. Düz yamaclar. 2. Qabarıq yamaclar. 3. Batıq yamaclar. 4.Pilləli, yaxud qabarıq-batıq yamaclar.
Qabarıq yamaclar tektonik qalxma sürətinin denudasion alçalma sürətindən artıq olması şəraitində, batıq yamaclar isə, bunun əksinə olaraq, denudasiya sürətinin tektonik qalxma sürətində artıq olması şəraitində əmələ gəlir.
Pilləli yamaclar, axırıncı iki şəraitin növbələşməsindən yaranır.
Mənşəyinə görə yamaclar aşağıdakı növlərə ayrılır:1. Tektonik yamaclar – bunlar üfüqi yatan layların tektonik hərəkətlər və qırılmalarla deformasiya edilməsi nəticəsində əmələ gəlir. Təbiətdə ekzogen proseslərin təsirinə məruz qalmayan və bu proseslərin təsirilə dəyişməyən yamaclara nadir hallarda təsadüf olunur. 2. Vulkanik yamaclar - əsasən püskürməkdə olan cavan vulkanlar sahəsində yayılmışdır. Qədim vulkanların yamacları isə eroziya-denudasiya prosesi ilə çox dəyişilmişdir. 3. Ekzogen yamaclar yer səthində ən geniş yayılmışdır. Ekzogen geomorfoloji proseslər çox müxtəlif olduğundan onların yaratdığı yamaclar da məişə etibarı ilə və morfologiyasına görə çox müxtəlifdir.
Şambor qəsri
Şambor qəsri — Fransanın Lotaringiya departamentində yerləşən qəsr. Qəsr Blua şəhərinin 15 kilometr şərqində yerləşir. XVI əsrin ikinci yarısında Kral I Fransisk tərəfindən ov qəsri kimi inşa etdirilmişdir. Şambor qəsri Lotaringiyada yerləşən qəsr və saraylar arasında ən mühümü hesab olunur.
XVI və XVII əsrlər
İtaliyada yaranmış Renesans mədəniyyəti Fransada öz təsirlərini göstərməyə başlayırdı. Renesans mədəniyyəti Fransada ilk olaraq Lotaringiya departamentində yaranmış və inkişaf etmişdir. Bu bölgədə tikilən qalalar, qəsrlər və digər bu növ tikililər Renesans mədəniyyətinin ilkin nümunələrindən hesab olunur. Kral I Fransisk Şambor qəsrini 1519-cu ildən etibarən inşa etdirməyə başlatdırmışdır. Həmin vaxt kralın cəmi 25 yaşı vardı. Həmin dövrdə Avropada beş dövlət digər dövlət üzərində üstünlük əldə etmək və digər dövlətləri özlərinə tabe etməyə çalışırıdılar. Fransa, Papa dövləti, İtaliya, İngiltərə və Osmanlı imperiyası arasında olan normal münsibətlər sürətlə pisləşməyə başlamışdı. I Fransisk özündən əvvəl hakimiyyətdə olmuş XII Lüdovikin əlində saxlaya bilmədiyi Milan şəhərini işğal etdi. Bu işğal əsnasında I Fransisk Renesans mədəniyyəti ilə tanış olmuş və bu mədəniyyətdən çox təsirlənmişdir.
I Fransisk Fransaya qayıdanda dörd il sonra yeni bir üslubda bir qış sarayının tikilməsi barədə göstəriş verdi. Şambor qəsri I Fransiskin ən çox xərc cəkdiyi layihə idi. Memarlıq baxımından yüksək keyfiyyətdə inşa olunmuş qəsrdə heç bir kral və ya zadəgan uzun müddət qala bilməmişdir. I Fransisk qəsrdə sadəcə 72 gün qalmış və qəsrin tamamlanmasını görə bilməmişdir. Fransa kralı XIV Lüdovik Şambor sarayında kübar cəmiyyətinin nümayəndələri üçün tez-tez bahalı şənliklər təşkil etdirmişdir. Molyerin Zəriflik axmağı tamaşası ilk dəfə olaraq Şambor qəsrində səhnələşdirilmişdir. Versal sarayından fərqli olaraq Şambor qəsrində daimi mebel əşyaları saxlanılmırdı. Mebel əşyaları qəsrə sadəcə kral və digər nüfuzlu şəxslər gələndə krallıq anbarından gətirilirdi.
XVIII əsr
1725 - 1733-cü illərdə qəsrdə sürgündə olan Polşa kralı və eyni zamanda Fransa kralı XV Lüdovikin qayınatası I Stanislav Lezkurinski qalmışdır. 1748 - 1750-ci illərdə isə Şambor qəsrini saksoniyalı komandan Marşal Mortis istifadə etmiş, 1750-ci ildə isə vəfat etməsindən sonra qəsr yenidən sahibsiz qalmışdır. Marşal Mortis ov həvəskarı idi, bu səbəbdən 1738-ci ildə Saksoniya qoruğundan ovlanmaq üçün 100 ədəd ceyran gətirilməsini xayiş etmişdir. Hamburq şəhərindən Parisə göndərilən ceyranların saxlanılması üçün qəsrin yaxınlığında 5.433 hektarlıq saxlanma ərazisi yaradılmışdır. Şambor qəsri Böyük Fransa inqilabı zamanı yağmalanmışdır.
XIX əsr
XIX əsrdə qəsr ilə tanış olmuş tanınmış yazar Qüstav Flober Şambor qəsri haqqında öz fikirlərini bildirmişdir:
Sanki heç istifadə edilməyib, sanki heç kim ona sahib olmasın deyə sirli bir qüvvə əlindən gələni edib. Heç kim bu qəsrdə daimi olmayıb. Bura ehtiyac olduğundan daha böyük bir məkandır. Qonaqların divarlara öz adlarını yazmağa çəkindiyi bir məkan.
Qəsrin quruluşu
thumb|right|250px|Şambor qəsrinin qala divarlarının içindən olan görünüşü. Şambor qəsrinin hansı memar tərəfindən inşa olunduğu məlum deyil. Qəsrin tikiliş planın Leonardo da Vinçi və Domeniko Kartona kimi məşhur şəxslərə aid olması iddiaları sübut edilməmişdir. Qəsrin inşasına 1519-cu ildə başlanılmış, maddi sıxıntı səbəbindən 1539-cu ildə tikinti işlərinə fasilə verilmişdir. İnşaat işləri, düşündülüyündən çox çəkmiş və nəzərdə tutulandan daha çox xərc çıxmışdır. Qəsrin təməli 5 metr uzunluğunda olan taxta dayaqların üzərində, bataqlıq ərazidə qoyulmuşdur. Belə bir ərazidə adi binanın tikilməsi belə məsləhət deyildi, ancaq ərazinin strateji əhəmiyyəti nəzərə alınaraq qəsr bataqlığın üzərində inşa edilmişdir. Tikintinin ilk illərində 1800 nəfərlik işçi heyəti çalışırdı. Qəsrin mühafizə divarları ilə əhatə olunması 15 il vaxt aparmışıdır. Qəsr 156 metr uzunluğa, 56 metr hündürlüyə malikdir. Qəsrdə 6 müdafiə qülləsi, 426 otaq və 77 pilləkən yerləşir. Tikinti işləri 25 il davam etmiş, bəzi əlavələr və yenidən qurmalarla bu müddət dahada uzanmışdır.
Qəsr memarlıq quruluşu baxımından orta əsr müdafiə qalalarına bənzəyir. Qəsrin qala divarları ilə əhatə olunması və dörd ədəd əsas müdafiə qülləsinin olması qəsri orta əsr müdafiə qalalarına bənzədir. Digər tərəfdən Şambor qəsrində olan lojalar və terraslar Renesans mədəniyyətinin nadir nümunələrindəndir. Orta əsr müdafiə tikililəri və Renesans mədəniyyətinin birləşməsini Fransada ən çox Şambor qəsrində görmək olar. Şambor qəsri dördkünc şəkilndə inşa edilmişdir. Hər bir küncdə koni formasında olan qüllələr yüksəlir. Qüllədə müşahidə otaqları vardır. Qüllələrin damları terras şəklində inşa edilmişdir. Qərsdə donjon ülubu ilə tikilmiş iki ədəd pilləkən vardır.
Pilləkənlər bir - birinin yanında yerləşməsinə baxmayaraq, elə hazırlanmışdır ki, hər iki pilləkəndə olan şəxs digərini görə bilmir. Bu pilləkənlər I Fransiskin Amboisedə yerləşən digər bir malikanəsindən gətirilmişdir. Pilləkənlərin ətrafında dörd dəhliz yerləşir. Hər dəhlizin sol və sağ tərəflərində bir nəfərlik kiçik gözətçi otaqları vardır. Şambor qəsrini hər mərtəbəsində səkkiz ədəd mənzil vardır. Şambor qəsrinin bir çox yerində simvolik olaraq F hərfi vardır. F hərfi I Fransisk və Fransanın baş hərflərini simvolizə edir.
thumb|center|700px|Qəsrin panoraması
Park və ov sahəsi
Şambor qəsri Lorrein çayının bir qolu olan Kosson çayının kanallaşdırılmış sahəsinin kənarında yerləşir. Park ərazisi 32 kilometr uzunluğunda olan bir divarla əhatə olunmuşdur. Parkın 6 qapısı vardır. Ov ərazisinin genişliyi 5.433 hektar böyüklüyündədir. Bu ərazi Parisin ümumi ərazisinə bərabərdir. Muasir dövrdə bu park Avropada hasarlanmış ən böyük təbii parkdır. Parkda çox sayda heyvan yaşayır. Şambor qəsri 1981-ci ildə YUNESKO-nun Ümumdünya irsi siyahısına salınmışdır.