cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Xasiyyət Rüstəmova
Fəaliyyəti
İlk şeirlərini hələ tələbəlik illərindən çap etdirən Xasiyyət Rüstəmovanın şeirləri dövrü mətbuat orqanlarında dərc edilmişdir. İlk kitabı "Göydəki ev" 1997-i ildə çapdan çıxmışdır. Daha sonra “Nicat” (2003), “Ölüm libası” ( 2004), “Divar” (2006), “Avqust” (2008), “İşğal” (2011), “40:0” (2011) kitablarını nəşr etdirmişdir. Bir çox əsərləri xarici dillərdə tərcümə edilən şairin " Sabahsız günlər" (2008) əsəri türk dilində, "Qorxunc " şeirlər toplusu isə azərbaycan dilində işıq üzü görmüşdür. Xasiyyət Rüstəmovanın 2007-ci ildə Muxtar Şaxanovun tərcüməsi ilə qazax dilində şeirlər toplusu nəşr olunmuşdur Tərcüməçi kimi də faəliyyət göstərən Xasiyyət Rüstəmova Anna Axmatova, Marina Svetayeva, Yevgeni Yevutuşenko və rus ədəbiyyatı şeirlərini tərcümə etmiş və bir çox şeir festivallarında iştirak etmişdir. Bundan başqa o Azərbaycan Milli Məclisinin deputatı Qənirə Paşayevanın "Qapını aç" adlı şeir kitabını özbək dilinə tərcümə etmişdir. 20 yanvar qətliamı şəhidlərindən Ülvi Bünyadzadənin yazıçı-publisist, filologiya elmləri doktoru Almaz Ülvi tərəfindən tərtib edilən "Ömür yolu" adlı poeması Xasiyyət Rüstəmova tərəfindən özbək dilinə tərcümə olunmuşdur.
Mükafatları
Xasiyyət Rüstəmova 2004-cü ildə Özbəkistan Respublikasının "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilmişdir. Digər təltifləri:
Moiseyev adası
Moiseyev adası — Yapon dənizində, Böyük Pyotr körfəzində yerləşən ada. Rikord adasından 2,4 km cənub-qərbdə, Vladivostokdan 37 km cənub-qərbdə yerləşir.
Coğrafiya
Maksimal hündürlüyü 50 metrdir. Ərazisi enliyarpaq meşələrlə örtülüdür. Bəzi hissələrdə otlu sahələr vardır. Şimalında gilli çimərlik vardır. Buradaca içməli su mənbəyinə sahibdir.
Göy (rəng)
Göy – rənglərdən biri.
Ümumi məlumat
Göy rəng çox-çox hallarda nəinki mavi, hətta bəzi hallarda yaşıl rənglə eyni mənalı, eyni funksiyalı olur. Göylə mavini bir-birindən fərqləndirən başlıca əlamət mavinin açıq, göyün isə tünd olmasıdır. Amma bu o demək deyil ki, göylə mavi həmişə bir-birinin eyni ola bilir. Misal üçün, yetişməmiş, kal anlamına gələn göy meyvə – göy alça, göy gavalı, göy alma, göy ərik, yaxud göy (yaşıl) meşə, göy (yaşıl) ot, göy (yaşıl) çəmən və s. deyilə bildiyi halda, mavi alça, mavi gavalı, mavi alma, mavi ərik, mavi ot, mavi meşə, mavi çəmən və s. deyilmir. Eləcə də göy rəng həmişə mavi rəngi əvəz eləyə bilmir. Belə ki, "göy" rəng yox, substantivləşəndə əlamət olaraq mütləq "mavi" tələb edir. Misal üçün, səma, asiman adları daşıyan Göy qübbəsinin – göyün rəngini bildirmək üçün "göy Göy" yox, "mavi Göy" deyilir. Yanacaq olaraq istifadə olunan qaz "göy qaz" yox, "mavi qaz" adlanır və s. Bəzən göy və mavi rəng paralel olaraq eyni nəsnənin əlaməti olur: göy dəniz – mavi dəniz, göy sular – mavi sular. Bəzən də elə olur ki, göy rəng mavi rəngin vəzifəsində çıxış edir. Saçı yumaq üçün istifadə olunan gilabının bir növü doğrudan-doğruya mavi (hətta boz) olduğu halda "mavi gilabı" yox, "göy gilabı" adlanır. Yaxud insana məxsus bəzi əlamətlər "göy"lə ifadə olunduğu vaxt "mavi" heç yada da düşmür. "Göyöskürək", "içi göynəmək", "üzü göynəmək", "yarası göynəmək", "göyərə-göyərə ağlamaq", "boğazı göynəmək" və s. misallarda olduğu kimi.
Bir çox xalqlarda göy (mavi) rəng əbədiyyət, əbədilik, sadiqlik rəmzi sayılır. Türk xalqlarında, o sıradan Azərbaycan türklərində göy (mavi) rəng başqa mənalarla yanaşı, həm də sevincin, şadlığın, xoş xəbərin simvolu bilinir. Bu, bilavasitə göy rəngin öz adını Tanrı məkanı Göydən alması ilə ilgilidir. Hələ onu demirik ki, əski mifoloji təsəvvürlərdə Tanrı özü həm də göy rəngli bilinmiş (ayrı-ayrı etnoslarda Tanrının ağ, hətta sarı rəngli düşünüldüyünü xatırlatmışdıq), başqa sözlə, göy rəng Tanrı rəngi sayılmışdır. Misal üçün, Altay əfsanələrində Tanrı "göy saqqallı bir ixtiyar" olaraq tanıdılır. Və yenə də bildirilir ki, "Türklər göyə Göytanrı deyirlər. Bugünkü türkcəmizdə söylədiyimiz "göy" sözü göyün rəngindən başqa bir şey deyildir. Göy rəng qutsal göyün olduğu qədər Tanrının da simvolu idi. Bir şeyi göy rənginə büründürmək və ya göy sözü ilə bərabər söylənən o şeyi qutsal saymaq və ya Tanrı ilə bağ qurmaq istəyindən irəli gəlmişdir".
İş burasındadır ki, epik ənənədə Tanrı tərəfindən Göydən göndərilənlər də çox vaxt elə göy rəng əlamətli olaraq təsvir edilir. Misal üçün, "Oğuz kağan" dastanında bildirilir ki, Oğuz xanın ordusu önündə "göy tüklü, göy yeləkli qurd" gedir. Üstündə göy rəng – Tanrı rəngi daşıyan bu qurdu Oğuza uğur gətirən olaraq elə Tanrının özü göydən göndərmişdir. Oğuzun iki xanımından biri Göydən Günəşin şüası ilə yerə enmişdir. Bu xanımın da gözləri "göydən göy" rəngdədir. Yəni Tanrı Oğuza göndərdiyi bu qızın da gözlərinə öz rəngindən hopdurmuşdur.
Mən aşiqəm atı var, Göyün yeddi qatı var, Öndə gələn oğlanın Altında göy atı var. Göy at, yalına qurban, Tirmə şalına qurban, Məni yara tez yetir, Polad nalına qurban. Göy atı minən oğlan, Minib tez sürən oğlan, Qayıdıb elə gəlsən, Ollam qismətin, oğlan.
Göründüyü kimi, burada göy atın "öndə gələn", "yara tez yetirən" olması söylənilir. Bu məsələ "Çil madyan" nağılında bir az da qabarıqdır. Göy rəngli atın cıdırda ötülməz olması nağılda belə təsvir olunub: "Biri var idi, biri yox idi. Göyün altında, yerin üstündə bir şah oğlu var idi. Bu şah oğlunun bir göy atı var idi. Şah oğlu hər gün göy atını minib meydana çıxarmış. Şəhərin bütün yaxşı atçapanlarını da oraya yığırlarmış. Şah oğlu atlılarla cıdıra çıxarmış. Cıdırda şah oğlunun göy atı bütün atları keçərmiş.
Eucalyptus saligna
(Eucalyptus saligna) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Göy (rəng)
Ümumi məlumat
Atın Tanrıya məxsusluğu, Günəşin şüası ilə yerə endirilməsi haqqında məlumatlar az deyil. Haqqında danışdığımız göy rəngli atdakı "göy"də Tanrı ilə, göy-səma ilə və onların simvolu sayılan göy-mavi rənglə bağlıdır. Etiqada görə, göy rəngli at da elə göy-səma atıdır. Bu cəhət özünü bayatılarda da göstərməkdədir:
Göy atım göy üzündə, Torpağında, düzündə, Mən yarımı tanıram, Qoşa xal var üzündə. Göydən gələn göy atlı, Qolları quş qanatlı, Yarıma xəbər apar, Mən piyada, o atlı.
Göy rəngli atın Tanrıya məxsusluğu, kömək edəcəyi kimsəyə Göydən göy rəngli at göndərib göyə aparması motivi Altay miflərində də vardır.
Göy rəngin qəmi, kədəri, ələmi, ölüm-itimi, hüznü, yası, matəmi bildirməsi də məlumdur. "Kitabi-Dədə Qorqud"a müraciət edək. Burada bir kimsə yaslı olduğunu bildirmək üçün ev-eşiyini qara rənglə yanaşı, həm də göy rənglə bəzəyir. Özü göy rəngli don geyinir. Bamsı Beyrək əsirlikdən qurtarıb evlərinə yetişdikdə bulaqdan su aparan bacısının ağladığını görür. O, bacısının nə üçün ağladığını öyrənmək istədikdə həm də soruşur: "Qaralı, göylü otağı Sorar olsam, kölgə kimin?" Bacısı da dərdli-dərdli: "Qaralı, göylü otağı sorar olsan Ağam Beyrəyindir Ağam Beyrək gedəli köçərim yox". Düşmənlərə əsir düşmüş Uruz onu xilas etməyə gələn atasına – Salur Qazana deyir: "Anam mənim üçün göy geyib qara sarınsın, Qalın Oğuz elində yasımı tutsun".
Bəzən göy rəng yaşıl rəngi də əvəz etmişdir. Amma bu da var ki, yaşıl rəngə əski məişətimizdə, eləcə də folklor örnəklərimizdə rast gəlmək çox nadir hadisə sayılır. Çünki yaşıl rəng islam dininin simvolik atributlarından olduğu üçün həmin dövr mədəniyyətimizdə özünə yer tapa bilməmişdir. Məsələnin deyilən istiqaməti, yəni yaşıl rəngin hansı görüşlərlə bağlılığı Tanrı mələklərinin də yaşıl donlu olması ilə sübuta yetir. Bu yönü Nizami Gəncəvi də nəzərdən qaçırmamışdır. O, "Yeddi gözəl" əsərində demişdir:
Səmadan atını çaparaq uçan Bakir mələkləri tut kəməndə sal. Göyün ulduzları izləyir səni. Yaşıl geyimlilər gözləyir səni.
Yaxud:
Rənglər insan həyatında
Göy rəngi seçənlər səyahət etməyi, dünyagörüşlərini artırmağı xoşlayırlar. Göy rəng artistlərin rəngidir, sənətləri artistlik olmasa belə. Bu insanlar həyatı sevir, müxtəlif rollarda oynayır, uğur qazanmağı xoşlayır və bir qayda olaraq buna asanlıqla nail olurlar. Əgər gördükləri iş ürəklərincə olarsa, böyük uğurlar qazanırlar. Tənhalığa dözə bilmirlər, ətraflarında boşluq yaranarsa, çox əzab çəkirlər. Təbiətən ünsiyyət qurmağı bacarırlar, qurban etməyə meyillidirlər, lakin əvəzində də qurban tələb edirlər. Qalib gəlməyi xoşlayırlar və bu uğurlarıyla hərdənbir lovğalanmağı da eyib saymırlar.
Kolumbiya vətəndaş müharibəsi (1854)
Kolumbiya vətəndaş müharibəsi 1854. Müharibə 1854-cü ilin 17 aprel -dekabr müddəti ərzində Yeni Qranada Respublikasının ərazisində baş vermişdir. Melonun çevrilişinə qarşı Kolumbiya Liberal Partiyası və Kolumbiya Konservativ Partiyası birgə mübarizə aparırdılar.
Müharibədən öncəki vəziyyət
Müharibənin baş verməsinin əsas səbəblərindən biri Liberalların proteksionizdən azad ticarətə keçməsi ilə bağlı idi. Liberallar iki hissəyə bölünür, azad ticarət tərəfdarları "Golgotas>>, proteksioniz qaydalarının tərəfdarları isə <<Draconianos" adlanırdı. Digər tərəfdən hərbçilər, aristokratlar və sənətkarların maraqlarının toqquşması. Orduya general Melo başçılıq edirdi. O xalq arasında dəstək axtarırdı, bunun üçün sənətkarlara müraciət edərək, onlarla ittifaqa girir. Melo proteksioniz tarifi bərpa etmək istəyirdi. Ölkədə keçirilən prezident seçkilərində Xose Mariya Obanda seçilir. Bu dövrdə yeni konstutsiya qəbul edilir ki, burada liberal fikirlər öz əksini tapirdı. Melo ordunun ali baş komandanı idi.31 dekabr 1853-cü ildə o, kavalerlər kazarmasına daxıl olarkən pilləkəndə içgili vəsiyyətdə olan əsgər Kirosla rastlaşır. Onun içgili olması ölümünə səbəb olur. Mart 1854-cü ildə Meloya qarşı adam öldürmə itdihamı irəli sürülür. Melo ordunun köməyi ilə çevriliş edərək 17 fevral 1854-cü ildə hakimiyyəti ələ keçirilir, konstutsiya ləğv edilir, prezident və nazirlər həbs edilir. Ölkə diktaturaya çevrilir.
Müharibənin gedişi
Xose Mariya Melo hakimiyyətə ordunun və sənətkarların köməyi ilə gəlir. Melo hətta iezuitlərin ölkəyə qaytarılması məsələsini qaldırır. Yaranmış vəziyyətdən cıxmaq üçün vitse prezident Xose de Obaldinin xaişi ilə hökumət İbaqe şəhərinə köçür. O Melo diktaturasına qarşı cıxan Konstutsiyaçılara başçılıq edirdi. Konstutsiyaçılar Liberaların "Golgotas" fraksiyası və Konservantlardan ibarət idi. Ölkənin bir çox şəhərlərində diktatora qarşı üsyanlar baş qaldırır. Keçmiş prezident Xose İlario Lopes üsyançıları Kali, Buenaventure və Kartoqoda məğlub edir. Digər dSipakire, Pamplona, bukaramanqa, Veles. Tunja, Kali və Boqotanın ətrafında olmuşdur. Melonun ordusu 11,042 nəfər təşkil edirdi. Onun hakimiyyəti cəmi 8 ay davam edir. Konstutsiyaçılar 11,000 nəfər təşkil edirdi və onlara Erran və Moskera başçılıq edirdi. Onlar 7,000 üsyançını mühasirəyə almışdı. Son döyüşlər 4 dekabrda baş versədə üsyançılar məğlub edilir. Ən güclü döyüşlər Boqota ətrafında baş vemişdir.
Nəticəsi
Münaqişə 4,000 itki verilir. Danışıqsız təslim haqqında sənəd Santander parkında imzalanır. Melo həbs edilir və Kongresdən qovulur.
Yergüc (Xaçmaz)
Yergüc — Azərbaycan Respublikasının Xaçmaz rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Tarixi
Yergüc kəndi, Quba rayonunda, Buduq İnzibati Ərazi Dairəsinin ərazisində yerləşib. Kənd əhalisi zaman-zaman buradan köçüb başqa kənd və şəhərlərdə məskunlaşdiğı üçün hazırda bu məkanda heç kim yaşamır. Digər şahdağ etnoslu kəndlər kimi Yergüc kəndi də xüsusi dilə malikdir. Bu dillə ilkin tanışlıq zamanı belə qənaətə gəlmək olar ki, Yergüc dili Xınalıq dilindən başqa bütün digər Şahdağ dil ailəsinə məxsus dillərə bənzəyir. Lakin əksər sözlərdə ən azından bir və ya bir neçə hərf fərqi var. Bəzən isə söz tamamilə digər xalqların istifadə etdiyi sözlərdən fərqli olur, onların istifadə etdiyi sözlərə qətiyyən bənzəmir. Bundan başqa, Yergüc dilində Xınalıq dilindəki sözlərə bənzər çox söz var və bu cəhət Yergüc dilini Buduq, Qrız, Əlik, Haput və Cek dillərindən bir az fərqləndirir. Yergüc, Qrız, Haput, Əlik, Cek və Buduqlular öz ana dillərində bir-birləri çox rahat ünsiyyət saxlaya bilirlər.
Təəssüf ki, hazırda bu dil məhv olmaq təhlükəsi ilə üz-üzə qalıb. Belə ki, hazırda Yergüc dilini yalnız yaşlı yergüclülər bilir. Gənclərin əksəriyyətinin isə bu dil haqqında heç təsəvvürləri belə yoxdur.
Əhalisi
Yergüc kəndinin əhalisi Quba rayonunun Yergüc kəndindən köçüb gəlmiş yergüclülərdən ibarətdir.
Şollar
Şollar — Azərbaycan Respublikasının Xaçmaz rayonunun inzibati ərazi vahidində qəsəbə.
Şollar suyu
left|thumb|Şollar su kəmərinin çəkilişi, rəssam: Çingiz Mehbaliyev Tağıyevin maliyyə dəstəyi ilə Vilyam Harleyn Lindleyin mühəndisliyi ilə Bakının içməli suyu Şollardan çəkilmişdir.
Lazanya
Lazanya — İtaliyada ən məşhur yeməklərdən biri olan lazanya. Makaron, tərəvəzlər və döyülmüş ətdən hazırlanan İtalyan zapekankası.
Mənşəyi
Neapolun ənənəvi lazanya di karnevale adlı xörək yerli kolbasa, balaca qovurmuş ət topları, bərk qaynadılmış yuçurtalar, rikotta və motsarella pendirləri və Neapol raqusudan (ət sousu) olan qatlardan ibarətdir.
Etimologiya
Qədim Romada lasana və ya lasanum (latın dilində qab və ya qazan) adlı oxşar bir xörək var idi. O, Mark Qabiy Apitsiyin De re coquinaria kitabında izah olunur. Bu sözün mənşəyi bundan da qədim ola bilər. Qədim Yunanıstanda λάγανον (laqanon) adlı uzun hissələrə kəsilən həmir xörəyi var idi. Başqa bir nəzəriyyəyə görə, lazanya sözü yunan λάσανα (lasana) və ya λάσανον (lasanon), yəni sacayaq və ya dibçək sözlərindən gəlir.
İncəsənətdə
Komiks personajı Qarfild lazanyanı sevir.
Rumıniya leyi
thumb|300px|2005-ci il buraxılışı olan 1 Rumıniya banı
Rumıniya Leyi (, ; ISO 4217 RON 946) ― Rumıniyanın rəsmî pil vahidi.
1 iyul 2005-ci il tarixindən etibarən Rumıniya pul vahidi “Ley”dən dörd sıfır atılmış, yeni pul vahidi “Yeni Rumıniya Leyi” adlı puldan istifadə edilməyə başlanılmışdır.
İyirmi dördüncü simfoniya (Motsart)
250px|right|Volfqanq Amadey Motsart İyirmi dördüncü simfoniya Volfqanq Amadey Motsart tərəfindən 1773-cü ilin oktyabr ayında yazılmışdır, italyan simfoniya tipinə uyğundur. Hazırda simfoniyanın əlyazması Berlində Preusisscher Kulturbesitz kitabxanasında saxlanılır. Simfoniyanın ifa müddəti təxminən 8-10 dəqiqədir.
Quruluşu
Simfoniya 3 hissədən ibarətdir.
Mixaylovka (Şaran)
Mixaylovka — Başqırdıstan Respublikasının Şaran rayonunda yerləşən kənd. Kənd Miçurinsk kənd şurasının tərkibindədir.
Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə çuvaşlar üstünlük təşkil edir.
Dəvan
Dəvan (fars. دوان) — İranın Fars ostanının Kazerun şəhristanında kənd. 2006–cı il siyahıyaalınmasına əsasən əhalisi 178 ailədə 601 nəfər idi. Əhalisi Dəvani dialektində danışır.
Treffor
Treffor  — Fransa da kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — İzer. Matezin-Triyev kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Qrenobl.
INSEE kodu — 38513. Kommunanın 1999-cu il üçün əhalisi 129 nəfər təşkil edirdi. Kommuna dəniz səviyyəsindən 486 ilə 1 070 qədər metr yüksəklikdə yerləşir. Kommuna Paris dən təxminən 510 km cənub-şərqdə, Lion dan 115 km cənub-şərqdə, Qrenobldan 31 km cənubda yerləşir.
Əhalisi
Əhalinin dinamikası (INSEE) :
Pentacalia andrei
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Yarməhəmməd xan Şadlı
Yarməhəmməd xan Yəzdanqulu xan oğlu Şadlı (1827-1928) — Şadlı elinin elbəyi, Nasirəddin şah Qacar dövründə vali.
Həyatı
Yarməhəmməd xan Yəzdanqulu xan oğlu Şadlı Xorasan əyalətinin Bocnurd vilayətinin Şadlı elinin bir obasında anadan olmuşdu. Səhamüddövlə ləqəbini daşıyırdı.
Atasından sonra elbəyi təyin edilmişdi.
Yarməhəmməd xan Şadlı Nasirəddin şah Qacarın hakimiyyətinin ilk illərində Xorasanın valisi idi.
Yarməhəmməd xan Şadlı 1883-1889-cu illərdə Rusiyanın Aşqabaddakı diplomatik agenti Yəhya bəy Tahirovla əlaqə saxlayırdı. Yəhya bəy bir neçə dəfə Bocnurdda olmuşdu.
Ruslar Yarməhəmməd xan Şadlını 14 may 1896-cı ildə Moskvaya, II Nikolayın tacgüzarlığına dəvət etmək istəyirdilər. Dəvət etdilər də. Səhamüddövlə Sərdari-Müfəxxəm Moskvaya gəldi. Bocnurdun xan və ağaları onu separatizmdə qınayaraq gözdən saldılar.
Yarməhəmməd xanın Əmənulla xan adlı oğlu vardı.
Əsgər marşı (mahnı)
Əsgər marşı — azərbaycanlı müğənni Aygün Kazımovanın mahnısıdır.
Mahnının hazırlanması
Aygün Kazımova Birinci Qarabağ Müharibəsində tibb bacısı kimi xidmət etmiş və eyni zamanda Qubadlı və Zəngilanda gedən döyüşlərdə iştirak etmişdir. Aygün Kazımovanın yaradıcılığında bir çox vətənpərvərlik mahnıları mövcuddur. Misal olaraq, "Şəhidlər", "Marş İrəli", "Ah, Vətən", "Vətən Anadır", "Azərbaycan", "Azərbaycan bayrağı" mahnılarını göstərmək olar. Aygün Kazımovanın bir çox mahnıarının söz yazarı Cəlal Qurbanov bu layihədə də Aygün Kazımovaya dəstək olmuş və öz şeirini təqdim etmişdir. Mahnının musiqi və aranjimanı musiqiçi Yaşar Baxışa məxsusdur. Aygün Kazımova mahnını 13 aprel 2016-cı ildə təqdim etmişdir. Mahnını "Aprel döyüşləri" zamanı vəfat etmiş şəhidlərə həsr etmişdir.
Video klip
Mahnıya klipi rejissor Rəşad Həsənov çəkmişdir. Klip Qəbələ və Daxili İşlər Nazirliyinin tədris mərkəzində çəkilmişdir. Klip 22 avqust 2020-ci ildə təqdim edilmişdir. Klip "Tovuz döyüşləri" zamanı şəhid olmuş general-mayor Polad Həşimov, polkovnik İlqar Mirzəyevin şəhid olmasının 40-cı günündə təqdim olunmuşdur. Klip "Tovuz döyüşləri" zamanı vəfat etmiş şəhidlərimizə ithaf olunmuşdur. Klipdə Aygün Kazımovanın avtomat silahdan istifadə edərkən görüntüləri də yer almışdır.
Digər ifalar
Mahnını Şəmistan Əlizamanlı 2016-cı ildə eyni aranjimanda ifa edərək, təqdim etmişdir.
Zəngəzur qəzası
300px|thumb|right|Zəngəzur qəzası
Zəngəzur qəzası — Yelizavetpol quberniyası tərkibində inzibati ərazi vahidi.
Tarixi
Qarabağ regionunun Zəngəzur qəzasının sərhədləri şərqdən və şimal-şərqdən Şuşa, Cəbrayıl qəzaları, şimaldan Cavanşir qəzası, Ərəş qəzası Nuxa, Göyçay, qərbdən və cənub-qərbdən Naxçıvan və Şərur–Dərələyəz qəzaları, İrəvan quberniyası, Cənubi Azərbaycan Yelizavetpol qəzaları və Zaqatala, cənub və cənub-şərqdən Araz çayı hansı ki, Rusiya və İran dövləti arasındadır" kimi göstərilmişdir. 1873-cü ildə Yelizavetpol quberniyasında təsis olunmuş Qəza mərkəzi Gorus məntəqəsi idi. Qəza 3212, 5 km² sahəyə malik idi. Fəaliyyətinə 1929-cu ildə son qoyuldu
1867-ci il dekabr tarixli fərmana əsasən, Zəngəzur və Cavanşir sahələri Şuşa qəzasından ayrılıb müstəqil qəzalara çevrildilər. Zəngəzur ərazi etibarilə Araz çayı boyu ilə Meğridən başlamış Əkərəyə qədər, şimala doğru isə Qapıcıq, Xustup dağlarına, Zəngəzur sıra dağlarından Bərguşad dağlarınadək ərazini əhatə edir. XIX əsrdə yeni inzibati ərazi bölgüsünə əsasən, indiki Qapan, Gorus, Meğri, Sisyan, Laçın, Qubadlı, Zəngilan rayonları Zəngəzur qəzası adı ilə Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasına daxil olmuşdur.
Əslində Zəngəzurun Ermənistana verilməsi Böyük Britaniyanın o vaxtkı xarici işlər naziri lord Kerzonun layihəsi əsasında olmuşdur. Sovet Rusiyasının Xalq xarici işlər komissarı Çiçerinin Zəngəzur, Qarabağ, Ordubad, Şərur-Dərələyəz və Naxçıvan məsələsində tutduğu antiazərbaycan və antitürk mövqeni araşdırdıqda belə təsəvvür yaranır ki, görünür bolşeviklər ingilislərlə gizli danışıqlar əsasında bu barədə ümumi razılığa gəlmibmişlər. Bu layihənin həyata keçirilməsi ilə Türkiyə ilə Azərbaycan SSR və Orta Asiya arasında birbaşa əlaqə kəsilirdi. Bu isə həm ruslara, həm bütövlükdə qərb aləminə, həm də İrana çox sərf edirdi.
Çayın adı qıpçaqların zəngi tayfasının adı əsasında əmələ gəlmişdir, etnohidronimdir. Çayın adı dəyişdirilib Hrazdan çayı qoyulmuşdur. Zəngilər — İndiki Ermənistanın Zəngibasar (Masis) rayonunda kənddir. Rayon mərkəzindən 4 km şimal-qərbdə, Zəngi çayının sahilində yerləşir. 3 yanvar 1935-ci ilə kimi kəndin adı Donuzgiən (Donuzgirən) olmuşdur. Burada 1988-ci ilin noyabr-dekabr ayına kimi yalnız azərbaycanlılar yaşamışdır.
Zəngilər toponimi də türk mənşəlidir. Türk əsilli zəngilər nəsil adı ilə bağlıdır. F. Sümər yazır: "Əlcəzair və Suriyə hakimləri olan zəngilər də türk məmlük ailəsindən idilər". Ərəb ölkələrindəki məmlük türkləri qıpçaq tayfalarıdır. Deməli, zəngilər qıpçaq tayfalarından biridir. Etnotoponimdir və quruluşca sadə Zəngəzur qəzasının dördüncü polis sahəsinin (Qubadlı nahiyəsi
Qarabağ regionunun digər qəzası olan Zəngəzur qəzasında beş polis məntəqəsi olub.
Yenə də 1906-cı il Qafqaz təqvimlərinin məlumatlarında Zəngəzur qəzasında olankənd cəmiyyətləri Əlianlı (Alianlinskoe), Aldərə (Alidarinskoe), Əliqulu-Uşağı (AlikuluUşaqinskoe), Əliqulukənd (Alikulikendskoe), Əlili (Alilinskoe), Əngələvit (Anqelautskoe), Ərkivan (Arçevaninskoe), Astazur (Astazurskoe), Axlatian (Axlatianskoe), Babalı (Babalinskoe), Bazarçay (Bazarçayskoe), Bartaz (Bartazskoe), Bayandur (Bayandurskoe), Vağudi (Vaqudinskoe),Vartanazur (Vartanazurskoe), Qal (Qalıskoe), Qarar (Qararskoe),Gorus (Qeryusinskoe), Güdgüm (Qyudqyumskoe), Qyaqlin (Qyaqlinskoe), Dərəbas (Darabasskoe), Dərzalı (Darzalinskoe), Cağazur (Djaqazurskoe), Cahangirbəyli (Djaqanşirbeklinskoe), Cicimli (Djidjimlinskoe), Dondarlı (Dondarlinskoe), Dığ (Dıqskoe), Zəngilan (Zanqelanskoe), İskenderbeyli (İskanderbeqlinskoe), Kavart (Kavartskoe), Qazıqurdalı (Kazikurdalinskoe), Qaladərəsi (Kaladarasinskoe), Qaraqışlaq (Karakışlyakskoe), Gödəklər (Kedaklarskoe), Kercalanlı (Kerdjalanlinskoe), Kiratağ (Kirataqskoe), Lehvaz (Leqvazskoe), Malbəyli (Malbeklinskoe), Məmmədli (Mamedlinskoe), Mehri (Miqrinskoe), Mollalar (Mollalarskoe), Molla (Mollinskoe), Müsəlmanlar (Musulımanlarskoe),Noraşen (Noraşenskoe), Nüvədi (Nyuvadinskoe), Qrdaxlı (Qrdaklinskoe), Qxtar (Qxtarskoe), Qxçu (Qxçinskoe), Pirnaut (Pirnautskoe), Pirçevan (Pirçevanskoe), Piçanis (Piçanisskoe), Rabaid (Rabaidskoe), Saralı (Saralinskoe), Sarıyataq (Sariyataqskoe), Səfiyan (Safiyanskoe), Sofulu (Safulinskoe), Seyidlər (Seidlarskoe), Sisiyan (Sisianskoe), Tatev (Tatevskoe), Tirin (Tirinskoe), Udcanı (Udjanisskoe), Üz (Uzskoe), Hadcaqan (Xadjaqanskoe), Xəzinəvar (Xaznavarskoe), Xələc (Xaladjskoe), Xəndək (Xandakskoe), Xinzirak (Xinzirakskoe), Hot (Xotskoe), Şalat (Şalatskoe), Şalvin (Şalvinskoe), Şahnazuz (Şahnazuskoe), Şahsuvarlı (Şaxsuvarlinskoe), Şəki (Şekinskoe), Şinqer (Şinqerskoe), Şıxevi (Şixavinskoe), Şıxlar (Şixlyarskoe) kimi verilmişdi (9, s.243–244)
==Zəngəzur qəza rəisi ==
Əhalisi
Azərbaycan-türk mənşəli böyük tayfaların bəziləri Zəngəzur qəzasında yaşayırdı. XIX əsrin ortalarında qəzada Sofulu (onun 19 qışlağının 5-i Sisyan sahəsində, 4-ü Cəbrayıl sahəsində yerləşirdi), Sarallı (13 qışlağı Qafan sahəsində), Puşanlı (7 qışlağı Qafan və Meqri sahələrində), Kiqili (4 qışlağı Qafan sahəsində "Qığı dərəsi" adlı yerdə), Xocamusaxlı (3 qışlağı Sisyan və Qafan sahələrində) tayfaları yaşayırdı (103, 11). Qəzada kürd mənşəli Püsyan tayfasının Babalı (878 ailə), Sultanlı (240 ilə), Zodbanlı (133 ailə) və Potanlı (142 ailə) qolları və Qaraçorlu tayfasının Hacısamlı (211 ailə), Kəloxçu (418 ailə), Təhməzli (407 ailə), Şadmanlı (315 ailə), Şeylanlı (232 ailə) və Əliyanlı (110 ailə) qolları da yaşyırdı (103, 11). Bunlardan başqa, qəzada Ağkörpü (qolları: Ağbulaq, Müsəlləm, Tünüs və Şotalı) və Baharlı tayfaları maldarlıqla məşğul idilər (103, 146). Bu məlumatdan görünür ki, Zəngəzur qəzasının əhalisi binadan azərbaycanlı olmuşdur.
Ermənilərin köçürülməsi
S. P. Zelinski yazır ki, Zəngəzur qəzasında Axlatian, Prnakot və Şinətaq adlı cəmi üç erməni kəndi yerlidir, qalan erməni kəndləri 1826–28-ci illərdən sonra təşkil olmuşdur.
Erməni silahlı qüvvələri tərəfindən 1917-ci ilin əvvələrindən 1918-ci ilin mart ayına qədər olan dövrdə İrəvan quberniyasında 197 kənd, Zəngəzur qəzasında 109, Qarabağda 157 kənd dağıdılmış, digər bölgələrdə 60 yaşayış məskəni məhv edilmiş, yandırılmış və viran qoyulmuşdur. Ümumilikdə erməni daşnakları tərəfindən 1918-ci ilin mart-aprel aylarında 700 mindən çox azərbaycanlı, o cümlədən Bakıda və ətraf kəndlərdə 30 minə yaxın azərbaycanlı xüsusi qəddarlıqla qətlə yetirilmişdir. Eyni zamanda Zəngəzur qəzasında 10 min, Şamaxı qəzasında (şəhərlə birlikdə) 16 min, İrəvan quberniyasında 132 min azərbaycanlı amansızlıqla öldürülmüşdür.
1918-ci ildə Andronik və digər erməni-daşnak quldur başçılarının vəhşiliyi nəticəsində Zəngəzur qəzasının türk-müsəlman kəndlərində 3257 kişi, 2276 qadın və 2196 uşaq öldürülmüş, 1060 kişi, 794 qadın və 485 uşaq yaralanmışdı. Beləliklə, Zəngəzur qəzasında hər iki cinsdən olan 10.068 nəfər öldürülmüş və ya şikəst edilmişdi, lakin bu rəqəmlər də faciəvi vəziyyəti tam əks etdirmirdi, reallıqda erməni vəhşiliklərinin sayı daha çox idi, çünki müsəlmanlar qəzadan qaçqın düşdüklərindən qurbanların sayını dəqiq müəyyənləşdirmək mümkün olmamışdı. 1917-ci ildə Zəngəzur qəzasında 123.085 nəfər təşkil edən türk-müsəlman əhali 1926-cı il siyahıyaalınma göstəricilərinə görə say baxımdan heç 5000 nəfər deyildi. FTK üzvü N. Mixaylov 1918-ci il ərzində Zəngəzur qəzasında törədilmiş vəhşiliklərin təhqiqatı əsasında hazırladığı məruzədə dağıdılmış və məhv edilmiş 115 kəndin adı göstərilmişdi.
Abidələri
1891-ci ildə 9 sünnü 24 şiə məscidi fəaliyyət göstərmşdir.
Venesuela çexləri
Venesuela çexləri — Cənubi Amerika qitəsinin şimal hissəsində yerləşən Venesuelada məskunlaşmış çex əsilli əhali. Venesuelada yaşayan çexlərin sayı iki min nəfərə yaxındır.
Tarixi
Venesuelaya çexlərin gəlişi İkinci dünya müharibəsidən sonraya təsadüf edir. 1950-ci illərdə Venesuelada yaşayan avropalıların ən kiçik icması çexlərə məxsus idi. 50-ci illərin məlumatlarına əsasən ölkədə 1,124 çex yaşayırdı. Serb icmasından fərqli, çex icmasının Venesuelada məskunlaşmasının əsas səbəbi siyasi amillər olmamışdır. Əsasən daha inkişaf etmiş ölkələrə getmək istəyən çexlər Venesueladan keçid məntəqəsi kimi istifadə etmək fikirində idilər. Ölkənin çexlər üçün cəlb edici olmasının bir digər səbəbi digər dövlətlərdən fərqli Venesuela üçün viza rejiminin daha sadə olmasında idi.
1968-ci ildə Çexoslovakiyadan gələn ikinci mühacir dalğası ilə Venesuela çexlərinin sayında artım müşahidə olundu. 70-ci illərin Qərbi Avropasında xaricdə yaşamaq məqsədi ilə insanların daha çox üz tutduqları ölkələr ABŞ və Kanada idi. Cənubi Amerikada icmaları olan bəzi xalqların nümayəndələri isə Venesuela və digər Latın Amerikası ölkələrini seçmişdilər. Çexoslovakiyanın bölünməsindən sonra (Çexiya və Slovakiya olaraq iki hissəyə bölünmüşdür) Çexiyadan Venesuelaya üz tutan mühacirlərin sayı kəskin sürətdə azalmışdır.
XX əsrin sonlarında Karakas şəhərində yerləşən Çexiya səfirliyində 200 dən çox çex əsilli vətəndaşın qeydiyyata alındığı məlumdur. Əsil rəqəmin səfirlikdə qeydiyyata alınandan daha çox olduğu bilinsədə, bir çox şəxs assimilyasiya nəticəsində öz kökündən uzaqlaşmışdır. Venesuelada yerləşən Çexiya səfirliyinin səfiri Antonin Blazekin sözlərinə görə çexlər ölkəyə gəldikləri ilk illərdən etibarən cəmiyyətin rifahı üçün çalışmış və Avropadan Venesuelaya gəlmiş ən məhsuldar icma kimi tarixə keçmişdir. Venesuela-Çexiya Assosiasiyası ölkədə yaşayan çexləri hər il müxtəlif mədəni tədbirlərlə bir araya gətirir.
Saray Bərkə
Orta əsr şəhəri Saray Bərkənin adı mənbə və məxəzlərdə həm də Saray əl-Cədid, Şəhr əl-Cədid əl Məhrusə, Orda əl-Cədid kimi də çəkilir. Qızıl Orda imperiyasının paytaxtı olmuşdur.
Tarixi
Saray Bərkənin xarabalıqları Volqoqrad vilayətinin Lenin rayonuna daxil olan Tsarev kəndi (Aktoba çayı üzərində) ərazisindədir. Şəhəri 1260-cı ildə Qızıl Orda xanı Bərkə xan (1256-1266)saldırmışdı.
Batı xan öldüyü il, hakimiyyətə Batı xanın qardaşı Bərkə (və ya Bərkay, Bərkə Oğul) keçir. Bərkə müsəlman idi; tarixdə ilk müsəlman Qızıl Orda hökmdarı olaraq düşən Bərkə xan islamiyyəti hələ qardaşı oğulları zamanında qəbul etmişdi. Bərkə xanın İdil kənarında geniş düzənlikdə saldırdığı Saray Bərkə şəhəri geniş küçələri, böyük və dolu bazarları olan möhtəşəm bir şəhər idi.
Həqiqətən vaxtilə Sarayda olan səyyahların göstərdiyi kimi XIV əsrin I yarısında şəhər özünün tərəqqi dövrünü yaşamaqda idi. Belə ki, 1333-cü ildə Saray Bərkədə olmuş İbn Bəttutə Saraydan böyük (səyyahın qeydinə görə onun ətrafını atla bir günə dolanmaq olarmış) abad şəhər kimi bəhs edərək burada bir çox xalqların — monqollar, aslar, qıpçaqlar, çərkəzlər, ruslar və başqalarının yaşadıqlarını göstərir.
Saray Bərkədə Cuci ulusu xanlarının sikkələri (bunlar elm aləmində Cuci sikkələri adı ilə məşhurdur) kəsilirdi. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, bu nümunələrdən Azərbaycan ərazisində də tapılmışdır. Bu XIII-XIV əsrlərdə Qızıl Ordada kəsilən gümüş və mis sikkələr idi. Üstündə şir, ikibaşlı quş və tamğa – Cuci xanədanının tamğası "möhürü", digər üzündə xanın adı və zərb olunduğu yer və il göstərilirdi. Qızıl Ordanın süqutundan sonra XV əsrin ortalarına qədər Kazanda kəsilməkdə idi.
Öz qaynı Berdi bəyin (Berdi bəy məşhur Özbək xanın nəvəsidir) vasitəsilə Krıma, faktiki olaraq isə Qızıl Orda dövlətinin qərb hissəsinə hakimlik edən Mamay bütöv hakimiyyət uğrunda mübarizəyə başlarkən Saray əl Cədidi dəfələrlə ələ keçirib talamışdı. Nəhayət, Qızıl Orda xanları ilə ardıcıl müharibələrə girişən Əmir Teymur 1395-ci ildə Saray Bərkəni tamam dağıtdı.
Mustafa Hüseynov (kimyaçı)
Mustafa Hüseynov — azərbaycanlı kimyaçı, kimya  elmləri doktoru (1963). Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü (1980).
Həyatı
Mustafa Məmməd oğlu Hüseynov 1928-ci il martın 23-də Şərur rayonunun Mehrab kəndində anadan olmuşdur. İbtidai təhsilini Qarxun kəndində, orta təhsilini isə Yenigcə kəndində almışdır. 1948-52-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin kimya fakültəsində ali təhsilini başa vurduqdan sonra, Azərbaycan Elmlər Akademiyası (EA) Kimya İnstitutunun aspiranturasına daxil olmuş və oranı bitirdikdən sonra Azərbaycan EA Neft İnstitutunda böyük elmi işçi vəzifəsində işləmişdir.
Elmi fəaliyyəti
1959-68-ci illərdə Azərbaycan EA J.Məmmədəliyev adına Neft-Kimya Priosesləri İnstitutunda, (NKPİ) 1968-73-cü illərdə həmin institutun Sumqayıt Filialında “Xlorüzvi birləşmələrin sintezi” laboratoriyasına rəhbərlik etmişdir. 1973-78-ci illər J.Məmmədəliyev adına Neft-Kimya Prosesləri İnstitutunda Sumqayıt Filialının və 1978-86-cı illərdə həmin filial əsasında yaranmış Azərbaycan EA Xlor-üzvi sintez İnstitutunun direktoru olmuşdur. 1986-cı ildən ömrünün sonuna qədər Azərbaycan EA J.Məmmədəliyev adına NKPİ-də “Zərif üzvi sintez” laboratoriyasına rəhbərlik etmişdir.
1957-ci ildə namizədlik dissertasiyasını, 1963-cü ildə isə “Xlorkarbohidrogenlərinin sintezi və çevrilmələri sahəsində tədqiqatlar” mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. 1966-cı ildə “Üzvi kimya” ixtisası üzrə professor adını almışdır. 1980-cı ildə Azərbaycan EA-nın müxbir üzvi seçilmişdir.
Professor M.M.Hüseynovun əsas elmi işləri “qaynar” təbəqədə xlorüzvi birləşmələrin sintezi və onların əsasında yüksək istiliyə və odadavamlı polimer maddələrin alınması və onların xalq təsərrüfatının müxtəlif sahəsində tətbiqi problemlərinə həsr edilmişdir. Onun rəhbərliyi ilə bir sıra orijinal proseslər: ilk dəfə olaraq C1–C8 karbohidrogenlərin tam xlorlaşması həyata keçirilmişdir: C3–C7 karbohidrogenlərinin və onların xlorlu törəmələrinin birbaşa oksixlorlaşdırılması aparılmış və bu proseslərin mexanizmi irəli sürülmüşdür; alkoksitörəməli diolefinlərlə aromatik karbohidrogenlər alkilləşdirilmişdir; naftollar turşu katalizatorları iştirak ilə olefinlərlə alkilləşdirilmiş və alınan birləşmələr əsasında kükürdlü və fosforlu antioksidant xassə daşıyan çoxfunksiyalı törəmələr alınmışdır; yüksək doymamışlığa malik doymamış əlaqələri olan, aktivləşmiş elektroakseptor funksional qrupları ilə qoşulmuş dienofilləri dien sintezi reaksiyasına daxil edərək (4+2) tsiklobirləşmə reaksiyalarının yeni perspektivli istiqamətinin elmi əsaslarını işləyib hazırlamışdır; heksaxlortsiklopentadien ilə malein və tsikloheksendikarbon anhidridləri arasındakı reaksiyalar əsasında odadavamlı poliefir plastik kütləsi hazırlanmışdır. Onun rəhbərliyi altında dien sintezi adduktlarının, 1,2,3-üçəvəzli tsikloheksanların konformasiyası hərtərəfli tədqiq edilərək respublikamızda stereokimya məktəbi yaradılmışdır.
Professor M.M.Hüseynov öz tədqiqat işlərində tullantısız texnoloji proseslərin yaradılması və sənaye tullantılarından korroziya əleyhinə örtüklər, səthi-aktiv maddələr, neftçıxarmaya kömək edən maddələrin və s. alınmasına xüsusi diqqət yetirmişdir. Onun rəhbərliyi ilə 10 proses sənayedə tətbiq edilmişdir.
Professor M.M.Hüseynov öz yetirmələri ilə birlikdə 1 monoqrafiyanın, 500-dən çox elmi əsərin, o cümlədən 260 müəlliflik şəhadətnaməsinin müəllifidir. Onun rəhbərliyi ilə 10 elmlər doktoru, 90 elmlər namizədi hazırlanmışdır. O, elmdə əldə etdiyi nailiyyətlərə və elmi kadrların hazırlanmasına görə 1979-cu ildə Azərbaycan SSR «Əməkdar Elm Xadimi» fəxri adına layiq görülmüşdür.
Mustafa müəllim elmi-tədqiqat işlərini pedaqoji fəaliyyətlə uzlaşdıraraq 1960-cı ildən ömrünün axırınadək Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyası kimya texnologiyası fakültəsinin professoru olmuşdur.
Professor M.M.Hüseynov dəfələrlə Beynəlxalq və Ümumittifaq simpozium, konfrans və konqreslərdə respublika elmini təmsil etmişdir.
O, elmi-pedaqoji fəaliyyəti ilə yanaşı ictimai işlərdə də fəal iştirak etmiş, 1973-cü ildə Sumqayıt Şəhər Sovetinin deputatı seçilmişdir. Azərbaycan EA Kimya Elmləri Bölməsinin və bir neçə İxtisaslaşdırılmış Elmi Şuranın üzvü olmuşdur. Onun əməyi hökumət tərəfindən qiymətləndirilmiş, “SSRİ ixtiraçısı” döş nişanı, “Əmək veteranı” və bir neçə medalla təltif olunmuşdur.
Mustafa müəllim, 1991-ci il fevral ayının 3-də vəfat etmişdir.
Tacikistan rublu
Tacikistan rublu yaxud rubl (tacik. rubl) — 1995-ci il 10 may tarixindən 2000-ci il 29 oktyabr tarixinə qədər Tacikistanın rəsmi valyutası. Formal olaraq 100 təngə.
Tarixi
Keçmiş Sovet Sosialist Respublikalarında olduğu kimi Tacikistan hətta müstəqilliyinin əldə etdikdən sonra da sovet rublundan istifadəyə davam etmişdir. 1993-cü il 26 iyul tarixində rus rublunun yeni versiyası tədavülə buraxıldı və sovet pullarının Rusiya Federasiyasına axınına son qoyuldu. Tacikistanda bu pullardan 1994-cü il 8 yanvar tarixinə qədər istifadə edilmişdir. 1994-cü il 1 yanvar tarixindən başlayaraq Tacikistan hüdudlarında ödəniş vasitəsi kimi 1993-cü ildə tədavülə buraxılan rus rublu qəbul edildi. Buna qədər 1993-cü ilin noyabrında milli tacik ornamentləri ilə rus pullarının dəyişdirilməsinin mümkünlüyü məsələsinə baxıldı. 1995-ci ilin mayın 10-da rus rublu tacik rublu ilə əvəz edildi: 1 tacik rublu 100 rus rubluna bərabər idi. Başlanğıcda tacik rublundan pul kuponu kimi istifadə edilməsi təklif edilirdi.
2000-ci ilin oktyabr ayının 30-da tacik rublu yeni milli valyuta olan somoni ilə əvəz edildi. 1 somoni 1000 tacik rubluna bərabər olaraq müəyyən edildi. Mübadilə 2001-ci ilin 1 aprelinə qədər reallaşdırıldı və bu dövr ərzində hər iki valyuta bərabər dövriyyəyə malik idi.
Xatirə pulu
1999-cu ildə tacik rublu valyutasının yeganə xatirə pulu tədavülə buraxıldı.
Antonio Qaleano
Antonio Qaleano (22 mart 2000-ci ildə Limpioda anadan olub) — Paraqvay Primyera Diviziyası təmsilçilərindən olan Rubio Nu klubunda hücumçu kimi çıxış edən peşəkar Paraqvaylı futbolçudur.
Üçvəcli sümük
Üçvəcli sümük (os triquertum) — əlin bilək nahiyəsinə aid sümüklərdən biri. Onun oynaqarası qığırdağa məxsus yuxarı, aypara sümüyə məxsus bayır və noxudabənzər sümüyə məxsus ovuc səthləri vardır.
Antonio Qaleano
Rubio Nu
Qaleano Rubio Nu akademiyası vasitəsilə inkişaf etmişdir. Qaleano öz peşəkar karyerasında debütünü 14 avqust 2016-cı ildə Serro Porteno klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, 46-cı dəqiqədə Anibal Martinez ilə əvəz olunmuşdur. Həmin görüşdə Rubio Nu liqa görüşündə rəqibinə 0-4 hesabı ilə məğlub olmuşdur.
Klub
1 Libertadores Kuboku görüşləri daxildir. 2 Paraqvay Superkuboku görüşləri daxildir.
Staroe Çaplino
Staroe Çaplino — Çukot Muxtar Dairəsində vaxtı ilə mövcud olan yaşayış məntəqəsi. Burada Rusiya Federasiyasının sərhəd xidməti fəaliyyət göstərir. Çaplino burnunda yerləşir.
Tarixi
Yaşayış məntəqəsi Un’аzik’ olaraq adlanırdı və 19-cu əsrdə özünün ən pik dövrünü yaşayırdı. . Kənd əhalisinin əsas məşğuliyyəti balina və morj ovlanması olmuşdur. 1958-59-cu ildə Staroe Çaplino və bir sıra şayayış məntəqəsi fəaliyyət göstərir.
Orinoko çayı
Orinoko çayı (isp. Río Orinoco) — Cənubi Amerika ərazisində axan çaydır. Əsasən Venesueladan axır və Atlantik okeanına tökülür. Uzunluğu 2736 kilometrdir (2736 km).
Orinoko çayının mənbəsi Qviana yaylasının cənub-qərbində yerləşən Delqaud-Çalbaud dağıdır. Orinoka mənsəb ində delta yaradır.
Çay öz Amazon delfinləri və Orinoko timsahı ilə məşhurdur.
Mustafa Salahov
Salahov Mustafa Səttar oğlu (29 avqust, 1931, Bakı şəhəri, Azərbaycan SSR) — azərbaycanlı alim, kimya elmləri doktoru, professor, Milli Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü.
Mükafatlar
2004-cü ildə M.S.Salahov “Şöhrət” ordeni ilə tərtif olunmuşdur.
O ak. Y.Məmmədəliyevin və ak.M.Mehdizadə adina mükafat ilə tərtif olunmuşdur.
Elmi nailiyyətləri
C1-C5 karbohidrogenlərinin tam xlorlaşmasından C1-C6 xlorkarbonların alınma qanunauyğunluqlarının müəyyən edilməsi, C60-füllerenlərin ayrılması imkanlarının aşkar edilməsi və dioksin ksenobiotiklərinin əmələ gəlməsinin qarşısının alınması mümkünlüyünün müəyyən edilməsi. Karbohidrogenlərin oksixlorlaşması və oksibromlaşması reaksiyalarının əsas prinsiplərinin yaradılması. Heksaxlor və dialkilkoksitetraxlortsiklopentadiyenin tetrahidroftal və norbarnen turşularının anhidridləri, imidləri və bisimidləri ilə və həmçinin onlardan alınan bis-imidodiyenlərin bis-imidodiyenofillərlə Dils-Alder kondensləşməsi və polikondensləşməsi reaksiyalarının sistematik qaydada həyata keçirilməsi və tədqiq olunan reaksiyaları, stereoselektivliyinin aydın araşdırılması, müntəzəm quruluşlu hərəki-gövdə zəncirli yanmaz polimerlərin yaradılması.
Otuz beşinci simfoniya (Motsart)
thumb|Motsart, bacısı Mariya Anna ("Nannerl") və atası Leopold, divarda mərhum ananın - Anna Mariyanın portreti. Johann Nepomuk della Croce, 1780 Otuz beşinci simfoniya Volfqanq Amadey Motsart tərəfindən 1782-ci ildə Vyanada yazılmışdır. Tarixinə görə "Haffner Simfoniyası" adlanır. Motsart altı il əvvəl, 1776-cı ildə Zalsburq şəhərinin meri Sigmund Haffnerin bacısı Mari Elisabetin toyu münasibətilə "Haffner serenadası"nı bəstələmişdi. Bu simfoniya ilə "Haffner serenadası" tamamilə fərqli əsərlərdir.'
Quruluşu
Motsartın otuz beşinci simfoniyası 4 hissədən ibarətdir.
Mənbə
Karl Böhm tərəfindən aparılmış Wiener Filarmonikerinin ifasında Haffner Simfoniyasının Universal Klassik buraxılışından asarlar.
Sarı
Sarı – rənglərdən biri.
İsti, yüngül, şən rəngdir. O, xoş hisslər yaradır və hərəkətin, sevincin simvoludur. Bu rəng uzun müddət yadda qalır. Lakin başqa rənglərlə qarışdırıldıqda əks emosiyalar yarada bilər. Məsələn, yaşıla çalan sarı yalanı, paxıllığı simvolizə edir. Braziliyada bu rəng ümidsizliyin, bənövşəyi rəng ilə qarışdıqda xəstəliyin, Suriya müsəlmanları üçün isə ölüm rəngidir. Çində isə əksinə, bu rəng imperiyanın simvolu olduğu üçün çox populyardır. Sarı Günəşin rəmzidir.
Parlaq sarı ilhamverici xüsusiyyətə malik olsa da, iş otaqlarında istifadəsi məsləhət deyil. Çünki zehni qarışdıra bilər. İstirahət üçün nəzərdə tutulan məkanlarda da istifadə edilməməsi daha yaxşıdır.
Rənglər ailəsində sarı rəngin də məxsusi yeri vardır. Arxada da bildirmişdik ki, sarı rəng Azərbaycanda daha çox quraqlığı, qıtlığı, xəbisliyi, bədliyi bildirdiyi halda, bir sıra digər xalqlarda o, fəallığın, mərhəmət və şəfqətin rəmzi sayılmışdır. Bəzi türk xalqları öz ünvanlarına da rəng olaraq "sarı" əlavə etmişlər. Misal üçün, uyğurlar özlərini "sarı uyğur" adlandırmaqla fəxr etmişlər. Göytürklərin on qəbiləsindən beşi "Sarı Türkeş", digər beşi isə "Qara Türkeş" dövləti yaradır. "Sarı Türkeşlər" özlərini əsilzadə hesab edirlər. Bu da onunla bağlı imiş ki, onlar sarı rəngi həm də Tanrı rəngi hesab edirmişlər. Bu inam buryatlarda da olub. Onlar hətta bütün dünyanı, bu dünyada olan varlıqları sarı rəngdə bilmişlər. Bu üzdən də torpağa məxsus çoxaltma, artırma amilini qadına da şamil etmiş və qadını – ananı sarı rəng, kişini – atanı isə gümüşü rəng anlamında düşünmüşlər. Mifə görə, Çingiz xanın ulu əcdadı – Günəşin sarı rəngli şüasından törənmişdir və elə sarı rəngdən törəndikləri üçün xaqanlıq da yalnız bu nəslə məxsusdur.
Geosimvolikada – istiqamətbildirmədə də sarı rəngə baxış fərqli-fərqlidir. Belə ki, dünyanın dörd dövründən birinin rəngi hesab olunan sarı rəng çox-çox etnoslarda mərkəzin rəmzi bilindiyi halda, bəzi etnoslarda başqa-başqa səmtlərin göstəricisi sayılmışdır. Misal üçün, Amerika hindularında sarı rəng qərbin, hindistanlılarda cənubun, kalmıklarda şimalın göstəricisi zənn edilmişdir.
İnsana məxsus bir əlamətin nəzərə çarpmasında da sarı rəng iştirak edir. Misal üçün, bir kimsənin qorxu, üzüntü, sarsıntı keçirməsi onun üzünün sarı rəng almasından da bilinir. Sarı rəngi ifadə edən "sarılıq xəstəliyi"də vardır.
Rənglər insan həyatında
Sarı rəngi sevənlər möhkəm iradəyə malik, öz güclərini toplayaraq bir hədəfə yönəltməyi bacaran insanlardır. Onlar elmdə də, kamera qarşısında da yüksək nailiyyətlər əldə etməyə qadirdirlər. Çox işləyə bilirlər, ancaq istirahəti də zövqlə edirlər. "Sarı" adam açıq, həyatı parlaq anlarla dolu olan biridir. Ağıllı, hissiyyatlı, bütün varlığı ilə xoşbəxt olmağa can atandırlar. Əliaçıqdırlar, ətrafdakılar həvəslə onlara can atırlar. Ancaq bununla belə, dözüm, səbir və inadkarlıq da onlara xas olan xüsusiyyətlərdir. Çox hallarda onları əhatə edən insanlarda paxıllıq hissləri oyadırlar.
Vinnitsa vilayəti
Vinnitsa vilayəti — Ukraynanın qərbində yerləşən vilayət.
Texnikum
Texnikum — Keçmiş SSRİ dövründə xüsusi orta ixtisas təhsil müəssisəsi. Əsasən texniki ixtisaslar hazırlanması üçün nəzərdə tutulurdu. Müstəqillik dövründə bu tip təhsil müsəssisələrinin adları "kollec" ilə dəyişdirildi və eyni məzmun daşıyırlar.
Pyerle
Pyerle — Fransada bələdiyyə , region — İl-de-Frans, departament  — Val-d’Uaz, rayon — Pontuaz, kanton — Boşam. Əhalisi — 6,931 nəfər (1999).
Aleksandr Qrossheym
Aleksandr Qrossheym — sovet botaniki, biologiya elmləri doktoru (1935), Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasının akademiki (1945), SSRİ Elmlər Akademiyasının akademiki (1946), SSRİ Dövlət mükafatı laureatı (1948).
Pyerle
Bələdiyyə Paris şəhərinin təxminən 24 km şimal-qərbdə, Serji belediyyənin 7 km qərbdə yerləşir.
Aleksandr Qrossheym
Həyatı
Aleksandr Qrossheym 6 mart 1888-ci ildə Yekaterinoslavski quber­niya­sının Verxnednepetrovsk qəzasının Lixovka kəndində anadan olmuşdur. Ali təhsilini Moskva Dövlət Universitetinin Təbiət fakültəsinin Biologiya bölməsində almışdır.
Əmək fəaliyyəti
Aleksandr Qrossheym 1913-1926-cı illərdə Tbilisi Botanika Bağında botanik-florist kimi çalışmışdır. 1917-ci ildə Tiflis Politexnik İnstitutunun Botanika kafed­rasında assistent və dosent vəzifələrində işləmişdir. Elmi -pedaqoji fəaliyyətini 1927-ci ildən Bakıda davam etdirəm Qrossheym 1927-1929-cu illərdə Bakı Dövlət Universitetinin dosenti, 1929-cu ildə professoru, 1930-1934-cü illərdə Azər­baycan Pedaqoji İnstitutunun Botanika kafedrasının müdiri, 1934-1947-ci illərdə isə Azərbaycan Dövlət Uni­versitetinin Ali bitkilərin sistematikası və morfologiyası kafedrasının müdiri olmuşdur.
Akademik fəaliyyəti
A.A. Qrossheym Qafqazın, o cümlədən Azərbaycanın bitki ehtiyatları, bitkiçiliyi və florası üzrə geniş tədqiqat işləri aparmışdır. Onun təşəbbüsü ilə Respublikada qoruqlar, xüsusilə də Lənkəran və Muğan qoruqları, həmçinin Herbari fondu yaradılmış və herbari kolleksiyasının saxlanma metodikası və strukturu işlənib hazırlanmışdır. Əsas tədqiqatı Qafqazın florası, bitki örtüyü və bitki ehtiyatlarınin öyrənilməsinə həsr olunmuşdur. A. A. Qrossheymin elmi-tədqiqat fəaliyyətinin əsas istiqamətləri arasında floristik-sistematika mühüm yer tutur. 300-dək yeni növ təsvir etmişdir. Akademikin çoxsaylı monoqrafiya və kitabları, həmçinin 200-dən çox elmi əsərinin yarısı Azərbaycanda işlədiyi dövrdə çap olunmuşdur. Qrossheym örtülütoxumluların orijinal filogenetik sistemini irəli sürmüşdür.
Nəzərli (Şəbüstər)
Nəzərli — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Şəbüstər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 4,984 nəfər yaşayır (1,169 ailə).
Bakı Dövlət Rabitə və Nəqliyyat Kolleci
Bakı Dövlət Rabitə və Nəqliyyat Kolleci — Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin tabeliyində, Azərbaycan Texniki Universitetinin nəzdində olan orta-ixtisas təhsili müəssisəsi
Tarixi
26 avqust 2002-ci ildə Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin Qərarına əsasən Bakı Rabitə Kolleci və Bakı Dəmir Yolu Nəqliyyatı Texnikumu birləşdirilərək onların bazasında yaradılmışdır.
Bakı Rabitə Elektrotexnikumu 1931-ci ildə Bakı mərkəzi teleqrafın nəzdində fabrik-zavod təhsili bazası kimi fəaliyyətə başlamışdır. Texnikum 1990-cı ilədək keçmiş SSRİ Rabitə Nazirliyinin tabeçiliyində fəaliyyət göstərmişdir. 1991-ci ildə SSRİ Rabitə Nazirliyinin 157 saylı əmri ilə texnikuma Azərbaycanda ilk dəfə olaraq kollec statusu verilmişdir və Bakı Rabitə Kolleci adlandırılmışdır.
Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2015-ci il 17 avqust tarixli, 280 nömrəli qərarı ilə adı dəyişdirilərək Azərbaycan Texniki Universitetinin nəzdində Bakı Dövlət Rabitə və Nəqliyyat Kolleci adlanmışdır.
Kollec müstəqillik illərində
Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2001-ci il 140 saylı və Təhsil Nazirliyinin 786 saylı əmrinə müvafiq olaraq Bakı Rabitə Kollecinin bazasında Bakı Dəmir Yolu Texnikumu ilə birlikdə Bakı Dövlət Rabitə və Nəqliyyat Kolleci yaradılmışdır.
Bakı Dəmiryolu Texnikumunun tarixi
Bakı Dəmir Yolu Texnikumu 1933-cü ildən ZSFSR üçün peşə təhsili bazasında mütəxəssis hazırlanması üçün yaradılmışdır. 1946-cı ildən təhsil ocağı texnikum adlandırılmışdır.
1950-ci ildə Azərbaycan Dəmiryolu Zaqafqaziya Dəmir Yolundan ayrılaraq müstəqil olmuş və Dəmir Yolu Texnikumu SSRİ Yollar Nazirliyinin tabeçiliyində fəaliyyətini davam etdirmişdir.
Azərbaycan müstəqillik əldə etdiyi dövürdən 2000-ci ilədək texnikum Azərbaycan Respublikası Nəqliyyat Nazirliyinə tabe olmuşdur.
2000-ci ildən etibarən texnikum məlum fərmanla Təhsil Nazirliyinin tabeçiliyinə verilmişdir.
İxtisaslar
Kollecdə aşağıdakı ixtisaslar üzrə mütəxəssislər hazırlanır:
Eucalyptus rossii
(Eucalyptus rossii) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Miçurinsk (Şaran)
Miçurinsk — Başqırdıstan Respublikası nın Şaran rayonu nda yerləşən kənd. Kənd Miçurinsk kənd şurası nın tərkibindədir.
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə başqırdlar(45 %) üstünlük təşkil edir.
Pentacalia antioquensis
Pentacalia antioquensis Pentacalia antioquensis
Azər Kərimov (pedaqoq)
Azər Fəzi oğlu Kərimov — Çexiya-Azərbaycan Mədəni Əlaqələr Mərkəzinin sədri, təhsil əlaqələndiricisi, Beynəlxalq Diaspor Mərkəzinin Avropa təmsilçisi, texnika elmləri doktoru (1994), professor (1995).
Həyatı
Azər Kərimov 29 dekabr 1951-ci ildə Qərbi Azərbaycanın Göyçə mahalının Basarkeçər rayonunun Daşkənd kəndində el şairi Qəmgin Fəzinin ailəsində anadan olub. 1953-cü ildə ermənilərin mənfur siyasəti nəticəsində doğma yurddan ailəsi ilə birlikdə Bərdə rayonuna deportasiya olunmuşdur.
1968-ci ildə Bərdə rayonu Yeni Daşkənd kənd orta məktəbini bitirmişdir. .