cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Qərbi Yava
Bambuk ansamblı
Arumba diatonik olaraq ayarlanmış bambuk ksilofonlardan ibarətdir, tez-tez qadınlar tərəfindən ifa olunur. Tez-tez bir nağara seti, elektrik qitara, bas və klaviatura daxil olmaqla müasir alətlər ilə də qoşulur.
Gəlinciklər
thumb|right|[[Vayanq|Vayanq Qolek.Milli sunda gəlincikləri]]
Vayanq Qolek Sundanın ənənəvi gəlincik formasıdır. Yava, Bali və qalan digər yerlərdə tanınmış dəridən olan kölgə göstərən kuklalarından (vayanq kulit) fərqli olaraq, vayanq qolek kuklaları ağacdan hazırlanır və iki deyil, üçölçülüdür.Banan xurma istifadə edən kuklaçı (dalang) onun qamelan orkestr ilə kuklaların arxasında 20 musiqiçi ilə müşayiət edir. Qamelan yeddi qeydli qərb ölçülüdən fərqli olaraq, beş ölçülü miqyasdan istifadə edir. Musiqiçilər kukla ustadından alınan işarə ilə istiqamətləndirilmiş olan davulçu tərəfindən idarə olunur, ruhu və ya tempi dəyişdirmək üçün verilir. Vayanq quli mahnısı "Mahabarata" epik oyununu və digər əxlaq növlərinin pyeslərini izah etmək üçün sundalılar tərəfindən istifadə olunur.
Rəqs
Sunda rəqsi əsrlər boyu satılan və məskunlaşan çox sayda qrupun təsiri göstərir, lakin, sürətli bilək sürüşlərinə, həssas qalaq hərəkətlərinə və sürətli çiyin və gövdə dəyişikliyi ilə unikal olaraq qalaraq izolyasiya edilir. Jaiponqan Sunda xalqının ən məşhur ənənəvi rəqsidir. Bu solo, qrup və ya cütlükdə həyata keçirilə bilər. Tari Merak (Tovuzquşu rəqsi) bir tovuzquşu hərəkatından ilhamlanan bir qadın rəqsidir.Tari Merak təbiətin gözəlliyini simvollaşdırır.
Xalq nağılları və əfsanələr
thumb|Nyi Roro Kidulu əks etdirən rəsm
Pantun Sunda hekayələrindən nəql edilmiş hekayələr və xalq nağılları var. Ən məşhur nağıllar və hekayələr arasında bunlardır:
Ədəbiyyat
Qədim sunda ədəbiyyatına və başqalarına aid aşağıdakılardır:
Təbii qaynaqlar
İndoneziya Dövlət katibliyinin verdiyi məlumatlara əsasən, 2006-cı ildə Qərbi Yava əyalətində düyü sahələrinin ümumi sahəsi 9,488,623 km təşkil etmişdir ki, bu da 2006-cı ildə 9,188,882 ton çörək istehsal etmişdir ki, bu da 9,103,800 ton düyü çöl bitkisi və 315,082 ton əkin çəkilli çəməndən ibarətdir. Palavica (düyü olmayan qida) istehsalı, məhsuldarlığı 179,28 kv / s olan 2,044,674 tona çatdı. Buna baxmayaraq, geniş bitki genişliyi 148,505 hektara çatan qarğıdalı əmtəədir, Qərbi Yavada ayrıca tərəvəz istehsalı 2,938,624 ton, 3,193,744 ton meyvə və 159,871 ton dərman/bio farmakoloji bitkiləri təşkil edir.
Qərbi Yava ərazisində meşə sahəsi əyalətin ümumi həcmindən 764,387,59 ha və ya 20,62% -ni əhatə edir. Məhsuldar meşə 362,980,40 ha (9,79%), qorunan meşə 228,727,11 hektar (6,17%) və mühafizə meşəsi 172,680 hektardan (4,63%) ibarətdir. Manqrova meşəsi 40,129.89 hektara çatır və dəniz sahilin mövcud olduğu 10 bölgədə yayılır. Bununla yanaşı Perum Perhutani Unit III Qərbi Yava və Banten tərəfindən təşkil edilən 32,313.59 hektar bir başqa qorunan meşə də var.
Balıqçılıq sektorunda əmtəələr arasında qızılbalıq, nila balığı, gümüş balığı, şirin su balığı, külək kiçik xərçəngi, yaşıl midye, gurama, patin, dəniz yosunu və vaname kiçik xərçəngi daxildir. 2006-cı ildə bu əyalət Qərbi Yavada 560.000 ton balıq ovu məhsulu və 63.63 faizi balıqçılıq istehsalından yığmışdı.
Quşçuluq, süd verən inək, ev quşları və ya ördəklər sahəsi Qərbi Yavada ümumi məhsullardır. 2006-cı il məlumatlarına əsasən, 96,796 südlü inək (milli əhalinin 25% -i), 4,249,670 qoyun, 28,652,493 yerli ev quşu və 5,596,882 ördək (milli əhalinin 16% -i) var. İndi Qərbi Yavada (3% milli əhali) yalnız 245,994 mal-qara var, hər il isə təxminən 300 min mal-qaraya ehtiyac vardır.
Bu əyalət çay, mixək, əkin toxumu, hind cevizi, kakao, tütün, qəhvə, şəkər, xurma və akar vanqi (ətir) kimi bir çox bitkiçilik məhsullarına malikdir. Bütün bu məhsullardan əsasən,qarğıdalıdan, hindistan cevizi, kauçuk, kakao, tütün və qəhvədən Qərbi Yavada yayılmışdır. Ərazi tərəfdən, ən yaxşı məhsuldarlıq, yəni planın genişliyi tütünün və şəkər xurması istehsal edən bitkilərin genişliyinə bərabərdir. İstehsal baxımından ən yüksək məhsuldarlıq palma yağı (hər 6,5 ton ha) və şəkər xurması (hər ha 5,5 ton) təşkil edir.
Qərbi Yavanın həmçinin bir sıra mədən əməliyyatları da var. 2006-cı ildə 5,284 ton zeolit, 47,978 ton bentonit, dəmir qumu, pozzolan bentoniti, feldispat və qiymətli daş taxta / gümüşü iştirak etmişdir. Qiymətli daş mədən potensialı ümumiyyətlə Qarut, Tasikmalaya, Kuninqan və Sukabumi rayonu ərazilərində yerləşir.
Çoxlu vulkanlar olduğu üçün Qərbi Yava geotermal enerjinin potensial olduğu ərazidir. Geotermal enerjinin 11 bal və 3 bal olduğu yəni Papandayan, Ceremai və Gede Panqranqqo ərazilərində araşdırma aparılmışdır.
Xammal təbii qaynaqları təbaşir, Yava dənizində bir neçə sahildə neft yatağı və ləngərlər də daxildir. Əyalət məhsuldar olan kiçik təsərrüfatların və böyük əkin sahələrinin qarışığıdır. Catiluhur, Saqulinq, Cirata və Catiqede kimi bir neçə hidroelektrik su anbarı da vardır.
Ödənişli yollar
thumb|Yaqoravi ödənişli yolu
Paytaxtın artan əhalisi və sənayesinə olan yaxınlığına görə Qərbi Yava vilayətin ən uzun ödənişli avtomobil yoluna malikdir. 2015-ci ilin aprel ayından etibarən Qərbi Yavada bir neçə pullu yol vardır:
Tamamlanan magistral yollardan əlavə, inşa edilən bəzi avtomobil yolları var, onlardan biri uzunluğu 60,1 kilometr olan Cileunyi-Sumedanq-Davuan (Cisumdavu) yoludur.
Təklif olunan digər yollar Soreanq-Pasirkoya, Bandunq şəhər içi yolu, Ciavi-Sukabumi, Cileunyi-Tasikmalaya və Cakarta xarici yolu 2 (bu yolun bir hissəsi inşa edilmişdir).
Dəmiryolu
Qərbi Yava şəhərlərində əksər şəhərlər və rayon mərkəzləri dar hövzə (əsasən 1067mm) xətləriylə və Yava adasında olan digər əyalətlərə qoşulmuşdur.
Cakarta və Bandunqu birləşdirən yüksək sürətli dəmir yolu hal-hazırda qurulub.
Hava nəqliyyatı
Bandunq Huseyn Sastraneqara Beynəlxalq Hava Limanı Batam, Pekanbaru, Medan, Bandar Lampunq, Surabaya, Cokyakarta, Denpasar, Semaranq, Bancarmasin, Makassara və həmçinin Kuala Lumpur və Sinqapurdan beynəlxalq xidmətlərə birbaşa daxili uçuşlar edir. Sastraneqara hava limanını əvəz etmək və Cakartada Sukarno-Hatta Beynəlxalq Hava Limanının hava tıxacını azaltmaq üçün Kertacati Beynəlxalq Hava Limanı Macalenqka vilayətində qurulur.
Təhsil
thumb|[[İndoneziya Universitetində tələbələr]]
Qərbi Yava İndoneziyada yüksək təhsilinə görə ən məşhur yerlərdən biridir. Bütün ölkədən gələn bir çox tələbənin iştirak etdiyi çoxsaylı tanınmış universitetlərə malikdir. Bunlardan bəziləri aşağıdakılardır:
Səməndər Rzayev
Səməndər Mənsim oğlu Rzayev — Azərbaycan teatr və kino aktyoru, qiraət ustası, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1974), Azərbaycan SSR dövlət mükafatı laureatı (1980).
Həyatı
Aktyor Rəşid Səməndər in və teatrşünas Rübabə Rzayeva nın atasıdır
Aktyor 27 mart 1986-cı ildə Bakı şəhərində vəfat edib. Yasamal qəbiristanlığında dəfn olunub.
Takaşi Fukunişi
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 64 oyun keçirib, 7 qol vurub.
Curteleku-Şimleuluy
thumb|200px thumb|200px thumb|200px thumb|200px thumb|200px thumb|200px thumb|200px thumb|200px thumb|200px thumb|200px Giurtelecu Şimleului (Giurtelecu Şimleului) — Rumıniya (47.3°N, 22.8°W).
Corc Everest
Corc Everest — 1790-cı il iyulun 4- də Qvernveyldə (Uels) anadan olmuşdur. Kral Hərbi Akademiyasında təhsil almışdır.
right|210px
16 yaşında təhsilini başa vurduqdan sonra Corc Hindistana göndərirlər. O, Hindistanda qeodeziya işləri ilə məşğul olur. Hindistanda bir müddət işlədikdən sonra onu Yava adalarına ezamiyyə edirlər. 1814 – 1816-cı illərdə Corc Everest Yava adalarında fəaliyyət göstərdikdən sonra onu yenidən Hindistanda işləməyə çağırırlar. O, yenidən Hindistanda geodeziya işləri ilə məşğul olmağa başlayır.
1816-cı ildən isə Corc Everest Uilyam Lemptonla bərabər Hindistanın geodeziya xəritəsini çəkməyə başlayırlar. Uzun müddətli zəhmətlərdən sonra Corc Everestin rəhbərliyi altında Hindistanın geodezik və siyasi xəritəsi tam dəqiqliyi ilə tərtib olunur. O, həm də 1841-ci ildə Himalay dağlarının xəritəsini tərtib edir və dağın ən yüksək zirvələrini də (Comolunqma) bu xəritədə göstərir.
Onu da qeyd etmək lazımdır ki, Hindistanın hansı meridian dairəsində və hansı qurşaqda yerləşməsini ( 11 dərəcə 30’) ilk dəfə Corc Everest  müəyyən etmişdir. Bu coğrafiya tarixində və xəritəşünaslıqda ən əhəmiyyətli və ən mühüm nailiyyətlərdən hesab olunur.
1843-cü ildə Corc Everestə polkovnik rütbəsi verilir. Bundan sonra o, təqaüdə çıxır və İngiltərəyə qayıdır. İngiltərəyə qayıtdıqdan sonra ailə qurur və 6 uşaq atası olur. 1861-ci ildə isə C. Everest Kral Coğrafiya Cəmiyyətinin vitse-prezidenti olur.
1852- ci ildə onun tələbəsi olmuş Enqrü Vo müəllimi C. Everestin tərtib etdiyi xəritələr əsasında dəqiqliklə müəyyən edir ki, Himalay dağlarının zirvələri dünyanın ən yüksək nöqtələridir. E. Vo Himalayın ən yüksək zirvəsinə müəlliminin adının verilməsinə qərar verir və bu barədə Kral Coğrafiya Cəmiyyətində məsələ qaldırır. Cəmiyyətin bütün üzvüləri buna razı olsalar da, C. Everestin özü bunun qəti əleyhinə olur. Everestin narazılığına baxmayaraq, Kral Coğrafiya Cəmiyyətinin yekdil qərarına əsasən, zirvəyə Everestin adı verilir.
Nəhayət, 1865-ci ildə Himalay dağlarının ən yüksək zirvəsi olan Comolunmaya Corc Everestin adı verilir.
Görkəmli alim C. Everest 1866-cı il dekabr ayının 1-də dünyasını dəyişir. O, Qrinviçdə (İngiltərə) dəfn olunmuşdur.
Onu da qeyd etmək lazımdır ki, C. Everestin bacısı qızı məşhur riyaziyyatçı C. Bulun həyat yoldaşı və məşhur yazışı Etel Lilian Voyniçin anası olmuşdur.
Qəhvə evi (rəsm əsəri)
Qəhvə evi, Osman Həmdi Beyin 1879 tarixində çəkdiyi, natüralist və şərqşünas izlər daşıyan tablosudur.
Məlumat
Pəncərənin önündəki divanda bir cür nargilə sayıla biləcək bir tütünü uzun bir çubuqla içən bir adam ilə ona Türk qəhvəsi gətirən bir qadın təsvir edilmişdir. Bu iki adamla birlikdə, məkanın betimlemesine də ağırlıq verilmişdir. Bu istiqamətlə şərqşünas bir əsərdir.
Qadın sarı rəngli bir bindallı paltar; adam isə qırmızı bir xalat və kavuk geymişdir. Adamın oturduğu sidrin yan tərəfində isə taxta qabartma işləmələr yer alır.
Ənənəvi Türk evi və çinilerle bəzənmiş dəzgah təsvir edilmişdir. Zəminin bir parçasında altıbucaqlı örtmələr, digər hissəsində lent lent uzanan üçbucaq örtüklər vardır.
Lindon Conson
Lindon Beyns Conson (27 avqust 1908, Stonuoll, Texas, ABŞ — 22 yanvar 1973, Stonuoll, Texas, ABŞ) — Amerika Birləşmiş Ştatlarının 36-cı prezidenti (1965-1969) və 37-ci vitse-prezidenti (1961-1963).
Həyatı
Lindon Beyns Conson 27 avqust 1908-ci ildə fermer ailəsində anadan olmuşdur. O, 1930-cu ildə Müəllimlər kollecini bitirmiş, bir müddət dərs demişdir. 1939-1948-ci illərdə ABŞ Demokratlar Partiyasından Nümayəndələr palatasının üzvü, 1949-1961-ci illərdə Texas ştatından senator, 1953-1960-cı illərdə Senatda demokratların lideri olmuşdur.
Prezidentliyi
1960-cı ildə partiyadaxili ilkin seçiklərdə ABŞ prezidentliyinə namizədliyini irəli sürmüş, lakin Con Kennediyə məğlub olmuşdur. Kennedi onun cənublu olmasını nəzərə alaraq, seçkilərdə cənub ştatlarının dəstəyini almaq məqsədilə Consona vitse-prezident postunu təklif edir və bu cütlük seçkilərdə qələbə qazanır. 1961-ci il yanvarın 20-də səlahiyyətlərinin icrasına başlayan Lindon Conson 1963-cü il 22 noyabr tarixində Con Kennedinin öldürülməsindən dərhal sonra and içərək prezident vəzifəsini tutmuşdur.
Onun hakimiyyət dövrü cənub ştatlarında hökm sürən irqi ayrıseçkiliyin aradan qaldırılması, ümumi tibbi sığortanın (Medicare, Medicaid) tətbiqi, "Yoxsulluğa qarşı mübarizə" proqramının qəbulu və ABŞ-nin Vyetnamdakı hərbi iştirakının artması və müharibənin qızışması ilə xarakterizə olunur.
Conson 22 yanvar 1973-cü ildə keçirdiyi sayca üçüncü infarktdan vəfat etmişdir.
Xorvatiya kunası
Kuna  — 1941–1945 ci illərdə və 30 may 1994-cü ildən Xorvatiyanın pul vahididir
Beynəlxalq kod sistemində ISO 4217 — HRK.
Valyutanın adı slavyanların əsas pul vahidləri ilə tarixən bağlıdır
Kuna Xorvatiya Müstəqil dövlətinin pulu
1945-ci ildə, azad olmadan sonra, xorvatiya kuna üçün Yuqoslaviya dinarına mübadilə edirdi: 40 kuna = 1 dinar.
Xorvatiya Respublikasının kuna pulu
Xorvatiya Respublikasının kunası 30 may 1994-cü il xorvat dinarının əvəzinə daxil edilmişdi .. Müəyyən edilmiş mübadilə məzənnəsi — 1 KUNA = 1000 xorvat dinarı. Mübadilə 1994-cü ilin 30 mayından 30 iyun 1995 il üzrə həyata keçirilirdi.
Yeni valyutaya keçid 1 iyul 1995-ci ildə qurtardı.
Sikkələr
Hazırda Xorvatiyada sikkələr dövriyyədə nominal dəyəri 1, 2, 5, 10, 20, 50 lip və 1, 2 və 5 kun var. Bimetallizm xatirə sikkələri, 25 kun vaxtaşırı buraxılır.
Sikkələr 1993-cü ildən başlayaraq hər il buraxılır, tək buraxılış illərinin sikkələrinin orada təsvir edilmiş obyektin xorvat adı, və cüt buraxılış illərinin sikkələrində — latınca adı göstərilmişdir.
Azərbaycan SSR iqtisadiyyatı
Azərbaycan SSR iqtisadiyyatı — Azərbaycan SSR ərazisində formalaşmış, SSRİ iqtisadiyyatının bir parçası. Azərbaycan SSR iqtisadiyyatı Zaqafqaziya iqtisadi rayonuna daxil idi.
Sənaye
Əsas aparıcı sənaye sahələri:
Azərbaycan SSRi məkanında ən qədim neft və qaz çıxarılma rayonu olmuşdur. Neft və qaz əsasən Abşeron yarımadası, Kür-Araz ovalığı və dəniz sahələrində çıxarılırdı. Neftayırma sahəsi əsasən Bakıda cəmləşmişdi. Respublikanın Daşkəsən rayonunda dəmir filizi, alunit çıxarılırdı. Respublika iqtisadiyyatına tələb olunan elektrik enerjisinin 90 % İstilik Elektrik Stansiyaları ödəyirdi. İri elektrik stansiyaları:Azəırbaycan İstilik Elektrik Stansiyası, Əli-Bayramlı İstilik Elektrik stansiyası. Mingəçevir SES isə ən iri SES stansiya idi. Metallurgiya sənayesi isə əsasən Sumqayıt və Kirovabadda cəmləşmişdi. Burad polad istehsalı, cüqun boruların hazırlanması həyata keçirilirdi. Burada kimya və neft maşınqayırması sahələri daha çox inkişaf edirdi. Elektrotexnika və radioelektronika sahələri əsasən Bakıda cənlənmişdi. Kimya sənayesinə aid olan müxtəlif məhsullar istehsal edilirdi. Kimya sənayesinin əsas mərkəzləri Sumqayıt və Bakı şəhərləri idi. Müxtəlif növ tikimnti materialları istehsal edilirdi:sement, asbest məhsulları və dəımir-beton konstruksiyaları. Yükgül sənayenin pambılq, ipək, yun trikotaj parçaların hazırlanması və xalça istehsalı kəyata keçirilirdi (Bakı, Gəncə, Mingəçevir, Şəki, Xankəndi). Yeyinti sənayesinin əsas sahəsi isə konserv, tütün, çay və çərabçılıq olmuşdur.
Kənd təsərrüfatı
1986-cı ildə respublikada 808 sovxoz və 608 kolxoz vardı. Kənd təsərrüfatına cəlb olunmuş 4.1 mln ha torpaq sahəsi vardı:
Əkilən torpaq sahələri— 1,33 mln (1986).
Əkinçilik kənd təsərrüfatı istehsalının 70 % ödəyirdi. Əsas texniki bitki əkini pambıqılıq idi. 1986-cı ildə 784 min ton pambıq istehsal edilmişdi. Pambıqçılıq əsasən Kür-araz ovalığında cəmləşmişdi. Böyük və Kiçik Qafqazın ərazisində tütün, Lənkəran ovalığında çay yetişdirilirdi. Əkinçiliyin 31 % taxılçılıq sahəsini təşkil edirdi. Respublikada 1986-cı ildə 855 min ton tərəvəz, 1539 min ton üzüm istehsal olunmuşdu. Subtropik meyvə istehsalı önəmli yer tuturdu: Nar, əncir, heyva və s. Ətlik və sdlük istiqamətli heyvandarlıq inkişaf etmişdi. Respunlikada 2 mln baş iribuynuzlu, 5.7 mln baş isə qoyun və keçi vardı. İpəkçilik inkişaf edirdi.
Nəqliyyat
Əsas nəqliyyat əlaqəsi dəmiryolu idi. 1986-cı ilə yolların uzunluğu:
Ən iri dəniz limanı Bakı şəhərində yerləşirdi. Bakı ilə Türkmənbaşı arasınad vbərə əlaqəsi vardı. Neft kəmərləri: Bakı — Batumi, Şirvan — Bakı; qaz kəmərləri: Qaradağ — Ağstafa və b.
Alpatovo (Çeçenistan)
Alpatovo rayonu — Çeçenistan Respublikasının Naurski rayonunda yerləşir. Alpatovo kənd yaşayış məntəqəsinin inzibati mərkəzidir (Alpatovo və Svobodnoye kəndlərini əhatə edir).
Coğrafiya
Terek çayının sol sahilində, Rostov-Don-Bakı dəmiryolu yaxınlığındadır (Şimali Qafqaz Dəmir Yolunun Alpatovo dəmiryolu stansiyası kəndin cənub hissəsində yerləşir). Ən yaxın yaşayış məntəqələri: qərbdə - İşçerskaya kəndi, şimal-qərbdə Rubejnoye kəndi, cənub-şərqdə Naurskaya və Çernokozovo kəndi, cənub-qərbdə Znamenskoye kəndidir.
Tarixi
Kənd 1925-ci ildə Alpatovo dəmiryolu keçidi olaraq yaradılıb. 1926-cı ildə 8 8 meydançadan ibarət idi, əsas əhali Böyük Ruslar idi. İnzibati olaraq, Şimali Qafqaz bölgəsinin Terski rayonunun Naurski rayonunda Naurskaya Kəndinin bir hissəsi idi. Bəzi məlumatlara görə, kənd daxilində Alpatovo stansiyasının işçiləri üçün dəmir yolu kəndi vardı.
Rayonun adı, ehtimal ki, öz növbəsində Qafqaz müharibəsi zamanı çeçenlərə təhvil verilmiş və 1840-cı illərdə tutulmuş Naurski kəndinin qaçqın kazakı Yaşka Alpatovun şəxsiyyəti ilə əlaqələndirilir. O, bu yerdə edam edildiyi üçün rayonun Alpatov adını aldığı iddia edilir. Əslində Alpatov 1856-cı ilin dekabrında Naurskidə güllələnmişdi. Bəzi məlumatlara görə, 1929-1931-ci illərdə Alpatovoda sovxozun mərkəzi əmlakı "Alpatovski" pambıqçılıq təsərrüfatı yaradılmışdır. Sonradan kənd Naurski adlı üzümçülük sovxozuna sahib oldu. 90-cı illərdə Naurski rayonunun digər yaşayış məntəqələrində olduğu kimi, Alpatovo kəndində də rusdilli əhaliyə qarşı cinayətlər baş verirdi.
Əhali
2010-ci il Ümumrusiya siyahıyaalmasına görə  əhalinin tərkibini çeçenlər 91,59 %, türklər 3,83 %, ruslar 3,31 %, avarlar 0,43 %,  digərləri 0,60 % təşkil edir.
İnfrastruktur
Kənddə şəhər tipli, qaz və su təchizatı olan ikimərtəbəli yaşayış evləri mövcuddur. Alpatovoda yerləşir:
Əvvəllər kənddə bir nömrəli peşə məktəbi də var idi. 1941-1945-ci illər Böyük Vətən Müharibəsi zamanı, Qafqaz Döyüşləri zamanı (Bəzi mənbələrdə Alpatovonun azad edilməsi zamanı həlak olanlar) şəhid olan 314 əsgər və kəndli Qırmızı Ordusunun kütləvi məzarlığına dair abidə. Kəndin mərkəzində yerləşən, çılpaq başı və əlində dəbilqəsi olan, hündürlüyü 7 m olan silindrik piyada  döyüşçünün dəmir-beton fiquru. Kütləvi məzarlıq xatirə olaraq 1959-cu ildə, 1963-cü ildə Alpatovski kənd Sovetinin himayəsinə götürülmüşdür. Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının məşhur heykəltəraşı A.N. Safronov  tərəfindən yaradılmış və bu günə qədər qorunur. Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikası Nazirlər Sovetinin 6 mart 1970-ci il tarixli 109 nömrəli qərarı ilə xatirə abidəsi olan kütləvi məzarlıq yerli tarix abidəsi olaraq dövlət himayəsinə götürülmüşdür
Məşhur sakinlər
Malinovski, Vasili Timofeyeviç -Sovet İttifaqı Qəhrəmanı
ABŞ Prezidenti
ABŞ prezidenti — ABŞ dövlətinin və icraedici hakimiyyətin rəhbəri, ordunun və donanmanın ali baş komandanı. ABŞ Konqresi tərəfindən qəbul edilmiş qanun layihələrinə veto qoymaq hüququna malikdir.
ABŞ prezidenti vəzifəsi 1787-ci ildə qəbul edilmiş ABŞ Konstitusiyasına uyğun olaraq yaradılmışdır. Ard-arda seçilmələr eyni hakimiyyət dövrü kimi qəbul olunur. İlk prezident 1789-cu ildə bu vəzifəyə seçilən Corc Vaşinqtondur.
Prezidentlik
Amerika Birləşmiş Ştatlarında prezident dövlətin və hökumətin başçısıdır. O, Birləşmiş Ştatlar Silahlı Qüvvələrinin Ali Baş Komandanı olub federal hökümətin icraedici orqanına rəhbərlik edir. Bu vəzifəni tutan şəxs ən böyük aktiv nüvə arsenalı üzərində əmr səlahiyyətinə malik olmaqla birlikdə, böyük iqtisadi gücə və hərbi qüvvəyə sahib ölkənin də lideri olur. ABŞ prezidenti adətən dünyada ən nüfuzlu şəxs hesab olunur.
ABŞ Konstitusiyasının II maddəsi prezidentə Birləşmiş Ştatların İcra aparatına rəhbərlik etmə və federal qanunun həyata keçirilməsi məsuliyyətləri ilə yanaşı, federal icra, diplomatiya, nazirlik, məhkəmə işçilərini vəzifəyə təyin etmə və Senatın razılıq və məsləhəti ilə sülh müqavilələri bağlama səlahiyyətlərini də verir. Prezident həmçinin əfv sərəncamı və azadlıqdan məhrum olunmuş şəxslərin cəzalarının qalan hissəsindən azad edilməsi barədə sərəncamlar da imzalaya bilər. ABŞ meydana gəldiyi vaxtdan etibarən prezidentin və federal hökümətin nüfuzu əhəmiyyətli dərəcədə artmışdır və hər bir müasir prezident öz partiyasının qanuni proqramı ilə bağlı əmrlər verməyə və ABŞ-nin daxili və xarici siyasətinə görə məsuliyyət daşıyır.
Əmək haqqı: 200.000 dollar plyus xərclənmək üçün icazə verilmiş 50.000 dollar və 100.000 dollara qədər səfər və qonaq qəbulu üçün vergi qoyulmayan məbləğ.
Əsas vəzifəsi: Konstitusiyanı müdafiə etmək və Konqresin qəbul etdiyi qanunları həyata keçirmək.
Tarixi
1776-cı il Amerika inqilabı dövründə İkinci Kontinental Konqresdə iştirak etmək üçün hərəkət edən 13 koloniya özlərinin Böyük Britaniyadan ayrıldıqlarını elan etdilər. Daha çox ayrı-ayrı millətlər tərəfindən müstəqil idarə olunan yeni dövlətlər Britaniya ilə mübarizədə həmrəy olmağın zəruri olduğunu anladılar. Monarxiya tipli bir quruluş yaratmaq istəməyən Konqres bu dövlətlər arasında zəif də olsa bir ittifaq yaratmaq üçün "İstiqlaliyyət Bəyannaməsi"-ni qəbul etdi. Mərkəzi hökümət funksiyasını yerinə yetirən və "Bəyannamə"-nin şərtlərinə tabe olan Konqresin heç bir qanunverici səlahiyyəti yox idi; O, öz qətnamə, qərar və nizamnamələrini qəbul edə bilərdi, lakin hər hansı bir qanun, vergi və yerli ticarətlə bağlı qaydaları vətəndaşlara təkid edə bilməzdi. Bu cür idarə forması Amerikalıların devrilmiş Britaniya Krallığı və Parlamentinin öz dominionu ilə hörmətlə rəftar etməli olduğuna bəslədikləri inamı əks etdirirdi.
1787-ci ilin may ayında Konstitusiyanın hazırlanması ilə bağlı keçirilən iclasda iştirak edən 12 ştatın nümayəndələri özləri ilə birlikdə (Rod-Aylend öz nümayəndəsini göndərməmişdi) hökumətlərində tətbiq etdikləri qanunverici və icraedici hakimiyyət orqanlarının idarədəki rolu ilə bağlı müxtəlif sənədlər də gətirmişdilər. Əksər ştatlar güclü qanunverici orqan tərəfindən nəzarət edilən, icraedici şura ilə səlahiyyətləri bölüşən, qanunverici hakimiyyət tərəfindən illik seçkilərdə orta hesabla yalnız bir dəfəliyinə seçilə bilən, veto və vəzifəyə təyin etmə kimi səlahiyyətləri olmayan zəif icraedici hakimiyyəti, yəni, prezident quruluşunu dəstəklədilər. Nyu York isə istisna təşkil edərək, veto və təyinat səlahiyyətləri olan, prezidentlik dövrünün 3 il olduğu və hər bir fərdin ömürlük prezident seçilə bilməsi şərtlərini özündə birləşdirən güclü, unitar bir dövlət quruluşu formasını təklif etdi. Beləliklə, Filadelfiyada bağlı qapılar arxasında keçirilən danışıqlar zamanı ABŞ Konstitusiyasının şərtləri çərçivəsində prezident vəzifəsi formalaşdı.
Prezidentin mərasimlərdəki vəzifəsi
Bir dövlət başçısı kimi prezident özündən əvvəlki prezidentlərin yaratdıqları ənənələrə əməl etməlidir. Uilyam Hovard Taft 1910-cu ildə paytaxt Vaşinqtonda, Qrifit stadionunda Vaşinqton senatorlarının açılış mərasimində təntənəli bir şəkildə beyzbol topunu atmaqla elə bu ənənənin də əsasını qoydu. Taftdan sonra bircə Cim Karter istisna olmaqla bütün prezidentlər açılış mərasimində, ulduzların oyunu və çempionluq qarşılaşmalarında təntənəli bir mərasimlə azı bir beyzbol topunu meydançaya ataraq ənənəni davam etdirmişlər.
Digər prezidentlərin gətirdiyi ənənələr isə daha çox Amerika bayramları ilə əlaqədardır. Ruzerford B. Heyz 1878-ci ildə buranın yerli sakinləri olan uşaqlar üçün Ağ Ev yumurta diyirlətmə yarışının əsasını qoydu. 1947-ci ildə Harri Trumenın hakimiyyəti dövründən başlayaraq isə hər Şükran günü Ağ Evdə hər il keçirilən milli Şükran bayramı mərasimi ərzində prezidentə canlı hind toyuğu hədiyyə edilir.
Prezident ənənələri də dövlət başçısı kimi prezidentin rolunu əks etdirir. Ceyms Bunçanandan etibarən əksər istefaya gedən prezidentlər ənənəvi olaraq prezident dəyişikliyi dövründə xələflərinə məsləhətlər verirlər. Ronald Reyqan və onun davamçıları da özlərindən sonra gələn prezidentə Andiçmə öömərasimğği günü Oval ofisdəki yazı masasının üzərinə xüsusi bir ismarıc qoymuşdular.
Hər hansı bir xarici dövlət başçısı tərəfindən ABŞ-a edilən səfər zamanı prezident, Con F. Kennedi tərəfindən əsası qoyulmuş ənənəyə uyğun olaraq Cənub Lounda keçirilən qarşılama mərasiminə ev sahibliyi edir. Bu daha sonra dövlət başçıları üçün nəzərdə tutulmuş yemək otağında prezidentin təşkil etdiyi nahar mərasimi ilə müşayiət olunur.
Müasir prezident vəzifəsi prezidenti xalqın bir nömrəli məşhuruna çevirmişdir. Prezident aparatının bəzi şəkilləri barədə olan mübahisələrdə beynəlxalq münasibətlər rəsmiləri adminisitrasiyası və elə prezidentin özü tərəfindən bunların sui-istifadə olunması barədə tendensiya irəli sürülür. Məsələn, kritiklərdən biri Con Kennedinin bir rəsminin PT109 hadisəsi haqqında mistik bir güc olduğuna inandıracaq dərəcədə incə detallarla ehtiyatla düzəldilmiş bir şəkildə təsvir edildiyini və Kennedinin rəsmlərdən prezident ambisiyalarına uyğun olaraq necə istifadə edəcəyini yaxşı başa düşdüyünü yazmışdır. Nəticədə bir sıra siyasi şərhçilər amerikalı seçicilərin prezidentdən reallığa uyğun olmayan gözləntilərinin olduğu fikrini irəli sürmüşlər: seçicilər prezidentdən iqtisadiyyatı idarə etməsini, düşmənlərə qalib gəlməsini, azad bir dünya yaratmasını, qasırğa qurbanlarına yardım, milli ruhu yüksəltmək və razılaşmada açıq aşkar yazılmayan kredit kartı ödəmələrindən bu məsələnin qurbanlarını qorumasını istəyirlər.
Səlahiyyətləri
Birləşmiş Ştatlar Prezidenti idarəsi dünyada ən güclü idarələrdən biridir. Konstitusiyada deyilir ki, prezident "qanunların vicdanla icra olunması qayğısına" qalmalıdır. Bu məsuliyyəti həyata keçirmək üçün o, bir necə milyon adamdan ibarət geniş bir qurum olan federal hökumətin icra şaxəsinə başçılıq edir. Bundan başqa prezidentin vacib qanunvericilik və məhkəmə səlahiyyətləri də var.
Başqa səlahiyyətləri
Konqresə qanunvericilik təklif etmək, Konqresin xüsusi sessiyasını çağırmaq, Konqresə müraciət etmək, qanunları qadağan etmək, federal məhkəmələr təyin etmək, federal departamentlərin, agentliklərin və başqa əsas vəzifəli şəxslərin başçılarını təyin etmək, xarici ölkələrlə nümayəndələr təyin etmək, xarici ölkələrlə rəsmi işlər aparmaq, silahlı qüvvələrin baş komandanı vəzifəsini icra etmək, Birləşmiş Ştatlara qarşı kobud hərəkətlərə görə üzrləri qəbul etmək.
Qanunvericilik səlahiyyətləri
Konstitusiyanın "bütün qanunvericilik səlahiyyətləri" Konqresə həvalə olunur haqqındakı şərtə baxmayaraq, xalq siyasətinin əsas ifadəçisi kimi, prezidentin böyük qanunvericilik rolu da var. Konqresdə bəyənilmiş hər bir qanuna prezidentin veto qoymaq hüququ var və hər iki palatada üzvlərin üçdə ikisi veto hüququnun qəbul olunmaması üçün səs vermədikcə, qanun qəbul olunmur. Konqresin müzakirə etdiyi qanunvericilik aktlarının bir çoxu icra şaxəsinin təşəbbüsü əsasında hazırlanır. Konqresə etdiyi illik və xüsusi müraciətlərində prezident gərəkli olduğuna inandığı qanunların verilməsini də təklif edə bilər. Əgər Konqres Prezidentin təklifləri ilə bağlı heç bir fəaliyyət göstərmədən, bu təkliflərin müzakirə və təsdiqini təxirə salarsa, Prezidentin səlahiyyəti çatır ki, Konqresin fövqəladə sessiyasını çağırsın. Lakin bütün bunlardan əlavə, Prezident siyasi bir partiyanın başçısı və Birləşmiş Ştatlar hökumətinin icra hakimiyyətində əsas vəzifəli şəxs olaraq tutduğu mövqeyinə görə, xalqın rəyinə təsir edə biləcəyi üçün Konqresdə qanunvericilik prosesinin gedişinə də təsir edə bilər. Öz fəaliyyətlərinin Konqreslə bağlı olduğunu sübut etmək üçün prezidentlər ötən illərdə Ağ Evdə Konqreslə Əlaqə İdarəsi təsis etmişlər. Prezident köməkçiləri, bütün gərəkli qanunvericilik fəaliyyətləri ilə uyğun hərəkət edərək, hər iki partiyanın senatorlarını və nümayəndələrini inandırmağa çalışırlar ki, onlar prezident kabinəsinin siyasətini müdafiə etsinlər.
Məhkəmə səlahiyyətləri
Prezidentin konstitusion səlahiyyətləri arasında hökumətə yüksək vəzifəli işçiləri təyin etmək səlahiyyəti də var. Ali Məhkəmənin üzvləri də daxil olmaqla Prezidentin adlarını verdiyi federal məhkəmələri müzakirədən sonra Senat təsdiq edir. Başqa vacib bir səlahiyyət impiçment halları müstəsna olmaqla, federal qanunu pozduğuna görə ittiham olunmuş hər bir nəfəri ya tam, ya da şərti olaraq əfvetmə səlahiyyətidir. Əfvetmə səlahiyyəti həbs müddətini qısaltmağa və pul cərimələrini azaltmağa da şamil edilir.
İcra səlahiyyətləri
İcra şaxəsinin öz daxilində prezidentin milli işləri və federal hökumətin fəaliyyətini idarə etmək sahəsində çox geniş səlahiyyətləri var. Prezident qaydalar, qanunlar, göstərişlər verə bilər ki, bunlar da icra əmrləri adlanır. Bu əmrlərin federal agentliklər üzərində qanun gücü olur, Birləşmiş Ştatlar silahlı qüvvələrinin baş komandanı kimi, Prezident Milli Qvardiyanın ştat birliklərini federal xidmətə də çağıra bilər. Müharibə və milli təhlükə zamanı iqtisadiyyatı idarə etmək və Birləşmiş Ştatların təhlükəsizliyini qorumaqla bağlı Konqres prezidentə daha geniş səlahiyyətlər verə bilər. Bütün icra departamentləri və agentliklərin başçılarını, eyni zamanda yüzlərlə başqa yüksək dərəcəli federal vəzifə başçılarını prezident təyin edir. Buna baxmayaraq, federal işçilərin böyük əksəriyyətini Mülki Xidmətlər sistemi seçir ki, bu sistemdə vəzifəyə təyinolunma və vəzifənin artırılması bacarığa və təcrübəyə əsaslanır.
Xarici işlər sahəsində səlahiyyətlər
Konstitusiyaya əsasən, prezident xarici ölkələrlə Birləşmiş Ştatlar arasında əlaqələrin tənzimlənməsi sahəsində birinci dərəcəli məsuliyyət daşıyan federal vəzifəli şəxsdir. Prezident sonralar Senatın təsdiq etməli olduğu səfir]ləri, diplomatik nümayəndələri və [[konsulları təyin edir, xarici səfirləri və başqa dövlət vəzifəli şəxsləri qəbul edir. Prezident dövlət katibi ilə birgə xarici ölkələrlə bütün rəsmi əlaqələrə rəhbərlik edir. Bəzi hallarda ehtiyac olduqda, dövlət başçılarının bilavasitə müşavirə]lərində fikir mübadiləsi aparmaq üçün prezident özü şəxsən iştirak edə bilər. Nümunə üçün demək olar ki, I Dünya Müharibəsinin sonunda Parisdə keçirilən konfransda Amerika nümayəndələrinə Prezident [[Vudro Vilson özü başçılıq etmişdir. Prezident Franklin D. Ruzvelt müttəfiq dövlətlərin başçıları ilə dənizdə, Afrikada və Asiyada müzakirələr aparmışdır. Ruzveltdən sonra gələn prezidentlərin hər biri iqtisadi və siyasi məsələləri müzakirə və ikitərəfli və çoxtərəfli razılığa gəlmək üçün dünya dövlətləri başçıları ilə görüşmüşlər. Dövlət Departamenti vasitəsilə prezident xaricdəki amerikalıları və Birləşmiş Ştatlardakı xarici ölkələr vətəndaşlarını qorumaqda məsuliyyət daşıyır. Yeni xalqların və yeni yaradılmış dövlətlərin tanınıb-tanınmayacağı haqqında prezident qərar verir, Senatın üçdə iki səs çoxluğu ilə bəyənildikdən sonra Birləşmiş Ştatların başqa ölkələrlə bağlayacağı sazişlər haqqında danışıqlar aparır. Xarici hakimiyyət orqanları ilə "icra sazişləri" haqqında danışıqlar da apara bilər ki, bu, Senatın təsdiqinə verilmir.
Prezident səlahiyyətlətinə məhdudiyyətlər
Prezidentin rolu və səlahiyyətləri milli və beynəlxalq səhnədə gözə çarpacaq dərəcədə çox geniş bir sahəni əhatə etdiyi üçün, siyasi icmalçılar təklif etmişlər ki, prezident səlahiyyətlərinə xüsusi əhəmiyyət verilməlidir. Franklin D. Ruzvelt öz prezidentliyi dövründə öz vəzifə səlahiyyəti rolunu genişləndirmək üçün çalışdığına işarə edərək hətta "imperiya prezidentliyi" haqqında söhbət açmışdır. İlk ağlabatan həqiqətlərdən biri budur ki, yeni seçilmiş prezident aşkar edir ki, ona miras qalan bürokratik qurumu idarə etmək və onun istiqamətini dəyişmək çətindir və vaxt tələb edir. Prezidentin vəzifəyə təyin etmək səlahiyyəti mülki hökumətin vəzifəli işçi qüvvələrinin üç milyondan çox olanlarının ancaq 3.000-ə yaxın nəfərinə şamil edilir ki, onlardan da çoxunu öz işlərində Mülki Xidmət tənzimləmələri müdafiə edir. Prezident aşkar edir ki, dövlət maşını işlərin çoxunu prezidentin dəxaləti olmadan müstəqil şəkildə icra edir və sabiq hakimiyyət zamanı da belə etmişdir və gələcəkdə də belə etməkdə davam edəcəkdir. Yeni prezidentlər fəaliyyətə başlar-başlamaz həlli sabiq administrasiya zamanından yarımçıq qalmış elə məsələlərlə üz-üzə gəlirlər ki, bunlar bir çox hallarda mürəkkəb və qeyri-adi olur. Onlara elə bir büdcə miras qalır ki, bu büdcə onlar vəzifə borclarını icraya başlamazdan çox-çox əvvəl formalaşdırılmış və o dövrdə olan mövcud qanuna və əsas maliyyə xərclərinə uyğunlaşdırılmışdır (veteranların təqaüdləri, sosial təminat ödəncləri və yaşlılara tibbi yardım kimi). Bunlar qanunla qəbul edilmişdir və heç bir təsirə məruz qala bilməz. Xarici işlər məsələlərində prezidentlər özlərinin səfirləri tərəfindən aparılmış və bağlanmış sazişlərə və qeyri-formal razılıqlara uyğun hərəkət etməlidirlər.
Bu ağır məhdudiyyətlərə baxmayaraq, çox nadir hallarda prezidentlər vəzifələrinə ikinci dəfə seçilmək imkanından imtina edib. Hər bir prezident nəhayət özünün bəzi qanunvericilik məqsədlərinə nail olur və əmin olduqda ki, başqa qanunlar xalqın ən ali mənafelərinə xidmət etmir, onların həyata keçirilməsini veto ilə qadağan edir. Müharibə aparılması və saziş bağlanması da daxil olmaqla, sülhə nail olmaq sahəsində prezidentin nüfuzu əsasdır. Bundan əlavə, ancaq onun özünə aid olan yeganə mövqedən çıxış edərək, fikirləri elə birləşdirə və siyasəti elə müdafiə edə bilər ki, prezidentin bu fəaliyyəti siyasi rəqiblərinin apardıqları əks-təbliğatdan xalqın şüuruna daha tez və daha yaxşı yol tapa bilsin. Prezident hər hansı bir məsələ qaldırdıqda, bu, mütləq xalq müzakirəsinin obyektinə çevrilir. Prezident səlahiyyəti və nüfuzu məhdudlaşdırıla bilər, buna baxmayaraq bu səlahiyyət və nüfuz Amerikada vəzifə başında olan və ya olmayan hər bir başqasının səlahiyyət və nüfuzundan daha böyükdür.
Prezident seçilmək üçün irəli sürülən tələblər
Prezident:
İcra departamentləri
Gündəlik təsir və federal qanunları həyata keçirmək səlahiyyəti milli və beynəlxalq məsələlərin müxtəlif xüsusi sahələri ilə məşğul olmaqdan ötrü Konqresin yaratdığı cürbəcür icra departamentlərinin əlindədir. Prezident tərəfindən təyin edilən və Konqres tərəfindən təsdiq olunan departament başçıları müşavirlər şurası yaradırlar ki, bu da ümumiyyətlə prezident "Kabineti" adı ilə tanınır. 14 departamentə əlavə olaraq, bir sıra xidmət təşkilatları da var ki, onlar Prezidentin İcra İdarələrini təşkil edir. Buraya Ağ Evin işçi heyəti, Milli Təhlükəsizlik Şurası, İdarəetmə və Büdcə İdarəsi, İqtisadi Müşavirlər Şurası, Birləşmiş Ştatlar Əmək Nümayəndəliyi İdarəsi və Elm və Texnologiya İdarəsi daxildir. Konstitusiya prezident Kabineti üçün heç bir şərt qoymur. O nəzərdə tutur ki, prezident hər bir icra departamentinin əsas vəzifəli şəxslərindən tələb edə bilər ki, onların məsuliyyət sahəsinə dəxli olan hər hansı bir məsələ haqqında öz rəylərini yazılı şəkildə təqdim etsinlər, lakin Konstitusiya departamentlərin adlarını sadalamır və vəzifələrinin təsvirini vermir. Buna müvafiq olaraq, Kabinetdə xidmət üçün heç bir spesifik konstitusion fəaliyyət xarakteristikası verilmir.
Kabinet praktik cəhətdən gərəkli bir hal kimi Konstitusiyadan nəşət etmişdir, çünki hətta Corc Vaşinqtonun dövründə belə prezidentin öz vəzifələrini məsləhətsiz və kömək olmadan icra etməsi heç cür mümkün ola bilməzdi. Kabinetin necəliyi onu təşkil edən hər hansı konkret bir prezidentdən asılıdır. Prezidentlərin bəziləri məsləhətləri çox çətinliklə qəbul edir, başqaları asanlıqla qəbul edir, bir neçəsi isə tam imtina edir. Kabinet üzvlərinin müşavirlər kimi fəaliyyət göstərib-göstərməməsindən asılı olmayaraq, onlar yaxşı bilirlər ki, hökumətin fəaliyyətini çox vacib olan xüsusi sahələrə yönəltməkdə məsuliyyət daşıyırlar.
Hər bir departamentdə həm Vaşinqtonda, həm də ölkənin başqa bölgələrindəki müvafiq idarələrdə minlərlə işçilər çalışır. Departamentlər şöbələrə, bürolara, idarələrə və xidmətlərə bölünür ki, onların da hər birinin özünəməxsus vəzifələri var.
Kabinet
(Departamentlərin hamısına katib başçılıq edir, ancaq Ədliyyə Departamentinə baş prokuror başçılıq edir.)
Kənd Təsərrüfatı departamenti: 1862-ci ildə yaradılmışdır.
Ticarət departamenti: 1903-cü ildə yaradılmışdır. Ticarət və Əmək Departamenti 1913-cü ildə iki müstəqil departamentə bölünmüşdür.
Müdafiə Departamenti: 1947-ci ildə birləşdirilmişdir. Müdafiə Departamenti Müharibə Departamenti (1789-cu ildə yaradılmışdır) ilə Donanma Departamenti (1798-ci ildə yaradılmışdır) və Hava Qüvvələri Departamentinin (1947-ci ildə yaradılmışdır) birləşdirilməsi əsasında yaradılmışdır. Müdafiə katibi Kabinetin üzvü olduğuna baxmayaraq, Ordu, Donanma və Hava Qüvvələri katibləri Kabinetin üzvləri deyillər.
Təhsil departamenti: 1979-cu ildə yaradılmışdır. Keçmişdə Səhiyyə, Təhsil və Rifah Departamentinin bir hissəsi olmuşdur
Enerji departamenti: 1977-ci ildə yaradılmışdır.
Səhiyyə və insan xidmətləri departamenti: 1953-cü ildə yaradılmış Səhiyyə, Təhsil və Rifah Departamentini müstəqil vahidlərə bölündükdən sonra 1979-cu ildə yaradılmışdır.
Daxili işlər departamenti: 1849-cu ildə yaradılmışdır.
Əmək departamenti: 1913-cü ildə yaradılmışdır.
Dövlət departamenti: 1789-cu ildə yaradılmışdır.
Nəqliyyat departamenti: 1966-cı ildə yaradılmışdır.
Xəzinə departamenti: 1789-cu ildə yaradılmışdır.
Veteran işləri departamenti: 1988-ci ildə yaradılmışdır, Keçmişdə Veteranlar İnzibati İdarəsi olan bu qurum indi Kabinet səviyyəsinə qaldırılmışdır.
Monasa
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Zahidiyyə
Zahidiyyə- Təriqətin əsası Sufi Şeyx Zahid Gilani tərəfindən qoyulmuşdu. Şeyx Zahid Gilanda yaşamış elə təriqətin əsasını da Gilanda qoymuşdu
Minerva
Minerva — müvafiq yunan ilahəsi Afinaya uyğun — Roma mifologiyasında müdriklik ilahəsi. Etrusklar onu dağların, faydalı qazıntıların və ixtiraların ilahəsi sayırdılar. Romada qədim vaxtlarda Minerva ildırım daşıyıcısı və hərb ilahəsi sayılırdı və qladiator oyunları buna misaldı. Mütləq onun şərəfinə keçirilən əsas bayram — Quinquatria ( və ya ).
Müdriklik ilahəsi kimi tez-tez heykəltaraşlıqda suiti obrazında və digər formalarda nümayiş etdirilirdi.
350px|thumb|left|Minerva Roma qızıl suyuna salınmış gümüş kasada, 1-ci əsr b.e.ə 400px|thumb|centre|Minerva(sağda və solda) Konfederasiya valyutası (1861) təsvir. 350px|thumb|left|Minerva məbədi, Sbeitla, [[Tunis]]
Əhməd Ümid Yəzdani
Əhməd Ümid Yəzdani — azərbaycanlı sosioloq, tarixçi, dilçi alim. Azərbaycan-Almaniya Akademiklər Cəmiyyətinin sədri və Almanca-Azərbaycan türkcəsində iki cildlik lüğətin müəllifi.
Həyatı
Əhməd Ümid Yəzdani 1947-ci ilin sentyabr ayının 3-də Təbriz şəhərinin Əmirəqız məhəlləsində anadan olmuşdur. İbtidai məktəb və gimnaziyanı Təbriz şəhərində bitirəndən sonra, 18 ay Bocnurd şəhərinin kəndlərində müəllimliklə məşğul olmuşdur. 1969-ci ilin sonunda ali təhsil almaq üçün Almaniya ya getmişdir. Haydelberq, Mainz, Triyer və Berlin şəhərlərində yaşamışdır. Mainz şəhərində universitetə giriş imtahanı qazanandan sonra burada iqtisadiyyat bölməsində təhsil alır. 1972-ci ildə Triyer Universitetində siyasi elmlər, sosiologiya və istisadiyyat sahələrində təhsilini davam etdirir. 1979-cu ildə magistr dərəcəsini alandan sonra Azad Berlin Universitetində doktorantura üzrə təhsilini davam etdirir. 1984-ci ildən Sosial-Pedaqoji İnstitutda və sonralar Əcnəbi ailələrin və gənclərin peşə və sosial inteqrasiya məsələləri təşkilatında layihə rəhbəri olmuşdur. 1990–1991-ci illərdə Berlin şəhərində nəşr edilən "Azər" jurnalının baş redaktoru olmuşdur. 2010-cü ildən təqaüdə çıxmışdır. Əhməd Ümid Yəzdani uzun müddət Berlin şəhərində Azərbaycan mədəniyyət təşkilatlarının üzvü və sədri kimi fəaliyyət göstərmişdir. Azərbaycan-Almaniya Akademiklər Cəmiyyətinin sədridir. 1996-ci ildə Azərbaycanın Qərbi Kaspi Universitetinin fəxri professoru seçilmişdir. Berlin şəhərində yaşayır, bir oğlu və bir qızı var.
Seyid Həsən Tağızadə
Seyid Həsən Tağızadə — siyasi xadim, İranda Məşrutə inqilabının iştirakçısı, İranın ilk Məclisinin üzvü, İranın İngiltərə və Fransada səfiri, İran Senatının sədri, maarifçi.
Həyatı
Seyid Həsən Tağızadə Azərbaycan türkü və Təbriz sakini idi. Bir sıra mənbələr əslən Ordubaddan olduğunu göstərir. O, uzun və hadisələrlə zəngin bir ömür yaşamış,yeniyetməlik və ilk gənclik çağlarından özünü gələcək mübarizələr üçün hazırlamışdı. Seyid ocağında doğulan, ruhani ailəsində böyüyən Həsən Tağızadə XX əsrin astanasında dini biliklərlə çox uzağa gedə bilməyəcəyini tez anladığından həm missioner məktəbində ingilis və fransız dillərini öyrənmiş, həm də "Loğmaniyyə" adlı yeni tipli orta təhsil müəssisəsində dünyəvi biliklərə yiyələnməyə çalışmışdı. Özü kimi gənc həmfikirləri ilə birlikdə Təbrizdə "Tərbiyət" məktəbini və kitab mağazasını qurmuş (1896), həmvətənlərini dünya haqqında çağdaş təlimlərlə tanış etmək məqsədi ilə fransız alimi Kamill Flammarionun "Populyar astronomiya" kitabını "Əcayibe-asiman" adı ilə fars dilinə çevirmişdi. 1903–1904-cü illərdə Təbrizdə "Gəncineyi-fünun" ("Bilik xəzinəsi") məcmuəsini çap etmişdi. 1904-cü ildə bir neçə ay Bakıda qalan Həsən Tağızadə Azərbaycanın şimalında tapdığı bir sıra dostları ilə əlaqələrini sonralar da kəsməmişdi.
"İran daxilən və zahirən, ruhən və cismən avropalılaşmalıdır!" – şüarı onun 70 illik ictimai-siyasi və elmi fəaliyyətinin əsas prinsiplərindən olmuşdur. Məhz bu düşüncə azərbaycanlı gənci ölkəni dəyişdirməyi, müasirləşdirməyi, feodal dərəbəyliyindən və xarici asılılıqdan xilas etməyi qarşısına məqsəd qoyan 1906–1909-cu illər Məşrutə inqilabının öncülləri sırasına gətirmişdi. 1906-cı ildə Təbrizdən Birinci İran Məclisinə seçilən Həsən Tağızadə parlament fəaliyyətini 1967-ci ildə, İran Senatının sədri kimi başa vurmuşdu. İranın ilk qanunverici orqanında o, ən ardıcıl Konstitutsiya tərəfdarlarından biri kimi tanınmışdı. Ölkədə parlamentarizm ənənələrinin yaradılmasına qarşı çıxan Məhəmmədəli şah 1908-ci ildə bir qrup Məclis üzvü ilə görüşərkən Həsən Tağızadə nümayişkaranə şəkildə şahın əlini sıxmaqdan imtina etmişdi. Sabirin yuxarıda gətirdiyim beytində də Şərq istibdadı görünməmiş hadisə sayılan həmin olaya işarə vurulmuş, üsyankar deputatın başını bədənindən üzməyə imkanı olmayan hökmdarın naçarlığı, təəssüf və qəzəbi dilə gətirilmişdi.
Bir neçə ay Londonda qalandan sonra İrana qayıdan Həsən Tağızadə Təbrizdə məskunlaşmış və Məhəmmədəli şah hakimiyyətdən devrilənə qədər doğma şəhərində yaşamışdı. Mücahidlərin qələbəsindən sonra ölkənin idarəçiliyini öz əlinə alan 20 nəfərlik Müvəqqəti İcra Şurasının tərkibinə seçilmişdi. 1909-cu ildə ölkəsinin tarixində ilk çağdaş siyasi partiya sayılan İran Demokrat Partiyasını (Ferqeyi-Demokrate-İran) təsis etmişdi. Qurumun yaradılmasında həmin dövrdə siyasi mühacir kimi İranda yaşayan Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin də mühüm xidmətləri olmuşdu.
1910-cu ildə məcburi şəkildə Tehrandan uzaqlaşdırılan Həsən Tağızadə əvvəlcə İstanbulda, sonra ABŞ-də yaşamış, Birinci dünya müharibəsi başlananda isə Berlində yerləşərək, burada gənc yazıçı Seyid Məhəmmədəli Camalzadə ilə birlikdə "Gavə" ("Dəmirçi") jurnalını (Berlin, 1916–1922) çap etməyə başlamışdı. Müharibə illərində jurnal İranın siyasi maraqlarını qoruyaraq almanpərəst mövqe tutmuş, daha çox Rusiya və Böyük Britaniya əleyhinə çıxışları ilə tanınmışdı. Hərb başa çatdıqdan sonra "Gavə" İran milli mədəniyyətinin Avropadakı başlıca orqanına çevrilmişdi. Seyid Həsən Tağızadə həyatının sonlarında qələmə aldığı xatirələrini "Tufanlı ömür" ("Zendegeyi-tufani") adlandırmışdı. Həqiqətən də onun həyatı sarsıntı və ziddiyyətlərlə zəngin olmuşdu. Məşrutə inqilabının fəallarından biri kimi siyasətə atılaraq İranda mütləqiyyət quruluşuna qarşı mübarizə aparsa da, sonralar digər hakim sülalə – Pəhləvi xanədanı ilə yaxınlaşmış, həm Rza şah Pəhləvinin, həm də onun oğlu Məhəmməd Rza şahın hakimiyyəti illərində İranın ictimai-siyasi həyatında aparıcı mövqeyini qoruyub saxlamışdı. Amma ədalət naminə Həsən Tağızadənin İran Məclisinin digər üç deputatı ilə (Seyid Həsən Müdərris, Yəhya Dövlətabadi və gələcək baş nazir Məhəmmədəli Müsəddiq) birlikdə 1925-ci ilin oktyabrında Qacar sülaləsinin ləğvi haqqındakı qanunun əleyhinə səs verdiyi də ayrıca qeyd olunmalıdır.
Tanınmış ingilis iranşünası, "1905–1909-cu illər İran inqilabı" kitabının müəllifi Eduard Braun adıçəkilən əsərində Həsən Tağızadənin səciyyəsini verərək yazırdı: "O, cəsarəti, müstəqilliyi və siyasi prosesləri ələ almaq baxımından qeyri-adi bacarığı ilə layiq olduğu yüksəkliyə ucalmışdı. Onun cəlbedici işıqla parıldayan gözlərində və nurlu sifətində nə isə insanı özünə çəkən, rəğbət doğuran bir ifadə vardı. Əgər gümanım məni aldatmırsa, o, öz dühası ilə böyük coşqu doğuran, böyük qurbanlar verməyə ruhlandıran və millətlərin tarixində uzun müddətli təsir buraxmağa qadir olan şəxsiyyətlərdən sayıla bilərdi".
Xorasan qubernatoru, Böyük Britaniyada İran səfiri (iki dəfə), İranın Yol və Nəqliyyat naziri, İran Maliyyə naziri, Fransada İran səfiri, İran Senatının sədri (1949–1967-ci illər) – uzun müddətli siyasi və dövlətçilik fəaliyyəti ərzində Seyid Həsən Tağızadənin tutduğu vəzifələrin qısa siyahısı belədir. Bundan əlavə, o, dəfələrlə İranın xüsusi missiya ilə dünyanın aparıcı ölkələrinə göndərilən nümayəndə heyətlərinə başçılıq etmişdi.
O, soy-kökü, etnik mənsubiyyəti etibarı ilə Azərbaycan türkü olsa da, təbii ki, özünü iranlı saymış və İran dövlətinin maraqlarını müdafiə etmişdi. BMT-də Cənubi Azərbaycan məsələsi müzakirə olunarkən İran nümayəndə heyətinə rəhbərlik məhz ona həvalə olunmuşdu. 1945-ci ildə Sovet qoşunlarının Təbrizə girməsi və Pişəvəri hökumətinə hərbi-siyasi dəstək göstərilməsi ilə əlaqədar İranın rəsmi etirazı da beynəlxalq qurumlara Seyid Həsən Tağızadə vasitəsi ilə çatdırılmışdı. Vaxtı ilə demokratiya uğrunda mübarizə aparmasına və İran Demokrat Partiyasının qurucusu olmasına baxmayaraq, sonda Həsən Tağızadə Pəhləvi rejiminin və İran şovinizminin tərəfində dayanaraq, irançılıq mövqeyindən mənsub olduğu xalqın haqqının tapdanmasına göz yummuşdu.
Dövlət idarəçiliyi və diplomatik fəaliyyəti ilə bir sırada Həsən Tağızadə müasir İranın tarixinə həm də görkəmli alim kimi daxil olmuşdur. Müasir alman iranşünası M.Y.Dresdenin yazdığı kimi, "həyatında dövlətçilik və idarəçilik istiqamətinin daim mühüm yer tutmasına baxmayaraq, Tağızadə özünün geniş bilikləri ilə nüfuzu ilə klassik fars ədəbiyyatının, tarixinin, xüsusən də zərdüştiliyin və manixeyçiliyin öyrənilməsinə böyük töhfələr vermişdir". Tədqiqatçı bu mənada Tağızadənin fəaliyyətini müasirləri olan görkəmli fransız alimləri və dövlət xadimlərinin – Leon Blum və Eduar Errionun gördüyü işlərlə müqayisə edirdi. Adları çəkilən şəxslər müxtəlif vaxtlarda Fransa hökumətində nazir və baş nazir vəzifələri tutmaqla yanaşı, həm də publisist, yazıçı, tarixçi və filosof kimi tanınmış, Fransa Akademiyasına üzv seçilmişdilər.