cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fistinq
Fistinq (Fisting) ― seksual fəaliyyət zamanı əlin bütünlükdə yaxud qismən vagina və ya anusa daxil edilməsi halı. Barmaqlar sıxıldıqdan və əl yumruğa çevrildikdən sonra sözügedən hərəkət icra edilir. Fistinqin adətən cinsi partnyorla müştərək formada edildiyi müşahidə olunsa da, partnyor olmadan da edilə bilər.
Bakı Kamera Orkestrı
Bakı Kamera Orkestri 2011-ci ildə Üzeyir Hacıbəyov adına Bakı Musiqi Akademiyasının tələbələrinin təşəbbüsü ilə yaradılmışdır. Dirijor isə Kamera Ansamblı Kafedrasının və İfaçılıq Fakültəsinin viola ixtisası üzrə müəllimi Tofiq Aslanov olmuşdur. Orkestrin bədii rəhbəri SSRİ və Azərbaycanın xalq artisti, BMA-nın rektoru, professor Fərhad Bədəlbəyli, dirijor - Respublikanın əməkdar artisti Fuad İbrahimovdur.
Haqqında
Azərbaycanın bir çox tanınmış dirijorları və solistləri ilə paytaxt və respublikanın rayonlarının bir çox konsert məkanlarında çıxış edən orkestr, həmçinin bir çox beynəlxalq festivallarda, Azərbaycanın müxtəlif səfirliklərinin tədbirlərində, dünya musiqi mədəniyyətinin əsərlərindən ibarət konsert proqramları ilə qastrol səfərində olub. ABŞ, Almaniya, İtaliya, Türkiyə, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Özbəkistan, Yunanıstan, Fransa, Belçika və digər ölkələrdəki beynəlxalq təşkilatlarda, eləcə də Gidon Kremer, Dmitri Sitkovetski kimi görkəmli musiqiçilərlə çıxış etmişdirlər. Heydər Əliyev Fondu nun Azərbaycan musiqi mədəniyyətinin təbliği layihələri çərçivəsində Bordo şəhərində və Müluz şəhərində keçirilən “İpək və Alov” beynəlxalq festivalında, Neue Philharmonie München (NPhM) beynəlxalq orkestrin tərkibində Wolfratshausen, Münhen, Fürstenfeldbruck (Almaniya) kimi şəhərlərdə konsert proqramı ilə çıxış edib.
Le-Şam-pre-Froj
INSEE kodu — 38070. Kommunanın 2012-ci il üçün əhalisi 1229 nəfər təşkil edirdi. Kommuna dəniz səviyyəsindən 220 ilə 826 qədər metr yüksəklikdə yerləşir. Kommuna Paris dən təxminən 490 km cənub-şərqdə, Lion dan 105 km cənub-şərqdə, Qrenobldan 20 km şimal-qərbdə yerləşir.
Əhalisi
Əhalinin dinamikası (INSEE) :
1968 Yay Paralimpiya Oyunları medal sıralanması
Aşağıdakı siyahıda 1968-cı il Tel-Əviv Yay Paralimpiya Oyunlarında ölkələrin qazandığı medalların siyahısı verilmişdir:
Medal sıralanması
Ev sahibi ölkə tünd fonda göstərilmişdir.
Samur-Dəvəçi ovalığı
Samur-Dəvəçi ovalığı — Azərbaycanın şimal hissəsində yerləşən ovalıq.
Ümumi məlumat
Samur-Dəvəçi ovalığı Böyük Qafqaz ilə Xəzər dənizi arasındakı məkanı əhatə edir. Xəzər dənizinin sahili boyu şimal-qərbdən cənub-şərqə, Azərbaycan Respublikasında Samur çayından Sumqayıt çayınadək uzanır. Ataçayla Sumqayıtçay arasındakı hissə Boğaz düzü adlanır. Ovalıq şimal-qərbdə (200-250 m hündürlükdə) nisbi hündürlüyü 10-25 m-ə çatan pillə vasitəsilə Qusar maili düzənliyinə keçir. Maili düzənlik cənub-qərbdə Yan silsiləyədək davam edir. Hündürlüyü təqribən 1900 m-ə (Böyük Suval dağı və s.) qədərdir. Ovalığın dəniz sahili hissələri okean səviyyəsindən 28 m-dək aşağıda yerləşir.
Evcik-evcik
Evcik-evcik - Azərbaycanda əsasən yazqabağı (bayramqabağı) günlərdə, eləcə də digər fəsillərdə uşaqlar arasında, əsasən də kiçik və orta yaşlı qız uşaqları arasında geniş şəkildə oynanılan qədim oyunlarından biridir.
Ümumi məlumat
Unudulub aradan çıxmaqda olan bu oyunun yaranma tarixi bizə məlum olmasada, ailə məişəti zəmnində yarandığı məlumdur. Bu barədə dəqiq fikir demək çətindir.Hər halda, oyunu xüsusiyyətləri onun uzaq keşmişlərə aid olduğunu göstərir. Hələ Azərbaycanda XVIII və XIX əsrlərdə uşaq oyuncaqları istehsal olunmadığı, yaxud da zəif istehsal olunduğu bir dövrdə bu oyunu keçirmək üçün qızlar “yorğan-döşək dəsti” eləcə də başqa məişət əşyaları tikib düzəldirdilər. Çubuqlardan, düymədən (piləkdən) və kiçik parça qalıqlarından (qırıntılarından), müxtəlif saplardan olduca gözəl, gəlincik hazırlayırdılar.
Evcik-evcik oyunu maraqlı oyunlardan biri olmaqla yanaşı, müqəddəs ailə məişəti mərasimlərinin qalığı olub, sonradan oyuna çevrilmişdir.
Hər dövrün tələblərinə uyğun olaraq dəyişən bu oyunun müasir ailənin məişət və mədəniyyətində tərbiyəvi əhəmiyyəti böyükdür.
Oyunun quruluşu
Bir neçə uşaq (əsas hallarda qız uşaqları) bir yerə cəm olub sanama yolu ilə ev yiyəsi (başçı, molla və ya aparıcı) seçirlər. Yerdə qalan oyunçulara ev yiyəsi (başçı, molla və ya aparıcı) tərəfindən müxtəlif vəzifələr tapşırılır. Oyun zamanı Azərbaycan xalqının ailə məişətinə (qonaqpərvərlik, ailəcanlılıq və s.) uyğun şəkildə ailədə baş verən hadisə və olaylar uşaqlar tərəfindən oyun şəklində oynanılır (yamsılanır, icra edilir).
Qeyd etmək lazımdır ki, bu oyunu əsasən kiçik və orta yaşlı uşaqlar (xüsusən də qız uşaqları) oynayırlar.
İsgəndərqalası livası
İsgəndərqalası livası — Osmanlı İmperiyasının İrəvan əyaləti tərkibində mövcud olmuş inzibati–ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi İsgəndərqalası idi.
1593-cü ildə tərtib olunmuş Urud və İsgəndərqalası livalarının müfəssəl dəftərinə görə İsgəndərqalası livası 13 nahiyəyə bölünürdü.
Almanların Antarktida ekspedisiyası (1938-1939)
Almanların Antarktida ekspedisiyası (1938-1939) — alman dəniz kapitanı Alfred Ritscher (1879–1963) tərəfindən rəhbərlik edilən ekspedisiya nəzərdə tutulur. Ekspedisiya alman dövləti tərəfindən təşkil edilən rəsmi üçüncü Antarktida ekspedisiyasıdır. Ekspedisiya Herman Görinqin nəzərdə tutduğu dörd illik planın bir hissəsi kimi həyata keçirilmişdir. Dövlət rəsmilərindən biri olan Helmuth Vohlthat bu planın hazırlanmasına məsul şəxs təyin edilmişdir. Ekspedisiyanın həyata keçirilməinin əsas səbəbi iqtisadi maraqlar idi. Çünki alman dövləti sənaye, yemək və pəhriz yağlarından olan xarici asılılığı ortadan qaldırmağa çalışırdı. Buna görə də, ekspedisiya qarşısına Antarktida alman balina ovlama məntəqəsinin əsaslarını qoymaq, orada balıq ovlanma potensialını araşdırmaq hədəfləri qoyulmuşdu. Hazırlıqlar ciddi məxfilik şəraitində aparılıb, çünki müəssisəyə həmçinin 20° Qərb və 20° Şərq arasında bölgədə Antarktika ərazisinin gələcək işğalı üçün texniki-iqtisadi qiymətləndirmə aparmaq tapşırılıb.
Hazırlıqlar
1938-ci ilin iyulunda kapitan Alfred Ritscherə hazırlıqlara başlamaq icazə verildi. O, bir neçə ay ərzində ekspedisiyaya lazım olan alətlərin, logistikanın və təşkilatı məsələlərin həll edilməsi ilə məşğul oldu. Balina yağı o zaman Almaniyada marqarinin və sabunun istehsal edilə bilinməsi üçün əsas xammal maddəsi hesab edilirdi və ölkə bu xammalı Norveçdən alırdı. Almaniya Norveçin ən çox balina yağı satdığı ikinci ölkə idi və satın alınan məhsulun ümumi miqdarı illik 200.000 tondan çox idi. İdxaldan asılılıq və yaxınlaşmaqda olan müharibənin xərcləri Almaniyanın maliyyə ehtiyatları üzərində əlavə yük idi. Balinalar üzrə ekspert olan Otto Kraulun dəstəyi ilə başladılan ekspedisiyanın məqsədi Antarktidada balina ovlama məntəqəsi qurmaq və gələcək araşdırmalar üçün ərazinin xəritələnməsini həyata keçirmək idi.
Hazırlıqlar üçün cəmi 6 aylıq vaxt verilməsindən sonra Ritscher köhnəlmiş MS Schwabenland gəmisinə və Lufthansanın Atlantik okeanı servisində olan təyyarəyə güvənməli idi. O, bu ləvazimatlardan yararlanaraq sahil xəttini araşdırmalı, müvafiq bioloji, meteoroloji, okeanoloji və geomaqnetik araşdırmalar aparmalı idi. Modern aerofotoqrammetrik metodlar tədbiq edilməklə naməlum Antarktik zolaqların ərazi araşdırması aparılmalı idi. Bunlar üçün Boreas və Passat adlandırılan iki dəniz təyyarəsi - Dornier Do J II ekspedisiyanın xidmətinə verilmişdi. Onlar dənizə MS Schwabenland ekspedisiya gəmisində buxar katapultu ilə buraxılmalı idi. Əsas hazırlıqlar tamamlandıqdan sonra 33 ekspedisiya üzvü, həmçinin MS Schwabenland gəmisinin 24 heyət üzvü 17 dekabr 1938-ci ildə Hamburq şəhərini tərk edərək yola düşdülər.
Ekspedisiya
10 ° Qərb and 15 ° Şərq dairələri arasındakı bölgə ekspedisiyanın rəhbəri tərəfindən Yeni Şvabiya adlandırıldı. Bu ərəfələrdə Norveç hökuməti almanların bu fəaliyyətindən xəbərdar oldular. Beləki, Rittscherin köməkçisi Ernst Herrmannın arvadı bu barədə məlumatı norveçli geoloq Adolf Hoelə bildirmişdi. 14 yanvar 1939-cu ildə Norveç hökuməti 20 ° Qərb and 45 ° Şərq dairələri arasındakı bütün bölgəni özünün ərazisi elan etdi. Kraliça Maud Torpağı olaraq adlandırılan bu bölgənin ənubdakı bitiş nöqtəsi bildirilməmişdi.
6 fevral 1939-cu ildə ekspedisiya üzvləri özlərinin dönüş səyahətlərinə başladılar. Dönüş zamanı onlar Antarktidanın sahil boyunca, həmçinin Fernandu-di-Noronya və Buve adasında okean araşdırmaları həyata keçirildi. Hərbi Dəniz Qüvvələrinin Ali Komandanlığının tələbi ilə ekipaj üzvləri sualtı qayıqların fərq edilmədən şirin su və qida ilə təmin edilib-edilmədiyini yoxlamaq üçün martın 18-də Braziliyanın Trindade adasına endi. Desant heyəti kiçik bir körfəzdə qəzaya uğrayıb və xilas edilməli olub. Eniş ən ciddi məxfilik şəraitində həyata keçirildiyi üçün Ritscher bu hadisəni yekun çap hesabatına daxil etmədi. 11 aprel 1939-cu ildə Schwabenland Hamburqa gəldi.
Ekspedisiya tərəfindən xəritələşdirilmiş coğrafi obyektlər
Bu bölgə ilk dəfə almanlar tərəfindən araşdırıldığı üçün onların buraya verdikləri Yeni Şvabiya adı hələ də istifadə eidlməkdədir. Bu ekspedisiya üzvlərinin ilk dəfə xəritəyə köçürdüyü bəzi coğrafi obyektlərin adlandırılması həyata keçirilməmişdi. Bu obyektlər yalnız 1949-1952-ci illərdə həyata keçirilən Norveç-Britaniya-İsveç Ekspedisiyası zamanı adlandırıldı. Digərləri yalnız 1958-1959-cu illərdə Norveç Antarktika Ekspedisiyası tərəfindən çəkilmiş hava fotoşəkilləri ilə yenidən çəkildikdən sonra adlandırıldı.
Elmi dəyərləndirmə
1942-ci ilə qədər geodeziya üzrə mütəxəsis Otto fon Qruber ekspedisiya zamanı araşdırılmış bölgənin 1:50.000 nisbətində xəritəsini hazırladı. Buraya Yeni Şvabiyanın şərq hissəsinin və bütün araşdırılmış bölgənin xəritəsi daxil idi. Xəritələnmiş coğrafi obyektlərə balinalar üzrə ekspert və pilot Otto Kraulun şərəfinə adlandırılmış Kraul dağları da var idi. Yeni Şvabiyanın qərb hissəsi üzrə elmi dəyərləndirmələr II Dünya müharibəsinə görə dayandırıldı və ekspedisiya zamanı çəkilmiş 11.600 fotonun əksər hissəsi müharibə zamanı itdi. Ritscher tərəfindən yayımlanmış şəkil və xəritələrdən başqa, müharibədən yalnız 1100 ərazi fotosu sağ qurtula bilsə də, bunlar yalnız 1982-ci ildə kəşf edildi və elmi dəyərlədirmələrə salına bildi. Bioloji, geofiziki və meteoroloji tədqiqatların nəticələri yalnız 1954-1958-ci illər arasındakı müharibədən sonrakı dövrdə dərc olundu. Kapitan Ritscher əslində daha təkmil, daha yüngül təyyarələrlə araşdırma aparmağın mümkün olduğu başqa bir ekspedisiya hazırlamışdı, lakin İkinci Dünya müharibəsinin başlaması bu planı həyata keçirməyi mümkünsüz etdi.
İctimai qavrayış
Böyük gizlilik və hazırlıq müddətinə az vaxt ayrılması nəticəsində ekspedisiyanın aparılmasından, nəticəsindən ictimaiyyətin xəbəri və təbii olaraq da marağı olmamışdır.
Ekspedisiya üzvləri özlərinin ilk teleqrafını geri dönüş səyahətləri zamanı Keyptaundan Helmur Vohlthata göndərmişdilər. O da, öz növbəsində presreliz hazırlamış və 6 mart 1939-cu ildə onu yayımlamışdır. Böyük Britaniyanın The Daily Telegraph və ABŞ-nin New York Times qəzetləri ekspedisiyadan Norveçin ərazisinin işğalı kimi bəhs etdikləri halda, alman mətbuatından yalnız Hamburqun yerli mətbuatı ekspedisiyanın geri dönməsi barədə məlumatı yayımlamışdı. 25 may 1939-cu ildə Berliner Illustrirte Zeitung qəzeti kəşf edilmiş dağların və uçuş poliqonlarının kiçik miqyaslı xəritəsini ekspedisiya rəhbərinin icazəsi olmadan dərc etmişdir. Xəritə təyyarə mexaniki Franz Preuschoff tərəfindən tərtib edilmişdir və buna görə də "Preuschoff xəritəsi" adlanır. Bu xəritə 1939-cu ildə Avstraliyalı kartoqraf E. P. Bayliss tərəfindən Antarktidanın 1: 10.000.000 miqyaslı xəritəsinə daxil edilmişdir.
Almaniyanın ekspedisiyanın geri dönməsindən sonra 1939-cu ilin avqustundaYeni Şvabiya adlanan Alman Antarktik Sektorunun yaradılmasını elan etsə də, heç bir zaman bölgəyə rəsmi ərazi iddiası etmədi. Mövcud olan fikirlər isə 1945-ci ildə tamamilə tərk edildi və bir daha dilə gətirilmədi. 1981-ci ildə bölgədə tikilən Georg-von-Neumayer-Station araşdırma infrastrukturuna qədər heç bir alman balina ovlama məntəqəsi və ya başqa bir şey inşa edilmədi. Hal-hazırda Neumayer-Station III stansiyası da bu bölgədə yerləşir.
Yeni Şvabiya hazırda Ədliyyə Nazirliyi və Polisin Qütb İşləri Departamenti tərəfindən Antarktika Müqaviləsi Sisteminə əsasən Norveç tərəfindən asılı ərazi kimi idarə olunan Kraliça Mod Torpağının kartoqrafik ərazisidir.
Varba adası
Varba adası (جزيرة وربة) — Fars körfəzində, Küveytə məsxus olan ada. Adanın sahəsi 37 km²-dir. Adada yaşayış yoxdur. Adada Birləşmiş Millətlər Təşkilatı tərəfindən qismən maliyyələşdirilən M-1 adlı bir sahil mühafizə postunu saxlanılır.
Coğrafiya
Küveytin materik hissəsindən 100 metr, Bubiyan adasından 1.5 km, İraqdan isə 1 km aralıda yerləşir. Şəttül-Ərəb çayının məsəbində qərarlaşır. Adanın uzunluğu 15 km, eni isə 5 km-dir.
Ərazi iddiaları
1994-cü ilin noyabrında İraq rəsmi sürətdə Küveytlə sərhədi tanımışdır. Bununlada onun adaya olan iddiası sona çatmışdır. 2002-ci ilin dekabr ayının əvvəlində İraqın işğalı ilə əlaqədar olaraq, İraq gəmisi iki Küveyt sahil mühafizəsi patrul gəmisinə atəş açmışdır. Hücumda ABŞ hərbi qulluqçusu və iki Küveyt sahil mühafizəçisi yaralanmışdır.
Dürres - Tirana dəmir yolu
Dürres - Tirana dəmir yolu (Hekurudha Durrës–Tiranë) — Albaniyanın iki ən böyük şəhərlərini, Dürres və Tirananı birləşdirən dəmir yolu xətti. Xətt Vora yolunda Şkodra-Vorë dəmir yolu ilə və Durresdəki Durres-Vlora dəmir yolu ilə birləşir.
2013-cü ilin sentyabr ayından etibarən, Tirananın əsas bulvarının genişləndirilməsinə yol açmaq üçün metropoliten stansiyası söküldüyü üçün xəttin Tiranadakı son dayanacağı sökülür. Nəticədə Tirana sərnişinləri əvvəlcə 2013-cü ildə Vore stansiyasından, sonra isə 2015-ci ilin mayında təmir edilmiş Kaşar stansiyasından istifadə etməli olurlar. Kaşar-Tiran xəttinin bir hissəsi avtobus xidməti ilə əvəz olunur.
Dürres - Tirana xətti 1948-1949-cu illərdə yalnız könüllülərin əməyi sayəsində tikilib və bir il əvvəl çəkilmiş Durres - Pekini xəttindən sonra Albaniyada ikinci sərnişin dəmir yolu xətti olub.
Xəttin rəhbəri Hekurudha Şqiptaredir.
Tarix
Albaniyanın iki ən mühüm şəhəri olan Durres və Tirananı birləşdirən 38 kilometr uzunluğunda dəmir yolu 1948-1949-cu illərdə tikilmiş və Albaniyanın ikinci sərnişin dəmir yolu olmuşdur. Bundan bir il əvvəl Durres və Peçini birləşdirən dəmir yolu açılır. Bu yolun tikintisinə 1940-cı ildə başlanılır.
11 aprel 1948-ci ildə Şkozet stansiyasında (Dürres yaxınlığında) işə başladı. Dəmir yolunun çəkilişində Alban Fəhlə Gənclərinin Həmkarlar İttifaqından 29 min gənc və ölkənin hər yerindən 1400 ixtisaslı texnik iştirak etmişdir. Bundan əlavə, tikintidə Bolqarıstan və Yuqoslaviya kommunist partiyalarının gənclər bölmələrindən göndərilmiş gənc könüllülər iştirak etmişlər. 1948-ci ildə Alban-Yuqoslaviya parçalanması zamanı Yuqoslaviya könüllüləri, xüsusən də mühəndislər təxribatda ittiham olunurdular. Sovet mühəndisi Valeri Qaydarovun rəhbərliyi altında işlər davam etdirildi. Dürres limanı vasitəsilə Sovet İttifaqından relslər gətirilir. Könüllü briqadalar dəmir yolunu Qırmızı Ordunun 31-ci ildönümünə, 23 fevral 1949-cu ildə başa çatdırmağı qarşılarına məqsəd qoyur və bu məqsədə uğurla nail olunur.
Xəttin tikintisində ən vacib iki obyekt 212 metr uzunluğunda Rraşbull tuneli və 91 metr uzunluğunda Erzen körpüsü idi. Körpünün tikintisi 1948-ci il oktyabrın 16-da, o zamankı baş nazir Ənvər Hocanın 40-cı doğum günündə başa çatdırılıb. Tuneli Qeorqi Dimitrovun rəhbərlik etdiyi bolqar gənclər qrupu tamamlayır və bunun üçün işin sonunda o, Briqadaların bayrağı ilə təltif edilir. Dəmir yolunun açılışını Siyasi Büronun gələcək üzvü Spiro Kolek edir.
2010-cu il qəzası
2010-cu il iyulun 25-də dəmir yolunda qəza baş vermişdir. Relslərin üzərində qatarın vurduğu yolsuzluq avtomobili polisə məxsus idi. Nəticədə qatar dayandırılarkən polis maşını xeyli məsafəyə sürüklənib. Bununla belə alban polisləri xəsarət almayıb. Üstəlik hadisə yerində onlar sürücünü daha əvvəl saxlamamaqda ittiham ediblər.
Gələcək planlar
2016-cı ilin oktyabrında bütün xəttin yenidən qurulması üçün 81,5 milyon avro dəyərində tender başlamalı idi.
2019-cu ildə daha bir tender elan edilir.
Suksessiya
thumb|252x252px|İkinci suksessiya — meşələrin çölləri zəbt etməsi Suksessiya — mühitin müəyyən hissəsindəki bir fitosenozun digəri ilə ardıcıl əvəz olunması. Suksessiya ilkin və ikincili olur. Qumluqları, qayalıqları tədricən bitki basması ilkin suksessiya, istifadəsiz kənd təsərrüfatı torpaqlarında bitki və heyvanların məskən salması ikincili suksessiyadır. Suksessiya prosesi inkişaf etdikcə növlərin miqdarı çoxalır, maddələr dövranı mürəkkəbləşir, ölü kütlə artır.
Pozulan tarazlığın ekosistem tərəfindən bərpa prosesi mütəşəkkil surətdə müəyyən mərhələlərlə gedir. Ekosistemi tarazlıq halından bir çox üsullarla çıxarmaq olur. Bu adətən yanğın, quraqlıq və ya daşqınlar zamanı baş verir. Belə pozulmalar zamanı tarazlığı yeni ekosistem öz-özünü bərpa edir və bu proses müntəzəm xarakter daşıyır, müxtəlif vəziyyətlərdə təkrar olunur.
Pozulan yerlərdə müəyyən növlər və ümumiyyətlə bütün ekosistem elə surətlə inkişaf edir ki, bu növlərin meydana çıxma qaydası oxşar pozulmalar və oxşar areallar üçün eyni olur. Eyni bir növün digər növlə əvəz olunmasının bu ardıcıllığı ekoloji suksessiyanın mahiyyətini göstərir. Məsələn, vaxtı ilə XVIII əsrdə Yer üzünün bəzi ərazilərində meşələr qırılmış, onların yerində fermalar tikilmişdi, XIX əsrdə bu yerlərin işlənməsi davam etdirilmiş, XX əsrdə isə həmin fermalar dağıdılmış və onların tutduqları ərazilər yenidən meşələrə çevrilmişdir. Vaxt keçdikcə əkin sahələrində bitkilər müəyyən, artıq məlum və ciddi təkrar olunan ardıcıllıqla meydana çıxmağa başlayır. Birinci il birillik alaq otları və tək-tək toxmacar (toxumdan cücərən bitki) ağaclar böyüməyə başladı. Sonrakı bir neçə il ərzində müəyyən növlərin ("pioner növləri" və ya daha elmi dildə deyilərsə, erkən suksessiyalı növlər) məskan salması baş verir ki, onlar da üstünlük təşkil etməyə başlayırlar. Tipik "pioner növləri" — Veysmutov şam ağacıdır. O, çox tez böyüyür və onun toxumları böyük ərazilərdə yayılır. Bir neçə onilliklər müddətində "pioner növləri" qalın meşəliklər əmələ gətirirlər. Sonrakı mərhələ — "pioner növləri"nin kölgəsində yaxşı böyüyən, məsələn, ağcaqayın ağaclarının meydana gəlməsidir. Yarım əsrdən sonra "pioner növləri"nə aid olan ağaclar yetişirlər və sonra da tədricən məhv olmağa başlayırlar. Onların toxumları artıq meşə örtüyü altında böyüyə bilmirlər və ağacların populyasiya tərkibi yavaş böyüyən, təzə — gecikmiş suksessiyalı növlərin əmələ gəlməsi istiqamətinə doğru dəyişirlər. Nəhayət, bütün meşə sahəsi bu növ ağaclarla tutulmuş olur. Belə misallar bir çox ekosistemlərdə müşahidə olunur.
Suksessiya fazası
Suksessiya fazası ekosistemin inkişaf prosesidir, adətən ekosistemə daxil olan yarımsistemlərin (populyasiya, sinuziya və s.) və onun əsas strukturlarının (bitki mərtəbəliliyi, onun sıxlığı və s.) dəyişilməsi ilə seçilir. Hər suksessiya fazası özündən sonra gələn fazanın keçməsi üçün kompleks şərait hazırlayır.
Suksessiya mərhələləri
thumb|408x408px|Suksessiya ardıcıllığı — A: inkişaf etməkdə olan bitki həyatı → B: Çöküntü → C: inkişaf etməkdə olan bitkilər böyüyür, çöküntülər artır → D: inkişaf etməkdə olan və yerüstü bitkilər → E: Çöküntü gölməçəni doldurur, yerüstü bitkilər ərazini ələ keçirir → F: Ağaclar böyüyür Suksessiya mərhələləri ekosistemin inkişaf dövrləridir. F.Y.Klements (1928) altı suksessiya mərhələsi ayırır: Biosenozun pionerlikdən stabilliyə qədər inkişafı seriyanı təşkil edir. Hər suksessiya mərhələsi biosenozun inkişaf vahidi olub, biotopun xüsusi (spesifik) fiziki, kimyəvi, iqlim və biotik şəraitlərilə xarakterizə olunur.
Təsir mexanizmləri
Ekosistemlərdə suksessiyanı tədqiq edərkən ekoloqlar onun 3 təsir mexanizmini göstərmişlər:
Suksessiyalı ləngimə qanunu
Suksessiyalı ləngimə qanunu" –belə ki, dayanıqlı vəziyyətdə olan yetkin (klimakslı) ekosistemlərdə gedən proseslər ləngiməyə meyl göstərirlər. Ot qarışığının əkilməsi və yaxud da gübrələrdən istifadə etməklə suksessiyanı sürətləndirmək olar. Hər bir ekosistem xarici mühitin dəyişməsinə uyğunlaşmaq üçün daima dinamiki vəziyyətdə olur. Təbii ekosistemlər insanların təsiri olmadan dinamik inkişaf edirlər. Bu dinamiki vəziyyət ekosistemin ayrı-ayrı bölmələrinə və yaxud bütünlükdə sistemin özünə aid edilə bilər. Bu zaman dinamika ekosistemə təsir edərək onun dəyişməsinə və ya yenisinin yaranmasına təsir edən amillərə uyğunlaşma ilə əlaqədar ola bilər.
Suksessiya və ekoloji suksessiya
Ekosistemin inkişafına təsir edən dinamika istiqamətlənmiş dinamika və ya ekosistemin inkişaf dinamikası adlandırılır. Bu dinamika ekosistemin və ya biosenozun dəyişməsilə nəticələnir ki, bu prosesə də "suksessiya" deyilir.
Eyni bir ərazidə təbii amillərin və ya insanların təsiri ilə bəzi biosenozların başqaları ilə tədricən, dönməyən, istiqamətli əvəz olunması prosesinə ekoloji suksessiya deyilir.
Avstriya memarlığı
Avstriya memarlığı — Avstriya Respublikasının memarlıq sənəti.
Tarixi
XII–XIII əsrlərdə Avstriya memarlığında roman üslubu bazilikalar, XIII–XV əsrlərdə qotik üslub (Vyanadakı Müqəddəs Ştefan kafedralı), XVII əsrin sonu XVIII əsrin birinci yarısında isə barokko üslubu (Vynada Karl Borromey kilsəsi, Şenbruin, Trautzon, Şvartsenberq sarayları) geniş yayılmışdır. XIX əsr Avstriya memarlığında eklektizm modernizmlə (memar V. Vaqner, A. Looz və başqaları) əvəz olunmuşdur. 1920–1930-cu illərdə Avstriya memarlığında, memar Klemens Holtmeysterin yaradıcılığında milli romantik istiqamət inkişaf etmişdir. 1945-ci ildən sonra Avstriyada müasir üslubda binalar (Vyanada Ştadthalle universal şəhər zalı, 1955–1958, memar Roland Rayner; internat məktəb, 1966, memar Q. Peyxl; Linsdə A. Brükner adına konsert zalı. 1972, memar X. Siren və s.) yaradılmışdır.
Bellevaliya
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Tamar Çuqoşvili
Tamar Çuqoşvili — Gürcüstan siyasətçisi. O, 2016-cı ilin noyabrından 2019-cu ilin noyabrına qədər Gürcüstan parlamentinin birinci vitse-spikeri vəzifəsində çalışmışdır. Çuqoşvili "Gürcü Arzusu – Demokratik Gürcüstan" Partiyasının xarici işlər katibi və partiyanın Siyasi Şurasının üzvü olmuşdur.
Fəaliyyəti
Çuqoşvili 2015-cı ildən "Gürcü Arzusu – Demokratik Gürcüstan" Partiyasının xarici işlər katibidir. O, 2016-cı ilin noyabrında Gürcüstan parlamentinin üzvü və birinci vitse-spiker seçilmiş, o vaxtdan parlamentin Gender Bərabərliyi Şurasının sədri, Parlamentdə ABŞ və İsrail kokuslarının sədri, xəzinədarlar şurasının sədri, Avropa Şurası Parlament Assambleyasında (AŞPA) Daimi Parlament Nümayəndəliyinin rəhbəri, AŞPA-da Sosialistlər, Demokratlar və Yaşıllar Qrupunun sədr müavini və Qadın Siyasi Liderlərin Qlobal Forumunda səfir kimi xidmət etmişdir.
Çuqoşvili Gürcüstanda hökumət islahatlarında iştirak etmişdir. Odur ki, o, parlamentinin reqlamentində islahatlara rəhbərlik etmişdir. Yeni reqlament 2018-ci ilin dekabrında təsdiq edilmişdir. Ona əsasən, parlamentin nəzarət funksiyası artırılmış, qanun yaradıcılığı prosesi təkmilləşdirilmiş, öarlamentin hesabatlılığı artırılmış, vətəndaşların iştirakı təşviq edilmiş və şəffaflıq səviyyəsi yüksəlmişdir. Gürcüstan parlamentinin yeni reqlamenti parlament fəaliyyətinin yeni konstitusiya dəyişikliklərinə uyğunluğunu təmin etmişdir.
Çuqoşvili Gürcüstan Parlamentinin Gender Bərabərliyi Şurasına sədrlik etmişdir. Bunun məqsədi ölkə daxilində gender məsələləri üzrə sistemli və əlaqələndirilmiş fəaliyyəti təmin etməkdir. Şura gender bərabərliyi üzrə dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərinin müəyyən edilməsində parlamenti dəstəkləyir. Şura gender bərabərliyi sahəsində qanunvericilik bazasının işlənib hazırlanmasına və inkişaf etdirilməsinə, habelə rəyin verilməsinə və müvafiq strategiyanın təsdiqinə cavabdehdir. Şura gender bərabərliyi sahəsində aidiyyəti dövlət orqanlarının fəaliyyətinə nəzarət edir və maarifləndirmə işlərinə şərait yaradır.
Çuqoşvili Açıq İdarəetmə Daimi Parlament Şurasının üzvü olmuşdur. O, şuranın innovativ texnologiyaların tətbiqi yolu ilə parlamentin səmərəliliyinin və şəffaflığının gücləndirilməsi üzrə işçi qrupuna rəhbərlik etmişdir. Bu işçi qrup Gürcüstan parlamenti ilə özəl sektor arasında daha yaxşı əməkdaşlıq mexanizmlərinin inkişafına və qərarların qəbulu proseslərinə özəl sektorun cəlb edilməsinin institusionallaşdırılmasına kömək edir. Parlamentin internet saytında hər hansı özəl sektor nümayəndəsinin qeydiyyatdan keçə biləcəyi Maraqlı Tərəflərin Ümumi Reyestri yaradılmışdır ki, bu da onlara sahibkarlıq sektorunun fəaliyyəti ilə bağlı irəli sürülmüş istənilən qanun layihələri ilə bağlı ilkin mərhələdə məlumat almaq və qanun layihəsinin hazırlanması prosesində iştirak etmək imkanı verir.
Əsərləri
Çuqoşvili aşağıdakı nəşrlərin müəllifidir:
Yarımqaya (Xoy)
Yarımqaya — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Xoy şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 357 nəfər. yaşayır (75 ailə).
İttifaq dövlətləri
thumb|300px|İttifaq dövlətləri qəhvəyi rənglə işarələniblər İttifaq dövlətləri, Dördlər İttifaqı və ya Mərkəzi dövlətlər — Birinci dünya müharibəsi dövründə (1914-1918) "dostluq sazişi" (Antanta) dövlətlərinə qarşı olan hərbi-siyasi blok.
İttifaq dövlətlərinin müttəfiqləri
İttifaq dövlətlərinin müttəfiqləri 1916-cı ildə Britaniya ağalığına qarşı üsyan qaldırmış İrlandiya azadlıq hərəkatı ("Pasxa Üsyanı"), eləcə də keçmiş Rusiya İmperiyasının ərazisində yaranmış bəzi dövlətlər idi.
Afaq Məsud
Məsud Afaq Məsud qızı — Xalq yazıçısı, dramaturq, Əməkdar incəsənət xadimi, Rusiyanın Elm və İncəsənət Pyotr Akademiyasının (PANİ) həqiqi üzvü, Avropa Elm, Sənət və Ədəbiyyat Akademiyasının həqiqi üzvü, Gürcüstan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Azərbaycan Dövlət Tərcümə Mərkəzinin İdarə Heyətinin sədri, "Xəzər" dünya ədəbiyyatı jurnalının baş redaktoru.
Həyat və fəaliyyəti
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2014-cü il 16 may tarixli 501 nömrəli sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti yanında Tərcümə Mərkəzinin direktoru təyin edilib. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2018-ci il 18 may tarixli 110 nömrəli sərəncamı ilə Azərbaycan Dövlət Tərcümə Mərkəzinin İdarə Heyətinin sədri təyin edilib.
Roman, pyes, esse və hekayələr müəllifidir.
Əsərləri, müsahibə və məqalələri bir çox ölkələrin nəşriiyyatlarında, KİV-də nəşr olunub, mədəniyyət, ədəbiyyat portallarında yayınlanıb. “Can üstə”, “O məni sevir”, “Yol üstə”, “Qatarın altına atılan qadın”, “Kərbəla”, “Mənsur Həllac” pyeslərinin müəllifidir. Dövlət “Yuğ” Teatrında “Can üstə”, “O məni sevir” (rejissor – Vaqif İbrahimoğlu), Akademik Milli Dram Teatrının səhnəsində “Qatarın altına atılan qadın” tamaşaya qoyulub (rejissor – Mehriban Ələkbərzadə). Onun əsərləri əsasında “Sərçələr” (rejissor – Eyvaz Vəliyev), “Qonaqlıq” (pejissor - Tariyel Vəliyev) televiziya tamaşaları, “Gecə” (rejissor – Teymur Quliyev), “Cəza” (rejissor – Mehriban Ələkbərzadə), “Dovşanın ölümü” (rejissor – L.Nəcəfzadə) filmləri çəkilib.
Q.Q.Markesin “Patriarxın payızı”, T.Vulfun “Dünyanın hörümçək toru” romanlarının, Məhəmməd Nəsəfi, Əbu Həmid əl-Qəzali, İbn Ərəbi, Cəlaləddin Ruminin təzkirələrinin Azərbaycan dilinə tərcümə müəllifidir.
1994-cü ildə Berlin Ədəbiyyat Evində “İzdiham” əsərinin alman dilində qiraəti və müzakirəsi keçirilib, 2000-ci ildə Vyana Universitetində yaradıcılığı əsasında doktorluq dissertasiyası müdafiə olunub. (Sena Doğan “Avropa şərqşünaslığında qadın yazarlar”) 2004-cü ildə Vyana radiosunda “Sərçələr” hekayəsinin motivləri əsasında hazırlanmış “Die Sperlinge” (“Sərçələr”) radio-pyesinin yayını təşkil edilib.
Ailəsi
Azərbaycanın Xalq yazıçısı Əli Vəliyevin nəvəsi, ədəbiyyatşünas alim Məsud Əlioğlunun qızıdır.
Əsərləri
• 4
Təvəkkül Əliyev (alim)
Təvəkkül Rəsul oğlu Əliyev (d. 30 may 1955, Ağcabədi, Azərbaycan SSR, SSRİ) — azərbaycanlı arxeoloq-alim, tarixçi. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunun aparıcı elmi işçisi, institut Elmi Şurasının üzvü və Çöl tədqiqatları sektorunun müdiri (2000-ci ildən). 2007-ci ildən Mil-Qarabağ arxeoloji ekspedisiyasının Qalatəpə dəstəsinə və 2009-cu ildən isə Azərbaycan–Almaniya beynəlxalq ekspedisiyasına rəhbərlik etmişdir.
Həyatı
Əliyev Təvəkkül Rəsul oğlu 1955-ci il may ayının 30-da Ağcabədi rayonunun Kəbirli kəndində anadan olmuşdur. 1972-ci ildə Kəbirli kənd M.Ə.Sabir adına kənd orta məktəbini, 1977-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin tarix fakultəsini bitirmişdir. 1978-ci ildə Azərbaycan EA Tarix institutu Arxeologiya və Etnoqrafiya sektorunun Çöl tədqiqatları şöbəsində baş laborant vəzifəsində işə başlamışdır. 1981-1985-ci illərdə həmin institutun aspiranturasında arxeologiya ixtisası üzrə təhsil almışdır. Prof. C.Xəlilovun rəhbərliyi ilə hazırladığı “Azərbaycan ərazisində siklopik tikililər” adlı dissertasiyasını 1988-ci ildə SSRİ EA Arxeologiya və Etnoqrafiya institutunun Leninqrad bölməsində müdafiə edib arxeologiya ixtisası üzrə tarix elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almışdır. 2000-ci ildən AMEA Arxeologiya və Ütnoqrafiya institutu Çöl tədqiqatları sektorunun (hazırda bölməsinin) rəhbəri vəzifəsində çalışır. İnstitutun Elmi Şurasının üzvüdür. 1992-2004-cü illərdə müxtəlif ali və orta məktəblərdə dərs demişdir.
Ailəlidir, 2 övladı var.
Elmi fəaliyyəti
T. Əliyevin tədqiqatları Azərbaycan ərazisindəki erkən sinifli cəmiyyətlərin öyrənilməsinə yönəlmişdir. 1979-1981-ci illərdə Quba-Xaçmaz bölgəsində aparılan çöl tədqiqatlarında yaxından iştirak etmiş, “Şimal-şərqi Azərbaycanın arxeoloji abidələri” külliyatının hazırlanmasında xidməti olmuşdur. 1981-1985-ci illərdə Gəncə-Qazax arxeoloji ekspedisiyasının tərkibində Gədəbəy və Daşkəsən rayonlarındakı son tunc və erkən dəmir dövrünə aid qədim qalaları – siklopik tikililəri tədqiq etmişdir. Bu araşdırmalar zamanı əldə etdiyi nəticələri dissertasiya şəklində müdafiə edərək alimlik dərəcəsi almışdır. I Qarabağ müharibəsi dövründə Cəbrayıl, Zəngilan və Qubadlıda araşdırmalar aparmış, buradakı maddi mədəniyyət abidələri haqqında ilkin material toplayıb məqalələr yazmışdır. Onun elmi fəaliyyətində Mil-Qarabağ abidələrinin tədqiqi xüsusi yer tutur. Son illər Qarqarçayın sağ sahilində - Ağcabədi rayonu ərazisində yerləşən, antik və orta əsrlərə aid alban şəhər məskəni olan Qalatəpədə və neolit-eneolit dövrü yaşayış  məskəni Kamiltəpədə apardığı tədqiqatlar  böyük maraq doğurmuşdur. 2007-ci ildən Mil-Qarabağ ekspedisiyası Qalatəpə dəstəsinə rəhbərlik edir. 2009-2015-ci illərdə Mil-Qarabağ düzündə tədqiqat aparmış Azərbaycan-Almaniya beynəlxalq ekspedisiyasının Azərbaycan tərəfindən rəhbəri olmuşdur. Dağlıq Qarabağda – Xocavənd rayonu ərazisindəki Nərgiztəpə arxeoloji abidələr kompleksində ilk tədqiqatların başlanması da onun adı ilə bağlıdır. 2013-cü ildə II Şuşa qrantı müsabiqəsinin qalıbı olan T.Əliyev layihə rəhbəri kimi 2014-2015-ci illərdə "Qarabağda Nərgiztəpə arxeoloji abidələr kompleksi" mövzusu üzrə tədqiqat aparmış və digər layihə iştirakçıları ilə (B.İbrahimli, G.Əliyeva) birlikdə həmin adda əsəri dərc edilmişdir (Bakı: Mütərcim, 2017).
T. Əliyevin Almaniya, İngiltərə, Rusiya, Cənubi Koreya Respublikası və Gürcüstanda keçırılən beynəlxalq konfranslarda elmi məruzələri dinlənilmiş, Berlin, Bonn, London, Tbilisi, Seul, Moskva və b. şəhərlərdə məqalələri, Berlində monoqrafiyası (müştərək) nəşr olunmuşdur. Elmi işlərlə yanaşı, T.R.Əliyev həm də pedaqoji fəliyyətlə məşğul olub interaktiv təlim üsullarının Azərbaycan məktəblərində yayılmasında, təhsillə bağlı bir sıra layihələrin həyata keçirilməsində, tarix proqramlarının, dərslik və dərs vəsaitlərinin hazırlanmasında yaxından iştirak etmişdir. O, bir müddət Azərbaycan Tarix Müəllimləri İctimai Birliyinin sədri, Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin və Tələbə Qəbulu üzrə Dövlət Komissiyasının tarix fənni üzrə eksperti kimi fəaliyyət göstərmişdir.Onun təşəbbüsü və təşkilatçılığı ilə 2002-ci ildə Bakıda Avropa Tarix müəllimlərinin (EUROKLİO) beynəlxalq konfransı keçirilmişdir.
Elmi-pedaqoji fəaliyyəti dövründə tarix üzrə fəlsəfə doktoru T.R.Əliyevin 120-dən artıq elmi, elmi-publistik əsəri, dərslik və dərs vəsaitləri, o cümlədən 5 kitabı çapdan çıxmışdır. Hazırda, o, ibtidai icma və erkən sinifli cəmiyyətlər tarixi üzrə tədqiqatlarını davam etdirir.
Əsərlərinin siyahısı
1. Əmirəhməd və Qurd təpələri haqqında ilk məlumat. Azərb.SSR EA-nın Xəbərləri, tarix, fəlsəfə və hüquq seriyası. -1982, № 4, s.82-87.
2. Rustəpə yaşayış yeri haqqında ilkin məlumat. Azərb.SSR EA-nın Məruzələri.-1984, № 6, s.85-88.
3. Azərbaycanın siklop tikililəri. Azərbaycanda arxeoloji və etnoqrafik tədqiqatlar (1979-cu il). –Bakı, Elm, 1984, s.26-29.
4. Quba və Dəvəçi rayonlarında arxeoloji tədqiqatlar. Azərbaycanda arxeoloji və etnoqrafik tədqiqatlar (1979). –Bakı, Elm, 1984, s.29-33 (C.Xəlilov,R.Arazova və b. ilə birlikdə).
5. “Kitabi Dədə-Qorqud”da təsvir olunan qalaların tarixi kökləri haqqında. Gənc ədəbiyyatçıların IV Respublika konfransının materialları. –Bakı, Elm,1984, s.66-67.
6. Qızılca qalasının arxeoloji tədqiqi. Azərb.SSR EA Tarix institutu və ADU-nun tarix fakultəsi gənc alimlərinin elmi konfransının materialları. –Bakı, Elm,1985, s.39.
8. Археологические исследования циклопических сооружений Азербайджана за 1983-1984 гг. Всесоюзная археологическая конференция «Достижения Советской археологии в XI пятилетке». Тезисы докладов. –Баку, 1985, стр.55-57.
9. Təpəgöz qalaları. “Elm və həyat” jurnalı, 1985, № 11, s.13-14.
10. Gədəbəy rayonunda yeni aşkar olunmuş siklop tikililəri. Azər.SSR EA-nın Məruzələri. -1986, № 6, s.77-80 (H.Kəsəmənli ilə birgə).
13. Xantəpə yaşayış yerində kəşfiyyat işləri. Azərbaycanda arxeoloji və etnoqrafik tədqiqatlar (1985). –Bakı, Elm, 1986, s.73-74.
14. Mil düzünün qədim abidələri. “Elm və həyat” jurnalı, 1987, № 4, s.15-16.
15. Coğrafi mühit və Azərbaycan siklop tikililərinin yayılma arealına dair. Gənc alimlərin II Respublika konfransının materialları.II hissə. –Bakı, Elm,1987, s.268-273.
16. Циклопические сооружения на территории Азербайджана. Автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата исторических наук. –Ленинград, 1987, 22 стр.
17. Некрополь эпохи средней бронзы вблизи с. Сеидли Хачмасского района. Тезисы докладов конференции «Развитие археологической и этнографической науки в Азербайджане». –Баку, «Элм», 1988, стр.28-29.
18. Исследования слоя эпохи средней бронзы на поселении Бориспольтепе (Серкертепе). Тезисы докладов конференции «Развитие археологической и этнографической науки в Азербайджане». –Баку, «Элм», 1988, стр.29-30.
21. Xaçmazda bir abidə var. “Elm və həyat” jurnalı, 1988, № 7, s.20-22.
22. “Kitabi Dədə Qorqud”da təsvir olunan qalalarla bağlı səhifələr. “Elm və həyat” jurnalı, 1989, № 10, s.21-22.
23. Tariximizi yaşatmalıyıq –bu bizim vətəndaşlıq borcumuzdur. “Azərbaycan gəncləri” qəzeti, 21 yanvar 1989-cu il (0,5 ç.v.).
24. Şərqi Zaqafqaziyanın mədəni-tarixi inkişafında bir dönüş haqqında. Azərb.SSR EA Tarix institutu elmi konfransının materialları. –Bakı, Elm,1989, s.10-12.
25. Mifik obraz və maddi mədəniyyət abidələri. Folklor və mədəniyyət. Filoloqların IV Respublika konfransının materialları (dekabr 1989). –Bakı, Elm, 1990, s.34-36.
26. Sirik qalası. “Elm və həyat” jurnalı, 1991, № 5, s.8-9.
27. Torağaytəpə yaşayış yeri. 1990-cı ildə aparılmış çöl tədqiqatlarının yekunlarına aid konfransın materialları. BDU (24-25 aprel 1991). –Bakı, 1991, s.13.
28. Niftalı kurqanları. Azərbaycanda arxeologiya və etnoqrafiya elminin son nəticələrinə həsr olunmuş elmi konfransın materialları. –Bakı, Bilik, 1992, s.21-23.
29. Zəngilandan təsadüfi tapıntılar. Azərbaycanda arxeologiya və etnoqrafiya elminin son nəticələrinə həsr olunmuş elmi konfransın materialları. –Bakı, Bilik, 1992, s.92-94. 30. Cəbrayıl rayonunun tunc və ilk dəmir dövrü abidələri. “Azərbaycan tarixinin problemləri” məcmuəsi. –Bakı, 1992, s.9-13.
31. Yardımlının dağıdılmış abıdələri. “Aydınlıq” qəzeti, 17 iyul 1992-ci il (0,2 ç.v.).
32. Vənədli Məti (30-cu illərin qurbanları). “Ədalət” qəzeti, 4 avqust 1992-ci il (0,2 ç.v.).
33. Daşlı –kəsəkli istiqlal yolu. “Ordu” qəzeti, 3 sentyabr 1992-ci il (0,2 ç.v.).
34. Zəngilan miladdan əvvəl. “Novruz” qəzeti, 23 0ktyabr 1992-ci il (0,3 ç.v.).
35. Xəyanət tarixindən səhifələr. “Novruz” qəzeti, 23 oktyabr 1992-ci il (0,2 ç.v.).
36. Циклопические сооружения на территории Азербайджана. (Mонография. Под ред. Проф. Дж.А.Халилова). Баку, 1993, 9 п.л.
37. Günəş dənizdən doğur. Bakı, “İşıq”, 1993, 6 ç.v.
38. Şabran şəhər yerində arxeoloji kəşfiyyat işləri. Azərbaycanın maddi mədəniyyəti. XI cild. –Bakı, Elm, 1993, s.68-79 və 160-165 (C.Xəlilov, Q.Qoşqarlı və b.ilə birlikdə).
39. Gavurarxboyu arxeoloji abidələr. S.Qazıyevin anadan olmasının 100 illiyinə həsr olunmuş elmi konfaransın materialları. –Bakı, Elm, 1994, s.52-54.
40. Torpaq islahatları tarixindən. Qrakx qardaşlarının aqrar qanunu. “İstiqlal” qəzeti, 3 yanvar 1998-ci il (1 ç.v.).
41. Vətəndaş cəmiyyəti və demokratiyanın əsasları. Bakı, “Profile” tədqiqat mərkəzi, 1998, 3 ç.v. (E.Məhərrəmov, H.Həsənov, M.Bağırzadə ilə birlikdə).
42. Tarix. Abituriyentlər üçün testlər. Bakı, “Kür”, 1998,1999, 2000 (üç dəfə təkrar nəşr edilmişdir), 8 ç.v.
43. Tarix. Abituriyentlərə kömək üçün vəsait (rus dilində). Bakı, “Kür”, 2000, 8 ç.v.
Burrel həbsxanası
Burrel həbsxanası ― Albaniyanın şimal-şərq şəhəri Burreldən kənarda, Mata Rayon Polis İdarəsində yerləşən 198 məhbus tutumlu maksimal təhlükəsizlik həbsxanası. 2011-ci ildə həbsxanada 182 məhkum vardı və 120 islah məmuru işləyirdi. Birmərtəbəli qurum 21.000 kvadratmetr ərazini əhatə edən üç sahəyə bölünür.
Burrel həbsxanası 1992-ci ildə Albaniya İşçi Partiyasınının hakimiyyətdən getdikdən sonra bağlandı. Həbsxana 1997-ci ildə yenidən açıldı və Albaniyanın hazırda fəaliyyət göstərən 21 həbsxanasından biridir, ölkədə ömürlük həbs edilmiş məhkumların olduğu beş həbsxanadan biri və mütəşəkkil cinayətlərə görə mühakimə olunanların olduğu iki həbsxanadan biridir. Bəzi ictimai fəallar həbsxananın bağlanmasını və buranı 1944–1992-ci illər arasında işgəncə verilərək öldürülənlərin xatirə yerinə çevrilməsini tələb edirdilər.
Təvəkkül Əliyev (alim)
Əsərlərinin siyahısı
44. Юго-Западный Азербайджан в эпоху бронзы и раннего железа. Международная научная конференция «Археология и Этнография Кавказа». Краткое содержание докладов. –Баку, 2000, стр.61-62.
Burrel həbsxanası
2013-cü ilin may ayında Burrel həbsxanasının direktoru Dəmir Çupi istefaya göndərildi. Buna məhbus Zenelinin Kukes şəhərində yaşayan həyat yoldaşını ziyarət etmək üçün 5 günlük məzuniyyət alması, lakin həbsxanaya qayıtmaması səbəb oldu. Bu, 2013-cü ildə təkrarlanan üçüncü belə hadisə idi.
Təvəkkül Əliyev (alim)
Əsərlərinin siyahısı
45. Tur Heyerdal və Azərbaycan. “Azərbaycan arxeologiyası” jurnalı, 2002, № 1-2, s.145-148.
Burrel həbsxanası
Tarixi
Həbsxana planları kral Əhməd Zoğun hakimiyyəti dövründə 1937-ci ildə başlamışdı, lakin tamamlanmasının maliyyələşdirilməsində problemlərin yarandığı səbəbindən layihə 1939-cu ilə qədər uzandı.
Təvəkkül Əliyev (alim)
Əsərlərinin siyahısı
46. Erkən orta əsrlərdə türk cəmiyyəti. AMEA-nın mübir üzvü, prof. A.Axundovun 70 illiyinə həsr olunmuş elmi konfransın materialları. –Bakı, Elm, 2002, s.139-140.
Burrel həbsxanası
Tarixi
Həbsxana, Ənvər Xoca rejimi öncəsi və dövründə siyasi məhbusların həbsdə saxlandığı yer idi, onlardan bir çoxu məhkəmə prosesi olmadan həbs olundu, işgəncə gördü və qeyri-insani şərtlərə dözməyə məcbur edildi. Albaniya bu dövrdə 100-dən çox həbsxanaya sahib olsa da, lakin Burrel həbsxanası Qafe Barit və Spaç həbsxanası ilə birlikdə ən qəddar yerlərdən idi. Buraya düşən bir çox insanlar vaxtında Albaniya Sosialist Xalq Respublikasının partiya aparatında görkəmli vəzifələr sahibləri idilər, lakin rejim tərəfindən sonradan müxalifət cinayətlərində ittiham edilmişdilər. Müxalifət hərəkatı ilə hər hansı bir şəkildə əlaqəli şəxslər həbs edilirdi, həmin insanların ailə üzvləri də buraya yerləşdirilirdi. Bundan başqa ölkədə dini ənənələr qanunsuz hesab edilirdi və bu qanunu pozan bir çox şəxslər buraya salınırdı. Müxalifət cinayətlərində günahlandırılanlar ən azı 20 il müddətinə məhkum edilirdi, lakin onların bir çoxu həbsxanadaykən cəzaları "uzadılırdı", onlar içərisində ən məşhuru "Balkanların Mandelası" adlandırılan Peter Arbnori idi ki, o, burada 28 il həbs həyatı yaşamışdır.
Populyar mədəniyyətdə
Devis Quggenhaymın "Pis oğlanlar həmişəlik" filminin ssenari layihəsi Burrel həbsxanasında başlayır.
Təvəkkül Əliyev (alim)
Əsərlərinin siyahısı
48. Orta əsrlər tarixi. 7-ci sinif. Dərslik. Bakı, “Yeni nəsil”, 2002-2003, 14 ç.v. (A.Allahverdiyevlə birlikdə).
50. Azərbaycanın cənub – qərb bölgəsinin arxeoloji tədqiqinə dair. “Azərbaycan arxeologiyası və etnoqrafiyası” jurnalı, 2003, № 1, s.81-90.
51. Tunc və erkən dəmir dövründə Azərbaycanda demoqrafik sıçrayış (tarixi – arxeoloji təhlil). Arxeologiya və Etnoqrafiya institutunun 10 illiyinə həsr olunmuş elmi konfransın materialları. –Bakı, 2003, s.46-48. 52. V.Kərimov, V.Sturfiel “Kiş”( Bakı, 2003) kitabı haqqında. “Azərbaycan arxeologiyası və etnoqrafiyası” jurnalı, 2003, II c., s.322.
53. Orta məktəbdə ictimai fənlərin tədrisinə dair tövsiyələr. Bakı, “Araz” nəşriyyatı, 2003, 8 ç.v. (T.Dostiyev, İ.Cəbrayılov və b. ilə birlikdə).
54. Şimal–Şərqi Azərbaycanın son tunc və erkən dəmir dövrü abidələri. “Azərbaycan arxeologiyası və etnoqrafiyası” jurnalı, 2004, № 2, s.50-57.
55. Dəvəçi rayonunun erkən dəmir dövrü abidələri, 2003-2004 – cü illərdə aparılmış arxeoloji və etnoqrafik tədqiqatların yekunlarına həsr olunmuş elmi sessiyanın materialları. -Bakı, 2005, s.38-39.
56. Qarabağ – Azərbaycanın qədim sivilizasiya mərkəzi kimi. “Qarabağ – dünən ,bu gün və sabah” məcmuəsi. Bakı, 2005, s.178-183.
58. Sinifli cəmiyyətə keçid dövrünün monumental tikililəri və Azərbaycan tarixinin öyrənilməsində onların rolu. AMEA Şərqşünaslıq institutunun “Elmi araşdırmalar” jurnalı, 2006, № 1-4,	s.348-352.
60. Qarabağın arxeoloji abidələri (Ən qədim dövrlərdən erkən Əhəməni dövrünə qədər) “Azərbaycan arxeologiyası və etnoqrafiyası”, 2006, № 1, s.58-66.
61. H.P. Kəsəmənli. “Azərbaycan arxeologiyası və etnoqrafiyası”, 2006, №1, s.292-293.
62. Qarabağın tarix və mədəniyyət abidələrinə qarşı terror. “Azərbaycan arxeologiyası” jurnalı, 2007, №3-4, s.105-114.
63. Бронзовые топоры - секиры из погребений каменных ящиков Калакента. Aрхеология, этнология и фольклористика Кавказа. –Тбилиси, 2007, стр.27-29.
65. Mil – Qarabağ bölgəsində 2007-ci ildə aparılan arxeoloji kəşfiyyat işləri. 2006-2007-ci illərdə Azərbaycanda aparılmış arxeoloji və etnoqrafik tədqiqatların yekunları. –Bakı, 2007, s.43-46 (F.İ.Babayevlə).
66. Mil – Qarabağ bölgəsində Qafqaz Albaniyasının daha bir şəhəri aşkar olundu. “Azərbaycanda arxeoloji tədqiqatlar” (2008). –Bakı, 2008, s.78-83.
69. Saxtakarlığa gerçəklikdən daha tutarlı cavab ola bilməz. “Elm” qəzeti, 29 iyun 2009,s.10.
70. Qalatəpə yaşayış məskənində Qafqaz Albaniyasının Enian şəhərinin izləri. “Azərbaycan arxeologiyası”, 2009, № 1, s.132-138.
71. Bərdə şəhərinin yaranması və “Bərdə” toponiminin etimologiyasına dair. Qarabağın tarixi, arxeologiyası, etnoqrafiyası və Bərdənin 3000 illiyi. Elmi-praktik konfransın materialları. –Bakı, 2009, s.38-40.
72. Расписная керамика энеолитического поселения Кямильтепе в Мильско-Гарабагской зоне. Археология, этнология, фольклористика Кавказа. –Тбилиси, 2010, стр.42-45. 73. Археологические раскопки в городище Галатепе. Археология, этнология, фольклористика Кавказа. –Тбилиси, 2010, стр.46-47 (F.Babayevlə).
74. Qalatəpə şəhər yeri və nekropolunda arxeoloji tədqiqatlar. Azərbaycanda arxeoloji tədqiqatlar (2009). –Bakı, 2010	s.187-192 (F.Babayev,V.Əliyev, T.Hüseynova ilə birlikdə).
77. Об албанском городе Айниана –Йунан. Проблемы истории, филологии, культуры (ПИФК). –Москва-Магнитогорск, 2011, № 4, стр.309-321 (с Р.Меликовом).
78. Orta əsrlər tarixi. Dərs vəsaiti. Bakı, Altun kitab, 2011, 6 ç.v. (Ə.Qocayev, F.Babayev və A.Allahverdiyevlə birlikdə).
79. Buraxılış imtahanlarının test bankı. XI sinif. I hissə, Azərbaycan tarixi bölməsi. Bakı, “Şərq-Qərb” nəşriyyat evi, 2010, 2011, 2012, s.135-180 (F.Babayevlə).
80. Qalatəpə şəhər yerində 2010-cu ildə aparılan tədqiqatlar haqqında. Azərbaycanda arxeoloji tədqiqatlar (2010). –Bakı, 2011, s.179-185 (F.İ.Babayev və T.T.Hüseynova ilə).
81. Azərbaycan-Almaniya arxeoloji ekspedisiyasının 2010-cu il çöl tədqiqatları haqqında. Azərbaycanda arxeoloji tədqiqatlar (2010). –Bakl, 2011, s.333-338 (B.Helvinglə).
82. Arxeoloji irsə daimi qayğı və onun qorunmasına yanaşma. Muzeylərin müasir durumu və inkişaf perspektivləri. Beynəlxalq elmi konfransın materialları. –Bakı, 2011, s.6-8	(S.Qasımova və M.Yoşida ilə birlikdə). 83. Antik və orta əsr alban şəhəri: Ayniana – Enian – Yunan. “Elm” qəzeti, № 17-18 (1035-1036), 18 may 2012-ci il, s.8.