cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
DOST Agentliyi
Tarixi
9 may 2019-cu il tarixdə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev və Birinci vitse-prezidenti Mehriban Əliyevanın iştirakı ilə DOST Agentliyinin və 1 saylı Bakı DOST Mərkəzinin açılışı həyata keçirilib.
24 dekabr 2019-cu il tarixdə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin iştirakı ilə 2 saylı Bakı DOST Mərkəzinin açılışı həyata keçirilib.
19 may 2020-ci il tarixdə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev və Birinci vitse-prezidenti Mehriban Əliyevanın iştirakı ilə 3 saylı Bakı DOST Mərkəzinin açılışı həyata keçirilib.
30 mart 2021-ci il tarixdə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin iştirakı ilə 4 saylı Bakı DOST Mərkəzinin açılışı həyata keçirilib.
14 iyul 2021-ci il tarixdə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin iştirakı ilə Abşeron DOST Mərkəzinin açılışı həyata keçirilib.
22 oktyabr 2021-ci il tarixdə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev, Birinci vitse-prezidenti Mehriban Əliyeva və Heydər Əliyev Fondunun vitse-prezidenti Leyla Əliyevanın iştirakı ilə Bakıda DOST İnklüziv İnkişaf və Yaradıcılıq Mərkəzinin açılışı həyata keçirilib.
28 dekabr 2022-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin iştirakı ilə 5 saylı Bakı DOST Mərkəzinin açılışı olub.
İdarəetmə və strukturu
Agentlik öz fəaliyyətində mütərəqqi korporativ idarəetmə standartlarını tətbiq edir. Agentliyin idarəetmə orqanları Müşahidə Şurası və İdarə Heyətindən ibarətdir. Agentliyin Müşahidə Şurası Agentliyə ümumi rəhbərliyi və nəzarəti həyata keçirir. İctimai əsaslarla fəaliyyət göstərən Şura müstəqil qərar qəbul etmək hüququna malikdir. 7 üzvdən ibarət olan Şuranın tərkibi aşağıdakı kimidir:
Müşahidə Şurasının sədri Azərbaycan Respublikasının əmək və əhalinin sosial müdafiəsi naziridir.
Agentliyin fəaliyyətinə cari rəhbərliyi İdarə Heyəti həyata keçirir. İdarə Heyəti Müşahidə Şurasının sədri tərəfindən vəzifəyə təyin və vəzifədən azad edilən 3 üzvdən – İdarə Heyətinin sədri və iki müavinindən ibarətdir.
Agentlikdə İdarə Heyətinə tabe olan 11 departament və Çağrı Mərkəzi 142 fəaliyyət göstərir. Çağrı Mərkəzi 142 — vətəndaşın mərkəzə gəlmədən internet və ya telefon vasitəsilə bütün xidmət növləri, tələb edilən sənədlər barədə məlumat almaq, ƏƏSMN-nin və "DOST" mərkəzlərinin fəaliyyəti ilə bağlı təkliflər bildirmək imkanı yaratmaqla təmsil etdiyi dövlət orqanının səlahiyyətlərinə aid olan sual xarakterli müraciətlər daxil olduqda, onların birbaşa cavablandırılmasını və şikayət (ərizə, təklif, məlumat) xarakterli müraciətlər daxil olduqda isə onları qeydiyyata almaqla araşdırılaraq cavablandırılması üçün aidiyyəti struktur vahidinə göndərilməsini təmin edir.
DOST Agentliyi tərəfindən müxtəlif istiqamətlərdəki fəaliyyətlərin koordinasiya edilməsi məqsədilə aşağıdakı təsərrüfat cəmiyyətləri təsis edilib:
DOST Xidmətləri
"DOST" mərkəzləri və filialları vasitəsi ilə əhaliyə məşğulluq, əmək münasibətləri, əmək pensiyası və sosial müavinətlər, Azərbaycan Respublikası Prezident təqaüdləri, əlillik və sağlamlıq imkanlarının məhdudluğu, sosial sığorta və sosial xidmətlər istiqamətində, həmçinin bank və notariat xidmətləri kimi funksional yardımçı xidmətlər də daxil olmaqla 12 istiqamət üzrə, o cümlədən Vahid Əlaqələndirmə Mərkəzləri çərçivəsində ümumilikdə 154 xidmət göstərilir:
"DOST" Mərkəzləri
Bütün "DOST" mərkəzləri üzrə iş qrafiki
İş günləri (bayram günləri və ümumxalq hüzn günü istisna olmaqla): Bazar ertəsi — cümə: 09:00–18:00;
2025-ci ilin sonuna qədər regional "DOST" mərkəzlərinin sayının 17-ə çatdırılması, həmçinin 55 rayon filialının istifadəyə verilməsi nəzərdə tutulur. Bununla da qeyd edilən "DOST" xidmətləri bütün Azərbaycan əhalisi üçün əlçatan olacaqdır.
Statistika
İllər üzrə müraciətlərin sayı:
Könüllü DOST və altproqramları
Gənc DOST
Altproqram 16-29 yaş aralığında olan gənclərin sosial və ictimai faydalı fəaliyyətə cəlb olunması, işgüzar bilik və bacarıqların  mənimsənilməsi və inkişafı, asudə vaxtlarının səmərəli təşkili məqsədi ilə yaradılıb.
Gümüşü DOST
"Könüllü DOST" proqramı və "Üçüncü Bahar" layihəsinin birgə təşkilatçılığı ilə "Gümüşü DOST" altproqramı pensiya yaşına çatmış şəxslərin (50+yaş) aktiv həyat tərzinin təmin olunması və asudə vaxtlarının səmərəli təşkilinə dəstək məqsədi ilə yaradılıb.
Distant DOST
Altproqramda təhsil, təlim, tədqiqat, ictimaiyyətlə əlaqələr, konsaltinq və digər sahələr üzrə verilən tapşırıqların onlayn qaydada icrasına şərait yaradılıb. Eyni zamanda fiziki məhdudiyyətli və əlilliyi olan şəxslərin yaşayış ünvanını tərk etmədən altproqramda iştirak etməsilə onların cəmiyyətə sosial inteqrasiyasısına, ictimai-sosial məsuliyyətliliyin artırılmasına, fərdi inkişafına şərait yaradılıb.
Korporativ DOST
Sahəvi təlimlər, mentor fəaliyyəti, sosial layihələr və tədbirlərin təşkili, ekoloji və digər uyğun sahələr üzrə fəaliyyət göstərən və ictimai-sosial məsuliyyətlilik çərçivəsində əməkdaşlıq etməkdə maraqlı olan özəl, ictimai, dövlət və digər təşkilatlar altproqrama cəlb olunub.
Standartlar
DOST Agentliyi öz fəaliyyətini Beynəlxalq Standartlaşdırma Təşkilatının (ISO) standartlarına uyğun tətbiq edilən “İnteqrəedilmiş menecment sistemi” əsasında qurur. Bu sistem özündə aşağıdakı standartların tələblərinə uyğun fəaliyyəti birləşdirir:
Beynəlxalq əlaqələr və layihələr
Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Əhali Fondu ilə əməkdaşlıq. Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi və Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Əhali Fondunun (BMTƏF - UNFPA) birgə layihəsi olan “Bütün yaşlar üçün cəmiyyətin qurulması: Fəal yaşlanma yolu ilə Azərbaycanda yaşlıların rifahının təmin edilməsi”nin 3-cü komponenti DOST Agentliyi tərəfindən həyata keçirilib. Fəaliyyətlər yaşlı insanların yeni sosial təşəbbüslərə cəlb olunmasına və yeni sosial xidmətlərin təşkil olunmasına əsaslanır:
Layihə nəticəsində 19 mindən çox iştirakçı əhatə olunub, 46 nəfər 65+ yaşlı şəxs müxtəlif interaktiv formatlarda (video dərslər, vebinarlar) öz təcrübələrini bölüşüb, tam kursda iştirak edən 1000-dən çox gənc sertifikatla təltif olunub və 1050 nəfər yaşlı şəxs İKT sahəsində savadlılıq təlimlərinə cəlb olunub.
Physalia physalis
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
DOST Agentliyi
Beynəlxalq əlaqələr və layihələr
Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İnkişaf Proqramının (BMTİP - UNDP) Azərbaycan ofisi ilə birgə 4 saylı Bakı DOST Mərkəzində Azərbaycanın ilk “İnklüziv İncəsənət Məktəbi” yaradılmışdır. Layihə bir-biri ilə əlaqəli fəaliyyətlər vasitəsilə Dağlıq Qarabağ müharibəsi veteranlarına və əlilliyi olan qadınlara xüsusi diqqət yetirməklə, hüquqlarının təmin edilməsi, ləyaqətinin dəyərləndirilməsi, inklüzivliyin və əlçatanlığın təmin edilməsi üzrə Hökumətin səylərinə dəstək vermək məqsədi daşıyır. Layihənin davamlılığını təmin etmək üçün DOST Mərkəzi vasitəsilə təşkilati və informasiya dəstəyi göstərilir, əlilliyi olan şəxslərə yardım məqsədilə könüllülər səfərbər olunur, təmizlik, texniki xidmət, elektrik təminatı, təhlükəsizlik və internet xərclərii qarşılanır.
2021-ci ilin mart ayından etibarən DOST Agentliyi Avropa Sosial Şəbəkəsinin (ESN - ASŞ) Şura üzvü olub. Avropa Sosial Şəbəkəsinin missiyası inkişaf etmiş siyasət və təcrübə yolu ilə insanlara və icmalara fayda gətirmək üçün səhiyyə, təhsil, məşğulluq və sosial inklüzivlik ilə ictimai sosial xidmətlər sahəsində məlumat mübadiləsini inkişaf etdirməkdir.
Agentlik yarandığı tarixdən təşkilatla sıx əlaqə qurmuş, Şura üzvü qismində bir sıra strateji önəmli müzakirələrdə təkliflərlə çıxış edib. Agentlik DOST konsepsiyasını tanıtmaq, digər ölkələrin təcrübəsini öyrənərək sosial təminatı inkişaf etdirmək məqsədilə ASŞ-nin sosial təminat xidmətləri sahəsindəki bütün tədbirlərində, konfranslarında və beynəlxalq müzakirələrində yaxından iştirak edir. Belə ki, 2020 və 2021-ci illərdə DOST Agentliyi Avropa Sosial Şəbəkəsinin Mükafatı müsabiqəsində 3 ərizənin hər biri ilə finalçı statusunu qazanıb.
Beynəlxalq Sosial Təminat Assosiasiyası (BSTA - ISSA) ilə əməkdaşlıq
Mükafatlar
“BSTA Ən Yaxşı Təcrübə Mükafatı 2022”. 2021-ci ildə DOST Agentliyi “BSTA Ən Yaxşı Təcrübə Mükafatı 2022”-yə üç ərizə ilə müraciət edib: DOST Agentliyi onlardan 2-si – “DOST: 65 yaşdan yuxarı şəxslərin sosial müdafiəsi” və “DOST Agentliyi: ləyaqət və bərabər hüquqlar naminə” ərizəsi ilə “Avropa üzrə Yaxşı Təcrübə Mükafatı - 2022” müsabiqəsinin qalibi olub. '''
BMT mükafatı (UN Public Service Award) 2022 müsabiqəsində iştirak. 03.12.2021 tarixində DOST Agentliyi “İnklüziv və ədalətli (bərabər) xidmətlərin təqdim edilməsi üçün innovasiyaların tətbiqi” (Fostering innovation to deliver inclusive and equitable services) nominasiyasında “DOST: Smart Model for Sustainable Social Services” adlı ərizə müsabiqə platformasına əlavə edilməklə münsiflər heyətinin müzakirəsinə təqdim olunub. Yekun qərarın 21.06.2022 tarixində elan olunması gözlənilir.
ESSA (European Social Services Award) 2020 və 2021 müsabiqəsində iştirak. 30.07.2021 tarixində Agentlik tərəfindən müsabiqəyə “Heyrətamiz heyət” (Outstanding team) və “Sosial innovasiyalar” (Social innovation) nominasiyalarında ərizələr təqdim olunub və finalçılar siyahısında yer qazanılıb. 2022-ci ilin 1 aprel tarixində keçirilən final tədbirdə DOST Agentliyi Avropa Sosial Şəbəkəsinin “Avropa Sosial Xidmətləri Mükafatı”nın “Texnoloji alətlər” nominasiyasında qalib elan edilib.
Vətəndaş məmnunluğu
“DOST” mərkəzlərində göstərilən xidmətlərin keyfiyyətinin daha da yüksəldilməsi məqsədilə vətəndaş məmnunluğunun ölçülməsi həyata keçirilir. Məmnunluğun ölçülməsində NPS (Net Promoter Score) və CSAT (Customer Satisfaction) kimi geniş yayılmış, qabaqcıl yanaşmalardan istifadə edilir.
Hazırda vətəndaşların “DOST” mərkəzlərindən məmnunluq səviyyəsi 97.9%, Çağrı Mərkəzi 142-dən məmnunluq səviyyəsi isə 89.3%, DOST xidmətlərindən ümumi məmnunluq səviyyəsi isə 98,2%-ə çatıb.
Şəkər çuğunduru
Şəkər çuğunduru – Tərəçiçəkkimilər fəsiləsindən bitki yarımnövü. Şəkərli bitki olan şəkər çuğundurunun vətəni Aralıq dənizi ölkələri (Yunanıstan) olmaqla sonradan toxumlarını Qafqaza da gətirmişlər. 1747-ci ildə bu bitkidə insan orqanizmi üçün faydalı olan saxaroza maddəsi tapılmışdır. Çuğundurun tərkibində 6-25 % şəkər olmaqla, kökümsov bitkinin yarpaqlarından heyvandarlıqda, kökündən isə şəkər sənayesində istifadə edirlər. Naxçıvan MR-da Şərur, Babək, və Kəngərli rayonlarındakı suvarılan torpaqlarda şəkər çuğunduru plantasiyaları əkilib becərilir.
Bioloji xüsusiyyətləri
Müаsir şəkər çuğunduru sоrtlаrının kökümеyvələri kоnusvаri, uzunsоv – kоnusvаri fоrmаdа, lət hissəsi və qаbığı аğ rəngdədir. Аdətən kökümеyvələri bütövlükdə tоrpаğа bаtır. Kökümеyvənin yuхаrı səthi kələ-kötür, bəzən isə şахələnmiş vəziyyətdə оlur. Kökümеyvəni tоrpаqdаn çətinliklə çıхаrırlаr. Kökümеyvələrin lət hissəsi sıх, çохlu miqdаrdа dəstə şəkilində nаzik dаmmаr liflidlir, şirindir. Şəkər çuğundurunun vаhid əkin sаhəsindən səmərəliliyi və kökümеyvəsinin çəkisi, yеm çuğundurunа nisbətən оlduqcа аşаğıdır. Quru mаddənin məhsuldаrlığı isə аrtıqdır. Bitkinin rəngi tünd yаşıl, yаrpаq sаplаğı yаşıl yаrpаq tаcı 20-30 yаrpаqdаn ibаrət оlmаqlа yаrı dаyаnıqlıdır. Yаrpаqlаrının üst səthi dаlğаvаridir. Şəkər çuğunduru digər çuğundur növlərindən qurаqlığа və şахtаyа dаvаmlılığı ilə fərqlənir. Bu dа bitkinin köklərinin tоrpаğın dаhа dərinliyinə dахil оlmаsı ilə bаğlıdır
Xəstəlik və zərərvericiləri, onlarla mübarizə yolları
Şəkər çuğunduru əkinlərinin əsаs zərərvеriciləri аdi, bоz, şərq, qаrа və digər tахıl bitkiləri, uzunburunlаrı, оnlаrın növləridir. Bu zərərvеriciləri məhv еtmək üçün ən vаcib tədbirlərdən biri dərin dоndurmа şumunun аpаrılmаsı, lаzımi miqdаrdа üzvü və minеrаl kübrələrin vеrilməsi, оptimаl əkin müddətlərinin həyаtа kеçirilməsi, şəkər çuğunduru bitkisinin inkişаfı üçün şərаitin yаrаdılmаsı və bu cücülərin zərərinin аzаldılmаsıdır. Digər tədbir çuğundur əkilən sаhənin ətrаfındа kаnаllаr çəkməli və hər 5-10 mеtrdən bir quyulаn qаzmаlı. Bu kаnаllаrа düşən uzunburunlаr 12%-li hеksахlоrаn (dustlа) məhv еdilir. Bu məqsədə hər 1-2 gündən bir həmin аrхlаrа, hər mеtrə 7 qrаm dust səpilir. Hər bir quyuyа isə 2 qrаm dust səpilir. Şəkər çuğunduru bitkisini хəstələndirən əsаs аmillər tоrpаqdа və tохumlаrdа оlаn göbələk və bаktеriyаlаrdır. Bu хəstəliyin qаrşısını аlmаq üçün tохumlаr səpindən qаbаq хüsusi suspеnziyа müdаfiə еdici mаddə ilə еmаl еdilir. Bunun üçün 1 tоn tохumа 4 kq 80%-li TMTD, 0,5 kq bаrаt turşusu, 10 kq supеrfоsfаt və 4 kq kаlium хlоr və kifаyət qədər yаpışqаn mаddə əlаvə еdilir.
İstinadlar
S.P.Həsənov, А.S. Həsənova, Şəkər çuğunuduru və Şəkər istehsalı, Bakı-2010, səh 48
Alatoseta
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Növləri
Alatoseta tenuis Cənubi Afrika üçün endemik yeganə növ.
Paytaxt
Paytaxt — Dövlətin və ya dövlət daxilində muxtar ərazinin inzibatı mərkəzi olan şəhər
Covanni Karpini
Covanni Plano Karpini və ya İoann Karpini (, ; 1182 — 1 aprel 1252) — italiyalı fransiskan rahibi. Böyük Monqol imperiyasına səyahət etmiş ilk avropalı.
Paytaxt
Etimologiyası
Paytaxt sözü fars dilindən gəlir. Taxt sözünün bir mənası "şahlıq" deməkdir. Fars dilində sözün sinonimi təxtgah (taxtın yeri) kəlməsidir. Sözün mənası "şahın oturduğu yer" deməkdir. Paytaxt sözünün sinonimi "baş şəhər"-dir
Covanni Karpini
Səyahətləri əsasında Historia Mongalorum quos nos Tartaros appellamus ("Bizim tatar adlandırdığımız, monqalların tarixi") və Liber Tartarorum ("Tatarlar haqda kitab") əsərlərini yazmışdır.
Ajaniopsis
— dəstəsinin  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Pol Makkartni
Sir Ceyms Pol Makkartni — Böyük Britaniyanın rok musiqiçisi, müğənni, şair, prodüser, Böyük Britaniya İmperiyası ordeninin kavaleri (MBE) (1965), və 2011-ci ildə Rolling Stone jurnalının keçirdiyi sorğuya uyğun olaraq bütün vaxtların ən yaxşı bas oyunçulardan biri kimi tanınır.
Balsamorhiza careyana
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Portiçi
Portiçi — İtaliyanın Kampaniya regionunda şəhər.
Physalia utriculus
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Kolumbiya İnqilabçı Silahlı Qüvvələri
Kolumbiya İnqilabçı Silahlı Qüvvələri (FARK) — Kolumbiya Kommunist Partiyasının silahlı təşkilatı kimi 1966-cı ildə yaradılmışdır. Ölkənin ən böyük partizan təşkilatı sayılır. Əsas məqsədi amerikalıların ölkədən qovulması və kommunist inqilabının keçirilməsidir. Təşkilatın şəhərdə terror aktları və əməliyyatlar keçirən şəhər cəbhəsi strukturu fəaliyyət göstərir. Əsasən narkotik maddələr dövriyyəsindən əldə edilən gəlirlə fəaliyyət göstərir. Üzvlərinin sayı 5500 nəfərdir.
Kayzer
Kayzer (alm. Kaiser) — alman dilində imperator titulunu ifadə edir. Bu söz öz mənşəyini Roma imperatorlarının daşıdığı latın dilindəki caesar titulunun, o isə öz növbəsində Yuli Sezarın (Julius Caesar) adından götürmüşdür.
Kolumbiya İnqilabçı Silahlı Qüvvələri
Tərkisilah olması və Siyasi Partiyaya Çevrilməsi
50 illik silahlı fəaliyyətindən sonra 23 iyul 2016-cı ildə Kolumbiya Hökuməti ilə FARC arasında əldə edilən yekun anlaşmaya görə FARC silahlarını Birləşmiş Millətlərə təhvil verməli, Hökumət isə FARC üzvlərinin təqibinə son qoymalı, onların ictimai-sosyal həyata qarışmasına yardımçı olmalıdı idi. Anlaşmanın möhkəmlənməsi üçün Kubada, Boqotada birsıra silsilə görüşlər təşkil edilsə də, oktyabr 2016-da Kolumbiyada keçirilən "FARC ilə sülh" referendumundan "Yox" qərarının çıxması, müzakirələri dayandırır. Lakin 1 dekabr 2016-dan etibarən yenidən "normallaşdırma" prosesinə başlanılır. 27 iyun 2017-ci ildə BMT-nin nəzarətində FARC silahlarının tamamına yaxınını təhvil verir. 14 avqust 2017-ci ildə son silahlarını da təhvil verən FARC-ın tərkisilah olduğu bildirilir.
Kayzer
Kayzer alman dilində imperator mənasını verdiyinə görə almanlar Rusiya çarlarından başqa bütün imperatorları bu sözlə ifadə edirlər. Lakin digər xalqlar kayzer sözünü əsasən Avstriya-Macarıstan və Avstriya imperatorlarına və vahid Almaniyanın yaranmasından sonra (1871-1918) hakimiyyətdə olmuş I Vilhelm, III Fridrix və II Vilhelmə şamil edirlər.
Şəhid Əli Paşa
Şəhid Əli Paşa — III Əhməd səltənətində 3 il 3 ay 9 gün sədrəzəm olmuş Osmanlı dövlət adamı.
Böyükağa Məmmədov (rejissor)
Böyükağa Zeynal oğlu Məmmədov — "Salnamə" sənədli filmlər studiyasının sabiq direktoru (2009–2014), Prezident təqaüdçüsü (2018-ci ildən).
Həyatı
1997-ci ildə "SPACE" Müstəqil Televiziya kanalının yaradılmasında iştirak edib. Elə həmin il fəaliyətə başlayan telekanala icraçı direktor kimi rəhbərlik edib. Bu müddət ərzində bir çox filmlərin və proqramların prodüseri olub. 1998-ci ildə B.Məmmədovun prodüserliyi ilə ümummilli lider Heydər Əliyevin 75 illik yubileyinə həsr olunan, Amerikan "Hollivud" media şirkəti və Azərbaycan "SPACE" Müstəqil Televiziyasının birgə istehsal etdiyi "Ömür və tale" adlı beş seriyalı sənədli film çəkilmişdir.
2000-ci ildə o, "215 KL" müstəqil televiziya şirkətinə qayıdaraq burada uğurla "Yeddi oğul istərəm", "Qohum nigahlar" sənədli filmlərinə prodüserlik etmişdir. Bu filmlər bir çox beynəlxalq festivalların iştirakçısı olmuş və mükafatlara layiq görülmüşdür.
2009-2014-cü illərdə o, Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin "Salnamə" sənədli filmlər studiyasının direktoru vəzifəsində işləmişdir.
2011-ci ildə Azərbaycanın əməkdar incəsənət xadimi adına layiq görülmüşdür. 1 avqust 2018-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdünə layiq görülmüşdür.
Evlidir, iki övlad, dörd nəvəsi var.
Argentina
Argentinanın ümumi sahəsi 2,791,810 km²-dir, əhalisi isə 2012-ci ildə aparılmış rəsmi siyahıyaalmanın nəticələrinə əsasən 41 281 631 nəfərdir.
Argentina Cənubi Amerika qitəsinin cənub seqmentində, And dağları və Atlantik okeanı arasında yerləşəir; sahil xəttinin uzunluğu 4989 kilometrdir. Ərazisinin böyüklüyünə görə Argentina Cənubi Amerika materikinin ikinci, dünyanın səkkizinci dövlətidir. Çili (5308 km), Boliviya (832 km), Paraqvay (1880 km), Braziliya (1261 km) və Uruqvay (580 km) ilə sərhəddi vardır.
Ölkə əhalisinin böyük əksəriyyəti ispan və italyan mühacirlərinin törəmələridir.
Adın etimologiyası
Çoxları Argentinanın adının – latınca "argentum" mənası "gümüş" deməkdir deyirlər, Amma bunu vurğulamaq lazımdır ki adı gümüşlə bağlı deyil, ölkə də heç bir gümüş ehtiyatı yoxdur. Bəzi insanlar Argentinada gümüş ehtiyatı çoxdur və ölkənin də adı bununla bağlıdır deyir. Bu tamamilə səhv məlumatdır.
Əhali
Ölkə əhalisinin sayı 2010-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən 40 091 359 nəfərdir. Bütün latınamerikalılar kimi argentinalılar da qarışıq genetik köklərə malikdirlər, lakin əhalinin əksər hissəsinin fenotipində (bədənində) cənubi Avropa, xüsusilə Aralıq dənizi cizgiləri üstünlük təşkil edir. Əhalinin böyük əksəriyyəti avropalı miqrantlarla yerli hindular və Afrikadan gətirilən qulların qarişığından yaranıb (Argentinada Afrika qullarının sayı elə də çox olmayıb). Müasir əhali əsasən iki proses nəticəsində formalaşıb — 1 — metizasiya (müxtəlif xalqların qarışması); 2 — kütləvi Avropa immiqrasiyası (müəyyən qədər Argentinanı avropalaşdırmış və ya bədən baxımından avropoidləşdirmiş). İspanların gəlişinə qədər Argentinada azsaylı hindu tayfaları məskunlaşmışdılar. Beləki, ispanlar tərəfindən yerli əhalinin kişi hissəsi öldürüldükdən sonra ispan kolonistləri yerli hinduların və Afrikadan gətirilmiş qul qadınlarla evlilik qurmağa başladılar və yeni bir metis-qauço etnik qrupunu formalaşdırdılar.
Argentinaya kütləvi Avropa immiqrasiyası 1880–1940-cı illərə təsadüf edib. Bu immiqrasiyada italyanlar — 48% üstünlük təşkil edirdilər, ispanlar-40%, o cümlədən basklar — 10%, digərləri — 12% — almanlar, fransızlar, ukraynalılar, polyaklar, ərəblər, ermənilər, yəhudilər, uelslilər, o cümlədən asiyalılardır (yaponlar,koreyalılar, çinlilər). Son vaxtlar miqrantların əksər hissəsi Peru, Boliviya, Paraqvay, Uruqvay və Afrikadandır.
Argentinada yaşayan hindilərin mədəniyyətində ispan istilasına qədər bir neçə yerli təsərrüfat tipi ("mədəni vilayətlər") mövcud idi: And dağlarının ətəklərində və öndağlıqda məskunlaşmış və keçuaların təsiri ilə Diagita arxeoloji mədəniyyətini (suvarma əkinçilik, lama yetişdirilməsi, toxuculuq, qalaların inşası və s.) yaratmış ən çoxsaylı xalqlar; ovçuluq və yığıcılıqla məşğul olmuş Çako hindiləri (aravaklar, matakolar, tobalar, tupilər); Çayarası xalqları quaranilər, çarrualar, kerandilər (qırılıb-yandırılan əkinçilik); Pampa və Pataqoniya hindiləri teuelçelər, 18-ci əsrdən araukanlar (dəvəquşu və quanako ovu); Odlu Torpaq adalarında yaşayan və odlutorpaqlılar qrupuna aid edilən onalar və yaqanlar. İspan istilası gedişində, əsasən, şəhərlərdə yaşayan və sənətkarlardan xırda ticarətçilərdən və qulluqçulardan ibarət ispan-hindi metisləri təbəqəsi yarandı. 17,18-ci əsrlərdə Afrikadan qulların gətirilməsi nəticəsində Argentinada zəncilər və mulatlar meydana gəldi. 18-ci əsrin sonlarında Argentinalıların mədəniyyətinin formalaşmasında maldar qauçoların böyük rolu oldu. Argentina cəmiyyətinin imtiyazlı ali təbəqəsini əslən metropoliyadan olanlar təşkil edirdi. Bu, yerli sakinlərin həm sayca, həm də iqtisadi cəhətdən güclənən qrupunun – ispan istilaçılarının ağdərili nəsilləri olan və əsasən, sahilyanı vilayətdə yaşayan kreolların narazılığına səbəb olurdu. 19-cu əsrin əvvəllərində Argentinalıların istiqlaliyyət uğrunda mübarizəsinə kreollar başçılıq etdilər. 19-cu əsrin son rübü – 20-ci əsrin əvvəllərində Avropadan (əsasən, İspaniya və İtaliyadan) kütləvi surətdə mühacirət edənlər Argentinalıların tərkibinə qatıldı. Avropalıların köməyilə pampanı məskunlaşdırmaq istəyən hökumətin siyasəti də bu prosesə rəvac verirdi. 1870–1880-ci illərdə bir sıra hərbi ekspedisiyalar nəticəsində pampanın hindi əhalisi məhv edildi, ya da dağlara sıxışdırıldı. Qauçolar, Argentinanın şəhər və kənd əhalisinə qarışaraq mədəni münfəridliklərini itirdilər. 1914-cü ildə mənşəcə Avropadan olanlar Argentinalıların 30%-ini təşkil edirdi. İkinci dünya müharibəsi illərində və sonrakı illərdə sənayenin inkişafı ilə əlaqədar kənd yerlərindən şəhərlərə (əsasən, Buenos-Ayresə) əhalinin kütləvi axını baş verdi. Ayrı-ayrı etnik qruplardan ibarət olan və əsasən, Çakoda, And öndağlığında (Çili və Boliviya ilə sərhəddə) və Pataqoniyada yaşayan hindilər ilk dəfə əhalinin ümumi siyahıyaalınmasına daxil edildilər (2001). Ölkənin daxili vilayətlərində bir neçə etnoqrafik bölgə mövcuddur: şimal-qərbində naxışlı toxuculuq (parça, xalça və s.), göndəri məmulatı, şimal-şərqində (Çako) zoomorf formalı polixrom keramika, sombrero toxunuşu, ağacdan, keramikadan, sümükdən və həsirdən dini səciyyəli kiçik plastika inkişaf etmişdir; cənubun toxuculuq məmulatında (ponço, örtük, çanta, kəmər) Çili araukanlarının təsiri əksini tapmışdır; pampadan qauçoların sənətkarlıq (metal, sümük, at qoşqusu üçün dəri emalı) və folklor ənənələri qorunub saxlanmışdır.
Din
Əhalinin 90 faizi katolikdir.
İdman
Ölkədə ən məşhur idman növü futbol sayılır. Ölkədə Dieqo Maradona, Lionel Messi, Serxio Aqüero kimi futbolçular yetişmişdir. Argentina milli futbol komandası dünya reytinqində ön sıralardadır. Komanda 1978, 1986 və 2022-ci illərdə Dünya Kubokunu qazanmışdır.
Tarix
Argentinada yaşayan hindilərin mədəniyyətində ispan istilasına qədər bir neçə yerli təsərrüfat tipi ("mədəni vilayətlər") mövcud idi: And dağlarının ətəklərində və öndağlıqda məskunlaşmış və keçuaların təsiri ilə Diagita arxeoloji mədəniyyətini (suvarma əkinçilik, lama yetişdirilməsi, toxuculuq, qalaların inşası və s.) yaratmış ən çoxsaylı xalqlar; ovçuluq və yığıcılıqla məşğul olmuş Çako hindiləri (aravaklar, matakolar, tobalar, tupilər); Çayarası xalqları quaranilər, çarrualar, kerandilər (qırılıb-yandırılan əkinçilik); Pampa və Pataqoniya hindiləri teuelçelər, 18 əsrdən araukanlar (dəvəquşu və quanako ovu); Odlu Torpaq adasında yaşayan və odlutorpaqlılar qrupuna aid edilən onalar və yaqanlar.
Amerika qitəsi kəşf edildikdən sonra Avropa dövlətləri sürətlə bu qitədə müstəmləkələr yaratmağa başladılar. 1536-cı ildə Argentinaya gələn ispanlar bugün Buenos Aires olaraq bilinən yerdə ilk müstəmləkələrini yaratdılar, lakin onların bu şəhərdə məskunlaşması yalnız XVIII əsrdə oldu. Argentina 1776-cı ilə qədər İspaniyanın Peruda yerləşən ümumi qubernatorluğu tərəfindən idarə edilirdi. Bir ildən sonra La Plata ümumi qubernatorluğu təşkil olundu və Buenos Aires ümumi qubernatorluğun paytaxtı oldu.
İspan istilası gedişində, əsasən, şəhərlərdə yaşayan və sənətkarlardan xırda ticarətçilərdən və qulluqçulardan ibarət ispan-hindi metisləri təbəqəsi yarandı. 17–18 əsrlərdə Afrikadan qulların gətirilməsi nəticəsində Argentinada zəncilər və mulatlar meydana gəldi. 18 əsrin sonlarında Argentinanın mədəniyyətinin formalaşmasında maldar qauçoların böyük rolu oldu. Argentina cəmiyyətinin imtiyazlı ali təbəqəsini əslən metropoliyadan olanlar təşkil edirdi. Bu, yerli sakinlərin həm sayca, həm də iqtisadi cəhətdən güclənən qrupunun – ispan istilaçılarının ağdərili nəsilləri olan və əsasən, sahilyanı vilayətdə yaşayan kreolların narazılığına səbəb olurdu.
1806-cı ildə Buenos-Ayresin ingilislər tərəfindən qısa bir müddət işğal edilməsi, Argentinanın istiqlal mübarizəsi üçün bir başlanğıc olmuşdur. 1808-ci ildə Napoleonun İspaniyaya girməsi müstəqillik mübarizəsini sürətləndirdi. Ölkə 1812-ci ildə istiqlaliliyyətini qazansa da, 1816-cı ilə qədər müstəqil bir dövlət olduğu rəsmən elan edilmədi. 19-cu əsrin əvvəllərində Argentinanın istiqlaliyyət uğrunda mübarizəsinə kreollar başçılıq etdilər. 19-cu əsrin son rübü – 20-ci əsrin əvvəllərində Avropadan (əsasən, İspaniya və İtaliyadan) kütləvi surətdə mühacirət edənlər Argentinanın tərkibinə qatıldı. Avropalıların köməyilə pampanı məskunlaşdırmaq istəyən hökumətin siyasəti də bu prosesə rəvac verirdi. 1870–80-ci illərdə bir sıra hərbi ekspedisiyalar nəticəsində pampanın hindi əhalisi məhv edildi, ya da dağlara sıxışdırıldı. Qauçolar, Argentinanın şəhər və kənd əhalisinə qarışaraq mədəni münfəridliklərini itirdilər. 1914-cü ildə mənşəcə Avropadan olanlar Argentinanın 30%-ni təşkil edirdi. İkinci dünya müharibəsi illərində və sonrakı illərdə sənayenin inkişafı ilə əlaqədar kənd yerlərindən şəhərlərə (əsasən, Buenos-Ayresə) əhalinin kütləvi axını baş verdi.
İkinci Dünya müharibəsi ərəfəsində Argentina hökumətlərinin gizli və satın alınmış nasist tərəfdarları Amerika Birləşmiş Ştatları və cənub yarımkürəsinin digər ölkələri ilə münasibətlərinin gərginləşməsinə və Argentinanın Pan-Amerikan təşkilatından çıxarılmasına səbəb oldu. II dünya müharibəsi zamanı bitərəf olan Argentina, 1945-ci ilin yazında müttəfiqlər tərəfındən müharibəyə girdi. ABŞ-nin köməyi ilə Argentina həmin ilin sonuna doğru Birləşmiş Millətlər daxil oldu və təşkilatın məsələlərində önəmli bir rol oynadı.
Müharibədən sonra general olan Juan Domingo Peron özünə qüvvətli bir mövqe hazırlamağı bacarmış və 1946-cı ilin fevralında Argentinada prezident seçilmişdir. Yoldaşı Eva Peronun yardımıyla dinamik və sərt bir idarə qurmağı başararaq, zamanında, siyasi dəstəyini silahlı qüvvətlərdən almağa çalışan siniflərə sözünü keçirməsini bilmişdir. Mətbuatı bir dövlət orqanı halına gətirmiş və totalitar bir rejimin başçısı olaraq özünə daha böyük səlahiyyət verməsi üçün konstitusiyanı dəyişdirmişdir.
Peron, işçi siniflərı arasında çox sevilmiş və hətta qəhrəman olaraq tanınmışdır, lakin o, 1955-ci ildə hərbi çevriliş nəticəsində devrilmiş, uzun illər sürgündə yaşamış və sonra dönərək 1973-cü ildə dövlət başçısı olmuşdur. Bir ill sonra ölməsi üzerinə İsabel Peron olaraq tanınan üçüncü həyat yoldaşı dövlət başçısı oldu. Ölkənin birlik və bərabərliyini saxlayamayınca 1976-cı ildə ordu tərəfindən devrildi. Argentinanın köhnə dövlət başçılarından General Galtier İngiltərəyə aid, fəqət özlərinə çox yaxın olan Folkland adalarını 1982-ci ildə işğal etdi. İngiltərə ilə olan savaşda Argentina məğlub oldu və adalar təkrar İngiltərənin tabeliyində qaldı.
Dövlət quruluşu
Argentina məhdud hakimiyyətli prezident idarəetmə üsuluna malik Respublikadır. Milli bayram günü olan Müstəqillik Günü 1816-cı il 11 noyabr tarixindən qeyd olunur. Ölkə Konstitusiyası 1853-cü ildən (1860, 1898, 1957, 1994-cü illərdə edilmiş düzəlişlərlə) qüvvədədir.
Argentina 23 əyalətə (Korrientes, Santa-Krus, Mendosa, Kordova, Santa-Fe, Katamarka, Rio-Neqro, Sanxuan, Salta və s.) və 1 muxtar paytaxt dairəyə (Buenos-Ayres) bölünür.
Coğrafiyası
Argentina ərazisinin coğrafiyası mürəkkəbdir. Ölkə ərazisi şərq tərəfdən Atlantik okeani ilə, qərb tərəfdən isə And dağları ilə əhatə olunub. And dağlarının bəzi zirvələrində daimi buzlaqlar mövcuddur. Ölkınin ən cənub əraziləri isə Antarktidaya yaxınlığı ilə seçilir.
Ərazi quruluşu
Argentinanın ərazi quruluşu right|250px|Argentina vilayətləri Argentina 23 vilayətdən və muxtar paytaxt ərazisindən ibarətdir.
Argentinada əhalisinin sayına görə ən böyük şəhərlər siyahısı.
İqlimi
Argentina əsasən subtropik iqlim qurşağında yerləşməsinə baxmayaraq Santa Cruz, Chubut, Tierra del Fuego, Rio Negro vilayətlərində və həmçinin And dağlarında və dağətəyi ərazilərdə qar yağması adi bir haldır. Qeyd etmək lazımdır ki bütün cənub yarımkürəsində olduğu kimi Argentinada da fəsillər şimal yarımkürəsindəki gedişatından əksinə baş verir(qışda yay, yayda isə qış). Həmçinin Argentinanın ən cənub əraziləri Antarktidaya nisbətən yaxın yerləşdiyi üçün burada bəzən sərt hava şəraiti müşahidə olunur.
Silahlı qüvvələri
Hərbi xidmətə çağırılışa yaş həddi 18 yaşdır; və məcburi hərbi xidmət və hal-hazırda hərbi mükəlləfiyyət yoxdur. Bu yaxınlarda, Argentinanın silahlı qüvvələri təxminən 70 000 həqiqi hərbi xidmət personalını qeydə aldı, bu isə 1983-cü ildə demokratiyanı qaytardıqdan əvvəlki səviyyənin üçdə birini təşkil edir.
Silahlı qüvvələr ənənəvi olaraq Ordudan, Donanmadan və Hava Qüvvələrindən ibarətdir. Ayrı nazirlik (Daxili İşlər Nazirliyi) tərəfindən idarə edilən, Argentina ərazi sularına Hərbi-dəniz Prefekturası və sərhəd rayonlarına Milli Jandarmeriya tərəfindən patrul keşiyi çəkilir. Hər iki qüvvələr hər halda müdafiə Nazirliyi ilə əlaqə saxlayır. BMT mandatlarına müvafiq olaraq, Argentinanın Silahlı Qüvvələri hazırda Haitidə və Kiprdə əsas əməliyyatlarda iştirak edir.
Argentinalılar
Argentinanın əsas əhalisi, xalq. Sayları 32,3 mln. nəfərdir (2005). İspan dilinin Argentina variantında danışırlar. Dindarların əksəriyyəti katolikdir; protestanlar, müsəlmanlar, iudeylər də var. Argentinada yaşayan hindilərin mədəniyyətində ispan istilasına qədər bir neçə yerli təsərrüfat tipi ("mədəni vilayətlər") mövcud idi: And d-rının ətəklərində və öndağlıqda məskunlaşmış və keçuaların təsiri ilə Diagita arxeoloji mədəniyyətini (suvarma əkinçilik, lama yetişdirilməsi, toxuculuq, qalaların inşası və s.) yaratmış ən çoxsaylı xalqlar; ovçuluq və yığıcılıqla məşğul olmuş Çako hindiləri (aravaklar, matakolar, tobalar, tupilər); Çayarası xalqları quaranilər, çarrualar, kerandilər (qırılıb-yandırılan əkinçilik); Pampa və Pataqoniya hindiləri teuelçelər, 18 əsrdən araukanlar (dəvəquşu və quanako ovu); Odlu Torpaq a.-nda yaşayan və odlutorpaqlılar qrupuna aid edilən onalar və yaqanlar. İspan istilası gedişində, əsasən, şəhərlərdə yaşayan və sənətkarlardan xırda ticarətçilərdən və qulluqçulardan ibarət ispan-hindi metisləri təbəqəsi yarandı. 17–18 əsrlərdə Afrikadan qulların gətirilməsi nəticəsində Argentinada zəncilər və mulatlar meydana gəldi. 18-ci əsrin sonlarında Argentinalıların mədəniyyətinin formalaşmasında maldar qauçoların böyük rolu oldu. Argentina cəmiyyətinin imtiyazlı ali təbəqəsini əslən metropoliyadan olanlar təşkil edirdi. Bu, yerli sakinlərin həm sayca, həm də iqtisadi cəhətdən güclənən qrupunun – ispan istilaçılarının ağdərili nəsilləri olan və əsasən, sahilyanı vilayətdə yaşayan kreolların narazılığına səbəb olurdu. 19-cu əsrin əvvəllərində Argentinalıların istiqlaliyyət uğrunda mübarizəsinə kreollar başçılıq etdilər. 19-cu əsrin son rübü – 20-ci əsrin əvvəllərində Avropadan (əsasən, İspaniya və İtaliyadan) kütləvi surətdə mühacirət edənlər Argentinalıların tərkibinə qatıldı. Avropalıların köməyilə pampanı məskunlaşdırmaq istəyən hökumətin siyasəti də bu prosesə rəvac verirdi. 1870–80-ci illərdə bir sıra hərbi ekspedisiyalar nəticəsində pampanın hindi əhalisi məhv edildi, ya da dağlara sıxışdırıldı. Qauçolar, Argentinanın şəhər və kənd əhalisinə qarışaraq mədəni münfəridliklərini itirdilər. 1914-cü ildə mənşəcə Avropadan olanlar Argentinalıların 30%-nı təşkil edirdi. İkinci dünya müharibəsi illərində və sonrakı illərdə sənayenin inkişafı ilə əlaqədar kənd yerlərindən şəhərlərə (əsasən, Buenos-Ayresə) əhalinin kütləvi axını baş verdi. Ayrı-ayrı etnik qruplardan ibarət olan və əsasən, Çakoda, And öndağlığında (Çili və Boliviya ilə sərhəddə) və Pataqoniyada yaşayan hindilər ilk dəfə əhalinin ümumi siyahıyaalınmasına daxil edildilər (2001). Ölkənin daxili vilayətlərində bir neçə etnoqrafik bölgə mövcuddur: şm.-q.-də naxışlı toxuculuq (parça, xalça və s.), göndəri məmulatı, şm.-ş.-də (Çako) zoomorf formalı polixrom keramika, sombrero toxunuşu, ağacdan, keramikadan, sümükdən və həsirdən dini səciyyəli kiçik plastika inkişaf etmişdir; c.-un toxuculuq məmulatında (ponço, örtük, çanta, kəmər) Çili araukanlarının təsiri əksini tapmışdır; pampadan qauçoların sənətkarlıq (metal, sümük, at qoşqusu üçün dəri emalı) və folklor ənənələri qorunub saxlanmışdır.
Westringia
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Növləri
[[SS 2 (*
Albaniya şərabı
thumb|Albaniyada Albaniya şərabı çeşidləri Albaniya şərabı bənzərsiz şirinlik və yerli sortları ilə xarakterizə olunur. Albaniya 2009-ci ildə təxminən 17.500 ton şərab istehsal etmişdir. Kommunizm dövründə istehsal sahəsi 20.000 hektara (49.000 akra) qədər genişləndirilmişdir.
Tarix
Osmanlı işğalı dövründə üzüm bağı bir eniş yaşadı və ümumiyyətlə xristianlığın yayıldığı əksər bölgələr də bu müşahidə olundu.
Kommunizmdən bu günə
Müstəqillikdən sonra bağçılıq dərhal geniş sahələrə yayıldı, amma 1933-cü ildə üzüm biti tərəfindən az qala yox edildi. Əhəmiyyətli bir inkişaf ancaq İkinci Dünya Müharibəsindən sonra başladı. Müharibənin sonunda üzümün hələ əkili olduğu sahə 2737 hektar idi. Ən əhəmiyyətli istehsal bölgəsi Kommunist dövlət müəssisələrində üzüm yetişdirilən Durres regionu idi. Bu müddət ərzində ölkə səviyyəsində sahəsi təxminən olaraq tütünün olduğu sahələrə bərabər olsa da,amma zeytun və meyvə ağaclarına görə əhəmiyyətli səviyyədə daha aşağı idi. İxrac edilən şərab əvvəlcə Almaniyada istehsal olunmuşdur. 1971-ci ildə 61.000 ton hektolitr olan ixracat 1985-ci ildə 22.000 hektolitrə qədər azalmışdır. Səbəbləri köhnə istehsal şərtlərinin olması, çətin daşımaq üçün edilmiş qeyri-kafi texniki vəsait və keyfiyyətin aşağı olması idi. Digər tərəfdən asanca daşına bilən quru üzüm ixracatı davamlı artım göstərərkən (ildə ən çox 3500 ton) təzə üzüm ixracatı çox az olmuşdur. Ən məşhur növləri Merlot, Kabernet, Pinot Noir, Sangiovese və Rislinqdir. right|thumb|Përmet, Cənubi Albaniyada üzüm bağı Bu sahə yaxşı vəziyyətdə bir bazar iqtisadiyyatına keçidi artıq geridə qoymuşdur. Üzüm bağları və şərab istehsalı ticarət iqtisadiyyatının mövcud vəziyyətində artmaqdadır.
Şərab bölgələri
thumb|Cənbi Albaniyada Üzüm bağları Albaniya dörd şərab istehsal edən bölgəyə ayrılmışdır:
Şərabçılıq
Albaniyada ən əhəmiyyətli şərab anbarlarının bəziləri ( Albanca : kantina) Rilindca, Skanderbeq, Kobo, Leo, Bardha, Arber, Sara, Vinteyc, Kardinal və Kokomanidə yerləşmişdir.
Üstünlüyü
Nasse və Ziqoriyə görə (1968) ən yaxşı yerli Alban şərab növləri arasında Debine (noir və blanche), Kallmet, Mereşnik, Mjaltez, Serine (rouge və blanche), Şeş i Barde və Vloş vardır. Ən yaxşı şərab istehsal sahələri Bərat, Korçe, Tirana, Dirak ətrafında və Leza və Şkodra arasındadır.
Millepora dichotoma
—  cinsinə aid heyvan növü.
Alanya
Alanya (1935-ci ilə kimi Əlaiyyə,, ) — Antalya ilinin ilçəsi. Antalyanın mərkəzindən 135 km. aralıda yerləşir.
Əhalisi
Əhali sayı: 94.022 (2008).
Aqricento
Aqricento — Siciliyada şəhər.
Hamlet Qurbanov
Hamlet Ağadadaş oğlu Qurbanov — Azərbaycan-sovet kino və teatr aktyoru, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1982).
Həyatı
Hamlet Qurbanov 13 oktyabr 1938-ci ildə teatr və kino aktyoru Ağadadaş Qurbanovun və Opera müğənnisi Gülxar Həsənovanın ailəsində anadan olmuşdur. H.Qurbanov 1961-ci ildə Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitututunu (indiki Mədəniyyət və İncəsənət Universiteti) böyük rejissor Mehdi Məmmədov kursunu bitirmişdir. O,1957-1992-ci illərdə Azərbaycan Milli Dram Teatrında yaddaqalan obrazlar yaratmışdır. C.Məmmədquluzadənin "Dəli yığıncağı" pyesində (1978) doktor Lalbyüz rolunda müvəffəqiyyətlə çıxış etmişdir. Hamlet Qurbanov Azərbaycan televiziyasının hazırladığı bir sıra tamaşalara və "Azərbaycanfilm"in istehsal etdiyi filmlərə çəkilmişdir. Hamlet Qurbanov 16 noyabr 1995-ci ildə xərçəng xəstəliyindən vəfat etmişdir.
Ailəsi
Hamlet Qurbanov aktyor Ağadadaş Qurbanovun və opera müğənnisi Gülxar Həsənovanın oğludur.
Aktrisa Gülşən Qurbanovanın və rejissor və kino rəssamı Firəngiz Qurbanovanın ögey qardaşıdır (ata bir, ana ayrı).
Xatirəsi
2013-cü ildə 75 illik yubleyi münasibətilə İTV-də "Xatırlananlar" adlı xatirə verilişi hazırlanmışdır.
Teatr səhnəsində yaratdığı obrazlar
Akademik Milli Dram Teatrının səhnəsində
Filmoqrafiya
• 2
Albertinia
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Millepora
— milleporidae fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Albertinia
Növləri
Albertinia brasiliensis Braziliya üçün endemik yeganə növ.
Qara nəciblər
Qara nəciblər və ya qara kübarlar — Roma Papası IX Piy ilə qohumluq əlaqəsi olan italyan aristokrat ailələri. İtaliya krallığının qoşunları 20 sentyabr 1870-cil tarixində Romaya daxil olduqdan sonra Roma Papasını dünyəvi hakimiyyətdən məhrum etmiş, Papa vilayətini ləğv etmiş və Papa sarayını tutmuşdular. Sonrakı 59 ildə Roma Papası ancaq Vatikan ilə məhdudlaşmış və o, İtalya hökumətinin hakimiyyətinin möhkəmlənməməsi üçün özünün Vatikan məhbusu olduğunu iddia etmişdir. Əvvəllər Müqəddəs Taxtdan, papa sarayının yüksək rütbəli üzvləri (gizli kamerqerlər) də daxil titullar almış aristokratlar Papanın "həbsinə" yas tutaraq öz qapılarını bağlı saxlamaqda davam etdikləri üçün onları "Qara nəciblər" adlandırdılar.
"Qara nəciblərin" ən məşhur nümayəndələrindən biri, sonradan Roma Papası XII Piy olmuş Eucenio Paçellidir.
Venesiya Qara nəcibləri
Con Koleman (Jhon Coleman) və Yan van Helsinq (Jan van Helsing) tərəfindən nəzəri olaraq daxil edilmiş "Venesiya Qara nəcibləri" termini təmamilə ayrı bir mənada — Venesiya tacir sinfi kimi — işlənir. Bu tacir sinfi Venesiya Respublikasında öz hakimiyyətini, 1063-cü ildən 1123-cü ilədək olan üç Səlib yürüşlərindən birincisi zamanı təsdiqləyərək, 1171–1172-ci illərdə dojları təyin etməyin mütləq hüququnu özündə saxlayan Maggior Consiglio'nu təsis etməklə zadəgan oliqarxiyasına çevirmişdir. Venesiyadan başqa, XII əsrdən kommersiya hüquqlarında imtiyazlara malik Genuya Qara nəcibləri də olub.
Gequti sarayı
Gequti kral sarayı (, gequtis sasaxle) — Gürcüstan Respublikasının İmereti diyarının Tsxaltubo bələdiyyəsinin Gequti kəndində orta əsrlərə aid kral sarayı. Kutaisi şəhərindən 7 km uzaqlıqda yerləşən saray hal-hazırda xarabalıq vəziyyətindədir.
Memarlıq xüsusiyyətləri
Gequti saray kompleksinin xarabalıqları Rioni çayı sahilindəki 2000 m2 ərazini əhatə edir. 1953-cü və 1956-cı illərdə aparılan ekstensiv tədqiqat işləri mütəxəssislərə tikilinin ilkin arxeoloji təbəqələrini anlamağa və memarlıq üslubunu, eləcə də orta əsrlərə aid dekorasiyaları rekonstruksiya etməyə imkan yaratmışdır. Saray kompleksinin əsas hissəsi hündürlüyü üç metr olan daş postamentin üzərində kərpiclə inşa edilmiş dördmərtəbəli bir tikilidir. Tikilinin geniş, xaçşəkilli bir mərkəzi zalı, zalın üstündə isə diametri 14 m olan tromplara dayanmış günbəz var. Tikilinin nəhəng sütunlarla möhkəmləndirilib. Tikilinin qərbində yerləşən əlavə strukturlar və saray kilsəsi növbəti dövrlərdə təxminən XIIIXVI əsrlərdə tikilmişdir.
Tarixi
Gequti ilk dəfə XII əsrdə, Gürcüstan salnaməsində qeydə alınmışdır. Ən qədim struktur içərisində nəhəng bir ocaq olan birotaqlı tikili VIIIIX əsrlərə aiddir. Saray kompleksinin əsas hissəsi Gürcüstan kralı III Georginin buyruğuyla tikilmişdir.
Gequti sarayının əhəmiyyəti onun olduqca dünyəvi təbiəti ilə səciyyələndirilir, çünki orta əsr Gürcüstan memarlığının bu günə kimi qalmış nümunələrinin əksəriyyəti kilsələr və monastırlardır. Orta əsrlərə aid dünyəvi hakimiliklərin sənədləri gürcü yazılı mənbələrində mövcuddur.
NGC 1061
NGC 1061, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Ücbucaq bürcü istiqamətində yerləşir. Sd tipli. tərəfindən ildə 182.88 sm (72 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Gequti sarayı
Tarixi
Gequti kral sarayının əsas kompleksi Gürcüstan tarixinin "Qızıl dövrü"ndə tikilmişdir. Gürcüstanın saray əhli kifayət qədər çevik olsa da, krallığın ikinci paytaxtı və önəmli mədəni mərkəzinin yaxınlıqlarında belə bir sarayın əsasının qoyulmasında başlıca məqsəd daha möhkəm, cəlallı bir saray cəmiyyəti və kral burokratiyası qurmaq idi. Bu, Böyük Tamaranın ( 11841213) hakimiyyəti dövründə kulminasiya momentinə çatmışdır.
2016-cı ildə xarabalıqları mühasirə edən şüşədən hazırlanmış bir panel ucaldılmışdır.
Vyaçeslav İvanov (filoloq)
Vyaçeslav Vsevolodoviç İvanov (, 21 avqust 1929, Moskva, SSRİ — 7 oktyabr 2017, Los Anceles, ABŞ ) — Rusiya dilçisi, antropoloqu, filologiya elmləri doktoru, Rusiya Elmlər Akademiyasının akademiki.
Capitata
(Capitata) sinfinə aid heyvan dəstəsi.
Capelio
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Salakətin
Salakətin — Azərbaycan Respublikasının Xocavənd rayonunun Salakətin kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 2 oktyabr 1992-ci ildən 9 noyabr 2020-ci ilə kimi Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olmuşdur. Salakətin kəndi 9 noyabr 2020-ci il tarixində Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.
Toponimikası
Kənddə Daş dövrünə aid Azıx mağarası yerləşir. Oykonim türk dillərindəki sala (sıra dağlardan ayrılan qol) və tin/din (düşərgə, məskən) komponentlərindən düzəlib (-ka qədim istiqamət halının əlamətidir), "sıra dağlardan ayrılan qol üzarində məskən" mənasındadır.
Tarixi abidələri
Kənddə daşınmaz tarix və mədəniyyət abidəsi qeydə alınmamışdır.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Qarabağ silsiləsində yerləşir.
Mədəniyyəti
Kənddə mədəniyyət müəssisəsi mövcud deyil.
Təhsil
Kənddə təhsil müəssisəsi mövcud deyil.
Din
Kənddə dini ibadət yeri və ya dini icma qeydə alınmamışdır.
Səhiyyə
Kənddə səhiyyə müəssisəsi mövcud deyil.
Politeizm
Politeizm ( – çoxrəqəmli, çox + – Tanrı, ilahi – çoxtanrılıq) – iki və daha çox tanrıya inancın əsasında qurulmuş dünyagörüşünün ümumi adı. Politeizm monoteizm və ateizmə zidd dünyagörüşüdür.
Qədim dünyada Misir, Yunanıstan və Roma inancları çoxtanrılı olub. Xristianlığın, sonra isə İslamın gəlişi ilə bu çoxtanrılı inanclar böyük ölçüdə ortadan qalxıb. Müasir dövrdə Hindistan və Tibet inanclarında, buddizmdə, Afrika qəbilələrinin inanclarında politeizm vardır.
Politeist dinlərdə və bir çox mistik-fəlsəfi təlimlərdə yaradan Tanrı konkret bir şəxsiyyət deyil, siması olmayan mütləq varlıqdır. Bu varlıq mövcud olan dünyaya bilavasitə təsir etmir, onda təzahür olmur, çünki o bir ideyadır, ruhdur. Ona görə çoxlu tanrılar var ki, onlar dünya işlərini düzənləyir, çeşidli sahələrə görə cavabdehdirlər. Bu tanrılardan panteonlar yaranır və onlara ibadətlər edilir. Bundan başqa, politeist dinlərdə bəzi hallarda tale kimi tanınan ümümi qanunauyğunluq anlayışı da vardır. Bu qanunauyğunluq mütləqdir və ona kainatda hər şey — o cümlədən tanrılar və insanlar da tabedir. Ona fərqli mədəniyyətlərdə fərqli adlar verilir: Qədim yunanlarda "Loqos", hindlərdə "Rita" və s. Tale heç kim tərəfindən yaradılmayıb, əzəldən mövcuddur.
Müasir dövrdə hind dini-fəlsəfi ənənəsi politeist dünyagörüşünün ən parlaq örnəyidir. Hind dünyagörüşü və düşüncə tərzi öz yönümü və dəyərlərini dəyişməyə meylli olub. Orada zaman və şəraitdən asılı olaraq, təbiət qüvvələri simalaşdırılıb, çeşidli tanrılarla eyniləşdirilirdi. Məsələn, Riqvedada əvvəlcə İndra adlı tanrı yüksəlir və bütün başqa tanrılar onun təzahürü və atributları kimi təqdim edilir. Sonra isə tarix dəyişdikcə Varuna və başqa tanrılar həmin keyfiyyətlərə malik olur. Bu cür hallara hind tarixində çox rast gəlmək olar.
Hind ənənəsinin bir çox müddəaları politeist mühitdə inkişaf edən başqa dünya təlimləri ilə oxşar cəhətləri vardır. Belə ki, Braxma-Samxitaya görə, mütləq varlıq kimi təsvir edilən Krişna muxtəlif forma və təzahürlərə girə bilir. Yaratmağa başlayanda, o Maxa-Vişnunun formasını alır. Onun hər bir nəfəs üfürməsinin nəticəsində sonsuz sayda kainatlar yaranır (Brahma Samhita 5: 48). Sonra "onun göbəyindən qızıl şanagüllə bitir" (Brahma Samhita 5: 18). Bu şanagüllədə ilk varlıq olan Braxma doğulur. O Krişnaya meditasiya edərək, ondan gələcəkdə yaradılış ilə məşğul olmaq üçün xüsusi imtiyazlar alır. Beləliklə o yaradan olur, Krişnanın özü isə dünyalarda hədsiz uzaqlarda qalan bir varlığa çevrilir.
Bu cür ideyalara antik fəlsəfədə də rast gəlmək olar. Buna misal Platonun "Dialoqlar"ıdır. Onun sonraki davamçısı Plotin isə "Enneadalar"da bu ideyaları sistemləşmiş şəkildə təqdim etmişdir. Plotina görə, Vahid işıqla müqayisə edilən effektlərlə özündən bir neçə substansiya törədir. Buna yaradılış yox, emanasiya deyilir. Emanasiya nəticəsində Vahiddən maddi dünya üzərinə enən bir neçə substansiya törənir. Maddi aləm isə Plotinə görə işığın yoxluğu, zülmətdir. Emanasiyanın birinci pilləsi Əqldir. O Vahidə daha yaxın olduğuna görə, onun nuru ilə qidalanır və bütün ideyaların toplaşan bir məkanıdır. Emanasiyanın davamı kimi Əqldən Ruh yaranır. Ruh bir tərəfdən Əqlə yönəlib ideal aləmlərə aiddir, digər tərəfdən isə maddi aləm ilə təmasdadır və zülmətə yaxınlaşır. Bu təmasa görə Ruh yaradıcılıq keyfiyyətinə malikdir. Beləliklə Plotinin fəlsəfəsində Vahid transsendent maddi aləmdən uzaq olan bir ilk varlıq kimi düşünülür. Yaradıcılıq isə yalnız onun emanasiyaları əlaqəlidir (Enneadalar V, 4).
Səyavuş Hüseynli
Həyatı
Səyavuş Hüseynli 2 sentyabr 1971-ci ildə Gəncə şəhərində anadan olub. 1988-ci ildə Azərbaycan Dövlət İncəsənət Universitetinin "dram teatr və kino aktyorluğu" fakultasinə daxil olub, 1992-ci ildə universiteti bitirib.
1993–1996-cı illərdə hərbi xidmətdə olub.
Ailəsi
Ailəlidir. 2 övladı var.
Yaradıcılığı
1989-cu ildə əməkdar incəsənət xadimi Hüseynağa Atakişiyevin rəhbərlik etdiyi "Gənclər" teatrında aktyor kimi fəaliyyətə başlayıb (1989–1992). Teatrın ilk premyerası olan Yusif Səmədoğlunun "Qətl günü" tamaşasında rol alıb.
1993–1994-cü ildə xalq artisti Bəxtiyar Xanızadənin rəhbərliyi ilə Pantomim Teatr-Studiyasının əsasını qoyan ilk heyətin aktyoru olub. Sənət müəllimlərindən biri olan Bəxtiyar Xanızadə ilə yaradıcı əməkdaşlıq universitet illərindən başlayıb.
1997–1999-cu illərdə Space telekanalı ilə əməkdaşlıq edib. Bu müddətdə bir sıra əyləncəli proqramlarda və reklam çarxlarında rejissor, müəllif, aparıcı kimi fəaliyyət göstərib.
1998-ci il noyabrın 3-ü yaranan "SOY production" şirkətinin təsisçilərindən biri və bədii rəhbəridir. SOY şirkətini ilk layihəsi olan "Həftə Çal-Çağırı" əyəncəli-informasiya proqramının aparıcısı və müəllifidir.
Səyavuş Hüseynli bir çox reklam çarxlarının, irimiqyaslı tədbirlərin, yubileylərin rejissorudur.