cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Xristofor Kolumb
İkinci ekspedisiya (1493–1496)
Hindistan kimi qələmə verilən Amerika qitəsinə Xristafor Kolumbun ikinci ekspedisiyası 25.09.1493-cü il tarixində Kadis limanından başlayır. Müxtəlif mənbələrə görə 1500–2500 nəfərdən ibarət olan heyət arxadan əsən şimal-şərq passat küləklərinin təsiri altda 20 gün ərzində Atlantik okeanını üzüb keçərək Mori-Qalant adasında sahilə çıxırlar. Noyabrın 4-də Qvadelupa adasını kəşf edirlər. Toxunan örtüklərin gözəlliyinə görə İspaniyadan heç də geri qalmayan bu ada digərlərindən inkişaf səviyyəsinə görə fərqlənirdi. Daha sonra Haiti adalarına üzərək, sonradan Saabo dağlarında qızıl axtaranların mərkəzinə çevrilən İzabella şəhərinin əsasını qoyurlar. Uzun müddət qızıl axtarmaqdan nəticə əldə edə bilməyən Kolumb gələcəkdə ekspedisiyanın xərcini ödəyəcəyi barədə krala göndərdiyi məktub artıq avropalıların Amerikada müstəmləkəçilik siyasətinin başlanğıcından xəbər verirdi. Bu dövrdən soyğunçuluq və quldurluq Amerikada macəra axtaranların məqsədinə çevrilməyə başladı. 1 may 1493-cü ildə "Hindistanın materik torpağına keçmək üçün" qərbə doğru hərəkət etməklə Kubanın cənub-şərq sahillərini tədqiq edilir. 1494-cü il iyun ayının 12-də Kolumb bütün ekspedisiya heyətinə bu quru sahənin materikin bir hissəsi olması haqqında and içdirərək gələcək təhlükəsizliyini təmin edir. Həmin ərəfədə Kolumbun qardaşı Bartolomey Espanyolanın cənubunda Santo-Dominqo şəhərinin əsasını qoyur. Ekspedisiyanın göndərdiyi az miqdarda qızıl, mis, qul kimi hindlilər kralı təmin etmədiyindən, həmçinin ekspedisiya xərcləri ödənilmədiyindən Kral-Kolumb müqaviləsi pozulur. Kolumb təcili olaraq 17 gəmidən 5-ini saxlamaqla (500 nəfər), 20 ilə geri qayıdır. O, Haiti adalarındakı Espanyolanın mərkəzində bibliya çarı Salomonun qızıl çıxartdığı Ofir ölkəsini tapdığını söyləməklə yenidən müqavilənin şərtlərini bərpa etməyə nail olur. Beləliklə, Xristofor Kolumb növbəti ekspedisiyanı təşkil etməyə hazırlaşır.
Üçüncü ekspedisiya (1498–1500)
Üçüncü ekspedisiya çox çətinliklə olsa da, Kolumb 1498-ci il may ayının 30-da 6 kiçik gəmidə 300 nəfər heyətlə Qvadalkvivir çayının mənsəbindən "Qərbi Hindistan"a yola düşür. İyulun 31-də Trinidad adasını kəşf edərək, cənuba üzməklə Orinoko çayının deltasına yaxınlaşır. Kolumb yeni torpaqlar kəşf etdiyi ərəfədə 1498-ci ildə portuqallar artıq Hindistana Afrikanın cənubundan dəniz yolu açmışdılar. Bu hadisə İspaniya kralı tərəfindən Kolumbun, qardaşları Bartolome və Diaqonun həbs olunmasına səbəb olur. Lakin az sonra yeni torpaqların kəşfində maraqlı olan maliyyəçilərin təkidi ilə üçü də azad olunurlar.
Dördüncü ekspedisiya (1502–1504)
Kolumbun üçüncü ekspedisiyasından sonra, İspaniyadan Antil adalarına kütləvi axın başlanır. 1502-ci ilin aprelində Kolumb yenidən səyahətə çıxmağa nail olur. O, Karib dənizini keçməklə Mərkəzi Amerikada boğaz axtarmaqla daha qərbə üzmək cəhdi göstərir. Bu dövrdə yeni torpaqların kəşfi ilə yanaşı yerli əhalinin ispanlar tərəfindən kütləvi qırğını başlamışdır. İspanların baş keşişi həmvətənlərinin "Qərbi Hindistan"da törətdikləri vəhşilikləri belə xatırlayır: "Xristianlar kəndlərə gedərək heç kimi sağ qoymur, hətta öz aralarında hindliləri bir zərbə ilə iki yerə bölə bilmələri, yaxud boyunlarını vura bilmələrinə dair mərcləşirdilər. Onlar hər kəsi məhv edirdilər. Hər 13 nəfərdən biri tonqalda yandırılır, bəzilərinin isə bədəninə saman sarıyıb yandırırdılar. Onlar hər bir xristianın öldürülməsində hindlilərin əli olarsa, əvəzində 100 nəfər öldürülməsi haqqında aralarında razılığa gəlmişdilər". Espanyolanın kəşfindən cəmi 20 il sonra adada 15 min yerli əhali sayılan hindi qalmışdır. Bundan 30 il sonra isə adanın əhalisi son nəfərinə kimi məhv edildi. Bir qədər sonra materiklərin əsas hissəsinin kəşf olunması, avropalılar tərəfindən hindilərin bütövlükdə yer üzündən silinməsi təhlükəsinə gətirib çıxartdı. Xristofor Kolumb həqiqi Hindistanı kəşf edə bilmədi. Lakin əvəzində İspaniyaya yeni torpaqlar, yeni sərvətlər mənbəyi bəxş etdi. İstədiyinə nail ola bilməyən Kolumb ruh düşkünlüyü ilə geri qayıdaraq İspaniya əyalətlərindən birində yaşamalı olur. Kral bütün müqavilələri qüvvədən saldığına görə müflisləşir və Kolumb ruhdan düşmüş, məyus olmuş halda 1506-cı ilin 20 mayında İspaniyanın Valyadolid şəhərində vəfat edir. Xristofor Kolumb ömrünün sonuna qədər Asiya qitəsinə çatdığına və Hindistanı kəşf etdiyinə əmin olmuşdur.
Bədii obraz
Bədii obraz — gerçəkliyin yalnız incəsənətə məxsus spesifik inikas və idrak üsulunu səciyyələndirən estetik kateqoriya. Bədii əsərdə yaradıcılıqla təcəssüm etdirilən hər şey (insan surətləri, xalq, müharibə, təbiət obrazları və s.) bədii obraz adlandırılır. Bədiiliyin əsas meyarlarından biri, gerçəkliyi estetik ideal mövqeyindən əks etdirməyin forması olan bədii obraz bədii ümumiləşdirmənin nəticəsi kimi meydana çıxır. Bədii obraz fərdi, keçici, təsadüfi hallarda dəyişməz və əbədi mövcud olan ümumi mahiyyətin təzahürünü əks etdirən obrazlı təfəkkürün əsasında dayanır. Ədəbiyyat və incəsənətdə bədii obraz ümumiliyin fərdi, həm də konkret təzahür forması kimi reallaşır. Onun üçün fərdiləşdirmə, tipikləşdirmə mühüm şərtdir. Bədii obraz sənətin idraki funksiyası ilə bağlı olub, gerçəkliklə sənətkar arasında özünəməxsus dialoqdur, sənətkar fantaziyası, duyum, ilham və s. subyektiv amillərlə də bilavasitə əlaqədardır.
Mövlud Süleymanlının "Köç" romanında xalqın taleyi bir tayfanın obrazı çərçivəsində düşünülmüş, İsa Hüseynovun "İdeal" və Yusif Səmədoğlunun "Qətl günü" əsərləri bir neçə xətli olmaqla, keçmişin və indinin, təbiətin və cəmiyyətin müxtəlif məkan və zaman əlaqəsində verilmişdir.
Van-i Ülya (Germi)
Van-i Ülya — İranın Ərdəbil ostanının Germi şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 97 nəfər yaşayır (23 ailə).
Şeyxməzari (Urmiya)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 336 nəfər yaşayır (65 ailə).
Təll Bənat
Təll Bənat İraqın Neynəvə mühafəzəsinin Səncər qəzasında kənd. Təll Bənat kəndi Səncər dağlarının güneyində yerləşərək; mübahisəli bölgəyə aiddir. Əhalisi əsasən Yezidilərdən ibarət olaraq; burada eləcə 1,400 nəfər Şiə Türkman da yaşamaqdadır. 2014-cü ilin avqustunda İraq və Şam İslam Dövləti Təl Banatdan 200-dən çox qadın və uşağı qaçırmışdı.
Metodologiya
Metodologiya araşdırma sahəsinə tətbiq olunan metodların sistemli, nəzəri təhlilidir. Bu, metod əsaslarının nəzəri təhlilini və araşdırılan elm sahəsiylə bağlı prinsipləri əhatə edir. Səciyyəvi olaraq, metodologiya paradiqma, nəzəri model, faza və kəmiyyət və ya keyfiyyət texnikası kimi terminləri özündə birləşdirir.
Xarkov Tarix Muzeyi
Xarkov Tarix Muzeyi» — Xarkovdakı dövlət muzeyi.
Metodologiya
Metodologiya metod olmadığı üçün məsələnin həllini konkretləşdirmir. Əvəzində, metodologiya xüsusi bir duruma, misal üçün xüsusi nəticəni hesablamaq, tətbiq oluna biləcək tək bir metod və ya bir sıra metodlar və ya ən yaxşı təlimləri başa düşməyə çalışan nəzəri təməlləri ortaya qoyur.
Xarkov Tarix Muzeyi
Tarix
1920-ci ildə Sloboda Ukrayna Muzeyi kimi əyalət incəsənət komitəsinin təşəbbüsü və professor Nikolay Sumtsovun (1854-1922) rəhbərliyi ilə qurulmuşdur. 1922-ci ildə muzey sərgərdan filosof Qriqori Skovorodanın (1722-1794) ildönümündə onun adını alır.
Metodologiya
Bu sahə həmçinin aşağıdakılarla izah oluna bilər:
Xarkov Tarix Muzeyi
Tarix
Sovet dövründə muzey keçmiş Şəhər İncəsənət və Sənaye Muzeyinin binasında (Sergievskaya meydanı, 2), Pokrovski Monastırının Yepiskop Evində (Universitetskaya küç., 8) və keçmiş Jirardovskaya manufakturasının (Universitetskaya küç., 10) binasında yerləşirdi.
1930-cu illərin əvvəllərində Ukraynanın Sloboda Muzeyi tarixi bir muzeyə çevrilir, strukturu əhəmiyyətli dərəcədə dəyişir və işçi heyəti yenilənir. İncəsənət kolleksiyasının əhəmiyyətli bir hissəsi Ukrayna İncəsənət Qalereyasına köçürülür. 1940-cı illərin əvvəllərində Xarkov Tarix Muzeyi Ukrayna SSR-də ən böyük muzeylərdən birinə çevrilir, kolleksiyalarında 100.000-dən çox eksponat var idi. Böyük Vətən müharibəsi illərində muzeyə böyük ziyan dəyir. Evakuasiya və Xarkovun azad edilməsi zamanı kolleksiyalar demək olar ki, tamamilə məhv edilir. Müharibədən sonra muzey bərpa edilmiş və ekspedisiyalar tərəfindən vilayətin rayonlarından gələn materiallarla zənginləşdirilmişdir.
1990-cı illərdən etibarən Tarix Muzeyi 1908-ci ildə memar Boris Kornienko tərəfindən tikilmiş keçmiş lombardın (Universitetskaya küç., 5) binasında yerləşir. Bina memarlıq abidəsidir, Universitet küçəsi və Universitet təpəsi tarixi bölgələrinin memarlıq ansamblının elementlərindən biridir.
Muzeyin kolleksiyası
Muzeyin kolleksiyasına bir neçə Xarkov muzeyinin kolleksiyaları daxildir: Şəhər İncəsənət Muzeyi (1886-cı ildən Q. Danilevskinin təşəbbüsü ilə 1902-ci il VII Arxeoloji Konqresinin Uzaq Şərq və Etnoqrafik Sərgisinin eksponatlarından qurulmuş, Xarkov Universitetinin kolleksiyalarından götürülmüşdür.), Tarix və Filologiya Cəmiyyətinin kolleksiyası, Volın yeparxiyasının qədim anbarı. O, milliləşdirilmiş şəxsi kolleksiyalar və muzey işçilərinin ekspedisiyalarının yeni fondları ilə tamamlanır. Ən qiymətli eksponatlar əvvəllər Qriqori Skovoroda, Taras Şevçenko, Xarkov teatrları, emalatxanalara aid idi.
Müasir Xarkov Tarix Muzeyində 4 şöbə var: ibtidai cəmiyyət, feodalizm, kapitalizm və sovet dövrü. Arxeoloji abidələrə əlavə olaraq (bürünc dövrünə aid yaşayış məskənlərinin qazıntı materialları, xüsusən də Qorodtsev, İzyumski rayonu, 8-10-cu əsrlərə aid Saltovski katakomba qəbiristanlığının abidələri, 11-ci əsrin Donetsk qəsəbəsindən bir sıra əşyalar.), Xarkovun yaranma tarixindən eksponatlar, numizmatika, etnoqrafik kolleksiyalar, silah kolleksiyaları, bayraqlar daxildir. Muzeydə Moskva, Stalinqrad və Kursk döyüşləri, Berlin əməliyyatı və xarkovluların bu döyüşlərdə iştirakı işıqlandırılır. Nadir sənədlər və fotoşəkillər, yerli və xarici istehsalı olan odlu silah və soyuq silah nümunələri, müharibədən əvvəlki və müharibə dövrünə aid Sovet və Alman döş nişanları, hərbi mükafatları, hərbi geyimlər, cəbhəçilərin və Xarkov sakinlərinin məişət əşyaları, qəzetlər, plakatlar və müharibə dövrünün bayraqları təqdim olunur.
Hələ muzey Şəfaət monastırının ərazisində yerləşdiyi vaxtlarda onun həyətində Mark I, T-34, Pantera tankları və artilleriya qurğuları var idi. Muzey köçürüldükdən sonra yeni muzey binasının yanındakı parkda təkrar emal olunmuş “Pantera”dan başqa bütün avadanlıqlar quraşdırılıb.
Muzeyin bazasında Xarkovşünaslıq üzrə elmi konfranslar, mövzu gecələri, mühazirələr, dərslər keçirilir.
Matteo Qabbia
Matteo Qabbia — İtaliyalı peşəkar futbolçu. İtaliyanın "Milan" klubunda müdafiəçi kimi çıxış edir.
Karyera
Futbolçu karyerasına "Milan" klubunda başlayıb. 2015-ci ildən 2017-ci ilə kimi "Milan"ın U17 və U 19 komandalarında çıxış edib.
Futbolçu 2018-ci ildə "Lukkeze" klubuna bir illik icarəyə verilir.
2020-ci ildə futbolçu "Tuttomercatoweb" tərəfindən İtaliyanın TOP-100 gənc oyunçusu siyahısına salınır.
4 fevral 2022-ci il tarixində "Milan" futbolçu ilə 2026-cı ilin yayına qədər yeni müqavilə imzalayır.
NGC 1361
NGC 1361, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Eridan bürcü istiqamətində yerləşir. E3/P tipli. tərəfindən ildə 66.04 sm (26 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Kədican (Sərab)
Kədican - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Sərab şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 1,251 nəfər yaşayır (321 ailə).
Sidək (Urmiya)
Sidək - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Urmiya şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 198 nəfər yaşayır (38 ailə).
Van-i Süfla (Germi)
Van-i Süfla — İranın Ərdəbil ostanının Germi şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 352 nəfər yaşayır (70 ailə).
Birləşmiş Krallıq–Qırğızıstan münasibətləri
Birləşmiş Krallıq–Qırğızıstan münasibətləri — Qırğızıstan Respublikası ilə Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığı arasında ikitərəfli əlaqələr.
Tarixi
Birləşmiş Krallıq 20 yanvar 1992-ci ildə Qırğızıstanın müstəqilliyini tanıdı, diplomatik əlaqələr həmin il 12 iyun tarixində quruldu. Qırğızıstanın Birləşmiş Krallıqda ilk səfiri 1997-ci ilin sentyabrında gəldi. Qırğızıstan səfirliyi Londonun Marilebon rayonundakı Ascot House binasında yerləşir.
1992–2012-ci illərdə Britaniyanın Qazaxıstandakı səfiri Qırğızıstanda da akkreditə olunmuşdur. Bişkekdəki İngilis səfirliyi 2011-ci ilin dekabrında fəaliyyətə başladı. Qırğızıstandakı yeni səfir rəsmi olaraq 2012-ci ilin martında etimadnamələrinin surətlərini Xarici İşlər Nazirinə təqdim etdikdə vəzifəsinə başladı.
— sərmayələri təmin etmək və qorumaq üçün xarici investorlar üçün ən əlverişli tənzimləmə rejimini seçməyə imkan verən bir sabitləşmə rejimi tətbiq edilmişdir; — Fəaliyyəti sahibkarların hüquqlarının və qanuni mənafelərinin dövlət müdafiəsinin təmin olunmasına və dövlət orqanları, yerli hakimiyyət orqanları, qurumlar və dövlət müəssisələri tərəfindən onlara riayət olunmasına yönəldiləcək Biznes Ombudsmanı İnstitutunun yaradılması haqqında fərman imzalandı. və vəzifəli şəxslər; — 1 yanvar 2019-cu ildən etibarən Qırğızıstan Respublikasında iki il — 1 yanvar 2021-ci il tarixinədək qüvvədə olan sahibkarlıq subyektlərinin yoxlamalarına moratorium tətbiq edildi. On səlahiyyətli orqan tərəfindən həyata keçirilən sahibkarlıq subyektlərinin yoxlamalarına aiddir; — maliyyə islahatlarının birinci mərhələsi başa çatdı, nəticədə bölgədəki maliyyə qanunvericiliyinin ən liberal şərtlərindən birinə sahib olduq; — Dünya Bankının Doing Business — 2019 reytinqinin son hesabatında, Qırğızıstan Respublikası yerini 7 pillə yaxşılaşdıraraq dünyanın 190 ölkəsi arasında 70-ci yeri tutdu.
Aparılan islahatlara baxmayaraq, Qırğızıstan Respublikasının ölkənin və bütövlükdə regionun rəqabət qabiliyyətini artırmaq üçün əlavə işlər görməsi lazımdır.
Sonda Şarşev Qırğızıstan ilə İngiltərə arasında əməkdaşlıq üçün yüksək iqtisadi potensialın olduğunu və ikitərəfli münasibətlərimizin davamlı inkişaf etdiyini və strateji tərəfdaşlıq xarakterində olduğunu qeyd etdi. Qırğızıstan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi adından təşkilatçılara — Böyük Britaniyanın Qırğızıstan Respublikasındakı səfirliyinə, Britaniyanın işgüzar dairələrinin nümayəndələrinə bu forumda iştirak etdiklərinə görə minnətdarlığını bildirdi.
Nadir şahın qılıncı
Nadir şahın qılıncı — Əfşar imperiyas ının hökmdarı Nadir şah Əfşar ın (1736-1747) istifadə etdiyi qılınc.
Haqqında
İranın Tehran şəhərində yerləşir. Nadir şahın qətlə yetirilməsindən təxminən 50 il sonra şahlıq etməyə başlayan Fətəli şah Qacar dövründə üzərinə yazılar yazılmış və bəzədilmişdir. Qılıncın qını briliantlarla bəzədilmişdir. Müasir tarixçi Maykl Eksvorti bildirir ki, "Nadir bir neçə dəfə özünü təsvir etmək üçün qılınc təsvirindən yararlanmışdır".
Qılıncın və qınının arxa tərəfində bir neçə misra ilə birlikdə qəbzənin üstündə şahın və onun iki oğlunun şəkli əks olunub.
Hidrogen tsikli
Hələ 1950-ci ildə Beyts və Nikole hidroksil radikalının ozon ilə reaksiyaya girərərək və sonra regenerasiya olunması ilə ozonun parçalanmasının mümkünlüyünü söyləmişdir:
HO•+ O3 → HO•2 + O2
HO•2 + O• → HO•2 + O2
Stratosferdə hidroksil radikalları su, hidrogen və metan molekullarından əmələ gəlir. Su molekulu günəşin ultrabənövşəyi radiasiyasının təsiri ilə fotodissosiasiya olunur, H2 və metan isə O (1D) vəziyyətində olan atomar oksigen reaksiyaya girir:
H2 + O(1D) → HO• + H
H•+ O2 + M → HO•2 + M
CH4 + O(1D) → C•H3 + HO•
HO• radikallarının hesablanan qatılığı təxminən 40 km hündürlükdə maksimuma çatır. Hidrogen tsikllindəki ozon ilə hidroksil radikalının reaksiyası radikalların məhv olması nəticəsində pozulur:
HO•+ HO•2 → H2O + O2
HO•2 + HO•2 → H2O2 + O2
Lakin, HO• radikalları məhv olana qədər hündürlükdən asılı olaraq15-dən 110-a qədər ozon molekulunu parçalaya bilirlər.
Mənbə
V.M. Abbasov, R.Ə. Əliyeva, N.Ə.Səlimova, M.M Abbasov. Ekoloji kimya 2003. s.192
Hetzer
Jagdpanzer 38(t) (Sd. Kfz. 138/2), digər adıyla Hetzer (Azərbaycanca "təxribatçı"/"arapozan"), Üçüncü Reyxin ordusu olan Vermaxt tərəfindən istifadə olunan İkinci dünya müharibəsi dövrünə aid tank vurucu. Bu texnika Çexiya istehsalı olan Panzer 38 (t) şassisindən istifadə edilərək istehsal edilmişdir.
İstehsalı
Jagdpanzer 38 (t) üzərində işləyən komanda, eyni dövrdə inkişaf etdirilən Jagdpanther və Jagdtiger modelləri ilə müqayisədə bu vasitənin maya dəyəri/təsir nisbətini aşağı tutmağa çalışmışdır. Vasitədə əvvəllər istifadə edilmiş və özünü sübut etmiş şassi istifadə edilərək gələcək mexaniki problemlərin aradan qaldırılması hədəflənmişdi.
Əvvəllər istehsal edilmiş Panzerjäger, Marder və Nashorn modelləri ilə müqayisədə, Jagdpanzer 38 (t), əyri zireh forması sayəsində ön tərəfdəki 60 mm zirehin 60 dərəcə bucağı sayəsində bu zirehin müdafiə qabiliyyəti təxminən 120 mm-lik şaquli zirehə bərabər idi. Vasitə çox güclü topla təchiz edildi. Mexaniki olaraq möhkəm və asanlıqla gizlənə bilən bir görünüşə sahib idi. Onun istehsalı da çox ucuz idi. Texnikanın mənfi tərəfi, top ekipajı üçün çox dar bir üst quruluşa sahib idi və topun sola doğru yana meylliliyi çox aşağı idi.
Jagdpanzer 38 (t) Marder III modelindən (eyni şassi üzərində qurulmuş) daha üstün və faydalı idi. 1944-cü ilin aprelindən müharibənin sonuna qədər cəmi 2584 istehsal edildi. Bu nəqliyyat vasitəsinin qurulmasında məqsəd quru qoşunları içərisində Panzerjägerabteilungen (tank məhv edən taqımları) yaratmaq və piyada birləşmələri içərisinə bir az da olsa zirehli dəstək vermək idi. Müharibədən sonra Çexoslovakiya bu nəqliyyat vasitəsini istehsal etməyə davam etdi və İsveçrəyə 158 ədəd bu maşından satdı. Bu gün salamat qalmış nəqliyyat vasitələrinin əksəriyyəti həmin satılanlardan ibarətdir.
Əlavə olaraq, müharibənin sonuna qədər Hetzerə 150 mm sIG33/2 haubitsa qoyaraq qurulan bu maşından 30 ədəd istehsal edildi. Bundan əlavə, yüngül xilasetmə maşını kimi yaradılmış Bergepanzer 38 (t) Hetzerdən 106 ədəd istehsal edildi. Almanların planları bu vasitənin digər modellərini istehsal etmək idi. Bunlara 105 mm hücum silahı və zenitlər daxildir. Ancaq müharibə başa çatanda bu nəqliyyat vasitələri hələ də sınaqdan keçirilirdi.
Təsiri
Jagdpanzer 38 (t) müharibənin son dövründə Almanların ən çox istifadə etdiyi tank məhv edicisi idi. Əhəmiyyətli bir sayda istehsal edildi və mexaniki olaraq da çox faydalı idi. Kiçik ölçüsü sayəsində yaxşı gizlənə bilirdi. Buna görə də onu vurmaq çətin olurdu. O düşmən tanklarından asanlıqla gizlənə və onlara təzyiq edə bilirdi.
Jagdpanzer 38 (t)-nin mənfi tərəfi, silahın yana dönmə bucağının çox aşağı olması, ekipaj üçün qeyri-erqonomik üst quruluşu və baxış bucağının aşağı olması idi. Bəzən ekipaj texnikanı bütünlükdə sürətli hərəkət edən hədəfləri vurmaq üçün sola və ya sağa hərəkət etdirmək məcburiyyətində qalırdı. Topunun sağ tərəfdə yerləşməsi yükləyici və topçu üçün böyük problem idi. Üst quruluşu 4 nəfərlik bir heyət üçün çox dar idi. Komandir nəqliyyat vasitəsinin arxasında oturmuşdu və başı üstü açıq olan qüllədən çöldə qalırdı. Arxada oturduğuna görə maşının bir az burnu yuxarı qalxsaydı, komandirin görüntü bucağı böyük ölçüdə məhdudlaşırdı.
Nadir xanın Azərbaycana yürüşü (1730)
Nadir xanın Azərbaycana yürüşü (1730) — Nadir xanın 1729-cu ildə əfqanları məğlub edib İsfahana daxil olmasından sonra başlatdığı və Osmanlı imperiyasına qarşı olan böyük yürüşün bir hissəsidir. Bu yürüşün tərkib hissəsi kimi birinci Qərbi İran əraziləri, daha sonra isə Cənubi Azərbaycan əraziləri Osmanlı ordularından təmizlənmişdir.
Osmanlı işğalı
1722-ci ildə əfqanların üsyan qaldıraraq Gülnabad döyüşündə qələbə qazanaraq Səfəvi imperiyasının paytaxtı İsfahanı 6 aylıq mühasirədən sonra ələ keçirməsi dövlətin daxilində böyük çaxnaçmalara səbəb oldu. Bundan istifadə edən Osmanlı imperiyası Səfəvi imperiyasının qərb torpaqlarına müdaxilə etdilər. Osmanlı imperiyası ilə birlikdə, Çar Rusiyası da Səfəvi imperiyasının şimal torpaqlarına hərbi müdaxiləyə başladılar. Nəticədə imperiyanın qərb torpaqlarını ələ keçirən Osmanlı imperiyası İstanbul müqaviləsi ilə Qafqazı Rusiya ilə öz arasında paylaşdırmağa razı oldu.
İsfahanda Səfəvi taxtına əyləşən Hotaki əfqanlarının hökmdarı Mir Mahmud Hotaki çevrilişlə öz əmisinin oğlu Əşrəflə əvəzləndi. Osmanlının qərbə doğru daha çox genişlənməsini dayandırmaq üçün Əşrəf onların üzərinə yürüşə çıxdı və bir çoxlarının təəccübünə səbəb olacaq şəkildə onları məğlub etməyi bacardı. Daha sonrakı diplomatik münasibətlər nəticəsində Osmanlı imperiyasının Əşrəfi yeni şah kimi tanıması müqabilində, Əşrəf də onların Qərbi İranda və Qafqazda ələ keçirdiyi bölgələrin Osmanlı mülkü kimi tanıdı.
Nadir və Əşrəf arasında qızışan mübarizənin sonunda ölkənin taleyinə aydınlıq gətiriləcəkdi. II Təhmasib hələ İsfahanın mühasirəsi zamanı qaçıb özünü şah elan etsə də, əsl hakimiyyət onun baş sərkərdəsi Nadir xanın əlində cəmləşmişdi. Nadirlə Əşrəf arasındakı mübarizədə Osmanlı imperiyası ağıllı taktika seçərək Əşrəfi dəstəkləyirdi. Çünki məlum idi ki, istedadlı sərkərdə olan Nadir qələbə qazanacağı halda dövlətin qərb torpaqlaının Osmanlı tərəfindən işğal edilməsi faktı ilə barışmayacaqdı. Osmanlının geniş dəstəyinə rəğmən Nadir əfqan qüvvələrini darmadağın etməyi bacardı və II Təhmasibin nominal hökmdarlığı altında İsfahanda Səfəvi taxt-tacı yenidən bərqərar edildi. İstanbulun qorxuları reallaşmağa başaldı və Nadir itirilmiş torpaqların azad edilməsinə başladı. Təxminən 10 ilə yaxındır ki imperiyanın qərb torpaqlarını ələ keçirmiş Osmanlı imperiyası bu bölgələrdə xeyli dərəcədə möhkəmlənmiş və yeni yaxınlaşan müharibəyə hazırlaşmışdı.
Qərbi İranın azad edilməsi
1739-cu ilin martında Şirazdan yola çıxan Nadir Qərbi İranın azad edilməsinə başladı. Onu qarşılamaq üçün Fərrux paşa komandanlığı altında 14 minlik Osmanlı ordusu Nəhavəndə göndərildi. Osmanlının əlində olan Nəhavəndə Luristan bölgəsi vasitəsiylə çatan və Osmanlı ordusunu məğlub edən Nadirin qarşısından onlar Həmədana doğru geri çəkildi. Onların məqsədi burada yenidən qruplaşaraq Həmədanın Nadirin əlinə keçməsinə icazə verməmək idi. Buna görə də, onlar qızılbaş hücumunu durdurmaq ümidi ilə Malayer adlanan bölgədə döyüşə atıldılar.
Həmədan və ümumiyyətlə Nadirin yürüşünün sonrakı taleyi üçün həlledici rol oynayan Malayer döyüşündə Osmanlı ordusunun tərkibində 30 min döyüşçü, Nadirin ordusunda isə 25 min döyüşçü var idi.
Döyüşün gedişatında Osmanlı komandanları Osman paşa, Teymur paşa və digər sərkərdələr nə qədər cəhd göstərsələr də irəliləməyin mümkünsüz olduğunu və getdikcə daha ciddi itkilərin verildiyinin şahidi olub geri çəkildilər.
Bu qələbə nəticəsində Həmədan orada əsir olaraq saxlanılan 10 min qızılbaş döyüşçüylə birlikdə azad edildi.. 1730-cu il iyun ayının ortalarında Həmədana daxil olan Nadir Osmanlı ordusundan orada qalmış olan toplar, döyüş təchizatı və müxtəlif əşyalar qənimət olaraq ələ keçirdi.
Marağanın azad edilməsi
Osmanlı sarayında da növbəti hədəfin Azərbaycan əraziləri olduğu bəlli idi və bu istiqamətdə hazırlıq işləri həyata keçirilirdi. Marağa, Ərdəlan, Ərumi və Sulduz ətrafında kifayət qədər böyük sayda Osmanlı qoşunları toplanmışdı. Teymur paşa onların vəziyyətini yoxladı, qoşunların parkını və yüklərini Marağanın Qavdul qəsəbəsində cəmlədi və sonra 12 min nəfərlik süvari dəstəsini ayırıb Ərdəlana gəldi. Həmin dəstə Nadirin hücumunun qarşısını kəsməli idi. Teymur paşa dəstəsinin gücləndirilməsi üçün Ərdəlanda da döyüşçülərin toplanmasını, hərbi təchizatın yaxşılaşdırılmasını davam etdirdi. "Aləm Ara-ye Naderi"yə görə, Nadir 7 min nəfərlik qoşun dəstəsi ilə osmanlılara qarşı yürüşə başladı. Qoşun dəstəsinin əsas hissəsini Təhmasib xan Cəlayirin rəhbərliyi altına verdi. Qoşunun parkı və yükləri də Təhmasib xanın dəstəsində idi. Özü isə kiçik bir dəstə ilə Miyanduaba doğru istiqamət götürdü. Nadirin ona qarşı yaxınlaşması xəbərini eşidən Teymur paşa Marağaya doğru geri çəkildi. Nadir öz dəstəsi ilə Teymur paşanın dəstəsini təqib etməyə başladı və niyyətinə nail oldu. Elə təqib zamanı da Nadir osmanlılara zərbə endirə bildi. Nəticədə, qaçıb Marağaya sığınmaq ümidində olan osmanlılara xeyli itki yetirildi, osmanlılar hətta Marağada da duruş gətirə bilmədilər və oradan da uzaqlaşdılar. Onların tərk edib qaçdığı çoxlu sayda top, silah və digər döyüş təchizatı qənimət kimi Nadirin əlinə keçdi.
Teymur paşa ilə növbəti döyüş
Teymur paşa Marağanın on fərsəngliyində olan Dehxarqanda yenidən öz qüvvələrini cəmləşdirməyə başladı. Nadirlə yeni döyüşə hazırlaşmağın zəruriliyini onların diqqətinə çatdırdı. Teymur paşa Təbriz valisinə də məktub göndərdi və ondan da hərbi yardım göndərilməsini xahiş etdi. Eyni zamanda ona da hazır olmağı tövsiyə etdi. Təbriz hakimi Teymur paşanın yardımına beş minlik bir dəstə göndərdi. Bu dəstənin gəlməsi Teymur paşanın qüvvələrini kifayət qədər gücləndirdi və bununla da o özünü Nadirlə yeni döyüşə hazır hesab etdi. Nadir bir neçə gün Marağada qaldı və Təhmasib xan Cəlayirə də əmr göndərdi ki, qoşunların düşərgəsini ora köçürsün. Elə burada istirahətdə olarkən Urmiyada yaşayan əfşarlara məktub göndərdi. Nadir bu məktubunda özünün də əfşarlara mənsubluğunu xatırlamaqla bölgəyə gəlməsi barədə onlara məlumat verdi. Lakin Bisütun xan onun Nadirlə əlaqədə olmasının Osmanlı tərəfindən bilinməsinin əhalisi üçün ağır nəticələnəciyini güman edərək bu məlumatı əhalidən gizli saxladı. Əyanlarla məsləhətləşmədən belə qərar verildi ki, bir qədər səbir edilsin və əgər döyüşdə Nadir qələbə qazanarsa əfşarlar onun ordusuna qatılsın.
"Aləm Ara-ye Naderi"yə görə, Teymur paşanın qüvvələri Nadirlə növbəti döyüşə girmək üçün Qavdul məntəqəsində, Cığatay çayının (Zərinrud) kənarında düşərgə saldı və iki tərəf arasında ilk döyüşlər qarovul dəstələrinin üzləşməsi ilə baş verdi. Əldə edilən məlumatlardan sonra hər iki tərəf döyüş mövqelərini, döyüş tapşırıqlarını, həm də qüvvələrin qruplaşdırılmasını bir daha dəqiqləşdirdilər. Teymur paşa mövqelərini elə seçdi ki, onun bir cinahını yaxınlıqda axan çay mühafizə etsin. Nadir də qüvvələrinə hərəkət əmri verib döyüşqabağı mövqelərə doğru üz tutdu. Nadir qoşunlarının sağ cinahına Rzaqulu xanla Əliqulu bəy Sərvərli rəhbərlik edirdilər. Sol cinahdakı qüvvələrə rəhbərlik isə Təhmasib xan Cəlayirə, Şahqulu bəy Mərviyə və Hacı Seyfəddin xan Bayata tapşırıldı. Tanınmış və təcrübəli əmirlərdən təşkil olunmuş bir alay sol cinahda dayanmalı idi. Həmin dəstələrin ətrafında isə Mir Abutalıb xanın və İsmayıl xan Xəzimənin cəzayirçiləri və tüfəngdarları mövqe tutmalı idilər.
Osmanlılar əsas döyüşə top hazırlığı ilə başladılar. Teymur paşanın əmri ilə bütün böyük və kiçik toplar işə salındı və onların vasitəsilə Nadir qoşunlarına ilk zərbənin vurulmasına cəhd göstərdi. Bunun ardınca isə nizələrlə silahlanmış böyük bir süvari dəstəsi döyüşə buraxıldı ki, top hazırlığının ardınca qarşı tərəfə vurulan zərbə daha da gücləndirilsin. Osmanlı qüvvələrinin böyük əzmkarlıqla döyüşdüyünü Nadir də müşahidə edirdi. Nadir onu da hiss edirdi ki, özü döyüşün gedişinə müdaxilə etməsə qələbəni əldən verə bilər. Ona görə əvvəlcə cinahlarda döyüşən dəstələrin rəhbərlərinə xəbər göndərdi ki, tutduqları mövqelərdən geri çəkilməsinlər. Bundan sonra isə özü şəxsən döyüşə girdi və döyüşçülərini ruhlandırdı.
Mustafa paşa Çələbinin ölümü Osmanlı qüvvələri arasında bir çaşqınlıq yaratdı. Onlar istədilər ki, bir qədər geri çəkilib artilleriyanın mövqelərində özlərinə yer etsinlər. Teymur paşa da ehtiyat qüvvələri ilə həmin mövqedə idi.Bu geriləmə osmanlılara yenidən topların atəşindən istifadə etməyə, ehtiyat qüvvələr tərəfindən möhkəmlənməyə imkan verdi. Nadir osmanlıların bu niyyətini anladı və Təhmasib xan Cəlayirə xəbər göndərdi ki, rəhbərliyi altında olan əfşar, cəlayir və Mərv qüvvələri ilə Osmanlı qüvvələrinin Teymur paşa ilə birləşməsinə imkan verməsin. Belə olanda, döyüşün gərginliyi daha da artdı. Teymur paşa vəziyyətin onnu əleyhinə dəyişdiyini hiss edərək Nadirlə şəxsən döyüşə girdi. İki sərkərdənin şəxsi döyüşlərinin nəticəsi çox gümanki orduların döyüşünün nəticəsini də müəyyən edəcəkdi. Nadir Teymur paşanı yaralasa da, özünü yetirən Osmanlı döyüşçüləri onun canını xilas edə bildilər. Bundan sonra döyüşün davam etdirilməsini mənasız bilən osmanlılar geri çəkildilər və məntəqədə dayanmağın təhlükəli olduğundan Təbrizə doğru üz tutdular. Osmanlı paşaları növbəti dəfə Nadirlə döyüşdə uğursuzluğa düçar oldular.
Təbrizin azad edilməsi
Bu qələbədən sonra Urmiya əfşarları da Bisütun xanın rəhbərliyi altında Nadirin ordusu ilə birləşdilər. Nadir Təbrizə doğru yürüşü elan etdi. Təbrizdəki Mustafa paşa komandanlığındakı Osmanlı ordusuna Misir və Hələbdən 16 minlik yardım göndərildi. Bu dəstələr xüsusi seçmə dəstələr hesab olunurdu.
Məmiş paşa rəhbərlik edirdi. Məmiş paşa öz dəstəsi ilə Dehxarqan məntəqəsinə gəldi və burada döyüşqabağı mövqe tutdu. Nadirin qoşunları da yetişib burada döyüşqabağı mövqelərə paylandılar. Nadir öz qüvvələrini dörd dəstədə qruplaşdırdı və onlara dörd istiqamətdən Osmanlı qoşunları üzərinə hücum etməyi tapşırdı. Osmanlı qüvvələri böyük əzmkarlıqla dörd tərəfdən hücuma keçən Nadir qüvvələrinə müqavimət göstərməyə çalışdılar. Nadir özü də döyüşə qoşuldu və özünü Məmiş paşanın dayandığı mövqeyə yetirdi. Osmanlı qüvvələri daxilinə bir çaxnaşma salmaq üçün Nadir Məmiş paşanı aradan götürməyi planlaşdırırdı. Bunu üçün o, münasib məqam seçib əlindəki əmudla Məmiş paşaya güclü zərbə endirdi. Məmiş paşa bu zərbədən yerindəcə keçindi. Onun ölməsi isə doğrudan da Osmanlı qüvvələri daxilində çaxnaşma saldı.Osmanlı döyüşçüləri geriyə qaçıb Mustafa paşanın mövqelərinə üz tutdular. Mustafa paşa da vəziyyətin yaxşı olmadığını görüb Təbrizə tərəf geri çəkildi. Təbriz hakimi Mustafa paşa və Teymur paşa Osmanlı qüvvələrinin Nadirə qarşı döyüşdə növbəti uğursuzluğa düçar olmasından xeyli pərişan oldular və Təbrizi tərk etməyi qərarlaşdırdılar. Onlar əmlaklarını və var-yoxlarını bir yerə yığışdırıb Nadirin qüvvələri yerişməzdən əvvəl Sərxabdağ yolu ilə Naxçıvan və İrəvana doğru istiqamət götürdülər. Onların Təbrizi tərk etməsindən az sonra Nadir qoşunları ilə Təbrizə daxil oldu. Burada da Nadir yerli əhali tərəfindən böyük təntənə ilə qarşılandı.
Təbriz azad edildikdən sonra Təbrizdəki Osmanlı qarnizonuna yardım üçün göndərilmiş və lakin artıq gecikmiş bir Osmanlı ordusu da məğlub edildi. Beləliklə, Nadirin Osmanlı qüvvələrinə qarşı başladığı döyüşlərin birinci mərhələsi Azərbaycanda yerləşən Osmanlı qüvvələrinin geri çəkilməsi ilə başa çatdı. Nadir 1730-cu il avqustun 12-də Təbrizə daxil oldu. Təbriz tutulandan sonra Nadir, Bisütün xan Əfşarı Təbrizin hakimi təyin etdi və Osmanlı qoşunlarından qalmış olan böyük miqdarda qəniməti də ona verdi.
Nəticə
Beləliklə, bu yürüş nəticəsində Səfəvi imperiyasının keçmiş qərb sərhədləri demək olar ki, bərpa edildi. Yalnız Şimali Azərbaycan və Cənubi Qafqazın bir sıra bölgələri Osmanlı hakimiyyəti altında qalmaqda idi. Nadir bu döyüşlərdə ələ keçirilmiş Osmanlı əsirləri ilə mərhəmətlə davrandı, bir çox paşanı azad edərək İstanbula sülh təklifi ilə göndərdi.
Lakin II Təhmasibin 1731-ci ildə öz nüfuzuni yüksəltmək üçün Şimali Azərbaycandakı Səfəvi mülklərini geri almaq üçün həyata keçirdiyi yürüş fəlakətlə nəticələndi. 1730-cu ildə Nadir tərəfindən ələdə edilən uğurların hamısının itirilməsindən qorxuya düşən II Təhmasib Osmanlı ilə sülh imzaladı. Kirmanşah sülh müqaviləsinə görə Arazdan cənubdakı torpaqlar Səfəvi imperiyasına verilirdi. Bunun qarşılığında II Təhmasib Qafqazda itirdikləri torpaqları Osmanlı mülkü kimi tanımağı qəbul edirdi. Lakin bu müqaviləyə etiraz edən və buna görə də, şərqdəki yürüşdən qəzəblə dönən Nadir xan 1732-ci ildə II Təhmasibi taxtdan imtina etməyə məcbur etdi və yerinə oğlu Abbas Mirzəni taxta çıxardı. Kirmanşah sülhü isə Nadir tərəfindən tanınmadı və o, Osmanlı ilə müharibəni davam etdirdi.
Ayutiya krallığı
Ayutiya krallığı  — 1351–1767-ci illərdə indiki Tailand ərazisində hökmranlıq etmiş tay feodal buddist dövləti. Ayutiya xarici tüccarlarla səmimi idi. Bu tüccarlara çinlilər, vyetlər, portuqaliyalılar, hindlilər, yaponlar, koreyalılar, farslar, ispanlar, niderlandlılar, ingilislər və fransızlar daxil idi. Yerli hakimiyyət bu tüccarlara paytaxt Ayutiya şəhərinin qala divarlarının ətrafında kəndlər qurmağa icazə vermişdir.
Xarici tüccarlar XVI əsrdə Ayutiyanı şərqdəki ən böyük və ən zəngin şəhərlərdən biri olaraq təsvir etmişdir. Kral I Ramatxibodin (1656–1688) Fransa kralı XIV Lüdovik ilə yaxın əlaqəli var idi. Dövlətdə olan fransız nümayəndəlar Ayutiyanın Paris qədər böyük və zəngin olduğunu qeyd etmişdir.
1550-ci ildən etibarən krallığın vassallarına Malay yarımadasında yerləşən bir neçə şəhər dövlətləri, Sukxotay, Lannatay və indiki Birma və Kamboca dövlətlərinin bir hissəsi aid idi. Krallığa bu dövrdə daha çox Ayutiya imperiyası deyilirdi.
Avropa mənbələrində Ayutiya krallığı Siam adlandırılırdı, ancaq bir çox mənbə Ayutiyanın yerli əhalisinin özünü tay adlandırdığını, krallıqlarına isə tay dövləti mənasını verən Krunq Tay dediklərini sübut edir. Niderland Ost-Hind Şirkəti tərəfindən sifariş edilən bir rəsm əsərində Ayutiya krallığı Ayudeya olaraq qələmə vermişdir.
Mənşə
thumb|upright|left|Cənub-şərqi Asiyanın xəritəsi (XV əsrin əvvəlləri): Tünd göy: Ayutiya krallığı Tünd yaşıl: [[Lansanq krallığı Bənövşəyi: Lannatay krallığı Narıncı: Sukhothay krallığı Qırmızı: Khmer İmperiyası Sarı: Tyampa krallığı Göy: Day Vyet Açıq yaşıl: Macapahit]] thumb|left|Ayutiyanın təsviri. ([[İohann Vinqbuns, 1665)]] thumb|right|Ayutiyanın təsviri. ([[Niderland Ost-Hind Şirkətinin sifarişi ilə, İohann Vinqbuns, 1665)]]
Tarixşünasların əksəriyyəti Çaopxraya çayının vadisindəki Ayutiya şəhərində qurulan bu tay dövlətinin daha əvvəllər Lavo krallığının (o zamanlar hələ də Khmer İmperiyasının suverenliyində) və Suvarnabxuminin yaxınlıqlarında yarandığına inanır. Mənbələrdən biri XIV əsrin ortalarında böyük bir epidemiyadan qorxan kral I Ramatxibodinin (1314–1369) sarayını cənuba Çaopxraya çayının vadisindəki çaylarla örtülü bir adaya köçürdüyünü deyir. Şəhərin adı hinduizmin regiondakı təsirinin rəmzidir. Şəhərin adı milli tay eposu və Ramayananın tay versiyası olan Ramakien ilə əlaqələndirilir.
Səfərlər
Ayutiya hegemonluğuna Sukxotay, Kampxaenq Pxet və Pxitsanulok kimi şimal krallıqlarını və şəhər dövlətlərini fəth edərək başlamışdır. XV əsrin axırlarında Ayutiya regionun böyük gücü olan Anqkor krallığına səfərlər etmişdir. İllər keçdikcə Anqkor krallığının Çaopxraya çayı vadisindəki təsiri azalırdı və Ayutiya regionun yeni gücünə çevrilirdi.
Ayutiya və Lannatay arasındakı münasibətlər Ayutiyanın 1451-ci ildə gerçəkləşən Txau Çoy üsyanını dəstəkləməsindən sonra xeyli pisləşmişdi. Sukxotay krallığının zadəganlarından olan Yuttittxiranın Ayutiya kralı Borommatraylokkanat (1431–1488) ilə münaqişələri var idi. O, Borommatraylokkanatın sarayına getmiş və onu Pxitsanuloka hücum etməyə çağırmışdır. Beləliklə Yuxarı Çaopxraya vadisi uğrunda Ayutthaya–Lannatay müharibəsi başlamışdır. 1460-cı ildə qubernator Çalianq Lannatay kralı Tilokarata təslim olmuşdur. Bunu görən Borommatrailokkanat müharibəyə daha çox diqqət ayırmaq üçün paytaxt və ordusunu Pxitsanuloka köçürmüşdür. Tilokarat 1475-ci ildə Borommatraylokkanat ilə sülh imzalamışdır.
Buna baxmayaraq, Ayutiya krallığı mərkəzləşmiş bir dövlət deyildi. Ayutiya özünüidarə edən knyazlıqlardan və xərac verən vilayətlərdən ibarət idi. Bu knyazlıqlar və vilayətlər Ayutiya kralına sədaqət andı içirlər. Bir çox tarixçilər bunu mandala sistemi adlandırırlar. Bu knyazlıqlar ya Ayutiya krallıq sülaləsinin üzvləri ya da müstəqil orduya sahib yerli hökmdarlar tərəfindən idarə olunurdu. Bu sistem yerli knyazların tez-tez üsyan çıxarmasına səbəb olunurdu.
XV əsrin əvvəllərində Ayutiya Malay yarımadası ilə maraqlanırdı, ancaq Malakka sultanlığının əhəmiyyətli ticarət limanları dövlətin müstəqilliyini qoruyurdu. Ayutiya Min Çininin siyasi və iqtisadi dəstəyi ilə Malakkaya qarşı bir neçə uğursuz səfər həyata keçirmişdir. XV əsrin əvvəllərində Min dənizçisi Çjen Xe (1371–1435) liman şəhərində bir baza qurmuşdur. Bu isə Çinin Malakkanı taylara uduzmaq istəmədiyini bildirirdi. Çinin müdafiəsi ilə şəhər çiçəklənmə dövrünü yaşamış və Ayutiyanın ən böyük rəqiblərindən birinə çevrilmişdir. 1511-ci ildə portuqaliyalılar Malakka şəhərini işğal etmişdir.
Süqut
thumb|left|Ayutiya və Cənub-şərqi Asiya ( 1707–1767). Qanlı bir vərəsəlik mübarizəsindən sonra Ayutiya qısa bir qızıl dövrünə girmişdir. Bu dövr XVIII əsrin ikinci yarısında baş vermiş, incəsənətin, ədəbiyyatın və təhsilin inkişafı ilə nəticələnmişdir.
Krallığın son əlli ili knyazlar arasında baş verən münaqişələrlə keçmişdir. Knyazların əsas hədəfi taxt-tacı ələ keçirmək idi. Saray əyanları və sərkərdələr sui-qəsdə uğrayırdı. Krallığın son monarxı V Boromaraça taxta kral olan balaca qardaşını məğlub edərək çıxmışdır.
Fransız mənbələrinə görə Ayutiya üç knyaz şəhərindən ibarət idi. Onlar Pxuket, Sonqkxla və Nakxonsithammarat idi.
1765-ci ildə 40 min əsgərlik bir Birma ordusu Ayutiyaya şimal və qərbdən hücum etdi. Sərhəd ərazilərdə yerləşən kənd və qəsəbələr tez işğal olundu. 14 aylıq bir mühasirədən sonra Ayutiya şəhəri düşmüş və 1767-ci ilin aprel ayında talan edilib yandırılmışdır. Beləliklə Ayutiya krallığı süquta uğramışdır.
Vanistanəq (Germi)
Vanistanəq — İranın Ərdəbil ostanının Germi şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 229 nəfər yaşayır (51 ailə).
Kuhgiluyə bəylərbəyliyi
Kuhgiluyə bəylərbəyliyi — Səfəvilər dövlətinə bağlı bölgələrdən biri.
Tarixi
Kuhgiluyə əyalətini Avşarlar idarə edirdilər.
B. Nikitine Kuhgiluyə qrupu haqqında yazır: «Kuhgiliyə qrupunda olan Ağaçəri, Bavi və Jaki olaraq adlandırılan üç büyük boyu özəlliklə ayırır. Bunlardan ilkinin yapay olaraq oluştuğu düşünülür. Kuhgili qrupunu meydana gətirən doqquz qəbilənin dördü Türkdür və Afşar, Begdeli, Çagatay ve Karabağlı olarak adlandırılırlar». Faruq Sümer Kuhgiluyə qrupunu təşkil edən avşar oymaqları haqqında yazır: «Kuhgiluyə avşarının  mühüm  bir  qisminin  gündüzlü  və  araşlı  oymaqları  təşkil  edirdi. Ehtimal ki,  araşlı  bir  yer  adıdır. Hazırda Şuştər  yörəsində  yaşayan gündüzlülər  Kuhgiluyədəki  gündüzlü  avşarların  törəmələridir.
Kuhgiluyədəki gündüzlü  avşarların  bir  bölüyü  sonralar  Xorasanda  Abivərd  dolaylarına,  digər  bir  bölüyü  isə  bir  qrup  avşarla  bərabər  Urmiyə  bölgəsinə  göndərilmişdir». Faruq Sümer Kuhgiluyə avşarlarının başçıları ilə bağlı özəl bir araşdırma aparıb. Faruq Sümer daha sonra yazır: «Daha əvvəl  də deyildiyi  kimi,  Avşar Mənsur bəy  Uzun  Həsən  bəyin  hələ  ağqoyunluların  başçısı olmazdan  əvvəl onun yaxın   nökərləri  (yoldaşı)  arasında idi. Qüvvətli bir  ehtimala görə,  Mənsur  bəy  Suriya  avşarların  mənsub  idi. Həsən bəyə  sədaqətlə  xidmət etdikdən  sonra İran fəth  olunanda  tabeliyindəki  avşarlarla  bu ölkəyə  gəlmiş və  Kuhgiluyə  valisi təyin olmuşdu.
Uzun Həsən bəyin oğlu  Fars valisi Xəlil mirzənin 1467-ci ildə  təşkil etdiyi    rəsmi  keçiddə (yasalda) Mənsur  bəy  də öz  əsgəri birliyi ilə  iştirak  eləmişdi. Mənsur bəyin   Otluqbeli  (paytaxt)  müharibəsində  iştirakına  dair  Rumlu  Həsən  bəyin sözlərinə  inanmaq  müşküldür. 1497-ci ildə ağqoyunlu  taxtına  ələ  keçirmək  üçün  hərəkətə  keçən   Məhəmmədi   mirzə Şirazı Pörnək  Qasım   bəyin  əlindən  alaraq  Mənsur  bəyə  vermişdi. Pörnək Qasım bəy    Azərbaycan  hakimi  ağqoyunlu  Əlvənd  və  onun  bəylərbəyisi Ibə  sultan tərəfindən  Farsa  göndərilsə də, avşarlar onu məğlub etmiş, hətta Qasım bəyi əsir almışdılar. Məhəmmədi mirzənin Piri bəy adlı avşar bəyi vardı ki, o, Məhəmmədi mirzə ilə Sultan Murad bəy arasında baş verən bir döyüşdə ölmüşdür. Mənsur bəyi sonra İraqi-Əcəmə və Farsa hakim olan Ağqoyunlu Sultan Murad bəyin, 907-ci ildə isə Farsı idarə  edən  ağqoyunlu  Əbülfət  bəyin  xidmətində  olduğunu görürük. Az sonra  Şah  Ismayıl  qızılbaş   türk  oymaqlarının  başında  ağqoyunlu   hakimiyyətinə   son  qoyaraq  Səfəvi  dövlətinin  qurmuşdur. Mənsur bəy  də  bir  çox  digər  ağqoyunlu  bəyləri  kimi  gənc  qızılbaş   hökmdarına    itaət  etdiyini  bildirmiş  və  911-ci  ildə   (1505)  Fars   valisi  təyin  olunmuşdur. Lakin Mənsur  bəyin    valiliyi   çox  az  müddət  davam  etmiş,  onun  tutduğu  vəzifə   Xəlil  sultan  titulu  ilə    zülqədər (dulqədir)  boyundan  Sarışeyxli  oymağının  rəisi  Əhməd  bəyə  verilmişdir.
Ağqoyunluların yüksəliş,  tənəzzül  və  nəhayət  süqutuna  şahid  olan,  axırda  isə  qızılbaş  tacını    geyən  avşar  Mənsur  bəyin  ölüm  tarixi  bilinmir.
941-ci ildən  (1534)  əvvəl  Kuhgiluyə   valisi  olan  Əlvənd  xan  hər  halda  Mənsur  bəyin  oğlu  idi. Şahrux sultandan   sonra  Kuhgiluyəyə   965-ci  ildə  Rüstəm  xan  təyin  edilmişdir. Ondan sonra  burada Xəlil  xanı görürük  ki,  o  da  Mənsur  bəyin  soyundan  idi. Xəlil xan  10.000  avşara  sərkərdəlik  edirdi. Xəlil xan   və  oğlu  Rüstəm  bəy  1580-ci ildə (988-ci ildə)    Düzməcə  İsmayıl  tərəfindən  öldürüldükdə  Kuhgiluyə  valiliyinə  Xəlilin  qardaşı  oğlu  İskəndər   xan  təyin  olundu. O, Farsdakı  zülqədərlilərin  köməyi  ilə  Yalançı  İsmayılı  öldürsə  də,  özü  Xəlil   xanın  kiçik  oğlu Şahqulu bəy tərəfindən öldürülmüşdür. Lakin Şahqulu bəy də öz qohumu  Əbdüllətif  bəy  oğlu  Həsən  bəyin  müxalifəti  ilə  qarşılanmış,  bir  müddət  hər  ikisi  Kuhgiluyədə  düşmən  kimi  yaşamış,  nəhayət  Şahqulu  xan  998-ci  ildə  Şirazda  Həsən  xan  tərəfindən  qətlə  yetirilmişdir.
Daxili qarışıqlıqdan  faydalalan  Həsən  xan  Kuhgiluyəni  bir  müddət  müstəqil  idarə  etdikdən  sonra  1003-cü  ildə  (1596-1595)   şahın  əmri  ilə  xan  tərəfindən  qardaşı  və  oğulları  ilə birlikdə Qəhqəhə  qalasında  həbs  olunmuş  və  1018-ci  ilədək  (1609-1610)  burada  qalmışlar.
Həmin il  orada  vaqe  olan  bir  hadisədə  şaha  sədaqət  göstərərək, bağışlanmış və qorçular sırasına qəbul olunmuşlar. Kuhgiluyə valiliyinə Kazerun hakimi Əmir xan Avşar təyin edilmişdi.
Ancaq avşarlar  Əmir  xanı  vali  kimi  tanımayaraq    Xəlil  xanın  nəvəsi  Əbülfət  bəyi özlərinə  başçı  seçdilər. Şah Abbas  avşarların  bu  itaətsizliyinə  qəzəblənərək,  Fars  əyalətinə  qul  nəsildən  Allahverdi  xanı  göndərdi. Allahverdi xan  Farsa  gələrək  üsyankar avşarları  cəzalandırdı  və  özü  kimə  qul    nəslidən  olan  bir    adamı  Guhgiluyə  valisi  təyin  etdikdən  sonra  geri  qayıtdı».
Əmral Xəmmədov
Əmral Zaur oğlu Xəmmədov (2 oktyabr 2001; Çaxırlı, İmişli rayonu, Azərbaycan — 15 oktyabr 2020; Hadrut, Xocavənd rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Əmral Xəmmədov 2 oktyabr 2001-ci ildə İmişli rayonunun Çaxırlı kəndində dünyaya göz açmışdır. Orta təhsilini İmişli rayon Çaxırlı kənd tam orta məktəbində almışdır.
Hərbi xidməti
Əmral Xəmmədov Xüsusi Təyinatlı Dəstələrin əsgəri olaraq xidmət etmişdir.
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Əmral Xəmmədov 2020-ci il sentyabrın 27-dən Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi üçün başlanan Vətən müharibəsində iştirak etmişdir. Murovdağ və Cəbrayıl döyüşlərində vuruşmuşdur. Cəbrayılın girişində bayraq dalğalandırmışdır. Əmral Xəmmədov 15 oktyabr 2020-ci ildə Hadrutun azad olunması uğrunda gedən döyüşlərdə döyüş tapşırığının yerinə yetirilməsi zamanı həlak olmuşdur.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Əmral Xəmmədov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Xocavənd rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Əmral Xəmmədov ​ölümündən sonra "Xocavəndin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Kəlbəcər rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Əmral Xəmmədov ​ölümündən sonra "Kəlbəcərin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsi zamanı döyüş əməliyyatlarının rəhbəri olan, düşmənin canlı qüvvəsinin məhv edilməsində rəşadət göstərən, vəzifə borcunu ləqayətlə və vicdanla yerinə yetirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 05.11.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Əmral Xəmmədov ölümündən sonra 3-cü dərəcəli "Rəşadət" ordeni ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 05.11.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Əmral Xəmmədov ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
İzzət Əfəndiyeva
İzzət Əfəndiyeva — Fizika üzrə elmlər doktoru, 1989-cu ildən BDU-da çalışır.
Həyat və fəaliyyəti
1950-ci il sentyabrın 10-da Azərbaycan Respublikası, Gəncə şəhərində anadan olmuşdur. 1967-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki Bakı Dövlət Universiteti) Fizika fakültəsinin əyani şöbəsinə (rus bölməsində) daxil olmuş və 1972-ci ildə həmin universitetin məzunu olmuşdur. 1997-ci ildən Bakı Dövlət Universitetində çalışır.
Gizli Silahlı Təşkilat
Gizli Silahlı Təşkilat və ya OAS — XX əsrin 60-cı illərinin əvvəlində Fransada terrorçu hərbi faşist qruplaşması.
Tarixi
Gizli Silahlı Təşkilat 1961-ci ilin yazında qatı müstəmləkəçi zabitlər və ifrat sağ siyasi xadimlər tərəfindən yaradılmışdır. Qruplaşmanın başlıca məqsədi Əlcəzairə istiqlaliyyət verilməsinə mane olmaq idi. Əlcəzair 1962-ci ildə istiqlaliyyət qazandıqdan sonra əsas fəaliyyətinin Fransaya və onunla qonşu ölkələrə çevirən OAS Fransanın demokratik qüvvələrinin təzyiqi ilə tezliklə ləğv edilmişdir. OAS başçıları uzunmüddətli həbs cəzalarına məhkum olunmuş, lakin 1968-ci il amnistiyasına əsasən azad edilmişdir.
Yaldəyirmanı (Germi)
Yaldəyirmanı — İranın Ərdəbil ostanının Germi şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 224 nəfər yaşayır (43 ailə).
Səhzab (Sərab)
Səhzab - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Sərab şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 683 nəfər yaşayır (201 ailə).
Tamara Gözəlova
Tamara Gözəlova ) — Azərbaycan aktrisası, diktoru və mədəniyyət xadimi.