cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nəsrlə yazılmış Milad nəğməsi
Qəbulu
Şair Tomas Hud öz jurnalında yazır ki, "Əgər qədim və qonaqpərvər adətləri, sosial və xeyriyyəçilik mərasimləri Milad bayramı dağılaraq məhv olmaq təhlükəsi ilə üzləşsəydi, o zaman bu kitab ona ikinci həyat bəxş edərdi." "Tait's Edinburgh Magazine" jurnalında yayımlanmış rəyində, adətən Dikkensin yaradıcılığını sərt tənqid edən Teodor Martin, gözlənilmədən "Milad nəğməsi"ni tərifləyərək qeyd edir ki, "gözəl qəbul edilən və rahat oxunan bu nəcib kitab, cəmiyyətə fayda vermək üçün yaradılmışdır." Dikkensin vəfatından sonra Marqaret Olifant kitabda hind toyuğu və qaymaq pudinqi ilə bağlı aspektlərə görə təəssüfünü ifadə etsə də, bildirir ki, nəşr edildiyi dövrdə əsər "yeni Yevangeliya" hesab edilirdi, həmçinin insanları özünü yaxşı hiss etməyə ilhamlandırırdı. Dini mətbuat adətən ədəbi əsərlər haqqında fikir bildirməsə də, 1884-cü ildə "Christian Remembrancer" nəşri qeyd edir ki, çox istifadə edilmiş qədim nağıl hekayədə orijinal şəkildə təqdim edilir, həmçinin müəllifin yumor hissi yüksək qiymətləndirilir. Yazıçı və filosof Con Raskin isə dostuna demişdi ki, onun fikrincə "Dikkens, Miladı dindən ayıraraq şümşə və pudinq kimi təqdim edir – nə ölünün dirilməsi, nə yeni ulduzun doğulması, nə müdriklərin elmi nə də çobanları xatırlamır."
"Amerika qeydləri" və "Martin Çuzzlevitt"in ABŞ-da ciddi tənqid edilməsindən sonra amerikan oxucular povesti soyuq qarşılasalar da, ABŞ-da vətəndaş müharibəsinin sonuna yaxın kitabın müxtəlif nəşr nüsxələri geniş yayılmışdı. 1863-cü ildə "The New York Times" qəzetində yayımlanmış rəydə müəllif qeyd edir ki, Dikkens "köhnə Miladın…keçmiş əsrin malikanə divarları arasında qalmış hisslərini bu günkü kasıbların evlərinə gətirmişdir."
230px|thumb|right|"Milad nəğməsi"nin Londonda "Chapman & Hall" nəşriyyatı tərəfindən həyata keçirilmiş ilk nəşrinin titul səhifəsi.
Sonrakı tarixi
Parley versiyasının satışa çıxarılmasından iki gün sonra Dikkens müəllif hüquqlarının pozulmasına görə məhkəməyə müraciət edir və qazanır. Nəşriyyat özünü bankrot elan etməli olur və Dikkensə 700 funt ödəməli olur. "Milad nəğməsi"nin gəlirlərinin də kiçik həcmli olması onun nəşriyyatla əlaqələrinin daha da pisləşməsinə səbəb olur. Bundan sonra Dikkens "Bradbury and Evans" nəşriyyatı ilə müqavilə bağlayır.
Bəyənmədiyi söz və ifadələri dəyişmək üçün Dikkens sonrakı ömrü ərzində dəfələrlə povesti redaktə etmişdir. Əsərin uğurundan nəticə çıxaran Dikkens sonradan Milad mövzusunda "Zınqırovlar" (1844), "Ocaq arxasında işıldaquş" (1845), "Həyat uğrunda döyüş" (1846) və "Məftun adam və ya ruhla iş birliyi" (1848) adlı povestlərini də yazmışdır. Hər biri dünyəvi nağıl xarakteri daşıyan bu əsərlərdə ilin proqressiv sosial dəyişiklikləri etiraf edilmiş və həllini gözləyən sosial problemlər qabardılmışdır. İctimayət yazıçının köhnə kitablarını almaqda davam etsə də, ədəbi rəyçilər yeni əsərləri sərt tənqid atəşinə tuturdular.
Personajlar
"Milad nəğməsi"nin əsas personajı londonda yaşayan qoca Ebenezer Skrucdur. Əsərdə o, "xəsis, xəbis, həyatdan yorulmuş, ətrafındakı hər kəsi sıxışdıran, fürsətcil qoca gübahkar" kimi təsvir edilir. Kelli yazır ki, Skrucu yazarkən Dikkens ehtimal ki, sevdiyi və demonlaşdırdığı atasının təsiri altında olmuşdur. Ola bilsin ki, əsərdəki iki fərqli Skruc obrazının – biri soyuq, deyingən, xəsis və tənha, digəri isə xeyirxah və ünsiyyətcil — yaranmasında bu psixoloji konflikt dayanır. İngilis ədəbiyyatı professoru Robert Duqlas Ferherst hesab edir ki, kitabda balaca Skrucun tənha və bədbəxt uşaqlığı və kasıblıqdan qaçmaq üçün pula can atmasının təsvir edilən giriş hissəsi "Dikkensin özü haqqında düşüncələrinə parodiya"dır; dəyişilmədən sonrakı Skrucun təsviri isə Dikkensin özünə optimist baxışıdır.
Skruc həm də real həyatda olan iki qoca şəxsin şəxsiyyəti əsasında yaradılmışdır: onlardan biri parlament üzvü Con Elves, digəri isə Qloster-Old Bankının sahibi Cemmi Vuddur. Vud həm də xalq arasında "Xəsis Qloster" kimi tanınırdı. Sosioloq Frenk Elvelin sözlərinə görə, Skrucun kasıblara baxışlarında Tomas Maltusun demoqrafik və siyasi baxışları, "Həbsxanalar yoxdurmu?…Bəs işçi evlərinin şurası?…Bəs kasıblar haqqında qanun tam şəkildə qüvvədə deyilmi?" sözləri isə filosof Tomas Karlayl tərəfindən qaldırılmış məsələlərə sarkastik cavabdır.
Dikkensin yaradıcılığında Skruc obrazının ədəbi sələfi vardır. Yazıçının bioqrafı Piter Akryod Skruc və Martin Çuzzlevitt personajları arasında oxşarlıq görsə də, Skrucun "daha fantastik personaj" olduğunu yazır. Akroyd qeyd edir ki, Çuzzlevittin ürəyiyumşaq personaja çevrilməsi, Skrucun analogiyasıdır. Duqlas-Ferherst isə hesab edir ki, "Pikvik qəzeti"ndən olan Qabriel Qrab adlı ikinci dərəcəli personaj da, Skrucun yaradılmasına təsir göstərmişdir. Skruc adını, Dikkens Edinburq səfəri zamanı məzar daşı üzərində görmüşdür. Həmin məzar qarğıdalı tüccarı olan Ebenezer Lennoks Skroqqiyə aid idi; Dikkens yazını "qəddar insan" kimi oxumaqla səhv təfsir etmişdi.
Dikkens gənclik illərində "Goodge and Marney" adlı mağazanın yaxınlığında yaşayırdı və ola bilsin ki, Skrucun iş partnyorunun adını seçərkən yazıçı həmin mağazanın adından ilhamlanmışdır. Marlinin zəncirlənmiş olmasına gəlincə, Dikkens 1842-ci ilin martında Pensilvaniya ştatındakı Qərbi Penitensiar idarəsinə səfər etmiş və burda zəncirlənmiş insanları görüncə dəhşətə gəlmişdir. Balaca Tim obrazını yaradarkın Dikkens əlil uşaq və "Milad nəğməsi" yazılarkən beş yaşında olan Henri adlı qohumundan ilhamlanmışdır. Milad hədiyyə qutusunu açan iki uşaq kimi təsvir edilmiş Cəhalət və İstək obrazını yaradan Dikkens Londonun İst-End ərazisindəki məktəbə səfəri zamanı aldığı təəssüratlardan istifadə etmişdir.
Mövzular
Əsərin mərkəzi mövzusu Skrucun dəyişilməsidir. Devis Skruc fiqurunu "həmişə reformasiya prosesində olan Protey" kimi qəbul edir; Kelli yazır ki, personajın transformasiyası onun təsvirində əksini tapmışdır; başlanğıcda xəbis və xəsis olan Skruc, dəyişərək "itirilmiş imkanlarına görə dərin təəssüf hissi keçirən" şəxsiyyətə çevrilir. Bəzi tədqiqatçılar, o cümlədən, Qreys Mur belə hesab edir ki, xristianlıq mövzuları əsərdə dərin əksini tapmışdır və "Milad nəğməsi"ni bağışlanma haqqında xristian nəzəriyyəsinin təzahürü kimi qəbul etmək lazımdır. Dikkensin bioqrafı Kler Tomalin hesab edir, Skrucun dəyişilməsi "hətta ən günahkar insan belə, günahlarını etiraf edib təəssüf bildirərək bağışlana bilər" kimi səslənən xristian inancını daşıyır. Dikkensin təşkilatlanmış dinə münasibəti mürəkkəb idi; onun inanc və prinsipləri Əhdi-Cədid əsasında formalaşmışdı. "Marlinin mədəsi yox idi" yazan Dikkens, bu məqamda İohanna birinci məktubda əks olunmuş təmsilə əsaslanırdı.
Digər müəlliflər, o cümlədən Kelli hesab edir ki, Dikkens, "bu müqəddəs bayrama dünyəvi baxışı qabartmışdır." Tədqiqatçı Con O. Cordan qeyd edir ki, dostu Con Fosterə ünvanladığı məktubda, Dikkens, "Milad nəğməsi"nin fəlsəfəsini "ətrafda baş verən hər şeyə şən baxış" adlandırır. Mədəniyyət tarixçisi Penne Restad isə yazır ki, Skrucun bağışlanması Dikkensin "Milad nəğməsi"ndəki fəlsəfəsinin "konservativ, individualist və patriarxal aspektləri"ni, həmçinin alturizmi əks etdirir.
Dikkens, "Milad nəğməsi"ni Böyük Britaniya cəmiyyətində kasıblığa – xüsusilə uşaq kasıblığına olan münasibətə cavab kimi yazmış və gələcəkdə povesti öz arqumentlərini əsaslandırmaq məqsədi ilə istifadə etmək istəmişdir. Povestdə Skruc, eqoistik maraqlar və onların mümkün nəticələri haqqında alleqorik paradiqma kimi təqdim edilir. Balaca Tim oxucularda simpatiya oyatmaq məqsədi ilə yaradılmışdır. Duqlas-Feyrhest yazır ki, bu cür personajların istifadə edilməsi, Dikkensə, orta tabəqəni rədd etmədən xeyriyyəçiliyin vacibliyi haqqında fikrini çatdırmağa imkan vermişdir.
Miras
200px|thumb|right|Müasir Milad ənənələri arasında mühüm yer tutan qızardılmış Milad hind toyuğu ənənəsi Dikkensin povestindən sonra yaranmışdır. "Şən Miladlar" ifadəsi "Milad nəğməsi"nin yazılmasında yüz il əvvəllər mövcud olmuşdur; ifadənin məlum ən erkən istifadəsi 1534-cü ildə bir məktub üzərində qeyd edilmişdir. Dikkens tərəfindən "Milad nəğməsi"ndə ifadənin istifadə edilməsi isə onun Viktoriya dövrü cəmiyyətində məşhurlaşmasına səbəb olmuşdur. Povestin yayımlanmasından sonra "Bah! Humbug!" ifadəsi sentimental və ya həddən artıq bir hadisəyə reaksiya nidası kimi ingilis dilinə daxil olmuşdur; "Skruc" adı xəsis anlamında istifadə edilməyə başlamış və 1982-ci ildə bu anlamı ilə İngilis dilinin Oksford lüğətinə daxil edilmişdir.
XIX əsrin əvvəllərində Böyük Britaniyada daha çox kənd təsərrüfatı və kənd həyatı ilə əlaqələndirilən Milad bayramının ənənələri urbanizasiya və industrializasiyadan çox uzaq idi. Devis hesab edir ki, "Milad nəğməsi"ndə Dikkens göstərmişdir ki, artan modernizasiyaya baxmayaraq Milad bayramını şəhər və qəsəbələrdə də qeyd etmək mümkündür. Müasir dövrdə istifadə edilən Milad bayramı ənənələri məhz Viktoriya dövründə Dikkensin əsərinin təsiri ilə canlandırılmış və yaradılmış bayram ənənələridir. 1830–1840-cı illərin Oksford hərəkatı Milad mövsümü ilə əlaqəli ənənəvi ritual və dini mərasimləri canlandırmağa çalışırdı, Dikkens isə "Milad nəğməsi" ilə zamanın ruhunu tutaraq Milada öz baxışı əlavə etmişdir.
Dikkens, bayramın humanitar tərəflərini daha çox qabartmağa çalışırdı ki, bu da, Qərb mədəniyyətində Miladın ailəvi bayram kimi qeyd edilməsi, mövsüm yeməkləri və içkiləri, rəqslər, oyunlar və bayram səxavəti kimi aspektlərin gündəmə gəlməsinə vüsət vermişdir. Tarixçi Ronald Hatton qeyd edir ki, Dikkens "nəsilləri əlaqələndirərək sosial barışıqlığın yaranması"na səbəb olmuşdur.
Yazıçı Uilyam Din Hauells Dikkensin bir neçə Milad nağılını – o cümlədən "Milad nəğməsi"ni tədqiq etdikdən sonra 1891-ci ildə qeyd edir ki, əsərdəki "pafos süni və gərgin görünür; yumor əksər hallarda aldadıcı olsa da, şəndir." Yazıçı Ceyms Coys hesab edirdi ki, "Milad nəğməsi"ndə Dikkens bayrama uşaq kimi yanaşaraq, sadəlövh optimizm və həyat reallıqları arasında uçurum yaradır.
İngilis ədəbiyyatı professoru Rut Qlensi bildirir ki, "Milad nəğməsi" ayrı-ayrılıqda müxtəlif oxuculara təsir göstərmişdir. 1844-cü ilin əvvəlində "The Gentleman's Magazine" jurnalı Böyük Britaniyada xeyriyyəçiliyin artmasını Dikkensin povesti ilə əlaqələndirir; 1874-cü ildə Dikkensin Milad hekayələrini oxuduqdan sonra Robert Lui Stivenson ehtiyacı olanlara kömək etməyə and içmişdir; Tomas Karlayl isə "Milad nəğməsi"ni oxuduqdan sonra iki böyük Milad ziyafəti təşkil etmişdir. 1867-ci ildə əsərin ictimai oxunuşundan təsirlənən ABŞ biznesmeni Milad ərəfəsində fabrikin işini tamamilə dayandıraraq, işçilərinin hər birinin ailəsinə hindquşu göndərmişdir. XX əsrin ilk illərində Norveç kraliçası Uelsli Mod tərəfindən London əlilləri üçün göndərilmiş Milad hədiyyələri üzərində "Sevgilərlə balaca Timdən" yazılmışdır. Gilbert Kit Çesterton isə yazır: "Hekayənin gözəllik və faydalığı…Skruc və onun ətrafındakıların xoşbəxtliyindən qaynayır… … Skrucun bir daha Milad görmələrinin olacaqmı…onlar bizə müraciətdir."
Əsərin adaptasiyalarında edilmiş dəyişiklikləri tədqiq edən Devis, dövrün əsas düşüncə tərzini əks etdirmək üçün hekayə və personajların fokusunun dəyişdirildiyini göstərir. Əgər viktorian dövrü cəmiyyəti "Milad nəğməsi"ni dini məzmunlu, lakin dünyəvi əsər hesab edirdisə, XX əsrin əvvəllərində o, uşaq nağılı sayılır və gəncliyində povesti oxumuş valideynlər onu öz övladları üçün oxuyurlar. Devisin fikrincə Böyük böhran ərəfəsində "bəziləri əsəri kapitalizmin tənqidi kimi qiymətləndirsələr də, … çoxları acı iqtisadi reallıqdan qaçmaq üçün onu istifadə edirdilər."
Adaptasiyalar
upright=1|thumb|Povestin ilk ekran adaptasiyası olan "[[:en:Scrooge, or, Marley's Ghost|Skruc və ya Marlinin ruhu" filminin dövrümüzə çatmış hissələri, 1901]] 1849-cu ildə "Devid Koperfild" romanı üzərində çalışan Dikkensin daha bir Milad hekayəsi yazmağa nə həvəsi, nə də vaxtı yox idi. O, düşünürdü ki, "Milad nəğməsi"ndəki fəlsəfəni insanlara çatdırmağın ən yaxşı yolu ictimai mütaliələrin təşkil edilməsidir. 1852-ci ilin Miladında Dikkens Birminqem ratuşasında əsəri Sənaye və Ədəbiyyat İnstitutu üçün oxuyur; bu mütaliə böyük uğurla qarşılanır. Bundan sonra 1870-ci ilə kimi (yazıçının vəfat ili) Dikkens əsərin qısaldılmış versiyasını 127 dəfə ictimayət üçün oxuyur.
Povestin nəşr edilməsindən sonra V. M. Svepstoun ("Milad kölgələri", 1850), Horasio Elcer ("Cob Uorrenin Miladı", 1863), Luiza Mey Alkott ("Milad arzusu və onun gerçəkləşməsi", 1882) və başqaları tərəfindən əsərə yazılmış cavablarda Skrucun dəyişilməsindən sonrakı həyatı işıqlandırılmış, Dikkensin personaj üçün seçdiyi inkişaf yolunu düzgün hesab etməyənlər isə onu tam fərqli yöndə təsvir etmişlər.
Nəşrindən demək olar ki, dərhal sonra əsər səhnələşdirilmişdir. 5 fevral 1844-cü ildə əsərin üç fərqli tamaşası başlanmış, onlardan biri – Edvard Sterlinq tərəfindən təşkil edilmiş tamaşa isə Sikkensin özü tərəfindən sanksiyalaşdırılmış və 40 gündən artıq davam etmişdir. 1844-cü ilin fevralında Londonda bir-biri ilə rəqabətdə olan səkkiz "Milad nəğməsi" tamaşası gedirdi. "Milad nəğməsi" Dikkensin bütün əsərlərindən daha çox televiziya və kino formatına uyğunlaşdırılmışdır. 1901-ci ildə əsər əsasında "Skruc və ya Marlinin ruhu" adlı səssiz ağ-qara Böyük Britaniya filmi çəkilmişdir; bu, əsərin ilk məşhur adaptasiyası olsa da, dövrümüzdə onun əhəmiyyətli bir hissəsi itirilmişdir. 1923-cü ildə hekayə BBC Radio üçün uyğunlaşdırılmışdır. Opera, balet, Brodvey myuziklı, animasiya və pantomima tamaşası (Marsel Marsonun iştirakı ilə BBC üçün) da daxil olmaqla ən müxtəlif media formalarına uyğunlaşdırılmışdır.
Devis hesab edir ki, zaman ötdükcə əsərin adaptasiyaları orijinaldan daha çox yadda qalmağa başlamışdır. Dikkens tərəfindən yazılmış şaxtaçılar və mayak işçilərinin ziyarət edilməsi kimi bəzi səhnələr adaptasiyalarda istifadə olunmadığına görə, zamanla unudulmuş, istifadə olunan digər səhnələr isə daha yaddaqalan olmuşdur. Bundan sonra Devis, əsərin orijinal və daha çox yadda qalan versiyaları arasında müqayisə aparır.
Cek Vord
Cek Vord, Quşcuğaz və ya Yusif Rəis — əfsanəvi dəniz qulduru tarixdə Yusuf Rəis kimi də tanınır. Cek Sərçə personajı ondan ilhamlanaraq yaradılmışdır. Tarixdı həm də Yusuf Rəis və ya "Türkə dönmüş xristian" kimi tanınır.
Tərcümeyi-halı
İngilisdilli millətlər üçün Cek Quşcuğaz (Jack Birdy) əfsanəvi dəniz qulduru idi və onun barəsində müxtəlif kitablar, pyeslər yazılmışdı. XX əsrdə bu dəniz qulduru barədə bir neçə macəra filmi çəkilmişdi. Nəhayət, 2000-ci illərdə Hollivudun çəkdiyi "Qəraib dənizi quldurları" film epopeyası, əsasən də məşhur Hollivud ulduzu Conni Depp`in mahir ifasında Cek Sərçə (Jack Sparrow) adı ilə yaratdığı obraz bu tarixi qulduru kinodakı rolun adı ilə bütün dünyaya tanıtdı.
Erkən həyatı
Cek Vord (Jack Ward) və ya bəzi sənədlərdə Con Vord (John Ward) kimi tanınan bu adamın erkən dövrü barədə az məlumat var. Ehtimala görə, o, 1552 və ya 1553-cü ildə İngiltərənin cənub-şərqindəki Kent bölgəsinin kiçik Faverşem liman şəhərində doğulub. Liman şəhəri keçmiş dənizçi və dəniz quldurlarının sonuncu sığınacağı hesab edilirdi. Şəhər əhalisinin əsas qazanc yeri balıqçılıq və qısa məsafələrdə işləyən dəniz ticarəti idi. Çox güman ki, yeniyetmə yaşlarından bu gənc oğlanbalıqçılıq, köhnə gəmilərin ehtiyat hissələrinin toplanıb satılması ilə özünü dolandırır və beləliklə də dənizçiliyin sirrlərinə yiyələnirdi.
Pirat həyatı
1588-ci ildə ispan hərbi donanması (Armada) İngiltərəyə uğursuz hücum edir. İspanların dənizlərdə hegemonluğundan xoflanaraq və növbəti hücumlardan ehtiyat edərək İngiltərə kraliçası I Yelizaveta ölkəsinin donanmasını möhkəmləndirməyə çalışır. Dövlətin resurslarının yetərli olmadığını görən kraliça axtarışda olan və ölümə məhkum edilmiş bütün ingilis dəniz quldurlarını, ispanlara qarşı birlikdə döyüşmək şərtilə əfv edir. Həmçinin, millətindən asılı olmayaraq öz şəxsi hesabına ispanlara qarşı vuruşacaq hərbi gəmiləri və gəmi heyətlərini təşkil edən hər bir kəsə (korsarlara) və onların gəmisində xidmət edəcək muzdlu döyüşçülərə (kaperlərə) kraliça xüsusi icazə — patent-lisenziya təqdim etməyə başlayır. Görünən budur ki, Cek Vord da kaper qismində ispan hərbi və ticarət gəmilərinə qarşı hücumlarda iştirak edir. Bu hücumların birində ingilis korsar gəmisinin kapitanı öldürülür və təcrübəli dənizçi kimi Cek həlak olmuş kapitanı əvəz edərək gəmini ispanların güclü əks-hucumundan xılas edir. Sonralar onun bu qəhrəmanlığı dillər əzbəri olur.
1603-cü ildə İngiltərədə I Ceyms kral taxtına oturur və İspaniya ilə sülh bağlayır. Beləliklə, bir çox korsar və kaper işsiz qalırlar. Bəziləri öz peşələrini davam etdirməyə qərar verirlər. Amma hətta ispan gəmilərinə hücumlar artıq İngiltərədə quldurluq kimi qiymətləndirilirdi.
Varisliyi
Məlum olduğu kimi Vord bu dövrdə hələ quldur deyildi. O, Devon bölgəsinin Plimut liman şəhərində balıqçı peşəsinə qayıdır. Elə həmin ildə o, Kanal Donanmasındakı "Uolf Lion" adlı gəmidə işlməyə başlayır. Gəmidə çalışdığı ikinci həftədə o və gəminin 30 nəfərdən ibarət dənizçiləri tarixçilərə məlum olmayan ədalətsizliklə üzləşib üsyan qaldırırlar, gəmini tərk edərək Plimut limanındakı 25 ton su tutumu olan barkı (böyük yelkənli gəmini) qaçırırlar. Dənizçilər Vordı öz kapitanları seçirlər. Dəniz quldurları tarixində bu, ilk fakt idi ki, dəniz quldurları demokratik əsasda öz liderlərini seçirdilər.
Qaçaqlar yaxınlıqdakı Vayt adasına sığınırlar. Onlara belə məlumat çatır ki, "Violet" adlı gəmidə İngiltərədəki təqiblərdən qaçan katoliklər öz sərvətlərini daşıyırlar. Quldurlar "Violet" gəmisini ələ keçirirlər. Amma gəmidə heç bir tutarlı sərvət olmur. Vord isə, vaxtı itirmədən "Balaca Con" adı verdiyi "Violet" gəmisindən istifadə edərək sərvətlə dolu iri fransız ticarət gəmisinə yaxınlaşmaq şansını əldən buraxmır. Fransız gəmisini ələ keçirdikdən sonra quldurlar İngiltərə sularını tərk edirlər.
Aralıq dənizinə daxil olan Vord ixtiyarındakı puldan istifadə edərək, fransız ticarət gəmisini 30 topa malik, dövrü üçün müasir hesab edilən hərbi gəmiyə dəyişir. Gəmiyə "Hədiyyə" (The Gift) adı verən Vord Aralıq dənizi boyunca ticarət gəmilərinə hücum etməyə başlayır.
Əfsanəvi dəniz qulduru ilə şəxsən görüşmüş səyyah Vilyam Littou (WilliamLithgow) yazır ki, "Quşcuğaz" ləqəbi Cek Vordın öz sözlərinə görə, onun daim qəfəsdə müxtəlif quşları saxlaması, quşlara olan sevgisi və qayğısı ilə izah oluna bilər. Çünki zarafatcıl olmasına baxmayaraq o, bic və rəhmsiz idi. Bu cür sərt və bəzi hallarda qəddar olan adamın balaca quşlara sevgisi onun silahdaşlarına da qəribə gəlirdi.
1605-ci ildə Mərakeşin şimal-qərbindəki Salə şəhər limanında Riçard Bişop və Entoni Conson kimi gələcəkdə tanınacaq məşhur dəniz quldurlarının da daxil olduğu ingilis və holland dənizçilərindən ibarət dəstə Vorda qoşulur. O, 1606-cı ilin avqustunda Tunisin osmanlı hakimi Qara Osman bəylə müqavilə bağlayır. Beləliklə, Tunisi özünə qərargah edən Vord quldur axınlarına başlayır və 60 ton su tutumu olan ispan "Reniera e Soderina" gəmisi olmaqla bir sıra iri ticarət gəmilərinizəbt edir.
1607-ci ilin iyununda Tunisə dönən Vord burada qışı keçirir. Amma növbəti axınında yunan sahillərində Venesiya respublikasının donanması ilə döyüşdə çürüməyə başlamış "Reniera e Soderina" gəmisi batır. Baş vermiş bu gözlənilməz itki nəticəsində Vord döyüşü uduzur və 400 nəfərlik heyətini itirir. Həlak olmuş heyətin 250 nəfəri müsəlman, 150-si ingilis dənizçisi idi.
Təklənmiş Vord Tunisə sığınır və buradan ingilis kralı I Ceymsə əfv barədə müraciət edir. Kral isə, onun xahişini rədd edir və beləliklə, Vord Qara Osman bəyin tam himayəsi altına keçir.
Vəfatı
Onun islamı qəbul etməsi İngiltərədə hiddətlə qarşılanır. Səyyah Vilyam Littou yazır ki, 1610-cu il dekabrın 23-də ilk dəfə olaraq Venesiyanın İngiltərədəki səfiri Makantiono Korrer dəniz quldurları Cek Quşcuğaz və Frensis Verni haqda məlumatları Venesiya hakiminə (Doja) və senatına yollayır. "Əsli-nəcabətli yüksək zadəgan olmayan, lakin ingilis olan bu iki dəniz qulduru islamı qəbul edərək türkə çevriliblər. Bu isə ingilislərin hiddətinə səbəb olub. Kapitan Cek türkə dönüb ki, I Kral Ceymsə acıq versin". 1612-ci ildə ingilis dramaturqu Robert Daborn hətta "Türkə dönmüş xristian" adlı pyes də yazır. O dövrdə Avropada müsəlmanlara millətindən asılı olmayaraq "türk" də deyirdilər.
Artıq Yusuf Rəis kimi tanınan Cek Vord hələ uzun müddət Tunisdən dəniz axınları təşkil edərək ingilis, fransız və ispan gəmilərini qarət edirdi. 65 yaşında o, dəniz əməliyyatlarına son verir. Həyatının qalan hissəsini zənginlik içində yaşayır və ehtimala görə,1622-ci ildə Tunisdə yayılmış vəba xəstəliyindən 70 yaşında vəfat edir.
Cek Vordın ölümündən 5 il əvvəl Tunisə ikinci dəfə gələn şotlandiyalı səyyah Vilyam Littou onunla görüşünü "Nadir macəraların ümumi diskursu" və "Şotlandiyadan 19 illik ağrılı səyahətlər" əsərlərində təsvir edib.
V.Littounun əsərində Cekin daha içki içmədiyinə, öyrəşmədiyi geyim gəzdirməyə məcbur olduğuna görə həyat şəraitindən gileyləndiyi məqamı var və müəllif bir xristian təəssübkeşliyi etməyə çalışır. Bununla bərabər V.Littou bu sözləri də əsərində yazmağa məcbur idi: "…Qoca gülümsədi, onu "Kapitan Çek" adlanrıdmalarına əhəmiyyət vermədi. Digəl ki, bütün həyatını bu ada layiq olmasına xərcləmişdi. İndiki halda isə o, yalnız Yusif Rəisdir, Tunisin varlı zadəganıdır, ingilislərin yuxuda da görə bilmədikləri var-dövlətə sahib və siciliyalı gözəlçə Yasəmənin əri idi və o qadın da xristianlıqdan islama keçmişdi.
… Hazırda qarşımda müsəlman türklər kimi geyinmiş və müsəlmanlığı qəbul edən, vaxtilə xristian olmuş Cek Quşcuğaz dayanıb… Hazırda o, zəngin sarayda zadəganlara xas müsəlman həyatı yaşayır… Bizim qarşımıza parıldayan meyvələr, quzu budundan bişirilmiş yeməklər gətiriləndə, Cek Quşcuğaz mənə macəralarından danışacağını vəd etdi.
… Görüşümüzün sonunda Cek Quşcuğaz məni şəxsi qalasına gedən körpüdən ötürərək böyük təntənə ilə yola saldı. Bu görüş mənim xatirəmdə əbədi qalacaq. Çünki dünyanın ən böyük, ən güclü və ən əfsanəvi dəniz qulduru ilə görüşmüşdüm…".
Memento (film, 2000)
Memento — tanınmış Amerikalı rejissor Kristofer Nolanın qardaşı Conatanın "Memento mori" adlı qısa hekayəsi əsasında yazmış olduğu ssenariyə 2000-ci ildə çəkdiyi psixoloji detektiv filmidir. IMDb-də bütün dövrlərin ən yaxşı filmləri arasında 47-ci yeri tutur. Həmçinin, BBC-nin nəşr etdiyi, dünyada 117 film tənqidçisinin də yer aldığı "21-ci əsrin ən yaxşı filmləri" siyahısında 25-ci sırada yer alıb.
Film ilk dəfə 2000-ci ildə Venesiya Film Festivalında nümayiş olunaraq film tənqidçilərin marağına səbəb olur. "Memento" IMDb-ə görə tarixdəki 250 ən yaxşı film arasındadır.
Filmin baş qəhrəmanı, sığorta şirkətində araşdırma aparan Leonard Shelby (Qay Pirs) həyat yoldaşına təcavüz edərək onu öldürən qatili axtarır. Əsas çətinlik Leonardın başından ağır xəsarət alması və anteroqrad amneziyası nəticəsində yaddaşında 15 dəqiqədən çox bir şey saxlaya bilməməsidir. O, daim özü üçün qeydlər, fotoşəkillər qoymalı və hətta insanları, məkanları yaddaşında saxlaya bilmədiyi hadisələri xatırlatmaq üçün döymələr etməlidir. İstintaqda ona Teddy (Joe Pantoliano) ləqəbli bir kişi və qız – Natali (Carrie-Anne Moss) kömək edir, lakin o, heç birinə etibar edə bilmir. Filmin əsl intriqası Leonarddan gizlədilən istintaqın son hissəsindədir. Rejissor intriqaları qorumaq və tamaşaçıların nələrin baş verdiyini qəhrəmanın gözündən izləməsi üçün filmi sondan əvvələ lentə alıb. Filmi qeyri-adi edən də bəlkə də məhz budur. Beş dəqiqəlik seqmentlər vaxtın normal axdığı üç dəqiqəlik ağ-qara əlavə ilə kəsilir. Filmin sonunda hekayə xətləri birləşir və qara və ağ şəkil rəng alır. Bu andan etibarən, izləyici hadisələrin bütün xronologiyasını bərpa edir. Nolan şərhlərdə filmi belə təsvir edir: "Bütün film içəriyə baxışdır: insanın şəxsi reallığına, onun həyatına; davamlı mübarizə aparmaq məcburiyyətində qaldıqlarına: özü ilə və təbii ki, ətrafdakı reallığa. Bundan əlavə, reallıq qavrayışı və həyat tərzi ümumilikdə qəbul ediləndən tamamilə fərqli bir insanın həyatına və düşüncələrinə bir baxışdır. Və həqiqətən ümid edirəm ki, həyata öz münasibətiniz barədə düşünməyinizə kömək edəcəyik. "Memento" daxili bir görünüşdür, eyni zamanda dünyaya başqa bir insanın gözü ilə baxmaq fürsətidir." {| class="wikitable sortable" !Rejissor !Prodüser !Müəllif !Ssenari !Baş rollarda !Operator !Bəstəkar !Film şirkəti !Müddəti !Büdcə !Rüsum !Ölkə !Dil !İl !IMDb
Məzmun
Filmin baş qəhrəmanı, sığorta şirkətində araşdırma aparan Leonard Shelby (Qay Pirs) həyat yoldaşına təcavüz edərək onu öldürən qatili axtarır. Əsas çətinlik Leonardın başından ağır xəsarət alması və anteroqrad amneziyası nəticəsində yaddaşında 15 dəqiqədən çox bir şey saxlaya bilməməsidir. O, daim özü üçün qeydlər, fotoşəkillər qoymalı və hətta insanları, məkanları yaddaşında saxlaya bilmədiyi hadisələri xatırlatmaq üçün döymələr etməlidir. İstintaqda ona Teddy (Joe Pantoliano) ləqəbli bir kişi və qız — Natali (Carrie-Anne Moss) kömək edir, lakin o, heç birinə etibar edə bilmir. Filmin əsl intriqası Leonarddan gizlədilən istintaqın son hissəsindədir. Rejissor intriqaları qorumaq və tamaşaçıların nələrin baş verdiyini qəhrəmanın gözündən izləməsi üçün filmi sondan əvvələ lentə alıb. Filmi qeyri-adi edən də bəlkə də məhz budur. Beş dəqiqəlik seqm14 noyabr 2019entlər vaxtın normal axdığı üç dəqiqəlik ağ-qara əlavə ilə kəsilir. Filmin sonunda hekayə xətləri birləşir və qara və ağ şəkil rəng alır. Bu andan etibarən, izləyici hadisələrin bütün xronologiyasını bərpa edir. Nolan şərhlərdə filmi belə təsvir edir: "Bütün film içəriyə baxışdır : insanın şəxsi reallığına, onun həyatına; davamlı mübarizə aparmaq məcburiyyətində qaldıqlarına: özü ilə və təbii ki, ətrafdakı reallığa. Bundan əlavə, reallıq qavrayışı və həyat tərzi ümumilikdə qəbul ediləndən tamamilə fərqli bir insanın həyatına və düşüncələrinə bir baxışdır. Və həqiqətən ümid edirəm ki, həyata öz münasibətiniz barədə düşünməyinizə kömək edəcəyik. "Memento" daxili bir görünüşdür, eyni zamanda dünyaya başqa bir insanın gözü ilə baxmaq fürsətidir."
Devid Trimbl
Uilyam Devid Trimbl, Baron Trimbl — 1998-2002-ci illərdə Şimali İrlandiyanın ilk birinci naziri və 1995-2005-ci illərdə Olster Birlik Partiyasının (UUP) lideri olmuş Britaniya siyasətçisi. O, həmçinin 1990-2005-ci illərdə Yuxarı Bann üçün Parlament üzvü (MP) və 1998-2007-ci illərdə Yuxarı Bann üçün Qanunvericilik Assambleyasının (MLA) üzvü olmuşdur. 2006-cı ildə o, Lordlar Palatasının ömürlük həmkarı oldu və bir il sonra Mühafizəkarlar Partiyasına qoşulmaq üçün Olster Birlik Partiyasından ayrıldı.
Trimbl 1970-ci illərdə Belfast Kraliçası Universitetində hüquq müəllimliyi karyerasına başladı və bu müddət ərzində o, paramiliterlərlə əlaqəli Avanqard Birlik Tərəqqi Partiyası ilə məşğul olmağa başladı. 1975-ci ildə Şimali İrlandiya Konstitusiya Konvensiyasına seçildi və ABTP-ı dağıldıqdan sonra 1978-ci ildə Olster Birlik Partiyasına qoşuldu. Belfast Universitetində qalaraq, 1990-cı ildə Yuxarı Bann üçün millət vəkili seçilənə qədər akademik karyerasını davam etdirdi. 1995-ci ildə gözlənilmədən Olster Birlik Partiyasının lideri seçildi. O, 1998-ci ildə Belfast sazişi ilə nəticələnən danışıqlarda mühüm rol oynadı və (Con Hyum ilə birlikdə) səylərinə görə həmin il Nobel sülh mükafatına layiq görüldü. Daha sonra o, Şimali İrlandiyanın birinci naziri seçildi.
2005-ci il ümumi seçkilərində məğlub olduqdan sonra Trimbl qısa müddət sonra Olster Birlik Partiyasının rəhbərliyindən istefa verdi. 2006-cı ilin iyununda o, Antrim qraflığındaki Lisnaqarveydən Baron Trimbl titulunu alaraq Lordlar Palatasından ömürlük həmkarlıq vəzifəsini qəbul etdi. O, nəhayət 2007-ci ildə yenidən toplanan Assambleyaya namizədliyini irəli sürmədi, bunun əvəzinə OBP-dan ayrılaraq Mühafizəkarlar Partiyasına qoşuldu.
Erkən həyatı və təhsili
Trimbl Şimali İrlandiyanın Banqor şəhərində yaşayan orta sinifli presviterian Uilyam və İvi Trimblın oğlu idi. İlk təhsilini Banqorda (1956-63) alır. Trimblın ata babası Corc, Salyko qraflığının İski kəndində Uilyam Trimbl və Meri Börnsün oğlu olaraq dünyaya gəlib.
O, 1964-1968-ci illərdə Belfast Kraliça Universitetində təhsil alıb və burada hüquq üzrə Makkeyn medalına layiq görülüb. Bakalavr dərəcəsini fərqlənmə ilə başa vurur.
Akademik karyerası
Trimbl 1969-cu ildə vəkil kimi fəaliyyətə başlayıb. O, həmin il Belfast Kraliça Universitetində müəllim kimi çalışır, sonradan 1973-1975-ci illərdə hüquq fakültəsinin dekan köməkçisi, 1977-ci ildə baş müəllim, 1981-1989-cu illərdə isə kommersiya və əmlak hüququ kafedrasının müdiri olmuşdur. 1990-cı ildə parlamentə seçilərkən universitetdən istefasını verir.
1983-cü ildə universitetdəki ofisində oturarkən o, dost və hüquq professoru Edqar Qrahamın İRA qatilləri tərəfindən silahla öldürülməsi səslərini eşidir. Ondan meyitin tanınması tələb olunur. 1994-cü ildə Olster Kral Polisi ona sui-qəsdin hədəfində olduğunu söylədi.
Siyasi karyerası
O, 1975-ci ildə Şimali İrlandiya Konstitusiya Konvensiyasına Cənubi Belfast üçün Avanqard üzvü seçilir və bir müddət Olster Müdafiə Assosiasiyasından Glenn Barr ilə birlikdə partiya rəhbərinin müavini vəzifəsində çalışır. Partiya Bill Kreyq tərəfindən İrlandiya Millətçiləri ilə hakimiyyətin bölüşdürülməsinə qarşı çıxmaq və İrlandiya Respublikası ilə daha sıx əlaqələrin qarşısını almaq üçün yaradılmışdır; bununla belə, partiya Kreyqin Sosial Demokrat və İşçi Partiyası ilə könüllü olaraq hakimiyyətin paylaşılmasına icazə vermək təklifi ilə bağlı fikir ayrılığı yarandıqda, Trimbl Kreyqi dəstəkləyənlərdən biri idi.
O, 1978-ci ildə Avanqard dağıldıqdan sonra Olster Birlik Partiyasına qoşuldu və dörd partiya katibindən biri seçildi. O, 1983-1985-ci illərdə Laqan Vadisi Birlik Assosiasiyasının sədr müavini vəzifəsində çalışıb və 1985-ci ildə sədr seçilib. 1989-1995-ci illərdə OBP-ı Hüquq Komitəsinin sədri və 1990-96-cı illərdə Olster Birlik Şurasının fəxri katibi vəzifələrində çalışmışdır.
1990-cı ildə Yuxarı Bannda keçirilən təkrar seçkidə 58% səslə parlamentə seçilib. O, 1990-cı illərdə vətəndaş müharibəsi zamanı Bosniya və Herseqovina hökumətinə dəstəyə çağıran azsaylı britaniyalı siyasətçilərindən biri idi.
Olster Birlik Partiyasının lideri
8 sentyabr 1995-ci ildə Trimbl gözlənilmədən OBP-ı lideri seçilərək, öncül namizədlərdən Con Teylor və digər üç namizədi məğlub dərək, önə keçdi.
thumb|left|200px|Şimali İrlandiyada Portadoun protestant siyasi cəmiyyətinin üzvü olan Narıncı Ordeninin üzvlərini dəstəkləyən divar rəsmi. Trimblin lider seçilməsi onun 1995-ci ildə, Armaq qraflığının Portadoun şəhərində mübahisəli Narıncı Ordenli Protestant yürüşünə rəhbərlik etdiyi Dramkri münaqişəsindəki rolundan sonra baş verdi. 1997-ci ildən qadağan edilən yürüşdə Trimbl və Demokratik Birlik Partiyasının lideri İan Peysli əl-ələ verib irəliləyirdilər. Bir çox İrlandiya katolikləri bunu laqeydlik hesab edirdilər, bir çox protestant bunun Trimblenin onları müdafiə etdiyinə işarə olduğunu düşünürdü.
Seçkilərdən qısa müddət sonra Trimbl Dublində 30 ildə İrlandiya baş naziri ilə görüşən (Terens Oneyldən bəri) ilk OBP-ı lideri oldu. 1997-ci ildə o, 1921-ci ildə İrlandiyanın parçalanmasından sonra Şinn Feyn ilə danışıqlara razılıq verən ilk ittifaq lideri oldu.
Daha sonra, ümumi partiya danışıqlarında o, OBP-ı nümayəndə heyətinə rəhbərlik etdi və Şinn Feyn ilə masa arxasında oturdu, baxmayaraq ki, danışıqların getdiyi səkkiz ay ərzində heç vaxt onların lideri Cerri Adams ilə birbaşa danışlara girmədi. Danışıqlar uğurlu keçdi və 10 aprel 1998-ci il tarixli Belfast müqaviləsi ilə nəticələndi və nəticədə millətçilərlə hakimiyyətin bölüşdürülməsi qərarına gəlindi. 22 may 1998-ci ildə Şimali İrlandiyada seçiciləri 71 faiz lehinə olmaqla sazişi təsdiqlədilər.
Trimbl 1998-ci ildə Yeni İl Fəxri mərasimində Böyük Britaniyanın Şəxsi Şurasına təyin edildi.
Şimali İrlandiyanın ilk naziri
Trimbl əvvəlcə keçmiş ABŞ senatoru Corc Mitçelin çoxpartiyalı danışıqlara sədr təyin edilməsinə qarşı çıxsa da, sonunda onu qəbul etməli oldu. Danışıqlar 1998-ci ilin aprelində Belfast sazişi ilə nəticələndi. Trimbl sonradan partiyasının razılaşmanı qəbul etməsində mühüm rol oynadı.
Trimbl 25 iyun 1998-ci ildə Yuxarı Bann üçün Şimali İrlandiya Assambleyasının üzvü seçildi. 1 iyul 1998-ci ildə Şimali İrlandiyanın birinci naziri seçildi.
Müvəqqəti İrlandiya Respublika Ordusunun ləğvi ilə bağlı mübahisələr Trimblin birinci nazir vəzifəsində işlədiyi müddətdə fasilələrə səbəb verdi. Xüsusilə:
1998-ci ildə Toni Bleyr 1972-ci ildə Derridə 13 silahsız vətəndaş hüquqları yürüşçüsünün öldürülməsinə dair yeni məhkəmə araşdırması, Qanlı Bazar Günü təhqiqatını elan etdi. Eyni hadisə ilə bağlı əvvəlki təhqiqat, Widgery Tribunal-ı diskreditasiya edilmişdi. İcmalar Palatasındakı müzakirələr zamanı Trimbl bir neçə fərqli səsdən biri idi. O dedi: "Baş nazirə belə düşündüyümü söyləmək məcburiyyətində qaldığım üçün üzr istəyirəm ki,Foylun hörmətli üzvü Con Hyumun bunun inkişaf prosesinin bir hissəsi olacağına dair vəd verdiyi ümid çox güman ki, yersiz olacaq. Köhnə yaraların bu cür açılması xeyirdən çox zərər verə bilər. Vəziyyətin əsas faktları məlumdur və mübahisəyə açıq deyil”. 2010-cu ildə hesabat verən Sevilla Araşdırması 13 qətlin və 13 yaralanmanın hamısının əsassız olduğunu təsdiqlədi.
Rütbəsi
2005-ci ildə keçirilən ümumi seçkilərdə Trimbl Vestminsterdə Yuxarı Banndan parlamentə yenidən seçilmək üçün Demokratik Birlik Partiyasından Devid Simpsonə məğlub oldu. Olster Birlik Partiyası 2005-ci il ümumi seçkilərindən sonra Parlamentdə yalnız bir yeri (Şimali İrlandiyada 18 yerdən) saxladı və Trimbl 7 may 2005-ci ildə partiya rəhbərliyindən istefa verdi.
11 aprel 2006-cı ildə Trimblın iş həyatı boyunca Lordlar Palatasında yer alacağı elan edildi. 21 may 2006-cı ildə onun doöma şəhəri olaraq qəbul etdiyi Lisbern şəhərinin orijinal adı olan Lisnaqarvi coğrafi təyinatını seçdiyi elan edildi. Daha sonra, 2 iyun 2006-cı ildə Lisnaqarvidən Antrim qraflığının Baron Trimblı olmuşdur.
18 dekabr 2006-cı ildə o, növbəti seçkilərdə Şimali İrlandiya Assambleyasından istefa verəcəyini elan etdi.
Qadağan olunmuş kitabların siyahısı
Qadağan edilmiş kitablar — qanunla qadağan edilmiş kitablar və ya esse və ya pyeslər kimi nəşr olunmuş bədii əsərlərdir. Kitabların qadağan edilməsi praktikası siyasi, hüquqi, dini, mənəvi və ya (daha az) kommersiya məqsədlərindən senzuranın bir formasıdır.
Devid Trimbl
Rütbəsi
Trimbl Dublin Triniti Kollecinin, Universiteti Fəlsəfə Cəmiyyətinin Fəxri Hamisi adına layiq görülmüşdür.
17 aprel 2007-ci ildə Trimbl Birləşmiş Krallıqda siyasətdə daha böyük təsirə malik olmaq üçün Mühafizəkarlar Partiyasına qoşulmaq qərarına gəldiyini elan etdi. Bununla belə, o, Olster Birlik Partiyasına qarşı təbliğat aparmaq niyyətində olmadığını bildirdi. O,1974-cü ilə qədər mövcud olan və Sanninqdeyl sazişinin nəticələrinə bənzər, Mühafizəkarlar və Olster Birlikçiləri arasında gələcək ittifaq ideyasını təklif etdi. Bu ideya 2008-ci ilin sonunda Olster Mühafizəkar və İttifaqçılarının seçki alyansının yaradılması ilə reallaşdı. Bildirilib ki, Mühafizəkarlar 2010-cu il ümumi seçkilərində qalib gəlsələr, Trimbl, ola bilsin, Nazirlər Kabinetində "önəmli" nazir olacaq. Bununla belə, Mühafizəkar-Liberal Demokrat koalisiya hökumətinin qurulmasından sonra Trimbla heç bir hökumət və ya ön sıra vəzifəsi təklif edilmədi.
2010-cu ilin may ayında Trimbl İsrailin mövcudluq hüququnu dəstəkləyən qeyri-yəhudi beynəlxalq layihə olan İsrailin Dostları Təşəbbüsünə qoşuldu. İspaniyanın keçmiş baş naziri Xose Mariya Aznar Lopez tərəfindən başlayan təşəbbüsə Birləşmiş Ştatların Birləşmiş Millətlər Təşkilatındakı keçmiş səfiri Con Robert Bolton, britaniyalı tarixçi Endryu Roberts və Perunun keçmiş prezidenti Alexandro Toledo da daxildir. 29 yanvar 2013-cü ildə Trimbl və Aznar birlikdə The Times qəzetində Hizbullahı pisləyən və Avropa hökumətlərini onu terror təşkilatı siyahısına salmağa çağıran məqalə yazdılar.
Turkel Araşdırma Komissiyası
thumb|right|211px|[[Qəzzəyə bağlı flotiliya (yaşıl) və İsrail Hərbi Dəniz Qüvvələrinin (narıncı) marşrutları]] 14 iyun 2010-cu ildə Trimbl Qəzzə flotiliyasının basqını ilə bağlı İsrailin xüsusi müstəqil ictimai Türkel Araşdırma Komissiyasına müşahidəçi təyin edildi.
Komissiya gəmilərin Qəzzaya gəlməsinin qarşısını almaq üçün İsrailin hərəkətlərinin beynəlxalq hüquqa uyğun olub-olmadığını araşdırıb. O, digər məsələlərlə yanaşı, Qəzza zolağına dəniz blokadasının tətbiqi üçün təhlükəsizlik mülahizələrinə və dəniz blokadasının beynəlxalq hüquq normalarına uyğunluğuna, reyd zamanı hərəkətlərin beynəlxalq hüququn prinsiplərinə uyğunluğu; və flotiliyanı təşkil edən və iştirak edənlərin həyata keçirdikləri hərəkətlər və onların şəxsiyyətlərinə diqqət yetirib.
Komissiyada İsrail Ali Məhkəməsinin keçmiş hakimi Yakob Turkel və Texnion - İsrail Texnoloji İnstitutunun keçmiş prezidenti Amos Horev, eləcə də 2010-cu ilin iyulunda əlavə edilmiş digər iki üzv var idi.(Bar-İlan adına Universitetin beynəlxalq hüquq professoru Şabtay Rosenne də komissiyanın təsis edildiyi andan 21 sentyabr 2010-cu il tarixində vəfatına qədər onun tərkibində çalışmışdır. ) Bundan əlavə, komissiyada dinləmələrdə və müzakirələrdə iştirak edən, lakin yekun nəticələrə səs verməmiş iki xarici müşahidəçi, Trimbl və Kanada ordusunun məhkəmə sisteminin keçmiş rəhbəri, hakim baş advokat Ken Votkin də var idi. Panel, 2011-ci ilin yanvarında həm İsrailin Qəzzanı dəniz blokadası, həm də donanmanın ələ keçirilməsinin "hüquqi olaraq beynəlxalq hüquq qaydalarına uyğun olduğu" qənaətinə gəldi.
Şəxsi həyatı
Trimblinin 1968-ci ilin avqustunda Hizer Makkob ilə olan ilk evliliyi 1976-cı ildə boşanma ilə nəticələndi. Onun ilk evliliyindən övladı olmayıb. Trimbl 1978-ci ilin avqustunda Dafne Elizabet ilə evlənir. Onların iki oğlu və iki qızı dünyaya gəlir (Riçard, Viktoriya, Nikolas və Sarah). Leydi Trimbl 2010-cu ilin mayında Olster Mühafizəkarları və İttifaqçıları üçün Böyük Britaniya parlament seçkilərində iştirak etməzdən əvvəl Şimali İrlandiya üçün Bərabərlik Komissiyasının, daha sonra isə Şimali İrlandiya İnsan Haqları Komissiyasının üzvü kimi fəaliyyət göstərmişdir.
2019-cu ilin iyul ayında o, 2017-ci ildə Şotlandiyada sevgilisi Rozalind Stefens ilə evlənən lezbiyan qızı Vikiyə görə eynicinsli nikahlar və tərəfdaşlıqlarla bağlı mövqeyini dəyişməyə "məcbur olduğunu" etiraf etdi. O, Lordlar Palatasındakı çıxışında: “Mən bunu dəyişə bilmərəm və indi buna qarşı olduğumu söyləyə bilmərəm, çünki buna razıyam. Biz oradayıq”.
Mükafatları
thumb|right|[[Nobel sülh mükafatı]] 1998-ci ilin oktyabrında Trimbl və Con Hyum Şimali İrlandiyada münaqişənin sülh yolu ilə həlli istiqamətində göstərdikləri səylərə görə Nobel sülh mükafatına layiq görüldülər. Nobel İnstitutu qeyd edirdi: "Şimali İrlandiyada əsas üstünlüyü təşkil edən partiyanın lideri kimi Devid Trimbl prosesin kritik mərhələsində Belfast (Yaxşı Cümə) sülh razılaşmasına gətirib çıxaran həll yollarını müdafiə edərkən böyük siyasi cəsarət göstərmişdir." 8 dekabr 1999-cu ildə Parisdə keçirilən mərasimdə Trimbl Fransa hökuməti tərəfindən Fəxri Legion ordeninə layiq görülmüşdür.
2002-ci ildə Trimble Amerika Uğurlar Akademiyasının Qızıl Plata Mükafatına layiq görüldü.
2002-ci ildə Trimble Amerika Nailiyyətlər Akademiyasının Qızıl Plata mükafatına layiq görüldü.
Xatun körpüsü
Xatun körpüsü - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Xoy şəhərinin cənubunda, Xoy-Salmas yoluda Qoturçay üzərində yerləşən tarixi abidə.
Tarixi
Körpünün tikilmə tarixi ilə bağlı mənbələrdə müxtəlif məlumatlar mövcuddur. Bir mənbədə körpünün Atabəy Özbək dövründə III Toğrulun qızı, Özbəyin həyat yoldaşı Xatunun xatirəsinə inşa edildiyi daha sonra isə Əhməd xan Dünbili tərəfindən bərpa etdirildiyi yazılıb. Başqa bir mənbədə isə körpünün ilk dəfə Səfəvilər dövründə tikildiyi və 1756-1786-cı illərdə Əhməd xan Dünbili tərəfindən təmir etdirildiyi barədə məlumat öz əksini tapır.
Con Horton Konvey
Con Horton Konvey — Britaniyalı riyaziyyatçı.
Həyatı
26 dekabr 1937-ci ildə doğulub.
Xatun körpüsü
Memarlıq xüsusiyyətləri
Xoy-Salmas yolunda yerləşən körpü Qotur çayı üzərində qayalıq ərazidə tikilib. Çayın axın istiqaməti cənubdan şimala doğrudur. Körpü şərq-qərb istiqamətində, 73 m uzunluğundadır. Körpünün göyərtəsinin eni qoruyucu məhəccərlər istisna olmaqla 4,70 m-dir. Balustradların eni 0,40 m-dir və bu gün hər iki tərəfə maili şəkildə inşa edildiyi görünür. Yol şəraitinə görə konstruksiya hər iki tərəfə maili, göz sayına görə isə çoxgözlü körpülər qrupuna daxildir. Körpüdə 8 kiçik və 7 böyük kamera var. Körpünün ən uzun hissəsi olan körpünün yamaclarının orta göz zəmindən qovuşduğu nöqtə 7,60 m-dir.
Con Horton Konvey
Həyatı
Horton "Həyat" oyununun yaradıcısı kimi məşhur idi. O, həmmüəlliflərlə birlikdə oyunların kombinatorial nəzəriyyəsinin əsasını qoyub və sürreal ədədləri kəşf edib.
Xatun körpüsü
Memarlıq xüsusiyyətləri
Körpünün böyük və kiçik kameraları sivri tağlı tikilsə də, şərq ucundakı kiçik kamerası dairəvi tağlıdır. Suyun yuxarı axını istiqamətindəki selyaranlar suyun intensivliyini azaltmaq üçün üçbucaqlı prizma şəklində inşa edilib. Körpü başlıqlarının üzəngiləri selyaranların üstündədir. Onlar körpünün aşağı axını istiqamətində əsas üzərindəki selyaranlar kimi üçbucaqlı prizma şəklindədir. Körpünün kiçik və böyük kameraları açıqlıq baxımından bir-birindən fərqlənir. Abidənin kameraları sivri tağlı olsa da, birinci sıradakı kiçik kamera dairəvi tağlıdır və eni 0,90 m-dir. Bu bölmə indi yerin altındadır. Birinci böyük aşırımın eni 4,20 m-dir. İkinci kiçik aşırımın eni 1,85 m, böyük aşırımın eni 4,70 m-dir. 3-cü kiçik aşırımın eni 1,85 m, böyük aşırımın eni 5,30 m-dir. 4-cü kiçik aşırımın eni 2.30 m, körpünün orta və ən geniş hissəsində yerləşən 4-cü böyük aşırımın eni isə 5,90 m-dir. 5-ci kiçik aşırımın eni 2.30 m, böyük aşırımın eni 5,30 m-dir. 6-cı kiçik aşırımın eni 1.80 m, böyük aşırımın eni 4,70 m-dir. 7-ci kiçik aşırımın eni 1.80 m, böyük aşırımın eni 4,35 m-dir. Sonuncu və 8-ci kiçik aşırım 1.80 m-dir. Bu böyük kameraların hündürlüyü orta hissələrdə 5 m-dir. Yanlardakı gözlər isə təxminən 3 m hündürlüyündədir. Böyük və kiçik kameralar arasındakı məsafə yan hissələr istisna olmaqla, 100-110 sm arasında dəyişir. Selyaranların eni 3,40 - 4.75 m arasındadır.
Tikinti materialı
Körpünün inşasında tikinti materialı kimi kərpic və daşa üstünlük verilmişdir. Suya daha davamlı olan daş materialdan selyaranlarda, əsas və aşırımların yan divarlarında istifadə olunub. Daşlar rustik üslubda hörülüb. Daşlar əksərən düzbucaqlı formada və müxtəlif ölçülərdədir. Tağların kənarlarında, məhəccərlərdə kərpic materialına üstünlük verilib. Körpünün tağlarında və kiçik kameralarında istifadə olunan kərpiclər diaqonal düzüldüyü halda, daşıyıcılarda düz kərpic düzümü diqqət çəkir. Körpü kameralarının tağlı hissəsi kərpiclə tikilsə də, ətək hissəsi daş döşəmə üzərindədir. Kərpiclərin sırası şaquli istiqamətdədir. Lakin 7-ci körpü gözündə kərpiclərin düzülüşü digərlərindən fərqlidir. Bu bölmədə kərpiclər aynalı tonoz şəklində düzülüb. Kiçik kameraların tağ hissələrində daş materialdan, yan divarlarında isə kərpic materialından istifadə edilmişdir. 2-ci kiçik kameranın yan divarları digərlərindən fərqli olaraq əyri quruluşdadır.
Con Horton Konvey
Həyatı
Horton 1986-cı ildən bu günə kimi ABŞ-də çalışıb.
11 aprel 2020-ci ildə 82 yaşında Nyu-Cersidə koronavirusdan vəfat edib.
Kamurəs Qadınəfəndi
Kamurəs Qadınəfəndi — 35. Osmanlı sultanı V Mehmedin ilk xanımı.
Həyatı
Kamurəs xanım 1855-ci ildə əslən ubix olan əsilzadə ailəsində dünyaya gəlmişdir. Çox gənc yaşlarında saraya xidmətçi olaraq alınmış, 30 sentyabr 1872-ci ildə Çırağan sarayında V Mehmedlə evləndilər. Evləndikdən bir il sonra Şahzadə Mehmed Ziyayəddin Əfəndini dünyaya gətirdi. 1918-ci ildə ölkəyə gələn Bolqarıstan kralı III Borisin qarşılanması mərasimində iştirak etdi. Sarayda təlim keçən kiçik sultanların təhsili ilə maraqlanırdı.
Sultan V Mehmedin vəfatının ardından (1918) bir müddət sarayda qalan Kamurəs xanım daha sonra Beşiktaşdakı saraya köçürüldü. Çox keçmədən 30 aprel 1921-ci ildə burada vəfat etdi. Cənazəsi ərinin Əyyubsultandakı Sultan Rəşad türbəsinə dəfn edildi.
İnallı (Nir)
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 208 nəfər yaşayır (47 ailə).
Səftər Məmmədov
Səftər Əlihüseyn oğlu Məmmədov — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri. 2014-cü ilin 1-3 avqust tarixləri arasında Azərbaycan-Ermənistan təmas xəttində baş verən döyüşlər zamanı şəhid olub, ölümündən sonra "Hərbi xidmətdə fərqlənməyə görə" III dərəcəli medalı ilə təltif edilib.
Həyatı
Səftər Məmmədov 1995-ci ildə Salyan rayonunun Seyidsadıqlı kəndində anadan olub.
Hərbi xidməti
Əsgər Səftər Məmmədov 2014-cü ilin 1-3 avqust tarixləri arasında Azərbaycan-Ermənistan təmas xəttində baş verən döyüşlər zamanı şəhid olub. Avqustun 1-i isə Səftər Məmmədov doğulduğu Salyan rayonunun Seyidsadıqlı kəndində son mənzilə yola salındı. Dəfn mərasiminə minlərlə rayon sakini ilə yanaşı, şəhidin qulluq etdiyi hərbi hissənin əsgərləri və zabitləri də qatıldı. Dəfn mərasiminin sonunda yaylım atəşi açıldı və əsgər Məmmədov uğrunda şəhid olduğu torpağa tapşırıldı.
Səftər Məmmədov ölümündən sonra göstərdiyi qəhrəmanlığa görə Azərbaycan Respublikası Müdafiə Naziri general-polkovnik Zakir Həsənovun sərəncamı ilə "Hərbi xidmətdə fərqlənməyə görə" III dərəcəli medalı ilə təltif edildi.
İbrahim Məmmədov (icra başçısı)
İbrahim Məmmədov (tam adı: Məmmədov İbrahim İsmayıl oğlu) — Naxçıvan Muxtar Respublikası Sədərək rayonunun (2006-2009) və Şərur rayonunun (2009-2017) İcra hakimiyyətinin sabiq başçısı.
İcra başçısı
Naxçıvan Muxtar Respublikası Sədərək rayonu İcra hakimiyyətinin başçısı vəzifəsində işləmişdir. O, bu vəzifəyə 1 dekabr 2006-cı il tarixində təyin edilmişdir. 19 may 2009-cu il tarixində Naxçıvan Muxtar Respublikası Sədərək rayonu İcra hakimiyyətinin başçısı vəzifəsindən azad edilmiş və elə həmin gün imzalanan digər sərəncamla Naxçıvan Muxtar Respublikası Şərur rayonu İcra hakimiyyətinin başçısı vəzifəsinə təyin edilmişdir. 1 iyun 2017-ci il tarixində Naxçıvan Muxtar Respublikası Şərur rayonu İcra hakimiyyətinin başçısı vəzifəsindən azad edilmişdir.
Elnur Qədirli
Elnur Rəcəb oğlu Qədirli — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi. İtkin.
Həyatı
Elnur Qədirli 1997-ci il avqustun 27-də İsmayıllı rayonunun Diyallı kəndində anadan olub.
Hərbi xidməti
Elnur Qədirli 2020-ci il sentyabrın 29-da Hərbi Komissarlıq tərəfindən Vətən müharibəsinə çağırılıb.
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Elnur Qədirli 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Suqovuşanın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Elnur Qədirli oktyabrın 7-də Suqovuşan döyüşləri zamanı itkin düşüb.
Müdafiə Nazirliyi tərəfindən rəsmi olaraq itkin düşən hərbi qulluqçu hesab olunmuşdur və onun tapılıb ailəsinə məlumat verilməsi üçün zəruri tədbirlər görülmüşdür, lakin uzun müddətli axtarışlar nəticə vermədiyindən Elnur Qədirliyə "şəhid" statusu verilmişdir.