cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Siam körfəzi
Coğrafiyası
Siam körfəzinin ən şimal nöqtəsində Banqkok buxtası yaranıb, hansına ki Çaupxraya çayı tökülür. Əhəmiyyətli çaylardan biri də mənsəbi Surat Thani şəhərində yerləşən Tapi çayı dı. Çaupxraya çayının sedimentasiya sının (çökmə) davam etməsi mərkəzi Tailand sahilin daha da çox cənuba doğru irələməsinin səbəbidi. Suyun dərinliyi sahildən 10 metrdən 20 metrə qədər olan məsafədə cəmi 11 metr təşkil edir. Orta dərinliyi 58 m, maksimal dərinliyi cəmi 85 metrdir. Sonuncu buzlaq dövründə körfəzin ərazisi dəniz səviyyəsindən yüksəkdə idi və Mərkəzi Taylandda yerləşən bugünkü Çaupxrayanın ətrafında olan ovalığın quru davamı idi. Eyni zamanda Siam körfəzi sahilinin böyük bir hissəsi eroziyaya məruz qalıb.
Körfəzdə suyun axını olduqca yavaşdı ki, bu da bu da əhəmiyyətli şirin suyun qabarması ilə birləşərək güclü sedimentasiyaya gətirib çıxardır. Tərkibində duz nisbətən azdır və 3,05—3,25 % təşkil edir. Cənubi-Çin dənizinin duzlu suyu daha dərin yerlərdə dövran edir. Siam körfəzinin su temperaturu çox yüksəkdir və bir çox yerlərdə mərcan rifləri n yaranmasına şərait yaradır. Mərcanların müəyyən səbəblərə görə məhv olmayla üz-üzədi, bu da turizm və balıqçılığa böyük zərər vurur.
Kiş (Şəki)
Kiş — Azərbaycan Respublikasının Şəki rayonunun eyniadlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Şəki rayonunun eyniadlı inzibati ərazi vahidində kənd. Kiş çayının sahilində, dağətəyi ərazidədir. Qədim yaşayış məntəqələrindəndir. Alban tarixçisi Movses Kalankatlının "Alban tarixi" əsərində adı Kis kimi çəkilir. Onun yazdığına görə, ilk xristian missionerlərindən biri olan Yenisey təqr. 74-cü ildə Uti vilayətinin Kis kəndinə gəlib kilsə tikmışdır. Bu, bütün Cənubi Qafqaz ərazisində ilk xristianlıq məbədi idi. Kilsə əvvəllər burada mövcud olmuş qədim sitayiş yerində tikilmişdır. Kiş fars dilində "kult, sitayiş yeri" mənasındadır. Erkən orta əsrlərdə Albaniyada (indiki İsmayıllı və Xocavənd rayonları ərazisində) Kiş adlı başqa obyektlər də qeydə alınmışdır.
Əhalisi
Kəndin əhalisi 7100 nəfər təşkil edir ki, onun da 3595 nəfəri kişi, 3505 nəfəri isə qadındır.
Coğrafi mövqeyi
thumb|300px|Kiş kəndinin görünüşü Kiş kəndi Azərbaycan Respublikasının şimal-qərb zonasında yerləşən Şəki coğrafi rayonunun qədim kəndlərindən biridir. Kiş kəndi Şəki şəhərindən 5 km uzaqlıqda yerləşir. 7100 nəfər əhalisi olan kəndin ərazisi turizm üçün əlverişlidir. Münbit torpaqlara malik kənd ərazisində əkin-biçin işləri, adətən, həyətyanı sahələrdə bağçılıq və bostançılıqla aparılır. Dörd tərəfdən dağla əhatə olunan kəndin əsas hissəsi "Tat" dağının ətəyində yerləşir. Öz mənbəyini Kiçik Qafqaz Sıra dağlarından götürən kəndin kənarından axan eyni adlı çay (Kiş çayı - Çox güman ki, indiki Kiş çayı o vaxtlar "Ağ su" adlanırmış. Mənbələrdə koordinatları o qədər də konkret göstərilməmiş "Ağ su dərəsi", yəni "Ağ su" adlı çayın mənbəyi". N.Şaminin və Ş.Ə.Yəzdinin "Zəfərnamə"lərindən) daşqın çayları sırasına daxildir. Meşə ilə əhatə olunan çay relyefinin mənzərəli görünüşü var. Kəndin və Şəki rayonun şirin su ehtiyatı məhz bu çayın hesabına ödənilir. Burada, əsasən, dəmyə əkinçiliyi olduğundan təkcə həyətyanı bağlarda və həyatyanı sahələrin suvarılmasında çayın suyundan istifadə edilir. Qış və yay vaxtlarında suyu azalan çay yaz aylarında əriyən buzların hesabına gurlaşıb ətrafa və kəndə xeyli ziyan verir. Təbii ehtiyatlar baxımından tikinti materialları ilə zəngindir. Bura əsasən daş, çınqıl və meşə materialları aiddir. Kənd gətirmə konusu landşaftına və meşə örtüyünə malikdir.
Mədəniyyəti
thumb|200px|[[Kiş məbədi gecə]] Kənddə çoxlu sayda qədim tikililər mövcuddur. Bunlardan ən məşhuru kiş məbədidir.
Kiş məbədi Zaqafqaziyada ilk apostol kilsəsi hesab olunur.
Əhalisi
Kəndin əhalisini Azərbaycanlılar - 7050, ləzgilər - 50 nəfər təşkil edir.
1921-ci ildə Azərbaycan kənd təsərrüfatı siyahıyaalmasının nəticələrinə görə Kiş kəndində 1383 nəfər (302 təsərrüfat), əsasən azərbaycanlı türklər (yəni azərbaycanlılar) yaşayırdı. Əhalisinin 736 nəfəri kişi və 647 nəfəri qadın olub.
Din
Kənddə Kiş kənd məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.
Himalay qaraçöhrəsi
(Taxus wallichiana)  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Hampton by Hilton
thumb|304x304px|Liverpulda Con Lennon hava limanında yerləşən Hampton by Hilton oteli Hampton by Hilton — daha əvvəllər Hampton İnn kimi tanınan bu otel Hilton Otellər Şəbəkəsinin ticari markası olan otel brendi. Hampton otel brendi məhdud qida və içki xidmətləri göstərən orta qiymətli otel şəbəkəsidir. Əksər Hampton otelləri müstəqil fəaliyyət göstərirlər və françayzinqlər tərəfindən idarə edilirlər, lakin bəziləri Hilton Otellər Şəbəkəsinin mülkiyyətindədir. Hampton oteli ABŞ-də ən böyük otel françayzinqlərindən biridir. Hamptonun françayzinqlərinə ABŞ-də və 16 ölkə ərazisində 2000 otel daxildir.
Tarixi
Otel zənciri ilk dəfə 1984-cü ildə Hampton İnn kimi fəaliyyətə başlayıb və Holiday Korporasiyasının maliyyə yarımı ilə idarə edilib. İlk otel Tennessi ştatının Memfis şəhərində yerləşən 2 mərtəbəli eksteryer giriş qapılı 128 qonaq otağından ibarət olan otel idi. 1989-cu illərin sonlarında, bəzi maliyyə çətinliklərindən sonra Holiday Korporasiyası öz əyarı olan Holiday İnn Korpoyasiyasını satdı və Hampton İnn, Embassy Suites və Homewood Suites otellərinin də daxil olduğu Promus Otel Korporasiyası holdinq şirkətinin fəaliyyətinə başladı. Bu dəyişiklik ilə Promus Hampton İnn brendinə yenidən sərmaye yatırdı və beləcə Hampton İnn büdcə oteli olmaqdan orta-bazar otelinə çevrildi və özünün az öncə satılan otel brendi ilə rəqabət aparmağa başladı. Otel zənciri orta qiymətli otel brendləri içərisində pulsuz kontinental səhər yeməyi təqdim edən və “100 %-li müştəri məmnuniyyəti qarantiyalı” xidmət göstərən ilk otel brendlərindəndir. 1990-cı illərdə, Hampton İnn 220 otel mülkiyyətinə 27 000 otaq nömrəsinə sahib idi. Hampton İnn  və Suitlər 1995-ci ildə təqdim olundu və onlar qonaq otağı və mətbəx sahəsinə sahib olan 2 otaqlı suit üslubunda otel otaqlarını təklif edirdi.
1999-cu ildə, Hilton Otelllər Şəbəkəsi Promus Otel Korporasiyasını 3.7 milyard dollar məğləbinin qarşılığında satın alır. 2004-cü ildə, 100 milyon dollar “Make it Hampton” təşəbbüsü altında Hampton öz otel istehsalını yeniləndirdi və beləcə buraya asan qoşulan zəngli saatların istehsalı mp3 pleyer daxil edildi. Bu yenilənmə zamanı ağ yataq otağı, kontinental səhər yeməyi seçimlərinə isti qidaların daxil edilməsi və otaqlarda pulsuz və sürətli internet xəttinin qoşulması kimi dəyişikliklər əlavə edildi. 2012-ci ildə, “Perfect Mix” təşəbbüsünün altında şirkət daha çox sosial fəaliyyət sahələri əlavə edərək otelin lobbilərini yeniləndirdi. Hampton 2013-cü ildə təqdim etdiyi kampaniya ilə öz fəaliyyət sahəsini daha da artırdı və gənc müştərilərə yönələn otaqlarda mini soyuducular, çarpayı yaxınlığındakı masalarda enerji təchizatı, yeniləndirilmiş hamam otaqları və yeniləndirilmiş otel eksteryerləri ilə zənginləşdirdi. Hampton by Hilton 2010-2015-ci illərdə 500 sahibkarların françayzinqləri arasında ilk 5-likdə yer aldı.
Yerləşməsi
Hampton by Hilton dünya üzrə 17 ölkədə 2000 otel mülkiyyətinə sahibdir. Hampton otel mülkiyyətlərinin böyük əksəriyyəti  ABŞ ərazisində yerləşir və buraya 1900-dən çox otel daxildir. Hilton Hampton otelinin Tennessi ştatının Memfis şəhərində yerləşən Shady Grove brendinə sahibdir və digər 64 Hampton otelini idarə edir. Digər otellər françayzinqlərə məxsusdur və onlar tərəfindən idarə edilir. Brendin ilk beynəlxalq oteli 1993-cü ildə Ontario şəhərinin Niaqara şəlaləsi şəhərində fəaliyyətə başlamışdır. Hampton Amerika qitəsində ABŞ istisna olmaqla digər ərazilərdə 65 otel mülkiyyətinə sahibdir.
2007-ci ilin may ayından başlayaraq otel Kanada və Latın Amerikasında yerləşən mülklərini Hampton bu Hilton adı altında idarə etməyə başladı. 2009-cu ildə, Birləşmiş Krallıq ərazisindəki ilk Hampton by Hilton oteli fəaliyyətə başladı və bu Hamptonun Avropa ərazisində olan ilk oteli idi. Brend 2015-ci ildə Hilton Otellər Şəbəkəsi Hampton və Embassy Suites otellərində “by Hilton” ticarət markası olmasını qəbul edənə kimi beynəlxalq olaraq Hampton by Hilton kimi idarə edilməyə davam etdi.
2014-cü ilin oktyabr ayında Hampton by Hilton Çin ərazisində Plateno Otellər Qrupu ilə lisensiya razılaşmasına uyğun olaraq otel açdı. Çindəki 400 Hampton otellərindən ilk 2015-ci ildə fəaliyyətə başlamışdır. Wasl Asset Management qrupu ilə eyni razılaşma Hampton by Hilton otelini Dubaya gətirəcəkdir.
2016-cı il sentyabr ayının 28-də Hampton qərbi Oahuda Havay ərazisində ilk 175 otaq nömrəsinə sahib otelini açdı. Mülk öz az turistik və daha sakit ərazisi ilə turistləri özünə cəlb etdi.
Desert
thumb|250px|right|Desert
Desert (-dən) — nahar və şam yeməyindən sonra verilən və xoş dad əhvalı yaratmaq üçün verilən yemək. Bir qayda olaraq şirin delikateslər verilir.
Akvarel
Akvarel və ya sulu boya ( — sulu; ) — canlı meymun texnikası. Su ilə birgə istifadə olunan akvarel boyaları incə piqmentli rənglər əmələ gətirməklə müxtəlif rəngkarlıq məqsədləri ilə, adətən kağız üzərində rəsmlər çəkmək üçün istifadə olunur. .
İlk müjdələr (film, 1960)
Məzmun
Film Azərbaycanın yeddiillik dövlət planını yerinə yetirərək xalq təsərrüfatının bütün sahələrində, elm və mədəniyyət sahəsində əldə etdiyi nailiyyətlərdən danışır. Filmdə Azərbaycan neftinə geniş yer ayrılmışdır.
Təbii metallar
Təbii metallar — təbii  metal, metalik formasında, saf və ya qarışıq şəkildə təbiətdə rast gəlinən metallar. Tək-tək və ya qarışıqlarda təbii olaraq tapılan metallar arasında alüminium, sürmə, arsen, bismut, kadmium, xrom, kobalt, indiyum, dəmir, manqan, molibden, nikel, renyum, selenium, tantal, tellur, qalay, titan, volfram, vanadium vardır.
Qrupları
Qızıl və platin qrupları vardır. Qızıl qrupu qızıl, mis, qurğuşun, alüminium və gümüşdən ibarətdir. Platin qrupuna platin, iridium, osmiyum, palladium, rodium və rutenyum daxildir. Təbii halda olan ərintilər arasında düyü, tunc, qalay, alman gümüşü, osmiridium, elektrum, ağ qızıl və gümüş-civə və amalgam iştirak etmişdir.
Convolvulus boissieri
(Convolvulus boissieri) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Təbii metallar
Yaranması
Yalnız qızıl, gümüş, mis və platin metallar təbiətdə böyük miqdarlarda meydana gəlir. Geoloji tədqiqat zamanı, çox az metal oksigenə təbii hava şərtlərinə müqavimət göstərir, bu səbəblə tez-tez qızıl və platin kimi daha az reaktiv metallar yerli metallar olaraq tapılır. Digərləri ümumiyyətlə təbii bir kimyəvi prosesin, metalın ortaq bir tərkibini və ya mədənini azaltdığı və saf metal kimi ortaya çıxar. Təbii qeyri-metal elementlər karbon və kükürddən ibarətdir. Yer altı təbəqələrdə yarı-metal olan silisium tapılmışdır.
Tarixi
Yerli metallar tarix əvvəli insanın metallar əldə etməyindən hesablanır, çünki mədənlərin çıxarılması əməliyyatı, əritmə əməliyyatının, metalların ətrafında kəşf edildiyi düşünülməydədir. Bu səbəblə mis və dəmir, mis çağı və Dəmir Çağından əvvəl yaxşı biliməyərkən, texnologiyanın inkişafı nəticəsində hal hazırda metallardan geniş istifadə olunur.
Murad Tutayuq
Murad Tutayuq Хаspоlаd оğlu (.) — Azərbaycan mааrif хаdimi. Nахçıvan MSSR (1955) və Аzərbaycan SSR (1966) Əməkdаr Müəllimi.
Həyatı
Şuşа Rеаl məktəbini (1920) və Аzərbaycan Аli Pеdаqоji İnstitutunun (indiki АPU) fizikа-riyаziyyаt fаkültəsini (1925) bitirmişdir. Nахçıvаn Pеdаqоji Tехnikumundа müəllim və tədris hissə müdiri (1925–1939), Nахçıvаn Müəllimlər Institutundа müəllim (1940–1948; 1950–1954) və tədris işləri üzrə dirеktоr müаvini (1940–1948), Nахçıvаn Еlmi Bаzаsının dirеktоru (1948–1950), 3 №-li Nахçıvаn şəhər оrtа məktəbində müəllim və tədris hissə müdiri (1954–1966), Nахçıvаn Pеdаqоji Məktəbində pеdаqоgikа və psiхоlоgiyа müəllimi (1966–1968) işləmişdir.
Murad Tutayuq "Lеnin" оrdеni və "Qırmızı Əmək Bаyrаğı" оrdеni ilə təltif оlunmuşdur.
Bidens setigera
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Məlumat (İnformatika)
Məlumat (ing. message (= MSG), ru.сообщение) - 1. Rabitə sahəsində: elektron rabitə vasitəsilə bir qurğudan başqasına ötürülən verilən elementi. Baxış nöqtəsindən asılı olaraq “məlumat” termininin dəqiq anlamı bir qədər dəyişir. Məsələn, elektron poçtdan istifadə edən şəxs üçün məlumat, başqa bir şəxsdən gəlmiş və öz elektron poçt qutusuna qəbul olunmuş müəyyən blank (KİMƏ, KİMDƏN, MÖVZU, TARİX) şəklində olan məktubdur. Kompüter və ya kommunikasiya şəbəkəsi üçün məlumat, çox zaman strukturlaşdırılmış və müəyyən qaydalara (protokollara) uyğun olaraq ötürülən, verici və qəbuledici qurğular tərəfindən dəstəklənən informasiya blokudur. Belə məlumat bir və ya bir neçə mətn blokundan, başlıqları (alanın ünvanı, məlumatın tipi və s.) ötürən proqram tərəfindən generasiya olunan başlanğıc (START), son (END) və idarəetmə simvollarından, eləcə də rabitə prosesini və xətaların aşkarlanmasını sinxronlaşdıran informasiyadan ibarət olur. Məlumat bilavasitə göndərəndən alana fiziki rabitə vasitəsilə göndərilə və onu bir aralıq stansiyadan başqasına yönəldən stansiyalar sistemi vasitəsilə tam və ya hissə-hissə ötürülə bilər. Xoşbəxtlikdən, mürəkkəb ötürmə əməliyyatlarının çoxunu aparat və proqram vasitələri öz üzərlərinə götürür. 2. Proqram təminatında: tətbiqi proqramın və ya əməliyyat sisteminin istifadəçiyə verdiyi, hər hansı şərti göstərən və ya hansısa hadisə haqqında bildiriş verən informasiya
Konak (İzmir)
Konak — İzmir ilinin ilçəsi. Şəhər mərkəzində yerləşir. İlçənin şimal-şərqində Bayraqlı, şərqində Bornova, cənubunda Buca və Qarabağlar, qərbində Balçova ilçələri, şimalında isə İzmir körfəzi yerləşir. İlçənin sahəsi 24 km2-dir. 2019-cu ilin statistikasına əsasən ilçə əhalisi 351,572 nəfərdir.
Maqnituda
Maqnituda — Müxtəlif təbii hadisələrin ölçülməsi üçün istifadə edilən kəmiyyət.
İlk dəfə "maqnituda" terminini K.F.Rixter zəlzələlərin ölcülərini müəyyən etmək üçün işlədib. Maqnituda - standart zəlzələ dalğaları ilə, baş verən zəlzələnin maksimal amplitudası arasında loqarifm kimi müəyyən edilir.
Sonradan bu kəmiyyətdən digər təbii fəlakətlərin ölçülməsində də istifadə etdilər. Belə ki, vulkan püskürmələrinin maqnitudası, püskürülən kütlənin həcmi ilə, sunamilərdə dalğaların orta hündürlüyü ilə, qar uçqunlarında isə yerini dəyişən qar kütlələrinin həcmi ilə müəyyənləşdirilir.
Bundan başqa, maqnituda astronomiyada görünən və mütləq parlaqlıq ölçüsü olaraq da istifadə olunur. Günəşin, ulduzların, planetlərin parlaqlığı ölçüsü maqnituda ilə ifadə olunur.
İlham Əhmədov (həkim)
Əhmədov İlham Səmid oğlu — Tibb elmləri doktoru, Professor, ATU-nun urologiya kafedrasının professoru.
Həyatı
1964-cü il martın 18-də Qəbələ rayonu Nohurqışlaq kəndində anadan olmuşdur.
Çap olunmuş məqalələri
Əhmədov İ.S. Kərimova K.N. Baxşəliyev A.B. Sağlamlıq jurnalı 2011 No 2
Xarici keçidlər
Əhmədov İlham Səmid oğlu
Yohanna Spiri
Yohanna Spiri (12 iyun 1827, Hirzel - 7 iyul 1901, Sürix) - İsveçrə yazıçısı. Ən məşhur əsəri yazdığı "Heydi" uşaq romanıdır. Yayda vaxtının çoxunu Çur, Qrabündün kimi yerlərdə keçirmiş, kitablarında da bu yerləri daxil etmişdir.
Şəxsi həyatı
1852-ci ildə Bernhard Spiri adlı vəkil ilə evləndi. Sürixdə yaşayarkən İsveçrədəki həyat haqqında əsərlər yazmağa başladı. Yazıçılığa başlamamışdan qabaq adi evdar xanım idi. İlk kitabı "Vroninin Məzarı üzərindəki yarpaqdır, Heydi" olmuş və uğur qazanmışdır. Heydi Alp dağlarında babası ilə yaşayan qızdır və oradakı həyatı öz dili ilə təsvir edir.
1884-cü ildə həm həyat yoldaşı, həm də tək oğlu Bernhard öldülər. 1901-ci ilin 7 iyulunda isə özü vəfat etmişdir.
2007-ci ildə onun 125 illiyi münasibəti ilə İsveçrədə xatirə sikkələri buraxılmışdır.
Biokimya
Biokimya (bioloji və ya fizioloji kimya) – canlı orqanizmlərdəki maddələrin kimyəvi tərkibini və xassələrini, onların çevrilmələrini, eləcə də, orqanizmlərin həyat fəaliyyətinin əsasını təşkil edən kimyəvi prosesləri, maddələr mübadiləsini öyrənən elmdir.
Biokimyanı adətən, statik, dinamik və funksional biokimyaya bölürlər.
Statik, dinamik və funksional biokimya
Statik biokimyanın qarşısında qoyulan məsələ – canlı orqanizmlərdəki maddələrin kimyəvi tərkibini və xassələrini öyrənməkdir. Dinamik biokimyanın qarşısında duran məsələ – həyat fəaliyyəti prosesindəki maddələr mübadiləsinin və bununla əlaqədar orqanizmdə yaranan məhsulların kimyəvi tərkibinin öyrənilməsidir.
Biokimya, orqanizmin toxumalarının tərkib hissələri olan müxtəlif üzvi maddələrin sintezini təmin edən kimyəvi reaksiyalardan (assimilya-siya) və həm də potensial enerjiləri orqanizm tərəfındən istifadə olunan və üzvi maddələrin parçalanmasına gətirib çıxaran reaksiyalardan (dissimilyasiya) ibarət olan maddələr mübadiləsi proseslərini öyrənir. Assimilyasiya və dissimilyasiya prosesləri bir-birilə qarşılıqlı əlaqəlidir. Bu proseslər birlikdə orqanizm və ətraf mühit arasında maddələr mübadiləsini təşkil edir ki, bu da həyat fəaliyyətinin ən xarakterik xüsusiyyətidir.
Funksional biokimyanın məqsədi, bütövlükdə orqan və orqanizmlərin funksiyalarının aşkar olunmasının əsasını təşkil edən maddələrin çevrilmələrinin kimyəvi qanunauyğunluqlarını öyrənməkdir. Qeyd etmək lazımdır ki, bu bölünmələr şərtidir. Statik, dinamik və funksional biokimyalar bir-birilə sıx əlaqəlidırlər. Müşahidə obyektindən asılı olaraq insanların və heyvanların biokimyalarını, bitkilərin biokimyasını, mikroorqanizmlərin biokimyasını bir-birindən fərqləndirirlər. Bıınlar bir-biri ilə sıx bağlı olsalar da, hər birinin spesifık xüsusiyyətləri vardır.
Biokimyanın bölmələri
Tədqiqatların istiqamətine görə biokimya bölmələrə ayrılır:
Biokimyanın əsas məsələlərindən biri – bu və ya digər orqanın funksiyası ilə bilavasitə bağlı olan kimyəvi proseslərin xüsusiyyətlərini aşkar etməkdir.
Biokimyəvi proseslərin gedişinə orqanizmin fızioloji funksiyalarının, birinci növbədə sinir sisteminin vəziyyəti həlledici təsir göstərir. Hər hansı bir fizioloji prosesin təbiətini düzgün müəyyən etmək üçün baş verən biokimyəvi reaksiyaları bilmək lazımdır. Təəccüblü deyildir ki, XIX əsrin ikinci yarısına qədər biokimya müstəqil elm deyil, fıziologiyanın bir hissəsi idi. Tədricən bioloji biliklərin artması ilə əlaqədar olaraq, biokimya fıziologiyanın aparıcı bölmələrindən birinə, sonralar isə müstəqil elm sahəsinə çevrildi.
Canlı orqanizmlərin kimyəvi tərkiblərinin öyrənilməsi, toxumalardan fərdi maddələrin ayrılması, onların tərkiblərinin və quruluşlarının müəyyən edilməsi, bu maddələrin sintez edilməsinin mümkünlüyü -biokimya elmini üzvi kimya elmi ilə yaxınlaşdırır. Bununla yanaşı, biokimya üzvi birləşmələrin canlı orqanizmin maddələr mübadiləsinin ümumi sistemində çevrilmələrinin öyrənilməsini, onların həyat fəaliyyətindəki rolunun müəyyən olunmasını öyrənir.
Biokimyanın fıziki kimya ilə əlaqələri ildən ilə artır. Həyati proseslərin gedişatı üçün biokimyəvi reaksiyaların sürəti, onların temperaturdan, mühitin aktiv reaksiyasından və osmatik hadisələrdən asılılığı böyiik əhəmiyyət kəsb edir. Biitün bu məsələlər eyni zamanda həm biokimya, həm də fıziki kimyanın bilik sahəsinə aiddir. Son zamanlar biokimyəvi todqiqatlar zamanı fıziki-kimyəvi və fıziki metodlardan olan xromatoqrafıyadan, elektroforezdən, rentgen-struktur analizindən, spektroskopiyadan, elektron-paramaqnit rezonansından (EPR), nüvə-maqnit rezonansından (NMR). nişanlanmış atomlar metodundan və s. geniş istifadə edilir. Beləliklə, fıziki-kimyəvi biologiya adh yeni elmi istiqamət formalaşmışdır. Riyaziyyatın da biokimya elminin inkişafında xidmətləri böyükdür. Belə ki. son zamanlar biokimyada riyazi modellərin totbiqi. Müasir biokimyəvi tədqiqatlarda EHM-dən istifadə olunması, riyaziyyat elminin biokimyaya geniş tətbiqini təsdiq edən amillərdir.
Biokimyəvi biliklərin tarixi
Biokimyəvi biliklərin tarixi və biokimyanın bir elm kimi inkişafını dörd dövrə bölmək olar:
M. V. Lomonosov "Maddə kütləsinin saxlanması" qanununun kəşfı ilə təbiətşünaslıqda yeni istiqamətin, təbiət hadisələrinin və təbiətin anlaşılmasının bünövrəsini qoydu. Bu qanun kimya, biologiya və digər elmlər üçün yeni dövrün – maddə miqdarının dəqiq ölçülməsi dövrünün başlanğıcı oldu. M. V. Lomonosovun kəşf etdiyi maddə kütləsinin saxlanması qanununa əsaslanaraq və o vaxta qədər əldə olunmuş nailiyyətlərdən istifadə edərək XVIII əsrin sonunda fransız alimi Lavtıazye tənəffüs prosesini kəmiyyətcə tədqiq etməkle onun mahiyyətini və bu prosesdə oksigenin rolunu izah etdi.
1861-ci ildo böyük rus alimi A. M. Butlerov üzvi birləşmələrin quruluş nəzəriyyəsini kəşf etmeklə üzvi kimyanın və bioloji kimyanın inkişafına böyük təkan verdi Butlerov ilk dəfə olaraq laboratoriya
şəraitində şəkəri sintez edərək bioloji kimya elminə daha bir layiqli töhfəsini verdi. XIX əsrin 50-ci illərində məşhur fransız fızioloqu K. Berner qaraciyərdən qlikogeni ayıraraq onun qanda qlükozaya çevrilməsini sübut etdi. 1868-ci ildə F. Mişer, alman fızioloqu və biokimyaçısı Qoppe-Zeyler DNT-ni kəşf etdilər, lakin bu kəşf öz layiqli qiymətini yalnız 100 ildən sonra ala bildi.
XIX əsrin sonunda və XX əsrin əvvəllərində alman üzvi kimyaçısı və biokimyaçısı E. Fişer biokimya elminin inkişafına böyük təkan vermişdir. O, əsası A. Y. Danilevski tərəfındən qoyulmuş zülalların polipeptid nəzəriyyəsini inkişaf etdirmişdir. Fişer zülallara daxil olan, demək olar ki, bütün aminturşuların quruluşunu verərək onların xassələrini tədqiq etmişdir.
Təbiət elmlərindəki nəticələri öyrənərək, V. İ. Vernadski ilk biogeokimya tezisini irəli sürdü və biogeokimyanın əsas prinsiplərini formalaşdırdı: canlı maddənin tərkibindəki kimyəvi elementlər bir-birinə bağlıdır. Bir sıra elementlər hər hansı bir canlı orqanizm üçün həyati əhəmiyyət kəsb edir. Canlı orqanizmlərin fizioloji və biokimyəvi reaksiyaları öz həyat fəaliyyətlərində kifayət miqdarda kimyəvi element istifadə edir. Beləliklə, kimyəvi elementlərin biogen miqrasiyası və geoloji proseslərdə növlərin təkamülü məsələlərində; 1) biosferdəki kimyəvi elementlər həmişə özünün maksimum təzahürünə meyillidir; 2) geoloji proseslər biosferdə biogen miqrasiyanı artırır və davamlı həyat formalarının yaranmasına – təkamülünə səbəb olur.
XX əsrin 40-cı və 50-ci illərində biokimyəvi tədqiqatlarda fıziki, fıziki-kimyəvi və riyazi metodlardan geniş istifadə olunmuş, həyati proseslər (zülalların sintezi) molekul səviyyəsində öyrənilmişdir.
Azərbaycanda bioloji kimyanın inkişaf tarixi
Canlı orqanizmlərin tərkibinə daxil olan maddələrin kimyəvi təbiətini, onların toxumadaxili çevrilmələrini və həmin çevrilmələrin orqan və toxumaların fəaliyyəti ilə əlaqəsini öyrənən bioloji elm sahəsi olan biokimya (bioloji kimya) elminin bəzi istiqamətləri insanları qədim zamanlardan maraqlandırmışdır, lakin bu elm sahəsi yalnız XVIII–XIX əsrlərdən etibarən ibtidai şəkildə inkişaf etməyə başlamış, XX əsrdə isə sürətli inkişaf mərhələsinə qədəm qoymuşdur.
XIX əsrin ortalarında biologiya və təbabət sahəsində aparılan tədqiqatların geniş vüsət alması sayəsində bitki və heyvan orqanizmlərinin kimyəvi tərkibinə, orqan və toxumalarda baş verən proseslərə dair geniş məlumatlar əldə edilmişdi və artıq həmin məlumatların sistemləşdirilməsinə böyük ehtiyac yaranmışdı. 1842-ci ildə bioloji (fizioloji) kimya problemlərini özündə əks etdirən ilk dərsliyin (J. E. Simon "Handbuch der angewandten medizinishen Chemie") çap edilməsi yeni bir elm sahəsinin əsasının qoyulması baxımından əlamətdar olmaqla bərabər, "bioloji (fizioloji) kimya" termininin meydana çıxmasına da başlanğıc vermişdir. XIX əsrin II yarısında müxtəlif xarici ölkələrdə bioloji kimya problemlərini özündə əks etdirən dövri jurnalların nəşrinə başlanılmış və bir sıra universitetlərdə bu elmin tədrisi ilə məşğul olan bioloji (tibbi) kimya kafedralarının əsası qoyulmuşdur.
Azərbaycanda bioloji kimya elminin inkişafı ali təhsil sisteminin tarixi ilə bağlıdır. Ölkəmizin ilk təhsil müəssisəsi olan və 1919-cu ildə təsis edilən Bakı Dövlət Universitetinin fəaliyyətinin ilk illəri ərzində burada bioloji kimya fənninin tədrisi ilə digər kafedraların müəllimləri məşğul olurdu və bu dövrə qədər Azərbaycanda biokimyəvi tədqiqat aparılmırdı. 1921-ci ildə əvvəllər Zaqafqaziya Universitetinin (Tbilisi) tibbi kimya və farmakologiya kafedrasına rəhbərlik etmiş rus alimi M. D. Malenyuk (1868–1932) Bakıya köçərək, burada BDU-nun 2 kafedrasına – ümumi gigiyena və fizioloji kimya kafedralarına – rəhbərlik etməyə başladı, lakin biokimya elminə qəlbən bağlı olan V. D. Malenyuk 1926-cı ildə ümumi gigiyena kafedrasının rəhbərliyindən öz arzusu ilə imtina edərək, ömrünün sonuna qədər əmək fəaliyyətini bioloji kimya kafedrasında davam etdirmişdir. Bu illər ərzində bioloji kimya kafedrası tibb fakültəsinin nəzdində olduğuna görə, burada aparılan tədqiqat işləri də tibbi biokimya problemlərini əhatə edirdi.
1930-cu ildə Bakı Dövlət Universiteti tibb fakültəsinin bazası əsasında Azərbaycan Tibb İnstitutu təşkil edildikdən sonra bioloji kimya kafedrası bu institutun nəzdində fəaliyyət göstərmişdir. 1932–1937-ci illər ərzində ATİ-nin (indiki Azərbaycan Tibb Universitetinin) biokimya kafedrasına H. İ. Səfərov rəhbərlik etmişdir. O, kafedranın əməkdaşları ilə birlikdə insan və heyvan biokimyası (xüsusən mineral maddələr mübadiləsi) sahəsində tədqiqat aparmışdır. Sonralar H. İ. Səfərov Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunda (indiki Gəncə Dövlət Kənd Təsərrüfatı Akademiyası) bioloji kimya kafedrası təşkil etmiş və ömrünün axırına qədər (1964) həmin institutda elmi-pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olmuşdur.
1937-ci ildə ATİ-nin bioloji kimya kafedrasının rəhbərliyi A. S. Həsənova (1900–1972) həvalə edilmişdir. Respublikada insan biokimyasının və tibbi-biokimyanın sonrakı inkişafı məhz A. S. Həsənovun adı ilə bağlı olmuşdur. 1937–1972-ci illərdə kafedraya rəhbərlik edən A. S. Həsənov buradakı fədakar əməyinə görə, əməkdar həkim (1942), əməkdar elmi xadimi (1943) kimi fəxri adlara layiq görülmüş, 1962-ci ildə Azərbaycan SSR EA-nın müxbir üzvü seçilmişdir. Onun öz əməkdaşları ilə birlikdə apardığı elmi-tədqiqat işlərinin əsasını vitaminlərin maddələr mübadiləsindəki rolunun öyrənilməsi, respublikanın kurort amillərinin (o cümlədən "İstisu"mineral suyunun və Naftalan neftinin) müalicəvi təsirinin tədqiqi, A vitamininin provitamini olan karotinin təklikdə və Naftalan nefti ilə kompleks şəkildə tətbiqi zamanı bir sıra patoloji proseslərin sağalma mexanizmlərinin araşdırılması təşkil etmişdir.
A. S. Həsənovun elmi məktəbinin yetirmələri olan A. Z. Babayev, Y. Babayev, H. M. Əliyev, N. A. Rzayev, S. B. Tağızadə, A. M. Əfəndiyev, F. Q. İslamzadə və digər alimlər sonralar öz elmi məktəblərini yaratmış, öz uğurlu elmi fəaliyyətləri ilə Azərbaycan elminə şərəf gətirmişlər. Bunlardan A. Z. Babayev toksikoloji kimya problemləri üzrə tədqiqat aparmış və 1972–1986-cı illərdə ATU-nun eyniadlı kafedrasına rəhbərlik etmişdir. Y. Babayev Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Baytarlıq İnstitutunda, bir sıra antropozoonoz infeksion xəstəliklər zamanı insan və heyvan orqanizmlərində törənən biokimyəvi dəyişiklikləri tədqiq etmişdir. H. M. Əliyev əczaçılıq kimyası problemləri üzrə tədqiqat aparmışdır və hal-hazırda ATU-nun eyniadlı kafedrasına rəhbərlik edir. S. B. Tağızadə (1929–1998) elmi fəaliyyətini onkoloji xəstələrdə karbohidrat mübadiləsinin tədqiqinə sərf etmişdir. N. A. Rzayev (1927–1981) zülal mübadiləsi, qanın və limfanın bioloji kimyası, gerontologiya və geriatriyanın biokimyəvi aspektləri üzrə bir sıra əsaslı elmi-tədqiqat işlərinin müəllifidir. O, A. S. Həsənovun vəfatından sonra – 1973–1981-ci illərdə ATİ-nin bioloji kimya kafedrasına rəhbərlik etmişdir. Kafedranın əməkdaşları N. A. Rzayevin rəhbərliyi altında maddələr mübadiləsinin orqanizmin yaşı ilə əlaqədar olan dəyişikliklərin tədqiqi ilə məşğul olmuşlar.
Son onilliklər ərzində ATU-nun bioloji kimya kafedrasına A. M. Əfəndiyev rəhbərlik edir. Bu kafedrada və onunla yanaşı fəaliyyət göstərən "Hüceyrə patologiyasının biokimyası" Problem Elmi-Tədqiqat Laboratoriyasına prostaqlandinlərin metabolizm xüsusiyyətləri, lipidlərin peroksid oksidləşməsi və hüceyrələrin təbii antioksidant sisteminin vəziyyəti, hemoqlobinopatiyalı xəstələrdə biokimyəvi dəyişikliklər və immun sistemin vəziyyəti, ürək əzələsinin hipertrofiyası zamanı kardiomiositlərdə baş verən biokimyəvi dəyişikliklər kimi elmi problemlər üzrə tədqiqat işləri aparılır.
Respublikamızdı bitki biokimyası və fiziologiyası sahəsində təməli elmi-tədqiqat işlərinin aparılmasında və bu sahədə ixtisaslı kadrlar yetişdirilməsində Azərbaycan Respublikası MEA-nın akademiki S. Ə. Əliyevin əvəzsiz xidməti vardır. Elmi-Tədqiqat Botanika İnstitutunda çalışan akademik S. Ə. Əliyevin bu sahədə apardığı tədqiqat işləri sayəsində respublikamızın təbii şəraitinə uyğunlaşdırılmış yüksək məhsuldarlıqlı buğda və digər kənd təsərrüfatı bitkiləri əldə edilmişdir.
Hazırda Bakı Dövlət Universitetinin bioloji kimya kafedrasında prof. A. Ə. Quliyevin rəhbərliyi altında texniki biokimya problemləri üzrə tədqiqat aparılır – uzun müddət saxlanılan kənd təsərrüfatı məhsullarının mühafizə edilməsinin biokimyəvi prinsipləri öyrənilir.
Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi ET Heyvandarlıq İnstitutunun bioloji kimya laboratoriyasında müxtəlif kənd təsərrüfatı heyvanlarında geniş yayılmış xəstəliklərin biokimyəvi əsasları tədqiq edilir. Azərbaycan Bədən Tərbiyəsi Akademiyasının idman biokimyası kafedrasında funksional biokimya üzrə tədqiqat aparılır.
Azərbaycan Respublikası MEA-nın A. İ. Qarayev adına Fiziologiya İnstitutunun nəzdində olan mərkəzi sinir sisteminin biologiyası laboratoriyasında akademiyanın müxbir üzvü, prof. T. M. Ağayevin rəhbərliyi altında beyində maddələr mübadiləsinin xüsusiyyətləri tədqiq edilir. Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin müxtəlif elmi-tədqiqat institutlarının müvafiq laboratoriyalarında – M. A. Topçubaşov adına Klinik ET İnstitutunda, Respublika Onkoloji Elmi Mərkəzində, ET Mamalıq və Ginekologiya İnstitutunda və s., həmçinin ATU-nun Elmi-Tədqiqat Mərkəzində klinik biokimya üzrə tədqiqatlar aparılır.
Azərbaycan biokimyaçılarının elmi-tədqiqat işlərinin əlaqələndirilməsində 1959-cu ildə təşkil edilmiş Azərbaycan Biokimyaçılar Cəmiyyətinin böyük rolu olmuşdur. Bu cəmiyyətə 1959–1972-ci illərdə Azərbaycan SSR EA-nın müxbir üzvü, prof. A. S. Həsənov, 1972–1981-ci illərdə respublikanın əməkdar elmi xadimi, prof. N. A. Rzayev, 1982–1998-ci illərdə Azərbaycan Respublikası MEA-nın müxbir üzvü T. M. Ağayev rəhbərlik etmişdir. 1998-ci ildə Azərbaycan Biokimyaçılar Cəmiyyətinin bazası əsasında Respublika Biokimyaçılar və Molekulyar Bioloqlar Cəmiyyəti təşkil edilmiş və bu cəmiyyətin prezidenti vəzifəsinə, akademik S. Ə. Əliyev seçilmişdir: cəmiyyət 1999-cu ildə Avropa Biokimyaçılar Cəmiyyətləri Federasiyasının üzvlüyünə qəbul edilmişdir. Federasiyanın nəzdində bioloji kimyanın tədrisi komissiyası təşkil edilmişdir. Bu komissiyaya üzv seçilmiş 8 nəfər biokimya mütəxəssisi arasında Azərbaycan Respublikasının nümayəndəsi də vardır (prof. A. M. Əfəndiyev). O, adı çəkilən komissiyada MDB ölkələrinin yeganə təmsilçisidir.
Maman (heykəl)
Maman — fransız-amerikalı heykəltaraş Luiza Burjua tərəfindən tuncdan, paslanmayan poladdan və mərmərdən hazırlanmış heykəl. Bu heykəl dünyada ən böyük hörümçək heykəlidir. Hündürlüyü 9 metr, genişliyi 10 metrdir (daha dəqiq ölçüləri: 9271 x 8915 x 10236 mm). Heykəlin düz ortasında, hörümçəyin qarın boşluğu və köks hissəsində çuval və bu çuvalın içində 26 ədəd mərmər yumurta var. Heykəl adını fransız dilindəki "ana" sözündən almışdır. Luiza Burjua bu əsəri 2000-ci ildəki "The Unilever Series" layihəsi çərçivəsində Londondakı Teyt Modern muzeyinin Turbin zalında sərgilənməsi üçün yaratmışdır. Heykəlin orijinalı poladdan hazırlanmışdır, daha sonra tuncdan 6 versiyası düzəldilmişdir.
Fəlsəfə və mənası
thumb|Çuval və [[mərmər yumurtalar Sürix Gölü Naviqasiya Kompaniyası, Sürix, 2011 |left|180px]] Luiza Burjua hörümçəklər mövzsununda heykəl yaratmağı 1947-ci ildə fikirləşmiş, hətta bu haqda qara qələmlə rəsm çəkmişdir. 1996-cı ildə hörümçəklər mövzusunda "Hörümçək" adlı başqa bir heykəl hazırlamışdır. Burjua bu heykəllə anasının gücünə, verdiyi tərbiyəyə, toxuculuğuna, ipəyirmə sənətinə istinad etmişdir. Luizanın anası Cozefina atasının Parisdə yerləşən xalça bərpaçılıq emalatxanasında divar xalçaları bərpa edən qadın idi. Burjua 21 yaşında ikən anası naməlum xəstəlikdən vəfat etmişdir. Anasının ölümündən bir neçə gün sonra Luiza düz atasının qarşısında özünü Bevr çayına atmışdır, lakin atası üzərək onu xilas etmişdir. Hörümçək mənim anam üçün odadır. O, mənim ən yaxşı dostum idi. Anam hörümçək kimi toxuyurdu. Mənim ailəm xalça bərpaçılığı biznesi ilə məşğul olurdu və mənim anam emalatxananın məsuliyyətini daşıyırdı. Anam hörümçəklər kimi ağıllı idi. Hörümçəklər ağcaqanadların məhv edilməsinə yaxından iştirak edirlər. Biz bilirik ki, ağcaqanadlar xəstəlik daşıyıcısıdırlar və buna görə də arzu edilməyən canlılardır. Buna görə də hörümçəklər mənim anam kimi əhəmiyyətlidirlər.
Köbər Zəyzid
Köbər Zəyzid — Azərbaycan Respublikasının Şəki rayonunun Orta Zəyzid kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Maman (heykəl)
Daimi sərgiləndiyi yerlər
Heykəlin bəzi versiyaları bəzi yerlərdə daimi sərgilənir.
Köbər Zəyzid
Tarixi
Köbər Zəyzid Şəki rayonunun Zəyzid inzibati ərazi vahidində kənd. Baş Qafqaz silsiləsinin ətəyində, Qanıx-Əyriçay çökəkliyindədir.
Köbər komponenti yaşayış məntəqəsini rayonun ərazisindəki Baş Zəyzid və Orta Zəyzid kəndlərindən fərqləndirməyə xidmət edir.
Oykonimin "köbər" hissəsi bəzilərinin fikrincə əcdadları xəzərlərin kabar tayfası olan kəbirli tayfa adı ilə bağlıdır. Lakin azərbaycan dilində ayrıca "köbər" sözü mövcuddur, mənası da "dik yer, dikdir, dik torpaq qalağı, hündür yer" deməkdir. Bu cür açıqlama kəndin yerləşdiyi relyefi təsvir etdiyinə görə daha məntiqli ola bilər.
Adın "zəyzid" (zəkzid/zəqzit) hissəsinə gəlincə isə, bəziləri onu monqol tayfalarından birinə məxsus olduğunu bildirirlər, lakin digər açıqlamalar da mövcuddur. Məsələn, xalq etimologiyasına görə "zəyzid" sözü üzdə əmələ gələn kəsiklərin müalicəsi üçün istifadə olunan Zəy adlı maddənin adı ilə bağlıdır. Hal-hazırda bu maddədən hələ də bərbərxanalarda istifadə olunur, qanı qısa müddətdə kəsmə qabiliyyətinə malikdir. Digər bir fərziyyəyə görə bu ad kəndin yuxarısında yerləşən və eramızdan əvvələ məxsus olan Zəy qalasının adı ilə bağlıdır. Yeraltı tunellərə malik olan bu qalanın əsası, rəvayətə görə, Makedoniyalı İskəndər tərəfindən qoyulmuşdur. Lakin elm adamları və tədqiqatçılar tərəfindən qəbul olunmuş etimologiya bunları təsdiqləmir.
Əhalisi
Kəndin əhalisi 1034 nəfər təşkil edir ki, onun da 517 nəfəri kişi, 517 nəfəri isə qadındır.
Phytoseius bulgariensis
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Monteneqro 2019 Avropa Oyunlarında
Monteneqro 2019-cu il iyunun 20-dən 30-na qədər Belarusda baş tutmuş II Avropa Oyunlarında 5 idman növündə 10 idmançı ilə təmsil olunub. 1 bürünc medal qazanıb.
Bidens sharpii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Convolvulus canariensis
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Bariumlu çöl şpatları
Bariumlu çöl şpatları — tərkibində 2%-dən çox BaO olan çöl şpatları: selzian Ba[Al2Si2O8] və hialofan (K, Na, Ba) [AlSi3O8]. Selzianın tərkibində barium komponentinin miqdarı 90%-dən çox, hialofanda isə 30%-dən az olur. Çöl şpatının tərkibində selzian komponentinin miqdarı anortitdən çox olarsa, çöl şpatı kalsioselzian, 10-20% olduqda isə bariumlu plagioklaz adlanır. İki natamam izomorf sırası vardır: qələvi çöl şpatı - hialofan - selzian və plagioklaz – kalsio­selzian - selzian. Bariumlu çöl şpatları quruluşu kalium çöl şpatlarının aşağı temperaturlu modifikasiyasının quruluşuna yaxındır. Bariumlu çöl şpatları Mn yataqlarında rast gəlir. Selzian komponenti az olan bariumlu çöl şpatları qələvi süxurlarda tapılır.
Ərdəbil xanlığı (kitab)
Kitabın mövzusu
Tanınmış jurnalist-yazıçı Ənvər Çingizoğlu “Ərdəbil xanlığı“ adlı monoqrafik kitabı bu günlərdə nəşr olunub.
Kitab XVIII əsr Ərdəbil xanlığının ictimai-siyasi və sosial-iqtisadi hadisələri, onun təşəkkül tarixindən bəhs edir.
Okean çökəkliyi
Okean çö­kək­liyi — okean dibi relyefinin ən iri elementi və tektonik strukturu, materik yamacı, sualtı silsilələr, tirələr və yüksəkliklərlə əhatələnən geniş çökəklik. Okean çökəkliyi bir-birilə dərin keçidlərlə birləşə bilər. Okean dibin­də yerləşən bu çökəkliklərin orta dərinliyi 5 min metrə çatır.
Çarlz Fransis Rixter
Çarlz Fransis Rixter (, 26 aprel 1900–20 aprel 1985) — ABŞ-lı seysmoloq və fizik. İndi bütün dünyanın zəlzələni ölçmək üçün istifadə etdiyi termin — Rixter şkalası onun kəşfidir və adı da məhz Rixterin adından götürülüb.
Həyatı
1900-cü ilin 26 aprel tarixində Ohayo ştatında dünyaya gəlib. 1920-ci ildə Stanford Universitetini, daha sonra isə Kaliforniya Texnologiya İnstitutunda fizik kimi işləməyə başlayır. O, 1927-ci ildə Kaliforniyada yerləşən Karnegi İnstitutunda araşdırmaçı köməkçisi kimi fəaliyyətə başlayır.
Rixter Beno Qutenberq ilə seysmoloji tədqiqatlar aparır, zəlzələnin gücünü, təsirini ölçmək üçün cihazlar yoxlayırlar. Onlar 1932-ci ildə ölçü şkalası yaradırlar və ona Rixter şkalası adı verilir. Rixter şkalası ilk dəfə 1935-ci ildə istifadə olunub və o vaxtdan da zəlzələnin maqnitudasını ölçmək üçün standart ölçü vahidi kimi qəbul edilib.
Rixter 1985-ci ilin 30 sentyabr tarixində Kaliforniyanın Pasadena ərazisində vəfat edib.
Yeji Buzek
Yeji Buzek (Jerzy Karol Buzek) — professor, Polşanın keçmiş baş naziri, Avropa Parlamentinin sədri (2009).
Həyatı
Yeji Karol Buzek 1940-cı il iyulun 3-də Smilovisıda anadan olub. İxtisasca kimyaçı mühəndisdir. 1997-ci ildən texniki elmlər professorudur. 1997-2001-ci illərdə Polşa hökumətinə rəhbərlik edib. Avropa Parlamentinə ilk dəfə 2004-cü ildə, indiki hakim “Vətəndaş Platforması” Partiyasının siyahısıyla seçilib. Ötən ay keçirilən növbəti seçkilərdə bu partiya Buzeki yenidən namizəd göstərib və o, növbəti dəfə Avropa Parlamentinin deputatı mandatını qazanıb.
Bidens shrevei
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
1708
Hadisələr
• Rusiya ilə İsveç arasında(Şimal müharibəsi) Lesnaya döyüşündə rusların qalibi
Phytoseius bunya
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Azərbaycan Respublikasının Dövlət Müstəqilliyi haqqında Konstitusiya Aktı
Azərbaycan Respublikasının dövlət müstəqilliyi haqqında Konstitusiya Aktı - Azərbaycan Ali Soveti ndə aparılan müzakirələrdən sonra 18 oktyabr 1991-ci ildə qəbul edilmişdir. Bu Konstitutsiya Aktı ilə Azərbaycan Respublikası nın dövlət müstəqilliyi bərpa edilmişdir. 1991-ci il dekabrın 29-da ümumxalq referendumunda məsələ müzakirəyə çıxarılıb və əhalinin 95%-i səsvermədə iştirak edərək ölkənin müstəqilliyinə, suverenliyinə və istiqlaliyyətinə səs verib.
Tarixi
30 avqust 1991 — Ali Sovetin növbədənkənar sessiyasında gərgin müzakirələrdən sonra «Azərbaycan Respublikasının dövlət müstəqilliyini bərpa etmək haqqında» Bəyannamə qəbul olundu. Sənəddə Azərbaycan Respublikasının 1918-1920-ci illərdə mövcud olmuş Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin varisi olduğu vurğulanırdı. Bununla yanaşı, parlament Azərbaycanın dövlət müstəqilliyinin konstitusion əsaslarını yaratmaq üçün ayrıca qanunun – Konstitusiya Aktının hazırlanması barədə qərar qəbul etdi. Bəyannamənin mətni belə idi: Azərbaycan Respublikasının Ali Soveti Azərbaycan xalqının ali dövlət mənafelərini rəhbər tutaraq və onun iradəsini ifadə edərək, 1918-ci ildən 1920-ci ilədək Azərbaycan Respublikasının beynəlxalq birlik tərəfindən tanınmış müstəqil dövlət kimi mövcud olduğunu qeyd edərək, Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına, Azərbaycan Respublikasının suverenliyi haqqında və Azərbaycan Respublikasının iqtisadi müstəqilliyinin əsasları haqqında Konstitusiya qanunlarına əsaslanaraq, Azərbaycan xalqının müqəddəratı və azad inkişafının təmin olunması üçün öz məsuliyyətini dərk edərək, milli mənsubiyyətindən və dini etiqadından asılı olmadan Azərbaycan Respublikasının bütün vətəndaşlarının beynəlxalq aktlarda nəzərdə tutulmuş bütün insan hüquqlarına və əsas azadlıqlarına təminat verərək, Azərbaycan Respublikasının suverenliyi və ərazi bütövlüyü üçün təhlükəni aradan qaldırmağa çalışaraq, Azərbaycan Respublikasının təhlükəsizliyini və dövlət sərhədlərinin toxunulmazlığını təmin etmək kimi müqəddəs borcu rəhbər tutaraq, respublikanın bütün vətənpərvər qüvvələrinin sıx birləşməsinin zəruriliyini dərk edərək, Azərbaycan Respublikasının və onun xalqının mənafeyinə zidd olmayan beynəlxalq paktları, konvensiyaları və başqa sənədləri qəbul edərək, SSR İttifaqına daxil olan bütün respublikalarla dostluq münasibətlərini bundan sonra da saxlamağı arzu edərək, beynəlxalq birliyin üzvü olan dövlətlərlə bərabər hüquqlu münasibətlər yaratmağa hazır olduğunu bildirərək, Azərbaycan Respublikasının dövlət müstəqilliyinin Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Nizamnaməsində, digər beynəlxalq hüquq paktlarında və konvensiyalarında təsbit edilmiş prinsiplərə müvafiq surətdə beynəlxalq birliyin üzvü olan dövlətlər və Birləşmiş Millətlər Təşkilatı tərəfindən tanınmasına ümid bəsləyərək Azərbaycan Respublikasının dövlət müstəqilliyinin bərpa olunduğunu elan edir.
1991-ci il oktyabrın 8-də Azərbaycan Ali Sovetinin işə başlanan növbədənkənar sessiyası 4 gün müzakirələr aparıb. Nəhayət, 1991-ci il oktyabrın 18-də Ali Sovetin sessiyasında tarixi sənəd - Dövlət Müstəqilliyi haqqında Konstitusiya Aktı qəbul edilib.
Həmin vaxt aktın lehinə Ali Sovetin 360 deputatından 258-i səs verir, yerdə qalanlar ya sessiyaya qatılmayıb, ya da onun əleyhinə səs veriblər.
Azərbaycan Respublikasının Ali Soveti Azərbaycan Milli Şurasının 1918-ci il mayın 28-də qəbul etdiyi İstiqlal Bəyannaməsinə, Azərbaycan Respublikasının demokratik prinsiplərinin və ənənələrinin varisliyinə əsaslanaraq və "Azərbaycan Respublikasının dövlət müstəqilliyinin bərpası haqqında" Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 1991-ci il 30 avqust tarixli Bəyannaməsini rəhbər tutaraq bu Konstitusiya Aktını qəbul etmiş və müstəqil Azərbaycan Respublikasının dövlət quruluşunun, siyasi və iqtisadi quruluşunun əsaslarını təsis etmişdir. Konstitusiya Aktı Azərbaycan Respublikası Ali Soveti nin 18 oktyabr 1991-ci il tarixli iclasında qəbul edilmişdir.
IV. İqtisadi münasibətlər
hüququ vardır. Qanunla müəyyən edilmiş hallardan başqa, məcburi əmək qadağan edilir. Əmək qabiliyyəti olmayan və lazımi dolanışıq imkanlarından məhrum olan hər bir vətəndaşın dövlətdən kömək və yardım almaq hüququ vardır. Zəhmətkeşlər həmkarlar ittifaqları təsis etməkdə azaddırlar. Tətil hüququnu zəhmətkeşlər bu hüququ tənzimləyən qanunlar çərçivəsində həyata keçirirlər.
V. Siyasi münasibətlər
Səsvermə şəxsi, bərabər, azad və gizlidir. Səsvermə hüququ yalnız vətəndaşın hüquq qabiliyyətsizliyi nəticəsində və ya qüvvəyə minmiş məhkəmə hökmü əsasında məhdudlaşdırıla bilər. Qanunla müəyyən edilmiş hüdudlarda və növlərdə hərbi xidmət məcburidir. Vergi sistemi mütərəqqilik prinsipinə əsaslanır.
VI. Yekun müddəaları
üçün əsasdır.
Flora Qasımova
Qasımova Flora Qasım qızı — Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi IV çağırış və V çağırış deputatı
Həyatı
Orta məktəbi Xankəndidə bitirmişdir. İlk əmək fəaliyyətinə də Xankəndidə başlamış və məzunu olduğu məktəbdə riyaziyyat fənnindən dərs demişdir. İctimai işlərdə fəal olduğuna görə Məktəb Komsomol Təşkilatının katibi seçilmişdir. Daha sonra isə Vilayət Komsomol Komitəsinin plenumuna üzv seçilmişdir. 1973-cü ildə vilayət sovetinin deputatı seçilir.
Ailə həyatı qurandan sonra Xankəndini tərk edir.
Siyasi fəaliyyəti
7 noyabr 2010-cu il tarixində 122 saylı Xankəndi seçki dairəsindən Azərbaycan Respublikası IV çağırış Milli Məclisinin deputatı seçilmişdir.
Anikeevski (İşembay)
Anikeevski — Başqırdıstan Respublikası nın İşembay rayonu nda yerləşən kənd. Kənd Bayquja kənd şurası nın tərkibindədir.
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Bidens sierra-leonensis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Okean platosu
Okean platosu- 2500-3000 metr dərinlikdə yerləşən düzən relyef, abissal düzənliklərə doğru dik yamacla düşür. Platonun hamar səthi tektonik pillələr, vulkan və fay tipli sualtı dağlarla mürəkkəbləşmiş olur.
Küdürlü (Şəki)
Küdürlü — Azərbaycan Respublikasının Şəki rayonunun Küdürlü kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Tarixi
Şəki rayonunun Qaradağlı inzibati ərazi vahidində kənd. Alazan-Əyriçay çökəkliyindədir. Oykonim Azərbaycan dilinin dialektlərində işlənən kudur/kudru/kudri (quru iqlimli yer, su çıxmayan ərazi) sözündən və -lu şəkilçisindən düzəlib, ərazinin coğrafi movqeyini təyin edir.
Balçova
Balçova — İzmir ilinin ilçəsi. Şəhər mərkəzində yerləşir. İlçənin şərqində Konak, şərqində və cənubunda Qarabağlar, qərbində Narlıdərə ilçələri, şimalında isə İzmir körfəzi yerləşir. İlçənin sahəsi 16 km2-dir. 2019-cu ilin statistikasına əsasən ilçə əhalisi 79,681 nəfərdir.
Tokmar qalası
Tokmar qalası — Daşucu-Antalya avtomobil yolunun 22-ci km-də yerləşir. Tokmar qalası dənizə yaxın bir təpə üzərində inşa edilmişdir. Cənubi yalçın bir qaya ilə əhatə olunmuş qalanın şimalında müdafiə bürcləri vardır. XII əsrdə tikildiyi güman edilir.
Tarixi
Tokmar adının haradan gəldiyi dəqiq bilinmir. Qalanın orta əsrlərdəki adı Latınca Castellum Novumoladır. Novum: fəlsəfədə "yeni fikir, yeni ideya, yeni axın" mənasındadır. "Yeni qala" mənasına yaxın olduğunu düşünülür. Tokmar qalasının digər bir adı isə mənbələrdə Norberd və ya Norpert olaraq qeyd olunur. 1198-ci ildə Tokmar və Silifke qalalarının rəhbəri Sevadios adını (Bu Yunan dilində Sebastos yəni Augustusdur) alan Heri adlı şəxsdir.
Qala yerləşdiyi mövqe etibarilə Göysu deltası və Daşucunu müşahidə edən bir mövqedədir. XII əsr tikilisi olan qalanın cənub qala divarları sıldırım qayalıqlar üzərində qurulubdur. Yarım dairəvi bürclərə malikdir. Bizans idarəçiliyindən sonra 1210-cu ildə St. Jan Cəngavərlərinin nəzarətinə keçmişdir. Qalanın dəniz ilə əlaqəsi Taxta limanı, Palaiai və ya Barbaros limanı adlandırılan girişlə təmin olunduğu düşünülür.
1994-cü illərdə Adana Qoruma Təşkilatı tərəfindən Tokmar qalası I dərəcəli arxeoloji abidə olaraq qeydiyyata alınmışdır.
Outline
I.Heyvanların təsnifatı A.Məməlilər 1.İtlər və canavarlar a.Ev heyvanları b.Vəhşi heyvanlar 2.Pişiklər a.Ev pişikləri b.İri pişiklər 3.Primatlar B.Quşlar
Xarici keçidlər
Outline nedir?
Roma Müasir İncəsənət Milli Qalereyası
Roma Müasir İncəsənət Milli Qalereyası (italyan dilində:Galleria Nazionale d’Arte Moderna, qısaldılmış şəkildə — GNAM) — Romada bədii muzey (Borqeze villası). Muzeyin 75 zalında müxtəlif dövrləri və həmçinin müasir dövrün incəsənətini əks etdirən 5 000-dən çox eksponat vardır. Onların əksəriyyəti XIX–XX əsrlərə aid İtaliya rəssamlıq əsərlərindk,èlp +
ln ibarət kolleksiyadır.
Tarixi
Roma Müasir İncəsənət Milli Qalereyasının əsası 1883-cü ildə qoyulmuşdur.
Əbülhəsən Rahibi
Əbülhəsən Şəvtir oğlu Rahibi  - coğrafiyaçı, tarixçi , şair.