cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Qırxçıraq yaşayış yeri
Ümumi məlumat
Qırxçıraq yaşayış sahəsi, Bakı- Astara magistral avtomobil yolunun 117-ci km-də, Salyan rayonu ərazisində, Xələc kəndindən cənub-şərqdə yerləşir. Burada 1960-cı ildən 2001-ci ilə kimi fasilələrlə qazıntı işləri aparılmışdįr. Arxeoloji araşdırmalar göstərir ki, sahəsi 16 kv.km olan yaşayış yeri Mahmudabad şəhərinin qalığıdır. Burada arxeoloji axtarışlar zamanı aşkarlanan tapıntılar şəhərdə XIV-XVI əsrlərdə iqtisadi-mədəni həyatın mövcudluğunu sübut edir. Buradan torpağın üst qatından bir çox tarixi əhəmiyyətli nümunələr tapılıb. Xüsusən XII-XIV əsrlərə aid şirli və şirsiz saxsı məmulatlar, fayans qab qırıqları, Elxanilər, Qızıl Ordu, Cəlairlər və Qaraqoyunluların mis sikkələrindən ibarət pul nümunələri arxeoloji tapıntılar içərisində daha çox üstünlük təşkil edir.
NGC 4772
NGC 4772 - Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktika. Göy üzündə Qız bürcü istiqamətində yerləşir. Sa tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
NGC 5783
NGC 5783, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış təkrarlanmış NGC cismidir. Göy üzündə Çoban bürcü istiqamətində yerləşir. SBc tipli. tərəfindən ildə 40.64 sm (16 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
NGC 7706
NGC 7706, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Balıqlar bürcü istiqamətində yerləşir. S0 tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Orxan Babayev (baş çavuş)
Orxan Sədail oğlu Babayev (24 dekabr 1994; Astara rayonu, Azərbaycan — 7 noyabr 2020; Şuşa rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycanın Daxili İşlər Nazirliyinin Daxili Qoşunlarının baş çavuşu, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Orxan Babayev 1994-cü il dekabrın 24-də Astara rayonunun Kijəbə qəsəbəsində anadan olub.
Hərbi xidməti
Azərbaycanın Daxili İşlər Nazirliyinin Daxili Qoşunlarının baş çavuşu olan Orxan Babayev 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Şuşanın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Orxan Babayev noyabrın 7-də Şuşa döyüşləri zamanı şəhid olub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Orxan Babayev ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Şuşa rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Orxan Babayev ölümündən sonra "Şuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Emil İsgəndərov
Emil Vaqif oğlu İsgəndərov (5 avqust 1990; Sumqayıt, Azərbaycan SSR — 7 noyabr 2020; Şuşa rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycanın Daxili İşlər Nazirliyinin Daxili Qoşunlarının giziri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Hərbi xidməti
Emil İsgəndərov 2008–2010-cu illərdə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin sıralarında müddətli həqiqi hərbi xidmətdə olub. 2011-ci ildən isə DİN Daxili Qoşunların müddətdən artıq həqiqi hərbi xidmət qulluqçusu idi.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Emil İsgəndərov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Şuşa rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Emil İsgəndərov ölümündən sonra "Şuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
NGC 805
NGC 805, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Ücbucaq bürcü istiqamətində yerləşir. SB0 tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
NGC 2780
NGC 2780, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Vaşaq bürcü istiqamətində yerləşir. SB/P tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Kürsəngi küp qəbirləri nekropolu
Kürsəngi küp qəbirləri nekropolu — Salyan rayonu, Kürsəngi kəndi ərazisində yerləşən arxeoloji abidə.
Ümumi məlumat
Kürsəngi nekropolunda e.ə. II–III əsrlərə aid küp qəbirləri aşkar edilmişdir. Əhəng daşından hazırlanan qəbir daşlarının parçaları günümüzə qədər gəlib çıxıb. Daş parçalarının üzərində süls xətti ilə ərəbcə yazılar və nəbati ornamentlər həkk olunub. Hazırda təpənin üstündə kənd qəbiristanlığı yerləşir. Qəbiristanlıqda XVIII, XIX, XX əsrlərə aid olan qəbirlərin başdaşı və sənduqələri üzərindəki kitabələr kənd əhalisinin tarixi keçmişini, adət-ənənəsini özündə əks etdirir. Kənd əhalisinin bildirdiyinə görə bu ərazidə qəbir qazılarkən qədim məzarlar üzə çıxır. Nəticə olaraq məlum olub ki, həmən dövrdə ölənlər tuncdan hazırlanan bəzək əşyaları ilə birgə dəfn olunublar. Aşkarlanan tapıntılar onu göstərir ki, bu ərazidə eramızdan əvvəl də yaşayış olub. Ümumilikdə Kürsəngi abidəsində bir neçə dövrün tarixi artefaktları cəmləşmişdir.
Həmçinin bax
Kürsəngi
Kürsəngi dağı
Şahin Tağıyev (kiçik gizir)
Şahin Rəhim oğlu Tağıyev — Dövlət Sərhəd Xidmətinin Sərhəd Qoşunlarının kiçik giziri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Şahin Tağıyev 2000-ci il iyulun 3-də Goranboy rayonunun Qaradağlı kəndində anadan olub. Subay idi.
Hərbi xidməti
Şahin Tağıyev 2018-2020-ci illərdə Dövlət Sərhəd Xidmətinin sıralarında müddətli həqiqi hərbi xidmətdə olub. 2020-ci ildən isə "gizir" hərbi rütbəsində müddətdən artıq həqiqi hərbi xidmət qulluqçusu olaraq xidmət edirdi.
Azərbaycan Ordusunun Sərhəd Qoşunlarının kiçik giziri olan Şahin Tağıyev 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Füzulinin azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Şahin Tağıyev oktyabrın 20-də Füzuli döyüşləri zamanı şəhid olub. Goranboy rayonunda dəfn olunub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Şahin Tağıyev ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad olunması zamanı döyüş tapşırıqlarını yerinə yetirən zaman cəsarət göstərdiyinə, habelə qətiyyətli addımlar nümayiş etdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 18.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Şahin Tağıyev ölümündən sonra "Döyüşdə fərqlənməyə görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Xocavənd rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Şahin Tağıyev ölümündən sonra "Xocavəndin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Kamran Quliyev (aparıcı)
Kamran Quliyev (d. 3 oktyabr 1990, Tiflis, Gürcüstan SSR) — azərbaycanlı televiziya və radio aparıcısı, "Eurovision-2015"in ən gənc şərhçisi.
Həyatı
Kamran Nəriman oğlu Quliyev 3 oktyabr 1990-cı ildə Tbilisi şəhərində dünyaya göz açıb. Evlidir.
Təhsili
Bakı şəhər 246 saylı orta məktəbdə (1995-2006) təhsil alıb. Bakalavr təhsilini (2008-2012) Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində almışdır. Ukraynanın ən böyük özəl təhsil müəssisələrindən biri hesab edilən Avropa Universitetində isə (2015-2016) magistr dərəcəsini qazanmışdır.
Fəaliyyəti
2017-2019-cu illərdə Bakı Biznes Universitetinin Mədəniyyət Mərkəzinin direktoru vəzifəsində çalışmışdır. Hal-hazırda (2017-ci ildən) AY Media Group MMC-nin rəhbəridir.
Şahin (ad)
Şahin — ad.
NGC 3776
NGC 3776, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Qız bürcü istiqamətində yerləşir. Sb tipli. tərəfindən ildə 66.04 sm (26 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
NGC 4773
NGC 4773, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Qız bürcü istiqamətində yerləşir. E2 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
NGC 6813
NGC 6813, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktik dumanllıqdır. Göy üzündə Kiçik Tülkü bürcü istiqamətində yerləşir. EN tipli. tərəfindən ildə 121.92 sm (48 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
NGC 7707
NGC 7707, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Andromeda bürcü istiqamətində yerləşir. E-S0 tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Murad Məmmədov (əsgər, 1996)
Murad Elşən oğlu Məmmədov (25 sentyabr 1996; Bakı, Azərbaycan — 15 oktyabr 2020; Füzuli, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Murad Məmmədov 1996-cı il sentyabrın 25-də Bakı şəhərində anadan olub. 2002–2013-cü illərdə 272 nömrəli tam orta məktəbdə təhsil alıb. 2013–2017-ci illərdə isə Ərciyəs Universitetində "Rus dili və ədəbiyyat" üzrə ali təhsil alıb. Təhsildə fərqləndəyi üçün təhsilinin bir ilini Bolqarıstanın Sofiya şəhərində davam edib.
Hərbi xidməti
Murad Məmmədov 2020-ci ilin iyul ayında baş verən Tovuz döyüşlərində sonra SHXÇDX-yə müraciət edib və sentyabrın 20-də təlimlərə yollanıb.
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Murad Elşən oğlu Məmmədov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Füzulinin və Hadrutun azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Murad Məmmədov oktyabrın 15-də Hadrut döyüşləri zamanı şəhid olub
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Murad Məmmədov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
NGC 5784
NGC 5784, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Çoban bürcü istiqamətində yerləşir. S0 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
VOC-202012/01
202012/01 Narahatlıq Növü əvvəllər Dekabr 2020-də araşdırılan ilk Variant olaraq bilinir, həmçinin  B.1.1.7 soyundan olaraq da bilinir, 2019-cu il koronavirus xəstəliyinə səbəb olan virus olan SARS-CoV-2-nin (COVID-19) bir variantıdır. Variant ilk dəfə 2020-ci ilin oktyabrında Birləşmiş Krallıqdakı COVID-19 pandemiyası zamanı əvvəlki ayda götürülmüş bir nümunədən aşkarlanmış və dekabr ayının ortalarında sürətlə yayılmağa başlamışdır. Birləşmiş Krallıqda COVID-19 infeksiyası nisbətində əhəmiyyətli bir artım ilə əlaqələndirilir; bu artımın ən azından qismən insan hüceyrələrində ACE2 ilə bağlanması üçün lazım olan sünbül qlikoproteinin reseptorla əlaqələndirici domeninin içərisindəki N501Y dəyişikliyi səbəbindən olduğu düşünülür.
Aşkarlanma
Genom məlumatlarını Kentdəki infeksiya nisbətlərinin milli məhdudiyyətlərə baxmayaraq düşmədiyini bilməklə birləşdirən, yeni variant 2020-ci ilin dekabr ayının əvvəlində aşkar edildi.
B.1.1.7 soyuna aid olan iki ilk genom 20 sentyabr 2020-ci ildə Kentdə, digəri isə 21 sentyabr 2020-ci ildə Böyük Londonda toplanmışdır. Bu ardıcıllıqlar GISAID ardıcıllığı verilənlər bazasına təqdim edilmişdir (sırasıyla EPI_ISL_601443 və EPI_ISL_581117 girişləri). 15 dekabr tarixinə qədər B.1.1.7 soyunda 1623 genom var idi. Bunlardan 519'undan Böyük Londonda, 555-i Kentdə, 545-i İskoçya və Uels də daxil olmaqla İngiltərənin digər bölgələrində, 4-ü digər ölkələrdə seçilmişdir.
Genetika
SARS-CoV-2-də mutasiyalar yaygındır: COVID-19 Genomics UK (COG-UK) Konsorsiumuna görə yalnız sünbül qlikoproteində 4000-dən çox mutasiya aşkar edilmişdir.
Yoluxma
NERVTAG, 18 dekabr 2020-ci il tarixli bir telekommunikasiya iclasında VUI-202012/01-in digər variantlardan əhəmiyyətli dərəcədə daha çox ötürüləcək olduğuna, lakin artan ötürülmə mexanizminin (məsələn, viral yükün artması) əsaslandırılması üçün hər hansı bir nəticəyə çatmaq üçün məlumatların yetərsiz olduğuna orta dərəcədə inandıqları qənaətinə gəldi. , virus təkrarlanmasının toxuma paylanması, serial aralığı və s., halların yaş bölgüsü və ya xəstəliyin şiddəti.
Zəhərlilik
NERVTAG, 18 dekabr 2020-ci il tarixli bir iclasda xəstəliyin şiddəti ilə bağlı bir nəticəyə çatmaq üçün kifayət qədər məlumat olmadığına qərar verdi. Johnson-un ertəsi gün verdiyi brifinqdə, səlahiyyətlilər, bu tarixdən etibarən yeni variantın daha yüksək ölümlə nəticələndiyinə və ya aşılardan və müalicələrdən fərqli şəkildə təsirləndiyinə dair "heç bir dəlil" olmadığını söylədilər; Vivek Murzi bununla razılaşdı.
Peyvəndin effektivliyi
2020-ci ilin sonundan etibarən bir neçə COVID-19 peyvəndi tətbiq edilir və ya inkişaf mərhələsindədir. Yeni variantda üç aparıcı peyvəndin hədəf aldığı sünbül qlikoproteinə qarşı mutasiyalar olduğu halda, immunitet sistemi aşıya cavab olaraq zülalın bir neçə bölgəsinə antikor istehsal edir, buna görə də tək bir mutasiyanın meydana gəlməsinin ehtimalı azdır. peyvəndlər daha az təsirli olur.
NGC 806
NGC 806, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Balina bürcü istiqamətində yerləşir. Sc tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Mərkəzi Amerika timsahı
Mərkəzi Amerika timsahı — əsl timsahlar sinfinin dümayəndəsi. Növ epiteti, bu növü 1850-ci ildə kəşf edən fransız təbiətşünası Moreletin şərəfinə verilmişdir.
Həyat tərzi
Mərkəzi Amerika timsahları bataqlıqlara, böyük çaylara və göllərə üstünlük verərək Mərkəzi Amerikanın şirin su hövzələrində yaşayırlar. Sahil boyunca duzlu sularda və Yukatan yarımadasının savannalarında da rast gəlinir. Yağışlı mövsümdə, daşqınlar sayəsində başqa yerlərə köçürlər.
Qidalanması
Mərkəzi Amerika timsahı qida zəncirinin başında duran sürətli və çevik bir ovçudur. Əsasən balıq, tısbağa, sürünən, müxtəlif məməlilər və ilbizlərlə qidalanır. Maral və donuz kimi nisbətən iri heyvanlar yetkinlərin qidalanmasında mühüm rol oynaya bilir. Ev heyvanlarına, keçi və itlərə də hücum edə bilərlər. Bir qeydə alınmış halda 2.9 metrlik timsah təxminən 35 kq ağırlığındakı çoban itini öldürmüşdür. Duzlu sularda yaşayan fərdlər zaman-zaman çaylara üzən öküz köpək balıqlarına hücum edirlər. Həm də leşlə qidalana bilirlər. Yetkinlik yaşına çatmayanların əsas qidasını kiçik balıq və su onurğasızları təşkil edir.
İnsanlara hücumları
Mərkəzi Amerika timsahları kiçik ölçülərinə və yaşayış yerlərinin insan məskənindən uzaq olmasına görə insanlar üçün təhlükəli hesab edilmir. Bununla belə böyüklüyünə görə olduqca aqressiv bir növdür. Bəzi hallarda daha böyük olan amerika timsahlarını ərazisindən kənarlaşdırırlar.
Çoxalması
Dişilər yağış mövsümü başlamazdan əvvəl 20–45 yumurta qoyur. Yumurtlamaq üçün sahildə və ya üzən bitki örtüyündə eni 3 metrə qədər olan yuva qururlar. İki dişinin qurduğu yuvalara belə rast gəlinir. Dişi yuvanı 80 günlük bir inkubasiya müddəti ərzində qoruyur. Sonra yumurtadan çıxan balaların çağırışı ilə yuvasını açır. Əvvəlcə valideynlər balalara qulluq edir və onları yırtıcılardan qoruyur. Digər timsahlar kimi onların balaları üçün tayralar və yaguarlar təhlükə yarada bilir.
Populyasiyanın statusu
XX əsrin ortalarında dərisinə görə Mərkəzi Amerika timsahı sıx bir şəkildə ovlanmış və bu da onun sayının kəskin azalmasına səbəb olmuşdur. Növ indi qorunur, lakin Meksikadakı populyasiya nisbətən sabit sayılsa da, bir çox bölgədə meşələrin qırılması səbəbindən say azalır. Hal-hazırda, vəhşi təbiətdəki fərdlərin sayının 10–20 min olduğu təxmin edilir.
Qədim Misir ordusu
Qədim Misir ordusu — haqqında erkən səltənət dövründə bir məlumat yoxdur. Qədim səltənət dövründə hərbi idarə başqa bir məmura tabe idi. Onu, adətən hərbi rəis adlandırırdılar. Piyada ordu növü mövcud idi. Döyüşçülər ox, yay və qısa xəncər ilə silahlanmışdılar. Eyni zamanda gənclərdən ibarət xalq qoşunu təşkil olunmuşdu. Hərbi idarə bütövlükdə fironun əlində cəmləşmişdi.
Orta səltənət dövründə Misir hiksosların hakimiyyəti altında idi. Hiksoslar döyüşlərdə cəng arabasından istifadə edirdilər. Cəng arabasına atlar qoşulurdu. Bu yenilik Misirə hiksoslar tərəfindən gətirilmişdi. Hiksoslar tunc silahdan istifadə edirdilər. Tunc məmulatı istehsalı olduqca genişlənmişdi.
Yeni səltənət dövründə atlara qoşulmuş cəng arabası müharibənin əsas sürətli və zərbəendirici vasitəsinə çevrilmişdi. Yeni səltənət fironlar, o cümlədən III Tutmos döyüşdə at qoşqulu cəng arabalanın tətbiqinə geniş yer verirdilər. Bunun təsiri altında təsərrüfatda təkərli arabalar tətbiq olunmağa başladı. Əvvəllər öküz qoşulmuş sürüşkən arabalardan istifadə edirdi. III Tutmosun dövründən başlayaraq öküzlərə qoşulmuş təkərli arabalar Misir təsərrüfatında mühüm yer tuturdu. Təkərli arabalar emalı təkmilləşmişdi və genişlənmişdi. Təkərli arabaları yük daşımaq üçün də işlədirdilər. Belə hallarda arabaya öküz qoşulurdu. Cəng arabalanrıa at qoşurdular. Misir fironları qənimət və xərac kimi ölkəyə at gətirirdilər. Misirdə 60 qızıl və gümüş cəng arabası, 1032 ağac cəng arabası bütün silahı ilə birlikdə, 3050 at göstərilmişdi.
Misirin əvvəlki ağalığını təmin etmək üçün XIX sülalə fironları geniş işğalçılıq siyasətinə başladılar, İlk növbədə Misir ordusunun tərkibində dəyişiklik edildi. Orduda üç böyük qoşun birləşməsi yaradıldı. Hər birləşməyə süvari dəstələr əlavə edildi. Bu da ordunun sürətlə hücum qabiliyyətini artırırdı. Eyni zamanda, orduya yadelli, muzdlu döyüşçülər cəlb olundu. Dha sonra hakimiyyətə gəlmiş III Ramzes (e.ə. 1198–1166-cı illər) ordunu yenidən təşkil etdi. Orduya yadelli muzdlu döyüşçülər cəlb etdi. Bunlar əsasən liviyalılardan ibarət idi. Ordunun sayı artırıldı. Orduya çağırış qaydaya salındı. Əhali qruplaşdırıldı. Hər bir qrup müəyyən sayda orduya döyüşçü verməli idi.
Son səltənət dövründə orduda bir dəyişiklik olmamışdı, ancaq silahlarda mühüm dəyişiklik olunmuşdu.Dəmirin kəşf olunması silahların dəmirdən hazırlanmasına səbəb oldu.
Köhnə, Orta və Yeni Krallıq dövründə Misir ordusu
Köhnə Krallıq (m.ö 2686–2181)
Köhnə Krallıq dövründə Misirdə peşəkar ordu yox idi. Köhnə Krallıqda ordu qalxan, bizə, cudgel (dəyənək), topuz, xəncər, ox və yay kimi bir çox silahla təmin olunmuşdular. Misirdə ən çox yayılmış silah ox və yay idi. Köhnə Krallıq dövründə qövslü yaydan da istifadə olunurdu.
Orta Krallıq (m.ö 2055–1650)
Ordu quruculuğunda elə dəyişiklik yox idi.Fironlar işğalçılıq əməllərinə davam etdirmək üçün ordu həmişə təlimli və hazırlıqlı olurdu.
İkinci Orta Dövr (m.ö 1650–1550)
Misir hiksosların hakimiyyəti altında idi.Hiksosların dövründə orduda quruculuğunda və silahda mühüm dəyişikliklər edildi. Hiksosların dövründə cəng arabası və kompozit yaydan istifadə edirdilər. Ancaq bəzən cəng arabalarının daha əvvəl icad olunduğu göstərilir. Kompozit yaya gəldikdə isə uzaq məsafədən dəqiq nişan alma kimi xüsusiyyəti vardı.
Köhnə və Orta Krallıqda ordu
Nizəçilər sadə əyri bir yay və çaxmaqda, oxçular isə misdən hazırlanmış oxla silahlanırdılar. M.ö III və II minilliyin əvvəllərində zirehdən istifadə edilməmişdir.Nubiyalıların hakimiyyəti dövründə əcnəbilər muzdlu olaraq orduya girmiş, ən yaxşı oxatan birliyini yaratmışdılar.
Yeni Krallıqda ordu
200–250px|thumb|Misirdə döyüş arabası Silah texnologiyasında irəliləmə e.ə 1600-cü ildə misirlilərin hiksoslara məğlubiyyətindən sonra başladı. Bundan sonra misirlilər döyüş arabalarının daha yüngül və sürətli etməyə başladılar.Misirdə döyüş arabaları qamçı və cilovu tutan döyüşçü tərəfindən idarə olunurdu. Silahlar kompozit yay və ox birdə nizə idi. Döyüşçülərin bir çox zirehdən dəri baltalardan və qalxanlardan istifadə edirdilər. Yeni krallıqda misirlilərin silahı ox idi. Yeni krallıqda misir ordusu üç hissədən ibarət idi. Piyada, arabalar və donanma
Gec Dövr orduları
Artıq silahlar dəmirdən hazırlanırdı. Makedoniyalı İsgəndərin yürüşündən sonra Misirdə əsas hərbi qüvvə piyada falanqası idi. Bu dövrdə silah texnologiyasındakı yeniliklər Qərbi Asiya və Yunanıstandan gəlirdi.
Ordunun hərbi quruluşu
Ordunun hərbi quruluşu 3 hissədən ibarət idi. Piyada, arabalar, donanma
Piyada
Piyada qoşunları qismən könüllü olaraq çağrılırdı.Misir əsgərləri həm yerli, həm də əcnəbi muzdlu döyüşçülər idi.
Arabalar
Misir ordusunun əsasını təşkil edirdi. Arabalar Misirə Yeni Krallığın dövrünün əvvəlində Qərbi Asiyada gətirilirdi. Arabalar ümumiyyətlə mərkəzi silahlarda əlverişli istifadə etmək üçün istifadə olunurdu. Qalxan gəzdirən sürücü və yay və ya ciritli adam. Həmçinin arabalarda piyada dəstəsinə sahib idilər. Arabaların sürət və manevr üçün nəzərdə tutulmuşdur. Hücum gücü sürətlə dönmək, təkərlənmək və dəfələrlə yükləmək, düşmən xəttinə nüfuz etmək və kompozit yaydan çoxlu ox atmaq gücündə idi.
Donanma
Yeni Krallığın qədər Misir ordusuna əsasən suda da donanması vardı. Donanma orta sinif misirlilərdən ibarət idi. Qədim Misirdən köhnə krallığın erkən vaxtlarında dəniz gəmiləri nəql edilrdi. Qədim Misirdə iki tip gəmi vardı. Qamış qayıq və böyük taxtalardan hazırlanmış gəmilər. Ümumiyyətlə hər qayıqda kölə avarçəkənləri vardı. Kölə avarçəkənləri oturacaqları əsasən göyərtinin altında müəyyən bölmədə idi. Avaraçəkənlərdən bir nəfər sükan rolu oynayırdı.
Qədim Misirdə istifadə olunmuş silahlar
200–250px|thumb|Qədim Misrdəki xəncər Misirlilər əsasən bumeranqlara bənzər atma çubuqlardan, sapanddan, nizədən və ən başlıcası ox və yaydan və həmçinin kompozit yaydan istifadə edirdilər.
Atma Çubuqlar
Bu silah çox effektiv olmasada, piyadalar yeni krallığın sonuna qədər bu silahdan ənənəvi olaraq istifadə edirdilər. Çünki bu silah müqəddəs sayılırdı.
Nizə
Adi nizələr atmaq və itələmək üçün hazırlanmışdır. Eyni zamanda balta bıçağı ilə təchiz edilmiş və beləliklə kəsmək üçün istifadə olunanan nizənin formasıda mövcuddur.
Ox və yay
Misirin demək olar ki bütün dövrlərində ox və yaylar geniş istifadə olunmuşdu. Səltənət dövrünün əvvəllərində yaylar ağacdan hazırlanmışdı. Yayın tək bir əyriliyi vardı. Səltənət dövründə əvvəlki dövrdə ikiqat əyrilik olurdu, lakin Köhnə Krallıq dövründə sadə yay kimi tanınan tək qövslü yay qəbul edildi. Bürüncdən və qamışdan, sərt ağacdan hazırlanmış oxlardan istifadə olunurdu. Yayın uzunluğu bir və iki metr arasında idi. Hər iki ucuda daralan taxta bir çubuqdan ibarət idi.
Kompozit yay
Yeni Krallıq dövründə Asiya hiksoslarI tərəfindən tanıdılmış kompozit yay istifadəyə verildi. Kompozit yay kiçik və yüngül yay idi. Maksimum çəkmə uzunluğu oxçunun qolundan asılı idi. Kompozit yayın arxasına gərginliyə tab gətirmək üçün sinus əlavə edilmişdi. Kompozit yayların sadə təməl yaylardan çox əməyə ehtiyacı vardı və istehsalı çox çətin və bahalı idi. Sadə yaylar və oxçular ordunun əsas hissəsini təşkil edirdi. Qarışıq yaylar isə əvvəllər arabaçıların yanında zirehləri deşmək üçün istifadə olunurdu.
Sapandlar
Sapandlar da daş atmağın təsirli olması üçün kiçik avadanlıq və ya təcrübə tələb olunurdu. Misirdə sapandların ən qədim görüntüləri e.ə XX əsrə aiddir. Qədim sapandlar çürüməyə meyilli olan üzvi materiallardan hazırlanırdı. Buna görədə sağ qalan nümunələr nadirdir.
NGC 7708
NGC 7708, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış ulduzdur. Göy üzündə Sefey bürcü istiqamətində yerləşir. *Grp tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Ceyhun Dünyamalıyev
Ceyhun Zeynal oğlu Dünyamalıyev — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin leytenantı, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Ceyhun Dünyamalıyev 1996-cı il oktyabrın 15-də Culfa şəhərində anadan olub. 2002-2011-ci illərdə Culfa şəhərində 3 nömrəli tam orta məktəbdə, 2011-2014-cü illərdə isə Heydər Əliyev adına Hərbi Liseydə təhsil alıb. 2014-2018-ci illərdə Heydər Əliyev adına Azərbaycan Ali Hərbi Məktəbində (AAHM) ali hərbi təhsil alıb.
Hərbi xidməti
Ceyhun Dünyamalıyev 2019-cu ildən Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin "N" saylı hərbi hissəsində "leytenant" hərbi rütbəsində xidmət edirdi.
Azərbaycan Ordusunun leytenantı olan Ceyhun Dünyamalıyev 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Murovdağın, Xocavəndin və Şuşanın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Ceyhun Dünyamalıyev noyabrın 8-də Şuşa döyüşləri zamanı şəhid olub. Culfa şəhərində dəfn olunub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Ceyhun Dünyamalıyev ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Şuşa rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Ceyhun Dünyamalıyev ölümündən sonra "Şuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Kəlbəcər rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Ceyhun Dünyamalıyev ölümündən sonra "Kəlbəcərin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Xocavənd rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Ceyhun Dünyamalıyev ölümündən sonra "Xocavəndin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
NGC 6814
NGC 6814, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Qartal bürcü istiqamətində yerləşir. SBbc tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Manhettenin baş planı
Planın təşəbbüskarı kimi Nyu-York ştatının legislaturası çıxış etdi. Onun əsas məqsədi 14-cü küçə ilə Vaşinqton Hayts arasındakı sahələrin tikilmə və qaydaya salma işlərini təmin etmək idi. Plan Nyu-Yorkun ən qədim borosunun müasir görünüşünü təyin edən Hippodam sisteminə əsaslanırdı. Əvvəlcə digər qədim şəhərlərin tikinti sxemi ilə müqayisədə bircürəlik və ciddiyyəti ilə tənqid olunurdu. Ancaq indi şəhərsalma üçün yaxşı bir nümunə sayılır.
Ümumi konsepsiyaya riayət olunmasına baxmayaraq, adanın faktiki inkişaf planından bəzi sapmalara malikdir. Ən böyük fərq, orijinal plana daxil edilməyən Mərkəzi parkdır. 1853-cü ildə salınmış o, 5-dən 8-ci prospektə və 59 ilə 110-cu küçələrə qədər uzanır.
Kerma
Misirin 18-ci sülaləsindən Firon I Tutmosun dövründə Misirlilər eramızdan əvvəl 1504-cü ildə Nubia'yı ilhaq etdilər və Kerma şəhərini dağıtdılar. Misirlilər keçmiş Kerma ərazilərində asayişi qorumaq üçün Kuşun bir canişini və ya 'Kuşun oğlu' qoyaraq bugün Dokki Gel ("qırmızı kurqan" mənasını verir) olaraq bilinən Kermanın şimalında yeni bir yaşayış yeri qurdular. Qərbi Deffufası olan Kerma şəhəri, Nilin Üçüncü Kataraktanın 30 mil cənubunda, Yuxarı Nubiyada. Misir xaricindəki Afrikadakı ilk şəhərləşmiş kommunitlərdən biri olan Kerma, Yeni Krallıq Misirlilər tərəfindən istila edildikdə və məhv edildiyi zaman 2500 - 1450-ci illər arasında davamlı olaraq işğal edildi. 250px|thumb|right|Deffufa
Arxeologiyası
1920-ci illərdə Kerma ilk dəfə qazıldıqda, arxeoloqlar bunun əslində bir Misir valisinin qalası olduğunu ortaya çıxartdılar. Bununla birlikdə, arxeoloqlar indi Kermanın böyük ehtimalla Misirlə əlaqəli bir neçə karvan yolundakı strateji mövqeyi səbəbiylə ön plana çıxan ilk Afrika krallıqlarından (Orta Krallığın Kuş adı ilə Misir mətnlərində təsbit edilmiş) biri olduğuna inanırlar, Qırmızı dəniz, Afrika Buynuzu və Sahra altı Afrika. Yuxarı Nubiyada Kerma, ilk dəfə 1913-1916-cı illərdə George Reisner (1867-1942) tərəfindən qazılmış, geniş məskunlaşmanı Misir valisi tərəfindən idarə olunan bir qala olaraq şərh etmişdi. 250px|thumb|right
Mədəniyyəti
Kerma mədəniyyəti, dəfn ayinlərinə, türbələrin morfologiyasına və keramika tipologiyasına əsaslanaraq Köhnə Krallığın sonundan İkinci Orta Dövr və Yeni Krallıq arasındakı keçid mərhələsinə qədər uzanan dörd fərqli mərhələ ilə müəyyən edilmişdir. Erkən Kerma (e.ə. 2500-2050) Orta Kerma (e.ə. 2050-1750), Klassik Kerma (e.ə., 1750-1580) və Keçmiş Kerma (e.ə.1580-1450). Eramızdan əvvəl 3000-ci illərdə Kerma ətrafında bir mədəniyyət ənənəsi başladı. Qərbi Deffufa kimi tanınan böyük bir kərpic məbədinin ətrafında inşa edilmiş böyük bir şəhər mərkəzi idi. Eramızdan əvvəl 1700-cü ilədək Kerma ən az 10.000 nəfər əhaliyə ev sahibliyi etdi. Mövzu və kompozisiya baxımından qədim Misirdən fərqli olaraq, Kermanın əsərləri, Kermanların Misirdən asılı olmayaraq işləmək üçün texnika inkişaf etdirdikləri çox miqdarda mavi fayans ilə xarakterizə olunur və şirli kvarsit və memarlıq naxışlarla işləyirlər. Eramızdan əvvəl 2-ci minilliyin əvvəllərindəki ən güclü Nubiya dövləti, 3-cü kataraktın yaxınlığında qismən möhkəmləndirilmiş yaşayış yeri olan Kermaya əsaslanırdı. Kerma şəhərində bəlkə də yalnız 2000 nəfər yaşasa da, fərqli Kerma mədəniyyətinə 2-ci kataraktadan 4-cü kataraktın kənarına, 200 mildən çox məsafədə rast gəlinir. Şəhərin özündə hündür bir kərpic məbədi, bir saray və bir kral tamaşa salonu üstünlük təşkil edirdi. Şəhərin şərqində geniş qəbiristanlığın arasında cənazə məbədləri və ibadətgahlar var idi. Ən böyük məzarlar təxminən 300 fut diametrində insan xidmətçilərinin və heyvanların qurbanlıq qəbrlərini ehtiva edən dörd kral kurqanı idi. 250px|thumb|right
Kerma Saxsı
Kermanın dulusçuları, atəş texnikalarını mükəmməl başa düşdüklərini nümayiş etdirən fərqli və texnoloji cəhətdən inkişaf etmiş əsərlər yarada bilən bacarıqlı sənətkarlar idilər. Klassik Kerma saxsı məmulatları qara rəngli və qırmızı bazası ilə fərqlənir, rəngi bozdan boz rəngə qədər dəyişən bir dəstə ilə ayrılır.Qəbirdə tapılmış Misir saxsı qablarının e.ə. 1650-1550-ci illərinə aid edilməsi ehtimal olunur. 250px|thumb|right|Kerma saxsısı 250px|thumb|right|Kerma saxsı nümunələri. Kerma Muzeyi.Sudan
Qəbiristanlığı
Kermada 30.000-dən çox qəbir olan bir qəbiristanlıq var. Qəbiristanlıqda, daha kiçik qəbirlərlə üzüklənmiş daha böyük qəbirlərin ümumi təbəqəsi göstərilir və bu da sosial təbəqələşməni göstərir. Sahə, dördünün diametri 90 metr (300 fut) yuxarıya doğru uzanan cənub sərhəd kurqanlarından ibarətdir. Bunların şəhərin son krallarının məzarları olduğu, bəzilərində Horus kimi Misir tanrılarını əks etdirən motivlər və sənət əsərləri olduğu düşünülür. Ümumiyyətlə, Misirdən olan təsir, xüsusilə də saxsı qablar və qəbir əşyaları kimi maddi sübutlarla əlaqədar olaraq çoxsaylı dəfnlərdə müşahidə oluna bilər. Məsələn, Kerma məzarları içərisində Tell el-Yahudiyeh Ware kimi Avarisdən İkinci Orta Misir keramika kəşf edilmişdir. Əlavə olaraq, skar möhürü və gözmuncuğu kimi əsərlər məhsuldardır ki, bu da qədim Misirlə geniş ticarət və mədəni fikir mübadiləsini göstərir.Kerma qovulduqdan sonra, qəbiristanlıq Yuxarı (Cənubi) Nubiya'dan Kuş Krallığının 25-ci və ya "Napatan" sülaləsinin padşahlarını qəbul etmək üçün istifadə edildi.
NGC 2782
NGC 2782, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Vaşaq bürcü istiqamətində yerləşir. SBa tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Elvin Teymurov
Elvin Mustafa oğlu Teymurov (20 may 1999, Nehrəm, Naxçıvan Muxtar Respublikası – 22 oktyabr 2020, Füzuli) — Müddətdən Artıq Xidmət Edən Hərbi Qulluqçu, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Elvin Teymurov 20 may 1999-cu ildə Babək rayonunun Nehrəm kəndində dünyaya göz açmışdır. 2005-2016-cı illərdə orta təhsilini Nehrəm qəsəbəsində yerləşən Elşad Əliyev adın 2 saylı tam orta məktəbdə almışdır.
Hərbi xidməti
2017-2018-ci illərdə müddətli həqiqi hərbi xidmətdə olmuşdur. 2020-ci ilin may ayından müddətdən artıq həqiqi hərbi xidmət qulluqçusu kimi xidmət etmişdir.
Azərbaycan Ordusunun Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrinin əsgəri olan Şəmsəddin Vəliyev 2020-ci il sentyabrın 27-dən Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi üçün başlanan Vətən müharibəsində iştirak etmişdir. Füzulinin azad edilməsi uğrunda gedən döyüşlərdə vuruşmuşdur. 22 oktyabr 2020-ci ildə Füzuli döyüşlərində döyüş tapşırığının yerinə yetirilməsi zamanı həlak olmuşdur. Nehrəm qəsəbə qəbirstanlığında dəfn olunmuşdur.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Elvin Teymurov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Şuşa rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Elvin Teymurov ölümündən sonra "Şuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Kömür (qrafik material)
Təsviri sənətlərdə təhsilə və işə başlamaq üçün qrafik alət olan kömürlə çəkilmiş dizayn işlərindən istifadə edilir. Bununla birlikdə, Kömürlə çəkilmiş şəkillər özü bir sənət qolu olmuşdur. Ölçü şəkilə fərqli rənglər əvəzinə eyni rəngin fərqli tonları ilə verilir. Mənzərə, interyer, natürmort və abstrakt əsərlər kömür ilə çəkilə bilinsə də, daha çox portret şəklində istifadə olunur. Portretlərdə kömür və yağlı boya əvvəllər olduğu kimi bədii və ticarət dəyərini qoruyur. Eyni zamanda, digər texnikalardan daha asan və daha ucuz olması bu sahədəki həvəskar tədqiqat eskizlərini artırmışdır.
Qrafik alət olan kömür termini, qurğuşun qələmin qara təsirinə görə, kömür və qrafik alət sözlərinin birləşməsi ilə yeni bir söz yaranmış və Azərbaycan dilinin leksikonuna daxil olmuşdur.
Kömür qələmin təbii olanı söyüd və üzüm budaqlarını yandırmaqla hazırlanır. Sənayedə kömür tozlarını sıxaraq və basaraq istehsal olunur. Kömür qələm boyama xüsusiyyətləri olan mədən daşlarına və təbii daşlara, müxtəlif sənədlərə, xüsusi dəri, daş və taxta səthlərə tətbiq oluna bilər. Professional sənətkarların kömür işlərində tez-tez işıq effektləri yaratmaq üçün istifadə etdikləri yapışdırıcılar da mövcuddur.
Həmçinin bax
Rəsmxət
NGC 6815
NGC 6815, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış ulduzdur. Göy üzündə Kiçik Tülkü bürcü istiqamətində yerləşir. *Grp tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
NGC 4774
NGC 4774, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Tazılar bürcü istiqamətində yerləşir. Ring tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
NGC 1680
NGC 1680, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Rəssam bürcü istiqamətində yerləşir. SBb tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Elçin Nadirov
Elçin Nadir oğlu Nadirov — Azərbaycanın Daxili İşlər Nazirliyinin Daxili Qoşunlarının baş çavuşu, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Elçin Nadirov 1987-ci il dekabrın 5-də Şəki rayonunun Qoxmuq kəndində anadan olub.
Hərbi xidməti
Azərbaycanın Daxili İşlər Nazirliyinin Daxili Qoşunlarının baş çavuşu olan Elçin Nadirov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Füzulinin azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Elçin Nadirov oktyabrın 15-də Füzuli döyüşləri zamanı şəhid olub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Elçin Nadirov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Elçin Nadirov ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
NGC 3778
NGC 3778, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Sentavr bürcü istiqamətində yerləşir. E/SB0 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
NGC 5786
NGC 5786, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Sentavr bürcü istiqamətində yerləşir. SBbc tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
NGC 807
NGC 807, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Ücbucaq bürcü istiqamətində yerləşir. E3 tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Mollalar (Boyəhmədli, Ağdam)
Mollalar — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun Boyəhmədli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Kənd 1993-ci il iyunun 15-də Ermənistan Ordusu tərəfindən işğal olunmuşdur. 20 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.
Tarixi
Mollalar Ağdam rayonunun Boyəhmədli inzibati ərazi vahidində kənd. Oykonim “mollalar nəslinə mənsub olanlar” mənasındadır.
Hal-hazırda kənddə ermənilər yaşayırlar. Onların əvvəlki məskənləri keçmiş DQMV-in Mardakert rayonunun Seysulan kəndidir. Mollalar kəndinin də adı digər kəndlərin adları kimi dəyişdirilib. Ermənilər buranı “Nor Seysulan” (Yeni Seysulan) adlandırıblar. İlk baxışdan “seysulan” erməni sözü kimi görünə bilər, amma bu söz “Seyid Sultan”ın təhrif olunmuş formasıdır. Belə ki, 1727-ci ilə aid “maliyyə dəftəri”ndə Keştək nahiyəsində Seyid Sultan kəndi kimi qeyd olunur. Bu dini adın (“seyid”in) İslamla bağlı olması və ermənilərə, o cümlədən, xristianlığa heç bir aidiyyatının olmaması məlum məsələdir. Demək, Seysulan kəndi də nə vaxtsa müsəlman kəndi olub, hansı şəraitdə erməniləşməsi isə məlum deyil.
NGC 7709
NGC 7709, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Dolça bürcü istiqamətində yerləşir. SB0 tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
NGC 2783
NGC 2783, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Xərçəng bürcü istiqamətində yerləşir. E3 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
NGC 4775
NGC 4775, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Qız bürcü istiqamətində yerləşir. Scd tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
NGC 7710
NGC 7710, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Balıqlar bürcü istiqamətində yerləşir. S0 tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
NGC 6816
NGC 6816, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Oxatan bürcü istiqamətində yerləşir. E-S0 tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Mehmet bəy Dilmaçoğlu
Həyatı
Əsl adı Alp Tigin Mehmet bəydir. 1069-cu ildən etibarən Bizans hakimiyyətindəki Anadolu torpaqlarına təşkil edilən hücumlarda iştirak edən komandanlardan olmuşdur. Sultan Alp Arslanın xidmətində olan Dilmaçoğlu Mehmet bəy 1071-ci ildə yaşanan Malazgird döyüşündə iştirak etmişdir. Döyüşdən sonra Qızılırmaq çayına qədər olan Anadolu torpaqlarına hücumlarda iştirak etmişdir.
1076-cı ildə Hələb əmirliyi üçün Sabık və Vəssab arasındakı mübarizədə Əmir Sabıkı dəstəkləyərək Vəssabın məğlubiyyətə uğradılmasını təmin etdi. Anadoluya gəldikdən sonra I Süleyman şahın tabeliyində olmaq istəməyərək Suriya Səlcuqlularının məliki I Tutuşun himayəsinə girdi. Ancaq Tutuşun türk bəylərindən olan Atsız bəyi öldürməsinə görə 1079-cu ildə də onun xidmətindən ayrıldı.
Səlcuqlu sultanı Məlikşah tərəfindən xidmətə alınan vəzir Fəxrüddövlə Məhəmmədin Mərvanilər üzərinə təşkil etdiyi səfərdə iştirak etmişdir. 1085-ci ilin may ayında Bitlisin ələ keçirilməsindən sonra şəhərin özünə iqta olaraq verilməsindən sonra da burada öz adı ilə qurulan bəyliyin təməllərini atmışdır.
1104-cü ildə vəfat etdikdən sonra yerinə oğlu Toğan Arslan keçmişdir.
Sarıcalı (Sarıcalı, Ağdam)
Toponimikası
Sarcalı kəndinin adı Cavanşirlərdən Sarı Alının adından götürülmüşdür, çox sarı olduğu üçun ona Sarıca Alı deyiblər və toponim də buradan yaranmışdır. Bu əhalinin də həmin tayfadan olduğu deyilir. Orta əsrlərdə Qarabağda yaşamış Cavanşir tayfasının oymaqlarından birinin adı. Bu oymaq Xaçın nahiyəsində Tərnəgüt ətrafında qışlayır, başqa adı “Torpaqbulaq“ olan Küştaş adlı yerdə yaylayır, indiki Ağcabədi rayonunda Bayat kəndi yaxınlığında Doğalan və Zəliyan çayları arasında əkinçiliklə məşğul olurdu. 1823-cü ilə aid mənbəyə aid Sarcalı eli 5 kiçik maldar elatdan ibarət idi. XIX əsrin ortalarında oturaq həyata keçdikdən sonra Sarcalı adlı kəndlər yaranmış və bir birindən fərqləndirilməsi üçün İncilli Sarıcalısi, Yetim Sarcalısı, Dərgahlı Sarjalısı, Çəmənli Sarcalisi (yaxud Əmiraslanbəyli Sarcalısı) və Sarcalı-Yedditəpə adlanmışdır. Ağdam rayonundakı Sarcalı kəndinin tam adı Dərgahlı Sarcalısı (Sovet dövründə "Ağdamkənd Sarcalısı") olmuşdur.
Eşqin Hüseynov
Eşqin Cəsarət oğlu Hüseynov — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən Müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Eşqin Hüseynov 1998-ci ilin 20 yanvar günündə Tərtər rayonun Hüsənli kəndində anadan olub. 2004-2015 illərində Tərtər rayon İdris Hüseynov adına Hüsənli kənd tam orta məktəbində təhsil alıb. Nişanlı idi.
Hərbi xidməti
Sentyabr ayının 27-də Vətən müharibəsi başlayanda orada da qəhrəmancasına vuruşmuşdur. Qızğın döyüşlər zamanı ön cəbhədə xidmət etmişdir. Eşqin Hüseynov Vətən müharibəsində Suqovuşan istiqamətində gedən döyüşlərdə Artilleriya-topçu vəzifəsində iştirak etmişdir.29 sentyabr tarixində son damla qanına qədər vuruşaraq  başından aldığı güllə yarasından  həlak olmuşdur.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Eşqin Hüseynov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Qaraqaşlı (Ağdam)
Qaraqaşlı — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun Kəngərli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 29 noyabr 2002-ci il tarixli, 384-IIQ saylı Qərarı ilə Ağdam rayonunun Qaraqaşlı kəndi Göytəpə kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, Kəngərli kəndi mərkəz olmaqla, Kəngərli kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmışdır. Kənd 20 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycana qaytarılıb.
İqtisadiyyatı
Kənd əhalisinin əsas məşğuliyyətini əkinçilik və heyvandarlıq təşkil edir.
NGC 1681
NGC 1681, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Eridan bürcü istiqamətində yerləşir. Sb tipli. tərəfindən ildə 80.01 sm (31.5 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
NGC 3779
NGC 3779, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Kasa bürcü istiqamətində yerləşir. Scd tipli. tərəfindən ildə 91.44 sm (36 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Tapdıq Ağayev
Tapdıq Çingiz oğlu Ağayev — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin kiçik çavuşu, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Tapdıq Ağayev 1990-cı il dekabrın 2-də Qəbələ rayonunun Tüntül kəndində anadan olub. 1996-2005-ci illərdə M. Murtuzov adına Tüntül kənd tam orta məktəbində təhsil alıb. 2006-2010-cu illərdə isə Sənaye-Pedaqoji Kollecində təhsil alıb.
Hərbi xidməti
Tapdıq Ağayev 2010-2012-ci illərdə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin Qusar rayonunda yerləşən "N" saylı hərbi hissəsində müddətli həqiqi hərbi xidmətdə olub. 2016-cı ildən isə müddətdən artıq həqiqi hərbi xidmət qulluqçusu olaraq xidmət edirdi.
Azərbaycan Ordusunun kiçik çavuşu olan Tapdıq Ağayev 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Füzulinin azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Tapdıq Ağayev oktyabrın 8-də Füzuli döyüşləri zamanı şəhid olub. Qəbələ rayonunun Tüntül kəndində dəfn olunub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Tapdıq Ağayev ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Tapdıq Ağayev ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Aydabolları
Aydabolları və ya Aydabolovlar — balkar əsilzadə soyu.
Haqqında
Aydabolları bəzi balkar soyları kimi əfsanəvi Basiatın nəslindən gəlirlər. Basiat Aydabollarından başqa həm də Abayevlər, Əmirxanovlar, Bəyovlar, Botaşevlər, Canxotovlar, Kuçukovlar, və Şahanovlar nəsillərinin də əcdadı sayılır. Rəvayətlərə əsasən Qafqazda yerləşən Macar şəhərindən gəlmə Basiatın nəslindəndirlər. Rəvayətə əsasən Basiat Şimali Qafqaza öz qardaşı Badinatla birlikdə gəlir və burada balkar əsilzadə soyunun əsasını qoyur. Badinat isə Diqoriyaya gedərək burada Badeliatlar bəy soyunun əcdadı olur.
Çerek dərəsinin bir hissəsi, Kospartı, Temirxanovsk və Kaşxatau kəndləri bu nəslin mülkü sayılırdı.
Məhərrəm Qasımov
Məhərrəm Qasımov — Naxçıvan Muxtar Respublikası Mərkəzi Seçki Komissiyasının sədri (2000–2020).