cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ağacdələnlər
İkisi önə, ikisi arxaya yönəlmişdir. Kəskin və çəngəlli dırnaqlarıyla ağac gövdələrinə sıx yapışar. Dik və iti tüklərdən meydana gələn, qıvrılmayan güclü quyruğunu da istifadə edər. Qısa sıçramalarla və sürətlə ağac gövdələrinə dırmanarlar.
Uzun, sərt və qüvvətli qağalarını bir kəski (iskarpela) kimi istifadə edərək, ağac qabıqlarını didərlər. Qabıqların altında yaşayan tırtıl və böcəkləri tapıb, yeyərlər. Ağacdələnlərin dilinin uzunluğu soxulcana bənzər olub, sürətlə ucundan daha uzağa uzana bilər. Dilin dibi, irəli gedib gələ bilən qığırdaqlı bir hissəyə bağlıdır.
Bunun sayəsində dil rahatca irəli uzanıb, çəkilə bilər. Bəzi növlərinin dil ucunda incə, sərt tikanlar vardır. Ağacdələn dimdiyiylə ağac gövdəsinə müəyyən aralıqlarla vurur. Əks olunan səsləri qiymətləndirərək, qabığın hansı nöqtəsində tırtıl olduğunu kəşf edər. Ağacdələnlər qabıq altındakı böcəkləri görmədən yerlərini qəti olaraq təsbit edə bilmələri maraq mövzusudur.
Uyğunlaşma dövrələrində quru ağac budaqlarını qağalayaraq, çıxardıqları tik-taklarla qarşı cinslərinə çağırırlar. Dişiləri 2-3 ədəd ağ yumurta yumurtlayarlar. Yoldaşları 16-18 gün qədər sırayla kürtə yatar. Balaların baxımıyla daha çox kişi ağacdələn maraqlanır.
Ağaclara zərər verən tırtıl, böcək və qurtları yedikləri üçün çox faydalı olan bu heyvanlar yazda yaşıllaşan ağacların qabıqlarını odun qisimlərinə qədər çevrə şəklində didərlər. Bu da ağacların qurumasına səbəb olduğundan bağbanların tərəfindən qovalanarlar.
Bu quşların bir də qoz, badam kimi sərt qabıqlı və iri dənəli meyvələri ağacları, yemək kimi adətləri də vardır. Qütblər, Avstraliya, Madaqaskar və okeanda'ki bir neçə ada xaric, dünyanın hər yerində yaşayarlar.
Triniti (sınaq)
Tarixi
Nüvə silahının yaradılması ideyası Qərbdə 1930 - cu illərin sonunda iki səbəbdən ortaya çıxmışdır. İlk olaraq, 20 - ci əsrdə atom fizikasının inkişafı alimləri nüvənin bölünməsi ideyasına gətirib çıxardı. Digər tərəfdən, Avropada aqressiv, faşist fikirlərin yüksəlişi müşahidə olunurdu. ABŞ, Kanada və Britaniyanın rəhbərləri silahlanmanın daha da möhkəm yollarını arayırdılar və atom enerjisinin imkanları böyük ümidlər verirdi. Uzun çəkən və bahalı bir layihə olan Manhetten layihəsi 1945 - ci ildə Triniti sınağı və iki böyük partlayışla yekunlaşdı və yeni eranın əsası qoyuldu.
Adı
Sınağın və onun keçirilmə yerinin adının yaranmasını Manhetten layihəsinin rəhbəri Oppenheymerə aid edirlər və Con Donnun yaradıcılığından ilham alındığı hesab olunur.
Proqnozlar
Partlayışın gücü haqqındakı proqnozlar sıfırla 18 kiloton trotil arasında dəyişirdi, Nyu - Meksiko ştatının və hətta yer planetini dağıdacaq qədər proqnozlar da var idi (hesab olunurdu ki, nüvə partlayışı oksigenin nəzarətsiz yanğınına səbəb olacaq reaksiya əmələ gətirə bilər). Axırıncıya heç kəs inanmasa da bu alimləri narahat edirdi.
Eynthem müharibəsi
Eynthem müharibəsi — 17 sentyabr 1862-ci il tarixində Merilend ştatının Şarpsburq şəhəri yaxınlığında baş vermiş döyüş.
Tarixi
Müharibə ABŞ Vətəndaş müharibəsini həll edici döyüşlərindən hesab edilir. Döyüşlər quldarlıq tərəfdarı tərəfindən idarə olunan Merilend ştatının ərazilərində gedirdi. Merilend həmin dövrdə Böyük Britaniyaya tabe idi. Eynthem çayı və Şarpsburq şəhərinin ətrafıda döyüşlərin getdiyi yerlərdən idi. Eynthem müharibəsi ümumən Şimali Amerikada baş vermiş ən qanlı döyüşlərdən hesab edilir. Döyüş zamanı hər iki tərəfdən bir gün ərzində 23 min nəfər həlak olmuşdur. Tərəflərin hərbi güçünün döyüşdən əvvəl eyni olması, səbəbindən hər iki tərəf kimin qalib qəlmə ehtimalının olduğunu müəyyən edə bilmirdi. Döyüşlər zamanıda uzun müddət tərəflərdən biri, digəri üzərində üstünlük qazana bilməmişdir. Müdafiə xəttini yarmağa nail olan Corc Makklelan Konfederasiya ordusunu Merilend istiqamətində təqib etməyə başlamışdır.
Robert Li Şimal ordusua pusqu hazırlanması barədə əmr vermişdir. Əmrə əsasən Şarpsburq şəhərinin şimalında və Eynthem çayının qərbində ABŞ əsgərlərinə qarşı pusqu qurulmalı idi. Konfederasiya əsgərlərinin pusqu planı baş tutdu. Eynthem müharibəsi 1862-ci ilin 17 sentyabrın axşamına kimi davam etmişdir. 1862-ci ilin 18 sentyabr tarixində isə tərəflər arasında atəşkəs imzalanmışdır. Atəşkəsin imzalanma səbəbi tərəflərin ölü və yaralıları döyüş meydanından çıxarmaları olmuşdur. Eynthemdə yaşanmış qanlı döyüş bərabər səviyyədə keçmişdir. Tərəflərdən heç biri döyüş vaxtı digəri üzərində ciddi üstünlük qazana bilməmişdir. Ancaq döyüş sonrası Amerika Konfederativ Ştatlarının vəziyyətinin ağırlaşması döyüşdə Amerika Birləşmiş Ştatlarının qalib gəlməsinə səbəb olmuşdur. Robert Li döyüşün səhərsi günü qoşununu Virciniya istiqamətində qeri çəkmişdir. Amerika Birləşmiş Ştatlarının qalib elan edilməsidə bu hadisədən sonra baş vermişdir. Müharibə meydanında tək qalan Şimal ordusu rəsmən döyüşdə qalib gəldiklərini paytaxta bildirmişdilər.
Funksiyanın qrafiki
Riyaziyyatda bir f funksiyanın 'qrafiki', bütün ( x, f ( x)) sıralı cütlərinin meydana gətirdiyi bir qrafikdir.
Elm, mühəndislik, texnologiya maliyyə və digər sahələrdə qrafiklər bir çox məqsəd üçün istifadə edilir.
Nümunələr
right|thumb|300px| f ( x) = x 3 - 9 x funksiyasının qrafiki
Bir dəyişənli funksiyalar
Bir dəyişənli funksiyanın qrafiki belədir: Buradakı sıralı cütlər belə ifadə edilir:
Həqiqi ədələr olan üçüncü dərəcədən bir çoxhədliin qrafiki belədir: Bunun sıralı cütləri belə ifadə edilir: Bu çoxluq əgər karteziyan koordinant sistemində çəkilərsə, yandakı şəkildəki kimi bir əyri olar.
İki dəyişənli funksiyalar
right | thumb | 300px | f (x, y) = [[Sinus (triqonometriya)|sin (x 2) · cos (y 2) triqonometrik funksiyanın qrafiki.]]
Bütün həqiqi ədədlər triqonometrik funksiyanın qrafiki belədir: Bunun verilənlər: Bu çoxluq əgər karteziyan koordinant sistemi ndə çəkilərsə, yandakı şəkildəki kimi bir səth olar.
İki ölçülü (X, Y) karteziyan koordinat sistemindəki bu çoxluqda, üçüncü koordinat (Z) ilə birlikdə görmək üçün rəng istifadə edilər.
Karlo Adzelio Çampi
thumbnail|right|Karlo Adzelio Çampi Karlo Adzelio Çampi (d. 9 dekabr 1920 - ö. 16 sentyabr 2016) — İtalyan siyasətçi və bankçı, İtaliyanın onuncu prezindenti (18 may 1999-15 may 2006). Müstəqil olaraq, seçkilərdə iştirak edib. Daha sonra senator çalışmışdır.
Həyatı
1920-ci ildə Livornoda anadan olub. Çampi 1941-ci ildə Pisa Universitetinin ədəbiyyat hissəsindən məzun olub. İtalyan Müqavimət Fəaliyyətinə qatılıb. 1946-ci ildə Franca Fundacja ilə evlənib. Eyni ildə Pisa Universiteti hüquq fakültəsindən məzun olub. İtaliya Bankında işə başlayıb.1979-cu ildə bankın rəhbəri olub. 1993-1994cü illərdə İtaliyanın baş naziri çalışıb. 1996-cı ildə maliyyə naziri olub. 1999-cu ildə İtaliyanın q0-cu prezidenti seçilib və 2006-cı ilə kimi bu vəzifədə qalıb. 2005-ci ildə mart ayında Oxford Universiteti tərəfindən ona fəxri doktor adı verilib. 2016-cı ildə İtaliyanın paytaxtı Romada vəfat edib.
Funksiyanın qrafiki
Normalın qrafiki
formasında n dəyişənli bir f funksiyasının normalinin qrafiki belədir: (Bir sabit ilə hasili). Bunu görmək üçün, funksiyasının bir kümedeki qrafikini göz qarşısında saxlamaq və çoxluqda \nabla g normalından istifadə etmək lazımdır.
Aşağı Aybasanlı
Aşağı Aybasanlı — Azərbaycan Respublikasının Füzuli rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Kənd 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad olunub.
Tarixi
Hacılı camaatı – Cavanşir elinin böyük qollarından biridir. XVIII yüzildə Yağləvənd oymağının Gecəgözlü, Seyidəhmədli qolları, elin digər oymağı Köçərlinin bir budağı olan Mahmudlunun birləçməsi nəticəsində yaranıb. Bu camaat Qarabağ xanlığının yaranmasında fəal iştirak edib. XIX yüzildə Hacılı camaatına Gecəgözlü, Seyidəhmədli, Mahmudlu, Aybasanlı, Mirzəcamallı, Şıxılı, Comərdli və Sarılar obaları daxil idi. XIX yüzilin ortasında Mahmudlu obasının yeni qolları meydana gəldi. Bunlar Hüseynbəyli və Ələsgərli obaları idilər. Aybasanlı obasından isə Qorqan şenliyi əmələ gəldi. Hacılı camaatı Rus-İran savaşlarında fəal iştirak etmişdi. Bu cammatdan xeyli tanınmış şəxs çıxıb.
1823-cü ilə bağlı rus qaynağında Hacılı icmasına bağlı olan obalardan biri olan Aybasanlı, eləcə də Seyidəhmədli, Qorqan, Şükürbəyli Mirzəcamallı, Gecəgözlü, Ələsgərli obalarına aid ayrıca bilgi yoxdur. Olan bilgilər yalnız Hacılı icması haqqındadır. Sonrakı 1842, 1849, 1863, 1873, 1886-cı illərdəki Aybasanlıi obasına aid olan bilgilərdə də onun Aşağı və ya Yuxarı olduğu göstərilmir. Həmin vaxtlar hər iki kənd bir yerdə – Aşağı Aybasanlının yerləşdiyi ərazidə imiş. Sonralar rayon mərkəzinə yaxın olmaq üçün bir çox ailələr ora köçmüş, orada məskunlaşmış və beləliklə də Yuxarı Aybasanlı kəndi yaranmışdır. Təsadüfü deyildir ki, indinin özündə də hər iki kəndən olan çox yaxın qohumlar vardır.
Aybasanlı obası Hacılı camaatına aid olan şenliklərdəndir. XVIII yüzildə Cavanşir elinin Yağləvənd, Gecəgözlü, Seyidəhmədli oymaqlarına bağlı olan ailələr tərəfindən təşkil olunub. Aybasanlı obası 1823-cü ildə Hacılı camaatının tərkibində qeyd olunub.1842-ci ildə 15 tüstüdən ibarət idi. 1848-ci ildə bu obada 19 tüstü yaşayırdı. 1863-cü ildə yaylağa 21 tüstüdən ibarət bir oba getmişdi. 1873-cü ildə qışlaqda 23 tüstü əyləşmişdi. 1886-cı ildə oba 27 tüstü ilə qeyd olunmuşdu.
1993-cü ildən 2020-ci ilədək Ermənistan ordusunun işğalı altındaydır. Təxminən 200-250 evdən ibarət idi.
Toponimikası
Aybasanlı oyk. Füzuli rayonunun eyniadlı i.ə.v.-də kənd. Bəzi mənbələrdə Ayıbasan kimi də verilir. Oykonim ayı (heyvan adı), basan (yenən, qalib gələn, məğlub edən) və -lı (şək.) komponentlərindən düzəlib. 1980-ci ilə qədər Ermənistanda Ayıbasan adlı kənd olmuşdur. Sonralar bu kəndi ermənilər Marqahovit adlandırmışlar. Yəqin ki, Ayıbasanlı kəndində məskunlaşmış əhali Ermənistandan köçüb gəlmişdir. Ayıbasan "ayını məğlub edən" və ya "ayının çox olduğu yer" deməkdir. Ayıbasanlı isə "Ayıbasan kəndindən gələnlər" mənasına uyğundur. Hal-hazırda Ayıbasanlı kəndi Yuxarı və Aşağı Ayıbasanlı adı ilə iki kəndə ayrılmışdır.
Birinci Mahmudlu
Birinci Mahmudlu — Azərbaycan Respublikasının Füzuli rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Etimologiyası
Kəndin adı mahmudlu tayfası ilə əlaqədardır. Üç kənddən ibarət olan eyniadlı yaşayış məntəqələrini bir-birindən fərqləndirmək məqsədilə birinci komponentdən istifadə edilmişdir.
Əhalisi
Kəndin əhalisi kürd mənşəli mahmudlu tayfasına mənsubdur. 2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 853 nəfər əhali yaşayır.
Coğrafiyası
Düzənlikdədir.
İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyətini kənd təsərrüfatı-əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq təşkil edir.
Qutadqu-bilik
Qutadqu-bilik və ya Qutadğu bilig — Yusif Xas Hacib Balasaqunlunun əsəri.
Haqqında
Bu kitab 1069-cu ildə Yusif Uluq Xas Hacib tərəfindən yazılmışdır. O, Balasaqun əhli olub, əsərini Qaşqarda bitirmişdir, yazıb Qaraxani sultanı Satıq Buğra xana təqdim etmişdir. Müəllif öz zamanının ən parlaq ədəbi dilini yazıya almışdır və bu kitaba görə Xas Hacib rütbəsinə layiq görülmüşdür.
Kitabın mövzusu öyüddür, mübahisə və danışıq şəklində verilmişdir. Müəllif müxtəlif ictimai məsələlər barəsində bəyan etdiyi fikir və əqidəsini isbat etmək üçün böyük adamların sözlərindən, zərbi-məsəllərdən faydalanmışdır.
Kitab şeirlə, əruz vəzninin bəhrlərindən birində yazılmış, bu baxımdan "Şahnamə"yə bənzədiyi üçün iranlılar onu "türk Şahnaməsi" də adlandırmışlar.
Əsərin tədqiqi göstərir ki, müəllif yüksək təhsil görüb, ədəbiyyatdan başqa nücum, kimya, təbiət elmini, coğrafiya və riyaziyyatı da bilirmiş, bəzi rəvayətlərə görə isə İbn Sinanın şagirdi imiş. Müəllif İran və ərəb ədəbiyyatını yaxşı bilir və az da olsa onların təsir altında olmuşdur. Şairin dili sadə və eyni zamanda ədəbidir. Bütün kitabda 120 ərəb və fars sözü işlənir, bunlar da dini və dövlət işlərinə aid istilahlardır.
"Qutadğu bilik" tanrıya xitab şeirilə başlayır, sonra da peyğəmbərin və ilk dörd xəlifənin mədhi, bahar təsviri və Buğra xanın tərifi gəlir. Sonra yeddi ulduz, on iki bürc və elm, əql və dildən danışılır, sonra əsas mövzu başlayır və mübahisə dörd şəxsiyyət arasında cərəyan edir. Bu şəxslərin hər biri bir vaqiəti və ya bir həqiqəti təmsil edir.
Nəşr və tərcümə
Əsər Xəlil Rza Ulutürk tərəfindən Azərbaycan dilinə tərcümə edilib və 2017-ci ildə Bakı Kitab Klubunda 402 səhifədə təkrar nəşr edilib.
Zahid Qaralov
Həyatı
1934-cü il iyul ayının 10-da qədim Borçalı mahalının Başkeçid (indiki Gürcüstanın Dmanisi) rayonunun Ormeşən kəndində Türkiyədə ruhanilər məktəbində təhsil almış Molla İbrahimin ailəsində dünyaya göz açmışdır.
Zahid müəllimin atası Qaraloğlu Molla İbrahim heç bir günahı olmadan 1937-ci illərin represiya qurbanlarından biri olduğuna görə, anası Fatma ana və böyük qardaşları Rza, Ziyəddin, Nəsrəddinin himayəsində böyümüşdür. Onun uşaqlıq illəri hamı kimi II Dünya müharibəsinə təsədüf olunduğundan çox çətinliklə keçmişdir. Bu çətinliklərə baxmayaraq Zahid müəllim 1947-ci ildə Ormeşən 7 illik məktəbini; 1950-ci ildə Qızılkilsə kənd orta məktəbinini yaxşı qimətlərlə bitirərək, V.İ.Lenin adına Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun fizika-riyaziyət fakültəsinə qəbul olmuşdur. Oranı müvəffəqiyyətlə bitirdikdən sonra, Zahid müəllim 1956-ci il avqust ayının 15-də bir başa Ormeşən 8-illik məktəbinə direktor təyin olunmuşdur.
1956-cı ildə Gürcüstan müəllimlərinin I qurultayına nümayəndə seçilib. ’’Əməkdə fədakarlığa görə” medalı ilə təltif edilib.
1959-cu il Başkeçid Rayon Komsomol Komitəsinin birinci katibi vəzifəsinə seçilib. Dmanisi Rayon Partiya Komitəsinin plenum üzvü və büro üzvü olmuşdur. Dmanisi Qəsəbə Sovetinin deputatı seçilmişdir. Müsabiqə yolu ilə Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunda “Fizikanın tədrisi metodikası” ixtisası üzrə qiyabi aspiranturaya qəbul olunub.
1959-cu ildə Gürcüstan LKGİ MK-nin plenum üzvü seçilib.
Mafflie
Mafflie — Fransada bələdiyyə , region — İl-de-Frans, departament  — Val-d’Uaz, rayon — Sarsel, kanton — Viarm. Əhalisi — 1,614 nəfər (1999).
Zahid Qaralov
Həyatı
1960-ci il 20 oktyabrda Elmi rəhbəri A.A.Abbaszadənin məsləhəti ilə qiyabi şöbəsindən əyani şöbəsinə keçib.
Mafflie
Bələdiyyə Paris şəhərinin təxminən 26 km şimalda, Serji belediyyənin 20 km şərqdə yerləşir.
Zahid Qaralov
Həyatı
1961-ci il 20 dekabrda Aspiranturanın əyani şöbəsinə keçməsi ilə əlaqədar Gürcüstan LKGİ-nin birinci katibi E.A.Şevardnadzenin və Başkeçid (Dmanisi) rayon partiya komitəsinin birinci katibi Sosialist Əməyi Qəhrəmanı Mahmud Quluyevin razlığı ilə Başkeçid (Dmanisi) Rayon Komsomol Komitəsinin birinci katibi vəzifəsindən azad olunub.
1961-1964-cü illərdə V.İ.Lenin adına APİ-nin “Fizikanın tədrisi metodikası” kafedrasının əyani aspirantı olub.
Mafflie
Demoqrafiya
Əhalinin dinamikası (Cassini и INSEE ):
Zahid Qaralov
Həyatı
1964-cü il Aspiranturanı bitirib. Azərbaycan Dövlət Elmi-Tədqiqat Pedaqogika İnstitutunun (ADETPİ) “Politexnik təlim” şöbəsinə kiçik elmi işçi vəzifəsinə təyin olunub. Eyni zamanda Bakının 31 №-li eksperimental məktəbində fizika-riyaziyyat müəllimi kimi fəaliyyətə başlayıb.
1964-1979-cu ilə kimi hər il ADETPİ-nin partiya təşkilatının katibi vəzifəsinə seşilib. Eyni zamanda Bakının “26 Bakı komissarı” (indiki Səbail) Rayon Partiya Komitəsi üzvlüyünə namizəd və üzv olub.
1967-ci ildə V.İ.Lenin adına APİ-nin İxtisaslaşdırılmış müdafiə sovetində “Fizikanın tədrisində elmi ateizm tərbiyəsi” mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə edib, ’’Fizikanın tədrisi metodikası” ixtisası üzrə elmi dərəcə alıb.
1967-ci ilin avqust ayında ADETPİ-də baş elmi işçi vəzifəsinə seçilib.
1967-ci ilin 12 dekabrda ADETPİ-nin “Əmək və Politexnik təlim” şöbəsinin müdiri vəzifəsinə təyin olunub.
1971-ci il 23 iyul. SSRİ Ali Attestasiya Komissiyası (AAK) ona “Fizikanın tədrisi metodikası“ ixtisası üzrə baş elmi işçi adı verib.
1973 sentyabr “26 Bakı komissarı” (indiki Səbail) rayonu Xalq Deputatları Sovetinin deputatı seçilib. 1986-ci ilə kimi ardıcıl olaraq hər il həmin vəzifəyə seçilib. “Mənzil uçotu və bölüşdürülməsi “ üzrə komissiyanın sədri, eyni zamanda Rayon İcraiyyə Komitəsinin (RİK) üzvü olub. Maarif Nazirliyinin orqanı olan “Fizika və riyaziyyat tədrisi” jurnalının baş redaktoru təyin olunub və 1996-ci ilə qədər həmin vəzifəni yerinə yetirib.
1974-cü il 1 iyun. ADETPİ-nin “Fizika və riyaziyyat tədrisi metodikası” şöbəsinin müdiri təyin olunub.
1974-ci il 26 sentyabr. ADETPİ-nin elmi işlər üzrə direktor müavini təyin edilib. Eyni zamanda “Fizika və riyaziyyat tədrisi metodikası” şöbəsinin müdiri vəzifəsini aparıb.
1976-cı il noyabr. Azərbaycan SSR-də Pedaqoji və Psixoloji Tədiqatları Əlaqələndirmə Şurasının sədri təyin edilib. 2001-ci ilə qədər həmin vəzifəni yerinə yetirib.
1976-cı il 2 iyun tarixindən ADETPİ-nin direktoru vəzifəsini icra etməyə başlayıb.
1977-ci il 15 aprel. Heydər Əliyevin sədrlik etdiyi Azərbaycan Kommunist Partiyası bürosunda ADETPİ-nin direktoru təyin olunub.
1977-ci il sentyabr. Umumittifaq Pedaqoji və Psixoloji Tədiqatları Əlaqələndirmə Şurasının üzvü seçilib və SSRİ-nin süqutuna qədər həmin vəzifəni yerinə yetirib.
1977-1980-ci illərdə Azərbaycan KP MK yanında Marksizm-Leninizm Unverisitetində ali siyasi təhsil alıb (işdən ayrılmadan).
1978-ci ildə SSRİ müəllimlərinin I qurultayına nümayəndə seçilib. N.Tusi adına ADPU-da pedaqogika, dil- ədəbiyyat və fizika metodikası üzrə ixtisaslaşdırılmış müdafiə şurasına üzv seçilib.
1981-ci ildə “Respubilikanın Əməkdar Müəllimi” fəxri adına layiq görülüb. ’’Qırmızı Əmək Bayrağı” ordeni ilə təltif olunub.1983-cü ildə “Əmək veteranı”medalı ilə təltif edilib.
1983-cü il 14 noyabr. Azərbaycan SSR Maarif nazirinin müavini təyin edilib. Kollegiyanın üzvü seçilib. İnstitutun direktoru vəzifəsini ictimai əsaslarla davam etdirib.
1987-ci ildə SSRİ müəllimlərinin II qurultayına nümayəndə seçilib. Maarif nazirinin müavini vəzifəsindən öz xahişi ilə azad olunub, yenidən AETPEİ-nin direktotu vəzifəsinə təyin edilib. Respubilikada ilk dəfə yaradılmış “İstedad” assosiasiyasının sədri seçilib.
1987-ci ildə SSRİ AAK tərəfindən AETPEİ-də yaradılmış Dil-ədəbiyyat metodikası üzrə ixtisaslaşdırılmış müdafiə şurasına sədr təyin edilib.
1987-1989-cu illərdə rəhbərlik etdiyi mütəxəssis qrupu ilə Azərbaycanın tarixində ilk dəfə hazırladığı “Azərbaycan Milli Təhsil Konsepsiyası” Azərbaycan KP MK-da bəyənilib, təsdiq olunub, istifadəyə verilib.
1984-1989-cu illərdə rəhbərlik etdiyi mütəxəssis qrupunun hazırladığı “Azərbaycanın pedaqoji fikirantologiyası” Moskvada 30.000 nüxsə tirajla rus dilində çap olunub.
1990-cu il yanvarında Sovet ordusu tərəfindən törədilmiş qanlı yanvar faciəsində şəhid olmuş 132 nəfərin Kirov parkında dəfn edilməsi və “Şəhidlər xiyabanı” yaradılması təşəbbüsünü irəli sürüb, buna nail olub.
1992-ci il iyul-noyabr. Yeni Azərbaycan Partiyasının yaradılmasına təşəbbüs göstərmiş, ”91-lər” hərəkatının fəal iştirakçısı olub. Yeni Azərbaycan Partiyasının (YAP) Naxçıvanda keçirlən təsis konfransında iştirak edib, siyasi şuranın və idarə heyətinin üzvü seçilib.
1992-ci il fevral. YAP Səbail rayon təşkilatının yaradılmasında fəallıq göstərib, partiyanın rayon təşkilatının idarə heyətinin
dəfələrlə üzvü və sədr seçilib. 1994-cü il sentyabr. “Orta məktəbdə fizika qanunlarının örədilməsi üzrə işin sistemi” mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə edib, pedaqoji elmlər doktoru elmi dərəcəsi alıb. Eyni vaxtda professor elmi adına layiq görülüb.
1992-oktyabr Azərbaycan Respublikası prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyasında (AAK) ’’Pedaqoji və psixoloji elmlər üzrə ekspert komissiyası” nın sədri təyin olunub, 11 nəfərdən ibarət komissiya üzvülərini seçib, Rəyasət Heyətində təsdiq etdirib.
1992-ci il 04 may. Azərbaycan Respublikası prezidentinin fərmanı ilə Azərbaycan Respublikası prezidenti yanında Əfv komissiyasının üzvü təyin olunub
1992-ci il 12 noyabr. Proporsional yolla (YAP siyahısı üzrə) Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinə deputat seçilib.
1992-ci il 24 noyabr. Milli Məclisdə ilk dəfə yaradılmış “Yerli özünüidarəetmə “daimi komissiyasının sədri seşilib.
1993-cü ildə ’’Fizika qanunlarının tədrisi”monoqrafiyası çap olunub.
1993-cü ilin aprelində Həcc ziyərətində olub.
1993-cü ildə Yeni Azərbaycan Partiyasının I qurultayına nümayəndə seçilib. Qurultayda çıxış edib. YAP siyasi şuranın və idarə heyyətinin üzvü seçilib.
Tələbələri Ə.Osmanlı və V.Məmmədovla birlikdə 1-ci- 4-cü siniflər üçün hazırladıqları yeni riyaziyyat kompleksinin (tədris proqramı, dərslik, metodika, test, dəftər və s.) çapına və məktəblərdə kütləvi tətbiqinə nail olub. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin Fəxri Fərmanı ilə təltif olunub.
10 avqust ABŞ-nin Linkoln şəhərinin fəxri vətəndaşı, 12 avqust ABŞ-nin Freeport şəhərinin fəxri vətəndaşı seçilib.
3 oktyabr ABŞ-nin Karolina ştatının Durham şəhərinin fəxri vətəndaşı, 5 oktyabr. ABŞ-nin Nebraska ştatının fəxri vətəndaşı seçilib.
1999-cu ildə Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinə yenidən deputat seçilib. Regional məsələlər daimi komissiyasına sədr seçilib. 2000-ci il Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əliyevin fərmanı ilə təkrarən Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Əfv komissiyasının üzvü təyin olunub. 2001-ci ildə YAP-ın II qurultayına nümayəndə seçilib. 2002-ci ildə Fransada Strasburq şəhərində AŞ-nın beynəlxalq elmi konfransında “Azərbaycanda bələdiyyə” mövzusunda məruzə edib. Məruzə yüksək qiymətləndirilib.
2003-cü il “Tərbiyə” üçcilidliyi çap olunub. Zahid İbrahim oğlu Qaralovun yüzlərlə elmi məqaləsi və kitabları nəşr olunmuşdur. İşlədiyi dövrdə göstərdiyi nailiyyətlərə görə bir sıra orden və medallarla, o cümlədən Azərbaycan Respublikasının “Şöhrət” və “Şərəf” ordenləri ilə təltif edilmişdir.
Zahid müəllim həm də, dədə-baba yurdumuz olan Ormeşən kəndində təzə ev tikdirməsi və kəndə gedib-gəlməsi, kənddə olan evlərin yenidən bərpa olunmasına və abadlaşdırılmasına bir çağrılış oldu. Zahid müəllim böyük bir ziyalı olmaqla bərabər, həm də onun adına layiq tərbiyəsini almış, İlqar kimi oğlu, Mehriban və Gülnarə kimi qızlarları var.
Titanfall
Titanfall — Respawn Entertainment tərəfindən inkişaf etdirilən, Electronic Arts tərəfindən isə nəşri ediləcək olan videooyunudur.
Salxımotu
—  aləminin  şöbəsinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Sinonimləri
World of Ferns və Germplasm Resources Information Network mənbələrinə görə, cinsin sinonimləri aşağıdakılardır::
Xorioidit
Xorioidit(chorioidea — gözün damarlı qişası)— gözün damarlı qişasının iltihabı.
Xorioidit zamanı proses torlu qişaya keçə bilir (xorioretinit). Xorioidit, əsasən, infeksion xəstəliklərdən (vərəm, toksoplazmoz və s.) törəyir. İnfeksiya hematogen yolla gözün damarlı qişasına düşür, iltihabi prosesə uğramış nahiyə sonradan atrofiyalaşır. Belə xəstələr gözlərində tutqunlaşma olmasından, görmənin zəifləməsindən və s. şikayətlənirlər. Xorioidit oftalmoskopiya ilə aşkar edilir.
Müalicəsi
Ümumi (antibiotiklərlə və s.) və yerlidir (törəmə səbəbindən asılı olaraq).
Bulbophyllum proboscideum
(Bulbophyllum proboscideum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Menuvil
Bələdiyyə Paris şəhərinin təxminən 38 km şimal-qərbdə, Serji belediyyənin 14 km şimal yerləşir.
Demoqrafiya
Əhalinin dinamikası (Cassini и INSEE ):
Even-Bıtantay ulusu
Coğrafiyası
Ulus respublikanın şimalında, Şimal qütb dairəsindən cənubda yerləşir. Rayonun qərbində Verxoyansk silsiləsi, şimal-şərqdə isə Kular silsiləsi vardır. Yakutiyanın ən əlçatmaz uluslarından biridir. Ulusun sahəsi 52,3 min km-dir. Şimalda Bulun ulusu, qərbdə Jıqan ulusu, cənubdan Kobyay ulusu, şərqdən Verxoyansk ulusu ilə həmsərhəddir. Ulusun relyefi dağlıqdır. Yanvar ayının orta temperaturu: -40 °С, iyul: +16 °С olur. ulus ərazisindən axan əsas çaylar: Omola, Buxuruk, Ulaxan-Sakkırır, Xobool, Acçıgı-Sakkırır, Mandıya, Tirek və s. bu çaylar arasında ən irisi Bıtantay çayıdır. Ulus Lena Yana çayları arasınad yerləşən su ayrıcı bölgədədir.
Tarixi
Even-Bıtantay ulusu respublikada mövcud olan ən gənc ulusdur. Yakutiya Muxtar Sovet Sosialist Respublikası Ali Sovetinin Rəyasət Heyətinin 21 aprel 1989-cu il tarixli qərarı ilə, Verxoyansk ulusundan Even-Bıtantay milli ulusu ayrılaraq formalaşdırılır. Ulusun adı 1989-cu ildə əhalinin 32.35% -ni təşkil edən evenlərdən və həmçinin Bıtantay çayı üzərində yerləşməsinə görə verilmişdir.
Yerli özünü idarəetmə
Even-Bıtantay ulusu ərazisinə 3 kənd inzibati vahidliyinə ümumilikdə 4 yaşayış məntəqəsi daxildir. Ulus ərazisinə daxil olan yaşayış məntəqələri: Alı k., Baqatay-Alıta k., Carqalax k., Kustur k.
İqtisadiyyat
Ulus iqtisadiyyatında kənd təsərrüfatı aparıcı rol oynayır. İqtisadiyyatın əsas sahələri maralçılıq (şimal maralı), atçılıq və xəz ticarətidir. Bura almaz və qonur kömür yataqları ilə zəngindir. respublikanın əlçatmaz uluslarından biri olması səbəbi ilə iqtisadiyyatı zəif inkişaf etmişdir.
Teodor Nöldeke
Teodor Nöldeke — alman şərqşünası.
Həyatı
2 mart 1836-cı ildə Hamburq yaxınlarındaki Harburqda doğuldu. 1849-1853-cü illər arasında atasının direktor olduğu Lingən litseyində oxudu. On dörd yaşında ikən önəmli bir rahatsızlık keçirdi və bundan sonraki hayatında sık sık hastalandı. 1853-cü ildə Göttingen Universitetinə qeydo ldu. Protəstan ilahiyatçısı və şərqşünas Heinrich Ewald və yəhudi əsilli dilçi Theodor Benfey kimi müəllimlərdən dərs aldı. Ərəbcə, İbranicə, Türkcə, Farsca, Sanskritcə və Latınca öyrəndi. 1856-cı ildə "De origine et compositionə surarum qoranicarum ipspusquə Qurani" başlıqlı dissertasiyası ilə doktor unvanı aldı və bu tezi səbəbiylə 1858-ci ildə Paris Akademiyası tərəfindən ödülləndirildi. 1856-1857-ci illərnda Vyanada ərəbcə və türkcə əlyazmalar, qismən də İran şeiriylə məşgul olan Nöldeke, 1857-ci ilin payızında Leidənə gedərək əlyazmalar üzərindəki araşdırmalarına davam etdi. Burada olduğu müddət içində Leidən Universiteti Kitabxanasındakı Şərq dilləri əlyazmalarından sorumlu Theodorus Willem J. Juynboll və oğlu Abraham Willem T. Juynboll, Reinhart Dozy, Michaəl Jan de Goeje, W. Engelmann və P. de Jong kimi şərqşünaslarla tanış oldu. 1858-ci ilin baharında öncə Gothaya uğrayarak malzəmə topladı, daha sonra Berlinə keçdi və burada bir yandan öz çalışmalarını sürdürürkən, bir yandan da kitabxanadakı Türkcə əlyazmaların kataloqlanmasında vəzifə aldı. Bu arada Türk diliylə və özəlliklə Cığatayca ilə uğraşdı. Berlində olduğu sırada Heinrich Kiepert ilə tanış oldu və onun yanında əski İran coğrafyası haqqında dərs gördü. 1860-cı ilin sentyabrında sağlığı yaxşıca pisləşən T. Nöldeke dincəlmək üzərə İtaliyaya getdi. Üç ay sürən istirəhətinin ardından Almaniyaya döndüyündə dekabr 1860-cı ildən etibarən Göttingən Kitabxanasında iki il Türkcə əlyazmaların kataloqlanması işini yürütdü. Elmi fəaliyətlərini Süryani, Arami, Məndai dilləriylə Mişna və Əhd-i Ətik üzərində yoğunlaştırdı. 1861-ci ildən etibarən Göttingən Universitetində dərs verməyə başladı. 1864-cü ildə Kil Universiteti Şərq dilləri və 1872-ci ildə yeni qurulan Strassburq Universiteti Sami dilləri profəsörlüğünə tayin edildi. Bu dönəmdə Təbərinin Tarixinin Sasanilərlə ilgili kısmını M. J. də Goeje nəşri üçün nəşrə hazırladı, ardından bu bölümün tərcüməsini etdi. Eyni universitetdə Şərqşünaslıq Mərkəzinin sədrliyindən 1906-cı ildə əməkliyə ayrıldı. 1916-cı ildə həyat yoldaşını itirməsindən sonra 1920-ci ildə Karlsruhedə yaşayan oğlunun yanına daşındı və uzun bir xəstəlik dönəminin ardından 25 dekabr 1930-cu ildə öldü.
Lerche (studiya)
— 2011-ci ildə yaradılmış Yaponiya cizgi filmi studiyası. Lerche studiyası Studio Hibari (yapon dilində "hibari" "torağay" deməkdir) şirkətinin bir hissəsidir.
Teodor Nöldeke
Yaradıcılığı
1890da Royal Asiatic Sociətyyə şərəf üyəsi səçilən Nöldəkə Ədouard Sachau, Carl Brockəlmann, Friədrich Schwally, Charləs Jaməs Lyall, C. Snouck-Hurgronjə və Ənno Littmann kimi birçok ünlü şarkiyatçı yətiştirmiştir. Kəndisi məsləktaşlarının çoğu kimi Sami dilləri və Ahd-i Atik mətin tənkidi alanlarında uzmanlaşmıştır. Kuran araştırmalarında bunların ətkisini görmək mümkündür. Hər nə kadar Nöldəkə Təvrat, İncil və Kuran-ı Kərim arasında önəmli bir farkın olduğunu bir qarşılaştırma yaparak təsbit ətmişsə də bulduğu fark Kuran hakkında onu Təvrat və İncillə ilgili araştırmalarda ulaşılan sonuçları aramaktan alıkoymamıştır. Yahudilik və Hıristiyanlık gərək kurucuları və kuruluş sürəçləri gərəksə kutsal kitapları itibariylə bəlli bir şahıs, zaman və mətinlə sınırlı dəğilkən Kuran diğər kutsal kitapların aksinə bir insan ömrü içində tamamlanmıştır (Gəschichtə dəs Qorans, II, 119-121). Ancak bu təsbitə rağmən onun Kuranın toplanması, ayət və surələrin sıralanmasına dair rivayətlərlə ilgili olarak bazı şüphələr oluşturmaya çalıştığı görülməktədir. Nöldəkə, bu konuda məvcut rivayətləri incələmək yərinə Kuranı Pəygambərin yazdığı hərxangi bir kitap kimi ələ almış və ayətlərin sıralanması işini ədəbi ələştiri yöntəmlərinə görə dil kullanımına dayalı biçimdə yorumlamaya çalışmıştır. Ona görə Kuranda bəlirli dönəmlərdə sıkça kullanılan kəlimələr və dəyimlər mətnin kronolojik düzənlənməsində yardımcı olur (a.g.ə., I, 63). Sami dilləri alanındaki araştırmalarıyla da dikkat çəkən Nöldəkənin Süryanicə və Arapça üzərinə təlif əttiği əsərlər günümüzdə də birçok araştırmacı tarafından kullanılmaktadır.
Nöldəkənin 70 və 80. doğum günləri için iki armağan kitabı yayımlanmış (Oriəntalischə Studiən. Thəodor Nöldəkə zum siəbzigstən Gəburtstag [2 März 1906] gəwidmət von Frəundən und Schülərn [əd. Carl Bəzold, I-II, Giəszən 1906]; Fəstgabə für Thəodor Nöldəkə zum achtzigstən Gəburtstagə [əd. Ə. Littmann - Ə. Əhlərs, Göttingən 1916]), ayrıca hakkında çok sayıda incələmə yazısı kaləmə alınmıştır.
Nöldəkənin ayrıca şu əsərləri məvcuttur: Übər diə Mundart dər Mandäər (Göttingən 1862); Diə alttəstaməntlichə Litəratur in əinər Rəihə von Aufsätzən dargəstəllt (Ləipzig 1868); Grammatik dər nəusyrischən Sprachə am Urmia-Səə und in Kurdistan (Ləipzig 1868; Hildəshəim 1974); Diə Inschrift dəs Königs Məsa von Moab (9. Jahrh. vor Christus) ərklärt (Kiəl 1870); Diə Ghassanischən Fürstən aus dəm Hausə Gafnas (Bərlin 1887); Bəitraəgə zur Gəschichtə dəs Aləxandərromans (Wiən 1890); Dələctus vətərum carminum arabicorum (Bərolini 1890).
Nöldəkə başta Zəitschrift dər Dəutschən Morgənländischən Gəsəllschaft, Wiənər Zəitschrift für diə Kundə dəs Morgənlandəs, Oriənt und Occidənt (Göttingən), Zəitschrift für Assyriologiə (Bərlin) və Archiv für diə Rəligionswissənschaft (Ləipzig) kimi ilmi dərgilərdə, Əncyclopaədia Britannica, Encyclopaədia Biblica, Encyclopaədia of Əthics and Rəligion, Bibəl-Ləxikon kimi ansiklopədilərdə və Diə Grənzbotən, Im nəuən Rəich və Diə Dəutschə Rundschau kimi popülər dərgilərdə çok sayıda makalə yayımlamış və birçok kitabın tanıtımı için yazılar yazmıştır. Nöldəkənin pək çok əsəri çəşitli Doğu və Batı dillərinə tərcümə ədilmiştir.
Portu FK
Portu FK — Portuqaliyada futbol klubu. 1893-cü ildə yaranmışdır. Benfika və Sportinqlə birlikdə Portuqaliyanın ən güclü 3 klubundan biridir.
Humboldt mükafatı
Humboldt mükafatı – Almaniya universitetlərinin təqdimatı ilə Aleksandr fon Humboldt Fondu tərəfindən verilən mükafat. Mükafat dünyanın müxtəlif ölkə alimlərinə Almaniya alimləri ilə birgə bir sıra layihələrdə fəaliyyt göstərməyə imkan verir.
Mükafat təxmin edilən tədqiqtlara və dərc edilmiş məqalələrə görə Almaniyada yaşamayan alimlərə verilir. Laureatın təqdimatını Almaniya alimləri və ya Humboldt mükafatının laureatları irəli sürə bilərlər.
Mükafat Almaniya universitetlərinin birinə bir il müddətinə dəvəti nəzərdə tutur. Tədqiqat müddətini bir neçə dövrə bölməkə də olar. Mükafatın həcmi 60 000 avrodur. Hər il müxtəlif elm sahələri üzrə 100-ə qədər mükafat verilir, təqdimat Almaniya universitetinin birində baş verir.
Cekson-Venik düzəlişi
Cekson-Venik düzəlişi (ing. Jackson-Vanik amendment) – 1974-cü ildə Konqres tərəfindən yəhudilərin azad mühacirət hüquqlarını məhdudlaşdıran dövlətlərə qarşı ticarət sanksiyalarının tətbiq edilməsini nəzərdə tutan ABŞ Ticarət Aktına edilən düzəliş.
Düzəlişdə nəzərdə tutulan sanksiyalar ABŞ tərəfindən əsasən MDB dövlətləri və Çin Xalq Respublikasına qarşı tətbiq edilir.
2008-ci ildə Senator Riçard Luqar düzəlişin Azərbaycana qarşı tətbiq edilməsinin ləğv edilməsi haqqında qanun layihəsini ABŞ Konqresinə təqdim etmişdir.
Sen-Marten-de-Brom
Sen-Marten-de-Brom  — Fransa da kommuna, Provans-Alp-Kot-d'Azur regionunda yerləşir. Departament — Yuxarı Provans Alpları. Valansol kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Din-le-Ben.
INSEE kodu — 04189.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 512 nəfər təşkil edirdi.
Ziya Hacızadə
Ziya Salman oğlu Hacızadə — Azərbaycan alimi, geologiya-mineralogiya elmləri namizədi.
Həyatı
Ziya Hacızadə 29 aprel 1934-cü ildə Şəki rayonunun Baş Göynük kəndində anadan olmuşdur. O, 1951-ci ildə Bakı şəhər 1 saylı orta məktəbi bitirmiş, ardınca isə Məşədi Əzizbəyov adına Azərbaycan Sənaye İnstitutunun (indiki ADNA) geoloji-kəşfiyyat fakültəsinə daxil olmuşdur. Hacızadə buradan 1956-cı ildə məzun olmuşdur. O, məzun olduqdan sonra Neft Daşlarına işə göndərilmiş, 1962-ci ilə qədər orada operator, mühəndis və böyük mühəndis vəzifələrində çalışmışdır. Hacızadə 1967-ci ildə Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunda "Neft və qaz yataqlarının geologiyası və kəşfiyyatı" kafedrasında əyani aspiranturanı bitirmiş və "Neftlilik-qazlılıqla əlaqədar olaraq Abşeron vilayəti qərb kənar zonasında qırməkanaltı lay dəstəsinin hidrogeoloji və hidrokimyəvi xüsusiyyətləri" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafıə etmişdir.
Ziya Hacızadə namizədlik dissertasiyasını müdafiə etdikdən sonra Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunun "Neft və qaz yataqlarının geologiyası və kəşfiyyatı" kafedrasında mühəndis, elmi işçi vəzifələrində çalışmışdır. O, 1968–1972-ci və 1980–1981-ci illərdə Əlcəzairdə, Əhməd Buqarə adına Bumerdes Universitetində fransız dilində geoloji fənlərdən dərs demişdir. Hacızadə 1972-ci ildən isə Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasının "Neft-qaz mədən geologiyası" kafedrasında dosent vəzifəsində çalışmışdır. O həmçinin, uzun müddət geoloji-kəşfıyyat fakültəsinin dekan müavini və dekanı olmuşdur.
Ziya Hacızadə 29 sentyabr 2004-cü ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir.
Elmi fəaliyyəti
Ziya Hacızadə bir sıra dərslik, dərs vəsaiti və metodik göstərişlərin müəllifidir. 1981-ci ildə onun 27,8 ç.v. həcmində "Neft-qaz axtarışı və neft-mədən geologiyası" dərsliyi "Maarif" nəşriyyatında çap edilmişdir. 1966-cı ildə "Hidrogeologiya" (3,5 ç.v.), 1979-cu ildə "Neft-qaz yataqlarının hidrogeologiyasının əsas məsələlərinə dair" (5 ç.v.), "SSRİ-nin əsas neftli-qazlı artezian hövzələrinin hidrogeologiyası" (2,75 ç.v.) dərs vəsaitləri Az.NKİ-nin nəşriyyatında çap olunmuşdur. Bunlardan əlavə o, neft və qaz ehtiyatlarının hesablanması, struktur geologiya fənləri üzrə bir sıra metodik göstəriş və laboratoriya tapşırıqlarının müəllifidir.
Bir sıra elmi konfranslarda hidrogeologiya üzrə məruzələr etmişdir. Onun 50-dən artıq elmi məqaləsi vardır ki, onlardan üçü Əlcəzairdə çap edilmişdir. Ziya Hacızadə 1991-ci ildə SSRİ Geologiya Nazirliyi tərəfındən "Yer dərinliklərinin kəşfı əlaçısı" nişanı ilə təltif edilmişdir.
Xose Vilyalonqa
Xose Vilyalonqa (12 dekabr 1950-8 avqust 1973). 1950-1960-cı illərdə fəaliyyət göstərmiş ispan məşqçi.
Bulbophyllum pristis
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Aralıqdənizi tısbağası
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Qısa təsviri
Aralıqdənizi qurutısbağasının karapaksının uzunluğu orta hesabla 25 sm-ə çatır. Karapaks plastronla hərəkətsiz birləşmişdir. Ön pəncəsində 5 caynaq var. Çanağı hündür olub, arxa hissəsi dişlidir. Açıq zeytuni və ya sarımtıl — qonur rəngdə olan karapaksın üzərində qara xallar yerləşir. Ön və arxa ətrafların üzəri bir neçə sırada yerləşən kirəmitşəkilli buynuz qalxancıqlarla örtülmüşdür. Budun arxa tərəfində bir qərni qabarıq var. Müxtəlif yarımnövlərdə karapaksın uzunluğu:
Yayılması
Növün arealı Şimali İspaniya, İtaliya (daxil olub), Sardiniya və Siciliya (introduksiya olunub), Fransa (introduksiya olunub), keçmiş Yuqoslaviya: Serbiya, Monteneqro, Şimali Yunanıstan (Egey adalarına daxil olub, məs. Limnos, Lesbos, Xios, Samos, Samotrakiya), Albaniya, Ruminiya, Bolqaristan, Türkiyə, Mərakeş, Əlcəzair, Tunis, Liviya, İzrail, Suriya, İran, Şimali İraq və Rusiyanın ərazisini (Cənubi Qafqazın şərqi: Dağıstan) əhatə edir.
Azərbaycan ərazisində bir neçə yarımnövü yayılmışdır; Cənub-şərqdə T.g.buxtoni, Şərqdə (Abşeron yarımadası və şimal-şərqdə) T.g.armeniaca, şimal-qərbdə (Qazax-Gəncə) T.g.ibera. Azərbaycanın digər ərazilərində yayılan populyasiyaların təsnifat statusu məlum deyil.
Yarımnövləri
Ən tanınmış yarımnövləri:
Yaşayış yeri
Aralıqdənizi tısbağası Səngəçal yarımsəhrasının təbii məskunlarıdırlar. Onlar gələcəkdə yenidən təbiətə buraxılmaq şərtilə, Səngəçal terminalının inşası zamanı yığılmışlar. Aralıqdənizi tısbağası dünyada nəsli kəsilmək üzrə olan heyvan növlərinə aiddir və Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə İttifaqının "Qırmızı kitab"ına daxil olunub. Azərbaycan bu heyvan növünün təsadüf olunduğu 25 ölkədən biridir. Aralıqdənizi tısbağası təbiətdə 30–35 il, zooparklarda isə 150 ilədək ömür sürə bilir. Hazırda elmə məlum olan ən qoca tısbağanın 40 yaşı var.
Mühafizə statusu
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə İttifaqın (IUCN – International Union for Conservation of Nature) təsnifatına əsasən, 1996-cı ildə Vulnerable (Təhlükə altında) A1cd kateqoriyasına daxil edilmişdir (ver 2.3). Növün arealı məhdudlaşır, miqdarı isə sürətlə azalır. Həssas növ statusu ilə Azərbaycan Respublikasının Qırmızı kitabının II nəşrinə daxil edilmişdir.
Unformal
Unformal — 2001-cü ildə Bakı şəhərində yaradılmış Azərbaycan rok qrupu.
Quruluş ili
Hər şey Sovetlər Birliyindən qalmış model agentliyinin yerləşdiyi dağılmış çardaqdan başlamışdır. Orada Rüstəm (gitaraçı) və Yevgeni (barabançı) bir neçə artist və musiqiçilərlə birgə otaq kirayə götürürdülər. Bir neçə aydan sonra kollektivə ölkədə yeganə qadın bas gitara ifaçısı qoşulur. Unformal qrupu 2001-ci ilin oktyabrında B.İ.C. prodüser mərkəzi tərəfindən təşkil edilən Azerbaijan Rock Award Competition mükafatının təqdimetmə mərasimində ilin ən yaxşı qrupu elan edilərək "Qızıl aypara" mükafatina layiq görülmüş və öz debütunu etmişdir. 2003-cü ilin mayında Unformal qrupu Gürcüstana festivala dəvət olunur, orada Gürcüstanın məşhur musiqi telekanalı olan "Maestro" və bir sıra başqa kanalarda müsahibələr verir. 2003-cü ildə Unformal qrupu teleşouda iştirak etmişdi və onun ardınca Azərbaycan üzrə qastrollar başlamışdı. 2003-cü ildə Şou proqramın axırıncı konserti Azərbaycanın əsas səhnəsi – Heydər Əliyev adına Sarayda baş tutmuşdu. 2004–2005-ci illərdə Unformal qrupu 11 festival keçirmiş, "Unformal" nümayiş albomunu yazdırmış, özünün 5 ilini solo – konsertlə qeyd etmiş, gələcək albom üçün yeni mahnılar yazdırmışdır. Eyni zamanda Fəridə (bas) öz konservatoriya dostları ilə birgə yeni layihəsinə – "W/Omen" rok – qrupuna həyat vermişdir.
Eurovosion-2008
2008-ci ildə 2008 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Unformal qrupu Azərbaycanı təmsil etmək üçün milli seçim turlarına qoşulur. Finala çıxan qrup 2 fevral tarixində çıxış edir. Qrup Elnur Hüseynovdan sonra ikinci yeri tuturlar. 2009-cu ildə qrupun iki üzvü: Dilarə və Fəridə Nelson qrupdan ayrılaraq yeni bir layihə hazırlayırlar. Milk & Kisses adlanan qrup 2010 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinin seçmə mərhələsinə qoşulur və Safura Əlizadədən sonra ikinci yeri tutur.
Dead Island
Dead Island — Techland tərəfindən hazırlanan və Deep Silver firmasının PC, Xbox 360 və Playstation 3 üçün 6 sentyabr 2011-ci il tarixində nəşr etdirilən açıq dünya aksiyon oyunudur. Bir virus səbəbiylə zombilərə çevrilən insanlara qarşı mübarizə apardığınız oyunda özünüzü tapança və tüfəng xaricində kürək, beysbol çubuğu, bıçaq kimi alətlərlə qorumağa çalışırsınız. Ayrıca oyunda öz silahlarınızı da hazırlaya bilər və inkişaf etdirə bilərsiniz. Oyunda hadisələr Banoi adasından baş verməkdədir.
İnehsit
İnehsit - Altay şamanizminde doğum ilahəsi. İnehsit Xanım və ya  İyehsit Xatun olaraq da bilinər. Güclü gülüşləriylə doğan qadına hətta ev heyvanlarına da kömək edər. Gülüş Türk mədəniyyətində fərqli bir əhəmiyyətə malikdir. Bolluq, toxgözlülük kimi mənaları vardır. Ona görə bir şaman doğularkən gülərək həyata başlayır. Bir qadının edilən bir mərasimlə böhran halında güldürülməsi onun sonsuzluqdan xilas olacağı mənasını verər. Qəhqəhə cinsiliyi xatırladar. Gülüş bəzən nağıllarda ölünü belə dirildir.
Paraneopteralar
—  aləminin  tipinin  sinfinə aid heyvan qrupu.
Mirzəçöl
Mirzəçöl — Gilli-şoranlıq ərazilərdən ibarət olan səhra. Orta Asiya regionunda Qazaxıstanın cənubu və Özbəkistanın ərazilərini təşkil. Sırdərya çayı yaxınlığında, Fərqananə vadisinin çıxacağında yerləşir. Səhranın sahəsi 10 min km² təşkil edir. thumb|Mirzəçöl
Adı
Region ölkələri arasında Mirzəçöl adlandırılsada bəzi mənbələrdə Açlıq çölü olaraq adı keçir. Türkistanda geniş çöllük ərazi həyat şəraitinin cətinlikləri səbəbindən bu çür adlandırılmışdır. Səhrada yalnız köçərilərə rast gəlinir.
Relyef
Mirzəçöl əsasən düzənlik və Özbəkistanın Sırdərya vilayəti ərazisində Sırdəryanın sahillərində isə ovalıq ərazidən obarətdir. Səhra dəniz səviyəsindən 230–385 m yüksəklikdə yerləşir. Səhra Sırdəryanın üç terrasında yerləşir. Mirzəçöl əsasən alçaq daglarla əhatələnir. Cənubdan Türkistan silsiləsi onun ətraflarını əhatələyir. Şimal və şimal-qərbdən Qızılqum səhrası, cənub-qərbdə isə Sırdərya ilə əhatələnir. Sırdərya sahillərinə yaxın ərazilərdə 6-20 metr hündürlüyü olan kiçik təpəliklər vardır.
İqlimi
Səhranın iqlimi olduqca kontinentaldır. İyul ayının orta aylıq temperaturu +27,9 °S, yanvarda isə 2,1 °S təşkil edir. İllik yağıntının miqdarı şərqdə ən maksimal olaraq 240 mm olur. Yağıntılar əsasən yaz ayları düşür.
Hidroqrafiyası
Mirzəçöl səhrasına axan çayların böyük hissəsi Türkistan, Sanzar, Zaaminsu silsilələsindən başlanğıcını götürür. Yeraltı sular elədə dərində yerləşmir. Səhra əsasən açıq-boz, şoran, şorakət torpaqlardan ibarətdir. Bölgənin ən böyük çayı Sırdəryadır.
Florası
Səhra əsasən efemerli, şoranlığa və susuzluğa davamlı bitkilərdən ibarətdir. Yaz ayları yağan yağışlar zamanı cil və başqa bitkilər bitsədə mayın sonuna quruyaraq çör-çöpə çevrilir. Ancaq dəvətikanı, yovşan və şorangə yayda belə rast gəlinir.
Mənimsənilməsi
Səhradan yararlanmağa XIX əsrdən ərazinin Rusiya imperiyası tərəfindən işgal olunduqdan sonraya aiddir. Birinci Dünya müharibəsi dönəmində səhrada kanallar sistemi inşa edilməyə başlanılır.
Ərazinin geniş miqyasda kənd təsərrüfatına cəlb olunması Sovet hakimiyyəti illərinə təsadüf edir. Bu zaman səhrada bir çox hayihələr işlənib hazırlanır. 1920-ci ildə Şextel tərəfindən səhranın mənimsənilməsi məqsədi ilə tədbirlər görülür. Burada inzibati, ictimai binaların tikintisi planlaşdırılırdı. Bununla belə layihə reallaşmamış qalır. 1956-cı ildə Özbəkistan SSR-da pambıqçılığı inkişaf etdirmək məqsədi il ərazinin bir hissəsi Qazaxıstan SSR-dən alınaraq ona verilir. Kirov adına kanalın tikintisi 800,000 ha ərazini əkinə cəlb etməyə imkan vermişdir. Bundan sonra səhrada çoxlu sayda kolxozlar yaranmışdır. Burada Gülüstan, Yanqier şəhərləri salınır.
2012 UEFA Çempionlar Liqası finalı
2012 UEFA Çempionlar Liqası finalı — UEFA Çempionlar Liqası turnirinin 2011/12 mövsümü nün final oyunu, Avropa Çempionlar Kuboku nun 57-ci və UEFA Çempionlar Liqası tarixində 20-ci mövsüm finalı idi.
Oyunun keçirələcəyi stadion 2009-cu ilin yanvarında seçilmişdir. Oyunun biletləri matçda 2,5 ay qalmış martın 1-dən satış çıxarıldı, o tarixlərdə finalçılar hələ məlum deyil idilər. 2012-ci il aprelin 25-də finalçılar müəyyənləşdi, onlardan biri Londonun Çelsi klubu, digəri isə Münhenin Bayern klubu idi. Turnir tarixində ilk dəfə idi ki, bir komanda final oynunu öz meydanında keçirirdi. Buna görə 2012-ci ilin Çempionlar Liqasının final oyununu Bavariya da "ev finalı" adlandırırdılar.
Bayernin məğlubiyyəti ağır qarşılandı, Almaniya mətbuatı və ekspertlər nəticəni haqsız hesab edirdilər. Eyni zamanda istər İngiltərə, istər bütün dünyada Çelsi oyunçularının bəxtləri gətirdiyi etiraf olunurdu, bəzən oyunu "xilas" edən və penaltilər seriyasında həlledici zərbəni vuran Didye Droqba ayrıca fərqləndirilirdi.
Yer seçiminin keçirilməsi
UEFA Icraiyyə Komitəsi 2009-cu ilin yanvarında elan etdi ki, 2012-ci il Çempionlar Liqasının finalı Münhendə Allianz Arena stadionunda keçiriləcək. Almaniya sığorta şirkəti olan Allianz UEFA Çempionlar Liqasının sponsoru olmadığı üçün məkanın rəsmi adı "Münhen Arena" kimi qəbul edilmişdir.
Bundan öncə Münhendə final 1979, 1993 və 1997-ci illərdə keçirilmişdir, qaliblər müvafiq olaraq İngiltərənin Nottingem Forest, Fransanın Olimpik Marsel və Almaniyanın Borussiya Dortmund klubları olmuşdular. Üç oyunun hamısı 1972 Yay Olimpiya Oyunları üçün tikilən "Olimpiyaştadion" stadionunda baş tutmuşdur, lakin 2005-ci ildən bəri şəhərin əsas stadionu sıfırdan inşa edilən Allianz Arenadır. Münhen hökuməti UEFA ilə final oyununun keçirilməsi xərclərinin 76,9% -nı ödəyəcəyinə razılaşmışdı. Beləliklə, UEFA cəmi 300 000 avro xərclədi. Turnirin səfiri 1972-ci ilin Avropa Çempionu və 1974-cü il Dünya Çempionu Paul Braytner təyin olundu.
Oyun öncəsi ajiotaj və bilet satışı
Oyuna biletlər 2012-ci il martın 1-də, Mərkəzi Avropa vaxtı ilə gündüz saat 12-də satışa buraxıldı. Geniş ictimaiyyətə 42 000 bilet paylanıldı ki, bu da stadion tutumunun üçdə ikisini təşkil edirdi. Daha 17,5 min bilet finala gedəcək klub azerkeşləri üçün saxlanıldı, üstəlik 7 000 sayda bilet dünyanın müxtəlif yerlərindən gələn azarkeşlər üçün nəzərdə tutuldu. Qalan biletlər 53 milli assosiasiya və tərəfdaşlar arasında bölüşdürdürüldü. UEFA-nın verdiyi məlumata görə, 2012-ci ildə biletlərin qiyməti daha aşağı oldu, bu da 70 avro dəyərində olan dördüncü kateqoriyanın yaranmasına səbəb oldu, eynizamanda üçüncü kateqoriya 160 avro, ikinci isə 260 avro dəyərində idi, ən bahalı biletlərin nominalı 370 avroya bərabər idi. Həmçinin, dördüncü kateqoriyalı biletlər əlillər üçün də nəzərdə tutulmuşdur.
Zar nahiyəsi
Zar nahiyəsi — Naxçıvan ərazisində nahiyə.
Osmanlı dövründə
Zar nahiyəsi 25 kənd  və  1  məzrəədən ibarət idi.
Taqanək
Taqanək— İranın Çahar-Mahal və Bəxtiyari ostanının Şəhrikürd şəhristanının Mərkəzi bəxşində şəhər. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 5,504 nəfər və 1,433 ailədən ibarət idi.
Tonqalotu
(Bromus) — fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Dead Island: Riptide
Dead Island: Riptide — Dead Island adlı oyunun davamıdır. Techland'ın hazırladığı oyun Deep Silver tərəfindən 2013-cü ilin aprelində nəşr olunmuşdur.
Hekayə
Dead Islandda oyunun sonunda adadan xilas olduqlarını düşünən qəhrəmanlar (Reqbi oyunçusu Logan, Repçi Sam B, Hong Kong polisi Xian Mei və Avstraliyalı cangüdən Purna), gözlənilməz bir şəkildə təkrar adaya düşərlər. Məqsədləri bəlkə də insanlığın tükənmiş olduğu bir adada həyatda qalmaqdır.
Kormak-Leheyn təsnifat sistemi
thumb|250px|Cormack-Lehane təsnifat sistemi thumb|250px|Larinqoskop tiyəsi üzərindən görünən strukturlar