Acoy_Kumar_Qhoş
Baş katib kimi
Bu birliyin əsası–geniş xalq kütlələrinin arzusundan: müstəmləkəçiliyə və yeni müharibə təhlükəsinə son qoymaqdan, daxili irticaya qarşı möhkəm durmaqdan, mütərəqqi ictimai islahatlar keçirilməsinə nail olmaqdan, həyatın hər hansı bir sahəsinə amerikan təsirinin nüfuz etməsini məhdudlaşdırmaqdan və Sovet İttifaqı ilə, habelə sosializm cəbhəsinin digər ölkələri ilə dostluq əlaqələrini möhkəmləndirməkdən ibarət idi. Demokratik hərəkatın miqyası, vüs'əti və son nəticədə onun müvəffəqiyyətləri bu hərəkatda geniş xalq kütlələrinin, tərəqqi uğrunda mübarizə aparmağa qadir olan bütün siniflərin iştirak dərəcəsi ilə müəyyən ediləcəkdir. Müasir Hindistanda vahid cəbhənin mübarizə qabiliyyətinin vacib və başlıca şərti–proletariatın, ən inqilabçı və mütəşəkkil sinfin rəhbərliyidir. Acoy Qhoş fəhlə sinfinin ən ardıcıl və mübariz müttəfiqi olan kəndlilər arasında işin gücləndirilməsinə xüsusi diqqət verirdi. O belə bir şüar: «Kəndlilərə sarı üz çevirməli!» şüarını irəli sürdü. Qhoş başa düşürdü ki, kəndli hərəkatının xarakteri və mütəşəkkillik dərəcəsi həyatın tələbinə uyğun gəlmir. O, HKP-nin VI qurultayındakı nitqində qeyd etmişdi: «Kəndli mübarizəsi işindəki belə bir vəziyyət düzəldilməyincə kommunist partiyası demokratik hərəkatda hər hansı bir ciddi möhkəmlənməyə ümid bəsləyə bilməz». Qhoşun «Hindistan burjuaziyası haqqında» məqaləsi (1955) çox maraqlıdır. O yazmışdır: «Hindistan milli-azadlıq hərəkatının bütün tarixi... göstərdi ki, burjuaziya imperializm ilə inqilab arasında ortancıl vəziyyətində qalıb... Bütövlükdə götürülsə, bu sinif müstəqil kapitalist inkişafına tərəfdir. Bununla belə bu sinif umumiyyətlə kapitalist inkişafını–a) imperializmə münasibətdə öz mövqelərini möhkəmləndirmək; b) feodalizmi məhdudlaşdırmaq; v) ingilis kapitalı ilə özünün əlaqələrini və kompromisini, habelə mülkədarlar ilə ittifaqı saxlamaq; q) bu inkişafdan irəli gələn ağırlığı xalq kütlələrinin üzərinə yıxmaq yolu ilə aparmağa can atır. Burjuaziyanın ümumi siyasəti belədir». Qhoş yazmışdır: «İndi, Hindistan burjuaziyası hakimiyyət başında olan zaman zəhmətkeşlər öz mənafeləri uğrunda məhz onunla mübarizəyə girişirlər, lakin sülhün qorunması məsələsində mütərəqqi qüvvələr burjuaziya ilə vahid cəbhə yaratmağa gedirlər». Birgə hərəkətə hazır olmaq–Qhoş üçün heç də marksizm-leninizmdən, proletariatın avanqard rolu uğrunda mübarizə etmək lüzumundan geri çəkilmək demək deyildi. O, sazişçiliyin qəti əleyhinə çıxmış və yalnız partiya prinsipiallığı əsasında ittifaqlara qoşulmaq imkanını müdafiə etmişdir. Qhoş bir sıra əsərlərini–«Hindistan Sosialist partiyasının nəzəriyyə və təcrübəsi», «Demokratik sosializmin yeni ideologiyası» və «Sosialist partiyası ilə «Krişak mazdur praca parti»nin birləşməsi kimin xeyrinədir» əsərlərini kommunistlərin sosialist partiyasına münasibətinə həsr etmişdir. Özünün əməli fəaliyyətində o, sosialist partiyası rəhbərləri ilə qarşılıqlı anlayışa nail olmağa cəhd etmişdir. Lakin onlar kommunistlərlə əməkdaşlıqdan imtina etmişlər. Qhoş sağ sosialist rəhbərləri olan Lohinin, Aşoka Mehtanın və Narayanın görüşlərini tənqidi qiymətləndirərək göstərmişdir ki, onlar əslində marksizmi basdırmaq istəyirdilər. Qhoş göstərmişdir ki, sosialist partiyasının ideologiyası, taktikası və təşkilatının müflisləşməsi nəticəsində əmələ gələn və bu qədər uzun sürən böhranının səbəbi, onun rəhbərlərinin zəhmətkeşlərin mənafeyini müdafiə etmək mövqelərində durmaq istəməmələrilə, parlament müxalifəti və konstitusiya mübarizəsi partiyası yaratmaq cəhdləri ilə izah olunur. 1955-ci ildə Avad şəhərində keçirilən Milli Konqresin 60-cı sessiyasında Hindistanda «Sosialist nümunəli cəmiyyət» yaratmaq haqqında qətnamə qəbul edildi. Mütərəqqi fikirli bəzi adamlarda belə bir xülya əmələ gəlmişdi ki, milli burjuaziya cəmiyyəti sosializmə gətirib çıxara bilər. Qhoş 1955-ci ildən «Nəzəriyyənin bəzi məsələləri» və «İnkişafın Hindistan yolu haqqında» başlığı ilə məqalələr yazdı və bunlarda ətraflı olaraq qeyd etdi ki, Hindistan respublikasının indiki hakim siniflərinin siyasəti ölkəni kapitalist inkişafı yolu, ilə aparır. Əlbəttə, sənayedə dövlət bölməsinin artımı və hökumətin həyata keçirdiyi sənayeləşdirmə ölkənin iqtisadiyyatının möhkəmlənməsinə obyektiv surətdə kömək edir, lakin bununla əlaqədar olan xərclərin ağırlığını burjuaziya zəhmətkeşlərin üzərinə yıxmaq istəyir. Qhoş belə bir nəticə çıxarır ki, «burjuaziyanın və iri torpaq sahiblərinin hökmranlığını başda fəhlə sinfi olmaqla xalqın hökmranlığı ilə əvəz etmədən sosializm ağlasığan bir şey deyildir». Bu marksist müddəa Hindistan Kommunist Partiyasının hökumətə münasibətini–onun fəaliyyətinin antixalq və mürtəce cəhətlərinə qarşı müxalifətini və mütərəqqi təşəbbüslərinin müdafiə etdiyini müəyyənləşdirir. Ölkədə kütləvi hərəkatı daha da genişləndirmək yollarına gəldikdə isə kommunist partiyasının VI qurultayında partiyanın baş katibi öz nitqində demişdir: «Milli demokratiya–bizim ölkəmiz üçün doğru şüardır». Qhoş baş katib kimi fəaliyyətinin lap əvvəlindən partiyanın təşkilatca möhkəmlənməsinə və onun üzvləri arasında ideoloji işin yaxşılaşmasına xüsusi əhəmiyyət verirdi. İstiqlaliyyət qazanıldıqdan sonra öz gücünü qiymətləndirən və müstəmləkə zülmündən azad olmaq sevincini dərk edən kütlələrdə sola doğru güclü meyl baş verdi. Tərəqqi ideyası, ictimai islahatlar keçirməyin labüdlüyü ideyası geniş xalq kütlələrinə nüfuz etdi. Partiya demokratiya şəraitində açıq fəaliyyət göstərmək imkanı əldə etdi. Bütün bunlar təşkilatı məsələni daha kəskin qoydu. Kütlələrin mübarizəsi hər hansı bir forma kəsb etsə də, Qhoşun dediyi kimi, «qələbəyə bu şərtlə əmin ola bilərlər ki, onların öz avanqardı da özünün mütəşəkkilliyi və yüksək dərəcədə mərkəzləşməsi ilə fərqlənmiş olsun». Buna görə də, partiyanın təşkilatca yenidən qurulması məsələsinin müzakirə edildiyi və yeni Nizamnaməsinin qəbul olunduğu Amritsarda 1958-ci ildə keçirilmiş növbədənkənar partiya qurultayı bu cəhətdən böyük rol oynamışdır. Yenidənqurmanın məqsədi partiyadaxili demokratiyasını möhkəmləndirməkdən, rəhbər orqanların tərkibini genişləndirməkdən, başlıcası isə, partiyanı fəhlə sinfinin kütləvi və mübariz təşkilatına çevirməkdən ibarət idi. Acoy Qhoş dəfələrlə xatırlatmışdır ki, yuxarıda deyilənlər o vaxt mümkün olar ki, partiya üzvləri marksizm-leninizmə sadiq olsunlar və hər cür opportunizmə qarşı qəti mübarizə aparsınlar, intizam möhkəmləndirilsin və partiyanın birliyi qorunub saxlansın. Qhoşun bütün əməli fəaliyyəti və nəzəri əsərləri onu ardıcıl bir beynəlmiləlçi kimi xarakterizə edir. O, milli məhdudluğa qarşı qəti çıxış edirdi: «Biz belə hesab edirik ki, proletar beynəlmiləlçiliyi ruhu və ideyası kommunist hərəkatının bəşəriyyətə verdiyi ən dəyərli xəzinələrdən biridir». Kommunist partiyalarının ümumi məqsədi kommunizm qurmaqdır, ideologiyası–marksizm-leninizmdir, bilavasitə ümumi bir vəzifəsi isə–bütün dünyada sülh uğrunda, azadlıq və xalqların bərabərliyi uğrunda mübarizədir. Qhoş yazmışdır: «Marksizm-leninizm öyrədir ki, həm hər bir ölkə daxilində, həm də beynəlxalq miqyasda kommunist hərəkatının birliyi və sıxlığı həlledici əhəmiyyəti olan amillərdir». Qhoş 1957-ci və 1960-cı illərdə Moskvada qardaş kommunist və fəhlə partiyalarının müşavirələrində iştirak etmiş və haqlı olaraq belə hesab etmişdir ki, bu müşavirələr bütün kommunist partiyaları üçün, xüsusilə Asiya, Afrika və Latın Amerikası ölkələrinin kommunist partiyaları üçün mühüm proletar beynəlmiləlçiliyi məktəbi olmuş, bu müşavirələrin nəzəri müddəaları isə fəhlə sinfinin ideyaca silahlanmasında mühüm bir töhfə olmuşdur. O yazmışdır: «E'tiraf etmək lazımdır ki, Moskva müşavirələrinədək Hindistanda kommunistlərin az bir qismi–əgər ümumiyyətlə belələri olmuşsa, dövrümüzün xarakterini müəyyən etmək məsələsinə dair beynəlxalq kommunist hərəkatında gedən diskussiyanın əhəmiyyətini başa düşürdü. Çoxları belə hesab edirdilər ki, bu xalis akademik bir məsələdir. Lakin belə nöqteyi-nəzər həqiqətdən çox uzaqdır. İkinci dünya müharibəsi qurtardıqdan sonra dünyanın tarixi inkişafının hansı istiqamətə yönəldiyi o zaman anlaşılır ki, bizim yeni dövrdə yaşadığımız bir fakt kimi dərk edilmiş olsun». Qhoş Hindistan kommunistlərini öyrədirdi ki, müşavirələrin qərarlarına sədaqət–hər bir milli-partiyanın beynəlmiləl borcudur. Qhoş Sov.İKP XX, XXI və XXII qurultaylarına gələn Hindistan kommunistlərinin nümayəndələrinə başçılıq etmişdir. Qhoş Sovet İttifaqının çoxdankı və əsil dostu idi. O, 20-ci illərin gəncləri arasında hökm sürən əhvali-ruhiyyəni xatırladaraq belə nağıl etmişdir: «Oktyabr inqilabının qələbəsi, Rusiyada sosializm quruluşunun möhkəmlənməsi, xüsusən imperialist dövlətlərə qarşı Asiya ölkələrinin... mübarizəsində... SSRİ-nin onlara göstərdiyi kömək bizdə Sovet dövlətinə və onda təcəssüm edən ideya və prinsiplərə məhəbbət yaratdı. Həbsxanadakı (Lahorda-red.) mütaliələr və mübahisələr SSRİ-yə bizim məhəbbətimizi artırıb möhkəmləndirdi, 1930-cu ildə, Oktyabr inqilabının ildönümündə biz, Sovet İttifaqına salam göndərərək, qələbəsinə görə onu təbrik etdik və düşmənlərə qarşı mübarizədə sosialist dövlətinə kömək etməyə söz verdik». Qhoş həmişə qeyd edirdi ki, Sovet İttifaqı və sosializm cəbhəsi ölkələri Hindistan xalqının əsil dostudur, qüdrətli Sovet dövlətinin antiimperialist mövqeyi müstəmləkəçiliyin ağır mirasını ləğv etmək uğrunda hələ uzun müddət mübarizə aparacaq müstəqil Hindistan üçün birinci dərəcəli əhəmiyyətə malikdir. Qhoş Sov.İKP XXII qurultayındakı çıxışında demişdir: «Kommunizm yolunda Sovet İttifaqının hər bir addımı imperialistlərin əksinqilabi ixrac etmək cəhdlərini pozmaq üçün onun qabiliyyətini gücləndirir, xarici əsarətdən xilas olan və öz iqtisadiyyatını yenidən qurmağa çalışan ölkələrə yardım göstərmək iqtidarını artırır, SSRİ-nin kommunizmə doğru hərəkəti eyni zamanda Asiya, Afrika və Latın Amerikası ölkələrinin milli istiqlaliyyətini möhkəmləndirir. Bu, son bir neçə illərin hadisələri timsalında çox gözəl nümayiş etdirilmişdir. Lakin Asiya və Afrika ölkələri üçün Sov.İKP Proqramının əhamiyyəti yalnız bununla bitmir. Proqramın bundan daha böyük əhəmiyyəti vardır. Vaxtı ilə geridə qalmış Rusiya qırx dörd il ərzində elə bir səviyyəyə gəlib çatmışdır ki, sovet adamlarının indiki nəslinin kommunizmdə yaşayacağını inamla e'lan etmək mümkün olmuşdur. Bu əlamətdar fakt Asiya və Afrika xalqlarının zəkasına dərin tə'sir göstərməyə bilməz və əsaslı demokratik islahatlar uğrunda onların mübarizəsini gücləndirməyə bilməz. Bu fakt onları marksizm-leninizmə, sosializmə yaxınlaşdırmaya bilməz». Acoy Qhoş Leninin sadiq və ardıcıl şagirdi olmuşdur. O demişdir: «Tarix elə bir şəxsiyyət tanımır ki, bu köklü inqilabi dəyişiklikdə onun rolunu V.İ.Leninin rolu ilə müqayisə edə bilsin... Özünün ölməz tə'limi və nəhəng təşkilatçılıq və siyasi fəaliyyəti ilə V.İ.Lenin hələ sağlığında yeni cəmiyyətin, özünün meydana gəlməsi ilə bəşəriyyət tarixində yeni dövrün başlanğıcını qoyan bir cəmiyyətin ən böyük yaradıcısı oldu». Qhoş belə hesab edirdi ki, leninizmə sədaqət və onun hər şeyə qalib gələn tə'liminin saflığı uğrunda mübarizə hər hansı həqiqi kommunist partiyasının mövcud olmasının labüd şərtidir. O nəinki dünya proletariatının rəhbəri olan Leninin, həm də gözəl insan olan Leninin qarşısında baş əyirdi. Qhoş qibtə ediləsi məqsədaydınlığı ilə, ruhu mətinlik və fədakarlığa hazır olması ilə fərqlənirdi. Onun qəlbində vətənə məhəbbət ehtirası hökm sürürdü. Ondakı bu cəhətlər səmimiliyi, mehribanlığı və həssaslığı ilə çox gözəl uzlaşırdı. Adətən utancaq və təmkinli olan Qhoş yoldaşları ilə ünsiyyətdə olduqca şən və mehriban bir adam idi. Ona yaxın olan adamlar onu maraqlı və ağıllı bir müsahib kimi tanıyırdılar. Onun kitaba olan zövqü hamıya mə'lum idi. Arvadının dediyinə görə o, «kitabların üstünə hərisliklə düşərdi». Qhoş uşaqlarla görüşməkdən həzz alır və bir ngv istirahət edirdi. Litto xatırlayır ki, «o, evdə uşaqlarla çox vaxt keçirirdi. Qhoşda gənc dostlarını valeh edən əhvalatlar ehtiyatı tükənməz idi. Oğlu olduqdan sonra o tez-tez təkrar edirdi ki, bilməmişəm, uşaqsız həyat demə bir şey deyilmiş».