cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Skamyada oturmuş qadın
Haqqında
Villem de Kuninq əsər üzərində 1969-cu ildə işləməyə başlamışdır. Bu, onun ən böyük əsəridir. Heykəlin modeli 1972-ci ildə yaradılmışdır (gildə), 1976-cı ildə ildə isə tuncdan tökülmüşdür. Gillə işləmək üçün Villemin əlləri kiçik olduğundan böyükölçülü əlcəklər geyinmişdir.
Heykəlin sağ çiynində "de Kooning/4/7" yazısı yazılmışdır. Heykəl Hirşhorn Muzeyi və Heykəl Bağında sərgilənir. Heykəlin sahibi Smitsonian İnstitutudur.
Knivşellodden burnu
Knivşellodden — Maqeyoya adasının ən ucqar şimal nöqtəsi. İnzibati baxımından Norveçin Nordkap kommunasına daxildir.
Bəzən Avropanın ən ucqar nöqtəsi olaraq belə göstərilir. Ancaq burunun adada yerləşməsi və Şpitsbergen, Frans-İosif Torpağı və Yeni Torpaq arxipelaqlarının daha şimalda yerləşməsi bu statusu mümkünsüz edir. Əslində isə materikin ən ucqar nöqtəsi Nordkin burnudur.
Bauhinia vahlii
(Bauhinia vahlii) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Ələddin Əhmədov
Ələddin İslam oğlu Əhmədov — kimyaçı alim, texnika üzrə elmləri doktoru, professor. Aşqarlar Kimyası İnstitutunda laboratoriya müdiri.
Həyatı
Ələddin Əhmədov 25.10.1948-ci ildə Ermənistan Respublikası Göyçə mahalı Basarkeçər rayonunun Böyük Məzrə kəndində anadan olub. 1965-ci ildə həmin kəndin XI sinfini qızıl medalla bitirərək, 1 imtahan verməklə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki Baki Dövlət Universitetinin) kimya fakultəsinə daxil olmuş və 1970-ci ildə universiteti "Yüksəkmolekullu birləşmələr" ixtisası üzrə bitirmişdir. 1970-ci ildə akademik Ə. M. Quliyevin dəvəti ilə AMEA Aşqarlar Kimyası İnstitutunda aspiranturaya daxil olmuş və taleyini həmin institutla bağlamışdır. 1979-cu ildə namizədlik, 1990-cı ildə isə doktorluq (UFA Neft İnstitutunda) dissertasiyaları ("Neft kimyası" ixtisası üzrə) müdafiə etmişdir. 2005-ci ildə "neft-kimyası" ixtisası üzrə professor elmi adına layiq görülmüşdür. Professor Ə. İ. Əhmədov 1987-ci ildən AMEA Aşqarlar Kimyası İnstitutunda "Polimer aşqarlar" laboratoriyasına rəhbərlik edib. 1990-cı ildən 2014-cü ilə qədər AMEA NKPİ nəzdində fəaliyyət göstərən doktorluq Dissertasiya Şürasının üzvü olub və dissertasiyaların ekspertizasında fəal opponent kimi çıxış edib..
Elmi fəaliyyəti
Texnika elmləri doktoru Ə. Əhmədov polimer birləşmələr kimyası sahəsində aparıcı mütəxəssislərdən biri idi. Onun tərəfindən müxtəlif təyinatlı polimer aşqarlar işlənib hazırlanması sahəsində elmi məktəb yaradılmışdır. Ə. Əhmədovun fundamental və tətbiqi tədqiqatlarının əsas istiqaməti əvvəlcədən məlum istismar xassələrinə malik, funksiyalaşdırılmış və funksional qrupu olmayan çoxfunksiyalı polimer aşqarlar sintezinin ümumi prinsilərinin işlənib hazırlanması olub. Onun apardığı elmi işlərin əsas hissəsini, həmçinin, oliqomerləşmə, polimerləşmə və birgə polimerləşmə reaksiyalarının kimyasının öyrənilməsi, sintez edilmiş birləşmələrin aşqar kimi istifadəsi zamanı funksional xassələrin onların tərkib və quruluşundan asılılığı, polimer birləşmələrin termiki və mexaniki destruksiyalara qarşı stabilliyinin artırılması istiqamətindəki tədqiqatlar təşkil edib. Polimerləşmə və birgə polimerləşmənin kinetikasının öyrənilməsi istiqamətində aparılan elmi-tədqiqat işləri də Ə. Əhmədovun fundamental tədqiqtlarının tərkib hissəsi idi. Ilk dəfə olaraq onun tərəfindən heksen-1–stirol birgə oliqomerləri əsasında dioliqoalkiltiofosfinatlar, sulfonatlar, fenolyatlar və suksinimidlər; C4-C6 α-olefinlər, C6-C12-alkilmetakrilatlar əsasında özlülük aşqarları; C6-C12 α-olefinlər əsasında sintetik yağlar alınmışdır. Rəhbərlik etdiyi laboratoriyada aparılan tədqiqatlar bir neçə il "mühüm nəticə" kimi qiymətləndirilmiş və bu, izobutilen-stirol birgə polimeri, "Üzvi sitez" zavodunda istehsal edilmişdir. O, laboratoriyanın əməkdaşları ilə birlikdə sürtkü yağlarının özlülük-temperatur və digər istismar xassələrini yaxşılaşdıran polimer aşqarların sintezi və tədqiqinin fundamental əsaslarının yaradılması məsələləri ilə məşğul olmuşdurr.
Elmi əsərləri
Ələddin Əhmədov 263 elmi əsərin, o cümlədən 140 məqalə, 45 müəlliflik şəhadətnaməsi və patent, üç monoqrafiyanın müəllifidir. 72 elmi məqaləsi isə beynəlxalq bazalarda referatlaşdırılan və indeksləşdirilən jurnallarda nəşr olunub. "Heksen-1-in fenol ilə alkilləşdirilməsi" mövzusu üzrə 2012-ci ilin 2-ci müsabiqəsinin (EİF-2012 2 (6)) qalibi olmuş qrant layihəsinin rəhbəri olub.
Beynəlxalq konfranslarda iştirakı
Соолигомеры изобутилена в качестве исходного сырья в синтезе фуекциональных присадок// IV Межд. конф. им. Мамедалие- ва по нефтехимии, 2000, 5–8 октября, г. Баку, с.85// Ахмедов А.И.
Dissertantlara elmi rəhbərlik və opponent
T.e.d., professor Ələddin İslam oglu Əhmədovun rəhbərliyi ilə 9 fəlsəfə doktoru hazırlanmışdır.
Pedoqoji fəaliyyəti
Professor Ə. Əhmədov Azərbaycan Dövlət Pedoqoji Universitetində "Aşqarlar kimyası" fənnini tədris etmişdir.
Həmçinin bax
Şahmar Əhmədov
Xarici keçidlər
Ələddin İslam oğlu Əhmədov
Seyid Rza Sabir
Seyid Rza Sabir — XIX əsr Azərbaycan şairi.
Həyatı
Sabir təxəllüsü ilə şeirlər yazmış Hacı Seyid Rza Əmirzadə 1849-cu ildə Salmas şəhərində anadan olmuşdur. Şair ilk təhsilini mədrəsədə almış, iyirmi yeddi yaşında İrəvana köçüb ömrünün axırına qədər orada yaşamışdır, Onun Şimali Azərbaycana gəlməsi Bakıda "Əkinçi" qəzetinin nəşri başladığı tarixə təsadüf edir.
Firidun bəy Köçərli Hacı Seyid Rzanın çox rəvan təbə malik, "xeylixaşsöhbət və zərif bir şair" olduğunu qeyd edir və göstərir ki, o, "Əkinçi" yə nəsr ilə yazılmış bəzi məktublar da göndərirmiş.
Hacı Seyyid Rza Əmirzadə 1904-cü ildə İrəvan şəhərində vəfat etmiş və orada dəfn olunmuşdur.
Qanun naminə (teleserial, 2013)
"Qanun naminə" — Lider televiziya və radiosunun sifarişi ilə "ProMix Production" şirkəti tərəfindən lentə alınan teleserial.
Film haqqında
"Qanun naminə" teleserialının məqsədi tamaşaçıları XX əsrdə törədilmiş və Azərbaycanın Dövlət Təhlükəsizlik orqanları əməkdaşlarının peşəkarlığı sayəsində açılmış cinayətlərin tarixi ilə tanış etməkdir.
Teleserialın ilk 8 seriyası XX əsrin 30-60-cı illərində baş verən hadisələrə həsr edilib. Bu teleserial tamaşaçıya keçən əsrin atmosferini dərindən dərk etməyə və həmin dövrdə baş verən hadisələri hiss etməyə kömək edəcək. Tamaşaçı həmçinin bu telerserial sayəsində iki müxtəlif dövrü müqayisə edə biləcək.
Teleserialda tarixi xronika və sənədlərdən, həmçinin arxiv materiallarından istifadə olunub. Teleserial stereomusiqidən istifadə etməklə HD formatında çəkilib.
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Mənbə
Yeni serial: "Qanun naminə" "Qanun naminə" çoxseriyalı televiziya filmi tezliklə Lider-TV-də (youtube)
Xarici keçidlər
Filmi izlə (1-3, 5-8-ci seriyalar) Filmi izlə (4-cü seriya)
Borisyak adaları
Borisyak adaları — Frans-İosif Torpağı arxipelaqına daxil olan 8 adadan ibarət adalar qrupu. İnzibati cəhətdən Arxangelsk vilayətinin Primorski rayonu ərazisinə daxildir. Adalar sovet poleontoloqu və geoloqu Aliksey Borisyakın şərəfinə adlandırılmışdır ..
Yerləşməsi
Adalar arxipelaqın cənubunda, Mak-Klintok adasından 900 m cənubda yerləşir.
Xüsusiyyətləri
Qrupa daxil olan iki ada istisna olmaqla digərlərinin uzunluğu 100 metri keçmir. Adalar buzla örtülmürlər. Ən iri adasının şimalında hündürlüyü 41 metr olan yüksəklik vardır. Adalarda az bir sahədə daşlıq sahələr vardır.
Palaeeudyptes klekowskii
Palaeeudyptes klekowskii — Pinqvinlər dəstəsinə daxil olan nəsli kəsilmiş növ. Palaeeudyptes cinsinə daxildir. Ancaq ölçü baxımından İmperator pinqvinindən dəfələrlə böyük olmuşdur.
Qalıqlar üzərində aparılar araşdırmalar göstərir ki, onların yaşaması ilkin Eosen dövrünə təsadüf edir. Bu canlıların qalıqlarına Antarktik yarımadası yaxınlığında yerləşən Seymur adasından tapılmışdır, P. klekowskii növü ilk əvvəllər müstəqil növ olaraq qəbul edilmirdi. Ölçü baxımdan onun Palaeeudyptes gunnari (Wiman, 1905) və P. klekowskii (Myrcha, Tatur & del Valle, 1990) növlərinə bənzədilməsinə baxmayaraq tapılan çoxlu sayda tapıntılar fərqlilikləri aşkara çıxartmağa imkan vermişdir.
Orpyer (kanton)
Orpyer  — Fransa da kanton, region — Provans-Alp-Kot-d'Azur, departament — Yuxarı Alplar. Qap dairəsinə daxildir.
Kantonun INSEE kodu — 0515. Orpyer kantonuna cəmi 7 kommuna daxildir, onlardan ən əsası Orpyer kommunasıdır.
Əhali
2007-ci ildə əhalinin sayı 1 100 nəfər təşkil edirdi.
18 sentyabr
1601–1900
thumb|[[Üzeyir Hacıbəyov]]
Cənubi Çin dənizi
Şimali Natuna Dənizi və ya Cənubi Çin dənizi  (malay Laut Nusantara, tay ทะเลจีนใต้, khm. សមុទ្រចិនខាងត្បូង, vyet. Biển Đông, çin. 南海, taqal Dagat Luzon, ind. Laut Natuna Utara) —Sakit okeanında Şərqi Asiya, Hindçin yarımadası ilə Polavan, Luson , Kalimantan və Tayvan adaları arasında yerləşir. Sahəsi 3,537,289 km² ,ən dərin yeri 5560 metr, orta dərinli isə 1024 metr təşkil edir. Temperaturu fevral ayında şimal hissədə 20,5 s,cənubda 27,5 s -dir. Avqust ayında isə həm şimal və cənubda 28-29 s təşmil edir. Yay və payız aylarında bölgə mussonların təsirinə məruz qallır. Mussonlar dönəmində güclü Tayfunlar baş verir. Buda gəmilərin üzməsinə öz mənfi təsirini göstərir. Ümumən götürdükdə isə dəniz Çin,Rusiya və Yaponiya gəmiləri əsas maşrutlarındandır. Dənizdən keçən yol özünün qısalığı və təhlüməsizliyi ilə fərqlənir. Sinqapur boğazı ilə hərəkət edən və Şərqi Asiya istiqamətində yönələn gəmilərin əksəriyyəti məhz bu dənizin ərazisindən keçir. Dəniz daxilində yerləşən adalar əsasən mərcan məşşəli riflər,atollarla zəngindir. Suyun duzluğu 32-34 ‰ arası təşkil adir.
Türkmənistan azərbaycanlıları
Türkmənistan azərbaycanlıları — tarixi Azərbaycandan kənarda, Türkmənistanda yaşayan etnik azərbaycanlılar.
18 sentyabr
1901–cari
thumb|[[Məhəmmədhüseyn Şəhriyar]]
Cənubi Çin dənizi
İri körfəzləri Bokbo,Siyam və Xaynan və s. Dəniz bioloji resurslarla zəngindir. Burada tuneç ,sardiniya və seld balıqları daha çox yayılmışdır. Əsas limanları Xayfon ,Xoşimin (Vyetnam), Syuqan ,Quancjou (Çin), Manila (Filippin).
Sergey Bodrov (ata)
Sergey Bodrov — sovet və rus kinorejissoru, ssenaristi, prodüseri və aktyoru. "Qafqaz əsiri" və "Monqol" filmlərinə görə iki dəfə "Xarici dildə ən yaxşı film" nominasiyası üzrə "Oskar" mükafatına namizəd olub.
Aktyor və kinorejissor Sergey Bodrovun (27 dekabr 1971 — 20 sentyabr 2002) atası.
Həyatı
Sergey Bodrov 28 iyun 1948-ci ildə Xabarovskda anadan olub. Karyerasını jurnalist kimi başlayıb. 1970-ci ildə o, "Krokodil" jurnalının keçirdiyi "Ən yaxşı satirik və yumoristik hekayə" müsabiqəsində üçüncü yeri tutub. 1974-cü ildə Ümumittifaq Dövlət Kinematoqrafiya İnstitutunun ssenari fakültəsini bitirib. Elə həmin ildə də Kommunist Partiyasına üzv olub.
1978-ci ildə Sergey Bodrovun ssenarist kimi debütü baş tutub ("Boşboğaz"). Sonralar onun ssenariləri əsasında iyirmidən çox film çəkilib.
Sergey Bodrov 1980-ci illərdə özünü rejissor kimi sınamağa başlayır və "Otun içində şirin şirə" (1984), "Qeyri-peşəkarlar" (1985) (Turində keçirilən festivalda münsiflər heyətinin xüsusi mükafatını qazanıb), "Mən sənə nifrət edirəm" (1986), "Dələduz" (1989) və "SER" (1989) filmlərini çəkir. Sergey Bodrov 90-cı illərdə ABŞ-yə köçür və orada öz həyat yoldaşı Kerolin Kavalero ilə birlikdə işləməyə başlayır. O, 1992-ci ildən Los-Ancelesdə yaşayır və işləyir.
Sergey Bodrov bir neçə hekayə və felyetonlar toplusunun müəllifidir. 1991-ci ildə Fransada onun "Azadlıq = cənnət" adlı kitabı nəşr olunub.
Oğlu — aktyor və kinorejissor Sergey Bodrov (1971–2002), rejissoru olduğu "Rabitəçi" filminin çəkilişi zamanı Şimali Osetiyadakı Karmadon dərəsində buz uçqunu zamanı həlak olub.
Planetlərin paradı
thumb|200px|right|[[Merkuri və Venera planetləri Ay və Yerlə bir xətt üzrə düzülüb]] Planetlərin paradı — Günəş sistemi planetlərinin bir neçəsinin Günəşə nəzərən eyni istiqamətdə kiçik bir sektorda yerləşməsini nəzərdə tutan astronomik hadisə.
Səma cisimlərinin ekliptik uzunluq üzrə maksimal yaxınlaşması birləşmə adlanır.
10 mart 1982-ci ildə çox nadir hadisə qeydə alınmışdır. Günəş sistemindəki 9 planetin hamısı Günəşdən eyni tərəfdə, 95 dərəcə bucaqlı sektorda toplaşıblar.
Typhlodromus longa
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Heyvandarlıq Elmi-Tədqiqat İnstitutu
Haqqında
İlk dəfə respublikamızda heyvandarlığın vəziyyətini öyrənmək məqsədilə Azərbaycan Хalq Kоmissarlığının təklifi ilə 1926-cı ildə ekspedisiya təşkil edilmişdir. Tədbirin icrası üçün 12 nəfərdən ibarət tədqiqat qrupu yaradılmış, 418 yaşayış məntəqəsində 16540 baş heyvan fərdi təsərrüfatlarda öyrənilmiş, 5543 süd, 2340 yun, 71 dəri, 526 yem və 5690 bitki nümunələri, 7 heyvan skeleti, 520 heyvan başının skeleti, 150 baş qоyunların quyruğunun skeleti tədqiq edilmişdir. Elə həmin il Respublika Hökumətinin qərarı ilə Gəncə şəhərindən 7 km, Хanlar (Göygöl) şəhərindən 3 km aralı ərazidə heyvandarlıq elm оcağının əsası qоyulmuşdur. 1929-1930-cu illərdə ekspedisiyanın nəticələri əsasında Azərbaycan heyvandarlığının bütün sahələrini əhatə edən 6 cilddə kitab məcmuəsi nəşr edilmişdir.
1944-1949-cu illərdə stansiyaya prоfessоr F.Ə.Məlikоv rəhbərlik etmiş və demək оlar ki, gələcək institutun sərbəst elmi-tədqiqat müəssisəsi statusu alınmasının kоnkret kоnsepsiyasını hazırlamışdır.
1949-cu ildə Heyvandarlıq təcrübə stansiyasının bazasında Azərbaycan Elmi Tədqiqat Heyvandarlıq İnstitutu təşkil edilmişdir. İnstitut 1979-2015-ci ilə qədər akademik Firuz Əli оğlu Məlikоvun adını daşımışdır. İnstitut Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 18 may 1993-cü il tariхli fərmanı ilə Respublika Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin tabeliyinə verilmişdir.
17 aprel 2015-ci il tarixli 109 №-li qərarı ilə Azərbaycan Elmi Tədqiqat Heyvandarlıq İnstitutunun və R.A.Hüseynov adına Azərbaycan Elmi Tədqiqat İpəkçilik İnstitutunun İpəkqurdunun seleksiyası və yetişdirilməsi laboratoriyasının, yem istehsalının texnologiyası şöbəsinin və Eksperimental istehsalat Faxralı Təcrübə stansiyasının bazasında Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin Heyvandarlıq Elmi Tədqiqat İnstitutu yaradıldı. Eyni zamanda, Nazirlər kabinetinin 17 aprel 2015-ci il tarixli 111 №-li qərarı ilə Ağdam və Ağstafa atçılıq MMC təsərrüfatları Heyvandarlıq Elmi Tədqiqat İnstitutunun tabeliyinə verilmişdir.
Əsas elmi istiqaməti
2012-2016-cı illər üçün nəzərdə tutulmuş elmi tədqiqat işlərinin mövzu planına əsasən institutun elmi əməkdaşları tərəfindən müxtəlif mövzuda elmi-tədqiqat işləri respublikamızın müxtəlif bölgələrində əsasən, Gəncə-Qazax, Şəki-Zaqatala, Mərkəzi Aran və Abşeron bölgələrində həyata keçirilir. Ümumilikdə 5 mövzu üzrə 26 elmi-tədqiqat işi aparılır.
Heyvandarlıq Elmi-Tədqiqat İnstitutunun strukturu
İnstitutun strukturuna 4 şöbə və 6 laboratoriya daxildir.
Şöbələr
Maliyyə və mühasibat uçotu şöbəsi
İnformasiya təminatı və elmi nəticələrin tətbiqi şöbəsi
Hüquq, kadr və kargüzarlığın təşkili şöbəsi
Təsərrüfat şöbəsi
Laboratoriyalar
"İribuynuzlu qaramal və atların yetişdirilməsi və seleksiyası" laboratoriyası
"Qoyunların və keçilərin yetişdirilməsi, çoxaldılması və seleksiyası" laboratoriyası
"Kənd təsərrüfatı quşlarının yetişdirilməsi, çoxaldılması və seleksiyası" laboratoriyası
İnstitutun struktur tərkibində elmi-istehsalat xarakterli qurumlar
Tədqiqat işlərinin aparılması məqsədilə 1 mərkəz, 1 dayaq məntəqəsi, 1 heyvandarlıq stansiyası, 1 yardımçı təcrübə təsərrüfatı, 1 Eksperimental istehsalat Təcrübə stansiyası fəaliyyət göstərir.
"Arıçılıq" Mərkəzi
Şəki Dayaq Məntəqəsi
Abşeron Heyvandarlıq Təcrübə Stansiyası
İnstitutun Yardımçı Təcrübə Təsərrüfatı
Eksperimental istehsalat Faxralı Təcrübə stansiyası
Kolumbiya burnu
Kolumbiya burnu — Kanadanın ən ucqar şimal nöqtəsi. Burun Elsmir adasının şimalında, Linkoln dənizinin sahilində yerləşir. Burun ilk dəfə 1876-cı ildə britaniyalı dənizçilər Pelqam Aldriç və Corc Ners tərəfindən aşkar edilmişdir.
Heyvandarlıq Elmi-Tədqiqat İnstitutu
Əlaqə
Telefon: (+9942220) 2-23-30
Kolumbiya burnu
Burun Şimal qütbündən 769 km məsafədə yerləşir. Qrenlandiya istisna qütbə ən yaxın quru sahəsi hesab edilir. Kolunmiya burnu ilə Kanadanın ən ucqar cənub nöqtəsi Midl adası arasında məsafə 4640 km-dir.
Heyvandarlıq Elmi-Tədqiqat İnstitutu
Əlaqə
Fax: (+9942220) 2-23-30
Qudermes rayonu
Qudermes rayonu (Гуьмсан кӏошт ) —  Rusiya Federasiyası, Çeçenistan Respublikasının tərkibindəki inzibati ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Qudermes şəhəridir.
Coğrafiya
Qudermes rayonu Çeçenistan Respublikasının şərq hissəsində yerləşir. Relyefi əsasən düzəndir, cənub hissəsindən isə Gudermes silsiləsi qalxır.
Şimalda Şelkovski rayonu, Dağıstan Respublikasının şərqdə Xasavyurd rayonu və cənub-şərqdə Novolak rayonu ilə, cənub-şərqdə Nojay-Yurt rayonu, cənubda Kurçaloyevski rayonu, cənub-qərbdən Şali rayonu və qərbdən isə Qroznı rayonu ilə həmsərhəddir. Bölgə ərazisindən bir çox çay axır: Qums (Belka), Calka (Qara), Sunja və Terek.
Qudermes rayonu Çeçen regional icraiyyə komitəsinin 1922-ci ilin martında çıxardığı bir qərarla, Vedeno rayonundan ayrılaraq müstəqil bir rayona çevrildi. Çeçen Regional İnqilab Komitəsinin 23 yanvar 1923-cü il tarixli qərarı ilə isə mərkəzi Qudermes kəndi olan Qudermes rayonu Qudermes dairəsi olaraq adlandırıldı.
Ümumrusiya Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin 30 sentyabr 1931-ci il tarixli qərarı ilə Qudermes dairəsi yenidən Qudermes rayonu adlandırıldı. 15 yanvar 1934-cü ildə Çeçen-İnquş Muxtar Bölgəsinə aşağıdakı kənd sovetləri daxil oldu - Azamat-Yurtovski, Alleroevski, Baçi-Yurtovski, Qerzel-Aulski, Qudermes, Cuqurtinski, İsti-Sunski, İşxoy-Yurtovski, Kadi-Yurtovski, Koşkeldinski, Kurçaloyevski, Mayrtupski, Neuberdinski, Oysurqunski, Sentaroevski, Elesxan-Yurtovski, Engel-Yurtovski, Daut-Yurtovski və Braqunski.
23 yanvar 1935-ci ildə Ümumrusiya Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin qərarı ilə Çeçen-İnquş Muxtar Vilayəti Qudermes rayonunun bir hissəsi yeni yaradılan Kurçaloyevski rayonuna verildi.
Əhali
Rayon ərazisində ümumi əhalinin 36.12 % şəhərlərdə yaşayır.
2010-cu il Ümumrusiya siyahıya alınmasının məlumatlarına görə rayonun milli tərkibi haqqında aşağıdakı məlumatlar verilmişdir (Qudermes şəhəri istisna) :
İnzibati ərazi bölgüsü
Qudermes rayonuna eyni adlı 22 inzibati ərazi vahidliyi daxildir. Ümumilikdə 1 şəhər və 21 kənd tipli yaşayış məntəqəsi mövcuddur.
İqtisadiyyat
İqlim şəraiti istilik sevən bitkilərin becərilməsi üçün əlverişlidir. Burada düyü, qarğıdalı, üzüm və s. bu kimi bitkilər əkilir. Bölgədə neft və qaz sahələri mövcuddur.
Nəqliyyat
Rayon 4 istiqamətdən gələn dəmir yolu qovşağında yerləşir - Həştərxan, Bakı, Mozdok, Qroznı.
Rayon mərkəzinə şəhərlərarası və beynəlxalq avtobus xətləri fəaliyyət göstərir.
Priural (Arxangel)
Priural — Başqırdıstan Respublikasının Arxangel rayonunda yerləşən kənd. Kənd Təyəkəs kənd şurasının tərkibindədir.
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə başqırdlar (47%), ruslar (37%) üstünlük təşkil edir.
Pavol Çervenak
Pavol Çervenak (1 iyul 1987-ci ildə anadan olub) — Pavol Kervenak kimi də tanınan, Slovakiyanı təmsil edən peşəkar tennisçidir.
2012
Pavol Çervenak Ştutqart turnirinin ikinci dövrəsində torpaq kortda Tommi Haasa qalib gəlmişdir.(6–4, 6–4).
Oxu, tar (film, 1968)
Məzmun
Film Azərbaycan çalğı alətləri haqqında kiçik bir sənədli poemadır.
Tar Azərbaycan xalqının qədim tarixindən xəbər verən bir mahnı kimi səslənir. Tar Azərbaycan xalqının kədərini, sevincini, mübarizəsini tərənnüm edən gözəl və zəngin musiqi alətidir. Kamança könüllərin ən incə hisslərini əks etdirən, qəlbimizin ən incə tellərinə toxunan sevimli çalğı alətidir. Xalq şənliklərinin daimi iştirakçısı, Azərbaycan xalqının döyüşkən ruhunu əks etdirən qara zurna, nağara vüsət, əzəmət, əmək coşğunluğunun ifadəsidir.
Amur pələngi
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinin  növünə aid heyvan yarımnövü. Nadir yarımnövdür, bəzi yerlərdə tamamilə yox olub.
Görünüşü
Zahiri görünüşü üçün pələngin görünüşünə bax. Bədənin uzunlu]u 190-290 sm. bəzən 317 sm. Quyruğunun uzunluğu 115 sm. qədər. Tük örtüyü qışda hündür, gur və sıxdır. Əsas fon rəngi açıq, narıncı çalarlı tünd sarıdır. Yayda rəngi şux və qırmızımtraqdır. Qarın hissəsi və əzaların iç hissəsi ağdır. Bütün gövdəsi eninə, ensiz qara yaxud qonurtraq zolaqlarla örtülüb. Əzalarında üfuqidir. Quyruğunda üzük formasında. Quyruğunun ucu həmişə qaradır.
Areal
Bu yaxınlara qədər Uzaq Şərqin Primorsk, Xabarovsk, Amuryanı, Zabaykalye-Baykala qədər, şimal-şərqi və cənub-şərqi Çin, Koreya yarımadasında yaşayırdı.
Daha şox mancur tipli meşə ilə örtük yastı dağlarda məskunlaşır. Fərdi məskunlaşma sahələri, dırnaqlıların sayına görə fərqlidi, və çox geniş ola bilər. Sutka ərzində amur pələngi 20 –100 km. qət edə bilər. Bala üçün daimi kahanı ancaq dişi düzəldir. Kaha sıx cəngəllikdə, mağarada, qayaların arasında ola bilər. Alatoranlıqda axşam, gecənin birinci yarısı və səhər sübhdən fəaldırlar. Uzaq yerdəyişmələri qeyd olunub. Keçidləri 1 min km. qədər uzana bilər.
Qidalanması
Əsasən qaban, daha az dərəcədə başqa dırnaqlılarla, eləcə də dovşanlarla, ayılarla, vaşaklarla, porsuqlarla, müxtəlif quşlarla, ev heyvanları ilə, o cümlədən itlərlə qidalanırlar. Son illər Sixote-Alin qoruğunun pələngləri əsasən Sibir marallarını, Lazov qoruğunun sahilyanı sahəsində isə - xallı maralları ovlayırlar. Həmçin balıq, çanaqlı bağa, şirin su xərçəngini, kedr tumunu, giləmeyvə, meyvə də yeyirlər.
Çoxalması
Çoxalmasında, yəqin ki, müəyyən mövsümlük yoxdur.
Düşmənləri
Yoxdur. Qonur ayı və qabanın erkəyi tərəfindən öldürülməsi qeyd olunub.
Sayı
Uzaq Şərqdə Amur pələnginin sayı 1 yanvar 1973-cü il üçün 150-170, Primorsk diyarında 172-191, 1983-1984-cü illərdə isə 200 idi. Sixote-Alin qoruğunda 1000 kv.km. 2-4 baş, Lazo qoruğunda isə 2-3 dəfə çoxdurlar.
Sayının azalması ancaq birbaşa insan tərəfindən təqib olunması ilə deyil, həm də yem bazasının azalması ilə bağlıdır.
Qorunması
Ovlanması hər yerdə qadağandır. Uzaq Şərqdə Lazov və Sixote - Alin qoruqlarında saxlanırlar.
Həbib Nurməhəmmədov
Həbib Əbdülmanaf oğlu Nurməhəmmədov — Avar əsilli Rusiya qarışıq döyüş sənəti iştirakçısı, iki dəfə sambo üzrə dünya, pankration üzrə isə Avropa çempionu,   hazırkı UFC turniri üzrə yüngül çəkili çempion, UFC turnirindəki bacarığına görə ən yaxşı döyüşçülər siyahısında 8-ci yerə layiq görülmüş, Rusiya çempionatının finalçısı və kubokun qalibidir.
Bioqrafiya
Milliyətcə avar olan Həbib Nurməhəmmədov 1988-ci ilin 20 sentyabr tarixində Dağıstan Respublikasının Tsumada rayonunun Sildi kəndində anadan olmuşdur. Uşaqlığı atası Əbdülmanaf Nurməhəmmədovun rəhbərliyi altında təlim keçib.
ABŞ-də yaşadığı müddətdə, AKA zalında (Amerika Kikboksinq Akademiyası) Xavyer Mendesin rəhbərliyi altında məşq edir.
Karyera
21 yanvar 2012-ci ildə Həbibin UFC-nin Amerika təşviqi himayəsi altında ilk döyüşü oldu. Döyüş, Kamal Şalorusun 3-cü turda təslim olması ilə sona çatdı. Amerikalılar dərhal Nurməhəmmədovun güləş üzrə yüksək səviyyəli təlimini qeyd etdilər. .
7 iyul 2012-ci ildə Həbib Nevada ştatının Las-Veqas şəhərində UFC 148-də dünyanın ən yaxşı 15 döyüşçüləri arasında yer alaraq, braziliyalı yüngül çəki döyüşçüsü Qleyson Tibauya qarşı Amerika UFC turniri altında ikinci mübarizəsi keçirildi. Bütün üç mərhələdə Rusiya yekdilliklə qərar verərək üstünlük qazanmışdı. .
Qarışıq döyüş sənətində mübarizənin ən böyük təşkilatçılığı, qeyri-rəsmi yarım il ərzində Döyüş Çempionatı təşkilatın ən perspektivli yeni oyunçularını adlandırdı və dördüncü xətt üzrə Nurməhəmmədova (18-0) qoydu, UFC-də ilk debütü 20 yanvar 2012-ci ildə keçirildi. .
Neyt Diaz, Coş Tomsonu rəqibləri olduğu üçün, Həbib 26 mayda Las-Veqasda ABŞ-dən gələcək vəd edən UFC 160 döyüşçüsü - Abel Trujillo ilə görüşdü. Həbib üç turda üstünlük qazanaraq yekdilliklə qalib gəldi. .
Həbib Abel Trujilloyu məğlub etdikdən sonra, Twitter vasitəsilə Danu Vaytdan ona əfsanəvi UFC döyüşçüsü Bi Cey Penn ilə mübarizə aparmaq üçün müraciət etdi -. .
Bi Jey Pennin imtina etməsi Həbibi çaşdırdı, lakin UFC döyüşçüsü Pat "Bam-Bam" Haley(UFC reytinqində 10-cu) ilə Həbibə bir mübarizə təklif etdi. Həbib döyüşə razılaşdı. Mübarizə Toronto şəhərində, UFC 165-də keçirilən turnir nümayişində baş tutdu. Həbib Matt Hughes üslubunda gözəl bir qələmə ilə qeyd olunaraq, üç turdan daha yaxşı idi. Dana Bey, ruslara müsahibə verdikdən sonra, Həbibin döyüşlərini sevdiyini söylədi. .
2016-ci il noyabrın 12-də Nyu Yorkda UFC 205-də Həbib Nurməhəmmədov amerikalı döyüşçü Maykl Conson priyom (Kimura) ilə qalib gəldi. Mübarizədəki Həbib Mayklı idarə etdi və nəticədə, üçüncü turda hakim mübarizəni dayandırdı, çünki rəqib ağrılı vəziyyətdə döyüşə davam etməsinə hakim icazə verə bilm\zdi. Həm Makqregor, həm də Nurməhərrəmov bir-birlərinə vəd etdiyi nəticədən sonra nə olacaqlarını görəcəklərinə söz verdi.
Fergensonun mübarizəsi 2016-cı il martın 4-də UFC-nin 209-da UFC yüngül çəki çempionu adına üçüncü dəfə planlaşdırılıb.
30 dekabr 2017-ci ildə Las-Veqasda UFC-nin 219-da keçirilən turnirdə Həbib Nurməhərrəmov, Braziliyalı Edson Barbosana üstün gələrək nəticədə qalib gəldi.
Yüngül çəkidə çempion
Həbib Nurməhəmmədov və Toni Ferquson arasında UFC yüngül çəkidə çempionatına görə 2018-ci ilin aprel ayı üçün mübarizə planlaşdırılırdı, lakin Ferquson altı gün əvvəl dizinin zədələndiyinə görə və bunun yerinə Nurmaqomedov Maks Hollovay ilə görüşdü. Aprel ayının 6-da Hollovay ani kilo itkisi səbəbindən döyüşə bilməyəcəyi məlum oldu. Günün sonunda Antoni Pattis, Paul Felder və Al Yakvinta Nurməhəmmədovun mümkün rəqibləri kimi açıqlanmışdır. UFC rəhbərliyi Nurməhəmmədovun çempionluq kəməri üçün Yakvinta ilə mübarizə edəcəklərini rəsmi olaraq elan etdi.
2018-ci ilin oktyabr ayında İrlandiyalı Konor Makqreqoru təslim olmağa məcbur edərək çempion titulunu uğurla müdafiə etdi.
Mirzə İsa Xəyali
Mirzə İsa Xəyali — XIX əsr Azərbaycan şairi.
Həyatı
Mirzə İsa Hacı Məhəmmədrəhim oğlu təxminən 1850-ci ildə Ərdəbildə doğulmuşdur. Təhsilini orada almış, 1891-ci ildə Lənkərana köçmüşdür. Bir məddət Lənkəranda müəllimlik etmişsə də əsas peşəsi ticarət olmuşdur. O, 1917-ci ildə Lənkəranda vəfat etmişdir,
Xəyali "Fövcül-füsəha " ədəbi məclisinin fəal üzvlərindən idi. Onun bədü irsindən bir neçə qəzəl və digər şeirləri qalmışdır.
Təzkirəsi
XIX əsr Azərbaycan ədəbiyyatının ilk mənbələrindən bəhs edərkən Mirzə İsa Xəyalinin (1850–1917) "Təzkireyi — Ziyai" əsəri haqqında danışmamaq mümkün deyil. Onun təzkirəsində Ərdəbil və Təbriz şairlərindən Molla Qulaməli Həsrət, Mirzə Əsəd Şəms Ərdəbili, Molla Məhəmməd Mücriм, Mirzə Abdulla Sağəri və başqalarının həyat və yaradıcılığı toplanıb. Burada Ъənubi Azərbaycan şairləri ilə birlikdə, S. Ə. Şirvani, M. Ə. Növrəs, M. R. Fəna, F. Kəminə кими Şimali Azərbaycanda yaşayan sənətkarların bədii irsinя də ayrıca diqqət yetirilib. Bunu da qeyd edək ki, Mirzə İsa Xəyalinin bu təzkirəsi çap olunmayıb. Ona görə də indiyə kimi tədqiqatdan kənarda qalыб.
Brounov adaları
Brounov adaları — Frans-İosif Torpağı arxipelaqına daxil olan 3 adadan ibarət adalar qrupu. İnzibati cəhətdən Arxangelsk vilayətinin Primorski rayonu ərazisinə daxildir. Adalar rus meteoroloqu və arqometeoroloqu Pyotr Brounovun şərəfinə adlandırılmışdır ..
Yerləşməsi
Adalar arxipelaqın mərkəzində, Qalla adasından 1 km aralıda yerləşir. Ondan 8 km şimal-qərbdə isə Heys adası yerləşir.
Xüsusiyyətləri
Qrupa daxil olan adalar demək olar ki eyni izunluğa sahibdirlər. Adalar arasında məsafə 800 metrdir. Adalar buzla örtülüdür. Daşlıq sahələr vardır.
İtum-Kali rayonu
İtum-Kali rayonu (Итон-Кхаьллан кӏошт ) —  Rusiya Federasiyası, Çeçenistan Respublikasının tərkibindəki inzibati ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi İtum-Kali kəndidir.
Coğrafiya
İtum-Kali rayonu Çeçenistanın cənub-qərb hissəsindəki dağlıq zonada yerləşir. Qalançoj rayonu təşkil edildikdən sonra sahəsi 1276.9 km² olmuşdur. Ərazi qərbdən şərqə doğru 60 km, şimaldan cənuba isə 40 km məsafədə uzanır. Rayon şimalda respublikanın Şatoy və Açxoy-Martan rayonları ilə həmsərhəddir. Şərqdə - Şaroy rayonu, qərbdə - İnquşetiya Respublikası və cənubda - Gürcüstanla sərhədə sahibdir.
Rayonun inzibati sərhədi Xaxaltı dağından Yaperlan silsiləsi ilə Yasenkord dağı, Martan çayının mənbəyinə, sonradan isə Qumartairkort silsiləsi Çinxoy-Lam dağı, Vyarda-Exk yatağı ilə, İnzaexk mənbəyinə qədər. Bundan əlavə sərhəd Dayxox dağı ilə, Canjare keçidi və Çerxunışkort dağları və Şaroy-Arqun yatağı boyunca uzanır. Sərhəd Tuşeti və Mutsoy silsilələri boyu dəniz səviyyəsindən 3552 m hündürlükdə davam edir və Rusiya Federasiyasının Gürcüstanla dövlət sərhədi ilə üst-üstə düşür. Sonra Vejlan silsiləsi boyunca dəniz səviyyəsindən 4007 m yüksəklikyə çatır. Hündürlüyü 4493 m olan Tebulomsta dağı rayon ərazisində yerləşir. Zirvə nəyinki Çeçenistanın həmçinin Şərqi Qafqazın ən hündür zirvəsidir.
Tarix
İtum-Kalin rayonu 1923-cü ildə təşkil edilmişdir.
1944-cü ildə SSRİ Ali Sovetinin Rəyasət Heyətinin fərmanı ilə İtum-Kalin rayonu ləğv edildi və ərazisi Axalçevski rayonuna daxil olaraq Gürcüstan SSR-ə birləşdirildi. 1957-ci ildə Çeçeno-İnguş Muxtar Sovet Sosialist Respublikası yenidən bərpa edilir. Onun ərazisi özünə qaytarılır. İtum-Kali rayonunun ərazisində Sovetski rayonu təşkil edilir. 1990-cı ildə 1944-cü il sərhədləri daxilində rayon ərazisi bərpa edilir və əvvəlki adı özünə qaytarılır.
Yaşayış məntəqələri
İtum-Kali rayonu ərazisinə ümumilikdə 31 yaşayış məntəqəsi daxildir. Rayon ərazisində ümumilikdə 13 inzibati ərazi vahidliyi vardır. Burada olan yaşayış məntəqələrinin hamısı kəndlərdir.
Qalalar
Dyora, Soy-Peda, Puoq.
Bauhinia variegata
(Bauhinia variegata) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Benqal pələngi
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinin  növünə aid heyvan yarımnövü.
Benqal pələngi pələngin ən çoxsaylı yarımnövüdür. Bu pələngin sayı Hindistanda 1706, Banqladeşdə 200, Nepalda 155, Butanda isə 67-81 civarındadır.
Benqal pələngi Banqladeşin milli heyvanı hesab edilir.
Anthemis subcinerea
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Typhlodromus longicervix
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
İbrahimxəlil xan
İbrahimxəlil xan Cavanşir (1732—12.6.1806 ) — Qarabağ xanlığının II xanı.
İbrahimxəlil xan
İbrahimxəlil xan dövründə Qarabağ xanlığı çox böyük sürətlə inkişaf edirdi. Ağıllı və savadlı adamlar üçün ölkədə hər cür şərait yaradılır və sərbəst fəaliyyət göstərmək imkanı verilirdi. Şuşada elm, mədəniyyət və incəsənət işçilərindən ibarət ziyalı sinfi yaranırdı. Şəhərdə tikinti işləri geniş vüsət almışdı. Şuşa abadlaşır, xan sarayları, yaşayış evləri, qala divarları tikilir, yeni-yeni məktəblər açılırdı.
Dövrünün görkəmli şairi olan Molla Pənah Vaqif İbrahimxəlil xanın dəvətini qəbul edərək Qazaxdan Şuşaya gəlir. Şairliklə yanaşı astronomiya və tətbiqi riyaziyyat elmlərini dərindən bilən Vaqif, Qarabağ xanlığının tarixində müdrik dövlət xadimi, uzaqgörən siyasətçi kimi də şərəfli yer tutur. Sarayda xanın 1-ci vəziri vəzifəsini tutan şair xanlığın xarici, daxili və hərbi siyasətinin təyin edilməsində əsas rol oynayır, tezliklə Qarabağ xanlığı beynəlxalq aləmdə tanınır. Fəqət bu yüksəlişə baxmayaraq Azərbaycan xanlıqlarının başı üzərində müstəqilliyin itirilməsi qorxusu dolaşırdı. İran, Osmanlı və Rusiya imperiyası bu ərazidə üstün mövqe əldə etmək uğrunda mübarizə aparırdılar. Digər tərəfdən qonşu xanlıqların da bir-birinin müstəqilliyinə, ərazi bütövlüyünə qəsd etmək ehtimalı var idi. Ona görə də xanlıqlar güclü dövlətlərdən və qonşu xanlıqlardan özlərinə etibarlı müttəfiqlər axtarırdılar.
Ağa Məhəmməd şah Qacarın Qafqaza yürüşü
Belə bir dövrdə İbrahim xan Gürcüstanla ittifaqa girir və birlikdə Rusiyanın müdafiəsinə nail olmağa çalışır. 1783-cü ildə Gürcüstanın Rusiya tabeçiliyinə keçməsilə əlaqədar bu üçtərəfli ittifaq möhkəmlənmiş olur. 1791-ci ildə Ağa Məhəmməd şah Qacar atası Məhəmmədhəsən xan Qovanlı-Qacarın işlərini davam etdirərək dərhal Azərbaycan ərazisində zəifləmiş mövqelərini qüvvətləndirmək üçün tədbirlər görür. O, tabe olmayan xanlara və feodallara amansız divan tutaraq onları öz hakimiyyətini tanımağa məcbur edir. O, bir zaman xəbər tutur ki, Rusiya tabeliyini qəbul etmiş Gürçu çarı II İrakli Qarabağ və İrəvan xanlıqlarının da belə bir qərar qəbul etməsinə çalışır. Qarabağın Rusiyanın tabeliyinə keçməsi fikrindən dəhşətə gələn Ağa Məhəmməd şah Qacar çox narahat olur. O, 1795-ci ildə 60-minlik bir ordu ilə Qafqaza yürüş edir.
Şahın özünün komandanlıq etdiyi böyük bir ordu hissəsi Qarabağ üzərinə yeriyir və Şuşa qalasını mühasirəyə alır. Hərtərəfli hərbi hazırlıq olmadan qısa müddətdə Şuşanı ələ keçirməyin qeyri-mümkün olduğunu görən Ağa Məhəmməd şah Qacar Tiflis istiqamətində hücuma keçir. O, heç bir çətinlik çəkmədən Tiflisə daxil olub şəhəri darmadağın edir.
1797-ci ildə Ağa Məhəmməd şah Qacar daha böyük bir qüvvə ilə ikinci dəfə Qafqaza yürüş edir. Qacar qoşununun Arazı keçməsini eşidən kimi İbrahimxəlil xan Şimali Azərbaycana qaçıb gizlənir. Aqa Məhəmməd şah Qacar dəbdəbəli şəkildə, bir fateh sifətilə Şuşa qalasına daxil olur. Bir neçə gün sonra iyun ayının 5-də saray məmurları Ağa Məhəmməd şahı gecə öz iqamətkahında qətlə yetirirlər. Bu əhvalatı eşidən İbrahimxəlil xan Şuşaya qayıdıb şahın cəsədini böyük ehtiram ilə Tehrana yola salır. Beləliklə Azərbaycan xanlıqlarını birləşdirmək Ağa Məhəmməd şaha nəsib olmur.
12 iyun 1806-cı ildə İbrahim xan Şuşa yaxınlığındakı Xanbağında 17 nəfər ailə üzvləri ilə birlikdə rus mayoru Lisaneviçin dəstəsi tərəfindən qətlə yetirildi
Oğulları
Qızları
Törəmələri
Zandr
Zandr /isl. sandr- qum/ -  buzlağın axırında və kə­nar­larında morenlərin yuyulma mate­rialları /əsasən, qum/ ilə örtülü düzən səth. Buzlaqaltı axınların gətirmə konuslarının bir- birilə birləşməsindən əmələ gəlir. Bitki örtüyü ilə bərkidilməmiş qumlar materik dyunları sahəsinə çevrilir. Məs: Pripyatsk, Meşersk meşələri və s.
Vüsal Alıyev
Vüsal İlham oğlu Alıyev (4 oktyabr 1996; Şəmkir rayonu, Azərbaycan — 2 aprel 2016; Tərtər rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Aprel döyüşlərinin şəhidi.
Həyatı
Vüsal Alıyev 1996-cu il oktyabrın 4-da Şəmkir rayonunun Kür qəsəbəsində anadan olub. Subay idi.
Hərbi xidməti
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Vüsal Alıyev 2016-cı il aprelin 1-dən 2-nə ötən gecədən başlayaraq Azərbaycan və Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin bölmələri arasında cəbhənin Tərtər və Cəbrayıl-Füzuli istiqamətlərində başlanan Aprel döyüşlərində savaşıb. Vüsal Alıyev aprelin 2-də Tərtər istiqamətində Talış zirvəsinin azad edilməsi uğrunda gedən döyüşlər zamanı şəhid olub. Aprelin 9-da Şəmkir rayonunun Kür qəsəbəsində dəfn olunub.
Vüsal Alıyev ölümündən sonra "Hərbi xidmətdə fərqlənməyə görə" 3-cü dərəcəli medalı ilə təltif edildi.
Epileptik status
Epileptik status - uzunsürən epileptik tutma və ya aralarındakı fasilə zamanı şüurun tam bərpa olunmadığı çoxsaylı təkrarlanan tutmalarla özünü büruzə verən təxirəsalınmaz vəziyyətdir.
XBT-10 üzrə təsnifatı
G41.1 Epileptik status -petit mal (absanslar statusu)
Etiologiyası
Rejimin pozulması, somatik və infeksion xəstəliklər, epilepsiya əleyhinə preparatların tətbiqində fasilə, yaxud onların qəbulunun dayandırılması və ya dozasının azaldılması.
Dövrləri
Predstatus (tutmanın başlanmasından 0-9 dəq), başlanğıc ES (10-30 dəq), inkişaf etmiş ES (31-60 dəq), refrakter ES (60 dəq-dən artıq).
Diferensial diaqnoz
Metabolik ensefalopatiyalar (qara ciyərin, böyrəklərin zədələnməsi və s.), dərman intoksikasiyaları, psixozlarla aparılır.
Müalicə
Əgər tutmalar 10 dəq-dən artıq davam edirsə, stasionara nəqliyyatla göndərişin təşkilinə başlanmalıdır. Məqsəd – 30 dəq tamam olmamış tutmaların qarşısını almaqdır (30 dəq ərzində ESdən sonra baş beyin neyronlarında patoloji dəyişikliklər baş verir). Xəstəxanaya qədər olan mərhələdə tənəffüs yollarının keçiriciliyi təmin olunur, oksigen verilir, benzodiazepinlərin (relanium) bütün üsullarla yeridilməsi effektivdir – v/d, ə/d, rektal.
Sipahilər
thumb|Sipahi dəstələrinin bayrağı thumb|[[Osmanlı İmperiyası|Osmanlı sipahi əsgərinin geyimi, 1550]] Sipahi (Osmanlı türkcəsi: سپاهی) — Osmanlı ordusu nun ağır süvari əsgəri.
Mak-Medro boğazı
Tarixi
Boğaz 1841-ci ilin fevralında Ceyms Klars Ross tərəfindən kəşf edilir. Boğaza ad leytenant, ekspedisiya rəhbəri HMS Terror gəmisinin kapitanı Arcibolda Makmedronun şərəfinə verilmişdir. XX-əsrdə Ernest Şeklton və Robert Skott boğazın sahilində düşərgə salmışlar. Hədəf isə Cənub qütbünə çatmaq olmuşdur.
Əhəmiyyəti
thumb|Elmi-tədqiqat işləri Bu yer XX əsrdən Antarktidaya təşkil edilən əsas turizm maşrutlarından bidir. Turistlər Antarktida yarımadasından sonra əsasən bu boğaza təşrif buyururlar. Burda Antraktidanın ən böyük hava limanı olan Vilyans buz çölü də yerləşir. Üstəlik burada daim fəaliyyət göstərən liman vardır. Əsasən bazalara gələnlər bu limanlardan istifadə edir.
Fauna
thumb Sahillərində suitilər, imperator və adeli pinqivinləri üstünlük təşkil edir. Burada kitlərə də rast gəlinir.
Gündüzlü oymağı
Avşarların ikinci ailəsinin yurdu Amik ovasında idi. Bu gün Qrıq xandan Xassaya gedərkən 12-ci kilometrdə yoldan təqribən 800 metr solda dəyirmanların yerləşdiyi Sulu və yaşıl sahənin bu ailənin yurdu olduğu bilinir. Bura bu gün də Gündüzlü adlanır. Bu yer Çuxurovaya gedən kəsə boğaz yolunun başında olduğu üçün nəqliyyat baxımından əskidən bəri mühüm bir yer sayılırdı. Həcc qafilələri və ticarət karvanları qısa olduğu üçün bu yola üstünlük verirdilər. Gündüzlüdən sonra bu məntəqələr vasitəsilə birbaşa Payasa enmək mümkün idi: Alan yaylası, Qatır holuğu, Buzdonduran, Paç (Bac), Payas. Qırıq xanın şimalında, Gündüzlünün cənub-qərbindəki Dərbsak qalasının çox vaxt bu ailənin əlində olduğunu bilirik.
Gündüz oğullarından tanıdığımız ilk bəy Gördü bəydir. O, eyni zamanda ailənin ən məşhur şəxsiyyətidir. Məmlük əmiri Çəkimin Qara Yölükün üzərinə səfəri zamanı ölməsi nəticəsində (17 zülqədə, 809-25 aprel, 1407) Hələb yenə məmlük əmiri Təmur Boğa əl-Məştubun əlinə keçmişdi. Təmir Boğa da Çəkim kimi Hələb bölgəsindəki türkmənləri itaət altına almaq istədi və bu məqsədlə Gördü bəyin üstünə səfərə çıxdı. Gördü bu zaman Amik ovasını bütünlüklə hakimiyyəti altına almaq istədi və məqsədlə Gördü bəyin üstünə səfərə çıxdı. Gördü bəy bu zaman Amik ovasını bütünlüklə hakimiyyəti altına almışda. Amik ovasında baş verən bir vuruşmada Təmur Boğa ağır surətdə məğlub oldu. Başı pozuq halda Hələbə qayıdan Təmur Boğanın yanında çox az adam qalmışdı (810-1408. O biri il (811-1409) Gördü bəyi üsyançı əmirlərdən Novruz ilə vuruşmağa gedən Hələb valisi Dəmirtaşın yanında görürük. Əslində Gördü bəylə Dəmirtaş arasında səmimi dostluq münasibəti vardı. Ertəsi il Dəmirtaşın tövsiyəsi ilə sultan tərəfdarı Novruz üsyançı əmir Şeyx ilə Asi çayı sahilində üz-üzə gəldi. Novruzun ordusunda Hələb valisi Dəmirtaşdan başqa Dülqədir oğlu Əli bəy, Gündüz oğlu Gördü bəy, Köpək oğlu əfşarlardan Kut bəyi oğlu Mehmet, bayatlardan Bozca bəy vardı. Vuruşmada Şeyx qalib çıxdı. Məğlub olan Novruz Xəma şəhərinə sığındı. Dəmirtaş, Dülqədir oğlu Əli bəylə Gördü bəy də yanında idi.
814-cü ilin rəbiül-axırında (iyul-avqust, 1411) Gündüz oğlu-Gördü bəy Antakyanı Özər oğlunun əlindən almışdı. Şeyxin sultan olmasını qəbul etməyən Novruz 816-cı ildə (1413) Hələbə hücum etdi. Bunu eşidən Hələb valisi Dəmirtaş şəhərdən çıxaraq Amikə getdi, orada dostu Gördü bəy və onun qardaşı-Ömər bəylə görüşdü.
817-ci ilin zülqədə ayında (yanvar-fevral, 1415) Hələb valisi Inal əl-Süslanı Gördü bəyin üzərinə yürüş etdi. Yürüşün səbəbi bilinmir. Inalla qarşılaşmağa cəsarət etməyən Gördü bəy qaçmış və Hələb valisi gündüzlülərin çoxlu qoyununu ələ keçirmişdi. Gördü bəy dülqədirli Əli bəyin yanına gələrək ondan Hələb valisi ilə barışmaqda vasitəçi olmasını xahiş etdi. Dülqədir oğlunun vasitəçiliyi ilə barışıq əldə edildi və Gördü bəy Amikə qayıtdı. Ancaq bir qədər sonra (rəbiül-axır, 818-iyun-iyul, 1415) Hələb valisi Inalın təkrarən Gördü bəyin üstünə yürüdüyünü görürük. Inalın yanında Trablis valisi Sudun bin Əbdürrəhman da vardı. Gördü bəy onların gəldiyini görcək Gavur dağlarına sığındı, Inal türkmənlərin qoyun və inəklərinin çoxunu zəbt etdikdən sonra Gündüz oğullarına mənsub Dərbsak qalasını mühasirəyə aldı, mühasirənin üçüncü günü qalanı tutdu. Gördü bəy və oymağının çoxu qaçdı. Bəyin özü Maraşa getdi, gündüzlü əfşarları isə Gündüzün nəvəsi Dəmirxan oğlu Farisin ətrafına yığışdılar. Hələb valisinin Gördü bəyə hücumu, şübhəsiz ki, məmlük hökmdarı Şeyxin buyruğu ilə təşkil olunurdu. Türkmənlərin məmlük dövləti ilə üçün təhlükəli bir ünsür olduğunu bilən Şeyx onların qüvvəsini zəiflətmək siyasətini güdürdü. Hətta türkmənlərin əlinə keçmiş bəxzi yerləri geri almaq və onları tamamilə özünə tabe etmək üçün 820-ci ildə (1417) Misirdən Suriyaya hərəkət etmiş, yolda Dülqədir oğlu Əli bəy, Gündüz oğlu Gördü bəy və Saqqalsız oğlu Toğruldan bağışlanmalarını xahiş edən və itaətlərini bildirən məktublar almışdı.
Gördü bəylə bağlı son məlumatımız onun 824-cü ildə (1421) Hələbdə Tatarın əmri ilə öldürməsidir. Əl-Məlik ül-Müəyyəd Şeyx 824-cü ildə öldükdə dövlətə hakim olan Tatar müxalifəti ləğv etmək məqsədilə Dəməşqə, oradan da Hələbə gəlmişdi. O burada olanda ətrafdakı türkmən bəyləri hüzurun gəlmişdilər. Gördü bəy də onların arasında idi. Ancaq digər türkmən bəylərinə xələt geyindirildiyi halda, Gördü bəy Tatarın əmrilə asılaraq öldürüldü. Tatar bunu sırf Təmür Boğa əl-Məşdubun 810-cu ildəki məğlubiyyətdən sonra Təmür Boğa ilə Hələbə qaçanlardan biri də özü idi. Adının əksinə çərkəz olan Tatar o qədər kinli bir insan idi ki, itaətini bildirmək üçün hüzuruna gəlmiş bir əmirdən çox köhnə və adi bir hadisənin intiqamını almaqda tərəddüd etməmişdi. Halbuki Gördü bəy məmlük tarixçiləri üzərində böyük təsir buraxmış əmir idi. Ibn Tağrı-Birdi onun böyük bir əmir olduğunu və zamanında yolun təhlükəsiz olduğunu yazır.
Gördü bəydən sonra onun yerinə kimin keçdiyi bilinmir. 875-ci ildə (1471) gündüzlü avşarlarının başında Ömər bəy dururdu. O, oymağı ilə birlikdə Amik ovasında yaşayırdı.
887-ci ildə (1482) isə Gündüz oğullarından Mehmet bəy tarix səhnəsinə çıxdı. Həmin Çuxurovanı istila edən Osmanlı ordusu ilə türkmənlər arasında baş verən vuruşmada türkmənlər məğlub oldular. Ramazan oğlu Ömər bəy əsir alındı. Gündüz oğlu Mehmet bəy həlak oldu. Özər oğlu isə qaçıb canını qurtardı.
Gündüzlü əfşarlarından bir qol Irana getmişdir ki, ondan sonra bəhs ediləcəkdir Gündüz oğulları şəcərəsi:
Gündüz _______________________1_______________________    1   1  1    Gördü bəy    Ömər bəy  Dəmir xan (ölümü: 1412)  1 ________________________   Faris 1 1  Ömər bəy   Mehmet bəy (1482)
Gündüzlü oymağının adlı əmirlərindən biri Mehdiqulu xandır. I Təhmasib dövründə Mehdiqulu  xan Şüştər  hakimi idi. Bu Avşar əmiri yuxarıda adı çəkilən  Kuhgiluyə valisi Əlvənd xan kimi mərkəzin əmrlərinə tabe olmadığı üçün onun dəyişdirilməsi lazım bilinmiş və bu işin  icrası  Heydərqulu sultana Avşara tapşırılmışdı. Mehdiqulu xan 1540-cı ildə öldürüldü.
Gündüzlü oymağının səsli əmirlərindən biri də Əbülfət bəydir. I Şah Təhmasib 1542-ci ildə Şüştər və Dizfula onu hakim təyin etdi. Sultan ünvanı almışdı.
Gündüzlü oymağının tanınmış əmirlərindən biri də Şahverdi xandır. Şahverdi xan 1594-cü ildə Şüştərin hakimi idi.
Gündüzlü oymağının adlı əmirlərindən biri də Mahmud sultandır. Mahmud sultan Gündüzlü I Şah Abbasın hakimiyyəti dönəmində Qum və Savəyə hakim təyin edilmişdi.
Faruq Sümer yazır ki, Kuhgiluyə avşarının mühüm bir qisminin gündüzlü və araşlı oymaqları təşkil edirdi. Ehtimal ki, araşlı bir yer adıdır. Hazırda Şuştər yörəsində yaşayan gündüzlülər Kuhgiluyədəki gündüzlü avşarların törəmələridir. Seyid Əhməd Kəsrəvi yazır ki, Xuzistanın Şüştər şəhərinin Gurgur çayı kənarında yerləşən Bəliyti bölgəsinin abad kəndlərinin əhalisi gündüzlü oymağının xələfi və qalıqlarıdır.
Guhgiluyədəki gündüzlü avşarların bir bölüyü sonralar Xorasanda Əbivərd dolaylarına, digər bir bölüyü isə bir qrup avşarla bərabər Urmiya bölgəsinə göndərilmişdi.
Gündüzlü oymağının bir qolu Xorasan ətrafında məskunlaşmışdı. Həmin oymağın nümayəndələri XVIII yüzilin önlərində Bağudadə qalasında və civarında yaşayırdılar.
Avşar elinin Gündüzlü oymağının böyük bir qolu Urmiya yörəsində yerləşmişdi. Bu oymaq tarixi ədəbiyyatda bəzən Qaraoğlu kimi də yazılır. Kəlbəli xan Qasımlı-Avşar Urmiyanın Dol mahalını Gündüzlü (Qaroğlu) oymağına vermişdi. Gündüzlü oymağı orda kənd salıb, arx çəkib, ağac əkmişdi.
Gündüzlü əmirlərindən biri də Qoca bəydir. Urmiyalı idi. Nadir şaha xidmət etmişdi.
1747-ci ildə Nadir şahı öldürən qəsdçilərin arasında Qoca bəyin də adı çəkilir.
Gündüzlü oymağının adlı əmirlərindən biri də Səfiyar bəy idi. Səfiyar bəy XVII yüzilin ikinci yarısında yaşamışdı. Səfiyar bəyin Şəhriyar bəy, Hacı bəy adlı oğulları vardı.
Şəhriyar bəy Urmiya yörəsində doğulmuşdu. Mədrəsə təhsili almışdı. Həyatını hərb sənətinə bağlamışdı. Gündüzlü oymağının başçısı idi. Nadir şaha, Əmiraslan xan Qırxlı-Avşara xidmət etmişdi. Şahdan xan ünvanı almışdı.
Şəhriyar xan Əmiraslan xanın fərmanı ilə Urmiyaya hücum edərkən Mehdi xan tərəfindən tutulub, zindana salınmışdı.
Nağı xan Qasımlının özbaşınalığından bezən Urmiya camaatı qonşu mahallara daşındı. Bu halda Mirzə Məhəmmədrza Mirzə Məhəmmədəli oğlu Avşar bir dəstə adamla dilbir olub, qərarlaşdılar ki, Urmiyaya gəlib Nağı xanı öldürsünlər. Zindandan Şəhriyar xan Gündüzlü-Avşarı azad edib, taxta əyləşdirsinlər. Xəbərçilər Nağı xanı duyuq saldılar. Nağı xan yaxınlarından bir dəstə adamı göndərdi ki, yollarda keşik çəksinlər. O adamlardan kimi görsələr öldürsünlər. Torpaqqala adlı yerdə qəsdçilərlə üzləşən Nağı xanın adamları onları öldürüb, dəfn etdilər. Nağı xan Şəhriyar xanı da aradan götürülməsini əmr etdi. Şəhriyar xan və qardaşı Hacı xan Qaraca hamamında çimərkən yaxalandı. Hacı xan hamamın külbəsindən çıxıb qaçdı. Şəhriyar xan isə ələ keçirilib, öldürüldü.
Şəhriyar xanın Məhəmmədtahir bəy adlı oğlu vardı.