cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ceyms Coys
1904–1920-ci illər: Triest və Sürix
Coys atasını ziyarət etmək və Dublinlilər adlı hekayələr toplusunu çap etdirmək məqsədilə 1909-cu ilin ortalarında oğlu Corc ilə birgə Dublinə qayıtdı. O, Noranın Qolueydə yaşayan ailəsinə baş çəkdi və onun anasına çox xoşu gəldi. Triestə qayıtmağa hazırlaşarkən ev işlərinin öhdəsindən gəlməsi üçün Noraya kömək etsin deyə bacısı Evanı da özü ilə aparmağa qərar verdi. Coys Dublinə qayıtmazdan əvvəl bir ay Triestdə qaldı; bu dəfə o, Triestdən olan bir sıra kinoteatr sahiblərini və biznesmenləri təmsil edirdi. Onun bu şəxslərin maddi dəstəyi ilə yaratdığı Volta Kinematoqrafiyası İrlandiyanın ilk kinoteatrı idi. Bu yeni məkan əvvəlcə insanlar tərəfindən bəyənilsə də, Coysun gedişindən sonra mütəşəkkil fəaliyyət göstərə bilmədi. Yazıçı 1910-cu ilin yanvarında digər bacısı Aylin ilə birlikdə Triestə qayıtdı. Eva Dublindən ötrü darıxıb bir neçə il sonra oraya qayıtsa da, Aylin ömrünün sonuna kimi kontinental Avropada yaşadı və bankda kassir işləyən Fransitek Şaurek adlı bir çexlə ailə həyatı qurdu.
Coys 1912-ci ilin ortalarında qısa müddətlik yenidən Dublinə qayıtdı. Dublinlilər əsərinin çapına görə oradakı naşir Corc Roberts ilə uzun illərdir razılığına gələ bilməyən yazıçının budəfəki cəhdi də əvvəlkilər kimi uğursuz oldu və geri qayıdanda yazdığı təhqiramiz Yanan qaz şeirini Robertsə ünvanladı. Atasının yalvarışlarına və irland dostu, yazıçı Uilyam Batler Yeytsin dəvətlərinə baxmayaraq, Coys ömrünün sonuna qədər bir də Dublinə qayıtmadı; onun bundan sonra Dublinə ən yaxın gəldiyi yer London idi.
Onun Triestdəki tələbələrindən biri, daha çox İtalo Svevo ədəbi təxəllüsü ilə tanınan Ettore Şmitz idi. Onlar 1907-ci ildə tanış oldular və bir-birinin uzunmüddətli dostu və tənqidçisinə çevrildilər. Yəhudi əslli katolik olan Şmitz Leopold Blum obrazının real həyatdakı modeli idi; Uliss romanında iudaizm haqda yazılanların çoxu Şmitzin Coysun suallarına verdiyi cavablara əsaslanırdı. Gözü ilə bağlı problemlər ilk dəfə onu Triestdə olarkən narahat etməyə başladı və onun bir çox cərrahiyyə əməliyyatı keçirməsinə gətirib çıxardı.
Coys bu dövrdə pul qazanmaq üçün bir çox yola əl atdı; buna Dublində kinoteatr maqnatına çevrilmək cəhdi də daxil idi. O, tez-tez irland tvidini (yun parça) Triestə idxal etmək haqqında müzakirələr etsə də, sonra bu fikrindən daşındı. Bu məsələ ilə bağlı İrland Yun Zavodları ilə aparılan yazışmalar uzun müddət onların Dublindəki binasının pəncərələrində sərgiləndi. Coysun borc almaq bacarığı onu yoxsulluqdan xilas etdi. Yazıçının gəlirinin qaynağı Berlitz məktəbindəki işi, eyni zamanda, özəl tələbələrə keçdiyi dərslər idi.
1915-ci ildə, tələbələrinin əksəriyyəti Birinci Dünya müharibəsində döyüşmək üçün hərbi xidmətə çağırıldıqdan sonra Coys Sürixə köçdü. Özəl tələbələrindən ikisi – Baron Ambroqio Ralli və Kaunt Fransesko Sordina – Coysun oranı tərk edə bilməsi üçün ərizə ilə rəsmi şəxslərə müraciət etmiş, Coys da öz növbəsində müharibə ərzində Avstriya-Macarıstan imperatoruna qarşı hər hansı bir əməl törətməyəcəyinə söz vermişdi.
Bu period ərzində Coys sosializmə maraq saldı. O, hələ Dublində ikən sosialistlərin yığıncaqlarında iştirak etmiş, 1905-ci ildə Triestdə olarkən isə öz siyasi görüşlərini "sosialist sənətkarın görüşləri" kimi xarakterizə etmişdi. Sosialist təşkilatlardakı "sonsuz daxili müharibələr"i müşahidə edən yazıçının praktik fəaliyyəti 1907-ci ildən sonra zəifləsə də, Riçard Ellmann, Dominik Manqaniello, Robert Skoulz və Corc Uatsonun fikrincə, Coysun sosializmə və pasifist anarxizmə olan marağı bütün ömrü boyu davam etmişdir və onun əsərləri istər forma, istərsə də məzmun baxımından özündə demokratik və sosialist görüşlərə qarşı rəğbət ehtiva edir.
1918-ci ildə o, özünün "bütün dövlətlərə qarşı" olduğunu bəyan etdi; onun köməyinə Benjamin Takerin yazılarındakı və Oskar Uayldın Sosializmin idarəsi altındakı insanın ruhu essesindəki individualist fəlsəfə çatdı. Daha sonralar – 1930-cu illərdə – yazıçı məğlub olmuş multietnik Habsburq İmperiyası ilə bağlı təcrübələrini belə ifadə etmişdi: "Onlar imperiyanı "xarab imperiya" adlandırırdılar. Tanrıdan arzum odur ki, kaş bu cür imperiyalardan daha çox olardı."
1920–1941-ci illər: Paris və Sürix
thumb|left|Paris, 1924-cü il. [[Patrik Yozef Tyuoi|Patrik Tyuoi tərəfindən çəkilmiş portret]]Yavaş-yavaş avanqard yazıçı kimi şöhrət qazandığını görən və bundan məmnunluq duyan Coys Parisdə olarkən bütün fikrini Uliss romanına cəmlədi. Harriet Şou Uiverdən qrant alması bütün vaxtını sadəcə yazıçılığa və şəhərdəki digər ədəbi simalarla görüşməyə həsr edə bilməsi demək idi. Bu müddət ərzində Coysun gözləri ona daha çox əziyyət verməyə və problem yaratmağa başladı; o, çox vaxt göz sarğısı taxırdı. Coys Parisdə Lui Borş tərəfindən müalicə olunurdu və 1929-cu ilə, yəni Borşun ölümünə qədər 9 əməliyyat keçirdi. 1930-cu illərdə o, göz əməliyyatları və qızı Lusiyanın müalicəsi üçün tez-tez İsveçərəyə gedirdi. Coysun fikrincə, qızı şizofreniyadan əziyyət çəkirdi. O vaxt Lusiyanı Karl Yunq müayinə etmişdi; deyilənə görə, Yunq Uliss romanını oxuduqdan sonra Coysun özünün şizofrenik olduğu nəticəsinə gəlmişdi. Yunq ata və qızın hər ikisinin çayın dibinə doğru yol aldığını demişdi; sadəcə, fərq o idi ki, Coys suyun dibinə baş vururdu, Lusiya isə batırdı. Yazıçı Parisdə uzun illər ərzində Finneqanın yası romanını yazarkən Mariya və Ejen Jolas onun qayğısına qaldı. Onların dəstəyi (eyni zamanda, Harriet Şou Uiverin maddi yardımı) olmasa, Coysun əsərləri bəlkə də heç vaxt tamamlaya və ya nəşr olunmaya bilərdi. Jolaslar Finneqanın yası əsərinin bir çox fərqli hissəsini Yazılmaqda olan əsər başlığı ilə seriya şəklində özlərinin Tranzisiya adlı ədəbi jurnalında çap etdirmişdilər. Coys 1940-cı ilin sonlarında Fransada qurulmuş nasist hökumətindən qaçaraq Sürixə qayıtdı. O, tanışlarının yardımı ilə on yəhudinin nasistlərin təqibindən qurtulmasına nail oldu.
Coys və din
Coysun dinə olan münasibəti mübahisəli idi. Özünün, qardaşı Stanislo Coysun və həyat yoldaşının yazdıqlarına əsasən, yazıçı həyatının əvvəlki dövrlərində katolisizmdən qopmuşdu:
Coysun dəfn mərasimi üçün hazırlıqlar görülərkən onun həyat yoldaşı Nora katolik keşişin təklif etdiyi dini xidməti bu sözlərlə rədd etmişdi: "Ona bunu edə bilmərəm."
Leonard Stronq, Uilyam T. Nun, Robert Boyl və başqaları iddia edirdi ki, Coys həyatının əvvəlki dövrlərində qəbul etmədiyi dini inancla sonralar barışmışdı, amma inamından uzaqlaşdıqdan sonra onunla yenidən bir araya gəlməsi özünü çox bariz şəkildə yox, Uliss və Finneqanın yası əsərlərində katolikliyin ifadəsi kimi büruzə vermişdi. Eyni zamanda, Hyu Kenner və Tomas Eliot da Coysun əsərlərinin misraları arasında qətiyyətli bir katotikə xas baxış bucağı gördüklərini, bu əsərlərin örtük qatının altında katolik inancının və düşüncəsinin qırıntıların yatdığını bəyan edirdilər. Kevin Sallivan isə Coysun inancı ilə yenidən barışmasından daha çox, onun əslində inancını heç vaxt tərk etmədiyini düşünürdü. Bununla razılaşan tənqidçilər yarı-avtobioqrafik Sənətkarın gəncliyindəki portreti, həmçinin, Uliss əsərinin baş qəhrəmanı olan Stivenin Coysun özü olmadığını iddia edirlər. Uliss romanını bitirdikdən sonra verdiyi müsahibədə ona ünvanlanmış "Katolik kilsəsini nə vaxt tərk etdiniz?" sualına Coys belə cavab vermişdi: "Bunu kilsədən soruşmaq lazımdır." İmon Hyuzun fikrincə, Coys inancını həm qəbul, həm də inkar edir və beləcə, məsələyə dialektik yanaşır: yazıçı Stivenin dönə-dönə vurğuladığı non-serviam ifadəsini – "Daha inanmadığım şeyin qulu olmayacağam ..." – onun "Mən qulam ..." deməsi və Mollinin də "Bəli" deyərək bunu təsdiqləməsi ilə tarazlaşdırıb. Dediyinə görə, o – xüsusilə Müqəddəs Həftə ərzində – estetik səbəblərə görə Kütləvi Katolik və Pravoslav İlahi Ayinində iştirak edirdi. Yazıçının bacıları Coysun Müqəddəs Həftədə iştirak etdiyini və onları oraya getmək fikrindən daşındırmağa çalışmadığını təsdiqləyiblər. Dostlarından biri İsa Məsihin çarmıxa çəkilərkən dediyi sözləri eşidən zaman Coysun "gizlincə göz yaşı tökdüyünü", başqa bir dostu isə kilsəyə tez-tez getməsinin səbəbinin əslində "qəlbən inanclı biri olduğunu" söyləmişdi.
Umberto Eko Coysu Orta Əsrlərdə sərgərdan gəzən qədim yepiskoplar (lat. episcopi vagantes) ilə müqayisə edir. Onlar mədəni irs və düşüncə tərzindən yox, nizam-intizamdan əl çəkmişdilər. Onlar ayin və rituallarını qoruyub saxladığı kimi, yazıçı da dini təhqir etməyə davam edirdi.
Bir sıra tənqidçi və bioqraflar Endrü Gibsonun fikirləri ilə razılaşır: "Ola bilsin ki, müasir düşüncəli Coys katolik ənənəsinin məhz opressiv idarəsinə şiddətlə qarşı çıxıb. Bununla belə, bu ənənəyə sadiq qalan, onu heç vaxt tərk etməyən və ya tərk edib arxasında qoymaq istəyən başqa bir Coys da vardı." Gibson Coysun "inanclı biri kimi katolik olmasa belə, intellektual olaraq katolik qaldığını" bildirmişdi, çünki onun mədəni keçmişi hətta bu mədəniyyətdən uzaqda yaşayanda belə onun düşüncə tərzinə təsir etməyə davam etmişdi. Coysun dinə olan münasibəti qəliz idi; çox güman ki, bunu anlamaq heç onun özü üçün də asan deyildi. Yazıçı erkən yaşlarında almış olduğu yezuit təhsilinə çox şey borcu olduğu yaxşı bilirdi. Coys yezuitlərdən təhsil alarkən tanıdığı heykəltaraş Avqust Suterə demişdi ki, o, "işləri  elə formada yoluna qoymağı öyrədib ki, bundan sonra onları müşahidə və mühakimə etmək asanlaşır.
Ölümü
thumb|upright|Ceyms Coysun [[Fluntern qəbiristanlığındakı məzarı, Sürix]] Coys 1941-ci il 11 yanvarda Sürixdə deşilmiş onikibarmaq bağırsaq xorası əməliyyatı oldu. Növbəti gün o, komaya düşdü. 1941-ci il 13 yanvar, gecə saat 2-də oyandı, yenidən şüurunu itirməzdən əvvəl tibb bacısından həyat yoldaşı və oğlu haqda soruşdu. Yazıçı 15 dəqiqə sonra vəfat edəndə onlar yolda idilər. Coys dünyasını dəyişəndə 59 yaşının tamam olmasına bir aydan da az bir vaxt qalırdı.
Onun nəşi Sürixdə, Fluntern qəbiristanlığında dəfn olundu. Tenor səsli isveçrəli müğənni Maks Meyli dəfn mərasimində Klaudio Monteverdinin Orfey operasından "Əlvida dünya, əlvida cənnət"i oxudu. İki yüksək rütbəli irland deputat həmin vaxt orada olsa da, onların heç biri Coysun dəfnində iştirak etmədi. Sonralar irland hökuməti Noranın yazıçının nəşinin vətəninə gətirilməsinə icazə verilməsi ilə bağlı təklifini də rədd etdi.
Bernin müvəqqəti işlər vəkili Frank Kremins Coysun ölüm xəbərini Dublinin Xarici İşlər Şöbəsinin katibi Cozef Uolşa verəndə o, belə demişdi: "Xahiş edirəm, Coysun ölümünün təfərrüatlarını araşdırın. Mümkünsə, öyrənin görək, o, katolik olaraqmı öldü? Xanım Coysa başsağlığımızı bildirin və dəfndə iştirak edə bilmədiyimizi izah edin." Əvvəlcə adi qəbirdə dəfn olunan yazıçının nəşi 1966-cı ildə yanında amerikalı heykəltaraş Milton Hebaldın oturmuş heykəli olan, daha dəbdəbəli "fəxri məzar"da basdırıldı. Coysun 1931-ci ildə evləndiyi Nora onun ölümündən sonra 10 il yaşadı. Nora və onların 1976-cı ildə vəfat edən oğlu Corco Coysun yanında dəfn edildi.
2019-cu ilin oktyabrında Coysun və ailə üzvlərinin məzarlarından çıxarılıb ailənin arzusuna uyğun olaraq Dublində istənilən bir yerdə yenidən dəfn olunması və bütün xərclər üçün büdcə ayrılması barədə Dublin Şəhər Konsulluğuna rəsmi təklif irəli sürüldü. Dərhal mübahisələrə səbəb olan bu təklif haqda The Irish Times qəzeti belə yazırdı: “Müasir İrlandiyanın əsərlərini oxumaqdan daha çox özlərini "tərifləməyə", mümkünsə, onların hesabına pul qazanmağa meylli olduğumuz yazıçılarımıza münasibətdə sadəcə öz marağını, hətta ticari marağını güddüyünə şübhə ilə yanaşmamaq çox çətindir.
Dublinlilər
thumb|left|upright|Dublinlilər əsərinin ilk nəşrinin üz qapağı Yazıçının Dublinlilər adlı 15 hekayədən ibarət toplusu ilk dəfə 1914-cü ildə çap olundu. Hekayələr 20-ci əsrin əvvəllərində Dublində və ya Dublin ətrafı ərazilərdə yaşayan, orta təbəqəyə məxsus irland xalqının həyatının naturalistik təsvirindən ibarətdir.
Hekayələr irland millətçiliyinin pik həddə çatdığı, insanların hiddətli bir şəkildə milli kimlik və məna axtarışında olduğu bir periodda yazılıb; tarix və mədəniyyətin kəsişməsində olan İrlandiya hamısı bir nöqtədə birləşən ideyalar və təsirlərlə sarsılmışdı. Hekayələr Coysun epifaniya ideyası – obrazın həyatını dəyişən bir özünüanlama və ya aydınlanma anı – üzərində cəmləşir. Dublinlilər əsərindəki obrazların çoxu sonralar oxucunun qarşısına Uliss romanında ikinci dərəcəli obrazlar kimi çıxır. Topludakı ilk hekayələr uşaq qəhrəmanların dilindən nəql edilir, sonrakı hekayələr isə yaşca daha böyük insanların həyat və qayğıları haqdadır. Bu, Coysun hekayələri uşaqlıq, gənclik və yetkinlik olaraq üç dövrə böldüyünü göstərir.
Sənətkarın gəncliyindəki portreti
1916-cı ildə çap olunan Sənətkarın gəncliyindəki portreti romanı yazıçının yarıda qoyduğu Qəhrəman Stiven romanının demək olar tamamilə yenidən yazılmış formasıdır. Coys Nora ilə mübahisə əsnasında hirsindən romanın əlyazmasını yandırmağa çalışsa da, sonralar bacısının o vaxt əlyazmanı xilas etməsinə görə məmnunluq duymuşdu. Sənətkarın gəncliyindəki portreti həddən artıq avtobioqrafikdir və bildunqsroman janrının sub-kateqoriyası olan künstlerroman termini ilə xarakterizə olunur; romanda Stiven Dedal adlı baş qəhrəmanın uşaqlığı, gəncliyi və tədricən özünün sənətkar kimi fərqinə varmasına aparan yol təsvir olunur. Əsərdə Coysun sonralar tez-tez istifadə edəcəyi şüur axını, daxili monoloq və qəhrəmanın ətrafında baş verənlərdən daha çox, onun özünün psixik reallığına istinad edilməsi kimi texnikaların ilkin nümunələri bütün roman boyunca aydın görünür.
Mühacirlər və poeziya
Teatra marağının erkən yaşda yaranmasına baxmayaraq, Coysun 1914-cu ildə, Birinci Dünya müharibəsi başlayandan bir qədər sonra yazmağa başladığı və 1918-ci ildə çap etdirdiyi Mühacirlər onun nəşr etdirdiyi yeganə pyesdir. Ər-arvad münasibəti haqda olan pyes bir növ Ölülər hekayəsinə (Dublinlilər toplusundakı son hekayə) qayıdış və təqribən pyesi yekunlaşdırğı ərəfələrdə yazmağa başladığı Uliss romanına gedən yol idi.
Coys bir sıra şeir kitabları da çap etdirmişdi. Onun ədəbi cəhətdən püxtələşdiyini göstərən ilk əsər olan Müqəddəs ofis 1904-cü ildə nəşr olunmuşdu və bir növ, satirik, sözlü hücum idi; burada o, özünün Kelt Oyanışının əksər görkəmli nümayəndələrindən daha üstün olduğunu bəyan edirdi. Onun tam ölçülü ilk şeir toplusu olan Kamera musiqisi (1907; Coys kamera musiqisi deməklə zarafatla güvəcə tökülən sidik səsinə istinad edirdi) 36 qısa lirik şeirdən ibarət idi. Bu toplunun nəşri onun adının Coysun əsərlərinin dəstəkləyicisi olan Ezra Paund tərəfindən redaktə olunan İmagist Antologiyası adlı kitaba salınmasına səbəb olmuşdu. Yazıçının həyatı boyunca nəşr etdirdiyi şeirlərə Yanan qaz (1912), Bir qəpiklik şeirlər (1927) və Oğlan uşağının seyri (lat. Ecce Puer; bu şeir 1932-ci ildə nəvəsinin doğumunu və bir az sonra atasının ölümünü vurğulamaq üçün yazılmış və 1936-cı ildə Black Sun Press tərəfindən nəşr olunan Toplu şeirlər adlı kitabda dərc olunmuşdu) daxil idi.
Uliss
thumb|Romanın 1922-ci ildə işıq üzü görən ilk nəşri Coys 1906-cı ildə Dublinlilər əsərini tamamlayarkən topluya Uliss başlığı altında Leopold Blum adlı yəhudi reklam təşviqatçısından bəhs edən daha bir hekayə əlavə etməyi düşündü. O vaxtlar bu fikrin ardını gətirməsə də, 1914-cü ildə eyni başlıq və ideyadan istifadə edərək yeni roman üzərində işləməyə başladı. Roman 1921-ci ilin oktyabr ayında tamamlandı. Müəllif sonrakı 3 ay ərzində əsərdəki düzəlişlər üzərində işləyərək romanı özünün qoyduğu son bitirmə tarixindən – 40-cı doğum günü (2 fevral, 1922-ci il) – qısa bir müddət öncə tamamladı.
Ezra Paund sayəsində əsər 1918-ci ilin martında The Little Review jurnalında seriya şəklində çap olunmağa başladı. Müasir eksperimental incəsənət və ədəbiyyata marağı olan, kommersiya hüququ sahəsində uğur qazanmış Nyu-Yorklu hüquqşünas Con Kuinn tərəfindən fasilələrlə maliyyələşdirilən jurnalın redaktə işləri ilə Marqaret K. Anderson və Ceyn Hip məşğul olurdu. Bu mübahisə əsərin adının uzun müddət əxlaqsızlığın təbliği ilə anılmasının başlanğıcını qoydu. Romanın səmimi, intim düşüncələrdən (şüur axını) ibarət quruluşu kilsə və dövləti narahat etmişdi. Yazıçı romanın çapı zamanı Nyu-Yorkun Poçt Orqanlarının yaratdığı problemlərlə üzləşdi; 1920-ci ilin dekabrında əsərin seriya şəklində nəşri dayandırıldı; 1921-ci ilin fevralında redaktorlar əxlaqsızlığı yaymaqda ittiham olundular. Bu iddihamın əsas səbəbi Uliss əsərindəki "Navsikaya" epizodu olsa da, The Little Review dadaist şairə Elza fon Freytaq-Lorinqofenin Uliss əsərinin müdafiəsinə həsr etdiyi Müasir qadın essesi ilə mövcud ixtilaf yanğınına benzin tökmüşdü. Roman 1934-cü ilə qədər ABŞ-da çap olunmadı. Bütün bu söz-söhbətə görə, Coys bir müddət əsəri nəşr etməyə razılıq verəcək naşir tapmaqda müəyyən çətinlik çəkdi. Buna baxmayaraq, o, 1922-ci ildə romanı Silviya Biçin Sol Sahildə yerləşən məşhur Şekspir və Kompaniya adlı kitab mağazasında çap etdirməyə nail oldu. Romanın həmin il Coysun himayədarı Harriet Şou Uiver tərəfindən çap etdirilən ingilis nəşri ABŞ rəsmiləri ilə olan problemləri daha da artırdı; Amerikaya göndərilmiş 500 nüsxə ələ keçirildi və çox güman ki, yox edildi. Növbəti il Con Rodker həmin çatışmayan nüsxələri yeniləri ilə əvəz etmək məqsədilə daha 500 nüsxə çap etdirdi, amma onlar da Folkstonda gömrük tərəfindən yandırıldı. Əsərin hüquqi baxımdan birmənalı şəkildə qadağan olunmaması naşir Semyuel Rotun pirat nəşrləri də daxil olmaqla, bir çox qeyri-qanuni versiyanın ortaya çıxmasına gətirib çıxardı. 1928-ci ildə Rot barədə məhkəmə qərarı verildi və o, romanın nəşrini dayandırdı.
Uliss və T.S.Eliotun Bəhərsiz torpaq adlı şeir kitabının nəşrinə görə 1922-ci il ingilisdilli modernizm cərəyanı tarixində mühüm yer tutur. Coys əsərdəki obrazları təqdim etmək üçün şüur axını, parodiya, zarafat və demək olar ki, bütün bədii texnikalardan istifadə edib. Hadisələr sadəcə bir günü, 1904-cü il 16 iyun tarixini əhatə edir. Yazıçı əsərdə Homerin Odisseya poemasındakı obrazları və hadisələri müasir Dublinə daşıyıb. Odissey (Uliss) Leopold Blumun, Penelopa onun həyat yoldaşı Molli Blumun, Telemak isə Stiven Dedalın obrazında təcəssüm etdirilir; Coysun yaratdığı obrazlar parodik şəkildə Homerin əzəmətli mifoloji obrazları ilə təzad təşkil edir. Kitab Dublin həyatının səfalətinin və monotonluğunun təfərrüatlarına vararaq şəhərin müxtəlif yerlərini gözlər önünə sərir. Bununla belə, Coys eyni zamanda, şəhəri sevgi ilə araşdırıb; o, iddia edirdi ki, əgər bir gün Dublin hansısa fəlakət nəticəsində dağılsa, şəhəri onun əsəri əsasında kərpicbəkərpic yenidən qurmaq olar. Şəhərin bu dərəcə dəqiq təsvirini yaratmaq üçün Coys Aleksandr Tomun Dublindəki hər bir yaşayış və ticari əmlakın sahib və/və ya icarəçilərinin siyahısı qeyd olunan Tomun direktoriyası adlı əsərinin 1904-cü il nəşrindən istifadə etmişdi. Bundan əlavə, o, daha çox məlumat əldə etmək və bəzi məsələlərə aydınlıq gətirmək üçün hələ də Dublində yaşayan dostlarını sual atəşinə tutmuşdu.
Kitab 18 fəsildən ibarətdir və hər biri günün təxminən bir saatını əhatə edir. Hadisələr təqribən səhər saat 8-dən gecə saat 2-ə kimi davam edir. Romandakı 18 fəslin hamısının özünəməxsus bədii üslubu var və hər bir fəsil Homerin Odisseya poemasındakı bir epizoda istinad edir. Onların hər biri xüsusi bir rəng, incəsənət, elm və bədən üzvü ilə əlaqələndirilib. Belə rəngarəng yazı üslubunun həddən artıq formal və sxematik bir strukturla birləşməsi Coysun 20-ci əsr modernist ədəbiyyatına verdiyi əsas töhfələrdən biridir. Müəllifin digər töhfələrinə əsərin əsas konstruksiyası kimi klassik mifologiyadan istifadə etməsi və mühüm hadisələrin əksəriyyətinin obrazların zehnində baş verdiyi bir kitabda kənar detallara demək olar ki, obsessiv dərəcədə fokuslanması aiddir. Buna baxmayaraq, Coys romanı "həddən artıq sistemləşdirdiyindən" və Homerin əsərindəki fəsillərin adını əsərdən çıxararaq aradakı mifik uyğunluğu önəmsəmədiyindən şikayətlənmişdi. Coys romanı Homerin poemasındakı başlıqlarla çap etdirməyə elə də həvəsli deyildi, çünki öz əsərinin yunan versiyasından fərqlənməsini istəyirdi. Stüart Gilbert 1930-cu ildə Uliss haqda tənqidi əsərini nəşr etdirəndə məlum oldu ki, Coysun ona göndərdiyi sxemdə başlıqların adı vardı. Amma Terens Killin qeyd edir ki, bu, əsəri yazarkən Coysun ağlında olan bir şey deyildi və sxemi də roman yazılıb qurtarandan sonra qurmuşdu.
Finneqanın yası
Kitabdakı əksər söz oyunlarının qaynağı müəllifin bir çox fərqli dildəki cinaslardan istifadə etməsi idi. Bekket və Coysun digər köməkçilərinin gördüyü işlərə müxtəlif dillərdəki bu sözləri Coysun istifadə edə bilməsi üçün bir yerə toplamaq və görmə qabiliyyəti pisləşəndə onlara diktə etdiklərini yazmaq daxil idi.
Romandakı tarixi baxış bucağı Cambattist Vikodan güclü şəkildə təsirlənərək irəli sürülmüşdü və Cordano Brunonun Nola haqdakı metafizikası obrazlar arasındakı qarşılıqlı əlaqədə mühüm rol oynayır. Vikoya görə, tarix dövri səciyyə daşıyır: sivilizasiya xaosdan yaranır, teokratiya, aristokratiya və demokratiya mərhələlərindən keçir və yenidən xaosa çevrilir. Coysun Vikonun tarixin dövriliyi nəzəriyyəsindən təsirlənməsi özünü əsərin giriş və son sözlərində bariz formada göstərir. Finneqanın yası romanı "çay axıb Adəm və Həvva kilsəsindən keçir, sahildən istiqamətini dəyişib körfəzə tərəf burulur, resirkulyasiyanın xain dövrəsi isə bizi Hout qalasına və ətrafına geri gətirir" sözləri ilə başlayır və "tənha, sevilən uzun bir" sözləri ilə bitir. Başqa sözlə, kitab bir cümlənin başı ilə sonlanır və eyni cümlənin sonu ilə başlayır, bu da romanı böyük bir dövrəyə çevirir. Əslində, Coys özü də demişdi ki, əsərin ideal oxucusu "ideal bir insomniya"dan əziyyət çəkəcək, çünki kitabı bitirəndə yenidən birinci səhifəyə qayıdacaq və beləcə, əsəri sonsuz sayda dövr edərək yenidən oxuyacaq.
İrsi
thumb|upright=0.6|Ceyms Coysun [[Şimali Erl küçəsindəki heykəli, Dublin]]Coysun əsərləri Semyuel Bekket, Şon O’Riordan, Xorxe Luis Borxes, Flann O'Brayen, Salman Rüşdi, Robert Anton Uilson, Con Apdayk, Devid Loc, Kormak Makkarti və Cozef Kempbell kimi yazıçılara və elm işçilərinə güclü təsir etmişdir. Uliss bütün modernizm cərəyanının demonstrasiyası və məcmusu" adlandırılır. Bolqar-fransız ədəbi nəzəriyyəçi Yuliya Kristeva Coysun romanlarını "polifonik" olaraq xarakterizə etmiş və onun adını Stefan Malarme və Artur Rembo kimi şairlərlə yanaşı çəkmişdir. thumb|Ceyms Coysun [[Sent-Stivens Qrin parkındakı büstü, Dublin]] Vladimir Nabokov başda olmaqla, bir sıra elm adamları Coysun bəzi əsərlərini tərifləsə də, digərlərini pisləmişdir. Nabokovun fikrincə, Uliss möhtəşəm olduğu halda, Finneqanın yası bərbad idi.
Coysun təsiri özünü ədəbiyyatla yanaşı, digər sahələrdə də göstərmişdir. Finneqanın yası əsərindəki "Mister Mark üçün 3 kvark" cümləsi 1963-cü ildə fizik Marri Qell-Man tərəfindən irəli sürülmüş elementar hissəciklərdən biri olan "kvark" sözünün mənbəyidir.
Coysun həyatı və yaradıcılığı hər ilin 16 iyununda Dublində və dünyanın bir çox şəhərində Blum günü olaraq qeyd edilir və 1963-cü ildə yaradılmış Rüblük Ceyms Coys (ing. James Joyce Quarterly) jurnalı da daxil olmaqla, bəzi nəşrlərdə hələ də onun əsərləri haqda tənqidi yazılar dərc olunur. 2020-ci ilə, yəni ölümünə qədər Coysun ədəbi irsinin varisi olan nəvəsi Stiven Ceyms Coysun qoyduğu qadağalar onun yaradıcılığından istifadəni çətinləşdirirdi. 2012-ci il 1 fevralda Coysun çap olunmuş əsərlərinin müəlliflik hüququna son qoyulması nəticəsində bu qadağalar bir qədər yumşaldıldı.
Mərkəzi İrlandiya Bankı 2013-cü ildə Coysun şərəfinə 10 avroluq xatirə gümüş qəpik dövriyyəyə buraxdı; qəpiyin üzərində Uliss romanından cümlə həkk olunsa da, sitatda yazı xətası vardı – cümlə sırf romanda olduğu kimi yazılmamışdı.
Ölümündən sonra çap olunmuş əsərləri və cızma-qaraları
Bədii ədəbiyyat nümunələri
Qeyri-bədii ədəbiyyat nümunələri
Xarici keçidlər
Coysun yazıları, Milli İrlandiya Kitabxanası
Elektron nəşrlər
Mənbələr
İsmayıl Qasımov
İsmayıl Sadiq oğlu Qasımov (17 dekabr 1989; Sumqayıt şəhəri, Azərbaycan SSR – 9 oktyabr 2020; Füzuli rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin giziri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
İsmayıl Qasımov 17 dekabr 1989-cü ildə Sumqayıt şəhərində anadan olmuşdur. 1996-cı ildə Sumqayıt şəhər 14 saylı orta məktəbin birinci sinfinə daxil olub və həmin məktəbi 2007-ci ildə bitirmişdir. Ailəli idi. Bir övladı var.
İkinci Qarabağ müharibəsində iştirakı
Azərbaycan Ordusunun giziri İsmayıl Qasımov Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması uğrunda başlanan Vətən müharibəsində iştirak etmişdir. İsmayıl Qasımov 9 oktyabr 2020-ci ildə Füzuli döyüşləri zamanı həlak olmuşdur. 10 dekabr 2020-ci ildə İkinci Fəxri Xiyaban da dəfn edilmişdir.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatıldığı və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev in 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən İsmayıl Qasımov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edilmişdir.
Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad olunması zamanı döyüş tapşırıqlarını uğurla yerinə yetirdiyinə, düşmənin əsas qruplaşmalarının məhv edilməsi ilə qoşunların döyüş qabiliyyətinin qorunub saxlanılmasında fərqləndiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 18.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən İsmayıl Qasımov ölümündən sonra "Cəsur döyüşçü" medalı ilə təltif edilmişdir.
Azərbaycan ın Füzuli rayonu nun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən İsmayıl Qasımov ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edilmişdir.
Zahid Xəlilov
Zahid İsmayıl oğlu Xəlilov — Sovet və Azərbaycan SSR dövlət xadimi, görkəmli riyaziyyatçı-alim, akademik, 1962–1967-ci illərdə Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasının Prezidenti olmuşdur.
Həyatı
Zahid Xəlilov 14 yanvar 1911-ci ildə Tiflis quberniyasının Ekatrinenfeld nahiyəsinin (indiki Bolnisi rayonu) Saraçlı kəndində anadan olmuşdur. Milliyyətcə qarapapaq (tərəkəmə) türküdür.
Orta məktəbi və Türk Pedoqoji Texnikumunu Tiflisdə bitirdikdən sonra 1929-cu ildə Bakıda Azərbaycan Dövlət Universitetinin riyaziyyat şöbəsinə daxil olmuş, 1930–1934-cü illərdə Universitet bağlandığına görə ali təhsilini Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunda başa vuraraq yenidən Tiflisə qayıtmış və Dəmir yolu Nəqliyyatı Mühəndisləri İnstitutunda işləmişdir.
1937-ci ildə Tiflisdə Riyaziyyat İnstitutunun aspiranturasına daxil olmuş, 1940-cı il aprelin 22-də Tbilisi Dövlət Universitetində məşhur riyaziyyatçı, professor S. Berqmanın rəhbərliyi altında "Kleb məsələsi və onun ümumiləşməsi" mövzusunda dissertasiya müdafiə edərək Qafqaz türkləri arasında ikinci (İbrahim İbrahimovdan sonra) fizika-riyaziyyat elmləri namizədi — alimlik dərəcəsi alan şəxsdir (opponentləri — Musxelişvili, Vekua).
1940-cı ildə onu Bakıya Azərbaycan Dövlət Universitetinə dəvət etmişlər. Beləliklə, o, ömrünü həmişəlik Azərbaycan və onun elmi ilə bağlamışdır.
1942-ci ildən SSRİ EA-nın Azərbaycan filialına keçmiş, 1945-ci ildə Azərbaycan Elmlər Akademiyası yarandıqda isə onu fizika və riyaziyyat sektorlarının rəhbəri təyin etmişlər.
Z. Xəlilov 1946-cı ildə "Sərhəd məsələlərinin parametrdən asılılığının tədqiqi" mövzusunda dissertasiyasını müvəffəqiyyətlə müdafiə edərək 35 yaşında Azərbaycanın ilk fizika-riyaziyyat elmləri doktoru olmuşdur.
Artıq 1950-ci illərin əvvəllərindən başlayaraq Z. Xəlilovun elmi əsərləri Moskva, Leninqrad, Kiyev, Tbilisi kimi elmi mərkəzlərdə, eləcə də Amerika Birləşmiş Ştatlarında çap olunaraq ona şöhrəti gətirmişdir. Zahid müəllim nəinki Azərbaycan funksional analiz məktəbinin banisi, həm də SSRİ-də bu sahənin ideoloqlarından biri olmuşdur. Xüsusi qeyd etmək lazımdır ki, SSRİ-də ilk "Funksional analiz" dərsliyini də o yazmışdır (1949).
Z. Xəlilov 1950-ci ildə Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunun direktoru təyin edilmiş, 1955-ci ildə Azərbaycan Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü seçilmişdir. Akademik Z. Xəlilov 1957–1959-cu illərdə Akademiyanın vitse-prezidenti, 1962–1967-ci illərdə isə prezidenti olmuşdur. 1967-ci ildən ömrünün sonuna qədər isə özünün yaratdığı Riyaziyyat və Mexanika İnstitutuna rəhbərlik etmişdir.
Görkəmli Azərbaycan riyaziyyatçısı, Əməkdar elm xadimi, akademik Z. Xəlilov SSRİ Ali Sovetinə və Millətlər Sovetinə deputat seçilmiş, "Qırmızı Əmək Bayrağı", "Şərəf Nişanı" ordenləri ilə təltif olunmuş, bir çox başqa mükafatlara layiq görülmüşdür.
Əsas elmi nailiyyətləri
Əsas tədqiqatları funksional analiz, onun İnteqral və diferensial tənliklərə tətbiqi, bütöv mühit mexanikası, avtomatik idarəetmə sisteminin riyazi nəzəriyyəsi, tətbiqi riyaziyyat və riyaziyyatın başqa səhələrinə aiddir. Sovet dövrü Azərbaycanın ilk riyaziyyatçılarından biri olan alim Azərbaycanda funksional analiz məktəbinin əsasını qoymuşdur. Poliharmonik tənliklər sistemi üçün ümumi sərhəd məsələsini həll etmiş, dəyişənlərinə ayrılmayan qarışıq məsələlərin həlli üçün Furye üsulunun analoqunu, qarışıq tipli model tənlikləri üçün şəbəkə üsulunu vermişdir. O, mücərrəd sinqulyar operatorlar nəzəriyyəsini yaratmış, yeraltı hidromexanikanın neft və qaz yataqlarının işlənməsində tətbiq olunan bir çox məsələnin həllini vermiş, Banax fəzasında öz-özünə qoşma olmayan operatorun spektrini tədqiq etmişdir.
Yüksəkixtisaslı kadrların hazırlanmasında böyük xidməti var. Zahid Xəlilov Azərbaycan funksional analiz məktəbinin banisi olmaqla yanaşı həm də SSRİ-də ilk "Funksional analiz" dərsliyinin müəllifidir. O, Azərbaycan riyaziyyatçılar cəmiyyətinin prezidenti seçilmişdir.
Vəfatı
1974-cü il fevral ayının 4-də 63 yaşında vəfat etmişdir. Məzarı Fəxri xiyabandadır. Bakı şəhərində adına küçə və məktəb var.
Təzəabad (Bicar)
Təzəabad — İranın Kürdüstan ostanı Bicar şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 158 nəfər yaşayır (29 ailə). Əhalisini azərbaycan türkləri təşkil edir.
NGC 1402
NGC 1402, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Eridan bürcü istiqamətində yerləşir. SB0 tipli. tərəfindən ildə 66.04 sm (26 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Səlim (şair)
Əbdülrəhman bəy Sahibqıran, təxəllüsü Səlim — XIX əsr kürd şairi. O, Nali və Kürdi ilə birlikdə sorani dilində olan Babani şeir məktəbinin yaradıcılarındandır. Odur ki, Səlim Nali və Kürdi ilə eyni vaxtda yaşamış və əslən Süleymaniyyədən olmuşdur. O, 1866-cı ildə həmin şəhərdə vəfat etmişdir.
Zağa Polad (Bicar)
Zağa Polad — İranın Kürdüstan ostanı Bicar şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 89 nəfər yaşayır (28 ailə). Əhalisini kürdlər təşkil edir.
İskəndər Əliyev
İskəndər Əli oglu Əliyev – Azərbaycan SSR Xalq Yüngül Sənaye komissarı, SSRİ Ali Sovetinin (millətlər palatasının) birinci çağırış deputatı, siyasi repressiyalara uğramış şəxs.
Həyat yolu
1906-cı ildə Rusiya imperiyasının Yelisavetpol quberniyasının Şuşa şəhərində anadan olmuşdur. Onun valideynləri erkən yaşında dünyalarını dəyişmiş, bu səbəbdən böyük qardaşının himayəsində olmuşdur. Qardaşı Bakının Sabunçu rayonunda neft mədənlərində işləmək üçün Bakıya köçəndə, onunla birlikdə idi. Ancaq sonra qardaşı ilə əlaqə kəsilmiş və kiçik yaşlı İ. Əliyev Qasım-İsmaylov (indiki Goranboy) rayonunun Goranboy kəndində bir əkinçinin təsərrüfatında muzdur olmuşdu. Elə o zaman da muzdurların həmkarlar ittifaqında ictimai işlərə qatılmışdır.
Xalq təsərrüfatında fəaliyyəti
1926-cı ildə Gəncəyə köçmüş, orada dəmir yolu deposunda qara fəhlə, sonra isə çilingər kimi işləməyə başlamışdır. Elə bu zaman da özünü fəal ictimaiyyətçi kimi göstərmiş 1928-ci ildə Gəncə deposunun həmkarlar ittifaqı komitəsinin məsul katibi seçilmişdir. 1929–1930-cu illərdə Gəncə dəmiryolu işçilərinin məhəlli həmkarlar ittifaqının mədəniyyət şöbəsinin müdiri, sonra isə onun sədri olmuşdur.
1932-ci ildə Azərbaycan SSR Xalq Yüngül Sənaye Komissarlığının təlimatçısı vəzifəsində işləmişdir.
16 iyun 1933-cü ildə SSRİ Xalq Yüngül Sənaye Komissarlığının Dövlət Pambıq Satışı İdarəsinin Azərbaycan şöbəsinin müdiri təyin olunmuşdur.
11 avqust 1937-ci il tarixində Azərbaycan SSR Xalq Yüngül Sənaye komissarının müavini, 2 noyabr 1937-ci il tarixində isə Xalq Yüngül Sənaye komissarı vəzifəsinə təyin olunmuşdur.
SSRİ Ali Sovetinin deputatı
Deputatlığa namizədliyi 1937-ci ildə Nuxa (indiki Şəki) toxucu fabriki və Qutqaşen (indiki Qəbələ) fındıqtəmizləmə zadodu, Mexanikləşdirilmiş Traktor Stansiyası (MTS) və bu şəhərlərin bir sıra başqa müssisə kollektivləri tərəfindən irəli sürülmüşdür. Bəzi məlumatlara görə, onun namizədliyi həm də Quba şəhərindən verilmişdir.
12 dekabr 1937-ci il tarixində SSRİ Ali Sovetinin (millətlər palatası) deputatı seçilmiş və 1938-ci ilin yanvar ayında onun birinci iclasında iştirak etmişdir.
Deputat olduğu zaman Azərbaycanın bölgələrinə səfərlər edib, seçiciləri ilə görüşlər keçirmişdir. thumb|left|Azərbaycanlı deputatlar SSRİ Ali Sovetinin birinci toplantısında (millətlər palatası), yanvar, 1938. İskəndər Əliyev üçüncü cərgədə soldan birincidir.|400x400px
Repressiyaya uğraması
Stalin və Bağırovun siyasi repressiyalarının qurbanı olmuşdur. 1937-ci ildə Mir Cəfər Bağırov SSRİ Ali Sovetinin deputatlarını ifşa edə biləcək materialların və imzasız (anonim) məktubların yığılmasına dair gizli sərəncam vermişrir. Bu sərəncamı yerinə yetirən şəxslər ona bildirmişdirlər ki, İ. Əliyevin həyat yoldaşının qardaşı bolşeviklər tərəfindən 1927-ci ildə güllələnmiş Müsavat partiyası gizli fəaliyyət göstərən təşkilatının sədri Dadaş Həsənov idi; ögəy dayısı isə az öncə XDİK tərəfindən tutulmuşdur.
İskəndər Əliyev 1 iyun 1938-ci ildə əksinqilabi fəaliyyətlə məşğul olmaqda ittiham edilərək həbs olunmuşdur. 5 iyun 1938-ci ildə "Xalq Daxili İşlər Komissarlığı (XDİK) tərəfindən ifşa olunmuş xalq və partiya düşməni" kimi Kommunist (bolşeviklər) Partiyasından [K(b)P], 1 iyul 1938-ci ildə isə Xalq Yüngül Sənaye Komissarı vəzifəsindən xaric edilmişdir. Həmin ildə deputat mandatından məhrum edilmişdir.
İ. Əliyevin adı 1938-ci ildə "Stalin siyahılarının" 1-ci kateqoriyasına salınmışdır. Bu da o demək idi ki, o güllələnməli idi. Ancaq hansısa səbəblərdən onu edam etmədilər. Ola bilsin ki, onun deputat olması müəyyən qədər ona kömək etdi. Ancaq çox güman ki, onun güllələnməsi növbəsi çatınca repressiyaların səngiməsi dövrü başlandı. Məsələ burasındadır ki, onun adı keçən siyahının tarixi 25 sentyabr 1938-ci il tarixinə təsadüf edilir. Həmin ilin oktyabr ayında isə güllələnmə hökmlərinin icra edilməsini əsasən ləğv etmişdirlər. Bundan sonra məhbusarın çoxusunu uzun müddətə azadlıqdan məhrum edirdilər.
"Sağ-trotskiçi mərkəzinin əksinqilabi milliyətçi təşkilatının" (SEMƏMT) rəhbərlərindən biri olmaqda, istehsalatda ziyanvericiliklə məşğul olaraq təşkilata yeni üzvlərin cəlb edilməsində, Az. SSR partiya və hökumət rəhbərliyinə qarşı təxribatların hazıllamasında ittiham edilmişdir. Ondan başqa, SEMƏMT rəhbərləri kimi daha beş yüksək vəzifəli şəxs həbs edilmişdir. Bunlar Az. SSR Xalq Komissarları Sovetinin 1-ci müavini Manaf Xəlilov, Az. SSR Xalq Daxili Ticarət komissarı İbrahim Əsədullayev, Az. SSR Xalq Əkinçilik komissarı Əbülfət Məmmədov, Xalq Rabitə komissarlığının məsul işçisi Yefim Rodionov və Az. SSR Xalq Komissarları Sovetinin məsul işçisi Boris Lyuborski-Novikov idilər. thumb|İskəndər Əliyevin 25910 №-li istintaq işi.
İ. Əliyev, bu iş üzrə keçən başqa məhbuslar kimi, istintaq zamanı öncə şiddətli işgəncələrə məruz qalaraq təqsirli olduğunu etiraf etməyə məcbur edilmiş, ancaq 1939 ildə məhbusların hamısı öz etirafedici ifadələrindən imtina etmişdirlər. Bu səbəbdən məhkəmə onların işini əlavə istintaqın aparılması üçün geri qaytarmışdı.
1940-cı ildə Moskvanın "Butırka" həbsxanasına göndərilmiş, ancaq sonra Bakıya qaytarılmışdır.
1941-ci ilin 30 avqust tarixində Bakıda Zaqafqasiya Hərbi Dairəsinin Hərbi Tribunalının səyyar iclası tərəfindən ona qarşı irəli sürülən ittihamlarda təqsirli bilinərək 10 il müddətinə azadlıqda məhrum edilmişdir.
Cəzasını Qazaxıstan SSR Karaqanda vilayətinin islah əmək düşərgələrində (Karlaq)çəkmişdi. Ümumi hesabla 18 il ərzində (1938–1956) həbs və sürgündə olmuşdu. Məlumdur ki, sürgün həyatının son illərini (1953–1955) Karaqanda vilayətin Kuv rayonunun Koyandı MTS-ində və Koyandıbulaq kəndinin kolxozunda sürmüş, orada aqronom vəzifəsində çalışmışdır. thumb|left|İstintaq işindən şəkil, 1938.
Bəraət alması
Stalinin ölümündən sonra, 5 mart 1953-cü ildə Mir Cəfər Bağırov K(b)P MK katibi vəzifəsindən azad edilmişdir. 1954 ilin may ayında isə SSRİ baş prokuroru R. A. Rudenkonun rəhbərliyi ilə "əksinqilabçıların" işlərinə yenidən baxmaq üçün Mərkəzi komissiya yaradılmışdır. Bu komissiyanın işinin əsas istiqamətlərindən biri də Azərbaycanda siyasi repressiyalar qurbanlarına bəraət (reabilitasiya) qazandırmaq idi.
SEMƏMT işinə də bu komissiya Karlaqda sürgün həyatını yaşamış İskəndər Əliyevin verdiyi 11.11.1954 il tarixli ərizəsinin əsasında baxmış və nəticədə bu iş üzrə bütün məhkum edilmişlər bəraət almışlar.
M. C. Bağırov və onunla əlbir olanların məhkəmə prosesində iştirakı
İ. Əliyev aprel 1955-ci ildə bəraət almışdır, ancaq buna baxmayaraq 1956-cı ilin fevral ayında hələ də Qazaxıstanda sürgündə idi. Çünki SSRİ prokurorluğu onu Bağırov və onunla əlbir olanlara qarşı məhkəmə prossesində şahid qismində iştirak etmək üçün hazırlayırdılar. Ola bilər ki, onun Bakıya tezliklə qayıdışı onun üçün təhlükəli ola bilərdi, köhnə rəhbərliyin tərəfdarları şahidi ortalıqdan götürmək üçün ona qarşı qəsd təşkil edə bilərdilər.
Bakıya qayıdandan dərhal sonra İ. Əliyev 1956-cı ilin aprel ayında o zaman təşkil olunan keçmiş Az. SSR K(b)P MK katibi M. C. Bağırov və onunla əlbir olanların məhkəmə prosesinə cəlb edilmişdir. Məhkəmə mühakimə edilənləri onlara qarşı irəli sürülən ittihamlar üzrə təqsirli bilərək ağır cəzalara məhküm etmişdir. Bu məhkəmədə İ. Əliyev repressiyalarından zərərçəkmiş və şahid qismində SSRİ baş Prokuroru R. A. Rudenko tərəfindən dindirilmişdir. SEMƏMT rəhbərlərininə qarşı cinayət işinin saxtalaşdırılması və onlara işgəncələrin verilməsi həmin məhkəmədə bir daha sübuta yetirilmişdir və Bağırova qarşı irəli sürülən əsas ittihamlardan biri kimi məhkəmə Hökmünun mətnində xatırlanmışdır:
"1938-ci ildə M. C. Bağırovun göstərişi ilə Az. SSR Xalq Komissarları Sovetinin 1-ci müavini Manaf Xəlilov, xalq daxili ticarət komissarı İbrahim Əsədullayev, xalq əkinçilik komissarı Əbülfət Məmmədov, xalq yüngül sənaye komissarı İskəndər Əliyev, xalq rabitə komissarlığının səlahiyyətlisi Rodionov, Xalq Komissarları Sovetinin məsul işçisi Lyuborski-Novikov həbs edilmişlər. M. C. Bağırovla əlbir olanlar onlara qarşı "sağ-trotskiçi ehtiyat mərkəzinin əksinqilabi milliyyətçi təşkilatının" rəhbərləri olduqları haqqında saxtalaşdırılmış ittiham irəli sürmüşlər. Bağırovun əlaltıları bu şəxslərə qarşı işgəncələr və zorakılıq işlədəndən sonra, onlar çoxlu sayda başqa təqsirsiz insan haqqında saxta ifadələr verməyə məcbur edilmişlər".
Sonrakı həyatı
Bəraət alandan sonra İ. Əliyev xalq təsərrüfatı sistemində işləmiş, rəhbər vəzifələrdə çalışmışdır. O zaman Azərbaycanın stalinizm mirasından aralanma prosesi gedirdi və Azərbaycan SSR KP katibi İmam Mustafayev bu prosesin dərinləşdirilməsində maraqlı idi. Ona görə də İskəndər Əliyev kimi stalinizmdən zərər çəkmiş adamların rəhbər vəzifələrdə bərpa edilməsi bu siyasətə qulluq edən addımlardan idi. Zərər çəkmişlər köhnə rejimi dəstəkləməzdilər. Beləliklə İ. Əliyev 1956–1959-cu illərdə Azərbaycan SSR Meyvə-Tərəvəz Təsərrüfatı Komitəsiinin sədri olmuşdur. 1959-cu ildə İmam Mustafayev vəzifəsindən azad edilmişdir. Onun yerinə gələn Vəli Axundonun dövründə İ. Əliyev yeni təyinat alaraq 1959–1964-cü ilərdə Azərbaycan SSR Zərgərlik Malları Ticarəti Komitəsinin sədri olmuşdur. 1964-cü ildən etibarən ümumittifaq dərəcəli təqaüdçü olan İ. Əliyev 1972-ci ilin 30 dekabr tarixində vəfat etmişdi.
Təhsili
İbtidai təhsilini Bakıda, qardaşı neft buruqlarında işləyərkən almışdı.
1932-ci ildə Oktyabrın 14-cü ildönümü adına Bakı Neft Fəhlə Fakültəsininin məzunu olmuşdur.
1933–1934-cü illərdə isə Moskvada SSRİ Yüngül Sənaye Nazirliyinin rəhbər işçilərinin ixtisasartırma kurslarını bitirmişdi.
Partiya üzvlüyü
1924–1928-ci illərdə Ümumittifaq Lenin Kommunist Gənclər İttifaqı (ÜİLKGİ) üzvü; 1928 ilin sentyabr ayından etibarən Ümumittifaq K(b)P üzvü olmuşdur (partiya bileti № 1434101). Repressiya zamanı partiyadan xaric edilmiş, 1956-cı ildə bəraət alandan sonra partiyada bərpa olunmuşdur. Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası üzvü idi (1956–1972).
Ailəsi
İskəndər Əliyev 1931-ci ildə Pəri Həsənova ilə evlənmişdi. Bu evlilikdən onların Rəna (1932–2016), Fuad (1935–1953) və Arif (1937–1988) adlı üç uşağı anadan olmuşdur. İskəndər Əliyev bəraət aldıqdan sonra ailəsi ilə birləşmişdir. 1956-cı ilə qədər ailəsinin onun taleyi haqqında xəbəri olmamışdır.
Həyat yoldaşı Pəri Həsənova (ərə gedəndən sonra Əliyeva) o zaman Azərbaycanda gizli fəaliyyət göstərən və 1927-ci ildə bolşeviklər tərəfindən güllələnən Müsavat partiyasının Mərkəzi Komitəsinin sədri Dadaş Həsənovun bacısı idi. O, 1930-cu illərdə Gülarə Qədirbəyova ilə birlikdə "Şərq qadını" jurnalında çalışmış, jurnalın məsul katibi olmuşdur. Həyat yoldaşı həbs edildikdən sonra redaksiyadan işdən çıxmış, sonra Bakının Teatr muzeyində işləmiş, hətta bir müddət onun müdiri vəzifəsini icra etmişdir. Ancaq İ. Əliyev məhkəmə qərarı ilə məhkum olunandan sonra, 1942-ci ildə azyaşlı uşaqları ilə Bakını tərk edib Bərdəyə köçməyə məcbur olmuş, orada kənd məktəbində rus dili müəlliməsi vəzifəsində çalışmışdır. M. C. Bağırov 1953-cü ildə vəzifədən kənarlaşdırılandan sonra yenidən Bakıya qayıtmış, məktəbdə müəllimə işləmişdir.
Qazıyevlər (Axund Həsən)
Qazıyevlər — Azərbaycan xalqının tanınmış soylarından biri.
Soyun yaranması
Soyun ulu babası Axund Həsən qazıdır.
Axund Həsən qazının Cabbar bəy adlı oğlu vardı.
Qazıyevlər nəsli böyük bir hissəsi artıq Türkiyədədir. Türkiyədə onların soyadı Kadıoğlu kimi gedir. Türklər Qazıya Kadı deyirlər.
Vilhelm Vin
Vilhelm Vin – istilik şüalanmalarını tənzimləyən qanunlarla əlaqədar kəşflərinə görə 1911-ci ildə Fizika üzrə Nobel mükafatını qazanmış alman fiziki. Vinin yerdəyişmə qanunu onun adını daşıyır.
Erkən illəri
Vin Prussiya əyalətinin (indiki Primorsk, Rusiya) Fişhauzen yaxınlığındakı Qaffkendə torpaq sahibi Karl Vinin oğlu olaraq anadan olub. 1866-cı ildə ailəsi Rastenburq yaxınlığındakı Draxşteyn şəhərinə (indiki Kętrzyn, Polşa) köçdü. 1879-cu ildə Vin Rastenburqda məktəbində, 1880–1882-ci illərdə Heydelberq şəhər məktəbində təhsil aldı. 1882-ci ildə Göttingen Universitetində və Berlin Universitetində təhsil aldı. 1883–1885-ci illərdə Hermann fon Helmholtz laboratoriyasında işləmiş və 1886-cı ildə işığın metallar üzərində difraksiyasına və müxtəlif materialların sınmış işığın rənginə təsiri haqqındakı tezisi ilə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsini aldı. 1896–1899-cu illərdə Vin RWTH Aaxen Universitetində mühazirəçi olaraq fəaliyyət göstərdi. O,1900-cü ildə Vürtsburq Universitetində və 1919-cu ildə Münhen Universitetində Vilhelm Konrad Röntgenin iki dəfə varisi oldu.
Karyerası
1896-cı ildə Vin empirik olaraq qara cisim şüalanmasının paylanma qanununu təyin etdi və sonradan bu qanun onun şərəfinə Vin qanunu adlandırıldı. Vinin həmkarı Maks Plank empirik qanunlara güvənmirdi, buna görə də elektromaqnetizm və termodinamikadan istifadə edərək, sonradan Vin-Plank qanunu adlanan Vin qanunu üçün nəzəri əsas irəli sürdü. Bununla belə, Vin qanunu yalnız yüksək tezliklərdə keçərli idi və aşağı tezliklərdə parlaqlığı düzgün qiymətləndirmirdi. Plank nəzəriyyəyəsini uyğunlaşdırdı və indi Plank qanunu adlanan qanunu təklif etdi, bu da kvant mexanikasının inkişafına yol açdı. Bununla belə, Vinin yerdəyişmə qanunu adlanan digər empirik düstur hələ də çox yararlıdır, bu qanun bir cismin buraxdığı dalğaların maksimal uzunluğunu (λmax) onun mütləq temperaturu (T) ilə əlaqələndirir. 1900-cü ildə, o, (Corc Frederik Çarlz Searlenin tədqiqatından sonra) maddənin bütün kütləsinin elektromaqnit mənşəli olduğunu fərz etdi və elektromaqnit kütləsi ilə elektromaqnit enerjisi arasında əlaqə formulunu təklif etdi.
Vin 1898-ci ildə anod şüalarının öyrənilməsi üçün Vin filtrini (həmçinin sürət sellektoru olaraq da bilinir) təkmilləşdirdi. Bu yüklü hissəciklər üçün sürət filtri kimi istifadə edilə bilən perpendikulyar elektrik və maqnit sahələrindən ibarət bir cihazdır. Sürətləndirici kütlə spektrometriyasında hissəcikləri sürətinə görə ayırmaq üçün istifadə olunur. Cihaz ortoqonal elektrik və maqnit sahələrindən ibarətdir ki, bu cihazda düzgün sürətə malik hissəciklər filtri təsirsiz olaraq keçir, fərqli sürətə sahib hissəciklərin isə trayektoriyası əyilir. O yüklənmiş hissəcik enerjisi analizatoru, monoxromator və ya kütlə spektrometri kimi konfiqurasiya edilə bilər. 1898-ci ildə Vin ionlaşmış qaz axınlarını tədqiq edərkən, kütləsi hidrogen atomuna bərabər olan müsbət hissəciyi müəyyən etdi. Vin bu tədqiqatı ilə kütlə spektrometriyasının əsasını qoydu. Cozef Con Tomson Vinin aparatını təkmilləşdirdi və 1913-cü ildə əlavə təcrübələr apardı, sonra 1919-cu ildə Ernest Rezerford tərəfindən aparılan tədqiqatdan sonra Vinin hissəciyi qəbul edildi və proton adlandırıldı.
Vin 1911-ci ildə "İstilik şualanmalarını tənzimləyən qanunlarla əlaqədar kəşflərinə görə" Fizika üzrə Nobel mükafatını qazandı.
Əli Ələsgərov
Ələsgərov Əli Ələsgər oğlu — Əməkdar həkim (2009).
Həyatı
Ələsgərov Əli Ələsgər oğlu 29 iyun 1953-cü ildə Naxçıvan Muxtar Respublikası Babək rayonunun Nehrəm kəndində anadan olmuşdur.
1979-cu ildə Tibb İnstitutunu bitirərək terapevt ixtisası almış, əmək fəaliyyətinə Nehrəm kənd xəstəxanasında başlamışdır. Sonralar işini Naxçıvan şəhərində N.Nərimanov adına Respublika xəstəxanasında davam etdirmişdir.
Ailəlidir, 4 övladı,7 nəvəsi var.
Təltifləri
2009-cu ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məclisinin sədri Vasif Talıbovun fərmanı ilə muxtar respublika səhiyyəsinin inkişafındakı səmərəli fəaliyyətinə görə Ələsgərov Əli Ələsgər oğluna "Əməkdar həkim" fəxri adı verilmişdir.
Birxadəm
Birxadəm — Əlcəzairin şimalında, Əlcəzair vilayətinin ərazisində kommuna.
Etimologiya
"Birxadəm" adı mürəkkəb sözdür, ərəbcə "quyu" mənasını verən "bir" və "qul" mənasını verən "xədim" sözlərindən yaranmışdır. Burada "xədim" xüsusi addır, "Xadəm" kimi yazılır, yəni bu ad "Xədimin quyusu" kimi tərcümə olunur.
Coğrafi mövqe
Kommuna vilayətin orta hissəsində, dəniz səviyyəsindən 98 metr yüksəklikdə yerləşir.
Kommuna ölkənin paytaxtı və vilayət mərkəzi olan Əlcəzair şəhəri ilə birbaşa bitişikdir və onun mərkəzindən təxminən 7 kilometr aralıdadır.
Gavanlı (Əsədabad)
Qovanlı və ya Gəvənli - İranın Həmədan ostanının Əsədabad şəhristanının Mərkəzi bəxşinin ərazisinə daxil olan kənd.