cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Zorbalıq
İş yeri zorbalığı
İş yeri zorbalığı iş yerində bir şəxsin davamlı olaraq bir şəxə və ya şəxslərə qarşı pis rəftar etdiyi zaman meydana çıxır. İş yeri zorbalığı zamanı sözlü və ya sözsüz, psixoloji və alçaldıcı zorbalıq baş verə bilər. İş yeri aqressiyası xüsusilə çətindir. Çünki məktəb zorbalığı kimi zorbalıqlardan fərqli olaraq, iş yerindəki zorbalar həmin qurumun, təşkilatın, cəmiyyətin qaydalarına və siyasətinə uyğun fəaliyyət göstərirlər. Hədəfə və ya qurbana qarşı zorbalıq edənin ondan yuxarı vəzifəli şəxslər olduğu hallar üstünlük təşkil edir. Lakin zorba hədəfdən eyni vəzifədə və ya ondan aşağı səviyyədə də çalışa bilər.
İş yeri zorbalığı ilk dəfə 1992-ci ildə Andreya Adams tərəfindən işlənilmişdir. O, bu ifadədən özünün "İş yerində zorbalıq: Ona necə qarşı çıxmalı və dəf etməli" kitabında bəhs etmişdir.
İş yerinin daha böyük və ya kiçik həcmli olmasının zorbalıq üzərindəki təsiri də araşdırılmışdır. İş yeri zorbalığı aşkar və ya gizli formada ola bilər. Yuxarı vəzifəli şəxslər tərəfindən hiss edilməyə də bilər, ya da bir çox şəxs tərəfindən bilinə də bilər.
Neqativ təsirlər təkcə hədəflə məhdudlaşmaya da bilər. Zorbalıq işçilərin həvəsini aşağı sala və ya qurumun mədəniyyətini pis mənada dəyişə də bilər. İş yerində zorbalığa qarşı bir şəxsin və ya bir qrupun çıxmasının ciddi bir nəticəyə gətirib çıxarmadığı düşünülür.
Akademik sahədə
Akademik sahədə zorbalıq akademik iş yerlərində, xüussilə universitet və kolleclərdəki elm adamları və ya digər işçilər arasında ba. verir. İnanılır ki, bu sahədəki zorbalıq digər sahələrə nisbətən daha azdır.
Sənaye sahələrində
Neft sənayesində, menaxini sahələrdə, maşın dükanlarında və s. iş yerlərində zorbalıq geniş yayılmışdır. Qorxutmanın və təhdid etmənin belə hadisələr barədə rəsmi şikayətlərin edilməsinə mane olduğu düşünülür. Sənaye və ya istehsalat sahələrində daha çox aşağı təhsilli kişilər işləyir. Belə yerlərdə zorbalıq barədə məlumat verilməsi qadına xas xüsusiyyət kimi qəbul edilir və həmin adam xəbərçilik ittiham edilir. Bundan tez-tez yuxarı vəzifəli şəxslərin yanında hörmət qazanmaq üçün istifadə edilir.
İnformasiya texnologiyaları sahəsində
İnformasiya texnologiyaları sahəsindəki zorbalıq xəstəlik hallarına, aşağı səviyyəli iş həvəsinə və rəhbərliyin tez-tez dəyişməsinə səbəb olur. Son vaxtı müəyyən olan işlər və və s. kimi səbəblər stress altındakı rəhbərliyi öz işçilərinə qarşı zorbalığa təhrik edir.
Hüquqi sahədə
Digər sahəlrlə müqayisədə hüquq sahəsində zorbalığın daha geniş şəkildə yayıldığı güman edilir. İnanılanın əksinə iterarxik vəziyyətin buna yardım etdiyinə inanılır. Bu sahədəki zorbalığa qadın hüquqşünaslar, təcrübəçilər, 5 ildən az təcrübəsi olan işçilər və digər şəxslər zorbalığa məruz qalır.
Tibb sahəsində
Tibb sahəsindəki zorbalq daha çox tibb bacılarına və təcrübəçi həkimlərə qarşı olur. Bunun tibb sahəsindəki mühafizəkar və iyerarxik adət-ənənənin nəticəsində baş verdiyi güman edilir. Beləcə, uzun müddət davam edən zorbalıq zənciri formalaşır.
Amerikan Tibb Bacıları Assosasiyasınnı bildirdirmişdir ki, bütün tibb bacılarının və qardaşlarının təhlükəsiz, təzyiqsiz mühitdə işləmə haqqları vardır. Lakin onların bu hüquqları səbəbləri tam formada aydın olmasa da, geniş şəkildə pozulur. İnsanlararası qeybətin və şayiəlrin də buna səbəb olduğu düşünülür.
Tədris prosesində
Müəllimlər də bir çox hallarda zorbalığa məruz qalırlar. Lakin elə hallar olur ki, zorbalığı edən tərəf məhz müəllimlərin özü olur.
Digər sahələrdə
Zorbalıq sözünə bir şəxsə bir şeyi aressiv formada, təhdidləvə ya güc tətbiq etməklə qəbul etdirmək kimi tərif verilməsinə görə buna bir çox iş sahələrində rast gəlinir. İnsanlar müsbət vədlərlə işçilərini və ya iş yoldaşlarını həvəsləndirmək əvəzinə onlara qarşı təhdidlərdən, şayiələrdən və s.-dən istifadə edərək onları özünə tabe etməyə cəhd edir. Buna görədir ki, psixoloq Pauline Rennie-Peyton qeyd edir ki, biz həyatın bütün sahələrində zorbalıqla qarşılayırıq.
Cansız obyektlərdə
Uşaqların yaşlılara yardım etməsi üçün nəzərdə tutulmuş antropomorfik robotlara qarşı zorbalıq etdiyi müşahidə edilir. Onların hücumları robotların hərəkət yollarını bloklamaq kimi hərəkətlə başlayır, sonradan sözlü zorbalığa, daha sonradan isə həmin obyektin dağıdılması ilə müşahidə edilir. Araşdırma zamanı bəlli olmuşdur ki, robotları qıran uşaqların 75 faizi onları insan kimi qəbul etdiyini, 35 faizi isə bunu əyləncə üçün etdiklərini bildirmişdir.
Qarşısının alınması
Zorbalığı önləmə onun qarşısının alınması, ona mane olunması və dayandırılmasıdır. Bir çox kompaniya dünya üzrə zorbalığa qarşı mübarizə aparmağa çalışır. Zorbalığa qarşı olan kompaniyalara və tədbirlərə aiddir: Antizorbalıq günü, Antizorbalıq həftəsi, Beynəlxalq Çəhrayı günü, Beynəlxalq Zorbalığa qardaş dayanma günü və Milli zorbalığın qarşısının alınması günüş ABŞ-nin 23 ştatında qəbul edilmiş qanunlara görə məktəblərdə zorbalıq qadağan edilmişdir.
Zorbalığa cavab
Zorbalıq davam edən və izolyasiya olmayan davranışdır. Ümumi olaraq, insanlar zorbalıqla qarşılaşdıqda ona ya ona cavab verir, ya görməzdən gəlir, ya da zorbanı ələ ala bilmək üçün nüfuz fiquruna çevirir. Zorbalığı görməzdən gəlmək çox zaman heç nəyi yaxşılaşdırmır və bir çox hallarda, vəziyyətin daha da pisləşməsinə səbəb olur. Zorbalıq davranışına tez bir zamanda cavab vermək önəmlidir. Bu onun ələ alınmasına və bir daha da törədilməməsinə səbəb ola bilər. Zorbalığa kənardan şahidlik edənlərin reaksiyası çox önəmlidir. Ona qarşı kənardakı şəxslərin heç nə etməməsi onu daha da qızışdıra bilər, az da olsa ona qarşı çıxılması isə onu sakitləşdirə bilər.
Səlahiyyətli şəxslər bu məsələlərdə mühüm rol oynaya bilər. Buna misal olaraq zorbanın valideynlərini, müdirlərini, insan resursları rəhbərini, komanda rəhbərini və s.-i göstərmək olar. Bunu etmək həmçinin, səlahiyyətli şəxslərin vəzifə borclarıdır. Lakin bəzi hallarda, bu vəzifəli və səlahiyyətli şəxslər necə reaksiya vermək lazım olduğunu bilmirlər. Bu isə vəziyyətin daha da pisləşməsinə səbəb olur. Hətta bəzi məqamlarda səlahiyyətli şəxslər zorbanı daha da həvəsləndirir və dəstəkləyirlər. Bu isə hədəfin və ya qurbanın daha tez bir zamanda sınmasına, izolyasiya olmasına və marjinallaşmasına səbəb olur. Ən uyğun cavab vermə yolu zorbalığın olması faktını qəbul edib, qanuni cəzaları vermək və bunun olmayacağı mühiti formalaşdırmaqdır. Zorbalığın qurbanı olan insan bir çox hallarda hansı səlahiyyətli məqamlara müraciət edəcəyini və buna qarşı necə mübarizə aparacağını bilmir. Belə hallarda ən yaxşı reaksiya bu sahədə təlim görmüş təlimçi və ya psixoloqla məsləhətləşməkdir. Some of the most effective ways to respond, are to recognise that harmful behaviour is taking place, and creating an environment where it won't continue.
Natsumi Hara
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 1 oyun keçirib.
Bir anın həqiqəti (film, 2003)
Məzmun
Filmdə 1994-1995-ci illər Azərbaycanda baş verən hadisələrdən danışılır. Siyasi triller janrında olan film iki aparıcı süjet xəttinə malikdir. Film 1994-cü ildə prezident yanında xüsusi şöbənin rəisi Şəmsi Rəhimovun öldürülməsilə başlayır və 1994-1995-ci illərdəki siyasi hadisələri əks etdirir.
Echinops nizvanus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Bulbophyllum xanthoacron
(Bulbophyllum xanthoacron) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Zelendol rayonu
Zelendol rayonu (Zelenodol rayonı, Зеленодо́л районы́) — Rusiya Federasiyası, Tatarıstan Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon. Rayon respublikanın şimal-qərbində yerləşir. Kazan şəhər dairəsi, Biektau, Yuxarı Oslan, Kaybiç rayonları ilə, Çuvaşıstan (Kozlovski, Urmarski rayonları) və Mari El (Voljski rayonu və Voljsk şəhər dairəsi) ilə həmsərhəddir.
İnzibati mərkəzi Zelenedol şəhəridir.
Coğrafiyası
Volqa çayının hər iki sahilində yerləşən respublikanın yeganə rayonudur. Rayon ərazisində Sviyaqa (Volqanın sağ qolu) və Çanta çaylarının mənsəbləri yerləşir.
1957-ci ildə Kuybışev su anbarının doldurulması nəticəsində ərazidə yerləşən qədim Sviyajsk şəhəri su anbarının altında qalır, Burada yalnız kənd şəkilində Sviyaqa adasında yerləşmişdir. 2008-ci ildə Sviyqaanın sol sahilindən Sviyajskaya gedən bir bənd ilə yol salınır və ada faktiki olaraq yarımadaya çevrilir. 2011-ci ildə bəndin üstündən bir kanal və bir körpü inşa edilmişdir.
Volqa-Kama qoruğunun Raifski hissəsi rayon ərazisində yerləşir.
Tarixi
Rayonun ərazisi 1920-ci ilə qədər Kazan qəzasının, 1920-1927-ci illərdə isə Arsk kantonunun tərkibinə daxil olur.
Yudino rayonu adı ilə 4 avqust 1938-ci ildə ləğv edilmiş Kazan rayonunun qərb hissəsindən qurulmuşdur. Rayonun inzibati mərkəzi işçi Yudino kəndində yerləşirdi (indi Qazanın bir hissəsidir).
1 yanvar 1948-ci il tarixinə rayona 3 kənd məclisi daxil olur: Vasilyevski, Oktyabrski, Yudinski, həmçinin 24 kənd: Ayşin, Belo-Bezvodninski, Bişninski, Bolşe-Derbışkinski, Bolşe-Klyuçinski, Bolşe-Kulbaşski, Bolşe-Kurquzinski, Bolşe Yakinski, Borisoqlebski, Qarinski, Kadışevski, Kinder, Krasnoqorsk, Malo-Klyuçinski, Nikolski, Novopolski, Osinovski, Osoko-Kovalinski, Remplerski, Rusko-Mari-Kovalinski, Semiozerski, Suxoretski, Urazlinski, Şiqalinski. Yudino rayonunun ərazisi 906 km² idi.
16 iyul 1958-ci ildə rayon mərkəzi Yudino kəndindən Zelenodolsk şəhərinə köçürüldü və rayon Zelenodolo adlandırıldı.
Əhalisi
Əhalisi: 162,3 min nəfər. 1989-cu il siyahıyaalınmasına görə: 51,4% -i ruslar, 43.5% -i tatarlar, 2.6% -i çuvaşlar, 0.7% -i marilər. 2002-ci il siyahıyaalınmasına əsasən etnik tərkib: 48,7% - ruslar, 46,2% - tatarlar, 2,5% - çuvaşlar, 0,5% - marilər. Şəhər şəraitində (Zelenedol şəhəri) rayon əhalisinin 75,08 % -i yaşayır.
Bretan bölgəsi
thumb|Bretan bayrağı. Bretan— Breton, günümüzdə Fransa sərhədləri içində qalan, keçmişdə müstəqil krallıq və hersoqluq olan bölgə. Anlayış ayrıca 6 Seltik xalqından biri olan Bretanları təsvir etmək üçün də istifadə edilir. Bretan haqqında məşhur olaraq danışılır.
Coğrafi mövqeyi və əhalisi
Bretan bölgəsi şimalda La-Manş boğazı (İngilislər tərəfindən İngilis kanalı olaraq adlandırılır) və cənubda Biskay körfəzi ilə əhatə olunmuş Fransanın şimal bölgəsindəki böyük bir yarımadadır. Bölgənin sahəsi 34.034 km2-dir. Inzibati olaraq 4 sahəyə bölünür- mərkəzi Rennes olan Ille-et-Vilaine, mərkəzi Saint Brieuc (Bretan dilində Sant-Brieg) côtés-d'Armor, Vannes (Bretan dilində Gwened) və mərkəzi Brest olan Finistere.
2004-ci ilin etibarı ilə Bretanın əhalisi 4.198.500 nəfərdir. Əhalinin 72%-i Bretan bölgəsində, digər 28%-i isə Pays de la Loire bölgəsində yerləşmişdir. 1999 əhali sayımına görə ən böyük yaşayış bölgələri bunlardır: Nantes (Bretan dilində Naoned) (711.120 nəfər), Rennes (Bretan dilində Roazhon) (521.188 nəfər) və Brest (Bretan dilində Leon) (303.484 nəfər). Tarixi olaraq bölgə sərhədləri içində olan Nantes, 1941-ci ildən bu yana Pays de la Loire bölgəsinin və bu bölgəyə bağlı Loire-Atlantique əyalətinin mərkəzidir. Bunun səbəbi Rennes və Nantes arasındakı əyalət mərkəzi olma münaqişəsidir.
Tarixi
Bu gün Bretan adlanan ərazidə insan məskənləri erkən Paleolit və ya Epi-paleolitik dövrə qədər dönür. Bölgədəki neolit dövründən qalma megalitlər tapılmışdır. Roma mənbələrində Dəmir dövründə Venesiya, Osismii, Namneti, Coriosoliti və Riedoni tayfalarının mövcudluğunu qeyd edilir.
Bulbophyllum floribundum
(Bulbophyllum floribundum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Azərbaycanda parlament seçkiləri (2005)
2005-ci il Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinə seçkilər — Milli Məclisə 3-çağırış seçkilər 2005-ci il 6 noyabrda keçirilmişdir.
Tarixçə
Mərkəzi Seçki Komissiyası Azərbaycan Respublikasının 27 may 2003-cü il tarixli Qanununun 3.5-ci və 3.6-cı maddələrinə uyğun olaraq, 2005-ci il noyabrın 6-da Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinə keçiriləcək seçkilərlə əlaqədar özünün qərarları ilə 2005-ci ildə:
Seçkilər
Azərbaycan Respublikasının Seçki Məcəlləsinə uyğun olaraq 2005-ci il sentyabrın 7-dən etibarən ölkədə seçkiqabağı təşviqat başlanmış və seçkilərə 24 saat qalmış, yəni noyabrın 5-i saat 8.00-a kimi davam etdirilmişdir.
MSK-nın iclasında ödənişsiz efir vaxtının adları çəkilən seçki subyektləri arasında bölgüsü məqsədilə püşkatma keçirildi və seçkiqabağı təşviqat dövründə onlara ayrılan ödənişsiz efir vaxtı bölgüsünün nəticələrini əks etdirən cədvəllər təsdiq olundu.
Seçki günündə – 2005-ci il noyabrın 6-da ölkənin 125 seçki dairəsində səsvermə keçirildi.
Dairə seçki komissiyalarının qərarları ilə 37 seçki məntəqəsi üzrə səsvermənin nəticələri etibarsız sayılmışdı. Əvvəlkilərdən fərqli olaraq Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatları yalnız majoritar seçki sistemi üzrə seçilirdi. İlk dəfə idi ki, Azərbaycanın Dağlıq Qarabağ ərazisi üzrə yaradılmış 122 saylı Xankəndi seçki dairəsində də səsvermə təşkil olunmuşdu.
2005-ci il noyabrın 23-də Mərkəzi Seçki Komissiyası noyabrın 6-da Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinə keçirilmiş seçkilərin nəticələrinin yoxlanılması və təsdiq edilməsinə baxılması üçün səsvermənin ümumi yekunları haqqında MSK-nın protokolunu, eləcə də dairə seçki komissiyalarının protokollarını onlara əlavə edilən sənədlərlə birlikdə Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsinə təqdim etdi.
Məcəllənin tələblərinə cavab vermədiyindən 6 dairə seçki komissiyasının protokolları təsdiq edilmədi. 115 seçki dairəsi üzrə deputatlar seçilmişdi. 2005-ci il noyabrın 6-da keçirilmiş seçkilərdə 17 saylı Yasamal üçüncü seçki dairəsindən Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatı seçilmiş Lalə Şövkət Hacıyeva Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 89-cu maddəsinin I hissəsinin 5-ci bəndinə əsasən Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Seçki Komissiyasının 19 yanvar 2006-cı il tarixli 2/3 saylı Qərarı ilə deputat mandatından məhrum edildi.
14 iyun 2006 tarixində təəkrar seçkilərdə seçki dairələri üzrə səsvermənin nəticələri haqqında dairə seçki komissiyaları protokollarının məlumatlarına əsasən Milli Məclisə 10 yeni deputat seçildi.
Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin tərkibinə seçilmiş 124 nəfərin 9-u seçicilərin təşəbbüs qrupları, 50 — si ölkədə fəaliyyət göstərən siyasi partiyalar, 6-sı siyasi partiyaların blokları və 59-u özləri tərəfindən deputatlığa namizəd irəli sürülmüşdü.
Etirazlar
Seçki sonrası Azadlıq Bloku mətbuat konfransı keçirmişdir.
17 saylı Yasamal üçüncü seçki dairəsindən deputat seçilmiş Lalə Şövkət total saxtakarlıq səbəbiylə seçki nəticələrini tanımadığını, mandatından imtina etdiyini elan etmiş və 17 yanvar 2006-cı ildə mətbuat konfransı keçirmişdir.
Azadlıq Blokuna üzv olan siyasi partiyalar mitinq keçirdi, partiyaların sədrləri Əli Kərimli (AXCP), İsa Qəmbər (Müsavat), Lalə Şövkət (ALP) və Sərdar Cəlaloğlunun (ADP) çıxış etdiyi mitinq başa çatandan sonra, seçkilərin nəticələrinə etiraz edən 2 000 yaxın etirazçı oturaq seçkilərin nəticələrinə etirazlarını bildirdi. Etirazlar axşam saatlarına yaxın Daxili İşlər Nazirliyinin Daxili Qoşunları tərəfindən dağıdıldı, nəticədə 500 yaxın etirazçı yaralandı.
Daha sonra 9 noyabr, 13 noyabr və 23 noyabr tarixində mitinqlər keçirildi.
Dolça (astronomiya)
Dolça — Zodiak qurşağında olan bürclərdən biri. Bu bürc haqqında ən qədim məlumatlar Babil Krallığı zamanındakı daş barelyeflərdə görünür. Ən parlaq ulduzu Sədalməlik adlanır. İkinci ən parlaq ulduzu Sadalsuuddur. Knidli Evdoksun, Aratoslu Solinin, Ptolomeyin antik ulduz kataloqlarına daxil edilmişdir. Messye (Messier) nömrələri M2, M72 və M73 olan ulduz topaları bu bürcə daxildir.
Xarici keçidlər
Bürcə və ulduzlara on-line burada baxa bilərsiz — İNTERNET-TELESKOP
Qazaxıstan–Türkiyə münasibətləri
Qazaxıstan–Türkiyə münasibətləri — Qazaxıstan Respublikası ilə Türkiyə Respublikası arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr.
Tarixi
16 dekabr 1991-ci il tarixində öz dövlət müstəqilliyini elan edən Qazaxıstanı bir dövlət kimi Türkiyənin elə həmin gün dərhal tanıması münasibətlərin müsbət məcrada inkişaf etməsinə təkan vermişdir.
Maraqlar
thumb|[[Astanadakı Atatürk abidəsi]] Qazaxıstan və Türkiyə arasında qarşılıqlı inam münasibətləri inkişaf edib. Siyasət sahəsində isə hərtərəfli əməkdaşlığa mane ola biləcək və bunu məhdudlaşdıracaq heç bir ziddiyyət yoxdur.
Türkiyə Qazaxıstanın ən yaxın və etibarlı tərəfdaşlarından biridir. Hazırda Qazaxıstan Türkiyənin Orta Asiyada regionundakı ən böyük siyasi və iqtisadi partnyorudur. Türkiyə Qazaxıstanın həm xarici siyasətində mövcud olan türkçülük inteqrasiyasının güclənməsində, həm də Qazaxıstanla praqmatik iqtisadi əməkdaşlıqda maraqlıdır. Qazaxıstanın Türk Dövlətlərinin Dövlət Başçılarının Zirvə toplantılarındakı aktiv fəaliyyəti Türkiyə Respublikası tərəfindən çox müsbət xarakterizə olunur.
Türkiyə Qazaxıstan vasitəsilə Çinə, Şərqi və Cənub-Şərqi Asiya ölkələrinə dəniz daşımalarından asılı olmayan birbaşa quru əlaqəsi əldə edir. Qazaxıstan üçün isə Türkiyə vasitəsilə Avropaya, Yaxın Şərqə çıxış vacibdir.
İkitərəfli səfərlər
Bu iki ölkə arasında mütəmadi olaraq baş tutan ikitərəfli səfərlər zamanı Qazaxıstan–Türkiyə strateji əməkdaşlığının daha da möhkəmləndirilməsi, əməkdaşlığın müxtəlif əlaqələr üzrə inkişafı, ticari-iqtisadi, sərmayə, sənaye, tranzit-nəqliyyat və mədəni-humanitar sahələrdə əlaqələrin dərinləşdirilməsi yolları, bir sıra digər ölkələrdə də birgə iqtisadi layihələrin reallaşdırılması, türkdilli ölkələrin gömrük ittifaqının yaradılması imkanlarından Trans-Anadolu qaz boru kəmərində Qazaxıstanın türk payı əldə etməsinədək kifayət qədər geniş məsələlər müzakirə olunmuşdur. Bir sıra məsələlərlə bağlı müxtəlif sənədlər imzalanmışdır. Bunun ən bariz nümunəsi isə 2009-cu ildə Qazaxıstan Prezidenti Nursultan Nazarbayevin Türkiyəyə etdiyi səfəri zamanı iki ölkə arasında Strateji Əməkdaşlıq Razılaşmasının imzalanması olmuşdur.
Diplomatik əlaqələr
Hazırda Türkiyənin Astanada səfirliyi, Almatıda baş konsulluğu , Aktauda isə konsulluğu fəaliyyət göstərir.
Ümidsiz ev qadınları (teleserial, 2011)
Ümidsiz ev qadınları — Türkiyənin Kanal D telekanalında yayımlanan teleserial. Türkiyə kinematoqrafının son illərdəki ən məşhur komediya teleseriallarından biridir.
Bulbophyllum florulentum
(Bulbophyllum florulentum) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Bir cənub kəndində (film, 1997)
Məzmun
Bu musiqili filmdə cənub kəndlərindən birində müğənnilərin başına gələn əhvalatlardan danışılır.
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Echinops obliquilobus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Bulbophyllum xantanthum
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Çoxbölümlü biberşteyniya
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" – VU A2c+3 cd. Azərbaycanın nadir növüdür.
Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
Çiçəkləməsi və meyvə verməsi aprel-may aylarına təsadüf edir. Quru, gilli, əhəngli və daşlı yamaclarda rast gəlinir.
Yayılması
Naxçıvan düzənliyi və dağlıq hissəsidir.
Sayı və tendensiyası
Populyasiyanın təbii bərpası azalır, antropogen təsirlərə həssaslıq müşahidə olunur.
Məhdudlaşdırıcı amillər
Populyasiyanın zəif təkrarlanması, otarılma, tapdalanmadır.
Mühafizə tədbirləri
Yayıldığı sahəni qorumaq üçün müvafiq tədbirlərin görülməsi, növün müasir vəziyyətinin dəqiq öyrənilməsi, yeni yayılma sahələrinin aşkar edilməsi, introduksiya olunması təklif olunur.
Azusa İvaşimizu
Azusa İvaşimizu — Yaponiya qadın futbolçusu.
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 122 oyun keçirib, 11 qol vurub.
The Last of Us
The Last of Us  — Naughty Dog tərəfindən hazırlanan, fəaliyyət-macəra və həyatda qalma-qorxu növlərindəki, Sony Computer Entertainment tərəfindən yalnız PlayStation 3 üçün yayımlanan videooyunu. 10 dekabr 2011'dəki Spike Video Oyunu Mükafatları əsnasında elanı edilmiş olmaqla birlikdə dünya səviyyəsində 14 iyun 2013, Yaponiya'da 20 iyun 2013 satışa təqdim edilmişdir. PlayStation 4 üçün təşkil edilən və The Last of Us Remastered adını daşıyan versiyası isə Şimali Amerika'da 29 iyul, Avropa və Avstraliyada 30 iyul, Birləşmiş Krallıqda isə 1 avqust 2014 tarixlərində nümayiş olunmuşdur.
Haqqında
Oyun bütün dünyanı qucaqlayan və yoluxanları bir neçə saat içərisində insanlara hücum edən varlıqlara çevirən epidermiya xəstəliyinin başlamasından iyirmi il sonrasını, 2033-cü ili mövzu alır. Xəstəlik səbəbiylə mədəniyyət böyük ölçüdə məhv olmuş və fərqli qruplar halında yaşamaq məcburiyyətində qalan insanlar, həyatda qala bilmək üçün bir-birləri və xəstəliklilərə qarşı mübarizə etmək məcburiyyətində qalmışdır. Bu post apokaliptik mühitdəki Amerika Birləşmiş Ştatları'nda keçən oyun, orta yaşlardakı kişi xarakter Joel'un (Troy Baker'ın səsləndirməsi və canlandırması ilə), xəstəliyə qarşı immuniteti olan gənc qız Ellie'yi (Ashley Johnson'ın səsləndirməsi və canlandırması ilə) işıldaquş adlı separatçı bir qrupa çatdırması əsnasında ikilinin başından keçənləri mövzu alır. Oyunun böyük bir qismində Joel, oyunçular tərəfindən nəzarət edilir və qarşılaşılan müxtəlif çətinliklərin öhdəsindən gəlməyə çalışır.
Ümumi olaraq müsbət reaksiyalarla qarşılaşan The Last of Us; müxtəlif oyun araşdırmalarını yığan və orta bir bal təyin edən veb saytlarından Metacritic'də 100 üzərindən 95, GameRankings'də isə %95,04'lik orta tutdu. Bu ortalamalarla birlikdə PlayStation 3 platforması üçün ilin və bütün zamanların ən yaxşı on oyunu arasında sadalandı. İlk həftəsində 1,3 milyondan üzərində nüsxə sataraq Grand Theft Auto V 'in ardından, 2013-cü ildə nümayiş olunan oyunlar arasında ilk həftəsində ən çox satılan ikinci oyun oldu. The Last of Us Yanvar 2015 etibarilə dünya səviyyəsində 5,43 milyon üzərində, The Last of Us Remastered isə eyni tarix etibarilə 2,75 milyon nüsxə üzərində satmağı bacardı. 2013 VGX'də "İlin Oyunu" da daxil olmaq üzrə namizəd göstərildiyi yeddi kateqoriyadan dördündə mükafatın sahibi oldu.
Oynanış
The Last of Us üçüncü şəxsin baxışından istifadə edən aksiyon-macəra sağ qalma-qorxu video oyunudur. Post-apokaliptik fantastikada əsas personajlar Coel və Ellie'nin ABŞ-ın müxtəlif nöqtələrindən keçdiyi oyunda oyunçular Coeli, Ellini isə süni intellekt idərə edir. Oyunçular həmçinin açılış ardıcıllığında Joelin qızı Saraya və sonrakı epizodda Elliyə nəzarət edirlər. Oyun boyu Duo; O, yoluxmuş insanlara və yoluxmamış düşmənlərə qarşı müxtəlif odlu silahlar, döyüş silahları və bəziləri əldəqayırma olan partlayıcılarla, həmçinin yaxın döyüş və gizli texnikalarla mübarizə aparır. Odlu silahlara müxtəlif tapançalar, ov tüfəngləri, tüfənglər, pulemyotlar, alovlar və yaylar daxildir. Bu silahların hamısı bütün oyuna daxil edilmir və səviyyələr keçdikcə hekayənin axışına uyğun olaraq qarşılaşırlar. Döyüş silahları ağac yonqaları, beysbol çubuğu, metal borular, pala və baltalardan ibarətdir. Yalnız birini daşımaq mümkün olan bu döyüş silahlarının müəyyən bir ömrü var və hər vuruşda bu ömür azalır. Ətrafda tapılan boş şüşə butulkalar və kərpiclər düşmənin diqqətini yayındırmaq, onları çaşdırmaq üçün birbaşa düşmənə atmaq və ya döyüş zamanı daha çox zərər vermək üçün istifadə edilə bilər.
Oyundakı əşya istehsal sistemi sayəsində ətrafdan toplanan spirt, sarğı, cır-cındır, şəkər, partlayıcı maddələr və bıçaqları birləşdirərək bəzi avadanlıq və silahlar istehsal etmək mümkündür. Toplanan materiallarla molotof kokteylləri, bıçaqlar, sağlamlıq dəstləri, mismar bombaları, tüstü bombaları hazırlana bilər və ya hər hansı bir döyüş silahı inkişaf etdirərək düşməni bir vuruşla öldürə biləcək birdəfəlik silah istehsal etmək mümkündür. Bütün bu silah və avadanlıqların istehsalı oyun zamanı real vaxt rejimində xarakter daşıdığı bel çantasını çıxarıb yerə əyildikdən sonra baş verir. Bel çantası müəyyən tutuma malik olduğundan, yığılan materialın və istehsal olunan avadanlıqların müəyyən həddi var.
Oyunçular birbaşa düşmənlərə hücum edə, aşkar edilmədən hücum etmək üçün onlara yaxınlaşa və ya heç bir hücum etmədən düşmənləri keçə bilərlər. Dinamik gizli sistem sayəsində siz istənilən obyektin arxasında gizlənə və bir çox strategiya və texnika inkişaf etdirə bilərsiniz, eyni zamanda düşmənlər onlara fərqli reaksiya verir. Oyunda mövcud olan “Qüvvələr balansı” süni intellekt sistemi sayəsində düşmənlər istənilən münaqişədə sığınacaq alır, ehtiyac duyduqları halda köməyə çağırır və Joel zəif olduqda, məsələn, güllələri bitdikdə, diqqəti yayındırdıqda və ya hücuma məruz qalanda hücuma keçir. Buda bizlərə süni intellektin necə bacarıqlı olduöunu və oyunu maksimum reallığa yaxın formada hiss etməyə şərait yaradır. Xarakterin hər an yerdə çöməldiyi “dinləmə rejimi” sayəsində düşmənlərin divar kimi maneələrin arxasında olsalar belə, onların ətrafdakı yerləri çıxardıqları səslərə görə təyin oluna bilir. Düşmənlərlə döyüşməklə yanaşı; Üzməyi bilməyən Ellini üzən taxtanın köməyi ilə suyun üzərindən keçmək, ətrafdakı zibil qutularından və ya pilləkənlərdən istifadə edərək müxtəlif yerlərə qalxmaq, uzun taxta parçalardan istifadə etmək kimi oyun boyu qarşılaşılan kiçik miqyaslı platforma maneələri mövcuddur.
İnkişafı
2014-cü ilin mart ayında Naughty Dog-un 2013-cü ildəki The Last of Us video oyununun film adaptasiyasının oyunun yazıçısı və yaradıcı direktoru Neil Druckmann tərəfindən yazılacağı elan edildi; 2016-cı ildə inkişaf cəhənnəmə getdi və tərəfdaşlıq 2019-cu ildə sona çatdı və hüquqlardan imtina edildi. Uncharted-a əsaslanan filmin geniş inkişafı ilə əlaqədar olaraq, Naughty Dog-dan başqa bir oyun seriyası olan Druckmann film və televiziya studiyaları ilə müqaviləyə müəyyən süjet nöqtələrinin daxil edilməsini təmin etdi; O, The Last of Us-un yaradılması və inkişafı ilə Uncharted-dən daha çox bağlı olduğunu hiss edir və həmişə onun uyğunlaşdırılmasında hansısa şəkildə iştirak etmək istəyirdi.
2018-ci ildə yazıçı və rejissor Kreyq Mazinə PlayStation Productions tərəfindən potensial televiziya adaptasiyası üçün video oyunların siyahısı təqdim edildi; Televiziyanın daha uyğun olduğunu düşündüyü üçün o vaxt The Last of Us-un filmə uyğunlaşdırıldığını öyrəndikdə məyus oldu. Təxminən on iki dəfə oynamış video oyunun pərəstişkarı olan Mazin Druckmann ilə 2019-cu ildə ortaq dostu Şennon Vudvord vasitəsilə tanış olub. Mazinin Çernobıl serialının pərəstişkarı olan Druckmann razılaşdı ki, “Sonuncumuz”un televiziya serialının uzunluğuna və sürətinə ehtiyacı var. Görüşdükdən təxminən bir həftə sonra serialı HBO-ya təqdim etdilər. HBO prezidenti və baş məzmun zabiti Casey Bloys və dram proqramlaşdırmasının rəhbəri Francesca Orsi oyunla tanış deyildilər, lakin onlar Çernobıldakı işinə və hekayə və dünyaya sərmayəsinə görə Mazinə etibar etdilər.
2020-ci ilin mart ayında planlaşdırma mərhələsində olan və ilk oyunun hadisələrini işıqlandırması gözlənilən HBO-da televiziya adaptasiyası elan edildi. Mazin və Druckmann serialın müəllifi və icraçı prodüseri, televiziya prodüseri Karolin Ştrauss və Naughty Dog prezidenti Evan Wells icraçı prodüser, oyun işçisi Qustavo Santaolalla isə serialın bəstəkarıdır. Serial Sony Pictures Television, PlayStation Productions və Naughty Dog tərəfindən birgə istehsal olaraq elan edildi; Bu, PlayStation Productions tərəfindən istehsal olunan ilk seriyadır. Bear and Pear Productions şirkəti adı altında istehsal olunur. Mazinin Çernobılda birlikdə işlədiyi Yohan Renck 2020-ci ilin iyununda serialın icraçı prodüseri və rejissoru elan edildi; O, COVID-19 pandemiyası nəticəsində qrafik ziddiyyətləri səbəbindən noyabr ayında serialı tərk etdi. HBO noyabrın 20-də şouya yaşıl işıq yandırdı. PlayStation Productions-dan Əsəd Qızılbaş və Karter Swan icraçı prodüser, Word Games isə prodüser şirkəti seçilib.
Bulbophyllum foetidilabrum
(Bulbophyllum foetidilabrum) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Echinops onopordum
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Yutyrannus huali
Yutyrannus huali — cinsinə aid yeganə növ. Təbaşir dövründə 125 milyon il öncə yayılmışlar. Çinin Lyonin vilayəti ərazisində aşkarlanmışdır. Qiqantoraptordan sonra ən iri lələkli canlıdır. Onun çəkisi 1,4 ton və 9 metr uzunluğa malik imiş. Adi ləlıklərin uzunluğu 15 sm təşkil edirdi. Yutyrannus adı Çin sözü olan yu, 羽 (lələk), növ adı isə Y. huali — huáli, 华丽 (gözəl)
Qaradağ silsiləsi
Qaradağ silsiləsi - Güney Azərbaycan ərazisində dağ silsiləsi.
Qaradağ silsiləsi Ağrı dağı və Talış dağları arasında yerləşərək həmin dağ silsilələrini birləşdirir. Lakin Araz çayı Qaradağ silsiləsini Kiçik Qafqaz dağlarından ayırır. Qaradağ silsiləsinin çox hissəsi meşə zolaqları ilə örtülüdür.
Dəniz səviyyəsindən 3600 m hündürlüyə malik olan Qaradağ silsiləsinin uzunluğu 220 km, eni isə 30-65 km-dir. Qaradağ silsiləsi qədim əlvan metal mədənlərinə də malikdir.
Azərbaycan Ali Hərbi Dənizçilik Məktəbi
Azərbaycan Ali Hərbi Dənizçilik Məktəbi — Azərbaycanda fəaliyyət göstərmiş ali hərbi təhsil müəssisəsi.
Haqqında
Bakı Ali Hərbi Dənizçilik Məktəbində 1992-ci ildən başlayaraq dənizçi zabitlərlə yanaşı Silahlı Qüvvələrin quru qoşunları üçün mütəxəssislərin də hazırlığı təşkil olunmuşdur. Burada dənizçilər üçün tədris müddəti 5 il, quru qoşunlarının zabitləri üçün 4 il olmuşdur.
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 20.08.2001-ci il tarixli fərmanı ilə Bakı Ali Hərbi Dənizçilik Məktəbinin adı dəyişdirilib ona Azərbaycan Ali Hərbi Dənizçilik Məktəbi adı verilmişdir. 1999-cu ildən məktəbdə NATO standartlarına uyğun tədris proqramı həyata keçirilir və bu proqrama uyğun olaraq məktəb Azərbaycan Hərbi Dəniz Qüvvələri üçün 5 hərbi ixtisas üzrə zabit kadrlar hazırlayır.
1999-cu ildən yeni proqramla tədris keçən kursantlara 4 il təhsil aldıqdan sonra "leytenant" hərbi rütbəsi verilir və onlar Dənizçilik Məktəbinin nəzdində təşkil edilmiş 1 illik zabit ixtisas kursunda təhsillərini davam etdirirlər.
Bununla da məktəbin respublika üzrə hərbi təhsil müəssisələri sistemində statusu artdı.
1999-cu ildən məktəbdə dəyişikliklərlə əlaqədar təhsil yeni proqramlara keçmişdir. 2003-cü ildə bu proqramlar təkmilləşdirilərək Azərbaycan Respublikasının müdafiə naziri və təhsil naziri tərəfindən təsdiq olunmuşdur.
Hərbi Dəniz Qüvvələrində miçman heyətinin peşəkarlığının artırılması üçün bir sıra tədbirlər görülmüşdür. 2003-cü ildən başlayaraq Təlim Tədris Mərkəzində və Azərbaycan Ali Hərbi Dənizçilik Məktəbində miçman kursunu keçənlər Hərbi Dəniz Qüvvələrinə göndərilirlər.
Dənizçi zabitlərin ixtisaslarının artırılması məqsədi ilə 2003-cü ildən AAHDM-nin nəzdində gəmi şturmanı, suüstü gəmilərin silahları, suüstü gəmilərin rabitə və radiotexniki vasitələri, gəmi-dizel və dizel elektrik enerji qurğuları ixtisasları üzrə 10 aylıq zabitlər kursu fəaliyyət göstərir.
Yaponiya şəhərləri
Şəhərlər — Yaponiyanın bələdiyyə səviyyəli inzibati vahidləri. Qəsəbə və kəndlərdən fərqli olaraq şəhərlər qəzaların tərkibinə daxil deyillər və birbaşa prefekturalara tabedirlər. Şəhərlərin hüquqları "Yerli idarəetmə haqqında Yaponiya Qanunu" ilə müəyyənləşdirilir.
Əhalisinin sayı 50 min nəfəri keçən yaşayış məntəqələri bu statusu ala, əhalisinin sayı azalıb 50 mindən aşağı düşən yaşayış məntəqələri isə bu statusu itirə bilər. Yaponiyanın əhalisinin sayı ən az olan şəhərində — Utasinayda cəmi 6 min nəfər yaşayır. Amma məsələn, həmin prefekturaya daxil olan Otofuke qəsəbəsinin əhalisinin sayı 40 minə yaxındır. Ən iri şəhərlər xüsusi (əhalisi 200 mindən çox), mərkəzi (əhalisi 300 mindən çox) və ya hökumət qərarı ilə müəyyənləşdirilimiş (əhalisi 500 mindən çox) şəhər statusu ala bilərlər. 2010-cu il aprel ayının 1-nə olan məlumata görə Yaponiyada 786 şəhər var.
2020 Yay Paralimpiya Oyunları
thumb|200x200px 2020 Yay Paralimpiya Oyunları və ya rəsmi adı ilə XVI Yay Paralimpiya Oyunları — 2020-ci il avqustun 25-dən sentyabrın 6-na qədər Yaponiyanın paytaxtı Tokio şəhərində baş tutacaq Yay Paralimpiya Oyunları.
Aygül İdrisova
Aygül İldusovna İdrisova (, doğ. 11 iyul 1995-ci il) — Başqırdıstanlı dama üzrə beynəlxalq qrosmeyster. 2019-cu ildə keçirilən dünya çempionatının gümüş mükafatçısı, 2017-ci dünya çempionatının bürünc mükafatçısı. Avropa çempionu (2016).
Təhsili
2002-ci ildən 2011-ci ilə qədər A. Validi (İşimbay) adına 2 nömrəli Başqırd respublika Gimnaziyasında (İşimbay), 2011-2013-cü illərdə R.Qaripov adına 1 nömrəli Başqırd respublika Grammatika Məktəbində (Ufa) oxumuşdur. Yüksək təhsil göstəricilərinə görə medalla təltif olunmuşdur. 2013-cü ildən Başqırd Dövlət Universitetinin Fiziki-Texniki İnstitutunun Tətbiqi Fizika kafedrasının tələbəsidir.
İdman karyerası
6 yaşında, uşaq bağçasına gedəndə dama oynamağa başlamışdır. Birinci sinifə getdikdən sonra məktəbdəki dama bölməsinə qatıldı. 9 yaşında, 2004-cü ildə qadınlar arasında beynəlxalq yarışda Rusiya fərdi komandasında iştirak edərək ən yüksək səviyyədə debüt etdi. Ufa şəhər 23 nömrəli Gənclər İdman Məktəbinin şagirdidır. 2011-ci ilə qədər Satrash dama klubunda (Ishimbay) oynamışdır. 2012-ci ildən Yunost (Ufa) klubunda oynamışdır. "Başneft" (Ufa) peşəkar dama klubunda oynayır.
2013-cü ildə 19 yaşadək qızlar arasında keçirilən dünya çempionatınının qalibi (Fransa, Mirpua). Rusiya millisi ilə Avropa çempionu (Oktyabr 2014, Estoniya). 2014-cü ildə qızlar arasında Avropa çempionatının qalibi oldu (Belarus, Pinsk) Beynəlxalq dama oyunu üzrə dünya çempionatında 6-cı yeri tutdu (2015). 2016-cı ilin blits formatlı dünya çempionatının, eyni zamanda Avropa çempionatının qalibi. Həmən ili Beynəlxalq Qrossmeyster (GMIF) titulunu aldı. 2017-ci ildə Dünya Kubokunda bürünc mükafatçısı. 2019-cu ildə Dünya Kubokunda ikinci yerə çıxdı.
Bern Coğrafiya Cəmiyyəti
Bern Coğrafiya Cəmiyyəti — İsveçrə Konfederasiyasının coğrafi sahədə fəaliyyət göstərən ictimai təşkilatlarından biri. Mərkəzi ofisi Bern şəhərində yerləşir. Prezidenti Elizabet Bəşlindir.
Tarixi
thumb|Albert Şaffter Cəmiyyətin əsası 15 may 1873-cü ildə İsveçrənin Bern şəhərində qoyulmuşdur. Təşəbbüskarı və qurucu prezidenti professor Albert Şaffter olmuşdur.
Fəaliyyəti
Assosiasiya müntəzəm olaraq mühazirələr, müzakirələr, ekskursiyalar və səyahətlər həyata keçirir. Səyahətləri İsveçrədə 1-4 gün müddətində, xaricdə is 1-2 həftə müddətində olan coğrafi ekskursiyalardan ibarətdir.
Üzvlər üçün öz nəşrləri çap olunur.
Araks
Araks Avetisyan Muradovna və ya sadəcə olaraq Araks (erm: Արաքս Մուրադի Ավետիսյան; ) — erməni sovet yazıçısı, jurnalist.
Araks Avetisiyan Muradovna 25 dekabr 1903-cü ildə Qarakiləsədə (indiki Vanadzor) kənd müəllimi ailəsində doğulmuşdur. Tiflisdəki Meriamian-Hovhanian qızlar məktəbində oxumuş və 1923-cü ildə orta təhsilini başa vurmuşdur.
1930-cu ildə isə İrəvan Dövlət Universitetini bitirmişdir. 1933-cü ildə Moskvada jurnalistika kurslarına qatılmışdır. Araks əsasən jurnalist kimi fəaliyyət göstərsə də, uşaq ədəbiyyatına da öz töhfəsini vermiş və - Erməni Uşaq Ədəbiyyatı sahəsinin öncül simalarından birinə çevrilmişdir.
1933-cü ildə Moskvadakı təhsilini başa vurduqdan sonra İrəvana qayıdan Araks, “Oktemberik” uşaq jurnalında redaktor kimi fəaliyyətə başlayır. Daha sonra “Ədəbiyyat” qəzetində və radioda fəaliyyət göstərir.
Yazıçı Araks Avetisyan Muradovna 15 iyun 1978-ci ildə İrəvan şəhərində vəfat etmişdir.
Araksın 1928-ci ildə İrəvanda nəşr edilmiş "Alvan" (Ալվանը: Նարգո) əsəri 1930-cu ildə Fətəli İsmixanovun Azərbaycan dilinə tərcüməsində "Azərnəşr" tərəfindən nəşr edilmişdir.
== Nəşr edilmiş bəzi əsərləri ==
Toplu əsərləri (1954)
Toplu Əsəsrləri (1965)
Üç nağıl - Երեք պատմվածք(1926, Tiflis)
Nağıllar - Պատմված քներ(1926, İrəvan)
Alvan - Ալվանը: Նարգո (İrəvan, 1928)
Zimmi - Զիմմի (İrəvan, 1931)
Sehrli çarx - Հրաշալի սավարնակե (İrəvan, 1937)
Uşaq nağılları - Մանկական պատմվածք (İrəvan, 1937)
Dərəçiçəkli nənə - Ծաղկաձորցի Թաթիկը (İrəvan, 1939)
Laurikin macəraları - Լաուրիկի արկածները (İrəvan, 1941)
Məğrur eşq - Հպարտ սեր (İrəvan, 1947)
Ferdinand Mindinq
Ferdinand Qotliboviç Mindinq (11 yanvar, 1806. Polşa – 13 may, 1885. Rusiya) — Almaniya və Rusiya riyaziyyatçısı.
Fəaliyyəti
Sabit mənfi əyrilikli səthi – psevdosferanı öyrənmişdir. 1840-cı ildə psevdosferanın səthində geodezik (ən qısa) xətlərin əmələ gətirdiyi üçbucaqda triqonometrik münasibətləri tapmışdır. Həndəsəyə və riyazi analizə aid əsərləri vardır.
Anarxiya (təşkilat)
Anarxiya — XX əsrdə Bakıda fəaliyyət göstərmiş ən iri anarxist təşkilat.
Quruluşu və mahiyyəti
1905-ci ildə Hnçak partiyasının keçmiş üzvü S.Kalaşyants tərəfindən yaradılmışdı. 1905-ci ildə erməni-daşnakların azərbaycanlılara qarşı törətdikləri qırğından sonra anarxistlərin təsiri xeyli gücləndi. Bu zaman vəzifəli şəxslərə və sənayeçilərə qarşı terror aktları geniş hal aldı ki, bu da anarxistlərin fəaliyyəti üçün əlverişli şərait yaratdı. Anarxistlərin başlıca prinsipi onların insan azadlığına zidd saydıqları hər hansı dövlət hakimiyyətinin məhv edilməsi idi. Əsası hələ Mixail Bakunin və Pyotr Kropotkin tərəfindən qoyulmuş anarxist təsəvvürlərə görə, Rusiyada xalqın iradəsi ilə anarxizm ideyalarına əsaslanan inqilab labüddür. Sonra isə dövlətçiliyin xarabalıqları üzərində kollektiv əməyə və mülkiyyətə əsaslanan azad şəhər və kənd icmaları yaradılmalıdır. O dövr anarxistlərinin fəaliyyətində iki əsas cərəyan özünü göstərirdi - Kropotkinin ardıcılları anarxist-kommunistlər və həmkarlar təşkilatlarında işləyən anarxist-sindikalistlər. Bakı anarxistlərinin sosial tərkibinin xüsusiyyəti onda idi ki, onların sıralarına fəhlələrdən başqa, sonralar xeyli sayda sinfi simasını itirmiş ünsürlər də qoşulmuşdu. Təşkilata bir neçə sosial-demokrat və "Hnçak" partiyasının üzvləri də daxil olmuşdu.
Fəaliyyət və maliyyə dəstəyi
Anarxistlərin Bakıda ilkin fəaliyyət istiqamətlərindən biri anarxizm banilərinin ideyalarının təbliği, kitabça və intibahnamələrin nəşri idi. Bu məqsədlə mətbəə də yaradılmışdı. Fərdi terrorla yanaşı, iqtisadi təxribat da törədilirdi. Təşkilatın maliyyə dəstəyi əsasən milyonerlərdən oğurlanan pullar yaxud təxribatlar nəticəsində olurdu. 1906-cı ildə poladəritmə fabrikindəki fəhlələr 2 ay boyunca tətil etmiş, bu vaxtı onlara maddi yardımı Anarxiya təşkilatı göstərmişdi.
Tarixi
1906-cı ildə Böyük Britaniyanın Bakıdakı vitse konsulu Lesli Urkarta sui-qəsd cəhdi və Mantaşov zavodunun direktoru İ.Doluxanovun öldürülməsi böyük səs-küyə səbəb olmuş, 5 sentyabr 1906-cı ildə daşnaklar anarxistlərin öldürdüyü Mantaşov zavodunun direktoru, Daşnaksütun partiyasının üzvü İ.Doluxanovun qisasını alaraq S.Kalaşyantsı qətlə yetirdilər. Buna cavab olaraq anarxistlərin silahlı dəstəsi Daşnaksütuna müharibə elan etdi. Kalaşyantsın ölümündən sonra idarə heyətinə F.Yatsenko, X.Zakaryants və A.Ter-Sarkisov gəldi. 11 sentyabr 1906-cı ildə Bakının Sevastopol restoranında keçirilən anarxist təşkilatları konfransında polis müdaxiləsi nəticəsində həbs olunan 80 nəfərin içində Anarxiya təşkilatının üzvləri də vardı. Daşnaksütunla atışmalar nəticədə 1906-07ci illərdə 17 daşnak və 11 anarxist öldürüldü.
Həmin il qrupun keçmiş üzvləri olan Abram Ştern və V.Zeyçin ölümü münasibətilə təşkilat belə bir bildiriş yaymışdı: "Həlak olmuş yoldaşlarımızın xatirəsi üçün başlanmış böyük işə davam edəcəyik, əzilmiş xalqın parlaq idealları olan, beynəlxalq inqilabi proletariatın qurtarıcısı olacaq inqilabı anarxizmi mübarizənin ən radikal forması ilə yayacağıq." 23 sentyabr 1906-cı il tarixində yayımlanan "Novoye Vremya" qəzetində Anarxiya təşkilatının artıq "Bund" və "Borba" qrupları ilə koalisiya yaradıb "Qırmızı möhür" təşkilatı yaratdığı elan olunmuş, təşkilatın adından təhdid məktubları yazılmaması xəbərdarlığı verilmiş, əks halda sonlarının Qriqor Ter-Avanesyan və Artyom Tovmasyan kimi ölüm olacağı qeyd olunmuşdu.
Echinops opacifolius
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Azatlar
Azatlar — Sasanilər İmperiyasında, eləcə də Atropatenada mövcud olmuş sosial təbəqə.
İran tarixçisi Səid Nəfisi azad məfhumunu belə izah edir: "Arilər İran ərazisinə gəldikdən sonra yerli türk əhalidən fərqlənmək üçün özlərini azat adlandırmışlar. Sonralar azat məfhumu nəcib, alicənab mənalarında da işlədilmişdir. Sasanilər dövründə mövcud olan süvari (səvari) yaxud əsvaran silki də onlardan törəmişdir. Pəhləvi dilində olan əsvari terminindən müasir səvar termini əmələ gəlmişdir. Ərəblər isə bu sözü cəm halında əsavirə ilə əvəz etmişlər. Bu təbəqə əsas etibarilə əkinçiliklə məşğul olurdu. Lakin bu işi onların ixtiyarında olan kəndlilər icra edirdilər. Azatların bir qismi sarayda yüksək mövqe sahibi idi. Belə ki, II Xosrovun oğlanlarının tərbiyəçisi bu silkdən olmuşdur."''
Sasanilər dövründə bu silkə irsi olaraq kəndlilərin idarə edilməsi tapşırılmışdı. "Tanserin məktubu"nda göstərildiyinə görə əyanların (yuxarı silkin) hökmranlıq hüququ irsi olmuşdur. Lakin M.Ravəndi bu fikrin əleyhinə çıxaraq yazır ki, ""Tanserin məktubu"nda olan yuxarıdakı fikir inandırıcı deyil. Çünki bir sıra mənbələrdən məlum olur ki, hökmdar məsləhət və məşvərət etmədən öz arzusuna görə yeni hakimlər təyin edir və istədiyi şəxsləri, hətta onlar əyan ailəsindən olmuş olsalar belə işdən azad edirdi". Lakin Fazili Abdulla qeyd edir ki, hökmdarın bir əyani işdən götürəsi və yaxud məsləhətsiz digərinə rütbə verməsi hakimlərin, habelə əyanların irsi olması fikrini inkar etmir.
M. Ravəndi yazır: "Sasani dövlətinin arxalandığı əsas təbəqə sayca çox olan və geniş əkinçi silkini istismar edən azat mülkədarlar idi. Bu dövrdə azatlar həm də Sasani ordusunun özəyini təşkil edirdi. Bu silk Məzdəkilər hərəkatından sonra sarayın diqqətini daha çox cəlb etməyə başlamışdı. Bundan sonra onlara müstəqil silah almaq hüququ verilirdi. Digər tərəfdən onların bir çoxu əsilzadə hüququ da aldı".
Daş kömür
Daş kömür — bitki mənşəli çökmə süxur olub, təbii yanacaq növüdür.
Ümumi məlumat
Daş kömür çox kövrəkdir, qara, boz və parlaqdır. Suda batır və həll olmur. Daş kömür əsasən Donbas, Orta Asiya, Zaqafqaziya və Sibirdə çıxarılır. Ondan yaşayış evlərini qızdırmada, fabrik və zavodlarda, polad və çuqun əridilməsində, eləcə də yanacaq, sabun, yağ, spirt, benzol, plastik maddələr, ətriyyat, dərman, boyaq, turşular və s. istehsalında istifadə olunur. Daş kömür — üzvi mənşəli bərk yanacaqdır. Təbiətdə daş kömürün ehtiyatları neft ehtiyatından çoxdur. Daş kömürdən karbohidrogenlərin əsas alınma üsullarından biri daş kömürün kokslaşdırılmasıdır. Bu zaman 1000–1200 °C-də daş kömürün pirolizi həyata keçirilir. Daş kömürün kokslaşdırılması zamanı bir sıra məhsullar alınır. Daş kömürün kokslaşdırılması koks sobalarında həyata keçirilir. Koks sobası içərisi odadavamlı materialdan tikilmiş metal kameradır. Sobaya 20 ton daş kömür doldurulur və 14–15 saat müddətində kamera qızdırılır. 1 ton kömürdən 750–800 kq koks alınır.
— alkenlərin polimerləşməsi;
— tsikloalkanların dehidrogenləşməsi;
Alınan koks ayrıldıqdan sonra əmələ gələn uçucu komponentlər (koks qazı) soyudulur. Kondensləşmə nəticəsində daş kömür qatranı alınır. Bu prosesdə bir sıra maddələr — ammonyak, benzol və onun homoloqları, hidrogen, karbon oksidləri, metan, etilen və s. kondensləşmir.
Daş kömürün emalı üsullarından biri də onun hidrogenləşdirilməsidir. Daş kömürün hidrogenləşdirilməsi zamanı yanacağın tərkibindəki üzvi maddələr maye məhsullara çevrilir. Bu proses katalizator iştirakında yüksək temperaturda və təzyiqdə aparılır. Prosesdən alınan karbohidrogenlər qarışığı motor yanacağı kimi istifadə olunur.
Daş kömür planetimizdə ən geniş yayılmış qazıntı yanacağıdır. Mütəxəssislərin fikrinə görə onun ehtiyatı 500 ilə çatar. Həmçinin, daş kömürdən sintetik maye yanacaq da almaq olar. Lakin belə məhsulların dəyəri baha başa gəlir.
Daş kömür ehtiyatları
Ənənəvi enerji mənbələrinin bir növü olan daş kömür ekoloji cəhətdən əlverişli olmasa da dünyada hələ də mühüm enerji mənbəyi olaraq qalmaqdadır. Yalnız hasilatın yüksək xərc tələb etməsi digər enerji mənbələrindən geniş istifadəni zəruri edir. Tarixi statistik məlumatlara əsasən, hələ 1910-cu ildə dünya üzrə ümumi yanacaq-enerji balansında daş kömürdən istifadə 65%, biokütlədən istifadə 32% idisə, neftin ümumi balansda payı cəmi 3% təşkil edirdi. Təbii qazdan istifadə isə demək olar ki, yox səviyyəsində idi. Lakin 1930-cu ildən sonra bu vəziyyət bir qədər dəyişdi. Belə ki, ümumi balansda daş kömürün payı 55%-ə, biokütlənin payı isə 27%-ə endiyi halda neftin payı 15%-ə, təbii qazın payı isə 3%-ə qədər yüksəldi. Ancaq 1970-ci ildən başlayaraq neft tədricən daş kömür və biokütləni əvəzləyərək insanların istifadə etdiyi əsas enerji mənbəyinə çevrildi. Belə ki, həmin dövr üçün neftin energetik balansa olan qatqısı öz tarixi maksimumuna təxminən 47%-ə qədər yüksəldi və beləliklə daş kömürün nisbi payı 25%-ə, biokütlənin nisbi payı isə 12%-ə qədər azaldı. Balansın yerdə qalan (təxminən 16%) hissəsi isə tədricən geniş istifadə olunmağa başlayan təbii qazın və yeni enerji mənbəyi kimi nüvə enerjisinin hesabına təmin edilməyə başladı.
Yalnız bir faktı da nəzərə almaq lazımdır ki, təkcə XX əsrin əvvəllərindən 1980-ci illərə qədərki dövr ərzində hasil edilən təbii yanacağın miqdarı, bəşəriyyətin bütün tarixi dövr ərzində istehsal etdiyi təbii yanacağın həcmindən yüksək olmuşdur. Xüsusilə 1960-1980-ci illər ərzində hasil edilən təbii yanacaq, əsrin əvvəlindən hasil edilən kömürün 40%-ni, neftin 75%-ni, təbii qazın isə 80%-ni təşkil etmişdir.
Daş kömür yer kürəsinin əsasən şimal hissəsində geniş yataqlara malikdir. Belə ki, dünya üzrə daş kömür ehtiyatlarının ümumi həcmi 1 074 108 mln.t təşkil edir ki, bunun da 42,8%-i (459 750 mln.t) Avstraliya və Şərqi Asiyanın, 23,9%-i (256 734 mln.t) Şimali Amerikanın, 17,7%-i (190 655 mln.t) Qərbi və Mərkəzi Asiyanın (Müstəqil Dövlətlər Birliyi (MDB)), 12,8%-i (137 240 mln.t) Avropanın, 1,5%-i (16 040 mln.t) Orta Şərq və Afrikanın, 1,3%-i isə (13 689 mln.t) Cənubi və Mərkəzi Amerikanın payına düşür.
Ümumilikdə isə dünyanın 80-ə yaxın ölkəsində daş kömür yataqları mövcuddur. Bu ölkələr arasında Amerika Birləşmiş Ştatları (ABŞ) əsas daş kömür ehtiyatlarına malikdir. Belə ki, ABŞ üzrə daş kömür ehtiyatları 248 941 mln.ton olmaqla, ümumdünya üzrə təsdiq edilmiş daş kömür ehtiyatlarının (1 074 108 mln.t) təqribən 1/4 hissəsini təşkil edir. Sonrakı ilk beşliyi isə Rusiya Federasiyası (162 166 mln.t), Avstraliya (150 227 mln.t), Çin Xalq Respublikası (143 197 mln.t) və Hindistan (111 052 mln.t) bölüşür.
Statistik göstəricilərə əsasən, 2021-ci ildə ümumdünya üzrə daş kömür istehsalı 8 172,6 mln.t təşkil etmişdir. Mövcud daş kömür istehsalında Çin Xalq Respublikası liderlik edir. Belə ki, Çinin istehsal göstəricisi (4 126 ml.t) bu sahə üzrə digər ölkələrin istehsal göstəricilərinin təqribən cəminə bərabərdir. Sonrakı ilk beşliyi isə Hindistan (811,3 mln.t), İndoneziya (614 mln.t), ABŞ (524,4 mln.t) və Avstraliya (478,6 mln.t) bölüşür. Ümumilikdə isə 2020-ci il ilə müqayisədə 2021-ci ildə dünya üzrə daş kömür hasilatı 6% artmışdır. Ən böyük artım Bolqariya (26,8%) və Zimbabvedə (20%), ən böyük azalma isə Venesuela (-44,5%) və Böyük Britaniyada (36,8%) baş vermişdir.