cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Oşki monastırı
Memarlığı
Oşki monastırı strukturu dağın ətəyinə gələcək formada və Tortum çayının sol tərəfində qalacaq formadadır. Monastr bir kənarı uzun dördkün şəklində palana sahibdir. Struktur kopleksinin cənub-şərq qolu kilsənin olduğu qismdir və divarlarda gözəl freskalar vardır. Cənub qismi girişində hələ də oxuna bilən 12 sətir yazıda monast rkompleksinin tikintisində əmək sərf edənlər sıralanır.
Qübbə
Qübbənin boğaz yüksəkliyi 6.4 metr, divarları da əhatə edən qismi isə 5.66 metrdir. Qüvvə dəbilqə formasında 6.86 met yüksəkliyində və qirmızı-sarı çinilərlə bəzədilmişdir. Qübbənin alt qismində qara rəngli xaç fiqurları vardır. Dəstək sütunlarında müxtəlif heyvan və insan fiqurları vardır.
Kompleks
Monastırın qərbdəki qolu böyük meydana açılmaqdadır. Buradakı kolonlar freskalarla bəzədilmişdir. Dövrünə görə freskadakı fiqurların ölçüləri daha yüksəkdir. Qübbənin boğaz qismində 12 ədəd pəncərə vardır. Monastırdakı kəmərlər çox görkəmlidir. Burada istifadə edilən tipdə kəmərlər 11 və 12-ci əsr Şərq Ortodoks Kilsələrində istifadə edilmişdir. Xristianlıqdan əvvəlki dövrü xatırladan buğa, quş və maral fiqularına icazə verilməsi də maraqlı faktdır.
Hal-hazırkı vəziyyəti
Monastırın divarlarındakı yazılar zmaanla yox olsa da, cənub qapısının üzəində monastırın tikintisinə dair sənəd qismində çıxış edən yazı hal-hazırda da qalmaqdadır. Monastırın olduğu torpaqlar gürcü hakimiyyətindən çıxdıqdan sonra məscidə çevrilmiş və bu formada istifadə edilmişdir. Zamanla istifadə eidlməyən və tərk edilən binanın bəzi divarları uçmuşdur. Çökmələr zamanı daha əvvəldən fərqinə varılmayan bəzi freskalar da ortaya çıxmışdır. Hal-hazırda monastırın yox olmaması üçün layihə başladılmış və bu prosesdə görüləcək işlər üçün fond qurulmuşdur. Bu işlərə Türkiyə və Gürcüstan hökuməti rəhbərlik edəcəkdir.
Atlantik atnalı yengəci
Atlantik atnalı yengəci — Xeliserlilər yarımtipinə, qılıncquyruqlar dəstəsinə daxil olan növ. Meksika körfəzi və Şimali Amerikanın Atlantik sahilləri boyunca yayılmışdır. Bu növ atnalı xərçənglərinin illik köçlərinin əsas istiqaməti Delaver körfəzidir.
Anatomiya və fiziologiya
thumb|left|upright|Çevrilmiş qılıncquyruq. thumb|left|Dişi atnalı yengəci thumb|left|Erkək atnalı yengəci Bədən bir prosom (ön və ya yuxarı hissədən) və bir opistosomdan (sırasıyla aşağı və ya arxa), həmçinin bir quyruqdan ibarətdir.
Haqqında
Alimlər təkamül haqqında daha çox məlumat əldə etmək üçün Limulus polifemusunu araşdırmışlar. 1967-ci il Tibb Nobel Mükafatı atnalı yengəcinin gözlərinin araşdırılmasına görə verilmişdir.
Həyat tərzi
Atnalı yengəci ekosistemdə əhəmiyyətli rol oynayır. Yumurtaları İslandiya qumluqcası kimi sahil dəniz quşları və böyüklər dəniz tısbağaları ilə qida məmnbəyi rolunu oynayır.
Mollyusklar, Həlqəvi qurdlar, digər dəniz onurğasızları və balıqlarla qidalanırlar.
Təkamül
Trias və Yura dövründən demək olar ki, dəyişikliyə məruz qalmamışlar. Bunu o dövrlərə aid daşlaşmış atnalı yengəclərinə əsasən demək mümkündür.
İqtisadi dəyəri
Qanı tibbdə istifadə olunur. Üstəlik atnalı yengəcləri özləri balıq yemı kimi və elmi məqsədlər üçün istifadə olunur.
Avstriyalı Yekaterina (Polşa kraliçası)
İstinadlar
<references group="" responsive="1">
Atlantik atnalı yengəci
ABŞ
Hələ 20-ci əsrin əvvəllərində atnalı yengəclərinin balıq ovuna zərər verdikləri barədə yanlış bir fikir formalaşmışdı. Bu zaman Keyp Kod yarımadasında hər ölü limulus polifemusuna görə 5 sent bir ödəniş edilirdi.
1970-ci illərdən bəri növün sayı azalmaqdadır. 2008-ci ildə atnalı yengəclərinin sayılması və onlarla işləmə qaydalarının hazırlanması üçün böyük bir layihə başladılmışdır.
Meksika
1994-cü ildən bəri Yukatan yarımadasıındakı populyasiya Meksika qanunlarına görə nəsli kəsilməkdə olan növ kimi tanınır. 1960-cı illərdən bəri sayıarı azalmaqdadır.
Hellovin 2 (film, 1981)
Hellovin 2 — 1981-ci ildə istehsal olunmuş ABŞ filmidir. Filmə 18 yaş üzəri baxmaq olar. Con Karpenter filmin rejissorluğundan imtina etmiş və filmin çəkilməsini Tommi Li Vollesə təklif etmişdir. Amma sonra filmə Rik Rozental rejissorluq edir. Tommi Li Volles isə bir müddət sonra ilk filmlərin süjeti ilə əlaqəli olmayan Hellovin 3: İfritələrin vaxtı filminin rejissoru olur.
Məzmun
Filmin başlanğıcı, ilk filmin sona çatdığı yerdən başlayır. Həkim Lumis ilk filmin sonunda silahı ilə Maykla atəş etmiş, Maykl atəşin təsiri ilə evin balkonundan aşağı düşmüşdür. Həkim Lumis aşağı endiyi zaman Mayklın düşdüyü yerdə yalnız onun bədəninin izini görür. Bu müddətdə Lori Stroud şəhər xəstəxanasına aparılmışdır. Xəstəxanada Cimmi Stroud adında həkim Lorinin vəziyyətini nəzərdən keçirir. Bu müddətdə Maykl qəsəbənin hər yerində Lorini axtarmağa başlayır. Cimmi xəstəxanada Loriyə, onu öldürmək istəyən şəxsin, maskalı seriyalı qatil olan Maykl Mayers olduğunu izah edir.
Həkim Lumis və Heddonfild polisi şerif Li Brekett qəsəbədə Mayklın axtarışına başlayırlar. Bu müddətdə Bennett "Ben" Tramer adlı gənc, Maykl Mayersin geydiyi kostyumun eynisini geymişdir. Həkim Lumisin avtomobili Ben Tramerin avtomobili ilə toqquşur və partlayış baş verir. Ben Tramer partlayış zamanı ölür. Həkim Lumis və Heddonfild polisi gəncin stomatoloq qeydlərinə baxdıqları zamanı həmin gəncin 18 yaşında olduğu aydın olur. Amma Maykl 21 yaşındadır. Beləliklə, gəncin Maykl Mayers olmadığı aydın olur. Bu müddətdə Həkim Lumis və Heddonfild polisi ibtidai məktəbə qəribə şəxsin hücum etdiyi xəbərini alırlar. Onlar ibtidai məktəbə getməyə məcbur olurlar. Müəllimin masasının üzərindəki bir şəkildə qız uşağı vardır. Maykl ibtidai məktəbə girib bu şəklin üzərinə bıçaq batırır. Ayrıca sinfin lövhəsində "Şamhain" yazır. Bu söz oradakı polislərə mənasız gəlsə də, Həkim Lumis "Şamhain" anlayışının Kelt mədəniyyətində, əsasən, 31 oktyabr tarixində ritual ayin mərasimində işlədilən ifadə olduğunu başa düşür. Bu ayində dəlilər və heyvanların qurban edildiyindən bəhs edilir.
Maykl Mayers, radiodan verilən elanda Loriyə Heddonfild Xəstəxanasında saxlanıldığını öyrənir. Bu səbəbdən xəstəxanaya yola düşür. Yolda gedərkən tibb bacısı Merion Çembers, Həkim Lumisə Lorinin Maykl Mayersin qardaşı olduğunu söyləyər. Bunu eşidən Həkim Lumis, silahını sürücü olan Marşala tərəf tutaraq, ona xəstəxanaya dönməsini əmr edir. Bu müddətdə Maykl xəstəxanada çoxlu insanları qətlə yetirmişdir. Həkim Cimmi Stroud əməliyyat otağında Xanım Alvesin vəhşicəsinə qətlə yetirildiyini görür. Bu hadisədən vahimələnən Cimmi tələsərək otaqdan çıxmaq istəyir, lakin bu zaman ayağı büdrəyərək yerə yıxılır və huşunu itirir.
VI Lüdviq (Pfals kürfürstü)
VI Lüdviq (4 iyul 1539, Zimmern — 22 oktyabr 1583, Heydelberq) — Vittelsbax sülaləsindən Pfals kürfürstü (1576–1583). Lüdviq yeni məhkəmə qaydaları, polis qaydaları və 1582-ci ildə böyük bir dövlət islahatı proqramı başlatmışdı.
Gəncliyi
Lüdviq kürfrüst III Fridrixin (1515–1576) Brandenburq-Kulmbax markqrafı Kazimirin qızı Mariya (1519–1567) ilə evliliyindən doğulmuş ilk oğlu idi. Lüdviq anası tərəfindən və Baden-Baden markqrafı Filibertin sarayında lüteran təhsili almışdı. Fransız dilini öyrənmək üçün 1554-cü ildə Burqundiyaya, Dol Universitetinə yollanmışdı. Pfals kürfürstlüyünün varisi kimi o sonradan kürfürst Otto Henrinin sarayında hökumət işlərində iştirak edirdi. 1563-cü ildən atasının ölümünə qədər Yuxarı Pfalsın valisi olmuşdur.
Hakimiyyəti
Atası III Fridrixdən fərqli olaraq, o, kalvinist protestantlığa bağlı deyil, lüteranlığa üstünlük verirdi. Lüdviq lüteran doktrinasının əsas ünsürləri olan 1577-ci il Konkord Formulasını və 1580-ci il Konkord Kitabını öz adına və qəyyumu olduğu Baden markqrafları Ernst-Fridrix (1560–1604) və III Yakob (1562–1590) adına imzaladı. O, həyat yoldaşı, lüteran Hessenli Elizabetdən də təsirləndi. Bu, Lüdviqin kiçik qardaşı İohann Kazimirə üstünlük verməyə başlayan atası ilə getdikcə daha çox münaqişəyə səbəb oldu. Qardaşlar arasında münaqişə 1578-ci ilə qədər həll olunmayan vəsiyyətinin şərhi ilə bağlı mübahisədə atalarının ölümündən sonra kulminasiya nöqtəsinə çatdı.
1577-ci ilin yazında atasını bir daha ziyarət etmədən Haydelberqə gəldi. Lüdviq, həmçinin bütün kalvinistləri təqib edərək (yenicə ölmüş atasının iradəsinə zidd olaraq) Heydelberq Universitetində lüteranlığı qabağa çəkdi. Kalvinist ilahiyyatçılar Noyştadt an der Vaynştrassedə İohann Kazimirə sığındılar və orada və Casimirianum kollecini yaratdılar. Köln müharibəsi zamanı Lüdviq Köln kürfürstü və arxiyepiskop Qebhard fon Valdburqun tərəfini tutan yeganə lüteran şahzadə idi.
21 yaşından bəri "sinə qəfəsi problemləri" (ağciyər iltihabı) olan Lüdviq 1583-cü ildə 44 yaşında Heydelberqdə vəfat etmiş və orada Müqəddəs Ruh kilsəsində dəfn edilmişdir.
Ailəsi
VI Lüdviq iki dəfə evlənmişdi. Əvvəlcə 8 iyul 1560-cı ildə Hessenli Elizabet (13 fevral 1539 – 14 mart 1582) ilə evlənib. Onların bir neçə uşaqları var idi:
Atəş ramı
Atəş ramı və ya Taran — döyüşdə istifadə oluna biləcək ən sonuncu hücum variantıdır. Hücum vasitələri bitmiş və ya zədələnmiş təyyarənin digər təyyarəyə və ya yer hədəfinə çırpılması ilə məhv üsuludur. Təyyarələrin ixtirasından çox əvvəl dəniz və quru döyüşlərində bu hücum növündən istifadə olunmuşdur. Atəş ramı ilə Kamikadze hücumları eyni deyildir. Çünki atəş ramı zamanı pilotun sağ qalmaq ehtimalı vardır. İlk taran 1914-cü ildə Birinci Dünya Müharibəsi zamanı Pyotr Nesterov tərəfindən həyata keçirilmişdir. Azərbaycan Hərbi Hava Qüvvələri tarixində ilk dəfə atəş ramı həyata keçirən pilot polkovnik Zaur Nudirəliyev olmuşdur.
Monolatriya
Monolatriya və ya Monolatrizm (qədim yunan: μόνος) — politeizmin bir növü. "Monolatriya" termininin ilk dəfə Yulius Bellqauzen tərəfindən istifadə edildiyi düşünülür.
Bir çox tanrının var olduğuna inansa da, bu tanrıların hər birinin sadəcə özlərinə ibadət edən şəxslərə qarşı güclü olduqlarını (sadəcə o şəxslərə təsir edə bildiklərini) irəli sürür. Belə ki, monolatrist şəxs birdən çox panteonun varlığına inansa da, bunlardan sadəcə özünün ibadət etdiyi inanca xas panteonun ona təsir edə biləcəyinə inanır.
Katsano Sant'Andrea
Katsano Sant’Andrea — İtaliyada kommuna. Lombardiya bölgəsində, Berqamo əyalətində yerləşir. Milanın təxminən 70 kilometr (43 mil) şimal-şərqində və Berqamodan təxminən 20 kilometr (12 mil) şimal-şərqdə yerləşir.
Əhalisi 1402 nəfər (2008), əhalinin sıxlığı 701 nəfər/km².
Poçt kodu — 24026.
Telefon kodu — 035.
Demoqrafiya
Əhalinin artımı:
Şəhər darvazası (Valletta)
Şəhər darvazası (, hərfi tərcümədə "Şəhərin qapısı") — Maltanın paytaxtı Vallettanın girişində yerləşən darvaza. Bu günə qədər qoyulan beşinci darvaza olan müasir darvaza 2011 və 2014 illəri arasında İtalyan memar Renzo Pianonun dizaynı ilə inşa edilmişdir.
Əraziyə yerləşdirilən ilk qapı, 1569-cu ildə ya Fransesko Laparelli ya da Girolamo Kassarın dizaynı ilə tikilmiş Porta San Giorgio idi. Qapı 1586-cı ildə Porta Reale adlandırıldı. 1633-cü ildə darvaza Tommaso Dinglinin dizaynı ilə yenidən quruldu. 1798-ci ildə Fransanın Maltanı işğal etməsi zamanı qısa bir şəkildə Porte Nationale olaraq adlandırılsa da, Malta 1800-cü ildə İngilislərin hakimiyyəti altına düşdükdə darvazanın adı Porta Reale olaraq dəyişdirildi.1853-cü ildə darvaza yenidən bir dəfə daha Kingsgate və ya Kingsway kimi tanınan daha böyük bir qapı ilə əvəz edildi. Bu ilk üç qapı hamısı Valletta şəhər divarlarının bir hissəsini təşkil etmişdir. Qapı qeyri-rəsmi olaraq Porta di terra ("torpaq qapısı" deməkdir) adlandırıldı, çünki bu şəhərə yeganə yerüstü giriş idi.
Sonuncu möhkəmləndirilmiş qapı 1964-cü ildə söküldü, yerinə Alziro Bergonzo tərəfindən hazırlanan Futurist qapısı quraşdırıldı. Bu qapı 2011-ci ildə söküldü və 2014-cü ildə tamamlanan Pianonun qapısı ilə əvəz olundu.
Yerləşməsi
Şəhər darvazası Porta Reale qala divarında yerləşir. Vallettanın dərin xəndəklərindən keçən bir körpü qapıya aparır. İngilis hakimiyyəti dövründə, girşdəki eyvantipli tikili söküldü və irəlidəki xəndəyin bir hissəsi dolduruldu. Ərazi sonradan mərkəzdəki Triton fəvvarəsi ilə birlikdə avtobus dayanacağı kimi fəaliyyət göstərməyə başladı. Fəvvarənin ətrafındakı meydan piyada ərazisinə çevrildi.
Darvaza Respublika küçəsinin başlanğıcında yerləşir. Şəhər darvazası yaxınlığındakı binalara Parlament Evi və Kral Opera Evi daxildir.
Bu darvaza şəhərə aparan üç qapıdan biri idi - digərləri şəhərin qərb və şərq ətrafındakı Marsamxett darvazası və Del Monte darvazası idi. Marsamxett darvazası 20-ci əsrin əvvəllərində söküldü, Del Monte darvazası isə 1885-ci ildə Viktoriya darvazası ilə əvəz olundu.
İlk darvaza (1569–1633)
Vallettanın orijinal qapısı Porta San Giorgio olaraq bilinirdi və şəhərin adlandırıldığı böyük usta Gin Parisot de Vallettenin dövründə qurulmuşdu. Porta San Giorgio ehtimal ki, Valletta istehkamının çox hissəsini hazırlayan italyan hərbi mühəndis Fransesko Laparelli və ya Maltalı köməkçisi Qirolamo Kassar tərəfindən tərtib edilmişdir. İnşaat 1566-cı ilin aprel ayında başlandı və 1569-cu ildə tamamlandı. Qapı dizayn baxımından olduqca sadə idi və divarlarında sadəcə düzəldilməmiş kiçik bir açıqlıq var idi.
Əvvəllər Porta San Giorgionu xəndəyin kənarındakı kəndlərlə taxta körpü əlaqələndirdi. Bu körpünü 1582-ci ildən bir qəddər əvvəl daş körpü əvəz etdi. Körpünün özü bir neçə dəfə dəyişdirildi, lakin qaya ilə işlənmiş təməlləri bütöv olaraq qalır və indiki körpünü dəstəkləməkdə davam edir.
İkinci qapı (1633–1853)
İkinci şəhər qapısı Antoine de Paulenin dövründə, 1633-cü ildə inşa edilmişdir. Bu darvaza sələfi Porta San Giorgiodan daha çox bəzəkli idi.
Bu qapını tez-tez Malta memarı Tommaso Dinqliyə aid edirlər. Lakin, bu iddianı dəstəkləyən sənədli sübut yoxdur.
1798-1800-cü illərdə Fransanın Maltanı işğalı zamanı qapı Porte Nationale olaraq bilinirdi. Qubernator Ser Tomas Maitland tərəfindən verilən 1814-cü il tarixli VI elanına uyğun olaraq 1815-ci ildə darvazaya İngilis gerbi quraşdırılmışdır. Bu gerbin heykəltaraş Vinsenzo Dimeçin işi ola biləcəyi düşünülür.
Qapı vaxt keçdikcə dəyişdirildi və 18-ci əsrin sonu -19-cu əsrin əvvəllərində darvazada Dinqlinin orijinal dizaynına daxil olmayan bir sıra xüsusiyyətlər mövcud idi. Qapı çox kiçik olduğundan 1853-cü ildə genişləndirilməsi üçün söküldü.
Üçüncü qapı (1853–1964)
link=https://az.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C9%99kil:Goats_at_Port_Real_Wellcome_L0045092.jpg|alt=|thumb|1900-cü illərin əvvəllərində Kingsgate Üçüncü şəhər darvazası, 1853-cü ildə, Maltada ingilis hakimiyyəti dövründə inşa edildi. Qapı Porta Reale olaraq adlandırılmışdı. Darvaza həmçinin maltaca Putirjal və ingiliscə Kingsgate və ya Kingsway olaraq da bilinirdi.
Darvaza Kral Mühəndislərindən olan Tompson tərəfindən tərtib edilmişdir. O kənarlarında iki kiçik tağ olan iki mərkəzi tağdan ibarət idi. 24 iyul 1892-ci ildə darvazanın arxa hissəsindəki tağ üzərində Vallettanın binasına əhəmiyyətli maliyyə töhfələri verən V Papa Piusun tunc büstü yerləşdirildi.
Kral Opera Evinin və Valletta girişinin yenidən qurulması üçün ilk planlar 1950-ci illərdə edildi. Bu layihə 1962-ci ildə Baş nazir Corc Borq Oliver tərəfindən canlandırıldı. Qapını daha böyük birinə dəyişdirmə layihəsi 1963 Ticarət Sərgisi sərgisində elan edildi və 1964-cü ilin iyununda qapı təmir üçün bağlandı.
Dördüncü qapı
link=https://az.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C9%99kil:Valletta_City_Gate.jpg|thumb|Berqonzonun dizaynı olan dördüncü şəhər qapısı, 2006 Dördüncü şəhər darvazası 1964-cü ilin iyunundan 1965-ci ilin avqustuna qədər memar Alziro Berqonzonun dizaynı əsasında, İtalyan rasionalist üslubunda inşa edilmişdir. Darvaza mərkəzdə iki tərəfdən daha kiçik olan geniş bir açılışdan ibarət idi və məhdud bəzəkli sadə bir dizayna sahib idi. V Papa Pius Küçəsi darvazadan keçirdi.
Qapı, heç vaxt tam olaraq tamamlanmayan, Valletta və Kral Opera Evinin giriş hissəsinin yenidən qurulmasını nəzərdə tutan layihənin bir hissəsi idi. 1965-ci ilin martında, darvazanın inşası davam edərkən Memarlar Palatası onun dizaynını "memarlıq flopu" kimi tənqid etdi. Qapının lehinə olan arqumentlər, zirzəmilərə daha yaxşı bir görünüş təklif etdiyini və dizaynının istehkamların sərtliyini əks etdirdiyini söylədi.
Sonrakı onilliklərdə daha bir tənqid qapıya yönəldildi və qapını əvəz etmək üçün ictimai maraq var idi. İtalyan memar Renzo Piano ilk dəfə 1988-ci ildə Valletta girişini yenidən qurmağı planlaşdırdı, lakin layihə 1992-ci ilə qədər ertələndi. 2008-ci ildə hökumət darvazanı əvəz etmək üçün Piano ilə əlaqə qurdu. Pianonun yeni planları 27 İyun 2009 tarixində ortaya çıxdı və Şəhər darvazası 2 ilə 5 May 2011 arasında söküldü. City Gate və yaxınlıqdakı Azadlıq meydanının sökülməsi cəmi 1,39 milyon avroya başa gəldi. thumb|Şəhər darvazası və [[Parlament evi (Malta)|Parlament evi qaranlıqda]]
Beşinci qapı (2014–günümüz)
Beşinci və indiki şəhər qapısı Renzo Pianonun dizaynları əsasında, 2011- 2014 illəri arasında qurulmuşdur. Bura dördüncü qapı kimi, şəhər girişini yenidən dizayn etmək üçün bir layihə çərçivəsində də inşa edilmişdir. Layihə, həmçinin Kral Opera Evinin dağıntılarını Pjazza Teatru Rjal kimi tanınan açıq hava teatrına çevirdi və Azadlıq Meydanının bir hissəsini tutan yeni Parlament Evi inşa edildi.
Avstriyalı Elyanora (hersoqina)
Avstriyalı Elyanora  — Mantuya hersoqu Quqlielmo Qonzaqa nın xanımı. Atası Müqəddəs Roma imperatoru I Ferdinand, anası isə Bohemiyalı Anna dır.
Artemar
Artemar  — Fransa da kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — En. Şampan-an-Valrome kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Belle.
INSEE kodu — 01022.
Əhalisi
2010-ci ildə əhalinin sayı 1126 nəfər təşkil edirdi.
Coğrafiyası
Artemar dəniz səviyyəsindən 258 m yüksəklikdə, Belle şəhərindən 13 km şimalda, Yura dağlarında yerləşir. Kənd, sonra Rona axan Seran çay vadisində yerləşir. Seran kəndinin qərbində dərədən 70 m yüksəklikdən dərəyə düşür.
Nisə Rzayeva
Həyatı
N. H. Rzayeva 10 yanvar 1937-ci ildə anadan olmub, 1969-cu ildən Mingəçevir Dövlət Dram Teatrında aktrisa vəzifəsində çalıb və Nisə Rzayeva Mingəçevir Teatrının ilk aktyorlarından biri kimi bu vaxtadək teatrın səhnəsində 100-ə qədər rolun ifaçısı olmuşdur. Onun teatrımızın səhnəsində yaratdığı İ. Əfəndiyevin "Mahnı dağlarda qaldı" – Fəxrəndə xanım, H. Cavid "Ana" – Ana, M. Hüsüyn "Cavanşir" – Zibeydə xanım, G. Xuqayev "Andro və Sandro" – Marqo, Anar "Şəhərin yay günləri" – Dilarə, İ. Əfəndiyevin "Tənha iydə ağacı" – Xan nənə, P. Kilqas "Hakim Martinin səhəri" – İnqa, S. Vurğun "Fərhad və Şirin" – Şirin, İ. Əfəndiyev "Unuda bilmirəm" – Nərmin, N. Həsənzadə "Nabat xalanın çörəyi" – Nabat xala, S. S. Axundov "Eşq və İntiqam" – Yasəmən, S. Rəhman "Əliqulu evlənir" – Nazlı, Ə. Əmirli "Köhnə ev" – Zəhra, S. S. Axundov "Laçın Yuvası" – Pəricahan və.s rolları bu gün də teatrsevərlərin yaddaşındadır, mütəxəssislər tərəfindən müsbət qiymətləndirilmişdir.
Nisə Rzayeva şəhərimizin ictimai mədəni həyatında fəal iştirak edib. 1965-ildən Azərbaycan Teatr Xadimlər İttifaqının üzvüdür, Əmək vetranıdır, Azərbaycan Respublikası və Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Sovetinin, Naxçıvan Muxtar Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin, müxtəlif dövlət və ictimai təşkilatların, ayrı-ayrı rayonların Fəxri Fərmanlarına layiq görülmüş, Sosialist Əməyi yarışının iştirakçısıdır.
1982-ci ilin dekabr ayının 2-də Azərbaycan SSR Əməkdar artisti Fəxri adına 02.12.1982 ,
8 mart 2017-ci ildə 80 yaşında dünyasını dəyişmişdir. Mingəçevir şəhərində dəfn olunub.
Velodrom d'Hiv basqını
Velodrom d'Hiv basqını (Rafle du Vélodrome d'Hiver) — 1942-ci il 16 və 17 iyul tarixlərində Parisdə Alman hakimiyyət orqanlarının göstərişi ilə Fransa polisi və jandarmları tərəfindən əcnəbi yəhudi ailələrinin kütləvi həbsi. Paris polis prefekturasının qeydlərinə görə, 4000-dən çoxu uşaq olmaqla 13,152 yəhudi həbs edilib.
Yəhudilərin toplanması Fransada həm işğal olunmuş zonada, həm də azad zonada yəhudi əhalisini məhv etməyə yönəlmiş bir neçə təşəbbüsdən biri idi. Fransa prezidenti Jak Şirak 1995-ci ildə Fransa polisi və dövlət qulluqçularının basqında Nazi rejimi ilə birgə hərəkətlərinə görə üzr istəyir. 2017-ci ildə prezident Emmanuel Makron daha dəqiq şəkildə Fransa dövlətinin bu basqında, Holokostda məsuliyyətini etiraf etdi.
Velodrom d'Hiv
Velodrom d'Hiv Parisin 15-ci dairəsində, Eyfel qülləsindən xeyli uzaqda, Qrenelle bulvarı və Nelatonda da yerləşən böyük qapalı idman arenası idi. O, daha sonra Tour de France-ıtəşkil edən velodrom kimi istifadə edilən L'Auto-nun redaktoru Henri Deqranj tərəfindən inşa edilmişdir. Yeni bina trek velosipedi ilə yanaşı, buzüstü xokkey, güləş, boks, konkisürmə, sirklər, tamaşalar və nümayişlər üçün istifadə olunub. 1924-cü il Yay Olimpiya Oyunlarında folqa qılıncoynatma, boks, velosiped sürmə (tras), ağır atletika və güləş də daxil olmaqla bir neçə tədbir keçirildi.
Velodrom d'Hiv həm də siyasi mitinqlərin və nümayişlərin, o cümlədən Şarl Morrasın həbsdən buraxıldığı zaman Xaviyer Vallat, Filip Anrio, Leon Dode və digər görkəmli antisemitlərin iştirak etdiyi böyük tədbirin keçirildiyi yer idi. 1939-cu ildə yəhudi qaçqınlar Paris bölgəsindəki düşərgələrə göndərilməzdən əvvəl orada internasiya edilmişdilər və 1940-cı ildə əcnəbi qadınlar üçün internirləmə mərkəzi kimi istifadə edilmişdir ki, bu da onun internir yeri kimi seçilməsi üçün presedent rolunu oynamışdır.
Basqının planlaşdırılması
Velodrom d'Hiv basqını, Avropanın yəhudi əhalisinin kökünü kəsmək üçün qitə miqyasında plan olan "Son Həll"in bir hissəsi idi. Bu, alman və onlarla əməkdaşlıq edən fransız idarəçilərinin birgə əməliyyatı idi.
Alman hakimiyyət orqanları tərəfindən 27 sentyabr 1940-cı il tarixli ilk anti-yəhudi fərmanı işğal olunmuş zonadakı yəhudiləri, o cümlədən əcnəbiləri polis bölmələrində və ya sous-prefekturalarda (“sub-prefekturalar”) qeydiyyatdan keçməyə məcbur etdi. Parisi və onun yaxın ətrafını əhatə edən Sena departamentində 150.000-ə yaxın insan qeydiyyatdan keçirildi. Onların adları və ünvanları fransız polisi tərəfindən yaradıcısı Andre Tulardın adını daşıyan Tulard faylında saxlanılırdı. Fransada Alman polisinə rəhbərlik edən SS kapitanı Teodor Danneker deyirdi: "Bu fayl sistemi əlifba sırası ilə sıralanmış fayllara bölünmüşdü. Fransız vətəndaşı olan yəhudilərin və əcnəbi yəhudilərin müxtəlif rəngli sənədləri var idi və fayllar da peşə, milliyyət və küçəyə görə çeşidlənmişdi." Bu fayllar daha sonra “yəhudi problemi”nə cavabdeh olan Gestapoya verildi. Alman hakimiyyət orqanlarının tələbi ilə Vişi hökuməti 1941-ci ilin martında antisemitizm siyasətini həyata keçirmək vəzifəsi ilə Général aux Questions Juives və ya CGQJ (Yəhudi İşləri üzrə Baş Komissarlıq) Kommisarlığını yaratdı.
4 iyul 1942-ci ildə milli polisin baş katibi Rene Buke və 1942-ci ilin mayında Haviyer Vallatı Yəhudi İşləri üzrə Baş Komissarlığın rəhbəri kimi əvəz etmiş Lui Darquer de Pellepoiks, SS-dən Danneker və Helmut Knoxen ilə görüşmək üçün Parisin 16-cı bölgəsindəki 93 rue Lauriston ünvanındakı Gestapo qərargahına getdi. Əvvəlki basqınlar Fransa hakimiyyəti tərəfindən almanlara vəd edilən 32.000 yəhudiyə çatmadı. Darquer Cənub Zonasında vətəndaşlığı olmayan yəhudilərin həbsini və 1927-ci ildən Fransa vətəndaşlığını almış bütün yəhudilərin denaturalizasiyasını təklif etdi. İyulun 7-də Dannekerin Fok prospektindəki ofisində növbəti görüş baş tutdu. Həmçinin, bu görüşdə Buketin müavini Jan Lequa, Paris prefekturasının polis idarəsinin direktoru Jan Fransua, Paris polisinin rəhbəri Emile Hennequin və Andre Tulard da iştirak edirdilər.
Ümumilikdə Almaniya, Avstriya, Polşa, Çexoslovakiya, Sovet İttifaqı və mənşəyi müəyyən edilə bilməyən apatridlərdən ("vətəndaşlığı olmayan") 16 ilə 50 yaş arasında olan yəhudilərə yönəldilmişdi. "Hamiləliyi irəli aylarda olan" və ya süd verən qadınlar üçün istisnalar olmalı idi, lakin "vaxta qənaət etmək üçün çeşidləmələr evdə deyil, ilkin toplaşma mərkəzlərində aparılacaqdı."
Almanlar Fransa polisinin Böyük Parisdə 22.000 yəhudini həbs etməsini planlaşdırırdı. Daha sonra onlar Drensi, Pitiv və Bonna-la-Rolanddakı həbs düşərgələrinə aparılacaqdılar. Andre Tulard isə "həbs ediləcək yəhudilərin sənədlərini bələdiyyə polisinin rəisindən alacaqdı. 15 və ya 16 yaşdan kiçik uşaqlar isə vəqf düşərgələrinə yerləşdirməsi üçün Union générale des israélites de France ( Fransız Yəhudilərinin Ümumi Birliyi) təşkilatına göndəriləcəkdi. Uşaqların çeşidlənməsi isə ilkin toplaşma mərkəzlərində aparılacaqdı.
Polisin birgə işi
Fransız polisinin mövqeyi, ölkənin şimalını tutaraq Fransanı nominal olaraq idarə edən Vişi hökumətinin suverenliyi ilə çətinləşdi. Praktikada almanlar şimala qaçsalar da, cənubda güclü və daha sonra total hökmranlığa malik olsalar da, rəsmi mövqe Fransa və almanların ayrı olması idi. Vişi və onun lideri Filipp Petenin mövqeyi bir çox xarici hökumətlər tərəfindən müharibə boyu tanındı.
Bu müstəqillik nə qədər uydurma olsa da, qorunub saxlanılmalı idi. Tarixçi Culian T.Cekson deyir ki, Almaniyanın daxili polis işinə müdaxiləsi, “Vişinin qorumağa sadiq olduğu bu suverenliyi daha da sarsıdacaq. Bunun qarşısını ancaq Almaniyanı fransızların lazımi tədbirləri görəcəyinə inandırmaqla almaq olar”. Cekson əlavə edir ki,“öz yerli kökləri ilə muxtar siyasəti” yürütmək üçün yəhudiləri, kommunistləri və qollistləri həbs etmək qərarı verildi. Başqa sözlə, bu qərarın gerçəkləşdirilməsi almanlar tərəfindən Vişi rejiminə məcbur edilməyib. Cekson həmçinin vurğulayır ki, yəhudilərin toplanması fransızlar tərəfindən aparılmalı idi, çünki almanların tam 13.000 nəfər yəhudini tapıb həbs etmək üçün lazımi məlumat və ya işçi qüvvəsi yox idi.
2 iyul 1942-ci ildə Rene Buke həbslərə etiraz etmədiyi ifadə etdiyi planlaşdırma iclasında iştirak etdi və yalnız fransız polisinin onları həyata keçirəcəyinə dair "utandırıcı" faktdan narahat oldu. Buke polisin yalnız xarici yəhudiləri toplaması üçün icazə ala bildi. Vişi hökuməti həmin müqaviləni ertəsi gün ratifikasiya etdi.
Baxmayaraq ki, polis 16 yaşdan kiçik uşaqları toplamaqda günahlandırılsa da nazir Pyer Laval guya ailələri bir arada saxlamaq üçün "humanitar" tədbir kimi bu əmri verməkdə heç də tərəddüd etmədi. Bu uşaqların valideynlərinin artıq deportasiya olunduğunu nəzərə alsaq; dövrün sənədləri, antisemit Lavalın əsas narahatlığının yəhudi uşaqlarının valideynləri deportasiya edildikdən sonra onlarla nə edəcəyini ortaya qoydu. Lavalın göstərişi ilə Auşvitsə göndərilən ən kiçik uşaq 18 aylıq idi.
Üç keçmiş SS zabiti 1980-ci ildə ifadə verdilər ki, Vişi məmurları yəhudilərin Fransadan deportasiyasına həvəslə yanaşırdılar. Müstəntiq Serj Klarsfeld alman arxivlərində yüksək rütbəli Vişi məmurları ilə görüşlərin və Buketin bütün ölkədəki qeyri-fransız yəhudiləri əhatə etməsi təklifinin protokollarını tapıb. 1990-cı ildə Klarsfeldin şikayətləri əsasında yəhudilərin Vel'd'Hiv-də toplanmasındakı rolu ilə əlaqədar Buketi insanlıq əleyhinə cinayətlərdə ittiham edib.
Tarixçilər Entoni Bivor və Artemis Kuper qeyd edirlər: "Klarsfeld həmçinin Buketin işğal olunmuş zonadakı departamentlərin prefektlərinə, təkcə böyük yaşlı yəhudiləri deyil,hətta faşistlər tərəfindən deportasiyası tələb olunmayan uşaqları da deportasiya etməklə bağlı göndərdiyi teleqramları da açıqlayıb."
Basqın
Şəhər polisinin direktoru Emil Enneken 12 iyul 1942-ci ildə əməliyyatların maksimum sürətlə, mənasız danışıqlara və şərhlərə yol vermədən həyata keçirilməsi ilə bağlı əmr verdi.
1942-ci il iyulun 16-da səhər saat 4:00-dan başlayaraq 9000 nəfərlik fransız polisi axtarışa başladı. Polis qüvvəsinə jandarmlar, əməliyyatçılar, patrulçular və kursantlar daxil idi. Onların hər biri üç-dörd nəfərdən ibarət kiçik həbs dəstələrinə bölünərək şəhərin hər tərəfində gəzirdilər. Jak Dorionun bir neçə yüz davamçısı könüllü olaraq qollarına faşist Fransa Xalq Partiyasının (PPF) rəngləri olan sarğı taxaraq kömək etdi. Jak Dorionun bir neçə yüz davamçısı könüllü olaraq qollarına faşist Fransa Xalq Partiyasının (PPF) rəngləri olan sarğı taxaraq kömək etdilər.
Ümumilikdə 13152 yəhudi həbs edilib. Paris prefekturası polisinin qeydlərinə görə, onlardan 5802-si (44%) qadın, 4051-i (31%) uşaq idi. Gizli fəaliyyət göstərən yəhudi qəzeti və ya Fransa Gizli bir yəhudi qəzeti və ya Fransa Müqavimət Hərəkatı tərəfindən xəbərdarlıq edilən, qonşular tərəfindən gizlədilən naməlum sayda yəhudi qaçmağı bacarır. Həbs olunanların qarşısına: özləri ilə yalnız yorğan, sviter, bir cüt ayaqqabı və iki köynək götürə bilmələri şərti qoyulmuşdu. Əksər ailələr dağılaraq bir daha birləşə bilmədilər.
Tutulanların bəziləri avtobusla Dransi şəhərinin şimal ətrafındakı yarımçıq mənzillər və yaşayış binalarından ibarət kompleksdəki internat düşərgəsinə aparıldı. Qalanları isə 1941-ci ilin yayında artıq internirləmə mərkəzi kimi istifadə edilən Velodrom d'Hivə aparıldı.
Basqından sonra
Basqınlar Fransanın həm şimal, həm də cənub zonalarında aparılırdı, lakin cəmləşmiş ərazidə iştirak edənlərin sayına görə ictimai qəzəb ən çox Parisdə idi. Velodrom d'Hiv şəhərin mərkəzində dönüş nöqtəsində idi. Etirazçılar arasında Roma-Katolik kilsəsi də var idi. İctimai reaksiya Lavaldan sentyabrın 2-də almanlardan artıq yəhudi tələb etməməyə yönəlmişdi. Laval deportasiyanı əsasən əcnəbi yəhudilərlə məhdudlaşdıra bildi; o və onun müdafiəçiləri müharibədən sonra iddia edirdilər ki, fransız polisinin toplaşmağa icazə verməsi Fransa vətəndaşı olan yəhudilərin həyatını təmin etmək üçün bir sövdələşmədir. Reallıqda isə “Vişi Fransadakı əcnəbi yəhudilərin taleyinə göz yaşı tökmədi. Laval amerikalı diplomata; onlardan qurtulmaqdan bir “xoşbəxtdir” deyə bildirib.
Protestant lider Lavalı yəhudiləri öldürməkdə ittiham edəndə, Laval onların Şərqdə kənd təsərrüfatı koloniyası qurmaq üçün göndərildiyində israr etdi. “Onunla qətl haqqında danışdım, o, mənə bağçılıqla cavab verdi.
Dransi düşərgəsi və deportasiya
Dransidəki internir düşərgəsi at nalı şəklində qüllə bloklarından tikildiyi üçün asanlıqla müdafiə olunurdu. Fransız jandarmları tərəfindən qorunurdu. Düşərgə Gestaponun xüsusi nəzarəti altında idi. Dransinin həm toplanmasında, həm də əməliyyatında əsas fiqur olan Teodor Danneker, Moris Raysfus tərəfindən düşərgə tarixində "zorakı psixopat" kimi təsvir edilmişdir. ...Məhz internirlərə ac qalmağı, onlara düşərgə daxilində hərəkət etməyi, siqaret çəkməyi, kart oynamağı və s. əmr edən məhz o idi.
1941-ci ilin dekabrında Dransidən olan qırx məhbus fransızların alman polislərinə hücumuna cavab olaraq öldürüldü.
Düşərgə Haynz Rötkenin nəzarətində idi. Məhz onun rəhbərliyi altında 1942-ci ilin avqustundan 1943-cü ilin iyununa qədər Fransa Milli Dəmiryolu Şirkəti ilə deportasiya edilənlərin ikisi Dransidən nasistlər tərəfindən rekvizisiya edilmiş avtomobil nəqliyyatı ilə Osvensimə göndərildi. Dransi eyni zamanda Klaus Barbinin uşaq evinə basqın zamanı əsir götürülən yəhudi uşaqları Auşvitsə göndərdiyi və öldürüldükləri yerdir. Dransi eyni zamanda Klaus Barbinin uşaq evinə basqını zamanı əsir götürülən yəhudi uşaqlarının Auşvitsə göndərdiyi və öldürüldükləri yerdir. İlkin qurbanların əksəriyyəti, o cümlədən Velodrom d'Hivdən olanlar, möhürlənmiş vaqonlara sıxışdırılanlar yemək və su çatışmazlığından yolda öldülər. Keçiddən sağ çıxanlar qaz kameralarında öldürüldü.
Düşərgədə Polis prefekturası heç bir nəzarətə malik deyildi və ziyarətçilər qəbul edilmirdi. Sentyabrın 15-də bir keşiş içəri buraxılanda o, 3,5 m x 1,75 m-lik hücrələri aşkar etdi ki, burada 6 yəhudiyə iki döşək verilmişdi. Həbsxana sentyabrın 20-də şərti həbsxana xidmətinə qayıtdı.
Nəticə
Bu toplanış 1942-ci ildə Fransadan Auşvitsə göndərilən 42.000 yəhudinin dörddə birindən çoxunu təşkil edirdi. Onlardan yalnız 811-i müharibənin sonunda Fransaya qayıtdı.
Altı yeniyetmə istisna olmaqla, Velodrom d’Hivdə saxlanılan və sonra deportasiya edilən 3900 uşaqdan heç biri sağ qalmadı.
Pyer Laval-ın məhkəməsi 3 oktyabr 1945-ci ildə başlandı. Onun ilkin müdafiəsi o oldu ki, o, fransızları xilas etmək üçün əcnəbi yəhudiləri qurban verməli olub. Neytral münsiflər Lavalı təhqir edərək "gizlində onları güllə" ilə hədələdiyini deməsi məhkəmədə səs-küy yaranmasına səbəb verdi. Bu, tarixçilər Antoni Bivor və Artemis Kuperin dediyinə görə, "Paris terroru zamanı avto-da-fé ilə tribunal arasında keçid idi". Oktyabrın 6-dan etibarən Laval andlı iclasçıların müdaxiləsinin yeni məhkəməyə gətirib çıxaracağına əmin olduğu üçün prosesdə iştirakdan imtina etdi. Laval ölüm cəzasına məhkum edildi və siyanür kapsulunu udaraq intihara cəhd etdi. O, oktyabrın 15-də Fresnes həbsxanasında edam edildi.
Lui Darke əməkdaşlığına görə 1947-ci ildə qiyabi ölümə məhkum edildi. Lakin o, Fransisko Franko rejiminin onu qoruduğu İspaniyaya qaçdı. 1978-ci ildə o, Auşvitsin qaz kameralarının parazitləri öldürmək üçün istifadə edildiyini iddia edən bir müsahibə verdikdən sonra Fransa hökuməti onun ekstradisiyasını tələb etdi. İspaniya imtina etdi. 29 avqust 1980-ci ildə İspaniyanın Malaqa yaxınlığında vəfat edir.
Helmut Knoxen 1946-cı ildə Britaniya hərbi tribunalı tərəfindən britaniyalı pilotların qətlinə görə ölüm cəzasına məhkum edilib. Hökm heç vaxt icra olunmadı. O, 1954-cü ildə Fransaya təhvil verilib, yenidən ölümə məhkum edildi. Daha sonra cəza ömürlük həbslə əvəz edildi. 1962-ci ildə Fransa prezidenti Şarl de Qoll onu əfv etdi və o, Almaniyaya geri göndərildi, Baden-Badendə təqaüdə çıxdı və 2003-cü ildə öldü.
Paris polisinin rəhbəri Emil Enneken 1947-ci ilin iyununda səkkiz il müddətinə azadlıqdan məhrum edilir. Rene Buke sonuncu dəfə 1949-cu ildə mühakimə olundu. O, "milli müdafiənin maraqlarına xələl gətirmək" maddəsi ilə bəraət alsa da, Vişi hökumətinə qarışdığına görə günahkar elan edildi. Ona beş il deqradasiya milli cəzası verildi, bu tədbir “işğalçıya qarşı müqavimətdə fəal və davamlı şəkildə iştirak etdiyinə görə” dərhal ləğv edildi. Bukenin mövqeyi həmişə birmənalı deyildi. Müharibədən sonra Bank İndokitaya və qəzetlərdə işləyib. 1957-ci ildə Fransanın Dövlət Şurasına geri verdi və ona 17 yanvar 1958-ci ildə amnistiya verildi. O, həmin il Marna namizədi kimi seçkilərdə iştirak etdi. O, Demokratik və Sosialist Müqavimət Birliyi tərəfindən dəstəklənirdi; ikincisi, radikal-sosialist baş şuranın üzvü Hector Buyi idi. 1974-cü ildə Buske Fransua Mitteranın Valeri Jiskar d'Estenə qarşı prezidentlik kampaniyasını maliyyələşdirməyə kömək etdi. 1986-cı ildə Buskenin ünvanına irəli sürülən ittihamlar daha da artdıqca, xüsusən də ona Lui Darke tərəfindən ad verildikdən sonra, o Mitteranla biri-birlərini demək olar ki, görmədilər. 1989-cu ildə Serj Klarsfeld və onun assosiasiyası des Fils et Filles des déportés juifs de France, Deportasiya olunanlar və İnternesiya edilmiş şəxslərin Milli Federasiyası, Müqavimətçilər və Vətənpərvərlər 194 uşağın deportasiyasına görə insanlığa qarşı cinayətlər törətdiyinə görə Buskeyə qarşı şikayətlərini bildirdilər. Buske məhkəməyə verildi, lakin 8 iyun 1993-cü ildə 55 yaşlı Kristian Didye adlı psixi xəstə onun mənzilinə girərək onu güllələyir.
Teodor Danneker 1945-ci ilin dekabrında ABŞ Ordusu tərəfindən interne edildi və bir neçə gün sonra intihar etdi.
Fransız sağçıların toplanmasına kömək edən Jak Doriot, Almaniyanın Siqmarinqen anklavına qaçır. O, 1945-ci ilin fevralında Mainaudan Siqmarinqenə gedərkən avtomobili Müttəfiq döyüşçüləri tərəfindən vurulularaq ölür. Menqendə dəfn edilir.
Polisə qarşı hücum
Qurtuluşdan sonra Dransidəki həbs düşərgəsindən sağ qalanlar nasistlərin ortağı olmaqda günahlandırılan jandarmlara qarşı məhkəmə araşdırmalarına başladılar. 15 jandarma qarşı istintaq başladıldı, onlardan 10-u Sena məhkəməsində dövlətin təhlükəsizliyini təhdid edən davranışlarda ittiham olunurdu. Məhkəmə başlamazdan əvvəl üç nəfər qaçır. Digər yeddi nəfər isə çoxsaylı şahidlərin və onların vəhşiliklərindən sağ çıxanların ifadələrinə baxmayaraq, yalnız əmrlərə tabe olduqlarını söylədilər.
Məhkəmə 22 mart 1947-ci ildə qərar verdi ki, yeddi nəfər günahkardır, lakin onların əksəriyyəti "düşmənə qarşı Müqavimətə təklif olunan fəal iştirakla, faydalı və davamlı olmaqla" özlərini islah etmişlər. Digər iki nəfər isə iki il müddətinə azadlıqdan məhrum edilir.
Hökumətin qəbulu
Keçən onilliklər ərzində Fransa hökuməti fransız polislərinin toplaşmadakı roluna və ya dövlətin iştirakına görə üzr istəməkdən imtina etdilər. De Qoll və başqaları müharibə zamanı Filipp Petenin yeni Fransa dövlətini qurduğu zaman Fransa Respublikasının dağıdıldığını və müharibə başa çatdıqdan sonra respublikanın yenidən qurulduğunu müdafiə edirdilər. Buna görə də Fransanın tanımadığı bir dövlətin törətdiyi hadisələrə görə üzr istəmək Respublika üçün deyildi. Prezident Fransua Mitteran bu mövqeyini 1994-cü ilin sentyabrında etdiyi çıxışında təkrarladı. “Fransa adına üzr istəməyəcəyəm. Respublikanın bununla heç bir əlaqəsi yox idi. Fransanın məsuliyyət daşıdığına inanmıram."
1995-ci il iyulun 16-da prezident Jak Şirak bu mövqeyi dəyişərək ki, Fransanın artıq keçmişi ilə üz-üzə qalmağın vaxtı olduğunu bildirdi. O, "Fransız dövlətinin" müharibə zamanı yəhudilərin və başqalarının təqib edilməsində oynadığı rolu etiraf etdi.
22 iyul 2012-ci ildə Prezident Fransua Olland Velo d'Hiv'in 70-ci ildönümünü qeyd etmək üçün abidə önündə çıxış etdi. Prezident bu hadisənin “Fransada, Fransa tərəfindən” törədilmiş cinayət olduğunu etiraf etdi və fransız polisinin iştirak etdiyi deportasiyaların Fransa dəyərlərinə, prinsiplərinə və ideallarına qarşı törədilmiş cinayətlər olduğunu vurğuladı.
İkinci Dünya müharibəsi illərində Fransa hökumətinin hansısa qeyri-qanuni qrup olması ilə bağlı əvvəlki iddia 2017-ci il seçki kampaniyası zamanı Milli Cəbhə Partiyasının lideri Marin Le Pen tərəfindən yenidən irəli sürülüb. Çıxışlarda o, Vişi hökumətinin "Fransa" olmadığını iddia etdi.
16 iyul 2017-ci ildə, həmçinin, toplanan qurbanlarının xatirəsinə həsr olunmuş tədbirdə prezident Emmanuel Makron ölkəsinin Holokostdakı rolunu və Fransanın 1942-ci ildə toplanan və sonradan 13.000 yəhudinin deportasiyası üçün məsuliyyətini inkar edən tarixi revizionizmi pislədi. "Həqiqətən də bunu [basqını] təşkil edən Fransa idi", fransız polisi nasistlərlə əməkdaşlıq edirdi. “Bir alman da iştirak etmədi” deyərək o əlavə edir. Şirak artıq müharibə dövründə hökumətin Fransa dövlətini təmsil etdiyini bildirmişdi. Makron bu mövzuda daha konkret idi: “Vişi rejimini heçlikdən doğulmuş, yoxluğa dönmüş kimi görmək rahatdır. Bəli, rahatdır, amma yalandır. Biz yalan ilə qürur qura bilmərik."
Makron Şirakın 1995-ci ildə üzr istəməsinə incə bir işarə vuraraq əlavə edir: “Burada yenə deyirəm. Həqiqətən də Fransa basqını, deportasiyanı və beləliklə, demək olar ki, hamı üçün ölümü təşkil etmişdi."
Paris
1959-cu ildəki yanğın Velodrom d'Hivin bir hissəsinin və strukturun qalan hissəsinin dağılmasına səbəb oldu. Hazırda həmin ərazidə çoxmərtəbəli yaşayış binası və Daxili İşlər Nazirliyinə məxsus bina yerləşir. Velodrom d'Hiv basqınının qeyd edildiyi lövhə müharibədən sonra 1959-cu ildə Qrenelle 8 bulvarına köçürüldü.
1993-cü il fevralın 3-də prezident Fransua Mitteran həmin yerdə abidə ucaldılması barədə tapşırıq verir. İndi bu abidə Qui de Grenelle kənarındakı velosiped yolunu təmsil etmək üçün əyri bir təməl üzərində dayanır. Polşalı heykəltaraş Valter Spitser və memar Mario Azaqurinin əsəridir. Spitzerin ailəsi Auşvitzə deportasiyadan sağ qalanlardan idilər. Abidə bütün deportasiya edilənləri, xüsusən də Velodrom d'Hivi təmsil edir. Mitteranın göstərişi ilə ucaldılan abidədəki sözlər hələ də Fransa Respublikası ilə İkinci Dünya müharibəsi zamanı hökmranlıq edən Vişi hökuməti arasında fərq qoyur, buna görə də onlar yəhudilərə qarşı olan bu basqına görə dövlətin məsuliyyətini qəbul etmirlər. Fransızca yazılan: "La République française en hommage aux victimes des persécutions racistes et antisémites et des crimes contre l’humanité commis sous l’autorité de fait dite ‘gouvernement de l’État français’ (1940–1944) N’oublions jamais" bu sözlər: "Fransa Respublikası 1940-1944-cü illərdə “Fransa Dövlətinin hökuməti” adlanan faktiki hakimiyyəti altında törədilmiş irqçi və antisemitizm təqibləri və insanlığa qarşı cinayətləri qurbanlarının xatirəsini ehtiramla yad edir. Heç vaxt unutmayacağıq". kimi tərcümə edilir. Abidə 1994-cü il iyulun 17-də açılıb. Hər il iyul ayında burada anım mərasimi keçirilir.
20 iyul 2008-ci ildə Paris metropoliteninin Bir-Hakeym stansiyasında Velodrom d'Hiv basqının qurbanlarının xatirəsinə xatirə lövhəsi qoyulub. Mərasimə Müdafiə və Veteranlarla İş üzrə Nazir Jan-Mari Bokel rəhbərlik edib və Simona Veyl, deportasiya edilmiş və keçmiş nazir, anti-nasist fəal Beta Klarsfeld və çoxsaylı nüfuzlu şəxslər iştirak edib.
Dransi
1976-cı ildə Şelomo Selinqerin qalib gəldiyi dizayn müsabiqəsindən sonra Dransi düşərgəsində xatirə tikilisi ucaldıldı. O, məhbusları ölüm düşərgələrinə aparmaq üçün istifadə edilən dəmir yolu vaqonunun yanındadır. Bu, ənənəvi olaraq yəhudilərin yaşadığı evlərin qapısındakı Mezuzada yazılmış ivrit əlifbasının şin hərfindən ibarət üç blokdur. Digər iki blok ölüm qapılarını təmsil edir. Şelomo Selinqer öz işi haqqında: “Mərkəzi blok 10 rəqəmdən ibarətdir, toplu dua üçün lazım olan rəqəmdir (Minyan)" deyə vurğulayır. Lamed və Vav iki ibrani hərfi heykəlin yuxarı hissəsində iki nəfərin saçı, qolu və saqqalından əmələ gəlir. Lamed və Vav hərfləri heykəlin yuxarı hissəsində iki nəfərin saçı, qolu və saqqalından əmələ gəlir. Bu hərflərdə yəhudi ənənəsinə görə dünyanın mövcud olduğu Salehlərin sayı olan 36 rəqəmi var”.
25 may 2001-ci ildə Cité de la Muette - Dransi yaşayış bloklarının rəsmi adı - mədəniyyət naziri Katerin Taska tərəfindən milli abidə elan edildi.
2012-ci ildə Prezident Fransua Olland tərəfindən heykəltaraşlıq abidəsi və dəmir yolu vaqonu ilə üzbəüz yeni Şoa xatirə muzeyi açıldı. O, Fransada yəhudilərin təqib edilməsinin təfərrüatlarını və məhbusların Auşvitsə sürgün edilmədən və ölümlərindən əvvəl bir çox şəxsi xatirələrini təqdim edir. Onların arasında divarlara yazılan mesajlar, qraffitilər, içki fincanları və məhbusların qoyub getdiyi digər şəxsi əşyalar da var ki, onların bəzilərində sahiblərinin adları yazılıb. Birinci mərtəbədə məhbusların simaları və adlarının dəyişdirilməsi, onların həbsdə saxlanması və daha sonra Fransız jandarmasının köməyi ilə almanlar tərəfindən öldürülməsinin xatirəsi kimi nümayiş etdirilir.
Sənədli filmlər və kitablar
Tədbirlər çərçivəsində:
İlkin mənbələr
Klarsfeld's work contains nearly 300 pages of primary sources on French roundups in 1942.
Luis Stadlober
Luis Stadlober (23 iyul 1991) — Avstriyalı xizək yürüşçüsü. Luis Stadlober Avstriyanı 2018-ci ildə Cənubi Koreyada təşkil edilən XXIII Qış Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.
Karyerası
Luis Stadlober birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 2018-ci ildə qatıldı. O, Cənubi Koreyada baş tutan XXIII Qış Olimpiya Oyunlarında kişilər klassik sprint yarışlarında iştirak etdi. Stadlober 3:23.01 saniyəlik nəticəsi ilə 80 atlet arasında 53-cü yeri tutdu və növbəti mərhələyə vəsiqə qazana bilmədi.
Silknet
Silknet — Gürcüstanın telekommunikasiya şirkəti. Silknet bütün Gürcüstan ərazisində bir milyondan çox müştəriyə müxtəlif telekommunikasiya xidmətləri göstərir. Silknet, Gürcüstanın və bütün Qafqaz regionunun ən böyük telekommunikasiya şirkətidir. Silknet mobil rabitə (Geocell və S1), kabel internet (SilkOptic və DSL), simsiz internet, IPTV (Silk TV), OTT Streaming TV (Silk-TV Digital), simsiz stasionar telefon və kabel telefon (VoIP, OTT) təmin edir. Silknet şirkətinin əsas yerli rəqibləri MagtiCom, New Net, Beeline və Maxnet şirkətidir. 2018-ci ildə Silknet Geocell tərəfindən alındı. Bu, Gürcüstanda ən böyük satınalma idi.
Kennet
Kennet — ad.
Korabl Sputnik 3
Korabl Sputnik 3 (rus. Корабль-Спутник 3, Gəmi Peyk 3 deməkdir) — və ya Qərbdə Sputnik 6 kimi tanınan Vostok-1K No.3, 1960-cı ildə buraxılmış Sovet kosmik gəmisi idi. Bu, iki iti daşıyan "Vostok" kosmik gəmisinin sınaq uçuşu idi.
Korabl-Sputnik 31 dekabr 1960-cı il tarixində saat 07:30:04 UTC-də Baykonur Kosmodromundan uçan "Vostok-L" daşıyıcı raketinin üstündə buraxılmışdır. O, müvəffəqiyyətlə aşağı Yer orbitinə yerləşdirildi. Uçuş bir gün davam etdi, bundan sonra kosmik gəmi planlaşdırılan bərpadan əvvəl orbitdən çıxarıldı. Deorbitin yanması dekabrın 2-də UTC saat 07:15-də başladı, lakin yanmanın sonunda mühərrik planlaşdırıldığı kimi sönmədi və əvəzində kosmik gəminin yanacağı tükənənə qədər yandı. Bu, xarici güclərə kapsulu yoxlamağa icazə verə biləcək bir trayektoriya üzrə atmosferə yenidən daxil olması ilə nəticələndi. Bunun qarşısını almaq üçün yenidən giriş zamanı partlayıcı işə salındı. Həm Pçyolka, həm də Muşka nəticədə parçalanaraq öldü. Onlar, heç vaxt Sputnik 2 uçuşundan sağ çıxa bilməyən Laika və "Korabl Sputnik" kosmik gəmisini daşıyan raketin uçuşdan 20 saniyə sonra parçalanmasından sonra həlak olan Çayka və Lisiçkadan sonra Sovet kosmik missiyasında ölən son itlər idi.
Üç həftə sonra Korabl Sputnik 3-ün növbəti buraxılışı da uğursuz oldu. Dekabrın 22-də Damka və Krasavka itləri LC-1-dən əvvəlki modeldən daha çox təkan verən gücləndirilmiş Blok E pilləsi olan gücləndiricidən istifadə edərək havaya qalxdılar. Bu variant (8K72K) idarə olunan Vostok buraxılışları üçün istifadə olunacaq. Gücləndiricinin qayışları və əsas pilləsi normal fəaliyyət göstərdi, lakin sınaqdan keçirilməmiş yeni Blok E qaz generatoru nasaz olduqda alovlandıqdan bir neçə saniyə sonra uğursuz oldu. Mühərrik orbital sürətə nail olmaq üçün kifayət qədər təkan verə bilmədiyi üçün missiya dayandırılmalı oldu. "Vostok" gəmisi Blok E ilə atıldı və itlər dondurucu qış havasında yenidən girişə məruz qaldılar. Bərpa ekipajları çılğın şəkildə enmə modulunun avtomatik özünü məhvetmə mexanizmini işə düşməmişdən sonra axtarıblar və bir neçə saatdan sonra mexanizmi zərərsizləşdirərək itləri geri qaytarmağa müvəffəq olublar və onlar Baykonur kosmodromuna diri-diri qaytarılıblar.
Əlvan və nadir metallar
Əlvan və nadir metallar — Böyük və Kiçik Qafqazın Azərbaycan hissəsinin metallogenik əyalətlərində əlvan metallardan mis, qurğuşun, sink, kobalt, civə, sürmə filizlərinin yataq və təzahürləri geniş yayılmış və əsasən Balakən-Zaqatala, Gədəbəy və Ordubad filiz rayonlarında cəmlənmişdir.
Mis
Balakən-Zaqatala filiz rayonunda misin əsas ehtiyatları mis-kolçedan, kolçedan-polimetal tipli, Kiçik Qafqaz və Naxçıvan qırışıqlıq zonasının filiz rayonlarında isə əsasən mis-porfir, molibden-mis-porfir və qızıl-mis-kolçedan tipli yataq və təzahürlərdə cəmləşmişdir.