cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
San Aqustin Arxeoloji Parkı
thumb San Aqustin Arxeoloji Parkı — San Aqustín Arxeoloji Parkı, Kolumbiya nın Huila şöbəsindəki San Aqustin şəhəri yaxınlığında yerləşən böyük bir arxeoloji ərazidir. Park Latın Amerikası nda ən böyük dini abidələrin və meqalit heykəllərinin kolleksiyasını özündə birləşdirir, dünyanın ən böyük nekropolu hesab olunur. Sahə qədim San Aqustin mədəniyyətinə aid Kolumbiyadan əvvəlki arxeoloji yerləri ilə çox məşhurdur. İndi həm Kolumbiyalı, həm də xarici vətəndaşların çox olması səbəbiylə iqtisadiyyata əhəmiyyətli gəlir gətirən "San Aqustín Arxeoloji Parkı" kimi tanınır. San Aqustin mədəniyyətinə aid olan bu ərazi 1995-ci ildə YUNESKO tərəfindən dünya mirası elan edilib. Heykəllərin tarixləri bəlli deyil, lakin eramızın 5–400 arasında oyulduğuna inanılır. Ərazinin çox hissəsi kəşf edilmədiyi üçün oyma maşınlarının mənşəyi sirr olaraq qalır. Burada il ərzində orta temperatur 18 ° C olur.
Kültigin
Ölümü
Qardaşı Bilgə xaqan türk xalqının düşmənləri tərəfindən 734-cü ildə zəhərlənərək öldürüldü. Bilgə xaqanın və Kültiginin etdikləri Orxon abidələrində yazılıb.
San Aqustin Arxeoloji Parkı
San Aqustinin əsas arxeoloji parkından əlavə olaraq, daha iki müstəqil yer, İdnların Hündürlüyü (Alto de los Ídolos) və Daşların Hündürlüyü (Alto de las Piedras) də var. Onlar San Aqustindən bir neçə kilometr aralıda Isnos bələdiyyəsində yerləşir. Bütlərin hündürlüyü Isnos şəhərindən 4 km məsafədədir və bütün parkların ən hündür heykəli 7 metrdir. Daşlar parkındakı hündürlüklər, Isnos-dan 7 km məsafədə məşhur "Cüt mən" ("Doble Yo") heykəlini ehtiva edir.
Kültigin
Kültigin Abidəsi
Kültigin abidəsi, Kül Tigin'in böyük qardaşı və Göktürklerin xaqanı Bilgə Xağan tərəfindən, 732-ci ildə, qardaşı adına, qardaşının xidmətlərindən ötəri ona duyduğu minnəti göstərmək məqsədiylə, tikilmişdir. Bu kitabədə Bilgə xağan danışır.
San Aqustin Arxeoloji Parkı
Tarix
Heykəllər ilk dəfə 1756–57-ci illərdə Kolumbiya, Ekvador və Peru ölkələrini missioner kimi ziyarət edən bir ispan rahibi Fray Juan de Santa Gertrudis (1724–1799) tərəfindən təsvir edilmişdir. O,1756-cı ilin ortalarında San Aqustində olub və dörd cildlik "Maravillas de la naturaleza" əsərində heykəllər haqqında yazıb.
Coğrafiya
Qədim mədəniyyət qruplarının qalıqları Maqdalena çayının yuxarı hissəsində əmələ gələn Kanyon un hər iki tərəfində yerləşən yaylalarda 50 kvadrat kilometrdən çox əraziyə səpələnmişdir. Parkın özü qəbirlərin yüksək konsentrasiyası olan kiçik bir əraziyə uyğundur və naməlum mənşəli 500-dən çox heykəl var.thumbSan Aqustín Arxeoloji Parkına daxildir:
Heykəllər
Heykəllər həm antropomorfik, həm də zoomorfik xüsusiyyətlərə malikdirlər. Burada, əsasən, sarı, qırmızı, qara, ağ, parlaq rənglərə boyanmış təxminən 300 heykəl tapılıb, amma bu gün onlardan yalnız bir qismi rənglidir. Heykəllər hündürlüyünə görə dəyişir, ən hündürü 23 fut (7.0 m) hündürlükdədir. Onların cənazə heykəli olması şübhə oyadır. Arxeoloji ərazinin böyük dəfn kurqanlarının yerləşdiyi digər bölgələrində, ilan, qurbağa və quşlar kimi daha qorxunc fiqurlar var. Bu rəqəmlər və heykəllər tədqiqatçılara onların sivilizasiya düşüncələri, həyat və ölüm qavrayışları haqqında məlumat verir.
Aqnyeşka Radvanska
Aqnyeşka Roma Radvanska, Agnieszka Roma Radwańska (d. 1989, Polşa) — tennisçi.
Aqnyeşka Radvanska atasının istəyi ilə 4 yaşından tennislə məşğuldur. 2012-ci ilin iyulunda ilk dəfə reytinqdə 2-ci pilləyə yüksəldi, amma mövsümü 4-cü sırada bitirdi. Olduqca zəhmətkeş idmançı “Uimbldon”da finala kimi irəliləyib, ancaq həlledici görüşdə üç setin yekununda ABŞ-lı Serena Uilyamsa uduzdu. Uğurlu mövsüm keçirməsi sayəsində bir neçə sanballı reklam müqavilələri bağlayıb ki, bu sırada “Lexus”la anlaşma xüsusi vurğulanmalıdır.
Stachys affinis
(Stachys affinis) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
NGC 1053
NGC 1053, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış təkrarlanmış NGC cismidir. Göy üzündə Persey bürcü istiqamətində yerləşir. S0 tipli. tərəfindən ildə 40.64 sm (16 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Xarici keçidlər
NGC 1053
Nəsib Əliyev
Nəsib Əliyev - jurnalist, "Gənc işçi" qəzetinin redaktoru, Vətən Müharibəsi qəhrəmanı, I dərəcəli Vətən Müharibəsi ordeni mükafatçısı.
MiQ-3
MiG-3 ) İkinci dünya müharibəsi dövründə SSRİ tərəfindən istifadə olunan qırıcı təyyarə. İkinci dünya müharibəsində SSRİ tərəfinin istifadəsində olmuş birinci qırıcı təyyarə olmuşdur. MiQ-1 qırıcı təyyarəsindən yaradılmış olan uğurlu bir versiya olmuşdur. Yüksək hündürlükdə qazandığı uğurları ilə ad çıxarmışdır. İlk uçuşunu 29 oktyabr 1941-ci ildə həyata keçirmişdir. 1940-1941-ci illər arasında istehsal edilmişdir. 1945-ci ildə xidmətdən çıxarılmışdır. MiG-3, MiG-1 ilə eyni aerodinamik quruluşa malikdir. Ən böyük fərqləri pilot oturacağının arxa hissəsində yerləşən zireh, daha artıq yanacaq daşımaq qabiliyyəti və qanadların altında 8 ədət hava-yer tipli raket daşıya bilməsi qabiliyyəti idi. Ümumi olaraq 3400 MiG-1 və MiG-3 istehsal edilmişdir.
Nəsib Əliyev
Həyatı
Nəsib Əliyev 1908-ci ildə Qazax rayonunun Aslanbəyli kəndində anadan olmuşdur. 1936-cı ildə Moskvada birillik ali təbliğat məktəbini bitirmişdir. Müharibə qabağı ailəsiylə bərabər Belarusun Belostok şəhərində qulluq etmişdir. Belostok Brest qalasının yaxınlığındadır. Müharibənin ilk günlərindən cəbhə xəttinə gəlmiş Nəsib Əliyev 1943-cü ildə Ukraynanın Xarkov istiqamətində qəhrəmancasına həlak olmuşdur. Komsomol, rayonlarda partiya komitəsinin katibi kimi vəzifələrdə çalışmışdır.
Turdus swalesi
(Turdus swalesi) — cinsinə aid heyvan növü.
Pilar Nores Qarsiya
Pilar Nores Qarsiya — Perunun birinci xanımı
Xanım Qarsiya Kordoba Dövlət Universitetini iqtisadiyyat ixtisası üzrə bitirib. Peru prezidenti Alan Qarsiya ilə ailə həyatı quran Pilar Nores Qarsiyanın Cozefina, Qabriela del Pilar, Lusiana Viktoriya adlı üç qızı və bir oğlu var. Peru qadınlarını iqtisadi və sosial inkişafın təşviqində hökumət proqramına yönəldilməsi və digər ictimai işlərdə fəaldır. Hələ həyat yoldaşının birinci prezidentlik dövründə tərk edilmiş uşaqlar üçün nəzərdə tutulmuş "Peru uşaqları üçün fond" qeyri-hökumət təşkilatının sədri olub.
Prince of Persia 2: The Shadow and The Flame
Prince of Persia 2: The Shadow and The Flame — Cordan Mexner tərəfindən hazırlanılan və "Broderbund Software, Inc." oyun şirkəti tərəfindən 1993-cü ildə yaradılan sinematik platforma janrında videooyundur. "Prince of Persia 2: The Shadow and The Flame" oyunu əvvəl məşhur olsa da, hal-hazırda satışa qoyulmadığından "Abandonware" statusuna malikdir. Videooyun əvvəlki seriya kimi 2D formatındadır. 1996-cı ildə videooyun "SNES" platforması üçün istehsal edilmişdir. "Prince of Persia 2: The Shadow and The Flame" videooyununun rejissor və ssenari müəllifi Cordan Mexnerdir. Oyunun hekayəsində Şahzadə ilk dəfə olaraq həyatı haqqında öyrənəcək, Sultanın qızını xilas etmək üçün yenidən Vəzirlə döyüşəcəkdir. Bu videooyuna hal-hazırda "Abandonware", yəni, istehsalda olmayan videooyun statusu verilmişdir.
Məzmun
Qəhrəmanın şahzadəni qurtarmasından düz 11 gün sonra qəddar vəzir yenidən peyda olur. Vəzir Qəhrəman ilə döyüş zaman çox çətinliklə də olsa, sağ qalmışdır. Vəzir qara magiya sayəsində yenidən fəaliyyətini davam etdirir. Fars Sultanı yenidən xarici ölkələrə müharibə aparmağa gedir. Lakin vəzir bu zaman qara magiyadan istifadə edərək, bədənini Qəhrəmanın bədəninə çevirmişdir. Artıq taxt-tac yenidən vəzirin əlinə keçmişdir. Şahzadə isə ağır xəstələnmişdir. Qəhrəman Şahzadə ilə danışmaq istəyən zaman Vəzir onu həbs etdirmək istəyir. Bu zaman Qəhrəman xilas olmaq üçün qəsrin pəncərəsindən qaçaraq ticarət yarmarkasına yola düşür. Qəhrəman ticarətin limanına gedərək gəmi ilə buranı tərk edir. Burada onun gözünə kabus görsənir. Kabus ondan yerini tapmasını istəyir. Amma bu zaman Vəzir qara magiya sayəsində gəmini ildırım vurur. Adaya düşən Qəhrəman Şahzadəni xilas etmək üçün bütün maneələrlə üzləşməlidir. Qəhrəman bir çox maneələrdən keçdikdən sonra sirli məbədə daxil olur. Məbəddə gözlənilmədən Qəhrəmanın gəmidə gördüyü kabus peyda olur. Bu kabus onun anasının ruhudur. Qəhrəmanın anası həyatından danışmağa başlayır. Anasının sözlərindən məlum olur ki, onun ailəsi şah nəslindən olur. Lakin ailə qara qüvvələr tərəfindən məhv edilmişdir. Anası uşağını xilas etmək üçün onu tək qoyur ki, sağ qalsın. Qəhrəman isə böyük çətinliklərə baxmayaraq sağ qalır. Bu hadisələri eşidən Qəhrəman Vəzirdən qisas almaq üçün yoluna davam edir. Bunun üçün Qəhrəman ilk növbədə At heykəlini dirildir. Bütün maneələrə üstün gələrək, Qəhrəman vəzirlə döyüşərək onu öldürməyi bacarır. Vəziri öldürəndən sonra Qəhrəman insan bədənini geri qaytarır. Qəhrəman yenidən Şahzadə ilə qovuşur. Onlar birgə at ilə yola düşürlər. Bu zaman Qəhrəman ilə Şahzadə kristal kürədə qoca cadugər tərəfindən izlənilir.
Hazırlanma
1989-cu ildə yaradılan "Prince of Persia" oyunu böyük müvəffəqiyyət əldə edir. Mexner videooyunda bütün hərəkətlərin real həyatda olduğu kimi görünməsindən ötrü qardaşının hərəkətlərini izləmişdir. Mərkəzi xarakter və düşmənlərin çoxu müasir oyunda olduğu kimi mənzilli silahlarla deyil, qılınclarla döyüşürdü. Mexner oyunu proqramlaşdırmaya başladığında, "Müqəddəs Xəzinə Ovçuları"nın ilk on dəqiqəsinin, təhlükəli bir mühit içindəki xarakterlərin akrobatik reaksiyalarını meydana gətirmək üçün mərkəzi ilham qaynaqlarından biri olduğunu söyləmişdir. Ardınca Cordan Mexner videooyunun ardını hazırlamağa qərar verir. Bu oyun seriyasında qrafik nisbətən fərqlənir. Çoxlu fonlardan (rəng) istifadə edilmiş və rəqiblərin sayı artırılmışdır. Bu oyun ilk oyunu istehsal edən "Brøderbund" oyun şirkəti tərəfindən istehsal edilmiş və əvvəlki kimi böyük reytinqlər qazanmışdır.
Geympley
"Prince of Persia 2: The Shadow and The Flame" videooyununun "Prince of Persia" oyun seriyasının ilk seriyasına bənzərliyi vardır. Oyunun raundlarında Şahzadə müxtəlif döyüşçülərlə döyüşməli, təhlükəli yerlərdən keçməli və iti yaddaşa sahib olmalıdır. Qəhrəman bu bacarıqların hamısından istifadə edərək Şahzadəni xilas edəcəkdir. Şahzadə müxtəlif raundlarda dolçalardakı sehirli suları içərək həyat gücünü yüksəldir. Şahzadənin ömrü yoxdur. Bu səbəbdən məğlub olan zaman yenidən həyata dönür. Oyun raundunu saxlamaq mümkündür, lakin vaxtı dəyişmək mümkün deyil. Bu oyunda əvvəlki seriya oyunu kimi Şahzadəyə vaxt qoyulmuş və Şahzadə bu vaxt ərzində vəzifəsini yerinə yetirməlidir. Lakin əvvəlki oyundakı Şahzadə üçün 60 dəqiqə vaxt qoyulmuşdusa, bu seriyada Şahzadəyə 75 dəqiqə vaxt verilmişdir. İlk oyundan rəqiblərin nisbətən çox olmasına görə fərqlənir. Əgər əvvəlki oyunda Şahzadə ilə bir rəqiblə döyüşürdüsə, bu seriyada Şahzadə bir neçə rəqibnən döyüşür. Bəzən Şahzadənin döyüşdüyü rəqibi məğlub etdikdən sonra yenidən onu digər rəqib əvəz edir. Videooyunun qrafiki xaricdən asan görünməsinə baxmayaraq daxildən çox ağır qrafikdir.
İstehsal
"Prince of Persia" videooyun seriyasının ilk oyunu 1989-cu ildə müxtəlif janrda oyunlar hazırlayan "Broderbund" şirkəti tərəfindən istehsal edilmişdir. "Prince of Persia" oyunu böyük məşhurluq qazanır. Bu oyunun ardınca, oyun seriyasının ikinci "Prince of Persia 2: The Shadow and The Flame" seriyası ilk dəfə olaraq "Broderbund" şirkəti tərəfindən 1993-cü ildə "Sega Mega Drive" platforması üçün istehsal edilir. Eyni ildə vdieo oyun "Makintoş" və MS-DOS platformalar üçün buraxılmışdır. Oyun 1996-cı ildə "SNES" platforması üçün müxtəlif videooyunlar hazırlayan "Titus Software Corp." şirkəti tərəfindən ABŞ-da, "Laguna" şirkəti tərəfindən isə 1997-ci ildə Avropada istehsal edilmişdir. "Makintoş" versiyası üçün hazırlanan videooyunun qrafiki yüksək ölçülərə malikdir (640x480), lakin "MS-DOS" və "SNES" versiyalarında isə qrafik aşağı ölçüdədir (320x200 və 256x224). Videooyunun bu seriyası əvvəlki seriya kimi məşhur olmasada, ilk seriyanın ssenarisinə tam uyğundur və oyunçular arasında böyük reytinq qazanmışdır.
Resenziya
"Prince of Persia 2: The Shadow and The Flame" videooyunu əvvəlki seriya kimi olduqca böyük reytinq qazanmışdır. Videooyun Fransız oyun mediyaları tərəfindən yüksək səviyyədə qarşılanmışdır. Fransanın oyun dərc edən "Joystick", "Tilt" və "Gen4" jurnalları oyuna Mac Os platforması üçün 90–91 faiz reytinq vermişlər. Videooyunun "SNES" variantında keyfiyyəti zəif olduğundan səs toplaya bilməmişdir. "Prince of Persia 2: The Shadow and The Flame" videooyunu raundlarındakı ən yaxşı dörd qızıl hərəkətinə görə "Gen4" və "FNAC" mediyaları tərəfindən mükafatlandırılmışdır. Videooyun tənqidçilərindən olan Çarlz Arday 1981–2006-cı illərdə istehsal olunan ABŞ oyun jurnalı olan "Computer Gaming World" jurnalına verdiyi müsahibədə qeyd etmişdir: "Prince of Persia 2 nəinki hər ölçüdə "Prince of Persia" seriyasından yaxşıdır…ancaq az mərhəmətli olan ən hiddətlidir, qısaca, "tamamilə qarşısıalınmaz olan cəlbediciliklə" mənim nə vaxtsa oynadığım ən yaxşı oyun idi"
Remeyk
Ubisoft şirkəti 25 iyul 2013-cü il tarixində "Prince of Persia 2: The Shadow and The Flame" videooyununun ilk remeykinin hazırlanmış iOS və Androidplatformalarını anons edir. Bu oyun yeni 3D qrafikində hazırlanmışdır. Videooyun 15 müxtəlif raunddan ibarətdir. "Prince of Persia" seriyalarının yaradıcısı olan Cordan Mexner şəxsi bloqunda orijinal "Prince of Persia 2: The Shadow and The Flame" seriyası haqqında ətraflı məlumat verilmişdir. Bu məlumatlardan məlumatlardan məlum olur ki, oyunda göstərilən "Qoca cadugər" personajı haqqında daha ətraflı, oyunun hazırlanmamış üçüncü seriyasında məlumat veriləcəkdi. Lakin 2D formatında hazırlanmış orijinal seriyaların üçüncü seriyasının hazırlanması baş tutmamış və bu personajın tam hekayəsi oyunçulara sirli olaraq qalmışdır. Əvəzində isə mövzusu fərqlənən və 3D formatında hazırlanmış "Prince of Persia 3D" seriyası istehsal edilmişdir. Bu mövzuyla əlaqədar olaraq Cordan Mexner şəxsi bloqunda PDF formatında 217 səhifədən ibarət olan yazılarda oyunun hekayəsi və dizaynı haqqında ətraflı məlumat vermişdi.
Yuri Varnovski
Həyatı
Yuri Varnovski 23 iyun 1947-ci ildə Bakıda anadan olub. 1966-1969-cu illərdə Politexnik İnstitunda, 1975-1980-ci illərdə Moskvada Ümumittifaq Dövlət Kinematoqrafiya İnstitutunun kinooperatorluq fakültəsində təhsil alıb. 1972-ci ildən "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında işləyir.
1 avqust 2012-ci ildə əməkdar incəsənət xadimi adına layiq görülmüşdür.
Aetheorhiza
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Növləri
Aetheorhiza bulbosa
Kərim bəy Novruzov
Kərim bəy Mirzə Baba bəy oğlu Novruzov (1838-?) — Rusiya İmperator Ordusunun zabiti, Rusiya-Osmanlı müharibəsinin qəhrəmanı, polkovnik.
Həyatı
Kərim bəy Mirzə Baba bəy oğlu 1838-ci ildə Yelizavetpol qəzasının Qovlar kəndində anadan olmuşdu. Tiflis kadet korpusunda oxumuşdu.
1854-cü ildə vəkil kimi Zaqafqaziya atlı alayında hərbi xidmətə başlamışdı.
3 iyun 1856-cı ildə fərqləndiyinə görə praporşik rütbəsinə layiq görülmüşdü. 28 oktyabr 1878-ci ildə podpolkovnik, 24 dekabr 1886-cı ildə polkovnik rütbəsi almışdı.
1914-cü il sentyabrın 17-də Müqəddəs Georgi ordeninin o zamanlar sağ qalmış ən qocaman daşıyıcısı polkovnik Kərim bəy Novruzov  Rusiya İmperatorunun saray qrenaderlar potasının (Rusiya imperatorları yanında fəxri keşikçi (qarovul) xidmətini daşıyan xüsusi hərbi hissə) komandiri vəzifəsinə təyin olunmuşdu[1].
Mükafatları
Kərim bəy mayor rütbəsində 31 iyul 1877-ci ildə 3-cü dərəcəli "Müqəddəs Georgi", Osmanlı müharibəsində 17 may 1877-ci ildə, Bəyli Əhməd ətrafında 2 silah və Musa Kunduxovun nişanını almışdı.
3 aprel 1878-ci ildə, Osmanlı savaşında Alacin civarında fərqləndiyi üçün "igidliyə görə" yazılı qızıl qılıncla təltif olunmuşdu.
Həmçinin bax
1.↑ Шефы и командиры Роты Дворцовых Гренадер
Serena Vilyams
Serena Vilyams (, d. 1981, ABŞ) — ABŞ tennisçisi.
Fəaliyyəti
Serena Vilyams Sidney, Pekin və London olimpiadalarında tennisçilərin qoşa yarışlarında fəxri kürsünün ən yüksək pilləsinə qalxan idmançı 2012-ci il yay Olimpiya oyunlarının fərdi turnirində də çempion oldu. Həm qoşa, həm də fərdi yarışlarda "Uimbldon" və "Böyük dəbilqə"nin ABŞ mərhələsində qalib gələn reytinq üçüncüsü oldu.
Səttar Əsədov
Səttar Məcid oğlu Əsədov — Azərbaycan zooloq–parazitoloqu, biologiya elmləri doktoru (1961), professor (1969), Azərbaycan SSR EA-nın həqiq üzvü (1968), akademik.
Həyatı
Səttar Əsədov 15 mart 1910-cu ildə Şuşa şəhərində anadan olmuşdur. Ali təhsilini 1939-cu ildə Bakı Dövlət Universtetinin Biologiya fakültəsində almışdır. 1945-ci ildə biologiya üzrə fəlsəfə doktoru, 1961-ci ildə elmlər doktoru dissertasiyalarını müdafiə etmişdir. 1962-ci ildə Azərbaycan SSR EA-nın müxbir üzvü, 1968-ci ildə həqiqi üzvü seçilmişdir.
Əmək fəaliyyəti
Azərbaycan SSR EA Zoologiya İnstitutunda direktor müavini (1948–1950), direktor (1950–1960) olmuşdur. 1960–1974-cü illərdə təşkil etdiyi ekoloji parazitologiya laboratoriyasının rəhbəri idi. Əsas tədqiqatı parazitologiyanın mühüm nəzəri məsələlərinə, sahiblərə və landşafta görə parazitlərin spesifikliyinə, onların təbii və məhəlli ocaqlarına həsr edilmişdir.
Səttar Əsədov Azərbaycan ərazisini ekoloji helmintoloji rayonlara ayırmış və bu məqsədlə xəritələr tərtib etmişdir. Onun ixtisaslı kadrlar hazırlanmasında xidməti var. Azərbaycan SSR Helmintoloqlar Cəmiyyətinin sədri olmuşdur (1948–1974).
Elmi fəaliyyəti
Professor Səttar Əsədov 132 elmi əsərin, habelə 3 monoqrafiya, 1 kitab və bir neçə elmi-kütləvi kitabçanın müəllifi və həmmüəllifidir. Akademik orta məktəb üçün "Zoologiya" dərsliyinin, "Zooloji terminlər lüğəti"nin, "Azərbaycanın heyvanlar aləmi" monoqrafiyasının tərtibçilərindən biri olmuşdur. Səttar Əsədovun rəhbərliyi ilə 8 fəlsəfə doktoru və 2 elmlər doktorluğu dissertasiyası müdafiə edilmişdir.
Vəfatı
Səttar Əsədov 11 fevral 1974-cü ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir.
Mükafat və təltifləri
Səttar Əsədov "Şərəf nişanı" ordeni və bir sıra medallarla təltif edilmişdir.
Çernuşka
Çernuşka — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər Perm diyarının tərkibinə daxildir
Afroaster
— dəstəsinin  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Qriqoroviç TB-5
Qriqoroviç TB-5 1930-cu illərin əvvəllərində test edilmiş bir ağır bombardmançı təyyarəsidir. Tupolev ANT-6 (başqa adı TB-3) təyyarəsinə rəqib kimi dizayn edilmişdir. TB-5 təyyarələrinin, iki ədəd 746 kW (1,000 at gücü) gücündə FAD 24-silindrli X motor ilə təchiz edilməsi nəzərdə tutulmuşdu. Ancaq bunların yerinə daha zəif olan güclü mühərriklə təchiz edilmişdir.
Texniki xüsusiyyətləri(TB-5)
Ümumi xüsusiyyətləri
Performans
Maksimum sürət: 180 km/saat (97 knots, 112 mph) Silahlar
Lələtəpə
Lələtəpə — Cəbrayıl rayonunun Cocuq Mərcanlı kəndinin 2.9 km şimal-qərbində yerləşən 271.1 m hündürlüyə malik təpə.
Etimologiyası
Lələtəpə adlandırılan yüksəklik mühüm tarixi, etnoqrafik, dini və mədəni əhəmiyyət kəsb edir. Folklorşünas Sədnik Paşa Pirsultanlının tədqiqatlarından aydın olur ki, "Lələ dağı" (bir adı da Lələ yaylağıdır) Cəbrayıl rayonunun Cocuq Mərcanlı, Füzuli rayonunun Mirzənağılı və Qazaxlar kəndi yaxınlığında, qəbri isə Füzuli rayonunun Əhmədalılar kəndindədir. Yerli camaatın dediyinə görə Lələ öz qəbrinə yaxın olan Arğalı türbəsində, ondan xeyli aralı olan Babı gümbəzində yaşamış, yaz-yay aylarında isə "Lələ dağı", "Lələ yaylağı" deyilən yerdə çardaq qurmuşdur."
Tarixi
Hərbi strateji əhəmiyyətə malik olan bu təpənin tutulması Horadiz şəhəri və Füzuli rayonunu atəş nəzarətində saxlamağa imkan verir. Lələtəpə Qarabağ müharibəsi zamanı 1994-cü il fevral ayının 11–12-də döyüş yerlərindən biri olub. Yüksəklik 1993-cü ildə ermənistan ordusu tərəfindən tutulub. Sonra Lələtəpə 1994-cü ildə "Horadiz əməliyyatı" zamanı Azərbaycan ordusu tərəfindən ələ keçirilsə də, sonralar ağır döyüşlər nəticəsində yenidən ermənistan ordusunun nəzarətinə keçib. 2 aprel 2016-cı ildə Lələtəpə Dördgünlük müharibə zamanı Azərbaycan Ordusu tərəfindən işğaldan azad edilib. İşğaldan azad edilmiş Lələtəpə yüksəkliyinə illər sonra ilk dəfə Azərbaycan bayrağını aprelin 2-də təxminən saat 05:45 radələrində asan hərbi qulluqçu Asim Əliyev olub.
2017-ci il Fevral döyüşləri zamanı ermənistan Silahlı Qüvvələri Lələtəpə yüksəkliyin almaq məqsədilə təxribat törədiblər. Lakin, Azərbaycan Silahlı Qüvvələri əməliyyat şəraitinə uyğun olaraq düşmənin atəş mövqelərinə və cəmləşmə nöqtələrinə qarşı müvafiq cavab tədbirləri həyata keçirib.
1994-cü ildən 2016-cı ilə qədər düşmən Lələtəpə ərazisindən Füzuli rayonunun Mirzənağılı, Qazaxlar, Əhmədalılar və Horadiz şəhərini daim atəş altında saxlayırdı.
Turdus aurantius
(Turdus aurantius) — cinsinə aid heyvan növü.
Bayramlı (Tovuz)
Bayramlı — Azərbaycan Respublikasının Tovuz rayonunun Bayramlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 7 mart 2012-ci il tarixli, 310-IVQ saylı Qərarı ilə Tovuz rayonunun Bayramlı kəndi Azaflı kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Bayramlı kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmış və Azərbaycan Respublikasının ərazi vahidlərinin Dövlət reyestrinə daxil edilmişdir.
Toponimikası
Bəzən Əsrik (sahilində yerləşdiyi çayın adından) Bayramlı da adlanır. Kəndin adı muğanlı tayfasının bayramlı tirəsinin adı ilə bağlıdır.
Tarixi abidələri
Bayramlı kəndində aşağıdakı daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələri qeydə alınmışdır:
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Tovuz-Böyük Qışlaq yolunun sağ tərəfində yerləşir. Rayon mərkəzindən kəndə qədər məsafə 7 kilometrdir. Azaflı, Aşağı Quşçu, Əsrik Çırdaxan, Yanıqlı və İbrahimhacılı kəndləri ilə qonşudur. Ərazisi dağlıq və dağətəyi zonadır. Kəndin şimal sərhəddindən Əsrikçay keçir.
Mədəniyyəti
Kənddə Bayramlı kənd kitabxana filialı fəaliyyət göstərir.
Təhsil
Kənddə Elşad Orucov adına Bayramlı kənd tam orta məktəbi və Zahir Yusifov adına Bayramlı kənd tam orta məktəbi fəaliyyət göstərir.
Din
Kənddə dini ibadət yeri və ya dini icma qeydə alınmamışdır.
Səhiyyə
Kənddə Bayramlı kənd həkim məntəqəsi yerləşir.
Ageratella
— dəstəsinin  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Milli park
right|thumb|250px|Los Kardones milli parkı ([[Argentina)]] Milli park — mühafizə olunan xüsusi ərazi; xüsusi ekoloji, tarixi, estetik və digər əhəmiyyət daşıyan təbiət komplekslərinin yerləşdiyi və təbiəti mühafizə, maarifçilik, elmi, mədəni və digər məqsədlər üçün istifadə olunan təbiəti mühafizə və elmi tədqiqat idarələri statusuna malik olan ərazilər.
Beynəlxalq Təbiətin və Təbii Sərvətlərin Mühafizəsi Birliyinin müəyyənləşdirdiyi mühafizə olunan ərazilərin koteqoriyalar üzrə bölgüsünə görə milli parklar II kateqoriyaya aiddirlər.
Dünyada olan bir sıra parların salınmasında dövlət sərhədləri nəzərə alınmamışdır. Məsələn Niger, Benin və Burkina Faso ölkələrinin ərazilərində salınmış və UNESCO-nun ümumünya İrsinə daxil edilmiş “W” Milli Parkını göstərmək olar. ABŞ və Kanada sərhəddində də bir-birinə qonşu olan Milli Parklar vardır. ABŞ-dəki Qleyşer MP-ı (Glacier NP) Kanada ərazisində yerləşən Uoterton Gölü MP-ı (Waterton Lakes NP) ilə həmsərhəddir. 1932-ci ildə yaradılmış Uoterton-Qleyşer Beynəlxalq Sülh Parkı dünyada yaradılmış ilk beynəlxalq sülh parkıdır.
11 yanvar Dünya qoruqlar və Milli Parklar Günü olaraq qeyd olunur.
ABŞ-də milli parklar
right|thumb|250px ABŞ-də bütün Milli Parklar, milli mədəniyyət abidələri və digər tarixi abidələr əsası 1916-cı ildə qoyulmuş Milli Park Xidməti (MPX) (National Park Service) federal agentliyi tərəfindən idarə olunurlar. Bu agentlik Daxili İşlər Departamentinə tabe olan bir qurumdur. Bu quruma ABŞ-də 401 mühafizə olunan ərazi vahidi tabedir ki, bunu da 59-u Milli Parklardır. MPX-nə əsasən ABŞ-də Parkların 20-dən artıq müxtəlif növləri vardır. Milli Hərbi Parklar, Milli Tarixi Parklar, Milli Parklar, Milli Qoruqlar, Milli Abidələr, Milli Rekreasiya Zonaları, dəniz sahilləri, göl sahilləri, çaylar, yollar və s. belə park növləridirlər.
NGC 124
NGC 124 — Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktika. Göy üzündə Balina bürcü istiqamətində yerləşir. Sc tipli. tərəfindən ildə 27.94 sm (11 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Turdus haplochrous
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Plankton
Plankton — ən kiçik dəniz canlısı.
Dəniz altındakı bir çox canlının əsas qidası bitki və heyvan əsaslı olmaqla iki qrupa ayrılan planktonlardır. Bu səbəbdən planktonların azalması balinalardan kiçik dəniz canlılarına qədər bir çox canlı üçün təhlükə yaradır. Bu mikroskopik canlıların əhəmiyyəti sadəcə bununla məhdudlaşmır. Xüsusilə bitki əsaslı planktonlar dünyadakı müxtəlif müvazinətlərin təmin edilməsində mühüm faktordur.
Fitoplanktonlar
Fitoplanktonlar bitki əsaslı planktonlardır və əsasən dəniz axınları ilə hərəkət edən tək hüceyrəli mikroskopik orqanizmlərdən ibarətdir. Fitoplanktonlar dənizlərdəki qidalanma zəncirinin ilk halqasını təşkil edirlər. Bundan başqa, quruda bitən bitkilərdə olduğu kimi birbaşa günəş enerjisi vasitəsilə fotosintez prosesini həyata keçirir və öz qidalarını hazırlayırlar. Ona görə də okeanların əsas üzvi maddə mənbəyi olan bitki əsaslı planktonlar eyni zamanda oksigen dövranında da tarazlayıcı rol oynayırlar.
Fitoplanktonu əmələ gətirən tək hüceyrəli su yosunlarına çox sayda misal göstərmək olar. Səthi geometrik formalarla bəzənmiş, silisium oksidindən ibarət kapsulları sayəsində asanlıqla tanınan Diatomlar və iki qamçısının köməyilə yerlərini dəyişdirmə xüsusiyyətinə malik olan Dinoflagellatlar fitoplanktonlara misal göstərilə bilər.
Stachys albens
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Plankton
Növləri
Heyvan əsaslı planktonlar da əsasən tək hüceyrəli canlılardan ibarət olur, amma bu qrupda çox hüceyrəli heyvanlar da olur. Demək olar ki, məlum olan bütün dəniz canlıları qruplarının plankton formaları var. Məsələn, onurğasız heyvanlar sürfə halında ikən, balıqlar da inkişaf mərhələlərinin başlanğıcında dənizlərdəki müvəqqəti planktonları əmələ gətirir.
Plantktonların həm çox müxtəlif növləri, həm də hər növün özünə xas xüsusiyyətləri var. Burada izah edilən çox az nümunələrdən də göründüyü kimi bu mikroskopik canlılarda həm görünüş, həm də ümumi quruluş cəhətdən qüsursuzluq müşahidə edilir. Bu canlılar üstün yaradılış nümunəsi olaraq yerdəki bir çox tarazlığın təmin edilməsinə kömək edirlər.
Viktoriya Azarenko
Viktoriya Azarenko — tennisçi.
Viktoriya Azarenko Dünya reytinqinin lideri illik (2012-ci il) qazancda da rəqibləri geridə qoydu. London olimpiadasında qarışıq cütlərin mübarizəsində çempion olan tennisçi fərdi yarışları bürünc medalla bitirdi. "Uimbldon" turnirinin, həmçinin "Böyük dəbilqə"nin Avstraliya mərhələsində qalib gəlmiş Viktoriya ABŞ mərhələsinin finalçısıdır. İdman ilinin yekununda 7.923.920 dollar qazandı ki, indiyədək heç bir tennisçi mövsümdə bu qədər pul əldə etməyib.
Meşə
Ümumi məlumatlar
Dünya üzrə meşə örtüyünün sahəsi 4 milyard hektardır. Bunun 809 milyon hektarı Rusiya Federasiyasının, 478 milyon hektarı Braziliyanın, 310 milyon hektarı Kanadanın və 303 milyon hektarı ABŞ-nin payına düşür.
Son 200 ildə dünya üzrə meşə ərazilərinin sahəsi 2 dəfədən çox azalmışdır. XVIII–XIX əsrlərdə indiki Azərbaycan ərazisinin 35%-i meşə ilə örtülü olmuşdur. Hazırda Azərbaycan meşələrinin ümumi sahəsi 1213.7 min hektardır. Bu da Azərbaycan ərazisinin 11,8%-ni təşkil edir. Bu rəqəm Rusiya Federasiyasında 44%, Latviyada 41%, Gürcüstanda 39% təşkil edir. 1 hektar meşə 200 insanı xilas edir.
Əsas xüsusiyyətləri
Meşənin əsas xüsusiyyətləri bitki örtüyünün altında formalaşan mikroiqlimdir. Meşənin mikroiqlimi ətraf mühitin iqlimindən fərqlidir. Açıq ərazilərdən fərqli olaraq meşədə qış mövsümündə havanın temperaturu 3–5 °C yüksək olur. İsti yay günlərində isə əksinə, temperatur bir neçə dərəcə aşağı enir.
Meşədə rütubətlilik də yüksək səviyyədə olur. Ağacların çətiri günəş şüalarının qarşısını kəsərək kölgəlik əmələ gətirir və güclü küləklərin qarşısını alır. Bütün bu amillər müxtəlif meşə bitkiləri və heyvanların həyatı üçün əlverişli yaşayış mühiti yaradır. Ağacların çətiri altında toxumlar da inkişaf edir.
Ekosistemi
Meşə ekosistemi özü-özünü tənzim edir. Meşədəki ağaclar, kol, ot bitkiləri ömrünü başa vurduqda onların əvəzində yeni bitkilər inkişaf edir və yaranan boşluqlar bərpa olunur. Toxunulmamış qədim meşələrə Yer kürəsinin yalnız ən ucqar guşələrində təsadüf olunur. Planetdəki meşələrin əksər hissəsi çox zaman insan fəaliyyətinin təsiri altında olduğuna görə sonradan bərpa olunmuş meşə sahələri hesab edilir.
Meşə ekosisteminə daxil olan bütün komponentlər bir-biri ilə sıx əlaqədə olur. Məsələn, quşlar meyvə və toxumlarla qidalanaraq toxumların uzaq məsafəyə yayılmasında iştirak edirlər. Ağac göbələklərinin inkişafı ağaclardan asılıdır. Məhv olmuş ağacların budaqlarının və gövdəsinin çürüməsində iştirak edən göbələklər mineral maddələrin torpağa qayıtmasına kömək edirlər.
Meşə ekosistemini süni şəkildə yaratmaq çox çətindir. Meşənin müxtəlif tərkib hissələri arasında qarşılıqlı əlaqə uzun illər ərzində formalaşır. Sıx bitki örtüyü əmələ gəldikdən və heyvanların yaşayış şəraiti formalaşdıqdan sonra mikroiqlim yaranır. Daha sonra meşənin özünü tənzimləmə qabiliyyəti bütün təbii prosesləri nizamlayır. Qocaman ağaclar məhv olduqca yerini cavan ağaclar tutur.
Meşələrin qırılması
Əhali artımı meşələrin azalmasına güclü təsir göstərir, meşələr kənd təsərrüfatının ehtiyacları üçün, ticarət, yanacaq və s. məqsədlə qırılır. Əkinçilik və maldarlıq yaranarkən bütün quru səthinin 56%-i meşə ilə örtülmüşdü. Hazırda isə bu göstərici 30%-ə enmişdir. Meşələrin məhv edilməsi prosesi xüsusilə Avropaya toxunmuşdur. Əgər VII əsrə qədər burada meşələr bütün ərazinin 80%-ni tuturdusa, hazırda bu, cəmi 30% təşkil edir. Rusiyada, ABŞ-də, Kanadada, Hindistanda, Çində, Braziliyada meşələr kütləvi sürətdə qırılmışdır. Bütün bunlar torpağın tullantılarla çirklənməsinə səbəb olan "istixana effekti"nə şərait yaradır. İsti torpağı qızdıraraq atmosferdəki karbon səddini dəf edib, kosmik fəzaya çıxa bilmir, torpağı isitməklə temperaturu qaldırır. Yerin hərarətinin +10 °C artması belə dünya kataklizminə gətirib çıxara bilər, qütb buzlaqlarının əriməsi sürətlənər, mütəxəssislərin hesablamalarına görə, artıq XXI əsrin ortalarında dünya okeanının səviyyəsi 1–5 metr qalxa bilər ki, bu da Yerin bir sıra regionlarının – Maldiv adalarının, Sankt-Peterburqun, Nil deltasının, Azərbaycan hüdudlarında Xəzər dənizinin cənub sahillərinin su altında qalmasına səbəb olar. Havanın qızması ABŞ-də, Rusiyada, Çində və digər ölkələrdə quraqlığın artması ilə müşayiət olunmuşdur.
Optimal meşəlik
Optimal meşəlik müəyyən meşəbitmə şəraitindən özünün məqsədyönlü vəzifəsini daha yaxşı yerinə yetirən meşəlik. Optimal meşəlik yaradarkən ən mühüm komponent meşəliyin optimal tərkibi və optimal strukturu hesab olunur. Meşəliyin optimal tərkibi məsələsinin həllində ağac cinslərinin meşəbitmə şəraitində tələbatını, digər ağaclarla dinamik əlaqəsini, məhsuldarlığını, quruluşunu, əmtəəliyini və müxtəlif tərkibli meşəliyin təsərrüfatı qiymətini təyin etmək lazımdır. Meşəliyin optimal strukturunu təyin edən əsas amil ağaclığın sıxlığı (doluluğu) sayılır. Rekreasiya təzyiqi altında olan və torpaqqoruyucu funksiyalı meşələrin optimal tərkibi və strukturu Optimal meşəlikdə əsasən estetik və qoruyucu planda daha effektli olmalıdır.
Turdus merula maximus
(Turdus merula maximus) — cinsinə aid heyvan yarımnövü.
Gennadi Tişşenko
Gennadi Tişşenko — ssenarist.
Titsian Tabidze heykəli
Titsian Tabidze heykəli  — Tbilisidə heykəl, Ançisxati məbədinin yaxınlığındakı meydanda yerləşir. Titsian Tabidze (1895—1937) — tanınmış gürcü şair.
Tarixi
1937-ci ildə təzyiq edilən Titian Tabidze 1954-cü ildə bərpa edildi. 1966-cı ildə şairin ev-muzeyi Van vilayətinin Çkvişi kəndində (İmereti rayonu) açılmışdır.
Xarici keçidlər
Titsian Tabidzenin büstü, Tbilisi, Gürcüstan
Moana (cizgi filmi)
"Moana" (ing. Moana) - "Walt Disney Animation Studios"un 56-cı tammetrajlı cizgi filmidir. 6 yaşdan yuxarı izləyicilər üçün nəzərdə tutulan bu film macəra ilə doludur.
Məzmunu
"Moana" (ing. Moana) - "Walt Disney Animation Studios"un 56-cı tammetrajlı cizgi filmidir. İlk əvvəl bu filmin süjeti "2 min il əvvəl Sakit okeanın cənub hissəsində baş vermiş əfsanəvi macəra hekayəsi" kimi təqdim edilirdi. ».
Filmin rejissorları Con Masker və Ron Klements, bəstəkarı isə Mark Mançindi. Əsas qəhrəmanlardan biri olan yarıtanrı Mauini amerikalı kinoaktyor Dueyn Conson səsləndirmişdir. .
Dünyada premyerası 23 noyabr 2016-cı ildə baş tutmuşdur.
Giriş hissə
Əvvəlcə ancaq okean vardı. Sonra adaların anası Teffiti gəldi. Teffitinin möhtəşəm bacarığı olan ürəyi vardı. O, həmin ürək sayəsində həyat bəxş edə bilirdi. Və Teffiti bu bacarığını dünya ilə bölüşürdü. Amma sonra bəzi qüvvələr Teffitinin ürəyini axtarmağa başladılar. Onlar inanırdılar ki, ürəyə sahib olmaqla həyat yaratmaq istedadına da malik olacaqlar. Və bir gün onlardan ən dəliqanlısı ürəyi ələ keçirmək üçün okeanın üzərindən uçub keçdi. Bu, küləklərin və dənizlərin yarıtanrısı Maui idi.
Ürəyindən məhrum olan Teffiti parçalanaraq dəhşətli qaranlıq yaratmağa başladı. Maui qaçmağa çalışdı, amma digər ürək ovçusu olan torpaq və alov iblisi Tekaonun yolunu kəsdi. Mauini səmadan endirdi. Bir daha da onu görən olmadı. Mauinin sehrli qarmağı ilə Teffitinin ürəyi isə dənizə düşərək yox oldu.
Elə indi də Teka və dənizlərin iblisləri ürəyi axtarırlar. Onlar dayanmadan genişlənən qaranlıqda gizlənərək balıqlarımızı yoxa çıxaracaq, bizlərdən ən sonuncunu da qaniçənliklə məhv edənə qədər adalardakı həyatı heçliyə çevirəcəkdir. Amma bir gün bir nəfər mərcan adalarını cəsarətlə keçərək Mauini tapacaq, onu nəhəng okeandan keçirərək ürəyi Teffitiyə qaytaracaq və bizim hamımızı xilas edəcəkdir...
Süjeti
Film Sakit okeanın cənub sahillərindəki Matunui adalasında yaşayan Moana adlı qızın həyatından bəhs edir. Moana başçının qızıdır. Onların adasında yaşamaq üçün bütün vasitələr və şərait var. Amma bir gün məlum olur ki, ada sakinlərinin əsas qidası olan balıq və hind qozu (kokos) yoxa çıxmağa başlayıb. Bu zaman Moana mərcanları üzüb keçərək Teffitinin ürəyini qaytarmaq və bu yolla qəbiləni xilas etmək fikrinə düşür... Ona isə ancaq yarıtanrı Maui kömək edə bilər...
Stachys arvensis
(Stachys arvensis) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Hokinq radiasiyası
Hokinq radiasiya və ya Hokinq işıqlanması, ingilis fizik Stiven Hokinqin 1975-ci ildə nəşr etdiyi məqaləsində qara dəliklər tərəfindən yayıldığını təklif etdiyi nəzəri bir radiasiyadır. Məqalədə qara dəliklərin hissəciklər yaydığını və beləliklə də kütlə itirdiyini bildirmişdir. Kvant sahə nəzəriyyəsinin ümumi nisbilik ilə birlikdə tətbiqi nəticəsində təklif edilmişdir. Ümumi nisbilik nəzəriyyəsinə görə, qara dəliklər daralmayacaqlar, yəni hadisə üfüqünün sahəsi azala bilməz. Hokinqin tapdığı nəticə buna görə çox təəccüblü olmuşdur.
Məsələn, M kütləsi olan Schwarzschild qara dəliyindən yayılan Hokinq radiasiyasının temperaturu aşağıdakı kimi hesablanır:
Bu ifadənin maraqlı bir nəticəsi, enerji (kütlə) qazanan Schwarzschild qara dəliyinin temperaturunun azalmasıdır. Buna görə də, belə qara dəliklərin istilik tutumu mənfi olur.
Xarəzmşahlar
Xarəzmşahlar sülaləsinin nəsli, Səlcuq Sultanı I Məlikşahın saray xidmətində olan Anuş Təkindən gəlir. Səlcuq dövlətinə bağlı olaraq mərkəzdən təyin edilən qubernatorlarla idarə olunan bu əyalət Anuş Təkin zamanında sərbəst yaşamağa başlamışdı. 1128-ci ildə Xarəzm qubernatoru olaraq təyin edilən Atsız dövründə yarı müstəqillik qazanmışdır. 1141-ci ildə Böyük Səlcuq sultanı Əhməd Səncərin Katvan döyüşündə Quru Hıtay tərəfindən məğlubiyyətə uğradılmasından istifadə edən Atsız Səlcuqlulara qarşı üsyan etmiş və 1142-ci ildə Xorasana hücum edərək Mərv və Nişapuru işğal etmişdir. Ancaq 1143 və 1147-ci illərdə Əhməd Səncər Atsıza qarşı səfərləri təşkil etmiş və ikinci səfərdə Atsız dövlətin mərkəzi olan Ürgənci itirərək təslim olmuşdur. Atsız və El Aslan dövrlərində, həm İraq Səlcuqları, həm də Quru Hıtay ilə mübarizə aparılırdı. El Aslan, Sultan Səncərin ölümündən sonra müstəqilliyini elan etdi. Ələddin Təkiş dövründə İraq, Azərbaycan, Qara dənizin şimalı, Xorasan və Şərq Türkistanın bir hissəsi ələ keçirilmişdir. Ələddin Təkiş özünü Səlcuqluların varisi elan etmiş və "Səncər" ünvanından istifadə etmişdir. Abbasilər ilə yaxşı əlaqələr qurmuş və Batinilərə qarşı xəlifəni müdafiə etmişdi. Buna görə Səlcuqların varisi olan Xarəzmşahların Ələddin Təkiş dövründə yüksəlişi başlamışdır. Ələddin Təkiş, əvvəl Quru Hıtayı məğlub etdi və 1194-cü ildə Reydə III Toğrul Bəyin ordusunu məğlubiyyətə uğradaraq İraq Səlcuqlarını yox etmiş və Qərbi İranı ələ keçirmişdir. Xarəzmşahlar qısa müddətdə sərhədlərini Şərqi Anadoludan Mavəraünnəhrə qədər genişləndirmişdirlər. Ələddin Təkişin oğlu olan Ələddin Məhəmmədin dövründə Quru Hitay və Qərbi Qaraxanlılar və Şərqi Qaraxanlılar məğlub edildi. Müasir Pakistan və Əfqanıstanı torpaqlarına qatmışdır. Ələddin Məhəmmədin ən böyük arzusu Çini ələ keçirmək idi, lakin bu dövrdə Monqollar Çində böyük söz sahibi olmuşdurlar. Odur ki, Monqol təhlükəsini hiss etmiş və onlarla yaxşı dolanmağa çalışmışdır və monqollarla ticarət razılaşması imzalamışdır, lakin monqol ticarət karvanının Xarəzmşahlar qubernatoru İnalcık tərəfindən talanması və tacirlərin də saqqallarının yandırılıb geri göndərilməsi üzündən monqollarla əlaqələr pozulmuşdur. Bu hadisə tarixə "Otrar faciəsi" kimi daxil olmuşdur. Karvanın talanmasına səbəb karvanda bahalı əşyalar və qiymətli malların olması idi.
1220-ci ildə bütün ölkə monqollarının işğalına məruz qaldı və Xarəzm dövlətinin sonu yaxınlaşdı. Bundan sonra Orta Asiyada monqol işğalı başlanmış və türk dünyasında böyük məğlubiyyətlərə gətirib çıxarmışdır. Ələddinin oğlu Cəlaləddin Xarəzmşah Əfqanıstanda monqollarla mübarizə edərək cənuba çəkilmiş və Hind çayını keçərək Hindistana daxil olmuşdur. Çingiz Xan monqol düzənliyinə döndükdən sonra Cəlaləddin İrana dönüb, İraqdan Azərbaycan bölgəsinə daxil olmuş və 1225-ci ildə Atabəyliklərindən olan Eldənizliləri məğlub edərək Təbrizi almışdır. Cəlaləddin Azərbaycandan hərəkət edərək Gürcüstanı işğal etmiş və Cənubi Qafqazdan Şərqi Anadoluya qədər torpaqlarını genişləndirmişdir. Ancaq Cəlaləddinin Şərq Anadolunun suverenliyi səbəbindən Anadolu Səlcuqluları və Suriyanın hökmdarı Əyyubilər ilə ziddiyyəti düşmüşdür. Cəlaləddin Xarəzmşahlar dövlətini yenidən qurmaq istəsə də, müvəffəqiyyət qazana bilmədi.1231-ci ildə kürd qiyamçılar tərəfindən öldürüldü. Ölümündən sonra Xarəzmşahlar dövləti tamamilə məhv olmuşdur.
Ümumi məlumat
Mərkəzi Asiyanın ən qüdrətli türk dövlətlərindən biri olan Xarəzmşahlar dövləti cənubda Aral gölündən Amudəryanın şimal sahillərinədək olan ərazini əhatə edirdi. Bu diyar Xarəzm adı ilə məlumdur. Əhalisi özbək, qaraqalpaq, tatar, xəzər, uyğur, qazax, tacik, türkmən və digər xalqlardan ibarət idi.
V əsrin ortalarında bu ərazidə Eftalitlər dövləti yaradılmışdır. VII əsrin əvvəllərində burada formalaşmış Türk xaqanlığı Şərq və Qərb xaqanlıqlarına parçalandı. VIII əsrdə Xarəzmi ərəblər işğal etdilər və əhali İslam dinini qəbul etdi. IX əsrdə Mərkəzi Asiya xilafətdən ayrıldı və Samanilər dövləti yarandı. X əsrdə Şərqi Türkmənistan və Yeddi Su yeni yaranmış Qaraxanlılar dövlətinin tərkibinə daxil oldu. Əhalinin əsas məşğuliyyəti əkinçilik və köçəri maldarlıq idi. XI–XII əsrlərdə Mərkəzi Asiyada feodal münasibətləri hökmran rol oynadı. 1017-ci ildə Mahmud Qəznəli Xarəzmi fəth etdi və qulamı Altun Taşı ora hakim qoydu. Altun Taşın oğlu Harun 1034-cü ildə Xarəzmi Qəznənin asılılığından azad etdi, lakin bu nominal xarakterli idi. Harunun əsas dayağı Xarəzm əhalisi deyil, onun qulamları idi. Səlcuqlarla müharibəyə başı qarışan Məsud Mahmud Qəznəli Xarəzmi sakitləşdirə bilmədi və 1041-ci ildə onun üzərinə Cənd şəhərinin oğuzlarının yabqusunu göndərdi, lakin 1044-cü ildə onu qovdular və səlcuqlar Xarəzmi öz qulamları ilə idarə etməyə başladılar. Onlardan biri olan Anuş Təkini Məlikşah Xarəzmin əmiri təyin etdi. Onun oğlu Qütbəddin Məhəmmədi 1097-ci ildə Börküyarıq Xarəzmə hakim qoydu.
Qütbəddin Məhəmməd "Xarəzmşah" titulunu qəbul etdi ki, bu da həqiqətə uyğun deyildi. Belə ki, dövlət tam müstəqillik qazanmamışdı. O, "öz tayfasından qopmuş" türk idi. Onun dayağı kanq (kəngər) və türkmən tayfaları oldu. Oğlu Atsız zəifləmiş səlcuqlardan azad oldu. O, bacarıqlı diplomat və sərkərdə idi. Qıpçaq və türkmənlərlə müharibəyə başlayaraq o, Manqışlaqı ələ keçirdi.
1138-ci ildə Səlcuq sultanı Səncər Xarəzm üzərinə hücum etdi. 15 noyabr 1138-ci ildə Xarəzm uğrunda döyüşdə məğlub olan Atsız yeni qoşun toplamaq üçün getdi. Sultan Səncər 1139-cu ildə Mərvə gəldi. Atsız xan yeni qüvvələrlə Xarəzmə qayıtdı. O, 1139–1140-cı illərdə Buxaraya yürüş etdi.
Bu zaman Mavəraünnəhrdə hərbçilər qiyam qaldırdılar. Şəhər hakimi Mahmud xan xəyanət edərək səlcuqların tərəfinə keçdi, sultan Səncəri karluklara hücum etməyə çağırdı. Atsız xanı dəstəkləyən karluklar qarakitaylardan kömək istədilər. 9 sentyabr 1141-ci ildə Katavan döyüşündə Sultan Səncər itkilərlə Dərqamadək sıxışdırıldı. Sultan Səncər və Mavərənnəhr hakimi Mahmud xan Termizə qaçdılar. Qarakitaylar geri çəkilmədilər və Xarəzmşahlar dövləti onların əlinə keçdi.
1156-cı ildə Əlaəddin Atsız vəfat etdi. Onun varisləri El Arslan və oğlu Təkəş Xarəzmin müstəqilliyinə nail oldular. Səlcuq sultanlığı və Qaraxanilər dövləti süqut etdiyindən yeganə təhlükə qoşununun İl Arslanı öldürdüyü Kidan dövləti idi. 1174-cü ildə Təkəş Cənubi Xorasanı tutdu və onun hakimi Müəyyid Ay-Abanı öldürdü. Onun oğlu Təkəşin vassalığını qəbul etdi.
Təkəş 1187-ci ildə Nişapura, 1192-ci ildə Reyə, 1193-cü ildə Mərvə yürüş etdi. O, 3 iyul 1200-cü ildə vəfat etdi və hakimiyyətə oğlu Əlaəddin Məhəmməd gəldi. O, dövlətin ərazisini genişləndirib Xorasanın bir hissəsini geri qaytardı, Buxaranı Xarəzmə birləşdirdi, 1212-ci ildə qarakitaylara son qoyub Sistanı, Kirmanı, Təbəristanı, Azərbaycanı, Arranı özünə tabe etdi.
Çingiz xan Xarəzmin işğalını planlaşdırırdı. O, əvvəlcə Xarəzmlə ticarət əlaqələri qurdu. Ona tabe olmayan merkit tayfaları Xarəzmşahların ərazisinə qaçdılar. Monqol qoşunu onları təqib edərək Xarəzmin sərhədini keçdi. Xarəzmşah Əlaəddin Məhəmmədin komandanlığı ilə silahlı dəstələrin monqolları dayandırmaq cəhdləri baş tutmadı. Əlaəddin Məhəmməd əsir düşsə də, oğlu Cəlaləddin onu azad etdi.
Müharibəyə bəhanə Otrar faciəsi oldu. Monqollarla sərhəd qalası olan Otrarın hakimi Yanal xan Xarəzmə gedən monqol tacirlərini qarət etdirdi və Xarəzmşahların ərazisinə buraxmadı. Çingiz xan Yanal xanı tələb etsə də, Ələddin Məhəmməd rədd cavabı verdi və qasidi öldürmək əmri verdi. 1219-cu ilin sentyabrında Çingiz xan 200 minlik qoşunla Mərkəzi Asiyaya yürüş etdi. Xarəzmşah Əlaəddin Məhəmməd Xəzər dənizindəki Abaskun adasına qaçdı, sətəlcəm olub 1220-ci ilin dekabrında vəfat etdi. Xarəzmşahlar dövləti tədricən zəiflədi və süquta uğradı.
Xarəzm Mərkəzi Asiyanın ticarət yollarının qovşağında yerləşirdi. Şəhərlərdə sənətkarlıq və ticarət inkişaf etmişdi. Böyük İpək yolunun bir qolu oradan keçirdi. Xarəzm dövləti hətta Şərqi Avropa ilə də ticarət əlaqələri saxlayırdı. Karvan yollarının ətrafında karvansaraylar tikilmişdi.
Yayıldığı ərazi və mədəniyyəti
Dövlətin ən güclü olduğu dövrdə yayıldığı ərazi İran, Cənubi Qafqaz, Dağıstan, Oman körfəzi, Əfqanıstan, Mavəraünnəhr, Xarəzm, Balxaş ilə Aral göllərinin arası olmuşdur. (5.000.000 km²).
Xarəzmşahlar hər cəhətdən İran mədəniyyətinin xüsusiyyətlərini özündə özündə daşımışdır. Sənət üslubları isə Səlcuq üslubunda olmuşdur. Dövlətin idarə sistemi Böyük Səlcuq İmperiyasındakı kimi olmuşdur. Xarəzmşahlar, Orta Asiyanın Monqol işğallarından əvvəlki sonuncu gücü və güclü dövləti olmuşdur.
"Xarzəm", "xarəzm" "havarizm", "xorazm" sözləri hal-hazırda "horzum" olaraq işlədilir.
Xarəzmşahlar dövlətində də bütün müsəlman-Türk dövlətlərində olduğu kimi şəriət və ənənə qanunları mövcud idi. Məmləkətdə ən çox Hənəfi və qismən də Şafei məzhəbinin hökmləri tətbiq olunardı. Şəriət məhkəmələrə qazılar baxırdı. Orduya mənsub olanların şəriət məsələlərini həll etmək üçün, Kazasker, yəni ordu qazıları vardı.
Xarəzmşahlar dövründə paytaxt Cürcan başda olmaqla, Herat, Bəlx, Mərv, Nişapur, Buxara və Səmərqənd bir elm və sənət mərkəzi halına gəlmişdi. Cürcanda on böyük vəqf kitabxana vardı. Nişapur, elm və sənət adamlarının toplandıqları parlaq bir mədəniyyət mərkəzi olmuşdu. Şəhərdəki köhnə binalar təmir edilmiş, şəhər yeni-yeni mədrəsələr, hânkâhlar və saraylar ilə bəzənmişdi. Hökmdar və şahzadələr, ümumiyyətlə yaxşı təhsil görmüş, mədəniyyət sahibi olan insanlar idi. Hökmdar və şahzadələr alimləri və şairləri saraylarında yığır, onlara ən böyük dəyəri verir və himayə edirdilər. Məsələn, Atsız, Xorasan yürüşündən dönüşdə Zəməxşəri, Fəxrəddin Razi, Şəmsəddin Məhəmməd kimi alim və elm adamlarını Xarəzmə gətirmişdi. Ovfi, Xarəzmdəki elm və sənət adamlarını göydəki ulduzlara bənzədir. Bu vəziyyət, monqol istilasından əvvəl, Xarəzmin mədəni inkişafını çox yaxşı ifadə edir. Məmləkətin hər tərəfində kitabxanalar, xəstəxanalar, apteklər inşa edilmişdi.
Tupolev TB-3
Tupolev TB-3, Tupolev tərəfindən istehsal olunan SSRİ mənşəli ağır bombardmançı təyyarə. Təyyarə 1930-cu illərdə yaradılmış olub dünyanın birinci sərbəst qanadlı dörd təkərli ağır bombardmançı təyyarə idi. 1939-cu ildə xidmətdən uzaqlaşdırılmış olsa da, İkinci dünya müharibəsi başlayandan sonra təkrar xidmətə qəbul edilmişdir və nəqliyyat və bombardman işlərində istifadə edilmişdir. 1932-1937-ci illər arasında istehsal edilmişdir.
Tekniki xüsusiyyətləri (TB-3 4M-17F)
Mənbə:
Schwarzschild qara dəliyi
thumb|[[Süd Yolu qalaktikasının fonunda bir qara dəliyin təsviri.]]
Schwarzschild qara dəlik — ümumi nisbilikdə ən sadə qara dəlik həllidir. Elektrik yükü yoxdur və heç bir istiqamətə dönmür. Təsvir etdiyi fəza-zaman sferik simmetrikdir. Bu aşağıdakı ölçü ilə təmsil olunur:
ki burada M qara dəliyin kütləsini, c işıq sürətini, G isə Nyutonun cazibə qüvvəsi sabitini ifadə edir. Bu bir Eynşteyn sahə tənliklərinin qlobal simmetrik unikal vakuum həllidir.
Bemster
Bemster— Hollandiyanın Şimali Hollandiya əyalətində bir bələdiyyədir.Həmçinin,Bemster külək dəyirmanları vasitəsilə göldən su çıxarılan və göldən yaranan Hollandiyada ilk adlandırılmış polderdir.Bemster Polder 1609–1612–ci illər ərzində quruldu.Klassik və İntibah planlaşdırma prinsiplərinə uyğun qurulmuş tarlaların, yolların, kanalların, boyaların və yaşayış məntəqələrinin səliqəli mənzərəsini qorumuşdur.Kanallar şəbəkəsi Bemsterdəki yolların şəbəkəsini paralel aparır.Şəbəkələr hal–hazırda işləmir:daha böyük qidalandırıcı kanallar daha böyük yollardan təxminən bir kilometr məsafədə işləmir.
Əhali mərkəzləri
Bemster Bələdiyyəsi aşağıdakı şəhərlərdən, qəsəbələrdən, kəndlərdən və bölgələrdən ibarətdir: Middenbeemster, Noordbeemster, Westbeemster, Zuidoostbeemster.
Topoqrafiya
200px|thumb|left|Bemster bələdiyyəsinin topoqrafik xəritəsi, iyun 2015.
Dünya İrsi Saytı
Tarixi aktuallığına və ərazinin orijinal quruluşuna hələ də təsir göstərmədiyi üçün Bemster 1999-cu ildə UNESCO Ümumdünya irsi siyahısına salındı. Yazının əsaslandırılması belədir: Bundan əlavə,Bemster Polderdən başqa UNESCO Ümumdünya irsi olan Stelling van Amsterdamın tərkibində beş qala var.Bemster Polder, UNESCO–nun iki Ümumdünya irsi saytını birləşdirir.
Yerli hökumət
Bemster bələdiyyə məclisi 2014-cü ildən bəri aşağıdakı kimi bölünən 13 yerdən ibarətdir: Bələdiyyə Başçısı Joyce van Beek (CDA).
Görkəmli insanlar
150px|thumb|Carel Fabritius, 1645-ci ildə