cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Betmen
Dik Qreyson
“IGN”-ə verdiyi müsahibədə Qrant Morrison yeni Betmen Dik Qreyson və yeni Robin, Brüsün oğlu Demien Ueynin əlaqələrindən bəhs edir. O, yeni Robini bu vaxta kimi maskanı daşımış bütün şəxslərin əksi, həmçinin “kobud” adlandırır, yeni Betmeni isə daha gözlənilməz və daha az tutuqun hesab edir. O, deyir:
Dik Qreyson – öz növbəsində mükəmməl qəhrəmandır. O, uşaq ikən Betmenin köməkçisi olmuş, Gənc Titanlar dəstəsinə qoşulmuş və demək olar ki, DC kainatına daxil olan bütün qəhrəmanlarla məşq etmişdir. Buna görə də, o, tamamilə başqa Betmendir. O, xeyli sadə, xeyli zəif və xeyli sakitdir.
Alternativ versiyaları
200px|thumb|left|Betmen hadisələrin alternativ kainatda baş verdiyi "[[:en:DCeased|DCeased" mini seriyasında. Rəssam: Qreq Kapullo, 2019]] DC-nin əsas kainatında Betmen kostyumunu Brüs Ueyndən əlavə daha beş personaj geyinib. Supercani Hyu Strenc Betmenin kimliyini öyrəndikdən sonra bir müddət onun kostyumunu ələ keçirir. Dik Qreyson isə iki dəfə Betmen adı ilə fəaliyyət göstərir: birinci dəfə 1990-cı illərdə Betmenin onurğası sındıqdan sonra müalicə alır və kostyumunu geyinib fəaliyyət göstərə bilmir, bu zaman onu Dik Qreyson əvəz edir; ikinci dəfə 2008-ci ildə Brüsün saxta ölümündən sonra Dik Qreyson Betmen kimi Qotemdə fəaliyyətə başlayır, Brüs isə Autsayderlərlə birlikdə daha genişmiqyaslı əməliyyatlarla məşğul olur. Qreysondan əvvəl kostyum həm də Azrail kimi tanınan Jan-Pol Velliyə həvalə edilir, lakin, onun kriminal meyilliyinin üzə çıxmasından sonra kostyum Qreysona verilir. “Batman: Battle for the Cowl” hekayə xəttində qısa müddət ərzində Betmen kostyumunu üç personaj geyinir: Tim Dreyk, Ceyson Todd və onları məğlub edən Dik Qreyson.
Antimaterial kainatda Tomas Ueyn Kiçik Betmeninin supercani versiyası olan Oulmen yaşayır. “Elseworlds” çərçivəsində “Batman: Dark Knight Dynasty”  seriyası təqdim edilmişdir. Burda Brüs Ueynin radikal dəyişdirilmiş bioqrafiyası təqdim edilir: valideynlərinin yanında böyüyən Brüs Betmen adını qəhrəmanlığı ilə ad çıxarmış sələfi Coşua Ueynrerraytın adından götürür, valideynlərinin Vandal Sevec tərəfindən hücuma məruz qalmasından sonra isə Brüs cinayətkarlıqla mübarizə aparmağa başlayır.
“Flashpoint” adlı krossover seriyasında Fleş Barri Allenin keçmişi dəyişdirməsindən sonra Co Çillin gülləsindən Brüs Ueyn vəfat edir, onun anası Marta havalanır və Cokerə çevrilir, atası Tomas isə Betmen olur və cinayətkarlıqla mübarizədə daha radikal yollardan istifadə edir.
Tam olaraq Betmenin nə qədər alternativ versiyasının olduğu bilinmir; Qrant Morrison qeyd edir ki, bir çox kainatların varlığı haqqında komikslərdə ötəri məlumat verilir və nəzəri olaraq onların hər birinin özünün Betmeninin olması mümkündür.
İkinci plan personajları
Təklikdə çalışmaq istəyinə baxmayaraq, Betmen mütəmmadi olaraq həm qəhrəmanlar, həm də canilərlə qarşılıqlı əlaqədə olur. Qotem polis departamentindən komissar Ceyms “Cimmi” Qordon Betmenin müttəfiqidir. O, Betmenlə eyni vaxtda 1939-cu ilin mayında “Detective Comics” № 27 nəşrində təqdim edilib və bu günə kimi Betmen komikslərində mühüm rol oynamağa davam edir. Bir qədər sonra Alfred Penniuort və Lüsius Foks personajları təqdim edilir. Onlardan birincisi Betmenin eşikağası və müttəfiqi olmaqla ona yaralarını sağaltmaqda kömək edir, bəzən isə Betkompyuterə nəzarət edərək Betmenin müxtəlif buyuruqlarını yerinə yetirir. Alferd Betmenə atasını əvəz edir, dəfələrlə onu xilas edir və Brüs Ueynin “maskalı qisasçı” olduğunu bilən azsaylı personajlardan biridir. Lüsius Foks isə Ueynin bizne-meneceridir, o, Betmenin əsl kimliyini bildikdən sonra onun üçün müxtəlif silahlar və qadcetlər hazırlamaqla məşğul olur.
Vaxtaşırı Betmen müxtəlif qəhrəman komandaları ilə birlikdə fəaliyyət göstərir ki, buna nümunə olaraq da Ədalət Liqası və Autsayderləri göstərmək olar Həmçinin “World’s Finest Comics” və “Superman/Batman” seriyasında Betmen Liqada birlikdə çalışdığı Supermenlə birlikdə çalışır. Böhrandan əvvəlki kainatda Supermen və Betmen yaxın dostlar kimi təsvir olunurlar. Lakin, 1986-cı ilin böhranından sonra onların münasibəti qarşılıqlı hörmətə dayanan, bəzən isə fərqli baxışlardan qaynaqlanan problemli xarakter daşıyır.
Faəliyyətinin bütün mərhələlərində Betmenin həyatında qadınlar mövcud olub: istər adi qadınlar – Viki Veyl, Culi Medison, Silver Klod – istər qadın-superqəhrəmanlar – Ecazkar qadın və Saşa Bordo, istərsə də Pişik-qadın, Zəhərli sarmaşıq və Taliya əl-Qul kimi qadın-supercanilər onun fəaliyyətində mühüm rol oynayır. Taliya Betmenin oğlu Demien Ueynin, Pişik-qadın isə qızı Komikslərin qızıl dövründə Dünya-2-də onun qızı Helenanın anası olmuşdur. Betmenin bütün romantik münasibətləri bir qayda olaraq qısa müddətlidir, Pişik-qadınla dostluq münasibətləri isə bütün seriyalarda bu və ya digər səviyyədə saxlanılmışdır. Brüs Ueyn kimi, Betmen “Qotemin ən arzulanan nişanlısı”dır və vaxtaşırı Betmen kimləsə görüşdüyü illüziyası yaradır və tezliklə ayrılır.
Betmenin məşhur müttəfiqləri sırasına komissar Qordonun qızı, keçmiş Betgörl Barbara Qordon da daxildir. Güllə yarası aldıqdan sonra əlil arabası ilə hərəkət etməli olan Barbara Orakul adlı kompyuter hakeri kimi fəaliyyət göstərir, Betgörl kostyumunu isə Kassandra Keyn geyinir. Spoyler ləqəbi ilə tanınan Stefani Braun da Ovçu qızla birlikdə fəaliyyət göstərir və Qotemdə Betmenı kömək edir.
Düşmənləri
Onillərlə davam edən fəaliyyəti boyunca Betmen, adi cinayətkarlardan tutmuş qeyri-adi supercanilərə kimi çoxlu sayda müxtəlif düşmənlərlə qarşılaşmış, onun Coker kimi bəzi düşmənləri isə popular mədəniyyətin tanınan obrazlarına çevrilmişlər. Betmen hekayələrindəki mənfi qəhrəmanların bir çoxu, Ueyn kimi faciəvi hadisə yaşasalar da, cinayət yolunu seçənlərdir. Betmenin əsas düşməni psixopat-qatil, kloun qrimi ilə gəzən, “irrasionallığın təcəssümü” və Betmenin qarşı mübarizə apardığı hər şeyi özündə ehtiva edən Cokerdir. Betmenin tez-tez qarşılaşdığı digər düşmənlər arasında Qorxuluq, İkiüzlü, Ras əl-Qul, Zəhərli sarmaşıq, Mister Friz, Pinqvin, Tapmacaçı və başqalarını qeyd etmək olar.
Güc və bacarıqları
Betmen heç bir supergücə malik olmadan müstəsna olaraq zəkası və fiziki hazırlığını istifadə edən supərqəhrəmanlardan biridir. Betmen dünyanın ən yaxşı xəfiyyəsidir. Qrant Morrisonun ilk “JLA” hekayı xəttində Supermen Betmeni “çoxlu sayda supergüclərə malik yad planetliləri təklikdə məğlub etməyə qadir, dünyanın ən təhlükəli insanı” kimi təsvir edir. O, yaxşı maskalanma ustadıdır, məlumat toplamaq üçün tez-tez qanqster Melounun adından istifadə edir. Həmçinin personaj tez-tez DC Kainatının ən böyük döyüş sənəti ustadlarından biri kimi təsvir edilir; əlbəyaxa döyüş zamanı Betmen, Ledi Şiva, Bürünc pələng və Riçard Drakon kimi ustad döyüşçüləri məğlub edə bilmişdir.
Betmenin zəka gücü, onun ən qeyri-adi bacarıqlarındandır. Onun IQ-sü 192-yə çatır və buna müvafiq olaraq, digər zəka göstəriciləri də orta insanın göstəricilərindən daha yüksəkdir. Özünü təkmilləşdirmək üçün Betmen biologiya, riyaziyyat, fizika, mifologiya, coğrafiya, tarix, kriminalogiya, informatika kimi elmləri öyrənir, ideal fotoqrafik yaddaş və deduktiv fikirləşmə tərzinə malikdir.
Kostyum və təchizatı
250px|thumb|left|1966-cı ilin teleserialında istifadə olunan Corc Barisonun tərəfindən Lincoln Futura əsasında dizayn edilmiş betmobil Betmenin yarasa formalı kostyumu cinayətkarları qorumaq üçün alətdir. Kostyumun xarici görünüşü dəfələrlə dəyişsə də, yarasa qulaqlarını xatırladan xırda qulaqlara malik maska, uçmağa və uçuş zamanı kimi qanad kimi açılmağa imkan verən konstruksiyaya malik plaş, sinəsində emblemin olması və müxtəlif texniki vasitələrlə təmin olunmuş kəmər kimi elementləri bütün versiyalarda saxlanılmışdır. Kostyumun ənənəvi rəngləri mavi-qara, boz və tünd göy olsa da, son illərin süjetlərində zireh formalı qara kostyum təsvir edilir. Bob Keyn və Bill Fingerin variantında Betmen boz kostyum və qara plaşla təsvir olunsa da, həmin illərdə nəşriyyatların rəngləmə metodu qara rəngin istifadəsinə imkan vermirdi və buna görə də, plan tünd döy rəngdə təqdim edilirdi. Larri Ford töz kitabında tünd rənglərdən istifadə olunmasını, bu tonların “pis oğlan” obrazı yaratmaq üçün daha uyğun olması ilə izah edir. Betmenin əllərində üzərinə üç uzun daraq formalı zireh bərkidilmiş əlcəklə təsvir edilir, ilk nəşrlərdə isə onun əlində qısa, adi əlcəkdən fərqlənməyən əlcək olurdu. Üzərində qara loqotip olan sarı ellips personajın sinəsinə 1964-cü ildə əlavə edilmiş və o vaxtdan etibarən, Supermenin sinəsindəki “S” hərfi kimi onun simvoluna çevrilmişdir. Kostyumun ümumi görünüşü – plaşın ölçüsü, maska və qulaqlar – rəssamdan asılı olaraq dəyişmişdir. Dennis O’Nil qeyd edir: ''“İndi biz deyirik ki, Betmenin Betmağarasında iki yüz kostyum aslıb və onlar bir-birinə oxşamamalıdır. Hamı Betmeni təsvir etməyi sevir və hərə özündən bir şeylər əlavə edir.”''
Betmen xüsusi qadcetlərdən ibarət geniş arsenalını istifadə etməyi sevir və bu qadcetlərdə də çox vaxt yarasa motivi təkrarlanır. Qardner Foks tərəfindən yaradılmış Betmen kəməri ilk dəfə 1939-cu ilin sentyabr/oktyabr nəşri olan Detective Comics № 29-da təqdim edilmişdir. Yarasa formalı ilk tematik silah – betaranq isə ilk dəfə Detective Comics № 31-da təqdim edilmişdir. Betmenin istifadə etdiyi əsas nəqliyyat vasitəsi – betmobil xarici görünüş baxımından qanad formalı spoylerlərə malik yüksək texnologiyalı avtomobilə oxşayır. Bəzi nəşrlərdə personaj uçuş apparatı olan betaplandan, betqayıq və betsikldan istifadə edir. Personaj özü nadir hallardan “bet-” əlavəsindən istifadə edir, lakin betkompyuter, betskanner, betradar və sair cihazları göstərmək üçün digər personajıar tez-tez həmin əlavəni istifadə edirlər. 250px|thumb|right|[[Kristofer Nolanın "Qara cəngavər trilogiyası"na daxil olan "Qara cəngavər" və "Qara cəngavər: Əfsanənin dirçəlişi" filmlərində istifadə olunan betpod komikslərdəki betsiklın daha müasir analoqudur.]] Betmenin qadcetlərindən bəhs edərkən, səhra əməliyyatları zamanı uçuş üçün istifadə edilən xüsusi kəməri də qeyd etmək lazımdır. Bu kəmər çətin məqamda həmişə Betmenin köməyinə çatır, lazımi cihazı tapmağa və ya təhlükədən uzaqlaşmağa kömək edir. Betmenin əksər qadcetləri yaz kəmər üzərindəki sərt gilzlərdə yerləşdirilir, ya da kəmərdən asılmış yumşaq ciblərə yığılır.
Betmen hekayələrinin ən vacib detallarından biri betsiqnal və betmağaradır. Qotem Polis Departamentinin damında yerləşdirilmiş betsiqnal yarasa formalı filtrə malikdir və yandırıldığı zaman səmada Betmen loqosu yaradır. Kainatlardan fərli olaraq betsiqnalın mənşə hekayəsi müxtəlif şəkildə təsvir edilmişdir. 1950-ci illərdə Komissar Qordonun Betmenlə əlaqə saxlamaq üçün istifadə etdiyi xüsusi telefon xətti – bet-telefon da mövcud olmuşdur.
Betmenin qərargahı, silah, kostyum və nəqliyyat vasitələrini saxladığı yer olan betmağara bəzi komikslərdə Ədalət Liqası kimi komandaların toplanma mərkəzi olmuşdur. Mağara Ueyn ailə iqamətgahının altında yerləşir; “Batman: The Return of Bruce Wayne” hekayə xəttində göstərilir ki, mağara XIX əsrin sonlarında Brüsün sələfləri tərəfindən inşa edilmişdir; “Batman: Shadow of the Bat”  hekayə xətti və 2005-ci ildə çıxarılmış “Betmen: Başlanğıc” filmində isə betmağaranın yeraltı dəmir yolunun bir hissəsi olduğu göstərilir. Nəzəriyyədə betmağaranın mövcudluğu haqqında onun bir çox tərəfdaşları və düşmənləri məlumatlı olsalar da, dəqiq yeri haqqında yalnız bir neçə personaj məlumatlıdır.
Populyarlığı
Betmenin komiks səhifələrindən kənarda peyda olması ilk dəfə 1943-cü ildə, personajın məşhurluğunun artması fonunda bir neçə qəzetin onun haqqında hekayələr yayımlaması ilə baş vermişdir. KİV-in imkanlarını qiymətləndirən Bob Keyn şəxsən Betmen personajının inkişaf etdirilməsi ilə məşğul olmuş və 1943-1946-cı illərdə rəssamlar Don Kemeron və Elvin Şvartzla birlikdə çoxsaylı hekayə və süjet xətləri yaratmışdır.
Betmen bütün dünyada pop-mədəniyyətin ən məşhur ikonalarından birinə çevrilmişdir. 1989-cu ildə Tim Börtonun “Betmen” filminin çıxarılması və çıxış münasibəti ilə təşkil edilmiş marketinq kompaniyası personajın məşhurluğunun daha da artmasına səbəb olmuşdur. “The Guardian”dan Devid Finkelşteyn personajın 60 illik yubileyi münasibəti ilə yazdığı məqalədə qeyd edir ki, Betmenin şəxsiyyəti sonsuz sayda yenidən mənalandırmalara məruz qalsa da, bütün bunlar personajın müasir kütləvi mədəniyyətdə möhkəm yer tutması, həmçinin eyni zamanda simvola və maliyyə baxımından faydalı məhsula çevrilməsinə maneə olmamışdır. “Forbes” jurnalı 2002, 2005 , 2007 , 2008 , 2010 , 2011 , 2012 , 2013 -cü illərdə nəşr edilmiş “Ən zəngin uydurma personajların siyahısı”na Betmeni də əlavə etmiş, “BusinessWeek” isə personajı ABŞ komikslərindəki ən ağıllı qəhrəmanlar siyahısına daxil etmişdir. “Entertainment Weekly” tərəfindən təşkil edilmiş 20 ən yaxşı pop-mədəniyyət qəhrəmanları siyahısında Betmen də yer almışdır. Maykl Kiton tərəfindən 1989-cu ildə çıxarılmış “Betmen” filmində canlandırılmış obraz Amerikan Film İnstitutunun “100 ən yaxşı qəhrəman və cani” siyahısına daxil edilmişdir.
Betmenin debüt etdiyi “Detective Comics № 27” nəşri komiks tarixində ən bahalı komikslərdən biri hesab olunur. 2010-cu ildə həmin nəşrin keyfiyyəti xüsusi CGC kompaniyası tərəfindən 7/10 balla qiymətləndirilən nüsxəsi hərracda $1 075 000 qiymətinə satılmışdır.
Betmen bir neçə kitabın tədqiqat obyektinə çevrilmişdir. Doktor Uill Bruker tərəfindən yazılmış “Вatman Unmasked: Analyzing a Cultural Icon” kitabında personajın bioqrafiyası diqqətlə araşdırılaraq onilliklərə bölünür, personajın dünyəvi məşhurluğunun səbəbləri haqqında nəticələr çıxarılır. Brukerin fikrincə ABŞ Prezidenti Lindon Conson tərəfindən təklif olunmuş “Böyük cəmiyyət” proqramı Betmen komikslərində tam həcmdə əks etdirilmişdir. Biznesmen və filantrop olan Brüs Ueyn xeyriyyə işləri üçün pul iyanə edir ki, bu da Consonun maliyyə resurslarının bölünməsi haqqında fikirlərinə uyğundur.
Cinsi oriyentasiyası məsələsi
XX əsrin 50-ci illərində, Betmen komikslərinin əsasən uşaq auditoriyası üçün buraxıldığı dövrlərdə personajın mümkün homoseksual cinsi oriyentasiyası ilə bağlı spekulyasiyalar başlamışdır. Psixiatr Frederik Vertam “Günahsızların yoldan çıxarılması” adlı əsərində bu məsələni müzakirə edərək, Betmen komikslərindəki mümkün işarələri təfsir edir. Psixoloqun sözlərinə görə, Betmen komiksləri uşaqların seksual fantaziyalarını, o cümlədən mümkün təxtəlşüur homoseksual meyllərini stimulyasiya edə bilər. Vertam hesab edir ki, buna səbəb hekayələrin məzmununda Betmen və onun köməkçisi Robin arasındakı mümkün intim münasibətə işarələrdir.
Endi Myörhest 1991-ci ildə yazdığı essedə qeyd edir ki, Betmen, ehtimal edilən qeyri-ənənəvi cinsi oriyentasiyasına görə hücumlara məruz qalan ilk uydurma personajlardan biri kimi homoseksual auditoriya üçün maraqlıdır, lakin, buna baxmayaraq o, kişilik nümunəsi olaraq da qalmaqdadır.
Müxtəlif illərdə personajın obrazının yaradılması üçün çalışmış müxtəlif yazıçılar bu məsələ ilə bağlı fərqli fikirlərə malikdirlər. Alan Qrant qeyd edir ki, on üç il Betmen hekayələrinin yazılması ilə məşğul olub və bu müddət ərzində Betmen gey olmayıb. Onun sözlərinə görə, Denni O’Nilin, Marv Volfmanın Betmenləri, həmçinin orijinal Betmen obrazı da homoseksuallıqla bağlı heç bir işarə vermir, bu cür təəssürat isə yalnız Coel Şumaxer tərəfindən çəkilmiş iki tammetrajlı filmdən qaynaqlana bilər. Yazıçı Devid Qreyson məsələni şərh edərkən deyir ki, cavab sualın kimə ünvanlanmasından asılıdır, lakin onun şəxsi fikrinə görə, Betmenin qeyri-ənənəvi oriyentasiyası ilə bağlı məlumatlar şaiyədir. Öz növbəsubdə Frenk Miller Betmen və Coker arasındakı münasibətləri “homofob qarabasma” adlandırır, Betmenin seksual tələbatının cinayətkarlıqla mübarizə üzərinə sublimasiyası haqqında suala isə o, “əgər gey olsaydı, o, daha sağlam olardı” deyə cavab verir. 1966-cı ilin teleserialında Robinrolunu canlandırmış aktyor Bert Uord “Boy Wonder: My Life in Tights” adlı avtobioqrafiyasında bu məsələdən bəhs edərək, bəzi şaiyələri ikili mənalandırma ilə izah edir.
İkili mənaya malik bu cür məqamların fərqli təfsiri hələ də diqqət çəkir. Bu cür parlaq məqamlardan biri 2000-ci ildə baş vermişdir; o zaman DC Comics Batman № 79, 92, 105 və 139 nəşrlərindən Kristofer Yorkun illüstrasiyaları ilə bəzədilmiş “All in the Family: Homophobia and Batman Comics in the 1950s” dörd panelin nəşrinə icazə verməmişdir. 2005-ci ildə rəssam Mark Çemberlen Betmen və Robinin cinsi münasibətlərini əks etdirən bir neçə rəsm çəkmişdir. DC rəssamı məhkəməyə verməklə hədələmiş, rəsmlərin satışa çıxarıldığı Keytlin Kallen qalereyasını isə məhkəməyə verərək satışdan əldə edilmiş gəlirlərin DC-yə ödənməsini tələb etmişdir.
2012-ci ildə “Out” jurnalı Betmen və Robini “Ən homoseksual komiks qəhrəmanları” siyahısına daxil etmişdir. Həmin il Qrant Morrison “Playboy” jurnalına verdiyi müsahibədə Betmeni “çox, çox homoseksual” adlandırmış və qeyd etmişdir ki, bu ifadəni qətiyyən təhqir mənasında işlənmir:
Digər mediada
Komikslərdən başqa personaj qazet nəşrləri, teatr səhnələşdirmələri, animasiya və kinoya uyğunlaşdırılmışdır. Betmenin əsas komiks seriyasından kənarda ilk görünüşü 25 oktyabr 1943-cü ildə komiks üslublu qəzet hekayəsində baş tutmuşdur.
2002-ci ildə Cim Şteynman, Devid Ayvz və Tim Börton Betmen haqqında myuzikl nəzəriyyəsi üzərində işləyirdilər və layihənin təxirə salınmasına baxmayaraq, Şteynman myuzikl üçün yazılmış beş kompozisiyanı yayımlayır. Mahnılar ABŞ rok ifaçısı Mit Loufun «Bat Out of Hell III: The Monster Is Loose» adlı albomuna daxil edilir. Həmçinin kompozisiyaları myuzikla həsr edilmiş xatirə saytında da dinləmək mümkündür.
2011-ci ilin yayında Böyük Britaniyada «Batman Live World Tour» dünya turnesi layihəsinə start verilir. Layihəyə teatr tamaşaları, tryuklar, musiqi nömrələri daxildir. Tur Böyük Britaniya, Avropa və Şimali Amerikada aktiv olmuşdur.
DC Comics nəşrlərindən başqa, Betmen DC Kainatı ilə əlaqəsi olmayan bir sıra kitab və ədəbi nəşrlərin personajı olmuşdur. 2000-ci ildə Kia Asamiya tərəfindən yaradılmış “Batman: Child of Dreams” manqası təqdim edilmiş, bir qədər sonra isə Natsume Yösinorinin “Batman: Dark Mask”  və Dziro Kuvataninin “Bat-Manga!: The Secret History of Batman in Japan”  manqaları təqdim edilmişdir.
Son illərdə bütün Betmen filmlərinin novelləşdirilmiş versiyaları, həmçinin, Skott Batti tərəfindən hazırlanmış “The Batman Handbook: The Ultimate Training Manual” kitabı kimi ümumiləşdirici nəşrlər təqdim edilmişdir. Betmen simvolikasını uşaq kitablarında, rəngləmə jurnallarında, oyuncaq və geyimlərdə görmək mümkündür.
Betmen, kolleksiya fiqurları istehsal edilən ən məşhur personajlardan biridir. 1940-cı ildən bəri o, DC-nin Hasbro və Mattel kimi şirkətlərlə birlikdə istehsal etdiyi fiqurlar seriyasında daimi personajlardan biridir. Betmenin iştirak etdiyi oyuncaq kolleksiyalarının sayı otuzdan çoxdur.
Warner Bros. Şirkətinin sahib olduğu üç atraksiyon Avstraliyanın Qold-Kost, İspaniyanın Madrid və Almaniyanın Botrop şəhərlərində yerləşir.
Teleseriallarda
Betmenin ilk televiziya adaptasiyası 1943-cü ildə baş tutmuş, həmin il on beş seriyalıq “Betmen” teleserialında personajı canlandıran ilk aktyor Lyuis Uilson olmuşdur. 1949-cu ildə çıxarılmış “Betmen və Robin” teleserialında personajı Robert Louri canlandırmışdır. 194-cı illərin ilk ekranlaşdırmaları Betmenin komiks oxuyucusu olmayanlar arasında populyarlığının artmasına gətirib çıxarmış, Betmen adı “milyonlarla insan üçün ümumi ad”a çevrilmişdir.
1966-cı ilin yanvarında ABC telekanalında baş rolunu Adam Uestin canlandırdığı “Betmen” teleserialının premyerasl olmuşdur. Serial nəinki pop mədəniyyətə ciddi təsir etmiş, həm də növbəti onilliklər ərzində Betmen komiks süjetləri üçün əsas rolunu oynamışdır. Adam Uest “Back to the Batcave” adlı memuarında serialın janrı məzmununu – yüngül komediya, pamflet və ya şarja oxşar - bəyənmədiyini deyir. 120 seriyası olan teleserial komiks fanatları arasında sevilsə də, telekanalın məzmun siyasətinin dəyişməsindən sonra 1968-ci ildə təxirə salınmışdır.
1999-cu ildə Betmenin gənclik illərindən bəhs edən “Brüs Ueyn” teleserialının təqdim edilməsi planlaşdırılırsa da, Warner Bros. studiyası franşizanın inkişafı ilə bağlı uzunmüddətli planlar qurmağa başlayır və hadisələrin “Betmen: Başlanğıc” filmi ilə kəsişməməsi üçün teleserial təxirə salınır. 2014-cü ildə yayımına başlanılmş “Qotem” teleserialında on üç yaşlı Brüs Ueyn rolunu aktyor David Mazuz canlandırmışdır. Serial əsasn gənc Cim Qordonun macəralarını işıqlandırsa da, Brüsə də xeyli diqqət ayrılır. Tədricən Brüs obrazı daha kanonik xarakter alır, valideynlərinin qətlə yetirilməsindən Qotemin cinayətkarlardan təmizlənməsi qərarına kimi Betmenin ilk illəri göstərilir. Betmen obrazında o, yalnız final seriyasında göstərilir və personajın kostyumu Kristian Beylin “Qara cəngavər trilogiyası”nda geyindiyi kostyuma oxşayır. Lakin, Brüsün cinayətkarlıqla mübarizəyə aparmağa başlaması üçüncü mövsümün sonlarından başlayir və finala kimi davam etdirilir.
Filmlərdə
1989-cu ildə Tim Börtonun rejissorluğu ilə çəkilmiş və böyük büdcəli “Betmen” filmi təqdim edilir. Filmdə Betmen rolunu Maykl Kiton canlandırır. Film böyük uğur qazanmış, 1989-cu ilin ən gəlirli filmi və bütün zamanların ən gəlirli beşinci filmi olmuşdur. Qazanılan uğurdan sonra filmin üç sikveli çəkilmişdir – 1992-ci ildə “Betmen qayıdır”, 1995-ci ildə “Əbədi Betmen” və 1997-ci ildə “Betmen və Robin” filmləri çıxarılır. Son iki filmdə rejissor kürsüsündə Tim Börtonu Coel Şumaxer əvəz edir, Maykl Kitonun yerinə Betmen obrazını isə Vel Kilmer və Corc Kluni əvəz etmişdir. Şumaxerin ikinci filmi uğurlu olmamış, Warner Bros. studiyası isə planlaşdırılan beşinci filmi təxirə salmış, beləliklə franşizada on illik bir fasilə yaranmışdır.
Betmenin iştirakı ilə çəkilmiş bir neçə filmin DC kainatı ilə heç bir əlaqəsi yoxdur. 1964-cü ildə rəssam Endi Uorholun çəkdiyi “Betmen Drakula” filmi, həmçinin sonrakı dövrlərdə fanatlar tərəfindən təqdim edilmiş onlarla CGI-cizgi filmləri və yarımprofessional filmlər, 2004-cü ildə treyleri çıxarılmış, lakin yayımlanmamış Dik Qreyson filmi, həmçinin 2005-ci ildə çıxarılmış “Robin’s Big Date” filmi kimi parodiya filmləri buna nümunə ola bilər.
2005-ci ildə Kristofer Nolanın rejissorluğu ilə çəkilmiş “Betmen: Başlanğıc” filmində personaj Kristian Beyl tərəfindən canlandırılmışdır. Daha sonra 2008-ci ildə filmin sikveli olan “Qara cəngavər” çıxarılmış və bu ekran əsəri bütün zamanların ən gəlirli filmlərindən biri olmuşdur. 2011-ci ilə kimi “Qara cəngavər” filmi debüt bazar günündə ən böyük gəlir gətirmiş film kimi rekordsmen olmuşdur. Nolanın ikinci və sonuncu sikveli olan “Qara cəngavər: Əfsanənin dirçəlişi” filmi 2012-ci ildə çıxarılmışdır.
2016 və 2017-ci illərdə çıxarılmış və DC Genişləndirilmiş Kainatına daxil olan “Betmen Supermenə qarşı: Ədalətin şəfəqi” və “Ədalət Liqası” filmlərində Brüs Ueyn obrazı aktyor Ben Afflek tərəfindən canlandırılmışdır. Həmçinin “İntiharçılar dəstəsi” filmində Betmen rolu kameo kimi yenidən Afflek tərəfindən canlandırılmışdır.
2021-ci ildə çıxarılması planlaşdırılan “Betmen” filmində personajın növbəti dəfə Ben Afflek tərəfindən canlandırılması planlaşdırılırdı. Lakin, 2019-cu ilin fevralında Afflek roldan imtina edir, onun ardınca isə bütün çəkiliş heyəti layihədən uzaqlaşır. Rejissor Mett Rivz yeni Betmenin Robert Pattinson tərəfindən canlandırılacağını elan etmişdir.
Animasiyada
180px|thumb|right|1992-ci ildən etibarən bir çox animasiya teleserial və filmlərində, həmçinin videooyunlarda Betmeni səsləndirən aktyor Kevin Konroy, 2019-cu ildə həm də personajı [[Ox Kainatında canlandırmışdır.]] 1966-cı ilin “Betmen” serialının məşhurluğu personajın ilk animasiya uyğunlaşdırması olan “Betmenin macəraları” animasiya serialının istehsalına əsas vermişdir. 1968 və 1977-ci illərdə müvafiq olaraq “Betmen/Supermen saatı” və “Betmen ecazkar oğlan Robinlə birlikdə” teleserialları təqdim edilmişdir. 1973-1986-cı illərdə təqdim edilmiş “Super dostlar” animasiya teleserialının əsas personajlarından biri Betmen olmuş və serialda personaj əsasən Olan Soul, bir neçə seriyada isə Adam Uest tərəfindən səsləndirilmişdir.
1992-ci ildə təqdim edilən “Betmen” animasiya teleserialı Warner Bros. Animation studiyası tərəfindən istehsal edilən DC Animasiya Kainatına daxil olan ilk teleserial olmuşdur. Serialın ardınca 1993-cü ildə onun spin-offu olan “Betmen:Fantazm maskası” animasiya filmi çıxarılmış, həmçinin bir-biri ilə süjet əlaqəsi olan “Betmenin yeni macəraları”, “Gələcəyin Betmeni” və “Ədalət Liqası” teleserialları təqdim edilmişdir. Bütün bu animasiya layihələrində Betmen Kevin Konroy tərəfindən səsləndirilmişdir.
2004-cü ildə debüt edən “Betmen” animasiya teleserialında personaj Rino Romano tərəfindən, 2008-ci ildən yayımlanan "Betmen: Mərd və Cəsur” teleserialında isə Ditrix Bader tərəfindən səsləndirilmişdir.
Animasiya serialları ilə yanaşı Betmen həm də on bir ədəd tam metrajlı filmdə peyda olmuşdur. Onlardan bəziləri animasiya seriallarına (“Betmen və Mister Friz”, “Gələcəyin Betmeni: Cokerin qayıdışı”), bəziləri komikslərə ("Supermen/Betmen: Cəmiyyətin düşmənləri”, “Betmen: Qırmızı kapüşon altında”) əsaslanmış, “Betmen Drakulaya qarşı” filmi kimilər krossover relizi olmuş, həmçinin “Betmen: Dalan” kimi qısametrajlı filmlər də çıxarılmışdır.
Videooyunlarda
Betmen haqqında ilk video yun 1986-cı ildə çıxarılmış və ZX Spectrum və Amstrad CPC platformalarına uyğunlaşdırılmışdır. O dövrdən bəri Betmen haqqında iyirmidən çox videooyun hazırlanmış, onlardan sonuncusu olan “Batman: The Telltale Series” 2016-cı ildə təqdim edilmişdir.
Biblioqrafiya
Təqdim edildiyi 1939-cu ildən bəri daimi seriyaları olan "Detective Comics" və "Batman" seriyaları ilə yanaşı, Betmen, həm solo, həm də digər personajlarla birlikdə onlarla seriyalarda çıxış etməkdədir. Onun iştirak etdiyi süjet xətlərinin ümumi sayı 60-dan, nəşrlərin sayı isə 7000-dən çoxdur ki, bu da ümumilikdə Supermen nəşrlərinin sayına bərabərdir.
Betmenin iştirak etdiyi daimi seriyaların xronologiya cədvəli
Mükafatlar
IGN tərəfindən 2011-ci ildə hazırlanmış "Bütün zamanların ən yaxşı komiks qəhrəmanları" siyahısında yalnız Supermendən geri qalan Betmen, ikinci yeri tutmuşdur.
Bütün tarixi boyunca Betmen çoxlu sayda mükafatlara layiq görülmüşdür ki, onlardan bəziləri aşağıdakı cəfvəldə göstərilmişdir:
Dəlikdaş (Qoşaçay)
Dəlikdaş - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Qoşaçay şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Neron Babaxanov
Neron Aslan oğlu Babaxanov — coğrafiya elmləri doktoru, professor, Azərbaycan SSR Xalq Təhsili Nazirinin müavini, Bakı Dövlət Universitetində İqtisadi məsələlər üzrə prorektor (1991–1992). 1986-cı ildə Leninqrad Dövlət Universitetində (Sankt-Peterburq şəhərində) İqtisadi coğrafiya sahəsində SSRİ-də ilk dəfə "Təbii fəlakətlərin iqtisadi coğrafi cəhətdən öyrənilməsinin elmi əsasları" (Azərbaycan timsalında) mövzusunda sosial və iqtisadi coğrafiya, ətraf mühiti mühafizə və təbii sərvətlərdən səmərəli istifadə ixtisasları üzrə doktorluq dissertasiyası müdafiə edib. Dissertasiya işi SSRİ Ali Attestasiya Komissiyasının qərarı ilə 1986-cı ilin görkəmli işi kimi qeydiyyata alınmışdır.
Həyatı
Neron Babaxanov 1939-cu ildə Azərbaycan Respublikasının Qazax rayonu Yenigün kəndində anadan olub. 1956-cı ildə Yenigün kənd orta məktəbini bitirib. 1957–1962-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (hal-hazırda Bakı Dövlət Universiteti) Coğrafiya fakültəsində təhsil almışdır.
1964-cü ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin SSRİ-nin iqtisadi coğrafiyası kafedrasının aspiranturasına (əyani), daha sonra Moskva Dövlət Universitetinin aspiranturasına (əyani, məqsədli) daxil olub. 1970-ci ildə Sovet coğrafiyaçısı N.Y.Kovalskayanın rəhbərliyi ilə "Mil-Muğan düzlərinin mənimsənilməsinin coğrafi problemləri" mövzusu üzrə namizədlik dissertasiyası müdafiə edərək elmlər namizədi elmi dərəcəsi almışdır. 1973-cü ildən dosentdir.
1983–1986-cı illərdə Moskva Dövlət Universitetinin əyani doktoru olub. 1986-cı ildə Leninqrad Dövlət Universitetində (Sankt-Peterburq şəhərində) İqtisadi coğrafiya sahəsində SSRİ-də ilk dəfə "Təbii fəlakətlərin iqtisadi coğrafi cəhətdən öyrənilməsinin elmi əsasları" (Azərbaycan timsalında) mövzusunda sosial və iqtisadi coğrafiya, ətraf mühiti mühafizə və təbii sərvətlərdən səmərəli istifadə ixtisasları üzrə doktorluq dissertasiyası müdafiə edib. Dissertasiya işi SSRİ Ali Attestasiya Komissiyasının qərarı ilə həmin ilin görkəmli işi kimi qeydiyyata alınmışdır. 1987-ci ildən elmlər doktoru, 1990-cı ildən professordur.
2023-cü ilin yanvar ayında vəfat etmişdir.
Ailəsi
Ailəlidir, üç övladı var.
Mikrotəkamül
Mikrotəkəmül—1927-ci ildə Y.A.Filipçenko Təkamülü 2 prosesə bölməyi təklif etdi. Təkamül - genlərdə mikrotəkamül ilə başlayır və fiziki dəyişikliklərlə, makrotəkamül ilə davam edir.Növ daxilində baş verən təkamül prosesləri mikrotəkamül adlanır. Həyat şəraitinin dəyişməsi nəticəsində mikrotəkamül divergensiya, yəni əlamətlərin ayrılması baş verir. Nəticədə əvvəl yaşamış ilkin növdən yeni növlərin əmələ gəlməsi prosesinə şərait yaranır. Mikrotəkamül növün təkamülünün ilkin mərhələsidir. Həyat şəraitinin dəyişməsi növ populyasiyaları arasında fərqlərin meydana gəlməsinə səbəb olur. Bu isə son nəticədə növəmələgəlmə prosesinə şərait yaradır. Qalapaqos birəbitdənlərinin növləri 2–3 milyon il bundan əvvəl adalara materikdən düşmüş ümumi əcdaddan əmələ gəlmişdir. Növlər bir-birindən dimdiklərin ölçüsünə və formasına, lələklərinin rənginə görə fərqlənir. Müxtəlif növlərə aid olan birəbitdənlərdə yaranan bu xüsusiyyətlər yeni növlərin yaranması ilə nəticələnir. Mikrotəkamül. Populyasiya daxilində yeni növlərin yaranması ilə nəticələnən təkamül prosesləri gedir. Həyat şəraitinin dəyişməsi nəticəsində bunlarda divergensiya, yəni əlamətlərin ayrılması baş verir. Nəticədə əvvəl yaşamış ilkin növdən yeni növlərin əmələ gəlməsi prosesinə şərait yaranır. Təkamülün əsas hərəkət verici qüvvəsi təbbi seçmədir. Təbbi seçmə isə yaşamaq uğrunda mübarizənin nəticəsidir. Çarlz Darvinin elmə əsas xidməti bu hərəkət verici qüvvənin kəşf etməsi olub. Növəmələgəlmə. Yeni növlərin yaranmasının iki formasını – coğrafi və ekoloji növəmələgəlməni ayırırlar. Mikrotəkamülün ilk mexanizmini Ç.Darvin vermişdir. Ç.Darvinə görə həyat şəraitinin dəyişməsi ilə təbii seçmənində istiqaməti dəyişir.Bu zaman valideyn formalarının əlamətlərinin ayrılması -divergensiya nəticəsində onlarda müxtəlif uyğunlaşmaların formalaşmasına səbəb olur.Bu yeni növün əmələ gəlməsi ilə mikrotəkamüllə başa çatır. Tarixən qısa müddətdə baş verdiyi üçün insan tərəfindən müşahidə edilə bilər. Mikotəkamül 2 formada özünü büruzə verir.
Coğrafi növəmələgəlmə
Coğrafi növəmələgəlmə iki yolla baş verir the changes due to genetic drift are not driven by environmental or adaptive pressures, and may be beneficial, neutral, or detrimental to reproductive success.
Arealın genişlənməsi
Arealın genişlənməsi zamanı populyasiyaların sayı artır və növün fərdləri areallarını genişləndirmək hesabına yeni həyat şəraitinə düşür. Nəticədə populyasiya daxilində irsi dəyişkənlik yaranmağa başlayır. Təbii seçmə ilə əlaqədar populyasiyanın gen tərkibi zaman keçdikcə dəyişir və divergensiya nəticəsində mikrotəkamül baş verir . Sonralar populyasiyanın təkamülü yeni növlərin yaranması ilə nəticələnə bilir. Məsələn:Uraldan Baykala qədər ərazidə arealını genişləndirmiş Sibir qaraşamının yeni şəraitə düşməsi populyasiya fərdlərində irsi dəyişkənliklərin (mutasiyaların) meydana gəlməsinə səbəb olmuş və çarpazlaşma nəticəsində yeni gen kombinasiyaları yaranmışdır. Bu, Daur qaraşamı növünün yaranması ilə nəticələnmişdir.
Arealın hissələrə parçalanması
Arealın hissələrə parçalanması. Bəzən bir növün arealı müxtəlif amillərin təsiri ilə hissələrə parçalanır. Məsələn:Meşə inciçiçəyində areal əvvəl tam olmuş və sonradan buzlaqlar nəticəsində hissələrə parçalanaraq yeni cavan növlərin yaranmasına səbəb olmuşdur.
Ekoloji növəmələgəlmə
Ekoloji növəmələgəlmə zamanı növün populyasiyaları öz arealında qalır.Bu proses areal daxilində həyat şəraitinin dəyişməsi yolu ilə bioloji təcrid nəticəsində baş verir və populyasiyaların gen tərkibi dəyişir. Çox sürətli baş verən ekoloji növ əmələgəlmə bəzi bitkilərdə poliplodiya(xromosom sayının artması)(tütün,kartof,payızgülü xrizentema) ilə müşahidə olunur.Ekoloji növ əmələgəlmədə coğrafi növəmələgəlməyə nisbətən yeni növ forması daha tez yaranır. Məsələn;qidaya ixtisaslaşma ilə əlaqədar arıquşunun beş növü yaranmışdır. İri arıquşu, qara arıquşu və abıca kiçik həşəratlarla, kəkilli arıquşu isə iynəyarpaqlı ağacların toxumları ilə qidalanır. Aydın olduğu kimi növəmələgəlmə prosesi demək olar ki təcridlər nəticəsində baş verir. Coğrafi növəmələgəlmə-Coğrafi təcrid Ekoloji növəmələgəlmə-Biloloji təcrid ilə əlaqədardır. Mikrotəkamülün baş vermə mexanizmi Növəmələgəlmə prosesləri müasir dövrdə də davam edir. Mikrotəkamülün müxtəlif vaxtlarında növəmələgəlmənin bir yolu digərini əvəz edə və ya birgə fəaliyyət göstərə bilir. Yeni növün əmələ gəlməsi ilə mikrotəkamül başa çatır.
Yeni növlərin əmələ gəlmə sxemi
Populyasiya ⇒ Mutasiya ⇒ Təcrid ⇒ Divergensiya⇒ Yarımnövlərin əmələ gəlməsi ⇒ Cinsi təcrid ⇒ Növ. Təkamülün bir-birilə bağlı 3 əsas nəticəsi:
Anar Qədirli
Anar Ələsgər oğlu Qədirli - jurnalist, ictimaiyyətlə əlaqələr üzrə mütəxəssis, “Strateji Kommunikasiyalar Mərkəzi” ictimai birliyinin rəhbəri.
Əmək fəaliyyəti
1992-1993-cü illərdə “Xəbər Servis” Müstəqil informasiya Agentliyinin baş redaktoru
1993-1995-ci illərdə “Los Angeles Times” qəzetinin regional müxbiri
1993-1996-cı illərdə “ANS” teleradio şirkətində xəbərlər xidmətinin baş redaktoru
1996-1997-ci illərdə “Trend” jurnalında baş redaktorun müavini
1997-1998-ci illərdə Moskvada "Группа-Альянс" şirkətində PR üzrə konsultant
2006-2015-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi Mətbuat Xidmətinin rəhbəri
2015-2017-ci illərdə  Respublika Gigiyena və Epidemiologiya Mərkəzində ictimaiyyətlə əlaqələr şöbəsinin müdiri.
Mükafatları
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 3 iyun 2009-cu il tarixli 305 saylı sərəncamı ilə “Tərəqqi” medalı ilə təltif olunmuşdur.
Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirinin 9 iyun 2008-ci il tarixli əmri ilə fəxri fərmanla təltif olunmuşdur.
NGC 6312
NGC 6312, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Herkules bürcü istiqamətində yerləşir. C tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Teymur Əhmədov
Teymur Əkbər oğlu Əhmədov — tənqidçi, ədəbiyyatşünas, publisist, professor.
Ceyson Born (film, 2016)
Jason Bourne 2016-cı ildə Pol Qrinqrassın rejissorluğu ilə çəkilmiş və Qrinqrass, Mett Deymon və Kristofer Rouz tərəfindən ssenari xətti yazılmış Amerika döyüş, agent, triller filmidir. Bu, 2007-ci ildə çəkilmiş “The Last Ultimatum of the Bourne” filminin davamı və seriyanın beşinci hissəsidir. Filmdə baş rolları Deymon, Julia Stiles, Alicia Vikander, Tommy Lee Jones və Vincent Cassel canlandırmışdırlar.
Teymur Əhmədov
Həyatı
1961–1964-cü illərdə AEA-nın Nizami adına Dil və Ədəbiyyat İnstitutunda aspirantura təhsili almış, "Nəriman Nərimanovun dramaturgiyası" mövzusunda namizədlik (1966), "Nəriman Nərimanovun yaradıcılıq yolu" mövzusunda doktorluq işi müdafiə etmişdir. 1984-cü ildə nəşr edilən "Nəriman Nərimanov" kitabı rus, ingilis, fransız və ərəb dillərində kütləvi tirajla nəşr edilib.
1990–1991-ci illərdə "Vətən həsrəti", 1992–1993-cü illərdə "Hikmət", "Yeni fikir" qəzetlərinin baş redaktoru işləmişdir. 1996-cı ildən Ədəbiyyat İnstitutunda Azərbaycan ədəbiyyatı şöbəsinin müdiri, 1995-ci ildən "Respublika" qəzetinin baş redaktorudur.
AEA "Dünya ədəbiyyatının inkişaf qanunauyğunluqları problemi" üzrə Respublika Əlaqələndirmə Şurasının elmi katibi (1968-ci ildən), Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun Elmi Şurasının və Azərbaycan Qaçqınlar Cəmiyyətinin İdarə Heyətinin üzvü kimi geniş elmi axtarışlar aparmış, AMEA Milli Münasibətlər İnstitutunda Elmi nəşriyyat şöbəsinin müdiri və "Elturan" ("Milli məsələlər") jurnalının məsul redaktoru olmuşdur (1992–2003).
Azərbaycan Respublikasında jurnalistika sahəsində uzunmüddətli səmərəli fəaliyyətinə görə 2020-ci ildə "Şöhrət" ordeni ilə təltif olunub
Teymur Əkbər oğlu Əhmədov ilk gənclik illərindən bədii yaradıcılıqla da məşğul olmuş, "Ülkər" adlı şeir və hekayələr kitabı 1961-ci ildə İrəvanda işıq üzü görmüşdür. "Dostluq nəğməkarı", "Nəriman Nərimanovun dramaturgiyası", "Nəriman Nərimanov", "Vedibasarın qanlı-qadalı günləri", "Erməni xəyanəti və ya Andranik Ozanyanın qanlı əməlləri (1918–1920-ci illər)", "Mirzə İbrahimov" və s. monoqrafiyaları dərin oxucu marağı qazanıb. "Azərbaycan sovet yazıçıları (ədəbi sorğu kitabı)" (1987), "Azərbaycan yazıçıları (Ensiklopedik məlumat kitabı)" (1995) da sizin məhsuldar əməyi sayəsində araya-ərsəyə gəlib.
2007-ci ildən başlayaraq Azərbaycan mətbuatında dərin iz qoymuş "Füyuzat" jurnalının 100 il sonra yenidən təsisinə başlayan Teymur Əhmədov "Füyuzat" jurnalının baş redaktorudur.
Teymur Əhmədov 16 mart 2021-ci ildə 90 yaşında koronavirusdan dünyasını dəyişib.
Müqəddəs Tereza Ana kilsəsi (Priştina)
Priştinada yerləşən Müqəddəs Tereza Ana kilsəsi ― Kosovonun Priştina şəhərində yerləşən Roma-Katolik kilsəsi kafedralıdır. 2007-ci ildə Kosovo hökuməti tərəfindən kilsənin tikintisinin planları hazırlanmışdır. Məbəd alban və hind katolik rahibəsi və missioner xoşbəxt Tereza Anaya həsr edilmişdir.
Tarixi
Mübahisələrdən sonra kilsədə tikinti işləri bir müddətə dayandırılmışdır. Prizren Apostol administraturası Priştinadan Prizrenə köçürüldükdən sonra tikinti işləri yenidən başladı. Kilsə şəhərin ən hündür tikililərindən biri hesab olunur.
Albanların və Avstriyanın ümumi tarixinə həsr edilmiş sərgi 2015-ci ilin yanvar ayında kilsə kafedralında təşkil olunmuşdur. Tədbirdə Kosovo prezidenti Atifete Yaxyaqa və Avstriyanın xarici işlər naziri Sebastyan Kurs iştirak etmişdir.
Kateqoriya 2 kabel
Kateqoriya 2 kabel və ya 2-ci kateqoriyalı kabel. Qısaldılmış fomrası: Kat 2
Qoruyucusuz Burulmuş Cüt kabel sinifinin telefon və məlumat kommunikasiyası üçün nəzərdə tutulmuşdur. İlk dəfə istehsal olunduğu zamanlarda yüksək qiymətləndirilməsə də Kat 1-ə nisbətən öz keçərliliyini qoruyub saxlaya bilmişdir. Çünki Kat 1-dən daha keyfiyyətli və sağlam kabel olaraq qimətləndirilir. Qoruyucusuz Burulmuş Cüt standartlarını tam olaraq qarşılaya bilməməkdədir. Kat 2 kabel üzərindən transmissiya üçün uyğun maksimum tezlik 4 MHz, maksimum ötürücülük qabiliyyəti 4 Mbit/s-dir.
Qaranlıq enerji
thumb|right|300px|[[Qaranlıq materiya və qaranlıq enerjinin kainatdakı təxmini paylaşımı. Qrafikə görə kainatın 74 %-ni qaranlıq enerji, 22 %-ni qaranlıq materiya, 3,6 %-ni isə bildiyimiz mənada atomlardan ibarət olan və qalaktikalar arasında olan qazlar, 0,4 %-ni isə yenə bildiyimiz mənada atomlarda ibarət olan ulduzlar, planetlər və s. təşkil edir.]]
Qaranlıq enerji - fiziki kosmologiyada, astronomiyada, astrofizikada və fəza mexanikasında kainatı dayanmadan genişləndirdiyi və qalaktikaları bir-birindən uzaqlaşdırdığı hesab edilən bir enerji növü.
Bilinən fizika qanunlarına görə hər hansı bir şəkildə hərəkətləndirilən bir cisim ya zamanla sürəti azalaraq dayanır ya da heç bir enerji itkisi yoxdursa, eyni sürətlə hərəkətinə davam edər. Məsələn, Dünyada atılan bir cismin sürəti azalır və bir müddət sonra dayanır. Bunun səbəbi Dünyada sürtünmədən və cazibə qüvvəsinə görə enerji itkisinə məruz qalmasıdır. Əgər cazibə qüvvəsi və havası olmayan bir məkanda (kosmosda) eyni cismi atsaq, qarşısına bir maneə çıxana qədər hərəkət edər. Kainat ölçəyində bu maneə kütlə cazibə qüvvəsi gücüdür. Kainatın özü isə bəhs edilən fiziki qanunların əksinə Böyük partlayışdan bəri genişləyir və zamanla kainatın genişlənmə sürəti də artır.
Elm adamları bunu kəşf etdiklərində bu sürəti artıran bir enerjinin lazım olduğuna qərar verdilər. Bu enerji qaranlıq enerji olaraq adlandırılmışdır. Qaranlıq enerjiden ilk bəhs edən elm adamı Alan Qut kainatın Böyük partlayışdan sonra birdən genişlənməsini sirli bir qaranlıq enerjinin varlığı ilə izah etmişdir (1980). Daha sonra Sol Perlmutter və Brayan Şmidt adlı iki fizik müşahidələri nəticəsində kainatın genişlənmə sürətinin artdığını və bunun kosmosun bir növ daxili gərginliyi deyə biləcəyimiz qaranlıq enerji olduğundan bəhs ediblər (1998). Tam olaraq həll edilməyən qaranlıq enerji haqqında araşdırmalar hələ də davam edir.
Qaranlıq materiya və qaranlıq enerji
Bu iki anlayışdakı qaranlıq sözü, bunların; nəinki maddəylə, işıqla belə hər hansı bir qarşılıqlı təsirə girməmələrindən iləri gəlir. İşıq görmənin açarıdır, amma bu iki anlayış işıqla qarşılıqlı təsiri olmadığı üçün görünmürlər. Böyük partlayışdan sonra hər halda ilk 5 milyard il qaranlıq materiyanın cazibə qüvvəsi kainatın hakimi ikən sonrasında qaranlıq enerji kainatın mütləq hakimi mövqeyinə yüksəlmiş bunun nəticəsi olaraq kainat hər keçən gün artan bir sürətlə böyüyür. Bildiyimiz mənada maddi qanunlar bilinən kainatın sadəcə 5 %-i ilə əlaqəlidir. Geriyə qalan 95 %-ni hələ də bizim üçün tapmacadır. Son müşahidələr nəticəsində kainatın 23 %-nin qaranlıq materiya, 72 %-nin isə qaranlıq enerjiden ibarət olduğu zənn edilir.
Əslində qaranlıq enerji anlayışını ilk dəfə Albert Eynşteyn ortaya çıxarmışdır. Kəşf etdiyi nisbilik nəzəriyyəsinə görə formullarını istifadə edərək kainatın əsla sabit həcmdə qala bilməyəcəyini, genişləyəcəyini və/və ya çökəcəyini hesablamışdır. Ancaq Edvin Habblın kainatın həmişə genişləndiyi isbatıyla tapmış olduğu bu yeni enerjiyə mənasız enerji demiş, özü də əslində formulları ilə isbat etdiyi qaranlıq enerjiyə əhəmiyyət verməmişdir.
Alternativ görüşlər
Bəzi görüşlərə görə kainatın genişlənməsinə qaranlıq enerjinin təsiri düşünüləndən daha azdır. Sonsuz partlayış nəzəriyyəsi olaraq adlandırılan bir nəzəriyyəyə görə davamlı olaraq yeni Böyük partlayışlar ilə kainatı genişlədən bir sistem vardır. Buna görə kainat nə qədər genişləsə qalaktikalar kainata homogen paylanmaq istəyəcək. Bunun səbəbi fizika qanunları və qravitasiya nəzəriyyəsidir. Kainat bir başqa partlayışla genişləndikcə qalaktikalarda homogen paylanmaq üçün bir-birindən uzaqlaşır. Qısaca, qalaktikaların bir-birindən uzaqlaşmasında qaranlıq enerjinin təsirindən çox bu genişlənmə hadisəsinin təsiri vardır. CERN fiziklərindən Draqan Haydukoviç həm qaranlıq maddəyə, həm də qaranlıq enerjiyə açıqlama gətirən yeni bir yanaşma təqdim etdi. Fiziklər əvvəllər fəza boşluğu toxumaya kvant vakuum deyirlər. Çünki artıq onun boş olmadığını, hissəciklər və bunların qarşı cütləriylə dolu, yəni maddə (materiya) və antimaddə (antimateriya) bir araya gəldiyinsə bir-birlərini yox edirlər. Haydukoviç maddə və antimaddənin sadəcə zidd yükə sahib olmadığını, cazibə qüvvəsi olaraq da zidd xüsusiyyətlər daşıya biləcəklərini deyir. Haydukoviçə görə maddə müsbət, antimaddə ise neqatif cazibə qüvvəsinə sahibdir. Maddə sıxdırsa, çəkmə, antimaddə sıxdırsa, itələmə qüvvəsi yaradır.
Corc Bidl
Corc Uels Bidl (22.10.1903, Nebraska ştatı, Uaxu – 9.6.1989, Kaliforniya ştatı, Pomona) — amerikan genetiki.
Haqqında
Nobel mükafatı laureatı (1958, E. Teytemlə birlikdə). Nebraska ştatındakı universiteti bitirmişdir (1926). 1928–31-ci illərdə Kornell Universiteti nin əməkdaşı, Stanforddakı universitet in professoru (1937–46), 1946–61 illərdə Pasadenadakı Kaliforniya Texnologiya İnstitutunun professoru, Çikaqo Universiteti nin rektoru (1961–68 illərdə) olmuşdur. Əsas əsərləri biokimyəvi genetika ya həsr edilmişdir. Metabolizm in genetik nəzarətini, irsiyyətin fiziki və kimyəvi əsaslarını tədqiq etmişdir. Qarğıdalı, drozofil və neyrospor üzərindəki təcrübələrində genlərin təbiətini və funksiyalarını öyrənmişdir. “Bir gen – bir ferment” kimi fundamental konsepsiyanın (1941) müəllifidir.
Beden
Beden Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında dağ adı.
Toponimkası
Beden - Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında dağ adı. Şimali Qafqazda Kuban əyalətində Beden dağ və Stavropol əyalətində Veden dairə adı ilə eynidir. Türk dillərində bet "aşırım", "dağ yamacı" və in "mağara" sözlərindəndir.
Həmçinin bax
Tiflis quberniyası
Xarici keçid
lib.az/maps
Baş Kov
Baş Kov — Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında dağ adı.
Toponimkası
Dağın adı mənbədə Baş Koy kimidir. İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında Baş Kov yaylaq (yenə orada) və Azərbaycanda Qovdağ (İsmayıllı rayonu) adı ilə eynidir. Peçeneqlərin qədim rus salnamələrində Kou (Kov) tayfasının adını əks etdirir.
Orta əsrlərdə peçeneqlərin və ya qıpçaqların Kov (Qov) tayfasının adındandır. Rus salnaməsində 1097-ci ilə aid məlumatda peçeneqlərlə yanaşı Berendə, 1146-cı ilə məlumatda Qarabörk, yaxud Qarapapax (rusca yazılışda mənbədə Çernıy klobuk) və 1151-ci ilə aid məlumatda Kou (Kov) tayfalarının adları çəkilmişdir. 1170–1172-ci ilə aid məlumatdan aydın olur ki, kovlar bərəndələrin bir hissəsi idi. N.A.Baskakova görə rus salnaməsində adı çəkilən Tork (Türk), Berende və Kov tayfaları Uz tayfa birləşməsinə mənsub idi. Mənşəcə peçeneqlərə ya da uzlara mənsub olmuş Qov, Bərəndə (Vərəndə) və Qarabörk (Qarapapax) tayfaları Cənubi Qafqazda bir sıra coğrafi adlarda saxlanılmalıdır. Rus mənbələrində Kou kimi yazılmış Qov tayfasının adı Azərbaycanda Qovlar (Sabirabad rayonu) və Qovlar-Sarılı (Xanlar rayonu), Qovdərə (Lerik rayonu) və Qovdağ (İsmayıllı rayonu) adlarında saxlanılmışdır. XIX əsrin ortalarında 96 ailədən ibarət Qov tayfası Azərbaycanda Cavad qəzasında yaşayırdı. Sözsüz ki, Sabirabad rayonundakı Qovlar kəndi (bu rayonun ərazisi Cavad qəzasına daxil idi) məhz bu tayfaya mənsub ailələrin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Xanlar rayonundakı Qovlar-Sarılı kənd adı da məhz Borçalı bölgəsində məskunlaşmış qıpçaqlarla əlaqədardır. Qovlar Sarılı kənd adı "Qovlar kəndi yaxınlığında Sarılı (kəndi)" mənasındadır. Qov tayfasının adı danışıqda təhrif olunmuş formada Qoy və Koy kimi toponimlərdə də saxlanılmışdır. İrəvan əyalətinin Karbi nahiyəsində Qoylu (əsli Qovlu), Şamaxı rayonuda Göylər (Qovlardan təhrif) kənd adları qədim Qov tayfasının adını əks etdirir. Cavad qəzasında XIX əsrdə yaşamış Qovlar elinin bir hissəsi Şamaxı rayonunda yaylaq yerində Göylər (dağ) kəndini yaratmışdır. Cənubi Qafqazda peçeneq ya da qıpçaq mənşəli Qov tayfası həm Qov, həm də Kov formasında bir sıra toponimlərdə saxlanılmışdır.
Həmçinin bax
Tiflis quberniyası