cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Azərbaycan polyakları
Tarixi
thumb|255px|left|[[Bakı şəhərində fəaliyyət göstərmiş Polşa məktəbinin şagird və müəllim kollektivi (1903)]] Azərbaycanla Polşa arasında münasibətlər Ağqoyunlu dövlətinin hakim olduğu dövrdə yaranmışdır. XVI əsrin sonların yaxın Ağqoyunlu dövləti ilə Reç Pospolita dövləti arasında bəzi məktublaşmalar aparılırdı. Polyakların ilk qrupunun Azərbaycana gəlmələri I Şah Abbas Səfəvinin dövrünə təsadüf edir. Həmin zaman bir sıra polyak misyonerlər Vatikanın rəhbərliyi altında Azərbaycana gəlmişdilər. Misyonerlər bir çox dilləri bilsədə, yerli əhalinin dilini öyrənməyə çalışırdılar. Yerli əhalinin yaşayış vəziyyəti haqqında Vatikana müntəzəm məlumat verilirdi. 1680-cı ilə qədər Azərbaycana gəlmiş polyak misyonerlərin adları barədə tarixi mənbələrdə məlumatlara rast gəlinməmişdir. 1680-cı ildə isə Gəncə şəhərinə Paul Vronziski, Jedrzej Zielonacki və Alexsandr Kulesza adlı üç polyak misyoneri gəlmişdir. Onlar 6 aya yaxın bu şəhərdə qalmış və Gəncədə yaşayan əhalinin vəziyyətini öyrənmişdilər.
Polyak misyonerlərin Gəncə hakiminə dəyərli hədiyyələr verdiyi də tarixi mənbələrdə göstərilmişdir. XVII əsrdə sonra Azərbaycana polyaklar birdə XIX əsrdə gəlməyə başlamışdılar. 1772-ci ildə Reç Pospolita dövlətinin bölünməsindən sonra, polyakların ağır günləri başlayır. Rusiya imperiyası polyakların gücünü zəiflətmək məqsədi ilə onları imperiyanın müxtəlif ərazilərinə o, cümlədən Qafqaza sürgün edir. 1813-cü ildə Qafqaza 10 min nəfər polyak gətirilir. Əsirlərin böyük bir qismi, Napoleon Bonaparta tabe olan Polyak legionunun əsgərləri idi. 10 min nəfər polyakdan təxminən 3 minə yaxını Azərbaycan ərazisində məskunlaşdırılır. Bu gün Gəncə, Bakı, Zaqatala və Qubada polyaklara məxsus katolik kilsələri və evlər hələdə mövcuddur. Polyakların Qafqaza ikinci böyük köçü 1863-cü ildə baş vermiş Yanvar hadisələrindən sonra, yaşanmışdır. XX əsrin əvvələrində 17.264 nəfər polyak Cənubi Qafqaza yerləşdirilmişdir. Yanvar hadisələri əsnasında Azərbaycana göndərilmiş, sonuncu polyak Edvard Strup adlı, keşiş olmuşdur. Sürgünə göndərilmiş polyak üçün Zaqatala və Nargin adasında xüsusi düşərgələr təşkil edilmişdir. Abşeron yarımadasında məskunlaşan polyaklar neft istehsalatı ilə məşğul olurdu. Bakıda neftin çıxarılması bir çox xalqların nümayəndələri kimi polyaklarında şəhərə axınına səbəb olmuşdur. 1897-ci ildə Azərbaycanda iki min polyak yaşayırdı. Bakı və Gəncə şəhərində məskunlaşan polyaklar, cəmiyyətə böyük xeyir vermişdilər.
Polyak məktəbi və kitabxanası
1903-cü ildə Bakı şəhərində polyaklar tərəfindən məktəb və kitabxana açılmışdır. 17 avqust, 1909-cu ildə isə Bakı Polşa Evi adlı cəmiyyət yaradıldı. Cəmiyyətin əsas məqsədi, Bakı şəhərində yaşayan polyaklar arasında münasibətləri qorumaq və polyak mədəniyyəti təbliğ etmək olmuşdur. Bakı Polşa Evi tərəfindən Bakı şəhərində ikinci polyak məktəbi açılmışdır. Birinci dünya müharibəsi zamanı Bakıda yaşayan polyak diasporu, polyak həmvətənlərinə yardım etmək üçün tez-tez yığıncaqlar keçiridilər. Bu dövrdə mesenat Vitold Zqlenitski və neftxuda Stefan Skşıvan cəmiyyətdə tanınan və sevilən şəxslərdən olmuşdur. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə, Azərbaycanda yaşayan polyaklara ilk dəfə siyasi hüquqlar verilmişdir. Belə ki, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentində IX Milli azlıqlar fraksiyasına bir polyak millətvəkili Stanislav Vonsovic daxil olmuşdur. Vonsovic Bakıda yaşayan polyakları təmsil edirdi.
Sovet hakimiyyətinin qurulmasından sonra, bir çox polyak siyasi təqiblər səbəbindən, Polşaya qayıtmışdır. Bakı və Gəncə şəhərlərində fəaliyyət göstərən cəmiyyət və dərnəklərin fəaliyyəti qadağan olunmuşdur. Bakıda yaşayan bir çox polyak isə bolşevik təsiri nəticəsində milli mənsubiyyətlərini gizlətməli olmuşdular. Azərbaycanda polyakların növbəti dəfə təşkilatlanması 2000-ci ildən başlanmışdır. Həmin ildə Bakıda Polşa cəmiyyəti yaradılmışdır.
Arxitektura
İosif Qoslavski tərəfindən Bakı şəhərində inşa olunmuş binaları.
Polyak kilsəsi
right|250px|thumb|[[Bakıda yerləşən Müqəddəs Bakirə Məryəm kilsəsi (solda)]] Azərbaycan polyaklarının əsas arzularından biridə, Bakıda polyak katolik kilsəsinin inşa edilməsi idi. Kilsə inşa edilmiş və uzun müddət Bakı polyak icmasına xidmət etmişdir. Ancaq İosif Stalinin hakimiyyətə gəlməsindən sonra kilsə bolşeviklər tərəfindən dağıdılmışdır. Azərbaycanda ikinci polyak kilsəsi, Qusar rayonunda inşa edilmişdir. Həmin kilsə, bu gündə polyak kilsəsi olaraq yerli xalq arasında tanınır.
Koksartroz
Koksartroz — bud-çanaq oynağının zədələnməsi. Bud-çanaq oynağı bədən yükünü daşıdığı üçün aşınmağa və sıradan çıxmağa ən sıx məruz qalan oynaqlardandır. Bu xəstəlik tibb dilində koksartroz, el arasında duzlaşma olaraq bilinir. Bütün oynaqlar kimi bud-çanaq oynağının da həm oynaq başı, həm oynaq yuvası qığırdaqla örtülür. Qığırdaq səthi hamardır və iki sümüyün bir-biri üzərində ağrısız və minimal sürtünmə ilə sürüşməsini təmin edir. Bu oynaq qığırdağının pozulması və aşınmasına duzlaşma vəya koksartroz deyilir. Əslində el arasında deyilən duzlaşma ilə heç bir əlaqəsi yoxdur. Xəstələrdə ilk şikayətlər səhər yerindən qalxarkən qasıqda və budun ön-iç tərəfinə yayılan ağrı və narahatçılıq hissinin olmasıdır. Ağrı hərəkət edərkən artır, istirahətlə azalır. Bu şikayətlər digər bud-çanaq oynağı xəstəliklərində də rast gəlinir.
Müalicə edilməyən koksartrozlar illər sonra getdikcə ağırlaşır və xəstənin yeriməsini çətinləşdirir. Ağır hallarda oynaq ətrafında yeni sümük çıxıntılar(osteofitlər) yaranır. Bu dövrdə qığırdaq tamamilə aşınmışdır, sümük sümüyə sürtməyə başlamışdır. Bir müddət sonra oynaq hərəkəti tamamilə məhdudlaşa bilər. Bundan sonra əzələlərdə zəiflik və çatışmazlıq yaranır. Bu xəstəlik birincili və ikincili ola bilər. Birincili koksartrozda duzlaşmaya səbəb olan müəyyən xəstəlik yoxdur. Birincili koksartrozun səbəbləri arasında genetik meyillilik, çəkinin artıq olması, ağır fiziki iş(mikrotravmalar) və s. görülür. İkincili koksartrozlar müəyyən xəstəliklər zəminində yaranmış olur.
İkincili koksartrozların səbəbi olaraq bud-çanaq oynağı displaziyaları, bud-çanaq oynağında keçirilmiş sınıqlar, revmatizmal xəstəliklər(RA, YRA, Bexterev xəstəliyi vəs.), bud sümüyü başı avaskulyar nekrozu, oynaq nahiyəsinin keçirilmiş infeksiyaları  göstərilə bilər.
Diaqnoz fiziki müayinə və çəkilən rentgenlə qoyulur.
Müalicə Xəstəliyin ağırlıq dərəcəsinə görə həkimi sizə uyğun müalicə məsləhət görəcəkdir. Müalicə konservativ və cərrahi olaraq ikiyə bölünür. Konservativ müalicədən daha çox xəstəliyin erkən dövrlərində olanlar fayda görür. Xəstəlikdə radikal cərrahiyyə total bud-çanaq oynağı endoprotezləşdirməsi əməliyyatıdır.
Bedotiidae
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan yarımfəsiləsi.
Dentatherinidae
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi.
Sümela monastrı
thumb|370px|Sümela Monastırının xarici görünüşü. thumb|370px|Sümela Monastırının yeri.
Sümela monastırı — Trabzon ilinin Maçka ilçəsinin Altındərə kəndi sərhədləri içərisində yerləşən (Antik Yunanca adı: Panagia) dərənin qərb yamaclarında olan Qara (Antik Yunanca adı: Mela) təpəsi üzərində dəniz səviyyəsindən 1.150 metr yüksəklikdəki qədim Rum Pravoslav monastır və kilsə kompleksidir. Tam adı Panagia Sumela (Παναγία Σουμελά) və ya Theotokos Sumeladır.
Tarixi
Kilsənin eramızın 365–395-ci illər arasında inşa edildiyi güman edilir. Anadoluda tez-tez təsadüf edilən Kappadokiya kilsələri üslubunda tikilibdir. Hətta Trabzonda Yəhudi məzarlığı ərazisində bənzər bir mağara kilsəsi də var. Kilsənin ilk təşkilatı ilə monastır halına çevrilmə arasındakı min illik dövr haqqında çox məlumat bilinmir. Qara dəniz Yunanları arasında danışılan bir əfsanəyə görə Afinalı Barnabas ilə Sophronios adlı iki rahib eyni yuxu görüblər. Yuxularında İsanın şagirdlərindən Aziz Lukaın düzəltdiyi üç Panagia ikonasında Məryəmin körpə İsanı qollarında tutduğu təsvirin olduğu yer olaraq Sümelanın yerini görmüşdülər. Beləliklə bir-birindən xəbərsiz olaraq dəniz yolu ilə Trabzona gəlib, orada qarşılaşıb gördükləri yuxuları bir-birilərinə danışmış və ilk kilsənin əsasını qoymuşdular. Bununla yanaşı monastırdakı fresk-lərdə tez-tez yer alıb, xüsusi əhəmiyyət verilən Trabzon İmperatoru III Aleksiosun (1349–1390) monastrın həqiqi qurucusu olduğu güman edilir.
XIV əsrdə Türkmən hücumlarına məruz qalan şəhərin müdafiəsində gələcək qarovulxana vəzifəsi olan monastrın statusunda Osmanlı fəthindən sonra bir dəyişiklik olmamışdır. Yavuz Sultan Səlimin Trabzondakı şahzadəliyi zamanı buraya iki böyük şamdan hədiyyə etdiyi məlumdur. Fateh Sultan Mehmet, II Murad, I Səlim, II Səlim, III Murad, İbrahim, IV Mehmed, II Süleyman və III Əhmədin də monastırla bağlı bir fərmanları var. Osmanlı dövründə monastıra təmin olunan imtiyazlar, Trabzon və Gümüşxana bölgəsinin İslamlaşması zamanı xüsusilə Maçka və Şimali Gümüşxanada xristian və gizli xristian kəndləri ilə əhatə olunan bir sahə yaratmışdır.
18 aprel 1916-cı ildən 24 fevral 1918-ci ilə qədər davam edən Rus işğalı zamanı Maçka ətrafındakı digər monastırlar kimi müstəqil bir Pontus dövləti qurmaq istəyən Rum milislərin qərargahı olmuş, əhali mübadiləsi ilə regionda xristianların Yunanıstana göndərilməsinin ardınca əhəmiyyətini itirərək Türkiyə Cümhuriyyəti Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən yaxın zamanda bərpa olunana qədər baxımsız qalmışdır.
Yunanıstana mübadilə ilə köçən Qara dənizli Yunanlar Veria şəhərində Sümela adını verdikləri yeni bir kilsə inşa etmişdilər. Hər il avqust ayında eynilə keçmişdə Trabzon Sümelasında etdikləri kimi yeni monastırı ətrafında geniş tərkibli şənliklər keçirirlər.
2010-cu ildə Türkiyə Cümhuriyyəti Hökumətinin icazəsi ilə Xristianlarla Məryəm Ananın göyə yüksəliş günü olaraq qəbul edilən və müqəddəs sayılan 15 avqust günü 88 ildən sonra ilk ayin təşkil olunmuş, ayinin keçirilməsinə Fənər Rum Patriarxı Dmitri Bartholomeos rəhbərlik etmişdir.
Arctostaphylos regismontana
(Arctostaphylos regismontana) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Slovaklar
Slovaklar (, tək sayda Slovák, qadın cinsində Slovenka) Slovakiya əhalisinin əsas hissəsini təşkil edən, slovak dilində danışan, slavyan icmasına aid olan xalq.
Slovakların əksər hissəsi müstəqil Slovakiya ərazisində yaşayır. Digər dövlətlərdən isə Çexiya, Xorvatiya, Polşa, Macarıstan və Serbiya ərazilərində etnik azlıq təşkil edirlər. ABŞ, Kanada və Böyük Britaniyada yaşayan immiqrant slovaklar isə həmin ölkələrdəki Slovak diasporunu təşkil edir.
Azərbaycan Dövlət Yuğ Teatrı
Azərbaycan Dövlət Yuğ Teatrı — 1989-cu ildə yaradılmış Azərbaycan teatrı.
Tarixi
Azərbaycan Dövlət Yuğ Teatrının əsası 18 oktyabr 1989-cu ildə Həsənağa Turabov və Vaqif İbrahimoğlu tərəfindən qoyulmuşdur. 2011-ci ilə qədər teatrın bədii rəhbəri Vaqif İbrahimoğlu olmuşdur. 2011—2017-ci illərdə teatrın direktoru Tərlan Rəsulov olmuşdur. 2017—2018-ci illərdə Rəşad Əhmədzadə teatrın direktoru vəzifəsini müvəqqəti icra edib. 2018-ci ildən İslam Həsənov teatrın direktorudur.
Ən yaxşı triller filminə görə Saturn mükafatı
Ən yaxşı triller filminə görə Saturn mükafatı — Elmi Fantastika, Fentezi və Qorxulu Filmlər Akademiyası  tərəfindən 2013-cü ildə təsis edilmiş, ilin ən yaxşı triller filmi janrında olan filminə verilən mükafatdır.
Qaliblər və nominasiyalar
Aşağıdakı siyahıda qaliblərin adı birinci və qalın hərflərlə, ardınca isə nominasiya layiq görülmüş filmlərin adı yazılmışdır. İllərin aşağısında mükafatvermə mərasiminin sıra nömrəsi yazılmışdır.
Türkəncil
Türkəncil — Azərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Əhalisi
Əhalisi 486 nəfərdir.
Toponimiyası
Kənd 1917-ci ildə Türkəcə variantında qeydə alınmışdır. Oykonim “türklər olan yer”, “türk kəndi” mənasındadır.
Isonidae
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi.
Balneoterapiya
Balneoterapiya ( - vanna) — təbii mineral sulardan müalicə məqsədi ilə istifadə etməyi nəzərdə tutur. Bu sulardan istifadə əsasən müalicəvi məqsəd daşıdığı üçün müalicə üsulları həkim tərəfindən seçilməlidir. Təbii müalicəvi mineral sular tərkibində olan bu və ya başqa mineral maddələrin miqdarı, yaxud hər hansı fiziki xüsusiyyətləri şirin sudan fərqlənir. İşlənməyinə görə mineral sular daxilə (içmə, inhalyasiya, imalə) və xaricə (mineral vanna) istifadə olunur.
Ali məhəbbət (film, 2012)
Ali məhəbbət — rejissor Nikolay Arselin 2012-ci ildə çəkdiyi film. Əsas rolları Mads Mikkelsen, Alisiya Vikander, Mikkel Fyolsqor, David Densik və Syoren Mallinq ifa edirlər.
Rollarda
Mads Mikkelsen — İohann Fridrix Struenze Alisiya Vikander — Karolina Mikkel Fyolsqor — VII Kristian David Densik — Uve Syoren Mallinq — Yohan
Emili Qrin Bolç
Emili Qrin Bolç – ABŞ yazıçısı, iqtisadçısı və sosioloqu.
Bolç 8 yanvar 1867-ci ildə ABŞ-nin Massaçusets ştatının Boston şəhərində anadan olmuşdur. 1886-cı ildən 1889-cu ilə kimi iqtisadiyyat üzrə Brin-Mar kollecində oxumuşdur. Bundan bir il sonra müstəqil olaraq sosiologiya üzrə araşdırmalar apardıqdan sonra Parisə köçmüşdür. Akademik həyatı boyunca Berlində, Çikaqoda və bir çox digər universitetdə olmağa başlayan Bolç bir çox iş üzərində işlədi.
Avropa və Amerikada miqrant həyatı ilə bağlı müqayisəli analizlər aparan Bolç feminizm və pasifizmə üstünlük verirdi. 1892-ci ildə Vida Skudder və Elena Dadli ilə birlikdə Bostonda sosial yaşayış məntəqəsi olan Dennison evinin yaradıcılarından biri olmuşdur. Dennison evi qadın işçilər mərkəzinə çevrilmişdir.
ABŞ-yə qayıdanda ABŞ-nin müharibəyə girməsinə qarşı çıxaraq aktiv kampaniya apardı. Bolçun Birinci dünya müharibəsi zamanı dünya sülhü idealına bağlı qalması müsbət qarşılanmamışdır. Amma bu sahədəki işlərinə davam edən Bolç İkinci dünya müharibəsi zamanı da güclü bir əks reaksiya göstərdi. Nasizimin ifrat dərəcədəki effektləri onda pasifizm haqqındakı fikirlərini dəyişdirmişdir və sülh üçün fikir tapmağa çalışmışdır. Vacib su yollarının, havacılığın, dünyanın müəyyən bölgələrinin beynəlxalqlaşdırılması kimi fikirlər ortaya atmışdır. 1946-cı ildə Sülh üzrə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür. Bolç "Fransada yoxsulların ictimai köməkləri" adlı məqaləsində həmin dövrdə çox az sosioloqun qəbul edəcəyi bir şeyi edərək statistik məlumatlar ilə sosiologiya nəzəriyyəsini birləşdirmişdir.
Aktiv həyat keçirən Bolç 9 yanvar 1961-ci ildə Kembricdə ölmüşdür.
Ağadadaş Dadaşov
Ağadadaş Hacıbala oğlu Dadaşov — bəstəkar, tarzən, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti (2008).
Həyatı
1950–1954-cü illərdə Asəf Zeynallı adına Orta ixtisas musiqi məktəbində tar ifaçısı kimi püxtələşərək, tanınmış pedaqoq, bir sıra mahnı və pyeslərin müəllifi Adil Gərayın tar məktəbini keçir. Dadaş Dadaşov məktəbdə oxuduğu illərdə ən istedadlı tar ifaçıları sırasında olmuş, 1963-cü ilədək Azərbaycan Televiziya və Radio Komitəsi nəzdindəki Xalq Çalğı Alətləri Orkestrində fəaliyyət göstərmişdir. 1958–1963-cü illərdə Cövdət Hacıyevin bəstəkarlıq sinfində təhsilini davam etdirir. Bəstəkar 2005-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Əməkdar İncəsənət Xadimi, 2008-ci ildə Respublikanın Xalq Artisti adına layiq görülmüşdür.
Emi Adams
Emi Lu Adams — ABŞ aktrisası və müğənnisi. 1999-cu ildə olan ilk filminə çəkilməzdən əvvəl o Nahar teatrlarında işləyirdi. Sonra 2007-ci ildə Disneyin "Məftun edilən" (Enchanted) adlı filmində Şahzadə Jizel roluna görə "Qızıl Qlobus" mükafatına layiq görüldü. Emi Adams Muzeydə Gecə 2 filmində Amelia Erhart rolunun da ifaçısıdır.
Bioqrafiya
Emi Adams Ketein və Riçard Adamsın qızıdır. O, 1974-cü il avqustun 20-sində İtaliyanın Vicenza şəhərində anadan olub.Sonra onlar Koloradoya köçmüş və Douglas County High School-da təhsil almışdır.
Gəncüm ağa Xandəmirov
Gəncüm ağa Markar oğlu Xandəmirov(1790-1854)— divanbəyi, poruçik, erməni əsilli, quldurxislət çar məmuru
Həyatı
Gəncüm ağa Markar oğlu Xandəmirov 1790-cı ildə Şuşa şəhərində anadan olmuşdu. Mehdiqulu xan Cavanşirə xidmət etmişdi. 1822-ci ildə ruslara satılmış, divanbəyi təyin edilmişdi. Qasım bəy Zakir yazırdı:
Görsən tanımazsan Yarımsaqqalı, Çıxıb əndazədən dövləti malı, Xandəmirov çaldı, çapdı mahalı, O ki tutub özün keçəl qurumsaq.
Baba bəy Şakir ona üz tutub yazırdı:
Gəncüm ağa, vilayətin dərdini, Əlbəttə, get, sahibkara ərz elə. Biz burda qorxudan deyə bilmirik, Sən utanma, aşikara ərz elə.
Əli Məmmədov (fizik, 1931)
Əli Məmmədov (tam adı: Əli Pənah oğlu Məmmədov) — Azərbaycan alimi, AMEA akad. Yusif Məmmədəliyev adına Neft-Kimya Prosesləri İnstitutunun “Spektroskopik analizi” laboratoriyasının Baş elmi işçisi, Fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, professor.
Gəncüm ağa Xandəmirov
Həyatı
Gəncüm ağa Xandəmirov 1854-cü ildə vəfat edib.
Əli Məmmədov (fizik, 1931)
Həyatı
Məmmədov Əli Pənah oğlu 1931-ci il aprel ayının 15-də Qazı-Məhəmməd (indiki Hacıqabul) rayonunun Rəncbər kəndində anadan olub, 1949-cu ildə Nəvahi orta məktəbini bitirib. Həmin ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun “Fizika-riyaziyyat” fakultəsinə daxil olub və 1953-cü ildə onun “Fizika” şöbəsini bitirib. O, 1953-1956-cı illərdə həmin institutun “Fizika” kafedrasının aspirantı olub.
Gəncüm ağa Xandəmirov
Həyatı
Gəncüm ağa Xandəmirov Zəni Ovan qızı Zarpenslə (?- 20.11.1874) ailə qurmuşdu. İsacan ağa (?-1842), Firudin ağa (1836—1893) adlı oğlanları, Balasan xanım adlı qızı (1835-1900) vardı.
Əli Məmmədov (fizik, 1931)
Elmi fəaliyyəti
Ə.P.Məmmədov 1956-1967-ci illərdə Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Fizika institutunda laborant, baş laborant, kiçik elmi işçi və böyük elmi işçi vəzifələrində çalışıb.
Gəncüm ağa Xandəmirov
Həyatı
Gəncüm ağanın övladları Arakel və Firudin də özü kimi müsəlmanlara qarşı potenseal nifrət bəsləyirdilər.
Əli Məmmədov (fizik, 1931)
Elmi fəaliyyəti
Ə.P.Məmmədovun elmi marağı optik spektroskopiya, lüminessensiya, EPR, neft məhsullarının, ion dielektriklərinin, üzvi yarımkeçiricilərin fiziki kimyası və fotokimyası ilə əlaqədardır.
Əsas elmi nailiyyətləri
İon dielektrikləri yarımkeçiricilər və neft məhsulları əsasında fotolüminaforların alınmasının elmi əsaslarının işlənib hazırlanması, onların geniş temperatur intervalında  spektral-lüminesent xassələrinin tədqiqi. Lüminaforlar əsasında günəş enerjisi akkumuliyatorları, hidrogen alınması üçün üzvi və qeyri-üzvi birləşmələrin parçalanmasında fotosensibilizator, polimerlər üçün lüminesent boyaları və onların oksidləşmə inhibitorları, fotoxrom materiallar, kapilyar defektoskopiya üçün penetrantlar alınmışdır. Lüminoforlar ATOMMAŞ müəssisələrində (Rusiya Federasiyası) istehsalata tətbiq edilmişdir. Göstərilmişdir ki, lüminaforlarda donma nöqtəsindən aşağı temperaturda fotokimyəvi proseslər rekombinasiya, yuxarı temperaturlar isə dissosiasiya xarakteri daşıyır. Müəyyən edilmişdir ki, bu proseslər müvafiq olaraq ikikvantlı və bir kvantlı mexanizm üzrə baş verir.
Elmi nəticələri
Alınmış elmi nəticələrin bir qismi aşağıdakılardan ibarətdir:
Pedaqoji fəaliyyəti
Azərbaycan Pedoqoji institutunda fizika müəllimi (1955-1956-cı illər).
Elmi Tədqiqatları
Ə.P.Məmmədov 282 elmi əsər, o cümlədən 148 məqalə, 118 tezis, 4 patent və 11 müəlliflik şəhadətnaməsi, 1 kitabın müəllifidir. Onların təxminən yarısı xaricdə çap olunub. Onun elmi rəhbərliyi və məsləhətçiliyi ilə 3 elmlər doktoru və 13 elmlər namizədi hazırlanıb.
Şakir Salahov
Şakir Şamil oğlu Salahov — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı.
Həyatı
Şakir Salahov 15 iyun 1966-cı ildə Xocalı rayonunun Cəmilli kəndində anadan olmuşdur. 1981-ci ildə Cəmilli kənd orta məktəbini bitirmişdir. 1984-cü ildə hərbi xidmətə çağırılır. 1986-cı ildə xidmətini başa vurur və Xankəndi Daxili İşlər Şöbəsinə işə qəbul olunur.
Təhsili
Şakir Salahov 1991-ci ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Şuşa filialının fizika-riyaziyyat fakültəsinin qiyabi şöbəsinə daxil olub.
Cəsur döyüşçü
Qarabağ müharibəsinin cəsur döyüşçüsü ilk günlərdən erməni yaraqlılarının hücumlarının qarşısını məharətlə alırdı. 1991-ci il 26 fevral ermənilər Cəmilli kəndinə hücum edəndə Şakir xeyli sayda qulduru məhv etmişdi. 1991-ci il 23 avqust erməni quldurları Kosalar-Cəmilli kəndləri arasındakı "Darlı" adlanan yerdə "UAZ" markalı maşını atəşə tutdular. Bu hadisə zamanı üç nəfər şəhid oldu. Erməni quldurlarını taparaq məhv edən Şakir şəhidlərin qanını yerdə qoymadı. 1992-ci il 28 yanvar Ağdam Şuşa istiqamətində uçan vertolyot ermənilər tərəfindən vuruldu, ermənilərə əsir düşməmək üçün vertolyotdan hərkəs özünü ataraq həlak edirdi, onların arasında Şakir Salahov da var idi.
Ailəsi
Subay idi.
Milli Qəhrəman
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 8 oktyabr 1992-ci il tarixli 264 saylı fərmanı ilə Salahov Şakir Şamil oğluna ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adı verilmişdir.
Bərdə Şəhidlər Xiyabanında dəfn edilmişdir.
Arctostaphylos rudis
(Arctostaphylos rudis) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Espalyon (kanton)
Espalyon  — Fransa da kanton, region — Cənub-Pireneylər, departament — Averon. Rodez dairəsinə daxildir.
Kantonun INSEE kodu — 1212. Espalyon kantonuna cəmi 6 kommuna daxildir, onlardan ən əsası Rodez kommunasıdır.
Əhali
2007-cı ildə əhalinin sayı 7 322 nəfər təşkil edirdi.
Melanotaeniidae
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi.
Paris Müasir Dövlət İncəsənət Muzeyi
Paris Müasir Dövlət İncəsənət Muzeyi - Fransanın paytaxtında Jorj Pompidu mədəniyyət mərkəzinin tərkib hissələrindən biridir. Ziyarətçilərinin sayına görə bu muzey dünya muzeyləri arasında ilk onluğa daxildir.
Kolleksiyası
Muzeydə müasir incəsənətə aid 59 minə yaxın eksponat var. Bu eksponatların arasında aşağıda adları qeyd olunan dünya şöhrətli rəssamların da əsərləri vardır.
Ümumi məlumat
Muzey Parisin dördüncü dairəsində yerləşir. Həftənin II günündən başqa hər gün açıqdır. İş vaxtı səhər saat 11:00-dan 23:00-dəkdir. Həftənin IV günü muzey axşam 23::00-dək açıqdır.
Sevi-Sorru-Çinarka
Sevi-Sorru-Çinarka  — Cənubi Korsika departamentinin, Korsika reionunun 11 kantonlarından biri. INSEE kanton kodu - 2A10. Kanton Ayaçço rayonunda yerləşir. Kanton 2015-ci ildə yaradıldı. Sevi-Sorru-Çınarka, departamentin ən böyük sahəsi olan, lakin ən az məskunlaşmış kantonudur.
Tarixi
17 may 2013 tarixli qanuna və 14 fevral 2014 tarixli qərarına görə, Cənubi Korsika departamentində kantonların sayı 22-dən 11-ə endirildi. 2015-ci il seçkilərində bölmələrin kantonlara yeni bölgə bölgüsü qüvvəyə girdi. Beləliklə, Sevi-Sorru-Çınarkanın kantonu 2015-ci il martın 22-də formalaşmışdır. De-Sevi (9 kommun), Kruzini-Çınarka (13 kommun) və De-Sorru (11 kommun).
France université numérique
France université numérique istifadəçilərə mühəndislik, kompüter elmləri, hüquq, tibb, biologiya, sosial elmlər, riyaziyyat və başqa sahələrdə kurslar təklif edir. Kurslar dünyanın məşhur universitetləri tərəfindən təqdim edilir.
Yolunuz uğurlu (film, 1989)
Məzmun
Film Yevlax şəhərindəki I saylı Şəhərlərarası Avtomobil Nəqliyyatı İdarəsinin fəaliyyətindən bəhs edir.
Mövlud Mirəliyev
Mövlud Mirəliyev — Azərbaycanı təmsil edən sabiq cüdoçu, hazırda məşqçi. Mövlud Mirəliyev, 2008-ci ildə Çinin Pekin şəhərində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarında bürünc medal qazanıb.
Yolunuz uğurlu (film, 1989)
Film haqqında
Film Azərbaycan Avtomobil Nəqliyyatı Nazirliyinin sifarişi ilə çəkilmişdir.
Mövlud Mirəliyev
Həyatı
Mövlud Mirəliyev 1974-cü il 27 fevralda Özbəkistanın Qaşqadərya vilayətinin Kitab şəhərində anadan olub.
Mozır
Mozır (Мазы́р) — Belarusda şəhər. Qomel vilayətində yerləşən şəhər Mozir rayonunun inzibati mərkəzidir.
Mozir şəhəri vilayətin mərkəzi olan Qomel şəhərindən 133 km qərbdə, paytaxt Minsk şəhərindən isə 220 km cənub-şərqdə yerləşir.
Sənaye parkı
Sənaye parkı- (həmçinin sənaye obyekti, ticarət məkanı olaraq da tanınır), sənayenin inkişafı məqsədi üçün planlaşdırılan və rayonlaşdırılan ərazi kimi nəzərdə tutulmuş ərazidir. Sənaye parkı biznes və ya ofis məqsədli ilə yaradılan parkların daha "ağırçəkili" bir versiyası kimi düşünülə bilər, baxmayaraq ki, ağır sənayeyə nisbətən yüngül sənaye kimi xarakterizə olunur.
Faydaları
Sənaye parkları, bir qayda olaraq, şəhərin əsas yaşayış sahəsinin kənarlarında və ya xaricində yerləşir. Normal şəkildə magistral və dəmir yolu da daxil olmaqla yaxşı nəqliyyat imkanı ilə təmin olunur. Belə nümunələrdən biri Londonun Temza Gateway bölgəsindəki Temza çayı boyunca yerləşən çox sayda sənaye məhəlləsidir. Sənaye parkları ümumiyyətlə nəqliyyat vasitələrinə yaxın, xüsusilə də magistral yollar, dəmir yolları, hava limanları və portlar da daxil olmaqla birdən çox nəqliyyat rejiminin kəsişdiyi yerlərdə yerləşir. Şimali Amerika sənaye parkının isə ümumi xüsusiyyəti parkın su tələblərini qarşılamaq və yanğınsöndürmə məqsədləri üçün kifayət qədər su tutmağa kömək edən su qülləsinə sahib olmasıdır. Bu həm də sənaye parkını və ərazini reklam edir, çünki adətən cəmiyyətin adı və loqotipi onun üzərinə rənglənmişdir.
Sənaye parkları təşkil etmək üçün torpaq ayırmanın bir sıra məqsədləri mövcuddur:
Tənqidi yanaşma
Fərqli sənaye parkları bu meyarları fərqli dərəcələrdə qarşılamaqdadır. Bir çox kiçik icmalar yalnız yaxınlıqdakı magistral yola çıxan və yalnız əsas kommunal və yol xətləri olan sənaye parkları yaratmışdılar. İctimai nəqliyyat seçimləri məhdud və ya heç mövcud olmaya bilər.
Pakistan kimi inkişaf etməkdə olan ölkələrdə sənaye parkları çoxsaylı əlavə çətinliklərlə üzləşir. Bura ixtisaslı işçi qüvvəsinin və köklü fərqli sənaye sahələrinin (məsələn, əczaçılıq və s.) birləşməsi daxildir ki, bu da tez-tez keyfiyyət mərkəzli sənaye üçün əlverişsiz nəticələrə səbəb olur
Çeşidlilik
Biotexnologiya sahəsində ixtisaslaşmış sənaye parkına biotexnologiya sənaye parkı deyilir. O, həmçinin bio-sənaye parkı və ya eko-sənaye çoxluğu kimi də tanına bilər.
Birdən çox mərtəbəli sənaye fabrikaları (flatted factories) torpaqların az olduğu Sinqapur və Hong Kong kimi şəhərlərdə mövcuddur. Bunlar ümumiyyətlə mənzillərə bənzəyir, lakin əvəzinə fərdi sənaye sahələrinə sahibdirlər. Bu fabriklər müxtəlif səviyyəyə xidmət edən, hər fabrikin çox hissəsinə giriş təmin edən yük liftləri və yollara sahibdirlər.
Məmlük dövləti
Məmlük dövləti – Misir, Suriya və Hicazda hökm sürən müsəlman türk dövləti (1250–1517). Misirdə Əyyubi ordusundakı türk əsilli əmirlər tərəfindən qurulan, dövrün tarixçilərinin türk dövləti olaraq adlandırdığı Məmlüklər, Bahrilər və Burcilər olmaqla 2 dövrə ayrılır.
Dövlətin yaranması
Əyyubi hökmdarı Əs-Saleh Əyyubun qıpçaq ölkəsi və Şimali Qafqazdan gətirdiyi türk əsilli məmlüklərdən ibarət olan və Məmalikül-Bahriyyə adını alan xüsusi birliklər çox keçmədən Əyyubi ordusunun ən önəmli hissəsinə çevrilmişdi. Əs-Saleh Əyyubun ölümünün dərhal ardından Fransa kralı IX Lüdoviqin rəhbərliyindəki səlib ordusuna qarşı qazanılan Mənsurə və kralla birlikdə bir çox xaçlı komandirinin əsir düşdüyü Fariskur (7 aprel 1250) döyüşlərində ən böyük rolu bu hərbi dəstələr oynamışdı. Ancaq yeni Əyyubi sultanı Turan Şah onların qazandığı nüfuzu öz taxtına rəqib hesab etdi və məmlüklər arasındakı güclü komandirləri vəzifədən almağa başladı. Bundan başqa taxta çıxarkən güclü dəstəyini aldığı türk əsilli ögey anası Şəcərəddür Xatunu atasının xəzinəsini gizlətməklə günahlandıraraq sarayda nəzarət altına aldı. Nəticədə Bahri əmirlərindən Baybars Əl-Bunduqdari və yaxın adamları sui-qəsd tərtibləyərək Turan Şahı öldürdülər. Onun ölümüylə Misirdə Əyyubilər dövrü başa çatmış, yerinə Məmlüklər adıyla tanınan yeni bir türk dövləti qurulmuş oldu.
Arctostaphylos silvicola
(Arctostaphylos silvicola) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Məmlük dövləti
Bahri Məmlükləri dövrü
Baybars Əl-Bunduqdari və adamları vaxtilə qulluq etdikləri Nəcməddin Əyyubun dul xanımı Şəcərəddür Xatunu taxta çıxarmış, onun qullarından İzzəddin Aybək Əl-Mənsuru da atabəy elan etmişdilər. Türk əsilli olması səbəbilə bir çox tarixçinin ilk Məmlük sultanı hesab etdiyi Şəcərəddür Xatun əsir tutulan Fransa kralıyla razılığa gələrək Dimyat bölgəsinin boşaldılması, ağır vergi və İslam ölkəsinə hücum edilməməsi şərtiylə onu azadlığa buraxdı. Ancaq bağlanan bu sülh onun taxtını möhkəmləndirə bilmədi. Belə ki, Suriya Əyyubiləri Misir sultanlığını onun əlindən almaq məqsədilə fəaliyyətə başlamışdı. Bundan başqa qadın olması səbəbilə də onun sultanlığı qəbul edilməməkdə idi. Bu əsnada Bağdadda olan Abbasi xəlifəsi Müntəsimin vasitəçiliyi və Bahri əmirlərinin məsləhəti ilə İzzəddin Aybəklə evlənən Şəcərəddür Xatun 80 gün qaldığı taxtını ona təslim etdi. Beləliklə, tarixçilərin qəbul etdiyi ilk Məmlük sultanı İzzəddin Aybək taxta çıxmış oldu və Məmlüklər dövləti rəsmi olaraq quruldu (3 iyul 1250).
Sultan İzzəddin Aybək, taxtından çəkilib yerinə Əyyubilərdən 6 yaşlı Əl-Məlikül-əşrəf Musanı taxta çıxarsa da, Misirə hücum edən Suriya Əyyubilərinin qarşısını ala bilmədi. Ancaq Abbasiyə yaxınlığında Əyyubilər məğlub edilmiş, bu əsnada meydana çıxan monqol təhlükəsi iki tərəf arasında sülh bağlanmasına səbəb olmuşdu (aprel 1253). Əyyubi əmirlərinin Məmlük dövlətini rəsmi olaraq tanıması səbəbilə böyük önəm daşıyan bu sülh razılığı ilə Ürdün çayı iki dövlət arasında sərhəd qəbul edildi.
Vəziyyəti ələ alan Sultan Aybəkin məmlükləri, onun əvvəlki xanımından olan oğlu Nurəddin Əlini sultan, öz aralarından seçdikləri Seyfəddin Qotazı isə sultan naibi elan etmişdilər. 15 yaşında taxta çıxan Nurəddin Əli dövründə (1257–1259) bütün səlahiyyətləri əlinə alan Seyfəddin Qotaz, 1258-ci ildə Abbasi xilafətini aradan qaldıran monqolların Suriya istiqamətində irəliləməsinin ardından çağırdığı məşvərət məclisində səsvermə ilə sultan elan olundu (5 noyabr 1259). Bu əsnada İslam tarixinin ən kritik illəri yaşanmaqda idi. Bahri Məmlük əmirlərinin Misirə dönməsi ilə gücünü artıran Seyfəddin Qotaz Hülakü xanın təslim olma təkliflərini rədd edərək ordusuyla birlikdə Fələstinə qədər irəlilədi. Bu bölgədə monqollara qarşı tarixin axarını dəyişəcək döyüşlərdən biri olan Əyn Cəllud döyüşünü qazandı (3 sentyabr 1260) və Suriyanın böyük bir hissəsini Məmlüklərə birləşdirdi. Məmlüklərə təslim olan Həma, Homs və Kərək əmirləri vəzifələrində qaldı. Bu qələbədən sonra Məmlüklər İslam dünyasının ən böyük dövlətinə çevrildi və bu xüsusiyyətlərini Osmanlıların yüksəliş dövrünə qədər davam etdirdilər. Ancaq qələbəsiylə tarixə damğa vuran Seyfəddin Qotaz onu qarşılamaq üçün bəzədilən paytaxtına çata bilmədi. Belə ki, müharibənin qazanılmasında böyük rol oynayan Bahri əmirlərindən Baybars Əl-Bunduqdari və adamları tərəfindən dönüş yolunda qətlə yetirildi (23 oktyabr 1260).
Bahri əmirləri tərəfindən elan edilən və dövlətin həqiqi qurucusu hesab edilən I Baybars ilə birlikdə Məmlük tarixində yeni bir dövr başladı. Səltənətini dini qanunlara əsaslandırmaq və bununla da səltənətini möhkəmləndirmək üçün Sultan Baybars Abbasi ailəsindən bir nəfəri xəlifə elan edərək Abbasi xilafətini Misirdə yenidən təsis etdi. Beləliklə, xilafətin himayədarı olaraq bütün İslam ölkələrində söz sahibi oldu. Məkkə şərifinin də etibarını qazanaraq müqəddəs torpaqları və Qırmızı dəniz sahillərini də hakimiyyəti altına aldı. Dövlətin idarəetmə strukturunu dəyişdirərək özündən sonra gələn sultanların da riayət edəcəyi bir dövlət siyasəti yeritdi. 17 il davam edən səltənəti dövründə (1260–1277) Elxanlılar və səlibçilərlə mübarizə apardı. Kilikiya erməni çarlığını və Nube krallığını illik vergiyə cəlb etmiş, Antakya knyazlığını ortadan qaldırmış, batıniləri özünə tabe etmişdi.
Sultan Baybarsın vəliəhdi olaraq 18 yaşında taxta çıxan Bərkə xanın səltənəti isə qısa oldu (1277–1279). Üsyan qaldıran əmirlərə qarşı mübarizə apara bilmədi və taxtdan öz istəyilə çəkildi. Üsyançıların sultan namizədi olan Seyfəddin Kalavun isə orduda əksəriyyət təşkil edən Sultan Baybars məmlüklərindən çəkindi və onun oğullarından hələ 7 yaşındakı Sulamışı sultan elan etdi və özünü sultanın atabəyi elan etdi. Müdəbbir-ül məmləkə ünvanıyla dövlət idarəsini 3 ay boyunca ələ alan Seyfəddin Kalavun bu müddət ərzində Sultan Baybarsa sadiq məmlükləri vəzifədən alaraq taxta çıxdı (26 noyabr 1279).
Kalavun keçmiş dostu Sultan Baybarsın yeritdiyi siyasəti davam etdirdi və Elxanlılar, Kilikiya erməni çarlığı və səlibçilərlə mübarizə apardı. Suriyaya hücum edən Elxanlı ordusunu Homs yaxınlığında ağır məğlubiyyətə uğratdı (29 oktyabr 1281). Elxanlılarla müttəfiq olan bölgədəki xristian idarəçiləri ortadan qaldırmaq istəsə də, Əkka səfəri üçün Qahirədən ayrıldığı əsnada vəfat etdi (1290). Sultan Kalavunun ən önəmli icraatı isə özünə tabe olan məmlüklər arasından seçib önəmli qalaların bürclərində yerləşdirməsi idi. Bu bürclərdə istehkam olunan əmirlər daha sonra səltənəti ələ keçirəcək, Burci Məmlüklərin baniləri olmuşdur. Sultan Kalavun yeritdiyi yeni torpaq islahatı ilə iqta sistemini də nizamlamış, ticarəti yaxşılaşdırmaq üçün müsəlman və xristian hökmdarlarla hərbi, siyasi və ticarət andlaşmaları bağlamışdır.
Əl-Məlikül-nasir Məhəmmədin ardından onun yerini tuta bilməyən oğulları və nəvələrinin dövrü başladı. Bahri Məmlüklərinin başa çatmasına qədər keçən 42 illik dövrdə 8 oğlu və 4 nəvəsi sultan oldu. Əl-Məlikül-nasirin ilk oğlu iki ay, 8 yaşında taxta çıxan ikinci oğlu 5 ay, üçüncü oğlu 4 ay sultan ola bilmişdi. 17 yaşında taxta çıxarılan dördüncü oğlu da 3 il davam edən səltənətində əmirlərin əlində oyuncağa çevrilmişdi. Əl-Məlikül-nasirin beşinci oğlu Əl-Məlikül-kamil Şaban isə 14 ay davam edən səltənətinin son ayları istisna olmaqla, bütün səltənəti boyunca taxta çıxmasında kömək dən ögey atasının təsiri altında qaldı. Şəxsi mal-mülkünü artıran Əl-Məlikül-kamil təyinatlar və iqta sistemi üçün yeni bir vergi təyin etdi. Ölümü də vergilər səbəbilə çıxan bir üsyan nəticəsində oldu (20 sentyabr 1345). Əl-Məlikül-nasirin 15 yaşında taxta çıxan altıncı oğlu Zeynəddin Hacı da sərt siyasəti və əyləncəyə düşkünlüyü səbəbilə eyni aqibətlə üzləşdi və taxtdan endirilərək öldürüldü (16 dekabr 1347). 11 yaşında taxta çıxan və atasının ünvanını alan Əl-Məlikül-nasir Həsən 8 qardaşı arasında atasının uğurunu təkrarlayan yeganə sultan oldu (1347–1351). İkinci səltənətinin (1354–1361) ilk illərindən etibarən hakimiyyəti ələ alan Həsən atasının məmlüklərini vəzifədən alaraq öz şəxsi ordusunu yaratdı. Ancaq sonda bu fəaliyyətinin qurbanı oldu və öz məmlüklərindən bir dəstə üsyan qaldıraraq onu taxtdan endirdi (mart 1361).
Üsyanı həyata keçirən əmirlərin Sultan Zeynəddin Hacının oğlu Səlahəddini taxta çıxarması ilə Əl-Məlikül-nasirin nəvələrinin dövrü (1361–1382) başlamış oldu. Səlahəddin taxta çıxarkən 12 yaşında idi və 2 il davam edən səltənəti boyunca əsl hakimiyyət, sonda onu taxtdan endirərək əmisi Hüseynin oğlu Şabanı taxta çıxaran Yelboğa Əl-Ömərinin əlində idi. 1363-cü ildə hələ 12 yaşında taxta çıxan Əl-Məlikül-əşrəf 1367-ci ildən etibarən hakimiyyəti ələ ala bildi. Onun dövründə (1363–1376) önəmli hadisələr baş verdi. 1365-ci ildə İsgəndəriyyə səlibçilər tərəfindən işğal edildi. Kipr kralının idarəsindəki səlib donanması böyük qətliam törədərək şəhəri darmadağın etdi və İslam ordusunun yaxınlaşması ilə şəhərdəki qadın və uşaqları gəmilərə yığaraq geri çəkildi. Buna baxmayaraq güclü bir sultan olan Əl-Məlikül-əşrəfin səltənətinin ikinci yarısı olduqca sakit və sabit keçdi. 1375-ci ildə Kilikiya erməni krallığı ortadan qaldırıldı və bu dövlətə aid torpaqlar Məmlüklərin şimal sərhəddini təşkil etdi. Sultanın ölümü də sərt siyasəti səbəbilə oldu. Sərt rejimdən bezən bir qrup əmir, Əl-Məlikül-əşrəf həcc ziyarəti səbəbilə Qahirədən ayrıldıqdan sonra onun ölüm xəbərini yayaraq hələ 7 yaşındakı oğlu Ələddin Əlini sultan elan etdi. Daha sonra sabiq sultanı ələ keçirərək öldürdülər (26 mart 1376). Ələddin Əlinin dövrü (1376–1381) güclü əmirlərin iqtidar mübarizələrinə şahid oldu. Bu mübarizənin qalibi Burci Məmlüklərinin lideri Bərkuk, sultan atabəyi ünvanı alaraq türk əsilli əmirləri vəzifədən aldı. Sultanın vəfatının ardından taxta çıxarılan 11 yaşındakı qardaşı II Zeynəddin Hacı dövründə (1381–1382) idarəni əlində tutdu. Nəhayət, azyaşlı sultanın acizliyini bəhanə edərək şəxsən özü taxt çıxdı (noyabr 1382).
Burci Məmlükləri dövrü
Burci Məmlükləri dövrünün ilk sultanı olan Bərkuk (1382–1399) türk əmirlərin üsyanıyla mübarizə apardı və 1387-ci ildə taxtdan çəkildi. Ancaq mübarizəni davam etdirdi və 8 ay sonra taxtını geri alaraq ölkədə sabitliyi təmin etdi. Əmir Teymura qarşı Osmanlı və digər müsəlman dövlətləri ilə ittifaq qurdu. Qaraqoyunlu və Cəlair sultanlarını ölkəsinə qəbul edərək onlara istədikləri yardımı göstərdi və bununla da, Əmir Teymura qarşı siyasət yürütmüş oldu.
Bərkukun yerinə keçən oğlu Sultan Fərəc dövründə (1399–1412) Əmir Teymurun Suriyaya hücumu və şəhərləri darmadağın etməsi, ardından məmlük qruplarının çıxardığı üsyanlar səbəbilə ölkədə sabitlik pozuldu. Onun çıxan üsyanların birində öldürülməsinin ardından Məmlük dövlətində ilk və son dəfə xəlifəliklə sultanlıq eyni adamda birləşdi. Ancaq sultan elan edilən xəlifə Müstain-billah yalnız 6 ay taxtda qala bildi. Belə ki, əsas hakimiyyəti əlində saxlayan Əl-Məlikül-müəyyəd Şeyx Əl-Mahmudi yerli əmirlərin təklifi ilə sultan elan edildi. Şeyx Əl-Mahmudi (1412–1421) Suriya və Misirdə çıxan üsyanları yatırmış, tabelikdən çıxan Qaramanoğullarını yenidən tabe etmiş və cənub-şərqi Anadoludakı bəyliklərin güclənməsinin qarşısını almışdı.
Şeyx Əl-Mahmudinin hələ 2 yaşında taxta çıxan oğlu Əhmədin səltənəti isə təxminən 7 ay sonra öz hamisi Seyfəddin Tatar tərəfindən sonlandırıldı. Seyfəddin Tatarın 3 ay sonra ölməsinin ardından yerinə kiçik yaşdakı oğlu taxta çıxarıldı. Bu dövrdə dövləti idarə edən Barsbayın dövründə isə (1422–1438) Məmlük tarixinin ən önəmli dəniz səfərləri həyata keçirildi. Kipr adası fəth edildi (1426) və Kipr krallığı vergiyə cəlb olundu. Buna baxmayaraq sarsılan iqtisadiyyatı tənzimləyə bilmədi.
Barsbayın oğlu Yusif isə sadəcə ünvan olaraq çıxdığı Misir taxtında 3 ay qala bildi. Onu taxtdan endirən Əl-Məlikül-zahir Seyfəddin Çaxmaq (1438–1453) ölkədə sabitliyi və sülhü təmin etdi. Malta cəngavərlərinə qarşı güclü mübarizə apardı. Şahrux, Sultan Murad və digər Anadolu bəyləriylə dostluq əlaqələri yaratdı. Çaxmaqın oğlu Osman isə yalnız 2 ay taxtda qala bildi. 73 yaşında sultan elan edilən Əl-Məlikül-əşrəf Seyfəddin İnal 8 il davam edən səltənətində (1453–1461) ölkədə sabitliyi təmin etsə də, Osmanlılarla münasibətlər pisləşdi. Əl-Məlikül-əşrəfdən sonra taxta çıxan oğlu Əhmədi 4 ay sonra devirən əmirlər Sultan Xoşqədəmi taxta çıxardılar. Alban əsilli olan Sultan Xoşqədəm (1461–1467) çıxan üsyanları yatıraraq ölkədə sülhü təmin etdilər. Özünə tabe etdiyi Ağqoyunlu sultanı Uzun Həsəni Qaraqoyunlulara və Dulqədiroğullarına qarşı dəstəklədi. Osmanlılarla piləşən münasibətlər daha da ağırlaşdı. Sultan Xoşqədəmin ölümünün ardından taxt 4 ay içində 4 dəfə dəyişdi. Bu 4 nəfər (Əmir Yelbay, Teymurboğa, Xeyir bəy, Qayıtbəy) arasında 1 gecə sultan ola bilən də vardı.
28 il taxtda qalan (1468–1496) və Burci Məmlüklərinin ən böyük sultanı hesab edilən Qayıtbəysəltənəti boyunca Osmanlılarla mübarizə apardı. Hər iki tərəfin orduları arasında Çuxurovada gedən döyüşlər 5 ildən çox davam etdi və 15 illik bir sülhün bağlanması ilə başa çatdı. Daha da pisləşən iqtisadi vəziyyət nisbətən düzəldi.
Qayıtbəyin ardından ölkədə sabitlik yenidən pozuldu. 5 il içində 5 sultan dəyişdi. Üsyanlarla taxtdan endirilən sultanlardan üçü öldürülmüşdü. Hətta, taxta çıxmaq ölümü gözə almaq hesab edilirdi. Belə ki, Tomanbay Əl-Adili taxtdan endirən əmirlərdən heç biri taxta çıxmaq istəməmişdi. Bu cəsarəti göstərən Kansu Qavri isə istədikləri vaxt taxtdan çəkiləcəyinə söz verərək öldürülməməsi haqqında əmirlərdən söz aldı. Əsgərlərin maaşlarını belə ödəyə bilməyən Kansu Qavri bu səbəblə sərt siyasət yeritdi. İqtisadi böhranı tüşdürmək üçün vergiləri artırdı, vəqf torpaqlarından və digər xeyriyyə müəssisələrindən vergi aldı. Yeritdiyi bu siyasət isə Məmlük iqtisadiyyatını daha da pisləşdirdi. Bundan başqa Hindistan ticarət yolu səbəbilə portuqallarla apardığı mübarizədə qələbə qazana bilmədi. Apardığı dəniz döyüşlərində Osmanlılardan texniki və hərbi baxımdan yardım aldı. Ancaq bir müddət sonra iki ölkə arasındakı münasibətlər yenidən pisləşdi.
Dövlətin süqutu
Şah İsmayılı məğlub edən Yavuz Sultan Səlimin Məmlüklərə tabe olan Dulqədiroğullarını aradan qaldırması ilə iki dövlət arasındakı münasibətlər müharibə şəraitinə gəldi. Nəhayət, Kansu Qavrinin Şah İsmayılla ittifaq qurmasını bəhanə edən Sultan Səlim Misirə səfərə çıxdı və Osmanlı Mərcidabık döyüşündə (24 avqust 1516) Məmlük ordusunu ağır məğlubiyyətə uğratdı. Xəzinəsi Osmanlıların əlinə keçən Sultan Qavri bu döyüşdən sonra gözdən itdi. Döyüşdən sonra sülh yolu ilə Hələbə daxil olan Osmanlı ordusu Həma, Homs və Dəməşqi aldı.
Qahirədə sultan elan edilən son Məmlük sultanı Tomanbay böyük çətinliklərlə ordu toplamağa başlamış, bu əsnada Dəməşqdə olan Sultan Səlimin tabe olması ilə bağlı yazdığı məktubu aldı. Sultan Səlim, təslim olma şərti olaraq Tomanbayı yenidən Misir hakimi olaraq saxlayacağına söz verirdi. Ancaq göndərilən sülh şərtinin qəbul edilməməsi və Osmanlı elçisinin öldürülməsi müharibəni qaçınılmaz hala gətirdi. Tomanbay maddi çətinliklərə baxmayaraq paytaxtını qorumaq üçün Müqəddəm dağlarından Nil çayı hövzəsinə qədər olan ərazidə istehkamlar qurdu. Avropadan aldığı 200 döyüş topunu Osmanlı ordusunun keçəcəyi istiqamətə yerləşdirdi. Ancaq cəsusları vasitəsilə bu hiyləni öyrənən Sultan Səlim Müqəddəm dağının ətrafından dolaşaraq Məmlük ordusuna arxadan zərbə endirdi və gətirdiyi topları istifadə edə bilməyən Tomanbay məğlub oldu (23 yanvar 1517). Döyüş meydanından qaçdıqdan bir müddət sonra Qahirəyə geri dönən Tomanbay nəhayət, ələ keçirildi və asılaraq edam olundu (13 aprel 1517). Beləliklə, Məmlüklər dövləti tarix səhnəsindən çıxdı və bütün torpaqları Osmanlıların əlinə keçdi.
Bədxassəli hipertermiya
Bədxassəli hipertermiya, Narkoz-Hypertermiya-Sindromu nadir rast gəlinən, həyat üçün çox təhlükəli bir hal olub, ümumi anesteziya zamanı bir fəsad kimi özünü büruzə verir. İnhalyasion anestetiklərə və əzələ reaksantı, suksinilxolin preparatına qarşı bir reaksiya olan bədxassəli hipertermiya zamanı sklet əzələlərində oksidləşmə metobolizmi hədsiz artması, oksigenə olan təlabatı artırır, nəticə etibarilə qanda karbon qazının miqdarının kəskin artması bədən hərarətinin kəskin qalxması baş verir. Son halda təcili tədbirlər görülmədikdə orqanizmin kollapsına və ölümünə səbəb olur.
Epidemiologiya və etiologiyası
İnsanların etnik tərkibindən asılı olmayaraq, genetik dispozisiya ilə izah olunur ki, rastgəlmə ehtimalı 1:3000 - 1:10 000 arasındadır. Klinik olaraq 20 000 - 60 000 narkozdan birində hadisəyə rast gəlinir.
Genetik dispozisiya - RYR-1 defekti XIX xromosomun (19q13.1) uzun çiynində yerləşir ki, bu da rianodin reseptorunun kodlaşdırılmasına (sarkoplazmatik retikulumun kalsium kanalı) cavabdehlik daşıyır. Bu genin bədxassəli hipertermiya səbəb olan 25 nöqtəvi mutasiyası mövcuddur.
Patogenezi
Təhrikedici faktor külli miqdarda kalsiumun əzələ hüceyrələlərinin sarkoplazmatik retikulumdan xaric olunmasına səbəb olur ki, (RYR-1genin mutasiyası zamanı) bu zaman əzələlə liflərinin möhkəm yığılması baş verir. Nəticədə ATF ehtiyatlarının tükənməsinə səbəb olur. Bu da öz növbəsində qlikogenez və fosforilatkinaza sistemlerini işə salmış olur. Metobolizmin artması oksigenə olan təlabatı, dəfələrlə artırmış olur. Bu zaman müvafiq olaraq istilik energisinin hasilatı, o cümlədən karbon qazının miqdarı da artmış olur. Aerob yolla enerjinin alınma yollarının tükənməsi, anaerob metobolizminə yol açır ki, bu da laktat asidozuna gətirib çıxardır. Nəticədə məhv olan əzələ liflərindən qana küllı miqdarda kalium, mioqlobin və kreatinfosfokinaza keçmiş olur. Hiperkaliemiya ürək ritmi pozğunluğuna və mioqlobulinuriya isə böyrəklərin zədələnməsinə gətirib çıxarda bilir.
Diaqnostikası
“İn vitro kontraktur test” (IVKT, IVCT) “yaxud kofein-holatan kontraktur test” diaqnozun qoyulması üçün “qızıl standart” sayılır. EKQ, pulsoksimetriya, kapnometriya, mütəmadi qan təzyiqinin manitorinqi ilə yanaşı olaraq, qanın qaz, qələvi, elektrolit, kreatinkinaza, transaminaza, laktat və mioqlobin tərkibinə görə laborator müayinələri aparılır.
Klinik gedişatı
Bədxassəli hipertermiya zamanı ilk əlamət kimi hiperkapniya - nəfəsvermə zamanı karbon qazının miqdarının həddən ziyadə yüksək olması meydana çıxır. Bununla yanaşı ürək döyüntülərinin sayının artması - taxikardiya, əzələ qıcolması, xüsusilə çeynəmə əzələlərinin qıcolması , oksigen azlığı - hipoksiya, metobolik asidoz nəticəsində qanın qələvi-turşu müvazinatının pozulması, dəri və selikli qişaların göyərməsi - sianozu, qanda kaliumun miqdarının hədsiz artması - hiperkalemiya, əzələ hüceyrələrinin hədsiz zədələnməsi ilə müşahidə olunan kəskin miopatiya - rabdomioliz sindromu əlamətləri özünü büruzə verir.
Klinik gedişinə görə 3 forması ayırd edilmişdir:
İntensiv müalicəsi
thumb|250px|Əməliyyat zalında intensiv müalicə thumb|250px|Dantrolenin kimyəvi formulu Bədxassəli hipertermiyanın intensiv müalicəsi lazımınca tibbi personal və xüsusi təşkilatçılıq tələb edir. Müalicəyə dərhal başlanılmalıdır. İlk olaraq səbəb - triqer substant kənarlaşdırılmalı. Süni tənəffs aparatının boru sistemi tamamilə inhalyasion anestetiklərdən təmizlənməlidir. 100% Oksigen vasitəsilə hiperventilyasiya əmin dilməlidir. Bu zaman tənəffüsün dəqiqəlik sayını və midarını artırmaqla oksigen tələbatını maksimum ödəməklə yanaşı nəvəs vermə ilə CO2 qazının eliminasiyasına nail olmaq lazımdır. Tam venadaxili anesteziya təmin edilməlidir. Təcili şəkildə müalicə tədbirlərinə başlanılmalıdır. Bu məqsədlə Dantrolen adlanan infuziyadan istifadə edilir. Dantrolen kalsiumun sarkoplazmatik retikulumdan sərbəst buraxılmasıının qarşısıını alır. Dantrolen bədxassəli hipertermiyada yeganə müalicə vasitəsi sayılır. Bu məqsədlə hər bir cərrahiyə klinikasının əməliyyat zalında bu infuziya ehtiyatda saxlanılmalı və ondan istifadə qaydasını alqoritm şəklində hər bir anesteziologiya şöbəsinin personalı (həkim və tibb bacısı) əzbər bilməlidir. Dantrolen ilə müalicə ilə paralel hiperkalemiyaya, hipertermiyaya, taxikardiyaya, hipoksiyaya, qanın turşuluğuna qarşı simptomatik terapiya da aparılmalıdır. === İntensiv tədbir sxemi ===
Notocheiridae
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi.
De-Lonq körfəzi
De-Lonq körfəzi — Cekson adasının şimal-qərbində yerləşən körfəz. Körfəz adanı bərabər iki yarımmadaya ayırır. Körfəz. De-Lonq körfəzi cənubdan Bıstrov burnu ilə əhatələnir. Körfəzin çıxacağında Aleksandr adaları yrləşir.
Esten (kanton)
Esten  — Fransa da kanton, region — Cənub-Pireneylər, departament — Averon. Rodez dairəsinə daxildir.
Kantonun INSEE kodu — 1213. Esten kantonuna cəmi 3 kommuna daxildir, onlardan ən əsası Esten kommunasıdır.
Əhali
2007-cı ildə əhalinin sayı 3 110 nəfər təşkil edirdi.
Forma yaddaşlı xəlitələr
Forma yaddaşlı xəlitələr uyğun əməliyyatdan sonra temperaturun təsiri altında struktur çevrilmələri sayəsində öz əvvəlki formasını alır. Bu xəlitələr 8%-ə qədər uzanma deformasiyasını dəf edərək geri qayıda bilir. Temperatur aktivliyini nəzərə alaraq prosesin tezliyi 2Hs-dən böyük olmur.