Müqəddəs_Georgi_kafedralı
Polşa dövrü
Müqəddəs Yur köhnə kilsəsi haqqında belə mühafizəkar təqdim etmələr son dövrlərdə öz xeyrinə yeni çəkisi olan arqumentlərlə də zənginləşmişdir. 1990-cı illərin əvvəllərində muzey arxiv fondlarının və ehtiyatda saxlanılan eksponatlarının yorulmayan kəşfiyyatçısı V. Vuytsik, yeni kilsənin banisi olmuş Afanasiy Şeptitskinin naməlum portretinə rast gəlir. Hələ cavan yepiskopun portretinin aşağı hissəsində məşhur rəssam kilsənin şəklini yerləşdirmiş və onu simvolik və patetik lent yazısı ilə bürünmüşdür (lentin səthini Romanum capies facile hoc de monte galerum yazısı bəzəyir). Göründüyü kimi, burada ziyarətgahın və yepiskopun Müqəddəs Roma taxtına təkcə metaforik dini tabeliliyini göstərmir, burada həmçinin ötəri olaraq onun "dağda yerləşməsi" də etiraf olunurdu. Bundan başqa, yuxarıda adı qeyd olunan şəxsin portretində (bu şəxs daha sonralar yeni məbədin tikintisinin təşəbbüskarı oldu) köhnə kafedral kilsəsinin təkrar hasili kifayət qədər inandırıcı şəkildə həyata keçirilmişdir. Köhnə kilsənin şəkili açılmış portret kompozisiyasına simvolik tərzdə əlavə edilir. Köhnə kilsənin şimal-şərq fasadı təsvir edilmişdir (xəyali görünüş sahəsi nöqtəsindən baxıldıqda); kilsənin yerləşdiyi ərazi, karnizin bir qədər yuxarısından keçən üfüq xəttinə uyğun gəlir. Məbədin böyük mərkəzi apsidaya malik altar hissəsi və daha dar künc apsidaları yaxşı gözdən keçirilir. Müxtəlif ucalıqda olan apsidalar binanın əsas həcminə uyğun gəlir və qoşaçatılı damla örtülmüşdür. Dam daraqcasının mərkəzində və təraşlı soyunma odalarının yuxarısında sibulyalar, yəni soğanvari qülləciklər təsvir olunmuşdur. Görünür ki, pidbanniklar səkkizguşəyə malik idi. Xarici divarlarda bir səviyyədə olan bərabərölçülü pəncərə oyuqları göstərilmişdir — onlardan üçü şimal divarında, bir dənəsi isə apsidada olduğu təsvir olunmuşdur. Pəncərələrin belə miqdarı daxili məkan strukturunun vasitəli əlaməti ola bilərdi. Kiçik pəncərələr həmçinin podbannikların hər bir taxçasında təsvir edilmişdir. Yuxarı işıqlandırmanın mövcudluğu məbədin strukturunda soyunma otaqlarını dəstəkləyən dörd daxili dirəyin olmasını göstərə bilər. Binanın ümumi həcminə nisbətən soyunma otaqlarının kiçik diametrini rəssamın ölçü nisbətlərini düzgün verməməsi və ya tağlar arasında sərdabələrin yerləşməsi ilə izah etmək olar. Qoşaçatılı damın şalbanbaşı ilə döşənmiş hər iki səthi, əlavə olaraq frontonlarla da örtülmüşdür. Qruneveqin dediyinə görə, artıq XVII əsrin başlanğıcında kilsə damı qalay materialla örtülmüşdür; genişhəcmli frontonlar isə, dam müstəvisini əhəmiyyətli dərəcədə keçirlər. Nəticə etibarilə qəti şəkildə bildirmək olar ki, müqəddəs Yur köhnə kilsəsi öz həcmli-məkan strukturu və fiziki miqyasına görə həqiqətən erməni məbədinə yaxın idi və bu təsvirdə onun bütün prinsipial əlamətlərini görmək olar. Əhəmiyyətli modifikasiyalar barədə bəzi şübhələri binanın yuxarı hissəsi (hamam, podbannik, dam) və onun strukturu səbəb ola bilər – binanın məhz bu hissəsi daha çox yenidənqurma və rekonstruksiya işlərinə məruz qalırdı. Bundan başqa, V. Vuytsikin bir zamanlar fəaliyyət göstərən hamamın dağ yamacının aşağısında mövcudluğu haqqında səsləndirdiyi fərziyyə də müəyyən əsaslara malikdir. Kilsənin üç "konxlu" planlaşdırılması haqda bəhs edən başqa versiyası isə daha az ehtimal ediləndir çünki bu həcmli parçalanmaların xarakteri ilə inkar edilir.