cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Amitay Etsioni
Elmi fəaliyyətləri
Amitay Etsioni "McJobs uşaqlar üçün zərərlidir" adlı məqaləsində Makcob ( McJob ) terminini tətbiq etmişdir. Bu termin, əsasən fast food şəbəkələrində karyera qurma şansı olmayan, az maaşlı, ümidsiz bir işi ifadə edir.
AMD mikroprosessorlarının siyahısı
AMD mikroprosessorlarının siyahısı — AMD  şirkətinin istehsal etdiyi mikroprosessorlar.
Vilsmeyer-Xaak reaksiyası
Vilsmeyer-Xaak reaksiyası-aldehid qrupun-CHO dialkilamin,hidroksi və ya alkoksi qrupla aktivləşdirilmiş aromatik halqaya daxil edilməsi reaksiyasıdır
Ümumi məlumat
Aromatik bir aldehid və ya ketonun (5) alınması üçün əvəz olunmuş bir amidin (1) fosfor oksixlorid və aren (3) ilə kimyəvi qarşılıqlı təsiridir. Aralıq məhsul olan xlor duzu (Vilsmeyer reaktivi də deyilir) fərdi olaraq, məsələn, dimetilformamidin fosgen ilə qarşılıqlı təsiri ilə ayrıla bilər. Lakin xlor duzu təcrid olunmur və əmələ gəldikdən dərhal sonra istifadə olunur. Qarışqa turşusunun N-alkilamidləri -dimetilformamid və N-metilformamid - fosfor oksixlorid iştirakı ilə əla regioselektiv formilləşdirici maddələrdir. Bu reaktivlərlərin köməyi ilə aldehid qrupu aktivləşmiş qrupla halına görə para vəziyyətinə gətirilir. Bu reaksiya, həmçinin katalizatorun (Luis turşusu) rolunu fosfor oksixlorid POCl3, tionil xlor SOCl2, fosgen COCl2-nin oynadığı asilləşmə reaksiyası kimi qəbul edilə bilər. Ən efektiv sistem DMF-nin həm reaktiv, həm də həlledici rolunu oynadığı DMF - POCl3-dür. Vilsmeyer - Haak reaksiyasında iminium duzu elektrofil vasitədir [4].
Mexanizm
Amid fosfor oksixlor ilə reaksiyaya daxil olduqda elektrofil- iminium kationu əmələ gəlir. Sonrakı elektrofil aromatik əvəzetmə hədəf aromatik keton və ya aldehidin alınması ilə nəticələnən hidrolizə məruz qalan iminium ionunun (aralıq maddə) əmələ gəlməsinə gətirib çıxarır [5].
Tətbiqi
Vilsmeier - Haack reaksiyası təcrübə baxımından sadədir və tərkibində NR2-, OR- və OH-qrupları olan aromatik aldehidlərin çox yüksək məhsuldarlığını təmin edir. Yoğuşmuş aromatik karbohidrogenlərin - antrasen, azulen, piren və s.-nin, eləcə də furan, tiofen, pirol, indol seriyasının müxtəlif heterosiklik birləşmələrinin formilləşdirilməsində praktik olaraq dəyərlidir [4].
Zövq
Zövq — müsbət emosiyaların ayrılmaz hissəsi olan subyektiv yaşam, xüsusilə, bir və ya daha çox ehtiyaclarını ödənilməsini müşayiət edir. Zövqün antonimləri əzab və ağrıdır. Epikür fəlsəfəsindəki zövq anlayışı xoşbəxtlik ilə eyniləşdirilir. Gələcəkdə isə bu nəzəriyyəyə hedonizm adlandırılır. Stoaçılar, əksinə, zövqü bir aslılıq, ehtiras və vərdiş kimi qəbul etdilər. İndi zövq, beyinin müəyyən bir hissəsi tərəfindən idarə olunduğu başa düşülür. İndi zövq, dedikdə beyinin müəyyən bir hissəsi tərəfindən idarə olunan, pozitiv emosional fon yaradan hisslər nəzərdə tutulur.
Zövq prinsipi
Buna görə də 1920-ci ildə Freyd paradoksal nəticə çıxarırır, "zövq prinsipi ölümlə bağlı meylə tabedir"" — və hər ikisi orqanizmi minimal səviyyəyə gətirib çıxarmağa çalışır. Psixoanalitik Jak Lakan "zövq laqeydliklə deyil, asılılıq və ya istəyin qurulması ilə əlaqələndirilir" fikri ilə onların necə əks-səda verdiklərini müqayisə edir.
Xristianlıqda
Xristianlıqda acgözlük və şəhvət kimi bədən zövqləri rədd edilir. Mənəvi zövqlər isə yetişdirilir: xoşbəxtlik və sevinc.
Buddizmdə
Buddizmdə zövqün tərs tərəfi, məmnun olmayan frustrasiyadan qaynaqlanan əzabdır.
Qədim yunan mifologiyasında
Qədim yunan mifologiyasında zövqü Volupiya ilahəsi təcəssüm edir.
A.S. Qriboyedov adına Tbilisi Rus Dram Teatrı
A.S. Qriboyedov adına Tbilisi Rus Dram Teatrı (ა.ს.გრიბოედოვის სახელობის თბილისის რუსული დრამატული თეატრი) — Tbilisidə Rustaveli prospektində yerləşən mədəni kütləvi müəssisə. Teatr məşhur rus diplomatı, dövlət xadimi və yazıçısı Aleksandr Qriboyedovun adını daşıyır.
Tarixi
Gürcüstanda rus teatrının tarixinin başlanğıcı XX əsrin əvvəllərinə təsadüf edir. Rus həvəskar tamaşaları Tiflisdə səhnələşdirildi; 1830-cu illərdə Aleksand Qriboyedovun "Ağıldan bəla" komediyası həvəskar dərnəklərin repertuarından düşmürdü. 20 sentyabr 1845-ci ildə Tiflisdə qubernator qraf M.S.Vorontsov, ilk rus teatrının birinci mövsümünü açıq elan etdi.
20 sentyabr 1846-cı ilə qədər 104 tamaşa oynanıldı. İkinci sezon üçün M.Sçepkinin iştirak etdiyi Moskva və Sankt Peterburqdan aktyorlar dəvət edildi. Truppaya A.Yabloçkin (SSRİ xalq artisti A. Yabloçkinanın atası) rəhbərlik edirdi. Mövsüm "Ağıldan kəm" tamaşası ilə açıldı. 10 aprel 1858-ci ildə yeni canişin general Nikolay Muravyovun gəlişi ilə rus dram truppası, gürcü opera və balet truppası ilə birlikdə çar hökumətinin qayda və qanunlarına uyğun gəlmədiyi üçün buraxıldı. 1850-ci və 1860-cı illərdə Tiflisdə Rusiya qastrol truppaları fəal idi. 1866-cı ildə ictimaiyyətin və mətbuatın israrlı tələbləri nəticəsində Rus Dram Teatrı yenidən işinə başladı. 1887-ci ildə məşhur erməni, təşəbbüskar və xeyriyyəçi Esai Pitoyevin (Pitoyan) evində 300 yerlik auditoriyası olan teatr yaradıldı. Tiflis "Aktyorlar Cəmiyyəti" belə yarandı.
1898-ci ildə "Aktyorlar Cəmiyyəti" üçün teatr binasının inşasına başlandı. İ.Pitoyev bu hədəfini reallaşdırmaq üçün məşhur memar A. Şimkeviçi dəvət etdi. Binanın sonuncu barokko üslubunda tikildi. Salon 810 oturacaq üçün nəzərdə tutulmuşdu. Ən yaxşı italyan sənətkarlar binanın fasadında və içərisində bəzək işləri aparmağa dəvət olunmuşdular. Mebel, güzgülər, xalçalar, lampalar və digər daxili detallar Avropadan gətirilərək bir nüsxədə hazırlanıb. 8 Fevral 1901-ci ildə, "Aktyorlar Cəmiyyəti" tatrında ilk mövsümün "Ağıldan bəla" komediyası ilə açıldı.
1902-ci ildə Erməni Aktyor Cəmiyyəti teatr binasında fəaliyyətə başladı. 1921-ci ildən teatr Şota Rustaveli adına Tbilisi Dövlət Akademik Teatrı adlanmağa başladı.
XIX əsrin sonunda teatrda Mixail Şepkin və Vsevolod Meyerxold kimi dahi rus teatrının rejissorları çalışmışdılar.
Rus teatrının yaradılması
250px|thumb|left|"Xolstomer" tamaşası teatrın səhnəsində 1915-ci ildə teatrda rus truppası yaradıldı. 1921-ci ildə adı Rus Akademik Teatrı olaraq dəyişdirildi. 1926-cı ildə Vladimir Zaxaroviç Şvaytserin (V.Pessimist) rəhbərliyi altında 1930-cu ilə qədər mövcud olan Tiflis Fəhlə Teatrı (TFT) yaradıldı. Lakin bununla belə Tiflisdə daimi dövlət Rus Dram Teatrı yaratmaq məsələsi ortaya çıxırdı.
1932-ci ilin sentyabrında Gürcüstan Xalq Maarif Komissarlığının Tbilisi Dövlət Rus Dram Teatrının (TDRDT) yaradılması ilə bağlı qərarı çıxdı. Teatr truppası Qırmızı Ordu Tbilisi Evinin kollektivindən quruldu və SSRİ-nin müxtəlif şəhərlərindən olan sənətçilərlə tamamlandı. Binalar olmadıqda, TDRDT-nın ilk mövsümü keçmiş Qırmızı Ordu Tbilisi Evinin binasında fəaliyyət göstərirdi.
İkinci gürcü teatrının rəhbəri, böyük teatr xadimi Kote Marjanişvili ilk tamaşanın səhnələşdirilməsinə dəvət edildi. 3 noyabr 1932-ci ildə TDRDT ilk mövsümü Maksim Qorkinin "Altda" oyunu ilə açdı. İkinci böyük hadisə, görkəmli Moskva rejissoru A. Popovun N.Poqodinin "Dostum" pyesinin səhnələşdirilməsi idi. Təəssüf ki, teatrın bir sıra uğursuz və ardıcıl olmayan tamaşaları oldu. Bu, teatrın vahid bədii rəhbərə ehtiyacı olduğunu göstərdi.
Rus teatrı ikinci mövsümünü 1933-cü il noyabrın əvvəlində açdı. Teatr yeni binaya köçdü, truppa yeni aktyor və rejissorlar ilə dolduruldu. Tiflis Rus Gənc Tamaşaçılar Teatrının qurucularından olan yeni rejissor və bədii rəhbər Konstantin Şah-Əzizov bütün səylərini TDRDT-ınn bədii səviyyəsini yüksəltməyə yönəltdi. İkinci mövsüm həqiqətən səmərəli oldu və rus teatrının yaradıcı simasını təyin etdi. İlk iki mövsümün əsas nəticəsi Gürcüstanda mövsümi rus teatr kollektivlərini əvəz edən daimi bir rus teatrının qurulması idi. 1934-cü ilin oktyabrında Tbilisi Dövlət Rus Dram Teatrına A.S.Qriboyedovun adı verildi. Buna qarşılıq olaraq, kollektiv 12 dekabr 1935-ci ildə mövsümü V.Bragin (Çatski), İ.Osipov (Famusov), K.Dobjinski (Skalozub) iştirakı ilə A.Rubinin quruluş verdiyi "Ağıldan Kəm" tamaşası ilə açdı.
Teatrın kollektivi
Rejissorlar A.Ridal, A.Rubin, V.Karpov, A. Smeyanov, A.Avgustov, rəssamlar V.İvanov, B. Loktin, V.Roberg, İ.Ştenberg, E.Dontsova Qriboyedov Teatrında çalışmışlar. Teatrda parlaq bir aktyor komandası meydana gəldi: L. Vrublevskaya, B.Beletskaya, E.Evstratova, O. Kutyreva, N.Martynova, E.Satina, A.Semyonova, N.Şelexova, M.Belousov, V.Bragin, K.Gardin, P Donetski, A.Lipnitski, K.Myufke, İ.Osipov, A. Smiranin, Y.Maksimova və başqaları. Daha sonra N.Burmistrova, T.Belousova, P.Luspekayev D.Slavin, İ.Rusinov, M.Pyasetski, Yu.Şevçuk, V. Zaxarova, Arçil Qomiaşvili, İ.İzlobin, Ariadna Şengelaya, V.Semina, A.Levin, M.İoffe, B. Kazinets, L.Karlova, L.Krylova, D. Sixarulidze, E.Kuxaleişvili, E.Baikovski, E. Kilosanidze, S.Golovina, Z.Qriqoryan və s. teatrda parlaq iz qoymuşdurlar.
Teatrda çalışmış dahi dörd nəfərə Qriboyedov Teatrının Böyük Foyesində xatirə lövhələri həsr olunmuşdur. Bunlar Vsevolod Meyerhold, Kote Mardjanişvili, Pyotr Fomenko və Aleksander Tovstonoqovdur.
Teatr müasir dövrdə
Hazırda teatrın bədii rəhbərlik Gürcüstan Dövlət Mükafatı, A.K.Mardjanişvili, adına mükafat laureatı, Dostluq Ordeninin (Rusiya), Şərəf Ordeninin (Gürcüstan) Kavaleri Avtandil Varsimaşvili tərəfindən həyata keçirilir. Teatrın repertuar siyasəti klassik rus dramını populyarlaşdırmaq məqsədi daşıyır 2013-cü ildə teatr "Rus Klassikləri Mövsümləri"ni elan etmişdir.
2013-cü ildə teatr "Xaricdə Ən Yaxşı Rus Teatrı" nominasiyasında Teatr Ulduzu mükafatını və A.Varsimaşvilinin "Xolstomer" pyesi üçün XI Beynəlxalq Teatr Forumunun Qızıl Cəngavəri Qran-Prisini aldı. Son illər səhnəyə qoyulan tamaşalar əhəmiyyətli bir ictimai reaksiyaya gətirib çıxardı. Teatr bir il ərzində Gürcüstan teatrları arasında qastrol sayına görə liderlik edir. O, yaxın və uzaq xarici ölkələrdə keçirilən beynəlxalq teatr festivallarında fəal qastrol səfərləri edir və onlarda uğurla iştirak edir.
Azərbaycan ərazisinin dərinlik quruluşu
Geoloji qırılma — yerdəyişmədən və ya qırılma səthi boyunca süxurların yerdəyişməsi ilə süxurların davamlılığının pozulmasıdır.
Ə. Ş. Şixalibəyli Qafqazın dərinlik qırılmalarını yerləşmə və inkişaf etmə vaxtına görə kənar, qaymalarası, sərhəd tiplri kimi təsnif etmişdir. Bu qırılmaların bir çoxu geofiziki məlumatların əsasında aşkarlanmış və əksəriyyətləri geoloji məlumatlarla təsdiqlənmişdir.
Mahaçqala-Krasnovodsk (Ortaxəzər) dərinlik qırılma zonaları
Qravitasiya məlumatlarına əsasən müəyyən olunmuşdur. Qafqazönündən Xəzərin akvatoriyası boyu qravitasiya anomaliyası qeyd olunmuşdur. Bu anomaliyalar Tırnauz-Xəzər-Türkmənistan qırılmalırı boyu yerləşmişlər.
Siyəzən qırılması
Şimal-şərqdə Böyük Qafqazın şimal intensiv qırışıqlıq qanadında Usuxçay boyu Şahdağ-Xızı sinklinorisinin və Tengi-Beşbarmaq antiklinorisinin şimal-qərb qanadı boyu qırılmalar keçir ki, onu ədəbiyyatda Qazmaqrız və Siyəzən üstəgəlməsi də adlandırırlar.
Başqafqaz dərinlik qırılması
Böyük Qafqazın oxu boyu dərinlik qırılmalarının iri zonası keçir. Bu zona boyu kristallik şistlərdən ibarət nüvə cənub yamacının aşağı yura yaşlı şistlərlə tektonik təmas yaradır. Yəni Qafqazın özülü kəskin yerdəyişməyə məruz qalmışdır.
Qaynar-Zəngi qırılma zonaları
Böyük Qafqazın Vəndam zonasından şimalda yerləşmişdir və mezokaynozoyda regionun iki struktur-formasion zonasını ayırır: Kiçik Qafqazın evgeosinklinalı Böyük Qafqaz miogeosinklinalından.
Acıçay-Ələt və ya Ələt-Ləngəbiz-Hacınour qırılma zonaları
Ləngəbiz-Hacınour qalxmalarının cənub dağətəyi zonası boyu yayılmışdır.
Kür qırılması
54 km uzunluğunda Kür çayının hövzəsində yerləşən Ağstafaçay və Gənjəçayın arasındakı antiklinal qalxma boyu uzanmışdır. Səthdə o üstəgəlmə kimi ifadə olunmuşdur.
Qafqazönü qırılması
Şixalibəyli tərəfindən aşkar olunmuşdur. Şəmkir və Qoşqarçayların arasında alt bayosun çöküntüləri Qafqazönü çökəkliyin aşağı senon yaşlı çöküntülərilə tektonik təmas yaratmışdır.
Göyçə-Qarabağ qırılma zonaları
Eni 20-dən 40–50 km-ə qədər olub, Kiçik Qafqazın hiperbazit sahəsini əhatə edir və Ə. Ş. Şixalibəyli tərəfindən ayrılmışdır. Bu qırılmalar qrupu Murovdağ, Qarabağ və Başlıbel dərinlik qırılmalarından ibarətdir.
Murovdağ dərinlik qırılması
Müasir strukturda aydın ifadə olunmuş üstəgəlmədən ibarətdir. Ən şimal qırılma strukturu olaraq o ofiolit formasiyasını Lok-Qarabağ strukturundan ayırır.
Qarabağ dərinlik qırılması
Tikiş xəttidir və təbaşir və paleogen yaşlı ultraəsasi, orta və turş intruziyalardan təşkil olunmuş Sarıbaba sinklinorisini orta və yura yaşlı çöküntülərdən ibarət olan Qarabağ antiklinorisini ayırır və müasir strukturda üstəgəlmə kimi təsvir olunur.
Laçın-Başlıbel dərinlik qırılması
Ofiolit formasiyasının yayıldığı zonanın cənub sərhədidir və Lök-Qarabağ və Misxan-Qafan tektonik zonalarını ayırır. Uzunluğu 150–160 km-dir.
Ənkəvan-Sünik qırılması
Misxan-Qafan və Araz zonasını ayırır və Zəngəzur silsiləsində suayrıcı boyu keçir. Yer səthində iki iri qırılma ilə ifadə olunmuşdur: Girratax və Dəbəkli.
Naxçıvan qırılması
Ş. Ə. Əzizbəyova görə Naxçıvan törəmə çökəkliyinin şimal qanadı ilə Şərur antiklinorisinin qovuşma zonasında yerləşir.
Qeyd edilən uzununa qırılmalarla yanaşı Azərbayjanda eninə şimal-şərq istiqamətli qırılmalarda geniş yayılmışdır. Belə qırılmalar Transqafqaz eninə dərinlik qırılmasına aiddir və bir çox alimlər tərəfindən, o cümlədən M. A. Qaşqay tərəfindən təsvir olunmuşdur. Belə qırılmalar Kür çökəkliyində, Böyük Qafqazda da geofiziki-geoloji üsullarla müəyyən olunmuşdur. Kiçik Qafqazda yayılan belə qırılmalara misal kimi Ağstafa, Şəmkir-Əliabad, Xanlar-Xoşbulaq-Alazan, Murovdağ-Zod, Arpa-Samur Xaçınçay, Palmiro-Abşeronu və bir çox başqalarını göstrəmək olar.
Xarici keçidlər
Tektonik zonalar
Yer səthi
Yer səthi — Yerin tam və kəsilməz üst quruluşu. Onun tərkib hissələri torpaq, troposfer, stratosfer, hidrosfer və biosferdir. Onlar bir-biri ilə sıx əlaqədədir və onlar arasında daima enerji və maddələr mübadiləsi gedir.
Çerek çayı
Çerek çayı (Qaraç-balk:Шэрэдж) — Kabardino-Balkariyada yerləşən və Baksan çayına tökülən çay. Çerek balkarca və eləcə də türkcə çay deməkdir. Çayın uzunluğu 79 km həcmi isə 3070 км²-dir. Çerek çayı Balkar Çerek (54 km) çayı ilə Bezengi Çerek (46 km) çayının Babukent kəndi yaxınlığında qovuşması ilə formalaşır. Çayın qidalanması əsasən qar və buzlaqlardandır. Çayın üzərində yerləşən yaşayış məntəqələri bunlardır: Babukent, Kaşxatau, Zaragij, Auşiger, Psıqansu, Köhnə Çerek, Aşağı Çerek, Psınabo, Mayskiy.
Times Higher Education–QS World University Rankings
"Times Higher Education–QS World Universiteti Rankings" — 2004-2009-cu illərdə Dünyanın ən nüfuzlu ali məktəb reytinqlərindən biri.
Tarixi
İlk dəfə bu reytinqin hazırlanması 2004-cü ildə təşkil edilmişdir. Həmin vaxt Böyük Britaniyanın "Times Higher Education Supplement" qəzeti ilə xaricdə təhsil və tədris üzrə ixtisaslaşmış "Quacquarelli Symonds" (QS) şirkəti əməkdaşlıq edərək ali məktəblərin beynəlxalq reytinqini təşkil edirlər. Həmin ildən başlayaraq qəzetin "Times Higher Education Supplement" adı dəyişdirilərək "Times Higher Education" olur və qəzet jurnal formatında çıxmağa başlayır.
2004-2009-cu illər arasında hər il aparılan dünya universitetlərinin reytinqi "Times" jurnalında dərc olunur:
Lakin son zamanlarda bir çox universitetlər "Times" və "QS"-in birgə apardığı reytinq metodologiyasından narazı qaldıqlarını bildirir, onları qeyri-şəffaflıqda ittiham edirlər. Nəticədə 2009-cu ildə "Times Higher Education" jurnalı "Quacquarelli Symonds" şirkətindən ayrılaraq "Thomson Reuters" şirkəti ilə müqavilə imzalayır.
2010-cu ildən hər iki qurum "Times Higher Education World University Rankings" və "QS World University Rankings" adı altında ayrı-ayrılıqda ali məktəblərin beynəlxalq reytinqini apararaq, müvafiq siyahını dərc edir :
Alma püresi
Alma püresi — almadan hazırlanan sous və ya püre. Hazırlanarkən qabığı soyulmuş və ya soyulmamış almalardan və müxtəlif ədviyyatlardan (adətən darçın və ikievli pimenta) istifadə edilə bilər. Şəkər və ya bal kimi dadlandırıcılar və ya şirinləşdiricilər də adətən əlavə olunur. Alma püresi ucuzdur və Şimali Amerikada və bəzi Avropa ölkələrində geniş yayılmışdır.
Yağ əvəzləyicisi kimi istifadə oluna bilər.
Hazır alma püresi supermarketlərdən əldə edilə bilər.
Tarixi
Alma püresinin ilk dəfə Avropada 1700-cü illərdə hazırlandığı bildirilir.
Hazırlanması
thumb|left|Ev üsulu alma püresinin hazırlanması Alma püresi suda və ya alma sidrində (təzə alma suyu) lazımi səviyyəyə qədər bişirilərək hazırlanır. Turşuluq miqdarı daha çox olan almalardan daha nəfis alma püreləri hazırlamaq mümkündür: mükəmməl alma pürelərinin hazırlanmasında bu məqsədlə turşuluğu yüksək olan Bremli almasından istifadə edilir. Almanın qabığı soyula və ya soyulmaya bilər. Dad qatmaq üçün şəkər, ədviyyatlar və ya limon şirəsi də əlavə edilə bilər.
İstifadəsi
Alma püresi daha çox qışda tədarük edilmək üçün hazırlanır. Ana yeməyin yanında servis edilə bilər. Qızardılmış kartof və tərəvəzlərlə birgə qəbul edilməsi tövsiyə edilir. Məsələn, İsveç və Britaniyada alma püresi qızardılmış donuz ətinin dadlandırıcısı kimi istifadə olunur. Almaniyada kartof blini, Niderlandda isə kartof qızartması ilə servis olunur. ABŞ-da da daha çox digər yeməklərin yanında servis edilir, həm də desert kimi ayrılıqda, eləcə də alma püreli tortun hazırlanması zamanı istifadə olunur. Həmçinin qəlyənaltı kimi tost çörəyi ilə tədarük olunur. Fransada alma püresinə kompot deyilir və desert kimi otaq temperaturunda servis edilir. Eləcə də Portuqaliyada maçã cozida (bişmiş alma) ayrıca desertdir.
Alma sousundan çörək bişirərkən yağ  və ya yumurta əvəzi istifadə edilə bilər.
İshal əleyhinə istifadəsi
Pektin maddələri (alma püresi hazırlanarkən də əlavə oluna bilər) ilə zəngin olduğundan, diareyanın qarşısını almaq üçün evdə istifadə edilə bilən vasitə kimi çıxış edir. Alma püresi, buna görə də BRAT pəhrizi kimi tanınan, ishal və mədə problemləri olan uşaqlara kömək etmək üçün hazırlanmış rejimin tərkib hissəsidir: B — banan, R — düyü , A — alma sousu və T — tost çörəyi.
Sabir Məmmədov (polis)
Sabir Məmmədov — Xocalının 1-ci və sonuncu polis rəisi.
Həyat və fəaliyyəti
Məmmədov Sabir Surxay oğlu 28 dekabr 1945-ci ildə Ağdam rayonunun Kəngərli kəndində anadan olub. 1952-1962-ci illərdə Göytəpə kənd orta məktəbində oxuyub. 1962-ci ildə Üzeyir Hacıbəyov adına Ağdam orta ixtisas musiqi texnikumuna daxil olub və 1966-cı ildə texnikumu bitirərək Goranboy rayon musiqi məktəbində müəllim işləyib. 1967-ci ildə ali təhsil almaq üçün H.Zərdabi adına Gəncə Dövlət Pedaqoji İnstitutuna qəbul olub, 1972-ci ildə institutu müvəffəqiyyətlə başa vurub. 1973-cü ildə hərbi xidmətə yollanıb. Hərbi xidmətdən qayıtdıqdan sonra Gəncə şəhər 1 və 3 nömrəli musiqi məktəblərində müəllim işləyib. 1971-1974-cü illərdə Gəncə şəhər Partiya Komitəsi nəzdində üç illik Marksizm-Leninizm Universitetini bitirib. Azərbaycan SSR “Bilik” cəmiyyətinin üzvü (1977), Gəncə “Kommunist” qəzetinin müxbiri, 1 nömrəli musiqi məktəbində ilk partıya təşkilatı katibi olub və dəfələrlə Həmkarlar Təşkilatının fəxri fərmanları ilə təltif olunub. 1977-ci ildə Azərbaycan KP Gəncə şəhər Komitəsinin plenumunun üzvü olub. Sosializm Yarışının qalibi kimi Kirovabad şəhər Həmkarlar Təşkilatı tərəfindən Oktyabr İnqilabının 60 illiyi şərəfinə fəxri fərmanla təltif olunub.1982-ci ildə Özbəkistan Respublikası, Buxara şəhərinə gedib və Daxili İşlər orqanlarında işə düzəlib. 1982-1983-cü illərdə Sverdlovsk vilayətinin Nijni Tagil şəhərində cinayət axtarışı üzrə üç aylıq kursda olub. Sovet milisinin yaranmasının 70 illik yubileyi münasibətilə cəmiyyətdə ictimai nəzarətin qorunmasında xüsusi fərqləndiyinə görə Fəxri Fərmanla təltif olunub. 1988-ci ildə nümunəvi xidmətə görə Buxara Dİİ-nin göndərişi əsasında ikinci ali təhsl almaq üçün Daşkənd Polis Akademiyasına qəbul olub, 1993-cü ildə akademiyanı fərqlənmə diplomu ilə bitirip. 1990-ci ildə 31 yanvarda Özbəkistan DİN-nin əmri ilə mayor rütbəsi alıb.
Xocalı və Qarabağdakı fəaliyyəti
1990-ci ildə məzuniyyət götürərək torpaqlarımızın müdafiəsi üçün Azərbaycana qayıdıb. Daxili İşlər naziri, General Məhəmməd Əsədovun qəbulunda olub. 1990-cı ilin may ayında DİN-in əmrilə Dağlıq Qarabağ, Əsgəran rayon milis şöbəsinin tabeliyində Xocalı milis bölməsi yaradılıb və bölmənin ilk milis rəisi təyin edilib. Heç bir şərait olmadığına görə DQMV-nin Dİİ-nin rəis müavini polis polkovniki Sadir Məmmədovun təkidi nəticəsində Xankəndindən iki ədəd vaqon alıb və iki ədəd vaqonda bütün avadanlığı ilə bölmə yaradıb. Bir ildən sonra Xocalıda 52 otaqdan ibarət iki mərtəbəli polis binası tikilib və xocalılardan ibarət 64 nəfər şəxsi heyətlə qəsəbənin mühafizəsini təşkil edib. Şöbənin cəmi 8 ədəd “Makar” tapançası və 7 ədəd “Kalaşnikov” avtomatı var idi. 13 fevral 1992-ci ildə 300 nəfər dinc Xocalı sakinini və azyaşlı uşaqları (axırıncı vertolyotla) çıxarıb Gəncəyə gətirən Sabir Məmmədov yeddi avtobusla həmin sakinləri Ağdama çatdırıb.1990-cı ildən 1992-ci ilədək Xocalıda, 1992-1993-cü illərdə Ağdamda, 1994-cü ildən sonra Goranboy RPŞ-də işləyən Sabir Məmmədov Ağdamda Yeddixurman, Çinli, Fərrux yüksəkliyində, Goranboyda isə Yuxarı və Aşağı Ağcakənd, Qaraçinar, Zeyvə, Şəfəq, Qarquçaq, Tapqaraqoyunlu, Qaşaltı, Naftalan şəhərinin və kənd yüksəkliklərinin mühafizəsində fəal iştirak edib. 1990-cı ildən 1996-cı ilədək döyüş bölgələrinin qaynar nöqtələrində düşmənə qarşı mübarizə aparıb.
Yazdığı kitablar
Dağlıq Qarabağ hadisələrinin canlı şahidi kimi “Tarixi saxtalaşdırmaq cinayətdir” adlı dördcildli kitabın müəllifidir.
Sudoçe gölü
Sudoçe, Sudoçe körfəzi (Sudochye ko‘li/Судочье кўли, Sudochye ko‘li/Судочье көли) — Özbəkistanın tərkib hissəsini təşkil edən Qaraqalpaqıstanın Muynak rayonu ərazisində yerləşən göl. Amudərya çayının deltasında, dol sahilə yaxın ərazidə yerləşir. Suyun səviyyədinin azalması ilə əlaqədar olaraq bir-biri ilə əlaqələnən göllər sisteminə çevrilmişdir.
Coğrafi xüsusiyyətləri
Sudoçe gölü nə zamansa böyük bir ərazini əhatə edirdi. O deltanın ən böyük gölü idi. Göl dayazlığı ilə seçilirdi. Üstəlik demək olar ki, Aybuüir çökəkliyini tam örtürdü. Gölün mövcuddluğu Aleksey İvanoviç Butakovun tərtib etdiyi (1848-1849) dəniz xəritədində göstərilirdi. Burada gölün adı Aybuqir və ya Laudan olaraq göstərilirdi. Göl Aral dənizindən 24 km cənub-şərqdə yerləşirdi. Qərb sahillərini Üstyurd platosu əhatə edir.
Əvvəllər Sudoçe göle Amudəryadan gələn Rauşan və Premuzyak qolları ilə birləşirdi. Göldən isə Aral dənizinə bir qol axırdı. Gölün su səhtinin sahəsi 350 km² təşkil edirdi. Onun hətta uzunluğu 250 km, eni isə orta hissədə 15 km olmuşdur. Orta dərinliyi 2 metr təşkil edirdi. Minerallaşma suyun daxil olmasından asılı olaraq 0,6-1,7 ‰ arasında dəyişirdi. Buradan il ərzində 2000 t balıq yığılırdı. 1950-1970-ci illərdə Amudəryanın sularının intensiz suvarılmaya cəlbi iləqədar gölün səviyyəsidə azalmışdır. 1968-ci ildə gölün ərazisi kiçik göllərə bölünmüşdür. 1972-ci ildə sahəsi 96 km² təşkil etmişdir.
Ancaq drenaj-kollektorunun çəkilməsi ilə əlaqədar gölün sahəsi bərpa efilmişdir. Kunqrad kollektoru gölün əsas qidalandırıcısı rolunu oynadığından səviyyəsi və duzluğu bir-başa ondan asılıdır.
2006-cı ildə tərtib edilən ensiklopediyada gölün sahəsinin 333 km² olması qeyd edilir. Göl dəniz səviyyəsindən 53 m yüksəklikdə yerləşir. 1 litr suda minerallaşma 3-4 q təşkil edir. Orta dərinliyi isə 1,5 metrdir.
2008-ci il məlumatında isə gölün yerində dörd yeni gölün əmələ gəlməsini dildirilir: Akuşpa, Böyük Sudoçe, Karateren və Beqdulla-Aydin.
Sidoçe gölünün idarə olunması üzrə komitə
Bu komitəyə Dövlət "Qaraqslpaq-balıq"'' sıhmdar cəmiyyəti, Qaraqalpaq Respublikası Dövlət təbiət komitəsi, Qaraqalpaq Respublikası kənd və su təsərrüfatı komitəsi daxildir. ''
Fauna
Göl ətrafənda ümumilikdə 230 növ quş yaşayır. Onlsrda 12 növü dünyada təhlükədə olan növ kimi qeydə alınmışdır. Miqrasiya edən su quşlarından 20 növü mövsüm ərzində 86 000 başa çata bilirlər. 1999-2005 illərdə göldə göydimdik ördəklərin 4000 başı müşahidə edilmişdir. Bu isə növün dünyada olan saylarının yarısı deməkdir. Göydimdiklərin 50 növü, 3-30 arası cəhrayı qutan və 1-3 arası Ütəlgi qızılquş göl ətrafında yuva qurmuşdur.
1991-ci ildə 50 hektar ərazisi olan Sudoçe yasaqlığı yaradılmışdır. 208-ci ildə mühüm ornitoloji ərazi kimi qeydə alınmışdır (IBA)''. Onum Ramsar konvensiyasına daxil edilməsi planlaşdırılır.
NGC 5184
NGC 5184, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Qızbürcü istiqamətində yerləşir. SBc tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Mahaç Nurəddinov
Mahaç Nurəddinov — Azərbaycanı təmsil edən boksçu.
Karyerası
Mahaç Nurəddinov 2000-ci ildə Sidney Olimpiadasında mübarizə apardı. Mahaç Nurəddinov 1/16 final mərhələsi çərçivəsində baş tutan birinci görüşdə Rusiya nümayəndəsi Alexander Maletin ilə üz-üzə gəldi. Həmin görüşdə rəqibinə 5:14 hesabı ilə məğlub olan Mahaç Nurəddinov turnirdə mübarizəsini dayandırdı və Sidney Olimpiadasını 17-ci pillədə başa vurdu.
Zındıq
Zındıq (ərəb cə: الزنديق, fars ca زنديک‎) — İslam da və orta əsr islam mədəniyyəti və ədəbiyyatında, monoteist olmayan din lərin üzvlərini, əsasən manixeiləri (maniləri) və zərdüştl arı, tanrı ya və axirət ə inanmayan, islam inancına zidd çıxan kafir insanları adlandırmaq üçün istifadə olunan termin.
Nimfey (Krım)
Nimfey — Krım yarımadasında, Kerç boğazının sahilində qədim yunan şəhəri.
Tarixi
Əsası e.ə. VI əsrdə skif məskəninin yerində qoyulmuşdur. Əsasən əkinçilik, sənətkarlıq (xüsusilə də dulusçuluq) inkişaf etmişdir. E.ə. IV əsrin birinci yarısında Bospor dövlətinin tərkibində olmuşdur. B.e. III əsrinin ortalarında qotlar tərəfindən dağıdılmışdır.
Arxeoloji qazıntılar
1939-cu ildən aparılan arxeoloji qazıntılar nəticəsində müdafiə divarı, daş döşənmiş həyətli evlər, küçələr, su çənləri, çaxır hazırlanan yerlər, Afrodita və Demetra məbədləri və s. aşkar edilmişdir.
UEFA İntertoto Kubokunu qazananların siyahısı
thumb|right|300px|"[[Hamburq FK|Hamburq" klubu turniri rekord sayda, 2 dəfə qazanmışdır]]
UEFA İntertoto Kuboku UEFA Çempionlar Liqası və ya UEFA Kuboku yarışmasına qatılmağa müvvəffəq olmayan Avropa klubları üçün yay aylarında Avropa futbol assossasiyası tərəfindən təşkil edilən futbol turniri idi. Bu turnir UEFA Kubokuna qatılmaq üçün alternativ yol sayılırdı. Turnir 1995-ci ilədək UEFA tərəfindən tanınmadı və 2009-cu ildə fəaliyyəti dəyandırıldı.
1995-ci İldə ilk dəfə təşkil olunan turniri iki komanda qazandı və qalib komandalar UEFA Kuboku turnirinə qatılmağa müvəffəq oldular. İlk qalib komandalar isə "Strasburq" və "Bordo" klubları oldu. Növbəti mövsümdən etibarən 2005-ci ilədək hər mövsüm turniri iki deyil üç klub qazanmağa nail oldu. Burada fransız məşqçilərin üstünlüyü nəzərə çarpırdı. 2006-cı İldə turnirin formatında əsaslı dəyişiklik edilərək 5 tur keçirilən turnir 3 tura endirildi və üçüncü turu adlayan klublara UEFA Kubokunun ikinci təsnifat mərhələsindən oynama şansı verildi. İntertoto Kuboku turniri klublara UEFA Kuboku yarışında iştirak etmək üçün ən uzun yolu təqdim edirdi. Turnirdə iştirak edən klublar bir matçı öz meydanlarında digər matçı rəqib meydanında oynamaq şərti ilə hər mərhələdə 2 matçda iştirak edirdilər.
"Hamburq", "Vilyarreal", "Şalke 04" və "Ştutqart" komandaları turniri rekord sayda, 2 dəfə qazanıblar. Yalnız iki klub, "Şalke 04" və "Vilyarreal" turniri 2 dəfə ardıcıl qazanmağa müvəffəq olublar. Turniri ən çox qazanan ölkələr arasında isə 12 dəfə olmaqla Fransa başçılıq edir.
Qeydlər
B. Hamburq 2007-ci ildə turnirin qalibi olmuş, 11 Komanda arasında ən irəli gedən klub olaraq UEFA Kuboku turnirinə qatılmağa şans qazanmışdır. Göstərilən matç turnirin finalı hesab olunur.
C. Braqa 2008-ci ildə turnirin qalibi olmuş, 11 Komanda arasında ən irəli gedən klub olaraq UEFA Kuboku turnirinə qatılmağa şans qazanmışdır. Göstərilən matç turnirin finalı hesab olunur.
İstinadlar
Ümumi
Xüsusi
Əbu Həmzə Qureyşi
Əbu Həmzə Qureyşi — İraq Şam İslam Dövlətinin 27 oktyabr 2019-cu ildə Əbu Həsən Muhacirin ölümündən sonra təyin edilmiş rəsmi nümayəndəsi. Onun adı ilk dəfə 31 oktyabr 2019-cu ildə "Furqan Media İstehsalat İnstitutu" media mərkəzinin yaydığı "kim Allahla bağladığı əhdə sadiq olsa, Allah ona böyük bir nemət bəxş edər" başlıqlı rəsmi açıqlamada hallanmışdır. Əbu Həmzə burada "Şeyx Mühacir Əbu Həmzə Qureyşi" kimi təqdim edilmişdir.
Əbu Həmzə ilk çıxışında Əbu Bəkr Bağdadinin və qrupun keçmiş spikeri Əbu Həsən Muhacirin ölümünü elan etmiş və sonra İslam Dövləti Şurasının yeni "xəlifə" seçdiyini bildirmişdir. Əbu İbrahim Haşimi Qureyşi "xəlifə" elan edilmiş, Əbu Həmzə isə qrupun bütün tərəfdarlarını “dünyadakı bütün müsəlmanların lideri” olan Əbu İbrahimin adına and içməyə çağırmışdır. O həmçinin, vəd etmişdir ki, İslam Dövləti Bağdadi və Muhacirin ölümünə görə ABŞ-dən qisas alacaq.
Alfredo de Anxelis
Alfredo de Anxelis — Argentina bəstəkarı və dirijoru, Argentina tanqosunun ustası.
Həyatı
Alferdo de Anxelis Argentinada, Buenos-Ayresin cənubundakı Adroge şəhərində anadan olmuşdur. O, musiqi karyerasına müğənni Xuan Hilibertininin müşayiəti ilə başlamışdır. Tezliklə de Anxelis pianoçu Xuan Politonu əvəz edərək Anselmo Ayetanın orkestrinə qoşulmuşdur. De Anxelis Xuan D'Arienso ilə eyni kompozisiyada skripka çalışmışdır. 1930-cu illərdə o, müxtəlif qruplarla çıxış etmiş, nəhayət 20 mart 1941-ci ildə öz orkestrini toplamışdır. De Anxelis beləliklə, Buenos-Ayresin Korrientes küçəsindəki "Marzotto" kafesində debüt rymişdir. Bu qrupun artıq diqqətəlayiq nailiyyətləri olan yeganə üzvü vokalist Hektor Morea idi. Orkestr həmçinin "El Mundo" radiosunda çıxış etmişdir. De Anxelis 1943–1977-ci illərdə "Odean" leyblı üçün 486 trek yazmışdır.
De Anxelisin orkestri daxilində çıxış edən vokalçılar arasında Floreal Ruis, Karlos Dante, Xulio Martel, Oskar Larroka, Xuan Karlos Qodoy və başqaları var idi. De Anxelis Anibal Tryilo və ya Osvaldo Pulyeze qədər məşhur deyildi, lakin o, ənənəvi tanqoya ilham üçün baxan orkestr rəhbəri idi.
Eqnate Ninoşvili
Eqnate Fomiç Ninoşvili (əsl soyadı İnqorovka; ; ) — Gürcüstan yazıçısı.
Həyatı
Eqnate Fomiç Ninoşvili 17 fevral 1859-cı ildə Rusiya imperiyasının Kutaisi quberniyasında yerləşən Kela kəndində anadan olmuşdur. "Mesame basi" qrupunun yaradıcılarındandır. "Qokia Uişvili" (1890), "Simona" (1892), "Kristine" (1893), "Mirzə Mose" (1894) və s. povestlərində kəndlilərin ağır həyatı, zadəganların məişət pozğunluğu, çar məmurlarının tamahkarlığı təsvir olunur. "Quriyada üsyan" (1888-1889, nəşri 1902) tarixi romanı 1841-ci il kəndli üsyanlarından bəhs edir. O, 12 may 1894-cü il tarixində Çançeti kəndində vərəmdən vəfat etmişdir
Kiber-casusluq
Kiber-casusluq — hədəf sistemin konfidensiallığını pozmaq üçün kiber-hücumun istifadəsi.
NGC 2280
NGC 2280, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Böyük Köpək bürcü istiqamətində yerləşir. Sc tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Dəniz geologiyası
Dəniz geologiyası — və ya geoloji okeanoqrafiya okean dibinin tarixini və quruluşunu öyrənir. Okeanın dibinin və sahil zonasının geofiziki, geokimyəvi, sedimentoloji və paleontoloji tədqiqatlarını əhatə edir. Dəniz geologiyasının geofizika və fiziki okeanoqrafiya ilə güclü əlaqələri var.
Dəniz geoloji tədqiqatları İkinci Dünya Müharibəsindən sonrakı illərdə dəniz dibinin yayılması və plitələrin tektonikası üçün kritik sübutların təmin edilməsində son dərəcə vacib idi. Dərin okean dibi, mahiyyətcə öyrənilməmiş sonuncu sərhəddir və həm hərbi (sualtı) məqsədləri, həm də iqtisadi (neft və metal hasilatı) məqsədləri dəstəkləyən təfərrüatlı xəritəçəkmə tədqiqatı aparır.
Ümumi
Sakit Okean ətrafındakı Atəş Halqası intensiv vulkanizmi və seysmik fəaliyyəti ilə birlikdə fəlakətli zəlzələlər, sunamilər və vulkan püskürmələri üçün böyük təhlükə yaradır. Bu fəlakətli hadisələr üçün hər hansı erkən xəbərdarlıq sistemi sahil və ada qövs mühitinin dəniz geologiyasının daha ətraflı başa düşülməsini tələb edəcəkdir.
Sahil və dərin dəniz çöküntülərinin və müxtəlif dəniz mühitlərində kalsium karbonatın yağıntı və həll olunma dərəcələrinin öyrənilməsi qlobal iqlim dəyişikliyi üçün mühüm təsirlərə malikdir.
Əvvəlcə Qırmızı dənizdə, daha sonra Şərqi Sakit Okeanın yüksəlişi və Orta Atlantik silsiləsi sistemləri boyunca orta okean rift zonası vulkanizminin və hidrotermal çuxurların kəşfi və davamlı tədqiqi dəniz geoloji tədqiqatlarının mühüm sahələri idi. Həmin hidrotermal sistemlərin daxilində və onlara bitişik yaşayan aşkar edilmiş ekstremofil orqanizmlər yerdəki həyatı və belə bir mühitdə potensial həyatın mənşəyi haqqında anlayışımıza açıq şəkildə təsir göstərmişdir.
Marian çökəkliyi
Marian çökəkliyi dünyada bu günə kimi məlum olan ən dərin yerdir. Marian adalarının ən böyüyü olan Quam adasından 340 km cənub şərqdə yerləşən çökəklik aypara şəklində bir çapıqdır. Adından məlum olduğu kimi məhz Marian adalarının yaxınlığında yerləşdiyi üçün belə adlandırılıb. Marian çökəkliyinin ən dərin nöqtəsi "Çallencer uçurumu" (ing. Challenger Deep) adlanır. O, çökəkliyinin cənub-qərb hissəsində, ən son məlumatlara görə, dəniz səviyyəsindən 10,994 metr aşağıda yerləşir. Çökəklikdə ilk ölçmələr buranı tapan Challenger (meydan oxuyan) adlı Britaniya tədqiqat gəmisi tərəfindən 1875-ci ildə həyata keçirilmişdir. Dünyanın ən dərin nöqtəsinin adı da elə buradan qaynaqlanır. Maraqlıdır ki, Sovet elmi-tədqiqat gəmisi "Vityaz"-ın tədqiqatçıları 1957-ci ildə həyata keçirdikləri ölçmələr zamanı ən dərin nöqtəni 11,022 metr olaraq təyin etmişdirlər. Bu rəqəm Sovet elmi ədəbiyyatına daxil olmuş, hətta bu gün də bir çox rus dilli yeni elmi ədəbiyyatda yalnız bu rəqəmə rast gəlmək olar.
Axan Abilqazin
Axan Abilqazin — SSRİ Ali Sovetinin III çağırış deputatı (1950–1954).
Həyatı
Axan Abilqazin 15 sentyabr 1917-ci ildə Rusiya imperiyasında, Akmola vilayətinin Kokçetav rayonunun Janaul kəndində anadan olmuşdur.
Axan Abilqazin 1950–1954-cü illərdə Kokçetav vilayətindən seçilmiş SSRİ Ali Sovetinin deputatı olmuşdur. O, Stalinin dəfn mərasimində iştirak etmişdir.
İraq–Türkiyə münasibətləri
Türkiyə–İraq münasibətləri — Türkiyə və İraq arasındakı ikitərəfli diplomatik münasibətlər. İki ölkə arasında dövlət sərhədlərinin uzunluğu 367 km-dir.
Ticarət
2016-cı ildə İraq ilə olan ticarət dövriyyəsi 7.64 milyard dollar təşkil etdi. bununlada İraq Türkiyənin üçüncü ən böyük ticarət tərəfdaşı oldu. Türk tikinti şirkətləri İraqın infrastrukturunun yenidən qurulmasında mühüm rol oynayır. Türkiyə İraq neftinin və qazının beynəlxalq bazarlara çatdırılması üçün tranzit bir ölkədir.
Minnesota Universiteti
Minnesota Universiteti — Amerika Birləşmiş Ştatlarının Minnesota ştatının Minneapolis və Sent Pol şəhərlərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi.
Düyünlü zob
Düyünlü zob və ya qalxanabənzər vəzin düyünləri — adətən normal qalxanabənzər vəz daxilində əmələ gələn düyünlərdir (toxuma və ya mayenin yüksəlmiş sahələri). Onlar hiperplastik və ya şiş ola bilər. Qalxanabənzər vəzin şişlərinin yalnız kiçik bir hissəsi bədxassəli olur. Zobda kiçik, asimptomatik düyünlər tez-tez rast gəlinir və çox vaxt nəzərə çarpmır.
Böyüyən və ya simptomlar yaradan düyünlər tibbi yardıma ehtiyac duya bilər. Zob uninodulyar — bir düyünlü, multinodulyar — çox düyünlü - və diffuz ola bilər.
Simptomları
Çox vaxt qalxanabənzər vəzin toxumasının bu anormal böyümələri onun kənarında yerləşir və boğazda bir parça kimi hiss edilə bilər. Böyük olduqda, bəzən boynun ön hissəsində qabar kimi görünə bilərlər.
Bəzən düyünlü zob tiroid kisti adlanan maye ilə dolu boşluq şəklində özünü göstərir. Çox vaxt bərk komponentlər maye ilə qarışır.
Qalxanabənzər vəzin kistləri çox vaxt xoşxassəli olur və bəzən bədxassəli bərk komponentləri ehtiva edən degenerasiyalı tiroid adenomaları nəticəsində yaranır.
Diaqnozu
Tibbi müayinə zamanı düyün aşkar edildikdən sonra endokrinoloqa, tiroidoloqa və ya otorinolarinqoloqa müraciət edilməlidir. Çox vaxt ultrasəs müayinəsi düyünün varlığını təsdiqləmək və bütün vəzin vəziyyətini qiymətləndirmək üçün aparılır.
Qalxanabənzər vəz stimullaşdırıcı hormonun və anti-tiroid antitellərin ölçülməsi xoşxassəli düyünlü zobun məlum səbəbi olan Haşimoto tiroiditi kimi funksional tiroid xəstəliyinin olub-olmadığını müəyyən etməyə kömək edir.
Sitopatologiya üçün incə iynə biopsiyası istifadə olunur.
Qalxanabənzər vəzi düyünləri gənc yetkinlərdə və uşaqlarda geniş yayılan xəstəlikdir. İnsanların təxminən 50% -i bu xəstəliyə sahibdir, lakin adətən tibbi müayinə zamanı yalnız həkim tərəfindən aşkar edilir və ya əlaqəli olmayan bir vəziyyətin araşdırılması zamanı təsadüfən aşkar edilir.
Təsadüfi düyünlərin müalicəsi
Amerika Radiologiya kolleci KT, MRT və ya Pozitron emissiya tomoqrafiyası — PET-KT-də təsadüfi görüntüləmə tapıntıları kimi qalxanabənzər vəzi düyünlərini aşağıdakı müayinəsini tövsiyə edir:
Ultrasəs
Ultrasəs düyünün ölçüsünü, teksturasını, funksiyasını və vaskulyarlığını, boyundakı limfa düyünlərinin metastazlarına çıxışı müəyyən etmək və İncə İynə Aspirasiya Sitologiyası (İİAS) və ya biopsiya aparmaq üçün birinci dərəcəli qeyri-invaziv tədqiqat kimi faydalıdır. Ultrasəs nəticələri biopsiya və uzunmüddətli izləmə üçün göstərişləri müəyyən edir. Düyündə şübhəli tapıntılar bunlardır — hipoekoik, qeyri-müəyyən edilmiş kənarlar, periferik halo və ya qeyri-müntəzəm kənarın olmaması, incə, nöqtəli mikrokalsifikasiyalar, bərk düyünlərin olması, düyün daxilində nizamsız qan axını.
Xoşxassəli şişin əlamətləri: hiperekogenlik, dismorfik və ya əyri xəttli kalsifikasiyalar, düyündə qan axınının olmaması və kistik (maye ilə dolu) düyünün olması. Bununla belə, tək və ya çoxlu düyünlərin olması bədxassəli şişin yaxşı göstəricisi deyil. Bədxassəli şiş yalnız ultrasəs müayinəsinin nəticələri və İİMA hesabatı bədxassəli şişi göstərdiyi halda diaqnoz qoyulur.
TG-HMS (Tiroid Görüntü Hesabatı və Məlumat Sistemləri) — qalxanabənzər vəzin düyünlərinin şübhəli tapıntılarını təsvir edən sonoqrafik təsnifat sistemləridir.
Ultrasəs elastoqrafiyası olan başqa bir görüntüləmə üsulu, xüsusilə follikulyar qalxanabənzər vəzin xərçəngi üçün zob bədxassəli şişlərinin diaqnostikasında faydalıdır. Bununla belə, yara ətrafında kifayət qədər miqdarda normal toxuma, düyün ətrafında kalsifikasiya edilmiş qabıq, kistik düyünlər, ərimiş düyünlərin olması ilə məhdudlaşır.
İncə iynə biopsiyası
İncə İynə Aspirasiya Sitologiyası (İİMA) iynə və şprisdən istifadə edərək diaqnoz üçün sitoloji nümunələrin əldə edilməsində ucuz, sadə və təhlükəsiz üsuldur.
İİMA üçün göstərişlər:
Bununla belə, kalsitonin səviyyələrində artım siqaret, xroniki alkoqol istifadəsi və böyrək çatışmazlığı ilə də əlaqəli ola bilər.
Qalxanabənzər vəzinin sitopatologiyasının hesabatına dair Bethesda Sistemi zob sitoloji nümunəsinin xoş və ya bədxassəli olduğunu bildirmək üçün istifadə edilən sistemdir. Onu 6 kateqoriyaya bölmək olar:
Qan testləri
Qan testləri biopsiyadan əvvəl və ya onun əvəzinə edilə bilər. Zob hormonu (xərçəng olma ehtimalı daha azdır) və ya hipotiroidizm ifraz edən bir düyün ehtimalı, zob stimullaşdırıcı hormon (ZSH) və zob hormonları tiroksin (T4) və triiodotironin (T3) ölçülməklə araşdırılır. Serum zob otoantitelləri üçün testlər bəzən aparılır, çünki bunlar otoimmün zob xəstəliyini göstərə bilər (bu, düyünlü xəstəliyi təqlid edə bilər).
Digər görüntüləmə
thumb|Qalxanabənzər vəzin skanı Zobun müayinəsi zamanı radioaktiv yod qəbulu testindən istifadə edərək zobun skan edilməsindən istifadə edilə bilər. Normaldan daha aşağı TSH ilə müşayiət olunan isti düyünü göstərən yod-123 skan edilməsi, düyün xərçəngli olmadığına güclü sübutdur, çünki isti düyünlərin əksəriyyəti xoş xassəlidir.
Qalxanabənzər vəzin kompüter tomoqrafiyası zob xərçənginin qiymətləndirilməsində mühüm rol oynayır. KT çox vaxt təsadüfən zobun anomaliyalarını aşkar edir və beləliklə, praktiki olaraq ilk araşdırma üsuluna çevrilir.
Bədxassəlilik
Boyundakı neoplazmaların yalnız kiçik bir faizi bədxassəli olur (təxminən 4-6,5%, ) zobun düyünlərinin çoxu xoşxassəli kolloid düyünlərdir.
Bədxassəli şişə diaqnoz qoyarkən nəzərə alınmalı bir çox amil var. Udmaqda və ya danışmada çətinlik, şişmiş boyun limfa düyünləri və ya möhkəm, hərəkətsiz düyün bədxassəli xəstəliyin daha çox göstəricisidir. Xərçəngin yayılması kişilərdə - 20 yaşdan aşağı və ya 70 yaşdan yuxarı xəstələrdə, baş və boyun nahiyyəsində şüalanma, ailəsində qalxanabənzər vəzin xərçəngi olan xəstələrdə daha yüksəkdir.
Xərçəng riskləri
thumb|250px|İncə iynə aspirasiyasına məruz qalmış qalxanabənzər vəzdə tək düyünün histopatoloji diaqnozlarının nisbi halları.
Tək zob düyünləri qadınlarda daha çox rast gəlinir, kişilərdə isə daha çox narahatlıq doğurur. Neoplastik düyünlərlə əlaqəli digər assosiasiyalar ailədə qalxanabənzər vəzi xərçənginin olması və baş və boyun nahiyəsinin daha əvvəl radiasiyaya məruz qalmasıdır. Zobda tək düyünün ən çox yayılmış səbəbi xoşxassəli kolloid düyünlərin olması və ikinci ən çox görülən səbəb follikulyar adenomadır.
Baş və boyun nahiyəsinin radiasiyaya məruz qalması badamcıqların və adenoidlərin hipertrofiyası, "timus böyüməsi", sızanaq vulqarisi və ya Hodgkin lenfoması kimi əlamətlər yaşadığı şəraitdən asılı ola bilər. 1986-cı il fəlakəti zamanı Çernobıl AES-in yaxınlığında yaşayan uşaqlarda qalxanabənzər vəzi xərçənginə tutulma halları 60 dəfə artmışdı. Radiasiya nəticəsində yaranan tiroid xərçəngi çox vaxt limfa düyünlərinə metastazın yüksək dərəcəsi ilə multifokal olur və pis proqnoza malikdir.
Simptomları
Narahatedici əlamət və simptomlara səsin xırıltısı, ölçüsünün sürətlə artması, sıxılma simptomları (məsələn, nəfəs darlığı və ya disfagiya) və limfadenopatiyanın görünüşü daxildir.
Zobun skan edilməsi
Düyünlərin 85%-i soyuq düyünlərdir. Soyuq və isti düyünlərin 5-8%-i bədxassəli düyünlərdir.
Düyünlərin 5%-i isti olur. İsti düyünlərdə bədxassəli şiş faktiki olaraq olmur.
Cərrahiyyə
Aşağıdakı hallarda cərrahiyyə (tiroidektomiya) göstərilə bilər:
Minimal invaziv prosedurlar
Hazırda iri simptomatik düyünlərin müalicəsi üçün qeyri-cərrahi, minimal invaziv, ultrasəslə idarə olunan üsullardan istifadə olunur. Bunlara perkutan etanol inyeksiyası, lazer termal ablasiya, radiotezlik ablasiyası, Yüksək intensivliyə fokuslanmış ultrasəs (YİFU) və perkutan mikrodalğalı ablasiya daxildir.
YİFU bu yaxınlarda xoşxassəli zob düyünlərinin müalicəsində effektivliyini sübut etdi. Bu üsul qeyri-invazivdir, ümumi anesteziya olmadan və ambulator şəraitdə həyata keçirilir. Ultrasəs dalğaları fokuslanır və zobun düyünlərini məhv etməyə imkan verən istilik əmələ gətirir.
Müalicəsi
Bədxassəli düyünlər çıxarılır, xoşxassəli isə ambulator müalicə ilə məhdudlaşdırıla bilər.
Avtonom zob düyünü
Avtonom düyün və ya "isti düyün" HPT oxunun (Hipotalamo-hipofiz-tiroid oxu) homeostatik nəzarətindən asılı olmayaraq zob funksiyasına malik olan bir düyündür. Belə düyünlər yalnız zəhərli olduqda müalicə edilməlidir: cərrahi eksizyon (tiroidektomiya), radioyod terapiyası və ya hər ikisi istifadə edilə bilər.
Ruslan Xeyirov
Ruslan Xeyirov — Azərbaycanı təmsil edən boksçu.
Karyerası
Ruslan Xeyirov 2000-ci ildə Sidney Olimpiadasında mübarizə apardı. Ruslan Xeyirov 1/8 final mərhələsində Tunis nümayəndəsi Kamel Çatera 14:8 hesabı ilə qalib gəlsə də, 1/4 final mərhələsində Rusiya nümayəndəsi Oleq Saitova 10:10+ hesabı ilə məğlub oldu. Bununla da Ruslan Xeyirov Sidney Olimpiadasını beşinci pillədə başa vurdu.
Daha sonra Ruslan Xeyirov 2004-cü ildə Afina Olimpiadasında mübarizə apardı. Ruslan Xeyirov 1/16 final mərhələsində Kanada nümayəndəsi Adam Trupişa, 1/8 final mərhələsində isə Çin nümayəndəsi Kanat İslama 26:16 hesabı ilə qalib gəlsə də, 1/4 final mərhələsində Kuba nümayəndəsi Lorenzo Araqona 14:16 hesabı ilə məğlub oldu. Bununla da Ruslan Xeyirov Afina Olimpiadasını beşinci pillədə başa vurdu.
Kiber-silah
Kiber-silah — informasiya texnologiyalarına əsaslanan digər sistemlərin strukturuna və əməliyyatlarına ziyan vurmaq üçünyaradılmış, informasiya texnologiyalarına əsaslanan sistem (aparat təminatı, proqram təminatı və kommunikasiya mühitindən ibarət olur)..
Fatma Müge Göçek
Fatma Müge Göçek — Türkiyə sosioloqu və Miçiqan Universitetinin professoru.
Malkarukları
Malkarukları və ya Balkarukovlar — balkar əsilzadə soyu.
Ştaudinger reaksiyası
Ştaudinger reaksiyası - 1919-cu ildə Herman Ştaudinger tərəfindən kəşf edilmiş, azidlərin və fosfinlərin (və ya fosfitlərin) qarşılıqlı təsiri ilə fosfazenlərin (iminofosforanlar) sintezi üçün bir üsuldur [1] [2]:
Malkarukları
Haqqında
Bu soy əsasını əfsanəvi Anfako Bolotukovun oğlu İparın iki oğlundan biri olan Can Mirzə Malkarukdan götürür. İparın iki oğlu Bəy Mirzə və Can Mirzə XVI əsrdə Çegem dərəsində məskunlaşıblar. Yerli bəy Berdibəy dünyasını dəyişdikdən sonra dərədəki hakimiyyəti qardaşlar ələ keçirə bilirlər. Bu soy Çegem dərəsində hakimlik edib. Soyun sarayı Eltübü kəndində yerləşib.
Ştaudinger reaksiyası
Reaksiya nəticəsində əmələ gələn fosfazenlər sonrakı transformasiyalara daxil edilir. Beləliklə, amin və fosfin oksidin əmələ gəlməsinə səbəb olan fosfazenlərin hidrolizi, azidlərin aminlərə reduksiya olunması üçün bir metod kimi istifadə olunur (Ştaudinger reduksiyası):
Fosfazenlərin karbonil birləşmələri ilə qarşılıqlı təsiri iminlərin sintezi üçün bir metod kimi istifadə olunur (Ştaudingerə görə iminasiya): İzosiyanatlar bir karbonil komponenti olaraq istifadə edildikdə, bu imitasiya karbodiimidlərin meydana gəlməsinə səbəb olur:
Reaksiya mexanizmi
Reaksiya, fosfazidin əmələ gəlməsi ilə azid qrupunun son azot atomuna fosfinin nükleofil əlavə edilməsinə əsaslanır. Tsiklik bir aralıq əmələ gəldikdən və molekulyar azot məhv edildikdən sonra azin-ilid şəklində yük ayrılması ilə təqdim edilə bilən iminofosforan əmələ gəlir. 800px|центр