cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Əbülfəzl mirzə Qovanlı-Qacar
Həyatı
Əbülfəzl mirzə 1898-ci ildə Həmədanа, 1901-ci ildə Ərаqа, 1903-cü ildə Gilanа vаli təyin еdilmişdi. Şahzadələrin içərisində bacarığı ilə seçilirdi. Əbülfəzl mirzə 1922-ci ildə vəfаt еdib.
Əbülfəzl mirzənin Əbunаsir mirzə аdlı оğlu vаrdı.
Robert Spreq
Robert Spreq — Frank Spreq və Harriet Spreqin oğludur. Spreq 1926-cı ildə Massaçusetsdə Spreq Elektrikin əsasını qoymuşdur. O, 1926–1953-cü illərdə şirkətin prezidenti kimi, 1953–1971-ci illərdə isə müdir vəzifəsində çalışıb. Robert Spreq radio üçün modulyasiya idarəetməsini və kağız kondensatorunu kəşf etmişdir.
Spreq 1953-cü ildə Hərbi Hava Qüvvələrinə Nazir müavini qismində Prezident Eyzenhaver tərəfindən təyin olunub. Bir müddət sonra o, bu vəzifəni tərk etdi.
Xarici keçidlər
Robert Spreq, Spreq Elektrik
Kim Çen İrin titul siyahısı
thumb|200px|[[Kim Çen İr (1941–2011)]] Şimali Koreyada Kim Çen İrin adının qarşısında müəyyən titullar istifadə olunur. O, 1994-cü ildən 2011-ci ilədək ölkə rəhbəri, KXDR dövlət müdafiə komitəsinin sədri, Koreya Əmək Partiyası MK-nin baş katibi olmuşdur. Başçının adı xüsusi şriftlə ya qalın, yada daha böyük hərflərlə qeyd olunur. Bu da öz növbəsində bu şəkildə yazılır "위대한 령도자 김정일동지께서<…>지적하시였다." (Böyük Rəhbər yoldaş Kim Çen İr əmr edirdi…).
Titullar KƏP MK-də hazırlanır, onların adının çəkilməsi isə siyasi vəziyyətdən asılı olaraq dəyişir.
Analoji vəziyyət 1948–1994-cü illərdə KXDR-na başçılıq edən Kim Çen İrin atası Kim İr Senin dövründə də mövcud idi. Bəzi alimlər Şimali Koreya liderlərinin titullarının tam siyahısını toplamağa cəhd göstərmişdilər. Aşağıda Kim Çen İrin titul siyahısı verilib.
Şahsuvarovlar
Soyun yaranması
Soy kürd mənşəlidir. Bu soyun ulu babası Şahsuvar bəydir. Şahsuvar bəy 1802-ci ildə Dərələyəz mahalının Paşalı kəndində anadan olmuşdur. Atası Kərbəlayi İsmayıl bəy, anası Kərbəlayi Əzət xanım idi. 1825-ci ildə Abbas mirzə Qovanlı-Qacar Mehdiqulu xan Cavanşiri Dərəlyəz mahalına başçı təyin еtmişdi. Orda yaşayan obalardan bir nеçəsini də xanın sərəncamına vеrmişdi. Bu obalardan biri də Şahsuvar yüzbaşının idarə еtdiyi Şahsuvarlı obası idi. Mеhdiqulu xan 1827-ci ildə Rusiya tərəfə kеçəndə Şahsuvar bəyin obasını da Qarabağa gətirib, Qaraçorlu mahalının Hacısamlı nahiyəsinin Minkənd ərazisində yеrləşdirdi. Beləliklə Şahsuvar bəy həyat yoldaşı Pəri xanımla burada yaşamalı olur.
Şadman Hüseyn
Şadman Bahlul oğlu Hüseyn — Azərbaycan Milli Məclisinin I çağırışı və II çağırışı deputatı.
Həyatı
1945-ci il dekabrın 4-də Ermənistan Respublikası Vedi rayonunun Taytan kəndində anadan olmuşdur. Saratov Tibb İnstitutunun müalicə-profilaktika fakültəsini bitirmişdir.
Rus və ingilis dillərini bilirdi.
Evli olmuşdur, 3 övladı var.
Siyasi fəaliyyəti
1991-ci il tarixində Azərbaycan Xalq Cəbhəsi daxilində fikir ayrılıqları yaşanmış və bir qrup şəxs Etibar Məmmədov ətrafında birləşmişdir. Etibar Məmmədov və onu dəstəkləyən bir qrup şəxs yeni siyasi partiya — Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyasının Təşkilat Komitəsini yaratmışdır. Bu barədə 15 oktyabr 1991-ci il tarixində Azərbaycan Televiziyası ekranlarından Təşkilat Komitəsinin Bəyənnaması elan olunmuşdur. Növbəti gün isə Etibar Məmmədovun çap etdirdiyi "Millət" qəzetinin sınaq nəşrində məlumat dərc olunmuşdur. Təşkilat Komitəsinə Etibar Məmmədov, Şadman Hüseyn, Nazim İmanov, Vilayət Quliyev, Eldar Salayev, şair Məmməd Araz kimi şəxslər də olmuşdur.
Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyası 1995-ci il parlament seçkilərində həm çoxmandatlı, həm təkmandatlı seçki dairələri üzrə seçkilərə qatılmışdır. Partiyanın proporsional seçki üzrə vahid namizəd siyahısında 1-ci sırada sədr Etibar Məmmədov, ikinci sırada sədr müavini Nazim İmanov, 3-cü sırada Şadman Hüseyn, 6-cı sırada Firudin Cəlilovun adı yazılmışdı. Proporsional seçkiləri qatılmış 8 partiyadan biri olan Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyası bu seçkilərdə 331865 səs (9.3%) səs toplayaraq proporsional seçkiləri Yeni Azərbaycan Partiyası və Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının ardınca 3-cü sırada tamamlamışdır. Beləliklə, partiya 25 çoxmandatlı seçki dairəsi üzrə 3 mandat qazanmışdır, seçilən deputatlar siyahıya liderlik edən 3 şəxs — Etibar Məmmədov, Nazim İmanov və Şadman Hüseyn olmuşdur.
Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyası 2000-ci il parlament seçkilərində həm çoxmandatlı, həm təkmandatlı seçki dairələri üzrə seçkilərə qatılmışdır. Partiyanın proporsional seçki üzrə vahid namizəd siyahısında 1-ci sırada sədr Etibar Məmmədov, ikinci sırada sədr müavini Vaqif Musayev, üçüncü sırada Nazim İmanov, 4-cü sırada Şadman Hüseynin adı yer almışdır. Vaqif Musayevin adının ikinci sırada, qurucu üzvlər Nazim İmanov və Şadman Hüseyndən əvvəl olması müzakirələrə səbəb olsa da, siyahı dəyişdirilməmişdir. Həmin seçkilərdə bir öncəki seçkilərdə tətbiq olunan 8%-lik seçki həddi, 6%-ə endirilmiş olsa da, Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyası proporsional seçki üzrə 112,727 (3.89%) səs alaraq Yeni Azərbaycan Partiyası, Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası, Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyası, Azərbaycan Kommunist Partiyası və Müsavat Partiyasının ardından 6-cı sırada tamamlamış və seçki həddini keçə bilməmişdir.
Bu hadisələrdən sonra partiyanın qurucusu Şadman Hüseyn və bərabərində bir qrup şəxs partiya sıralarından istefa vermişdir. Şadman Hüseyn bitərəf siyasətçi kimi siyasi həyatına davam etmiş, 5 mart 2003-cü il tarixli əlavə parlament seçkilərində majoritar üsulla 91 saylı Xanlar-Daşkəsən seçki dairəsi üzrə 17,801 (72.79%) səs toplayaraq deputat seçilmişdir. Daha 2003-cü il prezident seçkilərində "Vətən" Seçicilərin Təşəbbüs Qrupu tərəfindən prezidentliyə namizədliyi irəli sürülsə də, o, 5 avqust 2003-cü il tarixində ürəktutma səbəbi ilə ölmüşdür. Bu hadisədən sonra onun ailə üzvləri mətbuat konfransı keçirərək Şadman Hüseynin yaxın zamanlarda namizədliyini Yeni Azərbaycan Partiyası namizədi İlham Əliyevin xeyrinə çəkməyi planlaşdırdığını bildirmiş və bu səbəblə Şadman Hüseynin seçicilərini prezidentliyə namizəd İlham Əliyevə səs verməyə dəvət etmişdir.
Senecio flaccidus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Areal
Senecio flaccidus ABŞ-nin cənub və cənub-qərbində yayılmışdır.
Rangel-Sent-Elayas Milli Parkı və Qoruğu
Rangel-Sent-Elayas Milli Parkı və Qoruğu — ABŞ-nin Alyaska ştatında yerləşən milli parkı və qoruq. Milli park Ankoric şəhərinin qərbində yerləşmiş olub sahəsi 33.682,5 km2-dır. ABŞ-nin ən böyük milli parkıdır. ABŞ-nin ən kiçik 9 milli parkının ümumi sahəsindən də böyükdür. Qoruq ilə birlikdə sahəsi 53.320.757 km2-dır.
Milli park ABŞ-nin ikinci ən hündür zirvəsi olan 5.389 m hündürlüyündəki Sent-Elayas dağını və ətrafındakı əraziləri qorumaq məqsədi ilə qurulmuşdur. Dağın dəniz sahilindən cəmi 16 km uzaqda olması onun necə dik dağ olduğunun göstəricisidir. Bu parkın yaxınlığında ABŞ-Kanada sərhədi yerləşir. Bu dağlıq bölgənin Kanadada qalan hissəsi Kluan Milli Parkı adı ilə qorunur və bu zaman Sent-Elayas dağı Kanada üçün ikinci ən hündür zirvə sayılır. Bu milli parkın cənubunda Qlasier Körfəzi Milli Parkı yerləşir. Rangel-Sent-Elayas Milli Parkının 3.674 km²-lik bir hissəsi ABŞ-nin ən böyük ""Vəhşi Bölgəsi" elan olunmuşdur.
Tarixi
thumb|left|200px|Milli parkın xəritəsi Bu milli parka daxil olan ərazilər 1960 və 1970-ci illərdə siyasi problemlərə səbəb olmuşdur. Alyaska təbiətinin qorunması üçün səy göstərənlər ABŞ Konqresində var-yoxunu ortaya qoyurdular, amma Alyaska siyasətçiləri buna qarşı idi. Tərəflər təkliflərini bəyənməyincə sonda çarə kimi 39-cu ABŞ prezidenti Cimmi Karter imtiyazlarından istifadə edərək 1 dekabr 1978-ci ildə Rangel-Sent-Elayas Milli Parkının qurulması haqqında fərman verdi. Bu ərazilərin qorunması və idarəsi işi isə Milli Park Xidmətinə verilmişdir.
1980-ci ildə ABŞ Konqresi "Alyaskada Beynəlxalq Maraqlanılan Ərazilər Haqqında Qanun" (ingilis dilində: Alaska National Interest Lands Conservation Act" və ya qısaca ANILCA) çıxararaq Alyaskadakı 18 tarixi əraziyə milli park statusu vermişdir. Beləliklə uzun zaman davam edən siyasi gərginlik aradan qalxmış oldu.
K'naan
K'naan - repçi.
Həyatı
Bu kompozisiya ilk dəfə 2009-cu ilin fevralında "Troubadour" qrupunun albomunda yer alıb və "Billboard" sinqllərinin hit-paradında 99-cu yeri tutub. Futbol kampaniyası müddətində "Wavin Flag: The Celebration Mix" mahnısına remiksdən də istifadə olunacaq.
Knaan Somali də doğulsa da, 1991-ci ildə vətəndaş müharibəsi zamanı ailəsi ilə birgə ölkəni tərk edib. Hazırda o, Kanada da yaşayır.
Berqman (tabor)
Berqman — İkinci dünya müharibəsi zamanı Vermaxta tabe olan tabor.
Tabor ermənilər, gürcülər və azərbaycanlılardan təşkil olunmuşdu. Tabor İkinci dünya müharibəsinin gedişində almanlara əsir düşən əsgərlərdən təşkil edilmişdi. Taborun əsası azərbaycanlı və erməni əsgərlədən ibarət idi. Sonderverband Bergmann 1941-ci ilin 14 noyabrında Aşağı Sileziyanın Vehrau kəndində yaradılmışdır. Sonralar tabor Vermaxta tabe olan Ahuverin tabeliyinə keçmişdir. Taborda az sayıda tatar əsgələri də vardı. 1942-ci ildə Fransada hitler tərəfdarı bir qrup qafqazlı döyüşcü, könüllü olaraq tabora qoşulmuşdur.
Bergmann taboru Teodor Oberlanderin rəhbərlik etdiyi Bau-Lehr z.b. V 800 adlı hərbi birləşmənin tərkibinə qatılmışdır. Bau-Lehr zabitləri Bergamann əsgərlərinin təlim işləri ilə məşğul olurdular. Bergamm 1942-ci ildə Qafqaz istiqamətində aparılan döyüşlərdə iştirak etmək üçün Qafqaza getmişdir. Bergamm 5 bölükdən təşkil edilmişdir. Hər bölükdə iki xalqın nümayəndələri iştirak edirdi. Birinci bölükdə: gürcülər və almanlar, ikinci bölükdə: Şimali Qafqaz xalqları, üçüncü bölükdə: azərbaycanlılar və almanlar, dördüncü bölükdə: gürcülər və ermənilər son olaraq beşinci bölük isə Qərargah bölüyü olaraq dağıstanlılardan ibarət idi. Ümumi olaraq taborda olan 1200 əsgərin 900-ü qafqazlı, 300-ü isə alman olmuşdur.
Silahlanması
Taburun tərkibində təbliğat qrupu və beş atıcı bölük (1,4 və 5-ci gürcü, 2-ci şimali qafqaz, 3-cü azərbaycan) vardı. Taburun ümumi sayı 1200-ə çatırdı və onlardan 900-ü qafqazlı, 300-ü isə alman idi. Taburdakı legionerlərə yalnız yüngül silahlar verilmişdi: əl pulemyotları, bölük minomyotları, tankəleyhinə silahlar və alman istehsalı olan karabinlər. Taburun komandiri vəzifəsinə Könisberq universitetinin professoru, "Şərq məsələləri üzrə" nüfuzlu mütəxəssis sayılan, kadr zabiti ober-leytenant T. Oberiender təyin edilmişdi.
Mariya Borodakova
Mariya Borodakova — rusiyalı qadın voleybolçu. Dinamo Kazan klubunda kapitan olan Mariya blokçu möqeyində oynayır.
Karyerası
Mariya Borodakovanın karyerasının çox hissəsi Dinamo Moskvada keçmişdir. Voleybolçu burada beş sezon forma geyindikdən sonra Əczacıbaşına transfer olunmuşdu. Moskvada keçirdiyi beş mövsümdə üç dəfə Rusiya çempionatının qızıl medalını qazanan voleybolçu Türkiyədə heç bir çempionluq yaşaya bilməmişdi. 2010-cu ildə transfer olunduğu Dinamo Kazanda ən böyük uğurlarını yaşayan Mariya burada kapitanlıq sarğısına da yiyələnmişdi. Klubla keçirdiyi ilk mövsümdə Rusiya çempionatını və kubokunu qazanan voleybolçu 2013-14 sezonunda Çempionlar Liqasının kubokunun başı üzərinə qaldırmışdı. Həmin mövsümün öncəsi və sonrası Rusiya çempionatı qazanan Dinamo Kazanın kapitana Mariya 2014-cü ildə Klublararası dünya çempionatıında da çempionluq sevinci yaşamışdı.
Borodakovanın milli komanda karyerası da klub karyerası kimi rəngarəndir. Hər bir voleybolçunun qazanmaq arsuzu olduğu dünya çempionatında iki dəfə fəxri kürsününün ən yüksək pilləsinə qalxmışdı.
Bulbophyllum tahanense
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Hampi
Etimologiyası
Hampi sözü "pampa" sözündən götürülüb, qədim vaxtlarda Tunqabxadra çayı belə adlanırdı. Bu çayın sahilində yerləşən Vicayanaqara şəhəri salınmışdır. Kannada dilində hampi "pampa" deməkdir. Uzun illər ərzində buradakı əhali yaşayış məntəqəsini Vicayaqara və Virupakşapura adlandırırdı.
Tarixi
Hampi assosasiyası tarixi yer olan Kişkindxadır. İlk insanlar burada I əsrdə məskunlaşmağa başlamışdır. 1336-1565-ci illərdə Vicayanaqarada imperiyasının şəhəri Vacayanaqaranın paytaxtının yerində salınmışdır. Bu ərazinin paytaxt seçilməsində əsas məqsəd onun bir tərəfinin Tunqabxadr çayı ilə, digər üç tərəfinin isə təpələrlə əhatə olunmasıdır.
Bu ərazi çoxlu memarlıq və tarixi abidələrlə zəngindir. İslam dövrü ərzində bu abidələr dağıdılmış, bəziləri isə hələ də qalmaqdadır
Coğrafiyası
thumb
Hampi Tunqabxadra çayı sahilində, Mərkəzi Karnatakanın şərq hissəsində yerləşir. Hampi həmçinin Andro Pradeş ilə həmsərhəddir. O, Banqaloradan 353 km, Bicapura şəhərindən 254 km və Bellaridən isə 74 km aralıda yerləşir. Buradan örtülü Hosapet (Hospet) dəmir yolu keçir. Dəmir yolunun uzunluğu 13 km və ya 8,1 ml-dir. Qış fəsli ərzində Hampi ilə Goa, Sekunderabad və Banqalora arasındakı yolların buz bağlaması ilə əlaqədar avtobus işləmədiyi üçün buraya əhali dəmir yolu vasitəsilə gəlirlər. Bununla yanaşı cənub istiqamətdə Badami və Ayholearekoloji getmək üçün uzunluğu 140 km vəə ya 87 mi olan avtomobil yoluda mövcuddur.
Hampinin 13 km yaxınlığında Xospet - Taluki admistrasiyanın mərkəzi yerləşir. Əsas dili kannada və teluqudur. Əsas gəlirləri kənd təsərrüfatı və turizmdir. Hər il noyabr ayında Vicayanaqarda festival keçirilir. Region dəmir filizi və marqan ilə zəngindir. 2000-ci illərdə dəmir filizini dünya bazarına çıxarılmağa başladı. Bu tarixi abidə olan Hampinin ekologiyası üçün pis olduğundan istehsal dayandırıldır.
Trichilia areolata
—  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Albert Maykelson
Albert Abraham Maykelson - polyak əsilli fizik, fizika üzrə Nobel mükafatı laureatı. İşıq sürətinin ölçülməsi ilə bağlı işi və Maykelson-Morli təcrübəsi ilə tanınır. 1907 -ci ildə Fizika üzrə Nobel mükafatı verilmişdir. Elmi cəhətdən bu mükafatı alan ilk amerikan olmuşdur.
Bioqrafiyası
1869-cu ildə Mişelson Annapolisdəki Birləşmiş Ştatların Dəniz Akademiyasına daxil oldu və 1873-cü ildə məzun oldu. Tədqiqatlarının əvvəlindən Mişelson elmə və xüsusən də işıq sürətinin ölçülməsi probleminə çox maraq göstərirdi. İki il Avropada təhsilini davam etdirdikdən sonra hərbi xidmətdən təqaüdə çıxır. 1883-cü ildə o, Klivlend Tətbiqi Elmlər Məktəbində fizika professoru oldu və təkmil interferometrin yaradılmasına diqqət yetirdi.
1889-cu ildən sonra Worcesterdəki Klark Universitetində professor vəzifəsində çalışmışdır. 1892-ci ildə o, yeni yaradılmış Çikaqo Universitetində professor və fizika kafedrasının müdiri oldu. 1907-ci ildə Mişelson fizika üzrə Nobel mükafatını alan ilk amerikalı olur. Elə həmin il Mişelson eksperimental fizikada görkəmli nailiyyətlərə görə Kopli medalını da aldı.
İşıq sürəti
Artıq 1877-ci ildə ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrində zabit olarkən Mişelson Leon Fuko tərəfindən təklif edilən fırlanan güzgüdən istifadə edərək işığın sürətinin ölçülməsi üsulunu təkmilləşdirməyə başladı. Michelsonun ideyası daha yaxşı optika və daha uzun məsafədən istifadə etmək idi. 1878-ci ildə o, kifayət qədər müvəqqəti aparatda ilk ölçmələr etdi. Bu iş Dəniz Almanax Ofisinin direktoru Simon Newcomb- un diqqətini çəkdi və o da oxşar təcrübələr etməyi planlaşdırdı. Mişelson 1879-cu ildə 299910±50 km / s nəticəni dərc etdi. Bundan sonra o, Simon Nyukomun təcrübələrinə kömək etmək üçün Vaşinqtona (ABŞ) köçür. Beləliklə, iki alim arasında dostluq və əməkdaşlıq başladı.
Vilson dağı və 1926-cı ildən əvvəlki dövr 1906-cı ildə E.B.Rosa və N. E. Dorsi yeni, elektrik üsulu ilə işığın sürətini ölçdülər. Təcrübələrində onlar 299,781±10 km/s dəyər əldə ediblər.
1920-ci ildən sonra Mişelson Mount Wilson Rəsədxanasında işıq sürətinin "son" ölçülməsinə davam etdi və ölçmə San Antonio dağının cənub tərəfində yerləşən Lookout dağına qədər olan 22 mil məsafəyə əsaslanırdı.
1922-ci ildə ABŞ Sahil və Geodeziya Komissiyası iki il davam edən yeni icad edilmiş invar lentlərindən istifadə edərək bu məsafənin diqqətlə ölçülməsinə başladı. 1924-cü ildə uzunluq 10−6 dəqiqliklə ölçüldükdə işıq sürətini ölçməyə başladılar, bu da iki il davam etdi və işığın sürətinin qiymətini 299 796 ± 4 km/s verdi.
29 iyun 1925-ci ildə Santa Barbarada baş vermiş və Rixter şkalası üzrə 6,3 bal gücündə zəlzələ zamanı bazanın yerdəyişməsi nəticəsində belə böyük dəqiqliklə aparılan geodeziya ölçmələrinin səhvə yol verilməsi də tamamilə mümkündür.
Maykelson, Piz və Pirson 1932-ci ildə 1927-ci ildən sonra işıq sürətinin bir çox ölçüləri yeni elektro-optik metodlardan istifadə edilərək ortaya çıxdı ki, bu da işıq sürəti üçün 1926-cı ildə təyin olunan Mişelsonun optik metodundan əhəmiyyətli dərəcədə aşağı qiymətlər verdi.
Mişelson atmosfer pozuntularının təsirini istisna edəcək bir ölçmə metodu axtarmağa davam etdi. 1930-cu ildə o, Frensis Peas və Fred Pearson ilə birlikdə 1,6 km uzunluğunda boşaldılmış borularda işığın sürətini ölçmək üçün yola çıxdı. Michelson, cəmi 233 ölçmənin 36-dan sonra öldü. Təcrübəyə əsasən geoloji qeyri-sabitlik və borularda kondensasiya mane olub. Sonda təcrübələr elektro-optik üsulların nəticələri ilə üst-üstə düşən 299 774 ± 11 km/s dəyər verdi.
İnterferometriya
1881-ci ildə Mişelson öz interferometrində işığın sürətinin Yerin hərəkətindən asılılığını ölçmək üçün fiziki təcrübə apardı. Təcrübənin nəticəsi mənfi idi - ölçmə xətası Yerin sürətindən az idi; beləliklə məlum oldu ki, işığın sürəti Yerin sürətindən və ölçülən sürətin istiqamətindən asılı deyil
1887-ci ildə Mişelson ilə birlikdə E. U. Morley Michelson-Morley təcrübəsi kimi tanınan bir təcrübə apardı. Bu təcrübədə Yerin efirə nisbətən hərəkət sürəti müəyyən edilmişdir. Gözlənilənlərin əksinə olaraq, eksperimentdə (həmçinin indiyədək aparılan sonrakı və daha dəqiq modifikasiyalarda) Yerin efirə nisbətən hərəkəti aşkar edilməmişdir. Eynşteyn nisbilik nəzəriyyəsinə dair ilk məqaləsində "Yerin "işıq daşıyan mühitə" nisbətən hərəkətini aşkar etmək üçün uğursuz cəhdlərdən" bəhs edir və bu əsasda yeni universal kinematikanı (yalnız elektromaqnit hadisələri üçün deyil) qurur). Mişelson təcrübəsi nisbilik nəzəriyyəsinin əsası və ilk eksperimental təsdiqi oldu.
1920-ci ildə Mişelson ulduzların bucaq ölçüsünü ölçmək üçün təcrübə apardı. Bunun üçün o, çiyin uzunluğu 6 m olan interferometrdən istifadə etdi.İnterferometrdən gələn işıq güzgülərdən istifadə edərək 254 sm-lik teleskopun girişinə göndərildi. Bu zaman teleskopda lentlər sistemi müşahidə edilmişdir. İnterferometrin qolları uzadıldıqca saçaqlar yox oldu. İnterferometr güzgüləri arasındakı məsafədən ulduzun bucaq ölçüsünü, ulduza qədər olan məsafə məlumdursa, diametrini də müəyyən etmək mümkün idi. Mişelson beləliklə Betelgeuse ulduzunun diametrini təyin etdi.
1970-ci ildə Beynəlxalq Astronomiya İttifaqı Ayın uzaq tərəfindəki kraterə Mişelsonun adını verib. Franklin İnstitutu tərəfindən verilən Albert Mişelson medalı onun şərəfinə adlandırılıb.
Abaəli
Abaəli (əvvəlki adı: Abalı) — Azərbaycan Respublikasının Zaqatala rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 1 sentyabr 2004-cü il tarixli, 727-IIQ saylı Qərarı ilə Zaqatala rayonunun Maqov kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Abalı kəndi Abaəli kəndi adlandırılmışdır.
Əhalisi
Əhalisi 120 nəfərdir (2008).
Senecio amplificatus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Corc Koval
Corc Abramoviç Koval (,, Jorj Abramoviç Koval; ) — Sovet atom bombası layihəsi üçün Sovet İttifaqı adına kəşfiyyat vəzifəlisi olaraq xidmət edən Amerika Birləşmiş Ştatları vətəndaşı casus, alim, texnika elmləri namizədi. Sovet mənbələrinə görə Kovalın Sovet Baş Kəşfiyyat İdarəsinin (BKİ) agenti olaraq Manhetten layihəsinə sızıb məlumat ötürməsi Sovet İttifaqının nüvə silah inkişaf etdirməsi üçün lazım olan müddəti böyük ölçüdə azaldıb.
Koval Rusiyadan köçmüş yəhudi bir ailənin uşağı olaraq Amerika Birləşmiş Ştatlarının Ayova ştatına bağlı Su-Sitidə anadan olub. Yetkinlik dövrünə çatdıqdan bir müddət sonra ailəsiylə birlikdə Sovet İttifaqı, Birobicana köçüb. Sonradan, Baş Kəşfiyyat İnstutuna daxil olaraq burada ali təhsilini davam etdirib və buranı bitirdikdən sonra "Delmar" kod adı ilə vəzifəyə başlayıb. 1940-cı ildə Amerika Birləşmiş Ştatlarına geri qayıtdıqdan sonra 1943-cü ilin əvvəllərində Amerika Birləşmiş Ştatları Silahlı Qüvvələrinə sızdı. Koval Amerika Birləşmiş Ştatlarının atom tədqiqat laboratoriyalarında çalışdı və ölkənin atom silahlarında istifadə etdiyi polonium, plutonium və uranium elementlərinin istehsal prosesləri və həcmləri haqqında Sovet İttifaqına gizli məlumatlar ötürdü. II Dünya Müharibəsindən sonra isə silahlı qüvvələrdən qovuldu. 1948-ci ildə ölkədən bir daha geri qayıtmamaq üzrə ayrılıb. Kovalın casusluq fəaliyyətlərinin üstünün açılması isə 2002-ci ildə baş tutdu.
2007-ci ildə Rusiya prezidenti Vladimir Putin tərəfindən Corc Kovala "xüsusi vəzifələrdə nümayiş etdirdiyi cəsarət və qəhrəmanlıq" fəaliyyətinə görə Rusiya Federasiyasının Qəhrəmanı adı verilmişdir.
İlk illəri
Corc Kovalın atası Abram Koval 1910-cu ildə doğulduğu Telexanı tərk edərək Amerika Birləşmiş Ştatlarının Ayova ştatının, Su-Siti şəhərində məskunlaşaraq dülgərlik etməyə başlayıb. Həyat yoldaşı Etel Şenitski Kovalla birlikdə İsa, Corc və Qabriel adlarında üç oğlunu böyütmüşdür.
Mərkəz Liseyində təhsil alan Corc Koval qonşularının dediyinə görə kommunist ideyalarından açıq şəkildə danışırdı. O, Mərkəz Liseyində təhsilinə davam edərkən uğurlu tələbələrdən ibarət olan Fəxri Cəmiyyətin və debat komandasının üzvü idi. O, 1929-cu ildə 15 yaşında liseydən məzun oldu. Bu müddət ərzində Böyük böhran dərinləşdiyindən ailəsi Su-Sitidən ayrılıb. Abram Koval Sovet İttifaqında Yəhudi Müstəmləkəçiliyi Təşkilatının katibi olub. Koval ailəsi 1932-ci ildə yəhudilərin çoxluqda yaşaması səbəbilə Amerika Birləşmiş Ştatları ailə pasportu ilə səyahət edərək Birobicana köç etdi.
Koval ailəsi, kollektiv bir fermada işlədi. Pol Novik, Nyu-Yorkda dərc olunan kommunist fikirləri ilə məşhur olan yerli bir qəzetdə yer alan Koval ailəsinin başlıq olduğu məqalədə, ailənin "kiçik tacirlik qeyri-müəyyənliyini geridə qoyub, özləri və uşaqları üçün narahatsızlıqdan uzaq bir həyata üstünlük verdiyini" yazmışdır. Corc Koval, özünün rus dili bacarıqlarını inkişaf etdirdi və 1934-cü ildə Rusiya Kimya Texnologiyası Universitetində oxumağa başladı. Universitetdə tanış olduğu Lüdmila İvanova ilə daha sonra zamanda evləndi. Beş il sonra məzun olan Koval, Sovet vətəndaşlığı aldı. Uğurlu bir tələbə olduğu qəbul edildi və imtahansız doktorantura oxumasına icazə verildi.
Fəaliyyət və casusluq
thumb|Corc Kovalın da işlədiyi Oak Ridge şəhərindəki uran zənginləşdirmə təsisindəki "Calutron qızları" adlandırılan işçilər.
Universitetdən məzun olduqdan sonra Sovet Baş Kəşfiyyat İdarəsi (BKİ) tərəfindən işə qəbul olundu. Diplomunu aldığı zaman casusluq vəzifəsinin hissəsi olan bir əmr altında Moskvanı tərk etdi. 1939-cu ildə, birdən-birə ortadan yox olduğunu açıqlamaq üçün Qızıl Orduya hərbi xidmətə çağırıldı. Ailəsinin Amerika Birləşmiş Ştatları ailə pasportundan imtina etməsinə baxmayaraq Koval, 1940-cı ildə qeyri-qanuni yollar ilə Amerika Birləşmiş Ştatlarına bir casus kimi qayıtdı. Kod adı Delmar olaraq müəyyənləşdirildi. Əvvəlcə San-Fransiskoya, sonra isə Nyu-Yorka getdi. Koval, iş yoldaşlarına Nyu-Yorklu olduğunu və ailənin yeganə uşağı olduğunu dedi. Kovalın kimyəvi silahlarda istifadə ediləcək toksinlər haqqında məlumat toplayarkən taxma adla çalışması planlaşdırsa da, sonrakı dövrdə işlədiyi yer rəhbərləri əsl adı ilə işləməsinə qərar verdilər.
II Dünya Müharibəsinin əvvəllərinə təsadüf edən sentyabr 1940-cı ildə, ABŞ Prezidenti Franklin D. Ruzvelt məcburi hərbi xidmətə dair bir bəyanat verdi. Bu hadisələrdən sonra, Koval 2 yanvar 1942-ci ildə rəsmi olaraq Amerika Birləşmiş Ştatları Silahlı Qüvvələri tərkibinə girdi. Reyvn Elektrik Şirkətinin rəhbərliyi, onun hərbi vəzifəsini bir il müddətinə 1942-ci il fevral ayına qədər müvəqqəti olaraq hərbi xidmətdən azad edildi. Bu müddət ərzində Baş Kəşfiyyat İdarəsinin rəhbərləri kimyəvi silahlarla bağlı məlumatları bir an əvvəl Sovet İttifaqına verilməsinin zəruri olduğunu, məcburi hərbi xidmət azad olunması üçün verildiyi vaxt bitdiyi təqdirdə bunu edə bilməyəcəyini bildirdi. Müvəqqəti azad olunma başa çatdıqdan sonra Koval, Amerika Birləşmiş Ştatları Ordusunda yenidən çağırıldı. Nyu-Cersidəki Fort Diksdə əsas hərbi təhsilini almasının ardından Çarlston Qalasına sövq edildi və buradakı 3410-cu Xüsusi Təhsil və Vəzifə Vahidində əsgər olaraq fəaliyyət göstərdi. 11 avqust 1943-cü ildə, istedadlı seçicilərə təhsil və texniki təhsil vermək üçün 1942-ci ilin dekabrında qurulan bir məntəqə olan Ordu İxtisas Təhsil Proqramına köçürüldü. Koval, Nyu-York Şəhər Kollecinə girərək elektrik mühəndisliyi oxudu. Bu dövrdəki sinif yoldaşları Kovala "tapşırıqlarını həll etməyən zəif tələbə" olaraq baxdıqlarını, Sovet təhsili və həyat yoldaşı haqqında heç nə bilmədiklərini ifadə etmişlər. Kollec dövründən olan dostları da siyasət və Sovet İttifaqı haqqında birlikdə heç mübahisə etmədiklərini də bildirmişlər.
Atomla bağlı gizli sirləri
thumb|243x243px|Hazırda Moskva Politexnik Muzeyində olan ilk Sovet [[Nüvə silahı|nüvə silah modeli RDS-1. Kovalın verdiyi məlumatlar sayəsində Sovet İttifaqı RDS-1-i daha tez sınamaq şansı əldə etmişdir.]] Müharibənin Antihitler koalisiyasının xeyrinə ilərləməsi ilə birlikdə İxtisas Təhsil Proqramı 1944-cü ilin əvvəllərində dayandırıldı və Nyu-York Şəhər Kollecində sinif yoldaşlarının çoxu piyada olaraq xidmət göstərərkən, Koval ilə bir sinif yoldaşı Xüsusi Mühəndis Falanqa İttifaqına seçilmişdi. Bu prosesdə Amerika Birləşmiş Ştatları, Kanada və Birləşmiş Krallıq tərəfindən atom bombası hazırlamaq, mühəndisliyini və emalını həyata keçirmək məqsədilə birgə qurduğu gizli Manhetten layihəsində işləmək tapşırıldı. Tennessidəki        Ok-Ridceyə təyin edildi. O vaxt layihədə vəzifə alan elm insanları, zənginləşdirilmiş uranium və plutonium əsaslı bombaları araşdırırdılar. Ok-Ridcdəki laboratoriyalar, hər ikisinin inkişaf mərkəzi oldu. Layihə, insan ehtiyatlarının çatışmazlığı səbəbindən pisə getdi və ordudan texniki olaraq xüsusi bacarıqlı adamlar tələb olundu.
Koval, vəzifəsi artırılaraq, 27 iyun 1945-ci ildə Ok-Ridcdəki polonium katalizatorlarının emal edildiyi bir yer olan Dayton layihəsi çərçivəsində toplanan gizli bir laboratoriyaya göndərildi. Dünyanın ilk atom bombası həmin ilin 16 iyul günü Nyu-Meksikoda partladıldı. Atom bombalarının 6 avqust və 9 avqust tarixlərində Yaponiyaya atılmasından sonra Yaponiya təslim oldu və II Dünya Müharibəsi başa çatdı. Sovet İttifaqı, öz atom bombasını inkişaf etdirmək istiqamətində səylərini artırdı. Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsi (CIA), Sovet İttifaqının, 1950-1953-ci illərə qədər uğurlu olmayacağını təxmin edərkən 29 avqust 1949-cu ildə ilk Sovet RDS-1 atom bombasının sınağı həyata keçirildi. Sovet hərbi rəsmilərinə görə, hərbi kəşfiyyat agenti "Delmar Koval" tərəfindən hazırlanan "tarif", hazırlanan plutoniumun katalizatoru rolunu oynadı. Kovalın informasiya təminatı Sovet İttifaqının nüvə silah inkişaf etdirməsi üçün lazım olan müddəti dəfələrlə azaldıb.
Sovet atom bombası layihəsinin bir hissəsi kimi gizli araşdırma və təkmilləşdirmələrdən sonra, Qazaxıstan Sovet Sosialist Respublikasının Semipalatinsk test sahəsində həyata keçirilən partlayış, amerikalılar tərəfindən İosif Stalinə həsr olunmuş "Co" kod adı ilə anıldı.
Müharibədən sonrakı illərdə
Koval II Dünya Müharibəsindən sonra silahlı qüvvələrdən qovuldu. Nyu-York Şəhər Kollecinə qayıdaraq bakalavr təhsilini 1 fevral 1948-ci ildə elektrik mühəndisliyi fakultəsini tamamladı. Dostlarına Polşa və ya İsrailə səyahət etməyi düşündüyünü deyən Koval, altı ay ərzində Avropa səyahəti üçün pasport hazırlayıb. rus Qəzetinə görə Kovalın Amerika Birləşmiş Ştatlarından ayrılmasının səbəbi qarşı kəşfiyyat agentlərinin bir Sovet yığıncağından sonra, Kovalın ailəsinin Sovet keçmişinə dair məlumatları kəşf etməsi olmuşdur. oktyabr 1948-ci ildə dəniz yolu ilə Amerika Birləşmiş Ştatlarından ayrıldı və ölkəyə bir daha qayıtmadı. Təhsil və tədqiqat vəzifələrini rədd edən Koval, sonradan Sovet Baş Kəşfiyyat İdarəsinin (BKİ) əlaqə bölməsinə müraciət edərək D. Mendeleyev Rusiya Kimya Texnologiyası Universitetinin laboratoriya assistentliyi vəzifəsini yerinə yetirdi. Sonra burada müəllimliyə başladı. 1949-cu ildə Qızıl Ordudakı vəzifəsindən ayrılıb D. Mendeleyev Rusiya Kimya Texnologiya Universitetinə qayıdandan sonra bir alim olaraq həyatını davam etdirdi. Universitetdə tədqiqatlar aparmağa başladı və iki il sonra tezisini təqdim edib. 1953-cü ildən etibarən dosent olaraq təxminən 40 il akademik olaraq dərslər verdi.
1999-cu ildə Rusiyadaki evində yaşayarkən, Amerika Birləşmiş Ştatlarının II Dünya Müharibəsi veteranlarına sosial təhlükəsizlik təqaüdü edəcəyini eşitdi. Müraciət edən Koval, 2000-ci ildə İctimai Təhlükəsizlik Mərkəzi Təhlükəsizlik Ofisi "Sizə təqaüd yardımı almağa layiq görülmədiyinizi demək üçün yazırıq" yazılı tək cümləlik məktub aldı.
Koval, casusluqdan sonrakı həyatını "hadisəsiz bir həyat" kimi səciyyələndirdi. Ailəsinin Baş Kəşfiyyat İdarəsi üçün işlədiyini bilirdi, lakin bu məsələ sonradan heç vaxt danışılmadı. Sovet İttifaqına qayıdanda yüksək bir Sovet mükafatı almaması Kovalı narahat etdi. Verdiyi bir müsahibədə, "Karyera adamlarına çox böyük mükafatlar verildi" ifadələrini istifadə etmişdir. Həmçinin "Şükür edirəm ki, özümü bir QULAQ-da tapmadım, düşündüyüm kimi" dedi. 1985-ci ildə ona 2-ci dərəcə Vətən Müharibəsi Ordeni verildi. Koval, 31 yanvar 2006-cı ildə Moskvadakı mənzilində 92 yaşında həyatını itirdi. Koval, ölümündən bir neçə gün əvvəl özünü ziyarətə gələn Baş Kəşfiyyat İdarəsi nümayəndələrinə, "Artıq məndən bağlı danışmağınızda bir zərər yoxdur" demişdir.
Kimliyinin ortaya çıxması və sonrası
thumb|215x215px|[[Rusiya Federasiyası Prezidenti|Rusiya prezidenti Vladimir Putin Corc Koval adına verilən Rusiya Federasiyası Qəhrəmanı mükafatını Rusiya Müdafiə Naziri Anatoli Serdyukova təqdim edir. 2 noyabr, 2007.]]
Müharibədən sonra Ethel və Yulius Rozenberq ilə Klaus Fuks kimi casuslar yaxalanarkən Kovalın illərlə fərq edilmədiyi məlum oldu. Bəzi mənbələr fərq edilməməsinin səbəbləri arasında, xidmət daxili siyasətlərdə çalışan insanlar üzərində sıx təhlükəsizlik yoxlamalarının edilməməsini və Amerika Birləşmiş Ştatları hökumətinin siyasi məsələlər qədər elmi məsələlərin üzərində olmamasını göstərirdi. 1950-ci illərdə FBI, əhatəli olaraq döyüş hadisələrini araşdırıb və bu çərçivədə Kovalın keçmiş həmkarları ilə görüşlər keçirib. Danışıqlar nəticəsində Kovalın bir casus ola biləcəyi təəssüratı yarandı. Buna qarşı Amerika Birləşmiş Ştatları hökuməti Kovalın fəaliyyətlərinin ortaya çıxmasından qaynaqlanacaq siyasi zədədən və yaranacaq mənfi təəssüratdan çəkindiyi üçün casusluq fəaliyyətlərinin açıqlanması təxminən altmış il gizli saxlanılıb.
2000-ci illərə qədər gizli olan Kovalın casusluq fəaliyyətləri 2002-ci ildə nəşr olunan "Baş Kəşfiyyat İdarəsi və Atom Bombası" adlı kitab dərc olunandan sonra ortaya çıxdı. Kitabda Kovalın kod adından bəhs edilib və əks-kəşfiyyat qruplarından qaçan bir neçə casus kimi tanıdılıb. Ölümündən təxminən 22 ay sonra, 3 noyabr 2007-ci ildə Rusiya prezidenti Vladimir Putin Kovala Rusiya Federasiyası Qəhrəmanı mükafatının verilməsinə qərar verib. Mükafatı Kovalın adına Rusiya Müdafiə Naziri Anatoli Serdyukov aldı. Koval bu mükafatla təltif olunanda Rusiya Dövlət Rəhbərliyi "Delmar kod adı altında fəaliyyət göstərən Cənab Koval, Sovet İttifaqının özünə xas bir atom bombası inkişaf etdirməsi üçün lazım olan əhəmiyyətli dərəcədə sürətləndirməyə köməkçi olan məlumatları ötürmüşdür" ifadələrindən istifadə etmişdir.
Trichilia blanchetii
—  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Bulbophyllum tahitense
(Bulbophyllum tahitense) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Procter & Gamble
Procter & Gamble — Mərkəzi ABŞ-də yerləşən təmizləyici vasitələr və şəxsi qayğı məhsulları istehsalı ilə məşğul olan şirkət. P&G-nin mərkəzi qərargahı Amerika Birləşmiş Ştatlarının Ohayo ştatının Sinsinnati şəhərində yerləşir. Şirkətin əsası 1837-ci ildə Böyük Britaniyadan olan sərmayeçilər Vilyam Prokter və Ceyms Qembl tərəfindən qoyulmuşdur. Fəaliyyətə başladığı ilk illərdən təmizləyici vasitələr və şəxsi qayğı məhsulları istehsalı ilə məşğul olan şirkət zamanla fəaliyyət sferasını genişləndirmiş və istehsal etdiyi məhsulların çeşidini artırmışdır. Chief Executive Magazine jurnalının apardığı araşdırmalardan sonra P&G liderlik bacarıqlarının inkişaf etdirilməsi üçün ən yaxşı 40 şirkətdən biri seçilmişdir.
Tarixi
1837-ci il ABŞ-də yeni bir iş qurmaq üçün heç də münasib zaman hesab olunmurdu. Ohayo ştatının Sinsinnati şəhəri yeni formalaşan bir iş mərkəzi olsada ölkənin ümumi mənzərəsi yeni bir böhranın hər an başlana biləcəyini göstəriridi. Həmin dönəmdə onlarla bankın iflas etməsi mütəxəssislərin bu barədə olan ehtimallarını daha da gücləndirdi. 1837-ci ildə Vilyam Prokter və Ceyms Qemblın planlarına Sinsinnati şəhərinə köçüb burada yaşamaq daxil deyildi. Şəhər hələ XIX əsrin əvvəllərində sürətlə inkişaf edən və böyüyən bir mərkəz olsada İngiltərədən gələn Vilyamın və İrlandiyadan gələn Ceymsin niyyəti qərb ştatlarına doğru irəliləmək idi. Ancaq bu istək hər iki şəxsin eyni şəhərdə rastlaşmasından sonra təxirə salındı.
thumb|left|200px|Procter & Gamble şirkətinin ilk brendi hesab olunan [[İvory (sabun)|İvory sabunların reklam edildiyi afişa Sizin bir tək sabuna ehtiyacınız var — İvory sabunlarına başlığı altında bazara çıxarılmışdı. (1898)]]
1837-ci ilin 12 aprel tarixində Vilyam Prokter və Ceyms Qembl birlikdə parafindən alınan şam və sabun istehsalına başladılar. Həmin ilin 22 avqust tarixində isə adam başına 3596.47 dollar sərmayə ilə bu ortaq fəaliyyətlərini rəsmiləşdirdilər. 1858–1859-cu illər ərzində satışdan 1 milyon dollar əldə edildi. Artıq şirkətin 80 nəfər işçisi vardı. 1861-ci ildə başlayan ABŞ Vətəndaş müharibəsi zamanı şirkət Amerika Konfederativ Ştatlarına qarşı mübarizə aparan ABŞ ordusu üçün şam və sabun istehsalını öz üzərinə götürdü. 1879-cu ildə şirkətin yeri markası olan və suyun səthində qala bilən İvory sabunları istehsal olunmağa başlandı.
Yeni bazarlara çıxış
thumb|left|190px|Procter & Gamble şirkətinin indiki rəhbəri [[Alan Corc Lafley.]] thumb|right|200px|P&G-nin [[Ohayo ştatının Sinsinnati şəhərində yerləşən mənzil qərargahı.]]
1879-cu ildən istehsal olunan İvory sabunlarından sonra şirkətin digər bir səs gətirəcək brendi Tide 1946-cı ildə bazara çıxarıldı. Yuyucu toz olan Tide qısa zamanda bazarda mövcud olan digər yuyucu toz markalarını üstələyə bildi və alıcılar tərəfindən ən çox tərcih edilən markaya çevrildi. Tide markasından gələn uğur o qədər yüksək olmuşdu ki, şirkət Şimali Amerikadan bu markanın satışından əldə edilən gəlirlə mövcud markanın digər qitələrdə yerləşən ölkələrdə də qısa zamanda yaymağı bacardı.
Tide markasının bazara çıxarılmasının ardından keçən illər ərzində şirkət özünü bir çox yeni sahədə sınamağa başladı. İlk floridli diş məcunu olan Crest Amerikan Diş Həkimləri Birliyindən müsbət rəy aldı və bazarda öz sahəsi üzrə lider oldu. P&G yumuşaq kağız məmulatlarının və uşaq bezlərinin istehsalı sahəsində ixtisaslaşmağa başlaması 1961-ci ildə yeni markanın Pampers-in yaranması ilə nəticələndi. Pampers yumşaq, tək istifadəli uşaq bezləri idi və ilk dəfə olaraq uşaq bezi markası P&G tərəfindən dünya bazarına çıxarılmış oldu. Yeni yaradılan marka və məhsullar istehlakçılar tərəfindən böyük maraqla qarşılanırdı.
Ancaq ən önəmlisi şirkətin daim yeniləşən və dəyişən beynəlxalq bazara uyğunlaşması idi. Fəaliyyət çoğrafiyasını genişləndirmək üçün bir-birinin ardınca Meksika, Avropa ölkələrində və Yaponiyada yeni mərkəzlər yaradıldı. 1980-ci ildə P&G dünyanın 23 ölkəsində fəaliyyət göstərirdi və satışlardan əldə edilən gəlir 1945-ci illə müqayisədə 35 dəfə artaraq 11 milyard dollara yaxınlaşmışdı.
Yaxın tarix və mövcud durum
thumb|right|320px|Şirkətin [[İngiltərənin Esseks əyalətində yerləşən istehsalat fabrikası.]] Procter & Gamble 1980-ci ildə 150 yaşını qeyd etməyə hazırlaşarkən tarixinin ən böyük qloballaşma layihələrindən birinə hazırlaşırdı. Şərq sahillərinə yaxın ərazilərdə iki nəfər gəncin ortaqlıq şirkəti kimi qurulan P&G 80-ci illərdə ABŞ-nin ən böyük şirkətlərinin birinə çevrilmişdi. Qarşıda iki mühüm hədəfi yerinə yetirmək kimi mühüm məsələ dayanırdı. Bunlardan birincisi şirkətin səhiyyə sahəsinə addım atması ilə baş verdi.
1982-ci ildə Norwich Eaton Pharmaceuticals və 1985-ci ildə Richardson-Vicks şirkətləri satın alındı. Kosmetika və ətiryyat sahəsində isə şirkət öz nüfuzunu 80-ci illərin sonu 90-cı illərin əvvəllərində Noxell, Max Factor və Ellen Betrix kimi brendləri satın alaraq ortaya qoymuş oldu. P&G-yə qoşulan yeni markalar şirkətin böyümə yolunda atdığı addımları daha da sürətləndirdi və mövcud nüfuzun bir qədərdə yüksəlməsi ilə nəticələndi. Xüsusəndə Richardson-Vicks və Max Factorun satın alınması şirkətə əlavə güc qatdı. P&G şəbəkəsinin sürətlə genişlənməsini nəzərə alan rəhbərlik ABŞ, Avropa, Latın Amerikası və Yaponiya kimi ərazilərdə yeni P&G araşdırma mərkəzləri yaratdı.
Mövcud inkişaf prosesi nəticəsində Pampers, Always, Pantene, Tide, Ariel, Blend-a-Med, Vicks və Oil of Olaz kimi brendlər dünya bazarında liderliyi ələ keçirməyi bacardı. P&G 2001-ci ildə Bristol-Myers Squibb Co şirkətindən saç boyaları və saç qulluğu üzrə dünya lideri olan Clairol brendini aldı. 2002-ci ildə yaradılmasının 165-ci ilini qeyd edən şirkətin idarə heyətinə, hələdə bu vəzifədə çalışan Alan Corc Lafley gətirildi.
Məhsul platformasında Pampers, Tide, Ariel, Always, Pantene və Blend-a-Med kimi dünya markalarını toplayan şirkət 2003-cü ildə Wella AG-ni, 2005-ci ildə isə Gillette markasını şirkətə birləşdirdi. P&G bu gündə uğurlu strategiyası nəticəsində sürətlə böyüməyə və inkişaf etməyə davam edir. 2014-cü ildə şirkətin 70-dən çox ölkədə fəaliyyət göstərən nümayəndəlikləri 180 ölkədə məhsul satışının təşkil edilməsi ilə məşğuldur. Dünya üzrə aparılan araşdırmalar nəticəsinə görə gündəlik şəkildə 4.8 milyard insan P&G tərəfindən istehsal edilmiş məhsullardan istifadə edir və ya alır.
P&G Azərbaycanda
Procter & Gamble şirkəti 1996-cı ildən etibarən Azərbaycanda fəaliyyət göstərir. Bu müddət ərzində şirkət məhsulların istehsalı və satışı ilə yanaşı bir sıra sosial layihələrdə də aktiv iştirak etmişdir. Ümumdünya Uşaqların Müdafiəsi Günü ərəfəsində şirkət tərəfindən Pampers Ekspertlər Heyəti layihəsi keçirilmişdir. Bu layihə ana və ana olacaq xanımların hamiləlik və körpənin böyüməsi dönəmində yaşadıqları təcrübəni paylaşmağa, onları maraqlandıran suallara cavab tapmağa və həkimlərin məsləhətlərindən faydalanmağa hesablanmışdır. Şirkət hər bir ölkədə olduğu kimi Azərbaycanda da işçilərinin peşəkar fəaliyyət göstərməsi üçün lazım olan şəraiti yaradır.
Hafiz Heydərov
Hafiz Heydərov (tam adı: Heydərov Hafiz Qurban oğlu) — Azərbaycan jurnalisti.
Həyatı
11 iyun 1983-cü ildə Zaqatala rayonunun Aşağı Tala kəndində anadan olmuşdur. 1989-cu ildə Aşağı Tala kəndi 3 saylı məktəbdə I sinfinə gedib. 2000-ci ildə Aşağı Tala kəndi 1 saylı orta məktəbi bitirmişdir. 2001-ci ildə ali məktəbə daxil olub. 2006-cı ildə ali təhsilini başa vuraraq hərbi xidmətə yollanıb. Müdafiə Nazirliyinin Naxçıvan Muxtar Respublikasında yerləşən "N" saylı hərbi hissəsində həqiqi hərbi xidmət keçib və 2007-ci ildə hərbi xidməti başa vurub. 14 il Azəri-Press İnformasiya Agentliyində (APA) çalışıb. Hafiz Heydərov hazırda "Lent.az" saytının baş redaktorudur.
Ailəlidir, iki övladı var.
Mükafatlar
2017-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin "Azərbaycan mətbuat işçilərinin sosial müdafiəsinin gücləndirilməsinə dair əlavə tədbirlər haqqında" 2013-cü il 22 iyul tarixli, 3011 saylı Sərəncamı əsasında KİV əməkdaşları üçün inşa edilmiş binada mənzillə təmin olunub.
2019-cu ildə "Azərbaycan Sərhəd Mühafizəsinin 100 illiyi (1919-2019)" Azərbaycan Respublikasının yubiley medalı ilə təltif olunub.
Senecio flagellifolius
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Qlasnost
Qlasnost (, aşkarlıq) və ya Aşkarlıq — SSRİ-nin son dövründə Mixail Qorbaçovun liderliyində ölkədə xüsusilə iqtisadi problemlərə son vermək məqsədiylə tətbiq siyasətlərin hamısına verilən addır. 1985-ci ildə tətbiq olunmağa başlamış, SSRİ-nin dağılmasıyla sona çatmışdır.
Nanyan
Nanyan – Çində şəhər.
Ədəbi tənqid
Әdəbi tənqid — әdәbiyyatşünaslığın әsas sahәlәrindәn biri; әdәbi prosesin, bәdii әsәrlәrin izahına, tәhlilinә, qiymәtlәndirilmәsinә, hәmçinin yaradıcılıq prinsiplәrinin müәyyәnlәşdirilmәsinә vә tәsdiqinә hәsr edilәn әdәbi-bәdii yaradıcılıq növü. Ədəbi tənqidin vәzifәsi müasir әdәbi prosesi, yeni yaradılan әsәrlәri, habelә keçmiş irsi müasir ictimai vә әdәbi-estetik tәlәblәr baxımından dәyәrlәndirmәkdir. Şәrq әdәbiyyatşünaslığında bu termin müstәqim anlamında da işlәnmiş, әsasәn, bәdii әsәrin qüsurlarını ortaya çıxaran elm hesab olunmuşdur. Qәrb ölkәlәrindә Ədəbi tənqidin tarixi әdәbiyyatşünaslığın inkişafı ilә sıx bağlı olmuş, әdәbiyyatın tәnqidi müzakirәsi bәdii әsәrin meydana gәlmәsi ilә eyni vaxta tәsadüf etmişdir.
Ümumi məlumat
müasir ədəbi proseslə məşğul olur. Tənqidçi yaranmaqda olan ədəbiyyatın dəyərini müəyyən edir, ayrı-ayrı ədəbi-bədii nümunələrə, yazıçıların yaradıcılığına qiymət verir, ümumiləşdirmələr aparır, müasir ədəbi prosesin dərk edilməsində oxucuya kömək edir. Azərbaycan ədəbi tənqidinin banisi Mirzə Fətəli Axundov sayılır. Әdəbiyyat tarixçisindən və nəzəriyyəçisindən fərqli olaraq, tənqidçi elmlə yaradıcılıq təcrübəsini əlaqələndirir, yazıçı ilə oxucu arasında anlaşma, ünsiyyət yaradır.
Ədəbi tənqid (və ya ədəbi tədqiqatlar) ədəbiyyatın öyrənilməsi, qiymətləndirilməsi və təfsiridir. Müasir ədəbi tənqid tez-tez ədəbi nəzəriyyədən təsirlənir, bu, ədəbiyyatın məqsəd və metodlarının fəlsəfi müzakirəsidir. Bu iki fəaliyyət yaxından əlaqəli olmasına baxmayaraq, ədəbi tənqidçilərin və ədəbi nəzəriyyəçilərin fikri həmişə eyni olmur.
Ədəbi tənqidin ədəbiyyat nəzəriyyəsi ndən ayrı bir tədqiqat sahəsi hesab edilməsi və ya əksinə, kitablar barəsində rəy bildirməkdən fərqli olması mübahisəli məsələdir. Məsələn, "Ədəbiyyat nəzəriyyəsi və ədəbi tənqid ilə bağlı Cons Hopkins Qaydın Təlimatları" ədəbi tənqid və ədəbiyyat nəzəriyyəsi arasında heç bir fərq qoymur və demək olar ki, eyni anlayışı təsvir etmək üçün eyni termindən istifadə edir. Bəzi tənqidçilər ədəbi tənqidi ədəbi nəzəriyyənin praktik tətbiqi hesab edirlər, çünki tənqid həmişə xüsusi ədəbi əsərlərlə birbaşa məşğul olur, ədəbiyyat nəzəriyyəsi isə daha ümumi və ya abstrakt ola bilər.
Ədəbi tənqid tez-tez inşa və ya kitab şəklində dərc olunur. Akademik ədəbi tənqidçilər ədəbiyyat şöbələrində dərs deyirlər və akademik jurnallarda dərc edirlər və daha çox məşhur tənqidçilər, Times Literary Supplement, New York Times Book Review, New York Review of Books, London Review of Books, Nation, and The New Yorker kimi dövrü mətbuatda əsərlərini yayımlayırlar.
Klassik və orta əsr ədəbi tənqidi
Ədəbi tənqidi ədəbiyyat olduğu müddətcə mövcud olmuşdur. Aristotel e.ə. 4-cü əsrdə müasir sənət əsərlərinin bir çox xüsusi tənqidləri ilə ədəbi formaların tipologiyası və təsviri olan “Poetika” əsərini yazmışdır. Poeziya ilk dəfə ədəbi tədqiqatlarda hələ də vacib olan mimesis və katarsis anlayışlarını inkişaf etdirmişdir. Platon un poeziyaya istiqamətli, ikitərəfli və yalan kimi yanaşmaları da təsirlidir. Eyni zamanda Bharata Muni, Natya Şastra qədim Hind ədəbiyyatı və Sanskrit dramasında ədəbi tənqid yazmışdı.
Daha sonralar klassik və orta əsr tənqidləri tez-tez dini mətnlərə yönəldilmişdir və hermenevtika nın və mətnlərin dini ənənələri dünyəvi mətnlərin öyrənilməsinə böyük təsir göstərmişdir. Bu xüsusilə üç İbrahimi dinlər in ədəbi ənənələri idi: Yəhudi ədəbiyyatı, Xristian ədəbiyyatı və İslam ədəbiyyatı.
İntibah dövrünün ədəbi tənqidi
İntibah dövrü nün ədəbi tənqidi şairi və müəllifi uzun bir ədəbi ənənənin qoruyub saxlayaraq və ədəbi tənqidi mədəniyyət in mərkəzi fiqur hesab edərək ədəbi neoklasisizmə forma və məzmun birliyinin klassik ideyalarının inkişaf etdirirdi. İntibah dövrünün ədəbi tənqidinin yaranması 1498-ci ildə klassik mətnlərin bərpası ilə, xüsusən, Aristotelin “Poetika”-sının Giorgio Vallan tərəfindən Latın tərcüməsi ilə başladı. Aristotelin əsərləri, xüsusilə “Poetika” əsəri XVIII əsrin sonlarına qədər ədəbi tənqidlərə ən mühüm təsir göstərmişdir. Lodoviko Kastelvetro 1570-ci ildə Aristotelin “Poetika” əsəri ilə əlaqədar şərh yazan ən nüfuzlu İntibah dövrü tənqidçilərindən biri idi.
Maarifçilik dövrünün ədəbi tənqidi
Maarifçilik dövrü ndə (1700-1800-cü illər) ədəbi tənqid ixtira və çap mətbuatının istifadəsi ilə daha da məşhurlaşdı. Bu dövrdə ictimai səviyyəsində savadlılıq dərəcələri yüksəlməyə başladı, artıq oxumaq sadəcə zəngin təbəqə və ya elmi adamalrı üçün deyildi. İctimai savadlılığın yüksəlməsi və çapın sürətlənməsi ilə ədəbi tənqid də inkişaf elədi. Oxumaq artıq yalnız təhsil məqsədləri və ya müqəddəs bir dini vəzifə kimi nəzərdən keçirilmirdi; o, artıq bir əyləncə növü idi. Ədəbi tənqidlər aydın, əhatəli, dəqiq yazı və ya yazıçıların dini inanclarının mübahisəli meyarları da daxil olmaqla dəyərlər və yazı üslublarından təsirlənmişdir. Bu tənqidi rəylər bir çox dərgilərdə və qəzetlərdə dərc edilmişdir. Conatan Svift in bir çox əsərləri, xüsusilə, “Qulliverin səyahəti” kitabı tənqid edilmişdir və bir tənqidçi onları “"Yahoo"-ların xəyanətkar hekayəsi” adlandırmışdır.
19-cu əsr Romantizmin ədəbi tənqidi
XIX əsrin əvvəllərində İngilis romantik hərəkatı ənənəvi ədəbiyyata yeni estetik fikirlər gətirmişdir. Məsələn, ədəbiyyatın məqsədi həmişə gözəl, nəcib və ya mükəmməl olmur, ancaq ədəbiyyat özü ümumi mövzunu orta səviyyəyə qaldıra bilər. Alman klassissizminin gec inkişafından sonra yaxından təqib olunan alman romantizmi ingilis ədəbiyyatının oxucularına şüurlu şəkildə görünən parçalanma estetikasını vurğuladı. XIX əsrin sonlarında Metyu Arnold kimi öz ədəbi yazılarına görə ədəbi tənqidləri ilə tanınan müəlliflər daha çox diqqəti çəkmişdir.
Yeni kritisizm
Lakin bu estetik hərəkatların hamısı eyni dərəcədə vacibdir; ədəbi tənqidlərlə bağlı mövcud fikirlər demək olar ki, tamamilə XX əsrin əvvəllərində götürülmüş yeni istiqamətdən yaranır. Əsrin əvvəllərində rus formalizmi kimi tanınan tənqidi məktəb və bir qədər sonra İngiltərə də və ABŞ-də yeni kritisizm ingilisdilli dünyada ədəbiyyatın öyrənilməsi və müzakirəsinə hakim olmuşdur.
Nəzəriyyəsi
İngilis və Amerika ədəbi-estetik fikrində 1960-cı illərin sonlarına qədər Yeni Kritisizm az və ya çox dərəcədə üstünlük təşkil edirdi. Həmin dövrdə Anqlo-Amerika universitetlərinin ədəbiyyat şöbələri strukturizm, sonra post-strukturizm və digər qitə fəlsəfəsi nin təsirindən daha aydın fəlsəfi ədəbi nəzəriyyənin yüksəlməsinə şahidlik etməyə başladılar. 1980-ci illərin ortalarına qədər, "nəzəriyyəyə" marağın artması davam etdi. Bir çox tənqidçilər, şübhəsiz ki, nəzəri araşdırmalardan təsirlənsə də, onlar üçün sadəcə metodologiya və fəlsəfi fərziyyələr haqqında yazı yazmaq deyil, adət-ənənəni şərh etmək rahat idi.
Kitabın tarixi
Bədii tənqidin digər formaları ilə əlaqəli kitabın tarixi biblioqrafiya, mədəniyyət tarixi, ədəbiyyat tarixi və mediya nəzəriyyəsi metodlarına əsaslanan fənlərarası tədqiqat sahəsidir.Mətnlərin və onların maddi formalarının istehsal, tiraj və qəbulu ilə əlaqədar, kitab tarixləri əsasən metafizik formalarını maddi cəhətdən birləşdirməyə çalışır.