cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
İngiltərə
Al qızılgül və ağ qızılgül müharibələri
Yüzillik müharibədən sonra İngiltərənin daxilində iki əyan nəsli və onların tərəfdarları arasında hakimiyyət uğrunda müharibə başlandı. Müharibə 30 il (1455–1485) davam etdi. Onlardan birinin gerbində al qızılgül, o birinin gerbində isə ağ qızılgül olduğuna görə bu müharibəni al qızılgül və ağ qızılgül müharibələri adlandırırdılar. Bu müharibələrdə əyanlar, demək olar ki, bir-birini qırıb qurtardılar. Vuruşan əyan nəsillərindən birinin nümayəndəsi olan VII Henrix Tüdor (1485–1509) qalib gəldi və Tüdor sülaləsi (1485–1603) hakimiyyəti başlandı. XV əsrin sonu — XVI əsrin əvvəllərində İngiltərədə kral hakimiyyəti xeyli gücləndi.
XVI–XVII əsrlər
XVI əsrdə mahud istehsalı kəndlərdə də yayılırdı. Varlı adamlar yunu və dəzgahı kəndlilərə verir, kəndli istehsal etdiyi mahudu ancaq ona qaytarırdı. Varlı adamlar ustaları kənddə bir emalatxanaya toplayırdılar. Beləliklə, usta kəndlilər indi varlı adamların düzəltdiyi emalatxanada muzdla işləyirdi. Emalatxanın sahibinə kapitalist, işçiyə isə muzdlu fəhlə deyilirdi. Bu cür emalatxanalar kapitalist manufakturası adlanırdı. Sənətkarlar manufakturalarda işləməyə başladılar. Yoxsullar, şagirdlər və usta köməkçiləri manufakturada muzdlu fəhləyə çevrildilər.
1549-cu ildə çəpərləməyə qarşı İngiltərənin şərqində — Norfolk qraflığında xırda mülkədar Robert Ketin başçılığı ilə kəndli üsyanı başladı. Kəndlilər qraflığın paytaxtı Norviç şəhəri yaxınlığındakı meşədə məskən saldılar. Şəhərlilər də onlara qoşuldular. Üsyançılar Norviç şəhərini ələ keçirdilər. Kəndlilər 29 maddədən ibarət tələb hazırladılar. Onlar çəpərləmələrin dayandırılmasını, iri torpaq sahiblərinin icma örüşlərindən istifadə etmələrinin qadağan olunmasını və s. tələb edirdilər. Lakin kəndlilərin bu tələbi qəbul edilmədi. Üsyan məğlub oldu. Robert Ket edam olundu. Çəpərləmə davam etdi.
İngiltərənin dəniz ticarəti və müstəmləkələr uğrunda mübarizəsi
thumb|[[I Elizabet — Tüdorlar sülaləsinin sonuncu nümayəndəsi.]] XVI əsrin əvvəllərində dünya okeanlarında ağalıq uğrunda İngiltərə və İspaniya mübarizə aparırdı. Dəniz ticarətində İngiltərənin əsas rəqibi İspaniya idi. İspaniya başqa ölkələrin onun müstəmləkələrində ticarət aparmasını qadağan etmişdi. İngiltərə hökuməti bununla razılaşmadı. Elə buna görə də, İngiltərə dəniz quldurları İspaniya müstəmləkələrində, İspaniya sahillərində quldurluğu genişləndirdilər. İngiltərə kraliçası I Elizabeta Tüdor (1558–1603) ticarət və gəmiçiliyi, dəniz quldurluğunu əl altdan (gizli) müdafiə edirdi. O, İngiltərənin qüdrətli donanmasını yaratdı, dəniz quldurlarına kral donanmasının admiralı rütbəsini verdi.
İngiltərədə dəniz quldurluğu çox zaman qul alveri ilə birləşirdi. Gəmi sahibi Con Hokins London varlılarının köməyi ilə Afrikaya ekspedisiya təşkil etdi. Kraliça ona iki hərbi gəmi vermişdi. O, Afrikada 500 qul alıb İspaniyanın müstəmləkələrində satmaq istədi. Lakin ispan qubernatoru qul satmağa icazə vermədi. Hokins toplardan atəş açdı, qubernator qul satışına icazə verməyə məcbur oldu. Bu "qəhrəmanlığa" görə I Elizabeta Tüdor ona cəngavər rütbəsi verdi.
1588-ci ildə ispanlar 130 yelkənli gəmi və 20 min əsgərlə Temza çayının dənizə tökülən hissəsinə yaxınlaşdılar. İspanlar öz donanmalarını "məğlubedilməz Armada" adlandırırdılar. Armada böyük donanma deməkdir. 1588-ci ildə İngilis gəmiləri La-Manş boğazında ispan gəmilərinə hücum etdilər. 2 həftə davam edən döyüşdə ingilislər qalib gəldilər. İngilislər abordaj döyüş qaydasından istifadə etdilər. Abordaj gəmi bortu deməkdir. Döyüş zamanı düşmən gəmisi əks tərəfin gəmisinə yanaşır, qarmaqla onu öz gəmisinə bağlayır və düşmən gəmisinə keçib vuruşur. İspan gəmiləri Şimal dənizinə sıxışdırıldı. Qayalara dəyən gəmilər məhv oldu. Beləliklə, 1588-ci ildə İngiltərə-İspaniya müharibəsi nəticəsində İspaniyanın dəniz qüdrəti sarsıldı, dənizlərdə hökmranlıq tədricən İngiltərənin əlinə keçdi.
İngiltərənin ilk müstəmləkələri
İspaniyanın məğlub edilməsi ingilislərin yeni müstəmləkələr ələ keçirməsini asanlaşdırdı. 1607-ci ildə ingilislər Şimali Amerikanın şərq sahillərində özlərinin ilk müstəmləkəsi olan Virciniyanın əsasını qoydular. Buranın yerli əhalisi ingilisləri dostcasına qarşıladı. Lakin az sonra ingilislər onlara divan tutmağa başladı və bütöv tayfaları məhv etdilər.
İngilislər portuqaliyalıları Asiyada sıxışdırmağa başladılar. 1600-cü ildə yaranmış Ost-Hind şirkəti Böyük Moğol hökmdarından Hindistanda gömrüksüz ticarət etməyə icazə aldı.İngilis burjuaziyası öz ölkəsinin zəhmətkeşlərini istismar etmək, dəniz quldurluğu, çəpərləmələr, qul alveri, müstəmləkələri talamaq yolu ilə böyük sərvət topladı. Həmin sərvəti iri müəssisələr tikməyə sərf etdilər.
XVII əsr İngiltərə burjua inqilabı
Tüdorların xarici siyasət xətti XVII yüzilliyin əvvəlləri üçün İngiltərənin dəniz gücünün olduqca artmasına səbəb olmuşdu ki, sonrakı geosiyasət nəzəriyyəçiləri bunu İngiltərənin varlanmasının başlıca faktoru kimi qeyd edirdilər. Stüartlar sülaləsi hakimiyyətə gəldikdən sonra 1603–1614-cü illər arasındakı dövrdə 6 beynəlxalq şirkət təsis olunmuşdu ki, bunlar Qvineyadan Cənub-şərqi Asiyayadək müxtəlif ərazilərə yayılmışdı. İngiltərənin sürətlə varlanması gedişində Siti bankların dövlət siyasətinə təsiri güclənmişdi. Bu bankın ən güclü bankirlərindən biri Pimi kral Pim adlandırırdılar ki, bu şəxs parlament müxalifətinin başında dururdu.
thumbnail|[[Oliver Kromvel — Burjua İnqilabının başçısı.]] 1637-ci ildə Şotlandiyada üsyan başladıqdan sonra kral I Karl vəsait əldə edib üsyanı yatırmaq üçün 1640-cı ilin aprelində yenidən parlament çağırmağa məcbur oldu. Lakin cəmi üç həftədən sonra buraxıldığı üçün Qısamüddətli parlament adı ilə tarixə daxil oldu. Ölkədə mütləq monarxiyaya qarşı genişlənən siyasi mübarizə tezliklə I Karlı geri çəkilməyə vadar etdi. Şotland üsyanının yatırılması məsələsində kral parlamentdən dəstək qazana bilmədi. Çünki yeni vergilərin təyin olunması məsələsinə parlament razılıq vermədi.
Şotland üsyanı İngiltərəyə iki tərəfdən ciddi zərər verdi:
İngiltərə burjua inqilabının 1653–1659-cu illər dövrü Kromvel protektoratlığı dövrü adlanır. 1653-cü il 16 dekabrda Kromvel respublikanın lord-protektoru (müdafiəçisi) elan olundu. Respublikanın konstitusiyası qəbul edildi. Ölkə başında general-mayor dayanan dairələrə bölündü. Respublikanı Dövlət Şurası və parlament idarə edirdi. 1657-ci ilin mayında protektorluq irsi elan edildi və lordlar palatası bərpa edildi. 1658-ci ilin payızında Kromvelin ölümündən sonra 1658–1959-cu illərdə oğlu Riçard Kromvel lord -protektor oldu.
İngiltərə burjua inqilabının qələbəsi İngiltərənin dünya birinciliyi yoluna çıxmasını təmin etmişdi. İngiltərə tarixşünaslığı belə bir məsələdə həmrəydir ki, XVII əsrin sonları üçün inqilabdan sonra keçən 40 il ərzindəİngiltərə dünyanın ən böyük müstəmləkə dövlətinə çevrildi.
19-cu əsr
19-cu əsrin birinci yarısında İngiltərədə kapitalizmin inkişafı Avropanın başqa ölkələrinə nisbətən sürətlə gedirdi. 19-cu əsrin ortalarında fabriklər üçün lazım olan mexanizmlər, dəzgah və maşınların özləri də maşınlar vasitəsilə istehsal olunmğa başlayırdı. Bu, artıq sənaye çevrilişinin başa çatması demək idi. Maşınlar əl əməyini, eləcə də iri müəssisələr xırda müəssisələri sıxışdırıb aradan çıxarırdı. Istehsal təmərküzləşirdi. Ingiltərə burjiasiyasının dünya bazarlarında rəqibi yox idi. O dövrdə maşınları yalnız İngiltərə ixrac edirdi. Ingiltərə "dünyanın emalatxanası" rolunu oynayırdı. Nəqliyyatın yeni növü olan parovozlu dəmir yolların çəkilişinə təlabat artmışdı. 1825-ci ildə İngiltərədə dünyada ilk dəmir yolu çəkilmişdi. Dəmir yolların çəkilişi metallurgiyanın inkişafına təkan verdi. İlk paroxodlar ABŞ-də meydana gəlsə də, bunlardan əsasən, ingilis gəmi sahibləri istifadə edirdilər. Çünki onlar Amerika gəmi sahiblərindən daha varlı idilər və yelkənli gəmilərin paroxodlarla əvəz edilməsinə iri məbləğdə pul xərcləyə bilirdilər. Buxarla işləyən gəmilərdən ibarət güclü ticarət donanmasının və hərbi donanmanın yaradılması İngiltərənin "dəniz hökmdarı" mövqeyini daha da gücləndirmişdi.
1825-ci ildə İngiltərədə dünyada ilk dəfə olaraq istehsalın bütün sahələrini bürüyən iqtisadi böhran baş verdi. Parlament 1824-cü ildə həmkərlar ittifaqlarını qadağan edən qanunu ləğv etdi. Peşəkar fəhlə ittifaqları olan tred-yunionlar (ingiliscə-peşə və ittifaq sözlərindəndir, peşələrə görə ittifaq deməkdir) yaradıldı. Tred-yunionlar fəhlələrin mənzil və iş şəraitinin yaxşılaşdırılması və əmək haqqının artırılması uğrunda leqal mübarizəyə başladılar.
Burjuaziyanın qətiyyətli tələbi ilə 1832-ci ildə I parlament islahatı keçirildi.İslahata görə "Çürük yerlər"in bir çoxu ləğv edildi.Sənaye şəhərləri parlamentə deputat göndərmək hüququ qazandılar.Bununla da,sənaye burjuaziyası hakimiyyətdə təmsil olunmağa başladı.
1866-cı ildə Londonda keçirilən izdihamlı nümayiş nəticəsində fəhlələr sərbəst toplaşmaq hüququ əldə etdilər. 1867-ci ildə II parlament islahatı keçirildi. Şəhərdə öz evi olan və ya ayrıca mənzil kirayə edən bütün kişilər səsvermə hüququ əldə etdilər. Kənddə isə ildə 12 funt-sterlinqdən az olmayaraq icarə haqqı ödəyə bilən icarədarlara da bu hüquq verildi. Beləliklə, xırda burjiaziyadan əlavə, fəhlələrin yuxarı təbəqələri də səs hüququ aldılar. Böyük Btitaniyanın müstəmləkə işğalları davam edirdi. Avstraliya kəşf edildikdən sonra burada bir sıra ingilis məskənləri salınmışdı. 1851-ci ildə Avstraliyada qızıl mədənləri kəşf edildi. Bütün ölkələrdən, xüsusən İngiltərədən qızıl hərisləri bu qitəyə axışırdı. 1867-ci ildə hökumət Kanadaya dominion (ingiliscə-özünüidarə hüququ alan ölkə) hüququverməyə məcbur oldu.
20-ci əsr
1911-ci ildə Lordlar palatasının hüquqları xeyli məhdudlaşdırıldı. Belə ki, İcmalar palatası Lordlar palatasının razılığı olmadan qanun layihələrini təsdiq edə bilərdi. Bəhs edilən dövrdə İngiltərə yenə də dünya ticarətində birinci yerdə gedirdi. London dünyanın maliyyə mərkəzinə çevrilmişdi. Eyni zamanda mühüm istehsal göstəricilərinə görə İngiltərə öz rəqibləri olan ABŞ və Almaniyadan geri qalırdı. Lakin İngiltərə kapital ixracı sahəsində dünyada birinciliyi qoruyub saxlaya bilmişdi. Ingiltərənin öz müstəmləkələrini genişləndirmık cəhdi yeni müharibə ilə nəticələndi. Cənubi Afrikada Transvaal və Oranj (Narıncı çay) respublikalarının əhalisi olan burlar (holland, fransız və alman mühacirlərinin törəmələri) 1899-cu ildə İngiltərə təcavüzünə qarşı çıxdılar. Şiddətli müqavimətdən sonra burlar məğlub oldular. 1902-ci ilin iyununda sülh müqaviləsi imzalandı. Ingiltərə, bu respublikalarla birlikdə, bütün Cənubi Afrikanın işğalını başa çatdırdı. 1910-cu ildə buradakı respublikalar birləşərək İngiltərə dominionuna çevrilməklə Cənubi Afrika İttifaqını yaratdılar. xx əsrin əvvəllərində İngiltərə-Almaniya ziddiyyətləri kəskinləşmişdi. Bu ziddiyyətlərin əsasını müstəmləkələr uğrunda və hərbi-dəniz sahəsindəki rəqabət təşkil edirdi. 1904-cü ilin aprelində İngiltərə ilə Fransa arasında gizli olaraq Antanta sazişi yaratdı. Dünyanı yenidə bölüşdürmək üçün İngiltərə, Fransa və Rusiyanın yaratdığı hərbi-siyasi blok belə adlanırdı) adlandırılan müqavilə imzalandı. Sazişə görə Fransa İngiltərənin Misirdə ağalığını tanıyırdı. Ingiltərə isə Mərakeşin Fransa tərəfindən işğalını qəbul edirdi.
1907-ci ilin avqustunda Peterburqda İngiltərə ilə Rusiya arasında saziş imzalandı. Bu sazişin bağlanması ilə "Atlanta"nın yaradılması başa çatdırıldı.
Coğrafiya
İngiltərə Böyük Britaniya adasının 2/3 hissəsini əhatə edir. Birləşmiş Krallığın digər iki ölkəsi ilə- şimaldan Şotlandiya, qərbdən isə Uels ilə həmsərhəddir. Coğrafi baxımdan İngiltərə Britaniyanın digər hissələrinə nəzərən Avropa qitəsinə daha yaxındır. Avropa qitəsində ən yaxın ölkə olan Fransa ilə arasında 34 km (21 mil) məsafə var. İngiltərə həmçinin İrlandiya dənizi, Şimal dənizi və Atlantik okeanı ilə əhatə olunub.
Ölkə daxilində ən uzun çay Temza çayıdır ki, uzunluğu 346 km-ə çatır. İngiltərədə çoxlu göllər var ki, bunlardan ən böyüyü Vindermeredir.
İnzibati ərazi bölgüsü
thumbnail|İngiltərənin əyalətləri İngiltərə ərazisində 83 əyalət və bunlara daxil olan 936 şəhər vardır.
İqlim
Ölkənin relyefi kimi iqlim şəraiti də çox müxtəlifdir. Bu müxtəliflik ilk növbədə İngiltərə ərazisinin mülayim və okeanik iqlim qurşaqlarının qovuşduğu sahədə yerləşməsi ilə əlaqədardır.
Əhali
2011-ci il yanvar ayına olan rəsmi məlumata əsasən İngiltərədə 53,012,456 nəfər əhali məskunlaşıb. Əhalisinin sayına görə Avropa İttifaqında 4-cü, dünyada isə 25-ci yerdədir. Əhali sıxlığı hər kvadrat kilometrə 407 nəfərdir və bu göstəriciyə əsasən Avropa İttifaqında Maltadan sonra 2-ci yerdədir.
Əhalinin 79%-ni ingilislər, 2,6%-ni hindistanlılar, 2,1% pakistanlılar, 1,3%-ni şotlandlar, 1%-ni irlandlar təşkil edir. Bundan başqa İngiltərədən kənarda çoxlu sayda etnik ingilis yaşayır.
Din
İngiltərədə müxtəlif dini konfessiyalar fəaliyyət göstərir. Ən geniş yayılmış din xristianlıqdır. İngilislərin 59,4%-i Xristianlıq, 5%-i İslam, 1,5%-i Hinduizm və 0,8%-i Sikx dininə məxsusdur.
Səhiyyə
İngiltərədə səhiyyə əsasən "NHS England" tərəfindən təmin edilir. 2010 və 2012 arasında İngiltərədə anadan olanlar üçün həyat davamlılığı kişilər üçün 78,2 il, qadınlar üçün 82,9 il təşkil edir. Bu, Böyük Britaniyada dörd ölkədə ən yüksək həyat davamlılığı təşkil edir.
Siyasi sistem
İngiltərə 1536-ci ildən Uelslə, 1707-ci ildən Şotlandiya ilə qanunla rəsmiləşdirilmiş ittifaqdadır. 1205-ci idən İngiltərənin öz parlamenti və icra hakimiyyəti fəaliyyət göstərir, lakin onların səlahiyyəti Şotlandiya, Uels və Şimali İrlandiya kimi təhsil, mədəniyyət, səhiyyə, nəqliyyat, ətraf mühitin mühafizəsi və sair məsələlərlə məhdudlaşmır.
Təhsil
İngiltərədə ümumi orta məktəb təhsili üç pillədən — ibtidai, ümumi orta və tam orta təhsildən ibarətdir və ümumi orta məktəb təhsili altı yaşdan başlanır.
Universitetlər
İngiltərənin ali təhsil tam orta təhsil və orta peşə-ixtisas təhsili bazasından cəmiyyətin və əmək bazarının tələbatı nəzərə alınmaqla yüksək ixtisaslı mütəxəssis hazırlığını təmin edir. İngiltərənin ən nüfuzlu təhsil müəssisələri Londonda və Midlands reqionunda yerləşir.
İngiltərənin ali təhsil müəssisələrində mütəxəssis hazırlığı üç tsikllidir:
İdman
thumbnail|[[Old Trafford dünyanın ən tanınmış stadionlarından biridir.]] Futbolun beşiyi sayılan İngiltərə eyni zamanda dünyanın ən qədim liqasına ev sahibliyi edir. 1872-ci ildə Qlazqoda futbol üzrə ilk beynəlxalq görüş keçirilmişdir və bu zaman Şotlandiya milli futbol komandası və İngiltərə milli futbol komandası qarşılaşmışdı. Atletizm, reqbi, avarçəkmə, velosiped, kriket ən müvəffəqiyyətli idmanlarıdır.
İngiltərə reqbi, kriket, darts, snuker, stolüstü tennis oyunlarının vətəni sayılır.
Musiqi
İngiltərə musiqisi çox əsrlik inkişaf yolu keçmişdir. Onun kökləri əsrlərin dərinliklərinə gedib çıxır. Con Lennon, Freddi Merkyuri, Elton Con, Devid Boui, Dasti Sprinqfild və başqaları XX əsrin əvvəllərində yaranmış məşhur müğənnilərdir.
Mekan İşanquliyev
Mekan İşanquliyev — Türkmənistanın Azərbaycandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri (2017-ci ildən ).
Diplomatik fəaliyyəti
Mekan İşanquliyev dörd il Həştərxanda Türkmənistanın konsulu vəzifəsində çalışıb.
2017-ci il iyunun 9-da Türkmənistan prezidenti Qurbanqulu Berdıməhəmmədov Mekan İşanquliyevə fövqəladə və səlahiyyətli səfir rütbəsi verilməsi barədə sərəncam imzalayıb və dövlət başçısının digər sərəncamı ilə Mekan İşanquliyev Türkmənistanın Azərbaycandakı səfiri təyin edilib.
Bayram Orucov
Həyatı
Bayram Orucov 2001-ci il fevral 17-də Göyçay rayonunun Alpout kəndində anadan olub. 2007-2018-ci illərdə Göyçay rayon Alpout kənd Xosrov Cəfərov adına tam orta məktəbdə təhsil alıb. Subay idi.
Hərbi xidməti
Bayram Orucov 2019-cu ildən Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin sıralarında müddətli həqiqi hərbi xidmət qulluqçusu idi. Ağcabədi rayonunda yerləşən "N" saylı hərbi hissədə xidmət etmişdi.
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Bayram Orucov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Cəbrayılın və Qubadlının azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə polkovnik Şükür Həmidovun komandanlığı altında savaşıb. Bayram Orucov oktyabrın 24-də Qubadlı istiqamətində döyüş tapşırığının yerinə yetirilməsi zamanı şəhid olub. Göyçay rayonunda dəfn olunub.
Albaniyanın milli geyimləri
Albaniya milli geyimləri bütöv Albaniya və alban dilində danışılan ərazilərdən və icmalardan (İtaliyada arbereşilər, Yunanıstanda arvanitlər və Xorvatiyada arbanaslar daxil olmaqla) 200-dən çox müxtəlif geyim növünü əhatə edir. Albaniya geyimlərinin yazılı tarixi antik dövrə aid olunur. Geyim İlliriya dövründən başlayaraq bu milləti digər Avropa ölkələrindən fərqləndirən amillərdən biridir.
Bayram Orucov
Hərbi xidməti
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Bayram Orucov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Anna (Trabzon imperatriçası)
Anna Komnini — 14-cü Trabzon imperatriçası.
Bayram Orucov
Hərbi xidməti
Azərbaycanın Cəbrayıl rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Bayram Orucov ölümündən sonra "Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Anna (Trabzon imperatriçası)
Həyatı
Atası Trabzon imperatoru II Aleksey, anası isə Mesxeti atabəyi I Beka nın qızı Ciacak Cakelidir. Atasının səltənətində rahibə olaraq kilsədə yaşamağa başladı. Atasının 1330-cu ildə vəfatının ardından qardaşı III Andronik, onun oğlu II Manuel, daha sonra isə digər qardaşı Vasiley taxta çıxdı. Ancaq Vasiley in Bizanslı xanımı tərəfindən zəhərlənməsi və daha sonra xanımı İrina nın taxtı ələ keçirməsiylə saray əyanları tərəfindən taxta namizəd görüldü. Bu səbəblə yaşadığı kilsəyə axın edən saray əyanlarının təkidiylə taxt iddiasını irəli sürdü. 17 iyul 1341-ci ildə Trabzon a daxil olan Anna və birlikləri Gürcü çarı V Qriqori dən aldığı siyasi və hərbi dəstəklə hakimiyyəti ələ aldı. İrina Paleoloq həbs edildi.
Albaniyanın milli geyimləri
Albaniyanın demək olar ki, hər mədəni və coğrafi bölgəsində detalları, materialı, rəngi, forması və vəziyyəti ilə fərqlənən özünəməxsus kostyum çeşidi var. Alban xalq geyimi tez-tez günəşlər, qartallar, aylar, ulduzlar və ilanlar kimi İlliriya antik bütpərəst mənşəli simvolik elementlərlə bəzədilir. Paltarlar ənənəvi olaraq toxucu dəzgahlarında formaya salınan parçalardan istehsal olunur. Ölkənin şimal hissəsində indiki zamanda belə bəzi mühafizəkar yaşlı kişilər və qadınlar gündəlik həyatlarında ənənəvi geyimlərdən istifadə edirlər. Bunun əvəzinə, cənubdan yaşayan yaşlı qadınlar tamamilə qara rəngli paltarla üstünlük verilər.
Anna (Trabzon imperatriçası)
Həyatı
Bu əsnada Annanın Konstantinopol da əsir tutulan əmisi Mixail İrina Paleoloq la evləndirilməsi məqsədilə yola düşmüş, Annanın taxta çıxdığı günlərdə Trabzon a gəlmişdi. Ancaq hadisələrin ardından o və yanında gətirdiyi Bizans əsilzadələri həbs edildi. Sabiq imperatriça İrina Konstantinopol a - qardaşı V İohann ın yanına göndərildi. Mixail isə sürgün olundu.
Apardığı daxili siyasət və türkmənlər ə qarşı qazandığı qələbələrə baxmayaraq qadın bir hökmdarı qəbul etmək istəməyən bəzi saray əyanları sürgün edilən Mixail in Konstantinopol dakı oğlu İohannı taxta dəvət etdilər. Genuya və Bizans gəmiləriylə Trabzon a yola düşən İohann 3 sentyabr 1342-ci ildə şəhərə daxil oldu və taxtı ələ keçirdi. Anna Komnini boğularaq öldürüldü, tərəfdarları isə edam edildi.
Albaniyanın milli geyimləri
Hissələri
Albaniya geyimi aşağıdakılardan ibarətdir:
Kişi üçün
Aşağıdakı baş geyimləri kişilər üçün nəzərdə tutulmuşdur:
Qadın üçün
Aşağıdakı baş geyimləri qadınlar üçün nəzərdə tutulmuşdur:
Camadan
Camadan ― bütöv Albaniyada və Kosovo, Şimali Makedoniya, Serbiya, Monteneqro və İtaliyanın arbereşi kəndlərində kişilərin geyindiyi ənənəvi jilet.
Brez
Brez ― bütöv Albaniyada və Kosovo, Şimali Makedoniya, Serbiya, Monteneqro və İtaliyanın arbereşi kəndlərində kişilərin geyindiyi ənənəvi toqqallar.
Şan dövləti
Şan dövləti — indiki Myanma ərazisində tarixi dövlət. Myanmada yaşayan xalqlardan olan şanların ilk dövləti (mərkəzi Muanmau). VII əsrdə yaranmış, XIV–XV əsrlərə yaxın ərazisi xeyli genişlənmişdi. XV əsrdən sonra tənəzzül etmiş və 30 feodal knyazlıqa parçalanmışdı. Myanma 1948-ci ildə istiqlaliyyət qazandıqdan sonra Myanma İttifaqının tərkibindədir. 1974-cü il konstitusiyasına əsasən Şan milli vilayəti yaradılmışdır.
Mikaloyus Daukşa
Mikaloyus Daukşa  (Mikalojus Daukša; ) — litva əlifbasının yaradıcılarından biri, tərcüməçi. Daugsz, Daugsza, Dauksza, Daux, Dawksza, Dovkša, Dowksza, Dovkš, Dovkša soyadının digər formaları.
Bioqrafiya
thumb|250px|Babėnai-də Daukşa palıdı Mikaloyus Daukşa Litva və Latın dini yazıçısı, tərcüməçi və katolik kilsəsinin rəsmisi idi. O, Litvanın humanistləri arasında o dövrdə Böyük Hersoqluqda istifadə edilən Kanser Ruthenian və Polyak dilləri ilə müqayisədə Litva dilinin kodlaşdırılması və təbliğ edilməsinin zəruriliyini vurğulayan ilk şəxs kimi tanınır. Yakob Ledesmanın katexizminin Daukşanın Litva dilinə tərcüməsi Litva Böyük Hersoqluğunda Litva dilində nəşr olunan ilk kitab oldu. Çox güman ki, 1527-ci ildən sonra Litva Böyük Hersoqluğunun ərazisində anadan olan Daukşa, ehtimal ki, təhsilini Vilnüsdə və Qərbi Avropa Universitetlərindən birində almışdır. Onun bir neçə dildə olduğu və şəxsi kitabxanası var idi, o cümlədən Erasmus Rotterdam və Philip Melanchthon dilində danışırdı. Daukşa Medininkai (indiki Varniai) kanonu və Samogitiyanın rəsmi üzvü idi. Yepiskop Merkelis Giedraitisin himayəsi altında o, ispan yezuit teoloqu Yakobo Ledesmanın katexizmini tərcümə etdi. Yakub Vujek tərəfindən polyak tərcüməsindən tərcümə edilmiş postil 1595-ci ildə nəşr olundu və bütpərəstliyə qarşı mübarizə vasitələrindən birinə çevrildi. O dövrdə Litvada bütpərəstlik hələ də tətbiq olunurdu. Bu iş həm də qüdrətli Radzivil ailəsi tərəfindən Litvada təşviq edilən Reformasiya tərəfindən katolikliyə artan təhlükəyə qarşı durmağa xidmət etdi. Bu həm də Litva Böyük Hersoqluğunda Litva dilində çap olunan ilk kitab idi. 1599-cu ildə Daukşa daha bir mühüm əsəri, Yakub Vujekin polyak dilinə moizələr toplusunun litva dilinə tərcüməsini, Katolik Postilini nəşr etdi. Bu əsərin iki ön sözü var, biri latın dilində, biri polyak dilində. Polşanın ön sözündə Daukşa Böyük Hersoqluqda Litva dilinin təbliğini müdafiə edir və Litva milləti və dövlətinin qısa tərifini verir. Kitab Katexizmdən daha dəyərli və əhəmiyyətli hesab edilir və Litva dilinin abidələrindən biridir. Tərcümələrində Daukşa həm şərq yüksək litva, həm də samogit dilinin təsirinə məruz qalmış mərkəzi Yüksək Litva ləhcəsindən istifadə edirdi. Yazılı Litva dilinin qabaqcıllarından biri kimi o, bir neçə neologizmin, o cümlədən mokytojas (müəllim), valia (iradə), įkvėpimas (ilham) və işmintis (hikmət) tətbiqi ilə hesablanır. Litva dilini bilməmiz üçün Daukşanın Postilla-da işlətdiyi vurğu işarələri xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.
Armen Ohanyan
Armen Ohanyan, doğum adı Sofiya Pirbudağyan — erməni əsilli rəqqasə, aktrisa, tərcüməçi və yazıçı. XIX əsrdə Şamaxıda və ətraf ərazilərdə fəaliyyət göstərmiş rəqqasə qrupu Şamaxı rəqqasələrindən biri olan Ohanyan 1918-ci ildə Fransada bununla bağlı kitab da yazmışdır.
Həyatı
Armen Ohanyan 1887-ci ildə Rusiya imperiyasının Bakı quberniyasına bağlı Şamaxı şəhərində, orta təbəqədən olan erməni ailəsində anadan olmuşdur. 1902-ci ildə Şamaxı zəlzələsinin baş verməsi nəticəsində evini tamamilə itirən Ohanyanlar ailəsi Bakı şəhərinə köçür və Armen buradakı rus məktəbində təhsil almağa başlayır. 1905-ci ildə təhsil aldığı məktəbdən məzun olarkən Bakıda Erməni-azərbaycanlı qırğınları baş verir və nəticədə rəqqasənin atası Emanuel öldürülür. 1906-cı ildə Bakıda iran ermənisi olan həkim Hayk Ter-Ohanyanla evlənsə də, həmin evlilik cəmisi bir il davam etmişdir.
thumb|left|180px|XIX əsrdə [[Şamaxı və ətraf ərazilərdə, özünə məxsus ritmik rəqsləri ilə məşhur olmuş Şamaxı rəqqasələri haqqında Armen Ohanyan tərəfindən yazılmış eyni adlı əsərin ermənicə olan üzqabığı. Kitab 1921-ci ildə Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı qazanmış fransız yazıçısı və tənqidçisi Anatol Frans tərəfindən ön söz yazılmaqla çap edilmişdir.]]
İranda olarkən Şərq rəqsləri üzrə bacarıqlarını təkmilləşdirmişdir. İranı tərk etməzdən əvvəl Misir və Osmanlı imperiyasına səfərlər etmiş və orada müxtəlif konsert proqramları ilə çıxış etmişdir. 1911-ci ildə öz sahəsində işləmək üçün London şəhərinə dəvət olunmuşdur. 1920-ci illərin sonlarına yaxın, artıq şərq və qərb rəqslərinin mahir ifaçısı kimi Qərbi Avropada tanınmışdır. Məşhur amerikalı rəqqasə İsadora Dunkanın hazırladığı sərbəst rəqs metodlarından istifadə edərək, erməni və fars musiqisi əsasında öz xoreoqrafiyalarını yaratmışdır.
Rəqqasənin Salome, Anahit Məbədində, Xəyanət, Hasiçiç, Şamaxanın Böyük Xanı, Nirvanaya doğru adlı rəqs nümunələri daha çox məşhurluq qazanmışdır. Bu dövrdə rəqqasə London, Paris, Brüssel, Milan, Sofiya, Madrid və digər Avropa şəhərlərində, həmçinin Amerika Birləşmiş Ştatlarında və Meksikada geniş konsert proqramları ilə çıxış etmişdir. Onun səhnə ifaları mətbuatda geniş yayılmışdı və Maryus Materlik, Rene Qil, Klod Anet və başqa yazıçılar tərəfindən rəğbətlə qarşılanmışdır. right|thumb|150px|[[Qriqori Qaqarin tərəfindən XIX əsrin ortalarında çəkilmiş Şamaxı rəqassəsi adlı əsər.]] 1912-ci ildə rəqqasə Parisdə məskunlaşdıqdan sonra ədəbiyyatla daha yaxından tanış olmaq imkanı qazanır. Burada ilkin şeirlərini və avtobioqrafik əsərini qələmə almış və onları mətbuatda çap etdirmişdir. Ohanyanın ilk kitabı XIX əsrdə Şamaxı və ətraf ərazilərdə, özünə məxsus ritmik rəqsləri ilə məşhur olmuş Şamaxı rəqqasələri haqqında olmuşdur. Özü də, Şamaxıda anadan olan rəqqasə, kitabda Azərbaycan və Ermənistan mədəniyyətindəki rəqs elementləri və ən əsası Şamaxı rəqqasələri haqqında geniş məlumatlar vermişdir. Sözügedən kitab 1921-ci ildə Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı qazanmış fransız yazıçısı və tənqidçisi Anatol Frans tərəfindən ön söz yazılmaqla çap edilmişdir.
Kitab daha sonra ingilis, ispan, alman, isveç və fin dillərində də nəşr edilmişdir. Ohanyanın 1921-ci ildən etibarən fransız dilində başqa kitablarıda nəşr olunmuşdur. Bu kitablardan 1921-ci ildə nəşr olunmuş Sivilizasiyanın pəncələri, 1931-ci ildə nəşr olunmuş İlan ovsunçusunun gülüşləri əsərlərini misal göstərmək olar. Armen Ohanyan müxtəlif zamanlarda müxtəlif şəxslərlə şəxsi münasibətlər saxlamışdır. Rəqqasənin öz həmcsinləri ilə lezbiyan münasibətlərdə olduğu və bunu gizlətmədiyi də məlumdur.
Rəqs karyerasından bir müddət kənarda qalması Ohanyanı mədəni və siyasi maraqlarının arxasınca getməkdən çəkindirməmişdir. 1922–1923-cü illərdə Meksikanın yerli rəqslərini öyrənmiş və 1936-cı ildə Mexiko şəhərində şəxsi rəqs məktəbini açmışdır. 1920-ci ildən etibarən kommunizm ideyalarına sadiq qalan Armen Meksika Kommunist Partiyasının fəal üzvlərindən biri olmuşdur. Həyat yoldaşı ilə birlikdə bir çox rus müəllifin ispan dilinə tərcümə edilməsi ilə də məşğul olmuş və xüsusi ilə SSRİ maraqlarına xidmət edən kommunist ədəbiyyatınını Latın Amerikası ölkələrində yayılmasına yaxından köməklik göstərmişdir.
1946-cı ildə müəllifin Ermənistan Sovet Sosialist Respublikasındakı həyatdan bəhs edən Xoşbəxt Ermənistan adlı əsəri çap edilmişdir. Hər zaman öz etnik və coğrafi kimliyinə maraq göstərən Armenin 1952-ci ildə Sürgündəki Arzum adlı əsəri erməni dilində Paris şəhərində işıq üzü görmüşdür.
Bəldə
Bəldə (hərfi mənada "qəsəbə" deməkdir) — türk dilində "bələdiyyəsi olan böyük kənd" mənasını verən söz.
Armen Ohanyan
Həyatı
Ohanyan, 1940–1941 və 1946-cı illərdə Meksika rəqs səhnəsində geri dönüş etmiş və 1949 və 1953-cü illərdə, altmış yaşında olarkən Parisdə səhnə almışdır. 1958-ci ildə Ermənistan Sovet Sosialist Respublikası rəhbərliyinin dəvəti əsasında həyat yoldaşı ilə birlikdə İrəvan şəhərinə getmişdir. İrəvanda olarkən şəxsi arxivində olan bir çox sənəti yerli Ədəbiyyat və İncəsənət Muzeyinə bağışlamışdır. Meksikaya qayıtdıqdan sonrakı illərdə də, xatirələrini yazmağa davam etmiş və erməni və xüsusi ilə rus dilində olan bir çox ədəbiyyatı ispan dilinə tərcümə etmişdir. Armen Ohanyan 1976-cı ildə Meksikanın paytaxtı Mexiko şəhərində 76 yaşında vəfat etmişdir.
Bəldə
Türkiyənin bütün vilayət və rayon mərkəzlərində bələdiyyələr var, lakin kəndlər adətən bələdiyyələrə sahib olmaq üçün çox kiçikdir. Bəzi kəndlərdə əhalinin sayı 2,000 nəfəri keçə bilər və belə kəndlərdə sakinlərin seçimindən asılı olaraq kiçik bələdiyyə yaradıla bilər. Belə kəndlərə "bəldə" deyilir. 2014-cü ilə qədər "bəldə" bələdiyyələrinin sayı 1,400-ə yaxın idi. Bununla belə, 30 mart 2014-cü il tarixli 6360 saylı qanuna görə, 30 vilayətdə bütün kəndlər (bələdiyyəsi olan və olmayanlar) rayon bələdiyyələrinin şəhər quruluşuna daxil edilmişdir. Beləliklə, 30 vilayətdə "bəldə" bələdiyyələri ləğv edilmişdir. Ləğv edilmiş "bəldə" bələdiyyələrinin sayı 1040-dır.
Hal-hazırda 6360 saylı qanunun əhatə dairəsinə daxil olmayan 51 vilayətdə hələ də 394 "bəldə" bələdiyyəsi fəaliyyət göstərir.
NGC 4318
NGC 4318, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Qız bürcü istiqamətində yerləşir. E3 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Nərgiz Qurbanova
Dr. Nərgiz Akif qızı Qurbanova (1975) — azərbaycanlı diplomat; Azərbaycanın Bolqarıstanda (2016—2021) və Polşada Fövqəladə və Səlahiyyətli Səfiri (2021—h.h.).
Başqırdıstanın coğrafi mərkəzi
Başqırdıstan Respublikasının coğrafi mərkəzi — ölkənin ucqar nöqtələrindən eyni məsafədə yerləşən, mərkəzi nöqtə. Başqırdıstanın coğrafi mərkəzi Qafuri rayonunun şimalında, Ağidel və Zilim çayları arasında, Erek kəndindən şərqdə, Arxangel və Karmaskalı rayonları sərhəddinə yaxın ərazidə yerləşir. Ufa şəhərindən 67,5 km məsafədə yerlkəşir
Nərgiz Qurbanova
Həyatı
Nərgiz Qurbanova 1975-ci ildən anadan olub.
Başqırdıstanın coğrafi mərkəzi
Bu nöqtə 2002-ci ildə Başqırdıstan Dövlət Universiteti Fiziki coğrafiya və Torpaq hidrologiyası kafedrasının müdiri, coğrafiya elmləri doktoru, professor Aufar Qareyev və kafedra asistenti Əzəmət Niqmatullin tərfindən müəyyən edilmişdir.
4 iyul 2009-cu ildə Şəjərə bayram günündə, yerli əhali tərəfindən xatirə oxu qoyulmuşdur. Abidədən bir qədər aralıda inanac xüsiusiyyəti daşıyan, yay daşı vardır.
Nərgiz Qurbanova
Həyatı
Nərgiz Qurbanova 1990-1994-cü illərdə Bakı Dövlət Universitetində (BDU) "Beynəlxalq münasibətlər" ixtisası üzrə ali təhsil alıb. 1995-1997-ci illərdə həmin universitetdə "Beynəlxalq münasibətlər" ixtisası üzrə magistr dərəcəsi alan Nərgiz Qurbanova, 1997-1999-cu illərdə Qərb Universitetində "Beynəlxalq menecment" ixtisası üzrə də magistr dərəcəsi alıb.
Nərgiz Qurbanova həmdə Fransanın Nitsa Universitetində "Beynəlxalq hüquq" üzrə, İsveçin Yonçopinq Universitetində "Beynəlxalq biznes" üzrə təhsil alıb. 2014-cü ildə Avstriyanın Vyana Universitetində fəlsəfə üzrə doctor dərəcəsi alıb. İngilis, rus və fransız dillərində sərbəst danışır.
Nərgiz Qurbanova ailəlidir. Bir oğlu var.
Fəaliyyəti
Nərgiz Qurbanova 2001-2010-cu illərdə Xarici İşlər Nazirliyində İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf İdarəsində müxtəlif vəzifələrdə çalışıb. Həmçinin 2004-2007-ci illərdə Azərbaycanın Avstriya səfirliyində, 2010-2013-cü illərdə isə Azərbaycanın ABŞ səfirliyində çalışıb.
Nərgiz Qurbanova Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 12 yanvar 2016-cı il tarixli 1678 nömrəli Sərəncamına əsasən Azərbaycanın Bolqarıstanda Fövqəladə və Səlahiyyətli Səfiri vəzifəsinə təyin edildi. 5 il sonra isə o, İlham Əliyevin 8 yanvar 2021-ci il tarixli Sərəncamı ilə Azərbaycanın Bolqarıstanda Fövqəladə və Səlahiyyətli Səfiri vəzifəsindən azad edildi.
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 8 yanvar 2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Azərbaycanın Polşada Fövqəladə və Səlahiyyətli Səfiri vəzifəsinə təyin edildi.
Bahadur Fərman
Bahadur Fərman — Azərbaycan Respublikasının Prezident təqaüdçüsü, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.
Həyatı
Bahadur Fərman oğlu Abdullayev 1939-cu ildə Daşkəsən rayonunun Muşavaq kəndində anadan olub.
Təhsili
Orta təhsini Gəncə şəhəri 6 №li məktəbdə alıb. 1962- ci ildə H.Zərdabi adına Gəncə Dövlət Universiteti tarix-filologiya fakültəsinə qəbul olub, 1969-cu ildə həmin fakültəni bitirib. Təhsil aldığı müddətdə 3 il hərbi xidmətdə olub.
Pedaqoji fəaliyyəti
Daşkəsən rayonu, Kobalt qəsəbəsindəki internat məktəbdə müəllim (1969-1973), “Kirovabad kommunisti” qəzeti redaksiyasında şöbə müdiri (1973-1983), Gəncə şəhər Hacıkənd qəsəbəsindəki səkkizillik məktəbin (1977-1983), 5№li qiyabi orta məktəbin direktoru (1977-1983), Nizami rayon Təhsil şöbəsində metodkabinetin müdiri (1983-1988), 12 və 25 №li məktəblərdə direktor (1988-1998), sonra Gəncə şəhər Təhsil İdarəsində məktəb məsləhətçisi vəzifəsində çalışıb. Təhsil sahəsindəki uzunmüddətli səmərəli və qüsursuz fəaliyyətinə görə dəfələrlə müxtəlif mükafatlara layiq görülüb.
Yaradıcılıq fəaliyyəti
Hələ gənc yaşlarından bədii yaradıcılığa maraq göstərib, respublikamızın müxtəlif qəzet, jurnallarında, ədəbi almanaxlarda şeirləri dərc olunub. “Anamın laylası” adlı ilk şeirlər kitabı 1966-cı ildə işıq üzü görüb və ədəbi ictimaiyyətin diqqətini cəlb edib. O, 1983-cü ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü olub, respublikadan kənarda keçirilən ədəbiyyat tədbirlərində Gəncə ədəbi mühitini ləyaqətlə təmsil edib, Gəncənin ictimai həyatında daim fəallıq göstərib.
İlk mətbu şeiri “Külək” 1961- ci ildə “Azərbaycan gəncləri” qəzetində dərc edilib. “Anamın laylası”(1971), ”Dörd cığır” (1978), “Durnalar köçür” (1985), “Mən indi bilmişəm” (1987), “Ömrün dolayları” (2000) “Gözlərinə tapşır məni” (2009), “Əmanətdir ürəyim” (2010), "Qəlbimi bükdüm payıza" (2012) adlı şeir kitabları nəşr olunub. Şairin şeirləri Rusiyada, Ukraynada, İranda, Türkiyədə və Gürcüstanda dərc olunub. 2015-ci ildə ədəbiyyat sahəsində xidmətlərinə görə Prezident təqaüdünə layiq görülüb.
Bahadur Fərmanın "Anamdan ayrılarkən", "Bakının dəmiryol vağzalında", "Osvensim kədəri", "Saxlamışam", "Dörd cığır", "Şəhidlər", "Salam, ulu yurdum", "Deyil", "Mən şair deyiləm", "Müəllim" kimi şeirləri oxucular tərəfindən ən sevilən şeirlərdəndir.
Vəfatı
Bahadur Abdullayev 2016-cı ildə vəfat etmişdir. Gəncə şəhərində "İmamzadə Ziyarətgah" kompleksində dəfn edilib.
III İohann (Trabzon imperatoru)
III İohann Komnenos — 15-ci Trabzon imperatoru.
Həyatı
Atası Trabzon imperatoru II Aleksey in Konstantinopol dakı oğlu Mixail, anası isə Bizanslı saray əyanlarından Konstantin Akropolisin qızı Akropolitissadır. Uşaqlıq illəri Konstantinopol da keçdi. Atası Mixail in 1342-ci ildə Trabzon a səltənətə çağırılması və daha sonra həbs edilməsinin ardından imperatriça Anna nın əleyhdarları tərəfindən taxta namizəd göstərildi.
Saray əyanlarının səltənətə dəvət məktubunu almasının ardından İohann Komnenos Genuya və Bizans gəmiləriylə Trabzon a yola düşdü. 3 sentyabr 1342-ci ildə şəhərə daxil oldu və taxtı ələ keçirdi. Anna Komnini boğularaq öldürüldü, tərəfdarları isə edam edildi.
2 illik qısa səltənətində mühüm hadisə baş verməmişdir. Əyləncə və ziyafətlərlə keçən lüks həyat tərzindən şikayətlənən yerli xalq tərəfindən 3 may 1344-cü ildə taxtdan endirildi və sürgündə saxlanılan atası Mixail taxta çıxarıldı. Əvvəlcə Konstantinopol a, 1345-ci ildə isə Hadrianopol a sürgün edildi. 1357-ci ildə sürgündən qaçdı və bir müddət izini itirdi. 1362-ci ildə Sinop yaxınlığında vəfat etmişdir.
Laval (rayon)
Laval  — Fransanın Luara torpağı regionun rayonlarından biri. Departamenti — Mayen. Suprefektura — Laval. Rayon əhalisi 2006-cı ildə 148 964 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 82 nəf / km². Rayon sahəsi — 1812 km².
Ho Şi Min cığırı
Ho Şi Min cığırı (The Ho Chi Minh trail, Đường mòn Hồ Chí Minh), həmçinin Annam dağları cığırı (Đường Trường Sơn) — Şimali Vyetnamdan Laos və Kamboca krallıqları vasitəsilə Cənubi Vyetnama qədər uzanan logistik yollar və cığırlar şəbəkə. Bu sistem Vyetnam müharibəsi zamanı Vyetkonq və Vyetnam Xalq Ordusuna işçi qüvvəsi və material şəklində dəstək vermişdir. Şəbəkənin tikintisi 1959-cu ilin iyulunda, Şimali Vyetnamın Laosa hücumundan sonra başlamışdır.
ABŞ tərəfindən Şimali Vyetnam prezidenti Ho Şi Minin şərəfinə adlandırılmışdır. Adın mənşəyinin Birinci Hind-Çini müharibəsindən gəldiyi güman edilir. Bu dövrdə "Ho Şi Min cığırı marşrutu" adlı Vyetmin dəniz logistikası xətti mövcud idi. 1960-cı ilin sonlarından bəri cığır sistemi inkişaf etmiş, həmn dövrdən qısa müddət sonra "Agence France-Presse" (AFP) şimal–cənub cığırının açıldığını elan etmiş və onlar bu dəhlizə "La Piste de Hồ Chí Minh", yəni "Ho Şi Min cığırı" adını vermişdilər. Bu cığırın çox hissəsi Laosdan keçirdi və kommunistlər tərəfindən Vyetnamın mərkəzində yerləşən Çıonqşon dağlarının şərəfinə Çıonqşon Strateji Təchizat Marşrutu (Đường Trường Sơn) adlandırılmışdır. Onlar daha sonra cığırı iki hissəyə bölərək Qərbi Çıonqşon (Laos) və ya Şərqi Çıonqşon (Vyetnam) olaraq müəyyən etmişdilər. ABŞ Milli Təhlükəsizlik Agentliyinin rəsmi müharibə tarixinə görə, cığır sistemi "XX əsrin hərbi mühəndisliyinin ən böyük nailiyyətlərindən biri" hesab olunur.
Qismət Qasımov
Qismət Yolçu oğlu Qasımov (5 mart 1993; Göyçay, Azərbaycan — 25 oktyabr 2020; Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Qismət Qasımov 1993-cü il martın 5-də Göyçay rayonunun Məlikkənd kəndində anadan olub.
Hərbi xidməti
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Qismət Qasımov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi üçün başlanan Vətən müharibəsində savaşıb. Qismət Qasımov oktyabrın 25-də şəhid olub. Göyçay rayonunda dəfn olunub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Qismət Qasımov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Suqovuşan qəsəbəsinin işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Qismət Qasımov ölümündən sonra "Suqovuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
İkinci Qafqaz korpusu
thumb|[[Yaqub Şevki Subaşı — korpusun birinci komandanı.]] II Qafqaz korpusu, Osmanlı imperiyası tərəfindən I Dünya Müharibəsi dövründə qurulmuş olan bir ordu korpusu idi.
1916 dekabr, 1917 avqust, 1918 yanvara aid olan döyüş nizamı
1916 dekabr, 1917 avqust, 1918 yanvarda ordu korpusu aşağıdakl formada təşkil edilmişdi:
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti ilə əlaqəsi
Bu ordu korpusunun birləşmələri həmçinin Naxçıvanda və ətraf ərazilərdə ermənilərin azərbaycanlılara qarşı soyqırım aktlarının qarşısının alınmasında da iştirak etmişdir.
Ləğvi
Osmanlı ordusunun Fələstin və İraq cəbhəsində məğlub olmasından sonra bu ordu korpusu ləğv edilmişdir. Lakin şəxsi heyətinin mütləq əksəriyyəti müxtəlif ordu birləşmələrinin tərkibində Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsində də iştirak etmişdir.
Mehmet Tuğrul Gücük
Mehmet Tuğrul Gücük — Türkiyə diplomatı.
Həyatı
Mehmet Tuğrul Gücük 1955-ci ildə Ankara şəhərində anadan olub.
Diplomatik fəaliyyəti
Mehmet Tuğrul Gücük 1983–1987-ci illərdə Türkiyənin Berlində baş konsulu olmuş, 1995–1999-cu illərdə Türkiyənin ABŞ-dakı səfirliyində çalışmışdır.
O, 2005–2010-cu illərdə Türkiyənin Bolqarıstanda səfiri vəzifəsində işləmişdir. 2014-cü ildən isə Türkiyənin İsveçrədəki səfiri idi. Ancaq həyatının təxminən son üç aydı ərzində müalicə məqsədilə Türkiyədə olduğundan bu vəzifəni səfirliyin müşaviri Volkan Karagöz icra edirdi.
Allah
Allah ( , romanlaşdırılmış : , , ) — İbrahimi dinlərdə yeganə Allahı bildirən ərəb sözüdür. Allah adı müsəlmanlardan başqa Yəmənli və bəzi Mizrahi ərəbdilli yəhudilərin, eləcə də Maltada yaşayan Roma Katolikləri, Yaxın Şərq semit xristianları, Aramilər, Maronitlər, Assuriyalılar və Keldanilər tərəfindən də istifadə olunur.
İbrahimi dinlərin kitablarında Allah təcəssüm olunmuş yaradıcıdır. O, birinci şəxslə danışır və bəzən insanların qarşısına “insan obrazı” ilə çıxır. İslamda Allah Müntəkim (intiqam alan), Mütəkəbbirdir (El mütekabbir sözünün kökü kebir sözündəndir. Kebir hərfi mənada böyük deməkdir.). Sabur (çox səbirli), Cəlil (Cəlalət; 1/əzəmət, 2/qəzəb, qəzəb), Rəhim (çox mərhəmətli), Həlim (mülayim), Vədud (sevgili) kimi insani hissləri ifadə edən adlarla da tanınır. Xristianlıqda Allah ata, sufizmdə dost kimidir. Tanaxda da Yehova çox vaxt təcəssüm etdirilir.
Allahı təsvir etmək üçün antropomorfik bir dilin istifadə edilib-edilməməsi yəhudi, xristian və islam düşüncə tarixində gərgin müzakirələrin mövzusu olmuşdur. İbrahimi dinlərin müqəddəs kitablarında antropomorfik nümunələr, həm də onu məxluqlara bənzəməkdən kənarlaşdıran ifadələr var. Ümumi nöqteyi-nəzərdən demək olar ki, Tövrat və İncildə tənzihdən daha çox bənzətmə var.
Etimologiya və tarixi istifadə
thumb| [[Raşidi xilafət|Rəşidun Xilafətinin sikkələri. (656). Sasani hökmdarı II. Xosravi  təqlid edən büst, Ay-ulduz, Bəsmələ və Zərdüşti atəşi . İslam simvollarının bütpərəst simvollarla əvəzlənməsinin əsrlər boyu davam edən birgə yaşaması, təkamülü və dəyişdirilməsi prosesinə işarə edir.]] Allah sözünün ərəb sözü olmadığı iddiası var və sözün mənşəyi klassik ərəb dilçiləri tərəfindən çox müzakirə olunub.
Eramızdan əvvəl 2000-ci ilə aid Kənan panteonunda “El” və ya “İl” tanrı mövqeyində idi. Əl hər şeyə qadirdir, əbədidir, göydə və yerdə olan hər şeyin yeganə hökmdarıdır, hər şeyin yaradıcısı, əhd tanrısıdır və s. kimi keyfiyyətlərə malik idi. Əl arameycə Eloh, ibranicə Eloah adlanırdı. Əhdi-Cədiddə “Eli” və “Elohi” tanrı mənasında istifadə olunurdu. İl və ya El, el və ya il ilə bitən isimlərdə görünməyə davam edir. Cəbri-el, Mika-el, Əzrayil, İsrafil, İsrail, Yishmael (İsmail), Emanuel və s. Məlumdur ki, İslamdan əvvəlki ərəb yazılarında xristianlar eramızın 6-cı əsrində El və Eloha sözlərindən istifadə etmişlər.
Məkkə dinində Allah anlayışı çoxmənalı məna daşıyırdı. Allah və ya məbud sözü isim və ya başlıqdan daha çox sifət kimi işlənə bilərdi. İslamdan əvvəlki dövrdə Allah müşrik Məkkə panteonunda bütlə təmsil olunmayan yeganə tanrı və məbud idi. Quranda təsvir edildiyi kimi, Cənubi Ərəbistan tanrıları olan Lat, Uzza və Mənat Allahın qızları adlanırdı.
Urukların, Nəbatilərin və İslamdan əvvəlki Məkkəlilərin də işlətdiyi Allah adı İslamla birlikdə dəyişikliyə uğramış, dostlar, həyat yoldaşları, qızlar və uşaqlar kimi ünsürlərdən təmizlənmişdir.
İsmail Hakkı Altuntaş “Allah sözünün 'İlah'dan törəməsi və bunun semit dinlərinin ümumi istifadəsi olan El/İl-dən törəməsi daha məqbul bir fikirdir. Bütpərəstlərin baş Tanrısının, ölməz Elin adındakı dil dəyişikliklərinin həm yəhudilər, həm müsəlmanlar, həm də bir çox başqa dinlər üçün Allahın adlarının formalaşmasına töhfə verməsi ehtimalı, şübhəsiz ki, diqqətdən kənarda qalmamalıdır. Bütün dinlər əvvəlki dinlərin inanc, dil, mədəniyyət, həyat və dünyagörüşü kimi bir çox elementlərindən qidalanaraq inkişaf etmişdir. Arami- suryanicə danışan İsa da son nəfəsində Allaha deyirdi: “Eli, Eli, lama şəvaktani”, “Allahım, Allahım, niyə məni tərk etdin?” ifadə edir.
Ərəbcə "ilah" adının suriyalı olduğunu və "Laha" və ya aramicə "alaha" sözü ilə əlaqəli olacağını iddia edənlər var.
İslamda Allah təkdir ; əksi, bənzəri və şəriki olmayan yaradanın "öz adı" olduğunu və bu adın kamal, cemal və celal sifətlərinin bütün mənalarını ehtiva etdiyini, adın türkcə "tanrı", ərəbcə "ilah" olduğunu, ingiliscə "god", almanca "gott", farsca "huda" kimi Tanrı adları kimi istifadə edilən bütün sözlərdən fərqli olduğuna inanılır. Buna uyğun olaraq İlah, tanrı, rab kimi sözlər cəm isim kimi işlənə bilər.
Türkiye Diyanət İşləri İdarəsi Allah adının “əl-ilah” sözündən törəməsi fikrinə üstünlük verib.
Allaha inamın inkişafı
'da Masoretik Metin'de (MT) "...Tanrı belki halimizi görür de yok olmayız..." diye yazarken Yunus Targum'unda bu pasaj "...belki Tanrı'dan üzerimize rahmet gelir..." yazmaktadır. Gemi kaptanının teklifi ilahi geleceği değiştirmekten ziyade ilahi acımayı elde etmeye yöneliktir. MT'de 'da "Belki o zaman Tanrı fikrini değiştirip bize acır, kızgın öfkesinden döner de yok olmayız" derken Targum'da "Her kimin idrakında günah varsa tövbe etsin ve Tanrı tarafından bize acınacak" yazar. Tanrı fikrini değiştirmemektedir; acımaktadır.
Muazzez İlmiye Çığa görə, İbrahimi dinlərdə tanrı təkamül edən bir fiqurdur və tarix boyu antropomorfik təriflərdən azad edilərək daha mücərrəd məfhumlarla ifadə olunur. Başlanğıcda o, insan qiyafəsində bir ailə və ya qəbilə tanrısı olub, ətrafında çoxlu canlıların olduğu səmada sarayda yaşayan, pilləkənlərlə göyə qalxıb enən, başqa tanrıları da tanıyaran bir tanrıdır. Bu mərhələdə Kainatın yaradıcısı olan Allah; O, əbədi, hər şeyə qadir və hər şeyi bilən tanrıdır. Bu gün İbrahimi dinlər Tanrının zaman və məkandan üstün olduğuna inanırlar, buna görə də Allah konkret kainatdan müstəqildir, lakin yenə də duaları eşidir və onlara cavab verir.
İslamda Allaha inamın inkişafı
Din alimləri məxluqa oxşamayan və hər cür əskik sifətlərdən münezzeh olan Allahın vəsfinə zidd olan "Antropomorf" ifadələri mütəşabih adlandırır və əsl mənalarının bilinə bilməyəcəyini bildirirlər.
Quran və hədis rəvayətlərində Allah qəzəblənir və, “intiqam” yolunu tutur, sakitləşir, fikirləşir, incidir (Rəhim), bağışlar; O, “ağa (Rəbb) və “padşah” (Malik) olur, evi və taxtı var. “Zorba” (Cebbar), “sevən”, (Vedûd), qəzəbli (Cəlil)dir. Quranda Muğirə oğlu Vəlid insana bənzər bir dillə zenim (degenerasiya) kimi təhqir olunur. Quranda Allahın 99 adı arasında intiqam alan, səbir edən ( söyüş, söyüş, nağıl danışmaq, özünə dost və düşmənçilik etmək kimi) kimi adlar belə təyin olunur. Şəxsi tanrı və Allaha insanlıq bəxş et.
İki əli, üzü, "gözləri",    mədəsi və ayaqları yaradıcı inancı kimi ilahiyyatçılar tərəfindən sorğulanmış və müxtəlif baxışlar və məzhəblər bu kontekstdə meydana çıxdı.
İslam dini fəlsəfəsinin ənənəvi adı olan Kəlamcılıqda zaman və məkanı Allaha aid etmək onun mücəssəməsi hesab olunur. Bundan əlavə, Allahın insanlara bənzəməsi ( antropomorfizm ) müşəbbihe olaraq təyin edilir və İslama zidd və küfr kimi rədd edilir. Tövratdakı " Allahın Yaqubla güləşdiyi" (Huşeya 12:3) və xristian trilogiyasındakı "Ata Allah" fiquru tənqid olunur. İlahiyyatçılar Quran (Taha-5 və Əraf 54) və müqəddəs hədislərdə kimi İslam mənbələrində Allahı məkan (göy, Ərş)  və “Allahın əli”, “Allahın üzü”, “ İnsanın Rəhman surətində yaradılması”  kimi ifadələri, Allahın eşitməsi və görməsi kimi ifadələri məcazi ifadələr kimi təyin edirlər.