cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Alyaska yupikləri
Xristianlıq
Yupiklər, Rus Amerikası dövründə Pravoslav Xristian ruslar tərəfindən (Slaaviq) xristianlaşdırıldılar. Yupikcənin fərqli diyalektlerinde Pravoslav mətnləri vardır.
Pravoslav hegemoniyası 1885-ci ildə Kuskokwim çayı sahilindəki Bethel şəhərində Moravian missiyasının qurulması ilə başlayır. Üç il Nelson adasında Cizvit missiyası ilə davam edir. Cizvit missiyası bir il sonra da Yukon çayı ağzında yer alan Akuluraka daşınmışdır.
Maska
thumb|200px| Fildişi maska
thumb|200px| Maska Maska (Yupikcə kegginaquq [tək] kegginaquk [iki] kegginaqut [cəm] ; Nunivak çupikcəsi agayu) : Etimolojik olaraq kegginaq ('üz, sifət') sözündən və -quq ('... kimi şey, ...'e bənzəyən biri') əkindən (postbase) törədilmişdir və qrammatika baxımından "sifətə bənzəyən şey" mənasını verər. İnyupiklərdə də maska (kiiñaġuq) eyni şəkildə (< kiiñaq 'surat' + -ġuq) adlandırılar. Yupik maskaları sürrealisttir. Tek və ya cüt ola bilərlər.
Kegginaqut Inglukellriit və ya Inglukellriik kegginaquq (cüt maskalar) : Tək başına yarım qalan şeylər üçün cüt maska istifadə edilər. Bunlar, dəniz və quru, gecə və gündüz, qadın və kişi kimi bir-birini bütünleyen maskalardır.
Yupik maskaları, ləl-cəvahirat tasarımcılarına də ilham qaynağı olar.
Yupik mətbəxti
Şirniyyatlar-Qecirniirutet
Vo Ti Konq
Vo Ti Konq və əsl adı ilə Vo Toan,  — Vyetnam inqilabçısı və dövlət xadimi, Vyetnam Sosialist Respublikası Dövlət Şurasının sədri (1987–1992). O, dünyanın ən uzunömürlü dövlət və hökumət başçılarından biridir, 2016-cı ilə qədər Vyetnamın ən uzunömürlü prezidenti (Vyetnam Dövlət Şurasının sədri) olmuşdur.
İznik gölü
İznik gölü — Bursada yerləşən göl. Təqribən 32 km uzunluğunda və 10 km enindədir. Maksimum dərinliyi 80 metrdir. İznik şəhəri (tarixi adı Nikeadır) gölün şərq ucunda yerləşir.
Əhəmiyyətli quş arealı
1989-cu ildə mühafizəsiz statusunda olan göl "Beynəlxalq quş həyatı" (BirdLife International) təşkilatı tərəfindən istirahət mərkəzi olan İznikin inkişafı və ciddi çirklənmə ilə təhdid edilən su quşları üçün mühüm ərazi kimi elan edildi.
Su altındaki bazilika
2014-cü ildə Bursa Böyükşəhər Bələdiyyəsi gölün havadan şəkillərinini çəkib. Fotolarda İznik sahillərində su altında qalan tarixi xarabalıqlar diqqət çəkmişdir. Bazilikanın tapılmasında suların çəkilməsi və soyuq havada plankton un azlığı mühüm rol oynamışdır.
NGC 3545
NGC 3545, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Böyük Ayı bürcü istiqamətində yerləşir. E0 tipli. tərəfindən ildə 80.01 sm (31.5 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Xalq İnqilabçı Partiyası (Vyetnam)
Vyetnam Xalq İnqilabçı Partiyası (VXİP; Đảng Nhân dân Cách mạng Việt Nam) — Cənubi Vyetnamda 1962-ci ildə yaradılmış siyasi partiya. Partiya Vyetkonq üsyanı üçün liderlik etmişdir. 1976-cı ildə partiya Şimali Vyetnamda Vyetnam Fəhlə Partiyası ilə birləşərək Vyetnam Kommunist Partiyasını yaratmışdır.
VXİP 1 yanvar 1962-ci ildə təsis edilmişdir. Onun əsası 18 yanvar 1962-ci ildə "Radio Hanoi" tərəfindən ictimai formada elan edilmişdir. Partiyanın bəyan etdiyi məqsədlər imperializm, feodalizm və müstəmləkəçiliklə mübarizə idi. VXİP açıq şəkildə kommunist partiyası deyildi, lakin 18 yanvar "Radio Hanoi"un yayımına görə Cənubi Vyetnamda marksist–leninistləri təmsil edirdi. VXİP-yə tez-tez Cənubi Vyetnam üzrə Mərkəzi İdarə adlandırılan mərkəzi komitə rəhbərlik edirdi. VXİP Vyetkonqun aparıcı qüvvəsi idi. VXİP komitələri həm milli, həm də yerli səviyyədə Vyetkonqun işinə rəhbərlik edirdi. Mərkəzi komitədə üç əsas vəzifə var idi. Onlar: Hərbi komissar (Şimali Vyetnam Ordusu ilə əlaqələri koordinasiya edən), Vyetkonqa nəzarətçi və ümumi administrator. Vo Ti Konq partiyanın sədri idi.
Yolların sonu
Yolların sonu — türk şair, yazıçı, tarixçi və türk millətçiliyinin ideoloji rəhbərlərindən biri olan Nihal Atsızın 1946-cı ildə nəşr edilən şerlər kitabı. Nihal Atsızın bu kitabda bütün şerlərini toplamışdır. Kitabın adı Yolların sonu adlı şerdən gəlməkdədir. Kitab Barıman nəşriyyatında 1946-cı ildə çap edilmişdir.
Nahidə Babaşlı
Nahidə Babaşlı (22 sentyabr 1996, Zərdab) — Azərbaycanlı söz yazıçısı və müğənni. Hazırda Türkiyədə yaşayan Nahidə, səsi ilə diqqəti özünə cəlb etmişdir.
Həyatı və fəaliyyəti
22 sentyabr 1996-cı ildə Azərbaycanın Bakı şəhərində 2 uşaqlı ailədə doğulmuşdur. Əslən Azərbaycanlıdır. Ali təhsilini Bakı Dövlət Universitetində fizika fakültəsində davam etdirmişdir. Elə bu zamanlar musiqiçi olmağı qərara almışdır. O universitet təhsili illərində dəfələrlə musiqi yazmağa cəhd etsə də alınmamışdır.
Daha sonralar atasının da köməkliyi ilə musiqi ifa etmiş və yayımlamışdır. İlk dönəmlərdə telefona yüklədiyi proqram sayəsində, mahnı ifa edir, onu arxa planına rəsm əkavəe dir və paylaşırdı.
O, özünə daha çox xarici kompozisiyaları yaxın bilir. Həmçinin, Azərbaycan dilində musiqi oxuduğunda problem yaşadığını bildirmişdir. Belə ki, oxuduğu mahnılar əsasən müəllif hüquqları səbəbiylə yerləşdirdiyi platformlardan silinirdi.
Öz kanalında paylaşdığı Üzüm, Anla, Bir sözüm var, Dido, Gözlərimi bağlasam, Dəli olanlar, Sən məndən ayrıldın, Gəzi bağları, Gönlümdən vaz keç, Özünə fikir ver, Gözlərimdəki an, Zifiri mahnıları, musiqi həvəskarlarından milyonlarla bəyənmə və müsbət şərh aldı.
Saksoniya bayrağı
Saksoniya bayrağı — Müstəqil Saksoniya Dövlətinin bayrağı. 1815-ci ildən Saksoniyada rəsmi bayraq kimi istifadə olunur.
Nahidə Babaşlı
Həyatı və fəaliyyəti
2014-cü ildə həyatını itirən Murat Göyəbaxanın "Ay Üzlüm" mahnısını səsləndirmiş və səkkiz gün ərzində 1 920 581 izlənmə almışdır. Babaşlının ifası Türkiyə Kütləvi İnformasiya Vasitələrində də yüksək qiymətləndirilib və türk sosial media istifadəçiləri onun haqqında müsbət ifadələr işlədiblər.
Elnarə Abdullayevanın qardaşı qızıdır.
Diskoqrafiya
Qeyd: ''Cədvəldə Nahidə Babaşlının ifa etdiyi musiqi siyahısı yer almaqdadır. Albom sırasında ad yoxdursa, o mahnı Sinqldır.''
Mandazi
Mandazi həmçinin "Şahili Kokos Doghut" (Şahili: Mandazi, Maandazi) - bu yemək Şahili sahillərində kərf edilib. Afrika böyük gölü ətrafında Şahili xalqının mətbəxinin əsas yeməyidir.
Nərmin Neftçi
Nərmin Neftçi — türk hüquqşünas və siyasətçi.
Mandazi
Xarakteri
Mandazi dougnats ilə bir-birinə çox oxşayır. Yeməyin hazırlanmasında müxtəlif inqredentlərdən istifadə edilir. Ancaq əsasən az şirin olur. Serviz edilən zaman soyuq həmçinin buz şəkildə verilməlidir. Adətən oval və yumru şəkildə olur.
Nərmin Neftçi
Bioqrafiya
1924-cü ildə İstanbulda anadan olub. Ankara Universitetinin hüquq fakültəsini bitirmişdir.
Mandazi
Hazırlanması
Mandazi xəmir yeməyidir. Onu yağda bişirillər. Mandazinin tərkibinə su, şəkər, düyü, maya və süd əlavə edilir. Kokos südü az miqdarda yemeəyə əlavə olunur. Əgər kokos südü çox əlavə edilərsə, onda onun dadı "mahamri" və "mamri"yə oxşuyur. Yeməyə az miqdarda fıstıq, badam və o cümlədən də ədviyyat da qatılır. Soyuq vəziyyətdə yemək serviz edilir.Adətən səhər və axşam yeyilir. Onu çay və ya qəhvə ilə o cümlədən də meyvə şirəsi ilə birlikdə yeyilir.
Nərmin Neftçi
Bioqrafiya
1969-cu ildə Muşdan Böyük Millət Məclisinə deputat seçilmişdir. O, Türkiyənin şərq illərindən Böyük Millət Məclisinə seçilən ilk qadın olub. O, həmçinin Böyük Millət Məclisinin sədr müavini seçilib. O, həm də bu vəzifəni tutan ilk qadın olmuşdur. O, 1973-cü il parlament seçkilərində iştirak etməyib, lakin mədəniyyət naziri kimi Sədi Irmak hökumətinə daxil olub. O, bu vəzifəni 1974-cü il noyabrın 17-dən 1975-ci il martın 31-dək tutmuşdur.
12 mart 1971-ci il çevrilişindən sonra həbs edilən 3 Türk Xalq Qurtuluş Ordusunun üzvlərinin edam edilməsi ilə bağlı 1972-ci il aprelin 24-də keçirilən səsvermədə iştirak edib. Neftçi edamın əlehinə səs verən 48 deputatdan biri olub. 273 deputat isə lehinə səs verib. Prezident hökmü imzaladıqdan sonra 1972-ci il mayın 6-da Dəniz Gəzmişin də olduğu hər üç məhkum edam edilib. Bu edam uzun müddət qızğın müzakirə mövzusu olur.
Bir sıra dövri mətbuatda məqalələr yazıb, məqalə yazıları yazıb. Türk dilinin quruluşu, İraq türkmənlərinin Kərkük folkloru haqqında kitab yazmışdır.
20 avqust 2003-cü ildə Bodrumda vəfat edib. Saleh (1947–2009) və Sinan adında iki oğlu var idi.
Omon Matjon
Omon Matjon — özbək şair i, dramaturq u, Özbəkistan ın xalq şairi
Həyatı
Omon Matjon 14 fevral 1943-cü ildə Özbəkistan ın Xarəzm vilayətinin Yangibazar rayonunda anadan ilmuşddur. Səmərqənd Dövlət Universiteti nin Filologiya fakültəsini bitirmişdir (1969).
Qafur Qulam adına Ədəbiyyat və İncəsənət Nəşriyyatında redaktor, şöbə müdiri (1969-1985), "Yoşlik" jurnalının baş redaktoru (1985-1991), Özbəkistan Res-publikası Prezidenti Aparatında məsul şəxs (1991-1994), Özbəkistan Respublikası Dövlət Mətbuat Komitəsi sədrinin müavini (1994 -1199), "Çolpon" nəşriyyatının direktoru (1999-2001), 2001-ci ildən ömrünün sonlarınadək "Gülxan" jurnalının baş redaktoru vəzifəsində çalışmışdır. Uğurlu ədəbi fəaliyyətinə görə Özbəkistanın Xalq Şairi adına layiq görülmüşdür (1993).
Omon Matjon 29 oktyabr 2020-ci ildə, 77 yaşında Daşkənd də vəfat etmişdir.
Yaradıcılığı
Omon Matjon 1965-ci ildən mətbuatda şeirləri ilə çıxış etmişdir. Şairin "Karvan çanı" (1973), "Günəş saatı" (1974), "Yanan ağac" (1976), "Yaralı şimşək" (1977), "Səni sevirəm" (1981), "Ağaclar və bitkilər" (1984), "Aramızda yalnız bir alma" (1990), "İnsanın kölgəsi günəşə düşdü" (1991), "Quş yolu" (1993), "İnam işığı" (1994), "Ardaxiva" (2000), "Xoca Əhrarın ziyarətləri" (2002) ) və digər poetik əsərlərində incə bir gerçəklik hissi ilə bədii ifadə prinsipi, müəyyən bir hadisədən fövqəladə fəlsəfi nəticələr çıxarmaq, doğulub böyüdüyü mühitin ab-havasına uyğun ifadələrin təcəssümü üstünlük təşkil edir.
Omon Matjon lirik şeirlərlə yanaşı, povestlər və dramatik əsərlər da yazmışdır. O, həmçinin Xarəzm dan olan özbək xalqının böyük şəxsiyyətləri haqqında dramatik əsərlərin – “Pəhləvan Mahmud” (1975), “Beruni” (1977) və s. müəllifidir.
Müəllifin "Min bir işıq" (1982) əsəri Əlişir Nəvai nin "Xəmsə" əsərinin təsiri altında yazılmışdır. Omon Matjon bu əsərlərində liro-epik poeziyanın imkanlarından bəhrələnərək ölməz şəxsiyyətlərin həyatını və bu günün problemlərini təsvir etmək üçün ustalıqla istifadə etmişdir. Xorazm ləhcəsinə xas olan leksik elementləri və musiqi melodiyalarını özbək poeziyasına daxil etmiş, lirik şeiri epik poeziya elementləri ilə zənginləşdirmişdir.
Layihə X (film, 2012)
Layihə İks — Nima Nurizadənin rejissorluğu, Todd Fillipsin müəllifliyi və “Warner Bros. Pictures”in distribyutorluğu ilə 2012-ci ildə çəkilmiş ABŞ komediya filmi. Ssenarisi Maykl Bekoll və Mett Dreyk tərəfindən yazılan filmin əsas rollarını Tomas Mann, Oliver Kuper və Conatan Deniel Braun ifa edir. Filmin məzmunu qonaqlıq təşkil edərək məktəbdə məşhurluq qazanmağa çalışan üç dostdan — Tomas (Tomas Mann), Kosta (Oliver Kuper) və C.B.-dən (Conatan Deniel Braun) bəhs edir.
Pangeya
right|thumb|250px|Pangeya thumb|350px|Pangeyanın zamanla bölünmesi
Pangeya — dünyada həyat başladığı zaman bütün qitələrin bir ada kimi bir-biriylə birləşmiş halına verilən addır.
Geomorfoloji termin
Pangeya /yun. pan — hamısı və ge, gaia- yer, torpaq/ — Paleozoyda və Mezozoyun əvvələrində müasir materiklərin hamısını birləşdirən fərziyyəvi materik. Onun parçalanmasını və hissələrinin bir- birindən aralanmasını, yeni qlobal tektonikaya əsasən mantiyada konveksion özəklərin yeni sisteminin yaranması ilə əlaqələndirirlər.
İlkin fikirlər
Materik çıxıntıları və okean çökəkliklərinin sonrakı inkişafı haqqında bir sıra fərziyyələr mövcuddur. Bəzi alimlər materiklərin hərəkətsiz olduğunu, bəziləri isə onların daim hərəkət etdiklərini güman edirlər. Materiklərin hərəkət etməsi haqqında ilk dəfə fikir söyləyən Alfred Vegener olmuşdur. Onun nəzəriyyəsinə görə, yer qabığında vahid quru-Pangeya mövcud olmuşdur. Sonradan Pangeya iki hissəyə- Lavrasiya və Hondvanaya parçalanmış, daha sonra onlar da öz növbəsində tədricən parçalanmış və müasir materiklər əmələ gəlmişdir.
Lavrasiya
Litosfer tavalarının hərəkəti nəticəsində Pangeya materiki Lavrasiya və Hondvanaya parçalanmışlar.Lavrasiya qurusu şimal hissədə, Hondvana isə cənubda yerləşir. Lavrasiya iki materikə- Avrasiya və Şimali Amerikaya parçalanmışdır.
Hondvana
Hondvana-Cənubi Amerika, Afrika, Antarktida, Avstaliya, Hindistan, Ərəbistana parçalanmışdır.
I Hürmüz
I Hürmüz — 272 - 273 illər arasında İrandaki Sasani dövlətinin şahı.
Həyatı
I Şapurun (241-272) oğluydu. Atasına bağlı olaraq Xorasan valilsi olmuşş və Romaya qarşı savaşlarda iştirak etmişdir.
Pəhləvi dilində yazılmış olan I Ərdəşirin (226-241) tarixindəki İran adsətlərinə görə, I Hürmüz bir Fars şahzadəsi olan Mithrakın oğludur. Ərdəşir, münəccimlərin Mithrakın qanından Fars İmperatorluğunu əski halına gətirəcək birinin gələceyini söyləmələri görə, Mithrakın ailəsini ortadan qaldırmıştı.
Azərbaycan köçəri həyatı
300px|thumb|right|Ənənəvi Azərbaycan yurdu (çadırı)
Elektron Hökumətin İnkişafı Mərkəzi
Elektron Hökumətin İnkişafı Mərkəzi
Azərbaycan köçəri həyatı
Azərbaycan köçəri həyatı — azərbaycanlılar arasında tarixən və qismən müasir dövrdə köçəri (tərəkəmə) və ya yarımköçəri (elat) həyat tərzi keçirən şəxs və ya icmaların tarixi, mədəniyyəti və adət-ənənələri.
Azərbaycanda elatların istifadə etdiyi müvəqqəti yaşayış məskənlərinə oba, şenlik, sığırxana, yataq, binə, yurd, düşərgə, qışlaq, dəkkə, dəngə, yaylaq və s. daxil idi. Yaylaq vaxtı istifadə edilən evlər alaçıq, coma, dəyə, muxuru, qarakeçə, dünnüklü ev, kolux, mağardəyə və s.-dir.
Orta əsrlər
Müasir Azərbaycan və Ermənistan ərazilərində yaxşı otlaqların olması səbəbi ilə monqollar, türklər və türkmən tayfaları monqol elxanları, teymurilər və türkmən padşahların dövründə burada yerləşmişdir. Daha sonra bu tayfalar azərbaycanlılara assimilyasiya olunmuşdur. XIII–XV əsrlərdə köhnə feodalların torpaqları tədricən köçəri tayfaların irsi başçılarının əlinə keçmişdir. Köçəri zadəganlar arasında tayfanın ayrı-ayrı hissələrinin böyükləri ağsaqqal adlandırılırdı. Ağsaqqallar maldarlıqda dölün başlanması, sürünün otlaması, dağa və arana miqrasiya məsələləri ilə bağlı öz fikirlərini deyir, məsləhət verirdilər.
Elektron Hökumətin İnkişafı Mərkəzi
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 14 mart 2018-ci il tarixli 1885 nömrəli "Elektron hökumətin inkişafı və rəqəmsal hökumətə keçid ilə bağlı tədbirlər haqqında" Fərmanına əsasən Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Vətəndaşlara Xidmət və Sosial İnnovasiyalar üzrə Dövlət Agentliyinin tabeliyində "Elektron Hökumətin İnkişafı Mərkəzi" publik hüquqi şəxs yaradılıb.
Azərbaycan köçəri həyatı
Orta əsrlər
Səfəvilər dövründə oturaq əhalinin mövqeyinin zəifliyi köçərilərin oturaq həyata keçməsini yavaşladırdı. XVII və XVIII əsrlər ərzində bəzi tayfalar yarımköçəri həyat tərzinə keçir, həm əkinçiliklə məşğul olur, həm də yayda sürüləri ilə yaylağa köçürdü.
Elektron Hökumətin İnkişafı Mərkəzi
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 24 noyabr 2022-ci il tarixli yeni fərmanına əsasən, elektron hökumət sahəsində dövlət siyasətinin və tənzimləməsinin həyata keçirilməsi, o cümlədən fəaliyyətin təşkili və əlaqələndirilməsi Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyinə həvalə edilib.
Mərkəz, dövlət-dövlət (G2G - government to government), dövlət-biznes (G2B - business to government), dövlət-vətəndaş (G2C - government to citizen) formatında elektron xidmətlərin yaradılmasını və icrasını həyata keçirir.
Azərbaycan köçəri həyatı
Orta əsrlər
Əhməd bəy Cavanşirə görə Pənahəli xanın vaxtında (1747–1763) püsyan, qaraçarlı, cinli, dəmirçihəsənli, qızılhacılı, səfikürd, boyəhmədli saatlı, kəngərli və s. köçərilər Qarabağ xanlığına köçmüşdür. Xanlığın vəziri Molla Pənah Vaqif Azərbaycanı yalnız köçəri tayfa qurumu olan elə görə bölürdü.
Elektron Hökumətin İnkişafı Mərkəzi
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 24 noyabr 2022-ci il tarixli Fərmanı ilə “Elektron Hökumətin İnkişafı Mərkəzi” publik hüquqi şəxsi Elektron hökumət sahəsində dövlət siyasətinin və tənzimləməsinin həyata keçirilməsi, o cümlədən fəaliyyətin təşkili və əlaqələndirilməsi Azərbaycan Respublikasının Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyinə həvalə edildi.
Azərbaycan köçəri həyatı
XIX əsr—XX əsrin əvvəlləri
XIX əsr — XX əsrin əvvəllərində "tərəkəmə" sözü köçəri mənasında işlədilirdi. A. D. Yeritsov qeyd edirdi ki, "tərəkəmə" sözü xüsusi bir milliyyət və ya tayfanı ifadə etmək üçün istifadə edilmir, bütün köçəri Azərbaycan türklərinə aid edilirdi. Onun Qazax qəzasında qeyd etdiyi və digər qəzalarda da qeydə alınan tərəkəmə (köçəri) tayfalar bunlar idi: ayrımlı, bayat, qədirli, qaraqoyunlu, qaraxanlı, kəngərli, salaxlı, sofulu, tatlı. N. A. Abelova görə, yerli əhali köçəri tayfaları (Göyçay və Şamaxı qəzası azərbaycanlıları) tərəkəmə və ya köçəri adlandırırdı.
Elektron Hökumətin İnkişafı Mərkəzi
Azərbaycan Respublikasının Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyinin tabeliyində İnnovasiya və Rəqəmsal İnkişaf Agentliyi (bundan sonra – Agentlik) Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Vətəndaşlara Xidmət və Sosial İnnovasiyalar üzrə Dövlət Agentliyinin tabeliyində “Elektron Hökumətin İnkişafı Mərkəzi” publik hüquqi şəxsin ona qoşulması formasında yenidən təşkil edildi.
Azərbaycan köçəri həyatı
XIX əsr—XX əsrin əvvəlləri
Azərbaycan milli kimliyi ortaya çıxmazdan əvvəl yarımköçəri həyat tərzi keçirən və patriarxal-tayfa münasibətlərinin qalıqlarını qoruyub saxlayan sakinlər özlərini tayfa və ya əcdad mənsubiyyətinə görə (avşarlar, təkəllər, kəngərlilər, ayrumlar və s.) adlandırırdılar. Azərbaycan etnoqrafik qruplarından üçü (yarımköçəri tayfalar olan ayrımlar, padarlar və şahsevənlər) güclü şəxsi kimlik hissini saxlayır. Ayrımlar Azərbaycanın qərbində, şahsevənlər isə Azərbaycanın cənubunda, İran sərhədi boyunca yaşayırlar.
Elektron Hökumətin İnkişafı Mərkəzi
Fəaliyyət istiqamətləri
Elektron Hökumətin İnkişafı Mərkəzi dövlət informasiya ehtiyatları və sistemlərinin formalaşdırılması, aparılması, inteqrasiyası və effektiv idarə edilməsi sahəsində koordinasiyanı həyata keçirmək məqsədi ilə əlaqələndirici qurum funksiyalarını yerinə yetirməklə yanaşı, xidmətlərin əhali arasında təbliğatının da həyata keçirilməsindən məsuldur.
Azərbaycan köçəri həyatı
XIX əsr—XX əsrin əvvəlləri
Saxurların yaylaqlarının Dağıstanda, qışlaqlarının Azərbaycanda olması Saxur-Azərbaycan ikidilliliyinə (saxurların öz dilləri ilə birlikdə Azərbaycanda dilində də danışması) səbəb olmuşdur.
Elektron Hökumətin İnkişafı Mərkəzi
Fəaliyyət istiqamətləri
Mərkəz, müasir informasiya texnologiyalarından istifadə etməklə dövlət qurumları tərəfindən Azərbaycan Respublikasının ərazisində yaşayan bütün vətəndaşlara, hüquqi və fiziki şəxslərə, xarici vətəndaşlara və vətəndaşlığı olmayan şəxslərə informasiya və e-xidmətlərin göstərilməsini təmin edir.
Azərbaycan köçəri həyatı
Qarabağ münaqişəsi
XX əsrin əvvəllərində Zəngəzur Şərqi Zaqafqaziya, İrəvan quberniyası və Naxçıvanı birləşdirən strateji dəhliz idi. 1916-cı ildə burada 120 min müsəlman və 101 min erməni (yayda Zəngəzurun dağlıq rayonlarının otlaqlarına köçən, düzənlik Qarabağın azərbaycanlı çobanları istisna olmaqla) yaşayırdı. Müsəlmanların əhəmiyyətli bir hissəsi qıraq ərazilərdə kompakt şəkildə məskunlaşmışdı. Erməni tərəfinin təklif etdiyi Zaqafqaziyanın inzibati-ərazi islahatı layihəsinə görə köçərilər istisna olmaqla 88 min erməni və 46 min müsəlmanın yaşadığı mərkəzi Zəngəzurun digər qıraq ərazilərdən ayrılması nəzərdə tutulurdu.
Elektron Hökumətin İnkişafı Mərkəzi
Fəaliyyət istiqamətləri
Mərkəzin fəaliyyət istiqamətləri başlıca olaraq elektronlaşdırılmış dövlət xidmətləri, e-viza verilməsi və rəqəmsal ödəniş sistemləri üzrə xidmətləri əhatə edir. Qeyd olunan sahələrdə xidmət keyfiyyətinin yüksəldilməsi, xidmətdən yararlanmanın asanlaşdırılması və vətəndaş məmnunluğunun artırılması məqsədilə qabaqcıl beynəlxalq təcrübələr araşdırılır və vətəndaş ehtiyacları nəzərə alınmaqla innovativ yeniliklər tətbiq olunur.
Azərbaycan köçəri həyatı
Qarabağ münaqişəsi
Qarabağ köçəriləri çobanlıqla məşğul olduqlarına görə yaşayışları Qarabağın dağlıq hissələrinin yüksək dağ otlaqlarından asılı idi. Onlar yayda buralara dırmaşır, yerli əhalinin ərazisindən keçirdilər. Qarabağın düzənlik və dağlıq hissələrinin Azərbaycan və Ermənistan arasında bölünməsi azərbaycanlı köçərilərinin yay otlaqlarından məhrum olması demək idi. Ermənistan tərəfinin təklif etdiyi həll yolları — Azərbaycanın çöllük bölgələrində suvarma işlərinin təşkili, Azərbaycanın şimalında yeni otlaqlara köçmə və ya köçərilərin "erməni" Qarabağında otlaqlardan istifadəsini nəzərdə tutan xüsusi dövlətlərarası müqavilə imzalanması Azərbaycan tərəfi üçün məqbul deyildi.
Elektron Hökumətin İnkişafı Mərkəzi
“myGov”
Vətəndaşların rəqəmsal portfeli rolunu oynayan "myGov” elektron hökumət portalı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Vətəndaşlara Xidmət və Sosial İnnovasiyalar üzrə Dövlət Agentliyinin Elektron Hökumətin İnkişafı Mərkəzi (EHİM) tərəfindən yaradılıb.
“myGov”u əsas fərqləndirən xüsusiyyət, qabaqlayıcı hökumət konsepti əsasında fəaliyyət göstərməsidir. Vətəndaşlar “myGov” portalında (https://my.gov.az/intro/) qeydiyyatdan keçərək öz şəxsi kabinetlərini yarada və burada dövlət qurumları tərəfindən verilmiş şəxsi məlumatları ilə tanış ola, xidmətlərə elektron qaydada müraciət edə, e-arayışlar və digər sənədləri əldə edə, məlumatlarının doğruluğunu təsdiq edə, həmçinin məlumatlarının digər qurumlara ötürülməsi prosesini tənzimləyə bilirlər. Vətəndaş, həmçinin şəxsi kabinetindəki bütün növ əməliyyatlarının tarixçəsini (kabinetə giriş, giriş vasitəsi, xidmətlərdən istifadə, çıxış) izləmə imkanına sahibdir.
Portalın funksiyaları: thumb|myGov 1. Şəxsi məlumatların vətəndaş tərəfindən əldə olunması.
Azərbaycan köçəri həyatı
Tarixi miqrasiya yolları
250px|thumb|right|Elxanilərin şimalda qışlamaq məqsədi ilə bərpa edib istifadə elədikləri [[Xudafərin körpüləri|11 tağlı Xudafərin körpüsü. XIII əsr ]] Köç yolları Azərbaycanda daxili əlaqə yollarından biri olaraq aran və dağa köçüləndə istifadə edilirdi. Həmçinin oturaq həyat tərzi keçirən əhali köç yollarından istifadə edərək öz məhsullarını maldarlıq məhsulları ilə (ət, dəri, yun, yağ, pendir və s.) dəyişdirmək üçün yaylağa gedirdi.
Elektron Hökumətin İnkişafı Mərkəzi
“myGov”
2. Vətəndaşa dair məlumatlar yeniləndikdə, onun hər hansı sənədinin etibarlılıq müddəti başa çatdıqda və sistemə yeni xidmətlər əlavə edildikdə vətəndaşa bununla bağlı şəxsi kabinet vasitəsilə məlumatlandırma və xatırlatma xarakterli bildirişlər göndərilir.
Azərbaycan köçəri həyatı
Tarixi miqrasiya yolları
Azərbaycanın Qərb bölgəsinin köç yolları Kür çayı üzərindəki keçidlərdən başlamaq şərti ilə, düzənlik ərazilərdəki torpaq yollarında davam edir, yaylaqlara çatdıqca dağ çığır yolları əvəzlənirdi. Qərb bölgəsinin köç yollarının Kür çayından keçməsi səbəbi ilə mal-qara və qoyunlar balaca qayıqlar vasitəsilə çaydan keçirilirdi. Buna görə də çayın üzərində gəmiçilər olurdu. Qərb bölgəsinin qışlaqları Qarayazı və Ceyrançöldə, yaylaqları Şahdağ və Murğuz silsiləsində yerləşirdi. XIX əsrin sonlarında Qazax və Yelizavetpol qəzaları köçərilərinin bir yerdə istifadə etdikləri yollar əsasən Yasamal, Zəyəm dərəsi, Kiran, Sarı yoxuş, Qoşa dəyirman yolları, Qızılbulaq yaylağına gedən yol və Zada yolları idi. Qərb bölgəsində yaylaqlardan istifadə edən kənd əhaliləri (Poylu, Salahlı, Kəsəmən və Qarabağlı) Ceyrançöl-Qədili keçidi—Annenfeld—Alman koloniyası—Morul kəndinə kimi müstəqil hərəkət edir, buradan Yasamal yolu ilə yaylaqlara köçürdü. Şuşa qəzasında 2 köç yolu var idi: Kür sahilləri—Əsgəran vadisi—Qırxqız yaylağı və Xaçın yolu—Əylisli—Şuşa kəndi—Kirs dağı. İkinci yoldan Cavanşir qəzası əhalisi də yararlanırdı.
Elektron Hökumətin İnkişafı Mərkəzi
“myGov”
3. Şəxsi kabinet vasitəsilə vətəndaş öz fikirlərini, şərhlərini, şikayət və təkliflərini aidiyyatı quruma göndərə bilir. Eyni zamanda vətəndaş özü haqqında sistemdə aşkarladığı səhv məlumatlar barədə müvafiq quruma müraciət ünvanlaya bilir.
Azərbaycan köçəri həyatı
Tarixi miqrasiya yolları
Şirvan elatlarının köç yolları Küdrü qışlaqlarından Böyük Qafqaz yaylaqlarına qədər gedirdi. Köç yolları istiqamətləri bunlardır: Hərmidağ—Paşalı—Udulu—Yavannı dağı—Mərəzə—Hilmilli—Dibrar, Girdə-Pirsaat vadisi—Təsi kəndi—Sündüqozlu çayı—Dibrar, Kələqaya (Döymə yolu)—Ləngəbiz—Çarhan—Mərzəndigə—Kürdəmir—Astraxanka—Sarıdaş yaylağı (Dibrar), Gödəkambarə qışlağı—Kolanı—Göylər—Ortabulaq dərəsi—Şamaxı—Pirsaat vadisi—Çaylı kəndi—Kürdəmir—Astraxanka—Dibrar.
Elektron Hökumətin İnkişafı Mərkəzi
“myGov”
4. “Sorğulanmış məlumatlarım” bölməsi vasitəsilə vətəndaş məlumatlarının hansı qurum tərəfindən və nə zaman sorğulandığını öyrənə bilər.
Azərbaycan köçəri həyatı
Tarixi miqrasiya yolları
Muğan elatlarının yaylaq yerləri Savalan, Qaradağ və Talış dağları idi. Savalan yaylaqlarına gedən miqrasiya yolları Biləsuvar—Bağrovdağ—Ağ evlər—Gəlin yurdu—Xatınbulaq—Qaraşıran istiqaməti idi. Şahsevən elatları, xüsusilə Meşkin icmaları yaylaqlara köçərkən bu yollardan istifadə edirdi: Araz çayının aşağısı—Xoruzlu dağ silsiləsi—Bərzəng çayı, Ziyvə kəndi (Muğan)—Sambur çayı—Ləngəndən—Savalan, Qarasu çayının yuxarı axarı boyu, Göytəpə-Səfidağ mahalı—Talış dağları—Çiçəkli dağ silsiləsi.
Elektron Hökumətin İnkişafı Mərkəzi
“myGov”
5. Portala müxtəlif qurumların sistem və xidmətləri inteqrasiya olunub. Hər bir vətəndaş şəxsi kabinetinə daxil olaraq dövlət qurumlarının təqdim etdiyi elektron xidmətlərdən istifadə edə bilir. Vətəndaşla bağlı sistemdə olmayan məlumatların inteqrasiyası istiqamətində digər dövlət qurumları ilə işlər davam etdirilir.
Azərbaycan köçəri həyatı
Yaşayış məskənləri
300px|thumb|right|İranda [[şahsevənlər|şahsevən çadırı]]
Elektron Hökumətin İnkişafı Mərkəzi
“myGov”
Dövlət xidmətlərinin vətəndaşlar üçün daha da əlçatan olmasını təmin etmək, reaktiv xidmətlərdən proaktiv xidmətlərə keçidi sürətləndirmək məqsədilə 2021-ci ildə "myGov” elektron hökumət portalının mobil tətbiqi istifadəyə verilib. Vətəndaşlar, artıq rəqəmsal hökumət xidmətlərindən mobil tətbiq vasitəsilə də istifadə edə bilərlər. “myGov” mobil tətbiqini yükləməklə vətəndaşlar qurumlar tərəfindən təqdim edilən arayışlar, o cümlədən COVID-19 sertifikatları ilə tanış ola bilər, habelə yükləyərək və ya mobil tətbiq üzərindən müvafiq qurumlara təqdim edə bilərlər.
Azərbaycan köçəri həyatı
Yaşayış məskənləri
Elatların (yarımköçərilərin) istifadə etdiyi müvəqqəti yaşayış məskənlərinə oba, şenlik, sığırxana, yataq, binə, yurd, düşərgə, qışlaq, dəkkə, dəngə, yaylaq və s. daxil idi. Alaçıqların qurulması zamanı ortada tayfa başçısı və ya oba ağsaqqalının, onun ətrafında yaxın qohumların, qıraqlarda isə muzdla tutulmuş çobanların, kasıb ailələrin alaçıqları yerləşirdi.
Elektron Hökumətin İnkişafı Mərkəzi
“myGov”
“myGov” mobil tətbiqini həm “Android”, həm də “iOS” əməliyyat sistemləri vasitəsilə yükləmək mümkündür. Yükləmək üçün linklər:
Azərbaycan köçəri həyatı
Yaşayış məskənləri
Oba maldarlıq təsərrüfatının qışlağa və yaylağa köçməsi ilə əlaqədar yaranmış, kiçik vahidlərə — dəngələrə bölünmüş, otarası adlanan mərzlərlə bir-birindən ayrılmışdır. XIX əsrdə oba həm maldarlar, həm də oturaq əhali tərəfindən istifadə edilsə də, getdikcə daimi yaşayış məskəninə — kəndə çevrilmişdir.
Elektron Hökumətin İnkişafı Mərkəzi
“myGov”
·        "Android": https://play.google.com/store/apps/details?id=az.gov.my
Azərbaycan köçəri həyatı
Yaşayış məskənləri
XIX əsrin II yarısında N. A. Abelov qeyd edirdi ki, ayrı-ayrı nəsil və qrupların (tirə, oymaq) məskun olduğu köçəri icmalar müsəlmanlar tərəfindən şenlik olaraq adlandırılırdı. Şenlik nisbətən obadan balaca olurdu.
XIX əsrdə Azərbaycanın dağlıq bölgələrindəki kəndlərin çoxunda mövcud olan binə təsərrüfat tikilisi (yataq, tövlə, pəyə, xalxal, at damı və s.) idi. Binə genişləndikcə burada yaşayış evləri tikilir, bura getdikcə daimi yaşayış məntəqəsi olurdu. Binə burada ilk məskunlaşmış adamın, ya da maldar təsərrüfat sahələrinin adı ilə adlandırılırdı (Qasımbinəsi, Malbinəsi, Qoyunbinəsi və s.).
Elektron Hökumətin İnkişafı Mərkəzi
“ASAN Login” Vahid Giriş Sistemi
“ASAN Login” Vahid Giriş Sistemi EHİM tərəfindən yaradılıb. Yeni e-Gov infrastrukturunun əsas hissələrindən biri olan bu sistem vasitəsilə istifadəçilər bir yerdən qeydiyyatdan keçməklə bütün digər inteqrasiya olunmuş portallara giriş əldə edirlər.
Azərbaycan köçəri həyatı
Yaşayış məskənləri
Maldar elatlar ilin 8–9 ayını qışlaqda, 3–4 ayını isə yaylaqda keçirirdi. Qışlaqlar digər yaşayış məskənləri ilə müqayisədə daimiliyi ilə fərqlənir, kənd həyatına keçidin son mərhələsi hesab edilirdi. Azərbaycanda Böyükqışlaq (Tovuz), Köhəqışlaq (Laçın), Qışlaq (Laçın), Köhəqışlaq (Qazax), Düzqışlaq (Qazax), Yayqışlaq (Daşkəsən), Günqışlaq (Zəngilan), Aydınqışlaq (Qəbələ), Başqışlaq (Goranboy) kəndləri bunun misalıdır.
Elektron Hökumətin İnkişafı Mərkəzi
“ASAN Login” Vahid Giriş Sistemi
“ASAN Login” sisteminin üstünlükləri:
Azərbaycan köçəri həyatı
Yaşayış məskənləri
Köçərilərin alaçıq və dəyələrdə qaldığı yaylaqlar isə su mənbələrinə yaxınlığa, qohumluq münasibətlərinə görə seçilirdi. Qohum ailələrin bir neçə il dalbadal qaldıqları yaylaqlar ailə başçısının, həmçinin köçərilərin gəldiyi kəndlərin adları ilə adlanırdı (Əmirəhmədin yurdu, Nəbi yurdu, Eldar yaylağı və s.).
Elektron Hökumətin İnkişafı Mərkəzi
“ASAN Login” Vahid Giriş Sistemi
•             Çoxsaylı istifadəçi adı və şifrələri yadda saxlamaq məcburiyyəti aradan qalxır; thumb|ASAN Login •             Eyni şəxsin fərqli istifadəçi məlumatlarının yaranmasının qarşısı alınır;
Azərbaycan köçəri həyatı
Müvəqqəti yaşayış evləri
Azərbaycanda yaylaq vaxtı istifadə edilən evlər alaçıq, coma, dəyə, muxuru, qarakeçə, dünnüklü ev, kolux, mağardəyə və s.-dir. Bunlar arasında dəyə (Şirvanda qarakeçə adlanır) və alaçıq daha çox istifadə edilmişdir. İkisinin arasında ölçü və möhkəmlik fərqi var. Dəyənin ölçüsündən asılı olaraq onun quraşdırılmasında 30–50 çubuğa, 4–6 keçəyə (qəlib) ehtiyac duyulur. Keçə "həllac" adlı bacarıqlı ustalar tərəfindən düzəldilir.
Elektron Hökumətin İnkişafı Mərkəzi
“ASAN Login” Vahid Giriş Sistemi
•             Səlahiyyətlərin vahid mərkəzdən idarə etmək imkanı yaranır;
Azərbaycan köçəri həyatı
Məşğuliyyət
200px|thumb|right|Azərbaycanlı köçəri XVII–XVIII əsrlərdə Azərbaycanda inkişaf edən dəvəçilik köçmə maldarlar tərəfindən geniş istifadə edilmişdir. Qoyunçuluğun inkişafı dəvəyə tələbatı artırmışdır.
Elektron Hökumətin İnkişafı Mərkəzi
“ASAN Login” Vahid Giriş Sistemi
•             İnteqrasiya olunan bütün xidmətlərə vahid məkandan giriş və çıxış imkanı əldə olunur.
Sistemdən istifadə üçün ilkin olaraq https://asanlogin.my.gov.az/auth saytına daxil olmaq lazımdır.
Azərbaycan köçəri həyatı
Məşğuliyyət
XIX əsrin ikinci yarısında Azərbaycanda köçmə və yarımköçəri maldarlar arasında xırdabuynuzlu heyvan vacib rol oynayırdı. Bu köçəri əhali əsasən qoyunçuluqla dolanırdı. XIX əsrin sonlarında qoyunçuluq sahəsində yaşanılan tənəzzül köçmə və yarımköçəri maldarlıqla dolanan əhalinin bir qisminin tədricən oturaq həyata keçişi ilə izah edilir.
Elektron Hökumətin İnkişafı Mərkəzi
“ASAN Login” Vahid Giriş Sistemi
“ASAN Login” sisteminə hal-hazırda 4 üsul ilə daxil olmaq mümkündür:
Azərbaycan köçəri həyatı
Məşğuliyyət
Elatlar arasında gəlin seçilərkən onun toxuculuq məharətləri xüsusilə nəzərə alınırdı. Qışlaq və yaylaqlar arasında hərəkət edən elat məişəti üçün toxuculuqda istifadə edilən yer hanası ən uyğun dəzgah növü idi. Qılınc adlanan hissəsi istisna olmaqla yer hanasının qalan hissələrini budaqlar və əşyalar ilə əvəz etmək mümkün idi.
Elektron Hökumətin İnkişafı Mərkəzi
“ASAN Login” Vahid Giriş Sistemi
•             Şəxsiyyət vəsiqəsinin fərdi identifikasiya nömrəsi ilə;
Azərbaycan köçəri həyatı
Mədəniyyət
Azərbaycanın maddi mədəniyyəti əsrlər boyunca davam edən simbiozun, yerli elementlərin və köçərilərin töhfələrinin incə birləşməsinin nəticəsidir. Azərbaycan xalçalarında qoyun ve keçi təsviri müəyyən tayfanın köçəri keçmişi ilə əlaqəni göstərir.
İran Azərbaycanında köçəri ilə kəndli arasında isə dialektdə, dini inanc və vərdişlərdə, şifahi ədəbiyyatda, insan həyatının müxtəlif dövrlərinə aid mərasimlər kimi adət-ənənələrdə kiçik fərqlər var. Əslində, regional Azərbaycan türk ləhcələrinin sistematik müqayisəsi dərc edilməsə də, bəzi cəhətlərdən, məsələn, sait ahəngində, İran Azərbaycanında yaşayan köçəri şahsevənin oturaq tat qonşularına nisbətən "daha təmiz" türkcə danışdığına dair sübutlar var.
Elektron Hökumətin İnkişafı Mərkəzi
“ASAN Login” Vahid Giriş Sistemi
•             Elektron İmza;
Azərbaycan köçəri həyatı
Mədəniyyət
Azərbaycanda ziyanlıq adlandırılan qarşılıqlı yardım forması kənd icmalarında formalaşsa da, kasıblaşma ilə əlaqədar olaraq elat əhaliyə də keçmişdir.
Elektron Hökumətin İnkişafı Mərkəzi
“ASAN Login” Vahid Giriş Sistemi
•             BSXM-nin (Bank Sertifikat Xidmətləri Mərkəzi) elektron İmzası ilə.
Azərbaycan köçəri həyatı
Mədəniyyət
Azərbaycan türklərinin məhərrəmlik adətlərini araşdıran İvar Lassi Azərbaycandakı pirləri Türküstan köçəriləri tərəfindən istifadə edilən günbəz-çadırlara bənzətmişdir. O, pirlərin formalarının və yuxarı hissələrindəki deşiklərin köçəri türklərin memarlığının qorunub-saxlanmasının bir sübutu olduğunu qeyd etmişdir.
Elektron Hökumətin İnkişafı Mərkəzi
“ASAN Login” Vahid Giriş Sistemi
Sistemdə qeydiyyat 2 formada həyata keçirilir:
Azərbaycan köçəri həyatı
Ədəbiyyat
300px|thumb|right|"[[Kitabi-Dədə Qorqud" dastanına həsr edilmiş Azərbaycan poçt markası]] Azərbaycan aşıq sənəti poetika, hekayə danışma, rəqs və vokal instrumental musiqinin vəhdətidir, ozan ənənəsinin davamıdır. Köhnə dövrlərdə ozan, sonralar uyğur-monqol təsiri ilə bəxşi və nəhayət islam mədəniyyəti təsiri ilə aşıq adını daşıyan şair-çalğıçılar köçəri qədim oğuzlar arasında xalq ədəbiyyatı ənənəsini yaşada bilmişlər. Monqol işğalından sonra İran və Cənubi Qafqaz ərazilərinə oğuz tayfalarının gəlməsi bu ənənələrin daha da güclənməsinə gətirib çıxarmışdır. Köçəri həyatının bütün İran, İraq və Şərqi Anadolu Oğuzları arasında güclü olması köhnə rəvayət və ənənələrin canlılığı və təmizliyinə geniş şəkildə təsir etmişdir.
Elektron Hökumətin İnkişafı Mərkəzi
“ASAN Login” Vahid Giriş Sistemi
1.         Mobil nömrə vasitəsilə
Azərbaycan köçəri həyatı
Ədəbiyyat
"Kitabi-Dədə Qorqud" dastanı köçəri oğuz bahadırlarının ələ keçirdikləri Qafqaz torpaqlarında "kafirlərə qarşı" verdikləri müharibələr haqqındadır. Onun mənşəyi Mərkəzi Asiya olsa da, oğuzların sıx məskunlaşdığı Azərbaycan ərazisində formalaşıb. Dastanın son forması XV əsrdə müasir Azərbaycan ərazisində yazıya alınmışdır. Dastanın Drezden əlyazması azərbaycan dilində, Vatikan əlyazması isə Anadolu türkcəsindədir.
Elektron Hökumətin İnkişafı Mərkəzi
“ASAN Login” Vahid Giriş Sistemi
2.         Video vasitəsilə
Azərbaycan köçəri həyatı
Ədəbiyyat
Sayaçı sözləri Azərbaycan köçəri türkünün ən parlaq ədəbi yaradıcılığının bir nümunəsidir. Tərəkəmə qışda və payıza doğru kənd-kənd gəzərək sayaçı sözləri ilə maldarların ruhunu oxşayar, əvəzində onlardan un, pendir, buğda, arpa, quzu və s. toplayardı. Sayaçı sözləri köçərilər tərəfindən səadət və ya qut sayılmaqdadır.
Elektron Hökumətin İnkişafı Mərkəzi
“ASAN Login” Vahid Giriş Sistemi
Əgər mobil nömrə vətəndaşın öz adına deyilsə, vətəndaş videoqeydiyyat vasitəsilə hesab aça bilər. Təlimat videosu
Azərbaycan köçəri həyatı
Sənətkarlıq
XVII əsr Azərbaycan şairi Rüknəddin Məsud Məsihinin "Vərqa və Gülşa" poemasında boyanmış keçədən çadırların bəzənməsi üçün istifadə edildiyini qeyd etmişdir. XIX əsr–XX əsrin əvvəllərində keçə alaçıq və dəyələrin üstünün və yanlarının örtülməsində tətbiq edilirdi. Qara keçə və qəlib alaçıq və dəyələrin üstünün örtülməsində, döşənməsində, qapı keçəsindən isə qapıların örtülməsində istifadə edilirdi. Elatlar arasında yük keçəsi geniş yayılmışdır, hansı ki, yağışdan və toz-torpaqdan yüklərin qorunması üçün tətbiq edilirdi.
Elektron Hökumətin İnkişafı Mərkəzi
“ASAN Login” Vahid Giriş Sistemi
Bundan əlavə şifrəni unudan və şifrəni bərpa etmək üçün aktiv mobil nömrəsi əlçatan olmayan istifadəçilər videoyazı vasitəsilə sistemə digər aktiv mobil nömrəni əlavə edərək unudulmuş şifrəni bərpa edə bilərlər. Təlimat videosu
Azərbaycan köçəri həyatı
Sənətkarlıq
Təpmə keçədən hazırlanan məhsul olan qəlibin "baş qəlib", "yan qəlib", "qənşər qəlib" kimi növləri olmuşdur. Bir alaçığın üstünü örtmək üçün 6 qəlibə ehtiyac var idi (baş qəlib). Alaçığın qarşısına isə "qənşər qəlib" vurulurdu. Bir alaçıqa tətbiq edilən ümumi qəlib sayı 12–13 idi. Təpmə keçədən düzəldilən saçaqsız, həmçinin tikili yapıncı isə elatlar, çobanlar, yoxsul adamlar tərəfindən istifadə edilirdi.
Elektron Hökumətin İnkişafı Mərkəzi
“ASAN Bridge”
thumb|ASAN Bridge “ASAN Bridge” - Milli Məlumat Mübadiləsi Sistemi EHİM tərəfindən 1 aprel 2021-ci il tarixində istifadəyə verilib. “ASAN Bridge” Elektron Hökumət İnformasiya Sisteminin (EHİS-in) inteqrasiya altsistemi olaraq dövlət informasiya ehtiyatlarının və sistemlərinin əlaqələndirilməsini, o cümlədən həmin ehtiyatlar və sistemlər arasında dayanıqlı və təhlükəsiz məlumat mübadiləsini təmin edir.
Azərbaycan köçəri həyatı
Sənətkarlıq
Maldar elatların paltarı olan geyinmə kürk 4–5 qaba aşılanmış qoyun dərisindən hazırlanır, bəzəksiz olurdu. Keçədən hazırlanan, kişi üst geyimi xillik mövsumi geyim forması olaraq yayılmışdı. Boğazdı (uzunboğaz çəkmə) varlı elat kişiləri arasında dəbdə idi.
Elektron Hökumətin İnkişafı Mərkəzi
eGov – Elektron Hökumət Portalı
thumb|eGov – Elektron Hökumət Portalı
Azərbaycan köçəri həyatı
Sənətkarlıq
Köçmə maldarların həyatında dəri qabları əvəz edilməz yer tuturdu.
Elektron Hökumətin İnkişafı Mərkəzi
eGov – Elektron Hökumət Portalı
Portal dövlət qurumlarının elektron xidmətlərinin mərkəzləşdirilmiş qaydada təqdim olunmasına, vətəndaşların bu xidmətlərdən istifadəsinə, dövlət qurumlarının portala qoşulmuş informasiya sistemləri və ehtiyatlarından (məlumat bazaları, məlumat-axtarış sistemləri, reyestrlər və digər informasiya resursları) müvafiq sənədlər barədə qanunla müəyyən edilmiş qaydada informasiya əldə edilməsinə xidmət edir.
Portalın başlıca fəaliyyət istiqamətləri vətəndaşlar və dövlət qurumları arasında "bir pəncərə" prinsipini tətbiq etməklə, bütün xidmətlərin vahid platforma üzərindən elektron qaydada həyata keçirilməsini əhatə edir.
Azərbaycan köçəri həyatı
Qida
Sac çörəklərinə üstünlük verilirdi. Elatların xarakterik yeməyi suluq köçmə və sağılan süddən hazırlanan bulama idi. Nahar yeməyi süd məhsulları (qatıq, pendir, şor, atlama), bəzən isə isti xörəklərlə qurtarırdı.
Xalq təqvimi
thumb|250px|Tərəkəmələr [[səməni yığımı zamanı. Rusiya imperiyası poçt kartı]]
Elektron Hökumətin İnkişafı Mərkəzi
eGov – Elektron Hökumət Portalı
Portal vasitəsi ilə həm vətəndaş (G2C), həm sahibkar və biznes qurumları (G2B), həm də digər dövlət qurumları (G2G) istiqamətlərində xidmətlər həftənin bütün günləri fasiləsiz şəkildə həyata keçirilir.
Azərbaycan köçəri həyatı
Xalq təqvimi
Qarayaz dövrü yarımköçəri maldarlıqla məşğul olan əhali üçün asan keçmirdi. "Novruz günü yaz olar, 40 kötük də az olar", "Bayramdan sonra 40 kötük yanar" məsəllərinin bu dövrlə əlaqədar deyildiyi fikirləşilir. Elatlar Qarayaz dövrünü "yatar-durmaz", "gedər-gəlməz", "davardoymaz" adlanırdırırdılar. "Davardoymaz" adı otun az olması ilə əlaqədar olaraq mal-qaranın doya bilməməsi ilə əlaqədardır. "Yatar-durmaz" adının mənası isə kökəlməmiş mal-qaranın halsız olması, yatdığı yerdən dura bilməməsi ilə bağlıdır.
Elektron Hökumətin İnkişafı Mərkəzi
ASAN ödəniş
thumb|ASAN ödəniş Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2015-ci il 11 fevral tarixli 463 nömrəli Fərmanı ilə "ASAN ödəniş" sisteminin Əsasnaməsi təsdiq edilib və sistem fəaliyyətə başlayıb.
İvlin Vo
Naşir oğlu olan Vo ilk təhlisini Lansinq kollecində, daha sonra isə Oksforddakı Hertford kollecində alıb və tam ştatlı yazıçı kimi fəaliyyət göstərməmişdən əvvəl məktəb müəllimi kimi çalışıb. Gənc yaşlarında şəhərin məşhur aristokratları ilə dostluq edib. 1930-cu illərdə qəzet müxbiri kimi tez-tez səyahətlər edib. 1935-ci ildə İtaliyanın Efiopiyanı işğal etdiyi dövrdə orada jurnalist kimi fəaliyyət göstərmişdi. İkinci dünya müharibəsi illərində (1939-1945) Britaniya ordusunda əvvəlcə hərbi dəniz, daha sonra isə quru qoşunlarında xidmət etmişdir. O, bədii əsərlərində gündəlik həyatda qarşılaşdığı hadisələrin və insanların yumoristik cəhətlərini təsvir edirdi. Vo 1950-ci illərdə əziyyət çəkdiyi sinir pozğunluğunu da öz əsərlərində təsvir etmişdir.
Azərbaycan köçəri həyatı
Xalq təqvimi
Otun azlığına görə Qarıborcu dövründə köçəri maldarlar öz ehtiyatlarını (ərzaq, un, saman) qorumalı, çölə çıxmamalıdırlar. Belə bir məsəl vardır: "Qarayaz hirslənsə, 40 şələ odun və 40 çuval saman lazımdır". Bu haqda ifa edilən "Qarı ilə martın deyişməsi" mahnısına görə mart ayı çox sərt keçirdi, çovqun qopurdu. Belə vaxtlarda elat camaatı cənub yamaclarını qarlı görüb narahatlıqlarını ifadə edərdi.
Elektron Hökumətin İnkişafı Mərkəzi
ASAN ödəniş
Çoxfunksiyalı "ASAN ödəniş" sistemi cərimə, kommunal xidmət və digər ödənişləri qısa zamanda, təhlükəsiz və rahat şəkildə həyata keçirmək imkanı yaradır. Həmçinin, ölkə daxilində geniş ərazini əhatə edən "ASAN ödəniş" terminalları, asanpay.az portalı və "ASAN Pay" mobil tətbiqi vasitəsilə istənilən xidmət üzrə heç bir məhdudiyyət olmadan 24/7 ödəniş etmək mümkündür.
Azərbaycan köçəri həyatı
Xalq təqvimi
Quyruqdoğdu dövründə elatlar qoyunlarını arxacda və ya təpənin arxasında yatırır. Bunun səbəbi ulduzun işıqlarının heyvanlara düşməməsidir. Elat inamına görə, ulduzların işığı heyvanların tükünü tökür. Azərbaycan xalq təqvimində quyruqdoğdu dövrü "quyruqdondu" da adlandırılır. Bunun izahı ondadır ki, bu dövrdə yaylaqlarda çobanlar quyruq əridib çöldə saxlayırlar. Əgər sonrakı gün quyruq donubsa, dağlarda soyuq hava başlayır və istinin dövrü bitir.
Elektron Hökumətin İnkişafı Mərkəzi
ASAN ödəniş
Yüzdən çox qurumun cərimə, rüsum, kommunal, lizinq, kredit, icarə haqqı və digər ödənişlər "ASAN ödəniş" sisteminin https://www.asanpay.az/intro/home ödəniş portalı və terminalları eləcə də, sistemə qoşulmuş digər ödəniş portalları və terminalları vasitəsi ilə təmin edilir.
İvlin Vo
Ailəsi
Şerborn məktəbində və Oksforddakı Yeni kollecdə təhsil aldıqdan sonra Artur Vo naşir və ədəbi tənqidçi kimi karyerasına başladı. 1902-ci ildə Çarlz Dikkensin əsərlərinin nəşr olunduğu Chapman and Hall nəşriyyatının idarəedici direktoru olmuşdur. 1893-cü ildə Katerina Raban (1870-1954) ilə ailə həyatı qurmuşdur; onların ilk oğlan övladı Aleksandr Raban Vo (həmçinin Alek Vo kimi tanınırdı) 1898-ci ilin iyul ayının 8-də anadan olmuşdur. Alek Vo daha sonralar roman yazmağa başlamışdır. Onun doğulduğu zaman ailəsi Londonun şimalında Hillfild Rodda Vest Hampstiddə yaşayırdı. 1903-cü il oktyabr ayının 28-də onların ikinci oğlan övladı dünyaya gəldi. 1904-cü il yanvar ayının 7-də uşaq Artur İvlin Con Vo adlandırıldı, lakin öz ailəsində və yaxın ətrafında həmişə İvlin kimi tanınırdı.
Elektron Hökumətin İnkişafı Mərkəzi
ASAN Viza
thumb|ASAN Viza "ASAN Viza" Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2016-cı il 1 iyun tarixli 923 nömrəli "Elektron vizaların verilməsi prosedurunun sadələşdirilməsi və "ASAN Viza" sisteminin yaradılması haqqında" Fərmanına əsasən yaradılıb.
Azərbaycan köçəri həyatı
Xalq təqvimi
Elat əhali tərəfindən qoçların sürüyə buraxıldığı dövr "Qoçqarışan" adlandırılır. Maldarlar bu zaman dölün qışın son ayına düşməsini nəzərə alırlar. Qoçlara baxış keçirilir, qoç döyüşü keçirilərək ən yaxşı qoç sahiblərinə hədiyyələr verilir. Daha sonra qoçlar sürülərə buraxılır. Sürüdən ağ qoyun ayrılıb qoçun yanına gələrsə, qış qarlı və soyuq olacaq, ala qoyun gələrsə, qış soyuq keçməyəcək, qara qoyun gələrsə, mülayim olacaq.
İvlin Vo
Qolders Qrin və Het Mont
1907-ci ildə Vonun ailəsi Hillfild Rodu tərk edərək Arturun Qolders Qrinə yaxın ərazidə inşa etdiyi evə köçürlər. Qolders Qrin südçülük təsərrüfatı, bazar meydançalarının olduğu bir ərazi idi. İvlin ilk təhsilini evdə anasından almışdır, onun anası ilə çox yaxın münasibəti var idi; atası Artur Vo ilə münasibətləri tamamilə fərqli idi, o, daha çox öz böyük oğlu ilə münasibət qururdu, buna görə də İvlin özünü atılmış kimi hiss edirdi. 1910-cu il sentyabr ayının 10-da İvlin Het Mont hazırlıq məktəbinin şagirdi oldu. O vaxtdan etibarən, yazıçılığa maraq göstərməyə başladı; “At yarışının lənəti” adlı ilk hekayəsinə də burada yazmağa başlamış və tamamlamışdır. Vo uşaqlığının altı ilini Het Mont məktəbində keçirmişdir; öz düşüncələrinə görə o, dərslərinin öhdəsindən gəlməyi bacaran “olduqca ağıllı balaca oğlan” idi. Fiziki cəhətdən dava etməyə meyilli olan İvlin özündən zəif oğlan uşaqlarına sataşmağı xoşlayırdı; onun qurbanları arasında gələcəyin fotoqrafı olan Sesil Biton da var idi, onun sözlərinə görə bu hadisələri heç vaxt unutmayacaqdı.
Elektron Hökumətin İnkişafı Mərkəzi
ASAN Viza
"ASAN Viza" sisteminin başlıca məqsədi Azərbaycana gəlmək istəyən əcnəbilər və vətəndaşlığı olmayan şəxslər üçün viza verilməsi prosedurunun sadələşdirilməsindən ibarətdir.
Azərbaycan köçəri həyatı
İran azərbaycanlılarında
İran azərbaycanlılarında Dağa köçdü, Dağa köçmə, Çoban bayramı, Quzu günü, Qoyunçular günü, Ot köçü, Qoç günü adı ilə mərasimlər keçirilir, şənlik edilir.
Elektron Hökumətin İnkişafı Mərkəzi
ASAN Viza
"ASAN Viza" sistemi iki istiqamət üzrə fəaliyyət göstərir:
Azərbaycan köçəri həyatı
Qeyri-maddi mədəni irs qeydiyyatı
Azərbaycanda UNESCO-nun qeyri-maddi mədəni irs siyahısına daxil olan bu irs nümunələri "Köçərilər" və ya "Köçərilik" mövzusunda qeyd edilmişdir:
Elektron Hökumətin İnkişafı Mərkəzi
ASAN Viza
·        https://www.evisa.gov.az/en/ elektron viza portalı vasitəsilə elektron vizaların verilməsi;
·        Azərbaycan ərazisində yerləşən Beynəlxalq Hava Limanlarında vizaların verilməsinin təmin olunması.
Elektron vizaların verilməsi prosesi elektron viza portalı vasitəsi ilə həyata keçirilir. Azərbaycana səfər etmək istəyən əcnəbilər ölkəyə gəlməzdən əvvəl elektron vizaya müraciət etmək imkanına malikdirlər. Elektron vizaya müraciət prosesində sadələşdirilmiş formada sadəcə ümumvətəndaş pasportunun detalları tələb olunur. Müraciətçinin seçimindən asılı olaraq vizalar 3 gün (standart viza müraciət forması) və ya 3 saat (təcili viza müraciət forması) ərzində verilir.
15 may 2018-ci ildən etibarən Bakı, Gəncə, Qəbələ və Lənkəran beynəlxalq hava limanlarında "ASAN Viza" əməkdaşları və özünəxidmət terminalları vasitəsi ilə yerində vizaların verilməsi təmin edilir. "ASAN Viza"nın hava limanlarındakı əməkdaşları ökəmizə səfər edən əcnəbilərə Azərbaycan, İngilis, Fransız, İspan, Alman, Türk, Hind, Ərəb, Fars, İvrit, Urdu, Norveç və Rus dillərində xidmət göstərirlər. "ASAN Viza" vasitəsilə hava limanlarında 15 ölkənin - Bəhreyn, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Cənubi Koreya, Çin, İran, İsrail, İndoneziya, Küveyt, Qətər, Malayziya, Oman, Səudiyyə Ərəbistanı, Sinqapur, Türkiyə, Yaponiya vətəndaşlarına, eyni zamanda körfəz ölkələrində etibarlı rezident vizalarına sahib olan əcnəbilər üçün yerində vizaların verilməsi də təmin edilir. Terminallar vasitəsilə orta hesabla bir əcnəbi vətəndaş üçün vizanın verilməsi 2 dəqiqə ərzində təmin edilir. Özünəxidmət terminalları ilə yanaşı xüsusi pəncərələr vasitəsi ilə viza verilməsi və bank xidmətləri də həyata keçirilir.
Ümumilikdə, "ASAN Viza" sistemi vasitəsilə 95 ölkədən olan əcnəbilərə elektron viza verilməsi təmin edilir. "ASAN Viza"nın elektron viza portalı və hava limanlarındakı özünəxidmət terminalları Azərbaycan, İngilis, Fransız, İspan, Alman, İtalyan, Ərəb, Fars və Rus olmaqla - 9 dildə fəaliyyət göstərir.
ASAN Finans
thumb|ASAN Finans
"ASAN Finans" layihəsi maliyyə təşkilatlarının dövlət informasiya ehtiyatlarına çıxışının asanlaşdırılması məqsədilə EHİM tərəfindən yaradılıb.
Sistemin məqsədi: Maliyyə xidməti göstərən qurumların dövlət informasiya ehtiyatları və sistemlərinə elektron çıxış platformasının yaradılması.
Sistem maliyyə təşkilatlarına dövlət informasiya sistemlərinə çıxış hüququ yaratmaqla onlara aşağıdakı üstünlükləri qazandırır: