cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Salyan düzü
Salyan düzü — Kür çayının sağ sahilində Muğan düzü ilə Xəzər dənizi arasındakı ərazidə yerləşir. Xüsusilə Qızılağac körfəzinin sahil boyu əraziləri bataqlıqlaşmışdır. Ərazisindən Bakı-Astara dəmir yolu keçir. Quruçöl-yarımsəhra iqliminə sahibdir. Cənub-şərqi bataqlıq fauna və florası ilə zəngindir. Qızılağac Milli Parkının ərazisinin bir hissəsini əhatə edir.
Şahverdi xan Qaradağlı
Şahverdi xan Qaradağlı (?-1589) — qızılbaş sərkərdəsi, vali.
Həyatı
Şahverdi bəy Ənsar xəlifə oğlu Qaradağ vilayətinin Əhər şəhərində dünyaya gəlmişdi. Ərənlər ocağına mənsub idi. Şahdan əvvəlcə sultan, sonra xan ünvanı almışdı. Atası Ənsar xəlifə Qaradağlı Şirvan əyalətinə bəylərbəyi təyin ediləndə onu Qaradağ vilayətinə hakim təyin etdilər. 1583-cü ildən 1589-cu ilədək Qaradağa rəhbərlik etmişdi. Osmanlı ordusu Qızılbaşlar məmləkətinə hücum edəndə Şahverdi xan heç bir dirəniş göstərmədən tabe oldu. I Şah Abbas Qaradağı geri alandan müfəttişlərinə Qaradağ əhvalatını təftiş etməyi tapşırdı. Şahverdi xanın xəyanəti üzə çıxdı. O, 1589-cu ildə öldürüldü.
True Crime: New York City
True Crime: New York City - oyunu Luxoflux tərəfindən hazırlanan, Activision tərəfindən nəşr edilən açıq-dünya aksion-macəra janrlı oyundur. Bu oyunun PlayStation 2 və Xbox platformaları üçün olan versiyası 15 noyabr 2005-ci il, Microsoft Windows platforması üçün olan versiyası isə 24 mart 2006-cı ildə satışa çıxarılmışdır. Bu oyun True Crime: Street of LA oyununun növbəti versiyasıdır. Adından da göründüyü kimi hadisələr New Yorkda baş verir. Baş qəhrəman Marcus polis departamentində işləyir. Oyunda həm atıcılığa, həm də döyüşə üstünlük verilir. Burada şəhər olduqca böyükdür. Xəritədə çoxlu mağaza və idman zallı mövcuddur
Hayligenhaus
Hayligenhaus — Almaniyanın Şimali Reyn-Vestfaliya torpağının Düsseldorf inzibati dairəsində şəhər. Sahəsi 27.47 km2, əhalisi 26847 nəfərdir (2009).
Rhus brenanii
(Rhus brenanii) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Kristian Zurita
Kristian David Zurita Vallexo (10 fevral 1998) — Ekvadorlu kişi ağır atlet. 62 kq çəki dərəcəsində yarışır və beynəlxalq yarışlarda Ekvadoru təmsil edir. Kristian Zurita dünya çempionatlarında iştirak etmişdir. Son dəfə 2015 Ağır atletika üzrə Dünya Çempionatında mübarizə aparmışdır.
Iphiseiodes nobilis
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Qarabağ düzü
Qarabağ düzü — Kür çayının sağ sahilində, Kiçik Qafqaz dağları ilə Kür çayı arasında yerləşən ərazi. Beyləqan, Ağcabədi, Ağdam Bərdə rayonlarının ərazilərini əhatə edir. Məsuldar torpaqları olan düzdə pambıq, taxıl əkilir. Ərazisinin suvarılması üçün Yuxarı Qarabağ kanalı çəkilmişdir
İstibulaq
İstibulaq — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun İstibulaq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Tarixi
Yaşayış məntəqəsi qonşu Çaykənd kəndindən köçmüş ailələrin İstibulaq adlı mineral bulağın yaxınlığında məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Bir məlumata görə, kəndin adı əvvəllər Üstübulaq olmuşdur kənd əhalisi Alxasi tayfasına mənsubdur.
28 aprel 1920-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin süquta uğramasından və bolşeviklərin işğalına məruz qalmasından sonra, 1923-cü ilin iyulunda Yelizavetpol quberniyasının Cavanşir və Zəngəzur qəzalarının bir hissəsindən Kürdüstan mahalı (sonradan qəza) təsis edilmişdir. İstibulaq kəndi mahalın bir hissəsi olmuşdur. Kürdüstan qəzası ləğv edildikdən sonra İstibulaq Kəlbəcər rayonunun tərkibinə daxil edilmişdir.
1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilmişdir. Kənd 25 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir.
Coğrafiyası
İstibulaq kəndi dağətəyi ərazidədir.
Hoşap qalası
thumb|300px|Hoşap qalası
Hoşap qalası — orta əsrlərə aid olub Vana təxminən 50–60 km arası məsafədə Van-Başqala yolu üzərindədir. Sıldırım bir yamac üzərində yerləşir. Türkiyə-İran arasındakı yol üzərindən olmasından dolayı qədimdən strateji əhəmiyyəti vardı. Qala eyni adı daşıyan Hoşap suyunun sıldırım qayalıqları üzərində yüksəlir. Məna olaraq yaxşı və ya şirin suya əvəz olur. Rəsmi adı isə Gözəlsudur. İndiyə qədər qalan bir çox tikililər regionda Mahmudi Süleyman adlandırılan şəxs tərəfindən 1643-cü ildə tikdirilmişdir. Əfsanəyə görə, bu müdhiş quruluşu tikən memarın əlləri, digər bir dənə daha beləsini tikər deyə kəsilirdi. Qalanın qərbə baxan girişi və özünəməxsus qapısı pozulmadan günümüzə çatmışdır. Qapının üzərində tikintisi ilə bağlı Fars dilində kitabə və aslan şəkilləri yerləşir. Qala daxilindəki köhnə hamam, məscid, mədrəsə, ovu, zindan və otaqlarda keçmişin izlərini görmək mümkündür.
Tarixi
Hoşapın məlum olan tarixi Urartulara qədər gedir. Bu dövrdə Hoşap qalasının cənub- şərqə açılan Tuşba-Kelişin ordu yolu ilə, Van-Kotur şərq yolunun kəsişdiyi qovşaq nöqtəsində hərbi bir müəssisə olaraq qurulduğu qəbul edilir. Urartulardan sonra Van və ətrafı ilə birlikdə Hoşap, Fars, İsgəndər, Selevkos, Roma və Bizans hakimiyyətində qalmışdır. Orta əsrlərdə Vaspurakan Krallığı şəhərləri arasında yer almış, XI əsrdən başlayaraq Türklərin hakimiyyətinə girmişdir. Səlcuqlularla başlayan Türk hakimiyyəti, Elxanilər dövründə davam etmiş və bu dövrdə Vilayəti-Ermen olaraq adlandırılan Van əyalətinin bir şəhəridir. Daha sonra Qaraqoyunlular hökmdarı Qara Yusif tərəfindən Mahmudilər olaraq adlandırılan kürd tayfası Hoşapa yerləşdirilmişdir. Burada Mahmudilər öz adlarıyla anılan bir bəylik qurmuşlar. Osmanlı dövründə, Osmanlı-Səfəvi mübarizələrində Osmanlılardan tərəfdən hərəkət edib, uğur göstərmələri nəticəsində onlara bir sıra imtiyazlar verilmişdir. Hoşapda dövrümüzə qədər salamat qalmış qalada yaşayan bu bəylər varlıqlarını 1839-cu il Tənzimat fərmanının elanına qədər davam etdirmişlər. Əslində qalanın 1643-cü ildə əvvəl mövcud olduğunu Matrakçı Nasuhun 1548-1549-cu illərdə Qanuni Sultan Süleymanın 11-ci İran yürüşündən qayıdarkən marşrut üzərində Kalei Mahmudi olaraq adından söhbət etməsi göstərməkdədir. Övliya Çələbi də Səyahətnamə əsərində 1650-ci ildə uğradığı Hoşap qalasından bəhs edir. Qalanın mövqeyini anlatdıqdan sonra iç qalanın giriş qapı qanadları üçün ''Osmanlı ölkəsində qala qapıları həmişə ağac üzərinə dəmir örtülü qapı ki, od olsan, ağac yanar, dəmirlər tökülər. Amma bu Hoşap qala qapısının hər qanadı üç yüz yığın-yığın Naxçıvan dəmirindəndir. Heç ağac hissəsi yoxdur deyir.''
Qalanın quruluşu
İç-içə üç sıra divarla çevrilmiş yerləşən qalada iki məscid, üç hamam, bulaqlar və yeraltı zindanlar var. İçkqala qapısının üzərindəki gerbin yanlarında zəncirlə bağlı iki aslan motivi yer alır. Qalanın altındakı Hoşap çayı üzərində Zeyne Bəyin tikdirdiyi tarixi körpü yerləşir. Kənar qala divarları ərazinin quruluşuna görə formalaşmış; Şərq, şimal və qərbdən dolanan qala divarlarla əhatə olunmuşdur. Şərq qala divarları qismən, qərb isə böyük ölçüdə dağıdılmış vəziyyətdədir. Qala divarları dəstəkləyən bürclərdən bəziləri günümüzə gəlib, həmçinin şərq və qərb qapıları tamamilə dağıdılmışdır. Xarici qalanın şimal şərqində bir müşahidə qülləsi yerləşir. Hal-hazırda içərisində bir məscid qalığı və kənd evləri mövcuddur. İçqala cənubdan sıldırım, şimaldan maili bir kütlə üzərində qurulub. Şimal şərq və qərbdə qala bədən divarları, bürc və qüllələrlə təhkim edilmiş, şimali şərqə ikinci bir tahkimat keçirilmişdir. Qalaya şimal tərəfdə ortaya yaxın bir yerdə yerləşən giriş bürcünə açılmış bir qapı vasitəsilə girilir. Tac qapı şəklində düzlen-miş bürcün qərb cəbhəsində kitabə, köp pəncərə və aslan şəkilləri müəyyən bir hərəkətlilk təmin edir. Həmçinin orijinal dəmir qapı qanadları hələ də öz funksiyasını davam etdirir.
Daxili quruluşu
Qalanın içində Mahmudu sarayı adlandırılan kompleks tikililər yerləşir. Bunlar qalanın cənub tərəfində sıralanmaqdadır. Ən yüksək və şərq hissəsində naviqasiya köşkü, bunun dərhal qərbində hərəmxana və qərb ucunda da cümə mərasimi yerləşir. XIX əsrin ortalarında tərk edilmiş olan qala, içərisindəki quruluşları günümüzə böyük ölçüdə sağlam olaraq gəlmişdir. Bu səbəbdən bölgənin diqqət çəkən simvol abidələrindən biridir.
Hunzalar
250px|thumb|Hunza bayrağı thumb|250px|Hunzalar, [[XIX əsrin axırları ]] thumb|250px|Yaşlı adam, Hunza vadisi, Şimal bölgələri, [[Pakistan]] Hunzalar və ya Hunza türkləri — Pakistanda əslən hun türklərindən olan azsaylı xalq.
Ümumi məlumat
Soyları hun türklərindən gələn hunzalar əsasən Pakistan və Hindistanın sərhədində məskunlaşıblar. Bir çox maraqlı xüsusiyyətləri olan hunzalar elm adamlarının araşdırma mərkəzindədirlər. Belə ki, hunza türklərinin ortalama ömür müddəti 110-120 il arasında dəyişir. Müsəlman olan bu xalq üçün orta yaş dövrü 65 sayılır. Hətta qadınlar 65-70 yaşında belə ana ola bilirlər. Hunza türklərinin digər maraqlı xüsusiyyəti isə onlarda xərçəng xəstəliyinə heç vaxt rast gəlinməməsidir. Bu türklərdə eyni zamanda, indiyə qədər digər xəstəliklər də müşahidə olunmayıb. Buna səbəb kimi onların dənizdən 6 min metr hündürlükdə, bol oksigen olan bir bölgədə məskunlaşmaları göstərilir. Elm adamları hesab edirlər ki, hunzaların buz kimi su içib, öz əkdikləri məhsullardan yemələri onların sağlam qalmasını təmin edir. Hunza türklərinin ət və ədviyyatlı yeməkləri olduqca məşhurdur. Qeyd edək ki, Hunza vadisində yaşayan bu xalq Çinin ərazisində yerləşən Şərqi Türkistanla qonşudur. Özlərini “hunzakut” adlandıran bu türklər buruşo dilində danışdıqları üçün onlara bruşolar da deyilir. Hunza buruşo dilində ox mənasını verir. Bu dilin qonşu topluluqların hind-avropa mənşəli dillərlə heç bir əlaqəsi yoxdur. Buruşo dilini Qafqaz mənşəli dillərlər əlaqəsi olduğunu söyləyənlər olsa da bu fikir hələ öz təsdiqini tapmayıb. Hunzalar 9 yüz ildən artıq bir müddətdə müstəqil şəkildə yaşayıblar. Onlar türk adətlərinə uyğun olaraq “mir” adlandırdıqları rəislərin və onlara məsləhət verən 12 nəfərlik ağsaqqallar heyəti vasitəsilə idarə edilib. Hunzaların müstəqilliyi 1870-ci ilə, ingilis əsgərlərinin hücumuna qədər davam edib. İngilislər getdikdən sonra yenidən müstəqilliklərini bərpa edə biliblər. Lakin hunzalar 1974-cü ildə tamamilə Pakistan qanunlarına tabe olublar.
Yaşadıqları ərazi
Pakistanın Hindistanla sərhədindəki şimal əyalətlərində, xüsusilə Hunza vadisi adı ilə bilinən bölgədə yaşayırlar. Dağlıq ərazilərdə, əsasən 6 min metr yüksəklikdə məskunlaşıblar.
Din
Dindarları müsəlmandır.
Mətbəxi
Ət və ədviyyatlı yeməkləri çox məşhurdur.
Dəfnə
Həmişəyaşıl ağaclardırdır.
Arxeoloji qazıntılardan məlum olur ki, dəfnə ağacı əvvəllər Aralıq dənizi ətrafında və Afrikanın şimalında mövcud olmuşdur. Hazırda Aralıq dənizi ətrafında, Kanar adalarında və qərbi Zaqafqaziyada rast gəlinir.
Növləri
thumb |250px|Dəfnə ağacı meşəsi ([[latınca|lat. Laurus novocanariensis)]]
Othonna trinervia
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Fəhlə Gülbala Əliyev (film, 1971)
Məzmun
Filmin əsasında qeyri-adi, maraqlı material-məşhur neftçi Sosialist Əməyi Qəhrəmanı Gülbala Əliyevin həyat tarixçəsi qoyulmuşdur.
G.Əliyev 80 ilə yaxın Azərbaycan torpağının dərinliklərindən qara qızıl çıxarmışdır. Gözlərimiz önündən inqilabdan əvvəl neftin necə çıxarılması gəlib keçir. Sonrakı illərdə o, bütün qüvvəsini neft sənayesinin bərpasına sərf etmişdir. G.Əliyev ömrünün sonuna kimi işləmişdir. Film çəkiləndə qocaman neftçinin 90 yaşı tamam olmuşdu. Buna görə də film qəhrəman haqqında sinxron hekayə formasında qurulmuşdur.
Film haqqında
Nasir, publisist E.Axundova film haqqında deyir:
Bəlğəmotu
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Botaniki təsviri
Hündürlüyü 1–1.5 m olan çoxillik ot bitkisidir. Bir neçə gövdə əmələ gətirir. Bütün bitki bozumtul, sıx, xırda tükcüklərlə örtülmüş, yumşaq məxməridir. Yarpaqları saplaqlı, yumurtavari, azacıq barmaqvari-dilimli və diş-dişlidir. Orta ölçülü, çəhrayı çiçəkləri əsasən yarpaqların kənarına sıxılır, gövdənin yuxarısında isə sıx sümbülvari çiçəkqrupu əmələ gətirir. Meyvəsi üzük formasında yığılmış xırda, yumru meyvəciklərdən ibarətdir. Kökünün özünəməxsus zəif iyi, azacıq şirin-şirişli dadı vardır. İyul-sentyabr aylarında çiçəkləyir və meyvə verir.
Mənşəyi və yayılması
Dərman bəlqəmotu boreal coğrafi tipinin palearktik sinfinin qərbi-palearktik qrupuna aiddir. Cənubi və Orta Avropa, Balkan və Kiçik Asiya, Şərgi Aralıq dənizi ölkələri, Şimalı Amerika, Rusiya, Orta Asiya və Qafqazda yayılmışdır. Azərbaycanda dərman bəlqəmotu Abşeronda, Samur-Dəvəçi, Kür-Araz və Lənkəran ovalıqlarında, Alazan-Əyriçay vadisində, Naxçıvanın və Kür düzənliyində yayılmışdır. Aranda və dağətəyində (dəniz səviyyəsindən 400 m qədər) bitir.
Ekoloji qrup və bitdiyi yerlər
Kseromezofitdir, sahilyanı və alaq bitkilik tiplərində rast gəlir. Əsasən çaylaqlarda, arx kənarlarında, kolluqlarda, nəmli yerlərdə və əkinlərdə tək-tək və kiçik qrup (3–8 fərd) şəklində bitir.
Kimyəvi tərkibi
Flavonoid, efir və piyli yağlar, C vitamini, karotin, aşı maddələri, eləcə də steroid və antosianlarla zəngindir.
Köklərinin tərkibində 11% selik, müxtəlif qarışıqlar pentoza, heksoza, əlavə olaraq nişasta (37%), saxaroza və yağ turşuları vardır. Gülxətmi xammalı kökləri təmizlənmiş və təmizlənməmiş olmaqla, iki formada mövcuddur. Yarpaqlarında 35% selik maddəsi, qalaktoza, qlükoza, arabinoza, ramnoza, nişasta, pektin, yağ turşuları və digər maddələr vardır. Aptekdə sirop, məhlul və ekstrakt şəklində satılır. Eyni zamanda siropunun hazırlanması üçün yabanı və mədəni bitkilərdən istifadə edilir. Kökündən hazırlanan mukaltin dərmanının güclü öskürəkkəsici təsiri vardır.
Tərkibində 8%-ə qədər bioloji aktiv maddələr, 14%-ə qədər su, 7% ümumi kül, 0,5% həlledilməyən kül, 0,5%-dən az üzvi turşular və 0,5% mineral maddələr olur.
Təsiri və tətbiqi
Farmakopeyaya daxil olan ofisinal dərman bitkisidir. Elmi, eksperimental və xalq təbabətində, eləcə də kliniki sınaqlarda, farmakologiya və baytarlıqda geniş tətbiq edilir. Əsasən nəfəs yolları, bronxit və bronxial astma, ağciyər vərəmi, göz, mədəbağırsaq, sidik kisəsi, dəri xəstəlikləri, həmçinin şişlər, yanıqlar, çibanlar, ağız boşluğu və burunda iltihab prosesləri və allergiya zamanı istifadə olunur. Antifungal, bəlqəmqətirici, qusdurucu və iltihab proseslərinə qarşı təsirə malikdir.
İstifadə olunan hissələri
Müalicə məqsədi ilə bitkinin yerüstü hissəsi, yarpaqları, çiçəkləri və kökü istifadə edilir.
Digər faydalı xüsusiyyətləri və istifadəsi
Köklər Qafqazda və Qırğızıstanda tərəvəz kimi bişmiş halda istifadə olunur. Üyüdülmüş köklər çörək bişirdikdə una əlavə edilir. Dekorativ, boyaq, bal və çiçək tozu verən bitkidir.
Növləri
[[SS 2 (*
Müctəba Cəbbari
Erkən illər
Atasının İran İslam Respublikası Dəmir Yolları işçisi olduğu üçün Cabbari klub futboluna Rah Ahan üçün oynamağa başladı. Klubdakı məşqçisi Əhədi tezliklə “İstiqlal” gənclər komandasına keçdi və Cabbarı da özü ilə apardı. Təcrübə qazanmaq üçün onu Aboomoslem-ə icarəyə verdilər. O, Aboomoslem ilə Hazfi Kubokunun finalına çıxan komandanın bir hissəsi idi.
Esteğlal
Daha sonra 2005-06 mövsümündə möhkəm Esteğlala qoşuldu. [sitat lazımdır] O, həmin mövsüm komandaya çempionluq qazandırmağa kömək etdi.
2006-cı ildə zədələndi və 2006-07-ci il mövsümünün ikinci yarısına qədər oynamağa hazır deyildi, 2007-ci il yanvarın 27-də Saipa ilə qarşılaşmada 20 dəqiqəlik oyunda geri qayıtdı. O, klubun başlanğıcına qayıtdı 2007-08 mövsümü üçün heyət. O, Esteghlal'ın Həzfi Kubokunun final qələbəsində Pegah'ın atasını itirdiyi bir gündə 3-0 qalibiyyətində qol vuran və asistentlik edən əsas oyunçu idi. Keçmiş klubu Aboomoslem üzərində 2-0 qalib gələrək 2008-09 mövsümündə Esteğlalın ilk qolunu vurdu.
Cabbari, Fransa Liqa 1-in Grenoble Foot 38 ilə mühakimə olunurdu, lakin Grenoble Foot 38 maliyyə problemləri ilə üzləşdiyi üçün imzalanmadı. O, ilk AFC Çempionlar Liqasından sonra klub məşqçisi ilə müəyyən problemlər yaşayıb və klub tərəfindən cərimələnib. O, 2009-10 mövsümünə həmişə olduğu kimi zədə ilə başladı və mövsümün çox hissəsini kənarda saxladı və yalnız bir neçə matçda çıxış etdi, lakin 2010-11 mövsümündə adi oyunçulardan birinə çevrilə bildi. 16 sentyabr 2011-ci ildə Tehran derbisində qol vurdu və matçın ən yaxşı oyunçusu seçildi. O, bu mövsümdə ikinci dəfə Həzfi Kubokunu qazanıb. O, həmçinin dörd ildən sonra 2012-13 mövsümündə Esteghlalın liqa titulunu qazanmasına kömək etdi.
Sepahan
Son bir neçə ildə klub rəhbərliyinə qarşı etdiyi çox sərt tənqidlərdən sonra, 2013-cü ilin iyul ayının əvvəlində müqavilənin uzadılması ilə bağlı bəzi uğursuz ilkin danışıqlardan sonra klubun sədri dedikləri üçün rəsmi üzr istəyənə qədər irəliləməmək qərarına gəldi. Eyni zamanda Cabbari 2 həftəyə yaxındır ki, klubdan üzrxahlıq gözlədiyini iddia edib. Nəhayət, üzr istəməyib və 2013-cü il iyulun 6-da “Sepahan”la bir illik müqavilə imzalayıb. “Sepahan”da cəmi 5 oyun keçirdikdən sonra o, “Sepahan”ın baş məşqçisi Zlatko Kranjçar tərəfindən qovuldu və məşqlərə qadağa qoyuldu.
Taleh Ziyadov
Həyatı
Taleh Ziyadov Azərbaycan Diplomatik Akademiyasının elmi işçisi və professoru olub. O, ABŞ-də, Vaşinqton dairəsində yerləşən Corctaun Universitetinin Diplomatim Xidmət məktəbində magistr təhsili və Kembric Universiteti (Böyük Britaniya) doktorluq dərəcəsi üzrə təhsil alıb.
O bir sıra elmi araşdırmaların müəllifidir. Araşdırmalar əsasən Xəzər regionu və zəngin təbii sərvətlərə malik ölkələrdə nəqliyyat, logistika və energetika məsələlərini əhatə edir.
Onun "Analysis of Current Events", "Central Asia-Caucasus Institute Analyst", "Eurasia Daily Monitor", "Turkish Policy Quarterly", "International Negotiation Journal", və "the Moscow Times" kimi nüfuzlu qəzet və jurnallarda araşdırmaları dərc olunub. O, Johns Hopkins Universiteti tərəfindən 2007-ci ildə dərc edilən Yeni İpək yolu: Böyük Mərkəzi Asiyada Nəqliyyat və Ticarət kitabında Azərbaycanın Qərb-Şərq və Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizlərində Azərbaycanın rolu barədə fəsli yazıb.
T. Ziyadov daha əvvəl, ABŞ-də Kolumbiya dairəsində Vaşinqtonda yerləşən ABŞ-Azərbaycan Ticarət Palatasının icraçı direktorunun müavini vəzifəsində və ADA-da dekanın akademik məsələlər üzrə köməkçisi vəzifəsində çalışıb.
Popkorn
right|thumb right|thumb Popkorn və ya qarğıdalının qovrularaq partlağı — qida məhsulu.
Popkornun faydaları
Amerikanların apardığı yeni tədqiqatlar nəticəsində məlum olmuşdur ki, popkorn daxilində daha çox antioksid daşıyır. Bunula da alimlər popkornu insan orqanizminə xeyir gətirən xüsusi qidalar sırasına daxil etmişlər.
Həmçinin popkornun tərkibi tərəvəz, meyvə, kofe, şərab və şokoladın tərkibi ilə bənzərdir. Bununla yanaşı bu məhsul orqanizmdə xərçəng xəstəliyinə və ən əsası isə ürək çatışmamazlıqlarına da xeyirdir. Bir çox qidaların tərkibində olan antioksid yemək hazırlanan zaman tamamilə parçalanır, lakin popkornun tərkibində o dəyişməz qalır və öz təsirini orqanizmdə göstərir.
right|thumb|[[Qarğıdalı Qarğıdalı (cins) Qarğıdalı unu]]
Iphiseiodes quadripilis
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Rhus chinensis
(Rhus chinensis) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Ebola virusu
thumbnail|Ebola virusu
Ebola virusu — keçici Ebola hemorragik qızdırmasının səbəbi olan virus.
Virus tər, qan, tüpürcək yolu ilə yayılır. Virusun qarşısını almaq üçün heç bir vaksin mövcud deyil. Xəstəliyin simptomları qızdırma, baş ağrısı, qusma və izhaldır. Bəzi insanlarda göz, qulaq və burun qanaxmaları müşahidə edilir. Keçmişdə bu virusun yayılması 2012-ci ildə qeydə alınıb ki, həmin vaxt Uqanda və Konqoda 57 nəfər ölüb. 2007-ci ildə isə Konqoda virus 187 nəfərin həyatına son qoyub. Virusun ən son yayılması 2018-ci ilin avqust ayında Konqo Demokratik Respublikasında qeydə alınıb.
Tarixi
Ebola faktı 1976-cı ildə qeydə alınıb. Həmin il Sudanın Nzara bölgəsində və o zamankı Zairin Yambuku rayonunda (indiki Konqo Demokratik Respublikası) ilk virusa yoluxma halları aşkar edilib. Yeni epidemiyaya Yambuku yaxınlığındakı Ebola çayının adı verilib. Epidemiya, əsasən Mərkəzi və Qərbi Afrikanın tropik meşələrə yaxın kənd ərazilərində yayılmağa başlayıb. Sonuncu yayılma dalğası isə bu ilin martından etibarən Qərbi Afrika, xüsusilə Qvineya, Sierra Leone və Liberiyada başlanıb.
"Ebola" virusu Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) tərəfindən “bəşər tarixinin ən qəddar virus xəstəliyi” adını alıb. Bu virusun beş müxtəlif tipi var və ona yoluxanların həyatda qalma şansı 25%-dən 90%-dək dəyişir. "Ebola" virusuna qarşı hələlik heç bir təsdiq edilmiş peyvənd növü mövcud deyil.
Bu virus necə yayılır?
- "Ebola" virusu insanlara, əsasən qan və digər bədəndaxili mayelər, eləcə də həmin virusun daşıyıcısı olan heyvanlardan keçir. Yarasa, meymun və digər heyvan növləri bu virusun daşıyıcısı ola bilər;
- "Ebola" insandan insana qan və digər bədəndaxili mayelər və əlaqə yolu ilə keçir;
- Dəfn mərasimlərində ölü insana toxunmaq yolu ilə də "Ebola"ya yoluxmaq mümkündür;
- Virusun inkubasiya müddəti (infeksiyaya yoluxma anı ilə xəstəliyin əlamətlərinin müşahidə olunması arasındakı müddət - red.) iki gündən 21 gün arasında dəyişə bilir;
- İnsanlar qanlarında və daxili əzalarında bu virusu daşıdıqları müddət ərzində infeksiya daşıyıcısı hesab olunurlar
Qış gündönümü
thumb|349x349px|Şimal yarımkürəsində fəsillərin növbələşməsi
Ebola virusu
Yoluxmanın əlamətləri nədir?
"Ebola"ya yoluxmanın ilkin əlamətləri bədən hərarətinin qəfil yüksəlməsi, əzələ ağrıları, ümumi halsızlıq, başağrısı və boğaz iltihabıdır. Növbəti mərhələdə xəstədə qusma, ishal, bədəndə səpki, böyrəkdə nasazlıq və qaraciyərin fəaliyyətində problemlər müşahidə olunur. Bəzi hallarda xəstədə daxili və xarici qanaxmalar da baş verə bilər.
Qış gündönümü
Qış gündönümü
23 sentyabr payız gecə-gündüz bərabərliyindən sonra, günəş cənub yarımkürəsinə 22 dekabra doğru hərəkət edir. Belə ki, 22 dekabr tarixində günəş 23,5 dərəcə cənub enliyi, yəni cənub tropik xətti üzərində zenitdə olur. Yəni, cənub tropiki xətti üzərinə günəş 90 dərəcə bucaq altında düşür.Günəş cənub yarımkürəsinə keçən kimi, cənub qütbündə 6 ay gündüz, şimal qütbündə isə 6 ay gecə baş verir. 22 dekabrda cənub qütb dairəsində tam 1 gün gündüz, şimal qütb dairəsində isə tam 1 gün gecə olur. Belə ki, bu gün qış gündönümü adlanır.
Ebola virusu
"Ebola"ya yoluxmamaq üçün nə etməli?
- Heyvanlara yalnız əlcək və qoruyucu geyimlər geyindikdən sonra toxunmaq, ət məhsullarını yaxşıca qaynatdıqdan sonra yemək;
- Viruslu xəstələrin müalicəsindən və ziyarətindən sonra əlləri yaxşıca yumaq;
- Virusa yoluxma halı hiss edilən kimi dərhal aidiyyatı hökumət qurumlarına bu barədə məlumat vermək;
Bu infeksion xəstəliyin müalicəsi üçün hansı işlər görülür?
Hazırda bu virusa qarşı bir neçə vaksin üzərində tədqiqat işləri görülsə də, onlardan hələlik heç biri dəqiq müalicə üçün təsdiqini tapmayıb.
“Zmapp” adlı vaksin iki amerikalı xəstə üzərində sınaqdan keçirilib və onların vəziyyətində yaxşılaşma müşahidə olunub. Lakin, həmin vaksin ispaniyalı xəstə üzərində təsirsiz olub və onun həyatını xilas etmək mümkün olmayıb. Bu səbəbdən bu vaksinin effektivliyi dəqiq təsdiqini tapmayıb. Buna baxmayaraq, ÜST eksperimental dərmanların istifadəsinə icazə verir.
Xətəliyin kritik mərhələsini yaşayan xəstələr intensiv nəzarət altında saxlanılır. Sürətlə maye itirən xəstələrin orqanizminə elektrolit və damardaxili inyeksiya yolu ilə maye daxil edilir. ABŞ-nin dərman şirkətlərindən biri tərəfindən istehsal olunan “Zmapp” vaksinləri artıq Qərbi Afrikaya göndərilib. Şirkət rəhbərliyi dərmanlardan istifadənin pulsuz olduğunu bildirib.
Günəşli (Kəlbəcər)
Günəşli — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Günəşli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
1993-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 25 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.
Tarixi
Kəndin adı 1992-ci ilə qədər Kilsəli idi. Bu kəndin yerləşdiyi ərazidə bir neçə qədim alban kilsəsi olduğuna görə kənd belə adlanırdı. Sonradan kəndin adı dəyişdirilib Günəşli qoyuldu. Kəndin ərazisi güney olduğundan həmişə günəşli olurdu. Ona görə də sonradan kənd Günəşli adlandırılıb.
Yaylaqlar
Qaradağlı yurdu, Kovuxludüz yurdu, Qaçaydüşən yurd, Bahadurun düzü yurd, Aslanlar yurdu, Atqoruğu yurdu, Qırqovullu yurd, Qalayçıgələn yurd, Taplar yurdu, Arpayeri yurdu, Maralatan yurd, Göyüşün yurdu, Qancıq dərəsinin yurdu, Binə dərəsinin yurdu, Tozluq yurd, Gölyeri yurdu, Quşyuvalıdüşən yurd, Kolxozdüşən yurd.
Bulaqlar
Qaradağlı bulağı, Orta bulaq, Soyuq bulaq, Fətiölən bulaq, Xəlillər tələsi bulağı, Kişmiş bulaq, Sarı bulaq, Şırşır bulaq, Göy bulaq, Ağ bulaq, Qalayçıgələn bulaq, Taplar bulağı, Göl yeri bulağı, Baxacaq bulağı, Turşsu bulağı, At qoruğu bulağı, Baldırğanlı bulaq, Xırman bulağı, Tələlər bulağı, Qaramallıx bulaq, Ağdaş bulağı, Yurdlar bulağı, Uçuqluq bulaq, Cərgə bulaq, Korca bulaq, Süleyman bulağı, Novlu bulaq, Alçalı bulaq, Qiblə bulağı, Daş bulaq, Seyidalı bulağı, Şırran bulağı.
Məşhur yerlər
Ağdaş, Tala, Qəbirstanlıq, Qırağındalı, Şişqaya, Dəyirman yeri, Dəyirmanın qabağı, Uçuqluq, Mahrasa, Şırşır, Quzey, Cərgə, Ulaslıq, Çüxur, Balacaçüxur, Qanadlar, Sarıdaş, Hininqayası, Buzluqdaşı, Donuzdamı, Mehriyeri, Fətiölən burun, Taplar, Qaradağlı dağı, Quşyuvası meşəsi, Kolxoz meşəsi, Donuz damı meşəsi, Sarıbulaq meşəsi, Ağdaş meşəsi, Qırağındalı meşə, Kolavat meşəsi, Xırmandaşı, Xırman yeri, Əzgilli tala, Alxaslı yurdu, Kolavat talası, Ayıvuranın ətəyi, Nişanqayası, Məmmədrza ayıvuran çüxur, Qaragöl, Biçənəyin boğazı, Sərhədsuyu yeri, Həmərsinlik, Topallıqaya, Godqoyulan, Körpülü dərə, Baxacaqqaya, Əmirin kolavatı, Böyükdüz, Dikdaş, Duzdaxlı, Pirin güneyi, Əhmədxanın yeri, Alçalı, Ağuludərə, Nəsifin yeri, Həcərin yurdu, Qəjəl, Ortadüz, Həşimin yeri, Qaradaş, Qaravəlli meşəsi, Qiblədaşı, Ocaqtəpə, Molla biçənəyi, Cinliqaya, Aşır qızıl tapan, Tələnin yolu, Tozluq meşəsi, Çeyilli, Seydin qızı qaçan xırman, Öküzuçan, Ağqayanın boynu, Topalbiçən, Damyeri, Mərəkqaya, Kuma, Kumanın gölü, Kilsəlisu, Sərhəd suyu, Aslanların suyu.
Binələr-Qışlaqlar
Alçalı binəsi, Tələ binəsi.
Qaraqala (Loru)
Qaraqala — Tiflis quberniyasının Loru-Pəmbək qəzasında, indi Kalinino rayonunda kənd.
Tarixi
Yuxarı Qaraqala və Aşağı Qaraqala kəndləri 1930-cu illərdə birləşdirilib Qaraqala kəndi yaradılmışdır. 1950-ci ilin sonlarında rayondakı İlməzli heyvandarlıq sovxozu ilə birləşdirilmişdir. Orta əsrlərə aid azərbaycanlıların tarixi ilə bağlı abidələr, qalalar, qəbiristanlıqlar var.
Toponimi
Relyef əsasında yaranan mürəkkəb quruluşlu toponimdir. Ermənistan prezidentinin 19.IV.1991-ci il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Noramut qoyulmuşdur. XIX əsrin ortalarında Yuxarı Qaraqaya və Aşağı Qaraqala hissələrindən ibarət olmuş, XX əsrin 30-cu illərində birləşmişdir. Yaxınlıqdakı "Qaraqala" qala xarabalığının adındandır.
Əhalisi
Kəndin sakinləri yalnız azərbaycanlılar olmuşdur. 1886-cı 183 nəfər, 1897-ci ildə 273 nəfər, 1916-cı ildə 244 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1918-ci ildə sakinləri deportasiya edilir. İndiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra deportasiya olunmuş azərbaycanlılar öz kəndlərinə dönə bilmişdir. 1922-ci ildə 298 nəfər, 1926-cı ildə 281 nəfər, 1931-ci ildə 196 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. Kəndin sakinləri 1988-ci ilin noyabr-dekabr aylarında Ermənistan dövləti tərəfindən deportasiya olunmuşdur. İndi burada ermənilər yaşayır.
Barselona
Barselona — İspaniyanın şimal-şərqində yerləşən liman şəhəri. Kataloniya əyalətinin inzibati mərkəzi sayılır. Barselona adı qədim yunan dilindən götürülmüşdür: "Βαρκινών", "Barcino", "Barcelo", "Barceno". İspaniyanın ikinci ən böyük şəhəri olan Barselona həmçinin Kataloniya əyalətinin paytaxtıdır. Əməvi fəthləri zamanı bu şəhər Bərşəlunə (برشلونة) adı ilə tanınırdı.
Orta əsrlərdə şəhər "Barchinona", "Barçalona", "Barchelona" və "Barchenona" adları ilə tanınmışdır.
Ümumi məlumat
Əhalisi 1,57 milyon (2005) nəfər olan şəhər Beqos və Lyübreqant çayları arasındakı ərazidə yerləşir. Şəhərin əsası bizim eradan əvvəl II əsrdə Karfagendən gələnlər tərəfindən qoyulub. II əsrdə romalılar buranı işğal edərək, şəhərə Barsina (Barsilo) adını veriblər. 713-cü ildə ərəblər, ardınca 801-ci ildə franklar bu şəhərə sahib çıxıblar. 877-ci ildə isə şəhər Barselona qraflığının paytaxtına çevrilib. 1479-cu ildə isə Barselona şəhəri Birləşmiş İspaniya Krallığı nın tərkibinə daxil olub.
XIII-XV əsrlərdə Barselona Aralıq dənizin də mühüm ticarət-kommersiya rolunu oynayıb. 1932-ci ildən isə Kataloniya Muxtar Vilayətinin paytaxtıdır.
Tarixi
Ölkədə vətəndaş müharibəsi gedən zaman (iyul,1936-mart,1939) Barselona İspaniyanın müvəqqəti paytaxtı sayılırdı. Kosmopolit şəhər olan Barselona bir çox dövrlərin və xalqların mədəniyyət nümunələrini özündə qoruyub-saxlaya bilib.
Nəqliyyatı
Şəhər Aralıq dənizində ən iri nəqliyyat qovşağıdır. Beynəlxalq təyyarə limanına malik olan Barselona ildə 20 milyon ton yük dövriyyəsinə malikdir.
İqtisadiyyatı
Ölkənin vacib iqtisadi və mədəni mərkəzidir. Burada sənayenin maşınqayırma, gəmiqayırma, elektrotexnika, radioelektronika, toxuculuq, kimya, poliqrafiya, dəri məmulatları və ərzaq məhsulları hazırlayan müəssisələr işləyir. Həmçinin bu şəhər ilin ən təmiz 2 ci (Reykyavikdən sonra) və ilin ən nizamlı 1ci şəhəri seçilib.
Mədəniyyət və idman
1888 və 1929-cu illərdə burada Ümumdünya sərgisi keçirilib. 1992-ci ildə isə Barselona möhtəşəm Olimpiya oyunlarına ev sahibliyi etmişdi.
Şəhərdə saysız-hesabsız muzeylər, teatrlar, müxtəlif əyləncə mərkəzləri, bahalı mağaza və restoranlar var. Müasir və işgüzar şəhərdə tarixi qotik üslubda tikilmiş qədim binalar qorunur. Burada memarlıq abidələrindən 82 kilsə, 18 qadın monastırı, 18 kişi monastırı saxlanılır. Barselonanın rəmzini isə əlbəttə ki, Qaudinin layihəsi üzrə ucaldılan möhtəşəm Müqəddəs Ailə qəsrini göstərmək lazımdır. Qəsrin xarici görünüşü nəhəng Evangeliya ensiklopediyasını xatırladır – süjet və obrazlar toplusu binanın fasadı üzərində həkk olunub. Antonio Qaudi memarlıq formalarını fantastik şəkildə birləşdirərək, təkcə uzun ömürlü, təzə estetik modalı əşya yox, eyni zamanda çox fərqli yaşayış məkanını kəşf etmiş olub.
Tanınmış sənədli filmlər rejissoru Tofiq Şahverdiyev məşhur ispan memarının həyat və yaradıcılığından bəhs edən "Antonio Qaudinin xatirəsinə" adlı bir sənədli film (2002) çəkib. Mütəxəssislərin fikrincə, film dahi kataloniyalının ucaltdığı binalar kimi fantasmaqorik təsir bağışlayır. T.Şahverdiyev foto və videokameraları ilə Qaudinin yaratdığı parkları, binaları, kino və konsert zallarını addım-addım gəzərək, gördüklərini lentə köçürüb.
Antonio Qaudi 1852-ci ildə Tarraqona əyalətinin Reus şəhərində misgər ailəsində doğulub. Atasının gördüyü işlərlə daim maraqlanması gələcək memarın yaradıcılıq istedadına öz təsirini göstərmişdi. Qaudinin işləri təkcə müəllifin sərhədbilməyən zəkasının yox, həmçinin yaradıcılıq axtarışlarının və müxtəlif materiallarla apardığı eksperimentlərin məhsuludur. Məhz buna görə Qaudiyə, o vaxta qədər heç kimə məlum olmayan inşaat strukturlarını və heykəltəraşlıq formalarını yaratmaq müyəssər olub.
Antonio Qaudu 1926-cı ildə Barselonada ilk dəfə işləməyə başlayan tramvayın çarxları altında qalaraq, faciəli surətdə həlak olub. Deyirlər, sənətkar yolun ortasında dayanıb, özünün layihələşdirdiyi məbədə baxarkən yavaş sürətlə hərəkət edən tramvayın altına düşüb. Sonra faciələrin sayı çoxalmasın deyə, həmin tramvay xəttini ləğv ediblər. Dünyanın müxtəlif ölkələrindən Barselonaya gələn çoxsaylı turistlər hər gün məbədin ətrafına toplaşaraq başlarını qaldırıb, təəccüblə məbədə baxırlar.
Artıq Qaudini Barselonasız, eyni ilə də Barselonanı Qaudisiz təsəvvür etmək çətindir. Dahi memarın 1884-cü ildə inşasına başladığı, Saqrada Familia kilsəsinin tikintisi onun ölümündən sonra könüllü olaraq Kataloniya vətəndaşlarının maliyyə yardımı ilə davam etdirilir. Tikintinin 2030-cu ildə başa çatdırılması nəzərdə tutulub.
İki min illik tarixi, özünəməxsus mədəniyyəti və Kataloniya dili olan Barselona şəhəri son illər dünyada yüksək səviyyəli turizm məkanı kimi şöhrət qazanıb. İlboyu mülayim iqlimi (havanın hərarəti il ərzində orta hesabla +17 dərəcə C), zəngin memarlıq və sənət irsi, inkişaf edən iqtisadiyyat və mədəni tərəqqisi ildə üç milyondan artıq turistin bu qədim şəhərə gəlməsinə səbəb olur. Barselona modernizmin paytaxtı sayılır. YUNESKO-nun qərarı ilə memarlıq şedevrləri hesab olunan şəhərin beş binası bəşəriyyətin sərvəti sayılır: Quel sarayı, Quel park ı, Kaza Mila (Pedrera) binası, Kataloniya Musiqi sarayı, Santa Kreu və San Pau xəstəxanası. Barselonaya təşrif buyuran qonaqlara istirahətlərini şən və mənalı keçirmək üçün hər cürə xidmət göstərilir. Burada gəzməli və görməli yerlər olduqca çoxdur; muzey və meydanlar, tarixi binalar və abidələr. Şəhərə gələnlər Antonio Qaudinin yaradıcılıq fantaziyasının məhsulu olan binaları görəndə özlərini sanki nağıllar aləmində hiss edirlər. Bütün bunları görüb, zövq almaq üçün isə şəhəri piyada gəzməyi məsləhət edirlər.
Nou de la Rambla küçəsində 1886-88-ci illərdə tikilən möhtəşəm Quel sarayı ucalır. Qaudinin ilk şedevrlərindən olan bu saray qraf Eusebio Quelin sifarişi ilə inşa edilib. "Trenkadis" texnikası ilə tikilən bu saray memarın sonrakı iş üslubunun davamı olacaq. Sarayın inşasında sütun və arkalar, günbəzlər qurulub. Bunun üçün isə müxtəlif materiallardan istifadə edilib. Hazırda dövlət mülkiyyəti sayılan bu saray həmişə yerli və xarici turistlər üçün açıq olur.
Müqəddəs Ailə kilsəsi (Saqrada Familia) yuxarıda deyildiyi kimi, dünyada unikal tikili hesab edilir. Qaudi həyatının 40 ilini, 1883-cü ildən başlayaraq ömrünün sonuna qədər bu kilsənin tikintisinə həsr edib. Tikinti indiyə kimi davam etsə də, artıq kilsə şəhərin parlaq simvoluna çevrilib. Memar özü bu barədə demişdi: "Barselonanı bu kilsə ilə tanıyacaqlar".
Səyahət həvəskarlarını müxtəlif növ əyləncələrlə zəngin olan Attraksionlar Parkı çox təəccübləndirəcək. Ənənəvi və ən yeni əyləncə obyektlərinin sayı parkda ildən-ilə çoxalır. Əbəs yerə bu istirahət mərkəzini "Hisslər parkı" adlandırmırlar.
Domenik və Muntanerin zəkasının canlı abidəsi olan Kataloniya Musiqi sarayı modernizmin xəzinəsi hesab edilir. Burada ildə 300-ə qədər simfonik musiqidən tutmuş pop musiqisinə kimi müxtəlif konsertlər verilir. Sarayda janrından asılı olmayaraq, rəngarəng musiqi və digər ədəbi bədii tədbirlər keçirilir.
Santa Mariya de Pedrolbes monastırı sanki zamanın dayandığı bir vahədə, canlılardan uzaq bir məkanda qotik üslubda tikilmiş, öz füsunkarlığı və qeyri-adi gözəlliyi ilə hamını valeh edir. Kraliça Elisenda de Monkadanın təşəbbüsü və sifarişi ilə 1326-cı ildə böyük daş karxanasının yerində ucaldılan monastırın inşasında yonulmuş ağ daşlardan istifadə edilib. Pedrelbes rayonunun adı da buradan yaranıb.
Barselonadakı muzeylərin sayı o qədər çoxdur ki, onlar haqqında ayrıca qəzet səhifəsi hazırlamaq olar.
Şəhərin ən uca nöqtəsindən Barselonanın panoramasına və limanına baxıb, zövq almaq istəyənlər isə Xristofor Kolumb un heykəlinin içində quraşdırılmış liftdən istifadə etməlidirlər.
Sənət nəzəriyyəçiləri yazırlar: "İspaniya ifratçılığı qəbul etmir. Həm dahi sənətkarlar, həm də az istedadlılar bu prinsipi əsas tuturlar" yaradırıq, sonda baxarıq, nə alınacaq".
Kondor Legionu
Kondor Legionu (alm. Legion Condor) — alman könüllü hərbi-hava qüvvələri birləşməsi; Vermaxtın hərbi aviasiyası Lüftvaffenin (Luftwaffe) bölüyü. Adolf Hitlerin istəyi ilə İspaniya vətəndaş müharibəsində Fransisko Frankonun rəhbərlik etdiyi nasionalistlərə yardım etmək məqsədilə respublikaçılara qarşı hərbi əməliyytlarda iştirak etmək üçün göndərilmişdir. Hitler bu müdaxiləyə "bolşevizm əleyhinə mübarizə" adı altında haqq qazandırırdı. Legion hər birində 12 təyyarə olmaqla 4 bombardman və 4 qırıcı təyyarə eskadrasından, həmçinin hava hücumundan və tank hücumundan müdafiə qüvvələrindən ibarət idi.
Kondor Legionu 5 min nəfər hərbi və mülki mütəxəssisdən (aviamühəndislər, texniklər, tibb işçiləri) təşkil olunmuşdu. Legionun hava birliklərinə general-feldmarşal Hüqo Şperrle, digər birliklərə isə general Vilhelm Ritter fon Toma rəhbərlik edirdilər.
Tarixi
thumb|320px|Messerschmitt Bf 109 C-1 İspaniyada 1936-cı ilin oktyabrından fəaliyyət göstərən legion bombardman alayından (əvvəl 3, sonralar 4 eskadrilya), qırıcı alayından (əvvəl 3, sonralar 5 eskadrilya), kəşfiyyat eskadrilyasından, zenit artilleriya batalyonundan, rabitə batalyonundan, nəqliyyat və təchizat batalyonlarından ibarət idi.
Legionun tank birləşməsi 180 ədəd yüngül "PzKw I" tankı ilə təchiz olunmuşdu. Alman təlimatçılar bu tankların heyətini ispanların arasından hazırlaşdırırdı.
Kondor Legionundan əlavə nasionalistlərin tərəfində İtaliya və Portuqaliyadan göndərilmiş hərbi birləşmələr də iştirak edirdilər.
Münaqişədə iştirak etməklə Almaniya özünün yeni silahlarını və hərbi texnikasını sınaqdan çıxarmaq imkanı qazanmışdı. Messerschmitt Bf.109 qırıcıları, Heinkel He-111 və Junkers Ju-87 "Stuka" bombardmançıları ilk dəfə bu münaqişədə özlərini göstərmək imkanı əldə etdilər. İkinci dünya müharibəsinin ilk illərində məhz bu təyyarələr və İspaniyada uçuş təcrübəsi olan pilotlar alman hərbi aviasiyasının əsas hücum qüvvəsini təşkil edirdilər.
Təyyarə və tank bölüklərindən əlavə Kondor Legionunun tərkibinə alman Hərbi Dəniz Qüvvələrinin (Die Kriegsmarine) bölmələri də daxil idi. Onlar ispan həmkarlarını təlimatlandırmaqla yanaşı, hərbi əməliyyatlarda da iştirak edirdilər. Gizli şəkildə həyata keçirilən "Ursula əməliyyatı" (Unternehmen Ursula) çərçivəsində 8 alman sualtı qayığı respublikaçılara məxsus gəmilərə qarşı hücumlar təşkil edirdilər. İtaliya Hərbi Dəniz Qüvvələrinə məxsus 58 sualtı gəmi də Sottomarini Legionari ("Sualtı gəmi Legionu") adı altında Frankoya yardım üçün göndərilmişdi.
Vətəndaş müharibəsinin başa çatmasına yarım il qalmış respublikaçıların tərəfində döyüşən könüllülərdən ibarət interbriqadalar buraxıldı və İspaniyadan çıxarıldı, sovet hərbi mütəxəssisləri də həmçinin. Kondor Legionu isə yalnız münaqişənin sonlarına yaxın Almaniyaya geri çağrıldı.
Ju-87 "Stuka" şığıyan-bombardmançılarından başqa bütün təyyarələr almanlar tərəfindən Franko qoşunlarına hərbi yardım kimi saxlanmışdı.
Gernika və Rügen əməliyyatı
thumb|220px|left|Gernikanın dağıntıları Rügen əməliyyatı — 26 aprel 1937-ci il tarixində respublikaçı qüvvələrin nəzarətində olan dinc bask şəhəri olan Gernikanın "Kondor Legionu" və italyan hərbi aviasiyası tərəfindən birgə həyata keçirilən genişçaplı bombardmanı. Polkovnik-leytenant Volfram Frayher fon Rixthofenin rəhbərlik etdiyi əməliyyat nəticəsində müxtəlif versiyalara görə 120–3000 nəfər həlak olmuşdur. Bu hadisə dünya ictimaiyyətinin diqqətini bu münaqişəyə yönəltmiş və kəskin beynəlxalq qınağa səbəb olmuşdu.
Pablo Pikasso bu faciədən təsirlənərək özünün məşhur "Gernika" əsərini yaratmışdı.
XI Georgi
XI Georgi yaxud II Şahnəvaz xan (Gurgin Xan) — V Vaxtanqın böyük oğlu idi.
Həyatı
1651-ci ildə anadan olmuşdu. 25 yaşında Kartlidə çar olmuşdu. XI İnnokenti ilə əlaqəyə keçən çar katolik olmaq haqda düşünürdü. 1688-ci ildə Şah Süleyman Səfəvi tərəfindən vəzifəsindən uzaqlaşdırılaraq yeri I İrakli Baqrationiyə verildi. Qardaşı I Arçilin yanına qaçan Georgi onu İmeretiya taxtına çıxardı.
Gürgin xan kimi
XVIII əsrin əvvəllərində yaranmış ağır vəziyyət, halinin qarşılasdığı çətinliklər, İran tarixinin bu dövründə baş vermiş hadisələr bu tarixi əlamətdar etmişdir. Belə hadisələrdən biri Şah Sultan Hüseynin taxtdan salınması, onun və səfəvi sahzadələrinin öldürülməsi oldu. Aciz Sultan Hüseyn atasının vəsiyyətinə zidd olaraq, taxta əyləşdirildikdən sonra 1694-cü ildə Şahnəvaz xan ləqəbli gürcü Gürgin (Georgi) xanı Qəndəhara hakim göndərdi. Xristian olan bu səxs əhaliyə zülm etməyə və tamahkarlıqla məsğul olmağa başladı. Bu da sonralar təriqət ayrılığı cəhətdən çəkişmələrə yol açdı. Gürgin xan Qəndəharda 5 il hakim olmuş və bu müddətdə öz siyasətini heç dəyişməmişdi. Qəndəhar əhalisi onun əlindən bezmişdi.
Ailəsi
Çar Baqrationi-Davidaşvili ailəsindən Tamara ilə evlənmişdi, bu evlilikdən 2 övladı: Baqrat və Mariam doğulmuşdu. Başqa bir evlilikdən olan qızı Rodami isə İmereti çarı VII Georgi ilə evlənmişdi.
Lavrenti Kartvelişvili
Lavrenti İosifoviç Kartvelişvili (28 aprel 1890-cı il Tiflis quberniyası, Rusiya İmperiyası — 22 avqust 1938 Moskva, SSRİ) — gürcü əsilli Sovet dövlət və partiya xadimi, inqilabçı.
Həyatı
Lavrenti Kartvelişvili 1890-cı il aprelin 28-də Tiflis quberniyasının İaneti kəndində kəndli ailəsində anadan olmuşdur. 1905-ci ildən inqilab hərəkatında iştirak edirdi. 1910-cu ildə Rusiya Sosial-Demokrat Fəhlə Partiyasına qoşulmuşdur. 1911-ci ildə Kiyev Kommersiya İnstitutuna qəbul olundu və 1914-cü ildə oranı bitirdi. Oktyabr inqilabı dövründə Kiyevdə qalırdı. Ukraynada Sovet hakimiyyətinin qurlması uğrunda mübarizənin təşkilatçılarından biri idi. 1917–1918-ci illərdə Kiyev şəhər rayon komitəsinin partiyasının sədri olmuşdur. 1918-ci ilin oktyabr və iyul aylarında Ukrayna KP (b) MK-nın üzvü olmuşdur. 1918-ci ilin noyabr — 1919-cu ilin aprel aylarında gizli Odessa vilayət və şəhər komitəsinin partiyalarının və inqilabi komitənin üzvü idi. Gizli vilayət komitəsinin tapşırığı ilə o dövürdə Antanta qoşunları ilə məşğul olan Odessa bolşevik təşkilatının bütün nəşriyyat işinə rəhbərlik edirdi. Kartvelişvili vərəqələr, müraciətnamələr, qəzet nəşrini təmin edirdi, lazımi materialları tapırdı, həmdə vərəqələr və məqalələr yazırdı. 1923–1928-ci illərdə Gürcüstan KP (b) MK-nın birinci katibi, Ümumittifaq Kommunist (bolşeviklər) Partiyasının Zaqafqaziya diyar komitəsinin ikinci katibi, sonradan Gürcüstan Xalq Komissarları Sovetinin sədri təyin edildi.
1931–1933-cü illərdə Qərbi Sibir, 1933–1936-cı illərdə isə Uzaq Şərq diyarı komitəsinin katibi olmuşdur, xüsusi Uzaq Şərq ordunun hərbi şurasının üzvü idi. 28 dekabr 1936-cı ildən ÜKP-nin (b) Krım vilayət komitəsinin katibi idi.
Partiyanın 10–17-ci (12-cidən başqa) qurultaylarında nümayəndəlik etmişdir. 16-cı qurultayda MK üzvlüyünə namizəd seçilmişdir, XVII qurultayda ÜKP MK-nın (b) üzvü seçilmişdir.
1937-ci il iyunun 22-də həbs edilmişdir. Ona qarşı Pavel Postışov ifadə vermişdir. 1937-ci il iyulun 20-də Zaqafqaziya partiya təşkilatına rəhbərlik edən Lavrenti Beriya Stalinə məktub göndərmişdir ki, Gürcüstanda aşkar edilən gizli sağcılar qrupunda Kartvelişvili də fəaliyyət göstərir.
Vəfatı
SOV.İKP XX qurultayında Nikita Xruşşov Karvelişvillinin ölümünü Beriya ilə çoxdankı münaqişə ilə əlaqələndirirdi və buna sübüt kimi repressiya edilmiş bolşevik Aleksey Sneqovun məktubunu göstərirdi. Sneqov iddia edirdi ki, 1931-ci ildə Moskvada Zaqafqaziya diyar komitəsinin rəhbərliyinin iclasında Stalin diyarın birinci katibi vəzifəsinə Karvelişvillini təklif edirdi, ikinci katib vəzifəsinə isə Beriyanı, Kartvelişvili Stalinə kəskin şəkildə etiraz etdi və Beriya ilə işləməkdən imtina elədi (bəzi versiyalara görə o, bu sözləri söylədi:""Mən bu şarlatanla işləmiyəcəm"), bundan sonra onu tənqid edərək Zaqafqaziyadan kənarlaşdırdılar və partiya işlərini görmək üçün Sibirə yolladılar. 1937–1938-ci illərdə Beriyanın rəhbərliyi altında Karvelişvillinin bütün silahdaşları məhv edildilər, onun özünü isə Beriyaya qarşı terror aktı hazırlamaqda ittiham etdilər. Bir sıra müəlliflər iddia edir ki, Karvelişvillinin Beriyanın Müsavat əks-kəşfiyyat xidməti haqqında xəbəri var idi və həmçinin də o, bilirdi ki, Beriya öz düşmənlərini tez aradan qaldırmağa meyillidi, məhz bu səbəblər də onun Beriyaya qarşı demarşın motivi olmuşdur. Lakin bəzi faktlar Kartvelişvili Beriya ilə münaqişənin qurbanı olduğunu inkar edir, üstəlik Beriya Müsavat əks-kəşfiyyatı ilə əməkdaşlığını heç vaxt gizlətmirdi.
Lavrenti Kartvelişvili "Trotskizmə qarşı şəfqət", Almaniya, Yaponiya, İngiltərə və digər xarici dövlətlərin xeyrinə casusluq, Sovet hakimiyyətinin devrilməsinə yönəlmiş qətlшт təşkili və Stalin, Nikolay Yejov və digər dövlət rəhbərlərinin sui-qəsdlərinin təşkilində ittiham olunmuşdur.
Kartvelişvili 22 avqust 1938-ci il SSRİ Ali məhkəməsi Hərbi kollegiyasının ona ölüm hökmünün çıxarıldığı gün Kommunarka poliqonunda güllələnmişdir. 1956-cı ilin fevralında tam bəraət verilmişdir və partiyada yeri bərpa edilmişdir.
Xatirəsi
1967–2015-ci illərdə Kiyevdə indiki Vladimir Pokotilo küçəsi Kartvelişvili adını daşıyırdı.
Qobustan-Abşeron fiziki-coğrafi rayonu
thumb|right|5 - Qobustan-Abşeron fiziki-coğrafi rayonu Qobustan-Abşeron fiziki-coğrafi rayonu — Şamaxı-Qobustan sinklinorisini və Abşeron yarımadasını əhatə edir. Böyük Qafqaz təbii vilayətin şərqində yerləşən Qobustan-Abşeron fiziki-coğrafi rayonu Xəzər dənizinin sahillərindən şimal-qərbdə Gədi dağına (1222 m) qədər olan əraziləri əhatə edir. Rayon cənub-qərbdə Şirvan düzünə qədər, cənubda Cənub Şirvan düzünə qədər uzanır. Qobustan alçaq dağlıq sahəsi və Ələt tirəsi fiziki-coğrafi rayonda mühüm relyef formalarıdır. Burada həmçinin yarğanlar, alçaq dağlar, tirələr, dağlararası çökəkliklər və sahilboyu terraslar geniş yayılmışdır.
Geoloji quruluşu və relyefi
left|thumb|Palçıq vulkanları.
Bölgə paleogenin, neogenin və dördüncü dövrün əhəngdaşlarından, qum və gillərindən təşkil olunmuşdur. Alçaq dağlıqdan və dağətəklərindən ibarət olan bu ərazidə dağ tirələri, yastanlar, dağarası çökəkliklər, düzəlmə səthləri, dəniz terrası düzənlikləri əsas yer tutur. Burada əsasən ariddenudasiya, eroziya-denudasiya, abraziya və akkumulyasiya relyefəmələgətirici proseslər üstünlük təşkil edir. Azərbacanın ərazisində inkişaf etmiş palçıq vulkanlarının iri, sıx və aktiv olanları bu rayon daxilindədir. (Torağay, Axtarma Paşalı, Otman Bozdağ və s)
Temperatur rejimi və iqlimi
Qonustan-Abşeron fiziki-coğrafi rayonunun ərazisi yayı quraq keçən mülayim - isti yarımsəhra və quru çöl iqlimi zonasına daxildir. Burada bir ildə günəşli saatların miqdarı 2400-2500-ə bərabərdir. Ümumi günəş radiasiyasının illik miqdarı 135 - 140 kkal/sm²-ə bərabərdir. İyul ayında torpaq səthi ilə hava temperaturu arasındakı orta aylıq fərq 6 - 7 °C - dir. Qobustan - Abşeron rayonunun cənubunda və cənub-şərqində il ərzində müşahidə edilən buxarlanma defisiti (900 –1000 mm) respublikada ən yüksək olub, Naxçıvan Muxtar Respublikasının Arazboyu düzənliyində olduğu qədərdir.
Havanın orta illik temperaturu Qobustanın cənub-şərqində 14-14,5 °C- dir. Deməli, bura respublikada ən isti sahədir. Rayonun qalan ərazisində isə havanın orta illik temperaturu 10-12 °C-dir. Əgər yanvarda havanın orta aylıq temperaturu 0 °C ilə müsbət 3 °C arasındadırsa, iyulun orta aylıq temperaturu 25 -27 °C -dir. Qobustanın cənubi-şərqində bu temperaturu 27 °C -dən də artıqdır. Qeyd olunan temeratur göstəricilərindən yayın isti, qışın isə mülayim keçdiyi aydın görünür.