cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bitki hüceyrəsi
Hüceyrəvi quruluş
1665-ci ildə R. Huk tərəfindən aşkar edilməsinə baxmayaraq, orqanizmlərin hüceyrəvi quruluşu barəsindəki nəzəriyyə yalnız 170 ildən sonra meydana gəldi. Belə uzun bir müddətin olmasının əsas səbəblərindən biri də Huk və bitki anatomiyasının banilərinin malik olduqları fərziyyələrlə əlaqədardır. Onlar belə güman edirdilər ki, bitki orqanizmi hüceyrədən başqa, digər elementlərdən – boruşəkilli damarlardan, liflərdən, quruluşuz selikdən təşkil olunmuşdur. Bu alimlərin fikrinjə, hüjeyrə bitki orqanizmi üçün heç də universal quruluş elementi deyildir. Heyvan orqanizmi isə, daha da mürəkkəb olub, sümükdən, qığırdaqlardan, əzələlərdən, qandan və digər toxumalardan təşkil olunmuşdur ki, bunların da hüceyrəvi quruluşu o zamanlar aşkar edilməmişdir. Güman olunurdu ki, heyvanların bədəni bitkilərinkindən tamamilə başqa cür qurulmuşdur. Odur ki, bitki və heyvan orqanizmlərinin hücdyrəvi quruluşa malik olmalarını sübut etməyə çox vaxt sərf olundu. Nəhayət, 1838-ci ildə M. Şleyden (1804–1881) müəyyən etdi ki, hüceyrə bitki orqanizmi üçün universal vahiddir. Bundan bir qədər sonra T. Şvan (1810–1882) geniş tədqiqat işləri sayəsində sübut etdi ki, heyvan orqanizmi üçün də hüceyrə universal quruluş vahididir. Beləliklə də, hüceyrəvi quruluş prinsipi bütün canlı varlıqlara şamil edildi və orqanizmlərin vahid hüceyrəvi quruluş nəzəriyyəsi tam formalaşdı.
Hüceyrə qılafı
Hər bir bitki hüceyrəsi xaricdən möhkəm qılafla örtülür. Bəzi yerlərdə qılafın məsamələri var ki, bu da hüceyrəyə suda həll olmuş maddələrin daxil olmasına imkan verir. Hüceyrə qılafı seçicidir. Hüceyrə qılafı aşağıdakı funksiyaları həyata keçirir:
Qılafın ikinci qalınlaşması
Qılafın odunlaşması, onun matriksində protoplazma tərəfindən sintez olunan liqninin toplanması ilə əlaqədardır. Liqninin toplanması adətən, ikinci qalınlaşma başlayanda meydana çıxır və əvvəlcə ilk qılafda baş verir. Qılafın daxili qatı (üçüncü qılaf) çox nazikdir (0,1mkm-dək) və onda hemisellülozanın miqdarı çoxdur. Əgər hüceyrə qılafın quruluş elementlərinin sintezini dayandırır və ölürsə (ötürücü və mexaniki torxumaların hüceyrələri), bu halda üçüncü qılaf üzərində yenə bir nazik qat meydana gəlir. Bu qatda sferik formada ziyillər aşkar edilir. Hüceyrə qılafının bütün komponentləri, onun öz protoplazması tərəfindən sintez olunur, başqa sözə, qılaf, protoplazmanın həyat fəaliyyətinin məhsuludur və protoplazmanın xarici membranı – plazmalemma ilə ondan ayrılır. Qılafın əmələ gəlməsində əsas rolu, Holci aparatı və plazmalemma oynayır. Bu membran sistemləri, polisaxaridlərin sintezini həyata keçirən ferment komplekslərinə malikdir. Qılafın matriks polisaxaridlərinin sintezi diktiosomların sisternlərində başlayır və Holci qovuqcuqlarında davam edir. Sisternlərdən qopan qovuqcuqlar protoplazmanın səthinə doğru hərəkət edərək plazmalemmaya yaxınlaşırlar. Sonra qovuqcuqların membranı plazmalemmada düzülür və onun vasitəsilə polisaxarid matriks qılafla birləşir. Bəzi tip hüceyrələrin qılaflarının matriksində çoxlu miqdarda mineral maddələrə, ocümlədən, oksalat və kalsium karbonata rast gəlinir. Bunlar, çöküntü verməklə kristallaşırlar. Bu maddələr qılafa möhkəmlik və kövrəklik verir. Bir sıra hüceyrələrdə mum, kutin və suberin şəklində lipidlər də olur. Bu maddələr ayrıca qat əmələ gətirir və matriksin hidrofil hissəisnə qarışmırlar. Onlar kimyəvi cəhətdən bir-birlərinə yaxın olub, doymuş və doymamış yağ turşularının efirlərindən ibarətdir. Mum üzvi həlledicilərlə asanlıqla ayrılır və tezilklə əriyərək kristallar əmələ gətirir. Kutin və suberin isə ərimir, amorf olurlar və üzvi həlledicilərdə həll olmurlar. Qılafda kutin və suberin adətən mumla birlikdə toplanır və növbələşən paralel qatlar əmələ gətirir. Kutikula təbəqə halında açıq səthdə xarici tərəfdə (məsələn, yarpaqda), suberin isə daxili tərəfdə – plazmalemmaya doğru toplanır və suyu, qazları keçirmir. Odur ki, suberinli qat olan hüceyrələr tezliklə məhv olurlar.
Sitoplazma və yə protoplazma
Sitoplazma hüceyrənin daxili möhtəviyyatını təşkil edir. Hüceyrənin bütün orqanoidləri vəhissəcikləri sitoplazmanın içərisində yerləşir. Hüceyrədə qidalanma, tənəffüs və başqa proseslər sitoplazma vasitəsilə həyata keçirilir. Hüceyrənin tərkibində proteinlər, nukleotidlər, enzimlər, karbohidratlar, yağlar, hormonlar və vitaminlər kimi üzvü maddələr vardır. Sitoplazmanın 75–90%-i sudan ibarətdir. Mineral maddələr isə sitoplazmada suda həll olmuş şəkildə mövcud olur. Protoplazma dedikdə, ilk baxımdan bitki və heyvan hüceyrələrinin canlı kütləsini (möhtəviyyatını) təşkil edən, hüceyrə qılafı ilə məhdudlaşan, fizki halına görə kolloid sistemlərə bənzədilən, müxtəlif maddələrin kompleksi başa düşülür. "Protoplazma" termini ilk dəfə çex bioloqu Y. Purkinye (Y. E. Purkinye, 1839) tərəfindən heyvan rüşeymini göstərmək üçün təklif edilmişdir. 1846-cı ildə isə alman botaniki K. Mol (G. Mol) bitki hüceyrəsinin yaşamaq qabiliyyətinə malik olan özlü kütləsini "protoplazma" adlandırmışdır. Hazırda "protoplazma" və "protoplast" terminləri bəzən sinonim kimi də işlədilir. Hər iki termin yunanca eyni mənanı bildirir (protos – ilk, plasma – tərtib olunan, yapılan, plastos – yapılan, yaradılan). Protoplast – fərdi hüceyrənin protoplazması, bitki hüceyrəsində isə – hüceyrə qılafı ilə məhdudlaşan protoplazma, yəni yalnız sitoplazma və nüvədən ibarət olan törəmə kimi nəzərdə tutulur. "Beləliklə, müasir təsəvvürlərə görə protoplazma dedikdə: "molekuldan böyük olan, müxtəlif quruluş elementləri əmələ gətirən və fasiləsiz yeniləşmə istiqamətində duzlu məhlullarla sıx əlaqə şəraitində fəaliyyət göstərən olduqca mürəkkəb liponukleoproteid kompleksi" başa düşülməlidir. Bu tərifdə göründüyü kimi, protoplazmanın kimyəvi, fiziki və bioloji əlamətləri birləşdirilmişdirref name=Paolillo>.
Ribosomlar
Ribosomlar ribonukleotidlərdən təşkil olunub, hüceyrədə tək-tək vəya qrup halında (polisom) yerləşir. Onlar zülalların sintez mərkəzidir. Ribosomlar nüvəcikdə istehsal olunur. Hüceyrənin ən kiçik orqanoididir.
Mitoxondiri
Mitoxondrilər hüceyrənin energetik sistemi hesab olunur. Yeni mitoxondrilər hüceyrədə mövcud olan mitoxondrilərin bölünməsi hesabına yaranır. Mitoxondrinin əsas funksiyası adenozintrifosfat turşusunu (ATF) sintez etməkləhüceyrə üçün lazım olan enerjini ayırmasıdır. Mitoxondrilər dairəvi və uzunsov formada olur. Hər birinin eni 0,5–1,0mkm, uzunluğu 1–5 mkm arasında dəyişir. Mitoxondrilərin ikiqat membranı vardır: xarici və daxili. Daxili membranın quruluşu və xassələri, xaricinkindən fərqlənir. Belə ki, daxili membran borucuq və ya kristlər şəklində çıxıntılar əmələ gətirir. Daxili membran vasitəsilə hüdudlanan sahəyə mitoxondrinin daxili matriksi deyilir. Xarici və daxili membran arasında, həmçinin də kristlər və borucuqların daxilindəki sahəni isə mitoxondrinin xarici matriksi adlandırırlar. Özünün parametrlərinə görə xarici və daxili membranlar elementar membrana müvafiq gəlir (qalınlığı 7–8 nm). Mitoxondrinin daxili membranının içəriyə doğru olan hissəsinin səthi sıx şəkildə göbəlyəbənzər hissəjiklərlə örtülür. Bunlara Qrin hissəciyi və ya oksisomlar deyilir. Bu hissəcikləri bəzi hallarda mitoxondriləri təvrid edərkən yaranan artefakt hesab edirlər. Mitoxondrinin əsas fuknsiyası, hüceyrənin fəaliyyəti üçün onu enerji ilə təmin etməkdir. Mitoxondrinin daxili membranı ilə bir sıra mühüm bioenergetik reaksiyalar, o cümlədən, ATP-in sintezi, elektronların oksigenə daşınması və s. əlaqədardır. Mitoxondrilərin matriksində tənəfüs substratının kimyəvi çevrilməsi baş verir. Lakin bu proseslərdə enerji bilavasitə ayrılmır. Bundan başqa, lipidlərin biosintezi də matriksdə həyata keçirilir. İonların matriksdə toplanması ilə əlaqədar olaraq, mitoxondrilər hüceyrələrdə, ümumiyyətlə, ionların daşınmasında fəal iştirak edir. Hüceyrənin nüvəsindən asılı olmayaraq, mitoxondrilər zülal sintez etməyə qabildir, onların matriksində DNT, RNT və ribosomları olan genetik sistemləri vardır. Mitoxondrilərin yaşama qabiliyyəti bir neçə gün davam edir, bundan sonra onlar bölünmə və ya tumurcuqlanma yolu ilə çoxalır. Mitoxondrilərin nüvədən, endoplazmatik şəbəkədən, və həmçinin də hüceyrənin digər quruluş elementlərindən əmələ gəlməsi haqqında olan fikirlər inandırıcı deyildir. Beləliklə də, mitoxondrilər eninə bölünərək, əvvəlcə promitoxondriyə, sonra isə yetkin mitoxondrilərə çevrilir. Cinsiyyətli çoxalma zamanı promitoxondrilər yumurta hüceyrəsi vasitəsilə nəslə ötürülür.
Plastidlər
Bitki hüceyrələrinə xas olan ümumi orqanoidlərdir. Onları ilk dəfə 1676-cı ildə A. Levenhuk müşahidə etmişdir. Funksiyasından və rəngindən asılı olaraq bitki hüceyrələrində üç əsas tip plastid mövcuddur.
Xloroplastlar
Xloroplastlar – yaşıl plastidlərdir. Hüceyrədə fotosintez hadisəsini həyata keçirir. Cavan budaqlarda, yarpaqlarda, tərəvəz və meyvələrdə rast gəlinir. Meyvə formalaşarkən yaşıl rəngli xloroplastidlər xromoplastlara çevrilir. Çiçək və kök hüceyrələrində rast gəlinmir. Plastidlərin ən qədim forması xloroplastlardır. Belə hesab edilir ki, xromoplastlar və leykoplastlar xloroplastlardan əmələ gələn ikinci formalardır. Mitoxondrilər kimi, xloroplastlar da enerjinin çevrilmə mərkəzidir. Onların da ikiqat membranı vardır. Xloroplastların daxili quruluşu qalınlaşmış ikiqat membran sistemindən – tilakoidlərdən əmələ gəlir. Mitoxondrilərdə olduğu kimi, xloroplastlarda da tilakoidlər orqanoidin daxili membranından törəyir. İşıq kvantlarının udulmasından başlayaraq enerjinin çevrilməsi – fotokimyəvi proseslər xloroplastlarda tilakoid membranında, biokimyəvi reaksiyalar isə tilakoidlərarası sahədə- stromada və ya xloroplastların matriksində həyata keçirilir. Bu cəhətdən də xloroplastlarla mitoxondrilər arasında oxşarlıq nəzərə çarpır. Plastidlərin digər tipi olan xromoplastlar, xloroplastlardan və ya leykoplastlardan əmələ gəlirlər. Xromoplastların formalaşması zamanı xloroplast tilakoidlərinin dağılması və matriksdə karotinoidlə zəngin qlobulların toplanması müşahidə edilir.
Xromoplastlar
Xromoplastlar – qırmızı, sarı və narıncı plastidlərdir. Xromoplastlar çiçək və meyvələrdə yaşıl rəng istisna olmaqla, digər rənglərin əmələ gəlməsini təmin edir.
Leykoplastidlər
Leykoplastidlər – rəngsiz plastidlərdir. Bitkinin işıq düşməyən kök, torpaq altında olan gövdəsi və toxumlarında rast gəlinir. Nişasta, yağ və proteini özündə saxlayır.
Vakoul
Sitoplazmada nazik qatla əhatə olunmuş içi maye ilə dolu hüceyrə orqanoididir. Cavan bitkilərdə vakoullar kiçik və çox saydadır. Yaşlı bitkilərdə isə onlar böyük və azdır. Funksiyaları aşağıdakılardır:
Nüvə
Nüvə hüceyrənin mərkəzində yerləşən ən əsas hissəsidir. Forması əksər hallarda hüceyrə formasına uyğun olur. Nüvə bütün zülalların sintezini və bunların vasitəsilə hüceyrədəki bütün fizioloji prosesləri idarə edir. Hüceyrə daxilində olan metabolik proseslərin nizamlanması ilə yanaşı, irsiyyətin nəsildən-nəslə keçməsini təmin edir. Bitki hüceyrəsinin ən mühüm orqanoidlərindən biri nüvədir. Nüvə kürəvari və ya ovalvari yarımşəffaf törəmədir. Endoplazmatik şəbəkənin elementləri vasitəsilə, nüvə membranı, hüceyrənin digər komponentləri ilə birləşir. Nüvə aşağıdakı əsas funksiyaları yerinə yetirir:
Nüvəcik
Yüksək dərəcədə sıxlığa malik olan dairəvi törəmədir. Bu da onun tərkibində suyun az olduğunu göstərir. Nüvənin bölünməsi zamanı nüvəcik həll olur və bölünmə qurtardıqdan sonra yenidən xromosomların müəyyən sahəsində meydana çıxır. Nüvənin ikiqat membranı öz quruluşuna görə digər membranlardan fərqlənir Nüvəcikdə 80%-dən çox zülal və 15%-dək RNT (əsasən ribosom RNT-si) vardır. nüvəcik zülalın sintezində və ribosomların əmələ gəlməsində də mühüm rol oynayır.
Nikolay Rudenko
Nikolay Rudenko (, Микола Данилович Руденко) — Ukraynalı yazıçı, şair və redaktor, hüquq müdafiəçisi, Ukrayna Helsinki Qrupunun rəhbəri və qurucularından biri.
Bioqrafiya
19 dekabr 1920-ci ildə Yuryevka kəndində (indiki Ukrayna, Luqansk vilayəti, Lutuqinski rayonu) mədənçi ailəsində anadan olmuşdur. üzvü (1938-1974) olmuşdur.
Orta təhsil alır. 1939-cu ildə Kiyev Universitetinin filologiya fakültəsində təhsil alıb, 1937-ci ildə hərbi xidmətə çağırılır. F.Dzerjinski adına SSRİ Xalq Daxili İşlər Komissarlığı diviziyasının süvari alayında xidmət etmişdir.
Ailəsi
Atası - Danila Zaxaroviç (1927).
Anası - Dokiya Yakovlevna (1953).
Uşaqları - oğlu Yuri (1945), qızı Alena (1968).
Həyat yoldaşı - Yevgeniya Vasilievna Şapovalova (1921-ci il təvəllüdlü).
Uşaqlar - oğlu Oleq (1950-ci il təvəllüdlü), oğlu Valeri (1957-ci il təvəllüdlü).
Həyat yoldaşı - Raisa Afanasyevna (1939-cu il təvəllüdlü).
Mükafatlar və fərqlər
1-ci dərəcəli Vətən Müharibəsi ordeni (23.12.1985).
Altı medal.
III dərəcəli "Xidmətə görə" ordeni (29 noyabr 1996).
Taras Şevçenko adına Ukrayna Dövlət Mükafatı (1993) - "Orlova Balka" romanına, "Şeirlər" toplusuna görə.
V. Vinniçenko adına mükafat.
Vostok-2
Vostok-2 (rus. Восток-2, Orient-2 və ya Şərq-2) — daha uzun sürən çəkisizliyin insana təsirini öyrənmək üçün 6 avqust 1961-ci ildə kosmonavt German Titovu tam gün orbitə çıxaran Sovet kosmik missiyası idi. Titov Yer ətrafında 17 dəfədən çox dövr etdi, Yuri Qaqarinin Vostok-1-dəki tək orbitini, eləcə də amerikalı astronavtlar Alan Şepard və Qus Qrissomun Merkuri-Redstone 3 və 4-cü missiyalarında suborbital kosmos uçuşlarını keçdi. Titovun orbitlərinin sayı və uçuş müddəti 1963-cü ilin mayında Qordon Kuperin Merkuri-Atlas 9 kosmosa uçuşuna qədər heç bir Amerika astronavtı tərəfindən üstələnə bilmədi.
Vostok-1-in uçuşundan sonra Sergey Korolev Krımda qısamüddətli tətil etdi və burada növbəti missiya üçün uçuş planını hazırlamağa başladı. Uçuş həkimləri üç orbitdən çox olmamaq üçün mübahisə etdikləri üçün missiyanın müddəti ilə bağlı xeyli mübahisələr var idi. Doqquz ay əvvəl Korabl-Sputnik 2 uçuşu altı orbit missiyasında iki it daşımışdı, bu müddət ərzində heyvanlar qıcolma keçirmişdilər və beləliklə, bütün sonrakı Vostok missiyaları maksimum üç orbitlə məhdudlaşdırılmışdı. İtlər və insanlar fizioloji cəhətdən çox fərqli olsalar da, həkimlər daha uzun uçuşda yarana biləcək risklərdən narahat idilər. Kosmik gəmilərin bərpasının sırf praktiki tərəfi də var idi. Əgər "Vostok-2" üç orbitdə uçsaydı, Rusiyanın cənubundakı geniş açıq çöllərdə eniş baş tutacaqdı, eniş sahəsi hər orbitdə sabit şəkildə qərbə doğru irəliləyirdi. 8–13 orbitləri kapsulu Sakit Okeana atacaqdı, bundan sonra eniş yenidən Sovet ərazisində, lakin Sibirin ucqar, donmuş torpaqlarında olacaqdı. Beləliklə, Rusiyanın cənubundakı ən yaxşı bərpa zonasına eniş etmək bir daha mümkün olana qədər kosmosda tam 24 saat sərf etmək lazım idi. Beləliklə, üç orbit məhdudiyyəti nəinki enişi asanlaşdıracaq, həm də uzun sürən çəkisizliyin kosmonavt üçün yaratdığı riskləri minimuma endirəcəkdi.
Korolev iddia etdi ki, Rusiyanın cənubuna enişin yenidən mümkün olması üçün hələ tam gün lazım olacağına görə, bunu etməmək üçün heç bir səbəb yoxdur. Bundan əlavə, o, gələcəyin missiyalarının qaçılmaz olaraq kosmosda uzun müddət qalmasını tələb edəcəyini iddia etdi. Uçuş iyulun 25-dən avqustun 5-dək planlaşdırıldı. Təhlükəsiz radiasiya səviyyələrini təmin etmək üçün Geiger sayğacları ilə təchiz olunmuş şarlar havaya qaldırıldı. Bundan əlavə, oxşar avadanlıq Vostok-2-də aparılacaqdı. Vostok-2-də bir sıra təkmilləşdirmələr edildi, o cümlədən təkmilləşdirilmiş TV ötürülməsi sistemi və daha yaxşı iqlimə nəzarət sistemləri əlavə edildi. Uçuş avqustun 6-da Moskva vaxtı ilə səhər saat 8:57-də baş verdi və gücləndirici performans demək olar ki, qüsursuz idi və kosmik gəmini 184x244 km orbitə çıxardı. Uçuş demək olar ki, tam müvəffəqiyyətlə başa çatdı, yalnız havaya qalxmazdan əvvəl təsadüfən söndürülən və daxili temperaturun 50 °F (10 °C) səviyyəsinə düşməsinə imkan verən qızdırıcı ilə pozuldu, pilot kosmos xəstəliyinə tutuldu. Yenidən giriş modulu xidmət modulundan təmiz şəkildə ayrıla bilmədiyi zaman çətinlikli yenidən giriş baş verdi. Yuri Qaqarindən fərqli olaraq, Titov kosmik gəmini qısa müddətə əl ilə idarə etdi. Sovetlər Titovun öz kosmik gəmisi ilə yerə enmədiyini etiraf edəndə başqa bir dəyişiklik oldu. Titov müsahibəsində alternativ eniş sistemini sınaqdan keçirmək üçün kapsulundan atdığını iddia etdi və bununla da məlum oldu ki, Vostok proqramının bütün enişləri bu şəkildə həyata keçirilirdi.
Yenidən daxil olan kapsul Vosxod kosmik gəmisinin inkişafı zamanı məhv edildi.
Buraxılış zamanı Titovun 26 yasının tamam olmasına bir ay qalmışdı. O, 2021-ci ildə Blue Origin NS-16 buraxılışına qədər kosmosa çatan ən gənc insan idi. O, hələ də orbitə çıxaran ən gənc insan olaraq qalır.
Missiya məqamları
Qerman Titov 6 avqust 1961-ci il tarixində saat UTC 06:00-da Baykonur Kosmodromunda Vostok-2 kosmik gəmisinin göyərtəsində kosmosa atıldı. Radio-şəxs Yuri Levitan saat UTC 07:45-də uçuş elanı ilə Moskva radiosunun proqramını kəsdi.
Titovun orbitdə sərbəst düşməsindən sonra planlaşdırılmış yeməklərindən birini yeməyə cəhd edərkən qusması baş verdi. Sovet kosmik proqramı rəsmiləri günahın Titovun vestibulyar sistemindəki pozulmalarda olduğunu güman edirdilər və bu, onları indiki kimi tanınan şeylə bağlı erkən araşdırmalara başlamağa məcbur edirdi. Titovun bu vəziyyəti yaşayan ilk kosmonavt olduğuna inanılır.
Titov ilk orbitində Afrika üzərindən keçərkən və yeddinci orbitin sonunda yenidən keçərkən kapsulun mövqeyini bir müddət əl ilə idarə etdi. Titov ilk orbitinin sonunda Sovet İttifaqının üzərindən keçərkən Sovet İttifaqının Baş naziri Nikita Xruşşovla salamlaşaraq Qaqarinin qəhrəmanlığını təkrarladı. Onun uçuşu zamanı orbitdən ilk mexaniki fotoşəkillər çəkildi və bununla da kosmosdan Yerin ilk fotoşəkilləri üçün rekord müəyyən edildi. O, həmçinin peşəkar keyfiyyətli Konvas-Avtomat kinokamerasından istifadə edərək on dəqiqə ərzində Yer kürəsini lentə alan ilk insan idi.
Kapsulun göyərtəsindəki kamera Titov beşinci orbitdə Sovet ərazisi üzərindən keçərkən onun gülən şəkillərini yerə ötürürdü. Titov yeddinci orbitdə yuxuya getdi; o, yuxu müddətinin planlaşdırılmış bitmə vaxtından 37 dəqiqə sonra oyandı. Yuxu Titovun ciddi narahatlığını aradan qaldırmadı; oyandıqdan sonra da özünü çox pis hiss edirdi. 12 orbitdən sonra Titovun vəziyyəti qəfildən düzəlməyə başladı.
Kosmik gəminin istifadə etdiyi radiotezliklər haqqında ətraflı məlumat Titovun uçuşundan əvvəl ictimaiyyətə açıqlandı; dünyadakı dinləmə postları Vostok-2-dən səs və telemetriya siqnallarını götürərək, kosmos uçuşunun saxta ola biləcəyinə dair şübhələri aradan qaldırdı.
Vostok-1-də olduğu kimi, əmr verildikdə Vostok-2 xidmət modulu yenidən giriş modulundan ayrıla bilmədi və birincisi hələ də qoşulmuş halda yenidən giriş başladı. Birləşdirilmiş modullar aerodinamik qızdırma onları hələ də bir yerdə saxlayan qayışları yandırana qədər şiddətlə fırlanırdı. Titov planlaşdı rıldığı kimi kapsuldan atıldı və 7 avqust 1961-ci ildə saat UTC 07:18-də Saratov vilayətinin Krasnı Kut yaxınlığında yerə enmək üçün ayrıca paraşütlə atıldı. Atışdan bir az əvvəl Titov nəyəsə baxmaq üçün başını çevirdi və ona görə də atılan zaman üzünü dəbilqəsinə çırpdı və burnu qanlı oldu.
Vostok-2-nin eniş yerinin koordinatları 50,85276°N 47,02048°E, Rusiya Federasiyasının Saratov vilayətinin Krasnı Kut şəhərindən 11,5 km cənubda yerləşir. Yol kənarında Vostok-2 missiyasına həsr olunmuş iki abidə var. Daha böyük olanı 9 metr hündürlüyündə, gümüşə boyanmış daş heykəldir və göyə yönəldilmiş tək quş qanadını xatırladır. Qanadın mərkəzində bir sıra lələklərə bənzəyən, biri digərinin üstündə olan bir sıra ilgək boşluqları var. Qanad heykəlinin sağ tərəfində hündürlüyü 2 metr olan, gümüşə boyanmış kvadrat daş blok, ön tərəfində dairəvi künc var. Daş blokun bir tərəfində kosmos dəbilqəsi taxmış Titovun portreti, digər tərəfində missiyanı xatırladan qırmızı boyalı mətn var.
1964-cü ildə Vostok-2 kapsulu Vosxod kapsulu üçün planlaşdırılan eksperimental paraşüt sisteminin sınağında ballast çəkisi kimi yenidən istifadə edildi. Prototip nasaz oldu və Vostok-2-ni kiçik parçalara ayırdı.
Astronomiya İnstitutu (NKU)
Astronomiya İnstitutu, NCU — 1 oktyabr 2019-cu il tarixindən əvvəl elmi nəşrlərdə Toruń Astronomiya Mərkəzi kimi tanınan Torundakı Nikolay Kopernik Universitetinin, Polşanın Torun şəhərindən təxminən 15 km şimalda, Pivnise şəhərində (53°5′42.9″N 18°33′45.9″E) yerləşən optik və radio rəsədxanasıdır. Burada diametri 32 metr və 15 metr olan iki tək qablı antennalı teleskop, həmçinin ən böyük Polşa optik teleskopu var. Obyekt Nikolay Kopernik Universiteti tərəfindən idarə olunur. Həmçinin, 60 sm Kaseqarian teleskopu ilə fotometriya aparılır və 1958-ci ildən bəri 23 m interferometrdən istifadə etməklə Günəşin 127 MHz tezliyində radioölçmələri gündəlik olaraq qeydə alınır.
Radio astronomiya
1981-ci ildən bəri rəsədxana VLBI proqramında iştirak edən ümumdünya radioteleskoplar şəbəkəsinin bir hissəsidir. 32 m teleskop Zeqmunt Bujovski tərəfindən Cerri Usovik tərəfindən yaradılmış ilkin həndəsi parametrlər əsasında hazırlanmış 620 tonluq konstruksiyadır. O, VLBI təcrübələrində, həmçinin spektroskopik, axın, qütbləşmə ölçmələrində və pulsar müşahidələrində istifadə olunur. Hal-hazırda 1.4–1.8 GHz, 5 GHz, 6.5 GHz, 10.8 GHz və 30 GHz tezlikləri üçün qəbuledicilər istifadə olunur.
15 m-lik teleskop Nikolay Kopernik Universitetinin tələbələrinə təlim keçmək üçün istifadə olunur. Rəsədxananın VLBI stansiyası kimi rolu mərkəzi/şərqi Avropada unikaldır. Beynəlxalq əməkdaşlıq və müxtəlif Avropa tədqiqat layihələrində iştirak bu şöbənin əsas fəaliyyətidir. Tədqiqat radioqalaktikaların və kvazarların yığcam aktiv bölgələrində müşahidələr və fiziki proseslərin nəzəri şərhinə, müşahidə kosmologiyasına, pulsarların vaxtına, yeni planet sistemlərinin axtarışına və Günəş sisteminin tədqiqatlarına yönəlib. Bundan əlavə, radioastronomiya üçün cihazların (ultra aşağı səs-küy qəbulediciləri, spektrometrlər, tezlik çeviriciləri, rəqəmsal elektronika, idarəetmə sistemləri) inkişafı da rəsədxanada fəaliyyətin mühüm hissəsidir. 1997-ci ildən 2019-cu ilə qədər Radio Astronomiya Departamenti Torundakı Nikolay Kopernik Universitetinin Fizika, Astronomiya və Tətbiqi İnformatika fakültəsindəki Toruń Astronomiya Mərkəzi kimi nəşrlərdə tanınanların bir hissəsidir. 1998-ci ildən şöbə Polşa astronomlarına xidmət göstərmək və beynəlxalq əməkdaşlığı vurğulamaq məqsədi daşıyan Milli Obyektin əlavə funksiyasını öz üzərinə götürdü. Ali təhsil və elm haqqında 2018–2019-cu il Qanunu (Polşa) kontekstində universitetin yenidən təşkili Radio Astronomiya Departamentinin və Astronomiya və Astrofizika Departamentinin inzibati strukturlarının bağlanmasına səbəb oldu. Alt quruluşu olmayan astronomiya tədqiqat mərkəzi 1 oktyabr 2019-cu il tarixindən etibarən Astronomiya İnstitutu[1]: 6  kimi yenidən yaradılmışdır.
WASP-3c və TTV
Rojen Rəsədxanası, Jena Rəsədxanası və Toruń Astronomiya Mərkəzi tərəfindən WASP-3c ekzoplanetini kəşf etmək üçün tranzit metodunda bir dəyişiklik istifadə edilmişdir.
Bərzəndiq (Kəleybər)
Bərzəndiq - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Kəleybər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Nüsrət Əliyev
Nüsrət Əliyev (tam adı: Nüsrət Abbas oğlu Əliyev; 28 iyun 1938) — kimyaçı alim. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının akademik Ə. Quliyev adına Aşqarlar Kimyası İnstitutu aparıcı elmi işçi, kimya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent.
Həyatı
Əliyev Nüsrət Abbas oğlu 1938-ci ilin iyun ayının 28-də Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur rayonunda anadan olub. 1956-cı ildə orta məktəbi bitirib və elə həmin il Azərbaycan Dövlət Universitetinin kimya fakultəsinə qəbul olmuşdur. 1961-ci ildə Universiteti bitirmiş və Xalq Təsərrüfat Şurasınının göndərişi ilə H.Z.Tağıyev adına toxuculuq kombinatına işə yönləndirilmişdir. Əvvəlcə boyaq-bəzək fabrikində usta, 1962-ci ildən 1966-ci ilə qədər sex rəisi vəzifəsində işləmişdir. 1966-cı ilin oktyabr ayından AMEA Aşqarlar Kimyası İnstitutunun «Yanacaqlara aşqarlar«»» laboratoriyasında əvvəlcə mühəndis, daha sonra böyük mühəndis, elmi işçi, böyük elmi işçi vəzifələrində çalışmışdır. Əliyev N.A. 1978-ci ildə «Kəhraba turşusunun azot və kükürdlü törəmələrinin sintezi və onların yanacaqlara aşqarlar kimi tədqiqi» mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmiş və «Neft kimyası» ixtisası üzrə kimya elmləri namizədi alimlik dərəcəsinə layiq görülmüşdür. O, 2003-cü il tarixdən aparıcı elmi işçi vəzifəsinə təyin edilmiş və bu gün də həmin vəzifədə çalışır.
Elmi fəaliyyəti
Əliyev N.A. kimya üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi aldıqdan sonra da elmi fəaliyyətini davam etdirmiş, yanacaqların istismar xassələrinin yaxşılaşdıran və ətraf mühiti zərərli qazlardan qorumaq üçün bir sıra yüksək effektli aşqarlar sintez etmişdir. Onun bilavasitə iştirakı ilə dizel yanacaqlarına tüstülənməyə qarşı yüksək effektli, xalq təsərrüfatı və sosial əhəmiyyəti olan ИХП-706 aşqarı yaradılmışdır. Keçmiş SSRİ Dövlət komissiyasının qərarı ilə ИХП-706 aşqarının sənaye istehsalına və dizel yanmacaqlarına tətbiqinə buraxiliş verilmişdir. Onun tərəfindən tüstülənməyə qarşı ИХП-706 aşqarının yeni modifikasiyaları alınmış və hərtərəfli öyrənilmişdir. Əliyev N.A. yanacaqların korroziya xassələrinin öyrənilməsinin və mühafizəedici aşqarların təsirinin qiymətləndirilməsinin dəyişən kontakt üsulu ilə kvalifikasiya üsulu ilə hərtərəfli öyrənmişdir. O, ekoloji təhlükəsiz yüksək istismar keyfiyyətlərinə malik yeni yanacaq növü olan biodizel yanacağının alınması sahəsində tədqiqatlar aparmış və müsbət nəticələr əldə etmişdir.
Elmi əsərləri
Nüsrət Əliyev 90-dan çox elmi əsərin, o cümlədən 32 məqalə, 39 məruzələrin tezisləri, 20 müəlliflik şəhadətnaməsi və patentlərin müəllifidir.
Patentləri
İ 2012 0032
Melinda Geyts
Melinda Ann Gates — Amerikalı xeyriyyəçi və Microsoft-da keçmiş baş menecerdir. 2000-ci ildə həyat yoldaşı Bill Geyts ilə birlikdə Bill & Melinda Gates Fondunu, 2015-ci ildə dünyanın ən böyük özəl xeyriyyə təşkilatı olaraq qurdu. Geyts ardıcıl olaraq Forbes tərəfindən dünyanın ən güclü qadınlarından biri olaraq yer alır
Həyatı
Melinda Ann French 15 avqust 1964-cü ildə Texas ştatının Dallas şəhərində anadan olub. O, aerokosmik mühəndis olan Raymond Cozef Fransız Jr.-da doğulan dörd uşağın ikincisidir və ev qurucusu Elaine Agnes Amerland. Melindanın böyük bir bacısı və iki kiçik qardaşı var.
Roma-Katolik kilsəsidə Melinda, sinifdə ən yaxşı tələbə olduğu Müqəddəs Monika Katolik Məktəbində iştirak etmişdir. 14 yaşında Melinda, atası tərəfindən Apple II ilə tanış oldu, daha sonra kompüter oyunlarına və BASIC proqramlaşdırma dilinə olan marağını artırdı.
Melinda 1982-ci ildə Dallas Ursulin Akademiyasını valedictorian olaraq bitirib. 1986-cı ildə Duke Universitetinin kompüter elmləri və iqtisadiyyatı üzrə bakalavr dərəcəsini və 1987-ci ildə Duke-nin Fuqua Biznes Məktəbinin MBA dərəcəsini qazandı.
Yazıçı
2019-cu ildə Gates "Qalxma anı: Qadınlara güc vermə dünyanı necə dəyişir" kitabı ilə bir müəllif olaraq debüt etdi. Keçmiş prezident Obama, onu tanıtmaq üçün bir komediya eskizində rol aldı. Kitab, feminist iqtisadçı Dame Marilyn Waring'ın Qadınlar sayılırsa kitabını çəkərək, qadınların ödənişsiz işlərini qəbul edə bilməmələrini vurğulayır.
Şəxsi həyat
WikiLeaks saytının Hillari Klintonun təşviqat sədri Con Podestadan göndərdiyi bildirilən elektron poçtuna görə, ABŞ Prezident seçkilərində(2016) Geyts və ərinə mümkün qədər vitse-prezident seçilmək təklif edildi.
Mükafatlar və tanınma
2002-ci ildə Melinda və Bill Geyts, hər il Jefferson Awards tərəfindən verilən mükafat, Əlillərdən faydalanan ən böyük ictimai xidmət mükafatını aldı.
2005-ci ilin dekabr ayında Melinda və Bill Geyts Time jurnalı tərəfindən Bono ilə birlikdə İlin adamı adlandırıldı. Melinda və Bill Gates xeyriyyəçilik yolu ilə dünya təsirlərini tanıdıqları üçün 4 May 2006-cı ildə İspaniya Şahzadəsi Asturias Beynəlxalq Əməkdaşlıq Mükafatını aldılar.
2006-cı ilin Noyabr ayında Melinda, eyni zamanda orden plakatına layiq görülən Bill ilə birlikdə Aztec Qartalı Ordeninin Insignia mükafatına layiq görüldü, həm dünyada, həm də Meksikada səhiyyə və təhsil sahələrində xeyriyyəçi işlərinə görə. və xüsusi olaraq "Un país de lectores" proqramında. thumb| [[Sietl|Seattle- dakı Bill &amp; Melinda Geyts Vəqfinin ön binası ]] 2006-cı ilin may ayında yerli və dünyada uşaqların həyatını yaxşılaşdırmaq üçün gördüyü işlərin şərəfinə Seattle Uşaq Xəstəxanası Seattle Uşaqlarda (əvvəllər Uşaq Xəstəxanası və Regional Tibb Mərkəzi) Melinda Fransız Qapıları Ambulatoriya Baxımı binasını bağladı. O, xəstəxananın imkanlarını genişləndirmək, kompensasiya olunmayan və kompensasiya olunmayan yardımı maliyyələşdirmək və müalicə və müalicə tapmaq üçün xəstəxananın tədqiqat proqramını inkişaf etdirmək üçün 300 milyon dollar pul toplamaq üçün bir kampaniyaya başçılıq etdi.
2007-ci ildə Geyts İsveçin Stokholmdakı Karolinska İnstitutundan tibb üzrə fəxri doktor dərəcəsini aldı. 2009-cu ildə həyat yoldaşı ilə birlikdə Kembric Universitetinin fəxri dərəcələrini aldı. Onların 2000-ci ildə 210 milyon dollar qazanc əldə etməsi, İngiltərənin xaricindəki aspirant alimlərini Universitetdə oxumaq üçün maliyyələşdirən Geyts Cambridge Güvənini qurdu. Nəhayət, o, xeyriyyəçilik öhdəliyinə verdiyi töhfə olaraq 2013-cü ildə Duke Universiteti tərəfindən fəxri Humanitar Məktublar doktoru adına layiq görüldü.
2013-cü ildə San-Fransisko Kaliforniya Universiteti medalı ilə təltif edilmişdir. Geyts xeyriyyəçilik və beynəlxalq inkişafda xidmətlərinə görə 2013-cü ildə Britaniya İmperiyası Ordeninin fəxri ad komandiri təyin edildi. Vəqfin Hindistandakı xeyriyyəçilik fəaliyyətini nəzərə alaraq Bill və Melinda 2015-ci ildə birlikdə Hindistanın üçüncü ən yüksək mülki şərəfi Padma Bhuşanı aldılar. 2016-cı ildə prezident Barak Obama xeyriyyəçi səylərinə görə Geytsi və ərini Prezident Azadlıq medalı ilə təltif etdi.
2017-ci ildə prezident Fransua Olland, xeyriyyəçilik səylərinə görə Geytsi və ərini Fransanın ən yüksək milli mükafatı - "Fəxri Legion" ordeni ilə Parisdə mükafatlandırdı. Həmin il tarixli Berlin Town Hall-da "sülh və beynəlxalq anlaşma sahəsindəki xidmətlərinə görə" Almaniya Birliyi Birliyinin (DGVN) Otto Hahn Peace Medal 2016, Berlin-Brandenburg mükafatına layiq görüldü. Həmin il Geyts İngiltərədə yerləşən Richtopia şirkəti tərəfindən dünyada 200 ən nüfuzlu xeyriyyəçi və sosial sahibkarlar siyahısında 12-ci sırada yer almışdı.
Texnologiyada qadınlar
Geytsin Microsoft-da bir kişinin üstünlük təşkil etdiyi iş yerində təcrübəsi onu hesablama sahəsində daha çox qadın təşviq etməyə ruhlandırdı. 2016-cı ilin sentyabr ayında o, iş yerlərində, xüsusən texnologiya sənayesində müxtəlifliyi artırmaq istəyini açıqladı: “Hər şirkətin texnologiyaya ehtiyacı var və biz daha az qadın texnoloq bitiririk. Bu cəmiyyət üçün yaxşı deyil. Bunu dəyişdirməliyik. "  Geyts, illik hesabat konfransları seriyasında təşkil edilən 2017-ci ildə qadınların Gəzinti Hopper qeyd etməsində bu mövzu haqqında da danışdı.
Geyts Vəqfinin 2016-cı il tarixli məktubunda, Gates qadınların "daha çox vaxt sərf edərək pullu iş görməyə, biznes qurmağa və ya başqa bir şəkildə dünyadakı cəmiyyətlərin iqtisadi rifahına töhfə verməlidir. Bacara bilməmələri, ailələrini və icmalarını geri saxlayır. "
Hevald reaksiyası
Hevald reaksiyası sərbəst kükürd iştirakı ilə gedən, aldehid və ya ketonun kondensləşməsi (burada R2=H) ilə nəticələnən əvəzolunmuş 2-aminotiofen alınan üzvi reaksiyadır.(aminotiofenlərin alınma reaksiyası)
Tarixi
Reaksiya 1930 ildən Karl Hevaldın adını daşıyır. Reaksiya mexanizmi kəşf olunduqdan 30 il sonra tədqiq edilmişdir. İlkin mərhələ aralıq məhsul (3) əmələ gətirən keton (1) və α-sianoefir (2) arasındakı Knyoevenagel kondensasiyasıdır.Sərbəst kükürdün əlavə edilməsi mexanizmi məlum deyil.Tsiklləşmə və tautomerləşmə lazım olan məhsulu verir: Mikrodalğalı şüalanma reaksiya gedişinə və vaxtına təsir edir.
Ellen Aksson Vilson
Ellen Aksson Vilson - ABŞ-nin Prezidenti Vudro Vilsonun həyat yoldaşıdır.
Söz körpüsü... Akademik Həmid Araslı (film, 2010)
Məzmun
Film Azərbaycan ədəbiyyatının yorulmaz tədqiqatçısı, böyük ziyalı və alim, Bir sıra nüfuzlu akademiya və elmi cəmiyyətlərin həqiqi üzvü akademik Həmid Araslıya həsr olunub. Filmdə alimin bütün elmi araşdırmaları haqqında geniş məlumat verilir. Onun ömrünün ayrı-ayrı anları öz obrazını yaradan aktyorun ifasında təqdim edilib.
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Lab
Lab və ya Laap, Lap, Laab (laosca ລາບ; tail. ลาบ) Laos mətbəxinə məxsus salat növü. Tailandın laosluların üstünlük təşkil etdiyi İsan bölgəsində geniş yayılmışdır. Bu salat orada ət yeməyi kimi təqdim edilir.
Binədiq (Kəleybər)
Binədiq - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Kəleybər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 22 nəfər yaşayır (5 ailə).
NGC 1401
NGC 1401, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Eridan bürcü istiqamətində yerləşir. SB0 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Exynos
thumb|Exynos 4 Quad (4412), [[Samsung Galaxy S III smartfonunun elektonik lövhəsi üzərində]]
Exynos — Samsung Electronics şirkətinin ARM arxitekturalı çip üzərində sistem (SoC) mikroprosessorlarıdı.
Tarixçə
Samsung şirkəti həm özünün həmdə digər istehsalçıların təlabatını odəmək üçün çip üzərində sistem (SoC) istehsalı üzrə böyük tarixçəyə malikdir.
2010-cu ildə Samsung şirkəti Galaxy S mobil telefonunda istifadə olunmuş, o vaxtlar Hummingbird (indi isə — Samsung Exynos 3110) S5PC110 mikroprosessorunu təqdim etdi.
2011-ci ildə Samsung şirkəti Galaxy S II mobil telefonunda istifadə olunmuş, Samsung Exynos 4210 mikroprosessorunu təqdim etdi. 2011-ci ilin avqustunda Samsung 3.2 versiyalı Linux nüvəsinə daxil edilmiş Linux (ƏS) üçün drayverlər dəsti buraxdı. .
Samsung Exynos 4 Quad (4412) - Samsung şirkətinin ilk dördnüvəli prosessoru 2012-ci ildə təqdim olunub.
Exynos prosessorları
Exynos prosessorları bir neçə nəsildən ibarətdilər:
Dəmirçihəddadan (Kəleybər)
Dəmirçihəddadan - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Kəleybər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 312 nəfər yaşayır (56 ailə).
FİFA Dünya Kuboku mükafatları
FİFA Dünya Kubokunun hər final turnirinin sonunda oyunun müxtəlif aspektlərində fərqlənən oyunçulara və komandalara bir neçə mükafat təqdim olunur.
Qızıl top
“Qızıl top” mükafatı hər FİFA Dünya Kubokunun finalında ən yaxşı oyunçuya təqdim olunur, qısa siyahı FİFA-nın texniki komitəsi (Texniki Tədqiqat Qrupu) tərəfindən tərtib edilir və qalib media nümayəndələri tərəfindən səs verilir. Səsvermədə ikinci yeri tutanlar müvafiq olaraq turnirdə ikinci və üçüncü ən görkəmli oyunçu olaraq Gümüş Top və Bürünc Top mükafatlarını alırlar. Hazırkı mükafat Adidas və France Football-un sponsorluğu ilə 1982-ci ildə FİFA Dünya Çempionatında təqdim edilib. 2022 FİFA Dünya Kubokunda Lionel Messi iki dəfə Qızıl Top qazanan ilk oyunçu oldu.
Qızıl buts
Qızıl buts və ya qızıl ayaqqabı mükafatı FIFA Dünya Kubokunun ən çox qol vuran oyunçusuna verilir. Hər Dünya Kubokunda qol vuranların reytinqi olsa da, ilk dəfə mükafat Qızıl Ayaqqabı adı altında 1982-ci ildə verilmişdir. O, 2010-cu ildə yenidən Qızıl buts adını aldı. FİFA bəzən əvvəlki kubokların ən çox qol vuran oyunçularını “Qızıl buts” sahibləri arasında siyahıya salır.
Əgər eyni sayda qol vuran birdən çox oyunçu varsa, 1994-cü ildən bəri tay-brekçi daha çox məhsuldar ötürmə verən oyunçuya keçir. Əgər hələ də birdən çox oyunçu varsa, bərabərlik (2006-cı ildən) turnirdə oynanılan dəqiqələrə görə müəyyən edilir və ən az oynayan oyunçu birinci yerdədir. Gümüş buts və bürünc buts da müvafiq olaraq ikinci və üçüncü ən çox qol vuran oyunçulara verilir.
Qızıl əlcək
“Qızıl Əlcək” mükafatı turnirin ən yaxşı qapıçısına verilir. Mükafat 1994-cü ildə mərhum sovet qapıçısının şərəfinə " Lev Yaşin Mükafatı" adı ilə təqdim edilib. 2010-cu ildə yenidən "Qızıl Əlcək" adını aldı. FİFA Texniki Tədqiqat Qrupu turnirin ən yaxşı qapıçısını oyunçunun final yarışı ərzində göstərdiyi performansa əsasən tanıyır. Qapıçılar öz mövqelərinə görə bu xüsusi mükafata sahib olsalar da, 2002-ci ildə Oliver Kahn mükafatlandırıldığı zaman olduğu kimi, yenə də Qızıl Topu almaq hüququna malikdirlər.
FIFA Gənc Oyunçu Mükafatı
FİFA Gənc Oyunçu Mükafatı ("Ən Yaxşı Gənc Oyunçu Mükafatı" 2006–2010) ilk dəfə 2006-cı ildə Almaniyada keçirilən Dünya Kubokunda verilmiş və almaniyalı Lukas Podolskiyə verilmişdir. Mükafat ən çox 21 yaşı olan turnirin ən yaxşı oyunçusuna verilir. 2022-ci il Dünya Kuboku üçün bu o demək idi ki, oyunçu 2001-ci il yanvarın 1-də və ya ondan sonra anadan olmalı idi.
2006-cı ildə seçki FİFA-nın rəsmi Dünya Kuboku saytında FIFA Texniki Tədqiqat Qrupunun köməyi ilə baş tutdu.
FİFA istifadəçilər üçün 1958-2002-ci illər arasında keçirilən Dünya Çempionatının "Ən yaxşı gənc oyunçusu"nu seçmək üçün internetdə sorğu təşkil edib, hər turnirin ən yaxşı gənc oyunçusu seçilib. Ümumi səslərin 61%-ni qazanaraq, 1970-ci ildə Meksikanın ən yaxşı gənc oyunçusu olan Perulu Teofilo Kubilyası və Fransa 98 -də oxşar yüksəkliklərə çatan ingilis Maykl Oueni qabaqlayan Pele qalib oldu.
Qriqori Çapkis
Qriqori Çapkis — Sovet və ukraynalı rəqqas və xoreoqraf, üç beynəlxalq müsabiqənin laureatı, Ukraynanın Xalq artisti (02.08.2010).
Bioqrafiyası
Qriqori Çapkis 24 fevral 1930-cu ildə Kişinyovda anadan olmuşdur. O vaxt Kişinyov Rumıniyanın tərkibində olmuşdur. Qriqori Çapkis yəhudi ailəsində yeddi övladın sonbeşiyindən əvvəlki nümayəndəsi olaraq dünyaya gəlmişdir. Yeni Kausendə böyüyür. Atası Noeh Elkunoviç Çapkis (1894–1946) yəhərçi, anası Berta İosifovna isə əslən Odessadan olan evdar qadın olmuşdur. Ailədə yəhudi dilində danışırlırdı.
Sonra ailə Benderıdakı vətənlərinə qayıdır, burada 1940-cı ildə yerli Pionerlər Sarayının rəqs klubuna daxil olur və Böyük Vətən müharibəsi illərində Qazaxıstana təxliyə edilir. Böyük qardaşı Cozef Çapkis (1920–1944) cəbhədə həlak olmuşdur.
1945-ci ildə bu ansanblın tərkibində Kremldə çıxış edir. 16 yaşında Qriqori Çapkisin peşəkar karyerası başlayır. 1946-cı ilin fevralında o, L. Çernışevanın rəhbərliyi ilə Ukrayna Dövlət Mahnı və Rəqs Ansamblına balet artisti kimi daxil olur. Sonralar ansambl Ukrayna SSR Xalq Artistinin rəhbərliyi altında Dövlət Əməkdar Akademik Rəqs Ansamblı kimi məşhurlaşır.
Bu bədii kollektivdə işlədiyi 26 il ərzində o, demək olar ki, bütün xoreoqrafik əsərlərində iştirak edir, 70 xarici qastrol səfərində iştirak edir. Bu dövr Qriqori Çapkisin həyatında ən parlaq dövrlərdən biridir.
Boris Qrinçenko adına Kiyev Universitetinin İncəsənət İnstitutunun xoreoqrafiya kafedrasının professoru olur. 2021-ci il iyunun 13-də Kiyevdə vəfat edir. O, Baykove qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.
Yaradıcılığı
1946–1972-ci illərdə Ukrayna Mahnı və Rəqs Ansamblında işləmişdir.
1949-cu ildən Kiyevdəki İvan Franko Teatrının ilk xoreoqrafı olur.
1971–1972-ci illərdə Yujno-Saxalinsk Şəhər İcraiyyə Komitəsinin mədəniyyət şöbəsi müdirinin müavini, Saxalin Xalq Xorunun baş baletmeysteri işləyir. 1973–1988-ci illərdə Kiyevdəki Lenin komsomolu adına parkda "Gənclik" nümunəvi konsert və rəqs salonunun rəhbəri olur.
1980-ci illərdə Dnepr çayının sol sahilindəki Dram və Komediya Teatrının direktor müavini olmuşdur.
1988–1990-cı illərdə İtaliyada yaşayır.
2006–2021-ci illərdə Kiyev telekanalının "1+1" "Ulduzlarla rəqs" televiziya layihəsinin hakimi və rəhbərlərindən biri olur.
2007–2021-ci illərdə Çapkıs Rəqs Məktəbinin rəhbəri olur.
Mükafatlar
"Əmək şücaətinə görə" medalı (24.11.1960).
Ukrayna SSR əməkdar artisti (1964).
Ukraynanın xalq artisti (2010).
5-ci dərəcəli Şahzadə Yaroslav Müdrik ordeni (24.02.2020).
Kürülü suşi
Kürülü suşi - Yapon mətbəxinin yeməyi. Nori dəniz yosunu, kürüdən, üzüm sirkəsi, balıq, tərəvəz və digər yerli delikateslərlə tamlandırılmış düyüdən ibarət olur.
Səməndirə qalası
thumb|right|250px|Qalanın Kiçik şəhərinin görünüşü.
Kürülü suşi
Suşi haqqında
17-ci əsrdə düyünün içinə sirkə qoyduqlarında bir neçə gün gözləmələrinə gərək qalmadan eyni ləzzətə çatdıqlarını kəşf etmişdilər.
Səməndirə qalası
Səməndirə qalası (Смедеревска тврђава) - Dunay çayı sahilində, XV əsrin əvvəllərinə aid qaladır. Corc Brankoviç Serbiya despotluğunu buradan idarə etmişdir. Zamanla qalanın ətrafında Səməndirə şəhəri yaranmışdır. 1459-cu ildə qalanın türklər tərəfindən alınması orta əsr Serb dövlətçiliyini tamamilə süquta uğradır.
Kürülü suşi
Suşi haqqında
19-cu əsrdə yaşayan Yohey Hanaya-bu mövzu ilə bağlı hansı mənbəyə baxsanız, qarşınıza çıxan önəmli bir addır. Çünki ilk olaraq düyünün üzərinə çiy dəniz məmulatları qoyub səyyar arabada satmağa başlamışdı. Bu üsul qısa müddətdə sürətlə yayılmışdı. Buz dolu qutularda balıqların daşındıqları bu arabaların hər tərəfində pərdələr varmış. Pərdələri ən pis olan arabanın suşisi ən ləzzətli sayılırmış. Çünki müştərilər suşini əlləri ilə yedikdən sonra təmizləmək üçün bu pərdələrə silərlərmiş.
Səməndirə qalası
Tarixi
thumb|center|800px| Böyük şəhərin istehkamları
Kürülü suşi
Suşi haqqında
1950-ci illərdə qərbin təsiri ilə küçə yeməyi olmaqdan çıxıb restoranlara girmişdi.
Səməndirə qalası
Tarixi
Brankoviçlər qalanın tikintisini 1428-ci ildə başlatmışlar.
Kürülü suşi
İnqrediyentlər
9 xörək qaşığı suşi düyüsü, 9 zolaq noru yosunu - 10x4 sm,  3 çay qaşığı qara kürü, 3 çay qaşığı qırmızı kürü, 3 çay qaşığı sarı kürü,1 çay qaşığı vasabi - qıtığotu
Səməndirə qalası
Tarixi
Kiçik şəhərin içərisində, Dunaya ən yaxın divarında, orta əsr saray həyatının keçdiyi qəbul zalı var idi. Həmçinin Kiçik şəhərda zərgərlik emalatxanası, mətbəə var idi, sikkələr zərb edilirdi. Böyük Şəhər daxilində saray və Xeyirxəbər kilsələri yerləşirdi; sonuncuda Müqəddəs Lukanın olduğu ehtimal edilən qalıqları saxlanılırdı. Böyük şəhər həm də Dubrovnikdən olan koloniyasının fəaliyyət göstərdiyi sənətkarlıq və ticarət mərkəzi kimi tanınırdı.
1459-cu ildə Osmanlı imperiyası tərəfindən tutuldu. 1867-ci ildə knyaz Mixail Obrenoviçin dövründə Səməndirə qalasının açarları Serbiyaya qaytarıldı.
İkinci dünya müharibəsi zamanı alman qoşunları qaladan sursat saxlamaq üçün istifadə edirdilər. 5 iyun 1941-ci ildə döyüş sursatları partlayaraq istehkamın bir hissəsini dağıtmışdır. Partlayış nəticəsində 2500-ə yaxın insan həlak olmuş, 5000-dən çox insan yaralanmışdı. 1944-cü ildə Müttəfiqlərin aviasiyasının bombardmanı qalaya daha böyük ziyan vurmuşdu.
Arxitekturası
Səməndirə qalası planına baxanda nizamsız üçbucağı xatırladan monumental kompleksdir. Qala bir tərəfdən Dunayla, digər tərəfdən Ezava çayı ilə həmsərhəddir, üçüncü tərəfdən isə açıqdır və yalnız istehkamlarla qorunur. Qala 1,5 kilometr uzunluğunda, qalınlığı 2 metrdən çox divarla əhatə olunub və hündürlüyü təqribən 25 metr olan 25 bürcə (bura Böyük şəhərin 19 və Kiçik şəhərin 6 bürcü daxildir) malikdir. thumb|center|700px| Böyük şəhərin istehkamlarının mənzərəlik görünüşü (Kiçik şəhərin divarından çəkilən fotoşəkil)
Oiley
Oiley, Eley ( və ya ) — qədim yunan mifologiyasında Lokrida padşahı. Hesiod, Stesixor və Likofron əsərlərində onun adı İley kimi qeyd olunur.
Azərbaycan–Lüksemburq münasibətləri
Azərbaycan–Lüksemburq münasibətləri — Azərbaycan Respublikası ilə Lüksemburq Böyük Hersoqluğu arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr.
Oiley
Leodak və Narikalı Aqrianomun övladı idi; və ya onun valdeyinləri Apollon və Ureya idilər və ya Qodedokun oğlu idi.
Azərbaycan–Lüksemburq münasibətləri
Diplomatik əlaqələr
İki ölkə arasında diplomatik əlaqələr 1992-ci ilin iyun ayının 1-də qurulmuşdur.
Oiley
Arqonavtlar yürüşündə iştirak etmişdir və orada o, Stimfal quşlarının mis lələyi ilə çiynindən yaralanmışdır.
Onun həyat yoldaşının adı Eriopa (digər adı Alkimaxa) idi. Bundan başqa, o, Eant (Kiçik Ayaks) və Medontun atasıdır.
Ədrar (şəhər)
Ədrar‎ — Əlcəzairin cənub-qərbində şəhər, eyniadlı vilayətin inzibati mərkəzi.
Coğrafi mövqe
Şəhər vilayətin şimal hissəsində, Böyük Səhranın mərkəzi vahələrindən birinin ərazisində, dəniz səviyyəsindən 275 m yüksəklikdə yerləşir.
Ədrar ölkənin paytaxtı Əlcəzairdən təxminən 1,032 km cənub-cənub-qərbdə yerləşir.
Əhalisi
İllər üzrə şəhər əhalisinin dinamikası:
Florens Hardinq
Florens Klinq Hardinq — ABŞ-nin Prezidenti Uorren Hardinqin həyat yoldaşıdır.
Edit Vilson
Edit Bollinq Vilson — ABŞ-nin Prezidenti Vudro Vilsonun ikinci həyat yoldaşıdır. 1919-cu ildə Vudro Vilsonun insult keçirməsindən sonra faktiki olaraq ölkəni Edit Vilson idarə edirdi. Bu səbəbdən "Gizli prezident" ləqəbini daşıyırdı.
Amid Məmmədov
Amid Müqabil oğlu Məmmədov — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin giziri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Amid Məmmədov 1987-ci il aprelin 2-də Qazax rayonunun Xanlıqlar kəndində anadan olub. Ailəli idi. 2 qızı yadigar qaldı.
Hərbi xidməti
Amid Məmmədov 2005-2007-ci illərdə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin sıralarında müddətli həqiqi hərbi xidmətdə olub. 2011-ci ildən isə müddətdən artıq həqiqi hərbi xidmət qulluqçusu idi.
Azərbaycan Ordusunun giziri olan Amid Məmmədov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Hadrut qəsəbəsinin, Füzulinin, Şuşanın və Xocavəndin azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Amid Məmmədov noyabrın 3-də Xocavənd döyüşləri zamanı şəhid olub. Qazax rayonunun Xanlıqlar kəndində dəfn olunub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Amid Məmmədov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
NGC 6523
NGC 6523, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktik dumanllıqdır. Göy üzündə Oxatan bürcü istiqamətində yerləşir. EN tipli. tərəfindən ildə naməlum ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Baqliya
Baqliya — Əlcəzairin şimalında, Bumerdes vilayətində kommuna.
Coğrafi mövqe
Kommuna vilayətin şərq hissəsində, dəniz səviyyəsindən 57 m yüksəklikdə yerləşir.
Demoqrafiya
2008-ci ildə əhalinin sayı 18,052 nəfər idi. Kommuna əhalisinin illər üzrə dinamikası:
Hicrandost (Kəleybər)
Hicrandost - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Kəleybər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 196 nəfər yaşayır (63 ailə).
Ətyeyənlər
Ətyeyənlər — heyvanlar və həşəratyeyən bitkilərdən ibarət olan canlılar. Onlar əsasən ətlə qidalanırlar və bu xüsusiyyətlərinə görə əsasən bitkilərlə qidalanan otyeyənlərdən fərqlənirlər. Həm ot, həm də ət yeyənlərə isə hər şey yeyənlər deyilir (insan da bu qrupa aiddir). Ətyeyənlərə aşağıdakı qruplar daxildir: yırtıçılar dəstəsinə aid olanların hamısı, kisəlilərin bir qismi, bəzi quşlar, ilanlar, timsahlar, bəzi balıqlar, başıayaqlılar və digər canlılar.
Ətyeyənləri yemək strategiyası baxımından təxminən iki sinifə bölük olar — yırtıcılar və leş yeyənlər, ancaq qarşılıqlı müstəsnalı haldır.
thumb|250px|[[Afrika kəlini ovlayaraq parçalayan şirlər]]
İlankəş (Kəleybər)
İlankəş - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Kəleybər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.