cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hacıfəxrəddin Səfərli
Əsas elmi nailiyyətləri
Həmçinin kitabələrin məlumatları əsasında orta əsrlər zamanı Naxçıvan bölgəsində fəaliyyət göstərən sufiliklə bağlı mərkəzlər öyrənilmişdir. Məlum olmuşdur ki, Naxçıvanda Səfəviyyə, Bektaşiyyə, Hürifiyyə, Nöqtəviyyə, Qələndəriyyə və s. sufi təriqətlərinə mənsub xanəgahlar fəaliyyət göstərmişdir.
Əsas elmi əsərləri
1. Naxçıvan ziyarətgahları. Bakı: Qorqud, 1998, 84 s.
3. Culfa bölgəsinin epiqrafik abidələri. Bakı: Elm, 2002, 80 s.
4. Duaların Allaha çatdığı yer — Əshabi-Kəhf. Bakı: Elm, 2002, 48 s.
6.Оrta əsrlərdə Naxçıvanın sosial-siyasi həyatında dini mərkəzlərin rolu. Bakı: Elm, 2003, 392 s.
7.Оrdubad şəhərinin müsəlman epiqrafikası abidələri. Bakı: MBM, 2009, 192 s.
8. Naxçıvanda sufiliklə bağlı mərkəzlər. Bakı: Elm və təhsil, 2013, 328 s
10. Kəhriz sistemləri. Bakı: İndiqo, 2010, 159 s.
11.Еpiqrafika. Bakı: MBM, 2010, 144 s.
12. Tarix dərslərinin ictimai-siyasi məlumatlarla əlaqələn-dirilməsi. Bakı: Elm, 2002, 80 s.
13.Аzərbaycan tarixi dərslərində epiqrafik materiallardan istifadə. Bakı: MBM, 2009, 52 s.
14. Tarixi mənbələrdə Nuh peyğəmbər. Naxçıvan: Əcəmi NPB, 2015, 158 s.
15. Naxçıvanın epiqrafik abidələrində görkəmli şəxsiyyətlər. Naxçıvan: Əcəmi NPB, 2016, 144 s
16."Əshabi-Kəhf Ziyarətgahı" Dini-Mədəni Abidə Kompleksi. Naxçıvan: Əcəmi NPB, 2016, 72 s.
17. Naxçıvanın Türk-İslam mədəniyyəti abidələri. Naxçıvan: Əcəmi NPB, 2017, 216 s.
18.Эпиграфические памятники Нахчывана. Нахчыван: ИПО "Аджеми", 2017, 200 с.
İki cildlik "Naxçıvan ensiklopediyası"nın, Azərbaycan və İngilis dillərində nəşr olunmuş "Naxçıvan abidələri ensiklopediyası"nın, "Naxçıvan tarixi atlası"nın və 3 cildlik "Naxçıvan tarixi"nın əsas müəlliflərindən biri
İctimai-siyasi fəaliyyəti
2010-cu ildə 23 saylı Cəhri seçki dairəsindən Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinə deputat seçilmişdir.
2010–2015-ci illərdə Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin "Hüquq siyasəti və dövlət quruculuğu" məsələləri komitəsinin sədri olmuşdur. Hazırda həmin komitəyə rəhbərlik edir.
Mükafatları
Azərbaycan Respublikasının "Əməkdar Elm Xadimi" elmi adını almışdır. Heydər Əliyevin anadan olmasının 90 illik yubileyi ilə buraxılmış Xatirə qızıl medalı ilə təltif olunmuşdur. AMEA Rəyasət Heyətinin fəxri fərmanına layiq görülmüşdür.
Orxan Gəncəbay
Orxan Gəncəbay — Türkiyə müğənni və aktyoru.
Dostluq (Xaçmaz)
Dostluq — Azərbaycan Respublikasının Xaçmaz rayonunun Müqtədir qəsəbə inzibati ərazi vahidinin tərkibində qəsəbə. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 11 fevral 1997-ci il tarixli, 248-IQ saylı Qərarı ilə Xaçmaz rayonunun Müqtədir qəsəbə inzibati ərazi vahidinin tərkibindəki Dostluq qəsəbəsi rayonun yaşayış məntəqələri uçot məlumatından çıxarılmışdır.
Tulparxan Salavatov
Tulparxan Salavatov (Salavatov Tulparxan Şarabudinoviç; ) — Texnika elmləri doktoru, Professor, AMEA-nın müxbir üzvü (2014).
Həyatı
Tulparxan Salavatov 13 oktyabr 1950-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub.
T.Salavatov 1981-ci ildə texnika üzrə fəlsəfə doktoru, 1990-cı ildə texnika üz­rə elmlər doktoru elmi dərəcələrini, 2003-cü ildə professor elmi adını alıb, 2014-cü ildə isə AMEA-nın müxbir üzvü seçilib.
T.Salavatov 302 elmi əsərin, o cümlədən 11 müəlliflik şəhadətnaməsinin və patentin, 13 monoqrafiyanın, dərs vəsaiti və dərsliklərin müəllifidir. Onun rəhbərliyi ilə 4 elmlər və 24 fəlsəfə doktoru hazırlanıb.
AMEA-nın müxbir üzvü Tulparxan Şarabudinoviç Salavatov 17 avqust 2021-ci ildə 71 yaşında vəfat edib.
Elmi əsərləri
1. Методическое руководство по контролю и регулированию реологических и теплофизических свойств трубопроводного транспорта. Министероство нефтяной промышленности СССР, РД, Уфа, 1985.
2. Теория и практика применения неравновесных систем в нефтедобыче. Баку, Изд. "Елм", 1985.
3. Micronucleus water-gas solutions: A new efficient agents for water-wlooded oil reservoirs. Seventh Europian Symposium on Imroved Oil Recovery VI, Moscow, 1993.
4. Experimental Study of the Formation of Fractal Structures During Oil Displacement. Energy Sources Journal of Extraction Conversion and the Environment VI-VII. №40, USA, 1995.
5. Фрагменты разработки морских нефтегазовых месторождений. Издательство “Элм”, Баку, 1997.
6. New Rheotechnology for Well Operations. Oil Gas Chemistry: technology & equipment, issue 3, 2001.
7. Application of Physical Flields for Increasing oil Recovery Efficiency. Taylor &Francis Group. LLC ISSN., 2006.
8. Phycical basis for creating energy and resourse-saving rheo-technology in oil production. Energies, (Basel, Switzerland) 2009, №2.
9. Повышение эффективности разработки нефтегазовых месторождений на основе комплексного подхода. «Нефтяное хозяйство», Министерство Энергетики Российской Федерации, 2010.
10. Динамические моделирование нефтедобычи с учетом переходных процессов. Нефтегазовое дело, том 7, №1, 2009.
11. Application nonparametric criteria in the analysis of oil fields development. Petroleum Science and Technology, 2016, Volume 34, Issue 7, pp. 615-621.
Zərifə Əliyeva
Zərifə Əziz qızı Əliyeva — Azərbaycanın oftalmoloqu, Azərbaycan SSR əməkdar elm xadimi, tibb elmləri doktoru (1976), professor (1979), Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü (1983).
Həyatı
Zərifə Əliyeva 28 aprel 1923-cü ildə həkim Əziz Əliyev və Leyla Əliyevanın ailəsində dünyaya göz açmışdır. Həkimlər Tamerlan Əliyev, Cəmil Əliyevin və musiqiçi Gülarə Əliyevanın bacısı olan Zərifə xanım 1932–1942-ci illərdə orta məktəbdə təhsil almışdır. 1942-ci ildə Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunun müalicə-profilaktika fakültəsinə daxil olub. 1949–1950-ci illərdə Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Oftalmologiya İnstitutunda elmi işçi, 1969-cu ildən isə Ə. Əliyev adına Azərbaycan Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitutunda göz xəstəlikləri kafedrasının dosenti, professor, 1982–1985-ci illərdə görmə orqanlarının peşə patologiyası laboratoriyasının müdiri, oftalmologiya kafedrasının müdiri vəzifələrində çalışmışdır. Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Fiziologiya İnstitutunda görmə orqanının peşə patologiyasının öyrənilməsi üzrə ixtisaslaşdırılmış elmi-tədqiqat laboratoriyasında az intensivli zəhərli istehsal sahələrində görmə orqanına fizioloji, klinik, funksional, histoloji mexanizmlərin təsirinin öyrənilməsi üzrə bir sıra qiymətli tədqiqatlar aparmışdır.
1954-cü ildə Heydər Əliyev ilə ailə qurmuş, 1955-ci il 18 oktyabr Sevil Əliyeva, 1961-ci il 24 dekabr İlham Əliyev dünyaya gəlmişdir.
1985-ci il aprel ayının 15-də Moskva şəhərində vəfat edən Zərifə xanım Əliyevanın cənazəsi 1994-cü ildə Moskvanın Novo-Deviçye qəbiristanlığından Bakıya gətirilərək, Fəxri Xiyabanda, atasının qəbri yanında dəfn olunmuşdur.
Təhsili
1947-ci ildə N. Nərimanov adına Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunu bitirmiş, 1948-ci ildə Moskva Mərkəzi Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitutunda oftalmologiya ixtisası üzrə kurs keçmişdir. 1950–1953-cü illərdə aspiranturanı başa vurur. 1960-cı ildən tibb elmləri namizədi, 1977-ci ildən Tibb elmləri doktorudur.
Tibbi fəaliyyəti
Z. Əliyevanın Azərbaycanda oftalmologiya elminin inkişafında müstəsna xidmətləri vardır. O, vaxtilə Azərbaycanda geniş yayılmış traxomanın, dünya təcrübəsində birincilər sırasında peşə, xüsusilə kimya və elektron sənayelərində peşə fəaliyyəti ilə bağlı göz xəstəliklərinin öyrənilməsi, profilaktikası və müalicəsinə, habelə oftalmologiyanın müasir problemlərinə dair bir çox sanballı tədqiqatların, o cümlədən "Terapevtik oftalmologiya", "İridodiaqnostikanın əsasları" kimi nadir elmi əsərlərin müəlliflərindən biri, 12 monoqrafiya, dərslik və dərs vəsaitinin, 150-yə yaxın elmi işin, 1 ixtira və 12 səmərələşdirici təklifin müəllifidir. Z. Əliyeva yüksək ixtisaslı səhiyyə kadrları hazırlanmasına böyük əmək sərf etmişdir. left|thumb|150px|Zərifə Əliyevanın 80 illiyinə həsr edilmiş poçt markası
Fəaliyyətinin qiymətləndirilməsi
Akademik Zərifə Əliyeva Ümumittifaq Oftalmoloqlar Cəmiyyəti Rəyasət Heyətinin, Sovet Sülhü Müdafiə Komitəsinin, Azərbaycan Oftalmologiya Cəmiyyəti İdarə Heyətinin, "Vestnik oftalmoloqu" (Moskva) jurnalı redaksiya heyətinin üzvü idi.
Yüksək elmi nailiyyətlərinə görə 1980-ci ildə Azərbaycan əməkdar elm xadimi, 1981-ci ildə isə SSRİ Tibb Elmlər Akademiyasının M. İ. Averbax adına mükafatına layiq görülmüşdür ilk qadındır.
Xatirəsi
thumb|right|250px|Poçt markası (2008). Fəxri xiyabanda məzarı üstündə tuncdan heykəli ucaldılmışdır. Bakıda Göz xəstəlikləri İnstitutu, Naxçıvan şəhər poliklinikası onun adını daşıyır. Bakının Binəqədi rayonu ərazisində adına istirahət parkı salınmışdır. Bakı və Naxçıvanda küçə Zərifə Əliyevanın adını daşıyır. Bundan başqa Yasamal rayon ərazisində Zərifə Əliyevanın adını daşıyan lisey fəaliyyət göstərir. thumb|250px|Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının A. İ. Qarayev adına Fiziologiya İnstitutunun qarşısında akademik Zərifə Əliyevanın barelyefi
Şibuy
thumb|Şibuy interyeri. – yapon dilində sadə, gözə çarpmayan, incə gözəlliyi ifadə edən termin. Muromaçi dövrünün sənətkarları tərəfindən yaradılmış konsepsiyadır. Termin rəng, dizayn, dad, səs, hətta insan davranışına şamil edilə bilər. və isim formalarıdır.
Terminologiya
Şibuy anlayışı Yaponiyada orta əsrlərin estetika anlayışı nəticəsində yaranmış, vabi-sabi və iki kimi konsepsiyaları əhatə etmişdir. "Şibuy" sözü kal, yetişməmiş alçaya istinadən hərfi mənada "büzücü" və ya "turş" deməkdir. Belə ki, bu termin ortaya çıxdığı ilk vaxtlarda alçaldıcı mənada işlədilirdi. Lakin orta əsrlərin sənətkarları sadə, gözə çarpmayan gözəlliyi ön plana çıxardıqdan sonra müsbət mənada işlədilən terminə çevrilmişdir. Xüsusilə, Edo dövründə səssiz və cəlbedici atmosferə üstünlük verən şəxslər arasında geniş istifadə olunan termin olmuşdur.
Müasir dövrdə
Şibuy konsepsiyası 1960-cı illərdə Qərb dünyasında da tanınmağa başlamışdır. Belə ki, ABŞ-nin "House Beautiful" jurnalı şibuy haqqında iki xüsusi buraxılış yayımlamışdır.
Ulyana Donskova
Ulyana Vyaçeslavovna Donskova (d. 24 avqust 1992) — Rusiyanı təmsil edən bədii gimnast. Ulyana Donskova, Rusiyanı 2012 London Olimpiadasında təmsil edib və qızıl medal qazanıb.
Karyerası
left|thumb|260x260px|Soldan sağa: Bliznyuk, Donskova, Makarenko, Nazarenko və Sevastyanova Ulyana Donskova 2012-ci ildə Rusiya bayrağı altında Birləşmiş Krallığın paytaxtı London şəhərində baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. O, qrup yarışlarında кomanda yoldaşları Anastasiya Bliznyuk, Alina Makarenko, Kseniya Dudkina, Anastasiya Nazarenko və Karolina Sevastyanova ilə birgə finalda 57.000 xal toplayaq 1-ci yeri tutdu və Olimpiya Oyunlarının qızıl medalını qazandı.
Diz (Şahrud)
Diz — İranın Ərdəbil ostanının Xalxal şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 509 nəfər yaşayır (136 ailə).
Mamakan (Sumay-i Şimali dehistanı)
Mamakan — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Urmiya şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 1,457 nəfər yaşayır (245 ailə).
NGC 7334
NGC 7334, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış təkrarlanmış NGC cismidir. Göy üzündə Durna bürcü istiqamətində yerləşir. S0-a tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Məstəkan (Sumay-i Şimali dehistanı)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 575 nəfər yaşayır (116 ailə).
Tulium
Tulium (Tm) – D.İ. Mendeleyevin elementlərin dövri sistemində 69-cu element. Yeni element holmium kəşv edilən ildə isveçli Kleve tərəfindən kəşv olunmuş və qeyri-adi olaraq öz vətəninin şərəfinə adlandırmışdır. Qeyri adilik odur ki, Tule adında ölkə mövcud deyil. Qədim yunan səyyahı Pifey “Okean haqqında” əsərində Tule (Thule) adasını təsvir etmişdir. Guya bu ada “Britaniyadan dənizlə altı günlük məsafədə, donmuş dənizin yaxınlığında yerləşir”. Amma artıq qədim zamanlarda bu təsvir şübhələr yaratmışdı. Antik coğrafiyaçılar sadəcə dünyanın ən şimal həddini belə adlandırırdılar, orta əsrlərdə isə Avropanın şimal hissəsini: İslandiyanın və ya müasir Norveçin şimali-qərb hissəsini. 1942-ci ildə İsveçdə avtomobillər üçün avadanlıqlar istehsal edən Thule şirkəti yarandı.
Ayastеfanоsdakı rus abidəsinin yıхılmаsı (film, 1914)
Ayastefanosdakı rus abidəsinin yıxılması (, Moskof Heykelinin Tahribi, ) — Fuad bəy tərəfindən 14 noyabr 1914-cü il tarixində çəkilən Osmanlı sənədli filmi. Film Türkiyə kinematoqrafiyasındakı ilk film kimi qəbul edilir. Ayastefanos (indiki Yeşilköy) yaxınlıqlarındakı Kalitariyada (indiki Şənlikköy) 1877–1878-ci illərdəki Osmanlı–Rusiya müharibəsinin xatirəsinə ruslar tərəfindən tikilən Ayastefanosdakı rus abidəsinin yıxılmasını əhatə edən film Avstriya-Macarıstan şirkəti olan "Sascha-Meßter-Film"in texniki dəstəyi ilə Osmanlı ordusu adına 150 metrlik lentə ağ-qara olaraq çəkilmişdir.
Digər tərəfdən, bəzi mənbələrdə filmin doğrudan da çəkilib çəkilməməsi müzakirə mövzusuna çevrilmişdir. Filmin 1953-cü ildə Nurullah Tilgən tərəfindən Türkiyə kinematoqrafiyasının ilk filmi olduğu irəli sürülmüşdür. Lakin filmin heç bir nüsxəsinin mövcud olmaması və varlığını sübut edən konkret bir dəlilin olmaması 1970-ci ildə Nicat Özönün bu məsələyə şübhəli yanaşmasına səbəb olmuşdur. Filmi izlədiyini iddia edən şahidlərin ortaya çıxmasına baxmayaraq, kinematoqrafiya tarixçiləri hələ də filmin doğrudan da çəkilib çəkilməməsi haqqında həmfikir deyillər. Əlavə olaraq, sənəd filmin "Türkiyənin ilk filmi" olması iddiası da mübahisəlidir. Əksinə, fərqli-fərqli qruplar iddia edir ki, Türkiyə kinematoqrafiyasındakı ilk film ya "İp toxuyan qadınlar", ya da "Despina nənə"dir.
Maryana (Xaçmaz)
Maryana — Azərbaycan Respublikasının Xaçmaz rayonunun Müqtədir qəsəbə inzibati ərazi vahidinin tərkibində qəsəbə. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 11 fevral 1997-ci il tarixli, 248-IQ saylı Qərarı ilə Xaçmaz rayonunun Müqtədir qəsəbə inzibati ərazi vahidinin tərkibindəki Maryana qəsəbəsi rayonun yaşayış məntəqələri uçot məlumatından çıxarılmışdır.
Gəndomabad
Gəndomabad — İranın Ərdəbil ostanının Xalxal şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Pakistan Qırmızı Aypara Cəmiyyəti
Pakistan Qırmızı Aypara Cəmiyyəti — Pakistanlılar üçün təcili tibbi yardım və xilasetmə xidmətləri təmin edən bir təşkilat. Cəmiyyət 1947-ci ildə Pakistanın müstəqilliyindən sonra Saloni Malikin rəhbərliyi altında Pakistan Qırmızı Xaç Nizamnaməsi adı altında yaradılıb. Daha sonra adı Qırmızı Aypara Cəmiyyəti kimi dəyişdirildi. Onun mərkəzi İslamabaddadır.
Fəaliyyətləri
Pakistan Qırmızı Aypara Cəmiyyəti yemək, təmiz su və müalicə xidmətləri daxil olmaqla dəstək xidmətləri təmin etməklə milyonlarla pakistanlıya xəstəlik və fəlakətlərin aradan qaldırılmasında yardım edir.
2010-cu ildə Pakistan tarixində ən böyük daşqınların baş verdikdən sonra Pakistan Qırmızı Aypara Cəmiyyəti yerli pakistanlıları su və ərzaqla təmin etdi. Onlar bu hadisə zamanı Qırmızı Xaç cəmiyyətləri ilə güclərini birləşdirərək daşqının səbəb olduğu fəlakətləri aradan qaldırmaq üçün 100 min dollar yardım göstərdilər.
2014-cü ildə Sind əyalətində Pakistan Qırmızı Aypara Cəmiyyəti JDC Rifah Təşkilatı ilə birgə Karaçi şəhərində Aşura günü ilə əlaqəli iki gün davam edən tibbi düşərgə təşkil edərək həkimlər, paramedikal heyət və könüllülər təmin edərək 300-ə yaxın adamın tibbi yardım göstərdi.
Denni O'Donohyu
Denni O'Donohyu — 1979-ci il oktyabr ayının 3-də İrlandiyanın paytaxtı Dublində anadan olmuşdur. Əslən yunandır. Babaları vaxtı ilə Yunanıstandan köç edib İrlandiyaya gəlmişdir və ondan sonrakı nəsillər də həyatlarını burada yaşamağa üstünlük vermişdir. Denninin isə hələ uşaq yaşlarından musiqiyə böyük həvəsi var idi. 6 yaşında olarkən atası onu musiqi məktəbinə yazdırır. Musiqi məktəbində oxuyurkən bir sıra musiqi yarışlarında mükafat qazanır və musiqiyə olan bu böyük sevgisi onu 1996-cı ildə qrup yaratmağa vadar edir. O, Mark Sheehan və 2 digər dostu ilə "MyTown" adlı pop qrupu yaradır. Bu qrupun fəaliyyəti cəmi 5 il olur. Bu 5 il ərzində "MyTown" qrupu cəmi 2 albom buraxır. 2001-ci ildə artıq "MyTown" dağıldıqdan sonra o, dostu "Mark Sheehan"ı yanına alır və 2001-ci ildə The Script rok qrupunu yaradır. Bu qrup çox uğurlu olur və 5 studiya albomu çıxarda bilir. The Script qrupu hələ də fəaliyyətdədir. Denni O'Donohyu müğənnilikdən başqa həm də model olaraq bir sıra reklamlar və başqa tədbirlərdə iştirak etməkdədir.
Lutesium
Lutesium (Lu) – D.İ. Mendeleyevin elementlərin dövri sistemində 71-ci element.
Sorbariya
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Petya və Qırmızı Papaq (cizgi filmi, 1958)
Petya və Qırmızı Papaq — 1958-ci ildə çəkilmiş sovet cizgi filmi.
İran Air
{{şirkət|loqotipi=} İran Air (Farsca yazılışı: ایران ایر, İranın daxilində هواپیمایی ملی ایران/Havāpeimāī-ye Mellī-ye Irān; “İran Milli Hava Yolları”, abr: هما/Homā, Azərbaycan dilinə “İran İslam Respublikası Hava Yolları” və ya “İran Hava Yolları” olaraq da tərcümə oluna bilər), İran İslam Respublikasının dövlət hava yolları şirkətidir. Mərkəzi Mehrabad Beynəlxalq Hava Limanındadır.
thumb|Iran Air Ümumi İdarəetmə Binası
Erbium
Erbium Erbium ̶  lantanoidlər qrupunda olan, D.İ.Mendeleyevin kimyəvi elementlərinin dövri sistemində altıncı dövrün üçüncü qrup əlavə yarımqrupunun kimyəvi elementidir. Nadir torpaq elementlərinə (ittrium yarımqrupu) aiddir Atomun xassələri adı,simvolıu,nömrəsi                           Erbium, Er, 68 atom kütləsi(molyar kütlə)                  167,259 a.k.v. ̶   (q/mol) elektron konfiqurasiyası                      4f126s2 atom radiusu                                        178 nm
İran Air
Tarixçə
1946-cı ildə İran Hava Yolları (Farsca yazılışı: ایرانین ایرویز) olaraq quruldu. Nəqliyyat nazirinin təklifi 10 fevral 1961-ci ildə qəbul edildi və 24 fevral 1954-cü ildə qurulan Fars Hava Xidməti (پرشین ایرسرویسز) ilə birləşdirilərək İran Milli Hava Yolları Korporasiyası (شرکت هواپیمایی ملی ایران/Sherkat-e Havāpeimāī-ye Mellī-Ir) adı ilə milliləşdirilib. Yeni hava yolları 1962-ci ilin aprelindən fəaliyyətə başladı.
Erbium
Kimyəvi xassələri
kovalent radiusu                                  157 nm ion radiusu                                            (+3e) 88,1 nm     elektromənfiliyi                                    1,24 (Polinq şkalasında) elektrod potensialı                               Er - Er3+ - 2,32V oksidləşmə dərəcəsi                             3 ionlaşma enerjisi                                  581,0 (6,02) kl/mol
İran Air
Tarixçə
1964-cü ildə Beynəlxalq Hava Nəqliyyatı Assosiasiyasına (IATA), 1983-cü ildə isə Dünya Turizm Təşkilatına qoşulub. Yalnız iqtisadi sinf (ekonom klass) ilə işləmiş və Homa sinfi (Business class) 1993-cü ildə əlavə edilmişdir. Hava gəmisində içki içməyə icazə verilmir və içki içilə bilməz.
Loqo
Birləşmədən bəri, loqo kimi Persepolisdəki Griffon هما/Homā; (Huma quşu) adı ilə istifadə olunur. Eyni zamanda, şirkətin adı هواپیمائی جمهوری اسلامی ایران -nın baş hərfləri H + M + A hərflərindən meydana çıxan və abreviaturasının da هما/Homā olmasına görə HOMA ləqəbi ilə tanınır. Əlindəki təyyarələrin burun hissəsinə هما yazısı yapışdırılır.
Erbium
Bəsit maddənin termodinamiki xassələri
sıxlığı (n.ş)                                             9,06 q/sm3 ərimə temperaturu                                  1802 K qaynama temperaturu                              3136 K xüsusi buxarlanma istiliyi                       317 kc/mol molyar istilik tutumu                              28,12 C/k • mol molyar həcm                                         18,4 sm3/mol
Bəsit maddənin kristallik qəfəsi
qəfəsin strukturu                                 heksaqonal qəfəsin parametrləri                            a=3,560  c=5,587 Aᵒ c/a nisbəti                                             1,570
Tarixi
İlk dəfə 1843-cü ildə isveç kimyasıcı Karl Qustav Mosander İtterbyu kəndinin yaxınlığından tapılan qadolinit mineralından almışdı. Mosander Y2O3 ̶  ün konsentratında qarışıq aşkar etdi və qarışığı 3 fraksiyaya ayırdı : ittrium, çəhrayı terbium və rəngsiz erbium. Qeyd etmək lazımdır ki, bir ara terbium və erbiumu çaşdırırdılar. 1860-cı ildə terbium erbiuma, 1877-ci ildə isə erbium terbiuma adlarını dəyişildi. 1864-cü ildə Mark Delafonten qadolinitlə işləməyə başladı: müxtəlif üsullar ilə, o cümlədən qaz odluğu istifadə etməklə erbium və onun birləşmələri hərtərəfli öyrənildi. Itterbiumdan ayrıldıqdan sonra qalan erbiumun xassələrini öyrənərkən, Per Teodor Kleve 1879-cu ildə fraksiyanın müxtəlif cinsli olmasının nəticəsinə qəldi və onun tərkibində daha iki element kəşf etdi: tulium və qolmium. Daha təmiz Er2O3 1905-ci ildə Jorj Urben və Çarlz Ceyms tərəfindən bir birindən asılı olmayaraq alınmışdır. Amma təmiz metalı yalnız 1934-cü ildə Klem və Bomer almışdılar. 1990-cu illərdə şüşələrə boya kimi istifadə nəticəsində erbiumun çin oksidi qiymətdə xeyli düşdü.
Təbiətdə tapılması
Yer qabığında erbiumun klarkı (Teylora görə) ̶  3.3 q/T, okeanların suyunda miqdarı  ̶  2.4•10-6. Bu qatılıqların miqdarı xeylidir ki, erbiumu yer kütləsində kimyəvi elementlərin paylanmasında 45-ci yer tutsun (qurğuşuna nisbətən daha çox paylanıb). Digər nadir- torpaq elementlər kimi, erbium təbiətdə sərbəst halda rast qəlmir, lakin monasit qumalarının tərkibində tapılır. Tarix boyu nadir- torpaq elementlərinin ayrılması çox çətin və məsrəflidir,lakin XX əsrin axırlarında əldəedilmiş ionmübadilə xromatoqrafiyasından sonra, onların alınması xeyli asanlaşdı.Erbiumun əsas kommersiya podratçısı ksenotin və evksenit mineralıdır  və bu yaxın vaxtlara qədər Çinin şərqində olan gildir:  bunun nəticəsində Çin bu elementin əsas podratçısı oldu. Yüksək ittriumlu fraksiyada ittriumun konsentratı 2/3 kütləyə görə, erbiumun isə təqribən 4-5% təşkil edir. Turşuda konsentrat həll etdiqdən sonra erbium məhlulu xarakterli çəhrayı rəngə boyayır ̶  o rəng ki, Mozander İtterbiya qəsəbəsində mineralı müşayidə etmişdir.Erbium lantanoidlər tərkibinə daxildir və çox nadir halda rast gəlir. Lantanoidlər ABŞ-də, Qazaxstanda, Russiyada, Ukraynada, Avstraliyada, Braziliyada, Hindistanda və Skandinaviyada rast qəlir.
İzotoplar
Təbii erbium 6 stabil izotopdan ibarətdir: Er-162, Er- 164,  Er-166, Er-167, Er-168, Er-170. 166Er ən çox yayılmışdır 33,503%). 29 radioizotopu təsvir olunub, onlardan yarıparçalanma dövrü 9,4 gün ərzi olan 169Er daha stabildir, sonra yarıparçalanma dövrü 49,3 saat olan 172Er; yarıparçalanma dövrü 28,58 saat olan 166Er; yarıparçalanma dövrü 10,36 saat olan 165Er; yarıparçalanma dövrü 7,516 saat olan 171Er-dir. Erbiumun izotoplarının atom kütlələrinin diapozonu 142,663-dən 176,951-dir.
Mirabad (Sumay-i Şimali dehistanı)
Mirabad — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Urmiya şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Erbium
Alınması
Metallik erbium erbium xloridin (flüoridin) ErCl3(ErF3) ərintisinin elektrolizindən, habelə bu duzların kalsium termik reduksiyasından alınır.
Mirabad (Sumay-i Şimali dehistanı)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 342 nəfər yaşayır (49 ailə).
Erbium
Tətbiqi
Erbiumun əsas tətbiq istiqamətlərindən biri atom texnikasında oksid şəklində tətbiq olunmasıdır. Məsələn, erbiumun və uranın oksidlərinin qarışığı reaktorların (enerjipaylanmasını, texniki-iqtisadi parametlərinin) işləməsini çox yaxşılaşdırır və ən aktualı ̶  reaktorların işləməsinin təhlükəsizliyini təmin edir. Erbium monooksidi yüksəkeffektli lazer materialı kimi istifadə olunur. 3 mkn dalğa uzunluğunda işləyən fasiləsiz erbium və tuluium impuls lazerləri kimi  lazer cərrahiyəsində tətbiq olunmasına uyğun qəlir. İşləyən dalğanın uzunluğu suyun  O-H atomlarının rəqs etmə tezliyi ilə üst-üstə düşür  ̶  çox güclü bioloji toxumalar tərəfindən şüanın udulması baş verir. Habelə çox uzun məsəfələrdə işləyən optik liflərin istehsalında kvars ərintilərinə erbium oksidi əlavə olunur  (ELL- erbium ilə leqirləşmiş lif). Kvars ipində paylaşarkən siqnalıın təbiisönməsi artıq uzun optik trassaları quraşdıranda siqnalın aralıq reqenerasiya problemi üzə çıxır. Əgəgr trassa “mürəkkəb” sahələrdən keçirsə, regenerasiya “dəyişilmiş” stansiyaların yerləşdirməsi texniki cəhətdən çox çətin bir məsələ olur ki, bu da ondan irəli gəlir ki belə stansiyaları elektrik enerji təchizah ilə təmin etmək lazımdır. Nadir-torpaq elementi erbium ilə leqirlənmiş optik lif bir uzunluqda olan işiğı udmaq və başqa dalğa uzunluqda onu buraxmaq qabiliyyətinə malikdir. Erbium atomun həyəcandıraraq xarici yarıkeçirici lazer dalğa uzunluğu 980 və ya 1480 nm olan infraqırmızı işiğı lifə qöndərir. Dalğanın uzunluğu 1530-dan 1620 nm qədər olan optik siqnal lifə daxil olduqda həyəcanlanmış erbium atomu eyni dalğa uzunluqda qirmə siqnalı kimi işiq buraxır.
Gilavan (Ərdəbil)
Gilavan — İranın Ərdəbil ostanının Xalxal şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 245 nəfər yaşayır (92 ailə).
Ağdamar adası
Ağdamar adası (Akdamar, Ahtamar, Ağtamar, Axtamar) — Türkiyənin Van və Bitlis illəri arasında olan Van gölünün içində yer alan ən böyük adadır.
Ləzgilər (Şəmkir)
Ləzgilər — Azərbaycan Respublikasının Şəmkir rayonunun Keçili kənd inzibati ərazi vahidinin tərkibində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 11 fevral 1997-ci il tarixli, 248-IQ saylı Qərarı ilə Şəmkir rayonunun Keçili kənd inzibati ərazi vahidinin tərkibindəki Ləzgilər kəndi rayonun yaşayış məntəqələri uçot məlumatından çıxarılmışdır.
Məkan
Məkan — daha çox fəlsəfə, riyaziyyat və fizika kimi elmlərdə istifadə olunan termindir. Nyutonun klassik mexanikasında əsaslandırılır ki, məkan sonsuzdur, uzunluğu bütün istiqamətlərdə bircinslidir, hər hansı bir nöqtəsində həmişə eyni universal qanunlar mövcuddur.
Nadejda
Nadejda — Rusiyada qadın adı.
Oskandriyan (Urmiya)
Oskandriyan — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Urmiya şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 276 nəfər yaşayır (47 ailə).
Köhül (Ərdəbil)
Köhül — İranın Ərdəbil ostanının Xalxal şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 131 nəfər yaşayır (40 ailə).
Jem
Jem  — Qazaxıstanın Aqtöbe vilayətinin Mugaljar rayonunda şəhər.
Emba şəhərinin 10 kilometr cənubunda yerləşir. Adını Qazax dilində belə adlandırılan Emba çayından almışdır.
Tarixi
İndiki Jem qəsəbəsi keçmiş hərbi şəhər Emba-5, Rusiya Federasiyası Müdafiə Nazirliyinin 11-ci Dövlət Araşdırma Sahəsinin inzibati və yaşayış mərkəzi.
Şəhərin və zibilliyin qoyulduğu tarix, Qazaxıstan SSR-in Aktobe vilayətinin Emba stansiyasından 10 kilometr məsafədə ilk istinad dirəyinin döyüldüyü və çadır şəhərciyinin qurulduğu 7 may 1960-cı il sayılır. Şəhər sonsuz qazax çölləri arasında həqiqətən bir vaha olmuşdur. Qurulan bənd sayəsində bir vaxtlar kiçik Emba çayı bahar daşqınları zamanı geniş və olduqca təhlükəli bir çaya çevrildi. Əslində, hərbçilər boş bir yerin ortasında yaşıllıqlara qərq olmuş bir şəhər şəklində əsl bir möcüzə qurmağı bacardılar. Emba-5 məktəblərin, dükanların, yaxşılaşdırılmış tərtibatlı evlərin, xəstəxana, hesablama mərkəzi və məşhur Qarnizon Zabitlər Evinin (GARDO) sivilizasiyadan çox uzaqlarda tikildiyi nümunə bir hərbi şəhərə çevrildi. raket və pilot [mənbə 2101 gün göstərilməyib]. Şəhərdə yerləşən parklar və meydanlar, çimərliklər və rəqs meydançaları Emba-5 şəhər sakinlərinin tətillərini maraqlı bir şəkildə keçirmələrinə kömək etdi.
1999-cu ildə poliqon dağıldı, Rus qoşunları Kapustin Yar poliqonuna (Rusiya, Həştərxan vilayəti) yerləşdirildi və Emba-5 şəhəri Qazaxıstan hakimiyyəti tərəfindən Jem adlandırıldı (bu keçmiş tarixi sahillərində bir şəhər olduğu Emba çayının adı).
2006-cı ilin dekabr ayında yeni 80 km uzunluğunda Jem — Janajol dəmir yolu xəttinin inşası başa çatdı (Janajol yatağından qaz və neft nəqli üçün nəzərdə tutulmuşdur). Bu dəmir yolunun istifadəyə verilməsi infrastrukturun inkişafına, yeni iş yerlərinin açılmasına (ən azı 100) və bölgənin nəqliyyat və sosial problemlərinin həllinə kömək edir. Yolun dizayn yük qabiliyyəti ildə 2 milyon tondan çox yükdür, sərnişin axını ayda 6 min nəfərə qədərdir.
Tanrısız (miniserial)
Allahsız — Amerikan Vestern dram janrında mini serial. Serialın ssenari müəllifi və rejissoru Skott Frenkdir. 1884-cü ildəki hadisələrdən bəhs edən serialda qisaskar himayədarından qaçan gənc quldur demək olar ki, yalnız qadınların yaşadığı kiçik bir Nyu-Meksiko şəhərinə gəlib çıxır. Yeddi seriyalı serialın istehsalına 2016-cı ilin sentyabrında Nyu-Meksiko ştatının Santa Fe şəhərində başlanılıb və 22 noyabr 2017-ci ildən etibarən Netflix-də bütün dünyaya yayımlanıb. Serial ümumilikdə müsbət rəylər almış və The Washington Post və Vanity Fair tərəfindən ilin ən yaxşı 10 serialından biri adlandırılmışdır.
Sakura
Sakura  — 11 bioloji növün və gavalıkimilər yarımfəsiləsinə daxil olan bir neçə ağac çeşidinin ümumi adı. Çox vaxt Prunus serrulata da sakura adlandırılır. Sakura adlanan növlərin çoxu əsasən dekorativ bitkilərdir və kiçik, yeyilməyən meyvələr bitirirlər.
Sirius
alt=Sirius-A və Sirius-B|thumb| Sirius-A və Sirius-B [[Fayl:Sirius A-Sun comparison.png|thumb|Sirius-A və Günəş]] Sirius ulduzu — Gecə səmasında görünən ən parlaq ulduzdur. Və Yer üzünə yaxın ən böyük ulduzdur. Sirius ulduzu parlaqlığına görə yalnız Günəş və Aydan geri qalır
Sirius ulduzu iki ulduzdan ibarətdir: böyük və parlaq ulduza Sirius-A və digərinə Sirius-B adı verilmişdir.
Sirius-A nın diametri 2335000 km olan bir ulduz növüdür, Sirius-B nin diametri isə 12000 km olan bir ağ cırtdan ulduzdur.
Sirius-A Günəşdən 2.4 dəfə böyükdür, Sirius-B isə yer kürəsindən balaca və təxminən Venera planeti ölçüsündədir.
Sirius-A və Sirius-B bir-birinin ətrafında dönərlər və onların dönmə periodu 50 ildir.
Sirius-A ulduzu və Sirius-B ağ cırtdanı, yer kürəsindən 8.6 ışıq ili uzaqlıqdadır və yer kürəsinə ən yaxın ulduzlardan birisidir.
Sirius-A bu parlaq görünüşünü əslində işıqlandırma gücünün yanında Günəş Sisteminə yaxınlığına borcludur. Günəşə 2.6 parsek (8.47 işıq ili) uzaqlıqda oluşundan ötəri, Sirius Sistemi kosmosdakı yaxın qonşularımızdan biridir. . İşıqlandırma gücü Günəşin 25 qatı olmaqla birlikdə, Kanopus və ya Rigel kimi digər parlaq ulduzlara nisbətlə aşağıda qalır. Sirius Sisteminin yaşı 200 milyon — 300 milyon ildir. Sistemin yaranma başlanğıcında baş rolu oynayan iki göy rəngə çalan ulduzdur.
Tarixi məlumat
Ən köhnə astronomik qeydlərdə adı keçən Sirius, köhnə Misirdə Sopdet olaraq bilinərdi. Bir çox köhnə Misir məbədi, daxili otaqları Siriusu görəcək şəkildə inşa edilmişdi. Məsələn, Keops Piramidasının Kraliça otağının divarında açılan bir kanal ulduz Siriusu görmək üçün edilmişdi.
Köhnə Yunanlar, Siriusu bu itdiyi dövrdən sonra təkrar səmada görünməsinin isti və quraq yazı xəbər verdiyinə inanırlar və ayrıca bunun canlılar üzərində bitkiləri solduran, kişiləri güçsüzləşdirən, qadınları təhrik edən bəzi təsirləri olduğunu sanaraq qayğılanırdılar.
Köhnə qeydlərdə, yaz başlanğıcındakı hava şərtlərinin pozulduğu hallarda Siriusu daha çox parladığının müşahidə olunmuşdur ki, köhnə Yunan müşahidəçilərə görə bu, həmin ulduzdan mənfi təsir yaradan bəzi təsirlər yayıldığı mənasını daşıyırdı. Beləcə Sirius Qərb ədəbiyyatında "yandıran" ya da "alovlar saçan" olaraq qeydə alınmışdı. Bu ulduzun görünməsindən sonra gələn mövsüm dövrü də "yaz itinin günləri" olaraq bilinir. Vaxtilə Ege dənizindəki Ceos (Kea) adasında yaşayanlar, soyuqların azalması üçün Sirius və Zeusa qurban kəsərlər və yaz mövsümündəki təməl rolunu oynamaq üzrə təkrar meydana çıxmasına gözləyərdilər. Ulduzun parlaqlığı halına baxaraq özlərini yaxşı bir talehin gözləyib gözləmədiyini qərar verərdilər; məsələn ulduzun sisli, puslu halda və ya işığı zəif şəkildə görünməsi vəba xəbər verir mənasında başa düşülürdü. Bu adada olan e.ə. 3. əsrə aid pullardan şüalar yayan it və ulduz təsvirlərinin olması Siriusu bu adadakı əhəmiyyətini vurğulayır.
Sirius B
1844-cü ildə Alman astronomu Friedrich Bessel Sirius-ANın hərəkətindəki dəyişikliklərdən (azmalardan) Sirius-nın görünməyən bir yoldaşı (komponenti) olması lazım olduğu nəticəsinə vardı. Bu, bir başqa deyişlə, Sirius-nın yoldaşı Sirius-B nin vasitəsilə müşahidələnmədiği halda, Sirius-A nın hərəkətlərindəki dəyişikliklər müşahidələnərək, riyazi olaraq əldə olunan bir nəticə idi. 31 dekabr 1862-ci ildə Amerikalı Alvan Graham Clark o dövrün ən güclü teleskoplarından biri olan 47 sm-lik Refractor teleskopuyla ilk dəfə müşahidə edərək, Sirius-un indiki vaxtda Sirius-B olan zəif işıqlı yoldaşını müşahidə edərək beləcə, Siriusu realda cüt ulduz olduğunu ortaya çıxardı. Bu cüt ulduzdan çılpaq gözlə görüləbiləni indiki vaxtda Sirius-A olaraq adlandırılar. 1894dən bəri Sirius Sistemində müşahidədə orbit nizamsızlıqları, sistemdə üçüncü bir komponentin olduğunu ortaya qoymaqdadır; ancaq üçüncü komponentin varlığı bu günə qədər qəti olaraq (müşahidə) sübut edilməyib. Üçüncü mürəkkəb varlığı mövzusundakı görüş 1995-ci ildə ortaya qoyulmuşdur. Məlumatlara ən uyğun təxminə görə, bu üçüncü komponent 0.06 günəş kütləsinə sahib olub Sirius-nın ətrafındakı orbitini 6 ildə tamamlaması olmalıdır.
Müşahidəsi
Səmadakı ən parlaq ulduz olan Sirius-A −1.47 ən parlaq ikinci ulduz olan Canopus'a nisbətlə onun iki qatı parlaqlıqdadır. Bununla birlikdə, Ay, Yupiter və ya Venera qədər parlaq görülməz. Merkuri və Mars-da bəzən Sirius'dan daha parlaq görünürlər. Sirius yer kürəsinin demək olarki hər bölgəsindən müşahidə edilə bilər.; tək fərq, yer kürəsinin İslandiya və Grönlandın bəzi bölgələri kimi, şimal qütbünə yaxın ən şimalındakı yaşayış bölgələrində (ən şimaldakı məskunlaşma vahidləri) 73 ° 'dən sonra görülməsinin qeyri-mümkün hala gəlməsidir. Buna qarşılıq bəzi şimal şəhərlərində görülməyə başlandıqdan sonra daha yuxarı çıxmaz, məsələn St. Peterburqda üfüqün üzərində yalnız 13 ° 'ye çatır. Şimal yarımkürədə ən yaxşı görüldüyü dövr qış aylarıdır.
2.6 parsek (8.6 işıq ili) uzaqlıqda olan Sirius Sistemi Günəş Sistemi'mize ən yaxın 8 ulduzdan ikisini ehtiva edən və ən yaxın beşinci sistemdir. Digər yaxın ulduzlardan Alpha Centauri, Canopus, Rigel ya da Betelgeuse kimi, parlaq görünməsinin əsas səbəbi bizə yaxınlığındandır.. , lakin işıqlandırma gücünün Günəş'imizin 25 qatı olduğunu da unutmamaq lazımdır. Siriusu ən yaxın böyük qonşusu 1.61 parsek ya da 5.24 işıq ili uzaqlıqda olan Procyon ulduzudur .. Yupiterin dörd peykini araşdırmaq üzrə 1977-ci ildə atılan Voyager 2 kosmos vasitəsinin təxminən 296.000 il sonra Siriusu 4.3 işıq ili uzağından keçəcəyi təxmin edilməkdədir.
Sirius bir-birlərindən 20 astronomik vahid uzaqlığında (təxminən Günəş ilə Uranus arasındakı uzaqlıqda), bir-birləri ətrafında tam olaraq 49.9 ildə dönən iki ağ ulduzdan ibarət olan bir cüt ulduzdur. Yoldaşı Sirius-B isə ulduz təkamülünü tamamlayaraq ağ cırtdan halına gəlmiş bir anakol ulduzudur. Kütləsi bir zamanlar Sirius-dan Z daha böyük olan Sirius-B vizual 10.000 dəfə daha az parlaqdır. Sistemin yaşının 230 milyon il olduğu təxmin edilməkdədir. Həyat proseslərinin erkən dövrlərində eliptik orbitləri 9.1 il olan iki göy rəngə çalan ağ ulduz olduqları sanılmaqdadır. 1983-cü ildə kosmosa atılan IRAS (Infrared Astronomical Satellite) rəsədxana peykində ölçüldüyündə, infraqırmızı şüa yayma səviyyəsinin sanılandan çox daha yüksək olduğu ortaya çıxmışdır. Bu, sistemə toz tapıldığının əlaməti ola bilər və cüt ulduzlarda görülməyən, qəribə bir fakt olaraq qəbul edilmişdir.
Sirius-A
Yıldız nümunələrinin araşdırılması ulduzların kosmosdakı molekul buludlarının öz kütləçəkim qüvvəti altında çökməyə başlamasıyla meydana gəlməyə başladıqlarını ortaya qoymaqdadır. Bu meydana gəlmə hərəkətindən 10 milyon il sonra daxili enerji istehsalı tamamilə nüvə reaksiyalardan doğuldu. Ulduzun nüvə qismi yayılma xüsusiyyəti qazanmış hala gəldi və enerji istehsalı üçün KAO dövrü nü istifadə etdi. Sirius-nın yaranmasından milyard il sonra hidrogen ehtiyatlarını tamamilə istehlak etmiş olacağı nəzərdə tutulur və o zaman ulduz, təkamül prosesində qırmızı nəhəng mərhələsinə keçəcək, daha sonra da ağ cırtdana çevrilərək sabit halını alacaq. Sirius-A'nın spektri dərin metal xəttlər göstərməkdədir ki bu, dəmir kimi, heliumdan daha ağır elementlərin çoxluğuna işarə edir. Sirius-ANın atmosferindeki dəmir nisbəti ilə Güneş'imizin atmosferindeki dəmir nisbəti qarşılaşdırılarsa Siriusu atmosferində dəmir Günəş'imizinkinə nisbətlə üç qat çoxdur (% 316), lakin xarici təbəqənin məzmunu, ulduzun bütününün məzmunu haqqında bir göstərici sayıla bilməz. Bununla birlikdə bəzi astronomlara görə, Sirius-A Sirius-B'den ağır elementlər almış olub Günəşə nisbətən 7 qat çox dəmir ehtiva etməkdədir.
2.366.400 km-lik diametrə sahib Sirius-A təxminən 10 min Kelvin (9.727 santigrat) dərəcəsindəki səth istiliyiylə Günəşdən 4.000 Kelvin dərəcə daha istidir, Günəşin 23 qatı bir işıqlandırma gücünə malikdir, Günəşdən 23 qat daha böyük enerji ortaya çıxarmaqdadır.
Sirius A, hidrogen yanacağını istehlak edərək ömrünü tamamlamış və artıq "sönmüş" bir günəş olan yoldaşından 10.000 dəfə daha parlaqdır.
Sirius-B
Kəşf edilən ilk ağ cırtdandır. Kütləsi Günəş'imizinkinə təxminəna l də yoldaş olan Sirius-B, bilinənırtdanlarc eler içində kütləsi ən böyük olanlardan biridir. Kütləsi 0.5–06 günəş kütləsi olan sıravi birırtdanaü cəyə nisbətlə iki qat böyük bir kütləyə malikdir. Kiçik olmasına qarşı çox ağırdır, bir kub santimetr maddəsi 33 ton gəlir. Yer üzündə bu qədər ağır bir element yoxdur. Sirius-B nin meydana gəldiyi maddə ya da elementin ağırlığı, yer üzündəki ən ağır element olan osmiyum'un 1.500.000 qatıdır, lakin bu böyük kütlə, Dünya planetinin həcminə bərabər bir həcmdə, deyim yerindədirsə, "sıxışıb qalmış" dır. Səth istiliyi 25.200 Kdirlvinə, lakin artıq enerji istehsal edən daxili qaynaqlarının olmamasından ötəri get-geyuqlaşmadadırtadır. Bicırtdan cücə, təkamül müddətində, ancaq bir anakol uluşdan çıxdıqdan sonra və qırmızı nəhəng mərhələsini tamamladıqdan sonra meydana gələr. Bu hadisəni Sirius-B, təxminən 120 milyon il əvvəl, yəni indiki yaşının yarısı yaşındaykən keçirdi. Sirius- B bu hadisəni keçirmədən əvvəl, hələ bir anakol ulduzu olduğu sıralarda, kütləsi 5 günəş küt[58] olan B tipi (təxminən B4–5 n [60] bir ulduzdur. Sirius-B qırmızı nəhəng mərhələsini keçirdiyi sıralarda yoldaşı Sirius-ANın metallığını zənginləşdirə bilmişdir.
Sirius-B nin, əsas olaraq, ulduzun erkən dövrlərindəki helium füzyonuyla çıxarılmış karbon-oksigen qarışığından meydana gəldiyi sanılmaqdadır. Ulduz, daha yüngül elementlərdən ibarət olan və kütlələri fərqli olduğundan yüksək səth çəkilişi səbəbiylə ayrılmış halda yer tutan maddələrdən meydana gəlmiş bir layla qablı vəziyyətdədir, lakin bəzi astronomlara görə də Sirius-B tamamilə təkamül keçirmiş bir elementdən və ya bir növ "sıx dəmir" dən ibarətdir. Sirius-B nin səthi Dünyadakı ən sərt obyekt qəbul edilən almazdan 300 dəfə daha sərtdir. Sirius-A'dan 10.000 dəfə daha az parlaq bir "sönmüş ulduz" olduğundan və digər ulduzlara nisbətən son dərəcə kiçik olduğundan Sirius əksinə, parlaq görülməz, Dünyadan ən müasir teleskoplarla belə görülməsi çox çətindir. Diametri 12.000 km. olmaqla birlikdə çəkiliş sahəsi Yerinkindən 350.000 dəfə daha güclüdür.
Yanez Krek
Yanez Krek (Janez Evangelist Krek) — Sloveniyalı sosioloq, yazıçı, siyasi və həmkarlar ittifaqı fəalı, kooperator, din xadimi. Avstriya-Macarıstandakı Ukrayna milli hərəkatının dəstəkçisi, şair Taras Şevçenkonun pərəstişkarı. Cənubi Slavyanlar Dövlətinin ilk ideoloqlarından biri - Yuqoslaviya.
Bioqrafiya
Yanez Krek kəndli ailəsində anadan olub və erkən yaşda atasız qalıb. 1884-cü ildə Lyublyanada Birinci Milli Gimnaziyanı bitirib. 1884-cü ildə Lyublyanada Dövlət Gimnaziyasını bitirdikdən sonra Roma Katolik seminariyasına daxil olur. 1888-ci ildə keşiş təyin edilir və yepiskop Yakob Missiyası tərəfindən Vyanadakı ilahiyyat fakültəsinə göndərilir. Orada o, xarizmatik siyasətçi Karl Lugerin yeni Avstriya xristian ictimai hərəkatı ilə tanış olur.
Bir müddət keşiş kimi çalışıb. 1892-ci ilin avqustunda Lyublyanadakı Müqəddəs Nikolay Katedralinin vikarı olur və elə həmin ildən Lyublyanadakı Katolik Seminariyasında pulsuz mühazirəçi kimi fəlsəfədən dərs deyir. 1895-ci ildə o, 1916-cı ildə istefaya gedənə qədər yeni qurulmuş Fundamental İlahiyyat və Fəlsəfə kafedrasına rəhbərlik etmişdir.
O, ilk dəfə 1897-ci ildə mühafizəkar Sloveniya Xalq Partiyasından parlament üzvü seçilib. Vyana parlamentindəki işindən razı qalmadığı üçün 1900-cü ilin oktyabrında mandatından istefa verir. 1901-ci ildə Zemski Sobora seçilir, 1908-ci ildə yenidən seçildikdən sonra və 1913-cü ildə ölənə qədər oranın üzvü olaraq qalır.
Yaradıcılığı
O, sosial hekayələr yazır (Kəndli Elminin Qara Astar toplusu, 1895).
O, Ukrayna dilini, folklorunu və ədəbiyyatını yaxşı bilirdi, Taras Şevçenkonun yaradıcılığını sevirdi. O, gənclər arasında Ukrayna xalq sənətini təbliğ edib. O, şairlər İosip Abram, A. Yupançiç, A. Eryavets, A. Merxar və başqalarında ukrayna sözünə məhəbbət aşılamış, onlara ukrayna mahnıları və fikirlərini, Şevçenkonun şeirlərini orijinalda oxumaq üçün vermişdir.
İozef Abram Taras Şevçenkonun "Kobzar" əsərinin sloven dilinə tərcüməsini Yanez Krekə həsr edib.
Quni (Urmiya)
Quni — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Urmiya şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 898 nəfər yaşayır (140 ailə).
Sultаn Rəşаtın cənаzə mərаsimi (film, 1915)
Sultаn Rəşаtın cənаzə mərаsimi — 1915-ci ildə istehsal olunmuş Osmanlı sənədli filmi.
Filmin heyəti
Filmi Osmanlı zabiti — ilk türk rejissoru Fuat Uzkınay çəkmişdir.
Çökək Xuluf
Çökək Xuluf — Azərbaycan Respublikasının Şəmkir rayonunun Keçili kənd inzibati ərazi vahidinin tərkibində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 11 fevral 1997-ci il tarixli, 248-IQ saylı Qərarı ilə Şəmkir rayonunun Keçili kənd inzibati ərazi vahidinin tərkibindəki Çökək Xuluf kəndi rayonun yaşayış məntəqələri uçot məlumatından çıxarılmışdır.
İtterbium
İtterbium (Yb) – D.İ. Mendeleyevin elementlərin dövri sistemində 70-ci element.
İtterbium lantanoidlər fəsiləsinə mənsub kimyəvi elementdir; atom nüvəsi 70, atom kütləsi 173,04-dür. Gümüşü-ağ metaldır, sıxlığı 6,98 q/sm³-dir, 824 C՞-də əriyir, birləşmələrində oksidləşmə dərəcəsi +2, bəzən də +3-dür. İstiyədavamlı xüsusi ərinti növləri hazırlamaq üçün sirkonium 4-oksidə ZrO2 az miqdarda itterbium qarışdırılır. İsveçrənin İtterbyu kəndində tapılmış mineraldan alınmışdır (adı da bu kəndin adından götürülmüşdür).
Aşaffenburq
Aşaffenburq Almaniyanın Bavariya əyalətində rayon əhəmiyyətli universitet şəhəridir. Aşağı Frankoniya inzibati rayonuna tabedir. Əhalisi 68,722 nəfərdir (31 dekabr 2009). 62,57 km² ərazini tutur. Rəsmi kodu - 09 6 61 000.
Şəhər 10 şəhər rayonuna bölünür. Əsas cazibədar yeri Yohannesburq qalasıdır. (17-ci əsr )
Tarixi
Tarixçilərin fikrincə, İkinci Dünya Müharibəsi illərində hərbi dairənin yerli başçısı ( kreisleiter ) bu ərazidə Amerika qoşunlarına qarşı o qədər güclü bir milis dəstəsi yaratdı ki, (buraya təkcə vermaxt hərbçiləri deyil, həm də mülki könüllülər daxil idi) qoşunlarına düşmən ciddi müqavimət göstərdi. Döyüşlərdə hətta uşaqlar da iştirak edir, evlərin pəncərələrindən atəş açır, amerikan qoşunlarına qumbara atırdılar. Müqaviməti aradan qaldırmaq üçün amerikalılar tank bölmələrini çağırdılar və şəhərin özünü xalça bombardmanına məruz qoydular. ABŞ-nin 7-ci Ordusunun komandanlığı əhaliyə təslim olmaq üçün ultimatum verdi və bu, rədd edildi. Nəticədə şəhər yalnız tamamilə xarabalığa çevrildikdən sonra alındı.
Köhüldəşt
Köhüldəşt — İranın Ərdəbil ostanının Xalxal şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 66 nəfər yaşayır (17 ailə).
Akva alta
Akva alta ( – hərfi tərcümədə hündür su deməkdir) — italyan dilindən alınmış və Veneto vilayətində geniş istifadə olunan bir ifadə. Bu, xüsusi intensivliklə vaxtaşırı olaraq Adriatik dənizinin şimal hissəsindəki Venesiya laqununda yerləşən Venesiya və Kyocca şəhər rayonlarında pik həddə çatan güclü və dağıdıcı, Qrado və Triest liman şəhərlərində isə daha zəif daşqınlara səbəb olan təbiət fenomenidir.
Kifayət qədər sıx baş verən bu təbii hadisə əsasən payızla yaz mövsümləri arasında müşahidə olunur. Bu dövrdə xüsusi meteoroloji şərtlərin köməyi ilə isti sirokko küləkləri Appenin və Balkan yarımadaları arasındakı Otranto boğazından başlayaraq, Adriatik dənizi hövzəsinin bütün uzunluğu boyunca əsir və ərazidəki şəhərlərdə suyun müntəzəm çəkilməsinə mane olurlar.
Səbəblər
Məişətdə istifadə edilən "acqua alta" termini ümumiləşdirilmiş şəkildə daşqın hadisənini ifadə edir. Texniki nöqteyi-nəzərdən isə, baş verəcək fenomenin təhlükəli olub olmamasını Venesiya şəhərindəki Punta della Salute hidroqrafik stansiyasında qabarmaların səviyyələrinə əsaslanan daha ciddi araşdırmalar nəticəsində müəyyən etmək mümkün olur. Normadan artıq qabarma hadisələrini aşağıdakı kateqoriyalara bölmək olar:
Bütovlükdə, qabarmaların və çəkilmələrin səviyyəsi əhəmiyyətli dərəcədə aşağıdakı üç amildən asılıdır:
Daşqınların baş verməsinə səbəb olan əlavə təbii amillərə həmçinin torpaq səviyyəsinin təbii enməsi və evstaziya, yəni tədricən dəniz səviyyəsinin artması daxildir. Bu hadisələrin insan faktorundan asılı olmayaraq baş verməsinə baxmayaraq, antropogen təsirlər, xüsusilə də şəhər sakinlərinin təsərrüfat, sənaye və turizm fəaliyyətləri getdikcə daha da artan daşqınların qoyduğu fəsadların kəskinləşməsinə səbəb olur (Porto-Margerada bir zamanlar aktiv fəaliyyət göstərmiş sənaye müəssisələri Venesiya laqunun suyundan istifadə edərək, torpaq qatının çökməsinə səbəb olmuş, qlobal istiləşmə isə, öz növbəsində evstaziya prosesini daha da sürətləndirmişdir). Qabarmaların proqnozlaşdırılması və monitorinqi mərkəzinin hesablamalarına görə, 1897-ci ildən etibarən (müasir statistik qiymətləndirmə məhz həmin ildən başlamışdır), Venesiya şəhəri laqun və dəniz səviyyəsindən təqribən 23 sm aşağı enmişdir. Onun 12 sm-i təbii səbəblərin, 13 sm-i isə, insan fəaliyyətinin payına düşür. Adriatik dənizinin peyk fotolarına nəzər yetirərkən, hövzəsinin uzun və dar düzbucaqlı və yarımqapalı formaya malik olduğunu aydın şəkildə görmək olur; bu cür forma, seyş adlanan dalğaların yaranmasına birbaşa səbəb olur. Seyşlər nəticəsində su, dənizin bir tərəfində qalxarkən, digər tərəfində enir. Bu cür təkrarlanan hərəkətlər nəticəsində dənizdə ritmik və titrəyişli dalğalar formalaşır.
Sürəkliyi 21 saat 30 dəqiqə, amplitudası isə təxminən 0,5 metrə bərabər olan dalğa titrəyişləri, təbii qabarma və çəkilmə prosesinə qoşularaq, Aralıq dənizinin digər hissələrindən fərqli olaraq məhz Adriatik dənizdə daha ekstremal daşqınlara səbəb olurlar. Bundan başqa, bölgədə ortalama müddəti 12 saat 11 dəqiqə olan daha kiçik dalğa titrəyişləri də müşahidə olunur. Hər iki dalğa titrəyişinin davamiyyət müddətinin təbii, lakin müstəqil olan səmavi qabarmalar ilə müqayisə oluna biləcəyini nəzərə alsaq, hər iki effekt üst-üstə düşə və bir-birini gücləndirə bilməsini müşahidə etmək olar. Əgər meteoroloji şərait (məsələn, Adriatik hövzəsinin əsas oxu boyunca şimala doğru əsən güclü sirokko) normadan artıq olan qabarma suyunun təbii axınının qarşısını alırsa, Venesiyada akva alta daha ekstremal həddə çatır.
Venesiya laqununun spesifik xüsusiyyətləri
Venesiya laqununun xüsusi forması, sahil zonasında torpağın çökməsi və özünəməxsus şəhər konfiqurasiyası daşqınların vətəndaşlara və binalara təsirini hər il daha da artırır.