cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Azərbaycanın morfoskulpturları və mofostrukturları
Azərbaycan ərazisinin mofostrukturları
İstər ənənəvi geosinklinal, istərsə də litosfer tavaları tektonikası nəzəriyyələrini özündə ehtiva edən tədqiqatlar əsasında respublikasının ərazisində mənşələrinə və morfoloji xüsusiyyətlərinə görə bir-birindən fərqlənən aşağıdakı morfostruktur vahidləri ayrılır.
Keyt Vinslet
Həyatı
Keyt Uinslet 5 oktyabr 1975-ci ildə İngiltərədə dünyaya göz açmışdır. 11 yaşında olarkən İngiltərədə bir teatr məktəbində dram dərsi alan Uinsletin atası Rocer Uinslet və anası Seli Uinslet də aktyorluq sənəti ilə məşğul idilər. Keyt Uinslet ilk dəfə televiziyada 11 yaşında reklam çarxlarının birində görünüb.
Azərbaycanın morfoskulpturları və mofostrukturları
Azərbaycan ərazisinin mofostrukturları
Ölkənin şimal-şərq kənar geomorfoloji vahidini Xəzər dənizi ilə Böyük Qafqaz arasında yerləşən Samur-Dəvəçi geomorfoloji rayonunun morfostrukturları təşkil edir (B.Ə.Budaqov 2007).
Keyt Vinslet
Həyatı
Səhnə Sənətlərı Məzunu Keyt, ilk ailə həyatını Haydius Kinki adlı filmdə tanışdığı rejissor köməkçisi Cim Sreapleton ilə qurmuş və Miya adını qoyduqları bir qızları olmuşdur. 2001-ci ildə həyat yoldaşı Cim ilə ayrıldıqdan sonra Sem Mendes ilə evlənərək, Coe adında bir oğlan uşağı dünyaya gətirmişdir.
Azərbaycanın morfoskulpturları və mofostrukturları
Azərbaycan ərazisinin mofostrukturları
Bununla belə Skif mikrotavasının cənub kənarını təşkil edən və tektonik cəhətdən yaranma və inkişaf xüsusiyyətlərinə görə Ön Qafqaz mikrotavasının qovşaq zonasında qırışıqlığa və parçalanmaya zəif məruz qalmış Samur-Dəvəçi törəmə qraben-sinklinoriumuna uyğun gələn həmin rayon burada formalaşmış Samur-Dəvəçi və Qusar maili düzənlikləri ilə təmsil olunmuşdur. Qrız-Siyəzən dərininə qırılması vasitəsi ilə Böyük Qafqaz dağlıq sistemi ilə təmasda olan ümumi monoklinal quruluşlu həmin morfostrukturlar daxilində yüksəklik fərqi 2000 m-ə çatır. Burada sinklinoriumu mürəkkəbləşdirən aşağı dərəcəli strukturlara uyğun gələn bir sıra daha aşağı dərəcəli morfostrukurlar inkişaf etmişdir (Tələbi-Qaynarca horst-antiklinal alçaq dağlığı, Zeyxur çökəkliyi, Yalama-Xudat qalxması və s.)
Böyük Qafqaz qırışıqlı-qaymalı, örtüklü-blokvarı, tektonik və qismən də tektonik-maqmatik mənşəli, intensiv qalxan, qovşaq (kolliziya) zonanın horst-antiklinor, horst-sinklinor strukturlarının əmələ gətirdiyi  silsilə və dağdaxili çökəkliklərlə təmsil olunmuş, xeyli mürəkkəbliyi ilə səciyyələnən morfostrukturları əsasən, yura və təbaşir, kənarlarda isə paleogen-neogen yaşlı çökmə və qismən də vulkanogen-çökmə süxurlardan təşkil olunmuşdur. Cənub  sərhədi Şimali Alazan (Qanıx) qırılması boyu keçən dağlıq sistem geotektonik cəhətdən cənub və cənub-qərb istiqamətində hərəkət edən Skif mikrotavasının Cənubi Qafqaz mikrotavası ilə toqquşma zonasında əmələ gəlmişdir. Litosfer tavaları arasında intensiv sıxılma nəticəsində relyefdə yüksəklik fərqləri əmələ gəlmiş və yer qabığı burada ümumqafqaz və antiqafqaz istiqamətli dərinlik qırılmalarının üstünlük təşkil etdiyi tektonik çatlarla parçalanmışdır.
Keyt Vinslet
Yaradıcılığı
Aktyorluğa ilk addımını 11 yaşında, bir TV reklamıyla atan Uinslet, daha sonra 1990-cı illərin əvvəllərində müxtəlif TV seriallarında aktyorluq təcrübəsini artırmağa davam etdirmişdir. Ən yaxşı kinolarda yer alan Uinslet günümüzə qədər yaradıcılığını davam etdirməkdədir. 1994-cü ildə ağ pərdədə Piter Cekson un "Səmavi canlılar" filmi ilə məşhurluq qazanmışdır. 1995-ci ildə rol aldığı "Hiss və Həssaslıq" filmindəki performansına görə "Akademiya mükafatın" namizəd olmuş və izləyici kütləsi daha da artmışdır. Keyt Uinsletə dünya miqyaslı məşhurluq gətirən rolu isə " Titanik " filmindəki Roza obrazı oldu. Bu film Uinsletin yaradıcılığının ən müvəffəqiyyətli işi hesab olunur. "Titanik" filmindən sonra aktrisa daha çox müstəqil və az büdcəli filmlərdə çıxış etməyə başladı. Hətta 1998–99-cu illərdə "Anna və Kral", "Aşiq Şekspir" kimi filmlərin baş rol təkliflərini də rədd edən aktrisa eyni il "Müqəddəs duman və qəribə " adlı aşağı büdcəli filmlərdə rol aldı. Keyt Uinslet daha çox tarixi filmlərdə canlandırdığı obrazlarla yadda qalmış, 2000-ci illərin əvvəllərində Quills, Eniqma və Ayriş Murdok obrazı ilə 3-cü dəfə Akademiya mükafatına namizəd olmuşdur. 2004-cü ildə Keyt, Conni Depp ilə birgə "Xəyallar ölkəsini tapmaq" adlı filmdə qarşımıza çıxmışdır. Baş rollarını Cim Kerri ilə bölüşdüyü "Ləkəsiz ağlın sonsuz günəşi" filmindəki performansı ilə aktrisa 4-cü dəfə Oskara namizəd göstərildi. 2008-ci il istehsalı "Oxuyucu" filmində canlandırdığı Hanna Şmitz rolu ilə "Ən Yaxşı Köməkçi Qadın Aktrisa", İnqilabi yol filmindəki Epril Viler rolu ilə "Ən Yaxşı Qadın Aktrisa" Qızıl Kürə mükafatlarını almışdır. Nəhayət "Oxuyucu" filmindəki Hanna Şmitz obrazı ilə "Ən Yaxşı Qadın Aktrisa" kateqoriyasında Oskar mükafatına layiq görülmüşdür.
Azərbaycanın morfoskulpturları və mofostrukturları
Azərbaycan ərazisinin mofostrukturları
Böyük Qafqaz dağlıq sistemi onun tektonik cəhətdən uyğun gəldiyi meqantiklinorium daxili quruluşunun mürəkkəbliyi ilə əlaqədar olaraq Azərbaycanın Respublikası hüdudlarında bir neçə iri morfostrukturlara ayrılır. Sistemin şimal-şərq yamacında, Samur-Dəvəçi morfostrukturundan cənub-qərbdə, onun şimal-şərq kənar oroqrafik vahidini intensiv qalxmış horst-sinklinor mənşəli, tektonik örtüklərlə mürəkkəbləşmiş inversion Yan silsilə təşkil edir. Şahdağ-Xızı sinklinoriumuna uyğun gələn morfostruktur mürəkkəb daxili quruluşa malik olmaqla, çəpinə çay dərələri ilə müxtəlif yüksəkliyə qaldırılmış bir sıra – platolara,  massivlərə Şahdağ, Qızılqaya, Buduq ayrılmışdır. Erkən təbaşir dövründə dəniz şəraitində baş verən intensiv sıxılma şəraitində əhəngdaşı süxur layları ərazidə cənub-qərb meylliyinə uyğun olaraq Siyəzən qırılma zonası boyu aşırılaraq Şahdağ-Buduq platoları ərazisində tektonik örtük əmələ gətirmişdir (İsayev, 1981, Şıxlinski, İsayev və b., 1985). Sonrakı dövrlərdə və xüsusilə sarmat (üst miosen) əsrindən sonra (Budaqov, 1973) Şahdağ, Siyəzən və həmçinin antiqafqaz istiqamətli qırılmalar boyu tektonik hərəkətlərin intensivliyində böyük fərq əmələ gəlmiş və nəticədə morfostrukturun Şahdağ-Qızılqaya massivi intensiv sıxılaraq müasir relyefdə 3500- yüksəkliyə qardırılmışdır. Vəlvələçay qırılmasından cənub-şərqə doğru relyefin yüksəkliyi azalır və burada Şahdağ-Xızı zonasının morfostrukturları Germian qırılması boyu Zaqatala-Qovdag zonası ilə təmas edir.
Keyt Vinslet
Mükafatları
Ümumilikdə 37 mükafatı və 58 mükafat namizədliyi var.
Azərbaycanın morfoskulpturları və mofostrukturları
Azərbaycan ərazisinin mofostrukturları
Yan silsilədən cənub-qərbdə, ondan struktur-denudasion mənşəli dağdaxili çökəkliklərlə (Şahnabad, Xınalıq, Xaltan, Tuğçay və s.) ayrılan Baş və ya Suayrıcı silsilə yerləşir. O, tektonik cəhətdən relyefdə daha kəskin əks olunmuş sıxılma zonasının mərkəzində intensiv qalxmaya məruz qalmış və Baş Qafqaz dərinlik qırılması boyu inkişaf etmiş, əsasən, yura və qismən təbaşir yaşlı çökmə süxurlardan təşkil olunmuş və cənub- şərq istiqamətdə gömülən Tufan horst-antiklinoriumuna uyğun gəlir. Aşınmaya qarşı davamsız olan çökmə süxur kompleksləri intensiv parçalanmaya məruz qalmışdır. Silsilənin cənub yamacı dərinlik çatları boyu çökmüş və müasir relyefdə   əksini tapmamışdır (Əlizadə E.K, 2004, 2007, Əlizadə, Tarixazər, 2010).
Böyük Qafqazın cənub yamacı morfostrukturlarının səciyyəvi xüsusiyyəti şərqə doğru onların relyefdə daha kəskin əksini tapmasıdır. Cənubi Qafqaz mikrotavası ilə Skif mikrotavasın toqquşma zonasında qırışıqlığa məruz qalan və onun cənub kənar hissəsinə mənsub olan bu ərazinin relyefi Dəmiraparan çayından qərbə doğru çox dik olması ilə fərqlənir. Burada Baş Suayrıcı silsilədən cənubda, əsasən, təbaşir yaşlı süxurlardan təşkil olunmuş Zaqatala-Qovdağ sinklinor zonasının morfostrukturları (silsilələr, tirələr, dağarası çökəkliklər) ayrılır. Zona şimaldan Məlkəmud-Germian, cənubdan isə Zənqi-Goradil tektonik üstəgəlmələri ilə sərhədlənmişdir. O, qərb hissədə kəskin sıxıldığından burada bir sıra horst-sinklinal, horst-antiklinal tirələr və qraben-sinklinal çökəkliklər ayrılır. Dəmiraparançaydan şərqə doğru relyefin morfotektonik vahidləri daha aydın nəzərə çarpır. Bu hissədə Babadağ horst-antiklinor, Qovdaq horst-sinklinor, Quzduçay-Alataş horst-antiklinor və digər silsilələr və həmçinin Dəmirçilər, Qızmeydan və s.sinklinal çökəklikləri inkişaf etmişdir. Qeyd etmək lazımdır ki, məhz bu hissədə Zaqatala-Qovdağ morfotektonik vahidinin şimal qanadı Böyük Qafqazın suayrıcı hissəsini əhatə etməklə, həm də şimal yamaca keçir. Girdimançay-Vəlvələçay xəttindən şərqə doğru Qərbi Xəzər dərinlik qırılması qovşaq zonasından başlayaraq tektonik hərəkətlərin differensiasiyası artır və morfostrukturlar intensiv gömülməyə məruz qalır. Cənub yamacda yayılan tektonik örtüklər üçün Zaqatala-Qovdağ morfotektonik pilləsi avtoxton rolunu oynamışdır. Məşhur "Qızmeydan tektonik örtüyü" məhz bu zonada Zənqi-Goradil qırılması boyu daha qədim ana süxurların üfüqi yatımlı cavan çöküntülərin üstünü örtməsi nəticəsində əmələ gəlmişdir (Əlizadə, 1998, 2004).
Böyük Qafqaz orogen zonasının ən cənub kənar morfosruktur vahidini tağ hissəsində orta yuranın vulkanoqen və vulkanoqen-çökmə süxurlarından təşkil olunmuş Vəndam horst-antiklinor morfotektonik pilləsi (zonası) təmsil edir. Onun qərb hissəsi morfostrukturları tektonik qırılma boyu gömüldüyündən relyefdə zəif əks olunmuşdur. Pillə cənub tərəfdən Şimali Alazan (Qanıx) qırılması ilə Zaqafqaziya tavasının kənar hissəsində inkişaf etmiş Alazan (Qanıx) -Əyriçay çökəkliyindən ayrılmışdır. Vəndam zonasında Niyaldağ horst-antiklinor silsiləsi, Lahıc qraben-sinklinor çökəkliyi və s. morfostrukturlar ayrılır. Vəndam və Ağsu çayları arasında intensiv parçalanmış, müasir sürüşmələrlə mürəkkəbləşmiş bu dağarası çökəkliklər relyefdə daha kəskin əks olunmuşlar və aydın seçilirlər. Vəndam zonası morfostrukturları Şamaxı şəhəri meridianından şərqə kəskin gömülməyə məruz qalır və relyefdə morfoloji cəhətdən öz əksini tapmır.
Böyük Qafqaz orogen sisteminin geoloji quruluşunun və relyefinin morfostruktur təhlili göstərir ki, Skif mikrotavasının Cənubi Qafqaz mikrotavası ilə qovşaq zonasında sıxılmanın və ya gərilmənin intensivliyi antiqafqaz istiqamətdə də təzahür etmiş və həmin istiqamətli morfostruktur seqmentləri əmələ gətirmişdir. Burada ən kəskin yüksəklik fərqləri mərkəzi Girdımançay-Vəlvəliçay qırılması olmaqla Qərbi Xəzər morfostruktur qovşağından qərbdə  formalaşmışdır. Relyefin morfoloji xüsusiyyətlərini nəzərə almaqla Böyük Qafqaz daxilində aşağıdakı nisbətən iri antiqafqaz:  a) Balakən-Şəki nisbətən çökmüş; b) Şəki-Qəbələ daha çox qalxmış; c) Babadağ-Dübrar qalxmış; d) Mərəzə-Siyəzən çökmüş; f) Abşeron daha çox çökmüş morfosruktur blokları ayrılır (Əlizadə, 1998).
Böyük Qafqaz dağlıq sistemindən Kür dağarası çökəkliyi ilə ayrılan Kiçik Qafqaz dağlıq sistemi Afrika-Ərəbistan tavasın Anadolu-İran mikrotavası ilə Cənubi-Qafqaz mikrotavasının toqquşma (kolliziya) zonasında inkişaf etmişdir. Qeyd etmək lazımdır ki, Kiçik Qafqaz dağlıq sistemi özüməməxsus geodinamiki inkişaf yolu keçməsi mürəkkəb tərkibli (vulkanik, vulkanik-çökmə, çökmə və s.) və müxtəlif yaşlı (erkən paleozoy- pleystosen) süxur və çöküntülərdən təşkil olunması amillərinə və  morfotektonik xüsusiyyətlərinə görə 3 hissəyə bölünür: a) Cənubi-Qafqaz mikrotavasının cənub qanadında gərgin sıxılma zonasında Murovdağ-Qarabağ dərininə qırılması ilə Ön Kiçik Qafqaz qırılması  arasında, əsasən, Löh-Qarabağ zonası strukturları üzrə formalaşmış morfostrukturları; b) Mezotetis okean hövzəsinin okean tipli yer qabığına malik olan Tutğun riftinin erkən təbaşirdən başlayaraq tədricən qapanması və   qırışıqlığa məruz qalması nəticəsində Torağayçay və Sarıbaba morfostrukturları zonası; c) Ərəbistan tavasının şimal kənar hissəsi boyu Anadolu-İran və Cənubi-Qafqaz mikrotavalarım toqquşma zonasında  baş verən sıxılma və qırışıqlıq əmələgəlmə nəticəsində formalaşan Misxana-Qafan zonasının morfostrukturları.
Bir çox müəlliflər (Geotektonika,2005)  Kiçik Qafqaz dağlıq qurşağının müasir fundamentini, litosfer tavalarının qlobal tektonikası nəzəriyyəsi nöqteyi-nəzərindən tədqiq edərək onun inkişafında bir neçə mərhələ ayırmışlar. Bu istiqamətdəki tədqiqatların nəticələrinin təhlili əsasında Kiçik Qafqazın müasir morfostrukturlarının  inkişafını iki əsas mərhələ  ayırmaq olar:
1.Materik və okean tipli yer qabığına malik olan ilkin okean morfostrukturlarının fundamentinin qoyulması (orta yura - son təbaşir) – subduksiya dövrü.
2.Morfostrukturların müasir karkasının formalaşması (son təbaşir - pleystosen) – kolliziya dövrü.
Birinci mərhələdə Anadolu-İran mikrotavasının ön şelf zonasını əhatə edən Misxana-Qafan zonasının Cənubi-Qafqaz mikrotavasının Löh-Qarabağ zonasından aralanması (spredinq) nəticəsində, okean tipli yer qabığına malik olan evgeosinklinal sistem – Tutğun rifti əmələ gəlir. Bu zaman nisbətən yüksəkliyə qaldırılmış Misxana-Qafan və Löh-Qarabağ zonaları qövsvari adalar şəklində olduqları halda dərinliyi 2000-3000m-ə çatan Tutğun rifti davamlı çökməyə məruz qalırdı.
Kiçik Qafqazın geodinamiki-morfotekonik inkişafı və morfostrukurların özülünün qoyulması bu mərhələnin ikinci yarısında (son təbaşirdə)   baş verir. Bu zaman üfüqi hərəkətlərin istiqamətinin dəyişməsi (spredinqin kolliziya ilə əvəz olunması) Löh-Qarabağ və Misxana-Qafan zonalarının bir-birinə yaxınlaşması və Kiçik Qafqaz (Tutğun) riftinin qapanması prosesi başlayır. İntensiv sıxılma, qırışıq əmələgəlmə, hetoroqen okean və materik yer qabığı süxurlarının bir-birinin üstünə gəlməsi, intensiv sahəvi və xətti vulkanizmlə müşayiət olunan bu hərəkətlər zamanı, okean tipli süxurlar sıxılaraq öz köklərindən qoparılır və xeyli uzaq məsafəyə aparılırlar. Nəticədə ofiolit tərkibli Sarıbaba və Torağayçay morfostrukturları formalaşmağa başlayırlar.
Morfostrukturların müasir karkası əsasən son təbaşirdən (santon) başlayan və indi də davam edən kolliziya prosesinin məhsuludur. Belə ki, okeanın qapanması ilə Anadolu-İran və Cənubi-Qafqaziya tavaları nəhayət birbaşa toqquşur və Misxana-Qafan zonası Löh-Qarabağ zonasının altına gömülür. Maqmatizmin, qırışıq əmələgəlmənin, üfüqi və şaquli hərəkətin gərginliyi və intensivliyi ilə səciyyələnən bu dövrdə son eosendən başlayaraq orogenez prosesi daha da güclənir və qırışıqlı-qaymalı, blokvarı, vulkanik, qovşaq, tekonik- örtük mənşəli morfostrukurlar formalaşır. Bütün bunları nəzərə alaraq Kiçik Qafqazın Azərbaycan ərazisi daxilində- Anadolu-İran və Cənubi-Qafqaz mikrotavalarının qovşaq (toqquşma) zonasında aşağıdakı bir sıra morfostruktur vahidlər ayrılır (şəkil 6.6.).
Kiçik Qafqazın intensiv sıxılmaya və qırışığa məruz qalmış horts-antiklinor, qovşaq, yüksəkliyə qaldırılmış, intensiv parçalanmış Murovdağ silsiləsi, Qarabağ-Sarıbaba qovşaq zonasının intensiv qaldırılmış və güclü differensiasiyaya uğramış horst-antiklinor (Qarabağ silsiləsi) və horst-sinklinor (Şahdağ) silsilələri, intensiv parçalanmış, assimetrik tirə və yaylalar – platolar. Laçın morfostrukturu və Laçın-Başlıbel dərinlik qırılmasından cənub-şərqə yerləşən Anadolu-İran mikrotavasının kənar hissəsində qırışığa və sıxılmaya məruz qalan morfostrukturlar  (Hocaz, Bartaz, Əsgülüm, Qarabağ yaylası, Zənqəzur, Dərələyəz və s.). Murovdaq və Qarabağ silsilələrindən müvafiq olaraq şimalda və şərqdə yerləşən və Cənubi Qafqaz mikrotavasının cənub kənarında inkişaf etmiş heterogen morfostrukturlar (Ağdam, Umudlu, Xocavənd, Şahdağ, Başkənd- Dəstəfur, Kəpəz, Göy-göl, Şəmkir və s.).
Kiçik Qafqazın müasir relyefinin formalaşmasında həmçinin son təbaşirdən etibarən əmələ gələn antiqafqaz istiqamətli tektonik qırılmalar da mühüm rol oynamışdır. Kolliziya prosesinin, xüsusi ilə onun gücləndiyi dövrdə (eosen- pliosen və miosen – pleystosen dövrü) yer qabığının çəpinə istiqamətdə parçalanması daha da güclənmiş və nəticədə relyefdə endo- və ekzogen proseslərin inkişafında antiqafqaz istiqamətli cəhətlər güclənmişdir. Beləliklə, bu istiqamətli qırışıqlı-qaymalı, blok mənşəli müasir morfoloji xüsusiyyətləri ilə fərqlənən morfostrukturlar və seqmentlər formalaşmışdır (məs., Kəlbəcər və Qazax qraben-sinklinor çökəklikləri, Bərgüşad, Qarasu, Tərtərçay, Şəmkir-Tovuz, Şərur, nisbətən   İşıqlı-Kirs, Gəncəçay-Murovdağ, Gəncəçay-Şəmkirçay, Ordubad və s. qalxmaya məruz qalan morfostruktur seqmentləri).
Morfostrukturların Azərbaycan ərazisi daxilində inkişafında və müasir relyefin ümumi görünüşündə dağarası Kür sinlinor çökəkliyi mühüm yer tutur. Morfotektonik cəhətdən Cənubi Qafqaz materik tipli yer qabığına malik olan mikrotavaya uyğun gələn bu zona Böyük və Kiçik Qafqaz dağlıq sistemləri arasında mürəkkəb təkamül yolu keçmiş və tektonik hərəkətlərin differensial səciyyə daşıması ilə əlaqədar olaraq  burada bir sıra çökəkliklər, tirələr, alçaq dağlıq silsilələri əmələ gəlmişdir. Kür çökəkliyinin şimal hissəsində Cənubi Qafqaz və Skif mikrotavalarının toqquşma zonasında Şimali Alazan  (Qanıx) və Zənqi-Goradil qırılmaları boyu intensiv gömülməyə və sıxılmaya məruz qalan və ümumi sinklinor quruluşlu Alazan (Qanıx) -Əyriçay və Şamaxı-Qobustan zonalarının struktur çökəklikləri, tirələri, alçaq dağlıqları, platoları və s. formalaşmışdır.
Girdımançay dərəsindən (Qərbi Xəzər tektonik qırılma zonası) şərqdə və Zaqatala- Qovdaq morfostrukturlarından cənubda yerləşən Şamaxı-Qobustan morfostruktur pilləsi Böyük Qafqaz dağlıq qurşağı tərəfindən sıxılmaya nisbətən az məruz qalmışdır. Cənubi Niyaldağ və Zəngi-Goradil tektonik qırılmaları boyu 1,5–2 km-dək çökmyə məruz qalmış bu zonada tektonik örtüklər (Basqal), iri sürüşmələr və s. yayılmışdır. Nisbətən az differensiasiyaya uğramış zonada  üstəqəlmə-qırışıq mənşəli tirələr, təpələr və çökəkliklər ayrılır (Əlizadə, 2004, 2007).
Ondan cənubda   Cənubi Qafqaz mikrotavasının şimal kənarını əhatə edən Ceyrançöl-Acınohur-Ələt horst-antiklinor alçaq dağlıq silsilə və tirələri   formalaşmışdır.
Relyefin müasir xüsusiyyətləri və özülünün uzun geoloji dövr ərzində inkişafını nəzərə alaraq Kür qrabeni daxilində Qarabağ, Kürdəmir, Ön Talış, Aşağı Kür düzənlik morfostrukturları da ayrılmışdır ki, onlar da mürəkkəb geoloji tarixə və daxili quruluşa malikdir.
Müasir morfostrukturların formalaşmasının bəzi xüsusiyyətlərinin "litosfer tavaları tektonikası" nəzəriyyəsi baxımından izahı üçün bu edilən ilk cəhtlərdən biri olmaqla, heç də çox mürəkkəb quruluşa malik olan Alp-Himalay orogen qurşağının Azərbaycan hissəsinin müasir relyefinin mənşəyinin və inkişaf xüsusiyyətlərinin bütün cəhətlərini aşkarlamağa yönəldilməmişdir. Güman etmək olar ki, bu istiqamətli tədqiqatların davam etdirilməsi bununla bağlı problemlərin araşdırılmasına öz töhfəsini verəcəkdir.
Avrodens
Avrodens (Eurodance) — rəqs musiqisinin bir növüdür. İlk dəfə Avropa ölkələrində yaranmışdır. Bu janrdan ən çox 1990-cı illərdə istifadə edilirdi.
Melastomakimilər
—  aləminin  dəstəsinə aid bitki fəsiləsi.
I Daud
I Daud (1499-1582) — Afrikada müasir Mali dövlətinin ərazisində mövcud olmuş Sonqai dövlətinin hökmdarı (1549-1582).
Haqqında
Afrikada müasir Mali dövlətinin ərazisində mövcud olmuş Sonqai dövlətinin askiyası (hökmdarı) Məhəmməd Benkanın sonuncu oğlu I Daud 1549-cu ildə, 50 yaşında hakimiyyətə gəlmişdir. Onun 33 il davam edən hakimiyyəti dövründə Sonqai dövləti xeyli möhkəmlənmişdir. Orduda intizamı bərpa edən I Daud İslam dinini yaymaq məqsədilə dörd dəfə mosi tayfaları ilə müharibə aparmışdır. O, 1558-ci ildə Mali dövlətini ağır məğlubiyyətə uğradaraq xeyli əsir və qənimət ələ keçirmişdir. I Daud bu müharibədə əsir tutulan Mali şahzadəsi Naru ilə evlənmişdir.
Mənbələrdə onun hafizi-Quran olduğu da qeyd olunmuşdur. O, məscidlərin bərpasına və yenidən tikilməsinə, kitabxanaların açılmasına, xeyriyyə işlərinə daha çox diqqət yetirmişdi.
I Daid 1582-ci ildə vəfat etmiş və onun ölümündən sonra 36 il ərzində hakimiyyətdə növbə ilə 7 oğlu bir-birini əvəz etmişdi.
Atsız (Xarəzm hökmdarı)
Əlaəddin Əbülmüzəffər Atsız ibn Məhəmməd Xarəzmşah (1097 - 1156)—Xarəzmşahlar dövlətinin hökmdarı (1128-1156).
Həyatı
Atsız, hər nə qədər qubernator sifətini daşısa da, Xarəzm xalqı, Anuş Tigin dövründən etibarən 35 il boyunca idarəsi altında olduğu sülalə silsiləsinə yüksək bağlılıq və sədaqət göstərir, bu səbəbə görə də, o özünü yalnız bir qubernator kimi deyil, qeyd-şərtsiz bir lider və sultan olaraq görürdü. Üstəlik atası Qütbəddin Məhəmməd, Səlcuq sultanına sədaqəti və özünə edilən etibara görə yarı müstəqil olaraq hərəkət etməyə başlamışdı. Bu baxımdan özü də Xarəzm bölgəsinin idarəsində olduqca yüksək səlahiyyətlərə sahib idi. Ancaq Asız, atası və babası kimi Səlcuqlu sultanına qeydsiz-şərtsiz bağlı qalmayıb müstəqil hərəkət etməyə, hətta Səlcuq sultanını qarşısına almağa niyyətlənmişdi. Xarəzm xalqının özünə bağlılığından istifadə edərək Böyük Səlcuqlu Dövlətinin zəifləməsindən istifadə etmək məqsədiylə girişdiyi bu müstəqillik hərəkəti nəticəsində özünə bağlı qüvvələrlə Cənd və Manqışlaq bölgələrinə hücum edərək hakimiyyəti altına daxil etdi. Atsızın bu müstəqil hərəkəti Sultan Səncəri çox hirsləndirdi. Səncər, onu bu hərəkətinə görə tənqid və eyni zamanda xəbərdarlıq edincə isə ortaya çıxan ədavət nəticəsində ani bir hərəkətlə Böyük Səlcuq Dövlətinə bağlılığını ortadan qaldıraraq özünü Sultan elan etdi. Atsızın bu hərəkəti Xarəzmşahlar Dövlətinin həqiqətən yaradılması mənasını verirdi (1138 ).
Sultan Səncər, Atsızın bu hərəkəti qarşısında Xarəzm bölgəsinin hakimiyyətini itirməmək üçün şəxsən ordusunun başına keçərək Atsızın üstünə gəldi. Atsızın bu ilk müstəqillik sınağı müvəffəqiyyətsizliklə nəticələndi. Böyük Səlcuq Dövləti, hər nə qədər zəifləmiş və çətin günlər keçirmiş olsa belə Sultan Səncər ordusunun başına keçərək Atsızın ordularını darmadağın edərək Xarəzm bölgəsini yenidən ilhaq etdi. Atsızın yerinə Süleyman Min Məhəmmədi vali təyin edərək Mərvə geri döndü. Süleyman ibn Məhəmməd, Xarəzm xalqının Atsıza bağlılıq və dəstəyini ortadan qaldırmaq üçün Atsızı dəstəkləyən zümrələr üzərində ağır təzyiqlər quraraq xalqın qəzəbini üzərinə çəkdi. Anuş Tigin dövründən bəri davam edən firavan və dinc həyatları bir anda pozulan və müstəqillik arzuları xəyalla nəticələnən Xarəzm Xalqı Süleyman Min Məhəmmədə qarşı bağlılıq göstərmədi və bu ərazinin Atsızın hakimiyyəti altına yenidən keçməsi çətin olmadı. 1140 -ci ildə Süleyman Min Məhəmmədi hakimiyyətdən endirərək yenidən Xarəzmin idarəsini əlinə aldı. Ancaq Sultan Səncərin hücumundan çəkindiyi üçün müstəqillik iddiasından imtina Səncərə bağlılığını elan etmişdir. Bu bağlılıq da uzun sürmədi. Sultan Səncər, Qarakitaylarla girişdiyi mübarizədə məğlub olunca ordusu ilə Mərv şəhərini mühasirəyə alaraq Böyük Səlcuq Dövlətini tamamilə ələ keçirməyə cəhd etdi (1141 ). Sultan Səncər, Mərvin mühasirəsinə görə Xorasana çəkilmək məcburiyyətində qalmışdı. Atsız da zəfərini gücləndirmək üçün Nişapura hücum etdi və buranı da hakimiyyəti altına aldı (1142 ). Hakimiyyətini gücləndirmək üçün adına xütbə oxutdu və özünü Böyük Səlcuq Dövlətinin hökmdarı olaraq görməyə başladı. Sultan Səncər, Xorasanda olduğu dövrdə ordusunu və iqtidarını gücləndirib yenidən ortaya çıxdı. Atsız, Səncərin qüvvələrindən çəkinərək Mərvi tərk etdi və yenidən Sultan Səncərə bağlılığını elan etmişdir. Atsız, fürsət tapdıqca Səncəri məğlub etməyə çalışır, uğursuzluğa düçar olanda isə bağlılığını bildirərək sülh etməyə çalışırdı. Səncər, bu problemi tamamilə ortadan qaldırmaq üçün Atsızın bağlılığını qəbul etməyərək Xarəzm şəhərinə hücuma keçdi. Xarəzmin ən strateji nöqtəsi olan Hazarasp qalasını fəthi ilə Atsızın səltənət mərkəzi olan Cürcanın düşməsi və Səncərin qələbəsi qaçınılmaz hala gəlmişdi. Atsız yenə Sultan Səncərə bağlılığını bildirərək Sülh etməyi təklif etdi. Səncər, bu təklifi qəbul etməyincə Xarəzm bölgəsinin hörmətli din adamlarından birinin müsəlman qanı tökülməməsi üçün xahiş etməsinə görə hücumu yarıda buraxıb Atsızın bağlılığını qəbul edərək geri döndü. Atsız yenə Səncərə məğlub olub yenə bağlılığını bildirərək Xarəzm bölgəsinin idarəsini əlində tutmağı bacardı.
Atsız, Səncərin son hücumundan sonra uzun bir müddət Səlcuq təhdidinə məruz qalmadı. Çünki Sultan Səncər, dövlətin digər problemləri ilə mübarizə aparmaq məcburiyyətində qalmışdı və Xarəzm bölgəsinin idarəsi, Səncər tərəfindən tanınmasa da əslində bölgə müstəqil olaraq varlığını davam etdirirdi. Atsız, 1156 -cı ildə vəfat etdi və yerinə qardaşının oğlu İlarslan keçdi. Qütbəddin Məhəmmədin oğlu Atsızı Xarəzm qubernatoru olaraq təyin etdi.
AutoCAD
AutoCAD — Autodesk şirkətinin hazırladığı proqram olub maşınqayırma, tikinti və digər mühəndislik layhələrinin işlənməsində tətbiq olunur.
Tarixi Proqramın köməyi ilə mühəndislikdə əl ilə yerinə yetirilən cizgi işləri avtomatlaşdırılmış və bununla layihələndirmə işləri sürətləndirilmişdir. Hər il Autocad-ın yeni, daha təkmilləşdirilmiş versiyası yaradılır. İndiyə qədər yaradılmış versiyaları:
İmkanları
Sadə cizgidən başlayaraq 3D modellərin qurulmasına qədər işləri yerinə yetirməyə imkan verir.
AutoCAD-ın ən güclü vasitələrindən biri də onun proqramlaşdırma görünüşünün olmasıdır. Hər bir istifadəçi AutoLİSP-dən istifadə etməklə AutoCAD-ı fərdi sorğu və tələblərinə uyğunlaşdıra bilər.
AutoLİSP proqramlaşdırma dilində notepad-də proqramı yazıb qurtardıqdan sonra onu  faylı kimi yaddaşa vermək lazımdır. Əks halda AutoCAD bu faylı tanımayacaq və proqram yüklənməyəcək. AutoLİSP proqramlaşdırma dilində bütün əmrlər mötərizələr ilə əhatə edilir. Açılan və bağlanan mötərizələrin sayı mütləq bərabər olmalıdır, əks halda proqram işləməyəcək. Mötərizədən kənarda yazılan yalnız və yalnız şərh ola bilər. Şərhi nöqtəli vergül işarəsindən sonra yazmaq lazımdır.
Proqramı işə salmaq üçün Autocad proqramı açılır, Tools menyusundan Load Application seçilir. Buradan yaddaşa verdiyimiz .lsp faylı seçilir və Load əmri verilir.
Visual LISP Autolisp-in AutoCAD-dakı ekran formasıdır. Qısaca olaraq LİSP generatoru AutoCAD-ın daxilində qüvvədə olur və menyu interfeysini təmin edir. Bütün göstəricilər AutoCAD sistemindən açılan Visual LİSP Editor proqramından AutoLİSP proqramına ötürülür. Visual LİSP-in başlıca xüsusiyyətləri aşağıdakılardır:
AutoCAD-ın komandalarına müraciət etmək üçün command operatorundan istifadə olunur. Command operatoru açılan mötərizədən sonra yazılır. Daha sonra tələb olunan komandanın adı dırnaq işarəsi arasında yazılmalıdır və sonra komandanın parametrləri göstərilir.
Berta fon Zutner
Berta fon Zutner (baronessa Berta fon Zutner, qrafinya Kinski, ; 9 iyun 1843, Praqa - 21 iyun 1914, Vyana) - Avstriya yazıçısı, beynəlxalq pasifizm hərəkatının fəalı,Nobel Sülh Mükafatı laureatı olan ilk qadın (1905) və Nobel mükafatını alan ikinci qadın (Mariya Küridən sonra).
Gənclik
thumb|200px|left|Berta fon Zutner [[1911-ci ildə.]] Berta von Zutner 9 iyun 1843-cü ildə Praqada (o zaman Avstriya-Macarıstan imperiyası) Avstriya general qrafı Frans Josef Kinski fon Sinik und Tettaunun ailəsində anadan olmuşdur. Atası qızının dünyaya gəlməsindən qısa müddət əvvəl ölür və qızının tərbiyəsi, təhsili,böyüdülməsi ilə həm mühafizəçi, həm də Avstriya məhkəmə dairələrinin üzvü olan anası Sofiya Vilhelmina məşğul olur.Belə gətirir ki, Berta Kinski Avstriya aristokratik cəmiyyətinin militarist ənənələrində böyüyür,hansı ki,o, həyatının sonrakı illərində şüurlu şəkildə bu ənənələrə qarşı mübarizə aparmışdı.
Onun 30 yaşı olanda anası,ailənin irsən gələn madiyyatı anası tərəfindən israf edilmişdi. Berta, Vyanada Zutner ailəsinin dörd qızının valisi kimi işə götürüldü və tezliklə üç oğlundan birinə - Baron Artur Qundakkar fon Zutnerə aşiq oldu. Arturun valideynlərinin razılığı olmadan evləndikdən sonra Zutnerlər şahzadə Dadianinin ailəsinin dəvətindən yararlanaraq Rusiyaya, Gürcüstana getməyə məcbur oldular. On il Tiflisdə yaşadılar.
Onun həyat yoldaşı Artur Qundakkar fon Zutner (1850-1902) bir neçə roman və qısa hekayələrin müəllifi kimi də tanınır: "Daredjan" (Münhen, 1884); "Der Battono" (Ştutqart, 1886); "Anderl" (Drezden, 1889); "Die Adjaren" (Ştutqart, 1889) və başqaları.
"Silahlarınızı düzəldin!"
1886-1887-ci illərdə Parisdə yaşayan Zuttnerlər, Alfred Nobel və Ernest Renan ilə görüşdülər, Londonda "Sülh və Beynəlxalq Arbitraj Birliyi" nin fəaliyyəti və Avropadakı oxşar təşkilatlar ilə tanış oldular. Arbitraj ideyalarına söykənərək Berta fon Zutner Avropa ölkələrində millətçiliyin və militarizmin təbliğatını tənqid etdiyi "Maşınların əsri" (1889) kitabını yazdı. Bu əsər həm cəmiyyətdə, həm də ədəbiyyatşünasların arasında geniş müzakirələrə səbəb oldu.
Zuttnerin 1889-cu ildə çıxan "Silahlarlarınızı düzəldin!" kitabı ("Die Waffen nieder!"), XIX əsrin 60-cı illərindəki Avropa müharibələri nəticəsində taleyi ilə barışan bir gənc qadının həyatından bəhs edir.Bu, məsələni çox yaxşı bilən və müşahidələrini böyük ehtiyat ilə apararaq, müəəlifin ,həmçinin onun dilindən ,müharibənin dəhşətlərindən çox əziyyət çəkən həyat yoldaşı, ananın və ailəsinin böyük etirazdır.
Əsəri oxuyan ictimaiyyətdə romanda təsvir olunan hərbi zorakılıq mənzərələrinin təəssüratı böyük idi. Hərbi işlər və insan psixikası bilikləri ilə yazılmış "Silahlarınızı düzəldin!" romanı, təkcə müəllifə deyil, bütün müharibə əleyhinə hərəkata populyarlıq gətirdi. Lev Tolstoy, bu əsərin təsirini Harriyet Biçer-Stounun məşhur "Tom dayının daxması" kitabının təsiri ilə müqayisə etdi. Bu kitab Avstriya hökumətində çox sayda dilə tərcümə olunmuşdur.Roman Alman Sosial Demokratlarının "Forverts" qəzetində Vilhelm Libknext tərəfindən təkrar nəşr edilmişdir.
Beynəlxalq ictimai fəaliyyəti
Eyni ildə 1892-ci ildə Berta fon Zutner Alfred Frid ilə birlikdə pasifist "Silahlarınzı düzəldin!" jurnalını təsis etdi,hansı ki,bu jurnalda "Müasir Tarix haqqında marjinal şərhlər" köşəsinə rəhbərlik etmişdir.
XIX əsrin 90-cı illəri militarizmin kəskin artması dövrü oldu; Zutner, sülh qüvvələrinin çoxsaylı konfranslarında iştirak etdi və çox vaxt yeganə qadın nümayəndə oldu. Berta və həyat yoldaşı Artur fon Zutner ilə birgə 1899-cu il Haaqa Sülh Konfransının məlumati,təşkilati və maliyyə hazırlıqlarında çox səy göstərdilər. 1902-ci ildə həyat yoldaşının ölümündən sonra Zutner aktiv pasifist fəaliyyətini davam etdirdi, Amerika Birləşmiş Ştatları və Almaniyaya səfərlər etdi, bu ölkələrdə mühazirələr verdi (1904-1905-ci illər), ABŞ prezidenti Teodor Ruzvelt ilə görüşdü.
Nobel Sülh Mükafatı
thumb|left|200px|B.Zutnerə həsr olunmuş [[Almaniya poçt markası]] Alfred Nobel və Bertanın pasifist layihələrini maliyyələşdirmə üçün maliyyə yardımı etmək üçün müraciətləri potensial müharibələrin qarşısını almağın təsirli bir yolu olaraq müraciət etmələri ilə yazışmalara səbəb oldu,1893-cü ildə şəxsi məktubunda Nobel ona sülh mükafatı təsis edəcəyini vəd etdi. Ona mükafat 10 dekabr 1905-ci ildə təsis edildi və 18 aprel 1906-cı ildə Kristianiyada (Oslo) verildi. Zutner Nobel Sülh Mükafatına layiq görülən ilk qadın, Nobel mükafatları tarixində ona layiq görülən ikinci qadın (Mariya Küridən sonra) oldu. Nobel mükafatı aldıqdan sonra Zutnerin yazıçı və natiq kimi şöhrəti daha da artdı. 1905-ci ildə onun dəstəyi sayəsində "Anglo-Alman Dostluğu Cəmiyyəti" yarandı; 1908-ci ildə London Barış Konqresinin kürsüsündən Avropa ölkələrini dünya müharibəsindən çəkindirməyin yeganə yolu olaraq birləşdirmək çağırışı etdi. Çox sayda məqalələr yazdı, dünya problemləri və qadın hərəkatı haqqında "İnsanlığın düşüncəsi" (1911) adlı romanını yazdı.
1912-ci ildə Zuttner ABŞ-yə ikinci səfərini etdi. Mühazirələrində Zutner Çinin hərbiləşdirilməsinin təhlükələri barədə xəbərdarlıq etdi,hərbi təyyarə istehsalına sərt şəkildə qarşı çıxdı.
Son illəri
Ömrünün son illərində Zutnerin həyatında çox xoşbəxt və faciəli hadisələr baş verdi. Alman millətçi mətbuatında o, "pasifizmin füreri" və ya qətiyyətlə "sülhsevər Berta", Avstriyanın militarist dairələrində - "xain" adlandırıldı. 1913-cü ildə Haaqada "Beynəlxalq Sülh Konqresi"ində ona pasifist hərəkatın "generalissimosu" qeyri-rəsmi adı verildi. Berndəki Beynəlxalq Sülh Bürosunun fəxri prezidenti adına layiq görülmüş və ABŞ-dəki Edrü Karnegi Sülh Fondunun məsləhət şurasının üzvü seçilmişdir.
Bədxassəli bir şiş üçün əməliyyatdan imtina edərək,Zutner Vyanada 21 iyun 1914-cü ildə, I Dünya Müharibəsinin başlamasından bir ay öncə öldü.
Xatirəsi
2014-cü ildə Alman rejissorları "Sülh naminə sevgi - Berta fon Zutner və Alfred Nobel" / "Eine Liebe für den Frieden — Bertha von Suttner und Alfred Nobel" televiziya filmini (rejissor Urs Eqqer / Urs Egger) hazırladılar.
Kömür (film, 1997)
Kömür (, : Koyla) — 1997-ci ildə çəkilmiş məhəbbət və döyüş janrında çəkilən Hind filmidir. Film Rusiyada və Azərbaycanda "Sözsüz məhəbbət" adı ilə tanınır.
Məzmun
Raca Saab sənaye hökmdarıdır. Bəzən işçiləri ilə pis davranır və onların qadınlarına təcavüz edər. Bu zaman ona üsyan edən hər kəsi öldürər. Raca gözəl kənd qızı Qaurini özünə həyat yoldaşı seçmək istəyir. Bunun üçün Raca ona səssiz xidmətçisi Şanxarın bir fotoşəklini göndərir və qız ona aşiq olar. Qauri bir müddət sonra evlənəcəyi adamın Şanxar olmadığını anlayır. Racaya bədənini vermək istəmir. Bu səbəbdən Raca Qaurini otağa bağlayar əziyyət verər. Şanxar Qaurinin qardaşını bura gətirir, amma Raca və qardaşı Bricva tərəfindən öldürülər. Ölmədən əvvəl Qaurinin qardaşı Şanxardan bacısını qorumasını istəyir. Bu zaman Şanxar və Qauri gizlənmək üçün meşəliyə qaçmağa məcbur olurlar...
Nüydü (Şamaxı)
Nüydü — Azərbaycan Respublikasının Şamaxı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Tarixi
Şamaxı r-nunun Çarhan i.ə.d.-də kənd. Ləngəbiz silsiləsinin ətəyindədir. Kənd əhalisi 711 nəfərdir ki, onun da 336 nəfərini kişi, 375 nəfərini isə qadınlar təşkil edir. 113 təsərrüfatı var. 19-cu əsrdə Şamaxı qəzasının Qoşun sahəsində Nüydü 1-ci kəndi (13 ailə, 97 nəfər), Şamaxı qəzasının Qəbiristan sahəsində Nüydü 2-ci kəndi (49 ailə, 329 nəfər) qeydə alınmışdır. Qoşun sahəsində qeydə alınan Nüydü kəndi Ağsu rayonundakı eyniadlı kənd, Qəbiristan sahəsindəki isə müasir Şamaxı rayonundakı Nüydü kəndidir. Kəndin adı tat dilindəki nüy (yeni, təzə) və di (kənd) sözlərindən düzəlib, “yeni kənd” mənasındadır. Yaşayış məntəqələri köhnə kənd yerlərinin yaxınlığında olduğu üçün belə adlandırılmışdır.
Mahmud (Kazan xanı)
Mahmud xan — Kazan xanlığının 2-ci xanıdır. Uluq Məhəmmədin böyük oğludur. 1445-ci ildə Suzdal döyüşündə tatar ordularına başçılıq etmiş və II Vasilini əsir götürmüşdü. Onun dövründə ruslar Mahmud xanın qardaşı Qasım xana torpaqlar verərək onun üçün dövlət yaratdılar və Qasım xanlığı beləliklə iki dövlətin arasında bufer rolunu oynadı.
İudeya və Samariya dairəsi (İsrail)
İudeya və Samariya dairəsi (מחוז יהודה ושומרון) — İsrailin yeddi əsas inzibati ərazi vahidindən biri. Ərazi İsrail xaricində İordan çayının Qərb sahili kimi tanınır.
Statusu
İudeya və Samariya dairəsi İsrail Müdafiə Ordusunun Mərkəzi hərbi dairəsinin tabeçiliyindədir. İnzibati dairə üzrə bütün qərarlar hərbi dairənin komandanı tərəfindən qəbul edilir.
(1947—1949) ərəb-İsrail müharibəsindən sonra region 1967-ci ilədək İordaniyanın nəzarətində idi. Altı günlük müharibədən sonra region İsrailin nəzarətinə keçdi. BMT Təhülükəsizlik Şurasının 242 saylı Qətnaməsinə əsasən İsrail həmin torpaqlardan getməlidir. Regionun gələcək statusu İsrail-Fələstin danışıqlarının əsas mövzusudur. Hal-hazırda bura ən tez inkişaf edən regiondur, il ərzində əhalisi 5 faiz artır.
Tarixi
«İudeya və Samariya» termini rəsmi şəkildə İsrail hökuməti tərəfindən 1967-ci ildə təqdiq edilib, ancaq geniş şəkildə 1977-ci ildə "Likud" partiyası hakimiyyətə gəldikdən sonra işlədilməyə başlayıb.
Dairənin adındakı «İudeya» sözü refionun Qüdsdən cənuba Quş-Etsion və Xar-Xevron yaşayış məntəqələri də daxil olmaqla regiona aiddir. «Samariya» bölgəsi isə Qüdsdən şimaldakı yaşayış məntəqələrini əhatə edir.
Ərazinin hərbi bölünməsi
Dairə həmçinin 8 hərbi rayona bölünür: Menaşee (Cenin vilayəti), xa-Bika'а (İordan çökəkliyi), Şomron (Şxem vilayəti), Efraim (Tul-Karem vilayəti), Binyamin (Ramalla vilayəti), Etsion (Vifleem rayonu) və Yehuda (Xevron vilayəti).
Hilərud (Əlburz)
Hilərud (Əlburz) iranın Qəzvin ostanının Əlburz şəhristanının Məhəmmədiyə bəxşinin ərazisinə daxil olan kənd.
İlya Safonov
İlya Moiseyeviç Safonov (d. 1909 və ya 1913, Rusiya – ö. 17 mart, 1967) — Sovet İttifaqı Qəhrəmanı (3 iyun 1944).
Hilərud (Əlburz)
Əhalisi
2016-cı ilin məlumatına görə kənddə 329 nəfər yaşayır (110 ailə).
İlya Safonov
Həyatı
İlya Safonov 1913-cü ildə Rusiyanın Krasnodar diyarı Kurqan rayonunun Novomixaylovskaya stansiyasında anadan olub. Milliyətcə rusdur. 15 yaşında olarkən Bakıya gəlmişdir. 943-cü ildə Bakı Şəhər Hərbi Komissarlığından orduya çağırılmışdır. Kapitan, 320-ci atıcı diviziyanın 478-ci minomyot alayının komandiri İlya Safonov Dnepr çayının alınmasında fərqlənmişdir.
3 iyun 1944-cü ildə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür. Lenin, A. Nevski ordenləri və Qırmızı Ulduz medalı ilə təltif edilmişdir. Müharibə qurtardıqdan sonra Bakı şəhərində təyyarə meydanında dispetçer işləmişdir.
17 mart 1967-ci ildə vəfat etmişdir. Birinci Fəxri xiyabanda dəfn olunmuşdur.
Uluq Məhəmməd
Uluğ Məhəmməd xan (tatarca: Oluğ Möxämmät ,d. ? – ö. 1445) – 1419-1420, 1421-1423, 1427-1437-ci illərdə Qızıl Orda xanı, 1438-1445-ci illər arasında Kazan xanlığının xanı.
Həyatı
1445-ci ildə səfərdən geri dönərkən anidən ölən Uluğ Məhəmməd bəzi fikirlərə görə, oğlu Mahmud (Mahmuted) tərəfindən öldürülmüşdür.
Hakimiyyəti
Ancaq Uluğ Məhəmməd xan xanlığı Cabbar Berdi xanın oğlu Dövlət Verdi ilə ayrı-ayrı idarə etməkdə idi. Sarayda hökm sürən Uluğ Məhəmməd 1420-ci ildə Dövlət Berdinin şəhəri mühasirəyə almasından sonra xanlığın şimalına doğru çəkilməyə məcbur oldu. Bununla birlikdə, hələ Qızıl Orda torpaqlarında təsirini davam etdirən taxt mübarizəsi zamanı Barak xan ilə edilən döyüşü uduzduqdan sonra 1423-cü ildə Litva hersoqu Vytautasa sığınmağa məcbur oldu. 1427-ci ildə Barak xan sui-qəsd nəticəsində öldükdən sonra Krımda öz hakimiyyətini elan edən Dövlət Berdinin üzərinə yürüş edərək onu Krımdan uzaqlaşdırdı. Litva hersoqu Vytautasın dəstəyi ilə Qızıl Orda taxtını yenidən ələ keçirsə də, əvvəl rusların dəstəklədiyi I Seyid Əhməd ilə mübarizə apardı. Sonra da Kiçik Məhəmməd qarşısında dayana bilmərəyək, 1436-cı ildə Krımda hakimiyyət quran Hacı Gərayın yanına sığınmağa məcbur oldu. Ancaq burda da yaşanan narahatlıqdan sonra Uluğ Məhəmməd xan ailəsi və çoxu qadın və uşaqlardan ibarət 3 min tərəfdarımı yanına alaraq Tulaya yaxın kiçik şəhər olan Belevə yerləşdi. Bundan narahat olan Moskva knyazı II Vasilinin onun üzərinə göndərdiyi qoşuna məğlub oldu. Ancaq həmin il 5 dekabrda yenidən yaşanan döyüşdə qalib gələrək Belevə hakim oldu. Bu uğurundan sonra Volqa ətraflarında irəliləyişini davam etdirərək torpaqlarını genişlətməyə başladı. 1438-ci ildə Kazana çataraq, şəhəri ələ keçirdi və daha sonra bölgədəki torpaqları da Kazana qataraq Kazan xanlığının təməllərini atdı. 1439-cu ildə təşkil etdiyi səfərdə Nijni Novqorodu ələ keçirməsindən sonra Kolomna vı Moskvanıın kənar yerlərini yağmaladı. Bir müddət sakit dövr yaşadıqdan sonra yenidən ruslar üzərinə səfər təşkil etdi. Oğlu Mahmud öndərliyindəki ordusu 1445-ci ilin iyulunda Suzdal yaxınlarında baş verən döyüşdə də II Vasilini məğlub edərək əsir aldı. Bu sayədə Moskva knyazlığı Kazan xanlığına tabe hala gətirildi. Bundan əlavə, Moskvanı nəzarəti altında tutmaq məqsədiylə, Meşçerski Qorodets şəhərində xanlıq qurulmasını və başına da oğlu Qasımın soyundan birinin keçirilməsini əmr etdi. Bu xanlıq da sonralar oğlu Qasıma ithafən Qasım xanlığı adı ilə anıldı.
Qəzelşa (Uçalı)
Qəzelşa — Başqırdıstan Respublikası nın Uçalı rayonu nda yerləşən kənd. Kənd Naurız kənd şurası nın tərkibindədir.
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə başqırdlar (100 %) üstünlük təşkil edir.
Kavaquçi
Kavaquçi — Yaponiyanın Kanto regionunda yerləşən Saytama prefekturasında şəhər.
Yeni Kubıyaz (Askın)
Yeni Kubıyaz — Başqırdıstan Respublikası nın Askın rayonu nda yerləşən kənd. Kənd Petropavlovka kənd şurası nın tərkibindədir.
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Vəlamdər
Vəlamdər iranın Qəzvin ostanının Əlburz şəhristanının Məhəmmədiyə bəxşinin ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2016-cı ilin məlumatına görə kənddə 223 nəfər yaşayır (69 ailə).
Barbar Konan (film, 2011)
Barbar Konan – 2011-ci ildə istehsal olunmuş bədii filmdir. Filmin distribüteri "Lionsgate" kinokompaniyasıdır.
Artemisia glomerata
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
5 iyul
1601–1900
thumb|[[Nəsib bəy Yusifbəyli]]
1901–cari
thumb|[[Yaqub Məmmədov (xanəndə)|Yaqub Məmmədov]]
Miconia aequatorialis
(Miconia aequatorialis) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Namazalı yüzbaşı Merdinli
Namazalı yüzbaşı Mərdəli yüzbaşı oğlu Merdinli-(1800-?), Cavanşir elinin Merdinli obasının yüzbaşısı
Həyatı
Namazalı yüzbaşı Mərdəli yüzbaşı oğlu Cavanşir-Dizaq mahalının Merdinli obasında anadan olmuşdu. Molla yanında oxumuşdu. II Rusiya-İran müharibəsində iştirak etmişdi.
Anatoli Ponomaryov
Anatoli Ponomaryov — İsveç və Azərbaycan futbolçusu.
Namazalı yüzbaşı Merdinli
Ailəsi
Namazalı yüzbaşı Gözəl xanımla ailə qurmuşdu. Abbas bəy, Lütfəli bəy, Süleyman bəy adlı oğlanları, Zəhrabanu xanım, Tutu xanım, Hürzad xanım adlı qızları vardı.
Anatoli Ponomaryov
Həyatı
Azərbaycan milli futbol komandasının yarımmüdafiəçisi və "Bakı"nın sabiq futbolçusu olan Anatoli Ponomaryov "Kalmar" ilə İsveç çempionatının bürünc medalını qazanıb.
İqor Ponomaryovun oğludur.
Kəvər rayonu
Kəvər rayonu, Yeni Bəyazid rayonu, Kamo rayonu — Qərbi Azərbaycanda (indiki Ermənistan Respublikası) (İrəvan xanlığınınGöyçə mahalının indi Ermənistanın Kamo rayonu ərazisində rayon. Mərkəzi Kəvər şəhəridir.
Toponimi
Erməni tədqiqatçıları bu toponimin ermənicə qavar — "mahal", "dairə", "nahiyə" sözündən ibarət olduğunu yazmaqda səhv edirlər. Ona görə ki əvvəla, inzibati ərazi bölgüsü vahidini bildirən söz ("ölkə", "əyalət", "mahal", o cümlədən ermənicə "qavar") heç vaxt ayrılıqda yaşayış məntəqə adına çevrilə bilməz; ikincisi, bu məntəqənin XX əsrə qədər əhalisi erkən orta əsrlərdə burada məskunlaşmış xəzərlərin Kəbər tayfasının adının fonetik formasıdır.
Əhalisi
1948–1951-i illərdə rayonun azərbaycanlı əhalisinin əksəriyyəti Azərbaycana köçürülmüşdür. 1988-ci ildə qəsəbənin azərbaycanlı əhalisi tamamilə qovulmuşdur. 1829-cu ildə Türkiyədən gəlmiş ermənilər yerləşdikdən sonra ermənicə Nor-Bayazid (1850-ci ildə rusca Novo-Bayazid) adlandırılmışdır.
Sinhallar
Tarixi
E.ə Hindistan ərazisindən Tamillərlə birlikdə gəlmişlər. İlk əvvəllər Seylon adasının mədəniyyətinə Hindlilər və Ərəblər böyük təsir gösərmişlər. III—VIII əsrlədə paytaxtı Polonnaruva olan şəhər qurulur. Burada əkinçilik, tiçarət artır. Elə məhz bu ərəfədə Pandya ı cənub hindistanda yerləşən dövlətlə müharibələr aparılır. XV əsrdə Kandi, Kotte adlı sinal və Cafna adlı Tamil dövləti qurulur. Sonrada sinhallar qonşu Maldiv adalarına yayılmışlar. XVI əsrdə isə adanı portuqallar işğal edirlər. XVII əsrdə ada hollandlar tərəfindən işğal edilir. XVIII əsrdən isə ada İngilislərin əlinə keçir. 1948-ci ildə dominion hüququ alır. 1972-ci ildən isə tamamən müstəqil olur.
Adada təkcə sinhallar deyil həmdə tamillər (2,6 milyon), marvlar (ərəblərin törəmələri, 1,2 milyon), malaylar və veddlər. Marvlar islam dininə mənsubdurlar. Tamillər Hinduizm, byorqerlərin isə xristian olmasını müşshidə etmək olar. Sinhallar adanın əsasən adanın cənub hissəsini əhatə edir.
Sinhallar özlərini sinhal adlandırırlar bu isə «şir» mənasını verir. Sinxala Dvina isə onların yaşadığı ada adlandırılır. Şir hətta onların bayraqlarında öz əksini tapmişdir.
Adət ənənələri
Əsas məşğuliyyətləri əkinçilikdir. Xüsusi ilə düyü və çay yetişdirilir. Sahil zolağı ərazilərdə yaşayan əhali arasında balıqçılıq inkişaf etmişdir. Ümumilikdə isə əhalinin 70 % tarlalarda işləyirlər. Onlar tərəfindən 3,000000 baş iri buynuzlu heyvan saxlanılır. Əhalinin böyük əksəriyyəti Kolombo şəhərində cəmləşmişdir. Dəmir yolları, avtomagistrallar və ölkənin əsas limanı burada yerləşir. Ölkədə istehsal edilən kakos palması, qiymətli daşlar, çay və geyimlər ölkənin əsas gəlir sahələridir.
Milli geyimllərinə gəldikdə kişilər saronq geyinirlər. Qadınlar isə saronq və bluz geyinirlər. Hindistanda yayılmış Sarı geyimləri Sinhalar arasında belə geyinilir. Qadınlar çoxlu sayda ziynət əşyaları geyinirlər.
Milli qidalar arasında sambol seçilir. Xüsusi ilə düyü yeməkləri üstünlük təşkil edir. Ət məhsulları və balıqda əsas rasionudur.
İncəsənət
Orta əsr sırf buddizmlə əlaqədardır. Məbədlər əsasən gil, daş və ağaclardan inşs edilirdi. İslam isə adaya ayaq basan ərəblərlə bağlıdır. Sinhal dilində ilk ədəbiyyat VI əsrə aiddir. Hazırda Şri-lankada savadlılıq yüksəkdir. 11 illik məktəblər fəaliyyət göstərir.
Neoseiulus
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Ümumdünya cazibə qanunu
right|250px|thumb|Nyutonun ümümdünya cazibə qanunu
Ümumdünya cazibə qanunu — məşhur ingilis fiziki İsaak Nyutonun təklif etdiyi qanuna görə aralarındakı məsafə R, kütlələri m_1 və m_2 olan iki maddi nöqtə bir- birini kütlələrinin hasili ilə düz,aralarındakı məsafənin kvadratı ilə tərs mütənasib olan qüvvə ilə cəzb edir:
Qravitasiya sabiti – kütlələri 1 kq, aralarındakı məsafə 1 metr olan iki bircins kürə arasındakı cazibə qüvvəsinə bərabər olan sabitdir, G= м³/(кq·san²). Qravitasiya sahəsinin əsas xassəsi budur: -Qravitasiya sahəsini mənbəyi kütlədir:böyük kütləli cisimlərin qravitasiya sahəsi kiçik kütləli cisimlərin qravitasiya sahəsinden daha böyükdür.Bilirik ki bütün cisimlər yer tərəfindən cazibə olunur.Həm də Günəş bütün planetləri həmçinin də Yeri cəzb edir.Buna səbəb Günəşin kütləsinin planetlərin kütləsinin hamısından böyük olmasıdır.Ümumdünya cazibə qanunu belə ifadə olunur:
Cazibə qüvvəsi cisimlərin kütlələri ilə düz,arasındakı məsafənin kvadratı ilə tərs asılıdır.