Briozoylar
Haqqında
Briozoylar oturaq  həyat  tərzi keçirən dəniz  heyvanları olub, nadir  hallarda  şirin  sularda  rast  gəlinir. Briozoylar koloniya  halında  yaşayırlar, onların  koloniyaları  hidroid  və  mərcan  poliplərinin  əmələ  gətirdikləri  koloniyaları  xatırladır. Koloniyalar bir  neçə  on  santimetrlə  ölçülür, koloniyanı  təşkil  edən hər bir  fərdin ölçüsü isə 1mm- dən böyük olmur. Briozoy koloniyaları  şaxəli  budaq, yarpaq  dəstəsi, bəzən bir  müstəvi üzərində  yerləşən  lövhə  şəklində  olur. Koloniyalar polimerf  və monomorf  tipdə olur. Dənizdə yaşayan  növlər hər iki  tipdə, şirin su  formaları  isə yalnız monomorf olur. Monomorf koloniyadakı  fərdlər quruluşca  oxşar  olub, eyni  funksiya  yerinə   yetirirlər. Polimorf koloniyanın  üzvləri  həm quruluşuna, həm də yerinə  yetirdikləri  funksiyaya  görə  fərqlənirlər. Polimorf koloniyada bir qrup fərdlər  ayırd edilir. Birinci qrup – adi fərdlər olub, lofofora, çıxıntılar tacına, cinsi məhsullar, hazırlayan  sadə quruluşlu bağırsağa malikdir. Belə fərdlər  koloniyada  sayca üstünlük təşkil edir. Onlar qidanın  tutulmasında, həzm edilməsində, mənimsənilməsində iştirak edir və bütün  koloniyanı  qidalandırır. Bununla əlaqədar olaraq, belə fərdlər qidalandırıcı və ya adi fərdlər adlanır. Çox vaxt bu fərdlərin üzərində və yanında oetsiya adlanan xüsusi fərdlər əmələ gəlir. Onlar yumurta hüceyrələrinin  inkişaf  etdiyi  rüşeym  kamerasına malik olurlar. İkinci qrup fərdlərin bir qismi substrata yapışmağa xidmət edir, bir qismi isə müdafiə  funksiya  daşıyır, koloniyanı  kiçik  qurdlardan, xərçənglərdən, və digər kiçik yırtıcılardan qoruyur. Belə fərdlərin arasında avikulyarilər adlanan «quş başı»na  oxşar fərdlər yerləşir. Onların çıxıntıları olmadığına görə sərbəst qidalana bilmirlər, adi fərdlərin hesabına qidalanırlar. Avikulyarilərdə «alt çənəyə» oxşar törəmə inkişaf edir ki, xüsusi əzələlərin yığılması nəticəsində bu törəmə qapana bilir. Avikulyarilərin belə  uyğunlaşma  qabiliyyəti koloniyanı düşmənlərin  təqibindən müdafiə edir. Koloniyada nadir  hallarda  vibrakulyarilər  adlanan, müdafiə funksiyası daşıyan fərdlər olur. Vibrakulyarilərdə uzun  hərəkətli qamçılar inkişaf edir ki, bunlar xüsusi əzələlərin köməyi ilə titrəyərək düşmənlərini koloniyaya  yaxınlaşmağa qoymur. Avikulyarilərdə və vibrakulyarilərdə olan xüsusi hissedici  törəmələr sinir sistemi ilə əlaqəlidir və düşmənin yaxınlaşmasını xəbər verir. Koloniya aktiv müdafiə edən belə fərdlərdən əlavə, əksər formaların xarici divarında passiv müdafiə orqan  olan  müxtəlif  çıxıntılar – tikancıqlar inkişaf edir. Bir sıra formalarda bu çıxıntılar bütün koloniyanı əhatə edərək, onu tikanlı edir və düşmənlərini qorxudur. Sibir dənizlərində yayılan Uschakovia gorbunovi  növündə  bütün koloniya  uzun  tikanlı  çıxıntılarla örtülmüşdür və bu da onu düşmənlərin təqibindən mühafizə edir. Bu növə 700m-ə qədər dərinlikdə, -0,9º -1,4ºC temperaturda rast gəlinir. Bu növün digər maraqlı cəhəti odur ki, koloniyanın aşağı hissəsində  çıxıntılarda məhrum, cinsi  məhsullar əmələ gətirməyən fərdlər yerləşir. Bu fərdlərin yuvacıqlarında ağ dənəvər kütlə toplanır. Bu özünəməxsus yuvacıqlar  koloniyadakı  fərdlərin  şəkildəyişməsində  əmələ gəlib, mürəkkəb koloniyanın  böyüməsi  üçün  lazım olan ehtiyat qida maddələri saxlayır. Şirinsu briozoy koloniyaları az rəngarəngdir. Onlar suyun dibindəki əşyalarda, su bitkilərində  budaqlanmış  nazik  boru  şəklində  yerləşirlər. Əksər hallarda sualtı əşyalarda – daşlarda, batmış ağac kötüklərində, bitkilərdə, bəzən heyvanlarda – molyusklarda, xərçənglərdə iri həcimli  koloniyalar əmələ gətirirlər. Briozoy koloniyaları çoxlu kiçik fərdlərdən ibarət olur. Məsələn, Flustra foliacea koloniyasının 1 q kütləsində 1330 –a qədər fərd olur. Hər bir fərd  geniş boşluğu olan ayrı-ayrı  yuvacıqlarda  yerləşir və zooid adlanır. Zooidin bədəni polipid adlanan ön, sistid adlnan dal hissədən ibarətdir. Sistid hissə xarici epitelinin törətdiyi kutikula qatı ilə əhatə olunmuşdur. Polipid hissə zərifdir və qalın kutikula qatından məhrumdur. Bu hissədə uzun  çıxıntılarla  əhatə olunmuş ağız dəliyi yerləşir. Ağız örtüyü briozoylarda dilşəkilli kiçik ağızönü pərlə və ya epistomla qapanır. Çılpaqağızlı briozoylarda isə ağız açıq olur. Çıxıntılar lotofor adlanan  əsası nal şəklində olan  pərin  üzərində  oturur. Çıxıntıların üzəri kirpikli epiteli hüceyrələri ilə örtülüdür. Polipid hissə çıxıntılarla birlikdə sistid hissənin içərisinə doğru tam çəkilə bilir. Bu çəkilmə iki əzələnin – retraktorun köməyi ilə baş verir. Retraktor bağırsağın yan tərəflərində yerləşərək, ön uca ilə polipid hissənin divarında, dal ucu ilə sistidin əsasına birləşir. Briozoylar ikinci bədən  boşluğuna  - seloma malik heyvanlardır. Selom nazik arakəsmələrlə üç şöbəyə ayrılır: ön şöbə kiçik ölçülü olub, epistomda yerləşir. Bədən boşluğunun orta şöbəsini udlağı əhatə edən həlqəvi kanal  təşkil edir və kor şaxələrlə  çıxıntıların  içərisinə  daxil olur. Nisbətən böyük ölçülü arxa şöbə bütün bədəni tutaraq, gövdə selomu adlanır. Bir çox briozoylarda epistom selomla birlikdə reduksiya olunur.