cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Robert de Sable
thumb|Robert de Sablenin gerbi Robert IV, senyor de Sable (fr. Robert de Sablé, ? — 28 sentyabr 1193) — 1191-ci ildən 1193-ə qədər tampliyerlər ordeninin böyük magistri.
Jerar de Rifdorun ölümündən sonra Məbəd ordeni o qədər zəifləmişdir ki, magistr yeri on səkkiz ay ərzində boş qalmışdır. Üçüncü səlib yürüşü zamanı cəngavərlər ingilis hərbi donanmasını idarə edən Robert de Sableni magistr kimi seçirlər. Avropa cəngavərlərindən ən məğrur və igidləri Fələstinə gəlib tampliyer ordeninin bayrağı altında vuruşmaq istəyirdilər. Böyük magistr bir çox dünyəvi cəngavərlərə rahib-döyüşçülərin sıralarına daxil olmağa və hətta sinələrində qırmızı xaçla döyüşməyə icazə vermişdir.
Glochidion temehaniense
(Glochidion temehaniense) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Robert de Sable
Robert de Sable Akra şəhərinin divarları arxasında tampliyerlərə özünün orden andını vermişdir.
Robert de Sablenin adı ilk dəfə İtaliyanın cənubunda, Messinada ingilis donanmasının admiralı kimi çəkilir. Onun ilk uğurlu əməliyyatı isə Səlahəddin Əyyubiyə qarşı Akra şəhəri uğrunda döyüş sayılır. Şəhərə hücum nəticəsində Səlahəddin Əyyubi 200 min dinar xərac verməyə, 2500 əsiri qaytarmağa və xristianlara Müqəddəs Xaçı geri verməyə razılıq verir. Akra təmamən 12 iyul 1191-ci ildə yıxılır. Şəhər Gi de Luziyanunun başçılığı altına keçir.
27 və 28 iyulda Akrada krallar yığıncağı baş tutur ki, burada Gi de Luziyan və Kanrad Monferratski arasında münaqişə müzakirə edilir. Müzakirəsinin nəticəsi kimi Gi ömürlük kral, Konrad isə onun varisi kimi tanınır. Konrad - Fef, Tir, Sidon və Beyrut şəhərlərinin hakiminə çevrilir.
Ümumiyyətlə fransız və ingilis kralları arasında alışan bu kimi gizli münaqişələr tampliyerləri, həmçinin Robert de Sableni çətin vəziyyətə salırdı. Orden hər iki ölkədə nəhəng vara sahib idi. Həmçinin yeni magistr kralın şəxsi dostlarından biri sayılırdı. Bu üzdən iki kral Fələstində münaqişəyə girəndə Senyor Sable aralarında vəzn yaratmağa çalışırdı.
Robert de Sable tampliyerləri nöqsansız, mükəmməl formada bütün kampaniya boyu idarə edib. O həmçinin çətin dövrlərdə hospitalyerlər ordeni ilə yaxşı əlaqələr qurmağa nail olmuşdur. Robert de Sable bütün döyüşlərdə, həmçinin Arsuf uğrunda döyüşdə, qəhrəmancasına vuruşmuşdur. Senyor Sable 28 sentyabr 1193-cü ildə vəfat edib.
Mədəniyyətdə
Robert de Sable Assassin's Creed video oyununda baş anti-qəhrəmanlardan biridir.
Ağdaş (Təbriz)
Ağdaş — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Təbriz şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd. Təbriz şəhərindən 27 km şimalda, Təbriz-Əhər avtomobil yolunun 11 kilometrliyindədir.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 117 nəfər yaşayır (33 ailə).
Müttəfiqlər
Müttəfiqlər — 1914-cü ildə rəssam Raul Dafi tərəfindən yaradılmış mənzərəli rəsm əsəridir. Bu rəsm əsərində müttəfiq ölkələrə uyğun olaraq altı müttəfiq əsgər və onların atları təsvir edilmişdir. Hadisə buludlu, ancaq günəşli, gül dəstələri ilə bəzədilmiş və altı müttəfiq millətlər təşkilatının bayraqları əhatəsində baş tutur. Müttəfiq ölkələr isə bunlardır: Yaponiya, Böyük Britaniya, Belçika, Rusiya, Serbiya və Fransa. Parlaq rəngləri, ornamentləri, stilizə obrazları populyar olan əsər insanı özünə cəlb edir. Bu sənət əsərinin nümayişi  Centre national d'art et de culture Georges-Pompidouda həyata keçirilir.
Ağdaş (Kürdüstan)
Ağdaş — İranın Kürdüstan ostanı, Sənəndəc şəhristanına daxil olan kənd.
Coğrafi yerləşməsi
Sənəndəc şəhristanının Qurvə bəxşinin Xudabəndəli kəndistanında, Gültəpə qəsəbəsindən 25 km şərqdədir.
Tahkuna burnu
Tahkuna burnu (Tahkuna) — Hiyumaa adasının ucqar şimal nöqtəsi. Burun Baltik dənizinə daxil olan Fin körfəzi sahilində yerləşir. Tahkuna burnu İkinci Dünya müharibəsinin qanlı döyüşləriunə şahidlik etmişdir.
Görməli yerləri
Burunda XIX əsrdə inşa edilmiş Estoniyanın ən hündür mayakı vardır. Burunda Estoniya paromunda həlak olmuşların xatirəsinə abidədə vardır.Bu abidə «Qəlb zəngi» adlanır.Fırtınba zamanı zəng səs salır. Xaç formasında olan abidə Bürün zəngin üzəri qara üzlü uşaqlarla bəzədilmişdir. thumb|800px|center|Panorama
Glochidion tomentosum
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Ağdaş (Gavbazə)
Ağdaş - İranın Kürdüstan ostanında kənd.
Coğrafi yerləşməsi
Bicar şəhristanının Mərkəzi bölgəsinin Gavbazə kəndistanında, Pintac qəsəbəsindən 16 km cənubdadır.
Dədə Ömər Rövşəni
Dədə Əmir Rövşəni — türk mənşəli ələvi şair, XV əsr xəlvəti şeyxi və Seyid Yəhya Bakuvinin öndə gələn xəlifələrindən biri.
Həyat və fəaliyyəti
"Ləmazat" əsərində "nur əhlinin seçgini", "aləm və adəmin işığı", "can və tən əhlinin eşq sirlərinin rəhbəri", "aləm imamlarının qütbü", "sirlər aləminin eşq və sevgi nuru", "yetişdirici qütblərin məna iqliminə gedən aydınlıq yolu" deyə tövsif edilmişdir.
Daha çox şeirlərində istifadə etdiyi Rövşəni məxləsi ilə tanınır. Əsl adı Əmir Əli'dir, ləqədi Dədə, künyəsi Əli ibnu binti Umur bəydir. Atası haqqında məlumat olmadığı halda ana babsı "Töhfətül-mücahid" əsərinə görə İldırım Bəyazidin əmirlərindən Qara Timuurtaş Paşanın oğlu Qazi Umur bəydir. "Ləmazat" da Aydın oğlu Umur bəy göstərilir. Şairin babasının bölgədə Osmanlılardan əvvəl hökm sürən Aydınoğulları sülaləsindən əlli il ara ilə bəylik edən iki Umur bəydən biri, böyük ehtimalla birincisi olduğu qəbul edilir. Belə ki,Ömər Rövşəni Aydın ili bölgəsinin o vaxtkı mərkəzlərindən Gözəlhisara aid Tirədən olduğunu bildirir:
Miskin,həqir Rövşəni əslin sorar isən Aydın ilində, Tirə yanında Gözəlhisar – demişdir.
Doğulduğu il dəqiq olara bilinməsə də aparılan araşdırmalar doğum ili kimi 1407–1417-ci illər arasını göstərib.
Rövşəni Bursada olan zaman haqqında çıxab bir dedi-qodu və gördüyü röya səbəbi ilə ordan ayrılaraq Larəndədə olan böyük qardaşı Əlaəddin Əlinin yanına gedir. Larəndədə onun da təlqin və təsiri ilə təsəvüfə yönəlməyə qərar verdi. Qardaşının tövsiyəsi ilə Seyid Yəhya Bakuvinin yanına – Bakıya gələrək ona intisab etdi. Qisa vaxtda sülukunu tamamlayaraq Seyid Yəhyanın xəlifəsi oldu və Anadoluda irşadla vəzifələndirildi. Ancaq mürşidindən uzaq olmamaq üçün onun razılığı ilə Qarabağ, Bərdə, Gəncə və Ərdəbil kimi ətraf bölgələrdə irşad ilə məşğul olub, burada xəlvətilik təriqətini təbliğ etmişdir.
Rövşəni Seyid Yəhyadan aldığı mənəvi tərbiyə və ürfan dərsinin əhəmiyyətini br beytində bu sözlərlə ifadə edir:
Taciyəm desəm nola hər şeyxi-şuhun,çünki mən Seyyidi-sadat,Seyyidi Yəhya xaki-rahiyəm.
Dədə Ömər bir tərəfdən Şirvan və Qarabağda təsəvvüfün yayılmasına xidmət edən müəssir bir şeyx kimi irşad vəzifəsini görərkən, bir tərəfdən də dini-didaktik şerlər yazmışdır. Ağqoyunlu sultanı Uzun Həsənin Qaraqoyunluları məğlub edərək Təbrizi paytaxt elan etməsinin ardından İbrahim Gülşənini göndərərək dəvət etməsinin üzərinə Təbrizə getdi və sultanın xanımı Səlcuq Xatunun onun üçün tikdirdiyi dərgaha yerləşdi. Bundan sonra Rövşəni Uzun Həsənin sarayında hər cümə günü alim və sənətkarlarla edilən yığıncaqlarda daima böyük hörmət görən alimlərdən olmuşdur.
Ömər Rövşəni Təbrizdə 892/1487-ci ildə vəfat edib və və təkyəsinin hazirəsindəki türbədə dəfn edilib. Onu türbəsi daha sonrakı dövrlərdə itmişdir və indi yeri bilinmir.
Rövşəninin həyatında onun 25 il yaşadığı Təbriz dövrü onun təsəvvüfi şöhrətinin getdikcə artaraq yayıldığı, təsəvvüfi məsnəvilərini qələmə aldığı, şair olaraq məşhur olduğu, hətta yazdığı şerlərin diyarı Ruma və İstanbula qədər çatıb onlara nəzirələrin yazıldığı bir dövrdür. Xüsusilə xəlvətiliyin Rövşənilik qolunu öz adları ilə Qahirədə davam etdirən İbrahim Gülşəni, Şeyx Dəmirdaş, Şahin Xəlvəti, Həsən Bayati Mahmudoğlu kimi böyük şəxsiyyətləri də bu zaman yetişdirmişdir.
Azərbaycan Ana Torpaq Partiyası
Azərbaycan Ana Torpaq Partiyası — 1992-ci ildə yaradılan, 1995-ci ildə Müsavat Partiyasına birləşən siyasi partiya.
Haqqında
Azərbaycan Ana Torpaq Partiyasının təsisçisi Müsavat Partiyasının sabiq sədri İsa Qəmbərin qardaşı Rövşən Qəmbərdir. Partiya təsisçiləri sırasında daha sonralar İxtiyar Şirinlə birgə Milli Konqres Partiyasını təsis etmiş Sircəddin Hacı, Rafiq Məmmədli, Allahverdi Orucov, kimya üzrə professor Rafiq Əliyev, gənc jurnalist Fəridə Məmmədova, professor Famil Mehdi də olmuşdur.
Əziz Mirəhmədov
Həyatı
Əziz Mirəhmədov 1920-ci ildə Bakı şəhərində doğulmuşdur. İlk təhsilini Bakıda M. A. Əliyev və M. F. Axundov küçələrinin kəsişdiyi yerdə olan 25 nömrəli məktəbdə almışdır. Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunun filologiya fakültəsinə daxil olmuşdur. İlk məqaləsi hələ tələbə ikən "Azərbaycan müəllimi"nin sələfi olan "Müəllim qəzeti"nin 13 may 1938-ci il nömrəsində çap olunmuşdur. 1941-ci ildə APİ-ni bitirdikdən sonra gənc Əziz bir qədər orta və ali məktəblərdə dərs deyir, 1942-ci ildə Mərdəkandakı 156 nömrəli məktəbdə müəllim işləyir. 1943–1948-ci illərdə ADU-nun "Azərbaycan ədəbiyyatı" kafedrasında baş müəllim vəzifəsini tutur. Xalq şairi B. Vahabzadə də onun tələbəsi olmuşdur. Bəxtiyar Vahabzadənin xatirəsində deyilir: "Xəyalım ilk tanışlığımıza — 1943-cü ilin sentyabrına getdi. Bu o gün idi ki, gənc, ucaboy, qarayanız aspirant Əziz Mirəhmədov bizə dərs deyirdi. Gənc olmasına baxmayaraq, onda çılğınlığın, ötkəmliyin əlaməti belə yox idi. Çox asta və təmkinlə danışar, izah etmək istədiyi mətləbi yalnız faktlarla bizə dərk etdirməyə çalışardı". Onu yaxşı tanıyan müəllimləri H. Araslı və M. Arif tezliklə Əziz Mirəhmədovu Nizami adına Ədəbiyyat və Dil İnstitutuna dəvət edirlər. "Cəlil Məmmədquluzadə və XX əsrin əvvəllərində Azərbaycan mətbuatının inkişaf mərhələləri" mövzusunda dissertasiyasını müdafiə edib elmlər doktoru adını alır, 1980-ci ildə AMEA-nın müxbir üzvü seçilir. Azərbaycan ədəbiyyatının bir sıra açılmamış səhifələri Əziz müəllimin qismətinə düşmüşdü. O, "Molla Nəsrəddin" jurnalının 25 illik nömrələrinin transliterasiyası, 12 cilddə çapa hazırlanması və birinci cildin nəşr edilməsi işini də başa çatdırmışdı.
Yaradıcılığı
Əziz Mirəhmədovun yaradıcılıq yolu ədəbi-elmi fikrimizin yarım əsrə yaxın əldə etdiyi nailiyyətləri, nəzəri axtarışların istiqamətlərini, onun uğurlarını və metodoloji qüsurlarını bütün dolğunluğu ilə özündə əks etdirir. Onun bir ədəbiyyatşünas kimi təfəkkür tipi Azərbaycan klassik filologiya məktəbinin ənənələri zəminində formalaşmış, milli-ədəbi irsi professionallıq və məsuliyyət hissi ilə öyrənməyin tarixi təcrübəsi onun alim və tədqiqatçı yaddaşına buradan süzülüb gəlmişdi.
Azərbaycan Ana Torpaq Partiyası
Haqqında
Partiya 26 fevral 1992-ci ildə Xocalı Soyqırımına baş verməsinə cavab axtaran, ermənilərin törətdikləri cinayəti anlaya bilməyən "Quruçay" cəmiyyətinin fəallarının qurulmasəna təşəbüs etdiyi bir siyasi təşkilat kimi meydana gəlib.
Əziz Mirəhmədov
Yaradıcılığı
Əziz Mirəhmədovun ədəbiyyat tarixi və nəzəriyyəsi, mətbuat tarixi, mətnşünaslıq, biblioqrafiya və kitab mədəniyyətinə, həmçinin müasir ədəbi prosesin əsas istiqamətləri və imzaları haqqında çoxsaylı tədqiqatları onun elmi maraq dairəsinin genişliyini göstərməklə yanaşı, alimin bir tədqiqatçı kimi fərdi təhlil üsulunun da üstünlüklərini üzə çıxardır.
Arxiv, sənəd, fakt yığımı ilə tarixi dövrlərin ictimai, fəlsəfi, siyasi, ədəbi, dini institutları arasındakı dialektik vəhdəti nəzərə alaraq onlar arasındakı əlaqənin mahiyyətini üzə çıxartmaqla elmi ümumiləşdirmələr aparmaq Əziz Mirəhmədovun bir ədəbiyyatşünas kimi seçdiyi təhlil üsulu, tədqiqatçılıq keyfiyyətidir. Onun əsərləri XIX və XX əsrlər bədii fikri haqqında yenidən düşünməkdə fakt, sənəd cəbbəxanası, mübahisə, mühakimə təcrübəsi kimi yaşamaq hüququnu ehtiva edir. Digər tərəfdən, alimin Avropa və rus ədəbiyyatşünaslıq məktəbləri ilə yanaşı, Şərq, xüsusən türk ədəbiyyatşünaslıq və estetik fikrinə eyni dərəcədə bələd olması onun tədqiqatlarında birtərəfli qiymətləndirmə və təhlil prinsiplərini, əsasən, aradan götürür.
Azərbaycan Ana Torpaq Partiyası
Haqqında
1992-ci ilin mart ayında partiyanın quruluşu üçün təşəbbüs başladılmışdır. 15 avqust 1992-ci ildə partiya quruluş qurultayını gerçəkləşdirmişdir və Ədliyyə Nazirliyi tərəfindən qeydiyyata alınmışdır. Partiya qeydiyyata alınan sayca 8-ci partiya olmuşdur.
Əziz Mirəhmədov
Yaradıcılığı
Bütün fəaliyyəti boyu çox məhsuldar işləyən Əziz Mirəhmədov 18 kitabın, 500-dən artıq elmi məqalənin müəllifidir. Onun "M. F. Axundov" (1953), "Abdulla Şaiq" (1956), "Sabir" (1958), "Məhəmməd Hadi" (1962 və 1981), "Azərbaycan Molla Nəsrəddini" (1980), "Satirik gülüşün qüdrəti" (1981), "Ağlar güləyən" (1989) monoqrafiyaları, "XX əsr Azərbaycan ədəbiyyatında satiranın inkişafına dair" , "Zakir və XIX əsr Azərbaycan satirası", "XX əsrin əvvəllərində ədəbi hərəkat: tənqidi realizm" və s. sanballı məqalələri ədəbiyyatımızın tarixinin öyrənilməsində ən etibarlı mənbələrdəndir. Hələ 40-cı illərdə gənc Əziz iki cildlik "Müxtəsər Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi"nin (1943–1944) hazırlanmasında yaxından iştirak edərək ilkin təcrübə qazanmış, sonrakı illərdə isə püxtələşmiş alim kimi üçcildlik "Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi"nin (1958–1960) əsas müəlliflərindən biri olmuşdur. O, nəşri planlaşdırılmış yeddicildlik "Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi"nin də aparıcı müəlliflərindən biri idi. Yorulmaz tədqiqatçının böyük zəhməti bahasına müxtəlif illərdə Cəlil Məmmədquluzadənin əsərlərinin ikicildliyi (1951–1954), üçcildliyi (1966–1967) və altıcildliyi (1981–1985) çapa hazırlanıb nəşr edilmiş, onun tərəfindən hər nəşrə müqəddimə, izah və şərhlər yazılmışdır
Əziz Mirəhmədovun M.Ə.Sabir haqqında Bakıda və Moskvada çap etdirdiyi fundamental monoqrafiyalar ədəbiyyatımızda ictimai satiranın tarixi gerçəkliyin təsiri ilə yeni, mütərəqqi məzmun qazanmasını, Sabir poeziyasının Azərbaycanda yeni tipli ədəbiyyatın təşəkkülündə rolunu, onun Yaxın Şərq xalqlarının ədəbiyyatında tənqidi-realist meylin inkişafına təsirini aydınlaşdırmaqla yanaşı, şerimizin poetik təkamülündə orijinal hadisə olduğunu və XX əsrdə davam etməkdə olan epiqon şeirin aradan götürülməsində praktik əhəmiyyətini üzə çıxarır. "Xudojestvennaya literatura" nəşriyyatının çap etdiyi "Ağlar güləyən" monoqrafiyası Sabir irsini keçmiş sovet məkanında təbliğ və təqdir etdiyi kimi, ədəbiyyatşünaslığımızın da bu səviyyədə təmsil olunmaq hüququnu və imkanlarını nümayiş etdirdi.
Azərbaycan Ana Torpaq Partiyası
Haqqında
Partiya Azərbaycanda rüşvətsiz tələbə qəbulunu gerçəkləşdirmək üçün test üsulunun tətbiq olunmasını 28 may 1992-ci ildə müzakirə edərək bunun ən vacib problem sayaraq parlament sədri ilə məsləhətləşib təşəbbüs qaldıran ilk partiya olub.
Partiyanın sədri Rövşən Qəmbər olmuşdur. Partiya 1995-ci ildə Müsavat Partiyasına birləşmişdir.
Ağdaşkureş (Maku)
Ağdaşkureş — İranın Qərbi Azərbaycan ostanında kənd. .
Coğrafi yerləşməsi
Maku şəhristanının Siyahçeşmə bölgəsinin Bəhbəhcik kəndistanında, Siyahçeşmə qəsəbəsindən 37 km şimal-qərbdədir.
Zirehli transportyor
Zirehli transportyor (ZTR) piyada qoşun hissələrinin döyüş ərazisinə təhlükəsiz şəkildə çatdırılması məqsədilə hazırlanmış zirehli döyüş maşını növüdür. Zirehli transportyoru piyadanın döyüş maşını ndan fərqləndirən əsas cəhət onların daşıya bildikləri silah sistemləridir. thumb|[[İsrail Silahlı Qüvvələri nin verdiyi məlumata görə "Namer" dünyada ən möhkəm zirehlə təchiz olunmuş ZTR-dir. ]]
Əsas etibarilə müxtəlif çaplı pulemyot larla təchiz olunan bu kimi döyüş maşınları bəzi hallarda geri təpməsiz top, tank əleyhinə idarəolunan raket və ya minaatan  la da silahlana bilər. Birbaşa döyüş əməliyyatları üçün dizayn olunmayan bu maşınlar əsasən daşıdıqları hərbçiləri şrapnel yaralanmasından və düşmən pusqu su zamanı atəşdən qorumaq vəzifəsi daşıyır. Bu nəqliyyat vasitəsinə nisbətən daha möhkəm zirehlə örtülü olan zirehli döyüş maşınları isə birbaşa döyüşdə iştirak etmək üçün yaradılmışdır.
Müasir dövrdə bir çox ölkənin silahlı qüvvələrində istismar olunan ZTR-lərə ABŞ istehsalı M113, Rusiya istehsalı BTR-60, BTR-70, BTR-80 və s. misal göstərmək olar.
Şəki heyvandarlıq kompleksi (film, 1975)
Məzmun
Kinolent Azərbaycan SSR KP MK-nın I katibi Heydər Əliyevin şəxsi təşəbbüsü ilə yaradılmış Şəki heyvandarlıq kompleksinin fəaliyyətindən, burada çalışan əmək adamlarından, qabaqcıl iş təcrübəsindən söhbət açır.
Film haqqında
Film "Azərkəndtəsərrüfattexnikası" Birliyinin sifarişi ilə çəkilmişdir.
Siyəzən
Siyəzən — Azərbaycanın Siyəzən rayonunun inzibati mərkəzi. 1954-cü ildə rayon tabeli şəhər statusu almışdır.
Tarixi
Siyəzən rayon kimi ilk dəfə 11 fevral 1940-cı ildə təşkil olunmuş və 1959-cu ildə ləğv edilərək Dəvəçi rayonunun tərkibinə verilmişdir. 2 aprel 1992-ci ildə Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin Milli Şurasının qərarı ilə Siyəzən rayonu 1959-cu il sərhədləri daxilində yenidən bərpa olunmuşdur. 1950-70-ci illərdə Siyəzəndə neftçıxarmanın sürətli inkişafı rayonun dağ kəndlərinin dağılmasına gətirib çıxarmışdır. Qızıl-Burun dəmir yolu stansiyası bu prosesin hesabına böyüyərək Siyəzən şəhərinin yaranmasına səbəb olmuşdur.
Mədəniyyəti
Gilgilçay səddi – Erkən orta əsrlərdə Azərbaycanda inşa edilmiş ən böyük müdafiə səddidir.
İlkin orta əsrlərdə Azərbaycanı şimaldan bir neçə möhtəşəm sədd qoruyurdu. Onlardan Dərbənd qalası ölkənin şimal sərhəddində idisə, Gilgilçay səddi Şirvanın içərilərində çəkilmişdi. Ərəbdil qaynaqlarında "Sur ət-Tin" ("Gil divar") adlandırılan bu səddin əsasının Sasani hökmdarı Qubad (488-531) zamanında qoyulduğu bildirilir. Gilgilçayın Xəzərə töküldüyü yerdən başlayan səddin divarları Babadağı zirvəsinə doğru 60 km-cən uzanır. Gilgilçay ətrafında V əsrin sonu VI əsrin əvvəllərində tikilmiş bir-birindən 220 m aralı iki divardan ibarət gil sədlər mövcuddur. I Qubad (488-531) onlan Xəzər dənizi ilə Qafqaz dağlarının qollan arasındakı keçiddə, Beşbarmaq dağının başında tikdirmişdi. Həmin istehkamlar Barmaq divan adlanırdı. Gilgilçay səddi, bəzi mənbələrə görə, məşhur Çin səddindən sonra dünyada ikinci nəhəng müdafiə istehkamıdır. Bu sədd faktiki olaraq şimaldan cənuba keçilməsi mümkün olan bütün yolları bağlayır. Səddin üzərində hər 32,5 metrdən bir bürc və ya qüllə ucaldılıb. Səddə ən böyük bürcün hündürlüyü 14,7, eni isə 7,2 metrdir. Divarlar və bürclər əsasən bişmış və çiy kərpicdən hörülüb.
Beşbarmaq dağı - Beşbarmaq dağı və ya Baş Bərmək dağı — karbonat tərkibli breksiyalaşmış əhəngdaşlarından (dolomitlərdən) ibarət qaya parçası "səhra aysberqi"ni xatırladır və Bakı-Siyəzən avtomobil yolunun 95 km-də əzəmətlə ucalır. Beşbarmaq dağı dəniz səviyyəsindən 445 m yüksəklikdədir. Bu qayanın digər adı isə Xıdır Zində piridir. Qaya üzərində çoxlu sayda karst tipli boşluqlara, yuvacıqlara rast gəlmək mümkündür. Dağın əmələ gəlməsində ilkin versiyalardan biri kimi tektonik hərəkətlərin təsirindən karbonat tərkibli süxurların sıxılması və nəticədə belə bir mənzərənin yaranması göstərilir. Qayaya şərq və qərbdən baxarkən o, insan əlində olan barmaqları xatırladır və çox güman ki, elə buna görə də bu qayaya Beşbarmaq adı verilib.
thumb|Beşbarmaq Georq Qoqenfin rəsm əsərində (1850)
Beşbarmaq səddi - Xəzərsahili keçidini bağlayan üçüncü səddir. Gilgilçaydan cənubda Qafqaz silsiləsindən ayrılmış Beşbarmaq dağının sərt enişli ətəyindən başlayıb dəniz sahili qumsallığınacan uzanırdı. Beləliklə, qərbdən Beşbarmaq dağı şərqdən gil davarla qapanmış uzunsov sədd dar sahil keçidini bütünlüklə kəsmişdi. Azərbaycanın şimal-şərq sərhədlərində ilkin orta əsrlərdə çəkilmiş Beşbarmaq səddi Gilgilçay səddi və Dərbənd səddi ilə birlikdə - dövrün istehkam tikintisinin yüksək inkişaf səviyyəsi ilə yanaşı, siyasi-hərbi durumunu da əks etdirir. Fərziyyəyə görə, onlar III-VII əsrlərdə (əvvəl Beşbarmaq, sonra Gilgilçay, axırda isə Dərbənd müdafiə səddi) çəkilmişdi. İnşa texnikasına görə Beşbarmaq və Gilgilçay səddləri Dərbənd səddinə nisbətən saya və qədimdir.
thumb|Beşbarmaq dağı
Çıraqqala - Siyəzən rayonunun ərazisində, Baki şəhərindən 150 km aralı Çaraqqaya adlanan sıldırım qayanın zirvəsində 1232 metr hündürlükdə qərar tutub. Neçə yüz ildir zamanın tufanlarına, dövrün qasırğalarına mətanətlə sinə gərərək ulularımızın şanlı tarixini bu günümüzə qədər yaşatmaqdadır. Alimlərin dediyinə görə, Çıraqqala əsasən istehkam qarovulxana məqsədi ilə Sasani hökmdarları tərəfindən IV-VI əsrlərdə tikilmişdir. Gilgilçay səddinin baş qarovulxanası olub. Buradan geniş bir ərazini nəzarət altında saxlamaq mümkündür. Düşmənin gəlişini görüb tonqallar vasitəsilə ətrafa xəbər vermək mümkündür. Sonralar elə bu məqsədlə həmin qaya başında möhtəşəm qala tikilmiş və onun indi salamat qalan ən uca bürcündə tonqal qalanarmış.
Bura həm də qala rolunu oynayırmış və təqribən Xəzər dənizindən Baba dağın ətəklərinə qədər uzanan səddin üç böyük qalasından biri imiş. İki qala və səddin böyük bir hissəsi tarixin zərbələrinə davam gətirməyərək uçub dağılmış, "Çıraqqala" isə öz əzəməti, vüqarı ilə hələ də insanları heyran etməkdədir.
Çıraqqala mərkəzi qala da daxil olmaqla 17 bürcdən ibarət düzbucaqlı formasındadır. İndi həmin bürclərin ancaq üçü salamat qalıb. 1952-ci ilə qədər bürclərin bir hissəsi,narınqala və baş bürc salamat idi. Qalaaltı deyilən yerdə naftusiya suyunun kəşfi və burada sanotoriyanın tikilməsi, qalanın isə mühafizə olunmaması onun sürətlə dağılmasına səbəb olmuşdur. Azərbaycan prezidenti Heydər Əliyevin 23 iyun 2003- cü il tarixli sərəncamı ilə Çıraqqala tarixi abidə kompleksi - qoruq elan edilmiş və onun qorunması və bərpası üçün əlaqədar təşkilatlara tapşırıqlar verilmişdir.
Dünya əhəmiyyətli abidələr:
Ölkə və yerli əhəmiyyətli abidələr:
Xatirə abidələri:
Coğrafiyası və iqlimi
Siyəzən rayonu Azərbaycanın şimalında, Böyük Qafqaz dağları ilə Xəzər sahilində olan Samur-Dəvəçi ovalığında yerləşir. Ovalığın cənub-şərqində yarımsəhra landşaftı, dağətəyi hissələrdə isə boz-çəmən, şabalıdı-qəhvəyi, qismən qara torpaqlar yerləşməklə, meşə-çəmən landşaftı xarakterikdir. Ərazisi əsasən neft və təbii qaz, həmçinin əhəng daşı, çınqıl, gil və s. təbii ehtiyatlarla zəngindir. Rayonda yarımsəhra və quru çöl iqlimi hakimdir. Rayon ərazisindən keçən Ata-çay və Gil-gilçay çayları dağlıq ərazilərdən başlanmaqla yağış və qismən qar suları ilə qidalanır. Siyəzən rayonu Azərbaycanın şimal zonasında respublikanın paytaxtı Bakı şəhərindən 100 km məsafədə Xəzər dənizinin sahilində yerləşməklə iki tərəfdən Xızı və Dəvəçi rayonları ilə həmsərhəddir. Siyəzən rayonunun ərazisindən respublika əhəmiyyətli avtomobil və dəmir yolları keçir. Bakı-Quba magistral avtomobil yolunun 40 kilometri, Bakı-Mahaçqala dəmir yolunun isə 47 kilometri rayon ərazisinə düşür. Rayon ərazisində 4 dəmir yolu stansiyası fəaliyyət göstərir. Bunlar Qızıl-Burun, Zarat, Siyəzən, Gil-gilçay dəmir yolu stansiyalarıdır.
Əhalisi
Siyəzən rayonunun 42,6 min nəfər əhalisinin 59,2 %-i Siyəzən şəhərində yaşayır. Rayonda 50-yə qədər ləzgi və rus ailələri azərbaycanlılarla mehriban şəraitdə yaşayır. Rayonda 96 qaçqın və məcburi köçkün ailəsi məskunlaşmışdır. Respublikamızın ərazi bütövlüyü uğrunda erməni qəsbkarlarına qarşı müharibədə 71 nəfər şəhid, 48 nəfər əlil olmuşdur.
Əhalinin ümumi sayı	42604
Şəhər əhalisinin sayı, [%]	66.0
Kənd əhalisinin sayı, [%]	34.0
Əhalinin orta sıxlığı	57
Əhalinin cins qrupları üzrə sayı: (kişilər), [%]	50.0
Əhalinin yaş qrupları üzrə sayı: (uşaqlar), [%]	12.0
Əhalinin yaş qrupları üzrə sayı: (18 yaşa qədər), [%]	23.0
Əhalinin yaş qrupları üzrə sayı: (18-dən 55-60-a), [%]	55.0
Əhalinin yaş qrupları üzrə sayı: (təqaüdçülər), [%]	8.0
Ali təhsilli əhalinin sayı, [%]	4.0
Orta təhsilli əhalinin sayı, [%]	40.0
Məskunlaşmış qaçqınların sayı	215.0
Məskunlaşmış məcburi köçkünlərin sayı	131.0
Ərazisi
Ümumi ərazi, [kv.km] 	703.00
Məhsuldar torpaqların ümumi sahəsi, [kv.km] 	386.00
Kənd təsərrüfatına yararsız torpaqların sahəsi, [kv.km] 	168.00
Heyvandarlıq üçün otlaqların sahəsi, [kv.km] 	467.00
Əkilmiş torpaqların ümumi sahəsi, [kv.km] 	17.00
Meyvə bağlarının ümumi sahəsi, [kv.km] 	1.00
Şoran torpaqların ümumi sahəsi, [kv.km] 	45.00
İqtisadiyyatı
Siyəzən rayonunun iqtisadiyyatının əsasını neft və qazçıxarma sənayesi təşkil edir. Rayonun ümumi məhsul buraxılışı 2005-ci ildə 39,3 mln manat olmuşdur. Rayonda pərakəndə əmtəə dövriyyəsi isə 12.7 mln manatdır. Həmçinin rayonda 2005-ci ildə 11,7 mln manat dəyərində sənaye məhsulu istehsal olunmuşdur. Kənd təsərrüfatında isə taxılçılıq, heyvandarlıq və tərəvəzçilik mühüm yer tutur. 2005-ci ildə 21,6 mln manat dəyərində kənd təsərrüfatı məhsulları istehsal olunmuşdur ki, onun da çox hissəsi heyvandarlığın (92,7%) payına düşür. Son illər rayonda quşçuluq daha yaxşı inkişaf etmiş sahələrdən hesab olunur. Hazırda rayon ərazisində "Siyəzən-Broyler" ATSC fəaliyyət göstərir.
Boyat (Ucar)
Boyat — Azərbaycan Respublikasının Ucar rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.Ucarın ən inkişaf etmiş kəndlərindəndir
Tarixi
Boyat (Bayat, Bəyat ) – "Kitabi-Dədə – Qorqud"da hadisələrin başlanğıc və cəryan etdiyi coğrafi adlardan biridir. Boyat coğrafi adına Ağcabədi, Salyan, Neftçala, Ucar, Şamaxı, Şabran, eləcə də Şimali Azərbaycanda – Qədim Albaniyada – Arran –Şirvan ərazisində və digər yerlərdə təsadüf edilir.
Boyat (Bayat, Bəyat) türkdilli qəbilələrdən birinin adı olub IX-X əsrlərdə qay tayfası ilə yanaşı Şimali Qazaxıstanın çöllərində oğuzlara başçılıq etmiş tayfalardandır. Şah İsmayıl Xətai yeni hökumətə dayaq olmaq və onu əldə saxlamaq üçün İranda yaşayan Boyat türklərindən bir dəstəsini siyahı uzrə köçürüb Dərbənddə və Şabranda yerləşdirmişdir.Həmin tayfanın üzvləri tərəfindən salınmış yaşayış məntəqələri onların adı ilə Boyat adlandırılmışdır.
Bildiyimiz kimi Azərbaycan xalqının formalaşmasında əsas amilə malik olan tayfalardan biri də Bayat tayfası olmuşdur. Həmin tayfanın söylədikləri nəğmələr isə Bayat tayfasının nəğmələri, yəni bayatı adı altında termin kimi formalaşmışdır. Deməli, Azərbaycan şifahi xalq ədəbiyyatının ən geniş yayılan, ən kütləvi bir növü də bayatların adını yaşadan bayatılardır.
Etimologiyası
Ucar rayonunun eyniadlı inzibati ərazi vahidində kənd. Keçmişdə Boyat Məlik Umud adlanmışdır. Məlik Umud orada məskunlaşmış boyatların başçısının adı olmuşdur. Həmin ailələr 1846-cı ildə Çalıqışlaq adlı qışlaq yerində məskunlaşmış və yaşayış məntəqəsinə də öz adlarını vermişlər.
Coğrafiyası və iqlimi
Boyat kəndi rayon mərkəzindən cənub-şərqdə yerləşir.Sahəsi 2195 hektardır.
Əhalisi
Ucar rayon, Boyat kənd nümayəndəliyinin 15 aprel 2017-ci il tarixə, verdiyi məlumata əsasən Boyat kəndinin əhalisi 12552 nəfərdir. 2009-cu ildə isə əhalinin sayı 2419 nəfər olub.
Məşhur şəxsləri
Ağaqulu Niftəliyev- Əməkdar Jurnalist
İqtisadiyyatı
Kənd əhalisi pambıqçılıq, baramaçılıq, taxılçılıq, bostan-tərəvəz və heyvandarlıqla məşğuldur.
Ağdərə (Həmədan)
Ağdərə - İranın Həmədan ostanında kənd. .
Coğrafi yerləşməsi
Mərkəzi şəhristanının Rəzən bölgəsinin Şəra kəndistanında, Rəzən qəsəbəsindən 75 km cənubdadır.
İm Yuna
İm Yuna (, d. 30 may 1990-cı il) — tanınmış koreyalı müğənni, rəqqasə, aktrisa, model. İlk dəfə 2007-ci ildə «9 Ends, 2 Outs» serialında çıxış edib. Yuna K-Pop qrup Girls' Generationun ifaçısıdır.
Bioqrafiya
Yuna 1990-cı ildə Seul, Cənubi Koreyada anadan olub. Yunanın atası və özündən böyük bacısı var. Anası barədə o heç danışmayıb. Onun olmadığı məlumdur. Amma Yuna bu tərəfi barədə susmağa üstünlük verir. 12 yaşında S.M. Entertainmentin 2002 ildə olan dinləməsini, açıq dinləmədən keçmişdi. Yuna WAX «Please» mahnısını ifa etmişdi, Britney Spears «Oops..! I did it again» mahnısı və BoA «Valenti» mahnısı altında rəqs etmişdi. Bundan sonra aktyorluq sənətini, ifaçılığı və rəqsi öyrənərək məşqlərə başladı. Yeddi illik məşqdən sonra Girls' Generationda çıxış etdi.
Yuna 2009-cu ildə Daeyoung liseyini qurtardı. 24 fevral 2015-ci ildə Dongguk universitetini "Teatr və musiqi" ixtisası üzrə qurtardı.
Aktyorluq karyerası
Aktrisa kimi 2007-ci ildə «9 Ends, 2 Outs» serialında çıxış edib. Bu Girls' Generation qrupunda çıxış etməzdən əvvəl olub. 2008-ci ildə aktrisa adını aldığı "Taleyimsən/You Are My Destiny" serialından ilk baş rolunu aldı. Serial 40 %-li reytinq vuraraq çox uğurlu olmuşdu, Yuna isə Sae-byuk roluna görə bir çox mükafatlar almışdı. 2009-cu ildə Yuna aktyor Kwon Sang-woo ilə birlikdə Cinderella Man (신데렐라맨) serialına çəkildi Bu serialdan sonra Yuna fasilə verdi aktrisalıq karyerasına - qrupu Girls' Generationla birlikdə tanıtımlar ilə məşğul idi. 2011-ci ildə Yunanın aktyor Jang Geun Suk ilə birlikdə Sevgi Yağışı/Love Rain serialında iştirakı açıqlanmışdı. Serial 26 mart 20012-ci ildə KBS kanalında yayımlandı. Serial dünyanın 15 ölkəsində satılmışdı. Yoona 2013 ildə dekabrında KBS2-nin Baş Nazir və Mən/Prime Minister and I romantik komediya serialında Lee Beoum-soo ilə birlikdə çəkilmişdir. Serial aşağa reytinqlər aldı amma buna baxmayaraq Yunanın aktrisalığı qeyd edilən idi. Lee Beoum-soo "Aktyor məntiqi yolu ilə getməlidir, yalnız özünü başa düşəndə, tamaşaçılar da onu başa düşə bilər. Yuna ağıllıdır və çox yaxşı işlər görüb. Bir aktrisa kimi onun yolunu gözləyirəm; Eyni zamanda, onu alqışlamaq istəyirəm". 2014-cü ildə KBS2-nin Cantabile Tomorrow qadın baş rolu seçilmişdi amma koreya-çin Goodbye Ani romantik komediyasında oynamaq üçün imtina etdi. O, 2015-ci ilin fevralında Dongguk Universitetini bitirib, buraxılış mərasimində ömürlük nailiyyət mükafatı alıb. Girls' Generation qrup yoldaşlarından Seohyun həmin universitetə olunub. Elə həmin ildə çəkilən Wu Shen Zhao Zi Long adlı Çin filmi, il sonralarına doğru yayımlanacağı gözlənilir.
Tv-Şou
Yuna Yoon Sang-hyun, Kim Won-hee, Ji Sang-ryeol, Shin Bong-seon, Jang Dong-Min, Super Juniordan Kim Heechul, 2AMdan Jo Kwon və 2PMdən Ok Taecyeon ilə birlikdə Family Outhing Season 2-nin daimi iştirakçısı idi. Proqram 5 ay efirə çıxdı, sadəcə 17 seriya çəkilmişdi.
Yuna bir çox şou və verilişlərdə iştirak edib.
Yuna aparıcı olub: və bir neçə konserlərdə.
Model
Hələ çıxış etməzdən Yuna TV və jurnallarda olan reklamlar sayəsində yaxşı tanınırdı əyləncə sənayesində. Girls' Generationla reklamları ilə yanaşı Clean & Clear, YeJiMin Pad, Innisfree Cosmetics, S-Oil, Eider, Ciba Vision DAILIES и FreshLook Contact Lenses kimi markalarından üzü idi.
2008-ci ilin mayında Tiffany, Jessica və TVXQ qrupu ilə birlikdə Haptic Motion telefonlarının çəkilişlərində iştirak etmişdi. 20 mart 2008-ci ildə '08-09 F/W SFAA Seoul Collection — Lee Joo-Young Fashion Show' podium nümaişində iştirak edib. 2010-cu ilin aprelində Kvon Yuri, Seohyun və 2PM-dən oğlanlar ilə Caribbean Bay Aquaparkı üçün reklam çəkilişlərinə çəkilib. Reklam mayın ortalarında «Cabi Song» mahnısı ilə birlikdə yayımlandı.
Yuna və Rain, Kim Hee-Sun, Ji Jin-Hee, Ha Ji-won, Son Ye-Jin, Kim Hyun-Joong и Yunho kimi tanınmışlar Cartier LOVE kolleksiyası üçün model qismində idilər. Bütün qolbaq satışından olan vasitələr International Vaccine Institute (IVI) beynəlxalq təşkilatına getdilər.
Yuna 2010-cu ildən Li Minho ilə birlikdə Eider geyimlərinin modelidirlər. Bu reklamın çəkilişləri adətən açıq ərazidə aparılır.Так что Qayayadırmanmanı öyrənib, vertolyotla qarlı dağlara uçub, meşənin içindən keçib və qaçmaqla məşğul olub.
2012-cu Yuna və Jessica fərdi reklam layihələrinin 13 ədəd sayı üzrə ikinci yeri aldılar. Həmin vaxt Girls’ Generation qrup kimi 21 fəqrli reklamlar ilə birinci yeri aldıra. Onlar yeməyi, ətri, bəzək əşyalarını, çantaları,   Они рекламировали еду, парфюм, украшения, сумки, televizorları, yataqları və supermarketləri.
Yuna dəfələrlə fərqli jurnal fotosessiyalarında iştirak edib, onlardan bəziləri bunlardır:
Şəxsi həyat
1 dekabr 2014-cu ildə müğənni və aktyor Lee Seung Gi/Li Sinq Gi ilə görüşdüyü məlum oldu. (2013-cu ilin sentyabrında görüşməyə başlayıblar)
13 avqust 2015-ci ildə Yuna və Li Sınq Ginin ayrıldığı məlum oldu.
Rəsmi səbəb : Dolu cədvəl.
Aşıq İslam Yusifov
Aşıq İslam (İslam Qara oğlu Yusifov; ) — Azərbaycan aşığı, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi (1940).
Həyatı
Aşıq İslam 1893-cü ildə Nərimanlı kəndində anadan olub.
1937-ci ildə Gəncədə ilk dəfə olaraq aşıqlardan ibarət xor yaratmışdır.
Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü olmuşdur. Stalin haqqındakı mahnısı ilə məşhudur.
Aşıq İslam 1968-ci ildə Kirovabad şəhərində vəfat etmişdir.
Diplomatika
thumb|[[Jan Mabilonun 1681-ci ildə yazdığı De re diplomatica əsərinin səhifə başlığı|250px]]
Diplomatika (amerikan ingilis. Diplomatics; britaniya ingilis. Diplomatic ) - sənədlərin, xüsusən də tarixi sənədlərin kritik təhlilinə əsaslanan elmi disiplin. Sənəd yaradıcıları tərəfindən istifadə olunan konvensiyalara, protokollara və formullara diqqət yetirir və bunlardan sənədlərin yaradılması, məlumat ötürülməsi prosesləri və sənədlərin qeyd etməyi təklif etdiyi faktlar ilə reallıq arasındakı əlaqələri artırmaq üçün istifadə edir.
Bu sahə əvvəlcə kral və papa kilsələri tərəfindən verilmiş rəsmi nizamnamələrin və diplomların həqiqiliyini öyrənmək və təyin etmək üçün bir vasitə kimi inkişaf etmişdir. Daha sonra eyni əsas prinsiplərin bir çoxunun digər rəsmi sənəd və hüquqi sənədlərə, xüsusi məktublar kimi qeyri-rəsmi sənədlərə və ən son olaraq elektron qeydlərin metadatasına tətbiq oluna biləcəyi qəbul edildi.
Diplomatiya tarixin köməkçi elmlərindən biridir. Paleoqrafiya disiplininə bənzəsə də, qarışdırılmamalıdır. Əslində, texnikaları mətn tənqidi və tarixi tənqid ədəbi fənləri ilə daha çox ortaqdır
Glochidion tooviianum
(Glochidion tooviianum) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Periferik nitq aparatı
Periferik nitq aparatı 3 şöbədən ibarətdir:
Nəfəs şöbəsi
Nəfəs şöbəsinə ağ ciyərlər, bronxlar, traxeya köks qəfəsi daxildir. Tələffüz nəfəslə sıx əlaqədardır. Nitq, nəfəs vermə aktında baş verir.
Bu zaman hava axını eyni zamanda, həm səs yaradıcı, qaz mübadiləsi, həm də artikulyasiya funksiyası daşıyır. Danışıq zamanı nəfəs alma və vermə adi, susqunluq vəziyyətindən kəskin fərqlənir. Danışan zaman insanın nəfəs alması qısa, nəfəs verməsi isə sürəkli olur. Nitq tənəffüsünün daha bir fərqli cəhəti vardır ki, danışıq zamanı nəfəs vermədə qarın boşluğunun və qabırğalararası daxili əzələləri də iştirak edir. Bu nəfəs vermənin dərin və sürəkliliyi, səsli nitqin yaranmasını təmin edir.
Səs şöbəsi
Səs şöbəsi qırtlaq və səs tellərindən ibarətdir. Qırtlaq geniş qısa boru olub, qığırdaq və yumşaq toxumadan əmələ gəlmişdir. O, boyunun ön hissəsində yerləşir və irəlidən, yanlardan əllənir. Yuxarıdan qırtlaq udlağa, aşağıdan isə nəfəs borusuna (traxeyaya) keçir.
Qırtlaqla udlaq arasında qırtlaqüstü yerləşir. O, qığırdaq toxumasından əmələ gəlib, dilçək və ya ləçək formasında olur. Qırtlaqüstünün ön səthi dilə, arxa hissəsi isə udlağa doğru uzanır. Qırtlaqüstü udma hərəkətlərində aĢağı düĢüb qırtlağa girişi bağlayaraq oraya qida, tüpürcək və yad cisimlərin düĢməsindən qoruyan tıxac rolunu oynayır.
Qırtlağın içərisində onun girişindən bir qədər kənarda səs keçidi yerləşir. O, səs tellərindən yaranaraq adi tənəffüsdə geniş açılaraq bərabəryanlı üçbucaq formasını alır. bu zaman alınan və verilən hava axını səssiz həmin geniş səs keçidindən keçir. Səsin yaranması zamanı səs telləri yumulmuş vəziyyətdə olur. Nəfəsvermə nəticəsində hava axını həmin yumulmuş səs tellərinin büküşləri arasından keçərək onları bir qədər kənara itələyir. Səs telləri özünün elastikliyi və səs keçidini daraldan vəziyyətinə qayıdır. Beləliklə də, yumulma və açılma o vaxta qədər davam edir ki, səs törədən hava axınının təzyiqi dayandırılsın. Başqa sözlə, fonasiyada (səslənmə) səs tellərinin rəqslənməsi, köndələn istiqamətdə, yəni yuxarı və aşağıya deyil, daxilə və xaricə tərəf hərəkət edir. Nəticədə, səs tellərinin rəqslənməsi ətraf mühitə ötürülərək danışıq səsi kimi qavranılır.
Artikulyasiya şöbəsi
Səslərin formalaşaraq müəyyən şəklə düşməsində dil, dodaq, çənələr, yumşaq və sərt damaq, alveollar fəal iştirak edirlər. Bu üzvlər arasında dodaqlar, dil, yumşaq damaq və alt çənə daha mütəhərrikdirlər.
Artikulyasiyada ən əsas üzv dildir. Dil ön, orta, arxa olmaq üzrə 3 hissədən ibarətdir. Dilin ən mütəhərrik və fəal hissəsi onun ön hissəsidir. Dil böyük kütləvi əzələdir. Çənələrin yumşalmış vəziyyətində o ağız boşluğunu tamamilə tutur.
Burun boşluğu öz vəziyyətini dəyişmədiyi halda, dil, dodaq, yumşaq damaq pərdəsinin hərəkətindən asılı olaraq ağız öz vəziyyətini dəyişə bilir.
Aristid
Aristid  – Yunan-İran müharibələri dövründə Afinanın siyasi və hərbi xadimi.
Həyat və fəaliyyəti
Aristid təxminən e.ə. 530-cu ildə (və ya e.ə. 540cı ildə) Afinada anadan olmuşdur. Marafon döyüşündə 10 strateqdən biri olmuş, Salamin döyüşündə iştirak etmiş, Plateya döyüşündə yunanların başçısı olmuşdur. Delos ittifaqının təşkilatçılarından biri olmuşdur. E.ə. 467-ci ildə vəfat etmişdir.
Tədqiqat əsərləri
rus dilində
İlham Tahirov
Həyatı
8 iyun 1963-cü ildə Masallı rayonunun Miyankü kəndində anadan olmuşdur. SSRİ-nin 50 illiyi adına Azərbaycan Pedaqoji Xarici Dillər İnstitutunun (indiki Azərbaycan Dillər Universitetinin) ingilis dili fakültəsinin əyani şöbəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirib (1986). Yardımlı rayonunun Hamarkənd kənd orta məktəbində işləmişdir (1986-1990). Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Nəsimi adına Dilçilik İnstitutunun əyani aspirantı olub (1990-1993). “Azərbaycan dili” ixtisası üzrə namizədlik (1994), “Dil nəzəriyyəsi” ixtisası üzrə doktorluq (2008) dissertasiyası müdafiə etmişdir. Filologiya elmləri doktoru (2008), professordur (2019). Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Nəsimi adına Dilçilik İnstitutunda Ümumi dilçilik və dil əlaqələri şöbəsində kiçik elmi işçi, elmi işçi kimi çalışmışdır (1993-1996). AMEA Nəsimi adına Dilçilik İnstitu­tunun elmi katibi (1996-2013), Dilçilik İnstitutunda Qədim dillər və mədəniyyətlər şöbəsinin müdiri (2013--2014), Qədim dillər və mədəniyyətlər şöbəsində (2014-2016) və Hind-Avropa dilləri şöbəsində baş elmi işçi (2016-2019) kimi fəaliyyət göstərmişdir. 2019-cu ildən Dilçilik İnstitutunun Hind-Avropa dilləri şöbəsinin müdiridir.
Elmi fəaliyyəti
İlham Tahirov ümumi dilçilik, dil nəzəriyyəsi, dillərarası əlaqələr, funksional-semantik sahə, dialekt leksikası, toponimika, dil əlaqələri, qədim dillər və mədəniyyətlərin tədqiqi məsələ­lərinə həsr olunmuş 6 monoqrafiya və kitabın, 5 proqram, 100-dən çox məqalə və tezisin müəllifidir. Əsərlərində sahə nəzəriyyəsində funksional-semantik sahənin mərkəz-periferiya struktur tipinin müəyyənləşdirilməsi üçün tətbiq edilən diferensial əlamətlərə bir binar cütlüyün əlavə edilməsini təklif etməklə nəzəri fikri zənginləşdirmiş, Azərbaycan dilçiliyində dilin bütün səviyyələrində temporallığın (zaman münasibətlərinin) ifadəsini araşdıraraq, zaman münasibətlərini funksional-semantik sahə kimi təqdim etmiş, leksik və sintaktik temporallıq məsələlərini Azərbaycan dilinin materialı üzrə ilk dəfə olaraq tədqiq etmiş, leksik temporallıq sahəsinin struktur-semantik modelini qurmuş, Azərbaycan dilində dialekt və şivə səviyyəsində alınma sözlərin fonetik, qrammatik təbiətini və leksik-semantik xüsusiyyətlərini araşdırmış, qədim alınma sözlər layını aşkarlamışdır.
İlham Tahirovun elmi rəhbərliyi ilə 7 nəfər fəlsəfə doktorluğu dissertasiyası müdafiə etmiş, bir neçə nəfər fəlsəfə doktoru və elmlər doktoru proqramları üzrə dissertasiya işlərini davam etdirirlər. İlham Tahirov AMEA Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu Elmi Şurasının və Dissertasiya Şurasının, AMEA Rəyasət Heyətinin nəzdində Respublika Elmi Tədqiqatların Təşkili və Əlaqələndirilməsi Şurasının Dilçilik üzrə Problem Şurasının (2006-2009), Azərbaycan Respublikası Elmi Tədqiqatların Əlaqələndirilməsi Şurasının Dünya dilləri üzrə Elmi Şurasının, AMEA Rəyasət Heyəti yanında Terminologiya Komissiyasının Orfoqrafiya bölməsinin (2011-2014) üzvüdür. İlham Tahirov bir sıra monoqrafik tədqiqatların, kitabların elmi redaktoru, rəyçisi, elmlər namizədi və elmlər doktoru alimlik dərəcəsi almaq üçün təqdim edilmiş xeyli dissertasiya işinin rəsmi opponenti olmuşdur.
Pedaqoji fəaliyyəti
Azərbaycan Respublikası Yardımlı rayonu Hamarkənd orta məktəbində (1986-1990), Xəzər Universitetində (1994-1996), Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universitetində (1996-1998) Azərbaycan Müəllimlər İnstitutunda (2014-2016) işləmişdir. 2014-cü ildən-indiyədək Lənkəran Dövlət Universistet ində müqayisəli tipologiya, semantik sahə, ingilis dilinin leksikologiyası, üslubiyyatı, filologiyanın müasir problemləri fənlərindən mühazirələr oxuyur, magistrant və doktorantlara rəhbərlik edir.
Tərcüməçilik fəaliyyəti
İlham Tahirov tərcüməçilik fəaliyyəti ilə də məşğul olur. O, 1996-2000-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Xarici İqtisadi Əlaqələr Nazirliyinin, Azərbaycan Respublikası Gömrük Komitəsinin, Soros Fondu / Açıq Cəmiyyət İnstitutunun Azərbaycanda həyata keçirdiyi bir sıra layihələrdə tərcüməçi işləmiş, 2007-2010-ci illərdə “Windows Vista” əməliyyat sisteminin və Microsoft Office 2007 proqramlarının Azərbaycan versiyasının hazırlanmasında və tərcümə edilməsində iştirak etmiş, 2005-2007-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Rabitə və İnformasiya Texnologiyaları Nazirliyi ilə BMT-nin İnkişaf Proqramının (UNDP) Azərbaycandakı nümayəndəliyinin birgə həyata keçirdiyi layihə çərçivəsində «Dilmanc» azərbaycanca-ingiliscə maşın tərcüməsi sistemini hazırlayan işçi qrupun üzvü olmuşdur. İlham Tahirov metodika, hüquq, beynəlxalq hüquq və siyasətin fəlsəfəsinə dair ingilis və rus dillərindən tərcümə etdiyi 6 kitabın müəllifidir. Tərcümə etdiyi kitablar:
Şəki sarayı (film, 1965)
Məzmun
Film XVIII əsrin 60-cı illərinə aid Azərbaycan memarlıq abidəsi olan Şəki xanlarının sarayı ilə tamaşaçıları tanış edir.
1972 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
1972 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi — sayca 17-ci Avroviziya Mahnı Müsabiqəsidir. 1971 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Avropanın cırtdan ölkələrindən biri olan Monako Severinin ifa etdiyi "Un banc, un arbre, une rue" mahnısı ilə müsabiqədə ilk dəfə qalib gəlmişdi. Bu qələbənin ardınca 1972-ci ildə müsabiqəyə ilk dəfə ev sahibliyi etməli olan Monako knyazlığının şahzadəsi III Renye Monakonun maliyyə cəhətdən Avroviziya kimi böyük müsabiqəyə ev sahibliyi etməyə hazır olmadığını bəyan edərək, müsabiqəyə ev sahibliyindən imtina etmişdir. Müsabiqəyə ev sahibliyini Birləşmiş Krallıq dördüncü dəfə öz üzərinə götürmüşdür. BBC ev sahibi şəhər olaraq Şotlandiyanın paytaxtı Edinburqu seçmişdir. Beləliklə Avroviziya 1972 Edinburqda yerləşən Usher konsert zalında keçirilmişdir. Müsabiqə 1972-ci ilin 25 mart tarixində baş tutmuşdur.
18 ölkənin iştirak etdiyi müsabiqədə Lüksemburq təmsilçisi Viki Leandros ifa etdiyi "Après toi" mahnısı ilə Avroviziya 1972-nin qalibi seçilmişdir. Bu Lüksemburqun Avroviziyada üçüncü qalibiyyəti idi.
Ağdərəq (Horand)
Ağdərəq və ya Ağdərə  — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Miyanə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 86 nəfər yaşayır (18 ailə).
Coğrafi yerləşməsi
Əhər şəhristanının Horand bölgəsinin Diglə kəndistanında, Horand qəsəbəsindən 28 km cənubda, Əhər-Kəleybar avtomobil yolunun üstündə yerləşir.
Azərbaycan əlifbası
thumbnail|500x500px Azərbaycan əlifbası — Azərbaycan dilinin əlifbası. Azərbaycan Respublikasında latın qrafikalı, Cənubi Azərbaycanda ərəb qrafikalı, Dağıstanda isə kiril qrafikalı əlifbadan istifadə olunur.
Tarixi
Türk yazı tarixi Orxon əlifbasıyla başlasa da, Azərbaycan dilinin yazılması ərəb əlifbasının bir variantı ila başlanıb. Səlcuq və Səfəvi türkləri X əsrdən başlayaraq ərəb əlifbasını əsas tutmuş və ərəb-fars əlifbası vasitəsilə çoxlu əsərlər yaratmışlar.
Ərəb əlifbası Azərbaycan dilinə bütünlüklə uyğun olmasa da, keçmişdə bu əlifba vasitəsilə çox sayda dəyərli ədəbi və elmi əsərlər yaradılmışdır. Cənubi Azərbaycanda bu gün də azərbaycanlılar təkcə fars dilində təhsil aldıqlarına görə ərəb əlifbasını öyrənirlər. İranda Azərbaycan dilini latın alifbası ilə yazmaq, heç bir qanunda keçmədiyi üçün qəbahət kimi sayılır. İran azərbaycanlıları öz dillərində təhsil almadıqları üçün, yalnız Azərbaycan şifahi ədəbiyyatı ilə tanışdırlar.
Latın qrafikalı əlifbaya keçid
thumb|left|180px|19-cu əsrin ortalarında [[Mirzə Fətəli Axundzadə tərəfindən tərtib olunan yeni əlifba layihəsi. Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyi (Bakı)]] Azərbaycan dilində yazının latın qrafikasına keçirilməsi üçün ilk layihələr 19-cu əsrin ortalarında meydana çıxdı. Bu layihələrdən biri Mirzə Fətəli Axundzadə tərəfindən tərtib edilmişdi, amma layihə elə kağız üzərində də qaldı. Beləliklə, 1857-ci ildə Axundov ərəb əlifbasının islahatı ilə bağlı ilk layihəsini fars dilində yazdı, burada ərəb yazısının çatışmazlıqlarına işarə etdi və həll yollarını təklif etdi. 1863-cü ildə Axundov öz layihəsinə dəstək tapmaq məqsədilə İstanbula səfər etdi. Lakin Axundovun layihəsinin bəyənilməsinə baxmayaraq, "Əncüməni Daniş" Elmi Cəmiyyəti tərəfindən layihə rədd edildi. Cavabında Axundov “İslam əlifbasını tamamilə rədd etməyi, Avropa yazı sistemini qəbul etməyi və buna görə soldan sağa yazmağı” təklif etdi. Yeni bir layihə üzərində işləməsi nəticəsində Axundov Avropa sisteminə əsaslanan 42 hərfli (32 samit və 10 sait) yeni bir əlifba tərtib etdi. Axundov yeni layihədə həm ərəb əlifbasında mövcud olan hərfləri qorudu, həm də əskik saitləri əlavə etdi.
20-ci əsrin əvvəllərində Latın əlifbasına keçid məsələsi Azərbaycan ziyalıları tərəfindən dəfələrlə gündəmə gətirildi. Cəlil Məmmədquluzadə, Həsən bəy Zərdabi, Nəriman Nərimanov və başqaları ərəb əlifbasının dəyişdirilməsini müdafiə etdilər. 1919-cu ildə yeni əlifba hazırlamaq üçün Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Təhsil Nazirliyinin nəzdində bir komissiya yaradıldı. Abdulla bəy Əfəndizadənin təqdim etdiyi layihələrdən biri təsdiqlənərək çap olundu.
Əfəndizadənin əlifba layihəsi: a ä b c ç d e ë f g h i j k l m n n̈ o ö p q ƣ r s t u v w x y z ƶ '(apostrof)
Azərbaycanın bolşeviklər tərəfindən işğal edilməsi bu layihənin həyata keçirilməsinə mane oldu. Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası elan olunduqdan sonra Azərbaycan yazılarının latınlaşdırılması məsələsi yenidən aktuallaşdı. Uzun müzakirələrdən sonra 1922-ci ildə yeni əlifba təsdiqləndi və 1925-ci ildə ərəb əlifbası ilə paralel olaraq rəsmi istifadəyə verildi.
1922 əlifbası: Aa Bb Cc Çç Dd Ee Əə Ff Gg Ƣƣ Hh Ii bottom|x12pxbottom|x10px Jj Kk Ll Mm Nn ​​Ŋŋ Oo Ɵɵ Pp Qq Rr Ss Tt Uu Vv Xx Yy Zz Ƶƶ 6px5px '(apostrof)
thumb|1944-cü ilin aprelində [[Mehdi Hüseynzadənin latın qrafikalı əlifba yazdığı bir şeir]] 1926-cı ildən etibarən yeni əlifbanın təkmilləşdirilməsi ilə bağlı müzakirələr başladı. 1926-cı ilin mayında Azərbaycan Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin sədri Səməd ağa Ağamalıoğlu latın qrafikasına keçidi Şərqdəki inqilabın mərkəzi məsələsi elan edir. Nəticədə, 1933-cü ildə bəzi hərflərin stilini, bəzilərinin isə fonetik qarşılığını dəyişdirən yeni bir əlifba qəbul olundu. 1938-ci ildə latın qrafikalı Azərbaycan əlifbasından N̡ n̡ (sağır n) hərfi çıxarıldı.
1938 əlifbası: Aa Bʙ Cc Çç Dd Ee Əə Ff Gg Ƣƣ Hh Ii x9pxx6px Jj Kk Qq Ll Mm Nn ​​Oo Ɵɵ Pp Rr Ss Şş Tt Uu Vv Xx Yy Zz Ƶƶ '(apostrof)