cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
İran İslam İnqilabı
Antiimperializm
“İran” rejiminin antiimperialist ritorikası, çox diqqət cəlb etdi. Həqiqət isə onu göstərir ki, imperializmdən olan hərbi, iqtisadi, siyasi asılılıq, əvvəlkindən çox olmasa, az da deyil. İslam hakimləri göstərdilər ki, iqtidarda qalmaqdan ötrü, onlar yetərli qədər sözəbaxan, və gərəkli  qədər səxavətli ola bilirlər. İmperialist dövlətlər ilə şah rejimi arasında bağlanan bütün qeyri-bərabər və repressiv məxvi anlaşmalardan ancaq, biri xalqa məlum olan və ən çox nifrət doğuran anlaşma doğrudan da ləğv olunub. Amma bu anlaşmanın məzmunu da öz açıq və həqiqi işıqlandırılmasını hələ də gözləyir. Molla rejimi amerikan imperializminə dəstək üçün daha da artıq iş görüb. Eyni zamanda o 1921-ci ildə Sovetlərlə bağladığı, tam başqa məzmunlu, anlaşmanı ləğv edib. Milliləşdirdiyi bütün xarici kapitalın müqabilində, islam rejimi xarici şirkətlərə artıqlaması ilə kompensasiyalar  ödədi, baxmayaraq ki, həmin şirkətlər özləri “İrana” külli miqdarda  borclu  idilər. Eləcədə şahın xarici “dostlarına” verdiyi “borcları” –ından vaz  keçdi. Ancaq bunun məbləği 9 millyard dollar təşkil edirdi. O eləcədə ciddi surətdə, şahın ABŞ la bağladığı anlaşma əsasında, qabaqcadan ödənilmiş 20 millyardlıq silahın  haqqını geri tələb etmədi. Chase Manhattan Bank daxil olmaqla bir sıra amerikan şirkətinin  dözülməz tələblərini yerinə yetirərək, onların 3 millyard borc ödənişlərindən  vaz keçdi. Həmçin ehtimal olunur ki, təkcə Tehranda ABŞ səfirliyini işğal etdiyinə görə, “antikapitalist” Xomeyni 9 millyard dollar ödədi. Əsas imperialist ölkələrindən olan idxal, özünün əvvəlki dəyərinə qayıtdı. Ən çox hissəsi, maşınlar yox, xammal və yeyinti məhsulları olmaqla, indi o  artıq əvvəlki həcmin  90%təşkil edir. İmperialistlərlə birgə müəssisələr yenə çiçəklənir. İstisnasız olaraq, “İran” da istehsal olunan bütün istehlak məhsulları, şah dövründə  olduğu kimi,  beynəlxalq inhisarların lisenziyaları  ilə buraxılır. Dəyişən üstündəki yarlıqların adlarıdır. Xarici kapitalistlərin çoxu açıq deyirlər ki, “İran”-da yaranan tez və böyük gəlir imkanlarına sevinirlər. Müstəmləkəçilərin ölkəyə açıq müdaxiləsinə,   ancaq İraqla  savaşdan yaranan qeyri-stabil durum imkan vermirdi. Xomeyni rejiminin imperializmdən aldığı silahlardan asılılığı –indi hamıya bəlli bir faktdır. Amerika və Qərbi Avropa təchizatçılarından başqa, indi bu siyahıya İsrail, Cənubi Afrika və Cənubi Koreya da daxil olmuşlar. Bu gün o da məlumdur ki, hətta  “girovlarla bağlı böhran”  vaxtı da amerikan  silahının “İrana”  axını dayanmamışdı.
Beynəlxalq alyanslar
İran rejiminin xarici siyasətinin ən yaxşı indikatoru-onun beynəlxalq alyanslarıdır. Boş sərsəm ritorikanı qırağa qoysaq, rejimin hər beynəlxalq  addımı irticanı qorumaq məqsədi güdmüşdür. O açıq aydın, Türkiyə və Pakistana vahid antikommunist blok təklif etmişdir. İran rejimi artıq bu dövlətlərdən kürd və bəluç xalqlarının azadlıq mübarizəsinə qarşı istifadə edir. O bu iki amerikan imperializminin ən sadiq müttəfiqinə, şah dönəmində mövcud üç dövlət arasında olan ittifaqı  bərpa etmək  üçün, müəyyən  sərfəli, şirnikləndirici   ticari əlaqələr də təklif etmişdi. Öz ziddiyətli məqamlarına baxmayaraq“Nə Şərq, nə Qərb” siyasəti, İran rejimini siyasətini Yaxın Şərqdə imperialist güclərin maraqları ilə  yaxınlaşdığını göstərir. Buna baxmayaraq, İran bəzi xırda burjua millətçilərinin müəyyən qismi,  kommunizm və Sovetlərə qarşı nifrət bəslədikləri kimi, Qərbin “demokratik dəyərlərini” demokratiya daxil olmaqla  Şərqə yad hesab edirdilər, və Amerikanın regiona müdaxiləsinə qarşı çıxış edirdilər. Bu meyllərin nəticəsi olaraq, Böyük Şeytana(ABŞ)qarşı təbliğat, onun Yaxın Şərqdəki Səudiyə Ərəbistanında və bəzi başqa müttəfiqlərində amerika əleyhinə meyllərin artmasına səbəb olmuşdur. Ancaq bunu qlobal kontekstdə özünə manevr imkanı yaratmq  kimi dəyərləndirmək gərəkdir, lokal mənada isə bunun effekti birbaşa mürtəce və kapitalistlərin xeyrinə idi. Xomeyni rejiminin sonuncu antisömürgəçi örtüyü, regionda Amerikanın müttəfiqi və İsrailin marionetkası hesab edilən  İraqa qarşı “cihad” elan olunması idi. Ancaq bu savaş ən çox məhz ABŞ və İsrailin maraqlarına cavab verirdi, çünki həmin dövlətlər elə həmin bu  molla rejimini, ortaqlar vasitəsi ilə silah, sursat və onlara lazım olan ehtiyat hissələri ilə təchiz edirdilər. Amerikan imperializminin regionda mövcudluğu birbaşa bu savaşla bağlıdır. Xomeyni rejiminə görə ABŞ regionda dörd hərbi baza tikdi və əmirliklərdən olan müttəfiqləri ilə birlikdə Körfəzdə mütəmadi olaraq hərbi təlimlər keçirməkdədir. Savaş həm də, şahın devrilməsindən sonra, İsraili regionda ABŞ imperializminin  yeganə strateji müttəfiqi etdi. İranda burjua hakimiyyətin konsolidasiyası, İraqda isə BƏƏS-çilərin möhkəmlənməsi, savaşın iki mühüm nəticəsidir. İnsan və iqtisadi resursların məhv   olunması hər iki ölkəni olduqca  zəif duruma saldı, eyni zamanda imperialistlər bu durumdan  çox razı qaldılar. Buna görə də, savaşın davam etməsi üçün, hər iki tərəfi silah və sursatla təmin edirlər, ancaq heç birinə strateji üstünlük əldə etmək imkanı verilməyəcək. Savaşın dörd ili köklü surətdə regionda vəziyyətin ABŞ imperializminin xeyrinə dəyişməsinə gətirib çıxardı. Molla rejimi hal-hazırda onun əsas alətidir. Xomeyninin maraqları bu savaşda aydındır. Xalqın gücünü sosial problemlərdən yayındırararq, savaşa cəlb etmək. Sosial həyatın hərbləşdirilməsi, xalqın bütün qanuni tələblərini basdırmaq üçün bir bəhanədir. Rejim daxilində ən sinik fraksiyaların möhkəmləndililməsi, və ən vacibi isə,  bütün mümkün  mənbədən istifadə etmək məcburiyyəti adı ilə,  asılı kapitalist dövləti durumuna qayıtmaq niyyəti.
Əksinqilab “İran”-da
Yeni qurulmuş əksinqilab, faktiki olaraq inqilabdan doğdu. Bu 1979-cu il “İran” inqilabının xüsusiyyətidir. Məhz fevral üsyanına başçılıq edən qüvvələr indi, dövlətin total repressiv  mexanizmini təsis etdilər, və indi də “iran” brujuaziyasının və dünya imperialist qüvvələrinin əksinqilabi maraqlarını təmin  edirlər. Bunda heç bir şübhə olmamalıdır. İmperialistlər, qovulmuş fraksiyalar, əvvəlki diktaturanın daxili qüvvələri sadəcə olaraq indi əvvəlki  siyasəti dolayısı ilə, Xomeyni  vasitəsi ilə həyata keçirirlər, o isə “İran” da əksinqilabın lideri olaraq qalmaqdadır.
Buna görə molla rejimini, onun guya müstəmləkəçiliyə qarşı olduğuna görə dəstəkləmək, inqilabçılar üçün ciddi səhv olardı. Belə mövqeyin əsl məntiqi, qaçılmaz olaraq, həqiqi  və fəal olan  əksinqilab qarşısında təslimçilik olardı. İmperiazlimin devrilməsinə gedən həqiqi yol, bu rejimin devrilməsindən ona görə keçmir ki, bu sadəcə olaraq inqilabın qarşısını alıb, ona görə keçir ki, bu rejim birbaşa olaraq həmin bu müstəmləkəçi güclər tərəfindən təsis olunub, onlar tərəfdən hər cürə dəstəklənir və bəslənir.
İslam rejimi sadəcə olaraq, bir sıra başqa rejimlər kimi, milli-azadlıq mübarizsəi  nəticəsində iqtidara gələn  millətçi-burjua rejim deyil, ardıcıl olmasa da(öz sinfi xassiyətinə görə), “antisömürgəç”  qüvvədir; o faktiki olaraq Asiyada ilk dəfə  olmalı olan və nəticəsi fəhlə dövləti ola biləcək  inqilaba  qarşı çevrilmiş əksinqilabdır. Əgər kimsə bu əksinqilabi rejimin imperializmə qulluq etmədiyini iddia etsə, onda o bu rejimin imperializmə qulluq etmədiyini, bu rejimin imperializmə maneə olduğunu, və bu rejimdən həmin bu imperialistlərin xeyir götürmədiyini, və bu rejimin qlobal əksinqilabın “İrandaki” nümayəndəliyi olmadığını  sübut etməli  olacaq.
İddia etmək ki, “rejim inqilabdan yaranıb””, imperialistlər və monarxist burjuaziya   tərəfindən hələ  məğlub edilməyib, və deməli  “inqilab”  hələ də, olsun lap mutasiya olunmuş halda,  davam edir, bu rejimin bərqarar olmasının əksinqilabın ilk və bəlkə də həlledici  qələbəsi faktı kimi  nəzərə alınmaması olardı. Xomeyni fraksiyası buna başçılıq edirdi. Və indi, bu fraksiya əlində bütün iqtidarı cəməşdirdiyi halda, biz əminliklə deyə bilərik ki, əksinqilab qalib gəldi, və onun başçılığı inqilabdan çıxdı.
Və indi həm də tamamilə aydındır və sənədlərlə yetərli qədər təsdiq olunur ki, ali hərbi çevrələr, gizli polis, bürokratiya Xomeyninin ardınca fevral inqilabından çox əvvəllər getmişdi. Amerikan imperializmi şəxsən özü ali hərbi başçılar ilə burjua-klerikal idarəçilər arasında yaranmış ziddiyətləri həll etmək üçün işə qarışdı. Bundan başqa bir sıra iri burjuaziya nümayəndələrinin birbaşa Xomeyniyə, onun “idarəçiliyini” qurmaq üçün  maddi yardımını unutmamalıyıq. Hərəkatın kütləviliyini və radikallığını nəzərə alaraq, burjuaziya üçün inqilaba qarşı çıxmağın yeganə yolu bu inqilaba “qoşulmaq” idi. Bunu ancaq şaha qarşı hər hansı müxalif fraksiyalardan birini dəstəkləyərək etmək mümkün idi. Və məhz bu anda, böyük kütlə başında, siyasi səhnəyə Xomeyni çıxdı. Şiə ruhaniləri və özəlliklə Xomeyni fraksiyasının bu iş üçün niyə yaradığı yetərli qədər aydın məsələdir. Ruhanilər həmişə sinfi cəmiyəti və xüsusi mülkiyyəti qorumaq üçün yaxşı hazırlanmış, dövlətin vacib  institutu olub. Ən nəticədə şiə iyererxiyası, dövlətin ən əsas ideoloji dayağı idi. Xomeyninin özü 1953-cü il çevrilişi zamanı, hakim sinfə öz loyallığını sübut edən fraksiyanın təkindən çıxmışdı. Eyni zamanda o ən az nifrət doğuran dövlət aləti idi, çünki dayağı olduğu dövlətin rəsmi strukturunda təmsil olunmamışdı. Katoliklikdən fərqli olaraq onunla dövlət arasında həmişə məsafə saxlanılırdı. Özəlliklə bu “Ağ inqilabdan” sonraki kapitalist inkişafı dövrünə aiddir, onda ruhanilər ikinci dərəcəli səviyyəyə endirilmişdir. Məhz buna görə iyererxiya daxilində böyüyən fraksiya, şah rejiminə müxalifətdə olmağa məcbur idi. İndi isə bunu kütləvi hərəkata buraxılış vəsiqəsi kimi istifadə etmək olardı.
Burjua siyasi müxalifətinin şah dövründəki azad hərəkat imkanından məhrum olması ilə əlaqədar zəifliyini nəzərə alaraq, məscidlər və mollaların geniş şəbəkəsinə malik olan ruhanilər, narazı kütlələri kortəbii hərəkatını “təşkil” və kanalizə(yönləndirmək) etmək üçün qüvvətli partiyaüstü alətlə təmin etdilər. Ruhanilik həm də bir növ, gizli burjua proqramı ətrafında birləşmək üçün, kütlənin kobud radikal tələblərinə cavab verən,  bir növ populist ideologiyaya malik idi.
Kütləvi hərəkatın erkən çağlarında şəhər xırda burjua və kənd ünsürünün üstünlüyünü nəzərə alaraq, ruhanilərin “islam ədaləti”, “islam iqtisadiyyatı”, “islam ordusu” və “islam dövləti” çağırışları, dərhal istənilən  kütləvi bazanı tapdı.
Buna görə də Xomeyninin əksinqilaba tərəf əyilməsini, onun hakimiyyətə gəlmək niyyətlərinə uyğun olmadığını iddia etmək, ən azından indi  artıq millyonlarla “iranlıya” tam əminliklə  məlum olan faktı danmaq demək olardı. Həmçin  hakim siniflərin və onların  imperialist havadarlarının əvvəldən buna yardım etməsini inkar etmək, bu inqilabı hadisələrinin əsas  yönünü dərk etməmək kimi  anlanmalıdır.
Burjua fraksiyalar
Kütləvi çıxışlar üçün zəmin yaradan 1976-1978-ci illər siyasi və iqtisadi böhranı, ziddiyyətli faktorlar çeşidinin cəmindən ibarət idi. Bütünlükdə asılı kapitalist şah diktaturasına qarşı olan kütləvi narazılıq hərəkatı ilə yanaşı, burjuaziyanın öz daxilində çox dərin çatlar var idi ki, bunlar həm şahın tərəfdarları həm də əleyhidarları  arasında var idi.
Şah iqtidarına qarşı olan burjua fraksiyalar inqilabı böhranın yüksəlişi və dərinləşməsi  ilə tədricən  transformasiyaya uğrayırdılar: əvvəla kapitalist dövlətinin müəyyən müasirləşməsini ,şah ailəsinin mütləq hakimiyyətinin məhdudlaşdırılmasını, və şah dövlətinin içəridən islahat olunması  uğrunda “çağdaşçı” burjua elitası var idi. Bu islahatlar sonraki kapitalist inkişaf üçün gərəkli idi.
Bu fraksiya, hələ inqilabi böhrandan öncə, yeganə mövcud olan şahçı “Rastaxiz”(İntibah) partiyası daxilində formalaşmışdı. Bu fraksiya texnokratların və bürokratların üst təbəqəsində təmsil olunmuşdular, bundan başqa bu fraksiya amerikan istiblişməntinin nüfuzlu müəyyən hissəsinin dəstəyini almışdı. Böhran dərinləşdikcə bu fraksiya öz müxalifliyində daha da açıq mövqe tutmağa başladı. Bu fraksiya şahla siyasi alverdə, kütləvi narazılıq təhlükəsini bir alət kimi istifadə etməyə başladı. Xoveyda hökumətinin istefası və Amozeqar hökumətinin formalaşması, bu alverin nəticəsində şahın bu fraksiyaya güzəştə getməsi idi.
Ancaq kütləvi hərəkatın inkişafı, burjua sinfinin yeni müxalif nümayəndələrini ön plana çəkməkdə idi. Bu fraksiya yaxşı anlayırdı ki, böhran vəziyyətini nəzərə alaraq, şah diktaturası ilə ən az əlaqələrə malik burjua siyasətçilərə ehtiyac var. Heç bir başqa yolla o kütləvi hərəkatda hər hansı bir ciddi dəstəyə nail ola bilməzdi. Meyitin reanimasiyasını “milli cəbhə” adlandırdılar, və yaxın zamanlarda yaradılan burjua liberal qruplaşmaların(məsələn Radikal hərəkat) yüksəlişi bu tendensiya ilə bağlı idi. Şaha qarşı həmdə ənənəvi bazar ünsürü içində, bazarla bağlı orta və xırda burjuaziya(məsələn iri bazar tacirləri, ənənəvi sənayə sahələrinin orta və kiçik nümayəndələri) arasında var idi.
“Ağ inqilab” müəyyən dərəcədə bu ənənəvi qrulaşmaların da durumunu yaxşılaşdırmışdı, amma perspektiv baxımından, onlar xarici inhisarlarla bağlı əsas kütləvi istehsal və dövlətin dəstəklədiyi kapital yığımı  ilə əlaqəli deyildilər, və buna görə də siyasi mənada demək olar ki, tamamilə hakim siniflərdən kənarlaşdırılmışdılar.
Kütləvi hərəkat artdıqca, bu fraksiyanın alayı fraksiyalar qarşısında üstünlüyü görünməyə başladı.Bazar iqtisadiyyatının ənənəvi kanalları vasitəsi ilə, bu fraksiya şəhər xırda burjuaziyasını və onunla bağlı olan yoxsul şəhərli kütləsini cəlb edə bilərdi. Bu fraksiya həm də qüdrətli şiyə iyerarxiyası ilə çoxsaylı əlaqələrlə bağlı idi. “Ağ inqilabdan” sonra ənənəvi burjuaziya və şiyə ruhaniləri getdikcə daha da yaxınlaşırdılar. Burjuaziyanın 1953-cü il məğlubiyyətindən öyrəndiyi ən vacib dərs ondan ibarət idi ki, islam ideoloqiyasının və mollaların dəstəyi olmadan, özünün şaha və sollara alternativ kimi göstərən heç bir güc yetərli qədər kütləvi dəstəklə təmin oluna bilməz.
Bazarqan və Taleqaninin “Azadlıq hərəkatı” bu meyldə olduğunu göstərirdi. Bu partiyaya burjuaziyanın böhranı anında onu qurtarmaq şansı yarandı. Eləcə də Şərif Emaminin kabinetinin formalaşdırılması, şah rejiminə bu kabinetə getdiyi bütün güzəştlərdə bu fraksiyanı nəzərə almağa sövq etdi. Ancaq, özünü “Milli barışıq hökuməti” adlandıranlar, nə hər iki fraksiyanı qane edə, nə də tədricən geniş vüsət almaqda olan ümumi tətil ilə əlaqədar yenidən dirilən kütləvi hərəkatın qarşısını ala bilməzdi.
Bu məqamda Xomeyni çox rəğbət qazanmışdı, çünki görünürdü ki, o şahın devrilməsi tələblərində ardıcıl idi. Ancaq eyni zamanda o rejimlə sövdələşməyə hazırlaşırdı. Məhz həmin bu dönəmdə hakimiyyətdə olan qüvvələrin dəstəyi ilə, Xomeyni kütləvi hərəkatda öz “idarəçiliyini” möhkəmlədirdi. 1978-ci ilin sentyabrına qədər kütləvi hərəkata nəzarətə nail olunandan sonra, yuxarılarda kompromissə imkan yarandı. Amma buna kütləvi tətilin inkişafı mane oldu. Beləliklə, 1978-ci ilin sentyabrından 1979-cu ilin fevralına qədər, çox uğurlu ümumi tətil səbəbindən,  şah rejiminin getdikcə daha çox izolyasiyası, ordunun və polisin demoralizə olunması, kütlələrin radikalizaisyası və burjua cəmiyyətinin tam iflic olması ilə qeyd olunan, inqilab üçün   zəmin  hazırlanırdı.
Bazarqan hökuməti
Amerikan imperializmi və şahçı burjuaziyası, indi kütləvi hərəkata daha çox güzəştə getməyə hazır idilər. Şahın səhnədən getməsi və Bəxtiyar hökumətinin qurulması, özü-özlüyündə diktatura tərəfindən çox radikal güzəşt idi. Bununla, o dövrdə daha mqəbul görünən, islahatçı fraksiyanı gücləndirmək və beləliklə daha radikal fraksiyanı dilə gətirmək ümidi var idi. Ancaq kompromisslər zamanı artıq əldən verilmişdi. Kütləvi hərəkat artıq özünə yetərəli qədər inam qazanmışdı və şahın tamamilə getməsini tələb edən, əhval- ruhiyyə üstünlük təşkil edirdi. Bundan başqa şahla hər-hansı bir kompromissə getməyə hazırlaşan qüvvə, dərhal bütün kütləvi dəstəyi itirirdi, elə buna görə Bəxtiyar hökumətindən hətta Milli Cəbhədən üz döndərdi.
Bu Xomeyninin “barışmazlığını” izah edirdi. Bəxtiyarın mövqeyini mühakimə edərək(eyni zamanda o gizlin olaraq, Bəxtiyarla danışıqlar aparırdı), və kütləvi hərəkatı dəstəkləyərək, o eyni zamanda burjuaziyanın hər iki fraksiyası ilə danışıqlar aparırdı. Həmin fraksiyaların ən populyar fiqurlarına öz “idarəçiliyi” qəbul etməyə məcbur edirdi, beləliklə onun nəzarəti olmadan heç bir kompromiss danışıqlar mümkün deyildi. Hərbi çevrələr və imperialistlər də çox şeydən vaz keçməyə hazır idilər. Orduda narazılıq artırdı. Qəti şahçı qruplaşmalar Bəxtiyar hökumətini devirməyə hazırlaşırdılar. Bu tamamilə ordunun dağılmasına, onunla birgə isə burjuaziyanın hakimiyyəti saxlamaq ümidlərini puç edə bilərdi. Aydın oldu ki, Xomeyni ilə kompromissə nail olunub. Və bu doğrudan da belə idi. Tehranda bir tərəfdə Beheşti və Bazarqan, o biri tərəfdə isə ordu və məxfi polis başçıları arasında gizli danışıqlar başladı. Arbitr kimi amerikan nümayəndəsi general Xayzerin vəzifəsi, ordunun öz tərəfindən boynuna götürdüyü öhdəlikləri yerinə yetirməyinə nəzarət etmək idi. Karter müdiriyyətinin dəstəyi ilə hakim sinifin əsas təbəqələri, müxalifətlə hakimiyyəti bölüşdürməyə hazır idilər. Hakimiyyətin Bazarqan hökumətinə hamar keçidi ümidi var idi.
Bazarqan məqbul alternativ idi, çünki  hər iki burjua  fraksiyasından ibarət koalisyon hökumət formalaşdıra bilərdi və eyni zamanda sürətlə qüvvətlənməkdə olan Xomeyni idarəçiliyi  ilə sıx əlaqələrə malik idi. Xomeynidə belə dönüşü qəbul etdi, çünki bu onun ruhaniləri iqtidara gətirmək planını yaxşı gizlədirdi.
Ancaq Fevral üsyanı bu planlara daxil deyildi. Şaha sədaqətini saxlamış bəzi ordu rəhbərləri, ABŞ dəstəklədiyi kompromissə qarşı çıxıb, hadislərin gedişatını dəyişmək, hərbi çevriliş cəhdi etdilər. Bu dərhal kütləvi etiraz və üsyan doğurdu ki, Xomeyni əvvəl bunu dəstəkləmədi. Lakin sonra onun qüvvələri bu narazılığa qoşulmalı oldular, çünki əks halda onlar narazılığa nəzarət imkanını itirə və bununla da dövlət aparatının xilas üçün bütün ümidlərini birdəfəlik itirməli olacaqdılar.
Üsyanın yatırılmasının bir yolu var idi ki, bu da həmin üsyana “başçılıq” etmək idi. Hərbi rəhbərlik və bürokratiya Xomeyniyə və İnqilabi İslam Şurasına sadiq olmağa hazır idilər, çünki ancaq onlar bunları üsyankar kütlədən xilas edə bilərdilər. Beləliklə Bazarqanın, özlərinin adlandırdığı kimi müvəqqəti inqilabi hökuməti yarandı ki, bu hökumət Bəxtiyar hakimiyyətini yerinə gəldi. Xomeyninin xeyir-duası beləliklə, xalqın başı üzərindən, yeni kapitalist iqtidarının yaranmasını təmin edirdi. Beləliklə aydındır ki, özünü“İran inqilabının rəhbərliyi” adlandıranlar, lap əvvəldən yuxarıdan istifadə olunaraq sosial qüvvələrin nisbəti imkan verdiyi qədər,xalqın nailiyyətlərini dala atmaq üçün və burjua dövlət aparatını xilas etmək üçün, əksinqilbi burjua  siyasi alət rolunu oynayırdı. Hakim sinif hələ, siyasi repressiyalara əl atmaq iqtidarında deyildi.
Ruhanilər
Lakin Xomeyni bütün bu xidmətləri ikinci skripka rolunu oynamaq üçün etmirdi. O sadəcə olaraq bütün siyasi hakimiyyəti birdən almaq üçün daha əlverişli məqam gözləyirdi. O ruhanilərin elə bir fraksiyasını təmsil edirdi ki,  Musəddiq dövründən, şiyə iyerarxiyasının dövlətin həyatında  ən mühüm  rol oynaması üçün çıxış edirdi. Bu fraksiyanın 60-cı illərin əvvəlində gizli polis rəisinin iştirakı ilə iqtidara gəlmək cəhdi uğursuluqla nəticələnmişdi. İndi isə tarix elə bir çans yaratmışdı ki, burjuaziyanın indiki olduqca zəif məqamını  nəzərə almaqla, əldən buraxmaq  olmazdı. Sonuncular, təhlükəli məqamda özünü xilas etmək üçün, imperialist yiyələrinin icazəsi ilə, özü ruhanilərlə hakimiyyəti bölüşməyi təklif etmişdi. İnqilabdan sonrakını anlamaq üçün, ruhanilərin iqtidara gəlmək niyyətini nəzərə almadan anlamaq mümkün deyil.
Əvvəlcə ruhanilər lazım olan siyasi hakimiyyət alətinə malik deyildi. Xomeyni fraksiyası, heç şiyə iyerarxiyasında üstünlüyə malik deyildi. Klerikal rəhbərlərin çoxusu, ruhanilərin siyasi hakimiyyətdə təmsilçiliyinin əleyhinə idi. Mövcud dövlət idarəçilik siteminə də bel bağlamaq olmazdı, çünki onlar klerikallların hakimiyyəti üçün uyğun deyildi. Başqa bir çox səbəblərin içində, onu da nəzərə almaq lazımdı ki, bürokratiya özü klerikalların hakimiyyəti ilə razı deyildi. Hətta, burjua siyasətçilərinin içində ən “islamçı” hesab olunan,  baş nazirin özü, hər cürə ruhanilərin dövlətdə təmsil olunmaqlarının qarşı  idi. Beləliklə, hazırlıq dövrü lazım idi.
Xomeyninin birbaşa dəstəyi ilə, bu fraksiya əvvəlcə İslam Cümhuriyyət Partiyasını yaradtı. Bu sadəcə başqalarının sırasında daha bir partiyanın yaranması kimi qələmə verilirdi. Sonra bu partiya başqalarını sıxışdırıb, yeganə şah partiyasının yerini tutdu. Xomeyniçi mollaların şəbəkəsi vasitəsi ilə bu partiya, lazım olanda monarxist əksinqilabi qüvvələrə qarşı çıxmağa hazır və asayişi qorumaq məqsədi ilə, hökumətə yardım edə biləcək,  yerli komitələrin və pasdarların mükəmməl təşkilatını yaratdı.
Eləcə də, şah tör-töküntülərinin cəzası üçün, inqilabi islam məhkəmələri yaradıldı. Bu məhkəmələr tezliklə, onun qalan hissəsini xalqın qəzəbindən qorumaq məqsədi ilə, köhnə rejimin ən ifrat tərəfdarlarını edam etdirdi. İmam komitələri, islam məhkəmələri və pasdarlar ordusu tezliklə şahın repressiv aparatını əvəzlədi.
Zolgəran
Tarixi
Azərbaycan dilinin dialektlərində zol "gön parçası", zola isə "yoğun ağac, tir" mənalarında işlənir. Kəran toponimik termin olub "kənd" mənasını ifadə edir.
İran İslam İnqilabı
Ruhanilər
Bundan başqa Xomeyni həmdə, tezliklə dövlətin xarakterini təyin edən, ümuxalq referendumunun keçirilməsinə təkid edirdi ki: bu referendumda xalq ya monarxiyaya ya da islam cümhuriyyətinə səs verməli idi. Burjua xadimlərinin, donquldanmağına baxmayaraq, onlar bu tədbirə getməyə məcbur oldular, çünki əks halda Təsisatlar Məclisi çağırılmalı idi, bu isə burjua hakimiyyəti üçün bir çox təhlükələr törədə bilərdi. Beləliklə referendum keçirildi, və əlbəttə ki, çoxluq gözlənildiyi kimi islam cumhuryyətinə səs verdi. Mollalar bilirdi ki, kütlələr heç vaxt monarxiyaya səs verməyəcəklər! Belə də oldu, çoxluq islam cümhuriyyətinə səs verdi, və deməli Təsisatlar Məclisi, islam qanunlaraın arxalanan “ekspertlər”(xebreqan) şurası ilə əvəz olundu. Mollalardan ibarət, kiçik şura, gözlənilmədən, konstitusya elan elədi və baş ekspert kimi bütün diktator hakimiyyətini Xomeyniyə verdi.
Zolgəran
Əhalisi
Əhalisi 300 nəfərdir.
İran İslam İnqilabı
Ruhanilər
Vilayəti-fəqih maddəsini, burjua siyasətçilərin bütün narazılığına baxmayaraq, ABŞ səfirliyi qarşısında toplaşmış kütlənin antiimperilast hisslərini demoqocasına istismar edərək, mollalar sürükləyərək konstitusiyay dürtə bildilər. Kütlələrə elan etdilər ki, indi biz Böyük Şeytanın önündə duraraq bu islam konstitusiyasına səs verməliyik. 40 % səs toplamağına baxmayaraq qanun qəbul olundu.
Zolgəran
Coğrafiyası və iqlimi
Zolkəran kəndi Qarabağ düzündədir.
İran İslam İnqilabı
Ruhanilər
Beləliklə, Xomeyninin klerikal fraksiyası, bütövlükdə hakim sinfin maraqlarını ifadə edən dövlətin dağılmasının qarşısını almaq, inqilabı azdırmaq və yayındırmaq   məqsədi ilə, çeşidli burjua qruplaşmalarla əməkdaşlıq edərək, eyni zamanda bu burjua qruplaşmalar üzərində öz üstünlüyünü təmin etmək  və nüfuzunu artırmaq üçün, davamlı addımlar atmaqda idi. Öz fraksiya maraqları tələb edəndə, dövlətin iradəsindən yan keçmək üçün, kütləvi hərəkatda öz nüfuzundan istifadə edirdi. Amma o eyni zamanda öz repressiv aparatını da yaradırdı ki, o tədricən başqa fraksiyalarla rəqabəti öz xeyrinə həll edəndən sonra, dövlət aparatına inteqrasiya olmalı idi.
Zolgəran
Təhsil
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 16 fevral 2018-ci il tarixli Sərəncamı ilə Tərtər rayonu Zolgəran kənd 56 şagird yerlik modul tipli ümumi orta məktəbin quraşdırılması üçün 315 000 manat vəsait ayrılmışdır.
İran İslam İnqilabı
İnqilabi hərəkat
Xomeyniçi islamçı əksinqilaba baxmayaraq, şahın devrilməsindən sonra kütləvi xalq hərəkatı davam edirdi. Xomeyninin öz məqsədləri və niyyətləri olmaqlarına və onun burjua dövlətin xidmətində olmasına baxmayaraq, kütləvi hərəkatın genişlənməsinə və öz tələblərini irəli sürməsinə mane ola bilmirdi. Xomeyninin kütlələr üzərində mütləq nüfuzu-iran inqilabının növbəti əfsanəsidir.
Quadalaxara
Quadalaxara — Meksikada şəhər. Əsası 1542-ci ildə qoyulub. Əhalisi 1 494 134 nəfərdir (2010). İqlimi subtropikdir. Aqlomerasiya - 4 424 252 nəfər. Bir sıra xüsusiyyətlərinə görə şəhəri Ciudad de las Rosas ("Qızılgül şəhəri") adlandırırlar.
İran İslam İnqilabı
İnqilabi hərəkat
Xomeyninin, hətta onun öz nüfuzunun üsyandan sonraki pik nöqtəsi zamanında, heç bir azad seçkilərə getmək niyyətində olmaması, onun özünün bu əfsanəyə inanmamasına dəlalət edir. Əlbəttə ki, onun özünün kütləvi bazası var idi və bu bazanın nüvəsi başqaları içində ən təşkil olunmuş və kütlələrin ən fəal qismini təşkil edirdi, ancaq bütün bunlar o demək deyil ki, onun bazası bütün hərəkat deməkdir.
İnqilabi kütlələrin mütləq əksəriyyəti, şaha qarşı hansı səbəbdən çıxış etdiyini və  tələblərinin necə ödənilə biləcəyini bilirdi. İnqilabi tərcümə onların öz qüvvəsini və təşkilatlanmaq ehtiyacını göstərdi. Hətta  üsyandan öncə Xomeyninin rəhbərliyini güclə tabe ediləndə belə, onların öz planları var idi. Kütləvi hərəkatı, birmənalı olaraq Xomeyni barədə dolaşıq illüziya dolu düşüncələrdə olmasını iddia etmək, sadəlöhvlük olardı. Xomeyninin baxmayaraq, fəhlələr şuralar təşkil edirdi, o cümlədən imam komitələri tərəfindən təyin olunan, kapitalistləri və onların menecerlərini qovurdular. İnqilbi şuranın qərarını gözləmək tələblərinin əksinə olaraq, kəndlilər torpağı tuturdular. Yeni rejimin açıq repressiyalarına baxmayaraq, milli azlıqlar təşkilatlanmağa başladılar. Xomeyniyə birbaşa müxalif düşüncəli qadınlar, kişilərlə eyni hüquqlar uğrunda nümayişlərə çıxırdılar. “Liderlərin” tələləbələrin məşğələlərə qayıtmaq çağırışlarına baxmayaraq, onlar tədris binalarını zəbt edirdilər. Xomeyninin şəxsi müraciyətinə baxmayaraq, kütlələr silahlarını vermək istəmirdilər. Əskərlər yeni rejimin onların şuralarını buraxmaq cəhdlərinə müqavimət göstərirdilər, özbaşına olaraq ordunu köhnə zabitlərdən təmizləməyə başladılar.
Üsyandan artıq bir neçə həftə sonra, Xomeyni rejiminin təyin elədiyi hökumətə qarşı kütləvi nümayişlər keçirilirdi. Birinci sol 1 may nümayişi küçəyə 300000 artıq insan çıxarmışdı. Birinci aylar ərzində kütlələrə elə gəlirdi ki, Xomeynidən solda xalqa yaxın qüvvələr xalq mücahidləri və fədailəri ola bilər. Bu qruplar sürətlə kütləvi bazalarını artırıdılar ki, onlar artıq kütlələrin bəzi vacib dəstələrində xomeyniçilərin fəhlə sinfində olan tərəfdaşlarından çox olmasalar da, az da deyildilər. Hətta burjua liberal qruplaşmalarda öncə önəmli bazaya malik idilər. Beləliklə solların, şübhəsiz ki, kütləvi dəstəyi var idi. Rejimin bütün maxinasiyalarına baxmayaraq, indiyə qədər əslində heç vaxt çoxluğun dəstəyi olmamışdı. İlk prezident seçkilərindən başqa, islam rejiminin təşkil etdiyi bütün başqa seçkilər, elektoratın 60% tərəfindən boykot olunmuşdu. 1979-cu ilin yayına qədər Xomeyni məzlum millətlərin(yəni əhalinin əksəriyyətinin) və sıx məskunlaşmış Şimal bölgələrinin(yəni Azərbaycanın  bütün dəstəyini itirmişdi.  Red. Tərc.) kimi sənayə şəhərlərində Tehran, Əhvaz Xomeyniyə dəstək minimal idi. Tələbələr arasında yeni rejim ancaq 10-15 faizin dəstəyinə ümid edə bilərdi. Eyni durum aşağı ordu heyəti arasında idi.
Prezident Bəni Sədrin qovulmasından 6 ay öncə, xomeyniçi qüvvələrə qarşı çağırış edən qüvvələr Tehranda nümayişə 2 mln. adam çıxarmışdı, eyni zamanda Beheşti alternativ nümayişə 150000 adam çıxara bilmişdi. Xomeyni öz antiamerika demoqoqiyasının zirvəsində, yəni Məclisə seçkilərin birinci mərhələsində,  seçki məntəqələrinin nəzarət altında olmasına və bütün manipulyasiyalara baxmayaraq, sollar müstəqil surətdə 1,5 mln səs toplaya bilmişdilər.(Buna mücahidlərin də 2 mln. səsini əlavə etmək olar). Kütlələr doğrudan da Xomeyni barədə illüziyaya malik idilər, amma bu çox çəkmədi, və heç vaxt bunu mübarizələrdə iştirak etmiş xalqın əksər qatları barədə demək olmazdı; hətta rejimin özü belə boynuna almağa məcbur idi ki, o fəhlələrin, yoxsul kəndlilərin, qadınların və milli azlıqların əksəriyyətinin və sairənin, dəstəyinə ehtiyacı var idi.
Kütləvi hərəkatın parçalanması
İnqilbaı hərəkatın zəifliyinin başqa səbəbləri var idi, və məhz onda idi ki, o dərhal Xomeyni rəhbərliyinə münasibətdə ikiyə haçalandı. Nəticə etibarı ilə, iki paralel xətt gəlişirdi, inqilabi xalq qalxınması, və Xomeyni başçılığı ilə islan əksinqilabı. Sonuncusu yaxşı təşkil olunmuşdu, nəinki köhnə rejimə, eyni zamanda inqilabi qüvvələrə qarşı səfərbər olmuş   dövlət aparatının yardımına malik idi. Özəlliklə, prosseslər arasında sərhədlər hələ aydın olmayan, həlledici erkən mərhələlərdə, inqilabi kütlələr onların arasında yaranmış təcridşiliyə  lazımı dirəniş göstərə bilmədilər. Sol qrupların bu sorunda qırılması, çox şeydən xəbər verir.
Xomeyni fraksiyası şaha qarşı özəl şüarlar çıxaranda, sollar etiraz etmədilər.Xomeyni öz Müvəqqəti hökumətini təyin edəndə, fədailər, mücahidlər, Tudə və bir sıra başqa qruplar onu dəstəkləyirdilər. Yeni yaranmış islam məhkəmələri gizli iclaslarında şah rejiminin bəzi nümayəndələrinə qarşı ölüm hökmləri çıxaranda sollar bunu alqışlayırdılar. Rejim” rədd olsun qərb fahişələr(siq)”şüarı ilə, qadın hüquqlarına hucum etməyə başlayanda, sollar bunu ikinci dərəcəli məsələ kimi, buna qarşı“qadın” sorunu kimi, etinasızlıq edirdilər. Mətbuat azadlığı təhlükə altına düşəndə, sollar dirənmədilər, çünki öncələr bu burjua  mətbuata aid edilmişdi. Ancaq tezliklə sol mətbuat da bağlandı.
İşçi sinfi yeni rejim tərəfindən hucuma məruz qalanda, bu “islam şuraları” adı altında baş verirdi. Xomeyniçi rəhbərliyi altında radikallaşan işçi mübarizlərinin bir çoxu, anlaya bilmirdilər ki, nə baş verir. Onlar bu hucumlara, işçi sinfinin öz daxili hərc-mərcliyi üzündən qarışmırdılar. Vaxtı ilə “vahid” kütləvi işçi hərəkatı barədə xatirələr hələ sağ idi. İslam Cümhuriyyət Partiyası tərəfindən təşkil olunan başkəsən dəstələri nümayişçilərə hucum etməyə başlayanda, buna “dirənişin” ən yayılmış  tətbiq forması, “Qələbənin sirri birlik və yekdillikdədir!” şüarlarının səsləndirilməsindən ibarət idi. Bütün olanlardan sonra, onlar yenə də sadəcə olaraq, şaha qarşı mübarizədə iştirak edən insanlar olaraq qalırdı.
Sonra, xomeyniçi qüvvələrin əksinqilabi niyyəti hər kəsə məlum olandan sonra, artıq çox gec idi. Xomeyni bu vaxta qədər, öz kütləvi bazasının çox hissəsini artıq itirmişdi lazıin ortada qalan, effektiv təşkil olunmuş qüvvətli repressiya mexanizmi kimi daha yaxşı hazırlanmışdı. Bundan başqa Xomeyni fraksiyaları, heç vaxt öz hakimiyyətinin eroziyasının passiv müşahidəçisi olmayıblar. Onlar idarə etdiyi  dövlətin bütün  qüvvəsini,(nəzarətində olan KİV-lər, cümə namazları institutu, əmr qaydasında çağırılan nümayişləri), yayqın antiamerikaçı və antiimperialist təbliğatını təşviq etmək üçün istifadə edirdilər. Tehranda ABŞ böyük elçiliyinin zəbt edilməsi də bu üsulun ən yaxşı nümunəsi idi.
ABŞ baş elçiliyinin işğalı, Kürdüstandaki məğlubiyyətlərə və inqilabın üstünə ilk 8 aylıq yerimənin  qeyri-populyarlığının olduqca artmasına yaxşı örtüklə təmin edə bildi. Bütün məsuliyyəti Bzaraqna hökumətinin amerikapərəst siyasətinə üstünə yıxaraq, Xomeyni fraksiyası dövləti ələ aldı, mollalar ABŞ baş elçiliyi önündə şou nümayiş etdirməklə kütlənin diqqətini həqiqi mübarizədən yayındırdılar. Öz müstəqil şuralar uğrunda mübarizə aparan fəhlələr, başqa fəhlələr tərəfindən işlərini atıb “casus yuvasının” qarşısına, “liberalların” son ifşalarını və Xomeyninin molla-tərəfdarlarını dinləməyə  getməyə məcbur ediləndə,  dirənmək elə də asan olmurdu.
Tədricən, addım- addım, ardıcıl hucum dalğaları ilə, kütlələr məğlub oldu və imamın rəhbərliyini qəbul etməyə məcbur edildi. İnqilabi kütlələrin heç bir rəhbərliyi və birliyi olmadığı halda, xomeynipərəst əksinqilabın qüvvələri, öz sərəncamlarında repressiya və kələkbazlıq alətləri olan, yaxşı təşkil olunmuş və yaxşı yerləşmiş  bir mərkəzdən yönləndirilirdilər. Bu mübarizənin nəticəsi məlum idi, xüsüsən də nəzərə alsaq ki, kütlənin marağını ifadə etməyə iddialı olanlar, faktiki olaraq əksinqilabın ruporları idi.
Xomeyninin kütləvi bazası
Xomeyninin öz bazasının sosial tərkibi, kütlələrin basılmasında və məğlub olmasında əsas faktor idi. Xomeyninin repressiv qüvvələri, əhalinin ən çox əzilən və imtiyazsız sosial qatlarından qidalanırdı. “Xomeyni əskərləri” əsasən kənddən gələn şəhər yoxsullarından və yoxsul duruma salınmış xırda burjua kəsimdən təşkil olunurdu. Şahın “Ağ inqilabının” nəticəsində, kəndən şəhərə böyük axın əmələ gəlmişdi, sənayələşmə bu kəndlilərin ancaq məhdud qısmını işlə təmin edə bilirdi. Sənayələşmə nəticəsində bu xırda burjua ünsür çox ağır duruma düşmüşdü və ailədaxili əməklə məşğul olmağa məcbur idi. Belə ailələrdə ortalama olaraq 7,6 üzv olurdu.
Belə qatlardan çıxanların çoxusu üçün, Hizbullahın quldur dəstəsinə üzv olmaq belə böyük sosial irəliləyiş idi. Yaraqlı pasdaran olaraq, belə adam “məhəllənin şahına” çevrilirdi. Çeşidli repressiv orqanlar tərəfindən “işə” cəlb olunmaq, onun üçün gedib“bütün imtiyazlı bütpərəstləri” cəhənnəmə göndərmək və buna görə müəyyən muzd almaq imkanı əldə etmək demək idi. Aydındır ki, islam rejimi belə ünsürlərin əksəriyyətinin həyatını yaxşılaşdıra bilmədi. Ancaq hər məhəllədən hətta bir neçə belə adamın irəliyə çıxması, başqaları üçün ümidverici olurdu. Bu qatlar, Xomeyni demoqoqiyasını kütlə arasına daşımaq üçün  uzun müddət fəal və fanatik ötürücü oldular.
Onların inqilabın tərəfinə cəlb olunmasının yəganə yolu, onların tələblərinin yerinə yetirilməsi üçün daha yaxşı yolun olmasını göstərmək idi. Bu qaçılmaz olaraq, müstəqil təşkilatların yaradılmasına, və onların kapitalist dövlətlə mübarizəsinə  gətirib çıxaracaqdı. Bu həmin bu qatlardan çıxa bilməzdi. Onlara nümunə göstərmək gərək idi. Və buna qadir yeganə sinif, inqilabi proletar partiyanın başçılıq etdiyi, işçi sinfi idi. Əgər işçi sinfi dövlətə müqavimətdə və öz durumunun yaxşılaşdırılmasında kütləvi hərəkatda təşəbbüsü öz üzərinə götürsəydi, onda o bu təbəqələrə də yol göstərmiş olardı. Onların Xomeyninin alində alət olması üçün  heç bir obyektiv sosial səbəb yox idi. Xüsusi ilə əgər işçi sinfi onların iş və yaşayış yeri tələblərini dəstəkləsəydi.
İnqilabi partiyanın yoxluğu
“İran” inqilabının məğlubiyyətinin əsas səbəbi, şübhəsiz ki, avanqarda çatdırılası, inqilabi proqramı və strateqiyası olan, inqilabi proletar partiyasının olmamasında idi. Hətta hər hansı, olsun lap təhrif olunmuş formada proqramı olan və inqilabi kütləni aydın, ardıcıl perspektiv ilə təmin edən bir nüfuzlu inqilabi təşkilat yox idi.
“İran” inqilabının əsas dərsi o fakstın təsdiqindən ibarətdir ki, əgər belə təşkilat hər hansı inqilabi təlatümün başlamasından öncə olmayıbsa, onun birbaşa inqilabi prossesin başlamasından sonra yaradılması olduqca az ehtimal olunan  və bəlkə də imkansızdı. İnqilabi böhranın gəlişmə sürətini, geriyə qalmış ölkələr içində nisbətən gəlişmiş ölkələrin içtimai-sinfi münasibətlərinin və birliklərin gəlizliyini, və burjua qaydaların nisbi gücünü nəzərə alaraq, bilavasitə inqilabdan doğan inqilabi qüvvələrə, əgər onlar öncədən kök atmayıblarsa və kütlə ilə ənənəvi əlaqələrlə bağlı deyillərsə, olduqca çətin olacaq.
Asif Usubəliyev
Asif Adil oğlu Usubəliyev — siyasi elmlər üzrə fəlsəfə doktoru, Siyasi Elmlər üzrə Müdafiə Şurasının üzvü, Mədəniyyət üzrə Elmi-Metodiki Mərkəzlərin Rəhbərləri Beynəlxalq Şurasının sədri, Mədəniyyət üzrə Elmi-Metodiki və İxtisasartırma Mərkəzinin direktoru ;
İran İslam İnqilabı
İnqilabi partiyanın yoxluğu
İnqilabın ilk bir neçə ayında, inqilabi proqram uğrunda mübarizə aparan, hətta sürətlə nüfuzunu və gücünü artıran inqilabi dəstəciklər var idi. Lakin hadisələrin gedişatına təsir etmək üçün, bu olduqca az idi. Hər repressiya dalğası və siyasi durumun qəfil dəyişməsi ilə belə inqilabi qrup qazandığının çox hissəsini itirirdi. Rejimin ilk açıq hucumları isə təslimçi, opportunist meyllərə yol açdı. Birinci il ərzində az qala bütün inqilabi qruplarda parçalanmalar əmələ gəldi.
Asif Usubəliyev
Həyatı
Asif Usubəliyev 1978-ci ildə Qazaxıstan Respublikasının Çimkənd şəhərində anadan olmuşdur. 2000-ci ildə Bakı Sosial İdarəetmə və Politologiya İnstitutunun Politologiya ixtisası üzrə məzunu olmuşdur. 2000-2002-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasının Siyasi idarəetmə fakültəsinin Milli təhlükəsizlik və siyasi strategiya ixtisası üzrə magistr təhsili almışdır. O, 2002-ci ildə AMEA-nın Fəlsəfə və Siyasi Hüquqi Tədqiqatlar İnstitutunun doktorantı olmuş və 2005-ci ildə müdafiə edərək Siyasi elmlər üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsini qazanmışdır.
İran İslam İnqilabı
İnqilabi partiyanın yoxluğu
İnqilabi dövrlərin, dönəmində kütləvi təşkilatların inkişafı mümkün olmayan uzun müddətli ciddi repressiyalar ilə əvəz olunan, “İran” kimi ölkələrdə, kütlələrə siyasi və təşkilatı rəhbərlik təklif edən təşkilatın olması, xüsusi ilə önəmlidir. İnqilab başlamazdan öncə kütləvi hərəkatda bazası olmayan heç bir təşkilat, kütlələrin təşkilatlanması üçün qüvvələrini yetərli qədər sürətlə inkişaf etdirə bilməz. Şah rejimi ilə mübarizə aparan yarıstalinçi fədailər və heoradikal burjua mücahidlər, tezliklə böyük ölçülü kütləvi təşkilatlara çevrildilər. Lakin onların heç birində inqilabi rəhbərlik inqilabi strateqiyaya əsaslanmırdı. Onların heç biri, iran inqilabının əsl dinamikasını anlamağa qadir deyildi. Sonda ikisi də inqilab xəyanət ilə qurtardılar. Birincisi, moskvapərəst Tudə partiyasının sinfi kollaborasionist siyasətinin qurbanı oldu, ikincisi isə burjua liberal müxalifətinin tərkibinə öz mənşəyinə qayıtdı.
Asif Usubəliyev
Həyatı
Əmək fəaliyyətinə 2005-ci ildə Fəlsəfə və Siyasi Hüquqi Tədqiqatlar İnstitutunun Aksiologiya şöbəsində başlamış, daha sonra 2006-ci ildən 2015-ci ilədək Mədəniyyət Nazirliyində məsləhətçi, aparıcı məsləhətçi vəzifələrində çalışmış və Elm sektorunun müdiri vəzifəsinə qədər yüksəlmişdir. Nazirliyin müvafiq əmri ilə 2015-ci ildə Mədəniyyətşünaslıq üzrə Elmi-Metodiki Mərkəzə direktor təyin olunmuş və 2018-ci ilin sonunadək bu vəzifəni icra etmişdir. Mərkəzə 3 il ərzində rəhbərlik etdiyi müddətdə 64 regionun 56-da 700-dək yerli və beynəlxalq, o cümlədən təlim, seminar, festival, müsabiqə, debat, ustad dərsi, konfrans, forum və digər tədbirlər həyata keçirilmişdir. Bu dövrdə 11-i yerli, 8-i beynəlxalq olmaqla ümumilikdə 19 mədəniyyət, elm və təhsil müəssisəsi ilə əməkdaşlıq memorandumu imzalanmış, birgə müxtəlif səpkili fəaliyyət istiqaməti müəyyən edilərək icra olunmuşdur. Son 3 ildə Mərkəzdə mədəniyyət sahəsinin bütün istiqamətləri üzrə 78 metodiki vəsait hazırlanaraq mədəniyyət müəssisələrinə təqdim edilmişdir. Bununla yanaşı, o, müxtəlif vaxtlarda Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyası, Azərbaycan Dillər Universiteti və Qərb Universitetində baş müəllim vəzifəsində çalışmışdır.
İran İslam İnqilabı
İnqilabi partiyanın yoxluğu
İran inqilabının təcrübəsi bir daha sübut etdi ki, bizim dövrün inqilabi rəhbərliyi fəhlə sinfinin hakimiyyət qazanmaq strateqiyasını ardıcıl olaraq müdafiə etməsə, o qaçılmaz olaraq irtica düşərgəsinə düşəcək. İnqilabi xəyanət, iran inqilabının fatehəsi idi. Antikapitalist proletar strateqiyasız, burjua əksinqilabla kompromisslər qaçılmaz idi.
Asif Usubəliyev
Həyatı
Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 16.11.2018-ci il tarixli, 487 nömrəli qərarı ilə Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin tabeliyində olan Mədəniyyətşünaslıq üzrə Elmi-Metodiki Mərkəz və Respublika Mədəniyyət Müəssisələri İşçilərinin Hazırlıq və İxtisasartırma Mərkəzi ləğv edilərək, onların əsasında Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin tabeliyində Mədəniyyət üzrə Elmi-Metodiki və İxtisasartırma Mərkəzi yaradılmışdır. Yeni yaradılan Mərkəzə Asif Usubəliyev direktor təyin edilmişdir.
Azərbaycan Respublikası Milli Ordusunun ehtiyatda olan Leytenant rütbəli zabitidir.
İran İslam İnqilabı
İnqilabi partiyanın yoxluğu
Məzlum və istismar olunan zəhmətkeş kütlənin öz tərəfinə çəkməyin bir yolu varsa o da proletariatın ancaq özünün, hərəkəti ilə burjuaziyanı məğlub etməsinin mümkünlüyünü göstərməkdən ibarətdir. İran solları isə, aydın təsvir olunan sinfi mübarizəni kısırlaştıraraq və çeşidli xırdaburjua və burjua qatlara və demokratik respublika tərəfdarlarına kompromiss təklif edərə, Xomeyninin kütləvi bazasını qazanmağa çalışırdılar.
Asif Usubəliyev
Həyatı
Asif Usubəliyev bugünədək 500-dən çox elmi-analitik və publisistik məqalənin müəllifi olmuşdur. Bir çox yerli və beynəlxalq tədbirlərdə məruzəçi, təşkilat komitəsi və moderator kimi iştirak etmişdir.
AMEA-nın Fəlsəfə İnstitutunun nəzdində fəaliyyət göstərən Siyasi Elmlər üzrə Müdafiə Şurasının üzvüdür. Eyni zamanda, Mədəniyyət üzrə Elmi-Metodiki Mərkəzlərin Rəhbərləri Beynəlxalq Şurasının sədri, habelə bir çox elmi tədqiqat xarakterli yerli və beynəlxalq işçi qruplarının rəhbəri və üzvüdür.
Səccad Şahbazzadə
Səccad Şahbazzadə (,  1990 23 yanvar, İran, Ərdəbil) - azərbaycanlı peşəkar futbolçudur. Karyerası ərzində Saypa, İstiqlal, Alanyaspor, Neft Tehran, Qətər SC, Sepahan kimi klublarda oynamışdır. 2018-ci ilin may ayından Sepahanda oynamaqdadır.
Gənclik dövrü
Futbolla ilk dəfə doğulduğu Ərdəbil şəhərində məşğul olmağa başlamışdır. Uşaq yaşlarında İnter Kampus proqramının Ərdəbildəki akademiyasına qəbul edilmişdir. 14 yaşında Ərdəbilin Zob Ahan Ərdəbil futbol komandasına keçmişdir.
Saypa
Səccad Şahbazzadə 2010-2014-cü illərdə Saypa komandasında karyerasını davam etdirmişdir. Bütün oyunlar daxil olmaqla burada 9 dəfə fərqlənməyi bacaran Səccad 2014-cü ildə İran futbol liqasının nə güclü komandalarından olan İstiqlala transfer olmuşdur.
2014-2015
İstiqlal komandasına 2014-cü ildə qoşulmuşdur. Deput oyunun isə İstiqlalın 2-1 qazandığı İstiqlal-Rah Ahan oyunu olmuşdur. İlk Tehran derbisini 23 noyabr 2014-cü ildə oynamışdır. Onun komandası 2-1 məğlub olmuş və komandasının yeganə qolunu da Səccad vurmuşdur. Həmin mövsüm 12 qol vuran Səccad İran liqasında Eder Lusiano dan sonra ən çox qol vuran oyunçu olmuşdur.
Alanyaspor
Səccad Şahbazzadə 2016-cı ilin 22 iyulunda Türkiyə Super Liqasında çıxış edən Alanyaspora keçmişdir. İlk debüt oyunu Alanyasporun Beşiktaşa 4-1 məğlub olduğu oyun olmuşdur. Start heyətdəki ilk oyununu 26 avqustda Antalyaspora qarşı oynamışdır. Həmin oyunda Alanyaspor 2-1 qələbə qazanmışdır. 25 dekabr 2016-cı ildə Alanyasporda ilk qolunu Qalatasaraya qarşı oyunda vurmuşdur.
2017-ci ilin yanvarında oynamaq üçün kifayət qədər şans qazana bilmədiyi üçün komandadan ayrılmışdır.
Dioskal
Dioskal — Macarıstanın Zala medyesində yerləşən kənd.
Səccad Şahbazzadə
Neft Tehran
İstiqlal komandasına transfer qadağasına görə keçidi baş tuta bilməyəndən sonra Neft Tehran komandasına keçmişdir. Kupok oyununun finalında Traktor Sazi komandasının qapısına qələbə qolunu vurmuşdur.
İstiqlal FK
İlk rəsmi oyununa açılış oyunu olan Sənət Neft komandasına qarşı keçirdi. Sezon boyunca müxtlif zədələr alan Səccad digər hücumcu Əli Qurbaniyə əsas komandadakı yerini uduzdu. Şahbazzadəyə yeni baş məşqçi Winfried Schäfer özünə yeni komanda tapmağı tapşırdı. 14 yanvar 2018-ci ildə onun müqaviləsi ləğv edildi.
Qətər SC
17 yanvar 2018-ci ildə Səccad Qətər komandası olan Qətər SC-ya transfer oldu. 2 gün sonra ilk rəsmi oyununa çıxdı və asistlə yadda qaldı. Lakin 13 gün keçdikdən sonra onun müqaviləsi ləğv edildi. Bunun səbəbi isə əvvəlcə məruz qaldığı zədələrin hələ də tam olaraq sağalmaması idi.
Sepahan FK
30 may 2018-ci ildən Sepahan komandasında çıxış edir.
Viktor Durnev
Viktor Vasilyeviç Durnev (14 avqust 1961-ci ildə anadan olub) Sovet və Rusiya idmançısıdır. İdman ustalığına namizəd (1976); SSRİ ağır atletika idman ustası (1977); Ağır atletika üzrə beynəlxalq dərəcəli SSRİ idman ustası (1982). PODA üzrə Poverliftinq atletlərində İdman namizədi (2015). Başqırdıstan Respublikasının görkəmli idmançısı (1997). "Podolskiy rayonuna 3-cü dərəcəli xidmətə görə" fəxri nişan sahibi (2003).
Uğurları
1977-ci ildə Viktor yeniyetmələr arasında SSRI çempionatında gümüş mükafata layiq görüldü. Bir il sonra o SSRİ çempionu adını qazandı. 1982-ci ildə ilsə artıq birdən qaldırma üzrə ölkə çempionu oldu. Eləcə də təkanla qaldırmada gümüş medalın sahibidir. 1982 və 1983-cü il SSRİ Kubokunun sahibidir. 1982-və 1978-ci il yeniyetmələr arasında ölkə çempionudur.
1982-1983-cü illərdə orta çəkidə SSRI və Dünya çempionu (birdən qaldımra). Pauerliftinq üzrə Rusiya çempionu (1998, 1999, 2001, 2002, 2003, 2016). Pauerliftinq üzrə Avropa çempionu (1999). VII Beynəlxalq spartakiadanın qalibi (1999). Belçika açıq çempionatının gümüş mükafatçısı (2000). Sidney paraolimpiya oyunlarının finalçısı (6 yer). Moskvada keçirilən açıq çempionatının qalibi (2001). Pauerliftinq üzrə Rusiya çempionatının gümüş mükafatçısı (2015). 2013-cü ildə keçirilən Rusiya çempionatının bürünc mükafatçısı. 2015-ci ildə keçirilən Moskva vilayəti üzrə pauerliftinq üzrə yarışımanın mütləq qalibi.
Münke xaqanın sikkələri
Münke xaqanın sikkələri - Monqol imperatoru Münke xaqanın hakimiyyəti illərində (1251 – 1259)dövriyyədə olan pul sikkələri.
Ümumi məlumat
AMEA Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyinin Numizmatika Fondunda qorunan,Monqol imperatoru Munqke qaan (1251 – 1259) dövrünə aid Təbriz dirhəmləri XIII əsrin I yarısına dair Azərbaycan zərbxanaları,eləcə də, həmin dövrün pul dövriyyəsi haqqında məlumat toplamağa yardım edir.
Səciyyəvi xüsusisiyyətləri
Üst tərəfinə altıguşəli sikkə möhüründə “qaan əl-adil” (ədalətli qaan), arxa tərəfinə “tovhid” ifadələri, zərbxana, hicri qəməri təqvimi ilə zərb ili olan bu sikkələrin zərbi, bəzi fasilələrlə, hicri 683 = 1284-cü ilədək davam etmişdir. Şəkil 1. NF 7935. Çingizilər. Təbriz, 652 = 1254 - 1255, d – 24-25 mm, 2,48 q
Tapılma yerləri
Azərbaycan Respublikası ərazisində aşkarlanan numizmatik tapıntılar, Çingizilər dövründə Təbriz, Gəncə, Laçın, Beyləqan, Kiran (Naxçıvan MR, Ordubadda yaşayış yeri) və d. zərbxanaların fəaliyyətini təsdiq edir.
Xoruzlu
Xoruzlu — Azərbaycan Respublikasının Tərtər rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Xoruzlu Tərtər rayonunun eyni adlı inzibati ərazi vahidində kənd. Qarabağ düzündədir. Oykonim kəngərli tayfa birliyinə daxil olan xoruzlu tirəsinin adı ilə bağlıdır. .
Əhalisi
Əhalisinin bir hissəsi 1949-cu ildə Dərələyəz mahalından deportasiya olunublar.
Canan Tolon
Canan Tolon (Canan Tolon) — türk rəssamı. Kalifornitanın Emerivill şəhərində yaşayır və işləyir. O, Türkiyənin müasir təsviri incəsənətinin önəmli rəssamlarından biridir.
Onun əl işləri qravüra, rəngkarlıq, rəsm, heykəltəraşlıq və quraşdırma kimi sənət növlərini özündə birləşdirir. Əsərləri Ankara, İstanbul, Kiyev, London, Los-Anceles, Nyu-York, Oklend və San-Fransiskoda keçirilən beynəlxalq sərgilərdə sərgilənib. Tolonun əsərləri müxtəlif milli və beynəlxalq kolleksiyalardadır və Türkiyə rəsm bazarında yüksək qiymətə alınır.
2010-cu ildə Canan Tolonun rəsmlərindən biri olan Qlyuk VI (2008) Türkiyədəki Sotbis hərracında xüsusilə seçilib. 2012-ci ildə "Art + Auction" rəssamı əsərləri ən çox toplanan 50 rəssamdan biri adlandırılıb. 2014-cü ildə Los Angeles Times icmalı qeyd edir ki, Tolonun rəsmləri "tanınan formalar axtarmağa meylimizi vurğulayır" və "həmçinin imicimizin pisləşən keyfiyyətinin şərhi ola bilər".
Bioqrafiya
Canan Tolon 1955-ci ildə İstanbulda anadan olub. O, uşaqlığını poliomielit xəstəliyinə görə Fransada keçirib. Canan Tolon “Keçmişsiz Gələcək” kitabında rəsmlərində və rəsmləri müşayiət edən məqalələrdə uşaqlığından və uzun illər müalicəsindən bəhs edib.