cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Məsuliyyətli hökumət
Hesabatlı hökumət konsepsiyası Britaniya imperiyası tarixində, xüsusən Kanada və Avstraliya kimi koloniyalarda mühüm yer tutur. Hesabatlı hökumət çərçivəsində bu koloniyalardakı qubernator seçilmiş parlamentin rəyinə uyğun qərar qəbul etməli idi. Xalqın seçdiyi məclis bu tətbiqin icrasından əvvəl məsləhət verə bilsə də, mərkəzi hökumətə cavabdeh olan qubernator bu tövsiyəni dinləmək məcburiyyətində deyildi.
Kanadada xalqa cavabdeh hökumət anlayışı 1830-cu illərdə İngiltərədəki hökumət formasını sevənlər tərəfindən, hakimiyyətin güclü, yerli elitaların əlində olması nəticəsində koloniyalarda yaranmış problemlərin həlli üçün təbliğ olunmağa başlanmışdı. Bu dövrdə Yuxarı Kanadada William Lyon Mackenzie və Aşağı Kanadada Louis-Joseph Papineau tərəfindən dəstəklənən Amerika tipli hökumət, “məsuliyyətli hökumət”dən daha radikal bir cərəyanı təmsil etmişdi. Durham qrafı John Lambton Nova Scotiyada, Joseph Howe Yuxarı Kanadada, Robert Baldwin isə İngiltərədə modelləşdirilən xalq qarşısında cavabdeh hökumət konsepsiyasını müdafiə etdi. Nova Scotiada Howe, Baldwin və Louis LaFontaine Kanada əyalətində məsuliyyətli hökumət səlahiyyətlərini əldə etmək üçün mötədil (mülayim) islahat partiyaları qurdular. Bu mandat əvvəlcə Yeni Şotlandiyaya 1848-ci ilin yanvarında, 1848-ci ilin növbəti aylarında isə Kanada əyalətinə verildi.
Sətif
Sətif və ya Setif — Əlcəzairin şimal-şərqində şəhər, eyniadlı vilayətin inzibati mərkəzi. Dəniz səviyyəsindən təxminən 1096 m yüksəklikdə yerləşir.
Şəhərin tikililərinin çoxusu Fransa müstəmləkəçiliyi dövrünə aiddir, lakin yaxınlıqda Qədim Roma dövründən qalma nekropol və Bizans qalasının xarabalıqları qorunub saxlanılmışdır. 2013-cü ilin məlumatına görə, şəhərin əhalisi təxminən 324 min nəfərdir.
İqtisadiyyat
Setifdə kimya, elektrotexnika, tikinti maternalları və yeyinti sənayesi müəssisələri var. Xalçaçılıq inkişaf etmişdir.
Nəqliyyat
8 may 2018-ci il tarixində Setifdə tramvay sistemi fəaliyyətə başlamışdır. 11 dekabr 1960-cı ildə 22,4 km uzunluğunda bir xətt açılmışdır.
Ayzeya Fayrbreys
Həyatı
Ayzeya Fayrbreys 21 noyabr 1999-cu ildə Avstraliyanın Viktoriya ştatında yerləşən Portland şəhərində aborigen ailəsində anadan olmuş və Yeni Cənubi Uels ştatında böyümüşdür. Avstraliya tamaşaçısı Ayzeyanı ilk dəfə Melburn şəhərində keçirilən musiqi yarışmalarından birində iştirakdan sonra tanımağa başlamışdır. O yarışmada qazandığı uğurdan sonra David Jaanz musiqi məktəbində yüksək təqaüd ilə təhsil almışdır.
2016: The X Factor
2016-cı ildə Ayzeya Fayrbeys Avstraliyanın 8-ci The X Factor musiqi yarışmasının dinləmələrinə qatılmış və Britaniya müğənnisi Adelin "Hello" mahnısını ifa etmişdir. İlk mərhələni uğurla adlayan Ayzeya növbəti beş həftə ərzində göstərdiyi möhtəşəm ifalar sayəsində yarışmanın final mərhələsinə adlamağa nail olmuşdur. Həmin ilin noyabr ayında baş tutan final gecəsində Ayzeya Avstraliyanın tanınmış müğənnisi Cessika Mauboy ilə birlikdə Aviçinin "Wake Me Up" mahnısını ifa etmişdir. Müğənni finalda eyni zamanda özünün "It's Gotta Be You" adlı ilk sinqlını ifa etmiş və nəticədə yarışmada qələbə qazanmışdır. "It's Gotta Be You" Avstraliya ilə yanaşı Yeni Zelandiya, Danimarka, İsveç və Niderland hit paradlarına da daxil ola bilmişdir.
2016-cı ilin dekabr ayında Ayzeyanın Isaiah adlandırdığı ilk debüt albomu işıq üzü görmüşdür. Isaiah Avstraliya albom siyahılarında 12-ci yerə yüksələ bilmişdir.
2017: Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
The X Factor Australia yarışmasındakı qalibiyyətindən sonra Avstraliyanın SBS telekanalı Ayzeya Fayrbeysin qitəni Ukraynanın paytaxtı Kiyevdə keçirilən 2017 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil edəcəyini elan etmişdir. Ayzeyanın müsabiqədə ifa etməli olduğu "Don't Come Easy" mahnısı elə həmin gün dinləyicilərə təqdim edilmişdir. Müsabiqənin yarımfinal mərhələsini uğurla adlayan Ayzeya finalda Avstraliyaya 9-cu yeri qazandırmışdır.
Saturnda ağ ləkə
thumb|290x290px|Saturnda ağ ləkə Saturnda ağ ləkə — Saturnu müşahidə edən astonomlar 1990-cı ilin sentyabr- oktyabr aylarında bu planetin atmosferində güclü hadisələrin şahidi oldular. ABŞ-da S. Uilber 25sm-lik teleskopla saturnun cənub ekvatorial zolağında parlaq ağ ləkə müşahidə etdi. Bir az sonra R. Tatum (ABŞ) söylədi ki, o, bu ləkəni daha kiçik 10sm-lik teleskopda da müşahidə edib. Nəhayət, bir neçə müşahidəçiyə əsasən bu törəmənin ölçüləri təyin olundu və onun böyük yarımoxunun 1700–1000 km planetin oxuna nəzərən fırlanma periodunun isə 10 saat 15 dəq 45-49 san olması müəyyənləşdirildi. Lakin 21 saatdan sonra ləkənin yarımoxlarının ölçüləri 20%-dək artdı. 4 oktyabrda ləkənin ölçüləri böyüyərək 240 uzunluq dairəsinədək uzandı və 10 oktyabrda isə uzanaraq Saturnun bütün diskini tutdu. Bundan sonra ləkənin yerinin dəqiq təyin etmək və izləmək çətinləşdi. Daha sonra O. Qonsales və V. Qonsales  /kanar adaları/  tərəfindən Uilber ləkəsinin olduğu yerdə ikinci ləkənin  meyfana çıxdığı söylənildi. Üçüncü və nisbətən daha böyük ləkə Saturnun şimal ekvatorial zolağının bütün enini tutdu. Belə oxşar hadisə saturnyn atmosferində 1876, 1903, 1933, 1960-cı illərdə baş vermişdir. 1933-cü ildə baş vermiş atmosfer fırtınası miqyasına görə bu hadisələrə oxşayırdı. 1990-cı ildə Saturnda baş verən hadisə Yerətrafı orbitdəki Habbl teleskopu ilə müşahidə olundu. Bir qrup alim fərz edir ki, Saturn atmosferində bu qeyri adi törəmələrin yaranmasına səbəb planetin atmosferinin dərin qatlarından güclü qaynar qaz püskürməsinin nəticəsidir/ olmasıdır. 1990-cı il 25 sentyabr tarixində ağ ləkələrin Saturn diskində yaranması kimi nadir hadisə bir çox astronomlar tərəfindən müşahidə edilmişdir. Bir qrup mütəxəsis Saturn diskində ağ ləkələrin yaranmasını belə  izah edirlər. Məlumdur ki, Saturn diskində detallar Yupiterinkinə nisbətən çox azdır. Bu Saturn atmosferinin yuxarı qatlarında aerozol örtüyünün /bərk hissəciklər/ və su, amiak damcılarından təşkil olmuş dumanın olması ilə əlaqədardır. Belə ki, aerozol və duman atmosferin aşağı qatlarındakı bulud örtüyünün detallarını gizlədir. Amma hərdənbir Saturnun atmosferinin aşağı qatlarında bulud törəmələri yaranır. Buna səbəb atmosferin dərin qatlarında suyun kondensasiyası və amiakın güclü şəkildə sublimasiyasıdır. Bu zaman güclü axın yaranır və xüsusi formalı aysberqlər yuxarıya qalxır və biz onları ağ ləkə şəklində görürük. Maraqlıdır ki, Saturnda belə ağ ləkələrin müşahidə edilməsi 30 ildən bir, yəni, Günəş ətrafında Saturnun dövr periodu müddətində planetin yay Günəş duruşu zamanı təkrarlanır. Planet yay Günəş duruşu nöqtəsində olduqda onun şimal  yarımkürəsində  Günəş enerjisinin qəbulu çoxalır və bu zaman ağ ləkələrin yaranması üçün şərait olur
Saturnda Böyük Ağ Oval olaraq da bilinən Böyük ağ ləkənin, Yupiter'in Böyük Qırmızı nöqtəsi, Yer teleskopları ilə görünən dövri fırtınalara bənzəyir. Ləkələr bir neçə min kilometr geniş ola bilər.
Kassini peykləri radio və plazma müdaxiləsi və ya "Böyük fırtına" fırtınası artması səbəbiylə, Şimali Elektrostatik Xurmayı kimi tanınan fırtınanın 2010-2011 nümunəsini təqib edə bildi.
Kassini məlumatları ağ buludda asetilenin itirilməsi, fosfin miqdarının artması və fırtınanın mərkəzində qeyri-adi bir temperatur düşməsi göstərmişdir.
Mövcudluq
Bu fenomen, Saturnun şimal yarımkürəsinin Günəşə ən çox yaxınlaşdığı zaman, 28.5 il fasilələrlə dövri olur.
Hall Saturnun fırlanma hesablanması üçün Böyük Ağ Ləkə istifadə təsviri.
1876 Böyük Ağ ləkə (GWS) çox xeyli idi və 60 mm kiçik dəliklərdə göründü. Əvvəlki qeydlərin zəif olub olmadığını və ya 1876 GWS teleskopik yaşının ilk nümunəsi olub-olmadığı məlum deyil. Bəziləri scriptin mümkün olmadığına inanırlar.
1992-ci ildə Mark Kidger üç əhəmiyyətli GWS nümunəsini ortaya qoydu:
1. GWSlər Şimali Elmi Meşələr (NTZ) və ya daha yüksək həddi ilə məhdudlaşdırılmış və ən azı Ekvatorial Əraziyə (EZ) məhdudlaşdırılan fırlanma dövründə istifadə olunur. Məsələn, 1960 GWS yüksək enlemdir və 1990-cı ildə GWS ekvatordur.
2. Latitude-longitude GWSs ekvatorial GWS-dən (~ 27 ~ 30 il) daha qısa intervallıqlarda təkrarlanır.
3. Yüksək GWS ekvatorial ekvivalentlərdən daha az ifadə edilir.
Bu əlamətdar qanuniliyətlərə əsaslanaraq, 1992-ci ildə Kidger növbəti GWS-in 2016-cı ildə NTZ-də keçiriləcəyini və 1990-cı illərdən (ehtimal ki, 2010-11 fırtınası qeyd olunacaq) az olacağını təxmin etdi.
Xarakteristikalar və səbəblər
Kompüter modellemesi, 1990-cı illərin əvvəllərinə qədər, bu nəhəng atmosfer iqlimlərin termal sabitliksizlikdən qaynaqlandığını irəli sürmüş olsa da iki Caltech planet alimi daha ətraflı bir mexanizm təklif etdi. Nəzəriyyə, Saturnun üst atmosferi mövsümi soyuma məruz qaldığında, daha ağır olan su daha az sıxlaşar, ən aşağı sıxlığı keçər və daha sonra qalan hidrogen və helium soyumağa davam edərkən daha sıxlaşar. Aşağı sıxlıqlı üst laylı qazlar konveksiyonu basdırma üçün edirlər, ancaq yüksək sıxlıqlı üst laylar qərarsızdır və alt laylara girdiklərində fırtına səbəb olur. Nəzəriyyə, fırtınaların çox böyük bir atmosferin soyuması üçün lazım olan müddət səbəbiylə qış gündönümünde əhəmiyyətli ölçüdə təxirə salındı. Komanda, Yupiterdə bənzər fırtınalara rast gəlinməyəcəyini düşünür, çünki planetin yuxarı atmosferində daha az su buxarı var.
Tallin əməliyyatı (1944)
1944-cü ildəki Tallin əməliyyatı — SSRİ-nin Qızıl Ordusunun 2-ci zərbə ordusu, 8-ci ordusu və Baltik donanması tərəfindən Estoniya ərazisindəki Üçüncü Reyxin Vermaxtına bağlı olan 3-cü SS tank korpusu, 2-ci ordu korpusu və Estoniya legionu qüvvələrini məğlub etmək və Tallin şəhərini azad etmək üçün 17 sentyabr 1944-cü ildə həyata keçirilən və həmin ilin 26 sentyabrında uğurla nəticələnən taktiki hərbi əməliyyat. Əməliyyatın alman qarşılığı olan Aster əməliyyatı Estoniya ərazisindəki bütün Vermaxt qoşunlarının regiondan çəkilməsi üçün həyata keçirilmişdir.
Sovet İttifaqı tərəfindən həyata keçirilən hərbi əməliyyat ikinci zərbə ordusunun Vermaxtın ikinci ordu korpusunun Tartu şəhəri yaxınlığında yerləşən Emayıqi çayındakı müqavimətini qırması ilə başlamışdır. Müdafiəçi nasist qüvvələri «Narva» ordu dəstəsinin Estoniyadan nizamlı şəkildə təxliyə edilməsi üçün sovet qoşunlarının hücumunu ləngidə bilmişdir. 18 sentyabrda Oslo mərkəzli sürgündəki Estoniya hökuməti Tallin şəhərindəki hökumət binalarının nəzarətini alman qoşunlarından almış, 22 sentyabrda Vermaxt əsgərlərinin hamısı şəhəri tərk etmişdir. Leninqrad cəbhəsinin hərbçiləri 22 sentyabr 1944-cü ildə Tallin şəhərini ələ keçirmiş 26 sentyabrda isə Estoniyanın qalan kontinetal ərazisini Vermaxtdan azad etmişdir.
Zəmin
Leninqrad cəbhəsi tərəfindən həyata keçirilən hücumlar «Şimal» ordu qrupunu Pskovsko-Çudskoye gölünün qərbinə çəkilməyə məcbur etmişdi. Bu hadisə Narva şəhəri ətrafında bir sıra hərbi əməliyyatın keçirilməsinə gətirib çıxarmışdı. Cənubdakı SSRİ qüvvələri «Mərkəz» ordu qrupuna qarşı keçirilən Baqration taktiki hərbi əməliyyatının (iyun–avqust 1944) bir nəticəsi olaraq, Baltik sahillərinə çatmışdır. SSRİ-nin həyata keçirdiyi Tallin əməliyyatı Baltik taktiki hərbi əməliyyatının bir parçası olaraq, «Şimal» ordu qrupunu Baltikyanı ərazilərdə olan mövqelərini dağıtmaq üçün hazırlanmışdı.
Stavka 2-ci zərbə ordusunu Narva cəbhəsindən Emayıqi çayına göndərmək üçün 5 sentyabr 1944-cü ildə mürəkkəb bir dəstək və nəql etmə əməliyyatına start vermişdi. Stavka 25-ci dəniz briqadasına qoşunları Pskovsko-Çudskoye gölündən keçirmək əmri vermişdi. Rusiyanın Pnevo kəndindən Estoniyanın Mehikoorma kəndinə qədər hər biri 2 kilometr qalınlıqda olmaqla tam beş keçid tikilmişdi. SSRİ-nin 46 gəmisi 135,000 əsgər, 13,200 at, 9,100 yük maşını, 2,183 artilleriya və 8,300 tonluq silah-sursatı göldən keçirmək üçün gündə 24 saat fəaliyyət göstərirdi. Lüftvaffe qüvvələri bu hərəkəti izləyir, ancaq müdaxilə etmirdilər. 11 sentyabr 1944-cü ildə 2-ci zərbə ordusu Emayıqi çayının idarəsini üçüncü Baltik cəbhəsindən almışdı.
14 sentyabrda SSRİ-nin üç Baltik cəbhəsi Riqa hücum əməliyyatına start vermişdi. Bu əməliyyatın əsas məqsədi Vermaxtın 18-ci ordusunun nəzarəti altında olan Madona qəsəbəsindən Vayke-Emayıqi çayına qədər olan ərazini tutmaq idi. SSRİ-nin 3-cü Baltik cəbhəsi Valqa dəmiryol stansiyasından Vırtsyavr gölünə qədər olan əraziyə nəzarət edən Vermaxtın 28-ci ordu korpusuna hücum etmişdi. Almaniya və Estoniyanın Özünümüdafiə (Omakaytse) qüvvələri öz mövqələri tutmuş və «Narva» ordu dəstəsini Estoniyada mühasirəyə alınmaqdan qurtara bilmişdi.
SSRİ-nin hədəfləri
SSRİ qüvvələri Estoniya və onun paytaxtı Tallin şəhərini zəbt etməyə cəhd göstərmişdi. Stavka Emayıqi cəbhəsində gerçəkləşəcək cəld bir irəliləyişin SSRİ-nin zirehli qüvvələrin şimala doğru olan yolunu açacağına və beləliklə «Narva» ordu dəstəsini «Şimal» ordu qrupundan ayıracağına inanırdı. Qızıl Ordu rəhbərliyi Vermaxt qüvvələrinin əsas geri çəkilmə istiqamətinin Tallin şəhəri olduğunu ehtimal edirdi. Buna görə də, onlar öz qüvvələrini şəhərə olan yolu bağlamaq üçün Tallin yaxınlıqlarında cəmləşdirdilər.
Almaniyanın hədəfləri
«Şimal» ordu qrupu 1944-cü ilin fevral ayında – Kinqisepp-Qdov hücum əməliyyatı zamanı artıq Estoniyanı tərk etməyi nəzərdən keçirmişdi. Cəbhədəki dəyişikliklərlə xeyli sayda hərbi hissə fəaliyyətdən azad olacaqdı, ancaq Narva cəbhəsində vuruşan qoşunlar Almaniya Fürerinin – Adolf Hitlerin əmri ilə müdafiədə qaldılar. Almaniya rəhbərliyi Finlandiyadakı vəziyyəti yüngülləşdirmək və SSRİ-nin Baltik donanmasını tələyə düşmüş vəziyyətdə saxlamaq üçün Fin körfəzində nəzarəti saxlamağın vacib olduğunu düşünürdü. İda-Virumaadakı yanar şist ehtiyatlarının və sənayesinin qorunub saxlanılması iqtisadi səbəblərə görə önəmli idi.
3 sentyabr 1944-cü ildə imzalanan Moskva barışığı ilə Finlandiyanın müharibədən çıxması Estoniyanın tərk edilməsi üçün siyasi stimullar yaratmışdı. Ertəsi gün, Generaloberst Haynts Vilhelm Quderian Ostlandın müdafiə edilməsinin qeyri-mümkün olduğunu irəli sürmüş və kod-adı "Köniqsberq" olan bir evakuasiya əməliyyatının planlaşdırılmasını təklif etmişdir. Buna baxmayaraq, Hitler Ostlandın nəyin bahasına olursa olsun SSRİ qüvvələrinə buraxılmamalı olduğunu elan etmişdir. Nahar yeməyindən sonra, Quderian "Köniqsberq" əməliyyatının hər halda gizlincə həyata keçirilməsi haqda qərar qəbul etdi. Ertəsi gün, Oberst Natsmer evakuasiya layihəsinin təfsilatlarını müzakirə etmək üçün «Narva» ordu dəstəsinin baş qərargahına ziyarət etmişdi. 11 sentyabrda Vermaxt qoşunlarını Estoniyadan evakuasiya etmək layihəsi tam şəkildə müzakirə edilmişdi. 15 sentyabrda ordu qrupunun Ali baş komandanı Generaloberst Ferdinand Şörner Quderiandan Adolf Hitleri alman qoşunlarının kontinental Estoniyadan evakuasiya edilməsi haqda bir əmr verməsi üçün danışmasını xahiş etmişdir. Şörner alman qoşunlarının cəbhəni tutmağına baxmayaraq, əmrin gecikdirilməsinin Estoniyadakı Vermaxt hissələrinin mühasirəyə alınması ilə nəticələnəcəyini vurğuladı. 16 sentyabrda Hitler təklifi qəbul etdi.
Plana əsasən, «Narva» ordu dəstəsinin əsas qüvvələri Vilyandi və Pyarnudan keçərək Riqa şəhərinə geri çəkilməli idi. Bunu yerinə yetirmək üçün Emayıqi cəbhəsindəki 2-ci ordu korpusu və Vayke-Emayıqi cəbhəsindəki 28-ci ordu korpusu «Narva» ordu dəstəsi onların arxasından keçənə qədər cəbhə xəttini sabit saxlamalı idi. Rəsmi olaraq, əməliyyat 19 sentyabrda başlamalı idi. Geri çəkilmə tədrici olmalı idi. Geri çəkilmə əməliyyatı estonlardan ibarət olan hissələr tərəfindən dəstəklənəcəkdi. Almaniya hərbi rəhbərliyinin fikrinə görə, bu eston əsilli qoşunlar Estoniya tərk etmək istəməyəcəkdilər. 17 sentyabrda vitse-admiral Teodor Burardi rəhbərliyindəki bir dəniz qüvvəsi alman hərbi birləşmələrini, eləcə də bəzi mülki şəxsləri evakuasiya etməyə başladı. 18 sentyabrdan 19-na keçən gecə Almaniyanın regiondakı hərbi qərargahı Narva cəbhəsindəki mövqelərini tərk etmək üçün daha ətraflı bir plan hazırladı.
Estoniyanın hədəfləri
20-ci vaffen-qrenader diviziyasından (1-ci eston), Omakaytse milislərindən, sərhəd mühafizəsindən və köməkçi polis batalyonlarından fərar edən müxtəlif eston qoşunlarının ümumi bir planlaşdırması yox idi. Buna baxmayaraq, onların hədəfi Estoniyanın müstəqilliyini və ərazi bütövlüyünü qorumaq idi.
Tərəflərin müqayisəsi
Tallin hücum əməliyyatının 17 sentyabrda, Emayıqi cəbhəsində başladığı vaxtda SSRİ-nin 140 min nəfərlik 2-ci zərbə ordusuna qarşı mövqelərini qoruyan Vermaxtın 2-ci ordu korpusunun tərkibi 4,600 nəfərlik nisbətən kiçik bir diviziyaya azaldılmışdı. 2-ci ordu korpusunun demək olar ki, heç bir zirehli qüvvəsi yox idi. Hərçənd, SSRİ-nin 3-cü Baltik cəbhəsi döyüş zonasına 300 zirehli vasitə yerləşdirmişdi. Qızıl Ordu hər kilometrə 137 artilleriya qurğusu olmaqla, 90 kilometrlik cəbhə xəttinə 2,569 artilleriya qurğusu yerləşdirmişdi. Vermaxt hissələrinin demək olar ki, artilleriya qüvvəsi yox idi. Vermaxtın 15 min nəfərlik güclü 3-cü SS tank korpusu SSRİ-nin 55 min nəfərlik 8-ci ordusu ilə Narva cəbhəsində vuruşmuşdur. Müstəqillik əldə etmək üçün vuruşan Estoniya qüvvələrinin sayı sadəcə 2 min nəfər idi.
Estoniya–Yaponiya münasibətləri
Estoniya–Yaponiya münasibətləri — Estoniya ilə Yaponiya arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr. Ölkələr arasında əlaqələr Yaponiya-Baltik Əməkdaşlıq Dialoqu vasitəsilə inkişaf edir.
Tarixi
Yaponiya 6 mart 1919-cu ildə Estoniyanın müstəqilliyini de fakto tanımışdır. Yaponiyanın da daxil olduğu Antanta Ali Şurası 26 yanvar 1921-ci ildə Estoniyanın müstəqilliyini de yure tanıdığını açıqlamışdır. Yaponiya tərəfindən 1921-ci ildə Riqaya göndərilmiş müvəqqəti işlər vəkili Estoniya üçün də nəzərdə tutulmuşdu.
1935-ci ildə Voldemar Puhk Yaponiyanın Tallin şəhərindəki ilk fəxri konsulu təyin edilmişdir. 1939-cu ildə Yaponiya hökuməti tərəfindən Tallində yaradılmış diplomatik nümayəndəlik 1940-cı ilə qədər fəaliyyət göstərmişdir.
1991-ci ildən sonra
thumb|Estoniya nümayəndəliyinin [[Şinzo Abe ilə görüşü.]] Estoniya ilə Yaponiya arasında diplomatik əlaqələr 10 oktyabr 1991-ci ildə bərpa edilmişdir. Yaponiyanın Tallin şəhərində səfirliyi 1993-cü ilin yanvarında, Estoniyanın Tokiodakı səfirliyi isə 1996-cı ilin sentyabrında açılmışdır. 1996-cı ildə Estoniya–Yaponiya Parlament Qrupu və Diet Üzvlərinin Estoniya–Yaponiya Dostluq Qrupu təşkilatları yaradılmışdır. Yaponiyanın Estoniyaya ilk daimi səfiri 2010-cu ilin yanvarında təyin edilmişdir.
Estoniya baş nazirlərindən Andrus Ansip 2010-cu ilin fevralında, Taavi Rıivas 2016-cı ilin aprelində, Yuri Ratas isə 2019 və 2020-ci illərdə Yaponiyaya səfər etmişdir. Estoniya prezidentlərindən Arnold Rüytel 2004-cü ildə, Tomas Hendrik İlves 2014-cü ildə, Kersti Kalülayd isə 2019 və 2021-ci illərdə Yaponiyada səfərdə olmuşdur. Yaponiya imperatoru Akihito 2007-ci ilin mayında Estoniyaya səfər etmişdir.
2021-ci ilin yanvarında iki ölkə aralarındakı dostluq münasibətlərinin 100 illiyini qeyd etmişdir.
Mədəniyyət
2004-cü ilin mayında eston sumoçu Kaydo Hövelson Yaponiya Peşəkar Sumo Federasiyasına qəbul edilən ilk eston olmuşdur. O, 31 mart 2010-cu ildə sumo üzrə ozeki dərəcəsi almışdır. Yaponiyadan xaricdə baş tutmuş ilk Gənclərin Sumo üzrə Dünya Çempionatı 2006-cı ilin avqustunda Estoniyanın Rakvere şəhərində baş tutmuşdur.
31 iyul 2011-ci ildə Tallin şəhərinin Kadriorq parkında yapon bağçasının açılışı baş tutmuşdur. Bu bağçada Hiroşima şəhəri tərəfindən təqdim olunmuş Sülh daşı sərgilənir. Yaponiyanın Naqano prefekturasının Saku şəhəri ilə Estoniyanın Saku bələdiyyəsi 2007-ci ildən qardaş şəhərdir.
2007-ci ildən Estoniyada Yaponiya Animasiya Filmləri Festivalı baş tutur.
Əhali
2021-ci ilin fevralına olan məlumata əsasən Estoniyada 197 Yaponiya vətəndaşı yaşayırdı.
Hokkaydo
Hokkaydo, əvvəllər Eco — Yaponiyanın sahəsinə görə ikinci ən böyük adasıdır. 1859-cu ilə qədər ada həmcinin Masuma feodal soyadına mənsub olmuşdur.
thumb|Ferma
Coğrafiyası
Hokkaydo adası Yaponiyanın şimalında yerləşir. Onun yerləşdiyi enlik üzrə Avropa və Amerikada kifayət qəfər iri şəhərlər olmasına baxmayaraq burada demık olar ki, iri şəhərlər yoxdur. Adanı şimaldan soyuq Yapon dənizinin suları yuyur. Adanın ərazisi dağlıq və düzənliklərdən ibarətdir. Belə ku, tən ortasından dağ silsiləsi keçir. Bu silsilə adanı demək olar, ki coğrafi baxımından iki yerə bölür. Ən hündür zirvəsi Asahi dağıdır. Dağınn hündürlüyü 2290 metrdir. Adanın qərbində İsikari çayı vadisində geniş düzənlik yerləşir. Tokati çayı isə adanın şərqindən axır. Adanın cənubunda yerləşən Oşima yarımadası Sanqar boğazı ilə Honşu adasından ayrılır. Bu iki ada arasında yeraltı Seykan dəmiryolu tuneli keçir. thumb|Hokkaydi. yanvar 2003 il.
Adada Yaponiyanın ən ucqar qərb nöqtəsi olan Nosappu-Saki və şimal qutaracağı olan Soya burnu yerləşir.
Ən böyük şəhəri və paytaxtı Sapporodur.
İqlimi
Hokkaydonun iqlimi Yaponiyanın digər sissələrinə nisbətdə soyuqdur. Orta illik temperatur +8°S təşkil edir. İlin 17 günü açıq səmalı günəşli günü olur. Yayda 149 gün yağış yağlr. Qışın isə 123 günü qarla örtükü olur. Yağıntıya baxmayaraq adanın iqlimi Yaponiyanın digər hissələrinə nisbətdə quraqdır. Qışı sırtdir. Yaponlar ada iqlimini "Sərt şimal" adlandırırlar. Səbəb isə soyuq hava kütlələridir.
Flora və Fauna
Adanın ərazisi demək olar ki, bütünlüklə meşə ilə örtülüdür. Burada palıd, küknar, sidr və bambuk ağaclarına rast gəlinir. Şimal hissəsində əsasən iynə yarpaqlı bitkilər üstünlük təşkil etdiyi halda cənubda enli yarpaq ağaclardır. Burada sincab, dələ, qonur ayı və tülkü geniş arealda yayılmışdır. Burada yayılan ayılar digərlərindən müəyyən fərliliklərə malik olurlar.
Tarixi məlumatlar
thumb|left|Şikotsu gölü
Qədim zamanlar
Adada tapılan qədim artefaktlar Üst Paleolit dövrünə təsadüf edir. Bu qədim alətlərdə 25–20 min il öncə insanlar istifadə etmişlər. Bu tapıntılar Syukyubay-Sankakuyama və Şimaki düşərgələrində aşkarlanmışdır. Mezolit dövrünə aid isə artıq oxlar və digər silahlar aşkarkanmışdır.
Adada meramikadan istifadə b.e.ə 8 minilliyə təsadüs edir. Burada özünə məxsyu qablar mədəniyyəti formalaşmışdır. 6 min il öcə isə bu bur cinsli qablar daha nürəkkəb forma alır. Silindirik olur. 3–2 min il öncə isə onlar thumb| Bizim eranın əvvələrində Yaponiuanın bu hissəsində Yaey mədəniyyəti geniş yayılmışdır. 3–4 əsrlərdə Hokkaydonin yerli əhalisi metal silahlardan istifadə edir və qiymətli bəzək əşyaları taxırdılar.
VII əsrdən etibarən Oxot dənizi sahilləri Oxot mədəniyyətinin təsiri altında idi. İnsanlar daş, dəmir və sümük alətlərdən istifadə edirdilər. Bun insanların ən çox tapıntılarına Moero düşərgəsində rast gəlinir. Bu mədəniyyətə aid sonrakı tapıntılar IX əsri keçmir.
Yeni dövr
1868–1869 illər ərzidə adada adada müstəqil Ezo Respublikası mövcud olmuşdur. 1869-cu ildə respublikanın ləğvindən sonra adanın adı dəyişdirilir və Hokkaydo adlandırılır. Bundan sonra Yapon hökuməti adanın koloniyalaşdırılmasına başlayır
İnzibati bölgü
İnzibati cəhətdən ada 14 dairəyə bölünmüşdür: thumb|right|Akan gölü
Ümid Nəccari
Ümid Nəccari (15 aprel 1989, Təbriz şəhəri, Şərqi Azərbaycan ostanı, İran İslam Respublikası) — Şair, yazar, tərcüməçi, publisist, Avropanın Beynəlxalq IWA BOGDANİ Yazarlar Assosiasiyasının vitse-prezidenti , Dünya Gənc Türk Yazarlar Birliyinin və Beynəlxalq Mihai Eminescu Akademiyasının fəxri üzvü.
Həyatı
250px|thumb|right|2019-cu ildə [[Bakı şəhərində çap olunmuş “Qaranlığın fotosu” şeirlər kitabının üz qabığı.]] Ümid Nəccari 1989-cu il aprelin 15-də Təbriz şəhərində anadan olub. İlk təhsilini Təbriz şəhərində almışdır. 2009-2013-cü illərdə İslam Azad Universitetinin Təbriz filialında Elektronika fakültəsində oxumuşdur. 2016-2020-ci illərdə isə Bakı Avrasiya Universitetinin Filologiya fakültəsində “Azərbaycan dili və ədəbiyyatı” ixtisası üzrə təhsil almışdır. Dünya Gənc Türk Yazarlar Birliyinin (DGTYB) üzvüdür.
Ümid Nəccari 18 mart 2022-ci ildən Avropanın məşhur Beynəlxalq IWA Bogdani Ədəbiyyat Birliyinin aktiv üzvüdür. 26 aprel 2023-cü il tarixində isə Ümid Nəccari həm də baş ofisi Brüssel və Priştinada olan BOGDANI beynəlxalq yazıçılar assosiasiyasının vitse-prezidenti seçilib.
Ailəlidir, iki övladı var.
Yaradıcılığı
2022-ci ildə Monteneqroda Ümid Nəccarinin "Slika Tame" adlı şeirlər toplusu nəşr olunub. Kitab monteneqro dilinə tanınmış tərcüməçi Dragiša Jovković tərəfindən tərcümə edilib.
Nəccari aktiv tərcüməçiliklə də məşğuldur. O, klassik və müasir fars ədəbiyyatı nümunəsi olan bir neçə kitab və şeirləri fars dilindən azərbaycan dilinə tərcümə etmişdir. O, tanınmış Fələstin şairi Mahmud Dərvişin şeirlərini, məşhur İran yazıçısı Sadiq Hidayətin əsərlərini, İspan şair, rəssam, pianoçu və bəstəkar Federiko Qarsiya Lorkanın şeirlərini və alban şairi, yazıçısı Jeton Kelmendinin şeirlərini azərbaycan dilinə tərcümə etmişdir. Ümid Nəccari Küveytli Səadəs-Sabahın şeirlərini də Azərbaycan dilinə tərcümə etmişdir.
Ümid Nəccari 2022-ci ilin oktyabr ayından İranda başlayan etirazlara biganə qalmamışdır. Onun şeiri İranın əxlaq polisi tərəfindən hicab qaydalarını pozmaq iddiaları ilə həbs edilən 22 yaşlı Məhsa Əmininin polis nəzarətində ölümündən sonra başlayan qadın hüquqları tələblərinə və Məhsa Əminin xatirəsinə həsr olunur. Şeir ABŞ-nin məşhur "SPILLWORDS PRESS" ədəbi portalında Reza Hosseini Baghanamın tərcüməsində dərc edilib.
2023-cü ildə Ümid Nəccarinin "Fotografia İntunericului" (Qaranlığın fotosu) adlı kitabı Rumıniyada işıq üzü görüb. Kitabın tərcüməsi Baki Ymeriyə və önsöz müəllifi Adriana Tabakuya aiddir. Kitab "Amanda Edit" nəşriyyatında Rumın dilində çap olunub.
Təzhib
Təzhib sözü ərəbcə “zəhəb” (qızıl) kökündən yaranıb, “qızıllamaq, qızıllaşdırmaq” mənasına gəlir. Cəm şəklində “təzhibat” isə “qızılla bəzəmələr” deməkdir. Türk və İslam dünyasında yaranmış məşhur incəsənət növlərindən biridir. Təzhib sənətilə məşğul olan insanlara müzəhhib/müzəhhibə deyilir.
Təzhibin tarixi
İslamın yaranması və yayılması ilə başlayan təzhib sənəti, bütün İslam dövlətlərində xətt sənətiylə yanaşı tətbiq olunmuş və inkişaf etmişdir. Təməli İran və ətrafında atılan təzhib sənəti, ilk inkişafını, Təbrizdən başlamış, daha sonra Herat, Bağdad, Mosul, Konya, Karaman, Amasya, Harput, Sivas və s. davam etdirmişdir. Bölgələrə görə fərqliliklər görülsə də ümumiyyətlə bir üslub xətti vardır. Təzhib sənəti ilk dəfə Qurani-Kərimin təzhiblənməsiylə başlayan bir sənətdir. Quranı ilk təzhibləyən isə Həzrəti Əli olmuşdur. İslamın ilk üç əsrində Quranın surə sonlarına həndəsi şəkildə bəzəmələr, ornamentlər vardır. Quran və elmi kitabların hər növündə bəzəmə nümunələrinə rast gəlinir.
Əlyazma əsərlərində ən zəngin təzhib, kitabların zəhriyyə hissəsində, mətnlərin kənar başlıqlarında, surə əvvəlində və mövzu hissələrinin aralarında, kitabın son səhifəsində xətimmə və ya kətəbə hissəsində yerləşir. Təzhibdə, bəzəmə sənətində naxış, motiv, fiqur, kompazisiya, üslub və üslublaşdırma əsas amillərdir.
Təzhib ilə miniatür sənətini səhv salmamaq lazımdır, miniatür daha çox təsvir üsuludur. Bitki, heyvan, insan və ya məkan təsvirlərindən ibarətdir. Onlar hazırlanan dövrdəki sənət anlayışına görə əsasən iki ölçülü və perspektivsiz hazırlanmış təsvirlərdir. Təzhib sənəti isə əsasən xəttatlıq sənətinin ətrafını bəzəmək məqsədilə istifadə edilmiş, günümüzdə tək başına rəsm nümunəsi kimi də təqdim edilmişdir. Sadə dillə, əsasən üslublaşdırılmış bitki formaları, ya da müxtəlif dizaynlardan ibarət olan simmetrik əsərlərdir.
Zaman içində unudulmuş, tərk edilmiş bu zərif və çətin sənətlə məşğul olan qədim sənətkarlara nümunə verməli olsaq ilk ağla gələn Riqqət Kunt və Ülkər Tansı olacaqdır. Xətt və cild sənətlərində qızılla hazırlanan təzhibə “halkari” deyilir. Rumi və Xətai üslublarında, kitabların zəhriyə, xətimə, başlıq, sərlövhə, mehrabiyə hissələri təzhiblə bəzədilir. Kiçik ulduz və çiçəklərə nöqtə, həndəsi olanlara mücəvhər, altıbucaqlara şeşxana, beş bucaqlılara sebərk deyilir. Quranda səcdə ayələrinə uyğun gələn yerlərdə vəqf gülü, hizib gülü, cüz gülü çəkilir. Qələm fırça, zərmührə, boyalar müzəhhiblərin sıxlıqla istifadə etdiyi alətlərdir.
Naturalist motivlər
Xatai – stilizə yarpaq, cücərti və çiçəklərin bir-birinə dolaşması ilə meydana gələn bir təzhib motividir. Türk-İslam təzyinatında ən mühüm motivlərdən olan Xətayi həm müxtəlifliyi ilə seçilir, həm də ən çox istifadə olunan motivlərdəndir. Çin və Orta Asiyanın təsiri altında meydana gələn, çox zaman mənşəyi müəyyən olunmayacaq dərəcədə stilizə edilmiş çiçəklərdir. Bəzi qaynaqlarda Xatayilər həm çiçəklərin, həm də yarpaqların stilizə edilməsinə deyilir. Yarpaq stilizələri gerçəyə daha yaxındır. Bu motiv, başlıca olaraq cəmiyyətin milli-dini inancını, zövqünü, ənənələrini özündə daşıyaraq, əlyazmaların bədii tərtibatının əsas xüsusiyyətlərindən birinə çevrilmişdir.
Yarpaq. Sənət tarixçiləri, dövrümüzün məşhur müzəhhibələrindən olan Prof.Dr. Çiçək Derman və Dr. İnci A. Birol haqlı olaraq bitki qaynaqlı motivləri sinifləndirməyə yarpaq ilə başlamağı daha məqsədəuyğun hesab edirlər. Çünki, bitkilər aləmində bioloji strukturuna görə mühüm vəzifələr daşıyan yarpaq şəkil baxımından da müxtəlifliklərə malikdir.
Pənc. Xətayi qrupundan pənc adıyla bilinən motivlər bitki mənşəli olub, bəzi çiçəklərin quşbaşı görüntüsünün stilizə edilərək çəkilməsiylə əldə edilir. “Pənc” sözünün farscadan tərcüməsi “beş” deməkdir.
Qönçəgül – açmamış çiçək mənasını ifadə edir. Tam açılmamış bir çiçəyin yan görünüşünün üslublaşdırılmış şəklidir. Ən bəsit qönçəgüldə belə tac və çanaq yarpaqları aydın görünür. Məşimə və toxumlar ya heç görünməz, ya da qismən görünər. Qönçəgül motivi xətayi motivinin ilk addımları kimidir.
Yarı üslublaşdırılmış çiçəklər. Təbiətdəki çeşidlərini müəyyən edəcək şəkildə stilizə edilmiş çiçəklərdir. XV əsrin sonlarından etibarən müshəflərin surə başı təzhiblərində, kiçik çiçəkli ot kümələri şəklində görülən yarı stilizə edilmiş çiçəklər, XVII əsrin ikinci yarısından bağça çiçəkləriylə əvəz olundu.
Naturalist çiçəklər. Naturalist kəliməsi, ümumiyyətlə hər növ sənətdə və hər bir dövrdə, ələlxüsus rəsm və heykəllərdə təsvir olunan reallığı təbiətə sədaqətlə əks etdirmək məqsədi güdən bədii anlayışları, bu anlayışla çalışan sənətkarları və bu istiqamətdə ortaya qoyulmuş əsərləri xarakterizə edir. Naturalizm isə, incəsənət əsərində təbii reallığı heç bir dəyişiklik etmədən üslublaşdırıb, idealizasiyasız təsvir etməyi məqsəd güdən anlayışdır. XVI əsrin birinci yarısından başlayaraq XVII əsrin sonlarına qədər çox istifadə olunmuş natualist bitki motivləri yetkin bir sənət anlayışını göstəririr. Klassik Türk bəzəməsi olaraq adlandıra biləcəyimiz bu dövrdə üslublaşdırılmış naturalist çiçək motivləri istifadə edilmişdir. Lalə, qızılgül, qərənfil, sünbül, bənövşə, nərgiz, haseki küpesi (akvilegiya) kimi çiçəklər, Yapon xenomelesi (Yapon heyvası), sərv ağacı, üzüm yarpaqları kimi bitkilər yeni bir üslub yaradmışdır. XVI əsrin birinci yarısından başlayaraq XVII əsrin sonlarına qədər çox istifadə olunmuş natualist bitki motivləri yetkin bir sənət anlayışını göstərir. Klassik Türk bəzəməsi olaraq adlandıra biləcəyimiz bu dövrdə üslublaşdırılmış naturalist çiçək motivləri istifadə edilmişdir. Lalə, qızılgül, qərənfil, sünbül, bənövşə, nərgiz, “haseki küpesi” (akvilegiya) kimi çiçəklər, Yapon xenomelesi (Yapon heyvası), sərv ağacı, üzüm yarpaqları kimi bitkilər yeni bir üslub yaratmışdır. Qeyd etmək lazımdır ki, İslam sənətində lalə Allahı, qızılgül Hz.Peygəmbəri simvolizə edir. Ağaclar və meyvələr Yarpaqlarda və çiçəklərdə olduğu kimi olduqca çox çeşidləri olan ağac motivlərinin Türk-İslam əlyazmaçılığında mühüm bir yeri vardır. Üslublaşdırılmış və ya yarı üslublaşdırılmış şəkildə çəkilmiş bu ağaclar arasında ən çox istifadə olunanlar sərv, xurma, həyat ağacı, meyvə ağacları və Yapon xenomelesidir. Yapon xenomelesinə ruslar “Yapon heyvası”, Türklər isə “bahar dalları (budaqları)” deyirlər. Həyat ağacı qədim dövrlərdən bəri bir çox mədəniyyətlərdə ölümsüzlük ifadə edən bir motivdir. İslam sənətində yer tapan həyat ağacına fərqli anlamlar vermişlər. Quranda Həzrəti Məhəmmədin Merac əsnasında ən üst qatda yer alan SidrətülMüntəhaya, yəni məxluqat aləminin son nöqtəsinə qədər yüksəldiyi anladılır. Peyğəmbərin çatdığı Sidrətül-Müntəhadan sonra Cənnətül-mə`va yer alır, bu müqəddəs ağacda insan bilgisi sona çatır. Sərv ağacının fərqlı anlayışlar ifadə etdiyi bilinir. Bir nərdivan vəzifəsi gördüyünə, ruhun Allah qatına yüksəlişini təmsil etdiyinə inanılır. Ayrıca, xalq arasında incə və uzun boylu sevgiliyə bənzədilir. Dik duruşu ilə vəhdəti, yəni birliyi təmsil edir.
Bestiar motivlər
Bestiar (zoomorf, heyvani çıxışlı) motivlər iki qrupdur. Bunlar Orta Asiyadan gələn simurq (zümrüdü-anka), əjdaha və kilin (əjdaha atı) kimi tamamilə xəyal məhsulu heyvan motivləriylə yanaşı maral, ceyran, aslan, pars, dovşan, quş, balıq, leylək kimi qismən üslublaşdırılaraq, xüsusiyyətlərini və adını qorumuş heyvan motivləridir. Qeyd etmək lazımdır ki, xəyal məhsulu olan bestiar motivlərə təzyinatda tez-tez rast gəlinir.
Əjdaha Türklərdə əjdər (əjdaha) – ilan ilə timsaha yaxın cinsdən olan bir heyvanın fərqli heyvanlarla birləşməsindən meydana gəlmiş məxluq şəklində canlandırılır. İsti mövsümdə quş kimi göy üzünə uçduğu, payızda isə su ilanı, timsah kimi yerin altında gizləndiyi və ya sularda gəzdiyi qəbul edilir. Çin qaynaqlarında yer alan əjdaha əsasən sarı rəngdə olub, imperatorluğun, taxt-tacın, səltənətin, gücün simvolu olmuşdur. Əjdaha qoruyuculuq, ahəng, hərəkət, göy üzü və kainat kimi təsəvvür edilə bilən müxtəlif simvolik mənaları daşıyır. Bütün bu simvolik mənaların ortaq nöqtəsi isə əjdahanın kosmik bir fiqur olmasıdır. Orta Asiya inancında, kainatın təmsilçisi olaraq qəbul edilən əjdaha, göy qübbəsinin nizamını təmin etməyə mükəlləfdir. Əjdaha gecə və qaranlığı simvolizə edən ayı udmaqla günəşin qalib gəlməsini və xeyrin şər üzərindəki zəfərini ifadə edir. Əjdaha Türk-İslam əlyazmalarında bütün dövrlər üzrə çox rastlanan motivlərdəndir. İki əjdaha göy üzünü ifadə edir. İki əjdahanın başqa mifolojik, təxəyyül məhsulu olan motivlərlə birlikdə işlənən kompozisiyaları da az deyildir.
Simurq. Simurq sözünün farscadan tərcüməsi “otuz quş”dur. Otuz ayrı quşun xüsusiyyətlərini daşıdığına inanırlar. Simurq dövlət quşu olaraq da tanınır. Gövdəsi olduqca iri, rəngli ehtişamlı quyruqlu, güclü bir quşdur. Hətta əjdaha ilə mübarizə edə biləcək qədər çox gücə malikdir. İnsan kimi danışan, son dərəcə rəngli və bəzəkli bir quş olan simurqun, oddan və günəşdən yaradılmış olduğuna inanılır. Simurq, tovuz quşu, qrif, aslan və itin ortaq xüsusiyyətlərinə sahib olaraq da səciyyləndirilir. Simurq, bir çox mifoloji hekayə və nağılda qarşımıza çıxan, qartal başlı və caynaqlı, geniş ağızlı, quyruğu uzun qıvrımlı, xallı gövdəli, saqqallı və pipikli olaraq ifadələndirilən ikonografik bir motivtir.
Ədəbiyyat
1. AKGÜN, Banu. Türk Süsleme Sanatın`da Hatailer.
2. Ayla Ersoy. Türk tezhip sanatı. İstanbul, 1988, (95 s).
3. Hamide Nur Özsoy Tezhip Sanatinda Kullanilan Bitkisel Motiflerin Kökenleri. Fatih Sultan Mehmet Vakif Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü Geleneksel Türk Sanatlari (Tezhip) Anasanat Dali (Yüksek Lisans Tezi) İSTANBUL, 2013 (s.201).
La fornarina
Cavan Qadının portreti (La Fornarina adı ilə tanınır) - İtaliya Renessans dövrünün ən məşhur rəssamlarından biri Rafael Santinin 1518-1520 ci illərdə yaratdıqı əsər.
Təzhib
Ədəbiyyat
5. İnci Ayan Birol Tezhip. İslam Ansiklopedisi. cilt 41, DİA, İstanbul 2012, (s.617)
6. İnci Birol, Çiçek Derman, Türk Tezyîni Sanatlarında Motifler, Kubbealtı Neşriyat, İstanbul 2005, (s.206).
7. Metin Sözen, Uğur Tanyeli, Sanat Kavram ve Terimleri Sözlüğü, Remzi Kitabevi, İstanbul 1986, (s.291).
8. Mustafa Öztürk, “Konya ve Çevresinde Anadolu Selçuklu Dönemi Çinilerinde Kullanılan Bitkisel Motiflerin Dili ve Resim Eğitimi Açısından İncelenmesi”, Selçuk Üniversitesi SBE Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Konya, 2008.
9. Şenay Alsan. Türk Mimari Süsleme Sanatlarında Mitolojik kaynaklı Hayvan Figürleri (Orta Asya’dan Selçuklu’ya). Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştirmalari Enstitüsü Türk Sanati Ana Bilim Dalı İstanbul, 2005, (s.290).
Qaşqaqışlaq-i Hacıəkbər (Biləsuvar)
Qaşqaqışlaq-i Hacıəkbər — İranın Ərdəbil ostanının Biləsuvar şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 23 nəfər yaşayır (5 ailə).
İvan Svetayev
İvan Vladimiroviç Svetayev — Rusiya alimi, tarixçi, arxeoloq, filoloq və sənətşünası. Sankt-Peterburq Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü (1904-cü ildən — klassik filologiya və arxeologiya kateqoriyası üzrə), Moskva Universitetinin professoru (1877-ci ildən), məxfi məsləhətçi.
Moskva İmperator Universitetində İmperator III Aleksandr adına İncəsənət Muzeyinin (hazırda A.S.Puşkin adına Dövlət təsviri incəsənət muzeyi) yaradıcısı və ilk direktoru. Marina və Anastasiya Svetayevanın atası.
Həyatı
1876-cı ildə Kiyev Müqədəs Vladimir İmperator Universitetində dosent vəzifəsinə qəbul edilir. Lakin bir il sonra Moskva Universitetinə Roma ədəbiyyatı kafedrasında latın dilini öyrətmək üçün dəvət edilir.
Həyat yoldaşı Varvara Dmitriyevna İlovaiskayanın təsiri ilə o, antik filologiya sahəsini "qədim ədəbiyyatdan qədim əşyalar" sahəsinə dəyişir. 1881-ci ildən İvan Svetayev Moskva ictimai və Rumyantsev muzeylərində işləyir.
İvan Svetayev 1901–1910-cu illərdə Rumyantsev muzeyinin direktoru olub. 1910-cu ildə Rumyantsev Muzeyinin qravüra şöbəsində oğurluq hadisəsindən sonra Xalq Təhsili Naziri A. N. Şvarts Svetayevin "rəsmi səhlənkarlıqda" ittihamını Hakim Senatın cinayət məhkəməsinə verdi. Oğru tapıldı, məhkəmə səhlənkarlıqda təqsirləndirilən nəzarətçiyə bəraət verdi, lakin muzeydə təftişlər davam etdi. Auditorlar dövlət orqanlarına saxta hesabatların təqdim edildiyini müəyyən etdilər. Nazir bunun əsasında Svetayevi vəzifəsindən uzaqlaşdırdı. Lakin ittiham sənədləri Senatı razı salmadı. Svetayevin vəzifəsindən uzaqlaşdırılması və məhkəmə istintaqının təyin edilməsi dəstək tapmadı. Svetayev özünü müdafiə məqsədilə "Moskva ictimai və Rumyantsev muzeyləri. Mübahisəli məsələlər. Özünümüdafiə təcrübəsi" (M.; Drezden, 1910) adlı kitab yazaraq Senata təqdim etdi. İşə tam xitam verildi.
1888-ci ildə İvan Svetayev Boloniya Universitetinin fəxri üzvü seçildi. 1889-cu ildə Moskva Universitetinin İncəsənət tarixi və nəzəriyyəsi kafedrasında işləməyə getdi. Moskva Universitetinin əməkdar professoru (1898) adına layiq görüldü. Bir müddət "Filologiya Təsviri" jurnalı ilə sıx əməkdaşlıq edib.
Təsviri İncəsənət Muzeyinin təşkili və direktoru
250px|thumb|right|[[A.S.Puşkin adına Dövlət təsviri incəsənət muzeyinin girişində qoyulmuş İvan Svetayevin büstü ]] 1894-cü ildə İvan Svetayev Rusiya Rəssamları və İncəsənətsevərlərinin I Konqresində tədris muzeyi yaratmağı təklif etdi. Buna nümunə olaraq o, Moskva Universitetinin nəzdində fəaliyyət göstərən "Təsviri incəsənət və qədim əşyalar kabineti"ni misal göstərdi. Yeni muzey qədim dövrlərdən orta əsrlərə və intibah dövrünə qədər incəsənətin inkişafını təsvir etməli idi. 1898-ci il martın 12-də İvan Svetayev Moskva İncəsənət Muzeyinin binasının layihəsini imperator II Nikolaya təqdim etdi. Modellərin əvvəlcədən nümayişi çarın bilyard otağında planlaşdırıldı, çünki yalnız burada böyük modellər masalara yerləşdirilə bilərdi. İmperator layihəni təsdiqlədi, lakin binanın tikintisi üçün cəmi 200 min rubl ayırdı. Ancaq II Nikolayın təsdiqini öyrənən bir çox investor da bu planın həyata keçirilməsi üçün pul verməyə başladı. Belə ki, Roma Zalı Yusupov ailəsi tərəfindən, Perqamon tağının bir nüsxəsinin xərcləri isə memar Fyodor Şextel tərəfindən ödənildi. Tacir arvadı Varvara Alekseyeva muzeyin İmperatorun atası III Aleksandrın adını daşımaq şərti ilə 150.000 rubla yaxın pul ayırdı.
Gələcək muzey binasının təməli 1898-ci ilin sonunda II Nikolayın və onun ailə üzvlərinin iştirakı ilə qoyuldu. Həmin gün III Aleksandr adına İncəsənət Muzeyinin Təşkilat Komitəsi təşkil edildi. 31 may 1912-ci ildə İncəsənət Muzeyi açıldı. "Nəhəng kiçik qardaşımız" deyə Marina Svetayeva onu belə adlandırırdı. Əslində, əvvəlcə bu qədim incəsənətsənət əşyalarının muzeyi idi. Bədii zövqün inkişafı üçün nümunə ola biləcək Yunan heykəltəraşlığının orijinal əsərləri saxlanılan Ermitaj kolleksiyasından sonra Rusiyada ikinci muzey idi. Qızı Marina Svetayevanın xatirələrinə görə, bu işlərin bir sırası Şarlottenburqda hələ də mövcud olan sənət emalatxanasında hazırlanıb. Onun yaratdığı muzeyin kolleksiyasından olan esponatların bir hissəsi Rusiya Humanitar Universitetinin muzeyinin əsasını təşkil edir. Muzeyin tikintisinin bütün illərində Svetayev bunun üçün maaş almadan onun üzərində pulsuz işləyirdi. Eksponatlarla bağlı ezamiyyətlərdə o, öz vəsaiti hesabına səyahət edir, alış-veriş edərkən donorların vəsaitinə mümkün qədər qənaət edirdi. Çar ailəsi Svetayevə fəxri qəyyum titulunu verməklə Təsviri İncəsənət Muzeyinin yaradılması üzrə işlərini dəyərləndirdi.
İvan Svetayev 1913-cü il sentyabrın 12-də Moskvada ürək tutmasından vəfat edərək cəmi bir il muzeyin direktoru vəzifəsində çalışa bildi. O, Vaqankovo qəbiristanlığında (14-cü cərgə) dəfn edilib.
Qışlaq-i Ağcaran (Biləsuvar)
Qışlaq-i Ağcaran — İranın Ərdəbil ostanının Biləsuvar şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 66 nəfər yaşayır (12 ailə).
Monada
250px|right|thumb|Dairə içindəki nöqtə pifaqorçular, eləcə də digər yunanlar tərəfindən ilk metafiziki varlıq olan Monadı təmsil etmək üçün istifadə edilmişdir.
Monada (mənası – vahid) — ən sadə, bölünməz vəhdəti bildirən fəlsəfi termin. Pifaqorun, Kuzanlı Nikolayın, C. Brunonun və başqalarının əsərlərində rast gəlinir. Qotfrid Leybnitsin idealist fəlsəfəsində, aləmin əsasını təşkil edən müstəqil mənəvi mahiyyətləri bildirən əsas anlayışdır.
Epifit
Epifit- həyatınn bir hissəsini və ya hamısını başqa bitkilər üzərində keçirən, torpaqla əlaqəsi olmayan ağac və ot bitkiləri.Başqa bitkilərin yarpaqları üzərində yaşayan bitkilər epifillər adlanır.
Xarakteristikası
Epifilər parazit lərdən fərqli olaraq, qida maddələrini üzərində yaşadıqları bitkilər dən almır. Əsasən tropik meşələrdə yayılmışdır. Az rütubətli isti yerlərdə olan epifitlər mamır, şibyə, qıjı və yosunlar dan ibarətdir. Epifitlər iki əsas qrupa bölünür: yarımepifitlər və əsl epifitlər.
Yarımepifitlər
Yarım epifitlər inkişafa ağaclar da başlayır. Bir müddətdən sonra torpağa işləyən və ondan su, mineral maddələr alan uzun əlavə kök lər əmələ gətirir.
Əsl epifitlər
Əsl epifitlər ömrü boyu ağaclarda torpaqla əlaqəsi olmadan yaşayır. Belə epifitlər tez-tez su və mineral maddələrdən korluq çəkir. Bununla əlaqədar epifitlərdə su və qida nı almağa və onları daha səmərəli sərf etməyə xüsusi uyğunlaşmalar əmələ gəlmişdir.
Bəzi epifitlərdə köklərin bir hissəsi yuxarıya qalxaraq bir-birinə sarılıb içərisinə toz və tökülmüş yarpaq ların yayıldığı kök yuvaları əmələ gətirir; beləliklə, qidalanan köklər üçün substrat yaranır. Bir çox epifitlər quraq yerlərin bitkilər i olan kserofitlərin əlamətləri müşahidə edilir. Azərbaycanda epifitlərdən ağ bağambürcə (Viscum album) çox təsadüf edilir.
Xarici keçid
Bəzi Otaq Bitkilərinin Abşeron Şəraitində İntroduksiyası
Rift
Rift — çat, qırılma) — bir neçə yüz km məsafəyə (çox vaxt 1000 km-dən çox) xətti uzanan dərinlik mənşəli yarıqvari və ya yarğanvari struktur. Bir çox qitə və okean riftlərinin eni 30–70 km ölçülür. Eyni zamanda, çox dar (5–20 km, məsələn: Ölü dəniz) və çox enli (200–400 km, məsələn: Qırmızı dəniz) riftlər də məlumdur. Rift təsvirini Qreqori (1921) Şərq Afrika qrabenlər sistemi timsalında vermişdir. Rift adətən dar gərilmə zonası əmələ gətirir və vulkanizmlə səciyyələnir. Rift vulkanizmində qələvi süxurların əsasi tərkibli növləri (olivinli bazaltlar, analsimli bazaltlar, pikritlər) üstünlük təşkil edir, turş süxurlar (fonolitlər, traxitlər) isə məhdud yayılır. Rift növləri: 1) qitədaxili — Yer qabığının ilkin zəifləmiş zonaları boyu uzanan riftlər (məsələn: Şərq Afrika rift sistemi); 2) qitələrarası — qitə qabığının olmadığı zonalarda inkişaf edən (məsələn: Qırmızı dəniz və Ədən körfəzi) riftləri; 3) okeandaxili — okeanqabıqlı dar rift dərələri aralıq okean silsilələri və ya georiftogenallar. Riftlərin əmələ gəlməsi haqqında bir neçə fərziyyə vardır: 1) blokların diferensiasion hərəkəti nəticəsində; 2) aralanma — qaymaların horizontal yerdəyişməsi nəticəsində; 3) ikimərhələli (hər iki fərziyyəni birləşdirir): başlanğıc mərhələdə tağ qalxması baş verir, gərilmə qüvvələrinin təsirindən tağın mərkəzi hissəsi uçur və sonrakı mərhələdə qaymalar riftdən bir və ya iki tərəfə aralanır.
Teodora (Trabzon imperatriçası)
Teodora Komnini — 8-ci Trabzon imperatriçası. Bu ünvanı daşıyan ilk Trabzon hakimi.
Həyatı
Atası Trabzon imperatoru I Manuel, anası isə onun gürcü əsilli xanımı Rusudan Baqrationidir. Atasının 1263-cü ildə vəfatının ardından ögey qardaşları Andronik, Qriqori və İohann taxta çıxmışdır. Qardaşı II İohann ın gürcülər ə üz çevirib Bizans imperatoru na yaxınlaşmasının ardından, bölgədə itirdiyi nüfuzu qazanmaq istəyən İmereti çarı VI David lə birləşərək taxtı ələ keçirdi (1284). Dərhal öz adına sikkə kəsdirən Teodora Komnini qardaşının ölkədə olmamasından istifadə edərək onu xain elan etdi.
Qışlaq-i Acıişmə-i Əliheydərbəy (Biləsuvar)
Qışlaq-i Acıişmə-i Əliheydərbəy — İranın Ərdəbil ostanının Biləsuvar şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 21 nəfər yaşayır (4 ailə).
Xanazax
Xanazax — Yelizavetpol quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indi Gorus rayonunda kənd.
Tarixi
Rayon mərkəzindən 37 km məsafədə yerləşir.
Toponim mənşəcə fars dilinə mənsub olan «ev» mənası bildirən, türk dillərində «kənd», «yaşayış yeri» mənasında işlənən xana sözü əsasında formalaşmışdır.
Əhalisi
Kənddə ermənilərlə yanaşı 1831-ci ildə 22 nəfər, 1873 - cü ildə 200 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. "1886-cı il ailə siyahılarından çıxarılmış Zaqafqaziya diyarının əhalisi haqqında statistik məlumatlar toplusu"na görə, kənddə 238 evdə 1717 insan yaşayırdı. Onlardan 252 nəfəri şiə kürd, qalanı isə erməni idi.
İstinadlar
Kateqoriya:Zəngəzur kəndləri Kateqoriya:Ermənistandakı Azərbaycan kəndləri
Monakonun dövlət quruluşu
Monakonun dövlət quruluşu — Monako knyazlığı konstitusiyalı irsi monarxiyadır. 1962-ci il Konstitusiyası qüvvədədir. Dövlət başçısı knyazdır. Qanuncerici hakimiyyət knyaza və Milli Şuraya, yəni parlamentə məxsusdur. İcra hakimiyyətini dövlət naziri və onun üç müşavirindən təşkil olunmuş Hökumət Şurası həyata keçirir. Dövlət nazirini knyaz Fransanın tövsiyə etdiyi üç namizəd arasından təyin edir.
İlham Rəhimli
İlham Əziz oğlu Rəhimli — Azərbaycan teatrşünas-tənqidçisi, jurnalist, Azərbaycanın əməkdar incəsənət xadimi (1989), sənətşünaslıq doktoru, professor, Prezident təqaüdçüsü (2019).