cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sakit eyrenis
Sakit eyrenis — Suilanıkimilər fəsiləsinə, Eyrenis cinsinə aid ilan növü.
Внешний вид
thumb|250px Yetkin ilanların uzunluğu 60 sm təşkil edir. Quyruğu isə bədənindən 2–3 dəfə kiçikdir. Bədəni boz-qəhvəyi rəngdə olur. Quyruğu işiqlı rəngdə olur.
Yayılması
Gözəl təlxə əsasən Egey dənizi, Aralıq dənizi sahillərində, Türkiyənin şərqi, Suriya, İran, İraq, Azərbaycan, Gürcüstan və Ermənistan ərazilərində yayılmışdır. Rusiya ərazisində isə ancaq Dağıstanın dağlıq ərazilərində rast gəlinir.
Həyat tərzi
Gündüz saatları daşların və kolluqların arasında gizlənir. Gecə saatları aktivləşir. Qafqaz ərazisində noyabrdan aprelə qədər qışlayır.
Onlar əsasən Çoxayaqlılar, əqrəblərlə (Cücülər) qidalanır.
Çoxalması
Bu növün çoxalması az tətqiq olunmuşdur. Belə fikir varki iyul ayında yumurta qoyur və ayın sonuna balalar yumurtadan çıxır. 3-dən artıq yumurta qoyur. Yumurtalar 5–16,5 mm ölçüyə malik olur.
İra Losko
İra Losko  — Malta müğənnisi. O, Maltanı 2002 və 2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmişdir.
Musiqi karyerası
İra Losko indiyədək ümumilikdə 20-yə yaxın ölkədə çıxış etmiş və 20-də artıq mükafat qazanmışdır. O, Elton Con, Keti Melua, Maroon 5, Akon, Ronan Kitinq, Bob Qeldof, Tokio Hotel və Cici D'Alessio kimi beynəlxalq ulduzlarla bir səhnəni bölüşmüşdür.
Losko musiqi karyerasını kollec qrupu olan Tiara ilə başlatmışdır. Qrup fəaliyyətini dayandırdıqdan bir müddət sonra Losko Maltanı Estoniyanın paytaxtı Tallində keçirilən 2002 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmişdir. Müsabiqədə ifa etdiyi "7th Wonder" mahnısı ilə İra finalda iştirak edən 24 ölkə təmsilçisi arasında Maltaya 164 xalla ikinci yeri qazandırmışdır. Bu Maltanın Avroviziyadakı ən yaxşı nəticəsi olaraq qalmaqdadır.
2003-cü ildə İra Losko Maltada keçirilən Kiçik Avropa dövlətlərinin idman oyunlarının açılışında "Reaching Higher" mahnısı ilə çıxış etmişdir. 2008-ci ildə ifaçı Midalja għall-Qadi tar-Repubblika Respublikaya xidmət medalı ilə təltifləndirilmişdir.
2015-ci ildə Loskonun Maltanın 2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi üçün təşkil etdiyi milli seçim turunda iki mahnı ilə iştirak edəcəyi öz təsdiqini tapmışdır. İfaçının hər iki mahnısı "Chameleon" və "That’s why I love you" seçim turunun yarımfinal mərhələsində səsləndirilmişdir. Nəticədə isə ifaçı 23 yanvar tarixində keçirilən final mərhələsində "Chameleon" mahnısı ilə seçim turunda qalib gələrək, Maltanı İsveçin paytaxtı Stokholmda keçirilən Avroviziya 2016-da təmsil etmək hüququ əldə etmişdir. Daha sonra Losko və Maltanın TVM telekanalının birgə verdiyi qərar ilə ifaçının "Chameleon" mahnısı ilə deyil, digər bir mahnı ilə müsabiqədə çıxış edəcəyi bildirilmişdir. 17 mart tarixində müğənninin Stokholm səhnəsində ifa edəcəyi mahnı olan "Walk on Water" rəsmi olaraq təqdim olunmuşdur.
İra Loskonun Avroviziya səhnəsində geyindiyi libas daha öncə Lady Gaga, Prins, Kayli Minoq kimi dünya ulduzları ilə birlikdə çalışan Aleks Zabotto-Bentli tərəfindən hazırlanmışdır. Həmin il hesablamalara görə ümumilikdə Maltanın Avroviziya üçün xərclərinin təxminən 1,500,000 avro olduğu bildirilmişdir. Ölkənin digər illərdəki xərclərindən qat-qat üstün olan bu məbləğ Maltada müəyyən etiraza səbəb olmuşdu.
İra Losko Avroviziya üçün keçirilən uzun məşqlərdən sonra 10 may tarixində baş tutan yarımfinal mərhələsində 18-ci nömrə altında səhnə almışdır. Nəticədə 209 xalla 3-cü yeri tutaraq, final mərhələsinə vəsiqə qazanmışdır. Müsabiqənin finalında bir daha öz mahnısını ifa edən Losko 26 ölkə təmsilçisinin mübarizə apardığı şouda 153 xal toplayaraq, 12-ci yerdə qərarlaşmışdır.
Şəxsi həyatı
2016-cı ilin may ayında İra Losko və onun yoldaşı Şon Qravina Loskonun uşaq gözlədiyini elan etmişdirlər. Həmin ilin avqust ayında onların Herri adlı oğulları dünyaya gəlmişdir.
Aktivizm fəaliyyəti
İra Losko dəfələrlə Maltada LGBT hüquqları, yeniyetmələr arasında anti-dedovşina kampaniyaları kimi bir neçə sosial hadisələrə dəstəyini bildirmişdir. Avroviziya 2016 ərəfəsində ifaçı Stokholmda xüsusi LGBT dostluq şənliyi də təşkil etmişdir.
Bədii Gimnastika 2016 Yay Olimpiya Oyunlarında — (Qadınlar, fərdi)
XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında bədii gimnastika idman növünün fərdi yarışları 19 və 20 avqust tarixləri arasında baş tutdu. Yarışlar 14 000 tamaşaçı tutumu olan HSBC Arenada keçirildi. 14 dövlətin 26 idmançısı yarışların qızıl medalı uğrunda mübarizə apardı. XXXI Yay Olimpiya Oyunlarının çempionu 76.483 xal toplayan Rusiya Federasiyasının gimnastı Marqarita Mamun oldu. Gümüş medalı digər Rusiya gimnastı qazandı; Yana Kudryavtseva, bürünc medalı isə Ukrayna nümayəndəsi Anna Rizatdinova qazandı.
Mahmud xan Qaragözlü
Mahmud xan Qaragözlü (? — 1887) — Şamlı elinin Qaragözlü oymağından olan İran dövlət xadimi.
Həyatı
Dövlət xadimi Mahmud xan Həmədani Qacarlar səltənətini gorkəmli səxsiyyətlərindən olan Qaragözlü tayfasının böyüklərindən idi. O, Əbulqasim xan Nasirulmulk Naibussəltənənin babasıdır.
Mahmud xan İran dovlətini bir sıra xarici dovlətlərdə təmsil edən bacarıqlı diplomatik numayəndə kimi fəaliyyət gostərmisdir. O, 1852-ci ildə İranın Sankt-Peterburqdaki səfirinin I muavini, sonra islər vəkili təyin edilmis və bu zaman ona "cənab" ləqəbi verilmisdir. (Cənab ləqəbi nazirlərə və bu vəzifəyə bərabər olan səxslərə verilirdi) O, bu vəzifədə 1855-ci-ilədək qalmıs, sonra Tehrana cağırılaraq, burada hərbci kimi fəaliyyət gostərmisdir. Ona Nasirulmulk ləqəbi isə (dovlətin koməkcisi-Ə. Ç.) mirpənc rütbəsini (general-leytenant-Ə. Ç.) aldıqdan sonra verilmisdir. (1858-ci il). Bu vaxtdan etibarən paytaxtın hərbi işləri, hərbi sənayesi ona tapsirilmis, Nasirəddin şah olkədə olmadığı muddətdə isə mərkəzi hərbi quvvənin ixtiyarı Mahmud xan Həmədanidə olmuşdir.
İran dovləti 1858-ci ilədək Bas nazir (sədri-əzəm) tərəfindən idarə olunurdu. Həmin il Nasirəddin şahın fərmanı ilə olkəni idarə etmək ucun 6 nazirlik yaradıldı: Daxili islər, xarici islər, maliyyə, qosun, ədliyyə, ovqaf və təqaud nazirliyi. Mahmud xan 1859-cu ildə yeni yaradılmıs ticarət və sənaye naziri təyin olundu. Bu tarixdən nazirliklərin sayı 7-ə catdı. O, həm də Dövlət Surasına uzv secildi. 1860-cı ildə İran dovləti Gilan yolunun tikilməsinin başa catdırılması məqsədilə Mahmud xanı bu isə cəlb etdi.
Armen Ayvazyan
Armen Ayvazyan – erməni tarixçisi və politoloqu, "Ararat" strateji araşdırmalar mərkəzinin rəhbəri, İrəvanda yerləşən və gədim əlyazmaların saxlandığı elmi-tədqiqat mərkəzinin (Matenadaran) baş elmi işçisi. Ayvazyan 14 may 1964 – cü ildə İrəvanda anadan olub. 1992 – ci ildən tarix elmləri namizədi, 2004 – cü ildən isə siyasi elmlər doktorudur. 1992 – ci ildən 1994 – cü ilə kimi Ermənistan prezidentinin köməkçisi, Ermənistan xarici işlər nazirinin müşaviri, ATƏT – dəki Ermənistan nümayəndə heyətinin sədri kimi çalışıb. Bir sıra ABŞ universitetlərində fəaliyyət göstərib; 1995 – ci ildə Karneqi korporasiyasının qrantı əsasında "Konfliktlərin analizi və həlli" proqramı çərçivəsində (Sirakuz universitetinin, (Syracuse University) Maksvel Vətəndaşlıq və İdarəçilik məktəbində); 1997 – 98 – ci illərdə Fulbraytın (The Fulbright Program) qrantı əsasında Stanford universitetinin Rusiya və Şərgi Avropa araşdırmaları mərkəzində çalışıb.
Mahmud xan Qaragözlü
Həyatı
Hər bir sahədə olduğu kimi burada da ozunun təskilatcılıq bacarığını gostərən, ictimai xadim Mahmud xan 1862-ci ildə İranın İngiltərədə səlahiyyətli numayəndəsi təyin olunaraq Londona yola dusdu. O, 1864-cü ildə Tehrana cağırılmıs, lakin yenidən Londona qayıtmısdır.
Armen Ayvazyan
2000–2001 – ci illərdə Aleksandr Onasis fondunun qrantı əsasında ELIAMEP (Hellenic Foundation for European & Foreign Policy) fondunda çalışıb. Armen Ayvazyan həmçinin Ermənistandakı Amerikan universitetində (American University of Armenia) Politologiya və Beynəlxalq münasibətlər fakultəsində dəvət olunmuş professor kimi çalışıb, həmçinin İrəvan Dövlət universitetində və Ermənistan Dövlət İdarəçilik Akademiyasının politologiya kafedrasının professoru kimi çalışıb. Ayvazyan 2004–2005 – ci illərdə Avropa Komissiyasının maliyələşdirdiyi "Ermənistanda korrupsiyanın hüquqi və sosial səbəblərinə qarşı kompaniya" qrupunun rəhbəri olub. Öz elmi işlərində Ayvazyan qərbdəki siyasi və elmi dairələri Ermənistan tarixini bilərəkdən saxtalaşdırmaqda ittiham edir. Ayvazyan müəllifi olduğu "Amerikan tarixşünaslığında Ermənistan tarixinin işıqlandırılması (Tənqidi baxış)" əsərində bir sıra məşhur Amerikan ermənişünaslarını və qafqazşünaslarını kəskin tənqid edir, tənqid olunanların içərisində Ronald Süni, Robert Tompson, Ceyms Rassel, Riçard Hovanisyan və digərlərini göstərmək olar. Armen Ayvazyan 2003 – cü ilin 15-20 sentyabrında İrəvanda keçirilən Ermənişunasların ilk beynəlxalq konqresinə dəvət almayan yeganə tarixçi olub. 2003 – cü ilin dekabrında İrəvan dövlət universitetində baş tutan Armen Ayvazyanın doktorluq dissertasiyasının müdafiəsi tam uğursuzluğa düçar olmuşdur.
Ayvazyana müsbət münasibət bəsləyən erməni mətbuatı qeyd edir ki, "Ermənistanda onun baxışlarını çox az sayda tarixçi" dəstəkləyir. Ayvazyan Ermənistanda və xarici ölkələrdə nəşr olunmuş bir çox məqalənin və monoqrafiyanın müəllifidir.
Mahmud xan Qaragözlü
Həyatı
Nasirəddin şah Qacar 1873-cü ildə Avropaya ilksəfər etmis və yola dusməzdən əvvəl olkənin idarə olunmasını əmisi Fərhad mirzənin rəhbərliyi ilə 18 yaşlı oğlu Kamran mirzəyə tapsirmısdı. Mahmud mirzə isə ordunun butun islərinə rəhbərlik edirdi.
Mahmud mirzə bacarıqlı təskilatcı və ictimai xadim olmusdur. O, Nasirəddin şahın Avropaya 2-ci səfəri zamanı (1878-ci il) numayəndə heyətinin tərkibində sahı muşayət etmisdir. Bu zaman həm də Gilan hakimi idi.
Nasirəddin şahın böyuk oğlu Məsud mirzə Zilli Sultan Kurdustan və Kirmansahın hakimi olan zaman Mahmud mirzəyə hər iki hokumətin hərbi islərini tapsirmısdı. Iranın xarici islər naziri Mirzə Səid xan Ənsari 1884-cü ildə vəfat etdikdən sonra bu vəzifəyə, bir coxlarının istəyi olduğu halda, ingilis dovlətinin təsiri ilə Mahmud xan təyin edilmisdi. O, artıq Avropa dövlətlərində tanınmıs bir səxs idi. Nasirəddin şah 1886-cı ildə Xorasanda iğtişaş baş verən zaman orada asayisi bərpa etmək ucun əvvəlcə oz bacısının əri Yəhya xan Müşiriddövləni gondərmək istədi, lakin ingilislərin onunla munasibəti yaxsı olmadığı və onu ruspərəst hesab etdikləri ucun bundan vaz kecdi. Mahmud xan həmin il Xorasanın general-qubernatoru (ostandar) təyin olundu və Fərmanfərma ləqəbini aldı. O, bu vəzifədə 18 ay qaldı, 1887-ci ilin sentyabr ayında Tehrana qayıtdı və iki aydan sonra iflic xəstəliyindən vəfat etdi. Onun butun var-dövləti, ləqəbi, ordenləri nəvəsi Əbulqasim xana verilmişdir.
Karqopol
Karqopol  — Rusiya Federasiyasının Arxangelsk vilayətində yerləşən Oneqa çayının sol sahilindəki tarixi şəhər. Karqopol rayonunun inzibati mərkəzi və Karqopol şəhər qəsəbəsidir.
Tarixi
Arxeoloqların fikrincə, bu ərazidə ən qədim insan məskənləri eramızdan əvvəl dördüncü minilliyə, neolit dövrünə aiddir. Arxeoloqlar Karqopol bölgəsində 50-dən çox qədim yerləri sayırlar. Bütün dayanacaqlar göllərin yaxınlığında və ya çaylar boyu təpələrdə yerləşir. Onların əhalisi azdır, 25-30 nəfərdən çox deyildir. Əsas məşğuliyyət balıqçılıq və su quşları ovu idi.
Sovet Rusiyası
thumb|left|150px|Karqopol [[XX əsrin əvvələrində]] 1918-ci ilin yanvarında Kargopolda RSDLP (b) təşkilatı yarandı və Sovet hakimiyyəti quruldu. Müharibələrarası dövr bölgə üçün bir sıra ənənəvi memarlıq abidələrinin sökülməsi ilə əlamətdar oldu. Bunların arasında Valuşki üzərində Xilaskarlar Kilsəsi (XVII-XX əsrlər), Transfiqurasiya Monastırı Kafedrali (1717), Vladimir Kilsəsi (XVII əsrin ortaları), Qüds Kilsəsi (1732) inşa edildi.
30 aprel 1919-cu ildə Karqopol rayonu Olonets vilayətindən Voloqda quberniyasına keçirildi.
İqtisadiyyatı
Əsasən iqtisadi inkişafda mənfi tendensiyalar mövcuddur. Bu, Arxangelskdən çox uzaq məsafədə olması, ərazinin nəqliyyatın az assimilyasiyası və müəssisə məhsullarının rəqabət qabiliyyətinin olmaması ilə əlaqədardır. Şəhər iqtisadiyyatı meşə və ya ağac emalı sənayesinin inkişafı hesabına inkişaf edə bilər, lakin nəqliyyat infrastrukturunun zəif inkişafı və ixrac limanlarından və bazarlardan uzaq olması səbəbindən gələcək inkişaf şansları azdır. Bölgənin ən zəngin turizm imkanlarından (orta əsr şəhər memarlığı, taxta memarlıq, Kenozero milli parkı) demək olar ki, istifadə edilmir.
Mirzə Saleh Təbrizi
Mirzə Saleh Təbrizi (?-?) — XVII əsr Azərbaycan şairi.
Həyatı
Azərbaycan dilini ictimai həyatın bütün sahələrində yaymağa, dövlət dili səviyyəsinə qaldırmağa çalışan Şah İsmayıl Xətaidən sonra da Səfəvilər dövlətində türk dili ən yüksək dairələrdə öz nüfuzunu kifayət qədər saxlamışdı. Doğrudur, ardı-arası kəsilməyən Osmanlı-Səfəvi hərbi toqquşmaları nəticəsində Azərbaycan XVII əsrdə Səfəvilər dövlətinin siyasi-iqtisadi mərkəzi rolunu itirmiş, paytaxt I Şah Təhmasib Səfəvinin (1524-1576) dövründə Təbrizdən Qəzvinə, I Şah Abbas Səfəvinin (1587-1629) dövründə isə Qəzvindən İranın daxilində yerləşən İsfahana köçürülmüşdü. Buna baxmayaraq, Azərbaycan türkcəsi Təbrizdə və Qəzvində olduğu kimi, İsfahanda da sarayın və qoşunun işlək dili olaraq qalırdı.
Yaradıcılığı
Yeriməz salik olan rahi-rizadən qeyri, İstəməz arif olan cövrü cəfadən qeyri.
Görgəc ol xosrovi-xubanı nə əfğanlar edim, İti söz kimsə deməz şahə gədadən qeyri.
Yardan başqa dü aləmdə muradım yoxdur, Nə gərək dərdi olan canə dəvadən qeyri.
Könlini saf elə xəlq iləvü asudə diril, İstəməz ayinə heç kimsə səfadən qeyri.
Əhli-məal nəvü mehri nəvü kini nə ola, Saymadım heç kimi mövcud Xudadən qeyri.
Qədü baləvü gözü qaşilə yox bazarım, Könlümü seyd etməz imiş hüsn ədadən qeyri.
Qapı çox gəzdimü göz yaşımı bica tökdüm, Yox imiş dadə yetən kimsə Xudadən qeyri.
Salehi mən edərlər meyü məşuqindən, Bana heç kim sitəm etməz Salehadən qeyri.
Estoniya coğrafiyası
thumb|Estoniya kosmosdan, 2004 Estoniya — dövlət Avropanın şimal-şərqi və Baltik dənizinin şərq sahillərində yerləşir. Şimaldan Fin körfəzi, qərbində isə Riqa körfəzi ilə əhatələnmişdir.
Estaniyanın sahəsi 45 226 km² təşkil edir.
Sərhədlərinin uzunluğu — 1633 km. Latviya ilə — 339 km, Rusiya — 294 km sərhədə malikdir.
Sahil xəttinin uzunluğu 3794 km-dir.
Estoniyanın ərazisinə 1521 ada, daxildir ki, onunda hamısı Baltik dənizində yerləşir. Onların ümumi sahəsi 4,2 min. km²-dir. Ən böyük adaları — Saaremaa və Hiyumaa, üstəlik Muhu, Vorsmi, Kihnu adası və b. Adalarınnböyük hissəsi Moonsund arxipelaqına daxildir. Adalarda ümumi əhalinin 5 % yaşayır. Estoniyanın çayları elədə uzun və bolsulu deyildir.
Səthi düzənlik, təpəlik və bataqlıqlaşmış ərazilərdən ibarətdir.
Ən böyük zirvəsi Suur-Munamyaqidir. Onun hündürlüyü 318 metrdir.
Su resursları
thumb|Estoniyanın sahil əraziləri
Rstoniya sıx çay şəbəkəsinə malikdir. Şimal və qərb istiqamətində axan çaylar Baltik dənizinə töküldüyü halda, şərq istiqamətli çaylar göllərə axır. Qərbə və şimal istiqamətimdə axan çaylar Kazari, Narva, Pirita, Pyarnu və b. Ən uzun çayı Pyarnudur uzunluğu 144 km-dir. Yaz yağıntıları zamanı çayların suyunda atım müşahidə edilir. Bu zaman suyun səviyyəsi 5 metrə qədər qaxla bilir. Ölkədə 1150 göl vardır. 250-dən çox süni su tutarı vardır. Göllərin ümumi sahəsi ölkənin 4,8 % ərazisini təşkil edir. Çud gölünün 3555 km² sahəyə malik olsada 1616 km² ərazisi Estoniyada yerləşir. Estoniya ərazisi daxilində yerləşən ən böyük göl Vırtsyarv gölüdür. Sahəsi 266 km² təşkil edir.
Florası
Estoniya ərazisindən faktiki olaraq Mərkəzi və Şərqi Avropanın bitkilə örtüyünün sərhədi yerləşir. Estoniya ərazisində 2500 növ yosun vardır. Üstəlik burada 1441 növ borulu bitkiyə rast gəlmək olar. Onların yarımnövləri ilə birlokdə sayı isə 1538 növ olaraq qiymətləndirilir. .
Fauna
Növ tərkibi baxımından məməlilərin sayı 60-dır. Say baxımından Maral (7000 baş), dovşan, qaban (11 000) üstünlük təşkil edir. 1950—1960-illərdə ərazisinə maral, yenotabənzər it gətiilmişdir. Burada həmcinin qonur ayı (800 baş) və vaşaq (1000 baş) kimi iri məməlilərə rast gəlinir. Kirpi, dovşan, tülkü və digər məməliləri görmək olar.
Ölkə ərazisində 331 növ quş yaşayır. Onların 207 növü burada yuva qurur. 60 növü köçəri deyil. Say baxımından çox olanları: Turac, Qaratoyuq, Ördəklər və s. Mühafizə edilənlər: ağquyruq dəniz qartalı, berkut, ilanyeyən qartal, kiçik xallı qartal, çay qaraquşu, ağ və qara leylək, boz durna.
Burada üç növ kərtənkələ və 2 növ ilan yaşayır
Nikolay Mikluxo-Maklay
Həyatı
Mikluxo-Maklay tropik ölkələrin "vəhşi" xalqlarının həyat tərzini həvəslə Sakit okean adalarında öyrənməyə ömrünü həsr etmiş səyyah olmuşdur. O, irqindən asılı olmayaraq bütün insanların əqli cəhətdən bərabər olması fikriniirəli sürən və bu ideya uğrunda mübarizə aparan rus səyyahı və antropoloqudur. O, Beroviç şəhəri yaxınlığında Rojdestvo kəndində mühəndis ailəsində 1846-cı ildə anadan olmuşdur. Gimnaziyanı bitirdidən sonra Peterburq universitetinin fizika-riyaziyyat fakültəsinə daxil olmuşdur. Universitetdə baş vermiş iğtisarlarda iştirak etdiyinə görə Rusiyada hər-hansı bir təhsil müəssisəsində təhsil hüququ əlindən alındığına görə, əvvəlcə təhsilini Almaniyada Heydelberq Universiteti fəlsəfə fakültəsində, sonra isə Leypsiqdə tibb fakültəsində çox çətinliklə də olsa başa vurur. Darvin nəzəriyyəsilə yaxından tanış olan Mikluxo-Maklay Darvin ideyasının təbliğatçısı professor Hekkellə birlikdə Kanar adaları və Mərakeşə səyahətdə iştirak etmişdir. Bu ərazilərdə avropalıların yerli əhaliyə qarşı xoşagəlməz münasibəti, ona elmi fəaliyyətdə istiqamət götürməyə zəmin yaratdı. Əvvəlcə o, vəsaitlə Qırmızı dəniz ətrafına səyahətə çıxmaqla müsəlmanlara məxsus paltarlarda ərəb ölkələrini gəzir. Daha sonra ərəb dilini öyrənməklə, xalqların adət-ənənəsi, məşğuliyyəti ilə maraqlanır. Geri qayıtmaqla Coğrafiya cəmiyyətində çıxış edir. Çıxışda "monogenist"lərə məxsus irqindən asılı olmayaraq bütün insanların eyni mənşəyə malik olmaları haqqında fikirlər səslənir. "Poligenist"lər isə isbat etməyə çalışırdılar ki, ağ və qara irqlər müxtəlif mənşəyə malik olmaqla idarəetmə qabiliyyətləri olmadığından tabe olmaq üçün yaranmışlar. Mikluxo-Maklay "Poligenist" fikirlərin düzgün olduğunu isbat etmək məqsədilə tropik ölkələrin "ibtidai" insanlarını tədqiq etmək qərarına gəlir. Rus coğrafiya cəmiyyəti müəyyən miqdarda pulla təmin etməklə "Vityaz" hərbi gəmisində Yeni Qvineya adasına getməyə icazə alır.
1870-ci ilin payızında "Vityaz" gəmisi Kronştaddan yola düşür. Braziliya və Argentina sahillərində üzməklə Cənubi Amerikanın cənubundan Sakit okeana daxil olaraq Santyaqoda dayanır və Akankaqua dağında qısa müddətli tədqiqat işləri aparır. Səyahətini Samoa və Yeni Qvineya istiqamətində davam etdirməklə, əldə edilmiş nəticələr haqqında Coğrafiya cəmiyyətinə məktublarla yazılı surətdə məlumat verən Mikluxo-Maklay 316 sutka üzdükdən sonra tropik meşələrlə zəngin papuasların yaşadığı Yeni Qvineya adasına düşür. Papuaslar balıqçılıq və ovçuluqla məşğul olurdular. Inkişaf səviyyələrinə görə avropalılardan geri qalırdılar. Səyyah bir ildən artıq papuaslar arasında yaşamaqla onların etibarını qazanmaq və gözəl münasibətlər yaratmağa müvəffəq olur. Adanın yerli əhalisini yaxından öyrəndikcə onların əqli cəhətdən tam inkişaf etmə qabiliyyətinə malik olduqlarına əmin olur. Yava adasında Cakartada olarkən, avropalıların müstəmləkə siyasətinin yerli əhalinin məhv olma həddinə çatdırmasının şahidi olur. 1874–1875-ci illərdə iki dəfə Malakka yarımadasında olmaqla "meşə adamları"nı papuaslarla müqayisə edərək Mikluxo-Maklay Malakka yarımadasında yaşayan qəbilələr haqqında ilk elmi məqaləsini yazır.
Mikluxo-Maklay on iki illik səyahətindən sonra 1882-ci ildə vətəni Rusiyaya qayıdır və Rusiya coğrafiya cəmiyyəti qarşısında bütün irqlərin bərabərliyi haqqqında çıxış edir. 1882-ci ildə Mikluxo-Maklay yenidən Yeni Qvineyaya qayıdır. 1886-cı ilə qədər Avstraliyada yaşamaqla aborigenləri öyrənir. Elə həmin il Peterburqa qayıtmaqla ruslara Maklay sahillərində rus kaloniyasını yaratmaq təklifini verir, lakin külli miqdarda vəsait tələb olduğundan təklifə laqeyd yanaşırlar. İnsanları "aşağı" və "ali" irqə bölənlərin əksinə çıxmaqla şöhrət qazanan Mikluxo-Maklay 1888-ci ildə 42 yaşında vəfat edir. Elmi işləri çap olunmamış halda qalmasına baxmayaraq 1941–1945-ci il müharibəsindən sonra Mikluxo-Maklayın şəxsi tədqiqatlarına əsaslanan əsərləri SSRI EA tərəfindən işıq üzü görür.
Kazaklar
Kazaklar (müxtəlif dillərdə: Kozak, Kosak, Cossack, Kossak, Kazak, Rus Kazakları) — Don və Dnepr çayları yaxınlığında XV əsrdən etibarən formalaşmağa başlamış xalq. Bir çox hallarda kazaklar Qazaxıstanda yaşayan yerli qazax xalqı ilə müqayisə olunur. Ancaq hər iki xalq arasında hec bir əlaqə mövcud deyildir. Kazak sözü qədim türk dilində azad insan mənasını verir.
Sergey Lixaçev
Sergey Lixaçev (20 Mart 1940, Bakı, Azərbaycan — 18 Oktyabr 2016, Moskva, Rusiya) — Peşəkar Sovet tennis oyunçusu və tennis baş məşqçisi. Lixaçev 1962-cı ildən 1973-cü ilə qədər Devis Kubokunda iştirak etmişdir.
Çil-çil ördək
Çil-çil ördək — qazkimilər dəstəsinin ördəklər fəsiləsinə aid çil-çil ördəklər yarımfəsiləsinin yeganə nümayəndəsi.
Tünd rəngdə olub, parlaq lələklərə sahibdir. Növün əsas xüsusiyyəti bütün bədəni boyunca ağ çillərin olmasıdır.
Orta hesabla, ördəyin uzunluğu 50-60 sm, qanadlarının uzunluğu 75-85 sm, kütləsi 800-1000 q-dır.
Arvid Karlsson
Arvid Karlsson - İsveç farmakoloqu, 2000-ci ildə Pol Qrinqard və Erik Kandellə birgə sinir sistemində siqnal ötürülməsinə dair kəşflərinə görə Nobel mükafatına layiq görülüb.
Həyatı
Arvid Karlsson 1923-cü ilin yanvar ayının 25-i İsveçdə, Uppsala şəhərində orta təbəqədən olan ziyalı ailəsində anadan olub. 1941-ci ildə Lund Universitetinə daxil olur, 1951-ci ildə tibb elmləri doktoru elmi dərəcəsi alır. 1944-ci ildən farmakologiya kafedrasında asistent kimi çalışır. 1951-ci ildə yardımçı professor, 1956-cı ildə dosent (Associate Professor) adına layiq görülür. 1955-1956-cı illərdə ABŞ-nin Milli Ürək İnstitutunda Kimyəvi Farmacologiya Laboratoriyasında qonaq professor olub. 1959-cu ildə İsveçin Qotenburq Universitetində farmakologiya üzrə professor olur (1959-1976 illərdə müdir).
Yeraltı əhvalat (film, 1975)
Məzmun
Kinolentdə neft və qazın müasir texnologiya üzrə çıxarılması haqqında danışılır.
Film haqqında
Film Ümumittifaq Elmi-Tədqiqat Neftqaz Sənayesi İdarəetmə və İqtisadiyyatın Təşkili İnstitutunun sifarişi ilə çəkilmişdir.
Əyani olmaq üçün filmdə texniki multiplikasiyadan istifadə edilmişdir.
Əlibulağı (Xudafərin)
Əlibulağı - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Xudafərin şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Ala ördəklər
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan yarımfəsiləsi.
Bu qrupa daxil olan ördəklərin əksəriyyəti tropik bölgələrdə və ya cənub yaruımkürəsində, yalnız 2 növü - və  şimal bölgələrində mülayim iqlim olan ərazilərində yaşayırlar.
Çaykəndi (Xudafərin)
Çaykəndi - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Xudafərin şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 19 nəfər yaşayır (7 ailə).
Daşlı ada
thumb|right|250px|[[Bakı arxipelaqı]] Daşlı adası və ya İqnat daşı — Xəzər dənizində, Bakı arxipelaqında Azərbaycana məxsus vulkanik mənşəli ada. İqnat latın sözü olub od deməkdir. Adsız adasından 13,9 km cənub-şərqdə yerləşir. Bəndovan burnundan 32,2 km məsafə ayırır. Canlı məşkunlaşması yoxdur.
Toponim
Xəzər dənizində, Bakı arxipelaqında yerləşən ada. Səngi Muğan adasından cənub-şərqdədir. XVIII əsrin birinci yarısında I Pyotrun Xəzərsahili əyalətlərə hərbi səfəri zamanı rusların tərtib etdiyi xəritədə ada Kamen Svyatoqo İqnatiya (Müqəddəs İqnati dağı) adlandırılmışdı. Ada müqəddəs İqnati günündə tədqiq edildiyindən həmin adla adlandırılmışdır. Sonralar oronimin tərkibindəki "müqəddəs" sözü düşmüşdür. Daşlı adı adanın relyefi ilə əlaqədardır.
Vulkan püskürmələri
4 iyul 2021-ci il, saat 21:51-də adada 8 dəqiqə davam edən güclü palçıq vulkanı püskürməsi qeydə alınmış, çıxan alov Azərbaycanın Xəzərsahili bölgələrindəki yaşayış məntəqələrində, eləcə də, 74 kilometr şimalda yerləşən Bakı şəhərində səmada qırmızı işıq şəklində müşahidə edilmişdir. Alovlar 500 metr yüksəkliyə qədər qalxmışdır. Adada bundan əvvəlki son vulkan püskürmələri 1920-ci və 1945-ci illərdə qeydə alınmışdır.
Abdallı (Borçalı)
Abdallı — Gürcüstan Respublikasının Aşağı Kartli mxaresinin Çörük Qəmərli rayonunun inzibati-ərazi vahidində kənd.
Coğrafiyası
Abdallı kəndi Maşaver çayının sol sahilində, rayon mərkəzindən 11 km günbatarda, avtomobil magistral yolunun kənarında, dəniz səviyyəsindən 620 metr hündürlükdə yerləşir.
Tarixi
1903-cü ildə erməni-azərbaycanlı münaqişəsi zamanı bu kənd Ağdamın Abdal-Gülablı kəndindən qaçqın düşən insanlar tərəfindən salınıb. İlk öncə bu kənd Marneuli rayonunun Kişmiştəpə ərazisində məskunlaşmışdır. Sonradan 1905-ci ildə indiki Abdallıya köçüb. Bir il sonra kəndin varlı təbəqəsi Dmanisi rayonunun Qızılkilsə kəndinə köç etmişlər. Sonradan kəndin adı dəyişdirilərək Cavşanı olmuşdur. Lakin 1990–1991-ci illərdə Gürcüstan hakimiyyətinin zorla gürcüləşdirmə siyasəti çərçivəsində kəndin əhalisinin istəyinin əleyhinə olaraq kəndin adı dəyişdirilərək Cavşaniani qoyulub. Kəndin əhalisi indi də Abdallının tarixi adı geri qaytarılmasını tələb edir.
Abdallı toponimi qədim Ağ Hunlar sayılan Abdal tayfası ilə əlaqələndirilə bilər.
Əhalisi
Əhalisi 1870-ci ildə 216 nəfər; 1918-ci ildə 253 nəfər, 1926-cı ildə 40 ailədə 232 nəfər, 2002-ci ildə 232 ailədə 829 nəfər, 2006-cı ildə 185 ailədə 800 nəfər olub.
Tanınmış şəxsiyyətləri
Abdallının tanınmışları içərisində ilk öncə məşhur Borçalı qaçağı Kor İsmayıl yada düşür. Gürcü və rus çarlarına qarşı amansız mübarizə aparan İsmayılın dəstəsində 100-dən çox Borçalı fəalı vardı. Çox təəssüf ki, sapı özümüzdən olan baltalar tərəfindən həlak edilən İsmayılın gerbi hazırda Cəfərli kəndindədir. Onun övladları Abdallıda və Qoçuluda yaşayırlar.
Təhsil
Hazırda kənddə 2 orta məktəb və klub fəaliyyət göstərir. İlk orta məktəb 1927-ci ildə açılıb (2005-ci ildə 13 sinifdə 136 şagird təhsil alırdı).
Memarlıq abidələri
Abdallı kəndi yaxınlığında qaya üzərində Koroğlu qalası yerləşir.
Kaplya adası
Kaplya adası — Şimal Torpağı adaları qrupuna daxildir. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisində yerləşir.
Yerləşməsi
Kara dənizində, Pioner adasında yerləşən Xolmistiy burnundan yarım km aralıda yerləşir.
Təsviri
Uzunluğu 300 m təşkil edir. Gözlə seçilən yüksəklik yoxdur.
Eldar Qasımov (həkim)
Eldar Qasımov — Tibb elmləri doktoru, professor.
Daşdıqullar
Daşdıqullar və ya Daşlıqullar — Gürcüstan Respublikasının Bolnisi rayonunun tabeçiliyində kənd.
Coğrafi mövqeyi
Daşdıqullar kəndi Maşaver çayının sol sahilində, avtomobil yolunun kənarında, rayon mərkəzindən 12 km şərqdə, dəniz səviyyəsindən 430 m hündürlükdə yerləşir.
Toponimi
Dəşti-Qullar, Daşlı-Qullar, Dəşti-oğullar anlamları var. Bulqarların qıpçaq tirəsi kollar, alban tayfası krllər, qıpçaq- qrapapaqlar içində ki Kul tayfası ilə ilgili ola bilər. Kəndin adı XIX əsr sənədlərində Ağbabalı kimi də gedir.
Maarif
Məktəb 1924-cü ildə açılmışdır. Hal-hazırda orta məktəb (2005-ci ildə 11 sinifdə 240 şagird) fəaliyyətdədir.
Dərani (Xudafərin)
Dərani - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Xudafərin şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 295 nəfər yaşayır (66 ailə).
İşkyol gölü
İşkyol — Tunisin şimalında, Afrikanın Aralıq dənizindəki ən şimal şəhəri olan Bizertadan 20 kilometr (12 mil) məsafədə yerləşən göl. İşkyol Milli Parkının göl və bataqlıq əraziləri hər il yüz minlərlə köçəri quş üçün vacib bir dayanma nöqtəsidir. Göl ziyarətçiləri arasında ördəklər, qazlar, leyləklər və qızılqazlar var. Gölün qidalandırıcı çaylarında bəndlərin qurulması gölün və bataqlıqların ekoloji tarazlığına böyük dəyişikliklər gətirmişdir.
Tarix
Bəndlər göllərə və bataqlıqlara şirin su axınını kəskin şəkildə azaltdığından, qamışlıqlar, cilkimilər və digər şirin su bitkiləri duzlu su bitkiləri ilə əvəzlənmişdir. Bu dəyişikliklər, əvvəllər mövcud olan bitkilərin qarışıqlığından asılı olan köçəri quş populyasiyalarında kəskin azalma yaradıb.
UNESCO-nun verdiyi məlumata görə, Tunis hökuməti şirin suyun qorunması və duzluluğun azaldılması üçün bəzi addımlar atmış və göl 2006-cı ildə UNESCO-nun Təhlükədə olan Ümumdünya irsi siyahısından çıxarılmışdır.
Lakin Beynəlxalq Təbiətin və Təbii Sərvətlərin Mühafizəsi Birliyinin bəzi hesabatlarına görə, duzluluq həddən artıq yüksək səviyyəyə çatmışdır və bərpa ehtimalı sürətlə yoxa çıxa bilər.
İşkyol Milli Parkı
İşkyol Milli Parkı Tunisin şimalında, Bizertadan 25 km cənub-qərbdə yerləşən Ümumdünya irsidir. Milli park 1980-ci ildən bəri UNESCO-nun Ümumdünya irsi siyahısındadır və 1996-2006-cı illər arasında Təhlükədə olan Ümumdünya irsi siyahısında yer almışdı. Park, Tunisin Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi tərəfindən idarə olunur.
Əbu Talib
Əbu Talib — Bəni Haşim qəbiləsinin başçısı, şiələrin ilk imamı və sünnilərin dördüncü xəlifəsi Əlinin atası. İslam peyğəmbəri Məhəmmədin atası Abdullahın ata-ana bir qardaşıdır. Abdullahın vəfatından sonra Məhəmməd Mustafanın qəyyumu olmuşdur.
Həyatı
Əbu Talib 535-ci ildə Hicaz bölgəsinin Məkkə şəhərində anadan olmuşdur. O, Haşimilərin başçısı Əbdül-Müttəlibin oğlu və Məhəmməd peyğəmbərin doğumundan əvvəl ölən atası Abdullanın qardaşı idi.
Gələcəkdə peyğəmbər olacaq Məhəmməd kiçik yaşlarından etibarən Əbu Talibin himayəsinə keçmişdir. Həmçinin İslamın ilk yayıldığı zamanlarda Əbu Talib Məhəmmədi Qureyş qəbiləsindən qorumuşdur.
Əbu Talib təqribən 619-cu ildə 80 yaşında vəfat etmişdir.
Elyane Boal
Elyane Boal (d. 28 aprel 1998) — Kabo-Verdeni təmsil edən bədii gimnast. Elyana Boal 2016-cı ildə Kabo-Verdeni XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.
Kuqizel (Baymak)
Kuqizel — Başqırdıstan Respublikasının Baymak rayonunda yerləşən kənd. Kənd Bilal kənd şurasının tərkibindədir.
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Tarix
10 sentyabr 2007-ci ilə qədər adı Suvanyak kolxozunun ferması olaraq keçərli idi.
İnfrastruktur
Kənndıə iri kənd təsərrüfatı heyvanlarının saxlandığı ferma fəaliyyət göstərir. Burada məktəb və uşaq bağçası fəaliyyət göstərir.
Zaqafqaziya xalqlarının dostluğu (film, 1942)
Məzmun
Film müharibə şəraitində Zaqafqaziya xalqlarının dostluğundan, onların ümumi düşmənə-faşizmə qarşı apardıqları mübarizədən danışır.
Saklıkent kanyonu
thumbnail|right|Saklıkent kanyonu və onun üzərində qurulan yol. Saklıkent kanyonu— Antalya-Muğla sərhəddində yerləşən Eşen çayının qolu olan Karaçayın meydana gətirdiyi kanyon. Kanyon Fəthiyə şəhərinin 45 km-də yerləşir. Dördüncü dövrdə, 200 min il əvvəl formalaşmış bu kanyon Tavr dağlarına aid olan Beydağları silsiləsində yerləşir.
Ümumi məlumat
Saklıkent kanyonu 15 il əvvəl kəşf edilmişdir. Kanyonun uzunluğu 18 km, hündürlüyü 200 m, ən dar yerinin eni 2 metrdir. Kanyonun dar olması və ilin çox zamanı çayın bol sulu olması nəticəsində dərə boyu hərəkət etmək mümkünsüzdür. O üzdən kanyonun dik divarlarında 200 metrlik körpü-yol inşa edilmişdir. Kamyonun ilk 2 km-lik hissəsi asan keçilən, 7 km-lik hissəsi orta çətinlikdə olsada, sona qədər kanyonu keçmək üçün xüsusi hazırlığa və peşəkarlığa ehtiyac var. Yay mövsümündə bu ərazini 180-200 min arası türist ziyarət edir. Kanyonun yerləşdiyi bölgədə 1996-cı ildən Saklıkent Milli Parkı yaradılmışdır. Sahəsi 1643 hektar olan bu parkın əsas özəlliyi məhz Saklkent kanyonudur.
Dinəvar (Xudafərin)
Dinəvar - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Xudafərin şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 81 nəfər yaşayır (22 ailə).
Fəxrəddin Veysəlli
Fəxrəddin Yadigar oğlu Veysəlli — filologiya elmləri doktoru, professor.
Həyat yolu
Azərbaycanın görkəmli dilçisi, filologiya elmləri doktoru, professor Fəxrəddin Yadigar oğlu Veysəlli 1943-cü il mayın 11-də Kürdəmir rayonunun Yenikənd kəndində ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. Uşaqlıq illəri ağır və çətin şəraitdə keçən Fəxrəddin (beşinci sinifdən onuncu sinfədək oxuduğu kənd məktəbinin bütün təmizlik işlərini, odun-ocağını, bostan və bağını, gözətçiliyini sol qıçını müharibədə itirmiş atası Yadigar kişinin əvəzinə öz üzərinə götürməli olmuşdu) həmin kənddə orta məktəbi bitirib, 1960-cı ildə M.F.Axundov adına APDİ-nin Avropa dilləri fakültəsinin alman dili şöbəsinə qəbul olunur.
İnstitutu 1965-ci ildə əla qiymətlərlə bitirdiyindən doğma ali məktəbdə müəllim saxlanılır, ancaq hələ tələbə ikən təhsil aldığı institutda laborant vəzifəsində çalışmağa başlayır. Onun elmə və təhsilə olan marağını yüksək qiymətləndirən müəllimləri dosent T.R.Əhmədova və professor F.Ə.Seyidov yeni dərs ilindən onu müəllim ştatına işə götürürlər. Cəmi dörd ay işlədikdən sonra Fəxrəddin müəllim hərbi xidmətə çağırılır. Batumidə hərbi xidmətini başa vurduqdan sonra o, doğma instituta qayıdaraq müəllimlik fəaliyyətini davam etdirir.
Elmə gəlişi
Hələ tələbə ikən o, elmi-tədqiqat işlərinə olan dərin marağı ilə institut müəllimlərinin diqqətini özünə cəlb etmişdi. İnstitutun beşinci kursunda oxuyarkən o zaman ittifaqın müxtəlif bölgələrindən gənc tədqiqatçıların iştirak etdiyi Tbilisi konfransında onun "F.Şiller və Azərbaycan səhnəsi" mövzusunda alman dilində etdiyi məruzəsi konfrans iştirakçıları tərəfindən yüksək qiymətləndirilmişdi. Elə həmin il institut rəhbərliyi təhsilini davam etdirmək üçün onu o zamankı ADR-ə göndərməyi qərara aldı. Moskvada isə onun gec gəldiyini bəhanə edərək ADR-ə getməsinə əngəl törətdilər. Moskvanın bu ədalətsiz qərarı oxumaq arzusu aşıb-daşan gənci mənən sındıra bilmədi.
Fəxrəddin müəllimin elmə olan marağını nəzərə alaraq institutun o zamankı elmi işlər üzrə prorektoru mərhum professor Nəzakət Ağazadə ona Sankt Peterburqda (keçmiş Leninqrad) aspiranturada oxumağı məsləhət gördü. Təklif çox cəlbedici idi, lakin erkən yaşlarından valideynlərini itirən Fəxrəddin müəllim (anasını iki aylığında, atasını isə 8-ci sinifdə oxuyarkən itirmişdi) maddi vəziyyətinin çətin olacağından bu təklifə tərəddüdlə yanaşırdı. Tələbəlik illərində maddi çətinliyin nə olduğunu yaxşı bilən Fəxrəddin müəllim aspiranturada oxumaq üçün Leninqrada getməyi qərara alır. O illəri xatırlayarkən ona düzgün elmi istiqamət seçməkdə öz mənəvi köməkliyini göstərmiş müəllimlərindən – mərhum professorlardan Nəzakət Ağazadəni, Hüseyn Bayramovu, F.Seyidovu, dosentlərdən Tamara Əhmədovanı, Qulam Bağırovu, İsfəndiyar Cabbarzadəni, Soltanpaşa Vəliyevi, Cəfər Cəfərovu, Əminə Əliyevanı, hazırda BDU-da çalışan professor Y.Seyidovu ayrıca qeyd etmək gərəkdir.
Fəxrəddin müəllim Sankt Peterburqda aspiranturada oxuyarkən görkəmli alimlərdən akad. V.V.Vinaqradovun, V.M.Jirmunskinin, professorlardan Y.S.Maslovun, V.Q.Admoninin, M.İ.Matuseviçin və digərlərinin seminar və mühazirəiərində fəal iştirak edir, onlardan linqvistikanın incəliklərini öyrənir. O, dünya şöhrətli alim L.R.Zinderin rəhbərliyi altında "Alman dilində bitkinlik intonasiyası" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını təcrübi-fonetik aspektdə tamamlayaraq müdafiəyə təqdim edir, ancaq institutun o zamankı rəhbərliyi müxtəlif bəhanələrlə ona maneçilik törədərək müdafiəyə getməsinə razılıq vermirdi.
1971-ci ildə institutun yeni rektoru görkəmli dilçi alim, mərhum professor M.T.Tağıyevin işə qarışmasından sonra o, Leninqrada gedir və orada namizədlik dissertasiyasını uğurla müdafiə edərək germanistika üzrə elmlər namizədi elmi dərəcəsini (f.ü.f.d.) alır. Sankt Peterburqda qalıb işləmək təkliflərinin cəlbedici olduğunu başa düşsə də, gənc alim doğma instituta qayıtmağı üstün tutdu. İnstitutda müəllim, baş müəllim, dosent, kafedra müdiri və dekan vəzifələrində çalışmaqla respublikamızda xarici dillərin öyrədilməsini yeni elmi-nəzəri və metodiki zəmin üzərində qurmaq üçün geniş elmi-pedaqoji fəaliyyətə başlayır. Eləcə də o, doktorluq dissertasiyası üzərində işləyir. Nəzəri və tətbiqi dilçiliyin yeni istiqamətlərini dərindən mənimsəyən Fəxrəddin müəllim institutda linqvistikadan lektoriya təşkil edir və tezliklə respublikanın gənc müəllimləri bu lektoriyanın dinləyiciləri olurlar. Onlardan bu günə qədər 40 nəfəri Fəxrəddin müəllimin rəhbərliyi altında namizədlik dissertasiyaları müdafiə ediblər. Bu lektoriya sonralar yaranan və çox səmərəli fəaliyyət göstərən eksperimental fonetika laboratoriyasının özəyini təşkil etdi.
Elmdə yüksəlişi
1980-ci illərin ortaları və sonu Fəxrəddin müəllim üçün elmi yaradıcılıq baxımından çox uğurlu olub. O, əvvəlcə 6 ay müddətində Moskvada təkmilləşmədə olarkən məşhur germanistlər M.D.Stepanova, G.V.Kolşanski, Y.İ.Şendels, E.A.Quliqa və başqa alimlərlə səmərəli görüşlər keçirir, doktorluq dissertasiyası mövzusunun aktuallığını əsaslandırmağa çalışırdı, sonra isə bir il müddətinə Berlində Humboldt Universitetində təkmilləşmədə olarkən universitetin professoru Q.Lindnerin institutunda çağdaş tədqiqat üsullarını tətbiq etməklə "Alman dilində sait fonemlərin variativliyi (nəzəri problemlər və təcrübi nəticələr)" adlı doktorluq dissertasityasını tamamlayaraq onu Berlin Universitetində müdafiə etmək istəyir, lakin o zamankı partnomenklatura ona xasiyyətnamə verməkdən boyun qaçırır. Bu səbəbdən o, Almaniyada müdafiə edə bilmir, amma dilçi alim ruhdan düşmür. Almaniyada və keçmiş ittifaqın mərkəzi nəşriyyat orqanlarında bir-birinin ardınca öz tədqiqatlarının nəticələrini çap etdirir, beynəlxalq (Zeitschrift für Phonetik, allgemeine Sprachwissenschaft und Kommunikationsforschung), "Voprosı yazıkoznaniya" və başqa elmi-nəzəri jurnallarda çap etdirdiyi məqalələr ona şöhrət qazandırır.
1980-ci ildə "Alman dilinin fonetikası" kitabını Azərbaycan dilində çap etdirir. Artıq onun elmin yeni pilləsinə ucalması üçün heç bir maneə qalmırdı. Sankt-Peterburq Dövlət Universitetinin Umumi fonetika və metodika kafedrasında onun dissertasiyasına görkəmli dilçi alimlər L.R.Zinder, L.V.Bondarko, L.A.Verbitskaya, M.V.Qordina və başqaları yüksək qiymət verirlər və kafedra dissertasiya işinin müdafiəyə buraxılmasını qərara alır. SDU-nun filoloji fakültəsinin elmi şurasında doktorluq işinin müdafiəsinə dəvət olunan Fəxrəddin müəllimi o zamankı institut rəhbərliyi müxtəlif bəhanələr gətirərək buraxmaq istəmirdi. Uzun əzab-əziyyətdən sonra o, 1981-ci ildə yuxarıda adı çəkilən mövzuda doktorluq dissertasiyasını Sankt Peterburqda uğurla müdafiə edir və respublikamızda germanistika üzrə ilk filologiya elmləri doktoru elmi dərəcəsini alır.
Onun müdafiəsində filologiya elmləri doktorları, professorlar İ.P.İvanova (Sankt Peterburq), L.İ.Prokopova (Kiyev) və Q.Y.Pankrats (Minsk), habelə L.V.Zlatoustova (Moskva) opponent kimi çıxış etmişlər. Onlar Fəxrəddin müəllimin əsərini çox yüksək dəyərləndirmişdilər.
Yeri gəlmişkən, bu müdafiə ilə bağlı qəribə bir hadisə baş verir. Fəxrəddin müəllim müdafiədən sonra instituta – iş yerinə teleqram vuraraq xahiş edir ki, sənədlərin tərtibi üçün ona 10 günlük icazə versinlər. İnstitut rəhbərliyi isə onu öz hesabına məzuniyyətə çıxarır. Beləliklə, çətin iqtisadi durumda olan gənc alimin vəziyyəti bir az da ağırlaşır, çünki institut rəhbərliyi ona nəinki ezamiyyə xərcləri vermədi, üstəlik, onun 14 günlük maaşını da kəsdi. Bu, onun həyatda üzləşdiyi dördüncü ədalətsizlik idi. Həm namizədlik, həm də doktorluq üçün ona mükafat vermək (namizədlik dissertasiyasını vaxtından qabaq tamamlamışdı, qaydaya görə ona bir aylıq təqaüd miqdarında mükafat verilməliydi, ikinci halda institut tarixində ilk dəfə elmlər doktoru dissertasiyasını müdafiə etdiyi üçün mükafat almalı idi) əvəzinə onu cəzalandırmışdılar.
1983-cü ildən professor elmi adını alan Fəxrəddin müəllim fəal elmi yaradıcılığını davam etdirməklə yanaşı, ciddi şəkildə kadr hazırlığı ilə də məşğul olur. Onun yetirmələri indi respublikamızın müxtəlif ali məktəblərində elmi-pedaqoji fəaliyyətlərini davam etdirirlər.
Dünyada tanınması
Elmdə öz sözü və yolu olan görkəmli dilçi alim Fəxrəddin Veysəlli respublikamızda germanistikanın əsasını qoymuşdur desək, yanılmarıq. Dilçilikdə seqment və supraseqment vahidlərin variativliyi probleminin öyrənilməsində onun xidmətləri danılmazdır.
Tanınmış alim olaraq o, Daşkənd, Tbilisi və Bakıda ixtisaslaşmış elmi şuraların üzvü kimi fəaliyyət göstərmiş, onlarla namizədlik və doktorluq dissertasiyalarına opponentlik etmiş və ya rəy vermişdir. Qazax A.Cunusbəyov, özbək A.Avazbayevin, türkmən mərhum S.Kurenovun doktorluq dissertasiyalarının müdafiəsi onun opponentliyi ilə keçmişdir. O, Leninqradda, Moskvada, Tbilisidə və Bakıda onlarla namizədlik dissertasıyalarına opponentlik etmişdir.
F.Veysəllinin 1989-cu ildə alman dilində çap etdirdiyi "Lehrbuch der deutschen Phonetik" monoqrafiyası mütəxəssislər tərəfindən çox yüksək dəyərləndirildi. Bir qədər sonra o, öz dilimizdə "Fonetika və fonologiya məsələləri" adlı kitab çap etdirir, dünya şöhrətli alim R.O.Yakobsonun uşaq dili sahəsində şedevr sayılan kitabını ruscaya çevirib çap etdirdi. Fəxrəddin müəllim məşhur fonoloq N.S.Trubeskoyun dünya dilçilik elminin incisi sayılan "Fonologiyanın əsasları" kitabını Azərbaycan dilinə tərcümə edərək onu öz vəsaiti hesabına çap etdirməklə dilçiliyimizin inkişafına güclü təkan vermişdir.
Fəxrəddin müəllim latın qrafikasına keçmək üçün Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin yaratdığı komissiyanın məsul katibi olmuş, əlifbamızın bərpası üçün mütəxəssis kimi əlindən gələni etmişdir. İlk variantda qəbul edilən layihədə («ə» saitinin «a» üstündə iki nöqtə ilə verilməsi) ilkin variantda onun təklifi bəyənilmişdi. Təəssüf ki, sonralar bu variantı təftiş edib, latın qrafikasında olmayan bir işarəni qəbul etdirdilər.
Müstəqilliyimizdə yeri
XX əsrin 90-cı illərində Azərbaycanda milli-azadlıq hərəkatı dalğaları yeni mərhələyə qədəm qoyanda, ölkənin müstəqilliyi uğrunda mübarizə başlayanda Fəxrəddin müəllim öz istedadı və bacarığı ilə bu işdə fəallıq göstərir, respublika radiosunun birinci proqramında "Ana dili" verilişinin müəllifi və aparıcısı kimi dilimizlə bağlı problemlərin həllinə öz töhfəsini vermişdir. Üç ildə 50 dəfə efirə çıxan bu veriliş, eləcə də televiziya, radio və mətbuatda dilimizlə bağlı çoxsaylı çıxışları, yazıları dinləyici, tamaşaçı və oxucuların çox böyük marağına səbəb olmuşdur.
F.Veysəlli 1989-cu ildə Moskvada müəllimlər qurultayında iştirakçı olarkən ermənilərin respublikamıza ərazi iddialarını rədd edir və diskusiyalarda haqq işimizi çəkinmədən müdafiə edir, SSRİ xalq artisti L.İmanovla MDU-da təhsil alan azərbaycanlı tələbələrin dəvətilə görüşə gedir və orada məclisin aparıcısı kimi respublikamızda yaranmış vəziyyətə dair geniş məruzə ilə çıxış edir. Üzdə olan aydınların çoxu o görüşə getməkdən boyun qaçırmışdı, onlar çağırılmayan yerə getmək istəmədiklərini deyirdilər. O zaman institut kollektivi adından Moskvaya «Moskovski novosti» qəzetinin iftira dolu yazısına cavab hazırlayan Fəxrəddin müəllim uzun müddət partiya funksionerlərinin qəzəbinə düçar oldu, onu sorğu-suala çəkdilər. Bütün hədə və qorxulara baxmayaraq, o erməni ideoloqlarına və xalqımızın düşmənlərinə layiqincə cavab verdi.
Görkəmli dilçinin geniş elmi-pedaqoji yaradıcılığını, fonetika və fonologiya sahəsindəki elmi axtarışlarını yüksək qiymətləndirən Beynəlxalq Fonetika Elmləri Cəmiyyəti onu öz sıralarına üzv qəbul etmişdir. Bu cəmiyyət xəttilə o, iki dəfə Beynəlxalq Fonetika Elmləri Konqresində (Tallin, Stokholm) çıxış etmişdir. Amerikanın «Dünyanın seçilən liderləri» nəşriyyatı onu 1998-ci ilin ən məşhur adamı kimi müəyyənləşdirmişdir.
1989-1990-cı illərdə respublikada baş qaldıran irtica azad düşünən adamların təqibinə girişmişdi. Elə bu təqibin nəticəsi olaraq Fəxrəddin müəllim doğma institutu tərk etmək məcburiyyəti qarşısında qalıb iş yerini dəyişməli olur. Az sonra, ölkəmiz müstəqillik qazandığı günlərdən Fəxrəddin müəllimin elmi-pedaqoji fəaliyyətini yüksək qiymətləndirən doğma institut kollektivi onun rektor kimi vəzifəyə gəlməsini təmin edir. Amma Türkiyədə ezamiyyətdə olarkən qanunsuz olaraq o, işdən çıxarılır. Belə haqsızlıqları çox görmüş Fəxrəddin müəllim hüquqlarını bərpa etmək üçün heç yerə şikayət etmədi, çünki o, əqidəsinə görə millətə xidməti vəzifədə deyil, konkret işləri həyata keçirməkdə görür.
Fəxrəddin müəlllim yeddi ildən artıq (1994-2001) Azərbaycan Ali Atestassiya Komissiyasının Rəyasət Heyətinin üzvü olmuşdur. Hazırda o, Azərbaycan Dillər Universitetinin prfessorudur və AMEA-nın İmadəddin Nəsimi adına Dilçilik İnstitutunun direktor əvəzi vəzifəsində çalışır. O, uzun illər Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi nəzdindəki Avropa dilləri və ədəbiyyatı bölməsinin sədri kimi səmərəli fəaliyyət göstərmişdir.
Onun «German dilçiliyinə giriş» və “Struktur dilçiliyin əsasları” (V cilddə), “Dil” (2008), “Semiotika” və s. əsərlərini müəllifin elmi yaradıcılığının yeni mərhələsi saymaq olar.
F.Veysəlli görkəmli germanist-dilçi kimi nəinki respublikamızda, eləcə də onun hüdudlarından uzaqlarda da tanınır. O, öz axtarışlarını davam etdirir, ölkədə yüksək səviyyəli kadrların yetişməsində bilik-bacarığını əsirgəmir, yeni-yeni layihələr həyata keçirir. O, son 5 ildə Moskvada (2006), Tbilisidə (2007), Qazaxıstanda (2007) və Bakıda (ADU-da 2005, 2006, 2007, 2008 və BSU-da 2004, 2005, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011, 2012) keçirilən beynəlxalq konfranslarda bölmələrə rəhbərlik edib, yaradıcılığı ilə elmi ictimaiyyətin diqqətini çəkmişdir.
Son 10 ildə onun rəhbərliyi altında 4 doktorluq dissertasiyası (D.Yunusov, F.Zeynalov, F.Aslanov və S.Zeynalova) müdafiə edilmişdir. Son beş ildə F.Veysəllinin ümumi elmi-pedaqoji-ictimai fəaliyyətini aşağıdakı istiqamətlərə ayırmaq olar: 1.Respublikamız üçün son dərəcə önəm daşıyan nəzəri dilçiliyin aktual problemlərinin həlli. Bu sahədə onun «Dilçilik ensiklopediyası»nı (I-2006, II-2008), beşcildli «Struktur dilçiliyin əsasları» (Studia Philologica, I, Bakı, 2005, II, Bakı 2008, III, Bakı, IV, 2009, Bakı, 2011, rus dilində) monoqrafiyasını, «Dil» adlı sanballı kitabını (Bakı, 2007) ayrıca qeyd etmək lazımdır. Onun dilçiliyin müxtəlif problemlərinə həsr etdiyi çoxsaylı məqalələri də ciddi maraq doğurur. ADU-da beynəlxalq konfransdakı məruzəsində Fəxrəddin müəllim Azərbaycan dilində söz vurğusunun olmaması və sözlərin fərqlənməsinin fonemdən deyil, ikizirvəlilikdən və prosodemdən asılılığının vacibliyini vurğulayır.