cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Babək Zəncani
64 şirkətdən ibarət olan "hörümçək toru"
''"Mərkəzi Bank pulsuz qalmışdı. Məndən neft pulunu İrana gətirməmi, beləcə sistemin bu pulu istifadə edə bilər hala gətirnəyimi istədilər. İşim sanksiya əleyhdarı əməliyyatlar idi. Mən işini bacarıqla icra edən adamamış. Lakin məni də sanksiya altına aldılar. Ona görə də 3 milyon barel neft belə sata bilməyiblər". ''
Voleybol üzrə qadınlararası Afrika çempionatı
Voleybol üzrə qadınlararası Afrika çempionatı — ikinci çempionat istisna olmaqla hər iki ildən bir Afrika qadın milli komandaları iştirakı ilə, son vaxtlar 6 komanda ilə Afrika Voleybol Konfederasiyası tərəfindən təşkil edilən qitə miqyaslı turnir. Turnirin ən uğurlu komandası son çempion dır. Onlar bu turnirin nə az, nə çox düz 8 dəfə qalibi olmuşlar. İlk Afrika çempionatı isə 1976-cı ildə təşkil edilmişdir. Həmin turnirin qalibi yığması olmuşdur.
Abidos siyahısı
Abidos siyahısı (fr. la nouvelle table d’Abydos) — Qədim Misirdə fironların siyahısı, Adibosdakı I Seti məbədinin divarlarına kartuşda həkk olunmuş 76 fironun — Qədim Misir çarlarının Menesdən başlamış I Setiyə qədər adlarının siyahısı. İlk olaraq Mariet Ogüst tərəfindən aşkarlanmışdır.
Kartuşlar iki horizontal sırada yerləşmişdir. Siyahıda hər fironun bir adı göstərilmişdir. Cədvəldə əvvəlcə Adibos siyahısındakı ad, sonra isə fironun digər məşhur adı və izahı göstərilir. thumb|left|700px|Abidos siyahısı
II sülalə
Abidos siyahısında ikinci sülalə fironlarından bir neçəsi göstərilməmişdir.
V sülalə
№ 28-dən sonra firon Şepiskara göstərilməmişdir.
ArcGİS
ArcGİS — Coğrafi İnformasiya Sistemlərində başlıca istifadə olun proqram təminatıdır. ESRI şirkətinin yaratdığı bir proqramdır. Ondan: xəritələrin yaradılması və istifadəsində; coğrafi verilənlərin tərtibində; coğrafi informasiyanın paylanması və kəşfində; bir sıra tətbiqetmələrdə xəritələr və coğrafi məlumatın istifadəsində; və verilənlər bazasında coğrafi informasiyanı idarə etmək ücün istifadə edilir.
İstifadə sahələri
ArcGİS çox fərqli sahələrdə istifadə olunur:
Tarixi
1997-ci ilin yanvarında Esri vahid inteqrasiya olunmuş proqram arxitekturasını yaradaraq, CIS proqram platformasını yeniləməyə qərar verdi.
ArcMap 8.0
1999-cu ilin sonlarında Esri Microsoft Windows əməliyyat sistemində işləyən ArcMap 8.0-ı buraxdı. ArcGIS ArcView GIS 3.x interfeysinin vizual istifadəçi interfeysi aspektini Arc/INFO versiyası 7.2 iş stansiyasının gücü ilə birləşdirdi. Bu birləşmə ArcGIS adlı yeni proqram təminatı dəsti ilə nəticələndi, o cümlədən komanda xətti ArcInfo iş stansiyası (v8.0) və ArcMap (v8.0) adlı yeni qrafik istifadəçi interfeysi proqramı. Bu ArcMAP daha intuitiv interfeysə malik ArcInfo-nun bəzi funksiyalarını, həmçinin ArcCatalog (v8.0) adlı fayl idarəetmə proqramını özündə birləşdirir. ArcMap-ın buraxılması Esri-nin proqram təkliflərində böyük dəyişiklik yaratdı, bütün müştəri və server məhsullarını Microsoft Windows COM standartlarından istifadə etməklə hazırlanmış ArcGIS kimi tanınan bir proqram arxitekturasına uyğunlaşdırdı. ArcMap 8.0 interfeysi və adları ArcGIS Desktop-un sonrakı versiyalarına bənzəsə də, onlar fərqli məhsullardır. ArcGIS 8.1 məhsul xəttində ArcMap 8.0-ı əvəz etdi, lakin onun yeniləməsi deyildi.
ArcGIS Desktop 8.1 - 8.3
ArcGIS 8.1 2000-ci ildə Esri Beynəlxalq İstifadəçi Konfransında təqdim edilmişdir. ArcGIS 8.1 rəsmi olaraq 24 aprel 2001-ci ildə buraxılmışdır. Bu yeni proqrama üç genişləndirmə daxildir: 3D Analitik, Məkan Analitiki və GeoStatistik Analitik. Bu üç genişləndirmə ArcView GIS 3.x məhsul xəttində çox güclü və populyarlaşdı. ArcGIS 8.1 həmçinin məlumatlara birbaşa Coğrafiya Şəbəkəsinin saytından və ya digər ArcIMS xəritə xidmətlərindən onlayn daxil olmaq imkanı əlavə etdi. ArcGIS 8.3 2002-ci ildə təqdim edildi və geoməlumat bazalarına topologiya əlavə etdi, bu xüsusiyyət yalnız ArcInfo əhatə dairəsində mövcud idi.
ArcGIS 9.x
ArcGIS 9 -2004-cü ilin may ayında buraxıldı, bura ArcGIS Server və tərtibatçılar üçün ArcGIS Engine daxildir. ArcGIS 9 buraxılışı ənənəvi GIS emal alətlərinin (məsələn, kəsmə, üst-üstə düşmə və məkan təhlili kimi) interaktiv şəkildə və ya COM standartlarını dəstəkləyən hər hansı skript dilindən icrasına imkan verən geoprosesinq mühitini ehtiva edir. Bunlardan ən populyarı Python olsa da, başqalarından, xüsusən Perl və VBScript-dən istifadə edilmişdir. ArcGIS 9-a ERDAS IMAGINE-in Model Maker (1994-cü ildə buraxılışı, v8.0.2) oxşar vizual proqramlaşdırma mühiti daxildir.
ArcGIS 10.x
2010-cu ildə Esri 9.4 perspektiv versiyasının 10-cu versiyaya çevriləcəyini və 2010-cu ilin ikinci rübündə satışa çıxarılacağını elan etdi.
ArcGIS 11.x
ArcGIS Server 11-23 iyun 2022-ci ildə San Dieqoda keçirilən illik İstifadəçi Konfransından bir qədər əvvəl buraxıldı. ArcGIS Server 11.0 heç bir ArcGIS 10.x və daha köhnə məhsulları dəstəkləmir və həmçinin ArcGIS Pro 3.0-ın buraxılışı ilə müşayiət olunub.
Həmçinin bax
Coğrafi xəritə
Dəvəlilər
Dəvəlilər Güney Azərbaycanda (əsasən Qaradağ mahalında) yaşayan türkdilli tayfa. Qacarların bir qoludur. Maldarlıq və əkinçiliklə məşğul olurlar. Qacarlar dövlətində (1796-1925) mühüm rol oynayıblar.
Təhminə (1993)
Тахмина (фильм)
Dırnaq törpüsü
Dırnaq törpüsü, Savand və ya Sohan — yüngülcə dırnaqların kənarlarını yumşaltmaq və şəkilləndirmək üçün istifadə edilən vasitədir. Manikür və pedikürdə də istifadə edilir.
Artemisia cuspidata
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Tom və Cerri: Film (cizgi filmi, 1992)
Tom və Cerri: Film — 1992-ci ildə istehsal olunmuş cizgi filmidir.
Aleksandr Zaxarçenko
right|thumb|288x288px|Aleksandr Zaxarçenko, 2014
Zaxarçenko, Ukraynada müstəqillik elan edən Donetsk Xalq Respublikasının qurucu dövlət başçısı və baş naziri kimi 11 may 2014-cü ildən 2018-ci ilə, yəni ölümünə qədər vəzifədə qalmışdı. Sələfi Aleksandr Borodainin istefa etməsilə, 2014-cü ilin avqustunda baş nazir seçildi. 2014-cü ilin noyabrındakı seçkilərdə qalib gəldi.
Aleksandr Zaxarçenko 31 avqust 2018-ci Donetsk şəhərində baş vermiş partlayış nəticəsində 42 yaşında həlak olub.
Düşən Pul (teleoyun)
10 milyon televiziya oyunudur.
Gardenia grievei
(Gardenia grievei) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Midiyalılar
Midiyalılar, madalılar, və ya medlər — e.ə. IX–VII əsr aşur mənbələrinə görə İran yaylasının Xəzər dənizindən cənubda – təqribən, indiki Zəncan–Həmədan, Qəzvin–Tehran zonasında, həmçinin şərqə və cənub-şərqə doğru uzanan rayonlarda məskunlaşmış xalq. Midiyalıların ölkəsi İranın şimal-qərbində,   indiki Azərbaycan, Kürdistan və Kermanşahin bir hissəsində yerləşirdi.
Midiyalılar haqqında ilk məlumat e.ə 9 əsrin 30-cu illərinə aiddir. Müxtəlif dövr mənbələrində onlar amadai, madai, matai (aşur), maday (qədim yəhudi), maktape ( yeni elam) mada (qədim fars) medoi (qədim yunan medoi; müqaysə et. Kipr mənbələrindəki "madoi"la) medi (latın), mark (qədimi erməni) adları ilə məlumdurlar. Bu adların hamısı nəticə etibarilə Midiyanın etnonimi "mada"dan yaranmışdır. Etimoligiyası dəqiqləşdirilməsə də yəqin ki, mütəxəssislərin hesab etdiyi kimi həmin ad İran mənşəlidir.
Midiya tayfaları İran yaylasına e.ə.2- ci minilliyin sonu-1-ci minilliyin əvvəllərindən gec olmayaraq köçüb gəlmişlər. Herodomun (e.ə 5 əsr) mə1lumatına görə Midiyalılar altı tayfadan (buslar, paretakenlər, struxatlar, arizantlar, budilər və maqlar) ibarət idilər. Ehtimal ki, Midiya tayfaları daha çox olub.
Strabona görə midiyalıların adət ənənələri əsasən ermənilər ilə eynidir.
Strabon yazır ki, ən qorxmaz şəxsi özlərinə çar seçmək midiyalıların adətidir. Çarlar çoxarvadlı olurlar. Dağda yaşayan midiyalılarda 5 arvad almağa icazə verilir. Qadınların da mümkün qədər çox əri olur, 5-dən az əri olan qadınlar özün bədbəxt hesab edir. O, midiyalıların və ermənilərin fars ənənələrinə pərəstiş etdiyini, erməni qadınların ancaq xramda uzun müddət özlərini pul ilə satdıqdan sonra ərə getdiklərini yazır və Herodotun midiyalı qadınların da pozğun həyata meylli olduğunu haqqında yazmasını bildirir.
Midiyalılar ehtimal ki, e. ə. 1-ci minilliyin əvvəllərində hərbi demokratiyadan erkən quldarlıq cəmiyyətinə keçid dövründə yaşamışlar. Onlar maldarlıq (atçılıq xüsusilə inkişaf etmişdi), əkinçilik və sənətkarlıqla məşğul olmuşlar. Sonralar Midiyalılar mahir inşaatçı, zərgər, müxtəlif parça və geyim növləri hazırlayan sənətkar kimi şöhrət tapdılar. Aristofanın "Qurbağalar" əsərində göstərilir ki, Midiya parçaları üzərində at-xoruzlar, keçi- marallar və s. fantastik canlılar təsvir olunurdu.
E.ə. 1-ci minilliyin əvvəllərinə aid Aşşur təsvirlərindən məlum olur ki, Midiyalılar üstdən heyvan dərisi bərkidilmiş qısa qollu uzun köynək geyir, saçlarını lent ilə bağlayırdılar. Bu geyimin bəzi detalları Midiyalılar tərəfindən Zaqroşyanı zonada yaşamış aborigenlərdən hələ e.ə 3-cü minilliyin sonlarında, bəlkə də daha erkən dövrdə götürülmüşdür. Daha sonralar antik yazıçıların əsərləində "Midiya libası kimi tanınan geyim enli köynək çaxçurdan və qısa bürünəcəkdən ibarət idi. E.ə.6-5 əsrlərdə Midiya əsilzadələrinin baş geyimi hələ e.ə. 3-cü minilliyin sonlarından məlum olan və yerli ənənələrdən doğan tiara olmuşdur. Midiyada yayılmış digər baş geyimi başlıq-türban tipik İran geyimi idi.
E.ə. 1-ci minilliyin 2-ci qərinəsinin əvvəllərində geniş tarixi səhnəyə çıxan Midiyalılar Qərbi Asyada mühüm rol oynamışdır. Midiyalılar zəngin maddi mənəvi mədəniyyət, incəsənət, dini tə"limlər və s. yaratmışdılar. Ehtimal ki, Midiya mazdaizmin vətəni, qədim mərkəzi olmuşdur. Midiya (xüsusilə Atorpatena) ərazisində yaşayan, həmçinin Ön Asiyanın digər qədim xalqlarınn gələcək nəsillərin (fars, erməni və b xalqların) mədəniyyət və ideologiyasına güclü təsir göstərmişlər. E.ə 7-ci əsrin  sonu 6 əsrin əvvəllərində işğalçılıq müharibələri dövründə Midiyalıların müvəffəqiyyətləri qədim dünyanı onları tanımağa məcbur etdi. Midiyalılar  barəsində yunanlar məlumat verməyə başladı. Midiyalıların Avropada da, ilk növbədə Qədim Yunanıstanda müəyyən təsiri nəzərə çarpır. Bəzi alimlərin göstərdiyi kimi Midiya tayfasının adı olan "maq" Avropanın bir çox xalqlarında kahin, münəccim, sehrbaz sözlərinin sinoniminə çevirildi. "Magiya" sözü də həmin tayfanın adındandır. "Satrap", "paradiz" ("çar bağı","ov qoruğu", "bağ" "cənnət"), "sarapi" (müqaysə et yunanca sarapis, farsca seqara, türkcə saqara,  qədim rusca "sarapanq") və s. kimi sözlər də Midiyalılara məxsusdur. Slavyan dillərindək mis mənasını bildirən "med" sözü də ehtimal ki, "Midiya" sözündən yaranmışdır. Atorpatenanın yerli tayfaları ilə qaynayıb-qarışmış Midiyalılar bir qisimi qədim azərbaycanlıların etongenizdə müəyyən rol oynamışlar.Midiyalılar Azərbaycanlıların etnogenezində iştirak edən xalqlardan biri olmuşlar. Mənbələrdə Midiyalılardan hətta erkən orta əsrlərdə belə mövcud bir xalq kimi bəhs olunur.
Məczub Təbrizi
Məczub Təbrizi — şair.
Həyatı
Şərəfəddin Mirzə Məhəmməd Məczub Təbrizi haqqında Vəliqulu bəy Şamlu "Qisəsi-Xaqani" adlı təzkirəsində yazır:"Onun əsli təbrizlidir. Şairlik fənnində böyük ustaddır. Fəzilət ehsanı süfrəsindən tam bəhrəsi var. Çox fəsahətli və bəlağətli olduğundan nəzm və nəsr gülüstan və bustanının qəzəlxan bülbülüdür. Qəzəldə Xacə Hafiz Şirazinin yolu ilə getdiyini bildirir. Təxminən üç min beytlik "Şahrahi-nicat"adlı məsnəvisi var. Onun toplanmış beytlərinin sayı on mindən artıqdır". Məczubun təvəllüd tarixi məlum deyil. Bir rübaidən aydın olur ki, o,1682-ci ildə vəfat etmişdir. Məhəmmədəli Tərbiyət "Danişməndani-Azərbaycan" əsərində məlumat verir ki, şair üç min beytlik "Şahrahi-nicat"("Nicat yolu") məsnəvisini 1655-ci ildə qələmə almış, 1677-ci ildə yazıb bitirdiyi üç yüz on dörd bəndlik "Təyidat" ("Təsdiq olunan fikirlər") adlı mənzum risaləsini Şah Suleyman Səfəviyə (1666-1694) ithaf etmişdir. Bu əsər tövhidə, imaməti təsdiq edən hədislərə, on iki imamın mədhinə həsr olunub. Bunlardan başqa, şairin qəsidə, qəzəl, müxəmməs, tərcibənd, saqinamə və rübailərdən ibarət dörd min beytlik farsca divanı da vardır
Yaradıcılığı
Məczubun nəşrinə məqalə həsr etdiyimiz anadilli divanının təqribən üçdə birini şiə imamlarının mədhinə həsr olunmuş şeirlər təşkil edir. Məczubun şeirlərindən onun qatı şiə ideoloqu olunduğunu,bir sıra təsəvvüf təriqətlərini sərt bir formada tənqid edərək, onları təqib etməyə çağırdığını və bununla fəxr etdiyini görürük. Lakin şairin yaradıcılığının digər diqqətəlayiq cəhətlərinə diqqəti cəlb edən Paşa Kərimov yazır: "Məczub geniş mütaliə dairəsinə malik, elmin bir sıra sahələrini, ədəbiyyatı gözəl bilən şairdir. Lirik şeirlərində o, səmimi duyğuları tərənnüm etməsi, poeziyaya yeni obrazlar gətirməsi ilə diqqətimizi cəlb edir. Məczub vəsf etdiyi eşqin hər kəsə nəsib olmayan bir duyğu, Tanrı vergisi olduğu iddia edir:
Eşq Tanrı vergüsidür, ta kimə Tanrı verə, Özünü yoxsul xəyali-xamilə şah etməsün".
Paşa Kərimov Məczubun şeirlərindəki aşiq obrazından ətraflı danışır. Qeyd edir ki, şairin yaratdığı aşiq obrazı eşqinin paklığı, saflığı, səmimiyyəti, sevgisi yolunda hər bəlaya hazır olması, fədakarlığı ilə diqqəti cəlb edir. Məczubun şeirlərindəki səmimiyyəti dəyərləndirən tədqiqatçı yazır:"Səmimi hisslərin ifadəsi şairin bir sıra beytlərində orijinal obrazların yaranmasına səbəb olmuşdur.Lirik qəhrəmanının həsrəti elə böyükdür ki, o sərapa (başdan -ayağa) söz olub yarım gözləyir. Görüş üçün verilən vədədən cəmi bir nəfəs gecikdiyinə görə aşiqin bağrı qan olur: Vədə verdin dün gecə, lütf etdin, ehsan eylədin, Bir nəfəs gec gəldin əmma bağrımı qan eylədin"
Tədqiqatçı, Məczubun şeirlərində bədii ifadə vasitələrindən, poetik fiqurlardan məharətlə, istedadla istifadə etməsini ətraflı nəzərdən keçirmişdir. Şairin dilindən danışarkən onun şeirlərində "Örkən nə qədər uzun olsa da, doğanaqdan keçər","Ot kökü üstə bitər", "Nə əkərsən onu biçərsən","Azın çoxla oyunu olmaz", "Əl məndən, ətək səndən","Könüldən könülə yol var" kimi atalar sözləri və məsələləri işlətdiyini göstərmişdir.
Xarici keçidlər
]
Rumıniyalı Elena
Rumıniyalı Elena, (həmçinin Rumıniya şahzadəsi adlandırılır, ) Rumıniyanın keçmiş kralı I Mixay və həyat yoldaşı kraliça Annanın kiçik qızıdır, Kraliça Viktoriyanın kötücəsidir. İctimai həyat sürərək sosial fəaliyyət göstərir.
Bioqrafiya
1950-ci il noyabrın 15-də Lozanna şəhərində anadan olub, kral ailəsinin ikinci qızı olmuş, bacısı Marqarita Rumıniya vəliəhd şahzadəsidir. Onun uşaqlığı Lozannada ailə evlərində və İngiltərədə Ayot St. Lawrenceʼdə Hartfordşirdə keçmişdir. Elena İbtidai məktəbini İsveçrədə aldı, sonra İngiltərədə təhsilini davam etdirdi. Məktəb illərində o, idmanla məşğul olurdu. 1970-ci illərin ortalarında Londonda bir müddət əlil uşaqların tədrisi ilə məşğul oldu, sonra restorasiya sənətində iki illik kursunu başa vurdu və Londonda yerləşən restorasiya firmasında işlədi. 1980-ci illərdə, ilk həyat yoldaşı ilə birlikdə, 45 Efiopiyalı əlil qaçqını müxtəlif sənətkarlıq sahəsində yetişdirmək üçün bir layihə başlatdılar. 1982-ci ildə Elena Sudanın Əl-Cəzirə vilayətində Beynəlxalq Məktəbi təsis etdi. 1990-cı ildə həyat yoldaşı ilə birgə, Çauşesku rejimi qurbanlarına kömək edən Rumıniyanın Şimal-Şərqi Yardım Fondunun təsisçisi və üzvü idi. 2011-ci ilin iyun ayında Elena və onun ikinci qızı, Darlinqton şəhərində yerləşən II Elizabet Altıncı Formalı Kollecinə qatılaraq Braşov şəhərində mənzillərin tikilməsinə və təmirinə kömək etmək üçün Rumıniyaya gedən tələbələrə mükafatlar təqdim etdi. 3 oktyabr 2011-ci ildə Londonda Əbdül-Bəhanın tarixi səyahətinin 100 illiyinə həsr olunmuş tədbirdə iştirak etmişdir. 25 aprel 2012-ci ildə Elizabeth II brilyant yubileyində, Elena və həyat yoldaşı təntənəli olaraq Royal Tea –Royal Tea Room (Kral çay otağı) — Stanhope şəhərinin Durham qraflığında açılışını etdi. Elena hər il Londonun Live City şirkətinin ziyafətini ziyarət edir.
Mükafatları
Rumıniya mükafatlarına layiq görülmüşdür: Karol I (Böyük Xaç) ordeni, Rumıniya Kraliçası (Böyük Xaç) ordeni və Custodele Coroanei Române medalı, Frensis I (Böyük Xaç) və Şahzadə Daniel I (Böyük Xaç) ordeni də daxil olmaqla digər ölkələrdən də mükafatlar qazanmışdır.
Deyok
Deyok və ya Dayaukku (yunan: Δηιόκης) – Herodota görə Midiya dövlətinin əsasını qoymuş şəxs və həmin dövlətin ilk hökmdarı. Deyok e.ə. VIII əsrdə Mannanın Midiya vilayətinin hakimi olmuş, həmin vilayəti müstəqil elan edərək Midiya dövlətinin əsasını qoymuşdur.
Herodotun qeydlərində
Herodot qeyd edir ki, Deyok hələ dövlətin əsası qoyulmamışdan əvvəl "böyük bacarığa və gücə malik olmuş" Fraortanın oğludur. Ona tabe olan insanlar, eləcə də qonşu kəndlərin əhalisi mübahisələr zamanı, onu həll etməsi üçün Deyoka müraciət edirdilər. Beləliklə onu öz hökmdarları seçərək dedilər ki, "bizim üçün elə qaydalar müəyyənləşdir ki, biz normal qaydaları olan dövlətdə yaşayaq və belə qarışıq bir vəziyyətdə öz evlərimizi tamamilə itirməyək." Onlar Deyokun rəhbərliyi altında özlərinə yaşayış evləri inşa etdilər və beləliklə sonralar böyük Midiya dövlətinin paytaxtı olmuş möhtəşəm Ekbatan şəhərinin əsası qoyuldu. O, tabelik haqqında ciddi müqavilə hazırladı və hər kəs həmin müqavilənin şərtlərinə tabe oldu. Deyok ölkəni ədalətlə və ciddi qanunlar əsasında idarə etdi və əlli üç hökmranlıq sürdü. Onun varisi və davamçısı, Assur dövlətini süquta uğratmış və Midiyanı Şərqin ən güclü dövlətinə çevirmiş Kiaksarın atası, Fraortadır.
Rüdiger Şmidt yazır: thumb|200px|right|Deyokun hakimiyyəti dövründə [[Midiya dövlətinin əhatə etdiyi ərazi və ya ilkin yaranma ərazisi (tünd yaşıl rənglə qeyd olunub)]] "Herodotun qeydlərindən görünür ki, o daxili qayda-qanunlardan bəhs edir, Deyok Midiya hökmdar sülaləsinin əsasını qoyaraq Mada vilayətini Assur ağalığından azad etmişdir. Lakin o da qeyd edilməlidir ki, Herodot öz əsərində bəzən tarixi gerçəkliklə yunan və şərq əfsanələrini qarışdırdığından onun söylədiyi fikirlərin qəti tarixi gerçəkliyi əks etdirməsi şübhəlidir. Deyokun, eləcə də Herodotun da vurğuladığı, onun oğlu Fraortanın hakimiyyətdə olduğu və illəri dəqiqləşdirmək olduqca çətindir. Lakin böyül ehtimal ki, bu e.ə. VII əsrin I yarısına düşən tarixi dövrdür"
Assur mixi yazılarında
Assur yazılarında Dayaukku kimi xatırlanan Deyokun adı II Sarqonun (e.ə. VIII əsr) dövrünə aid mixi yazılı kitabələrdə tez-tez xatırlanır. Lakin Assur mənbələri onu Mannanın Assurla sərhəd vilayətinin hakimi (šaknu) kimi qeyd edir. Assur mixi yazılarına görə Dayaukkunun oğlu Urartu hökmdarı tərəfindən əsir alınmış, buna görə də o, Manna hökmdarı Ullusununun əleyhinə Urartu ilə ittifaq bağlamağa məcbur olmuşdu. Lakin II Sarqon Dayaukkunun hakimlik etdiyi vilayətə yürüş edərək onu və ailəsini tutmuş və Suriyadakı Həməd şəhərinə sürgün etmişdir.
Deyok və Dayaukkunun eyni tarixi şəxsiyyətlər olması çox mübahisəli məsələdir. Onların həyatları və yaşadıqları ərazi arasında hç bir oxşarlıq yoxdur. Bəzi mütəxəssislər Herodotun qeyd etdiyi Deyok və Assur mixi yazılarında xatırlanan Dayaukkunun sadəcə ad eyniliyi olan iki fərqli tarixi şəxsiyyətlər olduğunu qeyd edirlər. Hər halda onların eyni fərd olmasını sübut edən tarixi dəlillər də yoxdur.
Adın etimologiyası
Asur mənbələrində ad Dayaukku kimi qeyd edilmişdir. Asur dilində "k" səsi qoşalaşdırılmışdır. Əsl forması Dayauk olmuşdur. İ. M. Dyakonov bu adın qədim farsca dahuyi – ölkə, tayfa ittifaqi (fars dilində dəh – kənd sözünün qədim forması) və -k şəkilçisindən ibarət olduğunu yazmışdır, lakin düşünməmişdir ki, ölkə, tayfa ittifaqı sözü heç vaxt şəxs adına çevrilə bilməz. Ad şumercə da – (Allahın) qərarı ilə və uku – övlad, varis (qədim türkcədə də uk – varis, oğul, nəsil sözlərindən ibarətdir. Ad Allahın qərarı ilə doğulmuş övlad mənasındadır.
Tutulma (roman)
Tutulma — Tutulma ABŞ yazıçısı Stefani Mayerin müəllifi olduğu “Alatoran” romanlar seriyasından olan üçüncü romandır. Bu romanda Bella Svon və onun vampir sevgilisi Edvard Kallenin hekayəsi davam etdirilir. Romanda Bella Edvarda və canavar adam dostu olan Ceykoba qarşı olan hissləri arasında kompromis tapmağa çalışır, özünü yol ayrıcında qalmış kimi hiss edir, Sietldakı sirrli vampir hücumlarının səbəbini anlamağa çalışır.
“Yeni Ay” romanının davamı olan “Tutuma”dakı hadisələr “Sübh” romanında davam etdirilir. 7 avqust 2007-ci ildə təqdim edilən roman ilkin olaraq bir milyon nüsxə ilə nəşr edilmiş, və ilk 24 saat ərzində 150.000 nüsxə satılmışdır. 2008-ci ilin ən çox satılan romanlarından biri olan “Tutulma”, “Alatoran” və “Yeni Ay”ın uğurunu davam etdirmişdir. Romanın film adaptasiyası 30 iyun 2010-cu ildə təqdim edilmişdir.
Tənqidçilər romanın çazibədar və romantik olduğunu bildirmiş və sələflərindən fərqli olaraq əhatə etdiyi mövzulara daha yetkin yanaşma sərgilədiyi qeyd etmişlər. Yaxşı yazılmış sevgi üçbucağı, obrazların inkişafı, gözlənilməz və həyəcanlı sonluğu ilə roman daha çox müsbət rəylər almışdır.
Məzmun
Hadisələr Sietlda vampir hücumları xəbəri ilə başlayır, naməlum bir vampir tərəfindən yaradılmış gənc vampirlər qana hərisliklərini idarə edə bilmədikləri üçün çoxlu insanlar öldürür, izləri itirməyi də bacarmırlar. Edvard və Bellanın birlikdə kollecə qəbul olmasından sonra, Bella Edvarddan dostu Ceykob Bleklə görüşmək üçün icazə istəyir. Lakin, Edvard Bellanın təhlükəsizliyi üçün narahat olur, buna görə də onların görüşməsinə yaxşı baxmır. Görüşlərdən birində Ceykob Bellaya onu sevdiyini və Edvardın yerinə onu seçməsini arzuladığını bildirir, Bella isə ona yalnız dost kimi baxdığını bildirir. Bu arada Elis Kallen qisas almaq üçün Bellanı izləyən Viktoriyanın Forksa döndüyünü görür. Bir neçə gün sonra isə Edvard Bellaya evlənmək təklifi edir.
Bella və Kallenlər daha sonra müəyyənləşdirirlər ki, Sietlda qətllər törədən yeni doğulmuş vampirlər “ordu”su Viktoriya tərəfindən idarə olunur. Kallenlər bu təhlükəni rədd etmək üçün canavar adamlar dəstəsinin də köməyindən istifadə etmək qərarına gəlirlər. Hamı döyüşə hazırlaşır, Edvard, Bella və Ceykob döyüş vaxtı dağlarda gizlənirlər, sonradan Set Klirvoter də onlara qoşulur.
Səhər tezdən Ceykob, Edvard və Bellanın arasındakı səmimi münasibəti görərək qısqanır və özünü ölümün pəncəsinə atmaq üçün döyüşə gedəcəyini bildirir. Onun döyüşə getməsinin qarşısını almaq üçün Bella Ceykobdan onu öpməyi xahiş etməyə məcbur olur. Bu öpüşdən sonra Bella əslində Ceykoba qarşı da sevgi hisslərinin olduğunu və bu vaxta kimi özünü aldatdığını başa düşür. Döyüş zamanı Viktoriya Edvardın ətirini hiss edir və Bellanın da onunla birlikdə ola biləcəyini düşünərək onların ardınca dağlara gəlir. Edvard Viktoriyanı öldrür və onun yaratdığı yeni doğulmuşlar ordusu məhv edilir. Daha sonra Bella özündə müəyyən edir ki, həm Edvardı, həm də Ceykobu sevsə də, Edvarda olan sevgisi daha böyükdür.
Epiloqda göstərilir ki, Ceykob canavar formasında qaçaraq uzaqlaşır. Özü də Semlə Bella və Ceykobun hadisəsinə oxşar hadisə yaşayan Leya Ceykoba qarşı yaxınlıq və Bellaya qarşı nifrət hiss edir.
İnkişaf, ilham və təsirlənmələr
Mayer “Tutulma” romanının ilkin formasını hələ 2005-ci ilin oktyabrında, “Alatoran” romanının nəşr edilməsindən əvvəl artıq hazırlamışdı, lakin, o qeyd edir ki, yekun əlyazma, hazırlanmış bu ilkin formadan çox fərqlidir. Əslində “Tutulma”nın romanlar seriyasının sonuncu kitabı olması nəzərdə tutulduğundan, fərqli sonluq olması da nəzrdə tutulmuşdu, çünki, Mayer “Little, Brown and Company” nəşriyyatı ilə üç kitabın nəşri haqqında müqavilə bağlamışdı. Mayer qeyd edir ki, “Tutulma”da əsas diqqətini Bellanın vampirə çevrilməsi məsələsi üzərində cəmləyib və sanki Bella əvvəlki romanlarda həyatı haqqında başa düşmədiyi və verə bilmədiyi qərarları məhz bu romanda verməyə çalışır. O qeyd edir ki, ''“romanda bütün aspektlər bu yanaşmanın ətrafında fırlanır, hər bir keçmiş hadisə, hər bir münasibət, hər bir hərəkət.”' '
Mayer qeyd edir ki, o qədər də bəyənməməsinə baxmayaraq, “Tutulma”nı yazarkən Emili Brontenin “Uğultulu təpələr” romanından ilhamlanıb. Yazıçı Edvardın dilindən bildirir ki, romanın obrazları onu valeh edib, və o, sonrakı fəsilləri də oxumağa davam edib, lakin ümumilikdə romanı bəyənməyib, çünki, onu depressiv hesab edir. Edvard və Ceykob obrazlarını “Uğultulu təpələr” romanından Hatkliff və Edqar Linton obrazları ilə müqayisə edərkən o deyir: "Siz Edvard və Ceykob obrazlarına bir prespektivdən baxa və deyə bilərsiz: “Ok, bunlardan biri Edvard, digəri isə Edqardır. Başqa biri isə deyə bilər ki, “Yox, gözlə bir dəqiqə. Bu və bu səbəblərə görə Hatkliff bu, Edqar isə budur...Bu cür qarışıqlıq mənim xoşuma gəlir, çünki həyatın özü də belədir.” 2009-cu ilin avqustunda “The Telegraph” xəbər verir ki, “Uğultulu təpələr” romanının “Alatoran” romanları kimi qotik üz qabığına malik olan “HarperCollins'” nəşri həmin ilin may ayından sonra 10.000 nüsxədən artıq satılaraq, hətta “Penguin Classics” nəşrindən iki qat artıq göstərici ilə, Mayerin istinadından sonra qəzetin klassik əsərlər hit paradına daxil olmuşdur.
Üz qabığı
Kitabın üz qabığında qara fonda qırılan qırmızı lent təsvir olunub. Kitabın üz qabığı “Eclipse Prom” çərçivəsində hazırlanmalı olsa da, Barnes & Noble və Mayerin rəsmi saytı kitabın üz qabığını və əsərin qısa rezümesini təqdim etdi. Qırılan lent seçimi əks etdirir, romanda Bella Svon vampir sevgilisi Edvard Kallen və canavar adam dostu Ceykob Blek arasında seçim etməli olur. Mayer qeyd edir ki, lent həm də Bellanın insan həyatından tamamilə qopa bilməməsini simvolizə edir. Film əsasında hazırlanmış üz qabığında, 2010-cu ildə çıxarılmış eyni adlı filmdə Bella, Edvard və Ceykob obrazlarını canlandırmış Kristen Stüart, Robert Pattinson və Teylor Lotner təsvir edilib.
Marketinq
“Tutulma”nın çıxarılmasından bir neçə ay əvvəl Mayer, Arizona Dövlət Universitetində yerli kitab dükanlarına və ADU-nin İngilis dili departamentinə dəstək üçün “Eclipse Prom” adlı tədbir keçirmişdir. Lakin tədbirin biletləri yeddi saat içində satılmış və xeyli adam narazı qalmışdı, buna görə də, Mayer eyni gündə və eyni məkanda ikinci analoji tədbirin keçirilməsinə razılıq vermiş və bu dəfə biletlər dörd saata satılmışdı. Tədbirdə Mayer eyni gündə “Yeni Ay”ın əlavəsi kimi nəşr edilən “Tutulma”nın birinci fəslini oxumuşdu. Əlavə olaraq, romanı təbliğ etmək üçün Mayer 15-şəhər turnesi həyata keçirmişdir. Həmçinin kitabın ilk fəsli yazıçının rəsmi saytında yerləşdirilmiş, kitabın çıxarılmasına qalmış 37 gün ərzində isə hər gün “Günün sitatı” kimi əsərdən sitatlar paylanmışdır. Kitabın çıxarılmasından qabaq Mayer “Good Morning America” verilişinin qonağı olmuşdu.
Erkən çıxış
25 iyulda Harri Potter romanlar seriyasından olan yeddinci kitabda olduğu kimi “Tutulma” ilə də insident yaranmışdır. “Barnes & Noble” kitab satışı şirkəti səhvən kitabın əlavə nüsxələrini əvvəlcədən sifariş etmiş oxuculara göndərmişdi.
Hansısa məlumatların əvvəlcədən yayılmasının qarşısını almaq üçün “Twilight Lexicon” kimi “Alatoran” seriyasının fanat saytlarının fəaliyyəti dayandırılmışdı. Məlumat sızmasının qarşısını almaq üçün Mayer həm də özünün MySpace şərhlərini bağlamışdı. “Twilight Lexicon” saytına göndərdiyi açıq məktubda Mayer kitabı vaxtından əvvəl əldə edən “xoşbəxt oxucular”a müraciət edərək, digər fanatların kitabı əldə etməsinə kimi romanın sonu və baş verən hadisələr haqqında susmağı xahiş etmişdi.
Dəyirmantəpə yaşayış yeri
Dəyirmantəpə — Xaçmaz rayonu ərazisində qədim yaşayış yeri. Orta əsrlərə aid yaşayış yeri rayonunun Maşıoba və Çuxuroba kəndləri arasında yerləşir. Maşıoba kəndindən 500 m qərbdə yerləşən tarixi abidə.
Tutulma (roman)
Erkən çıxış
“Tutulma”nın “Sübh”ün ilk fəsli və üz qabığının əlavəsi ilə təqdim edilən xüsusi nəşrinin çıxarılması zamanı da oxşar hadisə baş vermişdi. Xüsusi nəşr 31 may 2008-ci ildən kitab dükanlarında satışa çıxarılsa da, bəzi nüsxələri bir həftə əvvəl oxucuların əlinə keçmişdi. Mayer öyrənmişdi ki, bəzi nüsxələr oxucuların əlinə vaxtından əvvəl keçib və aşağıdakı müraciəti yaymışdı:
Dəyirmantəpə yaşayış yeri
Haqqında
I Dəyirmantəpə nisbətən kiçikdir və V-VIII əsrlərə aid edilir.
Tutulma (roman)
Erkən çıxış
"'“Sübh”ün üz qabığı, məzmunu və mətni haqqında çoxlu şaiyələr var. Mən inanıram ki, hər kəs internetdə gördüyü hər şeyə inanmağın lazım olmadığını bilir. Hadisələrin necə yekunlaşacağına yalnız kitabı əlinizdə tutduqdan sonra əmin ola biləcəksiniz.”"
Satışlar
“Tutulma” ilkin olaraq bir milyon nüsxə ilə satışa çıxarılmış və ilk gün ərzində 150.000 nüsxəsi satılmışdır. Baxmayaraq ki, Coan Roulinqin “Harri Potter və ölüm hədiyyələri” romanı cəmi iki həftə əvvəl satışa çıxarılmışdı, Stefani Mayerin “Tutulma”sı “The New York Times Best Seller” Siyahısı da daxil olmaqla dünyanın bütün kitab hit-paradlarında birincilikdə onu əvəz etmişdir. “USA Today” 150 ən çox satılan kitab siyahısında “Tutulma” birinci yerə yüksəlmiş və yüz həftə ərzində bu siyahıda qala bilmişdir, daha sonra isə, həmin redaksiyanın son 15 ilin ən çox satılan kitabları siyahısında 45-ci yerdə qərarlaşdırılmışdır. 2008-ci ildə “Alatoran”, “Yeni Ay” və “Sübh” romanlarından sonra dördüncü ən çox satılan kitab olmuş, 2009-cu ildə isə “Yeni Ay”dan sonra ən çox satılan kitab olmuşdur. Kitab həm də,4.5 milyon nüsxə satış göstəricisi ilə “Publishers Weekly”nin “Ən Çox Satılan Bərk Üzlü Uşaq Kitabıları” siyahısının birinci yerində yerləşdirilmişdir.
Dəyirmantəpə yaşayış yeri
Haqqında
Dəyirmantəpə yaşayış yerində XIV əsrdən həyat söndükdən sonra əhali əsasən Xaçmaz yaşayış yerində məskən salmağa başlayır. Bu da öz növbəsində bu yaşayış yerinin inkişafına, ərazisinin böyüməsinə və nəticədə XV əsrdə yaşayış yerinin şəhərə çevrilməsinə səbəb olmuşdur.
Tutulma (roman)
Tənqidçilərin mövqeyi
“Tutulma” romanı əsasən müsbət rəylər almışdır. “School Library Journal ”dan Enn Rouyer romanı müsbət dəyərləndirir və deyir: “Mayer bilir onun fanatları nə istəyir: triller, həyəcan və bir qədər də romantika və o bütün bunları oxucularına verə bilir.” Rouyer həm də qeyd edir ki, əvvəlki iki romanda olduğu kimi bu romanda da “Mayer bütün gözəlliyi, aktuallığı və ehtirası ilə ilk sevgini effektiv və intensiv şəkildə təsvir edir”, “yüksək seksual gərginliyin inyeksiyası və hissiyyatlılıq əvvəlki romanlarda bu səviyyədə təsvir olunmamışdı” və bütün bunlar romana emosional atmosfer bəxş edir. Baxmayaraq ki, o, vampirlər və canavar adamların tarixçəsi haqqında olan məlumatların romanın tempini aşağı saldığını düşünür və “yeni doğulmuşlar ordusu” haqqında hadisələri “qarışıq qurmaca” adlandırır, vurğulayır ki, hanısa yolla bütün bunlar Bellaya gələcəyi haqqında qərar verməyə kömək edir. “Blogcritics ”dən Keti Trattner romanın obrazlarını və onların inkişafını yüksək qiymətləndirir, xüsusilə Rozali və Casper obrazlarına fikir verir – Rouyerin fikrinə zidd olaraq – və yazır: ''“Tarixçə və onların əsasında formalaşan reaksiyalar obrazların xarakterlərinin müəyyənləşdirilməsinə kömək edir. Məncə bu xüsusiyyət bu seriyadan olan kitabların cazibədar olmasının səbəblərindən biridir – məsələ burasındadır ki, siz nə qədər obrazların dərinliyinə baş vursanız, onlar bir o qədər sizin ürəyinizdə özlərinə yer edirlər.” O, Mayerin yaxşı emosional səhnələr yaratdığını, xüsusilə Bellanın hisslərinin təkmilləşməsini daha yaxşı təsvir etdiyini vurğulayır və deyir ki, o, “çox yüngül yazır və asan şəkildə oxucunu öz ardınca aparır.”''
Siril Norman Hinşelvud
Siril Norman Hinşelvud (19 iyun 1897, London - 9 oktyabr 1967, London) — 1956-cı ildə Nikolay Semyonovla birlikdə Kimya üzrə Nobel mükafatı alan ingilis alimi. Xüsusilə kimyəvi reaksiya mexanizmləri üzərindəki tədqiqatları ilə tanınır. Hidrogenin yanması, oksigenin su əmələ gətirməsi kimi zəncirvari reaksiyaların mexanizmini və sürətini öyrənmişdir. Son illərindəki tədqiqatlar antibiotik sahəsində istifadə olunacaq bakterial hüceyrə divarlarında gedən reaksiyalar üzərində olmuşdur.
Artemisia daghestanica
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Siril Norman Hinşelvud
İlk illər
19 iyun 1897-ci ildə Londonda anadan olmuşdur. Vestminster şəhər məktəbində və Oksford universitetində təhsil almış və Oksforddan lizensiyalı dərəcə almışdır. Sırası ilə Balliol, Triniti və Ekseter kolleclərində işləmişdir. 1921-1937 illərində Triniti kollecində dərslər vermişdir. 1937-ci ildən Oksford Universitetində professor kimi işləməyə başlamışdır. Həmin dövrdə İngiltərə hökumətinə elm sahəsində köməklik göstərmişdir. 1929-cu ildə London Kral Cəmiyyətinə seçilmişdir. 1955-1960 illərdə bu quruma başçılıq etmişdir. 1948-ci ildə Ser titulu qazanmışdır. 1960-cı ildə Ləyaqət nişanına layiq görülmüşdür.
Tutulma (roman)
Tənqidçilərin mövqeyi
“Tulsa World”dan Selbi Gibson yazır: ''“Romanı tamamlayana kimi dayanmadan oxudum. Mayerin kitabı mənim əllərimdən ayrılmaq istəmirdi. Əlbəttə ki, eyni hal “Alatoran” və “Yeni Ay”la da baş vermişdi.” “Publishers Weekly” yazır: “Oxucu legionları Bella və vampir Edvardın romantik döyüşlərindən bəhs edən hekayənin üçüncü hissəsini bir nəfəsə oxuyacaqlar” və əlavə edilir ki, “çətin ki, kitab hansısa yeni oxucular cəlb edə”. “Kirkus Reviews”un kitaba verdiyi rəydə deyilir ki, “narahat edici irqi fərqləri birlikdə iş mesajları kompensasiya edir. Bellanın depressiv sevgi üçbucağı ilə bağlı hekayəni sevən oxucular bu romanı bir nəfəsə oxuyacaqlar və Ceykin gələcək hekayəsi üçün başlanğıc edəcəklər.” '' “About.com”dan Laura Bul roman haqqında qarışıq fikirlər söyləyərək 5 ulduzluq sistemlə 3.5 ulduzla dəyərləndirir. O, qeyd edir ki, "ilk bir neçə fəsil yavaş-yavaş inkişaf edən qısqanclıq hissləri ilə doludur...Mayerin yeni konflikt mənbəyi kobud, bir tərəfdən də digərlərindən daha üstündür.” Baxmyaraq ki, Mayerin aydın yazı üslubu və mətn dili mədh edilir, bir tərəfdən də qeyd edilir ki, Bellanın hərəkətləri və fikirləri hərdən anlaşılmaz olaraq qalır. Lakin o, ümumilikdə kitabın xoş təəssürat bağışlamasını və həyəcanlığını yüksək qiymətləndirir. Yazıçı Elizabet Hend “The Washington Post” qəzetində nəşr olunmuş məqaləsində roman haqqında mənfi rəy bildirərək “xəyal qırıqlığı” adlandırır, “epik canavar adam – vampir qarşıdurması yaradılmaması”na görə tənqid edir. “The New York Times” romanı Redaktorun Seçimi siyahısına daxil etmişdir.
Film adaptasiyası
“Tutulma” romanının film adaptasiyası 30 iyun 2010-cu ildə təqdim edilmişdir. Alatoran filmlər seriyasından üçüncü film olan “Tutulma” 2008-ci ildə çıxarılmış “Alatoran” və 2009-cu ildə çıxarılmış “Yeni Ay” filmlərinin davamıdır. “Summit Entertainment” filmin çəkiləcəyini 2009-cu ilin fevralında elan etmişdi. “Tutulma”nın çəkilişlərinə başlanıldığı zaman “Yeni Ay”ın rejissoru olan Kris Veytz filmin son tamamlanma işləri ilə məşğul olduğundan üçüncü filmin rejissorluğunu öhdəsinə götürə bilməmişdir. Buna görə də “Tutulma” filminin rejissor kürsüsündə Devid Sleyd oturmuş, ssenari müəllifliyini isə yenə də Melissa Rozenberq etmişdir. Film 17 avqust – 29 oktyabr arasında Vankuver Film Studiyalarında istehsal edilmişdir. “Tutulma” IMAX texnologiyası əsasında çəkilmiş ilk “Alatoran” filmidir.
Siril Norman Hinşelvud
Tədqiqatları
Oksford Universitetindən fəxri hüquq doktoru, Bristol, Kembric, Dublin, Hall, Lids, Şeffild, Uels və Ottava Universitetlərindən fəxri dərəcə almışdır. Heç vaxt evlənməmişdir. 1967-ci ildə Londonda vəfat etmişdir.
Mükafatları
Bir çox mükafat qazanmışdır:
Kitabları
Həyatı boyunca fiziki kimya və kimya sahəsində, həmçinin bioloji kimyada işlər aparmış, bir neçə kitabı nəşr olunmuşdur:
Almas İldırım (film, 1991)
Almas İldırım filmi rejissor Zaur Məhərrəmov tərəfindən 1991-ci ildə çəkilmişdir. Film "Yaddaş" Sənədli Filmlər Studiyası nda istehsal edilmişdir. Film vətənindən didərgin salınmış Azərbaycan şairi Almas İldırımın ömür və sənət yolundan danışır.
Məzmun
Film vətənindən didərgin salınmış Azərbaycan şairi Almas İldırımın ömür və sənət yolundan danışır.
Almas İldırım Türkiyədə yaşayıb yaratsa da, demək olar ki, bütün şerləri Azərbaycanla, onun əsrarəngiz təbiəti ilə bağlı olmuşdur.
Filmdə şairin həyat yoldaşı Zivər xanım, oğlanları Azər, Araz, Otkan, 30-cu illərdə Almas İldırımla "Qızıl Qələmlilər" İttifaqında birgə çalışan, indi Dəvəçidə yaşayan şair Nağı, İttihad məktəbində şairlə birgə təhsil almış buzovnalı Abbas müəllim şair haqqında xatirələrini söyləyirlər.
Yuri Trubin
Aktyor
Almas İldırım (film, 1991)
Məzmun
Filmdə şairin oğlu Azərin həyat yoldaşı ilə Bakıya gəlişi, Şüvəlanda əmisi Güləli Almaszadə ilə görüşləri, onların səfəri barədə maraqlı epizodlar var.
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı 1991-ci ilin Azərbaycan filmləri 1990-cı illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Gardenia gummifera
(Gardenia gummifera) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Hümeyir Əhmədov
Hümeyir Əhmədov (tam adı: Əhmədov Hümeyir Hüseyn oğlu; 14 avqust 1958, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ) — pedaqogika üzrə elmlər doktoru, professor, RF Dövlət Təhsil Akademiyasının xarici üzvü, Pedaqoji və Sosial Elmlər Akademiyasnın, Təhsilin İnformatlaşdırılması Akademiyasının həqiqi üzvü, akademik, Azərbaycan Respublikasının Təhsil İnstitutu, Elmi-pedaqoji kadr hazlığı şöbəsinin müdiri.
Həyatı
Hümeyir Əhmədov 14 avqust 1958-ci ildə Bakı şəhərində ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. 1965-ci ildə Bakı şəhəri Binəqədi rayonu 30 nömrəli orta məktəbin I sinfinə getmiş və 1975-ci ildə 246 nömrəli orta məktəbi bitirdikdən sonra, elə həmin il V.İ. Lenin adına Qırmızı Əmək Bayrağı ordenli Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunun riyaziyyat fakültəsinə daxil olmuşdur. İnstitutda ali təhsil almaqla yanaşı 1976-cı ildə Zaqafqaziya komsomol məktəbini «əla» qiymətlə bitirmiş, 1976-1977-ci illərdə institutda fəaliyyət göstərən ictimai peşələr fakültəsinin jurnalistika şöbəsinin dinləyicisi olmuş, 1979-cu ildə həmin institutu fərqlənmə diplomu ilə bitirərək, təyinatla Xaçmaz stansiyası 45 nömrəli dəmir yolu orta məktəbində riyaziyyat müəllimi kimi əmək fəaliyyətinə başlamışdır.
Ailəsi
Ailəlidir, iki övladı, iki nəvəsi var.
SSRİ Pedaqoji Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü, Rusiya Təhsil Akademiyasının xarici üzvü, “SSRİ Maarif əlaçısı”, “Azərbaycan Respublikasının əməkdar ali məktəb işçisi”, "Azərbaycan SSR qabaqcıl maarif xadimi" Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin fərdi təqaüdçüsü, əmək və müharibə veteranı, pedaqoji elmləri doktoru, professor Hüseyn Əhmədovun oğludur.
Cərrah
thumbnail|Cərrah əməliyyat zamanı
Cərrah — həkim ixtisası, peşəsi.
Zəngilan rayonu
Zəngilan rayonu — Azərbaycan Respublikasında inzibati-ərazi vahidi. Kiçik Qafqaz dağ silsiləsinin cənub-şərqində, Araz çayının sol sahilində yerləşir. Qərbdə və şimal-qərbdə Ermənistan Respublikasının Sünik mərzi ilə, cənubda və cənub-şərqdə İran İslam Respublikasının Şərqi Azərbaycan ostanı ilə həmsərhəddir.
İnzibati mərkəzi Zəngilan şəhəridir.
Tarixi
Zəngilan rayonu ərazsində Çavundur nahiyəsi olmuşdur.
Rayon kimi 1930-cu ildə təşkil olunmuşdur. "Azərbaycan SSR (Sovet Sosialist Respublikası) Mərkəzi İcraiyyə Komitəsi" arxiv fondunda mühafizə edilən sənədlərdə göstərilir ki, Zəngilan rayonu Azərbaycan Respublikası Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin və Xalq Komissarları Sovetinin 30 avqust 1930-cu il tarixli Qərarı ilə təşkil olunmuş və 1-ci kateqoriyalı rayonların siyahılarına daxil edilmişdir.
Sovet quruluşunun bərqərar olduğu 70 ildə rayonun ərazi vahidində bir neçə dəfə dəyişiklik baş vermişdir. Bütün hallarda bu dəyişiklik qonşu Qubadlı rayonunun Zəngilanın tərkibinə qatılması və ayrılması ilə əlaqədar olmuşdur. Belə ki, Azərbaycan SSR Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin 24 noyabr 1931-ci il tarixli Qərarı ilə Qubadlı rayonu 18 kənd sovetliyi ilə birlikdə Zəngilan rayonu ərazisinə daxil edilmişdir. Azərbaycan SSR Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin 14 mart 1933-cü il tarixli Qərarı ilə Qubadlı rayonu yenidən bərpa edilmiş və 18 kənd sovetliyi Zəngilan rayonundan Qubadlı rayonuna qaytarılmışdır. Azərbaycan SSR Ali Sovetinin Rəyasət Heyətinin 04 yanvar 1963-cü il tarixli Qərarı əsasında bir daha Qubadlı rayonu ləğv edilmiş və ərazisi Zəngilan rayonu tərkibinə verilmişdir, lakin bu ləğv olunmadan qısa bir müddət sonra Qubadlı rayonu yenidən bərpa olunmuşdur.
Hər iki rayon müstəqil ərazi vahidləri kimi bu günə qədər mövcuddur.
29 oktyabr 1993-cü ildə Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal olunmuşdur. Rayon işğal olunmazdan qabaq erməni qüvvələri tərəfindən tam olaraq mühasirəyə alınmışdı və on minlərlə insan qırılmaq təhlükəsi ilə üz-üzə idi. Hər tərəfdən mühasirədə qalan sakinlər Araz çayını keçərək xilas olmuşdular.
Uzun müddət düşmən tapdağında qaldıqdan sonra 20 oktyabr 2020-ci ildə Zəngilan şəhəri və Havalı, Zərnəli, Məmmədbəyli, Həkəri, Şərifan, Muğanlı kəndləri, 21 oktyabr 2020-ci ildə Mincivan qəsəbəsi, Xurama, Xumarlı, Sarıl, Babaylı, Üçüncü Ağalı, Hacallı, Qıraq Müşlan, Üdgün,Turabad, İçəri Müşlan, Məlikli, Cahangirbəyli, Baharlı kəndləri, 22 oktyabr 2020-ci ildə Kolluqışlaq, Malatkeşin, Kənd Zəngilan, Genlik, Vəliqulubəyli, Qaradərə, Çöpədərə, Tatar, Tiri, Əmirxanlı, Qarqulu, Bartaz, Dəlləkli kəndləri və Ağbənd qəsəbəsi Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.
thumb|200px|[[Məmmədbəylidə türbə]] Şərqlə qərbin qovuşduğu yerdə yerləşən bölgə, ticarətdə əsas əlaqələndirici məntəqələrdən olmuşdur. Bölgənin tarixinin qədimliyini, qalalar, müşahidə məntəqələri, arxeoloji qazıntılar zamanı aşkar edilmiş maddi-mədəniyyət abidələri və nümunələri, qədim sikkələr və məişət qabları sübut edir. Rayonun ərazisində 60-cı illərdə təsərrüfat işləri zamanı xeyli küp qəbirlər (küb qəbirlər Azərbaycanda e.ə. II əsrdən eramızın əvvəllərinə kimi mövcud olmuşdur) və e. ə. IV–II əsrlərə aid edilən və əksəriyyəti Makedoniyalı İsgəndərin adına zərb olunan onlarla sikkə ərazinin lap qədim zamanlardan beynəlxalq ticarətdə mühüm rol oynadığından xəbər verir.
XIV əsrdə yaşamış məşhur coğrafiyaşünas və tarixçi Həmdullah Qəzvininin yazdığına görə, Zəngilanın əsası hicri tarixin 15-ci ilində, yəni 636-cı ildə qoyulub. "Zəngilan şəhəri" dedikdə əslində Pircavan şəhəri nəzərdə tutlmalıdır. Çünki Zəngilan şəhərinin əsl adı Pircavan yaxud da Pirçivan olmuşdur. Zəngilan isə həmin şəhərin və ətraf kəndlərin yerləşdiyi tarixi mahalın adı idi, lakin sözün kökündə "Pir" sözü olduğu üçün, yaxud da tariximizi təhrif etmək məqsədi ilə rayona 1930-cu ildə Zəngilan adı verilmişdir. İlk adı Pircavan olan bu şəhər isə yalnız 1957-ci ildən Zəngilan adlandırılmışdır, və 1967-ci ildə hazırkı Zəngilan şəhərinə şəhər statusu verildi.
Zəngilan rayonunda bir şəhər, 5 qəsəbə (Ağ oyuq, Mincivan, Bartaz, Ağbənd, Həkəri) və 79 kənd olmuşdur.
Kəndləri bunlardır: Beşdəli, Genlik, Keçikli, Malatkeşin, Sarıqışlaq, Birinci Ağalı, İkinci Ağalı, Üçüncü Ağalı, Birinci Alıbəyli, Xumarlı, İkinci Alıbəyli, Sarıl, Bartaz, Qarqulu, Tatar, Tiri, Şəfibəyli, Məşədi İsmayıllı, Şərikan, Bürünlü, Yuxarı Yeməzli, Rəbənd, Yenikənd, Zəngilankənd, Cahangirbəyli, Turabad, Vəliqulubəyli, Canbar, Ağkənd, Dərəli, Gün-Qışlaq, Qazançı, Pirveys, Yuxarı Çöpdərə, Baharlı, Dəlləkli, Sobu, Böyük Gilətağ, Aladin, Dərə Gilətağ, Mirzəhəsənli, Üdgün, Şamlı, Vənəndli, Hacallı, Seyidlər, Vejnəli, Ağbənd, Əmirxanlı, Qıraq Müşlan, Məlikli, Birinci Muğanlı, Xurama, İkinci Muğanlı, Şərifan, İsgəndərbəyli, Ağakişilər, Ağbis, Məmmədbəyli, Babaylı, Ördəkli, Qaradərə, Qaragöz, Rəzdərə, Kolluqışlaq, Şatarız, Şayıflı, Aşağı Gəyəli, Qaragöl, İçəri Müşlan, Tağlı, Yusiflər, Aşağı Yeməzli, Orta Yeməzli, Quyudərə Xəştab, Sarılı Xəştab, Zərnəli, Havalı, Nəcəflər.
Əsrin əvvəllərində rayon mərkəzinin yerləşdiyi ərazi əsasən bəylərin çəltik zəmilərindən və onların özlərinə məxsus yaşayış evlərindən ibarət idi. Zəngilan şəhəri 4 kilometrlik bir məsafədə Oxçu çayın sağ sahilində, Çeşməgözlü deyilən bir yerdən cənuba doğru əhəng quyularına qədər bir ərazidə salınmışdı. Bu şəhərin özünün bir çox məhəllələri vardır. Çeşməgözlü, Köhnə Pirçivan, MTS məhəlləsi, Məscid düzü, Şaftalı dərəsi, Kirdəzir dərəsi, Bağırsaq dərə, Muncuqlu dərə, "Rayşelk" (ipək idarəsi olan yer), Pavilyon məhləsi , Çala dərə , Üst məhlə və s. məhəllələri vardır.
Qədim Şərifan şəhəri
Rayonun ərazisində Xudafərin su qovşağının yaradılması ilə əlaqədar olaraq 1974-cü və 1979-cu illərdə Azərbaycan EA Tarix İnstitutunun Arxeologiya şöbəsi tədqiqat aparmışdır. Arxeoloji qazıntı işləri zamanı məlum olub ki, ərazi arxeoloji və memarlıq abidələri ilə zəngindir.
Burada "Şəhri Şərifan" və ya Şəhri Xəlifan adı ilə tanınan bir orta əsr şəhərinin xarabalıqları aşkar olunmuşdur. Şəhər qalığının ərazisi 9 hektara yaxındır. Şəhər təbii, coğrafi və strateji baxımdan əlverişli mövqedə yerləşib, qərb tərəfdən dağ silsiləsi, şərqdən Həkəri çayının sıldırım sahili ilə əhatə olunub. Məlum olmuşdur ki, bu şəhər cənubu Qafqazdan keçən baş ticarət yolunun üzərində yerləşir. İlk qazıntılar burada ilk mədəni təbəqənin olduğunu aşkar etdi. Burada IX əsrdən insan yaşadığını söyləməyə əsas verir. Şəhərin də elə bu dövrdə yəni IX əsrdə formalaşdığı, əsası qoyulduğu görünür. Şəhər XIV–XVII əsrlərə kimi mövcud olmuşdur. Qazıntılar və tapılmış arxeoloji materiallar şəhərdə duluşçuluq və metalişləmə sənətinin inkişaf etdiyini göstərir. Şəhərin iqtisadiyyatında çəltikçilik xüsusi yer tuturdu. Bunun şəhərdə tapılan düyü anbarı sübut edir.
Memarlıq abidələrindən biri Şərifan kəndində yerləşən Şəhri-Şərifan abidəsidir. Bu abidənin böyük bir hissəsini Həkəri çayının selləri uçurub dağıdıb və yuyub aparıb. Abidənin ancaq sərdabə hissəsi bizə gəlib çatmışdır. Azərbaycan orta əsr memarlığında ən qiymətli abidə olan bu kompleks XII–XIII əsrə aid edilir. Onun yeraltı hissəsi plana görə çıxıntılara malik kvadrat şəklindədir. Onun ölçüləri 5,4 x 5,4 m-dir. Onun 3 qolu çatmatağla, dördüncü tərəfi isə müstəvi tavanla örtülmüşdür. Giriş yolu, mehrabı və divarları nisbətən yaxşı vəziyyətdədir. Maraqlıdır ki, giriş və mehrab olan tağ naxışlanıb, digər tağlarda belə naxış yoxdur, abidə içəridən və çöldən dördkünc formalıdır. Üstünün uçuğundan məlum olur ki, künclərdə boşluqları doldurmaq üçün saxsı qablardan istifadə olunub. Bu da içəridə dua oxunan zaman səsin ahəngdar səslənməsinə və təsirli olmasına imkan yaradırdı. Abidənin cənub divarında dördbucaqlı formada taxçaya oxşar, çox da dərin olmayan mehrab vardır. Onun yan tərəfləri nazik tili sütunlarla bəzədilmişdir. Abidənin tağının arxivoltu prizmatik çıxıntılı formadadır. Onun üstü üçbucaq şəkilli xonçalarla bəzədilmişdir. Divarlar yaxşı cilalanmış daş piltələrdən hörülmüşdür. Onun şərq qolu çatmatağla örtülmüşdür. Həmin qolun qurtaracağında üstü kəsilmiş tağşəkilli qapı yeri vardır. O, müstəvi tağtavanla örtülü dəhlizə açılır. Tikintinin mərkəzi hissəsi günbəzlə örtülmüşdür. Divarlar və tağlar yaxşı cilalanmış daş piltələrdən hörülmüşdür. Abidənin yerüstü qalıqları onun bürcvari türbələrə oxşarlığını sübut edir.
Burada aparılan tədqiqat zamanı şəhər ətrafında iki qəbiristanlığın olduğu müəyyən edilib. Onların biri şəhərin varlı əhalisinə məxsus sərdabə tipli qəbirlərdir. Onlar ağ daşla inşa edilib, əksər hallarda qapı üstü və ya mehrabvari hissədə həndəsi və nəbati formada naxışlanıb. İkinci qəbiristanlıq isə şəhərin cənub-qərbində olub üstü dirəklərlə örtülən qəbirlərdən ibarətdir. Hər iki qəbiristanlıqda dəfn islam adəti üzrə aparılıb.
3 metr dərinlikdə aşkar edilmiş hamam kompleksi çox maraq doğurur. Əsasən bişmiş kərpicdən Naxçıvan-Təbriz memarlığı üslubunda inşa edilən bu kompleksin su qızdırılan otağı, parxanası və yuyunmaq yeri və hovuzları salamat qalmışdır.
Məmmədbəyli türbəsi
Rayonun Məmmədbəyli kəndində olan türbə dövrümüzə qədər salamat gəlib çatan abidələrdəndir. Günbəzin yuxarı hissəsi azca dağılmışdır. Türbə piramidal günbəzlərlə örtülmüş səkkizgüşəli prizmadan ibarətdir. Türbənin əsas qapısı şimal-qərb tərəfdədir. Onun üzü çox sadə işlənmişdir. Üz müstəvilərinin əsas hissələri batıqdır. Buna görə də türbənin küncləri bir qədər çıxıntılıdır. Türbənin qapısı yerdən 1,8 m. hündürlükdədir. Orada yeraltı sərdabədə mövcuddur. Məmmədbəyli türbəsi Azərbaycanın bürcvari türbələrinə bənzəyir. Abidənin karnizi diqqəti cəlb edir. O, qara rəngi daşdan işlənmişdir. Konstruktiv elementlərin mütənasibliyi gözəl memarlıq kompoziyası türbəyə moni-mental gözəllik verir.