cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Təbii Sərvətlərin Mühafizəsi Xidməti
Təbii Sərvətlərin Mühafizəsi Xidməti, keçmiş adı Torpağın Mühafizəsi Xidməti — ABŞ Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin fermerlərə və digər özəl torpaq sahiblərinə və idarəçilərə texniki yardım göstərən təşkilat.
Təşkilatın adı 1994-cü ildə Bill Klintonun prezidentliyi dövründə onun daha geniş missiyasını əks etdirmək üçün dəyişdirildi. Təşkilat nisbətən kiçik sayılır və hazırda təxminən 12.000 işçisi var. Təşkilatın missiyası dövlət və yerli qurumlarla əməkdaşlıq yolu ilə özəl torpaqlarda təbii ehtiyatları yaxşılaşdırmaq, qorumaq və yaxşı şəraitdə saxlamaqdır. Təşkilatın əsas diqqəti kənd təsərrüfatı torpaqlarında olsa da, torpağın ölçülməsi, təsnifatı və suyun keyfiyyətinin yaxşılaşdırılmasına bir çox texniki töhfələr vermişdir.
Mansarda
thumb|300x300px| Mansarda Mansarda - binaların üstündə çatı tavanlı otaq.
Mansardanın tarixi
Mansardanın tarixi XVII əsrdə başlamışdır. O, məşhur fransız memarı Fransua Mansarın adı ilə bağlıdır. Baxmayaraq ki, Mansara qədər Fransız memarlar (xüsusilə Pyer Lesko) orada yaşayış binaları tikmək üçün Fransız damlarından istifadə edirdilər, məhz o oldu ki kim, ən tez-tez istifadə etməyə başladı dekorativ effektə nail olmaq üçün. O ilklərdən biri oldu kim damı gözəl pəncərələr ilə təchiz etdi və çardağı çox adlı-sanlı olmayan qonaqlar üçün apartamentə çevirdi. Bu ideya Parisdə geniş yayılmışdır. Yaşayış mansardanının olması dəbə düşdü, ən əsası isə çox sərfəli idi. Parisin şəhər hakimiyyət orqanları mərtəbədən asılı olaraq ev sahibidən vergilər toplayırdılar. Amma çardaq mərtəbə hesab olunmurdu, ona görə də pul onun üçün götürmürdülər.
Takakiopsida
—  aləminin  şöbəsinə aid bitki sinfi.
Kintaro (Mortal Kombat)
Kintaro - "Mortal Kombat" oyun seriyasının personajlarından biridir. Yeraltı dünyanın ən güclü döyüşçüsüdür. Qoroya nisbətən hündürdür.
Xarici keçidlər
List of Mortal Kombat characters Personnages de Mortal Kombat
Qədim Roma mətbəxi
right|350px|thumb|"Helioqabal gülləri". İmperator Helioaqabalın bayramında, xəyanətdə şübhələndiyi ortaq və qonaqlarının, dağıntıdan çıxa bilməməsi üçün həddindən artıq miqdarda səpələnmiş gül ləçəklərinin altında boğulduğu haqqında "Avqust tarixi" hekayəsini əks etdirən bir şəkil. Alma Tadem Lourens,1888-ci il
Əvvəlcə qədim romalıların yeməyi çox sadə idi, Romada kulinariya sənəti eramızdan əvvəl III əsrdən inkişaf etməyə başladı, sonradan Qədim Yunan mədəniyyətindən təsirləndi, sonra imperiyanın genişlənməsi Qədim Roma mətbəx reseptlərinin və yemək ənənələrinin inkişafına töhfə verdi. Şərq modasının təsiri altında və eyni zamanda bir çox romalıların zənginləşməsi, Romada imperiya dövründə varlılar arasında israf və acgözlüyün çiçəklənməsinə səbəb oldu. Kəndli və senatorun yeməyi, şəhər sənətkarı və varlanmış azadların, yemək istehlakı mədəniyyəti ilə bir-birindən fərqlənirdi.
Qida məhsulları
Romalıların çoxu çox sadə qidalanırdılar, gündəlik qidaları əsasən paxlalı və dənli bitkilərdən ;o cümlədən müxtəlif çörəklər, sıyıq və kökələrlərdən ibarət idi. Romalıların gündəlik rasionunda həlim məhsullar (şalqam, kələm), tərəvəz və meyvələr; qədim müəlliflərə görə (kulinariya və kənd təsərrüfatı əsərlərinin müəllifləri də daxil olmaqla), yumurta, bir neçə növ balıq və ilbiz məhsulları məşhur idi (ikincisinə gəldikdə, Roma ensiklopedisti Böyük Plininin ifadə etdiyi kimi, Lippin Falviy onları ilk yetişdirənlərdəndir).
Qədim antik müəlliflərin fikrincə çörək və şərab əsas ərzaq məhsulu idi. Romalıların aclıq anlayışı əsas qida məhsulu olan taxılın sona çatması demək idi, bunun səbəbi çörəyin olmaması və ya məhsul çatışmazlığı səbəbiylə əhalinin narazılığı və üsyanı idi. Ət, balıq və ya tərəvəz olmaması səbəbindən hər hansı bir üsyan olduğuna dair bir dəlil yoxdur.
Bəzi şəhərlər və əyalətlər məhsulları ilə tanınırdılar: məsələn, Venafro və Kasində ən yaxşı zeytun yağı,Pompeydə böyük qarum istehsal edilirdi, Pitsendən Romaya ən yaxşı süfrə zeytun növləri çatdırılırdı. Po çayı boyunca ərazilər və Qalliya — əla hisə verilmiş sala, donuz əti və vetçinası,Brindizi- midyəsi(istridyə),Taranto, Ariçça, Ostiya — kəvər, Ravenna — qulançar,Pompey — kələm, Lukaniya — kolbasası ilə məşhur idi. Süd məhsulları, donuz və quzu əti, quş əti və yumurta Romaya şəhərətrafı ərazilərdən gətirilir, Mərkəzi İtaliyadakı Vestin bölgəsindən, Umbriya və Etruriyadan pendirlər gətirilirdi. Tsimin gölü və Lavrentidən aşağıdakı meşələrdən ov heyvanları ətləri ovlanıb, çatdırılırdı.
Taxıl və çörək
Başlanğıcda, Qədim Romada buğda daha çox emmer demək idi, daha sonra emmer becərilən buğda ilə əvəz olundu. Əkin çovdarı Aralıq dənizi bölgəsində çətinliklə yayıldı, lakin II əsrdən bəri şaxtaya davamlılığı səbəbindən, imperiyanın şimal əyalətlərində becərilməsi getdikcə böyüməyə başladı. Yulaf, həmçinin aşağı növlü taxıl hesab olunurdu və əsasən heyvan yemi olaraq yetişdirilirdi. Böyük Pliniyə görə, yulaf yalnız Almaniyada bir qida məhsulu olaraq becərilirdi. Arpa, ilk növbədə yem olaraq və daha az yemək kimi istehlak edildi: Romanın padşahlıq dövründə arpa sıyığı kasıbların yeməyi idi. Legionlar üçün arpa pəhrizi cəza hesab olunurdu.
Çörək və kökələr Qədim Romanın padşahlıq dövründə romalıların tipik yeməyi deyildi, əhali əsasən sıyıq yeyirdi. E.ə. II əsrdən Romada ictimai çörək bişirilən sexlər meydana gəldi və çörək, yoxsullar arasında çox tez populyarlaşdı. Zamanla çörək növlərinin sayı artdı. Adətən hər evdə çörək bişirilirdi, ancaq yuvarlaq çörəklərin satıldığı, xüsusi çörək dükanları var idi. Məşhur çörək növləri: zərif üyüdülmüş ağ buğda unundan (panis siligneus/candidus) olan çörəklər, qara undan olan orta keyfiyyətli (panis secundarius) cörəklər, pis üyüdülmüş sərt olan çörəklər idi (panis plebeius — "xalq", rusticus — "kəndli", sordidus — "tündqara"). Üçüncü sinifə daha çox, düşərgə zamanı Roma legionlarının özlərinə bişirdikləri çörək qırıntılarına bənzəyən legion çörəyi də daxil idi (panis castrensis — "düşərgə çörəyi"). right|thumb|200px|"Çörək ticarəti" adı ilə tez-tez nəşr olunan freska. Tədqiqatçılar indi inanırlar ki, freskoda şəhər yoxsullarına çörək paylayan edil (qədim zamanlarda Romada işini icra edən magistrantlardan biri) təsvir etmişdir. . [[Pompeydən freska.]]
Çörəklər isti kül ilə qızdırılan sobalarda bişirilirdi. Dəniz məhsulları yeməkləri üçün "istridyə çörəyi" ilə müxtəlif yeməklər ilə uyğunlaşdırılan xüsusi növlər də hazırlanmışdır; süd, yağ,arpa yarması, dəfnə, kərəviz, keşniş, adi cirəgülü, xaşxaş toxumu, bal,zirə,küncüt bəzi çörək və xəmir növlərinə əlavə edildi. Çörək çörəkçinin xəyalından asılı olaraq müxtəlif: kub,lira, örgü formalarında bişirilirdi. Hətta tanrı Priap şəklində də çörək bişirirdilər.
Peçenye və şirniyyatlar heyvanlar, quşlar, komik fiqurlar, üzüklər, piramidalar, müxtəlif qıvrımlı formalarda hazırlanırdı. Piroqlarda üzüm,pendir və badam bişirilirdi. Bəzi yeməklər bol yağda qızardılırdı: globuli — turş xəmir topları idi, zeytun yağında qızardılır, üzərinə bal və xaşxaş toxumları səpilirdi. Həmçinin çox qatlı tortlar, pendirli, üzümlü və meyvəli piroqlar bişirilirdi. .
Süd məhsulları və yumurta
Su qatılmamış süd barbar və ya kəndli içkisi hesab olunurdu, süd şəhərlərdə əsas qida mənbəyi olmağı dayandırdı. Sıyıq, (bəzi balıq və tərəvəz güvəclərinə qatılırdı) şirin omlet  hazırlamaq üçün xəmirlərdə istifadə olunurdu. Kəndlilər ilk növbədə qoyun və keçi südündən istifadə edirdilər. İnək südü ən az istifadə edilən qida sayılırdı, çox nadir hallarda istifadə olunurdu, eşşək və madyan südü, çox güman ki, yalnız xəstələrə verilirdi.
Daha çox olan pendir növləri, hətta kasıblar üçün çox ucuz və əlverişli idi. Keçi və qoyun pendiri geniş yayılmışdı. Pendir, bir çox reseptin bir hissəsi olaraq çörək,salo ilə yeyilirdi; təzə yeyirdilər, artıq qalanını hisə verib, hətta qurudurdular; kasıblar duzlu balıq və pendirdən — tyrotarichum hazırlayırdılar; pendirli şirniyyat — moretum hazırlanırdı;bəzən tort reseptlərindəki unun əvəzinə qurudulmuş pendir istifadə olunurdu. Qədim Roma mətbəxinə aid ilkin reseptlərdə çox vaxt yeməklərin və hətta çörəyin tərkibinə daxil idi. İmperiya dövründə isə pendir əsasən sadə mətbəx reseptlərində qaldı.
Yumurta qaynadılmış, az qaynadılmış və omlet şəklində yeyilirdi və bir çox digər reseptlərdə, o cümlədən çörək və souslar üçün istifadə edilmişdir. Daha çox ailələrdə toyuq yumurtasından istifadə edilirdi, ördək və qaz yumurtalarından daha az istifadə edilirdi. Qurmanların menyusuna tovuz quşu,adi bildirçin yumurtaları — daha az hallarda isə dəvəquşu yumurtası daxil idi.
Quş əti
Ev quşlarından əlavə qırqovul, firəngtoyuğu, tovuz quşu da yetişdirilirdi. İmperiya dövründə müxtəlif cür quş növləri qida kimi istehlak edilirdi. Bunların arasında toyuqlar, ördəklər (döş və bel hissəsi xüsusilə önəmli idi), qazlar (iecur ficatum — həddindən artıq doldurulmuş qazın qaraciyəri bahalı delikates hesab olunurdu), leyləklər, durnalar, toyuqkimilər, qara qaratoyuq, kəkliklər, göyərçinlər, bülbüllər, tovuz quşu, qırqovul, qızılqaz, tutuquşular daxil idi. Məsələn qara qaratoyuqdan yumurta, bibər, levistik, zeytun yağı, qarağat, şərab və qarum sousu ilə qaynadılmış donuz əti və balıq filesi kimi ləziz yemək hazırlanırdı. Quş nə qədər bahalı və onu əldə etmək çox çətin olardısa, onda o, qurman üçün daha "maraqlı" idi.
Müxtəlif quş növlərinə maraq tez-tez dəyişirdi. Məsələn şair Mark Valeriy Marsialın dövründə toyuqkimilər daha məşhur idi. Balear adalarında kiçik durnalar və adi sar hazırlanırdı və oradan da sufərələr Romaya ixrac edilirdi. Qurmanlar üçün toyuqlar Rodosdan və Numidiyadan, su quşları Parfiyadan, tovuz quşları Babildən, qırqovullar isə Kolxidadan gətirilirdi.
Balıq
thumb|right|250px|Mozaika "Dəniz sakinləri". [[Pompey]] Balıq qiymətdə sadə ət növlərindən üstün idi. Qədim romalıların menyusuna aşağıdakı balıq növləri daxil idi: boz kefallar,muraena (onun filesi xüsusilə ləzzətli hesab olunurdu), nərə balığı,kambalakimilər,treska, alabalıq, dərə qaya balığı, tutuquşu balığı, tuna,dəniz kirpiləri,lavrak və s. Respublika dövründə nərə balığı, imperiya dövründə isə treska və lavrak qurmanlar arasında populyar idi. Tiberi dövründə tutuquşu balığı, dəb halına gəldi,Böyük Plini vaxtında — qırmızı kürək, eyni zamanda, açıq dənizdə tutulan böyük balıqlar qiymətli oldular. {{{rp|191}} Qırmızı kürək balığı delikates hesab olunurdu, bir müddət də lüksün təcəssümü olaraq xidmət etmişdi. Stridiya və lobsterlər də hazırlanırdı.
Balıqları təzə və ya dəniz suyu ilə kanallardan keçərək gətirilən zəngin mülklərin şirin su və duz gölməçələrində böyütməyə çalışırdılar. Balıqlar üçün belə bir hovuzun ilk təşkilatçısı Lutsiy Murena, stiridiyalar üçün — Serqey Orata, balıqqulaqları üçün — Fulviy Lupin idi. Lusi Lisini Lukull və Hortenziyanın villarında böyük balıq yetişdirilən hovuzlar vardı. Molyuskalarda geniş miqyasda yetişdirilirdi.
Balıq duzlu suda bişirilir, qızardılır, kömür üzərində güvəçdə bişirilir və ya buğlaması hazırlanırdı. Apitsi stridiya sousunu bibər,levistik, yumurta sarısı,sirkə,qarum, zeytun yağı,şərab,balla məsləhət görürdü. Apitsiyə görə, stridiyalar hisə verilmiş toyuq, lukan kolbasa, dəniz kirpiləri, yumurta, toyuq qaraciyəri,treska filesi və pendir, həmçinin tərəvəz və ədviyyatlardan hazırlanan güveç bişirmək üçün uyğun idi. Romalılar müxtəlif ədviyyatlı, acılı balıq souslarını: skumbriyadan qarum, muriya, skumbriya qalıqlarından və ya adi balıqdan hazırlayırdılar.
Tərəvəz
Tərəvəzlərdən: adi soğan,kəvər,sarımsaq,süddəyən,şalğam-turp,turp, yerkökü məlum idi. Bir neçə növ kələm bilinirdi; kələm sirkə ilə bişməmiş şəkildədə istifadə olunur, qaynadılır, ədviyyat və duz ilə, sala ilə də yeyilirdi. Cuğundur yarpağının qalın hissələri, yarpaqları yeyilirdi xardal mərcimək ilə, yaşıl lobya ilə verilirdi. Qulançar tərəvəz güveçlərinə əlavə edilir, güvəcdə seçilmiş zeytun yağı ilə əsas bir yemək olaraq bişirilib, yeyilirdi. Xiyar təzə yeyilir, sirkə və qarum ilə dadlandırılır, həmçinin hisə verilmiş toyuq və balıqla yeyilirdi.
Bir çox kol bitkisi və göyərtidə yeyilirdi,muss halına gələnə qədər bişirilirdi, bunlar, sirkə, zeytun yağı və bir çox ədviyyatla,istiot və ya qarum,gəndəlaş,əməköməci,sirkən,samanlıq güldəfnəsi,gicitkən,adi əvəlik,çətiryarpaq, xardal,cır havuc və dalamaz yarpaqları ilə verilirdi. İlansoğanı (bulbus ənənəvi olaraq "soğan" olaraq tərcümə olunur) yeyilirdi və afrodizyak hesab edilirdi. right|thumb|250px|Mətbəx qabları təsvir edilən [[freska. Yuliya Feliksin evi, Pompey]]
Meyvə
Ənənəvi olaraq, Romalılar armud, albalı, gavalı, nar, heyva, əncir, üzüm və alma yeyirdilər (32 növə qədər becərilən alma ağacları var idi ). Eramızdan əvvəl I əsrdə İtalya bağlarında Şərq meyvələri: albalı, şaftalı və ərik ortaya çıxdı. Meyvələr təzə yeyilir, bal və ya üzüm suyu içərisində konservləşdirilir, qurudulur, həmçinin əsas yeməklərdə və qəlyanaltılarda istifadə edilir; məsələn, Apitsiya şaftalı və armuddan hazırlanan yemək reseptlərini təsvir etmişdi
Ədviyyat
Qədim Romada yeməyin dadını qarum sousu və müxtəlif ədviyyatlarla dadlandırmaq təcrübəsi geniş yayılmışdı. Zeytun yağı,sirkə, duz,bal yeməklərdə ədviyyat olaraq istifadə olunurdu. Yerli bitkilərdən:şüyüd toxumu,adi cirəgülü,xardal,mərzə, kərəviz toxumundan ədviyyatlar kimi də istifadə edilirdi. Makedoniyadan cəfəri, Suriya və Efiopiyadan zirə,Frakiyadan kəklikotu, zəncəfil, darçın, Hindistandan qara istiot idxal olunurdu. Ən çox sevilən dad əlavələri: qarum sousu, qara istiot (qara, ağ, uzun), ilankölgəsi — kəskin dadlı süd bitkisi idi, ehtimal ki e. I əsrində, bu bitkinin, gümüşlə bərabər qiymətə alınan köklərinin daha çox toplanması hesabına azalmışdır. Qarum — balıqdan hazırlanmış bir sousdur. Qarumların: su (hydrogarum), şərab (oenogarum), sirkə (oxygarum), bibər (garum piperatum) və ya ədviyyatlarla olan müxtəlif növləri var. Apitsiyanın reseptlərində yeməyin tərkibində mütləq qarum iştirak edirdi, yalnız üç yeməkdə duzdan istifadə olunurdu.
Çeqem çayı
Çeqem çayı (Шэджэм, Чеге́м суу) — Kabarda-Balkariya Respublikasında, Şimali Qafqazda axan çay. Çayın uzunluğu 103 kilometr, hövzəsinin sahəsi isə 931 km²-dir.
Qədim Roma mətbəxi
Bağlar və tarlalar(dirrik)
Uzun müddət şəhərdə kasıbların evin yanında tərəvəz yetişdirmək imkanı var idi. Qadınlar "kiçik tərəvəzləri" yetişdirirdilər, Böyük Plini bağçaları "yoxsulların bazarı" adlandırırdı. Şəhərin sürətlə böyüməsi və əhalinin artması ilə əlaqədar yoxsullar tərəvəzləri Tərəvəz Bazarından (Forum Holitorium) almağa məcbur oldular. Bostançıları "kasıbların süfrəsinə sığmayan ölçüdə kələm" istehsal edə bilən sənaye bağları meydana gəldi. Hər kəndli həyətinin də öz bağı var idi. Latium və Kampaniyanın bağ və bostanlarında yetişdirilmiş tərəvəz və meyvələr Romaya idxal olunurdu.
Çeqem çayı
Təsviri
Çay mənbəyini Elbrusun şərqindəki Baş Qafqaz silsiləsinin şimal yamacında, Başil buzlaqlarından götürür. Ən yuxarı hissədə, Qara-Auzusu çayı ilə birləşmədən əvvəl, Başil-Auzusu adlanır.
Qədim Roma mətbəxi
Bağlar və tarlalar(dirrik)
Zəngin romalılar üçün sadə tərəvəzlərin daha mürəkkəb variantları yetişdirildi. Məsələn onlara plebey yeməyi — at paxlası — Baianaya (Bayan lobyası) becərilirdi. Kasıblar adi kələm yeyirdilər, qurmanlar üçün süfrəyə təzə yetişmiş kələm tumurcuqları verilirdi. Qulançara təbiətdə rast gəlinirdi, lakin insanlar onun xüsusi sortunu (asparagus) yaradıb əkib becərirdilər.
Roma qurmanları meyvə çeşidlərini artırmaq üçün təcrübələr aparırdılar, ancaq onlar yalnız calaq yolu ilə cəmisi iki yeni növ meyvə yetişdirməyi bacara bildilər. Böyük Plini əsərlərində gavalı və badam ağacının və badam ağacı ilə alma ağacının çalağından bəhs edir. Beləliklə, Roma qurmanlarının masasında "badam gavalıları" (prunum amygdalinum) və "alma gavalıları" (prunum malinum) peyda oldu.
Çeqem çayı
Təsviri
Çay şimal-şərq istiqamətində, Çeqem dərəsi boyunca axır. Düzənliyə çıxan çay, burada Çeqem 1 və Çeqem 2 olmaqla iki kanala bölünür, sonra yenidən birləşərək Baksan çayına tökülür. Çeqem sürətli axan çaydır və xüsusilə yaz aylarında, dağlarda ən güclü qarların sürətli əriməsi nəticəsində çayın suyu bol olur, daşqınlar olur. Bu səbəbdən çay bəzən kənd təsərrüfatına ciddi ziyan vurur. Amma yenə də çayın suyundan bağçılıq təsərrüfatında geniş istifadə olunur. Çeqem çayı sürətli axara malik olduğundan balıqçılıq üçün yaramır.
Çayın yamacı 30 m-dən çoxdur.
Qədim Roma mətbəxi
Konservləşdirilmiş məhsullar
Kələm, dovşankələmikimilər, kəvərkimilər, kəvər, kərəviz kökləri, sədo, qulançar, müxtəlif növ salatlar, balqabaq, xiyar kimi tərəvəzləri konserviləşdirmək üçün tərəvəzlərə qurudulmuş şüyüd, razyana, sədo, istiot və müxtəlif növ ədviyyatlar əlavə edilir və sonra duzlu su, sirkə və sirkə qarışığı (2/3 sirkə) vasitəsi ilə onlar tutulurdu. Bəzən tərəvəzlər bal və ya xardal ilə qarışdırılmış sirkə içində konservləşdirilirdi. Zeytunun konservləşdirilməsi duz, sirkə, şüyüd, və zeytun yağı vasitəsi ilə aparılırdı.
Çeqem çayı
Təsviri
Çay yatağının bir hissəsi (təxminən 3 km) dar bir kanyon ərazisindən axır, çayın əsas gözəlliyi onun kanyonu və Çeqem şəlalələridir. Ancaq ən böyük şəlaləsi (78 m) Abay-Su şəlaləsi Başil-Auzusu qolunda yerləşir və əlçatmaz olduğu üçün turistlər arasında elə də populyar deyil. Çayda bir neçə iri qayalar və daşlar var. Bu səbəbdən çayın suyu tamamilə onların altına girir. Üstəlik çay şəlalələrin bir-birini əvəz etdiyi hissəyə malikdir. Belə ki, 200 metrdən hündürlükdən enən su, tezliklə başqa bir yoxuşa tökülür.
Çay yay aylarında daima turist və piknik keçirmək istəyən yerli sakinlərin ziyarət etdiyi məkandır. Dalğıc idmanı ilə məşğul olan idmançılar Çeqem çayına tez-tez yürüşlər təşkil edirlər. Üstəlik ekstrim həvəskarları və vəhşi turizmi sevənlərdə çay kənarında tez-tez dincəlməyə gəlirlər.
Qədim Roma mətbəxi
Konservləşdirilmiş məhsullar
Alma, armud, heyva və narların üstü ot, ya da qumla örtülərək damlarda saxlanılırdı; bütöv və ya dilinlənmiş meyvələr bal qabında, heyva, armud, quşarmudu üzüm şirələrində, şaftalı şərab içərisində saxlanılırdı. Şaftalı həmçinin duzlu və ədəviyyatlı suda isladılır, qablara qoyulur və üzərinə duz, sirkə və sirkə qarışığı tökülürdü. Göbələk, soğan, nanə, keşniş, şüyüd, mərzə, alma, armud, albalı, quşarmudu, və gavalılar qurudulurdu.
Çeqem çayı
Su qeydiyyatı məlumatları
Rusiyanın dövlət su reyestrinə görə, Çeqem çayı Qərbi Xəzər hövzəsi bölgəsinə aiddir, çayın su idarəetmə bölməsi Baksandır.
Qədim Roma mətbəxi
Konservləşdirilmiş məhsullar
Balıq qurudulur və ya hisə verilırdi. Tuna, sardina, çəki, merkel, dəniz kirpisi çəlləklərdə duzlanaraq saxlanılırdı. Samanla və yaxud əskiyə bükülmüş ət sərin yerdə saxlanılırdı. Bəzən o, günəşdə qurudulur və ya qızardılaraq saxlanması qapalı məkanda həyata keçirilirdi. Romalılar donuz, keçi, maral, quzu və mal ətini duzlayırdılar. Apitsi sərt duzlu əti əvvəlcə süddə, daha sonra suda qaynadılmasını məsləhət görürdü. Apitsi qışda təzə və ya qaynadılmış duzlu əti də balda saxlanmasını məsləhət görür; bu saxlama üsulu ilə yayda ət cəmi bir neçə gün təzə qala bilərdi.
İdxal və ixrac məhsulları
Roma süfrəsi üçün hər cür heyvan, bitki və delikateslər imperiyanın hər yerindən idxal olunurdu. Müxtəlif məhsullar üçün moda, eyni şəkildə trikliniumların (Antik dövrdə yemək otağına verilən ad) qurulması ilə dəyişdi. Respublika dövrününü sonlarında qurmanlar, o vaxtkı dünyanın fərqli bölgələrindən gələn məhsullarla maraqlanırdılar. Lutsius Anneus Senekaya görə, "indi bütün ölkələrin heyvanları süfrədə tanınır". Romalıların masaların da fərqli ölkələrdən məhsullar görünməyə başladı. İstehsal bölgəsindən asılı olaraq məhsulların keyfiyyəti və dadındakı fərqlər tanındı.
Çeqem çayı
Su qeydiyyatı məlumatları
Çeqem çayı hövzəsi Terek və Volqa çayları arasındakı Xəzər dənizi hövzəsinin çaylarına aiddir.
Qədim Roma mətbəxi
İdxal və ixrac məhsulları
İmperatorluğun ən yaxşı qarumları Yeni Karfagen və Lusitaniyadan olan qarumlar hesab olunurdu, ispan zeytun yağı və balına da üstünlük verilirdi.
Çeqem çayı
Su qeydiyyatı məlumatları
Dövlət su reyestrində çayın su obyektinin kodu 07020000712108200004796-dır.
Qədim Roma mətbəxi
İdxal və ixrac məhsulları
Zeytun ağacı əvvəlcə romalılara məlum deyildi, buna görə də e.ə. 500-cü ildə İtaliyada çox yayqın deyildi, etrusklar və romalılar heyvan yağlarından istifadə edirdilər. Daha sonra romalılar zeytun ağacı yetişdirməyə başladılar. Alimlərin fikrincə, romalılar yabanı olaraq böyüyən deyil, artıq becərilən ağacların meyvələrini yemək üçün istifadə etməyə başladılar. E.ə. I əsrdən Roma əyalətlərinə zeytun yağı gətirilməyə başladı; İtaliyada təxminən 20 növ zeytun ağacı yetişdirilirdi. Zeytun ağacı məhsulunun çox hissəsi salatlar, souslar, əsas yeməklərdə və yalnız kiçik bir hissəsi sirkə və zeytun yağında duzlanaraq qəlyanaltılar da istifadə edilirdi.
Balear adalarından kiçik sarlar və durnalar,Rodosdan və Numidiaydan sultan quşları və toyuqlar, Parfiyadan qu quşları, Kolxidadan qırqovullar gətirilirdi. Portuqaliyanın cənubunda,Əndəlüs, Mavritaniya, cənubi Fransa,Tunis sənətkarlıq müəssisələrində — müasir balıq fabriklərinin öncülləri — konservləşdirilmiş balıqlar; balıq filesi hamısı yağ və duzla istehsal edirdilər. Nildən tutulan qara tilapiyaya üstünlük verilirdi. İspaniyanın cənubundan dülgər balığı,İbizadan- sazan, ən yaxşı muraena Siciliyadan, nərə balığı — Rodosdan,lavraklar- Tiber çayından, qırmızı balıq — Qırmızı dənizdən,stridiyalar — İngiltərə və Şimali dənizindən gətirilirdi. Vetçina və pendir Qalliyadan gətirilir, Qalliya əyaləti olan Belqikadan gətirilən ətlər xüsusi ləzzətə sahib idi. 200px|thumb|left|Kirenaya aid sikkə üzərində [[ilankölgəsi bitkisi görüntüsü. Yabanı ilankölgəsi Liviya sahillərində yetişdirilərək, Romaya ixrac edilirdi.]] Romalılar bu cür bitkiləri: noxud, lobya, kərəviz, çuğundur yarpağı, cır havuc, pəncər kimi xeyrili bitkiləti qərbi və şimali Avropada yaydılar. Qədim Romada: bibər, pomidor, kartof, kabak, demək olar ki, bütün növ balqabaq, badımcan, ispanaq, turp kimi qidalar məlum deyildi.
Dad bilmə
Soğan, sarımsaq və paxlalıları romalılar əsasən çiy şəkildə yeyirdilər. E.ə. I əsr Roma mütəfəkkiri Mark Tarensi Varron yazırdı ki, romalıların babaları və ulu babaları sarımsaq və soğan qoxusalar da, yenə də nəfəsləri təravətli idi. Qorasi isə sarımsaq haqqında nifrətlə yazırdı. O, onu cəza sayıla biləcək bir məhsul olaraq, orqanizm üçün ən pis zəhər adlandırırdı.
Kreyq Roberts
Kreyq Haydn Roberts (21 yanvar 1991) – uelsli aktyor, yazıçı və rejissordur. O komediya-dram janrında olan gənclik filmi Sualtı qayıq ilə tanınır.
Həyatı
Roberts 21 yanvar 1991-ci ildə  Uelsin Nyuport şəhərində Alison (Bişop) və Haydn Robertsin oğlu olaraq dünyaya gəlib. O, Maesycwmmer, Caerphilly-də böyüdü və Lewis School, Pengam-da oxudu. Robertsin Çelsi adlı bir bacısı və Natali və Anqarad adlı iki ögey bacısı var.
Karyerası
Roberts televiziya karyerasına Qulluq (2000) və Kiçik Puding (2003) dramları ilə başladı. Bundan sonra ona “The Story of Tracy Beaker” (2004–2006) və Casualty (2005–2008) seriallarında rollar verildi və “Gənc Drakula”da (2006–2008) vampir fanatik Robin Branaq rolunu oynadı. O, həmçinin Kiddo (2005) və Scratching (2006) dramlarında rol alıb.
Səhnədə Roberts 2008-ci ildə Y Touring Theatre Company ilə İngiltərəni gəzdi və futbolda irqçiliyi, cinsiyyətçiliyi və homofobiyanı araşdıran oyun olan Full Time-da gənc Rayanı canlandırdı. 2009-cu ilin yanvarında o, Uortinqdə Snow White pantomimasında pis kraliçanın köməkçisi Draks rolunu oynadı.
2010-cu ildə Roberts, Co Dantornun 2008-ci il romanı əsasında çəkilmiş Sualtı qayıq filmindəki yeniyetmə baş rolu ilə dünya miqyasında uğur qazandı. Richard Ayoadenin rejissorluq etdiyi filmdə baş rollarda Paddy Considine və Yasmin Peige çəkilib.
O vaxtdan bəri Roberts BBC Three televiziya şousunda Being Human (2011, 2012) və onlayn spin-off seriyasında Becoming Human (2011) Adam rolunda göründü.
2012-ci ilin sonlarında Roberts yazdığı və rejissoru olduğu "Qoyunçu yanaşma" adlı qısa televiziya komediyası üzərində işləməyə başladı. 2014-cü ildə Charlotte Ritchie və Rosamund Hanson ilə birlikdə Jolene: The Indie Folk Star filmində rol aldı. O, Skins televiziya şousunun yeddinci seriyasında Dom və 2014-cü ildə "Neighbors" filmində "Assjuice" rolunu oynayıb. Show Me the Wonder üçün Manic Street Preachers videosunda göründü və Los Campesinos!-un No Blues albomunun sinqlı olab Avocadp Baby mahnı klipinin rejissorluğunu etdi.
2015-ci ildə Roberts özünün yazdığı və baş rolda oynadığı Just Jim ilə bədii rejissor kimi debüt etdi.
9 oktyabr 2015-ci ildə Amazon Studios, Robertsin Paul Reiser ilə birlikdə rol aldığı orijinal komediya serialı olan Red Oaks-ın 1-ci Mövsümünü buraxdı. Mövsüm 2 2016-cı ilin sonunda yayımlandı, bundan sonra şou üçüncü və son mövsüm üçün yeniləndi.
Roberts 2016-cı ildə Paul Rudd ilə birlikdə "Qayğılığın əsasları" filmində rol aldı. O, Duchenne əzələ distrofiyası olan 18 yaşlı çevik bir oğlan olan Trevor rolunu canlandırdı. Filmin premyerası yanvar ayında Sundance Film Festivalında olub və iyun ayında Netflix-də nümayiş olunub.
2019-cu ildə Roberts Dəhşətli Tarixlər: Film – Çürük Romalılar filmində İmperator Neron rolunda göründü.
Filmoqrafiya
Filmlər
Televiziya
Mahnı klipləri
Mükafatlar və nominasiyalar
Britaniya Müstəqil Film Mükafatları London Critics Circle Film Mükafatları İmperiya Mükafatları BAFTA Mükafatları, Uels Fantasporto Film Festivalı Mükafatları
Stairway to Heaven
"Stairway to Heaven" 100 ən yaxşı rok mahnısı siyahısında VH1 tərəfindən 2000-ci ildə üçüncü elan edilmiş, ən yaxşı 500-də isə 31-ci yerdə qərarlaşmışdır.
Qədim Roma mətbəxi
Dad bilmə
250px|thumb|right|Quş, balıq, xurma, qulançar və dəniz məhsulları. I əsr mozaikası, Vatikan muzeyləri.
Qida məhsullarının qiyməti
İmperator Diokletianın qiymətlərin maksimum dərəcədə müəyyən edilməsinə dair qərarı (edikt, e.ə. IV əsrin əvvəlləri) ərzaq məhsullarının qiymətlərini, sənətkarların və digər peşələrin zəhmət haqqısıın ödənməsi tariflərini təyin etdi. Diokletianın ediktinə görə bir çörək bişirən gündə 50, kanal təmizləyicisi 25, rəssam və fresko çəkən 150 dinar almalı idi. Bəzi ərzaq məhsullarının qiymətləri:
Reseptlər
Yunanlardan, romalılar bir çox yemək texnikası, reseptlər və yeməklərin və mətbəx qablarının adlarını qəbul etdilər. Reseptlər çox vaxt onları hazırlayan aşpazlar və ya qurmanların adı ilə adlanırdı ("Helioqabal toyuğu" ağ sü sousu ilə,"Apitsinin noxudlu sıyığı" kolbasa, donuz əti və kolbasa ilə,(V, 4, 2) "Vitellinin noxudlu,əməköməkcili öz şirəsində" olan yeməkləri(V, 3, 9)). "Pişirmə sənəti haqqında" Appitsiyanın kitabçasında dünyanın müxtəlif bölgələrindən reseptlər və məhsulları birləşdirən yeməklər sadalanır: bal və italiya şamı ilə İsgəndəriyyə balqabağı;kəkotu və Dəməşq gavalısı doldurulmuş quzu, şərab, yaşıl soğan və keşniş ilə dəmlənmiş, iki növ xurma və noxud,kalmar və osminoq ilə hind üslubunda dəvəquşu (V, 3, 3).
Ət və balıq qızardılır, qaynadılır, onlardan sous, küftə, güvəc və s. bişirilirdi. Qurmanların mətbəxində də əvvəlcə ət qaynadılır, yalnız sonra qızardılır və ya bişirilirdi. Güvəc pendir, ət və balıq, tərəvəz və meyvələrdən hazırlanırdı; souz isə — balıqdan, ətdən, içalatdan hazırlanırdı. Souslar demək olar ki, bütün yeməklər üçün verilirdi və bəzən əvvəlcədən hazırlanırdı; rəng üçün zəfəran,şərab,adi əncirdən olan siroplar souslara və qablara əlavə edilirdi.
Qida qəbulu
Əvvəlcə səhər tezdən qəhvəaltı (ientaculum / iantaculum), nahara (prandium) — ikinci səhər yeməyi, günortadan sonra əsas xörək sena, axşam isə vesperna yeyilirdi. Yunan adət-ənənələrinin təsiri ilə, idxal olunan malların artan istifadəsi ilə, sena daha da böyüdü və nahardan dərhal sonra reallaşmağa başladı. İkinci səhər yeməyi günorta saatlarında edilirdi, prandium da adi hal idi. Aşağı təbəqələr bütün yeməklərin ənənəsini qoruyub saxladılar ki, bu da işləyən insanın ehtiyaclarına daha çox uyğundur. Bu arada, romalılar da bir qəlyanaltı — əvvəllər qulların axşam yeməyi adlandırılan merenda, sonralar isə xüsusi hazırlıqlar olmadan istənilən xörəyi yeyirdilər.
Səhər yeməyi
Səhər yeməyi, Romanın ən asan yeməyi idi və iş növündən, gündəlik iş və sosial statusdan asılı idi. Adətən səhər yeməyi səhər saat 8–9 arasında idi. Əvvəlcə romalıların səhər yeməyində duz, yumurta, pendir, bal ilə çörək kimi bişirilmiş kökələrdən istifadə edirdilər, eləcə də bəzən zeytun, xurma, tərəvəz, zəngin evlərdə ət və balıq da olurdu. Sarımsaq, kərə yağı, kərəviz, keşnişli moretum pendir qarışığı çörəklə asanlıqla yeyilirdi. İmperiya dövründən və ya eramızın əvvəllərindən başlayaraq romalılar buğdandan hazırlanan çörək yeyirdilər və zaman keçdikcə bu kökələri əvəz edən çeşidli çörəklər yeyirdilər. E. I əsrinin II yarısında bu Mark Valeri Marsialın şerlərinə də siraət etdi:
Səhər yeməyinə içməli su, nadir hallarda süd və şərab daxil edilirdi.
Nahar
Bu söz romalılar tərəfindən 12–13 saatda yüngül bir nahar və ya qəlyanaltı adlandırıldı. Əksərən nahar üçün vetçina, çörək, zeytun, pendir, göbələk, tərəvəz və meyvə (xurma), qoz-fındıq kimi soyuq qəlyanaltılar verilırdi. Nahar səhər yeməyindən çox fərqlənirdi, lakin yenə də xüsusi bir əhəmiyyətə malik deyildi, buna görə də bəzi romalılar qəlyanaltını ayaq üstə edirdilər. Bəzən naharda dünəndən qalan axşam xörəyi isinilərək yeyilirdi. Süfrəyə içki olaraq bal qarışdırılmış şərab verilirdi. İsti yay günləri nahardan sonra yuxarı sinif nümayəndələri və əsgərlər üçün ən azı 1–2 saatlıq siesta (yuxu vaxtı) başlayırdı. Məktəblər və mağazalar da nahar vaxtı bağlanırdı.
Şam yeməyi
Fiziki əməklə məşğul olmayan yuxarı təbəqə nümayəndələri bütün işlərini nahardan əvvəl həll etmək adət halını almışdı. Nahardan sonra onlar şəhərdəki son işlərini tamamlayır, sonra termlərə gedir və 14–16 saat arasında nahar başlayırdı. Bəzən şam yeməyi gecə saatlarına qədər davam edir və içki məclisi ilə bitirdi.
Yemək müddəti, süfrəyə verilən xörəklərin sayı, əyləncə hissəsi təkcə şəxsi zövqdən deyil, həm də ev sahibinin sosial vəziyyətindən də asılı idi. Dəvət edilmiş hörmətli qonaqlara şam yeməyində verilən xörəklər xüsusi meyarlara əsasən seçilirdi — convivium adlanırdı. Şam yeməyi ailə dairəsində keçirilirdisə, ona yaxın dostlar və ya tanışlar da dəvət olunurdu. Bu halda hazırlanan xörəklər daha sadə idi və o isti ət və ya balıq, qəlyanaltılar, tərəvəzlərdən ibarət idi. Roma çarları və erkən respublika dövrü bütün təbəqələrdə şam yeməyi çox sadə idi: dənli sıyıqdan — pulsdan ibarət idi. Bu cür sıyıq üçün ən sadə resept: buğda, su və yağ və ya piy, bəzən tərəvəzlər əlavə edilməklə hazırlanırdı (məsələn, ucuz kələm). Əhalinin daha zəngin təbəqələri sıyığı yumurta, pendir və bal ilə yeyirdilər. Bəzən sıyıqla ət və ya balıq da verilirdi. Sonralar əhalinin əksəriyyəti üçün heç nə dəyişmədi, ət yalnız bayram günlərində verilirdi. Çoxları dar mənzillərində xörək bişirmək imkanları olmadığı üçün ucuz yeməkxanalarda yeyir və ya küçədən yemək alırdılar.
Respublika dövründə orta və yuxarı təbəqələrin yeməyi iki hissədən ibarət idi: əsas yeməkdən və meyvə və tərəvəz ilə disertdən, imperiya dövründə isə artıq üç hissədən: qəlyanaltı, əsas yemək və desertdən ibarət idi. Qəlyanaltıya (gustatio, gustus, antecoena) yüngül, iştahaaçan yeməklər, su və bal ilə qarışdırılmış şərab — mulsum — daxil idi və e.ə. I əsr Roma şairi Kvint Qarasi Flakka görə bu içki yeməkdən əvvəl içalatı yuyurdu. Buna görə də, bu qəlyanaltıya promulsis da deyilirdi. Qəlyanaltıya toyuq, ördək, qaz yumurtaları, nadir hallarda tovuz quşları daxil idi. Bu zaman həmçinin turş sous içində meyvələr, yağ qalmış duzlu zeytunlar, həmçinin zeytundan hazırlanmış ədviyyatlı makaron, kəvər, adi soğan, xiyar, kəvərkimilər və vəzəri kimi tərəvəzdə verilirdi. Digər qəlyanaltıların tərkibinə göbələklər, xüsusən sezar göbələyi, ağ göbələk, şampinyonlar, truffel də daxil idi. Qaynadılmış və duzlu ilbizlər, çiy və ya qaynadılmış molyuskalar, dəniz kirpiləri və kiçik balıqlar da yeyilirdi. Respublikanın varlığının sonunda kiçik ət qəlyanaltıları da edilirdi. Bunların tərkibinə də əsasən xüsusi yerlərdə gliraria da böyüdülən süleysinlər daxil idi. Daha sonralar kolbasa, balıq və fricassee (ağ sousda ət) də verilməyə başladı.
Əsas xörək (mensae primae, həmçinin caput cenae) adətən ət və tərəvəzlərdən ibarət olurdu. Ət yeməkləri kimi kolbasa, donuz əti xörəkləri, qaynadılmış və qızardılmış dana, bişmiş və içi ədviyyatla doldurulmuş quş əti, ov quşları və sonralar balıqlar verilməyə başladı. Müasir mənada qarnir mövcud deyildi, lakin romalılar buğda yetişdirməyə başladığı vaxtdan bütün təbəqələr çörəkdən istifadə etməyə başlamışdılar. Yalnız sobaları olmayan yoxsul insanlar hələ də sıyıq yeyirdilər. Onlar da onu evlərini isitmək üçün istifadə olunan qovurma qabında asanlıqla bişirə bilirdilər. Daha sonralar ictimai çörək bişirənlərin yayılması ilə yoxsullar alınan və ya pulsuz paylanan çörəyi yeməyə başladılar. Qarum sousu və müxtəlif ədviyyatlar müxtəlif yeməklər üçün verilirdi. 250px|thumb|right|Meyvə qoyulmuş qablar. Julia Feliksin evindən Freska, Pompey şəhəri. Disert üçün (mensae secundae) yeməyin sonunda təzə və quru meyvələr, qoz-fındıq və un məmulatları yeməkləri verilirdi. Əvvəllər desert kimi istifadə olunan molyuskalar zamanla qəlyanaltıların bir hissəsinə çevrildi. Disert menyusunda tez-tez buğda və baldan hazırlanan pirojnalar da əhəmiyyətli yer tuturdu.
Qida qəbulu mədəniyyəti
Əvvəlcə qədim romalılar atriumda buxarı yanında oturaraq yeyirdilər. Yalnız atanın oturmaq haqqı var idi, ana atanın oturacağının ayağında, ayrıca otururdu, uşaqlar oturacaqlarda, bəzən kiçik hissələrdə yeməklərin verildiyi xüsusi bir masada otururdular. Qullar eyni otaqda taxta oturacaqlarda otururdular və ya ocağın ətrafında yeyirdilər.
Daha sonradan uşaqlar, arvadların da iştirak etməyə başladığı şam yeməkləri üçün xüsusi salonlar — trikliniyalar (Antik dövrdə yemək yeyilən otaq) təşkil edilməyə başlandı, onlara hətta ayrıca stollarda yeməyə də icazə verildi. Başlanğıcda bu söz P hərfi ilə qurulan üçlü yemək stollarına (kliniya) işarə edirdi, sonra yemək otaqlarına bu ad verildi. Bəzən eyni yeməkxanada bir neçə trikliniya təşkil edilirdi. Zənginlərin evlərində ilin müxtəlif vaxtları üçün bir neçə yemək otağı vardı. Qış trikliniyaları aşağı mərtəbələrdə yerləşirdi, yayda yemək otağı yuxarı mərtəbəyə köçürülürdü və ya yemək stolu bağda, həyətdə yaşıllıqla örtülü istirahət köşklərinə qoyulurdu. Çox vaxt bağ trikliniyaları divarlarla bağlanırdı, divanların əvəzinə daşdan düzəldilmiş divanlar və masalar olurdu.
Mebel
Romalılar yunanlardan uzanaraq yemək yemək adətini qəbul etmişdilər (e.ə. II əsri, şərqə yürüşlərdən sonra). Bu ənənə ilə Qədim Romaya mebel gəldi. İlk mebellərin arasında klini (klinē — divan) və triklini (triclinium ← τρί-κλῑνον — τρεῖς, τρία — üç + κλίνη — üç yerli çarpayı) daxil idi. Onlar üç tərəfdən yeməklər və içkilər üçün kiçik bir masa ilə əhatə olunurdu. Triklinidəki lojaların hər biri xüsusi təyinatına malik idi: lectus medius ortada, lectus summus mərkəzi klininin sağında və solda lectus imus yerləşirdi. Ev sahibi ailəsi ilə birlikdə aşağı (sol) klinidə uzanırdılarsa, digər iki klini qonaqlar üçün nəzərdə tutulmuşdu və ən vacib qonaqlar orta klinidə əyləşirdilər. Hər kilinidə ən hörmətli yer sol tərəfdəki sayılırdı. Ortada yerləşən klini istisna olmaqla, ev sahibinin yerinin sağ tərəfi də hörmətli yer hesab olunurdu.
Klinilərin müxtəlif növləri var idi: fulcrum — divar illüziyası yaratmaq üçün baş hissəsi hündür olan klini; lectus triclinaris — ayaqların uzadıldığı yerin hündür olanları; plutens — I əsrdən bəri bilinən üç tərəfdən 40–50 sm hündürlükdə sədlə əhatə olunan divan (adətən uzunluğu 215 sm və eninə 115 sm); stibadium — III–IV əsrlərdə dəbdə olan daha çox qonağın rahat şəkildə yerləşməsi üçün nal formalı divan.
Hər lojanın yanında kənara istiqamətlənən taxta və ya daşdan düzəldilmiş əlavə yer var idi. Onların üzərində adətən döşəklər və yorğanlar sərilirdi. Hər üç lojanın uzunluğu bərabər idi və hər birində üç yer vardı. Yerlər bir-birindən yastıqlarla ayrılmışdı. Masaya bitişik yatağın yuxarı kənarı onun səviyyəsindən biraz yuxarı qalxırdı. Yemək zamanı uzananlar sol dirsək və başlarını hündür yerə söykəyir, ayaqlarını sağ tərəfə uzadırdılar. Bu vəziyyət uzun yemək zamanı bir neçə dəfə dəyişirdi. Uzanıqlı vəziyyətdə qida qəbulu müasir insan üçün narahat görünə bilər, ancaq romalılar bunu yeməkdən sakitcə ləzzət almaq üçün ən uyğun mövqe kimi görürdülər. Uzanıqlı vəziyyətdə qida qəbulu ənənəsi bütün Roma əyalətlərinə yayılmışdı, bunu Roma bayramlarının bəzi görüntüləri sübut edir.
Respublikanın süqutunun sonuna doğru dəyirmi və oval masalardan istifadə edilməyə başlandı. Belə bir masanın ətrafında yarıdairəvi şəklində bir loja — siqma (yunan hərfi siqma şəklində əyilmiş 5–8 nəfərlik bir yataq) və ya stibadi (yalnız altı və ya yeddi nəfərin yerləşə biləcəyi yarımdairəvi yataq) təşkil edilməyə başlandı. Lojaların oturacaqları yastıqlarla ayrılmırdı, bütün siqma ətrafında əyləşərkən hamının söykənə biləcəyi bir diyircək şəklində uzun yastıq var idi. Lojanın üzəri hələ də xalçalarla örtülmüşdü. Siqma üzərində ən hörmətli yerlər kənarda yerləşirdi; birinci yer sağ kənarda, ikinci yer — solda idi. Qalan yerlər soldan sağa yerləşirdi.
Zənginlərin masaları sitrus, ağcaqayın ağaclarından və ya fil suyundan hazırlanırdı. I əsrdən başlayaraq süfrələr sərilirdi. Ona qədər isə qullar sadəcə olaraq yeməkdən sonra masanın üzərini silirdilər.
Süfrə üçün qablar və çəngəl-bıçaqlar
2 növ qaşıq istifadə edilmişdir: böyük (ligula), daha çox müasir çay qaşığına oxşayırdı, və yumurta və ilbiz yemək üçün dəyirmi olan və uzun tutacağı olan kiçik olanlar (cochlearia). Sapından müasir çəngəl kimi də istifadə edirdilər. Masada böyük tikələr kəsilirdi, kiçik tikələr isə məcməyidən götürülürdü. Çəngəl romalılara məlum idi, ancaq qablara qoymaq üçün istifadə olunurdu.
İçkilər üçün: cantharus — ayağında iki tutacağı olan fincan,cymbium — tutacaqları olmayan qayıq şəklində qab,patĕra — əsasən dini ayinlərdə istifadə olunan düz qab,calix — tutacaqları olan fincan,scyphus — tutacaqları olmayan bir fincan, phiăla — geniş bir dibi olan bir qab,scaphium — qayıq şəklində qablardan istifadə olunurdu.
Ənənələr və nəzakət qaydaları
Qonaqlara dəvətnamələr paylanır və ya şəxsən ev yiyəsi tərəfindən verilirdi, bəzən isə onlar ev sahibinin adından qullar tərəfindən dəvət olunurdular. Məclis təşkilatçıları vacib qonaqlardan özləri ilə dost gətirməyi xaiş edirdilər. Ev sahibi ilə eyni təbəqəyə aid olanlar yeməyə dəvət edilərdisə, adətən bunu qəbul etməsi gözlənilirdi (şəxsi yas günləri istisna olmaqla). Qonaq aşağı təbəqənin nümayəndələri tərəfindən yeməyə dəvət edildikdə, "vacib olmama" səbəbindən dəvət rədd edilə bilərdi. I ərs Roma şairi Mark Martial epiqramlarında harada və nə vaxt axşam yeməyinə və ya ziyafətə dəvət olunmağın lazım olduğunu bilən "dəvət ovçusu" tipini təsvir edir. Martial epiqramındakı müəyyən bir Vakerra bu məqsədlə bir neçə saat latrində keçirirdi.
Toqa evdə soyunulurdu və yemək üçün xüsusi çit və ya ipəkdən hazırlanmış rahat paltarlar (synthesis və ya vestis cenatoria) geyinilirdi. Qonaqlar üst geyimlərini və ayaqqabılarını özləri və ya qulların köməyi ilə soyunurdular. Yeməkdən əvvəl romalılar əllərini, bəzən isə ayaqlarını da yuyardılar. Ayrıca, hər xörəkdən sonra əllər yuyulurdu, çünki süfrə ləvazimatının (bıçaq-çəngəl) mövcud olmasına baxmayaraq, ənənəvi olaraq yemək əl ilə yemək yeyilirdi. Xörək süfrəyə qoyulmuş ümumi yemək qabından götürülürdü, qaşıqdan yalnız un məmulatları və souslar üçün istifadə edilirdi. Əlləri yumaq üçün qullar bir fincanda su gətirırdilər. Yemək yeyən zaman ona tərəf əyilərək tələsik şəkildə yox, səliqə və iştahla əllə götürülərək ağıza qoyulması süfrədə yaxşı davranış qaydası hesab olunurdu.
Ağzını silmək üçün bir növ salfetlərdən də istifadə olunurdu. Yemək bitdikdən sonra qonaqlar ev sahibindən (apophoreta) aldıqları hıdiyyələri, məsələn, məlhəmlər və ya ətirləri, şirniyyat və ya xörək qalıqlarını onlara bükürdülər. Martial, verilən hədiyyələri qısaca təsvir edən eyni məzmunlu 208 cütdən ibarət olan bir apophoreta həsr etmişdir. Bu siyahıdan hədiyyə sahiblərinin tutduğu mövqedən və zövqündən asılı olaraq nə qədər fərqləndiyini müşahidə etmək olar: gümüş Minerva (179); Asturiya ayğırı (199); Titus Liviusun perqament kitabı (190); Qalliya köpəyi, yazmağı bacaran qul (208), diş tozu (56).
Yeyilməyən qida qalıqları və tullantıları — sümüklər, kahı yarpağı, qoz-fındıq qabığı, üzüm toxumları və s. yerə atılırdı. Sonradan onlar qullar tərəfindən yerdən yığılırdı.
Tualetə getmək üçün divandan qalxmaq, məclis qaydalarına hörmətsizlik etmək sayılırdı. Yenə də ayaqyoluna yemək otağının xaricində gedirdilər, amma qonaq və ya ev sahibi uzandığı yerdən qalxmadan rahatlanmaq üçün kassa istəsəydi bu da etiket qaydalarının köbud şəkildə pozulması demək idi. Yeməyi qaytarma vasitələrindən istifadə (isti su, bal və ya duzlu su ) hətta aristokratlar arasında da məclis qaydalarına daxil deyildi. Yalnız yuxarı təbəqə nümayəndələrinin kiçik bir hissəsi bəzən uzun sürən məclislər zamanı özünü qusdurma vasitələrindən istifadə edirdilər. Həmçinin "qaz buraxma"da ədəbsizlik sayılırdı. Petroni Trimalxion satirasında səxavətli bir ev yiyəsi kimi öz qonaqlarına etik qaydalara qarşı çıxmaq icazəsi verir.
Məclis və ziyafət zamanı mimilər, musiqiçilər, akrobatlar, təlim keçmiş meymunlar, sehrbazlar, rəqqasələr çıxış edirdilər, göbək rəqsi xüsusi ilə məşhur idi. Bəzən hətta qladiator döyüşləri olurdu, bəzi ev sahibləri özləri ucadan mahnı oxuyur və ya şeir deyirdilər, masada söhbət edər, zər, püşk atar, aşıq və ya stolüstü oyunlar oynayardılar (bəzən paltar, qab-qacaq, musiqi alətləri, silah və qul kimi bahalı hədiyyələr mərcə qoyulardı).
Respublikanın son illərində təşkil olunan məclislərdə evli qadınların iştirak etməsinə icazə verildi, imperiya dövründə isə subay qızlara da bu icazə tətbiq olundu. 250px|thumb|left|Məclis səhnəsi. Pompey şəhəri freskası, I əsr. Bəzi tədqiqatçıların fikrinə görə divar rəsmində yüngül əzlaqlı qadınlar təsvir edilib (geyim və duruş tərzinə görə).
Dövrümüzə qədər sadə xalqın məclis təşkil etmək adətləri haqqında çox səhih məlumatlar gəlib çatmışdır. Yeməyə başlamazdan əvvəl tanrılara dua edilir və disertdən əvvəl isə ev ilahəsinə şərəfinə qurbanlar verilirdi. Bu adətən duz parçaları olurdu. Zənginlərin evlərində disertdən əvvəl ev ilahələrinə qurbanlar verilirdi, adətən bu zəfəran ilə bəzədilmiş ət, tort və şərab olurdu.
İçkilər və içki mədəniyyəti
Şərab içki kimi içiləndə adətən ona su qatılırdı. Qatılmamış təmiz şərab isə adətən kulinariyada, məsələn, sousların hazırlanmasında istifadə olunurdu. Romalılar ağ və qırmızı şərabı rənglərinə görə fərqləndirirdilər. Böyük Plini dörd rəng təsnifatını verir: "ağ, sarı, qan qırmızı və qara" şərab. Romada həm yerli, həm də idxal olunan şərablar istehlak edilirdi, uzun müddət saxlanmış və daha qədim şərablar yüksək qiymətləndirilirdi. Şəraba daha ləziz bir dad vermək üçün bəzən qızılgül və ya bənövşə ləçəkləri, əzvay və ya mərsin yarpaqları, ardıc, dəfnə yarpaqları, yovşan və ya iyli tüstülər (yataman nardostaxisi və ya qatran) əlavə edilirdi. Yaz aylarında şərab xüsusi zirzəmilərdə və ya soyudulmaq üçün su töküldüyü cüt divarlı amforalarda buzla soyudulurdu; qışda şərab adətən samovara bənzər qablarda isidilirdi. 250px|thumb|right|Cam. Bordo muzeyində saxlanılan freskadan, Tunis.
Müxtəlif növ şərab içkiləri də hazırlanırdı: passum (passum) — qurudulmuş üzümdən şərab, defrutum (defrutum / defritum) və ya sapa (sapa) — qaynadılmış üzüm içkiləri, laura — sıxılmış üzümdən olan şərab, mulsum — təzə üzüm şirəsindən və 4:1 nisbətində bal qatılmış tünd qırmızı rəngli içki. Romalılar əsasən üzüm yetişdirmə və şərab hazırlamaq texnologiyasını yunanlardan mənimsəmişdilər, hətta bəzi romalılar "yunan adətinə görə" (romalıların təsəvvürlərinə görə) yəni su qatılmamış şərab içirdilər. Həmçinin bir neçə dəfə bişirilmiş, isti və ya soyuq şəkildə içilən şərab, bal, bibər, dəfnə yarpağı, xurma, qatran və zəfəran qarışığı — müasir qlinitveyn — conditum paradoxumun tərkibinə oxşar resept də var idi.
Comissatio
Əsas yemək məclisindən sonra və desertdən əvvəl lamalara qurbanlar verilirdi: qurbanlar yararsız şərabla yuyulurdu. Bütün əsas yemək məclislərində şərabın yeməklərdən zövq almağı olduqca qeyri-mümkün etdiyini nəzərə alaraq, şərabdan az-az içirdilər.
Respublika əxlaqı və qanunları haqqında,Böyük Katon yazırdı ki, əgər şərab içirsə, bir ər arvadını qınaya bilər və ya öldürə bilərdi, qadınlara şərab içməyi qadağan edən qanunlar çıxdı. İmperiya dövründə qadınlara qəbullarda və əyləncələrdə iştirak etmək icazəsi verildi. Seneka yazır ki, qadınlar kişilərlə yanaşı içki içirdilər. .
Orta və yuxarı təbəqə
Zəngin romalılar yunan adət-ənənələrinin təsiri altında idi. Var-dövlətin böyüməsi ilə ərzaq ceşidləri daha zəngin və müxtəlif olurdu. Eyni zamanda qidalanma dəyəri ikinci dərəcəli əhəmiyyətə malik idi. Qurmanlar az kalorili və zəif qida tərkibli yeməklərə üstünlük verirdilər. Ümumilikdə qurmanlar ekzotik və ekstravaqant olan hər şeyi yüksək qiymətləndirdilər; qurmanlar üçün məhsulun əlçatmazlığı və yüksək qiyməti daha vacib xarakter daşıyırdı. Qədim Romada imperiya dövründə qarınqululuq, qurmanlıq və dəbdəbə fada çox aristokratik azlığın həyat tərzinə aid olan nəsnə idi.
Zəngin evlərdə yemək bişirmək işini qullar edirdilər. Romadakı bəzi məşhur aşpazlar da kölə idi və ya varlı evlərdə muzd müqabilində azad insanlar aşpaz kimi xidmət edirdilər. Hətta böyük evlərin mətbəxləri belə darısqal və qaranlıq idi, bəzi evlərdə hava işlənməsi üçün nəfəslik belə yox idi. Adətən mətbəxi evdən kənarda olan belə yaşayış yerlərində (ümumiyyətlə həyətdə) soba və masalar olan bir yer var idi. Budada məclis zamanı yeməklər hazırlamaq rahat olurdu (məsələn, Misteri villasında, Faun və Vetiyevlərin evlərində). Mətbəxdə daimi su axırdı: yemək və içmək üçün təmiz su götürülürdü, paltar yuyulmaqla yanaşı, çirkli su da latrinə axıdılırdı.
Böyük çoxmərtəbəli binaların aşağı mərtəbələrində mətbəx və yemək otağı olan rahat mənzil yerləşirdi. Belə tip evlərin bəzilərində bir sobası olan ümumi bir mətbəx var idi, amma bu da yoxsullar üçün böyük rahatlıq sayılırdı. Belə ki, Roma şəhərinin bir hissəsi olan Ostianın yaşayış binalarının çoxunda mətbəx aşkar edilməmişdir. Mətbəxi olmayan mənzillərdə bəzən yeməklər daşınan kiçik sobalarda hazırlanırdı. Yoxsullar və kəndlilər çox kasad qidalanırdılar. Ət baha olduğundan (bir libra ətin qiyməti bir işçinin gündəlik məvacibinə çata bilərdi), əksəriyyət məcburi olaraq vegetarianlar idi, onlar yalnız bayramdan-bayrama ət üzü görürdülər.
Kasıb şəhər əhalisi
Kəndlilər və qullar kimi yoxsul şəhər əhalisinin də əsas qidasını çörək və tərəvəzlər təşkil edirdi. Sənətkarlar kələm və çuğundur əlavə edilmiş paxlalıları yeyirdilər. Böyük Plini çuğunduru "plebey tərəvəzi" adlandırırdı. Plebeyin təvazökar yeməyinə ucuz duzlu balıq, qaynadılmış acıpaxla, piyli lobya sıyığı, kələm və çuğundur yarpağı daxil idi. Belə sıyıq, duzlu balıq və kolbasa kimi qidaları meyxanalardan gələn satıcılar küçələrdə ticarəti zamanı təklif edirdilər. Kasıblar nadir hallarda ət və təzə balıq almaq imkanına malik olurdular.