cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lvov orta əsrlərdə
Almanlar
XV–XVI əsrlərdə xeyli sayda alman ailəsi polonizasiyaya məruz qalaraq hakim polyak şlyaxtasına inteqrasiya olmağa məcbur oldu. Buna baxmayaraq, bir neçə zəngin alman ailəsi Lvovun iqtisadi və siyasi həyatında mühüm roloyanaqda davam edirdi. Misal olaraq, XVI əsrin başlanğıcında Sileziyadan Lvova köçmüş Şoltz (və ya Şoltz Volfoviç) ailəsi əhali arasında böyük təsirə malik idilər (əfsanəyə görə, bu nəslin əsasını Volf, Yakob və Yohann adlı 3 qardaş qoymuşdur). Ticarət ilə inşaat məşğuliyyətindən başqa, bu patrisi sülaləsinin üzvləri Bazar meydanında bir neçə evin və mağazanın, həmçinin şəhətrafı ərazilərdəki geniş torpaqların sahibi idilər, onlar əsasən burqomistr və bələdiyyə üzvləri vəzifələrinə təyin olunurdular və məhz bu ailənin maliyyə dəstəyi ilə ratuşa binasının önündə məşhur "Lorensoviçlərin şiri" adlı heykəltaraşlıq kompozisiyası quraşdırılmışdır.
Lvovun mərkəzindən başqa, alman koloniyaları həmçinin Kleparuv, Zımna Voda, Yampol, Sokolniki və Çişki kimi yaşayış məntəqələrində də mövcud olmuşdur. Almanların məskunlaşdığı kəndlər avtomatik olaraq Maqdeburq hüquq sisteminə qoşulurdular. Sonrakı dövrlərdə həmin kəndlər də polonizasiya ıprosesinə məruz qalmışdılar.
Polyaklar
left|260px|thumb| Alman mühacirləri tərəfindən qotik üslubda inşa edilmiş, böyük yanğından sonra isə, polyaklar tərəfindən intibah üslubunda yenidən qurulmuş [[Latın kafedralının arxa fasadı ]] Başlanğıcda polyaklar orta əsr Lvov şəhərində yaşayan katolik icmasının olduqca az hissəsini təşkil edir və sayca alman icmasına əhəmiyyətli dərəcədə güzəştə gedirdilər. Misal üçün XV əsrin birinci yarısında, almanlar Lvov vətəndaşlığını əldə etmiş miqrantların 70–80%-ni təşkil edirdilərsə, XV əsrin ikinci yarısında bu göstərici 30%-dək, XVI əsrin başlanğıcında isə artıq 14%-dək enmişdir. XVI əsrin ikinci yarısında almanlar şəhər əhalisinin ancaq 6% təşkil edirdilər. XV əsrin sonundan etibarən mühacirlərin tərkibində olmuş polyakların sayı almanları ötüb keçir, XVI əsrdən başlayaraq isə, polyaklar Lvovda məskunlaşmış əcnəbilərin yarıdan çoxunu təşkil edirdilər.
XIV əsin ikinci yarısı — XV əsrin birinci yarısında Polşanın dövlət xəzinəsində Lvovun və onun ətraf ərazilərinin məskunlaşdırılması üçün kifayət qədər maliyyə resurslarına malik deyildi. Lvovda polyakların mövqelərinin zəifliyinə o fakt şahidlik edirdi ki, Latın kafedralında liturgiya mərasimi uzun illər yalnız alman vaizi tərəfindən icra edilirdi, polyak dilində vaiz edən keşiş isə buraya yalnız 1415-ci ildə təyin edilmişdir. XV əsrin son rübündə Lvovun etnik strukturunda ciddi dəyişikliklər baş verdi. Konstantinopolun və Kaffanın osmanlı ordusu tərəfindən işğal olunması ilə əlaqədar tranzit ticarət tənəzzülə uğrayır, bu isə, ənənəvi olaraq ticarət sahəsi üzrə ixtisaslaşmış almanların və ermənilərin etibarını və mövqeyini sarsıdır. Almanların və qismən ermənilərin və rusinlərin kütləvi polyaklaşdırmasının gedişatında Lvov tədricən polyak-yəhudi çoxluğa sahib olan bir şəhərə çevrilməyə başlayır.
Lvovda XVI əsrin birinci yarısında yeni Polşa elitası (patrisilər) formalaşmağa başlayır; qısa vaxt ərzində onlar əhəmiyyətli iqtisadi çəkiyə sahib olurlar və siyasi hakimiyyəti ələ keçirirlər. Həmin dövrdə kargüzarlıq polyak dilində aparılmağa başlayır, polyakların əksəriyyəti burqomistr və bələdiyyə başçıları kimi önəmli vəzifələrə təyin olurlar. 1527-ci ildə baş vermiş dağıdıcı yanğın hadisəsi, sosial dəyişikliklər prosesində özünəməxsus suayrıcı oldu. Belə ki, Sredmestye rayonunun erməni və alman icmalarına mxsus qotik üslublu məhəllələrinin yerində qısa müddət ərzində polyaklara məxsus renessans üslublu yeni və geniş rayon formalaşmışdır; yeni rayon özünə polyaklaşmış almanları, eləcə də şəhərə təşrif buyurmuş italyanları cəlb edirdi.
1544-cü ildə Sredmestye rayonunda yerləşən 263 yaşayış binasından təxminən 94-ü polyaklara, 42 — ermənilərə, 31 — almanlara, 28 yəhudilərə və 25-i rusinlərə məxsus idi. Şəhər mərkəzini əhatə edən hər iki rayonlarda torpaq sahələrinin 44 %-i polyaklara aid idi, kəndxudaların yurisdiksiyasında olan çoxmillətli ərazilərdə isə, ancaq 19% torpaq sahəsi polyakların mülkiyyətində idi. 1544-cü ildə polyaklar Haliç şəhərətrafı rayonunun 61% torpaqlarına sahib idilərsə (rusinlər o zaman ancaq 15% torpağa nəzarət edirdilər), 40 ildən sonra onlar artıq yerli əhalinin 84% təşkil edirdilər. Almanların polyaklaşdırması prosesi hər iki xalqdan olan nümayəndələrin arasında baş verən nikahlar nəticəsində sürətlənirdi. Bu proses çox vaxt aparmadı, çünki almanların assimilyasiyası üçün heç bir sosial və ya dini maneə mövcud deyildi. Almanlar təkcə polyak dilində danışmaqla kifayətlənməyərək, öz orjinal alman soyadlarını polyak tərzində modifikasiya edirdilər.
XV–XVI əsrlərdə Odrovonj, Hodetski, Yaroslavski, Fredro, Tençinski, Buçatski, Tarnovski, Kmita, Firley, Senyavski, Jolkeski, Daniloviçi, Zamosyski və Dzeduşitski kimi məşhur polyak şlyaxtiç sülalələri Lvov şəhərində böyük imtiyazlardan və nüfuzdan istifadə edirdilər (bəzi sülalələr, məsələn Buçatski, Yazlovetski, Senyavski və Daniloviçi rusin və ya qarışıq köklərə sahib idilər, Dzeduşitski nəslinin bəzi nümayəndələri isə XVI əsrdə katolik dinini qəbul etməklə polyaklaşma prosesinə məruz qalmışdılar). Həmin sülalələrin nümayəndələri çox vaxt rus voyevodaları, Lvov şəhərinin kaştelyan və xorunji, bəziləri isə — hətta Lvov kanonikləri və arxiyepiskopları vəzifələrində çalışırdılar.
Yəhudilər
İlk yəhudilər Lvovda hələ knyaz dövründə məskunlaşmışdılar; knyazın mülkiyyəti hesab edilən bu əhali baş verəbiləcək hər hansı bir dini ayrı-seçkiliklərdən tam şəkildə mühafizə edilirdi. Latınca Russia Rubra adlandırılan Qırmızı Rus vilayətinin Polşa imperatoru III Kazimir tərəfindən ələ keçirilməsindən sonra, Lvovda ilk yəhudi icmasının əsası qoyulur. 1356-cı ildə şəhərin Maqdeburq hüquq birliyinə daxil olması ilə əlaqədar olaraq, imperator tərəfindən Lvov yəhudilərinə şəhər voytunun dominantlığının altında daxili məhkəmə və ticarət işləmələrində çalışmalarına icazə verən xüsusi priveley sənədi imzalanmışdır. XIV əsrin ikinci yarısından etibarən, Lvovda artıq iki yəhudi icması mövcud idi: onlardan birisi ənənəvi olaraq Sredmestye rayonunda, daha böyük sərhədlərə malik ikinci icma isə Krakovska adlanan şəhərətrafı rayonda formalaşmışdır. Hər iki icmanın yurisdiksiyasında ayrıca sinaqoqlar, xəstəxanalar, məktəblər, eləcə də ayin təmizlənməsi üçün istifadə edilən mikva binaları və digər ictimai tikililər mövcud idi. Hər iki icma üçün ümumi olan tək şey, hələ 1411-ci ildə yazılı salnamələrdə adı qeyd olunan və şəhərin Krakovska rayonunda yerləşən yəhudi qəbiristanlığı idi (bir zamanlar qəbiristanlığın mövcud olduğu geniş ərazidə Krakov adı ilə tanınan ərzaq bazarı salınmışdır. Qədim yəhudi qəbiristanlığı günümüzə qədər qorunub saxlanılmamışdır. Mütəxəssislərin qiymətləndirilməsinə əsasən, bir zamanlar təxminən 3 hektar ərazidə mövcud olmuş orta əsr qəbiristanlığında 500 il ərzində təxminən 25–30 min insan dəfn edilmişdir. Qəbiristanlıq əvvəlcə alman işğalçıları, daha sonra isə sovet hakimiyyəti tərəfindən məhv edilmişdir. Əlahiddə tarixi-mədəni statusa malik qədim qəbiristanlıq 1942-ci ilə qədər yəhudi icmasının himayəsi altında fəaliyyət göstərirdi.
Şəhər divarlarının daxilində yəhudilər Lvovun cənub-şərq hissəsinə köçdülər və burada başlanğıcda kiçik ölçülərə malik yəhudi məhəlləsinin (gettonun) əsasını qoydular. Şərqdə yerləşən Arsenal binası, cənubdakı şəhər istehkamları, qərbdə yerəşən Serbska küçəsi boyunca uzanan qala divarları və şimaldakı Ruska küçəsi boyunca yerləşən yaşayış binaları yəhudi məhəlləsinin özünəməxsus sərhədləri hesab edilridi. 1387-ci ildən etibarən, şəhər magistratı tərəfidən çap edilən kitablarda Jidovska (tərcümədə "Yəhudi") küçəsinin adı qeyd olunmağa başlayır (yəhudi icmasının kompakt şəkildə məskunlaşdığı həmin küçə, müasir Ruska və Staroyevreyska küçələri arasında yerləşən İvan Fyodorov küçəsinin yerində mövcud olmuşdur; yəhudi icmasına qarşı törədilə biləcək hər hansı bir poqromdan mühafizə olunmq üçün küçənin katolik icmalarına açılan hissəsində inşa edilmiş böyük darvaza, gecə saatlarında bağlanılırdı). 1528-ci ildə yəhudi məhəlləsində 27 yaşayış binası vardı, ancaq 1571-ci ildə baş vermiş yanğın bütün bu evləri tamamilə məhv edir. Hələ XVI əsrin ikinci yarısında gettonun ərazisindəki evlərin bir hissəsi rusinlərə və magistrata məxsus idi, həmçinin burada şəhərin baş cəlladı yaşayırdı.
Əgər XIV–XV əsrlərdə yəhudilər Lvovun ictimai həyatında əhəmiyyətli rol oynamırdılarsa, XVI əsrin birinci yarısında bu durum tədricən onların xeyrinə doğru dəyişməyə başladı. 1538-ci ildə Sredmestye rayonunda yerləşən 27 evdə 42 yəhudi yaşayırdısa, 1539-cu ildə yəhudilərə məxsus evlərin sayı 36-dək artdı. XVI əsrin 40-cı illərindən etibarən Lvovun həyatında kəskin dəyişiklik baş verir; belə ki, acımasız inkviziya məhkəmələri ilə tanınan Qərbi Avropa, xüsusilə də İspaniya krallığından qaçmağı qərara alan minlərlə yəhudi kütləvi şəkildə Lvova və Polşa krallığının digər şərq vilayət mərkəzlərinə köçməyə başlayır. Yaranmış bu qəfil hadisədən təşvişə düşən kral I Sigizmund, 1543-cü ildə yeni köçmüş qeyri-xristian mühacirlərin şəhərdən deportasiya ediləsini bildirən fərman imzalayır. Bununla belə, XVI əsrin 40-cı illərində yəhudilər şəhər əhalisinin təxminən 8%-ni təşkil edirdilər, 1550-ci ildə isə, Sredmestye və şəhərin ətraf rayonlarında 900-dən çox yəhudi yaşayırdı.
Lvov yəhudiləri Osmanlı imperiyası ilə, həmçinin şəhərin ticarət-maliyyə sektorunda Polşanın xarici ticarət əlaqələrində əhəmiyyətli rolu oynayırdılar. Onlar topdansatış ticarəti və pulun mübadiləsi ilə məşğul olur, kralları və Qalitsiya şlyaxtasını kreditləşdirir, malikanələri kirayələdir və içki-istirahət müəssisələrini (kabak, karvansara və korçma) saxlayırdılar. 1493-cü ildə Yan I Olbraxt əsasən mal-qara və ipək parçalar ilə məşğul olan yəhudilərin topdansatış ticarətini məhdudlaşdırdı, onun varisi olmuş Aleksandr Yaqellonçik isə, 1503 və 1506 ildə onların keçmiş hüquqlarını tam şəkildə yenidən bərpa etdi. İmperator I Sigizmund 1515-ci ildə yəhudilərin hüquqularını ciddi şəkildə məhdudlaşdırır, 1527-ci ildə, o, imzaladığı fərmanı əsasında bütün məhdudiyyətlərin ləğv edildiyini bəyan edir. 1581 və 1592-ci illərdə yəhudi icması ilə şəhər magistratı arasında ikitərəfli saziş imzalanır və bu sazişə görə, yəhudilər azad şəkildə ticarət etmək hüququnu əldə edirlər.
Tacir-xaçpərəstlər yəhudi tacirlərinə neqativ münasibət göstərirdilər, Lvov sənətkarları isə, öz növbəsində sahib olduqları sex təşkilatlarının tərkibinə yəhudiləri buraxmırdılar. Lvovda XVI əsrin ikinci yarısında İosif Nassiyə məxsus osmanlı bankir evinin nümayəndəliyi fəaliyyət göstərirdi. Nassi Polşa krallığının Osmanlı imperiyasının sərhədlərinə yaxın olan bir çox şəhərləri ilə bal mumu və şərab ticarətində inhisarçılıq etmişdir. O, Lvova aparılan ədviyyat, tekstil, taxıl satışında baş rol oynamış, qurduğu bank filialları sayəsində əcnəbi tacirlərə kredit verən mühim şəxslərdən birisinə çevrilmişdir. Bankir İsaak Naxmanın maliyyə vəsaiti ilə 1582-ci ildə memar Xoşbəxt Pavelin rəhbərliyi altında yəhudi məhəlləsində "Qızılgül" sinaqoqunun tikintisi başa çatdırılmışdır (əvvəlcə o ailə ziyarətgahı idi və yerləşdiyi məhəllə həyətinin dərinliyində yerləşirdi). Həmçinin sinaqoqun yaxınlığında 1590-cı ildə Lvov qahalı İzrael Ben İosif Edelsin tapşırığı ilə yəhudi ieşivasının əsası qoyulmuşdur. XVI əsrin sonlarında çoxlu sayda yəhudi şəhərin mərkəzi Pidzamçe və Krakov şəhərətrafı rayonlarında məskunlaşmağa başlayır və bu ərazilərdə onlar tərəfindən yeni sinaqoqların və yəhudi məktəblərinin əsası qoyulur.
XVI əsrin ikinci yarısı Lvovun yəhudi icmasının çiçəklənməsi dövrü idi. Hələ imperator III Kazimir tərəfindən verilmiş və onun varisləri tərəfindən təsdiq edilmiş bir sıra privileylərə söykənən yəhudilər şəhər hakimiyyətindən daxili işlərdə demək olar ki, tamamilə müstəqil olaraq inzibati muxtariyyətin ən yüksək dərəcəsinə nail olmuşdular. Ərazi seqreqasiyası, katolik kilsəsinin və magistratının göstəriyi antisemitizm, yəhudi inancının və məişətinin özünəməxsus xüsusiyyətləri orta əsr Lvovunda məskunlaşan hər iki icmanın təcrid olunmalarına imkan yaradırdı. Sadə yəhudi icmanın inzibati, maliyyə, məhkəmə, dini və tərbiyəvi suallarına cavabdehlik daşıyan qahaldan demək olar ki, mütləq asılılıqda idi. Lvov qahalı, öz növbəsində səksəninci illərdə Polşanın bütün qahallarını birləşdirmək məqsədi ilə XVI əsrdə yaranmış dörd torpaq Vaadına (Vaad Arba Aratzot) tabe olurdu.
Lvovun ən yaxın ətraflarında Qərbi Avropanın inkvizisiya və antisemit təqiblərindən qaçmış yəhudilər folvark malikanələrində və kiçik yerlərdə fəal şəkildə məskunlaşırdılar. Burada onlar sənətlə, pərakəndə ticarətlə və sələmçiliklə məşğul olur, şlyaxtanın malikanələrini idarə edir, karvansarayları, dəyirmanları və gölləri kirayələyirdilər. Lvovda yəhudilərdən başqa həmçinin az sayda kəraim icması yaşayırdı, lakin onlar say və nüfuz etibarı ilə Haliçin kəraim icmasından əhəmiyyətli dərəcədə az idi.
Ermənilər
XIII əsrin ikinci yarısında Krımdan Lvova köçürülmüş erməni tacirləri və sənətkarları Pidzamçe rayonu ərazisində, onlar üçün ayrılmış xüsusi məhəllədə məskunlaşırlar. Burada onlar Müqəddəs Annanın və Müqəddəs Yakovun şərəfinə ithaf olunmuş kilsə və monastır komplekslərini inşa edirlər. Qədimdən ermənilər qapalı icma şəklində yaşamağı üstün tuturdular; bütün işləri və problemləri onlar öz dairəsi daxilində həll etməyə çalışır və çox nadir hallarda başqa icmaların nümayəndələri ilə nikaha daxil olurdular.
1356-cı ildə Lvov şəhərinin Maqdeburq hüquq birliyinə daxil olması ilə əlaqədar, erməni icması öz şəxsi voytuna malik olmaq və məhkəmədə işə baxılmaları üzrə şəxsi muxtar orqanları təşkil etmək imtiyazlarına sahib olmuşdular (bu hüquq 1379, 1387, 1434 və 1440-cı illərdə imzalanmış priveleylərdə də təsdiq edilmişdir). Ermənilərin dini azadlıqları 1367-ci ilin kral fərmanı ilə təsdiq edilmişdir. Lvovun birinci erməni baş keşişi Qriqoris kral fərmanı əsasında Lvovda öz iqamətgahını təsis etmək qərarına gəlmişdir. 1371-ci ildə Köhnə Bazar meydanı ətrafında yaşayan erməni icmasının istifadəsinə Müqəddəs Vəftizçi İohann kostyolu təqdim olunmuşdur. 1377-ci ildə erməni taciri Mardrus knyaz Vladislav Opolskinin icazəsi ilə Moloxov kəndini və ətraf dəyirmanları lvovlu meşşan Yakov Markoviç Rusinova satır.
III Kazimirin dövründən başlayaraq erməni icması mərkəzdə yerləşən Virmenska (Erməni) küçəsinə köçürülürlər və onlar burada kompakt şəkildə yaşamağa başlayırlar. Şərqdən Dominikan monastır kompleksi, qərbdən — Krakovska küçəsi, şimaldan şəhər divarları erməni məhəlləsinin sərhədləri hesab olunurdu (şəhər divarları daxilində 1407-ci ildə 300-ə yaxın erməni, 1416-cı ildə isə — 400-dən artıq erməni yaşayırdı). Bundan əlavə olaraq, xeyli sayda eməni şəhərin ətraf rayonlarında, o cümlədən şəhər qəsrini əhatə edən Pidzamçe rayonunda da yaşayırdılar.
XV əsrin son rübündə Osmanlı imperiyası tərəfindən işğal edilmiş Kaffa, Suçava və Kiçik Asiyanın dəniz kənarındakı şəhərlərindən Lvova və onun ətrafındakı digər yaşayış məntəqələrinə böyük sayda erməni ailələri köçmüşdür. Bizans və Krım ilə aparılan tranzit ticarətin tənəzzülündən sonra ermənilər almanların taleyini təkrarlamadılar və polyaklaşdırılmadılar. İmmiqrantların böyük axını, digər tərəfdən isə, erməni dininin özünəməxsus xüsusiyyətləri, həmçinin İstambulda, Dəməşqdə və Təbrizdə dindaşlar vasitəsilə Osmanlı imperiyası və İran ilə ticarətə ermənilərin kifayət qədər sürətli inteqrasiyası polyaklaşma siyasətinin gerçəkləşməsinə imkan yaratmırdı. Ən gəlirli ixraca meylli topdan xarici ticarət idi. Şərqlə genetik əlaqələri, dil bilgiləri, adətləri və möhkəm diplomatik əlaqələri nəzərə alındıqda, ermənilərin bu biznes sahəsində alternativsiz kart-blanşa sahib olduqlarını söyləmək olar. Buna görə də mal ardınca getmək üçün karvan təşkil edildikdə, onun yol göstərəni adətən erməni olurdu. Hər erməni taciri bir neçə nəqliyyat vasitəsinə malik idi və özü ilə böyük sayda xidmətçi götürürdü. Mal üçün alıcılar Türkiyəyə, İrana, Ermənistana, Moldovaya, Macarıstana, Bolqarıstana, Dnepryanı Ukraynaya və Rusiyaya yola düşürdülər. İdxal edilmiş malların çeşidi çox geniş idi: xalçalardan və ədviyyatlardan başlayaraq, dəri və canlı mal-qara ilə bitən geniş assortimenti özündə təşkil edirdi. Lvov tarixçisi Vladislav Lozinski erməni karvanlarının təşkili barəsində bunları söyləmişdir: ''Lvovdan çıxmış ermənilər… Krivçitsı kəndində toplaşırdılar; burda çoxsaylı şəhər sakinlərinin iştirakı ilə onlar öz doğmaları ilə vidalaşırdılar. Karvan, arabaların böyük düşərgəsindən ibarət idi, hansılar ki, atlarla birlikdə tacirlərə peşəkar fərmanları çatdırırdılar. Lvov karvanının başçısı hər zaman erməni olurdu və onu öz aralarında şəhər sakinləri "karvanbaşı" adlandırırdılar''. Karvanın yürüşü bir neçə il davam edir və onun Lvova qayıdışı bayram hesab edilirdi. Belə reaksiya qanunauyğun idi, çünki yad ellərə səyahət, hərbi yürüşə bərabərləşdirilirdi və şəxsi şücaətin bariz nümunəsi hesab edilirdi.
Lvovda orta əsrlərin bir çox görkəmli erməniləri yaşayıb yaradırdı. Stepanos Lexatsi (1584–1689) öz dövrünün savadlı insanlarından biri idi. Latın dilinin çox gözəl bilicilərindən olmuş Lexatsi, erməni dilinə latından bir sıra əsərləri tərcümə etmişdir. Aristotelin müəllif olduğu "Səbəblərin kitabı" adlı əsəri Stepanos Lexatsi tərəfindən 1660 və 1662 illər arasında erməni dilinə köçürülmüşdür. Həmin tarixçi həmçinin Lvovda yaşayan ermənilərin məişəti, eləcə də onlara məxsus kilsələr, monastırlar və şəxsən şahidlik etdiyi bir çox digər maraqlı hadisələr barəsində yazdığı əsərlərində ətraflı məlumat vermişdir. Sənədlərdən göründüyü kimi, Lvov erməniləri xeyriyyəçiliklə məşğul olur və təkcə doğma kilsələrinə yardım göstərmək ilə məhdudlaşmayaraq, həmçinin digər konfessiyalara məxsus dini təşkilatların və xəstəxanaların, məktəblərin və yetim evlərinin saxlanılması üçün daim maliyyə vəsaitləri ayırırdılar, qızları və cavan oğlanları öz himayəsi altına götürərək, onların təhsil almaları üçün səmimi rəhmkarlığı əsirgəmirdilər. Lvovda ən zəngin ailələrdən birisi Nikoroviç adlı erməni sülaləsi idi. XVII əsrdə bu sülalənin nümayəndələri Konstantinopolda filiala malik olan böyük ticarət evinə sahib idilər. O dövrlərdə sahibkarlıq statusu görkəmli mülk atributları ilə təsdiq edilirdi. Bazar meydanında yerləşən və renessans memarlıq üslubunun ən görkəmli nümunələrindən birisi hesab edilən Qara kamenitse binası təxminən yarım əsr boyunca zəngin Nikoroviç sülaləsinə məxsus idi.
Bir sıra müasir tarixçilər, o cümlədən A. Qriskeviç, Y. Razin, və başqaları, XIV–XVI əsrlərdə Polşa krallığı ilə Tevton ordeni arasında baş vermiş müharibələrdə və həmin qarşıdurmaların apofeoz hadisəsi olmuş Qrünvald döyüşündə çoxlu sayda ermənilərin iştirakı haqqında bildirirlər. XV–XVI əsrlərdə Rus torpaqlarında erməni əsgərlərinin mövcud olması haqqında olan məlumatlar Simeon Lexatsinin 1623-cü ildə yazdığı əsəri və Polşa ərazisində Roma papasının apostol nunsiator başçısı vəzifəsini icra etmiş Onorazio Viskontinin yazılı qeydləri ilə təsdiqləndirilmişdir. Viskontinin söylədiyi hipotezə əsasən, sonsuz müharibələrdən tükənmiş və gəlirli ticarətlə məşğul olmağı davam etdirməyi arzulayan erməni mülkədarları və zadəganları və öz keçmiş imtiyazlarından və məcburi hərbi xidmətdən imtina edərək sadə Lvov vətəndaşlarına və tacirlərinə çevrilirlər.
İcmanın çiçəklənmə dövrü XVI əsrə təsadüf edir. Həmin dövrdə çoxsaylı kilsələrin əsası qoyulmuş, Lvov ermənilərinə isə, istisna hal kimi, Mxitar Qoşun qanunnaməsi əsasında tərtib edilmiş və erməni əhalisinin maraqlarına cavab vermiş yeni privelegial sənədlər hazırlanmışdır. 1519-cu ildə I Sigizmund tərəfindən ermənilərin nizamnaməsi təsdiq edilmişdir. Lvov ermənilərinin Nizamnaməsinə XVI əsrin ikinci yarısında məhkəmə təhqiqatı məsələlərini nizama salan yeni əlavələr edilmişdir. 7 iyul 1578-ci ildən etibarən, İştvan Batorinin xüsusi fərmanı üzrə erməni tacirlərinin hüququ katoliklərin hüquqlarına bərabərləşdirilmişdir. Ermənilərin qayğısına həmçinin II Yan Kazimir də qalırdı. Ermənilər Qərbin və Şərqin arasında həyata keçirilən ticarətdə vasitəçi rolunu oynayırdılar, onların əlində krallığın çiçəklənməsinə imkan yaradan böyük maliyyə resursları cəmləşdirilmişdir. 1616–1618-ci illər arasında Lvovda erməni mətbəəsi fəaliyyət göstərirdi; erməni çapçısı Ovanes Karmatenyants burada öz kitablarını çap edirdi.
Yunanlar
Uzaq diyarlardan Lvova təşrif buyurmuş yunanlar iki kateqoriyaya bölünürdülər: Graecus de Galata və Graecus de Constantinopoli. Sonuncuların arasında əhəmiyyətli faizi məşhur aristokratik nəsillərin nümayəndələri təşkil edirdi. XVI əsrin ikinci yarısında Lvova Xios adasından və Kandiya (hazırkı İraklion) şəhərindən bir qrup yunan və italiyalı mühacir köç edir. Xioslu yunanlardan öncə (1548-ci ildə) Lvova Krit adasından olan tacir yunanlar təşrif buyururdu.
Yunanların diplomatik istedadları, eləcə də onların ticarət və casusluq fəaliyyəti regionun bütün ölkələrinin hökmdarlarına yaxşı məlum idi. Yunanların neqativ imicinin yaradılmasında onların əsas rəqibləri olmuş ermənilər və yəhudilər baş rol oynayırdılar. Buna baxmayaraq, yunanlar Stavropigiya üçün əhəmiyyətli maliyyə dəstəyini ayırırdılar və bu, onların yaxşı maliyyə durumuna malik olmaları ilə izah olunurdu. Yunan əsilli mühacirlər məktəblərin əsasını qoymağa kömək edir və hətta pravoslav iyerarxiyanın yerli sisteminin yenidən qurulmasında aktiv şəkildə iştirak edirdilər. Sürətlə zənginləşməyi arzulayan oturaq yunan tacirlərinin dalğası Lvovda növbəti miqrant axını üçün əlverişli zəmin yaratdılar. Yunan icmasının Lvovda formalaşması və strukturlaşması ancaq XVII əsrdə baş verir. XVI–XVII əsrlərdə Lvovda məskunlaşmış yunanların əksəriyyəti üçün vətəndaşlığın və şəhər hüququqn əldə edilməsi ən böyük problemlərdən birisi idi.
Adətən yalnız zəngin yunanlar şəhər mərkəzinin ərazisində şəxsi mülkiyyət qismində evləri satın ala bilirdilər. Əhəmiyyətli start kapitalına malik olmamış mühacir yunanlar üçün Lvov pravoslav meşşanlarının qızları ilə nikah mərasiminin icrası vətəndaşlıq almaq üçün yeganə yol hesab edilirdi. Buna görə də yunanların etnik nikahlara daxil olaraq, Ukrayna vətəndaşlarının arvadları ilə ailə həyatı qurmaq səyləri tamamilə müntəzəm surətdə həyata keçirilirdi. Matrimonial (izdivaca aid edilən) probleminin müvəffəqiyyətli qərarının ən bariz nümunələrindən birisi Kiriyak Papara adlı yunan taciri tərəfindən icra edilmişdir; belə ki, Lvova təşrif buyurmasından az müddət sonra, o, Anastasiya Qriqoriç adlı lvovlu meşşan xanım ilə ailə həyatı qurmağı qərara alır. Bu cür tendensiya bütün XVII əsr boyunca yunan icmasının daxilində müşahidə olunurdu. Beləliklə, bir neçə onillik ərzində Lvov mərkəzində miqdarca kiçik olmasına baxmayaraq, bir-birinə çox bağlı olan yunan mənşəli sakinlərdən ibarət məhəllə formalaşmışdır. Hərbi münaqişələr şəraitində Lvovun pravoslav icmasına qarşı daim cərimələr, təzminatlar və maliyyə rüşvətləri qoyulurdu. Yunanlar onların payına düşən vergiləri ödəməyə məcbur olurdular.
Yunan icmasının mərkəzi, əsasən pravoslav meşşan əhalisi tərəfindən məskun edilmiş Ruska küçəsi idi. XVI əsrdə yunanlar öz əllərində Lvovda və Polşa krallığının əhəmiyyətli hissəsində şərabla ticarəti cəmləşdirdilər, onlar həmçinin şəhər gömrüklərinin icarəsi və kral rüsumlarının iltizamı ilə də məşğul olurdular. Eyni zamanda onların bəziləri Polşa, Moldaviya, Rusiya çarlığı və Osmanlı imperiyası arasındakı siyasi münasibətlərə fəal təsir göstərirdilər. XVI əsrin ikinci yarısında Lvovun ən zəngin yunan ailələri (Kornyaktlar, Alvizilər, Marinetoslar, Afendiklər, Mazarakilər, Lanqişilər) pravoslav hərəkətın aktivləşməsi məqsədilə Uspeniye qardaşlığına ciddi maliyyə yardımı ayırırdılar. Onlar şərq malları ilə ticarətdə erməni və yəhudilər ilə fəal rəqabət aparırdılar (yunanlar Osmanlı imperiyasından şərab və ipək kimi bahalı malları idxal edirdilər). Böyük maliyyə imkanlarına malik olan yunanlar, kifayət qədər tez bir zamanda kral məmurlarının və magistratın nümayəndələrinin arasında himayə almağa müvəffəq oldular.
İtalyanlar
İlk italiyalı mühacirlər XV əsrin başlanğıcında Lvov şəhərində məskunlaşmağa başlamışdılar; Krım yarımadasındakı Genuya koloniyaları və italyan şəhərləri (Venesiya, Florensiya və Roma) ilə Qalitsiya vilayəti arasında həyata keçirilən ticarət əlaqələri, həmçinin italyan universitet mərkəzləri (Bolonya və Paduya) ilə Lvovun mədəni əlaqələri buna imkan yaradırdı. 1406-cı ilə aid edilən arxiv sənədlərdə Lvov şəhərindən Romaya təxminən yüz qızıl pulun göndərilməsi haqqında qeyd mövcuddur, 1409-cu ildə isə, Kaffa şəhərində yaşamış italyan taciri Françesko de Kantello Lvov vətəndaşlığını əldə edir. XV əsrin birinci yarısında Lvova və onun ətraf ərazilərinə çoxlu sayda italiyalı köçür; onlar zəngin Genuya və Florentina sülalələrinin maraqlarını qorumaq məqsədilə, burada beynəlxalq ticarət və müxtəlif maliyyə əməliyyatları ilə məşğul olurdular. İtaliyalılar şəhər ətraflarında evlər və malikanələri satın alır, şəhərin mərkəzində anbarların və mağazaların sahibi olur, həmçinin kilsələrdə altarların bəzədilməsi üçün öz pullarını fəda edirdilər.
Əslən Florensiya Respublikasından olmuş Ubaldini sülaləsinin Lvov xəttinin bir neçə nəsil nümayəndəsi uzun illər boyunca şəhər magistratına başçılıq edirdi. Zəngin italyanlar Bazar meydanındakı malikanələrin aşağı mərtəbələrində dünyəvi salonları açırdılar və bu salonlara gələn şəxslər vasitəsilə, yerli sakinlər Qərbi Avropanın mədəniyyəti, musiqisi və ədəbiyyatı ilə yaxından tanış olurdular. Həmçinin İtaliyadan dəvət olunmuş memarlar sayəsində, Lvovda Aralıq dənizi regionu üçün xas olan binalar, həyətlər inşa olunmağa başlamış, şəhərdə yanğına qarşı xüsusi divarların (brandmauerlərin) tətbiqi həyata keçirilmişdir. Tacirlər bahalı gətirilmə parçalar ilə ticarət edir, həmçinin Avropaya malların və korrespondensiyaların çatdırılması üzrə xidmət göstərirdilər. Uzun illər alman təsiri altında yaşamış yerli sakinlər, italyan memarlarını dəvət etməklə, şəhərin ümumi planlaşdırılmasının müvəffəqiyyətlə dəyişdirilməsinə nail olmuşdular. 1527-ci ildən sonra şəhərə təşrif buyurmuş italyan memarları, yerli polyak memarlıq tərzinin ən yaxşı nümunələri mənimsəyərək, İntibah üslubunda yeni və gözəçarpan binaları inşa edirlər.
Din
Orta əsr Lvovunun ictimai quruluşunun mühüm aspektlərindən sayılan din, müxtəlif konfessiyalardan olan şəhər sakinlərinin arasında rəfedilməz baryerləri qururdu. Polşa Lvovunun tamhüquqlu vətəndaşları, ancaq katolik dinə etiqad edən şəhər sakinləri ola bilirdi. Öz statuslarına görə ikinci yeri tutan ermənilər belə, bir çox məsələdə katolik patrisilərə əhəmiyyətli dərəcədə güzəşt edirdilər. Sosial iyerarxiyanın ən aşağı yerlərində isə, yəhudilər və rusinlər qərarlaşırdılar.
Katolisizm
XIII əsrdən başlayaraq, Lvov şəhəri Dominikan və Fransiskan ordenlərindən olan missionerləri maraqlandırmağa başlayır. 1257-ci ildə Rus torpaqları Lübuş katolik yepiskoplarının yurisdiksiyasına təqdim edilmişdir. Lvovda latın arxiyepiskopluğunun və mitropoliya mərkəzinin yaradılmasının birinci təşəbbüskarı kral III Kazimir olur, o, verməsindən 1359-cu ilin yanvarında imzaladığı xüsusi fərmanı ilə Lvovun baş arxiyepiskopu qismində Tomas adlı katoliki vəzifəyə təyin edir.
Polşa tarixi dövründə Lvovun qeyri-katolik əhalisi siyasi hüquqlarda və təsərrüfat fəaliyyətində məhdudlaşdırılmış təbəqəyə çevrilir. Maqdeburq hüququnun imtiyazları əsasən katolik dinə etiqad edən şəhər sakinlərinə verilirdi. Qeyri-katoliklər şəhər və sex idarəsinin orqanlarına rəhbərlik edən vəzifələrə seçilə bilmirdilər, onlar yalnız müəyyən yerlərdə onlar üçün təyin olunmuş məhəllələrdə (erməni, rusin və yəhudi məhəllələrində) yerləşməli idilər. Rusinlər əsasən şəhər kənarlarında yaşayırdılar və xristian icmaları arasında ən az hüquqa malik idilər (orta əsrlərdə rusinlər sənət sexlərinin əksəriyyətinin üzvü ola bilmirdilər).
XIV əsrin ortalarında Lvov artıq əhəmiyyətli katolik icmaya malik şəhərə çevrilir; buna, Maqdeburq hüquqların ilk olaraq məhz bu şəhərə təqdim olunması sübut edirdi (qədim Qalitsiya vilayətinin qədim şəhərləri arasında bu statusu başlanğıcda əhəmiyyətli katolik əhaliyə malik olmuş Syanok, Lvov və Peremışl şəhərləri, daha sonrakı dövrlərdə isə, polyaklaşma prosesinə məruz qalmış digər ətraf qəsəbələr əldə edə bilmişdir). Maqdeburq hüququnun normaları katolik normalarla və orta əsr Almaniyasının ənənələri ilə sıx bağlı idi. Qalitsiya-Volın knyazlığının tənəzzülündən sonra Maqdeburq hüququnun köməyi ilə alman və Polşa katolikləri Lvovun pravoslav rusinlərinə sosial məhdudiyyətləri qoymaq imkanını əldə edirlər (maraqlıdır ki, böyük katolik icmaların mövcud olmadığı digər Qalitsiya şəhərlərində Maqdeburq hüququ etnik münasibətlərə əhəmiyyətli dərəcədə təsir göstərmirdi və bu şəhərlərdə adətən millətlərarası barışıq hökm sürürdü).
XIV əsrin ortalarından etibarən, şəhərin katolik icması Lvovda çoxsaylı monastırlar və kilsələr inşa etməyə başladı, həmçinin bütün vasitələrlə erməni və rusin milli azlıqlarını polyaklaşdırmağa və katolikləşdirməyə çalışırdı. Köhnə pravoslav Uspeniye kilsəsinin yerində 1360-cı ildə qotik üslublu Latın kafedralının inşasına start verilir və tikintisi tamamlanmış yeni bina, şəhərdə katolisizm dininin hegemoniyasını simvolizə etməyə başlayır. Roma Papası XI Qriqori tərəfindən imzalanmış bullaya əsasən Lvovun mərkəzində Qalitsiya katolik mitropoliyasının əsası qoyulmuş və beləliklə pravoslav dinindən olan şəxslərin mitropoliya ərazisinə daxil olmalarına qadağa qoyulmuşdur. Xeyriyyəçilik, maarifçilik, asketik həyat tərzi ilə məşğul olmağı üstün tutan dominikan, bernardin, fransiskan, yezuit, eləcə də digər katolik qardaşlıqların nümayəndələri şəhərdə böyük nüfuzə və təsirə sahib idilər.
Bağlı katolik qardaşlıqlar dünyəvi şəhər əhalisinin mənəvi həyatında fəal iştirak edir, xeyriyyəçiliklə məşğul olur, ümumi ibadət mərasimlərini keçirir, məbədlərin, sığınacaqların və məktəblərin inşa edilməsində aktiv maliyyə dəstəyi göstərirdilər. Qardaşlıqların maliyyə fondları şlyaxtanın və zəngin patrisiylərin ianələri hesabına doldurulurdu, onların "skarbnitse" adlandırılan maliyyə kassası isə adətən kilsədə saxlanılırdı. Latın kafedralının nəzdində, Qarlı Müqəddəs Məryəm Ana kilsəsinin nəzdində (1387), Mərhəmətlik adlandırılan yezuit məktəbinin nəzdində (1442), Müqəddəs Fransisk kilsəsinin nəzdində (1464), Müqəddəs Anna kilsəsinin nəzdində (1583) və Müqəddəs Mixail kilsəsinin nəzdində əsası qoyulmuş və uzun müddət ərazidə fəaliyyət göstərmiş çoxsaylı qardaşlıqlar Lvov arxiyepiskopluğunun ərazisində qüvvədə olmuş ən köhnə katolik birliklər idilər.
1395-ci ildə, Qalitsiyanın baş keşişi Yakub Strepanın, Polşa kralı II Vladislavın və Çexiya kralı IV Vatslavın birgə səyləri nəticəsində, Lübuşdan olan arxiyepiskoplar tərəfindən Rus vilayətinə edilən ərazi iddialarının qarşısı alınmış və onların bu əraziyə intervensiya etmək istəklərinin imtina edilməsi istiqamətində yekdil razılıq əldə edilmişdir. 1412-ci ilin avqust ayında Roma Papası XXIII İohann tərəfindən imzalanmış xüsusi fərman məktubuna uyğun olaraq katolik kafedra Haliç şəhərindən Lvova köçürülmüş, şəhərin mərkəzində yerləşən Müqəddəs Məryəm Ananın Ölümü kilsəsi isə "arxikafedral" statusunu əldə etmişdir (kafedranın Lvova daşınılması 1414-cü ilin mayında papa dəftərxanasının üzvləri tərəfindən rəsmi şəkildə təsdiq edilmişdir). Bazar meydanında böyük saray inşa edilmişdir; həmin saray 1844-cü ilə qədər Lvov baş keşişlərinin iqamətgahı statusuna malik idi. Lvov mitropoliyasının yurisdiksiyasına Peremışl, Xelm, Vladimir, Kamenets, Moldaviya və Kiyevin baş keşişləri tabe edilmişdir.
Lvov baş keşişlərinin statusu kifayət qədər yüksək idi, kilsə iyerarxiyasında onlarPolşanın primasları rütbəsinə malik olmuş Qnezno arxiyepiskopluğunun baş keşişlərindən sonra ikinci yeri tuturdular. Əsası 1429-cu ildə qoyulmuş kapitul, şəhərin əsas kollegial idarəetmə orqanı idi (Lvovda əsası qoyulmuş baş konsistoriya, baş keşiş dəftərxanası, ofisiallar və keşişlər institutu digər katolik intitusional mərkəzlər hesab edilirdi). Katolik arxiyepiskopluq Polşa krallarından və yerli şlyaxtadan zəngin ianələr əldə edirdi. Polşa arxiyepiskopluqları içərisində Lvov arxiyepiskopluğu nisbətən kasıb hesab edilməsinə baxmayaraq, onun tabeliyində dörd şəhər və 29 kənd var idi. XVI əsrin sonuna kimi, Lvov arxiyepiskluğunun 1772-ci ilə kimi dəyişməz olan ərazi sərhədləri və inzibati qurğu sistemi formalaşır (onun ərazisi Lvov şəhərini, eləcə də Rus voyevodalığının Qalitsiya vilayətini əhatə edirdi). 1593-cü ildə arxidiosez yeddi dekanata bölünmüşdür (dekanatlıqların mərkəzləri Lvov, Dunayev, Horodok, Jidaçov, Rohatin, Haliç və Terebovlyada yerləşirdi).
1370-ci ildə Lvovda, knyaz Levin keçmiş sarayının yerində memar Nikolay Çex tərəfindən Dominikan ordeni üçün qotik üslublu monastır kompleksi inşa edilmişdir; həmin monastırda ibadətlə məşğul olan keşişlər Qalitsiya, Volın və Podolye vilayətlərində aktiv missionerlik fəaliyyəti ilə məşğul olurdular (keçmişdə dominikanlılar öz ibadətlərini Lvovun Vəftizçi İohann və Qarlı Müqəddəs Məryəm Ana kilsələrində icra edirdilər). Vladislav Opolçikin maliyyə dəstəyi ilə 1378-ci ildə müstəqil "Rus zəvvarların qardaşlığı" adlı piliqrim vikariatının əsası qoyulur; vikariat rəhbərliyinin çox hissəsi dominikanlıların və macar mənşəli fransiskanların əlində cəmləşmişdir. Dominikanlılar və başqa ordenlərin rahibləri katolik prixod ruhaniləri ilə və prelatlarla tez-tez münaqişə edirdilər. 1416-cı ildə Lvov dominikanlıları kilsələrinin və monastırlarının yerləşdiyi torpaqlar üçün şəhər magistratına çinş adlı xüsusi vergi ödəyirdilər. Ancaq kafedra kapitulunun keşişlərinə güzəşt edən Dominikan monastırı, uzun illər boyunca Lvovun monax icmalarının arasında ən böyük mülk sahibi olaraq tanınırdı (1578-ci ildə onun tərkibinə kral II Vladislav Yagello, maqnatlar, şlyaxta və zəngin Lvov meşşanları tərəfindən hədiyyə edilmiş Krotoşin, Davudov, Zaşkov, Kosteev, Zarudsı və Zavalov kəndləri daxil edilmişdir).
XIV əsrin ikinci yarısında qərbi şəhər divarları yaxınlığında qotik üslublu Müqəddəs Xaç kilsəsi və Fransiskanlar ordeninin monastırı inşa edilmişdir (ehtimal olunur ki, həmin ərazidə daha öncələr taxta pravoslav kilsəsi yerləşirdi, hazırda buradakı Teatralna küçəsi ilə orta məktəb yerləşir). Kilsəyə şimaldan Aşağı qəsr, cənubdan isə — Müqəddəs Ruh xəstəxanası yanaşırdı. XIV əsrin sonunda fransiskan monastırının baş keşişi vəzifəsinə, daha sonralar Latın kafedralının arxiyepikopu olmuş Yakub Strepa təyin edilmişdir. XV əsrin 40-cı illərində monastırının vaizi və prokuratoru vəzifəsinə Aşağı Karpat voyevodalığından dəvət olunmuş Duklalı Yan təyin olmuşdur. Kilsə və monastır kompleksi 1527-ci ildə baş vermiş yanğın zamanı ciddi zərər çəkməsə də, 1565-ci ildə baş vermiş digər bir güclü yanğın zamanı dağıntıya məruz qalmışdır.
1509-cu ildə Moldaviya hökmdarı III Boqdanın Lvova hücumu zamanı, bernardinlər ordeninə məxsus kilsə və monastır kompleksi yanaraq məhv olmuşdur. Tezliklə monastır daş materiallar ilə yenidən inşa edilmiş və 1513-cü ildə kustodia statusunu qazanmışdır. XVI əsrin başlanğıcında Podolsk voyevodasının qızı, Lvovda yaşayan bernardin ordenini xanım rahibələri üçün Qalitsiya rayonunda torpaq sahəsini satın alır və beləliklə xanım rahibələr kişilərdən asılı olmayacaq yeni monastırın yaradılması imkanını əldə edirlər. 1583-cü ildə bernardin xanımları üçün Müqəddəs Annanın şərəfinə kilsə tikilmişdir (daha sonralar kilsənin ətrafında böyük Klaris monastırı formalaşmışdır). Şlyaxtaya və meşşanlara öz təsirini bernardinlər Siyena taxtı, eləcə də Müqəddəs Anna, Müqəddəs Mixail qardaşlıqları vasitəsilə həyata keçirirdilər. Onlar hərbi vəziyyət zamanı tez-tez kapelan vəzifəsini yerinə yetiridilər, Lvova ilk şopka və ehtiraslı ibadətlərin ənənələrini də məhz onlar gətirmişdilər.
Pravoslavlıq
Knyaz dövrlərində (XIII əsrin ikinci yarısı — XIV əsrin birinci yarısı) pravoslavlıq üstün dinlərdən biri idi, Lvovda İlahiyyatçı İoann, Müqəddəs Onufriy və Müqəddəs Yura pravoslav monastırları, həmçinin Xilaskar İsa Məsih, Xaç suya salma günü, Dirilmə, Blaqoveşşeniye, Müqəddəs İsanın anasının ölümü, Dürüst Xaç, Müqəddəs Nikolay, Cümə gününün Müqəddəs Paraskevası və Müqəddəs Feodor pravoslav kilsələri mövcud idi.
1539-cu ildə, qədim Qalitsiya pravoslav mitropoliyasının və yeparxiyanın yenidən təşkil edilməsi nəticəsində, yepiskop kafedrası Haliçdən Lvova daşınılmış və burada Qalitsiya v Kamenets yeparxiyalarının əsası qoyulmuşdur. Uzun müddətli mübarizə, həmçinin Makari Tuçapskinin başçılığı ilə Lvov meşşanları ilə pravoslav dinindən olan (o dövrdə pravoslav dini "yunan tərzli xristianlıq" adlandırılırdı) şlyaxtalar arasında həyata keçirilmiş aktiv danışıqlar bunun başlıca səbəbkarı idi. Aparılan həmin danışıqlıqların nəticəsində, imperator I Sigizmund 1539-cu ildə mərkəzi Lvov şəhərində olmaq şərti ilə Qalitsiya pravoslav kafedrasının yenidən fəaliyyət göstərməsinə dair xüsusi priveley imzalayır və Tuçapskini yepiskop hüquqları ilə təmin edir (1540-cı ildə Tuçapskinin şərəfinə keçirilmiş xirotoniyada Ukrayna və Belarusdan olan bütün arxiyereylər iştirak etmişdir). Kafedranın nəzdində Krılos adlandırılan kilsə administrasiyasının kollegial orqanı təşkil olunmuşdur (həmin təşkilata Lvovun bütün keşişləri üzv olmuşdular).
Lvovun pravoslav əhalisi knyaz vaxtlarından mövcud olmuş Uspensk (Uspeniye) kilsəsinin və şəhər kənarlarında mövcud olmuş bir neçə prixodun ətrafında birləşirdi. Üç müqəddəsin şərəfinə inşa olunmuş birinci taxta pravoslav kilsəsi 1340-cı ildə polyaklar tərəfindən Lvovun işğal olunması zamanı yanaraq məhv olmuşdur. XIV əsrin ikinci yarısında rusin icmasının kompakt yaşadığı Ruska küçəsində İsanın anasının ölümü kilsəsi və ikinci Üç müqəddəs kilsəsi ucaldılmışdır. Zamanla yarasız vəziyyətə düşən kilsə, 1421-ci ildə yeni daş məbəd ilə əvəz olunmuşdur. O, 1527-ci ildə baş vermiş güclü yanğın zamanı dağılır, ancaq yerli rusin sakinlərinin, eləcə də Moldaviya hökmdarı III Aleksandrın və onun həyat yoldaşının birgə ianələri sayəsində memar İtaliyalı Pyotr tərəfindən yeni Uspensk kilsəsinin və Müqəddəs Yura (Georgi) kapellasının inşası həyata keçirilmişdir. 1571-ci ildə o zamanlar Voloşska adlandırılan Uspensk kilsəsi və onun ətrafında yerləşən geniş rusin məhəlləsi yanaraq məhv olmuşdur. 1591-ci ildə nüfuzlu Uspensk qardaşlığının üzvləri günümüzə kimi qorunub saxlanılmış dördüncü kilsənin tikintisinə başladılar. XVI əsrin ikinci yarısında kilsə prixodlarının nəzdində yaranmış pravoslav qardaşlıqlar Ukrayna və qismən yunan və Moldaviya meşşanlarının (əsasən varlı sənətkarlar və tacirlərin) birləşməsinin əsas amili oldu.
Xeyriyyə və maarifçiliyi özündə ehtiva edən ilk pravoslav qardaşlıqları Krakov şəhərkənarı rayonunda yaranmışdır (əsası 1542-ci ildə qoyulmuş Blaqoveşşeniye və əsası 1544-cü ildə qoyulmuş Müqəddəs Nikolay qardaşlıqları). Uspensk qardaşlığı şəhərin mərkəzi hissəsinin zəngin meşşanlarını özündə birləşdirirdi; o, həmçinin öz statusuna görə şəhər kənarlarında mövcud olan digər qardaşlıqlardan daha üstün idi və onun prixoduna kişi cinsindən olan pravoslav şəhər sakinlərinin əksəriyyəti mənsub idi. Kiyev mitropolitləri, şərq patriarxları, Moskva çarları, Moldaviya hökmdarları və Dnepryanı kazak getmanları ilə olan sıx əlaqələr vasitəsilə Uspensk qardaşlığının üzvləri özləri üçün hətta yerli yepiskopun fəaliyyətinə nəzarət etmək hüququna nail olmuşdular. Qismən bu səbəbdən də XVI əsrin sonunda stavropigiya statusuna malik olmuş Uspensk qardaşlığı və Lvov pravoslav baş keşişi Gedeonun arasında ciddi münaqişə baş qaldırmışdır.
Lvov pravoslav qardaşlıqları rusin icmasının vətəndaş hüquqlarını fəal şəkildə müdafiə edir, magistratda və sexlərdə meşşan-rusinlərin də iştirak etmələri üçün mübarizə aparır, Latın katolik ibadətləri ilə müqayisədə yunan dini mərasimlərinin vəziyyətindən narazı olaraq və onları qeyri-bərabər hesab edərək, imperator tərəfindən qəbul edilmiş Brest ittifaqına qarşı çıxırdılar. Lvovun pravoslav icmasının konsolidasiya olunması üçün qardaşlığının üzvləri hətta baş keşiş Gedeonla və onun varisləri ilə kompromisə getdilər. Gedeon pravoslavların daxili işlərinə katolik keşişlər tərəfindən edilən müdaxilələrə qarşı mübarizə aparırdı, qardaşlıqla münaqişənin gedişatında Roma ilə ittifaqın variantlarına baxırdı, lakin sonda, o, yenə də katolik dindən olan şəxslərlə qarşılıqlı ittifaqın qurulmasının yanlış fikir olduğunu bildirdi və şəhərdə pravoslav icmasının möhkəmləşməsi üçün Müqəddəs Georgi kafedral kompleksinin inşasına külli miqdarda maliyyə yardımı ayrıdı.
Müqəddəs Georgi dağında birinci kilsənin inşası barəsində bəhs edən digər versiyalar da mövcuddur. Xüsusi olaraq daha inandırıcı versiya mövcuddur ki, Georgi kilsəsinin və ətrafındakı geniş monastırın əsasını Qalisiyalı knyaz Lev Daniloviç qoymuşdur; o, Haliç şəhərindən (indiki İvano-Frankovsk vilayətində yerləşən şəhər) atası Daniil Romanoviçin qalıqlarını həmin bu dini kompleksə köçürmüşdür. Poltva çayının əks sahilində yerləşən Qəsr dağı ilə müqayisədə, müqəddəs Georgi dağının qeydə alınmış nisbi və mütləq hündürlüyü, eləcə də tikinti üçün yararlı ümumi ərazisi o qədər də böyük deyildi. Bununla belə, Martin Qruneveqin məlumatına görə (o bu məlumatı yaşlı insanlardan eşitmişdir), Lvov qəsrinin inşası zamanı məhz bu dağ knyaz xidmətçilərinini diqqətini cəlb etmişdir. Daha sonra knyazın sərəncamına uyğun olaraq burada müqəddəs Georgi (Yur) şərəfinə daş kilsənin əsası qoyulmuşdur. M. Qruneveq hətta belə bir nəticə çıxartmışdır ki, "… Yur kilsəsi əks tərəfdə yerləşən qəsrdən sonra şəhərin ikinci binası idi". 1569-cu ildə imzalanmış Lüblin ittifaqından sonra, pravoslav kilsəsi tez-tez şəhər hakimiyyəti ilə katolik ruhanilərin arasında kəskin ziddiyyətlə konfiskasiya olunurdu. Belə ki, 3 yanvar 1584-cü ildə keçirilən Milad bayramlarının birinci günündə müqəddəs Georgi kilsəsi gözlənilmədən və qəflətən Lvov şəhərinin katolik baş keşişi Yan Dimitr Solikovskinin xidmətçiləri tərəfindən ələ keçirilir. Keşişin əmri ilə, yerli ruhanilər Savva və İvan güclə ibadətdən kənarlaşdırılır, monastır qapıları isə xüsusi yapışqan maddə ilə möhürlənir. O dövrün Lvov hökmdarı sayılan Gedeon Balaban ədalətin bərpası üçün məhkəmə prosesinə başlamağa məcbur olur və həmin məhkəmə prosesi iddiaçının xeyri ilə tamamlanır. Üç həftə sonra isə, kilsənin qapıları yenidən açılır.
Lvovun Ukrayna icmasına qarşı yeridilən konfessiyalararası mübarizənin və magistrat təzyiqinin ən bariz nümunəsi, pravoslav zənglərinin istifadəsinə edilən məhdudiyyətlər idi. Katoliklər tərəfindən Böyük cümə gününün və Böyük şənbə gününün bayram edilməsi zamanı pravoslavlara kilsə qüllələrindən zəngləri səsləndirmək qadağan edilmişdir. 1521-ci ildə Polşa kralı pravoslavlara daha böyük imtiyazlar təqdim etmək qərarına gəlir; belə ki, pravoslavlar önəmli dini bayramlar zamanı Müqəddəs ənamları Bazar meydanı boyunca daşımalarına icazə verir, Ruska küçəsində isə, onlara zəng çalmalırın və geniş liturgiyanın icra edilməsinə icazə vernişdir. 1580-ci ildə Konstantin Kornyaktın xahişi ilə, kral Lvovun Uspensk kilsəsinin yeni zəng qülləsinə zəngin quraşdırılmasına qarşı heç bir əngəlin törədilməməsi üçün şəhər hakimiyyətinə əmr edir. 1587-ci ildə Lvov magistratı ciddi cərimə qorxusu altıda qonşu dominikan monastırında keçirilən ibadətlər zamanı Kornyakt qalasındə zənglərin səsləndirilməsinə qadağa qoymuşdur. Bundan başqa, pravoslav kilsələri öz prixodlarına mənsub olan şəxslərin dəfnləri zamanı böyük zəngə vurmaq hüququna görə şəhər magistratına xüsusi vergi ödəməyə məcbur edilmişdilər.
Erməni kilsəsi
1363-cü ildə (başqa məlumatlara əsasən — 1368-ci ildə) zəngin erməni tacirlərinin maliyyə dəstəyi ilə kafedral kilsənin və onun bilavasitə yaxınlığında baş keşiş iqamətgahının əsası qoyulmuşdur. 1364-cü ildə (başqa məlumatlara görə — 1361-ci ildə) katolikos I Mesrop arxiyepiskop vəzifəsinə Qriqorisi təyin edərək, Lvovda Rusiya, Moldaviya və Valaxiya ermənilərinin yeparxiyasının əsasını qoyur. 1367-ci ilin yanvar ayında III Kazimir öz dekret məktubu ilə yeparxiyanın mövcudluğunu təsdiq edir və ermənilərə dini azadlığı təmin edən imtiyazlar təqdim edir. Lvovda məskunlaşaraq, burada öz iqamətgahını yaradan ilk kilsə hökmdarları məhz erməni baş keşişləri idilər (katolik və pravoslav arxiyepiskoplarına şəhərdə eyni ilə iqamətgahların yaradılması imperator tərəfindən daha sonrakı dövrlərdə icazə verilmişdir).
Avakeres tərəfindən başçılıq edilən Lvov prixodunun nəzdində erməni məktəbi, xəstəxana və bir neçə qardaşlıq fəaliyyət göstərirdi; prixod keşişləri ənənəvi olaraq erməni qəbiristanlığına qəyyumluq edirdilər. Baş keşişin və ya Lvov avakeresinin rəhbərliyi altında məhkəmə iclasları həyata keçirilirdir (iclasların tərkibinə icma ağsaqqalları və bir sıra digər şura nümayəndələri daxil olurdu). Onlar katolikos vəzifəsinə ruhani şəxslərdən birisini təsdiqləyən erməni baş keşişini öz aralarında seçirdilər, erməni məhləlləsindəki əmlaklara və kilsənin gəlirlərinə nəzarət edir və həmçinin arxiyepiskopa və keşişlərə aylıq və ya illik məvacibləri ödəyirdilər. XVI əsrin sonunda Krakov şəhərkənarı rayonunda yerləşən Müqəddəs Xaçın məbədinin yaxınlığında erməni rahibələrinin kiçik icması mövcud idi.
İudaizm
Orta əsr Lvovunda pərakəndə şəkildə mövcud olmuş iki yəhudi icmalarına məxsus olan bir neçə sinaqoq mövcud idi; onlardan birisi, şəhərin mərkəzindəki Sredmestye rayonunda yerləşən yəhudi məhəlləsinə, digəri isə Krakov şəhərətrafı rayonunda yerləşən ikinci yəhudi məhəlləsinə məxsus idi. Arxeoloji qazıntıları nəticəsində, keçmiş Yəhudi (indiki Fyodorova küçəsi 29 ünvanında) küçəsində daha bir sinaqoqun inşa edildiyi təsdiq edilmişdir (1906-cı ildə həmin ərazidə, üzərində idiş dilində olan yazılar ilə bəzədilmiş taxta tirlər aşkar edilmişdir). XV əsrin birinci yarısına aid edilən yazılı salnamələrdə həmçinin zəngin vergi toplayıcısı olmuş Volçko və ya Zeyev adlı bir şəxs tərəfindən qəyyumluq edilən sinaqoq haqqında qeydlər edilmişdir (məhz buşəxs kral II Yaqello Vladislavın Lvov magistratı qarşısında olan bütün borclarını ödəmiş və Qrünvald döyüşünə hazırlığı maliyyələşdirmişdir). Bunların sinaqoq olduğu və ya qonşu sahələrdə yerləşmiş iki müxtəlif məbəd olduğu tarixçilər tərəfindən sonuna kimi aydınlaşdırılmamışdır. Daha bir qədim sinaqoq Yəhudi qalasının yanında yerləşirdi (müasir Rohatin qardaşları küçəsinin ərazisində, daha doğrusu şəhər divarlarının cənub hissəsində). 1555-ci ildə yaxınlıqdakı Bıdlyaç küçəsində (müasir Staroyevreyska küçəsi) qotika memarlıq üslubunda yeni daş sinaqoq inşa edilmişdir (onun yerində 1800-cü ildə avstriyalılar tərəfindən Böyük şəhər sinaqoqu ucaldılmışdır). 1582–1595-ci illər arasında memar Xoşbəxt Pavelin rəhbərliyi altında renessans üslubunda məşhur Qızılgül sinaqoqunun (xalq arasında o həmçinin Naxmanoviç sinaqoqu adı ilə də tanınırdı) inşası həyata keçirilmişdir. Onun köhnə Volçko sinaqoqunun yerində tikildiyi ehtimal olunur. Krakov şəhərkənarı rayonunda yerləşən "Böyük şəhərönü sinaqoqu" (ru) da XV əsrin başlanğıcında inşa edilmiş, sonrakı dövrlərdə dəfələrlə yenidənqurma işlərinə məruz qalmış, XVII əsrin başlanğıcında isə daş materialların köməyi ilə erkən barokko üslubunda yenidən inşa edilmişdir (nasizm dövründə məhv edilmiş həmin sinaqoqun yerində hal-hazırda kiçik bağça yerləşir).
Mədəniyyət
Özündə Rusiyanın və Polşanın mədəniyyət elementlərini cəmləşdirmiş Lvov mədəniyyəti Orta əsrlərdə olduqca yüksək səviyyəyə çatmışdır. Rəsm (xüsusilə də ikonoqrafiya) və əlyazmaların illüminasiyası sənətləri, həmçinin memarlıq və heykəltaraşlıq əhəmiyyətli dərəcədə inkişaf etmişdir, ancaq maddi və mənəvi mədəniyyət abidələrinin bir çox nümunələri tez-tez baş verən əcnəbi intervensiyalar və vətəndaş mübarizələri səbəbindən məhv edilmişdir. Lvov yazı sənətinin inkişaf mərkəzlərindən birisi idi, burada önəmli salnamə kodeksləri tərtib edilir və qorunub saxlanılırdı. Onufriy monastırında günümüzə kimi mühafizə edilmiş Bakirə Məryəm ikonası o dövrün mədəniyyətinin yüksək səviyyədə olduğunu sübut edir.