cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Səid Mətinpur
Tutulmasına qarşı etirazlar
Səid Mətinpur Həbsdə olduğu müddətdə Beynəlxalq Amnistiya Təşkilatı, Sərhədsiz Reportyorlar və Jurnalistlərin Müdafiəsi Komitəsi jurnalist Səid Mətinpuru vicdan məhbusu adlandırıb və onun şərtsiz azadlığını tələb ediblər.
Neron
Neron Klaudius, Sezar Drusus kimi, 13 oktyabr 54-cü ildə imperator Klaudiusun ölümündən sonra Roma taxtında oturmuşdur.
54-cü ildən 68-ci ilə qədər imperiyanı idarə edən Neron diqqəti diplomatiyaya, ticarətə və imperiyanın mədəni səviyyəsinin artırılmasına yönəltmişdir. Teatrlar tikilməsini əmr etmiş və atletika yarışları təşkil etmişdir. Onun hakimiyyəti dövründə Parfiya İmperiyası ilə uğurlu müharibə aparıldı, ardınca sülh danışıqları aparmış (58–63), 60–61-ci illərdəki İngilis üsyanı yatırılmış və Yunanıstanla diplomatik əlaqələri möhkəmləndirmişdir. 68-ci ildə hərbi çevrilişlə devrilən Neron, Roma Senatı tərəfindən edam təhlükəsi altında vəzir Epafroditosun köməyi ilə özünü öldürmək məcburiyyətində qalmışdır.
Məşhur tarix Neronu şorgöz və zalım kimi xatırlayır. İmperatorların və xristianların ilk təqibçilərindən biri kimi tanınır. Bu hekayələr bəzi erkən xristian yazıçıları və tarixçiləri Takitus, Suetonius və Kassius Dionun dediklərinə əsaslanır. Digər tərəfdən, bəzi köhnə mənbələrə görə, Neron hakimiyyətdə olduğu müddətdə və sonra çox məşhur idi. Neron təsviri sənət, musiqi və idman tədbirlərinə həvəskar bir imperator idi, lakin Neronun Romanın yandırıldığı zaman lira çaldığı məlumatı səhvdir. Yanğın zamanı Nero yanğından 56 kilometr aralıdakı dənizkənarı evində idi. Neron xəbər alanda dərhal Romaya getdi və yanğınsöndürmə işlərinə başladı.
Ailəsi
15 dekabr 37-ci ildə Lucius Domitius Ahenobarbus adıyla Roma yaxınlığındakı Antium qəsəbəsində doğulmuşdur. Konsul Qney Domitsi Aqenobarb və Kaliqulanın bacısı Aqrippinanın yeganə övladı idi. Nero sözü Hind-Avropa dilinə mənsub Osco-Umbrian dil qrupundan Sabelik dilində güclü, igid və xoşbəxt mənasını verir. Ata tərəfindən həm də Mark Antoninin nəticəsi idi. Neronun hələ 2 yaşı olanda atası vəfat etmişdi.
Neronun atası pretor vəzifəsini yerinə yetirmiş və şərq səfərində gələcək imperator Kaliqulanı müşayiət edən məmurlar arasında olmuşdur. Neronun atası tarixçi Suetonius tərəfindən qatil olaraq göstərilmiş və İmperator Tiberi tərəfindən vətənə xəyanət və zinada günahlandırılmışdır. Tiberinin ölümü onu bu ittihamlardan azad etdi. Qnaeus 39 yaşında ölmüşdür.
Lukiusun anası gənc Aqrippina, Yulia Elder və Markus Vipsanius Aqrippa, Avqust və həyat yoldaşı Skribonianın nəvələrinin qızıdır. Aqrippinanın atası Germanicus, Livianın nəvəsi, Avqustun arvadı və həyat yoldaşı Marcus Antonius nəvəsidir. Germanikusun anası Kiçik Antoniyanın, gənc Octavia və Mark Antonynin qızıdır. Octavia, Augustusun ikinci böyük bacısı idi. Germanikus eyni zamanda Tiberinin övladlığa götürülmüş oğlu idi. Bir çox qədim tarixçilər Agrippinanı üçüncü əri İmperator Klavdinin öldürülməsində ittiham edirlər.
350px|thumb|center|Yulio Klaudianın soy ağacı
Hakimiyyətə gəlməsi
right|thumb|Kiçik Aqrippina Neronu taclandırır
Lukiusun imperator olması təxmin edilməmişdir. Neronun anası Kiçik Aqrippina həyat yoldaşının ölümündən sonra qardaşı Kaliqula tərəfindən sürgün olunmuşdu. Lakin Kaliqulanın 24 yanvar 41-ci ildə öldürülməsindən sonra yerinə Klavdi gəldi və Aqrippinanı sürgündən geri çağırdı. 8 il sonra Klavdi Neronun anası Aqrippina ilə evləndi və Neronu da övladlığa qəbul etdi. Neron, ögey qardaşı Britannikdən böyük olduğu üçün vəliəhd oldu. Neron hələ 14 yaşında həddi büluğa çatmış elan edilmişdi. 16 yaşında isə bacılığı Klaudia Oktavia ilə evləndirildi.
Saraydaxili münaqişələr
Klavdi 54-cü ildə 63 yaşında vəfat etdi və yerinə 17 yaşlı Neron gəldi. Bəzi müəlliflərin dediyinə görə Klavdini Aqrippina zəhərləmişdi. Hakimiyyətinin ilk dövrlərində saraydakı üç əsas şəxsiyyət Seneka, Kiçik Aqrippina və Sekstus Burrus idi. Bu şəxslər bir-biri ilə mübarizə aparırdılar. Neronun dostları da Aqrippinaya güvənmirdilər və Neronu anasına qarşı diqqətli olmağa çağırırdılar. Bu saraydaxili münaqişələr və Aqrippinanın təsirinin get-gedə azalması Aqrippinanı Neronun qardaşı Britannikin dəstəkləməyə başlamasına səbəb olmuşdu, lakin Britannik 12 fevral 55-ci ildə naməlum şəxslər tərəfindən öldürüldü. Neron, qardaşının epilepsiyadan əziyyət çəkdiyini və buna görə öldüyünü, antik müəlliflər isə Neron tərəfindən zəhərləndiyini iddia edirlər. Bundan sonra sarayda öz gücünü artıran və sabitləşdirən Neron digər rəqiblərini də aradan götürdü. Sarayda sözü müəyyən dərəcədə keçən təkcə Seneka qalmışdı.
Anasını öldürməsi və möhkəmlənməsi
250px|thumb|left|Anasını öldürtdürən Neronun peşmançılığı. Con Viliam Vaterhaus,1878 Neron zaman keçdikcə gücünü artırdı. 55-ci ildə Aqrippinanın müttəfiqlərindən biri olan Marcus Antonius Pallası xəzinədəki vəzifəsindən kənarlaşdırdı. Pallas Burrusla birlikdə imperator taxtına Faustus Kornelius Sulla Feliksi keçirməkdə günnahlandırıldı. Gənc Seneka, Aqrippina ilə münasibət qurmaqda günahlandırıldı. Seneka özünü, Pallası və Burrusu təmizə çıxarmağı bacardı. 58-ci ildə Nero dostu və eyni zamanda gələcək imperatorlardan biri olan Othonun həyat yoldaşı Poppea Sabina ilə romantik münasibət qurdu. Deyilənlərə görə Oktaviyadan boşanaraq Poppea Sabina ilə evlənməsi Aqrippina həyatda olduğu müddətdə siyasi cəhətdən mümkün olmadığı üçün 59-cu ildə Neron anasının öldürülməsi əmrini vermişdir. Bəzi müasir tarixçilərə görə, Neronu anasının öldürülməsinə məcbur edən səbəb Aqrippinanın Neronun yerinə taxta Rubellius Plautusu keçirmək istəməsi idi. Suetoniusun dediyinə görə, Neronun anasını dəniz qəzasında öldürməyi planlamışdı, lakin Aqrippina sağ qaldıqda onu edam etdirdi və intihara bənzətdi. 62-ci ildə Neronun müəllimi Burrus vəfat etdi. Bundan əlavə, Seneka bir dəfə daha pul mənimsəmə ittihamı ilə tutulmuşdu. Seneca, Nerondan ictimai işlərdən təqaüdə çıxması üçün icazə istədi. Neron Oktaviyadan sonsuz olması səbəbi ilə boşandı və Poppea Sabina ilə evlənə bilmək üçün onu sürgünə göndərdi. Xalq reaksiyasından sonra Nero, Oktavianın sürgündən qayıtmasını qəbul etmək məcburiyyətində qaldı, lakin qayıtdıqdan qısa müddət sonra Oktavia edam edildi.
62-ci ildə ilk dəfə Nero və Senata qarşı vətənə xəyanətdə ittiham edildi. Senat, ziyafət zamanı Neron haqqında mənfi danışan Praetor Antistiusu edam cəzasına məhkum etdi. Sonra Nero, kitablarından birində Senata böhtan atan Fabricius Veientonun edam edilməsini əmr etdi. Takitus, Qaius Kalpurnius Pisonun başçılıq etdiyi sui-qəsdin həmin il başladığını yazır. Gücünü artırmaq üçün Neron 62 və 63-cü illərdə çox sayda insanı öldürdü, o cümlədən Pallas, Rubellius Plautus, Faustus Kornelius Sulla Feliks və Doryphorus. Bu müddətdə Suetoniusa görə Neron, "Heç bir ayrı-seçkilik etmədən ürəyi istədiyi hər kəsi öldürdü".
Nero, gücünü möhkəmləndirmək üçün kiçik Senatın gücünü ələ keçirdi. 54-cü ildə Nero Senata respublika dövründə verdiyi bərabər səlahiyyətləri ləğv etdi. 65-ci ilə qədər senatorlar güclərinin olmadığından şikayət etdilər və bu Pisonia Sifarişinə səbəb oldu .
Hakimiyyətin möhkəmlənməsi və evliliklər
thumb|378x378px|Neron, kasıblara kömək edir. 64–66-cı illər 62-ci ildə Brusus vəfat etdi və Seneka da istefa verdi. Neron bundan sonra Klavdiya Oktaviyadan ayrıldı və Poppeya Sabina ilə evləndi. Oktaviya daha sonra öldürüldü. 62–63-cü illərdə Neron, öz rəqibləri olan Pallas, Rubelli Plat və Faust Sulla kimi şəxsləri ya edam ya da sui-qəsd vasitəsilə aradan götürdü. 65-ci ildə Poppeyanın ölümündən sonra böyük bir yas tutdu və sonrakı il Statiliya Messalina ilə evləndi.
İdarəetmə
250px|thumb|left|Neron və Poppeya Sabinanın təsvir olunduqları sikkələr
Neronun hərəkətləri yoxsulların iqtisadi vəziyyətinə kömək etmək idi. Yoxsullardan vergilərin çox olması ilə bağlı çoxlu şikayətlər alınca həddindən artıq olan dolayı vergiləri ləğv etdi. Senat onu bu hərəkətin həddindən artıq çox olacağına inandırdı. Buna görə də vergilər tam ləğv edilmədi və 4,5% -dən 2,5% -ə endirildi. Bundan əlavə, gizli dövlət vergi qeydləri açıqlandı. Qida idxalındakı xərcləri azaltmaq üçün ticarət gəmilərinə vergi azadlığı elan edildi.
Neron sənət və tamaşa sevən biri idi. Bir sıra gimnaziya və teatrlar qurdu və aktyorlara yunan üslubunda paltarlar geyindirdi. Bir çox möhtəşəm qladiator oyunları keçirildi. O, quinquennial Neronia festivalını da keçmirmişdir. Festivala oynlar, şeirlər və teatr tamaşaları daxil idi. Tarixçilər o dövrdə teatrın aşağı təbəqə üçün olduğuna inandığını və bunun əxlaqsızlığa və tənbəlliyə yol açdıqlarını qeyd edirdilər. Bəzi insanlar isə festivala çox pul xərcləndiyinə görə onu tənqid etmişdilər.
63-cü ildə büdcə böhranının ilk göstəriciləri ortaya çıxmağa başladı. Parfiya müharibəsi və qida təchizatı zamanı itirilən yüklər, Romadakı ərzaq qiymətlərinin qalxmasına səbəb oldu. Neron dövlət vəsaitlərinin idarə edilməsi vəzifələrinə yeni təyinatlar etdi, büdcə məsuliyyətlərini sərtləşdirdi və xəzinəyə xüsusi bir ianə etdi. Sonra Parfiyalılarla barışıq variantını seçdi. 64-cü ildə Roma yandı. Nero, yenidən qurulması üçün bir ictimai yardım səyini səfərbər etdi. Varlıların yaşadıqları əyalətlərdən yanğından sonra ağır vergi alırdılar .
Neronun hakimiyyətinin sonuna yaxın bir sıra böyük yenidənqurma layihələrinə start verildi. Malyariyanın qarşısını almaq üçün Neronun Ostia bataqlıqları Roma yanğından çıxan dağıntılarla dolu idi. Atəşdən sonra Domus Aureanın böyük sarayını tikdirdi. 67-ci ildə Neron Korinf boğazına kanal qazmağa cəhd etdi. Bu və digər layihələr dövlət büdcəsinin strukturunu pisləşdirdi .
Roma yanğını
200px|thumb|right|Robert Hubert, Roma yanğını əsəri Neronun hakimiyyətinin 10-cu ilində, iyulun 18-indən 19-una keçən gecə Romada böyük bir yanğın başladı. Tasit Kornelinin dediklərinə görə yanğın 5 gün davam etmişdi. Tarixçi Svetoni və Kassi Dionun fikrincə, yanğını Neron çıxarmışdı ki, özünə yeni saray ucaltdırsın. Tasitin sözlərinə görə isə yanğını çıxaranlar xristian idi və etiraf da etmişdilər. Tasitin dediklərinə görə Roma yanarkən Neronun musiqi ifa etməsi də şayiədir. Hətta Neron yanğını söndürmək üçün öz şəxsi sərvətindən xərcləmişdi. Neron şəxsən yanğın qurbanlarının axtarılıb çıxardılmasında iştirak etmişdi. Bundan əlavə yanğında evlərini itirən vətəndaşlara bir müddət öz sarayında yaşamağa icazə də vermişdi.
Parfiya
Neron taxta çıxan il Ermənistan valisi Radamist Parfiya tərəfindən dəstəklənən bir üsyan ilə devrilmişdi. Yerinə Arşakilər sülaləsindən zərdüşti olan I Trdat gətirilmişdi. Neron sərkərdə Qney Korbulonu regiona göndərmiş, stabillik yaradılmışdı. 58-ci ildə yenidən müharibə başlamış, Parfiya məğlub edilmişdi. Qalibiyyətdən sonra Korbuloya Suriya valiliyi verilmişdi. Erməni taxtına isə əslən yəhudi olan VI Tiqran gətirildi. 62-ci ildə Tiqranın Adiabenanı işğalı yeni müharibəyə səbəb oldu, Romalılar yenə qalib gəldilər. Sülh yenidən bağlandı və Trdat taxta geri gəldi, amma Roma vassalı olaraq yaşadı. Parfiya ilə sülh 50 il davam etdi.
Boudikkanın üsyanı
60-cı ildə Britaniyada indiki Norfolk ətrafında yaşayan İsen tayfalarının qadın başçısı Boudikkanın üsyanı başladı. Neron əvvəlcə Britaniyadan çəkilməyi düşünsədə üsyan tezliklə məğlub oldu.
Pizo sui-qəsdi
65-ci ildə, Roma əyanlarından Qney Kalpurni Pizo, Subri Flavi və Sulpitsi Asper imperiyanı devirmək və Neronu öldürərək respublika qurmağı planlaşdırsalar da, işin üstü açıldı və Neron sui-qəsd planına daxil olan hamını öldürdü. Buna Seneka da aiddir.
İudeya üsyanı
thumb|351x351px|Abraham Yansens — Neron (1620) 66-cı ildə İudeya vilayətində yəhudilərin üsyanı başlamışdı. Vespasian üsyanı yatırmaq üçün göndərilmişdi. İkinci Qüds məbədi bu dövrdə dağıdılmışdır.
Vinedeks üsyanı
67-ci ilin sonlarında və ya 68-ci ilin əvvəllərində, Qauldakı Qallia Luqdunensis əyalətinin qubernatoru Vindeks Neronun vergi siyasətinə qarşı üsyan qaldırdı. Yuxarı Almaniya qubernatoru Virginius Rufus üsyanı yatırtmaq üçün bölgəyə göndərildi. Dəstək qazanmaq üçün Vindeks, İspaniyadakı İspaniya Citerior valisi Qalbanı köməyə çağırdı. Virginius Rufus Vindeksin qoşunlarını məğlub etdi və Vindeks intihar etdi. Qalba dövlətin düşməni elan edildi və legionu Klunia şəhərində mühasirəyə alındı.
Qalbanın yüksəlişi
Neron imperiyanı hərbi yolla idarə etməyə çalışdı, ancaq Romadakı düşmənləri dərhal fürsətdən istifadə etdilər. 68-ci ilin iyun ayında Qalba senat tərəfindən imperator seçildi və Neron xalq düşməni elan edildi. İmperator olmaq arzusunda olan, pretoriya prefekturası Nymfidius Sabinus tərəfindən imperatorun mühafizəçiləri Neroya xəyanət etmək üçün rüşvət almışdılar. İmperator keşikçiləri Neronu tutdular və sonradan onu intihara məcbur etdilər.
Neronun ölümündən sonra Roma, "Dörd İmperator İli" olaraq da bilinən bir vətəndaş müharibəsi dövrünə girdi. Neronun varisləri hakimiyyət uğrunda mübarizəyə girdilər. Qalba, Otho və Vitellius, Neronun generalı Vespasianın Yahudeya əyalətindən qayıdana qədər qısamüddətli imperator oldular.
Xalq mərasimləri
Neron dörd atlı yarış arabaları sürməkdən, lira çalmaq və şeir oxumaqdan ləzzət alırdı. Hətta imperiya boyunca digər sənətçilərin mahnılar ifa etdikləri məclislər də təşkil etmişdir. Əvvəlcə Nero yalnız xüsusi dinləyiciləri üçün ifa edirdi. 64-cü ilə qədər, Neron populyarlığını artırmaq üçün Neapolisdə xalq qarşısında mahnı oxumağa başladı. O, 65-ci ildəki ikinci Neronia fetivalında da ifa etmişdir. Deyilənlərə görə Neron özünə qayğı göstərilməsini arzulayırdı, lakin tarixçilərin yazdığına görə Neron xalq qarşısında mahnı ifa etməsi üçün senat və özünə yaxın insanlar tərəfindən cəsarətləndirilirdi. Qədim tarixçilər israrla Neronun mahnı ifa etməsini utanc verici hadisə kimi qiymətləndirmişlər. Bu tənqidlər, bugünkü məşhur "Roma yanarkən mahnı oxuyub, skripka çalırdı" mifin mənbəyidir. Nero lirada çalsa da, skripkada ifa edə bilməzdi, çünki hələ skripka ixtira edilməmişdi.
Yunanıstanla münasibətləri yaxşılaşdırmaq və Roma hökmranlığını nümayiş etdirmək üçün Neronun 67-ci Olimpiya Oyunlarında iştirak etməyə razı salındı. Neron iştirakçı olaraq on atlı araba yarışlarına qatıldı və arabadan yıxılaraq ölüm astanasından döndü. Eyni tədbirlərdə aktyor və müğənni kimi də meydana çıxdı. Bu yarış və rəqabət zamanı Nero büdrəsə də, qələbə taclarını qazandı və Romaya qayıdanda onlar üçün bir parad təşkil etdi. Bu qələbələri hakimlər Neroya imperator olduğu üçün rüşvət olaraq vermişdilər.
Ölümü
300px|thumb|left|Vasiliy Smirnov, Neronun ölümü 68-ci ilin martında Qalliya Luqdunensis valisi Qay Yuli Vindeks üsyan qaldırdı. Bu üsyanı yatırmaq üçün Yuxarı Germaniya valisi Lutsi Vergini Ruf göndərilmişdi. Besazon yaxınlığında Vindeks məğlub olaraq intihar etdi. Vindeksə dəstək olaraq üsyana başlayan və özünü imperator elan edən İspaniya valisi Qalba Roma üzərinə yeriməyə başlamışdı. Əvvəlcə Parfiyaya qaçmağı düşünən Neron Romaya qayıdıb xalqdan üzr istəmək, heç olmasa Misirdə yaşamağa icazə vermələri üçün yalvarmaq barədə düşünürdü. Gecə yarısı sarayında oyananda ətrafında heç kəsi görməmiş, dostlarından kömək ala bilməmişdi. Hətta intihar etmək üçün bir qladiator axtararkən heç kimi tapmamış, çarəsizlikdən özünü Tibr çayına atmaq üçün saraydan qaçdı. Şəhərdən kənarda, azad etdiyi qullarla birlikdə başqa bir azad qul olan Faonun evində gecələyərkən bir nəfər ona senatın onu düşmən elan etdiyi və edam üçün çağrıldığı xəbərini vermişdi, lakin Tasit Kornelinin yazdıqlarına görə, senat əslində onu Qalbadan qorumaq, ən azından bir vəliəhd dünyaya gələnədək onu yaşatmağı düşünürdü, amma Neron bunu eşidən kimi azad etdiyi qullarından biri olan Epafroditə onu öldürməyi əmr etmişdi. Epafrodit daha sonra Domisian dövründə Neronun intiharının qarşısını ala bilmədiyinə görə öldürülmüşdür. Neronun son sözləri Qualis artifex pereo (Belə bir sənətkar ölür!) idi. Neron, 9 iyun 68-ci ildə vəfat etdi və Romada basdırıldı .
Ölümündən sonra
Tarixçi Takitusun sözlərinə görə, Neronun ölümünü senatorlar, zadəganlar və yüksək təbəqədən olan insanlar məmnuniyyətlə qarşıladılar. Digər tərəfdən, alt təbəqədən olanlar, qullar, arena və teatr qulluqçuları bu xəbərə çox məyus oldular. Nerona sadiq, lakin onu devirmək üçün rüşvət alan ordu üzvləri isə qarışıq hisslər yaşadıqlarını söyləyirdi.
Otho Qalbanı devirdi. Othonun Nerona bənzədiyi üçün çox sayda əsgər tərəfindən sevildiyi deyilir. Bir çox romalının onu Neron kimi salamladıqları deyilir. Otho "Nero" adını soyad kimi istifadə etdi və yenidən Nerona bir çox heykəl ucaltdırdı. Vitellius Othonu devirir. Vitellius, hakimiyyətinə Neronun adına yazılmış şeirlər və mahnılarla birgə böyük bir cənazə mərasimi keçirərək başladı. 200px|thumb|right|Neronun büstü
Vətəndaş müharibəsi və Flavian sülaləsi dövründə də xalqın Nerona hədsiz həssaslığı davam etdi. Bu vəziyyət xüsusilə populyar olduğu şərq əyalətlərində yayılmışdır. Filostratus yazır:''Həqiqət budur ki, Nero xarakterindən bir az kənar olsa da, Hellas (qədim Yunanıstan) azadlığını, müdriklik və təvazökarlıqla bərpa etmiş, şəhərlər dorik ve attik xarakterlərini yenidən bərpa etmiş və əvvəlkindən daha çox sülh və harmoniya şəraitində yaşamalarını təmin etmişdir. Vespasian, nədənsə bu azadlıqları onlardan almış və digər bəhanələrdə fitnə-fəsadlarla öz zorakılığına bəraət qazandırmağa çalışmışdır''
Onun haqqında tarixdə yazılanlar
Neronun müasir tarixi mənbələri bu günə qədər yaşamamışdır, buna görə dövrün tarixşünaslığı problemlidir. Qərəzli və uydurma olduğu deyilən köhnəlmiş rəvayətlərdə, Neron ya həddən artıq tənqid olunur, ya da onu həddən artıq ucaldılır. Əsl mənbələrin bəzi hadisələrə zidd olduğu da deyilir. Bununla birlikdə itirilən ilkin mənbələr gələcək nəsillər tarixçiləri tərəfindən Neron haqqında yazılmış ikinci və üçüncü mənbələrin əsasıdır. Müasir olan bəzi tarixçilər məlumdur; Bu yazıçılar, Fabius Rusticus, Cluvius Rufus və Pliny the Elder, Neronu qınayan və hazırda itkin olan əsərlər yazmışlar. Neron tərəfdarı olan povestlər də var, amma onları kimin yazdığı və ya Neronu nə üçün təriflədiyi bilinmir.
Nero haqqında bilinənlərin demək olar ki hamısı patriçi olan tarixçilər Takitus, Suetonius və Kassius Diodan gəlir. Takitus və Suetonius, Neron haqqında yazdıqları təxminən ölümündən 50 il sonra, Cassius Dio isə 150 il sonra qələmə alınmışdır. Bu mənbələr Neronun hakimiyyəti dövründə Klaudiusun ölümü, Kiçik Aqrippinanın ölümü və 64 yaşındakı Böyük Roma Atəşi kimi bəzi problemləri rədd edir, lakin Neronu qınamaqdan çəkinməmişlər.
Neron haqqında digər mənbələrin biliyi məhduddur və fərqli perspektivlərə malikdir. Bu gün çatmış bir neçə əsər Neronu çox müsbət kimi təsvir edir. Bəzi mənbələr, Neronun, xüsusən də şərq əyalətlərində istedadlı və çox populyar bir insan kimi təsvir edir.
I Konstantin 4-cü əsrdə xristianlığın himayədarına çevrilmiş və taxta çıxdıqda özünü xristian kilsəsinin baş keşişi elan etmişdir. Bu tarixdən sonra xristianların Romaya təsiri başlayır. Bu şəraitdə, Neronun xristianları cəzalandırması ilə bağlı qeydlər, Neronun onsuz da mənfi olan nüfuzunu daha da aşağı salməşdır.
Kassius Dio Kokeianus
Kassius Dio (təxminən 155–229-cu illərdə yaşayıb) Roma senatoru Kassius Apronianın oğlu idi. Ömrünün çox hissəsini dövlət qulluğunda keçirmişdir. İmperator Kommodusun hakimiyyəti dövründə, Septimius Severusun ölümündən sonra senator və Smyrna qubernatoru vəzifəsini icra etmişdir. Qısa bir müddət sonra 205-ci ildə Suffect konsulu oldu və daha sonra Afrika və Pannonianın prokuroru olmuşdur. Dio Roma tarixinin 61–63-cü kitablarında Neronun hakimiyyətini təsvir edir. Bu kitabın qalan hissələri ümumiləşdirilərək XI əsr rahibi İoannis Xifhilinus tərəfindən yazılmışdır.
Epiktetos
Epiketus (təxminən 55–135) Neronun keşişi Epafroditosun quludur. Neronun xarakteri haqqında bir neçə mənfi rəy söyləyir, lakin hakimiyyəti ilə bağlı heç bir fikir bildirmir. Neronu ərköyün, qəzəbli və bədbəxt insan kimi təsvir edir. ''Firavanlıq və xoşbəxtlik imperator aid gücdür? Deyil. Olsaydı, Neron xoşbəxt olardı. Sadəcə baxın, bu Neronun möhürü deyil. Zorakı, dəli və ya qüsur mu axtarır?Şıltaqlıq onu ələ keçirsə, o hamının başını kəsəcək mi?''
Cozefus
250px|thumb|left|Tarixçi Cozefus Tarixçi Cozefus (təxminən 37–100) Neronu zalım adlandırsa da, ona qarşı haqsızlıq olduğunu eyham vuran ilk şəxsdir.
Markus Annaeus Lukanus
Tarixçidın daha çox şair olan Lukanus (təxminən 39–65) Neronun hakimiyyətini tərifləyir. Əvvəlki müharibələrdən və münaqişələrdən fərqli olaraq, Neronun hakimiyyəti dövründə sülh və firavanlıq haqqında yazmışdır. Təəssüf ki, sonradan Neronu devirmək üçün bir sui-qəsddə iştirak etdi və edam edildi.
Filostratus
Afinalı Filostratus II (təxminən 172–250) "Tyanalı Apolloniusun həyatı" əsərində Nerondan bəhs edir. Adətən Neron ilə bağlı mənfi fikir söyləsə də, Neronun şərqdə sevildiyini qeyd edir.
Yaşlı Pliny
Yaşlı Plininin(təxminən 24–79) Neron Tarixi haqqında yzadıqları günümüzə qədər çatmışdır. Ancaq Plinyin Təbii tarix (Naturalis Historia)  adlı əsərində də Nerondan bir neçə dəfə bəhs etmişdir. Pliny, Neron haqqında ən mənfi düşünən tarixçilərdən biridir və onu "bəşəriyyətin düşməni" adlandırır.
Plutarx
Plutarx (46 −127) Qalba və Othonun həyatından bəhs edərkən dolayı yolla Nerondan da yazmışdır. Əsərlərində Neron zalım kimi təsvir edilmişdir.
Suetonius Tranquillus
Suetonius (69–130) equestrian sinfinə aiddir və İmperator yazışmalarına cavabdeh olan bölmənin rəhbəridir. 121-ci ildə Hadrian tərəfindən işdən çıxarıldıqdan sonra, lətifələrə əsaslanaraq imperatorların tərcümeyi-halını yazmağa başladı. Kitabın Neronun həyat hekayəsi haqqında olan hissəsində ona olan düşmənliyi aydın şəkildə izah olunur və bu bəzi müasir tarixçilərin Suetoniusun verdiyi məlumatların düzgünlüyünü şübhə altına almasına səbəb oldu. Məsələn, Neronun dəliyinə dəlil olaraq göstərilən aşağıdakı paraqraf yalnız təbliğat məqsədi ilə yazılmış ola bilər.
''Sporus adlı gənci xədim etdirdi və onu bir qadına çevirməyə çalışdı, sonra onu evinə apardı və gəlin duvağı da daxil olmaqla ənənəvi bir mərasimlə onu evinə aldı və həyat yoldaşı kimi davrandı. Camaatdan birinin etmiş olduğu "əgər Neronun atası Domitiusun belə bir arvadı olsaydı dünya üçün əla olardı" zarafatı dillərə düşmüşdü. Zərif dəbli geyimlər geyinib palanquinə minərək Sporusu məhkəmələrə və yunan bazarlarına aparır və Roma küçələrində gəzərkən bəzən məhəbbətlə öpürdü.''
Takitus Publius Kornelius
150px|thumb|right|Publius Kornelius Takitus Takitusun (56–117) İllklər adlı kitabı tamamlanmamış olsa da Neron haqqında yazılmış olanlar içərisində ən detallı olandı. Nerona qarşı xoş münasibəti olmasa da, lakin digər tarixçilərdən daha az sensasiyalı hekayələrdən istifadə etməyi seçmişdir. Tacitus, tez-tez Julio-Klaudian sülaləsinin imperatorlarını ədalətsiz olaraq təsvir etmişdir. Bundan əlavə bu sülalə haqqında yazılanların düzgün olmadığını söyləyir.
Yəhudi Mifləri
66-cı ilin sonlarında Yerusəlimdə və Qeysəriyyədə yəhudilərlə yunanlar arasında toqquşmalar baş verdi. Talmuddakı bir yəhudi əfsanəsinə görə Neron, Yerusəlimə gəldi, adamlarına dörd istiqamətdə ox atmağı əmr etdi və sonra bütün oxlar şəhərə düşdü. Sonra, oradan keçən bir uşağa bir misranı təkrar etdirmiş və uşaq bunun anlamının "Edomun qisasını İsrail övladlarının əli ilə alacam" olduğunu demişdir. Neronun, Allahın Yerusəlim Məbədinin sökülməsini istəməsi, lakin bu baş verərsə onu cəzalandıracağını düşünərək təlaşlandı. Neron "O, məbədinin viran olmasını istəyir, amma günahı mənim üzərimə atmaq istəyir" dedi. Bundan sonra mümkün cəzadan qaçmaq üçün Romaya qaçdı və Yəhudiliyi qəbul etdi. Vespasyana qarışıqlığı aradan qaldırmağı tapşırdı. Talmud, Simon bar Kokhbanın Romaya qarşı üsyanının məşhur tərəfdarı olan müdrik Reb Meir Baal HaNessin Neronun nəslindən olduğunu söyləyir.
Xristian mifləri
300px|left Erkən xristian mifləri Neronu ümumiyyətlə xristianları cəzalandıran ilk adam olaraq təqdim edir və eyni zamanda onu Peter və Paulun qatili kimi qəbul edirlər. Yenə də erkən məsihçilər arasında geniş yayılmış bir inanca görə, Neronun yalançı Məsih hesab olunurdu.
İlk zalım
Xristian yazıçısı Tertullianus (c. 155–230) Neronun xristianları ilk təqib edən şəxs olduğunu söyləyir. O yazır: ''qeydlərinizi yoxlayın. Orada, Neronun bu təlimi ilk cəzalandıran olduğunu görəcəksiniz.'' Tarixçi Laktantius da (c. 240–320), Sulpicius Severus kimi, Neronu Allahın xidmətçilərini cəzalandıran ilk adam olaraq tanıtmışdır. Ancaq bəzi mənbələr onları cəzalandıran, Romadan qovan ilk şəxs olaraq Klavdiyi göstərir.
Petrus ve Pavlusun qatili
Neronun həvarinin qatili olduğunu iddia edən ilk mətn, müəllifi bəlli olmayan Yeşayanın yüksəlişi adında 2-ci əsrdə yazılmış bir əsərdir. Bu mətn, anasının qatili və bir padşah olan brinin İsanın on iki həvarisinin işgəncə etdiyini və on iki nəfərdən birinin ona təhvil verildiyi şəklindədir.
Qeysəriyyə Maritima yepiskopu Eusebius (e. 275–339) başının Romada Neronun hakimiyyəti dövründə kəsildiyini söyləyən ilk adam idi. Yepiskop əlavə edir ki, Neronun işgəncələri Peter və Polun ölümünə səbəb olsa da, Neron onları öldürmək üçün xüsusi göstəriş vermədi. Bir neçə başqa mənbədə Paulun iki il Romada qaldığı və sonra İspaniyaya köçdüyü bildirilir. Apokrif "Petrusun İşləri" adll əsərdə Petrusun ilk olara Neronun hakimiyyəti dövründə (Neron tərəfindən deyil) başı aşağı çarmıxa çəkildiyini yazır. Kitab Paulun hələ sağ olduğunu və Neronun tanrının əmri ilə xristianları cəzalandırmaması üçün əbədi qıldığını yazaraq bitir. 4-cü əsrə qədər bir çox yazıçı Neronun Peter və Paulun qatili olduğunu yazmağa başladı.
Saxta Məsih
Yeşayanın Göyə qalxmasının ilk mətnində Neronun saxta Məsih olduğu iddia edilir. Mətnin tərcüməsi belədir; anasının qatili qanunsuz bir padşah olacaq … və dünyanın bütün gücü onun yanında olacaq və onun istəklərini dinləyəcəklər. Sibylline Oracles, 2-ci əsrdə yazılmış 5 və 8-ci kitablar, Neronun gəlişindən və məhvindən bəhs edir. Bunlardan başqa xristian icmasında mövcud olan bir inanca görə, Nero yalançı bir məsih olaraq geri qayıdacaq.
Elnur
Elnur — Azərbaycanlı kişi adı.
Neron
Post-antik mədəniyyətdə Neron
Əsasən əxlaqsızlıq və ya səhv idarəetmə nümunəsi olaraq görülür;
Pentacalia scaphiformis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Mötəsim Qəddafi
Mötəsim Billah əl-Qəddafi — Müəmmər əl-Qəddafinin övladlarından biri, Liviya ordusunun polkovniki.
Bir neçə il əvvəl atasına qarşı çevrilişə cəhd göstərib, məğlubiyyətə uğradıqdan sonra Misirə qaçıb. Atası onu bağışladıqdan sonra isə yenidən Liviyaya qayıdıb. Qəddafinin təhlükəsizlik işləri üzrə müşaviri və ordu komandanlarından biri olmuşdur.
Bencamin Harrison
Benjamin Harrison (ing. Benjamin Harrison; ) — Amerika Birləşmiş Ştatlarının 23-cü prezidenti (1889–1893) 9-cu ABŞ Prezidenti Vilyam Henri Harrisonun nəvəsi Vətəndaş müharibəsi dövründə şimal ordusunda briqada generalı rütbəsində iştirak etmişdir.
Həyatı
20 avqust 1833-cü ildə Şimali Benddə doğulub.
13 mart 1901-ci ildə İndianapolisdə vəfat edib.
Tağı bəy Səfiyev
Səfiyev Tağı bəy Baxşəli bəy oğlu — maarifçi. C. Məmmədquluzadənin dostu və məsləkdaşı.
Həyatı
İlk təhsilini Cəlil Məmmədquluzadənin dərs dediyi ikisinifli zemstvo məktəbində almış, so nra isə onun təşviqi ilə İrəvan Müəllimlər Seminariyasında oxumuşdur (1889–1893).
Seminariyanı bitirdikdən sonra iki il indiki Cəlilkənd məktəbində dərs demiş, 1895–1896 dərs ilindən isə pedaqoji fəaliyyətini C.Məmmədquluzadənin müdir olduğu məktəbdə ikinci müəllim kimi davam etdirmişdir. "Molla Nəsrəddin" jurnalında çıxışlar etmişdi. Sovet hakimiyyəti illərində pedaqoji fəaliyyətini davam etdirmiş, Qars müqaviləsinin (1921) imzalanması mərasimində Naxçıvan diyarının təmsilçisi olmuşdur.
1923-cü ildə Naxçıvan Xalq Maarif Komissarlığında inspektor vəzifəsində çalışmış, "Rusca-türkcə lüğət" (1929) hazırlamışdır. "Maarif zərbəçisi" döş nişanına layiq görülmüşdür.
Xələc (Heris)
Xələc — İran İslam Respublikasının Şərqi Azərbaycan ostanının  Heris şəhristanının Şərqi Bədəvistan bəxşində kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 125 nəfər yaşayır (29 ailə).
Vimne
Vimne  — Fransa da kommuna, Cənub-Pireneylər regionunda yerləşir. Departament — Averon. Lessak kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Rodez.
INSEE kodu — 12303.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 254 nəfər təşkil edirdi.
Babi Yarda güllələnmiş uşaqlara həsr olunmuş abidə
Babi Yarda güllələnmiş uşaqlara həsr olunmuş abidə — Babi Yar qətliamında öldürülmüş uşaqlara qoyulmuş abidə. Abidə Ukrayna nın Kiyev şəhəri ətrafında yerlşir.
Vimne
İqtisadiyyatı
thumb|200px|left|Kommuna xəritəsi 2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 141 nəfər (15-64 yaş arasında) 103 nəfər iqtisadi fəal, 38 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 73.0%, 1999-cu ildə bu göstərici 69.8%). Aktiv olan 103 nəfərdən 97 nəfəri (61 kişi və 36 qadın) işləyir, 6 nəfər işsizdir (3 kişi və 3 qadın). 38 hərəkətsiz 9 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 16 nəfər təqaüdçü, 13 digər səbəblərə görə hərəkətsizdir.
Babi Yarda güllələnmiş uşaqlara həsr olunmuş abidə
Haqqında
Babi Yar qətliamı 1941-ci ildə Nasist Almaniyası tərəfindən Ukraynanın Kiyev şəhəri yaxınlığında etnik yəhudilərə qarşı baş verib. İki gün ərzində 33.771 etnik yəhudi nasistlər tərəfindən öldürülüb. Babi Yar qətliamı öldürülən insanların sayına görə Polşanın işğalı zamanı öldürülən 42-43 min nəfər və 1941-ci ildə törədilmiş Odessa qətliamı ndan öldürülən 50 min nəfərdən say baxımından geri qalsa da, müharibə tarixində ən qısa vaxtda maksimal dərəcədə ən çox insanın öldürüldüyü cinayət kimi tarixə düşüb. Tədqiqatçıların hesablamalarına görə Babiy Yar qətliamında 150 minə yaxın yəhudi güllələnib, lakin bu saya 3 yaşa qədər öldürülmüş uşaqlar daxil deyil çünki onları saymırdılar. Uşaqları öldürəndə çox vaxt gülləyə qənaət etmək məqsədilə onları çox vaxt ya dəyənəklə vurub ya da torpağa basdırıb öldürürdülər.
Abidə 30 sentyabr 2001-ci ildə qoyulub. Heykəltəraşı Valeri Medvedyev, memarı isə Yuriy Melniçukdur və R.Buxarenkodur. Abidə bürüncdəndir və mərmər postamentin üzərinə qoyulub. Burada abidənin mərkəzində əllərini uzatmış qız uşağı təsvir olunub, ətrafında isə asılmış və başı qopmuş oyuncaqlar təsvir edilib. Abidə "Doroqojiçi" metro stansiyasının çıxışında yerləşir.
Dağıstan vilayəti
Dağıstan vilayəti — Cənubi Qafqazda, Rusiya imperiyası və SSRİ (RSFSR–də) tərkibində, 1860–1917–ci və 1919–1921–ci illərdə mövcud olmuş inzibati ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi 1860–1866–cı illərdə Dərbənd, 1866–1917–ci və 1919–1921–ci illərdə isə Temirxan–Şura şəhəri olmuşdur.
Atriplex semibaccata
(Atriplex semibaccata) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Eugenia arianae
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Pirə Məhəmməd xan Ustaclı
Pirə Məhəmməd xan Ustaclı (?-1581) — qızılbaş sərkərdəsi, Ərdəbil hakimi.
Qaş piri
Qaş piri — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Babək rayonunun Cəhri kəndindən qərbdə təbii, uzunsov mağaradan ibarət ziyarətgah.
Həmçinin orta əsr müəlliflərinin əsərlərində və folklor nümunələrin də bizədək bəzən bu adamların ümumi əhali dən təcrid olunaraq yaşayış məskənlərindən kənar bir yerdə, xüsusilə mağaralarda tək-tənha yaşayaraq tərki-dünya həyat keçirmələri, ancaq Allaha ibadətlə, zahidliklə ömür sürdükləri haqqında çoxlu faktlar gəlib çatmışdır. Bütün bunlara əsasən ehtimal etmək olar ki, burada da ya bir sufi təriqəti başçısı öz müridləri ilə yaşamış və yaxud da bir zahid-abid oraya sığınaraq tərki-dünya həyat keçirmişdir. "Dəftər"də "Bu zaviyə İbadullanın ziyarətgahıdır" – deyə anılan İbadulla zaviyənin işlərini idarə edən mücavir olmuşdur. O, həmn zaviyədə yaşamış və onun idarəsi işləri ilə, zaviyəyə gələn zəvvarların gətirdikləri nəzirin və s. hesablanması ilə məşğul olmuşdur. Çünki türklər tərəfindən keçirilən siyahıya alınma zamanı vergi verəcək insanların və obyektlərin sırasına salınması göstərir ki, bu zaviyənin hər il müəyyən qədər gəlirləri olmuşdur. "Dəftər"in məlumatında bir cəhət diqqəti cəlb edir ki, bu da XVIII əsrdə zaviyəyə – ziyarətgaha gedən zəv var ların qurbanlıq üçün buraya heyvan gətirmələri və onu kəsib ətini kasıb adam lara paylamasıdır. Göründüyü kimi, əvvəllər burada heyvan kəsilməsi adəti olmuş, ancaq sonralar bu adət dəyişilmiş və xoruz kəsilməsi (islam dinində qurban üçün ancaq dəvə, inək, qoyun, keçi nəzərdə tutulmuşdur) ilə əvəz olunmuşdur.
Elton
Elton — Kişi adı.
Şifrləmə
thumbnail
Kriptoqrafiyada şifrləmə deyərkən məlumatın şifrlənməsi nəzərdə tutulur. Şifrli məlumat yalnız açıq mətni oxuma haqqı olan istifadəçi tərəfindən deşifr edilə bilər. Şifrləmə sözsüzki məlumat təhlükəsizliyinə təmamilə zəmanət vermir, amma onun icazəsiz istifadəsini dəfələrlə məhdudlaşdırır. Bu mətni deşifrləyib oxumaq üçün açar sözünü və şifrləmə alqoritmini bilmək lazımdır. Şifrlənəcək mətn açıq mətn adlanır, bu mətn şifrləmə açarından istifadə etməklə şifrləmə alqoritmi vasitəsilə şifrlənir. Alınan mətn şifrli mətn adlanır.
Simmetrik açar şifrləməsi
Həmçinin gizli açar şifrləmisi kimi tanınır. Simmetrik açar şifrləmə metodunda şifrləmə və deşifrləmə üçün istifadə olunan açar eyni olur. Buna görə də simmetrik şifrlənmə adlanır. Bu şifrləmədən istifadə etmək üçün əvvəlcə istifadəçilər öz aralarında istifadə edəcəkləri açarı razılaşdırmalıdırlar ki, daha sonra bunu istifadə edə bilsinlər.
Assimmetrik açar şifrlənməsi
Həmçinin açıq açar şifrlənməsi kimi tanınır (public key encryption). Bu şifrləmə metodunda açar açıqdır, yəni bilinir və hamı tərəfindən məlumatın şifrlənməsi üçün istifadə edilə bilir. Amma şifrli məlumatı yalnız buna icazəsi olan istifadəçilər deşifrləyə bilir. Bu metod digərinə görə yenidir, amma hər ikisinin geniş istifadə sahələri vardır.
Tətbiqləri
Şifrləmə əvvəllər də, günümüzdə də hərbi və dövlət təhlükəsizliyi işlərində istifadə edilir. Hal-hazırda məlumatın icazəsiz istifadəçilər tərəfindən oxuna bilməməsi üçün geniş istifadə olunur. Məsələn: Bir çox şirkətlər önəmli məlumatlarını şifrləyir. Bu şirkətin şəbəkəsinə hücum olduğu hallarda məlumatın bir pillə daha yuxarı təhlükəsizliyini təmin edir. Şəxsi məqsədlər üçün də şifrləmədən istifadə olunur. Bir çox linux əsaslı əməliyyat sistemləri istifadəçi direktoriyalarını şifrləməyi təklif edir.
Digər aktual sahə də aktiv olmayan məlumatların şifrlənməsidir. Məsələn: arxiv fayllarının, köhnə istifadəçi məlumatlarının oğurlanması və oxunabilən halda olması bu sahədə də şifrləmənin tətbiqinə gətirib çıxarıb. Artıq şifrləmə müəllif hüquqlarının qorunmasının bir yoluna çevrilib.
Məlumatın ötürülməsində şifrləmə çox geniş tətbiq olunur. Bütün məlumat ötürmə kanallarının açıq olması, kənar istifadəçilərin buradan keçən məlumatları oxuya bilməsinə şərait yaradır, bu kanallara bluetooth texnologiyası, telefon şəbəkələri, simli və ya simsiz şəbəkələr, telsiz şəbəkələr və s. aiddir. Buna görə də rəqəmsal aləmdə də məlumatın təhlükəsiz ötürülməsi üçün şifrləmə tətbiq edilir. Ümumilikdə deyə bilərik ki, şifrləmə şəbəkə təhlükəsizliyinin ayrılmaz bir hissəsidir.
Hannibal Qəzzafi
Hannibal əl-Qəddafi — Muəmmər əl-Qəddafinin övladlarından biri.
Həyatı
Hannibal Qəzzafi 1976-cı ildə anadan olub.
Hannibal Qəzzafi vaxtı ilə Liviya Milli Dəniz Nəqliyyatı Şirkətində çalışıb.
2005-ci ildə Parisdə hamilə qız dostuna zor tətbiq etməkdə və onu döyməkdə günahlandırılıb.
2008-ci ildə İsveçrənin Cenevrə şəhərində iki qulluqçusuna hücum çəkdikdən sonra həbs edilib.
Mülk girovu qarşılığında azadlığa buraxıldıqdan sonra Liviya hökuməti bu ölkədə fəaliyyət göstərən İsveçrə şirkətlərini qovub, eyni zamanda İsveçrə mallarına sanksiya tətbiq etmişdir.
Almaniya Silahlı Qüvvələri
Almaniya Silahlı Qüvvələri — Almaniyanı qorumaq məsuliyyəti daşıyan ordu.
Tarixi
Almaniyada 1957-ci ildə qüvvəyə minən məcburi hərbi xidmət qanunu 2011-ci il iyulun 1-dən etibarən ləğv edilib. O zaman Almaniya ordusundakı toplam personal sayının 250 mindən 185 minə endirilməsi hədəflənmişdi.
Tərkibi
Alman ordusu Soyuq Müharibə dövründə Almaniyadan kənarda heç bir hərbi əməliyyatlarda iştirak etməmişdir. Buna baxmayaraq, keçirilən hərbi təlimlərdə əsgər itkiləri baş verirdi. Məsələn, 1957-ci ildə Bavariyada keçirilən hərbi təlimdə 15 desant əsgəri İller çayına eniş edərək orada boğulmuşdur. Lakin Soyuq Muharibədən sonrakı dövrdə Almaniya xarici ölkələrdə gedən muharibələrdə iştirak edir. Hal-hazırda alman ordusunun minlərlə əsgəri Əfqanıstanda gedən muharibədə iştirak edir. Bundan başqa alman ordusunun əsgərləri Kosovoda, Livanda, Bosniya və Herseqovinada sülhməramlı kontingentin tərkibinə daxildirlər. 1994-cü ildən bəri 70 alman əsgəri Almaniyadan kənarda aparılan hərbi əməliyyatlarda öldürülüb.
Bundan başqa Almaniya NATO-nun üzvüdür. Bir neçə NATO ölkəsinin qoşunları isə Almaniyada yerləşir. İkinci dünya müharibəsindən sonra Almaniyada xarici ölkələrin yüz minlərlə əsgəri yerləşirdi. Lakin Soyuq müharibənin bitməsindən sonra bu qoşunların bir çoxu ölkəni tərk etdi. Hal-hazırda Almaniyada 64.000 ABŞ və 20.000 nəfər Böyük Britaniya əsgəri var. Böyük Britaniya 2020-ci ilə kimi bütün əsgərlərini Almaniyadan çıxaracağını bəyan edib.
Yeni qəbul olunmuş qanuna əsasən 2011-ci ildən etibarən Almaniyada məcburi əsgərlik xidməti ləğv olunur. Hərbi xidmətini yerinə yetirmək istəməyənlər bu vəzifədən azad ediləcəklər. Beləliklə Almaniyada 57 ildir davam edən hərbi xidmətə çağırış sona çatdı. Məcburi əsgərliklə əlaqədar konstitusiya maddəsi olduğu kimi qalacaq, lakin ölkədə zəruri əsgərlik qəti surətdə tətbiq olunmayacaq. Yəni Almaniya nə vaxtsa hücuma məruz qalarsa məcburi xidmət birmənalı şəkildə yenidən tətbiq ediləcək. Ölkədə bundan sonra silahlı qüvvələrin əsas hissəsini müqavilə əsasında xidmət edən əsgərlər və muzdlular təşkil edəcək. 1986-cı ildən dövlətin nəzarəti altında din xadimləri orduda rəsmən fəaliyyət göstərirlər.
Pokrovka (Şaran)
Pokrovka — Başqırdıstan Respublikasının Şaran rayonunda yerləşən kənd. Kənd Miçurinsk kənd şurasının tərkibindədir.
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Leklerk
Leklerk — Fransanın əsas döyüş tankı. 1993-ci ildən istifadədədir. Leclercin bir sıra cizgiləri başqa Qərb tanklarından kopiyalanıb. Leclerc inkişaf etdirilmiş zirehə və əlavə olunmuş zirehli plitələrə malikdir. Ekipajı 4 nəfərdən ibarətdir və avto-doldurma mexanizmi var. Tank istər dayanmış, istərsə də hərəkət edən hədəfləri yüksək dəqiqliklə vura bilir. 56 tonluq tankın dizel mühərriki 1500 at gücündədir və 1300 litr yanacaqla tankı 550 km-lik hərəkət mənzilinə çatdıra bilir. Saatda 72 km sürətlə hərəkət etməyə qadir olan tank, qeyri-asfalt yolda saatda 55 km sürətlə hərəkət edir. Dəqiqədə 12 dəfə atəş açmağa qadir olan tank, şnorkellə suyun dibində hərəkət edə bilər. Hazırda Fransa (406) və Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri (388) orduları bu tankdan istifadə edir. Mühərriki Wärtsilä adında bir Finlandiya şirkəti tərəfindən istehsal olunur. 1992-ci ildən bu yana istehsal olunur. Avropada istehsal olunan 2-ci ən güclü və modern tankdır. Budan əlavə Leclerc dünyada ən bahalı tankdır (bir dənə Leclerc 18.7 milyon avro). Leclerc-in çəkisi 54.6 ton-dur. Zirehiysə NATO standartlarına cavab verən NERA zirehidir. Leclerc tankları 550 km ərazidə əməliyyat apara bilirlər. AMX Leclerc Fransa istehsalı döyüş tankıdır. 1993-cü ildən silahlanmaya daxil olub. Tank müasir modulyar kompozit zireh ilə qorunur. Zirehində polad, keramika və kevlar materiallarından istifadə edilib. Zədələnən bloklar asanlıqla dəyişdirilir. Gövdənin üstü və qülləsi yuxarıdan gələn raketlərdən qoruna bilir.
Leclerc 120 mm-lik yivsiz CN120 topu ilə təchiz edilib. Avto dolduruculu top sistemi dəqiqədə 12 mərmi ata bilir. Topu ilə bir dəqiqədə 2 km məsafədə yerləşən 6 ayri hədəfi 95% dəqiqliklə vurur. 50 km/saat ilə hərəkət edərkən 4000 m məsafədə yerləşən hədəflərini məhv edir. Əlavə silahı 2 ədəd 12,7 və 7,62 mm-lik pulemyotlardır.
Tank 1500 at güclü V8X-1500 dizel mühərriki istifadə edir. Mühərriki çöl şəraitində 30 dəqiqə müddətində dəyişdirilə bilir. Uzunluğu 9,87 m, eni 3,6 m, ağırlığı 56 tondur. Maksimal sürəti 72 km/saat,hərəkət mənzili 550 km təşkil edir.Tank avtomatik şəkildə komanda məntəqəsinə tankın yerləşdiyi yer, sursat və yanacaq miqdarı haqda məlumatlar ötürür. Fransa və BƏƏ ordusu tərəfindən istifadə edilir.
İstifadəçilər
Fransa 426 ədəd
BƏƏ 434 ədəd
Kolumbiya 34 ədəd
Qədim Duzdağ mədəni
Qədim Duzdağ mədəni — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Böyükdüz kəndi yaxınlığında Naxçıvan şəhərindən 12 km aralıda yerləşən arxeoloji abidə.
XIX əsrin 70-ci illərində Duzdağda işləmiş dağ-mədən mühəndisi Koşkul və Bayer adlı şəxslər tərəfindən bir neçə ədəd daş balta tapılmışdır. Daş çəkiclərin bir qismi 1870-ci ildə abidələrlə maraqlanan Naxçıvan şəhər məktəbinin müfəttişi K. A. Nikitin tərəfindən toplan mışdır. Bu alətlərdən duz çıxarılması üçün istifadə edildiyini qeyd etmişdir. 1879-cu ildə İ. S. Polyakov arxeoloji kəşfiyyat işləri zamanı duz mədənlərinin yaxınlığından xeyli daş çəkic tapmışdır. Tədqiqatçının fikrincə onlar daha qədim dövrdə duz çıxarmaq üçün istifadə olunmuşdur. 1895-ci ildə Qafqazın arxeologiyası və etnoqrafiyası ilə məşğul olan P. N. Nadejdin tapıntılarla tanış olduqdan sonra onların duz çıxarmaq üçün daş çəkiclər olduğunu göstərmişdir. Həmin daş çəkiclər haqqında M. M. Hüseynov məqalə nəşr etdirmişdir. Qədim duz mədənləri 1967-ci ildə uçqun nəticəsində təsadüfən aşkar olunmuşdur. Dağıntı yerindən xeyli daş çəkiclər aşkar olunmuşdur. Onların biri iri həcmli olub, 30 kq ağırlığındadır. Daş çəkiclərin bir qismi Naxçıvan Dövlət Tarix Muzeyinə verilmişdir.
Uçqun nəticəsində qədim mədənlərin girişi tutulmuşdur. 1976-cı ildə müasir tuneldə aparılan partlayış zamanı qədim yolun üstü açılmışdır. Yol 70 metr uzunluğunda tuneldən ibarət olub, eni bəzi yerlərdə 6 m, bəzi yerlərdə isə 20 metrdir. Tunelin hündürlüyü 10 metrdən artıqdır. Tunel bir-birini əvəz edən 10 zaldan ibarətdir. Onların birində duzdan yonulmuş beş sütun vardır. Mədəndə aparılan tədqiqat zamanı ocaq yerləri, divarlarda isə his izləri aşkar edilmişdir. Bəzi yerlərdə duz laylarının arasına vurulmuş ağac pazlar, döşəmədə gil qab qırıqları, maral buynuzunun qalıqları qeydə alınmışdır. Mədənin divarında bir yerdə şaquli xətlərdən ibarət işarələrə təsadüf edilmişdir. Tədqiqatçıların fikrincə, bu, qədim say sistemi ilə bağlı olmuşdur. Şübhəsiz ki, həmin işarələrlə çıxarılan duzun miqdarı qeyd edilmişdir. 2007-ci ildə aparılan araşdırmalar zamanı Duzdağda Eneolit və Erkən Tunc dövrünə aid keramika məmulatı, daş çəkiclər tapılmışdır. Mədənlərdən aşkar edilmiş maddi-mədə niyyət qalıqları, xüsusilə daş çəkiclər əsasında, demək olar ki, bu duz yataqlarından e. ə. VI–II minilliklərdə geniş istifadə edilmişdir.
Xəmis Qəddafi
Xəmis əl-Qəddafi (خميس القذافي; ) — Müəmmər əl-Qəddafinin övladlarından biri.
Hərbi təhsilini Rusiyada alıb, polis zabitidir. Özəl hərbi dəstənin komandanıdır. 2011-ci ilin fevralında Liviyanın Benqazi şəhərində Qəzzafi hakimiyyətinə etiraz edən aksiyaçılara qarşı silahlı əməliyyatlara komandanlıq edib.
Teymurilərin Azərbaycana yürüşləri
1370–1507-ci illərdə mövcud olmuş Teymurilər dövləti Azərbaycana 1386-cı ildən başlayaraq yürüș etmişdir. Ancaq Sultan Şahruxdan başlayaraq bu yürüşlər artıq Azərbaycanı işğal etmək üçün deyil, yerli hakimlərə Teymurilər dövlətinin gücünü göstərmək üçün idi. 1469-cu ildə Uzun Həsən Teymuri Əbu Səidi məğlubiyyətə uğratdı və 1507-ci ildə Șeybanilər dövləti Teymurilər dövlətinin varlığına son qoydu.
I İbrahimın teymuriləri məğlub etməsi
Əmir Teymurun ölümündən sonra I İbrahim Kürü keçərək Gəncəni və Qarabağın böyük bir hissəsini tutdu. Bir çox hakimlər(Şəki hakimi Seyid Əhməd,Gürcüstan hakimi,Qaramanlı Yar Əhməd,əmir Bəstam Cəyir,Ərdəbil hakimi) ona qoşuldu. Bundan qəzəblənən Teymuri Mirzə Ömər Arazı keçerək Babı kəndində düşərgə saldı. 1405-ci ilin yayında Mirzə Ömər məğlub edildi. Təbrizdə teymurilərə üsyan qaldıran əhali I İbrahimi bura dəvət etdi.
Qara Yusifin teymuriləri məğlub etməsi
Qara Yusif 1406-cı ildə Şənbi-Qazan və 1408-ci il Sərdrud döyüşlərində Teymuriləri məğlub etdi.
Cahanşahın teymuriləri məğlub etməsi
Teymurilər dövlətindəki daxili çəkişmələrdən istifadə edən Azərbaycan hökmdarı 1458-ci ildə Herata daxil olub Teymurilərin taxtına əyləşdi. Amma oğluları fürsətdən istifadə edib üsyan qaldırdılar Cahanşah teymuri Əbu Səidlə 1459-cu ildə sülh bağlıyıb, Heratı tərk etdi.
Otaku
"Otaku" — Yapon termini, obsesif maraqları olan insanlara, adətən anime və manqa həvəskarlarına deyilir. Terminin müasir istifadəsi 1983-cü ildə Akio Nakamorinin "Manga Burikko" inşasından gəlmişdir.
İfadəsi
Müasir yapon jarqonununda, otaku termini "kompüter qurdu" və ya "nerd"-ə əsasən ekvivalent olsa da, Qərbdən fərqli olaraq, daha alçaldıcı şəkildə istifadə olunur. Lakin, bu termin hər hansı bir mövzu, hobbi və ya əyləncə şəklininin hər hansı bir azarkeşinə də aid ola bilər.
Submədəniyyət
Morikava Kayçiro otaku submədəniyyətini aydın yapon məktəb sisteminin və cəmiyyətin bir məhsulu kimi müəyyən edir. Yapon məktəblərinin sinif strukturu kasta sistemi kimi fəaliyyət göstərsə də, klublar sosial iyerarxiya istisna deyl. Bu klublarda şagirdin maraqları, otaku maraqlarına iaşə olmaq üçün qeydə alınır və maarifləndirilir. Yapon cəmiyyətinin şaquli strukturu onların şəxsi müvəffəqiyyət dəyərini müəyyən edir. 1980-ci illərinin sonlarına qədər, atletik və cəlbedici olmayan kişilər alimlərə diqqətlənib, onların sosial daimi qaldırmaq üçün evlənib və yaxşı bir işə təmin etməyi ümidlənirdilər. Sosial yöndə, xüsusi ilə yetişkinlikdə uğur qazanmayanlar, həyat tərzini öz maraqlarının mərkəzinə yönəldib, otaku submədəniyyətinin yaradılması inkişaf etdirirdi.
Məkanları
Tokionun Akihabara rayonunda, anime personajları və ya qarson kimi özünü aparan qarson qızları yerləşən meyd kafelərində, otakular üçün cazibədar məkandır. Akihabara da həm də onlarla anime, manga, retro video oyunları, heykəlciklər, kart oyunları və digər koleksiyonlar ixtisaslaşan mağazalar mövcuddur. Digər məşhur yer — Otome Road, Tokionun İkebukuro rayonunda yerləşir. Naqoya Şəhər Universitetinin tələbələri Naqoyaya daha otaku cəlb etmək üçün, otaku mədəniyyətinə aid gizli turist məkanlarının inkişaf yolları layihəsini başlamışlar.
Subnövləri
Otakuların müxtəlif növləri üçün xüsusi terminlər, yaoinin qadın pərəstişkarları olan və homoseksual kişi münasibətləri diqqətlənən, öz-özünü istehza edən və alçaldıcı, yapon termini daxildir. Reki-jo — Yaponiya tarixi ilə maraqlanana qadın otakularıdır. Bəzi terminlər məkanlara aiddir — Akiba-kei, jarqon termini ilə "Akihabara-stili", yəni Akihabara mədəniyyəti ilə tanış olanlar. Digər terminlərdən, Akiba-keiyə daxil olan təzahürat növünü; , bədii personajlarla, xüsusilə bishōjo oyunun və ya eroge personajları ilə bəzədilmiş vasitələri təsvir edən termini qeyd etmək olar.
Rəna Əsədova
Rəna Şərif qızı Əsədova (25 yanvar 1962) — texnika üzrə fəlsəfə doktoru, Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Nazirliyi İdarəetmə Sistemləri İnstitutu-nun "Elmi-texniki informasiya və patent tədqiqatları" şöbəsinin müdiri, dosent.