cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Antares
Mövqeyi
Yoldaşlıq edən ulduz normalda Antares A-dan parıltılı olması səbəbiylə kiçik Teleskopda görülmək çətindir, ancaq bəzən 150 mm-dən (5.9 düym) daha açıqlıqda görülə bilər. Qoşa ulduz tez-tez yaşıl olaraq xarakterizə edilir, ancaq bu ehtimalla bir kontrast effekti ya da bir teleskop ilə birlikdə görüldüyündə və tamamilə həll edilməyə çox yaxın olduğunda iki ulduzdan gələn işığın qarışdırılmasının nəticəsidir. Antares B ay tutulmaları zamanı Antares A Ay tərəfindən tutulduqda bir neçə saniyə ərzində kiçik bir teleskop ilə müşahidə edilir. Johann Tobias Burg tərəfindən 13 Aprel 1819-cu ildə belə bir tutulma əsnasında kəşf edildi ancaq varlığı 1846-cı ildə təsdiq edilənə qədər, bəziləri tərəfindən Ayın atmosferi ərzində görülən Antares'in işığı olaraq baxıldı (o zamanlar var olduğu üçün nəzəriyyəyə tabe tutuldu.)
Qoşa ulduzun orbiti çox az öyrənilir, Antaresin radial sürətini araşdırmaq üçün ulduzun öz pulsasiyalarını təhlil edilməlidir. Orbital dövrlər 1,200 ilə 2,562 il arasında mümkündür.
Turdus obsoletus
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Yunayted Hava Yolları reys 93
Yunayted Hava Yolları reys 93, Amerika Birləşmiş Ştatlarında daxili uçuşu həyata keçirən və əl-Qaidə terror qruplaşması tərəfindən, 11 sentyabr 2001-ci ildə baş vermiş hücumlar zamanı qaçırılmış sərnişin təyyarəsi. Qaçırılmanın ardından, tam olaraq hədəf bilinməsə də iddialara görə Vaşinqton şəhərindəki Ağ Ev və ya Amerika Konqres Binası hədəf alınmışdı. Lakin sərnişinlərin terrorçulara müdaxiləsi səbəbiylə təyyarənin rotası dəyişmiş Pensilvaniya əyalətinin Somerset, Stonikrek qəsəbəsində olan Daymond. T mədəni yaxınlarına düşmüşdü. 4 hava piratı daxil olmaqla 44 adamda həyatını itirmiş, təyyarənin düşdüyü bölgədə ölən ya da yaralanan olmamışdı. Bu uçuş Amerika Hava Yolları reys 11, Yunayted Hava Yolları reys 175 və Amerika Hava Yolları reys 77 uçuşlarından fərqli olaraq hədəfinə çata bilməyən tək reys olmuşdu. Təyyarənin düşdüyü bölgədə bir müddət sonra, həyatını itirənlərin xatirəsinə həs olunmuş "Uçuş 93 Milli Abdəsi" (və ya "Reys 93 Milli Abdəsi") inşa edilmişdi.
Təyyarədə olan insanların milliyətləri
Qeyd: Təyyarədə olan 4 nəfər terrorçu bu siyahıya daxil deyil.
Risale-i Nur
Risale-i Nur — Səid Nursi tərəfindən qələmə alınmış Quran təfsiri.
Orijinal variantı osmanlı türkcəsi ilə yazılmış bu kitablar toplusu ümumi səhifə sayı 6000 səhifəyə yaxındır və 15 kitabdan ibarətdir ("Sözlər", "Məktubat", "Ləm'ələr", "Şüalar", "İşarat-ül İ'caz", "Məsnəvi-i Nuriyə", "Tarixçə-i Həyat", "Barla lahiqəsi", "Qəstəmonu lahiqəsi", "Əmirdağ lahiqəsi", "Sikkə-i Təsdiq-i Qeybi","Əsa-yi Musa", "Zülfiqar", "Sirac-ün Nur", "Tilsimlər").
Azərbaycan Dövlət Kamera Orkestri
thumb|300px|[[Üzeyir Hacıbəyov Beynəlxalq musiqi festivalında Qara Qarayev adına Azərbaycan Dövlət Kamera Orkestri(2013-cü il)]] Qara Qarayev adına Azərbaycan Dövlət Kamera Orkestri — 1964-cü ildə məşhur Azərbaycan bəstəkarları Qara Qarayevin və Fikrət Əmirovun təşəbbüsü ilə yaradılmışdır. Orkestrin baş dirijoru və bədii rəhbəri respublikanın xalq artisti, Dövlət mükafatları laureatı Nazim Rzayev olmuşdur. 1995-ci ildən – 1997-ci ilədək kollektivə Yaşar İmanov rəhbərlik etmişdir. 1998-ci ildən bu günədək orkestrə respublikanın xalq artisti Teymur Göyçayev rəhbərlik edir. Kollektiv dünyanın bir çox məşhur səhnələrində, nüfuzlu beynəlxalq festivallarda iştirak etmiş, xarici ölkələrdə Azərbaycan musiqi sənətini ləyaqətlə təmsil etmişdir.
Orkestrin repertuarı Azərbaycan və xarici ölkə bəstəkarlarının əsərlərindən ibarətdir. Orkestrin repertuarında Qərbi Avropa, Rus və Azərbaycan bəstəkarlarının 200-dən artıq əsərləri təmsil olunmuşdur. Son illərdə T.Göyçayevin təşəbbüsü və rəhbərliyi altında muğam ifaçıları ilə birgə konsert layihələri həyata keçirilir. Muğam dəstgahların xanəndə və muğam üçlüyü tərəfindən ənənəvi ifasından fərqli olaraq, rəng və təsniflər orkestrin müşayiəti ilə verilərək, maraqlı səslənmə yaradır. 2018 ildən etibarən Azərbaycan Dövlət Kamera Orkestrin bədii rəhbər və baş dirijoru Xalq Artisti Fəxrəddin Kərimovdur.
NGC 1051
NGC 1051, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Balina bürcü istiqamətində yerləşir. Sm tipli. tərəfindən ildə 80.01 sm (31.5 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Xarici keçidlər
NGC 961
Əmir Hacıyev
Hacıyev Əmir Səhliəli oğlu  — Azərbaycan qrafik rəssamı, Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi (1943).
Həyatı
Əmir Hacıyev 17 may 1899-cu ildə Şuşada anadan olmuşdur. Yaradıcılığa 1918-ci ildə Şuşada afişa və portretlər yaratmaqla başlamış, 1923-cü ildə isə Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbinə daxil olmuşdur.
1920-ci illərin ikinci yarısından Əmir Hacıyev "Azərbaycan Qadını (jurnal)", "Həmkarlar İttifaqı" kimi jurnallara illüstrasiyalar çəkir, əməkdaşlıq və digər mövzularda plakatlar yaratmağa başlayır. Eyni zamanda o, Bakıda pedoqoji fəaliyyətlə məşğul idi. Tələbələrindən biri olan Kazım Kazımzadənin də tanınmış rəssam kimi formalaşmasında Əmir Hacıyevin rolu əvəzsizdir. Bu dövrdən başlayaraq rəssam tanınmış yazıçıların əsərlərinə illüstrasiyalar yaradır. "Xavər" (Mehdi Hüseyn) (1930), "Nəhənglər Ölkəsi" (Mirzə İbrahimov) (1932), "Leyli və Məcnun" (Füzuli) (1953) "Poçt Qutusu" (Mirzə Cəlil) (1960) bu əsərlərə nümunədir.
Hacıyevin ən yaxşı kitab təsvirləri Süleyman Sani Axundovun "Qaraca qız" (1924), Əbülhəsən Ələkbərzadənin "Yüksəliş" (1931), Yusif Vəzir Çəmənzəminlinin "Qızlar Bulağı" (1934), Mirzə Fətəli Axundzadənin "Hekayəti Molla İbrahim-Xəlil Kimyagər" (1938), Nizami Gəncəvinin "Yeddi gözəl" (1941), Füzulinin "Leyli və Məcnun" (1953) əsərlərinə çəkilmiş illüstrasiyaları hesab olunur.
1941-1945-ci illər Böyük Vətən Müharibəsi dövründə təbliğat afişaları yaratmağa başlayır. Hacıyev eyni zamanda bir sıra bəzək və süjet xalçalar üçün eskizlər vermiş, miniatür silsilələrə ("Azərbaycan", 1961; "Şuşa", "Şamaxı", "Bakı", 1964) müəlliflik etmişdir.
1943-cü ildə rəssama Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi adı verilmişdir. 1945-ci ildən isə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının üzvü olmuşdur.
Görkəmli rəssam 21 avqust 1972-ci ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir.
Liviya
Liviya (‏ليبيا) — Şimali Afrikanın Məğrib hissəsində yerləşən dövlət. Şimalda Aralıq dənizi, şərqdə Misir, cənub-şərdə Sudan, cənubda Çad və Niger, qərbdə Əlcəzair və Tunis ilə həmsərhəddir.
Liviya vətəndaş müharibəsinə görə Liviyada "de-yure" Müəmmər Qəddafi və onun rəhbərlik etdiyi Böyük Liviya Ərəb Sosialist Xalq Cəmahiriyyəsi var. Eyni zamanda bütün ölkə ərazisinə "de-fakto" hakimiyyət olan Mustafa Abdul Cəlilin rəhbərlik etdiyi Liviya Milli Keçid Şurası nəzarət edir. Onlar ölkəni Liviya Dövləti adlandırırlar. . BMT-də Liviya hələ də Qəddafinin dövründəki kimi adlanır; ancaq oradakı sayt keçid hökumətinin nəzarətindədir.
Ərazisinə görə Liviya Afrikanın dördüncü, dünyanın 17-ci ölkəsidir. .
6.4 milyon əhalinin 1.7 milyonu paytaxt Tərabülüs əl-Qərbdə  yaşayır. Ölkə üç tarixi ərazidənTripolitaniya, Fəzzan və Kirenaikidən ibarətdir.
2009-cu il statistikasına görə Liviya həyat səviyyəsinə görə Afrikada dördüncüdür. Liviya neft ehtiyatına görə dünyada 10-cu, istehsalına görə 17-cidir.
Əhali
thumb|left|250px Liviyanın əhalisi – 6,46 milyon nəfərdir (o cümlədən 167 min xaricdən gələn işçilər) (2009). Camaatı daha çox çöl bölgələrində yaşayırlar.
Əhalisi və demoqrafik vəziyyət
1973-cü ildəki 2,2 milyon olan əhali sürətli artım nəticəsində 1998-ci ildə 5,7 milyon nəfərə qədər artdı. 1970-ci illərdə illik əhali artımının templəri 4%-i ötürdü. 2010-cu ilin məlumatına görə ölkədə 6 milyon 461 min nəfər yaşayırdı.
Liviyalılatın orta ömrün uzunluğu 77,47 il (qadınlar – 79,88 il, kişilər – 75,18 il) təşkil edir. Uşaq ölüm faizi burada normal göstərici sayılır. 1000 doğuluşda 20,87 ölüm. Liviyalıların orta yaşı 24 il. Əhalinin böyük əksəriyyəti dar sahilboyu zonada və oazislərdə cəmlənmişdir. İnsanlar tez-tez kənd yerindən şəhərlərə köçürlər, 2008-ci ildən demək olar ki, 78% əhali şəhərdə yaşayır.
Liviya iki böyük şəhərə malikdir – Tərabülüs əl-Qərb (1990-da 1,5 milyon sakin) və Benqazi (800 min sakin). Ölkədə bir sıra kiçik şəhərlərdə mövcuddur: Onların sayına Misurata (360 min insan), Ez-Zaviya (280 min), Sebxa (150 min), Tobruk (75,3 min), El-Beyda (67,1 min) və Adjdabiya (65,3 min) aid etmək olar. Bundan əlavə neft terminallarının yanında yeni şəhərlər yaranmışdır: Es-Sider, Ras-el-Anuf, Marsa-el-Bureyka, Ez-Zuvaytina və Marsa-el-Xariqa.
Savadlılıq
2006-cı ildə Liviyada 15 yaşda və daha yaşlı adamlar arasında 95,4 % oxumağa və yazmağa bilirdilər:
Coğrafiya
Sahəsi 1.759.540 km²-ə çatmaqdadır. Sahəsinə görə Afrikanın dördüncü böyük ölkəsidir. Bu geniş torpaqların az qala 95%-i səhra və ya quraq ərazidir. Şimalda Aralıq dənizi və cənubda Ekvator Afrikası arasında bir qum dənizinə bənzəyən Böyük Səhra çölünün, təxminən 1300 km uzunluğundakı böyük bir hissəsi, Liviya torpaqlarının payına düşür.
Liviyanın, Tunis və Misir arasında olan Aralıq dəniz i sahillərinin uzunluğu, təxminən 1912 km-dir. Sahildən etibarən getdikcə yüksələn Liviya torpaqları, ümumiyyətlə yüksək yayla görünüşündə olub, başlıca üç böyük bölgəyə ayrılar; Bunlar Fizan, Trablus və Sirenaik bölgələridir. Aralıq dənizinə bir qövs şəklində girmiş olan Sirenaik bölgəsi, düz girintisiz çıxıntısız olan sahillərdən etibarən yüksəlməyə başlar. Sahilə paralel uzanan Yaşıl Dağı (Cebel-ül-Ahdar) buradakı mövcud yaylanın ən yüksək yeri olub, təxminən 880 m yüksəkliyindədir. Şimal-şərqdəki bu yüksək yayla, güneyde Liviya Səhrasına doğru alçalmağa başlayır.
Sidra Körfəzinin qərbində yer alan və ortalama 650 m yüksəkliyində olan Trablus bölgəsi, irili xırdalı vahələrə sahib olub, məhsuldar torpaqlarla örtülüdür. Bu bölgənin ən yüksək yeri olan Nefusa Dağı, bölgəni şimal küləklərindən müdafiə edir.
Liviya torpaqlarının böyük bir hissəsini meydana gətirən və Şimal Afrikanı az qala örtmüş olan Böyük Səhra çölü kimsəsizdir. Səhra çölündə iqlim də çox fərqlilik göstərir. Bəzi yerlərinə on il boyunca heç yağışlar yağmır.
Liviya vətəndaş müharibəsi
Liviyanın şimal-qərb hissəsində dövlətin paytaxtı yerləşir Tərabülüs əl-Qərb şəhəri körfəzin Aralıq dənizi sahilboyu sahəsini tutur. Tripoli az qala özündə Romanın, Misirin, Yunanıstan ın, Bizansın, Karfagenin və Finikiyanın mədəniyyətlərinin təsirini sınaqdan keçirmiş dünyanın ən qədim şəhəridir
Şəhərin əsası finikiyalılara aid edilir – I yüzillikdə Yunanlar bu əraziyə indiki Tripoli adını veriblər. Tripolinin bütün Aralıq Dənizinin böyük mədəni və iqtisadi mərkəzi sayılır. Bizanslar burada V- əsrdə hökmranlıq ediblər. — VI yüzillikdə isə burada Ərəb Xilafəti hakimiyyətdə olmuşdur. Tripoli Orta əsrlərlədə isə İspaniyaya aid idi, lakin Osmanlı İmperiyası şəhəri 16-cı əsrdə geri aldı. Tripoli türklərdə iyirminci əsrə qədər qaldı.
İtaliya, Osmanlı ilə müharibənin lap əvvəlində, (1911-1912-ci il.) şəhəri İtalyan qoşunları işğal etdi. İngilislərin qoşunları isə 1943-cü ildə şəhərə girdi, 8 il sonra Liviya paytaxtı Tripoli ilə birlikdə müstəqil dövlət oldu.
Paytaxtın cənubu ictimai və işgüzar binalardan ibarət olan Yeni şəhərdir Tripoliyə məşhurluğu burada yerləşən bazarlar gətirdi, hansılar ki, neçə əsrdən heç vaxt dəyişmirlər. Tacirlər qonaqlara ənənəvi geyimləri ədviyyatları və Şərqin şirniyyatlarını almağı təklif edirlər, bahalı parçalar, misdən və tuncdan məmulatlar, ərəb ətiri bazarlarda üstünlük təşkil edir. Burdaca qızıl sıraları var, ən ucuz və ən gözəl zərgər məmulatlarıda tripoli bazarlarındadır.
Flora və Fauna
thumb|[[Saxara]]
Paracanov heykəli (Tbilisi)
Paracanov heykəli — Tbilisidə yerləşən sovet rejissoru, əslən Tbilisili, Sergey Paracanov un (1924-1990) xatirəsinə qoyulmuşdur. Qədim şəhərin Pambıq sıraları küçəsində yerləşir. Şəhərin cazibədar yerlərindən biri hesab edilir.
Salvia × superba
—  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Nəzir Əhmədov
Nəzir Əhmədov və ya Nəzir Eltəkin — şair, publisist, 1996-cı ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü. Ali Sovetinin deputatı (1967–1971), Şəki şəhər İcra hakimiyyətinin başçısı (1993–1998), Azərbaycan Respublikası iqtisadiyyat nazirinin müavini (1998 – 2001).
Həyat və fəaliyyəti
Nəzir Əhmədov 1925-ci il dekabrın 27-də Azərbaycanın Şəki rayonunun Dağ Qaraqoyunlu kəndində Kəhriz obasında anadan olub. Kənd yeddiillik məktəbi bitirdikdən sonra Şəki pedaqoji məktəbinə qəbul olunmasına baxmayaraq 1942-ci ildə məktəbin 2-ci kursunda oxuyarkən könüllü olaraq hərbi xidmətə getmişdir. 1944–1946-cı illərdə Xarkov şəhərində hərbi kəşfiyyat məktəbində, eyni zamanda axşam orta məktəbində təhsil almış, 1946–1950-ci illərdə Sovet sərəhəd qoşunları hissəsində qulluq etmişdir. 1950–1955-ci illərdə Leninqrad Dövlət Universitetinin siyasi iqtisad fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirən publisist 1955–1957-ci illərdə Leninqrad Vilayət Partiya komitəsində təlimatçı, bölmə müdiri, 1954–1974-cü illərdə Zaqatala rayon komitəsinin birinci katibi, 1967–1971-ci illərdə Azərbaycan SSR Ali Sovetinin təbiəti mühafizə daimi komissiyasının sədri, 1974–1975-ci illərdə Abşeron rayon komitəsinin birinci katibi, 1975–1993-cü illərdə Azərbaycan Respublikası Dövlət Plan Komitəsinin elmi-tədqiqat institutunda baş elmi işçi və şöbə müdiri, 1993–1998-ci illərdə Şəki şəhər İcra hakimiyyətinin başçısı, 1998–2002-ci illərdə isə Azərbaycan iqtisadiyyat nazirinin müavini vəzifələrini icra etmişdir. 1991–1993-cü illərdə Şəki, Balakən və digər bölgələrdə milli azadlıq hərəkatında fəal iştirak etmişdir. 1965–1970-ci illərdə Çexoslovakiya, Kuba, Amerika, Macarıstan və Rumıniya ölkələrinə rəsmi nümayəndə heyəti tərkibində xarici səfərlərdə olan şair, eyni zamanda 1966–1974-cü illərdə Azərbaycan KP MK-nın üzvü seçilmiş, 1967–1971-ci illərdə Azərbaycan Ali Sovetinin deputatı olmuşdur.
Mükafatları
1966-cı ildə "Qırmızı Əmək Bayrağı" ordeni, 1968-ci ildə "Lenin ordeni", 1969-cu ildə "Şərəf nişanı" ordeni, 1967–1970-ci illərdə SSRİ XTNS-nin 2 qızıl medalına və birinci dərəcəli diplomlarına, əlavə 15 medalla da təltif olunmuşdu.
Turdus hauxwelli
(Turdus hauxwelli) — cinsinə aid heyvan növü.
Hesablama sistemi
Hesablama sistemi – hərəkəti öyrənmək üçün istifadə edilən istinad (hesablama) cismi, ona bağlı koordinat sistemi və saatdan ibarət sistem.
Məsələnin həllində əlverişli hesabat sisteminin seçilməsi çox əhəmiyyətlidir. Məsələn, heliosentrik sistemdə planetlərin hərəkəti sadə qanunlarla ifadə edilir. Hesablama cisminə bağlanmış ixtiyari koordinat sisteminin (polyar, silindrik, Dekart) vəzifəsi hərəkətin fəzada konkret yerini bilməkdir. Hərəkəti zamana görə təsvir etmək üçün koordinat sisteminin müxtəlif nöqtələrində bir-birilə sinxronlaşdırılmış saatlar yerləşdirilir.
Müxtəlif hallarda maddi nöqtənin çatdığı nöqtələrin koordinatlarını ölçərək x (i), y (t), z (t) asılılığı müəyyən edilir. Bu asılılıqlar baxılan hərəkətin seçilmiş hesablama sisteminə nəzərən hərəkət tənliklərini ifadə edir.
Bütün hesablama sistemləri kinematik ekvivalentdir. Dinamika məsələlərinin həllində ətalət və təcilli hesablama sistemlərindən istifadə edilir.
"Hərbi vətənpərvərlik tərbiyəsində xidmətlərə görə" medalı
"Hərbi vətənpərvərlik tərbiyəsində xidmətlərə görə" Azərbaycan Respublikası medalı — Azərbaycan Respublikasının Prezidenti tərəfindən Azərbaycan Respublikasının 2018-ci il 13 fevral tarixli 1001-VQD nömrəli qanunu ilə təsdiq edilmiş medal.
"Hərbi vətənpərvərlik tərbiyəsində xidmətlərə görə" Azərbaycan Respublikasının medalı ilə səfərbərlik və həqiqi hərbi xidmətə çağırış işlərinin təşkilində, vətəndaşların hərbi vətənpərvərlik tərbiyəsində və vətənpərvərlik təbliğatında göstərdiyi xidmətlərə görə müvafiq icra hakimiyyəti orqanının hərbi qulluqçuları, mülki işçiləri və digər şəxslər təltif edilirlər.
Təltif edilən şəxslər
"Hərbi vətənpərvərlik tərbiyəsində xidmətlərə görə" Azərbaycan Respublikasının medalı ilə səfərbərlik və həqiqi hərbi xidmətə çağırış işlərinin təşkilində, vətəndaşların hərbi vətənpərvərlik tərbiyəsində və vətənpərvərlik təbliğatında göstərdiyi xidmətlərə görə müvafiq icra hakimiyyəti orqanının hərbi qulluqçuları, mülki işçiləri və digər şəxslər təltif edilirlər.
Təltif edən orqan
"Hərbi vətənpərvərlik tərbiyəsində xidmətlərə görə" Azərbaycan Respublikasının medalı ilə 2018-ci il 13 fevral tarixli 1001-VQD nömrəli Qanununun tətbiqi haqqında Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin Fərmanına əsasən Azərbaycan Respublikasının Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidmətinin rəisi təltif edir.
Taxılma qaydası
"Hərbi vətənpərvərlik tərbiyəsində xidmətlərə görə" Azərbaycan Respublikasının medalı döşün sol tərəfinə, Azərbaycan Respublikasının digər orden və medalları olduqda onlardan sonra taxılır.
Medalın ümumi təsviri
"Hərbi vətənpərvərlik tərbiyəsində xidmətlərə görə" Azərbaycan Respublikasının medalı bürüncdən tökülmüş və qızıl suyuna çəkilmiş, diametri 36 mm olan dairəvi metal lövhədən ibarətdir.
Kariyoki
Kariyoki — Finlandiyanın Cənubi Ostrobotniya bölgəsində yerləşən bələdiyyə. Sahəsi 185 77 km²-dir və əhalisi 31 yanvar 2019-cu il tarixində siyahıyalınmasına əsasən 1276 nəfər təşkil edir. Əhalinin sıxlığı 0.78/km² təşkil edir.
Qafqaz Əmirliyi
Qafqaz Əmirliyinə daxil olan ərazilərin adı dəyişdirilmiş və Rusiyanın Qafqazı işğal etmədən öncə olan adlar qeri qaytarılmışdır.
Qafqaz Əmirliyinin vilayətləri
Çeçenistan Respublikası "Noxçi Ço" vilayəti adlandırılmışdır, çünki yerli əhali tarix boyu özünü noxçi milləti adlandırmışdir. Noxçi Ço vilayətinin paytaxtı hesab etdikləri Qroznı şəhərinin adı "Cövhərqala"ya dəyişdirilmişdir. Bu I Çeçenistan müharibəsində çeçenlərin millli müqavimət hərəkatının rəhbəri Cövhər Dudayevin şərəfinə edilmişdir.
Əltair
Əltair — Qartal Bürcünün α ulduzu Alpha Aquila (α Aquila, qısaldılmış Alpha Aql, α Aql) olaraq da adlandırılan  Əltair (/ æltɛər, -taɪər, æltɛər, -taɪər /) Qartal bürcünün ən parlaq ulduzu və gecə səmasının 12-ci parlaq ulduzudur. Əltairin adı da, çoxu parlaq ulduz kimi ərəb dilindən gəlir. "El Tayr" Ərəb dilində quş mənasını verər və qərb dillərinə Əltair olaraq keçmişdir. Bizdəki "Təyyar" adı da, eyni kökdendir (tay) və "uçan, uçucu" kimi mənalara gəlir. Eyni şəkildə təyyarə üçün köhnədən istifadə "Təyyar" sözü də Əltair adı ilə əlaqəlidir. Hal-hazırda G- buludu yaxınlığında ulduzlararası bulud kimi taninan qaz toz yığımından ibarətdir. Əltair A spektral sinfin baş ardıcıllıq ulduzudur, görünən ulduz ölçüsü 0,77-dir və Yay Üçbucağı bürcünün təpə nöqtəsindən biridir (digər ikisi isə Deneb və Vega-dır). Günəşdən 16.7 işıq ili (5.13 parsek) məsafədədir və gözlə görünən ən yaxın ulduzlardan biridir.
Qafqaz Əmirliyi
Qafqaz Əmirliyinin vilayətləri
Dağıstan Respublikasının paytaxtı Mahaçqalanın adı dəyişdirlmiş və Şamilqala adlandırılmışdır. Bu rus işğalına qarşı döyüşmüş xalq qəhrəmanı Şeyx Şamilin şərəfinə edilmişdir. İnquşetiya İriston (Osetiyanın yerli əhalisi öz torpaqlarını İriston adlandırırlar) ilə birləşdirilmişdir və "Qalqay Ço" vilayəti adlandırılmışdır. Qaraçay-Balkariya-Kabarda vilayətləri birləşdirilmişdir. Stavropol diyarına rus işğalından öncəki Noqay Eli vilayəti adı verilmişdir. Çünki, bu vilayətdə türk əsilli noqaylar məskunlaşıblar. Çərkəz vilayəti Qaraçay-Çərkəz Respublikasından ayrılmışdır.
Əltair
Əltair ulduzu ekvatorda təxminən 286 km/s sürətlə fırlanır. Palomar Testbed Interferometer ilə edilən bir işdə, Əltairin sferik olmadığı, ancaq yüksək fırlanma sürətinə görə qütblərdə yastı olduğu ortaya çıxmışdır.
Qafqaz Əmirliyi
Qafqaz Əmirliyinin əmiri
Hazırda Qafqaz Əmirliyinin ilk əmiri Dokka Ömər Əbu Osmandır. Əsl adı Dokka Osman Hamadoviç Omərovdur, lakin rus işğalına qarşı vuruşmağa başladıqdan sonra adını və soyadını dəyişmiş və milliləşdirmişdir.
Əltair
Terminalogiya
Α Aquila (Alfa Aquilae'ye Latinized) ulduzun Bayer adıdır. Ənənəvi Əltair adı orta əsrlərdən bəri istifadə edilməkdədir. Ərəb dilində ifadə olan النسر الطائر, al-nəsr əl-ṭā'ir'in ("uçan qartal") mənasıdır. 2016-ci ildə Beynəlxalq Astronomiya İttifaqı, ulduzların adlarını kataloqlaşdırılması və Standartlaşdırma üçün Ulduz adları üzərinə bir Əmək Qrupu (WGSN) təşkil etdi. WGSN'nin İyul 2016'daki ilk bülletenində WGSN tərəfindən təsdiqləndi  və  IAU Ulduz adları kataloquna daxil oldu.
Xüsusiyyətləri
Beta Aquila və Gamma Aquilae'nin yanaşı Əltair, bəzən Aquila ailəsi  və ya Aquila'nın Diski kimi bilinən tanınmış ulduz xəttini təşkil edir.
Əltair A spektar sinifli baş ardıcıllıq ulduzu olub, kütləsi və işıqlığı təxminən 1,8 M๏ və 11 L๏ -nə bərabərdir. Əltair ulduzu yüksək fırlanma sürətinə malikdir; təxminən 9 saatlıq bir fırlanma perioduna malikdir. Müqayisə üçün Günəş ekvatorunun tam fırlanması üçün tələb olunan 25 gündən az müddət tələb edir. Bu sürətli fırlanma qüvvələri onun ekvatorial diametrinin qütb diametrindən 20% çox olduğunu təyin edir.
Müstəvisi və səth temperaturu.
Altair'in bucaq diametri, 1960-cı illərdə Narrabri Rəsədxanasında R. HANBURY Brown və yoldaşları tərəfindən interferometrik ölçmələr vasitəsilə hesablanmışdır. Bucaq diametri 3 milli san olaraq tapıldı.
Nəzəriyyə görə, Əltairin  sürətli fırlanması nəticəsində ekvatorda səthin ağırlıq qüvvəsinin təcili  və effektiv temperatur daha aşağı olmasına, ekvatorun qütblərə nəzərən daha az parlaq olmasına səbəb olur.
Əltair birbaşa görüntünün əldə edildiyi bir neçə ulduzdan biridir. 2006 və 2007-ci ildə J.D. Monnieri və yoldaşları, CHARA dizi interferometrində MIRC aləti ilə edilən 2006 infraqırmızı müşahidələrdən Əltair səthinin bir görünüşünü istehsal etdilər; Günəşdən başqa hər hansı bir ana  ulduzunun səthi ilk dəfə göstərildi. Saxta rəng görüntüsü 2007-ci ildə nəşr olundu. Ulduzun ekvatorial radiusunun 2.03 Günəş radiusuna və qütb radiusu 1.63 Günəş radiusu olduğu-ulduzun radiusu qütbdən ekvatora qədər 25% artır. Qütb oxu Yerdən baxış şüasına qədər 60° meyl əmələ gətirir.
Quruluşu
Bu sürət səbəbiylə ulduzun ekvatoru olduqca qabarıqdır və yüngülcə yumurtaya bənzər bir sferik quruluşdadır. Yəni, diametrini ekvatorda ölçəndə 2 Günəş diametri taparkən, qütblərdən ölçdükdə 1.6 Günəş diametri olduğunu  görərsiniz. Ulduzun nə üçün bu qədər sürətli fırlandığını bilinməməklə birlikdə, bu yumurta formalı şəkli ulduzun həyatını əhəmiyyətli şəkildə təsir edir. Elə ki, ulduzun ekvator bölgəsindəki səth istiliyi (yayılmadan ötəri) qütblərindən təxminən min dərəcə daha aşağıdır.
Ghost in the Shell (anime filmi)
Məzmun
Hekayə antiutopik gələcəydə baş tutur. 2029-cu ildə kiber-texnologiyaların və kompüter şəbəkələrinin yayınmasıyla implantatlardan geniş istifadə olunur. Lakin bu texnologiyalar "kiber beyinlərin" qırılması və onlarla bağlı digər problemləri də özləri ilə gətirdilər.
Neçə vaxtdır axtarılan Puppet Master adlı haker siyasətə qarışmağa başlayır və 9 bölmə bu işi araşdırmaq və Puppet Masteri tapmaq tapşırığlarını alır. Araşdırma zamanı insanı insan edən və insan və maşın arasında fərqin cüzi olan bu dünyada Puppet Masterin kim olduğu kimi suallar ortaya çıxır.
Rəsmi olaraq «kabus» termini «Ghost in the Shell» kainatında intuisiya, şuur, ruh və şəxsiyyətin birgə anlayışıdır.
Saundtrek
Saundtrekin müəllifi məşhur yapon bəstəkar Kenci Kavaidir.
Təsiri və tənqid
Film «Matrix» trilogiyası və Ceyms Kemeronun «Qaranlıq mələyi» filmlərinə təsir göstərdi.
Liviya Monnet filmin çəkiliş üslubu və tərzinin «Ülgücün üzəri ilə qaçanı» xatırlatdığını bildirib.
Avrora adaları
thumb|[[Şaq qayalıqları.]] Avrora adaları — Cənubi Georgiya və Folklend adaları arasında ehtimal olunan kabus ada. Adalar ilk dəfə 1762-ci ildə kəşf edilmişdir. 1794—1870-ci illər ərzində 52°37' c.e və 47°49' q.u göstərilirdi. Adalar haqqında son məlumatlar 1856-ci ilə aiddir. Sonradan adalar aşkarlanmamışdır.
Bu adaların həqiqətəndə mövcud olub olmaması dəqiq bilinmir. Ola bilsin ki, ada zənn olunan obyekt ya aysberq ya da atmosfer hadisəsi olmuşdur. Belə düşünülür ki, bu adalar Şaq qayalıqlarıdır.
Adanın təsviri
1794-ci ildə adalar «Atrevida» gəmisinin kapitanı J. de Butameste tərəfindən araşdırılmışdır. Onun sözlərinə görə adalar qrupu üç adadan ibarətdir: 1856-ci ildə «Helen Beyrd» adasının kapinatı adaları tətqiq edərkən onların beş olmasını yazmışdır. Adalar qarla örtülüdürlər.
Veqa
Veqa - Lira Bürcünün α ulduzu. Bütün ulduzlar içində parlaqlığına görə beşinci, şimal yarımkürəsində isə üçüncü ulduz. Yerdən 7.8 Parsek və ya təqribən 25.3 işıq ili uzaqlıqda yerləşir.
Veqa Günəşdən sonra fotosu çəkilən ilk ulduzdur. Eyni zamanda, spektri fotoqraflanan ilk ulduzdur. Veqa adı ərəbcə النسر الواقع- ən nəsr əl vaqi (şığıyan qartal) sözündən götürülmüşdür.
Vega, səmada Günəşdən sonrakı ən əhəmiyyətli ulduz olaraq astronomlar tərəfindən geniş bir şəkildə araşdırılmışdır. Vega, Günəşin fotoşəkili çəkilən ilk ulduz və spektri  əldə edən ilk ulduzdu. Paralaks hesablamaları məsafəsi təxmin edilən ilk ulduzlardan biri idi.
Vega yalnız Günəşin onda birinə qarşılıq gəlir, ancaq 2.1 qat daha böyük olduğu üçün gözlənilən ömrü Günəşin onda biridir. Vega, heliumun atom nömrəsindən daha yüksək atom ədədlərinə sahib fövqəladə bir şəkildə az miqdarda elementə malikdir. Vega da yüngülcə dəyişən dəyişən bir ulduzdur. Ekvatorda 274 km / s sürətlə sürətli bir şəkildə dönür. Bu, ekvatorun sentrifuqa təsirləri səbəbiylə xaricə çıxmasına səbəb olur və nəticə olaraq ulduzun fotosferinde qütblərdə maksimuma çatan bir istilik dəyişməsi var. Dünyadan, Vega bu qütblərdən birində müşahidə olunur.
Vega'nın müşahidəsi həddindən artıq infraqırmızı şüam emisyonuna əsaslanır, Vega'nın ətraf mühitə xas toz bir diskə sahib olduğu görülür. Bu toz ehtimalla Günəş sistemindəki Kuiper qurşağına bənzəyən orbitdə olan bir dağıntı diskindəki obyektlər arasındakı toqquşmaların bir nəticəsidir. Toz emissiyaları səbəbiylə infraqırmızı həddindən artıq miqdarda olan ulduzlara Vega bənzəri ulduzlar edeyilir
Terminalogiya.
Α Lyra (Alfa Lyrae'ye Latinised) ulduzun Bayer adıdır. Vega'nın ənənəvi adı olan (əvvəlki Wega ), an-nasr al-wāqi, "düşən qartal" ifadəsi vasitəsiylə, "düşən" və ya "eniş" mənasını verən wāqi'nin Ərəb sözcüyünün zəif bir hərf tərcüməsindən gəlir .2016-ci ildə Beynəlxalq Astronomiya İttifaqı, ulduzların adlarını kataloqlaşdırılması və Standartlaşdırma üçün Star Names (WGSN) üzərinə bir Əmək Qrupu təşkil etdi. WGSN'nin İyul 2016'daki ilk bülletenində, WGSN tərəfindən təsdiqlənən Vega adı bu auaedanda IAU Star Names kataloquna daxil edilmişdi.
Müşahidə Tarixi.
Astrofotografi, səmavi obyektlərin fotoşəkili, 1840-ci ildə John William Draper'in dagereotip əməliyyatı istifadə edərək Ayın bir görünüşünü çəkməsiylə başladı. 17 İyul 1850'de Vega, Harvard Kolleci Müşahidə evindəki William Bond və John Adams Whipple tərəfindən bir dagereotip ilə göstərildikdə, şəkili çəkilən  ilk ulduz oldu (Günəş xaric). Henry Draper, Avqust 1872-ci ildə Vega'nın bir görünüşünü çəkərkən ulduzun yığımını ilk fotoşəkilini çəkdi və eyni zamanda bir ulduzda udma xəttlərini göstərən ilk adam oldu. Bənzər xəttlər Günəşdə  onsuz da təyin olunmuşdu. 1879-ci ildə William Huggins, bu ulduz kateqoriyasında ortaq olan on iki "çox güclü xətt" müəyyən etmək üçün Vega və bənzəri ulduzların spektrumlarının fotoşəkillərini istifadə etdi. Bunlar daha sonra Hidrogen Balmer ardıcıllığından gələn xətlər olaraq təyin olundu.
Vega'ya olan məsafə, Dünyanın Günəşdəki orbitinə Orbit ulduzlarına qarşı paralel sürüşməsini ölçərək təyin oluna bilər. Bir ulduzun paralaksını nəşrini, Vega üçün 0,122 santimetr (0.125 ") dəyərini açıqlayan Friedrich GW von Struve'ydi.  Friedrich Bessel Struve'ın məlumatlarla əlaqədar şüphəli idi  və Bessel, 61 CYGNE ulduz sistemi üçün 0.314" lik bir paralellik nəşr etdiyində, Struve, Vega'nın paralaks üçün dəyərini az qala orijinal qiymətləndirilməsinin iki qatı olaraq revize etdi. Bu dəyişiklik, Struve'ın məlumatları haqqında daha çox şübhə oyandırdı. Beləliklə Struve daxil çoxu astronom, Bessel'i ilk nəşr olan paralaksla nəticələndirdi. Bununla birlikdə, Struve'ın ilk nəticəsində, Hipparcos astrometri peyki tərəfindən təyin olunduğu üzrə, bu an qəbul edilən 0,129 ", dəyərinə yaxın idi.
Bir ulduzun parlaqlığı, Dünyadan görüldüyü kimi, standartlaşdırılmış, logaritmik bir ölçü ilə qiymətləndirilir. Bu aydın böyüklük, ulduzun parlaqlığı artdıqca azalan bir dəyərdir. Çılpaq gözlə görülə bilən ən yüngül ulduzlar altıncı büyüklükdədir, ən parlaq olan Sirius isə -1.46 böyüklüyündədir. Böyüklük ölçüsü Standartlaşdırma üçün, alimlər Vega'nın bütün dalğa boylarında sıfırı təmsil edəcək şəkildə seçdi. Bununla birlikdə, artıq vəziyyət belə deyil, çünki görünən böyüklük sıfır nöqtəsi artıq müəyyən bir ədədi olaraq müəyyənləşdirilmiş axış baxımından məşhur olaraq təyin olunmuşdur. Bu yanaşma astronomları üçün daha uyğundur, çünki Vega kalibrləmə üçün hər zaman mövcud deyil.
UBV fotometrik sistemi ultrabənövşəyi, mavi və sarı filtrlərdən ulduzların böyüklüyünü ölçər və müvafiq U, B və V dəyərlərini istehsal edir. Vega, 1950-ci illərdə tanıtıldığında bu fotometrik sistem üçün ilk orta dəyərləri təyin etmək üçün istifadə edilən altı A0V ulduzundan biridir. Bu altı ulduzun ortalama böyüklükləri bu şəkildədir: U - B = B - V = 0. Realda, böyüklük miqyası, bu ulduzların böyüklüyü, sarı, mavi və ultrabənövşəyi parçalarında eyni olacaq şəkildə kalibrovka edilmişdir. Elektromaqnit spektr beləcə, Vega, 350-850 nanometr arasındakı vizual bölgədə nisbətən düz bir elektromaqnetik spektruma malikdir; bunların çoxu insan gözü ilə görülə bilər; bu səbəblə axış sıxlıqları kobudca bərabərdir; 2000-4000 Jy. Bununla birlikdə Vega'nın axış sıxlığı infraqırmızı sahədə sürətlə düşər və 5 mikrometrəde 100 Jy'ye yaxındır.
Vega'nın 1930'lardaki fotometrik ölçmələri, ulduzun ± 0.03 dərəcə qədər kiçik bir dəyişkənliyə sahib olduğunu göstərmişdir. Bu dəyişənlik, o zamana qədər müşahidə qabiliyyətin sərhədlərinə yaxın idi və buna görə Vega'nın dəyişkənliyi mövzusu mübahisəlidir. Vega'nın böyüklüyü 1981-ci ildə David Dunlap rəsədxanada təkrar ölçülmüş və bir az dəyişkənlik göstərdi. Beləcə Vega'nın Delta Scuti deyişkənliyi ilə əlaqəli zaman zaman aşağı amplitüdlü pulsasyonlar göstərdiyi irəli sürülmüşdür. Bu, ulduzun parlaqlığında periodik titrəşimlərlə nəticələnən tutarlı bir şəkilə salınan bir ulduz kateqoriyasındandır. Vega, bu dəyişkən növü üçün fiziki profile uyğunlaşsada digər müşahidəçilər belə bir variasiya tapa bilməmişdir. Bu səbəbdən qeyri-sabitlik bu ehtimalla ölçümdəki sistematik səhvlərin nəticəsində olduğu düşünülməkdədir. Bununla birlikdə, bir 2007 məqaləsi, bu və digər nəticələri araşdırdı və "Yuxarıdakı nəticələrin mühafizəkar bir analizi, Vega'nın ehtimalla% 1-2 aralığında dəyişkən olduğunu və ola biləcək müvəqqəti gəzintilərlə orta% 4-ə qədər yüksəldiyini göstərdi. ". Bundan başqa, 2011-ci ilin məqaləsində "Vega'nın uzun müddətli  dəyişkənliyi təsdiqləndi.
Vega, 1979-cu ildə White Sands Missile Range'den Aerobee 350-dən başladılan bir göstərmə X-şüası teleskopundan müşahidə zamanə, Günəşin kənarında bir tək X-şüası yayıcısı olaraq ilk ulduz oldu. 1983-ci ildə Vega, toz tozu olan ilk ulduz oldu. İnfraqırmızı Astronomik Peyk (IRAS), ulduzdan gələn infraqırmızı şüam çoxluğunu kəşf etdi və ulduz tərəfindən qızdırıldıqda orbitdəki toz tərəfindən yayılan enerjiyə ətf edildi.
Görünmə Dərəcəsi
Vega çox zaman şimal yarımkürəsinin qış yazında axşam ərzində orta ən şimaldakı paralellərdə zirvəyə yaxın görülə bilər. Orta-cənub, cənub yarımkürəsinin qışında şimal üfüqünün üzərində aşağı görülə bilər. + 38.78 ° 'lik enişlə Vega, yalnız 51 °C şimalındakı paralellərdə görülə bilər. Bu səbəbdən, Antartika'da və ya Punta Arenas, Çili (53 ° S) daxil olmaqla Cənubi Amerikanın ən cənubdakı hər hansı bir yerində heç bir yerdə yüksəlməz. + 51 ° N şimalındakı paralellərdə, Vega dəvamlı olaraq üfüq üstündə bir sirkumperoler ulduz olaraq qalar. Vega, 1 İyul ətrafında, meridianlar keçdiyiXndə gecə yarısı zirvəsinə çatır.
Xüsusiyyətləri.
Vega'nın spektral sinfi A0V olub, nüvəsində hidrogeni helyumla qovuşduran mavi rəngdə ağ ana dizi ulduzdur. Daha böyük ulduzlar, füzyon yanacaqlarını daha kiçik yanacaqlardan daha sürətli istifadə etdiklərindən, Vega'nın ana dizi ömrü təxminən bir milyard il, Günəşin onda biridir. Bu ulduzun mövcud yaşı təxminən 455 milyon il, gözlənilən ümumi ana dizi ömrünün təxminən yarısına qədərdir. Ana serialdan ayrıldıqdan sonra Vega, sinif-M qırmızı nəhəngi halına gələcək və kütlənin çoxunu töküb nəhayət ağ bir cırtdan halına gələcəkdir. İndiki vaxtda, Vega, Günəşin iki qatı kütləsi və tam aydınlıq dəyəri Günəş dəyərinin təxminən 40 dəfə çoxdur. Bununla birlikdə, yüksək fırlanma sürəti səbəbiylə qütb ekvatorda olduqca parlaqdır. Qütb yer üzündə görüldüyündən, Dünya üzərindəki diqqətə çarpan parlaqlığı, Günəşin dəyərinin təxminən 57 qatı qədər diqqətə çarpan şəkildə daha yüksəkdir. Vega dəyişkənliyi isə, təxminən 0.107 günlük bir Delta Scuti növü ola bilər.
Vega'dan gələn enerji axışı tam olaraq standart işıq qaynaqlarına görə ölçülmüşdür. 5480 A-da, ağı 3,650 Jy'dir və səhv margin% 2-dir. Vega'nın vizual spektrumunda hidrogen absorpsiyon xəttləri hakimdir; Xüsusilə n = 2 ana kvant sayındakı elektronla hidrogen Balmer ardıcıllığı tərəfindən. Digər elementlərin xəttləri nisbətən zəifdir, ən güclü olanı isə ionlu maqnezium, dəmir və xrom'dur. Vega'dan gələn X-şüası emissiyası çox aşağıdır, bu ulduzun koronasının çox zəif olması ya da mövcud olmaması lazım olduğunu göstərir. Bununla birlikdə Vega'nın qütbü Dünyaya baxar və qütbdə bir koronal dəlik var ola bilər.Vega'dan (və ya Vega'ya çox yaxın bölgə) təsbit edilən X şüalarının olabiləcək qaynağı olaraq bir koronanın təsdiqlənməsi, hər hansı bir koronal X-şüasının çoxu görüş xətti boyunca yayılmadığı üçün çətin ola bilər.
Spektropolimetri istifadə edərək, Vega'nın maqnetik sahəsi, Observatoire du Pic du Midi'deki Göy alimlərindən ibarət olan bir qrup tərəfindən müəyyən edilmişdir. Bu, kimyəvi olaraq özünə xas bir ulduz olmayan bir spektral sinif A ulduzundan bir maqnetik sahənin ilk təsbitidir.. Bu sahənin orta görüş xətti komponenti -0.6 ± 0.3 G'lik bir müqavimət malikdir. 2015-ci ildə, ulduzun səthində ulduz ləkələri təsbit edildi - ilk normal A-tipli ulduz təsbiti və bu xüsusiyyətlər 0.68 gündə dönmə modulasyonunun dəlilini göstərir.
Fırlanması.
Vega radiusu, bir interferometre ilə yüksək həssaslıqla ölçüldüyündə, Günəşin radiusunun 2.73 ± 0.01 qatı qədər gözlənilməz şəkildə böyük bir təxmini dəyər ortaya çıxarmışdır. Ulduz, ulduz Siriusu yarıçapından 60% daha böyüdükdə, ulduz modelləri yalnız 12% daha böyük olması lazım olduğunu göstərir. Bununla birlikdə, bu əsassızlıq, Vega'nın dönmə qütb cəhətdən baxıldığında sürətlə dönən bir ulduz olması vəziyyətində açıqlana bilər. 2005-06'da CHARA serialının müşahidələri bu kəsilməni təsdiqlədi.
Vega, teleskopları kalibrasiya etmək üçün uzun zamandan bəri standart bir ulduz olaraq istifadə edildiyindən, sürətlə dönməkdə olduğu kəşfi, qlobal simmetrik olmasına əsaslanan fundamental fərziyyələrdən bəzilərinə meydan oxuya bilər. Vega'nın göstərmə bucağı və fırlanma sürəti indi daha yaxşı bilinsə, bu daha inkişaf etmiş bir alətə imkan tanıyacaq.
left|thumb|264x264px|Vega
Tarixi Məlumat
Göyün beşinci parlaq ulduzudur. Şimali yarıküresinde Arcturus'tan sonra ikinci parlaq ulduzdur. Günəşə 25,3 işıq ili uzaqlıqda olduğundan Günəşə nisbətən yaxın bir ulduz sayılır. Təxminən e.ə. 12.000 illərində Qütb ulduzu oldu və təxminən 12.000-ci ildə yenidən qütb ulduzu olacaq. Günəşdən sonra fotoşəkili çəkilən ilk ulduzdur.
Vega sözü Ərəb ən nasr əl vaki (النسر الواقع - ovuna çullanan qartal) ifadəsindəki vaki (düşən) sözündən Latın yolu ilə Türkcəyə keçmişdir. Şemsül şümus olaraq da bilinər. Dünyadan təxminən 26 işıq ili uzaqda olan Vega, diqqətə çarpan bir mavi işıqla parlar və 0,03 ilə 0,04 arasında dəyişən vizual ulduz ölçüsü, səmanın ən parlaq 5. ulduzudur. 1840-ci ildə Vega'nın paralaksının (Biri Dünyanın mərkəzindən, digəri yer üzündə olan bir kimsənin gözündən çıxan iki doğrunun, bir göy cisminin mərkəzində birləşərək yaratdıqları düşünülən bucaq.) Rus astronom Friedrich Georg Wilhelm von Struve tərəfindən tapılması, ulduzlararası uzaqlıqların hesablanması baxımından əhəmiyyətli bir hadisədir. Vega eyni zamanda, Günəşdən sonra fotoşəkili çəkilən ilk ulduzdur (1850).
Scutellaria alborosea
(Scutellaria alborosea) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Çuka ryori
Yaponiya Çin mətbəxi - Çindən Yaponiyaya gəlmiş və illər ərzində dəyişilmiş yapon xörəkləri. Bəzi yaponlar səhv olaraq bu xörəkləri Çin sayırlar, lakin çinlilər heç vaxt onları öz xörəkləri hesab etməyib və elə üsulla hazırlamayıblar. Bəzi hallarda onları Çin xörəyi edən yalnız əriştə olur, digər inqridientlər isə Yaponiyadan (hiyaşi-çuka) və ya hətta Avropadan (vetçina) olur.
MDB ölkələrində hərdən yosunu səhvən çukka adlandırırlar, lakin bu salata aidiyyəti olmayan xörək də ola bilər.
Erida
Erida (simvolı: 16px|⯰;, , əvvəllər 2003 UB|313) şərti adı istifadə edilirdi — cırtdan planet, 5 yanvar 2005-ci ildə astronomlardan ibarət qrup tərəfindən kəşf edildi. Qrupa Maykl Braun (Kaliforniya texnologiya institutu), Devid Rabinovic, Cedvik Truxilo (Cemini rəsədxanası) daxil idi. Qrup Palomar rəsədxanasındakı 122 sm-lik teleskopdan istifadə etmişdir. 29 iyul 2005-ci ildə kəşf haqqında artıq ictimaiyyətə məlumat verildi. Perihelisi 5.7 milyard km, afelisi 14,6 milyard km-dir. Orta radiusu 1163 km-dir. Səthində temperatur −231S dir. Günəş ətrafında 1 dövrü 557 ildir. son məlumatlara görə, Plutondan bir qədər kiçikdir. 24 avqust 2006-cı ilə qədər planet statusuna iddia edirdi. Hesab edilirdi ki, Merkuridən böyükdür. 6 iyun 2010-cu ildə aparılan ölçü onun diametrini 10 km dəqiqliyə qədər ölçməyə imkan verdi. O qədər parlaqdır ki, albedosu 1-dirsə ölçüsü 2300 km-dən kiçik deyil.
1 peyki var- Disnomiya
Status
İlk kəşf edənlər və NASA onu Günəş sisteminin onuncu planeti elan etdilər. Ancaq 24 avqust 2006-cı ildə Beynəlxalq Astronomiya İttifaqı planetlərin yeni qaydalarını təsdiq etdi və onlara görə 2003 UB|313 planet statusu almadı. 11 iyun 2008-ci ildə BAİ plutoid anlayışı elan etdi. Bu kateqoriyaya Erida və Pluton aid edildilər. Erida pluton və Tritondan rənginə görə fərqlənir. Pluton və Triton qırmızımtıldır, Erida isə bozumtul.
Arxaizm
Arxaizm — köhnəlmiş, yaxud istifadədən çıxmış söz, ifadə, qrammatik forma.
Haqqında
Arxaizmlər xalq dilində indi də işlənir. Dilin lüğət tərkibində xalqın tarixi əks olunur. Sözlər elmdə, texnikada, mədəniyyətdə baş verən dəyişikliklərin, tarixi hadisələrin canlı şahidləridir. Zaman keçdikcə bəzi məfhumlar dəyişir, yox olur və belə məfhumları bildirən sözlər də köhnəlir, öz ümumişlək xüsusiyyətini itirir. Belə sözlər köhnəlmiş sözlər adlanır. Köhnəlmiş sözlər iki yerə bölünür: arxaizmlər, tarixizmlər.
Arxaizm deyəndə bu gün işlənməyən sözlər nəzərdə tutulur. Söz özü dildən çıxmış, həmin sözlərin əvəzinə onların mənasını verən sözlər yaranmışdır. Yəni anlayış qalır, onu ifadə edən söz dəyişir. Arxaizmlər adətən aradan çıxan məişət əşyalarının adından ibarət olur. Məsələn: ayıtmaq (demək), əsən (sağ, salamat), uçmaq (cənnət), ayaq (qədəh), nəsnə (əşya), us (ağıl) və s. Arxaizmlər müasir dildə az işlənən və köhnə adət-ənənə, həyat tərzi ilə bağlı sözlərə deyilir. Məsələn traktorların tətbiqindən əvvəl əkinçilikdə işlənən  xış, xırman, vəl kimisözlər müasir dil baxımından arxaizm sayıla bilər. Nəsr əsərində  qədim dövrləri və o zamanların məişətini təsvir edəndə arxaizmlərdən istifadə etmək qaçılmaz olur. Arxaizmlər adətən aradan çıxan məişət əşyalarının adından ibarət olur. Tarixizm: Komendant, xış, dinar, baqqal, vəzir, komsomol, pioner, katta, darğa, qaraduvay, feodal, naçalnik, pristav, sovet, şahı, mac, çuka, kolxoz, konka, girkənkə, şahı, abbas, xurcun, toppuz, təhnə, güyüm,dəli, Naib.
İstinadlar
Əliquliyev R.M., Şükürlü S.F., Kazımova S.İ., Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər // Bakı. İnformasiya Texnologiyaları nəşriyyatı. 2009. 201 s.
Erida
Terminalogiya
Ənənəvi olaraq Günəşdəki orbitdəki kiçik quyruqlu ulduzlar, planet və ya meteoroidlər olaraq təsnif və meteoroid olaraq adlandırılanların sayı 10 metrdən kiçikdir (Beech və Steel-in 1995 qəzetində olduğu kimi). Yunan "ulduzlu" sözü "asteroid" heç bir rəsmi təsvirə malik olmamışdır; kiçik sayda kiçik planet Beynəlxalq Astronomiya Birliyi tərəfindən seçildi.
Bununla birlikdə, Ruben və Grossman, 10 metrdən daha kiçik planet kəşf etdikdən sonra, planet ilə meteoroidlər arasındakı ayrı-seçkiliyi qorumaq üçün 10 μm və 1 metr arasındakı cisimlərə aid daha əvvəlki meteoroid tərifini revize etdilər. Tapılan ən kiçik planet (mütləq böyüklük H təməl alınaraq) 2008 TS26, H = 33.2 və 2011 CQ1 və H = 32.1-dir və hər ikisi də təxminən 1 metr böyüklüyündədir.
Digər dillərdə "planetoid" (yunanca "planet kimi") üstünlük təşkil edir və bu müddət "planetar" termini üstün edir. Bəzən ingilis dilində asteroidlər üçün alternativ olaraq istifadə olunur, xüsusilə kiçik planetlərin, məsələn, cırtdan planetlərin olduğu kimi daha azdır. "Planetimal" sözü bənzər bir mənaya malikdir, ancaq Günəş sistemi meydana gəldiyində mövcud planetlərin kiçik struktur bloklarına aiddir. "Planet" termini geoloq William Daniel Conybeare tərəfindən kiçik planetlərin təsvir edilməsi üçün istifadə edilmişdir, lakin ümumi istifadədə deyil. Ceres, Pallas və Vesta meteor kəmərinin üç böyük obyekti protoplanet mərhələsinə gəldi. Ceres, iç günəş sistemindəki tək dwarf planet.
= Həmçinin bax =
Adenoon
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Teleskop
thumb|293x293px|[[Habbl teleskopu nun 2-ci missiyasını icra edərkən
Adenoon
Növləri
Adenoon indicum ,
Teleskop
Teleskop (q. yun. τῆλε [tele] “uzaq” + σκοπέω [skopeo] “baxmaq”) — kosmik obyektlərin öyrənilməsində, həmçinin kainatdakı kosmik cisimlər arasındakı radioşüalanmanın müşahidəsində istifadə olunan optik cihaz. Artıq teleskop sözü geniş anlamda, elektromaqnit şüalarının böyük bir sahədə dalğa uzunluğunu təyin edə bilən cihazlara verilən ümumi ad kimi başa düşülür. thumb|265x265px|Ulduz elçisi (Sidereus nuncius) 1610, Qalileo Qaliley (1564-1642). Harvard Universitetinin kitabxanası Elektromaqnit dalğalarını (məsələn, gözlə görünən işıq olar bilər) toplayaraq uzaq obyektlərin müşahidəsinə kömək edən optik cihazdır. Teleskop müşahidə edilən və öyrənilən kosmik obyektlərin ölçüsünü böyüdərək insan gözünün onu görməsinə imkan yaradır.
Tarixi
İnsanlar daim bir çox əşyaları adi gözlə gördüklərindən daha yaxşı görmək istəmişlər. İlk böyüdücü  linzalar e.ə. 700-cü ildə Orta Şərqdə ixtira olunmuşdu. O zamandan  etibarən insanların kiçik hissəcikləri  gözlə görə biləcəyi qədər yaxınlaşdıran, daha aydın görmələrinə yardım edən bir çox araşdırmalar aparmışlar. Bu sahədə teleskopun ixtirasının əhəmiyyəti çox böyük oldu, elmdə əsl inqilab yaratdı. Dəqiq optika kainatı dərk etmək üçün çox qüdrətli idrak vasitəsinə çevrildi.
İlk teleskopun düzəldilməsinə durbinin ixtirası ilə başlanmışdır. İlk teleskop hollandiyalı eynək ustası İohans Lippersqey(1570-1619) tərəfindən 1608-ci ildə düzəldilmişdir. O, düzəltdiyi teleskopu nümayiş etdirmişdi. Bu cihaz hər iki ucunda böyüdücü linzalar olan uzun boru idi. İki linzanın ortaq ölçüsü adi gözlə görünməyən uzaqdakı cisimləri aydın görmək imkanı verirdi.
İtaliyalı  alim Qalileo Qaliley(1564-1642) teleskopun quruluşu haqqında  heç nə bilmirdi, lakin o, optikanın qanunlarına yaxşı bələd idi. Belə bir cihazın kim tərəfindənsə ixtira edilməsi xəbəri onu düşünməyə vadar etdi. Çox keçmədi ki, Qaliley öz elmi araşdırmalarına yönəldi. Uzun araşdırmalardan sonra, Qaliley öz elmi düşüncələri əsasında bir teleskop düzəltdi. Doğrudur, Qalileyi teleskopun ixtiraçısı saymaq olmaz, lakin şübhəsiz ki, elmi əsaslarla teleskopu  düzəltmiş ilk alim də olur. Həm də Qaliley teleskopla  baxarkən çoxlu yeni ulduz kəşf etdi. Çoxlarının yeddi ulduz  birləşməsi hesab etdiyi Yeddiqardaşda, sən demə 30 ildir birləşibmiş, Orion ulduz birləşməsində isə səkkiz əvəzinə səksən ulduz varmış. Ayda isə Qaliley dağlar, dərələr, kraterlər müşahidə edir və hətta onların bəzilərinin kölgələri əsasında hündürlükləri də ölçülər.
Qaliley 1632-ci ildə «Kainatın iki sistemi haqqında dialoq» əsərini yaradaraq burada polyak alimi Kopernikin Yerin Günəş ətrafında fırlanması fikrini müdafiə etdi. Bu ideya Roma katolik ilahiyyatçılarının kəskin qəzəbinə səbəb oldu. Kilsə təliminə qarşı çıxmaqda ittiham olunan Qaliley məhkum edildi.
Artıq XX əsrə doğru gəlincə teleskopların yüksək inkişafını görürük. 1930-larda radioteleskoplar ixtira olunur, 1960-larda infraqırmızı teleskoplar da daxil olmaqla bir çox yeni teleskop növü ixtira edilir və təkmilləşdirilir.
Etimologiyası
Teleskop sözünün etimologiyası çox maraqlıdır. Belə ki, bu söz qədim yunan dilindəτῆλε, tele "uzaq" və σκοπεῖν, skopein "baxmaq və ya görmək"; τηλεσκόπος, teleskopos "uzağı görmək, uzağa baxış" mənasını verir. 1611-ci ildə, yunan riyaziyyatçısı Giovanni Demisiani tərəfindən Dei Linçei Akademiyası nda Qalileo Qalileyin alətlərinin təqdim olunduğu bir ziyafətdə ortaya atılıb. Qalileo öz əsəri olan Ulduzlu elçi də bu sözü "perspicillum" olaraq işlədib.
Teleskopun vəzifəsi
thumb|251x251px|Nyutonun 1672-ci ildə hazırladığı reflektor teleskopunun maketi. Maket Tomas Hat tərəfindən 1766-cı ildə hazırlandıqdan sonra Kral Cəmiyyətinə təqdim edilmişdir. Nyutonun hazırladığı və planını verdiyi digər alətlərdən daha dəqiq çalışdığı deyilir Teleskopun 3 vəzifəsi var: obyektin xəyalını qurmaq, gözə nisbətən daha çox işıq seli toplamaq və gözlə ayırd edilə bilməyən 2 və daha çox sayda nöqtəvi obyekti (məsələn ulduzu) ayrılıqda müşahidə etmək.