cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Azərbaycan Dövlət Dəniz Akademiyası nəzdində Azərbaycan Dənizçilik Kolleci
Tarixi
Üçüncü dəfə Kollecin bağlanması məsələsi keçmiş SSRİ-nin dağılması ilə əlaqədar olmuşdur. Belə ki, kollec 1992-ci ildə "Azərbalıq" Dövlət Konserninin tabeliyinə verildi, həmin dövrdə onun tədris binası da konsern tərəfindən heç bir əsası olmadan alınaraq tədris, təlim-tərbiyə üçün şəraitsiz, qaçqınların məskunlaşdığı yataqxana binasına köçürüldü. Nəticədə burada tələbə kontingenti son dərəcə azalmış, təlim-tərbiyənin səviyyəsi xeyli zəifləmişdir. Kollecin belə bir tənəzzülə uğradığı zamanda Ümummillilider Heydər Əliyevin Kollecin müqəddəratının həll olunmasında vaxtında verilmiş 13 iyun 2000-ci iltarixli "Azərbaycan Respublikasında təhsil sisteminin təkmilləşdirilməsi haqqında" fərmanı böyük rol oynadı. Bununla da Kollecin kollektivi bir daha şahid oldu ki, Ümummilli liderimizin diqqətindən heç bir şey yayınmır. Və bunun nəticəsində Azərbaycan Dənizçilik Kolleci 1999-cu ildən dirçəliş dövrünü yaşamağa başladı.
Kollecin tələbələri respublika əhəmiyyətli bir çox müsabiqələrin və idman yarışlarının iştirakçısı olmuş və dəfələrlə mükafatlara və qalib yerlərə layiq görülmüşlər. Kollecin oğlanlardan ibarət komandası şahmat və voleybol üzrə 2017-ci il Respublika Birinciliyində 2-ci yer tutmuşdur.
Azərbaycan Dənizçili Kolleci Respublika orta ixtisas təhsili müəssisələri arasında ilklərə imza atmaqla seçilməkdədir. Tələbələrin biliyinin çoxballı sistemlə qiymətləndirilməsi sistemini tətbiq edən ilk kolleclərdən biri də Azərbaycan Dənizçili Kollecidir. İmtahanın kompüter-test üsulu ilə keçirilməsi də ölkənin orta ixtisas təhsili müəssisələri arasında ilk olaraq Azərbaycan Dənizçilik Kollecinə məxsusdur.
Afrika qızılquşu
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Afrikada Saxaranın cənubunda yaşayır. Ölçülərinə və rəng çalarlarına görə qarağöz qızılquşa bənzəyir.
Qaragöz qızılquş
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü. Azərbaycanda təhlükədə olan quşlar siyahısına daxil edilmişdir.
Yayılması
Avropa, Asiya və Şimal-Qərbi Afrikada yayılıb. Azərbaycanda ilk yayılması ağac olan hər yeri əhatə edib. Buraya nəsil vermək üçün gəlir. Apreldə-mayın əvvəlində gəlir, oktyabrda köçüb gedir.
Yaşayış yeri və həyat tərzi
Meşədə və hündür ağac olan köhnə meyvə bağlarında yaşayır. Sıx meşəni xoşlamır. Kürqırağı tuqay meşələri və düzənlik meşələri quruyub və qırılıb deqradasiya edildikcə bu yerlərdə nəsil verməkdən məhrum olub, əsasən dağətəyi və dağ meşələrində qalıb. May ayında hündür (10–20 m) ağacda olan qarğa və sağsağan kimi quşların yuvasını zəbt edir, 2-4 yumurta verir, 28 gün kürt yatır, 30-32 gün yuvada bala bəsləyirlər. Kürt yatan ana quşu, sonra isə həm də balaları yemləmək erkək quşun öhdəsinə düşür. Əsas yemi həşərat və xırda quşlardır. Şikarını havadan ovlayır.
Sayı və azalma səbəbi
1960-1970-ci illərə qədər adi saylı quş olub. Sonralar tədricən yayılma sahəsi kiçilib və populyasiyasının sıxlığı azalıb, nadir kateqoriyasına çevrilib. 1999-2000-ci illərdə 240 quş, 10 il sonra isə 130 quş sayılıb.
Məhdudlaşdırıcı amillər
Meşələrdə və bağlarda hündür ağacların qırılması, pestisidlərdən intensiv istifadə olunması, yem obyektlərinin zəhərlənməsi.
Proteus sindromu
Proteus sindromu  — Nadir xəstəlik.
Proteus sindromu 1:100000 nisbətində sporadik rastlanan sistem xəstəlikdir. Sindrom – həddindən artıq boyumə, dəri və dərialtı toxuma, skelet sistemini öz təsiri altına alan nadir xəstəliklər silsiləsindədir. əsas klinik əlamətləri : ya bütün vucudda, ya da ekstremitelerdə (ətraflarda) rastlanan hemangiomatoz, lipomatoz yaralar (əsasən də qurşaqdan yuxarı nahiyyələrdə),hiperpiqmentasiya vacib klinik əlamətləridir. Xəstələrin çoxunda klnik simptomlar və deformasiyalar anadangəlmə olsa belə, sindrom sonradan da orta yaşlı şəxslərdə öz təzahürlərini göstərməyə başlayıb.hipertrofiya pubertat dövrdən sonra çox xəstələrdə dayansa da, ölüm səbəbi əsasən spinal stenoz, vertebral anomaliya, tumoral iltihab, ağciyər problemləri, neoplazmadır.Etiologiyası tam olaraq bilinməsə də somatik mazoikliyi hipotezi ilə aydınlıq gətirilib. Umumi əlamətlər: hamsl olmalıdır. Yaraların mozaikliyi Sporadik rastlanma Daim irəliləyən klinik əlamətlər Kategoriya A Kateqoriyadan B-dən 2si Kateqoriya C-dən 3ü Kateqoriya A: 1)serebralforma bağ toxuması nevusu Kateqoriya B: 1)xətli epidermal nevus 2)assimmetrik və ölçüsüz hipertrofiya *ətraflarda uzanmalar (qol,ayaq,barmaq.əl) *Baş sümüklərində hiperostoz *xarici qulaq yolu *megaspondilodisplaziya *daxili orqanlarda da həmçinin 3)20 yasdan sonra rastlanan spesifik tumorlar *yumurtaliq kistadenoması *monomorfik parotis adenomasi Kateqoriya C: 1)disregulyar yağ toxuması *lipoma *bəzi bölgələrdə yağ toxumasının olmaması 2)vaskulyar malformasiyalar *kapilyar *venoz *limfa 3)ağciyər kistləri 4)tipik üz *doliqosefaliya *Uzun üz *Basıq burun kökü *Geniş burun dəlikləri *sakit vəziyyətdə belə açıq qalan ağız.
NGC 37
NGC 37, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Feniks bürcü istiqamətində yerləşir. SB0 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 inç) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Sosiofobiya
Sosiofobiya ( - ümumi, birlik və ) — ictimai yerlərdə çıxış etmək, başqa insanlar qarşısında öz fikrini bildirməkdən çəkinən insanlara aiddir. Onlar gülünc görünməkdən, fikirlərini çatdıra bilməməkdən qorxurlar.
Xarici keçidlər
Azərbaycan dilində online sosial fobiya testi
Azərbaycanda orqan transplantasiyası
Azərbaycanda orqan transplantasiyası — Azərbaycanda insan orqanizminin bir hissəsinin digər insana köçürülməsi. Azərbaycanda orqan transplantasiyası faktı ilk dəfə akademik Mirməmməd Cavadzadənin adı ilə bağlıdır. Onun rəhbərliyi ilə 1971-ci il martın 4-də nəinki Azərbaycanda, Cənubi Qafqazda və Yaxın Şərqdə ilk dəfə xəstəyə böyrək köçürülmüşdür. Sonradan bu nailiyyətə görə, o, 1974-cü ildə SSRİ dövlət mükafatına layiq görülmüşdür. Mərhum akademikin rəhbərliyi ilə 1983-cü ilə kimi Azərbaycanda 30-a yaxın böyrəkköçürmə əməliyyatı aparılmışdır. Sonradan bu iş dayandırılmışdır. Sovet hakimiyyətinin dağılması ərəfəsində yaranan durğunluq, tibbi avadanlıqların köhnəlməsi, işin risklilik dərəcəsinə görə onlar transplantasiya ilə məşğul olmamışlar.
Bu sahədə işlərin bərpası Azərbaycanın müstəqillikdən sonrakı dövrdə müşahidə olunmuşdur. Orqan transplantasiyası ilə bağlı hüquqi bazanın formalaşdırılması Heydər Əliyevin dövrünə təsadüf edir. 1999-cu ildə "İnsan orqan və ya toxumalarının transplantasiyası haqqında" Azərbaycan Respublikasının qanunu qəbul olunmuş, 2000-ci ildə isə Nazirlər Kabinetinin qəbul etdiyi qərara görə, transplantasiyasına icazə verilən orqan və ya toxumaların siyahısı tutulmuşdur. Azərbaycan orqan köçürülməsi əməliyyatlarında ölüm sayı dünya standartları ilə eyni səviyyədədir.
Qanunvericilik
Nazirlər Kabineti 2011-ci il noyabrın 17-də insan orqanları və toxumalarının transplantasiyası ilə bağlı bir neçə qərar qəbul etmişdir. "İnsan orqan və ya toxumalarının transplantasiyası Qaydaları və Şərtləri"nə əsasən, insan həyatının xilas edilməsi və sağlamlığının bərpası üçün digər tibbi üsullardan istifadə etmək mümkün olmadıqda, cərrahiyyə əməliyyatı aparmaqla xəstədə olmayan və ya zədələnən orqan, toxumaların donorun və ya insan meyitinin orqan və toxumaları ilə əvəz edilməsinə yol verilir. Orqan və toxumaların transplantasiyası donorun və resipiyentin yazılı razılığı əsasında həyata keçirilir. Resipiyent 18 yaşına çatmayıbsa, transplantasiyaya onun valideynləri və ya qanuni nümayəndəsi tərəfindən yazılı razılıq verilir. Transplantasiya yalnız ixtisaslaşdırılmış tibb müəssisəsində cərrahiyyə əməliyyatı tələblərinə riayət edilməklə həyata keçirilə bilər. Transplantasiyaya 18 yaşına çatmayan şəxslərin donor qismində cəlb edilməsi (sümük iliyinin transplantasiyası istisna olmaqla), resipiyentin sağlamlığı üçün təhlükə törədən xəstəliyi olan şəxslərdən orqan və toxumaların götürülməsi, resipiyentin qulluq tabeliyində və ondan fiziki, mənəvi, maddi cəhətdən asılı olan və ya həbsdəki şəxslərdən, hərbi əsirlərdən və ruhi xəstələrdən orqan və toxumaların götürülməsi, insan orqanlarının alğı-satqısı və onların transplantasiya məqsədi ilə götürülməsinə məcbur edilməsi, donor və resipiyentin razılığı olmadan tibb işçilərinin transplantasiya barədə məlumat yaymaları qadağan edilir.
Nazirlər Kabinetinin təsdiq etdiyi "İnsan orqan və toxumalarının transplantasiyasının həyata keçirildiyi ixtisaslaşdırılmış tibb müəssisələrinin Siyahısı"na görə isə akademik M.Cavadzadə adına Respublika Klinik Uroloji Xəstəxanası, Mərkəzi Gömrük Hospitalı, akademik Zərifə Əliyeva adına Elmi Tədqiqat Oftalmologiya Mərkəzi və Mərkəzi Neftçilər Xəstəxanası transplantasiya əməliyyatlarını həyata keçirə bilərlər.
250px|thumb|left|Mərkəzi Neftçilər Xəstəxanasında Cərrahiyyə və Orqan Transplantologiya Mərkəzi əsaslı təmirdən və texniki təchizatdan sonra açılışı. Donordan transplantasiya üçün cüt orqanlardan birini, tək orqan və ya toxumalardan isə donorun həyatı üçün təhlükəli hallar, yaxud onun sağlamlığında bərpaolunmaz pozuntular yaratmayacaq miqdarda və həcmdə götürmək olar.
Nazirlər Kabineti "İnsan orqan və (və ya) toxumalarının transplantasiyasının həyata keçirildiyi ixtisaslaşdırılmış tibb müəssisələrinin Siyahısı"na daha bir müəssisənin adını əlavə etmişdir. Qərara əsasən, Respublika Diaqnostika Mərkəzində ürək, ağciyər (ürək-ağciyər kompleksi), qaraciyər, böyrəklər, mədəaltı vəzi və seqmentləri, mədəaltı vəzi onikibarmaq bağırsaqla birlikdə, dalaq, gözün buynuz qişası, sümük iliyi transplantasiyasının həyata keçirilməsinə icazə verilmişdir.
Statistika
Müstəqil Azərbaycanın tarixində bir insanın orqanının başqa bir şəxsə köçürülməsi əməliyyatı 2005-ci ildə akademik Mirəsədulla Mirqasımov adına Respublika Klinik Xəstəxanasında iranlı həkimlərin rəhbərliyi ilə keçirilmişdir.
Azərbaycanda qaraciyərin köçürülməsinə Mərkəzi Neftçilər Xəstəxanasında 2008-ci ildə başlanılmışdır. Bu orqan ilk dəfə Rasim Məmmədov adlı şəxsə köçürülmüşdür. Mərkəzi Neftçilər Xəstəxanasında Cərrahiyyə və Orqan Transplantologiya Mərkəzi Heydər Əliyev Fondunun təşəbbüsü ilə təmir edilmiş və yeni texnika ilə təchiz olunmuşdur.
2013-cü ildə Azərbaycan 60, dövlət xəstəxanalarında 57 böyrəkköçürmə əməliyyatı icra olunmuşdur. 2014-cü ildə ilk dəfə Azərbaycanda Respublika Talassemiya Mərkəzində sümük iliyinin transplantasiya əməliyyatı aparılmışdır.
Azərbaycanda 2013-2018-ci illərdə minə yaxın orqan və onun hissələrinin köçürülməsi əməliyyatı həyata keçirilib. Ümumi orqan köçürülməsi əməliyyatının 70 faizini böyrək transplantasiyası təşkil edir. İkinci yerdə qaraciyər və onun seqmentlərinin köçürülməsi gəlir. 10 faizini isə sümük iliyinin nəqli tutur. Azərbaycanda orqan transplantasiyasında böyrək nəqli əməliyyatı ona görə üstünlük təşkil edir.
Mərkəzi Neftçilər Xəstəxanasında 2014-cü ilə qədər 128 xəstəyə böyrək köçürülmüşdür. 2018-ci ildə isə bu say 600-ə çatıb.
Azərbaycanda ilk dəfə süni ürək köçürülməsi əməliyyatı da keçirilmişdir.
Azərbaycanda buynuz qişasının transplantasiyasının aparılmasına icazə verilsə də, göz bankı yoxdur. Buna görə azərbaycanlı xəstələrin çoxu bu əməliyyatın aparılması üçün ya İrana, ya da Türkiyəyə gedirlər.
Fil ilə edam
thumb|right|200px|[[Böyük Moğol imperiyasının III hökmdarı olmuş Əkbər şahın rəsmi salnaməsi, Əkbərnamə əsərində fil ilə edamın təsvir olunduğu rəsm.]]
Fil ilə edam — Cənubi və Cənub-Şərqi Asiyada, asiya fillərindən istifadə olunaraq gerçəkləşdirilmiş edam növü. Fil ilə edam üsulu orta əsrlərdə Hindistanda geniş istifadə edilmişdir. Bu məqsədlə asiya fillərinin xüsusi şəkildə əhilləşdirildikləri məlumdur. Fil bələdçiləri xüsusi əhilləşdirilmiş fillər vasitəsilə edam ediləcək şəxsi anidən yox, əzab verərək öldürməyi bacarırdılar.
Fil ilə edamların gerçəkləşdirilmişəsi Böyük Moğol imperiyasının hökmdarları üçün sonsuz güc və səltənət simvolu olaraq qəbul edilmişdir. Asiya qitəsində və xüsusilə Hindistan ərazilərində məhkumların fillərin ayaqları altına atılaraq edam edilməsi həmin dövrdə Avropadan gəlmiş səyyah və tacirlərin böyük marağına səbəb olmuşdur. Orta əsrlərdə yaşamış bir çox avropalı səyyah şahidi olduğu mənzərələr haqqında müxtəlif qeydlər yazmışdır.
Fil ilə edam üsulu XVIII və XIX əsrlərdə Hindistanda müstəmləkəçilik siyasəti yeridən ingilislər tərəfindən zamanla qadağan edilmişdir. Hindistana qədər insanların fillərin ayaqları altına atılaraq edam edilməsi üsulu, nadir hallarda olsa da Qədim Roma və Karfagen dövlətində üsyançı əsgərlərə qarşı istifadə edilmişdir.
Mədəni xüsusiyyətlər
Fillərin həssaslığı, dözümlülüyü və çox yönlü olması, romalılar tərəfindən döyüş məqsədilə istifadə olunmuş şir və ayılara nəzərən daha çox üstünlük yaratmışdır. Zamanla müharibələrdə fillərin, atlardan daha əlverişli olduğu romalı hərbçilər tərəfindən müəyyənləşdirilmişdir. Belə ki, atlar, fillərdən fərqli olaraq düşmən qoşunlarının üzərinə qəsdən hücum etmək istəmir, ancaq atlının səyləri nəticəsində atı bir başa düşmənin üzərinə sürmək mümkün olurdu. Fillərin müharibə zamanı düşmən qoşunlarını əzmək və üzərindən keçməklə bağlı isə ciddi problemləri yox idi. Döyüş filləri və atları arasındakı bir digər önəmli fərq isə müharibə anında fillərin daha təmkinli davranmaları və ən şiddətli döyüşlərdə belə özlərini itirməməkləri ilə bağlı olmuşdur. Bu baxımdan Karfagen sərkərdəsi Hannibal tərəfindən Mərkəzi Asiyadan gətirilmiş və Roma imperiyasına qarşı aparılan pun müharibələrindən istifadə olunmuş döyüş filləri tarix ədəbiyyatlarından çox məşhurdur.
Edam zamanı istifadə olunacaq fillərin bir digər xüsusiyyəti isə fil tərbiyəçisinin filləri istədiyi kimi idarə etməsi ilə bağlı idi. Tərbiyəçi, filə məhkumun anidən yoxsa, işgəncələrə öldürülməsi ilə bağlı təlimatlar verə bilirdi və bəzən bir şəxsin edam edilməsi bir necə saata qədər davam edirdi ki, edam prosesi zamanı məhkumun qabırğaları sındırılır və bədəni şikəst edilirdi. Tarix boyunca əhilləşdirilmiş fillər bələdçi və ya mahout olaraq adlandırımış fil sürücülərinin nəzarəti altında olmuşdur və bununla da, son anda olsa belə edam ediləcək şəxsi fillərin ayaqları altından çıxarmaq mümkün olmuşdur. Əhilləşdirilmiş fillərdən edam məqsədilə istifadə olunması Böyük Moğol İmperiyasının III hökümdarı olmuş Əkbər şahın hakimiyyəti dövrünə təsadüf etmişdir.
1556–1605-ci illərdə hakimiyyətdə olmuş Əkbər şah, döyüş fillərinə və əhilləşdirilmiş fillərə qarşı olan marağı ilə tanınmışdır. Hökümdarın həyatı və döyüş yolu haqqında ətraflı məlumat verən Əkbərnamə əsərində döyüş fillərinin və fil ilə edamların gerçəkləşdirildiyi bir necə qravür mövcuddur. Mənbələrdə Əkbər şahın fil ilə edam gerçəkləşdirilən zaman bəzi məhkumlara xilas olmaq şansı verildiyi və bunun üçün həmin məhkumlarının öz bacarıqları və cəldlikləri hesabına fillərin ayaqları altından qaçmalı olduqları bildirilmişdir. Fillərdən xilas olmağı bacaran şəxsin həyatı hər zaman bağışlanmır, bu tip hadisələr həmin şəxsin ittiham olunduğu əməllərinə nəzərən verilirdi.
Fillərdən edam məqsədilə istifadə edilməsi zamanla hökümdarların və şahların mütləq gücünün simvoluna çevirilmişdir. Tarixdən gələn adətlərin Tailand müxtəlif bölgələrində, hələ də yaşadıldığını görmək mümkündür. Belə ki, Tailandda ağ fillər mütləq gücün və hakimiyyətin simvolu olaraq qəbul edilir və xüsusi şəraitdə saxlanılırlar.
Coğrafi əhatə dairəsi
thumb|right|250px|[[Tailandda ağ fillər gücün və hakimiyyətin simvolu kimi qəbul edilmişdir.]] Fil ilə edamların gerçəkləşdirilməsi tarixən həm Qərb, həm Şərq imperiyaları tərəfindən həyata keçirilmişdir. Tarixə məlum olan ilk fil ilə edamlar qədim dövrlərə aid edilir və edamlar haqqında ətraflı məlumat verilmir və mənbələrdən göründüyü qədər ilə qədim dövrdə günahlandırılan şəxslərin öldürlüməsi zamanı fillərdən istifadə edilməsi geniş yayılmış bir təcrübə olmamışdır. Buna baxmayaraq fil ilə edamlar XIX əsrə qədər davam etmiş və xüsusilə Böyük Moğol İmperiyası zamanında böyük populyarlıq qazanmışdır. Afrika filləri həcm baxımından Asiya fillərindən daha böyük olsalarda, tarixi arxa planda asiya filləri hər zaman daha çox qabağa çıxmışdır.
Cənub-Şərqi Asiya
Cənub-Şərqi Asiyada asiya fillərinin edam məqsədilə istifadə edildiyi məlumdur. Bu tip edamların ilk nümunələrinə Myanma və Malayziya ölkələrinin ərazilərində rast gəlinmişdir. Asiyanın Cənub-Qərbində yerləşən Hind-Çin yarımadasındakı Çampa krallığıda da fil ilə edamların gerçəkləşdirildiyi ehtimal olunmaqdadır. Tarix mənbələrində Siam olaraq xatırlanan Tailandda fil ilə edamların gerçəkləşdirilməsi üçün asiya fillərinə xüsusi şəkildə təlimlər keçirilmişdir. Şotland gəmi kapitanı və dənizçi Aleksandr Hamilton Siamda gördükləri ilə bağlı aşağıdaklı qeydləri yazmışdır;
Hindistan
Fil ilə edamlar əsrlər boyu Hindistanda istifadə edilmişdir və tarixdə gerçəkləşdirilmiş bu tip edamlar barədəki ən dolğun məlumatlarda Hindistanla bağlıdır. Müsəlman və hindli idarəçilər tərəfindən əsirlər boyunca vergi ödəməyənlər, üsyançılar və müharibə əsirləri döyüş filləri vasitəsilə iri meydanlarda, kütlə qarşısında edam edilmişdir. Hinduizm dinin qanunnamələri olaraq qəbul edilmiş Manusmriti yazılarında cinayət törətmiş şəxslərin fil ilə edam üsulu istifadə edilərək edam edilməsindən bəhs edilmişdir. Bu qanunnamələrin eramızın 200-cü ilində yazıldığı təxmin olunur. Məsələn, daşınmaz əmlaklara ziyan vurulduqda mal sahinin fillərdən istifadə edərək günahkar şəxsi edam etmək icazə vardı. thumb|right|250px|Fransız səyyah [[Lui Ruselye tərəfindən Le Tour du Monde jurnalında yayımlanmış və Hindistanda fil ilə edamın təsvir olunduğu qravür. (1868)]] Hindistanda fil ilə gerçəkləşdirilmiş edamların ilkin nümunələrindən biri də 1305-ci ildə Dehli sultanlığının sultanı tərəfindən əsir alınmış moğol döyüşçülərin kütlə qarşısında fillərin ayaqları altına atılaraq edam edilməsi hadisəsidir. Tarixi mənbələrdə bu hadisənin kütlə tərəfindən böyük maraqla qarşılandığı və bir növ xalq əyləncəsinə çevirildiyi göstərilmişdir. Böyük Moğol İmperiyasının mövcud olduğu dövrdə fil ilə edamların sayı kəskin şəkildə artmışdır. Şotland gəmi kapitanı və səyyahı Aleksandr Hamilton qeydlərində Böyük Moğol İmperiyası hökümdarı Sultan Şahcahannın 1727-ci ildə özünün ordu komandiri olmuş bir hərbçisinin fil bağı adlanan əraziyə gətizdiriyini və orada necə edam etdirməsini təsvir etmişdir.
Təsvirə əsasən məğlubiyyət səbəbindən əsəbləşən Sultan Şahcahan adı açıqlanmayan hərbçini sarayın yaxınlığındakı fil bağına gətirmiş və oradaca, hərbçinin döyüş filinin ayaqları altına atdırmışdır. Gəmi kapitanı və səyyahın fikirlərinə əsasən bu tip ölüm bir hərbçi üçün utancverici və rüsvayçı hesab olunurdu. Bir digər fakt isə Sultan Hümayunla bağlıdır. Sultan Hümayun onun hakimiyyətini tənqid edən bir imamın fillərin ayaqları altına atılmasına göstəriş vermişdir. Bəzən fil ilə edamların gerçəkləşdirilməsi, sırf əyləncə məqsədilə baş tuturdu. Böyük Moğol imperiyasının dördüncü imperatoru Sultan Cahangirin şəxsi əyləncəsi üçün bir necə cinayətkar və müharibə əsirini fillərin ayaqları altına atdırdığı ehtimal olunur. Bu tipli edamlara şahidlik emiş fransız səyyahı Fransua Berniyer, hökümdar və saray zadəganlarının edamlardan aldığı zövqdən dəhşətə gəlmiş və bu barədə öz qeydlərində yazmışdır. thumb|left|250px|[[Böyük Moğol imperiyasının III hökmdarı olmuş Əkbər şahın vəhşi bir fili əhilləşdirərək təsvir olunduğu rəsmi.]] Fil ilə edam heç də həmişə edam ediləcək şəxsin fillərin ayaqları altında əzilməsi ilə baş tutmurdu. Belə ki, Dehli sultanlığında xortumlarına sivri uclu bıçaq və qılınclar bərkidilmiş fillərdən də istifadə olunmuşdur ki, burada əsas məqsəd, həmin kəsici alətlərin məhkumların bədəninin doğraması olmuşdur. Ərəb səyyahı və taciri olmuş İbn Bətutə 1330-cu illərdə Dehli şəhərinə səfər edərkən, fil ilə gerçəkləşdirilmiş bir edam səhnəsini ətraflı şəkildə təsvir etmişdir.
Hindistanda mövcud olmuş digər dövlətlərin hökmdarları tərəfindən də fil ilə edamların gerçəkləşdirilməsi sifariş edilmişdir. Maratxların liderlərindən olmuş Sambhaji adlı hökmdar XVIII əsrdə Anaji Datto adlı dövlət xadiminin də daxil olduğu bir sıra tanınmış şəxsin fil ilə edam edilməsinə göstəriş vermişdir. Bir digər maratxa lideri olmuş, hərbçi Santaji Ghorpade adlı general hərbi nizam-intizamın pozulmasının cəzası olaraq, əsgərlərinin fillərin ayaqları altına atılması əmrini vermişdir. Müasir tarixçilərdən olan Kafi Xanın sözlərinə görə Santaji bəzən əhəmiyyətsiz səhvlərə görə belə öz adamlarını fillərin ayaqları altına atılmasına əmr vermişdir.
Şotland cərrah və yazıçısı Robert Ker öz yazılarında Qoa krallarının cinayətkarları edam etdirmək üçün xüsusi təlim keçmiş fillərə sahib olmasından bəhs etmişdir. Yazıçının qeydlərinə görə, əhilləşdirilmiş fillər Hindistanın digər bölgərində olduğu kimi öz qurbanlarını anidən və ya işgəncə çəkdirərək öldürmək xüsusiyyətlərinə malik idilər. Fransız təbiət tarixçisi, riyaziyyatçı, kosmoloq və ansiklopediya yazıçısı Jorj-Lui Lekler de Büffon öz yazılarında fillərin insanların üzərinə belə asanlıqla hücum edə bilməsinin və işgəncə ilə uzun müddətə öldürməsini fillərin sahib olduğu sadə, təbii instinktdən daha çox, bələdçilərin əhilləşdirilmiş fillərə ola biləcək təsiri kimi xarakterizə etmişdir.
Hindistanda fil ilə edamların gerçəkləşdirilməsinin əsas səbəblərindən biri də, edamı izləyən digər insanlara göz dağı vermək olmuşdur. Belə ki, fil ilə edamlar hər zaman meydanlarda və ya insanların toplaşdığı ərazilərdə gerçəkləşdirilirdi və beləliklə hökmdar olan şəxsə qarşı çıxmağın, üsyan qaldırmağın nə ilə nəticlənə biləcəyi mesajı əhaliyə öltürülmüş olurdu. Edamların qanlı və xüsusi amansızlıqla baş tutması üçün ağırlığı 9 tona yaxınlaşan və ayaqlarına xüsusi dəmir ayaqlıqlar bərkidilmiş fillərdən istifadə olunmuşdur.
Fil ilə edamın Hindistanda XIX əsrin ortalarına qədər davam etdiyi ehtimal olunur. Fransız səyyah Lui Ruselye 1868-ci ildə Mərkəzi Hindistana etmiş olduğu səfər zamanı fil ilə gerçəkləşdirilmiş bir edama şahidlik etmiş və bu barədə öz qeydlərində yazmışdır. Səyyahın sözlərinə görə cinayətdə ittiham olunan şəxs, üzü üstə bir daş lövhənin üzərinə yatırılmış və fil ayağı ilə həmin şəxsin üzərinə çıxmışdır. Hadisənin təsvir edildiyi qravür səyyah tərəfindən Fransada həftəlik nəşr olunan Le Tour du Monde səyahət jurnalında çap edilmişdir.
Britaniya İmperiyasının gücünün artması fil ilə edamların Hindistanda gerçəkləşdirilməsini zamanla azaltmış və bir müddətdən sonra bu tip edamların icra olunması tamamilə qadağan edilmişdir. 1914-cü ildə Eleanor Maddok tərəfindən Kəşmir bölgəsi üçün yazılmış kitabda, avropalıların bu bölgəyə gəlməsindən sonra, bu bölgə üçün xarakterik olan bir çox adətlərin zamanla qadağan edildiyini və bunlardan birinin də, xüsusi şəkildə təlim görmüş fillər vasitəsilə insanların edam edilməsi adətinin olduğunu bildirmişdir.
Püsyan nekropolu
Püsyan nekropolu — Şərur rayonunda eyniadlı kəndin cənub-şərqində antik dövrə aid arxeoloji abidə.
Məşədi Cəmil Əmirov
Məşədi Cəmil Əmiraslan oğlu Əmirov — Azərbaycan tarzəni, bəstəkar, musiqi xadimi.
Həyatı
Məşədi Cəmil Əmirov 1875-ci ildə Şuşada anadan olmuş və ilk təhsilini mədrəsədə almışdı. Onun uşaqlığı və gənclik illəri ehtiyac içində keçmişdir. 12 yaşında ikən atası Kərbəlayi Əmiraslan bəyi itirən Məşədi Cəmil Şuşanın Torpaq meydanında bişmiş noxud satmağa başlayır və buna görə də təhsilini yarımçıq dayandırır. Məşədi Yaxşı xanım oğlunu bir dərzinin yanına şagird qoyur. Məşədi Cəmil tezliklə Şuşada bir dərzi kimi məşhurlaşır.
1911-ci ildə musiqi təhsili almaq üçün Türkiyənin İstanbul şəhərinə gedir. İki ilə yaxın İstanbulda yaşayır və təhsil alır. Məşədi Cəmil Türkiyədə Azərbaycan musiqisinin qızğın təbliğatçısı kimi çıxış edir. Türkiyəlilər tarı sinədə çalmağı ilk dəfə Məşədi Cəmildə görürlər. Türkiyənin "Şəhbal" jurnalı Məşədi Cəmil və Azərbaycan musiqisi haqqında böyük bir məqalə yazıb Məşədi Cəmilin tarla şəklini dərc edir.
Gəncəyə döndükdən sonra şəhərdə musiqi məktəbi açmaq istəyən Məşədi Cəmilə Çar Rusiyası icazə vermir. Lakin Cəmil Əmirov muğam kursu açır. Seyid Şuşinski, Bülbülü, Zülfü Adıgözəlov, Əli Cavad oğlu, Əbdürrəhman Fərəcov və Musa Şuşinski kimi sənətkarlar bu kursdan faydalanır. SSRİ qurulduqdan sonra 1921-ci ildə Məşədi Cəmil Gəncədə dram truppası yaradır. Truppa iki ilə yaxın bir müddətdə Gəncə, Şəki, Qazax mahallarında musiqili dramlar, opera tamaşaları ilə çıxış etmişdir.
1923-cü ildə isə uzun mübarizədən sonra Məşədi Cəmil, nəhayət ki, Gəncədə musiqi məktəbi açmaq üçün icazə alır və elə ilk ildə məktəbə 39 tələbə qəbul edilir. Məşədi Cəmilin oğlu Fikrət Əmirov, Qənbər Hüseynli, Telman Hacıyev və başqaları bu məktəbin yetirmələridir. Bundan əlavə o, məktəbdə tardan dərs demiş, həm də xalq çalğı alətlərindən ibarət orkestrə rəhbərlik etmişdir. Sonralar bu məktəb böyüyərək 1928-1929-cu tədris ilində musiqi texnikumuna çevrilmişdi.
Məşədi Cəmil Əmirov 1928-ci ildə Gəncədə vəfat etmiş və bu şəhərdə də dəfn olunmuşdur.
Yaradıcılığı
thumb|left|Məşədi Cəmil Əmirov qanunda ifa edir. Yelizavetpol (Gəncə). 1915. M.C.Əmirovun ilk tar müəllimi Armenak adlı tarzən olmuşdur. Dövrün bir çox sənətkarları kimi Məşədi Cəmil də böyük musiqişünas Nəvvabdan klassik Azərbaycan muğamlarının sirlərini öyrənir. Məşədi Cəmil Şuşa məclislərində ilk dəfə Qaragöz Zülfüqarla çalıb-oxumağa başlayır. Onun musiqiçi kimi yetişməsində Mir Möhsün Nəvvabın musiqi məclislərinin böyük rolu olmuşdur. 1907-ci ildə Məşədi Cəmil o dövrdə Qafqazın ən böyük mədəni mərkəzlərindən biri olan Gəncə şəhərinə köçür. Məşədi Cəmil Gəncə məclislərində Məşədi Məhəmməd Fərzəliyevi, Malıbəyli Həmidi, Musa Şuşinskini, sonralar isə Bülbülü və Seyid Şuşinskini müşayiət edir. Gəncədə yaşadığı müddət ərzində tədricən qarmon, kamança, skripka və pianoda ifa etməyi də öyrənmişdi.
1910-cu ildə Cəmil Əmirov bir qrup musiqiçi ilə Riqa şəhərindəki "Qrammofon" şirkətinə dəvət olunur. Burada o, bir sıra muğam və xalq mahnılarını vala yazdırır.
Məşədi Cəmil Azərbaycan musiqisinin bir çox sahələrində hərtərəfli fəaliyyət göstərməklə teatr sənətinin inkişafında da mühüm rol oynamışdır. O, Şuşada və Gəncədə olarkən Üzeyir Hacıbəyovun opera və operettalarında "Məcnun", "Zeyd", "Kərəm", "Rza bəy" və başqa rolları müvəffəqiyyətlə oynamış, teatr orkestrlərinə dirijorluq etmişdir.
Məşədi Cəmil Əmirov 1923-cü ildə "Namuslu qız" operettasını yazır və bu əsər də Gəncədə uğurla tamaşaya qoyulur. 1924-cü ildə «Namuslu qız» operettası ayrıca kitabça şəklində çap edilərək Azərbaycanın bir çox yerlərinə göndərilir. Operetta Şuşada, Ağdaşda, Şəkidə, Bərdədə, Zaqatalada, Ağdamda və Tiflisdə tamaşaya qoyulur.
Əcnəvir dağı
Əcnəvir dağı - Ordubad rayonu ərazisində dağ (hünd.2878,1 m). Zəngəzur silsiləsi nin suayırıcısındakı Soyuqdağ yüksəkliyindən (3147,5 m) cənub-qərbə ayrılan Kotam qolunun suayırıcısında zirvə. Mehri-Ordubad batolitinin Orta Eosen yaşlı qabbro-qranit formasiyasına aid hibrid ləşmiş qranodioritlərindən təşkil olunmuş  sıldırım yamac lı yüksəklikdir. Tektonik cəhətdən Zəngəzur qalxım zonasının cənub-qərb qanadına aiddir.
Urata Rama
Urata Rama (20 dekabr 1986) — Kosovolu atıcı. Urata Rama Kosovonu 2016-cı ildə XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.
Karyerası
Urata Rama birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 2016-cı ildə qatıldı. O, Rio-de-Janeyroda baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında qadınlar 10 m məsafəyə pnevmatik tapança yarışında iştirak etdi. Ümumilikdə 402.3 xal toplayaraq 48-ci yeri tutdu və finala vəsiqə qazana bilmədi.
İslam Abdullayev
Həyatı
Abdullayev İslam Əbdül oğlu 1876-cı ilin dekabr ayında Şuşa şəhərində anadan olmuş, Şuşa şəhər məktəbində təhsil almışdır. Azərbaycanın musiqi tarixində İslam Abdullayev "Segah" muğamının təkrarsız ifaçısı kimi tanınmışdır.
1883-cü ildə Şuşada "Xanəndələr məclisi" yaratmış musiqişünas alim Mir Möhsün Nəvvab İ. Abdullayevi bu məclisə dəvət edir. Beləliklə, o, Mir Möhsün Nəvvab, Hacı Hüsü, Məşədi İsi, Mirzə Muxtar Məmmədov, Dəli İsmayıl, Keştazlı Həşim kimi sənətkarlardan dərs almış, Sadıqcanın müşayiəti ilə ifalar etmişdir. İslam Abdullayevin ilk "Segah" ifası Sadıqcanın oğlunun toyunda olmuş, həmin ifadan sonra şöhrəti yayılmışdır. 1901–1905-ci illərdə tarzən Qurban Pirimovla birlikdə Qarabağ və Gəncə məclislərində çıxış etmişdir.
Xanəndə uzun illər Azərbaycan Dövlət Estradasının solisti olur.
"Segah" muğamını və onun bütün variantlarını – "Zabul-Segah", "Mirzə Hüseyn segahı", "Orta Segah"," Xaric Segah" muğamlarını xüsusi bir şövq və məharətlə oxuduğuna görə xalq tərəfindən "Segah İslam" adlandırılmışdır. 1910–1915-ci illərdə "Sport-Rekord" və "Ekstrafon" səsyazma şirkətləri tərəfindən "Segah", "Bayatı-Qacar", "Şahnaz", "Şüştər" muğamları və bir sıra təsniflər İslam Abdullayevin ifasında qramofon vallarına yazılmışdır.
İslam Abdullayev eyni zamanda pedoqoq olmuşdur. Xan Şuşinski, Yaqub Məmmədov, Sahib Şükürov kimi xanəndələrin yetişməsində böyük rol oynamışdır. Şuşada musiqi məktəbində direktor vəzifəsində işləmiş, Gəncədə xalq çalğı alətləri orkestri təşkil etmişdir. Ömrünün sonuna yaxın Ağdama köçmüş, musiqi məktəbində muğamdan dərs demiş, bir çox xanəndələrin ustadı olmuşdur.
İ. Abdullayev 22 sentyabr 1964-cü ildə Bakıda vəfat etmişdir.
Şərq qızılquşu
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Engelman küknarı
Engelman küknarı — hündürlüyü 30–50 m-ə qədər, gövdəsinin diametri 90 sm olan ağac. Vətəni Şimali Amerikadır.
Engelman küknarının çətiri möhkəm, piramida formalı, budaqları bir az sallaqdır. Uzunömürlüdür, 300-400 il yaşayır. İynəyarpaqları göyümtül, ucu biz, yumşaq, zoğlarda 10-15 il, mədəni şəraitdə 7-8 il qalır. Qabığı cavan yaşda qırmızı-qonur, sonradan açıq-qonur rəngdə olur. Dekorativ cəhətdən iynəli küknardan bir az aşağıdır. Qışa davamlıdır. Mədəni şəraitdə 1862-ci ildən becərilir. Xiyabanlarda, şəhərin küçələrində və meydanlarında, xiyaban əkinlərində tək və ya kiçik qruplarla əkilməsi məsləhətdir.
"Qlauca", Göyümtül (“Glauca”). Hündürlüyü 20–40 m, konusvarı çətirli, budaqlarının üfüqi yarusluğu dəqiq olmayan ağacdır. İynəyarpaqları az iynəli, elastik, göyümtül-mavi olur, dəqiq rəngi erkən yazda bilinir. Qışda iynəyarpaqları dekorativdir. Tez böyüyür. Qışadavamlıdır. Toxumlarla, qələmlərlə, calaqla çoxalır. 1874-cü ildən mədəni şəraitdə becərilir. Digər formalardan aşağıdakılar məlumdur: gümüşü (f. argentea)-gümüşü iynəyarpaqlıdır; mavi, salalq (f. glauca pendula)-iynəyarpaqları boz-mavi, çətiri salalq, əsas budaqları çox sallaqdır; Fendler (f. Fendleri)-iynəyarpaqları gümüşü, nazik və uzun (2,8 m-ə qədər), sallaq formadır; xırda iynəyarpaqlı (f. microphilla)-şarşəkilli, cırtdan formadır. Kölgəyədavamlıdır, ancaq çox işıqda yaxşı inkişaf edir. Torpağın məhsuldarlığına və havanın nəmişliyinə tələbkardır. Kontinental iqlimə və bir az bataqlaşmaya dözür. Havanın çirklənməsindən əziyyət çəkir və ilk növbədə iynəyarpaqların tez tökülməsinə səbəb olur. Cavan yaşda zəif böyüyür. Küknarlar digər iynəyarpaqlılara nisbətən köçürülməni yaxşı keçirir, əsas kökü öz böyüməsini tez başa çatdırır, yan kökləri üstə yerləşən kök sistemi əmələ gətirir.
Toxumlarla, bağ formaları qələmlərlə və bəzən calaqla çoxalır. Abşeron da bəzi həyətyanı sahələrdə, bağlarda tez-tez rast gəlinir. Böyük bağlarda tək əkilir, qrup və alleya əkinlərində məsləhət görülür.
Məlumat mənbələri:
Деревья и кустарники СССР. т.3.1954; Флора Азербайджана. т.5. 1954; Azərbaycanın ağac və kolları. III cild. 1970; Azərbaycanın “Qırmızı” və “Yaşıl Кitabları”na tövsiyə olunan bitki və bitki formasiyaları. 1996; Azərbaycan florasının konspekti. I-III cildlər. 2005; 2006; 2008.
Azərbaycan Premyer Liqası 2009/2010
Azərbaycan Premyer Liqası 2009/2010 mövsümü və ya qeyri-rəsmi adı ilə Azərbaycan Premyer Liqasının 18-ci mövsümü — 2009-cu il avqustun 14-dən 2010-cu il mayın 10-na qədər baş tutdu. Nəticədə İnter 30 xalla növbəti dəfə Premyer Liqanın qalibi oldu. Standardın futbolçusu Fərid Quliyev isə 16 qolla Premyer Liqanın bombardiri oldu.
Təhsil nəşriyyatı
Təhsil Nəşriyyat-Poliqrafiya MMC — Azərbaycanda nəşriyyat.
1993-cü ildən fəaliyyət göstərir. Müəssisədə 100 nəfərdən çox yüksək ixtisaslı, peşəkar kadrlar çalışır. Ən müasir və güclü poliqrafiya bazasına malikdir. Bu günədək 60 milyon nüsxəyə yaxın kitab nəşr etmişdir. 2003-2008-ci illərdə "İlin nəşriyyatı" statusu qazanmışdır. Nəşr etdiyi kitablar Avropa və digər beynəlxalq sərgilərdə uğurla nümayiş etdirilmişdir. 2005-ci ildə "Qarabağ" kitabı II Beynəlxalq "Kitab sənəti" müsabiqəsində ən yüksək balla birinci yerə layiq görülmüşdür.
Haqqında
Azərbaycanın müasir nəşriyyat sferasında önəmli yeri və özünəməxsus dəst-xətti olan «Təhsil» nəşriyyatı 1993-cü ildən fəaliyyət göstərir. Müəssisədə peşəsinin sirlərini dərindən bilən 80 nəfərə yaxın işçi çalışır.
Müstəqillik illərində Azərbaycanda kitab nəşrinin inkişafında, xüsusilə təhsil quruculuğu konsepsiyasının əsasını təşkil edən dərsliklərin və digər elmi-metodik ədəbiyyatların hazırlanmasında «Təhsil» nəşriyyatının xüsusi əməyi vardır.
Nəşriyyat fəaliyyət göstərdiyi müddətdə 6500-dən çox adda və 33 milyon nüsxədən çox kitab, o cümlədən dərslik, dərs vəsaiti və elmi-metodik ədəbiyyat nəşr etmişdir. Nəşriyyatın çap məhsulları ölkə və bir çox beynəlxalq miqyaslı müsabiqələrin qalibi olmuş, dünya və Avropa sərgilərində uğurla nümayiş etdirilmişdir.
Nəşriyyatın hazırladığı dərsliklərdən V sinif üçün «Ata yurdu» 2002-ci ilin, VIII-IX siniflər üçün «Azərbaycan dili» 2003-cü ilin, X-XI siniflər üçün «Azərbaycan dili» 2004-cü ilin «Ən yaxşı dərsliyi» adına layiq görülmüşdür.
«Təhsil»in ən böyük uğurlarından biri də «Qarabağ: real tarix, faktlar, sənədlər» kitabıdır. Bu kitab 2005-ci ildə II Beynəlxalq «Kitab sənəti» müsabiqəsində ən yüksək bal toplayaraq I yerə 2012-ci ildə isə Azərbaycan Respublikasının Dovlət mükafatəna layiq görülmüşdür. «Naxçıvan», «Təhsil dünən, bu gün, sabah», «Azərbaycanın qısa dövlətçilik tarixi», «Təhsil millətin gələcəyidir», «Böyük yolun davamçısı», «Dağlıq Qarabağ problemi», «Azərbaycan sosial-iqtisadi tərəqqi yolunda», «Heydər Əliyev məktəblilərin gözü ilə», «Bir ömrün oddiseyası» və s. kitablar «İlin kitabı» adına layiq görülmüşdür.
«Təhsil» nəşriyyatını hazırkı dövrdə ölkənin kitab nəşri və çapı ilə məşğul olan ən güclü peşəkar nəşriyyat-poliqrafiya birliyi hesab etmək olar.
Cəlil Nağıyev
Cəlil Nağıyev (d.25 iyul 1945, Azərbaycan, Gəncə) — Ədəbiyyatşünas, tərcüməçi 1999-cu ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, filologiya elmlər doktoru (1990), professor (1992).
Fəaliyyəti
70-ci illərdən dövri mətbuatda elmi, publisist əsərlər və bədii tərcümələrlə çıxış edən professor bır sıra elmi simpoziumlarda çıxış etmişdir. 1991-93-cü illərdə Bakı Dövlət Universiteti filologiya fakültəsi nəzdində ixtisaslaşdırılmış şuranın elmi katibi olmuş C.Nağıyev eyni zamanda 1993-cü ildən Azərbaycan Respublikası Prezident Aparatı Yanında Ali Attestasiya Komissiyasının fioloji elmlər üzrə Ekspertlər Şurasının üzvüdür. Klassik Azərbaycan ədəbiyyatı, Dünya ədəbiyyatının aktual problemləri, Avropa romantizmi və Şərq, Qərb ədəbiyyatında Şərq kompensasiyası, Bosniya müsəlman poeziyası professorun araşdırmalarının əsasını təşkil edir. Bu mövzüda məqalələri və "Serb romantizmi və Şərq" (1987), "Koroğlunun Çin qaynaqları" (1998), "Yovan Yovanoviç Zesayın poeziyası" (1973), və s. monoqrafiyaları nəşr olunub. Moskvada "Slavyan ədəbiyyatlarında romantizm" kitabını digər müəlliflə birlikdə çap etdirmişdir.
Əsərləri
• 2
Kitabları
• 2
Avstraliya qızılquşu
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Bircə Akalay
Bircə Akalay — Türk aktrisa.
Həyatı və karyerası
2003-də Pera Gözəl Sənətlər Liseyi Teatr bölümündə lisey təhsil aldı. Həmin il girdiyi İstanbul Universiteti teatr aktrisalığı və dramaturgiya bölümündəki təhsilini tamamlamadı amma Xaliç Universiteti Konservatoriya Teatr bölümündən məzun oldu. 2004 Türkiyə Gözəllik yarışmasında üçüncü olduqdan sonra Avropa Gözəllik yarışmasında Türkiyəni təmsil etdi və yarımfinala çıxdı.2004–2007-ci illər arasında Star TV və TV8də idman spikerliyi, həmdə Çempionlar liqası və 8-ci Pillə kimi verilişlərdə aparıcılıq etmişdir.2007-ci ildə yayımlanan "Qədər" və "Sənin Üçün" seriallarında baş rolda oynamışdır.2008-ci ildə "Asi" adında serialda qonaq aktrist olaraq qatılmışdır.Bundan başqa 2008-də vizyona girən "Son Dərs" və 2009-un oktyabr ayında vizyona girən "Nəfəs" filmində rol almışdır. 2009-cu ildə TRT 1-də yayımlanan "Alayına İsyan" serialında Sevtap rolunda, 2009-cu ilin sentyabr ayında "Sizi Sevirəm" filmində Əmrə Altuğ ilə baş rolları paylaşmışdır.2009-da atv-də yayımlanan "Qış nağılında" Zişan rolunda oynamışdır.Həmin il TRT Müzik kanalında başlayan və TV8-də davam edən verilişi Sinema dünyası bir yayın mövsümü davam etmişdır. 2010-cu ildə keçmiş əri Murad Ünalmış ilə birliktə Ürgübdə bir eşqi anlatan Yer Göy Eşq serialında Həvva rolunu canlandırmışdır. 2013-cü ildə atv-də Baş Nazir Ədnan Menderesin həyatından bəhs edən Mən Onu Çox Sevdim adlı serialda opera sənətçisi Ayxan Aydan rolunu canlandırmışdır. 2013-cü ildə TRT 1-də yayımlanan Belə Bitməsin adlı seriala qonaq aktrist olaraq qatılmışdır. Sonra isə Kanal D-də yayımlanan Kiçik Ağa adlı serialda Sinəm rolunu canlandırmışdır. Kiçik Ağa serialında baş rolu paylaşdığı Sarp Ləvəndoğlu ilə 1 avqust, 2014-cü ildə evlənmişdir. 2 il davam edən evlilikdən sonra 17 yanvar, 2017-ci ildə boşanmışdır. 2015-ci ildə atv-də yayımlanan Evli və Əsəbi adlı serialda 4 baş roldan birini canlandırmışdır. Bircə Akalay Star TV-də yayımlanan Həyat Bəzən Şirindir serialındada baş rolda oynamışdır. Hal hazırda isə Kanal D ekranlarında göstərilən Qara Ağ Eşq adlı serialda Əsli rolunu canlandırır.
Algisidlər
Algisidlər — arzu olunmayan alqofloranı məhv etmək, həmçinin suyun "çiçəkləməsi" ilə mübarizə məqsədilə işlədilən kimyəvi maddələr.
Algisidlər kimi çox vaxt mis-sulfat, ammiakat-mis və istehsalat sidik cövhərindən (diuron, majuron və s.) istifadə edilir.
Məhəmməd Behişti
Məhəmməd Behişti (23.10.1928 İsfahan - 28.6.1981 Tehran) - Ayətullah.
Təhsili
Seyid Məhəmməd 1942-ci ildə 14 yaşında orta təhsilini yarımçıq qoyaraq İsfahan elmi hövzəsində dini təhsil almağa başlayır. O, dini hövzəsində səkkiz ildə oxumalı olduğu dərsləri dörd ildə başa çatdıraraq, 1946-cı ildə, yəni 18 yaşında təhsilini davam etdirmək üçün Qum elmi hövzəsinə yollanır. Höccətiyyə mədrəsəsinin kiçik və sadə hücrələrinin birində məskunlaşan Seyid Məhəmməd tezliklə Şəhid Mütəhhəri və Seyid Musa Sədr kimi tələbələrlə tanış olur. O, dini dərslərin birinci mərhələsini altı ayda təkmilləşdirdikdən sonra 1947-ci ildə ali fiqh və üsul dərslərində, o cümlədən Şəhid Mütəhhəri ilə birlikdə İmam Xomeyninin fiqh və üsul dərslərində iştirak etməyə başladı. Həmçinin o, gənc tələbələrə də dərs deyirdi.
İctimai-mədəni fəaliyyətləri
O zaman ki, Qərbə bağlı olan hakimlər İranın İslam cəmiyyətini maddi bir cəmiyyətə çevirmək və zaman keçdikcə dini unutdurmaq əzmində idilər, Şəhid Behişti Qum orta məktəblərində tədrisə başladı. O, 1954-cü ildə Qumda "Din və Elm" mədrəsəsini təsis etdi ki, məktəb şagirdləri dinlə elmi iki fərqli şey bilməsin və onları birlikdə öyrənsinlər, çünki dinlə elm bir-birindən ayrılmırlar. Şəhid Behişti gənc nəslin iman və inqilab ruhunda tərbiyə olunmasına çox böyük diqqət yetirirdi. Onun elmi-mədəni fəaliyyətlərindən biri də Qum dini hövzə alimləri və tələbələri üçün xarici dil və dünyəvi elmlərin tədrisi mərkəzini yaratması idi. Elə bununla əlaqədar "Qum tələbələri və ziyalılarının İslam mərkəzi"ni təsis etdi. Şəhid Behişti 1963-cü ildə Həqqani Elmi Mədrəsəsini təsis etdi və bir qrup dini hövzə alimlərinin köməyi ilə "İslamda hökumət" məsələsini araşdıran tədqiqat qrupu yaratdı. Bu dövrdə təhlükəsizlik komitəsi (SAVAK) tərəfindən Qum şəhərini tərk edib Tehranda məskunlaşmağa məcbur edildi və 1964-cü ildə Doktor Bahonərin əməkdaşlığı ilə Təhsil nazirliyinin dərslik hazırlanması şöbəsində orta məktəblər üçün dini dərslik kitablarını hazırlamağa başladı.
Ayətullah Behişti alman və ingilis dillərindən əlavə, fars və ərəb ədəbiyyatlarına, məntiq, fəlsəfə və təfsir elmlərinə də dərindən yiyələnmişdi. Həmçinin o, Ayətullah-əl-üzma Burucerdinin, İmam Xomeyninin (r.ə) və Ayətullah Damadın ali fiqh və üsul dərslərindən də bəhrələnmişdi və bu elmlərdə nəzər sahibinə çevrilmişdi. Nəzər sahibləri onu görkəmli müasir İslamşünaslardan biri hesab edirlər.
Almaniyaya səfər
Bir il sonra, yəni 1965-ci ildə Şəhid Behişti din təbliği üçün Almaniyaya səfər edir. Orada o, məscid imamı, məscidin tikintisinin başa çatdırılmasına nəzarət, farsdilli müsəlmanların və orada yaşayan tələbələrin işlərinin idarəsi vəzifələrini öz öhdəsinə götürür. Ayətullah Burucerdinin müsəlmanlar üçün tikdirdiyi məsciddə dini və mədəni fəaliyyətə başlayan Behişti farsdilli tələbələrin İslami birliyini və "Hamburq İslam Mərkəzini" təsis etdi. O, 1965-70-ci illər ərzində müxtəlif elmi və akademik dairələrdə, eləcə də kilsələrdə çıxışlar edirdi. Almaniyada olduğu 5 il müddət ərzində onun fəaliyyətləri təkcə bununla bitmir, Avropa miqyasında dini və mədəni fəaliyyətlər göstərirdi.
Siyasi və inqilabi fəaliyyətləri
Doktor Behiştinin həyatı İslam düşmənlərinə qarşı mübarizə ilə doludur. Misal üçün o zaman ki, Tudə partiyası güclü təşkilatçılığı ilə ölkənin siyasi səhnəsində fəaliyyət göstərirdi, Şəhid Behişti dini-ideoloji fəaliyyətlərdən əlavə, gənclərdə ruh yüksəkliyi yaratmaq üçün çıxışlar edir, Tudəçilik təfəkkürü ilə mübarizə aparırdı.
Behişti 1950-53-cü illərdə Doktor Məhəmməd Mosəddeqin milli hakimiyyətini müdafiə etmək üçün İsfahanda rejim əleyhinə nümayişlər təşkil etməkdə mühüm rol oynamış mübariz ruhanilərdən biri idi. Ayətullah Behiştinin mübarizəsi hər növ cəncəl və təbliğatdan uzaq idi. Behişti yalnız elm, söz və qələm sahibi deyildi, o, mübarizə meydanlarında da mərdanə vuruşurdu. Xüsusilə İmam Xomeyninin 1962-ci ildən başladığı mübarizəsindən sonra "Birləşmiş İslam birlikləri" təşkilatı ilə əməkdaşlığa başladı və bu təşkilatın ruhanilər şurasına üzv seçildi.
"Birləşmiş İslam birlikləri" təşkilatı əyalət və vilayət cəmiyyətlərinin içindən çıxmış və 1971-ci ilə qədər mübarizəni idarə etmiş bir təşkilat idi. Bu təşkilat müxtəlif dini münasibətlərdə böyük nümayişlərin təşkil edilməsində mühüm rol oynamışdır. Bu nümayışlərdə Ayətullah Behiştinin həyəcanlı çıxışları insanları hərəkətə gətirirdi.
Tehran Mübariz Ruhanilər Birliyi
1978-ci ilin noyabr ayında Doktor Behişti Şəhid Ayətullah Mütəhhəri, Şəhid Ayətullah Doktor Müfəttih, Ayətullah Məhdəvi Kəni və Ayətullah İmami Kaşani ilə birlikdə Tehran Mübariz Ruhanilər Birliyini yaratdı. Çox keçmədən bütün İrandan ruhanilər bu təşkilatı dəstəkləməyə başladılar və Ayətullah Seyid Əli Xamneyi, Ayətullah Meşkini, Ayətullah Rəbbani Əmləşi, Ayətullah Təbəsi və Şəhid Haşiminejad kimi şəxsiyyətlər həmin bu birliyə qoşuldular.
Konstitusiyanın tərtib edilməsi
Xalqın seçdiyi nümayəndələr tərəfindən Xübrəqan Məclisi təşkil edildikdən sonra Doktor Behişti bu məclisin sədr müavini seçildi. Demək olar ki, Xübrəqan Məclisinin əksər iclasları onun sədrliyi ilə keçirilirdi. Nizamın bu qayğıkeş icraçısı çoxlu işlərinin olmasına rəğmən davamlı çalışqanlığı və inqilabın ürəyi yanan dostlarının həmfikirliyi ilə İslam Respublikasının konstitusiyasını tərtib etdi. İslam inqilabının qan bahası sayılan bu konstitusiya referendum vasitəsilə xalq tərəfindən təsdiq edildi.
Şəhid Behiştinin gördüyü işlərdən biri də filayəti-fəqih (fəqih - din aliminin hakimiyyəti) prinsipinin rolunu bu müqəddəs strukturda aydınlaşdırması idi. Belə ki, bəzi liberal və millətçi qüvvələr bu məsələ ilə müxalif olsalar və etiraz etsələr də Ayətullah Behişti dəlil-sübutlarla onlara cavab verirdi. Nəhayət vilayəti-fəqih məsələsi İslami Şura Məclisində qəbul edildi.
Ali Məhkəmənin sədri
İslam Respublikası qurulduqdan sonra İmam Xomeyni 1979-cu ilin mart ayında Ali Məhkəmənin sədrliyini Ayətullah Behiştiyə tapşırdı. Ayətullah Behişti ədalətli və alim hakimləri işə götürməklə bu ali orqanda dərin islahatlar apardı. O, özünün işi və verdiyi hökmləri ilə xalqın gözündə ədalət nümunəsi kimi qalmaqdadır. Ayətullah Behişti şəhid edildikdə Cümhuri-İslami partiyasının sədri və İnqilab şurasının üzvü olmaqdan əlavə həm də Ali Məhkəmənin də sədri idi.
Şəhid Behiştinin şəxsiyyəti və ictimai-siyasi cəhətləri
Şəhid Ayətullah Behiştinin müxtəlif cəhətlərini bir və ya bir neçə məqalə və kitabda bəyan etmək mümkün deyil. Lakin bunu demək olar ki: Doktor Behişti İslam inqilabını İslam tarixinə bəxş edən parlaq fikri və siyasi şəxsiyyətlərdən biri idi. Onun böyüklüyü bundadır ki, bir tərəfdən təşkilatlanmanın vacibliyinə təkid etmiş və onun meydana gəlməsi üçün çalışmışdır. Çünki əsrlərdir ki, İslami qüvvələr vahid təşkilata malik olmadıqları üçün ağır və öldürücü zərbələrə məruz qalmışlar, digər tərəfdən o, inqilabı başqa səmtə yönəlməkdən və durğunluğa düçar olmaqdan qorumuşdur.
Şəhid Behişti siyasi uzaqgörənliyi ilə maneələri vaxtında təyin etmək və onları aradan qaldırmaq üçün lazımi tədbirlər görmək bacarığına malik idi. O, siyasət elmində ensiklopedik biliyə və məlumata malik idi. Behişti müxtəlif qrupların ikiüzlü hədəflərini vaxtında və tez təyin edir, onları zərərsizləşdirmək üçün çalışırdı. Bir sözlə demək olar ki, Doktor Behişti yalnız danışan deyil, həm də əməl edən idi, yaxşı danışırdı, lakin sözlə kifayətlənmirdi. Onun güclü məntiqi var idi və məsələlərin kökünə agah idi. Problemləri təhlil edir və onların həlli yollarını dəlil-sübutla bəyan edirdi. Doktor Behişti həm də çox tədbirli və müdrik insan idi. O, qarşı tərəfi inandırmaq, qane etmək və ya məğlub etmək üçün hansı sözü nə vaxt və necə deməyi çax yaxşı bilirdi.
Ayətullah Behişti Xübrəqan məclisinin təsis edilməsində böyük rol oynamışdır. Onun ictimai-siyasi təfəkkürü İslam ideologiyasından qaynaqlanırdı. Onu İslamşünas alim və islahatçı ruhani hesab etmək lazımdır. Çünki Qərbi təqlid etməklə və ya İslamla qərb metodlarının tərkibindən deyil, məhz sırf İslam yolu ilə cəmiyyətdə dini və dindarlığı bərpa etmək istəyirdi. Onun fikrincə İslam həm dindir, həm də dövlət, həm ideologiyadır, həm də dövlətçilik metodu. Beləliklə o, İslamı bütün sahələrdə, o cümlədən siyasi sahədə İslam cəmiyyətlərində və dünyada yenidən bərqərar etmək arzusunda olan Əbuzər Ğəffari və Əmmar Yasir nəslindən olan bir alim idi. Arzu edirdi ki, İslam qərb və şərq bloklarından uzaq, müstəqil şəkildə və tək bir qüvvə olaraq dünyada bərqərar olsun.
İslam inqilabı İmam Xomeyninin rəhbərliyi ilə qələbə çaldıqdan sonra Şəhid Behiştinin siyasi-ideoloji mübarizəsi rəsmi və daha intizamlı müxtəlif sahələrdə davam edirdi. Belə ki, o, bir tərəfdən İslami məsələlər barəsində yeni fikirlər söylədiyinə görə mühafizəkar ruhanilər tərəfindən tənqid, töhmət və böhtana məruz qalır, digər tərəfdən, materialistlər və çoxüzlü münafiqlər tərəfindən endirilən ağır zərbələrə tuş gəlirdi və nəhayət 27 iyun 1981-ci il tarixində cahiliyyət kin-küdurəti və nifrəti partlayışla nəticələndi. Şəhid Behişti Cümhuri-İslami partiyasının qərargahında 72 nəfərlə birlikdə terror qurbanı oldu və uca şəhidlik zirvəsinə qalxdı.