cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kərim Allahverdiyev
Həyatı
Bütün bu illər ərzində alimin 40-dan artıq universitet və araşdırma mərkəzi ilə elmi əlaqələri mövcud olmuşdur. Bu qurumlar arasında Moskva Dövlət Universiteti (Rusiya), məşhur Oksford, Kembric, Şeffild, London, İmperial universitetləri (Böyük Britaniya), MPI FKF, Stuttqart, RWTH Aachen, Bochum, Bayreuth və Hamburg universitetləri (Almaniya), ABŞ Hava Qüvvələri Wright Patterson Laboratoriyası, Kolorado Əyalət Universiteti, Cincinnati Universiteti, Tsukuba Universiteti (Yaponiya) və Madrid Universitetini (İspaniya) və digər nüfuzlu universitetlərin adlarını çəkmək olar.
11 ildən artıqdır ki, yarımkeçiricilər fizikası sahəsində çalışan alim bir sıra mühüm elmi nəticələr əldə etmişdir. Professor Allahverdiyev bir çox mükafat və nişanlara layiq görülmüş, nüfuzlu beynəlxalq elmi təşkilatların üzvü seçilmişdir. 1988-ci ildə alim Azərbaycan Dövlət mükafatı, 1989-cu ildə Aachen Texniki Universitetinin "Window-on-Science" mükafatı, 1987–1989-cu illərdə Avropa Aerokosmik tədqiqatları ofisi tərəfindən ziyarətçi professor olaraq Krallıq Cəmiyyəti mükafatına, əldə etdiyi nailiyyətlərinə görə SSRİ Elmlər Akademiyası tərəfindən ilin ən önəmli alimi Fəxri adına layiq görülmüşdür. Nyu-York Elmlər Akademiyası (1998), Azərbaycan Milli Yaradıcılıq Akademiyası (1988), A. M. Proxorov adına Rusiya Mühəndislik Akademiyasının və Türkiyənin "Fizika" jurnalının Redaksiya Heyətinin (2008) üzvüdür.
Yayımlanmış əsərləri
Professor Kərim Allahverdiyev 320 elmi məqələnin, 1 kitabın, 2 monoqrafiyanın və 5 patentin müəllifidir. Onun rəhbərliyi altında 20-dən artıq elmlər namizədi hazırlanıb:
Bərdə bələdiyyələri
Bərdə bələdiyyələri — Bərdə rayonu ərazisində fəaliyyət göstərən bələdiyyələr.
Tarixi
Azərbaycanda bələdiyyə sistemi 1999-cu ildə təsis edilib.
Xarici əlaqələri
Bərdə rayonunda fəaliyyət göstərən Bərdə (şəhər) bələdiyyəsi və Türkiyə Respublikası İstanbul şəhəri Beykoz bələdiyyəsi arasında 11 oktyabr 2021-ci il tarixində qardaş şəhər protokolu imzalanmışdır. İmza mərasimində VI çağırış Milli Məclisin deputatı Fatma Yıldırım, Beykoz bələdiyyəsinin başçısı Murat Aydın, Bərdə şəhər bələdiyyəsinin sədri Sadiq Xəlilov və Azərbaycan Şəhər Bələdiyyələrinin Milli Assosiasiyasının icraçı katibi Tofiq Həsənov iştirak etmişdir.
Əlikəlbi (Kəleybər)
Əlikəlbi - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Kəleybər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 33 nəfər yaşayır (7 ailə).
Anar Şükürov
Anar Mehman oğlu Şükürov — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin mayoru, "Həmlə" Taborunun Komandiri, Vətən müharibəsi şəhidi, Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı.
Həyatı
Anar Şükürov 1977-ci il yanvarın 20-də Sumqayıt şəhərində anadan olub.
Hərbi xidməti
Anar Şükürov uzun illər Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrin "N" saylı hərbi hissəsində Qrup Komandiri və Tabor Komandiri vəzifələrində, daha sonra isə Naxçıvan Əlahiddə Ümumqoşun Ordusunun sıralarında xidmət edib və müharibədən bir neçə il əvvəl Naxçıvan Əlahiddə Ümumqoşun Ordusunun sıralarından ehtiyata buraxılıb.
Anar Şükürov Vətən müharibəsinin birinci günündən Binəqədi Rayon Hərbi Komissarlığına dəfələrlə müraciət eləsə də, Komissarlığdan ona hələ gözləməli olduğu bildirildilər. Bundan sonra o, 1-ci Ordu Korpusunu rəhbərliyinə müraciət elədi və Ordu Korpusunun Komandanlığın yardımı ilə "Həmlə" Taborunun Komandiri olaraq döyüşlərə cəlb olundu.
Azərbaycan Ordusunun mayoru olan Anar Şükürov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Suqovuşanın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Anar Şükürov oktyabrın 16-da Ağdərə istiqamətində 530 strateji nöqtəsi istiqamətində şəhid olub. II Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsində xüsusi xidmətlərinə və işğal olunmuş ərazilərin azad olunması zamanı düşmənin məhv edilməsi üzrə qarşıya qoyulmuş döyüş tapşırığını yerinə yetirən zaman göstərdiyi qəhrəmanlıq nümunəsinə görə, həmçinin hərbi qulluq vəzifəsini yerinə yetirən zamanı igidliyin və mərdliyin nümayiş etdirilməsinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 09.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Anar Şükürova "Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı" adı verildi.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Anar Şükürov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Suqovuşan qəsəbəsinin işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Anar Şükürov ölümündən sonra "Suqovuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
İrsi və xatirəsi
2021-ci ildə Sumqayıt şəhəri 25 nömrəli tam orta məktəbə Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı Anar Şükürovun adı verilmişdir.
Stridsvagn 103
Stridsvagn 103, İsveç istehsalı olan qülləsiz əsas döyüş tankıdır. S tankı olaraq da tanınır. 1960-2001-ci illər arasında istismar edilmişdir. 2 mühərriki var. Mühərriklərdən biri qaz turbinidir, digəri dizel mühərrikidir, işarəsi olmadığı üçün top düzəldilmişdir. Tank qülləsi olmadığı üçün topu stabildir. Nişan alması və atəş açması üçün tırtıllarının başındakı asqıdan istifadə edir. Asqı sistemi, tankı ön hissəsindən istənilən səviyyəyə kimi yuxarı qaldırır və ya yerə yaxınlaşdırır. Tankın bu şəkildə konstruksiyasının səbəbi, qarla örtülmüş İsveç meşələrində tankın daha rahat hərəkətini və atəş imkanını təmin etmək fikridir. Tankın əməliyyat mənzili 390 km, maksimum sürəti isə 60 km/s olmuşdur.
Əsbhar-i Süfla (Kəleybər)
Əsbhar-i Süfla və ya Aşağı Əsbhar - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Kəleybər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 67 nəfər yaşayır (14 ailə).
Eniş
Eniş — fransız akademik rəssamı Vilyam Buqro tərəfindən 1881 - ci ildə işlənmiş rəsm əsəri. Əsərdə suya enən Aurora təsvir edilmişdir. Bu səbəbdən də əsər bəzən "Auroranın enişi" də adlandırılır. "Eniş" əsəri hazırda İngiltərənin Birmingerm İncəsənət Muzeyində saxlanılmaqdadır.
Salamatabad (Bicar)
Salamatabad — İranın Kürdüstan ostanı Bicar şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 52 nəfər yaşayır (11 ailə). Əhalisini kürdlər təşkil edir.
Yaqub Yolçiyev
Yaqub Yamin oğlu Yolçiyev — görkəmli alim, AMEA Zoologiya İnstitutunun elmi işlər üzrə direktor müavini, AMEA-nın müxbir üzvü, biologiya elmləri doktoru (1984), İnstitutun "Parazit-sahib münasibətlərinin biokimyəvi əsasları" laboratoriyasının müdiri, professor
Həyatı
Yaqub Yamin oğlu Yolçiyev 1938-ci ildə Qərbi Azərbaycanın Zəngəzur vilayətinin Sisian bölgəsinin Urud kəndində anadan olmuşdur. O, 1964-cü ildə Bakı Dövlət Universitetinin biologiya fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirərək, gənc mütəxəssis kimi AMEA Zoologiya İnstitutunda işə baş laborant, elmi işçi, laboratoriya müdiri, direktor müavini vəzifələrində çalışmışdır.
AMEA-nın müxbir üzvü Y.Yolçiyev 1971-ci ildə namizədlik, 1984-cü ildə isə doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir.
AMEA-nın müxbir üzvü Y.Yolçiyev öz tədqiqatlarına heyvanlar aləmində parazit həyat tərzinin biokimyəvi və immunoloji əsaslarını öyrənməklə başlamış, müasir zoologiyanın eyni adda yeni bir elmi istiqamətini inkişaf etdirmişdir. Alim tərəfindən koksidilərin müxtəlif mərhələlərinin biokimyəvi tərkbi öyrənilmiş, ev toyuqlarının, qoyunların və camışların eymeriozu və sarkosporidiozu zamanı zülal, aminturşu, Krebs dövriyyəsi komponentlərinin və onların mübadiləsində iştirak edən fermentlərin fəallığında baş verən biokimyəvi dəyişikliklər müəyyənləşdirilmiş, parazit-sahib münasibətlərində biokimyəvi proseslərin bəzi məsələləri nəzəri cəhətdən əsaslandırılmışdır.
AMEA-nın müxbir üzvü Y.Yolçiyev 106 elmi əsərin, o cümlədən 2 monoqrafiya və 4 ixtiranın müəllifidir. Onun rəhbərliyi ilə 7 doktorluq və namizədlik dissertasiyası müdafiə edilmişdir.
2003-2004-cü illərdə NATO-nun "İlan zəhərinin kimyəvi tərkibinin öyrənilməsi" qrantı, "Gürzənin zəhər vəzinin zəhər almaq üçün kulturada in vitro yetişdirilməsi" qrantı üzrə işlər aparmış, 2006-cı ildə BP şirkətinin biomüxtəliflik üzrə 5-ci müsabiqəsinin 3-cü mükafatına layiq görülmüşdür.
Alim Beynəlxalq Nobel Nəşriyyat Təşkilatının təsis etdiyi "Tətbiqi biologiya elmləri jurnalı"nın redaksiya heyətinin üzvü, Azərbaycan Zooloqlar Cəmiyyətinin protozoologiya bölməsinin sədri idi.
O, respublikamızda və xarici ölkələrdə keçirilmiş zoologiya, parazitologiya, biokimya və baytarlıq üzrə 20-dən çox qurultay, simpozium və konfranslarda iştirak etmişdir.
AMEA-nın müxbir üzvü Y.Yolçiyev elmi-tədqiqat işlərinin müasir səviyyədə yerinə yetirilməsinə görə İnstitutun müdiriyyəti tərəfindən dəfələrlə mükafatlandırılmış, ümumittifaq elmi-texniki cəmiyyətlərin Fəxri fərmanlarına layiq görülmüş, Azərbaycan Respublikasının "Şöhrət" ordeni və "Əmək veteranı" medalı ilə təltif olunmuşdur.
Şenyö-la-Balm
INSEE kodu — 01100.
Əhalisi
2010-ci ildə əhalinin sayı 116 nəfər təşkil edirdi.
İqritisadiyyatı
2010-cu ildə 91 yaşında (15-64 yaş arasında) 63 nəfər iqtisadi cəhətdən, 28 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 69,2%, 1999-cu ildə 67.2%). Fəaliyyət göstərən 63 sakindən 59 nəfər (33 kişi və 26 qadın) işləyir, 4 nəfər işsizdir (1 kişi və 3 qadın). 28 hərəkətsiz 6 nəfər şagird və ya tələbə, 13 nəfər təqaüdçü, 9 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
Flora və Zefir
"Flora və Zefir" — fransız akademik rəssamı Vilyam Buqro tərəfindən 1875-ci ildə işlənmiş rəsm əsəri. Əsərdə yunan mifologiyasından Flora və Zefir təsvir edilmişdir.
NGC 6266
NGC 6266, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış kürəşəkilli ulduz topasıdir. Göy üzündə İlandaşıyan bürcü istiqamətində yerləşir. IV tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Nəqliyyatda tələbin idarə edilməsi
Son illərdə dünyada şəhər nəqliyyat sektorunda ənənəvi, böyük investisiyalar tələb edən və geri dönüşü mümkün olmayan nəqliyyat sisteminin inkişaf etdirilməsi siyasəti yerinə, daha az sərmayə tələb edən və əldə olan qaynaqların daha ağıllı və məhsuldar istifadə etməklə inkişaf etdirilmiş nəqliyyat siyasəti tətbiq edilir. İctimai nəqliyyat vasitələrinə olan artan tələbatı təşviq etmək yerinə bu tələbi idarə etmək üçün inkişaf etdirilmiş bir "Nəqliyyatda tələbin idarə edilməsi" siyasəti həyata keçirilir.
Nəqliyyatda tələbin idarə edilməsi
Nəqliyyat və tıxac planlaması baxımından tələbin idarə edilməsi (Təklifin tələb yaratması) - Dünyanın bir çox ölkələrinin əhalisinin artması, nəqliyyat vasitələri sayında, sərnişin və yük daşımacılığnda və bunlara əlavə olaraq qloballaşmanın sürətlə artması səfərlərə olan tələbə təsir etməkdədir. Bütün bu hadisələr insanların ev ilə iş yerləri arasında seçim etdikləri nəqliyyat imkanları və yük daşımacılığı seçənəklərini də dəyişdirir. Nəqliyyat ilə əlaqədar problemlər çox vaxt iqtisadi baxımdan yüksək xərclərə səbəb olur. Səfərlərə olan tələbin ödənilməsi, nəqliyyat (çatdırılma) və bununla əlaqədar imkanları (xərcləri) artırılmadan səfərlərə (yolculuğa) olan tələbi azaldaraq və yaxud məhdudlaşdıraraq həll etməyi qarşısına məqsəd qoyan planlamadır. Nəqliyyat problemlərini və tıxacların həll edilməsində böyük həcmli investisiyalar qoymadan aradan qaldırılması səfər vərdişlərinin dəyişdirilməsini hədəfləməkdədir. Bununla bərabər bütün nəqliyyat problemlərini və nəqliyyat tıxanıqlığının aradan qaldırılmasında hər dərdə dərman olamasa da olduqca təsirli bir strateji planlaşdırma hesab olunur. Nəqliyyat xidmətlərində ənənəvi olaraq təklif yönümlü həll istiqamətlərinə daha çox yer verilir və bu istiqamətdə nəqliyyatın imkanlarını (tutumunu, həcmini) artıracaq işlər görülür. Lakin nəqliyyat xidmətlərinin göstərilməsində ənənəvi olan təklif istiqamətli həll üsulları zaman keçdikcə yetərsiz qaldığından, problemin tələb baxımından ələ alınmasına səbəb olmuşdur və bu istiqamətdə nəqliyyatda tələbin idarə edilməsi məsələsi ortaya çıxmışdır. Nəqliyyatda tələbin idarə edilməsini tıxac probleminin həlli məqsədi ilə nəqliyyat imkanlarını artırmaq yerinə səfər tələbini azaldan və məhdudlaşdıran siyasətlər və ya tədbirlər planı şəklində ifadə etmək mümkündür
Bəxtiyarlı (Kəleybər)
Bəxtiyarlı - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Kəleybər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 64 nəfər yaşayır (13 ailə).
Ayda ilk insanlar (roman)
Ayda ilk insanlar — ingilis yazıçı Herbert Uells tərəfindən yazılmış və 1900-1901-ci illərdə seriya şəklində “The Strand Magazine” jurnalında nəşr edilmiş elmi-fantastika romanı. Tam şəkildə ilk dəfə 1901-ci ildə nəşr edilmiş və yazıçının “fantastik hekayələr”indən biri hesab edilmişdir.
Roman müflis iş adamı olan Cənab Bedford və alim Cənab Keyvorun Aya səfər etməsindən bəhs edir. Onlar insan cəmiyyətinin cansız planet hesab etdiyi Ayın selenitlər adlanan antropomorf varlıqlar tərəfindən məskunlaşdığını üzə çıxarırlar.
Məzmunu
İstehsalın son mərhələsində baş verən uğursuzluq nəticəsində yaradılmış yeni material kosmosa uçur. Bedford işin kommersiya uğuru qazanmaq və sosial inqlab etmək imkanı olduğunu başa düşür. Bedford “keyvorit” adlanan yeni materialda sferik kosmik gəmi hazırlamağı təklif edir. Şüşədən hazırlanan gəminin üzəri keyvoriydən hazırlanmış və jalüz kimi açılıb-bağlanan lövhələrlə örtülür.
Müzakirələrdən sonra Keyvor Bedfordu Aya səfər etməyə razı sala bilir; Keyvor ayda həyat olmadığına əmindir. Aya uçana kimi onlar çəkisizlik hiss edirlər. Ayın səthinə endikdən sonra iki kişi səhra landşaftla üzləşirlər, lakin, günəşin çıxmasından sonra Ay üzərindəki nazik atmosfer əriyir və böyük sürətlə qəribə bitkilər yetişməyə başlayır. Kosmik gəmini tərk edən Bedford və Keyvor tezliklə bitkilər arasında azır. Bundan sonra onlar ayaqlarının altından gələn qəribə zərb səsləri eşidirlər. Bir qədər gəzikdən sonra onlar “ay inəkləri” adlandırdıqları yağlı və ətli nəhəng heyvanlar və onları otaran beş fut hündürlüyündə olan heyvanlarla qarşılaşaraq onları selenitlər adlandırırlar. Qorxuya düşən Bedford və Keyvor bitkilərin altında gizlənərək sürünür və gəmilərini axtarırlar. Bir müddət sonra isə onlar aclıqdan taqətdən düşərək yerli göbələklərlə qidalanmalı olurlar. Bitkinin təsiri ilə onlar keflənirlər. Bundan sonra səyyahları altı selenit əsir alır. Ay sakinləri olan antropomorf həşəratların (səyyahlar Ay ilahəsi Selenanın şərəfinə onları selenitlər adlandırırlar) yüksək texnoloji inkişaf səviyyəsinə malik cəmiyyətdə yaşadıqları, onların məskənlərinin isə ayın dərinliklərində yerləşdiyi məlum olur.
Əsirlikdən xilas olan Bedfor və Keyvor qaçır və ayın üstünə çıxırlar. Bu zaman onlar xeyli seleniti öldürməli olurlar. İşığa çıxdıqdan sonra, onlar müəyyən edirlər ki, qızıl Ayda çox geniş yayılıb; yerdə insanların dəmiri istifadə etdikləri kimi, ayda da selenitlər qızılı hər ehtiyac üçün istifadə edirlər. Keyvor və Bedford öz gəmilərini axtarmağa başlayırlar və bu zaman çoban selenitlərin heyvanları geriyə - yer altına qovmağa başladığını görürlər. Səyyahlar başa düşürlər ki, tezliklər günəş batacaq və Ayın səthi yenidən donacaq. Bedford gəmini tapsa da Keyvoru itirir. Tapdığı kiçik məktubda Keyvor ayağını ağır zədələdiyini və selenitlər tərəfindən xilas edildiyini bildirir. Bedford Yerə tək dönməli olur.
Xoşbəxt təsadüf nəticəsində Berdordu daşıyan kosmik gəmi Böyük Britaniya sahillərində yerləşən Litlstouna enir. Özü ilə gətirdiyi qızıllar sayəsində Bedford zənginləşsə də, səfər etdiyi gəmini itirir. Bundan sonra o, başına gələnləri yazaraq “The Strand” jurnalında çap etdirir. Bundan sonra Bedford öyrənir ki, holland alimi Culius Vendiqqe təcrübələri zamanı Aydan siqnallar almağa başlayır. Onun düzəltdiyi mexanizm cənab Tesla tərəfindən Amerikada yaradılmış qurğunu xatırladır. Keyvor Aydan göndərdiyi məlumatlarda selenitlərin cəmiyyəti haqqında öyrəndiyi bilikləri çatdırır.
Keyvor bildirir ki, selenitlərin cəmiyyətinə Böyük Lunari adlı varlıq başçılıq edir. Hər bir selenit uşaqlıqdan öz peşə kateoqriyasına uyğun təlim keçir və fiziki olaraq peşəsinə uyğun formalaşır. Böyük Lunari Keyvordan insan cəmiyyəti ilə bağlı məlumatlar soruşur. Keyvorun danışıqlarından selenitlər insanların müharibəyə və hakimiyyətə həvəsli varlıqlar olduqlarını və onların Aya çatmaq üçün ehtiyacları olan məlumatlara yalnız Keyvorun sahib olduğunu başa düşürlər. Bundan sonra Keyvordan gələn məlumatların arası kəsilir və Bedford selenitlərin öz təhlükəsizliklərini təmin etmək üçün onun yerlə əlaqəsini kəsdiklərini (və ya öldürdüklərini) düşünür.
K. L. Lyuisə təsiri
Klayv Steyplz Lyuis bildirir ki, onun elmi-fantastik kitabları Herbert Uellsin kitablarının təsiri ilə onlara antiteza kimi yazılmışdır. Rocer Lanselin Qrinə yazdığı məktubda Lyuis qeyd edir ki, “Ayda ilk insanlar bu janrda oxuduğum ən yaxşı əsərdir.”
Uellsin əsərlərinin təsiri xüsusilə Lyuisin “Kosmik trilogiya”sına daxil olan “Sakit planetin xaricində” adlı ilk kitabda hiss olunur. Bu əsərdə də hadisələrin mərkəzində gəliə görə kosmik səfərlə maraqlanan iş adamı və daha geniş kosmik nəzəriyyələr üzərində düşünən alim durur.
Lyuisin əsərində də onlar, balaca İngiltərə kəndinə çəkilərək kosmik gəmi inşa edir və uçurlar. 1950-ci illərin bütün fantastları kimi Ells və Lyuis də, yerin qravitasiya gücü ətrafında kiçik səfər üçün belə lazım olacaq resursları dzgün qiymətləndirməmişdilər. Uellsin kitabında olduğu kimi Lyuis də alimi planetdə məskunlaşmış varlıqların rəhbəri ilə görüşdürərək apogeyasına çatır.
Uellsdən fərqli olaraq Lyuisin əsərində iş adamı düşmən kimi çıxış edir. Uellsin qəhrəmanı olab Cənab Keyvor kolonizasiya nəzəriyyəsinin tərəfdarı olmaqla primitiv aborigenlərin məhv edilməsinə üstünlük versə də, Lyuisin qəhrəmanı olan Professor Ueston tam əks fəlsəfənin daşıyıcısıdır.
Digər təsirləri
Brayan Steyblford qeyd edir ki, “Ayda ilk insanlar” ilk yadplanetli distopiyasıdır. Həmçinin belə hesab edilir ki, əsər, intellektual sosial həşəratlar və qeyri-insani növləri təsvir edən (Artur Bertram Çendlerin kosmik arıları və ya Frenk Herbertin “Helstrom yuvası” əsəri kimi) yeni fentezi altjanrı yaratmışdır. 1964-cü ildə Naycel Nil Yan Ridlə birlikdə romanı ssenariyə uyğunlaşdırır. Ehtimal ki, yazıçının ən məşhur əsəri olan “Kuotermass və quyu” serialındakı Mars yuvaları ideyalarının yaradılmasına onu məhz Uellsin əsəri ilhamlandırmışdır.
Tənqidlər
“Ayda ilk insanlar”ın nəşr edilməsindən qısa müddət sonra irland yazıçı Robert Kromi Uellsi onun “Kosmosa dalış” (1890) romanının ideyasını oğurlamaqda ittiham edir. Uells kimi Krominin də əsərində anti-cazibə materialından bəhs olunur. 1864-cü ildə isə oxşar süjet xətti Krisostom İstermanın “Aya səfərin tarixi” əsərində istifadə edilmişdir. Bu romanların hamısının oxşar xüsusiyyəti odur ki, Yerin cazibə qüvvəsinin dəf edilməsi üçün vasitənin tapılmasından sonra şar formalı kosmik gəmi inşa edilir. Krominin ittihamına cavab verən Uelss bildirir ki, “Mən heç vaxt nə cənab Kromi, nə də onun plagiata işarə ilə reklam etməyə çalışdığı kitabı haqqında eşitməmişəm.”
Jül Vern açıq şəkildə romanı tənqid etmişdir. Onun narazılığının əsas səbəbi isə, Uellsin qəhrəmanlarını texnologiyanı istifadə etməklə deyil, uydurma kəşflə kosmosa göndərməsi olmuşdur.
İohann Vilhelm (Pfals kürfürstü)
İohann Vilhelm (aşağı alm. Jan Wellem, John William; ) — Vittelsbax sülaləsi ndən Pfals kürfürstü və Noyburq hersoqu (1690–1716), Yulix və Berq hersoqu (1679-1716) və Yuxarı Pfalz hakimi və Kam qrafı (1707-1714). 1697-ci ildən İohanh Vilhelm həm də Megen qrafı idi.
İlk illəri
1658-ci ildə Noyburqlu Filipp Vilhelm və Hessenli Elizabet Amaliyanın ailəsində doğulmuşdu. Doqquzillik müharibə zamanı fransız qoşunları tərəfindən böyük ölçüdə məhv edilmiş Heydelberq də deyil, yaşadığı Düsseldorf da anadan olub. O, yezuitlər tərəfindən yetişdirilmişdi. 1680-ci ildə atası onu Yulix və Berqə canişin kimi göndərmişdi. 1686-cı ildə Qızıl Yun ordeni cəngavəri olmuşdu. 1687-ci ilin oktyabrında Heydelberqə ezam olundu.
Kürfürstlüyü
Onun dövründə Şvetzinqen qalası yay iqamətgahına çevrildi. Onun nailiyyətlərinə hər şeydən əvvəl incəsənətin və mədəniyyətin təbliği daxildir. O həmçinin əsasən Rubens in əsərlərindən ibarət Düsseldorf Şəkil Qalereyasını qurmuşdu və bu, şəhərin bir sənət metropoluna çevrilməsinin əsasını qoydu. Onun kolleksiyası, Bensberq Sarayının sənət xəzinələri ilə birlikdə (o cümlədən, Antonio Belluççi, Ciovanni Antonio Pelleqrini, Yan Veeniks və Domeniko Zanetti) bu gün Münhen dəki Alte Pinakothek qalereyasının əsas fondlarından birini təşkil edir. İohann Vilhelmin saray rəssamı Yan Frans van Douven idi. 1696-cı ildə onun sayəsində barokko opera binası açılmışdı. Georq Fridrix Hendel tez-tez kürfürst sarayında qonaq kimi çıxış edirdi. 29 sentyabr 1708-ci ildə Hubertus ordeni ni yenilədi və onun baş komandiri oldu.
1701-ci ildə başlayan İspan Vərəsəliyi Müharibəsi zamanı İohann Vilhelm İmperatorun müttəfiqi olaraq müvəqqəti olaraq daha nüfuzlu Yuxarı Pfals ı Bavariya dan aldı. Fransızların irəliləməsi əvvəlcə Aşağı Reyn çayını da təhdid etsə də, İohann Vilhelm XIV Lüdovik ə qarşı imperiya və dəniz qüvvələrinin yeni Haaqa ittifaqına qoşulan ilk knyaz idi. O, həmçinin İngiltərə ilə xüsusilə yaxın münasibət qurdu və Prussiya kralı ilə protestantların hüquqlarının ləğvi ilə bağlı Risvik müddəasını tətbiq etməmək üçün razılığa gəldi.
İmperator I İosif 1711-ci il aprelin 17-də vəfat etdikdən sonra Saksoniya kürfürstü Güclü Avqust dan başqa İohann Vilhelm də VI Karl ın tacqoyma mərasimində iştirak etdi. 22 dekabr 1711-ci ildə Frankfurt-am-Mayn da imperator vikarı vəzifəsini aldı. 1713-cü ildə Utrext Müqaviləsi ilə Oberqelder torpağı bölünəndə Erkelenz ərazisi Yulix hersoqluğuna keçdi. 1714-cü il Raştadt sülhündə isə imperiya və imperator üçün hərbi və siyasi xidmətlərinə və vasitəçilik işinə görə aldığı maaşdan məhrum edildiyini gördü, çünki onun üçün, Bavariyalı qohumu və rəqibi II Maksimilian Emanuel öz köhnə nüfuzunu bərpa etmişdi.
Ölümü
1716-cı il iyunun 8-də vəfat edən İohann Vilhelmin məzarı Düsseldorfda, indiki Müqəddəs Andreas Dominikan kilsəsi olan keçmiş saray və yezuit kilsəsinin məqbərəsindədir. Kürfürstün cəsədi onun saray memarı Qabriel Qrupello tərəfindən hazırlanmış və tökdüyü möhtəşəm sarkofaqda qoyulmuşdur. Son araşdırmalara görə, məqbərə 1716/17-ci illərdə, yəni İohann Vilhelmin ölümündən sonra Simon Sarto tərəfindən tikilib. Tikinti başa çatdıqdan sonra digər ailə üzvlərinin tabutları, məs. İohan Vilhelmin bir neçə bacısı kilsədəki məbəddən buraya köçürülüb.
Ailəsi
25 oktyabr 1678-ci ildə Viener Noyşdatda Avstriyalı Mariya Anna Jozefina ilə evləndi. O, Müqəddəs Roma İmperatoru III Ferdinand ın və onun üçüncü həyat yoldaşı Mantualı Eleanora nın qızı idi. Toy mərasimini arxiyepiskop Leopold Karl fon Kollonitş həyata keçirib. Cütlük Düsseldorfda məskunlaşmışdı. Evlilikləri zamanı Mariya Anna iki uşaq dünyaya gətirdi, lakin heç biri sağ qalmadı:
Mariya Anna 1689-cu ildə vərəmdən öldü. Bir neçə il sonra, 29 aprel 1691-ci ildə İohann Vilhelm Toskana böyük hersoqu III Kozimo de Mediçinin qızı Anna Mariya Luiza de Mediçi ilə evləndi. Anna Mariya Luiza 1692-ci ildə hamilə qaldı; lakin vaxtından tez bitdi. Tarixçilər səhvən hesab edirdilər ki, onun gəlişindən qısa müddət sonra o, zinakar ərindən sifilis ə yoluxmuşdur, bu da Anna Mariya Luiza və İohan Vilhelmin uşaq doğurmamasının səbəbini izah edə bilərdi. 2012-ci ildə, 1966-cı ildə Arno çayının daşqınından sonra çıxan Anna Mariya Luizanın sümükləri ekshumasiya edildi. Elmi ekspertiza sifilis izi aşkar etmədi.
Çəpərqaya (Kəleybər)
Çəpərqaya - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Kəleybər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə yaşayı yoxdur.
Dünyada yalnız
Dünyada yalnız - fransız akademik rəssamı Vilyam Buqro tərəfindən işlənmiş əsər. Əsər rəssamın yaradıcılığının ilk dövrlərinə aid edilir. Tədqiqatçı Teo Van Qoq əsərin 1867 - ci ildən əvvəl çəkildiyini bildirmişdir.
Qrekovun villası
Qrekovun villası — Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində yerləşən bina. Bina XIX əsrin dördüncü yarısında inşa edilmişdir. Çexov küçədi, ev 121 ünvanında yerləşir. 4 fevral 1976-cı il qərarı ilə regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir.
Təsviri
Qrekov villası Taqanroq şəhərində klassizm stilində inşa edilən ən yaxşı binalsrdan biridir. Şəhərin tipik bağçalı binalarına bənzəyir. Hər kolonna lepkalar ilə bəzədilmişdir. Əsas çıxış ön fasadda yerləşməməsi onun çatışmazlıqlarından sayılır.
Tarixi
Villa Çexov küçəsi ilə Sobornaya xiyabanın kəsişdiyi ərazidə 1820-ci ildə inşa edilmişdir. Bina Dmitri Yevfokimoviç Qrekov binanı oğlu Timofey Dmitrieviç Qrekov üçün tikfirmişdi. O, Rus-Türk müharibəsi 1787–1791, Napoleon müharibəsi 1805–1807 və Vətən müharibəsində iştirak etmişdir. Arxitekturası o dövrün uyğun tərzdə inşa edilmişdir. Xiyaban istiqamətdə yeddi pəncərə vardır. Çıxış qapısı həyətə açılır.
Üç ildən sonra Timofey Dmitrieviç Qrekovun oğlu olur. O rus ordusunda general rütbəsinə qədər qalxa bilir. 1831-ci ild Timofey Dmitrieviç Qrekov həyatını itirir. Bina tədricən dağılmağa başlamışdır. 1840-cı ilə Timofey Dmitrieviç Qrekovun yeganə vərəsəsi Nikolay bütün sərvətə sahib çıxır. O, binanın təmiri üçün bankdan pul götürür. Əmanət olaraq bina qoyulur. Binanın həyətində hovuz inşa edilmşdir. Bu hovuz yağış sularını toplamağa hesablanmışdı.
Xərclər gəlirləri artdığından Qrekov krediti ödəyə bilmir. Bu səbəbdən bank evi əlinə almalı olur. Qrekovlar ailəsinin adına xərər gəlir. Binanı tacir Yakov Xlıtçev əldə edir. 1898-ci ildə binanın qiyməti 3000 rubl qiymətləndirilirdi. 1906-cı ildə binanı Sandre Şiqlovoy əldə edir. Onun qiyməti 63000 rubla qədər artır. Binanın son sahibi 1911-ci ildən Karl Fedinandoviç Yunq və Sofya Yefimovna Bronevkaya olmuşdur. Binanın qoyməti 20 000 rubla qədər qalxır. Onlar binanı iltizama verirlər.
Bina sovet dönəmində milliləşdirilmişdir. Bundan sonra bina kommunal mənzzillər kimi istifadə edilmişdir. Bu dövrdə bəzi elementlər binadan götürülmüşdür. Bina Böyük vətən müharibəsi dönəmidə zərər görmüşdür. 1994-cü ildə isə binanı Doninvest bankının filialı alır".
Çatqaya (Kəleybər)
Çatqaya — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Kəleybər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 174 nəfər yaşayır (43 ailə).
NGC 4308
NGC 4308, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Veronikanın Saçları bürcü istiqamətində yerləşir. E1 tipli. tərəfindən ildə 27.94 sm (11 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
İdelson apteki
İdelson apteki — Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində yerləşən bina. Bina 1884-cü ildə inşa edilmişdir. Bina Taqanroq şəhəri Krasnı xiyabanı, ev 24 ünvanında yerləşir. Aptekin müasir ad 53nömrəli aptek kimi tanınır. İdelson apteki Rusiyanın regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına daxildir. Bununl bağlı qərar 18 noyabr 1992-ci ildə 301 nömrəli qərarla təstiqlənmişdir.
Tarixi
R. B. İdelson öz aprekini yerləşdirmək məqsədilə Çexov küçəsində bina icaryə götürür. İdelson aptekini yerləşdirmək məqsədilə iki mərtəbəli bina alır. Binanın birinci mərtəbəsində aptek təşkil edilir. 1884-cü ildən aptek arrıq yeni binada yerləşirdi. Bir müddət sonra aptek bütün Taqanriqda məşhurlanmışdır. Bu gündə İdelson aptekinin adı olan yazı qorunmaqdadır.
İdelson apteki 20 iyun 1920-ci ildə sovet hakimiyyəti tərəfindən milliləşdirilmişdir. Bir müdt sonra artıq aptekdə 9 nəfər işləyirdi. Aptekin rəhbəri İ. B. Nankin təyin edilmişdir. Müəsisə bir müddət sonra 53 nömrəli olaraq adlandıtılır və fəaliyyətini davam etdirir. 1980-ci illərdə "Farmasiya" adlı şirkətin balansına keçir.
Təsviri
Binanın fasadı simmetrik elementlərlə bəzədilmişdir. Burada barelef, kolonnalar quraşdırırılmışdır. Binanın müasir stili qotikdir.
Faiq Cəfərov (fizioloq)
Faiq İlahi oğlu Cəfərov — Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü, Azərbaycan Tibb Universitetinin normal fiziologiya kafedrasının müdiri, tibb elmləri doktoru (1990), professor (1991), 91-lərdən.
Həyatı
Faiq İlahi oğlu Cəfərov 1940-cı ildə Zəngəzur mahalının Nüvədi kəndində anadan olmuşdur. 1957-ci ildə Azərbaycan Tibb İnstitutunun pediatriya fakültəsinə daxil olmuş və 1963-cü ildə institutu fərqlənmə diplomu ilə bitirərək Elmi Şuranın qərarı ilə aspiranturada saxlanılmışdır. 1967-ci ildə o, namizədlik dissertasiyası müdafiə edərək tibb elmləri namizədi elmi adına layiq görülmüş, Azərbaycan Tibb İnstitutunun normal fiziologiya kafedrasında, baş laborant, assistent, baş müəllim və dosent vəzifələrində çalışmışdır.
Həsənəli-i Kədxudalı (Kəleybər)
Həsənəli-i Kədxudalı - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Kəleybər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Faiq Cəfərov (fizioloq)
Həyatı
1972-1978-ci illərdə F.Cəfərov müalicə-profilaktika fakültəsinin həmkarlar təşkilatının sədri, 1978-1993-cü illərdə isə Həmkarlar Komitəsi rəyasət heyətinin üzvü olmuşdür.
Həsənəli-i Kədxudalı (Kəleybər)
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 312 nəfər yaşayır (49 ailə).
Faiq Cəfərov (fizioloq)
Həyatı
1990-cı ildə F.Cəfərov Moskvada Rusiya Tibb Elmlər Akademiyasının R.H.Axundov adına Normal Fiziologiya İnstitutlarında doktorluq dissertasiyası müdafiə edərək tibb elmləri doktoru elmi adına layıq görülmüşdür. 1991-ci ildə o, Azərbaycan Tibb Universitetinin normal fiziologiya kafedrasının professoru və kafedranın müdiri vəzifəsinə seçilmişdir. 1993-1995-ci illərdə Faiq Cəfərov kafedra müdiri vəzifəsində çalışmaqla yanaşı universitetin I müalcə-profilaktika fakültəsinin dekanı olmuşdur. O, eyni zamanda 1993-1994-cü illərdə Azərbaycan Ali Attestasiya Komissiyasının "Biologiya və kənd təsərrüfatı" bölməsi üzrə ekspert şurasının üzvü idi.
F.Cəfərovun elmi rəhbərliyi altında 5 namizədlik dissertasiyası müdafiə edilmiş, 1 doktorluq dissertasiyası üzərində iş aparılmışdır. Onun elmi-tədqiqat işlərinin nəticələri 200-dən artıq elmi əsərlərdə öz əksini tapmışdır. O, 1 monoqrafiyanın, 2 dərsliyin, 4 dərs vəsaitinin, 10-dan artıq metodik göstərişin, 4 səmərələşdirici təklifin müəllifidir.
İstedadlı alim 1991-ci ildən AMEA-nın A.Qarayev adına Fiziologiya İnstitutunun ixtisaslaşdırılmış müdafiə şürasının sədr müavini, Azərbaycan Tibb Universitetinin Böyük Elmi Şurasının və nəzəri fənlər üzrə problem komissiyasının və metod birləşməsinin üzvü, həmçinin Azərbaycan Fizioloqlar Cəmiyyətinin vitse-prezidenti olmuşdur.
O, 2001-ci ildə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü seçilmiş, "Respublikanın əməkdar müəllimi" fəxri adına layiq görülmüşdür.
Faiq Cəfərov 2008-ci il yanvarın 30-da Bakıda vəfat etmişdir.
Bolqar dili
Bolqar dili — Hind-Avropa dillərinin slavyan dilləri qrupunun cənub slavyan dilləri yarımqrupuna daxil olan dil.
Leksik cəhətcə bolqar dili slavyan kilsə dilinə çox yaxındır və şərqi slavyan dilində olan xeyli arxaik sözləri özündə saxlayır. Dildə həmçinin çox sayda türk dili sözləri vardır.
Tarixi
Bolqar dili Hind-Avropa dillərinin slavyan dilləri qrupunun cənub slavyan dilləri yarımqrupuna daxildir. O tarixi inkişafında dörd mərhələ keçmişdir:
Xarici keçidlər
Bulgarca Konuşma Kılavuzu
NGC 858
NGC 858, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Balina bürcü istiqamətində yerləşir. SBc tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Cığcığ (Kəleybər)
Cığcığ — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Kəleybər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 79 nəfər yaşayır (16 ailə).
Savalan (musiqi qrupu)
Tarixi
"Savalan" qrupu 2002-ci ildə Bakıda yaranmışdır. Qrupun rəhbəri Novruz Novruzludur. Qrupun üzvləri Novruz Novruzlu (xanəndə və dəf), Həlimət Sultan (səs və bədii qiraət), Fəxrəddin Salim (saz və ud), Cavad İsmayıl (ney) və İffət Əsgərovdur (kamança).
Repertuar etibarilə qrup əsasən — ilahilər, türkülər və bədii-musiqili kompozisiyalardan ibarətdir.
"Savalan" qrupu dəfələrlə xarici səfərlərdə, o cümlədən Hollandiyanın Haaqa şəhərində DAK-ın 6-cı qurultayında, həmçinin bir neçə dəfə Türkiyənin Konya şəhərində keçirilən 'Mövlana Cəlaləddin Rumini' anma törənlərində uğurla iştirak etmişdir. Pakistanda (2007-ci ilin may ayında) keçirilən "Dünya Mistik-Sufi Musiqi festivalı"nda iştirak edərək mükafata layiq görülmüş, Pakistan Mədəniyyət Nazirliyinin və festivalın Prezidentinin xüsusi diplomu ilə təltif olunmuşdur.
Ölkə daxilində qrup zəngin fəaliyytlə məşğuldur. Müxtəlif konsert və tədbirlərdə, maraqlı televiziya çıxışlarıyla cürbəcür proqramlarda, eyni zamanda xüsusi tərifnamə ilə təltif olunduğu "Xəzər Dəmir Donanması"nın şəxsi heyətinə verdiyi solo konsertlə, həmçinin Xəzər Universitetinin çoxsaylı tədbirlərindəki uğurlu çıxışlarıyla diqqəti cəlb etmişdir.
"Savalan"-ın ən maraqlı işlərindən biri Dövlət "Yuğ" teatrının kollektivi və baş rejissoru Vaqif İbrahimoğlu ilə birlikdə hazırladığı teatr tamaşalarıdır. Bunlardan biri Qalib Məmmədov və Fəxrəddin Salimin yaradıcılığından ibarət hazırlanmış "Üz tuturam Tanrıya" və ikincisi, böyük Yunus Əmrə dünyasını əhatə edən "Olsun" meditasion-ruhani göstəridir. 200px|thumb|Qrupun üzvü [[Fəxrəddin Salim]] Qrup dəfələrlə Türkiyənin TRT, TGRT, STV və İraqda yayımlanan Kərkük TV-də və həmçinin — AzTV, Space, ANS, Lider, İTV kanallarının verilişlərində tamaşaçılarda böyük rəğbət doğuran maraqlı çıxışlar etmişdir. Azərbaycan Dövlət televiziyası tərəfindən çəkilmiş "Seyid Nigari", "Yunus Əmrə", "Nəimi", "Təbriz" televiziya filmlərində musiqi parçaları ifaçısı olmuşdur.
"Savalan" qrupu 2009-cu il "Gün Az" TV-nin təklifi ilə iyulun 7-dən, 15-nə kimi ABŞ-in Çikaqo şəhərinə dəvət olunmuşdur. "Gün Az" TV-nin 4 illik yubileyi ilə əlaqədar olaraq qrup bir necə konsertlə çıxış etmişdir.
"Dədə-Qorqud"a həsr olunmuş tədbirlərdə qrupun, 30 sentyabr 2009-cu ildə Slavyan Universitetində və 2009-cu il 2 oktyabr tarixində Kapellhausda Almaniyadan gəlmiş musiqi qrupu ilə birlikdə konsert çıxışları olmuşdur.
İylənmiş corab
thumb|İylənmiş corabların qadağan olduğunu bildirən nişan.|300px İylənmiş corab və ya qoxumuş corab – uzun müddət istifadə olunduqdan sonra spesifik xoşagəlməz qoxuya malik corablar. Qoxuya səbəb ammonyak, yağ turşuları (xüsusilə, izovalerian turşusu) və süd turşusu qarışığıdır. İylənmiş corablar it və ağcaqanad kimi bəzi heyvanları özünə cəlb edir.
İylənmiş corab qoxusunu azaltmaq üçün corabın hazırlandığı parçalara xüsusi materiallar daxil etməyi təklif edən yeni texnologiyalar təklif olunmuşdur.
Tibb
İylənmiş corab qoxusu izovalerik asidoz xəstəliyinin əlamətlərindən biridir. 2-ci növ diabeti müalicə etmək üçün istifadə olunan metformin maddəsindən bənzər qoxu gəldiyi üçün pasiyentlər bu dərmandan imtina edirlər. Yaponiyada istifadə olunan qoxubilmə testlərinin biri "tərli corab" iyisini müəyyən etməyə əsaslanıb.
Alkil nitritlər yeni olduqda meyvə qoxusu versə də, vaxt keçdikcə onlardan iylənmiş corab iyisi gəlir.
Kağlıgözlü (Kəleybər)
Kağlıgözlü — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Kəleybər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
İylənmiş corab
Mübarizə
thumb|left|[[Grevillea leucopteris|İylənmiş corab qravilleyası.|160px]] İylənmiş corablardakı spesifik qoxu ilə mübarizə aparmaq üçün bir neçə həll yolu təklif edilmişdir.
Kağlıgözlü (Kəleybər)
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 348 nəfər yaşayır (72 ailə).
İylənmiş corab
Mübarizə
İngiltərənin Brayton şəhərindəki bir polis məntəqəsində həbs olunan şəxslərin corablarını saxlamaq üçün qoxukeçirməz şkaf quraşdırılıb.
Corabların iylənməsinin qarşısını almaq üçün yeni növ texnoloji parçalar inkişaf etdirilib. 1997-ci ildə Britaniya alimləri corabın iylənməməsi üçün xüsusi parça ixtira etmişdilər. İyin qarşısını almaq üçün gümüş nanoparçaları ilə dizenfeksiya variantı da təklif edilmişdir. Hətta 2009-cu ildə ABŞ Hava Qüvvələri Akademiyası antimikrob gümüş lif texnologiyası ilə hazırlanmış corablar istədiyini bildirmişdir. Lakin Arizona Universitetində aparılmış araşdırma zamanı gümüş nanohissəciklərinin corabların yuyulması zamanı çıxa biləcəyi və təbiətə ziyan vuracağı bildirilmişdir. 2000-ci ildə Kaliforniya Universiteti corablara halamin birləşmələri daxil etməklə qoxunun qarşısını almaq üçün layihə başlatmışdır. 2005-ci ildə Dow Corning şirkəti alkoksilanları təklif etmişdir.
2011-ci ildə Corciya Universitetinin komandası corabların antimikrob təmizlənməsi üçün yeni üsul təklif etmişdir.
Seyfabad (Bicar)
Seyfabad — İranın Kürdüstan ostanı Bicar şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 45 nəfər yaşayır (11 ailə). Əhalisini kürdlər təşkil edir.
Firəddin Quliyev
Quliyev Firəddin Murtuza oğlu — Azərbaycan Kooperasiya Universitetinin rektoru (1994-2000-ci illər), dosent.
Həyatı
Quliyev Firəddin Murtuza oğlu 26 fevral 1938-ci ildə Füzuli rayonunun Aybasanlı kəndində anadan olub. 1967-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin "İqtisadiyyat" fakültəsini "Mühasibat uçotu" ixtisası üzrə bitirmişdir.
Həmin ildən 1995-ci ilədək Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetində dekan və kefadra müdiri vəzifəsində işləmişdir.
Çoxlu sayda aspirant və dissertantlara elmi rəhbərlik etmiş və xeyli elmi əsərləri vardır.
1994-2000-ci illərdə Azərbaycan Kooperasiya Universitetinə rəhbərlik etmişdir.
2007-ci ildə vəfat etmişdir.
Vilhelm Burger
Vilhelm Cozef Burger – Avstriya fotoqrafı.
Həyatı
Vilhelm Burger 1844-cü ildə Vyanada orta sinif bir ailədə doğulmuşdur. Klassik təhsil alsa da, incəsənətə böyük maraq göstərmişdir. 1855–60-cı illərdə Vyanada Təsviri İncəsənət Akademiyasında təhsil almışdır. Təhsilini davam etdirmək üçün Münhenə köçmüş və dayısının təsiri ilə fotoqrafiyaya maraq göstərmişdir. 1863-cü ildə Vyanaya qayıdaraq Vyana Universitetində fotoqrafiya təhsili almışdır. 1868-ci ilə qədər mühazirələr vermiş və məqalələr yazmışdır.
Burgerin fotoqrafiya bacarıqları sarayın diqqətini çəkmiş və o, 1868-ci ildə Avstriya-Macarıstan tərəfindən Yaponiya, Çin və Siamla əlaqələri gücləndirmək üçün göndərilmiş Uzaq Şərq missiyasının fotoqrafı təyin edilmişdir. Burger Uzaq Şərqdə bir çox mənzərə və portret fotosu çəkmişdir. 1870-ci ilin martında Avstriyaya qayıtmış və saray fotoqrafı olmuşdur. 1872-ci ildə Avstriya-Macarıstanın Arktika ekspedisiyasının, daha sonra isə Kiçik Asiya ekspedisiyalarının fotoqrafı təyin edilmişdir. Burger yeni texnikalar yoxlamış və bacarıqlarını təkmilləşdirməyə çalışmışdır. 1920-ci ildə ölmüşdür.
Tarixi abidə (Fransa)
Bir bina və ya quruluş, onun ayrı bir hissəsi, binalar kompleksi, abidə, bağ və s. Obyekt kimi çıxış edə bilər.Tarixi abidənin statusu mebel, kilsə əşyaları və hətta arxiv sənədləri kimi daşınan obyektlərə də verilə bilər. Tarixi bir abidə elan edilən bir obyekt dövlət və ya xüsusi mülkiyyətdə ola bilər.
Fransadakı tarixi abidələrin reyestri "Merimeti bazası" adlanır.
Təsnifat və əlavə siyahı
Tarixi abidələrin dövlət tərəfindən qorunmasının iki səviyyəsi mövcuddur: tarixi abidələrin təsnifatçısına daxil olmaq və tarixi abidələrin əlavə siyahısına yazmaq. Birinci halda, abidənin tarixi bir abidə kimi təsnif edildiyi, ikincisində isə siyahıda olduğu deyilir (, mənası “yazılmışdır”).
Statistika
thumb|Mon-Sen-Mişel abbatlığı 2005-ci ilin sonunda 42 310 tarixi abidə qorunur, onlardan 14 282-i təsnif edildi və 28,028-i siyahıya alındı.
Tarixi abidələrin 49,5 faizi özəl olub.
Tarixi abidələrlə ən zəngin bölgələr bunlardır: -le-de-Fransa (3748 abidə, bunların 1787-i Parisdədir), Akvitaniya (2683) və Mərkəz (2644).
Ən çox ziyarət edilən tarixi abidələr (yalnız abidələr nəzərə alındı, giriş biletlə həyata keçirilir) :
Nigar Xan
Nigar Xan — İran azərbaycanlısı olan Norveç aktrisası. O, ən çox Bollivud mahnıları və film işi ilə tanınır.
Fəaliyyəti
Klassik hind musiqisi olan "Chadti Jawani Meri Chaal Mastani" remiks edilmiş versiyasının videosu ilə məşhur olmuşdur. O, Paradise Hotel realiti-şousunun Norveç versiyasının iştirakçısı olub.
Kahılqu (Kəleybər)
Kahılqu — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Kəleybər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 128 nəfər yaşayır (28 ailə).
Emmanuel Makron
Emmanuel Makron — Fransa siyasətçisi, keçmiş investisya bankiri, 14 may 2017-ci ildən Fransa Prezidenti.
26 avqust 2014-cü ildən 30 avqust 2016-cı ilədək Vals Manuelin ikinci hökumətində iqtisadiyyat, sənaye və rəqəmsal işlər naziri olub. Prezident seçkilərində iştirak etmək üçün istefa verib. .
Məna (dilçilik)
Məna sözün bildirdiyi fikirdir. Sözlər birdən çox məna verə bilər. Bu vəziyyətdə mənaların biri orijinal məna, digəri köməkçi məna, başqa biri metaforik mənadır. Sözlər zamanla zənginləşə və ya mənasını itirə bilər. Onların mənasını itirməsinə məna kiçilməsi, yeni mənalar qazanması hadisəsinə isə məna genişlənməsi deyilir.
Semantika sözlərin mənalarını və onların zamanla dəyişilməsini müşahidə edir. Sözlər həqiqi və məcazi mənada olurlar. Bəzi sözlər tarixi dövr ərzində həqiqi mənasını itirərək slenqə çevrilir. Bəzi sözlər çox mənalıdır: Gül kimi və yaxud dil kimi. Bəzi sözlər geniş mənalarından əvvəl dar məna ifadə edirlər. Bəziləri məna dəyişikliyinə uğrayırlar: baş, göz yarmaq kimi. Məna oyunu bir sözün bütün mənalarını bir cümlə ilə ifadə etməsidir: Adınız Güldür, lakin ömrünüzdə gülməmisiniz kimi. Mənanın genişlənməsi və ya yayılması anlayışı, bir sözün tarixi dövr ərzində dar mənadan geniş mənaya keçməsi kimi.
Yaxın mənalı sözlər mənaları yaxın olan sözlərdir. Eyni məna daşıyan sinonim sözlər həmişə eyni mənada olmurlar, aralarında mütləq bir nüans mövcuddur. Sinonim məna verən sözlər əsasən köhnə/yeni sözlərdəki eyniyətdir. Azərbaycan dilində sözün mənasını gücləndirmək üçün sözün əvvəlində dilemmalarda sinonimlik və təkrarlanma ilə işlənir. Xüsusi dillərdən, slenqin ana dil ilə paralel mənaları mövcuddur. Həmçinin qrup dili jarqonları ilə ana dili kəsişə bilər. Eyni söz müxtəlif peşə dillərində və elm sahələrində eyni adda fərqli mənalar daşıya bilərlər.
Gülnur Mahmud
Gülnur Mahmud (doğum adı: Gülnur Yaqub qızı Mahmudova; 28 oktyabr 1974, Bakı) — şərqşünas alim, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent.
Həyatı
Gülnur Mahmud 1974-cü il oktyabrın 28-də Bakıda anadan olub. 1991-ci ildə Bakıdakı 175 nömrəli tam orta məktəbi bitirib. 1991–1996-cı illərdə Bakı Dövlət Universitetinin Şərqşünaslıq fakültəsinin ərəb şöbəsində Mirzə Kazımbəy adına təqaüdlə oxuyub. G. Mahmud daha sonra 1997–2001-ci illərdə Azərbaycan Dillər Universitetinin İngilis-fransız dilləri fakültəsində ikinci ali təhsil alıb. 1998–2000-ci illərdə Azərbaycan Universitetində müəllim, baş müəllim və 2000–2008-ci illərdə isə BDU-da müəllim işləyib. 2008-ci ildən BDU-nun Şərqşünaslıq fakültəsinin Ərəb filologiyası kafedrasının dosentidir.
O, 2005-ci ildə "Ərəb ədəbi dilində sinonimlik" adlı dissertasiya işi müdafiə edərək, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi alıb. Qahirə Universiteti (Misir), Əmman Universiteti (İordaniya), Dəməşq Universiteti (Suriya), Beyrut Ərəb Universiteti (Livan) və Tunis əl-Manar Universitetində (Tunis) elmi məzuniyyətdə olub.
Ailəlidir, üç övladı var.
Əbülqasım Cəlaləddin Təbrizi
Əbülqasım Cəlaləddin Təbrizi əslən təbrizli olan və Cənubi Asiyada fəaliyyət göstərmiş məşhur sufi. O, Benqaliyada müsəlman hakimiyyətinin başlamasından bir qədər əvvəl buraya gəlmiş və yerli əhali arasında İslam dininin təbliğatına başlamışdır. o, ölənə qədər bu işlə məşğul olmuşdur. Əbülqasım Cəlaləddinin adı ilə kiçik islami təriqətlərdən biri olan Cəlaliyyə təriqəti yaradılmışdır. O, Sanskrit əfsanələrindən biri olan Sekhaśubhodayā-nin (azərbaycanca:Şeyxin gəlişi) qəhrəmanı hesab edilir.
Həyatının erkən dönəmi və təhsili
Əbülqasım Cənubi Azərbaycanın Təbriz şəhərində dünyaya gəlmişdir. O, yerli sünni alimlərindən olan Əbu Seyid Təbrizinin nəzarətində təhsil almışdır. Müəlliminin ölümündən sonra Şihabəddin Ömər Sührəvərdidən dərs almağa başlamışdır. Onun xidmətində olan Əbülqasım müəlliminin Həcc ziyarətlərində onu müşayət etmişdir.
Həyatının sonrakı dönəmi
thumb|Baiş Hazari Dərgahındakı lövhə Əbülqasım 1210-cu ildə Dehlidəki türk hökmdarı Şəmsəddin Eltutmuşun hakimiyyəti dövründə oraya getmişdir və ona sarayda yer ayrılmışdır. Tədricən sarayda məşhurlaşmasına görə, Şeyx əl-İslam Nizaməddin Suğra tərəfindən qısqanclıqla qarşılanmış və sonda onun tərəfindən böhrana məruz qalmışdır. Suğra onu adı dövrün qaydaları əsasında əxlaqsızlıqda hallanan qadınla əlaqədə ittiham etmişdir. Lakin Qütbəddin Bəxtiyar Kaki və Bəhaəddin Zəkəriyyə kimi digər alimlər onunla yaxşı əlaqələrini davam etdirmişdirlər. İttihamların daha sonra yalan olması sübut edilmişdir.
O, daha sonra Benqaliyaya getmişdir. Bura bir digər türk hökmdarı olan Məhəmməd Bəxtiyar Hilçi tərəfindən yeni ələ keçirilmişdi. Təbrizi bir çox yerli əhalini İslama dəvət etdiyinə və böyük izləyici topladığına görə tanınır. Deotala yaxınlığındakı bir yaşayış məskəni onun şərəfinə Təbrizabad adlandırılmışdır. Güman edilir ki, həyatının bir dönəmində o, burada yaşamışdır.
Ölümü və mirası
thumb|Baiş Hazari Dərgahının görünüşü. Cəlaləddin Təbrizinin ölüm tarixi mübahisəlidir. Qulam Sərvər iddia edir ki, o, 1244-cü ildə ölmüşdür, Mirzə Məhəmməd Əxtar Devləvi isə onun 1225-ci ildə vəfat etdiyini yazmışdır. O, vəfat etdikdən sonra Həzrət Pnaduadakı xanəgahında dəfn edilmişdir. Dərgaha ianə edilmiş gəlir illik 22 min təkədən daha yüksək olmuşdur və bundan sonra Baiş Hazari Dərgahı deyə adlandırılmışdır.
Lakin Əbülfəzl ibn Mübarək iddia edir ki, Əbülqasım Devmahal adlanan sarayda vəfat etmişdir. Tarixçilər bu yeri tapmağa çalışmış və sonda iddia etmişdirlər ki, Belqaliyada Devmahal adlanan bir saray olmamışdır. Kolonial dövrün araşdırmaları Devmahalın Maldiv adalarında yerləşdiyini bildirir.
13-cü əsrdə Təbrizinin Müsəlman Benqaliyaya təsirini sonrakı əsrlərdə ümumi adı Cəlal olan digər sufi övliyaları səbəbindən yaranan çaşqınlıqlarla görmək olar. XIV əsrdə yaşamış məşhur ərəb səyyahı İbn Bəttutə Əbülqasım Təbrizi ilə Kamarupa yaxınlığında rastlaşdığını yazmışdır. Müasir tarixçilər düşünür ki, onun qarşılaşdığı sufi alimi Sylhetli Şah Cəlal olmuşdur. Güman edilir ki, müəllif kitabını oradan döndükdən çox illər sonra yazdığına görə şəxsləri qarışdırmışdır.
Böyük Moğol imperatoru II Aləm Şahın hakimiyyəti dövründə Baiş Hazari bölgəsinin mütəvəllisi (canişini) təyin edilən Münşi Seyid Sədrəddin mədrəsənin yaxınlığında kitabxana da tikdirmişdir. Boharda yerləşən bu kitabxanaya Mədrəsə-i-Cəlaliyyə adı verilmişdir. Kitabxanaya bu adın verilməsinin adı Əbülqasım Cəlaləddin Təbrizinin adı ilə bağlı olmuşdur. Bu mədrəsədə yüzlərlə məşhur üləma yetişdirmişdir. Bunların sırasına Qulam Mustafa Burdvani, izharul Haque, Əbdürrəcəb Luknovi, Nural Haque Ənsari də daxildir.