cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Georgi Arsenişvili
Həyatı
1973–1974-cü illərdə Heydelberq Universitetində təcrübə keçmişdir. Tətbiqi Riyaziyyat İnstitutunda baş elmi işçi, TDU-nun Mexanika-Riyaziyyat fakültəsində baş müəllim və nisbilik nəzəriyyəsi və riyazi statistika kafedrasının dosenti idi.
Ermənistan Respublikasının Dövlət Sərhədi
Ermənistan Respublikasının Dövlət Sərhədi — Ermənistan Respublikasının dövlət ərazisinin (quru və su ərazisinin, yerin təkinin, dəniz və hava fəzasının) hüdudlarını müəyyən edən xətt və bu xətt üzrə keçən şaquli səthdir. Ermənistan Respublikasının Dövlət Sərhədi Ermənistan Respublikasının dövlət suverenliyinin ərazi hüdududur. thumb|250x250px|Ermənistanın siyasi xəritəsi
Georgi Arsenişvili
Həyatı
1978-ci ildə Kibernetika və Tətbiqi Riyaziyyat Fakültəsinin dekanı seçildi. 1982-ci ildən riyazi metodlardan istifadə şöbəsinə rəhbərlik etmişdir.
Ermənistan Respublikasının Dövlət Sərhədi
Viza siyasəti
Ermənistan ərazisi 4 BMT üzvü olan dövlət ilə həmsərhəddir. Sərhədin bütün hissələri xarici vətəndaşların qanunla nəzərdə tutulmuş bütün prosedurlara uyğun olaraq yalnız müəyyən edilmiş keçid məntəqələrindən keçməsinə icazə verilir.
Georgi Arsenişvili
Həyatı
Son çağırış parlamentində insan hüquqları və sivil inteqrasiya komitəsinin sədri vəzifəsində çalışmışdır.
Ermənistan Respublikasının Dövlət Sərhədi
Viza siyasəti
Ermənistanın viza siyasəti çox liberaldır. Viza vermək üçün yalnız 64 ölkənin (əksərən Afrika) vətəndaşlarının dəvətə ehtiyacı var. Bütün digər dövlətlərin vətəndaşları ya vizasız daxil ola bilər, ya da hava limanına çatdıqdan sonra viza ala bilərlər. Giriş tələbləri barədə ətraflı məlumat Xarici İşlər Nazirliyinin səhifəsində təqdim olunur.
Georgi Arsenişvili
Həyatı
Ailəli idi, iki övladı və iki nəvəsi var idi.
Ermənistan Respublikasının Dövlət Sərhədi
Sərhədlərin qorunması
Gürcüstanla sərhəd Ermənistan sərhədçiləri tərəfindən, Azərbaycanla isə Ermənistan sərhədçiləri və Ermənistan polisi tərəfindən qorunur. .
Türkiyə sərhədi 333 km, Gürcüstanla 260 km-dir. Gürcüstan sərhəddinin 42 km də Rusiya sərhədçiləri tərəfindən qorunur. İranla sərhədin 35 km-dir. İkinci Qarabağ müharibəsinin gedişində Aəzrbaycan ordusunun sürətli əks hücumu nəticəsində ordunun Azərbaycan–Ermənistan sərhədinə yaxınlaşmasından sonra Rusiya sərhədçiləri Azərbaycan-Ermənistan sərhədində yerləşdirilir. Dağlıq Qarabağ münaqişəsi nəticəsində Azərbaycan–Ermənistan münasibətləri gərgin olaraq qalır. Bu səbəbdən sərhədlər hazırda da bağlıdır. Üstəlik Türkiyə azərbaycanı dəstəkləyərək bu ölkə ilə sərhədləri bağlamışdır.
Anklavlar
Azərbaycan–Ermənistan sərhəd zonasının şimal hissəsində dörd anklav var — biri Ermənistana (Başkənd) və üçü isə Azərbaycana (Sofulu, Yuxarı Əskipara və Barxudarlı) məxsusudur. Müharibədən sonra dörd anklavın hamısı qarşı tərəflər tərəfindən işğal edildi. Ermənistan və Azərbaycanın rəsmi xəritələrində təsvir olunur.
Namaz Allahverdiyev
Namaz Baxış oğlu Allahverdiyev — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin kiçik leytenantı, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Namaz Allahverdiyev 2000-ci il iyunun 13-də Şəki rayonunun Suçma kəndində anadan olub. 2017-ci ildən Heydər Əliyev adına Azərbaycan Ali Hərbi Məktəbində (AAHM) təhsil alırdı. IV sinif Kursantı idi. 2020-ci ilin sentyabrda Vətən müharibəsinin başlaması ilə bağlı "kiçik leytenant" rütbəsi ilə müharibəyə yollandı. Subay idi.
Hərbi xidməti
Azərbaycan Ordusunun kiçik leytenantı olan Namaz Allahverdiyev 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Şuşanın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Namaz Allahverdiyev noyabrın 8-də Şuşa döyüşləri zamanı şəhid olub. Şəki rayonunda dəfn olunub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Namaz Allahverdiyev ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad olunması zamanı döyüş tapşırıqlarını uğurla yerinə yetirdiyinə, düşmənin əsas qruplaşmalarının məhv edilməsi ilə qoşunların döyüş qabiliyyətinin qorunub saxlanılmasında fərqləndiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 18.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Namaz Allahverdiyev ölümündən sonra "Cəsur döyüşçü" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Şuşa rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Namaz Allahverdiyev ölümündən sonra "Şuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Aleksandr Kulikov
Aleksandr İvanoviç Kulikov — Azərbaycan-sovet dövlət və partiya xadimi, Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin ümumi şöbəsinin müdiri (1986–1988), Azərbaycan KP MK partiya-təşkilat şöbəsi müdirinin birinci müavini, MK-nın birinci katibinin köməkçisi (1983–1986), Azərbaycan KP Şaumyan Rayon Komitəsinin birinci katibi (1980–1983), Azərbaycan SSR Ali Sovetinin 11-ci çağırış deputatı.
Həyatı
Aleksandr İvanoviç Kulikov 1938-ci ildə Tatarıstan MSSR-in Kazan şəhərində anadan olmuşdur. Əmək fəaliyyətinə 1956-cı ildə Bakı şəhərində Paris kommunası adına gəmi təmiri zavodunda çilingər şagirdi kimi başlamışdır. Novoçerkassk Politexnik İnstitutunu bitirdikdən sonra Sumqayıt şəhərində işə göndərilmiş və burada "Azərneftkimyaquraşdırma" trestinin quraşdırma idarəsində işləmiş, ustalıqdan baş mühəndis vəzifəsinədək yüksəlmişdir. 1973-cü ilin iyun ayında o, Azərbaycan Kommunist Partiyası Sumqayıt Şəhər Komitəsinin katibi seçilmişdir.
1975-ci ildə Aleksandr Kulikov Azərbaycan KP MK aparatında kimya və neft sənayesi şöbəsi müdirinin müavini vəzifəsinə irəli çəkilmişdir. 1980-ci ildən 1983-cü ilədək o, Azərbaycan KP Şaumyan Rayon Komitəsinin birinci katibi olmuş, 1983-cü ilin əvvəlində Azərbaycan KP MK aparatına qayıtmışdır. Burada o, partiya-təşkilat şöbəsi müdirinin birinci müavini, Mərkəzi Komitənin birinci katibinin köməkçisi və 1986-cı ilin noyabr ayından Azərbaycan KP MK ümumi şöbəsinin müdiri vəzifələrində işləmişdir.
Aleksandr Kulikov 1969-cu ildən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının üzvü olmuş, 11-ci çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı seçilmişdir. Azərbaycan Kommunist Partiyasının XXX və XXXI qurultaylarında MK üzvlüyünə namizəd olmuşdur. "Qırmızı əmək bayrağı" və "Xalqlar dostluğu" ordenləri ilə təltif edilmişdir.
Aleksandr Kulikov 1988-ci il iyulun 25-də 50 yaşında dənizdə boğularaq vəfat etmişdir.
Əhməd Zəki Soydəmir
Əhməd Zəki Soydəmir  — Türk əsgəri və siyasətçisi.
Hərbi fəaliyyəti
1905-ci ildə hərbi məktəbi və 1908-ci ildə Hərbi Akademiyanı bitirdikdən sonra Balkan müharibələrində və Birinci Dünya müharibəsində iştirak etdi. Birinci Dünya müharibəndə Çanaqqala cəbhəsində vuruşmuş və 57-ci alayın 1-ci tabor komandiri kimi Qanlısırt, Mərkəztəpə kimi bölgələrdə gedən döyüşlərdə iştirak etmişdi. Döyüşlərdə yaralanaraq bir müddət xəstəxanada yatdı. Daha sonra isə 21-ci alay komandirinin müavini vəzifəsinə təyin edildi.
Sakarya meydan döyüşündən sonra 6-cı tümən, daha sonra isə Mürəttəp tümən komandiri kimi xidmət göstərdi. Böyük hücumda 2-ci süvari tüməninin komandiri idi. 31 avqust 1922-ci ildə polkovnik rütbəsinə yüksəldi. Müharibədən sonra "İstiqlaliyyət" medalı (Türkiyə Respublikası) ilə mükafatlandırıldı.
6 iyun 1924-cü ildə Ümumi Jandarma Komandanlığına təyin edildi. 1927-ci ildə general-mayor rütbəsinə yüksəldi.
Orbital dövr
Orbital dövr — bir göy cisminin xarici ağırlıq mərkəzi və ya başqa bir göy cismi ilə ümumi olan bir kütlə mərkəzi ətrafında orbitdə tam bir inqilab etdiyi vaxtdır. Göy mexanikasının öyrənilməsi mövzusudur. Orbital dövr göy cisminin ölçüsündən asılı deyil. Kiçik bir təbii ədədə bərabər olan iki (və ya daha çox) göy cisminin orbital dövrlərinin nisbəti orbital rezonansa səbəb olur və cismin orbital dövrünün və onun oxu ətrafında fırlanma dövrünün belə bir nisbəti ilə — spin-orbitala. rezonans. Günəş sistemindəki toz hissəciklərinin orbital dövrü Poyntinq-Robertson effektinə görə azala bilər.
Əhməd Zəki Soydəmir
Siyasi fəaliyyəti
17 dekabr 1934-cü ildə hərbi xidmətdən təqaüdə çıxdıqdan sonra V, VI və VII dövrlərdə Ərzurum, VIII dövrdə isə Çanqırının millət vəkili kimi Türkiyə Böyük Millət Məclisinin üzvü oldu.
Orbital dövr
Formula Xülasəsi
Keplerin üçüncü qanununa görə, dairəvi və ya elliptik orbitdə bir-birinin ətrafında fırlanan iki cismin orbital dövrü T (saniyələrlə) a — orbitin yarım əsas oxudur
Əhməd Zəki Soydəmir
Siyasi fəaliyyəti
1988-ci ildə İstanbuldakı Ədirnəqapı Şəhid məzarlığındakı nəşi Türkiyə Dövlət məzarlığına köçürüldü.
Orbital dövr
Formula Xülasəsi
μ = GM standart qravitasiya parametridir
G — qravitasiya sabitidir
M — daha böyük cismin kütləsidir. Eyni yarım böyük oxa malik bütün elliptik orbitlər üçün ekssentriklikdən asılı olmayaraq, inqilab dövrü eynidir. μ = GM standart qravitasiya parametridir
Nisbətən kiçik bir cisim dairəvi bir orbitdə hərəkət etdikdə və kütlə mərkəzinin sıxlığından asılı olduqda — p (kq / m³), ​​yuxarıdakı tənlik sadələşdirilir:
İki cisim bir-birinin ətrafında fırlandıqda orbital dövr T aşağıdakı kimi hesablana bilər (hər iki orbitdəki cismin kütlələri nəzərə alınmalıdır):
Billi Ayliş: Dünya biraz bulanıqdır
Billi Ayliş: Dünya biraz bulanıqdır — Ar Cey Katlerin rejissorluğu ilə çəkilmiş ABŞ istehsalı sənədli film. Filmdə Billi Aylişin 2016-cı ildə "Ocean Eyes" mahnısı ilə şöhrət qazanması, When We All Fall Asleep, Where Do We Go? albomunun üzərində görülən işlərə yer verilib. Film 26 fevral 2021-ci ildə Neon tərəfindən seçilmiş kinoteatrlarda və Apple TV±da nümayiş olunub.
Kapil Dev
Kapil Dev Ramlal Nikhanj — Hindistanlı keçmiş kriketçi. O, orta sürətli melon oyunçu və sərt vuran orta dərəcəli vurucu idi. 2002-ci ildə Wisden tərəfindən Əsrin Hindistan Kriketçisi seçilmişdir.
Dev, 1983 Kriket Dünya Kubokunu qazanan Hindistan kriket komandasının kapitanı idi və bu müddətdə Kriket Dünya Kubokunu qazanan ilk Hindistan kapitanı oldu və hələ də hər hansı bir komanda üçün Dünya Kubokunu qazanan ən gənc kapitandır (24 yaşında). 1994-cü ildə, test kriketində ən çox qol vuran dünya rekorduna sahib olduğu zaman təqaüdə çıxdı, daha sonra 2000-ci ildə Kortni Uolş tərəfindən bu rekord qırıldı. O dövrdə həm də əsas test kriketdə və ODI-də Hindistanın ən yaxşı bombardiri idi. 200 ODI topu vuran ilk oyunçudur. O, kriket tarixində 400-dən çox qol (434 qol) vuran və Testlərdə 5000-dən çox qaçış edən yeganə oyunçu kimi kriket tarixində ən yaxşı hərtərəfli oyunçulardan biridir. Devin hərtərəfli oyunu, onu oyunu oynayan ən böyük hərtərəfli oyunçulardan biri hesab edən Sunil Qavaskar da daxil olmaqla kriket oyunçuları tərəfindən yüksək qiymətləndirilir. O, 1999-cu ilin sentyabrından 2000-ci ilin sentyabrına qədər Hindistan millisinin məşqçisi olub. 11 mart 2010-cu ildə Dev, ICC Kriket Şöhrət Zalına daxil edildi. 1982-ci ildə Padma Şri və 1991-ci ildə Padma Bhuşan ordeni ilə təltif edilmişdir. 2013-cü ildə o, BCCI tərəfindən keçmiş oyunçuya verilən ən yüksək mükafat olan C. K. Nayudu Ömür Boyu Müvəffəqiyyət Mükafatını almışdır.
Beyləqan mədrəsəsi
Beyləqan mədrəsəsi — XI əsrə aid mədrəsə.
Haqqında
XI əsr yerli müəlliflərdən Məsud ibn Namdarın yazdığı əsərdə Azərbaycan şəhərlərindən Beyləqan mədrəsəsi haqqında da bəzi məlumatlara rast gəlmək olur. Əsərdə “məktəbdən qayıdan uşaqlardan” və “məktəblilərin imla yazı lövhələrindən söz açılır. Məsudun məlumatından aydın olur ki, bu mədrəsələrdən biri şəhərin qərbində, qala divarlarından xaricdə yerləşmişdir. Orta əsrlər Beyləqan şəhərini arxeoloji cəhətdən tədqiq edən görkəmli arxeoloq Qara Əhmədov bu məlumatları əsərində təsdiq edir. Beyləqan qazıntılarından tapılmış epiqrafik məlumatdan aydın olur ki, əhalinin aşağı təbəqəsinə mənsub olan adamlar içərisində də savadlı adamlar varidi. Buna misal olaraq müəllif Beyləqan dulusçularını göstərir. O yazır ki, Beyləqanda istehsal olunmuş saxsı qabların üzərində xeyli miqdarda yazılar vardır. Bu yazıların dulusçular tərəfindən yazıldığı bizdə şübhə oyatmır. Yazıları bəziləri lirik beyt və rübailardən ibarətdir, yəni artıq şeir şəkli almış yazılardır.
Xarici keçidlər
[http://tarixinstitutu.az/Web/uploads/books/books/2020/03/OrtasrlrdAzrbaycanalimlrininelmilaqlri.pdf Nərgiz Əliyeva. Orta əsrlərdə Azərbaycan alimlərinin elmi əlaqələri və tədris fəaliyyəti. Bakı: «Turxan» NPB, 2015.]
Kürtün
Kürtün Gümüşxanə ilinin bir ilçesidir. Mərkəz ilçe əhalisi 3000-dən. Əhalisi köyleriyle birlikdə 12.500 adamdır. 1991-ci ildə ilçe olmuşdur. Xalqının əhəmiyyətli bir hissəsini Türkmen, Çepniler meydana gətirər.
Varayca Vikipediya
Varayca Vikipediya Vikipediyanın varayca məqalələr yayımlanan bir qoludur. 1 2023 tarixi etibariylə Varayca Vikipediyanın  məqaləsi,  istifadəçisi və  idarəçisi vardır.
NGC 3258C
NGC 3258C, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Nasos bürcü istiqamətində yerləşir. SBa tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Rəsmiyyə Sabir
Rəsmiyyə Sabir (Abdullayeva Rəsmiyyə Sabir qızı) - Azərbayacan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüsü, Dünya Gənc Türk Yazarlar Birliyinin Baş katibi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü,  Milli Elmlər Akademiyası İqtisadiyyat İnstitutunun elmi katibi, iqtisad üzrə fəlsəfə doktoru, dosent.
Həyatı
Abdullayeva Rəsmiyyə Sabir qızı 1973-cü il sentyabrın 28-də Masallı rayonunun Ərkivan kəndində anadan olmuşdur. 1980-1990-cı illərdə Həsənküçə kənd orta məktəbində orta təhsil almışdır. 1990-1995-ci illərdə İnşaat Mühəndisləri Universitetində (indiki Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universiteti) ali təhsil almış və "Tikintinin iqtisadiyyatı və idarə edilməsi" üzrə iqtisadçı-mühəndis ixtisasına yiyələnmişdir.
Bədii yaradıcılığı
Rəsmiyyə Sabır çağdaş Azərbaycan poeziyasının öndə gələn isimlərindəndir. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü olan Rəsmiyyə xanım Dünya Gənc Türk Yazarlar Birliyinin yaradıcılarındandır. 2000-ci ildə Türkiyədə keçirilən 1-ci Beynəlxalq Füzuli şeir yarışmasının mükafatçısıdır. Yüzdən çox şeirinə mahnı bəstələnib. 2002-ci ildə onun sözlərinə yazılmış mahnılardan ibarət "Səni aradım" adlı audio albom işıq üzü görüb. 2003-cü ilin "Fəxri Gənc"i adını qazanıb. "Həbs olunmuş sükut", "Rəngsiz göz yaşları", "Kölgəsiz dar ağacları" (İraq), “Unutdun məni”, "Sahilsiz adam” (Türkiyə) adlı şeirlər kitabının müəllifidir. Azərbaycanı müxtəlif beynəlxalq tədbirlərdə (Türkiyədə keçirilən II Beynəlxalq Füzuli Şeir Yarışmasında və Türk Dünyası Şeir Festivalında, Krımda keçirilən Türkcənin VI Beynəlxalq Şeir Festivalında, III Beynəlxalq Tokat Yeşilırmak Şeir Festivalında, Dünya Türk Gəncləri Birliyinin Rumıniyada keçirilən XI və Türkiyədə keçirilən XII Qurultaylarında və s.) təmsil edib. Türk, rus və ingilis dillərindən tərcümələrin müəllifidir. Şeirləri özbək və Türkiyə türkçələrinə, rus, ingilis, bolqar dillərinə tərcümə olunub. 2014-cü ildə ədəbi nailiyyətlərinə görə Qırğızıstan Respublikasının “Coomert Bekenbaev” adına medala və “Altın diplom”a layiq görülüb. 2015-ci ildə Özbəkistanda yayılan “Kitab dünyası” qəzeti tərəfindən Azərbaycan-Özbəkistan ədəbi əlaqələrinin yaxşılaşdırılmasındakı xidmətlərinə görə Fəxri Diplomla, 2016-cı ildə Kərkük Kültür Mərkəzinin, 2017-ci ildə Azərbaycan-Qazaxıstan ədəbi əlaqələrinə verdiyi töhfələrə görə Qazaxıstanın Mədəniyyət nazirinin Fəxri Fərmanları ilə təltif olunub. 2017-ci ildə “Fəzanın cazibəsi” antologiyasının hazırlanmasındakı əməyinə görə Rusiya Yazarlar Birliyinin Arxangelsk Regional Bölməsinin Təşəkkürnaməsini qazanıb. Azərbaycan Respublikası Prezidenti Təqaüd Fondunun təqaüdçüsü olub. 2018-ci ildə "Sonun başlanğıcı" adlı şeirlər kitabı çap olunmuşdur. Kitabda şairin son illərdə Allah, Vətən, sevgi, sosial mövzularda qələmə aldığı fəlsəfi, lirik şeirləri toplanmışdır. Kitab “Hər şey, səndən başlanıb, hər şey səndə bitir, İlahi”, “Səcdagahım Vətən”, “Səssizliyin ninnisi”, “Həyatın rəsimləri”, “Vətəndən məktublar”,“Yaşamadıqlarım”, “Sevginin şəklinin neqativi” kimi bölmələrdən ibarətdir.
Elmi fəaliyyəti
Rəsmiyyə Abdullayeva 1999-cu ildə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının İqtisadiyyat İnstitutunda kiçik elmi işçi kimi fəaliyyətə başlamışdır. 2008-ci ildən İnstitutda Elmi katib vəzifəsində çalışır. Fərdi tədqiqatları əhalinin sosial müdafiəsinin gücləndirilməsi, pensiya sisteminin təkmilləşdirilməsi ilə bağlıdır. Apardığı araşdırmaların nəticələri müxtəlif vaxtlarda İqtisadiyyat Nazirliyinə, Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinə, Dövlət Statistika Komitəsinə, Dövlət Sosial Müdafiə Fonduna təqdim olunmuş, müvafiq proqram və sənədlərin hazırlanmasında istifadə olunmuşdur.
2006-cı ildə "Azərbaycanda əhalinin pensiya təminatı sisteminin formalaşması və təkmilləşdirilməsi istiqamətləri" mövzusunda dissertasiya işini müdafiə edərək iqtisad üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi, 2009-cu ildə dosent elmi adı almışdır. “Azərbaycan Respublikasında əhalinin sosial təhlükəsizliyinin təmin edilməsi problemləri” mövzusunda doktorluq dissertasiyası ilkin müzakirədən uğurla keçmişdir.
Azərbaycanda və xaricdə rus, ingilis, türk dillərində çap olunmuş 110 elmi əsərin, o cümlədən 7 monoqrafiyanın (1 fərdi və 6 kollektiv), 1 dərs vəsaitinin müəllifidir. Azərbaycanda və xarici ölkələrdə (Çin Xalq Respublikası, Türkiyə, Rusiya, Rumıniya, Macarıstan, Qazaxıstan, Belarus və s.) elmi konfranslarda iştirak və məruzə etmişdir.
“METAFİZİKA” beynəlxalq fəlsəfi və fənlərarası araşdırmalar jurnalının 17-ci sayından jurnalın “İqtisad elmləri” üzrə redaksiya heyətinin üzvüdür.
Şamaxı mədrəsəsi
Şamaxı mədrəsəsi — XII əsrə aid mədrəsə.
Haqqında
Ərəb alimi Əbülqasim İbn Havqəl hələ IX-X əsrlərdən Bərdədə, Beyləqanda, Şamaxıda, Dərbənddə, Tiflisdə böyük elmi mərkəzlərin olmasını xəbər verir. Şamaxıda aparılan axreoloji qazıntılar Şamaxı Cümə məscidinin həyətində aşkar olunmuş abidələr haqqında belə nəticəyə gəlməyə imkan vermişdir ki, Şamaxı Cümə məscidi VIII-IX əsrlərdə mövcüd olmuşdur. Burada aşkar olmuş hücrələr ilk dəfə XII əsrdə tikilmişdir. Arxeoloqlar H.Ciddi, N.Musayevə görə hücrələrin Şamaxı Cümə məscidi nəzdində tədris ocağı olması heç bir şübhə oyatmır. Onlar tədris ocaqlarının həcmini nəzərə alaraq, qeyd edirlər ki, səkkiz hücrədə eyni vaxtda 80 nəfər tələbənin dərs alması mümkündür ki, buda XII əsr üçün diqqətəlayiq rəqəmdir. Orta əsrlərdə ali məktəblərin məhəllə məscidlərində və ali təhsil ocaqlarının Cümə məscidlərinin yaxınlığında yerləşməsi faktına əsaslanaraq müəlliflər həmin hücrələri Nizami dövründə ali mədrəsə vəzifərini ifa etdiyini söyləmişlər. Bəs bu ali təhsil müəssisəsinə kim başçılıq etmişdir. Heç şübhəsiz, belə bir tədris ocağına Xaqani Şirvaninin əmisi Kafiəddin Ömər Osman oğlu Şivani ( 1080-1151) rəhbərlik edə bilərdi. Xaqani Şirvani bu elm mərkəzinin valisini belə səciyyələndirirdi.
Kafiəddin Şirvaninin şəninə təriflər söyləyən Xaqani onun “elmi hikmətdə”, “elmi ədəbdə” ən yaxşı hünər sahibi, qüdrətli hakim, mahir cərrah, riyaziyyatda ustad təfəkkürlü, “darul-ülumda” ustad, dahi müəllim, gənclərin fərasətli yol göstərəni, yer üzünün filosofu, fələk bacarıqlı, yüksək ideya göylərinin qapılarını açan, hərdən bir şeir yazan əvəzsiz şəxsiyyət olduğunu qələmə almışdır. Həqiqətən, Kafiəddinin elmə başçılıq etdiyi XI-XII əsrlərdə astronomiya, riyaziyyat, fəlsəfə, kimya, tibb, farmakalogiya, dilçilik, rəsm, musiqi, inşaat, hərb, hüquq, məntiq daha çox inkişaf edirdi. E.Mehrəliyev yazırdı ki, Kafiəddin Şirvani elm sahələrinin şəbəkəsini ixtisaslar üzrə quraşdırıb, əvvəlcə iki- “elmi-ədəb” və“ dərül-ülum” mərkəzləri yaratdı. Sonra onların tərkibini genişləndirib, vahid-çoxtərəfli mərkəzə çevirdi. Tədqiqatçı alim, müxtəlif ixtisaslar üzrə görkəmli alimləri yetişdirən Şirvanın bu elm ocağını “astronomiya və riyaziyyat”, “tibb və farmokologiya”, “fəlsəfə, məntiq və hüquqşünaslıq”, “müsiqişünaslıq və heykəltaraşlıq”, “hərb və dövlət quruculuğu”, “dil, ədəbiyyat və pedaqogika” kimi altı şöbəyə bölmüş və əlavə olaraq bu sahələrdə yetişmiş alimlərin adlarını ixtisas üzrə qruplaşdırmışdır.
Happier Than Ever
Happier Than Ever — amerikalı müğənni Billi Aylişin ikinci studiya albomu. 30 iyul 2021-ci ildə səsyazma şirkətləri Darkroom və Interscope Records tərəfindən buraxılıb. Albomun prodüserliyini Aylişin qardaşı Finneas tək başına etmişdir.
İlk növbədə dauntempo pop albomu olan Happier Than Ever, cüzi miqdarda caz və elektropop elementlərini təcəssüm etdirir. Albomda Aylişin şöhrətə yüksəlişindən və bunun mənfi tərəflərindən danışılır. Buraxıldıqdan sonra albom musiqi tənqidçiləri tərəfindən tənqidi rəğbətlə qarşılandı, onlar onun üslubunu, istehsalını və dərin sözlərini təriflədilər. 64-cü İllik Qremmi Mükafatlarında albom və onun adını daşıyan trek müxtəlif kateqoriyalarda, "İlin Albomu", "Ən Yaxşı Pop Vokal Albomu", "İlin Mahnısı" və "İlin Rekordu" daxil olmaqla yeddi nominasiya qazandı.
Albomu dəstəkləmək üçün yeddi sinql buraxıldı: "My Future", "Therefore I Am", "Your Power", "Lost Cause", "NDA", "Happier Than Ever" və "Male Fantasy"; ilk üçü ABŞ Billboard Hot 100-ün ilk 10-luğuna daxil oldu. Happier Than Ever ABŞ-da bir nömrəyə yüksələn və digər 27 ölkədə albom hit-paradlarında birinci olan Aylişin ikinci albomu olaraq Billboard 200-ün zirvəsində debüt etdi. Ayliş 3 sentyabr 2021-ci ildə buraxılan "Happier Than Ever: Los-Ancelesə sevgi məktubu" filmində albomda yer alan trekləri canlı ifa etdi. Robert Rodriges və Patrik Ozbornun rejissorluğu ilə çəkilən film, eksklüziv olaraq Disney+-da nümayiş etdirilmişdir. Ayliş albomu tanıtmaq məqsədilə 3 fevraldan 30 sentyabr 2022-ci ilə qədər qastrol səfərləri edib.
Fon
Amerikalı müğənni-bəstəkar Billi Ayliş 29 mart 2019-cu ildə qardaşı, musiqiçi Finneas O'Konnellin prodüseri olduğu When We Fall Asleep, Where Do We Go? adlı debüt albomunu buraxdı. Albom tənqidçilər tərəfindən bəyənildi və kommersiya baxımından uğurlu oldu, "Bad Guy" adlı sinql Billboard hit-paradına başçılıq etdi. Albom və sinql Aylişə 62-ci İllik Qremmi Mükafatlarında "İlin Albomu", "İlin Mahnısı", "İlin Rekordu" və "Ən Yaxşı Yeni Müğənni" kimi 5 mükafat qazandırdı. Albomun buraxılışından sonra Ayliş bir neçə sinql buraxdı: "Everything I Wanted" (2019), Ceyms Bond mahnısı "No Time to Die" (2020) və Rozaliya ilə birlikdə oxuduğu "Lo Vas a Olvidar" (2021). İlk ikisi müvafiq olaraq 63-cü Qremmi Mükafatlarında "İlin Rekordu" və "Vizual Media üçün Yazılan Ən Yaxşı Mahnı" mükafatlarını qazandı. Ayliş 2020-ci ilin yanvarında verdiyi müsahibədə ikinci studiya albomu üzərində işə başlayacağını bildirdi. Mart ayında Aylişin qardaşı Finneas O'Konnell bunu təsdiqləyərək hər ikisinin "canlı ifa etməkdən" zövq aldıqları musiqini yaratmağa davam edəcəklərini bildirdi. 2021-ci ilin yanvarında Ayliş, albomun "istədiyi kimi olduğunu" və bununla bağlı heç nəyi dəyişmək istəmədiyini bildirdi. Növbəti ay onun "Billi Ayliş: Dünya biraz bulanıqdır" sənədli filmi yayımlandı. Bunun ardınca fevral ayında Ayliş albomda 16 treki olacağını bildirdi.
Happier Than Ever albomu Finneasın Los-Ancelesdəki evinin zirzəmisindəki ev səsyazma studiyasında qeydə alınıb. Aylişin sözlərinə görə, səsyazma 2020-ci il aprelin 1-dən 2021-ci ilin 16 fevralına qədər “My Future” ilə başlayıb “Oxytocin” ilə bitən həftəlik cədvəl üzrə aparılıb. Albom üçün yazdığı ilk mahnı "Happier Than Ever" idi, və onu "When We All Fall Sleep" turunun Avropa hissəsində olarkən yazmışdı. Ayliş albomda yer alan 16 mahnının hamısını qardaşı ilə birlikdə yazdığını bildirdi. Onların yazdığı "What I Wanna Hear" və "Born Blue" mahnıları alboma əlavə olunmadı.
Aylişin sözlərinə görə, Happier Than Ever üçün yaradıcılıq prosesi onun daim narahat və təzyiq hiss etdiyi əvvəlki layihələrindən fərqli olaraq "çox təbii"dir. Əvvəlki işləri ilə Ayliş kifayət qədər yaxşı olmadığını və sadəcə istedadlı olmadığını hiss etdi, lakin o vaxtdan bəri sənətinə daha çox inam qazandı.
"Vevo"ya verdiyi müsahibədə Ayliş uşaqlıqda dinlədiyi Culi London, Peqqi Li və Frenk Sinatra kimi caz müğənnilərindən ilhamlanaraq "çox klassik albom" yaratmaq istədiyini dedi. Onun studiya seansları zamanı qarşısına qoyduğu məqsədlərdən biri də həm özünü, həm də pərəstişkarlarını təəccübləndirmək olub. O, "Male Fantasy"ni "demək olar ki, özü yazdığı" mahnı kimi qeyd etdi və əvvəllər yaşamadığı hisslərdən söz açdı.
Musiqi və sözlər
Musiqi baxımından Happier Than Ever, R&B, texno, elementlərini özündə cəmləşdirən aşağı səsli pop, elektropop, dauntempo  və caz-pop, kantri, bossa nova, yataq otağı popu, trip hop, folk, elektro, trap və 1990-cı illərin sofist popu kimi xarakterizə olunmuşdur. O, akustik gitaraların, zərif sintlərin və gurgling beatsların sadə minimalist aranjemanları ilə yavaş templi sentimental mahnılarından ibarətdir. Sözlərdə gənc qadınların əyləncə sənayesində üzləşdiyi mübarizələrdən, şöhrət, məşhurluq, emosional zorakılıq, güc mübarizələri, inamsızlıq, qadın düşmənlyi haqqında danışılır.
Mahnılar
Açılış treki "Getting Older" şiddət haqqında mahnıdır və yazmaq "xüsusilə ağrılı" idi. Mahnı cinsi məcburiyyətdən bəhs edir. İkinci trek, "I Didn't Change My Number" ağır ritmlidir. Üçüncü trek olan "Billie Bossa Nova" Aylişin "daha yetkin tərəfini" təmsil edir. Dördüncü trek, "My Future" yavaş bir sint balladası kimi başlayır ki, bu da "gözəl bir fank" mahnısına çevrilir. Lirik olaraq mahnı özünü kəşf etməkdən bəhs edir. Beşinci trek olan "Oxytocin" texno impulsuna malikdir. Mahnı adında olduğu kimi hormondan bəhs edir. Altıncı trek "Goldwing" mahnı boyunca a kapella introsunu təkrarlayır. Səkkizinci trek, "Halley's Comet" yüngül sintez və bekbitdən ibarət balladadır. Doqquzuncu trek "Not My Responsibility" Aylişin Where Do We Go? Dünya turunda (2020) debüt edən ambient instrumental ın müşayəti ilə danışdığı sözlərdir.
Ardınca əvvəlki musiqidən "Overheated" trekinə keçid edilir, mahnı sosial media dövründə şöhrət haqqınadır. "Everybody Dies" on birinci treki qaranlıq sintlərə və yüngül gitara ifasına əsaslanan alt-pop balladadır və "Aylişin səsi yenidən gözə çarpır". On ikinci trek, "Your Power" cinsi zorakılıq və partnyorundan istifadə haqqında yumşaq akustik balladadır. On üçüncü trek "NDA" elektropop ritmi ilə şöhrət qazanması səbəbindən həyatında məxfiliyin olmamasından bəhs edir, mahnının sonunda nifrət edənləri və tənqidçiləri rədd etmək haqda olan on dördüncü trekə "Therefore I Am" mahnına keçid edilir. On beşinci trek "Happier Than Ever" rok opera mahnısıdır. Albom Aylişin münasibətləri və cinsi böyüməsini əks etdirdiyi yavaş ballada olan "Male Fantasy" ilə yekunlaşır.
Vasili Zaytsev
Vasili Zaytsev (tam adı: Vasili Qriqoryeviç Zaytsev, ; ) — SSRİ snayperi. İkinci dünya müharibəsi dövründə 225 alman əsgərini və zabitini öldürmüşdür.
Həyatı
Vasili Zaytsev İkinci dünya müharibəsi dövründə fəaliyyət göstərmiş ən məşhur sovet snayperi olmuşdur. Zaystevin həyatı haqqında olan məlumatlara əsasən Çelyabinsk rayonunun Elino kəndində 1915-ci ilin martında anadan olmasıdır. Gəncliyi dövründə cobanlıqla məşğul olmuş və kənddə yaşadığı dövrdə atıcılığı öyrənmişdir. 1936-cı ildə Sovet Atlantik Qoşunlarına qatılan Zaystev ilk döyüş təcrübəsini 1942-ci ildə 1047-ci piyada bölüyündə Stalinqrad döyüşü zamanı yaşamışdır. Qısa zamanda adi silahla 30 alman əsgərini öldürməsi Zaytsevi bütün bölükdə məşhurlaşmasına səbəb olmuşdur. Mosin-Naqant snayper tüfəngi ilə təmin olunan Vasili Zaytsev qısa zamanda onlarla alman əsgərini öldürmüşdür. Ordu daxilində əhvalı yüksək saxlamaq məqsədi ilə Zaytsevin uğurları gündəlik şəkildə əsgər və yerli mətbuatda işıqlandırıldı.
1943-cü ilin yanvar ayında döyüş zamanı Zaystev düşmən gülləsi ilə gözündən yaralanır. Aparılan cərahiyyə əməliyyatından sonra gözü xilas edilir ancaq yaralandığı gözü nişan aldığı göz olması səbəbindən Zaytsev bir daha döyüşlərdə iştirak etməmişdir. Müharibədən sonra SSRİ ordusunda yeni snayperlərin hazırlanması ilə məşğul olan Zaytsev ordu üçün 28 snayper hazırlamışdır. Vasili Zaytsev tərəfindən yazılmış snayperlik haqqında olan iki kitab, bu gündə Rusiya hərbi məktəblərində dərs vəsaiti kimi tədris edilir. Müharibədən sonra Kiyevdə zavodların birində çalışan Zaytsev, 1943-cü ilin 22 fevral tarixində Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adı verilmişdir. Vasili Zaytsev 1991-ci ilin 15 dekabr tarixində Kiyev şəhərində vəfat etmişdir.
Sebuanca Vikipediya
Sebuanca Vikipediya Vikipediyanın sebuanca məqalələr yayımlanan bir qoludur. 1 2023 tarixi etibariylə Sebuanca Vikipediyanın  məqaləsi,  istifadəçisi və  idarəçisi vardır.
127 saat (film, 2010)
Məzmun
Film 2003-cü ildə əli 300 kq-dan çox çəkisi olan qayada ilişdikdən sonra təxminən altı gün dağ yarığında qalan alpinist və kanyon tədqiqatçısı Aron Ralstonun əsl həyat hekayəsindən bəhs edir. Səfərə çıxmazdan əvvəl o, hara getdiyini heç kimə deməmişdi. Yanında olan az miqdarda su və yemək qurtardıqda əlini amputasiya etmiş, bunun sayəsində kanyondan çıxa bilmişdi və xilasedici helikopterə zəng edərək turistləri tapa bilmişdi.
Seymur Abbasov
Seymur Müşfiq oğlu Abbasov (20 may 2000; Göygöl, Azərbaycan — 8 noyabr 2020; Şuşa şəhəri, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin kiçik leytenantı, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Seymur Abbasov 2000-ci il mayın 20-də Göygöl şəhərində anadan olub. 2006-2017-ci illərdə Göygöl şəhər 3 saylı tam orta məktəbdə təhsil almışdır. 2017-ci ildən Heydər Əliyev adına Azərbaycan Ali Hərbi Məktəbində təhsil alan IV kurs kursantı idi. 2020-ci ilin sentyabrda Vətən müharibəsinin başlaması ilə bağlı "kiçik leytenant" rütbəsi ilə müharibəyə yollandı. Subay idi.
Hərbi xidməti
Azərbaycan Ordusunun kiçik leytenantı olan Seymur Abbasov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsində iştirak etmişdir. Füzulinin və Şuşanın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Seymur Abbasov noyabrın 8-də Şuşa döyüşləri zamanı şəhid olub. Göygöl şəhərinin Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Seymur Abbasov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad olunması zamanı döyüş tapşırıqlarını uğurla yerinə yetirdiyinə, düşmənin əsas qruplaşmalarının məhv edilməsi ilə qoşunların döyüş qabiliyyətinin qorunub saxlanılmasında fərqləndiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 18.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Seymur Abbasov ölümündən sonra "Cəsur döyüşçü" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Şuşa şəhərinin işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Seymur Abbasov ölümündən sonra "Şuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Heydər Əliyev. Müstəqilliyimiz əbədidir (kitab)
"Heydər Əliyev. Müstəqilliymiz əbəbdidir (kitab)" ― Heydər Əliyevin zəngin irsini əks etdirən elmi-biblioqrafik vəsait.
Ümumi məlumat
"Heydər Əliyev. Müstəqilliyimiz əbədidir" külliyatının 2 cildli elmi-biblioqrafik göstəricisi ulu öndər Heydər Əliyevin müxtəlif dövrləri əhatə edən çıxışlarının, nitqlərinin, bəyanatlarının, müsahibə və məktublarının müvafiq bölmələrdə əks olunduğu bibliometrik vəsaitdir.
I cild
"Heydər Əliyev. Müstəqilliyimiz əbədidir" elmi-biblioqrafik göstəricisinin 1-ci cildində "Dövlətçilik, müstəqillik və demokratiya", "Milli təhlükəsizlik", "Ordu quruculuğu", "Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi", "İqtisadiyyat", "Neft strategiyası", "Aqrar siyasət", "Elm və təhsil", "Mədəniyyət, ədəbiyyat, dil, incəsənət", "Bədən tərbiyəsi və idman", "Tibb və səhiyyə", "Milli -mənəvi dəyərlər", "Qadın və ailə", "Uşaq və gənclər" bölmələri əks olunmuşdur.
II cild
Biblioqrafik göstəricinin 2-ci cildində materiallar "Dünya azərbaycanlıları", "Dövlətlərarası münasibətlər, beynəlxalq təşkilatlar" (Azərbaycanla həmsərhəd ölkələr, Avropa ölkələri, Asiya ölkələri, Şimali Amerika ölkələri, Cənubi Amerika ölkələri, Avstraliya və Okenaniya ölkələri, Afrika ölkələri), "Tarix və tarixi hadisələr", "Azərbaycanın şəhərləri və bölgələri" (Bakı, Naxçıvan, Gəncə, Azərbaycanın digər şəhərləri və bölgələri), "Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Mətbuat Xidmətinin məlumatları" bölmələrində təqdim olunur.
İbn Makula
İbn Makula (tam adıː Əbu Nəsr Əli ibn Hibbətullah ibn Əli ibn Cəfər ibn Əli ibn Məhəmməd ibn Makula; ) — mavlə, böyük əmir, alim, tarixçi, ədib, hafiz, tənqidçi, nəssəbə.
Həyatı
IX əsrdə Əbu Cəfər Məhəmməd ibn Həbib əl-Bağdadi tərəfindən əsası qoyulan "əl-Mütəlif və-l-Müxtəlif" ("Adların oxşar və fərqli cəhətləri") janrı ərəb-müsəlman ədəbiyyatında bioqrafik ədəbiyyatın bir qolu hesab edilir. Bu janr XI əsrin ikinci yarısından başlayaraq çiçəklənmə dövrünü yaşayır. "Əl-Mütəlif və-l-Müxtəlif" mövzusunda yazan çoxsaylı müəlliflər arasında İbn Makulanın özünəməxsus yeri var. Qərbi Avropa və rus alimlərindən K.Brokelman və İ. Kraçkovski dövrün bu janrda yazmış çoxsaylı müəllifləri arasında məhz İbn Makulanın adını xüsusi qeyd etmişlər. Akademik İ. Kraçkovski İbn Makulanı əs-Səmaninin (1113–1167) sələfi kimi qəbul edərək onun "Əsmə ər-Ricəl" ("Hədis bilicilərinin adları") haqqında yazdığını vurğulamışdır.
Ərəb ədəbiyyatı tarixində mavlə, böyük əmir, alim, tarixçi, ədib, hafiz, tənqidçi, nəssəbə (genealogiya ilə məşğul olan alim) kimi məşhur olan Əbu Nəsr Əli ibn Hibbətullah ibn Əli ibn Cəfər ibn Əli ibn Məhəmməd ibn Makula öz dövrünün tanınmış simalarındandır. O, Bağdadda vəzirlər, qazılar yetişdirən hörmətli, sayılıb-seçilən bir ailədə doğulmuşdur.
Makula adının mənası barədə ərəb müəllifləri məlumat vermir. Bununla maraqlanan İbn Xəllikan qeyd edir ki, o, bu sözün mənasını aça bilməmişdir. Onların nəsli Əbu Duləf əl-İcli övladları da adlanırdı. İclilər – Bəkr ibn Vail, sonra isə Rəbiədən Nəzər ibn Məad ibn Adnanın oğlullarından olan Mudarın qardaşlarının nəslidir. Azərbaycanla əlaqəsi olmuş Əmir Cavad Əbu Duləf əl Qasım ibn İsa əl-İcli bu nəsildəndir. İbn Kəsir xəbər verir ki, o, Xəlifə əl-Məmun və əl-Mütəsimin qoşun başçısı olmuşdur. Atası Hibbətullah isə Əmir əl-Möminin əl-Qaim Biəmrillahın vəziri olmuşdur. Bəzi mənbələrdə əmisi Hüseynin, digər mənbələrdə isə əmisi Abdullanın qazılar qazısı olması haqqında məlumat verilir. Bu nəsil həm də qazılar nəsli olduğu üçün İbn Makulanın həriki əmisinin müəyyən müddət qazılar qazısı olması mümkündür. Özünün "Səadülməlik" və "Əmir" ləqəbləriylə tanınmasının səbəbi, xəlifə Müqtədi Biəmrillah tərəfindən Xorasan və Səmərqəndə elçi kimi göndərilərkən bu adların verilməsidir.
Əslən İsfahan nahiyəsindəki Cərbəzqandan olan İbn Makula 5 Şaban 421-ci ildə (8 avqust 1030-cu il) Bağdad yaxınlığındakı Ukbəra kəndində anadan olmuşdur. İbn Makulanın doğum tarixi 402 (1011), 420, 422 və 429 (1038) olaraq da qeyd edilmişdir. Hər iki nisbə ilə, yəni Cərbəzqani və Bağdadi nisbələri ilə anılır. On yaşından etibarən tanınmış müəllimlərdən dərs alan İbn Makula iyirmi yaşına qədər onlardan Quran, ərəb dili, ədəbiyyat, hədis və hesabı öyrənmişdir. Daha sonra təhsilini davam etdirmək üçün Xorasan, Mavəraünnəhr, Cəzirə, Dəməşq və Misirə getmişdir. Yaxınları arasında hədis bilicisi kimi tanınmışdır. Əlavə olaraq hədis ravilərini gözəl tanıması, nəhv elmini dərindən bilməsi və yazdığı şeirlər onu daha da məşhur etmişdir. 462-ci ildə (1070) Bağdada qayıdan İbn Makulanın ölüm tarixi haqqında alimlərin fikri demək olar ki, bir qədər fərqlənir. İbn Əsakirə görə o, h. 475 (1082)-ci ildə Cürcanda özünün türk xidmətçiləri tərəfindən qətlə yetirilmişdir.
Hafiz İbn Nəsr də təqribən belə əhvalat danışır. İbn Nəsrə görə, h. 475-ci ildə (1082) Kirman tərəfə səfər edən İbn Makulanı yanında olan türk məmlükləri öldürərək malını ələ keçirmişlər. Əs-Səmani İbn Makulanın ya 476/1083, ya da 477/1084-cü ildə Əhvazda öldürülməsi haqqındakı məlumatı da İbn Nəsrdən eşitmişdir. Başqa bir versiyaya görə, İbn Makula Bağdaddan çıxıb Xuzistana gedərkən öldürülmüşdür. Bunu əs-Səmanidən başqa İbn-Xəlliqan da xəbər verir. O deyir: "Xidmətçiləri onu öldürərkən malını götürüb qaçmışlar".
Yaradıcılığı
İbn Makulanın müəllimləri arasında Xətib əl-Bağdadi, Buşra ibn Masis əl-Fatini ər-Rumi, Əhməd ibn Məhəmməd əl Atiqi və Qazı Əbu-t-Tayyib ət-Təbəri kimi alimlər olmuşdur. Onlardan başqa Übeydullah ibn Ömər ibn Şahin, Məhəmməd ibn Məhəmməd əl-Gilani, Əbu Mənsur Məhəmməd ibn əs-Savaq, Əbdüssəməd ibn Məhəmməd ibn Mukrəm və onun Bağdaddakı təbəqələri, Əbülqasım əl-Hinəi və onun Dəməşqdəki təbəqələrinin hədislərini dinləməsi haqqında orta əsr mənbələri məlumat verirlər. Onlardan bəzilərini Misirdə, digərlərini isə Xorasan, Mavəraünnəhr, Cibəl, əl-Cəzirə və sahil şəhərlərində dinləmişdir. İbn Makula təhsil aldığı şəhərlərdə bir çox hafiz və alimlərlə görüşmüşdür. Onun şeyxi olmuş Əbu Bəkr əl-Xətib (Xətib əl-Bağdadi), fəqih Nəsr ibn İbrahim əl-Müqəddəsi, Hafiz əl-Həsən ibn Əhməd əs-Səmərqəndi, Məhəmməd ibn Əbdülvahid əd-Duqqəq, Şuc’a ibn Faris əz-Zəhli, Əbu Abdulla əl-Humeydi, Məhəmməd ibn Tərxan ət-Türki və başqaları ondan faydalananlar arasında sayılmışlar. Onlar İbn Makuladan hədis öyrənmişlər.
Ərəb ədəbiyyatında İbn Makulanın əsil-nəcabətli nəsli haqqında da məlumatlara rast gəlmək olur. O, İmam Əlinin (r.a.) nəslindən olan Əş-Şərif Əbu Talib Əli ibn Hüseyn ibn əl-Həsən ibn Əli ibn əl-Hüseyn ibn Məhəmməd ibn əl-Həsən, Əbülhüseyn Əli ibn Məhəmməd ət-Tabaraninin əshabələrindən bir qrupu haqqında rəvayət etmiş, çoxlu hədis yazmışdır. Hədis toplamaq üçün Nişapura səfər etmiş, qeyri-adi (ğarib) hədisləri təsnif etdiyi samballı bir kitab yazmışdır. Həmədanda qərarlaşmış, imla məclisləri təşkil etmişdi. Şiraveyh əd-Deyləmi "ət-Tabəqat" əsərində yazırdı ki, Əmir Əbu Nəsr Səad əl-Mülkün vəziri kimi tanınırdı, o dəfələrlə elçi (səfir) kimi göndərilmişdi. O, kamil bir hafiz idi, bu iş onu həmişə məşğul etmişdi. Yaşadığı dövrdə Xətibdən başqa ona tay yox idi. İbn əl-Əsakirin məlumatına görə onun atası Hibbətullah Əmir əl-Mömin əl-Qaimin vəziri olmuş, əmisi əl-Hüseyn isə Bağdadda qazı məhkəmələrinə başçılıq etmişdir.
Əbülhəsən Məhəmməd ibn Mərzuqə görə, Xətib əl-Bağdadinin "Əl-Mutənif" əsərini təhlil edən İbn Makula onu bu əsərinə görə məzəmmət etmişdi. Bu xəbər Xətibə çatmışdı. İbn Makula Xətibin yanına gələrkən o, bu haqda xəbər alır. İbn Makula bunu inkar edir, heç cür boynuna almır və israr edərək deyir: "heç ağlıma da gəlməyib". Deyirlər ki, İbn Makulanın yazdığı tənqid Xətib əl-Bağdadi ölənə qədər səssiz qalır, yalnız o vəfat edəndən sonra işıq üzü görür. Ibn Makulanın Xətib əl Bağdadinin əsərinə yazdığı tənqidi mətn "Mustəmərrul-avham" ("Xəyalların davamlı olması") adlanırdı.
İbn Makula haqqında orta əsr müəlliflərindən əl-Müqəddəsi, əs-Səmani, İbn-Nəccar, əd-Duni və əs-Siləfi də öz fikirlərini bildirmişlər. Əs-Səmani demişdir:
Dünyanı dolaşan İbn Makula dövrünün mədəniyyət mərkəzlərindən olan Bağdadda qərar tutmuşdur. Bu şəhərdə azərbaycanlı Bədil ibn Əli əl-Bərzəndi* İbn Makulanın özünün şeyxlərinə hədis nəql etmişdir.
Ərəb müəlliflərindən İbn Nəccar onun gənc yaşlarından elmi sevdiyini, hədis toplaması haqqında məlumat verir. O, qeyd edirdi ki, camaat şeyxləri onun evinə yola salar, İbn Makula onları dinləyərdi, sonra isə özü də səyahətə çıxardı. Hədis işində o çox usta idi. Ədəb elminə də yiyələnmişdi. Onun nəzm, nəsr və digər ədəbi əsərləri var. Əl-Müqtədi Billah onu Səmərqənd və Buxaraya elçi təyin etmişdi. Ümumiyyətlə, alimlərin çoxu onun hafizəsinin iti olmasını xüsusi qeyd edirlər. Əl-Hümeyd deyərdi:
Bunu Əbu-Tahir əs-Siləfi də təsdiq edir. Onun məlumatına görə, Əbulğənaim ən-Nərsədən əl-Xətib haqqında soruşarkən demişdi:
Marağa mədrəsələri
Marağa mədrəsələri - Azərbaycanın Marağa şəhərində XIII əsrə aid “Atabəylər”, “Qazı” və “Əhmədağa” adlı üç mədrəsə.
İbn Makula
İbn Makula Azərbaycanlı ziyalılar haqqında
İbn Makula Azərbaycanla yaxından tanış olaraq onun ziyalıları ilə bağlı adam olmuşdur. Onun naxçıvanlı alimlər, o cümlədən Xodadad ibn Asim haqqındakı məlumatı ilk mənbə kimi qiymətlidir. Böyük bioqrafik alim əs-Səmani İbn Makulanın şeyxləri arasında naxçıvanlı Xodadad ibn Asimin də adını çəkir.
İbn Makula "Əl-İkməl" əsərində Əhməd ibn Yusif əl-Ərdəbili əl-Kisəyi haqqında danışarkən özünün Ərdəbildə və Arranda olması barədə məlumat verir. Onun Ərdəbillə bağlı olmasını göstərən digər məlumat isə Əbu Bəkr Əhməd ibn Hüseynəl-Ləccamın ərdəbilli olmasını təsdiq edən faktdır. Ərdəbil şeyxiimam Əhməd ibn Yusif İbn Makulanı əl-Ləccamın ərdəbilli olmasına inandırmışdı.
Marağa mədrəsələri
Atabəylər mədrəsəsi
Marağada da “Atabəylər” mədrəsəsi fəaliyyət göstərmişdir. Bu mədrəsə alim qazı Kəmaləddin Əbu Abdallah Məhəmməd əl Qəzvini əl-Maraği tərəfindən əsası qoyulmuşdur. Onun özü də bu mədrəsədə müdərrislik etdiyi üçün “əl-müdərris” ləqəbini almışdır. Azərbaycan Atabəyləri və sultanlarının yanında böyük hörmət və mərhəmət sahibi olmuşdur. O, sultan Cəlaləddin Xarəzmşahın yanına gəldikdə, sultan onu ən hörmətli adam kimi qəbul edir və taxtda öz yanında oturdurdu. Ömrünün axırında İrbilə köçür və 628 (9.XI 1230- 28.X 1231)-ci ildə vəfat edir.
İbn Makula
İbn Makula Azərbaycanlı ziyalılar haqqında
Gəncədə Əbu Tahir əs-Siləfi İbn Makulanın bu şəhərə səfəri haqqında məlumat almışdı. Gəncədə görüşmüşdü. Əs-Siləfi bu xəbri özünün "Mucəm əl-Səfər" əsərində qeyd etmişdir.
Marağa mədrəsələri
Qazi mədrəsəsi
Bu mədrəsə Marağada fəaliyyət göstərirdi. Müdərrislərdən Sərab qazısı Kamal əl-Din (ö.1230-1231-ci ildə, İrbildə) Azərbaycan Atabəyləri yanında böyük hörmət-izzət sahibi olmuşdur.
İbn Makula
İbn Makula Azərbaycanlı ziyalılar haqqında
İbn Makula Azərbaycan şəhərlərindən Gəncə və Ərdəbillə yanaşı Urmiyada olması haqqında da oxucusunu məlumatlandırır. Onun bu şəhərlərdə olması haqqındakı məlumatları yalnız İbn Makulanın öz dili ilə dedikləridir. Ola bilsin ki, İbn Makulanın Azərbaycan şəhərlərində olub adını xüsusi olaraq vurğulamadığı şəhərlər də olmuşdur. İbn Makulanın "əl-İkməl" əsəri digər əsərlərindən daha məşhur olmuşdur. Bu əsərin məlumatından əs-Səmani, Yaqut əl Həməvi və digər ərəbdilli müəlliflər istifadə etmişlər.
Marağa mədrəsələri
Əhmədağa mədrəsəsi
Bu mədrəsə də Marağada fəaliyyət göstərirdi. XIII əsrdə qazı Kəmaləddin Əbu Abdallah Məhəmməd əl Qəzvini əl-Maraği tərəfindən əsası qoyulmuşdur.
Argentina Xarici Borc Muzeyi
Argentina Xarici Borc Muzeyi — Buenos-Ayres Universitetinin tərkibində olan qurumlardan biri.
Tarixi
28 aprel 2005-ci il tarixində Argentinanın paytaxtı Buenos-Ayresdə, Buenos-Ayres Universitetinin İqtisadiyyat fakültəsində fəaliyyətə başlamışdır.
Məqsədi
Muzey xarici borc təhlükələrinə diqqət çəkmək məqsədiylə yaradılmışdır. Belə ki, 2001-ci ildə Argentinada yaşanan iqtisadi böhran nəticəsində üsyanlar çıxmış, bir çox mağaza və market talan edilmişdir. Bu dövrdə Argentinanın xarici borcu tarixin ən yüksək səviyyəsinə qalxaraq 100 milyard dollardan çox olmuşdur.
Muzeydə Argentinanın 1810-cu ildə müstəqilliyi qazanmasından sonra xarici borcun necə böyüdüyü və bu borcun böyüməsində məsuliyyəti olan partiyalara diqqət yönəldilir.
Marağa mədrəsələri
Xarici keçidlər
[http://tarixinstitutu.az/Web/uploads/books/books/2020/03/OrtasrlrdAzrbaycanalimlrininelmilaqlri.pdf Nərgiz Əliyeva. Orta əsrlərdə Azərbaycan alimlərinin elmi əlaqələri və tədris fəaliyyəti. Bakı: «Turxan» NPB, 2015.]
İbn Makula
İbn Makula Azərbaycanlı ziyalılar haqqında
İbn Makulanın "əl-İkməl" kitabı ilə Vəliyuddin Əbu Abdulla Məhəmməd ibn Abdulla əl-‘Amri ət-Təbrizinin h.VIII əsrin alimlərindən bəhs edən "Əl-İkməl fi əsmə’ir-ricəl" əsəri ilə qarışdırmamalıdır. Bu əsər "Muşkətul-masabih" əsəri ilə birlikdə Peterburqda 1898–1899-cu illərdə rus dilində nəşr olunmuşdur.
Onun qeyd olunan bu əsərindən başqa "Məfəxərat əl qələm və-s-seyf və-d-dinar ("Qələm, qılınc və dinarın özlərini öyməsi"), "Mustəmirrul-avham alə zavi-t-təmənna val-əhləm" ("Xəyalların arzu və istəklər üzərində sürəkliliyi"), "Kitab əl Vüzara" ("Vəzirlər kitabı"), "Kitab fi elmi-hədis" ("Hədis elmi haqqında kitab") adlı kitablar da İbn Makulanın əsərləri sırasında sayılır.
İbn Makula "Əl-İkməl" əsərində əsasən mühəddisləri qələmə almışdır. Bunun da səbəbi dövrlə bağlı hadisədir. İbn Makulanın dövründə bu elm sahəsi ən hörmətli sahələrdən hesab olunurdu. Buna görə də alimlərin çoxu öz ixtisasları ilə bərabər həm də hədislə məşğul olmağı bir növ özlərinə borc bilirdilər. İbn Makula əsərində 55 nəfər azərbaycanlı fəqihin adını çəkir..Bunlardan Bab əl-Əbvab, Gəncə, Ərdəbil, Bərdə, Bərzənd, Naxçıvan, Dəbil, Zəncan, Sərab, Urmiya, Uşnu, Marağa, Miyanə, Qəbələ şəhərindən çıxmış mühəddislər üstünlük təşkil edir. Onlardan bir neçəsi ixtisar olmaqla əsasən həqiqəti söylədikləri göstərilir.
Xilafət dövrü ərəb-müsəlman tarixşünaslığında şəxsiyyətlərin cəmiyyətdəki rolu mövzusu IX əsrdən başlayaraq yeni bir ünsür kimi meydana gəlmişdir. Artıq bu dövrdən başlayaraq ərəb-müsəlman mütəfəkkirlərinin əsərlərində şəxsiyyətlərin tərcümeyi-halı, onların mədəni həyatda oynadıqları rol nəzərə çatdırılaraq xüsusi şəkildə qeyd olunmağa başlayır.
Quranın nazil olmasından ilk fiksasiyasına qədər on illərlə vaxt keçmişdi. Bu müddət ərzində müsəlman bioqrafik əsərlərinin yaranması üçün zəmin hazırlanmış oldu. Yalnız xəlifə Əbu Bəkr dövründə Quranın kitab şəklinə salınması Zeyd ibn Sabit tərəfindən reallaşdı. Bu mövzuda ilk yazılar Muhəmməd peyğəmbərin (s.a.s.) həyat tərzinə, zaman keçdikçə onun səhabələrinə, səhabələrin davamçılarına, davamçıları izləyənlərə, təfsirçilərə və təfsirçilərdən sonra gələnlərə həsr olunmuşdur. Ərəb Şərqində ilk bioqrafik əsərlədən biri Həmd ibn Səad əz-Zuhri əl Bəsrinin (ö. 230/845) səhabələr və onların davamçıları haqqındaolan "ət-Tabəqat əl-kubra" əsəri hesab edilir. Bu əsərin ardınca nüfuzlu hədis bilicilərinə həsr olunmuş Məhəmməd ibn İsmayıl əl-Buxarinin (ö. 256/870) "Buxara tarixi" əsəri oxucuları arasında məşhurlaşmışdı. Özünün "Sihah" əsərindən əvvəl yazdığı bu kitab da səhabələrdən tutmuş dövrünün şeyxləri də daxil olmaqla 13000-ə yaxın ravinin etibarlılıq dərəcəsini təsbit etmişdir.
Zaman keçdikcə şəxsiyyətlərə həsr edilmiş əsərlərin sayı artmağa başlayır. Əgər Xilafətin formalaşdığı dövrdə və ilk ərəbfəthləri zamanı daha çox siyasi tarixin yazılmasına yer verilirdisə, getdikcə görkəmli şəxsiyyətlərin tərcümeyi-halının yazılmasına üstünlük verilməyə başlanır. Əl-Bəhşəl kimi tanınan Əbülhəsən Əsləm ibn Səhl ibn Əsləm əl-Vasiti ər-Rəzzaz (ö.h. 288/902) özünün IX–X əsrlər astanasında yazdığı 258 səhifəlik "Tarixu-Vasit" kitabının 10 səhifəsini siyasi tarixə, 248 səhifəsini isə dövrün görkəmli şəxsiyyətlərinə həsr etmişdir. Əl-Vasitinin kitabından sonra şəxsiyyətlərin qeydə alınmasını Hafiz Əbülhəsən əd-Darəqutni (X əsr) davam etdirərək, "Əsma ət-Tabiin" ("Davamçıların adları") adlı bir sorğu kitabı tərtib etmişdir.
Xarici keçidlər
[http://www.tarixinstitutu.az/Web/uploads/books/books/2020/03/NergizEliyevaMakula.pdf Əliyeva Nərgiz Ağasəlim qızı. İbn Makula (1030–1082) azərbaycanlı ziyalılar haqqında. Bakı: Turxan NPB, 2014.]