cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rafiq Oday
Həyatı
20 kitabın tərtibçisi, 200-dən artıq kitabın redaktoru olmuşdur. 100-ə yaxın kitaba ön söz yazmışdır.
Mükafatları
2014-cü ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin Sərəncamilə "Respublikanın Əməkdar Jurnalisti" fəxri adına layiq görülüb.
Şəkərim Kudayberdiyev
Şəkərim Kudayberdiyev  — şair, yazıçı, tərcüməçi, tarixçi, pedaqoq, filosof, bəstəkar.
Həyatı
Şəkərim qazax-qırğızlar arasında məşhur olan arqın tayfasının tobuktılar nəslindən Kudayberdinin oğlu, Kunanbayın nəvəsidir. 1858-ci il iyulun 11-də Rusiyanın işğal etdiyi bölgədə yaratdığı Semipalatinsk qəzası Çingiz nahiyyəsinin Genbulaq kəndində anadan olub.
İndi bu kənd Şərqi Qazaxıstanın Abay rayonundadır.
Atası Şəkərim 5 yaşında kənd mollasının yanına oxumağa göndərib. Özü isə oğlunun təlim-tərbiyəsiə diqqət yetirib. Lakin 7 yaşında atasını itirdiyindən babası Kunanbayın himayəsində qalıb. Ona görə də onun təhsili və tərbiyəsi ilə əmisi, qazaxıstanın böyük şairi və maarifçisi Abay Kunanbayev məşğul olub. Abay Kunanbayev ona yalnız valideynlik etməyib. Şəkərimə həm müəllimlik edib, həm də onun dünyagörüşünün formalaşmasına istiqamət verib.
Formalaşmasında əmisi Abayın təsiri
Abayın evi dövrün yalnız oxumuşlarının, ziyalılarının, müsiqicilərinin deyil, həm də ovçuların, pəhlivanların, necə deyərlər atıb-vuranların məskəni olub.
Buna görə də Şəkərim kiçik yaşlarından at minməyi, at çapa-çapa sərrast hədəfi vurmağı, şahi quşunu əhilləşdirib onunla ov etməyi öyrənməklə yanaşı, dombrada, qarmonda, şarmankada, skripkada çalmağı, musiqi alətləri düzəltməyi, rəsm çəkməyi mağı, daşyon dəri aşılayıb ondan geyim hazırlamağı də öyrənib.
Gənc yaşlarından ədəbiyyata, tarixə, fəlsəfəyə, xüsusən fizikaya böyük maraq göstərib. Mədrəsə, universitet təhsili görməsə də Abay ailəsinə gəlib- gedənlərdən öyrəndikləri onu bir alim, ictimai xadim kimi formalaşdırıb. Doğu filosoflarının, xüsusən sufilərin təsiri altında həqiqət axtarışlarına başlayıb.
Bu axtarışlar onu ictimai işlərdə fəal iştirak etməyə haəvəsləndirib. Gəncliyində siyasətlə maraqlanıb, hüququ biliklərini artırıb. Hətta 20 yaşlarında qəza idarəsində işləmək üçün namizədliyini də irəli sürüb. Bölgənin idarəetmə orqanlarında işləyib. Lakin bu iş onu qane etməyib. O, açıq-aşkar görürdü ki, müstəmləkicilər əsarət altına aldıqlara ağır vergilər qoymaqla kifayətlənmir, həm də tayfalar arasında ziddiyət salır.
Gəncliyində maarifçi demokratların təsir altında olan Şəkərim Kudayberdiyev türk, ərəb, fars, rus dillərini dərindən öyrənib. Semipalatinski, Omskdən, Orenburqdan kitablar, qəzet və jurnallar gətirdib oxuyan Şakərim görür ki, oxuduğu kitablar onu qane etmir. Odur ki, səyyahətə çıxır, savadlı və müdrik insanlarla görüşələr onlardan öyrənməyə çalışır.
Təkmilləşməsi
Qərbi Avropa filosoflarından Oqyust Kont və Artur Şopenqfuerin fəlsəfi əsərlərini dönə-dönə oxusa da sufi dümuagörüşü onu daha çox özünə çəkib.. .
Qazax-qırğızların tarixini dərindən öyrənən, xalqının taleyi üçün narahat olan, xalqının azadlığı və xoşbəxtliyi yollarını axtaran gənc vətənpərvər bədii yaradıcılığa nisbətən geç başlayıb. 1891-ci ildə "Enlik-Kebek" və "Kalkaman-Mamır", 1908-ci ildə "Leyli-Məcnun" poemalarını tamamlayıb.
Elm və marif sahəsindəki xidmətlərinə görən 1903-cü ildə Rusiya İmperator Coğrafiya Cəmiyyəti Batı Sibir şöbəsinin üzvlüyünə qəbul edilmişdir.
1906-cı ildə hac ziyarətinə yola düşən Şəkərim Kudayberdiyev uzun bir yolçuluq keçir. O, sadəcə Məkkəyə gedərək hac mərasimində iştirak edib geri qayıtmır. Qahirədəki, İstanbuldakı kitabxanalarda olur, onu maraqlandıran kitabları oxumaqla kifayətlənmir, diqqətini çəkən kitabları alaraq poçt vasitəsilə Semipalatinskiyə göndərir. Məkkədə və Doğunun mədəni mərkəzlərində islam aləmini nüfuzlu ziyalıları, alimləri ilə görüşərək müxtəlif mövzularda müzakirələr aparır.
Stolipin irticası adlandırılan illərdə hökumətin baş nazirinin verdiyi qərarların əleyihinə çıxan Şəkərim Kudayberdiyev xüsusən Ruslyanın mərkəzi vilayətlərindəki aztorpaqlı rus kəndlilərinin Qazaxıstana göndərilməsi, qazaxların məhsuldar torpaqlarının alınaraq onlara verilməsi ilə heç cür barışa bilmir. Onun dünyagörüşünün formalaşmasında böyük rolu olmuş Abay və oğlanları Akılbayın, Maqayın ölümündən sarsılaraq tənhalığa çəkilir. Bir müddət zahidvari həyat sürür.
Həyatında yeni səhifə
1912–1922-ci illərdə Kenkonda yaşayan Şəkərim Kudayberdiyev çar II Nikolayın taxtan salınıb Müvəqqəti hökumət qurulmasını da, milli qüvvələrin yaratdıqları "Alaş orda" hökumətini də alqışlarla qarşılamır. Vətənini azad və xoşbəxt görməyək istəyən şair-filosof mili qüvvələrin Rusiyanın tərkibində muxtariyyata nail olmaq istəkləri ilə barışa bilmir.
Bolşeviklərin, ağqıvardiyaçıların, dutovçuların toqquşmalarını xalqların xeyiri üçün deyil zərər kimi qiymətləndirir. Böyük vətənpərvər filosofun dediyi kimi də olur. İnsanları xoşbəxtliyə çıxaracaqlarını vəd edənlərin apardıqları savaşlar xalqa bədbəxtlik gətirir. Minlərlə insan öldürülür, yüzlərlə kənd və qəsəbə xarabalığa çevrilir.
1913–1924-cü illərdə "Abay", "Aykap", "Şolpan" jurnalları və "Kazak" qəzeyi ilə əməkdaşlıq edən Şəkərim Kudayberdiyev yalnız tərcümələrini deyil, özünün bədii əsər lərini eləcəd də cəmiyyətin müxtəlif problemlərinə münasibətini əks etdirən məqalələrini də çap elətdirir. Din və fəlsəfə sahəsində uzun illər araşdırmalar apararaq "Qurani Kərim"in təfsirini verir, "Müsləmanlığın şərtləri" və "Üç hekayə" adlı kitablarını yazır. [[1911-ci ildə nəşr etdirdiyi “Xanların şəcərəsi” kitabı sanki qazax-qırğız xalqının tarixidir.
Filosof-şair, bəstəkar, rəssam Sovetlərin gəlişini də xoş qarşılamır. Onların yeritdiyi siyasət nəticəsində 1920-1921-ci illərdə Qazaxıstanı qıtlıq bürüyür. Minlərlə insan acından və yoluxucu xəstəlikdən məhv olur. Əsilzadələrin alçaldılması və təqibi başlayır.
Şairin “Unudulmuşun həyatı” avtobioqrafik poeması sadəcə fəlsəfi baxışlarını deyil, həm də qazax xalqının sanki səlnaməsini özündə əks etdirib.
Bütün bunlarda bədbinləşən şair-filosof 1922-ci ildə tənhalığa çəkilir. Çingiztaydayın Şapkan adlanan yerindəki ovçu evində yaşamağa başlayır. Onun bu hərəkatı Sovet məmurlarını olduqca rahatsız edir. “Ya bizdən ol, ya bizə qarşı ol!” süarı ilə yaşayan, sosialist inqilabını dünyanın hər yerinə yayacaqlarını, bununla insanları xoşbəxt gələcəyə-kommunizmə aparacaqlarını düşünənlər Şəkərim Kudayberdiyev kimi zəif saydıqları sufi-şairin onlara tabe olmamasını bağışlaya bilmirlər.
Həyatın sonu
Odur ki, 1931-ci ilin oktyabrında onu öldürüb quyuya atmaqla kifayətlənmir, adının çəkilməsini, əsərlərinin oxunmasını da qadağan edirlər.
1958-ci ildə Şəkərim Kudayberdiyevə bəraət verildi. Lakin onu istintaqsız, məhkəməsiz güllələyənlərə, əsərlərini qadağan edənlərə heç bir cəza verilmədi. Əsərlərinin hamısının çapına isə içazə verilmədi.
Neçə deyərlər Şəkərim Kudayberdiyevin əsərlərinə bəraət Sovet hökuməti yıxıldıqdan sonra verildi.
Mikania polycephala
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Sima Eyvazova
Sima Eyvazova (tam adı: Sima Rəhman qızı Eyvazova; ) — SSRİ və Azərbaycan diplomatı.
Sima Eyvazova 2 oktyabr 1933-cü ildə tarixində Bakı şəhərində həkim ailəsində anadan olmuşdur.
Azərbaycan Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsini bitirmişdir.
Əmək fəaliyyətinə 16 yaşında başlamışdır. 23 yaşında Azərbaycan SSR Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin təbliğat və təşviqat şöbəsinin təlimatçısı işləmişdir.
Daha sonra onu SSRİ XİN-in Mərkəzi Aparatında 2-ci Avropa şöbəsində işə götürmüşlər. Bu vəzifədə o, əsasən SSRİ-nin Böyük Britaniya ilə münasibətlərinə dair məsələlərlə məşğul olmuşdur.
Sima Eyvazova diplomatik xidmətin bütün pillələrini bir-bir keçməklə üçüncü katib postundan birinci dərəcəli müşavir vəzifəsindək irəliləmişdir.
Daha sonra SSRİ XİN onu xaricdə vəzifəyə təyin etmişdir. Belə ki, 1985-ci ildə Sima Eyvazova BMT-nin Cenevrədəki (İsveçrə) bölməsində məsul vəzifəyə təyinat almışdır. O, burada SSRİ dağılanadək çalışmışdır.
SSRİ dağılan ərəfədə - 1991-ci ilin oktyabr ayında Sima Eyvazova BMT-nin Cenevrədəki bölməsində sovet diplomatiya xidmətindəki vəzifəsindən istefa verərək, müstəqil Azərbaycan Respublikasının bu qurumdaki nümayəndəsi kimi qeydiyyata alınmışdır.
Azərbaycan Respublikasının prezidenti Heydər Əliyevin 1997-ci il 4 mart tarixli Fərmanı ilə Sima Eyvazovaya Azərbaycan Respublikasının fövqəladə və səlahiyyətli səfiri rütbəsi verilmiş və bununla yanaşı o, BMT-nin Cenevrədəki bölməsində və İsveçrədəki digər beynəlxalq təşkilatlarda Azərbaycan Respublikasının daimi nümayəndəsi təyin edilmişdir. 28 iyun 1999-cu ildə ezamiyyət müddətinin bitməsi ilə əlaqədar Azərbaycan Respublikasının BMT-nin Cenevrə şəhərindəki bölməsində və digər beynəlxalq təşkilatlar yanında daimi nümayəndəsi vəzifəsindən o, geri çağırılmışdır.
O, 6 xarici dil bilirdi ki, bunlardan da 3-ü BMT-də rəsmi dillərindən olan rus, ingilis və fransız dilləri idi.
Sima Eyvazova müstəqil Azərbaycanın tarixində ilk peşəkar diplomat qadın olub. Eyni zamanda keçmiş SSRİ-də ilk qeyri-rus qadın diplomat kimi tarixə düşüb. O, SSRİ Xarici İşlər Nazirliyi yanındakı Ali diplomatiya məktəbində təhsil almış qeyri-rus milliyətinən olan ilk qadın diplomatdır.
Sima Eyvazova 6 may 2009-cu ildə İsveçrənin Cenevrə şəhərində vəfat etmişdir.
Sosial intellekt
Sosial intellekt — özünü və başqalarını tanıma qabiliyyəti, cisimləri və ya səsləri bilmək qabiliyyəti kimi humanitar şərtlərin əvəzsiz bir hissəsidir və bir çox cəhətdən araşdırılmağa dəyər. Sosioloq Ross Hanivillə görə, sosial intellekt sosial inancları, münasibətləri və mürəkkəb sosial dəyişikliyi idarə etmək qabiliyyətini inkişaf etdirən özünün və sosial şüurun kollektiv bir ölçüsüdür. Psixoloq Nikolas Hamfrey insan olaraq kim olduğumuzu müəyyən etmənin kəmiyyət ağlından başqa ictimai ağıl olduğunu irəli sürmüşdür.
Edvard Torndayk 1920-ci ildə ictimai ağıl anlayışını böyük kişilər və qadınları, gənc kişilər və qızları, insan münasibətlərində müdrik olmağı anlamaq və idarə etmək bacarığı olaraq izah etdi. Bu Hovard Gardnerin çoxsaylı intellekt nəzəriyyəsində təsvir olunan insanlararası ağıla bərabərdir və zehin nəzəriyyəsi ilə sıx əlaqəlidir. Bəzi müəlliflər sosial intellekt tərifini yalnız sosial-psixoloji reklam və marketinq strategiyalarına baxaraq sosial vəziyyət haqqında məlumatlı olmaq şəklində bildirmişdilər. Şon Folenoya görə sosial intellekt, fərdin ətraf mühiti ən yaxşı şəkildə başa düşmək və uğurlu sosial davranışa müvafiq reaksiya vermək bacarığıdır. Sosial intellektin qabiliyyət, şifahi və qeyri-şifahi işarələri oxumaq, məlumatdan istifadə etmək, insanları məlumatlandırmaq kimi bir çox fərqli komponentə sahib olduğu müşahidə edilmişdir. Sosial qarşılıqlı əlaqələrdə bacarıqlı olan şəxslərin emosiyalarına nəzarət etmərində də müvəffəq olduqları müəyyənləşdirilmişdir. Bundan əlavə, empatiya sosial zəka quruluşunun tərkib hissəsi olaraq ortaya çıxır. Yuxarıda sadalanan çoxsaylı tərifləri nəzərdən keçirmək vacibdir, çünki sosial intellektin operativ tərifi ilə bağlı hələ bir fikir mövcud deyil.
Sosial intellekt fərziyyəsi
Sosial intellekt fərziyyəsində bildirilir ki, sosial zəka, yəni siyasət, romantika, ailə münasibətləri, münaqişələr, əməkdaşlıq, qarşılıqlı əlaqə və altruizm kimi mürəkkəb sosiallaşma insan beyninin ölçüsünü artıran hərəkətverici qüvvədir və bu böyük beyinləri bugünkü mürəkkəb sosial mühitdə istifadə etmək imkanımızı təmin edir.
Bu fərziyyə intellektə ehtiyacımızı doğuran şeyin birlikdə yaşamaq ehtiyacının olduğunu təsdiqləyir. Arxeoloq Stiven Metan, ictimai ağıl fərziyyəsini kontekstləşdirən iki beyin böyüməsi dövrünün olduğunu irəli sürmüşdür. Metan bu böyümənin insanların daha böyük, daha mürəkkəb qruplarda yaşadığından və daha çox insanı və münasibətləri izləməli olduğundan qaynaqlandığına inanırdı. Bu dəyişikliklər daha böyük zehni güc və daha böyük bir beyin ölçüsü tələb edirdi. İnsan beyni üçün ikinci kritik böyümə dövrü beyin müasir ölçüsünə çatdıqda 600.000–200.000 il əvvəl meydana gəldi. Bu böyümə hələ tam izah edilməyib. Metan bu dəyişikliyin dilin təkamülü ilə əlaqəli olduğunu düşünürdü. Dil bizim üzərimizə götürdüyümüz ən mürəkkəb idrakı tapşırıq ola bilər. Dil sosial intellektlə birbaşa əlaqəlidir, çünki sosial münasibətlərimizdə vasitəçilik etmək üçün əsasən dildən istifadə edirik.
Ölçmə
Son vaxtlara qədər SQ sual-cavab seansları kimi üsullarla ölçülürdü. Bu seanslar fərdin xüsusi təhsil sahələrində ixtisaslarını sınamaq üçün praqmatik qabiliyyətini qiymətləndirir. Ancaq son zamanlarda sosial intellekti ölçmək üçün bəzi statistik testlər hazırlanmışdır. Bu testlərdən Autizm və Asperger sindromu da daxil olmaqla autizm spektri pozğunluqlarının diaqnozu üçün istifadə edilə bilər. Semantik-praqmatik pozğunluq, şizofreniya, disemiya və DEHB kimi bəzi qeyri-autistik və ya yarı autistik vəziyyətləri ölçmək üçün də istifadə edilə bilər.
Öz hesabatına əsaslanan sosial ağılın bəzi tədbirləri var. Həyata keçirmək asan olsa da, sosial hesabat əsasında, sosial hesabat səviyyəsində özünüdərketmə tədbirlərinin sosial özünü effektivliyi (yəni sosial araşdırmaların öhdəsindən gələ biləcəyinə inam) baxımından daha yaxşı şərh oluna biləcəyinə dair sual yaranır. SQ səviyyəsi aşağı olan insanlar müştərilər və ya digər işçilərlə uğur qazanmaq üçün şəxsiyyətlərarası ünsiyyətə və sosial bacarıqlara sahib ola bilmədikləri üçün müştəri münasibətlərində işləmək üçün daha az uyğun gəlirlər. Daha kiçik qruplar və ya komandalarla işləmək üçün daha çox uyğundurlar. 120-dən çox SQ-si olan insanlar sosial bacarıqlı insanlar hesab olunur və digər insanlarla birbaşa təmasda və ünsiyyətdə olan işlərdə olduqca yaxşı işləyə bilərlər.
George Washington Universitetinin sosial intellekt testi: Bu sosial zəkanı qiymətləndirmək üçün mövcud olan yeganə bacarıq ölçüsüdür və 1928-ci ilin iyununda George Washington Universitetinin psixoloqu Dr. Telma Hant tərəfindən hazırlanmışdır. Başlanğıcda bir insanın başqaları və ictimai münasibətlərlə əlaqəsi bir qabiliyyət ölçüsü olaraq təklif edilmişdir. Test insan davranışını, sosial vəziyyət qiymətləndirmələrini, ad və üz yaddaşını, üz ifadələrindən ağıl nəzəriyyəsini müşahidə etməyə əsaslanan müxtəlif sosial qabiliyyətləri qiymətləndirmək üçün hazırlanmışdır. George Washington Universitetinin sosial intellekt testinin ikinci çapında bu bəndlərə düzəliş edilmişdir:
Ənənəvi intellekt ilə fərqləri
Həm Nikolas Hamfri, həm də Ross Hanivill hesab edirlər ki, insanı insan edən kəmiyyət zəkasından başqa, ictimai zəkanın ya da keyfiyyətli həyatın sərvətidir. Məsələn, insan olmaq şüurun mərkəzində yaşamaq, qoxular, ləzzətlər, hisslər ilə əhatə olunmaq və fiziki dünyaya çox bənzəməyən fövqəladə metafizik varlıq olmaqdır. Buna sosial intellekt deyilir.
Əlavə şərhlər
Sosial intellekt idrak və emosional zəka ilə sıx bağlıdır. Sosial idrak və sosial nevrologiya sahəsində çalışan tədqiqat psixoloqları insanın sosial zəkasının bir çox prinsiplərini kəşf etdilər. İlk araşdırmalarında psixoloqlar Nensi Kantor və Con Klistrom insanların sosial münasibətlərini anlamaq üçün istifadə etdikləri anlayışların növlərini təsvir etdilər: məsələn, "Mən hansı vəziyyətdəyəm"?, "Bu necə insandır"?, "Kim mənimlə danışır"?), Nəticə çıxarmaq üçün istifadə etdikləri qaydalarını (məsələn, "O nə demək istəyirdi"?) və fəaliyyət planlarını ("Bu barədə nə edəcəyəm?") müəyyən etmişdilər.
Samir M. Babu, sinif iqlimi və sosial intellekt mövzusunda araşdırmalar aparan bir professordur. Babu sosial ağılı "öz şəxsiyyətini qorumaqla və empatik əməkdaşlığı nəzərə alaraq, sosial mühiti daha geniş bir anlayışla birləşdirən sosial girişlərdən təsirli və düşüncəli bir şəkildə faydalanma bacarığı" olaraq təyin edir.
Bu yaxınlarda tanınmış elm yazarı Daniel Qoleman sosial zəkanın sosial şüurdan (məsələn, empatiya, harmoniya və sosial idrak) və sosial bacarıqlardan (uyğunlaşma, özünü təqdim etmə, təsir və narahatlıq) ibarət olduğunu təsdiqləmək üçün sosial nevrologiya tədqiqatını heyata keçirmişdi. Golemanın araşdırması sosial münasibətlərimizin fiziki sağlamlığımıza birbaşa təsir etdiyini və daha dərin əlaqələrə dərin fiziki təsir etdiyini göstərir. Bu təsirlərə qan axınının azalması, nəfəs almaqda çətinlik, halsızlıq və depressiya kimi əhval pozğunluqları və immunitet sisteminin zəifləməsi daxildir.
Təəssüf ki, sosial intellektə istinadların əksəriyyəti fərdin sosial bacarıqlarına aiddir. Daha əvvəl qeyd edilməmiş və daha vacib olan, sosial intellektin dünya haqqındakı məlumatları necə emal etməsi və qrupdakı iştirakçılarla paylaşması olmuşdur. Sosial strukturlar varmı, onlar məlumat toplamaq və ya fərdi və digər qruplara göstərmək üçün hazırlana bilərmi? Daha böyük bir sual, qrupların və cəmiyyətlərin ətraf mühiti (ekoloji, sosial və şəxsi) sosial bir quruluşa necə yerləşdirməsidir. Bu quruluş hansı dünya görüşünü ehtiva edir və bunu iştirakçılara necə izah edə bilər? Qərarlar necə verilir? Bütün bu suallar cavabsız olaraq qalmaqdadır.
Baharı
Baharı — Azərbaycanlılar arasında keçmişdə geyilən qısaqollu don dur.
Typhlodromus sapphicus
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
İspanca Vikipediya
İspanca Vikipediya — Vikipediyanın ispan dilində olan bölməsidir.
Arauka (departament)
Arauka(Arauca) — Kolumbiyanın departamentlərindən biri, ölkənin şimal-şərqində, Orinoko çayı hövzəsində yerləşir. Şimal və şərqdə Venesuela ilə sərhəddədir. İnzibati mərkəzi Arauka şəhəridir. thumb|left|300px|Arauka departamenti xəritəsi.
Anthemis maritima
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
4 mart
1901–cari
thumb|[[Rafael Ağayev]]
thumb|[[Elçin Həmidov]]
Məhəmməd Zahir şah
Məhəmməd Zahir Şah — Əfqanıstanın sabiq kralı (1935-1973).
Həyatı
Məhəmməd Zahir Şah 15 oktyabr 1914-cü ildə Kabildə anadan olub. Məhəmməd Zahir Şah atasının ölümündən sonra 21 yaşında taxta çıxıb. 1973-cü ildə əmisi oğlu Məhəmməd Davud tərəfindən taxtdan devrilən kral İtaliyaya qaçıb və 29 il vətəndən kənarda yaşamalı olub. Kral öz ölkəsinə 2002-ci ildə qayıdıb. Əfqan xalqı onun hakimiyyətdə olduğu 40 ili ölkənin ən çiçəklənən dövrü hesab edirlər.
23 iyul 2007-ci ildə vəfat edib.
Yaponca Vikipediya
Yaponca Vikipediya — Vikipediyanın yapon dilində olan bölməsidir. İngiliscə Vikipediyadan sonra ən çox ziyarət edilən Vikipediya dil bölməsidir. . 19 yanvar 2016-cı il tarixində məqalələrin sayı 1 000 000-u keçdi.
"Nyu-York Taymsın" araşdırmasına görə, Yaponca Vikipediyada məqalələrin əksəriyətini pop-mədəniyyəti haqda məqalələr təşkil edir: filmlər, cizgi filmləri, musiqi, komikslər. 2007-ci ilin may ayında jurnalistlər Yapon dilindəki bölmənin ab-havası və istifadəçilər arasındakı ünsiyyət tərzini 2ch.net tipli imicbordlarla müqayisə ediblər.
Valentin Qranatkin kuboku
Valentin Qranatkin kuboku — Rusiyada hər il təşkil olunan FİFA-nın sabiq I vitse-prezidenti Valentin Qranatkinin xatirəsinə həsr olunan beynəlxalq futbol turniri
Tarixi
İlk turnir 1981-ci ildə Moskva şəhərində təşkil olunmuşdur.
Rud
Rud — qədim simli çalğı alətidir. Ud tipli alətlər qrupuna daxildir. Əsasən saray mədəniyyətinə məxsus olan musiqi alətləridir, yaranması XVI əsrə qədər gəlib çatıb.
Orta əsr Azərbaycan klassiklərinin əsərlərində təsvir edilmişdir. "Rud" farsca "bağırsaq" anlamına gəlir. Nizami Gəncəvi Əflatunun (Platon) ərğanunu ruda istinadən icad etdiyi haqqda bilgi verir. Deməli, Əflatunnun yaşadığı dövrdə, e. ə. V əsrdə rud aləti mövcud idi.
Rud klassiklərin əsrlərində
Rud Nizami Gəncəvinin "İsgəndərnamə" əsərində belə vəsf olunmuşdur:
Məni bu amansız yuxudan oyat.
Bəlkə, rudun səsi axar çay kimi
Dincəltsin susamış yanar qəlbimi.
Əbdülqədir Marağayi risaləsində rud barədə yazır: "Rud xani: onun səthinin yarısına kimi dəri çəkilir, qoluna pərdələr bağlanılır. 4 simli olur. İstifadə qaydası qədim uddakı kimidir". Əsasən, saray çalğı aləti sayılan rud XVI-XVII əsrlərə kimi Azərbaycan ərazisində istifadə olunub.
Araşdırmalardan məlum olur ki, rudun ilk nümunələrinin çanağı balqabaqdan, simləri isə ipək sapdan və yaxud bağırsaqdan hazırlanıb. Onun xarici görünüşü də balqabağı və gitaranı xatırladır. Quruluşu etibarı ilə başqa simli çalğı alətlərindən fərqlənən rudun üzünün yarısı balıq dərisi ilə, qalan hissəsi isə şam ağacından hazırlanmış üzlüklə örtülür.
Quruluşu
İlk zamanlar barmaqla, sonralar isə yumşaq materialdanı hazırlanmış mizrabla çalınıb. Çanağı tut, ərik, qolu və kəlləsi qoz, aşıqları armud ağacından hazırlanır. Rudun qoluna 12 pərdə bağlanılır. Bəm səsə malikdir. Alətin ümumi uzunluğu 860 mm, çanağının uzunluğu 495 mm, eni 335 mm, hündürlüyü 170 mm, qolunun uzunluğu 285 mm-dir.
Professor Dementor (personaj)
Professor Dementor Demenz – "Kim Possibl" serialının düşmən personajlarından biridir.
Xarakteristika
Dementor məşhur alim və Həkim Drakkenin ən böyük düşmənidir. Dementor, Hench Co.-dan pulla aldığı xüsusi vəzifəliləri və dünyaya zərər vurmaq üçün tapdığı icadları sayəsində dünyanı ələ keçirməyə çalışır. Dementorun 40 yaşı vardır. Onun üzündə həmişə maska olur. Paltarı da bütün seriyalarda qırmızı olur. Dementorun soyadı Demenzdir. Soyadı düşüncə pozğunluğu xəstəliyinə verilən "Demans" adına bənzəyir. Dementor və Drakken bir-birlərinə rəqibdirlər. Bu iki personaj dünyanı ələ keçirməyə şalışır. Lakin həmişə onların planları Kim Possibl tərəfindən pozulur. Bu səbəbdən, onların əsas rəqibləri Kim Possibl sayılır. Dementorun icadları arasında "Teleportasiya Modulyatoru", "Yapışdırıcı Top" (güclü bir molekulyar yapışdırıcı) kimi qurğular var.
Xarici keçidlər
List of Kim Possible characters
Niderlandca Vikipediya
Niderlandca Vikipediya — Vikipediyanın Niderland dilində olan bölməsidir. 130px|left|thumb|30 noyabr 2008 il - 500 000-ci məqalə
Xal (basketbol)
thumb|241x241px|[[Maykl Cordan — NBA tarixində dördüncü ən sərras oyunçu]] thumb|269x269px|[[Kobi Brayant — NBA tarixində üçüncü ən sərras oyunçu]] Xal — basketbol oyununda qalibi müəyyən edən göstərici. Cərimə atışında komandaya 1 xal, üçxallıq qövsdən 3 xal (FİBA: 6,75 m, NBA: 7,24 M), digər atış zamanı isə komandaya 2 xal verilir. NBA-da qövs kənarından atılan atışa rəsmi olaraq 1978-1980-cı mövsümdə, FİBA-nın keçirdiyi yarışlarda 1984-cü ildən 3 xal verilməyə başlanılmış. Ancaq ilk dəfə olaraq 3 xal Amerika Basketbol Assosiasiyasının keçirdiyi yarışlarda verilmiş (1967-1968). Daha çox xal toplamış komanda qalib elan olunur. Oyun boyu xal qazanan komandanın və oyunçuların statistikası aparılır. Basketbolda bu göstərici oyunçunun hücum effektliyini müəyyən edir.
Mirzə Səid xan Gərmərudi
Mirzə Səid xan Mirzə Süleyman oğlu Gərmərudi — diplomat, vali.
Həyatı
Mirzə Səid xan Mirzə Süleyman oğlu Sərab vilayətinin Gərmərud mahalının İşıqlı kəndində anadan olmuşdur. Mükəmməl mədrəsə təhsili almışdı. Qacarlar dövlətinin tanınmış şəxsiyyətlərindəndir. Mötəmənülmülk ləqəbini daşıyırdı. Onun soyu Xacə Abdulla Ənsariyə çatır. Atası Mirzə Süleyman ibn Mirzə Məhəmmədsəid ibn Mirzə Məhəmmədrza ibn Mirzə Süleyman ibn Mövlanə İshaq ibn Həmdulla Gərmərudun savadlı adamlarından idi.
Mirzə Səid xan Gərmərudi 1853-cü ildə İranın Xarici işlər naziri vəzifəsinə təyin olunmuşdu. 1869-cu ildə Gilan əyalətinə vali göndərilmişdi. 1870-ci ildə təkrar Xarici işlər naziri vəzifəsinə qaytarılmışdı.
Mirzə Səid xan Gərmərudi 1873-cü ildə Xorasan əyalətinə, Məşhəd şəhərinə İmam Rza hərəminə (məqbərəsinə) mütəvəlli göndərilmişdi.
Mirzə Səid xan Gərmərudi 1879-cu ildə üçüncü dəfə  Xarici işlər naziri vəzifəsinə qaytarılmışdı.
Mirzə Səid xan Gərmərudi 1883-cü ildə vəfat edib.
Ailəsi
Mirzə Səid xanın Mustafa xan adlı oğlu vardı.
Mülki müdafiə (film, 1969)
Film haqqında
Film Azərbaycan Daxili İşlər Nazirliyinin sifarişi ilə çəkilmişdir.
Mikania hesperia
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Hacımustafalı
Hacımustafalı — Azərbaycan Respublikasının İmişli rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Coğrafiyası və iqlimi
Rayon mərkəzindən 35 km məsafədə yerləşir.
Portuqalca Vikipediya
Portuqalca Vikipediya — Vikipediyanın portuqal dilində olan bölməsidir. thumb|left|250px|PtVikidə 500 000-cu məqalə yazılandan sonra dəyişilmiş loqosu məhz belə görünür
Naska mədəniyyəti
thumb|Perunun xərtəsində Naska mədəniyyətinin coğrafi yeri(bənövşəyi rəngdə) thumb|right|250px|Cənubi Amerikanın Kolumbdan əvvəl sivilizasiyaları. thumb|right|250px|balıq fiqurlu keramik qab thumb|250px|Keramika thumb|right|250px|Naska məzarlığı. thumb|right|250px|Naska mumiyaları. thumb|right|250px|su quyusu ([[Pukios)]] thumb|250px|Naska mumiyası
Naska mədəniyyəti — Kolumbdan öncə mövcud olmuş mədəniyyət. Perunun cənub sahillərində, Naska platosunda, Moçika mədəniyyətindən cənubda yerləşmişdir. E.ə. II əsrdən b.e. VI əsrə kimi mövcud olmuşdur. Paytaxtı - Kauaçi şəhəri idi. Şəhərdə arxeoloji qazıntılar nəticəsində 6 piramida aşkar edilmişdir. Ehtimala görə, Parakas mədəniyyətindən yaranmışdır.
Naska mədəniyyətinin keramik məhsulları əsasən polixrom və dördrəngli idi. Ağ və qırmızı fonda qara və narıncı şəkillər. Keramik qablarda, əsasən, heyvanlar, insanlar, quşlar, balıqlar və bitkilər təsvir olunurdu. Keramik məmulatlar uzunsov və stilizə edilmiş kücvaridir. Moçika sivilizasiyasından fərqli olaraq, burada yapma işləri faktiki olaraq mövcud deyildi. Belə naxışları Lamanın yunundan hazırlanmış parçalarda da görmək olar. Bundan başqa naska mədəniyyəti tərəfindən yaradılmış böyük yeraltı akveduk sisteminidə qeyd etmək olar.
İmam Şafii
İmam əş-Şafinin nəsəbi
O, Əbu Abdilləh Muhəmməd bin İdris bin Abbas bin Osman bin əş-Şafi bin Səib bin Ubeyd bin Abdi Yezid bin Haşim bin əl-Muttalib bin Abdi Manaf əl-Muttalibi əl-Qureyşidir. Rəsulullah - səllallahu aleyhi və alihi səlləmin - nəsəbi ilə babası Abdu Manaf ibnu Qusayda birləşir. Künyəsi Əbu Abdilləhdir. Amma Əbu Hənifədən fərqli olaraq künyəsi ilə deyil babası əş-Şafiyə nisbəti ilə məşhurdur.
Atası İdris bin Abbas: insanları tərcümeyi-halları haqqında yazılmış kitablar imamın atası haqqında geniş məlumat vermir. Bilinən yalnız budur ki, Mədinədə yaşamışdır. Orada onu sevməyən insanlar çıxdıqdan sonra Fələstindəki Asqalən (indi İsrailin əsarətindəki Aşkelon) şəhərinə köçür. Orada yaşamağa başlayır. İmamımızın doğuluşundan bir müddət sonra vəfat edir.
Babası əl-Abbas bin Osman: babası haqqında da həmin kitablar bir məlumat vermir.
Babasının atası Osman ibn əş-Şafi: bu şəxsiyyət ilk abbasi xəlifəsi Əbul-Abbas əs-Səffəh’in zamanında yaşayıb. Əbul-Abbas əs-Səffəh Allahın "Bilin ki qənimət edindiklərinizdən Allaha və rəsuluna xumusu (beşdə biri) var." [Ənfal 41] ayəsindəki xumus payından əl-Muttalib oğullarını çıxarmaq istədikdə xəlifənin önündə əzmkarlıqla dirənir. Bununla da xəlifəni bu işdən çəkindirir. Bu hadisəni əl-Hafiz İbn Həcər əl-Asqaləni, əl-Xatib əl-Bəğdədi, Əbul-Həsən əl-Abiri əs-Sicistəni və başqaları nəql ediblər. Bu hadisəni yalanlayan səhih nəql isə yoxdur. Doğrusunu Allah bilir. Bu əməli də onun əl-Muttalibi olduğuna ən böyük işarələrdəndir.
Babasının babası əş-Şafi ibn Səib: o, Allah rəsulunun – salləllahu aleyhi va alihi və səlləm - səhabələrindəndir. Deyə bilərik ki, babalarından sıra baxımından birinci səhabə olduğu üçün məhz ona nisbət edilir. Bəzi təəssübkeş, elmsiz hənəfilər və malikilər əş-Şafi bin Səibin guya Əbu Ləhəbin köləsi olduğunu deyərək onun qureyşli olmadığını iddia ediblər. Bununla da İmam əş-Şafinin qureyşli olmaması yönündə ortaya şübhələr atıblar. Əş-Şafii bin Səibin qardaşı Abdullah bin Səib də bir səhabə idi və Məkkənin o zamankı valisi idi. Bu da həmin cahillərin iddiasını çürütməyə yardım edən sübutlardan biridir. Çünki o zaman Məkkə kimi şəhərdə valilik edənlər əsl nəsəbli biriləri olurdu. əl-Hafiz Əbu Bəkr əl-Beyhəqi bu təəssübkeşlərin sözlərini əsassız sayaraq deyir: "İmam əş-Şafinin nəsəbinin Qureyşdən olması və əl-Müttəlibi olması, xəlifələr, alimlər və şairlər arasında bəsirətli adamlar üçün gündüzün işığı qədər aydın və məşhurdur. Həmçinin İmam əl-Nəvəvi deyir: "O, nəql əhlinin icması ilə Qureyşli, əl-Müttəlibi’dir, anası isə Əzd qəbiləsindəndir.” Onun atası Səib bin Ubeyd: o da səhabədir, Bədrdən sonra İslamı qəbul edib. Onun da atası Ubeyd bin Abdi Yezid də səhabədir. Onun atası Abdi Yezid bin Haşim isə Allah rəsulunu – salləllahu aleyhi və Alihi və səlləm - yaşlı ikən görüb və iman gətirib. O da səhabə sayılır. Beləliklə İmam əş-Şafinin nəsəbində dörd səhabə vardır. Onun atası Haşim bin əl-Muttalib: o, Allah rəsulunun - səllallahu aleyhi və alihi və səlləm - babası Abdul-Muttalibin əmisi oğludur. əl-Muttalib bin Abdi Manaf: o, Abdul-Muttalibin əmisidir. Abdul-Muttalibin atası Haşim öldükdən sonra Abdul-Muttalibi o böyüdür. Beləliklə İmamımızın nəsəbi üç yöndən şərəflidir.
İmam əş-Şafinin anası
İmamın anasının adı haqqında səhih bir şey gəlməyib. Sadəcə onun Əzd qəbiləsindən olduğu sabitdir .Əzd Yəmənin şimalı ilə Oman arasında yerləşən ərəb qəbilələrindəndir. əl-Hafiz İbn Abdil Bərr və əl-Hafiz Əbu Bəkr əl-Beyhəqi öz sənədləri ilə İmam əş-Şafinin qızının oğlu Muhəmməddən belə rəvayət etmişlər: "Babam Muhəmməd bin İdris əş-Şafi əllidən bir neçə il çox (54) yaşında Misirdə vəfat etdi. Anası əzdli idi. Evi Məkkədə idi. Anasının Fatimə bint Abdillah bin Həsən bin əl-Huseyn bin Əli bin Əbi Talib olması rəvayətinə gəlincə bu rəvayət güclü deyildir. Əllamə Fəxruddin ər-Razi bu rəvayətin "şaz" olduğunu demişdir. Aydın olur ki, İmam əş-Şafinin həyatına nəzər salan biri mütləq bu üç şeyi müşahidə edəcəkdir: yetim olub, anasının elmə həvəsi olmasına baxmayaraq ailəsindən elm əhli yox idi, bu isə İmam əş-Şafinin elmi atalarından birindən miras almadığını göstərir və fəqir böyümüşdür. Lakin İmamın elminin bu səviyyəyə çatmasında anasının böyük rolu var idi, belə ki, fəqir olmasına baxmayaraq oğlunu işləməyə deyil, elm təhsilinə yönəltdi. İmam əş-Şafi özü bu haqda deyir: "Anamın qucağında yetim idim. Məni katiblərin (elm adamlarının) yanına göndərirdi. Fəqirlikdən onlara verəcək bir pulu da yox idi". İmam əş-Şafi öz fəqirliyini anladaraq deyir: "Quranı hifz etdikdən sonra Haram məscidinə getdim. Alimlərin məclisində otururdum. Hədisləri və (fiqhi) məsələləri dinləyərək əzbərləyirdim. Anamın kağız almam üçün mənə verəcəyi pulu olmadığından sümük üzərinə yazırdım. Oradan oxuyub əzbərliyirdim". Göründüyü kimi anasının oğluna elmi yöndən yardımı böyük olub.
Fəaliyyəti
O, "Üsulul-fiqh" adlanan hüquq metodologiyasında mühakimə çıxarmaq prinsiplərini işləyib hazırlamış və fətvaların yalnız həmin prinsiplər əsasında verilməsi fikrini irəli sürmüşdür. Ona qədər müctəhidlər fətva vermək məsələsində müəyyən metodlara əsaslanırdılar. Lakin əş-Şafii ancaq istinadları təqdim etməklə kifayətlənməmiş, hüquqi mühakimələr irəli sürülərkən riayət ediləsi vacib metodoloji prinsipləri də göstərmişdir.
Əsərləri
Şafiinin əsərlərinə gəlincə isə, Şafiinin fiqh təcrübəsi böyük nisbətdə şəxsən qələmə aldığı, qismən də tələbələrinə imla etdiyi əsərlər yolu ilə gəlmişdir. Bu sahədə ciddi bir dəyişiklik olmadan rəvayət edilmişdir. Şafiinin qövli qədim dövrəsinə aid təməl əsəri əl-Ḥuccə olub ən güclü ravisi Zəfəranidir. Kərabis və Əhməd ibn Yəhyanın bu əsərə aid rəvayətləri uzun ömürlü olmamışdır.
Akrilnitril
Akrilnitril(siyanid vinil, vinilsianid, prop-2-enonitril) CH2 = CH-C≡N - akril turşusunun nitrili.
Şifr
Şifr (, ṣifr «Sıfır», oradan «sifra») — hansısa mətnin ötürülərkən oxunmaması üçün "açar" vasitəsi ilə oxunmaz vəziyyətə çatdırılması sistemi. Ərəb dilindən götürülüb. Sıfır sözü ilə kökdaşdır.
Akrilnitril
Fiziki xassələri
Akrilnitril - badam və ya albalı tumlarının xarakterik qoxusuna bənzər olan rəngsiz bir mayedir. Kanserogen maddədir.
Şifr
Şifrlər diplomatik nümayəndiliklər öz hökumətləri ilə yazışması, silahlı qüvvələrdə öz rabitələri ilə məlumat ötürülərkən və bankların tranzaksiyası zamanı istifadə edilir.
Akrilnitril
Alınması
Akrilonitril sənayedə poliakrilamidin, poliektrolitlərin geniş miqdarda istehsalını təmin edir. Sintetik liflər akrilonitrilin polimeri (sintetik yun) yüksək möhkəmliyə, termiki davamlılığa, möhkəmliyə, elastikliyə, yaxşı boyanma qabiliyyətinə malikdir. Bu xassələrinə görə ondan geyim materialları üçün parçaların, süni mexlərin, xalçaların hazırlanmasında istifadə edilir. O həmçinin, pambıq və yun məhsullarla qarışıq halda da istifadə olunur. Akrilonitril əsas etibarı ilə butadien-nitril kauçukunun istehsalında istifadə olunur. Hazırda istehsal olunan perbutan kauçuku 72% butadiendən və 28% akrilonitrildən ibarətdir, perbutan eksta isə 60% butadiendən və 40% akrilonitril tərkiblidir. Axırıncı tətbiq kauçuka görə yağda 30-100 dəfə, benzində isə 10-20 dəfə az şişmək qabiliyyətinə malikdir.
Toksikliyi
Akrilnitril 2-ci dərəcəli təhlükəsizlik sinfinə aiddir (yüksək təhlükəlidir). Nəfəs borusuna düşən zaman insan ölümünə gətirə bilər. Buxarları selikli qişanın və dərinin qıcıqlanmasına səbəb olur.Yanan zaman zəhərli qazlar əmələ gəlir. Akrilnitrillə zəhərləndikdə baş ağrısı, başgicəllənmə, halsızlıq, ürək bulanması, qusma, nəfəs darlığı, tərləmə, ürəkbulanma, bədən istiliyinin aşağı düşməsi, ürək döyüntüsünün zəiflədilməsi, qıcolma, huşun itirilməsi, qızartı və dərinin yanması baş verir. Bu səbəbdəndə akrilnitrillə işlədikdə əlekqaz, qoruyucu geyim, rezin əlcək istifadə etmək lazımdır. Zəhərləndiyi zaman təmiz havaya çıxarıb oksigen və 15 -30 s ərzində amilnitrit vermək lazımdır.
Tətbiqi
Akrilnitril poliakrilnitrilin, sintetik liflərin, sianetilsellülozanın, akrilamidin, metakrilatın istehsalında, dərman preparatların, boyaların, qlutamin turşusunun sintezində istifadə olunur.
Voleybol üzrə Boris Yeltsin Kuboku
Voleybol üzrə Boris Yeltsin Kuboku — Rusiya Federasiyasının I prezidenti Boris Yeltsinin şərəfinə qadın voleybolçulardan ibarət milli komandalar arasında hər il keçirilən beynəlxalq kommersiya turniri.
Mikania polychaeta
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Don
Don — Dünyada işlədilən şəxs adı.
Bu adı olan tanınmış şəxslər
Müsəlmanlar sülh uğrunda mübarizədə (film, 1987)
Məzmun
Film müsəlmanların sülh uğrunda mübarizəsinə həsr edilmiş Beynəlxalq Bakı konfransının işindən danışır.
Yapon sezalpiniyası
267px|thumb Yapon sezalpiniyası (Caesalpinia decapetala) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Təbii yayılması
Təbii halda Yaponiyada, mədəni halda Cənubi Avropada, Qafqazın Qara dəniz sahillərində əkilib, becərilir.
Ekologiyası
Quraqlığa, istiyədavam¬lı, işıqsevən bitkidir. Rütubətli şəraitdə asanlıqla kök pöhrələri əmələ gətirir.
Azərbaycanda yayılması
Dendrolo¬giya İnstitutunun təcrübə sahəsinə 1996-cı ildən introduksiya olunmuşdur. Abşeron şəraitində bol çiçəkləyir və meyvə verir.
İstifadəsi
Canlı çəpərlər yaratmaq məqsədi ilə əkilir. Bu gözəl koldan yaşıllaşdırmada az istifadə olunur.
Mənbə
Azərbaycan Dendroflorası III cild-Bakı:"Elm",2016,400 səh. T.S.Məmmədov
Yük
Yük — daşınılan və nəql edilən əmtəə.
Yüklər daşınma üsuluna görə ( dəniz, dəmir yolu, avtomobil, hava və s.), rejiminə görə (temperatur, rütubətlilik, və s. ), həmçinin qabaritlərə, gözlənilməz situasiya və s. görə fərqlənirlər.
Həmçinin ballast da yük adlana bilər.
Sələfçegan
Sələfçegan — İranın Qum ostanının Qum şəhristanının Sələfçegan bəxşində şəhər. 2006-cı ilin siyahıya alınması əsasında bu şəhər 707 nəfər və 211 ailədən ibarət idi .Şəhərin əhalisi Xələclərdən ibarətdir və Xələc dilində danışırlar.
Yük
Həmçinin bax
การรถไฟแห่งประเทศไทย
Mazımçay kilsəsi
Mazımçay kilsəsi və ya Mazımgəray kilsəsi - Balakən rayonunun Mazımçay kəndi yaxınlığında yerləşən, zal-tağ formalı alban kilsəsidir. 4.7x4.7 metr ölçüyə malik olan kilsə əhəngdaşından inşa edilmişdir. Kilsə şərq fasadından baxdıqda beşbucaqlı formaya, daxildən isə nalformalı apsidya malikdir. G. Məmmədova qeyd edir ki, “...kilsənin bu cür memarlıq həlli Kiş kilsəsinin planını xatırladır, yeganə fərq, Kiş kilsəsinin apsidasının yarımdairəvi formaya malik olmasıdır.”
Mazımgəray kilsəsini fərqləndirən əsas xüsusiyyət şərq divarı istisna olmaqla, hər divarında bir giriş qapısının (ümumilikdə üç qapı) yerləşməsidir. Planlaşdırma həlli, apsidanın nalformalı olması, inşaatda istifadə edilmiş yaxşı yonulmuş əhəng daşı tikilinin erkən orta əsrlərə aid olmasından xəbər verir.
Gürcüstan tədqiqatçısı İ. Adamia “Sainqilo” adlı əsərində bu kilsə haqqında məlumat verərkən abidəni “Dzeli Çxoveli” adlandırır ki, bu da gürcü dilindən hərfi tərcümədə “kilsə sütun”  anlamını ifadə edir.
Böyük Ciddikar
Böyük Yeddikar — Azərbaycan əsilli İran futbolçusu. Böyük Yeddikar İran futbolu tarixində xarici kluba transfer olunan ilk oyunçudur.
Həyatı
1929-cu ilin 3 fevralında Təbriz şəhərində anadan olmuşdur. 2013-cü ilin 18 dekabrında, 84 yaşında Tehran şəhərində vəfat etmişdir.
Kareyerası
Böyük ilk dəfə qapıçı mövqeyində oynamağa başlamışdı. Onun meydan oyunçusu kimi istedada sahib olması məşqçisi Əli Danayifərd tərəfindən kəşf edilmişdi. Böyük onun təklifi ilə irəlidə sol cinah hücumçusu kimi oynamağa başlamış və qısa müddət sonra İranın ən yaxşı futbolçusuna çevrilməyi bacarmışdı.
1957-ci ildə o, Viktoriya 89 Berlin klubuna transfer olundu. Klub onunla 3 illik olmaqla aylıq 1500 alman markası məvaciblə müqavilə imzalamışdı. Lakin cəmi 9 aydan sonra atası vəfat etdi və Böyük ölkəsinə geri dönməyə məcbur oldu. Bundan sonra o, Taj SC (İstiqlal FK) klubunda çıxış etmişdir.
Böyükun Avropada çıxışından sonra Pərviz Kuuzexanani, Həmid Şirzadegan və Məhəmməd Rza Ailxani kimi oyunçular da xaricə transfer edildilər.
Milli komandada
21 yaşından etibarən milli komandada çıxış etməyə başlamışdır. İlk oyununu 1950-ci ildə Əfqanıstana qarşı keçirmişdir. Sonuncu oyunun isə 1965-ci ildə Türkiyəyə qarşı keçirmişdir.
Aryej
Aryej  —  Fransanın cənubunda yerləşən departament. Oksitaniya regionunnun departamentlərindən biri. Sıralama nömrəsi 9. İnzibati mərkəzi Fua, əhalisi 157 582 nəfər.
Coğrafiya
Ümumi sahəsi 4890 km². Departament cənubda İspaniya və Andorra ilə sərhəddir. Relyef Pireney dağ sistemində departamentin yeri ilə müəyyən edilir.
Tarix
Aryej, 1790-cı ilin martında Böyük Fransız İnqilabı dövründə meydana gələn ilk 83 departamentdən biridir. Keçmiş Fua və Kuzran rayonlarında meydana gələn, adı ilə eyni olan çayda mövcüddur (Aryej çayı).
Don (geyim)
thumb| right|[[Jan Ogüst Dominik Enqr, don geyən Ossonvill Kontesin təsvirə çəkib]]
Don — üstdən geyinilən uzunətəkli, belibuzməli və ya büzməli paltar. Qərb mədəniyyətində, don adətən qadınlar tərəfindən geyilən paltardır. Gövdəni əhatə edərək, ayaqlar üzərində asqılı parçadan ibarət olur. Donlar rəsmi və ya gündəlik olaraq dəyişə bilir. Müxtəlif ölçüdə və rəngdə olur. Donun qolları, qayışları ola bilər və çiyinləri çılpaq saxlanılaraq, sinə ətrafında elastik bir vəziyyətdə qala bilər. Paltarların ətəyinın uzunluğu daşıyıcının xarakterindən, şəxsi zövqündən, hava şəraitindən və dəbdən asılı olaraq dəyişir.
XI əsr
XI əsrdə Avropadakı qadınlar kişilərin tunikalarına bənzər, boş və dizlərinin altına çatan paltar geyirdilər. Əsrin sonunda bu geyimlər qadınların yuxarı bədənlərinə daha da uyğunlaşdı. Paltarlar bir qadının bədən fiquruna uyğun gəlmək üçün sıx daraldılıb, hər tərəfində yarıqlar açılaraq hazırlanırdı.
XVI əsr
1550-ci illərdən başlayaraq, Avropadakı orta və yuxarı sinif qadınlar qalstuk, büzməli yaxa parçası olan paltarlar geyinirdilər. İngiltərədə kraliça Elizabet qadınlara hansı növ geyimləri geyməyə icazə verildiyini diktə etdi. Fransız qadınlar ispan tərzi korsetlərdən və eyni zamanda büzməli yaxa geyindilər. XVI əsrdə geyimlərdə səthi bəzəkləri nümayiş etdirən tikmə üsulu yarandı. Həm XVI, həm də XVII əsrlərdə Rusiyada qadın geyimləri qadının cəmiyyətdə və ya ailələrində yerini müəyyənləşdirdi.
XVIII əsr
XVIII əsrdə böyük, üçbucaqlı siluetlərə üstünlük verildi, geniş və halqa alt ətəkləri ilə birləşdirildi. Tək parça donlar əsrin ortalarına qədər populyar olaraq qaldı. Daha açıq rənglərə üstünlük verildi.
XIX əsr
XIX əsrdə qadın geyimləri günün ayrı–ayrı vaxtına və müxtəlif məqsədlər üçün təsnif olunmağa başladı. Yüksək belli paltarlar təxminən 1830-cu ilə qədər məşhur idi.
Sadə donlar
Sadə don müxtəlif vəziyyətlərə uyğun olaraq aksessuarlarla geyilə bilən, sadə dizaynlı, əsasən tünd rəngli geyim növüdür. Sadə paltarlar müxtəlif növ zərgərlik əşyaları, kəmərlər, qalstuklar və gödəkçələrlə geyilə bilər.
Don (şaxta)
thumbnail
Don, şaxta — havanın sıfırdan aşağı dərəcəsi. Havada və torpaqda temperaturun dəyişməsi nəticəsində yaranan təhlükəli atmosfer hadisələrindən biridə Şaxtadır.Şaxta davamlı müsbət temperatur müşahidə edilən zaman ,havanın və torpaq səthinin temperatutunun 0 °C və ya daha aşağı düşməsi adlanır.Şaxta əmələ gəlməsinə görə 3 tipə bölünür : "radiyasion" ,"advektiv" ,"advektiv-radiasion (qarışıq).
Barutin buxtası
thumb|Cənubi Şetland adalarında Snou adasının yerləşməsi. thumb|Livinqston, Qrinviç, Robert, Snou və Smit adalarının topoqrafik xəritəsi.
Barutin buxtası (залив Барутин, ‘Zaliv Barutin’ \'za-liv 'ba-ru-tin\) — 2.05 km uzunluğu olan və Antarktidanın Cənubi Şetland adalarının Snou adası sahillərindən 1.03 km cənub-qərbdə yerləşmişdir. Monroye burnundan şimalda, Vokil burnundan cənubda yerləşmişdir. 20-ci əsrin sonu, 21-ci əsrin əvvəlində buzlağın əriməsi nəticəsində əmələ gəlmişdir.
Buxta cənubi Bolqarıstanda yerləşən Barutin şəhərinin adını daşıyır.
Monbazan (kanton)
Monbazan  — Fransa da kanton, region — Cənub-Pireneylər, departament — Averon. Vilfranş-de-Ruerq dairəsinə daxildir.
Barutin buxtası
Yerləşməsi
Barutin buxtası -62.80278°N, -61.50833°W koordinatlarında yerləşmişdir. Bolqarıstan xəritəsinə 2009-cu ildə daxil edilmişdir.
Optik nevrit
Optik nevrit- Optik nevrit görmə sinirinin kəskin demielinləşməsidir. Çox hallarda DS ilk dəfə optik nevrit ilə təzahür edir. Bəzi hallarda optik nevritin həmləsi simptomsuz olur. Digər hallarda isə o, göz ətrafında olan ağrılar və görmə qabiliyyətinin yayğınlıq, rənglərin çətin ayırd edilməsi kimi pozuntusu ilə müşahidə olunur. Hər bir ağrı ilə müşahidə olunan, ya olmayan görmə problemi olan pasiyent oftalmoloqun müayinəsindən keçməlidir. Başqa səbəbi olmayan optik nevrit diaqnozu müəyyən edilirsə və pasiyentdə Dağınıq skleroz ehtimalı varsa, bunu pasiyentlə müzakirə etmək və pasiyenti nevroloqa göndərmək lazımdır.
Monbazan (kanton)
Əhali
2006-cı ildə əhalinin sayı 6 457 nəfər təşkil edirdi.
Gərmərud nahiyəsi
Tarixi
Elxanilər dövlətinin Sərab tüməni nin nahiyəsi.
Gərmərud—İsti çay anlamındadır. Bəzi ədəbiyyatda bu mahalın adı Gərməri kimi də yazılır. Sərhədləri Qərbdən Həştərud mahalı, şimaldan  Sərab mahalı, şərqdən  Sərab mahalı, cənubdan Xalxal xanlığı.
Gərmrud ülkasının kəndləri
1727-də Ərdəbil livası Gərmərud nahiyəsi olmuşdur.
1747 Sərab xanlığının inzibati ərazilərindən biri
Məşhur Türkmənçay kəndi burada yerləşir.
Əhalisi
Əhalisi Şəqaqilər
Coğrafiyası
Gərmərud mahalının XVIII əsrdə 110 kəndi vardı.
Üçüncü Səlib yürüşü
Üçüncü Səlib yürüşü, 1189-1192-ci illər arasında baş vermiş Səlib yürüşüdür.Səlahəddin Əyyubi Qüdsü Səlibçilərdən aldıqdan sonra Avropada yeni bir Səlib yürüşü təşkil edildi. Üçüncü Səlib yürüşü (1189-1192) Böyük xristian liderlərinin (İngiltərə, Fransa və Müqəddəs Roma İmperiyası) 1187-ci ildə Səlahəddin tərəfindən Qüdsü zəbt etməsindən sonra müqəddəs torpağı yenidən alma cəhdi idi. Akre və Yaffa'nın ən əhəmiyyətli şəhərlərini geri alması və Səlahəddin fəthlərinin əksəriyyətini geri alması qismən müvəffəq oldu, lakin Səlib yürüşünün və dini diqqətinin əsas hədəfi olan Qüdsü geri ala bilmədi.
Alman imperatoru təxminən yüz min nəfərlik ordusu ilə Anadoluya girdi. Gözlənilməz bir müdafiə ilə qarşılaşan və ağır itkilər verən Alman imperatoru I Fridrix Barbarossa Silifkedə boğulduqda ordusu dağıldı. Dəniz yolu ilə hərəkət edən Fransız və İngilis səlibçiləri Səlahəddin Əyyubini məğlub edə bilməyib geri döndülər.
Qüdsün itirilməsi xəbəri bütün Avropada şok təsiri oyatmışdı. Kilsə dərhal hökmdarları səfərə çağırsa da, onlar müxtəlif səbəblər üzündən bunu gecikdirdilər. Nəhayət, Almaniya imperatoru Fridrix Barbarossa 1189-cu ildə səfərə çıxdı. Ancaq imperatorun Qüdsə çatmadan, indiki Mərsin şəhərinin yaxınlığında çayda boğulması ilə başsız qalan ordunun qalıqları güclə Fələstinə gəlib çatdı. 1190-cı ildə isə Fransa kralı II Filip Avqust və İngiltərə kralı I (Şir ürəkli) Riçard yola çıxdı. İki kral birlikdə Akkanı 1191-ci ildə ələ keçirdi. Lakin burada baş verən mübahisəyə görə, II Filipp Fələstini tərk edərək Fransaya qayıtdı. Akkada, bəzi məlumatlara görə sayları 900-3000 arasında dəyişən müsəlman əsirini öldürən Riçard nə qədər çalışsa da, Qüdsü ələ keçirə bilmədi və 9 oktyabr 1192-ci ildə Fələstini tərk etdi. Beləliklə Üçüncü səlib yürüşü də nəticəsiz bitmişdi. Səlib yürüşü Avropaya bir çox yeniliklər gətirdi. İnsanlar gigiyenaya riayət etməyə, müntəzəm surətdə çimməyə, şəkərdən istifadə etməyə, ipək paltarlar geyməyə, ipək xalılardan istifadəyə, çini qablar, şüşə məmulatları, müxtəlif ədviyyatlar işlətməyə başladılar. Xaçlı səfərləri memarlığı da əhəmiyyətli surətdə dəyişdirdi. Qəsrlərdə gizli yollar, müdafiə qüllələri və başqa yeniliklər Avropada yayılmağa başladı.
Suriya, Fələstin və Misir müsəlmanlarının birləşdirilməsi
İkinci Səlib yürüşündə səlibçilər qalibiyyət əldə edə bilmədilər və Nurəddin Mahmud Zəngi birləşdirilmiş Suriyanı Dəməşqdən idarə etməyə başladı. Nurəddin rəhbərliyi altında ərazini genişləndirmək istəyirdi və buna görə də diqqətini Misirdə hökmranlıq edən və şiə mandatının İsmaililərə daxil olan Fatimilər xilafətinə yönəltdi. Fatimilər xilafətinin hakimiyyətindən uzaqlaşdırılan vəzir Savar, Misirdən Şama qaçdı və Nurəddin Mahmud Zəngini Misiri ələ keçirə biləcəyinə inandırdı. Nurəddin Zəngi Fatimilər xilafətini Misirdən qovmaq üçün 1163-cü ildə bir hərbi səfər başlatdı. Bu orduya Nurəddin Zənginin çox inandığı bir general Şirkuh komandanlıq edirdi. Keçmiş Fatimilər vəziri Savar və Şirkuhun qardaşı oğlu Səlahəddin də bu orduda idi.