cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
NGC 3175
NGC 3175, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Nasos bürcü istiqamətində yerləşir. SBab tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Elmin Əlizadə
Elmin Samir oğlu Əlizadə (18 mart 2003; Mingəçevir, Azərbaycan — 16 noyabr 2021; Laçın rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri. 16 noyabr 2021-ci ildə Kəlbəcər-Laçın istiqamətində qarşı tərəfin təxribatının qarşısı alarkən şəhid olmuşdur.
Həyatı
Elmin Əlizadə 18 mart 2003-cü ildə Mingəçevir şəhərində anadan olmuşdur. Əslən Ağdam rayonunun Papravənd kəndindəndir. Kənd işğal olunduqdan sonra Elminin ailəsi Mingəçevirdə məskunlaşmışdır. Elmin Əlizadə 15 sentyabr 2009-cu ildə Kəlbəcər rayon 118 nömrəli tam orta məktəbin 1-ci sinfində təhsil almağa başlamışdır. 2013-2016-cı illərdə UGİM Mingəçevir komandasının tərkibində milli assosiasiyanın keçirdiyi liqalarda iştirak etmişdir. 15 iyun 2020-ci ildə məktəbin 11-ci sinfindən məzun olmuşdur. Subay idi.
Hərbi xidməti
Elmin Əlizadə 1 aprel 2021-ci ildə Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidmətinin Ağdam rayon üzrə Hərbi Komissarlığı tərəfindən hərbi xidmətə çağırılmışdır. Azərbaycan-Ermənistan sərhədində, Laçın-Kəlbəcər istiqamətində yerləşən "N" saylı hərbi hissədə xidmət etmişdir.
2021-ci il noyabrın 16-da Kəlbəcər və Laçın rayonları ərazisindəki Azərbaycan–Ermənistan dövlət sərhədində Ermənistan silahlı qüvvələrinin təxribatlarının və hücumlarının qarşısının alınması, dövlət sərhədinin müdafiəsi və təhlükəsizliyinin təmin edilməsi məqsədilə verilən döyüş tapşırığını uğurla yerinə yetirmiş, öz xidməti vəzifələrini və qarşıya qoyulmuş tapşırıqları yerinə yetirərkən şücaət və fədakarlıq göstərmiş Elmin Əlizadə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 27.12.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
İstinadlar
<references group="" responsive="1">
Teatr-sirk Maşonkin
Teatr-sirk Maşonkin — Rostov-na-Donu şəhəri ərazisində mövcud olmuş teatr. Teatr 1906-ci ildə təşkil edilmişdir.
Tarixi
XIX əsrdə Rostov-na-Donunun mərkəzində Moşkin tacirlərinə məxsus geniş torpaq sahəsi mövcud idi. Maşonkin teatrı Taqanroq prospektində (hazır ki Budyonnov prospektində), Sennoy (hazır ki Maksim Qorki küçəsi) küçəsi və Poçtovı döngəsi (hazır ki Ostrovski döngəsi) arasında qəralaşırdı. 1890-cu illərdə onun yerində sirk-teatr Buff və kafe-şantan "Buff" yerləşirdi. Taxta bina olduqca təhlükəli idi. Hər an yanma təhlükəsi vardı. İcarəçi М. N. Zlobin binada "buxar sobası və elektirk xətləri" quraşdırmışdı.
XX əsrin əvvələrində taxta bina tamamən sökülür. Onun yerində 12 oktyabr 1906-cı ildə Maşonkin teatrı ilk açılışını etmişdir. Daş bina 1500 nəfərlik idi. Bu teatr 1920-ci ildən "Böyük Teatr" adlanmağa başlayır. Asmolov Teatrında yanğın baş verdikdən sonra onun bütün trupbası Maşonkin teatrına köçür. Bundan sonra Rodtov-na-Donunun əsas teatrına çevrilir. 1931-ci ildə teatr yenidən bərpa edilir. Səhnə mexanikləşdirilir. 1 oktyabr 1935-ci ildə "Böyük Teatr"ın son tamaşası olur. Burada «Platon Kreçet» tamaşası dəhnələşdirilir. Onun trupbası M. Qorki adına Akademik Teatrınınn binasına köçür. 1935-ci ildən Böyük Vətən müharibəsinə qədər fəaliyyətini davam edirir. Müharibə zamsnı teatra bomba düşür və tamamən dağılır. 1958-ci ildə dağılmış Maşonkin teatrının yerində Rostov Dövlət Sirki inşa edilir.
Teatr özünün mövcudluğu dönəmində bir çox məşhur aktyorlara şahidlik etmişdir: Konstantin Serqeeviç Stanislavski, qurp Vsevolod Emieviç Meyerxold, Anastasiya Dmitrievna Vyalseva, Nikolay Pavloviç Xmelyov, Olqa Leonardovna Knipper-Çexova və b.
Sahib Əkbərov
Həyatı
Əkbərov Sahib İsmayıl oğlu 1951-ci il iyul ayının 27-də Kəlbəcər rayonunun Otaqlı kəndində Kalxozçu ailəsində anadan olmuşdur.1968-ci ildə Kəlbəcər rayonunda 1 №-li orta məktəbi,1978-ci ildə Azərbaycan İnşaat Mühəndisləri İnstitunu,1986-cı ildə Bakı Ali Partiya Məktəbini ,2001-ci ildə Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetini bitirməklə inşşat mühəndisi, politoloq, iqtisadçı ixtisaları üzrə ali təhsil almışdır.
Fəaliyyəti
Əmək fəaliyyətinə 1968-ci ilin iyun ayında başlamışdır. Kəlbəcər rayonu "Kalinin" adına kolxozda sahə gözətçisi işləmişdir.1970–1972-ci illərdə hərbi xidmətdə olmuşdur. Ehtiyatda olan zabitdir.193-vcü ildə "Kalinin" adına kolxozda köməkçi mühasib işləmişdir.
1978-ci ilin oktyabr ayından 1979-cu ilin sentyabr ayına kimi Bərdə Kolxozlararası Tikinti İdarəsində quraşdırıcı, iş ustası,1979-cu ilin sentyabr ayından 1980-ci ilin may ayına kimi Azərbaycan SSR Kənd Sənayesi Tikintisi Nazirliyinin 4 №-li trestində mühəndis, texniki şöbənin baş mühəndisi vəzifələrində işləmişdir. 1980-ci ilin may ayından 1982-ci ilin iyul ayına kimi Kəlbəcər rayon XDS baş memarı vəzifələrində işləmişdir, həmin vaxtlar 1984-cü ilin sentyabr ayından 1986-cı ilin iyul ayına kimi Bakı Ali Partiya Məktəbinin Dinləyicisi olmuşdur.
1986-cı ilin iyul ayından 1989-cu ilin aprel ayına kimi Azərbaycan KP Kəlbəcər Rayon Komitəsində təlimatçı, K/T şöbəsinin müdiri, təşkilatı Partiya Şöbəsinin müdir müavini işləmişdir. 1989-cu ilin aprel ayından 1991-ci ilin sentyabr ayına kimi Kəlbəcər Rayon XDS İK sədri, 1991-ci ilin sntyabr ayından 1991-ci ilin oktyabr ayına kimi Kəlbəcər Rayon XDS sədri, həmin vaxtdan may 1992-ci ilə kimi Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı işləmişdir.
Dəfələrlə Kəlbəcər Rayon Xalq Deputatları Sovetinin deputatı,1991-ci ildə isə Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin Deputatı olmuşdur.
1992-ci ilin avqust ayından 1992-ci ilin noyabr ayına kimi "Azərborukəmərtikinti" trestində təhlükəsizlik üzrə mühəndis,1992-ci ilin noyabr ayından 1996-cı ilin fevral ayına kimi "Azəriqaz" DŞ-də işlər idarəsinin rəisi,1996-cı ilin fevralından həmin lin martına kimi Azəriqaz Təhcizatı İşçiləri Həmkarlar İttifaqı Respublika Komitəsinin sədri işləmişdir.1996-cı ilin mart ayından 2006-cı ilin sentyabr ayına kimi Kəlbəcər rayonu İcra hakimiyyətinin başçısı işləmişdir. yanvar 2007-ci ildən fevral 2008-ci ilə kimi Binəqədi Qaz İstismar idarəsində rəis müavini işəmişdir.
Ailəlidir. 2 övladı var.
Kristina Aqilera
Kristina Mariya Aqilera — ABŞ müğənnisi, bəstəkarı və aktrisası.
İzoentropiya prosesi
İzoentropiya prosesi - Entropiyada baş verən termodinamik prosesdir.
Sahib Məmmədov (siyasətçi)
Sahib Məlik oğlu Məmmədov — ictimai-siyasi xadim, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Şurasının üzvü (2008–2021-ci illərdə), Vətəndaşların Əmək Hüquqlarını Müdafiə Liqası İcraiyyə Komitəsinin sədri. Azərbaycan Respublikası Vəkillər Kollegiyasının üzvü, Sosial Tədqiqatlar Mərkəzinin icraçı direktory
Həyatı və əmək fəaliyyəti
15 dekabr 1962-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Ucar rayonunun Müsüslü kəndində dəmiryolçu ailəsində doğulmuşdur; 1970–1980-ci illərdə Ucar rayon Müsüslü kənd orta məktəbində təhsil almışdır; 1981–1991-ci illərdə (donanmada xidmət illəri çıxılmaqla) Bakı Tunel Tikintisi İdarəsində işləmişdir. Əmək fəaliyyətinə Şimali Qafqazda, Baksan dərəsində, Neytirino qəsəbəsində abservatoriya tikintisində başlamışdır; 1981–1984-cü ildə SSRİ Hərbi Dəniz Donamasının Sakit Okean Donanmasında müddətli hərbi xidmət keçmişdir. Sakit Okean Donamasının 17-ci Operativ Eskadrasının tərkibində Cənubi Vyetnamada (Kam-Ran yarımadası) döyüş xidmətində olmuşdur. Həmin eskadranın tərkibində həmçinin Yemən (Sakkotra adası), Efiopiya (Daxlaq adası), Polşa (Qdınıya) xidmətinin davam etdirmiş və Baltik Donamasından tərxis olunmuşdur. Hərbi xidmətlərinə görə "Uzaq səfərlərə görə" medalı ilə və digər hərbi təltiflərə layiq görülmüşdür; 1985–1991-ci illərdə Bakı Dövlət Universitetinin Coğrafiya fakültəsində coğrafiya ixtisası (həmçinin coğrafiya müəllimi) üzrə təhsil almışdır; 1997–2003-cü illərdə "Odlar Yurdu" Universitetində hüquqşünası ixtisası üzrə ikinci təhsil almışdır; 2002–2004-cü illərdə Polşada (Varşava) İnsan Hüquqları üzrə Beynəlxlaq Ali Kursu bitirmişdir; 1987–1991-ci illərdə Milli Azadlıq Hərəkatında fəal iştirak etmişdir. 1987-ci ildə İşlədiyi Bakı Tunel Tikintisi İdarəsində bir neçə həmkarı ilə birgə "Azad həmkarlar birliyi" adlı yarımleqal təşkilat yaratmışdır və ona rəhbərlik etmişdir; Azərbaycan Xalq Cəbhəsinin yaradılmasında və təşkilatlanmasında iştirak etmiş, AXC Oktyabr (Yasamal) (AXC İzmir şöbəsi) rayon şöbəsinin Bakı Tunel Tikitisi İdarəsi üzrə Dayaq Dəstəsinin təsis edilməsində fəal iştirak etmiş və onun rəhbəri olmuşdur. AXC Oktyabr (Yasamal) (AXC İzmir şöbəsi) Şöbəsinin Məclis Sədri olmuşdur; 1992-ci ildə keçirilən Prezident seçkilərində Yasamal rayon seçki dairəsinin sədri olmuşdur; 1992-ci ildə əvvəlcə Yasamal rayon İcra Hakimiyyəti Başçısının humanitar məslələr üzrə birinci müavini işləmişdir; 1992–1993-cü illərdə Yasamal rayonİcra hakimiyyətinin başçısı vəzifəsində işləmişdir; 1993-cü ilin may ayında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamı ilə Prezident Aparatının Ərazi idarəetmə orqanları ilə iş şöbəsinin müdiri vəzifəsinə təyin edilmişdir və iyul ayınadək həmin vəsifədə işləmişdir; 1993–1997-ci illərdə Azərbaycan Neft-qaz sənayeşi işçilərinin Azad Həmkarlar İttifaqında Əməyin Hüquq müfəttişi vəzifəsində işləmişdir; 1997-ci ildə bir qrup həmkarları ilə Vətəndaşların Əmək Hüquqlarını Müdafiə Liqasını (VƏHML) təsis etmiş və onun İcraiyyə Komitəsinin sədri seçilmişdir. VƏHML 2000-ci ilin mart ayının 18 də Ədliyyə Nazirliyinin Kollegiyası tərəfindən ictimi birlik kimi qeydə alənmışdır. Sahib Məmmədov hal hazırda bu təşkilatın icraiyyə komitəsinin sədridir.
Elbrus Minkailov
Elbrus Minkailov — Çeçen jurnalist, yazıçı, tərcüməçi, ədəbiyyatşünas, ədəbi tənqidçi, "Orqa" ədəbi-bədii jurnalının baş redaktoru, Rusiya Yazıçılar Birliyi və Rusiya Jurnalistlər Birliyinin üzvü, Çeçenistan Yazıçılar Birliyinin və Çeçenistan Jurnalistlər Birliyinin, Qafqaz Yazıçılar Klubunun üzvü, Çeçenistan Respublikasının əməkdar mədəniyyət işçisi.
Bioqrafiya
13 may 1955-ci ildə Qazaxıstan SSR-in Şimali Qazaxıstan vilayətinin Bulaevski rayonundakı Çistovski taxılçılıq sovxozunda anadan olmuşdur. 1957-ci ilin may ayında ailəsi doğma Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikası, Qrozni rayonu, Ken-Yurt kəndinə qayıdır. 1972-ci ildə orta məktəbi bitirir. 1979-cu ildə ÇİDU-nİn filologiya fakültəsinin Rus-Vaynax filologiyası şöbəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirir. Universitetdən sonra doğma məktəbinə qayıdır və 1979–1980-ci illərdə burada müəllim işləyir. 1980-ci ilin noyabrından universitetdə dərs demişdir.
1981–1983-cü illərdə Sovet Ordusunda xidmət edir. 1983-cü ildə universitetə müəllimlik fəaliyyətinə qayıdır və burada 2010-cu ilə qədər müxtəlif vəzifələrdə çalışır. 1980-ci illərdən etibarən jurnalistika və ədəbi araşdırma ilə məşğul olmağa başlayır. 1991-ci ildən Çeçenistanda iki hərbi kampaniya üçün fasilə verən "Orga" jurnalının redaksiya heyətinin üzvü, 2002-ci ildə nəsr şöbəsinin redaktoru, sonra isə baş redaktor müavini olur. 2003-cü ildən bu günə qədər "Orqa" jurnalının baş redaktorudur.
Ədəbi fəaliyyət
Ədəbiyyat tarixi və nəzəriyyəsi, ədəbi tənqid, bədii tərcümə və folklor üzrə altmışdan çox araşdırma nəşr etdirmişdir. Bəziləri "Çeçen ədəbiyyatı və folkloru haqqında" kitabına daxil edilmişdir (2007).
Abuzər Aydəmirovun "Taleyin bir günü", Arbi Mamakayevin "Doğma kənddə" romanlarını, Musa Əhmədovun "Buz üzərində qurulmuş qala" tragikomediyasını, Musa Beksultanovun, M. Mutayevin hekayələrini rus dilinə tərcümə etmişdir. Çeçen dilinə Lev Tolstoyun "Hacı-Murad" romanını, Vaja Pşavela, Əffəndi Kapiyevin və digər yazıçıların hekayələri tərkümə etmişdir.
Pfizer
Pfizer Inc. — Amerika transmilli əczaçılıq və biotexnologiya korporasiyası. Qərargahı Manhettendə (Nyu-York), 42-ci küçədə yerləşən Şirkət 1849-cu ildə Nyu-Yorkda iki alman mühaciri Çarlz Pfizer (1824-1906) və onun əmisi oğlu Çarlz F. Erhart (1821-1891) tərəfindən yaradılmışdır.
Pfizer immunologiya, onkologiya, kardiologiya, endokrinologiya və nevrologiya üzrə dərmanlar və peyvəndlər hazırlayır və istehsal edir. Şirkətin hər biri illik 1 milyard ABŞ dollarından çox gəlir gətirən bir neçə blokbaster dərmanı və ya məhsulları var. 2020-ci ildə şirkətin gəlirlərinin 52%-i ABŞ-dən, 6%-i Çin və Yaponiyanın hər birindən, 36%-i isə digər ölkələrdən gəlib.
Pfizer 2004-cü ildən 2020-ci ilin avqustuna qədər Dow Jones Industrial Average fond bazarı indeksinin tərkib hissəsi idi   Şirkət Fortune 500 siyahısında 64-cü yerdə Forbes Global 2000 siyahısında 49-cu yerdədir.
Parascaris
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
NGC 5083
NGC 5083, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Tazılar bürcü istiqamətində yerləşir. SBc tipli. tərəfindən ildə 40.64 sm (16 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Balıktax çayı (Koletnı)
Balıktax çayı (Balıqlı çay ) — Kotelnı adası ərazazisindən axan çay. İnzibati cəhətdən Rusiya Federasiyası, Yakutiya ərazisinə daxildir. Adanın ən böyük çayıdır. Çay öz adını onun sularında yaşayan balıqlardan alır. 130 metr yüksəklikdən başlayır. 209 km məsafədə uzanır. Sahəsi 4110 km² təşkil edir.
Əşrəf düşərgəsi
thumb|right|300px|Əşrəf şəhərinin giriş qapısı
Balıktax çayı (Koletnı)
Qərbinin mərkəzi hissəsindən başlayır. Şərqi Sibir dənizində yerləşən Yakov Smirniski buxtasına tökülür. Mənsəbdə qollara ayrıldığı hissədə çayın eni 110 metrdir. Dərinliyi bəzi hissələrdə 2 metrdir. Çayın sürəti 0,1 m/s-dir.
Əşrəf düşərgəsi
Əşrəf düşərgəsi və ya Əşrəf şəhəri — İraqın Diyala əyalətində qaçqın düşərgəsi və sürgün olmuş İran Xalq Mücahidləri Təşkilatı(PMOI/MEK)nın qərargahıdır.
Əşrəf düşərgəsi, İraqın Xalis şəhərinin şimal-şərqində, İran sərhədinin təqribən 120 kilometr qərbində və Bağdadın 60 kilometr şimalında yerləşir.
Tarixçəsi
Əşrəf düşərgəsinin adı Əşrəf Rəcəvi xatirəsinə görə adlandırılıb ki İran xalq mücahidləri təşkilatının indi ki lideri Məsud Rəcəvinin, ilk həyat yoldaşı və Şah hökuməti ərzində siyasi məhbusudur.
CS50
CS50 (Computer Science 50, ) — Harvard Universiteti və Yel Universitetində tədris olunan kompüter elmləri üzrə kampus əsaslı onlayn giriş kursu. 2016-cı ildə CS50 ali məktəb tələbələri üçün TY Kompüter Elmləri kursu kimi təqdim olundu. Kursun əyani forması 800 tələbə, 102 əməkdaş və müntəzəm hakatonlarında 2200-ə qədər iştirakçı ilə Harvardın ən böyük sinfini təşkil edir.
Kurs materialı EdX platformasında ödənişsiz onlayn formatda əlçatandır, lakin sertifikatlaşdırma ödənişli əsaslarla həyata keçirilir. 2022-ci ildən etibarən CS50x kimi adlandırılan bu onlayn versiya, C, Python, SQL, HTML, CSS və JavaScript dillərini öyrətməkdədir. O, həmçinin massivlər və verilənlər strukturları və Flask freymvörkü daxil olmaqla fundamental kompüter elmi anlayışlarını öyrədir. Kurs proqramının 2021-ci il yenilənməsi ilə kiber təhlükəsizlik, süni intellekt və texnologiya etikası olmaqla 3 yeni mühazirə əlavə olundu.
Aparıcı təlimatçı Harvard professoru David Malandır. CS50-nin keçmiş üzvü Brayan Yu mühazirəçilərdən biridir. Facebook-un həmtəsisçisi Mark Zukerberq və Microsoft-un keçmiş baş icraçı direktoru Stiv Balmer qonaq məruzəçi qismində mühazirələrlə çıxış ediblər.
Format
Mühazirələr qeyd olunur və iTunes U, EdX və YouTube daxil olmaqla bir neçə xidmətə yüklənir. Professorlar və könüllü tələbələrlə əlavə video əlavələr çəkilir. Problem dəstləri və ya qısaca "psetlər" adlanan kurs sualları həm PDF, həm də HTML formatında mövcuddur. Tələbələr problem dəstinin cavablarını yükləyə bilər və bəzi suallar avtomatlaşdırma ilə qiymətləndirilir. Tələbələr həmçinin buludda kodlarını yoxlamaq üçün xüsusi proqram təminatından istifadə edə bilərlər. 2016-cı ildə CS50 tələbələrə bütün mühazirələri tamamilə virtual reallıqda izləmək imkanı təklif edən ilk universitet kursu oldu. 2022-ci ildə kurs CS50 IDE-dən GitHub kod sahələrinə əsaslanan VS Kod veb əsaslı versiyasına keçdi və indi kurslar 4K HDR və SDR-də mövcuddur.
Başlanğıc kursları
CS50 həmçinin proqramlaşdırmaya yeni başlayan və texnologiya haqqında daha çox öyrənmək istəyən insanlar üçün də kurslar təklif edir.
CS50 Azərbaycanda
CS50 Azərbaycanda rəsmi olaraq Coders Azerbaijan tərəfindən tədris olunur. Tədris ödənişsiz əsaslarla aparılır. Proqrama Xəzər Universiteti və UNEC cəlb olunub.
Texnika (dəqiqləşdirmə)
Texnika – [yun. techne, technike – bacarıq, incəsənət, ustalıq].
Texnika termini aşağıdakı mənalarda istifadə oluna bilər:
NGC 3926B
NGC 3926B, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış təkrarlanmış NGC cismidir. Göy üzündə Şir bürcü istiqamətində yerləşir. E-S0 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
NGC 7077
NGC 7077, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Dolça bürcü istiqamətində yerləşir. E1 tipli. tərəfindən ildə 121.92 sm (48 inç) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Osmanlı Aviasiya bölükləri
Osmanlı Aviasiya bölükləri (Osmanlı tayyare bölükleri) və ya Osmanlı Hava Qüvvələri — Osmanlı ordusu və Osmanlı Donanmasının hərbi aviasiya birləşmələri idi. Osmanlı hərbi aviasiya tarixi 1909-cu ilin iyununda və ya 1911-ci ilin iyulunda başlayır. Təşkilata bəzən Osmanlı Hava Qüvvələri də deyilir. Hava qüvvələrinin böyüklüyü 1916-cı ilin dekabrında, Osmanlı aviasiya bölüklərinin 90 təyyarəsi olduğu zaman zirvəsinə çatmışdır. Aviasiya dəstələri 29 iyul 1918-ci ildə Hava Qüvvələri Baş Müfəttişliyi (Kuva-yı Havaiye Müfettiş-i Umumiliği) olaraq yenidən təşkil edildi. 30 oktyabr 1918-ci ildə Mudros Barışığının imzalanması ilə Osmanlı hərbi aviasiya qüvvələri faktiki olaraq ləğv edildi. Atəşkəs dövründə Osmanlı hərbi aviasiya qüvvələri 100-ə yaxın pilota sahib idi; 17 quru təyyarə bölüyü (hər biri 4 təyyarə); və 3 dəniz təyyarəsi bölüyü (hər biri 4 təyyarə) olmaqla, cəmi 80 təyyarəyə sahib idi.
Tarixi
250px|thumb|left|[[Mahmud Şövkət Paşa, Osmanlı Aviasiya bölüklərinin yaradılmasının təşəbbüskarı]] 250px|thumb|right|Mehmet Fesa bəy 250px|thumb|right|Afrikalı türk olan Ahmet Ali Çelikten, dünya tarxində ilk zənci pilot sayılır 250px|thumb|right|Yaşılgöy təyyarə bazası 2 dekabr 1909-cu ildə Lui Blerio və Belçika pilotu baron Pyer de Katers Osmanlı imperiyasında ilk təyyarə uçuşunu nümayiş etdirdilər. Osmanlı imperiyasında hərbi aviasiya sahəsindəki ilk addım, iki Osmanlı pilotunun 1909-cu ilin iyununda Parisdə keçiriləcək Beynəlxalq Aviasiya Konfransına göndərməsi ilə atıldı.
Hərbi Naziri Mahmud Şövkət Paşa tərəfindən atılan Osmanlı hərbi hava qüvvələrinin təməlləri 1911-ci ildə Elm Korpusunun Baş Müfəttişliyinin 2-ci Şöbəsi nəzdində Aviasiya Komissiyası adı altında qoyulmuşdur. Osmanlı imperiyasında Aviasiya Komissiyasının Fransadan alınan 25 at gücündə biri və 50 at gücündə biri olmaqla iki təyyarənin alımması ilə hərbi hava qüvvələrinin tarixi başlamışdır. Həmçinin Mahmud Şövkət Paşanın təşəbbüsü ilə hərbi hava qüvvələri üçün xaricdə pilot hazırlamaq üçün proqramı qəbul edilmişdir. 28 iyun 1911-ci ildə yazılı imtahan keçirilmiş və 4 iyulda Süvari Kapitanı Mehmet Fesa (Evrensev) və mühəndis-leytenant Yusuf Kenan xaricə göndərilmək üçün seçildi. Mehmet Fesa Fransaya, Yusuf Kenan isə Almaniyaya göndərildi. Ancaq Alman məktəbi həddindən artıq yüksək təhsil haqqı istəməsi səbəbindən, ikisi də 1911-ci ilin iyul ayında Paris yaxınlığındakı Etampedəki Blerio Məktəbinə qəbul edildilər.
1911-ci ilin sonlarında polkovnik-leytenant Sürəyya İlmenə Texniki və Möhkəmləndirilmiş Quruluşlar Müfəttişliyi (Kıtaât-ı Fenniyye ve Mevâki-i Müstahkeme Müfettişliği) üzvlərindən ibarət Təyyarə Komitəsinin (Tayyare Komisyonu) qurulması həvalə edildi. Təyyarə məktəbi (Tayyare Mektebi) üçün 1912-ci ilin yanvarında İstanbulun qərbindəki Yaşilköydə ilk kampuslar tikildi (bu gün Atatürk Beynəlxalq Hava Limanı).
21 fevral 1912-ci ildə Fesa və Yusuf Kenan uçuş təlimlərini başa vurdular və 780 və 797 nömrəli Fransa aviasiya diplomları ilə geri döndülər. Fesa bəy və Yusuf Kenan bəy 27 Aprel 1912-ci ildə İstanbul üzərindən ilk uçuşlarını keçirdilər. Elə həmin il daha səkkiz zabit uçuş hazırlığı üçün Fransaya göndərildi.
Osmanlı imperiyası ilk pilotlarını və təyyarələrini hazırlamağa başladı və 3 iyul 1912-ci il tarixində Yaşılköydəki Təyyarə məktəbinin (Tayyare Mektebi) qurulması ilə imperiya öz uçuş zabitlərini yetişdirməyə başladı. Təyyarə məktəbinin qurulması hərbi aviasiya proqramında irəliləməni sürətləndirdi, bu siyahıda iştirak edənlərin sayını artırdı və yeni pilotlara Osmanlı qüvvələrində aktiv rol verildi.
Elə həmin il Fransadan bir nəfərlik və iki nəfərlik Deperdussin satın alınaraq 1912-ci ilin martında İstanbula gətirildi. Bleriot XI-b-nin iki nəfərlik versiyasından ikisi də alındı, bunlardan birincisi Ali Baş Komandan Rıza Paşaya təqdim edildi. XI-2 adlı fərqli iki yerlik modeldən üçü və tək oturacaqlı yer təlim qurğusu Pingouin də Osmanlı Ordusu tərəfindən istifadə edilirdi.
REP (Robert Eno-Pelteri) Osmanlı imperiyasında istifadə edilən ilk təyyarələrdən biri idi. Bu təyyarə Robert Eno-Pelteri tərəfindən yaradılmış və ilk uçuşu 1912-ci ildə reallaşmışdı. Onlar həmin il Fransada da istifadəyə qəbul edildilər. İstehsalçı ilə Osmanlı Hərbi Nazirliyi arasında əldə olunmuş razılığa əsasən yeddi REP təyyarəsi alındı və birincisinin 15 mart 1912-ci ildə Osmanlı Ordusunun tərkibinə qatılması planlaşdırılmışdı.
1912-ci il aprelin sonlarında ilk dəfə hərbi təyyarə sultan V Mehmed Rəşadın şərəfinə böyük bir hərbi parad keçirildikdə xalqa göstərildi. Alınan yeddi təyyarədən beşi tək oturacaqlı, qalan ikisi isə iki nəfərlik idi. Tək oturacaqlılardan biri yalnız yerdə təlim üçün planlaşdırılırdı. Son təyyarə qatarla İstanbula gətirilərkən serblər tərəfindən müsadirə edildi. Bu təyyarələr 1914-cü ilə qədər istismardan çıxmışdı.
1912-ci ilin sonunda Osmanlı Ordusu, əsasən özəl ianələr hesabına əldə edilən ümumilikdə 15 təyyarəyə sahib idi.
İtaliya-Osmanlı müharibəsi
1911-ci ildə İtaliya digər Avropa dövlətlərinin köməyi ilə Osmanlı imperiyasından Şimali Afrikadakı mülklərini Trablis və Kirenaika əyalətlərini (hazırkı Liviya) qoparmaq və müstəmləkəyə çevirmək məqsədilə Osmanlıya qarşı müharibəyə başladı. İtaliya 1911-ci il sentyabrın 29-da Türkiyəyə müharibə elan etdi. İtalyan qoşunları oktyabr ayında sahil rayonlarını tutsalar da, yerli əhalinin, türk qarnizonları və Tunis, Əlcəzair, Misir və b. ərəb ölkələrindən gəlmiş könüllü dəstələrin güclü müqavimətinə rast gələrək ölkənin içərilərinə irəliləyə bilməmişdilər.
İtaliya Krallığı Osmanlının Şimali Afrikadakı mülklərinin sahil zolağını aviasiya tarixində ilk dəfə kəşfiyyat və bombardman məqsədilə təyyarələrdən istifadə edərək ələ keçirmişdi. 23 oktyabr 1911-ci ildə İtaliya təyyarəsi Osmanlı müdafiə xətləri üzərində kəşfiyyat uçuşu həyata keçirdi. Ertəsi gün, İtalyan hava gəmiləri, yerdəki hədəfləri bombaladı. Bu tarixdə ilk dəfə təyyarələrin döyüşdə ilk effektiv istifadəsi idi.
Osmanlı qüvvələri 15 dekabr 1911-ci ildə İtalyan təyyarəsinə atəş açdı. 25 Avqust 1912-ci ildə havaya qalxdıqdan dərhal sonra leytenant Manzinin təyyarəsi vuruldu. Bu tarixdə döyüş zamanı vurulan ilk təyyarə oldu. Manzini isə həlak oldu. 10 sentyabr 1912-ci ildə kapitan Moisonun təyyarəsi ələ keçirildi. Bu da tarixə ilk ələ keçirilən təyyarə kimi düşdü.
İtaliya Trablis vilayətinə hücum etdiyi zaman, Osmanlı ordusu az sayda yeni təyyarəsini döyüşdə istifadə etməyə hazır deyildi. Osmanlılar Şimali Afrikada çox az sayıda hərbi qüvvə saxlayırdı. Bunlarda əsasən mütəşəkkil yerli ərəb könüllüləri və türk əsgərləri idi. 20 min bədəvi və 8 min osmanlı əsgəri 150 minlik italyan desantına qarşı durmuşdu. 1882-ci ildəki Urabi üsyanından sonra Osmanlı imperiyasının Misir və Sudan vilayətlərini de-fakto idarə edən İngiltərə hökuməti, Osmanlı hökumətinin Misir üzərindən Liviyaya əlavə qüvvə göndərməsinə icazə vermədi. Fransadan təyyarə alıb Əlcəzair yolu ilə Liviyaya göndərmək cəhdləri oldu, amma bu istəkdə reallaşmadı.
Balkan müharibələri
250px|thumb|right|Osmanlı pilotları Balkan müharibələri zamanı, 1912-1913-cü illər 250px|thumb|right|İlk Osmanlı aviatorlarından biri Nuri bəy. Osmanlı hərbi təyyarələri ilk dəfə Balkan ölkələri olan Monteneqro, Serbiya, Bolqarıstan və Yunanıstana qarşı Birinci Balkan müharibəsi dövründə döyüşlərdə fəal iştirak etdi. On yeddi Osmanlı təyyarəsi 1912-ci ilin sentyabrından 1913-cü ilin oktyabrına qədər kəşfiyyat üçün istifadə edildi. Osmanlı hərbi aviasiyasının döyüş əməliyyatlarındakı təcrübəsizliyi səbəbindən ilk dövrlər bir neçə təyyarə itirildi. Bununla belə, pilotlar döyüş təcrübəsi qazandıqca döyüş bacarıqlarını artırdılar və bir çox əsgər hava eskadronlarına qoşulmaq üçün müraciət etdi.
Osmanlıların fədakar mübarizəsinə baxmayaraq, Balkan ittifaqı müharibədə qələbə qazandı. Lakin çox keçmədən, Bolqarıstan İkinci Balkan müharibəsinə başlayaraq Yunanıstan və Serbiyaya hücum etdi. Osmanlı imperiyası da Bolqarıstana müharibə elan etdi və bununla da bölgənin əsas şəhəri Ədirnə də daxil olmaqla Şərqi Frakiyada itirilmiş ərazilərin bir qismini geri aldı.
Govurqala (Qəbələ)
Govurqala — Qəbələ şəhər xarabalığını iki hissəyə ayıran xəndəyin Cənub tərəfini yerli əhali Qala, yaxud da Govurqala adlandırır. Qəbələnin qala hissəsi təxminən VI əsrdən başlayaraq XVIII əsrin ortalarınadək olan bir dövrü əhatə etməklə, əsasən orta əsr şəhəri olmuşdur. Onun ümumi sahəsi hazırda 13 hektara qədərdir. Səlbirdə olduğu kimi, Qalanın ərazisi də topoqrafik quruluşuna görə mürəkkəb xarakterə malikdir. Belə ki, qərb tərəfdə yarıdan çox hissəsi yüksəklikdir, son dövrlərin tikintiləri onun ərazisində bəzi çökəkliklər və qabarmalar yaratmışdır.
Osmanlı Aviasiya bölükləri
Balkan müharibələri
Balkan müharibələrinin sonunda gənc Osmanlı hərbi aviasiyası artıq üç müharibədə iştirak etmiş və bir inqilab görmüşdü.
Govurqala (Qəbələ)
Qalanın cənub tərəfinin divar və bürcləri yerüstü vəziyyətdə yaxşı qalmışdır. Burada yarımdairəvi vəziyyətdə inşa edilmiş dörd əzəmətli bürc və bürcləri birləşdirən divarlar dövrümüzə kimi çatmışdır. Bürc və divarların yuxarı hissəsi tamamilə dağılmışdır. Qərb tərəfdəki bürc şərti olaraq birinci bürc hesab edilir. Onun qərb tərəfi çox dağılmışdır. Qalığının hündürlüyü 10,7 metrdir. Sonra ikinci bürc gəlir ki, onun da hündürlüyü 11,3 metrdir. İçərisi dairəvi şəkildə boşdur. Boşluğun diametri yuxarı hissədə 6,8 metrdir. Hündürlüyü 14 metr olan üçüncü bürcün içərisinin diametri orta hesabla 7 m, divarının qalınlığı 5 metrdir. Bu bürcün alt cərgələrində kirəc məhlulu ilə iri yonma yumşaq (şirim) daşdan hörülmüş 8 cərgə daş divar yaxşı bilinir. Elə buna əsasən Qalanın cənub tərəfindəki bürc və divarların da alt cərgələrinin iri yonma daşdan hörüldüyünü söyləmək olar. Dördüncü bürc, Qalanın cənub divarının şərq qurtaracağındadır. O, təxminən ortadan qopub cənuba tərəf aşmışdır.
Osmanlı Aviasiya bölükləri
Balkan müharibələri
Balkan müharibələrinin bitməsi ilə modernləşmə prosesi başladı və yeni təyyarələr alındı. Birinci Dünya müharibəsinin başlaması ilə modernləşmə prosesi qəfildən durduruldu.
Govurqala (Qəbələ)
İkinci və üçüncü bürclər nisbətən yaxşı vəziyyətdədir. Bürc və qala divarlarının yuxarı hissəsi bişmiş kərpicdən kirəc məlulu ilə hörülmüşdür. İkinci və üçüncü bürclərin arası darvaza olmuşdur. Şəhərin Qala hissəsinin əsas giriş yolu buradan keçmişdir. Şəhərə qalxan ikinci yol isə Qalanın şimal-qərb tərəfindəki yoxuşla gedirmiş. Əslində, buradan Qalaya daha rahat qalxmaq olur. Bu yol yerinin qarşısında divar qalığının olmamasını və enişin ətəyindəki bulağı nəzərə alaran tədqiqatçılar buranı ikinci darvaza yeri hesab edirlər.
Osmanlı Aviasiya bölükləri
Birinci Dünya müharibəsi ərəfəsində
250px|thumb|right|Əl Samrada [[Təbəriyyə gölü yaxınlığında qəzaya uğrayan təyyarəçilərin xatirəsinə ucaldılmış abidə]] 1913-cü il oktyabrın 29-da kapitan Səlim bəy və kapitan Kamal bəy Mərmərə dənizi üzərindən uçuş həyata keçirdilər. 1913-cü il noyabrın 13-də Qadınların Müdafiə Cəmiyyətinin (Mudafaa-i Hukuki Nisvan Cemiyeti) üzvü Belkis Şevket xanım, Fəthi bəyin idarə etdiyi təyyarədə Osmanlı təyyarəsində ilk sərnişin olaraq uçdu.
Govurqala (Qəbələ)
Covurluçay Səlbirə nisbətən Qalanın şərq tərəfini çox dağıtmışdır. Onun uçurum şəklində olan indiki görünüşündən aydın olur ki, vaxtilə möhkəm strateji mövqeyə malik idi. Qərb tərəfdən axan Qara çay, Səlbirdə olduğu kimi, Qalanın da qərb tərəfini əlçatmaz istehkama çevirmişdir. Səlbir ilə Qalanın arasından keçən süni müdafiə xəndəyinə gəldikdə isə bu xəndək sonralar Qalanın şimal tərəfdən müdafiəsi işində əlavə istehkam məqsədi daşımışdır. Bəzi alimlərin ehtimalına görə Qalada həyat başlanandan sonra xəndəyin üstündən Səlbir ilə Qalanı birləşdirən açılıb-bağlanan körpü olmuşdur.
Osmanlı Aviasiya bölükləri
1914-cü il İstanbul-Qahirə ekspedisiyası
250px|thumb|right|1914-1916-cı illərdə Dəniz Aviasiyasının bəzi təyyarələrində istifadə olunan nişan Balkan müharibələrindən sonra Osmanlı imperiyası hökuməti, dövlətin mülklərinə rəsmi ekspedisiyalar təşkil etməyə başladı. İstanbuldan Misirin Qahirə və İsgəndəriyyə şəhərlərinə dörd Hərbi Hava Qüvvələri monoplanının çox mərhələli uçuşu həyata keçirildi. Bu ekspedisiya zamanı təxminən 2500 kilometr (1600 mil) məsafə qət edildi. Təyyarələr İstanbul aviasiya məktəbi Haqios Stefanosdan (hazırkı Yaşılköy) havaya qalxdılar. Təyyarələr hər biri iki aviatorun müşayiəti ilə 8 fevralda yola çıxdılar.
Govurqala (Qəbələ)
Qəbələnin Qala hissəsinin arxeoloji tədqiqinə 1926-cı ildə başlanılmışdır. Bu zaman ciddi arxeoloji axtarış və kəşfiyyat xarakterli qazıntı işləri görülmüş və bir əsas məsələ — Qəbələ şəhər xarabalığının harada yerləşməsi məsələsi öz həllini tapmışdır. Bununla da Qəbələ şəhərinin harada yerləşməsi haqqındakı xırda yalnışlıqlara son qoyulmuşdur. Qalada geniş arxeoloji qazıntı işləri 1960-cı ildən başlamışdır. Burada 5 m qalınlığında üç mədəni təbəqənin olduğu aydınlaşdırılmışdır. Belə ki, yer səthindən 2,5–5 metr dərinliyədək olan alt qat birinci, 0,7 m dərinlikdən 2,5 m dərinliyədək olan orta qat ikinci, 0,7 m dərinliyədək olan üst qat birinci mədəni təbəqə hesab edilir.
Osmanlı Aviasiya bölükləri
1914-cü il İstanbul-Qahirə ekspedisiyası
Birinci qrupun təyyarəsi XI Bleriot, fevralın 27-də Dəməşqdən Qüdsə uçarkən Əl Samrada Təbəriyyə gölü yaxınlığında uçuş əsnasında qəzaya uğradı. Pilot leytenant (Bahriye Yüzbaşısı) Fethi Bəy və şturman artilleriya qüvvələri baş leytenant (Topçu Mülazım-ı Ula) Sadik bəy həlak oldu.
Govurqala (Qəbələ)
Qazıntı zamanı mədəni təbəqələrdən çoxlu divar və döşəmə qalıqları. Saxsı tünglərlə çəkilmiş su kəmərləri, ocaqlar, təndirlər, dulus kürələri, həmçinin çoxlu miqdarda şirsiz, şirli qablar şüşə, metal, sümük, daş əşyalar, mis pullar və s. maddi-mədəniyyət qalıqları tapılmışdır.
Osmanlı Aviasiya bölükləri
1914-cü il İstanbul-Qahirə ekspedisiyası
İkinci qrupa daxil Deperdussin B təyyarəsi havaya qalxdıqdan qısa müddət sonra martın 11-də Aralıq dənizində Jaffa yaxınlığında qəzaya uğradı. Artilleriya qüvvələri kiçik leytenantı (Topçu Mülazım-ı Saniye) Nuri Bəy öldürüldü, digər pilot İsmayıl Hakki Bəy isə qəzadan sağ xilas oldu.
Şəhid olanların hər üçü Dəməşqdə dəfn edildi. Təbəriyyə gölünün yaxınlığında qəza yerində abidə qoyuldu. İstanbulda daha bir xatirə abidəsi də ucaldıldı.
Struktur və təşkilat
250px|thumb|right|Hallipstadt D.III Gelibolu Kampaniyası zamanı Osmanlı 15. Döyüş Eskadrilyası Osmanlı hava eskadrilyaları Birinci Dünya müharibəsinə Baş Hərbi Komandanlıq İdarəsinin (Başkomutanlık Vekâleti) birbaşa nəzarəti altında başladı. Təyyarələrin qiymətinə görə bu kiçik vahid idi. Bütün müharibə dövründə bu belə də qaldı. Birinci Dünya müharibəsi zamanı digər ordularında olduğu kimi heç vaxt ayrı bir korpusa çevrilmədi. Bunun əvəzinə, təyyarələr ordu və ya korpusların arasında kiçik bölüklər şəklində bölündü. Onlar isə öz növbəsində təyyarələrin taktiki istifadəsinə nəzarət etməklə məşğul idilər. İbtidai logistikaya görə bölüklər çox kiçik idi.
Bu arada 1914-cü ilin iyun ayında Osmanlı Donanması San Stefanoda Hərbi Dənizçilik Aviasiya Məktəbini (Bahriye Tayyare Mektebi) qurdu.
1915-ci ildə Hans Yoahim Buddeke kimi bəzi Alman zabitləri Osmanlı İmperiyasına gəldi. Əvəzində bəzi Osmanlı zabitləri uçuş təcrübəsi qazanmaq üçün Almaniyaya getdilər. Buddeke özü Almaniyanın Osmanlı müttəfiqləri üçün uçuşlarda müəyyən müvəffəqiyyətlər əldə etdi. O, Osmanlı hava eskadrilyaları ilə uçarkən (1915-ci ilin sonundan 1916-cı ilin yayına qədər) dörd təsdiq edilmiş və yeddi ehtimallı düşmən təyyarəsi vurmuşdu.
1915-ci ilin sonunda Osmanlı imperiyasında iki hərbi aviasiya idarəsi yaradıldı. 13-cü heyət Osmanlı Baş Qərargahının tərkibində, 9-cu heyət Hərbi Naziriyin tabeliyində idi.
1916-cı ilə qədər böyüyərək hava qüvvələrinin sayı 81 pilot və müşahidəçi ilə 90-a yaxın təyyarəyə çatmışdı. Razılaşmaya əsasən Almaniya 460 təyyarəni Osmanlıya təhvil verməli idi. Bunlardan təqribən 260-ı Osmanlı hərbi hissələrinə yola salındı, qalanları Almaniya hərbi bölmələrində qaldı. Müharibə vaxtı təqribən 400 nəfər Alman pilot və mütəxəssisləri Osmanlı qoşunlarında xidmət edirdi.
Balış Ovezov
Balış Ovezov (Balyş Öwezowiç Öwezow; ) — 1951-1958 və 1959-1960-cı illərdə Türkmənistan SSR Nazirlər Sovetinin sədri. Türkmənistan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin birinci katibi (1960-1969). 4-7-ci çağırışlar SSRİ Ali Sovetinin deputatı. 1961-1971-ci illərdə Sov.İKP Mərkəzi Komitəsinin üzvü, 1952-1961-ci illərdə Sov.İKP Mərkəzi Təftiş Komissiyasının üzvü.
Osmanlı Aviasiya bölükləri
Struktur və təşkilat
Müharibənin sonunda Osmanlı hava eskadrilyaları, Almaniya, Fransa, Rusiya və Böyük Britaniyadan gətirilən, satın alınan, qaçırılan və ələ keçirilən təxminən 200 təyyarədən ibarət qarışıq təyyarələrdən ibarət idi. Osmanlı hava donanmasına bu növ təyyarələr daxil idi: yeddi Albatros; dörd Fokker; üç Qotlar; iki Rumpler və Codron; plus LVG B seriyası, Halberstadts, Pfalzes, Voisins, DeHavillands, Nieuports, Bristol Scout, Farman, Morane-Saulnier L Parasol və Grigorovich G.5.
Osmanlı hava bölüklərinin yenidən təşkili üçün təşəbbüs göstərildi, lakin bu 1918-ci ildə Birinci Dünya müharibəsinin bitməsi və noyabrın 13-də Müttəfiq qüvvələr tərəfindən İstanbulun işğalı ilə həyata keçmədi.
Balış Ovezov
Həyatı
16 dekabr (29) 1915-ci ildə Xiva Xanlığının Bedirkent kəndində (Türkmənistanın Taşauz bölgəsinin Taxtinski rayonu, indiki Daşoğuz velayatının Gorogly etrapı və qədim zamanlarda - Xorazm) anadan olmuşdur. Şimal Yomud qəbiləsindən olan türkməndir.
İki ali təhsili var idi: riyaziyyatçı və tarixçi. Sov.İKP Mərkəzi Komitəsinin Ali Partiya Məktəbini bitirib. Balış Ovezov 1960-1969-cu illərdə TSSR respublikasına rəhbərlik etmişdir. O dövrün bir çox liderləri kimi beynəlxalq bir ailəsi var idi (həyat yoldaşı - Rimma (Reima), Özbək). İndiyə qədər insana göstərdiyi ədəb və qayğısına görə xalq tərəfindən hörmət edilir. Böyük bir ailəsi var idi: 4 oğlu və 2 qızı.
Osmanlı Aviasiya bölükləri
Əməliyyatlar
250px|thumb|right|1914-cü il İstanbul-Qahirə ekspedisiyası, soldan sağa: Sadik bəy, İsmayıl Haqqı bəy, Fethi bəy və Nuri bəy. 250px|thumb|right|[[Vecihi Hürquş Osmanlının ilk mülki aviatoru]] 1914-cü ilin avqust ayında Osmanlı hərbi təyyarələrinin səkkiz döyüş təyyarəsi vardı. Bunlardan dördü, San Stefanodakı uçuş məktəbində, işlək olan altı təyyarədən ikisi Şərqi Anadoluya göndərildi, qalanları uçuş məktəbində qaldı.
Balış Ovezov
Həyatı
Oğullarından biri olan Batır sonralar texnika elmləri doktoru, professor, Türkmənistan Elmlər Akademiyasının və bir sıra beynəlxalq akademiyaların akademiki, Türkmənistanın əməkdar elm və texnika işçisi oldu və gənclərin yetişdirilməsi üçün çox səy göstərdi. Türkmənistanda elm və kompüter texnologiyalarını inkişaf etdirin.
Osmanlı Aviasiya bölükləri
Əməliyyatlar
Mayor Erix Serno 1915-ci ilin yanvarında on iki nəfərin müşayiəti ilə İstanbula gəldi. Osmanlı hərbi rəhbərliyini pilotlara mükəmməl bir forma (qanadlı aypara və papaqlarında ulduz) verməyə inandıran da Erix Serno idi. Serno ilə gələnlər təlim keçmiş Osmanlı personalı çatışmazlığını doldurmaq üçün Osmanlı qoşunlarına göndərildi. Daha sonra hərbi bölümlər digər Alman pilotları ilə də gücləndirildi. Almanların göndərilməsi elə bir səviyyəyə çatdı ki, 1915-ci ilin sonunda yaradılan yeddi bölümdən biri Osmanlı forması geyməsinə baxmayaraq tamamilə almanlardan ibarət idi. Bu yeddi dəstədəki ümumi Osmanlı personalı 11 müşahidəçi və yeddi ordu pilotu, üç dəniz pilotu və üç mülki pilotdan təşkil edilmişdi.
Balış Ovezov
Həyatı
Balış Ovezov 13 oktyabr 1975-ci ildə Aşqabadda vəfat etdi. Onun dəfn mərasiminə on min adam toplaşmışdı.
Fəaliyyəti
Balış Ovezov 1931-ci ildə Taşauz Pedaqoji Texnikumunu bitirib və 1931-ci ildən bəri orada müəllim olaraq qalır.
Osmanlı Aviasiya bölükləri
Əməliyyatlar
1915-ci ildə Osmanlı hava birliklərinin ən vacib əməliyyatı müttəfiqlərin Geliboluya desant çıxarmasının müşahidəsi idi. Bu, sonradan gücləndirilmiş iki dəstə tərəfindən həyata keçirildi. Geliboluya gələn Osmanlı təyyarələri, Egey dənizinin şimalı boyunca dəniz hədəflərinə, Müttəfiq və Yunanıstan bazalarına hücumlar edirdilər.
Balış Ovezov
Fəaliyyəti
1932 - 1933 - Aşqabad Pedaqoji İnstitutunda oxuyur, 1933-cü ildə məzun olduqdan dərhal sonra Taşauz Rayon Xalq Maarif şöbəsinin təlimatçısı olur. 1936-cı ildən - Türkmənistan Komsomolu (b) Taşauz rayon komitəsinin siyasi tədqiqatlar şöbəsinin müdiri təyin edildi. 1937 - 1939 - Türkmənistan Komsomol (b) Taşauz rayon komitəsinin 1-ci katibi.
Osmanlı Aviasiya bölükləri
Əməliyyatlar
1915-ci ilin sonunda Osmanlı hava eskadrilyaları Gelibolu, Mesopotamiya, Qərbi Trakya, İstanbul və Qafqaz cəbhələrində yerləşdirilmişdi.
Balış Ovezov
Fəaliyyəti
1939-cu ildən - Mərkəzi Komsomol Komitəsi tələbə gəncləri şöbəsinin müdiri və kadrlar üçün Türkmənistan Komsomolu (b) Mərkəzi Komitəsinin katibi. 1940-cı ildən - Türkmənistan SSR Xalq Maarif Komissarının müavini.
Osmanlı Aviasiya bölükləri
Əməliyyatlar
Donanmanın böyüklüyünün ən yüksək səviyyəsi 1916-cı ilin dekabrında, Osmanlı aviasiya eskadronlarına 90 təyyarə daxil olduğu zaman idi.
Balış Ovezov
Fəaliyyəti
1941-1942 - Türkmənistan Kommunist Partiyası (Bolşeviklər) Mərkəzi Komitəsinin təşkilat və təlimatçı şöbəsinin müdiri 1942-1943-cü illərdə Sov.İKP Mərkəzi Komitəsi yanında Partiya Təşkilatçılarının Ali Məktəbini bitirib. 1943 - Türkmənistan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsi (b) Aşqabad vilayət komitəsinin 2-ci katibi.
Osmanlı Aviasiya bölükləri
Əməliyyatlar
Hava bölükləri 29 iyul 1918-ci ildə Hava Qüvvələri Ümumi Müfəttişliyinə (Kuva-yı Havaiye Müfettiş-i Umumiliği) çevrildi.
Balış Ovezov
Fəaliyyəti
1944 - Türkmənistan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsi (b) Taşauz vilayət komitəsinin 2-ci katibi. 1946 - təbliğat və təşviqat daxil olmaqla Türkmənistan Kommunist Partiyası (Bolşeviklər) Mərkəzi Komitəsinin katibi. 1947 - Kadrlar üçün Türkmənistan Kommunist Partiyası (Bolşeviklər) Mərkəzi Komitəsinin katibi.
1948 - 1950 - Türkmənistan Kommunist Partiyası (Bolşeviklər) Mərkəzi Komitəsinin katibi. 1950 - 1951 - Türkmənistan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsi (b) Mary vilayət komitəsinin 1-ci katibi.
Osmanlı Aviasiya bölükləri
Əməliyyatlar
1918-ci ilin yayında Kral Hərbi Hava Qüvvələrinin Fələstin Briqadası və Avstraliya Hava Korpusu Fələstindəki Osmanlı və Alman kəşfiyyat və döyüş təyyarələrinə güclü zərbə vurdular. Allenbinin Meqiddo ətrafında irəliləməsini dəf etmək üçün kəşfiyyat məlumatı olmayan Osmanlı qüvvələri geri çəkilərək, ağır hava hücumlarına məruz qaldılar.
Balış Ovezov
Fəaliyyəti
İyul 1951 - Yanvar 1958 - Türkmənistan SSR Nazirlər Sovetinin Sədri. Yanvar 1958 - Aşqabad Regional İşçi Deputatlar Sovetinin İcraiyyə Komitəsinin sədri. Yanvar 1959 - yenidən Türkmənistan SSR Nazirlər Sovetinin sədri təyin edildi.
İyun 1960 - dekabr 1969 - Türkmənistan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin 1-ci katibi. 1970-ci ilin yanvarında təqaüdə çıxdı və eyni vaxtdan Türkmənistan SSR Nazirlər Sovetinin Geologiya şöbəsinin müdiri təyin edildi.
Osmanlı Aviasiya bölükləri
Əməliyyatlar
30 oktyabr 1918-ci ildə Mudros barışığının imzalanması ilə Osmanlı imperiyasının hərbi aviasiyası ləğv edildi. Mudros müqaviləsi müddətində Osmanlı hərbi aviasiyasında 100-ə yaxın pilot var idi. Osmanlı hava donanmasına 17 təyyarə istehsal edən şirkət (hər biri 4 təyyarə); və 3 dəniz təyyarəsi (hər biri 4 təyyarə); ümumilikdə 80 təyyarə daxil idi.
Makedoniya Futbol Federasiyası
Makedoniya Futbol Federasiyası (, Federata e Futbollit të Maqedonisë) və ya Şimali Makedoniya Futbol Federasiyası — Şimali Makedoniya Respublikası futbolunun idarəedici orqanıdır. Mərkəzi ofisi Skopye şəhərində yerləşir.
Tarix
Makedoniyada futbolun idarəsi üçun ilk futbol təşkilatı 1926-cı ildə yaraddılmışdır.
Yuqoslaviyanın Sosialist Federativ Respublikasının tərkibində o vaxtkı Makedoniya Respublikasının yaradılmasından sonra, 14 avqust 1949-cu ildə Skopyedə Makedoniya Futbol Federasiyası təşkil edilir. Federasiya 1949–2002-ci illərdə rəsmi olaraq Makedoniya Futbol Assosiasiyası adlanırılır. Federasiyanın ilk prezident Lyubisav İvanov — Dzinqo olur.
Fəaliyyəti
Federasiya aşağıdakı komandaların təşkilini həyata keçirir:
Katun Dövlət Təbiət Qoruğu
Katun biosfer qoruğu — Rusiyanın dövlət təbiət qoruğu. 2000-ci ilin yanvarından biosfer statusunu almışdır. Qoruq 25 iyun 1991-ci ildə yaradılımış və Mərkəzi Altayın yüksək dağlıq ərazisində yerləşir. Sahəsi — 151 664 hektardır. Qoruğun idarə mərkəzi Ust-Koksa kəndindədir. Kutan və Alyat qoruqlarının ərazisi «Altayın Qızıl Dağları» adı altında UNESCO Ümumdünya irsinə daxil edilmişdir (1998). 2000-ci ildə qoruq UNESCO-un Ümumdünya biosfer ehtiyatları şəbəkəsinin «İnsan və biosfer» proqramına əlavə olunmuşdur. Altay-Sayan milli parkının və qoruqlar assosiasının tərkibə daxildir.
Fiziki-coğrafi xüsusiyyətləri
Mütləq hündürlük 1300-3280 metr arasında dəyişir. Bu göstərici onu dünyanın ən hündürdə yerləşən qoruqlar siyahısına daxil edir. Qoruq ərazisindəki çaylara əsasən Katun çayının mənbəyinə yaxın hissəsi və onun qolları daxildir. Dağ çayları dərin dərəli olub meyilliyi yüksəkdir. Çay şəbəkəsinin ümumi uzunluğu 1200 km, sıxlığı isə 0,79 km/km²-dir. Katun qoruğu ərazisində 135 göl var. Göllər kar və moren mənşəlidir. Yüksək dağ zirvələrində 390 buzlaq mövcuddur və ümumi səhəsi 283 km²-dir.
Flora və Faunası
Katun qoruğunun florasına 700 yaxın ali bitkilər daxildir. Qoruq ərazisində 56 növ məməli heyvana, 161 quş növü, 3 növ sürünən və 8 balıq növünə rast gəlinir.
Demokrat Leonov
Demokrat Vladimir Leonov — SSRİ sərhədçisi, polkovnik, Sovet İttifaqı Qəhrəmanı. Damanskiy adasında Çinlə sərhəd münaqişəsinin iştirakçısı.
Tərcümeyi-hal
Demokrat Leonov 1 aprel 1926-cı il sərhədçi Vladimir Porfiri Leonovun ailəsində Bakı şəhərində anadan olub 1943-cü ildə Bakıda orta məktəbin 9-cu sinfi bitirdikdən sonra sərhəd qoşunlarında xidmətə başlamışdır. 1947-ci ildə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasına daxil olmuşdur. 1954-cü ildə Daxili İşlər Nazirliyinin Hərbi institutunu bitirdikdən sonra Zaqafqaziyaya təyinat almış və dörd il sonra Transqafqaz Sərhəd Dairəsinin sərhəd dəstəsinin qərargahının müdiri olmuşdur. 1968-ci ildə Leonov İman ( 1972-ci ildən — Dalnereçensk) şəhərinə köçürülmüş və burada 57-ci sərhəd dəstəsinin rəisi vəzifəsini almışdır.
Damanskiy adasında sərhəd münaqişəsi
15 mart 1969-cu ildə D. Leonov Yanşina qrupunun dəstəyi üçün 135-ci motoatıcı diviziyanın T-62 tank qrupuna başçılıq edirdi. Damanskda döyüş əməliyyatlarında iştirak etdi.Çin qumbaraatanları tərəfindən vurulmuş tankı tərk edən zaman ürəyindən aldığı snayper atəşindən həlak oldu. Dalnereçenskdə (1972-ci ilə qədər — şəhər İman adlanırdı) hərbi qaydalarla dəfn edilmişdir.
Yaddaş
Dondurucu balıq ovu balıq gəmisi "Demokrat Leonov"un adını daşıyır, Petropavlovsk-Kamçatkada liman onun adınadır.
Sovet vaxtına Demokrat Leonovun adı Maqadan şəhərində 14 №-li orta məktəbin pioner dəstəsi də onun adını daşıyırdı.
Demokrat Leonovun adı Arxangelsk şəhərinin 52№-li Solombalısı orta məktəbin yaddaş lövhəsində yazılmışdır.
Mükafatlar
21 mart 1969-cu ildən SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin fərmanıyla polkovnik Demokrat Leonova Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adı verilmişdir( olümündən sonra). 21 mart 1969-cu ildə ona "Lenin ordeni"nə layiq görülmüşdür (ölümündən sonra).
Qiymət səviyyəsi
Qiymət səviyyəsi — müəyyən bir aralıqda (ümumiyyətlə bir gün) bir iqtisadiyyatda və ya pul birliyində müəyyən mal və xidmətlər dəsti (istehlak səbəti) üçün ümumi qiymətlərin müəyyən bir baza qarşı normallaşdırılmış fərziyyə ölçüsüdür. Tipik olaraq, ümumi qiymət səviyyəsi gündəlik qiymət indeksi, adətən Gündəlik İstehlakçı Qiymət İndeksi ilə təqrib olunur. Hiperinflyasiya zamanı ümumi qiymət səviyyəsi gündə bir dəfədən çox dəyişə bilər.
Məhsulun qiyməti müxtəlif alıcılar tərəfindən müxtəlif cür qəbul edilir və buna uyğun olaraq onlarda qiymətin səviyyəsinə dair təsəvvürlər formalaşır. Onlar bu təsəvvürlərə uyğun olaraq özləri üçün münasib qiymət səviyyəsi müəyyən edir və həmin səviyyəyə uyğun gələn qiymətə məhsul almağa razı olurlar. Buna görə qiymətqoyma amillərinin təhlili zamanı istehlakçıların, alıcıların qiymətin səviyyəsinə reaksiyası öyrənilir.
Nəzəri əsaslanma
Klassik dixotomiya — ümumi qiymət artımları və ya enmələri ilə "nominal" iqtisadi dəyişənlər arasında nisbətən aydın bir fərq olduğunu fərz etməkdir. Beləliklə, qiymətlər bütövlükdə artar və ya azalırsa, bu dəyişikliyin aşağıdakı şəkildə parçalana biləcəyi güman edilir:
C mal və xidmətlər dəsti nəzərə alınmaqla, t anında C dakı ümumi əməliyyat dəyəri burada
Ümumi qiymət səviyyəsi, qiymət indeksindən fərqlənir ki, birincinin mövcudluğu klassik ikitiraliyə bağlıdır, ikincisi isə sadəcə hesablamadır və bir çoxu mənalı olub-olmamasından asılı olmayaraq mümkün olacaqdır.
Əhəmiyyəti
Əgər həqiqətən qiymət səviyyəsinin ortaq hissəsini təcrid etmək mümkün idisə, onda iki bölgə və ya fasilələr arasındakı ümumi qiymətlərdəki fərq ölçülə bilərdi. Məsələn, inflyasiya dərəcəsi kimi ölçülə bilər
və "real" iqtisadi artım və ya tənəzzül ÜDM-i və ya digər göstəriciləri azaldaraq sadə qiymət dəyişikliklərindən fərqlənə bilər.
Yekaterinovka (Xaçmaz)
Yekaterinovka — Azərbaycan Respublikasının Xaçmaz rayonunun Müşkür kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 5 oktyabr 1999-cu il tarixli, 708-IQ saylı Qərarı ilə Xaçmaz rayonunun Müşkür kənd inzibati-ərazi vahidi tərkibindəki Yekaterinovka kəndi rayonun yaşayış məntəqələri uçot məlumatından çıxarılmışdır.
Əbdülqədir Paşa
Əbdülqədir Paşa (ö. 1685) — IV Mehmed səltənətində müxtəlif vəzifələrdə xidmət edən Osmanlı dövlət xadimi, kaptan-ı dəryas ı.
Həyatı
Doğum tarixi məlum deyil. Atası Sultan Mehmed dönəminin kaptan-ı dəryal arından Hüsambəyzadə Əli Paşa dır. Bu səbəblə bəzi mənbələrdə Hüsambəyzadə olaraq anılır. Dərya bəylərindən olub, atasının vəfatının ardından 1661-ci ilin dekabrında kaptan-ı dərya lığa gətirildi. Ancaq 2 ay sonra vəzifədən alınaraq Rodos bəylərbəyi, 1663-cü ildə isə Sivas sancaqbəyi olaraq təyin edildi. Ardından ikinci dəfə Rodos bəylərbəyliyinə təyin edilsə də, çox keçmədən kaptan olaraq Qara dəniz ə göndərildi. 1680-ci ildə Mustafa Paşanın vəfatı ilə başsız qalan Osmanlı donanması nı İstanbul a gətirmişdir. Bu xidməti mükafatlandırıldı və üçüncü dəfə Rodos bəylərbəyi təyin edildi. Bu vəzifədə ikən 1685-ci ildə vəfat etdi.
Xrom (II) oksid
Kimyəvi xassələri
1.	697 °C temperaturda parçalanır:
2.	1000 °C -də hidrogenlə xrom metalına gədər reduksiya edilir: ::
Toksikliyi
6 -dan az valentliyi olan xrom birləşmələri aşağı toksikliyə malikdir. 6+ valentliyi olan xrom birləşmələri ( xrom (VI) oksid) təhlükəli zəhərlər və kanserogenlər kimi tanınır.