cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Məryəm Aydəmirova
Bioqrafiya
Tezliklə onu Qazaxıstan Opera Teatrının rəhbərliyi görür. Kəndlərdə konsertlərə gedən kompleks bir konsert briqadasında işləyir. O, rayon xaricinə səyahət etmək üçün icazə alanlardan biri olur. Mahnıları tez-tez həmyerlilərinin hönkürtüləri ilə kəsilirdi. Harada konsert verərsə, həmişə torpağında ifa etdiyi insanların dilində bir neçə mahnı əzbərləyərdi. Çeçen, qazax, qırğız, özbək, erməni, osetin dillərində mahnı oxuyurdu.
1956-cı ilə qədər Qazaxıstan teatrında çalışır, truppanın yenidən canlandırılan Çeçen-İnquş Dövlət Mahnı və Rəqs Ansamblına qəbuluna başlayanda. seçimdən keçir, amma ona bir şərt qoyulur. O musiqi məktəbini bitirməli idi. O, şərti yerinə yetirir.
1957-ci ildə vətənə qayıtdıqdan sonra Qroznı Filarmoniyasında işləməyə başlayır. O, qastrol səfərində iyirmidən çox ölkəni gəzir. Filarmoniyada 35 il çalışır. 2 noyabr 1992-ci ildə dünyasını dəyişir.
Ailə
İki qızı və bir oğlu var idi.
Əri 26 aprel 1966-cı ildə Daşkənd zəlzələsi zamanı dünyasını dəyişir;
13 yaşında bir oğlu qəzada ölür. Qızı Zulay — Rusiya Teatr Sənəti İnstitutu məzunu, X. Nuradilov adına Çeçen teatrının aktrisası, Çeçenistan Respublikasının Xalq artisti;
Qızı Məlikə Mədəni maarifçilik məktəbinin xoreoqrafiya fakültəsinin məzunudur;
Qardaşı qızı Aymani Aydəmirova müğənni, Çeçenistan Respublikasının və İnquşetiya Respublikasının Xalq Aktrisasıdır.
Becarə
Becarə — Azərbaycan Respublikasının İmişli rayonunun Bəcirəvan kənd inzibati ərazi vahidinin tərkibində qəsəbə. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 11 fevral 1997-ci il tarixli, 248-IQ saylı Qərarı ilə İmişli rayonunun Bəcirəvan kənd inzibati ərazi vahidinin tərkibindəki Becarə qəsəbəsi rayonun yaşayış məntəqələri uçot məlumatından çıxarılmışdır.
Mərəkami (Maku)
Mərəkami — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Maku şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Xızırabad (Mahnişan)
Xızırabad - İranın Zəncan ostanının Mahnişan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Mərəkami (Maku)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 175 nəfər yaşayır (34 ailə).
Holmium
Holmium (Ho) – D.İ. Mendeleyevin elementlərin dövri sistemində 67-ci element. 1879-cu ildə İsveçrə kimyaçısı və fiziki Jan Lui Sore (1827-1890) spektral analiz üsulu ilə “erbium torpağında” yeni element aşkar etdi. Ona adı İsveç kimyaçısı Per Teodor Kleve Stokholmun şərəfinə (onun latınca qədim adı Holmia idi) verir, ona görə ki, Kleve özü İsveçin paytaxtı yaxınlığında tapılmış mineraldan 1879-cu ildə yeni elementin oksidini ayırmışdı.
Əhmədabad (Xalxal)
Əhmədabad — İranın Ərdəbil ostanının Xalxal şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 50 nəfər yaşayır (10 ailə).
Rusiyada reqbi
Rusiyada reqbi məşhur idman növlərindən biridir. Ölkədə 2007-ci ilin məlumatına görə 365 klub və 21670 reqbiçi qeydə alınıb. 2021-ci ilin məlumatlarına görə klub sayı 71-ə qədər azalıb. Həmçinin reqbi üzrə müntəzəm olaraq Rusiya çempionatı keçirilir.
16 aprel 2021-ci il tarxi üçun kişilərdən ibarət Rusiya millisi dünya reytinqində 20-ci yerdədir. Qadınlardan ibarət milli komanda isə dünya sıralamasında 14-cü yerdə qərarlaşıb.
Rusiyada reqbi idmanının idarə edilməsini Rusiya Reqbi Federasiyası həyata keçirir. Bu federasiya 1936-cı ildə təsis edilmiş SSRİ Reqbi Federasiyasının hüquqi varisidir. Rusiya Reqbi Federasiyası 1990-cı ildən Dünya Reqbi Federasiyasının üzvüdür.
Tarixi
Əksər ölkələrdə olduğu kimi Rusiyayada reqbi Böyuk Britaniyadan gəlib. Ölkədə ilk reqbi oyunu 1886-cı ildə baş tutub. Amma Rusiyada bu idman növu üzrə yarışların keçirilməsi təklifi daha əvvəl olub. Pyotr Lesqraft adlı bir səyyah, 1882-ci ildə cərrah N. İ. Piroqovun xatirəsinə Rusiyada reqbi oyunlarının keçirilməsini təklif etmişdir. Ancaq Rusiyada ilk turnir 1893-cü ildə Moskvada, şagirdlər üçün texniki biliklərin yayılması cəmiyyətində keçirilir.
Oktyabr inqilabından sonra, bir çox əcnəbilər və rus zadəganlarının nümayəndələri ölkəni tərk edirlər, onların arasında çoxlu sayda reqbi ilə məşğul olan insanlarda olur. SSRİ-də ilk oyun "Burestnik" stadionunda, Əməkçilərin Fiziki Tərbiyəsi Cəmiyyətinin və Moskva Yaxt Klubunun komandaları arasında başt tutmuş göruş sayılır. Oyunda hər iki komandaya Futbol üzrə SSRİ yığmasının ilk məşqçisi Mixail Kozlov məşqçilik edir.
1935-ci ildə Moskva Çempionatı keçirilməyə başlayır. Bir il sonra, 1936-cı ildə isə reqbi üzrə SSRİ-nin ilk çempionatı keçirilir. Ancaq ikinci dünya müharibəsinin başlaması səbəbindən çempionat dayandırılır. Müharibədən sonra isə bir müddət reqbi SSRİ-də unudulur.
1957-ci ildə SSRİ-də baş tutan Dünya Gənclər və Tələbələr Festivalı çərçivəsində reqbi təkrar SSRİ-yə geri dönur.
1992-ci ildə SSRİ dağıldıqdan sonra onun varisi olan Rusiyada reqbi inkişaf etməyə başlayır.
Rusiya Çempionatı
Reqbi üzrə Rusiya çempionatı 1992-ci ildən keçirilir. Peşəkar komandaların iştirak elədiyi "Premyer Liqa", yarımpeşəkar və həvəskar klubların fəaliyyət göstərdiyi "Birinci Dəstə" liqaları var.
Rusiyada həmçinin 50-dən artıq həvəskar klubların iştirak elədiyi "Federasiya Liqası" turniridə fəaliyyət göstərir.
Nokia tune
thumb|320px|Nokia tune notları Nokia tune — "Nokia" şirkətinin öz istehsalı olan mobil telefonlar üçün istifadə edilən klassik melodiyası
Əliabad (Şahrud)
Əliabad — İranın Ərdəbil ostanının Xalxal şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 35 nəfər yaşayır (10 ailə).
Janatas
Janatas (əvvəl Canatas) — Qazaxıstanda şəhər, Jambıl vilayətinin Sarısu rayonunun inzibati mərkəzi. 1969-cu ilə qədər — Janatas kəndi. 1964-cü ildə Karatau fosforit hövzəsində fosforit hasilatının başlanması ilə əlaqədar olaraq meydana gəldi.
Janatas, Qazaxıstan Respublikasının Jambıl vilayətinin Sarısu rayonunun inzibati mərkəzidir. 2018-ci il əhalinin siyahıya alınmasına görə, şəhərdə 23 307 nəfər yaşayır. Taraz — Janatas dəmir yolu xəttinin terminal stansiyası.
SSRİ-nin dağılmasından sonra şəhər xarab oldu, lakin 2012-ci ildən etibarən yeni sərmayəçilərin gəlişi ilə şəhər ikinci bir həyat aldı , görünüşünü xeyli yaxşılaşdırdı, hayalet evlərdən qurtuldu və əşyalar qoydu. küçələrdə qaydada.
İqtisadiyyatı
"2012–2017-ci illər üçün Janatasın inkişafına dair hərtərəfli plan iki lövbər layihəsini əhatə edir. Bu, ildə 50 min kubmetr məhsul istehsal edəcək və Taraz-kulik-zholu üçün 50 daimi iş yeri yaradacaq Taraz-kulik-zholi LLP-nin asfalt-beton zavodudur . "Asyl Tuz Kompaniyasy" LLP yeməli duzun emalı zavodu ilə yanaşı, investisiya həcmi 444 milyon tengedir, məhsulun həcmi ildə 50 tondan çox yeməli duzdur, yaradılan daimi iş yerlərinin sayı 75 ". 2019-cu ilə qədər hər iki müəssisə artıq fəaliyyətə başlamışdır.
Şəhər çərçivəsiz mebel və hidravlik mühərriklərin istehsalını təşkil etmişdir. Ayrıca, haddelenmiş metal məhsulları istehsal edən Janatas Metalurgiya Zavodu LLP-nin bir polad emalatxanası və bir sement zavodu, Jambıl Sement Şirkəti LLP.
Külək enerjisi
2019-cu ildə Orta Asiyada ən böyüyü olan Janatas külək elektrik stansiyasının inşasına başlandı. Ümumi sərmayə 160 milyon dollar təşkil edib. Bu layihə Çin şirkəti China Power International Holding Limited tərəfindən qoyulur və inşa olunur. 2,5 MVt gücündə 40 külək turbininin inşası planlaşdırılır; istismara verildikdən sonra külək elektrik stansiyası hər il 350 milyon kilovatsaata qədər elektrik enerjisi istehsal edəcəkdir. Yenilənə bilən mənbələrə əsaslanan gələcək elektrik stansiyası demək olar ki, bütün Cambıl bölgəsinin elektrik enerjisinə olan tələbatını ödəyəcəkdir.
Dikanka yaxınlığında xutor axşamları (film, 1961)
Dikanka yaxınlığında xutor axşamları — rejissor Aleksandr Rounun 1961-cı ildə çəkdiyi sovet tammetrajlı və rəngli bədii filmi. Filmin SSRİ-də premyerası 8 yanvar 1962-ci ildə olub.
Məzmunu
Film görkəmli rus yazıçısı Nikolay Qoqolun "Miladqabağı gecə" povestinin "Dikanka yaxınlığında xutor axşamları" motivlərinin əsasında "kinonağıllar ustası" adlandırılan rejissor Aleksandr Rou tərəfindən ekranlaşdırılıb.
Musalı (Neftçala)
Musalı — Azərbaycan Respublikasının Neftçala rayonunun Cəngan kənd inzibati ərazi vahidinin tərkibində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 11 fevral 1997-ci il tarixli, 248-IQ saylı Qərarı ilə Neftçala rayonunun Cəngan kənd inzibati ərazi vahidinin tərkibindəki Musalı kəndi rayonun yaşayış məntəqələri uçot məlumatından çıxarılmışdır.
Qara qutu (siqaret)
Əsas məqsəd
İlk dəfə Avstraliyada tətbiq olunması qərara alınmışdır. Avstraliya parlamentində 2011-ci il avqustun 24-də qəbul olunan qərarın icrasına 1 iyul 2012-ci ildən başlanacaq. Avstraliyadan sonra isə bunu tətbiq etməyə hazırlaşan ikinci ölkə Türkiyədir.
"Qara qutu"nun tətbiqində əsas məqsəd tütün məhsullarının cazibəsini azaltmaqla insanlara xəbərdarlıqların sayının artırmaqdır. Nəticə siqaret çəkmə faizinin düşməsinə, tütün istifadəsini azalmasına xidmət edir. Həmçinin siqaret markaları artıq tarixdə qalacaq. Belə ki, artıq siqaret markaları olmayacaq. Onları nömrələr əvəz edəcək. Məsələn, "4" nömrəli siqaret. Bundan başqa siqaret qutularının üzərində sağlamlığa zərərli olduğuna dair fotolar və iri yazılar olacaq.
Alina Makarenko
Alina Andreyevna Makarenko (d. 14 yanvar 1995; Elista, Rusiya) — Rusiyanı təmsil edən bədii gimnast. Alina Makarenko, Rusiyanı 2012 London Olimpiadasında təmsil edib və qızıl medal qazanıb.
Karyerası
left|thumb|260x260px|Soldan sağa: Bliznyuk, Donskova, Makarenko, Nazarenko və Sevastyanova Alina Makarenko 2012-ci ildə Rusiya bayrağı altında Birləşmiş Krallığın paytaxtı London şəhərində baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. O, qrup yarışlarında komanda yoldaşları Anastasiya Bliznyuk, Ulyana Donskova, Kseniya Dudkina, Anastasiya Nazarenko və Karolina Sevastyanova ilə birgə finalda 57.000 xal toplayaq 1-ci yeri tutdu və Olimpiya Oyunlarının qızıl medalını qazandı.
Qalacıq (Maku)
Qalacıq — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Maku şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 696 nəfər yaşayır (170 ailə).
Lunenberq basqını (1782)
Lunenberq basqını — 1782-ci ilin 1 iyul tarixində Böyük Britaniya krallığının ərazisi olan Yeni Şotlandiya əyalətinin Lunenburq liman şəhərinə qarşı törədilmiş yağmalama hücumu. Dənizdən təşkil edilmiş hücuma, ABŞ ordusu adından Massaçusets ştatının Feyirhaven şəhərindən olan kapitan Noah Stoddard rəhbərlik etmişdir. Kapitan Noahın olduğu gəmindən başqa daha dörd gəmi və 170 ekipaj üzvü ilə birlikdə təşkil edilən hücum tarix ədəbiyyatlarına Yeni Şotlandiya əyalətinə qarşı edilmiş son böyük hücum kimi daxil olmuşdur.
Arximed
Arximed — Antik dövrün məşhur yunan alimi, riyaziyyatçısı və fiziki.
Həyatı
Arximed e.ə. 287-ci ildə Siciliya adasında yerləşən Sirakuza şəhərində riyaziyyatçı ailəsində anadan olmuşdur. Onun atası Fidia (yun. Phidias), Siciliyanın şahı II Heronun dostu, riyaziyyatçı və astronom olub, oğluna yaxşı təhsil vermişdir. Arximed bir müddət İsgəndəriyyənin Muzey məktəbində təhsil aldıqdan sonra Sirakuzayaya qayıdır və ömrünün sonuna kimi orada yaşayır. İsgəndəriyyədə olduğu vaxtda o riyaziyyatçı və astronom Eratosfenlə görüşür və ondan dərs alır. Arximed geriyə qayıtdıqdan sonra uzun müddət onunla yazışır. Muzeyin kitabxanasında məşğul olan Arximed Demokritin, Evdokisin, Evklidin və başqa məşhur alimlərin işləri ilə yaxından tanış olur.
Arximedin anadan olduğu il, bizanslı tarixçi Johannnes Tzetzesin (Johannnes Tzetzes) əlyazmalarında Arximedin 75 il yaşamasını yazması əsasında hesablanır. Bir çox tarixi qaynaqlarda Sirakuza şəhərində romalıların hücumu zamanı b.e.ə. 212-ci ildə qətlə yetirilən Arximedin 75 il yaşadığı güman edilərək 287-ci ildə anadan olduğu deyilir. Arximedin ölümünü təsvir edən müxtəlif tarixi əlyazmalar bizə gəlib çatmışdır. Bu səlnamələr bir-birindən yalnız xırda detallarla fərqlənərək onların hamısı Arximedin öz həndəsi məsələsinin həlli üzərində düşünən zaman romalı əsgər tərəfindən qətlə yetirildiyi bildirilir. Plutarx (yun. Plutarch) yazır ki, Arximed vəfatından qabaq onun qəbri üstündə içərisində kürə olan silindri və onun üzərində bu həndəsi fiqurların bir-birinə olan münasibətini, yəni 2:3 həkk edilməsini vəsiyyət edibmiş.
B.e.ə. 75-ci ildə Plutarx Siciliyaya səyahət edən zaman həmin silindri Arximedin qəbri üstündə aşkar edir.
İşləri
Arximed İsgəndəriyyədə təhsil aldıqdan sonra Sirakusiyaya yetişmiş bir riyaziyyatçı kimi qayıdır. Əsasən, riyaziyyatla məşğul olan Arximed öz işlərini bir neçə əlyazmasında cəmləşdirmişdir. Onun riyaziyyat haqqındakı aşağıdakı elmi əsərləri bizə gəlib çatmışdır:
Bunlardan yalnız sonuncu üç əsər indiyə qədər orijinal formada qalmışdır. Yerdə qalan əsərlər müxtəlif vaxtlarda müxtəlif adamlar tərəfindən köçürülüb və izahatlar əlavə edildiyindən, hətta onların xronoloji ardıcıllığını müəyyənləşdirmək çətinlik yaradır.
Arximed bir riyaziyyatçı kimi fəaliyyət göstərsə də, o dövrünün gündəlik problemlərinin həllindən də kənarda qalmamışdır. Sirakusiyada yaşayan Arximed özünün ilk işlərindən bir neçəsini mexanikaya həsr edir. Lingin və polipastin işləmə prinsipi, vint, cisimlərin ağırlıq mərkəzi və Arximed qanunu mexanika sahəsində onun etdiyi vacib ixtiralardandır. Bundan əlavə Arximed o dövrün ən məşhur mühəndis və konstruktorlarından sayılırdı. Misirdə olduğu zaman tarlaları suvarmaq üçün ixtira etdiyi Arximed vinti, nizələri, oxları və mərmiləri uzaq məsafələrə atmaq üçün işlədilən katapultlar, gəmiləri batırmaq üçün kranlar Arximedin şöhrətini əbədiləşdirən işlər olmuşlar. Onun tərəfindən müxtəlif həndəsi fiqur və cisimlərin səthinin sahəsi və həcminin təyin edilməsinin yeni metodları işlənib hazırlanmış, çevrənin uzunluğunun hesablanması düsturu təklif edilmiş, hidrostatika və nəzəri mexanikanın təməli qoyulmuş, planetari, suqaldırıcı maşın, atıcı döyüş topları və s. düzəldilmişdir. . Təəssüf olsun ki, bu maşınlar və başqa ixtiraları haqqında Arximed heç bir əlyazma qoymamışdır. Plutarx bu haqqda yazır:" Arximed elmlə o qədər məğrur idi ki, ona şöhrət gətirən ixtiralar haqqında o heç bir əsər yazmamışdır." Buna baxmayaraq Arximedin "oyuncaqlar" adlandırdığı qurğular böyük tarixi ixtiralar olduğundan onun ölümündən sonra antik dövrün bir çox mühəndislərinin əsərlərində özünə yer tapmışdır. Bu maşınların böyük praktiki əhəmiyyəti onları nəsildən-nəsilə ötürərək illər boyu yaşatmışdır.
Arximedin bir mühəndis kimi etdiyi ilk ixtira lingin köməyi ilə yüklərin qaldırılmasında tətbiq olunan qüvvənin azaldılması olmuşdur. Ondan əvvəl də yüklərin tərpədilməsində linglərdən, onların tətbiqinin mexanizmini bilmədən istifadə etmişlər. Ancaq Arximed ilk dəfə olaraq lingin işləməsi nəzəriyyəsini işləyərək, tətbiq olunan qüvvə, qüvvə qolu ilə qaldırılan yük, yükün qət etdiyi yol arasındakı münasibəti göstərmişdir. Tarixdə "qızıl qol qaydası" kimi qalan qanun, yəni "qüvvədəki qazanc yolda itirilən məsafə ilə tərs mütənasibdir" kəlamı da Arximedə aiddir.
Arximed vinti
thumb|right|Arximed vinti E.ə. 3-cü əsrdə Arximedin ixtira etdiyi suqaldıran maşın; bir ucu suya batırılan maili (üfüqə nəzərən təxminən 40°) boruda yerləşdirilmiş vintvarı səthi olan valdan ibarətdir. Vint külək və ya digər mühərrikin təsiri ilə fırladılır (təqr. 50 dövr/dəq sürətlə). Fırlanma zamanı vintvarı səth mayeni boru (nov) boyunca hərəkətə gətirərək 3–4 metr hündürlüyə qaldırır.
Arximed vintinin ixtirasını da tarixdə antik dövrün məşhur mühəndisi olan Arximedin adı ilə bağlayırlar. Vintin dəqiq tarixi məlum deyil. Belə güman edilir ki, insanlar vintin formasını təbiətdən götürmüşlər. Məsələn, ilbisin yuvasını və ya üzüm tənəyini vint formasına misal göstərmək olar.
Bu vintin işləmə prinsipi çox sadədir. Arximed vinti, indi bizə məlum olan sonsuz vintdən başqa bir şey deyildir. Sonsuz vint bir ucundan aşağıda yerləşən su çənində hərəkətli yerləşdirilir, o biri ucu isə müəyyən hündürlükdə yerləşən çəndə hərəkətli bərkidilir. Vintə fırlanma hərəkəti verildikdə vintlər arasında qalan su kütləsi hər dəfə yeni götürülən suyun hesabına yuxarıya sıxılaraq hərəkət etdirilir. Vintin ixtirasından sonra o, qaldırıcı maşınlarda, preslərdə və böyük qüvvə tələb olunan başqa maşınlarda da bu günə kimi geniş tətbiq edilir. Bu günkü maşınqayırmanın inkişafını vintlərsiz təsəvvür etmək çətin olardı.
Mənbə
thumb|Archimēdous Panta sōzomena, 1615
İkinci prospekt xətti, Ay Ar Ti
thumb|1942-ci il sentyabr ayında "14-cü küçə" stansiyası yaxınlığında xəttin sökülməsi İkinci prospekt xətti, Ay Ar Ti (, digər adı İkinci prospektin estakada xətti) — 1878-1942-ci illərdə ABŞ-nin Nyu-York şəhəri Manhetten borosunda mövcud olmuş estakada dəmir yolu. 1940-cı ilə qədər "Interborough Rapid Transit Company" tərəfindən idarə olunsa da, daha sonra "IRT" (oxunuşu: Ay Ar Ti) keçdi. 57-ci küçədən şimal istiqamətində olan marşrut 11 iyun 1940-cı ildə bağlandı, xəttin qalan hissəsi isə 13 iyun 1942-ci ildə bağlandı.
Tarixi
1875-ci ildə "Sürətli Tranzit Komissiyası" "Gilbert Elevated Railway Company" şirkətinə Beteri Parkdan İkinci prospekt boyunca Harlem boğazınadək dəmir yolu çəkmək hüququnu verdi. Ayrıca komissiya "Gilbert Elevated Railway Company"-yə Altıncı prospekt xətti üzərində idarəçilik hüququnu verdi və qısa müddət sonra " Gilbert Elevated Railway" adını "Metropolitan Elevated Railway" olaraq dəyişdirdi.
Təxminən 1900-cü ildə xətt elektrikləşdirildi. 1914-1916-cı illər arasında pik saatlarında xəttdə sürətli xidmətlər göstərmək üçün üçüncü yol inşa edilirdi. Ekspres xidmət 17 yanvar 1916-cı ildə başladı.
NGC 6632
NGC 6632, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Herkules bürcü istiqamətində yerləşir. Sbc tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Milan (Maku)
Milan — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Maku şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 467 nəfər yaşayır (89 ailə).
Cəlalabad (Ərdəbil)
Cəlalabad — İranın Ərdəbil ostanının Xalxal şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 82 nəfər yaşayır (14 ailə).
Orta Ceyrançöl
Orta Ceyrançöl — Azərbaycan Respublikasının Tovuz rayonunun Əlimərdanlı kənd inzibati ərazi vahidinin tərkibində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 11 fevral 1997-ci il tarixli, 248-IQ saylı Qərarı ilə Tovuz rayonunun Əlimərdanlı kənd inzibati ərazi vahidinin tərkibindəki Orta Ceyrançöl kəndi rayonun yaşayış məntəqələri uçot məlumatından çıxarılmışdır.
İqtisadiyyat Nazirliyi (Özbəkistan)
Özbəkistan Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyi (), və ya tam adı ilə Özbəkistan Respublikası İqtisadi İnkişaf və Yoxsulluğun Azaldılması Nazirliyi — Özbəkistanın sosial-iqtisadi inkişaf və nəzarətinə nəzarət edən, ölkədəki nazirliklər ilə birlikdə işləyən dövlət orqanı. Nazirliyin vəzifələrinə sabit makroiqtisadiyyata nəzarət və inkişaf etdirilməsi, bazarı, iqtisadi ssenarilərin hazırlanması və iqtisadi demoqrafiyanın monitorinqi aiddir.
Təsis edilməsi
Özbəkistan İqtisadiyyat və Sənaye Nazirliyi Özbəkistan Respublikası Prezidentinin 10 yanvar tarixli "Özbəkistan Respublikası İqtisadiyyatının və Sənaye Əməliyyatları Nazirliyinin Tənzimlənməsi haqqında" PP-4105 nömrəli fərmanı ilə təsis edilmişdir.
Nazirlik heyəti
Nazirlik heyəti 11 nəfərdən ibarətdir və nümayəndə heyətinin hər rəhbəri öz inzibati işlərindən məsuldur.
Dağıstan Yusifov
Yusifov Dağıstan Eynal oğlu — Azərbaycan alimi.
Həyatı
Yusifov Dağıstan Eynal oğlu 1942-ci ildə anadan olmuş, 1959-cu ildə Qafan rayon Gığı orta məktəbi bitirmiş. 1960-cı ildə Qafan şəhərində Dağ mədən texnikomuna qəbul olmuş, 1962-ci ildə həmin texnikomu bitirərək həmin şəhərdə Dağ mədən axtarış idarəsində texnik mühəndis vəzifəsində çalışmışdır.
1964–1969-cu illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin "Geoloji Coğrafiya fakültəsinin" coğrafiya müəllimi, coğrafiyaşünas ixtisası üzrə təhsil almışdır Kənd təsərrüfatı elmləri namizədi Dağıstan Eynal oğlu Yusifov 1970-ci ildən AEAda işləyir.
O, 1983-cü ildən AEA-nın Rəyasət Heyətinin qərarı əsasən Torpaqşünaslıq və aqrokimya İnstitutundan AEA-nın nəzdində yaradılmış "Məhsuldar qüvvələr və təbii sərvəti öyrənən komissiyaya keçirildi.
Çamlıgəbin
Çamlıgəbin — İranın Ərdəbil ostanının Xalxal şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Dağıstan Yusifov
Həyatı
1989-cu ildə həmin komissiyada yaradılmış torpaq və bitkiçilik şöbəsinə şöbə müdiri seçilib.
2003-cü ildən həmin komissiya bağlandıqdan sonra AMEAnın Rəyasət Heyətinin qərarı əsasında İqtisadiyyat İnstitutunda a.e.i. vəzifəsində çalışır. 41 il müddət ərzində 131 məqalə və tezisləri, 10 monoqrafiya, 4 metodik vəsait çap edərək ölkə iqtisadiyyatının regionlarda düzgün və səmərəli istifadəsində yaxından köməklik edir.
Çamlıgəbin
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 68 nəfər yaşayır (20 ailə).
Dağıstan Yusifov
Həyatı
D. Yusifov Respublikanın aktual problemləri barədə müntəzəm olaraq dövrü mətbuatda, həmçinin beynəlxalq elmi konfranslarda çıxış edir. Şöbədə müzakirə olunan Dissertasiya işini oxuyub, öz elmi fikirlərini tövsiyə edir.
İstinadlar
Yusifov Dağıstan Eynal oğlu
Abdulla bəy Vəlizadə
Abdulla bəy Vəlizadə (Məşədi Abış bəy; ) — şair, Baharlı tayfasının nümayəndəsi. Məşədi Əsədulla bəy Vəliyevin oğlu.
Həyatı
Abdulla bəy 1841-ci ildə Şuşa şəhərində anadan olmuşdur. Fars və rus dillərini bilmişdir.
Atası Məşədi Əsədulla bəy Hacı Həsənəli bəy oğlu Vəliyev Şuşada tacir kimi tanınmışdır. Anasının adı Əzəd xanımdır. Məhəmmədəli bəy Vəlizadənin kiçik qardaşıdır.
Təhsilini Şuşada alan Abdulla bəy Mir Möhsün Nəvvabın təşkil etdiyi "Məclisi-fəramuşan"ın fəal üzvü olmuş, klassik üslubda şeirlər yazmışdır.
Abdulla bəy Vəlizadə "Məclisi-fəramuşan"ın üzvü olarkən bir neçə şairlə dostluq etmiş, onlarla şeirləşmişdir. O, "Məclisi-fəramuşan"ın üzvü Həsənəli xan Qaradaği, Fatma xanım Kəminə kimi şairlərlə də şeirləşmişdir.
Şuşa şəhərində yaşayan və Abdulla bəy Vəlizadənin müasiri olan Mirzə Xosrov Axundov "Ömürdən səhifələr" (Bakı, 1992) adlı əsərində, 1944-cü ildə Mir Möhsün Nəvvabın xatirəsinə yazdığı "Şuşanın çayı" adlı şeirində Abdulla bəyin adını bir neçə yerdə ehtiramla yad etmişdir. "Poetik məclislər" (Bakı, 1987) kitabına Abdulla bəyin iki qəzəli salınmış, haqqında qısa məlumat verilmişdir.
Abdulla bəy Vəlizadə təxminən 1912-ci ildə Şuşa şəhərində vəfat etmişdir.
Ailəsi
Abdulla bəyin Hüseynqulu bəy, Xanlar bəy, Həsənqulu bəy, Abbasqulu bəy, Cabbar bəy, Vəli Vəlizadə adlı 6 oğlu, Sənubər adlı 1 qızı olmuşdur.
Zəminə Həsənova
Həyatı
Zəminə Həsən qızı Həsənova 1922-ci ilin mayın 10-da Sumqayıtda, indiki Corat qəsəbəsində anadan olub.
O əmək fəaliyyətinə Sumqayıt Elektrik Stansiyasında başlayıb. Sovet dövründə Energetika Birliyinin sədri vəzifəsində çalışıb və yaşayış binalarının bünövrəsinin qoyulması ilə məşğul olub. Böyük Vətən Müharibəsi illərində Bakının vətəndaş müdafiəsi sistemində fəaliyyət göstərib. Müharibədən sonra əmək fəaliyyətini "Boruprokat" zavodunda operator kimi davam etdirib. Daha sonra briqadir vəzifəsində çalışıb. Həsənova 1970-ci ildə isə baş briqadir olub və həmin zavodda 4 briqadaya rəhbərlik edib.
Z. Həsənova Azərbaycanın ictimai həyatında da fəal iştirak edib. Məktəbli uşaqlar üçün yaradılan "Horizont 8" klubunun təşkilatçılarından biri olub. O, dəfələrlə Sumqayıt Şəhər Şurasının deputatı seçilib, VI Çağırış SSRİ Ali Sovetinin deputatı olub.
SSRİ-nin Ali Sovetinin Prezidiumunun qərarı ilə 7 mart 1960-cı ildə Beynəlxalq Qadınlar Günü münasibətilə və əmək fəaliyyətindəki uğurlarına görə Lenin ordeni və Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adı və "Oraq və Çəkic" qızıl medalı təltif edilib. 1969-cu ildə isə Sumqayıtın fəxri vətəndaşı adına layiq görülüb. 2002-ci ilin 2 oktyabr tarixində Azərbaycan Prezidentinin Sərəncamıyla Zəminə Həsənova elm, təhsil, mədəniyyət, iqtisadiyyat sahəsində göstərdiyi fəaliyyətinə və böyük əməyinə görə, Azərbaycan Prezidentinin fərdi təqaüdünə layiq görülüb.
Zəminə Həsənova 2006-cı ildə Sumqayıt şəhərində vəfat edib və onun xatirəsini əbədiləşdirmək üçün yaşadığı binaya xatirə lövhəsi vurulub. Görkəmli metallurq Z. Həsənovaya Ələkbər Tağıyevin bəstələdiyi, sözləri R. Zəkaya məxsus "Zəminə" adlı mahnı həsr olunub və müəllifinin Z. Əliyeva olduğu kitab da yazılıb.
Kseniya Dudkina
Kseniya Pavlovna Dudkina (d. 25 fevral 1995; Omsk, Rusiya) — Rusiyanı təmsil edən bədii gimnast. Kseniya Dudkina, Rusiyanı 2012 London Olimpiadasında təmsil edib və qızıl medal qazanıb.
Karyerası
Kseniya Dudkina, 2012-ci ildə Rusiya bayrağı altında Birləşmiş Krallığın paytaxtı London şəhərində baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. O, qrup yarışlarında кomanda yoldaşları Anastasiya Bliznyuk, Ulyana Donskova, Alina Makarenko, Anastasiya Nazarenko və Karolina Sevastyanova ilə birgə finalda 57.000 xal toplayaq 1-ci yeri tutdu və Olimpiya Oyunlarının qızıl medalını qazandı.
Fındıqkimilər
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki yarımfəsiləsi.
Endre Adi
Endre Adi — Macar şairi və jurnalisti. Bir çoxları tərəfindən 20-ci əsr Macarıstan poeziyanın dahilərindən hesab olunan Endre Adi sosial tərəqqiyə və inkişafa olan inamına, eləcə də, müasir Avropa təcrübəsinin fundamental dəyərlərini öz poeziyasında geniş şəkildə tətbiq etməsinə görə tanınır: sevgi, müvəqqətilik, iman, fərdi və vətənpərvərlik.
Həyatı
thumb|left|Endre Adinin doğulduğu ev Endre Adi 1877-ci ildə Silaq medyesinin Keyaş rayonunda (o dövrdə Avstriya-Macarıstanın bir hissəsi idi; indi macar dilində Keyaş və rumın dilində Adi Endre adlanan və Rumıniyanın Satu-Mare medyesində yerləşən kənddir) anadan olmuşdur. Yoxsul kalvinist ailəsinə mənsub idi. Ailənin ikinci övladı idi. İlona adlı böyük bacısı gənc yaşlarında vəfat etmişdi. Yazıçı və şair olan Marişka Adi onun bacısı qızı idi.
Daha sonra isə Debreçen Universitetində hüquq fakültəsində təhsil almağa başladı. 1899-cu ildə ilk poemalarından ibarət kitabını Verşek (Poemalar) adı altında nəşr etdirdi. Tezliklə Endre Debreçendəki cansıxıcı həyatdan bezdi (sonralar bu şəhər onun yaradıcılığında yaranan gerilənmənin simvoluna çevrildi) və zəngin mədəni və mənəvi həyatı ilə məşhur olan Nadjivarad şəhərinə (hazırda Rumıniyanın Oradya şəhəri) köçdü. 1902-ci ildə yerli Nadjivaradi Naplo qəzeti üçün yazdığı bir məqalədə Endre öz dövrünün sosial xüsusiyyətlərinə daha dərindən diqqət yetirmişdi.
Jurnalist kimi işləməyi və yeni insanlarla bir yerdə olmağı onun dünya görüşünü artırdı. 1903-cü ildə yeni poemalar toplusunu nəşr etdirdi, lakin bu əsəri o qədər də çox tanınmadı. 1903-cü ilin avqust ayında Parisdə yaşayan yəhudi əsilli zəngin Adel Brüllə tanış olması onun həyatını tamamilə dəyişdirdi. Brüll Nadjivarad şəhərinə evini ziyarət eləməyə gəlmişdi. Öz əsərlərində Leda adlandırdığı bu xanım onun ilham mənbəyinə çevrildi; ona olan sevgisi və onu axtarıb tapmaq üçün Paris şəhərini ziyarət etməsi yaradıcılığında yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. 1904-1911-ci illərdə Paris şəhərini yeddi dəfə ziyarət etmişdi. İlk ziyarətindən sonra Budapeşt şəhərinə köçdü və burada Budapesti Napló qəzetində işləməyə başladı. Qəzetdə fəaliyyət göstərdiyi müddət ərzində 500-dən çox məqalə və bir sıra poemasını dərc etdirdi.
Siyasətlə dərindən maraqlanan Endre 20-ci əsr (Huszadik Század) radikal qrupunun üzvü oldu. 1906-ci üçüncü kitabı olan Yeni poemalar kitabını nəşr etdirdi. Bu kitab müasir Macarıstan poeziyasının yaranmasının ilkin mərhələsi oldu. Dördüncü kitabı olan Qızıl və qan ona böyük müvəffəqiyyətlər qazandırdı və tənqidi tanınmasına gətirib çıxardı.
1906-cı ildə Endre ölkəni tərk etdi və yenidən Paris şəhərinə qayıtdı. 1907-ci ildə Budapeştdəki işini tərk etdi.
thumb|250px|Endre Adinin sevimli məkanlarından olan EKKE kafesinin binası. "A Holnap" (Sabah) ədəbi mətbəəsi burada yaradılmışdır.
1908-ci ildə Nyuqat dövrü mətbəəsində poemasını nəşr etdirdi. Ömrünün qalan hissəsini dövrü mətbəədə keçirdi. 1912-ci ildən mətbəənin redaktorlarından biri oldu. 1908-ci ildə A holnap (Sabah) adlı ədəbi mətbəənin yaradıcılardan biri idi. Mətbəədə Endre Adi ilə yanaşı Mihay Babiç, Dyula Yuhas və Bela Balajın da antologiya poemaları nəşr edildi. Antologiya poemaları əhali tərəfindən qəbul edilmədi və anlaşılmazlıqla qarşılandı. Bir çox insanlar erotik şeirləri özündə cəmləşdirən antologiyanı pislədilər. Endre poemalarında zəngin mədəni həyat və Macarıstanın kəndli dünyasının qəddar reallıqları arasındakı reallığa toxunduğu üçün sərt bir şəkildə tənqid edildi.
Edi önəmli macar ədəbi jurnalı olan Nyuqatın redaktoru və aparıcı üzvü idi. O dövrün siyasi vəziyyətini tənqid edən digər jurnallar üçün də siyasi məqalələr yazırdı. O, aparıcı partiyaların millətçiliyini sevmirdi, eyni zamanda sosial demokratların anti-milliyyətçiliyini tənqid edirdi; Macarıstanın inkişaf etmiş ölkələrdən nə qədər geri olduğunu bilirdi, lakin Qərb ölkələrinin səhflərini də görürdü.
1909-cu ildən Sifilis xəstəliyindən əziyyət çəkdiyi üçün tez-tez sağlamlıq sanatoriyalarına getməli oldu. Siyasi vəziyyət daha da gərginləşdi: işçilər hökumət əleyhinə etiraz edirdilər və Endre inqilabın yaxınlaşdığını hiss edirdi. Şəxsi həyatı da getdikcə daha da pisləşirdi; Leda ilə münasibətləri zaman keçdikcə ona əzab gətirməyə başladı. Endre tanınmış yazıçı olduqca, Leda münasibətlərində aparıcı rolunu itirirdi. 1912-ci ilin aprel ayında cütlük ayrıldı.
1914-cü ildə 20 yaşındakı Berta Bonça ilə tanış oldu. 1915-ci ildə Bertanın atasının icazəsi olmadan ailə həyatı qurdular. Öz əsərlərində onu Csinszka adlandırırdı.
1914-cü ildə Franç Ferdinandın sui-qəsd nəticəsində öldürülməsindən sonra Endre müharibənin yaxınlaşdığını hiss edirdi. Tanıdığı hamı müharibənin başlamasını həvəslə gözləyirdi; beləcə o, öz qorxu və narahatlıqları ilə tək qaldı. 1918-ci ildə sonuncu kitabını nəşr etdirdi. Zaman keçdikcə xəstəliyi daha da kəskinləşirdi. O, müasir macar yazıçıların təşkilatı olan Vöröşmarti Akademiyasının prezidenti seçildi, lakin açılış nitqini deyə bilmədi; 27 yanvar 1919-cu ildə Budapeştdə vəfat etdi.
Romaciron
– yapon dilinin ənənəvi yazı sisteminin (kanci və kana) latın qrafikasına əsaslanan yazı sistemi (romaci) ilə əvəz olunması təklifi. Yapon dilinin romanizasiya üçün Hepbörn, Nihon-şiki və Kunrey-şiki sistemləri təklif olunmuşdur.
Meyci dövründən etibarən Yaponiyada latın qrafikalı əlifbanın qəbul edilməsi üçün bir çox cəhd və təklif başa tutsa da, romaci bir çox səbəbə görə heç vaxt Yaponiyada əsas yazı sistemi kimi qəbul olunmamışdır: kanci və kananın yapon mədəniyyətinin bir hissəsi kimi qəbul olunması; əhalinin ənənəvi yazı sisteminə uzun müddətdir ki, öyrəşməsi; romanizasiya üçün istifadə olunacaq sistemin seçilməsi barədə konsensusun əldə olunmaması əsas səbəblərdir. İkinci Dünya müharibəsindən sonra Yaponiyanı işğal altında saxlamış ABŞ rejimi yapon yazı sistemində romacini qəbul etdirmək üçün cəhdlər göstərsə də, uğursuz olmuşdur.
Edo dövrü
Yapon dilinin yazı islahatına ehtiyac olduğunu düşünən ilk şəxslər XVII əsrdə yoqakuşalar (Qərb ölkələrini öyrənən alimlər) olmuşdurlar. Aray Hakuseki 1715-ci ildə yazdığı "Seyyo kibun" adlı əsərində 1708-ci ildə Yakuşima adasına ayaq basmış italyan keşiş Covanni Battista Sidotti ilə söhbətlərini təsvir etmiş və əlifba sisteminin rahatlığı haqqında fikirlər yazmışdır. Buna baxmayaraq, o, Yaponiyanın xarici yazı sistemini qəbul etməli olduğunu deməmişdir.
XVII əsrdə bir çox ranqaku alimi (Hollandiya vasitəsilə xarici ölkələri öyrənən alimlər) holland dilini öyrənmiş və əlifba sisteminin rahat olduğunu bildirmişdir. Hətta belə alimlərdən biri olan Honda Toşiaki 1798-ci ildə yazdığı "Seyiki monoqatari" əsərində Qərb yazısının istifadə olunmasını təklif etmiş, bu yazının kanadan daha rahat olduğunu və Qərb ölkələri ilə əlaqə saxlamağı asanlaşdıracağını demişdir.
Meyci dövrü
thumb|Romaci Klubunun qurucusu [[Toyama Masakazu.]] 1868-ci ildə baş vermiş Meyci islahatından sonra bir çox şəxs Yaponiyanın ənənəvi yazı sisteminin dəyişdirilməsini təklif etmişdir. Xüsusilə, Yaponiyanın Qərb ölkələri ilə eyni səviyyədə olmasını arzu edən və Avropa sivilizasiyalarını öyrənən universitet tələbələri və müəllimləri romacinin qəbul edilməsini dəstəkləmişdirlər.
Meyci və Tayşo dövrlərinin yapon dili mütəxəssisi olan, bir çox lüğət tərtib etmiş Otsuki Fumihiko 1876-cı ildə yazdığı "Nihonmoci Henkaku Ron" məqaləsində kanci və kana sisteminin lüğətlərin tərtib edilməsi zamanı çətinlik yaratdığını, ən yaxşı çıxış yolunun latın qrafikalı əlifbanı qəbul etmək olduğunu iddia etmişdir. O, latın hərflərini qəbul etmək fikrini ilk dəfə 1866-cı ildə Yokohamada olarkən qəbul etmişdi. Botanik və şair Yatabe Ryokiçi 1882-ci ildə yazdığı "Romaci o Mote Nihonqo Tsuzuru" məqaləsində romacinin qəbul edilməsini təklif etmişdir.
Romaci Klubu
1884-cü ildə romaci tərəfdarları kancinin ləğv olunması üçün daha effektiv yollar axtarmağa başlamışdırlar. Həmin ilin iyul ayında Toyama Masakazu romaci klubunun yaradılmasını təklif etmişdir. 2 dekabr 1884-cü ildə Toyama, Yatabe, Terao Hisaşi və Yamakava Kenciro daxil olmaqla 70-dən çox şəxsin iştirakı ilə baş tutan görüşdə klubun yaradılması müzakirə olunmuşdur. 17 yanvar 1885-ci ildə Romaci Klubu rəsmi olaraq yaradılmışdır.
Klubun təşkilat komitəsinə 40 şəxs seçilmişdir. Onlardan altısı – Toyama, Terao, Bezil Hol Çemberleyn, K. S. Ebi, Yatabe və Kanda Naybu təşkilat üçün təklif planı hazırlamışdırlar. "Romaci nite Nihonqo no Kakikata" adlı bu plan 19 bənddən ibarət idi və bəndlərin birinə görə romaci standart Tokio dialektinə əsaslanmalı idi. 1885-ci ilin iyulunda klubun "Romaji" adlı rəsmi jurnalı nəşr olunmağa başlamışdır. Bu jurnal 1892-ci ilin dekabrına qədər dövriyədə olmuşdur. Jurnaldakı esselərin böyük qismi romaci ilə yazılırdı.
Klub üzvlərinin çoxu xarici dillər bilirdi. 1885-ci ilin iyulunda Romaci Klubunun üzv sayı 2908-ə çatmışdır. Onlardan 174-ü əcnəbi şəxs idi. 1887-ci ilin martına qədər klubun 21 regional şöbəsi açılmış, həmin il üzv sayı 6876 nəfər olmuşdur. 1888-ci ilin sonunda isə üzv sayı 10 mini keçmişdir.
Romaci Klubu romanizasiya sistemi üstündəki anlaşılmazlıq səbəbilə bölünmüşdür. Klubun komitəsi Hepbörn sistemini seçsə də, Tanakadate Aykitsu bunla razılaşmamış, Hepbörn sisteminin xarici dillərə uyğun formada yaradıldığını qeyd edərək yapon dili üçün yeni romanizasiya sisteminin yaradılmasını müdafiə etmişdir. O və onun dəstəkçiləri əsas qrupdan ayrılaraq yeni bir romaci təşkilatı yaratmışdırlar. Bu təşkilat 1886–1890-cı illərdə "Romaji Sinsi" adlı jurnal nəşr etdirmişdir.
İşğal dövrü
İkinci dünya müharibəsindən sonra 1945–1952-ci illərdə Yaponiyanı işğal altında saxlamış Müttəfiq Qüvvələrin Ali Komandanlığı yapon dilini romanizasiya etməyi rəsmi siyasət kimi qəbul etmişdir. 1950-ci ilin fevralına olan məlumata əsasən Yaponiyada icbari təhsil səviyyəsində olan 23.177 məktəbdə romaci öyrədilirdi. 1949–1952-ci illərdə Yaponiyada 20 milyona yaxın romaci ilə yazılmış dərslik çapdan çıxmışdır.
Romaci hərəkatını təbliğ etmək məqsədilə romaci ilə yazılmış reklam materialları, nağıl kitabları, qəzetlər və jurnallar nəşr olunmuşdur. 1950-ci ildə yaradılmış "Romaji Shimbun" qəzetinin aylıq tirajı 50.000 idi. 1947-ci ildə Yaponiyada 25 romaci jurnalı yaradılsa da, 1950-ci ilə qədər ancaq ikisi fəaliyyətini davam etdirə bilmişdir. Onlardan biri Hepbörn, digəri isə Kunrey-şiki sistemi ilə nəşr olunurdu.
Qaraxaç (Maku)
Qaraxaç — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Maku şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 274 nəfər yaşayır (73 ailə).
Xanik (Sumay-i Şimali dehistanı)
Xanik — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Urmiya şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 244 nəfər yaşayır (47 ailə).
Dəştəndar
Dəştəndar — İranın Ərdəbil ostanının Xalxal şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 47 nəfər yaşayır (14 ailə).
Mədinə xurması
Xurma latın dilindən tərcümədə xurma “allahın qidası” deməkdir. İqlimi tropikdir. Misir, Əlcəzair, Tunis, Səudi Ərəbistan, Suriya, İraq, Pakistan, İran kimi Şərq və Cənub Qərb ölkələrində bol miqdarda yetişdirilməkdədir. Tünd qəhvəyi çalarda xurmanın təzə halda rəngi (növündən asılı olaraq) əsasən qırmızıdır. Xurma qlükoza, A və C vitaminləri, alma və limon turşusu, dəmir, kalsium, mis, maqnezium və digər vitaminlərlə də zəngindir.
Sağlamlığa faydaları
Xurmanın insan orqanizminə böyük xeyri var. Xurmada olan fosfor, beynin ehtiyaclarını qarşılayır. Yorğunluğu aradan qaldırır. Xurmanın təsirli olduğu bir başqa sahə də sinir sistemidir. Xurmanın sakitləşdirici bir xüsusiyyəti vardır. Xurmada eyni zamanda B1 və B2 vitaminləri var. Bunlar da zehini və sinir sistemini sakitləşdirir. Xurmada insan bədənində hərarət enerjisi yaradan şəkər növü də var.Bu şəkər qan şəkərini yüksəldən qlükoza yox,  meyvə şəkəri olan fruktozadır. Gün ərzində 15 ədəd xurma yeməklə həm bədənin dəmirə olan ehtiyacını təmin etmək, həm də bir sıra xəstəliklərdən xilas olmaq mümkündür. Xurmanın tərkibində fosfor və kalsium bolluğu imkan verir ki, sümük zəifliyində və bu xəstəliklərin azalmasında ondan istifadə edilsin. Xurma böyrəklərin yuyulmasına kömək edir, daha yaxşı işləməsini tənzimləyir. Xurma hətta böyrək iltihablarını da aradan qaldırır. Göz xəstəliklərində də xurmanın şəfaverici xüsusiyyəti var. Tərkibində A vitamini olduğuna görə xurma gözləri qüvvətləndirir. Xüsusi ilə də gecə korluğunun və digər xəstəliklərin qarşısını alır.
Terek qumuqları
Terek qumuqları – Çeçenistan, Şimali Osetiya və Alaniya ərazilərində Terek çayı boyunca yaşayan qumuqların etnik qrupu. 2010-cu ildə keçirilmiş Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına görə sayları təxminən 28 min nəfərdir. İnanc olaraq müsəlman sünnidirlər. İki etnik alt qrupa bölünürlər braqunlar ( Çeçenistanın Qudermes və Qroznı rayonlarında yaşayırlar) və mozdoklular (ya da mozdok qumuqları, Şimali Osetiya Alaniya respublikasında Mozdok rayonunda yaşayırlar.)
Tarixi
Göründüyü qədər terek qumuqları qıpçaqlara qədər Terek çayının bütün sağ sahili boyunca və Sunjey çayı arasında yaşayan tümenlərdən törəyiblər. Bütün bu ərazilər XVI əsrə qədər Tümen xanlığının ərazisinə daxil olub. XVI əsrdən XVII əsrə qədər bu ərazilər Tarku şamxallığından asılı olan və əhalisinin böyük hissəsini qumuqlar təşkil edən Braqun hakimliyinin tərkibində olub. General Yermolovun məktublarında bunlar yazılıb:
Məhz vəba vaxtilə XVII – XVIII əsrlərdə qumuqlar tərəfindən sıx məskunlaşmış qumuq düzənliklərinin boşalmasına səbəb oldu.
XVII əsrin sonu XVIII əsrdən etibarən bütün bu ərazilərə çeçenlər köçməyə başlayırlar. Qumuq əhalisinin əksəriyyəti isə bu əraziləri tərk edirlər.
Terek vilayəti bölündükdən sonra terek qumuqları əsasən Dağıstanda yaşayan qumuq etnosundan ayrı düşərək ayrıca etnik qrup kimi formalaşdılar. Onların hazırda yaşadıqları ərazilər sonradan formalaşdırılmış Çeçenistan Respublikası və Şimali Osetiya ərazisində yerləşir.
Terek qumuqlarının yaşadıqları yaşayış məskənləri
Braqunlar – Braqun kəndi (qum Borağan), Vinoqradnoe (qum Bammatyurt), Darbanxi (qum İstisuv)
Mozdoklar – Qızılyar (Quçukyurt), Predqornoe (qum Borasuvotar), Malıy Malqobek (Qiççiotar) Kalininskiy
Jarkent
Sarıozek dəmir yolu stansiyasından 200 km şərqdə (Semey - Almatı xəttində) Sarıozek - Xorqos magistral yolunda, Çin sərhədindən 29 km məsafədədir. Kadastr kodu 266-dır.
Tarixi
Jarkent, Böyük İpək Yolunun Qazaxıstan ərazisinə girdiyi X əsrin sonunda bilinirdi. Məşhur antik tədqiqatçı İ.A.Kastaniyer müxtəlif formalı çoxsaylı kurqanları qeyd edir, eyni zamanda Semirechye'nin qədim və erkən orta əsrlər tarixi ilə əlaqəli xristian-nestorian və müsəlman abidələrindən bəhs edir. Jarkent şəhərinin qədimliyinin sübutu hələ izləri qorunub saxlanılan şəhər qala divarıdır. Belə bir gil müdafiə divarı Orta Asiyanın orta əsrlər və qədim tarixi üçün xarakterikdir. Çokan Vəlixanov, Bilal Nazim, Tuğluk Timur, İ.A. Səyyah və alim Çokan Çingisoviç Vəlixanov 1856-cı ildə gündəlikində Jarkent şəhəri və Karaturuk kəndi haqqında qeydlər etmiş, bir xəritə çəkmişdir. "Zhetisu" ensiklopediyasında Karaturuk məskunlaşmasının görünüşü dövrümüzün 6-7-ci əsrlərinə aid edilir. Vurğulanmalıdır ki, Ç.Vəlixanov hələ 1856-cı ildə Jarkenti şəhər adlandırmışdı. 1881-ci ildə Peterburq müqaviləsi nəticəsində İli Vadisinin qərb hissəsindəki torpaqların bir hissəsi Rusiya İmperiyasında qaldı. Köhnə yaşayış yerlərinin yerində General Kuropatkin yeni bir kənd qurdu.
Jarkentdə XIX əsrdə tikilmiş taxta bir məscid var.
Əhalisi
Jarkent şəhərinin əhalisi 44506, etnik tərkibi: qazaxlar - 52%, uyğurlar - 33%, digər millətlər - 0,8%, ruslar - 0,7%.
Simvolu
Jarkentin gerbi, 19 mart 1908-ci il tarixində, Semireçye bölgəsinin digər gerbləri ilə birlikdə təsdiq edildi.
Xaldan
Xaldan — Azərbaycan Respublikasının Yevlax rayonunun eyniadlı inzibati ərazi vahidində kənd.
Tarixi
Xaldan Yevlax rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Kürsahili düzənlikdədir. Keçmiş adı Ərəş (qədim Ərəş şəhərinin xarabalığı Xaldan yaxınlığındadır) olmuşdur. Ərəş oykonimi ərəb dilindəki "qala, tikili" mənalı Ərəş sözündən hesab edilir. Xaldan adı ilk dəfə XIX əsrin 20-ci illərində çəkilir. Mənbələrin məlumatına görə, 1827-ci ildə Cənubi Azərbaycanın Urmiya mahalından köçüb gəlmiş və özlərini xalde adlandıran aysor ailələrindən bir qismi burada məskunlaşdıqdan sonra Ərəş həm də Xaldan adlanmağa başladı. Oykonim xald etnonimindən, cəmlik və məkan bildirən -an şəkilçisindən düzəlib, "xaldlar yaşayan yer" deməkdir.
Təhsil
1972-ci ildə Xaldan kənd orta məktəbi ilə Ukraynanın Kirovoqrad vilayətindəki Boqdanovka kənd orta məktəbi arasında yaranmış ənənəvi dostluq əlaqələrinə həsr olunan "Ürək dostluğu" filmi çəkilmişdir.
İsrafil Abbaslı
Abbaslı İsrafil İsmayıl oğlu — AMEA Folklor İnstitutunun Azərbaycan folkloru şöbəsinin müdiri (2003-2013), filologiya elmləri doktoru (1986), professor (1998).
Hacıfəxrəddin Səfərli
Hacıfəxrəddin Səfərli (tam adı: Səfərli Hacıfəxrəddin Yəhya oğlu; ) — tarix elmləri doktoru, professor, AMEA-nın müxbir üzvü (2017) Azərbaycan Respublikasının Əməkdar Elm Xadimi, AMEA Naxçıvan Bölməsinin Tarix, Etnoqrafiya və Arxeologiya İnstitutunun direktoru.
İsrafil Abbaslı
Həyatı
Abbaslı İsrafil İsmayıl oğlu 1938-ci il fevralın 1-də İrəvan şəhərində anadan olmuşdur. 1944-54-cü illərdə İrəvan Azərbaycan orta məktəbində təhsil almış, orta təhsili tamamladıqdan sonra 1955-1960–cı illərdə İrəvan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun tarix-filologiya fakültəsində ali təhsil almışdır. 1960-cı ildə Bakı şəhərinə gəlmiş və 1961-ci ilin avqustundan əmək fəaliyyətinə Azərbaycan Elmlər Akademiyası Ədəbiyyat və Dil İnstitutunda başlamışdır. 1987-cı ildən Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun Folklor şöbəsinin müdiri, 1997-ci ildən Ədəbiyyat İnstitutu Folklor EMM-nin Azərbaycan folkloru şöbəsinin müdiri, 2003-cü ildən Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Folklor İnstitutunun Azərbaycan folkloru şöbəsinin müdiri idi. 1966-cı ildə namizədlik, 1986-cı ildə doktorluq dissertasiyaları müdafiə etmiş, 1998-ci ildə Folklorşünaslıq ixtisası üzrə professor elmi adını almışdır.
Hacıfəxrəddin Səfərli
Həyatı
Hacıfəxrəddin Səfərli 29 sentyabr 1949-cu ildə Naxçıvan MSSR, Naxçıvan (indiki Babək) rayonunun Cəhri kəndində anadan olmuşdur. 1967–1971-ci illərdə Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunun Naxçıvan filialının tarix fakültəsində təhsil almışdır.
İsrafil Abbaslı
Həyatı
İ.Abbaslı uzun illər SSRİ EA Dil və Ədəbiyyat bölməsindəki Folklor Surasının üzvü kimi fəaliyyət göstərmiş, əksər Ümumittifaq və Beynəlxalq müşavirələrdə Azərbaycan folklorşünaslığını təmsil etmişdir. O, altı cildlik «Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi»nin I cildi və ASE-nin III, VI, VII, VIII, IX, X cildlərinin əsas müəlliflərindəndir. Beynəlxalq indekslə çap olunan «Azərbaycan şifahi xalq ədəbiyyatına dair tədqiqlər» məcmuəsində çap edilmiş bir sıra problem araşdırmaların müəllifidir. Beş cildlik «Azərbaycan dastanları»nın, iyirmi cildlik «Azərbaycan klassik ədəbiyyatı kitabxanası»nın I kitabı, əlli cildlik «Dünya uşaq ədəbiyyatı» seriyasının III kitabı, «Azərbaycan ədəbiyyatı inciləri» seriyasının «Dastanlar» cildinin, «Azərbaycan folklorunun ilkin nəşrləri» seriyasının və s. nəşrə hazırlanmasında yaxından iştirak etmiş, əksəriyyətinin redaktoru, tərtibçisi, ön sözün, lüğət və şərhlərin müəllifi olmuşdur. Çoxcildli «Azərbaycan folkloru antologiyası»nın I (Naxçıvan folkloru ), II (Borçalı folkloru) və «Qarabağ folkloru»nun tərtibçisi, ikicildlik «Dədə Qorqud Ensiklopediyası»nın redaktorlarından biri, «Koroğlu» eposunun (rus və Azərbaycan dillərində) tərtibçilərindəndir. Azərbaycan folklorunun toplanması, nəşri və araşdırılması problemlərinə həsr olunan Səki, Quba, Bakı və Lənkəran regional folklor müşavirələrinin hazırlanıb keçirilməsində də yaxından iştirak etmiş, həmçinin onun redaktəsi ilə müşavirələrin ilk kitabı elmi ictimaiyyətə çatdırılmışdır.
İ.Abbaslı folklorşünaslığın nəzəri məsələləri, Azərbaycan folklorunun qarşılıqlı təsir və əlaqə problemləri; Azərbaycan folklor örnəklərinin toplanması və nəşri problemləri ilə bağlı elmi axtarışlarını davam etdirir.
Hacıfəxrəddin Səfərli
Pedaqoji faəliyyəti
1971–1979-cu illərdə Naxçıvan Muxtar Respublikası Babək rayonunun Cəhri kənd orta məktəbində tarix müəllimi kimi fəaliyyətə başlamışdır. 1973–1974-cü illərdə hərbi xidmətdə olmuşdur. 1995-ci ildə Naxçıvan Dövlət Universitetinin ümumi tarix kafedrasında 0,5 ştat müəllim kimi işə başlamışdır. 1996-cı ildən etibarən Naxçıvan Dövlət Universitetinin Azərbaycan tarixi kafedrasında müəllim, baş müəllim, dosent vəzifələrində çalışmışdır. 2006-cı ildən kafedranın professorudur. Həmçinin, bu müddət ərzində tarix-filologiya fakültəsində elmi işlər üzrə dekan müavini, 2002–2007-ci illərdə NDU Həmkarlar İttifaqı Komitəsinin sədri olmuşdur.
Elmi fəaliyyəti
1979-cu ilin noyabrında Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyası Naxçıvan elm mərkəzində kiçik elmi işçi kimi fəaliyyətə başlamış, böyük elmi işçi və şöbə müdiri kimi çalışmışdır. 1987-ci ildə "Naxçıvan MSSR-in ərəb-fars dilli kitabələri tarix mədəniyyət abidələri kimi (XVI–XIX əsrlər)" mövzusunda fəlsəfə doktoru, 2004-cü ildə "Naxçıvanda sosial-siyasi və iedoloji mərkəzlər" mövzusunda elmlər doktoru dissertasiyası müdafiə etmişdir. 2007-ci ildə AMEA Naxçıvan Bölməsi Tarix, Etnoqrafiya və Arxeologiya İnstitutunun direktoru vəzifəsində çalışır. 2010-cu ildə professor diplomu almışdır. 2014-cü ildən AMEA Naxçıvan Bölməsi Rəyasət Heyətinin üzvüdür.
Elmi yaradıcılığı
Hacıfəxrəddin Səfərli Azərbaycan tarixinin müxtəlif problemlərinə həsr olunmuş 300-ə yaxın elmi əsərin, o cümlədən 30-a yaxın monoqrafiya, kitab, dərslik, ümumiləşdirici əsər və s. müəllifidir. 2 cildlik Naxçıvan ensiklopediyasının, Naxçıvan abidələri ensiklopediyasının (Azərbaycan və ingilis dillərində), Naxçıvan tarixi atlasının və 3 cildlik Naxçıvan tarixinin əsas müəlliflərindən biridir.
Əsas elmi nailiyyətləri
Naxçıvan Muxtar Respublikası ərazisindəki epiqrafik abidələr ilk dəfə olaraq sistemli şəkildə tədqiq olunmuşdur. 600-dən artıq epiqrafik abidə qeydə alınmış, onların estampları, fotosu, ölçüsü götürülmüş, mətnləri oxunaraq Azərbaycan dilinə tərcümə edilmişdir. Kitabələrin əksəriyyəti ilk dəfə olaraq elmi dövriyyəyə daxil edilmişdir. Bu kitabələrin təqdim etdiyi məlumatlar Azərbaycanın orta əsrlər dövrü tarix və mədəniyyətinin öyrənilməsində tarixi mənbə kimi tədqiq olunmuşdur.
Tədqiqatlar nəticəsində orta əsrlər zamanı Naxçıvanda yaşamış çoxlu görkəmli şəxsiyyətlərin, o cümlədən dövlət xadimlərinin, sənətkarların, alimlərin və s. adları, qəbirlərinin yeri, vəfat tarixləri müəyyənləşdirilmiş, bir sıra yaşayış yerlərinin, memarlıq abidələrinin və s. dövrü təyin edilmişdir.