cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
İbtidai incəsənət
Tarixi
İbtidai mədəniyyətə aid əsas məqamlardan biri də dini təsəvvür və dünyagörüşdür. Bunlar əsasən animizm magiya, fetişizm, totemizm, erotik ayinlər, dəfn ayinləridir.
İbtidai mifik təsəvvürlər animizmdə (latınca anima — ruh) təcəssüm tapmışdır. Bu terminin elmi mahiyyət kəsb etməsi ingilis etnoloqu E.B.Teylorun (1832-1917) fundamental əsəri olan «İbtidai mədəniyyət» kitabından başlayır. Bu nəzəriyyənin əsas mahiyyətini bədəndən ayrılmış «ruh» ideyası təşkil edir. Əcdadlarımızdan bizə miras qalmış yuxugörmə və yuxuyozma, qarabasma (qallyüsinasiya), letargiya yuxusu və digər anlaşılmaz məqamlar animizmin əsas mövzusudur.
Dini təsəvvürlərin, mərasim və ənənələrin inkişaf prosesi məhz animizmdən başlamışdı.
Ruhun təbiəti haqqında animistik təsəvvürlər ibtidai insanın ölümə, dəfnə ilkin münasibətlərinin müəyyənləşməsinə kömək etmişdir.
Din tarixi problemləri arasında magiya hələ də tam aydın olmayan problemlərdəndir. Bir çox alimlər, o cümlədən ingilis dinşünas və etnoloqu Ceyms Frezer (1854-1941) magiyanı dinin sələfi hesab edirdi. İbtidai və qədim xalqların ayinlərini tədqiq edərək o, psixoloji təsəvvürlərdən irəli gələrək magik üsul və yolların təsnifatını tərtib etmişdi.
Alman etnoloq və sosioloqu A.Firkandt (1867-1953) magiyaya dini təsəvvürlərin inkişaf mənbələrindən biri kimi yanaşır.
Magiyanın növlərinin təsnifatı da mövcuddur: ziyankar, hərbi, cinsi (məhəbbət), sağlamlıq, qoruyucu, metereoloji və digər ikinci dərəcəli növlər.
Magiyanın bir çox növləri müasir dövrdə də tətbiq edilir. Magiyanın bir növü olan fetişizm (fransızca fetiche – talisman, amulet, idol) fövqəltəbii xüsusiyyətləri ilə dərk edilən qeyri-canlı əşyalara inam və etiqadı təmsil edir. Fetişlər — etiqad obyektləri – daş, ağac və s-dir. Onlar həm təbiət mənşəli, həm də insan tərəfindən yaradılmış ola bilər. Müasir dinlərdə də fetişizm geniş yayılmışdır: məsələn, xristianlarda ikonalara etiqad belələrindəndir.
Etiqadın digər bir növü isə canlı və ağaclara olan sitayişdir ki, buna totemizm deyilir (Totem — şimali hindularda «əcdad, soy» deməkdir). Totemizmin irsi, fratrial (yunanca — qardaşlıq), qrup, cinsi və fərdi növləri vardır. Tədqiqatçıların əksəriyyətinin fikrincə, fratrilər daha qədim hesab edilir. Fratrilər (icmanın bir neçə qruplara bölünməsi) daha kiçik nəslin qruplara bölünməsini nəzərdə tutur. Totemdən bütün nəsil və onun hər bir üzvünün taleyi asılı idi. Müxtəlif sehrli hərəkətlər etməklə ondan bütün nəslin dolanışığı üçün xahişlər olunur. Çox güman ki, məhz bir çox mağara təsvir və rəsmləri totemizmlə bağlı olmuşdur.
Otuz min illik arxaik mədəniyyət itməmişdir. İbtidai əcdadlarımızın bizə miras olaraq adət-ənənələr, simvol və abidələr, stereotiplər qalmışdır. İbtidai inamlar bütün dünya xalqlarının dinlərində qorunub saxlanılmışdır.
İbtidai dövr incəsənəti dünya mədəniyyətinin gələcək inkişafı üçün baza olmaqla Qədim Misir, Şumer, İran, Hindistan, Çin incəsənətinin təşəkkülündə əhəmiyyətli dərəcədə rol oynamışdır.
Təqribən e.ə. 30-cu minillikdə ibtidai incəsənət meydana gəlmişdi. İncəsənətin yaranması insanların gündəlik həyatı ilə bağlı idi. «Ağıllı insan» buynuzdan kiçik heykəllər düzəldir, sümük üzərində təsvirlər cızır, təbiətdən əldə etdikləri boyalarla mağara divarlarında rəsmlər çəkirdilər. Belə təsviri sənət nümunələri İspaniyada Altamira, Uralda Kap mağaralarının divarlarında aşkar olunmuşdur. Bu təsvirlərdə bizonların bir qismi sakit duran, digər qismi düşmən üzərinə atılan vəziyyətində verilmişdir. Sonralar dünyanın digər müxtəlif yerlərində də mağara divarlarında, qaya üzərində bu tipli ibtidai təsviri incəsənət nümunələri tapıldı. Demək, incəsənətin bəzi növləri Paleolit dövründə yaranmışdır.
Insanlar ov və döyüş səhnələrini, ovlayacaqları heyvanların hərəkətlərini təqlid edirdilər. Buradan da rəqs meydana gəlmişdir. Bu yolla insanlar bildiklərini gənclərə öyrədirdilər. Memarlığın rüşeymləri və heykəltəraşlıq nümunələri də Paleolit dövründə yaranmışdı. İnsanlar heyvanların gözəlliyini, onların zahiri və daxili aləmini təsvir etməyə çalışmışdılar.
İbtidai din Paleolit dövründə - təqribən 50-40 min il bundan əvvəl meydana gəlmişdir. Dini inam insanların təbiət hadisələri qarşısında acizliyindən yaranmışdır. İbtidai dinin ilk formaları olan totemizm, animizm və ovsunçuluq Paleolit dövründə daha geniş yayılmışdı.
Totemizmə görə, hər hansı qəbilənin bütün üzvlərinin ilkin əcdadı müəyyən heyvan və bitki olmuş, həmin nəsil bu və ya digər heyvan və bitkidən törəmişdir. «Totem» sözü Şimali Amerika hindu tayfalarının birinin dilində «onun nəsli» deməkdir. İnsanlar, heyvanlar, bitkilər guya ümumi əcdada malikdirlər. İnsanlar ağacdan, daşdan, sümükdən büt yonub obanın görməli yerində qoyurdular.
Animizm insanın ruha və axirət dünyasına inamından yaranmışdır. İbtidai insanlar yuxu və ölüm kimi təbii hadisələrin səbəbini bilmirdilər. İnsanlara görə insanın bədənində fövqəltəbii varlıq olan ruh yaşayır. İnsan yatanda və ya öləndə ruh onun bədənini tərk edir. Guya ruh insanlar arasında yaşayır və insanın bədəninə qayıda bilər. Odur ki, ibtidai insanlar ruha da etiqad edirdilər.
Ovsunçuluq ibtidai insanlar arasında geniş yayılmışdır. Ovsunçuluq insandan bədbəxtliyi kənar etmək, onu xoşbəxtliyə çatdırmaq arzusundan, ovun uğurlu və ya uğursuz keçməsinə inam istəyindən yaranırdı. Qədim ovçular ovlayacaqları heyvanların əvvəlcədən şəklini çəkir, onların üzərində xətlər cızır, beləliklə, onları ovsunladıqlarını güman edirdilər.
Qədim insanların müxtəlif dəfnetmə formaları mövcud olmuşdu. Ölülərin içərisi çıxarılaraq mumiyalanır və yaxud yandırılırdı. Meyitin içərisinin çıxarılıb mumiyalanması inqumasiya, meyitin yandırılaraq gülünün dəfn olunması kreamasiya adlanır. Padşahlar piramidalarda, yeraltı sərdabələrdə dəfn olunur, tayfa başçıları və varlılar üçün dəfn edildiyi yerdə kurqanlar (torpaq təpə) qurulurdu. Ölülər torpaq, küp, daş qutu, katokomba qəbirlərdə dəfn olunurdular.
Gülgülab (Miyanə)
Gülgülab — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Miyanə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 72 nəfər yaşayır (29 ailə).
Saks (Alikante)
Saks — İspaniyada yerləşən bələdiyyə. Bələdiyyə Alto-Vinalopa ərazisinin 63,5 km² hissəsini əhatə edir.
2010-cu ildə hesablamalara görə əhali 10099 nəfərə çatmışdır.
Əyalət paytaxt şəhərindən 44 km uzaqlıqda yerləşir.
Güllücə (Miyanə)
Güllücə — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Miyanə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 78 nəfər yaşayır (23 ailə).
Bəranqar (Miyanə)
Bəranqar — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Miyanə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Coğrafi yerləşməsi
Xalxal şəhristanının Kağızqonan bölgəsinin eyniadlı kəndistanında, Ağkənd qəsəbəsindən 19,5 km şimalda, Xalxal-Miyanə avtomobil yolunun 8,5 kilometrliyindədir.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 235 nəfər yaşayır (79 ailə).
Hava
Bu kənd ilin soyuq fəsillərində soyuq və rütubətli, isti fəsillərdə isə mülayim iqlimə malikdir.
Bu kəndin əsas məhsulları buğda, mərcimək, noxud, alma, ərik, gilas, albalı, gavalı, qoz, küncüt və behdir ki, bunlar da çox keyfiyyətlidir.Lakin bu kəndin çox yaxşı torpaq və əlverişli iqlim şəraitinə görə bəziləri sakinlər sarımsaq və hətta zəfəran əkiblər. Bu gözəl kəndin əhalisi dəyişkəndir və ilin soyuq və isti fəsillərində dəyişir. Gözəl Branqar kəndinin görməli yerləri arasında yamyaşıl meyvə bağları və çoxsaylı mineral bulaqlar, eləcə də gözəl və səfalı Aldaşı dağlıq bölgəsi və kəndin simvolu olan Quca Qaya dağı var. Bu kəndin adı ilə bağlı iki sitat var; Kənd sakinləri kəndin adının verilməsinin səbəbini belə göstərirlər: keçmişdə bu kənddə qar, yağış və yağış çox olduğu üçün ilkin sakinlər onu yağış (farsca) mənasında Baranqar (yerli tələffüz), Qar isə qar mənasını verir. (Türk dilində) ölkə bölgüsündə oxunub yazılan və inzibati yazışmalar (Branqar). Amma bu kəndin daha keçərli olan və doktor Firuz Siminfərin yazdığı Miyanə şəhərinin kəndlərinin qədim adları kitabında qeyd olunan digər adı belədir: Baranluya məxsus idilər, Baran köhnə kişi adıdır. hələ də azəri türkləri arasında kişilər üçün istifadə olunur. Türk dilində “Lee” isim şəkilçisidir və bəzi adlarda nəsli çatdırmaq üçün işlənir. “Qar” böyük və qara mənasını verən Qara mənasındadır.“Baranqar” adı konseptual olaraq “Qaraqoyunlular” tayfasının adını xatırladır. Deməli, deyilənlərə görə “yağış” (böyük yağış) deməkdir.)) Maraqlıdır ki, bu kənd farsca “Hesar” və ya “Hesar” və kəndin dibi mənasını verən “Kəndin Aşağısı” iki hissədən ibarətdir. Hasar hissəsinin adlandırılmasının səbəbi odur ki, uzaq keçmişdə kəndin bu hissəsinin eyni tayfa və soydan (Novruz tayfasından) olan sakinləri yaşadıqları yerin ətrafına taxta hasarlar çəkərək bu hissəni digərlərindən fərqləndirmişlər. kəndin hissələri.
Əlirza Sabahifard
Əlirza Sabahifard (farsca: علیرضا صباحی‌فرد) — hal-hazırda İranın nizami ordusu olan Arteshin Hava Hücumundan Müdafiə Qüvvələrinin rəhbəri olan İranlı Briqada generalı rütbəli hərbçi. 29 may 2018-ci ildə Ayətullah Əli Xamenei tərəfindən vəzifəyə bu təyin edilmişdir. 1984-2008-ci illər arasında İran Hərbi Hava Qüvvələrində, 2008-ci ildən isə İran Hava Hücumundan Müdafiə Qüvvələrində işləyir.
Vazgen Sislyan
Vazgen Sislyan (20 oktyabr 1956, Beyrut, Livan) — Fransa vətəndaşı, ASALA terrorçusu.
Fəaliyyəti
Vazgen Sislyan 1981-ci ildə Parisdə Türkiyə səfirliyinin tutulmasında, Parisin Usman məhəlləsində 1991-ci ilin sentyabr ayında 60 girovu ələ keçirmək aksiyasında, 1991-ci ilin dekabr ayında Budapeştdə Türkiyə səfiri Bədrəddin Tünbaşa qəsddə iştirak edən qatildir.
34 yaşlı terrorçu Livandan turist adıyla İrəvana gəlib. 1992-ci ilin yanvar ayında oradan vertolyotla Xankəndinə göndərilib. Xocalı soyqırımında iştirak etməsi, burada ikigünlük türk çağalarını öldürməsiylə fəxr edir.
«Moskovskiye novosti» qəzetinə verdiyi müsahibəsində o bəyan edir ki, beynəlxalq diqqəti «erməni məsələsi»nə cəlb etmək üçün zorakılıq siyasəti aparmağın böyük əhəmiyyəti var.
Ermənistan prezidenti Robert Köçəryan tərəfindən Vazgen Sislyan Xocalı soyqırımında törətdiyi vəhşiliklərə görə Qarabağ müharibəsinin «qəhrəmanı» elan edilib.
NGC 1522
NGC 1522, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Qılıncbalığı bürcü istiqamətində yerləşir. S0 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Aslan və Günəş
Aslan və Günəş (həmçinin Şir və Günəş, Şiri-Xurşid;, Şir-o xorşid, ) — qədim Şərq simvollarından biri. Əsasən oğuz türklərinin (xüsusən də Azərbaycan türklərinin) və İranın gerblərindən biri kimi tanınır. Bu, 1979-cu il İran inqilabına qədər İranın milli bayrağının elementi olmuş, hələ də İran İslam Respublikası hökumətinə müxalif qruplar tərəfindən istifadə olunur. Qədim və müasir İran adət-ənənələrini əks etdirən motiv XII əsrdə İranda məşhur simvola çevrilmişdir. "Aslan və Günəş" simvolu əsasən astronomik və astroloji konfiqurasiyalara əsaslanır. Şir bürcünün arxasındakı Günəş simvolu qədimdir, mənşəyi Babil astrologiyasına və Yaxın Şərq ənənələrinə gedib çıxır.
Simvolun mənası Qacar ​​dövründən 1979-cu il inqilabına qədər bir neçə dəfə dəyişmişdir. Aslanın İran mifologiyasındakı əfsanəvi qəhrəman olan Rüstəmi təmsil edən simvol olması ehtimalı irəli sürülmüşdü, Günəş isə "vətən simvolu" və ya mifik İran şahı Cəmşid kimi şərh edilmişdir. Gerbin bir çox tarixi mənaları İran kimliyinin bir-birləri ilə rəqabət aparan simvolları üçün zəngin zəmin yaratmışdır. XX əsrdə bəzi siyasətçilər və alimlər emblemin "Derəfş Kavyani" kimi digər simvollarla dəyişdirilməsini təklif etmişdilər. Bununla belə, emblem 1979-cu il inqilabına qədər İranın rəsmi simvolu olaraq qalmışdır. İnqilabdan sonra "Aslan və Günəş" rəmzi ictimai yerlərdə və dövlət təşkilatlarından çıxarılaraq, İranın indiki gerbi ilə əvəzlənmişdir. thumb|[[Persepolisdə aşkar edilən, Əhəməni dövrünə aid relyefdə aslan simvolu]]
Mənşəyi
"Aslan və Günəş" motivi əsasən astronomik və astroloji konfiqurasiyalara, qədim zodiakal işarə olan şir bürcündə Günəşə əsaslanır. "Qədim İran, ərəb, türk və monqol adət-ənənələrini" birləşdirən bu simvol ilk dəfə XII əsrdə məşhur simvola çevrilmidir. Əfsanə Necməbadiyə görə, "Aslan və Günəş" motivi müasir İran kimliyini ifadə etmək üçün ikonalar arasında "unudulmaz uğura" malikdir. Odur ki, simvol İranın bütün mühüm tarixi mədəniyyətlərindən təsirlənmiş, zərdüşti, şiə, yəhudi, türk və İran simvolizmini birləşdirir.
Zodiakal və sami elementlər
200px|thumb|Herald divarındakı ortostat relyefdə aslan üzərində dayanan günəş və ay tanrısı təsviri. [[Karkemiş. E.ə. 950–850-ci illər. Anadolu Sivilizasiyaları Muzeyi, Ankara, Türkiyə.]] Harald Kindermanna görə, İran imperiya gerbinin mənşəyi numizmatika üzərində dayanırdı. Bunun özü əsasən astronomik və astroloji konfiqurasiyalara əsaslanırdı. Şir bürcündə 27 ulduz və 8 formasız ulduz var. Kindermann şir bürcünün "səmadan xəbərsiz qrammatiklərin uydurması" adlandırmış, "varlığını köhnə ulduz adlarının saxta şərhlərinə və özbaşına dəyişmələrinə borclu" olduğunu bildirmişdir. Ulduzların bu cür şərh edilməsinin nədən qaynaqlandığını dəqiq müəyyən etmək mümkün deyil. Babillilər şir bürcündə padşahların səmavi iyerarxiyasını müşahidə edirdilər. Onlar heyvanlar aləminin padşahı hesab etdikləri aslanı yay gündönümünün baş verdiyi yerə qoymuşdular. O, Babil astrologiyasında günəşin qələbəsinin simvoluna çevrilmişdir. Kindermann əlavə etmişdir ki, İsanın "Yəhuda aslanı" adlandırıldığı kimi, islam rəvayətlərində də Əli ibn Əbu Talib şiə müsəlmanlar tərəfindən "Allahın aslanı" (Əsədullah) adlandırılır. İslam peyğəmbəri Məhəmmədin əmisi Həmzə də "Allahın aslanı" adlanırdı.
Qədim İran elementləri
Erkək günəş tarixən İran səltənəti ilə əlaqələndirilmişdir. İran ənənəsi qızıl günəşin Kəyanilər sülaləsinin gerbi olduğunu xatırladır. Klassik antik yunan tarixçilərinin yazdıqlarından məlumdur ki, büllur günəş təsviri III Daranın kral çadırını bəzəyirdi, Arşakilərin bayrağı günəş ilə bəzədilmişdi, Sasani ştandartlarında isə günəşi simvolizə edən qırmızı top var idi. Bizans salnaməçisi Malalas qeyd etmişdir ki, "İran padşahı, Şərqin günəşi"nin salam məktubu "Qərbin ayı, Roma Sezarına" ünvanlanmışdır. Turan padşahı Əfrasiyab demişdir: "Müdriklərdən eşitmişəm ki, Turanın ayı çıxanda iranlıların günəşindən ona ziyan dəyəcək". Günəş həmişə kişi ilə təmsil olunmuş və bəzi pankartlarda günəş simvolunu kişi fiquru əvəz etmişdir. Digərlərində günəşi kişi fiquru müşayiət etmişdir.
200px|thumb|[[Əbu Məşər Bəlxinin astrologiyaya dair əlyazması nümunəsi. Təqribən 1300-cü il.]] Eynilə, aslan tarixən İran səltənəti ilə sıx bağlı olmuşdur. Əhəməni padşahlarının geyimləri və taxt bəzəkləri aslan motivləri ilə işlənmişdir. Anası fars olan Selevki padşahı I Antioxun tacı aslan fiquru ilə bəzədilmişdi. Nəqşi-Rüstəmdə I Ərdəşirin investitur kitabəsində şahın sinə zirehi aslan fiqurları ilə bəzədilmişdi. Bundan əlavə, bəzi İran dialektlərində "şah" sözü "aslan" sözü ilə omonim olaraq "şer" kimi tələffüz olunur. İslam, türk və monqol təsirləri də aslan ilə padşah ailəsi arasındakı simvolik əlaqəni vurğulayırdı. Bayraq üzərində aslanın istifadə edilməsinə dair ilkin dəlillər "Şahnamə"dən gəlir; burada Parfiya və ya Sasanilər dövründə yaşamış Qodarz feodal sülaləsinin öz alətləri üçün qızıl şirdən istifadə etməsi qeyd olunmuşdur.
İslam, türk, monqol kökləri
İslam, türk və monqol adət-ənənələri "Aslan və Günəş" motivində aslan ilə səltənətin simvolik birləşməsini vurğulayırdı. Bu mədəniyyətlər günəşin xarizmatik gücünü bir daha təsdiqləmiş, monqollar günəşə, xüsusən də günəşin doğuşuna ehtiramını yenidən təqdim etmişdilər. Aslan digər heyvanlardan daha tez-tez və müxtəlif şəkildə təmsil olunurdu. Əksər formalarda aslanın apotropeik mənası yoxdur və sadəcə dekorativ xüsusiyyət daşıyırdı. Buna baxmayaraq, bəzi hallarda astroloji və ya simvolik məna daşıyırdı. Aslanın məşhur formalarından biri açıq şəkildə heraldik formadı. Bu, İran gerbində. Məmlük Baybarsın, Rum sultanlığının gerbindəki Kilidi Arslan adlı heyvan və numizmatik təsvirlərdə müşahidə olunurdu.
Aslan Ərəbistan yarımadasında yaşayan ərəblər arasında heyvanların sultanı və səltənətin gücünün simvolu olan mifik bir heyvan hesab olunurdu. Kindermanna görə, bu heyvan ərəb mədəniyyətində cəsarət, şücaət və cəngavərlik əlaməti idi. İslam dövrünə incəsənətdə aslanın rolu digər heyvanlardan daha qabarıq müşahidə olunurdu. Bu, "Aslan və Günəş" simvolunda mövcud olan astroloji mənadan başqa, digər tətbiqlərdə heç bir xüsusi əhəmiyyəti və mənası olmayan, yalnız dekorativ məqsəd daşayan atribut idi. Aslan fiqurları Əlhambra sarayının fəvvarələrində və XII–XIV əsrlərə aid İran keramikasında təsvir edilmişdir. Aslan fiquru Misir Məmlüklərinin və ya Anadolu səlcuqları tərəfindən dövləti tərənnüm edən rəmz kimi istifadə edilmişdir.
Türk sülalələri
150px|thumb|"Aslan və Günəş" motivi olan bayraqların ilk nümunələrindən biri. 1423-cü il.
"Aslan və Günəş" simvolu ilk dəfə XII əsrdə, xüsusilə də 1237–1246-cı illərdə Anadolu Səlcuqlu dövlətinin sultanı olmuş II Keyxosrovun sikkələrində görünür. Bunlar "ehtimal ki, hökmdarın gücünü nümayiş etdirmək üçün" istifadə olunurdu. Tarixçilərə görə, "günəşin padşahın gürcü arvadını simvolizə etməsi anlayışı mifdir, çünki buraxılışların birində günəş quyruqları bir-birinə dolanmış iki aslanın kürəyində dayanır […] və bəzi məsələlərdə günəş kişi büstü kimi müşahidə olunur". XII–XIV əsrlərdə istifadə edilən digər əsas nümunələrə indi Luvrda saxlanılan, XIII əsrin əvvəllərinə aid parıltılı kirəmit, Suriya və ya Misirdən gələn, təxminən 1330-cu ilə aid Məmlük polad güzgüsü, Bağdad yaxınlığındakı XII–XIV əsrlərdə tikilmiş, Arxunilər dövrünə aid xaraba körpü üzərində, Hülakü dövrünə aid bəzi sikkələr və indi Gülüstan saray muzeyində saxlanılan, XII–XIII əsrlərə aid tuncdan hazırlanmış bardaq aiddir. Sonuncunun təsvirində quyruğu qanadlı canavara çevrilən aslanın üzərində dayanan üç qadın obrazının üzünü əhatə edən parlaq bir nimb müşahidə olunur.
Bayraqda "Aslan və Günəş" simvolundan ilk dəfə monqol istilasına dair dastan olan Şəmsəddin Kaşaninin "Şahnamə" əsərinin 1423-cü il tarixli nüsxəsini əks etdirən miniatür rəsmdə təsvir edilir. Şəkildə divarlarla əhatə olunmuş Nişapur şəhərinə yaxınlaşan bir neçə monqol atlı təsvir edilir. Atlılardan biri belində doğan günəşin önündə dayanan aslanın təsvir edildiyi bayraq daşıyır. Bayraq dirəyinin ucunda aypara təsvir edilmişdir. Səfəvilər dövründə və sonradan "Aslan və Günəş" mis sikkələrdə, bayraqlarda və sənət əsərlərində görünən tanış işarələrə çevrilmişdi. "Aslan və Günəş" motivi Hindustandakı Moğol imperiyasında, xüsusən də Cahanşahın bayraqlarında da istifadə edilmişdir.
Səfəvilər dövrü
Səfəvilər dövründə "Aslan və Günəş" cəmiyyətin iki sütunu dövlətin və dinin rəmzi idi. Odur ki, Səfəvilər dövlətində, xüsusən də erkən Səfəvi şahlarının hakimiyyətləri dövründə müxtəlif ələm və bayraqlardan istifadə edilirdi, lakin artıq Şah Abbasın hakimiyyəti dövründə "Aslan və Günəş" simvolu İranın ən məşhur gerblərindən birinə çevrilmişdi.
Necməbadinin yazdıqlarına görə, bu simvolun Səfəvilər tərəfindən interpretasiyası "Şahnamə", peyğəmbərlərin əhvalatları və digər islam mənbələri kimi mifik-tarixi narrativlərin və nağılların kombinasiyasına əsaslanırdı. Səfəvilər üçün şahın rolu hökmdarlıq və müqəddəslikdən ibarət idi. Bu ikili məna İran şahlarının şəcərəsi ilə bağlı idi. Bu atalıq şəcərəsində iki kişi əsas rol oynayırdı: Cəmşid (qədim İran padşahlığının mifik banisi) və Əli (şiələrin birinci imamı). Cəmşid günəşə, Əli aslana (Zülfüqar) bağlı idi.
Şahbazi ehtimal edir ki, assosiasiya ilkin olaraq "Şahnamə"də "İran Günəşi" və "Turan Ay" ilə bağlı istinadlarının öyrənilmiş şərhinə əsaslanmış ola bilər. "Rum"un yeni hökmdarları olan Osmanlı sultanları ayparanı sülalə və ümumi milli gerb kimi qəbul etdikləri üçün Səfəvi şahlarının öz sülalə və milli gerbinə malik olmaları zəruri hala gəlmişdi. Buna görə də Səfəvilər "Aslan və Günəş" motivini seçmişlər. Bundan başqa, Cəmşidi təmsil edən günəş Səfəvilər üçün daha iki mühüm məna daşıyırdı. Onlarda zaman anlayışı ərəb-islam ay sistemindən fərqli olan günəş sistemi ətrafında təşkil edilmişdi. Astroloji məna və kosmos anlayışına bununla vasitəçilik edilirdi. Bürc vasitəsilə günəş onun ən xeyirli bürcü olan şir ilə əlaqələndirilmişdi. Buna görə də "Aslan və Günəş" motivi Səfəvilər üçün günəşin xeyirli şir bürcü ilə şahlığın ikili mənasını – hökmdar Cəmşid və müqəddəs Əlini sıxlaşdırmış, şah və imamdan ibarət kosmik-yer cütlüyünü bir araya gətirmişdir.
"Aslan və Günəş" motivinin Səfəvi interpretasiyasını tədqiq edən Şahbazi qeyd etmişdir ki, Səfəvilər aslanı İmam Əlini simvolizə edən, günəşi isə qədim fərr-i dinin əvəzi olan "dinin izzəti" kimi yenidən şərh etmişlər. Onlar müsəlman İranda "nur" kimi yenidən interpretasiya edilən, mənşəyi qədim olan "tanrı tərəfindən bəxs edilmiş şöhrət (fərr)" anlayışını yenidən gündəmə gətirmiş, Məhəmməd və Əlinin "alovlu bir şəfəq kimi təmsil olunan ilahi nurlar nuru (nur əl-ənvar) rəhbərliyinə" malik olduqlarını irəli sürmüşdülər. Onlar bu cür xüsusiyyətləri Əliyə aid etmiş, şahın şəcərəsini onun anası Şəhrəbanu vasitəsilə padşah Sasani sülaləsinə calamışdılar.
İslami interpretasiya
thumb|[[Rusiya–İran müharibəsi (1804–1813)|1804–1813-cü illər Rusiya–İran müharibəsində "Aslan və Günəş" bayrağı daşıyan Qacar qoşunları.]] Qacarlar dövlətinə aid məlum ən köhnə "Aslan və Günəş" simvolu 1796-cı ildə Ağa Məhəmməd Şah Qacarın tacqoyma mərasimi münasibətilə zərb edilmiş sikkələrdə təsvir edilmişdir. Sikkənin günəşin altında yeni şahın, aslanın qarnının altında isə şiələrin birinci imamı Əlinin adı var. Hər iki ada müraciət edilir və Necməbadiyə görə, bu sikkə "Aslan və Günəş" motivinin hələ də hökmdar (günəş) və din (aslan), "suverenliyin İranlaşdırılma və imamlaşdırılması"nı təmsil edirdi. Qacarlar dövründə emblemə yəhudilərin nikah şəhadətnamələri olan kətubalarda və şiələrin məhərrəmlik bayraqlarında rast gəlmək olar.
Milliyətçi interpretasiya
İkinci Qacar şahı Fətəli şah Qacarın hakimiyyəti dövründə siyasi mədəniyyətdə Səfəvi idarəçilik anlayışından keçidin başlanğıcı müşahidə olunur. Hökmdarın islami komponenti tam olaraq silinməsə də, ön plandan qaldırılmışdı. Bu dəyişiklik İranda avropalıların ilk arxeoloji tədqiqatları və İranın islamdan əvvəlki keçmiş tarixinin iranlılara yenidən təqdim edilməsi ilə üst-üstə düşür. Fətəli şah öz suverenliyini islamdan əvvəlki İran padşahlıqlarına bağlamağa çalışmışdı. Onun dövrünə aid ədəbi dəlillər və sənədlər onu deməyə əsas verir ki, "Aslan və Günəş" motivindəki günəş şahın simvolu və Cəmşidin metaforası olmuşdur. Aslanın "Şahnamə"də İranın mifik qəhrəmanı olan Rüstəmi təmsil etməsinin qabardılmasından sonra aslan fiquru milliyətçi bir interpretasiya qazanmışdır. Aslan İranı düşmən qüvvələrdən qorumağa hazır olan qəhrəmanların simvolu idi. Fətəli şah iki şeirində bu işarələrin mənalarından bəhs edir:
100px|thumb|[[Qacar dövləti|Qacarlar dövlətinə aid "Şiri-Xurşid" ordeni.]] Fətəli şah, türk şahı, kainatı aydınladan Cəmşid İran ölkəsinin rəbbi, kainata pərəstiş edən günəş
həmçinin,
İran, şir dərəsi, İran şahını parlat Məhz bunun üçün Daranın bayrağında aslan ilə günəş işarələnmişdir
Fətəli şah Qacarlar dövlətinin taxtı olan "Günəş taxtı"nı da məhz bu dövrdə hazırlatmışdır. XIX əsrdə Qacar ​​sarayına gələn avropalı qonaqlar "Aslan və Günəş"i uzaq antik dövrə aid edirdilər, bu da Məhəmməd şah Qacarı ona "milliyətçi şərh" verməyə vadar etmişdi. 1846-cı ildə dərc edilən bir fərmanda qeyd edilmişdir ki, "hər bir suveren dövlət üçün bir emblem təsis edilir və şanlı Persiya dövləti üçün də təxminən üç min ildən qədim – həqiqətən də Zərdüştün dövründən əvvələ aid nişan olan 'Şiri-Xurşid' ordenindən istifadə olunur. Və onun çoxişlənən olmasının səbəbi də bu ola bilərdi. Zərdüştilikdə günəş hər şeyi aydınlığa çıxaran və kainatın bəsləyicisi hesab olunur […], buna görə də ona pərəstiş edirdilər". Bunun ardınca "günəşin şir bürcünün Persiya dövlətinin gerbi" kimi seçilməsinin astroloji əsaslandırması verilmişdir. Bundan sonra fərmanda iddia edilmişdir ki, "Aslan və Günəş" ordenindən istifadə islamdan əvvəlki dövrdə, müsəlmanlar tərəfindən günəşə sitayiş ləğv edilənə qədər zərdüşti İranında mövcud olmuşdur. A. M. Pyemonteze təklif etmişdir ki, bu fərmanda "doğma siyasi mülahizələr və anaxronistik tarixi faktlar maraqlı astroloji arqumentlərlə qarışdırılır". O dövrdə "Aslan və Günəş" simvolu İran dövlətini, monarxiyasını və xalqını təmsil edirdi, bunların hamısı islamdan əvvəlki tarixlə əlaqələndirilirdi.
Motivdə dəyişikliklər
Fətəli şah və Məhəmməd şahın hakimiyyətləri dövründə "Aslan və Günəş"ə edilən başqa bir dəyişiklik motivin afrikalılaşdırılması idi. Beləliklə, aslan fiquru Asiya aslanından daha uzun yal və daha böyük bədənə malik bir Afrika aslanına çevrilmişdi. Yəhya Zoka bu dəyişikliyin avropalılarla təmasdan təsirləndiyini ehtimal etmişdir. Şahbazinin qeydlərinə görə, o zaman Qacar dövlətinin bayraqlarını Zülfüqar və aslan təsvirləri bəzəyirdi. Odur ki, Fətəli şahın hakimiyyətinin axırlarına doğru iki təsvir biləşdirilmiş, Əlini təmsil edən aslanın pəncəsinə Əlinin qılıncı Zülfüqar verilmişdir.
Necməbadiyə görə, bu dövrə aid "Aslan və Günəş" təsvirlərində bəzən aslanın pəncəsində qılınc olurdu. 1836-cı ildə Məhəmməd şahın fərmanında yazılmışdır ki, aslan "dövlətin hərbi qüdrətini açıq şəkildə ifadə etmək üçün" dik durmalı, qılınc daşımalıdır. Tac müəyyən bir Qacar monarxını təmsil etmək üçün yox, səltənətin rəmzi kimi əlavə edilmişdir. Fərmanda bildirilmişdir ki, gerb eyni zamanda İranın milli, kral və dövlət gerbidir. Bu dövrdə aslan daha çox erkək, günəş isə dişi kimi təsvir edilmişdir. Bu vaxta qədər günəş bəzən erkək, bəzən isə dişi kimi təsvir edilirdi, aslan isə qılıncsız, mehriban və itaətkar bir heyvan kimi təmsil olunurdu.
İran Konstitusiya inqilabından sonra
Necməbədi Rza xanın uğurlu çevrilişindən sonra aslan ilə günəş və Rza xan ilə vətən arasında hazırlanmış divar asmalarında paralel simvolizmi müşahidə etmişdir. Nazik günəş aslan tərəfindən müdafiə olunur, "vətəni isə qəhrəman Rza xan" qoruyur. Rza şahın hakimiyyəti dövründə günəşin qadın sifət cizgiləri silinmiş və günəş daha həqiqi formada, sadəcə şüalarla təsvir edilmişdir. Hərbi kontekstdə motivə Pəhləvi tacı əlavə edilmişdir.
Pəhləvilər "Aslan və Günəş" emblemini Qacarlardan götürmüşdür, lakin onlar Qacar tacını Pəhləvi tacı ilə əvəz etmişdilər. Pəhləvilər motivə fars simvolizmini yenidən daxil edilmişdir. Fars adət-ənənələrində bəhs edildiyi kimi, aslan "Şahnamə"də şahlıq simvolu və Rüstəmin qəhrəmanlığının rəmzi olmuşdur.
Gerbin müxtəlif tarixi mənaları onun İranın milli gerbi kimi möhkəm zəmin yaratmaqla yanaşı, İran kimliyinin bir-birləri ilə rəqabət aparan simvolları üçün də zəngin zəmin yaratmışdır. Gerbin ləğvi üçün vacib kampaniyalardan biri 1929-cu ildə Müctəba Minovi tərəfindən başladılmışdır. O, İranın Londondakı səfirliyinin tələbi ilə hazırlanan hesabatda "Aslan və Günəş" simvolunun türk mənşəli olduğunu təkid etmişdir. O, hökumətə emblemin "Derəfş Kavyani" ilə əvəz edilməsini tövsiyə etmişdir. Minovi qeyd etmişdir ki, "Aslan və Günəş" embleminə "milli tarixi hekayə aid etmək olmaz, çünki onun islamdan əvvəlki qədim tarixlə heç bir əlaqəsi, iranlıların tərtib etdiyinə və yaratdığına dair heç bir dəlil yoxdur … Biz türk xalqının bu qalıqlarından qurtula və mifik əzəmətimizi simvolizə edən bayrağı, yəni 'Derəfş Kavyani'ni qəbul edə bilərik". Onun təklifinə məhəl qoyulmamışdır. Həsən Tağızadə Birinci Dünya müharibəsi illərində, Berlində çıxan "Derəfş-i Kavyani" qəzetində gerbə etiraz etmişdir. O, dərc olunan yazısında "Aslan və Günəş"in nə İran mənşəli, nə də insanların güman etdiyi kimi çox qədim olduğunu iddia etmişdir. Tağızadə təkid etmişdi ki, "Aslan və Günəş" daha çox İran simvolu olan "Derəfş Kavyani" ilə əvəz edilməlidir.
İslam inqilabından sonra
"Aslan və Günəş" 1979-cu il İran İslam inqilabına qədər İranın rəsmi gerbi olaraq qalmışdır. İnqilabdan sonra "Aslan və Günəş" rəmzi fərmanla ictimai yerlərdə və dövlət təşkilatlarından çıxarılaraq indiki İran gerbi ilə əvəz edilmişdir. İslam inqilabına görə "Aslan və Günəş" simvolu dəyişdirilməli olan "zalım qərbləşmiş monarxiya"ya bənzəyirdi. Buna baxmayaraq, simvolun şiəliyə dayanan dini mənaları var idi və aslan Əli ilə əlaqələndirilirdi. İndiki dövrdə "Aslan və Günəş" gerbi hələ də mühacirətdə olan İran icmasının bir hissəsi tərəfindən İslam Respublikasına müxalifətin simvolu kimi istifadə olunur. Monarxistlər və Xalq Mücahidləri də daxil olmaqla, sürgündə olan bir neçə müxalif qrup "Aslan və Günəş" emblemindən istifadə etməyə davam edir. ABŞ-nin Los-Anceles şəhərində və böyük İran icmalarının olduğu şəhərlərdə "Aslan və Günəş" emblemi bardaqlarda, bayraqlarda və suvenirlərdə nümayiş etdirilir, İranda monarxiya hakimiyyəti dövründəkindən qat-qat daha çox böyük əhəmiyyət daşıyır.
Beynəlxalq tanınma
right|thumb|İranda [[Beynəlxalq Qızıl Xaç və Qızıl Aypara Hərəkatının rəsmi olaraq tanınan, lakin hal-hazırda istifadə olunmayan emblemi.]]
"Aslan və Günəş" Beynəlxalq Qızıl Xaç və Qızıl Aypara Hərəkatının rəsmi olaraq tanınan, lakin hazırda istifadə olunmayan emblemidir. İranın Qızıl Aslan və Günəş Cəmiyyəti 1929-cu ildə Beynəlxalq Qızıl Xaç və Qızıl Aypara Hərəkatına qəbul edilmişdir.
4 sentyabr 1980-ci ildə yeni elan edilmiş İran İslam Respublikası digər müsəlman xalqlarının əksəriyyətinə uyğun olaraq "Qızıl Aslan və Günəş"i "Qızıl Aypara" ilə əvəz etmişdir. "Qızıl Aslan və Günəş" indi istifadədən çıxsa da, İran onu istənilən vaxt yenidən götürmək hüququnu özündə saxlayır. Cenevrə konvensiyaları onu rəsmi gerb kimi tanımaqda davam edir və bu status "Qızıl Kristal"ı əlavə etməsinə baxmayaraq, 2005-ci ildə III Protokol ilə təsdiq edilmişdir.
Ədəbiyyatda
Anton Çexovun "Aslan və Günəş" adlı hekayəsi var. Hekayənin məzmunu uzun müddətdir ki, "İranın 'Şiri-Xurşid' ordenini almaq arzusunda olan" bir bələdiyyə başçısı haqqındadır.
Leşcil ağ kərkəs
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Statusu
Nadirdir.
Kateqoriyası
(VU). Mənfi təsirlərə həssasdır.
Genefond əhəmiyyəti
Azərbaycan faunasında cinsin tək növüdür.
Qısa təsviri
İri yırtıcıdır (2,1-2,4 kq). Ümumi rəngi ağ, çalma lələkləri qaradır. Quyruğu dar və pazvaridir. Üzü lələksiz çəhrayı–sarı rəngli dəridir. Boynunda və peysərində sərt lələklərdən ibarət “yaxalıq” var. Səsi fit kimidir.
Yayılması
Avropa, Asiya və Afrikada yayılıb. Azərbaycanda dağətəyi və dağlıq sahələrdə məskunlaşıb. Azərbaycanın 17 ornitocoğrafi sahəsindən 8-də nəsil verir, Şərqi Qafqaz dağ meşələri, Kiçik Qafqaz yüksək dağlığı, Şamaxı-Altıağac, Naxçıvan orta dağlığı, Talış bozqırları, Qobustan, Böyük və Kiçik Qafqaz dağətəyi sahələri.
Sayı
XX əsrin 50-ci illərinə qədər adi saylı olub. Sonralar azalıb. XX əsrin axırında Azərbaycanda cəmi 70 cüt quş sayılıb, indi isə 40 cüt qalıb.
Məhdudlaşdırıcı amillər
Uzun müddət zərərli bilib təqib edilməsi, yem bazasının zəifləməsi, qalanın da zəhərlənməsi, nəsil verən yerlərində səs-küyün çoxalması.
Əhali üçün əhəmiyyəti
Təbii sanitardır.
Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər
Ovlanması və satışı qadağandır. Qorunan ərazilərdə nəzarət altında saxlanılır. Bakı zooparkında nümayiş etdirilib əhaliyə tanıdılır. CİTES, Bern və Bonn konvensiyalarına daxildir. Beynəlxalq miqyasda qorunur.
Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
Yem bazasının qorunması, yem azlığı şəraitində yuvası yaxınlığına leş atılması, ekoloji maarifçiliyin gücləndirilməsi, yuva sahəsinin təbiət abidəsi edilməsi.
Meqan Kankanın qətli
Meqan Nikol Kankanın qətli (7 dekabr 1986 – 29 iyul 1994) — ABŞ-nin Nyu-Cersi ştatı, Merser qraflığı, Hamilton qəsəbəsində baş verən cinayət. Yeddi yaşlı qız öz qonşusu Cessi Timmendekvas tərəfindən təcavüz edilərək öldürüldü. Cinayət bütün ölkənin diqqətini çəkdi və nəticədə hüquq-mühafizə orqanlarından qeydiyyata alınmış seksual cinayətkarların harada olması ilə bağlı təfərrüatları açıqlamağı tələb edən “Meqan qanunu”nun tətbiqinə səbəb oldu. Timmendekvas 1997-ci ildə Kankanın qətlinə görə məhkum edildi.
O, ölümcül inyeksiya ilə ölüm hökmünə məhkum edildi, lakin 2007-ci ildə Nyu-Cersidə edam cəzası ləğv edildikdən sonra ölüm hökmü şərti olaraq ömürlük cəzaya dəyişdirildi.
Cessi Timmendekvas
Cessi K. Timmendekvas (d.15 aprel 1961) gənc qızlara cinsi təcavüzə görə əvvəllər iki dəfə məhkum edilmişdi. 1979-cu ildə o, Nyu-Cersi ştatının Piskatauey qəsəbəsində beş yaşlı qıza təcavüzə cəhddə günahını etiraf etdi. Ona şərti cəza verildi və o, doqquz ay Middlesex Adult Correctional Mərkəzinə göndərildi. 1981-ci ildə Timmendekvas yeddi yaşlı bir qıza təcavüz etməkdə təqsirini boynuna aldı və Nyu-Cersi ştatı, Aveneldə altı il müddətinə Yetkin Diaqnostik və Müalicə Mərkəzində həbs edildi.
Timmendekvasın mərkəzdə təklif olunan müalicə proqramında az iştirak etdiyi bildirildi. Onu müəssisədə müalicə edən bir terapevt onu vaxtının çox hissəsini yuxuda keçirən biri kimi təsvir etdi. Digər bir terapevt Timmendekvasın sonda başqa bir cinsi cinayət törədəcəyinə inandığını söylədi (qətl törədəcəyinə inanmasa da).
Kataloniyaya məhəbbətlə
Kataloniyaya məhəbbətlə – Corc Oruellin İspaniya Vətəndaş Müharibəsindəki təcrübələri və təhlilləri barədə şəxsi hesabatı. İlk dəfə 1938-ci ildə Böyük Britaniyada nəşr olunmuşdur. 1952-ci ilin fevralına qədər ABŞ-də çapdan çıxmamışdır. Oruellin sağlığında kitab ancaq italyan dilinə tərcümə olunmuşdur (dekabr 1948). Fransız dilinə tərcüməsi isə Oruellin ölümündən 5 il sonrakı müddət boyunca nəşr olunmamışdır.
Meqan Kankanın qətli
Cinayət və məhkəmə
Timmendekvas Meqaya təcavüz etdi və sonra onu kəmərlə boğaraq öldürdü. O, daha sonra onun cəsədini yaxınlıqdakı Mercer County parkında basdırdı. Ertəsi gün o, müstəntiqlərə hər şeyi etiraf etdi və polisi həmin yerə apardı.
Sübutlara qan ləkələri, saç və lif nümunələri, bununla birlikdə Timmendekvasın əlinin üstündə Meqanın dişlərinə uyğun bir dişlək izi daxildir. Məhkəmə Timmendekvası ölüm hökmünə məhkum etdi və hökm apelyasiya qərarı ilə Nyu-Cersi Ali Məhkəməsi tərəfindən qüvvədə saxlanıldı.
Kataloniyaya məhəbbətlə
Azərbaycan dilinə Qanun Nəşriyyatı tərəfindən tərcümə edilmişdir.
Meqan Kankanın qətli
Cinayət və məhkəmə
Timmendekvas Nyu Cersi Qanunverici orqanı ölüm hökmünü ləğv edənə qədər, 17 dekabr 2017-ci il tarixinə qədər Nyu Cersi Ölüm Sırasında qaldı. Qadağanın nəticəsi olaraq, Timmendekvasın cəzası şərti azadlıqdan məhrum etmə cəzası olmadan həbsxanada ömürlük həbs cəzasına dəyişdirildi.
Kataloniyaya məhəbbətlə
Məzmun
Siyasi baxışları 1936-cı ilin dekabrında Corc Oruelli Frankoya qarşı savaşan ispan respublikaçılarının sıralarına gətirmişdir. Oruell Marksist fəhlə partiyasının hərbi dəstələrində vuruşurdu. Bu savaş onun həyatında silinməz iz qoyur. Oruell 1937-ci ilin iyununda bu ölkəni tərk edir. İspaniyadakı gərgin, həyəcanlı günlərdən sonra yarım il Mərakeşdə yaşayan yazıçı burada bir tərəfdən aldığı yaradan müalicə olunmuş, digər tərəfdənsə ispan faşizminə qarşı beynəlmiləl mübarizəni əks etdirən "Kataloniyaya məhəbbətlə" kitabını qələmə almışdır.
Meqan Kankanın qətli
Meqan qanunu
Cinayətdən bir ay sonra Nyu-Cersi Baş Məclisi Assambleya üzvü Pol Kramer tərəfindən təklif olunan, seksual cinayətkarların qeydiyyatını tələb edən bir sıra qanun layihələrini qəbul etdi.
Fond
Meqan Nikol Kanka Fondu Meqan Kankanın ailəsi tərəfindən uşaqlara qarşı cinayətlərin qarşısını almaq məqsədilə təsis edilən qeyri-kommersiya xeyriyyə təşkilatıdır.
Qurcuq (Miyanə)
Qurcuq — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Miyanə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 115 nəfər yaşayır (38 ailə).
Rusiya Həmrəyliklərinin Xalq Həmkarlar İttifaqı
Rusiya Həmrəyliklərinin Xalq Həmkarlar İttifaqı (RHXHİ; ) — Rusiya mühacirətinin siyasi təşkilatı. "Posev" adlı nəşriyyatı vardı, "Posev" və "Qrani" jurnallarını, həmçinin "Za Rossiyu" qəzetini nəşr etmişdir. RHXHİ-nin emblemi "ağ, mavi və qırmızı fonda və ya qara-ağ fonda qızıl trident şəklində təsvir edilmiş Kiyev Böyük knyazı Müqəddəs Vladimirin ailə emblemidir".
Siyasi mövqeyi
RHXHİ-yə üzv olmaq üçün 1895-ci ildən sonra doğulmaq zəruri şərt idi. Bu meyar insanların Oktyabr inqilabının başlanmasında birgə məsuliyyət daşımasının qarşısını almaq üçün qoyulmuşdu. İttifaqın üzvləri bolşevik rejimi ilə barışmaq istəyən mühacir təşkilatlarına üzv ola bilməzdilər. RHXHİ-nin ideologiyası XIX əsrin sonunda formalaşan həmrəylik doktrinasına əsaslanırdı. Marksist sinfi mübarizəyə alternativ olaraq, həmrəyliyi və müxtəlif sosial təbəqələrin ümumi idealını təbliğ edirdi. Təşkilatın proqramının əsas elementlərindən biri də qeyri-aqressiv aspektində milliyətçilikdir. Odur ki, 1951-ci ildə RHXHİ Şurası Litva, Latviya və Estoniyanın müstəqillik hüquqlarını tanıyan sənəd təsdiq etmişdir. RHXHİ həmçinin, demərkəzdirmənin tərəfdarıdır, xüsusən də məhkəmə sahəsində. İttifaq monarxiyanın tətbiqini istisna etmir, lakin çar II Nikolayın son vəsiyyətinə uyğun olaraq, bunun yalnız ümumxalq səsverməsi yolu ilə həyata keçirilməsini dəstəkləyir. RHXHİ mühafizəkarlıq və liberalizmə bölünməyi rədd edir, lakin əksər tədqiqatçılar tərəfindən sağçı təşkilat kimi qəbul edilir.
Lasaro Kardenas
Lasaro Kardenas del Rio — Meksika siyasətçisi və hərbçisi, Meksika inqilabı illərində (1910–1917) general və Meksika Prezidenti (1934–1940). Milli İnqilab Partiyasının nümayəndəsi olmuşdur. O, solçu islahatçı kursu davam etdirmiş, aqrar islahatların həyata keçirilməsini gücləndirmiş, əmək qanunvericiliyini və həmkarlar ittifaqlarının səlahiyyətlərini gücləndirmiş, qadınların hüquqlarına və ümumi seçki hüququna zəmanət vermiş, xalq maarifini inkişaf etdirmiş və savadsızlıqla mübarizə aparmış, neft və dəmir yolu şirkətlərini milliləşdirmişdir.
Həyatı
Lasaro Kardenas del Rio 21 may 1895-ci ildə Meksikada, Miçoakan ştatının Xikilplan-de-Xuarez şəhərində anadan olmuşdur. 1913-cü ildə inqilabi ordu sıralarına qoşulmuş, tezliklə kapitan, 1920-ci ildə isə general rütbəsi almışdır. 1920-ci illərdə Tampikoda qarnizona komandirlik etmiş və Miçoakan ştatının qubernatoru seçilmişdir. 1929-cu ildə Milli İnqilab Partiyasının (MİP) qurucularından biri və sədri olmuşdur. Kardenas 1931-ci ildə daxili işlər naziri, 1933-cü ildə Hərbi Dəniz Qüvvələri naziri vəzifələrində xidmət etmişdir.
Slovyansk
Slovyansk (Ukraynca: Слов'янськ) — Ukraynanın Donetsk vilayətində şəhər.
Jan-Bedel Bokassa
Jan Bedel Bokassa — Mərkəzi Afrika İmperatoru
Həyatı
thumb|left|200px|Bokassanın gənclik illəri Bokassa 1921-ci ildə anadan olub. O vaxt Mərkəzi Afrika Respublikası Fransa protektoratı idi. Bokassa 19 yaşında Fransanın müstəmləkə ordusuna qoşulub. Vyetnam Fransa müstəmləkəsi olanda orada vyetnamlılara qarşı vuruşub. Zabit rütbəsi və fəxri legion xaçı alıb. Bokassa döyüşən vaxt qohumu müstəqillik alan MAR-ın prezidenti olub və onu ölkəyə çağırıb. 1960-cı ildə hərbi kabinetin rəisi olan Bokassa qısa müddətə marşala qədər yüksəlib. Marşal olandan sonra isə daha çox istəyib və qohumunu devirərək prezident olub. 1979-cu ildə prezident olmaqla yanaşı, bütün hakimiyyəti əlində cəmləşdirib: EYNİ ZAMANDA MÜDAFİƏ NAZİRİ, DÖVLƏT İDARƏLƏRİ VƏ SOSİAL TƏMİNAT NAZİRİ, TİCARƏT NAZİRİ, SƏNAYE VƏ ŞAXTALAR NAZİRİ, POÇT VƏ TELEKOMMUNİKASİYALAR NAZİRİ, HÖKUMƏTİN SƏDRİ, ÖLKƏDƏ YEGANƏ PARTİYA OLAN QARA AFRİKANIN SOSİAL TƏKAMÜLÜ HƏRƏKATI PARTİYASININ SƏDRİ OLUB.
İmperatorluq
Nəhayət, 1972-ci ildə Bokassa özünü ömürlük prezident, 1977-də isə imperator elan edir. Tacqoyma mərasimi çox dəbdəbəli keçirib. O, özünü Napoleona bənzədirdi və bütün detalların Avropa imperatorunun tacqoyma mərasimindəki kimi olmasına çalışıb. İmperator üçün tacı Paris zərgəri Klod Bertran hazırlayıb. Tacın üstündə ölkənin əsas ləl-cəvahiratı, o cümlədən 58 karatlıq ürəkşəkilli brilliant olub. Tacın qiyməti 5 milyon dollar idi. Oturmuş qartal şəklində iki tonluq qızıl taxt, ən yaxşı xarici markalardan olan 100 avtomobil və 130 ağ cıdır atı… Təyyarə ilə ölkəyə Fransadan 7 ton çiçək, 5200 livreya, 600 frak və smokinq (Pyer Kardin hazırladıb), 25 min butulka Burqund şərabı, 40 min butulka şampan, 10 min gümüş qab-qacaq dəsti, 120 nəfərlik orkestr.. gətirilib. Bokassa saf qızıldan özünün iki tonluq heykəlini də qoydurmuşdu…
Tacqoyma mərasimində onun geyindiyi tufli ən bahalı ayaqqabı kimi Ginnesin rekordlar kitabına düşüb. Dünyanın bütün ölkələrinin rəhbərləri və Roma papası da tədbirə dəvət olunsa da, heç kəs gəlmədi. Çünki onu psixi cəhətdən anormal sayırdılar.
Ölkənin vəziyyəti
Əsrarəngiz tacqoymaya bu qədər vəsait xərclənsə də, üç milyon əhalisi olan ölkə kasıblıq, aclıq içində boğulurdu. Təhsil, səhiyyə, əhalinin həyatı pis idi: 43 min nəfərə bir həkim düşürdü, bütün ölkədə cəmi bir diş həkimi vardı. Amma o, qohumları ilə xəzinəni talayır, ölkədə və xaricdə çoxlu dəbdəbəli evlər alır, eyş-işrət məclisləri qurur, özünü çoxlu orden və medallarla təltif edirdi. Övladları üçün xüsusi imtiyaz da müəyyən etmişdi. Oğlanları (Bokassanın 18 leqal arvaddan yetmiş yeddi qəbul etdiyi övladı vardı) 12 yaşa çatanda özünə məşuqə seçə bilərdi. Məşuqənin vəzifəsi şahzadəyə məhəbbət sənətini öyrətmək idi. Onlar istənilən qadını seçə bilərdilər.
Dövlət çevrilişi edən kimi Fransa prezidenti Şarl de Qolla əbədi məhəbbəti haqda and içir və onu ata adlandırır. Fransa hökuməti ondan maddi dəstəyini əsirgəmir, əvəzində bu ölkənin ərazisində özünün hərbi bazasını yerləşdirir. Liviya prezidenti Müəmmər Qəddafi ilə görüşündən sonra islamı qəbul etdiyini deyib və Jan Bedel adını dəyişərək Səlahəddin Əhməd qəbul edib. Deyilənə görə, bu, Qəddafidən maliyyə yardımı almaq üçün fənd imiş. Çünki bir müddət sonra yenidən katolisizmi qəbul etdiyini elan edib. Fransa prezidenti Jiskar d`Estenlə də dost olub. İkincini MAR-ın yeraltı sərvətləri maraqlandırırdı. Fransızlar bu ölkədə atom proqramı üçün radioaktiv maddələr arayırdılar. Üstəlik, d`Esten arada oraya ova gəlirdi. Sonralar "Kanar anşene" junralı d`Estenin Bokassadan bahalı brilyant rüşvət aldığını yazdı. Bu informasiya yayılandan sonra onun reytinqi kəskin şəkildə aşağı düşdü və 1981 seçkilərində Mitterana uduzdu. Sonralar məlum oldu ki, Bokassa 1973-cü ildə Henri Kissincerə də brilyant veribmiş.
Kannibalizm
1979-cu ildə onun portreti olan formanı geymək istəməyən məktəbliləri güllələtdirdikdən sonra o, fransız desantçıları tərəfindən devrildi və Fransaya aparıldı. Desantçılar saray mətbəxində insan əti ilə dolu soyuducular tapdı. Beynəlxalq istintaq qrupu müəyyən edib ki, Bokassa siyasi rəqiblərini quyularda çürüdüb, onları timsahlara yedirib. Yeməyində insan ətindən istifadə edib. O cümlədən, arvadlarının bir çoxunun ətini yeyib. Ölkədə yeganə riyaziyyatçını yeyib. Həbs olunandan sonra soyuducudan həmin alimin qalıqları tapılmışdı. Sonralar bir dəfə mətbuat konfransında ona belə bir sual veriblər: "Deyirlər, siz puritan həyat tərzi keçirirsiniz. Yemirsiniz, içmirsiniz, siqaret çəkmirsiniz, qadınlardan xoşlanmırsınız, hətta müxalifəti sıxışdırsmırsınız. Siz necə özünüzü yüngülləşdirirsiniz?" Bokassa İngiltərədən olan gənc jurnalisti diqqətlə süzüb: "Mən gərginləşmirəm, Sizə də məsləhət görmürəm" demiş və jurnalistə təklif etmişdi ki, kofe süfrəsində bu məsələni təklikdə müzakirə etsinlər. Təbii ki, jurnalist buna getməmişdi.
Bokassa 1970-ci ildə SSRİ-də olub. Burda elan edir ki, tərəqqipərvər sosializm düşərgəsinə daxil olur.. Brejnevlə görüşüb. "Artek" pioner düşərgəsinə baş çəkib. Boynundan qalstuk asıb ona fəxri pionerlik veriblər. Amma "fəxri pioner"in Fransa müstəmləkə ordusunda xidmətdə olarkən Vyetnamda bir kənddə yerli kommunistlərin liderini yediyini nə qalstuk bağlayanlar, nə də SSRİ rəhbərliyi bilirdi. Bokassa ölkəsinə qayıdanda Kremldəkilərin çox içmələrindən narazılığını bildirmişdi. Amma Brejnevin dodaq-dodağa öpüşmək adəti çox xoşuna gəlirmiş. SSRİ-dən qayıdandan sonra bütün nazirləri bir-bir qucaqlayıb dodaqlarından öpür. Sonralar ölkə boyu səfərlərində də öpüşməyə üstünlük verirdi. O deyirmiş ki, dillər təmas edəndə adamların məxfi fikirlərini oxumaq olur. Əgər yaş və süstdürsə, müsahib xeyirxah niyyətə köklənib. Əgər dil qurudursa, demək, əsəbidir, nəsə qəsdi var. Onu nahara sifariş vermək olar.
Bokassanın devrilməsi və məhkəməsi
Nəhayət, boğaza yığılan camaat ayağa qalxdı. 18 avqust 1979-cu ildə məktəbli və tələbələr etiraz etdi. Onların geydiyi formanın üstündə Bokassanın şəkli olmalı idi (maraqlıdır ki, tikiş fabriki də imperatora məxsus idi). Etirazçılar küçələrə axışdı. Hərbi hissələrin atəş açması nəticəsində 150 nəfər öldürüldü. Amma problem bununla da çözülmədi. Apreldə etirazlar təkrar olundu. Bu dəfə üsyana keçdi. İmperiya qvardiyasının əsgərləri və hərbi hissələr qeyri-insani ova başladılar. 6 yaşdan 26-ya qədər hər kəsi tutur, öldürürdülər. Fransız jurnalistləri hadisələrin gedişini belə təsvir edirlər:
"Yüzlərlə uşağı mərkəzi türməyə doldurmuşdular. Əsgərlər onları təpik altına salıb xıncır, sonra kameralara doldururdular. Qəzəbdən ağlını itirmiş Bokassa özü türməyə gəlmişdi ki, uşaqlara yaxşıca dərs versinlər. Bu "dərs"dən sonra yüzə qədər adam öldü. Onları ya ümumi məzarda basırır, ya da çayda axıdırdılar".
Amma impreator bununla kifayətlənməyib. Onun əmri ilə otuza qədər uşağı sarayın qabağına gətiriblər. Jurnalist Bernar Lubanın verdiyi məlumata görə, onları yerə uzanmağa məcbur ediblər və sərxoş Bokassa sürücüyə əmr edib ki, maşını onların üzərindən sürsün. Sürücü etiraz edəndə Bokassa özü sükan arxasına keçib və yük maşınını sonuncu səs kəsilənə qədər irəli-geri sürüb.
Nəhayət, Fransa desantları MAR-da çevriliş edir. Uzun müddət Fransada yaşayan Bokassaya 1980-ci ildə vətənində qiyabi məhkəmə keçirilir və o, ölümə məhkum edilir. 1986-cı ildə eks-imperator həyatında, çox güman ki, ən qəribə addımı atır. O, könüllü şəkildə Mərkəzi Afrika Respublikasına qayıdır. Hesab edirdi ki, xalq yenidən onu taxta çıxaracaq. Amma qayıdan kimi həbs edilib mühakimə olunur.
Ona dövlətçiliyə xəyanət, qətllər, adam əti yemək və dövlət əmlakını dağıtmaq ittihamı irəli sürülür. Bokassa məhkəmədə çox fəal iştirak edir və hakimləri inandırır ki, qurbanlarının bədən hissələrini soyuducuda yemək üçün yox, simvolik mənada saxlayıb. Guya bu orqanların hərəsinin öz mənası var. Məsələn, qaraciyər uğur gətirir və s. Bundan sonra adam yemək ittihamı üzərindən götürülür. Amma başqa ittihamlar kifayət edir ki, ölüm cəzasına məhkum edilsin. Bu, 12 iyun 1987-ci ildə baş verir. Bir il sonra isə əfv olunur və ölüm cəzasını ömürlük həbslə əvəz edirlər. Daha sonra isə iyirmi illik cəzaya dəyişdirilir. 1993-cü ildə ölkədə demokratik idarəçilik bərpa olunur və ümumi amnistiya elan olunur. Bokassa azadlığa çıxır. Üç il sonra — 3 noyabr 1996-cı ildə infarktdan ölür. Ömrünün son illərində özünü on üçüncü apostol elan eləmişdi. İddia edirdi ki, Roma papası ilə məxfi görüşləri olur.
Kəhvərin (Miyanə)
Kəhvərin — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Miyanə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 54 nəfər yaşayır (25 ailə).