cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Edsger Deykstra
Edsger Deykstra — hollandiyalı riyaziyyatçı alim, proqramçı və fizik. İnformasiya Texnologiyaları sahəsində çalışan hər bir şəxsin tanımalı olduğu bir şəxsdir, Dijkstra (Daykstra, Deykstra). Çoxları onu məşhur — qrafda təpələr arasında ən qısa yolun tapılması üçün tətbiq olunan "Dijkstra alqoritmi" -nə görə tanıyır. "Kompüter elmlərinin" bir elm kimi formalaşmasında bu şəxsin çox böyük rolu olmuşdur. Məhz Dijsktra kompüter elmlərinin ən vacib sahələrinin — kompilyatorların hazırlanması, əməliyyat sistemləri, paylanmış sistemlər, ardıcıl(sequential) və konkurent proqramlaşdırma, proqramlaşdırma metodologiyası, proqram dizaynı, proqram təminatı mühəndisliyi (software engineering) prinsipləri, qraf alqoritmləri, və kompüter elmlərinin və proqramlaşdırmanın fəlsəfi əsasını yaradan bir şəxsdir. Onun yazdığı elmi məqalələrin bir çoxu yeni tədqiqat sahələrinin mənbəsi olmuşdur. Kompüter elmlərində bu gün standart kimi qəbul olunmuş bir çox konsepsiyaları və problemlər ilk olaraq məhz Dijkstra tərəfindən qoyulmuşdur. Kompüter proqramlaşdırması 1950–1960-cı illərdə bir elm kimi qəbul olunmurdu, o dövrlərdə fizika elmində olduğu kimi bu sahədə nəzəri konsepsiya və kodlaşdırma sistemi yox idi. Məhz Dijkstra proqramlaşdırmanın bir elm kim qəbul olunmasında rol oynayan əsas şəxslərdən biri olmuşdur.
Həyatı
thumb Riyaziyyat və fizika sahəsində olan bilikləri əsasındə riyazi məntiqin bir sıra qayda və metodologiyalarını proqramlaşdırma elminə tətbiq etmişdir. 70 −80-ci illərdə ən populyar və ən çox istifadə olunan proqramlaşdırma metodologiyası olan "Strukur proqramlaşdırma" metodologiyası məhz ilk olaraq Dijsktra tərəfindən irəli sürülmüşdür. Məhz onun struktur proqramlaşdırma ideyası bu gün istifadə etdiyimiz proqram mühəndisliyi (software engineering) metodologiyalarının əsaslarının qoyulmasına imkan yaratmişdir, hansı ki, bugünkü gün proqramçılara getdikçə mürəkkəbləşən proqram təminatlarının təşkili və idarə edilməsinə imkan yaradır.
1994-cü ildə aparılmış sorğuya əsasən Komptür elmləri sahəsində həmin dövrə qədər yazılmış mindən çox elmi məqalə arasında 38 ən yaxşı məqalə seçilmişdir. Onlardan 5 dənəsinin müəllifi Dijsktra olmuşdur.
Mükafatları
11 may 1930-cu ildə anadan olmuş və ideyaları ilə kompüter sənayesinin inkişafına əhəmiyyətli töhfələr bəxş etmiş hollandiyalı alim, proqramçı, bir neçə klassik alqoritmin müəllifi Edsger Vibe Deykstra (Edsger Wybe Dijkstra) struktur proqramlaşdırma konsepsiyasının müəlliflərindən biri olmuşdur. Deykstra kompüter proqramlarının emalında riyazi məntiqin tətbiqi sahəsindəki işləri ilə şöhrət qazanmışdır. Yuxarı səviyyəli proqramlaşdırma dilinin yaradılmasında fəal iştirakına görə o, 1972-ci ildə Türinq mükafatına layiq görülmüşdür.
Eduard Buxner
Eduard Buxner  — alman kimyaçısı, Kimya üzrə Nobel mükafatı laureatı (1907).
Həyatı
Alman kimyaçısı Buxner Eduard (1860-1917), may ayının 20-də Münhendə doğulmuş, Universitet bitirmişdir. 1888-ci ildə fəlsəfə doktoru alimlik dərəcəsi adını almışdır. 1893-cü ildə Kilsk, 1896-cı ildə Tübingen Universitetlərinin, 1896-cı ildə Berlin Ali Kənd Təsərrüfatı Məktəbinin, 1909-cu ildə Breslau, 1911-ci ildə Vürsburq Universitetlərinin professoru olmuşdur. Biologiya-kimya sahəsində qiymətli tədqiqat işlərinə və toxuma xarici fermentasiyanı kəşf etdiyinə görə alim 1907-ci ildə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür.
Elmi fəaliyyəti
Hələ universitetdə oxuyarkən Buxner spirtə qıcqırma prosesini tədqiq etməyə başlayır.
O, oksigenin iştirakı ilə qıcqırma prosesini tədqiq edir. Onun apardığı tədqiqatlar göstərir ki, oksigen iştirakı ilə qıcqırma getməsini inkar edən hipotez yanlışdır.
Şəxsi ianələr hesabına Buxner kiçik laboratoriya yaradır və burada qıcqırma kimyası sahəsində tədqiqatlarını davam etdirir. 1893-cü ildə o, Münxendən gedərək Kil Universitetində analitik kimya bölməsinə rəhbərlik edir, 1895-ci ildə universitetin professoru olur. Sonrakı ildə Buxner Tyubingen Universitetində analitik kimya və farmakalogiyadan dərs verir.
1893-cü ildə Buxner maya hüceylərinin daxili mayesinin təmiz nümunəsini almaqla qıcqırmaya kömək edən aktiv maddəni tapmaq qərarına gəlir.
Proteus anguinus
Proteus anguinus – eyni zamanda Avropa proteyası, proteya adlanan suda-quruda yaşayan quyruqlu. Bu ilan bənzəri amfibiya növü torpaq altında qalmış su kanallarında yaşayır və tamamilə kordur.
Eduard Buxner
Elmi fəaliyyəti
O, asistenti Martin Xanın təklif etdiyi üsuldan istifadə edərək həvəngdə mayaları qum və torpaq ilə birlikdə xırdalayır. Beləliklə o, yüksək temperaturun dağıdıcı təsirindən qaçır və ondan əvvəlki tədqiqatçıların nəticələrinə  mənfi təsir edən  həlledicilərdən  istifadə etmir. Cunada təzyiq altında sıxılmış məsaməli maddə mayeni buraxır. Buxner ehtimal edirdi ki, bu maye qıcqırma törətmə qabiliyyətinə malikdir. Lakin sonralar o, Xan ilə birlikdə bu mayeni saxlamaq üçün ona saxarozanın qatı məhlulunu əlavə etdikdə karbon qazı ayrılır. Bu, heyrətləndirici idi, çünki maya hüceyrəli ölü olsalar da onların ayırdığı mayedə olan nəsə qıcqırma yaratmışdır. Buxner belə hipotez irəli sürür ki, aktiv maddə enzim və ya fermentdir və o, zimaza adlandırır.
Proteus anguinus
Quruluşu
Proteus anguinus orta hesabla 20-30 santimetr uzunluqdadır. Təkamül müddəti ərzində heç bir işə yaramayacaq qədər korlaşmış, asanca qırılan üzvlərə (qollara və qıçlara) malikdir. Qollarının ucunda üç ədəd, daha da korlaşmış olan qıçlarının ucunda isə iki ədəd barmaq olur. Növün həm balıqlar kimi qəlsəmə yarıqları var, həm də yer sürünənləri kimi ağciyərlərə sahibdirlər. Lakin ağciyərlər çox nadir istifadə edilir, daha çox qəlsəmə yarıqlarına müraciət edilir. Gözlərinin üstü qalın bir dəri təbəqəsi ilə örtülüdür. Bu təbəqənin altında gözlərə çatmaq mümkündür, lakin bu gözlər fəaliyyət göstərmir. Bu da, təkamül müddəti ərzindəki korlaşmanın ən canlı nümunələrindən biridir. Bu gözlər yalnız işığın varlıq-yoxluq vəziyyətinə reaksiya verə bilir, görmə funksiyasını qətiyyən yerinə yetirmir (halbuki tam inkişaf etmiş bir göz quruluşu var).
Eduard Buxner
Elmi fəaliyyəti
Onun kəşfi o deməkdir ki, qıcqırma fermentin həm maya hüceyrəsinin daxilində, həm də xaricində kimyəvi aktivliyinin nəticəsidir. 1897-ci ildə Buxner çap etdirdiyi “maya hüceyrələri olmadan spirtə qıcqırma haqqında” işi onun kolleqaları-alimlər arasında böyük mübahisəyə səbəb olur və sonrakı illərdə Buxner xeyli vaxtını sərf etdi ki, öz nəzəriyyəsini sübut etmək üçün materiallar toplasın.
Vəfatı
Birinci dünya müharibəsi başladıqda Buxner könüllü olaraq hərbi xidmətə gedir. Eduard Buxner 13 avqust 1917-ci ildə vəfat edib.
Proteus anguinus
Yaşadığı ərazilər
Əsasən İtaliya, Sloveniya, Bosniya və Herseqovina və Xorvatiyada yaşayırlar.
Meyerius collativus
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Anthemis freitagii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Dairəvi məbəd
Haqqında
200px|thumb|left|Nuxa qalasının 1853-cü ildə tərtib olunmuş planı (Bu şəkil 1988-cı ildə çap olunmuş kitabdan götürülmüşdür; kitabın müəllifləri Üçmüqəddəs kilsəsini "məscid" (№2) adıyla işarələyiblər)
Dairəvi məbədin əsas hisəsinin (artırmalarsız) üstü günbəzlə tamamlanır və bu ilkin hissə memarlıq üslubuna, tikintisində istifadə edilmiş inşaat materiallarının növünə görə qaladakı digər tikililərdən xeyli fərqlənir. Həmin səbəbdən də bəzi tədqiqatçılar onun tarixini Qafqaz Albaniyası dövrünə aid edirlər. Lakin XX əsrin ortalarında mütəxəssislər Nuxa qalası ərazisinə baxış keçirərkən bu qənaətə gəlmişlər ki, 6 ha ərazini əhatə edən qalanın içində məscid və Şəki xan sarayı istisna olmaqla, bütün tikililər rus dövrünə aiddir. Dairəvi məbəd XIX əsrin ən geci 1853-cü ildən XX əsrin əvvəllərinə qədər indiki Şəki şəhərində fəaliyyət göstərmiş yeganə pravoslav kilsəsi idi.
Zambiya 1988 yay Olimpiya oyunlarında
Zambiya 1988-ci ildə Seulda (Cənubi Koreya) keçirilən Yay Olimpiya oyunlarında tarixində 6-cı dəfə idi ki iştirak edirdi, amma heç bir medalı qazana bilmədi.
Leninin adı ilə (film, 1977)
Film haqqında
Film Leninneft NQÇİ-nin sifarişi ilə çəkilmişdir.
Dairəvi məbəd
Haqqında
Kilsə binası təmiz yonulmuş əhəngdaşı ilə əvvəl dairəvi planda tikilmiş və üstü günbəzlə tamamlanmışdı. Sonralar isə ona üç tərəfdən çay daşı və kərpic hörgüsü ilə əlavələr edilərək genişləndirilmiş və o xaç formasına (yuxarıdan baxdıqda) salınmışdır. Bu iş 1853-cü ilə qədər baş vermişdir. Belə ki, Nuxa qalasının 1853-cü il planında artlq kilsə binası xaç şəklinə salınmış əlavələri ilə birlikdə göstərilir.
Məlum olduğu kimi Nuxa qalasının divarları elə tikilmişdir ki, yuxarıdan baxdıqda adı ərəb əlifbası ilə "Məhəmməd… (xan)" kimi oxunur. Deyilənə görə bu oxunuşda kilsə binası ilkin dairəvi görkəmi ilə "Nun" hərfinin nöqtəsi imiş. Kilsənin ilkin dairəvi hissəsi memarlıq üslubuna və tikintisində istifadə edilmiş inşaat materiallarının növünə görə qaladakı digər tikililərdən xeyli fərqlənir. Ya ruslar bunu 1819-cu ildən sonra dairəvi formada kilsə kimi tikmiş və bir müddət sonra, 1853-cü ilə qədər onu daha da genişləndirərək xaç şəklinə salmışlar? Ya da bu tikili 1819-cu ilə qədər Nuxa qalasında mövcud olmuşdur, ruslar 1853-cü ilə qədər onu xaç formasına salaraq pravoslav kilsəsinə çevirmişlər?
Nuxa qalasının 1819-cu il təsvirində kilsə haqqında heç bir qeyd yoxdur. Lakin təsvirdə Nuxa qalasındakı bir çox tikililərin özləri və koordinatları barədə məlumat verildikdən sonra, həm də qeyd edilir ki, "qaladakı Şəkinin rəhbərlərinə aid olmuş digər tikililər əsgərlər və xoylular tərəfindən tutulmuşdur". Bu qeyddən isə məlum olur ki, həmin vaxt qalada mövcud olmuş tikililərin bəziləri təsvirdə göstərilməyə də bilər və bu səbəbdən də, kilsənin 1819-cu ildə Nuxa qalasında mövcud olub-olmamasını Təsvir əsasında dəqiqləşdirmək mümkün deyil.
Hal-hazırda keçmiş pravoslav məbədi "Dairəvi məbəd" adı ilə dövlət qeydiyyatındadır və ölkə əhəmiyyətli memarlıq abidəsi statusuna malikdir. Keçmiş kilsə binasının içində isə Şəki Xalq Tətbiqi Sənət Muzeyi yerləşir.
Aid olduğu yeparxiya
Məbəd 1905-ci ildə Gürcüstan yeparxiyasına aid olmuşdur.
Keşişləri və digər kilsə xidmətçiləri haqqında
100px|thumb| Şəki şəhərindəki rus kilsəsinin cənub tərəfində David Utiyevin qəbri 1853-cü ilə aid mənbədə kilsədə Yevstafiy ata, 1861-ci il mənbəsində də Yevstafiy Xuçiyev adlı şəxsin keşiş olması qeyd edilir.
1894–1896-cı illərdə kilsədə zəbur oxuyanın adı Qavriil Peçenski olaraq qeyd edilmişdir.
1905-ci il mənbəsində burada David Utiyev(David Utiyev 1875-ci ildə ingiloy kilsəsinin keşişi idi və Tasmalı kənd əhalisinin xristianlaşdırılmasına çalışmışdı ) adlı şəxsin keşiş olması qeyd edilmişdir. David Utiyevin qəbri isə kilsənin cənub-qərb tərəfindədir.
Kilsə binasının daha əvvəl məscid olması ilə bağlı iddialar
Həqiqətən, Nuxa qalasının 1819-cu ildə tərtib edilmiş təsvirində Məhəmmədhəsən xanın evindən aşağıda, evə giriş qapısının solunda xanın şəxsi ibadətxanasının olması göstərilir. Amma 2X2 m ölçülü həmin kiçik kilsə, Məhəmmədhəsən xanın evinin içində olmuşdur və XX əsrin 90-cı illərinə qədər orada kiçik bir kilsə vardı. Üçmüqəddəs kilsəsi isə həmin kilsənin yerindən azı 50 metr cənubdadır.
Kilsə binasının şərq tərəfindəki ərazi
Rusiya imperiyası dövründə Nuxada vəfat etmiş bir-neçə yüksək çinli rus məmurunun qəbri hal-hazırda kilsənin şərq tərəfindəki torpaq sahəsindədir. Mümkündür ki, həmin ərazi ruslara məxsus qəbristanlıq olmuş və orada daha çox sayda rus məmuru, rus hərbi qulluqçusu dəfn edilmişdir.
Moqadişo Universiteti
Moqadişo Universiteti — Somalinin paytaxtı Moqadişo şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi.
Tarixi
thumbnail|Moqadişo Universitetinin Kampusu Universitetin əsası 1997-ci ildə qoyulmuşdur.
Səndəlçiçəklilər
—  aləminə aid bitki dəstəsi.
Dəstəyə aşağıdakı fəsilələr daxildir:
Kronkvistin təsnifat sistemində dəstəyə aşağıdakı fəsilələr daxildir:
Knidli Afrodita
Knidli Afrodita – Qədim Yunanıstan heykəltaraşı Afinalı Praksitelin (e.ə. IV əsr) ən məşhur əsərlərindən biridir. Açıq qasığını sağ əli ilə örtdüyünə görə əsər və onun kopyaları bəzən "Venera Paduika" (Təvazökar Venera) da adlandırılır. "Venera Paduika"nın ən məşhur variantları (əli ilə döşlərini örtmüş vəziyyətdə) Mediçi Venerası və Kapitoli Venerasıdır.
Orijinal heykəl
200px|thumb|left| Heykəlin Knid sikkəsi üzərində təsviri Heykəl, gözəlliyi ilə məşhurluq qazanmışdır. O, hər tərəfdən eyni dərəcədə gözəl görünməklə yanaşı, çılpaq qadın bədəninin həyati ölçüdə təsvir edildiyi ilk heykəldir. Əsər, məbəd üçün kult heykəli kimi sifariş edildiyinə görə, bu xüsusiyyətlər çox təəccübləndirici idi. Əsərdə təmizliyini (bakirəlik kimi başa düşülməməlidir) bərpa etmək üçün hamam ritualına hazırlaşan, bir əli ilə geyimini atan, digər əli ilə isə utancaqlıqla qasığını gizlədən ilahə Afrodita təsvir edilib. Onun hərəkət vəziyyətində təsvir edilmiş əlləri bir tərəfdən obrazın qadınlığını müdafiə etsə də, digər tərəfdən onun çılpaqlığına diqqət çəkir. Müxtəlif kopyalarda, bir-birindən fərqlənən bədən formaları, pozalar və aksesuarlar təsvir edildiyinə görə, orijinalı yalnız ümumi xüsusiyyətlərə görə təsvir etmək mümkündür; bədən, Qədim Yunan incəsənətinin kəşfi olan və normal insan pozisiyasını realistik təqdim edən kontrapasto formasında əyilmiş, baş isə sola çevirilmişdir. Samosatlı Lukianın verdiyi məlumata görə, ilahə, "bir qədər gülümsəyərək dişlərini göstərirdi", lakin, sonrakı dövrlərə aid kopyalarda bu detal saxlanılmamışdır.
Plinin ehtimal ki, apokrifal olan məlumatına görə, Praksitel ilahə Afroditanın heykəlini işləmək sifarişini Kos şəhərinin sakinlərindən almışdı. Sifariş üzrə heykəltaraş əsərin iki versiyasını hazırlamışdı: biri tamamilə geyimli, digəri isə tamamilə çılpaq. Təəcüblənən Kos sakinləri çılpaq variantı qəbul etməyərək geyimli variantı alırlar. Geyimli versiya saxlanılmadığına görə, onun dizaynı və görünüşü haqqında heç bir məlumatlar yoxdur. Mənbələrdə heykəlin təsviri və xüsusiyyətləri ilə bağlı heç bir məlumat verilməməs isə, heykəlin geyimli versiyasının diqqətə layiq olmadığı ehtimalını yaradır.
Heykəlin qəbul edilməmiş versiyası isə, Knid şəhərinin bəzi sakinləri tərəfindən alınmış və hər tərəfdən görülməsi üçün açıq məbəddə yerləşdirilmişdir. Afroditanı qürurlu çılpaq kimi təsvir edən cəsarətli heykəl, tezliklə Praksitelin ən məşhur əsərlərindən birinə çevrilmişdir.
Saypris Knidli Sayprisi gördükdə dedi: “Praksitel məni harda çılpaq görüb ki?!
Dini ibadət obyekti və Knidlilərin patron himayədarı olmasına baxmayaraq, heykəl həm də məşhur turistik məkana çevrilmişdir. Vifinya çarı I Nikomed heykəl qarşılığında Knid şəhərinin böyük xarici borclarını ödəməyi təklif etsə də, şəhər sakinləri təklifi qəbul etməmişdirlər. Polixromlaşdırıldıqdan sonra heykəl o qədər canlı görsənmişdir ki, kişiləri seksual mənada ehtiraslandırmışdır. Bunu, bir gecə gənc bir oğlanın gizlincə məbədə soxularaq heykəllə cinsi əlaqəyə girməyə cəhd etməksi və heykəl üzərində ləkələr qoyması da sübut edir. Bu hadisə, adətən Samosatlı Lukiana aid edilən "Sevgilər" dialoqunda (XV bölmə) təsvir edilmişdir. Həmin dialoqda həm də Afroditanın Kniddəki temenosunun ən ətraflı təsviri verilmişdir: Məbədin həyəti daşlarla döşənməmişdi, əksinə, Afrodita kimi, məhsuladr və canlı idi: bərəkətli meyvə ağacları inanılmaz hündürlüyə ucalır, onların budaqları isə gözəl çardaq yaradırdı. İlahənin sevgilisi isə, dəbdəbəli şəkildə səmaya ucalan ağaclardan heç də geri qalmırdı. Bu ağaclar qocalmaq bilmir, onların ətəyi isə həmişə sıx xəzanla örtülü olurdu. Düzünü desək, onlar arasında bəzi, barsız ağaclara da rast gəlmək olardı, lakin onların gözəlliyi elə onların məhsulu idi. Bu ağaclar arasında budaqları səməya ucalan kiparis və bir zamanlar Afroditadan qaçmış, indi isə məbədə gələrək onun yanında sığınacaq tapmış Dəfnə də var idi. Daşsarmaşıqları bu ağacların hər birini sevgi ilə qucaqlamışdır. Üzümlərin incə tənəklərindən ağır salxımlar asılmışdır: həqiqətən də, Afrodita Vakxla birləşdikdə daha cazibədar olur; onların həzzi şirinliklə bir-birinə qarışır. Bundan başqa, burada az ədviyyat var. Yarpaqların qonaqpərvər kölgəsində rahat yataqlar şənlik iştirakçılarınnı gözləyir - əslində şəhər zadəganları bu yaşl zallarda az görünsələr də, bayram günlərində sadə xalq nümayəndələri burada toplaşaraq, sevginin bəxş etdiyi sevinclərdən bəhs edirlər.
Afroditanın özü haqqında isə müəllif deyir: Bu yerlərin gözəlliklərini kəşf etməyə çıxarkən, biz, məbədə daxil olduq. İlahə tam mərkəzdə dayanır; onun heykəli Paros mərmərindən hazırlanıb. Onun dodaqları yüngül təbəssümdən bir qədər dartılmışdır. Əli ilə qasığını örtməsi xaricində, heç nə onun bədəninin gözəlliklərini gizlətmir. Heykəltaraşın sənətkarlığı o qədər yüksək səviyyədədir ki, sanki, Afroditanın bədənin formalaşdırılması üçün mərmər öz sərtliyindən imtina etmişdir.
Nüsxələri
Knidli Afrodita heykəli dövrümüzə çatmamışdır. Ehtimal ki, heykəl sonrakı dövrdə sökülərək Konstantinopolda aparılmış və Nika üsyanı zamanı itirilmişdir. Knidli Afrodiya qədim dövrün ən çox nüsxələri hazırlanmış heykəllərindən biri idi. Ona görə də, mənbələrdə saxlanmış təsvirlər və nüsxələr əsasında onun necə görünməsini təsvir etmək mümkün olmuşdur. 1969-cu ildə arxeoloq Ayris Lav orijinal heykəlin saxlanılmış yeganə detallarını aşkarladığını elan etmişdir. Həmin detallar hazırda Britaniya muzeyində saxlanılır. Arxeoloqların ümumi rəyinə görə isə, detallar Knidli Afroditaya yox, başqa bir heykələ məxsusdur.
Ehtimal edilir ki, heykəlin dövrümüzə çatmış ən düzgün nüsxəsi, Vatikan muzeylərinə daxil olan Piy-Klementin muzeyində saxlanan Kolonna Venerasıdır. Türkiyənin Aydın şəhəri ərazisində arxeoloji tədqiqatlar zamanı aşkarlanmış Kaufmann başı C. M. Kaufmann tərəfindən aşkarlanmışdır. Hazırda əsər Knidli Afroditanın ən düzgün Roma nüsxəsi hesab edilir və Luvr muzeyində saxlanılır..
İtaliyanın Tivoli şəhəri yaxınlığındakı Adrian villası Knid məbədinin II əsrdə yaradılmış nüsxəsidir. Binanın mərkəzində Afroditanın mənbələrdəki məlumatlar əsasında yaradılmış relikası dayanırdı.
Mənuçöhr ibn Yəzid
Mənuçöhr ibn Yezid — Şirvanşahlar dövlətinin on birinci hökmdarı, Kəsranilər sülaləsinin banisi, Şirvanşah Yezid ibn Əhmədin oğlu.
Knidli Afrodita
Nüsxələri
Bu və ya digər dərəcədə dəqiq nüsxələrlə yanaşı, Knidli Afrodita heykəli oxşar mövzulu bir neçə məşhur əsərlərin də yaradılmasında ilham mənbəyi olmuşdur. Onların sırasında aşağıdakı heykəllər vardır:
Mənuçöhr ibn Yəzid
Fəaliyyəti
Şirvanşah Mənuçöhr ibn Yezidin hakimiyyət dövrü üçün feodal ara müharibələri və yadelli basqınlara qarşı mübarizə səciyyəvidir. XI əsrin birinci yarısında Şirvanşahlar qonşu feodallarla ara müharibələri, habelə, yadelli işğalçılara, dəfələrlə onların torpaqlarına basqınlar edən müxtəlif tayfalara – alanlara, sərirlilərə, ruslara və başqalarına qarşı müdafiə müharibələri aparırdılar. H.420 (1029)-ci ildə Mənuçöhr Məsqətə məxsus olan Mücəkabad malikanəsi üstündə əl-Bab əmiri ilə müharibəyə başladı. Şirvanşah bu müharibədə məğlubiyyətə uğradıqdan sonra əl-Bab hakimi h.421 (1030)-cı ildə Şirvanşah torpaqlarına basqın edərək onun ərazisindəki bir çox yaşayış məntəqəsini dağıtdı.
Rusların yürüşü
1030–cu ildə ruslar Şirvana basqın etdilər. H.421 (1030)-ci ildə Bakı yenidən otuz səkkiz gəmi ilə yürüş edən rusların hücumlarına məruz qaldı. I Mənuçöhr ibn Yəzid onları Bakuya (Bakı) yaxınlığında qarşıladı. Ruslarla vuruşmada çoxlu Şirvanlı, o cümlədən zadəganlardan Əhməd ibn Xasskin (Xasstəkin) həlak oldu. Sonra ruslar Kürlə üzüyuxarı üzərək Araza çatdılar. Mənuçöhr rusların hərəkətini dayandırmağa çalışaraq, Arazın qabağını bəndlə kəsib, onların irəliləməsinə mane olmağa cəhd göstərdi. Lakin ruslar Şirvanşahın dəstəsini batıra bildilər. Bununla belə, onların Arazla irəliləməsi dayandırıldı.
Həmin ildə Azərbaycanın qərbini əhatə edən Şəddadilər dövlətinin hökmdarı Musa ibn Fəzl rusları dəvət etdi, onlara çoxlu pul verərək əhalisi üsyan qaldırmış Beyləqanın üzərinə göndərdi. Musa ibn Fəzl feodalların ara müharibələrində dəfələrlə muzdlu əsgər kimi tutduqları rusların köməyi ilə Beyləqanı ələ keçirdi, öz atasına və qardaşına qarşı qiyam qaldırmış qardaşı Əskəriyyəni öldürdü. Sonra ruslar Arranı tərk edərək Ruma getdilər və oradan vətənlərinə qayıtdılar. Mənbədə göstərilir ki, ruslar tezliklə – h.421-ci ilin zilhiccə ayında (noyabr 1031) yenidən gəldilər.
Öldürülməsi
H.425 (1034)-ci ildə Şirvanşah Mənuçöhr yeddillik hökmranlıqdan sonra öz evində qardaşı Əbu Mənsur ibn Yəzid tərəfindən xaincəsinə öldürüldü. Səbəb bu idi ki, Əbu Mənsur özü Şirvanşahdan qorxur və ondan gizlənirdi. "Tarix-i əl- Bab"da Şirvanşahın öldürülməsi hadisəsi müfəssəl təsvir olunur:
Osaka prefekturası
Osaka prefekturası ( Ōsaka fu) — Yaponiyanın Honşu adasında yerləşən Kansai regionunda prefektura.
İstiqlaliyyət küçəsi (Bakı)
XIX əsrin sonlarında Bakının genişlənməsi nəticəsində salınan ilk küçələrdən biri olan İstiqlaliyyət küçəsi, artıq 100 ildən çoxdur ki, Bakının ən gözəl və önəmli küçələrindən biridir. İçərişəhər ətrafı şəhər magistralının mühüm hissəsini təşkil edən İstiqlaliyyət küçəsinin böyük bir hissəsi həm də Bakı Şəhər Halqasına daxildir.
Bakıda ilk çoxmərtəbəli bina burada tikilmiş (Mirzəbəyovun mədaxil evi), ilk park burada salınmış (Filarmoniya bağı), ilk heykəl burada ucaldılmış (Mirzə Ələkbər Sabirin heykəli) və ilk hərbi parad bu küçədə keçirilmişdir. Küçə ilk dəfə İmperator I Nikolayın şərəfinə Nikolayevski adlandırılıb. SSRİ dövründə küçə Kommunistiçeskaya adlandırılıb. Azərbaycan müstəqillik əldə etdikdən sonra isə küçənin adı növbəti dəfə dəyişdirilərək İstiqlaliyəət adlandırılıb.
Memarlıq-planlaşdırma quruluşu və həcmli-məkan sistemi kimi İstiqlaliyyət küçəsi, Bakı şəhərinin özünəməxsus ensiklopedik şəhərsalma formasını təşkil edir. XIX–XX əsrin əvvəllərinin əsas memarlıq təzahürləri, indiki dövrə qədər öz stilistik cizgilərini tam olaraq qoruyub saxlamış bu bədii panoramada əksini tapmışdır. Küçədə milli-romantik, barokko və neoqotika üslublarından istifadə edilərək stilistik istiqamətlərin müxtəlifliyinin yaradılmasına baxmayaraq, küçənin inşasında klassik memarlıq üsullarına üstünlük verilmişdir.
Tarixi
280px|thumb|left|[[Bakı döyüşündən sonra Qafqaz İslam Ordusunun İstiqlaliyyət küçəsində hərbi paradı.]] İstiqlaliyyət küçəsinin yerləşdiyi ərazinin mənimsənilməsində 1870-ci illərdən başlanılmışdır. 1878-ci ildə memar Ferdinand Lemkul tərəfindən kustar emalatxana sıralarının inşa layihəsi hazırlanmışdır. 1882–1883-cü illərdə burada Taurekin sirki üçün taxtadan sirk binası inşa edilmişdir. 1890-cı illərin əvvəllərində inzibati-ictimai tikililər üçün yer ayrılması ilə İstiqlaliyyət küçəsinin yerləşdiyi ərazinin (təxminən 3 ha) nizama salınması layihəsinə başlanmışdır. Layihəyə əsasən küçədə Qubernator evi, Şəhər Duması və Upravasının binaları, realnı məktəb, məscid və ticarət sıralarının inşası nəzərdə tutulurdu. Bu tikililər üçün Bakı qalası divarları boyunca yer ayrılmış, küçənin əks tərəfində isə yaşayış binalarının tikilməsi qərarlaşdırılmışdı. Sonrakı iyirmi il ərzində küçə möhtəşəm ictimai, mülki və yaşayış binaları ilə tikilib abadlaşdırılmışdır. Küçə ansambl xüsusiyyətinə malikdir, burada yerləşən tikililər isə tarix və memarlıq əhəmiyyətinə malik abidələr kimi dövlət qeydiyyatına alınmışdır.
İçərişəhər ətrafı dairəvi magistralın bu hissəsinin şimal-qərbindən cənub-şərqinin küncünə kimi yerləşən bütün binalar mühüm şəhərsalma mövqeyi tuturlar. Memarlıq xüsusiyyətləri ilə seçilən binalar arasında Sadıqov qardaşlarının mədaxil evi (Q. Ter-Mikelov, 1910–1912), Azərbaycan Dövlət Akademik Filarmoniyasının binası (Q. Ter-Mikelov, 1910–1912), Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətinin binası (Y. Qoslavski, 1900–1904), Zeynalabdin Tağıyevin qız məktəbinin binası (Y. Qoslavski, 1898–1901), İsmailiyyə sarayı (İ. Ploşko, 1907–1913) binalarını qeyd etmək mümkündür. Küçədə milli-romantik, barokko və neoqotika üslublarından istifadə edilərək stilistik istiqamətlərin müxtəlifliyinin yaradılmasına baxmayaraq, küçənin inşasında klassik memarlıq üsullarına üstünlük verilmişdir.
Memarlıq-planlaşdırma quruluşu və həcmli-məkan sistemi kimi İstiqlaliyyət küçəsi, Bakı şəhərinin özünəməxsus ensiklopedik şəhərsalma formasını təşkil edir. XIX əsrin sonları XX əsrin əvvəllərinin əsas memarlıq təzahürləri, indiki dövrə qədər öz stilistik cizgilərini tam olaraq qoruyub saxlamış bu bədii panoramada əksini tapmışdır. Memarlar Dmitri Buynov, İosif Qoslavski, İosif Ploşko, Yevgeni Skibinski, Qavriil Ter-Mikelov, Məşədi Mirzə Qafar İsmayılov, Həsən Məcidov öz yaradıcılıqları ilə Bakı şəhərinin tarixi ərazisində şəhərsalma ansamblının yaradılmasına nail olmuşlar.
Filarmoniya bağı
4.6 hektar sahəyə malik olan Filarmoniya bağı 1830 -cu ilin əvvəllərində o zaman Bakı qubernatoru olan Roman fon der Hovenin təşəbbüsü ilə iki qala divarları arasında (Bakı qalasının xarici divarları hələ sökülməmişdi) əkilmiş ağacların bazasında yaradılmışdır. Əvvəlcə Qubernator bağı, daha sonra isə Mixaylovski bağı (imperator II Nikolayın qardaşı Mixail Aleksandroviçin şərəfinə) adlandırılan Filarmoniya bağı son planlaşdırma quruluşu təşəkkül tapana kimi uzun formalaşma mərhələsi keçmişdir. Bağ ərazisində tut, zeytun, qovaq, əncir, akasiya, keçisöyüdü, həmçinin çoxlu sayda üzüm tənəkləri bitirdi.
Sabir bağı
Sabir bağı 1922-ci ildə memar Ələsgərovun layihəsi əsasında "Kaspiy" tipoqrafiyası binasının yerində qurulub və şəhərin bu hissəsinin yaşıllaşdırılmasına təkan verib.
Bağın formalaşması mərhələlər ilə baş verib. 1922-ci ildə bağda, qala divarının yanında Sabirin heykəli ucaldılır (heykəltaraş Yakov Keylixis, memar Y. Sırişev). 50-ci illərdə bağ olduqca genişlənir və onun ərazisi əlavə olaraq abadlaşdırılır və yaşıllaşdırılır. Yeni yaşıllaşdırma strukturu və qala divarına açılan yeni mənzərə bütün məkanın bədii-memarlıq görünüşünü daha da qabardır. Bununla əlaqədar şairin yeni heykəlinin ucaldılmasında zərurət yaranır. Yeni heykəl (heykəltaraş Cəlal Qaryağdı, memarlar Q. Əlizadə və E. İsmayılov) 1958-ci ildə bağın layihə kompozisiyasının mərkəzində yerləşdirilir.
Bağın ətrafında yerləşən tarixi memarlıq abidələri də onun formalaşmasında mühüm komponent rolunu daşıyır. Bağın memarlıq-landşaft görkəmini almasında vacib rolu həmçinin yaşıllaşdırma və abadlaşdırma ilə bağlı həyata keçirilən yenidənqurma tədbirləri oynayıb.
Nizami bağı
1946–1954-cü illərdə Bakının mərkəzi küçələrinin abadlaşdırılması və yaşıllaşdırılması üçün xüsusi tədbirlər planı həyata keçirilmişdir. Bu zaman İstiqlaliyyət küçəsində İsmailiyyə sarayı yaxınlığında yerləşən Sabir bağından Azərbaycan Ədəbiyyat Muzeyi binasına kimi küçənin hər iki tərəfində yerləşən əhəmiyyətsiz köhnə tikililərin sökülməsinə qərar verilmişdir. Söküntülər nəticəsində şəhərin qədim qala divarlarının bu hissədən keçən və Qoşa qala qapılarına kimi uzanan hissəsinin açılaraq üzə çıxarılması mümkün olmuşdur. Bundan sonra yolun sağ tərəfində (Sabir bağı tərəf) terraslı bağ yaradılmış, hovuz və fəvvarə quraşdırılmış və yeni bağ Sabir bağına qatılmışdır. Həmin dövrdə İstiqlaliyyət küçəsinin sol tərəfində isə Azərbaycan prospektindən Məhəmməd Əmin Rəsulzadə küçəsi ilə kəsişmədə yerləşən Ədəbiyyat muzeyinin binasına kimi tikintilərdən təmizlənmiş hissədə Nizami bağı salınmış, bağda mütəfəkkir şairin abidə kompleksi ucaldılmışdır. Nəticədə şəhərin bu hissəsində qala divarları, İsmailiyyə sarayı, Ədəbiyyat muzeyi, Monolit binası və iki şairin adını daşıyan Sabir və Nizami bağlarını əhatə edən yüksək landşaft-şəhərsalma ifadəliliyinə malik kompleks yaranmışdır.
Nizami bağının yerləşdiyi ərazidə bağ salınması ideyası 1930-cu illərin sonlarında, Nizami Gəncəvinin 800 illik yubileyinin qeyd edildiyi ərəfədə meydana çıxmışdır. O zaman gələcək bağın ərazisində bir mərtəbəli karvansaralar və ticarət sıraları yerləşirdi.
1980-ci illərin sonlarında aparılan yenidənqurma işləri zamanı bağın şimal hissəsində geniş pilləkən eksplanada quraşdırılmış, şərq tərəfində isə terraslı su kaskadı inşa edilmişdir.
Heykəl və monumentlər
Şairin adını daşıyan bağda ucaldılmış Mirzə Ələkbər Sabirin heykəli həm İstiqlaliyyət küçəsində, həm də ümumiyyətlə Bakıda ucaldılmış ilk şəhər heykəlidir. Abidə 1922-ci ildə şairin vəfatının on illiyi ilə əlaqədar ucaldılmışdır. 1958-ci ilə kimi parkda saxlanılmış və şairi ayaq üstə dayanan yerdə təsvir edən həmin əsərin müəllifi heykəltaraş Yakov Keylixis, memar isə Y. Sırışev olmuşdur. 1958-ci ildə parkın yenidənqurma və genişləndirilməsindən sonra həmin heykəlin yerində heykəltaraş Cəlal Qaryağdı, memar Q. Əlizadə və A. İsmayılovun müəllifi olduğu və şaiiri oturan yerdə təsvir edən ikinci heykəl ucaldılmışdır.
1949-cu ildə Nizami bağında XII əsr mütəfəkkir-şairi Nizami Gəncəvinin müəllifləri heykəltaraş Fuad Əbdürrəhmanov, memar Sadıq Dadaşov və Mikayıl Hüseynov olan heykəli ucaldılmışdır. Heykəl 9 metrlik, səkkiz bucaqlı postament üzərində qoyulmuş 6 metrlik bürünc abidədir. Tuncdan tökülmüş Nizami Gəncəvinin fiquru ayaq üstə durmuş vəziyyətdə ucaldılmışdır. Nizaminin əlində lülə halında bükülmüş kagız vardı, onun nəzərləri Nizami muzeyinin Azərbaycan ədəbiyyatı klassiklərinin heykəlləri qoyulmuş eyvanına yönəlmişdi.
1998-ci ildə İstiqlaliyyət küçəsində akademik Yusif Məmmədəliyevin müəllifləri heykəltaraş A. Əskərov, memar E. Əsədov və rəssam Ç. Fərzəliyev olan heykəli ucaldılmışdır.
2007-ci ildə İstiqlaliyyət küçəsində Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin şərəfinə ucaldılmış İstiqlal bəyannaməsi abidəsinin açılışı olub. Qranitdən və ağ mərmərdən yonulmuş, abidə üzərinə 28 may 1918-ci ildə Tiflisdə qəbul olunmuş Azərbaycanın İstiqlal Bəyannaməsinin həm ərəb, həm də latın qrafikalı Azərbaycan əlifbası ilə mətni həkk olunub.
Meyerius convallis
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Yəsna
thumb|350px|right|Yasna 28.1 (Bodleian MS J2) Yəsna - ("ehtiram", "pərəstiş", "qurban vermə") "Avesta"nın 72 fəsildən ibarət olan, ibadət, müxtəlif adətlər, mərasimlər və qurban verilməsi zamanı oxunan ayrı-ayrı duaları özündə ehtiva edən ən həcmli hissəsidir. Metrik formada tərtib olunmuş və xarakterinə görə Bibliya peyğəmbərlərinin nitqlərini xatırladan "Qatlar" ("himnlər", nəğmələr") onun ən mühüm qismidir (17 fəsildən ibarətdir).
Yasnanın qismən şeirlərlə tərtib olunmuş Yeddi fəsli (35-41-ci fəsillər) Qatlara yaxınlaşır. Bu fəsillərdə ən qədim zamanların ruhu duyulmaqdadır. Yasnanın nəticə hissəsində dualar vardır.
Kadenak-Qar (kanton)
Kadenak-Qar  — Fransa da kanton, region — Cənub-Pireneylər, departament — Averon. Vilfranş-de-Ruerq dairəsinə daxildir.
Kantonun INSEE kodu — 1206. Kadenak-Qar kantonuna cəmi 10 kommuna daxildir, onlardan ən əsası Kadenak-Qar kommunasıdır.
Əhali
2006-cı ildə əhalinin sayı 8 485 nəfər təşkil edirdi.
Mikania officinalis
Mikania officinalis Mikania officinalis Mikania officinalis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Pyer Amedey Jober
Pyer Amedey Jober — Fransa diplomatı, akademiki, şərqşünası, tərcüməçisi, siyasətçisi və səyyahı. O, Napoleonun "sevimli şərqşünas məsləhətçisi və draqoman"ı idi.
Həyat və fəaliyyəti
250px|thumb|right|Pyer Amedey Jober (solda) [[Napoleon Bonapart|Napoleonun "sevimli şərqşünas məsləhətçisi və draqomanı" idi. O, 27 aprel 1807-ci ildə Finkenşteyn müqaviləsinin bağlanması üçün Finkenşteyn sarayına Napoleonun hüzuruna gələn Qacarların elçisi Mirzə Məhəmməd Rza Qəzvinini müşayiət edir. Rəsm əsərinin müəllifi Fransua Mulardır.]] Eks-an-Provansda anadan olan Jober Antuan İsaak Silvestr de Sasinin seçilən tələbələrindən olmuşdur. O, 1798–1799-cu illərdə Fransanın Misirə və Suriyaya yürüşü zamanı Napoleon Bonapartın mütərcimi kimi fəaliyyət göstərib. Həmin dövrdə Jober Misir Elmlər və İncəsənət Universitetinin üzvü idi.
Parisə qayıtdıqdan sonra hökumətdə müxtəlif vəzifələr tutmuşdur. 1802-ci ildə Oras Fransua Bastyen Sebastyani de La Portanı Şərq səfərində müşayiət etmiş və 1804-cü ildə Osmanlı İmperiyasına gələrək İstanbulda Sebastyaniyə yoldaşlıq etmişdir.
1805-ci ildə Fətəli şah Qacar ilə ittifaq qurmaq məqsədilə "Jober missiyası" adı altında Qacarlar dövlətinə göndərilsə də, yolda Doğubayazıt Paşası tərəfindən ələ keçirilərək dörd ay susuz quyuda saxlanıldı. Paşa öldükdən sonra Joberə getməyə icazə verdilər. O, öz missiyasını uğurla başa vurdu və 1807-ci ildə Varşava hersoqluğunda Napoleona qoşuldu. Amedey Jober 27 aprel 1807-ci ildə franko-fars ittifaqını yaradan Finkenşteyn müqaviləsinin müzakirəsi məqsədilə Finkenşteyn sarayında iştirak etmişdi. 1809-cu ildə Niderland Kral İnstitutunun müxbir üzvü olmuşdur.
Napoleon hakimiyyətinin süqutu ərəfəsində Konstantinopolda müvəqqəti işlər vəkili təyin edildi.
Burbon restavrasiyası ilə Joberin diplomatik karyerası başa çatdı, ancaq hökumətin dəstəyi ilə 1818-ci ildə Tibetə səfər edərək 400 Kəşmir keçisini Fransaya gətirib tanıtdırmağa nail oldu. Jober ömrünün qalan hissəsini təhsil, yazıçılıq və müəllimliklə keçirdi. Kollec de Fransda fars dili üzrə professor kimi fəaliyyət göstərmişdir. İNALCO-nun direktoru, 1841-ci ildə Dövlət Şurasının üzvü olub. Parisdə vəfat edib.
"Asiya qəzeti"ndəki məqalələri ilə yanaşı, Voyage en Arménie et en Perse və Elements de la grammaire turque kitablarının müəllifidir.
Bataqlıq kərə yağı
thumb|[[2012-ci ildə Oksfordda nümayiş olunmuş bataqlıq kərə yağı]] Bataqlıq kərə yağı —  İrlandiyada bir çox nümunəsi olan tarixi kərə yağları.
Soyuducunun icadından əvvəl insanlar qida məhsullarını uzun müddət saxlaya bilmək üçün müxtəlif üsullardan istifadə edirdilər. Bu üsullardan biri də qidanın bataqlıqda saxlanılması idi. İrlandiya sakinləri də əvvəllər kərə yağlarını qoruya bilmək üçün bataqlıqda basdıraraq, sonrakı illərdə ehtiyac olduqca, onları həmin ərazilərdən çıxarmağı planlaşdırırdı. Ancaq bataqlıq kərə yağlarının qədim zamanlarda bolluq olsun deyə tanrılara, ya da ruhlara əhd olaraq verildiyi də iddia edilir.
Topxana müşiri
1826-cı ildə Yeniçəri Ocağının ləğvi ilə Artilleriya Ocağının adı da ləğv edildi və o tarixdən bu yana Topxana müşiriyyəti olaraq mövcudluğunu davam etdirdi. Bu qurumun komandirləri də Topxana müşiri adlandırılmışdı və İkinci Məşrutiyyət elanından sonra bu ad da ləğv edilmişdir. .
Qatlar
Qatlar (himnlər, nəğmələr) - Avestanın ən qədim və mürəkkəb hissəsi.
Alimlər "Qat"ların məzmununun çox emosional və "insani" ruhda olduğunu qeyd edirlər. Güman edirlər ki, Qatlarda insanın səsi eşidilir və hərdənbir "müəllifin fərdiliyi aydın şəkildə hiss olunur" [E.E.Bertels]. Adətən Zərdüştün (Zaratuştra, Zaratustra) özü Qatların müəllifi hesab edilir. Zərdüşt öz moizələrində zülm və zülmət aləmindən imtina etməyə, xeyir və işıq aləmini seçməyə səsləyir. Qatların oxunuşu ən qədim zamanlardan indiyədək zərdüştilik təliminin ən müqəddəs mərasimlərindən biridir.
Qeyd etmək lazımdır ki, "Qat"lar Avestanın ən çətin anlaşılan qismidir. Qətiyyətlə demək olar ki, bizdə tərcümə variantlarının miqdarı qədər müxtəlif "Qatlar" mövcuddur [İ.M.Dyakonov].
Belə hesab etmək məqbuldur ki, şübhəsiz, "Avesta"da "Qatlara" nisbətən daha qədim fraqmentlər olsa da, "Qatlar" "Avesta"nın çox qədim hissəsidir. Bunu hər halda Yaştların, habelə Yəsnanın bəzi hissələrinə münasibətdə də iddia etmək olar.
300 spartalı: Bir imperiyanın yüksəlişi (film, 2014)
300 spartalı: Bir imperiyanın yüksəlişi — rejissor Noam Murronun çəkdiyi və 2014-cü ildə ekranlara çıxan tarixi film.
Məzmun
E.ə. V əsrdə baş vermiş Yunan-İran müharibələrindən bəhs edən filmdə Marafon, Salamin, Fermopil, Artemisiya və digər vuruşmalar, spartalıların Kserksın başçılıq etdiyi çoxsaylı fars qoşunları ilə döyüşləri əks olunmuşdur.
Sanqalan (dağ)
Sanqalan və ya Səndələn —  Böyük Qafqaz sıra dağlarının cənub-şərq ətəklərində yerləşən Ləngəbiz silsiləsinin ən hündür zirvəsi.
Ətraf ərazilərin əhalisi tərəfindən Bico dağı da adlandırılır. Yerli əhali arasında isə əsasən Sanqalan adlanır və qədim sak tayvaları ilə əlaqələndirilən "Sak qala" toponimi ilə bağlı olduğu da ehtimal edilir. (Bico kəndi ərazisində yerləşən məşhur Pirəmsaq ("sak qocası" mənasına gəlir) qəbiristanının mövcudluğu bu versiyanı daha da gücləndirir.)
Böyük Qafqaz dağlarından Arana açılan strateji mövqedə olduğu üçün vaxtilə bu zirvə hərbi müdafiə və müşahidə məntəqəsi kimi istifadə edilmişdir.
Tauer adası
Tauer adası — Palmera arxipelaqının şimal-şərq qutaracağında yerləşir. Antarktik yarımadasından şimal-qərbdə yürləşir. Triniti adasından isə 32 km məsafədə yerləşir. Adanın uzunluğu 8 km, eni isə 5 km təşkil edir. Adanın sahəsi 16 km²-dir. Maksimal hündürlüyü 305 metrdir. Qərbində Pyorl qayaları yerləşir. Ada 30 yanvar 1820-ci ildə Edvard Bransfild tərəfindən «Yumru ada» olaraq adlandırılmışdır.
Facebook
Facebook (, IPA: [ˈfeɪsˌbʊk ]) — əsası 2004-cü ildə Mark Zukerberq və onun otaq yoldaşları Eduardo Saverin, Dastin Moskovits və Kris Hyuz tərəfindən qoyulmuş, dünyada ən böyük sosial şəbəkə. İlk adı The Facebook idi. Meta Platforms şirkətinə məxsusdur.
Yaranması
2004-cü ilin fevral ayında Harvard Universitetinin tələbəsi Mark Zukerberq Facebook sosial şəbəkəsini yaratmaq fikrinə düşdü. Yeni sayt Harvard Universiteti tələbələrinin görüş yeri kimi hazırlanmışdı. Bununla yanaşı, aktiv iştirakçıların sayı 66 milyonu aşmışdı və illik satışlar təxminən 150 milyon dollar olurdu.
Facebook Azərbaycan dilində
"Facebook"un Azərbaycan dilinə tərcüməsi 2008-ci ilin yay aylarından başlanılıb. İlk vaxtlarda həvəskarların aktiv olduğu tərcümə prosesinə sonradan xaricdə yaşayan və təhsil alan gənclər də qoşuldular. 3 mərhələdən ibarət olan tərcümə prosesinin ilk mərhələsində yalnız lüğət tərcümə olundu və səsvermə nəticəsində lüğət qəbul olundu. İkinci mərhələdə "Facebook"un özü tərcümə olundu. Bu mərhələ hələ də başa çatmasa belə, artıq 2 oktyabr 2009-cu il tarixindən etibarən sayt rəsmi olaraq Azərbaycan dilində də fəaliyyət göstərir. İstifadəçilər Hesab Tənzimləmələrindən Dil bölməsində müvafiq olaraq Azərbaycan dilini seçməklə "Facebook"u bu dildə istifadə edə bilərlər.
Hazırda tərcümənin çox pərakəndə şəkildə aparılması, tərcümədə hər kəsin asanlıqla iştirak edə bilməsi (ingilis və Azərbaycan dili səviyyəsindən eləcə də tərcümə təcrübəsindən və "xoşniyyətli" olub-olmamasından asılı olmayaraq) və mərkəzi bir idarə sistemi olmaması bəzi məqamlarda tərcümənin keyfiyyətini düşürür.
"Facebook"da qeydiyyatdan keçmiş ilk 20 şəxs
Həmin şəxslər hazırda "Facebook"da ilk qeydiyyatdan keçənlər olaraq texnologiya tarixinə düşüblər.
İlk qeydiyyatdan keçənlər:
15 iyul Şəhidlər Körpüsü
Boğaziçi körpüsü və ya Bosfor körpüsü — Bosfor boğazı üzərindən salınan ilk asma körpü. Körpü İstanbulun Avropa və Asiya hissələrini birləşdirir.Körpünün uzunluğu 1560 metr, əsas aşırımın uzunluğu 1074 metr, körpünün eni 33 metr, suyun üstündə dayaqların hündürlüyü 165 metr, yoldan ötən hissədən suyun səthinə qədər 64 metrdir.Hər gün körpüdən təxminən 600 000 sərnişin daşıyan 200 000-dən çox nəqliyyat vasitəsi keçir. Uzunluğuna görə körpü dünyada 13-cü yerdədir. Körpüdən geçiş pulludur, piyada keçişi isə qadağandır (körpüdən özünü atıb intihar etməyə cəhd göstərənlərin sayının çoxluğu üzündən). Osmanlı İmperatorluğu dövründən bəri boğazı körpü ilə keçmək fikri Boğaziçi körpüsünün inşasına qədər illər ərzində tez-tez gündəmə gəlmişdir. Cümhuriyyətin ilk illərində varlı bir iş adamı olan Nuri Demirağ körpü üçün fərdi layihələr hazırladı və 1931-ci ildə San Fransiskoda Qızıl Qapı körpüsünü inşa edən Bethlehem Polad Şirkəti üçün bir layihə çəkdi. Demirağın həyata keçirilməyən layihəsindən başqa, 1951-ci ildə bir alman şirkəti tərəfindən hazırlanan bir layihə də reallaşmadı.
Körpünün tikintisi
Dövlət 1953-cü ildə edilən bir araşdırmadan sonra körpünün inşasında maraqlı oldu. Marşrutu müəyyənləşdirmək üçün işlər aparıldı. Beylerbeyi ilə Ortaköy arasında qərar verildi. Bu mərhələdən sonra tenderlər keçirilməyə başladı. Alınan ilk təkliflər texniki, iqtisadi və estetik baxımdan qiymətləndirilmədi. 27 may 1960-cı ildə hərbi müdaxilə səbəbi ilə körpü layihəsi dayandırıldı. 1968-ci ildə indiki körpünün inşası üçün Freeman, Fox və Partners şirkətinin dizaynı qəbul edildi. Körpünün tikintisi isə ingilis şirkəti olan Cleveland Bridge and Eng. Co və Almaniya şirkəti Hochtief A.G.a verildi. Körpü üçün müqavilə 20 yanvar 1970-ci ildə Baş Nazir Süleyman Dəmirəlin də iştirak etdiyi iclasında imzalanmışdır. Haliçə üçüncü körpü, dairəvi yol, boğaz körpüsünün inşası üçün işlərə təxminən o dövrün pulu ilə 2,1 milyard TL xərcləndi. Vəsait Avropa İnvestisiya Bankından, tərəfdaş bazar ölkələrindən və Yaponiya Beynəlxalq Əməkdaşlıq Bankından kreditlər hesabına götürüldü. Körpünün təməli 20 fevral 1970-ci ildə o zamankı prezident Cevdet Sunay tərəfindən qoyulmuşdur.
Açılışı
Boğaz körpüsünün inşasının hər bir addımı daxili mətbuat tərəfindən maraqla izlənildi və ictimaiyyətə elan edildi. İnşaat prosesindən sonra son hazırlıqlar və yoxlamalar edildi, körpü 30 oktyabr 1973-cü ildə, saat 12:00 -da Türkiyə Respublikasının quruluşunun 50-ci ildönümü şərəfinə dövlət mərasimiylə istismara verildi. Təzəlikcə vəzifəyə başlayan Fahri Korutürk tərəfindən açılan körpü dövrün ən böyük körpülərindən biri oldu. Körpünün açılış mərasimində dövrün Baş naziri Naim Talu, İsmayıl Hakkı Tekinel, ictimai işlər naziri Nurettin Ok, İstanbul valisi Namik Kamal Sentürk, Bələdiyyə Başçısı Fahri Atabey, eləcə də onlarla ölkədən çox sayda mətbuat nümayəndəsi iştirak etdi. Mərasimi izləmək üçün on minlərlə İstanbullu Ortaköy və Beylerbeyi rayonlarında yüksək yerlərə qalxdılar.
Açıldığı gün 28126 nəqliyyat vasitəsi körpüdən keçdi və ilk 10 il ərzində 9500 yol qəzası baş verdi. Bunlardan birincisi elə ilk gündə Faruk Attila Ortakoy adlı vətəndaş maşınla vurulmuş və ayağından xəsarət almışdır. İlk dəfə açıldığı zaman körpünün qiyməti maşınlar üçün 10, piyadalar üçün 1 lirə idi. Əvvəlcə piyada keçidi üçün açıq olan körpüdə ilk intihar hadisəsi 14 yanvar 1975-ci ildə Əli və Esma Cennet adlı cütlüyün özlərini suya atması ilə oldu. Boğaziçi körpüsü dörd il ərzində piyadalar üçün açıq idi, lakin intihar cəhdlərinin artması və qəzalar səbəbindən təhlükəsizlik səbəbi ilə 1 dekabr 1977-ci ildən sonra piyadalara icazə verilmədi. 1979-cu ildə ilk dəfə qitələrarası marafon təşkil edildi. Bu tarixdən sonra ənənəvi yarış Avrasiya Marafonu adlandırıldı. 29 dekabr 1997-ci ildə Boğaziçi körpüsündən 1 milyardıncı nəqliyyat vasitəsi keçdi.
Bu gün İstanbulun iki tərəfi arasındakı keçidlərdə ən böyük paya sahib olan Boğaziçi Körpüsü, həftənin müəyyən vaxtlarında yüksək nəqliyyat sıxlığına sahibdir. Körpüdə nəqliyyat vasitələrinin sıxlığını azaltmaq üçün, IETT, Boğaziçi Körpüsündən istifadə edən 20 avtobus xəttinə əlavə olaraq Avcılar-Zincilikuyu arasında Söğütlüçeşmeyə gedən metrobüs xəttini istifadəyə verdi. Körpüdə ictimai nəqliyyatın payını artırmaq və xüsusi nəqliyyat vasitələrinin keçid sayını azaltmaq üçün edilən həmlə səbəbindən körpü gəlirləri ilk dəfə 2009-cu ildə azaldı.
Mars One layihəsi
Mars One – Marsda yerləşəcək insan koloniyası qurmaq üçün hollandiyalı təşəbbüskar, Bas Lansdorp başçılığında inkişaf etdirilməkdə olan layihədir. 2012-ci il iyun ayında elanı verilən plan bir neçə mərhələdən ibarətdir. 2016-ci ilə qədər bir əlaqə peyki ilə kəşfiyyatçı aparatı və daha sonra 2023-ci ildə daimi yaşayış üçün 4 astronavt göndərmək planlaşdırılır. Daha sonra da hər 2 ildə bir, 4 adamdan ibarət olan qrupların Marsa göndərilməsi layihənin planlarına daxil edilir. Layihə Nobel mükafatı laureatı fizik Gerard't Hooft tərəfindən dəstəklənir. Mars One layihəsi, 2012-ci ilin oktyabr ayında mənfəət məqsədi güdməyən bir vəqf kimi qurulmuşdur.
Mars One layihəsi, ilk baxışda nağıl və ya xəyali ssenari, hətta utopik gələ biləcək bir fikir zənn edilə bilər. Bu fikri reallaşdırmağın, insanoğlunun qaçınılmaz bir məcburiyyəti olduğuna inanan hollandiyalı alimlər necə bir addım atmaları lazım olduğunu düşünüb, həm insanları razı edəcək, həm də həyatlarını bu işə həsr edəcək könüllü namizədlər tapa biləcəkləri bir layihənin təməlini qoydular.
Mars haqqında
"Qırmızı planet Mars", Günəş sistemində Günəşə ən yaxın olan dördüncü planetdir, Roma mifologiyasındakı müharibə tanrısı olan Marsa həsr edilərək belə adlandırılmışdır. Yüzdə 95-i karbon qazı olan, incə atmosferə sahib olan Marsa, səthindəki dəmir oksid səbəbindən qızılı görünüşə sahib olduğu üçün Qırmızı Planet də deyilir. Radiusu 3.396 km, səthinin sahəsi 144.798.500 km ², Günəşdən uzaqlığı 227.900.000 km, bir gününün müddəti 24 saat 40 dəqiqədir. "Phobos" və "Deimos" adı verilmiş 2 peyki var.
İnsanlığın bir digər planetdə koloniya qurması və yerləşməsi məqsədli Mars One layihəsində iştirak etmək, pay sahibi olmaq və bu fürsəti qaçırmamaq üçün bir çox insanlar, qurumlar, hətta ölkələr dəstək olmağa başladılar. Bütün ciddi və təşkilati dəstəklər real olma, inkişaf etdililə bilmə, hədəflərini genişləndirmə yolunda layihənin olduqca sürətləndirilməsini təmin etdi. Mənfəət məqsədi güdmədiklərini açıqlayan, Mars One layihəsi müəllifi Bas Lansdorp və The Interplanetary Media Group, Yerə geri dönməmək şərti ilə ilk mərhələdə 2 kişi və 2 qadından ibarət olan qrup seçəcəklərini və Marsa göndərəcəklərini bildirdilər. Bundan sonrakı həyatları ərzində hər dəqiqələri davamlı olaraq kameralarla təqib ediləcək və bütün dünya tərəfindən izləniləcək.
Mars One, Marsda ilk insan bazasını qurmağı planlaşdırır. Plana görə, dörd astronavtdan ibarət olan ilk ekipaj Yerlə vidalaşıb Marsa uçacaq, səfər sonunda, 2023-ci ildə isə Marsa enəcək. Hər iki ildən bir bu bazaya göndəriləcək yeni astronavtlarla 2033-ci ildə Mars üzərində yaşayan və işləyən iyirmi adam olacağı hesab edilir. Astronavt seçkiləri prosesi 22 aprel 2013 tarixində başlamışdır.
Layihənin planı
2013: bazalardan biri tədris üçün inşa ediləcək.
2014: İlk əlaqə peyki buraxılacaq.
2015: Astronavt seçkiləri prosesi tamamlanacaq. (Dörd nəfərdən ibarət olan altı komanda)
2016: 2,5 ton ağırlığında olan qida vəsaiti daşıma tutumlu, SpaceX - Dragon modulu yanvar ayında hazırlanmağa başlanacaq.
2018: Kəşfiyyatçı aparat baza yerini müəyyənləşdirmək üçün Mars səthində işlərə başlayacaq.
2021: Dragon kapsulası ilə, bir kəşfiyyatçı aparat, iki həyat modulu, iki həyat dəstək modulu və iki dəstək modulu olaraq altı ədəd əlavə modulla birlikdə uçuş edəcək.
2022: Dörd nəfərdən ibarət olan ilk yerləşəcək qrup, "SpaceX Falcon Heavy" raketi ilə yola çıxacaq.
2023: İlk yerləşəcək qrup inkişaf etdirilmiş Dragon kapsulası ilə Marsa eniş edəcək.
2025: Dörd nəfərdən ibarət olan ikinci yerləşəcək olan qrup gələcək.
2033: Koloniya əhalisi sayı 20 nəfərə çatacaq.
Sponsorlar
•	Byte Internet (Holland İnternet xidmət provayderi)
•	Aleph Objects, Inc.
•	Verkkokauppa.com
•	Gerald W. Driggers
•	SoftLayer Technologies, Inc.
•	VBC Notarissen
•	MeetIn Intrepid Research & Development
•	Trans Space Travels (Alman fondu)
•	Edinburgh International Science Festival
•	Baluw Research
•	Mind Power Hungary