cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mehman Allahverdiyev
Bioqrafiya
Mehman Allahverdiyev Azərbaycan rekordunun müəllifidir. O, bir oyunda 10 qol vurub. Sonradan "Kəpəz"in baş məşqçisi kimi 3 Azərbaycan çempionluğu və 4 kuboku qazanan sabiq hücumçu 1992-ci ildə güclülər dəstəsində buna nail olmuşdur. O, Cəlilabadın "Ümid" komandası ilə görüşdə 10 dəfə rəqib qapıçını məyus etmişdi.Mehman Allahverdiyev məşqiçilik karyerasında 3 dəfə Azərbaycan çempionu, 4 dəfə ölkə kuboku, 2 dəfə gümüş, 1 dəfə bürünc medalları qazanıb. Azərbaycanın ən titullu məşqiçilərindəndir.
2013-cü ildən Azərbaycanın əməkdar məşqiçisidir. Məşqçilik karyerası ərzində "Kəpəz" PFK-da çalışıb.
Gəncədə futbol deyiləndə ilk ağıla gələn şəxs məhz Mehman Allahverdiyevdir. Təbii ki, bu da onun uğurları və nəticələri ilə bağlıdır. Mehman Allahverdiyev "Kəpəz" PFK-nun bütün uğurlarının banisidir. SSRİ dövründə uzun müddət "Neftçi" komandasında hücumçu mövqeyində oynayıb. SSR-i dövrünün ən sürətli hücumçusu seçilib. SSRİ-nin məşhur spikeri Allahverdiyin çox sürətli qaçmasına görə Qafqaz qaranquşu ləqəbini deyirdi ona. Qardaşı Füzuli Allahverdiyev isə Azərbaycan futbol tarixində bir klubun ən çox formasını geyinən futbolçu kimi tarixə düşüb. İmperatorun davamçısı isə doğma qardaşı oğlu Rəhman Allahverdiyevdir.
Anastasiya Xmelnitska
Anastasiya Xmelnitska (d. 31 dekabr 1997; Praqa, Çexiya) — Almaniyanı təmsil edən bədii gimnast. Anastasiya Xmelnitska, 2016-cı ildə Almaniyanı XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.
Karyerası
Anastasiya Xmelnitska 2016-cı ildə Almaniya bayrağı altında Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. O, qrup yarışlarında komanda yoldaşları Natalie Hermann, Daniela Potapova, Yuliya Staviçkaya və Sina Tkaltşeviş ilə birgə təsnifat mərhələsində 32.400 xal topladı və 10-cu yeri tutaraq mübarizəni dayandırdı.
Bri Tannerin ikinci qısa ömrü
Bri Tannerın ikinci qısa ömrü — Alatoran romanlar seriyasın kitabı.
Keriman Xalis Ece Tamer
Keriman Xalis Ece Tamer (16 fevral 1913-cü il, İstanbul, Osmanlı İmperiyası-28 yanvar 2012-ci il, İstanbul, Türkiyə ) — Türkiyənin ilk "Dünya Gözəli".
Həyatı
Keriman Xalis Ece Tamer 3 iyul 1932-ci ildə Türkiyədə keçirilən gözəllik yarışmasında "Türkiyə Gözəli", 31 iyul 1932-ci ildə keçirilən və 28 ölkənin qatıldığı yarışmada da isə "Dünya Gözəllik Kraliçası" seçilmişdi. Keriman Xalis Ece dövrünün məşhur tacirlərindən olan Tofiq Xalis bəy və Fərhundə xanımın altı uşağından biridir. Yarışmalara da məhz atası tərəfindən qeyd edilmişdir. Təhsilini Feyziyati (sonraki adı ilə Boğaziçi) liseyində almışdır. Keriman Xalisin əmisi, məşhur operetta bəstəkarlarından olan Muhlis Səbahəddin Əzgidir. Bibisi isə məşhur qadın bəstəkar Neveser Kökdeşdir. "Qalatasaray İdman Klubu"nun rəhbərlərindən olan Turqan Ece isə qardaşıdır. İlk evliliyi Dr. Orxan Sanus ilə olmuşdur. Bu evlilikdən Keriman xanımın Səzayi Biltin Sanus adında bir oğlu və Ece Sanus adında qızı dünyaya gəlmişdir. İkinci evliliyi isə məşhur tacirlərdən olan Hasip Tamer bəy ilə olmuşdur. Bu evlilikdən isə Cenk Tamer (iqdisadiyyatçı) dünyaya gəldi. Ən böyük nəvəsi həyat yoldaşının adını daşıyır. Qızı Ece, Orxan Torfilli bəy ilə evlənmiş və Mehmet, Ayşə, Əhməd, Emin adlarında dörd övladı olmuşdur. Keriman Halis pianino ifa edə bilirdi, bundan əlavə olduqca yaxşı yemək bişirə və tikiş tikə bilirdi. Fransız dilini doğma dili kimi bilirdi.
Gözəllik yarışması karyerası
Keriman Xalisin Belçikada qazandığı yarışmanın orijinal adı "International Pageant of Pulchritude" ("Beynəlxalq Gözəllik və Zarafət yarışması") idi. O dönəmin ən prestijli gözəllik yarışması müsabiqəsiydi. Ən qədim müsabiqələrdən olan yarışma bütün ölkələrdə hörmət görürdü. Yarışma "Kainat Gözəllik yarışması" və "Dünya Gözəllik yarışması" olaraq da bilinirdi, yarışmanın birinciləri həm "Zərafət Gözəli", həm "Dünya Gözəli", həm də "Kainat Gözəli" titulları alırdılar. Ancaq yarışma ad dəyişdirib, "Kainat Gözəllik yarışması" olaraq keçirilməyə başlanınca(indiki adı "MİSS Universe"),yeni bir yarışma olaraq dünyaya tanıdıldı və "MİSS Universe" gözəlləri ayrı başlıq altında toplandı. "Dünya Gözəli" titulu da günümüzdə "MİSS World" və "MISS Earth" yarışmaları ilə qarışmaması səbəbiylə geniş olaraq istifadə olunmaqdadır. Bu sahədə Türkiyənin bir tək birincisi olan Keriman Xalisdir.Bu hadisə gənc cümhuriyyət üçün də olduqca vacib idi. Keriman Xalis 1932-ci ildə Türkiyədə dördüncüsü keçirilən gözəllik yarışmasını qazanaraq Belçikaya getdiyində o günə qədər heç bir Türkiyə gözəli dərəcə almamışdı. Xalqın ümidlərini boşa cıxarmayan Keriman Xalis,vətənə döndüyündə "Sirkeci Garı"nda (İstanbulda yerləşən dəmiryol stansiyası) kraliçalar kimi qarşılandığında belə demişdir:
Keriman Xalis,yarışma sonrasında bir türk bayrağının tapılmaması səbəbiylə xalqın şüarlarına cavab verməmiş və bundan sonra metrlərlə parça tapılaraq bayraq orada düzəldilmiş və eyvandan dalğalandırılaraq tamaşaçılara göstərildikdən sonra,onu görməyə gələn xalqı salamlamışdır. Bundan başqa Keriman Xalis,o illərdə ,tünd qəhvəyi göz rənginə ,parlaq uzun qara saçlara,ağappaq bir dəriyə və 165 sm-dən çox boya sahib idi.Doğum ili (1913) dəqiq olaraq bilinməkdədir. Ancaq günü və ayını müəyyən etmək üçün, XX əsrin əvvəllərində Osmanlı İmperiyasında hicri və rumi təqvimlərdən istifadə olunduğunun nəzərə alsaq,bunun miladi təqvimə görə qarşılığı 16 fevral günüdür.
Mustafa Kamal Atatürk bu yarışma sonrasında çıxışında demişdir:
Keriman Xalisə, 1934-cü ildə qəbul edilən "Soyad Qanunu" və gözəllik yarışmasında əldə etmiş olduğu nailiyyətə görə şəxsən M.K.Atatürk tərəfindən kraliça mənasını daşıyan "Ece" soyadı verilmişdir. Bu vaxt Parisdə olan Keriman Xalis M.K.Atatürkə göndərdiyi teleqrafında demişdir:
Keriman Xalis Ecenin illər boyu danışılmaqda olan məşhurluğu və hekayəsi Yaponiyada da heyranlıq yaratmışdır. Belə ki, Yaponiya məktəblərində tədris olunan "Keriman Xalis Hadisəsi" adlanan mövzu vardır. Mövzu, gənc cümhuriyyət illərini yaşayan Türkiyə Cümhuriyyətində 1927-ci ildə türk qadınının uzun müddət sonra kişi hakimiyyətindən və təzyiqindən azad olmasıdır.
Ficus cyclophylla
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
257 (ədəd)
İki yüz əlli yeddi — say sistemində ədədlərdən biridir. İki yüz əlli altıdandan sonra, iki yüz əlli səkkizdən əvvəl gəlir.
Müəmmər Lütfi Bəxşi
Müəmmər Lütfi Bəxşi (1903-1947) — Türkiyə şairi.
Həyatı
Mədrəsə təhsili aldığı üçün qüvvətli bir islam mədəniyyətinə sahibdir. 18-19 yaşlarında əruzla və əski tərzdə şeirlər yazmışdır. Sonralar hecaya və ən sonunda da sərbəst nəzmə keçmişdir.
Şeirləri "Ahəng", "Sədayi-həqq", "Yeni gün", "Məhfəl", "Naziktər", "Hilal", "Anadolu", "Şərq", "Yanıq", "Yurd", "İctihad", "Sərvəti-fünun" və "Yeni səs" kimi dövri nəşrlərdə çıxır. Antalyada olduğu zaman Antalya xalq evi dərgisi olan "Türk Akdəniz"i idarə edir. Şeirləri kitablaşmadı. Dörd dəftər dolusu şeiri olduğu söylənir. Şeirlərində daha çox milli mövzulara və eşqə yer vermişdir.
Tokadizadə Şəkib, Tahir ül-Mövləvi, Əhməd Haşim, hecanın beş şairi, Kamaləddin Kamu kimi şairlərin təsirində qalmışdır. Öz orijinal şəxsiyyətini tapa bilməmişdir.
Karaqinski adası
Karaqinski adası — Rusiyaya məxsus olan, Sakit okeanın Karaqin körfəzi daxili yerləşən ada. Kamçatka yarımadasından Litke boğazı ilə ayrılır. Adanın daimi əhalisi yoxdur.
İnzibati cəhətdən Kamçatka diyarının Karaqin rayonu ərazisinə daxildir.
Adanın mərkəzindən dağ silsiləsi keçir. Ən hündür zirvəsi 920 metrdir (Vısokaya d.). Dağ silsiləsi dənizin içərilərinə keçir və burun əmələ gətirir. Sıx çay şəbəkəsinə malikdir. Üç çayın uzunluğu 20 km-dir:Markelovskaya, Mamikinvaym, Qnunvayam.
Sajildən 1 km məsafədə dəyinliyi 12–19 m dərinliyə malik şelfə sahibdir.
Qərbində 13 km uzunluğa malik Semyonov burnu vardır.
İqlimi
Qış 7 ay davam edir. Yağıntının ⅓ hissəsi qar halında düşür. Fevralda temperatur −11°S təşkil edir. Minimal temperatur isə −18.9°S-dir. Şaxtasız dövr 101 gün sürür.
Flora və Fauna
Adada qızılağac, quşarmudu, pinus pumila və tozağacı kimi bitkilər bitir.
Sahil ərazilərində Balinalara rast gəlmək olur.
Koalalar
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi.
İlz van der Meyden
İlz van der Meyden — Niderlandı təmsil edən su poloçusu.
Braziliya cərəyanı
Braziliya cərəyanı— Atlantik okeanında Braziliyanın cənub sahilindən Rio de la Platosuna qədər cənub istiqamətində axan isti su axımıdır.
İlz van der Meyden
Karyerası
İlz van der Meyden, Niderland yığmasının heyətində 2008-ci ildə Çinin ev sahibliyində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Final görüşündə ABŞ yığmasını 11:10 hesabı ilə məğlub edən Niderland yığması, XXIX Yay Olimpiya Oyunlarının qızıl medalına sahib oldu.
Braziliya cərəyanı
Xüsusiyyətləri
Braziliya cərəyanı Atlantik okeanında Cənubi passat cərəyanının bir hissəsinin Cənubi Amerika materiki ilə qarşılaşması nəticəsində yaranır. Cərəyan Cənubi passat cərəyanının təxminən 10–15˚ cənub enliyində Cabo de Sao Roque, Braziliya yaxınlığında parçalandığı yerdən başlayır. Axımın dərinliyi 700 m-ə qədər çatır və 12˚ cənub enliyində su nəqliyyatı 2,5 Sv-dir.
Nəql etdiyi su axımı cənuba doğru artaraq 15˚ cənub enliyində 4 Sv çatır. Şelf zonasında təxminən 30˚ cənub enliyində axımın antisiklon sirkulyasiyası Braziliya cərəyanının nəql etdiyi suyun artmasına səbəb olur. Cənuba doğru 27˚ c.en., 31˚ c.en, 34 c.en. və 36 c.en-də su nəqliyyatı 11 Sv, 17 Sv, 22 Sv və 41 Sv-dır. Cəm nəqliyyat 36° c.en-ə qədər 70–80 Sv ola bilər, bunun da yarısı sirkulyasiya dövründə olur.
Braziliya cərəyanı Cənubi passat cərəyanın bir hissəsidir. Axımın cənub hissəsi şərqə doğru axan Cənubi Atlantik axımından ibarətdir. Şərq sərhəddi Bengel cərəyan sistemidir. Şimal hissəsi Cənubi passat cərəyanından ibarətdir, hansı ki, qərb istiqamətində axır və sonra şimala parçalanaraq Şimali Braziliya cərəyanı əmələ gəlir. Cənuba axan sular Braziliya cərəyanını formalaşdıraraq onun qərb sərhəddini yaradır.
Argentina dənizində cənuba doğru axan Braziliya cərəyanı Folklend cərəyanı ilə qarşılaşır və dənizi daha coşğun hala gətirir. Braziliya-Folklend cərəyanlarının qarışımı təxminən 36˚ c.en-də Braziliya cərəyanının sahildən ayrıldığı yerdir və Braziliya axımının duzlu subtropik suyu ilə Folklend cərəyanının şirin subantarktik suları qarşılaşır. Təxminən 38˚ c.en-də cərəyanın əsas nəqli materikin şelf zonasından ayrılır və bu enlikdə suyun temperaturu 16–18˚C-ə çatır. Yanvar-mart aylarına nisbətən iyul-sentyabr aylarında cərəyanın sahildən ayrıldığı enlikdə axımın daha şimala doğru olduğu düşünülür. Folklend cərəyanın axımı aşağıdırsa, küləklərin gücü sayəsində Braziliya cərəyanın axımı dominantlıq edir. Bununla yanaşı, Folklend cərəyanın axımı artarsa, 38˚ c.en-də Braziliya cərəyanı sahildən ayrılır. Braziliya-Folklend cərəyanlarının qarşılaşdığı ərazi üçün su səthinin temperaturu 7–18˚C və duzluluq isə 33,6–36 promildir.
Braziliya cərəyanı bölgəsi həmçinin, daxilində altı əsas su kütləsini əhatə edir: Səth Dövrəli Qütb Suyu (UCPW), Aşağı Dövrəli Qütb Suyu (LCPW), Mərkəzi Su (CW), Antarktik Ara Suyu (AAIW), Antarktika Alt suları (AABW) və Şimali Atlantik Dərinlik Suları (NADW).
Qorxmaz Hüseynov
Qorxmaz Cavanşir oğlu Hüseynov — "Azərsu" Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin sədri (2011–2021).
Həyatı
Hüseynov Qorxmaz Cavanşir oğlu 1965-ci ildə Cəbrayıl rayonunun İsaqlı kəndində anadan olub. 1982-ci ildə Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutuna daxil olub.
1983–1985-ci illərdə SSRİ Silahlı Qüvvələrində həqiqi hərbi xidmət keçib. 1989-cu ildə Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunu, 2004-cü ildə isə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasını bitirib.
Əmək fəaliyyətinə 1989-cu ildə "Neft daşları" NQÇİ-də iqtisadçı-mühasib vəzifəsində başlayıb. 1990-cı ildə "28 May" NQÇİ-də Əməyin təşkili və əmək haqqı şöbəsində mühəndis, 1991–1992-ci illərdə şöbə rəisinin müavini, 1992–1995-ci illərdə şöbə rəisi, 1995–1997-ci illərdə "Qum adası" NQÇİ-də Əməyin təşkili və əmək haqqı şöbəsinin rəisi, 1997–2003-cü illərdə "Xəzərdənizneftqaztikinti" trestinin müdir müavini, 2003–2006-cı illərdə trestin müdiri, 2006–2007-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin Sosial İnkişaf İdarəsinin rəisi vəzifələrində çalışıb.
27 dekabr 2007-ci ildə Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin sosial məsələlər üzrə vitse-prezidenti təyin edilmişdir. 16 fevral 2011-ci il tarixində həmin vəzifədən azad edilərək "Azərsu" Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin sədri vəzifəsinə təyin edilmişdir.
Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin 4 may 2021-ci il imzaladığı sərəncama əsasən, "Azərsu" Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin sədri vəzifəsindən azad edilmişdir.
Ailəlidir, iki övladı var. O, Pirallahı Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı Vasif İmanov ilə qudadır.
Matobo Milli Parkı
Matobo Milli Parkı, Matobo və ya Matobo təpələri — Zimbabvenin cənubundakı Bulavayodan təxminən 35 km cənubdan başlayan qranit qayalar və meşəlik vadilər. Təpələr 2 milyard il əvvəl qranitin səthə qalxması ilə əmələ gəlmişdir.
Təpələr 424 km² (164 kv.mi)-i milli park olan təxminən 3100 km² (1200 kv. mi) ərazini əhatə edir. Ərazinin qalan hissəsi əsasən icma torpaqları və az bir hissəsi kənd təsərrüfatı torpaqlarıdır. Milli parkın bir hissəsi ağ kərgədan da daxil olmaqla bir çox ov heyvanının yaşadığı 100 km²-lik bir ovçuluq parkı kimi ayrılmışdır. Təpələrin ən yüksək nöqtəsi, parkın şimal-şərq küncünün kənarında yerləşən Qulati adlı yerdir (1549 m).
Tarixi
Matobo Zimbabvedəki ən qədim milli parkdır və 1926-cı ildə Rods Matopos Milli Parkı kimi, Sesil Rodsun vəsiyyəti olaraq qurulmuşdur. Orijinal parkın sərhədləri hazırkı parkın cənub və şərqinə qədər uzanırdı. Ərazidə Xumalo və Matobo icma torpaqları yaradılaraq, müstəmləkə hakimiyyəti ilə yerli xalqın arasındakı razılaşmanın bir hissəsi olaraq məskunlaşma üçün yenidən dizayn edildi.
Ərazinin mövcud adı olan Matobo, bölgənin düzgün dilli tələffüzünü əks etdirir.
Matobo təpələri 2003-cü ildə UNESCO-nun Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmişdir.
Flora
Matobo təpələri yüksək botanik müxtəlifliyə sahib bir ərazidir. Milli parkda Brachystegia tamarindoides, Dombeya rotundifolia və Acacia sieberiana daxil olmaqla 200-dən çox ağac növü qeyd edilmişdir. Parkda həmçinin bir çox aloe, yabanı ot və 100-dən çox ot növü var. Nadir endemik bitkilərin bir çox növü qeydə alınıb.
Fauna
Matobo Milli Parkında fauna olduqca müxtəlifdir. Milli parkda 175 quş, 88 məməli, 39 ilan və 16 balıq növü qeydə alınıb. Ov heyvanlarına ağ kərgədan, qara antilop, impala və bəbirlər daxildir. Park, qidasının 50%-ni təşkil edən daman bolluğuna görə dünyanın ən sıx populyasiyasına malikdir. Park, qara və ağ kərgədan, kaftar, begemot, zürafə, zebr, qnu və dəvəquşular üçün intensiv qorunma zonasıdır.
Matobo Milli Parkı dünyadakı ən çox qara qartal və bu quşların yetişdirici cütlərini ehtiva edir.
Maide Arel
Həyatı
1935-ci ildə Gözəl Sənətlər Akademiyasının Nazmi Ziya və Hikmət Onat otelyelərindən məzun olmuşdur. Bir müddət Mehmet Ruhi Areldən dərs almışdır. Həyat yoldaşı Şəmsi Arelin işinə görə olduğu Ərzincanda fransız dili müəllimliyi etmişdir. 1948-ci ildə Ankara Xalqlarevinin açmış olduğu yarışmada ikinci olmuşdur. 1945–1950-ci illər arasında Parisdə Andre Lhote, Fernand Leger və Jean Metsinger Atelyelərinə dəvam etmişdir. Alliance Françoisedən diplom almışdır.
İlk sərgisini 1951-ci ildə İstanbul da açmışdır. Parisdə təşkil olunmuş Qadın Rəssamlar Sərgisində iştirak etmişdir. Paris, Edinburq, Vyana kimi yerlərdə də sərgilər açmışdır. Vyanada özəl bir müzeydə əsəri sərgilənməkdədir. Clermont Ferrandda da medal qazanmışdır. Şəmsi Arel ilə Hataya gedərək TBMM üçün burayı əks etdirən tablolar hazırladı. 1960-cı ildə Qadın Haqlarını Qoruma Dərnəyinin Sənət Qolu sərgisini Parisə apardı və üzvü olduğu dərnəyin sərgisində bürünc medal qazandı.
Sənətçi, rəssam Mehmet Ruhi Arelin gəlini və Şəmsi Arelin həyat yoldaşıdır. Türk rəsmində böyük bir yeri olan sənətçi 1997-ci ildə vəfat etmiş, İstanbulda dəfn edilmişdir. Sənətçinin əsərlərində istifadə etdiyi kubist üslub sənət adamları tərəfindən çox da bəyənilməməkdədir.
Maide Arelin rəsimləri, Şəmsi Arelin rəsimləriylə aşağı yuxarı eyni inkişaf etmişdir. Daha yeni rəsimlərində isə, yerli kəntçi fiqurlara yer verir. Maide Arelin çəkdiklərində rənglərin mat və göstərişdən uzaq olması alçaqgönüllü olmasını göstərir. Geometrik-kubist məktəbin xüsusiyyətlərini hər zaman qorumaqla birlikdə, səmimiliyə açıq rəsim şərhidə gətirir. Müəyyən bir anlayışı bozub dəyişdirmədən, inanclı və qərarlı şəklində dəvam etdirir.
Şərqi-Hind silsiləsi
right|thumb|240px Şərqi-Hind silsiləsi — Hind okeanının daxili boyunca uzanır.
Sualtı silsilə 5000 km məsafədə 90° meridian üzrə 10° ş.e-dən 34 °C. e arasında yerləşir. Okean dibindən hündürlüyü 1000—2000 metrdir. Silsilədən su səthinə olan məsafə 2000—4000 metr, ən az dərinlik 549 m təşkil edir.
Ficus dammaropsis
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Qulamrza Əzhəri
Qulamrza Əzhəri — İranın baş naziri və   generalı.
Həyatı
Qulamrza Əzhəri Şah dönəminə bərabər 6 noyabr 1978-ci il ilə 4 dekabr 1979-ci il tarixləri arasında baş nazir olmuşdu.
258 (ədəd)
İki yüz əlli  — say sistemində ədədlərdən biridir. İki yüz əlli yeddidən sonra, iki yüz əlli doqquzdan əvvəl gəlir.
Mühərrikli vasitə
Mühərrikli vasitə, aldığı hər hansı bir enerjini mexaniki enerjiyə çevirən vasitələrin köməyi ilə itələmədən və çəkmədən hərəkət edə bilən özüyeriyən bir nəqliyyat vasitəsidir.
Vəsfi Mahir Qocatürk
Vəsfi Mahir Qocatürk(1907-1961)—Türkiyə şairi.
Həyatı
Həm əruz, həm digər vəznləri işlədir. Daha çox türk xalq ədəbiyyatından bəhrələnir. Türk millətinin qəhrəmanlığı, tarixi şəxsiyyətlər və olaylar, milli mücadilə və Atatürk, eşq və təbiət onun başlıca mövzuları arasındadır. Bu dövrdəki şeirləri "Tunc səsləri" (1935), "Keçmiş gecələr" (1936), "Bizim türkülər" (1937), "Ərgənəkon" (1941) adlı kitablarında toplanmışdır. Şairliyindən çox ədəbiyyat tarixi çalışmaları ilə məşhurlaşmışdır.
Siçan tələsi (İnformatika)
Siçan tələsi  (ing.mousetrap, ru. мышеловка) - JavaScript, yaxud başqa skriptli dildə proqramlaşdırılmış, ancaq brauzerin “geri” (“back”) düyməsinin nəzərdə tutulduğu kimi işləmədiyi veb-səhifə. Yəni belə veb-səhifəyə daxil olduqdan sonra oradan geri qayıtmaq olmur. 2001-ci ildə ABŞ-nin Federal Ticarət Komissiyası (Federal Trade Commission) izləyiciləri reklamlara baxmağa məcbur etmək üçün minlərlə veb-saytda “siçan tələsi”indən istifadə edən reklamverənlərə qarşı cəza tədbirləri nəzərdə tutub.
Kergelen silsiləsi
Sisilə bəzi hissələrdə vulkanik adalar əmələ gətirir. Uzunluğu 2900 km, eni isə 950 km təşkil edir. Su səthinə olan dərinliyi 1000–2000 m arasında yerləşir. Ən dayaz yeri 73 metrdir. Bəzi yüksəkliklər adalar əmələ gətirmişdir (Kergelen adası, Herd adası və Makdonald adaları). Silsilə əsasən bazalt suxurlardan ibarətdir.
Kergelen silsiləsi ilk dəfə Avstraliya ekspedisiyasının rəhbəri Duqlas Mouson tərəfindən aşkarlanmışdır (1929—1931).
Daniela Potapova
Karyerası
Daniela Potapova 2016-cı ildə Almaniya bayrağı altında Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. O, qrup yarışlarında komanda yoldaşları Natalie Hermann, Anastasiya Xmelnitska, Yuliya Staviçkaya və Sina Tkaltşeviş ilə birgə təsnifat mərhələsində 32.400 xal topladı və 10-cu yeri tutaraq mübarizəni dayandırdı.
Xərac
Xərac (ərəb.) - orta əsrlərdə islam ölkələrində müsəlman əhalidən alınan əsas torpaq vergisi. "Mal", "mal-cəhət", "bəhrə" terminlərinin sinonimi olan x. pul və ya natura formasında toplanırdı.
X.-ın əsasən 2 forması olmuşdur: 1) müqasəma; 2) misah. Müqasəma istehsal olunan məhsulun müəyyən hissəsinin natura şəklində alınması idi. Misah isə ölçülmüş və xüsusi dəftərdə qeyd edilmiş əkin sahələrindən alınan vergiyə deyilirdi. XV yüzillikdən başlayaraq "x." termini aradan çıxmış və getdikcə malcəhət adlanmağa başlamışdır. X. bəzən bütün torpaq vergilərinin məcmusundan ibarət olmuşdur, O, Azərbaycanda orta əsrlərdə müsəlman əhalidən toplanan vergilərin təqribən 25 faizini təşkil etmişdir.
Tikanlı çömçəxul
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Yayılması
Xəzər endemiki olub dənizin şərq sahillərində geniş yayılmışdır.
Morfoloji əlamətləri
Bədəni gödəlmiş, ön hissəsi və başı enlənmiş və yoğunlanmışdır. Ağzın küncləri arxasında dəri qırış üç-dörd dişçiyə ayrılmışdır. Başın üst hissəsində iri piramidaşəkilli lövhəciklər iki sıra əmələ gətirir. Bunlar gözlərin arasında qovuşur, buruna tərəf isə yenə də ayrılırlar. Bədənin üst hissəsində və böyürlərində üç iri parlaq xal vardır.
Yaşayış yeri və həyat tərzi
Azərbaycanda Yalamadan Çilov adasına qədər azsaylıdır. Şah Dilindən Astaraya qədər qeydə alınmamışdır.
Çoxalması
Dənizdə yaşayan balaca növlərdən olduğu üçün öyrənilmiyib.
Təsərrüfat əhəmiyyəti
Vətəgə əhəmiyyəti yoxdur.
Dağkəsəmən xalçaları
Dağkəsəmən xalçaları — Qazax xalçaçılıq məktəbinə aid Azərbaycan xalçaları.
Ümumi məlumat
Bu xalçaların adı Qazaxdan 2 km məsafədə yerləşən Dağkəsəmən kəndi ilə bağlıdır. Onlar təkcə Dağkəsəməndə yox, Qarapapaq, Tatlı, Ağstafa, Qıraq Kəsəmən, Ağköynək kəndlərində, Qazax xalçaçılıq məktəbinin bütün xalçaçılıq məntəqələrində, o cümlədən Ermənistanda Sevan gölünün şimalında və şərqində 1989-cu ilə qədər etnik azərbaycanlıların məskunlaşdığı ərazilərdəki xalçaçılıq məntəqələrində də istehsal olunurdu və hal - hazırda istehsal olunur. XX əsrin ikinci rübündən başlayaraq bu xalça əvvəllər Karavansaray adlanan İncivanda (Ermənistan) istehsal olunur. Ona görə də bəzi sənətşünaslar və xalçaçılar onu «Karavansaray» və ya «İncivan» adlandırırlar.
Bədii analiz
«Dağkəsəmən» xalçalarının kompozisiyası əsas etibarilə, bir halda Təbriz qrupundan «Ləçəkturunc» elementlərini, digər halda isə Qarabağın «Açma-yumma» xalça kompozisiyasını xatırladan elementlərdən ibarətdir. Bu xalçalar əsasən iki üsulla toxunmuşdur:
I üsul
Birinci üsul «Açma-yumma» tipli xalçalarla təmsil olunur. Bu variantlı xalçaların kompozisiyası üçün iri, bir-birinə keçən rombşəkilli göllər xarakterikdir. Bu rombların konturu tonuna görə bir - birindən fərqlənən bir neçə rəngli zolaqdan ibarətdir. Zolaqların kənarları dişlidir, ona görə yaranan daxili sahədə iri bir mərkəzi medalyon və onun yuxarı, aşağı cinahında simmetrik duran bir neçə kvadrat element yerləşir. Bütün bu formalar daxili sahədə sərbəst yerləşərək kompozisiyaya sabitlik və tarazlıq gətirir.
259 (ədəd)
İki yüz əlli doqquz — say sistemində ədədlərdən biridir. İki yüz əlli səkkizdən sonra, iki yüz altmışdan əvvəl gəlir.
Ficus dendrocida
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Həsən Quliyev (ədəbiyyatşünas)
Həyatı
Həsən Quliyev 1935-ci il aprelin 1-də Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Orta məktəbi bitirdikdən sonra 1951-1953-cü illərdə dülgər işləmiş, daha sonra 1953-1957-ci illərdə M.F.Axundov adına Rus Dili və Ədəbiyyat İnstitutunda təhsil almışdır.
Fəaliyyəti
Həsən Quliyev 1984-1987-ci illərdə M.A.Əliyev adına Dövlət İncəsənət Universitetinin rus dili və ədəbiyyatı kafedrasında professor, 1987-1993-cü illərdə ədəbiyyat və rus dili kafedrasının müdiri olmuşdur. Quliyev 1993-cü ildən həmin kafedranın professorudur. Həsən Quliyevin 5 fevral 1964-cü ildə Kristofer Marlonun anadan olmasının 400 illiyinə həsr etdiyi məqalə "Baku" qəzetində dərc olunmuşdur. Həmin vaxtdan etibarən Quliyev dövrü mətbuatda vaxtaşırı çıxış etmişdir. "Yaşa, Əhmədiyyə", "Qarabağ əsirləri" (1993), "Xüsusi təyinatlı qatar" (1994) pyeslərini yazmışdır.
Mükafatları
Həsən Quliyev "Qızıl qələm" və "Humay" mükafatları laureatıdır.
Britaniya Hindistanı
thumb|Britaniya Hindistanının bayrağı Britaniya Hindistanı — Cənubi Asiyada (indiki Hindistan, Pakistan, Banqladeş,Myanma,Seylon) XVIII əsrin ortalarından 1858-ci ilədək Ost-Hind şirkətinin, sonra isə 1947-ci ilədək Britaniya imperiyasının hakimiyyətində olan ərazi.
Tarixi
Britaniya Hindistanının tərkibinə 1796–1802-ci illərdə Seylon (indiki Şri-Lanka); 1826, 1852 və 1885-ci illərdə ərazisinin tədricən işğalı nəticəsində 1935-ci ilədək Birma (indiki Myanma); 1839–1937-ci illərdə Ədən; 1811–1814-cü illərdə Yava; Böyük Britaniyanın Malayya və Sinqapurdakı mülkləri (Streyts-Setlments, 1826–1867) daxil edilirdi. 1858-ci ildə Ost-Hind şirkəti ləğv edildi və Britaniya Hindistanı biləvasitə Böyük Britaniya kraliçası Viktoriyaya tabe oldu. 1876-cı ildə Viktoriya Hindistanın imperatriçəsi elan edildi. Britaniya Hindistanı Londondakı Hindistan məsələləri üzrə stats-katib (nazir) və Kəlkətədəki (1911-ci ildən Dehlidəki) general-qubernator (vitse-kral) tərəfindən idarə olunurdu. O, müstəqil dövlətin bəzi atributlarına (hökumət, büdcə, ordu) və Qanunverici məclisə (1919-cu ildən) malik idi. Britaniya Hindistanının bütün sakinlərinin irqindən, milliyətindən, və dinindən asılı olmayaraq idarəçilikdə və məhkəmədə bərabərliyi rəsmən elan edilirdi. Britaniya Hindistanı 1919–1946-cı illərdə Millətlər Cəmiyyətinin üzvü olmuşdur.
Britanya hindistanın parçalanışı və birləşmiş krallıq hakimyətinin sonu
Birləşmiş krallıq 2-ci dünya muharibəsindən sonra koloniyasının dəstəyi üçün azadlığı üçün söz vermişdi Britanya hindistanında üsyanlar baş verirdi bunların hamısı sepoylar yəni birləşmiş krallıqa xidmət edən əsgərlər tərəfindən bastırıldı bruma və seylon isə britanya hindistanının hakimyətində deyildi 1947-ci ilin 15 avqustunda isə hindistan müsəlman və hind əhali olmaq üzrə 2-yə ayrıldı müsəlmanları çox olduğu yer pakistan və şərqi pakistan (1971)qədər yəni banqladeş hind əhali isə hindistan dövlətini qurdular hindistanda azadlıq uğrunda mübarizədə iki şəxs vardı Məhəmməd Əli Cinnah (müsəlman azadlıq hərəkatçısı) və Mahatma Qandi (hind hərəkat başçısı) 1947 ci ilin 15 avqust bölnməsindən 3 il sonra 1950-ci ildə respublika elan olunur və dominyonluğ ləvğ edilir bruma və ya Myanma əyaləti isə birləşmiş kralıqa bağlı əyalətdi 1948-ci ildə müstəqil olur və həmin il seylonda müstəqil olur belləlikl Britanya hakimyəti sona çatır amma indi myanmar xaric hamısı Millətlər Birliyinə üzv olur.
Hindistan ərazisində müharibələr və problemlər
Hindistan ilə Pakistan arasında problemli məsələ olan Kəşmir problemi hələdə ortadan qaldırılmayıb. Kəşmir əhalisi müsəlman ama idarəçisi hind olduğu üçün iki ölkə bir-birilə müharibə aparmış ama heç nə əldə etməmişdir. Çində Hindistanın şimal bölgəsini ələ keçirmiş Hindistan-Çin müharibəsi zamanı kəşmir və Arunaçal Pradeşi işğal etmiş və beləliklə Hindistan-Çin əlaqələri pisləşmiş amma Çin-Pakistan əlaqələri yaxşılaşmış və çinlilər kəşmir problemində pakistanlıların tərəfini tutmuşdur. BMT isə müharibəni dayandırmışdır.
Yaşar Nəbi Nayır
Yaşar Nəbi Nayır(1908-1981)—Türkiyə şairi.
Gavduşan döyüşü
Gavduşan döyüşü — 1774-cü ildə Xudat yaxınlığındakı Gavduşan çölündə Qarabağ, Şəki xanlıqları və Dağıstan hakimlərinin birləşmiş qüvvələri ilə Quba xanlığı arasında böyük döyüş oldu. Birləşmiş qüvvələr Qubanı və Şamaxını tutdular. Bu zaman Fətəli xan Salyana çəkildiyindən Dərbəndin müdafiəsinə həyat yoldaşı Tuti Bikə rəhbərlik edirdi.
Yaşar Nəbi Nayır
Həyatı
1926-1936-cı illər arasındakı ilk dönəmində yeddi məşalənin anlayışı yönündə şeirlər yazır. Daha sonra hekayə, roman, oyun və məqalələr qələmə alır, tərcümə və antologiya sahəsində fəaliyyət göstərir. Şeirləri sonralar "Qəhrəmanlar" (1970) adı ilə kitablaşdırıldı. Şairliyindən çox dərgi və kitab yayınçılığı ilə məşhurdur. "Varlıq" dərgisi və "Varlıq" yayınları onunla bütövləşmiş kimidir.
Gavduşan döyüşü
Əmir Həmzə və Fətəli xan
1774-cü ildə Qaraqaytaq usmisi Əmir Həmzənin, qazıqumuqlu Məhəmməd xanın, avarlı Ümmə xanın birləşmiş qüvvələri, habelə Tabasaran kadisi Rüstəmin, canqutaylı Əli sultanın, Dişsiz Məhəmmədin dəstələri Qubaya doğru hərəkət etdilər. Kostyukov, Əndəri və başqa yerlərin feodalları da bu koalisiyanın tərəfindən çıxış edirdilər. Yürüşün təşkilatçısı Fətəli xanın barışmaz düşməni Əmir Həmzə idi. Cənubi Dağıstan feodalları sürətlə hərəkət edirdilər ki, qubalılar onları dəf etmək üçün yeni qüvvə toplamağı bacarmadılar. Digər yandan onların müttəfiqləri Tarku şamxalı və Bunyak hakimi Tarku və Bunyakı müdafiə etməyə məcbur idilər. Qubaya yürüşün iştirakçıların məqsədləri Avar xanının və oğlanlarının intiqamını almaq idi.
Marike van de Xem
Marike van de Xem — Niderlandı təmsil edən su poloçusu.
Gavduşan döyüşü
Əmir Həmzə və Fətəli xan
Fətəli xan və onun düşmənləri Xudatın yaxınlığına Gavduşan çölündə qarşılaşdılar. Üstünlük əvvəlcə Fətəli xanın tərəfində idi. Lakin usminin oğlu Əli bəy Quba qoşunlarının mərkəzinə xəsarətli zərbə vurdu və döyüşün gedişi dəyişdi. Hər iki tərəfdən böyük itkilər oldu. Dişsiz Məhəmməd, Qazıqumuqlu Eldar bəy və şeyx Əli bəy həlak oldular. Məğlubiyyətə uğramış Fətəli xan Qubada duruş gətirə bilməyərək Salyana çəkildi. Ağır məğlubiyyətdən sonra Fətəli xan yaxın adamlarından birini Qızlar qalasında məskunlaşan rus ordu komandanı general-mayor Medemlə danışıqlara göndərdi.
Marike van de Xem
Karyerası
Marike van de Xem, Niderland yığmasının heyətində 2008-ci ildə Çinin ev sahibliyində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Final görüşündə ABŞ yığmasını 11:10 hesabı ilə məğlub edən Niderland yığması, XXIX Yay Olimpiya Oyunlarının qızıl medalına sahib oldu.
Əyn-İsa
Əyn-İsa (bəzi mənbələrdə Eyn-İsa, Ayn-İsa Ayn İssa;, , ) — Suriyanın Raqqa mühafəzəsinin Təll-Abyad rayonunda qəsəbə. Qəsəbə Təll-Abyad ilə Raqqa şəhərləri arasında yerləşir.
Tarix
Eyn-İsa 2015-ci ilin iyun ayında Xalq Qoruma Dəstələri (YPG), Qadın Qoruma Dəstələri (YPJ) və Raqqa İnqilabçılar Briqadası tərəfindən ələ keçirilmişdir. Baxmayaraq ki, çox keçməmiş İraq Şam İslam Dövləti döyüşçüləri tərəfindən yenidən zəbt edilmişdir, YPG qəsəbənin iyul ayının əvvəllərində yenidən ələ keçirmişdir. Suriya Ərəb Respublikasına tabe qoşunlar Əsəd rejiminin Suriya Demokratik Qüvvələri ilə apardığı danışıqlardan sonra 14 oktyabr 2019-cu ildə Eyn-İsanın nəzarətini ələ keçirmişdir ki, qəsəbənin Sülh Bulağı əməliyyatı çərçivəsində Türkiyə nəzarətinə düşməsinin qarşısını alsın.
Eyn-İsa qaçqın düşərgəsi
2016-cı ilin aprel ayından bəri qəsəbənin yaxınlıqlarında Eyn-İsa qaçqın düşərgəsi fəaliyyət göstərir, hansı ki, 2018-ci ilin iyul ayında 9.000 məcburi köçkünə ev sahibliyi edirdi. Bu məcburi köçkünlərin əksəriyyəti Deyr əz-Zövr və Rəqqə mühafəzələridən gəlirdi.
Əhali
2004-cü ildə keçirilmiş əhalinin siyahıyaalmasına görə, qəsəbənin əhalisi 6.730 nəfərdir.
DaimlerChrysler
DaimlerChrysler, Daimler Benz avtomobil qrupunun 1998-ci ildə Chrysler avtomobil qrupunu 36 milyard ABŞ dollarına satın alaraq yaratdığı avtomobil şirkətidir.
Avtomobil sənayesi ilə bağlı Hotbird peyki vasitəsilə dctv loqotipi altında 7 fərqli kanalda 7 fərqli dildə yayım həyata keçirdir. Sözügedən 7 dil arasında türk dili də mövcuddur.
Varis (film, 1988)
Məzmun
Vaxtilə Azərbaycanın bölgə və kəndlərində milli güləş ənənələrini qoruyub saxlayan və nəsildən-nəslə keçirən el pəhləvanları olmuşlar. Onların çıxışlarını-müxtəlif güləş üsullarını el-oba həmişə böyük maraqla qarşılamışdır.
DaimlerChrysler
Şirkət, Chrysler şirkətinin davamlı olaraq ziyanla işləməsi nəticəsində 2007-ci ildə qrupun 80.1% -ni ABŞ investisiya şirkəti olan Cerberusa 7.4 milyard dollara satmışdır. Satışdan sonra Daimler qrupu adını Daimler AG olaraq dəyişdirmişdir.
Həmçinin bax
Daimler-Benz
Varis (film, 1988)
Məzmun
Filmdə milli pəhləvanlıq ənənələrinə sadiq olan, pəhləvanlıq sənətinin bəlkə də sonuncu varislərindən biri olan 61 yaşlı Paşa Kərimovdan söhbət açılır.
Berkli Kaliforniya Universiteti
Berkli Kaliforniya Universiteti — Amerika Birləşmiş Ştatlarının Kaliforniya ştatının Berkli şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi.
Berkli Kaliforniya Universiteti Amerika Universitetləri Assosiasiyasının yaradıcılarından biridir.
Tarixi
1866-cı ildə özəl Kaliforniya Kolleci maliyyə çətinliyi səbəbindən dövlət tabeliyindəki Kənd Təsərrüfatı, Dağ-Mədən Sənayesi və Mexaniki İncəsənətlər kollecləri ilə birləşdirilərək Kaliforniya Universiteti yaradılır. 1868-ci il martın 23-də Kaliforniya ştatının qubernatoru Henri Heyt Kaliforniya Universitetinin yaradılması haqqında nizamnaməni imzalayır. 1870-ci ilədək universitetin prezidenti vəzifəsini professor Con Le Kont icra etsə də, həmin ildən etibarən Regentlər Şurası bu vəzifəyə özəl Kaliforniya Kollecinin yaradıcısı Henri Dyurantı seçir.
II Dünya müharibəsi zamanı Qlenn Sibborq gizlincə plutoniumu kəşf etdikdən sonra Kaliforniya Universitetinin fizika üzrə professoru Ernest Orlando Lourens Amerika ordusu ilə saziş imzalayaraq Radioloji Laboratoriyasında atom bombası hazırlamağa başlayır. 1942-ci ildə universitetin professoru Robert Oppenqeymer Manhetten Layihəsinə elmi rəhbər təyin edilir. Lourens Berkli Milli Laboratoriyası ilə yanaşı universitet 1943-cü ildən Los-Alamos Milli, 1952-ci ildən isə Lourens Livermor Milli laboratoriyaları ilə əməkdaşlıq edir. Kaliforniya Universitetində oğlan tələbələrə mütləq hərbi hazırlıq keçilirdi, II Dünya müharibəsi dövründə isə bu ənənə daha da möhkəmləndirilir.
1949-cu ildə Regentlər Şurası antikommunist andı içirlər və universitetin bütün işçi heyətini də buna məcbur edirlər. Buna etiraz edən müəllimlərin isə maaşı kəsilir. Yalnız 10 il keçdikdən sonra onlar pullarını almağa müvəffəq olurlar.
1952-ci ildə Kaliforniya Universitetinin kampusları nisbi sərbəstlik qazanır. Berkli şəhərindəki kampus da müstəqil fəaliyyət göstərməyə və Berkli Kaliforniya Universiteti adlandırılmağa başlayır. Professor Klark Kerr Berkli Kaliforniya Universitetinin ilk kansleri olur.
1960-cı illərdə Berkli Kaliforniya Universiteti söz azadlığının təmin olunduğu məkan kimi tanınmağa başlayır. 1964-cü ildə burada Vyetnamda gedən müharibəyə, 1969-cu ildə isə Xalq Parkı üçün universitet ərazisinin istifadəsinə qarşı tələbə aksiyası keçirilir və ABŞ Milli Qvardiyasının köməyi ilə aksiyanın qarşısı alınır. Bununla yanaşı, yerli amerikalılar (hindular) ali məktəbin Antropologiya muzeyindən orada saxlanılan qalıqların repatriasiyasını tələb edir, heyvanların mühafizəsi ilə məşğul olan şəxslər professor-müəllim heyətini heyvanlar üzərində elmi təcrübə aparmaqda günahlandırır, yerli icmalar universitetin tikinti işlərinə və rəssam-heykəltəraşların istifadəsi üçün ağacların qırılmasına etiraz edirlər.
Hazırda Berkli Kaliforniya Universitetinin tələbələri siyasi baxımdan daha az aktivdirlər. Tələbələrin əksəriyyətini mötədil və konservantlar təşkil edir. Müəllimlər arasında isə demokratların respublikaçılara nisbəti 9:1-dir.
Büdcə və təhsil haqqı
2009-2010-cu tədris ilində Berkli Kaliforniya Universitetində bakalavr pilləsində təhsil alan yerli tələbələrin təhsil haqqı 5459, əcnəbi tələbələrin təhsil haqqı isə 16841 ABŞ dolları olub. MBA proqramı üzrə magistratura pilləsində təhsil yerli tələbələr üçün 18525, əcnəbi tələbələr üçün isə 23125 ABŞ dolları, hüquq fakültəsi - 18532 ABŞ dolları (yerli), 24655 ABŞ dolları (əcnəbi), tibb fakültəsi - 13398 ABŞ dolları (yerli), 19521 ABŞ dolları (əcnəbi) və s. olub.
2009-cu ildə Berkli Kaliforniya Universitetinin illik gəliri 1809000000 ABŞ dolları təşkil edib. Həmin məbləğin 28%-i dövlət vəsaiti, 20%-i təhsil haqqı, 19%-i tədqiqatlar, 18%-i icarəyə verilmiş ərazilər, qalan faizi isə digər vəsaitlər hesabına əldə olunan gəlirlərdir. Universitetin İanə fondunun gəlirləri isə həmin il 2,3 milyard ABŞ dollarına bərabər olub. Fond, əsasən, valideynlərin və məzunların maliyyə yardımı nəticəsində vəsait toplayır. Ümumiyyətlə, Berkli Kaliforniya Universiteti üçün fondun gəlirlərinin yüksək olması daha önəmlidir, şəxsi gəlirləri hesabına universitet sürətli inkişafını təmin edir.
Müasir vəziyyəti
Berkli Kaliforniya Universitetinin kampusu təxminən 5 km2 ərazini əhatə edir. Həmin ərazinin 3,2 km2 Ekologiya qoruğu, Botanika bağı və Strouberri Kanyonu istirahət mərkəzinə, 0,8 km2 Lourens Berkli Milli Laboratoriyasına aiddir. Əsas kampusun qərbində çoxlu sayda məşhur restoranlar var. Oradan şimalda isə müəllimlərin yaşadığı yüksək səviyyəli yaşayış rayonlarının olduğu Berkli-Hills, doktorant və tədqiqatçıların məskunlaşdığı Nortsayd rayonu yerləşir. Əsas kampusun cənubunda isə tələbə yataqxanalarının, mağazaların, restoran və kafelərin olduğu Teleqraf Avenyu rayonu mövcuddur. Bu ali təhsil ocağının kampusu meşə massivləri ilə zəngindir. Meşələrdə Şimali Amerikanın ən hündür yarpaqlı ağac növlərinə rast gəlmək mümkündür.
Berkli Kaliforniya Universitetinin ən qədim binaları 1873-cü ildə viktorian-empirik üslubda tikilmiş Sout Holl və Frederik Olmstedin inşa etdiyi Pidmont Avenyudur. Universitetin kampusundakı binaların 20-dən çoxu professor-memar Con Hovard Qalen tərəfindən inşa edilib. Burada klassik üslubda tikilmiş Herst Yunan Teatrı, Herst Memorial Dağ-mədən binası, Memorial kitabxana, Uiller, Le Kont, Gilman, Hevilend binaları, qotik üsluba aid Dvinell, Stivens və s. binaları mövcuddur. Məşhur Sater qapısı və 94 m hündürlüyündə Sater qülləsi Berkli Kaliforniya Universitetinin əsas kampusunun girəcəyində yerləşir. Universitet haqqında dərc olunan materiallarda məhz bu memarlıq nümunəsinin şəkilləri əksini tapır. Hovardın müəllifi olduğu tikililər tarixi memarlıq abidələri kimi dövlət tərəfindən qorunur.
Berkli Kaliforniya Universitetinin çoxlu sayda böyük yataqxanaları var və onlar tələbələrdən başqa işçi heyət üçün də nəzərdə tutulub. Əsas kampusdan cənubda birinci kurs tələbələri üçün 4 yataqxana kompleksi - Unit 1, 2, 3 və Klark Kerr yerləşir. Bu kompleksin yaxınlığındakı Çanninq-Bouditç və İda Cekson binalarında isə yuxarı kurs tələbələri qalır. Klark Kerr yataqxanasının yanında yerləşən geniş və rahat yataqxanalarda isə daha çox idmançı və fiziki qüsuru olan tələbələr məskunlaşır. Əsas kampusun şərqində Futhill, qızlar üçün Stern, oğlanlar üçün qədim Boulz yataqxanaları yerləşir. Ailəli tələbələr üçün iki qrup yataqxana mövcuddur: Universitet kəndi və Smit-Fernvald. Universitet kəndi Kaliforniya ştatının Olbani şəhərciyindədir, Smit-Fernvald yataqxanası isə köhnəldiyindən bu il onun sökülməsi planlaşdırılır. Yataqxanalarda yüksək sürətli İnternet şəbəkəsinə qoşulmuş 1, 2 və daha çox otaqlar, kitabxana, oxu zalı, kompüter otaqları, yeməkxanalar, idman, konsert zalları tələbələrin istifadəsindədir.
Berkli Kaliforniya Universitetinin nəzdində 14 kollec və məktəb fəaliyyət göstərir. Kolleclərdə bakalavrlarla yanaşı magistr və doktorantlar da təhsil ala bilərlər, məktəblər isə yalnız magistr və doktorantlar üçün nəzərdə tutulub.
Havanın rütubətliyi
Havanın rütubətliyi
Havanın rütubəti havada olan su buxarının miqdarına deyilir. Su buxarı, əsasən atmosferin aşağı qatlarında cəmlənmişdir. Bütün qazlar kimi onun da təzyiqi var. Havada olan su buxarının limit qiyməti olaraq doymuş buxarın elastikliyi götürülür. Havanın temperaturu nə qədər çox olarsa, onun doymuş halda təzyiqi də bir o qədər çox olar. Məsələn, -20°C temperaturda o, 1,0mm, +20°C temperaturda isə 17,5mm təşkil edir. Havanın rütubətliyi mütləq və nisbi rütubət olaraq iki əsas göstərici ilə səciyyələnir.
Mütləq rütubət
Mütləq rütubət(a) – 1m3 havadakı su buxarının kiloqramla miqdarıdır.
Nisbi rütubət
Nisbi rütubət(f) – Su buxarının e elastikliyinin doymuş buxarın E elastikliyinə olan nisbətinin faizlə ifadəsidir:
f = p/p0 • 100%
Su buxarının elastikliyi
Su buxarının elastikliyi meteoroloji budkadakı quru və yaş termometrlərin göstəricilərinə əsasən Psixrometrik cədvəldən tapılır.Havanın rütubətinin növbəti xarakteristikaları vardır: Su buxarının elastikliyi(e) – verilən temperaturda havadakı su buxarının parsial təzyiqidir. Hektopaskalla ifadə olunur. 1980- ci ilə qədər mm civə sütunu və yaxud millibarla ifadə olunurdu.
Rütubət çatışmazlığı
Rütubət çatışmazlığı(d) – doymuş buxarın E elastikliyi ilə faktiki e elastikliyi arasındakı fərqdir:
Nisbi rütubət artdıqca rütubət çatışmazlığı azalır.
Şeh nöqtəsi
Şeh nöqtəsi(td) – havadakı su buxarının doymuş vəziyyətdə temperaturudur.
Həmçinin bax
Rütubət
Berkli Kaliforniya Universiteti
Müasir vəziyyəti
Yazılar (Filologiya) və Elmlər Kolleci universitetin ən böyük kollecidir və burada biologiya, dəqiq, incəsənət və humanitar, sosial elmlərə aid 60 bölmə mövcuddur. Kollec universitet səviyyəsində İncəsənət Bakalavrı dərəcəsi verir.
Təbii Resurslar Kolleci kənd təsərrüfatı və resursları, ekologiya, siyasət və idarəetmə, qida haqqında elm və toksikologiya, bitki və mikroorqanizmlər biologiyası bölmələrindən ibarətdir. Kollecdə bakalavr, magistr və doktorluq dərəcələri verilir.
Ekoloji Dizayn Kollecinə memarlıq, landşaft memarlığı, şəhər və regional planlaşdırma bölmələri aiddir. Kollecdə hər üç elmi dərəcə təklif olunur.
Mühəndislik Kolleci biomühəndislik, vətəndaş və ekologiya mühəndisliyi, elektrotexnika və kompüter elmləri, sənaye mühəndisliyi və əməliyyat tədqiqatları, materialşünaslıq və mühəndislik, maşınqayırma, nüvə texnologiyası bölmələrindən ibarətdir. Kollec hesablama texnikası üzrə incəsənət bakalavrı və digər bakalavr səviyyələri təklif edir.
Kimya Kollecinə kimya və kimya texnologiyası bölmələri daxildir. Kollecdə bakalavr, magistr və doktorluq səviyyələri verilir.
Haas Biznes Məktəbi MBA proqramlarının təşkili üzrə ölkədə birinci yerləri tutur. Məktəb "İnnovasiyalar üzrə liderlik" təcrübəsi ilə tanınıb. Burada magistr və doktorluq dərəcələri təklif olunur.
Qoldman Dövlət Siyasəti Məktəbinin tədris proqramına siyasi elementlərin, mikroiqtisadiyyat nəzəriyyəsinin və statistik modelləşmənin hüquqi analizi, qərar qəbuletmə prosesi və s. daxildir. Proqram tələbələrə siyasətin konkret sahəsi üzrə fikrini cəmləşdirməyə və siyasət vasitələri toplamağa imkan yaradan beş fakültativdən ibarətdir. Məktəb Dövlət Siyasəti üzrə magistr və doktorluq səviyyələri verir. Burada bakalavr dərəcəsi verilməsə də, təhsilin ilkin proqramları da təklif olunur.
Hüquq Məktəbində hüquqşünaslıq, ictimai siyasət, biznes, hüquq və iqtisadiyyat, müqayisəli hüquq tədqiqatları, ekologiya hüququ, beynəlxalq hüquq, hüquq və texnologiya, ictimai ədalət və digər proqramlar öyrədilir, magistr və doktorluq dərəcələri verilir.
İctimai Səhiyyə Məktəbində stomatologiya, biostatistika, epidemiologiya, sağlam qidalanma, infeksion xəstəliklər və vaksinologiya, ana və uşaqların sağlamlığı, sağlamlıq ekologiyası, səhiyyə və ictimai davranış, səhiyyə siyasəti və s. üzrə mükəmməl təhsil almaq mümkündür. Məktəb İctimai Səhiyyə Magistri (MPH) və İctimai Səhiyyə Doktoru (Dr.PH) dərəcələri təklif edir.
Sosial Təminat Məktəbi ictimai fəaliyyət sahəsi üzrə yeni nəsil alimlər, hüquq müdafiəçiləri, siyasətçilər hazırlayır. Onlar dünyanın bir çox ölkələrində olan kasıb ailələrin, evsizlərin, ruhi xəstəlikdən əziyyət çəkənlərin, qocaların, əlillərin, zorakılıq qurbanlarının, bir sözlə, köməyə ehtiyacı olan hər bir şəxsin hüquqlarını müdafiə edir və onlara yardım göstərirlər. Məktəb bakalavr, magistr və doktorluq səviyyələri təklif edir.
İnformasiya Məktəbi informasiya sahəsi üzrə 48 magistr proqramı təklif edir. 2 il davam edən magistr pilləsinin birinci ili informasiyanın təşkili, axtarılması, analizi, informasiya hüququ və siyasətinin öyrənilməsinə, ikinci ili isə dərəcə almaq hazırlığına sərf olunur. Doktorluq pilləsində isə tələbə konkret ixtisaslaşma sahəsi seçir, kifayət qədər ədəbiyyat toplayır və tədqiqatlar aparır, yazılı və şifahi imtahanlar verir, nəticədə də yazılı dissertasiya müdafiə edir.
Jurnalistika Ali Məktəbində jurnalistikanın ilkin 7 sahəsi - qəzet, jurnal, fotomüxbirlik, sənədli film, radio, televiziya, KİV və yeni Kütləvi İnformasiya Vasitələri (İnternet, multimedia) öyrədilir. Burada jurnalistikaya praktik yanaşmaya xüsusi diqqət ayrılır, tələbələrin real təcrübə əldə etməsi üçün onların müxtəlif Kütləvi İnformasiya Vasitələrində təcrübə keçməsi təmin edilir. Tələbələrin məqalələri, hekayələri məktəbin İnternet saytında dərc olunur. Məktəb Jurnalistika Magistri (MJ) dərəcəsi verir.
Təhsil (Pedaqogika) Ali Məktəbi təhsil sahəsi üzrə müəllim və tədqiqatçılar hazırlayır, magistr və doktorluq elmi dərəcələri verir.
Berkli Kaliforniya Universitetinin kitabxana sisteminə 32 kitabxana daxildir. Bu, sahəsinə görə dünyanın ən böyük kitabxana kompleksidir. 2008-ci ildə Berkli Kaliforniya Universitetinin kitabxanası Şimali Amerika universitetləri kitabxanaları arasında ən yaxşı kütləvi elmi tədqiqatlar kitabxanası seçilib. Ümumilikdə kitabxana sisteminə 10 milyondan çox kitab, 90000 dövri nəşr, 415900 kitabça, 5 milyon mikrofilm, 410000 xəritə, 109000 hökumət sənədi, 60000 səsyazma və 6350 video daxildir. Əsas kolleksiya yeraltı Qardner Meyn Stek və Moffit Bakalavriat kitabxanalarında toplanıb. Universitetin üç əsas kitabxanası Doe, Moffit və Bankroftdur. Doe kitabxanasında universitetin iki ən böyük oxu zalı olan Şimali və Heyns (Şərqi) zalları yerləşir.
Berkli Kaliforniya Universitetində zəngin kolleksiyaya malik Fibi Herst Antropologiya, Essiq Entomologiya, Paleontologiya, Onurğalılar Zoologiya muzeyləri, İnsan Təkamülü Tədqiqat Mərkəzi, Botanika bağı, Universitet və Cepson Herbari Mərkəzi fəaliyyət göstərir. Sakit okean Film Arxivində 10000-dən çox film saxlanılır.
Berkli Kaliforniya Universitetinin kansleri hazırda fizika, materialşünaslıq və mühəndislik sahələri üzrə professor Robert Birgeneaudur. Corc Breslauer isə universitetin vitse-kansleri və baş elmi işçisidir. Ali məktəbin inzibati işlər üzrə vitse-kansleri Natan Brostromdur. Ümimilikdə universitetdə 2131 müəllim çalışır. Onların arasında 7 Nobel, 4 Pulitzer mükafatı laureatı, 28 MakArtur təqaüdçüsü var.
Berkli Kaliforniya Universitetində 2009-2010-cu tədris ilində 35843 nəfər tələbə təhsil alıb. Onların 25530 nəfərini bakalavr, 10313 nəfərini isə magistr və doktorantlar təşkil edib. Bakalavrların 53, magistr və doktorantların isə 55%-i qızlar olub.
Berkli Kaliforniya Universitetində 700-ə yaxın tələbə qrupu var. Burada müxtəlif millətləri təmsil edən tələbə qruplaşmaları mövcuddur. Bundan irəli gələrək universitetin kampusunda tez-tez irqçilik mübahisələri yaranır, xüsusən də asiyalı tələbələrə qarşı. Universitetdə "The Daily Cal" müstəqil tələbə qəzeti, 2005-ci ildə açılmış CalTV televiziya yayımı, KALX FM radiosu fəaliyyət göstərir.
Berkli Kaliforniya Universitetinin müəllim və məzunları arasında ümumilikdə 65 Nobel mükafatına layiq görülmüş şəxs var. Məzunlardan "Apple", "Intel", "Google", "MySpace", "Adobe Systems", "Electronic Arts", "VMware", "HTC Corporation", "Qualcomm", "Sun Microsistems" kampaniyalarının yaradıcıları və rəhbərlərini qeyd etmək olar.