cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lalə Şövkət
Siyasi fəaliyyəti
2005-ci il parlament seçkilərinə Lalə Şövkət Milli Birlik Hərəkatı və Azərbaycan Liberal Partiyasının lideri olaraq, 70 namizəddən ibarət siyasi komanda ilə qatılmışdı. Öz dairəsində Lalə Şövkət inkaredilməz böyük qələbə qazanmışdır və onun mandatı rəsmən təsdiq edilmişdir, lakin total saxtakarlığa etiraz əlaməti olaraq — "Mandat yox, millət naminə" mücadiləyə çıxan Lalə Şövkət bu parlament seçkilərini müasir tarixdə böyük ədalətsizlik və öz millətinin iradəsinə təcavüz kimi qiymətləndirdi. Bunu əsas tutaraq Lalə Şövkət rəsmən millət vəkili mandatından imtina etdi.
2005-ci ildə təsis edilən "Azadlıq" blokunun həmtəsisçilərindəndir. Blok ALP, AXCP və VİP partialarından ibarət idi.
Total saxtakarlıq və qeyri-demokratik mühitdə keçirilən 2008-ci il prezident seçkilərini də Lalə Şövkət və başqa müxalifət liderləri boykot etmişdirlər.
Premna maxima
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Nəştərvari cil
(Carex lanceolata) - cinsinə aid bitki növü.
Kafe stadionu
Tarixi
Açılışı 22 avqust 1976-cı ildə olmuşdur.
Kərim Məmmədbəyov
Kərim Hüseyn oğlu Məmmədbəyov (3 mart 1899, Qaytaq-Tabasaran dairəsi, Dağıstan vilayəti, Rusiya imperiyası — 9 mart 1938, Moskva, RSFSR) — sovet siyasi və dövlət xadimi, inqilabçı, Dağıstan Vilayət Fövqəladə Komissiyasının sədri (1921–1922), Dağıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının daxili işlər xalq komissarı (1922–1923), Birləşmiş Siyasi İdarəsi Dağıstan vilayət şöbəsinin rəisi (1922–1925 və 1928–1931), Dağıstan MSSR maliyyə xalq komissarı (1925–1928) və Dağıstan MSSR Xalq Komissarları Sovetinin sədri (1931–1937).
Həyatı
Kərim Məmmədbəyov 15 (27) mart 1899-cu ildə Dağıstan vilayətinin Yersi kəndində qulluqçu ailəsində anadan olub. Azərbaycanlıdır. Quba qəzasından olan atası, Dağıstan vilayətinə köçüb və orada Dərbənd seyidi kəndli Mirsadığın qızı Seyid Qayabikəyə evlənib. Ailədə Kərimdən başqa üç oğlan və üç qız da olub.
Kərim 1915-ci ildən Dərbənd şagird inqilabçı dərnəklərinin, 1917-ci ildən RSD(b)FP-nin üzvü olub.
30 aprel 1921-ci ildə Dağıstan Vilayət Fövqaladə Komissiyasının sədri, 6 may tarixindən isə RSFSR XKS yanında FK Dağıstan şöbəsinin sədri təyin edilib. Həmin ilin dekabrından eyni zamanda Dağıstan MSSR xalq daxili işlər komissarlığına rəhbərlik edib. Daxili işlər orqanlarının rəhbəri kimi Nəcməddin Əfəndiyevin qiyamının yatırılmasında, 1924-cü ildə Xasavyurt dairəsində fəaliyyət göstərən Xasu-Hacının dəstəsinin ləğv edilməsində iştirak edib. 1927-ci ilədək Cənubi Dağıstanda gizlənən ittihad dəstələrinin, Qızılyar dairəsindəki polkovnik Hovoselsovun dəstələrinin, Qaytağ-Tabasarandakı Əli Bulatın dəstələrinin, Kürə dairəsindəki Əli Şabanın, Qunib dairəsindəki Şeyx Şarafutdinin dətəsinin, Azərbaycandan gələn Samur dairəsindəki Ker Aşimin və Kazibek Mnatilovun dəstələrinin ləğv edilməsində rolu olub.
Ailəsi
Kərim Məmmədbəyov inqilabçı Aron Erlixin bacısı, Dağıstanda inqilabın və vətəndaş müharibəsinin fəal iştirakçısı Lyubov Erlixlə (1902–1988) evli olub. Onların Harun adında oğlu olub, Böyük Vətən müharibəsi illərində o könüllü surətdə müharibəyə gedib və Moskva ətrafında döyüşlərdə həlak olub.
Qardaşı Ağa Leninqrad ətrafında döyüşlərdə həlak olub, digər qardaşı Hadı Volqa çayı ətrafından Berlinə qədər müharibədə iştirak edib. Rostov ətrafındakı döyüşlərdə əmisi oğlu Cabbar Məmmədbəyov həlak olub. Özündən sonra Kərim Məmmədbəyovun bütün ailəsi repressiyaya uğrayıb, həyat yoldaşı Lyubov Məmmədbəyova özü ilə bir gündə həbs edilib, 3 iyun 1940-cı ildə 8 il həbsə məhkum edilib. Oğlu 27 iyun 1938-ci ildə həbs edilib, ancaq sonra azad olunub.
Arvid David Hummel
Arvid David Hummel (Arvid David Hummel; ) Isveç entomoloqu.
Nuquş
thumb| [[Ağidel çayı|Ağıdel hövzəsi|left]] Nuquş — Başqırdıstanda çay, Ağidel çayının sağ qolu. Uzunluğu 235 km-dir.
Ümumi məlumat
Nuquş çayı Yurmatau silsiləsindən başlayır və Cənubi Ural dağlarından keçir. Çay əsasən qar suları ilə qidalanır; Bir qayda olaraq, noyabrın birinci yarısında, çay donur - aprel ayının ikinci yarısında buzlar əriyir. Nuquş Başqırdıstanda ən sürətlə axan çay hesab olunur. Yazda Nuquş çayında böyük ərintilər çox məşhurdur. Axı, turistlər mənzərəli dağlar arasında demək olar ki, qeyri-yaşayış sahələrindən keçirlər. Bundan əlavə, yol boyunca Kuperli şəlaləsi və əsl kanyon olan Pyatilistnik kimi təbiətin inciləri var.
Abpəxş
Abpəxş — İranın Buşehr ostanının Dəştistan şəhristanının Abpəxş bəxşində şəhər və onunn mərkəzi. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 15 302 nəfər və ya 3 216 ailədən ibarət idi.
Nuquş
Adlandırma
Başqırd dilindən tərcümədə Nuquş - "təmiz su" deməkdir.
Su anbarı
1967-ci ildə Nuquş çayında Nuquş su anbarı yaradılmış və Nuquş gölü adlandırılmışdır. 1967-ci ildən Nuquş su anbarındakı hidrotexniki qurğunun sayı ümumi gücü 11.55 MVt olan 3 ədəddir. Tikinti işləri Kumertau Tikinti Təşkilatı tərəfindən həyata keçirilmişdir.
Trindadi-e-Martin-Vas
Trindadi-e-Martin-Vas — Atlantik okeanında yerləşən vulanik məşhəlli adalardan ibarət arxipelaq. Adalar Braziliyanın Estiritu-Santu ştatı ərazisinə daxildir. Adalar 1502-ci ildə portuqal dənizçi Juan di Nova tərəfindən kəşf edilmişdir. Adalarda məskunlaşma yoxdur.
Coğrafiyası
thumb|right|200px|Adaların xəritəsi. thumb|right|200px|Trindadi-e-Martin-Vadın kosmosdan şəkili Arxipelaq bir-birndən aralıda yerləşən beş adadan ibarətdir.
Trinidadi
Trinidadi — elədə böyük olmayan ada, təxmini olaraq 1200 km Braziliya sahilindən şərqdə yerləşir. Adanın sahəsi 10,1 km² təşkil edir. Bu sadəcə okeanda görünən nəhəng silsilənin kiçik bir parçasıdır. Bu su altında olan silsilənin 5 km hündürlüyü vardır. Vulkanın yaşının 2 milyon olması hesab edilir.
Tarix
Trinidadi — əfsanəvi ada Аssensao, 1502-ci ildə portuqal dənizçi Juan di Nova tərəfindən kəşf edilmişdir. 1700-ci ildə Trinidadi adası işğal edirlər. Sonradan ada portuqallara qaytarılır. 1785-ci ildə ada Jan-Fransua de Laperuz adanı ziyarət etmişdir. Burada portuqallar tərəfindən yurd salınmışdır. Yaşayış məntəqəsinin mövcudluğu əhəmiyyətsiz və böyük xərclər bahasına başa gəldiyindən bir müddət sonra tərk edilir.
1893-ci ildə amerikalı Ceyms Xarden-Hikki Trinidadi adasında olarkən burada Trinidad knyazlığını elan edilir.
1895-ci ilin iyulunda Böyük Britaniya adaları işğal etmişdir. Bu stateji baxımdan əhəmiyyətli adalar Atlantik okeanda böyük rol oynayırdı. Ceyms Harden-Hikki adanı tərk etməli olur. Bundan sonra o hakimiyyətini geri qaytarmaq məqsədi ilə ABŞ dövlətini bu məsələyə cəlb etmək istəyirdi. Sonradan Braziliya ada üzərində hakimiyyəti bərpa edə bilir. Hazırda burada Braziliyaya məxsus kiçik hərbi donanma yerləşir.
Maraqlı fakt
Belə bir əfsanə vardır ki, quldur Benito Bonito Lima kilsələrindən oğurlanmış xəzinəni burada gizlətmişdir. Ancaq bu xəzinənin mövcudluğu sual altındadır.
Ada UNO izləyiciləri arasında məşhurdur. Hətta oların foto şəkilləri belə çəkilmişdir. 16 yanvar 1958-ci ildə saat 12.15 radələrində «Admiral Nadanya» gəmisi Trinidadi adasından Rio-de-Janeyroya istiqamətlənir. 48 nəfər və heyət üzvü adanın səmasında uçan naməlum obyekti müşahidə etmişlər.
Fətəli xan (İrəvan)
300px|thumb|Sərdarabad qalası. Rəssam [[Qriqori Qaqarin]] Fətəli xan Qovanlı-Qacar — İrəvan xanı Hüseynqulu xanın nəvəsi, Sərdarabad qalası nın rəisi. Həyatı haqqında mənbələrdə çox məlumat yoxdur.
Sərdarabad qalası İrəvan xanlığı nda ikinci böyük qalalardan olmuşdur. Qala 1815-ci ildə istifadəyə verilmişdi. II Rusiya-Qacar müharibəsi zamanı Sərdarabad qalasının rəisi idi. Müharibə dövründə, 1827-ci ildə qalaya Qafqazdakı rus qoşunlarının baş komandanı Paskeviçin əmri ilə K.X.Benkendorf Sərdarabad qalasına hücum etmişdi.
Fətəli xanın başçılığı ilə qalada 3 min nəfərlik qarnizon və 22 top var idi. Sərdarabad qalasını qəfil həmlə ilə ələ keçirməyə çalışan general Benkendorf aprelin 16-da səhər 5 taqım və 4 topla qalaya hücum etsə də, yalnız axşam gizlicə qalaya yaxınlaşa bildi. Lakin qaladakılar rusların gəlişindən xəbər tutdular və onlara toplardan atəş açmaqla rusları geri otuzdurmağa nail oldular. Benkendorf qaladakıların könüllü təslim olması üçün qala rəisinin yanına elçi göndərdi. Fətəli xan Benkendorfun bu tələbini rədd edərək "qalanı təslim etməkdənsə onun dağıntıları altında ölməyim yaxşıdı" cavabını verdi. Benkendorf aprelin 16-dan 17-nə keçən gecə qalanı güclü top atəşinə tutmağı əmr etdi. Lakin qala qarnizonun əks zərbəsi nəticəsində heç bir nəticə əldə edilə bilmədi. Həmçinin aclıqdan əziyyət çəkən rus qoşunlarının ətraf kəndlərdən ərzaq toplamaq cəhdi də boşa çıxdı. Beləliklə, rus qoşunları aprelin 17-də Üçkilsə monastı rına çəkildilər.
1827-ci il avqustun 29-da Üçkilsə də toplaşan rus qoşunları bu dəfə Sərdarabad qalasını hədəf seçdilər. General Paskeviç in qalada çoxlu ərzaq ehtiyatının olması haqda məlumatı vardı və rus qoşunlarının gələcək yürüşünü təmin etmək üçün bu qalanın alınması zəruri idi. Sentyabrın 11-də general Paskeviç birləşmiş qüvvələrlə Sərdarabada doğru yürüşə başladı və səhəri gün qalaya yaxınlaşdı. Sentyabrın 18-də toplar qalanı bombardman etməyə başladılar. Həmin gün qalaya 500 mərmi atıldı. Bombardman nəticəsində qalanın dördkünc qülləsi dağıdıldı. Aramsız atəşə məruz qalan müdafiəçilər sentyabrın 19-u saat 5-də təslim oldular. Paskeviçlə danışıqlara əsasən müdafiəçilərə təslim olmaq üçün 24 saat vaxt verildi. Sentyabrın 19-u axşam qaranlıqda Fətəli xan və Həsən xan başda olmaqla Sərdarabad qarnizonu qalanı tərk etdi. Beləliklə Sərdərabad qalası rus qoşunları tərəfindən tutuldu.
Sərdarabadın işğalından sonra Fətəli xan Sərdarabad qarnizonu ilə birlikdə İrəvan qalası na çəkildi. 1827-ci ilin sentyabr-oktyabr arasında İrəvan qalasına hücuma keçən rus qoşunları Sərdarabad qalasının mühasirəsindəki kimi qaladağıdıcı toplardan istifadə etdilər. Oktyabr ayında İrəvan qalası tutuldu. Bir çox saray əyanları, sərkərdələr ilə birlikdə Fətəli xan da əsir alındı. Mənbələrdə sonradan əsirlərin geri qaytarıldığı yazılır. Güman edilirki, Fətəli xan da bu əsirlərin arasında olmuşdur.
Bulbophyllum pleurothallidanthum
(Bulbophyllum pleurothallidanthum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Tələt Dadaşov
Tələt Dadaşov — Azərbaycan memarı.
Həyatı
Tələt Mehdi oğlu Dadaşov 1923-cü il martın 22-də Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Orta məktəbi bitirdikdən sonra ordu sıralarına çağırılır və Böyük Vətən müharibəsində iştirak edir.
Xatirəsi
thumb|2018-ci ildə buraxılmış Azərbaycan [[poçt markası]] 2018-ci ildə "Azərmarka" tərəfindən buraxılmış Azərbaycan Memarlar İttifaqına həsr olunmuş "Markalı kitabda"kı 12 markadan biri Tələt Dadaşova həsr edilmişdir.
Mikeli cili
(Carex michelii) - cinsinə aid bitki növü.
İldar Xalikov
İldar Xalikov (Илдар Шәфкать улы Халиков; 21 noyabr 1967, Aqrız, Tatarıstan MSSR, RSFSR, SSRİ) — Rusiya Federasiyası Tatarıstan Respublikası Baş naziri (2010-2017). "Tatenerqo"nun baş direktoru (4 aprel 2017-ci ildən).
Üsküdar
Üsküdar — İstanbul ilinin ilçəsi. Kiçik Asiya yarımadasında yerləşən ilçənin ərazisi 36 km²-dir. Türkiyə Statistika Qurumunun 31 dekabr 2011-ci il tarixinə olan rəsmi məlumatına əsasən ilçədə 532,182 nəfər əhali yaşayır. Onların 262,783 nəfərini kişilər, 269,399 nəfərini isə qadınlar təşkil edir. Bütün əhali tamamiylə şəhərdə yaşayır. Üsküdar ilçəsi 33 məhəllədən (və ya kiçik şəhərdən) ibarətdir.
Bakırköy
Bakırköy — İstanbul ilinin ilçəsi. Avropa hissəsində yerləşir. İstanbulun Qərb yarısında, Mərmərə dənizinin şimal-şərq sahillərində, Paşaeli yarımadasında yerləşir. 1926-cı ildə əsası qoyulmuş Bakırköy rayonu, 1992-ci ildə indiki sərhədlərinə çatmışdır. İlçə qərbdən Kiçikçəkməcə, şimaldan Bağçalıevlərlə, şimal-şərqdən Güngörən, şərqdən isə Zeytunburnu ilçələri ilə həmsərhəddir.
Adının tarixçəsi
İstanbulun ən qədim və ənənəli məkanlarından biri olan Bakırköy, tarixinin Roma İmperiyasına qədər getdiyi bu ilçənin adı o illərdə "Hebdomon" olaraq bilinirdi. Bəzi mənbələrə görə, Bizanslılar bu rayonu "Makro Hori" (uzun kənd) adlandırdılar. Osmanlı İmperiyası dövründə də istifadə edilən "Makro Hori" adı respublika elan olunduqdan sonra, 1925-ci ildə Bakırköy adını almışdır.
Yerləşməsi
1989-cu ilə qədər 275 km² sahəsi ilə İstanbulun ən geniş sahəli ilçələrindən olan, Kiçikçəkməcə, Bağçalıevlər, Güngörən və Zeytunburnu ilçələri ilə həmsərhəd olan bu ilçənin ərazisi 1992-ci ildə hal-hazırkı formasına çatmışdır.
Məhəllələr
Rayonda ümumilikdə 15 məhəllə vardır.
Sapadərə
Sapadərə — İndiki Meğri rayonundakı Nüvədi kəndində dağ.
Həmzə Vəlinin fikrincə, oronim şumercə «çoban» mənasında işlənən şuba sözü əsasında əmələ gəlmişdir. Sonradan həmin söz Saba > Sapa > Sipa şəklini düşmüşdür. Sapa dərə «çoban dərəsi» mənasını verir. Ancaq bu fıkir bir o qədər elmi deyil, həqiqətə uyğun gəlmir. Sapadərə iki sözün: sapa və dərə sözlərindən əmələ gəlmişdir. «Sapa» sözü «hasar, çəpər», «dolama yol» mənasını ifadə edir.
Oronim relyef əsasında yaranmışdır. Mürəkkəb quruluşlu oronimdir.
Boris Revazov
Boris Revazov — Azərbaycan memarı.
Həyatı
Azərbaycan Politexnik İnstitutunun Memarlıq-tikinti fakültəsinin məzunudur.
Xatirəsi
thumb|2018-ci ildə buraxılmış Azərbaycan [[poçt markası]] 2018-ci ildə "Azərmarka" tərəfindən buraxılmış Azərbaycan Memarlar İttifaqına həsr olunmuş "Markalı kitabda"kı 12 markadan biri Boris Revazova həsr edilmişdir.
Nəriman Əhmədov
Nəriman Mehdi oğlu Əhmədov — alim, biologiya elmləri doktoru, professor. İlk dəfə zəhərli ilanların inkubasiyasını elmi eksperimental yolla kəşf etmiş, inəklərin arasında süni mayalanma üsulunu kəşf etmişdir.
Həyatı və elmi fəaliyyəti
Nəriman Əhmədov 1931-ci il oktyabr ayının 20-də Qazax rayonunun Fərəhli kəndində anadan olmuşdur. 1938–1945-ci illərdə Fərəhli kənd natamam orta məktəbində təhsil almışdır. 1945-ci ildə Qazax kənd təsərrüfatı texnikumuna daxil olmuş və 1948-ci ilə buranı bitirmişdir. Həmin il Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunun zootexnika fakültəsində təhsilini davam etdirmişdir.
1953-cü ildə ali təhsilini başa vuraraq təyinatla Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Zoologiya İnstitutuna işə göndərilmişdir. Burada heyvanların müqayisəli morfologiyası laboratoriyasında zootexnik, kiçik elmi işçi, böyük elmi işçi və laboratoriya müdiri vəzifələrində çalışmışdır.
1960-cı ildə namizədlik, 1970-ci ildə isə doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir.
ilk dəfə zəhərli ilanların inkubasiyasını elmi eksperimental yolla kəşf etmiş, inəklərin arasında süni mayalanma üsulunu kəşf etmişdir. Bu ekspermentlər Azərbaycanda geniş yayılmışdır.
1988-ci ildə professor elmi adı verilmişdir. Rəhbərliyi ilə 5 biologiya elmləri namizədi yetişmişdir.
160-dan çox elmi məqalənin, 2 monoqrafiyanın, bir kitab və iki ixtiranın müəllifidir.
1991–2003-cü illərdə Azərbaycan Texnologiya İnstitutunun (indiki Texnologiya Universiteti) İctimai iaşə və ət-süd məhsullarının texnologiyası kafedrasında professor vəzifəsində çalışmışdır.
2003-cü il yanvarın 8-də Bakı şəhərində vəfat etmişdir.
Didqori döyüşü
Didqori döyüşü (Gürcü: დიდგორის ბრძოლა) — 12 avqust 1121-ci ildə Gürcüstan knyazlığı ilə Səlcuq dövləti arasında Tiflisdən 40 kilometr aralıda, Didqori adlı yerdə həlledici döyüş.
Ümumi məlumat
XI əsrin II yarısından özündən güclü Səlcuq dövlətinə vergi verməyə məcbur olan Gürcüstan bu döyüşlə asılılığa son qoymaq istəyirdi.
Gürcü knyazı IV David səlcuqları Gürcüstandan qovmaq, VIII əsrdən Tiflisətrafı əraziləri idarə etmiş müsəlman əmirliyinə son qoymaq üçün bir-birinin ardınca strateji tədbirlər görmüşdü. Məhz bu fəaliyyətinə görə "Qurucu" ləqəbi alan IV David etnik dayaq yaratmaq üçün köçkün gürcüləri yurdlarına qaytarmaqdan əlavə, Şimali Qafqazdan çağırdığı minlərlə qıpçaq və alan ailəsinə torpaq verərək onların hərbi qüvvəsindən istifadə etmişdi. Səlcuq dövləti Bizans və səlibçilərlə mübarizə apardığından, gürcülərə qarşı müzəffər qoşun göndərə bilməmişdi. Buna baxmayaraq, mənbələrin verdiyi məlumata görə, Elqazi (İlqazi) adlı sərkərdənin başçılıq etdiyi səlcuq türklərinin ordusu 56 minlik gürcü ordusundan sayca çox idi. IV David türklərə qarşı Bolduin adlı sərkərdənin başçılığı altında avropalı səlibçilərin qüvvəsindən də istifadə etmişdi. Döyüşün əvvəlində IV David tərəfindən öyrədilmiş 200 əsgər döyüş sırasını tərk edərək səlcuqların tərəfinə keçirmiş kimi görüntü yaratmışdı. Döyüşdən əvvəl IV Davidin səlcuqlarla eyni dindən olan döyüşçüləri muzdla tuması haqda söhbət yayıldığından, səlcuq ordusunun avanqard (ön əsas) hissəsi bu görüntüyə aldanmış və onlara xətər yetirməmişdi. Ehtimal olunan ox yağışına qarşı isladılmış yapıncı geymiş döyüşçülər silahlarını gizlətmişdilər. Səlcuqların döyüş sıralarına girər-girməz silahlarını çıxarıb, səlcuqları qırmağa başladıqda orduda çaxnaşma yaranmışdı. 200 əsgər döyüşə-döyüşə əvvəlcədən gizlənmiş səlibçi ordusunun yerinə çəkildi. Onları təqib edən türklər səlibçilərlə üz-üzə gəlmişdi. Döyüş elə başlamışdı ki, səlcuqlar oxçu dəstələrin gücündən yararlana bilməmişdi. Bir yandan IV Davidin başçılıq etdiyi əsas gürcü qoşunu, bir yandan səlibçilər, digər yandan şahzadə Demetrenin başçılıq etdiyi arxa zərbə qüvvəsi səlcuqları çaşqınlığa salmış və buna hazır olmayan ordunun nizamı pozulmuşdu. 3 saatdan çox davam edən Didqori döyüşü IV Davidin ordusunun qələbəsi ilə nəticələndi.
Gürcülərin qələbəsində qıpçaqların rolu
Gürcüstan üçün əsas təhlükə islamı qəbul etmiş və ancaq bacla və ölkəyə mütəmadi hücumları ilə kifayətlənməyən oğuzlardan gəlirdi:  IV Davidin qədim gürcü tarixçisinin yazdığna görə  “hər payız türklər(oğuzlar) Somxitidən keçərək bura köç edirdilər və otuturdular”  burada, eləcə də, “Tiflisdən Bərdəyə qədər Kür çayı boyu”. “Və onarın qüvvələri elə böyük idi ki, hətta deyirdilər hər tərəfdən türklər bura gəlir”. “ Heç kim, hətta sultanın özü də onlara orada yerləşməyə qadağan edə bilmirdi” Gürcü çarının isə nəinki şəhərlərin və qalaların müdafiyəsi üçün ordusu, hətta özünü qorumağa belə qoşunu yox idi”. Və “başqa çıxış yolu olmadığına görə”, tarixçinin yazdığı kimi, 1118-ci ildə IV David “qıpçaqları çağırmağa məcbur oldu” Öz qohumunun dəvətini alaraq bütün Şimali Qafqazın qıpçaq ordasının xanı Ətrak, böyük Saruxan(gürc. Şarukan) xanın oğlu, 50 min döyüşçü və onların ailələri ilə Gürcüstana yollandı. . Mətndə “ormotsdaati atasi”, yəni “50 min adam” yazılıb. Başqa sözlə desək, 1118-ci ildə 300 minə qədər qıpçaq Gürcüstana köçdü. Bununla belə Ətrak Gürcüstanın sərhədlərinin oğuzlardan müdafiyəsini öz üzərinə götürürdü, buna görə qıpçaqlar ölkənin cənub-şərqində və şərqində, o cümlədən Ahısqada və, maldarlıq üçün yararlı dağarası vadilərdə yerləşdirildilər. Artıq üç ildən sonra, 1121-ci ildə, Davidin, 45 minini qıpçaqlar təşkil edən 60 minlik ordusu oğuzları darmadağın edərək Tiflisi aldı, və həmin vaxtdan Tiflis Gürcüstanın paytaxtı oldu. Bununla bağlı gürcü tarixçisi sevinclə yazırdı ki “David qıpçaqları nahaq yerə dəvət etmədi, “çünki onların əli ilə bütün İranın qüvvələrini məhv etdi və bütün çarların üzərinə qorxu saldı, və onların köməyi ilə inanılmaz işlər gördü” Çar David tərəfindən gətirilən qıpçaqlar, Gürcü çarlığının  müstəqilliyinin və çarın hakimiyətinin möhkəmlənməsində mühüm rol oynadılar. Onların yardımı ilə Şirvan ərazisinə yürüşlər təşkil olundu, Davidin Gəncə atabəyi üzərində 1121-ci ildə  Didqor döyüşündəki qələbəyə nail oldu ki, bunun nəticəsində artıq sonrakı 1122-ci ildə Tiflis əmirliyi David  tərəfindən alındı. Tezliklə Dmanisi(Dədə Qorqudda Tumanis qalası) və Ani Gürcüstana birləşdirildi.
Döyüşün nəticələri
Döyüş nəticəsində səlcuqların ayağı, demək olar, bütün Qafqazdan kəsilmiş, Gürcüstan vergi verməkdən azad olmuşdu. Bir il sonra isə Tiflis Müsəlman əmirliyi ləğv edilmişdi. IV Davidin mədəniyyətə qayğısı nəticəsində gürcü mədəniyyətinin yüksəlişi başlamışdı. Ümumiyyətlə, bütün üstün nəticələrinə görə gürcülər bu qələbəni böyük təntənə ilə yad edir, hər il 12 avqust tarixində döyüşün şərəfinə inşa edilmiş abidə ətrafında Didqoroba adlı bayram şənliyi keçirir.
Premna schliebenii
(Premna schliebenii) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Bulbophyllum pleiopterum
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Türk-slavyan dil əlaqələri
Türk-slavyan dil əlaqələrinin tədqiqi
Türk-slavyan dil əlaqələri haqqında ilk dəfə çex alimi Y.Paysker yazmışdır. Y.Paysker slavyan, türk və alman dil əlaqələrinə həsr olunmuş əsərində Qərbi Ukrayna ərazisində yaşayan bulqar-skiflərin slavyanlarla iqtisadi və mədəni əlaqələrinin olduğunu qeyd edirdi. Y.Paysker türkdilli skiflərin qərbi slavyanlarla olan əlaqələrinin real tarixli faktlara söykəndiyini sübut etməyə çalışırdı. Y.Payskerin əsərini L.Hiderli tənqid edərək yazırdı ki, "heç bir qədim slavyan-Turan yaxınlaşmasından söhbət gedə bilməz".
Türk mənşəli sözlər cənubi və şərqi slavyan dillərində saysız-hesabsızdır. Lakin qərbi slavyan dillərində rast gəlinən türkizmlərin çoxu ehtimal ki, qədim slavyan dilinə keçən sözlərdir. Polyak dilində rast gəlinən "çakan" (kıtman) sözü bu dilə Ukrayna və ya slovak dillərindən keçmişdir. Bu sözün türkizm olduğunu cığatay dilindəki "çakan" – balta sözü sübut edir. Çex dilində "salas" sözünə rus dilində "шалаш" formasında rast gəlinir. Maxekin "Etymologicky slovnik yazıka českeho a slovenskeho" – Çex və slovak dillərinin etimoloji lüğətində verilmiş türkizmlərin tarixi daha qədimdir. Bu zaman əsasən çuvaş dilinin qərbi slavyan dilləri ilə əlaqəsindən danışmaq lazım gəlir.
Türk xalqlarının slavyanlarla mədəni, iqtisadi, siyasi əlaqələrinin tarixi çox qədim dövrlərə gedib çıxır. Türklərin tarixində xüsusi rolu olan xəzərlərin və oğuz qəbilə birləşmələrinin, xüsusilə, peçeneqlərin və polovetslərin slavyanlarla əlaqələri məlumdur. Qədim slavyan dilinə əski türk dillərindən keçmiş sözlər türkizmlərin bütün fonetik, leksik və qrammatik xüsusiyyətlərini ifadə edir.
Şərqi Avropa və Qərbi Asiya xalqlarının tarixinin öyrənilməsində ədəbiyyat və mədəniyyət abidələrinin tarixi-etnoqrafik baxımdan araşdırılmasının, bu ərazilərdə yaşayan qədim xalqların dil əlaqələrinin tədqiqinin böyük əhəmiyyəti vardır. I minilliyin sonu – II minilliyin əvvəllərində Şərqi Avropanın və Qərbi Asiyanın torpaqlarında yaşayan türkdilli xalqların və slavyanların çox sıx iqtisadi, siyasi və mədəni əlaqələri dil sistemində dərin izlər buraxmışdı. Bizim eranın ilk əsrlərində Şərqi Avropanın slavyan qəbilələri hun, xəzər, sabir, bulqar, daha sonrakı dövrlərdə isə peçeneq, uz və polovets tayfaları ilə sıx təmasda olmuşdular. Türk dilləri qədim slavyan dilində müəyyən izlər buraxmış, bu dilin frazeoloji və qrammatik sisteminə böyük təsir göstərmişdilər.
Qədim hunların, sabirlərin, xəzərlərin və bulqarların yazılı abidələri dövrümüzə qədər gəlib çatmamışdır. Lakin tək-tək söz və ifadələr xüsusi adlar və hökmdarların titullar (antroponimlər), xalqların və qəbilələrin adları (etnonimlər), şəhər və kənd, çay və göl adları (toponimlər) yunan, ərəb xronikalarında və rus salnamələrində qorunub saxlanılmaqdadır. Bu salnamələrin materialları əsasında türk xalqlarının dil mədəniyyəti haqqında müəyyən fikir söyləmək mümkündür.
Türk-slavyan dil əlaqələrinin dövrləşdirilməsi
Türk və slavyan dillərinin qarşılıqlı təsir proseslərinin tarixini əsasən beş dövrə bölmək olar.
II dövr – IX-XII əsrləri əhatə edir. Bu dövr qədim rus dövlətinin – Kiyev Rus dövlətinin yarandığı zamandır. IX-XII əsrlər ərzində Kiyev Rus dövləti peçeneq, oğuz, türk, berendey və s. türk tayfaları ilə sıx əlaqədə olmuşdur. Kiyev Rus dövlətinin qədim türk tayfalarından olan polovetslərlə təması daha sonrakı dövrə – monqol işğalı dövrünə təsadüf edir.
III dövr – XIII-XV əsrlər monqolların Şərqi Avropa torpaqlarına gəlməsi Qızıl Orda dövlətinin yaranması dövrüdür. Bu zaman qədim rus knyazlıqları Qızıl Orda dövlətinin vassalı idilər, qədim rus dili isə geniş ərazidə yayılmış türk-qıpçaq dialektlərinin təsiri altında inkişaf edirdi. Bu dövrdə Türk dilləri vasitəsilə slavyan dillərinə ərəb, fars, çin, tibet, toxar dillərindən söz və ifadələr keçirdi. Burada Azərbaycan Elxanlı və Ağqoyunlu imperiyalarının cənub və şərq slavyanlarına təsiri mövcuddur. Bu dövrlər qədim slavyan və türk dillərinin sıx əlaqəsi ilə səciyyələnir.
IV dövr XV-XIX əsrləri əhatə edir. Bu dövrdə cənubi slavyan dillərinə osmanlı türkcəsindən çox söz və ifadələr keçmişdir.
V dövr XX-XXI əsrləri əhatə edir. Bu dövrdə də slavyan dillərinə bir çox sözlər keçmişdir.
Türk xalqları haqqında mənbələr
Şərqi Avropanın böyük bir ərazisini tutan, böyük dövlətçiliyi olan müstəqil türk xalqlarının tarixi bu gün də çox az öyrənilmişdir. Bizə məlum olan mənbələr bu ərazidə Şərqi Avropanın iki nəhəng dövlətinin Xəzər və Bulqar xaqanlıqlarının olduğunu sübut edir. Xəzərlər və bulqarlar, o cümlədən Şərqi Avropanın digər türk xalqları haqqındakı məlumatları verən müəllifləri 5 qrupa bölmək olar. Birinci qrup haqqında, yəni Zaqafqaziya və fars mənbələri haqqında danışarkən, ilk növbədə Əbül Qasim Tusi Firdovsinin “Şahnamə” poemasını göstərmək olar. Firdovsi (935-1020) "Şahnamə" poemasında Xəzər xaqanlığı haqqında söhbət açır. Gürcü çarı VI Vaxtanqın tərtib etdiyi salnamədə (bu salnamə hazırda Fransada saxlanılır) və Qafqaz alimi Moisey Xorenskinin əsərlərində qədim türklərdən və slavyanlardan bəhs olunur. İlk iki mənbə (Firdovsinin "Şahnamə"si və VI Vaxtanqın "Salnamə"si tarixi faktlara əsaslanmır, burada təsvir olunan hadisələr qeyri-müəyyənliyi, fantastikliyi və nağılvarı xüsusiyyətləri ilə ciddi elmi nəticələr çıxarmağa imkan vermir. Moisey Xorenskinin “Tarix” və “Zamanın coğrafiyası” əsərləri isə xalq dastanlarına, epos materiallarına əsasən yazılmışdır. Bu mənbələrə nisbətən əsaslanıb müəyyən nəticələr çıxarmaq olar. Moisey Xorenskinin əsərləri yunan və Bizans mənbələrinə əsaslanır. Xalq eposu bu əsərlərdə bəzən konkret tarixi faktları əks etdirir.
Moisey Xorenski xəzərlər haqqında ilk məlumatı II əsrə aid edir. Onun fikrincə, hələ hunlar Şərqi Avropaya gəlməmişdən əvvəlki dövrdə, yəni 198-ci ildə xəzərlər bu ərazidə məskunlaşmışdılar. Xorenski bu qənaətdə idi ki, xəzərlər Atillanın qoşunlarının tərkibində Şərqi Avropaya gəlməmişdilər, hunlar bu əraziləri istila etdikdən sonra onlara qoşulmuşdular.
İkinci qrup mənbələrə yunan alimi Priisk, Bizans imperatoru, alim və yazıçı Konstantin Baqryanorodnıy və müxtəlif monastrlarda yaşayan rus salnaməçiləri daxildir. Priisk xəzərləri akatsirlər (akxəzərlər) adlandırır və hunların istilasına qədər bu dövlətin ictimai quruluşu haqqında məlumat verir. Bu məlumatlar bizim eranın III–VI əsrlərinə aid edilir.
Şərqi Avropanın ərazisində yaşayan türkdilli xalqlar haqqında daha ətraflı məlumatı Konstantin Baqryanorodnıy vermişdir. Onun əsərində xəzərlər qüdrətli bir xaqanlıq kimi təsvir olunur. Bu dövlətlə Bizans imperatorluğunun böyük siyasi, iqtisadi və mədəni əlaqələri olduğu qeyd edilir. Konstantin Baqryanorodnıy xəzərlərin türkdilli xalq olduğunu, bu dövlətin sərhədlərinin Avropanın böyük bir hissəsini tutduğu barədə məlumat verir. Bizans dövləti bu iqtisadi və mədəni əlaqələrə əsaslanaraq öz xarici siyasətini qurmağa çalışırdı.
Bizans mənbələrindən fərqli olaraq rus salnamələri xəzərlər barədə çox qısa məlumatlar verir. Bu məlumatlar yalnız X əsrə aiddir. Xəzər xaqanlığının Bizansla siyasi və diplomatik əlaqələri barədə tarixdə müəyyən məlumatlar vardır.
İranın Sasanilər dövlətinin və Ərəb dövlətinin xəzərlərlə münasibəti yaxşı deyildi. Sasani dövlətinin zəifləməsi nəticəsində ərəblər bəzi İran torpaqlarını istila etdilər. İran torpaqlarını tutduqdan sonra ərəblər Xəzər Xaqanlığını ələ keçirməyə çalışırdılar. Buna görə də, Xəzər Xaqanlığı Bizansla iqtisadi və siyasi əlaqələri möhkəmləndirdi. Bizans imperatoru Xəzər xaqanının qızı Çiçəklə evləndi. IX əsrin ortalarından başlayaraq bir çox slavyan tayfaları Xəzər Xaqanlığının vassalına çevrildilər. Yəhudi mənbələri Xəzər Xaqanlığı və onun slavyanlarla əlaqəsi haqqında məlumatlar verir.
Ərəb səyyahlarından İnb-Fədlan, Əl-Məsudi və İbn-Rustun adını çəkmək olar. İbn-Fədlan Bağdad xəlifəsi Məhəmməd ibn Süleyman tərəfindən islamı qəbul etmiş Bulqar ölkəsinə göndərilmişdi. İbn-Fədlanın əsərində dörd xalqın – bulqarların, rusların, başqırdların və xəzərlərin tarixi keçmişi haqqında məlumat verilir. İbn-Fədlanın məlumatına görə, ruslar xəzərlərin vassalı idilər.
Türk və slavyan xalqları siyasi və iqtisadi münasibətlər müstəvisində
Türk dövlətlərinin tarixi bir türk qəbiləsinin güclənərək, digərlərini özünə tabe etməsi, öz ətrafında birləşdirməsi ilə səciyyələnir. Türk qəbilələri digər türk tayfalarını və milliyyətcə türk olmayanları da iqtisadi və siyasi cəhətdən özündən asılı salmağa, öz ətrafında birləşdirməyə qadir idilər. Qədim mənbələrin və əski dövrlərdə yaşayan salnaməçilərin (Dionisiy, Priisk və b.) verdiyi məlumatlara əsasən, müasir Rusiyanın cənub əraziləri türkdilli xalqlara mənsub idi. Bu türk qəbilələri burada hələ peçeneqlərdən və uzlardan əvvəl yaşayırdılar və IV əsrdə böyük Hun imperiyasına daxil idilər. Bu xalqlar eramızın IV əsrində Attilanın qurduğu böyük imperiyaya daxil oldular. Həmin imperiya dağıldıqdan sonra isə Xəzər və Bulqar xaqanlıqları yarandı.
Xəzər və Bulqar xaqanlıqları böyük iqtisadi mərkəzlər olan şəhərləri və yüksək mədəniyyətləri ilə seçilirdilər. "Hüdud əl aləm"də və digər ərəb mənbələrində 10-a qədər qədim Xəzər şəhərinin adı çəkilir. Bunlara misal olaraq Bələncər, Səməndər, İtil və Sarkelin adını çəkmək olar.
Oleq Əmirbəyov
Oleq Əmirbəyov (tam adı: Oleq Arnoldoviç Əmirbəyov ; 16 dekabr 1986, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ) — Azərbaycan teatr və kino aktyoru, televiziya aparıcısı, jurnalist, Azərbaycanın əməkdar artisti (2021).
Türk-slavyan dil əlaqələri
Türk və slavyan xalqları siyasi və iqtisadi münasibətlər müstəvisində
Bu şəhərlərdən əlavə İtil çayı üzərində yerləşən Bulqar şəhərinin də adı çəkilir. Suvar xalqı isə, akademik Marrın fikrincə, müasir çuvaşların ulu babalarıdır. Qədim rus dövlətinin yarandığı ilk gündən slavyan və türk xalqları arasında sıx əlaqələr mövcud idi. Türk və slavyan qəbilələri bəzən sülh şəraitində yaşayır, bəzən də müharibələr aparırdılar.
Oleq Əmirbəyov
Həyatı
Oleq Arnoldoviç Əmirbəyov 16 dekabr 1986-cı ildə Bakı şəhəri ndə Azərbaycanın əməkdar artistləri Arnold Xarçenko və  Rita Əmirbəyova nın ailəsində anadan olmuşdur. 2009-cu ildə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universiteti ni dram rejissorluğu ixtisası ilə bitirmişdir. 2010-cu ildən bəri Səməd Vurğun adına Azərbaycan Dövlət Rus Dram Teatrı nda işləyir. O, həmçinin «AzTv» və «Mədəniyyət» kanallarında televiziya aparıcısı olaraq çalışmışdır. Buna əlavə olaraq, Əmirbəyov 2008-2009-cu illərdə «Mir» telekanalının müxbiri vəzifəsində çalışmışdır.
Türk-slavyan dil əlaqələri
Türk və slavyan xalqları siyasi və iqtisadi münasibətlər müstəvisində
Qədim salnamələrin verdiyi məlumatlara əsasən 865-ci ildə Kiyev Ryurik tərəfindən idarə olunurdu. Bu zaman şəhər Xəzər Xaqanlığından asılı idi və ona xərac verirdi. 913-cü ildə knyaz Oleq bir çox slavyan qəbilələrini: polyanları, drevlyanları, bujanları, volınları, kriviçləri, radimiçləri, vyatiçləri birləşdirdi və qədim rus dövləti möhkəmlənərək Xəzər Xaqanlığının asılılığından azad olundu. 920-ci ildə knyaz İqor Ryurikoviç peçeneqlərə qalib gəldi. 967-ci ildə knyaz Svyatovlav İqoreviçin dövründə peçeneq knyazı Kurya Svyatovlavı əsir götürdü, öldürdü və onun kəlləsindən fincan düzəltdirilib üstündə belə bir yazı həkk etdirdi: “Özgəsini axtarıb özününkünü itirdi”.
Rusiyanın xristianlığı qəbul etməsindən sonra slavyanlar və türklər arasında yenidən güclü münaqişələr başlandı. Qədim rus və polovets münasibətlərinin tarixi bir-birini əvəz edən müharibələr və sülh müqavilələrinin başlanması ilə xarakterizə olunur. Rus knyazları polovets xanlarının qızları ilə evlənir, öz hərbi, siyasi və iqtisadi qüdrətlərini artırmağa çalışırdılar.
Oleq Əmirbəyov
Mükafatları
17 mart 2021-ci ildə Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti fəxri adına layiq görülmüşdür.
Türk-slavyan dil əlaqələri
Slavyan dillərində türk dillərinin izləri
Rus alimi A.İ.Sobolevski özünün “Rus-skif etüdləri” əsərində slavyanların mənşəyini türkdilli skif tayfaları ilə bağlayır. Alimin fikrincə, qədim slavyan dili iki dilin birləşməsindən, bir-birinə təsirindən yaranmışdır. Bu dillərin biri slavyan-baltik və ya slavyan-litva dilidir. İkinci dil slavyan dilinə çox böyük təsiri olan, bu dili formalaşdıran amillərdən biri olan türk mənşəli skif dilidir. Qədim slavyan dilində incə saitlər və “j” səsinin əvvəlində “s” səsinin əvəzinə “x” səsinin işlənməsi buna sübutdur.
A.İ.Sobolevski slavyan dillərində qədim skif dilinin izlərini axtarır, Şərqi Avropanın, xüsusilə slavyan dillərinin leksikasında, toponimiyasında, arxeologiya və etnoqrafiyasında qədim türklərlə əlaqəni elmi cəhətdən izah etməyə çalışırdı. Məsələn, A.İ.Sobolevski slavyan dillərində, xüsusilə rus dilində rast gəlinən “осочить” (vəhşi heyvanı mühasirəyə almaq) və “осока” (vəhşi heyvana hücum etmək) kimi ifadələrin “cok”, “cak” kökləri ilə bağlı olduğunu və qədim yunan tarixçisi Herodotun yazdığına görə, farsların skifləri saklar adlandırdıqlarını, farsların düşməni olan “tura” xalqının da skif-saklar olduğunu qeyd edirdi.
A.İ.Sobolevskinin fikrincə, “tura” kökü müasir rus dilində bu gün də işlənən “турить, турнуть, протурить” sözləri məhz türklərə aiddir. Hətta Dnestr çayının adı da bu sözlə bağlıdır. Yalnız A.İ. A.İ.Sobolevski qədim slavyan dilindəki fonetik prosesləri türk dillərinin təsiri ilə izah etmirdi. XX əsrin digər dilçi alimi B.A.Boqoroditski də dildibi “q, k, x samitlərinin yumşaq tələffüz olunmasını İran dillərinin təsiri ilə izah edirdi. Lakin B.A.Boqoroditski skif-sak dillərini İran mənşəli hesab edərkən səhv edirdi. Alim yunan tarixçisi Herodota əsaslanaraq yazırdı ki, skif-sak tayfaları müasir cənubi Rusiya ərazisində qədim slavyanlarla yanaşı yaşayırdılar və bu dillərin qarşılıqlı təsiri təbii idi.
Ukrayna alimi Valentin Stesnyuk yazır: “Şərqi Avropanın slavyan əhalisinin dilində rz/rs səs keçidləri mövcud olmuşdur. Bu səs qrupları müxtəlif slavyan dillərində “rz” fonem birləşməsi və incə r’ səsi ilə əvəz olunmuşdur.
Çex dilində “r” səsi “rz” və “rs” səs birləşmələri ilə, polyak dilində “rz” fonem birləşməsi z və ž səsləri ilə əvəz olunmuşdur. Müasir çexlərin ulu babaları qədim bulqarlarla qonşu arealda yaşayırdılar və qədim slavyan dilindəki incə “r” -in “rz” ilə əvəz olunması bulqar substratının təsiri altında baş verdi.
Monqolların və tunqusların ulu babaları bir çox türk sözlərini mənimsəmişdilər və bu qədim sözlərin bir çoxunda “rz” və “rs” səs birləşmələri “r” şəklində tələffüz olunurdu. Bu fonoloji hadisə eynilə qədim slavyan dilinə keçmiş türk sözlərində də müşahidə olunurdu.
Türk və slavyan dilləri arasında mövcud olmuş əlaqələrin səbəbləri müxtəlif olmuşdur. Bu əlaqələrin sosiolinqvistik, etnolinqvistik və psixolinqvistik səbəbləri vardır.
Türk və slavyan xalqları arasında yaranmış əlaqələrin əsas səbəbi kimi tarixi şəraiti göstərmək olar. Bu baxımdan qədim dövrlərdən bu günə qədər olan tarixi hadisələr nəzərdən keçirilməlidir. Türk və slavyan dilləri arasında əlaqələrin yaranmasının əsas şərtlərindən biri də xalqların müxtəlif ərazilərə köçməsi, müharibələr, ticarət əlaqələri, dövlətlərin yaranması və süqutu kimi amillərdir.
Gənclik metrostansiyası
Gənclik metrostansiyası — Bakı metrosunda stansiya. Stansiyaya daxil olan qatarlarda "Yadındamı" mahnısından fraqment səslənir.
Tarixi
6 noyabr 1967-ci ildə istismara verilmişdir.
Kuang Si şəlaləsi
Kuang Si (, oxu. «tat kvanpxsi») — Laosun Luang Prabang əyalətində şəlalə. Şəlalə ölkənin Tam Kuang Si Milli Parkında yerləşir. Tipinə görə kaskad və mərtəbəlidir. Ümumi hündürlüyü 60 metr, əsas kaskadın hündürlüyü 54 metrdir. Şəlalə əsas 4 kaskaddan ibarətdir.
Ümumi məlumat
left|thumb|Üçüncü kaskad
Kuang Si şəlaləsi Luang Prabang şəhərindən 32 km cənubda, Mekonq çayının sol sahilindədir. Ərazidə eyni adlı milli park yaradılıb. Şəlalə əsas və üç kiçik kaskaddan ibarətdir. Əsas kaskadın hündürlüyü 54 metrdir. İkinci kaskaddan on metr aşağıda kiçik mağara var. Kaskadlar arasında bir neçə hovuz mövcuddur. Hovuzlarda suyun rəngi firuzəyidir. Suyun bu rəngdə olmasına səbən ərazidəki əhəngdaşlı qayalar və tərkibində əhəng, karbonat kalsi olan torpaq örtüyüdür. Qrunt sularında karbon dioksidin miqdarının yüksək olması nəticəsində suda ilk öncə qarışıq yaranır, qarışıq daxilində ki, bikarbonat kalsi davamlı olmadığından kristallar şəklində suyun dibinə çökür və xüsusi qat əmələ gətirir. Həll olmuş karbonatlar isə şəlalədə olan su hovuzlarına firuzəyi rəng verir. Belə rəngli suya Cənub-Şərqi Asiyanın bir çox şəlalələrində rast gəlmək olar. Məsələn: Taylanda olan Erevan şəlaləsi.
Kuang Si şəlaləsinin su sərfi ilin fəsillərindən asılı olaraq dəyişir. Ümumən şəlalə yağış suları ilə qidalanır və o üzdən musson mövsümündə daha bol sulu olur (avqust-noyabr). Dağ yamacında yerləşən şəlaləni sıx enliyarpaqlı və qarışıq meşələr əhatə edir. Yerli əhali bu şəlaləyə istirahət günləri çimməyə və ailəvi istirahət üçün gəlirlər. Əraziyə giriş pulludur - 20000 kip. Toplanılan pul ərazinin təmizliyinə və infrastrukturuna xərclənir. Ərazidə xüsusi cığır, pilləkən və aşağı mərtəbədə körpü var.
Ətraf ərazi
left|thumb|Şəlalənin dördüncü kaskadı Ətraf ərazidə hmong və khmu etnik qruplarana məxsus qəsəbələr var. Daha çox ziyarət olunanı - Ban Tam Paendir. Kəndlərdə yerli istehsal olan sevenir və milli sənətkarlıq nümunələri satılır. Laos stilində tikilmiş mehmanxanalar çoxdur (Vanvisa 2 Guest House). Şəlalə yaxınlığında Asiya qara ayılarının qorunma mərkəzi fəaliyyət göstərir. . Məhs bu ayıların kökü kəsilmək üzrədir. Mərkəzdə, təbii şəraitdə ayılar sərbəst yaşayırlar. 2003-cü ildə bu mərkəzi avstraliya təşkilatı olan Free The Bears Fund Inc. qurmuş. Girişə, çəkilişə icazə verilir.
Xalid Karsıalan
Xalid Karsıalan və ya Dəli Xalid Paşa — General-mayor, TBMM-nin Ərdahandan seçilmiş millət vəkili.
I Dünya müharibəsində Qafqaz cəbhəsində nailiyyətlər göstərmiş, Qurtuluş savaşının ilk illərində şərq cəbhəsində, Gümrü müqaviləsinin imzalanmasından sonra qərb cəbhəsində komandanlıq etmiş bir hərbiçidir. İkinci Böyük Millət Məclisinə Ərdahandan seçilmiş millət vəkili kimi iştirak edib, bir mübahisə sonra məclis dəhlizində vurularaq həlak olan Xalid Paşa, TBMM-də işlənən ilk cinayətin qurbanıdır.
Həyatı
1883-cü ildə İstanbulda anadan olub. Atası Çərkəs Əhməd bəydir. 1901-ci ildə girdiyi Hərb məktəbini 1903-cü ildə leytenant rütbəsi ilə bitirib. 1908-ci ildə II Hökumətin (İkinci Meşrutiyet) elanından sonra Yəməndə yüzbaşı olaraq xidmətə başlayıb. Bundan sonrakı bütün həyatı cəbhələrdə keçmişdir. 1910-cu ilin iyun ayında Trablusgarp (Osmanlı-İtalyan müharibəsi 1911–1912) müharibəsinədə 3 ay döyüşlərdə iştirak etdi. Bu dövrdə eyni cəbhədə xidmət etdiyi zabit Ali Çetinkaya ("Keçəl Əli") ilə razılaşmadığı üçün Mustafa Kamal və Ənvər Paşanın birgə qərarı ilə vəzifə yerləri dəyişmək məcburiyyətində qalmışdı. Trablusgarpdakı xidmətdən sonra Balkan müharibəsinə iştirak etmək üçün Çatalcaya göndərildi. I Dünya müharibəsi elan olunandan sonra Qafqaz cəbhəsində vəzifə aldı. Vəzifə Osmanlı-Rus Müharibəsi zamanı Rusiya tərəfindən işğal edilmiş Qars, Ərdahan və Sarıqamışı geri almaq idi. Doqquz günlük müharibədən sonra 23 dekabr 1915-ci ildə Ərdahana girməyi bacardı. Bu uğurundan sonra rütbəsi minbaşılığa, Çorum dəstəsinə qarşı apardığı əməliyyatlardan sonra podpolkovnikliyə yüksəldi. 10 may 1917-ci ildə Qərbi Dərsim komandanlığına təyin edildi. Müharibənin ən əhəmiyyətli milis qüvvələrindən birini qurub, Dersimli süvari qoşunları ilə Ərzincanı, Mamahatunu və Ərzurumu geri aldı. İslam Ordusunun 3-cü Firqə Komandanı olaraq Ahıskanı mühasirəyə aldı. Mondros Atəşkəs müqaviləsinin imzalanması ilə, Ərdahanı, Qarsı və Sarıqamışı azad edərək Tutuma çəkildi, amma İngilislərin təzyiqi ilə firqə komandanlığından azad edildi.
Millət vəkilliyi və ölümü
İkinci Böyük Millət Məclisinə Ərdahandan seçilmiş millət vəkili kimi iştirak edib. 9 fevral 1925-ci ildə məclis dəhlizində, kürəyindən tapançayla vurularaq yaralanıb və 14 fevral 1925-ci ildə həyatını itirib. Öldürülməsi, Böyük Millət Məclisində gerçəkləşən ilk cinayətdir. Hadisədə, millət vəkili Əli Çetinkaya ilə arasında baş verən bir qalmaqaldan sonra partlayan bir silahla vuruldu. Paşanı kimin vurduğu dəqiq olaraq bilinmədi. Ancaq Ankara Prokurorluğu Xalid Paşanı Ali Çetinkayanın vurduğu qənaətinə gəldi. Özünü müdafiə halında olduğunu qəbul edərək bu hadisədən sonra icraatı dayandırıb, barışdırma qərarını verdi. Cənazəsi İstanbulun Əyyub səmtində dəfn edilmişdir. Məzarı daha sonra Ankarada 1988-ci ildə açılan Dövlət Qəbiristanlığına köçürülüb.
Telavar
Adın kökü
Coğrafi ad ərəb dilində tel "təpə", "kurqan" və var qədim türk dillərində "kənd" komponentlərindən və "ə" (a) birləşdirici saitdən ibarətdir (Təpəkənd).
İqtisadiyyat
Əhalinin çoxu heyvandarlıq və bitkiçiliklə məşğuldur.
Tarix
Keçmişdə Şovut kəndi də Telavarın parçası idi
1970-ci illərdə, Şovut Azərbaycan SSR, Yardımlı rayonunun, Telavar kənd sovetinə daxildir.
Telavar ətrafındakı relyef dağlıqdır. Ən yaxın yaşayış məntəqəsi Telavardan 14,1 km güney-günbatanda yerləşən Yardımlı şəhəridir.
Tanınmış şəxsiyyətlər
Bəhruz Mənsurov — Azərbaycan Milli Qəhrəmanı.
Mirmahmud Mirəlioğlu — Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin II çağırış deputatı; Klassik Xalq Cəbhəsi Partiyasının sədri.
Babayev İdris Babakişi oğlu.. 12 iyul 1962 ci ilde Telavar kəndində anadan olub. Şair.. 3 kitab müellifi. "Dönder meni daşa Veten" "Bextsiz qonağıyam men bu cahanın" "Yaşadacaq sözüm meni"
Udon
thumb|right|Kamaage udon. — Yaponiya mətbəxində qalın buğda-un əriştəsi. Udon adətən kake udon kimi sadə formada əriştə şorbası kimi isti yeyilir. Daşi, soya sousu (şoyu) və mirin ilə hazırlanmış bulyon kakeciru adlanır. Ümumiyyətlə incə doğranmış yaşıl soğanlar ilə birlikdə servis edilir.
David Loriya
David Loriya - Qazaxıstanlı futbol oyunçusu. Qapıçı mövqeyində çıxış edir. 2014-cü ildən Türkiyənin Karşıyaka klubunun oyunçusudur.
Karyerası
David Loriya bir çox klubun formasını geymişdir. Daha çox icarədə oynadığı klublarda tanınmışdır. 2012-ci ildə Çaykur Rizespora transfer olmuşdur. 2013-cü ildə Kayrat FK-ya dönmüş, amma sonra Karşıyaka klubuna transfer olmuşdur.
Milli karyerası
Qazaxıstan milli futbol komandası ilə Dünya çempionatının 2002, 2006 və 2010-cu illəri və Avropa çempionatının 2008-ci il üçün olan seçmə mərhələlərinə qatılmışdır.
Komanda
Astana FK ilə:
Premna serratifolia
(Premna serratifolia) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Mehtagalak
Mehtagalak — Livan müğənnisi Nensi Ajramın ilk albomu.
Albom Nensinin 15 yaşında, yəni 2 oktyabr 1998-ci ildə buraxılmışdır. "Mehtagalak" (Ərəbcə محتجالك) adı “Sənə möhtacam” mənasını verir.
Camal Əhmədov (pedaqoq)
Camal Məhərrəm oğlu Əhmədov — alim, Azərbaycan ədəbiyyatının tədrisi sahəsində görkəmli mütəxəssis, pedaqoji elmlər doktoru (1970), professor (1971).
Həyatı və elmi fəaliyyəti
Camal Məhərrəm oğlu Əhmədov 1928-ci il yanvar ayının 1-də Qazax qəzasının Aşağı Əskipara kəndində anadan olmuşdur. 1935-ci ildə kənd orta məktəbinə getmişdir. 1945-ci ildə Şamxor rayonu Nizami adına Morul kənd məktəbini bitirərək Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsinə daxil olmuşdur. 1950-ci ildə universiteti müvəffəqiyyətlə bitirmiş, Bakının təhsil ocaqlarında əmək fəaliyyətinə başlamışdır.
1952-ci ildə əmək fəaliyyətini Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Pedaqogika İnstitutunda (indiki Təhsil Problemləri İnstitutu) davam etdirmiş, Ədəbiyyatın tədrisi metodikası ixtisası üzrə aspiranturaya daxil olmuşdur. 1954-cü ildə "Orta məktəbdə Cəfər Cabbarlının həyat və yaradıcılığının öyrənilməsi üsulları" mövzusunda dissertasiya müdafiə edərək pedaqoji elmlər namizədi alimlik dərəcəsi almışdır. Bu, Azərbaycanda ədəbiyyatın tədrisi metodikası sahəsində müdafiə olunmuş ilk elmi əsər hesab olunur.
1954–1967-ci illərdə Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Pedaqogika İnstitutunda ədəbiyyatın tədrisi metodikası üzrə baş elmi işçi işləmişdir. 1968–1999-cu illərdə elmi-pedaqoji fəaliyyətini Bakı Dövlət Universitetində "Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi" kafedrasında davam etdirmişdir. 1970-ci ildə "Azərbaycan ədəbiyyatının tədrisi tarixi (XIX əsrin sonu XX əsrin əvvəlləri)" mövzusunda dissertasiya müdafiə edərək pedaqoji elmlər doktoru alimlik dərəcəsi almışdır. 1971-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin professoru elmi rütbəsini almışdır.
1998-ci ildə anadan olmasının 70 illiyi və elmi-pedaqoji fəaliyyətinin 50 illiyi qeyd edilmişdir.
Camal Əhmədov 1999-cu il noyabr ayının 5-də Bakı şəhərində vəfat etmişdir.
Elmi-pedaqoji fəaliyyəti
Pedaqoji elmlər doktoru, professor Camal Əhmədov həyatının yarım əsrdən çoxunu ümumiyyətlə ədəbiyyatın, xüsusən də Azərbaycan ədəbiyyatının tədrisi metodikasının elmipedaqoji əsaslarının hazırlanması və təcrübi bazasının formalaşdırılması kimi şərəfli bir işə həsr etmişdir. O, ədəbiyyatın tədrisi metodikasını həm ümumi nəzəri prinsiplərinin müəyyən edilməsi, həm də praktik olaraq metodiki biliklərin və vərdişlərin sisteminin yaradılması sahəsində əhəmiyyətli pedaqoji təlim yaratmaq vəzifəsini müvəffəqiyyətlə həyata keçirmişdir. Professor Camal Əhmədov çoxillik araşdırmalarında xüsusən Azərbaycan məktəblərində milli ədəbiyyatın tədrisi metodikasının tədqiqinə üstünlük vermiş, ümumi sovet ədəbiyyatı çərçivəsində olsa da, xalqın bədii təfəkkürünün təzahürləri kimi meydana çıxmış əsərlərin ölkənin yeni nəslinə mənimsədilməsinin üsulları və vasitələrinin diqqət mərkəzinə çəkilməsinə ardıcıl olaraq səy göstərmişdir.
Camal Əhmədov Azərbaycanda ədəbiyyatın tədrisinin metodikası ilə yanaşı, milli ədəbiyyatın tarixini də elmi şəkildə hərtərəfli surətdə öyrənib araşdırmış, bu sahədə mövcud olan milli pedaqoji ənənəni, təkamül proseslərini tədqiq edərək ümumiləşdirmişdir. Onun 1970-ci ildə "Azərbaycan ədəbiyyatının tədrisi tarixi (XIX əsrin sonu, XX əsrin əvv əlləri)" mövzusunda müdafiə etdiyi doktorluq dissertasiyası həmin problemə həsr edilmiş birinci tədqiqat işi kimi mühüm əhəmiyyət kəsb etmişdir. O, Azərbaycanda ədəbiyyatın tədrisi metodikası üzrə ilk elmlər doktoru olaraq ölkədə bu sahədə yüksəkixtisaslı kadrların hazırlanması yollarında xidmət göstərmişdir.