cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Əbülhəsən Raci
Həyatı
Əgər iradü etiraf olunsa ki, kədər ilə səfa və qəm ilə sürur və yaş ilə nur bir yerdə ola bilməz, bunlar bir-biri ilə zidd olduğu halda uyuşmaz, onda deyə bilərik, bəli, İmam Hüseyn müsibətində bu feyz vardır, bir yandan ağladır, bir yandan nuraniyyət bəxş edib şad qılır; bir yandan qəmləndirir, bir yandan qəmü qüssədən azad edir. Bir yandan şikəstəvü pərişanhal edir, bir yandan uca məqamlarda dövr etməyə pərü bal verir. Bu feyzü bərəkət, bu qeyri-adi halət və xüsusiyyət ancaq seyyidüş-şühəda müsibətü əzasına müxtəsdir, ancaq mahi-məhərrəmdə tərtib olunan təziyələrdə hiss olunur. Raci isə bu təziyələrin rövnəqi və matəmlərin şəfəqidir. Azərbaycan şüərasından Dəxildən sonra Raci Kərbəla gülşəninin ən fəsih bülbüli-xoşəlhanı və neynəva dəştinin ən suznak növhəxanı hesab olunur. Racinin növhələrində olan təsir çox rövzəxanların mərsiyələrindən artıqdır. Əzbəs ki, rövzəxanların əksəri oxuduqları əhvalatda bəzi kərə o qədər mübaliğə edirlər ki, o qədər fəhmü idraka sığışmayan və ağıl qəbul etməyən sözlər və hekayə söyləyirlər ki, əhli-məclis onlara inanmayıb, bir növ qövllərindən ikrah edirlər. Oxuduqları mərsiyəyə meylü rəğbət göstərmirlər. Raci Kərbəla faciəsinin hansı bir qissəsini rişteyi-nəzmə çəkibsə, tamamında böyük məharət büruz edibdir, əhvalatı eyni ilə, sərapa, şairanə elə gözəl tərzdə nəql edir ki, cümlənin huşü diqqətini cəlb edir.
Məsələn, İmam Hüseyn əleyhissəlamın əziz və istəkli qızı cənab Səkinə Şamda cümleyi-əhli-beytlə əsirvar olduğu zamanda bir gecə yuxuda babası seyyidüş-şühədanı görüb, ona şərhi-hal etməsini, yainki ali-əbanın Kərbəla diyarına yetişdikdə möhnətü qəm qubarına batmaqlarını və seyyidüş-şühədanın övladü ənsarının hər birinin vəsfi-halını və yainki əhli-beytin Şamdan Mədinəyə müraciət etməsini və əhli-Mədinənin şurişü nəvaya gəlməsini və mərizə Fatimənin hali-pürməlalını və bu qisim çox-çox Kərbəla əhvalatını Raci əleyhirrəhmə elə bir fəsahət və məharətlə təhrir qılıbdır [ki], hər kəs onları diqqət ilə oxusa, məyusü məlulü feyzyab olmaqla əhvalatdan dəxi filcümlə xəbərdar olar.
Racinin növhələri məlum isə də, onlardan birini nümunə üçün burada yazırıq. Bu növhədə İmam Hüseyn həmşirəsi olan vəfa kanı və dəyanətü sədaqət mənbəyi Zeynəbi-qəmpərvərdə öz cananı ilə, yəni xaliqi-ləmyəzəl ilə ruzi-əzəldə elədiyi əhdləri bəyan edib, kamali-cürətü fəxarət ilə deyir ki, həqq yolunda və eşq aləmində nə qədər ağır cəfalara və böyük bəlalara giriftar olsam, mənə eyni-səadətdir və yüz belə zəhmətlərə öz canımla dözərəm. Cənab Zeynəb isə qardaşına təsəlli verib hər növ bəlalara təhəmmül etməsini təsdiq edib deyir ki, ya Hüseyn, ruzi-cəzada səninlə başlar əlində şühəda həşrə gələn zamanı mən də üsəranı başıma cəm edib, bu zülfi-pərişanımla siz ilə müttəfiq cümlə [ümmətə] şəfaətçi olaram. Haman növhə budur:
Futbol üzrə AFR çempionatı 1963/1964
Almaniya Bundesliqası 1963/1964 mövsümü və ya qeyri-rəsmi adı ilə Almaniya Bundesliqasının 1-ci mövsümü — 1963-cü il avqustun 24-dən 1964-cü il mayın 10-na qədər baş tutdu. Nəticədə “Köln” 45 xalla birinci dəfə Bundesliqasının qalibi oldu. “Hamburq”un futbolçusu Uve Zeeler isə 30 qolla Bundesliqanın bombardiri oldu.
Xun Tsyuin
Xun Tsyuin (d. oktyabr 1955) — Çinin Azərbaycandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri (2012-ci ildən)
Hakim (futbol)
thumb|250px|right|Qadın hakimlər briqadası (soldan sağaːYana Şauflova, Sara Gerett, Helen Konli) Hakim və ya Referi ( sözündən) — futbolda oyun zamanı qaydalara riayət olunmasına nəzarət edən məsul şəxs. Hakim həm kişi, həm qadın ola bilər. O, oyunla bağlı bütün məsələlərdə son qərarverici orqandır, və meydanda yeganə şəxsdi ki, oyunu başlamaq, dəyandırmaq, bitirmək və oyun zamanı futbolçulara qarşı intizam tədbirləri tətbiq etmək səlahiyyətləri var. Hakimin əlavə 2 köməkçisi olur, onlar müəyyən vəziyyətlərdə (topun meydandan çıxdığı zaman, hakimin baş vermiş hadisədən uzaqda olanda və s.) hakimə məsləhət verə bilərlər, lakin köməkçi hakimlərin qərarları həlledici deyil, və əsas hakim köməkçilərinin məsləhətlərini dinləmiyib, öz bildiyi kimi qərar verə bilər. Həmçinin yüksək səviyyəli turnirlərdə hakimin 4 köməkçisi ola bilər, dördüncü hakim komandaların texniki sahələrinə nəzarət edir və inzibati vəzifələrdə əsas hakimə köməklik edir.
Hakimlər FİFA-nın üzvü olan eyni milli təşkilatlar tərəfindən lisenziya və təlim alırlar. Hər bir milli təşkilat "FİFA Beynəlxalq Dərəcəli Referi Siyahısına" daxil edilməsi üçün FİFA-ya ölkəsinin ən yaxşı hakimlərini tövsiyə edir. Milli komandalar arasında beynəlxalq oyunlarda FİFA dərəcəli hakimlər tələb olunur.
Vəzifələri
9-cu futbol qaydasına görə əgər top hakimə dəydisə, oyun dayanmır.
Geyim və təchizatlar
thumb|220px|right|Almaniyalı hakim Marsel Unqer, 2013-cü il Müasir günümüzdə hakimin və onun köməkçilərin geyimi köynəkdən, döş nişanından, şortdan və getrdən (corab) ibarətdir. Əvvəl adətən hakimlər qara geyimdə meydana çıxırdılar, amma komandaların birində hakimlə rəng eyniliyi olurdusa, onda onlardan fərqlənmək üçün hakim başqa rəngdə (çox vaxt qırmız) geyinirdi. 1994 ilin dünya çempionatında hakimlərə qırmızı, sarı və ağ rəngdə yeni köynəklər təqdim olunmuşdur, və eyni zamanda İngiltərə Premyer Liqasının hakimləri artıq yaşıl rəngdə geyinməyə başlamışdılar: hər iki dəyişiklik televiziya mülahizələri ilə izah edilirdi. O vaxtdan bəri hakimlər ya sarı, ya da qara rəngə üstünlüy verməyə başlamışdılar, amma ayrı-ayrı birliklər tərəfindən qəbul olunmuş rənglər və tərzlər bir birindən fərqlənir. FİFA-nın keçirtdiyi beynəlxalq yarışlarda hakimləri geyimlərlə Adidas təmin edir, çünki hazırkı sponsor bu şirkətdi. FİFA hakimlərə beş rəngdə geyinməyə icazə verirː qara, qırmızı, sarı, yaşıl, göy. Köynək ilə yanaşı, hakimlərdən qara şort, qara corab (bəzi hallarda ağ zolaqlı olan) və qara ayaqqabı geymək tələb olunur. Hakimin lisenziya səviyyəsini və fəaliyyət tarixini göstərən nişan sinə nahiyyəsində olan sol cibin üstünə vurulur.
Hər hakimdə fit, saat, cərimə vərəqələri, qələm, bloknot və püşkatma üçün qəpik olmalıdır. Tövsiyə olunur ki, hər bir ləvazimatdan bir neçə olsun. Tez-tez hakimlər iki saat istifadə edir ki, biri vaxta nəzarət etmək üçün, ikincisi isə itirilmiş vaxtı hesablamağa ki, oyuna əlavə dəqiqələr artıra bilsin. Yüsək səviyyəli turnirlərdə hakimlər öz aralarında ünsiyyət qurmaq üçün özləri ilə xüsusi qulağcıqlar daşıyırlar, və hakimin köməkçiləri düymə vasitəsi ilə əsas hakimə siqnal verən elektron bayraqlar istifadə edirlər. Qol xətti texnologiyası istifadə edilən oyunlarda, hakimdə sistemin siqnallarını almaq üçün qurğu olur.
Fit
thumbnail|right|Alan Uiley [[Mançester Yunayted FK|Mançester Yunaytedli Nemanya Vidiçə qırmızı kart göstərərkən]] Hakim fiti oyunu kontrol eləmək üçün istifadə edir. Fit oyunu başlamaq, dayandırmaq və bitirmək üçün çalına bilər, amma hər dayanma üçün tətbiq edilməməlidir. FİFA-nın futbol qaydaları sənədində fitin nə vaxt işlədilib-işlədilmədiyi göstərilib. Fitin tez-tez istifadəsə məsləhətli deyil, çünki qaydalarda yazılıbː "Sıx-sıx işlənən fit daha az təsir göstərər". Şifahi və göz ünsiyyəti kimi fit də vacibdi.
Fitin tətbiqindən əvvəl hakimlər ağ dəsmal yelləyərək oyunu idarə edirdilər. Hakimlər tərəfindən qəbul edilmiş ilk fiti Birminhemdə yaşamış Josef Hadson düzəltmişdir. İddia olunur ki, fitin tətbiq edildiyi ilk oyun 1878-ci ildə Nottingem Forest-Sheffield Norfolk oyunu olub.
Fit futbol qaydalarına 1936-cı ildə əlavə olunmuşdur. Qaydaya görəː "Hakimin oyunçular üzərində nəzarəti oyuna daxil olan kimi başlanır, amma qanunlarla bağlı yurisdiksiyası start fiti çalındıqdan sonra qüvvəyə minir"
2007-ci ildə Beynəxalq Futbol Assosiyasiyaların Birliyi oyunun qanunlarını xeyli genişləndirdi: fiti rabitə kimi necə və nə vaxt istifadə olunmalıdır haqda məsləhətlərinin tam səhifəsini yaratdı, bununla da idarəetmə mexanizmi hakimlərə daha aydın və əlçatan oldu.
Tarix
Futbol hakimlərini ilk dəfə 1581-ci ildə Riçard Mulkaster təsvir edib. Hakimlər müasir futbolda öyrəşdiyimiz kimi ilk dəfə ingilis orta məktəblərində oynanılan futbol oyununlarında hakimlik etmişdilər, xüsusən də 1845-ci ildə İton kollecində.
İlk illərdə güman edilirdi ki, hər hansı mübahisəni müzakirələr yolu ilə həll etmək olar, çünki centlmen oyunçular heç vaxt qəsdən qaydanı pozmaq istəməzlər, amma futbolda rəqabət artdıqca hakimlərə tələbat artdı. Əvvəlcə hər komandanın 1 hakimi olurdu, və əgər onların qərarları bir birənə uyğun gəlməzdisə və ya oyunçular qərar ilə narazı olurdularsa, onda üçüncü hakimə (bu hakim əsasən oyunun vaxtına nəzarət edirdi) şikayət verilə bilərdi.
Hakimlər bu günki dominant mövqeyilərini 1891-ci ildə qaydalarda böyük dəyişikliklərdən sonra aldılar.
Mövqeyi və öhdəliklər
Diaqonal nəzarət sistemi bütün dünyada futbol matçlarnda hakimlər tərəfindən istifadə olunan mövqeyi seçimin və məsuliyyət bölgüsünün əsas sistemidir. Bu Futbol Qanunlarının tərəfindən qəbul edilmiş yeganə belə sistemdir.
Diaqonal nəzarət sistemi
thumb|276x276px|Diaqonal nəzarət sistemində baş hakimin (R) və köməkçisi hakimlərin (AR) mövqeyilərini göstərən sxem Diaqonal nəzarət sistemində hakimin bütün məsələlərdə yekun qərarları qəbul etmək səlahiyyəti var. Baş hakimə tövsiyə verən iki köməkçi hakimlər yardım edirlər. Baş hakim köməkçi hakimlərin qərarlarını rədd etmək hüququna malikdir. Hakim oyunu başlamaq, dayandırmaq və bitirmək kimi səlahiyyətləri var, həmçinin oyunçulara xəbərdarlıq etmək və onları meydandan qovmaq kimi intizam tədbirlərini keçirdə bilər. Üç hakim arasında olan məsuliyyət bölgüsünü təsvir etməyin ən yaxşı yolu – onların əsas vəzifələrini müəyyən etməkdir.
Futbol stadionun mərkəzi xətti onu iki hissəyə bölür, və beləliklə bir bir ilə üzbəüz olan yann xətlər yaranır. Bu yann xətlər köməkçi hakimlərin mövqeyiləri sayılırlar. Məsələn, şimal-cənub istiqamətdə köməkçi hakimlərin biri (sağ tərəfdə ki şəkildə AR işarələnib) meydanın şərq cinahında durur və qapı xəttinin şimalından orta xəttə qədər fəaliyyət göstərir, eyni zamanda o biri köməkçi hakim meydançanın qərb cınahında dəyanır və qapı xəttinin cənubundan orta xəttə qədər öz işini görür. Hakim köməkçilərinin künc, penalti zərbələrinə və aut atışlarına görə konkret mövqeyiləri var. Köməkçi hakimlər əsas vəzifələrini bayraqlarını istifadə edərək yerinə yetirilər, vəziflər bunlardan ibarətdir: Baş hakim köməkçilərinin görə bilməyəcəyi ərazilərə nəzarət edir, və əsasən meydanda cənub-şərq sektorundan şimal-qərb sektoruna hərəkət edir, buna görə də bu sistem "Diaqonal nəzarət" adlanır. Bəzi hallarda hakim daha düzgün qərar vermək üçün hətta meydandan çıxa bilər. Əsas ideya ondan ibarətdir ki, DNS istifadə edən hakimlər daha tez zamanda düzgün mövqeyi seçə bilsinlər və oyunun mühüm aspektlərinə (ofsayd, topun meydandan çıxıb çıxmaması, qol vurmaq imkanları, top uğrunda mübarizə) riayət etsinlər.
Diqqət yetirin ki, yuxarıda sadalanan təsvirlər "sola qaçışı" yada "standart diaqonalı" kimi tanınan sol diaqonal idarəçilik sisteminə aiddi. Əgər oyundan əvvəl mərkəzi hakim cənub-qərbdən şimal-şərqə hərəkət etmək qərarına gələrsə, onda köməkçilər müvafiq şəkildə öz mövqeyilərini dəyişməlidilər, bunun nəticəsində "sağ qaçışı" və ya "əks diaqonalı" kimi tanınan sağ diaqonal idarəçilik sistemi yaranır.
Beynəlxalq oyunlarda sol diaqonal idarəçilik sistemi 1960-cı ildən universal sayılırdı. İndi ki zamanda o, bütün dünyada üstünlük təşkil edir. İngiltərə isə 2007-08 mövsümünə başlayaraq diaqonal sistem daimi işlənir və mühüm sayılır, lakin bəzi ingilis aşağı liqalarında hakimlər hələdə sağ idarəçilik sistemini istifadə edirlər.
Bu idarəçilik sistemlərinin banisi keçmiş hakim və FİFA prezidenti Stenli Rouzdu.
İki hakim
Belə sistemdə oyunu iki hakim idarə edir və onların köməkçiləri olmur. Sistem ABŞ-də Milli Dövlət Orta Məktəb Federasiyaları Assosiasiyasının qaydalarına uyğun olaraq tətbiq olunur, və daha çox gənclər və həvəskarlar oyunlarda istifadə olunur. Həк iki hakim eyni və bərabər nüfuza malikdir, və istənilən hakimin qərarı həlledicidi. Hər hakim ilk növbədə meydanın müəyyən sahəsinə görə cavab verir, lakin oyun qapı xəttinə doğru yaxınlaşarsa, hakim oyuna daha diqqətlə nəzarət etmək üçün, yan xəttdən çəkilə bilər. Diaqonal sistemdə köməkçi hakimlər kimi hər bir hakim bir yann xəttinə və bir qapı xəttinə görə məsuliyyət daşıyır, və onlar topun meydandan çıxb çıxmamasını müəyyən edirlər.
İkili sistemində hakimlərin mövqeyi seçimi baksetboldakı olana bənzəyir. Hücum istiqamətindən asılı olaraq hər 2 hakimə ya "lider", ya da "iz" deyirlər.
İki hakim sisteminin tətbiqi əsasən həvəskar futbolda olmasına baxmayaraq, FİFA onunla təcrübə aparıb, və UEFA yüksək dərəcəli turnirlərdə onun tətbiq edilməsi üçün FİFA-ya təkliflər vermişdir.
NGC 5589
NGC 5589, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Çoban bürcü istiqamətində yerləşir. SBa tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Səfidkəmər (İcrud)
Səfidkəmər — İranın Zəncan ostanı İcrud şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 206 nəfər yaşayır (67 ailə).
Buşaki
Buşaki istinad edə bilər:
Phobaeticus chani
Phobaeticus chani
Ən böyük növünü [Kalimantan] adasının ormanlarında [1989 ildə yerli əhali tərəfindən aşkar edilmiş və  Chen Zhaolong tərəfindən tədqiq edilmişdir. 2008 tarixində [[Təbiət Elm Muzeyi (London)] London Təbiət Tarixi Muzeyi] işçilərinə verildi və Philip Bragg tərəfindən ( tərəfindən təsvir edildi. Bragg PE (2008): Hennemann & Conle'da.
Biologiya
Phobaeticus chani adlı bu növün yalnız 3 növü məlumdu bizə. Amma digər növlərin həyat tərzi heç öyrənilməmişdir.
Xarici keçidlər
http://www.lenta.ru/news/2008/10/17/bug/
Tim Bak
Timoti Bak — Kanada kommunist və fəhlə hərəkatı xadimi. O, Kanada Kommunist Partiyasının (KKP) təşkilatcılarından biri olmuşdur.
Həyatı
Tim Bak 6 yanvar 1891-ci ildə Birləşmiş Krallıqda anadan olmuşdur. O, 1910-cu ildə Kanadaya mühacirət etmişdir. Bak 1921–1929-cu illərdə Kanada Həmkarlar İttifaqları Birliyi Liqasının, 1929–1962 illərdə isə Kanada Kommunist Partiyasının (KKP) baş katibi idi. O, 1935–1943-cü illərdə Kominternin İcraiyyə Komitəsinin üzvü olmuşdur. Dəfələrlə həbs edilmişdir. 1962–1973-cü illərdə KKP-nin sədri idi.
Qırıcı
thumb|300px|[[ABŞ|Amerikanın istehsalı olan beşinci nəsil qırıcı F-22 Raptor]] Qırıcı —  hərbi təyyarədir, əsasən hava hədəflərini vurmaq üçün nəzərdə tutulub. Yüksək manevrli və sürətlidir.
Hava hədəflərini vurmaqla yanaşı, həm də bombardmançıları və mülki aviasiyanı müşayiət etmək, yerdəki obyektləri düşmənin aviasiyasından qorumaq və nadir hallarda yerdəki və sudakı obyektləri vurmaq üçün nəzərdə tutulub.
Qırıcılar müdafiə silah növünə aid olunur. Amma müasir dövrümüzdə qırıcı təyyarələr müasirləşdikcə onların rolu konflikt zonalarında artır və bu çərçivədən çıxır. Onlar həm qırıcı, həm də bombardman təyyarələrinin xüsusiyyətlərini özlərində cəmləşdirir.
Bəzi fərziyyələrə görə qırıcılar gələcəkdə pilotsuz təyyarələr ilə əvəz oluna bilər. Artıq belə təyyarələr yerdəki obyektləri vurmaqda uğurla istifadə olunur. Bu insan itkisinin sayını azalda, təyyarələri daha yüngül və ucuz edə bilər.
Birinci dünya müharibəsi
İlk hava döyüşləri bu müharibə zamanı baş vermişdi. Elə o dövrdədə hava hədəflərini vura bilən təyyarələrə ehtiyyac yarandı.
İlk qırıcılar o vaxtlar istifadə olunan, sürəti 150 km/s qədər olan, ekipajı iki nəfərdən ibarət olan, kəşfiyyat funksiyasını yerinə yetirən təyyarələr idi. Amma o zaman şturman fotoaparat əvəzinə ağır əşyalar götürürdü. Düşmənin təyyarəsini görüb pilot onun üstündən uçurdu, şturman isə əşyaları düşmənin təyyarəsinin üstünə atırdı. Bir ildən sonra artıq şturman özü ilə pulemyot və yaxud pistolet götürüb, düşmənin pilotunu və yaxud təyyarəsini vurmağa çalışır.
Sonralar pulemyotu təyyarənin üstünə bərkitmək üçün yeni mexanizm kəşf olundu - turel. Turelin köməyi ilə pulemyot 360 dərəcə fırlana bilirdi. Amma öndəki hədəfləri vurmağa hava vinti manə olurdu ona görə də pulemyot pilotun arxasında yerləşdirilirdi. Bir az keçmiş fransız pilot Rolan Qarrosun fikirləşdiyi mexanizmin köməyi ilə pilot hava vintinin arasından güllə ata bilirdi. Qarros hava vintinin uclarını elə formada dəmirdən düzəltmişdirki, güllələr dəmirə dəyib pilota və təyyarəyə təhlükəsiz olan istiqamətə uçurdu. Amma bu sistem 7-10 faiz güllənin israf olunmasına səbəb olurdu. Bu problem holland aviakonstruktoru Anton Fokkerin yeni mexanizm ixtira etməsinə qədər davam etdi.
O vaxtlar təyyarələr üstü parça ilə örtülmüş taxtadan düzəldilirdi.
1918-1939
Bu dövrü aviasiyanın "qızıl əsri"də adlandırmaq olar. Bu dövrdə təyyarə istehsalında güclü irəliləyişlər əldə olunmuşdu. left|thumb|Biplan Flagg, 1933 İki dünya müharibələri arası dövrdə, təyyarələri taxtadan və parçadan deyil, alüminiumdan düzəlməyə başlanıldı. Mühərriklərin inkişafı da sürətlə gedirdi. İnkişafa stimul verən səbəblərdən biri də uzağ məsafəyə uçuş və sürətə görə prizlər idi. Məsələn 1919- cu ildə kapitam Con Olkok və leytenant Artur Braun "Vickers Vimy" bombardmançısında yerə enmədən Nyufaundlenddən İrlandiyaya uçuş etmişdirlər və buna görədə 10 000 funt sterlinq (50 000 ABŞ dolları) mükafat almışdırlar. Bu ilk transatlantik uçuş idi. Səkkiz il sonra Çarlz Lindberq dayanmadan ilk individual, transatlantik uçuşa görə 25 000 ABŞ dolları mükafat almışdır. Çarlz Kinqsvord Smiz 1928-ci ildə Kaliforniyadan Avstraliyaya, Sakit okeanın üzərindən uçmaqla, üç dəfə yerə eniş etməklə, uçmuşdur. Bu Sakit okeanın üzərindən ilk uçuş idi.
Birinci dünya müharibəsindən sonra pilotlar öz bacarıqlarını nümayiş etdirmək üçün "uçan sirklərdə" çıxış etməyə başladılar. Tez-tez qastrol səfərlərinə yollanırdılar. Sonralar bu pilotlar birləşərək birgə şoular göstərməyə başladılar. Hava yarışları keçirilirdi. Hava yarışları mühərriklərin inkişafına səbəb olurdu. Böyük pul mükafatları pilotların arasında olan rəqabəti gücləndirir və konstruktorları daha da mükəmməl təyyarələr yaratmağa həvəsləndirirdi. Şneyder Kuboku monoplanların yaradılmasına gətirib çıxartdı. right|thumb|Biplan Qantas De Havilland, 1930 Ameliya Erxart Atlantik okeanın və La Manş boğazının üzərindən uçmaqla rekord vuran ilk qadın idi.
30- cu illərdə Almaniyada və İngiltərədə reaktiv mühərriklərin ixtirasına başlandı. İngiltərədə Frenk Uitl 1930- cu ildə ixtira etdiyi reaktiv mühərriki patentləşdirdi və on il ərzində onun müasirləşmısi üzərində çalışırdı. Almaniyada Hans fon Ohayn özü ixtira etdiyi reaktiv mühərriyi 1936- cı ildə patentləşdirdi və onun müasirləşməsi üzərində işə başladı. Bu iki insan bir-birindən ayrı işləyirdirlər və İkinci dünya müharibəsinin sonunda həm Almaniyada həm də İngiltərədə reaktiv təyyarələr düzəldilirdi.
Ümumən bu dövrdə aviasiya biplanlardan monoplanlara keçdi. Bütov metaldan hazırlanan ilk qırıcı Almaniyanın istehsalı olan Junkers D.I. oldu.
30-cu illərin sonlarında istehsal olunan qırıcılar 450 km/s qədər sürət yığırdılar və üzərlərinə bir neçə pulemyot qoşulurdu.
İkinci dünya müharibəsi
left|thumb|[[Almaniyanın müharibə zamanı istifadə etdiyi əsas qırıcı Messerschmitt Bf-109]] İkinci dünya müharibəsinin əvvəlində aviasiya hərbi texnikanın yaxşı formalaşmış bir budağı idi. Böyük dövlətlərin bir neçə növ qırıcıları var idi. Onlar həm uçuş xarakteristikalarına görə, həm də istifadə olunma taktikasına görə fərqlənirdilər. Almaniyanın Bf-109 və Me-110, SSRİ-nin İ-16 və İ-153, Böyük Britaniyanın Spitfire və Harrikeyn qırıcıları var idi. ABŞ, Fransa, Yaponiya kimi dövlətlər də qırıcıların yaradılmasında uğurlar əldə etmişdirlər. Elə qırıcılar var idi ki, onlar müharibənin gedişində populyarlaşdılar. Məsələn, SSRİ-nin Yak-1, Miq-3, LaQQ-3, Almaniyanın isə Fokke-Vulf FW-190.
Müharibənin əvvəlində təyyarənin hansı göstəricisi -sürəti yoxsa manevrliyi- daha vacib olduğu dəqiq bilinmirdi. Ona görə də o vaxtlar düzəldilən qırıcılar biri-birindən fərqlənirdirlər. Belə ki, SSRİ-nin İ-16 qırıcısı monoplan, ondan sonrakı İ-153 «Çayka» biplan idi. Alman qırıcııları Me-109 və Me-110 mühərriklərinin sayı ilə seçilirdilər - birisində bir digərində iki mühərrik var idi. Amma aktiv hava döyüşlərinin təcrübəsi təkmühərrikli monoplan qırıcılarının istifadə olunmasını daha da məqsədəuyğun olduğunu təsdiqlədi. Belə ki, müharibə zamanı biplan qırıcıların heç bir yeni modifikasiyası ortaya çıxmadı. Nisbətən iki mühərriki olan amerikan qırıcısı Laytinq modernləşdi, çünki belə qırıcının Sakit okeanda gedən döyüşlərdə istifadə olunması daha da məqsədəuyğun idi. right|thumb|[[Almaniyanın istehsalı olan, dünyanın ilk reaktiv qırıcısı Messerschmitt Me.262]] Müharibə zamanı qırıcıların geniş istifadə olunması bombardmançıların kütləvi istifadə olunması ilə əlaqədar idi. Bundan əlavə qırıcıları yerdəki obyektləri vurmaqdada, quru qoşunları havadan dəstəkləmədə də istifadə edirdilər. Elə bu zaman qırıcıların yerdəki obyektlərə zərbə endirməsi taktikası daha da təkmilləşmişdir. Qırıcılar aerodromlara, körpülərə, dəmir yolu qovşaqlarına, nəqliyyat vasitələrinə zərbələr endirirdilər. Adətən yeni qırıcıların ixtirası ilə, və yaxud köhnələrin müasirləşməsi ilə məşğul olan konstruktorların qarşısına qırıcının hücüm texnoloqiyasının güclənməsi tələbi önə çəkilirdi. Beləcə yeni növ təyyarələr əmələ gəlməyə başladı - qırıcı-bombardmançı. Bu növ təyyarələr müharibədən sonrakı dövrdə geniş inkişaf aldı. Bunlara baxmayaraq, qırıcıların əsas funksiyası öz qoşunlarını düşmənin aviasiyasından qorumaq, düşmənin aviasiyasını vurmaq, hərbi kəşfiyyat və bombardmançı təyyarələri müşayiət etmək olaraq qalırdı.
Müharibə porşenli təyyarələri mükəmməlliyə qədər inkişaf etdirdi. Amma porşenli mühərrikli təyyarənin sürət limiti olduğundan, çünki o səs baryerini qət edə bilmir, reaktiv mühərrikli təyyarələrə təlabat yarandı. İlk belə qırıcıları Ме-262 və Me-163 Almaniya müharibənin sonlarında yaratdı. Belə təyyarələr Almaniyanın düşmənlərinin porşenli təyyarələrindən daha da sürətli və manevrli idi. Onlar düşmənin qırıcılarına və bombardmançılarına qarşı effektiv idilər. Buna baxmayaraq, az sayda istehsal edilən bu təyyarələrin müharibənin qedişinə əhəmiyyətli təsir göstərməsi mümkün olmadı.
Müharibədən sonrakı dövr
left|thumb|[[ABŞ|Amerikanın dördüncü nəsil qırıcısı F-15 Qartal]] 1960-cı illərdə əsas aviasiya ölkələrinin hərbi hava qüvvələri səsdən sürətli qırıcılarla silahlanmağa başladılar. Onların sürəti səs sürətindən iki dəfə sürətli idi, radiolokasiya sistemləri və "hava-hava" tipli raketlər ilə təchiz olunmuşdurlar. Bu istiqamətdə inkişaf təsadüfi deyildi, çünki soyuq müharibənin iştirakçılarına əsas təhlükəni qarşı tərəfin nüvə silahı bombardmançıları daşıyırdı. Buna uyğun olaraq yeni qırıcılara qarşı yeni tələblər formalaşırdı. Onların əsas məqsədi sutkanın istənilən vaxtı və istənilən hava şəraitində aşağı manevrli hədəfləri tutmaq idi.
Beləcə Amerikada, SSRİ-də və Qərbi Avropada bir sıra yeni qırıcılar istehsal olundu. Bu qırıcıları öz uçuş və texniki göstəricilərinə gorə ikinci nəsil qırıcılara aid edirlər. Təyyarələrin qiymətləri artdıqca keyfiyyət kəmiyyətdən daha vacib rol oynamağa başladı. Həmdə aviasiyanın əleyhinə olan idarə olunan mərmilərin geniş yayılması və inkişafı bombardmançı təyyarələrin kütləvi şəkildə düşmənin hava sərhədlərini pozmasının qarşısını aldı. İndi nüvə silahı ilə təchiz olunmuş, yüksək hündürlükdə uçub düşmənin hava hücumundan müdafiə sisteminin xəttini qıra bilən təyyarələrin istehsalına diqqət ayırılırdı. right|thumb|[[SSRİ/Rusiya tərəfindən istehsal edilən, dördüncü nəsil qırıcı MiQ-29]] Belə təyyarələrin əleyhinə üçüncü nəsil qırıcılara aid edilən bir sıra yeni qırıcılar ixtira olundu - MiQ-23, "Miraj" F1, "Viqqen" J-37. Üçüncü nəsil qırıcılara həm də MiQ-21 və F-4 qırıcılarının modernləşmiş variantları aiddirlər. Bu təyyarələrin istehsalı 70-ci illərin əvvəlinə planlaşdırılırdı. Eyni zamanda dördüncü nəsil qırıcıların üzərində işləməyə başlanıldı. Yeni nəsil təyyarələr gələcək on illiyin hərbi hava güvvələrinin əsasını təşkil edəcəyi gözlənilirdi.
1965-ci ildə amerikanlar ilk dəfə belə təyyarəni yaratmağı qarşılarına məqsəd qoydular. Proyektin üzərində işləyəcək şirkəti müəyyənləşdirmək məqsədi ilə keçirilən müsabiqənin qalibi Makdonel Duqlas şirkəti oldu. 23 dekabr 1969-cu ildə kontrakt imzalanmışdır və 1974-cü ildə ilk qırıcılar istehsal olunmuşdur - F-15 "Qartal" və F-15B.
1969-cu ildə dördüncü nəsilə aid olan ilk sovet qırıcılarının üzərində işləməyə başlanıldı. Nəticədə Su-27, MiQ-29 və MiQ-31 kimi təyyarələr ixtira olundu. right|thumb|[[The Boeing F/A-XX. İstehsalı planlaşdırılan hələ ki yeganə altıncı nəsil qırıcıdır]] Aviasiyanın tarixində ilk beşinci nəsilə aid olunan qırıcı 1968-2001-ci illər ərzində ABŞ-də hazırlanırdı. F-22 Raptor 2003-cü ildən ABŞ-nin hərbi hava qüvvələrinin arsenalına daxil edilmişdir. 2011-ci ilə olan məlumata görə F-22 Raptor yeganə qırıcıdır ki beşinci nəsilə aid edilir. Hal-hazırda ABŞ, Rusiya, Çin və Yaponiya aşağıdakı beşinci nəsil qırıcılar üzərində işləyirlər:
Gələcək. Altıncı nəsil qırıcılar
Altıncı nəsil qırıcılar beşinci nəsil qırıcılardan daha inkişaf etmiş olmalıdır. İlk belə qırıcının ABŞ Silahlı Qüvvələrinin arsenalına 2025-2030 -cu illərdə daxil olması planlaşdırılır.
Hava döyüşü
Qırıcılar inkişaf elədikcə hava döyüşlərində də dəyişikliklər baş verdi. İlk hava döyüşlərində pilotlar pistoletdən istifadə edirdilər. Paraşüt yaranmamışdan əvvəl pilotlar təyyarələri vurulandan sonra, təyyarəni yerə yaxın məsafədə sürərək hoppanırdılar. Bu da bəzi hallarda ölümə qətirib çıxarırdı. Hava döyüşlərində beş və yaxud çox qələbə qazanan pilota "as" deyilirdi.
Bir az keçmiş pistoleti pulemyot əvəz etdi. Əvvəllər pulemyotları qırıcının qənədinə yerləşdirilirdi. Sonralar füzellajın qabaq hissəsinə yerləşdirilməyə başlanıldl. Hədəfi yaxşı nişana almaq üçün pilotlar çətin manevrlər edərək, düşmənin təyyarəsinin arxasına keçib hədəfi vurmağa çalışırdılar. Belə döyüşlər pilotları yorurdu. Qələbə qazanmaq üçün pilotun həm öz təyyarəsinin, həm də düşmənin təyyarəsinin texniki göstəriciləri haqda məlumatı olmalı idi. Hava döyüşlərindəki qələbəni təsdiqləmək üçün pilotlar kinokameradan istifadə edirdilər.
Müasir dövrdə düşmənin təyyarəsini vurmaq üçün onu görmək əsas şərt deyil. Təyyarədə olan radiolokasiya sistemi və yaxud yerdə olan köməkçi sistemlərin hədəfi aşkarlaması kifayət edir. Pilot həddindən artıq yüklənmədən xüsusi kostyum vasitəsi ilə qorunur. İndi pilot çox yüksək sürətdə, cox çətin manevrlər yerinə yetirir. Bunların hamısı kompyuterin köməyi olmasaydı mümkün olmazdı.
Yengikənd-i Camal-ül Səra (İcrud)
Qaradovraxlı-i Süfla — İranın Zəncan ostanı İcrud şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 523 nəfər yaşayır (119 ailə).
Liviya–Türkiyə münasibətləri
Tarixi
XVI əsrin ortalarında Osmanlı İmperiyası Liviyanın sahil bölgələrini fəth etdi və bu ölkənin cəmiyyətinə böyük təsir göstərdi. Osmanlı Tripolitaniyası qeyri-sabitliyi ilə seçilməsinə baxmayaraq yüksək dərəcədə bir muxtariyyətə sahib idi.
18-ci əsrdə Əhməd Karamanlı, Liviyanı Osmanlı İmperiyasının nəzarəti altında idarə edən Karamanlı sülaləsini qurdu. Liviya onun hakimiyyəti altında Osmanlı İmperiyasının ən çiçəklənən bölgələrindən birinə çevrildi, lakin itayətsizliyi Osmanlılar arasında düşmənçilik yaratdı .. Ancaq varisləri Əhməd qədər uğurlu olmadılar və sülalə XVIII əsrin sonunda təsirini itirməyə başladı və Amerika Birləşmiş Ştatları tərəfindən başladılan Bərbər müharibələri, Karamanlı sülaləsinin tamamilə çökməsinə səbəb oldu.
İtaliya-Osmanlı müharibəsi (1911-1912) bitdikdən sonra Liviya İtaliyanın nəzarətinə keçdi. 1947-ci ildə Türkiyə ilə Liviya əlaqələrini bərpa edir. 1951-ci ildə Liviya Krallığı qurulur və Türkiyə ilə isti münasibətləri davam etdirir.
1969-cu ildə Liviyada kral Məhəmməd İdris əl-Sənusi müalicə üçün Ankarada olduğu zaman qansız bir hərbi çevriliş baş verir. Məhəmməd İdris əl-Sənusi hərbi çevrilişi qınayır, lakin hakimiyyəti bərpa etmək üçün təsir gücündən məhrum olur. Liviya Kralı 1983-cü ilə qədər sürgündə yaşamış və Qahirədə vəfat etmişdir.
Sənusilər sülaləsinin süqutundan sonra Liviya–Türkiyə münasibətləri hərbi əməkdaşlığa söykənirdi. Türklərin Kipr Sülh Hərəkatını başlatması zamanı Müəmmər Qəddafi, ABŞ-nin Türkiyəyə silah embarqosu tətbiq etməsinə baxmayaraq, Türk ordusunun Amerika təyyarələri üçün ehtiyat hissələri tədarük etməsinə icazə verir. Lakin Müəmmər Qəddafi Ankara ilə münasibətləri ciddi şəkildə pozan müstəqil Kürdüstanın qurulmasını dəstəkləyir. 2011-ci ildə bu həqiqəti sürgündəki Kürd Milli Konqresinin sədri Cavad Mella təsdiqləyir.
Müəmmər Qəddafinin Kürdlərin müstəqillik istəklərini dəstəkləməsi səbəbindən 2011-ci ildə Türkiyə bu ölkədə vətəndaş müharibəsi başladıqdan sonra Liviya ilə əlaqələrini dərhal kəsən ilk ölkələrdən biri oldu. Qəddafinin hakimiyyəti tərk etməsini və sürgündə yaşamasını istədi. Müəmmar Qəddafi vəzifəni tərk etməkdən imtina etdi. 2011-ci ilin iyul ayından etibarən Türkiyə müxalif Liviya Milli Qurtuluş Ordusu və Liviya Keçid Milli Şurasına yardım göstərməyə başladı. Müəmmər Qəddafinin devrilməsindən və ölümündən sonra Türkiyə, Qətərlə yanaşı, feldmarşal Xəlifə Həftarrın nəzarətində olan qüvvələrin qarşı çıxdığı Liviyada İslamçı hökumətin təbliğində mühüm rol oynadı.
Türkiyənin vitse-prezidenti Fuat Oktay dolayı yolla davam edən iğtişaşlarda və sülh prosesinin əngəllənməsində Xəlifə Həftarı günahlandırdı. 2018-ci ilin noyabrında Liviyada sülh üçün konfransı tərk etdi. Xəlifə Həftar Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanla qarşı-qarşıya gəlməyə davam etdi. Tobruk Tripoliyə silah tədarük edən Türkiyə gəmilərini qaçırılırd
2019-cu ilin aprel ayında Tripoliyə edilən hücumdan sonra Türkiyə dərin narahatlığını bildirdi və Xəlifə Həftarın Liviyadakı vəziyyəti gərginləşdirmək üçün etdiyi hərəkətləri qınadı. 2019-cu ilin noyabr ayında Türkiyə, beynəlxalq səviyyədə tanınan Liviya hökuməti ilə Aralıq dənizindəki dəniz sərhədlərinə dair bir təhlükəsizlik və hərbi əməkdaşlıq müqaviləsinə əlavə olaraq bir müqavilə imzaladığını açıqladı. Bu razılaşma Misir və Yunanistan hökumətləri tərəfindən qanunsuz elan edildi və coğrafi absurdluq ilə xarakterizə olundu. Səbəb isə Türkiyə ilə Liviya arasında yerləşən Yunan adalarını, xüsusən Krit adasınını görməməzlikdən gəldiyi vurğulanırdı. Bənzər bir açıqlama Liviya Parlamenti və Haftar tərəfindən edildi.
2 yanvar 2020-ci il tarixində Türkiyə Böyük Millət Məclisi, Xəlifə Həftara sadiq qüvvələrin bütün cəbhə boyu hücuma keçməsindən sonra BMT tərəfindən tanınmış hökumətə dəstək olmaq üçün Liviyada qoşun yerləşdirilməsinə dair qanun layihəsini təsdiqlədi. Layihə səs çoxluğu ilə qəbul edildi. Lakin hərbi kampaniyanın dəqiq təfərrüatları açıqlanmadı. 6 yanvar 2020-ci ildə Türkiyə qoşunları Liviyada yerləşməyə başladı. 8 yanvar 2020-ci ildə İstanbulda aparılan danışıqlardan sonra Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan və Rusiya Prezidenti Vladimir Putin Liviyadakı bütün münaqişə tərəflərini 12 yanvar 2020-ci ildən atəşkəs elan etməyə çağırdı.
İqtisadi əlaqələr
Türkiyənin ixraci: mebel, parçalar, xalçalar, zərgərlik malları
Liviyanin ixraci: neft məhsullari, qizil, alüminium
Lonsdeleit
Lonsdeleit — mineral
Haqqında
Lonsdeleit karbonun polimorf modifikasiyası. Heksonal. Rəngi bozumtul. Parıltısı almazabənzər. Xüsusi çəkisi 3,2. Almaz üzrə psevdomorfozlar əmələ gətirir. Meteoritlərdə rast gəlinir.
Ayqun müqaviləsi
Ayqun müqaviləsi — 16 may 1858-ci il tarixində Rusiya ilə Çin arasında Ayqun şəhərində imzalanmış müqavilə. Ayqun müqaviləsinə görə Arqun çayının Amura töküldüyü yerdən Amurun ağzınadək Amurun sol sahili Rusiyaya keçmişdir. Ussuri çayınadək Amurun sağ sahili Çində qalmışdır. 1860-cı il Pekin müqaviləsinə əsasən Ussuri çayından dənizədək ərazi də Rusiyaya keçmişdir. Ayqun müqaviləsinə görə Amur, Ussuri və Sunqari çaylarıda yalnız rus və Çin gəmilərinin işləməsinə icazə verilmişdir. Ayqun müqaviləsini 2 iyun 1858-ci ildə Çin boqdıxanı və 8 iyun 1858-ci ildə Rusiya hökuməti təsdiq etmişdir. Rusiya ilə Çin arasında sərhəd qəti olaraq 1860-cı il Pekin müqaviləsi ilə müəyyən edilmişdir. Bu müqavilə Ayqun müqaviləsini və 1858-ci ildə imzalanmış Tyanszin müqaviləsini təsdiq etmiş, Ussuri çayı sərhəd müəyyən olmuşdur.
Səidə Sultan
Səidə Sultan (doğum adıyla: Səidə Əli qızı Sultanova; d. 9 mart 1983, Bakı) — Azərbaycan estrada müğənnisi
Həyatı
Səidə Sultan 1983-ci il mart ayının 9-da Bakı şəhəri Nizami rayonunda anadan olmuşdur. 272 saylı orta məktəbdə 1989-2000-ci illər orta təhsilini almışdır. 2001-ci ildə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin Vokal fakültəsinə daxil olub və 2006-cı ildə bakalavr dərəcəsi ilə təhsili bitirmişdir.
Karyerası
İlk dəfə 2000-ci ildə Pöhrə müsabiqəsində, 2001-ci ildə isə Bakı Payızı müsabiqəsində iştirak etmişdir və hər iki müsabiqənin laureatıdır. İlk ifa etdiyi mahnısı Popuri və bəstəsi Vasif Adıgözəlovun olan Naz-Naz ifası olmuşdur. 2001-ci ildə "İkisi bir boyda" xalq mahnısı, 2008-ci ildə "Sən idin", 2012-ci ildə "Hərdən arada", 2013-cü ildə "Gecələr" mahnılarını ifa edərək populyarlıq qazanmışdır. 2008-ci ildə ilk "Bir inci" adlı solo albomunu buraxmışdır. 2001-2003 illər solo karyerasına başlamış, 2002-ci ildən 2006-ci ilədək bəstəkar Vaqif Gərayzadənin yaratdığı və bədii rəhbərlik etdiyi W-Trio pop qrupunun vokal solisti olmuşdur. 2007-ci ildən hazırkı günədək solo fəaliyyət göstərməkdədir.
2015-ci ildə Space TV-də Əsl Şou verilişinin aparacısı olmuşdur.
Şəxsi həyatı
Evli olmayıb. Subaydır.Övladı yoxdur.
Əlməki (Sultaniyə)
Əlməki — İranın Zəncan ostanı Sultaniyə şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 420 nəfər yaşayır (98 ailə).
Bakinski komsomolets
"Bakinski komsomolets" (, ; mənası – Bakı komsomolçusu) — Azərbaycan SSR-də kütləvi komsomol qəzeti, Azərbaycan Lenin Kommunist Gənclər İttifaqı Mərkəzi Komitəsi və Bakı Komsomolunun orqanı.
Tarixi
Qəzetin ilk nömrəsi 1932-ci ilin iyununda çıxmış, nəşri 1936-cı ilin sonuna kimi davam etmişdir. 1937-ci ilin yanvarından cıxan "Molodoy raboçi" onu əvəz etmişdir. "Bakinski komsomolets" Azərbaycan SSR komsomolçu və gənclərinin sənayenin yüksəlişi uğrunda mübarizəsi, gənc Bakı neftçiləri ilə Donbas paxtacıları arasında sosializm yarışının genişlənməsi, gənclərin kommunist tərbiyəsi, ədəbiyyat və incəsənətin inkişafı məsələlərinə böyük diqqət yetirmişdir. ÜİLKGİ MK, XİLKGİ Zaqafqaziya Ölkə Komitəsi, ALKGİ MK və BK-nın ən mühüm qərar və qətnamələrini dərc etmişdir. Qəzetin nəzdində gənc yazıcı və şairlərin ədəbi yaradıcılıq dərnəyi təşkil olunmuşdu. "Bakinski komsomolets" rus ədəbiyyatının klassikləri haqqında müntəzəm məqalələr verirdi.
Bərabərkirpiklilər dəstəsi
Bərabərkirpiklilər dəstəsi  — Heyvan qamçılıları yarımsinfinə aid olan dəstə.
Haqqında
Bərabərkirpiklilər infuzorların ən böyük və geniş yayılmış dəstəsi olub, kirpik aparatının pirimitiv quruluşu ilə xarakterizə olunur. Bu infuzorlar membranell əmələ gətirmədən, çoxlu kirpiklərlə örtülmüşdür. Peristom hissədə kirpikləri bir qədər uzun olur. Udlaqda bu kirpiklər birləşərək, dalğavari pərdə əmələ gətirir. Bərabərkirpiklilərin tipik nümayəndələri Paramecium cinsindən birləşmişdir. Bəzi növlərdə (Didinium cinsi) kirpiklər bərabər paylanmayıb, qurşaqlarda yerləşir. Bərabərkirpiklilərin əksəriyyəti bakteriyalarla qidalanır. Lakin bu infuzorlar içərisində yırtıcı və parazit növləri də vardır. Didinium cinsindən olan növlər yırtıcıdırlar. Parazit bərabərkirpiklilər infuzorlara isə balıqların dərilərində və qəlsəmələrində parazitlik edən Ichthyophthirius multifiliis növü misal ola bilər. Yetkin parazit diametri 1mm olan dəyirmi formadadır. İxtioftiriusla yoluxmuş balığın bədəninin üzəri ağ ləkələr şəklində olan yaralarla örtülü olur. Çoxalma zamanı parazit yaradan çıxaraq, bir müddət suda üzdükdən sonra suyun dibinə enir və sistalaşır. Sistanın örtüyü altında parazit dəfələrlə bölünərək, 2000 -ə qədər infuzor əmələ gətirir. Onlar sistanı tərk edib balıqların dərilərinə və qəlsəmələrindən toxumalarına daxil olurlar. İxtioftiriusun balıqlarda parazitlik etdikləri müddət temperaturdan asılıdır. İsti havalarda parazitlik 1–2 həftə ərzində yetkin formaya çatır, soyuq havalarda isə onun inkişafı 4–6 həftəyə qədər davam edir. İxtioftirius balıq körpələri üçün xüsusilə təklükəli olub, onların kütləvi şəkildə qırılmasına səbəb olur. Balıqçılığa ziyan vuran bərabərkirpikli infuzorlardan biri də Chilodonella cyprini növüdür. Bu infuzor karp və çəki balıqlarının qəlsəmə və dərilərinin epiteli hüceyrələrində parazitlik edərək, cavan balıqlarda kütləvi qırılmasına səbəb olur.
Mənbə
'''B. İ. Ağayev, Z. A. Zeynalova. Onurğasızlar zoologiyası.''' Bakı, "Təhsil" 2008 , 568 səh
Şahbazkəndli Nurməhəmməd
Şahbazkəndli Nurməhəmməd (XVIII əsrin sonu - 1854-cü il) — şair, aşıq, qaçaq.
Bioqrafiya
Nurməhəmməd hazırda olmayan Şahbazkənd kəndində anadan olub. Qafqaz müharibəsində Şamilin tərəfində vuruşub. O, tənəzzülə uğrayan illərdə keçmiş Şahbazkəndin sakinlərinin köçdükləri Dəliçobana qayıtmış və ömrünün son illərini burada keçirmişdir.
Yaradıcılığı
Nurməhəmməd xalqın yaddaşında istedadlı şair, Cənubi Dağıstanın bütün xalq hərəkatlarının ən fəal iştirakçısı kimi qalır. Təəssüf ki, Nurməhəmmədin yaradıcılıq irsindən demək olar ki, heç nə qalmayıb. Adi kəndlilər Nurməhəmmədin bəzi şeirlərini yaddaşlarında saxlayırlar ki, bununla da xalq şairinin bədii bacarığını qiymətləndirmək olar. O, əsasən Şərqdə geniş tanınan aşıq-poetik rübailəri xatırladan nəğmələr və misra-dördlüklər bəstələmişdir.
Ayğır
250px|thumb|right|Ayğır. Ayğır — yetkin erkək at. Cinsi yetişkənliyinə bir il-ilyarımlıqda çatır, lakin döllük məqsədilə 3 yaşından istifadə olunur. Bir mövsüm ərzində hər ayğıra əl üsulu ilə cütləşdirmədə 35–40, ilxıda cütləşdirmədə 20–25, süni mayalandırmada 500-dək madyan ayrıla bilər. Cavan ayğıra cütləşmək üçün birinci il normanın yarısı qədər, ikinci ildən isə tam norma ilə madyan ayrılır. Yaxşı yemlənən və düzgün istifadə olunan ayğırı 16–18 il cütləşdirmək olar. Döl götürmək üçün, adətən, cins ayğırlardan istifadə edilir. Damazlığa yaramayan ayğır 2–3 illikdə axtalanıb işlək at kimi istifadə olunur.
Gizli imza
Gizli imza —  müəllifin bilərəkdən gizlədilməsi. XX əsrin əvvəllərində Azərbaycan mətbuatında xüsusilə geniş istifadə olunmuşdur. Açıq imza ilə çıxış etməyin çətin olduğu bu dövrdə ciddi, ictimai xarakterli yazıları gizli imza ilə dərc etdirmək daha münasib idi. Gizli imza ilə verilən əsərlərdə və müxbir məktublarında çarizm, hökumət məmurları, yerli hakimlər, mürtəce ruhanilər gülüş və satira hədəfinə çevrilirdi. Əsasən, satirik jurnallarda gizli imzalardan geniş istifadə olunmuşdur. Məsələn, 1906-cı ildə nəşrə başlayan "Molla Nəsrəddin" jurnalının ilk nömrəsində redaktorun adından başqa heç bir açıq imza yox idi. Beləliklə də, "Molla" örtülü imza ilə mətbuatda çıxış etməyi "qanuni" bir şəkilə saldı. Doğrudur, bu, daimi deyil, müvəqqəti bir çıxış yolu idi. Çünki bir müəllifin üç-dörd yazısı dərc edildikdən sonra dil, ifadə və üslub xüsusiyyətləri ilə yazı sahibinin kim olduğu müəyyən edilir, həmin şəxs təqiblərə məruz qalırdı. Buna görə də "Molla Nəsrəddin" jurnalında və başqa satirik orqanlarda gizli imza ilə iştirak edən müəlliflər tez-tez imzalarını dəyişməli olurdular.
Qan davası
Qan davası — qəbilə quruluşuna xas olan ən qədim prinsipdir ki, buna görə qətli törədən şəxs və ya onun ailə üzvlərindən biri (soy, qəbilə, tayfa, qrup) qisas almaq üçün mütləq ölümə məruz qalır. Qan davası, müvafiq olaraq, qurbanın mənsub olduğu ailə, sülalə, tayfa, qəbilə, qrup və s. üzvlərindən biri tərəfindən həyata keçirilir. Bir sıra hallarda qan davası fidyə ödəməsi və ya öldürülənin yerinə qətli törədən şəxsin zərərçəkən tərəfinə köçürülməsi ilə əvəz edilmişdir. Burada insan ("qan") qəbilə birliyinin bir hissəsi kimi qəbul edilir və şəxsi şərəf anlayışı bütün qan birliyinin şərəf anlayışı ilə birləşir.
Gizli imza
Bu və ya digər imzanın bir şəxsə aid olduğunu söyləmək üçün imza sahibinin ədəbi fəaliyyətini ardıcıl şəkildə tədqiq etmək və onu izləmək lazım gəlir. Misal üçün, Üzeyir Hacıbəyov uzun müddət mətbuatda çalışmış və müxtəlif imzalardan istifadə edib. O, müxtəlif zamanlarda, ayrı-ayrı qəzet və jurnallarda "Kəs", "Filankəs", "Behmankəs", "Mizrab", "Musiqiçi", "Hamamçı", "Çı" və digər imzaları işlədib. Ü.Hacıbəyov "Həyat", "İrşad", "Tərəqqi", "Həqiqət", "İqbal", "Sovqat", "Yeni İqbal", "Azərbaycan", "Məktəb", "Kommunist" kimi qəzet və jurnallarda çalışdığı zaman yazıların altında bu imzaları qoyub, həmin mətbuat orqanlarından getdikdə isə, necə deyərlər, imzalarını da özü ilə aparmışdı. Hacıbəyovun gizli imza seçməkdə özünəməxsus üsulu vardı. O, gizli imzalar üçün eyni məna verən müxtəlif sözlər – sinonimlər seçirdi. Məsələn: "Filankəs", "Kəs", "Behmankəs", "Bikəs", "Bir nəfər", "Bir şəxs", "Bir müəllim", "Bir adam", "Bir", "İki", "Üç", "Dörd", "Beş". O, məqalə və felyetonlarına başlıq seçməkdə də eyni üsuldan istifadə edib. Məsələn, "Ordan-burdan", "Oyan-buyan", "Oyandan-buyandan", "Dərədən-təpədən" və s. O, müxtəlif zamanlarda, ayrı-ayrı qəzet və jurnallarda "Kəs", "Filankəs", "Behmankəs", "Mizrab", "Musiqiçi", "Hamamçı", "Çı" və digər imzalarla da yazılar çap etdirirdi.
Əksər hallarda isə müxtəlif səciyyəvi adlara (Mozalan, Dabanı çatlaq xala, Lağlağı və s.) müraciət edilirdi. Məsələn, Əliqulu Qəmküsar "Cüvəllağı bəy", Əli Nəzmi "Kefsiz bəy", "Məşədi Sijimqulu" imzaları ilə yazılar dərc etdirmişlər.
IV Vladislav Vaza
IV Vladislav Vaza — 6 fevral 1633-cü ildən Polşa kralı və Litva böyük knyazı (8 noyabr 1632-ci ildə seçkilərin elan edilməsi), 1610–1613-cü illərdə Moskva çarı və 1634-cü ilə qədər titulyarı, III Sigizmundun böyük oğlu.
Gizli imza
Hətta bəzən gizli imzalardan o qədər geniş istifadə olunurdu ki, müəlliflər özləri də yazılarını hansı imza ilə dərc etdirdiklərini unudurdular. Məsələn, Cəlil Məmmədquluzadənin özü "Molla Nəsrəddin"də də işlətdiyi gizli imzaların bir çoxunu unutduğu üçün 1927-ci ildə Tiflisdə – jurnalın ilk mürəttiblərindən İsmayıl Haqqı Həsənzadəyə məktub yazıb gizli imzalarını ondan soruşmuşdu. Mirzə Cəlilin həmin məktubuna Həsənzadə belə cavab vermişdi:
IV Vladislav Vaza
14 fevral 1610-cu ildə Smolensk yaxınlığında kral Sigizmund ilə II Yalançı Dmitrinin düşərgəsindən olan səfirlik arasında bağlanan müqaviləyə əsasən, knyaz Vladislav pravoslavlığı qəbul edərək rus taxtına oturmalı idi. 1610-cu ilin yayında Vasili Şuyskinin üsyanı və devrilməsindən sonra yeni Moskva hökuməti (Yeddi boyar) Suxarev yatağındakı Zemski Soborda Vladislavı çar seçmiş, çar "Vladislav Jigimontoviç"in adından Moskva və Novqorodda qızıl və gümüş sikkələr zərb edilmişdir. O, 6 sentyabr 1610-cu ildə rus çarı kimi, Moskva hökuməti və sakinləri üçün and içmiş, ona gətirilən kral reqaliyasını almışdır. Ona və atasına əvvəlcədən vəd edilmiş daxili vətəndaş qarşıdurmasının hər iki rus tərəfinin barışması baş vermədiyi üçün 15 yaşlı şahzadə Moskvaya gəlməmiş, pravoslavlığı qəbul etməmiş və buna görə də padşah olmamışdır. 1612-ci ilin oktyabrında Moskvada knyaz Vladislavın boyar hökuməti devrilmişdir. 1613-cü ildə Mixail Fyodoroviç çar seçilmişdir. 1617–1618-ci illərdə Polşa Seymi tərəfindən həvəsləndirilən Vladislav uğursuz şəkildə Rusiya taxtını yenidən ələ keçirməyə cəhd etmiş, Deulino barışığına əsasən Moskva Polşaya müəyyən ərazi güzəştləri etmişdir. O, 1634-cü ildə Moskva böyük knyazı titulundan istifadə etməkdən imtina edərək və Polyanovka sülhü əsasında rus çar regaliyasını qaytararaq Rusiyaya qarşı iddialarından əl çəkmişdir.
Gizli imza
Əlbəttə, İsmayıl Haqqının göstərdiyi imzalardan Mirzə Cəlil istifadə edib. Lakin həmin imzalarla yalnız Mirzə Cəlil deyil, başqaları da yazılar dərc etdirmişlər. Məsələn, "Lağlağı" imzasından Cəlil Məmmədquluzadə, Ömər Faiq Nemanzadə, Məşədi Qurbanəli Şərifov, Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev, Rzaqulu Nəcəfov istifadə etdiyi kimi, "Mozalan" imzası ilə də Mirzə Cəlil, Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev, Məşədi Qurbanəli və Salman Mümtaz yazılar dərc etdirmişlər.
Gizli imzanın dəqiqləşdirilməsi, onların müəllifinin müəyyən edilməsi (xüsusən ərəb əlifbası ilə yazmış müəlliflərin) çox əhəmiyyətlidir. Gizli imzalardan 20-30-cu illərdə də geniş istifadə olunmuşdur. Hazırkı dövrdə də gizli imzaya müraciət edən müəlliflər var.
IV Vladislav Vaza
Vladislav Reç Pospolitanı Otuzillik müharibədə fəal iştirakdan yayına bilmiş, dini tolerantlığa sadiq qalmış və hərbi islahatlar aparmışdır. Uğursuz olaraq maqnatlara qarşı çıxış edərək kral hakimiyyətini gücləndirməyə çalışmışdır. IV Vladislavın hakimiyyəti kral Polşa tarixində sonuncu (III Yan Sobieskinin hakimiyyəti istisna olmaqla) sabit dövr olmuşdur. Boqdan Xmelnitskinin rəhbərliyi altında Zaporojya kazaklarının üsyanı kralın sağlığında başlamışdır. Kral IV Vladislavın ölümündən sonra onun Cənub-Qərbi Rus uğrunda mübarizəsi və İsveçin işğalı nəticəsində Reç Pospolita müharibə və anarxiyaya qərq olmuşdur.
Qan davası
Qan davası təhlükəli nəticələrlə doludur. Qisas əksər hallarda ondan əvvəlki cinayətdən daha qəddar olur və bu, qarşılıqlı "qisasa qisas" hallarına gətirib çıxarır. Nəticədə uzun qanlı münaqişələr ortaya çıxır. Bu, tez-tez hər iki münaqişəli qrupun üzvlərinin yaralanmasına və ya ölümünə səbəb olur. Bir tərəfdən, bu, müəyyən bir maneə rolunu oynayır. Bu, köçəri ərəblərin qonşulara basqın etməsi ilə əlaqələndirilir. Burada qiymətli əşyaları ələ keçirmək, lakin qisas almaq məqsədilə kimisə öldürməmək ən yaxşı üsul hesab olunurdu. Digər tərəfdən, çox uzun müddətdir başa düşüldüyü kimi, bunun mənfi nəticələri çox əhəmiyyətli təsirə malikdir. Elə hallar var ki, tayfalar illər əvvəl baş verən hadisələrin qisasını almış, sonda bir-birini tamamilə məhv etmişdir. Nəticədə, artıq qədim xalqlar arasında qan davalarını dayandırmağa və ya qarşısını almağa imkan verən adətlər formalaşmışdır. Ərəb köçəriləri qəsdən bir qətl törədənin tayfa üzvünü öldürmək əvəzinə, tayfadan kifayət qədər böyük bir fidyə alırdı.
5+ (film, 2014-2015)
5+ situasiyalı komediya serialı rejissor Xanlar Ağayev tərəfindən 2014–2015-ci illərdə çəkilmişdir. Serial Azad Azərbaycan Televiziyası nda istehsal edilmişdir. Situasiyalı komediya serialında dörd uşaqlı bir ailədə baş verən komik hadisələrdən bəhs edilir. Serialda əsas rolları Rəcəb Quliyev, Nicat Ələsgərov, Toğrul Rza, Vüsalə Yüksel Tağıyeva, Leyli Məcidova, Əliqulu Səmədov və Almaz Mustafayeva ifa edirlər.
Məzmun
Situasiyalı komediya serialında dörd uşaqlı bir ailədə baş verən komik hadisələrdən bəhs edilir. Ata İsmayıl (Toğrul Rza), ana Seva (Vüsalə Yüksel Tağıyeva), nənə (Dilarə Fərəcullayeva), baba (Əliqulu Səmədov), böyük oğul Şükür (Rəcəb Quliyev), ortancılı Nihat (Nicat Ələsgərov), ondan kiçik olanı Mələk (Leyli Məcidova) və ən kiçiyi Adelya (Adelya Osmanova) serialın əsas obrazlarıdır. Şükür futbol həvəskarıdır, Nihat tez-tez aşiq olur, Mələyin öz aləmi var, Adelya isə hələ təzə-təzə yeriyir. Günlərin bir günü ana nəhayət işləmək qərarına gəlir və uşaqlara baxmağı ataya tapşırır. Beləliklə, ilk seriyada komik situasiyalar yaranmağa başlayır. Baba ilə nənə isə bütün başqa baba və nənələrdən çox fərqlidirlər. Hadisələr əsasən evdə cərəyan verir.
Əmirabad (Sultaniyə)
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə kəndddə yaşayış yoxdur.
Tamamlı
Tarixi
İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indi Qəmərli (Artaşat) rayonunda kənd. Kəndin adı 1920 ci ildə dəyişdirilərək
NGC 5354
NGC 5354, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Tazılar bürcü istiqamətində yerləşir. S0 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.