cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Birinci Dünya müharibəsində Orta Şərq cəbhəsi
Hərbi planlar və qoşunların yerləşdirilməsi
Hərbi əməliyyatların başlaması ilə Türkiyə, müharibə naziri Ənver Paşanın komandanlığı altında aktiv qüvvələrin 40 piyada diviziyası, 57 ehtiyat bölməsi, 40 nizamlı və 24 nizamsız süvari ordusu, cəmi 780 min nəfər döyüş qüvvəsi səfərbər etdi. Kiçik Asiyada Türk komandanlığı Qara dəniz sahillərinin, boğazların və Konstantinopolun müdafiəsi üçün 1-ci, 2-ci və 5-ci orduları yerləşdirdi. 3-cü ordu rus ordusuna qarşı hərəkət etmək üçün Qafqazda, Fələstin və Suriyanın müdafiəsi üçün Aralıq dənizi sahillərində 4-cü tabor qərarlaşdı.
30 oktyabr 1914-cü ildə Alman admiralı Suşonun komandanlığı altında türk gəmiləri müharibə elan etmədən Rusiyanın Sevastopol, Feodosiya, Novorossiysk, Odessa limanlarını bombaladı. Buna cavab olaraq Rusiya Türkiyəyə müharibə elan etdi. Eyni zamanda, türk qoşunları dövlət sərhədini keçərək Rusiya imperiyasının ərazisini işğal etməyə başladılar. Noyabrın 8-də türklər İran ərazisinə hərbi müdaxiləyə başlayaraq, onun bitərəfliyini pozur, İran Azərbaycana hücum edib, vilayətin qərb hissəsinə sahib olurlar.
1914-cü il noyabrın 5 də İngiltərə Türkiyəyə, 6 noyabr isə Fransaya müharibə elan edir.
Döyüş hücumlarının başlanğıcı
Yaxın Şərq əməliyyat teatrının əsas cəbhəsi rus və türk qoşunları arasında şiddətli döyüşlərin getdiyi Qafqaz Cəbhəsi idi.
Türkiyə komandanlığı Rusiyaya qarşı hərəkət etmək üçün Həsən İzzət Paşanın başçılığı altında 3-cü Ordunu cəmləşdirdi. Bu ordunun əsas qüvvələri Ərzurum bölgəsində cəmləşmişdi. 3-cü Ordu rus qoşunlarına qarşı hücuma başlamalı, Sarıqamışda onları darmadağın etməli, daha sonra isə Ərdəhan və Batumini ələ keçirmək üçün irəliləməli idi. Həmçinin, 3-cü Orduya rus qoşunlarının Osmanlı imperiyasının ərazisinə girməsinin qarşısını almaq və lazım gəldikdə onlara əks hücum təşkil etmək əmri tapşırılmışdı.
Qafqazdakı rus qoşunları general İllarion Vorontsov-Daşkovun komandanlığı altında Qafqaz ordusuna gətirildi. Rus qoşunlarının qarşısında Bakı-Vladiqafqaz və Bakı-Tiflis yollarının saxlanılması, ən vacib sənaye mərkəzinin - Bakının qorunması və Türk qüvvələrinin Qafqazda meydana çıxmasına yol verməmək məqsədi var idi. Buna görədə Rus qoşunu üçün əsas cəbhədə rus-alman olduğundan, Qafqaz ordusu sərhədyanı dağlıq ərazilərdə fəal müdafiə olunmalı idi. thumb|left|Sarıqamış yaxınlığında rus ordusunun mövqeləri. Noyabrın əvvəlində Qafqazda ilk qarşılıqlı döyüşlər başladı. Bu döyüşlərdə, 7 noyabr tarixinə qədər rus qoşunları Türkiyənin bir sıra yaşayış məntəqələrini ələ keçirə bildilər. Lakin türklər də böyük qüvvələrlə hücuma başladılar. Ruslar inadla müqavimət göstərdilər, lakin sağ cinahdan keçmək təhlükəsi altında geri çəkilməyə məcbur oldular. Noyabrın 14-də yenidən böyük bir döyüş başladı, bu müddətdə ruslar 19 noyabrdan etibarən türkləri müdafiəyə etməyə məcbur edildilər. Daha sonra rus qoşunları noyabrın 21-də əks hücuma keçərək, türk qoşunlarını ağır məğlubiyyətə uğratdılar. Qafqaz cəbhəsindəki ilk döyüşlər zamanı türk ordusunun 15 min nəfəri öldürmüş, yaralanmış və əsir düşmüşdür. Rus qoşunları isə 6 min nəfərini itirdi.
Sarıqamış əməliyyatı
Sarıqamışdakı ilk döyüşlərdən sonra rus ordusunun dəstəsi əsas rus qüvvələrindən irəli getdi. Sarıqamış dəstəsinin olduğu Rus Qafqaz ordusunun əsas qüvvələrini məhv etmək üçün türk komandanlığı bundan yararlanmaq qərarına gəldi. Türklər 11-ci korpusun hərəkətləri ilə rus qoşunlarını toplamaq, 9-cu və 10-cu korpusların gücü ilə düşməndən yan keçməyi, Sarıqamışı ələ keçirməyi, rus qoşunlarına geri çəkilməsini yolunu kəsmək planlaşdırırdılar.
22 dekabr 1914-cü ildə Türk qoşunları hücuma keçdi, lazımi kəşfiyyat və rabitə olmadan dərin qar örtüklü dağ yolları ilə irəlilədilər. Və türk birləşmələri döyüşə girdi və ağır itkilərlə nəticələndi. Lakin ağır itkilərə baxmayaraq, həddindən artıq donmuş türk qoşunları rus qoşunları üçün çətin vəziyyət yaradan Sarqamışa getməyə müvəffəq oldu.
3 yanvar 1915-ci ildə rus qoşunları Sarıqamışdan hücuma keçmiş, onun komandanı, diviziya və qərargahların komandirləri başda olmaqla 9-cu Türk korpusu mühasirəyə almış və əsir götürmüşlər. Rusiya komandanlığının səhvlərindən istifadə edən 10-cu korpus geri çəkilə bilir. Rus əsgərlər itki və yorğunluq səbəbiylə təqibləri dayandırdılar. Sarıqamış əməliyyatı 3-cü türk ordusunun ağır məğlubiyyəti ilə başa çatdı. Türk ordusunun 90 min insanı öldürülmüş və yaralanmış, 30 mindən artıq adam donmuşdur. Rusiya ordusu da ciddi itkilərə məruz qalıb - 20 min nəfər öldürülüb və yaralanıb, 6 mindən artıq adam donmuşdur. Sarıqamış əməliyyatı nəticəsində rus Qafqaz ordusu hərbi əməliyyatları Türkiyəyə təhvil verdi.
Digər cəbhələrdə döyüş əməliyyatları
Qafqazdakı döyüşlərlə yanaşı, 1914-cü ildə Yaxın Şərqin digər bölgələrində də hərbi əməliyyatlar başladı. İngilislərin əsas məqsədi neftlə zəngin olan Mesopotamiyanı ələ keçirmək idi. Türklərin burada cəmi 15 min nəfərə yaxın olan qoşunu vardı. Fars körfəzi yaxınlığında neft ehtiyatları Britaniyanın təchizatı üçün böyük əhəmiyyətə malik idi. Buna görə də, Türkiyənin müharibəyə qoşulmasından əvvəl, britaniyalılar Mesopotamiyada piyada briqadası qurdular. thumb|right|1914-cü ildə Mesopotamiyada İngiltərə hücumu Yaxın Şərqdə müharibənin başlanması ilə noyabrın 4-də Britaniya qoşunları donanmanın yardımı ilə FAO-ya gəldi. Daha sonra ingilis qoşunları Şəttül-Ərəb çayı boyunca şimala doğru hərəkət etdi və noyabrın 21-də Bəsrəni ələ keçirdi. Bu mühüm limanın ələ keçirilməsindən sonra, Britaniya qoşunları dekabrın 9-da Dəclə və Fərat çayları ələ keçirdilər.
Beləliklə, 1914-cü ilin sonlarına qədər İngilislər Fars körfəzində və Aşağı Mesopotamiyada möhkəmləndilər.
Suriya-Fələstin rayonunda 4-cü türk ordusu 18 noyabr 1914-cü ildə bütün Sinay yarımadasını ələ keçirmiş və Süveyş kanalını ələ keçirmək məqsədilə hücuma davam etmişdir.
Müharibə edən tərəflərin vəziyyəti
1915-ci il hadisələrinin əvvəlində rus Qafqaz ordusunun 111 batalyonu, 212 yüzlərlə və 364 silahı, Sarıqamış yaxınlığında baş verən dağıntıdan sonra döyüş qabiliyyətini bərpa edərən 3-cü ordu, 167 batalyonu, eləcə də digər birləşmələri var idi.
Müharibə edən tərəflərin diqqət mərkəzində cinahlar uğrunda mübarizə dayanırdı. Rus ordusunun vəzifəsi Batumi bölgəsindən türkləri qovmaq idi. Türkiyə ordusu "cihad" (müsəlmanların kafirlərə qarşı müqəddəs müharibəsi) istiqamətində Almaniya-Türkiyə Komandanlığının planını yerinə yetirərək, İran və Əfqanıstanı Rusiya və İngiltərəyə qarşı açıq çıxışa cəlb etməyə, İrəvan istiqamətində hücuma keçməklə Bakı neft regionunun Rusiyadan qoparılmasına nail olmağa çalışırdı.
1915-ci ilin fevral-aprel aylarında döyüşlər yerli xarakter daşıyırdı. Martın sonunda Rus Ordusu Cənubi Acarıstan Muxtar Respublikasını və bütün Batumi bölgəsini türklərdən təmizlədi. Rusiya Qafqaz ordusu mərmi ciddi şəkildə məhdudlaşdı. Qüvvələrin bir hissəsinin Avropa teatrına köçürülməsi ilə ordu qoşunları zəiflədi.
Van və Alaşkert döyüşü
Üsyançılara kömək etmək üçün rus ordusunun 4-cü Qafqaz korpusu hücuma keçdi. Türklər geri çəkildi, rus ordusu əhəmiyyətli yaşayış məntəqələrini işğal etdi. Rus qoşunları 100 km irəliləyərək türklərin geniş ərazisini təmizlədi. Rus qoşunlarının gəlməsi minlərlə ermənini qaçılmaz tələfatdan xilas edildi.
Bundan sonra, iyul ayında türk qoşunları qətiyyətli bir hücuma keçdilər və rus qoşunlarını sıxışdırmağı bacardılar. 9 iyul 1915-ci ildə türklər şimaldan düşmənin əsas qüvvələrini ələ keçirmək, onları van gölündən şimalda çətin keçilən və boş bir əraziyə sıxışdırıb sıxıb məhv etmək məqsədilə hücuma keçdilər. Bu basqın altında rus qoşunları geri çəkilməyə başladı, lakin çox keçmədən rus komandanlığı general Nikolay Baratovun başçılığı altında ehtiyat dəstəsi yaradaraq, Türk qoşunlarını geri çəkilməsini dayandırmaq üçün Şərqi Fərat çayı vadisinə zərbə endirildi.
Sonrakı döyüşlərdə rus komandanlığının səhvləri ucbatından türk qoşunları mühasirədən çıxaraq hücumdan qurtula bildi. Əbdül Kərim Paşanın qoşunları Alaşkert əməliyyatında məğlubiyyətdən qaçdı və birləşdikləri Merqemir-Arcishi keçid xəttinə çəkildilər.
Sonrakı döyüş əməliyyatları
Alaşkert əməliyyatından sonra rus qoşunları daha bir sıra hücumlar həyata keçirməyə cəhd göstərsələr də, döyüş sursatlarının çatışmamazlığı üzündən bütün hücumlar nəticə vermədi.
1915-ci ilin sonunda rus qoşunları bir neçə rayonları istisna olmaqla, geri aldıqları əraziləri saxladılar, lakin Şərq Cəbhəsindəki ağır vəziyyət və döyüş sursatı çatışmadığından, rus komandanlığı 1915-ci ildə Qafqazdakı əməliyyatları imtina etməli oldu. Lakin türklər Alaşkert əməliyyatında rus qoşunlarını mühasirəyə aldı və Türk komandanlığı Qafqazdakı məqsədlərinə nail ola bilmədi.
Çanaqqala əməliyyatı
1915-ci il əməliyyatı dövründə Yaxın Şərqdə ən böyük əməliyyat, təxminən bir il davam edən Çanaqqala əməliyyatı (19 fevral 1915 — 9 yanvar 1916) idi. 1915-ci il hücumlarına hazırlaşarkən, İngilis-Fransız komandanlığı Rusiyaya müraciət edərək, rus qoşunlarının hücumunu artırmasını və Alman diviziyalarının Qərb cəbhəsindən çəkilməsini xahiş etdi. Rus komandanlığı, müttəfiqlərin Çanaqqala yaxınlığında bir əməliyyat keçirəcəkləri və türklərin Qafqaz cəbhəsindən əhəmiyyətli qüvvələrini çəkəcəyi təqdirdə razılaşdı. İngilislər və fransızlar Rusiyanın şərtləri ilə razılaşdılar və Çanaqqala boğazında Osmanlı imperiyasına qarşı əməliyyatlar hazırlamağa başladılar. Eyni zamanda, müttəfiqlər Rusiyanı Boğazların bitişik əraziləri ilə Konstantinopolun Rusiyaya daxil olmasına razı olduqlarına inandırdılar.
Müttəfiq komandanlığının planına əsasən, Çanaqqala donanmasının qüvvələrinin gücləndirilməsi və Konstantinopola zərbə endirilməsi nəzərdə tutulmuşdu. Dəniz artilleriyası atəşi ilə türk sahil qalalarının əvvəlcədən minalardan təmizlənməsi nəzərdə tutulurdu. Əməliyyat fevralın 19-na təyin edilmişdi və bir ay ərzində başa çatdırması planlaşdırılırdı. Əməliyyata Britaniyanın vitse-admiralı Karden rəhbərlik etmişdir.
Əməliyyat üçün müttəfiqlər böyük dəniz qüvvələri ayırdılar: 11 linkor, 1 xətti kreyser, 4 yüngül kreyser, 16 minonesç, 7 sualtı qayıq, 1 aviadaşıyıcı, 6 hidrosametli, 21 Mina gəmisi, 1 silah gəmisi və çox sayda köməkçi gəmi.
Nəzərdə tutulan əməliyyatlardan xəbər tutan türk komandanlığı cəld 1-ci və 2-ci ordu hissələrini (təqribən 200 min nəfər) boğaz zonasına köçürməyə və sahil istehkamlarının döyüş hazırlığına gətirməyə başladı.
Əməliyyat başlamazdan əvvəl türklər 9 xəttdən ibarət olan Çanaqqala boğazı mina sahəsinin cənubunu (334 mina) atəşə tutdular. Çanaqqala müdafiəsinə Alman generalları və zabitləri başçılıq edirdi.
Əməliyyatın başlaması
Əməliyyat fevralın 19-da səhər saatlarında müttəfiq qüvvələrin (6 döyüş gəmisi, 1 xətti kreyser) Çanaqqala qalalarının xaricini atəşə tutarkən başlamışdır. Atışma həmin gün davam etsə də, müttəfiqlərə heç bir əhəmiyyətli nəticə verməmişdir. Türklərdə yalnız iki silah müvəqqəti olaraq sıradan çıxdı. Növbəti 5 gün ərzində ittifaq donanması fırtınalı və dumanlı hava səbəbiylə fəaliyyətini dəyişə bilmədi.
Fevralın 25-də müttəfiqlər döyüş taktikasını dəyişdilər və çoxlu sayda Sahil qüvvələrini əzməyə müvəffəq oldular. Lakin Türkiyənin ağır sahil qüvvələri və müttəfiqlər döyüş gəmiləri geri çəkilməyə məcbur oldu. Sonradan müttəfiqlər tək gəmiləri atəşə tutaraq minaları dağıtmaqa çalışdılar, amma nəticəsiz oldu.
Belə bir şəraitdə ittifaq komandanlığı əməliyyat üçün ayrılmış bütün qüvvə ilə Çanaqqala müdafiəsini yarmağa qərar verdi. Dardanel boğazına baş hücum martın 18-nə təyin olundu. Həmin vaxt müttəfiqlər möhkəmləndirilmiş, gəmilər üç diviziyaya bölündü, lakin türklərdə Dardanell müdafiəsini gücləndirmişdilər, qüvvələr yeni silahlar almışdılar, türklər mina sahələrinə başqa bir xəttini də əlavə etdilər.
Sonrakı döyüş əməliyyatları
Davamlı uğursuzluğa baxmayaraq, ittifaq komandanlığı əməliyyatı davam etdirməyə qərar verdi. Yeni plana görə, piyada birləşmələrinin sahil qüvvələrini ələ keçirməsi və donanmanın Konstantinopola keçə bilməsi üçün Gelibolu yarımadasına qoşun yeritmək lazım idi. Desantlaşdırma üçün 81 min nəfərlik ingilis, fransız, Avstraliya və Yeni Zelandiya bölmələri nəzərdə tutulmuşdu. Bununla yanaşı, Türkiyə komandanlığı tələsik olaraq yarımadaya əlavə qüvvələr göndərdi.
25 aprel 1915-ci il, gəmilərin artilleriya atəşi altında, müttəfiqlər desant açılışına başladı. 5-ci ordunun türk qoşunları müttəfiqlərə şiddətli müqavimət göstərdi. Gelibolu yarımadasında şiddətli döyüşlər getdi, müttəfiqlər bütün planlaşdırılan hücumlara müvəffəq oldular.
Datteln
Datteln — Almaniyanın Şimali Reyn-Vestfaliya torpağının Münster inzibati dairəsində şəhər. Sahəsi 66.08 km2, əhalisi 35875 nəfərdir (2009).
Rhus pendulina
(Rhus pendulina) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Azərbaycan Yüksək Dəstəsi 1999/2000
Azərbaycan Premyer Liqası 1999/2000 — 1992-ci ildən bəri futbol üzrə keçirilən sayca 9-cu Azərbaycan çempionatıdır.
Qərb Konfransı (NBA)
Qərb Konfransı Amerika peşəkar basketbol liqası olan NBA-də yer alan iki konfransdan (bölgə) biridir. Konfransda 5 basketbol klubundan ibarət 3 qrup mövcuddur. Hər klub öz qrupundakı klublarla 4 dəfə qarşılaşır. Klublar, öz konfransında yer alan lakin öz qruplarında yer almayan klublarla ümumilikdə 36 oyuna çıxırlar ki, buda hər klubla bir öncəki mövsümdə sərgilədikləri güc göstəricisinə görə 3 və ya 4 oyun edir. Öz konfranslarında olmayan klublarla isə 2 oyuna çıxırlar və ümumilikdə hər klub normal mövsümdə 82 oyun keçirir. Normal mövsümün sonunda konfranslarındakı 15 klubdan ilk 8-ə girən klublar pleyofflara yüksəlir. Pleyoflarda cütləşən klublar ard-arda bir neçə oyun keçirirlər və 4 qalibiyyətə çatan tərəf bir üst tura yüksəlir. Bu formata görə ev sahibi üstünlüyünə sahib klub, seriyanın 7 oyuna uzandığını düşünərsək 1, 2, 5, və 7-ci oyunları, digər klub isə 3, 4, və 6-cı oyunları öz meydanında keçirir. Şərq və Qərb konfranslarında 30 klubun mübarizə apardığı NBA-də normal mövsümdə ümumilikdə 1230 oyun baş tutur.
I Jerom
I Jerom — Vestfaliyanın tək kralı, Napoleon Bonapartın qardaşı.
Gəncliyi
Ayaççoda, Bonapartlar ailəsinin 8-ci övladı olaraq dünyaya gəlmişdi. 1803-cü ildə Elizabet Pattersonla evlənmişdi. Həyat yoldaşı hamilə olan vaxt boşandılar. Jerom 1807-ci ildə qardaşı tərəfindən Vestfaliya kralı elan olundu və paytaxt Kasselə köçdü.
Hakimiyyəti
Vürtemberq kralı I Frederikin qızı Katarina ilə evlənən Jerom çox bədxərc olduğu üçün Napoleon tərəfindən maddi dəstək almadı. 1812-ci ildə Rusiyaya hücumda Napoleona kömək etmək istədisə də Napoleon ona imkan vermədi. 1813-cü ildə Prussiya və Rusiya ordusuna qarşı mübarizədə məğlub oldu və Vestfaliya krallığı ləğv edildi.
Ailəsi
Övladları:
II Napoleon
II Napoleon — Napoleon Bonapartın oğlu.
"Qırmızı ulduz" ordeni
Qırmızı Ulduz Ordeni — SSRİ-nin dövlət mükafatı, 6 aprel 1930-cu ildə SSRİ Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin Rəyasət Heyətinin fərmanı ilə təsis edilib.
II Napoleon
Əslində heç hökmdar olmayan Napoleon 3 yaşında imperator elan olunmuşdu. 4 yaşından bəri Avstriyada yaşayırdı. 1832-ci ildə 21 yaşında vərəm xəstəliyinə tutularaq vəfat etdi. Məzarının qalıqları Adolf Hitler tərəfindən Fransaya qaytarılmışdı.
Üzeyir Hacıbəyov adına "Kimyaçı" Mədəniyyət Sarayı
right|300px|thumb|[[2012-ci il]] Üzeyir Hacıbəyov adına "Kimyaçı" Mədəniyyət Sarayı — Sumqayıtda mədəniyyət evi
Tarixi
"Kimyaçı" mədəniyyət sarayı 1986-cı ildə istifadəyə verilmişdir.
Sarayın qarşısındakı meydan
"Kimyaçı" mədəniyyət sarayı istifadəyə verildiyi vaxtdan etibarən sarayın qarşısındakı meydanda respublika və şəhər əhəmiyyətli müxtəlif tədbirlər keçirilmişdir. Bu ərazi Sumqayıt şəhərinin mərkəzində yerləşən ən geniş meydandır. Ümumi ərazisi 5 hektar olan meydanda 2013-cü ildə geniş abadlıq-quruculuq və yaşıllaşdırma işləri aparılmışdır. Meydanda kommunikasiya xətləri və işıqlandırma sistemi tamamilə yenidən qurulmuşdur. Müasir fəvvarə meydana xüsusi yaraşıq verir.
Dəmrovotu
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Ümumi məlumat
Dəmrovotu bitkisi laləkimilər Papaveraceae fəsiləsinə aid çoxillik ot bitkisidir. Təbii şəkildə Avropa və Aralıq dənizi, Amerikada rast gəlinir. Müasir fikirlərə görə bu bitkinin yeganə növü böyük dəmrovotudur (Chelidonium majus). Bitkinin latınca adının tərcüməsi qaranquş otu deməkdir. Bu adı ona yunanlar vermişlər: onlar fikir vermişlər ki, dəmrovotu bitkisi qaranquşların gəlməsi ilə çiçəkləyir, uçub getmələrilə isə solur. Bitki əsasən Avropa və Aralıq dənizi ərazisində bitir. Dəmrovotu 1672-ci ildə Amerikaya kolonizatorlar vasitəsilə dəri xəstəliklərinin müalicəsində istifadə edilən dərman bitkisi kimi gətirilmişdir. Rusiyada bitkini bir çox sahələrdə ağır xəstəliklərin (hətta onkoloji) müalicəsində istifadə edildiyinə görə "rus jenşeni" də adlandırırlar.
Tarixi
Eramızdan əvvəl II əsrdə yaşamış yunan alimi Teofrast dəmrovotunun sarılıqların, qaraciyər şişləri və qəbizliklərin müalicəsində istifadə edildiyini qeyd etmişdir. İbn Sina isə bildirirdi ki, bu bitkini çeynədikdə diş ağrısı azalır, onun şirəsi görməni itiləşdirir, kataraktanı müalicə edir və s. Bunlardan əlavə qədimdə yaşamış cadugər və təbiblərin fikrinə görə təzə yığılmış dəmrovotu bitkisini hər 3 gündən bir üzərində gəzdirən insan depressiyadan azad olar. Üzərində qurudulmuş dəmrovotu gəzdirən insan isə hər yerdə sülh, razılıq əldə edər. XVI əsrdən bitkini nəinki dərman, həm də dekorativ bitki kimi də becərirlər.
Yayılması
Bitki əsasən meşələrdə, qayalıqlarda, yolların kənarlarında bitir. Dəmrovotuna daha çox bostan və bağlarda rast gəlmək mümkündür.
Botaniki təsviri
Böyük dəmrovotu düz budaqlanan, 50-100 sm-lik gövdəyə malikdir. Budaqlarını qırdıqda oradan narıncı rəngdə şirə xaric olur. Buna görə də bitkiyə bəzən sarı südləyən deyirlər. Yarpaqları dairə və ya ovalşəkillidir. Çiçəkləri sarı olub sadə çətir çiçək qrupunda toplanmışdır. Hər çiçəyin də 1 sm uzunluğunda 4 ləçəyi var. Dəmrovotu maydan avqust ayına qədər çiçəkləyir. Toxumları qara rəngdə olub çox da iri deyil. Dəmrovotunun toxumları üzərində qarışqaları cəlb edən xüsusi qida əlavələri olan elayosomlar mövcuddur ki, bunlar da bitkinin toxumlarının qarışqalar vasitəsilə yayılmasına kömək edir.
Kimyəvi tərkibi
Dəmrovotu bitkisi zəhərlidir. Belə ki, onun tərkibində homoxelidonin, heleritrin, sanqvinarin, protopin və s. kimi 20-dən çox alkaloid vardır. Xelidonin alkaloidi kimyəvi quruluşuna görə papaverin və morfinə bənzəyir. Həmçinin bitkinin tərkibində efir yağlarının izləri, vitamin C, karotin, flavonoidlər, saponinlər, acı maddələr, üzvi turşular (xelidon, alma, limon və kəhrəba turşuları) və s. vardır. Homoxelidonin qıcedici zəhər və yerli təsir edən güclü anestetikdir. Xeleritrin yerli qıcıqlandırıcıdır. Sanqvinarin qısamüddətli narkotik təsirə malik maddədir, həmçinin bağırsaqların peristaltikasını artırır. Protopin vegetativ sinir sisteminin reaktivliyini azaldır, uşaqlığın saya əzələsini tonuslandırır.
Bitki heyvanlar üçün də çox zəhərlidir, belə ki, onu yeyən istənilən iribuynuzlu heyvan zəhərlənir, həmçinin bu bitkinin təsirindən donuzlar nəinki güclərini itirir, həm də karlaşırlar. Bu bitki bir tək xallı marallar üçün zəhərli deyil.
Farmakoloji xüsusiyyətləri. Dəmrovotunun əsas xüsusiyyətləri spazmolitik, ağrıkəsici, sakitləşdirici, hipotenziv, ödqovucu, bakterisid, yerli anestesiyaedicidir. Bitkidən hazırlanmış preparatlar iltihab əleyhinə, qaşınma, göynəmə əleyhinə, yarasağaldıcı xüsusiyyətlərə malikdir.
Tibdə tətbiqi
Dərman kimi bitkinin yerüstü hissəsindən istifadə edilir. Dəmrovotu həm daxili (hipertoniya, ateroskleroz, leykoz, qida zəhərlənməsi, qrip, fibroma, hemorroy, qastrit, zob, podaqra, revmatizm, mədə və onikibarmaq bağırsaq xorası və s.), həm də xarici xəstəliklərin (ziyil, papilloma, ət xal, döyənək, polip, kondiloma, ekzema, qoturluq, göbələk, çiban, yanıq və s.) müalicəsində istifadə edilir. Əks göstəriş. Körpə uşaqlar, hamilə və südverən qadınlar, bronxial astma, stenokardiya, müxtəlif psixozlar, epilepsiya, I-II dərəcəli ürək çatışmazlıqlarından əziyyət çəkənlərə bitkidən istifadə qəti qadağandır. Reseptlər.
Dəmrovotu şirəsinin hazırlanması. Bitki ət maşınından keçirilir, alınmış kütlə ikiqat tənzifdən süzülərək şirəsi çıxarılır. Şirə boş bir butulkaya yığılıb ağzı sıx, hermetik bağlanır. Zamanla butulkanın ağzını açıb orada yaranmış qazı çıxarmaq lazımdır. 5-7 gündən sonra dəmrovotu şirəsi istifadə edilə bilər.
Dəmrovotu dəmləməsinin hazırlanması. 500 qr-lıq bankaya dəmrovotu yığılıb üzərinə bankanın yarısına çıxana qədər qaynar su əlavə edilir. Ağzı bağlanıb müəyyən müddətə dəmlənir. Daha sonra soyudulub gündə 3 dəfə yeməkdən 10-15 dəqiqə əvvəl 100 ml daxilə qəbul edilir.
Dəri xəstəlikləri. Dəmrovotu şirəsi dərinin zədəli nahiyələrinə çəkilir.
Mastit. Süd vəzi giləsinin çat olan nahiyələrinə 2-3 dəqiqəlik şirə yaxılır.
Qadın xəstəlikləri. Bitkinin dəmləməsi ilə şırınqa edilir.
Bağırsaq xəstəlikləri. Bu zaman bitkinin dəmləməsi ilə imalə edilir.
Zob. Zobun üzərinə dəmrovotu şirəsi yaxılır.
Ağız boşluğu və diş əti xəstəlikləri. Bitkinin dəmləməsi ilə ağız boşluğu qarqara edilir. Bitkinin şirəsini, dəmləməsini içməzdən öncə mütləq həkimlə məsləhətləşin!
Dəmrovotundan dərman preparatlarının hazırlanması
Dəmrovotu cövhəri. Bunu hazırlamaq üçün bitkinin təzə otundan həm də qurudulmuş hissəsindən istifadə etmək olar. Bunun üçün kolu kökü ilə yerdən qazıb çıxarın və torpaqdan, qurumuş yarpaqlarından təmizləyib, kökü ehtiyatla yuyun. Bitkini xırda hissələrə doğrayıb, yarım litrlik bankaya töküb, üzərinə qaynar su əlavə edin və ağzını qapaqla möhkəm örtüb tam soyuyana qədər saxlayıb süzün. Sonra alınmış dəmləmədən gündə 3 dəfə 100 ml yeməyə 15-20 dəqiqə qalmış qəbul edin. Cövhəri hər gün hazırlayıb təzə halda istifadə edin. Müalicə kursu uzunmüddətlidir. Müalicəni sağalana qədər davam etdirin. Bir həftə qəbul etdikdən sonra 2 gün fasilə verin.
Dəmrovotundan südəoxsar sirənin hazırlanması. Bunun üçün dəmrovotunu kök hissəsi ilə birlikdə qazıb çıxardın və torpaqdan təmizləyib, sakit axan suda yuyun. Sonra kökün ucunu kəsin, süd şirəsi kəsik yerdən qaba toplanmağa başlayacaqdır. Alınmış şirədən dəridə baş verən yaraların, səpgilərin, qaşınmaların üzərinə sürtüb müalicə edin. Kökün ikinci dəfə kəsilməsi 0,5-1,0 sm yuxarı hissəsindən aparılmalıdır. Bitkidən şirənin alınmasını südəbənzər maddənin axıb qurtarmasına qədər davam etdirin.
Dəmrovotu şirəsi. Bu üsul imkan verir ki, bitkidən dərman xammalı kimi uzun müddət istifadə edilsin.
Kökü ilə birlikdə çıxarılmış bitkini torpaq və qurumuş yarpaqlardan təmizləyib, ancaq kök hissəsini sakit axar suda yuyub bütöv halında ət maşınından keçirin. Əldə olunmuş yaş tünd-yaşıl kütləni sıxıb şirəsini çixarin və şüşə flakonlara doldurub ağzını tıxacla bağlayıb bərkidin. Flakonu elə doldurun ki, tıxacla şirə arasında 1-2 sm məsafə qalsın. Şirəni qaranlıq yerə qoyub 1-2 gün saxlayın. Sonra tıxacı çıxarıb havanı buraxın. Bu əməliyyatı flakonda olan havanın tamamilə çıxıb qurtarmasına qədər davam etdirin. Flakonları qaranlıq və sərin yerdə saxlayın. Alınmış şirəni soyuducuda saxlamaq olmaz. Bu üsulla hazırlanan dəmrov şirəsi uzun müddət (azı 5 il) qaldıqda belə öz təsir gücünü itirmir. Havanın tam çıxıb qurtardığı halda flakonda olan qıcqırma prosesi demək olar ki, tam qurtarmışdır. Bu zaman flakonda qalan şirə kəhrəba rəngində olmalıdır. Flakonun dibində çöküntü halında tünd-yaşıl kütlə əldə olunacaqdır. Dərman preparatından istifadə edən zaman elə davranılmalıdır ki, şirə çöküntü ilə qarışmasın. Alınan mazdan dəri üzərində əmələ gələn xərçəng, qırmızı qurdeşənəyi, dəri vərəmini müalicə etmək üçün gündə 3-4 dəfə sürtmək məsləhət görülür.
Dəmrovotu dəmləməsi. Bunun üçün təzə otundan çiçəklə birlikdə 4 xörək qaşığı götürüb 6 stəkan qaynar suya töküb, su hamamının üzərinə qoyub 5-7 dəqiqə qaynadın, 4-5 saat dəmləyib süzün. Sonra aldığınız ekstraktdan gündə 3 dəfə yeməyə 15-20 dəqiqə qalmış qəbul edin. Hər qəbuldan sonra 10 dəqiqə 2-3 xörək qaşığı süzgəcdən kecirilmiş sıyığı yeyin. Hər həftədən bir 2-3 gün ara verib müalicə kursunu davam etdirin. Dəmrovotundan vanna düzəldib qəbul etməklə yanaşı, onunla yuyunmaq da olar.
Ekstraktın hazırlanması. Bunun üçün 5 xörək qaşığı dəmrovotunun qurudulmuş ot və çiçək hissələrindən götürüb 400 ml 40%-li etil spirtinin üzərinə töküb, qaranlıq yerdə 10 gün saxlayın. Ekstraktı çalxalayıb süzün. Sonra alınmış cövhəri bir neçə qatdan ibarət olan tənzifə çökdürüb dəridə olan səpgi və yaraların üzərinə sürtün. Həmçinin 0,5 stəkan suya 5-10 damcı cövhər töküb qəbul etdikdən sonra 50 ml bağayarpağı şirəsi için.
Dəmrovotundan mazın hazırlanması. Dəmrovotundan alınmış ekstraktdan götürüb 1:2 nisbətində spirt və donuz piyi ilə qarışdırıb su hamamında qızdırın. Spirt buxarlanıb qurtarana qədər saxlayın. Sonra alınan kütləni soyudub tünd şüşə bankalara doldurub saxlayın. Aldığınız mazdan dərinizdə əmələ gələn çiban, civzə və yaraların üzərinə sürtün.
Dəmrovotu şirəsilə bal qarışığı. Dəmrovotu şirəsini balla bərabər 1:1 nisbətində götürüb su hamamında 60 °C temperaturda qızdırın. Qızdırmanı köpük qurtarana qədər davam etdirin. Alınmış məlhəmdən dəri xəstəliklərinin üzərinə sürtüb müalicə edin.
Dəmrovotu şirəsi ilə süd qarışığı. Bir xörək qaşığı doğranmış quru kök və yaxud 2 xörək qaşığı yaş kökündən götürüb 400 ml südün üzərinə töküb vam od üzərinə qoyun, süd yarısına kimi buxarlanana qədər saxlayın. Sonra alınmış kütləni əzib sıyıq halına salın, yenidən üzərinə süd əlavə edib 20 dəqiqə su hamamında qaynadın. Sonra tənzifdən süzün. Aldığınız məlhəmdən gündə 4-6 dəfə 2-3 xörək qaşığı süd və bitki nisbətinə riayət etməklə qəbul edin.
Dəmrovotu şirəsilə vazelin qarısığı. Bu dərman preparatını iki üsul ilə hazırlamaq olar. Təzə dəmrovotu şirəsi ilə vazelindən 1:4 nisbətində götürün və yaxşı-yaxşı qarışdırıb, qaranlıq, soyuq yerdə 6-8 saat saxladıqdan sonra istifadə edin. Qurudulmuş və toz halına salınmış dəmrovotundan götürüb 1:2 nisbətində vazelin ilə qarışdırıb 2-3 gün qaranlıq yerdə otaq temperaturunda saxlayın. Sonra aldığınız hər iki preparatdan dərinin xarici nahiyəsində əmələ gələn səpgi, çiban və yaraların üzərinə sürtüb müalicə edin.
Plantazar B mazının hazırlanması. Bu preparat əczaçılıq sənayesində istehsal olunaraq müalicə üçün apteklərə göndərilir. Preparatın tərkibi: 10 q dəmrovotu tozundan, 10 q lanolindən, 0,25%-li 10 damcı karbol turşusundan ibarətdir.
1958 Livan böhranı
1958 Livan böhranı — 1958 Livan böhranı Amerika Birləşmiş Ştatlarının bu ölkəyə hərbi müdaxiləsi ilə nəticələnən siyasi və dini gərginliyin səbəb olduğu siyasi böhran.Bu müdaxilə Prezident Kamil Chamounun kömək tələb etməsi ilə başlamış və prezidentin öz vəzifə səlahiyyətlərinə bitirməsinə qədər-3ay davam etmişdir. Amerika və Livan ordusu birlikdə Beyrut limanını və Beyrut Beynəlxalq hava limanını ələ keçirtmişdi. Böhran birdikdən sonra ABŞ ordusu ölkəni tərk etmişdir.
Tarixi
1958-ci ilin iyulunda Livan Maronet xristianları ilə Müsəlmanlar arasında ola biləcək Vətəndaş müharibəsi ilə üz-üzə idi.1956-cı ilin əvvəllərində qərb yönümlü Xristian prezident Kamil Chamounun Süveyş böhranı zamanı Misirə hücum edən qərb dövlətləri ilə əlaqəsini kəsməməsi prezident Camal Əbdül Nasir başda olmaqla Misir xalqının qəzəbinə səbəb olmuşdu. Chamonun Bağdad paktına olan sadiqliyi isə vəziyyətin daha gərginləşməsinə səbəb olmuşdu.Prezident Nasir Bagdad paktını Ərəb millətinə qarşı təhlükə kimi dəyərləndirirdi. Chamonun etdiklərinə qarşılıq olaraq Misir və Suriya Birləşmiş Ərəb Respublikasını yaratdı. Livanın Sünni Baş naziri Rəşid Kərimi 1956 və 1958 hadisələrində Nasirin tərəfində idi. Bu vaxt Ölkənin müsəlman əhalisi Livanın Birləşmiş Ərəb Respublikasina qoşulmasına, xristian əhali isə ölkənin qərb dövlətləri ilə əlaqəsinin güclənməsinə çalışırdılar. Suriya vasitəsi ilə Birləşmiş Ərəb Respublikasının silahlandırdığı Müsəlman qrupunun törətdiyi üsyandandan sonra prezident Chamoun Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhlükəsizlik Şurasına bu məsələ barədə şikayət ünvanladı. Birləşmiş Millətlər Təşkilatı araşdırma üçün bir qrup nümayəndə göndərsədə, sonda Birləşmiş Ərəb Respublikasının bu hadisədə iştirakına dair heç bir sübut tapılmır. İraqdakı 14 iyul çevrilişi, olkədəki qeyri-sabit şərait prezident Chamonu ABŞ-dən kömək istəməyə məcbur edir. 250px|thumb|right|ABŞ hərbçiləri Beyrut limanında
"Mavi Yarasa" Əməliyyatı
Amerika Birləşmiş Ştatları Prezidenti Dvayt Eyzenhaver, 15 İyul 1958-ci ildə Mavi Yarasa Əməliyyatına icazə verdi. Bu, Eisenhower doktrinasının ilk tətbiqi idi, bunun altında ABŞ beynəlxalq kommunizm tərəfindən təhdid edildiyi düşünülən rejimləri qorumaq üçün hərbi müdaxilə edəcəyini açıqladı. Əməliyyatın məqsədi Livan prezidenti Camille Chamounun Suriya və Misirdən gələn daxili müxalifət və təhdidlərə qarşı dəstəklənməsi idi. Plan şəhərdən bir neçə mil cənubda yerləşən Beyrut Beynəlxalq Hava Limanını tutmaq, sonra Beyrut limanınının və eləcə də şəhərin təhlükəsizliyini təmin idi. 250px|thumb|right|Eyzenhaver Livan xəbərlərində Mavi Bat Əməliyyatı əmrləri silsiləsi belə idi: Strateji səviyyədə Eyzenhaver rəhbərliyi; Xüsusi Komandanlıq, Yaxın Şərq (SPECCOMME, Baş Komandan, ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri, Şərqi Atlantik və Aralıq dənizi) üçün əməliyyat səviyyəsində; Altıncı Donanma, təyyarə daşıyıcıları ABŞ Saratoga, ABŞ Essex və ABŞ Wasp, ABŞ Des Moines və ABŞ Boston kreyserləri və iki qırıcı heyət. İyun ayının sonunda Essex və Boston Yunanıstanın Piraeus bölgəsində lövbər saldılar, vitse-admiral Çarlz Braun bayrağını dalğalandıran Des Moines isə Villefranche-sur-Mer'də idi. Quru qüvvələrinə taktiki səviyyədə 2-ci Müvəqqəti Dəniz Qüvvələri (Tapşırıq Gücü 62) və Ordu Tapşırıq Qüvvələri 201 daxildir. Bu üç komponentin hər biri Əməliyyat Planı 215-58 və onun icrasına təsir göstərmişdir. Əməliyyata 14000-dən çox əsgər, o cümlədən 8509 Amerika Birləşmiş Ştatları Ordusunun şəxsi heyəti, 1-ci Hava qüvvələri Döyüş Qrupundan olan bir heyət, 24-cü Piyada Diviziyasından 187-ci Piyada və Birləşmiş Ştatların Dəniz Qüvvələrinin (2-ci Müvəqqəti Dəniz Qüvvələri) 5,670 zabit və əsgəri də daxil idi. (Batalyon General Sidney S. Wade rəhbərliyindəki 1/8 və 2/2 batalyon eniş komandaları). 2-ci Batalyon 8-ci Dəniz Donanması 16 iyulda Şimali Karolinanın Cherry Point-dən 54 saatlıq bir uçuşdan sonra gəldi. Onların heyətinə 40.000 gəmiçi və 70 gəmi daxil idi. 16 İyul 1958-ci ildə, Admiral James L. Holloway, kiçik, CINCNELM və CINCSPECCOMME, Londondan Beyrut hava limanına uçdu və əməliyyatın qalan hissəsini döyüşü idarə etdiyi ABŞ Taconic-də davam etdi. ABŞ 25 oktyabr 1958-ci ildə qüvvələrini geri çəkdi.
Prezident Eyzenhaver, diplomat Robert D. Murfini Livana şəxsi nümayəndəsi olaraq göndərdi. Murphy mübahisənin hər iki tərəfinin qarşılıqlı razılıq əldə etməsində  əhəmiyyətli bir rol oynadı. Çamounun 22 sentyabra-səlahiyyətlərinin sonuna qədər hakimiyyətdə qalması, general Fuad Çehab'ın gələcək prezident secilməsi qərarı alındı.
Baş nazir Rəşid Karami 1958-ci il böhranı bitdikdən sonra Yeni hökuməti qurdu.
Tufandağ
Tufandağ — Qusar və Qəbələ rayonu ərazisində dağ.
Haqqında
Baş Qafqaz silsiləsindədir. Hündürlüyü 4191 m. Yerli əhalinin məlumatına görə, bu ad dağda tez-tez şiddətli külək, çovğun, tufan qopması ilə bağlıdır. Dağ Tufan adı ilə də qeydə alınmişdır.
Bu zirvə Böyük Qafqaz suayncı üzərində yerləşib konusu xatırladır. Yura şistlərindən əmələ gəlmiş bu dağın hündürlüyü 4191 metrdir. İl ərzində ən çox tufan və çovğun olduğuna görə ona Tufan adı verilmişdir. Yayılmış dini rəvayətə görə guya Nuhun gəmisindən qopmuş parçalar bu dağdakı göllərə düşmüşdür. Yağış, çovğun vaxtı həmin parçalar göllərin suyunun üzərinə çıxır, hava sakitləşəndə qeyb olur. Təbii ki bu sadəcə bir əfsanədir.
Nilufər (müğənni)
Nilufər Yumlu və ya tanınan səhnə adı ilə Nilufər  — Türkiyə pop musiqiçisi.
"Nazar" qrupu ilə birlikdə Türkiyəni 1978 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmiş və Finlandiya nümayəndəsi Seyca Simola ilə 18-ci yeri bölüşmüşdür.
1997-ci ildən etibarən Türkiyənin YUNİSEF-dəki Milli təmsilçisidir. 1998-ci ildə Türkiyənin dövlət sənətçisi fəxri adına layiq görülmüşdür.
Fransada Azərbaycan günləri (film, 1985)
Məzmun
Film Fransada keçirilən Azərbaycan günlərinə həsr olunmuşdur.
Elidalı Hippi
Hippias ( m. ö.460 — 400) — qədim yunan filosofu, sofistlər məktəbinin nümayəndəsi, Sokratın çağdaşı. Riyazi əyrinin (quadratrix) yaradıcısı.
Yunanıstanın bütün şəhərlərində, xüsusən Afinada dərs deyən Hippias fenomenal yaddaşa sahib idi və dövrünün bütün elmlərini dərindən bilirdi. Bu səbəbdən Poliqistor ləqəbini qazanmışdı. O dövrdə məlum olan bütün ədəbiyyat növlərində qələmini sınamış, ilk dialoq yazmağa da cəhd etmişdir. Platonun iki dialoqu ("Hippias Major" (Dahi Hippias) və "Hippias Minor" (Kiçik Hippias)) onun adını daşıyır. Həmçinin Platonun "Protaqor" dialoqunda aparıcı obrazlardan biridir.
Universal biliyə malik Hippias poeziya, qrammatika, tarix, siyasət, arxeologiya, riyaziyyat və astronomiya üzrə mühazirələr demişdir. Onun ədəbi irsinə nəsrdə yazılmış texniki traktatlarından əlavə elegiya və faciələr də daxildir. Homer haqqında mükəmməl bir əsər, yunan və digər xalqların ədəbiyyat nümunələrinə aid toplular, arxeoloji traktatlar ona aid edilsə də günümüzə bir neçə fraqment gəlib çatmışdır.
O, həmçinin 300 ildən artıq dövrə aid Olimpiya oyunları qaliblərinin siyahısını tərtib etmişdir.
Hippias fəlsəfədə daha çox əxlaqi məsələlərə önəm verirdi. O, dövlət qanunlarının insana əzab verməsini iddia edir, onların əhəmiyyətini kiçildir, ata-anaya sayğı kimi ümumbəşəri dəyərlərin tanrılardan gəldiyini iddia edirdi. O cəmiyyətdə köləliyə son verməklə insanların eyni hüquqlu vətəndaş olmaları fikrin müdafiə etmişdir. Deməli, ehtimal etmək mümkündür ki, Hippias köləliyin əleyhinə çıxırdı. 200px|thumbnail|left|Riyazi əyri. Quadratrix
Hippias təxminən m. ö.460-cı ildə riyazi əyrini kəşf etmişdir. Sonrakı dövrlərdə bu əyri quadratrix adlandırılmışdır. Onun bu kəşfi sayəsində bucağı bərabər hissələrə bölmək və çevrənin kvadratını müəyyən etmək mümkün olmuşdur.
Heydərbaba dağı
Heydərbaba dağı — İranda, Təbriz yaxınlığında Qaraçəmən yolu ilə Şəngülava kəndləri arasında yerləşir.
Flora və faunası
Dağın ərazisində dovşan, kəklik, göyərçin var.
Yerləşməsi
Heydərbaba dağı Qayışqurşaq kəndi ilə üz-üzədir ; onun ətəyində Xoşginab və Güllücə kəndləri yerləşir. Bunlardan başqa bu dağın ətəyində MəhəmmədHüseyn Şəhriyarın uşaqlıq illərinin keçdiyi eyniadlı – Heydərbaba kəndi də var. Həmin kənd adını elə bu dağdan almışdır. M. Şəhriyar bu dağa aid şeir də yazıb.
Əfsanələr
Heydərbaba dağı ilə bağlı bir sıra əfsanələr mövcuddur. sərhədlərində yerləşən, dəniz səviyyəsindən 2334 metr yüksəklikdə yerləşən Sarıbaba dağı ilə Heydərbaba dağı qardaş olmuşlar; onlar bir-biri ilə uzaqdan-uzağa, zirvədən-zirvəyə görüşür, salamlaşırlar. Hansı qardaş tez yuxudan oyanarsa, o birisini salamlayaraq oyadarmış. Hər il Bahar fəslində, yazın ilk günü qədəmlərini torpağa qoyanda, səhər sübh tezdən Heydərbaba dağının ən yüksək zirvəsindən Sarıbaba dağına tərəf boylananda həmin dağın əzəməti, qaməti aydın görünürdü.
"Heydərbabaya Salam" poeması
Məhəmmədhüseyn Şəhriyarın -cü ildə Azərbaycan dilində yazdığı "Heydərbabaya salam" poeması bu dağa aiddir. MəhəmmədHüseyn Heydərbaba dağının ətrafındakı ərazilərdən birində olub. O, Heydərbaba dağından bir tribuna kimi istifadə edərək öz arzu və istəklərini bütün dünyaya bəyan etmiş, bu dağ onun Vətəninin simvollarından birinə çevrilmişdir. Onun yazdığı "Heydərbabaya salam" poeması o taylı-bu taylı həyat sürməyə məhkum edilmiş Azərbaycan xalqının bir-birinə mənən-ruhən yaxınlaşması üçün olduqca əhəmiyyətli mənəvi körpü rolunu oynamışdır.
Əsərdə bu dağın hündürlüyündən, sıralanmasından söhbət açılmasa da oxucular Şəhriyar təqdimatında bu dağı ən əzəmətli, sıra dağlar şəklində qəbul edir. Əslində isə Heydərbaba dağı о qədər də hündür dağ deyil və Şəhriyar "Dərya eylədim" şerində buna işarə də vurur :
Poemanın Təbrizdə çapdan çıxan ilk nəşrində görkəmli alim-doktor Mehdi Rövşənzəmir yazdığı müqəddimədə belə bildirir ki,
"Heydərbaba dağı bir gün yerlə-yeksan ola bilər, yer üzündən silinə bilər. Ancaq nə qədər ki, Azərbaycan xalqının həssas qəlbi döyünür, Şəhriyarın da şeiri nəsildən-nəslə ötürüləcək və yaddaşlarda qalacaq."
Rhus pentaphylla
(Rhus pentaphylla) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Knopkirie petri
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Qış nağılı. I film (film, 2002)
Məzmun
Yeni ilə hamı şəhərə getməyə hazırlaşır və yolda müxtəlif problemlər ortaya çıxır.
Xara yosunları
—
Hazırda 300 növü məlumdur.
Xəzər dənizində xaraların 10 növü məlumdur. Onlar dənizin dayaz yerlərində əsasən dalğalardan qorunan körfəzlərdə yayılmışdır.
Nefelinli siyenit
Nefelinli siyenit — tam kristallik leykokrat qələvi süxur. Tərkibi: qələvi çöl şpatı (65–70%), nefelin (20%), bəzən feldşpatoid və rəngli minerallar-biotit, qələvi piroksen və amfibol (10–15%). Quruluşu orta- bəzən iri dənəli olub qranit quruluşuna yaxındır. Nefelinli siyenit iki yarım qrupa bölünür: 1) aqpaitli nefelinli siyenit (aqpaitlik əmsalı >1) və 2) miaskitli nefelinli siyenit (aqpaitlik əmsalı <1). Aqpaitli süxurlar miaskitlilərə nisbətən nadir elementlərlə daha zəngindir.
Euphorbia abdelkuri
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Panegirik
Panegirik, həmçinin mədhiyyə və ya mədhnamə ( + ) — bir şəxs və ya əşyanın yüksək tərifi ilə ifadə edilən rəsmi ictimai çıxış və ya yazılı əsər.
Antik dövrlərdən XVIII əsrədək kiminsə ölümü münasibətilə yazılmış çıxışlardan ibarət ədəbi janr, həmçinin ədəbi əsərlərdə və çıxışlarda hər cür tərif epizodları panegirik adlansa da, XIX əsrdən başlayaraq əsassız tərifləri ifadə etmək üçün işlədilir.
Tarixi
Yunanlar dəfn mərasimlərində çıxış etmək adətini misirlilərdən qəbul etmiş və bu ənənə əsasında ədəbiyyatın və natiqlik sənətinin xüsusi bir növünü yaratmışlar. Artıq Solonun dövründə tanınmış şəxslərin dəfn mərasimlərində çıxışlar istənilən şəxs tərəfindən yox, bunun üçün xüsusi təyin edilmiş məşhur bir natiq tərəfindən edilirdi.
Qədim Romada isə "Ölülər haqda ya yaxşı, ya heç nə" (De mortuis aut bene, aut nihil) yanaşması mövcud idi və bu səbəbdən məzar başındakı çıxışlar rəsmi xarakter alır və son nəticədə həyatda olanların mədh olunması üçün bəhanəyə çevrildi. Qədim dövrün panegirikləri arasında ən diqqətəlayiqləri Periklin Marafon və Salamin döyüşlərində həlak olanların xatirəsinə və Lisinin Korinfə qarşı döyüşənlərə həsr etdiyi çıxışlardır. Bu çıxışlar, əsasən, afinalıları vətəni qorumaq və xilas etmək üçün daha çox qurban verməyə həvəsləndirmək üçün edilmişdi.
Sözün dəqiq mənasında Qədim Yunanıstanda "panegirik" ("pan" — "bütün" və "aqora" — "bazar meydanı") dedikdə, hər hansı şəxsin, xalqın, şəhərin şərəfinə camaatın qarşısında edilən təriflərlə dolu və tənqid olmayan çıxışlar nəzərdə tutulurdu. Yunanıstanda belə natiqlik nümunələrindən yalnız İsokratın (e.ə. 386) Afina şəhərinə həsr olunmuş çıxışı qorunub saxlanmışdır.
Mədhiyyə
Qədim və orta əsrlərdə şairlərin hökmdarları, onun ailə üzvlərini, yaxınlarını təriflədiyi şeirlər mədhiyyənin bir forma kimi yaranmasına səbəb olmuşdur. Bu formadakı şeirlərdə dəbdəbəli ifadələr, süni təriflər, olduğundan daha çox, hətta layiq olmadığı şəkildə uca tutmalar özünə yer tapır. Ona görə də bu tip nümunələrdə ilham, fikrin poetik ifadəsi elə də sənətkarlıq hadisəsi səviyyəsində görünmür.
Sovetlər dönəmində və ondan əvvəlki dönəmlərdə bu tip şeirlərə tez-tez rast gəlinir.
Azərbaycan ədəbiyyatında mədhiyyə nümunələrinə bütün dövrlərdə təsadüf olunur. Klassik Şərq ədəbiyyatında, dünya ədəbiyyatında da mədhiyyələr kifayət qədərdir. Azərbaycan ədəbiyyatında mədhiyyələr, əsasən, qəsidə və məsnəvi formasında yazılmışdır.
Bidens acrifolia
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Lui-Sebastyan Lenorman
Lui-Sebastyan Lenorman — (25 may, 1757 — dekabr, 1837) – fransız fizik və ixtiraçı.
Həyatı
Lui-Sebastyan Lenorman paraşütün yaradıcısı və ondan ilk dəfə istifadə etmiş şəxs hesab olunur. O, Monpelyer müşahidə məntəqəsinin damından atlanaraq, ilk dəfə paraşüt uçuşu həyata keçirmişdir. Paraşütün görünüşü çətirə bənzəyirdi. Sonralar yeni paraşüt növləri yaranmağa başladı. 1880-ci ildə qatlanan paraşüt icad edilmişdir.
Lotus junceus
(Lotus junceus) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Euphorbia adenopoda
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Knopkirie volutus
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Herakl (bürc)
Herkules — göyün şimal yarımkürəsində bürc. Sahəsi 1225,1 kvadrat dərəcə, tərkibində gözlə görünən 235 ulduz var. Herkules bürcünü Azərbaycanda il boyu göydə görmək olur, ən yaxşı görüntülər iyun-avqust aylarında olur. Herkules yunanca - Herakl qədim yunan mifologiyasının qəhrəmanıdır, tanrı Zevsin Alkemenadan olan oğludur. "İliada" poemasına əsasən Alkid adı ilə doğulsa da sonralar Herakl adlandırılmışdır. Onun haqqında olan rəvayətlərdən ən məşhuru "Heraklın on iki qəhrəmanlığı" hekayəsidir.
Deni Papen
Deni Papen (d. 22 avqust 1647 - ö. 1712) — fransız ixtiraçı.
Həyatı
1681-ci ildə fitli çayniki icad etmişdir.
Ceyms Forrest
Ceyms Forrest — şotland futbolçu. Şotlandiyanın köklü klubu "Seltik FK"-nun şərəfini qorumaqdadır.
İlk illəri
1991-ci ildə Şotlandiyanın Prestvik bölgəsində anadan olmuşdur. Uşaq yaşlarında həm də tennis ilə də maraqlanan Ceyms Seltik klubunun skautlarının diqqətini çəkmişdir. 2003-cü ildə klubla müqavilə imzalamışdır. 2009-cu ilə qədər aşağı komandalarda oynayan futbolçu 30 avqust 2009-cu ildə "Seltik"lə peşəkar müqavilə imzalamışdır.
Seltik
"Seltik"də ilk peşəkar oyununa 1 may 2010-cu ildə Motervelllə oyunda sonradan girərək çıxmışdır. Komandasının 4:0 qalib gəldiyi oyunda Ceyms 3-cü qolu atmışdır. İlk Avropa oyununa isə 2010-cu ilin iyulunda "Braqa"ya qarşı çıxmışdır. 2011-ci ildə oyunçu ilə "Tottenhem" klubu maraqlansa da Ceyms "Seltik"lə olan müqaviləsini uzatmaq qərarı almışdır.
Euphorbia albomarginata
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Ekran Şrifti
Ekran şrifti (screen font,экранный шрифт)-xüsusi olaraq kompüterin ekranında əks olunmaq üçün hazırlanmış şrift ölçüsü (keql). Macintosh kompüterlərində ekran şriftləri rastrlıdır (PIXEL-BY-PIXEL DESIGNS), onlar həm ekranda əks olunmaq, həm də printerdə çap olunmaq üçün istifadə olunur. Çox zaman ekran şriftinin PostScript-uyumlu printerdə çap olunmaq üçün uyğun PostScript şrifti olur.
Rhus pentheri
(Rhus pentheri) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Ekran Şrifti
Təsnifat
Şriftlər müxtəlif meyarlara görə təsnif edilir. Əvvəla, bu, qrafik əsasdır. Şrift simvolları Klassik/Standart, Dar, Geniş, Əlavə Geniş və Əlavə Dar ola bilər. Doldurma ştrixlərinin xarakteri həm də şriftin vizuallaşdırılmasını dəyişir. Adi, konturlu, rəngli, eversion, lyuklu ola bilər.
Dimelştadt
Dimelştadt — Almaniyanın Hessen torpağının Kassel inzibati dairəsində şəhər. Sahəsi 82.58 km2, əhalisi 5989 nəfərdir (2007).
Bidens hintonii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Azərbaycan Yüksək Dəstəsi 2000/2001
Azərbaycan Premyer Liqası 2000/2001 — 1992-ci ildən bəri futbol üzrə keçirilən sayca 10-cu Azərbaycan çempionatıdır.
Macroseius biscutatus
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Həsən Məcidzadə
Həsən Məcidzadə Savalan — şair, tənqidçi, ədəbiyyatşünas ; Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin fəxri üzvü.
Həyatı
Həsən Məcidzadə 1947-ci ildə Ərdəbil şəhəri yaxınlığında, Savalan dağının ətəklərindəki Nir qəsəbəsində dünyaya göz açıb. Şairin doğulduğu 40-cı illərdə İranda mürəkkəb ictimai-siyasi hadisələr baş verməkdə idi. Rza şah Pəhləvi hakimiyyətinin zülmünə, hakim üsuli-idarənin qanunsuzluqlarına, çinovnik və ərbabların özbaşınalıqlarına dözə bilməyən zəhmətkeş əhali mövcud rejimə qarşı etiraz səsini qaldırır, milli haqq və hüquqları uğrunda mübarizəyə qalxır. Bütün bu hadisələrin şahidi olan balaca Həsən də məhrumiyyətlərə, sıxıntı və ehtiyaclara məruz qalırdı. Atası hərəkatın fəallarından biri kimi təqib olunduğundan ev-eşiyindən didərgin düşmüşdü. Ailənin başçısı qanlı hadisələr zamanı həlak olduqdan sonra babası Baratəli kişi külfəti Tehrana köçürmək məcburiyyəti qarşısında qalır. Çünki Təbriz qan gölündə üzürdü. Həsən də erkən yaşlarından işləməyə, başsız qalmış ailəyə çörək pulu qazanmağa məcbur olur. Elektromexanika emalatxanasında şagirdlik edir və qısa müddətdə çilingərlik sənətini öyrənir.
Fəaliyyəti
Ağır iş rejimi onun ədəbiyyata, Azərbaycan dilinin tarixinə, türkcənin incəliklərinə olan tükənməz həvəsini boğa bilmir. O, yeni şeirlər qələmə alır, eyni zamanda, soydaşları arasında ədəbiyyatı təbliğ edir, ədəbiyyatşünaslığa dair məqalələr yazır. S.Ə.Şirvani, M.H.Rüşdiyyə, M.Müşfiq, Nəbi Xəzri kimi sənətkarların həyat və yaradıcılığına yeni ədəbi dəyərlər prizmasından yanaşaraq qələmə aldığı məqalələri “Varlıq” jurnalında dərc etdirir. 1979-cu il islam inqilabı ndan sonra, professor Həmid Nitqi, Məhəmmədəli Fərzanə,  Kərim Məşrutəçi (Sönməz), Mənzuri Xamneyi, Səməd Sərdarniya, Qulamhüseyn Beqdeli və  Tehranda nəşr olunan Varlıq (jurnal)ının təsisçisi  Cavad Heyə t ilə birlikdə həmin jurnalın işıq üzü görməsində böyük rolu olmuşdur. Tehran, Təbriz, Ərdəbil radiolarında, Rudəki salonlarında, şeir-sənət məclislərində ardıcıl olaraq çıxışlar edir. Başı qarlı Savalan dağına, ana Vətənə uca məhəbbətinin ifadəsi kimi, şeirlərini “Savalan” təxəllüsü ilə yazmağa başlayır.
1945-1946-cı illər milli-azadlıq hərəkatının yatırılması, milli hökumətin məğlub edilməsi, inqilab fədailərinə divan tutulması onun yaddaşında tarixin qanlı səhifəsi kimi yazılmışdır. Savalan “Ana” poemasında məhz Milli Demokratik hökumət məğlub edildikdən sonra Cənubi Azərbaycanda baş verən hadisələri, canlı şahidi olduğu və ağrısını illər uzunu qəlbində yaşatdığı faciələrdən birini, qəhrəman ananın öz idealı uğrunda canını fəda etməsini qələmə almışdır.