Ohanyan_xətti
Tarixi
Birinci Qarabağ müharibəsinin ən son əməliyyatı olan Tərtər əməliyyatından sonra artıq hər iki tərəfin mövcud mövqelərdə möhkəmlənməsi və irəliləyə bilməməsi cəbhədə bir tarazlıq vəziyyəti yaradır. Üstəlik hər iki tərəf müharibədən düşgün düşdüyündən, ermənilər məqsədlərinə çataraq Aran Qarabağa açılan strateji yüksəklikləri nəzarətə götürmələri, düzənlik ərazilərdə irəliləməyin qarşısının alınması üçün Azərbaycan ordusu tərəfindən Tərtər ətrafında güclü müdafiə qurulması müharibənin sonunu gətirir. Ermənistan ordu rəhbərliyinin Azərbaycanın müharibənin nəticələri ilə barışmayacağı və torpaqları geri qaytarmağa çalışacağı fikri ilə Dağlıq Qarabağ təmas xətti boyunca keçmiş müdafiə naziri Seyran Ohanyanın planı əsasında Ohanyan səddi adını alan xətt qurulur. Sədd uzun illər qururulmaqla yanaşı, həm də təkminləşdirilir. Ermənilər səddi Majino xətti ilə eyniləşdirərək, səddin onları Azərbaycan ordusunun hücumlarından qoruyacağına əmin olaraq, onu keçilməz kimi qiymətlədirirdilər. Ohanyan xəttinin yarılması üçün ilkin addımlar 2000-ci illərdə kiçik yüksəkliklər və mövqelər uğrunda düşmən üzərinə mərhələli hücum əməliyyatlarında mümkün itkilərin minimuma endirilməsi məqsədilə yeni strategiya, düşməni bütün müdafiə zolağının dərinliyində maksimum zərərlərə məruz qoymaqdan, 1-ci eşalon ilə 2-ci eşalon, ehtiyat və təminat hərbi hissələrini bir-birindən izolyasiya edərək onları ayrı-ayrılıqda məhv etməkdən ibarət olur. Xəttin yarılması istiqamətində ilk genişmiqyaslı həmlə 2016-cı ilin aprel ayında edilir. Aprel döyüşləri zamanı Azərbaycan ordusu cəbhənin şimal-şərq və cənub-şərq istiqamətindən səddi yaramağa müvəffəq olur. Cəbhənin Ağdam istiqamətində, Seysulan kəndinə Azərbaycan Ordusunun etdiyi hücum ərazi əldə edilməsi ilə nəticələnsədə, düzənlik relyefin müdafiəni təşkil etməyə imkan verməməsi səbəbindən əvvəlki mövqelərə qayıdılır. Şimal-şərq cəbhəsində hektarlarla ərazi düşməndən geri alınır. Cənub-şərq cəhbəsində isə əsas uğur Lələtəpə yüksəkliyinin ələ keçirilməsi olur. Ancaq bu həmlə Azərbaycan Ordusuna 100-ə yaxın itki verməsinə səbəb olur. 27 sentyabr 2020-ci ildə İkinci Qarabağ müharibəsi başlayır. Aprel döyüşlərində olduğu kimi bu müharibədə də Ohanyan səddi ilkin olaraq cənub-şərq və şimal-şərq istiqamətdə yarılır. Üstəlik şimal cəbhəsində strateji Ömər aşırımı və Murov zirvəsi ələ keçirilir. Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin ilkin həmləsi ilə Füzuli rayonunun Qaraxanbəyli, Qərvənd, Kənd Horadiz, Yuxarı Əbdürrəhmanlı, Aşağı Əbdürrəhmanlı, Cəbrayıl rayonunun Böyük Mərcanlı və Nüzgar kəndləri işğaldan azad edilir, o cümlədən qarşı tərəfin Ağdərə rayonu istiqamətində və Murov dağı silsiləsindəki hündürlüklərdə yerləşən postları nəzarətə götürülür. Xəttin yarılmasına baxmayaraq bu istiqamətdə əsas möhkəmləndirilmiş ərazilərdən biri Füzuli şəhərinin alınmasına qədər sədd cənub-şərq cəbhəsində təhlükə olaraq qalır. Füzuli əməliyyatı nəticəsində Füzuli şəhəri işğaldan tam azad edilir. Nəticədə cənub-şərq cəbhəsində səddin əsas dayaq nöqtəsi məhv edilir. Bununlada bu ərazidə sədd tamamən ələ keçirilir. Bu istiqamətdə gedən döyüşlərdə Ermənistan ordusunun mühəndis-istehkam rəisi, polkovnik Aşot Qazaryan məhv edilir. . 10 noyabr 2020-ci il Dağlıq Qarabağ atəşkəs bəyanatının 2-ci bəndinə əsasən Ağdam şəhəri 20 noyabr tarixinə qədər Azərbaycana qaytarılır. Bununla səddin bu istiqamətdə yerləşən hissələri Azərbaycan ordusunun nəzarətinə keçir. Bununlada "Yenilməz Ohanyan xətti" öz mövcudluğunu tamamən itirir. Əhəmiyyətini itirmiş səddin qalıqlarının az bir hissəsi hələdə ermənilərin nəzarətində olan Xocavənd və Ağdərə rayonları istiqamətində qalır.