cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Radium
Radium (Ra) – Dmitri Mendeleyevin elementlərin dövri sistemində 88-ci element.Qələvi torpaq metallarından radium ən axırda kəşf edilmişdir, hələ Dmitri Mendeleyev onun üçün dövri sistemdə əvvəlcədən boş xana saxlamışdı. Radium 1898-ci ildə uran filizində tapıldı. Pyer və Mariya Kürilər bu mineralı tədqiq edərkən bəzi filiz nümunələrinin radioaktivliyinin onlardakı uranın miqdarına görə gözləniləndən böyük olduğunu müəyyən etdilər. Onlar belə nəticəyə gəldilər ki, uran filizinin tərkibində radioaktivliyi uranınkından yüksək olan yeni element vardır. Tezliklə onlar bu birləşməni ayıra bildilər. Radioaktiv parçalandığına görə elementi radium adlandırdılar. Kürilər təqribən bir ton uran filizini işləyərək, 0,1 q-a yaxın radium duzu aldılar. Radium metalı isə 1910 -cu ildə civə katodundan istifadə etməklə radium – xlorid məhlulunun elektrolizindən alındı. Radium gümüşü – ağ rəngli ağır, çətinəriyən metaldır (6,5x10-4 atm təzyiqə tər=0,63C0). Digər qələvi – torpaq metallar kimi o da sərbəst halda yüksək kimyəvi aktivliyə malikdir, su ilə şiddətli reaksiyaya daxil olaraq hidrogeni ayırır: Ra+2H2O=Ra(OH)2+H2. Bu zaman əmələ gələn radium – hidroksid qüvvətli əsasdır, suda yaxşı həll olur. Ona natrium – sulfat məhlulu ilə təsir etdikdə turşularda həll olmayan ağ rəngli radium – sulfat çöküntüsü əmələ gəlir: Ra(OH)2+Na2SO4=RaSO4+2NaOH. Təbiətdə radium 238 U-in radioaktiv parçalanmasından əmələ gəlir. Ona görə də təəcüblü deyil ki, onu uran filizlərindən əldə edirlər. 236 Ra izotopunun yarımparçalanma periodu 1600 ildir. Bu zaman radioaktiv radon qazı əmələ gəlir. Radium metalı təbiətdə olan ən radioaktiv maddə statusuna malikdir. İlk olaraq Mariya və Pyer Küri mineral uran filizindən radiumun alınmasına nail olmuşlar.Tonlarla filiz emal etdikdən sonra cəmi 0,1 qram radium ala bilmişlər və, onun insan dərisi ilə təmasda olduğunda, yanıq əmələ gətirməsini müəyyən etmişlər. Daha sonra Pyer Küri və onunla çalışan tibb mütəxəssisləri radiumun radioaktiv təsiri ilə şişlərin dağıtma qabiliyyətini aşkar etmişlər. “Küri terapiyası” həm kəşf edilmə zamanına görə, həm də əhəmiyyətinə görə xərçəng xəstəliyinin şua ilə ilk müalicə üsulu idi. “Qorxunc” mavi işıq saçan radium təbii enerji mənbəyi kimi, diş məcunun hazırlanmasından başlayaraq, saç bəsləmə maddələrinə qədər bir çox məhsulların tərkibinə daxil edilirdi. O, lüminissent tərkiblərin hazırlanmasında da geniş tətbiq olunurdu, saatları rəngləyən qadınlardan ibarət qrupun hamısı xərçəng və anemiya xəstəliyinə düşmədiyinə qədər. Qadınlar istifadə etdikləri fırçaları ağızlarında isladırdılar ki, fırça tükcüklərini birləşdirsinlər və bu zaman radioaktiv maddəni udmuş olurdular.
Azərbaycan–Yamayka münasibətləri
Tarixi
Yamayka Azərbaycanın müstəqilliyini 1992-ci il yanvarın 6-da tanımışdır.
Diplomatik əlaqələr
İki ölkə arasında diplomatik əlaqələr 1995-cü ilin noyabr ayının 22-də qurulmuşdur.
Çin–Qazaxıstan münasibətləri
Qazaxıstan-Çin əlaqələri — Qazaxıstan və Çin arasında iki tərəfli münasibətlər. İki tərəfli əlaqələrin əsası 27 avqust 1992 ildə qoyulmuşdur. Qazaxıstanın Çində səfirliyi faliyyət göstərir. Hər iki ölkə Şanxay təşkilatının üzvüdür. İkisi də bu təşkilat daxilində münasibətlər qurur. Qazaxıstanın ilk müstəqilliyini tanıyan dövlət Çin olmuşdur. Çinin İli-Qazax muxtar dairəsində 2 milyon qazax yaşayır. Qazaxlar qazax dilində danışır ancaq ərəb əlifbasından istifadə edirlər. Qazaxların çoxu əsasən iri şəhərlərdə yaşayır və təhsil edir. Üstəlik Pekin və Şanxay şəhərlərində belə qazax diasporası vardır. Çinin Sinszyan-Uyğur muxtar rayonu Qazaxıstanın maraq çərçivəsində olan bölgədir. Hər iki ölkə arasında dövlət sərhədi 1533 metr təşkil edir.
Çin şirkətləri Qaxaxıstanda
2000-ci ildə Çin kapitalı hesabına ümumi neftin 7,36%, 2010-cu ildə isə 23,51% çıxarılır.
İqtisadi əlaqələr
1995—2007-ci illərə olan pul dövriyyəsi iki ölkə arasında 391 mln dollardan 13800 mln dollar arasında dəyişmişdir. Qazaxıstanın Çinə xam neft ixracatı elə də böyük deyildir. Əgər bu rəqəm 2000-ci ildə 1,0 % təşkil edirdisə, 2010-cu ildə bu rəqəm 4,2 % olmuşdur. Qazax neftinin Çinə illik ixracı 2001—2010-ci illərdə 0,6 mln tondan 9,7 mln tona qədər olmuşdur. Kəskin şəkildə neft ixracının artmasına səbən 2005-ci ildə Qazaxıstandan Çinə kəmərin çəkilməsi olmuşdur.
Qazaxıstan-Çin sərhəddi
İki ölkə arasında sərhəd 1740 km təşkil edir. 26 aprel 1994-cü ildə iki ölkə arasında «Qazaxıstan-Çin dövlət sərhəddi haqqında» anlaşma imzalanır. İki ərazi istisna olmaq şərti ilə iki ölkə arasında sərhəd müəyyən edilir. Söhbət Qazaxıstan ərazisində yerləşən 944 km² ərazidən gedirdi. Nəhayətdə 1997-ci ildə iki ölkə arasında səhdəd anlaşması imzalanır. 10 mart 1999-cu ildə Qazaxıstan parlamenti bu sənədi təstiqləyir. Bununla da iki ölkə arasında sərhədlər tam müəyyən edilir. Mübahisəli olan 944 km² ərazidən 407 km² ərazi Çinə verilir. Yerdə qalan 537 km² ərazi isə Qazaxıstanda qalır. Astana həmdə SSRİ dönəmində istehkam tikililərinin inşası planından imtina edir.
ABŞ Senatı
ABŞ Senatı  — ABŞ Konqresinin yuxarı palatası.
Çin–Qazaxıstan münasibətləri
Siyasi əlaqələr
Hər iki ölkə arasında siyasi əlaqələr daim konstruktivdir. 1990-cı illərdə Çin Qazaxstana Uyğurlsra yardım etməməsi ilə əlaqədar ərazi ploblemini ortaya atmışdı. Hazırda isə iki ölkə qərb ölkələri ilə əlaqələrin təminatında mühüm dəhliz rolunu oynayır.
Kürdədeh (Ərdəbil)
Kürdədeh — İranın Ərdəbil ostanının Səreyn şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 833 nəfər yaşayır (175 ailə).
Bakı Dövlət Universitetinin Fizika fakültəsi
Bakı Dövlət Universitetinin Fizika fakültəsi — Bakı Dövlət Universitetinin Fizika fakültəsi.
Tarixi
Fizika fakültəsinin əsası 1919-cu ildə Bakı Dövlət Universitetinin tibb fakültəsinin nəzdində fizika kafedrasının yaradılması ilə qoyulmuşdur. 1920-ci ildə Fizika-riyaziyyat fakültəsi yaradılmış, ilk dekanı prof. V. F.Razdorski olmuşdur. 1958-ci ildən Fizika fakültəsi müstəqil fəaliyyətə başlamış, dekanı dos. Mədət Sərdarlı olmuşdur. Sonrakı illərdə fakültənin dekanı vəzifəsində prof. Kəriş Köçərli (1963–1965), prof. Abdulla Muxtarov (1965–1967), prof. Əlicavad Cavadov (1967–1970), prof. Faiq Sadıxov (1973–1978), prof. Sabir Hacıyev (1978–1988), prof. Əhməd Abdinov (1988–1989), prof. Qəhrəman Ağayev (1989–1994), prof. Rəsul Muradov (1994–2004), prof. Rasim Məmmədov (2004–2012) çalışmışlar. 2012-ci ildən fakültənin dekanı prof Məhəmmədəli Ramazanovdur.
Haqqında
Fakültədə təhsil forması əyanidir. Fənnlər Azərbaycan, rus və ingilis dillərində tədris olunur. Fakültədə 2 ixtisas (fizika və fizika müəllimi) üzrə 1013 tələbə, o cümlədən, "Fizika" ixtisası üzrə 444 (azərbaycan bölməsində 359, rus bölməsində 31, ingilis bölməsində 54), "Fizika müəllimliyi" ixtisası üzrə 569 (azərbaycan bölməsində 502, rus bölməsində 67) bakalavriat səviyyəsində təhsil alır. 17 ixtisas üzrə 103 nəfər magistratura (o cümlədən __ Fziikanın tədrisi 9) səviyyəsində təhsil alır. Hazırda 39 nəfər doktoranturada (o cümlədən, fəlsəfə doktoru üzrə 19 nəfər, elmlər doktoru üzrə 20 nəfər) təhsil alır. Fakültədə 9 kafedra, 2 elmi-tədqiqat və 26 tədris laboratoriyası fəalliyyət göstərir. Hazırda fakültədə təhsil alan tələbə və magistrantlarla 85 nəfər professor-müəllim heyəti çalışır. Onlardan 2-si AMEA-nın müxbir üzvü, 23-ü elmlər doktoru, professordur.
Təhsil
1993-cü ilə kimi fizika fakültəsinin bakalavriat səviyyəsində kadrların hazırlığı "Fizika" və "Tətbiqi fizika" ixtisasları üzrə, 1994-cü ildən "Fiziki elektronika", 2005-ci ildən əlavə olaraq "Fizika" və "Astronomiya" ixtisasları üzrə aparılmışdır. 2009-cu ildə etibarən kadr hazırlığı yalnız "Fizika" və "Fizika" müəllimliyi" ixtisasları üzrə aparılır. 1997–98-ci tədris ilindən magistratura təhsil səviyyəsində kadr hazırlığına başlanmışdır.
Fakültənin 9 kafedrasında fizikanın aktual problemləri üzrə elmi-tədqiqat işləri aparılır. Həmin işlərin mühüm nəticələri müntəzəm keçirilən elmi seminarlarda və fakültənin elmi şurasında geniş müzakirə olunur və dövri mətbuatda nəşr olunurlar.
Məzunlar
Fakültənin bir çox məzunları Respublikada tanınmış alimlərdir: akademik M. K. Kərimov AMEA-nın prezidentidir, N. A. Quliyev, B. M. Əsgərov, F. M. Həşimzadə, A. M. Paşayev, E. Y. Salayev, AMEA-nın akademikləridir, T. C. Cəfərov, S. A. Hacıyev, R. H. Hüseynov, V. A. Hüseynov, A. İ. Muxtarov, Y. M. Seidov, V. İ. Tahirov, B. H. Tağıyev, AMEA-nın müxbir üzvləridir. Professorlar R. R. Rzayev (Yüksək enerjilər fizikası institutu, Serpuxov), B. K. Kərimov (Moskva Dövlət Universiteti), F. P. Kəsəmənli (Sankt Peterburq Politexnik İnstitutu), V. V. Evseev (Elmi Nəzəri İnstitut, Dubna), R. M. İmanov (Kristalloqrafiya İnstitutu, Moskva) və b. Fizika fakültəsinin məzunları kimi elmdə böyük uğurlar qazanmışlar. Dünya şöhrətli fizik, Nobel mükafatı laureatı Lev Landau 1922–1924-cü illərdə fizika-riyaziyyat fakültəsində təhsil almışdır.
Dağ kralının mağarasında
thumb|Edvard Qriq thumb|"Dağ kralının mağarasında" əsəri
"Dağ kralının mağarasında"  — Henrik İbsenin 1867-ci ildə yazdığı Per Günt pyesinin 2-ci pərdəsinin altıncı səhnəsi üçün təsadüfi musiqi kimi Edvard Qriq tərəfindən 1875-ci ildə bəstələnmiş orkestr musiqi parçasıdır. O, əvvəlcə Opus 23-ün bir hissəsi idi, lakin sonra Per Günt, Suite No. 1, Op.46-nın son parçası olaraq çıxarıldı. Onun asanlıqla tanınan mövzusu ona populyar mədəniyyətdə simvolik status qazanmağa kömək etdi,  burada bir çox sənətçi tərəfindən aranjiman edilib.
Adın tərcüməsi hərfi deyil. Duvr Norveçin dağlıq bölgəsidir və "qubbe" (qoca) kişi və ya ər kimi tərcümə olunur. "Gubbe" qadın həmkarı "kjerring" ilə birlikdə kişi və qadın trolları, "trollgubbe" və "trollkjerring"ləri fərqləndirmək üçün istifadə olunur. Tamaşada Dovregubben Peer Gyntin fantaziyada icad etdiyi trol kralıdır.
Parametrləri
Əsər baş qəhrəman Per Günt, yuxu kimi bir fantaziyada "Dovregubbens (Dağ kralının meşəsi) zalına" girərkən ifa olunur. Səhnənin təqdimatı davam edir: “Troll saray adamları, qnomlar və qoblinlərdən ibarət böyük bir izdiham var. Dovregubben övladları və qohumlarının əhatəsində tacı və əsa ilə taxtında oturur. Per Günt onun qarşısında dayanır. Salonda böyük hay-küy var”. Oxunan misralar səhnənin ilk sətirləridir.
Qriq özü yazırdı: “Dağ Kralının mağarası üçün mən elə bir şeylər yazmışam ki, o qədər inək, həddindən artıq norveçlilik və “öz-özünə yetər” qoxusu gəlir ki, mən bunu eşitməyə dözə bilmirəm, ümid edirəm ki, ironiya özünü hiss etdirəcək”. “Özünə... kifayət qədər” mövzusu – “ Özünə sadiq ol” ifadəsində nəzərdə tutulan öhdəlikdən qaçmaq və sadəcə kifayət qədər iş görmək – Per Güntün' əsasını təşkil edir və bu ifadə səhnədi bu parçanı izləyən Per və dağ kralı tərəfindən. müzakirə olunur.
Monse (En)
Monse  — Fransa da kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — En. Şampan-an-Valrome kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Belle.
Dağ kralının mağarasında
Musiqi
Əsər B minorun ümumi açarındadır. Sadə mövzu orkestrin ən aşağı registrlərində yavaş-yavaş başlayır, əvvəlcə violonçellər, kontrabaslar və fagotlar ifa edir. Bildirildikdən sonra, əsas mövzu bir neçə fərqli artan notla çox az dəyişdirilir, lakin mükəmməl beşdə bir yerə köçürülür ( F-sharp majorun açarına, dominant açar, lakin yastı altıncı ilə) və müxtəlif alətlərdə ifa olunur.
Monse (En)
INSEE kodu — 01097.
Coğrafiyası
thumb|200px|left|Kommunanın xəritəsi Kommuna Paris şəhərinin 420 km cənub-şərqində, Lion şəhərindən 70 km şərqdə yerləşir və Burk-an-Bres şəhərindən 55 km cənub-şərqdə yerləşir.
Əhalisi
2010-ci ildə əhalinin sayı 199 nəfər təşkil edirdi.
İqritisadiyyatı
2010-cu ildə əmək qabiliyyətli 131 nəfər (15-64 yaş arasında) 93 nəfər iqtisadi cəhətdən, 38 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstəricisi 71.0%, 1999-cu ildə 68.8%). Fəaliyyət göstərən 93 sakindən 90 nəfəri (40 kişi və 50 qadın), 3 nəfər işsiz (3 kişi və 0 qadın) idi. 38 hərəkətsiz 11 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 19 nəfər təqaüdçü, 8 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
Aktinium
Aktinium (Ac) – D.İ. Mendeleyevin elementlərin dövri sistemində 89-cu element.
Haqqında
Aktinium dövri sistemin III qrupunun radioaktiv kimyəvi elementi, sıra sayı 89, ən çox yaşayan izotopun kütlə ədədi 227. Yer qabığında miqdarı 6×10−10 çəki %. As227 radioaktiv aktinouran (U235) sırasının üzvüdür və uran filizlərində tapılır; b - hissəciklər (98,8%) və  a - hissəciklər (1,2%) ayırmaqla parçalanır. As228 (MsTh2) -b şüalandırıcısı olub yarımparçalanma dövrü 6,13 saat. Aktinium - gü­müşü-ağ metal, ərimə temperaturu 1050±50 °C. Kimyəvi cəhətdən lantanın ali homoloqudur və tədqiq olunmuş birləşmələri (Ac2O3, AcF3, AcCl3, AcBr3 və b.) lantanın müvafiq birləşmələri ilə izomorfdur.
Qaborone
Qaborone — Botsvana Respublikasının ən böyük şəhəri, paytaxtı, ölkənin sənaye-ticarət və mədəniyyət mərkəzi.
MARS-500
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e3/Logo_of_the_project_%C2%ABMars-500%C2%BB.svg/220px-Logo_of_the_project_%C2%ABMars-500%C2%BB.svg.png|right|thumb| Missiyanın rəsmi loqosu link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8b/Mars-500_mission_crew.jpg/220px-Mars-500_mission_crew.jpg|thumb| Missiyaya başlamazdan əvvəl 520 günlük simulyasiyanın ekipajı link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c4/Mars500.jpg/220px-Mars500.jpg|right|thumb| Marsa insan missiyası üçün BKS tələblərinə uyğun yerdə əsaslı təcrübələr üçün istifadə olunan Rusiyada yerləşən MARS-500 kompleksinin üçölçülü planı, MARS-500 missiyası 2007–2011-ci illər arasında Rusiya, Avropa Kosmik Agentliyi və Çin tərəfindən Mars planetinə gələcək ekipaj kosmos uçuşuna hazırlıq məqsədilə aparılan psixososial təcrid təcrübəsi idi. Eksperimentin obyekti Rusiya Elmlər Akademiyasının Moskvadakı Biotibbi Problemlər İnstitutunda (BTPİ) yerləşirdi.
2007–2011-ci illər arasında üç müxtəlif könüllü ekipajı IBTPİ-də maket kosmik gəmidə yaşayıb işləyirdi. 520 günlük ekipaj missiyasını imitasiya etmək üçün nəzərdə tutulan eksperimentin son mərhələsi üç rusiyalı (Aleksey Sitev, Suxrob Kamolov, Aleksandr Smoleevski), fransız (Romen Çarlz) İtalyan (Dieqo Urbina) və Çin vətəndaşı (Yue Wang) ibarət ekipaj tərəfindən aparılıb.. Maket qurğu Yer-Mars kosmik gəmisini, eniş-enmə gəmisini və Marsın səthini simulyasiya etdi. Üç mərhələdə iştirak edən könüllülər arasında mühəndislik, tibb, biologiya və insanın kosmosa uçuşu sahəsində təcrübəsi olan peşəkarlar var idi. Təcrübə uzun müddətli, yaxından təcrid olunmasının fizioloji, sosial və psixoloji təsirləri haqqında mühüm məlumatlar verdi.
Məqsəd
MARS-500 uzunmüddətli kosmik uçuşlara xas olan psixoloji, fizioloji və texnoloji problemləri öyrənmək üçün nəzərdə tutulmuşdu. Təcrübədə aradan qaldırılmalı olan digər maneələr arasında uzunmüddətli çəkisizliyin fizioloji təsirləri, resursların idarə edilməsinin effektivliyi və hermetik şəkildə bağlanmış mühitdə izolyasiyanın təsirləri araşdırıldı. MARS-500-ün rabitə sistemləri Marsa bağlı kosmik gəmiyə faktiki ötürmə vaxtını simulyasiya etmək üçün orta hesabla 13 dəqiqə gecikmə ilə dizayn edilmişdir.
Elmi məqsədlər
MARS-500-ün elmi məqsədləri ekipaj üçün tibbi və psixoloji dəstəyə xüsusi diqqət yetirməklə, potensial yaşayış mühiti dizaynlarının öyrənilməsini əhatə edirdi (onlar mütləq 7 aydan 10 aya kimi Marsa səyahət müddəti ərzində nisbətən məhdud tibbi imkanlara malik, nisbətən kiçik kosmik gəmidə saxlanılacaqdılar).
Təcrübə mərhələləri
Ümumilikdə, 2007 və 2011-ci illər arasında müxtəlif uzunluqda üç mərhələyə bölünən 640 təcrübə günü planlaşdırılıb. Hər mərhələdə könüllülərdən ibarət ekipaj maket kosmik gəmidə yaşayıb işləyirdi. Xarici dünya ilə əlaqə məhdud idi və Mars və Yer arasındakı real həyatda rabitə gecikməsini simulyasiya etmək üçün 25 dəqiqəyə qədər real vaxt gecikməsi ilə aparıldı. Eynilə, könüllülər üçün göyərtədə istehlak materiallarının real məhdud təchizatı təmin edildi. Çəkisizlik və kosmik şüalanma kimi bəzi şəraitləri simulyasiya etmək isə mümkün deyildi.
MARS-500 eksperimentinin ilk 15 günlük mərhələsi 15 noyabr 2007-ci ildən 27 noyabr 2007-ci ilə qədər baş tutdu. Bu mərhələnin məqsədi səyahət üçün texniki avadanlıqları, qurğuları və əməliyyat prosedurlarını sınaqdan keçirmək idi.
Təcrübənin ikinci, 105 günlük mərhələsi altı könüllü eksperimentin təcrid olunmuş yaşayış kompleksində yaşamağa başladığı 31 mart 2009-cu ildə başladı. 14 iyul 2009-cu ildə təcrübənin bu mərhələsi tamamlandı.
Tam uzunluqlu ekipaj missiyasını simulyasiya etmək üçün nəzərdə tutulmuş eksperimentin 520 günlük yekun mərhələsi 3 iyun 2010-cu ildə başlamış və 4 noyabr 2011-ci ildə başa çatmışdır. Bu mərhələ üç rus, bir fransız, bir italyan-kolumbiyalı və bir Çin vətəndaşından ibarət altı nəfərlik beynəlxalq ekipaj tərəfindən həyata keçirilib. Mərhələ 14, 18 və 22 fevral 2011-ci il tarixlərində həyata keçirilən üç simulyasiya edilmiş Marsa gəzinti ilə ekipajlı Marsa eniş simulyasiyasını əhatə edirdi. Təcrübə 4 noyabr 2011-ci ildə başa çatdı, bütün iştirakçıların optimal fiziki və psixoloji vəziyyətdə olduğu bildirildi.
2013-cü ilin fevral ayında Milli Elmlər Akademiyasının materialları, altı ekipaj üzvündən dördünün yuxuda əhəmiyyətli problemləri olduğunu, yuxu və istirahət vaxtlarının artdığını bildirdi. İştirakçılar ekperiment zamanı sirkadiyalı ritmlərində də pozulma yaşadılar.
Yaşayış Kompleksi
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/47/%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BA%D0%BE-%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B0_%C2%AB%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%81–500%C2%BB.png/300px-%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BA%D0%BE-%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B0_%C2%AB%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%81–500%C2%BB.png|left|thumb|300x300px| Eksperimental izolyasiya kompleksinin etiketli diaqramı link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/4f/5-scientistsin.jpg|thumb|500x500px Təcrübə obyekti Moskvadakı Biotibbi Problemlər İnstitutunun ərazisində yerləşirdi. Kompleks təcridxana, missiya əməliyyat otağı, texniki qurğular və ofislərdən ibarət idi.
İzolyasiya kompleksi beş müxtəlif moduldan ibarət idi. Üç — yaşayış yeri, kommunal və tibbi modullar kosmik gəmini simulyasiya edirdi. Dördüncü modul Marsın eniş aparatını simulyasiya edirdi və əsas kosmik gəmiyə qoşulu idi. Beşinci modul Mars səthinin simulyatoru idi və Marsın eniş aparatına qoşulmuşdu. Modulların ümumi həcmi 550 m3 idi.
Obyekt eksperimentin aparılması üçün lazım olan bütün avadanlıqları özündə birləşdirdi. Bunlara rabitə və idarəetmə sistemləri, ventilyasiya sistemləri, hava və su təchizatı, elektrik qurğuları, kanalizasiya sistemləri, hava və suyun keyfiyyətinə nəzarət və qismən təkrar emalı sistemləri, tibbi avadanlıqlar, yanğın və digər təhlükəsizlik monitorinq sistemləri və qəza avadanlıqları daxil idi. Modullar Yerdəki normal barometrik təzyiqdə saxlanılırdı.
Yaşayış modulu
Yaşayış modulu ekipaj üçün əsas yaşayış yeri idi. Silindrik 3.6m x 20m ölçülü modul altı fərdi ekipaj bölməsindən, mətbəx/yemək otağından, qonaq otağından, əsas idarəetmə otağından və tualetdən ibarət idi. Təxminən 3 m2 sahəsi olan fərdi yataq otağı bölmələri hər birində çarpayı, iş masası, stul və şəxsi əşyalar üçün rəflər var idi. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c6/Mars500-facility.svg/300px-Mars500-facility.svg.png|thumb|424x424px| Təcrübə kompleksinin yerüstü planı Silindrik tibbi modul 3.2m x 11.9m ölçülü idi və iki tibbi çarpayı, tualet və burada, müntəzəm tibbi müayinələr üçün avadanlıq yerləşdirilmişdir. O, həmçinin, laboratoriya və diaqnostik tədqiqatlar üçün avadanlıqlardan ibarət idi. Ekipaj üzvləri xəstələnsəydilər, onlar modulda təcrid olunacaq və müalicə olunacaqdılar.
Marsa eniş modulu simulyatoru
Marsa eniş modulu simulyatoru yalnız eksperimentin 30 günlük "Mars-orbit" mərhələsində istifadə edilib. 6.3m x 6.17m ölçülü silindrik modul üç ekipaj üzvü üçün hazırlanmışdı və üç çarpayı, iki iş yeri və bir tualetdən ibarət idi. Buraya, köməkçi sistemlərinə nəzarət və məlumatların toplanması sistemi, video nəzarət və kommunikasiya sistemi, qaz analizi sistemi, kondisioner və ventilyasiya sistemi, kanalizasiya sistemi və su təchizatı, yanğınsöndürmə sistemi daxil idi.
Saxlama modulu
Silindrik 3.9m x 24m ölçülü saxlama modulu dörd bölməyə bölünmüşdü:
Könüllülər üçün tələbatlar
MARS-500 layihəsi istənilən potensial namizədlər üçün bir sıra əsas tələbləri irəli sürürdü. Bunlar aşağıdakılar idi:
Birinci mərhələnin heyəti
İzolyasiya təcrübəsinin ilk 15 günlük mərhələsinin heyəti altı rusdan ibarət idi: beş kişi və bir qadın. Təcrübənin bu mərhələsi 2007-ci ilin noyabrında keçirilib.
Ekipajın yeganə qadını Marina Tuquşeva daha uzun missiyalardan kənarda qaldı.
İkinci mərhələnin heyəti
105 günlük ikinci mərhələdə altı nəfərdən ibarət ekipaj iştirak etdi və 14 iyul 2009-cu ildə başa çatdı.
Üçüncü mərhələnin heyəti
Təcrübənin 520 günlük üçüncü mərhələsi üçün 40 ölkədən 6 mindən çox insan müraciət etmişdi. Seçilmiş könüllülər üç rus, iki avropalı və bir çinli idi. Onlar ingilis dilini mükəmməl bilirdilər, lakin hamısı rus dilində danışmırdı.
Peyk təcrübələri
MARS-500 eksperimenti zamanı radiasiyanın təsirlərini, çəkisizliklə bağlı sağlamlıq problemləri, kosmik gəminin göyərtəsində yanğının təsiri və s. tədqiq edildi
Kardioloji təcrübələr
Ekipaj eksperimentlərinə elektrokardioqram, tənəffüs nümunələri və qan təzyiqinin qeydindən və həyat tərzi, stress və son bir ay ərzində mümkün şikayətlər haqqında sorğudan ibarət aylıq əməliyyat tədqiqatı daxildir.
Rüblük dinamik kompleks tədqiqatlara fiziki, zehni və ortostatik yüklə funksional testlərin icrası zamanı qan təzyiqinin və mürəkkəb kardiorespirator parametrlərin ölçülməsi və qeydə alınması daxildir. Psixoloji testlər və standart ambulator dispanser tədqiqatları aparan ətraflı anketlər silsilə tədqiqatlardan əvvəl və sonra aparılmışdır.
Daldırma təcrübələri
Çəkisizlikdə uzun müddət qalması səbəbindən insan hipokinetik pozğunluqlar əldə edir. Bu fenomeni öyrənmək üçün BTPİ uzun illərdir ki, bu sahədə tədqiqatlar aparır ki, bu da hipokinetik pozğunluqların səbəbinin ətraflı mənzərəsini yaratmağa imkan verir. Eksperimental nəticələr pozuntuların əsas səbəbinin bədənə cazibə qüvvəsinin təsiri altında hərəkətlərə cavabdeh olan ağırlıqdan asılı mexanizmlərin dəyişməsi olduğunu göstərir. Dəyişikliklər sensor sistemlər, xüsusən də skelet dəstəyi və proprioseptiv sistemlər tərəfindən əlaqələndirilmiş işin pozulması səbəbindən baş verməyə başlayır. Təcrübələr zamanı əldə edilən məlumatlar göstərir ki, insanlarda dayaq afferentasiyası postural-tonik sistemin aktivləşməsi və fəaliyyətinin tənzimlənməsi mexanizmi kimi çıxış edir və skelet dəstəyinin olmaması çəkisizlik və mikroqravitasiya şəraitində tez-tez rast gəlinən fizioloji və morfoloji dəyişikliklərin boşaldılmasına səbəb olur.
Daldırma təcrübələrinin əsas məqsədi uçuşun bədənin dəstək mexanizmlərinə (onurğa), mərkəzi sinir sistemlərinin vəziyyətinə, motor funksiyasına və əl-göz birləşməsinə potensial təsirlərini öyrənmək idi.
Hiperbarik təcrübələr
Uçuş zamanı kosmik gəmidə yanğın riski mövcud idi və bu riski azaltmaq üçün kosmik gəminin atmosferində arqon inhibitor kimi nəzərdə tutulub. Arqondan istifadə ekipaj üçün heç bir zərər vermədən kosmik gəminin atmosferindəki oksigen konsentrasiyasını əhəmiyyətli dərəcədə azalda bilər və sözdə hipoksik mühit yarada bilər. Hiperbarik təcrübələr odadavamlı qarışıqda uzun müddət qalma zamanı subyektin orqanizminin inteqrasiya olunmuş qiymətləndirilməsinin köməyi ilə odadavamlı oksigen-azot-arqon qarışığının insan orqanizminə təsiri haqqında bilikləri tamamlayır. Testlər əqli və fiziki göstəricilərin səviyyəsini müəyyən etmək, kardiorespirator sistemin vəziyyətini, qanda hematoloji, metabolik və immunoloji parametrləri qiymətləndirmək, mövcud dəstək sistemlərini təkmilləşdirəcək mikrobioloji tədqiqat və tədqiqatların aparılmasından ibarət olub.
Radioloji təcrübələr
Marsa uçuş zamanı şüalanmanın yaratdığı sağlamlıq problemlərindən qaçmaq üçün radiasiya riskinin proqnoz modelinin yaradılması lazımdır. Model qəbul edilən ümumi dozadan, kəskin reaksiyaya səbəb olan performansın azalmasından və planetlərarası uçuşun digər sağlamlıq risklərinə qarşı ümumi immun sisteminin müqavimətinin mümkün azalmasından asılı olaraq radiasiya xəstəliyi riskini təsvir etməlidir.
Proqnozlaşdırma modeli bir qrup meymunun radiasiya mənbəyinə (sezium-137) məruz qalması ilə yaradılmışdır. Daha sonra əsas tənzimləyici orqan sistemlərinin (sinir, endokrin, immun, ürək-damar, hematopoetik) və spermatozoidlərin radiobioloji reaksiyalarını və şüalanmaya sitogenetik reaksiyanı və məruz qalmanın uzunmüddətli təsirlərinin təhlilini (ömür uzunluğu və kanserogenez) öyrənmək üçün radioloji təcrübələr aparılır.
Mədə-bağırsaq traktının tədqiqi
MARS-500-ün bioloji və tibbi tədqiqatları arasında ekipaj insan mədə-bağırsaq traktının elektrik fəaliyyətini öyrənmək üçün bortda olan tibbi avadanlıqdan istifadə edərək 24 saatlıq elektroqastroenteroqrafiyadan keçdi.
Fransada dini müharibələr
Fransada dini müharibələr və ya Hugenot müharibələri —  1562-1598-ci illərdə Fransada katoliklər və protestantlar (hugenotlar) arasında baş verən vətəndaş müharibəsi.
MARS-500
Psixoloji təsirlər
Rəsmi nəticələrə görə, 520 günlük təcridin ekipajı bütov komanda olaraq sınaqdan keçdi. Şəxslərarası münaqişələr qeyd olunmayıb və layihənin hər hansı aspektinin kəsilməsini və ya gecikdirilməsini tələb edən vəziyyətlər qeydə alınmayıb. Bəzi mürəkkəb işlərin yerinə yetirilməsi zamanı qarşıya çıxan çətinliklər ekipaj tərəfindən birlikdə aradan qaldırıldı. Mədəni fərqlər və dil çətinlikləri heç bir ciddi təsir göstərməmişdir. Təcrübə boyu mehriban və konstruktiv ünsiyyətin üstünlük təşkil etdiyi deyilir. Ekipaj birlikdə vaxt keçirdi, müxtəlif dillərdə filmlərə baxdı və bu cür əyləncə fəaliyyətlərindən filmləri müzakirə etmək və sosial ünsiyyət üçün fürsət kimi istifadə etdi.
Fransada dini müharibələr
Tarixi şərait
XVI əsrin II yarısında Fransa siyasi böhran mərhələsinə daxil olur, bu böhran öz təzahürünü 32 il davam edən (1562-1594) dini müharibələrində tapır. Dini müharibələrin səbəbləri mütləqiyyətin təşəkkülü ilə əlaqədar siyasi quruluşun dəyişməsi idi. İtaliya müharibələri getdiyi dövrdə gərginlik, siyasi iğtişaşlar güclü hiss olunurdu. 1559-cu il Kato — Kambrezi sülhü İtaliya müharibələrinə son qoymaqla yanaşı, ölkədəki iqtisadi və daxili siyasi vəziyyətin bütün mürəkkəbliyini də göstərdi.
MARS-500
Psixoloji təsirlər
Ekipaj ad günləri, əsas dövlət bayramları və qeyri-rəsmi bayramlar üçün sürprizlər hazırladı (31 oktyabrda Hellouini qeyd etdilər). Bəzi ekipaj üzvləri ünsiyyət və ya qarşılıqlı əlaqəyə mane olmayan fərdi fəaliyyətlərə sərf olunan vaxtı artırdılar. Heç bir dil, sosial və ya mədəni maneə müşahidə edilmədi və missiya komandiri həm rəsmi, həm də qeyri-rəsmi rəhbər kimi öz səlahiyyətlərindən istifadə etdi.
Daha sonra təcrübə zamanı ekipaj yataqda daha çox vaxt keçirib və ya şəxsi fəaliyyətlə məşğul olub. Ekipajın ümumi fəaliyyət səviyyələri ilk üç ayda kəskin şəkildə azaldı və növbəti il üçün düşməyə davam etdi. Qayıdış yolunda, yataqda xarici səfərdən 700 saat daha çox vaxt keçirdilər. Üzvlərdən dördü yuxu və psixoloji problemlərdən əziyyət çəkirdi. Ekipaj üzvlərindən biri çox pis yatır, xroniki yuxu çatışmazlığından əziyyət çəkirdi.
Fransada dini müharibələr
Tarixi şərait
Şahzadə Antuan Burbon və şahzadə Konde hugenot aristokratiyasına (qərbi isveçrə dilində “eidguenots” — həmfikir, həmyoldaş) başçılıq edirdilər. Hugenot aristokratiyası Fransanın cənub-qərb və cənub vilayətlərində cəmləşmişdi. Bu qrup öz iqtisadi vəziyyətini möhkəmlətmək üçün kilsə torpaqlarının dünyəviləşdirilməsinin tərəfdarı idilər və böyük məmnuniyyətlə kalvinizmi qəbul etmişdilər.
MARS-500
İstinadlar
<references group="" responsive="1">
Fransada dini müharibələr
Tarixi şərait
Hər iki qruplaşmaya şəhərlər də cəlb edilmişdi. Şimal, qərb və mərkəzi əyalətlərdə şəhərlər hakimiyyətin vergi siyasətindən narazı idilər, cənub cənub-qərbdə isə şəhərlər əvvəlki özünüidarəçilik hüquqlarının itirilməsin müqavimət göstərirdilər.
II Fransisk qəflətən vəfat edəndən sonra hakimiyyətə qardaşı IX Karl keçir, azyaşlı olduğu üçün anası — kraliça Yekaterina Mediçi qəyyum təyin edilir. Bu zaman katoliklərlə hugenotlar arasında gərginlik daha da artır, xüsusilə 1562-ci ildə Fransisk Gizin dəstəsinin Vassi (Şampan) yaxınlığında quqenotlara qarşı qətl törətməsi dini müharibənin başlanğıcını qoyur.
Birinci mərhələ (1562-1570)
thumb|1562-ci ildə Vassi qətliamı, Hoqenberqin rəsmi 1 mart 1562-ci ildə hersoq de Giz öz adamları ilə birlikdə Şampaniyadakı Vassi qəsəbəsinə, hugenotların üzərinə hücum etdi. Bu zaman 23 nəfər öldürüldü, 100-ə yaxın adam yaralandı. Beləliklə "Vassi qətliamı" ilə dini müharibələrin birinci mərhələsi başlandı.
Bu mərhələdə mübarizə gərgin səciyyə daşımamışdır. Hər iki feodal qruplaşması kralı tərəfinə çəkmək və ölkəni onun adından idarə etmək istəyirdi. Bu mərhələdə kral ordusunda fransızlardan başqa ispan, isveç, yunan və başqa muzdlu döyüşçülər iştirak edirdi. Katoliklərə marşal Ann de Monmoransi və narşal Sen-Andre ilə sülh bağlamış gizlər, hugenotlara isə Konde və Kolin rəhbərlik edirdi.
Birinci mərhələ 1570-ci ildə, avqustun 8-də Sen-Jermendə barışıq edikti ilə başa çatır. Bu sülh müqaviləsinə əsasən, Paris istisna edilməklə, bütün Fransa ərazisində hugenotlara etiqad azadlığı, Fransanın hər bir qubernatorluğunda iki şəhərin hüdudlarında kalvinist kilsələrinin fəaliyyətinə icazə və kalvinistlərə dövlət vəzifələri tutmaq hüququ verilmişdir. Sülh müqaviləsinə əsasən hugenotlar həmçinin dörd qala - La-Roşel, Montoban, Konyak və La-Şarite qalalarını almışlar. Hugenotların başçısı admiral Qaspar Kolinyi saraya dəvət olunmuşdur.
İkinci mərhələ (1572-1576)
18 avqust 1572-ci ildə keçirilmiş möhtəşəm toy mərasimi və qugenotların kral əyanlarının arasında olması katolikləri daha da qəzəbləndirmişdir. Hadisələr sürətlə inkişaf etmiş, 22 avqustda admiral Kolinyiyə qarşı sui-qəsd təşkil olunmuşdur. Fanatik katolik və böyük nüfuz sahibi hertsoq Henrix de Giz həmin əməliyyatın rəhbəri idi. Protestant zadəganları kraldan hertsoqun cəzalandırılmasını tələb etmişlər. Yeni müharibənin başlamasından ehtiyat edən qugenotlar Parisi tərk etməyə başlamışlar.
Yaranmış vəziyyətdən istifadə etmək qərarına gələn kralın anası hökmdarı yeni vətəndaş müharibəsinin qarşısını almaq naminə protestant başçılarının öldürülməsinin zəruri olduğunu inandıra bilmişdir. Bu planın həyata keçirilməsi üçün Müqəddəs Varfolomey günü, yəni 1572-ci il avqustun 24-ü seçilmişdir. O gün şəhər qapıları bağlanılmış və hərbi dəstələr hazır vəziyyətə gətirilmişdir. Gecə sui-qəsdçilər yaralı admiralın otağına daxil olaraq, onu və mühafizəsini qılıncdan keçirmiş, sonra isə kilsə zənglərinin işarəsi ilə şəhər əhalisi protestantları qətlə yetirməyə çağrılmışdır.
Parisdə başlanmış bu qırğın, kralın xeyir-duası ilə ölkənin digər şəhərlərinə də yayılmışdır. Azğınlaşmış əhali protestantların əvvəlcədən təbaşirlə işarələnmiş evlərinə girərək onları eyvandan küçəyə atmış, qadınlara təcavüz etmiş, soyğunçuluqla məşğul olmuşdur. Qadın-uşaq demədən hər kəs öldürülmüş, təkcə protestantlar deyil, hətta katolisizmə məxsus olmayan digər din nümayəndələrinə də mərhəmət edilməmişdir.
Beləliklə, 1572-ci il 24 avqust gecəsi IX Karlın bacısı Marqarita Valua ilə quqenot başçısı Navarralı Henrinin toyuna gələn quqenot zadəganlar katoliklər tərəfindən qətlə yetirilir, 24 avqust — Müqəddəs Varfolomey bayramı olduğu üçün, bu hadisə — "Varfolomey gecəsi" adını alır. Qətlə yetirilənlərin içərisində Qaspar Kolinyi də var idi. Hərbi əməliyyatlar Parisdən əyalətlərə də keçdi və 1572-ci ilin oktyabrınadək davam etdi. Bu hadisələrin qarşısını almayan kral hakimiyyəti Fransada vətəndaş müharibəsinə imkan yaratdı.
Hugenotlar Fransanın cənubunda separat hugenot dövləti yaratdılar, bu dini müharibənin ən neqativ nəticə idi. Dini-siyasi nifaq Fransanın ərazi bütövlüyünün pozulmasına gətirib çıxardı. Özünüidarəçiliyə malik Hugenot konfederasiyasının öz ordusu və vergi sistemi var idi. Bu ittifaqın ali orqanı – Baş Ştatlar idi, Hugenot konfederasiyasının qəti təşəkkülü 1575-ci ildə Nimdə hugenotların qurultayında baş verdi.
Dini müharibələrin ikinci mərhələsi hugenot tələblərinin yerinə yetirilməsi ilə başa çatır: Parisdən başqa, istənilən yerdə hugenot ayinlərinin keçirilməsinə, əyalət məhkəmə palatalarında onlara öz şöbələrini yaratmağa icazə verilir. Kral həmçinin Varfolomey gecəsində baş verənləri cinayət olaraq tanıyır, müsadirə olunmuş hugenot mülklərini onlara qaytarmağa icazə verir.
Üçüncü mərhələ (1580-1594)
Dini müharibələrin sonuncu mərhələsi III Henrinin yaranmış vəziyyətdən çıxış yolu tapmaq üçün qeyri-ənənəvi tədbirlər görməsi və siyasi səhnəyə Navarralı Henrinin çıxması, Katolik liqann fəallaşması, Paris liqasının yaranması ilə səciyyələnir. 1577-ci ildə əldə olunmuş barışıqdan istifadə etmək üçün III Henri protestant və katolik təşkilatları ləğv etmək qərarına gəldi. Lakin inflyasiyanın artması və vergilərin ağırlaşması daxili siyasi vəziyyəti onsuz da gərginləşdirmişdi. III Henrinin kiçik qardaşı Alanson hersoqunun vəfatı, kralın özünün isə övladının olmaması gətirib çıxardı ki, Fransanın dofini Navarralı Henri elan olundu. Quqenotun hakimiyyətə gələcəyindən ehtiyat edən Gizlər taxt-taca öz namizədləri – kardinal Karl Burbonu irəli sürdülər. Bu vəziyyət III Henrinin Navarralı Henri ilə yaxınlaşmasına səbəb oldu.
Eliza Norvud
Elise Norvood — Avstraliyanı təmsil edən su poloçusu. Elise Norvood, Avstraliya yığmasının heyətində 2004-cü ildə baş tutan XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarına qatılıb.
Karyerası
Elise Norvood, 2004-cü ildə Avstraliya yığması ilə birgə XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Yarışların bürünc medal uğrunda görüşündə Birləşmiş Ştatlar yığmasına 5:6 hesabı ilə məğlub edən Avstraliya yığması, XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarını 4-cü yerdə başa vurdu.
Fransada dini müharibələr
Üçüncü mərhələ (1580-1594)
Belə olan halda Katolik liqa bərpa edildi və onun başında Fransisk Gizin oğulları – Henri Giz, Karl Giz və Lüdovik Giz durdu. Bu liqa 1584-cü ildə ispan kralı II Filipplə gizli ittifaq bağladı. Müqaviləyə görə, Navarralı Henri taxt-taca olan hüquqlarından məhrum edilirdi, onun əmisi Navarralı Henri Burbon varis elan olunurdu.
1584-1589-cu illər dövrü "Üç Henrix müharibəsi" kimi də tanınır.
Katolik liqanın bərpa olunması ilə demək olar ki, eyni vaxtda Paris liqası təşkil olunur (1585). Onun tərkibinə tacirlər, sənətkarlar, şəhərin yoxsul təbəqələri, tələbələr daxil idi.
Vəziyyətin gərginləşməsi 1585-ci ildə III Henrini hugenotların xeyrinə verilmiş bütün fərmanların ləğv etməyə məcbur edir. Həmin il papa V Sikst bulla verərək Navarralı Henrini fransız taxtına olan hüquqlardan məhrum edir. Lakin kralın bu tədbirləri vəziyyəti dəyişmədi. Katolik liqaçılar quqenotlara və III Henri hökumətinə qarşı yürüşə başlaməşdılar. Fransanın daxili siyasi işlərinə İngiltərə və İspaniya da müdaxilə edirdi. Bundan qəzəblənən III Henri 1588-ci ilin aprelində Navarralı Henri ilə ittifaq bağladı. Kralın bu hərəkəti Parisdə iğtişaş doğurdu.
Kral Parisi tərk edərək Şartrda gizlənməli oldu. Parisdə hakimiyyət bir müddət gizlərin əlinə keçdi. Paris bürgerləri isə şəhərdə kommunanı bərpa etmək istəyirdilər. III Henri onlarla barışıq bağlayaraq paytaxta qayıtdı.
Lakin Gizlər öz mövqelərini dəyişməmişdilər və Baş ştatlar müharibəni davam etdirmək qərarına gəlir. Çıxılmaz vəziyyətə düşən kral Henri Gizin öldürülməsinə əmr verir. 1588-ci ilin dekabrında Luvra dəvət olunan Henri Giz qətlə yetirildi. Lakin onun qətli vəziyyəti daha da gərginləşdirdi. Gizin dəfn mərasimi Parisdə və digər şəhərlərdə nümayişlərə səbəb oldu. Liqa yenidən antiroyalçı hərəkatın mərkəzinə çevrildi. III Henri öz qüvvələrini hugenotlarla birləşdirmək qərarına gəldi. 1589-cu ilin avqustunda dominikan rahibi Jak Kleman tərəfindən kralın qətlə yetirməsi bu planları boşa çıxardı.
Müharibələrin sonu
Beləliklə, ölkədə başlamış olan hakimiyyətsizlik talanlarla müşayiət edilirdi. Bu vəziyyətdə Navarralı Henrinin orduları qətiyyətli addımlara keçdi. 1593-cü ilin ortalarında qanuni şahzadənin qoşunları Parisə yaxınlaşdı. Şəhəri dağıtmaq istəyən Henri onu əsas ərzaq mənbələrindən ayırdı: bu məqsədlə ətrafdakı bütün dəyirmanlar yandırıldı. Paris üç ay müqavimət göstərdi. Mühasirəyə alınmış şəhərdə taxt-tac məsələləri müzakirə olunurdu. Belə olan halda Navarralı Henri katolikliyi qəbul etmək qərarına gəldi. 1593-cü ili iyulunda Sen-Deni kilsəsində katolikliyi qəbul edən Henrinin 1594-cü ilin fevralında Şartrda tac qoyma mərasimi oldu.
Navarra kralı Henri Burbon IV Henrix adı altında Fransa kralı oldu (1594-1610). Bir ay sonra, 1594-cü ilin martında IV Henri Parisə daxil oldu. IV Henri öz əleyhdarlarını təqib etməyərək onların müsadirəsini də keçirmədi.
Altı illik hakimiyyətsizlikdən sonra Fransa bacarıqlı hakimin əlinə keçdi. Dini müharibələrin siyasi tərəflərini yaxşı dərk edən IV Henri bu münaqişələrə son qoymaq qərarına gəldi.
Nant edikti
thumb|Nant edikti (1598) 1598-ci ildə IV Henri tərəfindən verilmiş Nant edikti müharibədən sonrakı Fransada sülhün təminatçısı oldu.
13 aprel 1598-ci ildə Nant şəhərində qəbul edilmiş bu edikt 93 maddə və 36 gizli maddədən ibarət idi.
Ediktə görə, qallikan kilsəsi rəsmi kilsə elan edildi. Nant edikti dini müharibədən asılı olmayaraq bütün fransız təbəələrinin hüquq bəyannaməsi idi. Ediktdə əmlak, mövqe, təhsil, məhkəmə, tibbi yardım hüquqları elan edilirdi. Lakin protestantların hüquqlarının reallaşması məhdud idi. Onlar yalnız müəyyən ərazidə dini ayinlər keçirə bilər, uşaqlarını yalnız öz məktəb və universitetlərində oxuda bilərdilər. kral təbəələri olaraq protestantlar qallikan kilsəsinin xeyrinə 1/10 vergisini verməli idilər.
XVII əsrin ikinci yarısına kimi qüvvədə qalan Nant edikti 1685-ci ildə Fransa kralı XIV Lüdovik tərəfindən ləğv edilmişdir.
ABŞ–Qazaxıstan münasibətləri
Qazaxıstan-ABŞ əlaqələri — Qazaxıstan və ABŞ arasında iki tərəfli münasibətlər. İki tərəfli əlaqələrin əsası 1991 ildə qoyulmuşdur.
Tarix
thumb|right|250px|[[Nursultan Nazarbayev və Corc Buş]]
Hərbi əlaqələr
2003-cü ildən Qazaxıstanda «Çöl qartalı» Amerikan-Qazax hərbi təlimləri keçirilir. «Çöl qartalı-2015» təlimində ABŞ, Böyük Britaniya, Qırğızıstan, Tacikistan, həmcinin ilk dəfə olaraq Əfqanıstan, Nepal və Türkiyə belə iştirak etmişdir.
2003-cü ildə Qazaxıstan İraqa 27 hərbi mühəndis göndərmişdir. Ümumilikdə isə burada 290 qazax hərbçi qulluq etmişdir.
Qazaxıstan Xaroci işlər nazirliyinin sözlərinə görə: «Qazaxıstan ABŞ-nin Mərkəzi Asiyada təhlükəsizlizliyə qarşı mübarizə və stabilləşmə sahəsində işləri öz özərinə götürmüşdür.»
Kazbat və Kazbriq adlı dəstələr təşkil edilmişdir ki, onlar daim ABŞ və NATO qüvvələri ilə birgə təlimlərdə olur
İqtisadi əlaqələr
2012-ci ilə Qazaxlstandan çıxarılan pullar mld. dollar:
2011-ci il məlumatına görə Qazaxıstan Amerikanın 78-ci iri ticarət ortağıdır. Burada illik ticarət dövrüyəsi 2,5 mld təşkil edir. 2011-ci ildə ABŞ Qazaxıstan iqtisadiyyatına 9,6 mld dollsr pul yatırmışdır. Bu isə bir il öncəki rəqəmlərdən 23,9 % çoxdur. Bu yatırımlar əsasən neft-qaz, telekomumikasiya və energetika sahələrinə yönləndirilmişdir.
Latəran
Latəran — İranın Ərdəbil ostanının Səreyn şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 168 nəfər yaşayır (35 ailə).
Azərbaycan–Boliviya münasibətləri
Azərbaycan–Boliviya münasibətləri — Azərbaycan Respublikası ilə Boliviya Çoxmillətli Dövləti arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr.
Diplomatik əlaqələr
İki ölkə arasında diplomatik əlaqələr 1996-cı ilin iyul ayının 8-də qurulmuşdur.
ARD (teleşirkət)
Almaniya İctimai Yayım Təşkilatlarının Fəhlə İcması (, ARD) — Almaniyada (1954-cü ildən) televiziya və radio proqramlarının mübadiləsini (1950-ci ildən)  və 1-ci proqram üzrə yayımı həyata keçirən, hüquqi şəxs statusu olmayan   təşkilat.
Maliyyələşdirmə
Dövlətlərin yayım təşkilatlarının maliyyələşdirilməsinin 86%-i əsasən "ARD ZDF Deutschlandradio Beitragsservice" təşkilatı tərəfindən bütün mülk sahiblərindən toplanan yayım haqqı hesabına gəlir, bundan sonra toplanan vəsait ARD arasında bölüşdürülür. ZDF və "Deutschlandradio", sonra artıq ARD daxilində BR, hr, SWR, WDR, NDR, Radio Bremen, SR, rbb, MDR və DW arasında bölünür.
Onların maliyyələşdirilməsinin 2%-i ARD televiziya və radio kanallarında reklam vaxtının satışından əldə edilir. Televiziya mərkəzinin "Hessischer Rundfunk", Müşahidə Şurası və idarə heyəti yoxdur, bir idarəçi tərəfindən idarə olunur.
Ağdərili üstünlüyü
thumb|1923-cü ildə [[Ku Kluks Klan üzvlərinin toplantısı]]
Ağdərili üstünlüyü — Ağ dərili insanların digər irqlərdən daha üstün olduğuna və buna görə də onlar üzərində üstünlüyü dəstəkləyən dair irqçi inanc. Ağ hökmranlıq elmi irqçilik köklərinə malikdir və tez-tez yalançı elmi arqumentlərə əsaslanır. Neonasizm bir çox oxşar elementləri kimi, ağdərili üstünlüyü tərəfdarları adətən digər irqlərə və yəhudilərə qarşı çıxır.
Əl Nur məscidi
Əl Nur məscidi — Yeni Zelandiyada məscid.
Ücur
Ücur — İranın Ərdəbil ostanının Səreyn şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 456 nəfər yaşayır (88 ailə).
Ümumi marja
Ümumi marja — gəlirlə satılan məhsul və ya xidmətin dəyəri arasındakı fərq. Nəzərə almaq lazımdır ki, ümumi mənfəət əməliyyat mənfəətindən (vergilər, cərimələr və faizlər ödənilməzdən əvvəl mənfəət, kreditlər üzrə faizlər) fərqlənir.
İstehsalçı üçün ümumi mənfəət:
Ümumi mənfəət məlumatlarına əsaslanaraq, əməliyyat mənfəətini hesablaya bilərsiniz:
və xalis gəliri:
İstehsal və ticarət üçün satılan malların dəyəri fərqli hesablanır. Ümumiyyətlə, bu göstərici dolayı xərclər nəzərə alınmadan əməliyyat üzrə mənfəəti əks etdirir.
İstehsalçı üçün birbaşa məsrəflər məhsul yaratmaq üçün xammal, məsrəf materialları və elektrik enerjisi xərcləridir. Məsələn, bir maşını idarə etmək üçün elektrik enerjisi xərcləri çox vaxt birbaşa xərc hesab edilir, maşın otağının işıqlandırılması isə çox vaxt əlavə xərc hesab olunur. Əgər işçilərə istehsal olunan məhsul vahidi üçün qiymət ödənilirsə, əmək haqqı da birbaşa xərclər ola bilər. Bu səbəbdən, xidmətlərini saatlıq əsasda satan xidmət sənayeləri çox vaxt əmək haqqını birbaşa xərc kimi qəbul edirlər.
Ümumi marja gəlirliliyin mühüm ölçüsüdür, lakin dolayı xərclərin uçotu xalis gəlirin hesablanmasını tələb edir.
Xalis satış gəliri aşağıdakı kimi hesablanır :
Azərbaycanda balıqçılıq
Azərbaycanda balıqçılıq — Azərbaycan Respublikasında su obyektlərində balıq və digər su bioresurslarının artırılması, yetişdirilməsi, bərpası, istifadəsi, mühafizəsi və faydalı əlamətlərinin yaxşılaşdırılmasına yönələn bioloji, biotexniki, texnoloji və təşkilati tədbirlər sistemini əhatə edən kənd təsərrüfatı sahəsi.
Tarixi
Azərbaycanda 1913-cü ildə 13 milyon puda yaxın balıq və balıq məhsulları, 40 min puddan çox qara kürü hasil edilmişdir.
Qanunvericilik bazası
27 mart 1998-ci il tarixində "Balıqçılıq haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanunu qəbul edilmişdir.
NGC 7537
NGC 7537, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Balıqlar bürcü istiqamətində yerləşir. Sbc tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Kraystçerç məscidlərinə hücum
Kraytsçerç məscidinin (eng. Christchurch Mosque) - 15 Mart 2019-cu ildə müsəlmanların cümə namazı zamanı saldırıya uğradığı hadisədir. Kraystçerç şəhərində ardıcıl olaraq, Kristofor qəsəbəsində Əl-Nur Məscidində və Linvud İslam Mərkəzində terror hücumu baş verib. Ümumilikdə bu terrorda 50 nəfər həlak olub, verilən ilkin məlumatlara görə isə 50 nəfər yaralanıb. Təqsirləndirilən günhakar, Avstraliyalı Brenton Tarrant həbs olunub. Şübhəli terrorist öz terror aktını Facebook Live üzərindən canlı yayım edib.
Hücumlar
Hücumlar saat 15 mart 2019-cu ildə saat 13:40-dan başlayaraq ardıcıl olaraq, Əl Nur Məscidi və Linvud İslam Mərkəzində həyata keçirilib. İlkin məlumatlara görə bütün məscidlərdə eyni vaxtı baş verildiyi irəli sürüldü, lakin sonradan hər iki məsciddə "planlaşdırılan" cinayətə görə bir şübhəli saxlanılıb.
Əl-Nur Məscidi
Ağır silahlar daşıyan terrorçu saat 13:40 radələrində Deans prospektində, Rikkartondaki Əl-Nur məscidində ibadət etməyə başlayan müsəlmanların üzərinə silahla hücum çəkməyə başladı. Silahlı şəxs, hücumunun ilk 17 dəqiqəsini, Facebook Live üzərindən birbaşa efir olaraq yayımladı. O məruzələrdə, 28 yaşında ortaboylu avstraliyalı neonasist şəxs kimi xarakterizə edilmişdi. Gülləbarandan əvvəl avtomobilində oturan terrorist, ilk olaraq Britaniya Silahlı Qüvvələrinin milli marşını, sonra isə Bosniya müharibəsi (1992-1995) zamanı ifa olunan və  dserb milliyətçi mahnısı olan "Güclü Serbiya" marşını qoşmuşdu.
Əl-Nur Məscidinin girişində 3 nəfəri öldürmüş, məscidin mərkəzində isə geri qalan müsəlmanları qətl etmişdi. Həmçinin, silahlı şəxs yaralananlara yaxınlaşıb, bir neçə dəfə də atəş açmış, sonra isə məscidi tərk edərək məscidin ətrafındakılara atəş açmışdır. Yaraladıqları şəxsləri öldürmək üçün yeni silah gətirmək üçün avtomobilinə gedir, lakin bu zaman ərzində zərərçəkənlərin çoxu yaralanmışdı və qaça bilmədi. Silahlı şəxs daha sonra ikinci dəfə məsciddən çıxıb avtomobilinə doğru irəlilədikdə, ayaq yolunun yaxınlığında bir qadını da vurmuşdu. Bundan sonra, o avtomobilinə qayıtdı və qısa müddətdən sonra hadisə yerindən qaçdı.
Linvud İslam Mərkəzi
Yeni Zelandiya Herald xilasetmə qrupunun verdiyi məlumata görə, məsciddə qulluq edən gənc oğlan terrorçu ilə odlu silahla mübarizə apararkən qətlə yetirilib. Avtomobildə iki ədəd partlayıcı qurğu tapılıb, lakin daha sonra Yeni Zelandiya Müdafiə Qüvvəsi tərəfindən zərərsiz hala gətirilib.
Şübhəlilər
Hadisə ilə əlaqədar məhkəmə iclası 2020-ci il mayın 4-də başlayacaq. Xüsusi rejimli həbsxanada birnəfərlik kamerada saxlanan B.Tarrant videoəlaqə vasitəsilə məhkəməyə qatılıb. Brenton Tarrant günahkar olmadığını bildirib.
Torium
Torium (Th) – D.İ. Mendeleyevin elementlərin dövri sistemində 90-cı element. 1882-ci ildə Y.Y.Berselius ona Norveçdən göndərilmiş nadir mineralda yeni elementin birləşməsini aşkar edir. O, bu elementi qədim skandinav Allah – ildırım saçan Tora şərəfinə torium adlandırır. Doğrudur Berselius  bu adı hələ 1815-ci ildə toriumu İsveçdən olan digər mineralda səhv olaraq “kəşf edərkən” düşünmüşdü. Bu, o nadir hadisə idi ki, tədqiqatçının özü guya onun aşkar etdiyi elementi “bağladı”. “Bağlama” 1825-ci ildə baş verdi, o vaxt məlum oldu ki, əvvəllər Berselius ittrium fosfatı analiz edibmiş. Yeni mineralı isə torit adlandırdılar, bu, torium slikat idi.