cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fransalı Blanş (Avstriya hersoqinası)
İstinadlar
<references group="" responsive="1">
Teymur xan Acarlı Şamlı
Teymur xan Acarlı Şamlı və ya Teymur xan Acarlı — Səfəvi imperiyası nın XVII əsrdə fəaliyyət göstərmiş hərbi və dövlət xadimlərindən biri.
Qass
Qass — Azərbaycan Respublikasının Zaqatala rayonunun Əli Bayramlı kənd inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 8 fevral 2000-ci il tarixli, 809-IQ saylı Qərarı ilə Zaqatala rayonunun Əli Bayramlı kənd inzibati ərazi vahidi tərkibindəki Qass kəndi rayonun yaşayış məntəqələri uçot məlumatından çıxarılmışdır.
Əhalisi
Kənddə Qafqaz Albaniyasının tayfası olan saxurlar yaşayır.
Səhiyyə Nazirliyi (Qazaxıstan)
Qazaxıstan Respublikasının Səhiyyə Nazirliyi — Qazaxıstan Respublikası Hökuməti daxilində rəhbərliyi həyata keçirən mərkəzi icra hakimiyyəti orqanı, habelə qanunvericiliklə müəyyən edilmiş hədlərdə xalq sağlamlığının qorunması, tibbi və əczaçılıq təhsili sahəsində sektorlararası koordinasiya.
Qazaxıstan Respublikası Prezidentinin 25 yanvar 2017-ci il tarixli fərmanı ilə "Qazaxıstan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi" olaraq yenidən təşkil edilmişdir.
Tarixi
Qazaxıstan Respublikasının Səhiyyə Nazirliyi 1992-ci ilin aprelində Qazaxıstan SSR Səhiyyə Nazirliyinin bazasında qurulmuşdur. Aksultan Amanbayev ilk nazir oldu. Ancaq tezliklə istefa etdi. Onun yerini Vasily Devyatko tutdu. 1997-ci ilin oktyabrında Nurlan Balqimbayevin nazirlər kabinetində nazirliklərin yenidən təşkili baş verdi. Bir neçə başqa dövlət quruluşu ilə birləşərək yeni nazirlik adını aldı — Qazaxıstan Respublikasının Təhsil, Mədəniyyət və Səhiyyə Nazirliyi. Krımbek Kuşerbayev nazir oldu. Vasili Devyatko Qazaxıstan Respublikası Təhsil, Mədəniyyət və Səhiyyə Nazirliyinin Səhiyyə Komitəsinin sədri oldu. 1999-cu ildə başqa bir yenidən qurulmadan sonra bu mərkəzi icra orqanı Qazaxıstan Respublikasının Səhiyyə, Təhsil və İdman Nazirliyi olaraq tanındı. 1999-cu ilin noyabrında nazirlik Krımbek Kuşerbayevin rəhbərlik etdiyi Təhsil və Elm Nazirliyinə çevrildi. Səhiyyə, ayrı bir quruluşa çevrildi — Qazaxıstan Respublikasının Səhiyyə Nazirliyi. 2001-ci ilin oktyabrında Qazaxıstan Respublikasının Səhiyyə Nazirliyi yenidən quruldu. Jaksılık Doskaliyev nazir təyin edildi. Səhiyyə Nazirliyi 6 Avqust 2014-cü ilə qədər mövcud idi. Qazaxıstan Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi ilə Qazaxıstan Respublikasının Səhiyyə və Sosial İnkişaf Nazirliyinə birləşdirildiyi yer. Keçmiş əmək və əhalinin sosial müdafiəsi naziri Tamara Duisenova nazir təyin edildi və Səhiyyə Naziri Salidat Kairbekov yeni dövlət qurumunun birinci müavini oldu. Qazaxıstan Respublikası Prezidentinin 25 yanvar 2017-ci il tarixli fərmanı ilə Qazaxıstan Səhiyyə və Sosial İnkişaf Nazirliyi iki nazirliyə — Qazaxıstan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi və Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinə bölündü. Qazaxıstan Respublikasının əhalisi. Yeljan Amantayeviç Birtanov yeni yaradılan nazirliyin naziri təyin edildi.
Vəzifələri
Nazirliyin əsas vəzifələri bunlardır.
Strukturu
2019-cu il üçün
Şıxlar (Qobustan)
Şıxlar — Azərbaycan Respublikasının Qobustan rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
NGC 1835
NGC 1835, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış açıq ulduz topasıdır. Göy üzündə Qılıncbalığı bürcü istiqamətində yerləşir. OCL tipli. tərəfindən ildə 22.86 sm (9 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Konstantin divarları
İmparator Böyük Konstantin, Licinius üzərində qazandığı böyük qələbədən sonra, indi Roma İmperatorluğunun yeni paytaxtı olacaq “Yeni Roma”nın inşasına başlamalı olduğunu düşünürdü. Bu mövzuda müxtəlif şayiələr və əfsanələr olmasına baxmayaraq, sadə bir hekayə ilə bunu izah etsək; 8 Noyabr 324-də əlinə nizə götürərək, qədim Bizantion şəhərinin şərq ucundan 4,5 km uzaqlaşdığı nöqtədən Mərmərə dənizi ilə Qızıl buynuz arasındakı 7 təpəni əhatə edərək geriyə qayıtmışdır. “Yeni Roma”nın, yəni daha geniş yayılmış adı ilə “Konstantinopol”un sərhədlərini, əlindəki nizə ilə keçdiyi yerləri işarələyərək müəyyənləşdirdi. Bu sərhədlərə əsaslanaraq burada yeni şəhərin sütunları tikildi və kiçik bir hissəsi bu gün də qalmış divarlara “Konstantin Divarları” deyilir.
Mürrey Rotbard
Mürrey Nyyuton Rotbard  — amerikalı siyasi filosof, iqtisadçı, Avstriya iqtisadi nəzəriyyə məktəbinin nümayəndəsi       və tarixçi,   , əsərləri və şəxsi təsir müasir libertarizmin inkişafında böyük rol oynamışdır  Rotbard anarxo-kapitalizm və libertarianizmin qurucusu və aparıcı nəzəriyyəçisi, tarixi revizionizmin qatı tərəfdarı və XX əsrdə amerikalı libertarist hərəkatın mərkəzi simalarından biri idi. Siyasi nəzəriyyə, revizionist tarix, iqtisadiyyat və digər mövzularda iyirmi kitab yazmışdır.
Rotbard, "korporativ dövlət inhisar sistemi" tərəfindən göstərilən bütün xidmətlərin özəl sektor tərəfindən daha təsirli bir şəkildə təmin edilə biləcəyini müdafiə edərək, dövlətin "sistemləşdirilmiş və genişmiqyaslı bir soyğunçuluq təşkilatı" olduğunu yazdı. Fraksiya ehtiyat bankçılığını bir saxtakarlıq növü adlandırdı və mərkəzi bankçılığa qarşı çıxdı. Rotbard, digər xalqların işlərinə hərbi, siyasi və iqtisadi müdaxiləyə qəti şəkildə qarşı çıxır. Müdafiəçisi Hans-Hermann Hoppe görə, "Rotbard olmasa burada danışılacaq bir anarxo-kapitalist hərəkatı olmazdı."
Təhsili
Rotbardın valideynləri, sırasıyla Polşa və Rusiyadan ABŞ-yə gələn yəhudi mühacirləri David və Rey Rotbard idi. David kimyaçı idi. Mürrey Nyu-Yorkda yerləşən Borç Uoten şəxsi məktəbində oxuyurdu. Daha sonra Bronksda iştirak etdiyi "alçaldıcı və bərabərlikli dövlət məktəbi sistemindən" Borç Uoten məktəbini seçdiyini söylədi. left|thumb|Rotbard 1950-ci illərin ortalarında Rotbard, "kommunistlər və ya yoldaşlar" olan dostlar və qonşular arasında "sağçı" ("köhnə sağın" tərəfdarı) kimi böyüməkdən yazırdı. Gəncliyində Nyu-York Gənclər Respublika Klubunun üzvü idi. Rotbard, mühacir atasını Amerikanın minimal hökumət, azad sahibkarlıq, xüsusi mülkiyyət dəyərlərini mənimsəyən və "öz ləyaqətimə görə yüksəlmək əzmində olan bir fərdçi" olaraq xarakterizə etdi. Bütün sosializm mənə dəhşətli dərəcədə məcbur və iyrənc görünürdü. "
Rotbard 1945-ci ildə riyaziyyat üzrə lisenziya və doktorluq dərəcəsi aldığı Kolumbiya Universitetinə qatıldı. 1956-cı ildə iqtisadiyyat üzrə fəlsəfə doktoru. Doktora almaq üçün gecikmə. qismən məsləhətçisi Cozef Dorfman ilə ziddiyyət və qismən Artur Byorns tezini rədd etdiyi üçün. Byorns, Rotbardın və Manhattan yaşayış binasında qonşularının çoxdankı dostu idi. Byorns yalnız Kolumbiya fakültəsindən Prezident Eyzenhauerin İqtisadi Məsləhətçilər Şurasına rəhbərlik etmək üçün məzuniyyətə çıxandan sonra Rotbardın dissertasiyası qəbul edildi və doktorluq dərəcəsini aldı. Rotbard daha sonra tələbə yoldaşlarının hamısının çox solda olduğunu və o vaxt Kolumbiyadakı iki respublikaçıdan biri olduğunu söylədi.
1940-cı illərdə Rotbard Frenk Xodorovla tanış oldu və Albert Jey Nok, Qaret Qarrett, İzanel Paterson, H. L. Menken və başqalarının, həmçinin Avstriyalı iqtisadçı Lüdviq fon Mizesin azadlıq yönümlü əsərlərini oxudu. 1950-ci illərin əvvəllərində, Mizes Nyu-York Universitetinin Biznes Məktəbində dərs deyərkən, Rotbard onun qeyri-rəsmi seminarına qatıldı. Rotbard, Mizesin İnsan Fəaliyyəti kitabından çox təsirlənmişdir. Rotbard 1950-ci illər və 1960-cı illərin əvvəllərində müxtəlif sağ ideologiyaların təşviqi üçün maliyyə dəstəyi verən bir qrup olan Uilyam Folker fondunun diqqətini çəkdi. Uilyam Folker fondu, Rotbarda, Mizes tələbələrini lisenziyalarla tanış etmək üçün istifadə edilə bilən bir formada insan fəaliyyətini izah edən bir dərslik yazması üçün pul verdi; pul və kredit haqqında yazdığı nümunə bir fəsil Mizesin təsdiqini aldı. On il ərzində Rotbard, "Baş Analitik" adını verən Folker fondu tərəfindən mükafatlar aldı. Rotbard işinə davam edərkən, layihəni genişləndirdi. Nəticədə Rotbardın 1962-ci ildə "İnsan, iqtisadiyyat və dövlət" kitabı nəşr olundu. Nəşrdən sonra Mizes Rotbardın işini yüksək qiymətləndirdi.
Evliliyi, məşğulluğu və aktivliyi
1953-cü ildə Nyu-Yorkda Rotbard Coan Şumaxer (1928-1999) ilə evləndi. Coan onun redaktoru və yaxın məsləhətçisi, eyni zamanda salonunun sahibi idi. Xoşbəxt bir şəkildə evləndilər və Rotbard tez-tez onu həyatının və nailiyyətinin "dəstəkləyici təməli" adlandırırdı. Coana görə, Folker fondunun himayəsi, Rotbardın evliliklərinin ilk on beş ili ərzində sərbəst nəzəriyyəçi və alim kimi çalışmasına imkan verdi. Folker fondu 1962-ci ildə dağıldı və Rotbardın müxtəlif Nyu-York məktəblərində iş axtarmasına səbəb oldu. 1966-cı ildə, 40 yaşında Bruklin Politexnik İnstitutundamühəndislik tələbələri üçün müvəqqəti iqtisadiyyat professoru vəzifəsi təklif edildi. Qurumun iqtisadiyyat şöbəsi və iqtisadiyyat ixtisası yox idi və Rotbard sosial elmlər şöbəsini marksist bölmə adlandırırdı. Bununla birlikdə, Castin Raymondo, Rotbardın Bruklin Politexnikdəki rolunu bəyəndiyini yazır, çünki həftədə cəmi iki gün çalışmaq ona liberter siyasətinin inkişafına töhfə vermək azadlığı verir.
Rotbard bu vəzifədə 1986-cı ilə qədər iyirmi il davam etdi. 60 yaşlı Rotbard, daha sonra Bruklin Politexnik Universitetindən ayrılaraq Nevada Las Vegas Universitetindəki Lee Business School-a (UNLV) qatıldı və burada liberalist bir iş adamının sponsorluğunda yer qazandı. Rotbardın dostu və həmkarı iqtisadçı Mizes Hans-Hermann Hoppe görə, Rotbard akademik dairələrdə "periferik varlıq" a rəhbərlik etdi, lakin işində çox sayda "tələbə və şagird" cəlb edə bildi və bununla da "müasirin yaradıcısı və əsas simalarından biri oldu azadlıq hərəkatı . Rotbard, 1986-cı ildən ölümünə qədər UNLV-dəki vəzifəsini icra etdi. Rotbard 1976-cı ildə Libertarian Araşdırmalar Mərkəzini və 1977-ci ildə Libertarian Studies Journal-ı təsis etmişdir. 1982-ci ildə Alabama ştatının Obern şəhərində Ludwig von Mises İnstitutunu qurdu və 1995-ci ilə qədər akademik işlər üzrə vitse-prezident idi. Qeyri-adi bir iqtisadi [45] bir jurnal olan Avstriya İqtisadiyyat İnstitutu, daha sonra Quarterly Journal of Austrian Economics adını aldı, eyni zamanda 1987-ci ildə Rotbard tərəfindən quruldu . 220px|thumb|left|Rotbard həyat yoldaşı ilə.
Ayn Rend ilə münaqişə
1954-cü ildə Rotbard, Mizes seminarının digər bir neçə iştirakçısı ilə birlikdə obyektivizmin banisi Ayn Rendın ətrafına qatıldı. Onunla ayrıldıqdan sonra, digər şeylər arasında, fikirlərinin elan etdiyi qədər orijinal olmadığını, Aristotel, Thomas Aquinas və Herbert Spencer'in fikirlərinə bənzədiyini yazdı. 1958-ci ildə, Rendın Atlas Şruced romanının nəşrindən sonra Rotbard onun üçün "pərəstiş məktubu" yazdı, kitabı "sonsuz bir xəzinə və yalnız indiyə qədər yazılmış ən böyük roman deyil, ən böyük kitablardan biri" adlandırdı. ya bədii ədəbiyyatda, ya da elmi ədəbiyyatda yazılmışdır ”. Rendın onu təbii hüquq ənənələrini öyrənməyə sövq edən təbii hüquq fəlsəfəsi ilə tanış olduğunu da yazdı. Rotbard bir neçə aydır Ayn Rendın ətrafına qovuşdu.
Qrup üzvləri ateizmin xüsusilə vacib olduğu inanclarına qeyd-şərtsiz bağlılıq tələb etdilər. Qrup yalnız inananlara deyil, həm də xristianlarla evlənənlərə də tərkibində dözmədi. 1958-ci ilin yayında Randyalılar Rothbarddan qatı bir protestant arvadından boşanmasını istədi, lakin o, imtina etdi. Tezliklə Rotbardın anarxizmi müdafiə etməsi də daxil olmaqla müxtəlif mübahisələrə görə Ayn Rendın ətrafından bir daha ayrıldı. Mizesə yazdığı bir məktubda, çevrədəki vəziyyət haqqında yazırdı: "Rend və Brendenə ibadət etdikləri fanatizm inanılmazdır, bütün vəziyyət dini bir kült ilə bir Troçkiçi hücrə arasında bir çarpazlığa bənzəyir".
Rotbard daha sonra Randın tərəfdarlarını, nəşr olunmamış bir pərdəli Mozart Qırmızı idi '' pyesində və Ayn Rand Kültünün Sosiologiyası əsərində lağ etdi. Rotbard, Rendın ətrafını "dogmatik şəxsiyyət kultu" olaraq xarakterizə etdi. Onun oyununda Rend (Carson Sand obrazı vasitəsilə) və onun dostları parodiya olunur.
Yeddişəhər xanlığı
Yettişar — (, müxtəlif mənbələrdə fərqli adlarla verilir — Ceti-Şaar, Ceti-şaar, Yettişəhər. Tərcüməsi Yeddişəhər.) — 1860–1870-ci illərdə Şərqi Türkistan (Qaşqar) ərazisində mövcud olmuş türk dövləti (əmirliyi).
Yaranmadan əvvəlki tarix
1757-ci ildə Tsin dövləti Çin Cunqar xanlığının varlığına son qoydu. 1759-cu ildə bütün Qaşqar fəth edildi və bu ərazidə Sincan adlı yeni əyalət yaradıldı. Tsin rejiminin əleyhdarları buraya sürgün edilirdi. Burada Qansu vilayətindən Mancur və Çin qoşunları yerləşdirildi. Mancuriyadan solon və dahur dəstələri buraya yerləşdirilməyə başlandı. 1764-cü ildə bir neçə min sibo İli vadisinə köçürüldü.Burada mancur hərbi-əkinçilik qəsəbələri və Çin hərbi yaşayış məskənləri salındı. Həmçinin, buraya Mancur işğallarına müqavimət göstərən sürgün edilmiş uyğurlardan (tarançılar) əkinçilik yaşayış məntəqələri təşkil olundu. Çinlilər və dunqanlar da buraya köçürüldülər.
XIX əsrin əvvəllərində Qaşqarda ictimai-siyasi vəziyyət kəskin şəkildə pisləşdi. Sincan qubernatorunun zəif idarəçiliyindən faydalanaraq, Mancur və Çin rəsmiləri şəxsi zənginləşmələri üçün mövqelərindən istifadə edərək özbaşınalıq edirdilər. Bundan əlavə, Çin tacirləri yerli məhsulları ucuz qiymətə alır, öz mallarını isə xüsusilə də çayı hədsiz baha satmaqla yerli əhalni amansızlıqla talan edirdilər. Bütün bunlar Tsin imperiyasının qonşu Kokand xanlığı ilə mürəkkəb münasibətləri fonunda baş verirdi. Mancur işğalçılarına qarşı çıxış edənlərə sığınacaq verən Kokand xanları onlardan Tsin hökumətinə qarşı təzyiq etmək üçün məharətlə istifadə edirdilər. Onlar bununla bölgədə mürəkkəb bir siyasət aparırdılar.
XIX əsrin əvvəllərində Kokandda yaşayan Qaşqarın keçmiş hökmdarlarının varisləri olan Sarımsak Hocanın oğulları — Cahangir və Yusif-Xoca bölgənin müstəqilliyini bərpa etmək üçün hərəkatın başında dayanmışdılar. 1820-ci ilin yayında Cahangir Kokanddan qırğızların yanına "qaçdı". O, burada bir neçə yüz atlıdan ibarət dəstə yığdı və payızda Tsin səddlərini aşdı. 1820–1827-ci illərin uyğur üsyanının yatırılması və Cahangirlə sonrakı mübarizə Tsin hökumətinə 10 milyon lyana başa gəldi. Bu üsyan Qaşqardakı Tsin hökmranlığının əsasını sarsıtdı və cəza dəstələrinin vəhşilikləri yeni bir müsəlman çıxışlarının başlamasına zəmin yaratdı. 1828-ci ildə Cahangirin tutulub edam olunmasından sonra, bütün ümidlər artıq Yusuf-Hocaya — Cahangirin qardaşına bağlandı. Xüsusilədə Kokand xanı onu intensiv şəkildə buna təhrik edirdi.
1830-cu ilin payızında Yusif dəstəsi ilə sərhədi keçdi və yeli əhali tərəfindən sevinclə qarşılandı. Cahangirin hərəkətlərindən dərslər çıxaran Yusif insanlara səxavətlə vədlər verirdi. O, xalqın böyük dəstəyi ilə Qaşqara daxil oldu. Lakin Yarkənddəki türbəyə edilən hücum uğursuzluqla başa çatdı. Üsyançılar orada böyük bir məğlubiyyətə uğradılar və bu hərəkatda dönüş nöqtəsi oldu. Üsyan tədricən zəifləməyə başladı. Əhali üsyana 1826–1827-ci illərdəkindən daha az dəstək verdi. Yusif Hocanın qoşunlarının soyğunçuluq əməlləri ona qarşı yerli sakinlər qəzəbi ilə nəticələndi. Yerli din xadimləri də Hocanı çox soyuq qarşıladı. Tsin hakimiyyəti iki islam təriqətinin dini düşmənçiliyindən məharətlə istifadə etdi. 1830-cu ilin oktyabrında əyalət hakimi Çanlin üsyançılara qarşı hücum etdi. 1830-cu ilin sonlarında Yusif Hoca bir neçə min tərəfdarı və əsirlər ilə sərhədə qaçdı və Kokand ərazisinə sığındı. Dörd ay davam edən üsyanın yatırılması xəzinəyə 8 milyon lyam hesabına başa gəldi. 1847-ci ildə Cahangirin qardaşı oğlanlarının rəhbərliyi altında yeni bir hərəkat "Yeddi Hocanın üsyanı" olaraq bilinən çıxış oldu. Lakin o, elə həmin ildə yatırıldı. 1857-ci ildə Qaşqarda Vəlixan-tyurya (Cahangirin qardaşı oğlu) rəhbərliyi ilə üsyan başladı. Lakin üsyan 1858-ci ilin avqustunda vəhşicəsinə yatırıldı. Bir çox üsyançı Kokanda qaçmağa müvəffəq oldu.
Xanlığın yaradılması
1862-ci ildə Şengan qubernatorluğunda (Şaansi və Qansu əyalətlərinin ərazisində) başlayan dunqanların üsyanı Sincan hakimiyyətinin ölkənin mərkəzi ilə əlaqələrini kəsdi. Bu da onları Şengan xəzinəsindən gələn subsidiyalardan məhrum etdi. Yerli hakimiyyət nümayəndələri bu itkini vergilər və qanunsuz ödənişlərlə doldurmağa çalışdı. Bütün bunlar əhalini ümumi qiyamın astanasına aparırdı. 250px|thumb|right|[[Yaqub bəy|Məhəmməd Yaqub bəy]] 1864-cü ilin iyun ayında Kuçar qarnizonunun dunqan əsgərləri üsyan qaldırdılar və Rəşidin-Hocanın başçılığı ilə qalan əhali onların arxasınca getdi. Dörd bölgəni — Turfan, Komul (Hami), Aksu və Uşu (Uş-Turfan) azad edərək, burada Kuçar xanlığını yaratmaqla hakimiyyətini qurdu. Elə həmin yay Urumçidə Lotay xanın başçılıq etdiyi Dunqan xanlığı yarandı. O, özünü sultan elan etdi və dövlətini — Urumçi sultanlığı adlandırdı. Oktyabr ayında Rəşidin-Hocanın qoşunları Qaşqarı nəzarət altına almağa çalışdı. Buna qədər isə burada Mancur işğalçılarına qarşı uğurlu üsyan olmuşdu. Xotanda hakimiyyət Xotan xanlığının başçısı olmuş Molla Həbib-ağanın ixtiyarına keçdi. 1864-cü ildə Kokanddan üsyan edən Qaşqara dəstəsi ilə Buzruk-Hoca (Cahangirin oğlu) gəldi. O, əhali tərəfindən böyük sevinclə qarşılandı. Buzruk-Hoca Yarkəndin də daxil olduğu Kaşqar xanlığının başçısı seçildi. Sincanda olan müsəlman xalqlarının demək olar ki, hamısı — uyğurlar, dunqanlar, qırğızlar və taciklər Tsin hakimiyyətinə qarşı üsyana başladılar. Kütlələr islamın bayrağı altında azadlıq mübarizəsinə qalxdılar. Hərəkatın başında mənəvi feodallar (Hocalar) və sadə mollaların dayanırdı. Bu mübarizə təkcə anti-Mançuriya deyil, həm də Çin əleyhinə idi. 1867-ci ildə İli bölgəsinin uyğur əhalisi üsyan etdi. Onlar da İli sultanlığını yaratdılar. Beləliklə, bütün Sincan demək olar ki, 13 il ərzində Mancuriya boyunduruğundan xilas oldu. Keçmiş Tsin imperiyasına daxil olan qubernatorluğun ərazisində beş müsəlman dövləti meydana gəldi.
Yeni Tsin təhdidi qarşısında belə feodal parçalanması dərhal birləşmək zərurəti yaradırdı. Vahid dövlətin yaradılması bu dövlətlərdən ən güclüsü Qaşqar xanlığı ətrafında oldu. Əslində onu görkəmli siyasi xadimə çevrilmiş hərbi başçı Məhəmməd Yaqub-bəy idarə edirdi. Aşağı təbəqəyə mənsub olduğundan onun savadı belə yox idi. Lakin hərbi istedadı və lider bacarığına malik olması, onu xanlığın hakiminə çevirmişdi. Yaqub bəy böyük bir ordu qurdu və onun köməyi ilə bütün Şərqi Türkistanı birləşdirdi. Digər xanlıqlar, sultanlıqlar və əmirliklər Qaşqarın tabeliyinə keçdi və yeni dövlət Yettişar adlandı. Yaqub bəy Badoulet adı ilə Yettişar xanı elan edildi.
Yeddi şəhər
250px|thumb|right|Yaqub bəyin Kokand tüfəngçiləri İli sultanlığının Yaqub bəy tərəfindən ələ keçirilməsinin və Mərkəzi Asiyada ingilis təsirinin artmasının qarşısını almaq üçün rus qoşunları 1871-ci ildə İli ərazisini işğal etdilər. Ruslar bununla yerli uyğur dövlətinin də mövcudluğuna son qoydular. Yaqub bəyin qoşunları 1870–1872-ci illərdə dunqanların Urumçi sultanlığına qarşı iki dəfə hücum etdilər və onun ərazisini ilhaq etdilər. Şaansidəki dunqan üsyanının liderlərindən biri olan Məhəmməd Əyub Biyanhu Yaqub bəyin tərəfinə keçdi. O və digər dunqan komandirləri 1873-cü ildə Çin qoşunlarının təzyiqi ilə şimal-qərbə çəkilərək Urumçiyə sığınmışdı. Onlarla bərabər Şaansi və Qansu əyalətlərindən gələn qaçqınlar da Yaqub bəyə qoşuldu.
Yaqub bəy bir sıra mütərəqqi islahatlar həyata keçirdi. 45.000 minlik ordusunu modernləşdirdi, bürokratik sistemi sadələşdirdi, idarə aparatını ixtisara saldı, əhalidən yığılan vergini, ödənişləri kəskin dərəcədə azaltdı, daxili rüsumları yığışdırdı, əhalinin mükələfiyyətlərinin ləğv etdi, maliyyələşməni nizamladı. Yeddişar hökmdarı ticarəti təşviq edir, karvansaralar tikdirir, yeni kanallar və digər suvarma sistemləri çəkdirirdi. Lakin buna baxmayaraq, onun yaratdığı rejim şiddətli, bəzən də qəddar idi. Tsin qüvvələri 1873-cü ildə bölgədə hərbi əməliyyatlara başlayanda, Yeddişardakı müsbət təşəbbüslərin bir çoxu, hərbi xərclərin kəskin artması səbəbindən icra edilmədi. Dövlətini möhkəmləndirmək üçün Yaqub bəy Rusiya ilə İngiltərə arasındakı ziddiyyətlərdən istifadə etməyə çalışaraq, hər iki tərəfə xidmətini təklif edirdi. Yeddişar ilə ticarəti inkişaf etdirən Peterburq, onunla diplomatik əlaqələr qurmağa tələsmirdi. İngiltərə Qaşqar xanından Rusiyaya qarşı istifadə etməyə cəhd göstərdi. Bunun üçün ingilislər 1877-ci ilə qədər Hindistan vasitəsi ilə ona silah və hərbi məsləhətçilərlə kömək etdi. Eyni yardım ona Osmanlı imperiyası tərəfindən də göstərildi.
Pekində Qərb yürüşü müzakirələri
Bəzi yüksək rütbəli məmurlar və hərbi rəhbərlər itirilmiş ərazilərin sülh ilə, diplomatik yolla qaytarılması məsələsini dəstəkləyirdilər. Onlar problemin Cunqariya və Şərqi Türkistanın (orada yaradılan dövlətlərin) müstəqilliyini tanımaq yolu ilə həll edilməsini təklif edirdilər. Bu mövqenin tərəfdarlarının gətirdiyi arqumentlərdə Çin dövlətində yaşanan siyasi və iqtisadi çətinliklərə istinad olunurdu. Bu nöqteyi-nəzərin əsas dəstəkçisi və tərəfdarı o, dövrün nüfuzlu siyasətçisi Zenq Qofan idi. O, açıq şəkildə "Zyayuyquan"dan qərbdə olan bütün torpaqlardan imtina etməyi təklif edirdi.
Bolqarıstan çarlığı
Bolqarıstan çarlığı, həmçinin Bolqarıstan krallığı və ya Üçüncü Bolqarıstan çarlığı (Царство България) — 1908-ci ildə müstəqillik elan edildikdən 1946-cı ildə monarxiyanın ləğvinə qədər mövcud olan Bolqarıstan dövləti. Dövlət Bolqarıstan knyazlığının varisi olaraq yaradılmışdı. Krallıq konstitusiyalı monarxiya idi (1879-cu il Tırnovo konstitusiyası, düzəlişlərlə). Dövlət başçısı çar adlanırdı (Qərb tarixşünaslığında bu titul həm də “kral” kimi qeyd olunur). Ölkədə hökmranlıq edən sülalə Saks-Koburq-Qota olub. Çarın az yaşlı olması və ya fəaliyyət qabiliyyətini itirməsi halında kollektiv regentlik nəzərdə tutulurdu.
Yeddişəhər xanlığı
Pekində Qərb yürüşü müzakirələri
Tsin hökumətində yer alan digər vəzifəli şəxslərin bir hissəsi ən qəti addımların atılmasının tərəfdarı idilər. Onlar dərhal hərbi əməliyyatları başlamağı və üsyanların yatırılmasını tələb edirdi. Bu qrupun lideri "Syanfen" şüarı ilə hökmranlıq edən imperatorun ögey qardaşı "Çunun böyük knyazı" titulunu daşıyan Aysinqero İxyuan idi. İxuyan hətta şəxsən Qərbə yürüşə başçılıq etməyə hazır olduğunu da bildirmişdir.
Bolqarıstan çarlığı
Kral ailəsinin qurucusu Ferdinand Müstəqillik Bəyannaməsində əsasən Balkan yarımadası bölgəsindəki bütün torpaqlarda yaşayan etnik bolqarların başçısı elan olunmuşdu. Bəyannaməyə görə kral bu torpaqları (Bolqarıstandan alınmış torpaqlar, xüsusilə Makedoniya) geri qaytarmaq öhdəliyinə malik idi. Bu səbəbdən dövlət demək olar ki, bütün mövcudluğu boyu müharibə şəraitində oldu. Buna görə ona “Balkan Prussiyası” ləqəbi verilmişdi.
Yeddişəhər xanlığı
Pekində Qərb yürüşü müzakirələri
1874-cü ildə imperator sarayında bu mövzuda müzakirə təşkil etmək təklif edildi. Çindəki bütün məşhur siyasi xadimlərin bu və ya digər şəkildə müzakirədə iştirak edəcəyi güman edilirdi. Paytaxt Çjili əyalətinin qubernatoru Li Xunçjan Sincanın geri qaytarılması üçün pul xərcləməsinə qarşı çıxdı və bu səbəbdən xeyli arqumentlər gətirdi. Onun fikrincə Çin sahillərini Qərb dövlətlərinin mümkün müdaxiləsindən qorumaq üçün güclü bir hərbi-dəniz donanması yaratmağa diqqət yetirmək lazım idi. Lakin 1875-ci il yanvarın 12-də imperator varis təyin etmədən vəfat etdi. Taxtın varislik qaydalarına zidd olaraq, imperatriça Çısi kiçik bacısının və Çunya knyazının dörd yaşında oğlunu taxta çıxardı. Beləliklə, Sincanın Pekinin hakimiyyəti altına qaytarılmasının tərəfdarları əhəmiyyətli dəstək qazandı. Qərb yürüşünün əsas tərəfdarlarından biri Şenqanq qubernatoru Çzo Çzyntanq idi. O, bir müddət əvvəl Dunqan üsyanını qan içində boğmuşdu.
1875-ci il martın 10-da Çzo Çzyntanqın Sincan barədə düşüncələrini öyrənmək üçün ona ayrıca gizli sənəd göndərildi. Çzo Çzyntanqdan Sincanda imperiyanın hakimiyyətini yenidən əlində olan qüvvələr ilə bərpa edə biləcəyi barədə dəqiq cavab verilməsi istənildi. Qeyd olunan sənədin əhəmiyyəti o qədər böyük idi ki, onu Pekindən Lançjouyaa çatdırmaq üçün cəmi 9 gün vaxt verilmişdi. Çzo Çzyntanq sənədi 1875-ci il martın 19-da aldı. O, demək olar ki, bir aydan sonra 1875-ci il aprelin 12-də ətraflı bir hesabatla cavab verdi (19 cüt səhifə). Onun göndərdiyi cavabda deyilirdi ki, Sincan kampaniyası hərbi-dəniz proqramının həyata keçirilməsi vəziyyətindən asılı olmayaraq tam qələbə qazanana qədər aparılmalıdı. Hökumət Çzo Çzyntanqın hesabatını aldıqdan bir qədər sonra, 1875-ci ilin aprelində imperator onu Sincanda hərbi işlər üzrə müvəkkil təyin etdi. Bununlada rəsmi olaraq Sincanda hərbi kampaniyaya start verildi.
Bolqarıstan çarlığı
Bir neçə il ərzində Bolqarıstan 5 milyona yaxın əhalisindən 1 milyondan çox ordunu səfərbər etmiş və 1910-cu illərdə üç müharibədə - Birinci və İkinci Balkan müharibələrində və Birinci Dünya müharibəsində iştirak etmişdi. Birinci Dünya müharibəsindən sonra Bolqarıstan ordusu darmadağın edildi və müttəfiq dövlətlər tərəfindən mövcudluğu qadağan olundu. Bolqar torpaqlarının milli birləşməsi ilə bağlı bütün planlar bununla iflasa uğradı.
İyirmi ildən az bir müddət sonra Bolqarıstan İkinci Dünya müharibəsinə Berlin-Roma-Tokio oxu dövlətlərinin tərəfində daxil oldu. 1944-cü ilin sentyabrında Müttəfiqlərin tərəfinə keçənə qədər yenidən uduzan tərəfi tutdu. 1946-cı ildə monarxiya ləğv edildi, onun sonuncu çarı sürgünə göndərildi və Krallığın yerinə Bolqarıstan Xalq Respublikası yaradıldı.
Yeddişəhər xanlığı
Çzo Çzyntanqın Qərbə yürüşü
1875-ci ildə Çzo Çzyntanq 70 minlik ordusu ilə Cunqariyanı yenidən tabe etmək üçün səfərə çıxdı. O, məhərətlə Yaqub bəydə rəsmi Pekinin Tsin imperiyası tərkibində Qaşqara muxtariyyət verəcəyinə inam yaratdı. Buna görə də Cunqariya demək olar ki, döyüşsüz ələ keçirildi. Bundan sonra 1877-ci ilin aprel ayının ortalarında qəflətən Yettişara qarşı Lyu Çzuntanın komandanlığı altında yaxşı silahlanmış 180 batalyonu göndərdi. Biyanhunun dəstələrinin və digər dunqan komandirlərinin köməyinə baxmayaraq Yaqub bəyin qoşunları məğlub oldu. 1877-ci ilin mayında Yaqub bəyi zəhərləyərək öldürdülər. Onun ölümündən sonra Yettişar üç düşmən hissəyə parçalandı. Lyu Çzuntanın qoşunları Qaşqarı, Yarkəndi və Xotanı tutdu. Çzo Çzyntanq müharibədəki qələbənin əsas şərti kimi Urumçini ələ keçirmək hesab edirdi. O, bu işə böyük əhəmiyyət verirdi. Urumçi şəhəri Çin qoşunları tərəfindən 1876-cı ilin 17 avqusunda tutuldu.
Bolqarıstan çarlığı
Tarixi
250px|thumb|right|1908-ci ildə Şərqi Rumeli və [[Bolqarıstan knyazlığı Bolqar krallığına birləşdi. Bu sərhədlər 1912-ci ilə qədər qaldı.]] XVI əsrdə müasir Bolqarıstan ərazisi Osmanlı imperiyası tərəfindən işğal olundu. 400 ilə yaxın bir müddətdə osmanlılar Bolqar torpaqlarına şəriksiz sahib oldular. Bu vəziyyət 1877-1878-ci illər Rusiya-Osmanlı müharibəsindən sonra dəyişdi. Belə ki, müharibə də məğlub olan Osmanlı imperiyası Bolqar xalqının özünüidarəetməsi ilə barışmalı oldu. Bolqarıstan dövlətçiliyinin əsası Bolqarıstanda Müvəqqəti Rusiya Administrasiyası dövründə, rus ordusu tərəfindən işğal edilmiş Bolqarıstan ərazisinə Rusiya administrasiyası nəzarət etdiyi zaman qoyuldu. Müvəqqəti Rusiya Administrasiyasının əsas məqsədləri dinc həyat qurmaq və Bolqarıstan dövlətinin dirçəlişinə hazırlıq idi.
Yeni dövlətin sərhədləri 1878-ci ildə Berlin konqresi tərəfindən müəyyən edildi. Bu müqavilə azad edilmiş Bolqarıstan ərazilərinin Osmanlı imperiyası və digər qonşu dövlətlərin xeyrinə ciddi şəkildə azalmasına səbəb oldu. 1879-cu ildə orta əsrlər Bolqarıstanın paytaxtı Tırnovoda yeni dövlətdə konstitusiya monarxiyasını quran Təsis Məclisi tərəfindən konstitusiya qəbul edildi.
Yeddişəhər xanlığı
Çzo Çzyntanqın Qərbə yürüşü
1877-ci ilin dekabrında bütün Şərqi Türkistan işğal edildi. Cəza dəstələri minlərlə müsəlman türklərini edam etdi, on minlərlə insan həbsxanaya atıldı. Biyanhu dunqan dəstələri ilə Rusiya ərazisində sığınacaq tapdı. Tsin sülaləsinin hakimiyyəti Sincan ərazisində quruldu. Sankt-Peterburq müqaviləsindən sonra isə Rusiya İli ərazisini Çinə qaytardı.
Bolqarıstan çarlığı
Tarixi
6 sentyabr 1885-ci ildə Bolqarıstan knyazlığının Osmanlı imperiyasının tərkibində olan Şərqi Rumeli muxtar vilayətinin tərkibinə qatması həmin il noyabrın 14-də Serb-Bolqar müharibəsinin başlanmasına səbəb oldu. Müharibə bolqar knyazlığının qələbəsi ilə başa çatdı. 19 fevral 1886-cı il tarixli Buxarest Sülh Müqaviləsi Şərqi Rumelinin knyazlığa birləşdirilməsi aktının beynəlxalq aləmdə tanınmasını bildirirdi. Lakin Avropa ölkələri bu birləşməni yalnız 1908-ci ildə tanıdı.
I Aleksandrın bu siyasəti Osmanlı imperiyasının Balkanlarda təsirini zəiflətdi. Bu isə Böyük Dövlətlərin maraqlarına cavab vermirdi. Bununla əlaqədar olaraq I Aleksandr xarici dövlətlərin təzyiqi altında istefa verdi. 1886-cı ildə Battenberq şahzadəsi I Aleksandr taxtdan əl çəkdikdən və 1887-ci ildə almanpərəst Saxe-Koburq və Qota hökmdarı I Ferdinand taxta çıxdı.
I Ferdinand dövründə konstitusiyaya düzəlişlər edildi, kralın səlahiyyətləri genişləndirildi və 1879-cu ildə qəbul edilmiş demokratik normalar məhdudlaşdırıldı. Osmanlı imperiyasının növbəti zəifləməsi və Bosniya və Herseqovinanın Avstriya-Macarıstan tərəfindən ilhaqı zamanı Bolqar şahzadəsi I Ferdinand fürsətdən istifadə edərək və Vyana ilə ilkin gizli razılaşma ilə 22 sentyabr 1908-ci ildə Bolqarıstanın müstəqilliyini elan etdi. 1908-ci ildə knyazlıq krallığa çevrildi. Kral titulunun qəbulu Şərqi Rumeli üzərində tam hüquqi müstəqillik və tam suverenliyin faktiki statusunu ifadə edirdi. Konstitusiyaya lazımi düzəlişlər 1911-ci ildə Beşinci Böyük Xalq Məclisi tərəfindən edildi. Əsas dəyişikliklər Bolqarıstan sərhədləri ilə bağlı oldu. Belə ki, Berlin Konqresi (1878) tərəfindən müəyyən edilmiş ərazi sərhədlərini yenidən nəzərdən keçirmək qarşıya əsas məqsəd kimi qoyuldu. Bu addım və hərbiləşdirmə yolunun tutulması Bolqarıstana “Balkanlar Prussiyası” ləqəbini qazandırdı.
Balkan müharibələri
250px|thumb|right|[[Balkan yarımadası Balkan müharibələrindən sonra, 1912-1913-cü illər]] Bolqarıstan krallığı Osmanlı dövləti]]nin Balkan yarımadasındakı torpaqlarının böyük bir hissəsinə iddialı idi. Bu səbəbdən 8 oktyabr 1912-ci ildə Bolqarıstan, Serbiya, Yunanıstan və Çernoqoriyadan ibarət "Balkan ittifaqı" Osmanlı imperiyasına müharibə elan etdi. Müharibənin birinci mərhələsi (oktyabr-dekabr 1912-ci il) Balkan ittifaqı qoşunlarının hücumları ilə səciyyələnirdi. Müharibəyə hazır olmayan Osmanlı qoşunları elə ilk günlərdən Frakiyanı tərk edərək Çatalcaya doğru geri çəkilmək məcburiyyətində qaldı. Serblər Kimovoda, yunanlar isə Salonikdə türkləri məğlub etdilər. Bolqarıstan krallığı təxminən 600 min insanı səfərbər edərək, müttəfiqlər düşərgəsində hərbi baxımdan ən güclü ölkə idi. Oktyabrın 18-də müharibəyə qoşulan Bolqarıstan ordusu general Radko-Dmitriyevin komandanlığı ilə tezliklə İstanbula doğru irəliləməyə başladı, 26 mart 1913-cü ildə Ədirnəni tutdu və Osmanlı imperiyasının paytaxtına yaxınlaşdı.
Müvəqqəti barışıq zamanı Osmanlı, Serbiya və Bolqarıstan hərbi əməliyyatları dayandırsalar da, Yunanıstan və Çernoqoriya müharibəni davam etdirirdilər. Müharibənin ikinci mərhələsi (fevral-may 1913-cü il) Ədirnəyə hücüm istisna olmaqla, mövqe müharibəsi ilə fərqlənirdi.
Osmanlının məğlubiyyətini gözləməyən Avropa dövlətləri təşvişə düşərək 1913-cü il 3 mayda tərəflər arasında barışıq sazişi imzalatmağa nail oldular. Elə həmin il 30 mayda isə Londonda sülh müqaviləsi bağlandı. Bu müqavilənin şərtlərinə görə Osmanlı imperiyası Balkanlarda, Egey dənizində olan torpaqlarının çoxundan əl çəkmək məcburiyyətində qaldı. Albaniya müstəqil knyazlıq elan edildi. Bolqarıstan Osmanlı imperiyasından demək olar ki, Ədirnə daxil bütün Trakya ərazisini (İstanbul istisna olmaqla) aldı. Bolqarıstan tarixində ilk dəfə Egey dənizinə geniş çıxış əldə etdi.
Balkanlardakı Osmanlı mülklərinin belə bölgüsü Serbiya və Yunanıstanı qane etmədi. Avstriya-Macarıstan və Almaniyanın dəstəyi ilə Bolqarıstan daha çox ərazilərə sahib olmuşdu. Bu səbəbdən Serbiya və Yunanıstan ordusunu əvvəllər razılaşdırılmış sərhədlər çərçivəsinə qaytarmaqdan imtina etdilər. Bolqarıstan və Serbiya arasında mübahisə əsasən çoxmillətli əhaliyə sahib Makedoniya üstündə idi. Hələ 1890-cı illərdə Makedoniya Yunanıstan (və ümumiyyətlə yunanlar) və Bolqarıstan arasında rəqabət meydanına çevrilmişdi. Bütün bunlar İkinci Balkan müharibəsinə gətirib çıxardı. Qısamüddətli olan müharibə birincidən bir ay keçməmiş başladı.
29 iyun 1913-cü ildə Bolqarıstan qoşunları Makedoniyanı işğal etdilər. Eyni zamanda bolqar qoşunları Yunanıstana da soxuldular (Kilkis döyüşü). Serbiya və Yunanıstan Rumıniya və Osmanlı imperiyası tərəfindən dəstəkləndi. Rumıniya və Osmanlı Bolqarıstana müharibə elan etdi. Bolqarıstan krallığı bu müharibəni uduzdu. İkinci Balkan müharibəsi 19 avqustadək davam etdi. Ağır məğlubiyyətə uğradılan Bolqarıstan Ədirnə və Dobrucanı (Rumıniyaya güzəştə gedildi) itirdi. Osmanlı imperiyası isə əvvəl itirdiyi Ədirnə və Kırklarelini geri qaytardı. Beləliklə London konfransının qərarları qismən dəyişdi. Lakin bütün bu ərazi itkilərinə baxmayaraq Bolqarıstan Egey dənizinə çıxışını saxlamağa müvəffəq oldu.
Birinci Dünya müharibəsi
250px|thumb|right|Bolqarıstan krallı I Ferdinand təbəələri arasında 1915-ci ildə Bolqarıstan krallığı I Ferdinandın alman yönümlü siyasəti nəticəsində Almaniya imperiyası, Avstriya-Macarıstan imperiyası və Osmanlı imperiyası tərəfində Birinci Dünya müharibəsinə girdi. Müharibənin əvvəlində Bolqarıstan neytrallığını elan etmişdi. Lakin Almaniyanın verdiyi vədlər onu fikrindən daşındırdı. Bolqarıstan həm də bu müharibəyə bütün Makedoniyanı ilhaq etmək imkanı kimi yanaşırdı. Bolqarıstan Antanta ölkələrində “slavyanların xaini” kimi qəbul olunmağa başladı.
Müharibədəki məğlubiyyətdən sonra çar I Ferdinand taxtdan əl çəkərək Almaniyaya qayıtdı. 1918-ci ildə böyük oğlu III Boris onun varisi oldu. 1919-cu ildə Versal sülh prosesinin bir hissəsi olaraq Nöyi müqaviləsi imzalandı. Müqaviləyə görə Bolqarıstan müharibədə uduzan tərəf olaraq, ərazisinin və əhalisinin bir hissəsini itirdi. Ən əsası Bolqarıstan Yunanıstanın xeyrinə Egey dənizinə çıxışdan məhrum edildi. Üstəlik Bolqarıstan bir neçə öhdəliklər də qəbul etdi. Ölkə ordusunu 20.000 nəfərdən çox olmamaqla azaltmalı və 100 milyon dollardan çox təzminat ödəməli idi. Bolqarlar müqavilənin nəticələrini “İkinci Milli Fəlakət” adlandırdılar.
Çar III Borisin dövründə
250px|thumb|left|Bolqar zabitləri Makedoniya cəbhəsində 1920-ci illərdə Bolqarıstan Antanta ölkələri ilə əlaqələri inkişaf etdirirdi. Ölkə rus mühacirlərini fəal şəkildə qəbul edirdi. Bolqarıstanın zəifləməsi fonunda qalib ölkələrin maraqlarına uyğun siyasət yürüdən Aleksandr Stamboliski baş nazir oldu. O, 1920-ci ilin martında keçirilən demokratik seçkilərin nəticəsində hökumət qurmuşdu. Lakin Aleksandr Stamboliskinin Antanta və xüsusilə Serbiyaya güzəştlər etməsi, mühafizəkar dairələrin narazılığına gətirib çıxardı.
1923-cü il iyunun 9-na keçən gecə Bolqarıstanda paytaxt qarnizonunun əsgərləri və Sofiya Hərbi Məktəbinin kursantı tərəfindən həyata keçirilən çevriliş baş verdi. Hökumət və parlament üzvləri həbs olundu. Aleksandr Sankov baş nazir təyin edildi.
Çar III Boris bu çevrilişi dəstəklədi. Yeni hökumətin gəlişinə cavab olaraq Sentyabr üsyanı başladı və bu üsyan amansızcasına yatırıldı. Sol ekstremistlər terrorlarını davam etdirdilər. Onlar 1925-ci il aprelin 16-da Sofiyada Müqəddəs Nedeli kafedralında partlayış törətdilər. Köhnə revanşist əhvali-ruhiyyə yeni Bolqarıstan hökumətinə faşist İtaliyası ilə münasibətləri yaxşılaşdırmağa imkan verdi. Buna baxmayaraq, ölkədə seçkilər davam etdirildi və çoxpartiyalı struktur saxlanıldı.
1934-cü il mayın 19-da Bolqarıstanda növbəti çevriliş baş verdi. Nəticədə Kimon Georgiyevin başçılıq etdiyi Zveno qrupunun hərbçiləri hakimiyyəti ələ keçirdilər. Tırnovo konstitusiyası dayandırıldı və siyasi partiyalar qadağan edildi. Daxili siyasətdə iqtisadiyyatın mərkəzləşdirilməsi və milliləşdirilməsi həyata keçirilirdi. Faşistyönlü xarici siyasət istiqaməti qaldı. Bu cür rejim monarxofaşizm adlanırdı.
1934-cü il mayın 19-da baş vermiş hərbi çevrilişdən sonra Bolqarıstanla faşist Almaniyası arasında yaxınlaşma gücləndi.
1 avqust 1938-ci ildə ordunun artırılmasına qoyulan məhdudiyyətlərin götürüldüyü Saloniki sazişləri imzalandı. Saloniki sazişləri həmçinin Bolqarıstan qoşunlarının Yunanıstan və Türkiyə ilə sərhədlərdə əvvəllər silahsızlaşdırılmış zonalara daxil olmasına icazə verdi.
1938-ci ildə Almaniya Bolqarıstana silah almaq üçün 30 milyon reyxsmark kredit verdi.
1940-cı ildə Çar Boris Cənubi Dobrucanın Bolqarıstana qaytarılmasına nail oldu.
İkinci Dünya müharibəsi
2 fevral 1941-ci ildə Bolqarıstan və Üçüncü Reyx Bolqarıstan ərazisinə alman qoşunlarının yerləşdirilməsi haqqında protokol imzaladılar.
1941-ci il martın 1-də Vyanada Bolqarıstanın Berlin-Roma-Tokio paktına qoşulması haqqında sənədlər imzalandı. 250px|thumb|right|Bolqar ordusunun Dobrucada qarşılanması 1941-ci ilin aprelində Bolqarıstan faşist Almaniyası və faşist İtaliyası ilə birlikdə Yunanıstan əməliyyatında və Yuqoslaviya əməliyyatında iştirak etdi. Nəticədə Egey sahillərinin (Qərbi Frakiyanın qərb hissəsi) 14.466 km² və Vardar Makedoniyasının bir hissəsi 28.000 km²-ə bərabər ərazi Bolqarıstana birləşdirildi. Bolqarıstan Saloniki və Afona iddia etsə də, onları ona vermədilər. Artıq 1941-ci ilin sentyabrında Türkiyədən gələn yunan repatriatların məskunlaşdığı Drama şəhəri ərazisində Bolqarıstan işğalçı qüvvələri, yunanların fikrincə, soyqırıma bərabər olan terrordan istifadə etdilər. Bundan sonra almanlar bolqarlara məxsus olan Mərkəzi Makedoniya ərazisini azaltdılar.
22 iyun 1941-ci ildə Almaniyanın SSRİ-yə hücumunun başlaması ilə Bolqarıstanda genişmiqyaslı müqavimət baş qaldırdı. Rəsmi Sofiya SSRİ ilə müharibə vəziyyəti elan etmədi.
25 noyabr 1941-ci ildə Bolqarıstan Antikomintern paktına qoşuldu.
Müharibə illərində Bolqarıstan ordusunda əsasən alman silahları ilə silahlanmış yarım milyona qədər əsgər və zabit var idi.
1944-cü il sentyabrın 5-də (Rumıniya kapitulyasiya edildikdən sonra) SSRİ Bolqarıstana müharibə elan etdi. Ancaq Bolqarıstan ordusu Qırmızı Orduya praktiki olaraq heç bir müqavimət göstərmədi. Sentyabrın 9-da Vətən Cəbhəsi qüvvələrinin hazırladığı üsyan nəticəsində almanpərəst hökumət devrildi və yeni sovetyönlü hakimiyyət Almaniyaya müharibə elan etdi. 1944-1945-ci illərdə Bolqarıstan ordusu üç cəbhədə: Yuqoslaviya, Macarıstan və Avstriyada almanlara qarşı vuruşdu. Bir qayda olaraq, bolqar xalqının əksəriyyəti və Vətən Cəbhəsinin siyasətçiləri SSRİ-ni dəstəkləyirdilər. Lakin müharibədən sonra uzun illər ərzində Bolqarıstanda Qoryanski hərəkatının anti-sovet gizli qüvvələrinin silahlı müqaviməti davam etdi.
Üçüncü Bolqarıstan Krallığının süqutu
250px|thumb|right|Sovet ordusunun 1944-cü ilin sentyabrında Sofiyaya daxil olması Hələ II Dünya müharibəsi bitməmişdən əvvəl çar rejimi Üçlər paktı hökumətləri ilə əməkdaşlığa görə açıq şəkildə qınanırdı. 1945-ci il fevralın 1-də yüzlərlə məmur hərbi cinayətlərdə və dövlətə xəyanətdə ittiham olunaraq edam, həbs və məhkum edildi. Onların arasında Bolqarıstan krallığının üç keçmiş regenti - Boqdan Filov, Nikola Mixov və Preslav şahzadəsi Kirill də var idi. Bununla belə, monarxiya müharibə başa çatdıqdan sonra, Todor Pavlov, Venelin Qanev və Cviatko Boboszevskidən ibarət yeni regent şurası təyin edildikdən sonra da qorunub saxlanıldı.
1946-cı il sentyabrın 8-də referendum keçirildi, burada seçicilərin 91,63%-i (4509354 nəfərdən 4132007-si) iştirak etdi. Onlardan 92,72%-i respublikanın lehinə səs verdilər. Monarxiyanın ləğvi nəticəsində II Simeon ailəsi ilə birlikdə Misirə, 1951-ci ildə isə İspaniyaya mühacirət etdi. Beləliklə Üçüncü Bolqarıstan krallığı mövcudluğunu dayandırdı. Lakin monarx heç vaxt rəsmi olaraq taxtdan əl çəkməmişdi. 1996-cı ildə keçmiş Bolqarıstan kralı II Simeon vətəninə qayıtdı və sonra siyasətə qədəm qoydu. 2001-2009-cu illərdə isə respublikanın baş naziri oldu.
II Dünya müharibəsi başlayanda Bolqarıstanın əldə etdiyi ərazilərdən yalnız Cənubi Dobrucanı saxlaya bildi. 1920-ci ildən Yunanıstana verilən Qərbi Trakyadan və Makedoniyanın yunan hissəsindən 150 min bolqar sürgün edildi. Eyni zamanda, minlərlə il Qara dəniz sahillərində yaşayan yunan əhalisinin demək olar ki, hamısı Bolqarıstandan deportasiya edildi.
Afərin Qulamzadə
Afərin Müqəddəs oğlu Qulamzadə — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Afərin Qulamzadə 13 iyul 1999-cu ildə Lənkəran rayonunun Mamusta kəndində anadan olub.
Hərbi xidməti
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Afərin Qulamzadə 2020-ci il sentyabrın 27-dən Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsində iştirak etmişdir. Xocavənd istiqamətində gedən döyüşlərdə döyüş tapşırığını yerinə yetirərkən həlak olmuşdur. 19 noyabr 2020-ci ildə torpağa tapşırılmışdır.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Afərin Qulamzadə ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Xocavənd rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Afərin Qulamzadə ölümündən sonra "Xocavəndin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan Respublikasının müstəqilliyinin, ərazi bütövlüyünün qorunub saxlanılmasında xüsusi xidmətlərinə, öz xidməti vəzifələrini və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqları yerinə yetirərkən fərqləndiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.06.2022-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Afərin Qulamzadə ölümündən sonra 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edildi.
İdman arbitraj məhkəməsi
İdman Arbitraj Məhkəməsi — idman hüququ ilə bağlı mübahisələri həll etmək üçün yaradılan beynəlxalq məhkəmə.
Tarixi
1981-ci ildə o zaman ki, Beynəlxalq Olimpiya Komitəsi rəhbəri olmuş Xuan Antonio Samaranç idmanda yaranan mübahisələri həll edəcək ayrıca bir məhkəmənin yaranması fikri ilə ilk dəfə çıxış etmişdir.
İdman Arbitraj Məhkəməsinin Statusu və Nizamnaməsi 30 iyun 1984-cü il tarixində qüvvəyə minmiş və eyni tarixdən də fəaliyyətə başlamışdır. İdman Arbitraj Məhkəməsinin rəhbəri hakim Keba Mbaye və baş katibi Gilbert Schwaar olmuşdur. İdman Arbitraj Məhkəməsinə ilk müraciət 1986-cı ildə olmuşdur və ilk qərar isə 1987-ci ildə qəbul edilmişdir. İdman Arbitraj məhkəməsinin səlahiyyətlərini qəbul edən ilk beynəlxalq idman federasiyası isə Beynəlxalq Atçılıq Federasiyası olmuşdur. 22 iyun 1994-cü il tarixində Beynəlxalq İdman Arbitraj Məhkəməsinin yaradılması haqqında Paris Müqaviləsi imzalanmışdır. Yaradılan bu idarəetmə forması ilə Beynəlxalq Olimpiya Komitəsinin İdman Arbitraj Məhkəməsi üzərindəki nəzarəti aradan qaldırılmışdır.
1994-cü ildə İdman Arbitraj Məhkəməsinin önəmli dəyişikliklərini tənzimləyən və Beynəlxalq İdman Arbitraj Məhkəməsinin qurulmasını və iki Arbitraj Dairəsini — Birinci Dərəcə Arbitraj Dairəsi və Apellyasiya Arbitraj Dairəsinin təşkil edilməsini göstərən İdman Arbitraj Qaydaları qüvvəyə minir.
Beynəlxalq İdman Arbitraj Şurası
İdman Arbitraj Məhkəməsinin idarəetmə və maliyyə işləri Beynəlxalq İdman Arbitraj Şurası tərəfindən aparılmaqdadır. Beynəlxalq İdman Arbitraj Şurası hər biri idman hüququ, arbitraj və arbitraj icraatı sahəsində təcrübəli olan 20 üst səviyyəli hüquqşünas üzvdən ibarətdir. Bu üzvlər hər biri dörd nəfər olmaq üzərə Beynəlxalq Olimpiya Komitəsi, Beynəlxalq İdman Federasiyaları, Milli Olimpiya Komitələri Birliyi tərəfindən seçilməkdə və bu 12 üzv bir araya gələrək 4 üvz daha seçdikdən sonra, 16 üzv geri qalan 4 üzvüdə seçməkdədirlər. Üzvlərinin səlahiyyət müddətləri isə 4 ildir. 220px|thumb|left|İsveçrənin Lozanna şəhərində yerləşən İdman Arbitraj Məhkəməsinin qərargahı Beynəlxalq İdman Arbitraj Şurası aşağıda qeyd edilən fəaliyyətləri həyata keçirir.
İAM icraatın dili
İdman Arbitraj Məhkəməsi Məcəlləsinə görə, tərəflər məhkəmə prosesinin ingilis, fransız və ispan dilində aparılması barədə sərbəst razılaşırlar, lakin tərəflər arasında belə bir razılaşma olmadıqda, arbitraj məhkəməsinin sədri, arbitraj məhkəməsinin sədri hələ təyin edilməyibsə, müvafiq bölmənin sədri bu dillərdən hansının istifadə olunacağına baxaraq qərar verir.
Hakim siyahısının formalaşdırılması
Beynəlxalq İdman Arbitraj Şurası tərəfindən hakim təyin olunmuş şəxslər, dörd il müddətində bir və ya bir neçə dövr üçün hakim siyahısında yer alır. BİAM hər dörd ildən bir tam siyahını nəzərdən keçirir; yeni siyahı qurulduqdan sonra növbəti ilin 1 yanvarında qüvvəyə minir.
Beynəlxalq İdman Arbitraj Şurası, İdman Arbitraj Məhkəməsinin hakim siyahısına hüquq təhsili olan, idman hüququ və ya beynəlxalq arbitraj ilə əlaqədar səriştəyə malik, ümumiyyətlə idmanı yaxşı bilən və ən azı bir ingilis, fransız və ya ispan dilini yaxşı bilən şəxsləri siyahıya salır və kvalifikasiyalar IOC, IFS, MOK və BMK, IF və MOK idmançılar komissiyaları tərəfindən daxil olmaqla Beynəlxalq İdman Arbitraj Şurasının diqqətinə çatdırılır. Beynəlxalq İdman Arbitraj Şurası, müəyyən mübahisələr növləri ilə məşğul olmaq üçün müəyyən bir təcrübəyə sahib olan hakimləri təyin edə bilər.
Mübahisənin mahiyyəti üçün tətbiq olunan qanunun müəyyənləşdirilməsi
Qərar imzalamadan əvvəl İdman Arbitraj Məhkəməsi baş katibliyinə göndərilir və yalnız forma və bəzi əsas prinsiplər baxımından səhv olub olmadığı araşdırılır. Tərəflərə bildirilən qərar icra olunur.
Qərarın bildirilməsindən sonra 30 gün ərzində İsveçrə Qanununa əsasən İsveçrə Federal Məhkəməsinə şikayət verilə bilər.
Apellyasiya Arbirtaj Bölməsi
Apellyasiya arbirtajında (Appeals Arbirtation) mühakimə iddiaçı tərəfin İdman Arbitraj Məhkəməsinə ünvanladığı yazılı müraciət əsasında başlayır. Qərarından şikayət edilən idman federasiyasının və ya idman təşkilatının əsasnaməsində İdman Arbitraj Məhkəməsinə müraciət edilməsinin müddəti ilə bağlı bir maddə yoxdursa və ya tərəflər arasında yazılı arbitraj razılaşmasında bu müddət göstərilməyibsə şikayət müddəti qərarın verildiyi tarixdən etibarən 21 gündür. Hər nə qədər bu müddətə əməl edilməli olduğu qəbul edilsədə bu müddət ərzində edilməyən müraciəti İdman Arbitraj Məhkəməsinin əlaqəli bölmə rəhbəri tərəflərin fikrini aldıqdan sonra iş icraata qəbul edilə bilər.
Şikayət edən tərəf şikayət müddətinin bitməsinə son 10 gün müddətində hadisələrin məzmunu, şikayətin əsasını təşkil edən hüquqi əsaslandırmaları, bütün sübutları əhatə edən və dindirilməsini istədikləri şahidlərin adlarını göstərən ərizəni İdman Arbitraj Məhkəməsinə vermək məcburiyyətindədir. İddiaçının təqdim etdiyi ərizə şikayət ərizəsini tamamlayıcı mahiyyətdədir. Digər tərəfdən ərizənin verilməməsi halında isə iddiaçının şikayətdən imtina etməsi kimi qəbul ediləcəkdir.