cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Atmosfer fizikası
Atmosfer
Atmosfer – Yerin aerozol hissəciklərinin tərkibində olan qaz örtüyüdür. Yerlə birgə fəzada hərəkət edərək, eyni vaxtda Yerin fırlanmasında iştirak edir. Atmosferin dibində əsasən bizim yerdə həyatımız baş verir. Atmosferin yer kürəsində insanın həyatı və fəaliyyəti üçün əhəmiyyəti çox böyükdür. Əgər yerdə atmosfer olmasa idi, canlı aləm olmazdı. Atmosferin tərkibinə daxil olan qazlardan biri oksigen canlı aləmin nəfəs almasına və yanma prosesinə kömək edir. Karbon qazı isə bitkilərin, yarpaqların qidalanması üçün istifadə olunur və bitkilər tərəfindən atmosferə oksigen buraxılır. Atmosferin əsas qazı azot zülal və azotlu birləşmələrin tərkibinə daxil olub yerdə həyatın inkişafı ilə sıx əlaqədardir. Atmosfer Azotun, Oksigenin, Arqonun, Neonun və başqa qazların sənaye üsulu ilə alınmasında tükənməz rol oynayır. Atmosfer gündüzlər yerin günəş şüaları tərəfindən hədsiz qızmasının, gecələr isə hədsiz soyumasının qarşısını alır, eyni zamanda canlı orqanizmləri günəşin ultrabənövşəyi və kosmik şüalarından qoruyur.
Atmosfer fizikası
Atmosfer fizikası – atmosferin dinamik və termodinamik məsələlərini, optikasını və atmosfer cərəyanını öyrənir.
Xarici keçidlər
Atmosferin təbəqələrə bölünmə prinsipləri
Hiyumaa
Hiyumaa (almanların hakimiyyəti dönəmində Daqо adlanırdı) Hiiumaa) — sahəsinə görə Estoniyanın sahəsinə görə ikinci adasıdır. Onun sahəsi 989 km² təşkil edir.
Ada inzibati cəhətdən Hiyumaa qəzası ərazisinə daxildir. İnzibati vahidliyin ərazisinə digər kiçik adalar daxildir.
Coğrafiyası
Ada Baltik dənizində yerləşən Moonzund arxipelaqının tərkib hissəsinə daxildir. Maksimal hündürlüyü 54 metrdir. Ada əsasən gum və çınqıldan təşkil olunmuşdur. Antropogen təsirə məruz qalmışdır. Adada əsasən tozağacı meşəsinə və sahil solağında isə qamışlıqlara rast gəlinir.
Tarixi
1721-ci ildə İsveç Rusiya müharibəsinin sonucu olaraq ada və onun əhalisi Rusiya ərazisinə çevrilir. İsveç əsilli əyanlar ruslar ərazini işğal etdikdən sonra belə adanı idarə etmişlər. Zadəganların acgözlüyü isveç kəndlilərini sıxdığından onlar II Yelizavetaya müraciət edirlər. İmperatriça cavab olaraq onlara Dnepr çayı ətrafına köçməyi əmr edir. Onlara hətta 60 desyarin torpaq və vergi güzəştləri verəcəklərinə söz verilir. Köçürülmə 1781-ci ildə başlanılır. Bu zaman təyinat nöqtəsinə cəmi köçürülənlərin yarısı çata bilir. Bir qismi hətta Moskva ətrafında yerləşən Staroşvedskoe kəndini salır. Onlar 1929-cu ildə İsveçin Qotland adasına evakuasiya edilmişdir. Onların bəzisi isə öz yurdlarına qayıtmışdır.
Hiyumaada qalan isveçlilər əsasən Kyardla şəhərinin rayonlarında yaşayırdılar. Hazırda belə insanların bir qismi özlərini isveçlı hesab edir. İsveç dili ada əhalisinin dilinə təsir göstərmişdir.
Əhali və iqtisadiyyat
Adanın əsas gəlir mənbəyi Balıqçılıq, Əkinçilik, Maldarlıq və Turizmdən əldə edilir. Adanın şimalında yeganə iri şəhər Kyardladır.
Adanın əhalisi 10,9 min nəfər təşkil edir. Ada əhalisi Hiyumaalılar (hiidlased) adlandırılır.
Qaralar (Saatlı)
Qaralar — Azərbaycan Respublikasının Saatlı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 5 oktyabr 1999-cu il tarixli, 708-IQ saylı Qərarı ilə Saatlı rayonunun Varxan kənd inzibati-ərazi vahidi tərkibindəki yaşayış məntəqəsi Qaralar kəndi adlandırılmış və rayonun yaşayış məntəqələri uçot məlumatına daxil edilmişdir.
Əhalisi
Əhalisi təxminən 3000-3500 nəfərdir. Əhalinin tərkibi əsasən azərbaycanlılar, qismən axısqa türklərindən ibarətdir.
İqtisadiyyatı
Əsas məşğuliyyət növləri əkinçilik və heyvandarlıqdan ibarətdir.
Sereno Vatson
Sereno Vatson (1 dekabr 1826, Konnektikut — 9 mart 1892, Kembric (Massaçusets)) — Amerika botaniki.
Peqaslar
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi.
Arctostaphylos klamathensis
(Arctostaphylos klamathensis) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Dörd sadiq səhabə
Dörd sadiq səhabə, İslamın Şiə məzhəbinə görə İslam peyğəmbəri Məhəmmədin vəfatından sonrakı xilafət ixtilafında Peyğəmbərin əmisi oğlu və kürəkəni, Əhli-Beyt imamlarının birincisi olan Əli bin Əbu Talibi dəstəkləyən dörd sadiq səhabə nəzərdə tutulur. Bunlar aşağıdakılardır:
Zöhrabbəyovlar
Zöhrabbəyovlar — Azərbaycanın, Qarabağın qədim və məşhur soylarından biri.
Soyun yaranması
Zöhrabbəyovların ulu  babası Zöhrab bəydir. Zöhrab bəy təxminən 1757-ci ildə Şuşa şəhərində anadan olmuşdu. Yaxın qohumu Qalabəyovlara xidmət etmişdi. Qalabəyovların nümayəndələri həm Şuşa şəhərinin qalabəyi, həm də Otuziki mahalının naibləri idilər.
Zöhrab bəyin törəmələri Zöhrabbəyov soyadını daşıyırlar.
Zöhrabbəyovların malikanəsi
thumb|right|300 px|[[Zöhrabbəyovların evi]] Zöhrabbəyovların Şuşa şəhərində böyük 3 mərtəbəli mülkləri vardı.
Sirus Rövşəni
Sirus Rövşəni — iranlı həkim, anestezioloq. 1979-cu ildə İranda baş vermiş İran İslam İnqilabından əvvəl dəfələrlə mənsubu olduğu dini inanca görə təqiblərə məruz qalmışdır. Şiraz xəstəxanasında anestezioloq kimi çalışan Rövşəni dövlətin bütün təziqlərinə baxmayaraq vəzifəsini icra etməyə davam etmişdir.
1982-ci ildə İran İslam Respublikasının rəsmiləri tərəfindən iki dəfə təhdid edilmiş və nəticədə həmin ilin qışında güllələnərək edam edilmişdir. Sirus Rövşəninin ölümündən sonra İranda yaşayan bəhai icmasına qarşı sistematik təqiblərə start verilmişdir və həmin təqiblər ən müxtəlif səviyyələrdə bu gün də davam etdirilməkdədir.
Həyatı
Sirus Rövşəni 1928-ci ildə İranın Şərqi Azərbaycan ostanının paytaxtı olan Təbriz şəhərində, bəhai ailəsində anadan olmuşdur. Yeniyetməlik dövründə ailəsində yaşanan maddi çətinliklər səbəbindən məktəbə getməyi dayandırmış və bazar ticarəti ilə məşğul olmuşdur. 17 yaşı olarkən, tibb təhsili üçün nəzərdə tutulmuş üç illik dərs proqramını bir il ərzində tamamlayaraq tibb məktəbinə daxil olmuşdur.
Tibb təhsilini bitirdikdən sonra Sirus ümumi anesteziya üzrə ixtisaslaşmış və Səhiyyə və Tibbi Təhsil Nazirliyində işə qəbul edilmişdir. 1957-ci ildə Pərvin Şeyx əl-İslami adlı qadınla evlənmişdir və bu nigahdan üç övladları dünyaya gəlmişdir. 1970-ci illərdən etibarən Sirus Rövşəni mənsubu olduğu Bəhai dininə görə təziqlərə məruz qalmağa başlayır. 1974-cü ildə Səhiyyə Nazirliyi tərəfindən yaşadığı şəhərdən uzaqlaşdırılmaq məqsədi ilə Tehrana göndərilir və dəfələrlə xəbərdarlıq edilərək həkimlik fəaliyyətinə son verilir. Bütün baş verənlərə baxmayaraq savadlı həkim olduğundan eyni xəstəxanaların rəhbərləri tərəfindən təkrar işə götürülümüşdür.
Fikrət Rzayev
Fikrət Həsən oğlu Rzayev (d.1936 Naxçıvan-v.2013 Bakı) — Görkəmli tədqiqatçı-mühəndis, uzun müddət “AZİNMAŞ”da çalışıb.
Həyatı
1995-1996-cı illərdə Fikrət Rzayevin “Adəm dili haqqında”, “Fonemlər nəyə işarədirlər” məqalələri N.Tusi adına ADPU-nun tematik toplularında dərc olunmuşdur və onun elmə gətirdiyi bu yeniliklər klassik dilçilik tədqiqatı sahəsinə novatorcasına yanaşmanın təməli hesab olunur.
1998-ci ildə Fikrət Rzayev o dövrəqədərki araşdırmalarını topladığı 600 səhifəlik əlyazmasının üstündə bir daha və yenidən işləyərək, sadə və geniş oxucu kütləsi üçün anlaşıqlı olsun deyə, iki aya “Sözün sirri-səsin sirri” kitabını çapa vermişdir.
1999-2000-ci illərdə qardaşı Vahid Rzayevlə həmmüəllif kimi “Yaranış haqqında söhbət” adlı üç hissədən ibarət elmi-fəlsəfi toplunu ictimaiyyətin müzakirəsinə çatdırmışdır.
2012-ci il müdriklik çağını yaşayan Fikrət Rzayevin həyatında yazdığı “Söz” və “Söz konstruktorluğu” kitablarının nəşr olunması ilə yaddaşlarda əbədi qalacaq.
Fikrət Həsən oğlu Rzayev 28 fevral 2013-cü il tarixində qəflətən dünyasını dəyişmişdir.
Fəaliyyəti
Fikrət müəllim neft və qaz mədənlərinin maşın və avadanlığı üzrə ali təhsilli ən yüksək səviyyəli mütəxəssis olmaqla bərabər, novator dilçi-tədqiqatçı kimi də çox ciddi araşdırmalar aparmışdır. Onun Azərbaycan dilində (eyni zamanda alman və rus dilləriylə müqayisəli şəkildə) fonemlərin – sait və samit səslərin – məna əmələgətirmə xüsusiyyətlərini açması bu sahənin mütəxəssislərində özünəməxsus rəğbət yaratmışdır.
Fikrət Rzayev yorulmadan Azərbaycan dilçiliyinin zənginliyini, ilkdən ilkinliyini çatdırmaq üçün çalışırdı. Onun üstündə işlədiyi son araşdırmalar da xüsusi təmkin, fenomenal bacarıq və sonsuz çalışqanlıq tələb edirdi. Belə ki, Sözün həqiqi mənasında son nəfəsinə qədər kompüter arxasında bu amala xidmət edən araşdırmalar üzərində işləyən Fikrət Rzayevin növbəti tədqiqatı milli kimliyimizi, dəyərlərimizi nişan verən və bu yaxınlarda işıq üzü görəcək “Adlarımızı qoruyaq” əsəriydi…
Həma qırğını
Həma qırğını (ərəb. أحداث حَماه Əhdas Həma) – 2 fevral 1982-ci ildə Suriya ordusunun "Müsəlman qardaşlar" camaatı tərəfindən qaldırılan üsyanı yatırtmaq məqsədilə Həma şəhərini bombalaması nəticəsində müxtəlif ehtimallara görə 7 000–40 000 insanın, o cümlədən 1 000 hərbçinin öldüyü, qədim şəhərin böyük hissəsinin məhv edildiyi hərbi əməliyyat. Suriya hökuməti itkilər haqqında rəsmi açıqlama verməmişdir.
Albulakimilər
—  aləminin  tipinin  sinfinə aid heyvan dəstəsi.
Aktinometriya
Aktinometriya — geofizikanın bir bölməsi; atmosferdə, hidrosferdə və Yer səthindəki şüalanmaları öyrənir. Dar mənada, aktinometriya meteorologiyada Yerin radiasiyasını ölçmə üsullarının məcmusudur. Yerdə və atmosferdə baş verən hadisələrin enerji mənbəyi Günəşdir. Aktinometriyanın əsas vəzifəsi Yer səthində və atmosferdə Günəş radiasiyasının, atmosferin radiasiya balansının ölçülməsi və tədqiqi, atmosfer, hidrosfer və Yer səthində şüa enerjisinin dəyişilməsini ölçən cihaz və üsulların işlənib hazırlanmasıdır. Aktinometriya atmosfer optikası, spektroskopiya, heliofizika, atmosferin yüksək təbəqələrinin fizikası və alçaq (yerüstü) təbəqələrin fizikası ilə əlaqədardır. Aktinometriyadakı təcrübi və nəzəri işlərin nəticələri iqlimşünaslıq, kənd təsərrüfatı, sənaye, tibb, memarlıq, nəqliyyat, aerologiya və meteorologiyada tətbiq edilir.
Yerin süni peyklərinin buraxılması ilə əlaqədar aktinometriya xüsusilə böyük imkanlar əldə etmişdir.
Yer-Su
Yer-Su, türk və altay mifologiyasında bir təbiət layı. Eyni zamanda köhnə türk inancında bir ruh kateqoriyası. Yar-Sub və ya Yar-Suv olaraq da deyilər. Əleyhdarı Göy-Qaldır.
Yer-su anlayışı
Yer və su ruhlarını da ehtiva edən təbii varlıqların hamısından ibarətdir. Bu mənada müqəddəs bir güc və həyat enerjisidir lakin maddi varlıqlardan da mücərrədlənmiş deyildir. İnsanlar bu enerji ilə və bu enerjini daşıyan mücərrəd varlıqlarla birbaşa əlaqə və ünsiyyət qura bilərlər. Çünki insana ən yaxın olan mücərrəd lay burasıdır. Monqol bayrağında simvolik olaraq iştirak edən ünsürlərdən biridir. Yer-Su ruhlarını isə öz içlərində bir neçə böyük alt kateqoriyaya bölmək olar lakin bu qəti bir təsnif etmə deyildir. Çünki alt kateqoriyalardan çox bu ruhların dərhal hər əşya, canlı və ya təbii varlıq ilə əlaqəli olaraq çox sayda təsbit edilə biləcəyi gerçəyi daha böyük əhəmiyyət daşıyır. Yenə də kobudca belə ümumi bir təsnif etmə edilə bilər. Dağ Ruhları, Meşə Ruhları, Ev Ruhları və Su Ruhları ən çox əhəmiyyətə sahib olaraq ortaya çıxarlar. Digər ruhları bunların içində və ya bunlara bağlı olaraq iştirak edən mücərrəd varlıqlar olaraq düşünmək mümkündür.
Köç Dastanında, türklər 40 nəsildən bəri müqəddəs saydıqları bir qayanı çinliləre hədiyyə edərlər. Buna görə birdən göy qərib bir tarazlıq bürünər, quşların və təbiətdəki heyvanların səsləri kəsilir, bitkilər saralıb solmağa başlayır və türklərin arasında epidemiya xəstəliklər yayılar. Doğadan Yer-Suların "kööç.. kööç" deyə səsləri eşidilər. Bu səslər ancaq türklər aylarla köç edib çox uzaqlara vardıqlarında kəsilir. Bu şəkildə Yer-Sular özlərinə hörmətsizlik etmiş olan türkləri cezalandırmış olarlar. Eyni şəkildə müəyyən qaydalara uyulmadığı təqdirdə təbiətdən gələn bərəkətin azalacağına inanırdılar. Yer-Sular unudulmuş ataların ruhları olduğuna inanırdılar. Ataların adları xatırlandığı müddətcə ailələrinin yaxınlığında olub onlara dəstək olduqlarına, amma əgər unudulub adları anılmazsa, təbiətə gedib orada hər hansı bir cisimin ruhu olduqlarına inanırdılar.
Yer
Yer - dünya və ya üzərində yaşanılan qisimi. Cer (Çer, Cir, Çir) olaraq deyildiyi türk dilləri də vardır. "Yer üzü" də deyilir. Monqollar Qazar deyərlər. Türk-monqol və Şumer əfsanələrində Yer, dişi gücü işarələr. Sami (hal-hazırda ivrit-ərəb) mədəniyyətində isə tam tərsidir. Həvva sözü göyü və havanı xatırladar (Ava: Hava deməkdir). Adəm sözü isə yeri və torpağı ehtiva edər (Adama: Palçıq deməkdir). Monqolcada dünyaya Yertönt deyilər.
Boyalı səhləb
Boyalı səhləb (Orchis picta) – Səhləbkimilər fəsiləsindən dərman bitkisi növü.
Hündürlüyü 15-35 sm olan çoxillik bitkidir. Kök yumruları yumurtaşəkilli və ya ellipsoidaldır, eni 0,8-1,3 sm-dir. Gövdəsi əsasında qısa ayalı 3-6 ədəd qın ilə sarınmışdır.
Yarpaq
Gövdə yarpaqları 3-6 sayda olub, qın yarpaqlarıdır.
Çiçək
Çiçək qrupu boş, silindrik və çoxçiçəklidir, uzunluğu 9 sm-dir. Çiçəkləri parlaq fırfır-bənövşəyi rənglidir, uzunluğu 6–8 mm-dir; dodaq orta hissədə ağımtıl, tünd-fırfır ləkəli, daha enli kənar bölümləri olan dayazbölümlüdür və bəzən demək olar ki,bütövdür. Mahmızı küt və əyilmişdir, demək olar ki, 1,5 dəfə dodaqdan uzundur.
Çiçəkləməsi
Aprel
Meyvə verməsi
Aprel-May.
Azərbaycanda yayılması
Samur-Şabran oval., BQ (Quba), Kür-Araz oval., Kür düz., Lənk. dağ., Lənk. oval. Orta dağ qurşağına qədər.
Yaşayış mühiti
Kolluqlarda və meşə kənarında rast gəlinir.
Moonlight (XXXTentacion)
Moonlight—Amerikan repçi XXXTentacionun ikinci studiya albomundan yazdığı və ifa etdiyi bir mahnıdır. 7 noyabr 2022 tarixinə əsasən mahnı YouTube platformasında 1 milyard izlənib. Mahnı, avqustun 14-də, albomun üçüncü sinqi olaraq ritmik radioya göndərildi. Mahnı qlobal miqyasda bir çox chart mövqelərinə çatdı, o cümlədən Billboard Hot 100’də 13 zirvəsinə, ölümündən sonra platin sertifikatına layiq görüldü.
Mahnı
"Moonlight" üçün rəsmi musiqi videosu 1 oktyabr 2018-ci il tarixində erkən gecə yayımlandı. Video yazılı və yaradıcı rejissor Onfroy özü idi və JMP tərəfindən də idarə edilmişdir. Videoda Onfroy və qaranlıqdan sonra meşədə bir yerdə toplaşan böyük bir qrup insan, dolu ayın işığı ilə işıqlandı. Onfroy'un tək başına qulaqcıq dinlədiklərini və partiyanı seyr etdiyini, eyni zamanda hamısı qara geyimli insanların izdihamını gəzdiyini görür. İnsanların rəqs etdiyini seyr edərkən gülür və eyni zamanda video zamanı bir neçə dəfə görüntülənən sirli qıvrım saçlı bir qızla fikir mübadiləsi aparır (görünüşünə görə, Onfroy-un keçmiş sevgilisi Cenevrə Ayala təmsil olunmaq üçün nəzəriyyə olundu).
Yeni il əhvalatı (film, 1986)
Məzmun
Animasiya filmində yeni il ərəfəsində meşədə tənha qalmış, təklikdən yorulmuş, gözlənilmədən xoşbəxtliyini tapmış kirpi balasından söhbət gedir.
Kirpi xoşbəxtdir ki, özünə pişik balasının timsalında dost tapa bilir.
Filmdə dostluqdan, səmimi ünsiyyətdən, xoşbəxtliyə təklikdə deyil, yalnız dostlarla birlikdə nail olmaq haqqında danışılır.
Film haqqında
Applikasiya filmidir.
Rozariya Ayello
Karyerası
Rozariya Ayello, İtaliya yığmasının heyətində 2016-cı ildə Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Final görüşündə ABŞ yığmasına 5:12 hesabı ilə məğlub olan İtaliya yığması, Rio-de-Janeyro Olimpiadasının gümüş medalına sahib oldu.
İcraedici Komitə dağları
İcraedici Komitə — Qərbi Antarktidanın Meri Berd Torpağında yerləşən 76°20' və 77°20' c.e arasında yerləşən dağ massivi.
Silsilə bazaltdan ibarətdir. Ayrı-ayrı hissələrdə buzun üzərinə çıxır. Bu hissələrdə buzlağın qalınlığı 1000 metrdən 4285 metrə qədərdir (4181 ). Bütün Antarktidanın və silsilənin ən hündür sönmüş vulkanı Sidli dağıdır.
Silsilə ilk dəfə 1940-cı ildə Meri Berd tərəfindən təşkil olunan ekspedisiya tərəfindən kəşf edilmiş və Amerikan Antarktida İcrayə Komitəsinin şərəfinə adlandırılmışdır.
Artur Şopenhauer
Artur Şopenhauer  — fəlsəfə tarixində pessimist alim kimi tanınan alman filosof.
Həyatı
Artur Şopenhauer 1788-ci il 22 fevralda Polşanın Qdansk şəhərində anadan olmuşdur. Bankir olan atası o uşaqkən vəfat etmişdir. Şopenhauer anası ilə birlikdə Veymar şəhərinə köçmüş, təhsilini bu şəhərdə tamamlamışdır. Uzun illər Berlin Universitetində müəllim vəzifəsində çalışmış, 1831-ci ildə Frankfurta gedərək ciddi elmi fəaliyyətlə məşğul olmuşdur.
Çox çalışqan və enerjili bir insan olan Şopenhauer, pessimist filosoflardandır. Bütün fəlsəfəsini dizayn və iradə üzərində qurmuşdur. Onun baxışlarına görə dünya ancaq zəka ilə dərk edilə bilər. Daha çox 1844-cü ildə yayımladığı "Die Welt als Wille und Vorstelung" (Dünya iradə və təsəvvür kimi) əsəri ilə tanınıb."Eristik dialektika" əsəri isə daha öncələr 1831-ci ildə yayımlanıb.Şopenhauer bu əsərində mübahisə və müzakirə vaxtı istifadə olunan boş sözlərin,yersiz arqumentlərin iç üzünü onları müdafiə edən tərszdə açıb sarkastik bir şəkildə oxucuya təqdim edir.Əsər orijinal dildə "kunstgriffe" olaraq göstərilən hiylələrdən ibarətdir."Eristik dialektika" mübahisədəhaqlı çıxmaq sənətidir,həqiqəti tapmaq sənəti deyil.
Fəlsəfəsi
Şopenhauer Platon və İmmanuel Kantın təsiri altında idealizm nəzəriyyəsini özünəməxsus şəkildə dərk etdiyi ölçüdə təmsil etdiyi halda, bu ümumi baxışı subyektiv idealizmin hüdudlarından kənara çıxara bilməyib, Hegel fəlsəfəsini də rədd edib. Hegel Şellinq və Fixte və sonralar onu ideyalarına görə tərifləyən Şleyermaxerə qarşı təsirli polemikalar yazmaqdan çəkinmədi.
Onun fəlsəfəsinin prinsipial konsepsiyası iradə anlayışıdır. Dünyanın mahiyyəti və gerçəkliyi iradə olduğu halda, hadisələr dünyası dizayndan başqa bir şey deyil. Şopenhauerin düşüncəsindəki bədbinliyin və bədbinliyin mahiyyətcə qaynağı olan fəlsəfəsində iradə zərurət kimi özünü göstərir. İnsan ondan tam qurtula bilməsə də, iradənin əmrinə tabe olmaqla dərd və qəmdən qismən qurtula bilər. Bu məqamda Şopenhauerin fikirlərinin müəyyən dərəcədə fatalizmin üstünlük təşkil etdiyi şərq fəlsəfələrinə yaxınlaşdığını söyləmək olar.
Şopenhauerə görə; Bir-birini ən çox valeh edənlər, bir-birini ən çox tamamlayanlardır.
Şopenhauer iddia edirdi ki, görünən dünyanın arxasında duran əsas reallıq iradədir. Şopenhauerin fikrincə, bu iradə ağılsız, şüursuz mahiyyətə malik idi və fenomenlər aləmində özünü göstərirdi. O, bütün görünüşlərin mənbəyi idi. İnsan bədəni də onun yaradılışı idi. Ağlın idarəsi altında olmayan bu iradə insanları barmaqları üzərində hərəkətə gətirmiş, keçici məmnunluqlar və ya çata bilməyən arzularla onları heç vaxt çıxa bilməyəcəkləri bir sıxıntı və ağrı dövrəsinə sürükləmişdir. Buna görə; Bu mənasız, boş, ağrılı və pis həyatdan qaçmağın bircə yolu var idi: iradəmizi öldürmək! Bu, onu Hinduizm, Buddizm kimi dünya həyatından imtina edib rahib kimi yaşamağı, başqalarına kömək etməyi, xoşbəxtliyimizi mümkün qədər artırmağı deyil, əzablarımızı azaltmağı təklif edən bir həyat tərzi təklif etməyə vadar etdi. mümkün qədər. Onun fəlsəfəsi fəlsəfə tarixində ağılın (rasionalizmin) əsaslandığı və psixologiya, psixoanaliz, musiqi, ədəbiyyat kimi intellektual və bədii sahələrə böyük təsir göstərdiyi yeni perspektiv demək idi.
O, iradə anlayışı ilə instinktiv bir rəvayət ifadə etmişdir. İradə anlayışı fiziki və ictimai quruluşumuzu formalaşdıran bir vəziyyət kimi görünsə də, təbiətdən və mahiyyətimizdən gələn bir enerjidir. Bu enerji həyatı, sosial və ədalətsizliyi dövri olaraq saxlayan qüvvədir. İnsan bu enerjidən qaça bilmir, daxilidir və yaşayarkən təbiətin bir parçası olan insan öz cinsi və həyati enerjisi ilə əslində İradəyə bir sıra yeni mənalarla xidmət edir. iradə; Bu, həyat verən enerjidir.
İradədə insanın nəzarətsiz hərəkəti; sivilizasiyalar əzab və şər doğurdu. Çünki iradə həmişə həyatı istəyir, tələb edir. İradənin idarəsi altında olan həyatda fərd problematikdə şəfqət və ağrı hissini iradənin qarşısına qoyaraq çölə çıxıb özünü bir fərd kimi dərk edə bilir.
Dünyanın nizamını təmin edən bu ideyaların və təbiət hadisələrinin enerjisindən çıxmaq ağrılıdır. Güclü asket həyat qüvvəsi və müqaviməti ilə insan reallıq qarşısında yaşaya bilər.
Şopenhaueri bir-birindən ayıran iki intellektual irs var idi; başa düşmək və başa düşmək. Anlayış (ağıl) konseptual düşünmə qabiliyyətini, yəni nöqteyi-nəzəri məfhuma gətirdiyi halda, anlayış bütün konseptual yanaşmalar arasında müqayisə baxımından dərk olunmaq baxımından ortaya çıxdı. Anlayış ona qarşı duran naməlum qiymətləndirmələrin görünməsidir. Yəni tez və ya gücü ilə tanınmağa çalışan, səsi kimin qaldığı, nizəni hansı bucaqda hədəfinə atdığı adam hədəfinə çatmalıdır. Anlamaq bütün heyvanlar üçün ortaq xüsusiyyət olsa da, anlamaq insanın ifadəsi olan bir xüsusiyyətdir. Kant və onu müşayiət edən idealistlərin anlama və anlama üzərində inkişaf etdirdikləri teoremlərin mübahisəli ölçüsündə hər şeyə baxmayaraq, bu oriyentasiya Şopenhauerə aiddir.
Şopenhauer Corc Berklinin düşüncələrinə əsaslanaraq insanın reallığa çevirdiyi xarici dünyasının yalnız bir dizayn olacağını və onun astanasında baş verən hər şeyin, ən böyüyündən kiçiyinə qədər mütləq baş verəcəyini və bütün digərlərinin ancaq subyektiv (subyektiv) iradə hərəkətləri ilə, yəni arzularla baş verəcəyini, ümid, qorxu və nəyə yönəlmiş olursa olsun, bacarıqlı olacağını və bunun əzabsız heç vaxt baş verə bilməyəcəyini müdafiə edir. Və bu məyusluqdur. Şopenhauerin anlayışına görə, obyektiv dünya bir subyekt kimi bizə həmişə dizayn rejimində görünəcək. Yəni əşyaların, əşyaların varlığı; subyekt və materiyadan fantaziya edilən münasibətin yalnız mövcud tərəfidir. Buna baxmayaraq, Şopenhauerin dizayn anlayışını tərk etdiyi və anlayışın sərhədlərindən məhrum etmədən bəşəriyyətə çatdığı anlaşılan bir reallıq var. Dünya onun yanaşmasından tükənmir. Bu nöqtədə, onun müdafiə etdiyi kimi, dünyanın sadəcə bir layihə olaraq dayandığına ümid etmək yenə tamamilə subyektiv bir yanaşmadır. Prinsipcə, Şopenhauerin terminologiyasında mümkün olan təxəyyül gücü subyektiv və obyektiv arasında səpələnmişdir.
Mixaela Maevska-Veliçkova
Karyerası
Mixaela Maevska-Veliçkova 2016-cı ildə Bolqarıstan bayrağı altında Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində XXXI Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. O, qrup yarışlarında komanda yoldaşları Lyubomira Kazanova, Xristiana Todorova, Reneta Kamberova və Tsvetelina Naydenova ilə birgə final yarışlarında 34.282 xal topladı və bürünc medal qazandı.
Pokemon Go
Oyun prosesi
thumb|left|Oyun prosesinin misalı
Oyuna daxil olduqdan sonra yaratdığınız avatarla birlikdə Pokemon ovuna çıxırsınız. Oyunçular pokemonları toplayaraq kolleksiya yaratmağa başlayır. Smartfonların GPS və kamera özəlliyinin istifadə edildiyi oyun, xəritəylə birlikdə real həyatla əlaqəlidir. Oyun virtual görünsə də, pokemonları toplamaq üçün real yerlərə getmək lazım olur.
Oynamaq pulsuzdur, amma tədbiqdə həmçinin pullu oyun daxil alətləri almaq olar.
Qəbulu
Pokemon GO həm App Store, həm də Google Play-ın top çartlarının zirvəsinə ən tez qalxan oyun olub. Bundan əvvəl, onların zirvəsinə ən tez qalxan oyun Clash Royale idi. Buraxılışdan sonra ilk həftə ərzində oyun App Store-dan ən çox yüklənən tədbiq olub. Similarweb verdiyi məlumata görə, buraxılışdan sonra iki gün ərzində o, ABŞ-daki Android cihazlarının 5%-nə yüklənilib. Sensor Tower isə xəbər verib ki, buraxılışdan sonra bir həftə ərzində o, 10 million dəfə yüklənilərək, bu göstəriciyə ən tez çatan tədbiq olub. İyulun 13-də, oyun artıq 15 million dəfə yüklənilib. Survey Monkey verdiyi məlumata görə, iyulun 12-də Pokemon Go 21 million aktif istifadəçini cəlb edərək, ən çox istifadə olunan mobil oyunu olub. Əvvəl birinci yeri Candy Crush Saga (zirvə nöqtəsi 20 million aktiv istifadəçi), ikinci yeri isə Draw Something (zirvə nöqtəsi 16 million aktiv istifadəçi) tuturdu. Baxmıyaraq ki, tədbiq Niderlandda ancaq iyulun 15-də buraxılıb, ölkədə artıq 1,3 million istifadəçi onu oynuyurdu.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti tələbələri
thumb|450px|Parisdəki bir qrup azərbaycanlı tələbə. 1920-ci ilin əvvəlləri. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti tələbələri — 1920-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Qərbi Avropa, Rusiya və Türkiyədə ali təhsil almaq üçün seçilmiş və böyük hissəsi xarici universitetlərdə təhsil almış bir qrup tələbə. Cəmiyyətin müxtəlif təbəqələrindən təxminən 100 tələbə xaricə göndərilmiş, Təhsil Nazirliyinə isə buna görə 7 milyon rubl təsis edilmişdi.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin süqutundan sonra, Qırmızı Ordunun ölkəyə girişi nəticəsində ölkənin bolşeviklər tərəfindən işğalı ilə tələbələr əsasən, 1922-ci ildən etibarən maddi problemlərlə üzləşmiş, təhsil haqqını ödəyə bilmədiyi üçün ağır işlərdə çalışmağa məcbur qalanlar, həbsxanaya düşənlər olmuşdur. Tələbələrin bir hissəsi təhsilini davam etdirməyə müyəssər olmuş, ardınca Azərbaycana dönmüş, zavod rəhbərləri və neft yataqlarının idarəçiləri kimi əhəmiyyətli uğurlar əldə etmişlər. Onların arasında hətta Lenin ordeni kimi dövlət mükafatları ilə təltif edilənlər də olmuşdur.
Buna baxmayaraq, Azərbaycana dönmüş tələbələr ardıcıl surətdə təqib olunmuş, hətta 1930-cu illərdə onların bir qismi, Azərbaycanın müstəqilliyinin bərpa edilməsi və Almaniya üçün casusluq ittihamı ilə NKVD tərəfindən repressiyaya uğramışdır.
Tələbələrin xaricə göndərilməsi ilə bağlı qərar
thumb|right|360px|[[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Milli Ordusu|Azərbaycan ordusunun əsgər və zabitləri AXC parlament binasının qarşısında.]] 1919-cu ilin sonlarında Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti hökuməti təhsil sahəsində bir sıra islahatlar həyata keçirdi. İbtidai və orta məktəblər üçün dərsliklər nəşr olundu, respublikanın müxtəlif bölgələrində seminariyalar açıldı, Bakı Dövlət Universitetinin əsası qoyuldu, kənd təsərrüfatı institutunun yaradılması haqqında qanun qəbul edildi. Ölkə hökuməti təkcə universitet açmaqla kifayətlənməyərək, lazımi mütəxəssislərin yetişdirilməsi, xüsusən də azərbaycanlı gənclərin ali təhsil alması üçün xaricə göndərilməsi yollarını axtarırdı. Ağır hərbi-siyasi vəziyyətə baxmayaraq, azərbaycanlıların Avropa universitetlərində oxumaq üçün xaricə göndərilməsi qərara alındı. Məmməd Əmin Rəsulzadə Azərbaycanın əldə etdiyi nailiyyətləri sadalayaraq qeyd etmişdi: Müxtəlif sahələrdə ali təhsil üçün — memarlıq və etnologiyadan tutmuş təyyarə və gəmiqayırmaçılığa qədər dövlət hesabına 100-ə yaxın azərbaycanlı tələbə Avropanın ən yaxşı məktəblərə göndərilib.
Parlamentin qərarı
1919-cu il iyulun 23-də qəzet oxuculara bildirir ki, Bakıda Vəkilllər şurasının qərarı ilə korlar məktəbi açılacaqdır. "Tələbələr haqqında" sərlövhəli xəbərdə isə yazılmışdı: Maarif nəzarəti 100 nəfər tələbəni xaricə göndərəcək. Hər tələbəyə 36.000 manat xərcləmək və 5.000 manat yol pulu hesablanıb. Cəmi 4.100.000 manat edir.
1919-cu ilin yayında Respublika Maarif Nazirliyi 1919/20-ci tədris ilində hər birinin saxlanması üçün 100 tələbənin xaricə göndərilməsi üçün 36,5 min rubl məbləğində 4 milyon rubl ayrılması haqqında qanun layihəsi təqdim etdi. Xarici universitetlərin məzunları təhsillərini başa vurduqdan sonra ən azı iki il Azərbaycanda dövlət qulluğunda işləməli idilər. Dövlət təqaüdündən istifadə edən tələbələr təhsillərini bitirdikdən sonra dörd il hökumətin təyinatında işləməli idilər.
Məzdək
Məzdək Bamdad oğlu — yeni din yaradıcısı, islahatçı.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti tələbələri
Təşkilati məsələlər
Hələ 1919-cu ilin yayında bu qanun layihəsi müzakirə edilərkən, imkanlı ailələrdən olan tələbələrin xaricə göndərilməsi ilə bağlı parlament fraksiyaları arasında ziddiyyətlər var idi. Parlamentin bir çox deputatlarının fikrincə, tələbələrin tərkibi əsasən kasıb təbəqənin nümayəndələri olmalı, imkanlı vətəndaşların oğulları isə gedib öz vəsaitləri hesabına oxumalı idilər. Seçim əhalinin müxtəlif təbəqələri arasında aparılırdı, onun əsas meyarı yalnız gənc respublika vətəndaşlarının istedadlı olması idi. Vətənə qayıtdıqdan sonra NKVD tərəfindən repressiyaya məruz qalan seçilmiş tələbələrdən biri belə xatırlayırdı: İmkanlı ailələrdən olan gənclərin oxumağa göndərilməsi təklifi var idi, lakin o vaxt Məmmədqulu Gəncinskinin rəhbərlik etdiyi tələbə komitəsi dövlət dəstəyinə ehtiyacı olan maddi imkansız ailələrdən olan şəxslərin namizədliyini dəstəklədi.
Məzdək
Fəaliyyəti
Zərdüşt və Maninin ideyalarını yenidən reform edən Məzdək Bəmdad oğlu klassik feodal cəmiyyətində indiyədək kimsənin cürət etmədiyi baxışlarla çıxış etdi. Nəyə görəsə, Qərb dünyasının hələ əsrlər sonra düşünəbiləcəkləri dəyərləri daha öncə qəbul etdirməyə çalışan Məzdəkin adı mənbələrdə yalnız "ümumi qadın" fikrini ön plana çəkən bir "zındıq" kimi çəkilib. Ümumiyyətlə, ərəb-fars tarixçiləri bu cür məsələlərə xüsusilə önəm verirdilər. Babəkin 20 ildən artıq apardığı azadlıq mübarizəsini detalları ilə yazmaqdansa, onların qadınlı kişili nə iləsə məşğul olduqlarını özlərinin elmlərinə daha çox layiq bilirdilər. Yəni kimi nə maraqlandırırsa, ondan yazmaq daha rahat olur. Ona görə də, Məzdək Bəmdad oğlunun teoloji, liberal və sosial baxışlarına xüsusi yer verəcəyik. thumb|right|250px|Məzdəkilərin öldürülməsi miniatürlərdə
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti tələbələri
Təşkilati məsələlər
Nəticədə "həm varlılar, həm də aztəminatlılar" oxumağa göndərilirdi.
Bəhr-i Bəy (Vərziqan)
Bəhr-i Bəy - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Vərziqan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti tələbələri
Təşkilati məsələlər
1919-cu il sentyabrın 15-də xaricə gedən tələbələr üçün dövlət təqaüdü məsələsi ilə bağlı parlament iclası keçirildi. İclasda Məmməd Əmin Rəsulzadə, Mehdi bəy Hacınski, Əhməd bəy Pepinov, Qara bəy Qarabəyov, Abdulla bəy Əfəndiyev, Aygül xanım Usubbəyova, Behbud xan Cavanşir, Nemətulla bəy Şahtaxtınski, Səməndər Axundov və AXC XİN nümayəndəsi iştirak edirdi. İclasda iştirak edənlərdən biri də Bakı Müsəlman Tələbələr Komitəsinin rəhbəri Məmmədqulu Hacınski idi.
Məzdək
Fəaliyyəti
Teoloji baxış-Məzdəkiliyə görə başlanğıc ikili xarakterlidir. Aydınlıq elmdir, Qaranlıq isə cəhalətdir. Hər ikisinin öz himayəçisi vardır. İşığı, aydınlığı Tanrı, qaranlığı isə Şeytan təmsil edir. Tanrı ən ali qüvvədir və onun qarşısında dörd güc dayanır: Mühakimə etmə (Tamyiz), Anlamaq (Fəhm), Qorumaq (Hifz), Sevinmək (Sürur).Və Tanrı bu dörd gücü layiq olduğu şəxslərə verib: Möbidlər möbidinə baş hakimliyi, Herbada anlamağı, Spahbedə qoşun başçılığını, Ramişqara sevinci. Bu dörd seçilmiş 12 ruhi qüvvənin yaratmış olduqları dairənin içindəki 7 vəzirlə dünyanı idarə edirlər. Bütün bu keyfiyyətlər bir insanda toplaşarsa, o insan ilahi qüvvəyə sahib olacaqdır. Qiyamət gününə, axirətə, ilahi məhkəməyə inam digər dinlər kimi bu idealogiyanın da əsasını təşkil edir. Onlara görə, Qiyamət günü anlayışı əslində yenidən doğuluş, yəni ruhun bir bədəndən digərinə keçməsidir (reinkarnasiya, tənasüx).
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti tələbələri
Təşkilati məsələlər
Təbələrin göndərilməsini və yerləşdirilməsini təşkil etmək üçün komissiya yaradıldı. Hətta parlamentin tələbələri oxumaq üçün xaricə göndərilməsi üçün qərar qəbul etməsindən əvvəl parlamentin Əhrar və İttihad fraksiyaları tarix, ədəbiyyat, təbiət elmləri, fizika və riyaziyyat fənnləri üzrə oxumaq üçün xaricə tələbələrin göndərilməsini və geri döndükdən sonra onlardan orta məktəb müəllimi kimi yararlanılmasını təklif etmişdi. Təbələr gönfərilərkən ixtisaslar üzrə bu cür bölünmüşdü: təbiət elmləri – 8, tibb – 8, mədənçilik – 7, mexanika – 11, kimya – 3, elektrik mühəndisliyi – 8, memarlıq – 4, aviasiya – 2, kənd təsərrüfatı – 3, iqtisadiyyat – 5, tarix və filologiya – 5, fəlsəfə – 7, hüquq elmləri – 6, siyasi elmlər – 3. Həmin vaxta qədər komissiyaya 280 müraciət daxil olmuşdu. Seçimdə Azərbaycan dilini (o vaxtkı terminologiyada türk dilini) və tələbənin göndərildiyi ölkənin dilini bilənlərə, yüksək balla attestatları olanlara, həmçinin yoxsul təbəqəyə aid olanlara üstünlük verilirdi.
Məzdək
Fəaliyyəti
Sosial baxış-Orta əsr feodal dünyasında sosial bərabərsizliyə qarşı baş qaldırmış bir çox hərəkatların əsasında müəyyən dini baxışlar dayanmaqdadır. Qərb dünyasında bu cür hərəkatlar bidətçi təriqətlər formasında xarakterizə olunur. Çünki feodalizm dövründə zülmün mənbəyində dövlətlə yanaşı, din və din xadimləri də dayanırdı. Ona görə də, hərəkatlar həm dövlətə, həm də dinə qarşı çıxışları özündə ehtiva edirdi. Bir sıra tarixçilərin ilk "kommunist" hesab etdikləri Məzdəkə görə "Tanrı torpaqdakı məhsulu və digər insana gərəkli olan şeyləri cəmiyyətdə bərabər şəkildə bölüşdürülməsi məqsədilə yaradıb. Heç bir şəxs digərindən artıq pay almamalıdır. İnsanlar bir-birilərinə qarşı düzgün davranmayaraq bir-birilərindən asılı vəziyyətə düşüblər. Güclü zəifi əzərək həm malını, həm də yaşamaq hüququnu əlindən alıb. Mülkiyyət baxımından hər kəsin bərabər olması üçün mütləq bir şəxsin ayağa qalxaraq varlılardan alıb yoxsullara verməsi lazımdır. Hər kim olursa olsun, heç kəsin digərindən artıq var-dövlətə, mülkə və birdən artıq qadına sahib olmağa haqqı yoxdur".
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti tələbələri
Tələbələrin xaricə getməsi
thumb|right|220px|Tələbələrin xaricə göndərilməsinin təşkili komissiyasının sədri [[Teymur bəy Aslanov.]]
Bəhr-i Bəy (Vərziqan)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 108 nəfər yaşayır (22 ailə).
Məzdək
Fəaliyyəti
Məlumdur ki, Sasanilər zamanında zərdüşti rahiblər atəşgədələrin ətafında yerləşən geniş ərazilərin sahibi hesab edilirdilər. Ona görə də, Məzdəkin sosial bərabərlik ideyaları onların "dinlərinə" uyğun deyildi və buna görə də Məzdəkiliyə qarşı mübarizənin labüdlüyünü düşünürdülər.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti tələbələri
Son hazırlıqlar
Xaricə göndərilənlər göndərişin təşkilində komissiyaya kömək etmək üçün 5 nəfərdən ibarət büro seçdilər. Teymur Aslanov komissiyanın sədri seçildi, o, Şahtaxtinski ilə birlikdə lazımi vəsiqələri almaq üçün Tiflisə və Batumiyə getdi. Təbələrin təminatı üçün büro AXC Ticarət və Maliyyə Nazirliyinin qarşısında vəsatət qaldırmış və hər bir tələbəyə 2 min rubl pul məbləğində 40 arşın (28.4 metr) kətanın, iki cüt çarşağın, iki cüt dəsmalın və yarım düz yaylıq verilməsini tələb etmişdir. Tələblər içində çay və şəkər də var idi. Maliyyə və Ticarət Nazirliyi bu vəsatəti təmin etmişdir.
Məzdək
Fəaliyyəti
Liberal baxış-Məzdəkiliyə görə, insanlar azad yaradılıb və hər bir şey Tanrı tərəfindən onlar arasında bərabər bölünü. Birinin digərinin üzərində heç bir hüquqi, siyasi, sosial üstünlüyü yoxdur. İnsanlara zərər vermək günah anlayışına daxildir. İnsan yalnız haqsızlığa qarşı baş qaldırarkən qan tökə bilər, digər hallarda bu qəti şəkildə qadağandır. İnsanlar bir-birilərinə qarşı xoş fikirlər düşünməli, başqalarına zərər vermədən Tanrının onlara verdiyi hər cür zövqlə, əyləncə ilə məşğul olmaq hüququna sahib olmalıdır.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti tələbələri
Son hazırlıqlar
Beləliklə, 1919-cu il dekabrın 12-də komissiya 100 nəfərin dövlət təqaüdçüləri siyahısına daxil edilməsi haqqında qərar qəbul etdi. İnflyasiya ilə əlaqədar olaraq 400 frank əvəzinə 500 frank, həmçinin formaların alınması üçün 200 frank verilməsi qərara alındı. Maliyyə Nazirliyi oxumaq üçün xaricə yollanan hər bir tələbəyə 2600 frank pul verdi.
Məzdək
Fəaliyyəti
İnsanın daxili və zahiri təmiz olmalı, evlilik, andiçmə və bir sıra dini törənlərdə şərab və çörəkdən istifadə edilməlidir. Heyvanları öldürmək və onların ətindən istifadə qadağandır. Məzdəkə görə, insanları fəlakətə, hərisliyə sürükləyən yalnız iki şeydir: Sərvət və qadın. Ona görə də onların ortaq olması bu problemləri tamamilə aradan qaldıracaqdır. Manidən fərqli olaraq Məzdəkə görə, sosial bərabərliyin Tanrının köməyilə bu dünyada qurulması mümkündür. Bunun üçün istismarçılara qarşı fəal mübarizə aparılmalıdır.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti tələbələri
Tələbələrin gedişi
Bundan sonra tələbələr bəzədilmiş və qapıları üzərinə Azərbaycan bayraqları düzülmüş qatar vaqonlarına təmtəraqlı şəkildə mindirilirlər. Onların yola salınması mərasimi şən şəraitdə təşkil edilmiş və Seygah muğamı sədaları altında həyata keçirilmişdir. Vaqon hərəkət etməyə başladığı zaman isə hər bir kəs "Yaşasın Azərbaycan" qışqırmağa başlamışdır.
Məzdək
Fəaliyyəti
Hərəkatın başlanması-Kəndlilərin istismarı, onların əmlakının müsadirə edilməsi iri feodalların güclənməsinə, dövlət xəzinəsinin boşalmasına və bunun sonucunda imperiyanın zəifləməsi prosesinin kəskin xarakter almasına səbəb olmuşdu. İri fodallardan ehtiyat edən I Qubad (488-528) 481-ci ildən fəal mübarizəyə keçən Məzdak Bəmdad oğlundan dəstək istəyir və bir müddət onların fikirləri ilə hərəkət etməyə məcbur olur. Belə ki, qıtlıq zamanı Məzdəkin məsləhəti ilə, Qubad dövlətin taxıl anbarlarını xalqın istifadəsinə verir. Çünki, Məzdəkə görə, hər kəs Adəmin nəslindəndir və bir-birilərinə yardım etməlidirlər ki, heç kəs aclıq hissini duymasın. İmperiyada yaranmış böhrandan çıxış yolu tapmayan Qubad çarəni Ağ Hun imperatorluğuna sığınmaqda görür. Bunun müqabilində Ağ Hun imperatoru 499-cu ildə 30 min nəfərlik suvaridən ibarət qoşunu İrana göndərir. Az sonra güclənən Qubad artıq Məzdəkilərə ehtiyacı olmadığından köhnə dostlarına qarşı mübarizəyə başlayır. Məzdəkilərə qarşı aparılan bu mübarizə Qubadın oğlu I Xosrov Ənuşirəvanın (528-575) zamanında daha kəskin xarakter alır və 529-cu ildə Məzdək edam edilərək öldürülür və 80 min məzdəki qətlə yetirilir.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti tələbələri
Tələbələrin gedişi
Qatarın yol boyu durmalı olduğu stansiyalarda – Kürdəmirdə, Hacıqabulda, Yevlaxda, Gəncədə və digər qəsəbələrdə insanlar qatarı mərasimlə qarşılamış və xaricə yollanan tələbələrə uğurlar arzulamışdır. Tələbələr Tiflisə çatdıqdan sonra onlara Batumiyə getmək üçün xüsusi vaqon verilmişdir. Batumidən İstanbula gələn azərbaycanlı tələbələrə buradakı Azərbaycan səfirliyi tərəfindən ziyafət verilmişdir. İstanbuldan çıxan tələbələr Romaya yollanmış və onları burada Gürcüstan səfirliyinin işçiləri qarşılamışdır. Nəhayət, səyahətin sonu olaraq 11 fevral 1920-ci ildə 78 tələbə Parisin Lyon vağzalına gəlmişdir. Digər tələbələr isə təhsil almaq üçün Rusiya və Türkiyəyə göndərilmişdi.
Məzdək
Fəaliyyəti
Məzdək öləndən sonra Məzdəkin ardıcılları amansız təqiblərə məruz qalıb, məmləkətin ucqar yerlərinə, əsasən də Orta Asiya məntəqələrinə qaçıb getməli olurlar
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti tələbələri
Təhsil illəri
thumb|left|280px|[[Əlimərdan bəy Topçubaşov Parisdə (1920-ci illər).]]
Məzdək
Fəaliyyəti
Lakin məzdəkilik ideyaları 200 il müddətində öz varlığını qoruyub saxlaya bilir. Belə ki, İslam dininin geniş vüsət aldığı dövrlərdə də Azərbaycan, Xorasan, Soqdiana, Gürgan, Kirman, İsfahan, Əhvaz, Təbəristan kimi ərazilərdə hələ də onun nümayəndələri və topluluqları yaşayırdı. Nizamülmülk VIII əsr hadisələrindən danışarkən İran əhalisinin yarıdan çoxunun məzdəki və rafizi inancında olduqlarını qeyd edir.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti tələbələri
Xaricdə ilk aylar
Tələbələrin yolu Bakı-Batumi-İstanbul-Trento-Roma-Paris-Bazel-Berlin marşrutu üzrə keçib, lakin arxiv materiallarında abituriyentlərin səyahətinin planlaşdırıldığı ölkələrin siyahısı ziddiyyət təşkil edir. Belə ki, 1919-cu ilin mənbələrinə görə (gedməzdən əvvəl) parlament 100 abituriyentin xaricə oxumağa göndərilməsi haqqında qanun qəbul etmişdi. 10 tələbənin İngiltərəyə, 23 tələbənin İtaliyaya, 45 tələbənin Fransaya, 9 tələbənin Türkiyəyə və 13 tələbənin Rusiyaya göndərilməsi planlanmışdı, lakin 1930-cu illərdə həbs edilən Almaniya universitetlərinin keçmiş məzunlarının dindirilməsinin qeydləri göstərir ki, tələbələrin təhsil aldıqları ölkələr sırasında Rusiya və Böyük Britaniya yoxdur. Onların bir çoxuna "Müsavat hökumətinin göndərdiyi tələbələr hansı ölkələrdə və neçə nəfər olmaqla oxuyub" sualı verilib. Rusiya və Böyük Britaniyadan başqa, tamamilə hamı yuxarıda sadalanan ölkələrin adını çəkmişdir. Dindirmə protokollarından belə çıxır ki, dövlətlər üzrə insanların sayı belədir: Türkiyədə 10 nəfər, İtaliyada 20 nəfər, Fransada 20 nəfər, Almaniyada 50 nəfər.
Müvafiq sənədlərin icrasını Fransada abituriyentləri qəbul edən Əlimərdan bəy Topçubaşov təşkil edib. Bundan sonra tələbələrin bir hissəsi Fransanın ali təhsil müəssisələrinə paylanıb, qalanları isə Almaniyaya gedib. Beləliklə, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti hökuməti tərəfindən xaricə təhsil almağa göndərilənlərin yarıdan çoxu Berlinə gəldi. Belə ki, NKVD-də dindirilərkən AXC-in nümayəndələrindən biri olan Əşrəf Əliyev demişdi: Almaniyada bizi aşağıdakı kimi dağıtmışdılar. Berlində 10-12 nəfər, Baden hersoqluğunda 13-15 nəfər, mənimlə birlikdə 7 nəfər də Frayburqa gəlmişdi.
1920-ci il fevralın 29-da Xalq Maarif Nazirliyi Azərbaycan Cümhuriyyətinin İstanbuldakı diplomatik nümayəndəsinə əlavə olaraq 25.200 frank, həmçinin Parisdə sülh konfransında Azərbaycan nümayəndə heyətinin sədri olan Əlimərdan bəy Topçubaşova 172.732 frank göndərdi. Əlimərdan bəy bu göndərilnə pulla 1920-ci ilin sentyabr ayının birinə qədər tələbələrin təqaüdünü qarşılamalı idi. Tələbələrin Parisə çatmasından qısa müddət sonra Əlimərdan Bakıdakı hökumətə tələbələrin Avropaya, daha dəqiq desək, Parisə çatması barədə məlumat göndərdi. Lakin Avropadakı tələbələrin vəziyyəti heç də yaxşı deyildi. Təqaüd az olduğundan və çox zaman da vaxtında verilmədiyindən tələbələr maddi ehtiyaclarını tam qarşılaya bilmir və işləməyə məcbur olurdular, lakin maddi çətinliklərə baxmayaraq xaricə göndərilən tələbələrin bir çoxu təhsil kursunu müvəffəqiyyətlə başa vuraraq ixtisaslı mütəxəssis kimi Vətənə qayıtdılar.
Almaniyaya göndərilmiş azərbaycanlı tələbələr elə ilk dönəmdən etibarən öz təşkilatlarını qurdular. Bu təşkilatın mərkəzi Berlində yerləşsə də, Darmştadt, Frayburq, Leypsiq və s. kimi şəhərlərdə filialları mövcud idi. Təşkilatın adı isə "Almaniya Azərbaycanlı Tələbələr İttifaqı" idi.
AXC-nin süqutundan sonra
thumb|right|300px|[[Fransada təhsil alan tələbələrdən bir qrup.]] Tələbələr xaricdə bir neçə ay oxuduqda sonra Bakıdan AXC-nin bolşeviklər tərəfindən işğal edilməsi barədə xəbər aldılar. Bu xəbər onların narahatlıq və mənəvi sarsıntı keçirməsi ilə birlikdə təqaüdlərin verilməsinin davam etdirilməsi ilə bağlı düşünmələrinə səbəb oldu. Çünki bu, AXC parlamentinin yaratdığı xüsusi fonddan təqaüdlərin dayandırılması demək idi. Bu məsələni yeni hökumət ilə müzakirə etmək üçün Avropadakı tələbələr Almaniyada Frayburq şəhərində mədənçilik üzrə təhsil alan Əşrəf Əliyevi öz nümayəndələri kimi Bakıya göndərdilər. O, tələbələr adından yeni hökumət ilə təqaüdün verilib-verilməməsi məsələsini müzakirə etməli idi. Əşrəf Əliyev 1921-ci ilin may ayında Bakıya gəldi.
Aparılan danışıqlar nəticəsində yeni bolşevik hökuməti təqaüdlərin verilməsinin davam etdirilməsini qəbul etsə də, tələbələrdən Sovet vətəndaşlığını qəbul etməyi tələb etdi. Təqaüdlər Berlindəki Sovet səfirliyi tərəfindən veriləcəkdi və təqaüd Azərbaycan SSR-nın büdcəsindən təmin ediləcək idi. Verilməsi nəzərdə tutulan təqaüdün miqdarı 30 dollar idi və əvvəlki ilə müqayisədə az idi. Lakin bu, problemləri həll etmədi. Çünki pulların verilməsi sistemli şəkildə aparılmırdı və tələbələrin razılığa gəldiyi lider olan Nəriman Nərimanovun Moskvaya getməsi ilə birlikdə vəziyyət daha da pisləşir. Çünki Nərimanovun yerinə gələn yeni rəhbərlər təqaüd alan tələbələri etibarlı və ya etibarsız deyə iki kateqoriyaya ayırmış və təqaüdün verilməsini də bu psinsipləri altında davam etdirmişdilər. Bütün bunlar tələbələrin təhsil prosesinə mənfi təsir göstərmiş və onları təhsillə paralel şəkildə işləməyə də məcbur etmişdir. Əşrəf Əliyev tərcümeyi-halında həyatının bu dövrü haqqında yazırdı: Boş vaxtlarımda (tətil günlərində) Saksoniyada, Hannover əyalətində, Rurda, Reyn və Elzasda mədənlərdə, ticarət və fabriklərdə (təxminən 18 ay) işləmişəm. thumb|left|200px|Parisdə təhsil alan azərbaycanlı tələbələrin bir qrupu (1920-ci il). Sağdakı şəxs Yusif Vəzir Çəmənzəminlinin qardaşı [[Miri bəy Vəzirovdur.]] Parisdə təhsil almış Əjdər bəy Axundov Fransada mühacirətdə yaşamış, Parisdə Azərbaycan nümayəndə heyətinin keçmiş üzvü olan azərbaycanlı publisist Ceyhun Hacıbəyliyə yazırdı: ''Hörmətli Ceyhun bəy!
Belə çətin anda mənə göstərdiyiniz diqqətə görə sizə səmimi təşəkkürümü ifadə belə edə bilmərəm...Artıq iki aydır ki, sahiblərin yanında xidmətə girmişəm. Amma iyulun 1-nə kimi Parisdə işlədim, orada iş daha asan idi, mən də dözdüm, amma onlar bura (Fransada kurort olan Dinard) yay üçün öz villalarına gəldilər və mənim işim 10 dəfə artdı, çünki burada səhər 6-da durub süd üçün şəhərin mərkəzinə getməlisən. Bu villadan təxminən 2,5 verst məsafədədir və mənim belə bir sağlamlığımla nələrə dözdüyümü təsəvvür edə bilərsiniz.
Saat 8-də evə çatır, iş başlayır, 14 otaqlı bir mənzili təmizləyirəm, təmizləyənə qədər, əlbəttə, yorğunluqdan və zəiflikdən ayaqlarım titrəyir, əlavə olaraq mətbəxdə kömək etməliyəm...axşam saat 10-a qədər.
- Əjdər bəy.''
Tələbələrdən ikisi – Şıxzamanov və İsmail Əliyev borclarını ödəmədiyi üçün həbsxanaya düşüblər. Gəmiqayırma fakültəsinin tələbəsi Əbdülhüseyn Dadaşov Almaniyadan Ceyhun Hacıbəyliyə yazırdı ki, hökumət onu bir neçə tələbə ilə birlikdə siyahıdan çıxarıb. Dadaşov buna səbəb kimi "fikirləri onun fikirləri ilə üst-üstə düşməyən yerli yoldaşları" göstərirdi.
1919-cu ildə xaricdə təhsil alan azərbaycanlı tələbələr üzrə məsul şəxs təyin edilən Dr. Bəhram bəy Axundov 1922-ci ilin 21 iyulunda İstanbulda olarkən Parisdə yaşayan Ceyhun bəy Hacıbəyliyə oradakı tələbələrin vəziyyəti barədə məktub yazmışdı. Yazdığı məktubda Bəhram bəy Bakıda olarkən 2 aydan çox tələbələr üçün çalışdğını, öz əlləri ilə 200 almaz düzəltdiyini, bu almazları Moskvadan keçməklə iki tələbə vasitəsiylə göndərdiyini bildirmişdir. Bunun sonrakı taleyi barədə məlumatsız olduğunu bildirən Bəhram bəy bildirmişdir ki, Nərimanov bu barədə Berlin nümayəndəliyinə məktub yazıb. Bəhram bəy onu da yazıb ki, Nərimanovun olmadığı üçün tələbələrin mövqeyi tamamilə dəyişib: Əziz Ceyhun! Tələbələrdən çox nigaranam. İki aydan da bir az artıq müddətdə Bakıda çox çalışdım. Öz əllərimlə 200 brilyant seçib tələbələrlə yola saldım. Sata bildilər, ya yox, məlumatım yoxdu. Nərimanov bu barədə Berlin nümayəndəliyinə sorğu göndərmişdi. Nərimanın Moskvaya gedişi ilə hər şey alt-üst olub. Sabah nə olacaq deyə bilmərəm. Məchulluqla üz-üzə dayanmışıq. Mən onları unutmuram, unutmayacağam da. Bakıya qayıdan kimi yenə onlara yardım etməyə çalışacam. Təki oxusunlar, bizim bu uşaqlara ehtiyacımız var.
thumb|center|500px|1920-ci ilin 28 may tarixində Azərbaycanın İstiqlaliyyət gününü qeyd edən tələbələrin bir hissəsi. Əjdər bəy Axundov oturanlar arasında soldan üçüncü şəxsdir.
Təhsil başa çatdıqdan sonra
Tələbələrin əksəriyyəti təhsilini bitirdikdən sonra Azərbaycana dönmüş və vətən uğrunda çalışmışlar. Azərbaycanda məzunlar görüşlərini davam etdirmiş, sevinclərini və uğursuzluqlar bölüşürdülər. Tədqiqatçı Məmməd Cəfərov qeyd edir ki, zamanla, bu insanlar müstəqil Azərbaycanı tərk edib, Avropada 5–10 il yaşadılar və kapitalist idarə üsullarını sovet ilə müqayisə edirdilər. Məzunlar mövcud sistemə passiv və ya aktiv mübarizə ehtiyacının fikrinə gəlmişdilər.
Geri gəlməyənlərin taleyi
thumb|right|200px|Təhsilini bitirdikdən sonra geri dönməyən və [[Azərbaycan mühacirət mətbuatı|Azərbaycan mühacirətində aktiv iştirak edən Frayburq Mədən İnstitutunun tələbəsi Hilal Münşi.]]