cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Qarnıyarıq dağı
Qarnıyarıq dağı və ya Ara dağı (, Ara ler) — Ermənistan ərazisində yerləşən sönmüş vulkan. Zirvə hazırda Ara olaraq adlandırılır. İnzibati baxımından Araqacotn mərzi ərazisində, Kotayk mərzi ilə sərhəddə yerləşir. Zirvə Zəngiçay və Abaransuçay arasında qərarlaşır. Vulkanik zirvənin hündürlüyü 2577 metrə bərabərdir. Vulkan halqaya bənzər kraterə malik olub, düz olmayan konusludur. Dağda faydalı qazıntılardan adnezitobazalt və andezit mövcuddur.
Flora
Qarnıyarıq dağını yerləşdiyi ərazi yarımsəhra iqliminə malikdir. Əsasən quru torpaq və yovşalı kolluqlarla örtülmüşdür. Zivə hissəsi əsasən çöllükləri xatırladır. Zirvənin şimal ətəklərində palıd ağacları və iri kolluqlara rast gəlmək mümkündür. İlin isti dönəmində dağın ətəkləri gözəl güllərlə örtülür.
Fauna
Dağın ətəklərində çoxlu sayda heyvan növlərinə rast gəlmək mümkündür. Daşlıq ərazilərdə ən çox rast gəlinən heyvanlar zəhərli ilanlardır.
Əfsanə
Ermənilər dağın adını əfsanəvi olan erməni çarı Gözəl Aranın adı ilə bağlamağa çalışırlar. Əfsanəyə görə Ara Assuriya hökmdarı Semiramidlə döyüşdə bu Ara dağının ətəklərində mövqe tutmuşdur.
Ukraynanın Niderland səfirliyi
Ukraynanın Niderland səfirliyi — Ukraynanın Niderlandın Haaqa şəhərində yerləşən səfirliyi.
Vəzifələri
Səfirliyinin vəzifələri öz səlahiyyətləri daxilində qəbul edən dövlətdə Ukraynanın təmsil edilməsi, Ukraynanın vahid xarici siyasət xəttinin aparılması, Ukraynanın milli maraqlarının, o cümlədən siyasi, iqtisadi və digər maraqlarının diplomatiya üsulu ilə təmin edilməsi, Ukraynanın, onun vətəndaşlarının və hüquqi şəxslərinin hüquq və maraqlarının müdafiə edilməsidir.
Tarixi
1991-ci il avqustun 24-də Ukraynanın dövlət müstəqilliyini bərpa eləməsindən sonra xarici dövlətlərlə münasibətlərin qurulmasına başlanıldı.
Ukraynanın Niderlandda olan fövqəldə və səlahiyyətli səfiri Vsevolod Çensovdur. O, 2017-ci ildən bu vəzifədədir.
Ukraynanın Portuqaliya səfirliyi
Vəzifələri
Səfirliyinin vəzifələri öz səlahiyyətləri daxilində qəbul edən dövlətdə Ukraynanın təmsil edilməsi, Ukraynanın vahid xarici siyasət xəttinin aparılması, Ukraynanın milli maraqlarının, o cümlədən siyasi, iqtisadi və digər maraqlarının diplomatiya üsulu ilə təmin edilməsi, Ukraynanın, onun vətəndaşlarının və hüquqi şəxslərinin hüquq və maraqlarının müdafiə edilməsidir.
Tarixi
1991-ci il avqustun 24-də Ukraynanın dövlət müstəqilliyini bərpa eləməsindən sonra xarici dövlətlərlə münasibətlərin qurulmasına başlanıldı.
1992-ci il yanvarın 26-da Ukrayna və Portuqaliya dövlətləri arasında diplomatiya sahəsində münasibətlərin qurulmasına dair birgə sənəd imzalandı. 1992-ci ildə isə Ukraynanın Portuqaliya səfirliyi yaradıldı.
Ukraynanın Portuqaliyada olan fövqəldə və səlahiyyətli səfiri İnna Oqnivesdir. O, 2015-ci ildən bu vəzifədədir.
Çurquy-ool Xomuşku
Çurquy-ool Xomuşku — Tıva və sovet zabiti, tankçı, Böyük Vətən Müharibəsinin iştirakçısı, Sovet İttifaqı Qəhrəmanı.
Bioqrafiyası
Çurquy-ool Xomuşku 10 may 1918-ci ildə Hondelen kəndində anadan olmuşdur. 20 may 1943-cü ildə Tuva Xalq Respublikasının ilk könüllülər qrupu olaraq Çurquy-ool Xomuşk cəbhəyə yollanır. Bir müddət Tıva könüllüləri Qorki şəhərində hərbi təlim keçir. 1944-cü ilin fevral ayında Tıva könüllüləri 25-ci ayrı tank alayına qoşulur.
25 fevral 1944-cü ildə Çurquy-ool Xomuşkunun xidmət etdiyi alay 2-ci Ukrayna Cəbhəsinin 52-ci Ordusuna daxil olur. 1944-cü ilin martında alay Buq-Dnestrə hücum əməliyyatında iştirak edir.
5 mart 1944-cü ildə Rızanovka və Kobılyaki (Kiyev, indi Çerkası vilayət) kəndləri yaxınlığında düşmənin müdafiəsi sıçrayışı zamanı Çurquy-ool Xomuşkunun sürdüyü tank ən yüksək sürətlə düşmən mövqeyinə atılır. Tank atəş nöqtələrini və düşmənin çanlı qüvvəsini məhv edir. İki saat ərzində Xomuşku və qrupu 35 düşmən əsgərini, üç tank əleyhinə silahı, yeddi pulemyot və iki minaatan qurğunu məhv edir. Tank komandiri yaralananda sürücü döyüş maşınının idarəsini öz üzərinə götürür. Bir neçə gün sonra, Uman yaxınlığında üç tank, o cümlədən Çurquy-ool Xomuşkunun idarə etdiyi maşın 24 təyyarəni, 80 nəqliyyat vasitəsini ələ keçirir, yüzlərlə düşmən əsgər və zabitini əsir götürlür. Daha bir hücum üçün yol açılır.
SSRİ Ali Sovetinin Rəyasət Heyətinin 24 mart 1945-ci il tarixli fərmanı ilə kiçik leytenant Çurquy-ool Xomuşku Lenin ordeni və Qızıl Ulduz medalı (№ 7008) ilə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülür.
1948-ci ildən leytenant Xomuşku ehtiyata buraxılır. Doğma Tıvaya qayıdan veteran Tes-Xem rayonunun Bert-Dağ kəndində yaşayırdı və işləyir. 10 iyul 1978-ci ildə vəfat edir.
Medal və ordenləri
Sovet İttifaqı Qəhrəmanı (24 mart 1945);
Lenin ordeni (24 mart 1945);
II dərəcəli Böyük Vətən Müharibəsi ordeni;
Digər medallar.
Xatirəsi
Kızıl şəhərinin küçələrindən birinə Çurquy-ool Xomuşkunun adı verilir. Qəhrəmanın büstü meydanda, şəhər parkının girişində qoyulmuşdur.
Azərbaycan çayları
right|300px|thumb|Kür çayı hövzəsi Azərbaycan Respublikası ərazisinin böyük əksəriyyətini təşkil edir right|300px|thumb|[[Kür]] thumb|right|300px|[[Tərtərçay]] right|300px|thumb|[[Araz]] 300px|thumb|[[Girdimançay]] 300px|thumb|[[Əlincəçay]] right|300px|thumb|[[Oxçuçay]] right|300px|thumb|[[Kürmükçay]] right|300px|thumb|[[Katexçay]] right|300px|thumb|[[Həkəri]]
Azərbaycan çayları — Azərbaycan Respublikası ərazisindən axan çaylar.
Azərbaycan çaylarını aşağıdakı 3 əsas qrupa bölmək olar:
Ümumi məlumat
Azərbaycan ərazisində irili-xırdalı 8550-dən artıq axar sudan ibarət çay sistemi vardır ki, onların bütövlükdə ümumi uzunluğu 33665 km. təşkil edir. Bütün bu çayların su toplayıcı sahəsi 85600 km² qəbul edilir. Çayların 7550-sinin uzunluğu 5 km-dən az olan çaylardır. Qalan 800 çaydan yalnız 65-nin uzunluğu 50 km-ə qədər, 735-nin uzunluğu isə 6 km ilə 50 km arasında dəyişir.
Azərbaycan ərazisindən axan ən iri çaylar Kür və Araz çaylar
Dağ çayları
Dağ çayları öz mənbəyini dəniz səviyyəsindən 2000–3500 m. hündürlükdə olan dağlardan götürür, öz axarlarında çay pillələri və şəlalələr əmələ gətirir, dərin dərələrlə axır və düzənliklərə çıxdıqda güclü yarğanlar əmələ gətirərək çoxlu qollara ayrılırlar. Onlardan bəziləri tez-tez öz axarlarını dəyişir, digərləri isə yerin altı ilə sızaraq itir, yaxud kiçik bataqlıqlar əmələ gətirirlər.
Tyanqun-2
Tyanqun-2 — Çin kosmik laboratoriyası və Project 921-2 kosmik stansiyası proqramının bir hissəsi. 15 sentyabr 2016-cı ildə buraxılmışdır.
Azərbaycan çayları
Düzənlik çayları
Düzənlik çayları başlıca olaraq maili düzənliklərdə, geniş Kür-Araz ovlaqlarında, dərə və vadilərdə yerləşir. Axınları əyri-üyrü və sakit olan bu çaylar öz məcralarını asanlıqla yuyaraq yataqlarını lilləndirirlər. Onların suyu kənar qatışıqlarla bir o qədər də zəngin deyil və hamısının mənsəbi vardır. Lakin Kür çayı ətrafı depressiyanın və dənizyanı qum təpələrinin yaranması nəticəsində bu çayların bir qismi kor arteriyaya çevrilir və mənsəbləri itir. Dayaz çayların qidalanması əsasən dağ çayları, bulaq və yerüstü suların hesabına həyata keçir. Dayaz çayların sonuncu növünü adətən qara su (sularının hədsiz minerallaşması nəticəsi olaraq) adlandırırlar ki, onların mövcud olması da, dağ çayları arteriyaları ilə olduqca bağlıdır.
Böyük Qafqazın şimal-şərq yamacının çayları
Samur, Qusarçay, Qudyalçay, Qaraçay, Vəlvələçay, Gilgilçay, Şabrançay, Ataçay
Abşeron-Qobustanın çayları
Pirsaatçay, Ceyrankeçməz, Sumqayıqçay, SitalçAy
Talış dağlarından axan çaylar
Bolqarçay, Viləşçay, Lənkərançay, Təngərud
Kür hövzəsinin çayları
Qanıx çayı, Balakən çay , Əyri çay , Daşagil çay , Araz çayı.
Smend
thumb
Heckeperre Setepenre, Smend — Misirin iyirmi birinci sülaləsinin banisi olan firondur.
Aşağı Misiri idarə edən XI. Ramzesin ölümündən sonra taxta çıxmışdır. "Mendesin Sahibi" mənasına gələn Nesbanebced adı ilə doğulmuş olmasına baxmayaraq,  İosifus və Sext Afrikan kimi yunan yazarlar tərəfindən "Smendes" olaraq adlandırılmışdır. Mənşəyi tam olaraq bilinməməklə birlikdə, XI. Ramzesin yüksəlişi dövründə Aşağı Misirdə olduğu və Tanis bölgəsinin idarəsindən məsuliyyətli olduğu düşünülür.
Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı
Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı — Azərbaycan Respublikasının fərqlənmə dərəcəsi.
Təsisi
Azərbaycan Respublikasının yüksək fərqlənmə dərəcəsi olan "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adı ""Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adının müəyyən olunması haqqında" Azərbaycan Respublikasının 25 mart 1992-ci il tarixli, 331-XII nömrəli Qanunu ilə müəyyən olunmuşdur.
Verilmə qaydası
"Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adı Azərbaycan Respublikasının müstəqilliyi və tərəqqisi naminə xalq qarşısında müstəsna xidmətlərə və rəşadətə görə verilir.
"Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti tərəfindən onun öz təşəbbüsü ilə və ya irəli sürülmüş vəsatətlərə əsasən verilir.
"Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adı eyni şəxsə bir dəfə verilir.
Azərbaycanın Milli Qəhrəmanının xüsusi fərqlənmə nişanı
"Ay-Ulduz" medalı "Azərbaycan Respublikasının bəzi qanunvericilik aktlarında dəyişikliklər edilməsi haqqında" Azərbaycan Respublikasının 6 fevral 1998-ci il tarixli, 429-IQD nömrəli Qanununa əsasən "Qızıl Ulduz" medalı ilə əvəz edilmişdir.
Maraqlı məlumat
Azərbaycan Respublikasında Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları olan işçilərə məzuniyyət 46 təqvim günündən az olmayaraq verilir.
Həməd ibn İsa Əl-Xəlifə
Həyatı
thumb|230px|left|Leys məktəbi, Kembric Həməd ibn İsa Əl-Xəlifə 28 yanvar 1950-ci ildə Bəhreynin Ər-Rifa şəhərində anadan olub. Valideynləri vəliəhd İsa ibn Salman Əl-Xəlifə və Həssə binti Salman Əl-Xəlifə idi.
Bəhreyndəki Manama Liseyində oxuduqdan sonra Həməd Kembricdəki Leys məktəbinə getməzdən öncə Surrey qraflığında yerləşən Əplqart Kollecində təhsil almaq üçün İngiltərəyə göndərildi. Həməd daha sonra, ilk olaraq İngiltərə Ordusunda, Hempşir qraflığının Olderşot şəhərindəki Mons Zabit Kadet Məktəbində 1968-ci ilin sentyabrında məzun olanadək hərbi təlim keçdi. Dörd il sonra, 1972-ci ilin iyun ayında Həməd Kanzasın Fort Livenvortdakı Amerika Birləşmiş Ştatları Ordu Komandanlığı və Baş qərargah Kollecinə daxil oldu. 1973-cu ilin iyununda həmin kolleci fərqlənmə diplomu ilə bitirdi.
Həmədin dörd arvadı və onlardan ümumilikdə on iki övladı var: yeddi oğlu və beş qızı:
Vəliəhd şahzadə fəaliyyəti
Həməd 27 iyun 1964-cü ildə atasının varisi təyin edildi. 1968-ci ildə Manama Suvarma və Bələdiyyə Şurasının sədri təyin edildi. 16 fevral 1968-ci ildə Bəhreyn Milli Qvardiyasına yazıldı və eyni ildə komandir təyin edildi, 1969-cu ilə qədər Bəhreyn Müdafiə Qüvvələrinin baş komandanı təyin edildikdən sonra bu vəzifədə qaldı. 1970-ci ildə Həməd Bəhreyn Müdafiə Nazirliyinin başçısı və rəhbər orqanının sədr müavini oldu və 1971-ci ilə qədər hər iki idarədə qaldı. 1971–1988-ci illərdə Müdafiə üzrə Dövlət Naziri vəzifəsində çalışıb.
1977-ci ilin oktyabrında Şeyx Həməd 1978-ci ilin yanvarında təhsilini uğurla başa vurduğu helikopter uçuşlarını öyrənməyə başladı. Daha sonra 1987-ci ildə Bəhreyn Hava Qüvvələrinin qurulması üçün isə başladı.
Hakimiyyət fəaliyyəti
thumb|250px|left|Kral Həməd [[Donald Ramsfeld ilə]]
Atası İsa ibn Salman Əl-Xəlifənin ölümündən sonra Həməd 6 mart 1999-cu ildə Bəhreyn Əmiri oldu. Əmir olaraq Bəhreyndə bir neçə siyasi islahatlar həyata keçirdi. Bunlara bütün siyasi məhbusların sərbəst buraxılması, Dövlət Təhlükəsizlik Məhkəməsinin ləğvi və 1974-cü il Dövlət Təhlükəsizliyi Fərmanının ləğvi daxildir. Bir çox Bəhreyn vətəndaşının bir neçə il xaricə sürgün edildikdən sonra geri qayıtmasına icazə verildi. 2002-ci ildə özünü kral elan etdi. Baş nazir və nazirlərini təyin etmək, orduya rəhbərlik etmək, Ali Məhkəmə Şurasına rəhbərlik etmək, parlamentin yuxarı hissəsini təyin etmək və seçilmiş alt hissəsini buraxmaq kimi geniş icra güclərinə malikdir.
Siyasi qarışıqlıq
thumb|250px|Prezident [[Corc U. Buş Həmədi dəyirmi masada qarşılayır, 29 noyabr 2004]]
Şiələr Kral Həməd dövründə dövlət vəzifələrində çalışsalar da, vəzifələrin və işlərin daha ədalətli bölüşdürülməsi çağırışlarında görüldülər. Əl-Xəlifə ailəsi Daxili İşlər Nazirliyi, Ədliyyə Nazirliyi, Maliyyə Nazirliyi, Mədəniyyət Nazirliyi, Xarici İşlər Nazirliyi, Bəhreyn İqtisadi İnkişaf Şurası başda olmaqla çox sayda nazir və hökumət postuna rəhbərlik edir. Bəhreyn Müdafiə Nazirliyində vəzifələrin əksər hissəsini sünnilər tutur.
2011-ci il Bəhreyn iğtişaşları
thumb|250px|Kral Həməd Rusiya Prezidenti [[Vladimir Putin və britaniyalı iş adamı Berni Ekklstoun ilə Rusiya qran-prisində, 12 oktyabr 2014]] thumb|250px|Kral Həmədin Prezident [[Donald Trampla görüşü, 21 may 2017]]
Milli Fəaliyyət Xartiyası lehinə keçirilən referendumun onuncu ildönümü və 2002-ci il Konstitusiyasının hazırlanmasının doqquzuncu ildönümü münasibətilə 14 fevral 2011-ci il tarixində Bəhreyn ərəb baharından doğan və Bəhreyn adlı "Facebook" səhifəsi ilə koordinasiya edilən etirazlarla sarsıldı. Bəhreyn hökuməti hiddətə səbəb olan insan haqlarının pozulması da daxil olmaqla etirazçılara "vəhşicəsinə" basqı kimi izah edilənlərlə cavab verdi. Nümayişçilər daha sonra Həmədin istefasını tələb etdilər. Bu "kütləvi" basqı nəticəsində Xarici Siyasət Jurnalı onu Amerikanın 8 "şübhəli müttəfiqi"nin üçüncüsü kimi təsnif edərək "ABŞ-nin hələ də dəstəklədiyi pis adamlardan biri" adlandırdı.
11 fevral 2011-ci ildə Kral Həməd Milli Fəaliyyət Xartiyası referendumunun onuncu ildönümünü qeyd etmək üçün hər ailəyə 1.000 Bəhreyn dinarının paylanmasını əmr etdi.
2011-ci il mart ayının ortalarında Bəhreyn qiyamı pik həddə çatdıqda Həməd Salmanı Qalxan yarımadası qoşunlarını Bəhreynə girməyə çağırdıqdan dərhal sonra üç ay müddətində milli təhlükəsizlik vəziyyəti elan etdi. Səudiyyə Ərəbistanı zirehli texnika ilə 1.000, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri isə təxminən 500 əsgər yerləşdirdi. Müxalifət partiyaları kəskin reaksiya verərək bunu "işğal" adlandırdılar. Bununla birlikdə Həməd "infrastrukturu qorumaq" üçün qoşun yeriddiyini iddia etdi. Bu addımdan sonra ölkə iqtisadiyyatı milyardlarla dollar zərər gördü. Ona qarşı nümayişlərin keçirildiyi bölgələrdə təhlükəsizlik vəziyyəti pisləşdi. Eyni zamanda, həbsxanada işgəncə nəticəsində ölən beşi də daxil olmaqla onlarla ölüm elan edildi.
İsrail
2020-ci ilin avqust ayında Kral Həməd qonaq olan ABŞ Dövlət katibi Mayk Pompeoya Bəhreynin İsrail ilə münasibətlərin normallaşmasını qətiliklə rədd edərək Fələstin dövləti qurmağı bacardığını izah etdi. 11 sentyabr 2020-ci ildə Bəhreyn və İsrailin tam diplomatik əlaqələr qurmağını qəbul etdikləri açıqlandı. Bəhreyn 15 sentyabr 2020-ci il tarixində Ağ Evdə təşkil edilən mərasimdə diplomatik müqavilələr imzalayaraq, Bəhreyn və İsrail arasındakı münasibətləri rəsmi olaraq başlatdı.
İngiltərə məhkəməsi ilə yaxşı münasibətlər
Kral Həməd ingilis kral ailəsi ilə yaxşı əlaqələr qurur. Kral Şahzadə Uilyamın toyuna qatılmaq üçün İngiltərə məhkəməsi tərəfindən dəvət edildi, lakin Bəhreynə insan hüquqlarının pozulmasına göstərilən ixtişaşlar onu bu qərarından vaz keçməyə məcbur etdi.
Nişan və mükafatları
Kral Həməd çox sayda fəxri ad sahibidir, məsələn:
Gürcüstan ukraynalıları
Gürcüstan ukraynalıları — Gürcüstan ərazisində yaşayan etnik azlıqlardan biri. 2014-cü ilin oktyabrında aparılan son siyahıyaalma məlumatlarına görə, etnik ukraynalıların sayı 6 min nəfərə çatır. Bunların yarısından çoxu (3.200 nəfər) Tiflisdə yaşayır.
.dz
.dz — Əlcəzairin internet kodu.
Gürcüstan ukraynalıları
1989-cu il siyahıyaalmasına görə Gürcüstanda 52.400 ukraynalı yaşayırdı. XX əsrin 90-cı illərindəki Gürcüstanın mürəkkəb ictimai-siyasi vəziyyəti ilə əlaqəli olaraq ukraynalıların ölkədən axını olur.
Ukraynalı icmasının hüquqlarının qorunması və etnomədəni, dil və digər ehtiyaclarının təmin edilməsi ilə əlaqəli bütün məsələlər 1993-cü il Ukrayna və Gürcüstan arasında Dostluq, Əməkdaşlıq və Qarşılıqlı Yardım Müqaviləsinin 9-cu maddəsi ilə tənzimlənir.
Yayılması
Əhalinin siyahıya alınmasına görə Gürcüstanda etnik ukraynalıların sayı dinamikası: Gürcüstandakı ukraynalılar, bir qayda olaraq gürcü dilində danışırlar və ölkənin ictimai həyatında fəal iştirak edirlər. Anketlərə görə Gürcüstanda ukraynalıların yarıdan çoxu (53,4 %) ukrayna dilini ana dili hesab edir. Bu göstərici Acarıstanda 55,3%, Tiflisdə 42,6%, Kutaisidə 49,3% təşkil edir.
Ukrayna diasporu nümayəndələrinin böyük əksəriyyətinin kompakt yaşayış yerləri yoxdur və ölkənin hər yerində bərabər paylanmışlar.
Borjomi rayonunun Bakuriani kəndində, eləcə də Axalsıx rayonunun kəndlərində yerli əhalinin bir hissəsi Ukrayna mənşəli Gürcüstan vətəndaşlarından ibarətdir. Bu yaşayış məntəqələrinin sakinləri Martınenko, Paşenko, Bandura, Qavva, Şevçenko, Ustimenko, Romanenko ailələrinə mənsubdurlar və Poltava və Çernigov bölgələrindən Borjomiyə köçürülmüş 200 ukraynalı ailəsinin nəslindəndirlər.
Taras Şevçenko heykəli
Abidə 2 mart 2007-ci ildə Gürcüstanda keçirilən Ukrayna ili çərçivəsində qoyulmuşdur. Açılış mərasimində Gürcüstanda rəsmi səfərdə olan Ukrayna Prezidenti Viktor Yuşşenko və Gürcüstan Prezidenti Mixeil Saakaşvili iştirak etmişdir. Dövlət başçıları Taras Şevçenkonun doğulduğu kənddən, Çerkassk rayonu Morins kəndindən gətirilmiş kapsuldakı torpağı abidənin təməlinə qoymuşlar.
Milo Ventimiqlia
Milo Antoni Ventimiqlia (8 iyul 1977 ; Kaliforniya, Anaheym) — tanınmış ABŞ aktyor və rejissoru. Amerikanın NBC telekanalında efirə gedən Qəhrəmanlar serialında Piter Petrelli rolu ilə məşhurdur. Milo WB telekanalının təqdim etdiyi Qilmor qızları adlı serialında Ces Marinano rolu ilə fanatlarının sevgisini qazanır.
Gürcüstan ukraynalıları
Taras Şevçenko heykəli
Şairin vətənindən gətirilən tunc heykəl, Melikişvili küçəsində yerləşən parkda qoyulmuşdur. Abidədə Şevçenko üzündə ciddi bir düşüncə ilə böyük bir daş üzərində oturmuş vəziyyətdə təsvir edilir. Abidənin ölçüsü və yeri elə düşünülmüşdür ki, yaxınlaşan şəxs yazıçının yuxarıdan aşağı istiqamətlənmiş baxışını hiss edir. Bürüncdən hazırlanan abidə elədə hündür olmayan, düzülmüş daş plitəni xatırladan postament üzərinə qoyulmuşdur.
Tanınmış şəxsləri
Mixail Qruşevski - Ukrayna tarixçisi, ictimai və siyasi xadim, SSRİ Elmlər Akademiyasının akademiki, 1880-1886-cı illərdə Gürcüstanda yaşamış və Tiflis gimnaziyasında təhsil almışdır.
.ec
.ec — Ekvadorun internet kodu.
II Nektanebo
II Nektanebo (hökm. e.ə. 360 – e.ə. 342) — Misirin otuzuncu sülaləsinin üçüncü və son fironudur. Ayrıca, Qədim Misirin son yerli hökmdarıdır. Bu firondan sonra Misir yenidən Əhəməni Fars hakimiyyətinə girdi. Bundan bir neçə il sonra da Makedoniyalı İsgəndər Misiri fəth etdi.
NGC 4441
NGC 4441, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Əjdaha bürcü istiqamətində yerləşir. SB0-a tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Birinci baxışdan məhəbbət
Birinci baxışdan məhəbbət — Qərb ədəbiyyatında bir insanın, personajın və ya yazıçının özünün əvvəllər görmədiyi bir yad insana ilk baxışdan hiss etdiyi romantik hisslərini ifadə edən bir kəlmədir. Şair və tənqidçilər tərəfindən müntəzəm olaraq vurğulanan bu mövzu, Qərb ədəbiyyatının imtina edilməz elementlərindən biri halına gəlmişdir.
İlya Seqaloviç
İlya Seqaloviç — məşhur Rusiyalı proqramçı və ictimai xadim; Yandex.ru portalının — internet axtarış sisteminin təsisçisi. Həmçinin "Rus dilinin milli korpusu" informasiya-məlumat sisteminin həmtəsisçisi kimi də tanınır.
Həyatı
İlya Seqaloviç 13 sentyabr 1964-cü ildə Qorki (indiki Nijni Novqorod) şəhərində dünyaya gəlib.
O, ali təhsilini 1981–1986-cı illərdə Moskva Geoloji Kəşfiyyat İnstitunun geofizika fakültəsində alıb. Seqaloviç institutu bitirdikdən sonra Ümumittifaq Mineral Xammal İnstitutunda proqramçı işləyir. Burada "Fortran" geofiziki informasiya sistemlərini yazır. 1991-ci ildə sinif yoldaşı Arkadi Volojun təsis etdiyi telekommunikasiya avadanlıqları tədarük edən "CompTek" şirkətində işləməyə başlayır. Voloj bu şirkətin əsasını 1989-cu ildə qoyub.
Seqaloviç İnformasiyanın Ötürülməsi Problemləri İnstitutu ilə əməkdaşlıq edərək, gərgin əmək sayəsində CompTek şirkətində axtarış lüğəti yaradır. Bu rus dilinin morfologiyasını əhatə edirdi. 1994-cü ildə "İncil kompüter məlumat kitabçası" hazırlanır.
Sonra onlar sərt disklərdə faylların axtarışı üçün "Yandex" proqramını hazırlayır və 1995-ci ildə onu internetdə informasiya axtarış üçün müasirləşdirməyə qərar verirlər. Proqramın "Yandex" adlandırılması məhz Seqaloviçin təşəbbüsü ilə gerçəkləşir, bu, "Yet Another iNDEXer" ("Daha bir indeksator") ingilis frazasını ifadə edirdi.
Seqaloviçin əsas işi — "Yandex.ru" axtarış sistemi rəsmən 23 sentyabr 1997-ci il tarixində Softool sərgisində təqdim edilib və o, ilk vaxtlar CompTek International şirkəti çərçivəsində inkişaf edirdi. Müstəqil olaraq "Yandex" 2000-ci ildən fəaliyyətə başlayıb. Belə ki, 2000-ci ildə Seqaloviç və Voloj "Yandex" şirkətinin əsasını qoydu — onların eyniadlı sistemi internet-axtarış sistemləri bazarının 60%-i tutdu.
2012-ci ilin sentyabrında Seqaloviçə mədə xərçəngi diaqnoz qoyulmuşdu. O, 27 iyul 2013-cü ildə vəfat edib. 1 avqustda Moskvada Troyekurov qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.
İnformasiya-məlumat sistemi
İlya Seqaloviçin həyata keçirdiyi faydalı layihələrdən biri də rus dilinin milli korpusu hesab edilir. Rus dilinin korpusu — bu elektron formada rus mətnlərinin toplusuna əsaslanan informasiya-məlumat sistemidir, 29 aprel 2004-cü il "ruscorpora.ru" ünvanında açılıb. Bu saytda 500 milyondan çox sözü əhatə edən rus dilinin korpusu yerləşdirilib. Korpus peşəkar linqvistlər, məktəblilər və tələbələr, müəllimlər, rus dilini öyrənən əcnəbilər daxil olmaqla hər kəs üçün faydalıdır.
Korpusun yaradılması üzrə işlər 2001-ci ildə Moskva, Sankt-Peterburq, Voronej və başqa şəhərlərdən olan linqvistlər qrupu tərəfindən başlanıb.
Hazırda yalnız korpus üzrə axtarış azad və pulsuzdur. Layihə "Yandex" şirkəti tərəfindən dəstəklənir, şirkətin əməkdaşları həmçinin korpusun proqram təminatının hazırlanmasında iştirak edirlər. Bütün korpusa giriş müəllif hüquqları haqqında qanunla əlaqədar qeyri-mümkündür. Alt korpusun nişan qoyulmuş hissəsinin 1/6-nə girişin alınması üçün qeydiyyatdan keçmək və lisenziya razılaşmasını qəbul etmək lazımdır.
Xeyriyyəçiliyi
İlya Seqaloviç məşhur proqramçı olmaqla yanaşı, xeyirxah insan kimi də tanınırdı. O, bir sıra xeyriyyə proqramları həyata keçirib. O, həyat yoldaşı Mariya ilə birlikdə "Deti Mariyi" bədii reabilitasiya mərkəzini təsis edib. Mərkəz kimsəsiz və fiziki qüsurlu uşaqlarla işləyir, onlara yaradıcılıq qabiliyyətlərini inkişaf etdirməyə kömək edərək rəsm, keramika, tikmə, xarici dillər, musiqi, aşpazlıq, psixologiya təlimlərinə cəlb edir. Bu təlim uşaqlara məişət bacarıqlarını əldə etməyə və gələcək peşə seçimini müəyyən etməyə yardımçı olur.
Zindan adası (film, 2010)
Zindan adası — Dennis Liheynin eyni adlı romanı əsasında çəkilmiş, Martin Skorsezenin rejissoru olduğu psixoloji triller filmi. Martin Skorseze və Leonardo DiKaprio, bu filmlə birlikdə 4-cü dəfə əməkdaşlıq edirlər. (Əvvəlki filmləri: Nyu-Yorkun bandaları (2002), Təyyarəçi (2004) və Dönüklər (2006)). Leonardo DiKaprio xəstələrdən birinin itkin düşməsindən sonra Zindan Adasındakı psixiatriya xəstəxanasını araşdıran, federal hüquq-mühafizə orqanı olan ABŞ Marşal Xidmətində işləyən Eduard "Teddi" Danielz rolunu oynayır.
Filmin premyerası 13 fevral 2010-cu il tarixində, 60-cı Berlin Beynəlxalq Film Festivalında baş tutmuşdur. Film klassik musiqidən istifadə olunan saundtrek ilə də diqqət çəkir. IMDb-nin 250 ən yaxşı film siyahısına daxil olmuşdur.
Məzmunu
1954-cü ildə ABŞ Marşal Xidməti nümayəndəsi Eduard "Teddi" Danielz və yeni həmkarı Çak Ol Boston Limanındakı Qala adasında yerləşən, Amerikanın ən təhlükəli ağıl xəstələrinin saxlanıldığı “Ashecliffe” Xəstəxanasına gedirlər. Onlar üç uşağını boğaraq öldürdüyü üçün buraya həbs edilən ağıl xəstəsi Reyçel Solandonun itkin düşməsini araşdırırlar. Yeganə ipucu Reyçelin otağında “4 qanunu; 67-ci kimdir?” yazılaraq gizlədilən bir qeyddir. Onlar adaya gələndən bir müddət sonra böyük bir fırtına baş verir və bu fırtına onların bir neçə gün materikə geri qayıtmaqlarına əngəl yaradır. Teddi və Çak heyətdə qarşıdurma olduğunu düşünür. Baş psixiatr Con Kouley qeydləri verməyi rədd edir və onlara Solandonun həkimi Lester Şiyanın onun itkin düşməsindən dərhal sonra tətil üçün adanı tərk etdiyini bildirir. Xəstəxananın 3 palatadan: A palata – kişilər, B palata – qadınlar və C palatasının isə ən çox narahat olan xəstələr üçün olduğu bildirilir. Həmçinin, baş psixiatr Reyçelin itkin düşməsindən sonra C palatasına girişin məhdudlaşdırıldığını və yaxınlıqda yerləşən mayakın axtarışına artıq başlanıldığını söyləyir. Xəstələrlə görüş əsnasında, onlardan biri Teddinin qeyd dəftərinə “qaç” sözünü yazır.
Teddi xəstəxananın atmosferindən miqren baş ağrıları keçirməyə və ABŞ Silahlı Qüvvələrinin əsgəri olduğu vaxtlarda yaşadıqları barədə düşüncələr oyanmağa başlayır. Yaşadıqları binanın təmir işçisi və həmçinin, yanğınsöndürən olan Endrü Ledisin kibritlə yanğın çıxartması nəticəsində ölən həyat yoldaşı Dolores Çanl ilə bağlı qarışıq yuxular görür. Bir dəfə yuxuda ona Solandonun Ledis kimi hələ də adada, heç kəsin olmadığı bir yerdə olduğunu söyləyir. Teddi daha sonra Çaka Ledisin bu hadisəylə əlaqəsi olduğunu və onu tapmağın sonrakı mərhələ üçün önəmli olmasını bildirir. Teddi və Çak Solandonun heç bir açıqlama vermədən ortaya çıxdığının və qaçdığı C palatasına yenidən qayıtmağa təşviq edildiyinin fərqinə vardılar. Teddi təcridxanada olan bir xəstə — Corc Noys ilə qarşılaşır və o, həkimlərin xəstələr üzərində təcrübələr apardığını, bəzilərinin isə lobotomiya üçün Mayaka aparıldığını iddia edir. Noys, Çak da daxil olmaqla adadakı hər kəsin Teddi üçün hazırlanmış qarmaqarışıq bir oyun oynadığını ilə bağlı ona xəbərdarlıq edir.
Teddi Çakla birlikdə qayalıqlara dırmaşaraq Mayaka doğru gedirlər. Teddinin ona qarşı şübhələri olduğuna görə, qayalıqların başında ayrılırlar. Daha sonra Teddi geri qayıdanda Çakın bədəni olduğunu zənn etdiyi bir şeyi qayalıqlardan dənizə çırpırmış vəziyyətdə görür. Aşağı enir və bədəni tapa bilmir, sonra qayalıqlarda yerləşən bir mağaraya girir. Orada gerçək Reyçel Solando ilə qarşılaşır. Qadın ona əvvəllər lobotomiya ilə təcrübələr aparılan xəstəxanada psixiatr olduğunu və aparılan təcrübələrdən gəldiyi qənaəti müəlliflərə təqdim etməzdən əvvəl, ağıl xəstəsi olaraq xəstəxanaya təslim edildiyini söyləyir.
Teddi xəstəxanaya geri qayıdır, lakin Çakın orada olduğuna dair bir dəlil tapmır. Çakın Mayaka aparıldığı qənaətinə gələn Teddi oraya getmək qərarını alır. Psixiatr Kouley onu orada qarşılayır və onu gerçəklərlə üzləşdirir. Həyat yoldaşı Doloresin xəstəliyi olduğunu qəbul etməyən Teddinin, bir gün evə gələrkən Doloresin uşaqları boğaraq gölə atdığını görəndən sonra onu öldürməsini, bu səbəblə Teddinin C palatasına həbs olunmasını və əslində onun xəstəxananın “ən təhlükəli xəstəsi” Endrü Ledis olduğunu izah edir. Eduard Danielz və Reyçel Solando, Endrü Ledis və Dolores Çanlın anaqramlarıdır və Ledisin yuxularında gördüyü kiçik qız onun öz qızıdır. Psixiatr Kouley ona bir neçə gündə baş verən hadisələrin bir qurğu olduğu, Endrüya Teddi Danielz rolunu oynamasına imkan verərək, onun sui-qəsd edən dəli olmasından xilas etmək üçün hazırlanmış plan olduğunu söyləyir. Bütün xəstəxana heyəti bu planın bir hissəsi idi. Çakın əslində, həkim Lester Şiyan olması və Reyçel Solando kimi təqdim edilən qadının əslində bir tibb bacısı olması da bu plana daxil idi. Endrünun miqren ağrılarının başlaması isə, dərmanlarından kənar qalmasına görə idi. Eşitdiklərindən təsirlənən Endrü huşunu itirir.
O, xəstəxanada Kouley və Şiyanın nəzarəti altında oyanır. Yenidən soruşulanda o, həkimləri razı salacaq gerçəyi söyləyir. Kouley bu vəziyyətə doqquz ay əvvəl nail olduqlarını, lakin Endrünun sürətlə gerilədiyini bildirir. Bunun Endrünun son şansı olduğunu, əks təqdirdə, onu lobotomiya etməyə məcbur qalacaqları ilə bağlı xəbərdarlıq edir.
Bir müddət sonra xəstəxananın həyətində həkim Şiyanla istirahət edirlər, Endrü onu yenidən “Çak” adlandırır və ona adanı tərk etməli olduqlarını, çünki orada nələrinsə baş verdiyini söyləyir. Şiyan başını Kouleyə yelləyir və Kouley Endrünu lobotomiya edilməsi üçün aparılmasını göstəriş verir. Endrü getmək vaxtı gələndə, həkim Şiyandan “Hansı daha pis olardı – canavar kimi yaşamaq ya yaxşı bir insan kimi ölmək?" – deyə soruşur. Bu sualdan çaşkın vəziyyətə düşən Şiyan, onu “Teddi” deyə çağırır, lakin o bu ada cavab vermir.
Janrı
Rejissor Skorseze bir müsahibəsində Teddi Danielz obrazını yaradarkən əsas istinadın Dana Endrüzün "Laura" obrazı olduğunu və Vel Lutonun 1940-cı illərdə çəkdiyi aşağı büdcəli zombi filmlərindən təsirləndiyini bildirdi.
La Croix filmin detektiv, fantaziya və psixoloji triller kimi müxtəlif janrlardan formalaşmış "mürəkkəb və başsındıran" bir əsər olduğunu qeyd etdi. Filmin final səhnəsi olan, Ledisin “Hansı daha pis olardı – canavar kimi yaşamaq ya yaxşı bir insan kimi ölmək?" sualı ilə bağlı fərqli fikirlər var. Romanda bu hissə yoxdur. Nyu-York Universitetindən prosessor Ceyms Qilliqan Martin Skorsezenin psixiatrik məsləhətçisi idi və o, Ledisin son sözlərinin mənasını – “Yaşamağa davam etmək üçün özümü çox günahkar hiss edirəm. Əslində, istihar etməyəcəyəm, amma məni lobotomiya edilməsi üçün aparan bu insanlara təslim edərək, dolayı yolla intihar edəcəyəm” – kimi izah edir.
NGC 1551
NGC 1551, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Buğa bürcü istiqamətində yerləşir. E-S0 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Histiey
Histiey (Ἱστιαῖος; e.ə. 493-cü ildə edam edildi) — Lisaqorun oğlu, İran hökmdarı I Daranın hakimiyyətinin ilk illərində Histiey, Kiçik Asiyada yerləşən Yunanistanın Milet şəhərinin tiranı idi. Hökmdar və tiranın maraqları üst-üstə düşdüyündən, o, I Daranın skiflərə qarşı yürüşü zamanı İrana sadiq qaldı.
Emil Berliner
Emil Berliner (20 may 1851, Hannover, Almaniya — 3 avqust 1929, Vaşinqton, ABŞ) — Alman və amerikan ixtiraçısı, 29 sentyabr 1887-ci ildə qramofonun ilk patentini almışdır.
Həyatı
1899-cu ildə Emil Berliner Peterburqda səsyazma studiyası açır. 1901-ci ildə "Emil Berliners Qrammofon" şirkəti əsasında "Qrammofon" adlı ingilis səhmdar cəmiyyəti yaranır. Gələn il "Qrammofon"un bölmələri Moskvada, Kiyevdə, Varşavada, Riqa və Tiflisdə açılır. Həmin il Riqada qramvallar buraxan fabrik tikilir.
Sultanabad-i Ağziyarət (Çaroymaq)
Sultanabad-i Ağziyarət — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Çaroymaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 336 nəfər yaşayır (63 ailə).
Nanaylar
Nanaylar — Amur çayının aşağı (Rusiya Federasiyası, Xabarovsk ölkəsi) və Ussuri çayının sağ qolları sahillərində yaşayan xalq.
Ümumi məlumat
Rusiyada təqribən 10,5 min nəfərdir (1979). Bir hissəsi Çində, Sunqari və Ussuri çayları arasında yaşayır. Nanaylar Nanay dilində danışırlar. Dinləri xristianlıqdır. Şamanizmin də qalıqları var.
Sarıq-ool Stepan
Sarıq-ool Stepan (Сарыг-оол, Степан Агбаан оглу ) — şair, nəsr yazıçısı, tərcüməçi, Tıva Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının xalq yazıçısı, Tıva Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının əməkdar ədəbiyyat və incəsənət xadimi, Tıva ədəbiyyatının banisi və klassiki.
Bioqrafiyası
Xalq mahnısına çevrilən "Erge-şolee biste turda" adlı ilk şeiri 1934-cü ildə işıq üzü görür. Kitablarında davamlı olaraq maraqlanan fəlsəfi və poetik düşüncə enerjisini, bəşəriyyətin taleyini əks etdirən enerjini hiss edə bilərsiniz. "Belek" hekayəsi Tıva ədəbiyyatında ilk böyük əsərdir. Hekayə janrının inkişafı bununla başlamışdır. Sarıq-ool Stepan ilk Tıva filmi olan "Mavi çayların insanlarının" ssenarisini yazmışdır. Şeiri əsasında ilk Tıva operası "Çeçen və Belekmaa" (musiqisi R. Kendenbil) yazılmışdır. Yazıçının ədəbi çıxışı xalq ənənəsi ilə əlaqələndirilir. A. Puşkin, M. Lermontov, A. Nekrasov, T. Şevçenko, V. Mayakovski, M. İsakovski, S. Şipaçev, D. Londonun, V. Hüqonun, A. Çexovun və başqalarının seçilmiş əsərlərini tıva dilinə tərcümə etmişdir. Tıvadakı orta məktəblərin 4-5-ci sinifləri üçün doğma ədəbiyyat dərsliklərinin müəllifidir. "XX əsrin Tıva xalqının hörmətli nümayəndələri" kitabında adı çəkilən şəxslərin siyahısına daxil olmaqdan böyük şərəf duyurdu. 1990-cı illərin əvvəllərində Sarıq-ool Stepan adına ədəbi mükafat təsis edilmişdir. Sarıq-ool dəfələrlə yüksək fəxri vəzifələrə seçilmişdir: TXR Kiçik Məclisinin üzvü (1938-1941), Tuva Xalq Respublikası Mərkəzi Komitəsinin namizədi (1936-1938), TXR Həmkarlar İttifaqları Mərkəzi Komitəsinin sədri (1937-1939), Tıva Yazıçılar Birliyinin İdarə Heyətinin üzvü, Təftiş Komissiyasının üzvü (1961-1966), Tıva Muxtar Sovet Sosialist Respublikası Ali Sovetinin deputatı (1967-1975), Tıva Muxtar Sovet Sosialist Respublikası Ali Şurası Rəyasət Heyətinin üzvü (1969-1971), SSRİ Yazıçılar Birliyi İdarə Heyətinin üzvü (1971-1976). 1942-ci ildən Tıva Yazıçılar Birliyinin üzvü, 1945-ci ildən isə SSRİ Yazıçılar Birliyinin üzvü olmuşdur. 27 may 1983-cü ildə vəfat emişdir.
Mükafatları
Şərəf nişanı ordeni (1944)
Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni (1968)
Xalqlar dostluğu ordeni (1978)
"1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində rəşadətli əməyə görə" medalı
Tıvanın xalq yazıçısı (1974)
Tıvanın Əməkdar Ədəbiyyat və İncəsənət Xadimi (1963)
Əsas nəşrləri
"Sanı Moqe" poeması
"Sovet Tıvası" şeirləri, hekayələri
"Zəngin ölkəm" şeirləri, poeması
Qış gəldi şeirləri
"Kommunizm atəşləri" çeirləri
"Sayan Şəfəq" şeirləri
"Parlaq oğlanın nağılı"
"Ev heyvanlarımız" uşaqlar üçün şeirləri
Çiləbörd nahiyəsi
Çiləbörd mаhаlı (Ceraberd məlikliyi, Çalaberd, Çiləbürt) — XIII əsr-1840 inzibati nahiyə, Qarabağ xanlığının bölgələrindən biri. İndiki Kəlbəcər, Ağdərə rayonların ərazisi.
Qısa bilgi
thumb|300px|Qarabağ 1856 Çiləbörd
Mаhаlın tаriхi
Mаhаlın sərhəd-sınırlаrı hаqqındа yаzılır: "Dördüncü, Çiləbörd mahalıdır. Bu mahalın uzunluğu Qırxqızdan başlayıb Bərdə və Bayat meşəsinin kənarında qurtarır. Eni isə Xaçın və Qabartı çayından Tərtər çayına qədərdir". (Bах: Qаrаbаğnаmələr, 2-ci kitаb, Bаkı, "Yаzıçı", 1991, səh.) Mənbələrdə qеyd оlunur ki, 1687-ci ildə Mаqаvuz nаhiyəsində bаşçını öldürüb, qаn qаçаğı оlаn Isа (Yеsаy) Çiləbördə gəldi. Burdа məskunlаşdı. Qаrаbаğ bəylərbəyinə hədiyyə vеrib, məlik ünvаnı аldı. Çiləbörd mаhаlının mərkəzi Kаsаpеt şеnliyi idi. Gülyаtаq, Möhrətаq kəndləri mаhаl məliklərinin sığnаqlаrı оlmuşdu.
1787-ci ildə Məlik Məcnun üsyаn qаldırdı. Yаrdım üçün Gürcüstаnа, II Irаkliyə mürаciət еtdi. Məlik Məcnun 1795-ci ildə Qаrаbаğа yürüş еdən Аğаməhəmməd хаn Qоvаnlı-Qаcаrа qоşulmuşdu. Tаriхçi Mirzə Yusif Qаrаbаği yаzır: "Belə bir vəziyyətdə İbrahim xandan üz çevirmiş və Ağa Məhəmməd xanla birləşmiş gəncəli Cavad xan və çiləbördlü Məlik Məcnun Ağa Məhəmməd xana bildirdilər ki, Şuşa qalasını almaq sizə mümkün olmadı. Əgər buradan məqsədə çatmadan geri dönüb əliboş qayıtsanız, İran əhli sizdən üz çevirib özbaşınalıq edər və siz bundan sonra şahlıq edə bilməzsiniz. Yaxşısı budur ki, buradan gedib Tiflisi qarət edib, əhalisini də əsir edəsiniz. Beləliklə, qoşununuzu qarət ilə həvəsləndirəsiniz ki, lazım olan vaxtda vuruşa bilsinlər". (Bах: Qаrаbаğnаmələr, 2-ci kitаb, Bаkı, "Yаzıçı", 1991, səh.) Аğаməhəmməd şаh İrаnа, Zubоv isə çəkilib Rusiyаyа gеtdikdən sоnrа İbrаhimхəlil хаn müttəfiqi Irаkli ilə yаzışdı. Tаriхçi Mirzə Yusif Qаrаbаği yаzır: "İbrahim xan Zubovun Rusiyaya qayıtması xəbərini eşidib vali İrakli xana məktub yazdı və onu başa saldı ki, Tiflisin dağılmasına və onun əhalisinin qanının tökülməsinə gəncəli Cavad xan və Çiləbörd məliki səbəb olmuşlar". (Bах: Qаrаbаğnаmələr, 2-ci kitаb, Bаkı, "Yаzıçı", 1991, səh.) Irаkli tərəddüd еtmədən qоşun tоplаyıb Gəncəyə yürüş еtdi. Tаriхçi Mirzə Yusif Qаrаbаği yаzır: "İrakli xan Gürcüstanın saysız-hesabsız əsgərləri ilə o taydan Gəncənin üzərinə yürüş etdi. İbrahim xan da Qarabağ qoşunu ilə bu taydan hərəkət edərək, hər iki tərəfdən Cavad xana cəza verməyə və onu dəf etməyə çalışdı. Vali İrakli xan və İbrahim xan Gəncəyə çataraq Gəncə qalasını bərk mühasirəyə aldılar. Bir qədərdən sonra qala ərazisi ilə birlikdə zəbt olundu. Məlik Məcnun öldürüldü, Cavad xan isə tabe oldu, oğlunu və bacısını İbrahim xana əmanət verdi". (Bах: Qаrаbаğnаmələr, 2-ci kitаb, Bаkı, "Yаzıçı", 1991, səh.) Məlik Məcnun 1795-ci ildə öldü.
Məlik Rövşən Şəkidən qаyıdıb yеnidən Çiləbörddə sаkin оldu. Sisiаnоv Gəncəni istilа еdərkən Məlik Rövşən Çiləbördü tərk еdib Sisiаnоvа sığındı. Birdəfəlik Gəncədə məskunlаşdı. Kаryаginin qоşunu Şаhbulаq ətrаfındа Qаcаr оrdusu tərəfindən mühаsirəyə аlınаndа Məlik Rövşən оnlаrа yеmək dаşımışdı.
Mаhаlın ərаzisi
Bu mahalın uzunluğu Qırxqızdan başlayıb Bərdə və Bayat meşəsinin kənarında qurtarır. Eni isə Xaçın və Qabartı çayından Tərtər çayına qədərdir. Burada toxumluq buğda və başqa taxıl məhsulu yaxşı yetişdirilir. Bunların məlikləri vaxtilə Məğavizdən gəlmişlər və burada məliklik etməyə başlamışlar. Bu məlikliyin əhalisi cəsurluqda və qəhrəmanlıqda məşhur olmuşdur. Buranın ərazisinin böyük bir hissəsi meşəlikdən və keçilməz yerlərdən ibarətdir. Garmırx adlanan məşhur qala da buradadır. Bu qala olduqca möhkəmdir. Məliklər həmişə bu qalada yaşamış, igidlik və rəşadət göstəmıişlər. Öz qəhrəmanlığı ilə məşhur olan həmin məliklərdən biri Nəlik Allahqulu idi. Allahqulu Nadir şah dövründə onun xidmətində olub, Abdulla paşa Köprülü oğlu sərəsgər ilə müharibədə böyük rəşadət göstərmişdir. Bu səbəbə görə də o, Nadir şahın əmrinə görə Məlik deyil, Sultan Allahqulu çağırılmış, böyük nüfuza malik olmuşdur.
Osmanlı dönəmi
1593 ci ildə Osmanlı İmperiyasının Xaçın sancağı nahiyəsi.
1593-cü ilə  bаğlı  Оsmаnlı  qаynаğındа  Çiləbörd  mаhаlınа  bаğlı  bilgi  vаr. Həmin bilgidə  nаhiyənin  kəndləri  sаdаlаnır. Sаdаlаnаn kəndlərin  аdını  sırаylа  yаzımızа  köçürürük.
1823-cü ildə mülkədarlara aid kəndlər
1840 Şuşa qəzasının Çiləbörd sahəsi olmuşdur.
1923 cü ildə Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti nin Ceraberd rayonu. Bu rayonun tərkibində 4 volost (Marquşevan, Orataq, Dovşanlı, Aterk) və 53 kənd var idi. 8 avqust 1930-cu ildə Cerabert rayonu təşkil edilmişdir. 10 sentyabr 1939-cu ilə adı dəyişdirlərək Mardakert, 1991-ci ilə Ağdərə adlanıb.
Avstriya bağacığı
Avstriya bağacığı- Buğumayaqlılar tipinin Həşəratlar cinsinin Taxtabitilər dəstəsinə aid olan növ
Xarici quruluşu
Eurygaster austriacus Schreck bədəni geniş dairəvidir. Rəngi dəyişkən olub, sarımtıl – boz və yaxud tutqun, bəzən isə qaradır. Ön döşün yan tərəfləri xaricdən təpəvari çıxıntılıdır. Başın eni uzununa bərabər olub, təpəsi itiləşmiş şəkildədir. Skul lövhəsi dilçəkdən uzundur və hər ikisi başın qabaq tərəfində rastlaşır. Uzunluğu 11 – 13 mm – dir.
Yayılması
Avstriya bağacığının Azərbaycanda yayılma arealı digər bağacıqlardan məhduddur. Bu növə yalnız Kiçik Qafqazda yerləşən rayonların ərazisində təsadüf edilir. Böyük Qafqazın cənub yamaclarında, Talışda, eləcə də Şirvan və Muğanda bu növə rast gəlinmir.
Kotan
thumb|Kotanla yer şumlama.
Kotan - kənd təsərrüfatında yer şumlamaq üçün tətbiq olunan mexaniki alətdir. O işçi heyvanlara və ya maşınlara qoşularaq mexanikləşdirilmiş şəkildə işlədilə bilər. Kotanın bir çox üstün cəhətləri vardır. Onun əsas məqsədi yerin üst qatının çevrilməsindən ibarətdir.Bu yerin mübit hissəsinin yumşaq və daha məhsuldar olmasına və səpinin asanlaşdırılmasına şərait yaradır.
Asılma növləri:
Dişlərini quruluşu:
Tarixi haqqında
Kotanlar insanlar tərəfindən ixtira edilmiş ən qədim alətlərdəndir. Hələ ilk sivilizasiyanın yeni formalaşdığı ərəfədə, b.e.ə. Vİ minillikdə Mesopotamiyada əkinçiliyin inkişafı dövründə kotanlardan geniş istifadə edilmişdir. Onlar sadə ağacdan və ona keçirilmiş bir dişdən hazırlanmışdır. Bu kotanalrı insan qüvvəsi ilə hərəkət etdirmişlər. Sonralar bäyi hezvanların əhliləşdirilib kotanlara qoşulması baş verir.
Misin və dəmirin kəşfindən sonra kotanlarda işçi hissələr bu metallardan hazırlanmağa başlayır. Bu materiallar yerin şumlanmasını daha asanlaşdırır, çünki metala vint formasını verməklə torpağın əlverişli şəkildə çevrilməsinə nail olmaq olurdu. İlk dəfə olaraq kotanlar 1730-cu ildə kommersiyası məqsədi ilə ingilis Jozef Folbe (Joseph Foljambe) tərəfindən Rotterdamda hazırlanır. Onun kotanları şotland konstruktoru Ceyms Smol(James Small)tərəfindən riyazi hesablamalara əsasən konstruksiya edildiyindən yüngül və möhkəm idilər. Sənaye inqilabından sonra kotanların tətbiqində də təkamül baş verir. Onlar poladdan hazırlanır və Lokomobillərin köməyi ilə tətbiq olunurlar. Traktorların və başqa kənd təsərrüfatı texnikasının inkişafı ilə kotanlar da təkmilləşərək bizə bu gün məlum olan formaya çatırlar.Kotan qədim iş alətidir
Sabantoy (Kotan Bayramı)
Sabantoy - türk, qazax və altay xalq mədəniyyətində payız bayramıdır. Sabantoy (Saban Şənliyi) payız gün dönümünde (gündüzlə gecənin bərabərləndiyi gündə) edilən bir bayramdır. Qazaxlarda payızın son isti günlərində "Altı Alaşı" (altı millət) və nümayəndələrini yığıb, onlara yemək vermə ənənəsi vardır. Bu yeməkdə at yarışı, güləş və kokpar təşkil edilər. İlin ən yaxşı və ən məhsuldar iş edən əkinçilərinə də hədiyyələr verilir.
Kristionas Donelaytis
Kristionas Donelaytis (Kristijonas Donelaitis, Christian Donalitius; 1 yanvar, 1714, Lazdinelen, Prussiya krallığı – 18 fevral, 1780, Tolmingen, Prussiya krallığı) — Prussiya-Litva realist şairi.
Həyatı
1 yanvar, 1714-cü ildə Lazdinelen kəndindən bir qədər aralıda yerləşən Qumbinnen (hazırda Qusev) adlı yerdə anadan olub. Bu ərazi hal-hazırda Kalininqrad vilayətinin Qusev rayonunda kənddir. Təqribən 1731-ci ildə Köninqsberqdə kafedral kilsə nəzdindəki 5 illik latın məktəbinə qəbul olmuş və 1736-cı ildə bu məktəbi bitirib Köninqsberq Universitetinə qəbul olmuşdur. Bu universitetdə teologiya üzrə təhsil almışdır. İ.Kant, F.Şults kimi müəllimlərin rəhbərlik etdiyi Litva dili seminarlarında iştirak etmişdir. Universiteti başa vurduqdan sonra Ştalupennen (hazırda Nesterov; 1740-1742) adlı yerdə kantor (musiqi müəllimi və kilsə xorunun rəhbəri), daha sonra rektor (məktəbin direktoru) kimi xidmət etmişdir. 1743-cü ildən ölümünə qədər Ştalupennendən bir qədər aralıda yerləşən Tolkminken kəndindəki lüteran kilsəsində pastor kimi fəaliyyət göstərmişdir. Asudə vaxtlarında şeirlər yazır və musiqilər bəstələyir, musiqi alətlərinin, optik cihazların və barometrlərin hazırlanması ilə məşğul olurdu.
Ədəbi fəaliyyəti
Litva poeziyasında realist şair olan Kristionas Donelaytisin realizminin özünəməxsus cəhətləri çoxdur. "İlin fəsilləri" poemasında ilin dörd fəslini təsvir edən şair təbiətin heyrətamiz löhvələrini yaratmışdır. Müəllif oyanan torpağı, şumlanan və əkilən zəmiləri, biçilən, xırmanda döyülən taxılı, o cümlədən başqa məhsulları: yaz, yay, payız və qışda öz görkəmini dəyişən ölkəni canlandırmışdır.
O, hər fəslin xarakterik əlamətlərini göstərmək üçün Litva peyzajını koloritli cəhətləri ilə birlikdə quşları, böcəkləri, heyvanları da təsvir edir. Lakin "İlin fəsilləri" (1760-1770) poemasında şairin məqsədi yalnız real peyzaj yaratmaq, Litvanın rəngarəng mənzərələrini təfsilatı ilə canlandırmaqdan ibarət olmamışdır. O, ilin dörd fəslində kəndli əməyini, onun güzəranını, kənd ictimai münasibətlərini, kütlənin dünyagörüşünü, adət-ənənələrini ümumiləşdirmişdir. Peyzaj bu mühiti qabarıq vermək üçün bir növ fon təşkil edir.
"Bahar sevincləri" adlanan birinci fəsildə müəllif qış yuxusundan ayılan təbiətin mənzərəsini yaratmışdır: Bu səpkidə yaradılan peyzaj fonunda biz kəndlini görür, onun sevincinə, kədərinə, göz yaşlarına şahid oluruq. Kristionas Donelaytis demokratik görüşlü şair kimi kəndli əməyinə yüksək qiymət verir, əməyin poeziyasını yaradır, bu barədə fikir söyləyir, cəmiyyət həyatında zəhmətkeşlərin xidmətini iftixarla qələmə alır. O kəndlinin sağlamlığını və gümrahlığını faydalı ictimai əməyin nəticəsi sayır.
Təzəkənd-i Sövlati (Çaroymaq)
Təzəkənd-i Sövlati — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Çaroymaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 77 nəfər yaşayır (15 ailə).
Sarıbaş (Qax)
Sarıbaş — Azərbaycan Respublikasının Qax rayonunun eyniadlı inzibati ərazi vahidində kənd.
Tarixi
Sarıbaş kəndi XIV əsrdə yaşayış məskəni kimi formalaşmışdır. Cəlairlər Sarıbaş kəndinin ilk daimi sakinləri olmuşdur. Kənd XVI əsrin ortalarında (1556) yerli azərbaycanlıların (türklər) və Dağıstandan köçüb gələn saxur ailələrin məskunlaşması nəticəsində daha da böyümüşdür. İlisu sultanlığı zamanı Sarıbaş mövcud 3 qrup kəndlər qrupundan Qaradolaq (İlisu)  qrupuna daxil idi. Məhz Qaradolaq qrupuna türk mənşəli kəndlər daxil idi. (Sarıbaş, İlisu, Ağçay, Qaşqaçay, Yuxarı Malax, Aşağı Malax, Əmbərçay). Regionda mövcud olan islamın şafiilik və hənəfilik məzhəblərinə zidd qeyri mühafizəkar dünyagörüşünə malik əhali qrupuna malikdir. Yerli əhalinin dünya görüşündə daha cox atəşpərəstlik və xristianlıqla bağlı elementlərin çoxluğu maraq doğurur.
Toponimikası
Sarıbaş oykonimi, sadə. Kənd əhalisinin çox hissəsi Cəlayir kəndinə köçmüşdür. Sarıbaş yaşayış məntəqələri Ermənistanda və Krımda da qeydə alınmışdır.
Mədəniyyəti
Kənd əhalisinin mədəniyyəti diffuz (qaynayıb qarışma nəticəsində yaranan) mədəniyyətdən təsirlənmişdir.
Filmoqrafiya
1955-ci ildə istehsal olunmuş "Alagöz yaylağında" filmi Sarıbaş kəndinin çobanlarına həsr olunmuşdur.
Coğrafiyası və iqlimi
Sarıbaş kəndi dəniz səviyyəsindən 1800 metr yüksəklikdə, İlisu kəndindən 7 km. şimal-qərbdə Kürmükçayın yuxarı səthində Əyriçayın hövzəsində yerləşir. Qışı sərt, yayı isə mülayimdir.Yüksək dağlarla əhatə olunub.
Əhalisi
Hazırda Sarıbaş kəndinin əhalisi monoetnik olsa da tarixi mərhələlər üzrə burada məskunlaşmış müxtəlif etnik qrup və xalqların qaynayıb qarışması nəticəsində formalaşmışdır. Buna türk kökənli tayfalara mənsub bir neçə nəsil və saxurlar daxildir. thumb|right|350px|Sarıbaş kəndi
1 yanvar 2012-ci il tarixinə olan rəsmi məlumata əsasən kənddə 49 təsərrüfatda hər iki cinsdən təxminən 131 nəfər əhali yaşamaqdadır.
İlqar Zeynalov
İlqar Natiq oğlu Zeynalov (26 avqust 1989; Cəlilabad rayonu, Azərbaycan SSR — 10 oktyabr 2020; Ağdərə, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin baş leytenantı, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
İlqar Zeynalov 1989-cu il avqustun 26-da Cəlilabad rayonunun Zopun kəndində anadan olub. 2007-2011-ci illərdə Heydər Əliyev adına Azərbaycan Ali Hərbi Məktəbində (AAHM) ali hərbi təhsil alıb. Ailəli idi. Rəfael və Əhməd adında 2 oğlu yadigar qaldı.