cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
NE555
Mikrosxemin iş prinsipi
NE555 mikrosxemi daxilində funksional olraq 2 ədəd əməliyyat gücləndiricisi üzərində qurulmuş komparator dövrəsindən, Set-Reset triggerindən (Flib-Flob) və bir ədəd n-p-n tipli tranzistor dövrəsindən ibarətdir. Dövrənin daxilində üç ədəd eyni qiymətli rezistor yerləşdirilmişdir. NE555-nin daxili strukturu aşağıdakı şəkildə verilmişdir. Şəkil 1-dəndə göründüyü kimi müqavimətlərin komparatorla əlaqələndirildiyi nöqtələrdə    1/3  Vcc  və 2/3  Vcc gərginlik yaranır. Yuxarıdakı komparatorun invers girişinə 2/3  Vcc gərginlik, aşağıdakı komparatorun qeyri invers girişinə 1/3  Vcc gərginlik tətbiq olunur. Triggerin Set (S) girişinə məntiqi vahid tətbiq olunanda Q ( RS triggerinin düz çıxışı) çıxışında məntiqi vahid formalaşır. Reset (R) girişinə məntiqi vahid verilərsə Q (RS triggerinin invers çıxışı) çıxışında məntiqi yuxarı səviyyə formalaşır. Triggerin invers çıxışı npn tranzistorunun bazasına birləşdirilmişdir. Belə ki, triggerin invers çıxışında məntiqi vahid formalaşanda tranzistor açılır və kondensatorun tranzistor dövrəsi vasitəsilə boşalmasını təmin etmək üçün Discharge çıxışı tormağa birləşdirilməlidir.NE555 mikrosxeminin generator kimi işləməsi üçün astabil işləmə prinsipindən istifadə edilmişdir. NE555 mikrosxeminin astabil qoşulma sxemi aşağıdakı kimidir (şəkil 2). Dövrənin iş prinsipi aşağıdakı kimidir. İlk öncə Reset çıxışına (4) məıntiqi vahid verilmişdir, yəni dövrə xaricdən reset edilmişdir. Eyni zamanda Control çıxışı (5) istifadə edilməyib və buna görə də C2 kondensatoru vasitəsilə torpağla əlaqələndirilmişdir. RS triggerinin qeyri invers çıxışında məntiqi vahid formalaşdığını qəbul edək. Buna görə də Q-də məntiqi sıfır səviyyəsi formalaşmışdır. Bu hala uyğun olaraq tranzsitor OFF rejimindədir və kondensator ( Threshold (6) və Trigger (2) çıxışlarının birləşdiyi nöqtə) dolmaqdadır. Burada kodnensator τ zaman sabiti (R1+ R2) ilə dolmağa başlayır. Kondensator gərginliyi 2/3  Vcc olduqda trigger reset edilir və  Q çıxışında məntiqi sıfır səviyyə qeyd olunur. Onda Q çıxışı məntiqi vahid olduğu üçün tranzistor və kondensator R2 rezistoru və Discharge (7) çıxışı vasitəsilə R2C kimi sabiti ilə boşalır, kondensatorun gərginliyi 1/3 Vcc qiymətinə qədər düşdükdə aşağıdakı komparatoru çıxışında siqnal formalaşır ( məntiqi vahid) və buda triggeri set edir. Beləliklə dövrənin çıxışında məntiqi vahid formalaşır. Şəkil 3-də kondensatorun çıxışları arasındakı gərginlik dəyişməsi göstərilmişdir. Kondensator 1/3 Vcc-dən  2/3  Vcc-dək dolarkən Thershold (6)-da yaranan gərginlik aşağıdakı ifadəilə təyin olunur. V_TH=V_cc [1-e^((-t)⁄(〖(R〗_1+R_2)C)) ]+ V_cc/3                                   (1)
və ya V_TH=V_cc [1-〖2/3 e〗^((-t)⁄(〖(R〗_1+R_2)C)) ]                                   (2)
V_TH=〖2/3 V〗_cc                                                             (3)
İfadəsilə təyin olunacaqdır. (3) ifadəsini (2) ifadəsində yerinə yazsaq aşağıdakı nəticə almaq olar.
〖2/3 V〗_cc=V_cc [1-〖2/3 e〗^((-t)⁄(〖(R〗_1+R_2)C)) ]                                       (4)
(3.4) ifadəsdində sadələşdirmələr aparsaq aşağıdakı nəticə alınar.
t=(R_1+R_2 )C ln2                                                      (5)
və ya
t=0.693(R_1+R_2 )C                                                        (6) Kondensator dolmağa başlayan zaman dövrənin çıxışında ( mikrosxemin Out çıxışında) məntiqi vahid olduğu üçün hasil edilən siqnalın (düzbucaqlı impulsun) davametmə müddəti aşağıdakı ifadə eilə təyin olunur.
T_dav=0.693(R_1+R_2 )C                                          (7)
Kondensator boşalmağa başlayarkən tranzistor açılır və kondensatorun boşalmasını təmin etmək üçün kondensator ilə R2 rezistoru torpaq xətti ilə əlaqələndirilmişdir. Buna görə də kondensator R2 rezistoru vasitəsilə boşalacaqdır. Beləliklə kondensatorun boşalan zaman Threshold çıxışda yaranan gərginlik aşağıdakı ifadə ilə təyin olunacaqdır.
V_TH=〖2/3 V〗_cc e^((-t)⁄(R_2 C))                                                           (8)
Boşalma gərginliyi 2/3 V_cc olduğu anda (8) ifadəsi aşağıdakı ifadə ilə yazmaq olar.
〖1/3 V〗_cc=〖2/3 V〗_cc e^((-t)⁄(R_2 C))                                                         (9)
(9) ifadəsində uyğun olarq sadələşdirmələr aparıb t müddətini tapaq.
t=R_2 C Ln2                                                      (10) və ya
t=0.693R_2 C                                                           (11)
olaraq təyin olunur. Kondensatorun boşalma müddəti uyğun olaraq formalaşan impulsun fasilə müddətinə bərabərdir. Onda aşağıdakı ifadəni yazmaq olar.
T_fasilə=0.693 R_2 C                                                 (12)
(7) və (3.12) ifadələri vasitəsilə hasil olan duzbucaqlı impulsun parametrlərini hesablamaq olar. Beləliklə astabil dövrənin periodunu və tezliyini aşağıdakı ifadələr vasitəsilə hesablamaq olar.
T_period=T_dolma+T_fasilə                                                                       (13)
(13) ifadəsində (7) və (2) ifadələrini yazsaq onda aşağıdakı bərabərlik alınacaqdır.
T_period=0.693(R_1+2R_2 )C                                                                        (14) Period məlum olduğuna görə tezliyi də təyin etmək mümkündür.
f=1/T_period =1/(T_dolma+T_fasilə )=1.44/(R_1+2R_2 )2                                   (15)
Yuxarıdakı düsturlardan istifadəı edərək istənilən perioda və tezlikdə düzbucaqlı impuls hasil etmək mümkündür. Layihələndirilən generator tədqiqat məsələlərini həll etmək üçün nəzərdə tutulduğundan impulsun fasilə davametmə müddətlərinii idarə etəmək üçün R1 və R2 rezistorları potensimerlə əvəz edilmişdir. Bunun nəticəsində impulsun davametmə və fasilə müddətləri dəyişdirilərək bioloji akiv nöqtələr üzərindəki təsirlərinin araşdırılması əsas məqsədimizdir. Eyni zamanda tədqiqat generatoru müxtəlif tezliklərdə işləyir (əsasən dörd tezlikj spektri). Əgər bir tezliyi dəyişmək (idarə etmək) tələb olunursa ya rezistorların, ya da kondensatorun nominal qiymətinin dəyişdirilməsi kifayətdir.
Taleh Əlizadə
Taleh Zaur oğlu Əlizadə (29 noyabr 1995; Cəlilabad rayonu, Azərbaycan - 18 oktyabr 2020; Cəbrayıl rayonu, Azərbaycan) - Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən Müharibəsinin şəhidi.
Həyatı
Taleh Əlizadə 1995-ci il noyabrın 29-da Cəlilabad rayonunun Alar kəndində anadan olub.
Hərbi xidməti
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Taleh Əlizadə 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Cəbrayıl rayonunun azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə iştirak etmişdir. Taleh Əlizadə oktyabrın 18-də Cəbrayıl döyüşləri zamanı şəhid olub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Taleh Əlizadə ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Təltifləri
• link=https://az.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C9%99kil:AZ_For_The_Fatherland_medal_ribbon_(2nd_version).png|50x50px (15.12.2020) — "Vətən uğrunda" medalı (ölümündən sonra)
İstinadlar
1.[https://mod.gov.az//images/pdf/529dc1208d8d99ad06e046a0392ba41c.pdf Müdafiə Nazirliyi (22.01.2021). "Vətən müharibəsində şəhid olan hərbi qulluqçuların siyahısı" (PDF). www.mod.gov.az (Azərbaycan Müdafiə Nazirliyinin rəsmi saytı) (azərb.). 2021-01-22 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 22.01.2021.]
2.[https://president.az/articles/49098 "Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin hərbi qulluqçularının "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamı" ( (azərb.)). 15.12.2020. 2020-12-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15.12.2020.]
3.[http://e-qanun.az/framework/46458 "Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin hərbi qulluqçularının "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamı". www.e-qanun.az ( (azərb.)). 15.12.2020. 2020-12-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15.12.2020.]
İqnatinin məktubları
150px|thumb|right|[[Antioxiyalı İqnati|Antioxiyalı İqnatinin təsviri.]]
İqnatinin məktubları — erkən xristian yazıçısı və Antioxiya patriarxı Tanrıdaşıyan İqnatinin yazdığı yeddi məktuba verilən ad. Onların həqiqi olduğuna inanılır. Məktublar Efes, Maqneziya, Trallida, Roma, Filadelfiya və Smirnadakı kilsələrə, habelə yepiskop Smirnalı Polikarpa ünvanlanmışdır. Roma istisna olmaqla, qeyd olunan bütün yerlər Kiçik Asiyada yerləşir. İqnatinin məktubları II əsrin əvvəllərində xristianlığın ən vacib mənbəyi hesab olunurdu. Onlar həmçinin, yepiskopluq məsələsində pravoslavlıq və katolisizm protestantlığa qarşı polemikasında mühüm yer tuturlar.
Xlor
Xlor (Cl) – D. İ. Mendeleyevin elementlərin dövri sistemində 17-ci element.
Xlor kəskin iyli sarımtıl – bərk maddedir Birinci dünya müharibəsində xlordan zəhərləyici maddə kimi istifadə edilmişdir. Kimyəvi reaksiyalarda tərkibində xlor olan birləşmələrdən və xlorlu sudan xlor aldıqda o, təhlükəli sayılır. Tərkibində xlor olan ağardıcılardan istifadə etdikdə də otağın havasını yaxşı dəyişmək lazımdır. Xlorun hətta kiçik dozası nəfəs yollarını güclü qıcıqlandırır. Bitkilərin orqanizmində xlorun miqdarı təxminən kütləcə 0,1 %-dir. Bu bütün canlı orqanizmlərdə su-duz mübadiləsinin əsas elementlərindən biridir. Bəzi bitkilər (halofitlər – şoranlıqlarda bitən bitkilər) yüksək qatılıqda natrium xloridə malik duzlu torpaqlarda inkişaf etmək qabiliyyəti ilə yanaşı xloridləri də toplamaq qabiliyyətinə malikdirlər. Onlara şoran ot, yulgün və s. aiddir. Xlor ionları bitkilərin enerji mübadiləsində iştirak edir, köklərin oksigen udmasına müsbət təsir edir. Bitkilərdə xlor oksidləşdirici reaksiyalarda və fotosintezdə iştirak edir.
Halofil mikroorqanizmlər natrium xloridin qatılığı 32 %-ə qədər olan mühitdə — duzlu su hövzələrində və şoran torpaqlarda yaşayırlar. Bunlar Paracoccus, Pseudomonas, Vibrion və bəzi başqa bakteriya növləridir. Natrium xloridin yüksək qatılığı sitoplazmatik membranın struktur tamlığını və onunla əlaqəli fermentativ sistemin fəaliyyətini təmin etmək üçün lazımdır.
Heyvan orqanizmində xlor təxminən 0,08-dən 0,2 %-ə (kütlə ilə) qədər olur. Mənfi yüklənmiş xlor ionları heyvan orqanizmində üstünlük təşkil edir və su-duz mübadiləsində olduqca böyük rol oynayır. Yüksək duzluluq şəraitində, suda duzların miqdarı 30 %-dən az olmadıqda halofitlər inkişaf edir.
İnsanın əzələ toxumasında 0,20–0,52 %, sümük toxumasında 0,09 %, qanda 2,89 q/l xlor var. Yaşlı adamın orqanizmində 95 qram xlor var. Hər gün insan qida ilə 3–6 qram xlor qəbul edir. O, orqanizmə natrium xlorid şəklində daxil olur. O, maddələri mübadiləsini, tüklərin inkişafını stimullaşdırır, gümrahlıq və güc verir. Xlor orqanizmin toxumalarında fiziki-kimyəvi prosesləri müəyyənləşdirir. O, toxumalarda turşu-qələvi tarazlığını tənzimləmədə iştirak edir (osmotənzimləmə). Xlor qanın, limfaların və bədənin digər mayelərinin əsas osmotik aktiv maddəsidir.
Mədə şirəsinin tərkibinə daxil olan xlorid turşusu pepsin fermentinin aktivliyini təmin edərək və bakterisid təsiri göstərərək qida həzmində xüsusi rol oynayır.
Havada 0,0001 % -ə qədər xlorun olması selikli qişaya qıcıqlandırıcı təsir göstərir. Daima belə atmosferdə olmaq bronxların xəstələnməsinə səbəb olur, iştahı azaldır, dəri yaşılımtıl çalarlar əldə edir. Mövcud sanitar normalara görə otaq havasında xlorun miqdarı 0,001 mq/l –dən çox olmamalıdır, yəni 0,00003 %. Havada 0,1 % xlorun olması kəskin zəhərlənməyə səbəb olur ki, onun da birinci əlaməti olduqca kəskin öskürək tutmalarıdır. Xlor ilə zəhərlənmə zamanı tam sakitlik lazımdır, oksigen və ya ammonyak (naşatır spirti) ilə nəfəs almaq faydalıdır. Bu halda spirtin efir ilə buxarları da faydalıdır.
Xlorun bədənə daxil olmasının əsas mənbəyi xörək duzudur (natrium xlorid), duzlu məhsulların hamısıdır. Gün ərzində insan 20 qrama qədər xörək duzu istifadə etməlidir.
Daha çox məlum olan və insanlar tərəfindən geniş istifadə olunan xlorlu birləşmələr aşağıdakılardır:
NaCl – natrium xlorid, xörək duzu;
HCl – hidrogen xlorid turşusu, xlorid turşusu;
HgCl2 – civə (II) xlorid, sulema.
Xloru ilk dəfə isveç kimyaçısı K. Şeyele xlorid turşusunun pirolizit (MnO2·H2O) ilə qarşılıqlı təsirindən almışdır.
Xlor adı yunan sözü olan kloros sözündən götürülüb və mənası solmaqda olan yarpaqların sarı-yaşıl rəngi deməkdir və bu, qaz halında xlorun rənginə uyğundur.
Xörək duzu insanlara çox-çox qədimlərədn məlumdur. Xlorid turşusu və onun nitrat turşusu ilə qarışığı – çar arağı əlkimyaçılara məlum idi.
İnsan bədənində xlor atomlarının sayı 1,8·1024 və bir insan hüceyrəsində 1,8·1010 atom var.
Zəhərli xlor qazı az miqdarda olduqda zəhər əleyhinə də istifadə olunur. Belə ki, hidrogen sulfid ilə zəhərlənmiş adama xlorlu əhəng nastoykası qoxladırlar. İki zəhər qarşılıqlı təsirdə olaraq qarşılıqlı neytrallaşırlar.
İçməli suyu xlorlaşdırdıqda xəstəlik törədici bakteriyalar məhv olur.
HgCl2 olduqca güclü zəhərdir. Onun olduqca duru məhlulu (1:1000) tibbdə dezinfeksiyaedici vasitə kimi istifadə olunur. Xlor Yerin ozon qatının dağılmasında əsas M. Y. Ekoloqların məlumat kitabı. "Elm" nəşriyyatı. Bakı: 2003. 516 s.
Suyun xlorlanması
Suyun xlorlanması- suyun xlor və onun birləşmələri ilə emalı; içməli suyu zərərsizləşdirmək üçün ən çox yayılmış üsul. Suyun xlorlanması sərbəst xlorun və onun birləşmələrinin mikrobların ferment sisteminin dağıtması xassəsinə əsaslanır. İçməli suyu zərərsizləşdirmək üçün xlor, xloramin və xlorlu əhəngdən istifadə olunur. Xlorlamadan sonra suya düşən mikrobları məhv etmək məqsədilə suya xlor artıqlaması ilə (qalıq xlor) qatılır. Suyun xlorlanmasıdan 30 dəq. sonra qalıq sərbəst xlorun suda miqdarı 0.3 mq/l-dən az olmamalıdır. Suyun xlorlanmasından sonra suda pis iy verən maddələr olarsa, belə hallarda xlorlamadan əvvəl suyu ammonyaklı və ya ammonium duzları ilə emal edirlər. Çöl şəraitində içməli suyu zərərsizləşdirmək üçün də su xlorlanır. Axar suları, üzgüçülük hovuzlarının suyunu zərərsizləşdirmək, istehsalat sularını rəngsizləşdirmək, dəmirsizləşdirmək və s. məqsədlə də xlorlamadan istifadə olunur. Lakin xlor suda olan çirkləndirici üzvi maddələrlə qarışıqlı əlaqədə olduqda yüksək toksik, hətta konserogen maddələr, o cümlədən dioksinlər əmələ gələ bilər. Buna görə c.x ozonlaşdırma ilə əvəz olunur.
Xarici keçidlər
Fiziki xassələri:Xlor havadan 2.5 dəfə ağırdır.20C-də 1l suda 2.5l xlor həll olur. Xlorun suda məhlulu xlorlu su adlanır. Xlor təzyiq altında mayeləşir və maye xlor polad balonlarda saxlanılır. Kimyəvi xassələri:Xlor qüvvətli oksidləşdiricidir. O, oksigen, azot və karbon ilə bilavasitə qarşılıqlı təsirdə olmur.
Nordostrunningen burnu
Nordostrunningen burnu (Nordøstrundingen) — Qrenlandiyanın ucqar şərq nöqtəsi. Həmcinin şimali Amerikanın ucqar şərq nöqtəsini təşkil edir.
Qrenlandiya siyasi baxımından Şimali Amerikaya aid olmaması səbəbindən onun şərq qutaracağı Nyufaundlend adasında yerləşən Kopya burnudur. Əslində isə materikin ucqar şərq nöqtəsi Sent-Çarlz burnudur. Burun Labrador yarımadasında yerləşir.
Hacı Zeynalabdin Tağıyevin heykəli (Bakı)
Azərbaycan milyonçusu və mesenat Hacı Zeynalabdin Tağıyevin heykəli 18 yanvar 2022-ci il tarixində “İçərişəhər” metro stansiyasının qarşısında ucaldılıb. Tağıyevin abidəsinin məhz bu yerdə yerləşməsinin böyük rəmzi mənası var. Çünki Zeynalabdin Tağıyev ömrü boyu Bakının inkişafına, abadlaşmasına, ümumiyyətlə Azərbaycanın inkişafına böyük töhfələr vermişdir. Heykəltəraş Azərbaycan Respublikasının Xalq Rəssamı Xanlar Əhmədovdur. Prezident İlham Əliyev xeyriyyəçi Hacı Zeynalabdin Tağıyevin abidəsinin açılışında iştirak edib
Təklif
2019-cu il martın 1-də Prezident İlham Əliyev və Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva mədəniyyət və incəsənət xadimlərinin bir qrupu ilə görüş keçirir. Həmin görüşdə əməkdar artist Bəhram Bağırzadə Hacı Zeynalabdin Tağıyevin Bakıda heykəlinin ucaldılması barədə təklif səsləndirir. Daha sonra Mədəniyyət Nazirliyi, Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti və Heydər Əliyev Fondu Hacı Zeynalabdin Tağıyevin heykəlinin hazırlanması ilə bağlı açıq heykəltaraşlıq müsabiqəsi elan edir. Tanınmışlarla yanaşı, gənc rəssam-heykəltaraşlar və əcnəbi müəlliflərin də qatıldığı müsabiqəyə təqdim olunan 26 əsərdən Xanlar Əhmədovun işi qalib olur.
Heykəl haqqında
thumb|[[Xanlar Əhmədov və İlham Əliyevin heykəlin önündə xatirə şəkli]] Prezident İlham Əliyevin Sərəncamı ilə ucaldılan abidə bürüncdəndir.
Abidənin önündə Heydər Əliyev Fondu tərəfindən Azərbaycan və ingilis dillərində hazırlanan müvafiq məlumat lövhəsi quraşdırılıb.
Eyni zamanda, Heydər Əliyev Fondu görmə qabiliyyətini itirmiş şəxslərin cəmiyyətə inteqrasiyasına dəstək məqsədilə lövhədə əks olunan məlumatları Brayl əlifbası ilə də təqdim edib.
Qida təhlükəsizliyi
Qida təhlükəsizliyi məfhumunun izahı
1996-cı ildə qida problemləri ilə bağlı keçirilən Dünya Qida Sammitində qida təhlükəsizliyi anlayışı müəyyən edilmişdir. Qida təhlükəsizliyi “bütün insanlar sağlam və aktiv həyat tərzi keçirmələri üçün istənilən vaxt kifayət miqdarda keyfiyyətli qida əldə etdikdə” yaranan vəziyyət olaraq müəyyənləşdirilmişdir. Bir qayda olaraq, qida təhlükəsizliyi anlayışı insanların qidaya olan ehtiyaclarını, o cümlədən onların qida üstünlüklərini təmin edən qidanı həm fiziki, həm də iqtisadi baxımdan əldə edə bilmək imkanını özündə ehtiva edir. Qida təhlükəsizliyi həmçinin insanların aktiv və sağlam həyat tərzi sürmələri üçün istənilən vaxt kifayət qədər qida əldə edə bilmək imkanları əsasında qurulmuşdur. Qida təhlükəsizliyi aclıq, quraqlıq, müharibələr, iqtisadi qeyri-sabitlik kimi risk faktorları səbəbindən gələcəkdə qida qıtlığını aradan qaldırmaq üçün qida sabitliyini və məhsuldarlığını artırmaqla bağlı tədbirləri özündə ehtiva edir.
Qida təhlükəsizliyi nədir?
Bu sualın cavabı ABŞ Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin və BMT Qida və Kənd Təsərrüfatı Təşkilarının qida təhlükəsizliyi üzrə müəyyən etdiyi iki əsas anlayışla bağlıdır.
1) Qida təhlükəsizliyi o zaman mövcud olur ki, bütün insanlar bütün hallarda sağlam və aktiv həyat tərzi sürə bilmək üçün öz pəhriz ehtiyaclarını və qida üstünlüklərini təmin edə bilməkdən ötrü kifayət qədər təhlükəsiz qida məhsullarını fiziki və iqtisadi baxımdan əldə edə bilsinlər (FAO).
2) Məişət təsərrüfatı üçün qida təhlükəsizliyi bütün insanlar tərəfindən hər zaman sağlam və aktiv həyat tərzi keçirə bilməkdən ötrü ümumən kifayət qədər qida əldə edə bilmək imkanıdır. Qida təhlükəsizliyinə ən azı aşağıdakılar daxildir (USDA):
Bəs hazırda qida təhlükəsizliyinə təsir edən mənfi faktorlar hansılardır?
Bu mənfi faktorlar aşağıdakı kimi sadalanır:
Genetik baxımdan dəyişdirilmiş (GM) qida və qida təhlükəsizliyi
Hazırda genetik baxımdan tərkibi dəyişdirilmiş qidanın verəcəyi nəticələr və GM məhsullarının gələcək təhlükəsizlik aspektləri hələ məlum deyildir. Adi məhsulların GM (tərkibi dəyişdirilmiş) məhsullar ilə qarışığından alınacaq məhsulların qida təhlükəsizliyinə və qida məhsullarının təhlükəsizliyinə göstərəcək dolayı təsirləri ola bilər. Bu, həqiqi bir riskdir və onun barədə hökumətlər mütləq düşünməlidirlər.
Kasıb ölkələrdə belə GM tipli məhsulların yetişdirilməsi Amerika və Avropa ölkələrinin kommersiya maraqları ilə bağlıdır. Hazırda yetişdirilən əsas GM məhsulları soya, yağ mənşəli bitkilər, pambıq və qarğıdalıdır ki, bunlar da öz növbəsində dünyanın qida və tekstil sənayesinə yardım göstərmək üçün işlənilib hazırlanmışlar. Hazırda inkişaf etməkdə olan ölkələr üçün mühüm olan lifli qida məhsulları ilə bağlı özəl şirkətlər tərəfindən çox az sayda GM tədqiqat və araşdırması aparılır.
“Terminator” toxumları steril toxumlar istehsal edə bilmək üçün modifikasiyaya (dəyişikliyə) uğrayır. Bu toxumlar “korporasiyaları təkrar patentləşdirilmiş toxumlardan istifadə etməyə cəhd göstərən və əvəzində heç bir haqq ödəməyən vicdansız fermerlərdən qorumaq məqsədilə” işlənib hazırlanmışdır. Bu yolla fermerlər hər il biotexnologiya şirkətlərindən yeni toxumlar almaq məcburiyyətində qalır. Bütün dünyada fermerlər tərəfindən bununla əlaqədar ümumi narazılıqların olmasına baxmayaraq, bu texnologiya hələ də işlənib hazırlanır.
Qida təhlükəsizliyi sadəcə kasıblıqla bağlı məsələ deyildir, özündə bütöv qida sistemini ehtiva edən və hər birimizə bu və ya digər yolla təsir edən daha qlobal problemdir.
Statistika: Dünyada qida məhsulları və aclıq
Bütün bu yuxarıda sadaladığımız hallardan göründüyü kimi qida təhlükəsizliyi məsələsi qloballığı və son dərəcə böyük əhəmiyyəti ilə seçilən vacib və aktual mövzulardan biridir.
Açe sultanlığı
Açe və ya Açeh (Aceh; əski adla Atjeh, Acheen) — XII əsrdə Sumatranın şimalında yaranan Müsəlman Sultanlığı. XVI əsrdən başlayaraq Açe Sumatra knyazlıqları arasında aparıcı mövqeyə sahiblənir və portuqal, ingilis və holland müstəmləkəçilərinə qarşı mübarizə aparır. Hollandiya Böyük Britaniya ilə Sumatra traktatı imzalayaraq, 1873-cü ildə Açeyə qarşı müharibəyə başladı. Müharibə 1904-cü ilə qədər davam etdi və Açehin işğalı ilə sona çatdı.
Tarix
VIII əsrdən başlayaraq bölgədə İslam dininin yayılmasının mərkəzinə çevrilmişdir. XVI əsrin əvvəllərinə qədər bölgə Pasay Knyazlığının tərkibinə daxil idi. Portuqaliyalılar və Cohor Sultanlığana qarşı mübarizədə Açe Malakka boğazına nəzarəti ələ keçirdi. Sultanlar İsgəndər Muda (1607-1636) və İsgəndər Tani (1636-1641) bütün Sumatra və Malayanı (Pahanq Sultanlığını da daxil olmaqla) özlərinə tabe etdilər. Onların hakimiyyəti dövründə sultanlıq ən qüdrətli dövrünü yaşayır. Açe Məkkə, Osmanlı İmperiyası, Böyük Moğol İmperiyası və Çin ilə ticarət əlaqələri saxlayırdı. Sultanlıq indoneziya islamının böyük bir dini və mədəni mərkəzi kimi tanınırdı. Burada dini məktəblər özünün intibah dövrünü yaşayırdı (o, cümlədən İndoneziya sufizmi).
Açe müharibəsi
Hollandiya ilə Sumatranın şimalındakı müstəqil Açe Sultanlığı arasındakı silahlı qarşıdurma 1873-1904 illər arasında davam etmişdir. Müharibə Hollandiyanın qələbəsi ilə sona çatmışdır. Belə ki, 1873-cü ildə Sumatrada hollan ağalığına qarşı kütləvi etirazlar baş qaldırdı. Üsyana Sultan II Mahmud Şah başçılıq edirdi. O, ümummilli lider kimi bütün məsuiyyəti üzərinə götürdü.
Müharibənin gedişi
250px|thumb|right|Açe kəndinin hollandlar tərəfindən tutulması (1901). 1873-cü ilin martında hollandların üç minlik cəza korpusu adaya gələrək sultanlığın paytaxtı Banda Açehi ələ keçirdi. Hollandlar Açenin Niderlandın müstəmləkə mülklərinə daxil edilməsini elan etdilər. Lakin üsyançılar müqavimətini 1904-cü ilə qədər davam etdirdilər. Niderland istilaçıları buradakı qoşunların sayının o, cümlədən muzdlular hesabına vasitəsilə 50.000 min əsgərə qədər artırdılar. Yalnız say üstünlüyü və müasir silahlara malik olması hollandlara qələbə qazanmağa imkan verdi. Dağlarda gizlənən özünümüdafiə dəstələrinin müqavimətinin qırılması Sumatra adasının tamamilə işğalına səbəb oldu. Texnoloji cəhətdən üstün düşmənə qarşı mübarizə aparmaq üçün Açe sultanlığının sakinləri partizan müharibəsinə əl atdılar. Onlar düşmənə tələlər və pusqular qurur, bacardıqları qədər onlara ziyan vurmağa çalışırdılar. Hollandlar isə onlara bütün kəndləri məhv edərək həm məhbusları, həm də mülki insanları qətlə yetirərək cavab verirdi. Uləma Məhəmməd Saman və kənd ağsaqqalı Teuku Umar müharibənin əfsanəvi qəhrəmanları oldu. Açe sultanının diplomatik manevrlərdən istifadə edərək müstəqilliyi qorumaq cəhdləri uğursuz oldu. Onun müraciət etdiyi Osmanlı, Rusiya, ABŞ bu çağırışlara müsbət cavab vermədi.
Müharibənin nəticələri
Lokal toqquşmalar 1913-cü ilə qədər davam etdi, lakin bu bölgədəki vəziyyətə o qədər də təsir etmədi. Müxtəlif hesablamalara görə, müstəqillik mübarizəsində hərbi əməliyyatlar zamanı, həmçinin aclıq və xəstəlikdən vəfat edənlərin sayı 70 min ilə 100 min arasında dəyişir. Sultanlıq ərazisində həlak olan mülki şəxslərinin sayı dəqiq bilinmir.
Açe Osmanlı əlaqələri
250px|thumb|left|Osmanlı və Açe əskərləri Açe Sultanlığı ilə Osmanlı İmperiyası arasında qeyri-rəsmi əlaqələr 1530-cu illərdən mövcud olmuşdur. Portuqaliyalı admiral Fernan Mendes Pinto xatirələrində 1539-cu ildə təxminən 300 "türk"ün olduğu bir donanmanın gəlməsi ilə bağlı yazmışdır. Bu donanmanın tərkibi əsasən suahililər, afarlar, sindhilər və qucaratlılardan ibarət idi. Bura həmçinin Malabardan təxminən 200 dənizçidə daxil olmuşdur. Bu zaman Açedə hakimiyyətə gələn Sultan Əlauddin Riyat-şah əl-Kahar həm Sumatradaki öz gücünü gücləndirmək, həm də Portuqalları Malakkadan qovmaq üçün bu əlaqələri genişləndirmək niyyətində idi.
Türk donanmasının Açeyə yürüşü
250px|thumb|right|XVI əsrdə Hind okeanında Osmanlı donanması Açeyə ekspedisiyaya hazırlıq 1565-ci ildə başlamışdır. I Süleymanın ölümündən sonra 1566-cı ildə onun yerinə keçən II Səlim atasının işini davam etdirdi və ekspedisiyanın göndərilməsini əmr etdi. Silah və sursatdan əlavə ekspedisiyanın tərkibinə əsgərlər, silah ustaları və mühəndislər də daxil idi. Artilleriya ilə silahlanmış 15 gəmidən ibarət ilk donanma Yəməndəki qiyamı yatırmaq üçün yönləndirilməli oldu. Lakin 1566-1567-ci illərdə ilk türk gəmiləri Açeyə gəldi. Dəniz yürüşünə admiral Kurtoğlu Hızır-rəis rəhbərlik edirdi. Türklərin hərbi yardımı müqabilində açelilər mirvari, brilyant və yaqutla hesablaşdılar.
Yürüşün nəticələri
Osmanlı silah açelilərə ağır silahlar (əsasən toplar) hazırlamağı öyrətdilər. Tədricən silahqayırma işi bütün Malay arxipelağına yayıldı. Lakin düzəldilən bu topların bir çoxu sonradan avropalılar tərəfindən ələ keçirildi. Türk hərdi-dəniz yürüşü Osmanlı İmperiyası ilə Açe Sultanlığı arasında hərbi, ticari, mədəni və dini əlaqələrin inkişafına və möhkəmlənməsinə gətirib çıxardı.
Sonrakı nəticələr
1873-cü ildə hollandlar Açeyə hücum edərkən onlar köhnə əlaqələrə güvənərək yenidən Osmanlı dövlətinə müraciət etdi. Ancaq Avropa dövlətləri türklərin köhnə müttəfiqinin köməyinə gəlməsinə icazə vermədi.
Hökmdarların siyahısı
259px|thumb|right|III Məhəməd Daud Şah (1874-1903) sonuncu Açe hökmdarı
Nəzir Törəqulov
Nəzir Törəqulov —Qazax diplomatı.
Həyatı
1892-ci ildə Kokand şəhərində doğulmuş Nəzir Törəqulov ilk təhsilini mədrəsədə alır. Sonra atası onu Kokandda Rus müstəmləkəçilərinin işğal etdikləri yerlərdə kiçik məmurlar hazırlamaq məqsədilə açdığı Rus Tuzem məktəbinə göndərir. Bu tip məktəblərə Azərbaycanda Rus tatar məktəbləri deyirdilər.
1905-ci ildə Rus tatar məktəblərini bitirən Nəzir Kokanddakı ticarət kadrları hazırlayan texniki peşə məktəbinə daxil olur. Oranı bitirdikdən sonra müxtəlif sahələrdə çalışır. 1913-cü ildə isə Moskvaya gedərək İqtisad İnstitutuna qəbul olunur. Qazax və Rus dillərini mükəmməl bilən, ərəb və fars dillərindən, islam dini və tarixindən, türk ləhcələrindən xəbərdar olan Nəzir təhsil illərində fransız və alman dillərini öyrənir.
Rusiyada baş verən qarışıqlıq Türküstana da öz təsirini göstərir. Vətəninin ağır durumda olduğunu görən Nəzir təhsilini yarımçıq qoyaraq 1916-cı ildə Kokanda qayıdır.
Nəzir Törəqulov millətinin alçaldılmasına və kölə halına salınmasına dözə bilmir. Xalqını azad və xoşbəxt görmək üçün yollar axtarır. Rusiya Sosial Demokratlarının irəli sürdüyü şüarlar, dünyanı dəyişmək istəkləri ona çox şirin gəlir. "Azad torpaq" adlı dərnək qurur.
1917-ci ilin fevralında çar II Nikolayın hakimiyyətdən uzaqlaşdırılması, oktyabrın 25-də bolşeviklərin zor gücünə hakimiyyəti ələ keçirib ölkəni vətəndaş mühribəsinə sürükləməsi Türküstanda da vəziyyəti ağırlaşdırır. Əsarət altına düşmüş qazax, qırğız, özbək, türkmən və b. xalqların bir qrup öndə gedəni vəziyyətdən istifadə edərək müstəqil dövlətlərini qurmağa can atırlar. Sosial ədalət şüarının şirinliyinə aldanmışlar isə bolşeviklərlə əlbir olmaqla xalqlarının yenidən Rusiya müstəmləkəsinə çevrilməsinə şərait yaradırlar. Onlardan biri də gənc Nəzir Törəqulov idi. O. Kokandda "Xalq" adlı qəzet çıxarır. Az sonra onun redaktorluğu ilə "İnqilab", "Həqiqət", "Elm ocağı", "Türkmən Yurdu" v.ə b jurnallar çap olunaraq Türküstanın hər yerinə yayılmağa başlayır.
1920-ci ldə Türküstanda Rusiya tərəfindən müvəqqəti idarə komitəsi qurulur. Nəzir Törəqulov da baş katib seçilir. Bununla da o, bir çox məsələlərə müdaxilə edə biləcək nüfuzlu bir siyasətçiyə çevrilir.
Amma vəziyyət getdikcə gərginləşir. İdarəçilik bacarığı olmayan yoxsullar varlılardan alınıb onlara verilmiş təsərrüfatları idarə edə bilmirlər, əllərindən var-dövləti alınmışlar isə hökumətdən narazı qalır.
Nəzir Törəqulov kasıb və yoxsulların övladlarını oxutmağa, savadsızlığın aradan qaldırılmasına ciddi diqqət yetirir. Əhalinin böyük əksəriyyətinin savadsız olmasının səbəbini iqtisadi çətinlikdə, çar Rusiyasının yeritdiyi siyasətdə deyil ərəb əlifbasında görür.
1926-cı ildə Bakıda I Türkoloji qurultaydakı nitqində deyir ki, Əlifbamızı dəyişdirmək dünyanın sonu gəldi demək deyil. Hamınızın gördüyünüz kimi, yeni hərflər gündən-günə geniş yayılır və ozünə çoxlu tərəfdar tapır. Bizim ruhumuza uyğun, ehtiyaclarımızı qarşılayacaq yazı ərəb hərfləri deyil. Ehtiyaclara cavab verə biləcək, çağdaş, mədəni, texniki olaraq hadisələrə cavab verə biləcək Latın əsaslı Türk yazısıdır. Qərbin elm və texnologiyasını qəbul etməkdə bizə köməklik göstərəcək bu yazı, bizim əski yazını dəyişdirmək istəməmizin ən önəmli səbəblərindədir.
Nəzir Törəqulovun vətənsevərliyi, millətinin savadlanması və təşkilatlanması üçün bir çox işlər görməsi müstəmləkəçilərin xoşuna gəlmir. Bolşeviklər hakimiyyətlərini mökəmlədənə kimi bu tip kadrları özlərindən narazı salmamağa çalışırdılar. Onlardan bacarıqla da istifadə etdilər. Sonra isə onları "rəhbər vəzifəyə irəli çəlirik" adı altında vətəndən uzaqlaşdırdılar. 1922-ci ildə Nəzir Törəqulovu Moskvaya gətirərək Sovet Xalqları Mərkəzi Mətbəəsinə müdür təyin edirlər. O, beş il mətbəəyə rəhbərlik etdiyi müddətdə milli dillərdə dərsliklər, elmi kitablar, jurnallar və s. çap etdirir.
1927-ci ildə ata-babası müsəlman olan, özü də gəncliyində islami dəyərlərə sadiq, mədrəsə təhsilli Nəzir Törəqulovu Səudiyyə Ərəbistanına səfir göndərirlər. Bu təyinatın birbaşa Stalinin tərəfindən verilməsinə baxmayaraq, onun Səidiyyə Ərəbistanına gəlişi 8 aya yaxın çəkir.
Heç bir diplomatik təcrübəsi və bu sahədə təhsili belə olmayan Nəzir Törəqulov az vaxt içərisində Səudiyyə Ərəbistanının kralı Əziz Abdunun və övladlarının məhəbbətini qazanır. Kral Əziz Abdunun yanında böyük nüfuza malik Türkiyə səfiri Seni bəy ölkəsinə qayıtdıqdan sonra onun yerini Nəzir Törəqulov tutur.
Nəzir Törəqulov dəfələrlə şəxsi nüfuzundan istifadə edərək SSRİ ilə Səudiyyə Ərəbistanı arasında gərginləşən münasibətləri yoluna qoya bilir. Lakin SSRİ Xarici İşlər nazirinin müavini L.Qarahanın Türkiyəyə səfir göndərilməsilə Nəzir Törəqulovun vəziyyəti pisləşir. Qarahan bölgədəki dövlətlərin siyasətinə Sovetlərin təsirini artırmaq üçün zora və təzyiqlərə üstünlük verir. Bu metodlarla işləmək istəməyən səfirlərin geri çağrılmasına nail olur.
1934–35-ci illərdə Nəzir Törəqulov Səudiyyə Ərəbistanında səfirlik etdiyi halda, demək olar ki, heç bir iş görə bilmir. Nəhayət, 1935-ci ilin sonlarında Nəzir Törəqulovu "başqa işə təyin edilməsi" adıyla Moskvaya çağırırlar.
Sovet İttifaqı ciddi cəhdlə İkinci Dünya Savaşına hazırlaşdığından ölkə daxilindəki etibarsız saydığı, müxalif gördüyü insanlardan xilas olma planları hazırlayır. Beləcə kütləvi həbslər başlanır. Həbsə alınanlar arasında bir neçə xarici dil bilən, mədrəsə təhsili görmüş, müsəlmanların dini mərkəzi – Məkkənin yerləşdiyi ölkədə səfir olmuş, dərin zəkalı və millətsevər Nəzir Törəqulovun həbsdən xilas ola bilməsi mümkünsüz olur.
Uzun-uzadı istintaqdan sonra onu xarici ölkələrə casusluqdan tutmuş Trotskiçi qrupun üzvu olduğuna və Türkçü terrorist qrupun başçıları və üzvləri ilə sıx əlaqə qurmağa kimi müxtəlif cinayətlərdə suçlayaraq 1937-ci ilin noyabrında güllələyirlər. Onun edamından sonra qohum-əqrabası sürgün edilir, arvadı Nina Aleksandrovna Törəqulovaya 5 il həbs cəzacı verirlər.
Nəzir Törəqulovun ölümündən iyrimi il sonra, yəni Sov.İKP-nin 20. qurultayından sonra onun suçsuz olduğu elan edilir. Xalqına işıqlı gələcək vermək üçün kommunistlərə qoşulan insanın ömrü beləcə faciə ilə başa catır.
Sumida Hokusay Muzeyi
– Yaponiyanın Tokio şəhərində ukiyo-e sənətçisi Hokusaya həsr olunmuş muzey. Muzey Hokusayın anadan olduğu və həyatının böyük hissəsini keçirdiyi Sumida rayonunun cənubunda yerləşir.
Tarixi
Muzey 22 noyabr 2016-cı ildə Sumida rayonunun yerli hakimiyyəti tərəfindən açılmışdır. Muzeyin loqosu Hokusayın "Zirvənin ətəyində fırtına" əsərindəki ildırım təsviri əsasında hazırlanmışdır.
Sərgi
Muzeyin sonuncu mərtəbəsində "Kanaqavada böyük dalğa" əsərinin nüsxəsi də daxil olmaqla Hokusayın bir çox əsərinin nüsxəsi sərgilənir. Sərginin bir hissəsi ukiyo-e əsərlərinin yaradılma prosesinə həsr olunmuşdur. Üçüncü mərtəbədə Hokusay ilə yanaşı digər ukiyo-e sənətçilərinin əsərləri sərgilənir. Burada xüsusi sərgilərə malik əlavə qalereyalar yerləşir.
Sərginin mərkəzindəki hissədə Hokusayın evinin replikası yaradılmışdır. Burada döşəmədə yaradıcılıqla məşğul olan 84 yaşlı Hokusayın və ona tamaşa edən qızı Katsuşika Oinin fiqurları yerləşdirilmişdir. Hokusayın əlinin hərəkət etməsi fiqurun daha canlı görünməsinə səbəb olur.
Muzey binası
Muzey binası ukiyo-e əsərlərinin sərgilənməsi və saxlanılmasına uyğun şəkildə dizayn edilmişdir. Memar Kazuyo Secima tərəfindən modernizm üslubunda dizayn edilmişdir. Binanın xarici fasadını ətraf ərazinin miqyası ilə uyğunlaşdırmaqdan ötrü binanın 4 ətrafında "yarıqlar" yerləşir. Bu, birinci mərtəbəyə daxil olmağı asanlaşdırmaq üçün nəzərdə tutulmuşdur. Muzey binası 4 mərtəbəlidir və 1 yeraltı mərtəbəsi var. Bina ərazisinin sahəsi 699,7 m2, ümumi sərgi sahəsi isə 3278,9 m2 təşkil edir. Binanın xarici fasadı alüminium panellərdən hazırlanmışdır və güzgü funksiyası yerinə yetirərək binanın ətraf mühiti əks etdirməsinə səbəb olur. Bu, bina ilə şəhər mənzərəsinin uyğunlaşmasına imkan yaradır.
Binanın ərazisi Edo dövründə Tsuqaru klanının daymyosuna məxsus olmuşdur. Deyilənə görə Hokusay daymyonun xahişi ilə bu əraziyə gəlmiş və onun üçün at təsviri olan əsər hazırlamışdır. Muzeyin yaxınlığında kiçik park və oyun meydançası yerləşir. Ətraf ərazidə "Kanaqavada böyük dalğa" əsərinin təsvirlərinə (məsələn, kanalizasiya qapağının üstündə) rast gəlmək mümkündür.
Qeybəli (Sayınqala)
Qeybəli - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Sayınqala şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 93 nəfər yaşayır (19 ailə).
Oleski qəsri
Oleski qəsri (Олеський замок, Zamek w Olesku) — XIV-XVII əsrlərə aid Lvov vilayətinin (Ukrayna) Olesko Busskoqo rayonu yaxınlığında memarlıq abidəsi. Podqoretsi və Zoloçev qəsrləri ilə birlikdə, o, "Lvov bölgəsinin qızıl nalı"nı təşkil edir. Həmçinin burada Reç Pospolita kralı - Yan III Sobieski anadan olub.
Tarixi
left|thumb|250x250px|XIX əsr litoqrafı K.Auer tərəfindən çəkilmiş Oleski qəsrinin şimal tərəfi Olesk qəsrinə yaxın ilk məskunlaşma yeri e.ə. 700-600-ci illərdə mövcud olmuşdur. X-XII əsrlərdə qədim rus qəsri qala altında qalmışdır.
Qalanın inşasının dəqiq vaxtı məlum deyil. Ola bisin ki, Oleski qəsri 1241-ci ildə monqol-tatar hücumları vaxtı qədim Rusiyanın Plesnesk şəhərini yox etdikdən sonra inşa edilmişdir. XIX əsrin tədqiqatçılarının fikrincə, ilk dəfə 1327-ci ildə qala mənbələrdə qeyd olunmuşdur və tədqiqatçılar Qalisiya-Volın şahzadəsi Yuri Lvoviçin - Andrey və Levin övladlarından biri tərəfindən tikildiyi qənaətinə gəlmişlər.
Olesski qəsrinə dair əhəmiyyətli yazılı sübut 1431-ci ilə məxsusdur. Həmin ildə rus feodal Olesko torpaq Litva knyazı Svirdriqayla Polşa-Litva kralı Yaqayloya qarşı üsyan qaldırdı. Olesko qala Roqatindən olan İvaşko Preslujiçin başçılığı ilə müdafiə olunurdu.1431-ci ildə İqor Şarovun rəhbərlik etdiyi Polşa qoşunları qalanı ala bilmədi. 1971-ci ildə qala müdafiəçiləri, qala divarları yaxınlığında abidə Bu münasibətlə quraşdırılmışdır. 1432-ci ildə Yaqaylonun qoşunları bütün qalanı ələ keçirdilər.
1441-ci ildə Polşa kralı Vladislav III Varnençik qala və bütün Olesk torpağını Sennadan Yanuya - Rus torpaqlarını tatarlardan müdafiə etmək üçün keçdi. Oles qalasının ilk sənədli xüsusi sahibi olan Sandomierz Voivodeşip Dobeslav Olesnitski və Katherine Qorayskayanın oğlu Sennadan olan Yan (İvan) idi. Böyük Tatar ordası Olesk rayonunun torpaqlarından keçərək 1442, 1453, 1507, 1512, 1519, 1575, 1629-cu ildə qala yaxınlaşdı. 1519-cu ildə qala Frederik Qerburtun sahibi Sokal yaxınlığında tatarlarla döyüşdə həlak oldu, 1636-cı ildə isə Olesk qalasının başqa sahibi Stanislav Daniloviç tatar əsirliyində vəfat etdi. right|thumb|330x330px|Oleski qəsrinin arxa tərəfi 1481-ci ildə Sennadan olan Yanın oğlu Pyotr Oleski qala yaxınlığında bir kilsə qurdu. 1546-cı ildə Litvanın Böyük Qafqazı və Polşa Krallığı arasında sərhədlərin müəyyənləşdirilməsi həyata keçirilmişdir. Demarkasiyaya gedən sənədlərdən aydın olur ki, Olesk torpağı müasir Brodı rayonundan, eləcə də Lvov rayonunun Büsk rayonunun və Ternopil rayonunun Lopatinski rayonunun bir hissəsini əhatə edir.
XVII əsrin əvvəllərində qalası olan rus qəhrəmanı İvan Daniloviçin məhkəməsində Boqdan Xmelnitskinin atası Mixail Xmelə xidmət etdi. 1629-cu il 17 avqustda Krım tatarlarının qala ətrafındakı basqında və şiddətli bir fırtına zamanı qala otağından birində İvan Daniloviçin qızı Polşa-Litva Birliyi - Yan III Sobieski. 1646-cı ildə Olesko Boqdan Xmelnitski qoşunları tərəfindən mühasirəyə alındı və onun müttəfiqi Krım tatarları ilə birgə şəhər və qala məhv edildi.
1682-ci ildə Yan Sobieski qalanı satın aldı və qala 1684-cü ildən bərpa edildi və yeniləndi, ətrafda park təşkil edildi. 1711-ci ildə, Polşa taxtındakı aspirantlar arasında müharibə əsnasında Rus əsgərləri qalaya yerləşdirildi. 1739-cu ildə Volin vilayətinin qubernatoru Severin Yozef Rjevuski Olesk qəsrinin yaxınlığında, Müq. Anthoni Kapsuçin monastırının tikintisinə başladı.
1806 və 1836-cı ildə qala 1838-ci ildə böyük bir zəlzələ yaşadı və tamamilə geriləməyə düşdü. 1820-ci ildə Polşa yazıçısı Yulian Nemtseviç (daha sonra onun əsərlərində qala təsvir) yazırdı: "Kobud çalışır ... Sobieski doğuldu, onun zibil otağı ilə qəsr tamamilə məhv oldu". 1891-ci ildə bərpa işlərinə yenidən başlanmış və 1898-ci ildə binanın bərpa edilmiş hissəsində qadınların kənd təsərrüfatı məktəbi açılmışdır.
Memarlıq
thumb|left|280px|Oleski qəsrinin daxili divarları Plana daxil olan Oleski qəsri oval formalıdır və 50 metr təpə yüksəklikdə yerləşir. Qalanın tikilməsi üç dövrə bölünür:
1) XIII əsrin sonu - XIV əsrin əvvəlləri, qədim rus qala divarının yaradılması;
2) XV - XVI əsrin əvvəllərində, divarlar içərisində iki mərtəbəli bir strukturun tikintisi;
3) XVI - XVII əsrin sonu, qala otağının genişlənməsi.
Köhnə günlərdə ilk müdafiə xətti palisade, ikinci xətt - bir palisade və bir xovlu ilə bir torpaq dağı, üçüncü xətt güclü qapı qülləsi olan qala idi. XVII əsrin əvvəllərində qala İtalyan Renessans stilinin xüsusiyyətləri olan yaşayış binasının görünüşünü əldə etdi.
1892-ci ildə qərbin şərq tərəfinin divarları buttresses ilə möhkəmləndirilmişdir. 1930-cu illərdə bəzi bərpa işləri aparılmışdır. 1961-ci ildə, Lvovda qəsrin bərpa işlərinə başlandı, qala XVII əsrdə olduğu və daha əvvəl alt mərtəbə içərilərinin yaradılış vaxtı ilə yenidən qurulduğu barədə fikirləri təsdiq etdi.
Muzey
Reç-Pospolita tarixinə aid olan tarixi əsərlərdən biri olan getman Stanislav Jolkevskinin (1620, Lvov rəssamı, erməni əsilli Simeon Bogusoviç və Kral Yan Sobieski tərəfindən verilmiş üç rəsm - "Xotin müharibəsi", "Kluşin müharibəsi", 1674-1679, Hollandiyalı Ferdinand van Kessel və Gdanskdan Polşa sənətçisi Andrey Staksın, 1692-ci ildə çəkdiyi "Vyana müharibəsi" (Alman əsilli Martino Altomonte İtalyan sənətçisi) və "Parklar müharibəsi" (Martino Altomonte) bu muzeydə saxlanılır. thumb
Park
Hazırda "Oleski qəsri" muzey-qoruğu 1970-ci ildən, park onun son sırada yeniden 13 hektar sahədə məxsusdur bərpa köhnə yolları izləri əkilmiş ağac və kol, bağı var. Parkın terraslarından birində daş heykəllər sərgisi açılır.
Qəsr kinoda
alt=|thumb|270x270px|"Alov və qılınc" filmindən səhnə ([[1999)]]
Olesk qəsri bir neçə film çəkmək üçün məkan olaraq istifadə edildi. Dovjenko film studiyası burada Ovod, "Yamacda" (1985), "Kazaklar gəlir" (1991), "Daşları toplamaq vaxtıdır" (1995) filminin epizodlarını çəkmişdir.
"Belarusfilm" kinostudiyası "Çoban Yanka", "Kral Staçın vahşi ovu" və "Bona Kraliçası" filmləri və Odessa kinostudiyası- "D'Artanyan və üç muşketyor" filminin epizodlarını üçün qəsrdə çəkmişdir. Oleski qalasında Polşanın "Alov və qılınc" filminin son epizodı çəkilir. Həmçinin burada Polşa filmi "Daşqın" filminin epizodları da çəkilmişdir.
Bosniya və Herseqovina bayrağı
Bosniya və Herseqovina bayrağı hərəkətli tərəfində geniş, mavi rəngli şaquli bir lent və lentin üst hissəsində yerləşən sarı düzbucaqlı üçbucaqdan ibarətdir. Bayrağın qalan hissəsi üçbucağın hipotenuzu boyunca yeddi tam beşbucaqlı ağ ulduz və yuxarıda və aşağıda iki yarım ulduzlu mavi rəngdədir.
Üçbucağın üç təpə nöqtəsi Bosniya və Herseqovinanın üç əsas etnik qrupunu (və ya "yaradıcı xalqları"): Boşnaklar, xorvatlar və serbləri təmsil edir. Üçbucaq Bosniya və Herseqovina ərazisinin təxmini formasını təmsil edir. Avropanı təmsil edən ulduzların sayının sonsuz olması nəzərdə tutulur və beləliklə yuxarıdan aşağıya doğru davam edirlər. Bayraqda neytrallıq və barışıq ilə əlaqəli rənglər — ağ, mavi və sarı iştirak etmişdir. Bunlar həmçinin ənənəvi olaraq Bosniya mədəniyyəti və tarixi ilə əlaqəli rənglərdir. Mavi fon isə Avropa bayrağının təsiridir.
Bosniyanın milli bayrağı Bosniya və Herseqovinanın təsis qurumlarından olan Bosniya və Herseqovina Federasiyası regional bayrağı kimi də istifadə olunur.
Qərbi Herseqovinanın 1760 bayrağı
Ağ aypara və sola işarə edən yaşıl bayraq, Boşnak xalqı tərəfindən Herseqovinanın cənub və qərbindəki sərhəd hissələrində istifadə edilirdi. Osmanlı bayrağından hilalın ölçüsü və istiqaməti, habelə bəzi Qərbi Avropa təsirindən yaranmış haça forması ilə fərqlənir.
1830-cu illər Bosniya üsyanının bayrağı
1830-cu illərdə Hüseyn Qradaşçeviçin üsyanında sarı aypara və ulduz olan yaşıl bayraqdan istifadə edildi. Üsyanın məqsədi Bosniyanın Osmanlı İmperiyasından muxtariyyət əldə etməsi idi.
Bosniya Vilayəti 1867–1908 və qısa müstəqillik 1878
1878-ci ildə Bosniya müstəqil bir millət olaraq qısa müddətdə mövcud oldu. Bu dövrün bayrağı 1830-cu il Hüseyn Qradaşçeviç üsyanında istifadə edilən bayraqla çox oxşar idi. Yaşıl bir fonda sarı aypara və ulduz yerləşirdi, lakin aypara əvvəlki bayraqdan daha incə idi. Bosniya 1878-ci ildə Osmanlı qoşunlarının ayrılmasından sonra bir neçə ay müstəqil oldu, ancaq bir müddət sonra Avstriyanın əsas gücləri Berlində əldə edilən razılaşmadan sonra Avstriya-Macar imperiyası Bosniyanı işğal etdi. Yaşıl və sarı rəngli bayraq cəmi iki ay istifadə olundu.
Avstriya-Macarıstan imperiyasının tərkibi
Avstriya-Macarıstan İmperiyası Bosniya və Herseqovinanı tabe etdikdə bayraq dəyişdirildi. Bosniya əyaləti qırmızı və sarı rəngli üfüqi bayraqdan istifadə etdi, Herseqovina əyaləti isəı eyni bayrağın əks rənglər ilə versiyasını istifadə etdi (sarı və qırmızı).
Demokratik Federal Yuqoslaviya (1942–1946)
II Dünya Müharibəsindən sonra, 1945-ci ildə qırmızı ulduzlu bayraq ümumdünya olaraq rəsmi oldu. Bayraq ulduzun böyüdülməsi və dar bir sarı haşiyənin əlavə edilmədi ilə son şəklinə verildi. Bayraq ümumiyyətlə rəsmi binalarda federal respublikanın bayrağı və Yuqoslaviya Kommunistlər Liqasının bayrağı ilə müşayiət olunurdu. Buna görə keçmiş Bosniya və Herseqovinadakı bir çox binada hələ də üç qütblü bayraq tutacağı daşıyır. Bayrağın daha kiçik bir versiyasını mülki əhali istifadə edir, genişlənmiş pankart versiyası isə Yuqoslaviya parlamentinin qarşısında dalğalanırdı.
Yuqoslaviya dövrü (1946–1992)
Bosniya və Herseqovina Yuqoslaviya Sosialist Federativ Respublikasının tərkibində olarkən bayraqlar Yuqoslaviyada sosializm və kommunizmi simvolizə etmək üçün qırmızı idi. Bosniya və Herseqovinanın Yuqoslaviya hakimiyyəti dövründə də yeni bir gerbi vardı və bu o zaman Bosniya sənayesinin simvolu idi. Bu bayraq Sovet İttifaqının bayrağına və ya Çin bayrağına bənzəyir.
Müstəqil Bosniya və Herseqovina Respublikası (1992–1998)
6 aprel 1992-ci ildə Bosniya və Herseqovina Yuqoslaviyadan müstəqillik qazandı və yeni bir bayraq tərtib edildi. Bayraq üçün Bosniya və Herseqovina və Dalmatiya bölgəsi üzərində 1377-ci ildən 1463-cü ilə qədər hakimiyyətdə olan Bosniya Kotromaniç sülaləsinin gerbindən istifadə edilidi. Gerb mavi fon üzərində yerləşən ağ bir zolağın ətrafındakı 6 herald zanbağından ibarət idi. 1992-ci ildə seçilən bayraqda isə mərkəzdə Bosniya Herald zanbağı ilə birlikdə ağ bir fon var. Hal-hazırda bu versiya dövlətin rəsmi bayrağı olmasa da, bayraq qeyri-rəsmi olaraq bosniyalı mülki şəxslər tərəfindən bir növ etnik bayraq kimi, futbol oyunlarında, siyasi mitinqlərdə və digər bu kimi tədbirlərdə istifadə olunur.
Bosniya və Herseqovina Deyton sazişindən sonra
Dayton sazişinin imzalanmasından sonra Bosniya və Herseqovinada yaşayan Bosniya serbləri üzərində altı flanş-de-lis olan bayrağı yalnız boşnakları (yəni Bosniya və Herseqovinadakı boşnak müsəlmanları) təmsil etdiyini düşündülər. Beləliklə dövlətin bayrağı 1998-ci ildən sonrakı mövcud bayraq şəklində dəyişdirildi. Bosniya və Herseqovina Parlamentinin bütün tərəflər üçün məqbul olan bir həll qərarı verə bilməməsindən sonra mövcud bayraq BMT-nin Ali Nümayəndəsi tərəfindən təqdim edildi. Rənglərdən başqa, mövcud bayraqda Bosniya dövlətinə aid tarixi və ya başqa istinadlar yoxdur. Bayraq nadir hallarda heç görülür Serb Respublikası vətəndaşları tərəfindən istifadə edilir. Bəzi bosniyalılar bayrağı xoşlamırlar və ya 1992-ci ildən 1998-ci ilə qədər istifadə olunan köhnə Bosniya milli bayrağına (bəzi Bosnaklar tərəfindən bir növ etnik bayraq olaraq istifadə olunur) və ya keçmiş sosialist dövrü Yuqoslaviya bayrağına üstünlük verirlər.