cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lolita Torres
Lolita Torres, anadan olanda adı Beatriz Mariana Torres Iriarte, ) — Argentinali aktrisa və müğənni.
Beş uşağın anası idi, sonuncusu müğənni Dieqo Torres idi.
Keçmiş Sovet İttifaqında Torresin filmləri ("Sevgi əsri", "Laura üçün kürəkən", "İlk baxışdan sevgi") çox məşhur idi. Bu filmlər bir çox sənətçinin - həm kino aktrisalarının (Qurçenko ), həm də opera müğənnilərinin həyatına təsir etdi(Sinyavskaya ) bir çox gələcək sənətkarlarının taleyinə təsir etdilər.
thumb|300px|Lolita Torres və Ricardo Passano thumb|300px|Lolita Torres və Alberto Dalbes
Folk
Folk-musiqi - xalqın musiqi yaradıcılığı.
AZƏRBAYCAN FOLKLORUNDA “YALLI” RƏQSİNİN YARANMA VƏ İNKİŞAF TARİXİ
Sequla adası
Lopi adası — Aleut adaları qrupuna, Sıçovul adalarına daxil olan kiçik ada. Kiska adasından 24 km şərqdə yerləşir. Dairəvi formaya malikdir. Diametri 6–7 km arasında dəyişir. Adada eyni adlı vulkan yerləşir. Burada təmizçilərə aid iri bir koloniya vardır.
Təhlükəsizlik mühəndisliyi
Təhlükəsizlik mühəndisliyi  — mühəndisliyin ixtisaslaşmış sahəsi olub, informasiya sistemlərini müxtəlif mənbəli təhlükələrdən və zərərli hərəkətlərdən qorumaq üçün sistemlərin dizaynında fokuslanmışdır. Bu sahə o biri mühəndislik sahələri kimi həm istifadəçi ehtiyaclarını və funksiyalarını qarşılayır həm də əlavə olaraq sistem ehtiyatlarından suistimalı və zərərli davranışları önləyir. Bu cür məhdudiyyətlər və önləmələr security policy tərəfindən tətbiq edilir.
Neçə əsrlərdən bəri təhlükəsizlik mühəndisliyi qeyri-rəsmi təhsil sahəsi olaraq mövcud olmuşdur. Məsələn, locksmithing və security printing sahələri çox illərdir varlığını davam etdirir.
Baş verən katastrofik hadisələrə əsasən, özəlliklə 9/11 (baş verən terror aktı), Təhlükəsizlik Mühəndisliyi sürətli inkişaf edən bir sahəyə çevrilmişdir. 2006-cı ildə təqdim edilən hesabata əsasən bu sahəyə 150 milyard US$ xərclənmişdir .<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[<span title="This claim needs references to reliable sources. (June 2015)">citation needed ]
Təhlükəsizlik Mühəndisliyi sosial elmlər, psixologiya, iqtisadiyat, fizika, kimya, riyaziyyat və memarlıq sahələrini müxtəlif aspektlərdən əhatə edir. fault tree analysis kimi bəzi texnikalar təhlükəsizlik mühəndisliyindən törənmişdir.
Yevgeni Yevtuşenko
Yevgeni Yevtuşenko — məşhur rus və sovet şairi, nasir, publisist, aktyor. Ədəbiyyat üzrə iki dəfə Nobel mükafatı namizədi (1963 və 2010-cu ildə)
Təhlükəsizlik mühəndisliyi
Kriptoqrafiya kimi bəzi texnikalar öncələri hərbi tətbiqetmələr vasitəsilə məhdudlaşdırılırdı. Təhlükəsizlik mühəndisliyinin rəsmi sahə olaraq öyrənilməsində təşəbbüsçülərdən biri də Ross Anderson olmuşdur.
Özəlliklər
Təhlükəsizlik mühəndisi üçün xas özəlliklər bunlardır: Çoxlu özəlliyi olan mühəndis və ya bir neçə belə şəxslər daha tam nəticə əldə edə bilirlər.
Yevgeni Yevtuşenko
Həyatı
1949-cu ildən dərc olunmağa başlayan şair Stalin sonrası dövrün ən populyar şairlərindən hesab olunur. Şairliklə yanaşı, roman yazarı, publisist, aktyor kimi də tanınan Yevgeni Yevtuşenko dəfələrlə xarici səfərlərlə olmuş, Qərb ölkələrində əsərləri dərc olunmuşdur.
Təhlükəsizlik mühəndisliyi
Təhlükəsizlik durumu
Təhlükəsizlik məsələlərində varsayılan 2 vəziyyət:
Yevgeni Yevtuşenko
Həyatı
O, 1991-ci ildə Amerika Birləşmiş Ştatlarının Talsa Universiteti ilə müqavilə bağlayaraq ailəsi ilə birlikdə ölkəni tərk etmişdir. Ara-sıra Rusiyaya dönsə də, ömrünün sonlarına qədər Amerikada yaşamışdır.
Təhlükəsizlik mühəndisliyi
Təhlükəsizlik durumu
1. Varsayılan inkar - "Hər bir şey əgər icazəli deyilsə, qadağandır." 2. Varsayılan icazə - "Hər bir şey əgər qadağan edilməyibsə, icazəlidir."
Yevgeni Yevtuşenko
Həyatı
1 aprel 2017-ci ildə xərçəng xəstəliyindən vəfat etmişdir. Vəsiyyətinə görə, 11 aprel 2017-ci ildə Peredelkino qəbristanlığında şair Boris Pasternakın məzarı yanında dəfn olunmuşdur.
Təhlükəsizlik mühəndisliyi
Metodologiyalar
Kompüter sahələrindəki əsaslı texnoloji yeniliklər daha mürəkkəb sistemlər yaratmağa icazə verdiyi kimi bu da özü ilə birlikdə mürəkkəb təhlükəsizlik problemləri yaradır. Çünki yeni sistemlərdə təhlükəsizlik mühəndisləri nəinki sistemin riyazi və fiziki xüsusiyyətlərini aydınlaşdırmalı, həmçinin istifadəçilər üzərində olan sosial mühəndislik hücumlarını nəzərə almalıdırlar. Təhlükəsiz sistemlər həm texniki hücumlara, həmçinin sistemdən faydalanmaq istəyən saxtakarların təzyiq və hiylələrinə müqavimət göstərməlidir.
Yevgeni Yevtuşenko
Həyatı
Şair Yevgeni Yevtuşenko Xuraman Abbasovaya “Örpək” adlı şeir həsr etmişdir.
Təhlükəsizlik mühəndisliyi
Veb tətbiqetmələr
Microsoftun Şəbəkə Developer Modeli və Təhlükəsizlik Mühəndisliyi təcrübələri aşağıdakı fəaliyyətlərdən ibarətdir: Bu fəaliyyətlər proqramların yaşam döngülərində təhlükəsizlik hədəflərinin təmini üçün dizayn edilmişdir.
Fiziki
thumb|Vaşinqtondakı Kanada elçiliyi, bitkilərdən maşınlara qarşı mane olaraq və maşın girişi hissələrində qapılardan istifadə edilməsi.
Hədəf sərtləştirmə
Hədəf nə olursa olsun, istənməyən və ya icazəsiz insanların qoşulmasının qarşısını almaq üçün müxtəlif üsullar var. Jersey barriers metodları daxil olmaqla, pillələr və başqa sağlam maneələr maşın və ya yük maşını partlayışının qarşısını almaq üçün yerləşdirilir. Ziyarətçi idarəsi metodunun inkişafı və yeni elektron kilidlər (Məsələn: barmaq izi oxunması, göz taranması və səslə identifikasiya) istifadəçilərin təsdiqlənməsində istifadə edilir.
Mühəndis adının istifadəsi
Bəzi tənqidçilər bu sahənin və istifadə edilən metodologiyaların qeyri-rəsmi olduğu üçün və bu mühəndislərin mühəndislik dərəcələri olmadığı üçün Mühəndis adının daşımalarını uyğun görmürlər.
Yapon kriptomeriyası
—  aləminin  şöbəsinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Əsasən Şərqi Asiyada, xüsusilə Çin və Yaponiyada geniş yayılmışdır. Piramidal çətirli, həmişəyaşıl ağacdır. Vətənimdə hündürlüyü 45 m-ə və gövdəsinin diametri 1–2 m-ə çatır. Gövdəsinin qabığı qırmızımtıl-qonurdur, ensiz, uzun zolaqlıdır. Yarpaqları iynəvarıdır, sərtdir, sıx yerləşmiş, bizvarıdır, oturaq hissəsi əyilmişdir, kənarlarından içəriyə doğru batıqdır, yayda sarımtıl-yaşıl, qışda tünd-yaşıl olub, budaq üzərində 7 il qalır. Erkəkcik sünbülcükləri budaqların ucunda iynəvarı yarpaqların qoltuğunda yerləşir, tozcuqları 3–5 tozcuq kisəsindən ibarətdir.
Dişicik sünbülcükləri isə budaqların ucunda yerləşir. Toxumları oval formalıdır, hər toxum 2–3 ensiz qanadla əhatə olunur. Toxum pulcuğunda 2–5 ədəd yumurtacıq olur. Örtücük pulcuqları isə toxuma birləşmiş vəziyyətdə inkişaf edir. Qozaları birinci il yetişir, oduncaqlaşmış, kürəşəkilli və ya yumurtavarı dəyirmidir, üzəri kələ-kötür, rəngi qəhvəyi, yumru və ya yumurtavarı, 2 sm uzunluqdadır, pulcuqları 4–5 dişli olur, toxumlarını tökdükdən sonra ağacda qalır. 10 yaşında meyvə verir. Tüzböyüyən, istisevən və kölgəyədavamlı ağac növüdür. Oduncağı rütubətə davamlıdır və texniki cəhətdən yüksək keyfiyyətə malikdir. Torpağa qarşı tələbkar deyildir. −18–20 0 C-yə qədər olan şaxtalara davam gətirir. Xiyabanlarda qrupla və tək-tək əkmək üçün istifadə edilən dekorativ ağacdır.
Azərbaycanda Abşeron, Lənkəran və Astara rayonlarında mədəni şəraitdə becərilir.
İpəyi şaxduran
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Arealı
Türkiyə və İranda yayılmışdır.
RSS
RSS — xəbər, məqalə, bloq və s. bu kimi informasiya mənbələrində olan dəyişikliklərinin təsviri üçün nəzərdə tutulmuş XML-formatının bir növü. RSS formatında müxtəlif mənbələrdən təqdim edilmiş informasiya proqram aqreqatorlar və ya onlayn xidmətlər vasitəsilə yığcam, emal edilmiş şəkildə istifadəçiyə çatdırılır.
RSS-in müxtəlif versiyaları mövcuddur:
İstifadəsi
Adətən RSS 2.0-ın köməyi ilə saytda yeni çı informasiyanın qısa təsviri verilir və bu informasiyanın tam versiyasına istinad edilir. RSS formatında olan internet-resurs RSS-kanal, RSS-lent və ya RSS-fid (feed) adlanır.
Müasir brauzerlər, poçt-klientlər və internet-peycerlər RSS-lentləri icra edə bilir. Bunlara misal olaraq Google Chrome, Safari, Maxthon, Miranda, Mozilla Firefox, Mozilla Thunderbird, Opera, Opera Mini, Microsoft Internet Explorer (7-ci versiyadan başlayaraq) göstərmək olar. Bundan başqa, informasiyanı yığcam və emal edilmiş şəkildə yığan ixtisaslaşmış proqramlar (RSS-aqreqatorı) mövcuddur.
Kiçik Şiştəpə
Kiçik Şiştəpə — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indiki Qızıl Qoç (Qukasyan) rayonunda kənd.
Tarixi
Rayon mərkəzindən 5 km məsafədə yerləşir. 1937-ci ilə kimi Ağbaba rayonunun tərkibində olmuşdur. Kəndin başqa adı Türk Şiştəpəsi (Şiştapa türki) olmuşdur.
Toponim «balaca, xırda» mənasında işlənən kiçik sözündən və «dağın, təpənin zirvəsi, ən yüksək nöqtəsi, piki» mənasında işlənən şiş sözü ilə «ətəyi ilə zirvəsi arasındakı nisbi hündürlüyü 200 metrdən artıq olmayan yüksəklik» mənasında işlənən təpə sözünün birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Orotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.
Erm. SSR AS RH-nin 4.IV.1946-cı il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Pokr Sepasar (Kiçik Şiştəpə) qoyulmuşdur.
Versace
Gianni Versace S.p.A.  — dəbdəbəli geyim və digər zinət əşyaları istehsal edən italyan şirkəti. Əsası 1978–ci ildə Canni Versaçe tərəfindən qoyulmuşdur.
Şirkət ilk illər parça və paltarların satışı ilə məşğul olmuşdur. 1997–ci ildə Canni Versaçenin öldürülməsindən sonra isə onun bacısı Donatello Versaçe vitse-prezident elan olunmuş və dizayn üzrə direktor təyin edilmişdir. Böyük qardaş Santo Versaçe moda evinin direktoru vəzifəsində çalışırdı. Hazırda Donatello şirkətin daha böyük hissəsini və aktiv çalışan sahəsini idarə edir. Onun qızı Alleqra isə Versaçe brendinin yeganə vəliəhdidir, eyni zamanda kompaniyanın aktiv fəaliyyətində daima yaxından iştirak edir.
İlk Versaçe butiki
1978–ci ildə Milan şəhərinin Via della Spiqa adlanan küçəsində açılmışdır və həmin andan etibarən məşhurlaşmağa başlamışdır. Versaçe bugün dünyanın aparıcı moda evlərindən biridir, hansı ki, bazarın çox hissəsini əhatə edir, eyni zamanda müxtəlif brendlər adı altında yəni Versace Group adlanaraq paltar, aksessuarlar, parfüm, kosmetika və ev mebellərini satışı ilə məşğul olur. Bazarda ən çox qazanan brendlərdəndir və hazırladığı məhsulların hər biri bir nömrə sayılır.
Versaçe stilini hazırlayan kompaniyanın departamentlərində dizaynerlər və stilistlər komanda halında çalışırlar. Onlara Donatello Versaçe rəhbərlik edir, həmçinin hər bir xətt üzrə və məhsul üzrə əvvəlcədən məlum olan komandalar işləyirlər.
Versaçe qrupuna daxil edən bir sıra məhsullar vardır; Gianni Versace Couture, Versus, Versace Jeans Couture, Versace Ceramic Designs, Versace Collection ( hansı ki, Versace Classic – i 2005 – ci ildə əvəz etmişdir), Versace Sport. Paltarların buraxılmasından əlavə aksesuarlar da hazırlayırlar, eyni zamanda bu qrup Palazzo Versace adı altında fəaliyyət göstərən otelin də sahibidir.
Moda evinin əsas iş sistemi Gianni Versace Couture hesab olunur. Burada paltarların təqdimatı olur, suvenir əşyaları, saatlar, parfüm, kosmetika və interyerə aid edilən yüksək səviyyəli standartlara cavab verən məhsullar satılır. Hətta əl əməyindən yararlanaraq hazırlanan predmetlərə də rast gəlmək mümkündür. Ənənəvi yüksək səviyyəli moda Milanda bu xətt üzrə inkişaf edir, yalnız qeyd edək ki, son illərdə bu adət pozulmuşdur. Müəlliflər tərəfindən hazırlanan paltarlar $10,000, kostumlar $5,000 məbləğində satışa çıxarılır. Donatello Versaçe Gianni Versace Couture özü idarə edir və müxtəlif formalı paltarlar, aksessuarlar düşünür. Aksessuarların çox hissəsini və interyer üçün nəzərdə tutulmuş predmetləri Rosenthal kompaniyası lisenziyalaşdırır. Atelier Versace adı altında fəaliyyət göstərən bölmə isə sonradan fəaliyyətini dayandırmış və bazardan çıxmışdır.
Versace Collection, Versace Jeans Couture və Versus xüsusi motivlərlə müəyyən xətt üzrə lisenziyalaşdırılır. Paltarların hər biri Gianni Versace xarakterinə malikdir, əsas tendesiyası isə mövsümülük xarakteri daşımasıdır. Bu növdə olan paltarlar başqa kompaniyalar tərəfindən ixrac edilir, hansı ki, durmadan Versace Group – la çalışırlar. Versace Collection özündə daha gənc auditoriyanı birləşdirir. Bütün bu dəyişikliklər Versace Classic 2005 – ci ilin yaz və yay aylarında mövsümülük xarakteri daşımağı ilə nəticələndi və Versaçenin əsas obrazını təşkil edərək, müxtəlif paltarların hazırlanmasına, ixracına səbəb oldu. 2005–ci ildə bu səbəblə Versace Intensive və Versace Young kolleksiyaları dayandırıldı.
Versace Jeans Couture qeyri rəsmi paltarların hazırlanmasında əhəmiyyətlidir, burada yüksək standartlara cavab verən cinslər və klassik köynəklər tikilir. Bunların üzərində isə Gianni Versace – nin rəsmi həkk olunur, bu da brendin əsasını təşkil edir. Belə paltarları 56 butik və mağazalarda görmək mümkündür, eyni zamanda 1800 brendlərin satışı olan mərkəzlərdə və internet mağazalarda da rast gəlmək olar. Versace Sport – aktiv həyat üçün nəzərdə tutulmuş paltar və aksessuarlardan ibarətdir. Markanın adı futbolkalarda da həkk olunur. Versace Precious Items brendi Gianni Versace – nin idarəçiliyi altındadır, saatların buraxılmasına iştirak edir, eyni zamanda suvenir əşyalar və yazı ləvazimatları da düzəldirlər. Hazırlanmış suvenirlər və saatlar İsveçrədə yığılır, yazı üçün dəftərxana ləvazimatları isə Fransada düzəldilir. Versaçenin pərəstişkarları sırasında tanınmış şəxslər də vardır. Uzun illər Elton Con Versaçe markasının əşyalarını, brilliantdan bəzək əşyalarını yaxud Swarovskidən düzəldilmiş aksessuarlarını taxırdı. Versaçe markasının digər fanatları siyahısına Maykl Cekson və Elizabet Kyorli, rep deyən Tupak Şakur da daxildir. Reper "Hit 'Em Up" adlı repində Versaçenin adını çəkmişdir, bununla da Notorious B.I.G aka Biggie Smalls adlı reperə cavab göndərmişdir. Çünki həmin reper daima Versaçedən olan günəş eynəklərindən istifadə edirmiş.
İtaliyanın digər moda evlərindən fərqli olaraq Versaçenin özünəməxsus üslubu vardır. Hətta xüsusi üzlərdən geniş şəkildə yararlanırlar. Bəzən kompaniya insanları cəlb etmək üçün ulduzlardan çəkilişlərdə istifadə edir və geniş reklam işləri ilə məşğul olurlar. Bütün moda evlərindən fərqli olaraq Versaçenin hazırladığı reklamlar hamıdan bir addım öndə gəlir. Ulduzlardan istifadə edərkən onlara maddi məbləğ ödənilir, hətta təşəkkür kimi Versaçedən paltarlar da verilir. Buna misal olaraq 2005 – ci ildə Madonna 10,5 dollara işlədi və 2 il müddətinə Versaçedən pulsuz paltar almaq haqqını əldə etdi. Madonna 1995 və 2005–ci illərdə bu kompaniya ilə birlikdə çalışmışdır, Demir Mur, Britni Spirs və Kristina Agilyera kimi məşhurlar da həmin qrupa daxildir. 2006–cı ilin yaz və yay mövsümü üçün nəzərdə tutulmuş çəkilişlərdə Versaçeni Holli Berri təmsil edirdi.
2006–2007–ci illərdə təşkil olumuş qış və payız mövsümünə aid edilən reklamlarda Kerolayn Mörfi, Endjela Lindvell, Darya Verbovı, Kristi Terlinqton və Keyt Moss da iştirak etmişdir.
Sadiq Əhməd
Həyatı
thumb|right|250px|Sadiq Əhmədin [[Yunanıstanın Makedoniya — Frakiya desentralizasiyasının Komotini şəhərində yerləşən məzarı.]] Sadiq Əhməd 1947-ci ildə Komotinin Sikəli kəndində anadan olmuşdur. İbtidai məktəbi burada bitirdikdən sonra orta təhsilini Cəlal Bayar Liseyində tamamlamışdır. Daha sonra Ankara Universitetinin Tip fakültəsinə daxil olan Sadiq Əhməd 1966–1967-ci illərdə burada oxuduqdan sonra Saloniki Univeristetinin Tip fakültəsinə qəbul olmuşdur. Sadiq Əhməd 1974-cü ildə universiteti bitirərək hərbi xidmətə yollanmışdır. O, 1978-ci ildə Qərbi Frakiyaya qayıdaraq cərrah ixtisasına yiyələnmək üçün çalışmış və nəticədə 1984-cü ildə cərrah adını qazanmağa nail olmuşdur.
Fəaliyyəti
Sadiq Əhməd 1984-cü ildə mənsubu olduğu Qərbi Frakiya türklərinin problemləri ilə maraqlanmağa başladı. 1985-ci ildə Qərbi Frakiya türklərinin problemlərini beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırılması üçün imza toplamağa başlamış və bu fəaliyyətinə görə 8 avqust 1986-cı ildə həbs edilmişdir. Buna baxmayaraq o artıq 15 mindən çox imza toplamağa nail ola bilmişdi.
1986-cı il sentyabrın 25-də Salonikidə İnsan Haqları üzvlərinə Qərbi Frakiya türklərini problemləri adlı broşürlər payladığı üçün 30 ay həbs cəzasına məhkum edildi.
Sadiq Əhməd 18 iyun 1989-cu il seçkilərində Qərbi Frakiya türkləri arasından seçilən ilk müstəqil millətvəkili olmuşdur, lakin tezliklə vəzifəsi əlindən alınmış və 26 yanvar 1990-cı il çıxışında Qərbi Frakiyadakı etnik azlığı türk adlandırdığı üçün yenidən həbs edilmişdir.
8 aprel 1990-cı ildə ikinci dəfə müstəqil millətvəkili seçilən Sadiq Əhməd Qərbi Frakiya türklərini təmsil edən ilk partiya- Dostluq, Bərabərlik və Sülh partiyasını qurmuşdur, lakin onun partiyası 3% limitini keçə bilmədiyi üçün məclisə daxil ola bilmədi. Sonrakı illərdə də Sadiq Əhməd fəaliyyətini davam etdirdi.
Nikolay Bulqanin
Nikolay Aleksandroviç Bulqanin (11 iyun (30 may) 1895-ci il, Nijni Novqorod — 24 fevral 1975, Moskva) — SSRİ dövlət və hərbi xadimi, Sov. İKP Siyasi Bürosu üzvü (1948—1958), Sovet İttifaqı Marşalı (3 noyabr 1947, 26 noyabr 1958-ci ildə rütbədən məhrum edilib).
Qərib Mürşüdov
Qərib Novruz oğlu Mürşüdov (19.12.1962, Xınalıq, Quba, Azərbaycan SSR, Azərbaycan Respublikası) — Böyük Britaniyanın York Universitetinin Kimya fakültəsinin Struktural Biologiya Laboratoriyasının professoru. Azərbaycan Respublikasının əməkdar elm xadimi
Həyatı
Qərib Novruz oğlu Mürşüdov 19 dekabr 1962-ci ildə Quba rayonunda anadan olmuşdur. 1980-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin Tətbiqi riyaziyyat və kibernetika fakültəsinə daxil olmuş, 1985-ci ildə həmin fakültəni fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdır. Təyinatla akademik Cəlal Əliyevin rəhbərlik etdiyi Fiziki-Kimyəvi Biologiya Sektorunun Biotexnologiya qrupuna gəlmiş, ilyarımlıq hazırlıqdan sonra Moskva şəhərinə, SSRİ EA-nın Kristalloqrafiya İnstitutuna göndərilmişdir. O, 1987–1993-cü illərdə Rusiya Kristalloqrafiya İnstitutunda çalışıb. 1993-cü ildə "Micrococcus lysodeikticus bakteriyasından ayrılmış katalaza fermentinin 1,5 A ayırdetmə dəqiqliyi ilə üçölçülü quruluşu " mövzusunda dissertasiya işini böyük müvəffəqiyyətlə müdafiə edərək fizika-riyaziyyat elmləri namizədi elmi dərəcəsini almışdır. Q. Mürşüdov 1993–2011-ci illlərdə Böyük Britaniyanin York Universitetinde işləmişdir. 2011-ci ildən MRC Molekulyar Biologiya tədqiqat institunda, Kembricdə qrup rəhbəri kimi çalışır.
21 aprel 2022-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən Elm sahəsində nailiyyətlərinə və Azərbaycan diasporunun inkişafında xidmətlərinə görə "Əməkdar elm xadimi" fəxri adı ilə təltif edilib
Klovis Fernandes
Klovis Akosta Fernandes (Clovis Acosta Fernandes; 4.10.1954, Krus-Alta, Riu-Qrandi-du-Sul, Braziliya — 16.9.2015, Portu-Aleqri, Riu-Qrandi-du-Sul, Braziliya) — 1990-cı ildən Braziliya futbol yığmasının ən sadiq azarkeşi. "Gaúcho da Copa" ləqəbi ilə tanınırdı.
Həyatı
1954-cü ildə Braziliyada doğulub və kiçik yaşlarından Braziliya futbol yığmasının ən sadiq azarkeşi idi. 1990-cı ildən bəri Braziliyanın iştirak etdiyi turnirlərdə azarkeşlik etmişdir.
2014-cü ildə Braziliyada keçirilən mundialın yarımfinalında doğma komandasının Almaniyaya 1:7 hesablı məğlubiyyəti zamanı dünya kubokunun maketini qucaqlayaraq ağlayan bığlı və böyük şlyapalı qocanın videogörüntüləri “Youtube”da cəmi 3 gün ərzində 4 milyondan çox baxış toplamışdı.
Akostanın 4 övladı var. O, lap uşaq vaxtından Braziliya millisinə azarkeşlik edirdi. Özünün dediyinə görə, uşaqlıqda milli komandasının 1958 və 62-ci illərdə dünya çempionatlarında qalibiyyəti zamanı atası fişənglər atar, bütün fernandeslər ailəsi sevinərmiş. Akosta ilk dəfə milli komandasının dünya çempionatındakı oyununu televizordan 1970-ci ildə izləyib. Həmin vaxtdan o, Braziliya millisinin oyunlarını stadiondan canlı izləmək arzusu ilə alışıb-yanıb.
2004-cü ildən böyrək xərçəngilə mübarizə aparan Fernandes 2015-ci ilin 16 sentyabrında Portu-Aleqri hospitalında dünyasını dəyişib.
2018-ci ildə onun övladları Dünya Kubokunu izləmək üçün Rusiyaya gedərək, Klovis Fernandesin azarkeşlik ənənələrini davam etdiriblər.
Uca aylant
Uca aylant (Ailanthus altissima) — cinsinə aid bitki növü. Azərbayacan şəraitində hündürlüyü 12-15 m (nadir hallarda 20 m.) m, diametri 60 sm olan, öz vətənində isə hündürlüyü 30 m-ə çatan ağacdır. Çətiri iri budaqlıdır, lakin iri yarpaqların çox olmasına görə sıxdır və kölgəlidir. Cavan budaqları açıq-qəhvəyi, yaşlı gövdəsinin rəngi isə açıq boz rəngdədir.
Yarpaq
Yarpaqları iri və mürəkkəbdir, uzunluğu 40-70 (90) sm-dir, tək lələkvaridir, ümumi saplaqda oturmuş 9-41 ədəd yarpaqcıqdan ibarətdir, xoşagəlməyən iyi vardır; yarpaqcıqların uzunluğu (4) 5-8 (13) sm, uzunsov-yumurtaşəkilli, və yaxud neştərvari yumurtaşəkillidir. Qaidəsinə doğru dəyirmi və ya çəpinə kəsilmiş, tam inkişaf dövründə çılpaq, kənarları nazik kirpikcikli, qaidə hissəsində, hər birində 1-2 (3-4) ədəd iri dişlidir.
Çiçək
Çiçək qrupu iri, süpürgəvari, kifayət qədər sıx olub, uzunluğu 20-30 sm-ə qədərdir. Çıçəkləri xırda, uzunluğu 2,5-3,5 mm, ikicinslidir və erkəkciklidir, xoşagəlməyən iyi vardır. Ləçəkləri 5-6 ədəd olub, xırdadır, yumurtaşəkilli, yaşılımtıl rəngli və tutqundur. Meyvə: Meyvəsi yastı qanadmeyvə, uzunluğu 3-4 sm, rombşəkilli formada və qanadın ortasında yerləşmiş bir toxumdan ibarətdir.
Meyvə verməsi
(Avqust)-Sentyabr (Oktyabr). Azərbaycanda yayılması: Qədimdən Abşeronun hər yerində əkilir. Kür-Araz, SamurŞabran, Lənkəran, Alazan-Əyriçay oval., Kür, Naxçıvan, İsmayıllı və Xəzəryanı düz. rast gəlinir. Əsas yayılma nöqtələri: Bakı, Şamaxı, Ağsu, Kürdəmir, Göyçay, Ağdaş, Gəncə,Yevlax, Mingəçevir, Bərdə, Ağdam, Salyan, Sabirabad, Beyləqan, Naxçıvan və s.
Təsərrüfat əhəmiyyəti
Oduncağından mebel və müxtəlif xarrat məmulatlarının hazırlanmasında istifadə olunur. Qabıq və yarpaqları tibbi əhəmiyyətə malikdir. Yeni zoğlarından, çiçəklərindən və cavan qabığından alınan cövhər bəzi xəstəliklərdə istifadə olunur. Qabığındakı qətranlı şirəsi yağlı boyaların hazırlanmasında istifadə olunur.
Minirə Qarayeva
Qarayeva Minirə Gülməmməd qızı — Professor, Azərbaycan "Xoş Niyyət" Xeyriyyə İctimai Birliyinin təsisçisi və prezidenti və Azərbaycan Qadınlar Cəmiyyətinin xarici əlaqələr üzrə sədr müavini, Dünya Konstitusiya və Parlament Assosiasiyasının (WCPA) Azərbaycan üzrə Fəxri vitse-prezidentidir.
Həyatı
Minirə Qarayeva 1937-ci ildə Qutqaşın rayonunun (indiki Qəbələ rayonu) Qutqaşın şəhərində ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. 1954-cü ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Xarici Dillər İnstitutuna daxil olmuş, 1959-cu ildə həmin institutu "Fərqlənmə diplomu" ilə bitirmişdir. Tələbə yoldaşları arasında tək o "Dövlət imtahan komissiyası"nın və eləcə də onun sədri o zamankı ali təhsil naziri M. Mehdizadənin qərarı ilə ali məktəbdə ingilis dili müəllimi hüququna layiq görülmüşdür. Minirə Qarayeva 1994-cü ilə qədər Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Xarici Dillər İnstitutunda ingilis dilinin fonetikası kafedrasının müdiri.
Fəaliyyəti
Uzun illər məzunu olduğu təhsil ocağında ingilis dilinin fonetikası kafedrasının müdiri işləmişdir. Keçmiş SSRİ dövründə SSRİ Ali Təhsil Nazirliyinin elm adamları üçün təşkil etdiyi uzun müddətli xarici ezamiyyətlərə dəvət olunmuşdur. 1982-ci ildə İngiltərə (London, Oxford, Camdridge, Caventry, Brighton), 1987-ci ildə isə ABŞ (Vaşinqton, Corctaun, Baltimor, Boston, Filadelfiya) universitetlərində tədqiqatla məşğul olmuş, dərs demişdir. Ümumilikdə dünyanın altmışa yaxın ölkə və şəhərindəki elm ocaqlarında olmuş, təhsildə yenilik, təhsil reformu ilə maraqlanmış, bu sahədə məruzələr etmişdir. Ayrı-ayrı ölkələrdə bir çox elmi dərnəklərin, eləcə də ECA-nın (Avropa Topluluğu Assosiasiyası) üzvüdür. Bu cəmiyyətlərin dəvəti ilə Kiprdə (Qazimağusa, Lefkoşa), Yunanıstanda (Selanik), Almaniyada (Münhen), Türkiyədə (Ankara, İstanbul, Ərzurum, Kayseri, İsparta, Sivas və s.) konfranslarda, assembleya və konqreslərdə məruzə etmişdir.
İngilis dilinin fonetikasına həsr olunmuş üç kitab, əlliyə yaxın məqalə müəllifidir. Hələ tələbə ikən ali təhsil nazirinin imzası ilə "Fəxri fərman"a, müəllim işlədiyi dövrdə isə səmərəli əməyinə qiymət verilərək bir medal, fəxri fərmanlarla təltif olunmuşdur.
Mimirə Qarayeva İngiltərənin Kəmbric Universiteti tərəfindən "20-ci əsrin qabaqcıl elm adamları" arasında "Müvəffəqiyyət şərəf Diplomu"na layiq görülmüşdür. Eyni zamanda o, "Dünya Bioqrafik Mərkəzi" tərəfindən "Milleniumun Beynəlxalq Qadını Naminatoru" və "2003-cü ilin ən yaxşı beynəlxalq qadın pedaqoqu" fəxri adlarına layiq görülmüşdür.
Professor Minirə Qarayeva 2013-cü ildə Dünya Konstitusiya və Parlament Assosiasiyasının (WCPA) Azərbaycan üzrə Fəxri vitse-prezidenti seçilmişdir.
Derek Uolkott
Derek Elton Uolkott  — Sent-Lüsiya şairi və dramaturqu, Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatı (1992).
Həyatı
1953-cü ildə ailə Trinidad və Tobaqoya köçmüşdü. Derek Uolkott burada yerli Santa Mariya kollecində, sonra isə Kinqstondakı Vest İndia universitetində təhsil almışdı. Rokfeller fondunun təqaüdü hesabına Londonda təcrübə keçmiş və bir müddət Nyu-Yorkda işləmişdir. Hazırda Boston universitetinin professorudur.
Derek Uolkott öz yaradıcılığında Karib dənizi hövzəsi və Afrika ədəbiyyatının ənənələrini bacarıqla sintez edə bilmişdir. O, eyni zamanda Cənubi Amerika ədəbiyyatı üçün səciyyəvi olan "sehrli realizmə" və klassik Avropa ədəbi təcrübəsinə də yad deyildir. Yaradıcılığının əsas dili ingilis dilidir, lakin daha doğma saydığı kreol dialektində qələmə alınmış şerləri də mövcuddur.
İlk şeirlərini 18 yaşında ikən yazmışdı. Makinada surəti çoxaldılan bu şeirlərin satışı ilə yaşadığı Kastri şəhərinin küçələrində şair özü məşğul olurdu. Təxminən 15 illik yaradıcılıq nümunələrinin yer aldığı "Yaşıl gecə"ni isə müəllif yalnız 1962-ci ildə çap etdirə bilmişdi. Diqqəti çəkən cəhət odur ki, bu kitabdakı poetik nümunələr Sakit okeanın ucsuz-bucaqsız suları içərisində itib-batan balaca bir ada sakininin öz orijinal istedadı sayəsində Britaniya imperiyasının ünlü sənətkarları ilə bir sırada dayandığını göstərə bilmişdi.
1959-cu ildə Derek Uolkottun təşəbbüsü ilə Trinidad Teatr Emalatxanasının əsası qoyulmuşdu. O, təkcə teatr duyumu olan istedadlı gəncləri heyətə cəlb etməklə kifayətlənməmişdi. Həm də repertuarı — iyirmidən çox pyesi özü yazmışdı. Müəllifin uğurlu səhnə əsərlərindən olan "Meymun dağında arzular" (1967) pyesi uzun müddət Trinidad teatrının səhnəsində oynanmışdı. Uolkottun "Yas günü" (1970) adlı başqa bir səhnə əsəri də həm Trinidadda, həm də Amerika teatrlarında maraqla qarşılanmışdır. Onun pyesləri forma baxımından müxtəlifdir. Burada nağıl və mifdən, rəqs və pantomimalardan bacarıqla istifadə edilir.
Əlli illik yaradıcılığı dövründə Derek Uolkottun 40-dan çox kitabı çap olunmuşdur. Bu kitablarda şeirlər və dram əsərləri toplanmışdır. Şairin "Səfil" (1965), "Ulduzlu-almalı səma" (1979), "Uğurlu yolçu" (1981), "Yayın ortasında" (1984), "Arkanzas vəsiyyətnaməsi" (1986) məcmuələrində forma və məzmun baxımından biri-birindən fərqli şeirləri özünə yer almışdır. Dostluq əlaqələri saxladığı İosif Brodski Uolkottun poeziyasını obrazlı şəkildə okeanla sözün xəlitəsinə bənzədirdi.
Balaca Sent-Lusi adasının adını dünya miqyasında şöhrətləndirmək istəyən Uolkott Britaniya vətəndaşlığından imtina etmiş və cəmisi 25 min nəfər əhalisi olan bu adanın vətəndaşı olmuşdur. Şair "Başqa həyat" (1973) poemasında ömür yolunu və kiçik vətəni haqqında düşüncələrini əks etdirməyə çalışmışdı. Dünya miqyasında tanındığı üçün ingilis dilinə minnətdar olsa da, Derek Uolkott bir çox əsərlərində müstəmləkəçilik məsələsinə toxunur, britaniyalıların yürütdüyü siyasət nəticəsində Karib dənizi hövzəsindəki xalqların milli köklərindən qoparıldıqlarını, "dillərinin bir cür, hərəkətlərinin başqa cür" olduğunu tənqid edirdi.
Lakin ABŞ və Britaniya imperializminə ünvanlanan tənqidlərinə və bu şikayətlərinə baxmayaraq Derek Uolkott 1981-ci ildə Amerikadakı Con D. və Ketrin Makartur Fondunun təsis etdiyi 250 min ABŞ dolları miqdarında "Dahilər üçün" qrantını böyük məmnuniyyətlə almışdı. Digər tərəfdən, onun dünya miqyasına çıxması da məhz ingilis dili sayəsində mümkün olmuşdu.
Şübhəsiz, şairin yaradıcılığında ən mühüm yer tutan əsər üzərində onilliklər boyu işlədiyi "Omeros" (1990) epik poeması olmuşdu. Derek Uolkott bu iri həcmli əsərdə antik yunan və orta əsrlər Avropa müəlliflərinin ənənələrinə əsaslanaraq Karib dənizi hövzəsində yaşayan xalqların həyatının epik panoramını yaratmağa çalışmışdır. Tarixə və zamana səyahət üzərində qurulan poema Qərbi Hindistanın bir neçə əsrlik həyatını və mübarizələrini işıqlandırır.
1992-ci ildə Derek Uolkott "altmış dörd hissədən ibarət Karib eposunun parlaq nümunəsini yaratdığına görə" Nobel mükafatına layiq görülmüşdür. Növbə ilə Nyu-York və Trinidaddakı malikanələrində yaşayan şairin son illərdəki sevimli məşğuliyyəti Karib mədəniyyəti haqqında silsilə mühazirələrlə dünya turuna çıxmaqdan ibarətdir. 2007-ci ildə təxminən 60 illik yaradıcılıq yolunu əhatə edən "Seçilmiş şeirləri" Eduard Baufun tərtib və müqəddəməsi ilə çap olunmuşdur.
Mühafizəkarlıq
Mühafizəkarlıq (və ya konservatizm) — ənənəvi sosial institutları təbliğ etməyə və qorumağa çalışan estetik, mədəni, sosial və siyasi fəlsəfə. Mühafizəkarlığın mərkəzi müddəalarına görə, mədəniyyət və sivilizasiya status-kvo ilə dəyişə bilər. Qərb mədəniyyətində mühafizəkarlar mütəşəkkil din, parlament hökuməti və mülkiyyət hüquqları kimi bir sıra institutları qoruyub saxlamağa çalışırlar. Mühafizəkarlığın tərəfdarları çox vaxt proqressivizmə qarşı çıxır və ənənəvi dəyərlərə qayıdış axtarırlar. Termin siyasi kontekstdə ilk dəfə istifadə edilməsi 1818-ci ildə Fransua-René de Chateaubriand ilə Fransa İnqilabının siyasətlərini geri qaytarmağa çalışan Burbon bərpası dövründə yaranmışdır. Tarixən sağçı siyasətlə əlaqəli olan bu termin o vaxtdan bəri geniş baxışları təsvir etmək üçün istifadə olunur. Mühafizəkar kimi qəbul edilən vahid siyasət dəsti yoxdur, çünki mühafizəkarlığın mənası müəyyən bir yerdə və zamanda ənənəvi hesab ediləndən asılıdır. Mühafizəkar düşüncə özünü mövcud adət-ənənələrə və milli mədəniyyətlərə uyğunlaşdırdığı üçün xeyli müxtəlif olmuşdur. Məsələn, bəzi mühafizəkarlar dövlətin iqtisadiyyata daha çox müdaxiləsini müdafiə edir, digərləri isə daha sərbəst bazar iqtisadi sistemini müdafiə edir. Beləliklə, dünyanın müxtəlif yerlərindən olan mühafizəkarlar — hər biri öz adət-ənənələrini qoruyur — geniş spektrli məsələlərdə fikir ayrılığına düşə bilər. Fransız İnqilabına qarşı çıxan, lakin Amerika İnqilabını dəstəkləyən 18-ci əsr siyasətçisi Edmund Burke 1790-cı illərdə mühafizəkarlığın əsas nəzəriyyəçilərindən biri kimi qəbul edilir.
Xarakterikası
Samuel P. Hantinqton kimi bəzi politoloqlar mühafizəkarlığı situasiya kimi görürlər. Bu tərifə əsasən, mühafizəkarlar öz dövrlərinin qurulmuş institutlarını müdafiə edənlər kimi qəbul edilir. 1959-cu ildə Britaniya Mühafizəkarlar Partiyasının sədri Kvintin Hoqqun fikrincə: "Mühafizəkarlıq daha çox bir fəlsəfə deyil, bir münasibət, daimi bir qüvvədir, azad cəmiyyətin inkişafında zamansız funksiyanı yerinə yetirir və dərin və daimi bir siyasətə uyğundur. Universal tərifin olmamasına baxmayaraq, bəzi mövzular mühafizəkar düşüncədə ümumi kimi qəbul edilə bilər.
Ənənə
Maykl Oukşottun fikrincə, "Mühafizəkar olmaq: tanış olanı naməlumdan, sınanmışı sınanmamışdan, faktı sirrdən, aktualı mümkündən, məhdudu sərhədsizə, yaxını uzaqdan üstün tutmaqdır. Bu cür ənənəvilik, "ölülərə səs" verən zamanın sınağından keçmiş ictimai təşkilat üsullarına inamın əksi ola bilər. Ənənələr həm də şəxsiyyət duyğusuna köklənmiş ola bilər.
İerarxiya
Mühafizəkarlığın ənənəyə əsaslanan tərifindən fərqli olaraq, Kori Robin kimi bəzi siyasi nəzəriyyəçilər konservatizmi ilk növbədə sosial və iqtisadi bərabərsizliyin ümumi müdafiəsi baxımından müəyyən edirlər. Beləliklə, sağçı siyasət müəyyən sosial nizamların və iyerarxiyaların qaçılmaz, təbii, normal və ya arzuolunan olduğu fikrini dəstəkləyir və adətən təbii qanun, iqtisadiyyat və ya ənənə əsasında bu mövqeyi dəstəkləyir. Bu nöqteyi-nəzərdən, mühafizəkarlıq daha çox köhnə institutları dəstəkləmək cəhdidir və daha çox "güc sahibi olmaq, onun təhlükə altında olduğunu görmək və onu geri qazanmağa çalışmaq təcrübəsi üzərində düşüncə və onun nəzəri ifadəsidir". Əksinə, bəzi mühafizəkarlar iddia edə bilərlər ki, onlar "təcrübəsiz hüquqlar"ı qorumaqdan daha az öz güclərini qorumaq istəyirlər və onların hər bir vətəndaşa şamil edilməklə, əbədi və əbədi olması lazım olduğuna inandıqları norma və qaydaları təbliğ edirlər.
Realizm
Mühafizəkarlığı Noel O'Sullivan "insan qeyri-kamillik fəlsəfəsi" adlandırıb.onun tərəfdarları arasında insan təbiətinə mənfi baxışı və onu "utopik" sxemlər vasitəsilə təkmilləşdirmək potensialına dair bədbinliyi əks etdirir. Realist sağın intellektual xaç atası" Tomas Hobbs, insanlar üçün təbiət vəziyyətinin "kasıb, murdar, vəhşi və qısa" olduğunu və mərkəzləşdirilmiş hakimiyyət tələb etdiyini müdafiə etdi.
Liberal mühafizəkarlıq
Liberal mühafizəkarlıq iqtisadiyyata dövlətin minimal müdaxiləsinə dair klassik liberal baxışı özündə birləşdirir. Fərdlər hökumətin müdaxiləsi olmadan bazarda sərbəst iştirak etməli və sərvət əldə etməlidirlər. Bununla belə, fərdlərdən həyatın digər sahələrində məsuliyyətlə hərəkət etməkdən tamamilə asılı olmaq olmaz, ona görə də liberal mühafizəkarlar qanunu və asayişi təmin etmək üçün güclü dövlətin və millət qarşısında vəzifə və məsuliyyət hissini yetişdirmək üçün sosial institutların lazım olduğuna inanırlar. Liberal mühafizəkarlıq mühafizəkarlığın liberal mövqelərdən güclü şəkildə təsirlənən bir variantıdır. Bu son iki termin zamanla və ölkələr arasında fərqli mənalara malik olduğundan, liberal mühafizəkarlığın da çox müxtəlif mənaları var. Tarixən bu termin tez-tez laissez-faire bazarlarını müdafiə edən iqtisadi liberalizmin klassik konservatizmin qurulmuş ənənəyə, hakimiyyətə hörmətə və dini dəyərlərə qayğısı ilə birləşməsinə istinad edirdi. O, həm iqtisadi, həm də sosial sahədə fərd üçün azadlığı dəstəkləyən klassik liberalizmlə ziddiyyət təşkil edirdi. Vaxt keçdikcə bir çox ölkələrdə ümumi mühafizəkar ideologiya fiskal mühafizəkar arqumentləri qəbul etdi və liberal mühafizəkarlıq termini mühafizəkarlıqla əvəz olundu. Bu, ABŞ kimi liberal iqtisadi ideyaların ənənə olduğu və buna görə də mühafizəkar hesab edildiyi ölkələrdə də belədir. Liberal mühafizəkar hərəkatların siyasi əsas cərəyana daxil olduğu digər ölkələrdə, məsələn, İtaliya və İspaniyada liberal və mühafizəkar terminləri sinonim ola bilər. Birləşmiş Ştatlardakı liberal mühafizəkar ənənə klassik liberalların iqtisadi fərdiliyini mühafizəkarlığın Burkean forması ilə birləşdirir (bu həm də Amerika mühafizəkar ənənəsinin bir hissəsinə çevrilmişdir. Avropada inkişaf etmiş liberal mühafizəkarlıq termini üçün ikinci dərəcəli məna sosial liberalizmlə daha müasir mühafizəkar (daha az ənənəvi) baxışların birləşməsidir. Bu, sosializmin daha kollektivist baxışlarına müxalifət kimi inkişaf etmişdir. Çox vaxt bu, azad bazar iqtisadiyyatının mühafizəkar baxışlarını və fərdi məsuliyyətə inamı, vətəndaş hüquqlarının müdafiəsi, ekologiya və məhdud rifah dövlətinə dəstək haqqında kommunitar baxışları vurğulamaqdan ibarətdir. Kontinental Avropada bunu bəzən ingilis dilinə sosial mühafizəkarlıq kimi də tərcümə edirlər.
Libertar mühafizəkarlıq
Libertar mühafizəkarlıq ABŞ-də libertar iqtisadi məsələləri mühafizəkarlığın aspektləri ilə birləşdirən müəyyən siyasi ideologiyaları ən qabarıq şəkildə təsvir edir. Onun dörd əsas qolu konstitusionalizm, paleolibertarizm, kiçik hökumət mühafizəkarlığı və xristian libertarizmidir. Onlar ümumiyyətlə paleomühafizəkarlardan daha çox şəxsi və iqtisadi azadlığa üstünlük vermələri ilə fərqlənirlər. Samuel Edvard Konkin III kimi aqoristlər libertar mühafizəkarlığı sağ-libertarizm adlandırdılar. Paleo-mühafizəkarlardan fərqli olaraq, libertar mühafizəkarlar azad ticarət, hər hansı bir milli banka müxalifət və biznes qaydalarına qarşı çıxmaq kimi sərt laissez-faire siyasətini dəstəkləyirlər. Onlar ekoloji qaydalara, korporativ rifahlara, subsidiyalara və iqtisadi müdaxilənin digər sahələrinə kəskin şəkildə qarşıdırlar.
Bir çox mühafizəkarlar, xüsusən də ABŞ-də hesab edirlər ki, hökumət biznesin tənzimlənməsində və iqtisadiyyatın idarə olunmasında böyük rol oynamamalıdır. Onlar adətən yüksək vergi dərəcələrinin tutulması və yoxsullara kömək etmək üçün gəlirin yenidən bölüşdürülməsi səylərinə qarşı çıxırlar. Onların fikrincə, bu cür səylər daha yüksək vergi tətbiqləri səbəbindən müəssisələrin işçiləri işə götürmək imkanlarını azaltmaqla işsizlik və yoxsulluq bəlasını daha da gücləndirməyə xidmət edir.
Fiskal mühafizəkarlıq
Edmund Burke "Fransada İnqilab Üzrə Mülahizələri"ndə iddia edirdi ki, hökumətin böyük borclar qoymağa və sonra yükü vergi ödəyicisinin üzərinə atmağa haqqı yoxdu. Vətəndaş cəmiyyətinin ilk və ilkin inancının girov olması dövlətin kreditorunun tələblərinə deyil, vətəndaşın mülkiyyətinə verilir. Vətəndaşın iddiası vaxtından qabaqdır, mülkiyyət baxımından üstündür, kapital baxımından üstündür. Fərdi şəxslərin sərvətləri, istər əldə etmə, istərsə də nəsil və ya hansısa bir cəmiyyətin mallarında iştirak sayəsində sahib olduqlarından asılı olmayaraq, açıq və ya nəzərdə tutulan kreditorun təminatının bir hissəsi deyildi. Və ya senat tərəfindən, dövlət əmlakından başqa heç bir şey girov ola bilməz; və bütövlükdə vətəndaşlara ədalətli və mütənasib bir məcburiyyətdən irəli gələn şeylər istisna olmaqla, heç bir ictimai əmlaka malik ola bilməz.
Milli mühafizəkarlıq
Milli mühafizəkarlıq ilk növbədə Avropada standart mühafizəkarlıqdan daha çox milli maraqlara diqqət yetirən, habelə mədəni və etnik kimliyi qoruyan, açıq şəkildə millətçi və ya ifrat sağçı yanaşmanı dəstəkləməyən mühafizəkarlığın variantını təsvir etmək üçün istifadə edilən siyasi termindir. Avropada milli mühafizəkarlar adətən avroskeptikdirlər. Milli mühafizəkarlıq ağır şəkildə ənənəvi ailə və sosial sabitliyə, eləcə də immiqrasiyanın məhdudlaşdırılmasına yönəlib. Beləliklə, milli mühafizəkarları iqtisadi mühafizəkarlardan fərqləndirmək olar, onlar üçün azad bazar iqtisadi siyasətləri, tənzimlənmənin ləğvi və fiskal mühafizəkarlıq əsas prioritetlərdir. Milli mühafizəkarlıq da ənənəvi mühafizəkarlıqla bağlıdır. Ənənəvi mühafizəkarlıq təbii qanun və transsendent əxlaqi nizam, ənənə, iyerarxiya və üzvi birlik, aqrarçılıq, klassizm və yüksək mədəniyyət prinsiplərinə, eləcə də kəsişən sədaqət sferalarına ehtiyac olduğunu vurğulayan siyasi fəlsəfədir. Bəzi ənənəçilər, Maarifçilik dövründən bu yana bu terminlərə əlavə edilən stiqmaya qarşı çıxaraq, "mürtəce" və "əks-inqilabçı" etiketlərini qəbul etdilər. Cəmiyyətə iyerarxik baxışa malik olan bir çox ənənəçi mühafizəkarlar, o cümlədən bir neçə amerikalı (görkəmli nümunələr, o cümlədən Ralph Adams Cram, Solange Hertz, William S. Lind, Charles A. Coulombe, monarxiya siyasi quruluşunu ən təbii və faydalı ictimai quruluş kimi müdafiə edir.
Mədəni konservatizm
Mədəni mühafizəkarlar bir millətin irsinin və ya milli sərhədlərlə müəyyən edilməyən ortaq mədəniyyətin qorunmasını dəstəkləyirlər. Ortaq mədəniyyət Qərb mədəniyyəti və ya Çin mədəniyyəti qədər fərqli ola bilər. ABŞ-də "mədəni mühafizəkar" termini mədəniyyət müharibəsində mühafizəkar mövqeni ifadə edə bilər. Mədəni mühafizəkarlar hətta monumental dəyişikliklər qarşısında belə ənənəvi düşüncə tərzindən möhkəm yapışırlar. Onlar ənənəvi dəyərlərə və ənənəvi siyasətə çox inanırlar və çox vaxt təcili millətçilik hissi keçirirlər.
Dini mühafizəkarlıq
Dini mühafizəkarlıq prinsipial olaraq müəyyən dinlərin təlimlərini siyasətə tətbiq edir. Bəzən sadəcə olaraq bu təlimlərin dəyərini elan etməklə; digər vaxtlarda isə həmin təlimlərin qanunlara təsir göstərməsi ilə görsənir. Əksər demokratik ölkələrdə siyasi mühafizəkarlıq ənənəvi ailə strukturlarını və sosial dəyərləri qorumağa çalışır. Dini mühafizəkarlar adətən aborta, LGBT davranışına (və ya müəyyən hallarda şəxsiyyətə), narkotik vasitələrdən istifadəyə və nikahdan kənar cinsi fəaliyyətə qarşı çıxırlar. Bəzi hallarda mühafizəkar dəyərlər dini inanclara söykənir və mühafizəkarlar ictimai həyatda dinin rolunu artırmağa çalışırlar.
Avtoritar mühafizəkarlıq
Avtoritar mühafizəkarlıq və ya mürtəce mühafizəkarlıq antisemitizm kimi müəyyən irqi komponentlər mövcud ola bilsə də, öz ideologiyasını etnik millətçilikdən çox mühafizəkar millətçilik ətrafında cəmləyən avtokratik rejimlərə aiddir. Avtoritar mühafizəkar hərəkatlar din, adət-ənənə və mədəniyyətə güclü sədaqət nümayiş etdirir, eyni zamanda digər ifrat sağ millətçi hərəkatlara bənzər qızğın millətçiliyi ifadə edir. Avtoritar mühafizəkar liderlərə misal olaraq António de Oliveira Salazar və Engelbert Dollfuss daxildir. Avtoritar mühafizəkar hərəkatlar faşizmlə bəzən toqquşduğu dövrdə qabarıq idi. Avtoritar mühafizəkar hərəkatlar faşizmlə bəzən toqquşduğu dövrdə qabarıq idi. Baxmayaraq ki, hər iki ideologiya milliyyətçilik kimi əsas dəyərləri paylaşsa və kommunizm və materializm kimi ortaq düşmənlərə malik olsa da, avtoritar mühafizəkarlığın ənənəvi təbiəti ilə faşizmin inqilabi, palingenetik və populist təbiəti arasında ziddiyyət var idi — beləliklə, avtoritar mühafizəkar rejimlər üçün ümumi idi. İki ideologiya arasındakı düşmənçilik Engelbert Dollfussun öldürülməsi ilə əlamətdar olan Avstriyada Nasional Sosialistlərin hakimiyyət uğrunda mübarizəsi ilə vurğulanır.1966 Qollist hərəkatları və müasir Fransa və İtaliyada monarxistlər. Sağ ekstremistlər mühafizəkardırlar, inqilabçı deyillər. Onlar mədəni və iqtisadi institutları qorumaq və ya bərpa etmək üçün siyasi institutları dəyişdirməyə çalışır, mərkəzin və solun ekstremistləri isə mədəni və sosial inqilab üçün siyasi vasitələrdən istifadə etməyə çalışırlar.
Mühafizəkar düşüncə tarixi
Böyük Britaniyada, Bərpa dövründə (1660–1688) Tori hərəkatı mühafizəkarlığın xəbərçisi idi. Torizm ilahi hüquqla idarə olunan monarxın olduğu iyerarxik cəmiyyəti dəstəkləyirdi. Bununla belə, Torilər mühafizəkarlardan onunla fərqlənir ki, onlar suverenliyin xalqdan alınması ideyasına qarşı çıxıblar, parlamentin səlahiyyətlərini və din azadlığını rədd ediblər. Robert Filmerin Patriarxı: və ya Kralların Təbii Gücü (ölümündən sonra 1680-ci ildə nəşr olundu, lakin 1642–1651-ci illər İngiltərə Vətəndaş Müharibəsindən əvvəl yazılmışdır) onların doktrinasının ifadəsi kimi qəbul edildi, lakin 1688-ci il Şanlı İnqilabı İngiltərədə konstitusiya hökuməti qurmaqla bu prinsipi müəyyən dərəcədə məhv etdi və Torilərin müxalif Viq ideologiyasının hegemonluğuna gətirib çıxardı. Məğlubiyyətlə üzləşən Torilər öz hərəkatlarında islahatlar apardılar. Onlar daha mühafizəkar mövqelər qəbul etdilər, məsələn, suverenliyin yalnız Tacda deyil, Tacın, Lordların və Müştərəklərin üç mülkündə olduğunu müdafiə etdilər. Riçard Huker (1554–1600), Markes Halifax (1633–1695) və David Hume (1711–1776) dövrün proto-mühafizəkarları idi. Halifax hökumətdə praqmatizmi təbliğ edərkən Hume siyasi rasionalizm və utopiyaya qarşı çıxış edirdi.
Edmund Burke
Edmund Burke (1729–1797) müasir mühafizəkarlığın fəlsəfi banisi kimi geniş şəkildə qəbul edilmişdir. Burke Rokinqem Markizinin şəxsi katibi və Whig partiyasının Rockingham şöbəsində rəsmi broşürator kimi xidmət etmişdir. Torilərlə birlikdə onlar 18-ci əsrin sonlarında Birləşmiş Krallıqda mühafizəkar idilər. Börkün fikirləri mühafizəkarlıq və respublikaçılığın qarışığı idi. O, 1775–1783-cü illər Amerika İnqilabını dəstəklədi, lakin Fransız İnqilabının (1789–1799) zorakılığından nifrət etdi. O, şəxsi mülkiyyətin mühafizəkar ideallarını və Adam Smitin iqtisadiyyatını (1723–1790) qəbul edirdi, lakin düşünürdü ki, iqtisadiyyat mühafizəkar sosial etikaya tabe olmalıdır, kapitalizm orta əsrlər sosial ənənəsinə tabe olmalıdır və biznes sinfi aristokratiyaya tabe idi.
O, orta əsr aristokratik ənənəsindən irəli gələn şərəf standartlarında israr edirdi və aristokratiyanı millətin təbii liderləri kimi görürdü. Bu, Tacın səlahiyyətlərinin məhdudlaşdırılması demək idi, çünki o, Parlamentin təsisatlarını icra hakimiyyəti tərəfindən təyin olunan komissiyalardan daha yaxşı məlumatlı hesab edirdi. O, qurulmuş kilsəyə üstünlük verirdi, lakin müəyyən dərəcədə dini dözümlülüyünə icazə verirdi. Burk son nəticədə sosial nizamı ənənə əsasında əsaslandırdı: ənənə növün müdrikliyini təmsil edirdi və o, cəmiyyəti və sosial harmoniyanı sosial islahatlardan daha yüksək qiymətləndirirdi.
Joseph de Maistre
Mühafizəkarlığın başqa bir forması İngiltərədəki mühafizəkarlığa paralel olaraq Fransada da inkişaf etmişdir. Joseph de Maistre (1753–1821) və Louis de Bonald (1754–1840) kimi kişilərin əks-maarifçilik əsərlərindən təsirləndi. Bir çox kontinental mühafizəkarlar kilsə və dövlətin ayrılmasını dəstəkləmir, əksəriyyəti isə İnqilabdan əvvəl Fransada mövcud olan Katolik Kilsəsinin dövlət tərəfindən tanınmasını və onunla əməkdaşlığı dəstəkləyir. Mühafizəkarlar da əvvəllər Fransada liberalizm və İnqilabla əlaqəli olan millətçiliyi qəbul etməyə erkən idilər. Digər erkən fransız mühafizəkarı Fransua-Rene de Şatobriand (1768–1848) müasirliyə romantik müxalifəti müdafiə edərək, onun boşluğunu ənənəvi iman və sədaqətin "tam ürəyi" ilə müqayisə edirdi. Qitənin başqa yerlərində alman mütəfəkkirləri Yustus Möser (1720–1794) və Fridrix fon Gentz (1764–1832) İnqilabdan irəli gələn İnsan və Vətəndaş Hüquqları Bəyannaməsini tənqid etdilər. Müxalifət Avqust Vilhelm Rehberq (1757–1836), Adam Müller (1779–1829) və Georg Vilhelm Fridrix Hegel (1771–1830) tərəfindən də ifadə edildi, sonuncular həm sol, həm də sağçı ardıcılları ilhamlandırdılar.
Həm Burk, həm də Maistre, səbəbləri fərqli olsa da, ümumilikdə xalis demokratiyanı tənqid edirdilər. Maistre insanların qaydalara əməl edə bilməsi haqqında bədbin idi, Burk isə insanların fitri qaydalar yaratmaq qabiliyyətinə şübhə ilə yanaşırdı. Maistre üçün qaydaların ilahi mənşəyi var idi, Burke isə onların adətdən yarandığına inanırdı. Burk üçün adət-ənənənin olmaması və Maistre üçün ilahi rəhbərliyin olmaması insanların dəhşətli yollarla hərəkət etməsi demək idi. Hər ikisi də inanırdılar ki, pislik azadlığı çaşqınlıq və siyasi çöküşə səbəb olur. Onların ideyaları birlikdə anti-rasionalist mühafizəkarlıq axınına axacaq, lakin yenə də ayrı qalacaqlar. Burk mübahisələrə və fikir ayrılığına daha açıq olduğu halda, Maistre daha qeyri-liberal düşüncə gərginliyinə səbəb olan hakimiyyət və itaət istəyirdi.