cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Birinci Yeddioymaq
Tarixi
Görkəmli Azərbaycan səyyahı H.Şirvani Yeddioymaq kəndlərinin ərazisini "Lənkəran Muğanı" kimi xarakterizə edərək yazır: "Əhalisi əsasən şiə məhzəblidir. Türk dilində danışırlar. Uzaqdan gələn adamlarla mehribandırlar. Qızıl baş tayfasından şahsevənlər o ölkədə çoxdur".
Azərbaycan xalqının tərkibinə daxil olan tayfalardan biri də şahsevənlərdir. Şahsevənlər 17-ci əsrdə köçəri tayfa ittifaqı nəticəsində yaranmışdır.
Talış xanlığının tarixindən bəhs edən M.Əhməd "Əxbarnamə" əsərində Yeddioymaq əhalisinin şahsevən türk tayfalarından ibarət olduğunu, onların 19-cu əsrdə bu ərazilərdə məşkunlaşdığını və hətta Qızılağac kəndi yaxınlığında Şahsevən kəndi olduğunu söyləyir.
Tarixi mənbələrin verdiyi məlumata görə şahsevənlər döyüşkən tayfa idilər. Vaxtı ilə Quba xanı Fətəli xan öz sərhədlərini möhkəmləndirmək məqsədi ilə Muğanda yerləşən şahsevənləri xanlığın ərazisinə köçürdü.
Göründüyü kimi şahsevənlərin tarixi və onların Yeddioymaq ərazisində məskunlaşması yaxın əsrləri əhatə edir.
Kəndin ilk ali təhsillisi Teymurbəy Məmmədbəy oğlu Bayraməlibəyov olmuşdur.(1862-1937).
Yeddioymaqakı 19-cu əsrə aid məscidilər ərazi vahidinin tarixi abidələri hesab olunur. Ərazi Qasımlı, 1-ci və 2-ci Yeddioymaq kəndlərindən ibarətdir.
Eyvaz Qurbanov
Eyvaz Qurbanov — Oğuz Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı.
Həyatı
Eyvaz Daşdəmir oğlu Qurbanov 1963-cü il fevralın 14-də Oğuz rayonunun Bucaq kəndində anadan olub. 1980-ci ildə Oğuz şəhər 2 saylı orta məktəbini bitirib. 1981–1983-cü illərdə hərbi xidmətdə olub. 1984–1988-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi İnstitutunda, 2001–2004-cü illərdə isə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasında təhsil alıb.
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 20 aprel 2011-ci il tarixli Sərəncamı ilə Oğuz Rayonu İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsinə təyin edilmişdir.
Ailəlidir, iki övladı var.
Adilxan Bayramov
Bayramov Adilxan Hüseynəli oğlu ( -14 aprel 2021, Bakı) — azərbaycanlı tənqidçi, ədəbiyyatşünas, sənətşünas,  publisist, tərcüməçi, filologiya elmləri doktoru.
Həyatı
Adilxan Bayramov 1949-cu il 19 fevralda Gürcüstanın Marneuli rayonunun (Borçalı bölgəsi) Sadaxlı kəndində anadan olmuşdur. 1966-cı ildə Sadaxlı kənd orta məktəbini gümüş medalla bitirmişdir. 1966-1971-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki Bakı Dövlət Universiteti) Filologiya fakültəsində ali təhsil almışdır. 1971-1979-cu illərdə Sadaxlı 2 saylı kənd orta məktəbində tərbiyə işləri üzrə direktor müavini, Azərbaycan dili və ədəbiyyatı  müəllimi, 1979-1980-ci illərdə Səməd Vurğunun ev-muzeyində elmi işçi, şöbə müdiri işləmişdir. 1980-2007-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyində (indiki Mədəniyyət və Turizm Nazirliyində) böyük inspektor, aparıcı inspektor, baş inspektor, baş idarənin rəis müavini, baş idarənin rəisi, aparatın rəhbəri vəzifələrində çalışmışdır. 2007-ci ilin oktyabr ayında doktorluq dissertasiyası müdafiə etmiş və həmin vaxtdan Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi Mədəniyyətşünaslıq üzrə Elmi-Metodiki Mərkəzinin direktor müavini vəzifəsində çalışır.
Adilxan Bayramov elmi-tədqiqat işi ilə də fəal məşğul olur. Əsasən xalq şairi Səməd Vurğunun yaradıcılığını tədqiq edir. 1990-cı ildə "Səməd Vurğun yaradıcılığında xalqlar dostluğu" mövzusunda namizədlik, 2007-ci ildə "Səməd Vurğun yaradıcılığında insan: millilik və ümumbəşərilik" mövzusunda doktorluq dissertasiyaları müdafiə etmişdir. Səməd Vurğunun həyatı və fəaliyyəti ilə bağlı radio-televiziya verilişlərinin, çoxsaylı məqalələrin müəllifidir.
Poemaları əsasında bir neçə radio-tamaşa, "Hürmüz və Əhrimən" poeması əsasında pyes hazırlamış, "Muğan" poemasının motivləri üzrə "Ceyran" televiziya filminin ssenarisini yazmışdır. Səməd Vurğun haqqında yazılan "Yaşayan ömür" (1990), "Vurğun ocağı" (1997), "Səməd Vurğun yaradıcılığında insan: millilik və ümumbəşərilik" (1999), "Səməd Vurğun: milli və ümumbəşəri" (2006), "Səməd Vurğun: ömür yolu və yaradıcılığından səhifələr" (2015) kitablarının müəllifidir.
Ədəbi tənqid və ədəbiyyatşünaslıqla yanaşı, həm də muzey işi, teatr sənəti, təsviri incəsənət, etnoqrafiya və Azərbaycan xalçası ilə bağlı araşdırmalar aparır. "Heydər Əliyev və muzeylərimiz" (1999), "Bakı muzeyləri" (şərikli- 2006), "Tariximiz, yaddaşımız, sərvətimiz" (2007), "Sənət, sənət məbədləri, sənət fədailəri" (2015) kitablarının, "Ədəbi-xatirə muzeyləri", "Tarix-diyarşünaslıq muzeyləri", "Teatr sənətimizin inkişafında Tiflis Azərbaycan teatrının rolu (1900-1920-ci illər)" adlı metodiki vəsaitlərin müəllifi, Azərbaycan və rus dillərində bir neçə dəfə nəşr olunmuş "Üzeyir Hacvıbəyov ensiklopediyası"nın müəlliflərindən biridir.
Adilxan Bayramovun qələmindən çıxmış bu nəşrlər ali məktəblərin müvafiq fakültələrində dərs vəsaiti kimi istifadə olunur.
Adilxan Bayramov bədii tərcümə ilə də məşğul olur. Bir sıra səhnə əsərlərini, o cümlədən məşhur  rus yazıçısı M. Bulqakovun "Morfi" hekayəsi əsasında səhnələşdirilmiş "Tövbə" pyesini rus dilindən Azərbaycan dilinə çevirmişdir. Bu tərcümələr Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi tərəfindən alınmış və səhnədə oynanılması teatrlara tövsiyə edilmişdir.
Çoxsaylı elmi və elmi-metodiki məqalələri, habelə bədii və bədii-publisistik yazıları çap olunmuşdur.
Mətbuatda vaxtaşırı "A.Byramqullu" və "A.Bayramquluoğlu" imzaları ilə bədii yazılarla çıxış edir.
Müxtəlif mətbuat orqanlarında Adilxan Bayramovun özü və araşdırmaları barədə bir sıra mütəxəssislərin məqalələri dərc olunmuş, radio-televiziya verilişləri səsləndirilmiş, "Elim-obam Sadaxlı" (Bakı, 2000), "Borçalı alimləri" (Bakı, 2000), "Azərbaycan yazıçıları" (Bakı, 2004), "Əlamətdar və tarixi günlər təqvim-2014", "Borçalının Sadaxlı dünyası" (2014) ensiklopedik-məlumat kitablarında, habelə "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası"nda (III cild, Bakı, 2011) və "Azərbaycan" saytında (müxtəlif dillərdə) biblioqrafik məlumat verilmişdir.
Azərbaycan Aşıqlar Birliyi İdarə Heyətinin, Beynəlxalq Muzeylər Şurası Azərbaycan Milli Komitəsi Rəyasət Heyətinin, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin, Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvü, "Müasir mədəniyyətşünaslıq" jurnalının baş redaktorunun müavini, "Qarapapaqlar" (Gürcüstan) dərgisi redaksiya heyətinin üzvüdür.
Müxtəlif vaxtlarda "Səməd Vurğun-90" fəxri xatirə diplomuna, "Səməd Vurğun mükafatı"na, digər fəxri fərman və mükafatlara layiq görülmüş, "Fəxri Mədəniyyət İşçisi" döş nişanı ilə təltif edilmişdir.
Adilxan Bayramov 14 aprel 2021-ci ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir.
Şorkənd–Beştalı–Bankə–Şirvanlı avtomobil yolu
Şorkənd-Beştalı-Bankə-Şirvanlı avtomobil yolu – Azərbaycanın Neftçala rayonunda tikintisi hələ də davam edən avtomobil yolu.
Tarixi
Avtomobil yolunun tikintisi haqqında ilk addım Azərbaycan Respublikasının prezidenti İlham Əliyev tərəfindən atılmışdır. İlham Əliyev 29 may 2014-cü ildə imzaladığı sərəncamda Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 109-cu maddəsinin 32-ci bəndini rəhbər tutaraq yolun tikintisi ilə bağlı 3 milyon manatın ayrılması barədə göstəriş vermişdir. Lakin işlər planlaşdırıldığı kimi getmədiyindən İlham Əliyev 25 sentyabr 2017-ci ildə əlavə tədbirlərin görülməsi barədə ikinci sərəncam imzalamış və büdcədən 21,5 milyon manatın ayrılmasını nəzərdə tutmuşdur.
Haqqında
Avtomobil yolu 37 min nəfərin yaşadığı 19 kənd və 1 qəsəbəni birləşdirir. Yolun uzunluğu 55 kilometr, eni 12 metrdir. Bura 7 metr enində yolun hərəkət hissəsi və 2.5 metr enində çiyinlər daxildir. Avtomobil yolunun altından suların ötürülməsi üçün müxtəlif ölçülü 76 ədəd dəmir-beton su borusu quraşdırılıb, su keçidləri inşa edilib.
Çaylı (Tərtər)
Çaylı — Azərbaycan Respublikasının Tərtər rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 25 avqust 1992-ci il tarixli, 287 saylı Qərarı ilə Ağdərə rayonunun Çaylı kənd Soveti Tərtər rayonunun tərkibinə verilmişdir. Kənd 2020-ci ilə qədər bir hissəsi Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətində idi. 9 oktyabr 2020-ci il tarixində Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən tamamilə işğaldan azad edilmişdir.
Tarixi
Çaylı kəndi əvvəllər Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətində Ağdərə rayonu inzibati ərazisinə aid idi, lakin 1992-ci ildə Ağdərə rayonu ləğv edilərək ərazisi qonşu Ağdam, Tərtər və Kəlbəcər rayonları arasında bölüşdürüldü. Çaylı kəndi də Tərtər rayonuna birləşdirilən kəndlərdən biridir. Kəndin ərazisində 2010-cu ilin iyun ayında Çaylı döyüşü baş vermişdir.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Kürəkçayın sahilində, dağətəyi ərazidə yerləşir.
İqtisadiyyatı
2017-ci ildə Çaylı kəndinə 450 metr 6 kV-luq, 2 km 0.4 kV-luq hava xətti çəkilib, 1 ədəd transformator məntəqəsi quraşdırılıb. Bununla da 22 il elektrik enerjisiz qalan Çaylı kəndində elektrik enerjisi bərpa olunub.
Senecio glabratus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Yoaxim Nşimirimana
2003 Dünya Yarımmarafon Çempionatında 1:04.54 nəticə ilə 41-ci yeri tutdu.
2004 və 2006-cı illərdə Lyublyana marafonunun qalibi olmuşdur.
Soltan Şıxəliyev
Soltan Şixəliyev (tam adı:Şixəliyev Soltan Hümbət oğlu;) — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı, Kürdəmir rayon İcraiyyə Komitəsinin sədri
Həyatı və təhsili
22 sentyabr 1904-cü ildə Kürdəmir rayonunun Dəyirmanlı kəndində anadan olmuşdur. Orta məktəbi bitirdikdən sonra hərbi xidmətə getmişdir. Qusar polkunda siyasi rəhbər kimi xidmət etmişdir. Hərbi xidməti bitirdikdən sonra Azəriittifaqın Gəncə şəhərində təsis etdiyi mühasibat məktəbinə oxumağa göndərilmişdir. Leninqradda ali təhsil almışdır.
Vəfatı
17 noyabr 1972-ci ildə vəfat etmişdir.
Əmək fəaliyyəti
Təhsilini başa vurduqdan sonra Kürdəmir rayon Kooperativlər İttifaqının baş mühasibi təyin olunmuşdur. İlk kəndli kooperativinin fəal təşkilatçılarından biri olMmuşdur. Bir il ərzində 100 nəfərdən çox kəndli kooperativinə üzv cəlb etmişdir. Rayon mərkəzində və bir çox kəndlərdə kəndli kooperativləri açmışdır. 1927-ci ildə Kürdəmir rayon Kooperativlər İttifaqının sədri seçilmişdir.1937-ci ildə Kürdəmir rayon Sovet Layihə komitəsinin sədri seçilmişdir. Azərbaycanın bir sıra rayonlarında Kürdəmir, Qəbələ, Cəlilabad, Göyçay, Ağsu, İmişlidə yüksək rəhbər vəzifələrdə işləmişdir. Kürdəmir rayon İcraiyyə Komitəsinin sədri vəzifəsində işləyərkən susuzluqdan əziyyət çəkən kürdəmirlilərə Ağsu rayonunda YOKM-lik məsafədən iməclik yolu ilə boru vasitəsilə Kürdəmir rayon mərkəzinə içməli su çəkdirmişdir. Kürdəmirdə Soltan Şıxaliyevin adına bulaq vardır.
Təltifləri
1948 –ci ildə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı kimi yüksək fəxri ad vermişdir. O, Lenin və Qırmızı Əmək bayrağı Ordenləri,onlarca medallarla təltif olunmuşdur.Yaşadığı küçəyə onun adı verilmişdir. S.Şıxəliyev ittifaq əhəmiyyətli fərdi təqdidçi idi.
Mancanaq
thumb|200px|Daşatan mancanaq - sapand
Daşatan mancanaq adından məlum olduğu kimi, 100 kq və daha artıq yükə malik qısa qola və daş ya qaya parçalarını atmaq üçün uzun çömçəli qola malik ağacdan hazırlanmış hərb qurğusudur. Qısa qolun uzun qol olan nisbəti 3 : 1 olur. Xidmətci heyət isə 8 nəfərdən ibarət olur. Mancanağın uzun qolu kəməndlərlə yerə qədər tarım dartılaraq, çömçəsinə qaya və daş parçası qoyulduqdan sonra (bu zaman balans yüklü kiçik qolu əksinə olaraq havaya qalxaraq asılı qalmış olur.) kəmənd boşaldırılır. Yüklü kiçik qol ağırlıq qüvvəsi ilə aşağı edir. uzun qol isə yuxarıa atılmış olur. Bu zaman çömçədəki daş önə, irəli atılmış olur. Düzgün istifadə edilmədikdə ya ölçüb-biçilmədikdə atılan daşların arxayada sıçraması da mümkündür. Onun çömçəsinə yanan materiallar da qoyub atmaq mümkündür.
Simferopol
Simferopol və ya Ağməscid — Ukraynanın Krım Muxtar Respublikasın paytaxtı.
Mancanaq
Xarici keçidlər
Mancanaq hec bilirsinizmi nədir?
Simferopol
Tarixi
Bu gözəl yaşıl şəhər Salgir çayının sahilində elə yaşılca Çadır yaylasında yerləşir. Tarixi mənbələrdən aydın olur ki, eramızdan 3 əsr əvvəl burada skiflərin artıq parlaq mədəniyyəti meydana gəlmiş və bura müəyyən vaxt onların paytaxtları olmuşdur. Şəhərin cənub-şərqində skiflərin antik şəhər yerləşirdi. Burada müasir şəhərin yaxınlığında, təqribən ondan 5 km aralıda Tunc dövrünə aid QIZIL Kurqan abidəsi vardır. Bu skif əyanın qəbridir. Kurqandan skif incəsənət nümunələri olan çoxlu qızıl əşyalar, üstü qızıl işləməli, eləcə də qızıl-gümüşə tutulmuş silahlar, daha qədim dövrlərlə səsləşən çoxlu sayda tunc ucluqlu oxlar və başqa ibtidai, lakin kamil silahlar aşkar edilmişdir. Sonralar e.ə. V əsrdə isə kurqanın tökmə hissəsində skif döyüşçüsü dəfn edilmişdir.
Şəhər öz tarixi boyunca Kermencik qalası (Kermen-qala, Kermencik-kiçik qala, şəhərcik) adı ilə anılırdı. Daha sonralar, XV əsrdən başlayaraq bu qədim şəhər türk-islam ətri ilə süslənərək Ak Meçet (şəhərdəki böyük ağ camiyə görə) adı ilə böyümüş, inkişaf etmişdir. Bu torpaqları gəzən Övliya Çələbi Krım adasının göbəyi sayılan, Nuh tufanından bəri təpəsindən qar əskik olmayan Çadır dağının ətəyində, verimli bir ovada yerləşən Ak Məscidin əslində Kırım vəliəhdlərinə mənsub olduğunu, vəliəhdlərin taxt mərkəzi sayıldığını xəbər verir.
Simferopol adı II Yekaterinanın bu torpağı yunanlaşdırmaq kimi istilaçı planı ilə bağlı idi. Ümumiyyətlə, "Yunan projesi" çox böyük, o qədər də həyasız plan idi. Hətta Yekaterina öz fikirlərində o qədər uzağa gedirdi ki, nəvəsi Konstantini Konstantinopolda (İstanbulda) əyləşəcək yunan hökmdarı olaraq görmək istəyirdi. (Л.Н.Толстой. Посмертные записки старца Федора Кузмича)
Krımda başqa bir Ak Meçet qəsəbəsi də olmuşdur ki, 1944-cü ildə adı dəyişdirilərək Çernomorskaya qoyulmuşdur; hazırda inzibati rayon mərkəzidir.
Mənbə
Minaxanım Təkləli, Türk kitabı. Unudulan tarix. Dəyişdirilən adlar, Bakı, Nurlar, 2009, səh.19-20
Qırğıotu
—  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Digər növləri
[[SS 3 (* Hieracium aguilellae
Alfred Neuland
Həyatı
Alfred Neuland 10 oktyabr 1895-ci ildə Estoniyanın Valqa şəhərində anadan olmuşdur.
Karyerası
Alfred Neuland 1920-ci ildə Belçikanın Antverpen şəhərində baş tutan V-ci Yay Olimpiya Oyunlarının ağır atletika yarışlarında iştirak etdi. Alfred Neuland 1-ci cəhd də 72.5 kq., 2-ci cəhd də 75 kq. və sonuncu üçüncü cəhd də 110 kq. ram etdi və V-ci Yay Olimpiya Oyunlarının qızıl medalını qazandı. O həmçinin Yay Olimpiya Oyunlarında qızıl medal qazanan birinci Estoniyalı idmançı oldu.
2 ildən sonra isə Estoniyanın paytaxtı Tallin şəhərində baş tutan Dünya Çempionatına qatıldı. Alfred Neuland Dünya Çempionatında da ən güclü olduqunu sübut etdi və 1-ci yeri tutaraq qızıl medal qazandı.
2 ildən sonra Alfred Neuland karyerasında 2-ci dəfə Olimpiya Oyunlarının medalını qazandı. O bu səfər Fransanın paytaxtı Paris şəhərində keçirilən VI-cı Yay Olimpiya Oyunlarında gümüş medal qazandı. Alfred Neuland 25 ölkənin mübarizə apardığı yarışlarda yalnızca İtaliyalı idmançıdan geri qalaraq gümüş medal qazandı. Alfred Neuland idman karyerasına başa vurduğdan sonra məşqçi kimi fəalliyyət göstərdi.
Alfred Neuland 16 noyabr 1966-cı ildə 71 yaşında Tallin şəhərində dünyasına dəyişdi.
Aynur Quliyeva
Aynur Quliyeva — Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin III çağırış deputatı.
Fərhad Qəribov
Fərhad Qəribov — Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin III çağırış deputatı.
Həyatı
Fərhad Həsən oğlu Qəribov 1952-ci il iyunun 20-də Kürdəmir rayonunun Muradxan kəndində anadan olmuşdur. Azərbaycan Politexnik İnstitutunun hidromeliorasiya fakültəsini bitirmişdir. 1 kitabın müəllifidir.
1974-cü ildən Azərbaycan Meliorasiya və Su Təsərrüfatı Nazirliyi Şirvan qışlaqlarının su ilə təminatı sisteminin istismarı idarəsində mühəndis işləyib.
İker (nom)
İker ( — "timsah", — Tentir) Yuxarı Misirin VI nomu (əyaləti). Nomun mərkəzi Tentir şəhəri olmuşdur. Həmin ərazinin totemi inək sayılır. Əsas tanrısı inək buynuz və qulaqlı təsvirli Hathordur.
Fərhad Qəribov
Həyatı
1986-cı ildən "Azərneft" Birliyinin "Azərneftlayihətikinti" Birliyində tikinti-quraşdırma idarəsinin rəisi, mənzil-kommunal kontorunun rəis müavini, 1989-cu ildən Azərbaycan Meliorasiya və Su Təsərrüfatı Nazirliyində mexanikləşdirilmiş səyyar dəstənin baş mühəndisi, rəisi, 1991-ci ildən tikinti-quraşdırma idarəsinin rəisi vəzifələrində işləmişdir.
Oya Aydoğan
Oya Aydoğan (d. 10 fevral 1957; Ərzincan - ö. 15 may 2016; İstanbul) — Türkiyə aktrisası.
Fərhad Qəribov
Həyatı
2002–2004-cü illərdə "Debüt" Səhmdar Kommersiya Bankının məsləhətçi müşaviri işləmişdir. 2004–2005-ci illərdə "Azəri-Holdinq" maliyyə-sənaye qrupuna rəhbərlik etmişdir.
Oya Aydoğan
Həyatı
Ölümündən bir neçə gün öncə aorta damarının deşilməsinə görə xəstəxanaya yerləşdirilmişdi. 12 saat davam edən əməliyyatdan sonra ayılmamış 15 may 2016-cı ildə saat 07.15-də xəstəxanada vəfat etmişdir.
Fərhad Qəribov
Ailəsi
Evlidir. Elnur, Zöhrab, Rəşad, Anar, Qəribov adlarında 4 oğlu və Aytən Qəribova adında 1 qızı var.
İctimai-siyasi fəaliyyəti
1995-ci ildən "Azərneftlayihətikinti" Birliyinin rəisi, "Neftlayihətikinti" Açıq Səhmdar Cəmiyyəti İdarə Heyətinin sədri olmuşdur.
HammAli & Navai
HammAli & Navai — Azərbaycanlı repçilər HammAli (Aleksandr (Sadiq) Əliyev) və Navai-dən (Nəvai Bəkirov) ibarət olan Rusiya rep dueti. Nəvai 2021-ci ilin aprel ayında qrup mövcudluğuna son qoyub.
Yulius Fuçik (şair)
Yulius Fuçik - Çex şairi
Həyatı
O, nəinki Çexiyada, eləcə də bütün dün­­­yada antifaşist ədəbiyyatının ən görkəmli nümayəndələrindən bi­­ri­dir. Onun məşhur "Faşist zindanından səslər" əsəri milyonların rəğ­­bətini qazanmışdır. Praqanın "Pankrats" həbsxanasında yazılmış bu əsəri ölməz tatar şairi Musa Cəlilin Moabit faşist zindanında yaz­dı­ğı "Quşcuğaz" şeiri ilə, o cümlədən, çağdaş Azərbaycan poe­zi­ya­sı­nın tanınmış nümayəndəsi Xəlil Rza Ulutürkün rusların Lefortovo həbs­xanasında yazdığı silsilə şeirlərilə müqayisə etmək olar. Y.Fu­çik həm də odlu oçerkləri ilə sonsuz məhəbbət qazanmış görkəmli bir jurnalist olmuşdur. Əbəs yerə deyildir ki, Beynəlxalq Jurnalist mü­kafatı məhz Y. Fuçikin adını daşıyır.
Y.Fuçik Sovet dövründə yaşamış bir sıra Azərbaycan ya­zı­çı­la­rı kimi kommunist əqidəli olmuşdur. Elə bu səbəbdən də onun ət­ra­fın­da mübahisələr bu gün də səngimək bilmir. Lakin bizi cəlb edən nə onun antifaşist yazıları, nə də sosializmi təbliğ edən əsərləridir. Bir tədqiqatçı kimi bizim diqqətimizi özünə çəkən Y.Fuçikin Şərqlə bağ­lılığıdır. Bir şərqli olaraq məni həmişə Avropa yazıçılarının, o cüm­lədən Hötenin, Şillerin, Şekspirin, Bayronun, Volterin Şərqlə bağ­lı təmasları maraqlandırmışdır.Lakin bu təmaslar Azərbaycan ədə­biyyatşünaslığında hərtərəfli tədqiq olunmuşdur. Çex yazıçısı Yu­lius Fuçikin həyat və yaradıcılığında Şərqlə bağlı məsələlər isə bu günə qədər ayrıca şəkildə tədqiqat obyekti olmamışdır.
Y.Fuçikin böyük məhəbbət göstərdiyi ikinci ölkə Sovetlər İtti­fa­­qı idi. Məlumdur ki, o, iki dəfə Sovet İttifaqında olmuşdur. İlk də­fə Y.Fuçik Sovet İttifaqına zəhmətkeşlərin nümayəndəsi kimi 1930-cu ildə dörd aylıq səfərə yola düşür. Onun bu səfər haq­qın­da­kı qeydlərində oxuyuruq: "Sovet İttifaqına bir turist kimi gəl­mək­də əsas məqsədim Sovet xalqı barəsində həqiqətləri öz gözlərimlə gör­­mək, onun mahiyyətini öyrənmək idi" (1, 85). Sovet İtti­fa­qı­na ilk səfərindən sonra o, "Sabahımız dünən olan ölkədə" əsərini ya­zır. Bu əsər yazıçının Orta Asiya haqqında reportajlar toplusun­dan ibarətdir. Çexoslovakiyaya qayıtdıqdan sonra isə Y. Fuçik So­vet­­lər İttifaqı haqqında bir ildə 370 mühazirə oxuyur. Lakin hər də­fə onun bu cəhdləri təpkilərlə qarşılanır. Belə ki, həmin dövrdə Çe­xoslovakiyada SSRİ haqqında həqiqətləri söyləməyə icazə ve­ril­mir­di. Y.Fuçik məqalələrini bəzən "Karel", "Vojan", "Jozef", bə­zən də imzasız dərc etdirirdi.
1934-cü ildə ÇKP-nin tapşırığı ilə o, ikinci dəfə SSRİ-yə gə­lir. Burada o, iki il "Rudé právo"nun SSRİ-dəki müxbiri kimi fəa­liyyət göstərir. Vətənə qayıtdıqdan sonra Fuçik gizli surətdə ya­şayır, polisdən gizlənməli olur. Çox keçmir ki, Şərq xalqlarının hə­yatından, onların əmək rəşadətindən, birinci beşilliyin qəhrə­man­­larından oçerklər silsiləsi yazdığına görə onu həbs edirlər. Həbs­xanadan çıxandan sonra Y.Fuçik oçerklərini çap etdirməyə bö­yük səy göstərir. Lakin senzura onun kapitalist rejimini ifşa edən bü­töv səhifələrinin üstündən xətt çəkir. Belə olduqda o, kitabı ağ yer­lərlə buraxmağa razılıq verir. O, inanırdı ki, oxucu onsuz da bura­xılmış bu ağ yerlərin mahiyyətini başa düşəcək.
Doğrudur, o, SSRİ-ni özünün ikinci vətəni hesab edirdi, lakin onun diqqətini daha çox özünə cəlb edən Orta Asiya idi. Y.Fuçik So­­vet İttifaqında olarkən Orta Asiyaya 3 dəfə - 1930, 1934 və 1935-ci  il­lərdə səyahət etmişdir (2, 5.).
Y.Fuçikin Orta Asiya səfərlərinin tarixi olduqca maraqlıdır. O,­ Sovet İttifaqına ilk dəfə 1930-cu ildə fəhlə nümayəndə heyətinin tər­­kibində gəlmişdi. Nümayəndə heyəti 1925-ci ildə Çexoslovakiya köç­­­künləri tərəfindən əsası qoyulan və Bişkek şəhərinin ya­xın­lı­ğın­­da yerləşən "İntergelpo" kooperativindən dəvət almışdı. (Koo­pe­­ra­tivin əsasını Orta Asiyaya iş dalınca gələn çex fəhlələri təşkil edir­­dilər). Bu, Orta Asiyada olan ilk xarici nümayəndə heyətlərin­dən biri idi.
Y. Fuçik Orta Asiyaya gedərkən yolda Ryazandan keçməli olur. Bu zaman o, bir dəmiryolçu ilə rastlaşır və onun Çe­xos­lo­va­ki­ya­dan olduğunu gördükdə ona bildirirlər ki, burda Çe­xos­lo­va­kiya-dan olan legionerləri "çexosobak" (çex iti) adlandırırlar, çünki on­lar vaxtilə ağqvardiyaçıların tapşırığına əsasən çoxlu sayda rusların ke­şişlərini, mülkədarlarını qırmışlar (1, 85).
Y.Fuçikin Orta Asiya səyahəti Sızrandan başladı. Bu artıq Avropanın qurtaracağı demək idi. Oradan sonra geniş, boz çöllər baş­layırdı. Yalnız hərdənbir yurdlara, tərəkəmə qazaxların böyük ça­dırları və gildən düzəldilmiş kiçik daxmalarına rast gəlinirdi. La­kin bir qədər sonra çöl qurtarır və səhra başlayır. Beşillik dövründə səh­rada tikilmiş ilk şəhər Saksaul idi. Sonra Fuçik Qazaxıstanın keç­miş paytaxtı Qızıl Orda şəhərini təsvir edir və qeyd edir ki, bu şə­hər indi Alma Ata adlanır. Maraqlıdır ki, çex yazıçısı öz oçerk­lə­rin­də Orta Asiyanı keçmiş adı ilə "Türküstan" adlandırır. Biş­kekdə on­ları Çexoslovakiyadan olan fəhlələr – ruslar, qırğızlar, uk­ray­­na­lı­lar qar­şılayır. Yazıçı qeyd edir ki, "Mən burada 15 dildə nəğ­mə eşit­dim" (1,18). Mərkəzi Asiyada Mərkəzi Avropa öl­kəsinin vətən­daş­la­rını, yəni çexləri gördükdə o öz təəccübünü giz­lədə bil­mə­di. Bu, çex­lər­dən təşkil olunmuş Orta Asiyada yer­lə­şən "İnter­qel­po"nun üzvləri idi.
Sonra Çexoslovakiya nümayəndə heyəti Bişkekə gəldi. Bu­ra­da Y. Fuçik Orta Asiyaya gələrkən nümayəndə heyətinin yol­da qar­­şılaşdığı çətinliklərdən, Çexoslovakiya zəhmətkeşlərinin vəziy­yə­­tindən, Sovet İttifaqı ilə kapitalist dövlətləri arasında mövcud olan fərqlərdən danışdı. Nümayəndə heyəti ilə respublika qə­zet­lə­ri­nin növbəti görüşü zamanı jurnalistlər Fuçiki "fəxri müx­bir­"­ adı­na layiq gördülər. Nümayəndə heyətinə verilən de­pu­tat ki­tab­ça­sı­nı Fuçik ömrü boyu qiymətli bir sənəd kimi qoruyub saxlayırdı. Vax­tının çox hissəsini Fuçik Çexoslovakiya kommunasında keçirdi, Biş­kek istirahət evində, kolxozlarda, müəssisələrdə oldu. Qırğız ko­­ma­sında ocaq başında oturarkən Fuçik ağır keçmişdən və yeni şən həyat haqqında söhbətlər eşidirdi. Nümayəndələr Bişkekdən çı­xıb Alma Ataya çatdılar. Səhərisi gün onlar "İnterqelpo"nun rəh­bər­ləri ilə görüşüb tikintinin vəziyyətindən, onun Orta Asiya üçün əhə­miyyətindən danışdılar. Sonra nümayəndə heyəti Daşkəndə gə­lib "Paxta-Aral" sovxozuna yollandı. Bu barədə Daşkəndin "Şərq həqiqəti" qəzetində "Çexoslovakiya nümayəndə heyəti Türk­sibdə" adlı məlumatlandırıcı məqalə çap olunmuşdu. Qəzetin müx­biri yazırdı: "Moskvaya tərkibində 5 nəfər olan Çexoslovakiya nü­mayəndə heyəti gəldi. Bişkekdə yerləşən Çexoslovakiya kənd tə­sər­rüfatı kommunası tərəfindən dəvət olunan nümayəndə heyəti Türk­sibə, oradan isə kommunarların həyatı ilə tanış olmaq üçün Çe­xoslovakiya kommunasına yola düşdülər" ( 1, 94).
Orta Asiya səfəri Y. Fuçikə fəhlə və kəndlilərin ilk dövlətini gör­mək, yeni dünyanın fatehi - SSRİ-nin Kolumbu olmaq imkanı ver­mişdi. O, burada rast gəldiyi insanlarda səmimi çöhrə, təbii dav­ra­nış, xoş və gülərüz görürdü. Müxtəlif xalqların pambıq tar­la­la­rın­da, laboratoriyalarda, dağlarda, səhralarda, zavodlarda fəhlələr, zər­bə­çilər, elm adamları, sürücülər, artistlər, əsgərlərlə görüşürdü. Çox qısa zamanda Fuçik onlarda özünə qarşı inam, rəğbət hissi oya­da bilirdi, onlar isə öz növbəsində Fuçikə ürəklərini açırdı. Məhz bu inanılmaz səmimiyyət Fuçikdə Şərq haqqında sonsuz mə­həb­bətlə əsərlər yazmağa sövq edirdi. Onun Orta Asiya haqqında re­por­tajları sanki bir nəğmə idi, çünki o burada özünü son dərəcə ra­hat, azad və xoşbəxt hiss edirdi.
Üçüncü dəfə isə Fuçik Orta Asiyaya 1935-ci ilin yanvarında sə­ya­hət edir. Bir neçə gün Daşkənddə qaldıqdan sonra Fərqanəyə ge­dir. Bu səfər nəticəsində Fuçik Vətənə döndükdən sonra "Rudé právo"" qəzetində bir neçə məqalə dərc etdirir. Bu silsilə oçerklər bir qayda olaraq "Qeydlər və söhbətlər" başlığı altında verilir. Bu­na əsas səbəb o idi ki, Fuçik məhz həmsöhbətlərinin danışdıqlarını, on­ların fikir və düşüncələrini, eyni zamanda Orta Asiyanın bu sadə, la­kin gözəl insanları haqqında onda yaranmış olan sonsuz təəs­sü­rat­ları qələmə almaq istəmişdir. Təbiidir ki, bu zaman müəllif geniş su­jetli bitkin bir bədii əsər yazmaq fikrindən uzaq idi.
Burada yazdığı məqalə və reportajları o bir qayda olaraq əsə­rin əvvəlində yazıldığı məkan və tarixlə birgə göstərmişdir. Hər bir mə­qalə və reportajın sonunda isə ilk dəfə dərc olunduğu qəzetin və ya jurnalın adı və tarixi verilirdi. Doğrudur, Fuçikin " Sabahımız dü­nən olan ölkədə" („V zemí, kde zítra již znamená včera") kitabında Şərqlə bağlı yalnız iki məqalə var­dır: onlardan biri "Çəyirtkə və din", digəri isə "Qızıl Ordalı kom­somolçu qız" adlanır (3).
4 il ərzində, yəni birinci səfəri ilə ikinci səfəri arasında Y. Fu­çik Orta Asiyada baş verən böyük dəyişiklikləri müqayisə etmək im­kanı əldə edir və görür ki, doğrudan da, bu müddət ərzində bu­rada nəhəng iqtisadi, ictimai, mədəni yüksəlişə nail olunub. Hər şey­dən əvvəl insanlar arasında qarşılıqlı münasibətlər - insanın əmə­yə, cəmiyyətə, dövlətə, kişinin qadına, cəmiyyətin isə uşaqlara mü­nasibəti dəyişib.
Y. Fuçikin Orta Asiyada gördüyü bütün  dəyişikliklər son­ra­dan yazdığı  əsərlərində öz əksini tapır. Lakin onun qələmə aldığı bu reportajlar heç də hansısa bir turistin təsvir etdiyi felyetonlara bən­zəmir. Onun əsərlərində gizli bir həyat eşqi, həqiqət acısı var. Ey­ni zamanda o, yüksək məsuliyyətli bir müxbir kimi Şərq hə­qi­qət­lərini böyük ustalıqla qələmə almışdır. Belə ki, Fuçik özünün Şərq xalqları ilə təmasdan aldığı sonsuz təəssüratlarını bütün dünya ilə bölüşmək istəyirdi. Onun reportajları ayrı-ayrı konkret faktlara söy­kənir, hərəsinin öz rəngi, öz ahəngi vardı. Lakin bu faktlar eyni za­manda canlı insan obrazlarını, onların yaratdığı xariqələri özündə əks etdirirdi. Adama ilk baxışdan tipik görünən bu adi həqiqətləri ta­pıb üzə çıxartmaq, ona xüsusi ideya və məna vermək yazıçıdan bö­yük istedad və bacarıq tələb edirdi. Bu rəngarəng reportajları qə­ləmə almaq üçün həm də yazıçının güclü müşahidə  qabiliyyəti ol­malı idi.
Y.Fuçikin Orta Asiya səyahətləri onun həyat və yaradıcılığında silinməz iz buraxmışdır. Bu o deməkdir ki, yazıçının Şərqlə təmasları çox dərin köklərə malik olmuş və bu səbəbdən də çex oxucusunun ekzotik Şərq dünyası ilə yaxından tanışlığı üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir
Abidələr danışır (film, 1964)
Abidələr danışır qısametrajlı sənədli filmi rejissor Rasim Ocaqov tərəfindən 1964-cü ildə çəkilmişdir. Film "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında istehsal edilmişdir. Film tarixin daş yaddaşı olan Azərbaycan abidələrindən söhbət açır.
Məzmun
Film tarixin daş yaddaşı olan Azərbaycan abidələrindən söhbət açır.
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı 1964-cü ilin Azərbaycan filmləri 1960-cı illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Tahir Atakişiyev
Tahir İsrafil oğlu Atakişiyev (21 avqust 1927 – 30 noyabr 2012) — skripkaçı, pedaqoq. Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti (2007).
Həyatı
1945-cü ildə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasına qəbul olunmuş, sonradan təhsilini Moskva Dövlət Konservatoriyasının skripka sinfi üzrə davam etdirmiş və 1952-ci ildə burada Dmitri Tsıqanovun skripka sinfini bitirmişdir. 1952-ci ildən ömrünün sonunadək Azərbaycan dövlət konservatoriyasının "Simli alətlər" kafedrasında dərs demişdir. 1952-1963-cü illərdə konservatoriyanın nəzdindəki musiqi məktəbinin direktoru olmuşdur.
Onun yetirmələri arasında Teymur Göyçayev, Vladimir Boqdanovski, Tofa Babayeva, Dilarə Mehdiyeva, Vadim Sandler və başqaları var.
Rauf Atakişiyevin qardaşıdır.
Tank əleyhinə idarəolunan raket
thumb
Tank əleyhinə idarəolunan raket (TƏİR) (ingiliscə: anti-tank guided missile (ATGM), və ya anti-tank guided weapon (ATGW)) tankların məhv edilməsi məqsədilə hazırlanmış silahdır. Bu raketlərin əsas vəzifəsi tank və ya digər zirehli döyüş maşınlarını vurmaq və məhv etməkdir.
TƏİR-lər əsasən atəş məsafələrinə görə bir nəfər tərəfindən çiyindən, və ya bir birlik tərəfindən qurulan üçayaqlı qurğulardan, həmçinin helikopterlərdən də atıla bilir.
Birinci nəsil TƏİR-lər hədəfi tapmaq üçün komanda qolu kimi bir alətlə operator vasitəsilə hədəfi tapa bilirdi. Ancaq, bu iş üçün operatorun yaxşı təcrübəsinin olması və raketin uçuşu zamanı hərəkətsiz qalması lazım gəlirdi.
İkinci nəsil TƏİR-lərdə isə hədəf vurulana qədər operatorun nişangahı hədəfdən ayırmaması lazım idi. Bu sistemlərdə raketi idarə etmək üçün kabel, radio siqnalı, lazer işarələnməsi və ya raketə yerləşdirilən TV kamerasından istifadə olunurdu. Bu raketlərə ABŞ istehsalı TOW raketləri misal ola bilər. Ancaq, bu nəsil silahlarda da operatorun sabit qalması lazım gəlirdi.
Çox inkişaf etmiş üçüncü nəsil TƏİR-lər isə lazer, elektronik görüş sistemlərindən istifadə olunur. Raket hədəfə kilidləndikdən sonra onu idarə etməyə ehtiyac qalmır (Bu cür raketlər "Atəş aç, unut" prinsipi ilə işləyir). Raket hədəfə kilidləndikdən sonra operator öz yerini tərk edə bilər. Bu sistemlərə İsrail istehsalı olan Spayk, ABŞ istehsalı olan Javelin aiddir.
Tüklü qırğıotu
(Hieracium pilosella) — cinsinə aid bitki növü.
Andranik Ozanyan
Andranik Ozanyan (25 fevral 1865 – 31 avqust 1927) — Ermənistanın milli qəhrəmanı. 1918-ci ildə əsasən Qarabağ və Zəngəzurda azərbaycanlıların yaşadıqları kəndləlirin dağıdılmasında və əhalisinin qırğınında Andranikin başçılıq etdiyi dəstə böyük rol oynamışdır.
İlk illər
Osmanlı imperiyasında anadan olub. Bir müddət "Hnçak" partiyasının, sonra isə "Daşnaksütunun" üzvü olub. 1880-ci illərdə Andranik Osmanlı dövlətinə xəyanət etdiyi üçün cəza kimi onun qulağını kəsirlər, bundan sonra ona xalq arasında "birqulaqlı Andranik" deyirlər. Andranik Türkiyədə fəaliyyət göstərən erməni silahlı dəstələri üçün silah qaçaqmalçılığı ilə məşğul olur. 1890-cı illərdə Türk ordusuna qarşı döyüşlərdə iştirak edir. 1904-cü ildə türk ordusu erməni üsyanını yatırdıqdan sonra Andranik Türkiyədən qaçır. Bir müddət Qafqazda olur, sonra isə Avropaya yollanır. 1907-ci ildə Bolqarıstanda, Daşnaksütunun IV qurultayında iştirak edir.
Balkan müharibəsi
1912-ci ildə müharibə başlayanda, Qareqin Njde ilə birlikdə ermənilərdən ibarət könüllü dəstə yaradır. Burada erməni silahlı dəstələri yerli türk əhalisinə qarşı kütləvi qırğınlar törətməklə məşğul idi. Bu döyüşlərdə iştrakına görə Andranik Ozanyan Bolqarıstanın ali dövlət təltifi olan, "İgidliyə qörə qızıl xaç" ordeni ilə təltif olunur. Bundan əlavə onu digər mükafatlarla da təltif edirlər, həmçinin Andranik Bolqarıstan vətəndaşlığına qəbul olunur.
Birinci dünya müharibəsi
1916-cı ildə çar ordusunun komandanlığı ilə yaranan problemlərə görə cəbhəni tərk edir. Andranikin Türkiyənin şərqində olduğu bütün müddət ərzində, onun başçılıq etdiyi silahlı erməni dəstələri buradakı türk və kürd əhalisinin kütləvi qətlləri ilə məşğul olurdular.
1917-ci ildən sonra
1917-ci il fevral inqilabından sonra Qafqazdakı rus ordusu tədricən dağılmağa başlayır. Yaranmış vəziyyətdən istifadə edən ermənilər, öz silahlı dəstələrini gücləndirir, çar ordusundan qalmış silah və sursatı mənimsəyirdilər. Bu zaman başsız qalmış Rusiyanın Qafqaz ordusunun komandanlığı Andranikə general-mayor rütbəsi verir, lakin qeyd etmək lazımdır ki, yaranmış vəziyyətdə komandanlığın verdiyi rütbələr daha çox rəmzi əhəmiyyət kəsb edirdi. Andranik 1918-ci ildə Ermənistanla Türkiyə arasında imzalanmış müqaviləni tanımaqdan imtina edir. Bu dəfə Andranik bolşeviklərlə əməkdaşlıq etməyə başlayır, o, 1918-ci ilin iyulunda Stepan Şaumyana teleqram qöndərir, teleqramda Andranik bildirir ki, "Naxçıvan qəzası özünü Sovet Rusiyasının bir hissəsi sayır, və o özü dəstəsi ilə birlikdə bolşeviklərin tabeliyinə keçməyə hazırdır". Lakin iyulun 19-u türk ordusu Naxçıvanı və Culfanı tutur, Andranik Zəngəzura qaçır. Zəngəzurda Andranikin rəhbərlik etdiyi silahlı dəstələr Azərbaycan kəndlərini dağıtmaqla məşğul idilər. Bu kəndlərin əhalisi kütləvi şəkildə öldürülür, diri-diri yandırılır, qılıncdan keçirilirdi. Andranikin quldurlarının vəhşiliyi barədə erməni tarixçisi A. Lalayan bunları yazır:"'Andranikin başçılıq etdiyi daşnak dəstələri, türk kəndlilərinin uşaqların, qadınların və qocaların qətli zamanı 'böyük sücaət' göstərirdilər. Daşnak dəstələri tərəfindən tutulmuş müsəlman kəndlərində, sağ adamlar qalmırdı, onlar insan qalıqları ilə dolu, xarabalığa çevrilirdi'".
Andranikin silahlı dəstələri 1918-ci ildə Naxçıvan qəzasının Yaycı kəndinə hücum edərək 2500 nəfəri qətlə yetirir, meyitlərini isə Araz çayına atır. 1918-ci ilin sonlarında Andranikin dəstələri Qarabağda bir çox azərbaycan kəndlərinə hücum edərək kütləvi qətllər törədir, kəndləri talan edir. Rəsmi məlumatlara görə bu dövrdə 115 azərbaycan kəndi dağıdılmış, 10 mindən artıq əhalisi qətlə yetirilmiş, əmlakları talan edilmişdir.
1919-cu ilin aprelində Andranik Eçmiadzinə gəlir, burada o dəstəsinin böyük hissəsini sərbəst buraxır, bir hissəsini isə özü ilə mühacirətə aparır. Birinci Dünya Müharibəsindən sonra Türkiyə hökuməti Andranikin hərbi cinayətkar kimi beynəlxalq axtarışını elan edir. Andranik muhacirətdə Fransada, sonra isə ABŞ-də yaşayır. ABŞ-də Kaliforniya ştatının Fresno şəhərində vəfat edir.
Molot (təşkilat)
Molot təşkilatı — 1903-cü ildə təsis edilmiş Rusiya şirkəti. Şirkətin qərargahı Sankt-Peterburqda, fabrikləri isə Qroznı və Bakıdadır.
Tarixi
left|thumb|слева|100 rubl bir pay üçün daşıyıcının müvəqqəti şəhadətnaməsi. mexaniki və dəmir filizlərinin "Molot" nominal tərəfdaşlığı. Petrograd, 1917 "Molot" Mexanika və İstehsalat Birliyinin tarixi 20-ci əsrin Rusiyanın ən məşhur neftçisi, tanınmış rus sənayeçisi, patronu, siyasətçisi Stefan Liazonovun adı ilə bağlıdır.
Əvvəlcə "Molot"-un investisiyası 500 min rubl idi, beş yüz rublun min hissəyə bölündü. 1914-cü ildə Assosiasiya sərmayəsini 5 milyona çatdırır, Qroznıda bir quyu və mexaniki bina qazanır. 1917-ci ilə, Rusiya imperiyasının çökməsi ilə, şirkətin əsas hissəsi 10 milyon rubl qədər artır.
Ceyms İnqrem
Ceyms İnqrem - ABŞ soul musiqiçisi. O daha çox vokalçı kimi tanınsa da, bir çox musiqi alətlərində də ifa edir və musiqi prodüsseri kimi də fəaliyyət göstərir.
Fosgen
Fosgen — kimyəvi formulu COCl2 olan, boğucu təsirli zəhərli maddədi, adi vəziyyətdə rəngsizdi. Əsasən ağ ciyərləri zədələyir.
İzahı
Fosgen (COCl2 karbonilxlorid, xlorqarışqa turşusunun xloranhidridi) ilk dəfə 1812-ci ildə ingilis alimi Devi tərəfindən dəm qazı ilə xlorun günəş şüaları altında qarşılıqlı təsirindən alınmışdır. Yunanca tərcüməsi "işıqda doğulmuş" mənasını verir. Adi halda rəngsiz qazdır, buxarları havadan 3,5 dəfə ağırdır. 8,20 C-də uçucu mayeyə çevrilir. Az miqdarda qatılıqda çürümüş alma iyi verir. Suda pis həll olur, ancaq suya düşdükdə hidroliz olaraq HCl və CO2 əmələ gətirir. Ağ ciyərlərə təsir göstərir, onlarda şiş əmələ gətirir, nəticədə orqanizmin oksigenlə təchizatı pozulur. Havada 0,006 mq/l qatılıqda ölümlə nəticələnir. Fosgenlə nəfəs aldıqda ağızda şirin dad, sonra öskürək, baş gicəllənməsi və ümumi zəiflik hiss olunur. Zəhərli zonadan çıxdıqdan sonra adətən 2–12 saat ərzində adam özünü yaxşı hiss edir. Bu period gizli period adlanır. Bundan sonra adamda kəskin dəyişiklik baş verir. Əgər vaxtında həkim yardımı göstərilməsə, ölümlə nəticələnə bilər. Deqazasiya – havadəyişmə və yaxud ammonyak iyləməklə mümkündür. Birinci dünya müharibəsində kimyəvi silah kimi istifadə olunmuşdur.
Xassələri
tqay= +8,2 °C, tər.= −118 °C, sıxlığı 1,403 q/sm³, qaz halında 4,248 кг/м³ (+15 °C, 1 бар) ; suda pis həll olur.
Alınması
Fosgen həmçininə xloroformun atmosfer oksigeninin işığın təsiri altında əmələ gəlir: :
Sənayedə COi katalizatorun iştirakı ilə Cl 2la qızdırmaqla əldə edir:
Laboratoriyada В лаборатории CCl4 və SO3 (və yaoleiumla) qarışığının qızdırılmasından:
Zəhərliliyi
thumb|Fosgen
Boğucu təsiri var. Ölümcül konsentrasiyası 0.01-0.03 mq / L təşkil edir (15 dəqiqə məruz qalma ilə). Fosgenin ağciyər toxuması ilə təması keçiricilik pozğunluğuna səbəb olur alveol və sürətlə irəliləyən ağciyər ödemi. Antidote naməlumdu
Çətiri qırğıotu
(Hieracium umbellatum) — cinsinə aid bitki növü.
Kunq-fu Panda 2 (cizgi filmi, 2011)
Kunq-fu Panda 2 — 2011-ci ildə istehsal olunmuş ən məşhur animasiya filmlərindən biridir. Filmdə məşhur aktyor Ceki Çan yenidən "Meymun" personajını səsləndirmişdir. Jan-Klod Van Damm isə "Usta Krok" personajını canlandırmışdır. Animasiyanın hər iki hissəsi uğur qazanmışdır. Animasiya 2012-ci ildə "Ən yaxşı qısametrajlı animasiyaya görə Oskar mükafatı" nominasiyasına layiq görülmüşdür.
Məzmun
Bu bölümdə əsas obraz olan Po və dostları Çini fəth etmək üçün istifadə etməyi planladığı güclü silaha - topa sahib olan Şen adlı pisniyyətli, ağ tovuzquşu ilə mübarizə aparır. İllər əvvəl Şen faldan öyrənir ki, gələcəkdə "ağ-qara döyüşçü" onu məğlub edəcək. Buna görə də Şen tapa bildiyi üçün pandaları öldürür. Bəzi pandalar qaçaraq canını qurtara bilir. Buna görə Şen hökmdar olan atası tərəfindən sürgün olunur. Uzun müddətdən sonra Şenin canavar ordusu metal toplamaq üçün yenidən kəndlərə hücum edir. Bu zaman Po və dostları onlarla döyüşür və qalib gəliblər. Döyüşün sonunda Po düşmənin zirehindəki simvolu xatırlayır - o, bu simvolu lap balaca olan görmüşdü. Po keçmişi ilə bağlı qorxunc bir sirr ilə rastlaşır və Şen bununla birbaşa bağlıdır. Po qaz olan atalığı ilə xatırladığı xatirə haqqında danışanda məlum olur ki, atalığı onu restoranın yanındakı turp yeşiklərinin içərisində tapıb. Heç kim panda balasını almağa gəlmədiyi üçün Pinq Ponu oğlu kimi qəbul edib.
Sonrakı gedişatda Po və dostları şəhəri işğalçı Şendən almaq üçün yola düşürlər. Amma hələ heç kim Ponun intiqam üçün səbəbi olduğunu bilmir. Komanda onları öldürməyə hazırlaşan Şenə təslim olur. Plan əsasında dəvədəlləyi gizlincə komandanı zəncirlərdən azad edir. Beləliklə, onlar əsas silahı tapa bilirlər, ancaq onu məhv edə bilmirlər. Buna görə də qaçmağa məcbur olurar. Kaçışlarının ardınca Pələng və Po üzləşməli olur. Məlum olur ki, Po tərk edildiyi gündə Şenin orada olduğunu xatırlayır. Pələng Poya qarşı sempatiya duyur, ancaq Ponun onlarla gəlməsinə icazə vermir. Çünki diqqətsizliyinin, ya da intiqamının onu və digərlərini öldürə biləcəyindən qorxur. Beşli Ponu zindanda qoyur və partlatmaq məqsədiylə Şenin top fabrikinə gedirlər. Ancaq Po Şeni təqib edir və istəmədən planı pozur. Komanda ələ keçir. Şen yalan danışaraq Ponun ailəsinin Podan nifrət etdiyini deyir və onu vurur.
Ağır yaralanmış, amma sağ olan Po çayda huşuni itirmiş halda üzərkən kahin tərəfindən xilas olunur. Kahin pandalara nə olduğunu anladır və keçmişini qəbul etməsini məsləhət görür. Sonunda daxili rahatlığı yetişən Po anasının qorumaq onu turp sandığında gizlətdiyini xatırlayır.
Hər şeyi öyrənən Po Şenin Çinin işğalına başlamaq üçün toplarıyla və ordularıyla çaydan aşağı doğru yelkən açdığı Qonqman şəhərinə qayıdır. Po beşliyi zəncirdən qurtarır və bir neçə kunq-fu usdadının köməyi ilə ən öndə gələn gəmiləri çevirərək Şenin və onun ordusunun qalanının limana çatmasının qarşısını alırlar. Şen yolu təmizləmək üçün bir top atəş edərək öz əsgərlərini öldürür. Partlamadan yaralanmış Po Şenə qarşı təkbaşına durur və yeni kəşf etdiyi bacarığı ilə ona tərəf atəşlənən bütün mərmiləri Şenin donanmasına göndərərək düşmən donanmasını məhv edir. Şen Poya nizə ilə hücum edir, amma səhvən toplardan birini tutan kəndirləri kəsir. Po tullanaraq qurturur, ancaq Şen partlamada ölür.
Lüləsaz
Lüləsaz (əvvəlki adı: Akop Kamari) — Azərbaycan Respublikasının Tərtər rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 13 oktyabr 1992-ci il tarixli, 327 saylı Qərarı ilə ləğv edilmiş Ağdərə rayonunun Akop Kamari kəndi Tərtər rayonunun inzibati tərkibinə verilmişdir. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 29 dekabr 1992-ci il tarixli, 428 saylı Qərarı ilə Tərtər rayonunun Akop Kamari kəndi Lüləsaz kəndi adlandırılmışdır.
Böyük Xocavar
Böyük Xocavar — Azərbaycan Respublikasının Masallı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 5 oktyabr 1999-cu il tarixli, 708-IQ saylı Qərarı ilə Masallı rayonunun Banbaşı kənd inzibati-ərazi vahidi tərkibindəki yaşayış məntəqəsi Böyük Xocalar kəndi adlandırılmış və rayonun yaşayış məntəqələri uçot məlumatına daxil edilmişdir.
Toponimiyası
Kəndin ilkin adı Xocavar olmuşdur. Kəndin adının Xoca sözündən əmələ gəlməsi ehtimal olunur. Xocavar sözü iki mənada yozulur. Böyük Xocavar kəndi ticarət yollarının kəsişdiyi rahat bir yerdə yerləşdiyindən bura bazarların olduğu, tacirlərin sevdiyi, məskən saldığı yer olmuşdur. Xocavar- xoca, yəni tacir adından əmələ gəlməsi ehtimal olunur. Böyük Xocavar kəndi həm də elmin, təhsilin inkişaf etdiyi yer olmuşdur. Kənddə demək olar hər bir dövrdə bu dövrə uyğun məktəb olmuşdur. Xocavar sözünü xoca, yəni müəllim, elmli, elm adamlarının kəndi kimi ehtimal edənlər də var. Binə Xocavar kəndi yarandıqdan sonra Xocavar kəndi Böyük Xocavar adlandırılmışdır.
Tarixi
Kənddə ilk dünyəvi məktəb sovetlər dönəminin ilk illərinə təsadüf edir. Kəndin ilk rus dilində təhsil almış ziyalıları Nağıyev Yadulla Bəşir oğlu və Abdulhəsən Balakişi oğlu olmuşdur. Onlar Privolnoye rus-tatar məktəbində təhsil almışlar. Kəndin ilk ali təhsillisi Zeynalov Abusət Əşrəf oğlu olmuşdur. O, 1944-cü ildə ATİ-nin müalicə fakultəsini bitirmiş və bundan az müddət sonra vəfat etmişdir. Kəndin ilk ali təhsil almış və bütün ömrünü təhsilə həsr etmiş ziyalısı ADU-nin tarix fakultəsini 1954-cü ildə bitirmiş Quliyev Nəriman Məmmədəli oğlu olmuşdur. Kəndin ilk alimi, fizika-riyaziyyat elmləri namizədi ADPU-nin dosenti Museyib Yadulla oğlu Bəşirov olmuşdur. Azərbaycan Yazıçılar və Jurnalistlər Birliyinin üzvü, mərhum şair Qiyas Həmid Böyük Xocavar kəndində anadan olmuş və burada təhsil almışdır. Ölkənin müxtəlif ali təhsil və elm ocaqlarında Böyük Xocavar kəndindən olan aşağıdakı alimlər çalışır: Məmmədsadıqov Hüseyn Həsən oğlu-texnika elmləri doktoru, professor, Azərbaycan Dövlət Memarlıq və Arxitektura Akademiyasında işləyir. Rəşidzadə Loğman Rəşid oğlu- filoloqiya elmləri namizədir, Məmmədov Həzrətqulu İslam oğlu Respublikanın 1 nömrəli strateji obyekti olan -Beynəlxalq və Şəhərlər arası Telefon stansiyasının rəisi işləmiş, Rabitə Ustası fəxri adı vardır, hazırda Aztelekom İB-də Departament rəisi vəzifəsində çalışır. Məmmədov Alim İslam oğlu-tibb üzrə fəlsəfə doktoru, Azərbaycan Dövlət Tibb Univerisitetinin "Ümumi Cərrahiyyə" kafedrasının dosenti və "Tədris Cərrahiyyə Klinikası"nın həkim- ümumi cərrahıdır. Məmmədov İlqar İslam oğlu- tibb üzrə fəlsəfə doktoru, Masallı Rayon Mərkəzi Xəstəxanası "Publik Hüquqi Şəxs"in Baş Həkimidir, 2020-ci ildə 44 günlük Vətən Müharibəsi zamanı həkim anestezioloq-reanimatoloq kimi fəal iştirak etmişdir. Rəhimli Ədalət Böyükxan oğlu - hüquq elmləri namizədi, ARDNŞ-nin hüquqşunasıdır. Böyük Vətən Müharibəsində iştirak edənlərdən sağ qalan yoxdur.
Torpaqlarımızın toxunulmazlığı, Qarabağ uğrunda Böyük Xocavar kəndi altı şəhid vermişdir: Məmmədov Bəyalı İlyas oğlu-1992-ci ildə Ağdərə uğrunda gedən döyüşlərdə həlak olmuşdur. Əzizov Emil Əbil oğlu- 1994-cü ildə Ağdərə uğrunda gedən döyüşlərdə həlak olmuşdur. Alışov Nahid Güləli oğlu 1994-cü ildə Füzuli uğrunda gedən döyüşlərdə həlak olmuşdur. Bayramov Qismət İlyas oğlu 1992-ci ildə Məlikov Aqil Qismət oğlu 2016-cı ildə Əliyev Məhəmməd İlham oğlu 2020-ci ildə şəhid olmuşdur.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd ərazisində Banbaşı ərazi nümayəndəliyi, Banbaşı bələdiyyəsi, Banbaşı həkim ambulatoriyası, Banbaşı mədəniyyət evi yerləşir. Adı çəkilən kənd rayon mərkəzindən 5 km məsafədə, Masallı-Təzə Alvadı magistral yolunun şərq hissəsində yerləşir. Banbaşı, Binə Xocavar və Köhnə Alvadı kəndləri ilə həmsərhəddir. Əhalinin əsas məşğuliyyəti əkinçilik, heyvandarlıq və fərdi əmək fəaliyyətidir. Böyük Xocavar kəndində Banbaşı poçt şöbəsi, kənd məktəbi və kitabxanası yerləşir. 140 yerlik Böyük Xocavar kənd uşaq bağçası 1984-cü ildən 1998-ci ilə qədər fəaliyyət göstərmişdir. Hazırda uşaq bağçasının əsaslı təmir olunması və yenidən fəaliyyətə başlaması nəzərdə tutulur. Kənddə iki məscid dindarların istifadəsindədir. Kənddə bir mebel sexi fəaliyyət göstərir.
Əhalisi
Əhalisi 2337 nəfərdir.
Şəhidləri
II Dünya Müharibəsi iştirakçıları: 36 nəfər iştirak edib, 15 nəfəri sağ qayıdıb.
Baby, Come to Me
Baby, Come to Me – Ros Temperton tərəfindən bəstələnmiş və kişi – qadın dueti kimi nəzərdə tutulmuş R&B mahnısı. Mahnı orijinal versiyada Patti Austin və James Ingram tərəfindən ifa edilmişdir.
Əminli
Əminli — Azərbaycan Respublikasının Masallı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Əhalisi
Əhalisi 1019 nəfərdir.
Toponimiyası
Oykonim əminli/eminli nəslinin adı ilə bağlı olub, etnotoponimdir.
Həmçinin bax
Jindi
Kıncıvo
Senecio aridus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Dövlətşa (Əbyəlil)
Dövlətşa kəndi (Дәүләтша) - Rusiyanın Başqırdıstan Respublikası Əbyəlil rayonu Ravilov kənd sovetliyinə daxil olan kənd.
Əhali
2002-ci il ümumrusiya siyahıya alınmasına görə Başqırdıstan Respublikası Dövlətşa kəndinin milli tərkibi: başqırdlar 99 %.
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Beloreçensk
Beloreçensk — Beloreçensk-Rusiyanın Krasnodar diyarında şəhər.