cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Harun Tletseruk
Fəaliyyəti
Harun İstanbulda müəllimlik etmişdir. 1908-ci ildə Çərkəz İttihad və Təavün Cəmiyyətinin üzvləri arasında yer alaraq mühüm vəzifələrdə çalışmışdır. Ərəb hərfləri ilə Adıge dilində hazırladığı əsər İstanbul İttihad və Təavün Cəmiyyətinin nəşrləri arasında yayımlanmışdır. 1911-ci ildə bəzi çərkəz ziyalıların formalaşdırdığı qrupla Qafqaza getmişdir. Ərəb hərfləri ilə adıgecə əlifba hazırlayıb nəşr etdirmişdir. Kuban ətrafındakı Taxtamukay, Bjıhekuay, Şovgenovski və digər bəzi məntəqələrdə yaradılan məktəblərdə müəllimlik və direktorluq etmişdir. Cəmiyyətin nəşr etdirdiyi adıgecə kitabların və Giaze adlı qəzetin Qafqazda paylaşdırılmasına nəzarət etmişdir. Xüsusilə malyariya ilə mübarizə sahəsində mühüm fəaliyyətləri olmuşdur.
Qafqazda ana dilində qəzet nəşr edilməsi üçün də işlər görmüşdür və eyni il bügünkü Kransodar ətrafında iqtidarı ələ keçirən Kuban-Qara dəniz İnqilab Komitəsi tərəfindən nəşrə hazırlanan Krasna Kuban qəzetinin redaktoru təyin edildi. 1912-ci ildə yenə Çərkəz diasporasının dəstəyi ilə Pşimaho Kosok, Lu Traho, Kaspolet Ulagay, Batırbek Şardan, Paşabek Sultan, Sultan Dövlət Gəray, Məcid Hataoğlu, Yediç Hatağogu, İsmayıl Bekuh, Keleşbek Tuğuruğ, Pşumaf Varço, Mahomet Şovmız, Canhot Hatko, Mişevost Nabeko, Kambulet Bjıhako, Kalevubat Siotoko, Tliukh Tliap və İbrahim Hıdzetl kimi adlarla Krasnodarda qurulan Çerkeskaya Blagotvoritelnoye Obşestva adlı mədəniyyət və sosial həmrəylik dərnəyinin qurucuları arasında yer almışdır.
Harun Ağ Qvardiyanın Kubanda iqtidarı ələ keçirməsindən sonra Şimali Qafqazın son prezidenti Pşimaho Kosok ilə birlikdə həbs olunmaqdan Kuban Çərkəz Süvari Alayının komandanı general Sultan Qılınc Gərayın evinə sığınmaqla qurtula bilmişdi. Ölkənin Qırmızı Ordu tərəfindən işğalından sonra bir çox ziyalı kimi o da əvvəl Gürcüstana, sonra da Türkiyəyə köç etməyə məcbur oldu (1922). Harun doğulduğu Hampıyhable kəndində imamlıq, əkinçilik və muxtarlıq etmişdir. Harun bəyin ilk həyat yoldaşı və ilk uşağı Qafqazda vəfat etmişdir. İkincə həyat yoldaşından olan Lütfiyyə və Eminet adlarında iki qızı və nəvələri hələ də Düzcedə yaşayırlar. TBMM Üstün Xidmət Medalı sahibi və kənd uşaqlarının "təhsil atası" olaraq tanınan Üstad Kazım Taymaz Harun bəyin kürəkəni olmuşdur. Həyatını Xabze mədəniyyəti mübarizəsinə həsr edən Harun 7 dekabr 1938-ci ildə vəfat etmişdir. Harunun sağlığında qələmə aldığı əsərləri o öldükdən sonra nəşr edilmişdir.
İordaniya himni
İordaniya Krallığının dövlət himni — İordaniya 1946-cı ildə müstəqillik alandan sonra rəsmi dövlət himni olub. Sözləri yazan Abdul Monem Al-Refai olub, müsiqini - Abdul Qadir al-Tanir.
2002 KONKAKAF Qızıl Kuboku
2002 KONKAKAF Qızıl Kuboku —  2002-ci ilin 18 yanvar – 2 fevral tarixləri arasında ABŞ-də təşkil olunmuş sayca altıncı KONKAKAF Qızıl Kuboku. Turnirin qalibi final matçında Kosta-Rika milli futbol komandasını 2–0 hesabı ilə məğlub etmiş ABŞ milli futbol komandası olmuşdur.
Allianz Arena
Alyans Arena — Almaniyanın Münhen şəhərində futbol stadionu. Bayern Münhen futbol klubu 2005/06 mövsümündən etibarən ev oyunlarını burada keçirir. Dortmundda yerləşən Siqnal İduna Park stadionundan sonra Almaniyanın ikinci böyük stadionudur.
Haqqında
2005-ci ildə istifadəyə verilən Alyans Arena Avropanın ən yaxşı stadionlarından sayılır. Stadionun tutumu ev oyunlarında 75 min, beynəlxalq yarışlarda 70 min nəfərdir.
Stadionun fasadı axşamlar və ya oyunlar keçirilən zaman işıqlandırlır. Tikintisinə 340 milyon avro sərf edilmişdir.
Apokaliptika və postapokaliptika
thumb|300px|[[Apokalipsis vizual incəsənətdə də təsvir edilmişdir. Məsələn, Albert Quduinin "Apokalipsis" əsəri (1903).]]
Apokaliptika və postapokaliptika — Elmi fantastika, elmi fantaziya və qorxu fantastikanın altjanrı. Bu janrlarda olan əsərlərin süjetləri qlobal fəlakət yaşamış br dünyada inkişaf edir. Əsərlərdə baş verən apokalipsis hadisəsi qaçınılmaz qlobal istiləşmə kimi iqlimi, zərbə hadisəsi kimi təbbi, nüvə müharibəsi və ya təbii ehtiyatların tükənməsi kimi süni, pandemiya kimi tibbi, qiyamət günü, parusiya və ya raqnarök kimi esxatoloji və ya zombi-apokalipsi, maşınların üsyanı, texnoloji tekillik, disgenetika və ya əcnəbilərin hücumu kimi bədii ola bilər. Əsərin süjeti fəlakət hadisəsinin qarşısının alınması cəhdi, hadisənin nəticələriylə ilə məşğul olmaq və yaxud postapokaliptik, fəlakətin sonrasıyla bağlı ola bilər. Vaxt çərçivəsi sağ qalanların psixologiyası və çətinlikləri, insan irqinin canlı qalması üçün etdikləri üzrə mərkəzləşərək fəlakətdən dərhal sonra, yaxud fəlakət əvvəli insan mədəniyyətinin unudulması (və ya mifləşdirilməsi) üzrə mərkəzləşərək fəlakət hadisəsindən xeyli sonra başlaya bilər. Postapokaliptik məzmunlar adətən texnologiyasız və ya cəmiyyətin və texnologiyanın səpələnmiş halda olduğu bir gələcəkdə baş verir.
Babilistan və ibranilər daxil olmaqla, müxtəlif qədim cəmiyyətlər "Gilqameş dastanı" ( b.e.ə. 2000–1500) kimi dünya və insan cəmiyyətinin sonuna həsr olunmuş apokaliptik ədəbiyyat və mifologiya əsərləri yaratmışdır. XIX əsrin əvvəllərində Meri Şellinin "Sonuncu adam" romanı nəşr olunandan bəri müasir apokaliptik əsərlər yazılır. Lakin, ədəbiyyatın bu janrı İkinci Dünya müharibəsindən sonra, Soyuq müharibə dövründə, nüvə silahının partlaması nəticəsində qlobal məhv ehtimalının ictimai şüura daxil olanda məşhurluq qazanmışdır.
İzotermik proses
thumb|İdeal istilik mühərrikinin iş prinsipi İzotermik proses — sabit temperaturda sistemin halının dəyişməsi. Bu prosesdə temperatur sabit qalır: ΔT = 0. Havanın tədricən sıxılma prosesini və ya qabdan qazı sorub çıxaranda nasosun porşeni altında qazın genişlənməsini təxmini olaraq izotermik proses hesab etmək olar. İzotermik prosesi həyata keçirmək üçün adətən, sistemə termostat tətbiq edilir. Bu zaman prosesin dövrədəən keçirilməsi daha da tezləşir. Sistemin temperaturu isə termostatın temperaturundan fərqlənmir. İzotermik proses elə prosesdir ki, qazın çəkisi, molyar qaz və temperatur є -konstant sayılırlar.
İzotermik proses və Boyl-Mariott qanunu
thumb|right|P-V diaqramında izotermik prosesİzotermik proses və Boyl-Mariott qanunu arasında sxematik əlaqə vardır. İzotermik proses Boyl-Mariott qanununun hesabına izah edilir. Boyl-Mariott qanununda deyilir:
"Boyl-Mariott qanunu" aşağıdakı düstur ilə ifadə olunur:
və ya:
Düsturları nəzərdən keçirsək aşağıdakı nisbətləri alırıq:
İzotermik prosesin ideal qazlara tətbiqi
thumb|right|P-V diaqramında İdeal qazlar üçün bir neçə izotermik proses thumb|right|Boyl təcrübəsi Mendeleyev-Klapeyron tənliyinin (İdeal qazın hal tənliyi) düsturu aşağıdakı kimidir:
burada:
Daimi kütləli qazın müxtəlif nisbətləri müxtəlif səviyyələrdə ola bilər:
Bu nisbətlərdən də kütləsi dəyişməyən qaz üçün aşağıdakı tənlikləri alırıq:
Əgər İzotermik proses Klapeyron tənliyinə tətbiq edilsə, onda temperatur T_1 = T_2 bir-birinə bərabər olur. Bu zaman aşağıdakı düsturlar alınır:
İdeal qazların İzotermik prosesdə hərəkəti Boyl-Mariott qanununun köməyi ilə izah edilir. Buradan aşağıdakı nəticəni alırıq:
İzotermik prosesdə görülən iş
thumb|right|İzotermik prosesin İşə tətbiqi thumb|right|P və V qrafikində İzotermik proses thumb|right|Van-der-Vaals qüvvələri üçün İzotermik proses İzotermik prosesin İşə tətbiqi zamanı İnteqral üsulundan istifadə edilir. Bu zaman aşağıdakı nəticələr alınır:
Bu zaman aşağıdakı düsturlar alınır:
burada:
Bəzən də W işarəsi A ilə göstərilir:
Yaxud, düsturda ln-nin yerinə log-ifadəsini də daxil etmək olar. Onda düsturlar aşağıdakı kimi olar:
Həmçinin, R-in yerinə k mütənasiblik əmsalı yazılır:
İzotermik prosesdə entropiyanın dəyişməsi
thumb|right|Karno Tsiklinin Entropiya Mühərrikində Sxemi. İzotermlərin horizontal xətləri İzotermik prosesdə entropiyanın dəyişməsi baş verir. Bu zaman aşağıdakı düsturlar yaranır:
burada:
Van-der-Vaalsda izotermik proses
thumb|right|Van-der-Vaalsda izotermik proses Bir mol qaz üçün Van-der-Vaals tənliyi aşağıdakı kimi yazılır: burada: İstənilən mol qaz üçün Van-der-Vaals tənliyi isə aşağıdakı kimidir: burada: Van-der-Vaals izotermik proses vardır. Onun qrafikində P V ilə asılıdır. Yalnız bu asılılıqda P V ilə müxtəlif temperaturlarda asılıdır.
Buxarla gedən proseslər
Nəm buxar qaynama temperaturunda olur. Həmçinin, maye ilə quru doymuş buxarın qarışığından ibarət olduğundan, onun həcmi qarışığın həcmi kimi tapılır. Nəm buxar sahəsində izotermik proses izobar prosesinə uyğun olur. Deməli, burada izotermik prosesi izobar prosesi kimi qiymətləndirmək olar.
İzotermik prosesin yaranması
İzotermik prosesin yaradılması üçün temperaturda olan qazın həcmini dəyişdirmək lazımdır. Qaynama hadisəsi və ya təzyiqdə olan sərt cismin suda üzməsi izotermik prosesə misal ola bilər. İzotermik prosesdə daxili işin görülməsi baş verir. Bu zaman bütün iş daxili işin görülməsinə sərf edilir. Sərt cisimdə və ya maye olan böyük yerdə izotermik proses cismin həcmini az dəyişdirir. Əgər faza keçməsi baş verərsə, onda sərt cismin və ya maye olan böyük yerdə izotermik proses cismin həcmini çox dəyişdirir. Bəzən izotermik prosesin həyata keçirilməsi üçün cismi Termostata yerləşdirirlər. Bu zaman mənbə də yaradıla bilər. Eyni zamanda Termometr ilə istiliyi ölçmək olar. Əgər izotermik proses yavaş gedirsə, onda termodinamik proses pozulmur. Bu zaman proses Dönən proses olur. İzotermik tez baş verirsə, onda bu zaman tarazlıq pozulur və proses dönməz proses olur. Dönməz prosesə Qısıq misal göstərilə bilər. Qısıqda temperatur dəyişkən olur. İzotermik prosesi daha aydın göstərmək üçün qrafikindən istifadə olunur. İzotermik prosesin qrafiki isə "İzoterm əyrisi" adlanır.
İzotermik prosesdə təzyiq
İzotermik prosesdə təzyiqin necə baş verdiyini ətraflı müşahidə etmək üçün porşenlə sıxılmış kolbaya baxmaq lazımdır. Əgər porşeni kolbanın içində aşağıdan yuxarıya qaldırdıqda, qazaın genişlənməsi baş verir. Bu zaman təzyiq azalır. Lakin porşeni kolbanın içində yuxarıdan aşağıya sıxdıqda, qazın sıxılması baş verir. Bu zaman isə təzyiq artır. Həmin hadisələri P ilə V qrafikində müşahidə etmək mümkündür.
Tətbiqi
thumb|right|İzotermik proses, adiabat proses, tsiklik proses İzotermik proseslər istənilən sistem növündə baş verə bilər. Yüksək strukturlaşdırılan maşınlar buna misal ola bilər. Bəzi yüksək hərarət mühərrikinin dövrələrinin müxtəlif hissələri yerinə yetirilən İzotermik proseslər və Karno dövrəsi ilə yaxınlaşdırıla bilər. Həmçinin, ərimə və faza dəyişiklikləri də izotermik proseslərdir.
Mükəmməl qaz üçün Coul qanununa görə, daxili enerji tam hərarətin funksiyasıdır. İzotermik prosesdə hərarət daimidir və ya dəyişməzdir. Beləliklə, daxili enerji də daimidir və ya dəyişməzdir. Daxili enerjidə təmiz dəyişiklik sıfırdır.
Mükəmməl və ya ideal qaz çərçivəsində, heç bir molekullararası qüvvələr yoxdur və qaz molekulları olduqca sonsuz kiçikdir. Buna baxmayaraq, real təmiz maddə üçün molekullararası qüvvələrə üstün gəlməkdə istifadə edilən enerjiyə müvafiq gələn daxili enerjinin komponenti var.
İzotermik prosesdə qazın həcmi dəyişəndə, hər molekul dəyişikliklərinin arasında orta ədəd məsafəsi də dəyişir. Beləliklə, əgər real təmiz qaz İzotermik prosesə məruz qalırsa, daxili enerjinin daxili temperatur bir yerdə ola bilən bu komponentində təmiz dəyişiklik var.
Şəhərin sosiologiyası
Şəhərin sosiologiyası — şəhər həyatının müxtəlif aspektlərini tədqiq edən sosiologiyanın bir qolu. Şəhər sosiologiyası şəhəri bir icma növü kimi araşdırır (icmaların təsnifatı, bir növdən digərinə keçid və s.); şəhər həyatının xüsusiyyətlərini (istirahət, kütləvi mədəniyyət, ünsiyyət), şəhərin kiçik qruplarını və sosial qurumlarını, sosial-demoqrafik və irqi problemləri araşdırır.
Tarixi
Şəhərin ilk sosioloji analizlərindən birini Maks Veber təklif etmişdir. Veber bütövlükdə şəhəri qonşularının cəmiyyətinə xas olan bir-biri ilə şəxsi tanışlığından məhrum olduğu qədər böyük olan bir-birinə bitişik evlərdən ibarət bir kənd kimi təyin edir.
Weberdən əlavə, böyük şəhərlərin cəmiyyətdəki rolunu Karl Büxher və Georq Zimmel kimi Alman sosioloqları da öyrənmişlər.
Marksizm klassikləri şəhər problemlərini kapitalist cəmiyyətdəki fəhlə sinfinin mövqeyinin araşdırılması kontekstində təqdim edirlər. Bu baxımdan sənaye və ya ticarət baxımından böyük şəhər, sinif mübarizəsinin ən cəmləşmiş şəkildə reallaşdığı yer olaraq görülür.
Bununla birlikdə, şəhər sosiologiyasının əsl çiçəklənməsi Çikaqo Məktəbinin alimlərinin işində idi. Onun çərçivəsində şəhərin xarakterik problemlərinin əsas tədqiqatçıları Robert Park, Ernst Bercess və Luis Virt idi. Çikaqo Məktəbinin əsərləri tətbiqi istiqamətliliyi ilə seçilirdi.
NGC 5080
NGC 5080 — Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Qızbürcü istiqamətində yerləşir. E? tipli. tərəfindən ildə 39.62 sm (15.6 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Dolidze Semyon Vissarionoviç
Dolidze Semyon Vissarionoviç (6.2.1903, Kutaisi quberniyasının Ozurgeti şəhərində,17.6.1983, Tbilisi) - gürcü rejissoru, ssenarist. SSRİ xalq artisti (1965). SSRİ Dövlət mükafatı laureatı (1950). 1925-ci ildə Tbilisi Universitetinin tarix-filologiya fakultəsini bitirmişdir. Gürcüstan Dövlət Kino Sənayesi Birliyində kinoxronika şöbəsi yaratmış və ona rəhbərlik etmişdir. 1957-76-cı illərdə Gürcüstan Kinematoqrafçılar İttifaqının sədri işləmişdir. 1941-ci ildən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının üzvü. Gürcüstan SSR-nin 4-cü çağırış deputatı.
Kinoda ilk işi qısametrajlı “Torpağa həmlə” (1929) sənədli filmi olmuşdur. “Mənim nənəm” (1929, G.D.Mdivani və K.A.Mikaberidze ilə birgə) filminin ssenarisinin yaradılmasında iştirak etmişdir.1932-ci ildə “Uçqunlar ölkəsində” (ssenari müəllifi Dolidze) filmini çəkmişdir. Ən yaxşı filmləri: “Axırıncı səlibçilər” (1934), “Dariko” (1937), “Curpayın qalxanı” (1941, D.Rondeli ilə birgə), “Cırcırama” (1954), “Eterinin mahnısı” (1957), “Fatimə” (1959), “Sonuncu və birinci gün” (1960), “Paliastomi” (1963), “Keçmişlə görüş” (1967, ssenari müəllifi Dolidze) “Şəhər erkən oyanır” (1968), “Semiramidanın bağları” (1971), “Sübh çağı qaçış” (1975) və s.
1980-cı ildə Dolidze “O insandırmı?” (İ.Çavçavadzenin əsəri üzrə, K.S.Dolidze ilə), 1983-cü ildə “Kukaraça” (N.V.Dumbadzenin əsəri üzrə, K.S.Dolidze ilə birlikdə, Ümumittifaq kinofestivalının mükafatı) filmlərini çəkmişdir. “Qartal yuvası” (1947) pyesinin, həmçinin hekayə və şeirlərin müəllifidir.
1983-cü ilin 17 iyulunda Tbilisi şəhərəndə dünyasını dəyişmiş (digər mənbələrə görə - 17 iyun ). Didube panteonunda dəfn edilmiş.
Mükafatları
Gürcüstan SSR-nin əməkdar incəsənət xadimi (1941); Şimali Osetiyanın əməkdar incəsənət xadimi; Gürcüstan SSR-nın əməkdar artisti (1958); SSRİ xalq artisti (1965); Birinci dərəcəli Stalin mükafatı (1950) — “Curpayın qalxanı” filminə görə (1944); 2 dəfə "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni (01.02.1939; 1950); "1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində rəşadətli əməyə görə" medalı.
Xəlilkəndi (Pərsabad)
Xəlilkəndi — İranın Ərdəbil ostanının Pərsabad şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 56 nəfər yaşayır (10 ailə).
"Parasat" ordeni
"Parasat" ordeni"  — 1 aprel 1993-cü il tarixli "Qazaxıstan Respublikasının Dövlət Mükafatları haqqında" 2069-XII saylı Qanunla təsis edilmiş Qazaxıstan Respublikasının Sərəncamı.
Sərəncam görkəmli elm, mədəniyyət, ədəbiyyat və incəsənət xadimlərinə, habelə dövlət və ictimai xadimlərə, insan haqları müdafiəçilərinə və Qazaxıstanın mənəvi və ya intellektual potensialında əməyi olan digər şəxslərə verilir.
"Parasat" ordeni elm və mədəniyyət işçiləri, ədəbiyyat və incəsənət işçiləri, dövlət və ictimai xadimlər, habelə Cümhuriyyətin mənəvi və intellektual potensialının inkişafında və çoxalmasında böyük şəxsi xidmətləri olan vətəndaşlara və ya insan hüquqlarını və sosial maraqlarını qorumaq üçün fəal iş üçün verilir.
Ordenin dərəcəsi yoxdur.
Haqqında
Orden nişanı tək parça basaraq qızıldan hazırlanmış gümüşdən hazırlanır.
İşarəsi səkkiz guşəli bir ulduzdur, uçları üç dihedral şüa ilə meydana gəlir, ortası xarici olanlardan biraz daha böyükdür; ulduzun ucları arasında kiçik bir işıq.
Həndəsi bir naxış şəklində mərkəzi medalyon: mərkəzdə iki dihedral şüanın uzandığı düzbucaqlı bir romb var; rombun guşələrindən üçbucaqlı dihedral fiqurlar. Medalyon aşağıda "PARASAT" yazısı və üstündə üç almaz olan yaşıl bir mina haşiyəsi ilə əhatə olunmuşdur. Haşiyə ulduzun uclarında olan üçbucaqlı şüalarla əhatə olunmuşdur.
Qazax ornamentinin elementi şəklində bir keçid köməyi ilə ordenin nişanı orden lenti ilə örtülmüş ordenin altı guşəli blokundan asılıb.
Qazaxıstan Respublikasının dövlət bayrağının rəngində, ortada üç sarı zolaq olan, mərkəzi zolağın xarici olanlardan daha geniş olduğu ordenli ipək lent.
Mədət Qənbərov
Mədət Əzim oğlu Qənbərov (26 sentyabr 1995; Ağdam rayonu, Azərbaycan — 17 oktyabr 2020; Suqovuşan, Tərtər rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Mədət Qənbərov 26 sentyabr 1995-ci ildə Ağdam rayonunda anadan olmuşdur. Əslən Ağdam rayonunun Mollalar kəndindəndir. Kənd işğal olunduqdan sonra Mədətin ailəsi məcburi köçkün həyatı sürmüşlər. Mədət Qənbərov 2001-2012-ci illərdə Ağdam rayon 2 nömrəli köçkün tam orta məktəbdə və Ağdam rayon İmamqulubəyli qəsəbə tam orta məktəbdə təhsil almışdır. 2013-2017-ci illərdə Gəncə Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsində ali təhsil almışdır. Hərbi xidməti başa vurduqdan sonra 2018-2019-cu illərdə Ağdam rayon 69 nömrəli tam orta məktəbdə müəllim olaraq çalışmışdır. Subay idi.
Hərbi xidməti
Mədət Qənbərov 2017-ci ildə Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidmətinin Ağdam rayon üzrə Hərbi Komissarlığı tərəfindən hərbi xidmətə çağırılmışdır. Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin sıralarında, "N" saylı hərbi hissədə xidmət etmişdir. 2018-ci ildə hərbi xidmətini başa vuraraq mülki fəaliyyətinə davam etmişdir.
2020-ci ilin 14 iyul tarixində Tovuz döyüşləri zamanı general-mayor Polad Həşimovun şəhid olmasından sonra səfərbərlik başlamışdır. Mədət Qənbərov səfərbər olunmuş, hərbi təlim toplantılarına çağırılmışdır.
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Mədət Qənbərov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsində könüllü atıcı olaraq iştirak etmişdir. Suqovuşanın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə vuruşmuşdur. Mədət Qənbərov 17 oktyabr 2020-ci ildə Tərtər rayonunun Suqovuşan qəsəbəsi istiqamətində döyüş tapşırığının yerinə yetirilməsi zamanı həlak olmuşdur. Ağdam rayonunun Quzanlı qəsəbəsində yerləşən Şəhidlər Xiyabanında dəfn edilmişdir.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Mədət Qənbərov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad olunması zamanı döyüş tapşırıqlarını uğurla yerinə yetirdiyinə, düşmənin əsas qruplaşmalarının məhv edilməsi ilə qoşunların döyüş qabiliyyətinin qorunub saxlanılmasında fərqləndiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Mədət Qənbərov ölümündən sonra "Cəsur döyüşçü" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Suqovuşan qəsəbəsinin işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Mədət Qənbərov ölümündən sonra "Suqovuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Xatirəsi
Ölümündən sonra Mədət Qənbərovun xatirəsinə həsr olunmuş "Qələmini silaha dəyişən Mədət" kitabı yazılmış və onun rayon səviyyəsində təqdimatı keçirilmişdir.
İstinadlar
<references group="" responsive="1">
Pərviz Həsənov (baş əsgər)
Pərviz Fərmayıl oğlu Həsənov (8 dekabr 1989; Samux rayonu, Azərbaycan SSR — 6 noyabr 2020; Şuşa rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycanın Daxili İşlər Nazirliyinin Daxili Qoşunlarının baş əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Pərviz Həsənov 1989-cu il dekabrın 8-də Samux rayonunun Poylu kəndində anadan olub. 1997-2008-ci illərdə Poylu kənd tam orta məktəbində təhsil alıb. Ailəli idi. Bir övladı yadigar qaldı.
Hərbi xidməti
Pərviz Həsənov 2008-2009-cu illərdə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin sıralarında müddətli həqiqi hərbi xidmətdə olub. 2009-cu ildən isə müddətdən artıq həqiqi hərbi xidmət qulluqçusu idi.
Azərbaycanın Daxili İşlər Nazirliyinin Daxili Qoşunlarının baş əsgəri olan Pərviz Həsənov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Füzulinın və Şuşanın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Pərviz Həsənov noyabrın 6-da Şuşa döyüşləri zamanı şəhid olub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Pərviz Həsənov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Pərviz Həsənov ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Şuşa rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Pərviz Həsənov ölümündən sonra "Şuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Ruskiy adası (Krasnoyarsk diyarı)
Ruskiy adası — Nordenşeld arxipelaqına daxil olan ada. Şimal Buzlu okeanın Kara dənizi suları ilə əhətələnmişdir. İnzibsti cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisinə daxildir.
Coğrafiyası
Arxipelaqın ən iri və ən şimalda yerləşən adasıdır. Ruskiy adasının sahəsi 309 km² təşkil edir. Ada şimal-qərbdən cənub-qərbə uzadılmış formadadır. Qərbində yerləşın Ruskiy Zapodnıy burnu ilə şərqindəki Ruskiy Severnıy burunları arasında məsafə 38 kilometr təşkil edir. Eni isə cəmi 13 km-dir. Ada maksimal hündürlüyü 30 metr olan təpəliklərdən ibarətdir. Şimal sahili sıldırımlıdır. Burada hündürlük 4-8 metr arasında dəyişir. Cənub-qərb və cənubu isə güçlü şəkildə yuyulmuşdur. Nəticədə Bunqe yarımadası meydana gəlmişdir. Yarımada səyahətçi, zooloq Aleksandr Aleksandroviç Bunqenin şərəfinə adlandırılmışdır. Burada ensiz buxta və dillər vardır:Bolşaya buxta — ən böyüyü olaraq, 10 km uzunluğa və 4 km enə malikdir, Opasnaya buxtası, Melkaya buxtası və Qusinaya laqunu.
Ada ərazidində çoxlu sayda axarlar vardır. Onlar arasında ən iriləri: Medvejıy axarı (7,5 km), Melkiy axarı (5 km) güçlü şəkildə bataqlıqlaşmışdır, Olenıy (8 km) və Qusinıy axarı (5 kilometrə yaxın). Ada boyunca xırda duzlu göllərə rast gəlmək olur.
1935 - 1999-cu illər ərzində adanın Ruskiy Severnıy burnunda Ruskiy adası üütb stansiyası fəaliyyət göstərmişdir Stansoya bağlandıqdan sonra burada yaşayış yoxdur.
Yaxınlığında yerləşən adalar
Şileyko adası — elə də böyük olmayan ada, Bunqe yarımadasından 500 metr aralıda qərarlaşır. Eduard Vasileviç Tollun həmkarıEvgeniy Nikolaeviç Şileykonun şərəfinə adlandırılmışdır.
Malışka adası — Ruskiy adasından 600 metr aealıda qərarlaşır. Uzunluğu 100 netrdir.
Şarples epoksidləşməsi
Şarples epoksidləşməsi - Şarples epoksidləşməsi (çox vaxt Şarples asimmetrik epoksidləşməsi üçün SAE kimi qısaldılır [1]) sintetik üzvi kimyada reaksiyanın adıdır. Katalitik asimmetrik reaksiyalar qrupuna aiddir. Prokiral birləşmələrdən başlayaraq məhsulun yalnız bir enantiomeri seçici şəkildə əmələ gələ bilər; bu enantio- və diasteroselektiv reaksiyadır. Reaksiya allil spirtlərindən 2,3-epoksi spirtləri verir. Bu məhsullar həm epoksi, həm də spirt qruplarını ehtiva edir və bir çox digər maddələrin sintezi üçün başlanğıc material kimi xidmət edə bilər. (Qeyd: Barry Sharpless 2001-ci ildə William S. Knowles və Ryoji Noyori ilə paylaşdığı asimmetrik oksidləşmə reaksiyalarına dair tədqiqatlarına görə Kimya üzrə Nobel Mükafatını aldı.)
Ruskiy adası (Krasnoyarsk diyarı)
Litke adaları
Hidroqraf adası — 4 kilometr uzunluğa malik olan ada, Ruskiy adasından 500 metr aralıda qırarlaşır.
Şarples epoksidləşməsi
Şarples epoksidləşməsi: Məhsulun mütləq konfiqurasiyası epoksidləşmənin hücum tərəfini təyin edən dietil tartratın (DET) konfiqurasiyasından asılıdır (Si/Re - prokirallığa bax).
Reaksiya şəraiti
Adetən, Şarples epoksidləşməsi [2] dixlorometanda -78 °C-də aparılır. Substrat birli və ya ikili allil spirtidir. Oksidləşdirici maddə hidroperoksiddir, ən çox tret-butil hidroperoksiddir. Stereoselektivliyi induksiya edən kompleks katalitik miqdarda tetraizopropil ortotitanat (titan (IV) izopropoksid, 5-10 mol %) və enantiomerik təmiz dietil tartratın (dietil tartrat [DET], 6-12 mol %) əlavə edilməsi ilə əmələ gəlir. Su izləri katalizatorla reaksiya verə və onu deaktiv edə bilər. Beləliklə, molekulyar ələklərin (3 və ya 4 Å) əlavə edilməsi istifadə olunan katalizatorun miqdarını azalda bilər.[3]
Ruskiy adası (Krasnoyarsk diyarı)
Litke adaları
Yermolov adası — iri ada olaraq Bunqe yarımadasından 4,7 kmcənubda qəralaşır. Ada 13,4 km uzunluğa və 5 km enə malikdir. 1901-ci ildə Eduard Toll tərəfindən Aleksey Sergeyeviç Yermolovun şərəfinə adlandırılmışdır. O, Peterburq Elmlər akademiyasının üzvü, aqronomiya sahəsinin alimi olmuşdur Adsız adalar — Plavnikov burnu yaxınlığında iki ada.
Şarples epoksidləşməsi
Reaksiya şəraiti
(R, R)-DET ilə Şarplesə görə epoksidləşmədə keçid vəziyyəti [4]
Mexanizmi
Enantioselektiv epoksidləşmə axiral/proxiral başlanğıc materialdan (alilik spirt),  DET və titan (IV) izopropilatdan (titan tetraizopropoksid) ibarət xiral katalizatordan istifadə etməklə həyata keçirilir. Bu məqsədlə, çox güman ki, dimer kimi mövcud olan xiral katalizator əvvəlcə sağdakı şəkildə (R, R) və ya L-də göstərildiyi kimi titan (IV) izopropoksid və optik aktiv tartarik turşusu dietil esterindən hazırlanır. (+)- DET, nəticədə iki ekvivalent izopropanol buraxılır. Qalan iki izopropanolat qrupu sonradan oksidləşdirici agent (tert-butil hidroperoksid) və allil spirti ilə əvəz olunur, nəticədə xiral katalizator, allil spirt və epoksidləşdirici agent "kompleks" yaranır. Bu kompleks üstünlük verilən quruluşa malikdir (şəkildə sağda). Solda göstərilən quruluşa, tert-butil hissəsi və etil ester qrupu arasında sterik maneə səbəbindən üstünlük verilmir. Alil spirti üçün iki quruluş fərqləndirilir, cünki, epoksidləşmə müxtəlif tərəfdən mümkündür. Titan (IV) alkoksid perokso qrupundan olan hər iki oksigeni koordinasiya edərək Lyuis turşusu rolunu oynayır və beləliklə, Lyuis turşusu oksigendən elektron sıxlığını götürdüyü üçün elektrofilik olaraq aktivləşir. İkiqat bağda tert-butil radikalından çıxarılan oksigen perokso atomu var. Sulu işlənmədən (hidrolizdən) sonra (2S)-epoksid və tert-butanol alınır. Alternativ olaraq, (2R)-epoksid (S,S)-tartar turşusu dietil efirindən istifadə etməklə hazırlana bilər.
Alternativ reaksiyalar
Şarplesə görə epoksidləşmə yalnız allil spirtləri ilə məhdudlaşdığından, ənənəvi qeyri-funksional olefinlər (alkenlər) alternativ olaraq optik aktiv Mn(III) kompleksləri ilə Yakobsen-Katsuki epoksidləşməsi və ya Şarplesə görə epoksidləşmə ilə epoksidlərə (oksiranlara) çevrilə bilər.
Hakuna matata
thumb|300px|Tanzaniyanın Zanzibar şəhərində bir mühərrikdə yazılmış Hakuna Matata ifadəsi.
Hakuna matata — "kədərlənmə" və "problem deyil" mənasını verən suahili ifadəsidir. Zənzibar, Tanzaniya və Keniyada yaşayan insanlar bu deyimdən geniş istifadə edirlər. İdiom tez-tez tətil kəndlərində, otellərdə və turizm sənayesində istifadə olunur. Bu deyimin yayılmasında ən böyük amillərdən biri Kral Şir cizgi filmində bu deyimin fəlsəfəsindən istifadə edilməsidir.
Dağ əmələgəlməsi
150px|thumb|right|Dağ əmələgəlmə Dağ əmələgəlməsi — dağların əmələ gəlməsinin əsasını təşkil edən geoloji proseslər başa düşülür. Bu proseslər Yer qabığının (tektonik plitələrin) irimiqyaslı hərəkətləri ilə bağlıdır. Qatlanma, qırılma, vulkanik fəaliyyət, maqmatik müdaxilə və metamorfizm dağların qurulmasının orojenik prosesinin hissələri ola bilər. Dağların əmələ gəlməsi mütləq onun üzərində olan geoloji strukturlarla əlaqəli deyil.
Dağların növləri
Dağların beş əsas növü var: vulkanik, qırışıq, yayla, fay-blok və günbəz. 150px|thumb|right|Vulkanik dağ
Vulkanik dağlar
Tektonik plitələrin hərəkəti nəticəsində plitənin hüdudları boyunca püskürən və dağları əmələ gətirən vulkanlar yaranır. Əksər vulkanlar Sakit Okeanı əhatə edən zolaqda (Sakit Okean Atəş Halqası) və İndoneziya Arxipelaqında Sakit okean zolağına uzanan Asiya boyunca Aralıq dənizində meydana gəlir. Vulkanik dağın ən mühüm növləri kompozit konuslar və ya stratovulkanlar (nümunə olaraq Vezuvi, Kilimancaro və Fuji dağı) və qalxan vulkanlarıdır (məsələn, Havaydakı Mauna Loa). 150px|thumb|right|Sofia dağı
Qırışıq dağlar
Zərd-Kuh İranın mərkəzi Zaqros silsiləsində yerləşən qırışıq dağdır. Plitələr toqquşduqda və ya subduksiyaya məruz qaldıqda plitələr bükülməyə və bükülməyə meyllidir və dağlar əmələ gətirir. Əsas kontinental dağ silsilələrinin əksəriyyəti sürüşmə və bükülmə və ya orogenez ilə əlaqələndirilir. Buna misal olaraq Balkan dağları, Jura və Zaqros dağlarını göstərmək olar. 150px|thumb|right|Zard-Kuh dağı
Blok dağlar
Beynəlxalq Kosmik Stansiyadan göründüyü kimi Sierra Nevada dağları bu dağlara aiddir. Qırılma bloku qaldırıldıqda və ya əyildikdə blok dağlarla nəticələnə bilər. Daha yüksək bloklara horstlar, novlara isə qrabens deyilir. Səthin bir-birindən ayrılması gərginlik qüvvələrinə səbəb olur.
Buna misal olaraq Sierra Nevada silsiləsi göstərilə bilər, burada delaminasiya nəticəsində 650 km uzunluğunda və 80 km enində blok yaradılıb və bu blok qərbə doğru əyilmiş, şərqə doğru uzanan sürüşmələr  yüksələrək ABŞ-da ən yüksək dağ cəbhəsini yaradıb.
Digər nümunələr isə Bolqarıstanda, Cənub-Şərqi Avropada Rila-Rodop dağ massivi, o cümlədən Belasitsa (xətti horst), Rila dağı (tağlı günbəz formalı horst) və Pirin dağı - kompleks arasında yerləşən kütləvi antiklinal təşkil edən horstdur. Struma və Mestanın qraben vadiləridir.
Xarici keçidlər
Dağ əmələgəlmə
Ani-i Süfla (Germi)
Ani-i Süfla — İranın Ərdəbil ostanının Germi şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Büsse
Byusse  — Fransa da kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Varen-syur-Alye kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Vişi.
INSEE kodu — 03045.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 849 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə 547 yaşda olan (15-64 yaş arasında) 422 nəfər iqtisadi fəal, 125 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 77.1%, 1999-cu ildə 71.3%). Fəal olan 422 nəfərdən 391 nəfəri (215 kişi və 176 qadın), 31 nəfəri işsizdir (17 kişi və 14 qadın). 125 hərəkətsiz 34 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 50 nəfər təqaüdçü, 41 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
Hibridləşmə anlayışı
Hibridləşmə anlayışı — ümumiləşmə anlayışıdır. Hibrid anlayışının əsasını atomun valent halında (atomun birləşmənin tərkibindəki halı) ayrı-ayrı ilkin orbitalların müəyyən prinsiplər üzrə hibridləşməsi (ümumiləşməsi) təşkil edir.
Hibridləşmə anlayışının izahı
Karbon atomu adi halda iki açıq elektrona malikdir. Lakin o asanlıqla həyəcanlı hala keçir və bu vaxt elektron cütü (2s2) açılır və onlardan biri 2p-yarımsəviyyədə olan boş xanaya keçir. Buna müvafiq olaraq, karbon atomu həyəcanlı halında dörd kimyəvi rabitə yaradır. Yəni birləşmələrdə onun oksidləşmə dərəcəsi dördə bərabər olur. Karbon atomunun həyacanlı halında valent elektronları müxtəlif yarımsəviyyələrdə yerləşdiyi üçün onların əsasında əmələ gələn kimyəvi rabitələr öz təbiətinə görə bir-birindən fərqlənməlidir.Yəni, p-elektronların əsasında yaranan üç rabitə bir cür təbiətə, s-elektron əsasında yaranan rabitə isə başqa cür təbiətə malik olmalıdır. Lakin son illər aparılan dəqiq tədqiqatlar yuxarıda göstərilən məntiq əsasında çıxarılan nəticələrin heç birinin düzgünlüyünü təsdiq etməmişdir. Müəyyən olunmuşdur ki, metan molekulu düzgün tetraedr formasına malikdir. Molekulda kimyəvi rabitələr tetraederin mərkəzindən onun təpələrinə istiqamətlənmişdir. Bu isə öz növbəsində CH4 molekulunda bütün C—H rabitələrin uzunluğunun və aralarındakı bucaqların eyni olduğunu göstərir. Başqa sözlə, CH4 molekulunda mövcudn olan bütün kimyəvi rabitələr eyni təbiətə malikdir. Beləliklə, metan molekulunun quruluşuna dair yığılmış zəngin məlumata əsasən qəbul edilir ki, hidrogen ilə qarşılıqlı təsir zamanı karbonun valent elektronlarının yerləşdiyi yarımcəviyyələr ümumiləşir, başqa sözlə, onların arasındakı energetik fərq aradan qalxır.
NGC 356
NGC 356 — Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktika. Göy üzündə Balina bürcü istiqamətində yerləşir. Sbc tipli. tərəfindən ildə 121.92 sm (48 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Hibridləşmə anlayışı
Hibridləşmə anlayışının izahı
Atomda ayrı-ayrı valent yarımsəviyyələrinin qarışması və nəticədə ümumi bir energetik səviyyə yaratması hadisəsi hibridləşmə adlanır.
sp-hibridləşmə
Bu prosesdə iştirak edən orbitallara hibrid orbitallar, elektronlara isə hibrid elektronlar adı verilmişdir. Bir s- və bir p- orbitalının hibridləşməsi sp hibridləşmə kimi göstərilir.
sp2-hibridləşmə
Bir s- və iki p- orbitalının hibridləşməsi sp2 kimi göstərilir.
sp3-hibridləşmə
Bir s- və üç p- orbitalının hibridləşməsi sp3 kimi göstərilir.
Hibridləşmə və molekulların həndəsi quruluşu
Göstərilən molekulların simmetrik formalarından aydın olur ki, onların fəza quruluşu sp-, sp2-, sp3- hibrid orbitalların oxlarının eyni müstəvi üzərində bir-birilə müvafiq surətdə 180o, 120o və 109o 28′ -li bucaq əmələ gətirməsinə əsaslanır.
Sarqas (ulduz)
Sarqas və ya Teta Əqrəb (θ Əqrəb, qısaldılmış θ Sco) Əqrəb cənub zodiak bürcünün qoşa ulduz udur. Bu ulduzun görünən ulduz ölçüsü +1,89, açıq havada adi gözlə gecə göyünun ən parlaq ulduzlarından biri kimi görünür. Məsafənin, parallaks üsulunun tətbiqi ilə birbaşa ölçülməsi mümkündür, Hipparkos missiyası zamanı aparılan bu cür ölçmələrdə bu ulduzun Günəş dən məsafəsi 300 işıq ili ( 90 parsek) tapılmışdır.
İki komponent Teta Əqrəb A ( bu ulduz Sarqas adlanır ) və B.
Tropik xəstəliklər
thumb|[[DALY 100.000 əhaliyə düşən tropik xəstəliklər üçün. Tripanosomiaz, Çaqas xəstəliyi, şistosomiaz, leyşmanioz, limfatik filariaz, onxoserkoz daxildir.. {{legend|#b3b3b3|no data}} {{legend|#ffff65|≤100}} {{legend|#fff200|100-200}} {{legend|#ffdc00|200-300}} {{legend|#ffc600|300-400}} {{legend|#ffb000|400-500}} {{legend|#ff9a00|500-600}} {{legend|#ff8400|600-700}} {{legend|#ff6e00|700-800}} {{legend|#ff5800|800-900}} {{legend|#ff4200|900-1000}} {{legend|#ff2c00|1000-1500}} {{legend|#cb0000|≥1500}} ]] Tropik xəstəliklər — tropik və subtropik bölgələrdə üstünlük təşkil edən və ya yalnız orada rast gəlinən yoluxucu xəstəliklər qrupu. Bu xəstəliklər mülayim iqlim olan bölgələrdə nadir halda olur, ilk növbədə həşəratların sayını məhdudlaşdıran soyuq mövsümün olması ilə.
Ağcaqanad və milçək kimi həşəratlar çox vaxt xəstəliyin daşıyıcısıdır. Onlar protozoylar, bakteriya və ya virusları insanlara və heyvanlarа əksər halda dişləmə yolu ilə ötürüb yayırlar.
Tropik meşələrin insanlar tərəfindən öyrənilməsi, meşələrin qırılması, immiqrasiyanın artması və tropik bölgələrə beynəlxalq hava səyahətlərinin və digər turizmin artması qeyri-tropik ölkələrdə belə xəstəliklərin artmasına səbəb olmuşdur.
Xarakteristikası
Tropiklərdə müşahidə edilən bir sıra yoluxucu xəstəliklərin (difteriya, qızılca) klinik mənzərəsi mülayim iqlimi olan ölkələr üçün xarakterik olandan əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənir. Bundan əlavə, tropiklərin patologiyası xəstəliklərin yüksək genişliyi və intensivliyi ilə xarakterizə olunur ki, bu da bu xəstəliklərin patogenlərinin yayılması üçün müstəsna əlverişli təbii şəraitlə bağlıdır.
Tropik təbabətdə yoluxucu və parazitar xəstəliklər
Tropik təbabətin böyük bir hissəsini yoluxucu və parazitar xəstəliklər təşkil edir. Tropik və subtropiklərdə yoluxucu tropik xəstəliklərin yayılması onlar üçün əlverişli təbii şərait kompleksi ilə əlaqədardır.
Yalnız isti iqlimdə çoxlu istilik sevən patogenlər (müəyyən bakteriyalar, viruslar, protozoylar, helmintlər), onların aralıq sahibləri (məsələn, tropik mollyusklar "Bullinus tropicalis", şistosomiazda "Physopsis africana"), patogenlərin daşıyıcıları, Lassa qızdırmasının təbii mənbəyi (çət milçəkləri, tropik ağcaqanadlar), fruktoid yarasa - təbii su anbarları, Ebola virusunun yaratdığı xəstəlik və s. mövcuddur.
Yoluxucu tropik xəstəliklərin yayılması şərtləri
Yoluxucu tropik xəstəliklərin yayılması həm də sosial amillərlə bağlıdır. Yaşayış və təhsil səviyyəsinin aşağı olması, inkişaf etməkdə olan ölkələrdə əhalinin sağlamlığının olmaması mülayim iqlimi olan ölkələrdə artıq kökü kəsilmiş həmin tropik xəstəliklərin geniş yayılmasının səbəbləridir. Axı, tropik xəstəliklərə aid edilən bəzi yoluxucu və parazitar xəstəliklər mülayim iqlim qurşağında yerləşən ölkələr üçün endemikdir: malyariya, bəzi helmintozlar və s. Bu xəstəliklərin bir çoxu inkişaf etmiş ölkələrdə effektiv sağlamlığın mühafizəsi tədbirlərinin həyata keçirilməsi, sanitariya-gigiyenik həyat şəraitinin və qidalanmanın yaxşılaşdırılması səbəbindən nəzarət altındadır və hətta aradan qaldırılır. Tropik bölgələrdə bu xəstəliklərin endemikliyinin əsas səbəbi iqlim olmadığından, tibbin bu klinik sahəsinin adının “coğrafi tibb” və ya “üçüncü dünya təbabəti” adlandırılması təklifləri artır.
Tropik xəstəliklərin gedişatının ümumi xüsusiyyətləri
Bəzi tropik xəstəliklər yoluxucu deyil, bunlara ilan sancmasından sonra baş verən ağırlaşmalar daxildir. Tropik və subtropik iqlimlərdə yüksək ətraf mühitin temperaturu və yüksək rütubətə məruz qalması səbəbindən orqanizmə yük artır və bu da bir çox xəstəliklərin gedişatını xeyli çətinləşdirir. Məsələn, qızılca tropik bölgələrdə mülayim bölgələrə nisbətən daha şiddətli keçir, çünki qızılcaya xas qızdırma zamanı yaranan artıq istiliyi bədəndən çıxarmaq çətinləşir. Nəticədə, termoregulyasiya ilə bağlı problemlər yaranır ki, bu da xəstənin, xüsusilə uşaqlarda, həddindən artıq istiləşmə səbəbindən ölümünə səbəb ola bilər. Bundan əlavə, tropik ərazilərdə iqlimin xüsusiyyətlərinə görə səthi yaraların sağalması mülayim iqlimi olan ərazilərə nisbətən daha gec olur.
NGC 2934
NGC 2934, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Şir bürcü istiqamətində yerləşir. C tipli. tərəfindən ildə 121.92 sm (48 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Tropik xəstəliklər
Tropik xəstəliklər
Tropik xəstəliklərin nümunələri:
Lülədərə-i Hacınəcəf (Pərsabad)
Lülədərə-i Hacınəcəf — İranın Ərdəbil ostanının Pərsabad şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 424 nəfər yaşayır (91 ailə).
Səfəvi Luristanı
Səfəvi Luristanı — Səfəvi imperiyasının qərbdə yerləşən inzibati vahidlərindən biri. Bu bölgənin ərazisi müasir İran İslam Respublikasının İlam ostanı və Luristan ostanlarının ərazilərinə uyğun gəlir. Luristan vilayəti imperiyanın müəyyən qədər muxtariyyətə malik olan 5 vilayətindən biri idi və şah tərəfindən təyin edilən vali və ya hakim tərəfindən idarə edilirdi.
Tarixi
Luristan vilayəti imperiyanın müəyyən qədər muxtariyyətə malik olan 5 vilayətindən biri idi və şah tərəfindən təyin edilən vali və ya hakim tərəfindən idarə edilirdi. Vali çox zaman yerli əsilzadə ailələrindən biri olur və şah tərəfindən təyin edilirdi, lakin buna baxmayaraq, valiliyin irsi ötürülməsi geniş yayılmışdı.
Vilayət özü də öz növbəsində 3 daha kiçik inzibati vahidə bölünürdü - Xavə, Sadmarə və Xürrəmabad. Xürrəmabad özü birbaşa vilayətin hakimi tərəfindən idarə edilirdi. XII əsrin sonlarından etibarən Kiçik Luristan Xurşidi sülaləsi tərəfindən idarə edilirdi. XVI əsrdən etibarən Luristan deyə adlandırılan bölgə təqribən İranın müasir İlam ostanı və Luristan ostanlarının ərazilərinə uyğun gəlir. 1501-ci ildə yaradılmış Səfəvi imperiyası genişlənərək 1508-ci ildə Luristan bölgəsini də özünə qatmışdır. Bu ildə Luristan bölgəsinin hökmdarı Səfəvi şahı I İsmayılın ali hakimiyyətini qəbul etmişdir. Şah İsmayıl Bağdaddan yazdığı məktubunda yerli hökmdar Şah Rüstəm Abbasini hakim olaraq təyin etdiyini və onun hakimiyyəti altına Sadmarə, Harunabad və Silaxurun da verildiyi bildirilirdi. 1540-cı illər boyunca I Təhmasib bölgədə, xüsusən Xürrəmabadda birbaşa hakimiyyətini formalaşdırdı. Bölgə hakimi Xürrəmabadda yaşamaqla birlikdə, o, Xürrəmabad və Luristan hakimi adlandırılırdı. 1578-ci ildən 1587-ci ilə qədər Luristan valiləri Osmanlı İmperiyası ilə ittifaqda idilər.
Vilayətə hakim yerli ailələrdə yanaşı türk-qızılbaş tayfalarından da təyin edilirdi. Bunlara misal olaraq, Qeyb Sultan Ustaclını (həmçinin Səfəvi Kürdüstanının da bəylərbəyi olmuşdur), Mehdiqulu xan Şamlı, Təhmasibqulu xan İnanlı və adı bəlli olmayan şəxsi göstərə bilərik. Həmçinin, vilayətə hakimlik edən digər türk-qızılbaş Şah İsmayılın oğlu olan Bəhram Mirzə Səfəvi də hakimlik etmişdir.
I Abbas tərəfindən yerli hakim Şahverdi Abbasinin üsyanı yatırıldıqdan sonra Xurşidi sülaləsinin bütün kişi nümayəndələri ya həbsə atıldı, ya da kor edildi. Bununla da, bölgədə bu sülalənin hakimliyinə son qoyuldu. Bundan sonra isə, bölgəyə Şahverdi Abbasinin dayısının oğlu Hüseyn xan ibn Mansur Solvizi Luristanın hakimi təyin edildi. Bununla eyni zamanda türk-qızılbaş tayfasından olan Təhmasibqulu xan İnanlı Luristanın bəzi Bağdada yaxın bölgələrinin hakimi təyin edildi. Bu bölgələr Sadmarə və Hendamin idi. 1603-cü ildən sonra Solvizi ailəsi Luristanın irsi hakimləri halına gəldilər. 1670-ci illərdə Şah Süleyman (1666-1694) hakimliyi qızılbaş tayfalarından birindən çıxan şəxsə verdi və bu yerlilərin etirazı ilə qarşılandı, hakim isə vilayətdən qovuldu.
Vilayət hakimlərinin siyahısı
Siyahıda vilayəti və ya onun hissələrini idarə etdiyi bilinən şəxslər göstərilmişdir. Hakim və ya bəylərbəyi ifadələrinin hər ikisi də vilayət valilərini təsvir etmək üçün işlədilmişdir.
Furunkul
Furunkul - tək tük kisəsinin və yaxın piy vəzinin kəskin irinli nekrotik iltihabıdır.
Nekrozlu iltihab genişlənib, ətraf birləşdirici toxumanı əhatə edir. Furunkulun əsas törədicisi qızılı stafilokoklardır. Qadınlara nisbətən kişilərdə dəri tük örtüyü güclü olduğu üçün onlarda furunkul daha çox müşahidə edilir. Furunkul bədənin hər bir tüklü yerində əmələ gələ bilər, lakin daha çox boyunda, kürəkdə, sağrıda, beldə, üzdə törənir. Şəxsi gigiyena tələblərinə əməl olunmaması, alimentar çatışmazlıq, şəkər mübadiləsinin pozulması irintörədici mikrobların inkişafına şərait yaradır. Dəri örtüyünün kobud sürtülməsi, sıyrıntılar, bəzən piy vəzilərinin axarı infeksiya qapısı rolunu oynayır. İnfeksiya qapısından dəriyə daxil olan irintörədici mikroblar furunkulun yaranmasına səbəb olur.
Klinik gedişi
Furunkulun kliniki gedişi biri digərini əvəz edən 3 mərhələdə gedir:
İltihabi infiltratın böyük, irinli nekrotik közün isə nisbətən kiçik olması furunkulun kliniki xüsusiyyətidir. Tük kisəsindən mikroblar dərinin məməvari hüceyrələrinə yayıldıqda iltihab infiltratı əmələ gəlir. Yaranmış infltrat nahiyəsində kapillyar və vena damarlarının mənfəzi tromb kütləsi ilə qapandığı üçün yerli qan dövranı pozulur, leykositlərin iltihab zonasına axını və nekrotik irin közünün sabitləşməsi ləngiyir. Tam yetişməmiş nekrotik irinli közün, infiltratlaşmış toxumaların mexaniki təzyiqlə sıxılması infeksiyalaşmış tromb kütləsinin yerdəyişməsinə və iltihabın daha da genişlənməsinə səbəb olur.
İnfiltrat ocağının yaranması
Tük ətrafında dəridə qızartı və ağrılı qabarcığın əmələ gəlməsi ilə başlayır. 24-48 saatdan sonra follikulun ağzı (tük xaric olan yer) ətrafında sarı ləkə - irinli suluq əmələ gəlir. Bu dəyişikliklə iltihabı proses sönə də bilər, bəzi hallarda isə iltihab güclənib ikinci mərhələyə keçir. Xəstələr narahatçılıq keçirir, hərarət yüksəlir, dərin toxumalara yaxın nahiyələrdə (ənsə, başın tüklü hissəsi, barmaqların arxa səthi) güclü ağrılar başlayır.
İrinli nekrotik közün törənməsi və xaric olması
İltihabi proses davam edən tük kisəsi və piy vəzi əriyib irinə çevrilir. Onun ətrafında olan infiltrat və qızartının hüdudları daha da genişlənir, infiltratın mərkəzində nazikləşmiş dəri altından sarı-yaşıl kütlə (irin közü) görünməyə başlayır. İnfiltratın hüdudları böyüdükcə ödem və ağrı güclənir. Dəriyə baxarkən furunkul mərkəzindən limfa damarları istiqamətində qızartı (limfangit), məhəlli limfatik düyünlərin böyüməsi, əllə yoxladıqda isə ağrılı olması (limfadenit) qeyd edilir. Üst dodaqda, burunda, yanaqda, qaşüstü nahiyədə yerləşən furunkul üz venası şaxələrində tromboflebit və bununla əlaqədar, güclü başağrılarına, hərarətin xeyli yüksəlməsinə (38°C - 40°C) səbəb olur. İnfiltratın mərkəzində irinli nekrotik ocağın üzərini örtən nazik dəri örtüyü nekrozlaşır və irinli möhtəviyyat infiltratlaşmış və qızarmış dəri üzərinə axır. Bu dövrdə hərarətin dəyişkənliyi (38°C - 40°C) titrəmə, tərləmə, huşun alaqaranlıq olması, dəri örtüyünün avazıması, irinli intoksikasiyanın güclənməsi sepsisin gələcək inkişafını göstərir.
İrinli ocağın çapıqlaşması
Nekrotik irinli ocaq tam boşaldıqdan sonra yerində dənəvər toxuma ilə örtülmüş boşluq qalır, sonra dənəvər toxuma birləşdirici toxuma ilə əvəz olunur, çapıqlaşır, dəri isə epitellə örtülür.
Müalicə
Müalicəsi - iki üsulla: konservativ və cərrahi əməliyyatla aparılır.