cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
77-ci atıcı diviziya (2-ci komplektləşmə)
Krımda döyüşlər
1944-cü il may ayının 7-də saat 7.30-da 77-ci atıcı diviziya hücumla Sevastopolun "açarı" - Sapun-dağı ələ keçirdi. Diviziyanın döyüşçüsü Əbdüləziz Qurbanov hücum zamanı düşmən atəşi altında zirvəyə qalxaraq Sapun-dağın üzərinə Qırmızı Bayraq sancdı.
NGC 5654
NGC 5654, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Çoban bürcü istiqamətində yerləşir. SB0-a tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
77-ci atıcı diviziya (2-ci komplektləşmə)
Krımda döyüşlər
77-ci diviziya Sevastopola ilk girənlərdən biri oldu. 1944-cü il mayın 7-də və 8-də diviziyanın 105 və 276-cı alayları şəhərin kənarında düşmənin inadkar müqavimətini qıraraq Malaxov Kurqanını ələ keçirdilər. Mayın 9-da 324-cü alayVermaxt hissələrini dəmiryol stansiyasından çıxartdı, şəhər mərkəzini azad etdi və əsas qüvvələr gələnə qədər ələ keçirilmiş mövqeləri qorudu.
Krımdakı döyüşdə diviziya almanların 3 min nəfər canlı qüvvəsini məhv etdi və Vermaxtın 1652 əsgər və zabitini əsir götürdü. Sapun-dağına hücum və Sevastopolun azad edilməsinə görə diviziya II dərəcəli Suvorov ordeni ilə təltif edildi. Diviziya komandiri Rodionov 16 may 1944-cü il tarixində SSRİ Silahlı Qüvvələri Rəyasət Heyətinin fərmanı ilə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görüldü. Onun şəxsi əşyaları hələ də Sevastopoldakı "Sapun-dağa hücum" dioramının ekspozisiya salonunun vitrinlərindən birində saxlanılır.
Kənan Yusif-zadə
Təhsili
1998-2004-ci illərdə Türkiyənin Ankara şəhərində Qazi Universitetinin Tibb fakültəsinin “Ümumi Cərrahiyyə” kafedrasında uzmanlıq (rezidentura) ixtisası üzrə təhsilini başa vurmuşdur.
2004-cü ildə “Mezenterik işemiya – reperfuziya zamanı Anandamidin təsirinin rolu” mövzusunda elmi dissertasiyanı müdafiə etmiş və tibb üzrə fəlsəfə doktoru dərəcəsini qazanmışdır (Ankara, Türkiyə).
2004-cü ildə Türkiyənin Ankara şəhərində Türkiyə Elmi və Texnoloji Tədqiqat Şurası (“Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu”, TÜBİTAK) tərəfindən dəstəklənən NATO-PC “B” təqaüd proqramı çərçivəsində elmi-tədqiqat işi aparmış və Qazi Universitetinin Tibb fakültəsinin “Qastroenterologiya” kafedrasında üst ixtisasını (Qastroenterologiya və İnvaziv Endoskopiya) başa vurmuşdur.
77-ci atıcı diviziya (2-ci komplektləşmə)
Baltik cəbhəsi
1944-cü ilin iyulunda 51-ci Ordunun tərkibində dviziya Baltikyanı ölkələrə gəldi. İyulun 29-da 77-ci diviziya almanlarla döyüşə girdi və Bauskanın cənubundakı mövqelərə çatdı. 1944-cü ilin avqustunda 51-ci Ordunun bir hissəsi olaraq, Dobele bölgəsində düşmənə ağır zərbələr vurdu. İki həftəlik müdafiə döyüşlərində diviziya Vermaxtın 12-ci tank dviziyasının 31 hücumunu dəf etdi, 178 tankı və özüyeriyən silahları məhv etdi və almanların iki piyada alayını dağıtdı. Bir ay ərzində döyüşlərdə fərqlənən 587 əsgər və diviziya zabiti SSRİ-nin orden və medallarına layiq görüldü.
Vəsfi-hal
Vəsfi-hal — fala baxdırma, bəxti, taleyi müəyyənləşdirmə ilə bağlı oxunan mərasim. Dilək tasının içinə müxtəlif əşyalar (üzük, sırğa, sancaq, oymaq) atılıb üstü bağlanır və mərasim nəğməsi oxunduqdan sonra onlardan biri gizli şəkildə seçilir. Nəğmə əşyanın sahibinin taleyi ilə bağlı olur.
Kənan Yusif-zadə
Təhsili
2008-ci ildə ABŞ-nin Klivlend Klinikasının Kolorektal Cərrahiyyə Departamentində doktorantura təhsili almış, həmin ilin dekabrında isə Meyo Klinikasında Ümumi Cərrahiyyə və Böyrək və Mədəaltı Vəzi Transplantasiyası Departamentində təcrübə keçmişdir.
77-ci atıcı diviziya (2-ci komplektləşmə)
Baltik cəbhəsi
1945-ci ilin yanvar-fevral aylarında 77-ci diviziya, Baltik sahillərində və Şimal-Şərqi Prussiyada Vermaxt qüvvələri ilə döyüşdü. Təkcə fevral ayının birinci yarısında diviziya 17 düşmən hücumunu dəf edərək, 1300-dən çox düşmən əsgər və zabitini sıradan çıxardı.
Vəsfi-hal
Nümunə
Göydə ulduz olaydım, Xoşbəxt bir qız olaydım. Yar qapını döyəndə Evdə yalqız olaydım.
Kənan Yusif-zadə
Təhsili
2013-2015-ci illərdə Hollandiyanın Maastrixt İdarəetmə Məktəbində MBA, 2013-2016-ci illərdə ADA Universitetində “Executive MBA” proqramlarını bitirmişdir.
2016-cı ildə Azərbaycan Tibb Universitetində tibb üzrə elmlər doktoru dissertasiyasını “Миниинвазивные вмешательства при патологиях структур внепеченочной желчной системы” mövzusunda müdafiə etmişdir.
Ümumi Cərrahiyyə, Hərbi təbabət, Qastroenterologiya və Cərrahi Endoskopiya, Süd vəzi və Endokrin Cərrahiyyə, Hepatopancreatobiliar Cərrahiyyə, Kolorektal Cərrahiyyə, Böyrək Transplantasiyası, Hərbi Travma və “Biznes Menecmenti” kimi sahələrdə ixtisaslaşıb.
77-ci atıcı diviziya (2-ci komplektləşmə)
Baltik cəbhəsi
77-ci diviziya müharibəni Kurlandiyada bitirdi. 1945-ci il mayın 8-də Dzintari bölgəsində Vermaxt qüvvəlləri silahlarını ataraq 77-ci diviziyanın döyüş birləşmələrinə təslim oldular.
Kənan Yusif-zadə
Təhsili
İngilis, rus və türk dilini bilir.
77-ci atıcı diviziya (2-ci komplektləşmə)
Müharibədən sonra
Müharibə vaxtı diviziya 25 ay döyüş meydanlarında keçirərək, Qafqazdan Baltikyanı ölkələrə qədər uzun döyüş yolu qət etdi. Bu müddət ərzində Vermaxtın 50 mindən çox əsgər və zabiti məhv edilmiş və əsir alınmış, 255 tank, 938 sursat, 859 pulemyot, 383 minaatan məhv edilmişdi. Təxminən 4 min vaqon, 2344 motorlu nəqliyyat vasitəsi, 30 min tüfəng və pulemyot, 360 maşın, 8 təyyarə hərbi qənimət olaraq ələ keçirilmişdi. Diviziyanın şəxsi heyəti on dəfə Ali Baş Komandandan təşəkkürnamə almışdı. Müharibə illərində diviziyanın əsgər və zabitlərindən 11237 nəfəri orden və medallarla təltif edilmiş, 8 nəfər isə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür.
Kənan Yusif-zadə
Tibbi fəaliyyəti
1991-1996 illərdə ilk həkimlik təcrübəsini Azərbaycan Tibb Universitetinin “Operativ cərrahiyyə və topoqrafik anatomiya” kafedrasında preparator və baş preparator vəzifəsində qazanmışdır.
1996-1998-ci illərdə cərrahiyyə ixtisası üzrə Azərbaycan Tibb Universitetinin Klinik Ordinatura bölməsində təhsil almışdır.
San Sibra de Las qalası
San Sibra de Las qalası (Castro de San Cibrao de Las), La Siuda, Lambrisa, Lansbrika və ya Lanobrika qalası — İspaniyanın Qalisiya bölgəsində, Orense vilayətinin San Amaro və Punxin bələdiyyələri arasında yerləşən qədim qala və onun qalıqları. Bu qalanın ərazisində arxeoloji qazıntı yeri yerləşir. Qalanın e.ə. II əsrdən b.e. II əsrinə qədər istifadə olunduğu ehtimal olunur.
77-ci atıcı diviziya (2-ci komplektləşmə)
Müharibədən sonra
Müharibədən sonra Ural Hərbi Dairəsinə köçürüldü. 1946-cı ilin iyul ayında 4-cü fərdi atıcı briqadası səviyyəsinə endirildi. 1953-cü ilin oktyabr ayından etibarən 77-ci atıcı diviziyası bazasında yenidən quruldu, 1957-ci ilin iyun ayında 126-cı motoatıcı diviziyasına çevrildi.
San Sibra de Las qalası
Qalada tanrı Banduaya həsr olunmuş qurbangah, qalanın ətrafında isə qədim Roma dövrünə aid yaşayış məntəqələri vardır.
Kənan Yusif-zadə
Tibbi fəaliyyəti
2010-2020-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Dövlət Sərhəd Xidməti Hərbi Hospitalın rəisi vəzifəsində çalışmışdır.
San Sibra de Las qalası
Böyüklüyü Portuqaliyanın şimalındakı Santa Treqa qalası ilə müqayisə olunur.
Yeri
Qala San Amaro bələdiyyəsinin Las adlı hissəsində, San Xuan de Orantes məhəlləsindədir. Qalanın qalıqları 473 metr yüksəklikdə, San Trokado dağında yerləşmiş olub, 384 metr uzunluğunda və 314 metr genişliyində ərazini əhatə edir. Qalanın yaxınlığından Minyo çayı keçir. Təpə qalanın çay ilə görüşünə mane olur. 18 km uzaqlığında Orense şəhəri yerləşir. Yerləşdiyi yerdə yamacların az olması qalanın müdafiəsini çətinləşdirmişdir.
Öyrənilməsi
1921-ci ildə burada Florentino Lopes və Visente Risko tərəfindən ilk arxeoloji qazıntı işləri başladılmışdır.
Xaquin Lorenzo və Suvilyas tərəfindən 1948-ci ildə ikinci arxeoloji qazıntı işlərinə start verilmişdir. Ərazinin qərb cinahı tamamilə qazılmışdır. 1953-cü ildə 3-cü Beynəlxalq Arxeolgiya Konqresinə qatılanlar bu qalanı da ziyarət etmişdirlər. Qalanın qalıqları sonrakı illərdə talan üzündən zərər görmüşdür. Ferro Soselonun rəhbərliyi ilə bu təhlükə aradan qaldırılmışdır. 1980-ci ildə burada təmizlik və bərpa işləri aparılmışdır.
Qazıntı işlərində tapılan tapıntılar hazırda Orense Arxeologiya Muzeyində sərgilənir.
Kənan Yusif-zadə
Tibbi fəaliyyəti
2016-cı ildən Bakı Ali Neft Məktəbində professor qismində “Mülki Müdafiənin və Tibbi Yardımın Əsasları” dərsini ingilis dilində tədris edir.
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Rəyasət Heyətinin 17 iyul 2019-cu il tarixli qərarı ilə AMEA-nın professoru seçilmişdir.
2020-2021-ci tarixlərində Azərbaycan Respublikası Dövlət Sərhəd Xidməti Tibb İdarəsinin rəisi vəzifəsində çalışmışdır.
İctimai fəaliyyəti
2004-cü ildən Türkiyə Endoskopik Laparoskopik Cərrahiyyə Dərnəyinin (Endoskopik Laparoskopik Cerrahi Derneği) üzvü.
2006-cı ildən Rusiya Cərrah-Qastroenteroloqlar Cəmiyyətinin üzvü,
2007-ci ildən Avropa Böyrək Assosiasiyasının (ERA-EDTA – “European Renal Association – European Dialysis and Transplant Association”) üzvü.
2009-cu ildən Amerika Qastrointestinal və Endoskopik Cərrahlar Cəmiyyətinin (SAGES – “Society of American Gastrointestinal and Endoscopic Surgeons“) üzvü.
2009-cu ildən Avropa Translüminal Cərrahiyyə Assosiasiyasının (ESTS – “European Society of Thoracic Surgeons”) üzvü,
2011-ci ildən AmbroisePare adına Beynəlxalq Hərbi Cərrahiyyə Forumunun (APIMSF – “The Ambroise Paré International Military Surgery Forum”) üzvü.
2015-ci ildən Türk Döş Qəfəsi Cərrahiyyəsi Dərnəyinin həqiqi üzvü (“Türk Göğüs Cerrahisi Derneği”).
2016-cı ildən Rusiya Cərrahlar Cəmiyyətinin üzvü.
2018-ci ilin noyabr ayından Azərbaycan Hərbi Cərrahlar İctimai Birliyinin təsisçisi və sədri.
2019-cu ildən AMEA-nın professoru.
Elmi fəaliyyəti
1 ixtira, 1 faydalı model, 6 kitab və 100-dən çox elmi məqalə və tezisin müəllifidir.
“Clinical Case Report”, “Frontiers” kimi nəşrlərdə rəyçi, “Новости Хирургии” (Belarus) jurnalının redaksiya heyətinin, “Fujita Medical Journal” (Toyoake, Yaponiya) jurnalının Beynəlxalq Məşvərət Şurasının üzvüdür.
Məhəmməd peyğəmbərin meracı (miniatür, XVI əsr)
Məhəmməd peyğəmbərin meracı - I Şah Təhmasibin sifarişi ilə 1539-1543-cü illərdə hazırlanmış və Təbriz miniatür məktəbinin sənətkarları tərəfindən çəkilmiş rəsmlərlə bəzədilmiş Nizami Gəncəvinin "Xəmsə" əlyazmasına çəkilmiş rəsm əsəridir. Əsərdə müəllifin imzası olmasa da, sənətşünas tədqiqatçılar L. Binyon, İ. Şukin və başqaları onu Sultan Məhəmmədin fırçasına aid edirlər. Miniatürün daxil olduğu əlyazma hazırda Britaniya Milli Kitabxanasında (MS Or. 2265) saxlanılır.
Mövzu
Miniatürün məzmunu Nizami Gəncəvinin "Yeddi gözəl" poemasının giriş hissəsinə aiddir.Orta əsr divan ənənəsinə uyğun olaraq, başqa şairlər kimi Nizami poemalarını dini məzmunlu girişlə başlamışdır. Həmin girişə əsasən Məhəmməd peyğəmbərin göyə qalxması təsvi olunur: Ulduzlu bir gecdə peyğəmbər dünya tamahı ilə vidalaşıb çəhrayı rəngli insan başlı, qanadlı əfsanəvi atın - Buraqın belində göyün yeddinci qatına qalxır. Miniatür üzərində, mövzu üçün əsas götürülmüş mətndən aşağıdak beytlər yazılmışdır: Alınca tanrının əmrindən soraq, Olmadı halqalı kəməndə yağı. Minib də Buraqa ildırım varı, O, cumdu göylərə, əldə tatarı.
Kənan Yusif-zadə
Elmi fəaliyyəti
2012: Cərrahi Endoskopiya, Bakı, "Polygraphic Production".
Məhəmməd peyğəmbərin meracı (miniatür, XVI əsr)
Təsviri
Əsərdə süjet yüksək sənətkarlıqla təfsir edilmişdir. Bütün personajlar, Məhəmmədin özü, onun mindiyi qadın başlı əfsanəvi at, peyğəmbəri müşayət edən Cəbrayıl və 18 mələk təsviri zərif və ifadəlidir. Qanadlı mələklər havada mürəkkəb fiqurlar cızaraq aşağı yuxarı süzürlər. Onlar, bununla peyğəmbərin sakit uçuşunu təntənə ilə müşayiət edir, onun səfərini zəfər yürüşünə döndərirlər.
Əsərdə mavi səmanın zərif koloriti, peyğəmbərin başı ətrafında zərif şəfəq saçan alov, rəngarəng geyimlər, səmada ahəngdarlıqla naxışlanan buludlar bu təntənəyə xüsusi dəbdəbə və maraq təlqin edir, miniatürdə hökm sürən ümumi emosionallığı gücləndirir.
Kənan Yusif-zadə
Elmi fəaliyyəti
2016: “Semi-Public Hospital Management” (LAP LAMBERT Academic Publishing) (www.amazon.com).
2017: “Fundamentals of Civil Defense and Medical Aid”, Bakı, SOCAR-ın Mərkəzləşdirilmiş Mətbəəsi.
Məhəmməd peyğəmbərin meracı (miniatür, XVI əsr)
Tədqiqi
Məhəmmədin göyün yeddinci qatına çıxmasını təsvir edən bu miniatür, Təbriz miniatür məktəbi nümunələri içərisində dini mövzuda yaradılmış azsaylı əsərlərdən biridir. Tədqiqatçı F. Martin əsər haqqında yazır: "Çətin ki, mən öz kitabımda Avropada gördüyüm hər hansı bir dini mövzulu miniatür təsvir edə biləm ki, o, "Məhəmməd peyğəmbərin meracı" qədər yüksək səviyyəli olsun."
Müəllifi
Sənətşünaslar L. Binyon və İ. Şukin imzası olmayan bu miniatürü Sultan Məhəmmədin fırçasına aid edərək yazırlar ki, "cəsarətli və inamlı rəsm, həmçinin fiqurların gözəl təsviri, onun Sultan Məhəmmədə aid olduğunu göstərir."
Kənan Yusif-zadə
Elmi fəaliyyəti
2018: Hərbi-Tibbi Terminlərin İzahlı Lüğəti, Bakı, Apostrof-A.
2022: Tibbi Terminlərin İzahlı Lüğəti. Bakı, Apostrof-A.
Məhəmməd peyğəmbərin meracı (miniatür, XVI əsr)
Müəllifi
Bəzi tədqiqatçılar, o cümlədən F. Martin, A. Sakisyan, T. Arnold və başqaları miniatürü Sultan Məhəmmədə aid etməkdən ehtiyat edirlər. Tədqiqatçı Ernst Künhel özünün ilk yazılarında miniatürün Ağa Mirəkin fırçasına aid olması haqqında fikrini bölüşsə də, sonrakı tədqiqatlarında etiraf etmişdir ki, bu miniatürdəki buludların dekorativ yatımı, habelə digər xırda detallar Sultan Məhəmmədin üslubunu xatırladır. Lakin, müəllif elə burdaca qeyd edir ki, bu miniatürn Sultan Məhəmmədə aid edilməsini hələlik lazımı qədər inandırıcı hesab etmək olmaz.
Kənan Yusif-zadə
Elmi fəaliyyəti
Həm-müəllifi olduğu kitablar:
2002: “Genel Cerrahi”, Ankara, "Feryal Matbaacılık San. Ve Tic. Ltd. Şti.” (TUS imtahanlarına hazırlıq üçün kitab).
2005: “Gynaecologic and Obstetrical Surgery”: 2 fəslin (“Ventral Abdominal Hernias” və “Malign and Benign diseases of breast”) müəllifidir, Türkiyə.
Mükafatlar
2011-2016: Dövlət Sərhəd Xidməti rəisi tərəfindən 5 medal.
2011: “Hərbi xidmətdə fərqlənməyə görə 3-cü dərəcəli” medal.
2013: “Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin 95-illiyi” yubiley medalı.
2014: “Azərbaycan Sərhəd Mühafizəsinin 95-illiyi” yubiley medalı.
2015: “Hərbi xidmətdə fərqlənməyə görə” 2-ci dərəcəli medal.
2016: "Hərbi xidmətlərə görə" medalı (Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamı ilə).
2018: Michael E.De Bakey adına Beynəlxalq Hərbi Cərrahlar Mükafatı.
2019: “Azərbaycan Respublikası Sərhəd Mühafizəsinin 100-illiyi (1919-2019)” yubiley medalı.
2020: 44-günlük Vətən Müharibəsində həkim-cərrah kimi fəaliyyətinə görə 3-cü dərəcəli “Vətənə xidmətə görə” ordeni (Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamı ilə).
Patentlər
“Peritonitin müalicə üsulu”, Azərbaycan Respublikası Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsi, 18.04.1996 (P 980095).
Faydalı model “Laparoskopik trenajor”, Azərbaycan Respublikası Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsi, 05.11.2014 (F20140011).
NGC 1889
NGC 1889, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Dovşan bürcü istiqamətində yerləşir. E3 tipli. tərəfindən ildə 182.88 sm (72 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Keysalan (Soyuqbulaq)
Keysalan - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Soyuqbulaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 124 nəfər yaşayır (16 ailə).
Meyer dovşanalması
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Təbii yayılması
100-dən çox növü Avropa, Asiya, Şimali Afrikada yayılmışdır.
Botaniki təsviri
Hündürlüyü 3 m-dək olan, kənarları bütöv yarpaqlı kollardır. Çiçəkləri xırda, ağ və ya açıq çəhrayıdır. Meyvəsi çox xırda, unlu, qırmızı və ya qara, 2-4 toxumlu almadır.
Ekologiyası
Quraqlığa davamlıdır.
Azərbaycanda yayılması
Böyük və Kiçik Qafqazda, Talışda təbii halda rast gəlinir.
İstifadəsi
Canlı hasarların tərtibatında, yamacların bərkidilməsində, meşə-bağlarda peyvənd kimi istifadə edilir.
Tbilisi atəşgahı
Tbilisi atəşgahı – Tbilisi şəhərinin Qədim şəhər ərazisindəki Kldisubani məhəlləsində, Qomi küçəsi, 3 ünvanında yerləşən qədim dini ibadətgah.
2017-ci ildə məbəd milli əhəmiyyətli abidə kimi qeydiyyata alınmışdır. Bütün dünyada ən şimalda yerləşən od məbədi olan Tbilisi atəşgahı, həm də Gürcüstan ərazisindəki yeganə od məbədidir.
Dövrümüzdə məbəd yaşayış binaları ilə əhatə olunduğuna görə, giriş çətindir.
Tarixi
Belə ehtimal edilir ki, hazırda Tbilisi atəşgahının yerləşdiyi ərazidə qədim dövrlərdən məbəd yerləşmiş və o, V-VII əsrlərdə farsların ərazidə hakim olduqları dövrdə inşa edilmişdir. 1720-ci ildə məbəd binasında dəyişikliklər edilərək məscidə çevrilmiş, 1735-ci ildə türklərin Tbilisidən qovumasından sonra isə bina dağıdılaraq xarabaya çevrilmişdir.
Sonrakı dövrlərdə binadan məişət məqsədləri üçün istifadə edilmişdir. Tbilisi atəşgahı dövrümüzə xarabalıq şəklində çatmışdır.
2007-ci ildə Norveçin mədəni irsin idarə olunması idarəsinin maddi vəsaiti hesabına bina qalıqlarının möhkəmləndirilməsi işləri həyata keçirilmiş və plastik dam inşa edilmişdir.
Avrasiya tuneli
220px|thumb Avrasiya tuneli — İstanbulda Bosfor boğazın altından keçən avtobil tuneli. Tunel rəsmi olaraq 20 dekabr 2016-cı ildə, nəqliyyat üçün isə 22 dekabr 2016-cı ildə açılır.
5.4 km (3.4 mil) uzunluğa malik ikimərtəbəli tunel Türkiyənin Avropa hissəsindəki Qumqapı məhəlləsi ilə Asiya hissəsindəki Kadıköyü birləşdirir. Uzunluğu tunelə giriş yolları daxil olmaqla 14,6 km (9,1 mil) təşkil edir. Tunelin dəniz dibi altından keçən maksimum dərinliyi 106 m-ə çatır. 29 oktyabr 2013-cü ildə açılan Marmaray dənizaltı dəmir yolu tunelindən təxminən 1 km cənubda yerləşir. İki qitə arasındakı səyahət təxminən 5 dəqiqə çəkir. Rüsumlar hər iki istiqamətdə də tutulur; 2020-ci ilin fevralından etibarən avtomobillər üçün 36,40 lirə (təxminən 4 dollar) və mikroavtobuslar üçün 54,70 lirə (6 dollar). 2021-ci ilin fevralında gediş haqları 26% artaraq müvafiq olaraq 46 liraya (təqribən 6.20 ABŞ dolları) və 69 lirəyə (təxminən 9.30 ABŞ dolları) çamışdır. Avrasiya tunelinin konseptual təməlləri, İstanbul Böyükşəhər Bələdiyyəsi tərəfindən irəli sürülən 1997 Nəqliyyat Master Planına əsasən İstanbul Universiteti tərəfindən hazəırlanmışdır. Bu plana əsasən 2003-cü ildə Bosforun yeni keçidi üçün ilkin texniki-iqtisadi əsaslandırma aparılır. Bu tədqiqatın nəticələrinə görə, avtomobil tuneli ən yüksək həll olaraq tövsiyə edilmişdir.
3340 m uzunluğunda olan tunel, xüsusi olaraq hazırlanmış və ən son disk kəsicilərlə təchiz olunmuş 13,7 m diametrli TBM Mixshield Slurry-dən istifadə edilərək tikilmişdir.
Tunel elə qurulmuşdur ki, sığınacaq və tunelin başqa bir səviyyəsinə qaçış yolları təmin etmək üçün 200 m aralıqda təcili yardım otaqlarını qorusun. Telefon xətti ilə təchiz olunmuş hər 600 m (2000 ft) məsafədə qəza meydançaları mövcuddur.
Tunel marşrutu üzrə sürət həddi 70 km/saatdır (43 mil/saat).
Yaranmış problemlər
1 mart 2011-ci il tarixində Şəhər Planlaşdırma Palatasının İstanbul şöbəsi, layihənin əhaliyə ziyan vurduğunu, bölgə planının olmadığını və tarixi binaların məhv ediləcəyi barədə məlumatın olmadığını iddia edərək, Qoruma Şurasının qərarına qarşı məhkəməyə müraciət edir.
Neyroendokrin şiş
Neyroendokrin şişlər (NET) endokrin (hormonal) və sinir sistemlərinin hüceyrələrindən yaranan yenitörəmələrdir. Onlar ən çox bağırsaqda baş verir, burada əsasən karsinoid şişlər kimi adlanır, lakin mədəaltı vəzi, ağciyər və bədənin qalan hissəsində də olur.
Faker
Li San Hyok və ya daha çox tanınan adı ilə Faker  – "T1" komandası üçün çıxış edən cənubi koreyalı peşəkar League of Legends oyunçusu. Əvvəlcə Koreya serverində GoJeonPa adı ilə çıxış edən Faker 2013-cü ildə "T1" klubuna cəlb edilmişdir və o vaxtdan komandanın orta koridor oyunçusudur. Bütün dövrlərin ən yaxşı League of Legends oyunçusu hesab olunur.
Faker yüksək mexaniki bacarıqları və çoxistiqamətli çempion hovuzuna görə tanınır. Leblank, Zed, Sindra, Azir, Ahri və Rayz ilə performansları məşhurdur. Koreya çempionatında 1000 və 2000 öldürmə sərhədlərinə çatan ilk oyunçu, 500 oyun keçirən ikinci oyunu, 600 oyun keçirən isə ilk oyunçudur.
Faker League of Legends Dünya Çempionatını 3 dəfə qazanan iki oyunçudan biridir (2013, 2015, 2016). Dünya çempionatından əlavə 2014-cü ildə All-Star Paris, 2016 və 2017-ci illərdə Mövsümarası Dəvəti, 2016-cı ildə isə IEM turnirini qazanmışdır. Faker indiyə kimi turnirlərdən 1,254,240.23 ABŞ dolları qazanmışdır və bu, onu ən çox gəlir əldə edən 64-cü e-idmançı edir. Dünya çempionatlarında qalib gəldiyi üçün oyunda ona aid 3 kostyum var: SKT T1 Zed (2013), SKT T1 Rayz (2015), SKT T1 Sindra (2016).
2020-ci ilin əvvəlində T1 Entertainment & Sports şirkətinin sahiblərindən biri olmuşdur.
416-cı diviziya. Biz qalib gəldik (film, 2010)
'416-cı diviziya. Biz qalib gəldik' qısametrajlı sənədli televiziya filmi rejissor Emil Yusifov tərəfindən 2010-cu ildə çəkilmişdir. Film Lider televiziyasında istehsal edilmişdir. Film 416-cı Azərbaycan diviziyasının keçdiyi şərəfli döyüş yolu haqqında bəhs edir.
Məzmun
416-cı milli diviziyanın döyüş yolu Qafqazdan başlanmışdır. Diviziya 1942-ci ilin sentyabrın əvvəllərində 44-cü ordunun tərkibinə daxil edilərək Şimali Qafqazda Xasavyurt rayonuna göndərilmişdi. Diviziyanın cəbhəyə getdiyi vaxt Qafqaz uğrunda döyüşlərin ən şiddətli dövrü idi. Almaniyanın "Cənub" ordu qrupu komandanlığına 1942-ci ilin 25 sentyabrında Bakını zəbt etmək əmri verilmişdi. 1942-ci ilin oktyabrında 416-cı diviziya 58-ci ordunun tərkibinə daxil edilərək, Sulak çayının şərq sahilində düşmənin Mahaçqala istiqamətindəki hücumlarına qarşı mövqedə yerləşdirildi. Həmin ilin noyabrında diviziya yenidən 44-cü ordunun tərkibinə daxil edildi və təcili olaraq Terek stansiyası zonasında yeni döyüş xəttinə göndərildi. 1942-ci ilin 30 noyabrında diviziya hücuma keçdi.
Faker
Karyerası
2013-cü ildə "T1 K" komandasına orto koridor oyunçusu kimi qoşulub. Komanda Koreyada dominantlıq etdikdən sonra 2013-cü ildə Faker komandasına ilk dünya çempionluğunu qazandırıb. 2014-cü ildə komandası ilə All-Star Paris turnirini qazansa da, dünya çempionatına vəsiqə qazana bilməyib. 2014-cü ildə "T1 K" və "T1 S" komandalarının birləşməsindən sonra Faker vahid "T1" komandasında çıxış etməyə bilib. 2015-ci ildə komandası ilə cəmi 1 məğlubiyyətlə və 15 qələbə ilə ikinci dəfə dünya çempionu olub.
416-cı diviziya. Biz qalib gəldik (film, 2010)
Məzmun
1943-cü ilin 17 avqustunda Taqanroq istiqamətində başlanmış hücumlarda iştirak edirdi və avqustun 30-da diviziya 28-ci ordunun tərkibində Taqanroq şəhərinin düşməndən azad edilməsində böyük qəhrəmanlıq göstərdi və bu qələbəyə görə ona "Taqanroq diviziyası" fəxri adı verildi.
Faker
Karyerası
2016-cı ildə Koreya çempionatında Yaz çempionu olaraq Mövsümarası Dəvət turnirinə qatılıb və ilk dəfə bu turnirin qalibi olub. 11 iyun 2016-cı ildə Koreya çempionatında 1000 killi keçən ilk oyunçu olub. 1000-ci killini Malzahar ilə Reksaiyə qarşı almışdır. Həmin il komandası ilə üçüncü dəfə dünya çempionu olub və turnirin ən dəyərli oyunçusu seçilib.
416-cı diviziya. Biz qalib gəldik (film, 2010)
Məzmun
Film 416-cı Azərbaycan diviziyasının keçdiyi şərəfli döyüş yolu haqqında bəhs edir.
Filmin üzərində işləyənlər
Ssenarist: Anar Həsənov Rejissor: Emil Yusifov Operator: İqor Boqomolov, Elman Əliyev
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı 2010-cu ilin Azərbaycan filmləri 2010-cu illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Olman bataqlığı
Olman bataqlığı — Avropanın üst, keçid və alt formalı bataqlıq kompleksi. Müasir dövrə qədər öz ilkin formasını saxlamış bataqlığın ərazisində yasaqlıq yaradılmış.
Olman bataqlığı ərazisində hərbi aviasiya poliqonu yerləşir. Massivin cənub-qərb hissəsi Ukrayna ərazisinə daxildir. O üzdən bataqlığın cənub sərhəddi dövlət sərhəddi zolağına uyğun gəlir. Bataqlıq ərazisində yerləşən yollar və hərbi postlar ümumi sahənin 1%-ni təşkil edir. Ümumi sahənin 40 % - i açıq sahəli bataqlıqdır. Bu ərazidə mamırlar və nadir halda ağcaqayınlar üstünlük təşkil edir. Bataqlığın mərkəzi hissəsində qumlu dyun və qum tirələri mövcuddur. Ərazidə şam, enliyarpaqlı ağaclardan ibarət meşələr diqqəti cəlb edir. Yasaqlığın 50%-ni bataqlıq və bataqlaşmış ərazilər təşkil edir. Bataqlıq bitkiləri ilə yanaşı quru ərazidə mövcud olan şam və palıd meşələri müşahidə olunur.
Bataqlıq Pripyat çayının sağ qolları olan Stviqa və Lva çaylarının arasında yerləşir. Lva və Stviqa çaylarından başqa bataqlığa XX əsrin əvvəlində yaradılmış suvarma kanalları tökülür. Halhazırda bu kanallar yarı dağılmış formadadır. Kompleksin şimal hissəsində iki göl yerləşir – Böyük və Kiçik  Zasomin. Göllərin ümumi sahəsi 100 hektardır. Yasaqlıqda yerləşən digər 23 gölün sahəsi çox kiçikdir – 0,5 – 5 hektar. Olman bataqlığı bu tip bataqlıq komplekslərindən ərazinin böyüklüyünə, vəziyyətinə və hidroloji rejiminə görə fərqlənir.
Flora və fauna
left|thumb|138px Bataqlığın faunasında 151 növ quş qeydə alınmış. Bunlardan 25 növ Belarusun Qırmız kitabına daxildir. Olaman bataqlığı Saqqallı yapalaqcanın belarus populyasiyasının 10-20 % -nin, qırqovulların böyük qisminin məskunlaşma ərazisidir. Yasaqlıq ərazisində 26 növ məməli mövcuddur. 3 növ Qırmızı Kitaba daxil edilmiş. Yaxın zamanlara qədər ərazidə Avropa norkası olmuş. Avropada bu növ nəsli kəsilmək üzrədir (Mustela lutreola). Stiqva və Lva çaylarının subasarları adi susamurunun populyasiyası üçün əlverişli məkandır.
Bataqlıqda 687 növ bitki qeydə alınmış və bunlardan 12 növ Qırmızı Kitaba daxildir.
Dmitri Yeroxin
Həyatı
Dmitri Yeroxin 1979-cu ildə Kemerovo vilayətinin Novokuznetsk şəhərində anadan olub. Hal-hazırda Moskvanın Qolyanovo rayonunda yaşayır. Məhkəmə hüquqşünasıdır.
İdman karyerası
2006-cı ilin yayında, 26 yaşında, Dmitri qaçış idmanı ilə maraqlanmağa başladı. Öz sözlərinə görə, onu idmana Andrey Çirkovun "Qaçış yardımçınız olsun" ("Бег в помощь") kitabı həvəsləndirib. Kitabda müəllif özünün ilk marafonuna 100 gün ərzində hazırlaşmasından bəhs edir : Həmin kitabın sayəsində Dmitri ultramarafon qaçışlarına qatıldı və ilk dəfə 2009-cu ilin aprelində Moskva vilayətinin Puşşino şəhərində keçirilən Rusiya çempionatında 100 km məsafəni qət etdi. Dmitri səkkizinci oldu və elə həmin vaxt çempionatın qalibi olan Vsevolod Xudyakovla tanış oldu. Bundan sonra Dmitri Xudyakovun yanında məşqlərə başladı.
Ekstrimə olan meylini reallaşdıran Dmitri Yeroxin tezliklə dərə-təpəlik ərazilərdə qaçışla — treylranninqlə məşğul olmağa başladı. Şossedən "dərə-təpəliyə" ilk keçid 2008-ci ilin iyulunda Şimali Uralda keçirilən "Konjak-XIII" dağ marafonu zamanı baş verdi.
Dmitri üçün treylranninq formatında ilk ultramarafon distansiyası 2012-ci ildə Ukraynanın İvano-Frankovsk vilayətində keçirilən "Salomon Race Karpatia" yarışı oldu. O vaxt Rusiyada bu tip yarışlar hələ keçirilmirdi.
Saxara 2013
Dmitri Yeroxinin öz etirafına görə, onun idmançı karyerasında qoyulan məqsədin çətinliyi və ambisiyalılığı, idmançı kimi özünütəsdiq baxımından ən böyük sınaq 2013-cü ilin aprelində Saxara səhrasında keçirilən Marathon des Sables marafonu olmuşdur. Yarışa hazırlığı Dmitri Rusiyada qış aylarında, −10–15 °C temperaturda başlasa da, altıgünlük, 230 km uzunluğundakı qaçışın özü +30–50 °С  temperaturda keçməli idi. Təşkilatçılar yarış iştirakçılarını yarış boyu su ilə təmin edirdilər. Qalan bütün hər şeyi — yemək, geyim, ləvazimat, o cümlədən səhrada gecələmək üçün lazım olan və hər hansı digər yardımçı avadanlığı — idmançılar öz çantalarında özləri ilə daşımalı idilər.
Dmitri özünə minimum məqsədi müəyyən etdi. İlk yüzlükdə finişə çatmaq, ən yaxşı halda isə ilk əlliliyə düşmək. Çantasındakıların sayını 6 mərhələyə uyğun seçən Dmitrinin əsas kalori mənbəyi kimi götürdüyü salo artıq ikinci gün əriyərək xarab oldu və yarışın qalan hissəsini yarıac qaçmağa məcbur oldu. Dmitrinin köməyinə, öz enerji gelinin bir hissəsini və 2 baton müslini Dmitri ilə bölüşən, digər rusiyalı ekstremal Vladimir Voloşin çatdı. Nəticədə Dmitri öz qarşısına qoyduğu bütün məqsədlərə nail olaraq finişə 43-cü, Rusiyadan olan 7 idmançı arasında isə birinci yerdə çatdı..
Moskva-Soçi 2014
2014-cü il Qış Olimpiya Oyunlarının açılışı ərəfəsində Dmitrinin Moskvadan Soçiyə xeyriyyə qaçışı mediada böyük rezonansa səbəb oldu. Bu aksiya insultla mübarizəyə həsr edilmiş və "ORBİ" fondu üçün sosial reklamın çəkilməsinə 100 min rubl toplamaq məqsədilə keçirilmişdi. Fondun prezidenti Darya Lisiçenko da, Dmitri kimi, marafon qaçışları ilə məşğul olur.
Qaçış barədə aparıcı informasiya agentlikləri məlumat yaydılar və Planeta.ru kraudfandinq şəbəkəsində pul vəsaitinin yığılması təşkil edildi.
Dmitri 7 yanvar 2014-cü ildə Moskva vaxtı ilə səhər saat 10:00-da Qırmızı meydandakı "sıfır kilometr" nişanının yanından start götürdü. Bütün arzu edənlər Dmitrini dəstəkləmək imkanına malik idilər və yolun başlanğıcında bir neçə qaçışçı Dmitriyə qoşuldu. Həmçinin, bütün yolboyu dostu Aleksey Merkulov avtomobillə Dmitrini müşayiət edirdi. Qaçış müddətində müxtəlif şəhərlərdə Dmitriyə başqa idmançılar da qoşularaq onlarla kilometr birlikdə qaçırdılar.
Qrafikə əsasən nəzərdə tutulurdu ki, Dmitri gündə 55–60 km qaçaraq 30 gün sonra, fevralın 7-də Olimpiadanın açılış günü Soçiyə çatacaq. Marşrutun əsas hissəsi M4 ("Don") avtoyolu boyunca davam edirdi. 23 günə o 1376 kilometr yol qət edərək və yolüstü Lipetsk, Voronej və Rostov kimi böyük şəhərləri ziyarət edib otellərdə qalmaqla, yolboyu çəkilmiş şəkilləri Instagramda yayımlamaqla və daim jurnalistlərə müsahibə verməklə  yanvarın 29-da Krasnodara çatdı. Qaçışın son məntəqəsi olan Soçiyə çatmaq üçün Dmitriyə daha bir neçə gün lazım oldu. Gündəlik qaçış qrafikindən irəli gedən və bəzən gündə 80–90 km qaçan  Dmitri ultramarafonu nəzərdə tutulandan bir neçə gün tez tamamladı və artıq fevralın 2-də Soçinin sərhədlərinə, Maqri mikrorayonuna çatdı. Dmitri ümumilikdə 1700 km-ə yaxın yol qət etdi. Fevralın 8-də pul toplanması başa çatdı və 130 min rubl toplamaq mümkün oldu.
İssık-Kul 2014
2014-cü ilin oktyabrında Dmitri Yeroxin Qırğızıstanın uşaq xərçəngi ilə mübarizə fonduna dəstək üçün İssık-Kul gölünün sahili boyu 350 km məsafəni qaçdı.
"Üç bacı"
2015-ci ildə Dmitri "Üç bacı" adlı ultramarafon ideyasını verərək onu təşkil etdi və özü də iştirakçı oldu. Marafonun ideyası ondan ibarət idi ki, Rusiya, Ukrayna və Belarusdan olan atletlər müxtəlif vaxtlarda öz ölkələrinin paytaxtlarından yola çıxaraq bu üç ölkənin sərhədində yerləşən "Üç bacı" abidəsinə eyni vaxtda çatırlar. "Üç bacı" qaçışı 2016-cı ildə də keçirildi, lakin bu dəfə Dmitrinin başqa bir ambisioz layihəyə — Baykal gölü ətrafında 50 günə 1400–2000 km məsafəlik qaçışa hazırlaşması səbəbindən o özü bu yarışda iştirak edə bilmədi.
Baykal 2016
"Baykal" ultratreyli də Dmitri tərəfindən medianın diqqətini Baykal gölünün, onun sahillərinin problemlərinə, ilk növbədə regionun ekoloji vəziyyətinə və bölgənin perspektivdə aktiv istirahət və turizm zonasına çevrilmək potensialına diqqət çəkmək məqsədilə keçirilirdi. Bundan əlavə, Dmitri bu qaçışı viki-ekspedisiya kimi təqdim edirdi və qaçış müddətində ensiklopedik əhəmiyyətə malik materialları toplamağı, ilk növbədə, qarşılaşdığı obyektlərin fotoşəkillərini çəkərək Vikianbara yükləməyi və Baykal mövzusundakı məqalələrə yerləşdirməyi nəzərdə tuturdu.
1 iyul 2016-cı ildə Dmitri Yeroxin Listvyanka qəsəbəsindən bərə ilə Baykal limanına gəldi və buradan qaçışa başladı. Bu qaçışda Dmitrinin məsləhətçiləri, maliyyə dəstəyi, avtomobil və katamarandan ibarət müşayiət qrupu var idi. Bundan əlavə, Dmitri ilə eyni vaxtda başqa bir ektremal idmançı Aleksandr Soldatov baydarka ilə Baykalın sahili boyu üzürdü. Bunlara baxmayaraq, qaçışın çox hissəsini Dmitri tək qaçırdı və özü ilə təkcə kompas və peyk telefonu götürmüşdü və qrupla yalnız günün sonunda görüşərək gündə bir dəfə yemək yeyirdi. Dmitri imkan daxilində əsasən turbazalarda və kempinqlərdə gecələməyə üstünlük verirdi. Dmitrinin hərəkət marşrutunu internetdə İridium360 portalında izləmək mümkün idi.
Marşrutun əsas çətinliyi bütün yol boyu şəraitin kəskin dəyişməsində: temperatur fərqlərində, landşaftın dəyişkənliyində, bəzi hissələrdə məskunlaşma olsa da, sahil xəttinin şərq hissələrində tamamilə yabanı təbiətə malik olmasında idi.
Dmitri 28 iyulda Kotelnikovski burnundan 24 km uzaqlaşaraq qışlaqda gecələdi. Növbəti günün səhəri o 40 °C temperaturla oyandı, daha bir gün sonra isə onun vəziyyəti ağırlaşdı və qarabasmalar başladı. Gənə ensefaliti şübhəsi ilə Dmitri təcili olaraq Severobaykalsk dəmiryol xəstəxanasının infeksion xəstəliklər şöbəsinə yerləşdirildi və immunoqlobulin müalicəsinə başlandı. Bir neçə gün sonra o Ulan-Ude xəstəxanasına köçürüldü, avqustun 12-də isə müalicəni davam etdirmək üçün Moskvaya göndərildi. 28 gün qaçış müddətində Dmitri 1200 km yol qət etmişdi, amma finişə daha 500 km qalırdı.
2017–2018-ci illər
thumb|250x250px|"Losinıy ostrov" milli parkında məşq, fevral 2017 2016-cı ilin sonuna Dmitri Yeroxinin aktivində 46 marafon və bir neçə ultramarafon var idi. 1 yanvar 2017-ci ildə Dmitri III Moskva yeni il marafonunda iştirak etdi.
Dmitrinin 2017-ci il üçün əsas hədəfləri — Everestə qaçış (29 mayda) və Rusiyanın qızıl halqası boyunca, 8 şəhərdən keçən ultramarafondur.
2017-ci ilin iyul-avqust aylarında Dmitri Yeroxin Saxalin adasının şimalından cənubuna 15 günə 850 km uzunluğunda məsafəni qaçmışdır.
2018-ci ilin aprel ayında Dmitri Yeroxin Kalmıkiya Respublikasını 7 gün 10 saat 48 dəqiqə ərzində şimaldan cənuba (574 kilometr) dəf edib. Yarış saiga mühafizəçilərinə dəstək olaraq keçirilmişdir.
31 may 2018-ci il tarixində o, marafon icmalarının biri tərəfindən təsis edilmiş xüsusi medala layiq görülüb.
2021-ci il
2021-ci il yanvarın 14-dən yanvarın 18-dək Yeroxin Rusiyanın "Qızıl halqa"sının 50 illiyi münasibətilə yarım marafonlar seriyasında iştirak etmişdir.
Vikimedia hərəkatında iştirakı
thumb|250x250px|Dmitri Yeroxin (ortada əyləşən) [[Cimmi Ueylsin Moskvaya səfəri zamanı]] Dmitri Yeroxin — 2009-cu ildən Erokhin niki ilə rusdilli Vikipediyanın aktiv istifadəçisi və 5000-dən artıq məqalənin müəllifidir.
2012-ci ilin nəticələrinə əsasən, Dmitri yazdığı 4294 məqaləyə görə ilin ən məhsuldar müəllifi kimi "Vikimükafat"a layiq görülüb.
2015-ci ildən Dmitri Yeroxin Vikipediyanın populyarizatoru kimi də fəallıq göstərir, mətbuatda azad ensiklopediyanın fəaliyyət prinsipləri, özünün iştirakı barədə məlumatlar paylaşır.
2016-cı ilin sentyabrında Vikipediyanın qurucusu Cimmi Ueyls Moskva səfəri zamanı Dmitrinin Baykal viki-ekspedisiyası barədə çıxış etmiş və onu tədbir təşkilatçılarının "dəyirmi masası" ətrafına dəvət etmişdir.
Kuluyevo kənd yaşayış məntəqəsi
Kuluyevo kənd yaşayış məntəqəsi — Rusiya Federasiyası Çelyabinsk vilayətinin Arqayaş rayonu nda bələdiyyə.
İnzibati mərkəzi Kuluyevo kəndidir.
Tarixi
Kənd yaşayış məntəqəsinin statusu və sərhədləri 12 noyabr 2004-cü il tarixli № 292-ЗО "Arqayaş bələdiyyəsi və onun tərkibindəki kənd yaşayış məntəqələrinin statusu və sərhədləri haqqında" qanunu ilə müəyyən edilmişdir.
NGC 7577
NGC 7577, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Balıqlar bürcü istiqamətində yerləşir. S tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Əmək nəğmələri
Əmək nəğmələri — əsas etibarilə bədii estetik xüsusiyyətləri ilə yox, mövzusu ilə müəyyənləşdirilən və bilavasitə əmək prosesinin doğurduğu hiss-həyəcanları ifadə edən poetik mətnlər. Misraların sayından tutmuş qafiyələnmə prinsipinəcən heç bir ümumi qəlibə sığmayan bu nəğmələrin təsnifatı mövzusuna görə aparılır: hana nəğmələri, sağın nəğmələri, gümçü-ipəkçi nəğmələri, balıqçı nəğmələri, ovçu nəğmələri və s.
Əmək nəğmələri şifahi xalq ədəbiyyatın ən qədim janrıdır. Ovçuluq, əkinçilik, maldarlıqla məşğul olan qədim insanlar əmək prosesində müəyyən ahəng və ritmikadan istifadə edərək görülən işi asanlaşdırmağa, şux əhvali-ruhiyyə yaratmağa çalışmışlar. İlk mərhələdə bu nəğmələr yalnız müəyyən ritmika üzərində qurulduğu üçün məzmun və forma baxımından qeyri-kamil olmuşdur. Məsələn; Güc ver ho, güc ver ho, güc ver ho! Avalım düzdə qalıb. Güc ver ho, güc ver ho, güc ver ho! Ehhe, ehhe, güc ver ho!
Kato Svanidze
Yekaterina (Kato) Semyonovna Svanidze-Cuqaşvili (, Ekaterina Svimonis asuli Svanidze-Cuğaşvili;,  Yekaterina Semyonovna Svanidze; ) — İosif Cuqaşvilinin (Stalin) ilk həyat yoldaşı, onun ən böyük oğlu Yakovun anası, dərzi.
Gürcüstanın qərbində yerləşən Raça regionunda anadan olan Svanidze daha sonra iki bacısı və bir qardaşı ilə Tiflisə köçmüş, orada dərzi işləmişdir. Onun qardaşı Aleksandr o vaxtlar İosif Cuqaşvili kimi tanınan Stalinin yaxın bir dostu idi və 1905-ci ildə onu Svanidze ilə tanış etmişdir. Onlar növbəti il 1906-cı ildə evlənmiş, bir neçə ay sonra isə onların Yakov adlı bir oğulları olmuşdur. Svanidze həyat yoldaşı ilə həbs olunmaqdan qaçınmaq üçün Bakıya köçmüşdü, lakin Svanidze orada ağır xəstəliyə yoluxduğundan 1907-ci ildə onlar Tiflisə geri qayıtmalı olmuşdular. O, Tiflisə qayıtdıqdan az müddət sonra vəfat etmişdir. Ehtimal olunur ki, Svanidze ya səpmə yatalaq, ya da ki vərəm xəstəliyinə yoluxmuşdu. Onun ölümü Stalinə çox təsir göstərmişdir, çünki o, Svanidzeyə çox əhəmiyyət verirdi. O, Yakovu Svanidze ailəsinin himayəsinə buraxdı və onu görməyə nadir hallarda getdi.
Ailəsi
Ketevan Svanidze Gürcüstanın Raça regionunda yerləşən Baci kəndində anadan olmuşdur. Olduqca kiçik olan bu kənd Rusiya imperiyasının Kutaisi quberniyasının ərazisində yerləşirdi. Onun valideynləri dəmiryol işçisi, eləcə də mülkədar olan Svimon və o qədər də əhəmiyyətə malik olmayan bir gürcü zadəgan ailəsindən olan Sepora idi. Onun iki bacısı var idi. Aleksandra (Saşiko; 1878–1936) və Mariya (Mariko;  1888–1942). Əlavə olaraq, onun kiçik bir qardaşı var idi Aleksandr (Alyoşa; 1886–1941).
İlk illəri
Valideynlərinin Kutaisiyə köçmələrinə baxmayaraq, Svanidze bacı-qardaşları Tiflisə köçür və birlikdə İrəvan meydanında (indiki Azadlıq meydanı), Cənubi Qafqaz Hərbi Dairəsinin Baş Qərargahının arxasında yerləşən evdə yaşamağa başlayır. Alyoşa Rusiya Sosial-Demokrat Fəhlə Partiyasının (bolşeviklər) Gürcüstan bölməsinin üzvü və İosif Cuqaşvilinin yaxın bir dostu idi. Svanidze bacıları hərbi zabitlər və onların həyat yoldaşları üçün formalar və paltarlar hazırlayan fransız kuterye Madam Ervyenin atelyesində işləməyə başlayır. Saşiko Mixail Monaselidze ilə evlənir. Monaselidze İosif Cuqaşvilini getdiyi Tblisi Ruhani Seminariyasıdan tanıyan başqa bir bolşevik idi.
1905-ci ildə Alyoşa Cuqaşviliyə öz evində onunla birlikdə yaşamaq təklifini verir. Bu zaman Alyoşa bacıları və yeznəsi Mixail Monaselidze ilə bir evdə yaşayırdı. Madam Ervyenin atelyesi yuxarı təbəqədən olan müştəriləri cəlb edirdi. Həmçinin, bu mağaza şəhərin mərkəzində yerləşirdi. Buna görə də gizlənmək üçün çox yaxşı bir yer idi. Monaselidze növbəti illərdə yazır – "Bizim yerimiz polis şübhəsinin üzərində idi. Yoldaşlarım bir otaqda qeyri-qanuni əməllərə imza atarkən, mənim arvadım o biri otaqda generalların arvadlarına paltarlar görsədirdi". Ehtimal olunur ki, Cuqaşvili Svanidze ilə bu zaman tanış olub.
Stalinlə evliliyi
thumb|left|[[İosif Stalin həbs edilməzdən əvvəl. Batumi. 1902-ci il.]] thumb|upright|Kato Svanidze. 1905-ci il.
Svanidze və Cuqaşvili demək olar ki, 1906-cı ilin yayında evlənmək qərarına gəlirlər. Bu dövrdə Svanidzə hamilə qalmışdı, lakin onun bundan xəbərdar olub-olmaması naməlumdur. Tarixşünas Stiven Kotkinə görə, bu, onların evlənməsinin hərəkətverici qüvvəsi idi. Cuqaşvilinin anası Keke Geladze kimi, Svanidze də çox dindar idi və Cuqaşviliyə israr etmişdir ki, kilsədə dini nikah etsinlər. Ateist olmasına baxmayaraq, Cuqaşvili bu təkliflə razılaşır. Svanidze və Cuqaşvili onları evləndirəcək bir keşiş tapmaqda çətinlik çəkirdilər, çünki Cuqaşvili saxta sənədlərdən və "Qaliyaşvili" soyadından istifadə edirdi. Monaselidze axırda onları evləndirməyə razı olan bir keşiş tapır. O, Cuqaşvilinin seminariyadan sinif yoldaşı Kita Txinvaleli idi. Txinvaleli onları evləndirməyə bir şərtlə razılaşdırmışdır ki, bu evlilik yalnız gecə saatlarında gerçəkləşsin. Svanidze və Cuqaşvili 16 iyul 1906-cı il tarixində, saat 02:00 radələrində Svanidzegilin evinə yaxın olan bir kilsədə evlənirlər.
Baxmayaraq ki, qanun evliliklərin birinin daxili pasportunda qeyd edilməsini tələb edir, Svanidze Rusiya imperiya gizli polisi olan Oxrananın tanıdığı Cuqaşvilini qorumaq üçün belə etmir. O həmçinin, bolşeviklərə fəal şəkildə kömək etməyə davam edir və 1906-cı ildə Moskvadan gələn bir qonağı qəbul edir. Bu şəxs ikili agent idi. O, Svanidze və onun qohumu Spiridon Dvalini tərk etdikdən sonra 13 noyabr 1906-cı il tarixində polis nəzarətinə alınır. Svanidze həbs edilir, Dvali isə bombalar hazırlamaqla ittiham olunaraq edama məhkum olunur. Altı həftə azadlıqdan məhrum edildiksən sonra Svanidze sərbəst buraxılır. Onun tez buraxılmasına səbəb Svanidzenin dörd aylıq hamilə olması və Saşikonun atelyedəki müştərilərindən kömək istəməsi idi. Dvalinin cəzası da yumşaldılır. Sərbəst buraxılmasına baxmayaraq, onun öz evinə qayıtmasına icazə verilmirdi. Bunun yerinə o, iki ay polis rəisinin evində yaşayır. Bu dövrdə Cuqaşvili onu tez-tez ziyarət edir, çünki zabitlər onu üzdən tanıya bilmirdi.
18 mart 1907-ci ildə Svanidze oğlu Yakovu doğur. Yakovun anadan olduğu zaman həm Cuqaşvili, həm də ki onun anası orada olur. Yakovun anadan olmasından bir neçə ay sonra Cuqaşvili Tiflisdə gerçəkləşən çox böyük bir bank soyğununda iştirak edir. Onların üçü də həbs edilməmək üçün Bakıya qaçırlar. Onlar şəhərdən azca aralıda, Xəzər dənizinin sahilində, "Bayılov yarımadasında alçaq tavanlı bir tatar evi"ndə kirayə qalırlar.
Xəstəliyi və ölümü
300px|thumb|Kato Svanidzenin dəfn mərasimi. Bu dəfn mərasimində onun ailəsi və həyat yoldaşı [[İosif Stalin|Stalin (ən sağda) iştirak etmişdir. Tiflis. 1907-cı il.]]
Cuqaşvili tez-tez evdən xaricdə olurdu və Svanidzeni çox adamı tanımadığı bir məkanda tək qoyurdu. Cuqaşvilidən ötrü narahat olmasından yaranan stress, eləcə də yalnızlıq və isti iqlim onun sağlamlığına təsir göstərirdi. Svanidze çox keçməmiş xəstəliyə tutulur. Onun ailəsi Svanidzeni daha mülayim iqlimə malik Raçaya dəvət edir ki, sağalsın və tanıdığı insanlarla bir mühitdə olsun, lakin o, həyat yoldaşını yalnız buraxmamaq üçün bu təklifi rədd edir. Oktyabr ayında onun vəziyyəti daha da pisləşir. Cuqaşvili onu Tiflisə geri aparacaq qədər narahat olmuşdu. Arvadının vəziyyətinə baxmayaraq, çox keçməmiş o, Bakıya qayıdır. Bakıdan Tiflisə olan on üç saatlıq səyahət zamanı Svanidze çirklənmiş su içir. Ehtimal olunur ki, bu su ya səpmə yatalaq, ya da ki vərəm xəstəliyini daşıyırdı. Tiflisdə olarkən Svanidze qida borusunda qanama yaşayır. Cuqaşvili ona baş çəkməyə bir dəfə gəlir. Yekaterina "Kato" Svanidze Tiflisə qayıtmasından üç həftə sonra, 22 noyabr 1907-ci il tarixində, 22 yaşında ikən vəfat etmişdir.
Onun ölümü "Tsğaro" (mənası Mənbə) qəzətində elan edilir. Svanidzenin dəfn mərasimi 25 noyabr 1907-ci il tarixində, saat 09:00-da, Cuqaşvili ilə evləndiyi eyni kilsədə keçirilir. Onun meyiti Tiflisin Kukiya ərazisində yerləşən bir kilsədə dəfn edilir. Həyat yoldaşının ölümü Cuqaşvilinin ağlını itirməyinə səbəb olur. Deyilənə görə, o, dəfn mərasimi zamanı "Bu məxluq mənim daşdan olan ürəyimi yumşaltdı. O, mənim bəşəriyyətə olan son mehriban hisslərimlə birlikdə öldü" demişdir. Cuqaşvili sonrakı dövrlərdə sevgililərindən birinə deyir: "Kədər məni elə boğmuşdu ki, yoldaşlarım mənim silahımı əlimdən almalı oldular". Həmçinin, deyilənə görə, Cuqaşvili özünü onun məzarına atır və dəfn mərasimində iştirak edənlər onu oradan sürüyə-sürüyə çəkməli olur. Oxrana agentləri tərəfindən izlənildiyindən Cuqaşvili mərasim sona çatdıqdan dərhal sonra oranı tərk etməli olur. O, Tiflisi tərk edir və Bakıya qayıdır. Onun səkkiz aylıq oğlu Yakov anasının qohumları tərəfindən böyüdülür. Cuqaşvilini oğlunu yalnız bir neçə il sonra ziyarət edir.
Ölümündən sonra
Yakov həyatının ilk on dörd ilini Svanidze ailəsi ilə birlikdə yaşamaqla keçirir. O, 1921-ci ildə atası ilə birlikdə yaşamaq üçün Moskvaya yollanır. Bu dövr sadəcə gürcü dilində danışan və rus dilini başa düşməyən Yakov üçün çətin idi. Atası ona pis davranırdı. Sonrakı dövrlərdə Svanidze ailəsinin digər üzvləri də Moskvaya köçür. Artıq İosif Stalin olaraq tanınan Cuqaşvili arabir onları ziyarət edirdi.
Svanidzenin qardaşı Alyoşa daha sonralar opera müğənnisi Mariya Anisimovna Korona ilə evlənir və tədricən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsində rütbələr adlayır. Onun bacısı Mariko da Moskvaya köçür və Avel Yenukidze ilə birlikdə katib olaraq işləyir. 1937-ci ildə, Stalin repressiyası dövründə o, Yenukidzeyə qarşı olan ittihamların bir parçası olaraq, polis nəzarətinə alınır. Yenukidze çox keçməmiş edam olunur. 1938-ci ildə Stalin Alyoşa və həyat yoldaşı Mariyanın həbs edilir. Stalin Alyoşadan tələb edir ki, Nasist Almaniyası üçün işləyən bir casus olduğunu öz boynuna alsın, lakin o, bunu etmir. Alyoşa 1941-ci ildə edam olunur, Mariko və Mariya isə 1942-ci ildə güllənəlirlər. Alyoşa və Mariyanın yeganə oğlu İvan Svanidze Stalinin yeganə qızı Svetlana Aliluyeva ilə qısa bir müddətə evlənir. Onlar 1959-cu ildə boşanırlar.
Atatürkün türk gəncliyinə xitabı
thumb|200px|Mustafa Kamal, CXP II Qurultayında nitq söyləyərkən (15 oktyabr 1927) Gəncliyə müraciət — Mustafa Kamal Atatürk tərəfindən, Cümhuriyyət Xalq Partiyasının II Böyük Qurultayında 20 oktyabr 1927-ci ildə "Nitq" adlı əsərinin yaranmasına səbəb olan nitqinin sonunda türk gəncliyinə xitabən söylədiyi mətndir. Nitqin yekun hissəsini təşkil edir.
Xitab, Nitqin "Türk gəncliyinə qoyduğum əmanət" başlıqlı bölməsindədir. "Türkiyə istiqlalı" və "Türkiyə Cümhuriyyəti" anlayışlarına əsaslanan bir mətndir. Cəmi 15 cümlədən ibarətdir, onlardan on üçü tam, ikisi isə elliptik cümlədir. Mətn "Ey türk gəncləri!" ilə başlayır, "Sizə lazım olan güc damarlarınızdakı nəcib qandadır!" ilə bitir.