cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Telman Nəbiyev
Həyatı
1967-ci ildə Bakı-Batumi Neft Kəməri Idarəsinin rəisi, 1970-ci ildən 1985-ci ilə qədər Zaqafqaziya Maqistral Neft Kəmərləri Idarəsinin rəisi işləyib.
Bir qızı, bir oğlu var.
Nikita Biçurin
Nikita Yakovleviç Biçurin — türkoloq, Pravoslav Rusiya kilsəsi (1802–1823) arximandriti; şərqşünas və səyyah, Çin dili biləni, rus çinşünaslığının banilərindən biri, ümumavropa şöhrətini almış birinci rus çinşünası.
Həyatı
Milliyətcə çuvaşdır.
Fəaliyyəti
XIX əsrin rus şərqşünası, türkoloqu bir çox Asiya xalqlarının tarixinə dair məlumatlar toplamış N. Y. Biçurin (İakinf) isə Oğuz xanın tarixi şəxsiyyət olmasını birmənalı şəkildə təsdiqləyir və onun eramızdan əvvəlki III–II minilliklərdə yaşadığını göstərir.
Mikania trinervis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Edinqtonit
Haqqında
Edinqtonit - seolit Ba[Al2Si3O10]×3H2O. Ba qismən Ca-la əvəz olunur. Rombik yaxud monoklinik, psevdotetraedr. Ayrılması {110} və {110} üzrə mükəmməl. Aqreqat lifli. Əsasi effuziv süxurlarda az rast gəlir.
Mikania trinitaria
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Dalbergia cearensis
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Debüt (musiqi qrupu)
Debüt — Sumqayıt şəhərində yaranmış Azərbaycan rok qruplarından biri.
1988-1991-ci illər arasında Azərbaycanda fəaliyyət göstərmiş pop-rok janrında ifa edən qrupun ifaları ruscadır.
Qrupun tarixi
Qrup 1988-ci ildə gitarist Rasim Qasımov tərəfindən Sumqayıt şəhərində yaradılmışdır.
Hazırda qrup
Qrup üzvləri hazırda Rusiyada - Moskva şəhərində yaşayırlar. Bunlardan Eqor Dervoed Qorki Park rus rok qrupunun prodüsseridir.
Məhəmməd ibn Müsafir
Məhəmməd ibn Müsafir əl-Deyləmi əl-Kanqari — Salarilərin banisi, Tarım hakimi.
Həyatı
Həyatının ilkin dövrlərinə aid məlumat yoxdur. 916-cı illərdə artıq Tarım hakimi kimi bilinirdi.
Ziyarilərlə münasibətlər
930-cu ildə Mərdavicin hücumuna məruz qalan Məhəmməd onunla diplomatik danışığa getdi və vassalı olduğu Əsvar ibn Şiruyəyə üsyan qaldırmağa sövq etdi. Məhəmmədin köməyi ilə Mərdavic üsyan qaldırdı və Ziyarilər dövlətini qurdu.
Devrilməsi
Məhəmmədin zülmkar hakimiyyəti 941-ci ildə oğulları Mərzban və Vəhsudan tərəfindən devrilməsinə gətirib çıxardı. O Tarımda həbs olunaraq hakimiyyəti Vəhsudana verməli oldu. Mərzban isə Azərbaycana hücuma keçdi və öz dövlətini qurdu. Mərzbanın 949-cu ildə Büveyhilər tərəfindən həbs olunması ilə bu dəfə onun yerinə həbsdən azad edilərək Azərbaycanda hakimiyyətə gəldi. Lakin 4 il sonra Vəhsudan tərəfindən yenidən həbs olunaraq ölümünəcən zindanda saxlanıldı.
Pambıq toxumçuluğu (film, 1980)
Məzmun
Filmdə məhsuldar, uzun lifli pambıq toxumu yetişdirməkdə aqrotexnikanın yeni üsullarının tətbiqindən və səmərəsindən bəhs olunur.
Film haqqında
Film Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin sifarişi ilə çəkilmişdir.
Zliten
Zliten – Liviyanın şimalında yerləşən şəhər.
M270 MLRS
M270 MLRS (YARS, ) — ilk dəfə ABŞ tərəfindən istehsal olunan çox lüləli raketatan sistemi. Birdən çox raketi saxlayan bu silah orduda topçulara dəstək olmaq üçün istifadə olunur. Peyklə idarə olunan raketlərlə saatda 90 km sürətlə gedərkən 187 km-ə nöqtə atışı edə bilir. Ləqəbi "Çöl pələngi"dir.
227 mm-lik "M270" reaktiv yaylım atəş sistemi.
Lülə diametri: 227 mm
Lülə sayı: 12 ədəd
Məhvetmə radiusu: 25.000 m²
Salvo Atış müddəti: 60 saniyə
Atəş məsafəsi: 120 km
Həkim Məhəmməd Bəqər
Həkim Məhəmməd Bəqər —
Həyatı
Məhəmməd Bəqər də, qardaşi kimi, tibb sahəsində və başqa elmlərdə dərin savada malik idi.
Bir müddət Təbrizdə həkim işləyəmdən sonra o, Hindistana yollanır və Əbdürrəhman Hani-Hanan adında xeyriyyəçinin sarayına yol tapır.
Bu xeyriyyəçinin əməlləri bütün İran və Azərbaycana əks səda salmışdı.
Xani-xanan Məhəmməd Bəqəri hörmətlə qarşılayır, onunla dostlaşır və özünün şəxsi həkimi təyin edir.
Məhəmməd Bəqər ömrünün sonuna qədər orada yaşayır və böyük var-dövlət sahibi olur.
Mikania tripartita
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Aygün Kazımovanın diskoqrafiyası
Aygün Kazımovanın 1988-ci ildən bu günə kimi 9 albomu işıq üzü görüb. Albomları Türkiyə, Amerika Birləşmiş Ştatları, Gürcüstan, Almaniya və Azərbaycanda istehsal olunmuşdur.
Solo konsertlər
'' Siyahıda əksiklik var, tamamlamağa kömək edin. ''
Adi alabayquş
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü. Alabayquş cinsinin dünyada daha çox yayılmış növüdür. Ona praktik olaraq Antarktida istisna olmaqla bütün materiklərdə rast gəlmək olur.
Aydan Salahova
Aydan Salahova — Azərbaycan rəssamı.
Məşhur rəssam Tahir Salahovun qızıdır, Moskvada yaşayır. 1992-ci ildə Rusiyada ilk müasir incəsənət qalereyalarından birini ("Aydan") açıb. Salahovanın əsərləri Tretyakov qalereyasında, Moskva Müasir İncəsənət Muzeyinin kolleksiyalarında, Roma və Nyu-York qalereyalarında saxlanır.
Mahmud ibn Məhəmməd Şirvani
Mahmud ibn Məhəmməd Dilşad Şirvani — XV əsrdə Osmanlı imperatorluğunda yaşamış tarixçi, coğrafiyaşünas, mütərcim və ədib.
Həyatı
Şirvanda doğulmuşdur.
Yaradıcılığı
Bir sıra əsərin müəllifidir:
Töhfəyi Muradi
"Töhfəyi-Muradi" adı ilə tanınan "Muradi fi Əsnafil-Cəvahir" adlı hənəfi fiqhinə dair osmanlı dilində qələmə alınmış əsər müəllif tərəfindən II Murada təqdim edilmişdir. Bu əsərin bilinən üç əlyazma nüsxəsindən biri Parisdə, digəri Qahirədə, üçüncüsü isə Türkiyədə Kastamonuda saxlanılır.
Tərcümeyi Tarixi ibn Kəsir
Mahmud Şirvaninin ən məşhur əsəridir. İmadəddin İsmayıl ibn Kəsirin "Bidayə vən-Nihayə" adlı tarixə dair çoxcildli əsərini ixtisarla ərəbcədən türkcəyə tərcüməsidir. Türkiyədəki kitabxanalarda beş əlyazma nüsxəsi mövcuddur.
Ölümü
Mahmud Şirvaninin ölüm tarixi dəqiq məlum olmasa da 1439-cu ildən sonraya təsadüf etdiyi bilinir.
11 noyabr
1901–cari
thumb|[[Leonardo DiKaprio]]
thumb|[[Yasir Ərəfat]]
Həkim Cəbrayil
Həkim Cəbrayil(vəfatı 1616).
Həyatı
Həkim Cəbrayil Həkim Məhəmməd Bəqərin oğlu. Tibb elmini Qəzvin və İsfahan şəhərlərində öyrənmişdi, mehriban xasiyyəti və səhavətinə görə şöhrət tapmışdı.
Təhsilini başa vurandan sonra, şahın əmri ilə Ərdəbilin "Darül-İrşad" mədrəsəsinə dərs deməyə göndərilmişdi.
Müəyyən müddətdən sonra, o, Ərdəbili tərk edib, Hindistana yollanır və Əbdürrəhim Hani-Hanan adında xeyriyyəçinin sarayına yol tapır. Lakin Həkim Cəbrayıl orada çox qalmır və Hindistanın Dekkan əmirliyinə üz tutur. Orada, o, Qolkunda şəhərinin hökmdarı Məhəmmədqulu Qütb Şahın himayəsini qazanır və ölümünə qədər orada yaşayır.
Cənubi Qafqaz kərtənkələciyi
Cənubi Qafqaz kərtənkələciyi (Eremias pleskei) — Kərtənkələcik fəsiləsinə aid kərtənkələ növü.
Xariçi görünüş
Kiçik ölçülü kərtənkələdir. Bədəninin uzunluğu 6 sm təşkil edir. Quyrunun yuxarı nahiyəsinin pulcuqları hamardır. Yuxarı hissəsində parlaq-sarı və ya parlaq-qəhvəyi 7 zolaq vardır. Arxa ayaqlarında ağ və sarı airəvi gözçüklər vardır.
Həyat tərzi
Onlar əsasən gilli və daşlı yarımsəhralarda kolluqların arasında yaşayırlar. Onlara hətta 1800 metr yüksəkliklərdə belə rast gəlinir. Qışlamadan mart-aprel aylarında qayıdırlar. 1,4 sm uzunluğa malik 3–4 yumurta qoyurlar. Bəzən iki dəfə yumurta qoya bilirlər.
Yayıldığı ərazilər
Bu növ əsasən Araz çayının orta axarları boyunca, dörd ölkənin ərazisində yayılmışdır: Azərbaycan, İran, Ermənistan və Türkiyə.
Ədəbiyyat
А. Г. Банников, И. С. Даревский, А. К. Рустамов. Земноводные и пресмыкающиеся СССР / под ред. проф. А. Г. Банникова. — М.: Мысль, 1971. — С. 155–157. — 303 с. Ананьева Н. Б., Орлов Н. Л., Халиков Р. Г., Даревский И. С., Рябов С. А., Барабанов А. В. Атлас пресмыкающихся Северной Евразии (таксономическое разнообразие, географическое распространение и природоохранный статус). — СПб.: Зоологический институт РАН, 2004. — С. 98. — 1000 экз. — ISBN 5-98092-007-2.
Tabu
Tabu (Polineziya dilində - qadağan) — dini ovsunlu tədbirin tətbiq olunma şərtinə qəti qadağan. Tabunun pozulması "fövqəltəbii" cəza, xəstəlik və ya ölümlə hədələnir. Tabu sistemi Polineziya adalarında həddindən artıq inkişaf etmişdir. Burada o, hətta dövlət qanunlarını əvəz edir. Qədimlərdən bəri Yeni Zelandiya qəbilələrində başçılar müəyyən şeylərə toxunmağı qadağan edirdilər ki, bu da «tabu» adlanırdı. Hansısa insan və yaxud yer «tabu» elan edilirdisə, ona yaxınlaşmağa heç kimin ixtiyarı çatmırdı. Vəhşi qəbilələr başçının əmrini Allahın əmri sayırdılar. Onlara elə gəlirdi ki, başçının əmrini pozsalar, Allahın da əmrindən çıxmış olarlar və Allah onları cəzalandırar.
Tabu olan hərəkətlər
Polineziya mədəniyyətində ilahi və ya müqəddəs sayılan tabu şəxslər, əşyalar, hərəkətlər başqalarından, yaxud alçaldılmış, murdar şeyləri təmizlərdən ayırmaq funksiyasına malikdir. Xüsusilə fövqəltəbii güclərə malik sayılan padşahlar, tayfa başçıları, yuxarı təbəqənin nümayəndələri və onların törəmələri tabularla əhatə olunub. Padşah nə qədər güclü olsa, bir o qədər çox qaydalara tabe olmalıdır; Padşah yaşlandıqca tabuların sayı artır. Bəzi camaatlarda hər hansı fəlakətin qarşısını almaq üçün qoruyucu hesab edilən padşah yerindən tərpənmədən taxtında oturmalıdır. Bundan əlavə, tabunu pozan padşahın cəmiyyətin xeyrinə öldürülməsi adəti var ki, bunun mənfi nəticələri bütün cəmiyyəti əhatə etməsin. Bildirilir ki, belə tabulara görə Kamboca, Qərbi Afrika və Yaponiyada kral təyin etmək çətin olub və krallar zorla, hətta ölümlə hədə-qorxu ilə taxta çıxıblar. Aybaşı zamanı kişilərin qadınlarla yaxınlıq etməsi və onların yanında yatması da haramdır. Ölən bir insanın ruhunun bir bitki və ya heyvana keçəcəyi inancının qida ilə bağlı tabuların ortaya çıxmasında da təsirli olduğu, qidanın zərərli təsirlərindən qorunmaq, müxtəlif xəstəliklərdən qorunmaq kimi səbəblər olduğu bildirilir. Hesab edilir ki, tabu və ya çirklənmə vəziyyətinin mənfi təsirləri başqa bir şəxsə təmas yolu ilə ötürülür. Ona görə də toxunduqları hər şeyi tabu hesab edən padşahların əlləri ilə yeməkləri, ağızları ilə od üfürmələri qadağandır. Normalda bir şey tabu olanda bu dəyişmir. Bu mənada qəbilə başçıları, padşahlar, kahinlər və məbədlər həmişə tabudur.
Alimlərin görüşləri
Vilhelm Vundt ilk tabu obyektlərinin yeyilməsi qadağan edilən totem heyvanları olduğunu iddia etmiş və Ceyms Freyzer kimi totemlə tabu arasında əlaqə quraraq ibtidai dini düşüncəyə çatmışdır. Bu kontekstdə Vundt tabu bəşəriyyətin ən qədim yazılmamış qanunları kimi müəyyən etmişdir. Tabu anlayışını psixoanalizə tətbiq edən Ziqmund Freyd tabunu kənardan zorla (səlahiyyətlə) tətbiq edilən primitiv qadağa və insanlarda ən güclü istəklərin məhdudlaşdırılması kimi görürdü. Hutton Websterə görə, tabu anlayışının dini və ya etik tərəfi olmasa da, bir tərəfdən onu qəbul edən insanlar vasitəsi ilə mənşəyini bilmədən müqəddəs və qadağan olunmuş funksiyalar qazanır, digər tərəfdən də tabu anlayışı kimi qəbul edilir. Emil Durkhayma görə, tabu “cəmiyyət üzvləri tərəfindən müəyyən edilən sosial qaydalar” mənasında sırf sosial mənşəlidir. Durkhaym tabu sözü ilə müqəddəs arasında əlaqə qurmuş və müqəddəs sözünü eynilə tabu kimi həm müqəddəs, həm də murdarı əhatə edən mənada işləmişdir.
Tabu sözlər
Tabu sözlər deyilməsi etik normalara uyğun gəlməyən sözlərdir. Belə sözlər müəyyən qadağalar sistemini bildirir. Konkret desək, tabu sözlər ictimai yerlərdə işlədilməsi münasib olmayan sözlərdir. Bu sözlərdən daha çox uşaqları qorxutmaq üçün istifadə olunur. Məsələn: cin, şeytan, xortdan və s.Tabu sözlər uşaqların yanında işlənməsi yasaq olunmuş sözlərdir. Bəzən şəxsin konkret adını gizli saxlamaq, başqasının yanında həmin adı çəkməmək məqsədilə tabu sözlərdən istifadə olunur.
Qızıl kilsə (Ərəfsə)
Qızıl kilsə — V əsr Bizans memarlığına aid kilsə.
Qərbi Azərbaycanın Zəngəzur mahalında Sisian rayonunun Ərəfsə və Comartlu kəndləri arasında, yolun qarşı tərəfində yastan üzərində inşa olunub. V əsrdə Bizans stilində inşa olunub.
Ərəfsə kəndinin tarixinin bilicilərindən olan Elxan Cümşüdovun Qızıl kilsənin son dövr tarixi barədəki məlumatı: "1985-ci ildə Sisian rayon partiya komitəsinin katibi bizə gəldi və yolları yaxşı tanıdığım üçün xahiş etdi ki, onları Qızıl kilsəyə aparım. Mən onların maşınlarına minəndə, orada daha iki nəfər gördüm. Bunlardan biri italiyalı alim, digəri isə tərcüməçi idi. Biz Qızıl kilsəyə çatdıq, italyan alim əllərini kilsənin uçuqlarına sürtərək kilsənin təxminən V əsrdə inşa edildiyini söylədi. Dəqiq fikri isə analizlər aparıldıqdan sonra deyə biləcəyini dedi. Sonra kilsənin ətrafına fırlandı və divara vurulmuş ermənicə lövhəni göstərib, raykom katibindən orada nə yazıldığını soruşdu. Katib orada qədim erməni kilsəsi sözlərinin yazıldığını bildirəndə, italyan alim başını yelləyib, "Çıxarın o lövhəni buradan", - dedi və əlavə etdi ki, "Bu kilsənin ermənilərə heç bir aidiyyatı yoxdur. Bu, Qədim Bizans kilsəsidir". Lövhəni divardan çıxardılar. Erməni katib çox pərt oldu, başını aşağı saldı. Mən belə başa düşdüm ki, onu pərt edən heç də kilsənin ermənilərə aid olmaması deyildi. O, onsuz da bunu bilirdi. Onu pərt edən bu söhbətin mənim - bir türk oğlunun yanında baş verməsi idi". 1988-1992-ci il hadisələrindən sonra ermənilər Qızıl kilsənin və Comartlu kəndinin adlarını dəyişib Tanahat qoymuşlar.
Qəzzə bölgəsinə humanitar yardım aparan gəmilərə hücum
260px|right|thumb|yardım aparan gəmi Qəzzə bölgəsinə humanitar yardım aparan gəmilərə hücum — İsrail ordusunun 31 may 2010-cu ildə gecə saat 4:30 radələrində Qəzzə zolağına humanitar yardım aparan 6 gəmidən ibarət karvana hücumu.
"Mavi Marmara" gəmisi Qəzzə zolağında hərbi münaqişədən əziyyət çəkən insanlara humanitar yardım aparan zamanı İsrail hərbi dəniz qüvvələrinin hücumuna məruz qalmış, nəticədə 9 nəfər öldürülmüş, 60-a yaxın insan yaralanmışdı.
Tarix
"Haaretz" qəzetinin verdiyi məlumatda bildirilir ki, İsrailin ilk planı "Mavi Marmara" gəmisini Ağ dənizdə batırmaq olub. Planı Mossad-ın təşəbbüsü ilə İsrail Müdafiə Nazirliyi hazırlayıb. Qəzetə açıqlama verən Müdafiə Nazirliyinin yüksək səlahiyyətli nümayəndəsi deyib ki, böyük insan faciəsinin baş verəcəyi və İsrailin beynəlxalq aləmə bu olayı izah etməkdə çətinlik çəkəcəyi riski nəzərə alınaraq, sonradan bu plandan üz döndərilib.
Hücum
Qəzzə sektoruna gedən gəmilərə İsrail əsgərləri vertolyotdan enib və atəş açıblar. Hücum anında gəmilər İsrailin sahil sularından 70 mil uzaqlıqda olub. Hücumdan sonra gəmilərlə əlaqə kəsilib.
Gəmilərdə 70 nəfər könüllü olub. Onların arasında Avropa Parlamentinin deputatları, jurnalistlər, 1976-cı ildə Nobel sülh mükafatına layiq görülmüş Şimali İrlandiyalı Meyrid Korriqan Maquayer də olub.
Hücumun nəticəsi
İsrail televiziyalarının verdiyi məlumatlara görə, azı 16 nəfər ölüb, 30 nəfər yaralanıb. İsraillilər 1 gəmini sıradan çıxarıblar.
Öldürülənlərin siyahısı
İtgin düşmüş:
Reaksiyalar
thumbnail|2010-cu il 31 Mayda İsveçin Göteborq şəhərində keçirilən İsrailə qarşı protest ABŞ prezidenti Barak Obama gəmilərdə həyatını itirən türklər üçün üzüldüyünü söyləyib, onların ailələrinə başsağlığını çatdırmışdır.
Türkiyə-İsrail münasibətləri böhranı
İsrail hökuməti hadisə ilə əlaqədar reyd zamanı gözlənilməz müqavimət ilə qarşılaşdıları üçün silahdan istifadə etmək məcburiyyətində qaldıqlarını əsas gətirdi. Rəsmi Tel Əviv hadisədən 3 il sonra Türkiyə hökumətindən üzr istəmiş və hücumda həyatını itirən insanlara təzminat verməyi qəbul etmişdi. Bununla belə, İstanbul məhkəməsi qiyabi olaraq İsrail ordusunun 4 sabiq hərbi komandirinin həbsinə qərar verib.
2015-ci ildə Türkiyənin İstanbul şəhərində minlərlə aksiya iştirakçısı İsrailə qarşı şüarlar səsləndirib, hökumətdən sionist rejimdən qısas almasını tələb ediblər. Aksiyaçılardan biri bildirib ki,
Biz bura təkcə "Mavi Marmara"da şəhid düşən qardaşlarımız üçün toplaşmamışıq. Biz İsrailin mühasirəsi altında olan fələstinli qardaş-bacılarımızın azadlığa çıxmasını istəyirik. Qüdsün, Əl-Aqsa məscidinin azadlığı üçün çalışırıq.
Maliyyə və bank menecmenti
Maliyyə və bank menecmenti —  Maliyyə menecmenti – müəssisənin strateji və taktiki məqsədlərinə nail olmaq üçün rasional mənbələrdən maliyyə resurslarının cəlb edilməsi və onlardan daha səmərəli istifadə olunması yolu ilə pul axınlarını effektiv idarə edən elmdir. Maliyyə menecmenti müəssisələrin maliyyə fəaliyyətinin, yəni onların kapital və gəlirlərinin formalaşması və istifadəsi ilə əlaqədar pul münasibətlərinin idarəetmə məharətidir. Bank menecmenti bankın strateji və taktiki planlaşdırması, təhlil, tənzimləmə və bank fəaliyyətinə nəzarətlə əlaqədar olan münasibətlərin, maliyyə resurslarının, marketinq fəaliyyətinin, bank əməliyyatlarının yerinə yetirən işçi qrupunun idarəolunmasını tərənnüm edir.
Maliyyə menecmenti
Maliyyə menecmenti – maliyyə resurslarının idarə edilməsi sistemidir. Maliyyə siyasətini, metodlarını, vasitələrini, eləcə də maliyyə sabitliyini və artımının təmin edilməsi sahəsində qarşıya qoyulmuş məqsədlərə nail olmaq üçün idarəetmə qərarlarını qəbul edən və bu qərarları praktikada həyata keçirən insanları əlaqələndirən maliyyə resurslarının idarə edilməsi sistemidir. Maliyyə menecmenti maliyyə sisteminin bütün elementlərinə nüfuz edir və bazar iqtisadiyyatı şəraitində idarəetmə strukturunun ən mühüm tərkib hissəsi kimi çıxış edir. Maliyyə menecmentinin predmetini kapitalın hərəkətini əks etdirən pul axınları təşkil edir. Maliyyə menecmenti maliyyə, idarəetmə, uçot və təhlil sahəsindəki nəzəri işləmələri və onun çərçivəsində hazırlanmış yanaşmaların praktiki tərəflərini müvəffəqiyyətlə əlaqələndirən iqtisad elminin ən perspektiv istiqamətlərindən biridir. Maliyyə menecmentinin vəzifələrinə daxildir:
Maliyyə menecmentinin məqsədləri
Maliyyə menecmentinin əsası qısamüddətli və uzunmüddətli perspektivdə maliyyə resurslarından səmərəli istifadə edilməsi amillərinin təhlilinə əsaslanan və maliyyə xidmətlərinin fəaliyyət istiqamətlərini müəyyənləşdirən maliyyə siyasətidir. Müvafiq siyasətin işlənib hazırlanması üçün maliyyə təhlilinin mənbələri dövlət maliyyə orqanlarının rəsmi hesabatları, institusional bazar strukturlarının (banklar, investisiya şirkətləri, əmtəə, fond və valyuta birjaları) informasiyası, statistik məlumatlar, sahələrarası və ölkələrarası məlumatların müqayisə edilməsi, şirkətlərin kənar istifadəsi üçün hazırlanmış maliyyə-mühasibat hesabatlarıdır. Müəssisələr səviyyəsində müvafiq maliyyə siyasətinin işlənib hazırlanması və qərarlar qəbul edilməsi üçün təsərrüfatdaxili prosesləri daha ətraflı açıqlayan daxili idarəetmə informasiyasından da istifadə edilir. Maliyyə menecmentinin məqsədləri aşağıdakılardır: şirkətin fəaliyyətinin faydalı iqtisadi nəticəsinin maksimallaşdırılması, məsrəflər minimallaşdırılmaqla mənfəətin maksimallaşdırılması, şirkətin iqtisadi potensialının artırılması, bazarda rəqabət qabiliyyətinin təmin edilməsi, mövcud maliyyələşdirmə mənbələrindən daha yaxşı istifadə edilməsi və qarşıya qoyulmuş məqsədlərə nail olmaq üçün yeni maliyyələşdirmə mənbələrinin cəlb edilməsi, şirkətin aktivlərinin strukturunun optimallaşdırılması, yaxın gələcəkdə şirkətin maliyyə sabitliyinin təmin edilməsi. Maliyyə menecmentinin strateji məqsədi müəssisənin bazar dəyərini maksimum artırmaqdan ibarətdir. Maliyyə menecmenti məqsədlərinə nail olmaq müvafiq idarəetmə metodlarının tətbiq edilməsi sayəsində mümkündür. Maliyyənin idarə edilməsi metodları konkret tarixi xarakter daşıyır, makro və mikro səviyyələrdə iqtisadi münasibətlər inkişaf etdikcə bu metodlar da inkişaf edir. İnkişaf etmiş bazar münasibətləri şəraitində maliyyənin idarə edilməsinin əsas metodları aşağıdakılardır: prnoqnozlaşdırma və planlaşdırma, maliyyələşdirmə və kreditləşdirmə, özünümaliyyələşdirmə, vergitutma, sığorta, lizinq, trast, faktorinq, girov, maddi həvəsləndirmə, sanksiyaların tətbiq edilməsi. Maliyyə menecmenti müəyyən maliyyə vasitələri toplusunun köməyi ilə həyata keçirilir: ilkin vasitələr – pul vəsaitləri, debitor və kreditor borcları, qısamüddətli maliyyə qoyuluşları – səhmlər və istiqrazlar; təkrar vasitələr – opsionlar, fyuçerslər, forvard kontraktları.
Maliyyə menecmentinin funksiyaları
Maliyyə menecmentinin mahiyyəti onun yerinə yetirdiyi funksiyalarda təzahür edir. Bu funksiyaları iki qrupa ayırmaq olar: Maliyyə resurslarının maliyyələşmə mənbələri xüsusi kapitaldan və borc vəsaitlərdən ibarətdir. Xüsusi kapitala nizamnamə kapitalı, amortizasiya ayırmaları, müəssisənin sərəncamında qalan xalis mənfəət (bölünməyən mənfəət) və azad olunmuş resurslar aiddir. Borc vəsaitlərin tərkibinə bank kreditləri, qiymətli kağızlar (istiqraz vərəqələri, səhmlər) və lizinq daxildir. Müəssisənin effektiv maliyyə fəaliyyəti daim borc vəsaitləri cəlb etmədən mümkün deyil. Borc kapitaldan istifadə müəssisənin təsərrüfat fəaliyyətinin həcmini genişləndirir, xüsusi kapitaldan daha effektiv istifadəni təmin edir, müxtəlif məqsədli maliyyə fondlarının formalaşmasını sürətləndirir, son nəticədə müəssisənin bazar dəyərini artırır. Hərçənd istənilən biznes fəaliyyətinin təşkili üçün xüsusi kapital əsas rol oynayır, lakin iqtisadiyyatın bəzi sahələrinin müəssisələrində, o cümlədən ticarət firmalarında isitifadə olunan borc vəsaitlərin məbləği xüsusi kapitalın məbləğini xeyli üstələyir. Bununla əlaqədar borc vəsaitlərin cəlb edilməsinin və onlardan effektiv istifadənin idarə olunması maliyyə menecmentinin müəssisənin təsərrüfat fəaliyyətinin yüksək son nəticələrinə nail olmasına yönəldilən mühüm funksiyalarından biridir. Müəssiəsənin borc vəsaitlərinin cəlb edilməsi mənbələri və formaları müxtəlifdir. Müəssisənin cəlb etdiyi borc vəsaitləri aşağıdakı əsas əlamətlərə görə təsnifləşdirilir:
Bank menecmentinin vəzifələri
İqtisadi və sosial məqsədlər bankın vəzifələrini müəyyən edir. Bankın əsas vəzifələrinə aşağıdakılar aiddir:
Bank menecmentində daxili nəzarət
Daxili nəzarət mexanizmləri bank fəaliyyətində potensial səhvlərin, nöqsanların və itkilərin vaxtında aşkar edilməsi və qarşısının alınmasının, bank risqlərinin minimuma endirilməsinin mühüm vasitəsidir. Daxili nəzarət mexanizmlərinin yaradılması bank əməliyyatlarının etibarlılığı, təhlükəsizliyi, səmərəliliyi və qanunvericiliyə uyğunluğunu təmin etmək üçün zəruridir. Təşkilati struktur bankda səlahiyyətlərin və vəzifələrin dəqiq və aydın bölgüsünü nəzərdə tutur. Müşahidə şurası tərəfindən təsdiq edilmiş müvafiq siyasətdə, məsələn kreditlərin verilməsi, investisiyaların həyata keçirilməsi, yaxud ticarət (valyuta, qiymətli kağızlar üzrə alqı-satqı) və s. əməliyyatlarının aparılması üçün işçilərin səlahiyyətləri aydın və dəqiq reqlamentləşdirilməlidir. Nəzərə almaq lazımdır ki, bankın hər bir işçisi tərəfindən aparılan kreditləşmə, investisiya, valyuta və qiymətli kağızlar üzrə alqı-satqı və s. əməliyyatlarının həcmi məhdudlaşdırılır. Bu məhdudlaşdırma limitlərlə müəyyənləşir. Bunun üçün: limitlər üzrə monitorinq və hesabat sistemləri yaradılmalıdır; Kredit təşkilatlarında minimum aşağıdakı daxili siyasət, prosedur və qaydaların işlənib hazırlanması zəruridir: bankın idarəetmə strukturu və qərarların qəbul edilməsi prosedurları; Qyed etmək lazımdır ki, bu siyasət qüvvədə olan qanunvericilik Mərkəzi Bankın təlimat, qaydalar və normativ göstərişlərinin tələblərə cavab verməlidir. Bankın rəqabət qabiliyyətli və yüksək səviyyədə fəaliyyətini tən etmək məqsədilə bankın daxilində işçilərin vəzifələri elə bölünülməlidir ki, hər bir əməliyyatın əvvəlindən sonunadək onunla bir məşğul olmasın, yəni hər bir əməliyyatın icrası və həmin əməliyyat nəzarət eyni şəxs tərəfindən aparılmasın. Yəni, kreditlərin səndləşdirilməsi ilə məşğul olan bank əməkdaşı, kredit vəsaiti vermək səlahiyyətlərinə malik olmalı deyil. Və yaxud, müxbir hesablarla əməliv aparan bank işçisi, bu əməliyyatları balans və şəxsi hesablara işləyə məz və s. Bankın kadr siyasəti yürüdülərkən vəzifələr periodik olaraq birini əvəz edir. Onu da nəzərə alaq ki, bu prosesin səmərəli olması əvəzetmənin müddəti kifayət qədər uzun olmalıdır. Həmçinin bankın bütün əməkdaşları, hətta rəhbər işçiləri də birbaşa ildə azı iki fasiləsiz öz iş yerlərini tərk etməlidirlər ki, (məzuniyyət vaxtı) bu müddətdə onların işini başqa əməkdaşlar yerinə yetirsinlər.
Damazlıq (El köməyi)
Damazlıq - Azərbaycanda insanlar arasında tarixən formalaşmış qarşılıqlı yardım formalarından biridir.
Haqqında
"Damazlıq" qarşılıqlı yardım forması ilə bağlı adətlərdən biri Azərbaycanın Zəngəzur bölgəsində "umya" adı ilə tanınmışdır. Bu adətə görə, müflisləşmiş şəxs həyətbəhəyət gəzərək hər qapıya kiçik bir əşya (məsələn, yaylıq, corab, kibrit qutusu) qoyub çıxardı. Bu o deməkdir ki, çətinə düşmüş şəxs el-obasından kömək istəyir, yəni öz həmkəndlilərindən, soydaşlarından yardım umur. Kəndin camaatı "umya" çağıran şəxsə hərə öz imkanı müqabilində bir qoyun, quzu, keçi və ya düyə verməklə kömək edirdi. "Umya" verilən heyvanlar, adətən dişi heyvan olurdu və xalq arasında damazlıq adlanırdı. "Umya" barədə el arasında deyilirdi: "Umya kasıbın dirəyidir". Bəzən varlı adamlar da "umya"dan öz var-dövlətlərini daha da artırmaq məqsədilə istifadə edirdilər. Deyildiyinə görə, indiki Kəlbəcər rayonunun Yanşaq kəndində Xırdaxanım adlı bir dövlətli qadın "umya" yolu ilə kəndlilərə 1 manatdan pul paylamaqla oğlanları Əbülfət bəy və Hidayət bəy üçün 200 baş dana və 100 baş qoyun toplamışdı. "Umya"dan varlanmaq məqsədilə istifadə edilən helə hallar barədə "xalq tikən evi top dağıtmaz" zərb-məsəli mövcuddur.
Volfqanq Ratke
Volfqanq Ratke (tam adı: Volfqanq Ratke; ; ) — alman təhsil islahatçısı, pedaqoq.
Həyatı
Volfqanq Ratke 1571-ci ildə Holşteyn əyalətinin Vilster qəsəbəsində anadan olmuşdur. Atası Andreas Ratkeni çox erkən yaşında itirmiş, anası Marqaret Rost isə 19 may 1613-cü ildə 66 yaşında vəfat etmişdir. Volfqanq Ratke Yohan Akademik Məktəbində və Rostok Universitetində təhsil alıb.
Fəaliyyəti
Hollandiyada yaşayarkən (1603-11) dilləri tez bir zamanda öyrətmək üçün yeni bir üsul hazırladı. Onun təhsil sistemi Frensis Bekonun fəlsəfəsinə əsaslanırdı: prinsipi əşyalardan adlara, xüsusidən ümumiyə və ana dilindən xarici dillərə doğru irəliləmək idi. Ratkenin təməl ideyası belə idi ki, Bekonun induksiya nəzəriyyəsi də təbiəti izləyir, yəni beyin biliyi əldə edərkən xüsusidən ümumiyə doğru hərəkət etdiyindən təbii ardıcıllıq baş verir. O, hər şeydən əvvəl, bütün fənlərə yanaşmaq üçün müvafiq vasitə kimi yerli vasitələrdən istifadəni müdafiə edir və Latın məktəbi əsasında yerli məktəb yaradılmasını tələb edirdi.
1618-ci ildə Auqsburq və başqa yerlərdə məktəblər açdı. Kötendə Şahzadə Lüdviq von Anhalt onu Ratkenin ideyalarına uyğun idarə ediləcək bir məktəbin açılması üçün zəruri olan vasitələrlə təmin etsə də, ruhanilərlə yaşadığı gərginliklər islahatçının səkkiz ay həbsinə səbəb oldu. 1620-ci ildə Maqdeburqda başqa bir məktəbə başladı, həmin məktəbdəki fəaliyyəti uğursuzluqla nəticələndikdən sonra başqa şəhərlərə səfərə çıxır. Auqsburq və Kötenlə yanaşı, Amsterdam, Bazel, Strasburq, Frankfurt, Veymar və digər yerlərdə özünün təlim metodunu tətbiq edir.
Ratkenin fikirləri öz zamanına görə mütərəqqi idi, lakin icra edə bilmirdi. Müasirləri və gələcək nəsillər üzərindəki təsiri öz planlarını praktikada tətbiq etmək üçün etdiyi cəhdlərin uğursuzluğundan gözləniləndən daha böyük idi. Gördüyü işlər bu sahədə daha uğurlu olan Yan Komenskinin fəaliyyəti ilə kölgədə qaldı. Volfqanq Ratke 1635-ci ildə Erfurtda vəfat edib.
Dalbergia chapelieri
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Typhlodromus pegazzani
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Balkanabad
Balkanabad — Türkmənistan Respublikasında etrap hüquqlu şəhər, Balkan vilayətinin inzibati mərkəzi. Aşqabaddan 600 km aralıda olan şəhərin əhalisi 120 min nəfərdir. Balkanabadın əsası 1933-cü ildə qoyulmuşdur.
Mikania triphylla
Mikania triphylla Mikania triphylla Mikania triphylla
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Pambıq yığımı Staxanovçuları (film, 1937)(I)
Məzmun
Elmi-kütləvi filmdir. Burada məşhur pambıqçı Bəsti Bağırova tərəfindən tətbiq edilən iki əllə pambıq yığma üsulu haqqında danışılır.
Film haqqında
Film saxlanılmayıb.
Madaqaskar alabayquşu
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Half-Life: Blue Shift
Half-Life: Blue Shift — orijinal Half-Life üçün hazırlanmış ikinci əlavədir. Bu add-on 12 iyul 2001-ci ildə Gearbox Software videooyun stusiyası tərəfindən hazırlanmışdır. Gearbox-dan olan digər əlavələr – Half-Life: Opposing Force və Half-Life: Decay kimi, Blue Shift Half-Life-da olan hadisələri başqa personajın gözlərindən görür. Burada baş qəhrəman "Qara Mezanın" mühafizəçisi — Barni Kalhaundur. Barni simasında oyunçu başqa dünyadan olan gəlmələrin və HECU əsgərlərinin ələ keçirdiyi gizli laboratoriyanı tərk etməlidir.
Birinci əlavə Opposing Force-dan fərqli olaraq Half-Life: Blue Shift avtonom add-on rolunu oynayır və çalışması üçün orijinal Half-Life istəmir. Blue Shift yazılarkən istifadəçiyə özündə personajların yenilənmiş modelləri və silahlarını birləşdirən "Half-Life High Definition Pack" paketini yükləməyi təklif edir. Bu qrafikanı orijinaldakı Half-Life-dan az da olsa fərqləndirir. Blue Shift-in ABŞ buraxılışı Opposing Force-un tam versiyası ilə yayılır. Beynəlxalq versiya isə yalnız Opposing Force: Capture the Flag multipleyer versiyası ilə yayılır.
Geympley
Half-Life: Blue Shift əlavəsində oyunçu Qara Mezadan olan adi mühafizəçini idarə edir. Qəhrəman orijinal Half-Life-da Qordon Frimanda olan nə H.E.V qoruyucu kostyuma nə də Opposing Force-da Adrian Şepardda olan P.S.V energetik hərbi geyimə malikdir. Bu üzdən oyunçu yol boyu rastına çıxan akumulyator qurğularından istifadə edə bilmir. Ancaq H.E.V və P.C.V-yə alternativ olaraq standart mühafizəçi təzhizatı var. Qəhrəman ölmüş mühafizəçilərdən bu cür təchizatları götürərək sağlamlıq faizini artıra bilir.
Blue Shift özünün xüsusi təlim versiyasına malikdir. Hazard Course adlanan bu təlim sahəsi sırf mühafizəçilər üçün yaradılıb. Orijinal Half-Life-da holoqrafik köməkçi qismində çıxış edən Cin Kross əvəzinə burada Miller adlandırılan mühafizəçi olur.
Süjet
thumb|left|Blue Shift-den oyun səhnəsi Oyunun baş qəhrəmanı — Barni Kalhaun — "Qara Meza" tədqiqat mərkəzində işləyən və yeraltı kompleksdə personalın təhlükəsizliyinə, avadanlıqların isə saz vəziyyətdə qalmasına cavabdeh olan sadə adamdır. Kaskad rezonansı zamanı Barni digər iki alim ilə liftə ilişir. O, lift şaxtası ilə qalxır və kompleksdə döyüşərək yuxarılara yol axtarır. Kalhaun vaqonlarda qalmış bir neçə alimləri də xilas edir. Belə alimlərdən biri – Doktor Rozenberq (o, həmçinin Half-Life: Decay-da olur) kompleksin HECU xüsusi təyinatlıları tərəfindən ələ keçirildiyini deyir və bildirir ki, onların hədəfi yalnız gəlmələrin likvidasiyası yox həmçinin Qara Meza personalının şahid kimi məhv edilməsidir. Kompleksdən qaçmağın yeganə yolu köhnə kompleksdə yerləşən köhnə teleportdan istifadə etməkdir. Əgər qurğu çalışırsa bu avadanlığın köməyi ilə Qara Mezadan qırağa teleportasiya etmək imkanı olacaq.
Oyunun qalan hissəsi birinci teleportun sınaqdan keçirilən, bazanın atılmış sektorunda keçir. Kalhaun, Rozenberq və iki alim (Volter Bennet və Simmens) teleportu işə salmağa çalışırlar. Kalhaun trianqulasiyanı buraxmaq üçün yad Zen dünyasına teleportasiya olur. Qayıtdıqdan sonra Kalhaun xüsusi təyinatlılar və gəlmələr ilə döyüşə görməyə məcbur olur. Bu zaman ərzində üç alim çıxışa teleportasiya olurlar. Sonda Kalhaun da teleporta daxil olur. Ancaq bu zaman qurğu xarab olur və qəhrəmanı kompleksin müxtəlif hissələrinə atır. Lakin axırda o, kompleksdən çıxışa teleportasiya olunur və qalan üç alim ilə cipdə xilas olur.
Blue Shift-in bir neçə anlarında orijinal Half-Life-ın qəhrəmanı — Qordon Frimanı görmək olur: Oyunun lap başlanğıcında Kalhaun Sektor 3-ün bağlı qapısı qarşısında durarkən monorelsdə yanında Friman keçir; müşahidə kameralarına baxanda Kalhaun Frimanı Anomal Materiallar Laboratoriyasında H.E.V kostyumunda görür; həmin otaqda elə monitor vasitəsilə Cin Krossu da görmək olur (Half-Life: Decay-ın baş qəhrəmanı); portallar bölməsində şüşə dəlikdən Barni Qordon Frimanın portallardan birinə tullandığını görür. Ancaq onun arxasınca getdikdə oyun bitir; Blue Shift-in sonunda Kalhaun iki əsgərin Frimanı zibil presinə sürüyərkən görür. "Borc çağırır" hissəsində iki əsgərin söhbətini eşitmək olar. Burada onlar Half-Life: Opposing Force-a istinad edərək deyirlər: "...indi Şepardın komandası bunu bacarmadı deyə, biz bu pox işlə məşğul olmalıyıq?".
Blue Shift — Half-Life seriyaları arasında ən qısasıdır (Half-Life 2: Episode One-ni saymasaq). Bunu da qeyd etmək lazımdır ki, Blue Shift seriyanın yeganə oyunudur ki, baş qəhrəmanın tarixi "bitir". Qalan digər hissələr – Half-Life, Opossing Force, Half-Life 2 və epizodlarda son oyunçunu dalana salır və ya süjetin davamını dumanlı təsəvvür etdirir. Half-Life dünyasının ən sirli personajlarından biri olan G-Man burada bircə dəfə görsəir. Onun peydə olduğu vaxt baş qəhrəman Barni Kalhauna heç bir fikir vermir.
Yaradılması
thumb|left|300px|Barni Kalhaun
Half-Life: Blue Shift Sega Dreamcast üçün bonus əlavəsi olaraq yaradılırdı. Oyunun yaradılması ilə Gearbox, Half-Life-ın portlaşdırılması ilə isə Captivation Digital Laboratories məşğul olurdu. Dreamcast-də Half-Life və Blue Shift versiyaları özündə daha yaxşı işlənilmiş tekstur və modellərini birləşdirirdi. Sonradan bütün bu yeniliklər Half-Life High Definition Pack paketinə daxil oldu. Portlaşdırılmış Half-Life və Blue Shift ilkin olaraq 1 noyabr 2000-ci il üçün nəzərdə tutulmuşdu. Ancaq oyunun daha mükəmməl olması üçün nəşrçi şirkət Sierra Entertainment oyunun relizini ilin sonuna keçirərək yalnız geympley haqda süjeti mediyaya buraxır.. Ancaq ilin sonu belə videooyun çıxrmır və yalnız 2001-ci ildə Sierra Half-Life-ın Dreamcast-ə portlaşdırılmasının dayandırıldığını elan edir. Şirkət bunu bazarda dəyişikliklərlə izah edir.
Dreamcast üçün orijinal Half-Life-ın portlaşdırılması ləğv edildikdən sonra eyni taleh Blue Shift-də də təkrarlanır (buna baxmayaraq İnternetdə qeyri-rəsmi qaynaqlarda bu versiyanı tapmaq olur). Bu üzdən Gearbox layihəni PC-yə keçirir və onu standart Half-Life altında yox ayrıca, çalışması üçün orijinal oyunu tələb etməyən müstəqil oyun kimi buraxır. Videooyun 12 iyul 2001-ci ildə yayımlanır.
Blue Shift Half-Life və Opposing Force-dan fərqli olaraq onlayn-yükləmə sistemi Steam-i dəstəkləmirdi. Lakin 24 avqust 2005-ci ildə Valve Blue Shift-i Steam xidmətində rəsmən yayımlayır. Köhnə Half-Life və Half-Life 2-nin gümüş və ya qızıl paket kopyalarına malik istənilən istifadəçi Blue Shift-i Steam-dən pulsuz endirə bilər.. Bir müddət sonra Valve Blie Shift-i "Half-Life 1 Antoloqiya" və "Valve Complete Pack" seçimlərinə əlavə edir. thumb|150px|High Defination Pack
Blue Shift: Unlocked
Orijinal Half-Life ilə Blue-Shift-in modifikasiya edilmiş mühərriki fərqli olduğu üçün oyundakı bəzi kart faylları bir-biri ilə uyğunsuz oldu. O üzdən 7 avqust 2005-ci ildə Half-Life Improvement komandası Blue Shift: Unlocked layihəsi adı ilə Blue Shift üçün patç buraxır. Bunun sayəsində add-on Half-Life-da adi mod kimi açılır.
Half-Life: Blue Shift Steam üçün açıq olanda çoxlu baq və işləksizlərlə idi. İnterfeys və kartlardan tutmuş, orijinal Half-Life-dan qalan lazımsız fayllara qədər. Buna görə həmin ilin 25 oktyabrında Half-Life Improvement komandası bu çatışmamazlıqları da ləğv edən yeni paçt buraxır.
Saundtrek
Half-Life: Blue Shift özünün saundtrekinə malik deyil və Half-Lige ilə Opposing Force-dan olan musiqilərdən istifadə edir.
Rəy və qiymət
Half-Life fanatları Half-Life: Opposing Force-da əldə edilən yüksək standartların Blue Shift-də olmamasından gileylənirdilər. Blue Shift oyun prosesinə çox az yenilik gətirmiş və yalnız bir neçə yeni lokasiyaları birləşdirirdi. Ancaq yeni qəhrəmanda peydə olmuşdu. Doktor Rozenborq alim, özünün unikal modelinə malik idi və əlavənin süjetində əsas rollardan birini oynayırdı. Nəticə etibarilə Blue Shift seriyanın əvvəlki oyunlarından fərqli olaraq elə də böyük rəy almamışdır.
İstinadlar
Rəsmi saytlar
Ardeş (departament)
Ardeş — Fransa cənubunun mərkəz hissəsindəki departament. Overn—Rona—Alp bölgəsinin bir hissəsi. İdarəetmə Mərkəzi - Priva.
Coğrafiya
Sahəsi - 5529 km². Departament Ronanın qərbindəki dağlıq ərazidə yerləşir.
Tarix
Ardeş, 1790-cı ilin mart ayında qurulan ilk 83 departamentlərdən biridir. Keçmiş Vivari əyalətinin ərazisində yerləşir.
UEFA Avropa Kuboku 2012 (seçmə mərhələ)
A qrupu
{|
C qrupu
{|
D qrupu
{|
F qrupu
{|
H qrupu
{|
İ qrupu
{|
Typhlodromus persianus
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Aşsüzən
thumb|250px|right|Aşsüzən. Aşsüzən — kiçik deşikləri olan qazana bənzər, mətbəx avadanlığı. Bərk cismlərlə mayeni bir-birindən ayırmaq üçün istifadə edilir.
Dəlmətala
Dəlmətala — Azərbaycan Respublikasının Ağcabədi rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Toponimikası
Dəlmətala- Ağcabədi rayonunda kənd. Kür-Araz ovalığındadır. Oykonim dəlmə (yerli əhalinin dilində "quzu saxlanılan yer") və tala (ətrafa nisbətən fərqli yer) komponentlərindən düzəlib, "quzu saxlanılan tala" mənasındadır.
İmpakt faktor
Hesablama metodikası
İmpakt faktorun hesablanması 3 illik dövrə əsaslanır. Məsələn, jurnalın 2014-cü ildəki i2014 impakt factoru aşağıdakı kimi hesablanmışdır: İ2014=A/B, burada A- Elmi İnformasiya İnstitutu tərəfindən 2014-cü il ərzində izlənilən jurnallarda 2012-2013-cü illərdə olan istinadların sayı, B-2012-2013-cü illərdə bu jurnalda dərc olunmuş məqalələrin sayıdır. Hesablamada bir sıra nüanslar (incəliklər) vardır. Elmi İnformasiya İnstitutu müəyyən tip məqalələri (xəbər, məktub, səhvlərin düzəliş siyahısı və s.) öz hesablamalarında nəzərə almış və bəzən yeni jurnallar üçün impakt faktor yalnız iki illik dövrə əsasən hesablanır.
İmpakt faktorun müsbət xüsusiyyətləri
Bununla belə, impakt-faktor ideal deyil. Məs. istinadlarının sayının məqalənin keyfiyyətini nə dərəcədə əks etdirdiyi aydın deyil. Bundan əlavə, uzun müddət nəşrdə olan jurnalarda elə məqalələrə istinad olunur ki, onlar 3 illik intervala daxil deyil. Həqiqətən bir sıra jurnallarda məqalənin qəbul edilməsi ilə dərci arasındakı vaxt iki ildən artıq çəkir, beləliklə hesablanmalarda nəzərə alınacaq istinadlar üçün cəmi 1 il qalır. Digər tərəfdən istinadların nəzərə alındığı zaman çərçivəsinin uzanması impakt-faktorun dəyişikliklərə qarşı həssaslığını azaldır.
İmpakt-faktorun qüsurları
2016-cı ildə elit jurnalların ( o cümldən Nature və Science) bir necə nəşriyyatlarının əməkdaşlarından bir qrupu məqalə dərc etdirərək, yalnız impakt-faktorla jurnalın keyfiyyətini qiymətləndirmək praktikasını tənqid etdilər. Onlar qeyd edirdilər ki, bu ona gətirib çıxarır ki. ayrı-ayrı nəşrlər və onların müəllifləri eyni xarakteristika ilə qiymətləndirilir. Bu qətiyyən düzgün deyil. Belə ki, məqalənin dərc olunduğu jurnalın impakt-faktoru məqalənin keyfiyyətindən və dəyərindən asılı deyil. Belə qiymətləndirməyə yol verməmək üçün müəlliflər naşirləri impakt-faktordan istifadədən imtina etməyə, onu jurnalda dərc olunan istinadların sayına görə paylanma əyrisi ilə əvəz etməyə çağırdılar. Yüksək impakt-faktorlu jurnallar daha cəzbedici olduğundan onların redaksiyalarına çoxsaylı maraqlı işlər təqdim olunur. Nəşrə təqdim olunmuş məqalələrin seçimi geniş olduğundan bu jurnallar öz reytinqini artırmaq imkanına malikdir. Nəşr oluna biləcəyindən daha çox məqalə alan jurnallarda müsbət effekt resenziyallaşdırmanın sərtləşdirilməsidir.
Querini adası
Querini adası — Frans-İosif Torpağına daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Arxangelsk vilayətinin Primorski rayonu ərazisinə daxildir. Ada italyan araşdırmaçısı Francesko Querininin şərəfinə adlandırılmışdır. O, 1900-cü ildə qütb səyyahəti zamanı həlak olmuşdur.
Yerləşməsi
Arxipelaqın şimalında, Cekson adası sahilində yerləşir.
Təsviri
Ada oval formaya malikdir. Uzunluğu 1.5 km, eni isə 900 metrdir. Ada buzdan tam azaddır. Adanın maksimal hündürlüyü 125 m-dir.
Dalbergia chlorocarpa
(Dalbergia chlorocarpa) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Kolokol adası
Kolokol adası — Sedov arxipelaqı qrupuna daxildir. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisində yerləşir.
Yerləşməsi
Kara dənizində, Demyan Bednıy adalarının şərqində, Komsomoles adasından 5,9 km şimal-qərbdə yerləşir. Qonşuluğunda yerləşən Qlavnıy və Krayniy adaları ilə qumlu sayla birləşir (müvafiq olaraq 500 m və 650 m).
Təsviri
Uzunluğu bir km-dən çox, eni isə 250 metr təşkil edir. Adanı ilk kəşf edənlər onu iri kilsə zənginə bənzətdiyindən bu cür adlandırmışlar. Cənubunda elədə böyük olmayan göl vardır.
Əsas nitq hissələri
Əsas nitq hissələri – Müstəqil leksik mənaya malik olan, müəyyən əşyanı, əlaməti, miqdarı, hərəkəti və s. bildirilən, suala cavab verilən, şəkilçi qəbul edən, cümlədə bu və ya digər cümlə üzvü yerində işlənən nitq hissələri. Azərbaycan dilində altı əsas nitq hissəsi var.
Növləri
Azərbaycan dilində isim, sifət, say, əvəzlik, feil, zərf olmaqla altı əsas nitq hissəsi var.
İsim
Ümumi qrammatik mənasına görə əşyanın adını bildirən əsas nitq hissəsinə isim deyilir. İsim ''kim? nə? hara?'' suallarından birinə cavab verir. İsmin özünəməxsus cəhətləri var ki, onları başqa nitq hissələrində görmürük.
İsmə məxsus xüsusiyyətlər: İsmə aid bu xüsusiyyətlərin içərisində ilk ikisini çıxmaq şərti ilə digərlərinin qrammatik (morfoloji) göstəriciləri (şəkilçiləri) var. İlk üç şərt yalnız ismə aid xüsusiyyətdir.
Sifət
Sifət əşyanın əlamət və keyfiyyətini bildirən əsas nitq hissəsidir. Sifət cümlədə ismə aid olub onu müxtəlif cəhətdən təyin edir:qara kəmər, şirin söhbət, dəhşətli insan, ağacdakı quş. Necə? nə cür? hansı? suallarından birinə cavab verir.
Sifətlərin mənaca aşağıdakı növləri var:
Sifətə aid xüsusiyyətlər:
Say
İsim əşyanın adını, sifət isə onun əlamətini bildirir. Əşyanın miqdarını və ya sırasını da əsəs nitq hissəsi olan say bildirir. Say ''neçə? nə qədər? neçənci?'' suallarından birinə cavab verir. Saylar, əsasən, milli sözlərimizdən ibarətdir.
Zərf
Zərf hərəkəti müxtəlif cəhətlərdən izah edən nitq hissəsidir.
Mikania tristachya
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Pyotr Kotlyarevski
Pyotor Stepanoviç Kotlyarevski — İnfanteriya generalı.
Həyatı
Pyotr Stepaneviç 1782-ci ildə Xarkov quberniyasının Olxovatki kəndində anadan olmuşdu. Atasının yolu ilə getmək istəyirdi. Ona görə də ruhani məktəbə daxil olmuşdu. Bir hadisə onun həyatını dəyişdirdi. Kəndlərinindən keçən polkovnik İ. Lazarev onu özü ilə Mozdoka apardı. P. Kotlyarevski hərbi yolu belə başlandı.
Maraqlıdır ki, xalqımızın başına min cür münasibətlər açan, minlərlə insanı qanına qəltan edən bu qəddar generalın adını küçə və məktəblərimizə də qoymuşuq, necə deyərlər, müvəqqəti də olsa bir növ əbədiləşdirmişik.
P. Kotlyarevski zabit kimi ilk dərsini erməniləpərəst general V. Zubovdan almış, onun başçılıq etdiyi hissədə xidmət etmişdi. Dərbəndin, Gəncənin işğalında fəallığı ilə seçilən zabit V. Zubovun təqdimatı ilə mayor rütbəsi almış, 3-cü dərəcəli Anna Ordeni ilə təltif olunmuşdur. Gəncənin işğalı zamanı o yaralanmışdı. O bu yara ilə fəxr edirdi, onu "çara xidmət" kimi qiymətləndirirdi.
Baş komandan V. Zubov mayor Kotlyarevskinin arzusuna biganə qalmadı, Qraf Valerian Zubov mayor P. Kotlyarevskini Qarabağdakı hərbi hissələrin birinə başçı təyin etdi. O, Şuşaya gəlib, orada məskən saldı.
Beləliklə, Qafqazda çirkin niyyətləri üçün imkan tapan P. Kotlyarevski 1805-ci ilin iyun ayının 25-də polkovnik Pavel Karyaginin Şahbulaq və Mehrabda apardığı vuruşmada iştirak etdi və elə ilk döyüşdə yaralandı.
P. S. Kotlyarevski də öz sələflərini kimi soyğunçuluq planlarını həyata keçirmək üçün ermənilərdən məsləhətçilər seçirdi. Bu iş artıq işğalçı generallar üçün vərdiş halına keçmişdi. Məsləhətçilər rus generalları ilə yaxın olduqlarına görə Azərbaycanda istədikləri cinayətləri həyata keçirə bilirdilər.
Hətta iş o yerə çatmışdı ki, P. Kotlyarevski Şahbulaq və Mehrabdakı qələbədən sonra, polkovnik Karyaginə məsləhət verir ki, Azərbaycanda hökmran olmaq üçün ermənilərdən istifadə etmək lazımdır. Polkovnik Karyagin bu təklifi bəyənir, işğal etdiyi yerə Stefanı naib təyin edir.
Mayor P. S. Kotlyarevski qarətçilikdə ad çıxarmışdı. O, çar I Aleksandrın şəxsi imzası ilə təltif olunmuşdu, 1807-ci ildə podpolkovnik, bir il sonra isə polkovnik rütbəsi almışdı.
Tezliklə P. Kotlyarevski Azərbaycanın işğalında xüsusi rolu olan 17-ci Yeger polkuna komandir təyin olundu. O çox vaxt idarə etdiyi ərazilərdən kənarda yerləşən torpaqlara da basqınlar edir, əhalini talayırdı. Belə soyğunçuluq yerli əhalini çətin vəziyyətə salırdı. Bu işğalçılar qarət edilmiş sərvətlərin bir qismini Peterburqa göndərməyi də yaddan çıxarmışdılar.
Pyotr Stepanoviç 1810-cu ilin iyul ayında 450 nəfərlik piyada dəstə ilə Mehriyə hücum etdi. Burada olan qüvvələr nə qədər müqavimət göstərsələr də, ruslar onlara qalib gəldi. Mehri və qala təslim oldu. Qalanın alınmasında insan qanı sel kimi axıdılırdı. Bununla kifayətlənməyən P. S. Kotlyarevski Ahalqanı işğal etdi. Mehri və Ahılqalanın alınmasına görə çar onun fəaliyyətini yüksək qiymətləndirdi və ona general-mayor rütbəsi verdi.
Bu məlumatda Cəfərqulu xan Nəvanın anası Xeyrənisə bəyim barədə də söhbət gedir. Məlim olur ki, bu qeyrətsiz quldur qadın zinətinə də göz dikmiş və Xeyrənnisə bəyimdən ev əmlakının çox hissəsini, o cümlədən iki yeşikdən ibarət zinət şeylərini alıb Tiflisə göndərmişdir. Bundan başqa Xeyrənisə bəyimdən 20 min manat gümüş pul da almışdır.
1811-ci ilin dekabrında general Qafqaz qoşunları ali baş komandanı N. Ptişşevdən yeni sərəncam aldı. Sərəncamda Qarabağda çarizmin nüfuzunu artırmaq və burada baş verəcək hər hansı təhlükəni aradan qaldırmaq barədə konkret göstərişlər verilirdi. Sərəncamda belə bir məsələyə diqqət yönəldilirdi ki, İrandan təhlükə gözlənilir, sayıq olmaq lazımdır. Həqiqətən bu vaxt İran ordusunun baş komandanı Abbas Mirzə hazırlıq işi gördü. O, Qarabağa, xüsusən Aslandüzə tərəf irəliləyirdi. Abbas Mirzə buraya qarabağlıların arzusu ilə gəlirdi.
1812-ci il oktyabrın 10-da Aslandüz döyüşü oldu. Rus generalı qoşuna döyüşqabağı müraciət etdi. "İlanı başından əzmək Süvorovun məsləhətidir. Başdan endirilən zərbələrdən düşmən dərhal məhv olur. Bilin, irəliyə hücumda güllə ürəyə də alına da dəyər. Geri qaldıqda isə onlarla güllə kürəyə dəyir".
General rus əsgərlərindən qətiyyətlə döyüşdə qələbə çalmağı tələb edirdi. İran əsgərlərinin cəsarətlə vuruşmasına baxmayaraq Abbas Mirzə Aslandüzdə məğlub olur… Beləliklə də rus qoşunları Arazın o tayına keçib, orada da rus komandanlığı yaratdı.
Peterburq Aslandüz döyüşündə rus qoşunlarının qələbəsinə dərhal öz münasibətini bildirdi. P. S. Kotlyarevskinin rütbəsi artırıldı. Ən çətin istiqamətlərə hücum etmək səlahiyyəti ona tapşırıldı.