cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Borobudur
Tərtibatı
Borobudur tək bir böyük stupa şəklində tikilmişdir və yuxarıdan baxıldıqda nəhəng bir tantrik Buddist mandala formasını alır, eyni zamanda Buddist kosmologiyası və insan zehninin təbiətini təmsil edir. Məbədin orjinal təməli hər biri 118 metr olan kvadrat formasındadır. Ümumilikdə 9 platformadan ibarət olub, aşağı 6 platforma kvadrat şəkilli, yuxarı 3 platforma isə dairəvi formadadır. Üst platformada bir böyük mərkəzi stupanı (əsas stupa) əhatə edən 72 kiçik stupa vardır. Hər bir stupa zınqırov şəklindədir və üzərində açılmış çoxsaylı dekorativ deşiklər mövcuddur. Buddan heykəlləri isə hörülmüş stupalar içərisində oturur.
Borobudurun dizaynı pilləli piramida şəklində tərtib olunub. Bundan daha əvvəl, İndoneziyanın antik mədəniyyəti olan Avstroneziya meqalitik mədəniyyəti, Cisolok yaxınlığında Pangguyangan ərazisində və Kuningan yaxınlığında Cipari ərazisində aşkar edilən punden berundak adlı bir neçə kurqanlar və daş pilləli piramida strukturları tikmişdir. Daş piramidalarının tikilmə səbəbi yerli inancla bağlı olub, dağlıq və ya yüksək yerlərin əcdadlarının ruhlarının və ya hyangların (qədim İndoneziya mifologiyasında — gözəgörünməz fövqəltəbii güclərə sahib olan ruh) məskunlaşdıqları yer olduğu barədə inanclara əsaslanır. Punden berundak pilləli piramida stili Borobudurda əsas dizayn tərtibatıdır. Bunun Mahayana Buddist ideyaları və simvolizmi ilə birləşdirilən qədim megalitik ənənənin davamı olduğuna inanılır.
thumb|right|300px|Məbədin en kəsiyi və 4:6:9 nisbətində olan quruluşu
Abidənin üç bölgüsü Buddist kosmologiyasının üç "aləmini", yəni Kamadhatu (arzular dünyası), Rupadhatu (formalar dünyası) və nəhayət Arupadhatu (qeyri-formal dünya) təmsil edir. Adi duyğulara sahib olanlar, öz həyatlarını aşağı səviyyədə, arzular dünyasında yaşayır. Davamlı şəkildə var olmaq üçün bütün arzu və istəklərini yandırmış olanlar, arzular dünyasını tərk edir və formalar dünyası səviyyəsinə yüksəlib tək yaşayırlar: onlar formaları görürlər, lakin formalar onlara cəlbedici gəlmir. Nəhayət, tam Buddalar, hətta formadan kənara çıxıb ən ali səviyyəyə, qeyri-formal nirvana okeanına çatıb əsl reallığı dərk edirlər. Sansara döngüsündən azad olan aydınlanmış ruh, dünyəvi formaya aid olan, tamamilə boşluğu və ya özün yoxluğunu (Anatman) təmsil edən Şunyata (Mənşəyi ilkin Buddist konsepti olan Anatman ilə əlaqəli və sanskritcə mənası "yoxluq","heçlik" olub, müxtəlif Buddist təlimlərində fərqli konseptlərlə istifadə olunur) konsepsiyası ilə olan əlaqəsini kəsir. Məbədin təməl səviyyəsi Kamadhatu, 5 kvadrat platformadan ibarət orta səviyyə (Gövdə bölümü) Rupadhatu, 3 dairəvi platformadan və təpəsində əsas stupadan ibarət yuxarı səviyyə (baş bölümü) isə Arupadhatu ilə təmsil olunur. Məbədin hər 3 mərhələsinin memarlıq xüsusiyyətləri metaforik fərqliliklərə malikdir. Məsələn, Rupadhatu pilləsindəki kvadrat və detallı bəzəklər Arupadhatu pilləsinə gəldikdə yerini sadə dairəvi platformalar ilə əvəz edir, necə ki, insanların formalar və adlarla olan bağlılığından qeyri-formal dünyaya keçidini təmsil edir.
Borobudurda kütləvi şəkildə piyada ibadət gerçəkləşir. Zəvvarlar və ya ziyarətçilər sistematik şəkildə təşkil olunmuş pilləkən və koridorlar vasitəsi ilə məbədin üst platformasına qalxırlar. Hər platforma aydınlanmanın bir mərhələsini (Teravada Buddizmində bir Arhat kimi aydınlanmağa gedən 4 mərhələ) təmsil edir. Zəvvarlara bələdçi olan yol Buddizm kosmologiyasını təmsil edəcək şəkildə tərtib olunub.
1885-ci ildə təsadüfən təməlin altında gizli bir quruluş aşkar edilmişdir. Aşkar olunan "Gizli ayaq" hissəsində relyeflər olub, bunların 160-ı gerçək Kamadhatu hekayələrini təsvir edir. Əsas təməl (gizli ayaq) məbədin örtük təməli ilə gizlədilmişdir və səbəbi hələ də məlum deyil. Əvvəllər düşünülürdü ki, örtük təməl məbədin fəlakətli şəkildə təpəyə çökmə ehtialının qarşısını almaq üçün tikilib. Digər bir nəzəriyyədə isə, örtük təməlin əlavə olunma səbəbi, əsas təməlin qədim Hind memarlıq və şəhərsalma kitabı olan Vastu Şastraya görə səhv tərtib olunduğu deyilir. Nə məqsədlə tikilməsindən asılı olmayaraq, örtük təməldə yer alan detallı və dəqiq tərtib edilmiş, estetik və dini baxışlara uyğun qurulmuş çoxlu sayda relyef var.
Tikilmə strukturu
thumb|right thumb|right|Divarı relyeflərlə bəzədilmiş dar koridor
Abidənin qurulması üçün qonşu daş karxanalardan təxminən 55 min kubmetr Andezit daşı alınmışdır. Daşlar ölçüyə uyğun olaraq kəsilmiş, inşaat yerinə gətirilmiş və heç bir birləşdirici məhlul istifadə edilmədən düzülmüşdür. Məbədin tikitisi zamanı daşlar xüsusi qaydada kəsilərək, bir növ pazl şəklində məhlul istifadə olunmadan bir-birinə möhkəm şəkildə keçirilmişdir. Stupaların damı, taxçalar və arkalı girişlər "yalançı tağ" üsulu ilə tikilmişdir. Tikili tamamlandıqdan sonra isə yerində relyeflər yaradılmışdır.
Abidə, bölgənin güclü fırtına suyuna tab gətirməsi üçün yaxşı drenaj sistemi ilə təchiz edilmişdir. Daşqının qarşısını almaq üçün, abidənin hər bir küncündə Makara və nəhənglərin təsvirini canlandıran unikal şəkildə oyulmuş qarqoyllara sahib 100 ədəd nov quraşdırılmışdır.
Borobudur, ümumi dizaynına görə bu məqsədlə tikilən digər strukturlardan əlamətdar şəkildə fərqlənir. Məbəd düz bir ərazidə tikilmək yerinə təbii bir təpə üzərində qurulmuşdur. Lakin, tikinti texnikası Yavadakı digər məbədlərə bənzəyir. Digər məbədlərdə görülən daxili zonanın olmaması və ümumi dizayn tərtibatının piramida şəklində olması, Borobudur məbədini ilk baxışdan bir məbəd yerinə daha çox nəhəng bir stupa kimi göstərir. Stupa, Budda üçün ibadət yeri kimi nəzərdə tutulub. Bəzən isə stupalar sadəcə Buddizm ruhunun təmsil edən simvolik elementlər şəklində tikilmişdir. Digər tərəfdən isə məbədlər yalnız ibadət evi olaraq istifadə edilib. Borobudurun dizaynının mürəkkəbliyi və çox detallı şəkildə qurulması, onun həqiqətən də bir məbəd olduğu faktını ortaya qoyur.
Kompleksin memarı olan Gunadharma haqqında çox az məlumat var. Yazılı mənbələrdə qeyd edilməsə də, onun adı Yava xalqının ənənəvi nağıllarında yer alır.
Tikinti zamanı istifadə edilən əsas ölçmə vahidi olan tala, insan alnının saç başlandığı yerindən çənəsinə qədər olan uzunluğu və ya əlin tam şəkildə açılmış halda baş barmaqdan orta barmağa qədər orta barmağa qədər olan məsafə (qarış) idi. Buna görə də, bu vahidlər bir insandan digərinə nəzərən dəyişə bilirdi, lakin abidə dəqiq ölçülərə malik idi. 1977-ci ildə aparılan anketdə abidə ətrafında tez-tez 4:6:9 nisbətində tapıntılar aşkar edilmişdir. thumb|left|300px|Kala ([[Sanskritcə:zaman) sütunlu keçidləri arasında Borobudurun pillələri]] Memar, Borobudurun dizayn planında dəqiq ölçüləri təyin etmək üçün fraktal və özünə-oxşar həndəsi formullarından istifadə etmişdir. Bu nisbət, Pawon, Mendut və yaxınlıqda yerləşən digər Buddist məbədlərinin dizayn tərtibatlarında da var. Arxeoloqlar, 4:6:9 nisbətinin və talanın, Kambocada, Anqkor Vat məbədində olduğu kimi, təqvimi, astroloji və kosmoloji əhəmiyyətə malik olduğunu düşünürlər.
Relyeflər
Borobudur məbədi elə tikilmişdir ki, müxtəlif mərtəbələrdə fərqli şəkildə bəzədilmiş teraslara sahib idi, hansı ki, aşağı mərtəbələrdə ağır ornamentlərə sahib barelyeflər, yuxarı Arapadhatu dairəvi terasına çatdıqda boş divarlar ilə əvəzlənir. İlk dörd terrasın divarları barelyef heykəlləri üçün vitrin rolunu oynayır. Bunlar, qədim Buddizm dünyasında zərifliyi, dəbdəbəni, gözəlliyi təmsil edirdi.
Borobudurdaki barelyefler 8-ci əsrdə qədim Yavada günlük həyatdan, saray həyatından, meşədəki dərviş həyatından, kənddəki qara camaatın gündəlik həyatına qədər bir çox səhnələri təsvir etmişdir. Bu relyeflərdə həmçinin məbədlər, bazarlar, müxtəlif flora və fauna və yerli memarlıq da təsvir edilmişdir. Burada kralın, kraliçanın, şahzadələrin, zadəganların, əsgərlərin, qulluqçuların, kənd camaatının, kahinlərin və dərvişlərin təsvirləri yer alır. Relyeflərdə həmçinin Buddizm inancında mifik spiritual varlıqlar olan, asuralar, tanrılar, bodisattvalar, kinnaralar, qandarvalar və apsaralar təsvir edilmişdir. Relyeflərdəki bu təsvirlər, tarixçilər üçün 8-ci əsrdə Cənub-Şərqi Asiyanın memarlığı, silahları, iqtisadiyyatı, dəbi və nəqliyyat növünün öyrənilməsi kimi müəyyən mövzularda araşdırma aparılmasında istinad kimi istifadə edilib. Bu relyeflərdən ən məşhuru Cənub-Şərqi Asiyada 8-ci əsrə aid Borobudur Gəmisidir. Bu gün, həmin gəminin eyni ölçülü replikası hansı ki, 2004-cü ildə İndoneziyadan Afrikaya qədər səyahət etmişdir, Borobudurdan bir neçə yüz metr şimalındakı Samudra Raksa muzeyində nümayiş olunur.
thumb|left|300px|Borobudurda hekayəli barelyeflərin yerləşgə sxemi
Borobudur qazıntıları zamanı arxeoloqlar mavi, qırmızı, yaşıl, qara rəng piqmentləri və biraz da qızıl folqa aşkar etdilər. Bu gün gördüyümüz abidə — tünd boz rəngli vulkanik daş kütləsi yəqin ki, bir zamanlar varjalepa ağ suvağı ilə örtülmüş və parlaq rənglər ilə boyanmışdır. Bəlkə də bu abidə Buddist təlimində bir mayak kimi xidmət göstərib. Hansı ki, həmin varjalepa suvağı Sari, Kalasan və Sewu məbədlərində də mövcuddur. Görünür Borobudur məbədindəki barelyeflər əvvəllər rəngli olub, lakin əsrlər boyu güclü tropik leysan yağışları nəticəsində həmin barelyeflərin rəngli piqmentlərdən ibarət olan qatı təmizlənməmişdir.
Borobudur məbədində fasadı və balustradaları əhatə edən təxminən 2,670 (1.460 hekayəvi və 1212 dekorativ panel) individual barelyef mövcuddur. Ümumi relyef səthi 2500 kvadrat metrdir və bu relyeflər gizli ayaq hissəsində (Kāmadhâtu) və beş kvadrat platformada (Rupadhatu) paylanır.
Sudhana və Manoharanın hekayəsini izah edən hekayəvi panellər, 11 seriya şəklində qruplara bölünür və abidəni əhatə edən ümumi uzunluğu 3000 metrdir. Gizli ayaq hissə 160 hekayəvi panellər ilə ilk seriyanı tamamlayır, qalan 10 seriya isə Şərq giriş pillələrindən başlayıb, dörd qalereyada divarlar və balustradalar boyunca paylanır. Divarda yerləşən hekayəvi panellərin ardıcıllığı sağdan sola doğru gedir, lakin balustradalarda yerləşənlərin ardıcıllığı isə soldan sağa doğru gedir. Bu, parikrama (sankritcə — bir şey ətrafındakı yol mənasını verir; Buddizm və Hinduizmdə müqəddəs abidənin ətrafında saat əqrəbi istiqamətində dövr etməklə icra olunur) ritualında da özünü göstərir, hansı ki, zəvvarlar saat əqrəbi istiqamətində, məbəd sağ tərəflərində qalmaqla dövr edirlər.
Gizli ayaq hissədəki barelyeflər Karma qanununun iş prinsipini əks etdirir. Birinci qalereya divarları iki seriyadan ibarət üst-üstə iki relyef zolağından ibarətdir; hər biri 120 paneldən ibarətdir. Divarın üst hissəsində Buddanın tərcümeyi-halı, divarın alt hissəsində, həmçinin birinci və ikinci balustradalarda isə Buddanın keçmiş həyatından hekayələr təsvir olunub. Qalan panellər isə, Sudhananın axtarış yolunda çıxdığı səyahətə həsr olunub, ali hikmətə nail olması ilə sona çatır.
Karma qanunu (Karmavibhanqa)
thumb|right|Borobudurda gizli ayaq hissəsində olan Karmavibhanqa səhnəsi, sağda tısbağa və balıqları öldürüb bişirərək günah törədənlər, sol hissədə həmin insanların öz yaşayışları üçün heyvanları öldürdüklərinə görə canlı bişirilərək, kəsilərək və ya yanğın olan evə atılaraq işgəncə verilməsi təsvir olunub. 160 ədəd gizli paneldə ardıcıl şəkildə hekayələr göstərilməyib, lakin hər bir panel "səbəb və nəticə" (Pratitya-samutpada) üzrə ayrı-ayrılıqda fərqli hekayələrlə təsvir olunub. Burada, qeybətdən cinayətə qədər günahlar və bu günahlara uyğun cəzalar təsvir olunub. Həmçinin burada xeyriyyəçilik və ibadət kimi tərifə layiq hərəkətlər və bu davranışlara uyğun mükafatlandırmalar da təsvir olunub. Bu relyeflərdə cəhənnəm əzabı və cənnət həzzi də təsvir olunub. Burada samsara (sonsuz dövr edən doğum və ölüm çarxı) mənzərəsində günlük həyatdan səhənələr təsvir olunub. Borobudur məbədinin əlavə təməl platforması gizli ayaq hissəni aşkar etmək üçün sökülmüş və bütün relyeflər 1890-cı ildə Kasiyan Şepas tərəfindən fotoları çəkilmişdir. Hazırda bu şəkillər məbəddən bir neçə yüz metr Şimalda yerləşən Borobudur muzeyində (Karmavibhanqa Muzeyi) nümayiş olunur. Bərpa zamanı, əlavə təməl platforması öz yerinə qaytarılmış və əvvəlki kimi gizli ayaq hissədə yerləşən Karmavibhanqa relyeflərinin üstünü örtmüşdür. Hazırda yalnız Cənub-Şərq küncündə yerləşən gizli ayaq hissə açıqda saxlanılmışdır və ziyarətçilər üçün həmin hissədə yerləşən relyeflər sərgilənir.
Şahzadə Siddharthanın hekayəsi və Buddanın doğumu (Lalitavistara)
İlk 27 panelin hekayəsində, Boddhisattvanın son təcəssümünü qarşılamaq üçün cənnətdə və yerdə görülən müxtəlif hazırlıqlar təsvir olunub. Tuşita cənnətindən enməmişdən öncə, Bodisatva öz tacını gələcək Budda olan Maytreyaya əmanət etdir. O, yerə altı dişli ağ fil şəklndə təzahür etmiş və Kraliça Mayanın bətninə daxil olmuşdur. Kraliça Maya bu hadisəni yuxuda görür və oğlunun gələcəkdə suveren və ya Budda ola biləcəyini güman edirmiş.
Kraliça Maya artıq doğum vaxtının gəldiyini hiss etdikdə, Kapilavastu şəhərinin kənarındakı Lumbini parkına gedir. O, plaksa ağacının (Ficus religiosa) altında oturur, sağ əlində bir budaq tutur və oğlu Şahzadə Siddharthanı dünyaya gətirir. Panellərdəki ardıcıl hekayələr, şahzadənin Buddaya çevrilməsinə qədər olan həyat yolunu təsvir edir.
Buddanın əvvəlki həyatının hekayələri (Jataka) və digər əfsanəvi insanlar (Avadana)
Jatakalar, Buddanın Şahzadə Siddarta kimi doğulmamışdan qabaqki həyatından bəhs edir. Bu hekayələrdə Buddanın insan və heyvan şəklində əvvəlki həyatlarını təsvir edir. Gələcək Budda, bir padşah, səfil, tanrı və ya bir fil kimi üzə çıxa bilər, ancaq hansı formada üzə çıxırsa çıxsın, o elə bir kəramət sərgiləyir ki, hekayələrə mövzu olur. Avadanalar jatakalara bənzəyir, lakin burada əsas fiqur Bodisattvanın özü deyil. Avadanada təsvir edilən müqəddəs əməllər digər əfsanəvi şəxslərə aiddir. Jatakalar və Avadanalar, Borobudurda bir relyef seriyasında yer alır.
Birinci qalereyanın alt hissəsində yerləşən ilk yirmi panel Sudanakumaravadananı ya da Sudananın müqəddəs əməllərini təsvir edir. Eyni qalereyada, balustradalarda yerləşən ilk 135 üst panel, Jatakamalanın 34 əfsanəsinə həsr edilmişdir. Qalan 237 panellər, ikinci qalereyanın alt sıra panellərində olduğu kimi, digər mənbələrdən müxtəlif hekayələri əks etdirir. Bəzi jatakalar iki dəfə təsvir edilib, məsələn Kral Sibinin (Ramanın atası) hekayəsi.
Sudhana'nın son həqiqət axtarışı (Gandavyuha)
Gandavyuha, Avatamsaka Sutranın son bölümündə yer alan, Sudhananın yorulmadan Mükəmməl Ali Hikmət axtarışında qət etdiyiyi yoldan bəhs edən hekayələrdən ibarətdir. Bu hekayəli panellər, iki qalereyanı (üçüncü və dördüncü) və ikinci qalereyanın yarısını əhatə edir, ümumilikdə 460 paneldən təşkil olunmuşdur. Hekayənin əsas fiquru, çox zəngin bir tacirin oğlu olan cavan Sudhana, 16-cı paneldə təzahür edir. Əvvəlki 15 panel, Sravastidə Jeta bağçasında, Buddanın samadhi meditasiyası ərzində baş verən möcüzələrinin hekayesinin proloqundan ibarətdir.
Sudhana, hikmət axtarışına çıxdığı dövr ərzində ən azı otuz ustada müraciət etmiş, lakin heç birindən tamamilə razı qalmamışdır. Daha sonra o, Manjusrinin təklifi ilə rahib Megasri ilə görüşür və burada ona ilk təlim verilir. Səfərin davamında isə Sudhana, (ardıcıl qaydada) Supratistita, fizik Mega (Biliyin Ruhu), bankir Muktaka, rahib Saradvaya, upasika Asa (Ali Aydınlanmanın Ruhu), Bismottaranirgosa, Brahmin Cayosmayatna, Kraliça Maitrayani, keşiş Sudarsana, İndriyesvara adlı bir oğlan, upasika Prabuta, bankir Ratnaçuda, Kral Anala, tanrı Şiva Mahadeva, Kraliça Maya, Bodisatva Maitreya ilə görüşür və sonra Manjusriyə geri dönür. Hər bir görüşdə Sudhana, xüsusi təlim, bilik və hikmət əldə edir. Bütün bu görüşlər üçüncü qalereyada göstərilib.
Manjusri ilə son görüşündən sonra Sudhana, dördüncü qalereyada təsvir olunduğu kimi Bodisatva Samantabadranın iqamətgahına gedir. Dördüncü qalereyanın bütün relyef seriyası Samantabadranın təliminə həsr edilmişdir. Hekayəvi panellər Sudhananın Ali Hikmətə və Son Həqiqətə nail olması ilə başa çatır.
Budda heykəlləri
thumb|left|upright|Darmaçakra mudra əl hərəkətini göstərən Budda heykəli
Borobudurda daş üzərində oyulmuş Buddist kosmologiyasına aid hekayələrdən başqa, müxtəlif Budda heykəlləri də mövcuddur. Çapraz şəkildə bardaş qurmuş və lotus vəziyyətində oturmuş heykəllər, beş kvadrat platforma (Rupadhatu səviyyəsində) və üst platformada (Arupadhatu səviyyəsində) paylanmışdır.
Budda heykəlləri Rupadhatu səviyyəsində taxçalarda, balustradaların xaricə baxan tərəfində düzülmüş və yuxarı doğru platformalar kiçildikcə Budda heykəllərinin sayının azalacağı şəkildə yerləşdirilmişdir. İlk balustradalarda 104 taxça, ikincidə 104, üçüncüdə 88, dördüncüdə 72 və beşinci balustradalarda isə 64 taxça var. Rupadhatu səviyyəsində ümumilikdə 432 Budda heykəli var. Arupadhatu səviyyəsində (üç dairəvi platforma) Budda heykəlləri perforasiya edilmiş (deşikli) stupaların içərisinə yerləşdirilib. İlk dairəvi platformada 32 stupa, ikincidə 24 və üçüncüsündə isə 16 stupa olub, bu səviyyədə ümumilikdə stupaların sayı 72-yə çatır. 504 ədəd orjinal Budda heykəllərindən təxminən 300-dən çoxu ziyan görüb (əsasən başsız vəziyyətdə) və 43-ü itkin düşüb. Məbədin kəşfindən bəri, heykəllərin başı əsasən qərb muzeyləri tərəfindən kolleksiya nümunələri kimi götürülmüşdür. Bu Budda başlarının bəziləri Amsterdamdakı Tropenmuseum, Parisdəki Gime muzeyi və Londonda yerləşən Britaniya muzeyi kimi müxtəlif muzeylərdə nümayiş olunur.
İlk baxışdan bütün Budda heykəlləri bir-birinə bənzər görünür, lakin onların arasında mudra (Hinduizm, Cainizm və Buddizmdə yer alan müxtəlif əl hərəkətləri ilə fərqli spiritual gücləri özündə birləşdirən ritual jest) və ya əl hərəkətləri baxımından incə bir fərq var. Mahayana Buddizminə görə beş kardinal kompas nöqtəsini təmsil edən 5 mudra qrupu var: Şimal, Şərq, Cənub, Qərb və Zenit. İlk dörd balustradalarda ilk dörd mudra mövcuddur: Şimal, Şərq, Cənub və Qərb. Hansı ki, kompas istiqamətinə baxan hər bir Budda heykəli müvafiq olaraq həmin istiqamətin mudra jestini yerinə yetirir. Beşinci balustradada və üst platformalarda, 72 stupa daxilində yerləşən Budda heykəlləridə isə Zenit mudra var. Hər mudra Beş Dihyani Buddadan birini təmsil edir və hər biri fərqli simvolik jestə malikdir.
Borobudurda, Pradakşinaya uyğun olaraq Şərqdən, saat əqrəbi istiqamətində başlayan mudralar bunlardır:
İrsi
thumb|300px|right|[[Sukarno və Nehrunun 1950-ci ilin İyun ayında Borobudur məbədinə ziyarəti.]] Borobudur məbədinin estetik və texniki ustalığı, həmçinin onun böyük ölçüsü indoneziyalılarda hörmət və qürur hissi yaratmağa başladı. Kamboca üçün Anqkor Vat məbədi mühüm olduğu kimi, Borobudur da keçmiş əzəmətini yenidən üzə çıxarmaq adına İndoneziya üçün güclü bir simvol halına gəldi. Sukarno, bölgəni möhtərəm xarici qonaqlar üçün ziyarət nöqtəsinə çevirdi. Suxarto rejimi zamanı məbədin mühüm simvolik və iqtisadi əhəmiyyətinin fərqinə varıldı və atılan mühüm cəhdlərin nəticəsində UNESCO-nun köməyi ilə abidəni bərpa etmək üçün səciyyəvi bir layihəyə imza atdıldı. İndoneziyanın bir çox muzeyində Borobudurun miqyaslı modeli mövcuddur. Nəticədə məbəd, Vayanq kölgə oyunları və gamelan musiqisi ilə birgə qruplaşdırılaraq İndoneziyanın siması halına gəlmiş, indoneziyalıların ilham aldığı Yavanın qeyri-müəyyən keçmişi yenidən canlandırılmışdır.
thumb|left|upright|[[Yava|Mərkəzi Yavanın gerbində Borobudur məbədinin silueti]]
Borobudurun yenidən kəşfi və bərpası, İndoneziyalı Buddistlər tərəfindən İndoneziyada Buddizmin dirçəlişinin əlaməti olaraq qarşılandı. 1934-cü ildə, Şri-Lankalı bir missioner keşiş olan Narada Tera, Cənub-Şərqi Asiyada Dharmanı yaymaq yolunda çıxdığı səyahəti zamanı ilk dəfə İndoneziyanı ziyarət etdi. Bu fürsət, bir neçə yerli Buddist tərəfindən İndoneziyada Buddizmi canlandırmaq məqsədi üçün istifadə edildi. 10 mart 1934-cü ildə Borobudurun Cənub-Şərq tərəfində, Narada Teranın xeyir-duası ilə bodhi ağacı əkilməsi mərasimi keçirilmiş və bəzi upasakalar keşiş kimi təyin edilmişdir. İldə bir dəfə İndoneziyadan və qonşu ölkələrdən Borobudura axın edən Buddistlər, burada milli Vesak mərasimini qeyd edir.
Mərkəzi Yava əyaləti və Magelang bələdiyyəsinin gerbinə Borobudurun siluet rəsmi həkk olunub. Məbəd Mərkəzi Yava və həmçinin geniş miqyasda İndoneziyada simvol halına gəlib. Borobudur, Borobudur Universiteti, Mərkəzi Cakartada yerləşən Borobudur Hotel və həmçinin xaricdə bir neçə İndoneziya restoranları kimi bir çox müəssisənin adı olmuşdur. Borobudur Rupiah (İndoneziyada pul vahidi) banknotunda, ştamplarda, kitablarda, nəşrlərdə, sənədli filmlərdə və İndoneziyada turizm təbliği məqsədli materiallarında yer alır. Məbəd, İndoneziyanın ən çox ziyarət edilən turizm məkanlarından birinə çevrilib və həmçinin bu turistik məkan ətraf bölgədəki yerli iqtisadiyyatı inkşaf etdirən mühüm amil hesab olunur. Buna misal olaraq, Cokyakarta şəhərinin turizm sektoru qismən Borobudur və Prambanan məbədlərinə yaxınlığı səbəbindən inkişaf edir.
Kürdüstan Demokrat Partiyası
Kürdüstan Demokrat Partiyası (پارتی دیموکراتی کوردستان; KDP və ya PDK) — İraq Kürdüstanında siyasi partiya.
Tarixi
KDP-də Bərzani tayfası üstünlük təşkil edir və kürd milliyətçisi böyük çadır partiyası kimi təsvir olunur.
Neftçi–Qarabağ 0:6
Neftçi–Qarabağ 0:6 — 2020/21 Azərbaycan Premyer Liqası mövsümünün 8 noyabr 2020-ci ildə keçirilən IX turunda "Neftçi" Bakı PFK-nin öz meydanında, "Bakcell Arena"da "Qarabağ" Ağdam FK-nı qarşıladığı matç. Matçdan əvvəl "Neftçi" 2-ci yerdə qərarlaşmış, 2020/21 UEFA Avropa Liqası mövsümündə iştirak etdiyindən ölkə çempionatında bir oyun geridən başlamış "Qarabağ" isə 3-cü pilləni tutmuşdu. Avroliqa mövsümündəki məğlubiyyətlərindən qayıdan "Qarabağ" öz meydanında "Keşlə"yə 6:1 hesabla qalib gəlmiş, "Neftçi" isə çempionatın lideri "Sumqayıt" ilə heç-heçə etmişdi. Bu, Azərbaycan derbisinin 81-ci matçı, "Qarabağ"ın isə "Neftçi" üzərindəki 30-cu qələbəsi idi.
Matç Azərbaycan derbisindəki ən böyükhesablı oyun, "Neftçi"nin ən böyük məğlubiyyəti idi. Oyun həmçinin, cari mövsümündə "Neftçi"nin ən böyükhesablı məğlubiyyəti, həm də mövsümdə qeydə alınan ən böyükhesablı səfər qələbəsi idi. "Neftçi"nin prezidenti Kamran Quliyev bu məğlubiyyəti "faciə" adlandırmış, klubun baş məşqçisi Füzuli Məmmədov və idman direktoru Ceyhun Sultanov isə istefa etmişdir. Çox keçməmiş, Samir Abbasov "Neftçi"nin baş məşqçi vəzifəsinə təyin olunmuşdur. Mövsümün finalında "Neftçi" yenidən "Qarabağ"la qarşılaşmış, lakin bu dəfə 1:0 hesabı ilə Ağdam təmsilçisinə üstün gələrək yeddi il sonra ölkə çempionu olmuşdur.
Səid Bayramov
Həyatı
Səid Bayramov 20 noyabr 1999-cu ildə Kürdəmir rayonunun Çöl Ərəb kəndində anadan olmuşdur. 2006-2017-ci illərdə şəhid Əkbər Şəmiyev adına Kürdəmir rayon Çöl Ərəb kənd tam orta məktəbində təhsil almışdır. Bir müddət kikboksinq ilə məşğul olan Səid Bayramov hərbi xidməti bitirdikdən sonra Bakı şəhərində "Araz" Supermarketdə çalışmışdır. Subay idi.
Neftçi–Qarabağ 0:6
Zəmin
2020-ci ilin iyununda AFFA Azərbaycanda koronavirus pandemiyasının kəskinləşməsi ilə əlaqədar 2019/20 Azərbaycan Premyer Liqası mövsümünün növbədənkənar başa çatdığını, 20 turdan sonra 45 xalla zirvədə yer alan "Qarabağ"ın isə cari mövsümün çempionu olduğunu elan etmişdir. Ağdam təmsilçisi cari mövsümdə sadəcə bir dəfə məğlub olmuşdu, o da 2:1 hesabı ilə nəticələnmiş "Sumqayıt" səfərinə təsadüf edirdi. Həmin mövsüm ikinci yerdə qərarlaşan "Neftçi" 2020/21 UEFA Avropa Liqasının təsnifat mərhələsində iştirak etmək hüququ qazanmışdı.
Səid Bayramov
Hərbi xidməti
Səid Bayramov 2018-2019-cu illərdə Hava Hücumundan Müdafiə Qüvvələrinin sıralarında müddətli həqiqi hərbi xidmət qulluqçusu olmuşdur. Gəncə şəhərində andiçmə etdikdən sonra Qazax rayonunun Dəmirçilər kəndində yerləşən "N" saylı hərbi hissədə xidmət etmişdir.
Neftçi–Qarabağ 0:6
Zəmin
"Neftçi"nin sabiq baş məşqçisi Roberto Bordin 2020-ci ilin yanvarında istefaya göndərilmiş, əsas komanda müvəqqəti olaraq köməkçi məşqçi Füzuli Məmmədova tapşırılmışdı. Həmin ilin iyulunda "Neftçi" Məmmədovla iki illik müqavilə bağlayaraq onun baş məşqçilik postundakı yerini təsdiqləmişdir. Yay transfer pəncərəsində "Neftçi" Keysuke Honda, Sabir Buqrin və Yusuf Laval kimi futbolçuları transfer etmiş, Mert Çeliki icarəyə götürmüşdür. Həmçinin, "Qarabağ" Emil Balayev, Patrik Andrade, Kevin Medina və Uroş Matiç kimi futbolçularla heyətini gücləndirmiş, Vild-Donald Gerye isə "Neftçi"dən ayrılaraq yenidən Ağdam klubuna transfer olunmuşdur.
Səid Bayramov
Hərbi xidməti
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Səid Bayramov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsində könüllü kəşfiyyatçı olaraq Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrin tərkibində iştirak etmişdir. Füzulinin, Cəbrayılın, Zəngilanın, Xocavəndin, Qubadlının və Şuşanın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə vuruşmuşdur. Səid Bayramov 1 noyabr 2020-ci ildə Şuşa istiqamətində döyüş tapşırığının yerinə yetirilməsi zamanı həlak olmuşdur. 5 noyabr 2020-ci ildə dəfn olunmuşdur.
Neftçi–Qarabağ 0:6
Zəmin
Koronavirus pandemiyasının yayılması ilə yaranan şərait səbəbilə UEFA 2019/20 avrokuboklar mövsümünün olimpiya sistemi ilə keçiriləcəyi açıqlanmışdı. 2020/21 UEFA Çempionlar Liqası mövsümünün birinci təsnifat mərhələsinə vəsiqə qazanan "Qarabağ" 18 avqust 2020-ci ildə Şimali Makedoniya təmsilçisi "Sileks" ilə keçirilən oyunun 80-ci dəqiqəsində hesab arasındakı fərqi 4 topa çatdıraraq mərhələ adlamışdır. Ağdam klubu 26 avqust 2020-ci ildə keçirilən ikinci təsnifat mərhələsində Bakıda Moldova çempionu "Şerif" üzərində 2:1 hesablı qələbə qazanaraq 3-cü təsnifat mərhələsinə yüksəlmişdir. "Qarabağ" 16 sentyabrda neytral meydanda, yəni Kiprdə Norveç təmsilçisi "Molde" ilə qarşılaşmışdır. Oyunun əsas və əlavə vaxtı 0:0 hesabı ilə nəticələnmiş, Ağdam təmsilçisi penalti seriyasında 5:6 hesablı məğlubiyyətlə Avropa Liqasının təsnifat mərhələsinin pley-offuna vəsiqə qazanmışdır. Hər halda, Qarabağ 1 oktyabrda keçirillən pley-offda Polşa təmsilçisi "Legiya"nı 0:3 hesabla məğlub edərək UEFA Avropa Liqasının qrup mərhələsinə vəsiqə qazanmışdır.
Səid Bayramov
Hərbi xidməti
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Səid Bayramov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Neftçi–Qarabağ 0:6
Zəmin
"Neftçi" 2020/21 UEFA Avropa Liqası mövsümünün 28 avqust 2020-ci il tarixində keçirilən birinci təsnifat mərhələsində Şimali Makedoniya təmsilçisi "Şkupi"yə 2:1 hesabı ilə qalib gəlmişdi. Buna baxmayaraq, Bakı təmsilçisi 17 sentyabrda "Qalatasaray" ilə qarşılaşmış, Türkiyə təmsilçisi ilə oyunda 1:3 hesabı ilə məğlub olaraq avrokuboklarla vidalaşmışdır.
Oyundan əvvəl
"Neftçi" ilə "Qarabağ" 2020/21 Azərbaycan Premyer Liqası mövsümündə ilk dəfə 20 sentyabr 2020-ci il, mövsümün III turunda "Qarabağ"ın öz meydanı olan "Azərsun Arena"da qarşılamışdı. "Qarabağ"ın hücumçusu Ovusu Kvabena 10-cu dəqiqədə hesabı açsa da, Voyislav Stankoviç və Namiq Ələsgərovun vurduğu qollarla "Neftçi" 1:2 hesablı qələbə əldə etmişdi.
Səid Bayramov
Hərbi xidməti
Azərbaycanın Xocavənd rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Səid Bayramov ölümündən sonra "Xocavəndin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Səid Bayramov ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Neftçi–Qarabağ 0:6
Oyundan əvvəl
"Qarabağ" UEFA Avropa Liqasının qrup mərhələsində uğursuz çıxışlar edirdi. 5 noyabrda Türkiyə təmsilçisi "Sivasspor" ilə keçirilən matçda 2:0 hesabı ilə məğlub olan "Qarabağ" qrupda artıq ardıcıl üçüncü dəfə məğlubiyyət yaşamış, çıxış etdiyi "I" qrupunda sonuncu pillədə qərarlaşmışdı. Buna baxmayaraq, Ağdam təmsilçisi 1 noyabrda, yerli çempionatın VIII turunda "Keşlə" üzərində 6:1 hesablı qələbə əldə etmişdir. Nəticədə, avrokuboklarda iştirakı səbəbilə yerli çempionatda bir oyun az keçirən və xallarının sayını 12-ə çatdıran "Qarabağ" üçüncü pilləyə yüksəlmişdir. Eyni zamanda, "Neftçi" səfər oyununda "Sumqayıt" ilə heç-heçə əldə edərək 14-cü xalını qazanmış və ikinci pillədə qalmışdı. Oyuna qədər klublar bir-birləri ilə 80 dəfə qarşılaşmış, bunlardan 21-də "Neftçi", 30-da "Qarabağ" qələbə qazanmış, 30 oyunda isə heç-heçə qeydə alınmışdır.
Peşəkar Futbol Liqasının aldığı qərarə əsasən, 2020-ci ilin martından bəri Azərbaycan Premyer Liqasının bütün matçları azarkeşsiz keçirilmişdir. Bu, "Bakcell Arena"dakı oyuna da şamil olunmuşdur.
Səid Bayramov
Hərbi xidməti
Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad olunması zamanı döyüş tapşırıqlarını uğurla yerinə yetirdiyinə, düşmənin əsas qruplaşmalarının məhv edilməsi ilə qoşunların döyüş qabiliyyətinin qorunub saxlanılmasında fərqləndiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Səid Bayramov ölümündən sonra "Cəsur döyüşçü" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Şuşa rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Səid Bayramov ölümündən sonra "Şuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Neftçi–Qarabağ 0:6
Matç
220px|right|thumb|Xorvatiyalı yarımmüdafiəçi [[Filip Ozobiç 52-ci dəqiqədə het-trik müəllifi olmuşdur.]]
Oyun 8 noyabr 2020-ci ildə, Azərbaycan vaxtı ilə saat 15:00-da, "Neftçi"nin doğma meydanı olan "Bakcell Arena"da keçirilmişdir. Oyun başlamazdan bir neçə saat əvvəl Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev davam edən İkinci Qarabağ müharibəsi çərçivəsində Şuşa şəhərinin işğaldan azad edildiyini açıqlamışdı. Oyundan əvvəl futbolçular Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinə dəstək pankartı qaldırmış, üzərində "Bayrağı yenilməz edən millətin övladlarıdır" yazılan banner ilə meydana çıxmışdır. Görüşün startından əvvəl İlham Əliyevin çıxışına böyük ekranda baxılmış, ardından Azərbaycan himni səslənmişdir.
Səid Bayramov
Hərbi xidməti
Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsi uğrunda gedən döyüş əməliyyatlarında iştirak edərək igidlik və mərdlik göstərmiş, hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirərək şəhid olmuş Səid Bayramov Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 05.11.2022-ci il tarixli Sərəncamına əsasən ölümündən sonra 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edilmişdir.
Neftçi–Qarabağ 0:6
Matç
"Neftçi"nin start heyətində cari mövsümdə Azərbaycan milli futbol komandasında çıxış etmiş Anton Krivotsyuk, Namiq Ələsgərov və Mirabdulla Abbasov, o cümlədən millinin U-21 komandasının müdafiəçisi Mert Çelik var idi. Ev sahibləriniin çalışdırıcısı Füzuli Məmmədov Fəhmin Muradbəyli, Emin Mahmudov və bir neçə yerli gənc futbolçunu ehtiyat skamyasında saxlamışdır. "Qarabağ" ilk on birliyində Azərbaycan yığmasında çıxış edən Şahrudin Məhəmmədəliyev, kapitan Qara Qarayev, Bədavi Hüseynov, Abbas Hüseynov və Mahir Emreli var idi. Gənc futbolçular İsmayıl İbrahimli, Toral Bayramov və Elvin Cəfərquliyev baş məşqçi Qurban Qurbanov tərəfindən start heyətə salınmışdı. Cari mövsümdə millidə çıxış etmiş Rahil Məmmədov, Maksim Medvedev və Emil Balayev isə ehtiyat oyunçuları arasında idi.
Matçdan sonra
"Qarabağ"ın 0:6 hesablı qələbəsi ilə nəticələnən matç böyük təəccüb doğurmuşdur. Ümumiyyətlə, bu matç Azərbaycan derbisindəki ən böyükhesablı oyun, "Neftçi"nin ən böyük məğlubiyyəti idi. Ehtiyatda bir oyunu olan "Qarabağ" qələbədən sonra xallarını 15-ə çatdıraraq liderliyə qalxmışdır. Ağdam təmsilçisi "Sumqayıt" və "Zirə" ilə eyni xala malik olsa da, top fərqi ilə 1-ci pillədə qərarlaşmışdı. 14 xalı olan "Neftçi" isə 3-cü pilləyə geriləmişdi. Oyunda het-trik müəllifi olan Ozobiç mövsüm boyunca vurduğu qolların sayını 6-ya çatdırmış, "Sumqayıt"ın iranlı hücumçusu Əli Qurbani ilə bombardirliyi bölüşmüşdür.
Oyundan bir neçə gün sonra, 11 noyabrda klubun baş məşqçisi Füzuli Məmmədov və idman direktoru Ceyhun Sultanov istefa vermişdir. Klubda onları öz postlarında saxlamaq istəmiş, lakin uğursuz olmuşdu. "Neftçi"nin prezidenti Kamran Quliyev klub televiziyasında yayımlanan "Həmsöhbət" verilişində iştirak edərkən matçı "faciə" adlandırmışdı. Füzuli Məmmədov özü növbəti il verdiyi müsahibədə istefanın səbəbinin "Qarabağ"a böyük hesablı məğlubiyyət olduğunu vurğulamışdı. Hər halda, Füzuli Məmmədovun yerinə Samir Abbasov "Neftçi"nin baş məşqçisi təyin edilmişdir. "Neftçi" ölkə çempionatının 2021-ci ilin mayında keçirilən yekun turunda son yeddi ilin hegemonu olmuş "Qarabağ"a 1:0 hesabı ilə üstün gələrək çempion olmuşdur. Ağdam təmsilçisi 2-ci pillədə qərarlaşmışdır.
HIP 57274
HIP 57274 üç planetdən ibarət sistemə malik Böyük Ursanın şimal dairəvi qütb bürcündəki ulduzdur. O, çılpaq gözlə görünməzdir, görünən vizual böyüklüyü 8,96-dır. Bu sistemə olan məsafə ulduz paralaksına əsaslanaraq 84,4 işıq ilidir və o, +30 km/s radial sürətlə daha da uzaqlaşır. Ulduz 0,382 qövs saniyə/il sürətlə göy sferasını keçərək nisbətən yüksək düzgün hərəkət sürətinə malikdir.
Bu, K5V ulduz təsnifatına malik adi K tipli əsas ardıcıl ulduzdur. Təxminən səkkiz milyard il yaşı olan Günəşdən daha yaşlı görünür və 1 km/s-dən az proqnozlaşdırılan fırlanma sürəti ilə yavaş-yavaş fırlanır. Ulduz Günəşin kütləsinin 73%-ni və Günəşin radiusunun 68%-ni təşkil edir. Heliumdan daha ağır olan elementlərin bolluğu Günəşdəkindən təxminən eyni və ya bir qədər yüksəkdir. Ulduz 4640 K effektiv temperaturda fotosferdən Günəşin parlaqlığının cəmi 19%-ni yayır.
Planet sistemi
HIP 57274 orbitində fırlanan üç ekzoplanet 2011-ci ildə radial sürət metodu ilə kəşf edilib və onların hamısının kütləsi Yerdən əhəmiyyətli dərəcədə böyükdür. 2014-cü ildə planetar tranzitlərin axtarışı uğursuz oldu. Planet orbitləri ola bilsin ki, çox dəyişkəndir və orta hərəkət rezonanslarından güclü şəkildə təsirlənir. Ulduzun yaşayış zonası daxilində hipotetik super-yer üçün ən sabit zona ev sahibi ulduzdan 0,37–0,56 AB daxilində orbit olacaqdır.
Qazanxana
thumb|right|200px|Qazan Qazanxana — suyu qızdıraraq doymuş buxara və ya suyun qaynama temperaturundan yuxarı temperatura qədər qızdırılmış buxara çevirmək və bununla da mənzil və digər obyektləri qızdırmaq üçün nəzərdə tutulmuş qurğular sistemidir.
Qazanxanalarda kimyəvi enerji istilik enerjisinə çevrilir. Bu zaman həmin enerji vasitəsilə xüsusi qazanlarda olan su qızdırılaraq lazım olan buxar halına gətirilir. Sonra isə həmin buxar müəyyən olunmuş obyektlərə su boruları vasitəsilə ötürülür. Borularda hərəkət edən buxar özündən müəyyən miqdar istiliyi ayraraq yenidən suya çevrilir və qazana qayıdır.
Xarici keçidlər
Qazanxana haqqında məlumat
Aviaquldurluq
Aviaquldurluq və ya təyyarə qaçırma, bir təyyarənin silah gücünə və ya fiziki güclə ələ keçirilməsidir. Aviaquldurluq müxtəlif məqsədlərə xidmət edə bilər, aviaquldurlar əvvəllər sərnişinləri girov götürür və ya öldürür, hətta 11 sentyabr terror aktlarında olduğu kimi təyyarəni silah kimi də istifadə edirlər. Aviaquldurluq siyasi və şəxsi səbəblərdən ola bilər.
Tarixdə ilk qeydə alınan təyyarə qaçırma hadisəsi 1931-ci ildə Peruda baş vermişdir. 1 May 1961-ci ildə Miami-Key West uçuşunu həyata keçirən təyyarənin Antulio Ramirez adlı şəxs tərəfindən Kubaya qaçırılmasından sonra aviaquldurluğa dair ilk qanuni tənzimləmə, həmin il ABŞ-da həyata keçirilmişdir. Bu qanunla aviaquldurluq, uçuş zamanı hər hansı bir ticarət təyyarəsini haqsız olaraq şiddət tətbiq edərək, zorla və ya təhdidlə ələ keçirmək və ya idarə etmək olaraq təyin edildi və buna görə ağır cəzalar müəyyən edildi. 1961-ci ilin sonuna qədər daha 3 aviaquldurluq hadisəsi baş vermişdir. 1963-cü ildə, BMT-nin üzvü olan ölkələri aviaquldurluğa qarşı bir konvensiya imzalamağa təşviq etməsindən yeddi il sonra, 1970-ci ildə Haaqada yığışan təxminən 50 dövlət öz aralarında aviaquldurluğa dair konvensiya imzaladılar. Müqavilədəki təyyarə qaçırdanların müvafiq ölkəyə təhvil verilməsi tələbi diqqət cəlb edən maddədir. Bununla birlikdə, qanuni tənzimləmələrə baxmayaraq, 1970-ci illərdə həm siyasi, həm də şəxsi səbəblərə görə aviaquldurluq hərəkətlərində bir yüksəliş müşahidə edilmişdir.
VIII Azərbaycan hökuməti
Azərbaycanın VIII Nazirlər Kabineti — 2018-ci il aprelin 11-də Azərbaycanda baş tutan Növbədən Kənar Prezident seçimlərindən sonra formalaşan Azərbaycanın Nazirlər Kabineti. Prezident seçimlərində dördüncü dəfə qalib gələn İlham Əliyevin 18 aprel 2018-ci il tarixli Sərəncamı ilə Nazirlər Kabinetinin üzvləri istefaya göndərildi və aprelin 21-də və 23-də imzalanan Sərəncamlarla yeni Nazirlər Kabineti formalaşdı.
Aprelin 21-də Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev, Novruz Məmmədovun Azərbaycanın Baş naziri vəzifəsinə təyin edilməsinə razılıq üçün Azərbaycan Milli Məclisinə müraciət etdi. Həmin gün müraciətə baxıldı və səsvermə yolu ilə Novruz Məmmədovun Azərbaycan Baş naziri vəzifəsinə təyin edilməsinə razılıq verildi. İlham Əliyevin həmin gün imzaladığı Sərəncamla Novruz Məmmədov Azərbaycanın Baş naziri vəzifəsinə təyin edildi.
Fransa dofeni
thumb|200px|sağ|Fransız dofenlərinin sülalə gerbində delfin şəkilləri olmuşdur.
Dofen — 1350–1791 və 1824–1830-cu illərdə Fransa Krallığının varisinə verilmiş tituldur. Bu titul Valua sülaləsindən və Burbon sülaləsindən olan Fransa krallığının varisinə verilmişdir. Ləqəb adətən varis olan böyük oğula verilirdi. "Dofen" titulu daşıyan xanıma və ya Dofenin həyat yoldaşı olan xanıma dofin deyilirdi.
Dofen termininin mənşəyi, Fransızca dauphin olub, Yunanca delphin (delfin) sözündən yaranmışdır. Titul Fransanın cənub-şərqindəki Dofine (Dauphiné) bölgəsindən meydana gəlmişdir. İlk dəfə 1349-cu ildə bölgənin şahzadəsi V Şarla verilmişdir. Şarl hökmdar olduqdan sonra həmin regionu və titulu ən böyük oğluna ötürmüşdür. Beləliklə, bu titul "taxta ən yaxın prens və ya prenses" mənasında, yəni "vəliəhd" mənasında işlənmişdir.
Ədəbiyyatda Dofen
Mark Tvenin "Heklberri Finnin macəraları" əsərində Huck sonradan fırıldaqçı olduğu ortaya çıxan iki qəribə personajla qarşılaşır. Onlardan biri sərvətini itirən ingilis hersoqu, digəri isə itkin dofen (XVII Lüdoviq) olduğunu iddia edir.
Biliqtu xan
Biliqtu xan Ayuşridara (Билэгт хаан Аюшридар; 1338, Yuan İmperiyası - 1378, Şimali Yuan Dövləti) — Şimali Yuan Dövlətinin 1-ci, ümumilikdə Yuan sülaləsinin 13-cü, de-yure olaraq isə Monqol imperiyasının xanı.
Brera Akademiyası
Brera Akademiyası - məzunları və görkəmli sənət kolleksiyası (Pinakoteka Brera Muzeyi) ilə məşhur olan İtaliyanın Milan şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi (Təsviri Sənət Akademiyası).
Adı
Akademiya adını yerləşdiyi sarayın şərəfinə, orada olan tarixi məhəllənin şərəfinə almışdır.
Tarixi
Akademiya 1776-cı ildə Avstriya imperatriçası Mariya Tereza tərəfindən quruldu (o dövrdə Avstriya Milan da daxil olmaqla, Şimali İtaliyanın əhəmiyyətli bir hissəsinə sahib idi). İmperatriça Mariya Tereza çağdaşı II Katerina kimi aydın mütləqiyyətin tərəfdarı idi və buna görə də hər cür təhsil və elmi müəssisəni həvəslə qururdu. Gözəl Sənətlər Akademiyası 1615-ci ildə məşhur memar Françesko Mariya Riçini tərəfindən inşa edilən Brera Sarayında yerləşirdi. Akademiyanın yaradılmasından üç il əvvəl yezuitilərin Avstriyadan qovulmasına qədər, 1773-cü ildə Yezuitilər Kollegiyası orada yerləşirdi.
Gözəl Sənətlər Akademiyasına əlavə olaraq, Mariya Terezanın əmri ilə Brera Sarayının binasında bir astronomik rəsədxana, fiziki və kimyəvi laboratoriyalar, Palatin Fəlsəfə və Hüquq Məktəbi, bir gimnaziya, bir kitabxana, bir əkinçilik cəmiyyəti və 1806-cı ildən bəri Pinakoteka - bir sənət kolleksiyası yerləşdirildi. Sarayın arxa bağında yezuit bitki bağçasının yerində kiçik bir botanika bağı yerləşirdi. Baş rahib və botanik F. Vitman tərəfindən qurulan 5000 m2-lik botanika bağçası uzun müddət bərbad vəziyyətdə olsa da, nadir bitkilərin bəzi nümunələrini, xüsusən Avropanın ən yaşlı ağacı olan ikidilim ginkqo ağacını qorumaqla 1998-ci ildə bərpa edildi.
Daha sonra Brera Akademiyası İtaliyanın əsas sənət təhsil müəssisələrindən biri oldu, onun muzeyi isə ölkənin ən əhəmiyyətli sənət kolleksiyalarından biri və Milandakı əsas sənət muzeyi oldu. 2010-cu ildə Brera Sarayının binasının tamamilə Pinakotekaya məxsus olması üçün akademiyanın keçmiş hərbi kazarmaya köçürülməsinə dair bir müqavilə imzalandı, lakin 2017-ci ilin əvvəlindən etibarən köçürmə baş tutmadı.
Akademiya bu gün
İtalyanın digər dövlət sənət akademiyaları kimi Brera Akademiyası da İtaliyanın Təhsil Nazirliyinə tabedir. Prezidentin 8 iyul 2005-ci il tarixli 212 nömrəli sərəncamına əsasən, akademiya doktorluq dərəcəsinə qədər elmi dərəcələr verə bilər.
Akademiyanın üç şöbəsi var: sənət və sənətkarlıq, qrafika, rəsm və heykəltəraşlıq təhsil kursları keçirən Təsviri sənət şöbəsi; bədii bərpa, sənaye dizaynı, sənətdə yeni texnologiyalar və səhnə dizaynı kursları keçirən Dizayn və tətbiqi sənətlər şöbəsi; mədəni irsin qorunması, incəsənət təhsili kursları ilə Ünsiyyət və sənət təhsili şöbəsi.
İncəsənət Muzeyi
Breranın Pinakoteka adı ilə tanınan akademiyanın şəkil qalereyası 1806-cı ildə Napoleon dövründə açılmışdı. İtalyan monastırlarından çox sayda rəsm müsadirə edildi və Milana, Pinakotekaya gətirildi. Muzeyin ilkin yerləşdirilməsi üçün Santa-Mariya-in-Brera monastır kilsəsi yenidən quruldu və köhnə fasadı söküldü. Bu gün Pinakoteka sarayın 38 zalını əhatə edir. 1882-ci ildə Pinakoteka akademiyadan inzibati olaraq müstəqil oldu, lakin hər iki mədəniyyət müəssisəsi hələ də Brera sarayını tutur.
Fakültə və məzunlar
Akademiyanın professor və tələbələri: Jak-Lui David, Bertel Torvaldsen, Antonio Kanova, Bruno Munari, Marino Marini, Kamillo Boyto, Vanessa Bikroft, Canni Kolombo, Medardo Rosso, Dante Parini, Luka Beltrami, Fridrix fon Şmidt, Akille Funi, Enriko Bay, Karlo Karra.
Əlirza Seidov
Yaradıcılığı
Əlirza Uzairoviç Saidov "Znamya Sosializm" qəzetinin ədəbi işçisi, "Dağıstan qadını" jurnalının məsul katibi və respublika "Kommunist" qəzetinin mədəniyyət şöbəsinin müdiri işləmişdir. 1970-ci ildən şeir məsləhətçisi və Dağıstan Yazıçılar Birliyi İdarə Heyətinin katibidir. 1959-cu ildə Əlirza Səidovun şeirləri ilk dəfə "Znamya Sosializm" qəzetinin səhifələrində çap olunur. Elə həmin il "Molodaya Qvardiya" nəşriyyatı rus dilinə tərcümə edilmiş "Səninlə, Samur", Dağıstan kitab nəşriyyatı isə "Samur melodiyaları" şeirlər toplusunu ləzgi dilində ilk şeirlər toplusunu nəşr ediri.
Səidovun şeirləri tez-tez mərkəzi və respublika mətbuatının səhifələrində dərc edilir. Bunların arasında "Sovetski Dağıstan", "Dağıstan qadını", "Drujba Narodov", "Yunost", "Smena", "Oktyabr" və digər jurnallarda "Literaturnaya qazeta", həftəlik "Literaturnaya Rossiya" vardır.
Əlirza Səidov Aleksandr Puşkin, Mixail Lermontov, Maksim Qorki, Taras Şevçenko, Vladimir Mayakovski, Sergey Yesenin, Aleksandr Tvardovski, Rəsul Həmzətov, Korney Çukovski və digər şairlərin əsərlərini ləzgi dilinə tərcümə etmişdir.
Mükafatları
1977-ci ildə Əlirza Uzairoviç Səidov Dağıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Süleyman Stalski adına Respublika Mükafatının laureatı olur ("Canlı işıqlar" şeirlər kitabına görə). O, Dağıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikası Ali Soveti Rəyasət Heyətinin Fəxri Fərmanı ilə də təltif edilmişdir.
Kapital axınının nəzarəti
Kapital axınının nəzarəti — bank əməliyyatlarında vergilər, digər məhdudiyyətlər və ya birbaşa qadağalar daxil olan kapital hesabının daxilolma və çıxışlarını tənzimləmək üçün müəyyən bir ölkənin səlahiyyətlilərinin hərəkətləri. Bu tədbirlər ümumi iqtisadi və ya sektoral ola bilər (ümumiyyətlə maliyyə sektoru və ya strateji sektorlarla əlaqəli). Bunlar bütün kapital axınlarına və ya fərqli növdə və müddətdə (borc vəsaitləri, kapital, birbaşa investisiya; qısamüddətli, orta və uzunmüddətli) axınlara tətbiq edilə bilər.
Kapitalın hərəkəti üzərində nəzarət metodlarına milli valyutanın bazar qiymətləri ilə alqı-satqısını qadağan edən və ya məhdudlaşdıran valyuta nəzarəti daxildir; maliyyə aktivləri ilə beynəlxalq ticarətin icazə verilən həcmindəki məhdudiyyətlər; əməliyyat vergiləri; minimum yaşayış şərtləri, bir vətəndaşın ölkədən pul çıxartması üçün məcburi icazə tələbləri və ya ixrac məhdudiyyətləri.
Kapital nəzarəti, II Dünya Müharibəsindən sonra ortaya çıxan və 1970-ci illərin əvvəllərinə qədər davam edən Bretton-Vuds sisteminin ayrılmaz bir hissəsi idi. Bu dövrdə iqtisadi əsas axın ilk dəfə kapital nəzarətinin qurulmasını təsdiqlədi. 1970-ci illərdə sərbəst bazar iqtisadçıları getdikcə həmkarlarını kapital nəzarətinin zərərli olduğuna inandırdılar. Amerika Birləşmiş Ştatları, Qərb hökumətləri və Beynəlxalq Valyuta Fondu (BVF) və Dünya Bankı kimi bir çox maliyyə qurumları kapital nəzarətinə tənqidi yanaşdılar və bir çox ölkəni maliyyə qloballaşmasını təşviq etmək üçün onları tərk etməyə inandırdılar. .
1980-ci illərin əvvəllərindəki Latın Amerikası borc böhranı, 1990-cı illərin sonlarındakı Asiya maliyyə böhranı, 1998-1999-cu illərdəki Rusiya iqtisadi böhranı və 2007-2008-ci illərdəki maliyyə böhranı, kapital axınlarının dəyişkənliyi ilə əlaqəli riskləri vurğuladı. Bu, bir çox ölkəni, hətta nisbətən sərbəst kapital axını olan ölkələri də, dəyişkən axınların iqtisadiyyatlarına təsirini azaltmaq üçün nəzarətdən və makroiqtisadi siyasətdən istifadə etməyə məcbur etdi.
Qlobal maliyyə böhranından sonra inkişaf etməkdə olan ölkələrə kapital axınının kəskin artması ilə bir sıra BVF iqtisadçıları kapital axınlarında dəyişikliklər ilə əlaqəli makroiqtisadi və maliyyə risklərini idarə etmək üçün alətləri təsvir etdilər. Təklif olunan alət dəsti kapitalın hərəkətinə nəzarət etməyə imkan verdi. Bu iş, eyni zamanda kapital axınlarının dəyişkənliyindən irəli gələn maliyyə sabitliyi məsələləri ilə əlaqədar davamlı bir araşdırma, BVF-nin rəsmi nöqteyi-nəzərini əks etdirməsə də, siyasətçilər arasında və beynəlxalq ictimaiyyətdəki müzakirələrə təsir etdi. nəticədə BVF-nin yanaşmasını dəyişdirdi.
Birinci Dünya Müharibəsindən əvvəl
XIX əsrə qədər zəif beynəlxalq ticarət və maliyyə inteqrasiyası səbəbindən kapital nəzarətinə ehtiyac əhəmiyyətsiz idi. Ümumiyyətlə 1870-1914-cü illəri əhatə edən qloballaşmanın ilk dövründə kapitalın hərəkəti üzərində praktik olaraq heç bir nəzarət yox idi.