cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mirzə Baxış Nadim
Həyatı
Mirzə Baxış Nadimin satiraları üçün fikrin açıq və sərt eyhamlarla birbaşa ifadəsi səciyyəvidir. O, tənqid etdiyi təbəqənin mənfi xüsusiyyətlərini, mənəvi-əxlaqi eybəcərliyini çox zaman həcv etdiyi bir nəfərin timsalında ümumiləşdirir. Əsərinin dili sadə və aydındır. Bu keyfiyyətlən onu öz dövrünün satirik sənətkarlarından biri kimi tanıtmışdır. Onun yaradıcıllığı Seyid Əzim Şirvani və Mirzə Ələkbər Sabir kimi böyük sənətkarların bədii-satirik üslubunun formalaşmasında əhəmiyyətli rol oynamışdır.
Təkcə Muğan bölgəsi üçün deyil, yaradıcılığı bütöv Azərbaycan ədəbiyyatı üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edən Mirzə Baxış Nadim 1785-ci ildə Hacıqabulun Navahı kəndində anadan olmuşdur. Adı XIX əsr Azərbaycan ədəbiyyatının böyük sənətkarları-Qasım bəy Zakir, Baba bəy Şakir, Fazil xan Şeyda ilə yanaşı çəkilən Mirzə Baxış Nadim 95 illik ömründə daim haqqın və xalqın mövqeyindən çıxış etmiş, min cür əzab-əziyyətlərə sinə gərmiş, məhsuldar fəaliyyət göstərmişdir. İlk təhsilini atası Molla Əsədulladan alan Nadim Şamaxıya gedib mədrəsə təhsili almış, ərəb-fars dillərini mükəmməl öyrənmiş, atasının istəyi ilə bir müddət ruhanilik etmiş, ancaq sonralar həyatını əkinçiliyə bağlamışdır. Mirzə Baxış Nadim XIX əsrin ilk illərində Salyana köçür və təxminən 25 il burada yaşayır. Bundan sonra yenidən Navahıya qayıdaraq kənd mirzəsi işləmişdir. Yaradıcılığında və fəaliyyətində daim xalqın mənafeyini müdafiə edən, zəhmətkeş camaatın zəhməti hesabına varlanan mülkədarları kəskin tənqidə məruz qoyan Mirzə Baxış Nadim hakim dairələri özündən narazı salmışdı. Odur ki, şair kənd mirzəliyindən kənarlaşdırılır. İşsiz qalan şair bir müddət Pirsaat çayında mirab vəzifəsində çalışır. Lakin burada da incidildiyinə, əmək haqqı verilmədiyinə görə işdən uzaqlaşır. Sonralar Mirzə Baxış Nadim Navahı kəndində məktəb açır və ömrünün sonuna qədər kənd uşaqlarına dərs deyir. 1880-ci ildə vəfat edən Nadim Navahı kəndində dəfn edilir. Ömrü çətinliklər, məşəqqətlər içərisində keçən Mirzə Baxış Nadim şerlərinin birində "Gecə-gündüz qan-yaş töküb ağlaram"- deyir.XIX əsr Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli nümayəndəsi olan Nadim dövrünün böyük satirik şairlərindən biridir:
Mahmud, əya, rəncbər ağa mərdi-yeganə, Nahaq yerə rəncidə olub gəlmə fəqanə. Xaliq sizi rəncbər yaradıbdır bəyə, xanə, Hərçənd gərəkdir qoşalar at bu kotanə. At olmasa, heç incimə, insan da qoşarlar.
AMEA Məhəmməd Füzuli adına Əlyazmalar İnstitutunun direktor müavini, filologiya üzrə elmlər doktoru Paşa Kərimov və institutun aparıcı elmi işçisi, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Raqub Kərimov indiyədək cəmi bir neçə şeiri məlum olan XIX əsrdə yaşamış görkəmli satirik şair Mirzə Baxış Nadimin Əlyazmalar İnstitutunda iki əlyazma şeir toplusunu aşkar etmiş, buradakı əsərləri bir kitab halında tərtib etmiş, Mirzə Baxışın qeyri-mətbu şeirləri barədə geniş məqalə yazaraq mətbuata təqdim etmişlər. Bu əsərləri ətraflı nəzərdən keçirdikdən sonra məlum olur ki, Mirzə Baxış Nadim satirik şair omaqla yanaşı bir sıra gözəl lirik və dini şeirlərin də müəllifi olmuşdur. Tədqiqatçılar bu fikirdədirlər ki, Mirzə Baxış Nadimin əsərlərinin bəzi əlyazmaları indiyə qədər əhalidə qalmışdır, onlar da üzə çıxarıldıqdan sonra şairin ədəbi irsi barədə, onun ədəbiyyat tariximizdəki mövqeyi barədə daha ətraflı fikir söyləmək mümkün olacaqdır.
Gədəbəy rayonunun abidələri
Tədqiqi
Kiçik Qaramurad ətrafında qeydə alınmış mağara və Qalakənd kəndindən tapılmış materiallara görə Gədəbəyin tarixi daş dövrünə (mezolitə) gedib çıxır. Buradakı arxeoloji abidələr tunc və ilk dəmir dövrünə aid qəbirlərlə, daş qutu qəbirlərlə, kurqanlarla, qədim qalaçalarla, ibadətgahlarla izlənilir.
Gədəbəy abidələrinin zənginliyi XIX əsrdən dünya alimlərinin diqqətini cəlb edib. Simensin misəritmə zavodunun tikintisi ilə əlaqədar görülən torpaq işləri zamanı ərazidə tapılan maddi-mədəniyyət nümunələri zavodun əməkdaşı V.Belkin diqqətini çəkir. 1888-1890-cı illərdə o Gədəbəydə və ətraf kəndlərdə 300-dən çox daş qutu qəbir abidəsi qazır. V.Belk tədqiq etdiyi qəbirlərdən əldə etdiyi yüzlərlə nümunələri Almaniyaya R.Virxova göndərir. Bu materiallar əsasında R.Virxov özünün "Qafqazın mədəni-tarixi əhəmiyyəti" adlı monoqrafiyasını yazır və Gədəbəyin zəngin arxeoloji materialları əsasında Berlində, o vaxtlar dünyada analoqu olmayan muzey yaradır. 1896-cı ildə Moskva arxeoloji cəmiyyətinin üzvü A.A.İvanovski Gədəbəydə yenidən arxeoloji qazıntı işləri aparır və 72 ədəd daş qutu qəbir qazır.
26 illik fasilədən sonra 2005-ci ildən rayonun arxeoloji abidələri yenidən öyrənilməyə başlandı. 2005-2006-cı illərdə kəşfiyyat xarakterli qazıntı işləri aparmaq üçün bölgədə kiçik dəstədən ibarət ekspedisiya fəaliyyət göstərib, rayonun arxeoloji abidələrlə zəngin olan Daryurd kəndində tədqiqat işləri aparılıb.
2007-ci ildə Azərbaycan-Fransa Beynəlxalq arxeoloji ekspedisiyası Gədəbəyin mis yataqlarında kəşfiyyat xarakterli tədqiqatlar aparıb. Prezidentin məlum fərmanından sonra Azərbaycanın, o cümlədən Gədəbəy rayonunun tarixi və arxeoloji abidələrinin tədqiqi daha da genişləndirildi. 2008-2009-cu ildə Daryurdda tədqiqatlar davam etdirildi. Nəticədə bir neçə qədim nekropol qeydə alındı və son tunc – ilk dəmir dövrünə aid qəbir abidələrində arxeoloji qazıntı işləri aparıldı. Memarlıq abidələrindən Söyüdlü kəndində (Şəmkirçayının üstündə) Namərdqala / Qız qalası (9-cu əsr) və Çarekvəng monastırı, Novosaratovka kəndində məbəd (1535), Qalakənd kəndində Koroğlu qalası (16 cı əsr), Böyük Qaramurad kəndində qala (1634), Dikdaş kəndi ərazisində (Bayram dərəsində) alban kilsəsi və Həmşivəng məbədi, Çaldaş kəndində Çaldaş məbədi, Səbətkeçməz kəndində üç körpü (19 cu əsr), və s. qalmışdır. Gədəbəy rayonu ərazisindəki abidələr Azərbaycan tarixinə Xocalı-Gədəbəy mədəniyyəti adı ilə daxil olmuş mədəniyyətin tərkib hissələridir. Burada tunc dövrünün sonuna aid siklopik tikililər, Böyükqala qalası, Qalakənd qalası (XVI əsr), Qız qalası (Onu Namərd-qala da adlandırırlar, IX əsr), XIX əsrdə tikilmiş tağlı körpü var.
Qız qalası
Azərbaycan ın dağ qalaları içərisində Gədəbəy dəki Qız qalası yaxşı durumda olması, tikinti materialı, ən başlıcası isə memarlıq biçimlərinin son dərəcə monumentallığı ilə seçilir. Bu qala elmi ədəbiyyata Namərd qala adı ilə daxil olsa da yerli əhali qalanı daha çox Qız qalası adlandırır. İndiki halda Qız qalasının nə vaxt və hansı tarixi zərurət üzündən tikilməs məlum deyil. Əsas inşaat materialı və tikinti-memarlıq xüsusiyyətlərinə görə araşdırmaçılar onu XII yüzil – Eldənizlər dövrünün əsəri sayırlar. Qalanın yerləşdiyi Söyüdlü kəndi sıx meşəli dağlar arasındadır. Bu yerlərin axar-baxarlı təbiəti, heyrətləndirici gözəl dağ landşaftı var. Kənddən 7 km aralıda zirvəsinin qeyri-adi silueti ilə bir dağ diqqəti özünə çəkir. Yaxınlaşdıqca zirvədəki memarlıq kütlələri yavaş-yavaş aydınlaşır. Qarşıda əzəmətli bir qala bu əlçatmaz yerlərdə insan əlinin möcüzəsi kimi yüksəlir. Qala əldən -ayaqdan uzaq bir yerdə, çox ağır dağ şəraitində tikilmişdir. Dağ qalalarının çoxunda olduğu kimi bu qalalı dağ da silsilədə ada vəziyyəti tutur. Dağın ətəklərini iki yandan Şəmkir və Mis çayları yuyur. Azərbaycanda olan digər Qız qalalarından fərqli olaraq Söyüdlüdə yerləşən qalanın daha yığcam, biçimcə monumental, şəhər qalalarına bənzəyən, çoxbucaqlı bitkin planı vardır. Çətin dağ şəraitində belə aydın və dəqiq memarlıq quruluşu yaratmaq onu ucaldan memar və ustaların yüksək bacarığından soraq verir[4]. Qalanın bucaqlarında dairəvi biçmli möhtəşəm bürclər yüksəlir. Onun əzəmətli surətinin aparıcı elementləri bu bürclərdir. Qala sərt dağ relyefinə uyğun olaraq içəridə iki səviyyəlidir. Üst qatda, dağın ən uca yerində planda beşbucaqlı biçimli olan içqala yerləşir. Cənubdan içqalaya ondan xeyli aşağı səviyyədə olan qalanın ikinci bölümü birləşir. Plan quruluşu və memarlıq biçimləri dağlıq yerlə birlikdə qalanın müdafiəsini olduqca dayanıqlı etmişdir. Dağ qalaları bir qayda olaraq ətrafdakı qayalardan və çay yataqlarından gətirilən daşlardan – yerli laltı materialdan inşa edilirdi. Namərd qalanın başqa dağ qalalarından bir fərqi də ondan ibarətdir ki, onun azman memarlıq kütlələri bişmiş kərpicdən ucaldılmış, divar səthləri isə bayırdan bir sıra cilalı kərpiclə üzlənmişdir. Dağ başında kvadrat biçimli kərpicdən nəhəng tikinti işlərinin aparılması qalanı tikdirən sifarişçinin geniş imkanları olduğunu, tikintiyə böyük işçi qüvvəsinin, yüksək ixtisaslı sənətkarların cəlb edilməsini göstərir. Abidədə tikinti işlərinin keyfiyyəti də olduqca yüksəkdir. Namərd qalanın özümlü cəhətlərindən biri də içqalanın bayır səthlərində maşikulların ikiqatlı olmasıdır. Araşdırmaçılar bunu qaladakı evlərin və bürclərin içərisindəki otaqların ikimərtəbəli olması ilə izah edirlər. Divar və bürclərin ortasından kəmər kimi keçən və yuxarıda onları tac kimi tamamlayan bu iki sıra maşikullar Qız qalasının müdafiəsini xeyli gücləndirməklə yanaşı onun görkəminə də böyük təbii gücə və təntənə gətirir.
Çarekvəng Monastrı
Şəmkir çayı ətrafındakı şəhər xarabalığında müasir dövrə qədər salamat qalmış abidələrdən biri də Çarekvəng məbədidir. Abidənin Mahrasa məbədi olması ilə bağlı iddialar Abidənin adına əsaslanaraq demək olar ki, Mahrasa məbədi yarandığı ilkin mərhələdə göy cisimlərinə etiqad olunan müqəddəs yer kimi tanınmışdır. Hətta IV əsrin əvvəllərində Qafqaz Albaniyasında xristianlığın yayılmasına baxmayaraq Mahrasa atəşpərəsliyin möhtəşəm məbədlərindən biri kimi fəaliyyət göstərmişdir. "Mahrasa" sözünün elmi təhlili də bu fikri təsdiq edir. Belə ki, sözün kökü olan "mah" həm farsca, həm də türkcə "ay" deməkdir. "Rəsad" isə göy cisimləri müşahidə olunan yerə deyilir. İki söz birləşməsindən "Mahrəsad" yaranır. Sözün sonunda gələn "d" səsi çətin ifadə olunduğuna görə məbəd "Mahrasa" adlandırılmışdır. Azərbaycan ın Gəncə, Kəlbəcər və başqa ərazilərində də mahrasa adını daşıyan abidələrimiz vardır. Bu abidələrdə də aya sitayiş izləri, divar təsvirləri qeydə alınmışdır. I əsrdə yaşamış yunan coğrafiyaşünası Strabon Albaniyanın dağlıq hissələrində möhtəşəm ay məbədlərinin tikilməsi haqqında geniş məlumat vermişdir. Strabonun verdiyi məlumata görə Ay məbədlərinin içərisi Ay İlahəsinə həsr olunmuş barlyeflərlə, divar rəsmləri ilə bəzədilmişdir. Həmin məbədlərin müxtəlif yerlərində Ayın, Günəşin təsvirləri həkk olunmuşdur. Bu məbədlərin böyük torpaq sahələri olmuşdur. Burada çoxlu qullar, nökərlər işləmişdir. Ay məbədlərinə kahinlər rəhbərlik etmişlər. Baş kahin ölkənin ən nüfuzlu şəxslərindən sayılmışdır. Ay məbədləri Albaniyada xristianlığın yayıldığı zamana qədər fəaliyyət göstərmişdir. Tarixi məlumatlara görə İran şahı II Xosrovun yaxın qohumu Mehran 30 min ailə ilə birlikdə buraya gəlmiş, məbəddə yaşayan 12 nəfər kahini öldürmüş və məbədə sahib olmuşdur. Mehranilər xristianlığı qəbul etdikləri üçün bura sonradan rekonstruksiya olunaraq xristian kilsəsinə çevrilmişdir. Xristian kilsələrinin tikintisində yunan əsirlərindən də istifadə olunmuşdur.
Koroğlu Qalası
Gədəbəy rayonunun Qalakənd və Miskinli kəndləri araslnda sıldırım qayalığın zirvəsində yerləşir. Azərbaycanın xalq qəhrəmanı Koroğlunun adı ilə bağlı qalalara respublikamızın Şəmkir, Gədəbəy, Tovuz və s. rayonlarının ərazilərində rast gəlmək olar. Əsasən, XVII əsrdə inşa edilmiş Koroğlu qalalarının ümumi cəhəti onların hərbi-strateji baxımdan uca, əlçatmaz yerlərdə tikilməsidir. Koroğlu qalaları özünəməxsus memarlıq xüsusiyyətlərinə də malikdir. Gədəbəy rayonunda sıldırım qaya üzərində ucalan möhtəşəm Koroğlu qalası strateji baxımdan alduqca əlverişli yerdədir. Qalanın qərb tərəfı sıldırım qayalıqdır. Qala divarlarının eni bir metrə yaxındır. Qalanın daxilində müxtəlif tikililərin xarabalıqlarına rast gəlmək olar.Müdafiə məqsədi ilə inşa olunan «Koroğlu» qalasının yeraltı gizli yolu və gizli su xətti də aşkar edilmişdir. Saxsı borularla haradansa çəkilən su qalanın içərisində inşa endilmiş anbara daxil olur, oradan isə yeraltı borular vasitəsilə axıb Miskinli kəndinin içindən keçən çaya tökülür. Gədəbəy rayonu ərazisində Koroğlunun adı ilə bağlı zağa, dərə, qalaça, qaya və xalq arasında bunlarla bağlı müxtəlif əfsanələr mövcuddur. Bakı Dövlət Universitetinin dosenti, coğrafiya elmləri namizədi Nadir Məmmədovun 1993-cü ildə çapdan çıxmış "Azərbaycanın yer adları" adlı kitabında bununla əlaqədar çox maraqlı məlumatlar verilmişdir. Müəllif yazır: "Gədəbəy rayonu Dördlər kəndi yaxınlığında Koroğlu qayası vardır. Xalq içərisində rəvayətə görə, Koroğlu əvvəlcə həmin qayanın üstündə gəzib, buradan düşmənlərinin gəlib-gəlmədiyinə göz qoyurmuş. Eyni ərazidə Koroğlu yarğanı adı da qeydə alınmışdır. Söylənilən rəvayətə görə, bu, Koroğlu qayadan Qıratın belindən sıçrayıb düşdükdən sonra keçdiyi yarğandır". Tarixi qaynaqlarda Koroğlunun tarixi şəxsiyyət olduğu qeyd olunur. Osmanlı dövləti ilə Səfəvilər arasında baş verən müharibələr XVI əsrin sonu - XVII əsrin əvvəllərində Cəlalilər hərəkatının baş verməsinə gətirib çıxarmışdır. XVI əsrin 90-cı illərində Şərqi Anadoluda başlanan Cəlalilər hərəkatı XVII əsrin əvvəllərində Azərbaycana və qonşu ərazilərə də yayılmışdı. Cəlalilərin ayrı-ayrı dəstələri, onlara qoşulan müflisləşmiş kəndlilər və şəhər yoxsulları yerli hakim dairələrin üzərinə hücum edərək, onların var-dövlətini ələ keçirirdilər. Müxtəlif tayfalar içərisindən çıxmış cəlali dəstə başçılarından ən məşhuru Azərbaycan türkü Koroğlu idi. Həmçinin dastanlarda Koroğlunun məskəni olan Çənlibel qalasının Naxçıvanda yerləşdiyi bildirilir.
Böyük Qaramurad Vəngi
Kompleksin əsası XII əsrdən əvvəl qoyulmuşdur. Məbəd qədim alban məbədi olmaqla Qafqaz Albaniyasının mədəni irsinə aiddir. Tədqiqatçı memarlarımız Həmşivəng məbədinin ərazisində Arsax xaçdaşına bənzər xaçdaşı aşkarlamışdılar. Lakin daş hətta tədqiq belə edilmədən, Ermənistan SSR rəhbərliyinin göstərişi ilə gecəylə vertolyotla oğurlanaraq, 1960-cı ildə Eçmiədzinə aparılmışdır. Hal-hazırda həmin oymadaş (xaçkar, xaçdaşı) Eçmiədzin monastr kompreksinin həyətində açıq havada sərgilənməkdədir.
Çaldaş məbədi
Abidə Gədəbəy rayonunun Çaldaş kəndində şəxsi həyətyanı sahədə yerləşir və Qafqaz Albaniyasının maddi irsinə aiddir. IX-XI əsrlərə aid olduğu güman edilən bu alban məbədinin dam örtüyü tamamilə dağılıb. Məbədin 1-1,5 metr hündürlüyündə divarları, altar hissəsi bu günəcən qalıb. Qədim alban mədəniyyətinin nümunəsi olan bu məbəd hazırda memarlar və alimlər tərəfindən öyrənilir. Amma bu Gədəbəydə aşkar olunan yeganə alban məbədi deyil.
Gədəbəy rayonunun ərazisində yerləşən tarixi və mədəniyyət abidələrinin siyahısı
Abidələrin adı, tarixi, yerləşdiyi ərazi
Doronicum
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Növləri
[[SS 2 (*
NGC 2077
NGC 2077, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktik dumanllıqdır. Göy üzündə Qılıncbalığı bürcü istiqamətində yerləşir. EN tipli. tərəfindən ildə 22.86 sm (9 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Vərəsəlik
Vərəsəlik (və ya "irs") — kiminsə ölümündən sonra onun qalan mülkiyyətinə malik olma prosesi. Vərəsəliklə alınan mülkiyyət "irsi mülkiyyət" adlanır. Vəfat edənin mülkiyyəti ya onun vəsiyyətnaməsi və ya məhkəmə qərarı ilə birdəfəlik yolla və tam şəkildə keçir.
Ranunculus septentrionalis
(Ranunculus septentrionalis) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Vərəsəlik
İrslə həmiçinin aristokrat titulu və mənəvi mədəniyyət də keçir. Xalqların və cəmiyyətlərin əvvəlki nəsillərin mədəniyyətinə irsən malik olmaları da qəbul edilib.
Monarxiyalı dövlətlərdə dövlət hakimiyyətinin də nəsil irsi ilə keçməsi hüququ mövcuddur.
Kapoeyra
Kapoeyra — Cənubi Amerikada əsası qoyulmuş idman növü. Rəqs, akrobatika, musiqi və mənəviyyat elementlərini birləşdirən Afro-Braziliya döyüş sənətidir.
Tarixi
Braziliya ərazilərinə yiyələnmə 1530-cu ildə özləri ilə mal-qara, əkin üçün şitillər və müxtəlif toxumlar gətirmiş portuqaliyalıların ilk sakinlər kimi yeni həyat tərzinə qədəm qoyması ilə başlanıb. Braziliya Latın Amerikasında ilk ölkədir ki, ispanlar deyil, portuqaliyalılar tərəfindən tutulub. Elə qulları da Afrikadan Braziliyaya onlar gətiriblər.
Qulların Braziliya ərazilərinə gətirilməsində üç – Baya, Resife və Rio-de-Janeyro limanlarından istifadə olunub. Odur ki, tədqiqatçılar afro-braziliya döyüş növü olan kapoeyranın yaranış köklərini məhz bu yerlərdə axtarıblar. Axtarışlar uzun müddət davam etdiyindən, bir çox fərziyyələr də ortaya çıxıb. Zənn edilir ki, döyüş növünün yaranmasında qulların böyük zəhmət və əziyyəti olub.
Sözügedən qullar özlərinə məxsus bir neçə qədim ənənəyə də sahib olublar. Onlar yaratdıqları ənənəvi rəqslərlə çox ciddi məşğul olaraq gələcək nəsillərə də ötürüblər. Belə ki, döyüş rəqs, ənənə və mərasim anlayışları ilə birləşdirilib.
Ən geniş yayılmış fərziyyəyə əsaslansaq, kapoeyranın silahsız vəziyyətdə özünümüdafiə üsulu kimi yaradıldığı və yaradıcılar tərəfindən rəqs adı verilərək, döyüş növü olduğunun gizlədildiyi məlum olur.
Bir az tarixi vərəqləyərək, kapoeyranın yaranması üçün zəminin necə ortaya çıxdığını müəyyənləşdirməyə çalışaq. Portuqaliyalılar yerli sakinlərdən, yəni hindulardan qul kimi istifadə etməyə başlamışdılar. Hinduların çoxu portuqaliyalıların yeni qaydalarına əməl etmək istəmir, onların vadar etdikləri ağır və dözülməz işləri görməyə qüvvələri və səbirləri çatmır və buna görə də canlarını qurtarmaq üçün ölkənin daha dərin və ayaq basılmayan yerlərinə gedirdilər. Mühacirlər arasında yaxşı döyüşçülər, musiqiçilər, həmçinin təbiblər də var idi. Onlar sağ qalmaları üçün həmrəy olmalı və bir-birlərinə kömək etməli idilər. Yeni məkan onlar üçün əvvəlkindən daha yaxşı idi. Lakin köhnə məkan qədər əsrarəngiz deyildi.
Portuqaliyalılara qarşı çıxan yerli sakinlər isə dərhal öldürülmüş, sağ qalan qadınlar, uşaqlar və qocalar çox incidilmişdilər. Onlar bu əziyyətlərə tab gətirə bilmirdilər. Əhalinin çoxunu xəstəliklər bürümüş, bir hissəsi ölümdən qurtula bilməmişdi.
1624-1654-cü illərdə hollandların portuqaliyalılarla müharibəsi zamanı qarma-qarışıqlıq nəticəsində qullar yeni düşünülmüş addımı atmaq üçün fürsət tapdılar. Onlar qaçmaqla canlarını qurtarmağı qərar verirlər. Qullar daha gizli və qəliz yerlərdə toplaşdıqdan sonra "quylombuş" adlı qruplaşma yaratdırlar. right|260px Quylombuş müstəqil yaşayan və heç kimdən tamamilə asılı olmayan insan toplumudur ki, kapoeyranın yaranmasında böyük rolu olub. Qruplaşmanın kənardan gələn hücumlar və təzyiqləri qarşılaşması zamanı kapoeyra daha da möhkəmlənirdi. Elə bu səbəbdən kapoeyra get-gedə təhlükəli döyüş kimi formalaşırdı.
XIX əsrin əvvəllərində kapoeyra indikindən çox fərqli idi. Kapoeyrada möhkəm duruş vəziyyəti, güclü zərbələr, sındırma və atma fəndləri zənginlik təşkil edirdi.
Kapoeyristalar soyuq silahlara, bıçaqlara, qılınclara və ülgücə üstünlük verirdilər. Onlar ülgücü əsasən ayaq barmaqları arasında sıxmaqla zərbə endirirdilər. Bir neçə təhlükəli görüşlərdən sağ çıxdıqdan sonra, onlara "peşəkar kapoeyraçı" adı verilirdi.
Küçə döyüşü sayılan kapoeyranın unudulması üçün yerli qanunverici orqanlar 400 ilə yaxın çalışmışdılar. Kapoeyranın qorunub saxlanılması üçün yalnız bir çıxış yolu var idi.
Kapoeyristalar məcbur olub daha çox akrobatik hərəkətlər, akrobatik zərbələr, dairə daxilində üzbəüz vəziyyətdə musiqi sədaları altında döyüş texnikası (daha çox rəqs kimi göstərməklə) nümayiş etdirməli oldular. Bizim dövrə yaxınlaşdıqca aydın olur ki, kapoeyra quylombuşdan kənara çıxdıqdan sonra əhali arasında yayılmaqla, böyük rəğbət qazanmış və həyat tərzinin dəyişkən axarına düşməklə əvvəlki kapoeyradan çox fərqlənib. thumb|265x265px|Mestre Bimba group, 2022 Kapoeyranın yaşanmasında böyük şəxsiyyətlərdən ikisinin – usta Bimba (Manuel duş Reyş Maşadu) və usta Paştinyanın (Visente Fereyra) daha çox zəhməti olub.
Müasir kapoeyranın banisi usta Bimbadır. O, 1900-cü ildə Salvadorda Baya ştatında anadan olub. Bimba bir qədər təlimatlandırıldıqdan sonra, "Luda Regional Bayana"nı (Bayanın regional döyüş sənəti) yaradıb ki, bu da bütün dünyada "Capoeira Regional" (Yerli Kapoeyra) kimi tanınıb. 1932-ci ildə Bimba tərəfindən tarixdə ilk rəsmi kapoeyra məktəbi yaradılıb. Nəhayət ki, bütün əziyyətlərin nəticəsində 1937-ci ildə kapoeyra Braziliya Milli Konfederasiyası tərəfindən rəsmi olaraq tanınıb. Usta Bimba 1974-cü ilin fevral ayına qədər, yəni son nəfəsinə qədər kapoeyranın təbliğatına çalışıb.
Kapoeyrada əvəzsiz yeri olan digər usta Paştinyadır (1889-1982). Paştinya kapoeyranın "Angola" üslubunu təbliğ edib. O, 21 yaşı olarkən kapoeyraya daha peşəkar şəkildə yaxınlaşmağı qərara alıb. Paştinya həmçinin filosof və rəssam kimi də tanınıb. Kapoeyranın "Angola" növündə əsasən hərəkətlərin cəld deyil, məhz sürəti minimuma çatdırmaqla, icra olunmasına və kapoeyristanın düzgün müvazinət saxlamasına diqqət yetirilir.
Grupo Axe Capoeira
Kapoeyra haqqında danışarkən "Grupo Axe Capoeira" barədə də söz açmaq lazımdır. Təməli 1982-ci ildə Resifedə qoyulan "Axe Capoeria" dünyanın dörd bir tərəfinə yayılmaqda davam edir. Hazırda 8000-dən artıq tələbəsi olan "Axe Capoeira" böyük dünya səyahəti ərəfəsindədir. Artıq 30-a yaxın ölkədə nümayəndəliklərini təkmilləşdirən "Axe Capoeira" ildə bir dəfə olmaqla, həmin ölkələrdə nümayəndələr və qruplarla görüşərək, onları daha da inkişaf etdirir və kapoeyranın daha dərin tərəflərini işıqlandırır. Onlara döyüş, akrobatika, musiqi, rəqs və başqa incəliklərini öyrədən "Axe Capoeira" qrupu dünyanın istənilən kapoeyra qrupları ilə yarışmağa hər zaman hazırdır. "Axe Capoeira"nın məqsədi ustalara hörmət, kapoeyranın köklərini, döyüş və mədəniyyətini qoruyub saxlamaqdır. Qeyd edək ki, bu idman növü Azərbaycanda da günü-gündən daha sürətlə yayılmaqdadır.
Kapoeyra Azərbaycanda
Kapoeyra döyüş sənəti Azərbaycanda 1996-1997-ci illərdən görünməyə başlandı. Mark Dakaskosun iştirakı ilə "Yalnız güclülər" filmi Azərbaycanda efirə çıxdıqdan sonra ölkəmizin müxtəlif bölgələrində: Sumqayıt, Lənkəran, Beyləqan, Gəncə və sair şəhərlərdə Kapoeyra üzrə özünü təlim məşqlərini Azərbaycanda Kapoeyranın başlanğıcı hesab etmək olar.
2000-ci ildə Bakıda Azərbaycan Kapoeyra Federasiyası vahid mərkəz kimi formalaşıb. İlk kapoeyra məktəbi Azərbaycan Kunq-fu Federasiyasının nəzdində yaradılır. 2005-ci ildə isə "Kontakt" adlı ilk rəsmi kapoeyra klubu yaradılır və dövlət qeydiyyatından keçir.
Hal-hazırda paytaxtımız Bakıda və Azərbaycanın bir çox regionlarında Azərbaycan Kapoeyra Federasiyası rəsmi məktəbləri yaradılmış və günü-gündən bu məktəblərin sayı artmaqdadır.
Bu gün Azərbaycan kapoeyraçıları ölkəmizi beynəlxalq aləmdə, o cümlədən Beynəlxalq yarış, festival və seminarlarda layiqincə təmsil edirlər.
Açarın imtinasını ehtiyatlandıran qurğu
Açarın imtinasını ehtiyatlandıran qurğu, qısaca: AİEQ — gərginliyi 1 kV-dan yüksək olan elektrik şəbəkələrinin avtomatika növüdür və qəza vəziyyətlərində qəza baş vermiş hissənin açarının imtinası halında sonrakı hissənin açarının açılması üçün nəzərdə tutulmuşdur.
İş prinsipi
alt=Açarın imtinasını ehtiyatlandıran qurğu (AİEQ)|thumb|Açarın imtinasını ehtiyatlandıran qurğu (AİEQ) Şəbəkədə qısaqapanma baş verdikdə, zədələnmiş hissənin rele mühafizəsi baxılan hissənin açarının açılmasına siqnal verir. Eyni zamanda AİEQ-in işəsalma orqanları ehtiyat açarın işləməsi üçün kifayət olan dözmə müddəti ilə ən yaxın açarın açılmasına təsir edir. AİEQ-in müvəffəq işləməsi zamanı, o əvvəlki vəziyyətinə qayıdır və bloklanır. Açarın hər-hansı bir səbəbdən açılmadığı halda (mexaniki hissənin və onun idarəetmə dövrəsinin nasazlığı), qoyulmuş dözmə müddətindən sonra sonra AİEQ zədələnmiş xətti qidalandıran və elektrik mənbəyinə yaxın olan bütün açarlara təsir edir.
AİEQ-in işləməsi üçün iki şərt yerinə yetirilməlidir:
İcra xüsusiyyətləri
AİEQ-in tətbiqi əsas mühafizəyə əlavə olaraq ehtiyat mühafizə kimi nəzərdə tutulduğuna görə, AİEQ rele mühafizəsinin imtinasını ehtiyatlandırmır. Eyni zamanda, bir mühafiizə dövrəsindəki nasazlığın digərinin imtinasına səbəb olmaması üçün hər bir mühafizə dövrəsinin bir-birindən asılılığı olmamalıdır. (əməliyyat sxemlərinin qidası müxtəlif qoruyuculardan və ya açarlardan yerinə yetirilir. Hər  iki mühafizənin işəsalma orqanları da bir-birindən asılı deyil  və cərəyan transformatorunun uyğun müstəqil komplektinə qoşulur. Açarın açılması üçün siqnallar müxtəlif çıxış relelərindən yerinə yetirilir). Bir qayda olaraq, rele mühafizəsinin ehtiyat komplekti cərəyana və gərginliyə görə olan, aşağıdakılar vasitəsilə yerinə yetirilən işəsalma orqanlarına malikdir:
Parametrlərin seçilməsi
AİEQ-in əsas parametri yaxınlıqdakı açarların açılması üçün dözmə müddətidir çünki, rele mühafizəsi eyni zamanda əsas açarın açılmasına və AİEQ-ə siqnal göndərdirir (müəyyən dözmə müddətindən sonra qısaqapanmadan daha uzaqda yerləşən açarları açır) düzgün işləməsi üçün AİEQ-in dözmə müddəti əsas mühafizənin təsir müddəti Δt-dən çox olmalıdır. təxirə salınması lazımdır. əsas qorunma müddəti çoxdur, buna görə də AİEQ üçün zaman relesinin qoyuluş qiyməti aşağıdakıların cəminə bərabər olmalıdır:
Çatışmazlıqları
AİEQ-in aşağıdakı çatışmazlıqları var:
Tətbiqi
AİEQ yüksək mürəkkəbliyə malik olduğuna və məsuliyyət tələb etdiyinə görə, onu ciddi əsaslandırılmış hallarda tətbiq edirlər. Məsələn, uzun məsafəli ehtiyatlandırma effektiv olmadıqda (həssaslıq, cəldtəsiretmə baxımından) və növbəti hissələrin ehtiyatlandırılması mümkün olmadıqda. Açarın imtinasına görə qısaqapanma ləğv edilmədikdə sistemdə gərginliyin kəskin düşməsi baş verir ki, bu da böyük rayonların güc itkisinə və hətta generatorların sinxronizmdən çıxmasına və asinxron gedişin yaranmasına gətirib çıxarır. AİEQ mürəkkəb elektrik təchizat sxemlərində tətbiq olunur.
Dresslerothamnus
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Vasili Əliyev
Vasili Əhməd oğlu Əliyev — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı; Qarabağ müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Vasili Əliyev 1959-cu il yanvarın 15-də Qubadlı şəhərində anadan olub. Polis sıralarında qulluq edirdi.
Qarabağ uğrunda savaş başlayanda öz işi ilə vidalaşıb könüllü olaraq cəbhəyə yollanır. Vasili ilk gündən özünü qızğın döyüş yerlərinə atırdı. Buna səbəb onun torpağımıza göz dikən düşmənə qarşı olan böyük nifrət və qəzəbi idi. Nəhayət, bu nifrət onu Topağac yüksəkliyi uğrunda gedən qızğın döyüşlərə gətirib çıxarmışdı. Lakin onun cəsarətli döyüşü yağı düşmənin gözündən yayınmadı. O, bu döyüşdə həlak oldu. Lakin onun bu şücaəti Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 11 may 1993-cü il fərmanı ilə "Azərbaycan milli qəhrəmanı" adına layiq görüldü.
Qubadlının şəhidlər xiyabanında uyuyan Vasili Əhməd oğlu Əliyevin məzar daşındakı onun milli qəhrəmana xas olan baxışları hər gün hörmətlə yad edilir. Onun övladları bir qızı və bir oğlu ataları ilə fəxr edirlər.
Aslan Atakişiyev
Aslan Atakişiyev — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı; Qarabağ müharibəsi şəhidi.
Vasili Əliyev
Şəxsi həyatı
Ailəli idi, bir qızı və bir oğlu yadigar qalıb.
Aslan Atakişiyev
Həyatı
Aslan Atakişiyev 1953-cü il 16 avqustda Qubadlı rayonunun Muradxanlı kəndində anadan olub. 1960-cı ildə burada birinci sinfə getmiş. 1970-ci ildə məktəbi bitirmişdir. 1972–1974-cü ilərdə hərbi xidmətdə olmuşdur. 1977-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Filologiya fakultəsinə daxil olur. 1981-ci ildə təhsilini başa vurub Qubadlı rayonunda müəllimliyə başlamışdır. Qarabağ hadisələri başlayanda o, müəllim işləyirdi. Vətən torpaqlarının təhlükə altında olduğunu görən Aslan öz doğma peşəsindən ayrılıb cəbhəyə yollandı.
Döyüşlərdə iştirakı
Aslan Atakişiyev torpaqlarımız uğrunda gedən döyüşlərdə həmişə öz cəsarəti və hünəri ilə seçilirdi. Cəbhə rəhbərliyi həmişə onun bu cəsarətini yüksək qiymətləndirirdi. Bu hünər və cəsarət az vaxt içərisində onu tabor komandirinin müavini kimi məsuliyyətli bir vəzifəyə gətirib çıxardı. Lakin tabor komandirinin müavini olmasına baxmayaraq öz əsgərləri içərisində qızğın yerlərdə döyüşə birinci atılırdı. Bu hünər və cəsarət çoxuna nümunəyə çevrilirdi.
Aslan Laçın rayonu uğrunda gedən döyüşlərdə Mazutlu, Səfiyan, Türklər, Suarası kimi kəndlərdə əsl qəhrəmanlıq göstərir.
1992-ci il 7 avqustda Sussuzdağ yüksəkliyi uğrunda qızğın döyüşlər gedirdi. Elə onun son döyüşü də burada oldu. Yağı düşmən çoxdan idi ki, onu nəzarətə almışdı. Döyüş zamanı Aslan Atakişiyev əsl mənada qəhrəmanlıq göstərib həlak olub. Lakin vətən onun bu igidliyini yüksək qiymətləndirdi və ona Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı adını verdi.
Ranunculus sieboldii
(Ranunculus sieboldii) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Aslan Atakişiyev
Milli Qəhrəman
Azərbaycan Respubliksası prezidentinin 7 dekabr 1992-ci il tarixli 350 saylı fərmanı ilə Atakişiyev Aslan Qabil oğluna ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adına layiq görülmüşdür.
Məzarı Bakı şəhərindəki Şəhidlər xiyabanındadır.
Saadabad
Saadabad sarayı ( Majmue ye Sa’dābād) – Qacar və Pəhləvi şahları tərəfindən tikilmiş 300 hektarlıq saray kompleksi. İranın Tehran ostanının paytaxtı Şemiran şəhərində yerləşir. Hazırda İran prezidentlərinin iqamətgahı bu saray kompleksinə bitişikdir.
Kompleksə sahəsi 300 hektardan çox olan təbii meşə, küçələr, kəhrizlər, qalereyalar və muzeylər daxildir
Tarixi
Kompleks ilk öncə Qacarlar tərəfindən XIX əsrdə tikilmiş və istifadə olunmuşdur. Daha sonra Rza şah Pəhləvi 1920-ci illərdə burada yaşamış, Məhəmməd Rza Pəhləvi 1970-ci illərdə buraya köçmüşdür. 1979-cu il inqilabından sonra saray kompleksi muzeyə çevrilmişdir.
Hazırkı istifadəsi
Hazırda kompleksin hissələri muzeydir və turistlər ətrafda dolaşa bilərlər. Saray kompleksi İran Mədəni İrs Təşkilatı tərəfindən idarə olunur. Ölkənin bir çox artifakt, yer və mədəni aspektlərinə nəzarət bu təşkilata məxsusdur.
Elçin Əliyev (güləşçi)
Elçin Əliyev  — 2007-2013-cü illərdə Azərbaycanı, 2018-2021-ci illərdə isə Türkiyəni təmsil edən yunan-roma güləşçisi, 2010 və 2012-ci illərdə Avropa Çempionatının qalibi.
Həyatı
Elçin Əliyev 1990-cı il aprelin 26-da anadan olub. 2001-ci ildən güləşlə məşğul olur. Şəxsi məşqçisi Əbülət Məmmədovdur.
Karyerası
Daha sonra Elçin Əliyev 2009-cu ildə Fransada Kristo Lutte Turnirini qızıl medalla, Azərbaycanda Qızıl Qran-Pri beynəlxalq turnirini isə 7-ci pillədə başa vurdu.
2010-cu ilin yanvarında İstanbul şəhərində Vəhbi Əmrə Turnirinin qalibi olan Elçin Əliyev, apreldə Avropa Çempionatında debüt elədi. Azərbaycanda baş tutan Avropa Çempionatının 1/8 final mərhələsində Ukrayna nümayəndəsi Vüqar Rəhimova, 1/4 final mərhələsində Norveç nümayəndəsi Anders Renningena, 1/2 final mərhələsində isə Bolqarıstan nümayəndəsi Alexander Kostadinova qalib gələn Elçin Əliyev, final görüşündə Rusiya nümayəndəsi, olimpiya çempionu Nazir Manqiyev üzərində qələbə qazandı və Avropa Çempionatının qalibi oldu. Daha sonra Elçin Əliyev iyulda Azərbaycanda Qızıl Qran-Pri beynəlxalq turnirini və sentyabrda Rusiyada Dünya Çempionatını 8-ci pillələrdə başa vurdu.
2011-ci ildə isə Elçin Əliyev sadəcə İstanbul şəhərində Vəhbi Əmrə Turnirində mübarizə apardı və turnirin bürünc medalına sahib oldu.
Elçin Əliyev 2012-ci ilin yanvarında İstanbul Qran-Prisini bürünc medalla başa vurdu. Daha sonra o, martda Avropa Çempionatında mübarizə apardı Serbiyanın Belqrad şəhərində baş tutan Avropa Çempionatının 1/8 final mərhələsində Ermənistan nümayəndəsi Roman Amoyana, 1/4 final mərhələsində Ukrayna nümayəndəsi Dmitri Xaroya, 1/2 final mərhələsində isə Türkiyə nümayəndəsi Fatih Üçüncüya qalib gələn Elçin Əliyev, final görüşündə Macarıstan nümayəndəsi Peter Modos üzərində qələbə qazandı və növbəti dəfə Avropa Çempionatının qalibi oldu. Daha sonra Elçin Əliyev sentyabrda Azərbaycanda Qızıl Qran-Pri beynəlxalq turnirinin qalibi oldu.
2013-cü ilin martında Elçin Əliyev Gürcüstanın Tbilisi şəhərində baş tutan Avropa Çempionatında mübarizə apardı. Turnirin 1/8 final mərhələsində Serbiya nümayəndəsi Kristian Qazdağa, 1/4 final mərhələsində Türkiyə nümayəndəsi Fatih Üçüncüya, 1/2 final mərhələsində isə Moldova nümayəndəsi Victor Çobanuya qalib gələn Elçin Əliyev, final görüşündə Belarus nümayəndəsi Elbəy Taciyeva məğlub oldu və Avropa Çempionatının gümüş medalına sahib oldu. Daha sonra Elçin Əliyev iyulda İspaniya Qran-Prisini gümüş medalla başa vurdu.
Saqqal davası
2014-cü ilin yanvar-fevral aylarında Elçin Əliyev və Azərbaycan Güləş Federasiyası arasında saqqal mövzusunda mübahisə yaşandı. Yanvar ayında Azərbaycan Güləş Federasiyasının Baş Katibi Əjdər Cəfərov Elçin Əliyevə saqqalının uzun olduğunu və beynəlxalq qaydalara əsasən onu qısaltmalı olduğu ilə bağlı dəfələrlə xəbərdarlıq elədi. Bundan sonra Elçin Əliyev sələfi təriqətinə mənsub olmasının şiə olan İranlı məşqçinin xoşuna gəlmədiyini bildirdi və yığmamdan ayrıldığını açıqladı. Fevralın 4-də Əjdər Cəfərov və Elçin Əliyev arasında görüş oldu. Görüş zamanı Elçin Əliyev "Saqqala toxuna bilmərəm. Allah-təalanın əmridir." olduğunu bildirdi. Bundan sonra ona saqqalını turnirlər zamanı beynəlxalq qaydalara uyğun olara qısatlması xahiş olundu. Nəticədə fevralın 6-da Elçin Əliyev Azərbaycan yığmasının heyətinə qayıtdı.
Bununla belə saqqal davasından sonra Elçin Əliyevə beynəlxalq turnirlərdə şans verilmədi. Nəticədə Elçin Əliyev məşqlərini dayandırdı və bazarda alverlə məşğul olmağa başladı. 2018-ci ildə müsahibə zamanı Elçin Əliyev o günlər barədə bunları demişdi: ''Yığmamızın toplanışından ayrıldıqdan sonra bazarda utana-utana, gizlənə-gizlənə alver edəndə bir nəfərdə sahib çıxmadı. Allahın dinini qorumalı idim. Sadəcə, Rəbbimə ibadət edirdim''.
Ranunculus testiculatus
(Ranunculus testiculatus) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
NGC 3041
NGC 3041, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Şir bürcü istiqamətində yerləşir. SBc tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Ranunculus uncinatus
(Ranunculus uncinatus) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Dubautia
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Növləri
[[SS 2 (*
Ranunculus longirostris
(Ranunculus longirostris) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
NGC 1117A
NGC 1117A, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Qoç bürcü istiqamətində yerləşir. E-S0 tipli. tərəfindən ildə 121.92 sm (48 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
İsrafil Şahverdiyev
İsrafil Şahverdi oğlu Şahverdiyev — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı (15 yanvar 1995); Qarabağ müharibəsi şəhidi.
Həyatı
İsrafil Şahverdiyev 11 iyun 1952-ci ildə Laçın rayonunun Unannovu kəndində anadan olmuşdur. 1959-1969-cu illərdə Unannovu kənd orta məktəbində təhsil almışdır. 1971-1974-cü illərdə hərbi xidmətdə olmuşdur. 1975-ci ildə Laçın rayon Daxili İşlər Şöbəsində milis nəfəri kimi əmək fəaliyyətinə başlamışdır.
Döyüşlərdə iştirakı
Erməni yaraqlıları torpaqlarımıza hücum edərkən İsrafil Şahverdiyev cəsur bir polis işçisi kimi ilk günlərdən torpaqlarımızın müdafiəsinə qalxmışdı. Qaladərəsi kəndində iki erməni kəşfiyyatçını ələ keçirmişdi. Şəhid jurnalist Salatın Əsgərovanın qatillərinin ələ keçməsində onun rolu böyük idi. 1991-ci ildə Qala dərəsi kəndinin azad edilməsi üçün plan hazırlandı. Gecədən səhərə qədər davam edən qanlı döyüşdə erməni işğalçıları ağır itkilər verərək geri çəkildilər. İsrafil 1992-ci il 19 sentyabrdan 17 noyabra qədər Hoçaz qayası və Hoçaz kəndi uğrunda gedən qanlı döyüşlərdə iştirak etmiş və onlarla erməni silahlısını məhv etmişdir.
6 yanvar 1994-cü ildə Füzuli rayonunun kəndlərini azad etmək üçün İsrafil rotası ilə döyüşə girmişdir. Bu əməliyyat nəticəsində Horadiz qəsəbəsi və 22 kənd azad edilmişdir. Cəsur komandirin son döyüşü 13 yanvar 1994-cü ildə olmuşdur. Bir neçə istiqamətdən hücuma keçən rotada ölən və yaralananlar olduğundan döyüşçü dostlarını xilas edən İsrafil pulemyotun başına keçmiş və qarşı tərəfdən atılan güllə onun həyatına son qoymuşdur.
Bakı şəhərinin Şəhidlər xiyabanında dəfn edilib.
Ailəsi
Hökumə Şahverdiyeva ilə ailəli idi. Üç övladı qalıb.
Milli Qəhrəman
Azərbaycan Respublikasının suverenliyinin və ərazi bütövlüyünün qorunmasında, Vətən torpaqlarının erməni işğalçılarından müdafiə edilməsində gedən döyüşlərdə qəhrəmanlıqla vuruşaraq göstərdiyi şəxsi igidlik və şücaətə, öz müqəddəs əsgəri və xidməti borcunun şərəflə yerinə yetirilməsindəki misilsiz xidmətlərinə görə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 15 yanvar 1995-ci il tarixli 262 saylı fərmanı ilə Şahverdiyev İsrafil Şahverdi oğluna (ölümündən sonra) Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı adı verilmişdir.
Xatirəsi
Laçın rayonundakı məktəblərdən biri İsrafil Şahverdiyevin adını daşıyır.
Rafael Dadaşov
Rafael Məlik oğlu Dadaşov — Azərbaycanın teatr və kino aktyoru, Akademik Milli Dram Teatrının aparıcı səhnə ustası, Azərbaycan Respublikasının xalq аrtisti (2006), "Şöhrət" ordeni laureatı (2019).
Həyatı
Rafael Dadaşov 4 yanvar 1946-cı ildə Zaqatalada doğulub. O, 1972-ci ildə M.Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunu bitirmişdir.
Ailəsi
Aktyor Məlik Dadaşovun və Sofa Hüseynovanın oğludur. Aktyor Salman Dadaşovun qardaşı oğludur.
Vəfatı
Aktyor dekabrın 2-də axşam saatlarında Mərkəzi Neftçilər Xəstəxanasına ürəyin işemik xəstəliyi, infarktdan sonrakı kardioskleroz və ağciyərlərin xroniki obstruktiv xəstəliyi diaqnozu ilə yerləşdirilmişdi. Rafael Dadaşov 16 mart 2020-ci ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir.
Yaradıcılığı
Rafael Dadaşov Azərbaycan Dövlət Televiziyasında hazırlanmış çoxlu tamaşaların iştirakçısı olmuşdur. Həmin teletamaşalar içərisində Anarın "Ötən ilin son gecəsi" (Rüstəm), K.Holdoninin "Mehmanxana sahibəsi" (Sinyor Kavaler), Aslan Qəhrəmanovun "Bağışla" və "Səndən xəbərsiz" (Vasif müəllim), Ruhəngiz Qasımovanın "Yollar görüşəndə " (Həmid), Hüseyn Cavidin "Topal Teymur" (Orxan), Üzeyir Hacıbəyovun "Ordan-burdan" (Həmid), İlyas Əfəndiyevin "Mənim günahım" (Sahib), İslam Səfərlinin "Göz həkimi" (Rauf), A. Rafın "İblis qadın" (Şef) və s. oynadığı obrazlar daha yaddaqalan və uğurlu olmuşdur.
Aktyor "Var olun qızlar" (İsa), "Yarımçıq qalmış serenada" (Saksofonçu), "Bəxt üzüyü" (Rasim), "Mənim ağ şəhərim" (Baş mühəndis) bədii, "Qaçaq Süleyman" (Qraf Vorontsov) televiziya filmlərinə çəkilmişdir.
Dugesia
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Ümit Davala
Ümit Davala — Türkiyənin keçmiş milli futbolçusu və hazırkı məşqçisi.
Davala 1996–2001-ci illər arasında "Qalatasaray"-da işlədiyi müddətdə 4 Super Liqa, 3 Türkiyə Kuboku, 1 UEFA Kuboku və 1 UEFA Super Kubokunun qalibi olub.
Davala Türkiyə ilə beynəlxalq yarışlarda 41 oyun keçirib, 4 qol vurub. O, 2002-ci ildə FIFA Dünya Kubokunda bürünc medal qazanan Türkiyə yığmasının tərkibində yer alıb.
Həyatı
Ümit Davala 1973-cü ildə Almaniyanın Manheym şəhərində anadan olub.
Türkiyədə "Gənclərbirliyi", "Diyarbəkirspor" kimi komandalarda oynadıqdan sonra 1995–1996-cı il mövsümündə "Qalatasaray"a keçib. O, "sarı-qırmızılar"ın heyətində 4 dəfə Türkiyə çempionu, UEFA kuboku və Superkubokun qalibi olub. Sağ cinah yarımmüdafiəçisi qısa müddət İtaliyada "Milan" və "İnter"də oynadıqdan sonra Almaniyanın "Verder" klubuna transfer olub. 2003-cü ildə "Verder"in heyətində Almaniya çempionluğunu qazanıb. Üç il sonra isə o, futbolçu karyerasına son qoyub. Ü. Davala 44 dəfə Türkiyə milli komandasının heyətində çıxış edib və 2002-ci ildə keçirilən dünya çempionatının bürünc mükafatçısı olub.
Feodosi obeliski
Feodosi obeliski — Konstantinopol Hippodromunun ayrılma səddində qurulan firon III Tutmosun (XVIII sülalə) şərəfinə ucaldılan qədim Misir obeliski. Bu gün Türkiyənin İstanbul şəhərində At meydanı ya da Sultanəhməd meydanı olaraq bilinən ərazidə yerləşir. 390-cı ildə Roma İmperatoru Böyük I Feodosi tərəfindən qurulmuşdur.
Konstantinopola Misirdən gətirilən obelisklərin ən yaxşı qorunanıdır. Misir porfirindən hazırlanan ikinci obelisk, İstanbul Arxeoloji Muzeyinin həyətindədir. Onun vəziyyəti Feodosi obeliskinə nisbətdə ideal deyildir.
Təsviri
Bu çəhrayı Asuan qranitindən hazırlanmış bir kvadrat monolitdir. Yuxarıya doğru çəkilən hissə adi piramida ilə bitir. Obeliskin dörd üzünün hamısı Misir iyeroqliflərinin məktubları ilə örtülmüşdür. Yuxarı hissədə firon III Tutmosun Misir tanrısı Amon-Ra ilə əl tutduğunu görə bilərsiniz.
Obeliskin hündürlüyü 18.54 m, oturacağı ilə birlikdə 25.6 m-dir.
Tarixi
Əvvəlcə Teben şəhərinin Karnas məbədinin cənub hissəsində, b.e.ə 1460-cı ildə qurulmuşdu. Obelisk III Tutmosun (memar Puemra) hakimiyyətinin otuzuncu ildönümünə həsr edilmişdir. İlkin hündürlüyü 37,77 metr və çəkisi təxminən 542.94 ton olmuşdur. Xatirə kitabəsində fironun Mesopotamiyaya qalib gəldiyi kampaniyadan bəhs olunur. Böyük İmperator I Feodosinin əmri ilə obelisk Konstantinopola gətirilmişdir. Obeliks Nil sahillərinə sürülür və burada bir barkaya yüklənərək İsgəndəriyyəyə yola gətirilir. Burada xüsusi bir gəmiyə yüklənir. Nəqliyyat zamanı kövrək qranit monolit iki hissəyə parçalanır. Hündürlüyü 19.59 m və kütləsi təxminən 281.6 ton olan üst hissə, xüsusi bir kran istifadə edərək tunc dayaqlara və mərmər kürsüyə quraşdırılmışdır.
395-ci ildə obeliskə bir fontan əlavə edilir.
Budapeşt
right|thumb|300px|Budapeşt Budapeşt — Macarıstanın paytaxtı. Budapeşt 1873-cü ildə Dunay çayının şərqində yerləşən Peşt, qərbində yerləşən Buda və Obuda şəhərlərin birləşməsindən yaranıb.
Tarix
E.ə. I əsrdə Budapeştin hazırda yerləşdiyi ərazidə ticarət və sənət mərkəzi olan Ak-İnk adlı kelt yaşayış məntəqəsi mövcud olmuş, romalıların gəlişindən sonra isə ərazi e.ə. 89-cu ildə Pannoniya əyalətinin tərkibinə daxil edilmişdir. 106-cı ildə Ak-İnkin adı Akvinkuma dəyişilmiş, şəhər isə əyalətin inzibati mərkəzinə çevrilmişdir. O zaman 20 min sakini olmuş şəhərdə Roma qarnizonu yerləşirdi. Sözügedən zaman dövründən qalmış ictimai binaların, evlərin, akvedukların xarabaları bu gün də görmək mümkündür. IV əsrə qədər Akvinkum Yeni Pannoniyanın inzibati mərkəzi idi.
450-ci il üçün romalıların yerini hunlar və ostqotlar tutmuş, şəhər isə Hun imperiyasının mərkəzinə çevrilmişdir. Kiçik yaşayış məntəqəsi olmuş və Contra Aquincum ("Akvinkuma qarşı") adlanmış hazırkı Peştin əsası xan Krumun hakimiyyəti dövründə qoyulmuşdur.
Macar tayfalarının Dunaya gəlməsi təxminən 895-ci ilə təsadüf edir. Adı adı ilk öncə Buda, sonradan isə Obudaya ("Köhnə Buda") dəyişilmiş Akvinkum Macarıstanın ilk siyasi mərkəzi olmuşdur. Yüz il bundan sonra burada macar dövləti elan edilmişdir. 1241-ci ildə baş vermiş monqol hücumun nəticəsi olaraq, Buda və Peşt dağıdılmışdır. Bundan sonra kral IV Bela Qala dağında Buda istehkamını tikdirmişdir. 1361-ci ildə Buda macar dövlətinin paytaxtına çevrildi. 1473-cü ildə burada ilk macar kitabı dərc olunmuşdur.
1541-ci ildə Buda və Peşt Osmanlı imperiyası tərəfindən zəbt olunmuşdur. Vilayətlərin birinin paytaxtına çevrilmiş şəhər tənəzzül etməkdə idi, lakin 1686-cı ildə təxminən 40 gün sürən mühasirənin nəticəsi olaraq Buda qalasını türklərdən azad etmək mümkün oldu və şəhər Habsburq imperiyasının tərkibinə daxil oldu.
XVIII əsrdə ticarət mərkəzi kimi inkişaf etməyə başlayan Peştin əhalisi 1800-cü il üçün Budanın və Obudanın toplam əhalisindən çox idi. Sonrakı illərdə bu fərq yalnız artırdı.
2006-cı ilin 17–18 sentyabr tarixlərində Budapeştdə kütləvi etiraz aksiyaları baş vermişdir. Bunun səbəbi baş nazir Ferents Dürçanyın seçiciləri aldatma halını sübut edən audioyazıların üzə çıxması idi. 10 minə yaxın nümayişçi baş nazirin istefasını tələb edərək Budapeştin mərkəzində toplaşmışdır. İğtişaşlar Dürçanyın partiyasının tam məğlubiyyətə uğradığı 1 oktyabr seçkisinə qədər davam etmişdir.
Nəqliyyatı
Budapeştdə bütün şəhər nəqliyyat növləri (metro, tramvay, trolleybus, avtobus, şəhərətrafı elektrik qatarları) "BKV" adlanan qurumun nəzarətindədir və vahid nəqliyyat şəbəkəsi mövcuddur. Bu isə nəqliyyatın daha asan idarə olunması və onlayn təchizatının qurulması üçün çox əlverişlidir.
Təhsil
thumb|Budapeşt Texnologiya və İqtisadiyyat Universitetinin əsas kampusunun 1909-cu ildə çəkilmiş fotosu. 1782-ci ildə əsası qoyulmuş bu ali məktəb texnologiya üzrə dünyanın ən qədim ali məktəblərindən biridir
Macarıstanda xeyli təhsil müəssisələri Budapeştdə təmərküzləşib, ən böyük və məşhur ali təhsil müəssisələri bunlardır:
Xarici keçidlər
Budapeştdə gəzməli yerlər
Ranunculus thora
(Ranunculus thora) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
M 32
M 32 və ya NGC 221, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Andromeda bürcü istiqamətində yerləşir. E2 tipli. tərəfindən ildə naməlum ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Monteneqro krallığı
Monteneqro Krallığı — 1910-1918-ci illərdə (de-fakto 1916) Balkan yarımadasında mövcud olmuş dövlət. Krallığın paytaxtı Çetinye şəhəri idi. Dövlət pul vahidi Monteneqro perperi idi.
Tarixi
left|thumb|Montenegro Krallığının elanı, [[Çetinye, 28 avqust 1910]] Monteneqro Krallığı, 28 Avqust 1910-cu ildə Çetinye şəhərində Monteneqro knyazı I Nikolay Petroviç tərəfindən elan edildi, eyni zamanda o, Monteneqro kralı I Nikolay titulunu aldı. 1912-1913-cü illərdəki Balkan müharibəsi kralın aktiv fəaliyyəti ilə əlamətdar qaldı, eyni zamanda krallığın dağılma səbəblərindən biri oldu. Belə ki, Monteneqro serb qüvvələri ilə birlikdə, 30 may 1913-cü ildə Sancak bölgəsi də daxil olmaqla, bir sıra ərazini əldə etməyi bacardı. Yeni hökümdarlarını heç bir şəkildə dəstəkləməyən əhalisi olan əhəmiyyətli bir ərazinin Monteneqronun tərkibinə daxil olması böhrana doğru ciddi bir addım oldu. Bundan əlavə, Böyük güclər yenicə müstəqillik qazanan Albaniyanın Şkoder şəhərinin azad etməsini tələb etdi, Monteneqro isə bu şəhər uğrunda Osmanlı İmperiyası ilə döyüş zamanı təxminən 10000 nəfər qədər itki vermişdir.
Birinci Dünya Müharibəsi dövründə (1914-1918) Monteneqro, Antantanın müttəfiqi idi. 1916-cı il yanvarın 15-dən 1918-ci ilin oktyabr ayınadək ölkə Avstriya-Macarıstanın işğalı altında idi.
20 iyul 1917-ci ildə Korfu bəyannaməsinə əsasən Monteneqronun Serbiya ilə birləşməsi elan edildi. 26 noyabr 1918-ci ildə Monteneqro rəsmi olaraq Serbiya Krallığının bir hissəsi oldu. Bununla razılaşmayanlar, xüsusən də köçkün kral I Nikolanın tərəfdarları bir neçə il partizan müqavimətini davam etdirdilər.
Ələkbər Əliyev (əsgər)
Ələkbər Əliyev — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı; Qarabağ müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Ələkbər Əliyev 22 dekabr 1955-ci ildə Qubadlının İşıqlı kəndində anadan olub. Sumqayıt Politexnik Texnikumunu bitirib. Qubadlı rayon kimya biriliyinin sədri, sonra isə kəndlərində sovxoz direktorunun müavini vəziyəsində işləyib.
Döyüşlərdə iştirakı
Əliyar Əliyevin çağırışına ilk cavab verənlərdən biri olub. Azərbaycan torpaqları uğrunda gedən vuruşlarda həmişə öz cəsarəti və döyüşkənliyi ilə fərqlənib. Çox qorxmaz bir döyüşçü olub. Sonuncu döyüşü Laçının Suarası kəndində olub. 1992-ci il 7 avqust tarixli gedən bu döyüşdə təkbaşına 20-ə qədər erməni hərbçisini məhv edib və qəhrəmancasına həlak olub.
Ailəsi
Evli idi, 4 övladı yadigar qalıb.
Milli Qəhrəman
Xətai rayonundakı 204 saylı orta məktəb onun adını daşıyır.
Bakı şəhəri Şəhidlər xiyabanında dəfn edilmişdir.
Dəb həftəsi
Dəb həftəsi — ildə iki dəfə keçirilən, təxminən bir həftə boyunca davam edən, dəb dünyasının ən əhəmiyyətli tədbiridir. Bu tədbirlərdə modelyer-dizaynerlər, müxtəlif geyim şirkətləri son kolleksiyalarını moda nümayişlərində alıcılara və KİV-ə nümayiş etdirir. Bu dəb həftələri cari və növbəti kolleksiyaları əhatə edir. thumb|right|Karmen Pedaru "Michael Kors" brendi üçün modellik edərkən, Yaz/Yay, Nyu-York Dəb Həftəsi 2013 Ən mühüm dəb həftələri Nyu-York, London, Milan və Paris kimi dünyanın dəb mərkəzlərində keçirilir. Bu şəhərlər KİV-də "Big Four", yəni "Böyük dördlü" kimi tanınır.