cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Taun
Birincili-ağciyər taunu
Birincili-ağciyər taunu – xəstəliyin daha ağır və epidemioloji cəhətcə son dərəcə təhlükəli formasıdır. Xəstəliyin üç əsas dövrü vardır: başlanğıc qızdırmalı həyəcanlanma dövrü, xəstəliyn qızğın dövrü və soporoz (terminal) dövr.
Xəstəliyin qızğın dövrü bir neçə saatdan 2–3 günə qədər davam edir. Bədən temperaturu yüksək olaraq qalır. Üzün hiperemiyası, gözlərə "qan dolması", şiddətli tənginəfəslik – taxipnoe (tənəffüsün dəqiqədə 50–60 qədər olması) diqqəti cəlb edir. Çox vaxt qan qarışmış qusma baş verir. Ürək tonları karlaşır, nəbz tezləşir və aritmik olur. Arterial təzyiq xeyli enir. İntiksikasiya təzahürləri artdıqca ağır mənəvi iztirab həyəcanlanma ilə əvəz olunur, xəstə sayıqlamağa başlayır.
Terminal dövr son dərəcə ağır klinik gedişlə xarakterizə olunur. Xəstədə soporoz hal (yuxuculuq) inkişaf edir. Tənginəfəslik artır, tənəffüs sərtləşir, arterial təzyiq, demək olar ki, müəyyənləşdirilmir. Nəbz tezləşir, sapvari olur. Dəri üzərində petexiyalar və ya geniş qansızmalar meydana çıxır. Sifət göyərir, sonradan isə yanaqlarda parlaq sianoz olan boz-torpaq rəng alır, burun sivriləşir. Gözlər çuxura düşür. Xəstəyə ölüm qorxusu gəlir. Daha sonra sayıqlama başlayır, xəstə laqeydləşir, koma inkişaf edir.
İkincili-ağciyər taunu
İkincili-ağciyər taunu, bubon taununun ciddi ağırlaşmasıdır. Proqnoz həmişə ciddidir. Xəstəliyin bütün orqanizmə yayılmış formalarında ölüm riski 40–90%-ə çatır.
Diaqnostikası
Epidemik şiddətlənmə zamanı taunun diaqnozunun qoyulması çətin deyil. Taun şiddətlənməsindən əvvəl ola bilən sporodik halların aşkar edilməsi zamanı diaqnoz qoymaq xeyli çətinləşir.
Taunun dəri formasını qarayaranın dəri formasından, bubon formasını tulyaremiyada olan limfadenopatiyadan, irinli limfadenitdən, limforetikulyozdan, limfoqranulömatozdan, vərəmdən fərqləndirmək lazımdır. Taunun septik forması infeksion-toksik şokun inkişafı və hemorragik sindrom ilə müşayiət olunan sepsis, meninqokokksemiyanın ildrımsürətli formasını, qrippinhipertoksik formasını xatırlada bilər. Tropik rayonlarda taunun bu formasını həm də malyariyanın ağır forması ilə diferensiasiya etmək lazımdır. Taunun ağciyər formasını krupoz pnevmoniyadan, tulyaremiya, manqo, qarayara və qrip zamanı ağciyərlərin zədələnməsindən fərqləndirmək lazımdır.
Taunun düzgün diaqnozunun qoyulmasında bakterioloji tədqiqatlar həlledici rol oyanayır. Bakterioloji tədqiqatlar taun əleyhinə müəssisələrin iş rejimi haqqında təlimatlara müvafiq şəkildə fəaliyyət göstərən xüsusi laboratoriyalarda aparılır. Taun şübhəsi doğuran xəstələrdən tədqiqat üçün material bubonun punktatı, vezikulanın, pustulanın, karbunkulların möhtəviyyatı, bubon və dəri-bubon formasında xoranın ifrazatı, ağciyər formasında bəlğəm, əsnəkdən selik, infeksiyanın hər hansı formasında qan sayılır. Bundan əlavə, seksion patoloji-anatomik material tədqiq olunur. Xarici mühit obyektlərindən suyu, havanı, qida məhsullarını, xəstələrin ifrazatları ilə çirkləndirilmiş əşyaların yuyulma suyunu tədqiq edirlər. Klassik metodlarla birlikdə anticisimləri flüoressensiya edən metod tətbiq edilərək ekspres-diaqnostika aparılır. Bu metod qram üsulu ilə rənglənmiş yaxmalarda mikrob cisimlərinin bipolyar ovoid çöplərinin spesifik parıltısı taunun təxmini diaqnozunu qoymağa imkan verir. Sonuncu diaqnoz Y.pestis-in təmiz kulturasının alınması və identikləşdirilməsi əsasında qoyulur. Bunun üçün tədqiq olunan materialı inkişaf stimulyatorları (qan, natrium-sulfat, Karpuzidi stimulyatoru) və antifaq zərdabı əlavə etməklə aqarda əkirlər. Müsbət nəticə hallarında 12–24 saat sonra aqar mühitində kənarları naxışlı şəffaf törəmələr şəklində taun mikroblarının xarakterik koloniyaları görünür. Qəti cavab 48 saatdan sonra alınır.
Bioloji sınaq qoymaq üçün dəniz donuzlarını və ya ağ siçanları peritondaxili, dərialtı və ya dəriiçərisi yoluxdururlar. Müsbət nəticə təsadüflərində, yoluxdurulmuş heyvanlar yoluxdurma qaydasından asılı olaraq 3–9 gündən sonra ölürlər. Ölən heyvanların daxili orqanlarında hemorragik iltihab, massiv qansızmalar, iz-yaxmalarda çox miqdarda taun bakteriyaları aşkar edirlər.
Praktikada taunun laboratoriya diaqnostikası zamanı seroloji reaksiyalar geniş tətbiq olunur. Onları taun şübhəsi doğuran xəstəliklər zamanı retrospektiv diaqnoz üçün taunun təbii ocaqlarının müayinəsi zamanı aparırlar.
Müalicəsi
Taunun bubon formasında ölüm halları 27–95%, ağciyər formasında demək olar ki, 100%-dir. Hal-hazırkı dövrdə düzgün müalicə fonunda ölüm halları 5–10% təşkil edir.
Tauna tutulmuş xəstələr ciddi təcrid edilməli və məcburi hospitallaşdırılmalıdırlar.
Taunun etiotrop müalicəsində antibiotiklər: yüksək dozalarda təyin olunan tetrasiklin, streptomisin və levomisetin əsas əhəmiyyət kəsb edir. Taun üzrə ÜST (Ümumdünya Səhiyyə təşkilatı) ekspertlər komitəsi (1917) birinci iki sutka ərzində tetrasiklini 4–6 q dozada yeritməyi məsləhət görmüşlər. Xəstəliyin ağır forması zamanı preparatı birinci sutka ərzində vena daxilinə vurur, sonralar daxilə təyin edirlər.
Streptomisin taunun bütün formalarında effektlidir. Bubon formasında streptomisinin başlıca dozası hər 8 saatdan bir 1000000–1500000 TV (təsir vahidi), sonradan 500000–1000000 TV təşkil edir. Sutkalıq doza 2,5–3,5 q-a bərabərdir. Bədən temperaturu düşdükdən sonra, adətən, müalicənin əvvəlindən 36–48 saat preparatı sutkalıq dozanın yarısı qədər 3–5 gün ərzində yeridirlər. Taunun septik və ağciyər formalarında streptomisini 4,5–5 q, bədən temperaturu düşdükdən sonra sutkada 2–2,5 q (5–7 gün) təyin edilir.
Streptomisinə alternativ monomisin və ya tetrasiklin törəmələri ola bilər, monamisin əzələ daxilinə 250000–500000 TV (gündə 4 dəfə), oksitetrasiklin əzələ daxilinə 200000 TV (hər 6 saatdan bir) və ya oksitetrasiklin, xlortetrasiklin, dibiomisin 500000–1000000 TV (gündə 6 dəfə) daxilə təyin olunur. Başqa antibiotiklərdən morfosiklin, ampisillin, ampioks, ikinci infeksiya ilə ağırlaşma hallarında isə kefzol, separin, oksasillin, metisillin məsləhət görülür.
Taunun orqanizmə yayılmış formalarında 8 saatlıq interval ilə sutkada 3 dəfə streptomisinlə (250000–500000 TV) xlortetrasiklinin (500000 TV) birlikdə təyin edilməsi effektlidir. Taunun birincili ağciyər və ya birincili septik formasının müalicəsi üçün streptomisinin sutkalıq dozasını 1000000–2000000 TV-nə qədər, tetrasiklininkini 2 q-a artırırlar.
Taun mikroblarına antibiotik terapiyanın effektivliyini və məqsədyönlü təsirini artırmaq üçün tauntörədici mikrobların antibiotiklərə qarşı imkan daxilində həssaslığını müəyyənləşdirmək faydalıdır. Bu zaman yüksək həssas antibiotiklər və ya birləşdirilmiş preparatlar təyin edilir.
Taun bubonlarının tədricən sorulması ilə əlaqədar olaraq antibiotiklərin "yerli", yəni bubon daxilinə təyin edilməsini məsləhət görmək olar. Antibiotiklər 3–5 dəfə yeridildikdən sonra bubon daha tez sorulur. Yerli olaraq həmçinin müxtəlif məlhəm sarğıları tətbiq edilir.
Bubonların özbaşına deşilməsi hallarında nekrotik və irinli kütlələrin daha yaxşı çıxması üçün natrium-xloridin hipertonik məhlulu və furasilinlə hopdurulmuş salfet sarğı müvəffəqiyyətlə tətbiq olunur.
Antibiotiklərlə müalicə ilə yanaşı dezintoksikasion patogenetik terapiya da aparılır. Müalicə qurtardıqdan üç dəfə (2, 4, 6 gün sonra) bəlğəm, tənəffüs yolları seliyi və nəcis kütləsi punktatını mütləq bakterial nəzarətdən keçirirlər. Xəstələr stasionardan tam klinik sağalandan və bakterioloji müayinə mənfi nəticə verdikdən sonra evə buraxılırlar. Taun xəstəliyinin rekonvalessentləri 3 ay müddətində dispanser nəzarətində qalırlar.
Profilaktikası
Dünyada taun əleyhinə vahid geniş sistem yaradılmışdır. Taun xəstəliyinə tutulması güman edilən şəxslər müalicə məqsədilə dərhal hospitallaşdırılmalı, yoluxma təhlükəsinə məruz qalanlar isə 6 gün ərzində təcrid və təcili profilaktika olunmalıdırlar. Epidemioloji göstərişə görə taun infeksiyası ocaqlarında yüksək yoluxma təhlükəsinə məruz qalan kontingentlər (çobanlar, ovçular, geoloqlar, taun əleyhinə mübarizə aparan müəssisə işçiləri və s.) arasında ilk növbədə profilaktik peyvəndləmə aparılır. Bu məqsədlə 1946-cı ildə Jirard və Robik tərəfindən təklif edilmiş EV (EV.L.-pestis ştammı alınmış xəstə uşağın inisialı) canlı vaksini işlədilir. Vaksin dərixarici və dəridaxili tətbiq olunur. Taunun təcili profilaktikası üçün xəstələrlə təmasda olmuş şəxslərə, eləcə də yoluxucu material ilə işləyən zaman qəza hallarında streptomisin və tetrasiklin sırasından antibiotiklər (6 gün ərzində) təyin edirlər. Təcili profilaktika kursu qurtardıqdan 2 gün sonra vaksinasiya və revaksinasiya aparırlar.
Taundan ölmüş insanların meyitləri kremasiya edilir (yandırılır) və ya xüsusi təlimata müvafiq surətdə adi qaydada dəfn olunur. Taun ocaqlarında xəstələrin ifrazatı, dəyişəyi, qab-qacağı, mənzili, qoruyucu geyimi, nəqliyyatı və s. cari və qəti dezinfeksiya edilir. Dezinfeksiya suvarma, yaxud islatma yolu (3–5%-li lizol məhlulu, 2–3%-li xloramin məhlulu) ilə həyata keçirilir. Xəstənin dəyişəyi və geyimini paroformalin kameralarında zərərsizləşdirmək olar. Xəstələrin ifrazatını 10%-li karbol turşusu, xloramin, lizol məhlulu olan qablara yığırlar. Xəstələrin qab və alətlərini qaynatmaqla zərərsizləşdirirlər.
Taun ocağında əhali arasında sanitariya-maarifləndirmə işi aparmaq lazımdır. Endemik rayonların əhalisinə taun infeksiyası epizootiyalarının aşkar edilməsi, gəmiricilərlə və xəstə ev heyvanları ilə bilavasitə təmasın təhlükəli olması barədə, birələrin taun törədici mikrobunun yayıcısı kimi rolu və fərdi mühafizə tədbirləri haqqında məlumat verilməlidir. Dəniz və hava limanlarında, dəmir yolu stansiyalarında taun əleyhinə profilaktik tədbirlər "Beynəlxalq tibb-sanitariya qaydaları" ilə nizama salınır.
Yusif Salman Yusif
Yusif Salman Yusif (يوسف سلمان يوسف; təxəllüsü Fahid (فهد; ) — İraq inqilabçısı.
Həyatı
Yusif Salman 1904-cü ildə Bağdadda kasıb, lakin nisbətən tə'min olunmuş ailədə doğulmuşdur. Onun atası bütün uşaqlarının təhsil almasına çalışırdı. Lakin Yusif Bağdadda ancaq ibtidai məktəbi qurtardı. Atası öldü, işləməyə getməyə məcbur oldu. Bu hadisə 1917-ci ilə Rusiyada Böyük Oktyabr sosialist inqilabı baş verdiyi, İraqda isə türk müstəmləkəçilərinin yerinə ingilis müstəmləkəçilərinin gəldiyi zamana təsadüf etmişdi.
Bağdadda Britaniya qoşunlarının komandanı general Mod çıxış edərək demişdi: "Biz bura istilaçı kimi yox, xilaskar kimi gəlmişik". Lakin tezliklə iraqlılara aydın oldu ki, bu sözlər alçaq boşboğazlıqdan başqa bir şey deyil. İngilis imperializmi həyasızcasına İraqı özlərinin müstəmləkəsinə çevirirdilər. İngilislər müstəmləkə ağalığının mandat formasını seçdilər. Bu mandatı onlar 1920-ci ilin iyununda Millətlər Cəmiyyətindən aldılar. Ölkənin mandat altında müstəmləkəyə çevrildiyi haqda xəbar İraqda ümumi narazılığa səbəb oldu. Ölkədə silahlı üsyan baş verdi. Gənc Sovet dövlətinin xarici müdaxiləçilər üzərindəki qələbəsi, habelə qonşu ərəb ölkələrində–Suriya və Misirdə milli azadlıq hərəkatının genişlənməsi həmin üsyanın inkişafına tə'sir göstərdi.
İngilis işğalçıları bir neçə şəhəri boşaltmağa məcbur oldular. Üsyançılar Bağdadın yaxınlığına gəlib çatdılar. Lakin müstəmləkəçilər hərbi kömək alaraq, 1920-ci ilin sonunda üsyanı yatırtdılar. İnglis süngülərinin köməyi ilə İraq krallığı taxtına Feysəl qoyuldu. Ölkəni idarəetmə forması–konstitusiyalı mütləqiyyət oldu. İraq 1932-ci ilə qədər Böyük Britaniyanın mandatı altında olan ərazi kimi qaldı. Yusif Süleyman elə gənc yaşlarından öz xalqının azadlığı uğrunda mübarizədə fəal iştirak edirdi. O, 1927-ci ildə, Bəsrə limanında işləyəndə, fəhlə Hüsni Ayəş ilə birlikdə çox da böyük olmayan bir dərnək təşkil etdi ki, burada gənclər marksist ədəbiyyatını öyrənirdilər. Dərnəyin iştirakçıları "Kommunist Manifesti"ni, Leninin "Nə etməli?", "Dövlət və inqilab" kitablarını, milli məsələyə dair məqalələrini oxuyurdular.
Müstəmləkəçilər İraqa Sovet İttifaqına aid olan kitabların gəlməməsi üçün ölkənin sərhəddini bağladılar və hər hansı inqilabi ədəbiyyatın gətirilməsini qadağan etdilər. O vaxt V.İ.Leninin "Dövlət və inqilab" əsərindən başqa ərəb dilində marksist kitabları yox idi. Bu yeganə əsər də 20-ci illərin əvvəlində tərcümə olunmuş və "Leninin memuarları" adı altında nəşr edilmişdi. Yusif Süleymanın rəhbərlik etdiyi dərnək üçün ingilis dilində marksist kitablarını Avropadan və Livandan dənizçilər gizli surətdə gətirirdilər.
İngiltərə öz xeyrinə olaraq 1930-cu ildə İraqın boynuna bir müqavilə sarıdı, bununla da mandatı altında olan həmin ərazidə ağalığını möhkəmləndirirdi. Bunun əvəzində İraqın iri feodalları, tayfaların şeyxləri, böyük kompradorlar ölkənin idarə olunmasında daha geniş mənsəblərə buraxıldılar.
İraqın vətənpərvər təşkilatları bu xəyanətli razılaşmaya qarşı e'tiraz əlaməti olaraq xalq kütlələrini küçələrə, nümayişə çağırırdılar. Bütün ölkədə xalqın kütləvi çıxışları keçirilirdi. Bağdadda keçirilən nümayişlərdə yüz mindən artıq adam iştirak edirdi. Bəsrədə e'tiraz həyəcanı üç gün davam etdi. Bəsrə proletariatının ən mütəşəkkil və ən böyük dəstəsi olan limançılar öz tələblərində çox möhkəm dayandılar. Baş nazir Nuri Səidin əmri ilə onlara qarşı qoşun göndərildi. Şəhərin küçələri, limanın tərsanə və körpüləri qanla boyanmışdı. Nümayişdə iştirak edənlərin çoxu həbsə alındı. Yusif Süleyman dostlarının köməyi ilə polisdən gizlənə bildi, lakin dostu Hüsni Ayəş jandarmlar tərəfindən ələ keçdi və məhkəmənin qərarı ilə öldürüldü.
Fəhlə sinfi sıralarının artması, həmkarlar ittifaqlarının, ictimai təşkilatların meydana gəlməsi, azadlıq və sinfi mübarizənin güclənməsi ilə əlaqədar İraqda kommunist partiyası yaratmaq üçün əlverişli şərait əmələ gəldi. Partiyanı yaratmağın əməli işinə girişənlərdən birincisi Yusif Süleyman oldu. Bəsrədən gedərək, o, Fəratın aşağı hissəsində geniş bir kənd təsərrüfatı rayonu olan Nasiriyyə şəhərində məskun oldu. Bu zaman onun kifayət qədər gizli iş təcrübəsi vardı, özünün geniş görüş dairəsi ilə fərqlənirdi, həmin illərdə onu tanıyanların dediyinə görə o əqidəli bir marksist idi.
1946-cı ilin axırında Nuri Səid doqquzuncu dəfə baş nazir vəzifəsini tutdu. Bu münasibətlə o, mətbuat konfransında bildirdi ki, "İraqda kommunist problemini ləğv etməyi" özünə borc bilir. Və əlavə etdi ki, "Bizim ölkədə kommunistlərə nə yer var, nə də ehtiyac. Kommunistlər üçün zəmin sənaye ölkələrində meydana gəlir, bizim ölkə isə geridə qalmış dövlətdir".
Belə də oldu. Həmin bəyannamədən bir neçə gün sonra ölkədə kommunist partiyasının və digər demokratik təşkilatların əleyhinə kütləvi çəza tədbirləri gücləndi. Polislər dekabrın ortalarında başda Hüseyn əş-Şəbibi və Məhəmməd Hüseyn Əbül-İs olmaqla Milli azadlıq partiyasının tə'sis şurası üzvlərini həbs etdilər.
1947-ci il yanvarın 18-də polislər Fahidin və Zəki Bəsimin olduğu evi mühasirəyə alıb, onları tutdular. Eyni zamanda Bağdadda və bir sıra başqa şəhərlərdə kommunist partiyasının yerli komitələrinə basqınlar edildi.
İlk günlərdə İraq kommunistlərinə dəyən amansız zərbə haqqında mə'lum olan ancaq bunlar idi. Həbs olunanların dürüst sayı indi də mə'lum deyildir. Adamlar müxtəlif həbsxanalara salınırdılar; polis idarəsi heç vaxt partiyada olmayanları–həmkarlar ittifaqı fəallarını, mitinqlərdə çıxış edən tələbələri, jurnalistləri də kommunist hesab edirdi. Çox keçmədən aydın oldu ki, təşkilatın əksəriyyəti salamat qalmışdır, lakin MK-ya ağır itki üz vermişdir: "MK-nın baş katibi, Siyasi Büronun iki üzvü və bir neçə başqa rəhbər işçi həbs edilmişdir. Fahidi və onun dostlarını Bağdadın şimalına tərəf iyirmi kilometrlikdə yerləşən Əbu–Quraybedəki köçürmə həbsxanasına saldılar.
Erigeron griseus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Birlik Kuboku 1997
D Qrupu
Qeyd:
Azor ardıcı
—  aləminin  şöbəsinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Azor adalarıında rast gəlinir, endemikdir. Təbii şəkildə dəniz səviyyəsindən 250–800 m yüksəklikdə olan dağlarda bitir.
Rinorea thomensis
(Rinorea thomensis) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Bricitta Bokkoli
Bricitta Bokkoli (Brigitta Boccoli; Roma, ) — İtaliya kino və teatr aktrisası.
Həyatı
1972-ci ildə Romada anadan olmuşdur. Aktrisanın bacısı Benedikta Bokkolidir. Bricitta həmçinin bacısının işlədiyi Pronto, chi gioca? televiziya şousu ilə öz karyerasına başlayıb. O, sirk atleti və şirlərin təlimçisi Stefano Nons Orfeylə ailə qurmuşdur. Moyra Orfeyin oğlu olan Stefano 1966-cı ildə anadan olmuşdur. Onların Manfredi adlı bir oğlu var.
Slepikovski burnu
Slepikovski burnu — Saxalin adasının cənub-qərb sahilində, Rusiya Federasiyası Saxalin vilayətinin Xolmski şəhər dairəsi ərazisində yerləşən burun. Nevelski körfəzinin şimal nöqtəsini təşkil edir. Sahillərini Yapon dənizinin suları yuyur
Ümumi məlumat
Burun Rus-Yapon müharibəsi zamanı Cənubi Saxalidə mövcud olmuş rus partizan dəstəsinin komandiri Bronislav Vladislavoviç Qrotto-Slepikovskinin şərəfinə adlandırılmışdır.
Burunun cənub-şərqində Pionerı qəsəbəsinin ərazisində, şəfa-reabilitasiya mərkəzi olan sanatoriya-kurortu fəaliyyət göstərir. Burundan şərqdə Kostromskoe, cənubunda isə Pionerı qəsəbələri yerləşir. Hər iki kənd Xolmsk şəhər dairəsinə daildir. Burun yaxınlığında Hamboi aerodromu vardır. Aerodrom hazırda fəaliyyət göstərmir. Burun dəniz səviyyədindən bir qədər hündürdə yerləşir. Ancaq bu elə də böyük hündürlük deyil. Burun yaxınlığından magistral yol keçir.
Təbiəti
thumb|300px|Slepikovski burnu Burun yerli əhəmiyyətli təbiət abidəsi hesab edilir. Bu səbəbdəndə qorunur. Saxalin yerli icra orqanlarının 4 yanvar 1995-ci il qərarı ilə təşkil edilmişdir. Burunun sahəsi 609 ha-dır.
Təbiət qoruğu özünün unikallığı ilə seçilir. Buna səbəb endemik bitki və heyvanlarr aləminə malik olmasıdır. Burunda 200 növ borulu bitki, 12 növ məməli, 5 növ suda-quruda yaşayan, 2 növ sürünən, 80 növ quş yaşayır. Xoş mikro iqlimi sayəsində ərazini turist və istirahət edənlər ziyarət edir. Nadir növlərdən Mandarin ördəyi, Ağacqurbağalarını burada müşahidə etmək olar. Burada Saxalin ərazisində yeganə olan Pinus koraiensis bitir. Burun düzən relyefə sahibdir. Kostroma çayının mənsəbinə yaxın yerləşir.
Mayak
thumb|300px|Slepikovski burnu Slepikovski burnunda mayak 1934-ci ildə yaponlar tərəfindən inşa edilmişdir. O dövrdə Saxalinin cənubu Yaponiya imperiyasının Karafuto orefekturasına daxil idi. Mayakın hündürlüyü 27 metrdir.
Mayak eyni ilə Lamanon burnununda olan mayakın əksidir. Saxalin adasında yaponlar tərəfindən inşa edilən digər mayaklar kimi yardımçı və yaşayış tikililəri ilə dəhlizlərlə birləşir. Onlar bir qayda olaraq dairəvi qüllədən ibarət olurlar. Mayakda yağış sularını texniki və içmək məqsədli istifadə edilməsi üçün toplayan xüsusi sistem mövcud idi. Damdan yığılan su filterdən keçərək mayakın zirzəmisində olan daşdan inşa edilmiş anbara yığılırdı.
Mun Çae Von
thumb thumb Moon Chae Won  (1986, 13 Noyabr) Cənubi Koreya aktrisası.
Filmləri
thumb TV Serialları
Mükafatları
{| class="wikitable" !İl !Mükafat !Kateqoriya !Namizəd İşlər !Nəticə
Dza
Ձ, ձ (Adı: dza, ) — erməni əlifbasının 17-ci hərfi. Mesrop Maştots tərəfindən 405-406-cı illərdə yaradılıb. Orta əsrlərdə "yerkatagir", "qrçagir", "notrgir", "şhagir" yazı növləri istifadə olunub.
Unicode:
Acı ağgöbələk
(Caloboletus calopus) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" kateqoriyasına aiddir – VU D2. Nadir növdür.
Botaniki təsviri
Meyvə cismi torpaqda inkişaf edir. Papaqcıq 5–15 sm diametrindədir, əvvəl şar formalı, sonradan yasıqvari qabarıqlı, boz və ya oxralı qəhvəyidir. Papaqcığın alt hissəsində yerləşən himenofor sarı, kiçik və bucaqlı məsaməli, toxunduqda yaşılımtıl-mavi rəng alır. Ayaqcıq 3–7 x 2–3 sm, əvvəl kök yumrusuna bənzər, sonradan düz, qırmızımtıl, yuxarısı sarıdır. Ayaqcığın səthində olan torcuq əsasa qədər ağ və ya açıq sarı, yetişdikdə qırmızı, yuxarı hissəsi sarı olur. Ləti sarı, kəsildikdə göyərən, acı dadlıdır. Yeməli deyildir.
Ekologiyası
Quercus və carpinus cinsinin növləri ilə mikoriza əmələ gətirir. Yay və payız mövsümlərində müşahidə edilir. Nadirdir, tək-tək rast gəlinir, say dinamikası məlum deyil. Populyasiyası nadirdir, mənfi amillərin təsiri nəticəsində yayılma ərazisi azalır. Mikoriza əmələ gətirən növ olduğu üçün uyğun ağac cinslərinin olması vacibdir. Tək-tək rast gəlinməsi nəzərə alınaraq mühafizə edilməlidir. Yeni bitmə yerlərinin aşkarlanması, biologiya və ekologiyasının ətraflı öyrənilməsi məqsədəuyğundur.
Azərbaycanda yayılması
Azərbaycanda Şabran rayonu, Qalaaltı meşəsi ərazisində yayılmışdır.
Lüzarş
Lüzarş — Fransada bələdiyyə , region — İl-de-Frans, departament  — Val-d’Uaz, rayon — Sarsel, kanton — Lüzarş. Əhalisi — 4,103 nəfər (2006).
Bələdiyyə Paris şəhərinin təxminən 30 km şimalda, Serji belediyyənin 28 km şərqdə yerləşir.
Moldova Respublikasının müstəqilliyi haqqında deklarasiya
Moldova Respublikasının müstəqilliyi haqqında deklarasiya və  Moldovanın müstəqilliyi haqqında deklarasiya —  27 avqust 1991-ci ildə Moldova Parlamenti tərəfindən №691 «Müstəqillik haqqında deklarasiya» qanunu qəbul edilmişdir. Avqust çerilişinə cəhddən sonra Moldova SSRİ tərkibindən çıxdığını elan etmişdir.
Dəstəklənməsi
thumb|Poçt markası (1992 il) Moldova Parlamenti bu deklarasiyada Moldova Respublikasının müstəqilliyini elan edərək, nəzərə çatdırmaq istəyir ki, min il boyunca bölgədə moldova xalqı yaşamış və öz tarixlərini yazmışlar. Üstəlik uzaq keçmişdə mövcud olmuş dövlətçilik ənənələrini xatırladaraq bu addımın atılmasına hüquqi zəmin olduğunu vurğulayır. Xüsusi ilı Moldova knyazlığından Sovetlər dönəminə qədərki dövlətlər qeyd edilir. Deklarasiyada Kiçik Qaynarca (1775) və Buxarest (1812) sülh müqavilələri (Osmanlı ilə Rusiya arasında bağlanmış müqavilələr) qanundan kənar elan edilir. Səbəb isə hər iki tərəfin milli torpaqları bölüşdürməsi göstərilir. Üstəlik qanunda 2 avqust 1940-cı il « İttifaq daxilində Moldova SSR təşkili haqqında» və Faşist Almaniyası ilə SSRİ arasında 23 avqust 1939-cu ildə imzalanmış Molotov-Ribbentrop paktının qüvvədən düşməsi vurğulanır. Əsas kimi isə Bessarabiya, Bukovin və Qersa vilayətlərinin rəyinin alınmaması göstərilir.
Deklarasiyada xalqın 17 mart 1991-ci il SSRİ-nin saxlanması haqqında referendumu baykot etməsinə hüquqi cəhətdən əsaslandırılır. Deklarasiyaya görə dövlət dili rumın dilidir.
Rəsmi nəticələri
278 deputat qanunun lehinə qərar verir. Bununla da 27 avqust ölkədə Moldova Respublikasının müstəqilliyi günü kimi qeyd edilir. 2 mart 1992-ci ildə Moldova BMT üzvünə çevrilir.
Bu rəsmi sənəd 2009 ildə Kişinyovda baş vermiş kütləvi ixtişaşlar zamanı xətər dəymişdir. Bununla belə 2010-cu ildə sənədi bərpa etmək mümkün olmuşdur.
Arxitas (Tarentli)
Tarentli Arxitas (yun. Ἀρχύτας ὁ Ταραντίνος, m. ö. 428 – 347) — yunan filosofu, pifaqorçular məktəbinin təmsilçisi, Filolausun öyrəncisi olmuşdur.
Həyatı
Onun zamanımıza yalnız fraqmentlərlə çatan "Riyazi elmlər" və "Söhbətlər" əsəri bilinməkdədir.
Arxitasın fəlsəfi fikirləri haqqında zamanımıza çox az bilgi çatmışdır. Məlumdur ki, o kainatın sonsuz olmasını iddia edirdi. Arxitas əsasən həndəsə elmində böyük uğurlar qazanmış, bir necə qanunlar kəşf etmiş, ilk dəfə mexanizmlərin həndəsi rəsmini vermişdir.
Sumba
Sumba —  İndoneziyaya məxsus olan və Kiçik Zond adaları qrupunda daxil olan adadır. Ada Hind okeanınında, Flores adasından cənubda Sumbava və Timor adaları arasında yerləşir.
Coğrafiyası
thumb|left|Kiçik Zond adaları: Sumba onların mərkəzində yerləşir Adanın uzunluğu 300 km, eni isə 75 km təşkil edir. İqlimi ekvatorial-mussondur. Bu səbəbdə iki fəsilə bölünür: Quru mövsüm (iyun - oktyabr) və rütubətli yağışlar mövsümü (noyabr-mart). Yağıntının böyük miqdarı yanvar-fevral aylarında düşür.
Tarixi
Tarixi boyu ada sandal ağacı tədarükü ilə ixtisaslamışdı. Bu səbəbdən adanı sandal adası adlandırırdılar. Adaya ilk avropalılar 1522-ci ildə ayaq basmışlar. 1866-cı ildən ada hollandiyanın Ost-hind şirkətinə məxsus olmuşdur. İezuitlər 1866-cı ildə Lauredə misiya açırlar. Qərb sivilizasiyası ilə əlaqələrin qurulmasına baxmayaraq yerlilər öz köklərindən tam ayrılmamışlar. Belə ki, onlar ölülərini xüsusi qaydalarla dəfn edirlər. Onlar Kurqan qəbirlərdə bastırrılırlar. Bu üsul dəfn Eneolit və brünc dövrlərində müşahidə edilirdi. Hazırda bu üsula ancaq Sumba adasında müşahidə edilir. Digər yerli ənənələrdən biri də əsrlərdən bəri qorunub saxlanılan Posalo oyunudur. Bu oyunda minlərlə insan iştirak edir.
Əhalisi
2010-ci ildə adada aparılan siyahıya alınmaya əsasən burada 685 186 insan yaşayır. Sumba adasında insanlar xüsusi icmalar şəklində yaşayırlar. Kastalara bənzər quruluşa malik olurlar. Bu quruluş əsasən adanın şərqində müşahidə edilir. Sumbanın qərbi etnik baxımdan rəngarəngdir. Adanın əhalisi Avstroneziya dillərinə yaxın danışırlar. Adada ən çox danışılan dil Kambera dilidir. Bu dildə təqribən adanın 250 min insan danışır. Onlar əsasən adanın şərqində yaşayırlar.
Əhalinin 25% - 30% animistik inanç olan Marapuya etiqad edir. Yerdə qalan böyük hissəsi xristiandırlar. Az bir qismi isə İslam dininə (Sunni mənsəbi) etiqat edirlər.
İnzibati bölğü
Ətrafındakı adalar ilə birlikdə İndoneziyanın Bali vilayəti ərazisinə daxildir. Balidə öz növbəsində Kiçik Zond adaları inzibati regionuna daxildir. thumb|250px|Şərqi Kiçik Zond adaları inzibati regionu
Turizm
Adada əsasən turizmin Sörfinq, dayvinq, ekoloji turizm və təbii ki, çimərlik turimzi adanın əsas gəlir sahələridir. Xidmət sahəsi yaxşı inkişaf etmişdir. Adaya əsasən gəmi və təyyarə vastəsi ilə gediş-gəliş təmin olunur.
Adada iki aeroport fəaliyyət göstərir.
IDEA
IDEA və ya tam adı: "Ətraf mühitin mühafizəsi naminə beynəlxalq dialoq" İctimai Birliyi — Azərbaycanda ictimai birlik.
Tarixi
Heydər Əliyev Fondunun vitse-prezidenti Leyla Əliyevanın təşəbbüsü ilə 12 iyul 2011-ci ildə fəaliyyətə başlamışdır. Təşkilatın əsas məqsədi ətraf mühit məsələləri və fəaliyyətlər barədə ictimai maarifləndirmə, gənclərlə əməkdaşlıq, ətraf mühit problemləri sahəsində təhsil və onlar üçün düzgün həllər tapmaqdır.
Poçt markalarında
right|thumb|250px|2014-cü ildə buraxılmış poçt markası 2014-cü ilin may ayının 12-də Bakı şəhərində Azərbaycan Respublikası Rabitə və Yüksək Texnologiyalar Nazirliyinin "Azərmarka" şirkəti tərəfindən "Ətraf mühitin mühafizəsi naminə beynəlxalq dialoq" İctimai Birliyinin fəaliyyətinə həsr olunmuş marka seriyası və suvenir vərəq çap edilmişdir. Marka seriyasında 5 poçt markası və 1 kupon yerləşdirilib.
Markaların üzərində ayrı-ayrılıqda ceyran, Qafqaz bəbiri, imperator qartalı, qonur ayı və boz canavarın təsvirləri, kuponda isə "IDEA" (Ətraf Mühitin Mühafizəsi Naminə Beynəlxalq Dialoq) İctimai Birliyinin xüsusi loqosu əks olunub. Markaların nominal dəyəri müvafiq olaraq 10, 20, 30, 50 və 60 qəpik təşkil edir.
Nominal dəyəri 1 manata bərabər olan suvenir vərəqin üzərində də "IDEA"nın loqosu təsvir olunmuşdur. center|thumb|350px|2014-cü ildə buraxılmış poçt markası
Biləsuvar (İran)
Biləsuvar — İranın Ərdəbil ostanında yerləşən şəhər, Biləsuvar şəhristanının inzibati mərkəzi.
Biləsuvar şəhristanı İran-Azərbaycan sərhəddində yerləşir. Məqrib və şimaldan Parsabad şəhəri, şimaldan Azərbaycan Respublikası (Biləsuvar rayonu), cənubdan Germi şəhəri ilə həmsərhəddir.
2006-cı ilin siyahıya alınması əsasında bu şəhər 14,027 nəfər və 3,251 ailədən ibarət idi. Əhalisinin əksəriyyəti azərbaycanlılardan ibarətdir və Azərbaycan dilində danışırlar.
Erigeron guatemalensis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Qaçağan (Marneuli)
Qaçağan — Gürcüstanın Aşağı Kartli bölgəsinin (Borçalı), Marneuli bələdiyyəsinin ərazisində, inzibati-ərazi vahidi və türkdilli əhali yaşayan kənd.
Tarixi
300px|thumb|left|1941–1945-ci illərdə Böyük Vətən Müharibəsində həlak olmuş Qaçağanlıların xatirəsinə ucaldılmış abidə. 1988-ci il Qaçağan Cənubi Qafqazın qədim yaşayış məskənlərindən biridir. Kəndin 1 kilometrliyində yerləşən "Təkəli" kurqanında aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı ibtidai icma qurluşu dövrünə aid qəbirlər və yaşayış məskəni, kiçik gil parçalardan bütöv antropomorfik qadın heykəlcikləri aşkar edilmişdir. 298x298px|thumb|left|1501–1736-cı illərdə Səfəvi İmperiyasının xəritəsi Qaçağan kəndi yaxılığında aparılmış arxeoloji qazıntılar təsdiq edir ki, kəndin ərazisində hələ e.ə. II minillikdə yaşayış məskənləri olub. Tarixi mənbələr kəndin XII əsrdə Dəşti-Qıpçaq çölündən gəlmiş Qıpçaq tayfaları tərəfindən salındığını təsdiq edir.
1118-ci ildə Gürcü çarı Qurucu David Qaçağan ərazisini qıpçaq xanı Artıq xana yaxın şəxs sayılan Qaraçuxa Arslana iqta verildiyini təsdiq edir.
654–1116-ci illərdə indiki Qaçağan kəndi ərazisindəki yaşayış məntəqəsi Tiflis Müsəlman Əmirliyinin tərkibində olmuşdur. 1116-ci ildə ərazi Gürcü çarlığının tərkibinə daxil edilmişdir.
1460-cı ildə Ağqoyunlu dövlətinin bəylərbəyinə tabe edildi və burada Ağqoyunlu hakimiyyəti 1497-ci ilə qədər davam etdi.
1801-ci ildə Böyük Qaçağan və Qaçağan cəmiyyətləri Borçalı sultanlığının tərkibində Rusiya İmperiyasına ilhaq edildi. Ərazidə Hərbi-komendat idarə usulu yardıldı.
1914-cü ildə Qaçağan kəndinin 20 yaxın sakini Osmanlı İmperiyası ilə müharibənin başlanması ilə əlaqədar olaraq "Dikaya Diviziya"nın Tatar atlı Alayına hərbi xidmətə çağrıldılar. Həmin alayın süvarilərində biri Həmid Gülməmmədov sonra 2-ci dərəcəli "Müqəddəs Anna" Ordeni ilə təltif olundu.
1916-cı ildə yerli ziyalı, Mirzə Həsən Mollayev Qafqaz canişinliyi Təhsil Baş İdarəsindən xüsusi icazə alaraq Qaçağanda yedillik Rus-tatar məktəbi təsis etdi. thumb|190 px|1918-ci ildə mövcud olmuş [[Cənub-Qərbi Qafqaz Demokratik Respublikasının Bayrağı]]
1918-ci ilin yanvarında Qaçağan kəndinin ərazisi Borçalı Qarapapaq Türk Cümhuriyyətinin tərkibinə daxil edidli və Qaçağan icmalrının səlahiyyətli nümayəndələri Qars şəhərində keçirilən, Cənub-Qərbi Qafqaz Cümhuriyyətinin Təsis Kongresində iştirak etdilər.
9 mart 1917-ci ildə Rusiya İmperiyasının Müvəqqəti Hökuməti Qafqazda çar idarəçilik sisteminin – Canişinliyin ləğv edilməsi barədə qərar verdi və bunun əvəzində Cənubi Qafqazdan Rusiya Dövlət Dumasına seçilmiş deputatlardan ibarət yeni qurum – Zaqafqaziya Xüsusi Komitəsi yaradıldı. Bu inzibati islahat zamanı Qaçağan kəndində Mehdi ağanın rəhbərlik etdiyi yeni idarəetmə vahidi təsis olundu. Həmin vaxt Borçalı qəzasının Qubernatoru təyin edilmiş Əbdürrəhman bəy Haqverdiyev tez-tez ən böyük kəndlərdən biri olan Qaçağana baş çəkirdi. 290px|thumb|left|Gürcüstanın tərkibindəki Aran Borçalısını xərtəsi. 1918-ci il 26 may tarixdə Gürcüstan Demokratik Respublikasın müstəqilliyi elan edildikdə, Borçalı qəzasın Şulaver stansiyasına daxil olan Böyük Qaçağan kəndi rəsmən Gürcüstanın tərkibinə daxil edilsə də Azərbaycan Xalq Respublikası ilə mübahisəli ərazi hesab edilirdi və hüquqi statusu müəyyən edilməmişdir. Gürcüstan hökuməti 1918-ci ildə Borçalı qəzasına Qubernator təyin etsə də faktiki olaraq həmin inzibati idarəetmə oraqanının Qaçağan kəndində də səlahiyyətləri tanınmırdı. Faktiki olaraq hakimiyyət isə Mehdi ağanın yaratdığı yerli idarəetmə sturukturuna məxsus idi. 294x294px|thumb|left|1921–1990-cı illrdə gürcüstan Sovet Sosialist Respublikasının Dövlət Bayrağı 25 fevral 1921-ci il tarixdə RSFSR-ə məxsus 11-ci Qızıl Ordu Azərbaycan SSR və Ermənistan SSR ərazilərindən Gürcüstan Demokratik Respublikasının ərazisinə daxil olub oranıda işğal etdi. 25 fevral 1921-ci ildə Borçalı qəzasının Şulaver kəndində Gürcüstan SSR Müvəqqəti İnqilab Komitəsi elan olundu. Qaçağan ərazisi Gürcüstanda Sovet hakimiyyətinin qurulduğu ilk ərazilərdən biri idi. 26 fevral 1921-ci ildə Qaçağanda Məmid Gülməmmədlinin rəhbərliyi altında yerli Qaçağan İngilab Komitəsi yardıldı. 1929-cu ildən sonra kəntdə kollektivləşmə və kolxoz istehsal qurluşu formalaşdırılmağa başladı.
"Qaçağan" toponiminin mənşəyi
"Qaçağan" türk mənşəli toponimi birbaşa "qoç" sözü ilə əlaqəlidir və tarixçilərin qənaətinə görə "Qaçağan" toponimi "Qoçağan"(Qoçakan/Qoçak-kan) toponimindən sait dəyişməsi nəticəsində törəyib. XII əsrdə Azərbaycan Atabəyləri Dövlətinin (Eldəgizlərin) vergi dəftərlərində Qaçağan adı "Qoçağan" şəklində işlənib. Sonra tədricən söz tələffüzdə dəyişikliyə uğrayıb. Qaçağan "Qoç-aqlar" məskəni kimi tanınmışdır. Qoçaq kişilər dünyasını dəyişdikdə isə onların qəbri üstündə adətən daş qoç heykəli qoyardılar. Kəndin qədim qəbirləri üstündə qoyulmuş belə qoç heykəllərinin qalıqlarına indi də rast gəlmək olar. Qaçağan kəndindən bir neçə kilometr aralıda olan qədim qəbirstanlığın birində qoç heykəlləri mövcuddur. Onların yerləşdiyi yerə, elə indi də, "Qoşdar", yəni "Qoçlar" deyilir.
Coğrafiyası və iqlimi
300px|thumb|left|Babakər dağının şimal yamaclarından görünüş Qaçağan kəndi Gürcüstanın Aşağı Kartli (Borçalı mahalı) bölgəsinə daxil olan Marneuli Bələdiyyəsinin cənub hissəsində, Borçalı çökəkliyinin aşağı tərəfində, dəniz səviyyəsindən 280-300 metr hündürlükdə, kiçik yüksəklikdə yerləşir. Kəndi inzibati ərazi vahidi cənubdan Gürcüstanın Ermənistan Respublikası, şərqdən isə Azərbaycan Respublikası ilə olan dövlət sərhəddinə bitişir. Şimal tərəfdən Qaçağan kəndi Qırxılı kənd ərazi vahidinin ərazisi ilə qərb tərəfdən isə Qasımlı kənd inzibati ərazi vahidi ilə qonşudur. Qaçağan kəndi qərbdən Ağaməmmədli, şimaldan Qırxılı, şərqdən Təkəli, cənubdan isə Ermənistanın Noyemberyan (Barana) rayonunun Aşağı Körpülü kəndləri ilə qonşudur.
Qaçağan kənd inzibati ərazi vahidinə Qaçağan, Təkəli, Xançıqazlı və Kirəc Muğanlı kəndləri daxildir. İnzibati ərazi vahidinin Upravası Qaçağan kəndində yerləşən İnzibati İdarədə fəaliyyət göstərir.
Qaçağan kəndinin içindən Qırmızı Körpü-Şulaveri-Marneuli beynəlxalq əhamiyyətli avtomobil yolu keçir. Həmçinin Qaçağan kəndindən Ermənistanın Noyemberyan rayonu Aşağı Körpülü kəndinə qrunt yol mövcuddur.
Qaçağan kəndi Kiçik Qafqaz sıra dağlarının tərkib hissəsi olan Babakər dağının cənub ətyində və Debed çayının cənub sahili boyunca kiçik yüksəklik və qismən düzənlik ərazidə yerləşir. Kəndi XVIII əsrdə süni salınmış Xan arxı kəsib keçir. Bəzi ərazilərini yarım təpəlik reylef təşkil edir. Kəndin şərq tərəfi dağətəyi düzənlikdən ibarətdir.
İqlim müxtəlifliyi
Qaçağan subərazisinin iqlimi çox müxtəlif olub, rəngarənglik təşkil edir. Belə ki, Kiçik Qafqaz sıra dağlarının tərkib hissəsi olan Babakər dağının və Loru dağlıq ərazisinin təsirindən qışı əsasən soyuq keçir. Debed və Xram çayı vadilərinin qismən isti havasının təsiri ilə isə yazı yumşaq isti, bəzən yağışlı, payızı yağışlı və soyuq, yayı isə dumanlı və mülayim, bəzən isə qızmar keçir. Borçalı vadisinin yay fəsli zamanı isti kontinental havası öz təsiri göstərir.
Əhalisi
260x260px|thumb|left|Qafqaz regionunun ətraflı xəritəsi, 1869-cu il 2002-ci ildə Gürcüstanda keçirilmiş əhalinin siyahıya alınmasının rəsmi nəticələrinə görə Qaçağan kəndinin əhalisinin 99%-i Qarapapaq və Azərbaycan türklərindən ibarətdir. Həmçinin Qaçağanda 1 nəfər milliyətcə belorus, 2 nəfər ukraynalı, 3 nəfər rus və 2 nəfər gürcü yaşayır. Qaçağan ərazisində türkdilli tayfaların məskunlaşmasının tarixi e.ə. II minilliyə gedib çıxır. Tarixi mənbələr və arxeloji tədqiqatlar nəticəsində indiki Qaçağan inzibati-ərazi bölgüsü ərazisində türkdilli Gögər, eraməzdan əvvəl 5-ci əsrdə isə Buntürklərin yaşadığı təsdiq edilir. Qıpçaq mənşəli türkdilli tayfalar Qaçağan ərazisində III əsrdən etibarən yaşamağa başlayıblar. Qıpçaq tayfalarının Qaçağan ərazisinə kütləvi şəkildə gəlməsi isə 1118-ci ilə təsadüf edir.
Milliyətcə Azərbaycan türkləri olan nəsillər isə Qaçağana ilkin olaraq 1552-ci ildə Səfəvi Şahı I Təhmasibin zamanında köçüb gəliblər. 1850-ci ildən sonra əsasən Cənubi Azərbaycanın Təbriz və Maku bölgələrindən gələrək burada daimi məskunlaşıblar. Hazırda Qaçağan kəndinin əhalisinin 85%-i qıpçaq mənşəli qarapapaq türkləri, 14%-ni isə oğuz mənşəli Azərbaycan türkləri təşkil edir.
Dini mənsubiyyətinə görə Qaçağan əhalisnin 99.9%-i müsəlmanlardan ibarətdir. Kənd əhalisinin 97%-i İslamın cəfəri, 2.9%-i isə isə sünni məhzəbini özünün inancı hesab edir.
1869-cu ildə həyata keçirilmiş kameral (ailə və ya tüstü/ev sayına görə) siyahıya alınmaya əsasən Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasının Qaçağan kəndində Qafqaz tatarlarından ibarət 35 ailə yaşayırdı. ə
2002-ci il siyahıya almasının nəticələrinə əsasən Qaçağan kəndinin əhalisinin sayı 8 124 nəfər (rayon əhalisinin 6,5%-i) olmuşdur ki, onlardan da 50,2%-i kişilər, 49,6%-i isə qadınlardır. Kənd əhalisinin 99,9%-i türkdilli əhalidən ibarətdir. Qaçağan əhalisinin sayına görə Borçalının türklər yaşayan ən iri kəndlərindən biri hesab olunur.
İqtisadiyyatı
thumb|200px|Rusiya Imperiyas geeneral-leytenantı İsrafil bəy Yadigarov ([[1815-1884)]] Qaçağan Marneuli rayonunun aqrar sahədə inkişaf etmiş kəndlərindən biridir. Əsas məşğulluq sahələri kənd təsərüfatı istehsal sahələri, heyvandarlıq. tərəvəzçilik və arıçılıqdır. Taxılçılıq, tərəvəzçilik, kartofçuluq, maldarlıq, arıçılıq və s. inkişaf etmişdir. 1921-ci ilə qədər kəndin ətraf əraziləri, əkin sahələri, lokal meşəliklər və dağ otlaqları mülkədarlara məxsus idi. Ərazidə yerli mülkədarlar, General-leytenant İsrafil bəy Yadigarovun və General-mayor Həsən bəy Yadigarovun mülkləri, əkin sahələri, Mantaşevin tut bağları və digər mülkədarların torpaq sahələri var idi.
1927-ci ilin dekabrında SSRİ-də Ümumittifaq Kommunist (Bolşeviklər) Partiyasının XV Qurultayında kollektivləşdirmə və şəxsi mülkiyyətdə olan torpaqların milliləşdirilməsi haqında qərar qəbul edildi. Bu qərar əsasında Gürcüstan SSR Xalq Komissarları Soveti kollektivləşdirmənin həyata keçirilməsinə başladı. Qaçağan kəndi ərazisində "Kommunizm" kolxozu yaradıldı və şəxsi mülkiyyətdə olan bütün torpaqlar dövlətin nəfinə müsadirə edildi.Yerli kolxoz, 1960-cı ildə Qaçağanda sturuktur islahatı aparılması nəticəsində, Qaçağan südçülük-tərəvəzçilik sovxozuna çevrildi. 1991-ci ildə SSRİ-nin dağılması ilə əlaqədar olaraq Qaçağan sovxozu tamaiylə iflasa uğradı. 1995-ci ildə Gürcüstan Respublikasında torpaq islahatının başlandı və sovxoza məxsus sahələr özəlləşdirildi.
1995-ci ilə qədər Qaçağanda kənd təssərüfatı məhsullarının istehsalı sahələri mövcud idi. Ancaq müstəqilliyini yeni elan etmiş Gürcüstan Respublikasında baş verən dərin siyasi və iqtisadi böhran bütün istehsal sahələrinin məhv olmasına səbəb oldu. 1998-ci ildən etibarən isə Qaçağan Südçülük-tərəvəzçilik sovxozuna məxsus olan torpaqlar və istehsal sahələri özəlləşdirildi. Hazırda kənd sakinlərinə və icarədarlara məxsus torpaqlarda kənd təssərüfatı məhsulları, o cümlədən tütün, qarğadalı, günəbaxan, pomidor, taxıl, arpa, digər texniki bitkilər və meyvə becərilir. Yalnız tütün qurudulamsı və ilkin istehsalı həyata keçirilir. Yerli əhali ənənəvi üsullarla kənd torpaqlarında becərilən üzümdən qırmızı və ağ şərab istehsal edirlər.
Qaçağan kəndinin şimal ərazisində, Babakər dağının ətəyindəki daş karxanalarda qırma üsulla tikinti materialı olan ağ daş çıxarılır. Son dövrlərdə, Qaçağanda xalq üsulubu ilə şərabçılıq istehsalı geniş şəkildə inkişaf etməkdədir. Qaçağanda şərabçılığın əsası 19-cu əsrdə hələ Borçalının Çörük-Qəmərli bölgəsində məskunlaşdırılmış almanlar tərəfindən qoyulmuşdur.
Mədəniyyəti
thumb|308x308px|Qaçağan kənd Mədəniyyət evi thumb|220px|Azərbaycan SSR-in dövlət xadimi, Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin sədri ([[1981-1989) Həsən Seyidovun Qaçağan kəndindəki büstü (2003-cu il)]] Qaçağan ərazisi hələ qədim dövrlərdən mədəniyyət ocağı sayılır. SSRİ dövründə Gürcüstan SSR EA Arxeologiya İnstitunun əməkdaşları dəfələrlə ərazidə arxeoloji qazıntılar aparıblr. Qaçağan ərazisində ilkin quldarlıq dövrünə aid edilən çoxsaylı kurqanlar mövcuddur. Qaçağan kəndində hələ SSRİ dövründən Mədəniyyət evi mövcud olub. İlk klub 1927-ci ildə Gürcüstan SSR Mədəniyyət Xalq Komissarlığının qərarı ilə yardılıb. 1956-cı ildə Qaçağanda yeni mədəniyyət evi və kino klub binası tikilmişdir. Kənddə uşaq bağçası və məktəbəqədər tədris mərkəzi var idi.
Zülal Seyidov adına Qaçağan kənd xəstəxanasının əsası 1926-cı ildə Borçalı qəzası Səhiyyə idarəsinə tabe feldşer məntəqəsi kimi qoyulmuşdur.
M.H.Mollayev adına Qaçağan orta məktəbi 1916-cı ildən mövcuddur.
Hazırda Qaçağan kəndində 1 və 2 nömrəli, iki 12 illik Bələdiyyə orta məktəbi fəaliyyət göstərir.
Elnur Cəfərov (kapitan)
Cəfərov Elnur Cəfər oğlu — kapitan, şəhid, "Hərbi xidmətdə fərqlənməyə görə" medalı (3-cü dərəcə) laureatı.
Qaçağan (Marneuli)
Təhsil
Qaçağanda ilk təhsil müəssisəsi 1673-cü ildə, Böyük Qaçağan cəmiyyətinin yerli sakini Hacı Əli Dəryaoğlu tərfindən təşkil edilmişdir. Hacı Əli Dəryaoğlu, Nəcəfdə dini təhsil almış və sonra doğma yurduna dönmüş və Qaçağanda dini məktəb açmağa nail olmuşdur. Həmin məktəbdə əsasən Quran dərsləri, qiraət və ərəb əlifbası ilə yazma tədris edilirdi. Bu barədə Osmanlı İmperiyasının Tiflis paşalığının vergi və qeydiyyat dəftərlərində müfəssəl məlumat verilir.
Elnur Cəfərov (kapitan)
Həyatı
Elnur Cəfərov 1978-ci ildə doğulub. Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidmətinin Şərur rayon şöbəsi tərəfindən 1996-cı il tarixində hərbi xidmətə çağırılıb.
Qaçağan (Marneuli)
Ədəbiyyat
Qaçağanda xalq folkloru, aşıq sənəti və poeziya geniş inkişaf etmişdir. Qaçağan kəndinin sakinləri və bir çox nümayəndəsi Azərbaycan, Türkiyə və Gürcüstan ədəbi dairələrində və dövri mətbuatında tanınmışlar.
Elnur Cəfərov (kapitan)
Həyatı
2014-cü il yanvarın 23-də saat 13.45-də erməni silahlı bölmələri atəşkəs rejimini pozaraq, Tərtər rayonunun Çiləbürt kəndi yaxınlığındakı mövqelərindən üzbəüz mövqeləri atəşə tutublar.
Qaçağan (Marneuli)
Ədəbiyyat
Qaçağanda ədəbi yardıcılığın tarixi 16-cı əsrə gedib çıxır. XX əsrin əvvələrində Qaçağanda Osmanlı İmperiyasının Qars şəhərindən gəlmiş Şair Ağacan yaşayıb yaratmışdır. Şair Ağacan həm heca vəznində şeirlər yazmış, həm də mükəmməl aşıq olmuşdur. Şair Ağacan 1911-ci ildə Qaçağan kəndində Aşıq məktəbi təşkil etmiş və bir çox tanınmış Borçalı aşıqlarının ustadı olmuşdur. XVIII əsrdən etibarən Qaçağanda Borçalı aşıq məktəbinə daxil olan və onun ənənələrini davam etdirən "Qaçağan aşıq cərayanı" mövcuddur. Azərbaycanda, Türkiyədə və Borçalının özündə kifayə qədər tanınmış Qaçağan aşıqları yaşayıb yaradıblar.
Elnur Cəfərov (kapitan)
Həyatı
Kapitan Elnur Cəfərov döyüş tapşırığını yerinə yetirərkən düşmən tərəfindən açılan snayper atəşindən 2014-cü il yanvarın 23-də şəhid olub.
2014-cü il yanvarın 23-də şəhid olan Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin kapitanı Elnur Cəfərovun cənazəsi doğulduğu Naxçıvan Muxtar Respublikasına aparılıb. Mərhumun nəşi Naxçıvan hava limanında izdihamla qarşılanıb. Elnur Cəfərovun nəşi Naxçıvanda dövlət səviyyəsində qarşılanıb. Onu doğulduğu kənddə deyil, Şərur rayonunun mərkəzində olan Şəhidlər Xiyabanında dəfn ediblər.
Qaçağan (Marneuli)
Ədəbiyyat
Aşiq Rəsul və Aşıq Vəli 20-ci əsrin məşhur aşıqlardandırlar.
Elnur Cəfərov (kapitan)
Mükafatları
Elnur Cəfərov Müdafiə naziri, general-polkovnik Zakir Həsənovun əmri ilə döyüş postunda şəxsi şücaət göstərdiyinə görə kapitan ölümündən sonra "Hərbi xidmətdə fərqlənməyə görə" 3-cü dərəcəli medalı ilə təltif edilib
Qaçağan (Marneuli)
Ədəbiyyat
Qaçağanın el şairi və aşıqlarından Aşıq Cəmil Muradovdur. Cəmil Muradov əsasən heca vəznində qoşma və gəraylılar yazır. Əsərləri Azərbaycanın bəzi dövrü mətbuatında dərc edilmişdir.
20-ci əsrin əvvələri və ortalarında Qaçağanda yaşamış iki qardaş Əkbər Əliyev və İsa Əliyev heca vəznində, qoşma, gəraylı və təcnislər yazmışlar. Bayatı janrı isə Qaçağan kəndinin ağbirçək xanımlarının deyimlərində geniş yayılmışdır. Ən məşhur bayatıları Telli Əliyeva demişdir. Telli Əliyevanın dediyi bir çox bayatılar indi də xalq arasında xatırladılır.
Qaçağanın el şairi, rəsamı və heykəltərşı Novruz İsmayılov özünün yaradıcılıqı ilə Borçalıda və Qazaxda tanınmışdır. Onun Azərbaycanın Xalq şairi Osman Sarıvəlli ilə yaxın münasıbətləri olmuşdur.
Qaçağanın el şairlərindən biridə Eyvaz Həsənov dur. O çoxlu duzlu-məzəli şerlərin müəllifidir. Onun şerləri Gürcüstanın dövrü mətbuatında dərc edilmişdir.
Tanınmış Azərbaycan yazıçısı və publisiti Tahir Hüseynov Qaçağanda dünyaya gəlmiş və ilk publisitik və ədəbi əsərlərini məhz Qaçağanda yazmışdır. Tahir Hüseynovun yazdığı "Borçalı hekayələri" toplusu və "Yanıq Abdullanın yuxları" povestini Qaçağan kəndinin tarixinə həsr olunub və 30-cu illərin represiya dövrünü əhatə edir.
Qaçağanın müasir dövrdə ədəbi fəaliyyətli ilə tanınan jurnalist, şair Azərbaycan Yazıçilar və Jurnalistlər birliklərinin üzvü Paşa Babakərli (Əmircanov) Qaçağanda doğulmuşdur. O bir necə şerlər kitabının, "Qaçağan eli" kitabının və Qaçağanda yaşayan nəsillərin tarixlərinə dair bir neçə kitabin müəllifidir. Onun şeirinə bəstələnmiş mahnı Azərbaycanın Xalq artisti Zeynəb Xanlarova tərəfindən ifa olunub.
Qasım Əmircanovunda ədəbi yaradıcılığı Azərbaycan dövri mətbuatında dərc edilib.
Xalçaçılıq
Qaçağanda xalçaçılıq sənəti 16-cı əsrdən inkişaf etməyə başlayıb. 17-ci əsrdə toxunmuş "Qaçağan" xalçası məlumdur. Həmçinin kilim və milli ornamentli naxışlarla bəzədilmiş xurcun toxunması geniş yayılmışdır. Xalçaçılıq 1960-65-ci illərdən sonra iflasa uğramişdır. 1991-ci ildən sonra Qaçağanda xalça toxunması çox zəif şəkildə inkişaf etməkdədir. Çox az sayda sənətkar mövcuddur.
Tanınmış şəxsləri
thumb|184x184px|[[Həsən Seyidov (siyasətçi, 1932)|Həsən Seyidov]]157x157px|thumb|[[Məmid Musayev 1922-1932-ci illərdə ZSFSR XDİK Baş Siyasi İdarəsinin Borçalı Qəzası üzrə müvəkkili]]
Sosialist Əməyi Qəhrəmanları:
XX əsrin birinci yarısında Qaçağanda, Osmanlı İmperiyasının Qars şəhərində köçüb gəlmiş şair Şair Ağacan yaşayıb yardıb.
Gürcüstan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin (MK) üzvü, Gürcüstan SSR Qarayazı rayon partiya komitəsinin 2-ci katibi, "Qızıl Qarayazı" qəzetinin baş redaktoru Musa Əliyev Qaçağanda dünyaya gəlmiş və orta təhsilini də doğma kəndində almışdır.
thumb|162x162px|Tanınmış Azərbaycan yazıçısı və publisisti [[Tahir Hüseynov (1930-1993)
Qaçağan kəndinin toponimləri
Qaçağan kəndində tarixən mövcud olmuş və hazırda xalq lekisikonunda işlədilən toponimlər türk mənşəlidir və birbaşa Qıpçaq, həmçinin Oğuz söz köklərindən törəyib. Qaçağan kəndinin məhəllə adları təxminən 16-cı əsrdən mövcuddur. Qaradaşlar, Tofçulu, Çəyğara, Ojaxverdi, Ortalıq və sair məhəllə adları indi də xalq leksikonunda aktiv şəkildə işlədilir.
Rinorea ulmifolia
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Kələkötür ürəkotu
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Yoav
Yoav — İsrail musiqiçisi, mahnı yazarı. Həyatının çox hissəsini CAR-da keçirib.
Həyatı
Yoav-ın musiqi üslubunu müəyyən etmək çətindir: belə ki, o mahnı ifasında kantri və folku, texno və indi üslublarını qarışdırır. Yoav ancaq gitara çalır və onunla simli, zərb aləti, və hətta nəfəsli alət kimi də istifadə edir.
Qırğızıstanda KİV
Qırğızıstanda kütləvi informasiya vasitələri (KİV) bölgədəki qonşu ölkələrlə müqayisədə daha çox azaddır və konstitusiya mətbuat azadlığına zəmanət verir və senzuranı qadağan edir. Bununla belə, media hələ də hökumət tərəfindən məhdudlaşdırılıb. ATƏT Qırğızıstanın çap və onlayn medialarında etik normalara dair hesabat yayımlayıb.