cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rumi təqvim
Tarixi
1677-ci ildən maliyyə işləri üçün istifadə edilən Yuli təqvimi I Əbdülməcidin hakimiyyətə gəlməsindən az sonra - 13 mart 1840-cı ildə, Tənzimat çərçivəsində rəsmi təqvim statısu aldı və "Rumi təqvim" deyə adlandı. Amma Rumi təqvim Yuli təqvimindən 2 cəhətinə görə fərqlənirdi:
Türkiyə Respublikasında 698 sayılı qanunla Rumi təqvimdə edilmiş dəyişikliklərə əsasən
Türkiyə Respublikasında 26 qanuni-əvvəl (aralıq) 1341-ci il tarixdə qəbul olunmuş 698 saylı qanunla isə hicri erası əvəzinə, illərin nömrələnməsi üçün miladi eranı əsas götürdülər. Beləliklə də Rumi təqvim Qriqori təqviminə tam uyğulaşdırıldı və bundan sonra "Miladi təqvim", yaxud "Qriqori təqvimi" deyə adlanmağa başladı.
Yer hanası
Qədim zamanlardan bizim günlərə qədər əllə toxunan məmulatlar hana adlanan sadə dəzgahlarda toxuyurdular. Hana, paralel və əks tərəfləri olan dördbucaqlı şəklində toxucu dəzgahdır. Hananın ikinövü mövcuddur; yer hanası və divar hanası. İlk öncə yer hanası meydana gəlmişdir. Yer hanası aşağıdakı əsas hissələrdən ibarət olur: 1. "Qılınc" adlanan zərbə aləti. 2. Köndələn dolağac (2 ədəd). 3. Dirək (mıxça) (4 ədəd). 4. Vərəngəlan (1 ədəd). 5. Küjü (kücü) ağacı (1 ədəd). 6. "Çatma" adlanan qollar (3 ədəd). 7. Asma iplər (2 ədəd). 8. Ağız çubuğu (1 ədəd). 9. Çarpaz çubuq (1 ədəd).
Rumi təqvim
Daha sonra
Amma Türkiyə Respublikasında 1983-cü ilə qədər martın 1-i maliyyə ilinin başlanğıcı olmaqda davam etmişdi.
Yer hanası
Yer hanasının hər bir hissəsinin öz vəzifəsi var. bir cüt köndələn dolağacdan, onları bir-birindən xeyli aralıda, sabit saxlayan iki cüt mıxçadan, gücü ağacından və gücülənmiş əriş taylarını üfüqi vəziyyətdə saxlayan 3 ədəd çatma ayağından ibarət idi. Hana kompleksi ağız çubuğu, çarpaz çubuğu, asma ipləri, və taxta "qılınc" ilə tamamlanırdı. XX əsrin əvvəllərinə qədər geniş çeşiddə istehsal edilən yun parçaların bəzi növləri (şal, mahud, tirmə, dügürd, cecim, çul, ladı və s.) yer hanasında istehsal edilirdi. Yer hanasında, daha çox qadınlar tərəfindən toxunan şal (yer şalı), əsasən, ailənin daxili ehtiyacını ödəməklə, əsrlər boyu ev peşəsi kimi qiymətləndirilmişdir. Ev toxuculuğunun abu bəsit formasında arğac ipi "qılınc" adlanan zərbə aləti vasitəsilə sıxlaşdırılıb bərkidilirdi. Ona görə də şalın bu növü xalq arasında "qılıncı şal" adı ilə də tanınırdı.
Rumi təqvim
Daha sonra
10 yanvar 1945-ci il tarixdə isə ay adlarından semit və köhnə osmanlıca olan 4-ü təmiz türk sözləri ilə əvəz edilmişdir.
Era
Rumi təqvimdə illərin nömrələnməsı hicri-qəməri təqvimdə olduğu kimi 622-ci ildən, yəni hicrətin baş verdiyi ildən başlayırdı, lakin aylar Yuli təqvimindən götürülmə idi və il mart ayının 1-də başlayırdı. Bu nöqteyi-nəzərdən isə 1 mart 622-ci il tarixi şərti olaraq Rumi təqvimin erası hesab edilməlidir.
Bahaləddin İsmayılov
Bahaləddin Temraz oğlu İsmayılov — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsinin şəhidi.
Hərbi xidməti
Bahaləddin İsmayılov 2017–2019-cu illərdə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin sıralarında müddətli həqiqi hərbi xidmətdə olub. 2019-cu ildən müddətdən artıq həqiqi hərbi qulluqçu olaraq Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrin sıralarında xidmətini davam etdirirdi.
İkinci Qarabağ müharibəsində iştirakı
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Bahaləddin İsmayılov 2020-ci il sentyabrın 27-dən Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Füzulinin, Xocavəndin və Şuşanın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Bahaləddin İsmayılov oktyabrın 29- da Şuşa şəhəri istiqamətində gedən döyüşlər zamanı şəhid olub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Bahaləddin İsmayılov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad olunması zamanı döyüş tapşırıqlarını yerinə yetirərkən şəxsi mərdlik və igidlik göstərdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 18.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Bahaləddin İsmayılov ölümündən sonra "İgidliyə görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Şuşa rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Bahaləddin İsmayılov ölümündən sonra "Şuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Bahaləddin İsmayılov ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Otar Taktakişvili
Otar Vasilyeviç Taktakişvili (ოთარ თაქთაქიშვილი; ) — Sovet, gürcü bəstəkarı, dirijoru, müəllimi, ictimai xadimi. SSRİ xalq artisti (1974), Lenin mükafatı (1982), Stalin mükafatı (1951, 1952) və SSRİ Dövlət mükafatı (1967) laureatı.
Həyatı
250px|thumb|right|Otar Taktakişvilinin anası Elizabet və xalası 1900-cü illərin əvvəlləri. Otar Taktakişvili 27 iyul 1924-cü ildə Tiflisdə Abxaz zadəganı Vasili Çaçibaya və gürcü şahzadəsi Yelizaveta Mixaylovna Taktakişvilinin ailəsində anadan olmuşdur. Otar gənc yaşlarından anasının soyadını daşımağa başlamışdır.
Taktakişvili ilk musiqi təhsilini Tbilisi Musiqi Məktəbində və peşə məktəbində almışdır. 1947-ci ildə Tbilisi Konservatoriyasını bitirmişdir. 1950-ci ildə elə burda aspiranturada təhsil almışdır (S.V.Barxudaryanın kompozisiya sinfi).
Otari 1947-ci ildən - xor ədəbiyyatı müəllimi və xor rəhbəri kimi əmək fəaliyyətinə başlamışdır. 1952-ci ildən - Konservatoriyada polifoniya və çalğı alətləri fənnindən dərs demişdir. Taktakişvili 1959-cu ildə dosent, 1966-cı ildə professor elmi dərəcəsini almışdır. O, 1962-1965-ci illərdə Tbilisi Konservatoriyasının rektoru kimi çalışmışdır.
Konservatoriyada üçüncü kursda təhsil alarkən 1945-ci ildə, Gürcüstan Bəstəkarlar İttifaqının Gürcüstan SSR Dövlət Himninin yaradılması müsabiqəsinə qatılmışdır. Nəticədə Otar Taktakişvili qalib olmuş və Gürcüstan Sovet Sosialist Respublikasının himninin müəllifi olmuşdur.
Otari təhsil aldığı müddətdə Radio Yayımı Komitəsinin konsertmeysteri və xorunun dirijoru (1944-1946) işləmişdir.
Otar Taktakişvil 1947-1952-ci illərdə konsertmeyster və dirijor, 1952-1956-cı illərdə Gürcüstan SSR Dövlət Xorunun bədii rəhbəri olmuşdur. 1952-ci ildən ölkənin aparıcı simfoniya və xor ansambllarında dirijor kimi çıxış etməyə başlamış, öz əsərlərini ifa edirdi.
O.Taktakişvili 1957-ci ildən - SSRİ Bəstəkarlar İttifaqı İdarə Heyətinin katibi olmuşdur. O, 1961-1962-ci illərdə - Gürcüstan Bəstəkarlar İttifaqının katibi də seçilmişdir.
1951-ci ildən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının və Gürcüstan SSR Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin üzvü (1963 -cü ildən) seçilmişdir. Otar Taktakişvil məsul vəzifələrdə də çalışmışdır. Belə ki, o uzun müddət Gürcüstan SSR mədəniyyət naziri (1965-1984) olmuşdur. SSRİ Ali Sovetinin 4-5 (1954-1962) və 11 çağırış (1984-cü ildən) deputatı seçilmişdir. Gürcüstan SSR Ali Sovetinin 6-9 çağırış deputatı da olmuşdur. SSRİ Nazirlər Soveti yanında Elm və İncəsənətdə Lenin Mükafatları Komitəsinin üzvü (1963 -cü ildən) kimi də çalışmışdır.
Otar Taktakişvil UNESCO yanında Beynəlxalq Musiqi Şurası Rəyasət Heyətinin üzvü kimi də fəaliyyət göstərmişdir.
24 fevral 1989-cu ildə Moskvada vəfat etmişdir (digər mənbələrə görə - 21 və ya 22 fevralda Tiflisdə ). O, Didube panteonunda dəfn olunub.
Yaradıcılığı
Otar Taktakişvili ən böyük gürcü bəstəkarlarından biridir. 8 operanın, 2 simfoniyanın, 9 instrumental konsertin, çoxsaylı kamera, vokal, proqram, xor musiqisi, oratoriyaların, kantataların, habelə Gürcüstan SSR Dövlət Himninin musiqisinin müəllifidir.
Xatirəsi
Tbilisidə (keçmiş Riqa) bir küçə bəstəkarın adını daşıyır.
Bazildon
Bazildon  — Böyük Britaniyada, İngiltərədə şəhər.
Vrbas banovinası
Vrbas banovinası (Врбаска бановина/Vrbaska banovina) — 1929-1941-ci illər arasında Yuqoslaviya krallığında mövcud olmuş vilayət (banovina).
Tarixi
1939-cu ildə Vrbas banovinasının şimal-şərq ərazisinin bir hissəsi Xorvatiya banovinasına verildi. 1941-ci ildə onun ərazisi Müstəqil Xorvatiya Dövlətinin tərkibinə daxil oldu, 1945-ci ildə banovinanın böyük hissəsi Bosniya və Herseqovina Sosialist Respublikasının, kiçik bir hissəsi isə Xorvatiya Sosialist Respublikasının tərkibinə daxil oldu.
Qarakənd (Əsədabad)
Qarakənd - İranın Həmədan ostanının Əsədabad şəhristanının Mərkəzi bəxşinin ərazisinə daxil olan kənd.
Vrbas banovinası
Əhalisi
1931-ci ildə əhalinin dini tərkibi :
Qarakənd (Əsədabad)
Əhalisi
2016-cı ilin məlumatına görə kənddə 61 nəfər yaşayır (19 ailə).
Sarnındibiçay
Sarnındibi — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şahbuz rayonu ərazisində çay.
Haqqında
Qahab çayının (Naxçıvançayın qolu) yuxarı hissəsinin adı. 2025 m hündürlükdən, bulaqlardan başlanır. Uzunluğu 14 km-dir. Əsasən, yeraltı sular və qar suları ilə qidalanır.
Gülyanaq Məmmədova
Gülyanaq Məmmədova — Azərbaycan müğənnisi, yüksək dərəcəli vokalist, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti (2014), Özbəkistanın xalq artisti (2022). Azərbaycanın xalq artisti xanəndə Gülyaz Məmmədovanın bacısı.
Həyatı
Məmmədova Gülyanaq Zakir qızı 10 iyun 1973-cü ildə Şəki rayonunun Böyük Dəhnə kəndində anadan olub. 1980–1990-cı illərdə Böyük Dəhnə 1 saylı orta məktəbdə, 1992–1996-cı illərdə Azərbaycan Milli Konservatoriyası nəzdində Musiqi Kollecinin (köhnə adı ilə A. Zeynallı adına Musiqi texnikumu) muğam şöbəsində, 1996–2000-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin "musiqili teatr və kino aktyoru" fakültəsində aktyor ixtisası üzrə təhsil alıb. 2002-ci ildə magistr dərəcəsi ilə universiteti bitirib.
1990–1992-ci illərdə Şəki rayon Mədəniyyət evində fəaliyyət göstərib. 1993-cü ildən kimi R. Behbudov adına Azərbaycan Dövlət Mahnı Teatrında vokalist vəzifəsində çalışır. 1995–1997-ci illərdə İsveçin Malmo şəhərində "Malmo" festivalında çıxış etmiş, Stokholm və Koteburq şəhərlərində konsertlər verib, 2000-ci ildə Almaniyanın Honnover şəhərində EKSPO – 2000 sərgisində, 2000-ci ildə Türkiyədə "Boğaziçi" festivalında İstanbul – Ankara şəhərlərində konsertlər verib.
2001–2002-ci illərdə "Bakı – Tiflis – Ceyhan" neft kəmərinin təbliğ qrupunun konsert proqramında, 2002-ci ildə Fransanın Strassburq şəhərində Azərbaycanın Avropa Şurasına daxil olmasının 1 illiyi münasibətilə; 2002-ci ildə Avstriyanın Vyana şəhərində, Moskvada, Ukraynanın Kiyev şəhərində; 2002–2003-cü illərdə Moskvada "Azərbaycan Mədəniyyəti günləri"ndə; 2002-ci ildə Ukraynada; 2003-cü ildə Moskva və Minsk şəhərlərində; 2003-cü ildə Almaniyanın Mayns şəhərində "Azərbaycan Mədəniyyəti günləri"ndə; 2004-cü ildə Yekaterinburqda Novruz Bayramı ilə əlaqədar keçirilən tədbirlərdə 2005-ci ildə Moldovanın Kişinyov şəhərində; 2005-ci ildə Avstriyanın Vyana şəhərində "Azərbaycan Mədəniyyəti günləri"ndə; 2006-cı ildə Naxçıvanda "Dövlət müstəqilliyi günü" ilə əlaqədar qastrol səfərlərində olub.
1998-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Əməkdar artisti fəxri adına layiq görülüb. 9 may 2012-ci ildə Prezident Mükafatına layiq görülmüşdür.
O, 20 iyun 2011-ci ildə Yeni Azərbaycan Partiyasına üzv qəbul edilmişdir.
BET
250px|thumb|right|Loqosu Black Entertainment Television — BET şəbəkələrinə aid olan Amerika kabel televiziyası kanalı, Viacom bölməsi. Kanal 25 yanvar 1980-ci ildə Con Malon tərəfindən buraxıldı və 1983-cü ilə qədər iki saatlıq bir blokda yayımlandı. 1983-cü ildə kanal tam hüquqlu bir şəbəkə oldu və məzmunu afro-sitkom və musiqili videoların tekrarlanmasını əhatə etdi. 2000-ci illərdən başlayaraq kanal televiziya filmləri də daxil olmaqla, özünün orijinal proqramlarını inkişaf etdirməyə başladı.
Klez Brandar
thumb Klez Brandar (Nant, 1984) fransız fotoqraf, musiqiçi və aktyordur. 2015-ci ildə o, bir musiqi albomu (Solitania adlanır), 2020-ci ildə bir EP (Rivage) və 2022-ci ildə beş dildə oxunan ikinci EP (Mangrove) buraxdı. 2019-cu ildə ilk kitabını (Triste Mesure) nəşr etdi və ikinci üçdilli kitabı (Lusk Dizehan // 06) 2021-ci ilin sonunda işıq üzü gördü.
O, azərbaycanlı rejissor Fərid Əlicanovla iki klip çəkdirib (Rivage və Happy Melancholy).
Klez 6 dildə danışır və oxuyur. O, karyerası boyu bir neçə qısametrajlı film və serialda, o cümlədən 2022-ci ildə nümayiş olunan Totemlər və Son İşıqda iştirak edib.
Oktoberfest terror hücumu
Oktoberfest terror hücumu - Almaniyada fəaliyyət göstərən radikal sağ terror qrupları tərəfindən törədilmiş terror aktı. Oktoberfest terror hücumu 1980-cı ilin 26 sentyabr tarixində Oktoberfest festivalının hər il ənənənvi formada təşkil edildiyi Münhen şəhərində baş vermişdir. Baş verən terror hücumu nəticəsində 13 nəfər həlak olmuş və 211 nəfər isə yaralanmışdır. Oktoberfest terror hücumu Qərbi Almaniyada yaşanmış ən genişmiqyaslı terror aktlarından biri hesab olunur. Hadisənin törətməkdə günahlandarılan Gundolf Köhler adlı 21 yaşlı alman tələbə hadisə yerində baş verən partlayış zamanı həlak olmuşdur. Köhlerin partlayıcı qurğunu insanların çox olduğu məkana yerləşdiyi məlumdur. Gundolf Köhler tək başınamı, yoxsa qrup şəklində hərəkət etdiyi bu günə qədər müəyyənləşdirilə bilməyib.
Kostruktiv mühəndislik
Konstruktiv mühəndislik – konstruksiyanın gözlənilən ömrü ərzində məruz qalacağı yüklərin müəyyən edilməsi, konstruksiya elemetlərinin müvafiq bir şəkildə yerləşdirilməsinin müəyyən edilməsi, elementlərin ölçülərinin və materialının seçilməsi, elementlərin yığılması prosesinin müəyyən edilməsi və son olaraq kanstruksiya yığıldıqdan sonra və ehtimal ki, konstruksiyanın bütün ömrü boyu monitorinqinin aparılması ilə məşğul olan bir elm sahəsidir.
Yunan-İran müharibəsi (e.ə. 480-e.ə. 479)
Yunanıstana doğru Əhəməni istilası e.ə 480-ci ilin yazında Əhəməni ordusunun Dardanel boğazından uzərək Frakiya və Şimali Makedoniyanı keçərək Fessaliyaya girməsi ilə başladı.Əhəməni ordusunun irəliləməsi Marafonda Sparta kralı I Leonidin rəhbərliyi altında Yunan qüvvələri tərəfindən qısa müddətə dayandırılmışdır. Elə həmin günlərdə Yunan ittifaqının donanması ilə Əhəməni donanması Artemis boğazında qarşılaşdı. Fermopil vuruşmasında yunanlar iki gün boyunca Əhəməni ordusunu dayandırmağı bacardılar. Yalniz bir dağ keçidindən istifadə edən fars qüvvələri,burada maneələrə rast gələrək geri çəkilməyə məcbur oldular. Kral Leonidin qüvvələri burada darmadağın edildi. Yunan dəniz qüvvələri də iki gün müddətində öz müqavimətini qorudu. Bu vaxt Artemis dəniz döyüşü hər iki tərəf üçün qəti bir qələbə təmin etmədi, ancaq Yunan Donanmasının itkiləri ağır oldu. Üstəlik, Fermopil vuruşmasındakı məğlubiyyət xəbəri alındı. Bunun üzərinə donanma Artemisiyadan Saronik körfəzinə tərəf çəkildi.
Növbəti ilin yazında Mardoni qüvvələrini məhv etmək üçün Yunan ittifaqının yaratdığı güclü bir ordu şimala doğru yürüdü. Plateya döyüşü zamanı fars qüvvələri ağır məğlubiyyətə uğradı və qarşıdurmalarda general Mardonius öldürüldü. Eyni gündə Yunan İttifaqı donanması Əhəməni ordusunu, Əhəməni donanmasından geriyə qalanlarını məhv etdi. Bu son iki məğlubiyyət Əhəməni imperiyasının Yunanıstana hücum cəhdlərinin qəti sonu oldu. Digər tərəfdən Egey dənizindəki fars hökmranlığı sona çatdı. İndi yunanlar hücum edən tərəf idi və farsların qüvvələrini Avropa, Egey adaları və İoniyadan qovdular. Yunan-İran müharibələri beləliklə e.ə 479-cu ildə başa çatdı.
Antik mənbələr
Yunan-İran müharibələri haqqındakı ilkin mənbələr demək olar ki,yunan mənbələridir. Fars tarixçilərindən günümüzə heç bir məlumat gəlib çatmamışdır. Bunun nəticəsi olaraq,Yunan-İran müharibələri və Farslar haqqında bilgilərimizin az və ya çox "qərəzli" olduğunu qəbul etmək lazımdır. Yunan-İran müharibələri haqqında ilkin mənbə Yunan tarixçisi Herodotun əsərləridir. "Tarixin atası" olaraq bilinən Herodot,e.ə.484-cü ildə Farsların hakim olduğu Halikarnasda anadan olmuşdur. Herodot Tarix əsərini e.ə.440-430-cu illər arasında yazmışdı. Bu əsərində Yunan-İran müharibələri haqqında məlumat toplamışdı.Bu müharibələrin eramızdan əvvəl 450-ci ildə başa çatdığını nəzərə alsaq, Herodotun əsəri,mövzu olan hadisələrlə çağdaş sayılır. Herodotun üslubu tamamilə povest janrında idi və heç olmasa Qərb cəmiyyətlərində məlum olan bir tarixi povest olaraq görülürdü. Herodotun, digər tərəfdən tanrıların istək və şıltaqlıqlarına arxalanmadan hadisələrə nisbətən obyektiv dəyər verməsi, bir tarixçi üçün axtarılan keyfiyyətlər toplusu olaraq qəbul edilir.
Herodotdan sonrakı Fukidid kimi tarixçilər hər nə qədər onun izi ilə getsələrdə,tənqid etməkdən yayınmadılar. Bununla birlikdə Fukidid öz tarixində Herodotun buraxdığı yerdən Sestos mühasirəsindən başlamağı seçdi. Yəqin ki, Herodotun əsərinin düzəldilməsinin və ya yenidən yazılmasının lazım olmadığını düşünürdü. Məsələn, Plutarx Herodotu yazılarından birində kifayət qədər yunan tərəfdarı olmamaqda günahlandırdı. İntibah Avropasında geniş oxunmasına davam edilsə də, Herodota qarşı mənfi rəy var idi. Ancaq XIX əsrdə Herodotun dəyəri bəzi arxeoloji tapıntılar tərəfindən dəfələrlə dəstəklənəndə qəbul edildi. Bugünkü populyar görüş Herodotun əsərinin çox qiymətli tarixi bir qeyd olmasıdır. Ancaq xüsusilə qoşun içərisində olanlar və tarixlərdəki təfərrüatlar bəzən şübhə ilə qarşılanır. Digər tərəfdən, bir çox tarixçi hələ də Herodotun povestinin fars əleyhinə bir meyl olduğuna və hadisələrin dramatik bir təsir yaratmaq üçün şişirdilmiş və ya bəzədilmiş olduğuna inanır.
Yunan mənşəli Siciliyalı tarixçi Diodor Tarix Kitabxanası adlı əsərində özündən əvvəlki yunan tarixçisi Efordan yararlanaraq e.ə.I əsrdə Yunan-İran müharibələri haqqında bəzi məlumatlar vermişdi.Bu məlumatlar Herodotun verdiyi məlumatlarla tam uyğun gəlir. Yunan-İran müharibələri Plutarx,Ktesi kimi bir çox antik tarixçilər və Esxil kimi dramaturqların əsərlərində ətraflı olaraq verilməmişdir.İlanlı sütun kimi bəzi arxeoloji sənədlər də Herodotun povestini dəstəkləyir.
Arxa plan
thumb|right|İşğal zamanı Yunan dünyasını göstərən bir [[xəritə]] Afina və Eretriya kimi Yunan şəhər dövlətləri e.ə. 499-444-cü illərdə I Daranın Əhəməni imperiyasına qarşı uğursuz İon üsyanını dəstəklədilər. Əhəməni imperiyası hələ nisbətən gənc idi və tabe xalqları arasında üsyanlara meylli idi. Üstəlik I Dara qəsbkar idi,onun hakimiyyətinə qarşı üsyanların yatırılmasına xeyli vaxt sərf edirdi. İon üsyanı onun imperiyasının bütövlüyünə təhlükə yaratdı və I Dara bununla əlaqəli olanları cəzalandıracağına söz verdi (xüsusilə imperiyanın tərkib hissəsi olmayanları). I Dara da imperatorluğunu Qədim Yunanıstan hesabına genişləndirmək fürsətini gördü. Mardoninin e.ə. 492-ci ildə Yunanıstana quru yolu ilə yaxınlaşması üçün edilən ilk ekspedisiyası Frakiyanın yenidən fəthi ilə başa çatdı və Makedoniyanı Əhəməni imperiyasına tam tabe olan bir səltənət hissəsi olmağa məcbur etdi. Daha əvvəl e.ə. VI əsrin əvvəllərində vassal idi, lakin muxtariyyətə sahib idi və hələ tam tabe deyildi.
thumb|left|Spartalılar fars elçilərini bir quyuya atırlar. E.ə. 491-ci ildə, I Dara, Yunan şəhərlərinin hamısına elçilər göndərdi və onlardan yer və su hədiyyə istədi. Bir il əvvəl gücünü nümayiş etdirərək,Yunan şəhərlərinin əksəriyyətini özünə borclandırdı. Afinada, elçilər mühakimə olundu və sonra edam edildi; Spartada, onlar sadəcə bir quyuya atıldılar. Bu o demək idi ki, Sparta da indi Əhəmənilərlə müharibə aparır. Lakin Əhəmənilər padşahını bir qədər sakitləşdirmək üçün iki spartalı könüllü olaraq fars qasidlərinin edamı üçün kəffarə içində Suza göndərildi.
Beləliklə I Dara, e.ə 490-ci ildə Datis və II Artaferin başçılığı ilə iddialı hərbi qüvvələrini yığdı,digər tərəfdən Kiklad adalarını almadan əvvəl, Naksosa hücum etdi. Qüvvələr mühasirəyə alıb,məhv etdiyi Eretriya üzərinə hərəkət etdi. Nəhayət, Afinaya hücum etdilər,Afinalı bir ordu tərəfindən qarşılandıqları Marafon körfəzinə endilər. Sonrakı Marafon döyüşündə Afinalılar Əhəməni ordusunun Asiyaya çəkilməsi ilə nəticələnən əla bir qələbə qazandılar.
Buna görə I Dara Yunanıstanı tamamilə tabe etmək üçün böyük bir yeni bir ordu yığmağa başladı, lakin,e.ə.486-cı ildə Misir xalqı üsyan qaldırdı,ona görə də hər hansı bir Yunan ekspedisiyasını qeyri-müəyyən müddətə təxirə saldı. Bundan sonra I Dara Misirə yürüşə hazırlaşarkən öldü və Əhəməni taxtına oğlu I Kserks oturdu. I Kserks Misir üsyanını darmadağın etdi və Yunanıstanın işğalı üçün hazırlıqlara tez zamanda başladı.
Yaxın keçmiş
Yunan şəhər dövlətləri Afina və Eretriya, İon şəhər dövlətinin e.ə. 499 və 494-cü illər arasında baş verən Fars hökmranlığına qarşı hərbi qiyamını dəstəklədilər.O dövrdə Əhəməni imperiyası öz ərazisini çox sürətlə genişləndirən bir imperiya idi. E.ə 550-ci ildən sonra Lidiya Krallığını ələ keçirdikdən sonra ərazilərini şimalda Xəzər dənizinə və şərqdə Hindistana qədər genişləndirdilər. Qısa müddətdən sonra e.ə. 538-ci ildə Babil İmperatorluğunu darmadağın edərək, Mesopotamiyaya və bütün Levanta hücum edərək tutdular, e.ə 525-ci ildə Misiri işğal edtdilər. Bu zaman onun hakimiyyəti altında olan torpaqlardakı xalqlar yenə də üsyana meyl edirdilər. Digər tərəfdən İmperator I Dara taxtı ələ keçirdikdən sonra,hakimiyyətdə olduğu müddətin çoxunu demək olar ki,təbəəliyində olan xalqların üsyanını yatırmağa sərf etdi. İon üsyanı da imperiyanın bütövlüyü üçün təhlükə idi və xaricdəndə dəstəklənməsi gələcəkdə yenidən baş qaldırmasına dair narahatlıq doğururdu. Digər tərəfdəndə Afina və Eretriya sərt bir şəkildə cəzalandırılmalı idi .Digər tərəfdən,I Kserks imperiyanın sərhədlərini Avropaya qədər uzatmaq istəyirdi. Qədim Yunan dünyasının siyasi birliyinin olmaması, I Daranın işini asanlaşdırırdı .Yunanıstana quru yolu ilə səfər etməyə qərar verən I Dara e.ə 492-ci ildə kürəkəni Mardoninin komandanlığı altında bir ordu və dəniz qüvvələrini Trakya və Makedoniyaya göndərdi. Bu səfərdə Trakya yenidən Əhəməni imperiyasının torpaqlarına qatıldı,Makedoniyalı İsgəndərin krallığını Əhəməni imperiyasına bağlı bir krallıq etdi. Lakin sonrakı dəniz fəlakəti ekspedisiyanın əsas hədəfinə - Yunanıstana çata bilməmişdən əvvəl başa çatdırmağa məcbur etdi.
Bunun ardınca I Dara Sard satrapı Artafernesin oğlu Artafernes və Madaylar generalı Datisi bir ordu,donanma ilə Egey dənizinə göndərdi. Bu tapşırıq qrupu,öncə Naksos, ardından da Kiklad adalarının şəhərlərini tabe edəcədi,daha sonra isə Yunanıstanı istila edəcəkdi. Naksosu mühasirəyə alan Əhəməni ordusu tez bir zamanda buranı talan etdi və şəhərə atəş etdi. . Kiklad şəhərləridə tabe olduqdan sonra,Əhəməni ordusu Yunanıstana doğru yönəldi. Marafon körfəzində qapalı qalan Əhəməni ordusu, Marafon döyüşündə Afina ordusuna ağır bir məğlubiyyətə uğradı. Marafon məğlubiyyəti bu səfərə son verdi və Əhəməni Ordusu Yunanıstandan geri çəkildi.
Qısa müddət sonra I Dara yeni bir ordu və donanma hazırlamağa girişdi. Lakin e.ə.486-cı ildə Misirdə qiyam baş verdi. Bunun üzərinə Yunanıstan səfəri qısa müddətə təxirə salındı. Misirdəki qiyamı yatırtmaq cəhdi hazırlıqları zamanı, I Dara ölüncə yerinə oğlu I Kserks keçdi. Misir üsyanını yatırtdıqdan sonra I Kserks atasının qaldığı yerdən Yunanıstan səfərinə hazırlıqlarına başladı.
Quru döyüşləri
Yunan-İran müharibələri zamanı hər iki tərəf əsasən nizəli piyada qüvvələr və yüngül oxatan qüvvələrdən istifadə etdilər. Yunan qüvvələri əsasən ağır piyada qoşunlarından istifadə edirdilər, Fars ordusunda isə yüngül qoşun birləşmələri üstünlük təşkil edirdi.
Əhəməni qüvvələri
thumb|320px|sağ|Əhəmənilərdə ön sıra piyadasi Fars ordusu imperiyanın geniş ərazilərindən və müxtəlif cəmiyyətlərdən gələn insanlardan ibarət idi. Yenə də Herodota görə, orduda ən azı silah və döyüş tərzinə görə vahid bir sistem və uyğunluq vardı. Bunların bir qismi hərbi öhdəlikliklərlə imperatora bağlı olan imperator təbəələrindən toplanan əsgərlər idi. Bəziləri müttəfiq krallıqlardan gələn qoşunlar və muzdlu əsgərlər idi. Bu birliklər Fars-Med piyada ve süvari qoşunları tərəfindən dəstəklənirdi. Bunlar İmperiyanın nizami qoşunu idi. Bu qüvvələr orduya öz texnikası və silahları ilə qoşuldular və öz yolu ilə vuruşdular. Peşəkar əsgərlərin nizami qoşunları,ölümsüzlər kimi, vahid avadanlıqlara sahib idilər.Köçəri icmalardan ox, yay, nizəilə silahlanmış əsgərlər,döyüşməyən işçi batalyonları-həyat yoldaşları,hərəm və qulları Fars hərbi qarnizonlarında və düşərgələrində görünən izdihamı təşkil edirdilər. Qoşunlar əsasən yay oxları, qısa nizə, qılınc və ya balta ilə silahlanmış və həsir qalxanını daşıyırdılar. Əsgərlər dəri sinə zirehi geyirdilər. Lakin daha yüksək təbəqənin insanları metal sinə zirehləri geyinərək daha yaxşı qorunurdular. Fars ordusu əvvəlcə düşmənlərini ox atəşi ilə yormaq,ardından zərbəni endirmək üçün nizə və qılınclarla sinə-sinəyə döyüşə girmək şəklində bir döyüş tərzi izləyirdilər. Sparabara adlanan fars piyada qoşunlarının ilk xətti ox və yay daşımırdı, daha böyük həsir qalxanları və daha uzun (2 metrə yaxın)nizə tuturdu. Fars ordusunun onurğasını meydana gətirən bu quruluş, digər qoşunları qarşı tərəfin oxlarından qoruyaraq cəbhə xəttində "qalxan divarı" yaratdı. Lakin onların əsas funksiyası ondadır ki, "düşmən" ilə ilk əlbəyaxa qarşıdurma aparacaq birliklər olmalarıdır.
Fars süvari qoşunları əsasən yüngül oxatan süvari qoşun idi.Piyada qoşunlar kimi atlı qoşunlarda İmperiyanın müxtəlif yerlərindən təchiz olunmuş müxtəlif xalqlardan ibarət idi. Hind atlı qoşunları atlar və ya vəhşi eşşəklər qoşulmuş arabalarda vuruşurdular. Bütün Liviya süvariləri döyüş arabalarında vuruşur. Ərəb qoşunları at əvəzinə dəvələrdən istifadə edirlər.Bütün Liviya süvariləri döyüş arabalarında vuruşur. Ərəb qoşunları at əvəzinə dəvələrdən istifadə edirlər. Saqartiya süvarilərinin əsas silahları kəmənd idi.
Yunan qüvvələri
thumb|sağ|250px|Yunan əskərləri thumb|left|150px|Bir peltast thumb|300px|Makedoniya tipi falanqa Yunan şəhər-dövlətləri arasındakı döyüş tərzi əsasən oxatanlar və sapancılar tərəfindən dəstəklənən hoplitlərin falanqa qaydasına əsaslanır. Hoplitlər,əsasən mübarizə aparmaq üçün lazımi avadanlıqla təmin etmək imkanına sahib olan orta səviyyəli insanlardan təşkil olunurdu. Afinalılar bu sinifə "zevgitlər" deyirdilər. Zevgitlər əkinçilər,sənətkar və tacirlər kimi azad vətəndaşlar idi. Bu insanlar təpələr arasındakı tək bir vadidən artıq olmayan şəhər torpaqlarında öz paylarını qorumaq üçün çox vaxt güclü birlik içində olurdular. Bu sinifdən olan hər bir yetkin kişi vətəndaş (əsasən mülk sahibi) öz təchizatını təmin etməklə şəhər ordusuna xidmət etməyə borclu idi. Bu adamlar orduda piyada kimi xidmət etməli idilər. Çünki onsuz da məhdud olan şəhərin ərazisində atların yemlənməsi üçün kifayət qədər otlaq ayırmaq mümkün deyildi.
Hoplitlərin silahları çiyindən ombaya qədər enən,sinə hissəsi dəri bronz olan zireh,qarının alt hissəsini qoruyan geniş bir kəmər,dizliklər,alından burun ucuna qədər uzanan dar körpüsü tunc hoplondan,böyük, dəyirmi,dəmirlə möhkəmləndirilmiş taxta qalxandan ibarət idi. Hoplitlərin əsas silahları dori adını verdikləri uzun nizədir. Bu nizə fars əsgərlərindəki nizə ilə müqayisədə xeyli uzundur. Hər iki tərəfdə də "xifos" deyilən iti bir dəmir qılınc gəzdirdilər. Ağır zireh və uzun bir nizə yunanlara sinə ilə mübarizədə əhəmiyyətli bir üstünlük verir və uzun məsafəyə atıla bilən silahlardan ciddi qorunma təmin edir. Bu cür silahları (silah və donanma baxımından) dövrün digər qoşunlarında da asanlıqla görmək olur. Əsasən hoplit geniş coğrafiyada tanınan ağır bir piyada idi. Yunan ordusunun həqiqi gücünü təşkil edən hoplit deyil,hoplitlərin birlikdə və müəyyən bir qaydada döyüşməsinə səbəb falanqalar idi. Əslində bu döyüş ənənəsi Mesopotamiyada meydana gəlmişdi. Falanqanın ən uğurlu tərəfi döyüş bölgəsində şəhər-əyalət döyüşçüləri arasında güclü həmrəylik olması idi. Müəyyən dərəcədə bu həmrəyliyin nəticəsi olaraq, müharibədəki cəsarət və atılqanlıq kollektivdə də əksini tapırdı. Falanqa kəskin kənarları olan silahlarla ağır irəliləyən,amma qarşı gəlinməsi çətin olan hərbi qüvvə idi. Adətən və standart şəkildə 8 xətt dərinliyi ilə əmələ gələn və hər xətt mümkün qədər digərlərinə yaxın olan falanqa, insanlardan ibarət olan möhkəm bir kütlədir. Falanqa ilk üç xəttinin uzun nizələrini üfüqi olaraq irəli uzadırdı. Beləliklə, bu üç xəttin nizələri özündən öncəki xəttdin irəlisinə uzanmış olurdu. Arxa cərgədəki əsgərlər nizələrini yuxarıya doğru dik,hazırda tutarlar. Falanqanın,xüsusilə ön hissəsində yer alan hoplitlərin qallxanları bədənlərini xüsusilə örtər,qismən açıq qalan sağ tərəf isə sağ yanlarındakı hoplitin qalxanı ardına çəkilərək örtülür. Bu zərurət falanqanı daha da möhkəmləndirir,cünki heç bir əsgər sağındakından uzaqlaşmaq istəməzdi.
Falanqa hücumu, ağır silahlar səbəbiylə yavaş sayıla biləcək qaçışla başlayır. Bu vaxt mənəvi güc üçün yüksək səslər çəxarırdılar. Əks tərəfin falanqa olub olmamasından asılı olmayaraq,döyüş şiddətli olurdu. Hər bir hoplit nizəsini qarşı tərəfdəki əsgərə,zirehin qorumadığı bir nöqtəyə sancmaq məqsədində idi. Qarşı tərəfin qalxan divarı parçalanarsa, bu dəfə nizələr atılaraq,qarşıdurma qılıncla davam edir və zirehi olmayan tərəfə tez-tez ayaqlar və qollarla zərbələr endirilir.
Daha yoxsul vətəndaşlar,yəni mülkü olmayanlar,orduya daha yüngül təchizatla qoşulurdular. "Peltast" və "Psiloi" adlı yüngül piyada qüvvələridə də Yunan qüvvələrinin bir hissəsini təşkil edirdi. Yunan ordularında bu birləşmələrin əhəmiyyəti və yeri getdikcə artırdı. Məsələn, Plateya döyüşündə ordunun yarıdan çoxu psiloi qüvvələrindən ibarət idi. Zireh, dəbilqə və güclü qalxan ala bilməyən yoxsullardan yetkinlik həddinə çatmış kişilər bu şəkildə müharibələrdə iştirak edə bilirdilər.
Dəniz döyüşləri
thumb|right|325px|Bir [[triyera donanmasının təmsili rəsmi]] thumb|right|250px|Günümüzde orijinalına uyğun inşa edilmiş bir başqa [[triyera]] E.ə. V əsrdə Aralıq dənizində dəniz döyüşlərində istifadə edilən ən geniş yayılmış döyüş gəmiləri triyeralar idi. Uzunluğu 36-40 metr və eni 6 metr olan bu gəmilərin üç sıra avarçəkmə dəsti var idi. Külək olduğu halda, 175 kvadrat metrlik bir yelkənli heyət ilə hərəkət edə bilirdilər. Ancaq külək olmadıqda avarçəkənlər hərəkət edirdi. Döyüşlərdə, lazımi manevrləri yerinə yetirmək üçün avarçəkən komandaya güvənməli idilər. Bu gəmilərdə 170 avarçəkən də daxil olmaqla 200 ekipaj üzvü çalışırdı. Dənizçi olaraq kapitandan başqa digər önəmli işçi düməncidir. Ayaq tərəfdə gəmiyə iki dümənlə yön verirdi, usta bir dümənci müharibənin uğurunda mühüm rol oynayırdı. Yunan-İran müharibələri zamanı Yunan triyerasında 10 döyüşçü və 4 oxatan vardı. Əhəməni triyeralarında 40 döyüşçü və oxatan var idi. Burada gəmi kapitanlarından yalnız 30-a yaxını fars idi,yerdə qalan döyüşçülər saklar idi. Gəmilər, avarçəkənlər və digər döyüşçülər asılı dövlətlər tərəfindən təmin olunurdu. Silahlı şəxslərin Fars və Saklar olması yunandilli ekipajın döyüş əsnasında tərəfləri dəyişməsinə mane olurdu. Yunan Donanmasında bütün gəmilər, avarçəkənlər və döyüşçülər yunan idi.
O,dövrdə Aralıq dənizindəki dəniz döyüşünün əsas taktikası, gəmilərin yayında olan və gəminin yayından 2 metrdən bir qədər çox uzanan üç tərəfi kəskin mahmızdan istifadə edərək düşmən gəmisini batırmaq idi. Əgər bu mümkün olmasaydı, triyera düşmən gəmisini mümkün qədər yaxınlaşdırmağa və bir tərəfdəki kürəkləri qıraraq gəmini manevr edəməyəcək hala gətirirdilər. Digər bir manevr düşmən gəmisinə minib döyüşçüləri çıxarmaq idi. Bu dəfə düşmənin gəmisinin göyərtəsində şiddətli bir toqquşma olurdu, bu, demək olar ki, hər hansı bir torpaq münaqişəsi ilə eyni şərtlərdəki kimi idi. Hər iki tərəfin döyüş gəmilərində belə bir qarşıdurma üçün qoşunları var idi. Yunan İttifaqı Donanmasında tam silahlanmış hoplitlər və Əhəməni Donanmasında yüngül piyadalar olurdu. İdarə heyətinin məqsədi "düşmən" gəmisini təbii şəkildə ələ keçirməkdir. Hər iki tərəf üçün, ekipaj manevr etməyi bacarırsa, gəmiyə çıxmaq üçün yetərli deyilsə, fırıldaq etməyi seçmək lazımdır.
E.ə VI əsrdən əvvəl döyüş gəmilərinə dair heç bir dəlil yoxdur. Mahmızlı döyüş gəmilərinə dair ilk dəlil, e.ə. VI əsrin ortalarında Herodotun qeydlərində rast gəlinir. Mahmız,düşmən gəmisinin lövhəsini qırmaq üçün tunc örtüklə möhkəmləndirilmişdir. Buna görə gəminin ən bahalı hissəsidir. Mahmızlı gəmilər, hər şeydən əvvəl, toqquşmanın təsirinə tab gətirmək üçün kifayət qədər güclü qurulmalı idi. Üstəlik mahmız üçün tələb olunan tunc çox baha idi,tuncun tökülməsi üçün peşəkar mütəxəsislərə ehtiyac duyulurdu. Mahmızlama yüksək bacarıqlı bir manevrdir,düzgün istiqamətdə aparılmalı və və müvafiq vuruşa mümkün qədər ən yüksək sürətlə tez davam etməlidir. Bu sürət saatda 9-10 dəniz mili olaraq hesablanır. Bu anda avarçəkənlərə sifariş verilir və sürət azalır. Bu atış sürəti yaxşı müəyyənləşdirilməlidir, təsirli bir vuruş etmək kifayətdir və zərbədən sonra düşmən gəmisindən xilas olmaq üçün bir sürət olmalıdır. Əks təqdirdə düşmən gəmisinə vurulacaqdı. Bu, hər iki gəminin eyni taleyi paylaşmasına səbəb olacaqdır. Bu səbəblə,dalğalanmadan həmən sonra,kürək çəkənlərə verilən əmrlə geriyə kürək çəkilirdi.
Daha təcrübəli donanma "diekplous" adlı manevr həyata keçirməyə başladı. Bu manevrdə düşmən xətti bir hissədə güc yığaraq parçalanmağa çalışılırdı. Bu vaxt, düşmən gəmiləri xəttdəki boşluqları silməyə və yan tərəfdən hücum etməyə başlayırdı.
Hazırlıqlar və toplanma
Yunanıstanın işğalı üçün hazırlıqlar uzunmüddətli planlaşdırma və geniş hazırlıq tələb edirdi. İşğal yolunda böyük istehkamlarında qurulması əvvəlcədən planlaşdırılırdı. I Kserks ordusunu Dardanel boğazından keçərək cəmi 600 qayıqdan istifadə edərək inşa edilən iki üzən körpüdən keçməsini və dəniz donanmasını Afon yarımadası ətrafında dolaşmadan qazdıracağı bir kanaldan keçməyi hesabladı. Herodotun təxminən 2.2 km uzunluğunda olduğu qeyd etdiyi bərzəxhissəsində qazıntı işlərinə başlanılmışdı. Yarımadanı dolaşmanın qarşısı alınmalı idi, çünki general Marsinousun təşəbbüsü zamanı e.ə. 492-ci ildə bir fars donanması fırtınaya tutulmuş və demək olar ki, tamamilə əldən çıxmışdı. Hər iki istehkam layihələri bugünkü dövlətləri belə çətinliyə salacaq layihələrdir. Lakin Misirdən başqa Babildə də baş verən bir üsyan səfəri bir ildə gecikdirdi Herodot sadəcə Misirdəki üsyandan söz etmişdi. . Bu iki üsyan Yunan dünyası üçün böyük bir şans olaraq görülürdü. Beləliklə, fars ekspedisiyası təxirə salındı və Afinada, e.ə 486-cı ildə Laureion bölgəsində yeni, böyük bir gümüş yataqdan güclü bir donanma qurmaq üçün vaxt var idi. Femistokl,Afinalıları Afinanın bütün Yunan şəhər dövlətləri içərisində ən güclü donanmaya sahib olmaq istiqamətində bu mədəndən istifadə etməyə inandırdı. Əvvəlki qərar gümüş mədəninin gəlirlərini bütün Afinanın azad vətəndaşlarına bərabər paylamaq idi. Femistoklun səyləri ilə qurulan donanmanın Yegina donanmasına qarşı istifadəsi nəzərdə tutulurdu. Yegina donanması o tarixlərdə Afina donanmasından qat-qat güclü idi. Ancaq nəticədə Artemisionda Əhəməni Donanmasına qarşı və Salamini məğlub etmək üçün istifadə edilmişdir. Bu gümüş mədənindən istifadə edərək Afina donanması 200 triyeradan ibarət hərbi qüvvəyə çevrildi.
Sonda 4 il davam edən hazırlıqlar tamamlandı,üsyanlar yatırıldı və I Kserksin qoşunları toplama nöqtələrinə keçməyə başladı. Herodot yazır ki, I Kserksin ordusu 46 etnik qrupdan ibarət idi. Əhəməni ordusu bizim e.ə. 481-ci ilin yaz və payız aylarında Anadoluda toplanmışdı. Şərq satraplıqlarından olan qoşunlar Kapadokyadakı Kritalaya toplanmış, I Kserksın komandanlığı altında e.ə. 482-481-ci illərin qışını keçirmək üçün satraplığın paytaxtı Sarda aparıldı. Bütün ordunun toplaşdığı yer bura seçildi. Kritala, ehtimal ki, Niğde düzənliyindəki Tyana şəhərinin yaxınlığındadır. Kserks Sarddan "torpaq və su" istəyilə Afina və Spartadan başqa bütün Yunan şəhər dövlətlərinə elçilər göndərdi. Ordu artıq Sardda toplaşmışdı və bu, Yunanıstana hücum etmək niyyətini açıq şəkildə nümayiş etdirirdi. Payızda hücuma keçən ordu qərb satraplıqlarının orduları ilə birləşdi və Abidos üzərində irəlilədi.
Ordunun Dardanel boğazı üzərindən qarşıya keçməsində istifadə olunan üzən körpülər toplamda 670 təknənin birləşdirməklə inşa edilmişdir. Gəmilər bir-birinə axıntıya perpendikulyar bağlandı, lakin axıntıya qarşı çox böyük lövbərlər dənizə atıldı. Gəmilərdən ibarət olan bu körpüdə taxtalar uzadılmış və bağlanmışdır və sonra taxta döşəmə qoyulmuşdur. Torpaq bu taxta bazaya qoyulmuşdu. Nəhayət, heyvanların dənizdən qorxmasının qarşısını almaq üçün hər iki tərəfdə zəminlər inşa edilmişdir. Gəmilərin təmizlənməsi üçün körpülərdə üç açılış vardı. Əsgər və materiallar üzən körpülər üzərindən nəql olunduqca bu açıqlıqlar, ehtimal ki, çəkilmiş iplərin köməyi ilə bağlanırdı.
Ordu
Herodot, Fars ordusunun Doriskosda dayandırıldığını və I Kserks tərəfindən yoxlanıldığını, əsgərlərin yenidən təyin edildiyini yazırdı. Dəstəkçi heyətinin iki dəfə çox olduğunu qeyd edir və bütün ordunun 5,283,200-ə bərabər olduğunu vurğulayır. Digər qədim mənbələrdə oxşar rəqəmlər verilir. Herodot, Frakiyadan keçərkən ordu və donanmanın I Kserks tərəfindən yoxlanılması üçün Doriskosda dayandırıldığını söyləyir;o,qoşundakı əsgərlərini təkrarən sayır :
upright=1.5|thumb|I Kserksin böyük ordusu ilə Hellespontu keçməsi Klassik Yunanıstan mövzusunda parlaq əsərlər yazan XIX əsr İngilis tarixçisi George Qrote, belə böyük sayları qəbul etməyin tamamilə mümkün olmadığını iddia edir. Herodot bu rəqəmləri tamamilə rədd etməməklə bərabər, üç illik ərzaq tədarükünü göstərən qeydləri incələmişdir. Ancaq bu vaxt o, qədim mənbələrdəki ziddiyyətlərədə diqqət çəkmişdi.Əhəməni ordusunun təchizatında ən böyük problem su təchizatı idi. Bu məsələni ilk qaldıran İngilis generalı ser Frederik Maurisi idi. Maurisi, Yunanıstanın hər hansı bir bölgəsindəki çayların yalnız 200.000 insan və 70.000 heyvanın su ehtiyacını ödəyə biləcəyini irəli sürmüşdü. Daha sonra Herodotun fars dilində işləyərkən bir sıfır xətası ilə belə böyük və şişirdilmiş bir rəqəmə çatdığını iddia etdi .Digər tədqiqatçılar, Əhəməni ordusunda qədim dünyanın dəstəkləyə biləcəyi təchizat sistemləri əsasında 100 min və ya daha az əsgərin ola biləcəyini hesabladılar.
Herodot, Əhəməni ordusunun əsas təməl birləşmələrindən olan baivabaram komandirlərindən 29-un adını verdi. Bu birliklər təxminən 10.000 qoşun təşkil edir. Herodotu tərcümə edən tarixçi J. A. R. Munro və Reginald Valter Makan Əhəməni ordusu üçün mövcud rəqəmin 300 min rəqəminin real olacağını irəli sürmüşdülər. Mövzu ilə bağlı başqa təkliflər 250 min ilə 700 min arasında dəyişir.
Donanma
thumb|right|250px|Bir pentekonter [[Rəsm|rəsmi]] thumb|right|300px|[[Yunan triyerası]] Fars Hərbi Dəniz Qüvvələrindəki gəmilərin sayı Fars Ordusu məsələsi qədər olmasa da fərqli görüşlərə məruz qaldı. Herodotun sözlərinə görə, Fars Donanmasında 1,207 triyera və 3000-ə yaxın nəqliyyat və dəstək gəmisi vardı. Bunlardan bir qismi pentekonteralardır. Pantekonteralar, hər iki tərəfdən bir cərgədə cəmi 50 avarçəkən tərəfindən daşınan gəmilər idi. Herodot, eyni zamanda fars triyeları haqqında da ətraflı məlumat vermişdi.
Herodotun verdiyi bu say, Salamin döyüşündə iştirak edən Fars donanmalarındakı gəmilərin sayı idi. Əvvəllər Evbeya adası və Artemisiya döyüşündə baş verən fırtınalarda böyük gəmi itkiləri olmuşdur.O, fırtınaların vurduğu itkilərin qarşılığının materikdən və Trakya Yunanıstan adalarından gələn gəmilər tərəfindən qarşılandığını iddia edir.Ancaq möhkəmləndirilmiş 120 triyeradan danışır. Döyüşlərdə iştirak edən Esxil yazır ki, onlardan mini triyera,207-si sürətli gəmi olmaq üzərə, 1207 gəmi ilə mübarizə aparmışdır.
Herodot, fars triyeralarını milliyyətinə görə detallı bir şəkildə bölüşdürür :
Diodor və Lisiy Dorikosdan ayrılarkən donanmada 1200 gəminin olduğunu yazırlar. İzokrat Dorikos üçün 1300, Salamin üçün 1.200, tələbəsi Efor isə ilkin rəqəm olaraq 1.207 məlumatını verir. Ktesi min, Platon isə min və daha çox rəqəmlər verir.
Bu rəqəmlər bir-birinə yaxındır və 1.200 rəqəmi məqbuldur. Bugünkü tarixçilər və tədqiqatçıların bəziləri bu rəqəmi qəbul edirlər. Ancaq Salamin döyüşündə daha az sayda fars gəmisinin iştirak etdiyi ehtimal edilir .Yunan-İran müharibələri ilə bağlı digər araşdırmalar, İliadadakı Yunan donanması üçün rəqəmləri müqayisə edərək 1,207 rəqəmini məqbul hesab etmir.Əhəməni imperiyasının Egeydə səfərbər edə biləcəyi donanmanın 600-dən çox döyüş gəmisinin ola biləcəyi iddia edilir.
Yunanlar
thumb|upright|Ehtimal olunan Spartalı [[Hoplit,Viks (Kelt Nekropolu) eramızdan 500 il əvvəl]] Farslar kimi, Afina da e.ə. 480-ci illərin ortalarından başlayaraq müharibəyə hazırlaşırdı. Bu hazırlıqların ən vacib hissəsi e.ə 482-ci ildə yeni triyera donanmasının yaradılması qərarı idi. Femistokulun bu donanma ilə bağlı qərarın qəbul edilməsində rolu böyük olmuşdu. Femistokl Afinalıları inandırdı ki, farslarla döyüşmək üçün güclü bir donanma lazımdır. Lakin Afina həm quruda, həm də dənizdə mübarizə aparmaq üçün kifayət qədər insan qüvvəsinə sahib deyildi.Buna görə digər Yunan şəhər dövlətləri ilə bir ittifaq lazım idi. Bu vaxt, e.ə 481-ci ildə I KserksSparta və Afina xaric digər yunan şəhər dövlətlərinə Sarddan elçilər göndərərək boyun əymələrini tələb etdi. Yunanıstanın şimal hissəsindəki bir çox şəhər dövləti, Əhəməni ərazisinə yaxın olduqları üçün bu istəyi qəbul etdi. Bu təşəbbüs Yunanıstanın cənub hissəsinə mənfi təsir göstərdi və yetmiş şəhər dövləti Afina və Sparta ətrafında birlik yaratmağa başladı.
Yunan ittifaqı
e.ə.481-ci ildə Yunan şəhər dövlətləri arasında ittifaq yaratmağa başlayan Korinf şəhərində şəhər dövlətlərinin nümayəndələri arasında bir qurultay çağırıldı .Bu Yunan şəhər dövlətlərinin sayının İlanlı sütuna həkk olunmuş saydan 31 olduğunu başa düşürük .Bu ittifaqın kömək istəmək üçün şəhər dövlətlərinə səfir göndərmək,qurultay olduqda üzv şəhər dövlətlərindən müdafiə nöqtələrinə qüvvələr göndərmək səlahiyyəti var idi. Herodot bu ittifaqa konkret bir ad vermədi. Afina və Sparta şəhər dövlətləri qurultayda lider idilər, lakin müdafiə strategiyasında bütün iştirak edən şəhər dövlətlərinin maraqları nəzərə alınırdı. Qurultayın daxili prosesləri və danışıqlar barədə məlumatlar çox məhduddur. Ancaq məlumdur ki, Yunanıstanın 700şəhər dövlətindən yalnız 70-i konqresin qurultayına nümayəndə göndərmişdirlər. Buna baxmayaraq, bu rəqəm diqqətəlayiqdir, çünki bir çox şəhər dövlətləri bir-biri ilə müharibə aparırdılar.
Digər şəhər dövlətləri, gedişatın nə yöndə inkişafına baxaraq,tərəfsiz neytral qalmağı seçdilər. Fiv şəhər dövləti qurultaya qatılmamışdı. Bu şəhər dövləti Yunanistana çatmaqda fars qüvvələrinə hətta kömək etməkdə şübhəli bilinən bir yunan şəhər dövləti olaraq da hesab edilirdi. Buna baxmayaraq, 400 Fivli hoplit silahları ilə bu Yunan ittifaqına sadiq qalaraq Fermopildə qaldı. Ən məşhur fars tərəfdarı şəhər dövləti Arqos idi. Ancaq Arqos ordusu e.ə.495-ci ildə I Kleomenin başçılığı altında Sparta ordusu tərəfindən Sepieya döyüşündə son əsgərinə qədər oldürüldükdən sonra məğlub olduqda gücsüz vəziyyətə düşür.
Yunan qüvvələri
Yunan şəhər dövlətlərinin daimi bir ordusu yox idi və buna gərək də duyulmurdu. Öz torpaqlarında vuruşduqları üçün ehtiyac olduqda bir ordu çıxardılar. Bu səbəblə Əhəmənilərlə müharibənin müxtəlif dövrlərində müxtəlif ölçülü yunan qoşunları görülür. Buna gərə də müharibə ilə bağlı çatışmalarda yunan qüvvələrinin mövcudluğu daima mübahisəlidir.
Trakya,Makedoniya,Fessaliya (e.ə.480-ci ilin yazı)
thumb|sağ|200px|[[I Kserks Boğazın sularının çırpılmasında şəxsən iştirak edir. bir animasiyadan)]] Aynorozdakı kanalın və Dardanel boğazındakı körpülərin tamamlandığı xəbəri gəlincə, yazda ordu Sardisdən Abidosa yürüdü . Əhəməni ordusu Dardanel boğazının sahilində toplanaraq, Abidosdan (indiki Nara Burnu) Sestosa (indiki Akbas Limanı) qədər uzanan üzən körpülərdən keçərək Avropa torpaqlarına keçdilər.
thumb|left|Eiondakı qədim Əhəmənilər qalası (sola təpə) və Strimon çayının ağzı (sağda), Amfipoldan görüldü. Əhəməni ordusu e.ə. 480-ci ilin aprelində Gelibolu yarımadasından Yunanıstan üzərinə irəliləməyə başladı. Yürüş xətti üzərində beş əsas təchizat mərkəzi yaradıldı. Bunlar Dardanel boğazının Trakya tərəfindəki Lefki Akti,Biston gölündəki Tiroz Doriskos, Eretriya yaxınlığındakı Eiyon, Saloniki yaxınlığındakı Sermedir. Bu təchizat mərkəzlərinə səfərə hazırlıq illərində ərzaq yığılmışdı. İmperatorluğun hakimiyyəti altında olan hər bir xalq üçün doldurmaqda məcburiyyətində olduğu depolar təyin olunmuşdu. Yürüş Doriskosda Donanmanın gəlməsi üçün dayandırılmışdı. Burada I Kserks qoşunlarını yenidən təşkil etdi,etnik qrupların yerinə taktiki bir nizam meydana gətirdi. Əhəməni Ordusunun Dardanel boğazı sahillərindən Sermeye qədər olan yürüşü təxminən 600 km məsafəyə, 3 aya qət edildi.
Digər tərəfdən,e.ə. 480-ci ilin yazında Yunan İttifaqı qurultayı bir daha toplandı. Qurultayda Teselya heyəti,Əhəməni ordusunun Olimp dağı ilə Osso dağı arasındakı Məbəd Vadisindən keçə biləcəyini təxmin edərək bu keçidin tutulmasını irəli sürdülər. Bu təklif qəbul edildi və Sparta kralı Eunetus və Femistoklun komandanlığı altında 10.000 nəfərlik bir dəstə keçidə göndərildi.Ancaq keçidə çatdıqdan bir neçə gün sonra Makedoniyalı İsgəndərin elçiləri düşərgəyə gəldilər. Bu elçilər Əhəməni Ordusunun və Donanmasının böyüklüyünü təsvir edərək "ayaqlar altında tapdalamamaq" üçün oradan ayrılmağı məsləhət gördülər. Bu vaxt, Məbəd Vadisinin, Fessaliyaya gedən yeganə yol olmadığı,Makedoniyanın dağlıq bölgəsindən keçən başqa bir yolun olduğu kəşf olundu. Bu vəziyyətdə Əhəməni ordusu keçiddən istifadə etmədən Sarantoporo keçidindən keçə biləcəyi, Yunan qüvvələrini arxasına sararaq bu ordunu məhv edəcəyi aydın idi. Bunun üzərinə dərəni tutmaq üçün göndərilən yunan qüvvələri geri çəkildi.
Bir qədər sonra Əhəməni Ordusunun Dardanel boğazını keçməsi xəbəri gəldi. Keçidin tərk edilməsi,Yunanıstanın şimal-şərq hissəsindəki bir çox şəhər dövlətləri kimi, Fessaliyanında Əhəməni iradəsinə tabe olması demək idi. Əslində fessaliyalılar könüllü I Kserksə boyun əydilər,müharibə boyunca Əhəməni ordusuna mühüm xidmətlər göstərdilər.