cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Savoyya sülaləsi
İtaliya krallığı
7 ilik Siciliya hökmdarlığı Savoyya sülaləsinin xeyli gücləndirdi. 1720-ci ildə Savoyyalılar Siciliya torpaqlarını 1796-cı ildə Napaleon tərəfindən ağır məğlubiyyətə uğradıldılar. Paris sülhünə görə Piemontdan Fransız qoşunları istədiyi zaman, maneəsiz olaraq keçə bilərdilər. 1798-ci ildə Joubert Turini işğal edir və IV Karl Emanuel öz hüquqlarından əl çəkir. Lakin Napoleon Bonapart məğlub edildikdən sonra Genuya respublikası yaradılır.
Kabataş liseyi
Ana kampusu İstanbulun Ortaköy səmtində dəniz kənarında yerləşir. Milli Təhsil Nazirliyinin etdiyi Səviyyə Təyin etmə İmtahanı (SBS) nəticəsində seçim edib bu liseyi qazanan qız və kişi şagirdlər bu liseyə getməyə imkan qazanarlar.
Kabataş Liseyində hələ də 900 ətraflarında lisey şagirdi oxumaqdadır. şagirdlərin 250-ə yaxın hissəsi yatışlıdır. Qız və kişi yatışlı hissələri vardır. Təhsil heyəti bir müdir, bir müdir baş yardımcısı, 3 müdir köməkçisi və 60 müəllimdən ibarətdir.
Savoyya sülaləsi
İtaliya krallığı
Həmin vaxtda İtaliyada millətçi hərəkatlar xeyli güclənmişdi. Bu hərəkata Cüzeppe Mazzini başçılıq edirdi. İtaliya millətçilərinin əsas tələbi İtalyanın birləşdirilməsi idi. Onlar həmçinin İtaliyada demokratiyanın inkişafını da tələb edirdilər. 1848-ci illər inqilabı zamanı İtaliyanın birləşdirilməsi alınmadı. Lakin Karl Albert "Statuto Albertino" adlı qanunlar məcəlləsi verməyə məcbur oldu. Bu məcəllə hətta İtaliya birləşdirildikdən sonra da qüvvədə qaldı. Bundan sonra İtalyanın baş naziri, mötədil millətçi Kamillo Kavur İtalyanın birləşdirilməsi hərəkatına öndərlik etməyə başladı.
Kabataş liseyi
Tarixi
Kabataş Liseyi 7 Mart 1908 tarixində Padşah II. Abdulhəmidin fərmanıyla "Kabataş Məktəbi İdadisi" adı altında quruldu. Quruluş məqsədi; islam dünyasına seçmə idarəçi yetişdirmək idi. 18 Aprel 1908 tarixində Kabataş səmti dəniz sahilindəki set üstündə Əsmə Xatun Evində təhsilə başladı. İlk müdiri Həsən Tahsin (Ayni) Bəy idi və bütün lisey 7 sinif və 276 şagirddən meydana gəlirdi. 1909/1910 təhsil dövründə ilk məzunlarını 23 şagirdlə verdi.
Balkan Müharibələrinə digər məktəblər kimi Kabataşdan da bir çox müəllim və son sinif şagirdi qatıldı. Döyüş nəticəsinin ölkədə yaratdığı böyük kədər və elan edilən ümumi yas nəticəsində, 7 Mart 1913-də məktəb flamasının qırmızı-ağ olan rəngləri qırmızı-qara olaraq dəyişdirildi.
Savoyya sülaləsi
Ziddiyətlər
Əsrlər boyunca hökmdarlıq etmiş Savoyya sülaləsinni tarixində xeyli kütləvi qırğın tarixləri vardır. Bunlardan ə dəhşətliləri Hersoq II Karl Emanuelin və Kral I Umbertonun dövründə olmuşdur.
Kabataş liseyi
Tarixi
1998–1999 tədris ilindən etibarən Kabataş Liseyi Anadolu Liseyi statusunda təhsil etməkdədir. 2006–2007 təhsil mövsümü ilə birlikdə təhsil müddəti 5 ilə çıxarılmışdır.
2009-cu ildən etibarən birinci xarici dil olaraq Almanca təhsil verən iki sinif açılmışdır.
Savoyya sülaləsi
Ziddiyətlər
1655-ci ildə, protestant əhali sıxışdırıldığına görə Alp dağları ərazisinə köççək istəyirdilər. Onların qarşısını almaq üçün Hersoq II Viktor Emanuel qoşun göndərmiş və onları kütləvi şəkildə qətlə yetirmişdir. Buna hətta İngiltərə lord-protektoru Oliver Kromvel də etiraz etmiş və İtaliyaya qoşun göndərəcəyi ilə hədələmişdir. Bu hadisə ilə bağlı Con Milton "Piemontda sonuncu qırğın" adlı məşhur sonetini yazmışdır.
Kərimarx
Kərimarx — İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, indiki Sərdarabad (Oktemberyan) rayonunda kənd.
Savoyya sülaləsi
Ziddiyətlər
Savoyya sülaəsi ilə bağlı digər qanlı qətliam Bava Beccaris qırğınıdır. Çörəyin qiymətinin artmasına etiraz edən əhalinin qarşısını almaq üçün I Umberto öz generalı Bava Beccarısı göndərir. Generalın əmri ilə etiraz edən əhali gülləbaran edilir. Nəticədə xeyli insan öldürülür. Bu hərəkətindən sonra Bava Beccaris kral tərəfindən İgidliyə görə Medalla təltif olunur. Bu əhalinin daha da hiddətinə səbəb olur. Sonda, 1900-cü ildə I Umberto, bu qırğın zamanı öldürülən bir qızın qardaşı olan Gaetano Bresci tərəfindən qətlə yetirilir. Bundan əvvəl isə I Umbertonun qətlinə Giovanni Passannante və Pietro Akkiarito cəhd etsələr də, uğurlu ola bilmirlər.
Kərimarx
Tarixi
Rayon mərkəzindən 8 km cənub-şərqdə yerləşir.
Savoyya sülaləsi
Faşizm və monarxiyanın sonu
250px|thumb|right|Mərkəzdə Savoyya gerbi olan 1861-1946-cı illərdə İtaliya Krallığı bayrağı Birinci Dünya Müharibəsindən sonra Versal-Vaşinqton sistemi İtaliyaya gözlədiklərini vermədi. Buda İtaliyada faşizmin güclənməsin səbəb oldu. Belə bir şəraitdə [[Benito Mussolini meydana çıxdı. Onun Romaya yürüş elan etməsindən sonra kral III Viktor Emanuel onu baş nazir təyin etdi. Mussolini getdikcə bütün hakimiyyəti öz əlincə cəmləşdirdi. Kral formal olaraq hakimiyyət sahibi idi. Mussolini 1936-cı ildə Həbəşistanı tutdu və III Viktor Emanueli Həbəşistan İmperatoru elan etdi, 1939-cu ildə Albaniya tacı da III Viktor Emanuelə verildi. Mussolininin təhriki ilə İtaliya İkinci Dünya Müharibəsinə Almaniya ilə müttəfiq kimi girdi. Lakin 1943-cü ildə İtalyanın gücü tükəndi. İtaliya iki yerə bölündü. Şimalda Mussolini hələ də müharibəni davam etdirirdi, cənubda isə III Viktor Emanuel Müttəfiqlərlə sülh imzaladı. İtaliyada monarxiyanın qalması üçün III Viktor Emanuel öz taxtından oğlu II Umbertonun xeyrinə əl çəkdi. Lakin monarxiyanı xilas etmək münkün olmadı. 1946-cı il, may ayında keçirilən referenduma görə İtaliyada monarxiya ləğv edildi.
Kərimarx
Toponimi
Toponim Kərim şəxs adı ilə arx sözünün əsasında əmələ gəlmişdir. Antropotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir. Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 3. I.1935-ci il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Sovetakan qoyulmuşdur.
Savoyya sülaləsi
Savoyya sülaləsi bu gün
Turin şəhərində Savoyyalıların kraliyyət sarayı Dünya Mirası kimi qorunur. Hal-Hazırda Savoyya sülaləsinin liderliyi uğrunda iki əmioğlu IV Viktor Emanuel (onun ləqəbi İtaliya kralıdır) və Aostalı Hersoq Amadeus mübarizə aparır. Hətta, Fransanın kralı VI Flippin toyunda (2004, 21 may) IV Viktor Emanuel Hersoq Aostalı Amadeusu ikinci dəfə yumruqlayaraq döymüşdür. IV Viktor Emanuel 2006-cı il, iyun 16-da Varennada həbs edildi. Səbəb kimi isə fahişə yığılması və korrupsiya idi. Məhkəmədə buraxıldı və ev dustağı edildi. İyul 20-dən ev dustaqlığındanda azad edildi, lakin İtalyanı tərk etmək qadağan edildi.
Kərimarx
Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 311 nəfər, 1873-cü ildə 1215 nəfər, 1886-cı ildə 1357 nəfər, 1897-ci ildə 1474 nəfər, 1904-cü ildə 1700 nəfər, 1914-cü ildə 1802 nəfər, 1918-ci ildə kənddə Türkiyədən gəlmə ermənilər də yerləşdirilmişdir. Bundan sonra kəndin əhalisi qarışıq yaşamışdır. 1919-cu ildə 1840 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır. 1919-cu ilin sonunda azərbaycanlılar erməni təcavüzünə məruz qalaraq qırğınlarla deportasiya olunmuşdur. Kəndə xaricdən köçürülən ermənilər yerləşdirilmişdir. İndiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra kəndi tərk etmiş azərbaycanlılardan sağ qalanlar tarixi-etnik torpaqlarına qayıda bilmişdir. Burada ermənilərlə yanaşı 1922-ci ildə 239 nəfər, 1926-cı ildə 303 nəfər, 1931-ci ildə 268 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. SSRİ Nazirlər Sovetinin xüsusi qərarı ilə kənddə yaşayan azərbaycanlılar 1948–1949-cu illərdə zorla Azərbaycana köçürülmüşdür. İndi ermənilər yaşayır.
Savoyya sülaləsi
Savoyya sülaləsi bu gün
IV Viktor Emanueli və oğlu Emanuel Flibertonu təmsil edən vəkillər heyəti 2007-ci ildə İtaliya prezidenti Corco Napolitanoya müraciət ünvanladı. Müraciətdə Savoyya sülaləsinə dəymiş ziyanın geri qaytarılması və Şahzadə Markodan Quirinale sarayının və Ada villasının alınaraq, Savoyya sülaləsinə qaytaılmasını tələb etdi. İtaliya hökuməti isə cavabında onların heç bir şey tələb etməyə haqqlarının olmadığını və yeri gəldikdə İtaliya hökumətinin onlardan Benito Mussolini ilə gizli danışıqlara getdiklərinə görə təzminat tələb etməyə haqqlarının olduğunu bildirdi.
Savoyya monarxlarının iqamətgahları
1997-ci ildə UNESCO Turindəki və şəhərətrafındakı Savoyya saraylarını (14 iqamətgah) Ümumdünya irsi siyahısınadaxil etməyə qərar verdi, bunlardan aşağıdakıları fərqləndirmək olar:
Savoyya qrafları
Əsas sülalə budağı
Dözümlülük və ya Şelford qanunu
1913-cü ildə isveçrəli botanik V. E. Şelford kəşf etmişdir ki, müəyyən yerdə hər hansı canlının ləng inkişaf etməsinə səbəb ətraf mühit faktorlarının təkcə çatışmazlığı deyil, həm də artıqlığıdır. Ona görə də orqanizmin ətraf mühitdən tələbi iki şərtlə ölçülür: a)minimal ekoloji tələb, b) maksimal ekoloji tələb. Bu iki tələb arasındakı şərait orqanizmin dözümlülük həddi adlanır. Hər bir faktorun təsirinə qarşı orqanizimdə müəyyən dözümlülük həddi əmələ gəlir. Deməli faktorun orqanizmə təsiri nə az, nə də çox deyil optimal olmalıdır.
Dözümlülük həddi konsepsiyası biosferlə insanın əlaqəsini optimallaşdırmaq üçün vacibdir. Ona görə ki, bu işdə həlledici rol oynayan çox vaxt antropogen faktor olur. Canlıların dözümlülük həddi ilə əlaqədar bir neçə ekoloji qanunauyğunluq müəyyən edilmişdir:
Qara cəngavər (film musiqisi)
“The Dark Knight: Original Motion Picture Soundtrack” Kristofer Nolanın 2005-ci ildə çıxarılmış “Betmen:Başlanğıc” filminin sikveli olan 2008-ci ildə çıxarılmış eyni adlı filmin musiqi albomudur. Film musiqisi 15 iyul 2008-ci ildə üç fərqli nəşrdə təqdim edilmişdir: CD, limitli CD dijipak və dijital yükləmə. 2CD-li Xüsusi buraxılış 9 dekabr 2008-ci ildə DVD ilə bir yerdə çıxarılmışdır. 180-gramvinil LP verisyası 12 avqust 2008-ci ildə çıxarılmışdır. Film musiqisi “Betmen:Başlanğıc” filminin musiqisini yazmış Hans Zimmer və Ceyms Nyuton Hovard tərəfindən bəstələnmiş və 2008-ci ilin aprelində lentə alınmışdır.
Dözümlülük və ya Şelford qanunu
İstinadlar
Mustafayev Q. T. Ekologiyadan konspekt. Bakı, Şərq-Qərb,1993, 184 s.
Qara cəngavər (film musiqisi)
Yazılması
Doqquz dəqiqəlik Coker süitası ("Why So Serious") elektrik violonçel, solo skripka, gitara və simli bölmə ilə ifa edilən iki not ətrafında qurulmuşdur. Zimmer onun stilini özünün də mənşəcə bağlı olduğu Almaniyanın “Kraftwerk” qrupunun və “The Damned” kimi qupların musiqi stili ilə müqayisə edir. Ekrandakı görüntünü müşayət etmək üçün süita boyu Zimmer ülgüc və simli alətin təmasından yaranan cingiltili səsdən istifadə etmişdir. Hit Ledcerin ölümündən sonra, Zimmer qeyd edir ki, orijinal materialın daha sakit, yeni musiqi ilə əvəz edilməli olduğunu hiss etmişdir, lakin bu addımın “şeytani performans”a kölgə sala biləcəyini düşündüyünə görə fikrindən daşınmışdır. Ceyms Nyuton Hovard Harvi Dent/İki üz üçün “eleqant və gözəl” mövzu bəstələmişdir.
“Betmen:Başlanğıc” filmində Betmenin Ras al Qulu ölmək üçün tərk etdiyi səhnədə istifadə olunmuş musiqi, “Qara cəngavər” filmində Betmenin Cokeri binadan asdığı səhnədə istifadə edilir. Bu musiqi daha sonra “Qara cəngavər:Əfsanənin dirçəlişi” filmində də istifadə olunur. Musiqi iki diskli xüsusi buraxılışa daxil edilib, həmçinin onu "We Are Tonight's Entertainment" parçasında da dinləmək olar. İkinci disk “The Dark Knight (Bonus Digital Release)” adı ilə ayrıca albom kimi onlyan yükləmə satışına çıxarılıb. Bu albomun üz qabığında Coker və Betmen birlikdə təsvir edilib. “Qara cəngavər” film musiqisində digər diqqətçəkən motivlər arasında “Chance” (Qordonun ölümünün ehtimalı), “Watchful Guardian” (Harvinin ölümü) və “Agent of Chaos” (Reyçelin ölümü) musiqilərini qeyd etmək olar.
Satış göstəriciləri
İlk həftədə 25.000 nüsxə ilə satılan albom “Billboard 200” hit-paradında 20-ci yerdə debüt etmişdir. Çıxarılmasının ikinci həftəsində 20.000 nüsxə satış göstəricisi ilə albom 23-cü yerə enmişdir. Üçüncü həftədə 2.100 nüsxə satışsa albom ilk yüzlükdən çıxaraq 192-ci yerdə qərarlaşmış, dördüncü həftəsində isə ilk ikiyüzlüyü tərk etmişdir.
2-CD-li “Qara cəngavər” xüsusi buraxılışı 9 dekabr 2008-ci ildə çıxarılmışdır. 14 parçanın daxil olduğu sabit albomdan fərqli olaraq, xüsusi buraxılışa daxil olan ikinci diskə 10 parça və “The Crystal Method”, Pol van Dik, Mel Uesson və Riland Ellison tərəfindən işlənmiş dörd remiks də daxil edilmiş, iki disk birlikdə dijital kitab kimi qablaşdırılmış və dəri üzlüyün üzərində Betmen işarəsi yaradılmışdır. Dijital kitab buraxılışına bir neçə film səhnəsi, istehsal detalları, Kristofer Nolan, Hans Zimmer və Ceyms Nyuton Hovardın birgə bəzi müzakirələri də daxil edilmişdir. Birinci disk tamamilə orijinal disklə eynidir, əlavə parçalar və remikslər isə ikinci diskdədir. Bu iki diskdə film musiqilərinin əsas hissəsi yer alsa da, onlar filmdəki ardıcıllıqla düzülməmişdir.
Yavata
Yavata — Yaponiyada, Kyuşu adasının şimalında, Fukuoka prefekturasında şəhər.
Qara cəngavər (film musiqisi)
Qəbulu
Film musiqisi əsasən müsbət rəylər almışdır. tracksounds.com və soundtrack.net kimi veb saytlar əsasən müsbət rəylər nəşr edərək, elektron və orkestral musiqinin qarışımının istifadə olunduğu film musiqisinin Tim Börtonun “Betmen” və “Betmen:Qayıdış” filmlərinə Denni Elfman tərəfindən yazılmış musiqidən fərqləndiyini qeyd etmişlər. Movie Music UK və Filmtracks.com kimi saytlar isə film musiqisinin zəif və qeyri yaradıcı olduğunu, mövzuların bir çoxunun hər iki bəstəkarın, xüsusilə Zimmerin əvvəlki film musiqilərindən alındığını qeyd etmişlər. Filmtracks.com şərhçisi Kristian Klemmensen "Why so Serious" parçasını (Coker süitası) dinlənilməz adlandırır və qeyd edir ki, musiqiyə sərf etdiyiniz doqquz dəqiqə “həyatınızın itirilmiş və geri qaytarılmayan doqquz dəqiqəsi olacaq”. Digər şərhçilər Betmen üçün yazılmış yeni qəhrəman mövzusunun “Like a Dog Chasing Cars” mövzusuna çox bənzədiyini bildirirlər, Klemmensen isə musiqinin “Sonuncu samuray”, “Nazik qırmızı xətt”, “Da Vinçi şifrəsi” və “Tünd qırmızı axın” filmlərinin musiqisindən təsirləndiyini qeyd edirlər.
Mükafatlar
8 fevral 2009-cu ildə film musiqisi Ən yaxşı vizual media film musiqisi nominasiyasında Qremmi mükafatına layiq görülmüşdür. 2009-cu ilin mayında film musiqisi Ən yaxşı film musiqisi nominasiyasında Klassik BRIT Mükafatına layiq görülmüşdür.
Yavata
İqtisadiyyatı
Metallurgiya kombinatı, elektrik motorqayırma, koks-kimya, sement, silikatlı kərpic zavodları, port qurğuları var.
Ramin Şıxəliyev
Ramin Tofiq oğlu Şıxəliyev  — Azərbaycan aktyoru.
Həyatı
Ramin Şıxəliyev 1979-cu il iyul ayının 12-də Lerik rayonunun Kələxan kəndində anadan olub. 1997-ci ildə Kələxan kənd orta məktəbini və Lerik rayon yeddiillik incəsənət məktəbini bitirib. 2001-ci ildə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin teatr və kino sənəti fakultəsini dram kino aktyoru ixtisası üzrə bitirib. Həmin il universitetin sənətşünaslıq fakultəsinin teatrşünaslıq ixtisası üzrə magistr pilləsinə qəbul olunmuşdur.
Fəaliyyəti
Təhsil illərindən "İlham" Miniatür Teatrına dəvət almış və beş il o teatrda aktyor vəzifəsində çalışmışdır. 2003-cü ildən Bakı Bələdiyyə Teatrının aparıcı aktyorlardan biri kimi fəaliyyət göstərib. 2012-ci ildən Akademik Milli Dram Teatrının aktyorudur. Bir çox dövlət tədbirlərində və əyləncəli verilişlərdə çıxış edib.
Mükafatları
10 may 2019-cu ildə, 7 may 2020-ci ildə və 7 may 2021-ci ildə Prezident Mükafatına layiq görülmüşdür.
Teatr tamaşalarındakı rolları
“İlham” Miniatür Teatrı (1998-2003)
Bakı Bələdiyyə Teatrı (2003-2012)
Akademik Milli Dram Teatrı (2012-ci ildən)
Osmos təzyiqi
Diffuziya
Həll olan maddə hissəciklərinin təmiz həllediciyə və əksinə, su molekullarının məhlula keçməsi hadisəsi diffuziya adlanır. Aralarında diffuziya hadisəsi müşahidə edilən müxtəlif qatılığa malik iki məhlul və ya məhlul ilə saf həlledici arasında su molekullarını özündən buraxan, lakin həll olan maddə molekullarını buraxmayan yarımsızdırıcı arakəsmə qoyularsa (yarımsızdırıcı arakəsmə üzvi və qeyri-üzvi mənşəli ola bilər) bir tərəfli diffuziya baş verər. Yəni, yalnız su molekulları məhlula keçə bilir. İlk dəfə 1748-ci ildə müşahidə edilən bu proses osmos adlandırılmışdı.
Dədəli (Xaçmaz)
Dədəli — Azərbaycan Respublikası Xaçmaz rayonu inzibati ərazi vahidində kənd.
Osmos təzyiqi
Osmos prosesinin təcrübi izahı
Arakəsmə ilə iki yerə bölünmüş qabın bir hissəsinə məhlul, o biri hissəsinə su tökülür. Təcrübənin əvvəlində hər iki mayenin səviyyəsi eyni olur.Osmos prosesinə əsasən su molekullarının arakəsmədən məhlula keçməsi nəticəsində müəyyən müddətdən sonra məhlulun səviyyəsi müəyyən dərəcədə qalxır; suyun səviyyəsi isə müvafiq surətdə aşağı düşür. Su molekullarının arakəsmədən məhlula keçməsi nəticəsində yaranan təzyiq, osmos təzyiqi adlanır. Suyun məhlula keçməsi və bunun nəticəsində məhlulun səviyyəsinin artması müəyyən həddə qədər, yəni məhlul sütununun hidrostatik təzyiqinin osmos təzyiqi ilə bərabərləşməsinə qədər davam edə bilər. Osmos təzyiqi məhlulun qatılığıartdıqca artır. Bu vaxt arakəsmədən keçən suyun miqdarıda artır və məhlulun səviyyəsi daha çox qalxır. Osmos təzyiqinə temperatur həmçinin müsbət təsir göstərir. Həqiqi məhlullar kimi kolloid məhlula da kolliqativ xassələrə malikdirlər. Bu xassələrə misal olaraq doymuş buxar təzyiqinin məhlul üzərində azalmasını, məhlulun qaynama temperaturunun artmasını, donma temperaturunun azalmasını, osmos təzyiqini misal göstərmək olar. Eyni analitik qatılıqlı kolloid məhlullarda hissəciklərin vahid həcmdəki sayları həqiqi məhlula nisbətən az olduğundan kolloid məhlullarda uyğun kəmiyyətin qiyməti xeyli kiçik olur.
Müsəbbe
Müsəbbe (ərəbcədən tərcüməsi: yeddilik) — Klassik Şərq, o cümlədən Azərbaycan ədəbiyyatında şeir forması.
Osmos təzyiqi
Osmos prosesinin təcrübi izahı
Məs: Saxaroza və qızıl hidrozolunun qatılığı 10q/l olan məhlulları üçün Osmos təzyiqinin qiyməti 7250 Pa və 45 Pa-dır.
Dədəli (Xaçmaz)
Tarixi
Dədəli kəndi Xaçmaz rayonunun qədim kəndlərindən biridir. Məskunlaşma tarixi IX-X əsrə təsadüf edən bu kəndin adının mənası “sahibi olan yer” mənasında işlənir.
Osmos təzyiqi
Vant-Hoff qanunu
Osmos təzyiqi Vant-Hoff qanunu ilə xarakterizə olunur. Məhlulun osmos təzyiqi onda həll olan maddənin qaz halında məhlula müvafiq həcm və temperaturda törətdiyi təzyiqə bərabərdir. Buna əsasən vant-Hoff qanunu riyazi surətdə qaz halının Klapeyron-Mendeliyev tənliyi ilə ifadə olunur.
Müsəbbe
Müsəbbenin hər bəndi 7 misradan ibarətdir. İlk bəndin misraları həmqafiyə olur. Sonrakı bəndlərin ilk 6 misrası öz aralarında, son misrası isə birinci bəndlə qafiyələnir. Qafiyələnməsi aaaaaaa, bbbbbba, vvvvvva şəklindədir. Az yayılmış şeir formasıdır.
Dədəli (Xaçmaz)
Tarixi
Kəndin adının güman edilən digər mənası: Dədəli, Babalı – yəni köklü, tarixi çox olan kənd deməkdir.
Osmos təzyiqi
Vant-Hoff qanunu
Osmos təzyiqi aşağıdakı tənliklərlə hesablanır:
Dədəli (Xaçmaz)
Tarixi
Digər rəvayətə görə güman edilir ki, "Dədəli" sözü "Dəhdəli" sözü ilə eynidir. "Dəh dəli" sözündəki "dəh" farscadan "on" deməkdir ki, bu da "on dəli" kimi izah olunur. Bunu da onunla əlaqələndirirlər ki, vaxtı ilə Koroğlunun "on dəlisi" bu ərazidə yaşayıb. Bəzi tarixçilər “Dəh dəli” ifadəsini fars dilindən tərcümədə “on döyüşkən igid” mənasında işləndiyini söyləmişlər.
Osmos təzyiqi
Vant-Hoff qanunu
πV=νRT
ν=N/NA
Dədəli (Xaçmaz)
Tarixi
Rəvayətə görə Azərbaycan xanlarından olan Ləzgi Hacı Davud xan 1680-ci ildə bu kənddə anadan olmuşdur. Hacı Davud xan 1721-1728-ci illərdə böyük bir ərazinin xanı olmuşdur. Bu kəndin ərazisində yerləşən böyük bir torpaq sahəsi, indi də kənd sakinləri tərəfindən "Davud yerləri" kimi adlandırılır.
Osmos təzyiqi
Vant-Hoff qanunu
Olduğundan
Dədəli (Xaçmaz)
Tarixi
Kənd haqqında maraqlı faktlardan növbətisi isə tarixi mənbələrdə göstərilən məşhur türk səyyah-tarixçisi Övliya Çələbinin Qafqaza səyahəti zamanı Dədəli kəndində də olması və ömrünün sonlarını burada yaşamasıdır. O burada vəfat etmiş və kənd qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur. İndi də həmin yer “Çələbilər qəbiristanlığı" adlandırılır. Onun dəfn edildiyi yer ziyarətgah olaraq əhali tərəfindən tez-tez ziyarət edilir.
Osmos təzyiqi
Vant-Hoff qanunu
π=N/V·RT/NA
Dədəli (Xaçmaz)
Toponimikası
Oykonim ilk dəfə XVIII əsrə aid mənbədə qeyd olunmuşdur. Əsl adının Ərəbdədəli olduğu söylənilir. 1933-cü ildə Astara rayonunun Şüvi inzibati ərazi vahidində Dədəli adlı yaşayış məntəqəsi qeydə alınmışdır.
Osmos təzyiqi
Vant-Hoff qanunu
olar.
Dədəli (Xaçmaz)
Toponimikası
Hazırda Füzuli (Dədəli (Füzuli)) və Ağsu (Dədəli (Ağsu)) rayonlarında eyniadlı kəndlər mövcuddur.
Osmos təzyiqi
Vant-Hoff qanunu
Gördüyümüz kimi, Osmos təzyiqi vahid həcmdə olan hissəciklərin sayı ilə düz mütənasibidir. Müxtəlif maddələrin (məsələn, kauçuk, sellüloza, zülallar və s.) molekul çəkisinin təyinində istifadə olunur.
Mədrəsə (Şamaxı)
Tarixi
Şamaxı r-nu Mədrəsə qəsəbəsi i.ə.d.-də qəsəbə. Rayon mərkəzindən 7 km cənub-qərbdə, Ləngəbiz silsiləsinin ətəyindədir. 19 əsrdə Şamaxı qəzasının Qoşun sahəsində Mədrəsə kəndi (483 ailə, 2774 nəfər) qeydə alınmışdır. Qədim yaşayış məntəqələrindən olan kəndin adı ehtimal ki, bu ərazidəki dini məktəbin adındandır. Mədrəsə ərəb dilində "tədris müəssisəsi, məktəb" mənasındadır. Keçmişdə Mədrəsə kəndinin ətrafı, oradakı Cümə məscidinin malikənəsi vəqf torpağı olmuşdur. Hazırda kənddə Qərbi Azərbaycandan köçürülənlər yaşayırlar.
Dədəli (Xaçmaz)
Mədəniyyəti
Kənddə tam orta məktəb, ATS, poçt, kitabxana, tibb məntəqəsi, mədəniyyət klubu fəaliyyət göstərir. Bütün əhali müsəlmandır. Kəndin mərkəzində məscid yerləşir. XX əsrin sonlarında, kənd dindarlarından olan Kamran Cabarov tərəfindən inşa edilmişdir. Müəyyən zaman ərzində xeyriyyəçilər tərəfindən təmir olunmuşdur. Təxminən 100-150 nəfərin ibadət etməsi üçün nəzərdə tutulmuşdur.
Kənd haqqında məlumatlar və yeniliklər kəndin www.dedeli.org domeni altında fəaliyyət göstərən vebsaytında yayımlanır. Saytın qurucusu və administratoru, əməkdar jurnalist Azər Həsrətdir. Qeyd. Sayt kəndin rəsmi nümayəndəliklərini təmsil etmir və onlar hər hansı məlumata görə məsuliyyət daşımır.
Osmos təzyiqi
Osmos təzyiqinin qiyməti
Osmos təzyiqinin qiyməti molyar qatılıqdan asılı olduğu üçün o əsilində məhlulun vahid həcmdə olan hissəciklərinin sayından asılı olmalıdır. Vahid həcmdə belə hissəciklərin sayı çox olduqda, osmos təzyiqidə artmalıdır. Buna əsasən molyar qatılıqları eyni olan məhlulların eyni həcmdə eyni sayda hissəcikləri olduğundan osmos təzyiqləri də eyni olmalıdır. Eyni osmos təzyiqinə malik olan məhlullara izotonik məhlullar deyilir.
Dədəli (Xaçmaz)
Coğrafi ərazisi, relyefi və iqlimi
Dədəli kəndi Xaçmaz və Xudat şəhərlərinin arasında, Qusarçayın sol sahilində, Samur-Dəvəçi ovalığında, Xəzər dənizindən 8 km məsafədə yerləşir. Qusarçay, Bostançı, Hacıəbdürrəhimoba, Nağıoba, Palıdlı, Yataqoba, Uzunoba, Palçıqoba kəndləri ilə həmsərhəddir.
Mədrəsə (Şamaxı)
Mədəniyyət
Tam orta məktəb, klub, kitabxana və tibb məntəqəsi var.
Artemisia filiformilobulata
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Mədrəsə (Şamaxı)
Din
Qəsəbədə Mədrəsə qəsəbə məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.
Əhalisi
Qəsəbə əhalisini etnik Azərbaycanlılar və Axısqa türkləri təşkil edir 13 – 22 aprel 2009-cu il Ümumazərbaycan əhali siyahıyaalınmasına əsasən Mədrəsə qəsəbəsində 2.115 nəfər (1.037 nəfəri kişilər, 1.078 nəfəri qadınlar) əhali yaşayırdı.
Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsinin 1 yanvar 2012-ci il tarixinə olan rəsmi məlumatına əsasən Mədrəsə qəsəbəsinin 2.2 min nəfər əhalisi vardır
Levktra döyüşü
200px|thumb|Döyüşün başlanğıcı Levktra döyüşü — Beotiya müharibəsi gedişində Fivadan 11 km. məsafədə, Mərkəzi Yunanıstanın Beotiya əyalətinin Levktra şəhərinin yaxınlığında e.ə 371-ci il 5 avqustda spartalılarla fivalıların arasında baş verən döyüş.
Çar Kleombrotun başçılığı altında 10 min hoplit və min süvaridən ibarət spartalı qoşunu, çarın bilavasitə idarə etdiyi qoşunun ən yaxşı hissəsinin sağ cinahda olması ilə, 12 sıraya düzüldülər. Epaminondun başçılıq etdiyi fivalı qoşunu sayca daha az idi (6 min hoplit və 1500 süvari). Epaminond qoşununu o dövr üçün qeyri-adi formada düzdü: spartalıların qoşunlarının sol cinahına və mərkəzinə qarşı - 8 sıralı falanqa, spartalıların güclü sağ cinahına qarşı isə - 50 sıralıq dərin kolonna şəklində. Bu kolonnanı fivalıların 300 nəfərlik seçmə "müqəddəs dəstəsi" qapadırdı. Spartalıların say üstünlüyü şəraitində, belə düzülüş Epaminonda sol cinahda həlledici üstünlk təmin edirdi. Spartalıların güclü sağ cinahının fivalıların sol cinahına və arxalarına manevr etməsi imkansız olurdu. Döyüş süvarilərin toqquşması ilə başladı. Sparta süvarilərinin həmləsini dəf edən Fiva süvariləri, onların ardınca isə piyadaları hucuma keçdi. Fivalıların zərbə kolonnu, nəzərdə tutulduğu kimi, onların sol cinahını almağa çalışan Kleombrotun falanqasını vurub keçdi. Spartalıların falanqasının monolitliyi pozuldu, Kleombrot öldürüldü, onun qoşunu isə min nəfər ölü və yaralı itkisi ilə düşərgələrinə sığındılar və fivalılara sülh təklifi ilə müraciət etdilər. 200px|left|Döyüşün son mərhələsi Spartanın Levktra döyüşündəki məğlubiyyəti onun hegemonluğunun taleyini həll etdi. Onun e.ə VI-IV əsrdə başçılıq etdiyi Peloponnes ittifaqının dağılmasını şərtləndirdi. Bu Yunanıstanda, Fivanın qısamüddətli (e.ə 362-ci ilə qədər) başçılığı ilə geniş demokratik hərəkata, eləcə də hərb sənətində yeni mərhələnin başlanmasına yol açdı. Əvvəllər qəbul olunmuş qaydaya görə falanqada qoşunlar cəbhə boyu bərabər bölüşdürülürdü. Epaminond ilk dəfə, əsas sahələrdə qüvvələrin üstünlüyünü təmin etmə prinsipi əsasında, yeni taktika tətbiq etdi. Sağ cinahdan endirilən yardımçı zərbənin qənaəti nəticəsində, o, sol cinahdan əsas zərbənin endirilməsi üçün əlavə qüvvələr cəmləşdirdi. Epaminond ilk olaraq, indiki günə qədər bütün həlledici döyüşlərin nəticələrini müəyyən edən, dahi taktiki prinsip kəşf elədi: həlledici sahədə zərbəni cəmləşdirmək məqsədi ilə qüvvələrin cəbhə böyu qeyri-bərabər bölüşdürülməsi. Fivalıların qələbəsini həm də süvarilərin daha yaxşı hazırlanması, onların və piyadaların hərəkətlərinin uzlaşdırılması və öz ölkəsini müdafiə edən fivalıların mənəvi üstünlüyü təmin etdi.
Dədəli (Xaçmaz)
Coğrafi ərazisi, relyefi və iqlimi
Torpaqları münbitdir və bağçılıq tərəvəzçilik üçün uyğundur. Su ehtiyatları mövcuddur. Hava şəraiti mülayimdir. Adətən qışı çox sərt keçmir, yay fəslində küləksiz istilər və rütubətli hava müşahidə olunur.
Təhsildə vəziyyət
Kəndin, böyük tarixi kökləri olan "Qürbət Mövlanov adına Dədəli kənd tam orta məktəbi" vardır. Bu orta məktəbin hər il 20-25 məzunu olur ki, onlardan da 2-3 nəfəri ali məktəblərin tələbəsi olur. Bu məktəbin məzunlarından bir çox sahələrdə çalışan mütəxəsislər vardır. Xüsusilə qeyd etmək lazımdır ki, bu məktəbin məzunları arasında elm sahəsində çalışan alimlər var. Bundan əlavə Dədəli kənd orta məktəbinin məzunlarından bir nəfər texniki elmlər doktoru, bir nəfər filologiya elmləri doktoru və bir nəfər isə fizika üzrə fəlsəfə doktorudur.
Əhalisi
Kəndin əhalisi əsasən azərbaycan türkləridir, bir neçə ləzgi, tat ailəsi vardır, yoxsa bu kəndin sakinləri daha çox ləzgilərdən ibarətdir. Bəzi deyimlərə görə kəndə bir neçə ərəb ailəsi köç etmişdir. Hazırda 300-dən çox yaşayış evi vardır.
İqtisadiyyatı
Kənd əhalisi əkinçilik, maldarlıq, tərəvəzçilik və meyvəçilik ilə məşğul olurlar. Son dövrlər sözü gedən sahələrə nisbətən bağçılıq xüsusilə fındıqçılıq inkişaf etmiş, bunun nəticəsində fındıq bağlarının sahəsi xeyli genişlənmiş və yerli sahibkarların diqqətini fındıq sənayesinə marağını artırmışdır. Son beş ildə istehsal olunan məhsul müxtəlif ölkə bazarlarına ixrac oıunur. Keyfiyyətinə görə Xaçmaz fındığına maraq yüksəkdir. Son illərdə kənd sürətlə inkişaf etməkdədir.
Kəndə işıq, su, qaz, telefon, internet kimi kommunal və sosial təminatlar mövcüddür.
Berlin Yəhudi Muzeyi
Berlin Yəhudi Muzeyi — Almaniyanın Berlin şəhərində iki min illik Alman yəhudilərinin xatirəsinə həsr olunmuş bir muzeydir. Muzey iki binadan ibarətdir. Birincisi, 18-ci əsrdə inşa edilən "Alman Kollegienhaus" adlı köhnə bir məhkəmə binasıdır. Digər bina muzey üçün xüsusi olaraq inşa edilmiş və Daniel Libeskind tərəfindən dekonstruktivizm üslubunda dizayn edilmiş yeni bir binadır. Berlin Yəhudi Muzeyi, Almaniyanın yenidən birləşdirilməsindən sonra Berlinin yenidən qurulması zamanı tamamlanmış ilk binalardan biridir. Muzey 2001-ci ildə rəsmi olaraq qapılarını ziyarətçilərin üzünə açdı.
Berlində anadan olmuş Prinston Universitetində professor olan və Cimmi Karterin ABŞ Prezidenti olduğu dövrdə ABŞ Xəzinədarlıq Departamenti vəzifəsini icra edən Maykl Blumenthal 1997-ci ildən bəri muzeyin müdiridir.
Trabzon ili
Trabzon ili — Türkiyədə il.
Yaxalayıcı, qapağan
Yaxalayıcı, qapağan - (ingiliscə grabber, rusca средство захвата) - 1. Verilənləri toplamaq üçün qurğu. Çox zaman bu termin kompüterin videoadapterinin videokameradan və ya başqa videoinformasiya mənbəyindən görüntünü qəbul edən xüsusi növünü bildirir; belə verilənləri qəbul edən və onları yaddaşda yerləşdirən aparat vasitəsi kadryaxalama qurğusu (FRAME GRABBER) və ya video dicitayzer adlanır (VIDEO DIGITIZER). Cari anda ekranda olan görüntünün “ani şəklini çəkən” proqram təminatını göstərmək üçün də bu termin işlədilir.
Azərbaycan legionu
Azərbaycan legionu — Verxmatın xarici hərbi bölüklərindən biri. İkinci dünya müharibəsinin başlanması ilə formalaşan Azərbaycan legionları çətin şəraitdə olmalarına baxmayaraq, Azərbaycanın milli müstəqilliyinin qazanılmasına, Almaniya hökuməti tərəfindən tanınmasına çalışmışdır. İkinci dünya müharibəsi illərində Almaniyada fəaliyyət göstərən Azərbaycanın ayrı-ayrı siyasi xadimlərinin və nüfuzlu hərbçi-legionerlərinin köməyi ilə minlərlə yurddaşının həyatı xilas edilmişdir.
Azərbaycan legionerlərinin 1943-cü ildə Berlində Milli Azərbaycan Qurultayının keçirilməsi mühüm tarixi-hadisə olmuşdur. Belə ki, həmin qurultayda Azərbaycanın müstəqil dövlət olması fıkri xüsusi vurğulanmışdır. 1945-ci ilin martında Azərbaycan legionerlərinin böyük fəaliyyəti nəticəsində Almaniya Azərbaycanın müstəqilliyini tanımışdır.
Zəmin
İkinci dünya müharibəsinin ilk illərindən hərbi əsirlər və mülki əhali də daxil olmaqla könüllü dəstələr yaradılmağa başladı. Müharibənin ilk aylarında həmin könüllülərdən, əsasən, arxa cəbhədə sürücü, atsaxlayan, mətbəx işçisi və müxtəlif sahələrdə istifadə edirdilər. Döyüş bölgələrində isə onlar patronlar daşıyır, rabitə və minatəmizləmə işlərində çalışırdılar. İlkin fəaliyyət dövründə alman hərbi hissələrindəki belə könüllüləri "xivi" (Almancanın qısaldılmış forması "Nilvswillige" — könüllü köməkçilər, daha dəqiqi – "köməyə hazır olanlar") adlandırırdılar və müharibənin sonunadək onları belə də çağırdılar. 1942-ci ilin sonlarına qədər belə xivilər Şərq cəbhəsindəki alman hissələrində əhəmiyyətli dərəcədə hiss olunurdular. Qeyd olunmalıdır ki, Xivilərin hüququ artdıqca onlar legionerlər — könüllülər, könüllü vuruşanlar olaraq qəbul edilməyə başladı.
Yaranması
thumb|[[Qüds müftisi Məhəmməd Əmin Əl-Hüseyni azərbaycanlı legionerlərlə görüş zamanı]]
Türk-tatar əsirlərindən milli legionlar yaratmaq fikrini iki türk generalının xüsusi rolu olmuşdu və 1941-ci ilin oktyabrında bu planın müsbət həyata keçirilməsində cəhdlər göstərmişdilər. Həmin generallardan biri tanınmış hərbçi Nuru Paşa, digəri isə general Hüsnü Əmir Ərkilət idi. Almanlar hərbi əsirlərlə iş aparmaq məqsədilə ayrı-ayrı xalqların mühacirətdəki liderləri ilə də əlaqələr qururdular. Bundan ötrü Şərq Nazirliyi tərkibində müvafiq komissiyalar yaradılırdı. Komissiyaların məqsədi əsirlərin siyahılarını tutmaq, onları gələcək günlər üçün işlərə hazırlamaq idi. Bununla əlaqədar, almanlar hələ ötən illərdən Almaniyada fəaliyyət göstərmiş mühacir liderlərə xüsusi önəm verirdilər. İdil-Ural türklərindən olan Əhməd Teymur xatırlayırdı: Məsələn, İdil-Ural işini mən, (sonralar Əbdürrəhman Şəfi Almaz) yürüdürdüm, Azərbaycan işinə Mehmet bəy (Məhəmməd Əmin Rəsulzadə), Şimali Qafqaz işinə Əli xan Qantəmir və dostları baxırdı. Türkistanlı əsirlərlə ilgilənmək üzrə komisyona alınan Vəli Qəyyum xan isə Mustafa Çokay gəldikdən sonra onun müavini olaraq çalışmalarını davam etdirdi. Bundan başqa, komisyonda gürcü və erməni işlərini yürüdən üzvlər də vardı... Komisyon üzvləri arasında səmimi bir qardaşlıq və dostluq havası hökm sürürdü. Hər kəs bu savaşa millətləri qurtuluşa götürəcək böyük bir savaş olaraq baxırdı.'
Azərbaycan legionlarının yaradılması ilə bağlı ABŞ-də nəşr edilən "Üçüncü Reyxin xidmətində olan xarici imkanlar" kitabında da qeyd olunmuşdur: Türk legionlarının yaradılması ideyası Türkiyə ordusu Baş Qərargahının generalı Ərkilətə məxsusdur. Belə ki, 1941-ci ilin payızında Hitlerlə onun Şərqi Prussiya iqamətgahında görüşən generalın təklifi Hitleri maraqlandırmışdı. Türkiyəni öz tərəfınə çəkməyə çalışan Hitler 1941-ci ilin noyabrında Türkistan legionunun yaradılmasına razılıq verdi. Alman ordusunun tamamilə məxfı olan 1941-ci il, 3 dekabr tarixli əmri ilə daha çox - müsəlman Qafqaz, gürcü və erməni legionları formalaşdırılmağa başladı. Sonradan müsəlman-Qafqaz legionu şimali-qafqazlı və azərbaycanlı olmaq üzrə iki yerə ayrıldı. 1942-ci ilin ortalarında onlara daha ikisi əlavə edildi: Krım tatarları və Povoljye tatarları.'
Lakin mühacirlərin Almaniya hökuməti təmsilçiləri ilə danışıqları heç də uğurlu getmirdi. Xüsusən, şimali qafqasiyalı, gürcüstanlı və azərbaycanlılar öz ölkələrinin müstəqilliyini irəli sürdüyündən almanlar tərəfindən qəbul edilmirdi. Belə olduqda, Azərbaycan təmsilçisi Məhəmməd Əmin Rəsulzadə və şimali qafqazlı Səid Şamil Almaniyadan çıxıb getmək məcburiyyətində qalmışdılar, lakin fon Mende çətinliklə də olsa, M. Ə. Rəsulzadəni müvəqqəti olaraq saxlaya bilmişdi.
1941-ci ilin avqustundan fəaliyyətə keçən komissiya düşərgələrdəki əsirlərlə görüşməyə başladı. İdil-Ural komissiyasına (buraya tatarlar, başqırdlar, çuvaşlar və fin xalqlarının nümayəndələri daxil idi) Əhməd Teymur, Türkistan komissiyasına özbək Vəli Qəyyumxan, Şimali Qafqaz komissiyasına Əli xan Qantəmir, Azərbaycan komissiyasına isə Məhəmməd Əmin Rəsulzadə daxil idi. Bundan əlavə, Gürcüstan və Ermənistan üçün də müvafiq komissiyalar vardı. Ümumi komisyon Başqanı isə NSDAP-ın (Milli Sosialist Almaniya Fəhlə Partiyası) SA batalyonundan şturmbanfürer Geybel adlı bir alman idi.
İlk azərbaycanlı əsirlər digər xalqlardan olanlarla birgə alman oberleytenant Baron fon Qoubenin başçılığı altında Zaporojya yaxınlığındakı 444 saylı təhlükəsizlik diviziyasında birləşdirildi. Sonra onlardan alman zabitlərinin rəhbərliyi altında Türkistan taburu yaradıldı və bu sonradan 444 saylı türk taburu adını aldı.
1941-ci ilin sonlarına yaxın alman zabit Mayer Mader Özbəkistanın mühacirətdə olan siyasətçisi Vəli Qəyyumxanı da cəlb edərək qırmızı ordunun əsir düşmüş əsgərlərindən türk mənşəli mübarizə dəstəsi yaratdı və onlar təxribat işlərinə cəlb edildilər. Az sonra Azərbaycandan və digər bölgələrdən olan türk mənşəliləri də bu işə yaxınlaşdırıb yeni dəstələr yaratdılar.
1942-ci ilin fevralın 18-dən rəhbəredici orqan Şərq legionlarının komandir və ya qərargahı adlandırıldı. Şərq legionlarının komandanları xidməti baxımından rütbə sırası ilə düzülürdülər və onların başlıca vəzifəsi müxtəlif millətlərdən olan hərbi əsirlərdən gücləndirilmiş hərbi taburlar yaratmaq idi. Türkistan, Qafqaz, sonradan formalaşan Azərbaycan legionları məhz Mayer-Maderin yaratdığı hissələrin davamı kimi qurulmaqda idi və 1942-ci ilin fevralın 19-dan bunların hamısı birləşdirildi.
1942-ci ilin aprelində Fridrix Vemer fon Şulenburq Fransa, İtaliya, Balkanlar, Türkiyə və İsveçrədə yaşayan mühacirləri Berlinə dəvət etdi. Həmin ilin aprelin sonu və mayın əvvəllərində Berlinin məşhur "Adlon" mehmanxanasında bir toplantı keçirildi. Toplantıda aşağıdakı şəxslər iştirak edirdi: "Azərbaycanlı — Məhəmməd Əmin Rəsulzadə, Xəlil Xasməmmədov və fuad Əmircan; şimali qafqasiyalı — Səid Şamil, Heydər Bammat və Əli xan Qantəmir; gürcülərdən — Spiridion və Leo Kereselidze, Daşa Vaçanadze, Zurab Avaiaşvili v b.". Bu toplantının mühacirlərlə işbirliyi qurması baxımından böyük əhəmiyyəti vardı.
Şərq Nazirliyində professor fon Mendenin başçılıq etdiyi SSRİ millətləri üzrə Baş İdarə fəaliyyət göstərirdi. Bu idarənin nəzdində isə Qafqaz işləri üzrə idarə yaradılmışdı. Burada Qafqazdan olan ayrı-ayrı xalqları əhatə edən — azərbaycanlı, gürcü, erməni, Şimali Qafqaz və Kalmık şöbələri vardı. Bu şöbələrin başlıca məqsədi müxtəlif sahələr üzrə gələcəkdə istifadə məqsədilə kadrlar hazırlamaqdan ibarət idi. Bundan ötrü Polşanın Keits şəhərində yığma düşərgə, Almaniyanın Vüsturau, Tsitenxorst və Vutzets yaşayış məntəqələrində qapalı tədris düşərgələri təşkil edilmişdi. Noyruppin şəhəri yaxınlığındakı "Vüsturau" düşərgəsində daha çox azərbaycanlılar yerləşdirilmişdi.
Almaniyada Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin başçılığı ilə Milli Azərbaycan Komitəsi də yaradılmışdı. Rəsulzadə bu münasibətlə yazırdı: 1943-cü ildir. İkinci Cahan hərbi əsnasında Alman Xariciyyə Nazirliyindən fon Şulenburqin (sonradan Hitlerə yapılan sui-qəsd işi ilə ilgili olaraq edam edilən) dəvəti üzərinə Berlində idim. Milli Azərbaycan Komitəsi təşəkkül etmişdi; bu komitə Milli Azərbaycan davasının əsaslarını alman məqamlarına qəbul etdirmək üzrə fəaliyyətə keçmişdi.'
Döyüşlərdə iştirakı
thumb|Azərbaycan legionunun [[Varşava üsyanı (1944)|Varşava üsyanının yatızdırılmasında iştirakı, 1944-cü il avqust]] Azərbaycan legionerlərinə əvvəlcə qrup halında başçılıq edirdilər: Abbas bəy Atamalıbəyov, Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli-Düdənginski və Fuad Əmircan. "İrtibat Heyəti"-nin — Ferbindunqştabın hərbi, mülki və diplomatik şöbələri fəaliyyət göstərirdi. Hərbi şöbəyə Ə. Düdənginski, mülki işə F. Əmircan, diplomatik sahəyə isə A. Atamalıbəyov rəhbərlik edirdi. Birinci iki şöbənin müxtəlif bölmələri vardı. Hərbi şöbədə hərbi əsirlərlə bağlı məsələlərə Rəhim Babayev, legion məsələlərinə polkovnik (albay) İsrafil İsrafilov, xüsusi hissələrə (SS-in milli birləşmələri) İslam Əliyev baxırdı. Mülki şöbədə azərbaycanlı fəhlələr məsələsi bölməsinə Səbzəli Məmmədov, azərbaycanlı mütəxəssislər bölməsinə Cümşüd Məmmədov, radioveriliş bölməsinə Ənvər Qazıyev rəhbərlik edirdi. Diplomatik şöbə isə Xarici İşlər Nazirliyi ilə müxtəlif tədbirlərin keçirilməsi və azərbaycanlıların işlədiyi müxtəlif alman müəssisələrindəki problemləri həll etmək istiqamətində fəaliyyət göstərirdi.
Düdənginskinin fəallığı ilə "Azərbaycan Milli Birlik Məclisi" də formalaşırdı. Azərbaycan Milli Birlik Məclisinin tərkibinə aşağıdakılar daxil idi: Ə. Düdənginski, Abbasqulu Abbasov, Vəli Ələkbərov, İslam Əliyev, Abbas bəy Atamalıbəyov, Rəhim Babayev, Ceyhun Hacıbəyli, Balakişiyev, Hacı Hacınski, Cahangirbəy Balakişiyev, Hacı Hacınski, Cahangirbəy Kazımbəyov, Cəlil İsgəndərli, İsrafil İsrafilov, Ənvər Qazıyev, Məcid Qarsalanlı, Nuşibəy Zülqədərov, Cabbar Məmmədov, Cümşüd Məmmədov, Murbaxan Məmmədov, Səbzəli Məmmədov, Fərman Məmmədov, Orucov, Süleymanov, Zahid Xoyski, Fuadbəy Əmircan və s.
Azərbaycan legionunun əsas bazaları Polşa və Almaniya ərazilərində yerləşirdi. Sonralar isə legionu Polşanın Rodom məntəqəsindən Fransanın cənubunda yerləşən Rodess şəhərinə köçürdülər. 1944-cü ildə Azərbaycan legionerlərindən Ə. Düdənginskinin, İ. İsrafilovun, R. Babayevin, T. Məmməd və Ə. Qazıyevin fəallığı ilə "İrtibat Qərargahı"-nın (Ferbindunqştabın) Paris filialı yaradıldı. Paris filialına Nuşibəy Zülqədərov, Rza Tağıyev və Əlibəy Hacınski daxil oldular. 1944-cü ildə Parisin almanlardan azad edilməsindən sonra Paris filialı da buraxıldı. Azərbaycan legionunun bir hissəsi məhv edildi, bir hissəsi isə ingilis-amerikan qoşunlarına təslim oldu.
Azərbaycan legionerlərinin başlıca qərargahı Polşa ərazisində yerləşirdi. Legionerlərin ümumi sayının 36 mindən 65–70 minədək olduğu göstərilməkdədir. Legionerlərin sol qollarında üç rəngli Azərbaycan bayrağı və ay-ulduz həkk olunmuş fərqlənmə nişanı vardı. Bəzi hissələrdə isə papaqlarına əyri xəncər vururdular. Bundan əlavə, almanlar ayrıca qafqazlılar üçün igidliyə görə I, II, III dərəcəli gümüş ulduzlar təsis etmişdilər. Eyni zamanda, aldığı yaranın dərəcəsinə görə də onlara gümüş və bürünc medallar verilirdi. Bundan əlavə, Ə. Fətəlibəylinin başçılıq etdiyi Azərbaycan Milli Birlik Məclisi tərəfindən 1944-cü ildə iki orden ilə də təsis olunmuşdu: "Azərbaycan İstiqlaliyyəti" və "Boz Qurd". Hərbi döyüşlərdə xüsusi fərqlənənlər bu ordenlərlə mükafatlandırılırdı. Bəzi alman zabitləri də bu ordenlərlə təltif edilmişdi.
Azərbaycanlı legionerlər alman dilini bilmədiyindən ayrıca tərcüməçilər qrupu da fəaliyyət göstərirdi. Hələ 1942-ci ilin sentyabrın 7-də hərəsi 10 nəfərdən ibarət olan azərbaycanlı, gürcü, türkistan dilli tərcüməçilər qrupu yaradılmışdı və onlara əlavə alman dili dərsləri keçirilirdi. Legionerlər arasında dini-maarifçilik işini aparmaq məqsədilə Təbliğat Baş İdarəsi Drezden şəhərində "Molla kursları" təşkil etmişdi. Bu kurslarda SSRİ-dən olan bütün müsəlman xalqlarının nümayəndələri təmsil olunurdu. 1942-ci ilin 27 avqustunda legionlarda dini məsələləri tənzim edən xüsusi diviziya yaradılmışdı. Dini məsələlərə aid bütün işləri obermolla Cumabəyov tənzimləyirdi. O, həm də diviziya mollası səlahiyyətinə malik idi. Digər obermolla Paşayev isə Azərbaycan legionlarına məsul idi. Bundan əlavə, onlara tabe olan hər bir taburda da obermollalar vardı. Azərbaycanlıların (eləcə də bütün müsəlmanların) ibadət vaxtlarında onlar hərbi təlimlərdən azad olunurdu.
Eyni zamanda, azərbaycanlılara 1942-ci ilin dekabr ayında Qurban bayramının, 1943-cü ilin yanvarında məhərrəmliyin və 1943-cü ilin martında isə Novruz bayramının keçirilməsinə icazə verilmişdi. Bundan əlavə, ölülərin kəfənə bükülməsi, qibləgah istiqamətində dəfn edilməsi, qəbirüstü daşının düzəldilməsi müsəlmanların ixtiyarına verilmişdi.
1942-ci ilin payızından Polşa və Ukraynada formalaşmış legionerlərin döyüş taburlarından da Qafqaz və Stalinqrad ətrafındakı döyüşlərdə istifadə etdilər. Azərbaycanlılardan ibarət olan 804-cü tabur almanların 49-cu dağ korpusunun 4-cü dağ atıcı diviziyasına göndərildi. Həmin diviziya Qafqazda Suxumi istiqamətindəki yüksək dağ rayonlarında hərəkət edirdi.
Nalçik və Mozdok istiqamətlərində olan döyüşlərdə əsasən 111-ci Azərbaycan taburu vuruşurdu. General-leytenant Qrayfenberqin məlumatında digər taburlarla yanaşı azərbaycanlılardan təşkil edilmiş 804-cü və 805-ci taburların da meşəlik rayonlarda ayrı-ayrı dəstələrə qarşı uğurlu döyüşləri qeyd olunurdu. Məhz belə uğurlu döyüşlərdən sonra ayrı-ayrı taburlara "alman forması daşımaq şərəfi" nail olurdu. İlk döyüşlərdə azərbaycanlılardan təşkil edilmiş 804, 805, 806, 807 saylı taburlar xüsusi olaraq fərqlənmişdilər. Artıq 1943-cü ilə qədər Şərq legionları qərargahının rəhbərliyi ilə Polşa ərazisındə 8 azərbaycanlı taburu yaradılmış və onlar Hərbi komandanlığa təhvil verilmişdi. Qısa zaman müddətində isə burada bütövlükdə 53-ə qədər hərbi hissə yaradılmışdı. Bununla belə qərargahda yalnız döyüşən taburlar yaradılmırdı, eyni zamanda, ordu qərargahının tələblərinə uyğun olaraq ayrı-ayrı türk işçi taburları da formalaşırdı. Sonradan yaradılan türk taburları əsasən 162-ci piyada diviziyasının sərəncamına göndərilirdi.
Türkistan legionu öz sıralarında Orta Asiya xalqlarını — özbəkləri, qazaxları, qırğızları, türkmənləri, qaraqalpaqları və tacikləri birləşdirirdi. Gürcü legionu — gürcüləri, abxazları, adıgeyləri, çərkəsləri, kabardinləri, balkarları və qaraçayları, Qafqaz legionu isə — azərbaycanlıları, dağıstanlıları, inquşları və çeçenləri öz sıralarına toplamışdı. 1942-ci ilin avqustun 2-də Qafqaz legionu Azərbaycan legionu adlandırıldı və digər dağlı xalqların nümayəndələri isə Şimali Qafqaz legionu adı ilə Vesolda yerləşdi. Bundan əlavə, 1942-ci ilin avqustun 15-də yaradılan Volqa tatarları legionuna isə Povoljye tatarları, başqırdlar, marilər, mordvinlər, çuvaşlar və udmurtlar cəlb edildilər.
1942-ci ilin son baharında erməni legionerləri üsyan etdiyindən və bir qismi Ukrayna partizanlarının tərəfınə keçdiyindən Adolf Hitlerin digərlərinə də inamı azalmışdı. Erməni və gürcülərlə müqayisədə Hitler müsəlmanlara daha çox üstünlük verdiyini bildirirdi. Almanların müşahidələrinə görə etibarsızlıq və sürüşkənlik baxımından birinci planda ermənilər, sonra gürcülər, ikinci planda Volqa tatarları ilə türkistanlılar dayanırdı. Azərbaycanlılarda və şimali qafqazlılarda belə hallara çox az təsadüf olunurdu.
Bəzi hallarda isə azərbaycanlı legionerlər alman zabit və əsgərlərinə silah çevirirdilər. Belə hadisənin qarşısını almaq üçün almanlar 1943-cü il oktyabrın 8-də Krımda Sultanovka kəndində 9 nəfər legioneri qətlə yetirdilər. Qətlə yetirilənlər aşağıdakılar idi:
Azərbaycanlı könüllülərin ilk uğurlu döyüşlərindən biri Qafqaz bölgəsində Qaraçay türklərinin yaşadığı ərazilərdə olmuşdu. Ruslara qarşı vuruşan azərbaycanlı əsgərlər ilk azad etdikləri kəndin adını "Zəfər kəndi" qoymuşdular. Bu döyüşdən sonra azərbaycanlı əsgərlər yüksək rütbəli alman zabitinin təşəkkürünü qazanmışdılar. Döyüşlərdə xüsusilə fərqlənən Fətəlibəyli Düdənginski böyük şücaət göstərən azərbaycanlı və Qafqasiyalı türk dəstələrinə belə müraciət etmişdi: Qardaşlarım, bu qarlı dağların ardında bizi səbirsizliklə gözləyən milyonlarca gözləri yaşlı əsir türk qardaşlarımız vardır. Onları qurtarmaq bizə namus borcumuzdur, irəli...'
Azərbaycan legionerlərinin yüksək döyüş bacarığı və qorxmazlığı haqqında Berlində çap edilən "Siqnal" qəzetində də çoxlu məlumatlar dərc olunurdu: Aslan sözünün azərbaycanca mənası şir deməkdir. 1943-ci ilin yazında, bu söz bütün Kubanda şərəf və qəhrəmanlıq rəmzinə çevrildi. Cəbhənin bu bölgəsindəki döyüşlərdə fərqlənən mayor Fətəlibəylinin başçılıq etdiyi Azərbaycan taburu döyüşçülərini “Aslan” adlandırırdılar. Mayor isə indinin özündə belə həyəcanını gizlətmədən bu qəhrəman günləri xatırlayır. Yüksək şərəf rəmzi hücum nişanıdır. Yalnız əlbəyaxa döyüşdə müstəsna bacarıq və kişilik göstərənləri həmin nişanla təltif edirlər. Kuban çöllərində azərbaycanlı döyüşçüləri şərqli könüllülərdən birinci olaraq ilk belə hücum nişanlarına layiq görüldülər. Belə nişanlardan biri mayorun da döşündən asılıb.'
Azərbaycanlı legionerlərin geyimi, qidalanması Sovet ordusundakından olduqca yüksək idi. Azərbaycan legionlarında olan əsgər və zabitlər Azərbaycan milli marşlarını, mahnılarını, vətən, millət duyğulu şerləri ifa edirdilər. Əsgi legionerlərdən birinin yaddaşında həmin marşlardan biri belə qalmaqdadır: