cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Qars döyüşü (1745)
Döyüş
“Aləm Ara-ye Naderi”nin “Tarix-e Cahanqoşa-ye Naderi”dən eynilə əxz etdiyi bu məlumatdan Nadir şahın Nəsrulla Mirzəyə hansı cavab verdiyi anlaşılmır. Heç şübhəsiz ki, Nadir şah, Nəsrulla Mirzənin dəstəsinin Osmanlı ərazilərinin dərinliklərinə doğru irəliləməsinə razı olmadı. Anlaşılan odur ki, Nadir şah oğlunun əldə etdiyi bu qələbəyə çox sevindi və onun məktubunu Osmanlı əsirləri vasitəsi ilə Yegən Məhəmməd və Abdulla paşaya göndərdi. Amma məktub yetişənə qədər Məhəmməd Yegən paşa artıq dünyasını dəyişdi. Yuxarıda xatırlanan hər iki mənbə həmin vaxtlarda Məhəmməd paşanın düşərgəsində, Osmanlı qoşunları arasında qiyam və iğtişaşın baş verdiyini qeyd edir. Lakin bu iğtişaşların da nə ilə bağlı olduğunu söyləmək çətindir. “Aləm Ara-ye Naderi”nin yazdıqlarından hətta belə güman etmək olar ki, Osmanlı qoşunları arasında iğtişaşın baş verməsinin Yegən Məhəmməd paşanın ölümünə heç bir aidliyi yoxdur. Bu mənbədə bildirilir ki, Yegən Məhəmməd paşa ağciyərin iltihabından əziyyət çəkirdi. Dünyasını dəyişdiyi gün onun xəstəliyi birdən-birə ağırlaşmış və qoşunlardakı həkimlər ona bir yardım edə bilməmişdilər.
Avropalı müəlliflər, o cümlədən C.Hanvey, Şarl Piklet və hətta L.Lokkart da Məhəmməd paşanın öldürüldüyünü yazırlar. Ş.Pikletə görə, əsas döyüşün baş verdiyi gün Nadir şah Osmanlı qüvvələrinin zəif nöqtəsini müəyyənləşdirib əsas zərbəni də ora vurmağı qərara aldı. Sonra ehtiyatda saxladığı bütün qüvvələri də döyüşə atdı. Nadir şahın göstərişinə əsasən bütün süvarilər tüfənglərdən atəş açdılar və sonra da düşmənlə əlbəyaxa qılınc döyüşünə girdilər. Bu qəfil hücum nəticəsində Nadir şah Osmanlı qüvvələrinin artilleriyasının əsas hissəsini ələ keçirməyə nail oldu. Osmanlılar döyüşün müxtəlif mərhələsində çoxlu tələfatla üzləşdilər.Həmin tələfatın 20 mindən artıq olduğu bildirilir. Bir o qədər Osmanlı döyüşçüsü də əsir oldu. Nadir şah qoşunlarının təzyiqi qarşısında davam gətirə bilməyən Osmanlı ordusu və onun rəhbəri geri çəkilmək məcburiyyətində qaldı. Osmanlı qoşunlarının düşərgəsi müdafiə baxımından yaxşı möhkəmləndirildiyi, istehkam qurğuları və toplarla müdafiə olunduğu üçün Nadir şah təqibi davam etdirməyi lazımsız bildi. Əvəzində qərara aldı ki, Osmanlı qüvvələrinin arxaya aparan yollarını kəssin. Çünki bu yolların kəsilməsi Osmanlı qüvvələrinin təchizatını çətinləşdirə və onları daha tez təslim olmağa məcbur edə bilərdi. Ş.Pikletə görə, bundan sonra Osmanlı qoşunları öz qüvvələrini bir də səfərbər edib Nadir şah mövqeləri üzərinə hücum çəkdilər. Osmanlı qüvvələrinin geniş yer verdiyi top atəşləri də köməyə çatmadı. Nadir şah qüvvələrinin əks-hücumu osmanlıları geri çəkilməyə məcbur etdi. Təchizatının, silah və sursatının çox hissəsini itirib pərakəndə hala düşən Osmanlı dəstələri Qars yolu ilə geri çəkilməyə başladılar. Avropalı müəllifə görə, Məhəmməd paşa da bu geri çəkilmə zamanı öldürüldü.
Geri qaçmaqda olan Osmanlı qüvvələrinin Nadir şah dəstələri tərəfindən təqib olunmasını “Tarix-e Cahanqoşa-ye Naderi” də təsdiq edir. Bu mənbəyə görə, Yegən Məhəmməd paşanın ölümü Osmanlı qüvvələri arasında çaşqınlıq yaratdı və sərkərdəsini itirmiş qüvvələr pərakəndə halda qaçmağa üz tutdular. Bu vaxt onlar yenidən Nadir şahın qoşunlarının döyüş əzmi ilə üzbəüz qaldılar. Osmanlı qüvvələrinin bütün artilleriyası, düşərgəsi təchizatı və yükləri Nadir şah dəstələrinin əlinə keçdi. Nadir şah döyüşçüləri osmanlıları Arpaçaya qədər təqib etdilər. “Tarix-e Cahanqoşa-ye Naderi” onlardan 12 min nəfərinin öldürüldüyünü, 5 min nəfərinin isə əsir götürüldüyünü xatırladır.
Nadir şah Osmanlı dövləti ilə Səfəvi dövləti arasında vaxtilə mövcud olmuş sərhəd xəttini adlamadı. C.Hanvey və çox güman ki, ona istinad etmiş L.Lokkart bunu Nadir şah qoşunlarının və ölkə əhalisinin əlavə müharibə iztirablarını istəməməsi ilə əlaqələndirirlər. Döyüş başa çatandan sonra Nadir şah Osmanlı sultanına ehtiram dolu bir məktub yazdı və elçisi vasitəsilə Osmanlı sarayına göndərdi. Nadir şah həmin məktubda bildirirdi ki, Osmanlı ruhanilərinə çatdırılmış olan əvvəlki təkliflər barəsində daha təkid göstərmir. Nadir şah əminliyini bildirirdi ki, məzhəb məsələsi ilə bağlı olan və Osmanlı sarayı tərəfindən qəbul edilməyən həmin təklifin geri götürülməsi iki dövlət arasındakı münasibətləri daha da yaxşılaşdıracaqdır
Dəhşətli məğlubiyyət İstanbul hakimiyyətinin hərbi qələbəyə olan ümidlərini heçə endirdi. Ölənlərin və yaralananların sayı döyüşün nə dərəcədə sərt formada getdiyini sübut edir. Döyüşün elə ilk günündəcə Nadir şahın ordusu 8.000 nəfər itki vermişdi. Lakin onlar sonrakı günlərdə demək olar ki, itki vermədilər, lakin Osmanlı ordusunun itkiləri isə gündən günə artmaqda idi. İtkilər barədə olan ehtimallar 28.000-50.000 arasındadır. Ən məqbul sayılan say isə belədir: 12.000 ölü, 18.000 yaralı və 5.000 əsir. Beləliklə, ümumilikdə 35.000 nəfər itki. Nadir şah əsir götürülən bütün yaralılara Qarsa getməyə və müalicə almağa icazə verdi.
Nəticə
Qarsvə ondan əvvəlki döyüşdə məğlub olan Osmanlı hakimiyyətinin artıq hərbi qələbə qazana biləcəyinə olan ümidi məhv olmuşdu. Buna görə də, hər iki ordusu dağıdılan Osmanlı özünə sərf etməyən şərtlər altında sülh danışıqlarına başlamağa məcbur oldu. Hər halda, Nadir şah Osmanlı ordusunun hücum qabiliyyətini məhv etməsinə və onları müdafiəyə keçməyə vadar etməsinə baxmayaraq, Osmanlı ərazilərinə hücuma keçmədi. Bunun əvəzinə o, düşmənliyin həlli üçün diplomatik yollar axtardı və diplomatların mübadiləsindən sonra müharibəni bitirən sülh imzalandı. Bu sülh Kürdan sülh müqaviləsi adlanır və 1746-cı ildə imzalanmışdır.
Azad Kəşmir
Azad Cammu və Kəşmir (, ; qısaca — Azad Kəşmir) — keçmiş Cammu və Kəşmir knyazlığının pakistanlıların idarəsində olan ən cənub inzibati vahidi. Faktiki Pakistanın bir hissəsi olsa da, Pakistan tərəfindən müstəqil dövlət kimi tanınır. Hindistanın Cammu və Kəşmir ştatı ilə şərqdən, eləcə də Pakistanın Hayber-Paxtunxva vilayəti ilə qərbdən, Gilgit-Baltistan vilayəti ilə şimaldan və Pəncab vilayəti ilə cənubdan sərhəddir. İnzibati mərkəzi Müzəffərabad şəhəridir. Sahəsi 13 297 km², əhalisi təxminən 4,5 milyon nəfərdir.
Tarix
Azad Kəşmir 1947-ci ilin oktyabrında Kəşmirdə populyar olmayan Maharaca Hari Sinqha etiraz olaraq elan edildi. Birinci Hind-Pakistan Müharibəsindən sonra bugünkü faktiki sərhədlər, o cümlədən Kəşmir və Cammu coğrafi bölgələrinin yalnız qərb hissələri (yəni hər iki əsas şəhər - Şrinaqar və Cammu - Hindistanda qaldı) formalaşdı.
Göbələk xəstəliyi (film, 1953)
Məzmun
Elmi-kütləvi filmdir. Kinolent göbələk xəstəliyi və onun profilaktikasından danışır.
OPZZ
thumbnail|Təşkilatın keçirdiyi aksiyalardan biri Həmkarlar İttifaqı Polşa Birliyi və ya qısaca OPZZ (Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych) — Polşanın 2 əsas həmkarlar ittifaqı təşkilatından biri.
Tarixi
24 noyabr 1984-cü ildə yaranmışdır.
Tərkibi
Təşkilatın 3 milyon üzvü var, bunların 500 mini təqaüdçüdür.
Fəaliyyəti
OPZZ "Solidarnost" ilə birlikdə Polşanın əsas müəssisələrində sahibkarlar, işçilər və hökumət arasında dialoqun əldə olunması üçün iqtisadi və sosial məsələlər üzrə üçtərəfli komitənin işində iştirak edirlər. Müvafiq komitənin əsas məqsədi sosial tarazlığı qorumaq üçün əməkhaqları və müavinətlər, vergi öhdəlikləri, büdcə və digər məsələlərə aid danışıqların aparılmasıdır.
Beynəlxalq münasibətlər
Beynəlxalq Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyasının üzvüdür.
Macaranga peltata
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Okiseius tibetagramins
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Bidens asperata
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Məşhəd
Məşhəd — İranın ikinci iri şəhəri. Rəzavi Xorasan ostanının inzibati mərkəzidir. Şərq iqtisadi rayonunun ən böyük şəhəri, iqtisadi, siyasi və mədəni mərkəzidir. Məşhəd ərəbcə "müqqədəs şəxsin şəhid olduğu yer" mənasını bildirir. O, İranın şimal-şərqində Kəşəvrud çayı dərəsindədir. Əhalisinin sayı 3,2 milyon nəfərdir.
Tarixi
Məşhəd haqqında ilk məlumat X əsrin sonuna aiddir. XI əsrdə Məşhədin yerində Sənaabad kəndi olmuşdur. 1736-1747-ci illərdə Nadir şah dövlətini paytaxtı idi. Məşhəd şiələrin müqəddəs şəhəridir. Rəvayətə görə İmam Rza burada öldürülmüşdür. Onun məqbərəsi şiə bayramları dövründə ziyarət ocağına çevrilir. Belə bayramlarda şəhərin əhalisi təqribən 2 dəfə artır.
Memarlığı
Məşhəd memarlıq abidələri ilə zəngin bir yerdir. Burada Gövhərşad məscidi, Şah məscidi, Nadir şahın məqbərəsi və onun at üstündə tuncdan heykəli var. Qədim Tus şəhərinin xarabalığı Məşhəddən 25 km aralıdır. X əsrə aid körpü, Firdovsinin qəbri və s. qalmışdır.
İqtisadiyyatı
Məşhədə metal emalı, toxuculuq, dəri-ayaq, yeyinti sənayəsi sahələri vardır. Kustar sənətkarlıq (zərgərlik və xalçalıq) öz əhəmiyyətini saxlayır. Şəhərdə qədim tarixə malik kitabxana, universitet var.
Məşhəd şəhərində məqbərəsi imam Rza məqbərəsinin ətrafında Yerləşən erməni kilsəsi Müqəddəs Mesrop, Nadir Şahın türbəsi, Səfəvilər dövrünün Şah hamamları, məscidlər: Molla Heydər məscidi, imam şagird yerləşir.
Metzingen
Metzingen — Almaniyanın Baden-Vürtemberq torpağının Tübingen inzibati dairəsində şəhər. Sahəsi 34.61 km2, əhalisi 22003 nəfərdir (2006).
Okiseius tribulation
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Ağbulaq (Pəmbək)
Ağbulaq — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indiki Hamamlı (Spitak) rayonunda kənd.
Tarixi
Rayon mərkəzindən 22 km məsafədə yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.
Toponimin Azərbaycan dilində «keyfiyyətli, içməyə yararlı» mənasında işlənən ağ sözü ilə bulaq sözünün birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Hidrotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.
Kakao ağacı
thumb|Theobroma cacao thumbnail|right
Macaranga puncticulata
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Pəncab (Pakistan)
Pəncab — Pakistanın dörd əyalətindən biri. Pakistanda ən sıx əhalisi olan əyalətdir. Adının fars dilindəki "penç" (beş) və "ab" (su, çay) sözlərinin birləşməsindən əmələ gəldiyi vurğulanır. Bu əyalətdə çayların sayının çox olmasına işarədir. Sahəsi 205.344 km², əhalisi 79.429.701 nəfərdir. Əyalətdə bir çox tarixi abidələrlə yanaşı, ölkənin ən müasir tikinti və infrastrukturları da vardır. Əyalətinin mərkəzi Lahor şəhəridir.
Meqahers, MHs
Meqahers, MHs (ing.megahertz (MHz), ru. мегагерц, МГц) - saniyədə 1 milyon dövrəyə (CYCLE) bərabər olan tezlik ölçüsü vahidi. Mikroprosessorların takt tezliyi (CLOCK RATE) adlandırılan sürəti meqaherslə ölçülür. Məsələn, 200 MHs tezliklə işləyən mikroprosessor saniyədə 200 000 000 dövr yerinə yetirir. Hər bir kompüter komandası müəyyən sayda dövr tələb edir, ona görə də takt tezliyi mikroprosessorun bir saniyədə neçə əməliyyat yerinə yetirə biləcəyini müəyyən edir. Bu isə mikroprosessorun nə qədər güclü olmasını göstərir. Mikroprosessorlar kimi, şin və interfeyslərin də sürəti meqaherslə ölçülür.
Avreli Viktor
Avreli Viktor (IV əsr) — Roma tarixçisi.
Həyatı
Avreli Viktor IV əsrdə Karfagendə torpaq sahibkarı ailəsində anadan olmuş, gəncliyində imperator Yulianın ordusunda xidmət etmişdir. Yulian öz rəqibi Konstansiyaya qalib gələndən sonra Avreli vali təyin olunmuşdur. İmperator Feodisi isə onu yüksək qiymətləndirərək 389-cu ildə Roma şəhərinin profektoru təyin etmişdir. Onu yaxşı tanıyan məşhur tarixçi Ammian Marsellin yazırdı ki, ağıllı düşüncə tərzinə görə Avreli ilə mübahisə etmək xoş idi.
Bütün bioqrafiyalardan görünür ki, tarixçi qatı Roma tərəfdarıdır. O, imperiyanı möhkəmləndirən Sezarlardan geniş bəhs etmiş, onlar haqqında tərifli epitetlər işlətmişdir. Amma ən çox rəğbətlə bəhs etdiyi Sentimi Severdir ki, burada da təəccüblü heç nə yoxdur. Belə ki, imperator Sever də Avreli Viktor kimi Şimali Afrikalı idi.
Avrelinin başqa əsərləri də var. Onlardan "İmperatorların həyat və əxlaqından nümunələr" və "Roma tarixi"ni qeyd etmək olar.
Anri Dünan
Henri Dünan — dünya şöhrətli isveçrəli xeyriyyəçi, iş adamı, ilk Nobel mükafatçısı, Beynəlxalq Qızıl Xaç və Qızıl Aypara Hərəkatının qurucusudur.
Həyatı
Henri Dünan Cenevrə şəhərində adi tacir olmuşdur. O, böyük bir gölün kənarında yerləşmiş bu şəhərdə dinc şəraitdə işləyir və müharibənin törətdiyi bəlalardan xəbərsiz yaşayırdı. Çünki, onun vətəni İsveçrə 1815-ci ildən bəri Avropa dövlətlərinin razılığı ilə neytral siyasət yürüdür və dövlətlərarası müharibələrdə iştirak etmirdi. 1859-cu ildə Henri Dünan İtaliyanın şimalına, italyanların və fransızların avstriyalılara qarşı vuruşduğu yerlərə işgüzar bir səfər edir.
Həmin yerlərdən keçərkən Dünan təsadüfən Solferino döyüşündə yaralanmış əsgərlərin arasına düşür və gördükləri onu dəhşətə gətirir.
1862-ci ildə yazdığı "Solferino xatirələri" adlı kitabında o, gördüklərini belə təsvir edir: "Gecənin sakitliyini yaralıların iniltisi və qüssədən çəkilən ahlar, adamın ürəyini deşən imdad çağırışları pozur. Bu dəhşətli gecəni olduğu kimi təsvir etmək heç cür mümkün deyil. İyunun iyirmi beşində doğan günəş təsəvvürə gətirilməsi mümkün olmayan bir mənzərəni işıqlandırır. Döyüş meydanı başdan-ayağa meyit və at cəmdəyidir — yollar, xəndəklər, dərə- təpə, hər yan meyitlə, cəmdəklə doludur.
Solferinonun ətrafında isə meyiddən ayaq basmağa yer yoxdur. Zəmilər qazıq-qazıq edilib, qarğıdalı, buğda taptalanıb, çəpərlər yanı üstədir. Meyvə bağları viran edilib, orda–burda qan gölməçələri əmələ gəlib.
Kəndlər dağıdılıb, hər yerdə güllə və mərmi izləri görünür, divarlar laxlayıb çat-çat olub, evlər darmadağın edilib, zirzəmilərdə gizlənən sakinlərsə bir sutkadan artıqdır ki, qaranlıqda ac–susuz qalıblar. İndi onlar yavaş–yavaş gizləndikləri yerlərdən çıxmağa başlayırlar və bu müddət ərzində necə dəhşətli hisslər keçirdikləri üzlərindən oxunur. Solferinonun ətrafında, xüsusilə də kənd qəbirstanlığında elə bil göydən silah, dəbilqə, şərf, qanlı cır-cındır paltar, tikə-tikə olmuş silah hissələri yağıb. Gün ərzində yığılan bədbəxt yaralılar ölü rəngindədir və onların təpənməyə taqətləri yoxdur. Bəzilərinin, xüsusilə də yarası ağır olanların baxışlarında kütlük var və deyilənləri başa düşmürlər, gözlərində heç bir ifadə yoxdur. Bununla belə onlar ağrını hiss edirlər, bəziləri açıq iltihablı yaraların verdiyi amansız ağrıdan ağıllarını itirib yalvarırlar ki, onları kimsə öldürsün və canları qurtarsın. Sifətlərində dözülməz ağrının izləri olan, qıc vəziyyətindəki bu adamlar ölümlə çarpışırlar.
Buradakı bədbəxtlər təkcə güllə və mərmi izləri ilə yaralanmayıblar, onların bir çoxunun üstündən ağır artilleriya qurğuları keçib və əl–ayaqlarını doğrayıb".
Gənc isveçrəlini bir epizod xüsusilə həyəcanlandırır. Avstriya ordusunun cəbhəni yarması xəbərini eşidən yerli əhali çaxnaşmaya düşür və yaralıları unundaraq qaçıb canlarını qurtarmağa çalışır. Bu zaman cavan oğlan yaralılara yardım etməyə başlayır,
amma tezliklə başa düşür ki, təkbaşına hamıya kömək edə bilməyəcək. Buna görə də o, zərəçəkənlərə yardım etmək üçün Solferino kəndinin sakinlərinə müraciət edir. Onlar əvvəlcə bu çağırışa könülsüz qoşulurlar. Bu zaman Henri Dünan "Biz hamımız qardaşıq" – deyə qışqırır və yalnız həmin sözlərlə o, solferinolu qadın və kişilərin qəlbinə yol tapa bilir. Bundan sonra yavaş-yavaş könüllülərin sayı artır və onlar daha ürəkdən işləməyə başlayırlar.
Cenevrəyə qayıdandan sonra Dünan Solferinodakı əsgərlərin dəhşətli vəziyyətini kitabında təsvir etməklə kifayətlənmir. O, bütün dövlətlərin müharibə qurbanlarını qoruyacaq bir sazişi imzalaması ideyasını irəli sürür: "Bütün bu iztirablardan belə ətraflı söz açmaqda məqsəd nədir? Son dərəcə ümidsizliyi göstərən dəhşətli mənzərələri təsvir etmək nəyə lazımdır? Bu təbii suala sualla da cavab vermək lazımdır: Niyə müharibə zamanı yaralılara yardım göstərən və ya yardımı təşkil edən, onların qayğısına qalan könüllü cəmiyyətlər yaradılmasın?".
1863-cü ildə Dünan öz dostları ilə birlikdə bütün dünyada yaralılara yardım göstərəcək təşkilat yaratmaq qərarına gəlir. Bu təşkilat üçün emblem kimi qızıl xaç seçılır. Ağ fon üzərində qızıl xaç Henri Dünanın vətəni olan İsveçrənin bayrağına hörmət əlaməti olaraq emblem kimi qəbul edilmişdir. Vaxtilə türklər müharibə zamanı qızıl xaçdan qorunma emblemi kimi istifadə etməkdən imtina etmişlər. Onlar bu emblemi dinlə əlaqələndirmiş və onu qızıl aypara ilə əvəz etmişlər. O vaxtdan bəri bir çox müsəlman dövlətləri emblem kimi qızıl xaçla eyni tutulan qızıl ayparadan istifadə edirlər. Sanitariya işçilərinin və onların minik vasitələrinin daşıdığı bu emblemlər Qızıl Xaç və Qızıl Ayparanın işçilərinin hərbçi olmadığını göstərir. Bundan başqa, onların ixtiyarı var idi ki, döyüş meydanında olsunlar və hər iki tərəfin yaralılarına yardın göstərsinlər. 1869-cu ildən etibarən Qızıl Xaç bütün dünyada daşqın, zəlzələ, epidemiya, aclıq və s. fəlakətlərin qurbanlarına da yardım etməyə başlamışdır.
İş elə gətirir ki, bütün gücünü və var-dövlətini yaratdığı təşkilatın yolunda qoyan Henri Dünan 1869-cu ildən etibarən unudulmağa başlayır və həddindən artıq yoxsul vəziyyətdə yaşamalı olur. Bununla belə, 1901-ci ildə o, yenidən yada düşür. İnsansevərlik fəaliyyətinə görə ilk Nobel mükafatı ona təqdim olunur və bir neçə ölkə ona ömürlük müavinət ödəyir.
Bu məşhur isveçrəli hələ də unudulmayıb. Cenevrənin Bastion parkında ona abidə qoyulub. Əslində isə Henri Dünan üçün ən yaxşı abidə onun özünün əsasını qoyduğu və hazırda da fəaliyyət göstərən Beynəlxalq Qızıl Xaç və Qızıl Aypara Hərəkatıdır.
ADA sindiromu
ADA – Adenosine Deaminase Deficiency. Bu sindrom maddələr mübadiləsinin autosom-resisiv pozğunluğudur. Bu pozğunluq immun çatışmazlığına gətirib çıxarır. ADA sindromuna bütün dünyada hər 100000 nəfərdən birində rast gəlinir. Onların da 15%-i ağır kombinə olunmuş immun çatışmazlığıdır (SCİD). ADA çatışmazlığı adenozindezominaz fermentinin olmamasından meydana gəlir. Bu sindrom dezoksiadenozinin artmasına gətirib çıxarır. Bu da öz növbəsində aşağıdakılara gətirib şıxarır: bütün hüceyrələrə d-ATF toplanır, bu da ribonukleotidreduktaza və DNT sintezinə mane olur, belə ki hüceyrələr bölünə bilmirlər. İnkişaf edən T-hüceyrələr və B-hüceyrələr ən aktiv mitotik hüceyrələrdirlər və bu şəraitə çox həssasdırlar.
Genetika
Adenozin Deaminazın çatışmazlığı irsidir. Adenozindezaminaz fermenti 20-ci xromosomda gen vasitəsilə kodlaşdırılır. ADA çatışmazlığı autosom-resisiv tipdə keçir. Bu o deməkdir ki, xəstəliyə səbəb olmuş zədələnmiş gen autosomda yəni 20-ci xromosomda yerləşir və zədəli genin iki nüsxəsi (hər valideyndən biri) xəstə uşağın doğulmasına səbəb olur. Autosom-resisiv pozğunluqlu insanın valideynlərində zədələnmiş genin bir nüsxəsi saxlanılır, lakin onlar bu xəstəliyin simptomunu hiss etmirlər.
Müalicəsi
ADA sindromunun müalicəsi aşağıdakılardan ibarətdir:
Adenozin Deaminazın Çatışmazlığı sindromu müxtəlif hüceyrələrdə, o cümlədən, qan zərdabında olur. Qeyd etdiyimiz kimi, bu sindromun ən çox yığıldığı yerlər çəngələ bənzər vəz, eləcə də dalaq və limfatik düyünlərdir. Ada inozində adenozinin və dezoksinozində dezoksiadenozin dezaminirə olunmasını katalizə edir. Bu ferment purin əsasların yaranmasında əsas rol oynayır ki, bu da çoxsaylı zülalların sintezini tıyin edən genetik proqramın daşıyıcıları olan nuklrin turşularının sintezinə səbəb olur. ADA çatışmazlığında adenoizin və dezoksiadenoizin hüceyrələrdə dezaminirəyə məruz qalmırlar və fosforilizə olunmuş formada yığılırlar. Ən çox dezoksi ATF toksidləşməyə məruz qalır, bu da ribunukleotidreduktazla bağlıdır və onu inqubasiya edir, bununla da DNT nin sintezini dayandırır. Nəticıdə T-linfosidlərin yetişməsi və poliferasiyası pozulur. В-limfosidlər purin mübadiləsinə daha az həssasdırlar, lakin bu xəstəlik üçün nəinki hüceyrə immunitetitnin, həm də humoral immunitetin çatışmazlığı xarakterikdir. Buna səbəb yəqin ki, T- və B- sistemin kooperativ qarşılıqlı əlaqəsindən olan "T-helper" –in tökülməsidir. Bu isə humoral immunitetin formalaşması üçün vacibdir. ADA çatışmazlığında TKİN-lə xəstələnmiş uşaqlarda çəngələbənzər vəzin involyusiyası və periferik limfoid orqanların hipoplaziyası müşahidə olunur, hüceyrə və humoral immunitetin reaksiyalarının istismar edilməsi nəticədə residiv bakterial, virus və göbələk infeksiyaklarına səbəb olur. İmmun çatışmazlığı sümüklərin və qığırdaqların anomaliyasıyla uyğunlaşır. Sümükləşmənin pozulması qabırğa-qığırdaq birləşmələrinin deffektinə, çanaq sümüklərinin deformasiyasına gətirib çıxarır. Hüceyrə immunitetinin əsas çatışmazlığı çəngələbənzər vəzin və limfatik düyünlərin hipoplaziyası ilə, T-linfosidlərin yetişməsini təmin edən timik harmonların çatışmazlığı bağlı ola bilər. Hüceyrə immunitetinin çatışmazlığı əsasən virus və göbələk infeksiyalarının tezliyinin artması ilə, T-supressorun tənzimləyici təsirinin zəifləməsi və ya olmaması hesabına autoimmun proseslərin yaranması ilə və şişlərin tezliyinin artması ilə müşaiət olunur. Bu immun çatışmazlığı ilə müşaiət olunan şiş prosesi spektrinə B-hüceyrə limfomaları, Kapoşi sarkomaları, karsinomların bəzi növləri daxildir. Humoral immun cavabının inkişafı üçün Т- və В- hüceyrələrin kooperativ qarşılıqlı təsirinin vacibliyini nəzərə alsaq, hüceyrə immunitetinin izolə edilmiş defekti humoral immunitetin deyişilməməzliyi ilə mümkün deyil. Ona görə də immun çatışmazlığının verilmiş qrupunu ayırdıqda hüceyrənin immun zəncirinin üstün zədələnməsi haqqında danışmaq olar. Uşaqlarda bu sindrom hər 25000 nəfərdən bir olur. Bu xəstəliyin gedişatı QİÇS xəstəliyinin gedişatı kimi olur. Xəstə uşağın orqanizmi infeksiyalara müqavimət göstərmir, ona görə də belə uşaq doğulan kimi xüsusi plastik küventə yerləşdirilməlidir. Bu uşaqların 50 %-i altı ay yaşamaq şansına malikdirlər, ona görə də uşaqda bu xəstəliyin mövcudluğu gen terapiyasının vacibliyini göstərir.
Alin Barnsdal
Luis Alin Barnsdal hazırda Barnesdall şəhər parkının mərkəzi olan Los-Ancelesdəki Hollihok evinin, Frank Lloyd Raytının müştərisi olaraq daha yaxşı tanınan Amerikalı neft varisi idi.
Haqqında
Pensilvaniya ştatının Bradford şəhərində anadan olmuş Barnsdal neftçi Teador Nevton Barnsdalın qızı idi. Barnsdall və atası, yəni Alinin babası 1850-ci illərin sonlarında Pensilvaniyada neft prosesinin erkən iştirakçılarından olmuşdular. Təvazökar başlanğıcdan ailə Oklahoma və Kaliforniyada böyük torpaq sahələri ilə 15,000,000 $ dəyərində bir sərvət toplamışdır. Barnsdal gənc bir qadın olaraq atası ilə birlikdə Avropanı gəzmiş, feminizmə və radikal səbəblərə maraq göstərmişdir. 1913-cü ilə qədər Çikaqoda eksperimental teatr hazırlayırdı. 1917-ci ilin fevral ayında Barnsdalın atası vəfat etdi. O, neft şirkətinin mirasının yarısından imtina etmişdi. Bəzi hesablara görə onun 3 milyon dollar aldığı bildirilmişdir. 1917-ci il avqust ayının 19-da ailə həyatı qurmadan ana olmuşdu. Qızı anasının soyadını götürmüş və "Sugartop" kimi tanınmışdı. "Mütərəqqi teatr birliyi", eyni zamanda bir ev dizayn etmək üçün Frank Lloyd Raytı işə götürmüşdü. Bu birlik nəticədə əlamətdar Hollihok evinə çevrildi. Alin Barnsdal 1946-cı ildə vəfat etmişdir.
Kommunikasiya peykləri
Fiziki səviyyə
Fiziki səviyyə bitlərin kanallar vasitəsilə siqnal olaraq göndərildiyi elektrik, vaxt və digər interfeysləri müəyyən edir. Fiziki səviyyə şəbəkənin qurulduğu təməldir. Fərqli növdən olan fiziki kanalların xüsusiyyətləri performansı müəyyən edirlər (məsələn, istehsal, gecikmə, səhv dərəcəsi), bu səbəbdən də şəbəkə məkanına səyahət üçün çox yaxşı bir yerdir.
Kommunikasiya peykləri
1950-ci illərdə və 1960-cı illərin əvvəllərində insanlar metal hava şarları ilə siqnal göndərərək kommunikasiya sistemləri qurmağa çalışırdılar. Təəssüf ki, qəbul edilən siqnallar praktiki olaraq istifadə oluna bilməyəcək qədər zəif idi. Daha sonra ABŞ Donanması göydə hava şarına bənzəyən –Ayı kəşf etdi və yerlə göy arasında əlaqə yaradacaq bir əməliyyat sistemi qurdu. Səmavi ünsiyyət sahəsindəki irəliləyiş ilk kommunikasiya peykinin istifadəsinə qədər gözləmək məcburiyyətində qaldı. Süni peyklə real peyk arasındakı əsas fərq, süni olanın siqnalları göndərməmişdən əvvəl onları çoxaldaraq daha sonra güclü bir kommunikasiya sisteminə çevirməsidir.
Rabitə peyklərinin onları bir çox tətbiqlər üçün çəkici hala gətirən bəzi maraqlı xüsusiyyətləri var. Ən sadə formada desək, bir rabitə peyki göyüzündə böyük bir mikrodalğa təkrarlayan kmi başa düşülə bilər. O, bir neçə  transponderdən ibarətdir, hansı ki onlar spektrin hər bir hissəsini dinləyir, daxil olan siqnalları gücləndirir, həmin siqnallara müdaxilənin qarşısını almaq üçün başqa tezlikdə yenidən yayımlayır. Verilənləri ayrı olaraq dəyişdirmək və ya yönləndirmək üçün rəqəmsal işləmə əlavə edilə bilir. Ümumi qrupdakı axışlar və ya rəqəmsal bilgilər peyk tərəfindən qəbul edilə bilir və yenidən yayımlana bilir.
Telekommunikasiya peykləri quruluş baxımından iki qrupa ayrılırlar: Üzərlərinə göndərilən radyoelektrik dalğalarını sadəcə əks etdirən “Passiv Peyklər” və aldıqları dalğaları Yerüzü İstiqamətində emal edərək təkrar geri qaytaran “Aktiv Peyklər”.
1960 ci illərdən sonra ECHO 1-in xarakteristikaları zəifləməyə başladı və şişkinliyi azalaraq əvvəlki görünüşünü itirməyə başladı.
Passiv Peyklərin zərərləri səbəbindən yerüzünə göndərilən radyoelektrik dalğaları alabilən və həmin dalğaların tezliklərini dəyişərək təkrar başqa bir  istiqamətdə yerüzünə göndəriləbiləcək aktiv peyk sistemləri istifadə edildi. Bunlardan Rele peyklər iki yerə ayrılır: Kepler qanunlarına görə, bir peykin orbital periodu orbitin radiusu kimi 3/2 gücündə dəyişir. Daha yüksək peyk, daha uzun müddət deməkdir. Yer kürəsinin ətrafındakı müddət təxminən 90 dəqiqədir. Nəticədə, aşağı orbitli peyklər kifayət qədər sürətli bir şəkildə ötürülür. Belə ki, onları görə bilmək üçün yerüstü antenalara gərək duyulur. Təxminən 35.800 km-lik yüksəklikdə dövr 24 saatdır. 384.000 km-lik bir hündürlükdə hər kəsə çatma müddətdi təxminən bir aydır.
Bir peyk periodu vacib amildir, lakin amma onu hara yerləşdirəcəyinizin müəyyənləşdirilməsi üçün yeganə problem deyildir. Digər məsələ isə dünyanın maqnit sahəsi tərəfindən sıxılmış aşırı yüklənmiş hissəciklərin əhatəsi olan Van Allen kəmərləridir (iki bölgədən hər biri bir neçə kilometr yüksəklikdə yer üzünü əhatə edir). Hər hansı bir peyk onların daxilində yerləşən hissəciklər tərəfindən olduqca sürətli bir şəkildə məhv ediləcək. Bu faktorlar, peyklərin təhlükəsiz yerləşəbiləcəyi üç bölgəyə yol açır. Bu bölgələr və onların bəzi xüsusiyyətləri şəkil 1-də göstərilmişdir: center|thumb|598x598px|Şəkil 1. Rabitə peykləri və yerin yuxarı hündürlüyü daxil olmaqla bəzi xüsusiyyətləri, qlobal əhatə dairəsi üçün lazım olan peyklərin sayı.
Sabit peyklər
1945-ci ildə elmi fantastika yazıçısı  Arthur C. Clarke, dairəvi bir ekvator orbitində 35.800 km-lik bir yüksəklikdə bir peykin göyüzündə hərəkətsiz, sabit qala biləcəyi düşüncəsinə gəldi və bu peykin izlənməsinə ehtiyac olmadığı qərarına gəldi. O, əlaqəli sistem yaratmağı xarakterizə etməyə davam edirdi, hansı ki bu sistemdə orbitlərə, günəş panellərinə, radio frekanslara və başlatma prosedurlarına daxil olmaq üçün sabit peyklərdən istifadə edilirdi.
Tranzistorun ixtirası bütün problemlərin həll edilməsinə şərait yaratdı və hər şey dəyişdi. Belə ki, ilk süni kommunikasiya peyki olan Telstar 1962-ci ilin İyulunda istifadə olundu. O zamandan etibarən kommunikasiya peykləri bizness sahəsində milyardlarla dollar gəlir sahəsinə çevrildi və kosmos məkanında yüksək dərəcədə sərfəli olan yeganə aspektdir. Bu hündürdən uçan peyklərə ümumilikdə GEO (Yerin Sabit Peyki) peyklər deyilir.
Müasir peyklər tamamilə geniş, çəkiləri 5000kq-dan çox ola bilərlər. Və onlar günəşdən gələn bir neçə kilovatlıq güclü elektik enerjisini qebul edə bilirlər. İTU peyk istifadəçilərinə müəyyən tezlikli zolaqlar ayırdı. Onların bəziləri ilə şəkil 2-də tanış ola bilərik:
Ticari telekommunikasiya daşıyıcıları üçün ən yaxın lent KU (K under) lentidir. Müasir bir peyk təxminən 36 MHz lent genişliyi olan 40 transponderə malikdir. Kommunikasiya dünyasında edilmiş son inkişaf VSATs adlandırılan çox aşağı xərcli mikro stansiyaların inkişaf etdirilməsidir.
Bir çox VSAT sistemlərində mikrostansiyaların bir biriləri ilə birbaşa əlaqə qurması üçün kifayət qədər gücü yoxdur. Bunun əvəzinə şəkil 3-də göstərildiyi kimi VSAT-lar arasındakı əlaqəni təmin edən yüksək qazanclı xüsusi bir yer stansiyası, mərkəzi olan HUB lazımdır. Bu əməliyyat formasında həmçinin, göndərici və ya alıcı böyük bir antenaya və qüvvətli bir gücləndiriciyə malikdir. center|thumb|562x562px|Şəkil 3. Hub istifadə edən VSATs-lar Kənd yerlərində VSATs-lar böyük potensiala malikdir. Çox təəssüf ki, elə çox olmasa da amma dünya əhalisinin demək olar ki, yarısı ən yaxın telefon köşkündən bir saatlıq uzaqlıqda olan yerlərdə yaşayırlar. Bu problemləri aradan qaldırmaq üçün də VSAT-lardan istifadə olunur. VSAT-lar dünyanı bir-biri ilə əlaqələndirəcək texnologiyalar yaratmağa imkan verir.
1990-cı ildə Motorola, İridium layihəsi üçün 77 ədəd aşağı sürət peyki açmaq üçün FCC-yə müraciət edərək yeni bir zəmin (77 ədəd iridium) yaratdı. İridium servisi 2001-ci ilin Martından yenidən start götürdü və o zamandan bəri inkişaf etməyə başladı. İridium birbaşa peyklər ilə əlaqə quran əl tipli cihazlarla quruda, havada və dənizdə səs, verilən, çağırış, faks və naviqasiya xidmətləri verir. Iridium peykləri dairəvi polar orbitdə 750 km yüksəklikdə yerləşir. İridium peyklərinin yer üzərində birləşdirdiyi nöqtələr şəkil 4-də göstərilmişdir: center|thumb|471x471px|Şəkil 4. İridium peykləri yer üzərində 6 dairəvi halqa əmələ gətirir
Azərbaycanın süni peyki
Cənubi Amerikada yerləşən Fransanın Qviana Kosmik Mərkəzinin Kuru kosmodromundan Azərbaycanın ilk milli süni telekommunikasiya peyki «Azerspace-1» geostasionar orbitə çıxarılıb.
ABŞ-nin «Orbital Sciences» şirkəti tərəfindən istehsal olunan «Azerspace-1» peyk «Ariane-5» kosmik daşıyıcısı ilə orbitə çıxarılıb. Peykin ümumi çəkisi 3 250 kq təşkil edir və onun istifadə müddəti 15 ildir. Peyk 36 aktiv C və Ku siqnal transponderlərə malikdir və Azərbaycan, Mərkəzi Asiya, Avropa və Afrika ölkələri üçün xidmət göstərəcək. Peykin orbitdəki yeri isə Şərq istiqamətində 46 dərəcədir.
Qeyd edək ki, peykin imkanlarının 20 faizi Azərbaycanın tələbatını ödəmək üçün, qalan 80 faizi isə kommersiya məqsədilə istifadə ediləcək. Artıq peykin resurslarının 40%-nin istifadəsi üçün şərti müqavilələr imzalanıb.
Atatürkçülük
thumb|300px|Mustafa Kamal Atatürk 1930-cu ildə [[Ədirnədə bir vətəndaşı dinləyir. Prezidentliyi dövründə ölkədə tez-tez səyahətlər edirdi.]]
Kommunikasiya peykləri
Azərbaycanın süni peyki
Kosmik sənayenin yaradılması prizmasından yanaşdıqda telekommunikasiya peykinin istehsalı, orbitə çıxarılması və bu layihələrin maliyyələşdirilməsi üçün beynəlxalq kreditlərin cəlb edilməsi və həmçinin çox münasib şərtlərlə baş tutması yaranmış bu imicin müsbət nəticəsi kimi qiymətləndirilməlidir.
İkinci Kuril boğazı
İkinci Kuril boğazı — Sakit okeanına daxil olan Şumşu adasını Paramuşir adasından ayırır. Sakit okeanını Oxot dənizi ilə birləşdirir. Uzunluğu 30 km, ən dar yeri isə 1,5 km təşkil edir. Dərinliyi 30 metrdir. Sahilləri sıldırımlıdır. Burada Savuşkin, Artyuşkina Opornıy, Krepkiy, Ozernıy, Sibuynıy, Şumnıy burnuları vardır. Boğaza Nasetkina Materskaya, Qorodskaya və Savuşkina çayları tökülür. Şərqində sualtı və su üstü daşlar vardır. Cənub hissədə Ozernaya burnu İkinci Kuril boğazı Levasova boğazına keçir. Orta dərinlik 1 m təşkil edir. Şumşu adası sahilində Boykova, Şumnıy və Paramuşir adası sahilində isə Severo-Kurilsk şəhəri yerləşir. Boğaz Saxalin diyarının ərazisində yerləşir.
Atatürkçülük
Atatürkçülük, kamalizm və ya kamalçılıq — dar mənada Mustafa Kamal Atatürkün düşüncələrini və fikirlərini dəstəkləmək və riayət etmək, geniş mənada isə imperialist dövlətlərin zəif və geri qalmış milləti bölmə və torpaqlarını bölüşdürmə istəyinə qarşı meydana çıxan, Atatürk milliyyətçiliyinə əsaslanan və hər hansı bir ictimai sinifdən dəstək almayan, müasir dövrlə ayaqlaşmayan və xurafatı yayan qurumların əvəzinə, elmi və müasir mədəniyyəti yayan qurumların təşkil olunmasını məqsəd qoyan, anti-imperialist ideologiya.
Kommunikasiya peykləri
Azərbaycanın süni peyki
Digər tərəfdən, peyk sistemlərinin yaradılması, telekommunikasiya peykinin istismara verilməsi öz növbəsində Azərbaycanın nüfuzuna də müsbət təsirini göstərir. Belə ki, hazırda Azərbaycan MDB regionunda telekommunikasiya peykinə sahib olan 3 ölkədən biri, Qafqaz regionunda isə ilk peykə sahib ölkədir.
Telekommunikasiya peykinin istismara verilməsinin regional və beynəlxalq səviyyədə nəzərdə tutulan əsas məqsədi yalnızca beynəlxalq imicin formalaşdırılması deyil, eyni zamanda Azərbaycanın, enerji sahəsində olduğu kimi, bu sahədə də regional liderə və regional “hab”-a çevrilmək məqsədi ilə əlaqədardır.
İqtisadiyyatın şaxələndirilməsi və yeni sənaye sahələrinin inkişafı ilə bağlı Azərbaycan hökuməti tərəfindən həyata keçirilən əsas layihələrdən biri də telekommunikasiya peyklərinin, o cümlədən digər çoxməqsədli peyklərin orbitə buraxılmasıdır. İnformasiya və kommunikasiya texnologiyaları sahəsi Azərbaycanda prioritet sahə elan edilib. İnformasiya və kommunikasiya texnologiyalarının geniş tətbiqi ölkənin hərtərəfli inkişafına xidmət etməklə yanaşı, informasiya sahəsində milli təhlükəsizliyin təmin olunması baxımından da xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.
Peyk layihəsinin iqtisadi cəhətdən səmərəli olmasına gəldikdə isə, son illərin tendensiyası göstərir ki, innovativ və texnoloji cəhətdən inkişaf etmiş peyk sənayesi dünya üzrə ən səmərəli və gəlirli biznes sahələrindən birinə çevrilmişdir. Avropa Peyk Operatorları Assosiasiyasının məlumatlarına əsasən peyk sənayesinə yatırılan hər 1 avro dövlət vəsaiti birbaşa və ya dolayı formada 47 avro gəlir gətirir. Peyk Sənayesi Assosiasiyasının təqdim etdiyi statistikaya əsasən 2011-ci ildə dünya üzrə peyk sənayesinin gəlirləri 177,3 milyard ABŞ dolları olub. Son 5 ildə Dünya Peyk Sənayesinin Gəlirləri davamlı olaraq artmışdır və bu artım dünya maliyyə böhranına rəğmən hər il orta hesabla 9 faiz təşkil edib. Bir çox ölkələr və iri transmilli şirkətlər məhz mənfəət əldə etmək üçün bu sahəyə milyardlarla dollar məbləğində investisiyalar qoyurlar. Dünyada çoxsaylı peyklərə malik ölkələr və şirkətlər çoxdur. Ancaq, son illərdə bütün qitələrdə regional müstəvidə fəaliyyət göstərən operatorların çoxalması tendensiyası müşahidə olunmaqdadır. “Azərkosmos” kimi regional operatorların çoxalma tendensiyası və gəlir əldə edərək uğur qazanması müştərilərə coğrafi yaxınlıq, dil faktoru üstünlüyü, biznesin idarə olumasının çevikliyi, iri şirkətlərin diqqət mərkəzində olmayan bölgələrdə peyk xidmətlərinə yaranan tələbatın aktuallaşması və sair bu kimi amillərlə bağlıdır.
Xarici keçid
Computer Networks, 5th Edition, paraqraf 2.4
Azərbaycan süni peyki
Murtuza xan Mümtazülmülk
Murtuza xan Mümtazülmülk — Mirzə Cabbar Təzkirəçi (Haci Mirzə Cabbar Nazimülmaham)ın oğlu, Hac Səfərəli Xoyinin nəvəsi və Mirzə Cavad xan Sədəddövlənin qardaşı, İranın 16-cı maarif və elmlər naziri və İran Milli Muzeyinin banısi.
Haqqında
Murtuza xan Mümtazülmülk Tehran və Parisdə təhsil almışdır. O Fars, ingilis, fransız və türk dillərini mükəmməl bilirdi. Sipəhsalar, Mirzə Həsən xan Vüsuqəddövlə, Həsən xan Mustoufi əl-Məmalik kabinetlərində elm naziri idi. Xarici İşlər Nazirliyinin tərcüməçisi idi. O həmçinin İranın Amerikada 4-cü siyasi nümayəndəsi idi(1904–1909), 5 il İranın Amerikada vəzir- muxtarı(səfiri) idi.
Macaranga triloba
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Tolmaçevka (Avurğazı)
Tolmaçevka — Başqırdıstan Respublikası nın Avurğazı rayonu nda yerləşən kənd. Kənd Terəpə kənd şurası nın tərkibindədir.
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Bidens laevis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Okiseius wongi
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Göllərin tacı (film, 1966)
Məzmun
Genişekranlı mənzərə filmidir. Film Kiçik Qafqaz dağlarında zəlzələ nəticəsində yaranmış göllər və bu göllərin ən gözəli Göygöl haqqındadır.
Nəsir yelqovanı
Nəsir yelqovanı - İranda istehsal edilən ilk elektrik avtomobili
İranda istehsal edilən ilk elektrik avtomobili olan "Nəsir yelqovanı"nın təqdimat mərasimini 2009-cu ilin sentyabr ayının 3-də İran Nəqliyyat və Yanacaq Rəhbərliyi Qərargahı keçirib. “Nəsir yelqovanı” adlandırılan və cəmi iki sərnişini daşıya bilən avtomobili Tehranın Xacə Nəsir Universitetinin 14 nəfərlik tələbə qrupu istehsal edib. Avtomobilin çəkisi 700 kiloqramdır. Bir dəfəyə azı 50 kilometr məsafəni qət edə bilər. Sürəti saatda 80 kilometrdir və bütün yoxlamalardan müvəffəqiyyətlə çıxmış yığcam bir avtomobildir.
Avtomobil əvvəlcə elektrik avtomobillər arasında keçirilən yarışma məqsədi ilə nəzərdə tutulsa da, sonradan onun kütləvi istehsalına və vətəndaşların istifadəsinə verilməsinə qərar verilib.
Sərt diskin tutumu
Sərt disk – informasiya daşıyıcıları hər iki tərəfi maqnit material təbəqəsi ilə örtülmüş dairəvi alümin lövhələr (platterlər) olan maqnit diskdir. Bu plastina və ya hesablayıcı/yazı bloku ilə birgə plastinalar qrupu toz, nəm və çirkdən qorunması üçün hermetik qutuda yerləşir. Sərt disk iki əsas hissədən – hermetik blokdan və elektronika platasından ibarətdir. Hermetik blokda sərt disklər, mövqe vermək üçün qurğudan ibarət başlıqlar bloku, şpindelin elektrik məftili və ilkin siqnal gücləndiricisi quraşdırılıb. Hermetik blokun ilkin gücləndiricisindən siqnal elektronika blokuna daxil olur. Həmçinin onun vasitəsilə başlıqlara, yazan siqnal daxil olur. Elektronika bloku ibarətdir: idarəedici blok, daimi yaddaş qurğusu (DYQ), bufer yaddaşı, interfeys bloku və siqnalın rəqəmsal emalı bloku Verilənlərin yazılma texnologiyası Sərt disklərin iş prinsipi maqnitofonların işinə oxşayır. Diskin işlək səthi hesablayıcı başlığa əsasən hərəkət edir (məsələn, maqnit məftilində kəsiklə induktiv çarx formasında). Dəyişən elektrik cərəyanı verildikdə başlığın kəsiyində yaranan dəyişən maqnit sahəsi diskin səthinin ferromaqnitinə təsir edir və siqnalın həcmindən asılı olaraq domenlərin vektorunun istiqamətini dəyişir. Hesablama zamanı başlığın kəsiyində domenlərin yerdəyişməsi başlığın maqnit məftilində maqnit axınının dəyişməsinə səbəb olur ki, bu da elektromaqnit induksiyası effektinə görə çarxda dəyişən elektrik siqnalının yaranmasına gətirib çıxarır.
Toplayıcıların inkişaf tarixi
1956-cı ildə ilk ticarət nişanlı sərt disk IBM 350 RAMAC, 5 Мb buraxıldı. Onun çəkisi bir tona yaxın idi, hər biri soyuducu böyüklükdə olan iki yeşik tuturdu, iri pitsanın diametrinə bərabər 50 fırlanan təmiz nazik disklərin ümumi həcmi 5 meqabayt idi.
«Vinçester» adını sərt disk 1973-cü ildə, 3340 modeli ilə sərt disk buraxan IBM firmasının sayəsində almışdır. Bu şirkət ilk dəfə bir ayrılmaz korpusda diskləri və hesablayıcı başlıqları bir arada birləşdirdi. Onun hazırlanması zamanı mühəndislər qısa daxili «30-30» adından istifadə etdilər ki, bu da hər biri 30 Mb olan iki modul (maksimal tərtibat üzrə) demək idi. Layihənin rəhbəri Kennet Xotton məşhur ov tüfənginin «Winchester 30-30» adı ilə həmahəng olaraq bu diski «vinçester»adlandırmağı təklif etdi.
Hard diskin xarakteristikası
1)Tutumu - 40 GB, 80 GB, 160 GB, 260 GB, 320 GB, 500 GB, 1 TB, 2 TB ....
Hard diskin tutumunu bilmək üçün kompyüterdən daxil oluruq "Управления" bölməsinə sol paneldən "Управление дисками" vurub baxa bilərik.
3200 RPM 5400 RPM - bu adətən notbuklarda olur... 7200 RPM 10000 RPM
"Everest" programında Хранение данных - ATA bölməsi...
3)Çöl ölçüsünə görə hard disklər 2 formada olur
3,5 - Personal kompyüterlər üçün 2,5 - Notbuklar üçün
4)Hard disklərin qoşulmasına görə tipləri -(materinkaya qoşulmasına görə tipləri)
Bunlar əsasən İDE (ATA), SATA... İDE köhnə tip sayılır. Tutumu isə 40-80GB...
Alxan Bayramoğlu
Alxan Bayramoğlu (Məmmədov) — azərbaycanlı filoloq alim, filologiya elmləri doktoru, professor. "Şamaxı ədəbi mühiti (XIX əsrin ortalarından mart 1918-ci ilə qədər)" mövzusunda yazıb, 1998-ci ildə müdafiə etdiyi doktorluq dissertasiyası Azərbaycan ədəbiyyatının regional tədqiqi istiqamətində atılan ilk addımdır. Azərbaycan Demokratik Respublikası dövründə ədəbi fikrin əsas istiqamətlərinə dair yazıb çap etdirdiyi monoqrafiyalar Cümhuriyyət dövrü ədəbiyyatımıza həsr edilmiş ilk monoqrafik tədqiqat nümunələridir.
Sərt diskin tutumu
Hard diskin xarakteristikası
SATA hal-hazırda bunlardan istifadə olunur. Tutumu 80-1TB... Qoşulmaları fərqlidir...
Alxan Bayramoğlu
Həyatı
Alxan Bayramoğlu Qazax rayonunun Birinci Şıxlı kəndində 22 oktyabr 1954-cü ildə anadan olmuş, 1977-ci ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun filologiya fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.
Sərt diskin tutumu
Hard diskin xarakteristikası
USB və raid qoşulmaları çöldən qoşulma üçündür. Raid içəridən qoşulmadan serverdir. Bununla bir neçə hard disk kompyüterə əlavə edə bilərik. Bunun üçün İDE və SATA diskovodların qoşulmasından istifadə olunur.
Alxan Bayramoğlu
Həyatı
Alxan Məmmədov 2002-ci ildən AMEA Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun nəzdində fəaliyyət göstərən doktorluq üzrə dissertasiya şurasının, 2006-cı ildən isə həm də BDU-nun nəzdində fəaliyyət göstərən doktorluq üzrə dissertasiya şurasının seminarının üzvüdür. Bundan başqa o, ayrı-ayrı vaxtlarda bir neçə dəfə AMEA Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu və ADU-nun, BSU-nun nəzdində fəaliyyət göstərən Dissertasiya Şuralarının tərkibində həlledici səslə birdəfəlik və BDU-nun Jurnalistika fakültəsi nəzdində fəaliyyət göstərən birdəfəlik dissertasiya şurasının üzvü olmuşdur.
Sərt diskin tutumu
Hard diskin xarakteristikası
İDE qoşulması - materinkanın üstündə 2 İDE yeri var:
Alxan Bayramoğlu
Elmi fəaliyyəti
Alxan Məmmədov 1982–1984-cü illərdə istehsalatdan ayrılmaqla Azərbaycan EA Nizami adına Ədəbiyyat institutunun aspirantı olmuş və "M. Ə. Sabir və ictimai-ədəbi mühit (elmi tərcümeyi-hal məsələləri)" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir (1986). Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığında klassik sənətkarın elmi tərcümeyi-halının yazılması istiqamətində elmi tədqiqat işi ilk dəfə bu dissertasiyada yerinə yetirilmişdir. A. B. Məmmədov 1991–1993-cü illərdə istehsalatdan ayrılmaqla AMEA Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun doktorantı olmuşdur. Onun "Şamaxı ədəbi mühiti (XİX əsrin ortalarından mart 1918-ci ilə qədər)" mövzusunda yazıb, 1998-ci ildə müdafiə etdiyi doktorluq dissertasiyası Azərbaycan ədəbiyyatının regional tədqiqi istiqamətində atılan ilk addımdır. Alxan Məmmədov Bakı Dövlət Universiteti jurnalistikanın nəzəriyyəsi və təcrübəsi kafedrasının professoru və AMEA Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun baş elmi işçisidir.
Sərt diskin tutumu
Hard diskin xarakteristikası
İDE 1 - "primary İDE master" və "primary İDE slave" İDE 2 - "secondary İDE master" və "secondary İDE slave"
Alxan Bayramoğlu
Elmi fəaliyyəti
A. B. Məmmədovun Azərbaycan Demokratik Respublikası dövründə ədəbi fikrin əsas istiqamətlərinə dair yazıb çap etdirdiyi monoqrafiyalar Cümhuriyyət dövrü ədəbiyyatımıza həsr edilmiş ilk monoqrafik tədqiqat nümunələridir.
Sərt diskin tutumu
Hard diskin xarakteristikası
Burda "Master" - Əsas, "Slave" isə Əlavə deməkdir...
Alxan Bayramoğlu
Elmi fəaliyyəti
A. Məmmədov AMEA Nizami adına Ədəbiyyat institutunda hazırlanan çoxcildlik "Azərbaycan Ədəbiyyatı Tarixi"nin V cildinin redaksiya heyətinin üzvü və əsas müəlliflərindən biridir.
Sərt diskin tutumu
Hard diskin xarakteristikası
Daha səmərəli işləməsi üçün aşağıdakı kimi qoşmaq məsləhət görülür:
Alxan Bayramoğlu
Elmi fəaliyyəti
A. Məmmədov 530-dan çox elmi məqalə, 13 monoqrafiya, 6 kitab (tərtib, ön söz, lüğət və şərhlərlə) və ali məktəblər üçün 2 dərs vəsaiti, 6 tədris proqramı nəşr etdirmişdir.
Sərt diskin tutumu
Hard diskin xarakteristikası
1)İDE 1 - "HDD" - "Master" İDE 2 - "CD/DVD" - "Master"
Balaca canperlərdə hər ikisi taxılır Masterə...
2)İDE 1 - "HDD" - "Master" "CD/DVD" - "Slave"
Antisosialist Pambıq Xadimləri İttifaqı
Antisosialist Pambıq Xadimləri İttifaqı — Belçikanın keçmiş həmkarlar ittifaqı təşkilatlarından biri. Hazırkı varisi Xristian Həmkarlar İttifaqı Konfederasiyasıdır.
Sərt diskin tutumu
Hard diskin xarakteristikası
3)İDE 1 - "HDD" - "Master" "HDD" və ya "CD/DVD" - "Slave" ↕ Əlavə qurğu
Antisosialist Pambıq Xadimləri İttifaqı
Tarixi
1886-cı ildə yaranmışdır.
Sərt diskin tutumu
Hard diskin xarakteristikası
İDE 2 - "CD/DVD" - "Master"
Diskin fiziki və məntiqi strukturu
Diskin ölçüsü disk aparıcısı və xüsusən əməliyyat sistemindən asılıdır. Amma diskin struktur və mahiyyəti həmişə eynidir. İxtiyari diskin iki strukturu (formatı) mövcuddur: fiziki və məntiqi. Fiziki format sektorun baytlarla ölçüsünü, cığırdakı sektorların və üzlərin sayını tə"yin edir. Bu fiziki və ya aşağı səviyyəli formatlaşdırma (physical formatting, low-level formatting) adlanır. Bu prosedura sərt diskin hazırlanmasında yerinə yetirilir. Fiziki formatlaşdırmada kontroller diskin sektorlarını tə"yin edərək onları nömrələyir.
Verilənlər diskin maqnit örtüyünə konsentrik çevrələr şəklində yazılır ki, bu da cığır adlanır. Hər bir cığır öz növbəsində bir neçə sektordan ibarət olur
Diskin bir üzündəki informasiyanın miqdarı cığırların sayından (bu sıxlıq adlanır) və bir cığırdakı sektorların ümumi ölçünsündən asılıdır. Sıxlıq diskdən asılı olaraq dəyişir. Sektor disk kontrolleri vasitəsilə oxunan və ya yazıla bilən minimal həcmli veriləndir.
Fiziki formatlaşdırmadan sonra diskin MS-DOS -ilə işləməsi üçün olduqca çoxlu xüsusi verilənlər yazılmalıdır. Amma sərt disklə iş adətən fiziki diskin bir və ya bir neçə məntiqi bölmələrə bölünməsi prosedurası işə başlayır.
Vinçesterin məntiqi bölmələrə bölünməsi MS-DOS-un F disk (Fixed Disk) proqramı ilə həyata keçirilir. F disk proqramının köməyi ilə vinçesteri C:, D:, E: və s. kimi məntiqi disklərə bölmək mümkündür. Fdisk-in alternativ proqramı PowerQuest firmasının Patition Magic proqramıdır. Bu proqram Fdisk-in bütün funksiyalarını yerinə yetirməklə bərabər əlavə imkanlara da malikdir. Patition Magic proqramı Fdisk-dən fərqli olaraq diskdəki verilənləri korlamadan məntiqi diskin ölçüsünü dəyişir və verilənləri FAT16-dan FAT32-yə və əksinə konversiya edir.
Vinçester məntiqi disklərə bölündükcən sonra diskin sistem sahəsi yaradılmalıdır ki, bu da məntiqi və ya yüksək səviyyəli formatlaşdırma adlanır. yüksək səviyyəli formatlaşdırma FORMAT.COM proqramı vasitəsi ilə həyata keçirilir.
Macaranga raivavaeensis
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Sızdıq Sultan
Sızdıq Sultan Kenesarı oğlu — Orta Asiyanın müxtəlif guşələrində ömrünün on beş ilini rus istilasına qarşı mübarizərə sərf etmiş Qazaxıstan sərkərdəsidir. Bəzi mənbələrdə adı Sadıq Sultan olaraq anılır. Son qazax xanı Kenesarı xan Qasımoğlu nun oğludur. Qazax xanlığının sultanıdır.
Uşaqlığı
Sızdıq Sultan 1837-ci ildə anadan olub. Atası Kenesarı xan sonuncu Qazaxıstan xanı olub. Kenesarı xan öləndə Sızdıq 10 yaşında idi.
Kokand xanlığının xidmətində
Sızdıq Kenesarı oğlu qardaşları Tayşıq və Əhmədlə birgə Kokand xanlığı ərazisində böyüyüb. Kokand xanlığı ordusuna qəbul ediləndən sonra hər birinə pansədbaşı (500 nəfərlik dəstə komandiri, pansəd farsca 500 deməkdir) rütbəsi verilib.