cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rus-çeçen münaqişəsi
Çeçen üsyanları
Hal-hazırda Çeçenistan Rusiya tərəfindən təyin edilmiş lider - Ramzan Kadırovun hakimiyyəti altındadır. Neftlə zəngin bölgə Kadırovun dövründə nisbi sabitliyi qoruduğuna baxmayaraq, onu tənqidçilər və vətəndaşlar mətbuat azadlığını boğmaqda və digər siyasi və insan hüquqlarını pozmaqda ittiham edirlər. Bölgədə dəvam edən rus hakimiyyətinə görə bölgədəki separatçı qrupların kiçik partizan hücumları qeydə alınır. Gərginliyə əlavə olaraq bölgədə İslam Dövləti ilə birləşən cihadçı qruplar mövcuddur.
Münaqişədə ölənlərin sayı
Bu qarşıdurmanın dəqiq itkisini qeydlərin olmaması və qarşıdurmaların uzun müddət davam etməsi səbəbindən müəyyən etmək çətindir. Bir mənbə təkcə 1990-2000-ci illərdə Birinci və İkinci Çeçen müharibəsində ən azı 60.000 çeçenin öldürüldüyünü göstərir. Çeçenistanın müvəqqəti parlamentinin başçısı Taus Cabrailov bu iki müharibədə 150.000 və ya 160.000 insanın öldüyünü bildirir.
Mekertiç Portağalyan
Mekertiç Portağalyan — Osmanlı ermənisi olan müəllim və Armenakan partiyasının qurucusu. Partiya 1885-ci ildə Van şəhərində qurulmuşdur. İstanbul şəhərində yaşayan bir bankirin oğlu olan Portağalyan Tokat şəhərində müəllimlik etmiş, 1878-ci ildə Qərbi Anadoluya və Balkanlara səyahət etdikdən sonra Van şəhərində bir məktəb açmışdır. Məktəb üzvlər arasında baş verən qarşıdurma səbəbilə ilin sonunda bağlanmışdır. Portağalyan 1881-ci ildə başqa bir məktəb açmış, lakin 1885-ci ildə Osmanlı rəsmiləri tərəfindən bağlanılmışdır. Bundan sonra o, Fransanın Marsel şəhərin ə sürgün edilmişdir. Portağalyan 1885-ci ildə Marseldə məskunlaşaraq ilk inqilab tərəfdarı olan "Ermənistan" qəzetinin nəşrinə başlamışdır.
Püi-de-Dom
Qeraldika
Departamentin əsası Robert Luis (1902–1965) qəzetində bir Fransız eksperti tərəfindən hazırlanmışdır. Bu emblemi təsdiqləmək üçün heç bir rəsmi addım atılmadı və bir layihə olaraq qaldı.
Coğrafiyası
Departamentin ərazisində yüksək zirvələri olan bir neçə dağ silsiləsi yerləşir. Bunlar arasında vulkan Püi de Dom və Mərkəzi dağ kütləsi Püi-de-Sansinin ən yüksək nöqtəsi mövcuddur. Ümumilikdə, departamentdə süni vulkanların 80-dən çox kraterləri var.
Departamentin ərazisində Alye və Dordon çayları axır.
Tarixi
Departament 1790-cı il martın 17-də, 1789-cu il dekabrın 1789-cu il tarixli, Auvergne tarixi vilayətinin ərazisində Fransanın inqilabı dövründə yaradılmışdır.
Yaradılması zamanı 1790-cı ildə departament Mont-d'Or adını almışdı (tam mənası ilə, Qızıl dağ). Departamentin ərazisi qismən Alt Over keçmiş tarixi ərazisi ilə örtüşür, digər hissəsi isə Alye müasir departamentinə aiddir.
Digər məlumat
Departamentin simvolu — Susamurları.
Barama (teleserial, 2017)
Barama - 2017-ci ildə ATV kanalında 1 sezon olmaqla, 19 bölüm yayımlanmış dram janrında serial.
Yozef Radetski
Yohann Yozef Vensel Anton Frans Karl qraf Radetski (Johann Joseph Wenzel Anton Franz Karl Graf Radetzky von Radetz; ) — Avstriya sərkərdəsi və dövlət xadimi, Lombardiya-Venesiya krallığının vitse-kralı.
Şahin Hüseynquliyev
Şahin Yusif oğlu Hüseynquliyev — Dövlət Sərhəd Xidmətinin Sərhəd Qoşunlarının polkovnik-leytenantı, Vətən müharibəsinin qazisi, Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı.
Gennadi Tarxanov
Gennadi Nikolayeviç Tarxanov (d. 8 sentyabr 1854 — ?) — rus kökənli Azərbaycan hərbi xadimi və general-leytenantı.
Şahin Hüseynquliyev
Hərbi xidməti
Heydər Əliyev adına Hərbi Lisey (2006-2009) Azərbaycan Respublikası Dövlət Sərhəd Xidməti Akademiyası(2009-2013) Azərbaycan Ordusunun polkovnik-leytenantı olan Şahin 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Xocavəndin və Şuşanın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb.
Yozef Radetski
Həyatı
Trşebnitse (indi Sedlçani şəhəri daxilində) qalasında anadan olub. Erkən yaşlarından yetim qalmış və babası tərəfindən tərbiyə edilmişdir. Theresianumda oxuyub. 1784-cü ildə İmperator Ordusunun 2-ci kirasir alayının kursantı olub. Feldmarşallar Lassi və Laudonun rəhbərliyi altında 1787-1791-ci illərdə Avstriya-Türk müharibəsində iştirak etmişdir.
Şahin Hüseynquliyev
Hərbi xidməti
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsində xüsusi xidmətlərinə və işğal olunmuş ərazilərin azad olunması zamanı düşmənin məhv edilməsi üzrə qarşıya qoyulmuş döyüş tapşırığını yerinə yetirən zaman göstərdiyi qəhrəmanlıq nümunəsinə görə, həmçinin hərbi qulluq vəzifəsini yerinə yetirən zamanı igidliyin və mərdliyin nümayiş etdirilməsinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 09.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Şahin Hüseynquliyevə "Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı" adı verildi.
Yozef Radetski
Napoleon müharibələri
1792-1795-ci illərdə Hollandiyada və Reyndə fransızlarla döyüşlərdə iştirak etmişdir. 1794-cü ildə Fleurus döyüşündə fransızlar tərəfindən mühasirəyə alınaraq mühasirəyə alınan Şarlerua şəhərinin taleyi həll olunan zaman süvari dəstəyə rəhbərlik etmişdir.
Gennadi Tarxanov
Həyatı
8 sentyabr 1854-cü ildə dünyaya gəlmişdir. Provoslav olmuşdur.
Yozef Radetski
Napoleon müharibələri
1796-cı ildən İtaliyada xidmət edib. Kapitan rütbəsi ilə, feldzemehmeister Bolyenin adyutantı olub. Valeggionun altında qusar dəstəsi ilə Beaulieu fransızlardan xilas etdi. Mayor rütbəsi ilə Mantua'nın müdafiəsində iştirak etdi. 1799-cu ildə podpolkovnik rütbəsi altında Feldmarşal Aleksandr Suvorovun komandanlığı altında Trebbia və Novi döyüşlərində iştirak etdi, polkovnik rütbəsi aldı. 1800-cü ildə, Marenqo döyüşündə, Baş qərargah zabiti olaraq Melas süvarilərindən 5 güllə yarası aldı. Elə həmin il Hohenlinden döyüşündə iştirak etdi. 1801-ci ildə 3-cü dərəcəli Mariya Tereza ordeni ilə təltif edildi. İtaliyada xidmət etdiyi müddətdə bir strateq bacarığını nümayiş etdirdi. Qeyri-müəyyən "kordon sistemi" nin əleyhinə idi.
Gennadi Tarxanov
Rusiya İmperator Ordusunda xidməti
6 sentyabr 1871-ci ildə sıravi yunker kimi Nikolevskoye Mühəndis Məktəbinə daxil olmuş və 7 avqust 1874-cü ildə II mühəndis taborunda podpuruçik rütbəsi ilə hərbi xidmətə başlamışdır. 1877–1878-ci illərdə olmuş Rus-Türk müharibəsində bu taborun tərkibində iştirak etmişdir. 13 iyul 1877-ci ildə isə, poruçik rütbəsinə yüksəlmişdir.
Yozef Radetski
İtaliya kampaniyası
1848-ci ildə baş verən İtaliyada baş verən inqilab, Radetskini üsyançılar və Kral Karl Albertin Sardiniya ordusu ilə müqayisədə əlverişsiz vəziyyətə gətirdi. Üsyanı zorla yatırmağa çalışdı, ancaq Milan küçələrində 5 günlük bir döyüşdən sonra, 23 mart gecəsi 15.000 nəfərlik bir ordu ilə Verona geri çəkildi. Orada gücləndi, möhkəmləndirmələr gözlədi və düşmənin fəaliyyətsizliyindən faydalanaraq, may ayının əvvəllərində hücuma keçdi. Mayın 6-da Santa Lusiyada Sardinalıları məğlub edərək cəsarətli və bacarıqlı cinah hərəkəti ilə Mantua yaxınlığındakı Mincio çayını keçdi və 29 Mayda Kurtatonda yeni bir qələbə qazandı, ancaq 30 Mayda mühasirəyə alınan mühasirəyə alınmış Sardinalıları azad etmək məqsədinə çatmadı.
Gennadi Tarxanov
Rusiya İmperator Ordusunda xidməti
Nikolevskoye Mühəndis Məktəbini fərqlənmə ilə bitirən Tarxanov Tiflis mühəndislik dairəsində işləmiş və 6 dekabr 1895-ci ildə polkovnik-leytenant rütbəsinə yüksəlmişdir. 26 avqust 1897-ci ildən 27 mart 1900-cü ilə qədər Tiflis mühəndislik dairəsində rəis müavini vəzifəsində xidmət etmişdir. 27 mart 1900-cü ildən etibarən Baş Mühəndislik İdarəsinin sərəncamında olan dövlət tərəfindən təyin edilmiş ştat zabitləri sırasına daxil edilmişdir. 9 aprel 1900-cü ildə polkovnik rütbəsinə yüksəldilmişdir.
Yozef Radetski
İtaliya kampaniyası
İyulun 25-də Radetzky Kustoçda Sardinalıları məğlub etdi və 6 Avqustda Milanı işğal etdi, bunun üçün sonradan I dərəcəli Müqəddəs Georgi ordeni aldı və 9 avqustda Sardiniya kralına barışdı. 10 Mart 1849-cu ildə hərbi əməliyyatlar yenidən başladı və 23 Martda Radetski Novaranın altındakı sardinalılara yeni bir məğlubiyyət verdi, müharibənin nəticəsini təyin etdi. Avqustun sonunda Venesiya yıxıldıqdan sonra Lombardo-Venesiya Krallığının vitse-kralı olaraq Radetski, sərt tədbirlərin köməyi ilə İtaliyada sakitliyi bərpa etdi.
Gennadi Tarxanov
Rusiya İmperator Ordusunda xidməti
16 fevral 1904-cü ildən Tiflis mühəndislik dairəsinin rəisi olmuş, 24 iyun 1910-cu ildə Qafqaz Hərbi Dairəsinin rəisinin müavini təyin edilmişdir. 1910-cu ildə general-mayor oluşdur. 22 oktyabr 1912-ci ildə Qafqaz Hərbi Dairəsinin Qoşunlarının Mənzil Müavinətləri İdarəsinin rəisi təyin edilən Tarxanov 1916-cı ildə general-leytenant rütbəsinə yüksəldilmişdir.
Yozef Radetski
Xatirəsi
thumb|Radetski marşı
Gennadi Tarxanov
AXC Milli Ordusunda xidməti
1919–1920-ci illərdə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti ordusunda xidmət etməyə başlamışdır. Bu xidməti boyunca mühəndislik şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışmış, eyni zamanda da Hərbi Şuranın üzvü olmuşdur. Bolşeviklər tərəfindən həyata keçirilən Aprel işğalından sonrakı taleyi bilinmir.
Həmçinin, oğlu Yevgeni Tarxanov da Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti ordusunda xidmət etmişdir. 18 fevral 1919-cu ildən xidmətinə başlayan polkovnik-leytenant Yevgeni Tarxanov I haubitsa diviziyonunun komandiri olmuş və 24 mart 1920-ci ildə polkovnik rütbəsinə yüksəlmişdir.
Mustafa Asım Turqut
Mustafa Asım Turqut (1870-1937) — Osmanlı İmperiyasının son dövründə xidmət edən türk siyasətçisi.
Həyatı
Mustafa Asım bəy 1870-ci ildə anadan olmuşdur. 1908-ci ildə II Konstitusiya monarxiyasının elanından sonra Stokholma səfir vəzifəsinə təyin edildi. 1908-ci ildən 1909-cu ilin fevral ayına kimi bu vəzifəni icra etdikdən sonra 1909-cu ildə Sofiyaya səfir təyin edildi. 1909 və 1911-ci ilin iyun ayları arasında bu vəzifədə xidmət etdi, 1911-ci ildə isə Xarici İşlər Naziri oldu. 1911-ci ilin oktyabr ayından 1912-ci ilin iyul ayına qədər bu vəzifədə təxminən bir il işləmişdir.
Birinci Dünya müharibəsindən sonrakı dövr
1914-cü ilin yanvarından 1916-cı ilin fevralına qədər Birinci Dünya müharibəsi dövründə Osmanlı İmperiyasının Tehrandakı səfiri idi. Daha sonra isə, Vyanada səfir olan Mustafa Asım vəzifəsindən ayrıldıqdan sonra bir müddət Vyanada yaşamağa davam etdi. Respublikanın elanından sonra 1932-ci ildə Türkiyəyə geri döndü.
1937-ci ildə vəfat edən Mustafa Asım Turqut məşhur qadın üzgüçü olan Leyla Asım Turqutun atası idi.
İlokun mühasirəsi
İlok şəhərinin mühasirəsi — 1526-cı ildə Moxaç səfəri dövründə Osmanlı imperiyası ilə Macarıstan krallığı arasında baş vermiş, nəticədə Parqalı İbrahim Paşanın komandanlığı altındakı türk ordusu şəhəri ələ keçirmişdi.
Mühasirə
İyulun 27-də Petrovaradindən qalib ayrılan Parqalı İbrahim Paşanın komandanlığı altında olan Osmanlı ordusu, Dunay yolunu açmağa davam edərək 1 avqust cümə günü İloka gəldi və qalanı muhasirə altına aldı.
Təxminən qalanın içində 3000-dən az qarnizon var idi. Müdafiəçilər təslim çağırışını rədd etdikdə top atəşi açıldı və lağım qazıntıları başladı. Bir həftəlik müqavimətdən sonra Türk ordusu 8 avqust cümə günü qalanı ələ keçirdi.
Qalanın süqutu ilə, Dravada olan Osijek komandiri, şəhərin açarlarını 14 avqustda Parqalı İbrahim Paşaya gətirdi. Bunun üstünə padşah tərəfindən gələn əmrlə Türk ordusu Macarıstana girdi və əsas ordu ilə birləşdi.
Multiagent texnologiyası
Multiagent texnologiyaları həm multiagent sistemlərin (MAS) işlənilməsi və istifadəsi, həm də multiagent idarəetmə başa düşülür. Multiagent sistem bir neçə agentlərin ünsiyyət edə biləcəyi, bir-birinə bəzi informasiya göndərə biləcəyi və qoyulan məsələni həll edə biləcəyi sistemdir.
Son zamanlar dinamik sistem şəbəkələrində paylanmış idarəetmə və qarşılıqlı əlaqə məsələlərinin həllində multiagent texnologiyasından istifadə edilir. Həmçinin, paylanmış informasiya sistemlərində informasiyanın avtomatik toplanması, süzülməsi, axtarışı məsələlərində multiagent texnologiyasından geniş istifadə edilir. Multiagent sistemləri müxtəlif sahələrdə: tanıma neyron şəbəkələrinin parametrlərinin avtomatik tənzilmlənməsi, formasiyaların idarə olunması, paylanmış sensor şəbəkələrində, rabitə şəbəkələrində yüklənmələrin idarə edilməsi, pilotsuz uçan aparatlar qrupunun qarşılıqlı əlaqəsinin yaradılması, peyklər qrupunun nisbi düzülüşü, mobil robotlar qrupunun hərəkətinin idarəedilməsi, enerji sistemlərinin sinxronlaşdırması və s. sahələrdə istifadə edilir.
Praktikada tez-tez müəyyən funksiyları paralel həyata keçirən paylanmış sistemlər istifadə edilir və onlar üçün məsələlər paketinin bir neçə hesablama axınları (qurğuları) arasında bölünməsi məsələsi aktualdır. Bu cür məsələlər təkcə hesablama şəbəkələrində deyil, həmçinin istehsal şəbəkələrində, xidmət şəbəkələrində, nəqliyyat və loqistik şəbəkələrdə və s. meydana çıxır. Məlum olur ki, əlaqəyə təbii məhdudiyyətlər olduqda, desentralizasiya edilmiş (paylanmış) strategiya bu cür məsələləri effektiv şəkildə həll edə bilər
Multiagent yanaşma
Multiagent yanaşmanın əsasında mobil proqram agent anlayışı durur və o müstəqil ixtsaslaşmış kompüter proqramı və ya süni intellektin elementi kimi yaradılır və fəaliyyət göstərir. Əvvəlcə, müvafiq informasiya texnologiyaları yaranana qədər “agent” insan idi və ona həm konkret funksiyaların yerinə yetirilməsi, həm də qərarların qəbul edilməsi üzrə səlahiyyətlər verilirdi. Birincisi, qeyri-kompüter multiagent sistemlərdə agentlər şirkətlərin əməkdaşlarından ibarət olur və onların adından və tapşırığına əsasən müəyyən məsələnin həlli zamanı öz aralarında qarşılıqlı əlaqədə olurdular, məsələn, alıcı və satıcı nümayəndələri ticarət şəbəkəsində və digər biznes növlərində. Bu sistemlər irsi olaraq “bürokratik” təşkilatın mərkəzləşdirilmiş idarəetmə, statik struktur və yüksək dərəcədə ixtisaslaşmış agent funksionallığı kimi xüsusiyyətləri özündə əks etdirir. Xüsusi ilə, baza agent (rezident) məsələ alırdı, onu dekompozisiya edirdi və altməsələləri digər agentlər arsında paylayırdı və bundan sonra nəticələri toplayır və qərar qəbul edirdi  bu zaman, adətən əksər agentlər sırf olaraq informasiyanın toplanması və çatdırılması ilə məşğul olurdu.
Mərkəzləşdirilmiş iyerarxiyaya maik belə sistemlərin əvəzinə paylanmış sistemlər gəldi və onlarda bilik və resurslar kifayət qədər “müstəqil” olan agentlər arasında paylanırdı, lakin kritik və ya konfliktli hallarda qərar qəbul edən ümumi idarəetmə və nəzarət orqanı qalırdı. Bu istiqamətdəki növbəti addım tamamilə desentralizasiya edilmiş sistem paradiqması oldu və onlarda idarəetmə ancaq agentlər arasında lokal qarşılıqlı əlaqə hesabına baş verir. Bu zaman agentin “ümumi” məsələnin hər hansı bir ayrı hissəsinin həllinə dar funksional oriyentasiyası yavaş-yavaş öz yerini universal bütövlüyə (avtonomluğa) verdi. Belə desentralizasiya edilmiş təşkilata misal kimi həşərat koloniyasını, məsələn, arı və ya qarışqa koloniyasını göstərmək olar.
Multiagent texnologiyasının mahiyyəti məsələlərin prisipial olaraq yeni həll üsulundan ibarətdir. Problemin ən yaxşı həllini tapmağa imkan verən dəqiq müəyyən olunmuş (determenik) alqoritmin axtarılmasından ibarət olan klassik üsuldan fərqli olaraq, multiagent texnologiyarda həll avtomatik olaraq çoxlu sayda müstəqil, müəyyən məqsədə yönəldilmiş proqram modulların  agentlərin qarşılıqlı əlaqəsi nəticəsində alınır.
Çox zaman məsələlərin həllinin klassik üsulları ya real həyata tətbiq edilə bilmir ya da onlar böyük həcmdə hesablamalar tələb edir və yaxud tamamailə yoxdur. Şəkil 41-də proqram təminatının qurulmasının iki sxemi müqayisədə göstərilmişdir: ənənəvi və multiagent sistemi əsasında. MAS-da hər bir mahiyyətə uyğun proqram agenti qoyulur və onun maraqlarını təmsil edir.
Məsələ bundadır ki, insana intellektin olması xasdır və bu onu ciddi şəkildə qoyulmuş proqram əsasında fəaliyyət göstərən kompüterdən fərqləndirir. İntellkt insana mürəkkəb şəraitdə istiqamətlənməyə, qetri-dədiq qoyulmuş məsələləri həll etməyə, dəyişən şəraitə adaptasiya etməyə imkan verir. Qeyri-müəyyənlik o zaman baş verir ki, alterntivlər toplusu mövcuddur və uzun müddət keçdikdən sonra variantlardan hansının yaxşı olacağını demək mümkün deyil.
Multiagent sistemlər
Süni multiagent sistemlərin modellərinin qurulması və praktikada istifadəsinin başlanğıcı 1960-cı ildə qoyulmuşdur. Əsas kimi süni intellekt (Artificial Intelligence), paralel hesablama (Parallel Computing), məsələlərin paylanmış həlli (Distributed Problem Solving) kimi sahələrdəki inkişaf götürülmüşdür. Multiagent sistemlər sadalanan sahələrin qabaqcıl nailiyyətlərini özünə inteqrasiya etmək üçün real imkanlara malikdir və prinsipial olaraq yeni keyfiyyətlər nümayiş etdidirir. Hal-hazırda MAS süni intellekt sahəsinin ən dinamik inkişaf edən və perspektivli istiqamətlərindən biridir. MAS adətən aşağıdakı əsas komponentlərdən ibarət olur:
Ənənəvi sistemlərdə qərar qəbul etmə sxemində dəyişikliklər edilməsi mürəkkəb və çətin məsələdir və yüksən ixtisaslı mütəxəssislərin olmasını tələb edir. Bu, belə sistemlərin yaradılmasını və istifadəsini həddindən artıq baha edir. Beləliklə, müasir zamanın aktual problemlərindən biri informasiyanın həcminin və sistemin təsvirinin çətinliyinin artmasından ibarətdir.
Bu cür problemlərin həlli üçün multiagent texnologiyaları tətbiq edilir və son zamanlar həm tətbiqi və sistem proqramlaşdırmaya, həm də süni intellekt və paylanmış intellktual sistemlərin tədqiqi kimi sahələrə adaptasiya edilmişdir. Bununla belə, hər bir xüsusi halda anlayışa müxtəlif mənalar verilir.
Agentlər
Agent xarici mühitdə yerləşdirilmiş və onunla qarşılıqlı əlaqədə olmağa qadir olan, qarşıya qoyulan məqsədə çatmaq üçün müəyyən rasional hərəkətləri həyata keçirən ağıllı varlıqdır. İntellekual agent aşagıdakı xüsusiyyətlərə malik olan agentdir: Sistemlər yaradılarkən ilk iki xüsusiyyətlərdən hər birinə çox asanlıqla nail olunur. Əsas çətinlik sistemdə hər iki xüsusiyyətin lazımi nisbətlərdə birləşdirilməsidir. Əgər agent xarici mühitdə baş verən dəyişikliklərə reaksiya vermədən məqsədə çatmaq ssenarisinə sərt şəkildə əməl edirsə və plana dəyişikliklərin edilməsinin lazım olduğunu görmək qabiliyətinə malik deyilsə, onda o, o qədər də effektiv olmayacaq. Lakin hərəkətlər məqsədyönlü şəkildə planlaşdırılmadan, xaricdən gələn stimullara ancaq reaksiya ilə məhdudlaşarsa, onda qeyri-effektiv olacaq. Sosiallıq xüsusiyyətinə nail olmaq da asan deyil. Sosiallıq sadəcə verilənlər mübadiləsi deyil. Kommunikasiyadan başqa, sosial davranışa digər varlıqlarla əməkdaşlıq da daxil olmalıdır. Əməkdaşlıq məqsədin ayrı-ayrı varlıqlar arasında bölünməsi, birgə planlaşdırma və ümümi məqsədə çatmaq üçün hərəkətlərin koordinasiyasından ibarətdir. Sosial davranış heç olmasa agentin digər varlıqların məqsədləri və bu məqsədlərə çatmaq üçün planları haqqında təsəffürün olmasını nəzərdə tutur.
Bu gün agent texnologiyaları müxtəlif növ agentlər, onların davranış modelləri və xüsusiyyətlərini, müasir tələblərə uyğun arxitekturalar və komponentlər təklif edir. Agentlər arasında qarşılıqlı əlaqənin təşkilinin əsas forması əməkdaşlıqdır. Əməkdaşlıq ortaq məqsədə çatmaq üçün qüvvələrin birləşdirilməsi və eyni zamanda agentlər arasında funksiyaların, rolların və vəzifələrin bölüşdürülməsi ilə xarakterizə olunur. Ümumi halda, əməkdaşlığın düsturunu belə ifadə etmək olar: əməkdaşlıq = fəaliyyətin koordinasiyası + münaqişələrin həlli. Koordinasiya dedikdə adətən hərəkətlər arasındakı assıllığın idarə edilməsidir. Süni agentlər arasındakı kommunikasiya seçilmiş protokoldan asılıdır və protokol vacib və düzgün məlumatların sintezi qaydaları çoxluğunu müəyyən edir. Ümumi məqsədə çatmaq üçün əməkdaşlıq edən agentlərdən ibarət qrupların fundamental xüsusiyyətləri sosial strukturun olması və rolların agentlər arasında paylanmasıdır.
Agentin arxitekturunun əsası kontekst və ya onun yerinə yetirildiyi server mühitindən ibarətdir. Hər bir agent daimi identifikatora  ada malikdir. Server mühitində təkcə ilkin agent deyil, həmçinin onun surəti yerinə yetirilə bilər. Agentlər müstəqil olaraq öz surətlərini yarada və işin yerinə yetirilməsi üçün onları müxtəlif serverlərə göndərə bilərlər. Agent növbəti serverə çatdıqda, onun kodu və verilənləri yeni kontekstə keçirilir və əvvəlki yerindən silinir. Agent yeni kontekstdə qadağan olmayan hər şeyi edə bilər. Kontekstdə iş başa çatdıqda, agent özünü digər kontekstə və ya göndərənin ünvanına göndərə bilər. Agentlər həmçinin özləri və ya serverin əmri ilə sönə (“ölə”) bilərlər və bundan sonra server onları kontekstdən saxlanılması üçün ayrılmış xüsusi yerə daşıyır.
Ədəbiyyat
Şıxəliyev R.H. "Şəbəkə texnologiyaları. Mühazirələr kursu" Dərslik. Bakı: “İnformasiya Texnologiyaları” nəşriyyatı, 2017, 143 səh.
Tar
Söz açımı
Fars dilində tar "sim" deməkdir və mənsub olduğu musiqi aləti üçün dartılmış nazik "kəndir"-dir. Əsasən Abşeron zonasında işlənən "Tarım, tarum" (fel: taridən) sözü qədim Hind-avropa dilində tharagho – "dartmaq" sözündəndir. Həmçinin ilk hecasında olan uzanan saitə görə türk sözü deyil. Latın dilində də trahere – "dartmaq" feli olmuşdur və müasir dillərdə özünü italyan (tirare), fransız (tirer) və ispan (tirar) dillərində göstərir. Həmçinin altaist Sergey Starostin "Babil qülləsi" adlı etimologiya toplusunda "taram-/tera-" kökünün (saç, yun, yundan hazırlanmış sap) türk və altay dillərində, qırğız, qazax, noğay, başqırd və qaraqalpaq dillərində "taramış"; özbək, uyğur, şor və oyrat dillərində isə "taram" kimi mövcud olduğunu göstərib. "Tar" və "taram" sözləri "daramaq" (1. saç daramaq, 2. dağıtmaq) feilindən törəyib, necə ki "saç" sözü "saçmaq"dan (ətrafa yayılmaq, dağılmaq) əmələ gəlib. Mənasından belə bir nəticə çıxarmaq olar ki, "tar" sözü "daramaq" deyil, "dartmaq" feilinin törəməsidir.
Tarixi
Əfrasiyab Bədəlbəyli yazırdı ki, Miladdan 2000 il öncə misirlilərin "Nabla" adlı musiqi aləti tarın ibtidai biçimidir. Başqa bir musiqiçi Abbasqulu Nəcəfzadə isə onun fikrinə qatılmır:
Misirlilərin nablası ilk dəfə Carco şəhərinin Fərab adlı bir kəndində X əsrdə Türküstan türklərindən Tərxanın oğlu Məhəmməd Əbunəsr Fərabi tərəfindən təkmilləşdirilmişdir. Altıncı simi tara güneyazərbaycanlı Dərviş Xan əlavə etmişdir.
Orta əsr rəsm əsərlərində də tarın təsvirinə rast gəlmək olur. 1816-cı ildə Əbu Qasım Təbrizinin yağlı boya ilə çəkdiyi "Tarçalan qız" əsəri bu baxımdan maraqlıdır.
Dütar, setar, çahartar, pənctar və şeştar kimi simli musiqi alətləri tarın müxtəlif növləri hesab edilir. Əbdülqadir Marağai "Məqasid əl-əlhan" əsərində şeştar (6 simli) barədə məlumat vermişdir.
XIX əsrin II yarısında Azərbaycanlı tarzən Mirzə Sadıq (Sadıqcan) tərəfindən tarın quruluş və formasında dəyişikliklər edilmişdir. O, tarın tutma qaydasında da dəyişikliklər edərək tarı diz üstündən sinəyə qaldırmışdır. Məhz onun təkmilləşdirdiyi Azərbaycan tarı Qafqazda və Orta Asiyada geniş yayılmışdır.
1922–1928-ci illərdə Azərbaycan Xalq Maarif Komissarı (AXMK) vəzifəsində çalışan, 1929–1931-ci illərdə isə "İnqilab və mədəniyyət" jurnalının redaktoru olmuş Mustafa Zəkəriyyə oğlu Quliyevin (1893–1938) tövsiyəsi və göstərişi ilə tar alətinin konservatoriyada tədrisi qadağan edilməli idi. Bu barədə "İnqilab və mədəniyyət" jurnalının "Xronika" səhifəsində "Tar konservatoriyadan çıxarıldı" başlıqlı məqalədə məlumat verilirdi:
1929-cu il yanvar ayının 12-də Dadaş Bünyadzadə adına lət Türk Akademik Teatrosunda incəsənət və musiqi işçilərinin ümumi yığıncağı keçirilir. Bu yığıncağda Mustafa Quliyev Şərq musiqisi və tarın tədrisdən çıxarılması ilə bağlı məruzə edir.
Nə yaxşı ki, o dövrdə ölümün gözünə dik baxan bəzi ziyalılar (Üzeyir Hacıbəyov, Əfrasiyab Bədəlbəyli, Cəfər Cabbarlı, Mikayıl Müşfiq və b.), azlıq təşkil etsələr də, dövrü mətbuatda M. Quliyevin məlum məruzəsini tənqid etdilər.
Quruluş və forması
Quruluş və forma eetibarilə başqa musiqi alətlərindən fərqli olan tar, əsasən, üç hissədən — çanaq, qol və kəllədən ibarətdir. Tarın çanaq hissəsi tutdan, qol və kəllə hissələri isə qoz ağacından hazırlanır. Kəllə hissəsi bəzən armud ağacından da hazırlanır. Onun uzunluğu 850 mm, çanağının hündürlüyü 160 mm, eni 185 mm-dir. Qoluna 22 pərdə bağlanır. Çanagının üzərinə mal ürəyinin pərdəsi çəkilir. Çanaq özü 2 hissədən — böyük və kiçik çanaqdan ibarətdir. Müxtəlif qalınlıqda 11 metal simi vardır. Beş xərəyi vardır. Sümük ya ebonitdən hazırlanmış mizrabla dilləndirilir.
Tar sinədə üfüqi tutulur, sağ əlin biləyi ilə çanaq hissəsi döşə sıxılır, simlər baş və şəhadət barmaqlarının arasında tutulmuş mizrab vasitəsilə ehtizaza gətirilir. Tarın qolu sol əlin baş və şəhadət barmaqları arasında sıxılır, sağ əlin ehtizaza gətirdiyi simlər sol əlin şəhadət, orta və adsız barmaqları (bəzən çeçələ barmaq da) ilə müxtəlif pərdələri sıxmaqla çalınır. İfa zamanı texniki və bədii imkanları təmin etmək üçün trel və müxtəlif mizrabvurma üsullarından, ştrixlərdən istifadə edilir. Üstmizrab, altmizrab, üst-altmizrab, alt-üstmizrab, rux (sağ-sol) mizrab, santurmizrab (üstaltüst) və digər ştrixlərdən əlavə, lal barmaq, dartma sim (vibrasiya), sürüşdürmə barmaq (qlissando) kimi ştrix və üsullardan da istifadə olunur. İfaçı mizrabı simə vuraraq tarı döşünə sıxmaqla səsi uzun müddət dalğalandırır. Alınmış bu fasilə zamanı yaranan səs effekti "xum" adlanır.
Tar üçün notlar "do" sistemli metsosoprano açarında yazılır. Tarın səs düzümü xromatik olub, 2,5 oktavanı əhatə edir. Diapazonu kiçik oktavanın "do" səsindən ikinci oktavanın "lya" səsinə kimidir, amma ilk dəfə tarzən Həmid Vəkilov tarın kiçik çanağında olan taxtanı böyük çanağa qədər uzadaraq və bəm simi də əsas simlərin (ağ, sarı, kök) yanına əlavə edərək tarın diapazonunu 4 oktayavaya çatdırmışdır. Belə tarın diapazonu kiçik oktavanın "sol" səsindən üçüncü oktavanın "sol" notuna kimidir.
Azərbaycan tarı UNESKO-da
Azərbaycan tarı 2012-ci ildən bəri UNESCO-nun Bəşəriyyətin Toxunulmaz Mədəni İrsi Siyahısına daxil edilmişdir.
Mirdamət Bağıyev
Mirdamət Bağıyev 2016-cı il aprelin 1-dən 2-nə ötən gecədən başlayaraq Azərbaycan və Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin bölmələri arasında cəbhənin Tərtər istiqamətində gedən şiddətli Aprel döyüşləri zamanı Ermənistan Ordusunun 7 ədəd tanhını, 1 ədəd Piyadanın Döyüş Maşınını (PDM), 1 ədəd Komandir maşının və 1 ədəd hərbi nəqliyyat vasitəsini məhv eləmişdir.
2020-ci il sentyabrın 27-dən noyabrın 10-na qədər davam edən Vətən müharibəsi zamanı döyüşlərdə iştirak etmiş, düşmənin bir neçə hərbi texnikasını və canlı qüvvəsini məhv etmişdir. Göstərdiyi şücaətlərə görə ölkə başçısı tərəfindən təltif edilmişdir.
Həyatı
Mirdamət Bağıyev 1986-cı il noyabrın 15-də Şamaxı rayonunun Poladlı kəndində anadan olmuşdur.
Təhsili
Mirdamət Bağıyev 1992-ci ildə M. Kərimov adına Poladlı hənd tam orta məktəbinin birinci sinfinə qəbul olmuşdur və 2003-cü ildə oradan məzun olmuşdur. Daha sonra o, 2003-cü ildə Heydər Əliyev adına Azərbaycan Ali Hərbi Məhtəbinə (AAHM) qəbul olmuşdur. Mirdamət Bağıyev 2007-ci ildə ali hərbi təhsilini "yerüstü artileriya" ixtisası üzrə başa vurmuşdur. Ardınca isə o, 2007-ci ildən 2009-cu ilə qədər Silahlı Qüvvələrin Təlim Tədris Mərhəzində (TTM) dinləyici olmuşdur.
Ailəsi
Mirdamət Bağıyev ailəlidir. 2 övlad atasıdır.
Hərbi xidməti
Mirdamət Bağıyev 2009-cu ildən Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin Tərtər rayonu ərazisində yerləşən "N" saylı hərbi hissəsində "leytenant" hərbi rütbəsində xidmət etməyə başlamışdır.
Aprel döyüşləri
2016-cı il aprelin 1-dən 2-nə ötən gecədən başlayaraq Azərbaycan və Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin bölmələri arasında cəbhənin Tərtər və Cəbrayıl-Füzuli istiqamətlərində şiddətli döyüşlər başladı. Tarixə "Aprel döyüşləri" olaraq yazılan hərbi əməliyyatlar zamanı Mirdamət Bağıyev cəbhənin Tərtər rayonu istiqamətində gedən döyüşlərdə savaşmışdır. Gecə döyüşləri zamanı Tərtər rayonunun Talış kəndi istiqamətində olan əlverişli mövqelər, strateji nöqtələr, o cümlədən Talış zirvəsi Azərbaycan Ordusu tərəfindən işğaldan azad olunmuşdur. Həmin döyüşlərdə Ermənistanın keçmiş müdafiə naziri Seyran Ohanyan tərəfindən qurulan və Ermənistan Ordusunun "yenilməz Ohanyan səddi" olaraq tanınan müdafiə xətti 40 dəqiqə ərzində darmadağın edilmişdir.
Mirdamət Bağıyev öz heyəti ilə birgə aprelində 1-dən 2-nə ötən gecə Azərbaycan Ordusunun Komandanlığı tərəfindən döyüş əmri gələndən sonra tankların arxasınca İncəçay çayı istiqamətindən Ermənistan Ordusunun mövqelərinə tərəf irəlləməyə başlamışdır. Mirdamət Bağıyev öz heyəti ilə birgə səddi yaran tankın arxasınca irəlləmişdir. Səddi ötəndən sonra Bağıyevin heyətinə cinahlardan da atəş açılmağa başlanmışdır. Mirdamət Bağıyev də qarşı tərəfin atəş açdığı mövqeləri susdurmaq məqsədi ilə avtomatdan atəş açmışdır. Döyüş zamanı arxa tərəfə çevrilən zaman o, sol qolun güllə dəymişdir. 5,45 x 39 millimetrli aşağı impulslu güllə onun sol qolundan girib, kürəyindən çıxmışdır. Güllənin təsirindən yerə yıxılan Mirdamət Bağıyev, əsgərlərin ruhdan düşməməsi üçün tez ayağa qalxmış və yaralanmağını onlara bildirmədən döyüşə davam eləmişdir. Ancaq bir müddət sonra onun ağrıları çoxalmışdır. Qanaxma da dayanmadığı üçün o, heyət nəfərindən olan hərbi qulluqçundan dəsmal istəmişdir və dəsmalla qanaxmanı azaltmışdır. Yalnızca lazımi mövqelərə çatdıqdan sonra Mirdamət Bağıyevə tibbi yardım göstərilmişdir.
Əlverişli nöqtələrdə mövqelənəndən sonra Mirdamət Bağıyev "SPAYK" Tanh Əleyhinə İdarəolunan Rahetlə uğurlu atəşlərə başlamışdır. Əvvəlcə o, Ermənistan Ordusunun Komandir maşınını müşahidə eləmişdir. Həmin maşına bir neçə nəfər zabitin mindiyini və maşının tam dolmasını müşahidə edəndən sonra birinci atəşi reallaşdırmışdır. Atəş düz maşının ortasına olmuşdur və nəticədə maşın darmadağın olmuşdur. Bundan sonra Ermənistan Ordusnun ərazidən qaçan şəxsi heyətinin yığışdığı maşın müşahidə edən Mirdamət Bağıyev, 25 nəfərin həmin maşına mindiyinə müşahidə edəndən sonra atəş açmışdır. Həmin atəş də qurğunun texnoloji yardımı ilə düz maşının ortasına olmuşdur və maşın parça-parça olaraq ətrafa səpələnmişdir.
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24 iyun 2019-cu il tarixli Sərəncamına əsasən Azərbaycanın müstəqilliyinin, ərazi bütövlüyünün qorunub saxlanılmasında xüsusi xidmətlərinə, öz xidməti vəzifələrini və hərbi hissənin qarşısında qoyulmuş tapşırıqları yerinə yetirən zaman fərqləndiyinə görə mayor Mirdamət Səristan oğlu Bağıyev "İgidliyə görə" medalı ilə təltif edilmişdir.
Vətən müharibəsi
2020-ci il sentyabrın 27-də səhər saat 06:00 radələrində Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin bölmələri tərəfindən genişmiqyaslı təxribat törədilmişdir və cəbhəboyu zonada yerləşən Azərbaycan Ordusunun mövqeləri və yaşayış məntəqələri iriçaplı silahlar, minaatnalar və müxtəlif çaplı artilleriya qurğularından intensiv atəşə tutulmuşdur, nəticədə ölənlər və yaralananlar olmuşdur. Bu barədə məlumat Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevə bildiriləndən sonra günorta saatlarında Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin döyüş fəaliyyətinin qarşısını almaq məqsədilə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin Komandanlığı tərəfindən cəbhəboyu zonada hücum əməliyyatlarının başlaması barədə qərar verilmişdir.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsində xüsusi xidmətlərinə və işğal olunmuş ərazilərin azad olunması zamanı düşmənin məhv edilməsi üzrə qarşıya qoyulmuş döyüş tapşırığını yerinə yetirən zaman göstərdiyi qəhrəmanlıq nümunəsinə görə, həmçinin hərbi qulluq vəzifəsini yerinə yetirən zamanı igidliyin və mərdliyin nümayiş etdirilməsinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 09.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Mirdamət Bağıyevə "Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı" adı verildi.
Azərbaycanın Suqovuşan qəsəbəsinin işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Mirdamət Bağıyev "Suqovuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Anar Qasımov
Haqqında
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsində xüsusi xidmətlərinə və işğal olunmuş ərazilərin azad olunması zamanı düşmənin məhv edilməsi üzrə qarşıya qoyulmuş döyüş tapşırığını yerinə yetirən zaman göstərdiyi qəhrəmanlıq nümunəsinə görə, həmçinin hərbi qulluq vəzifəsini yerinə yetirən zamanı igidliyin və mərdliyin nümayiş etdirilməsinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 9 dekabr 2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Anar Qasımova "Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı" adı verildi.
Sodom və Qomorra
250px|thumb|"Sodom and Qomorra". Müəllif: Piter Şubruk.
Sodom (סְדוֹם, Sədom; mənası – «yanan»; Σόδομα) və Qomorra (עֲמוֹרָה, ʿAmora; mənası – «batan»; Γόμορρα) — Bibliyada iki şəhər. Bibliyaya görə, onlar sakinlərinin günahlarına, xüsusən də pozğunluğa görə tanrı tərəfindən məhv edilmişdir. Sonrakı Bibliya ənənəsində Sodom və Qomorra tanrının qəzəbinə səbəb olan ən yüksək günahkarlığın təcəssümüdür.
Şəhərlər Sodom beşbucağının bir hissəsi idi və Əhdi-ətiqə görə, Ölü dəniz ətrafında yerləşirdi. Buna baxmayaraq, onların dəqiq yeri məlum deyil. 2021-ci ildə dərc edilmiş araşdırmaya görə, Sodomun dağıdılması əfsanəsi təqribən e.ə. 1650-ci ildə Təl-əl-Hamam (indiki İordaniya) şəhəri üzərində asteroidin partlaması ilə bağlı ola bilər. Bu ərazidə 12–23 meqaton tutumlu asteroidin atmosferdə partladığı və nəticədə diametri təxminən 50 kilometr olan ərazinin duz təbəqəsi ilə örtüldüyü güman edilir. Odur ki, 120-yə yaxın yaşayış məntəqəsi növbəti 600 il tərk edilmiş halda qalmışdır. Tədqiqat elmi ictimaiyyət tərəfindən qarışıq rəylərlə qarşılanmışdır.
Sodomun adı Strabonun "Coğrafiya" əsərində, İosif Flavinin "Yəhudilərin qədimliyi" əsərində, Korneli Tasitin yazılarında çəkilir.
İsmayıl bəy Şəfibəyov
İsmayıl Məmmədbəy oğlu Şəfi­bəyov  -Azərbaycan pedaqoqu İrəvan gimnaziyası müsəlman şöbəsinin müdiri
İsmayıl bəy Şəfibəyov 1918-ci ildə vəfat edib.
Noqay çölü
Noqay çölü — Terek və Kuma çayları arasında, Şimali Qafqaz ərazisində meşə örtüyünə sahib olmayan quru və düzən əraziyə sahib çöl. Ərazi Dağıstan, Çeçenistan, Stavropol diyarı ərazisində yerləşir. Çölün adı noqayların adı ilə bağlıdır.
Bitki örtüyü kserofit və qalofitlərdən ibarət olsa da, ərazisinin böyük hissəsini qumlu sahələr təşkil edir.
İqlimi
Noqay çölünün iqlimi quru kontinentaldır. İllik yağıntının miqdarı 300 mm keçmir. İsti dövrün orta temperaturu (aprel — oktyabr) +22-25 °C, soyuq fövrün isə (noyabr — mart) 0 - 2 °C arasında dəyişir. Minimum temperatur −33 °C (yanvar, fevral), maksimum isə +45 °C (avqust) olmuşdur. Qışı az yağıntılı olması ilə seçilir. Ortalama 30 mm təşkil edir. Bu isə az qar örtütü düməkdir.
Torpaq örtüyü
Çöl üçün tünd şabalıdı və açıq şabalıdı torpaqlar üstünlük təşkil edir. Üstəlik torpaqların böyük əksəriyyəti şoranlaşmışdır. Qərbində göl və şoranlıq ərazilər vardır. Digər ərazilər isə zəif yapışqanlı qumlar ilə örtülüdür.
Hidroqrafiya
Daimi axara malık çay şəbəkəsibdən məhrumdur. Qrunt suları dərində yerləşməsinə baxmayaraq güçlü şəkildə minerallaşmağa məruz qalmışdır. Burada əkinçilik ancaq suvarılma əkinçiliyə əsaslana bilər. Üstəlik su kənardan gətirilməlidir.
Səhralaşma
Noqay çölü əsasən köçəri maldarlıq üçün əlverişlidir. Sovet dönəmində Noqay çölü və ətraf ərazilərə maşınlarla, sayları milyonları keçən heyvanlar Dağıstan, Çeçenistan, İnquşetiya, Şimali Osetiya, Cənubi Osetiya və Gürcüstan əraziləri bura köçürülürdü.
Sosializmin gur dönəmində güçlü şəkildə istifadə edilməsi otlaq ərazilərinin 70 % orta, güçlü və olduqca güçlü şəkildə zərər görmüşdür. 25% ərazi isə heyvanlar üçün zərərli bölgəyə çevrilmişdir.
Noqay çölünün cənub və cənub-şərq hissəsinin güclü intensiv şəkildə istifadəsi onun qumlu səhraya çevrilməsinə səbəb olmuşdur. Əvvəllər isə otlaq bitkiləri qumların hərəkətinə maneə olurdu. İnsanın bu kor təbii fəaliyyəti nəticəsində Noqay çölünün tanıtma kartı olan Sayqalar itirilmişdir
Muxtar Hacıyev
Muxtar Hacı oğlu Hacıyev — Azərbaycan və sovet dövlət xadimi, Azərbaycan SSR Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin ilk sədri (1921–1922).
Həyatı
Muxtar Hacıyev 1876-cı ildə Qazax qəzasının Fərəhli kəndində doğulmuşdur. 1897-ci ildən Bakıda fəhlə işləmişdir.
Repressiya qurbanı olmuşdur. 1938-ci ildə ölmüşdür.
Siyasi fəaliyyəti
Muxtar Hacıyev Hümmət Partiyasının üzvü, 1904-cü ildən etibarən isə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının üzvü olmuşdur.
Muxtar Hacıyev Bakıda fəhləlik etdiyi dövrdə keçirilmiş fəhlələrin nümayiş və tətillərində iştirak etmişdir. O, Neft Sənayesi Fəhlələri İttifaqı və Mədən Zavod Komitəsinin üzvü olmuşdur.
Muxtar Hacıyev 1920–1921-ci illərdə Qazax Qəza İnqilab Komitəsinin sədri olmuşdur. 1921-ci ildə keçirilmiş Birinci Ümumazərbaycan Sovetlər qurultayında Azərbaycan SSR Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin sədri seçilmişdir. O, bu vəzifədə 1922-ci ilədək çalışmış, 1922–1926-cı illərdə Azərbaycan SSR Xalq Torpaq Komissarlığının kollegiya üzvü olmuşdur. 1927-ci ildə Azərbaycan SSR xalq ictimai təminat komissarı təyin edilmiş, 1928–1930-cu illərdə Azərbaycan SSR xalq torpaq komissarı vəzifəsini icra etmişdir. 1932–1933-cü illərdə isə Azərbaycan SSR Ali Məhkəməsinin sədri vəzifəsində işləmişdir.
Muxtar Hacıyev Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Nəzarət Komitəsinin üzvü, Zaqafqaziya SFSR Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin, Azərbaycan SSR Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin və rəyasət heyətlərinin üzvü olmuşdur. Azərbaycan Qızıl Aypara Cəmiyyətinin sədrlik etmişdir
Mükafatları
Muxtar Hacıyev Azərbaycan SSR-in "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni ilə təltif olunmuşdur.
NGC 388
NGC 388 — Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktika. Göy üzündə Balıqlar bürcü istiqamətində yerləşir. E1 tipli. tərəfindən ildə 182.88 sm (72 inç) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Okten-1
Okten-1 – kimyəvi formulu C8H16 olan alkenlərin homoloji sırasının doymamış karbohidrogenidir. Okten-1 alfa-olefinlərə aiddir. Bir ikiqat rabitəyə malikdir.
Fiziki xassələri
Normal şəraitdə okten rəngsiz, kəskin xoşagəlməz iyli mayedir.
Alınması
Okten-1 əsasən, neftin katalitik və ya termiki krekinqi zamanı əlavə məhsul kimi doymuş karbohidrogenlərdən əmələ gəlir.
Yurdçu dəfinəsi
Yurdçu dəfinəsi — Kəngərli rayonunun Yurdçu kəndi ərazisindən tapılmış müxtəlif dövrlərə aid gümüş və miss sikkə dəfinəsi.
Dəfinədən aşkarlanmış numizmatika məmulatından 328 ədədi AMEA-nın Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunda tədqiq edilmişdir.
Dəfinədən aşkarlanmış sikkələrdən ən qədimi Bizans imperatoru I Yuanın (969-976) adına kəsilmiş dirhəmdir. Yurdçu dəfinəsi içərisində Səlcuq sultanlarından II Toğrulun, Məsudun, Arslan şahın adına kəsilmiş dirhəmlər də vardır. Dəfinənin əksər sikkələri Azərbaycan Atabəylər dövləti hökmdarlarının adından kəsilmişdir.
Polietilenimin
Polietilenimin
UEFA Avro 1968 (seçmə mərhələsi, 4-cü qrup)
UEFA Avro 1968-in seçmə mərhələsinin 4-cü qrupunda Albaniya, AFR və Yuqoslaviya milli futbol komandaları mübarizə aparmışlar. Turnirin 1/4 mərhələsinə vəsiqəni 1-ci yeri tutan Yuqoslaviya millisi qazanmışdır.
Oyunların nəticələri
Oyunların başlama vaxtı - yerli vaxtdır
Tariximizin xanlıqlar dövrünün siyasi irsi sənədlər işığında (kitab)
Tariximizin xanlıqlar dövrünün siyasi irsi sənədlər işığında — kitabında xanlıqlar dövrünə aid 22 orijinal sənəd toplanıb. Kitab xanlıqlar dövrünün siyasi təhlilinə və tarixi dəyərləndirilməsinə həsr olunub.
Haqqında
Tariximizin xanlıqlar dövrünün siyasi irsi sənədlər işığında kitabı akademik Ramiz Mehdiyev tərəfindən yazılıb. Kitabda o dövrdə xanlıqlar tərəfindən yazılmış məktubların əsli toplanıb tərcümə edilib. Azərbaycan oxucusuna ana dilində ilk dəfə təqdim edilən 22 sənəd arasında Qacar şahlarının Azərbaycan xanlarına məktubları, həmçinin xanların o dövrdə Rusiya komandanlığı ilə yazışmaları da var. Fətəli şahın 1796-cı ilin noyabrında bütün Tiflis əhalisinə ünvanlandığı fərman, yaxud İstanbuldakı İran səfirliyinin ermənilərə sığınacaq verilməsi barədə Xarici İşlər Nazirliyinə məktubu, Cavad xanın Knyaz Sisianova cavab məktubu və digər sənədlər həmin dövrün real mənzərəsinə aydınlıq gətirir.
NGC 4959
NGC 4959, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Tazılar bürcü istiqamətində yerləşir. Sa tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Yurdçu nekropolu
Yurdçu nekropolu — Kəngərli rayonunun Yurdçu kəndi yaxınlığında Tunc və İlk Dəmir dövrlərinə aid arxeoloji abidə.
1983-cü ildə ərazidə aparılan tikinti işləri zamanı bir nçə daş qutu qəbir dağıdılmış, dağıdılmış qəbirlərdən zəngin maddi mədəniyyət nümunələri aşkarlanmışdır. Qəbirlərin üzəri daş və kurqan qarışıq kütlədən kurqan şəklində düzəldilmişdir. Kurqanların diametri 4 – 8 metr, hündürlüyü 0,2 – 0,5 metrdir.
Dağıdılmış qəbirlərdən beşinin materialları toplanmışdır. Arxeoloji məmulatlar boyalı küpə, kasa,çaydan tipli gil qablar, tunc nizə ucu, sırğa, üzük, sancaq və digər bəzək əşyalarından ibarətdir.
Yurdçu kurqanları
Yurdçu kurqanları — Kəngərli rayonuun Yurdçu kəndinin qərbində yerləşən son antik dövrə aid olan arxeoloji abidə.
Abidə bir qədər hündürdə olan uzunsov təpənin üstündə yerləşir. 1985-ci ildə ərazidə su anbarının tikintisi zamanı kurqanların çoxu dağıdılmışdır.
Tədqiqatlar zamanı 17 qəbir abidəsi öyrənilmişdir. Kurqanların diametri 3- 5 metrdir. Qəbirlər quyu formasında olub dairəvi formadadır. Üzəri qalın kül təbəqəsi ilə örtülmüşdür. Qəbirlərdən çəhrayı, boz, sarı rəngli gil qab qırıqları, çay daşları, heyvan sümükləri, bıçaq, daş qəlib, qırmızı əqiqdən hazırlanmış muncuq, iki çıraq və daş mehrab, həmçinin çoxlu digər maddi mədəniyyət nümunələri aşkar olunmuşdur.
Qauya Milli Parkı
Qauya Milli Parkı — Latviyanın Vidzeme regionunda yerləşən Siqulda şəhərinin şimal-şərqindən Çesis şəhərinin cənub-qərbinə qədər uzanan milli park. Latviyanın ən böyük milli parkıdır. Milli parkın sahəsi 917.45 km2 olub adını ərazisində yerləşən Qauya çayından almışdır.
Milli park azca narahatlıq doğuran təbiət ərazilərini qorumaq, turizmi inkişaf etdirmək və ərazidə inkişafı təmin etmək məqsədi ilə qurulmuşdur. Qauya Milli Parkı yüksək bioloji müxtəlifliyi, qayaları, ərazi şəkilləri, bulaqları, mənzərəli görünüşü və müxtəlif dövrlərdən qalma tarixi abidələri ilə səciyyələndirilir. Ən başlıca və ən böyük hissəsi qədim Qauya çayı dərəsidir. Bu dərə qorunmaqdadır və təbii və mədəni tarixi turizm üçün, eləcə də sağlamlıq üçün istifadə edilir.
Parkın idarəedici orqanı Siqulda şəhərində yerləşir.
Haqqında
thumbnail|left|Turayda Milli parkın sahəsi 91.745 hektardır və 5 funksional zonaya bölünmüşdür. Təbii qoruqların sahəsi kifayət qədər kiçik ola bilər, amma onlar milli parkın qiymətli hissələrindən biridir və ziyarətçilərə bura daxil olmaq qadağan olunmuşdur. Milli parkda istirahət etməyə nəzarət olunur.
Turizmin milli parkda qədim ənənələri mövcud olmuşdur. Bura ilk dəfə XIX əsrdə turistlər gəlmişdir. Ərazinin möhtəşəm mənzərəsi, Devon dövründən qalma sıldırım qayalar, mağaralar və müxtəlif əfsanələr və hekayələrlə xatırlanan tarixi abidələr hər il minlərlə turisti bura cəlb etməkdədir.
Milli parkda 500 mədəni və tarixi abidə vardır: qalalar, qəsrlər, kilsələr, malikanələr, su və yel dəyirmanları, eləcə də digər memarlıq, arxeoloji və incəsənət abidələri.
Cənubi Afrika Respublikası (Transvaal)
Cənubi Afrika Respublikası, və ya Transvaal, Transvaal Respublikası — 1852–1902-ci illərdə Cənubi Afrika ərazisində mövcud olmuş dövlət.
Ərazinin erkən tarixi
1817-ci ildə Çaki ilə birlikdə xidmət edən Zulu lideri Mzilikazi, üsyan etdi və qərbə yönəldildi bu bölgəni işğal etdi. Transvaal Ndebele ərazisində yaşayanlarla ittifaq qurduqdan sonra onların liderləri oldu. Bu dövrdə "Mfekane" kimi gedən müharibələr, Soto və Tsvana tayfalarını ciddi şəkildə zəiflətmiş və bu torpaqların sonrakı Avropanın müstəmləkəçiliyinə kömək etmişdir.
Ndebele, vendianların şimala qalıqlarını atdı və Mzilikazi, kralını günümüz Pretoriya bölgəsinə yerləşdirdi və müasir Zeerust ərazisində ticarət yollarını mühafizə edən Mosega hərbi postunu qurdu. Transvaalını fəth edən Ndebele burada yaşayan tayfaları fəth etdi və hərbi despotizm sistemi qurdu. Mzilikazi, 1827-ci ildən 1836-cı ilə qədər cənub-şərq Transvaala hakim olmuşdur.
O zamana qədər Vaal və Limpopo çayları arasındakı bölgə avropalılar üçün naməlum idi, 1829-cu ildə Mzilikazi lideri Robert Moffettin məskunlaşmasından sonra, Avropa tacirləri və tədqiqatçıları tərəfindən ziyarət edildi.
Kolonizasiya
1830-cu illərdə, 1840-cı illərdə, "Burlar" adı ilə tanınan Hollandiya və digər yerdəyişənlərin əcdadları Böyük trek kimi tanınan hərəkat prosesində ingilis Kap koloniyasını tərk etməyə başladılar. Hərbi məsələlərdə üstünlüyünü istifadə edərək, müqayisədə asanlıqla yerli tayfaları məğlub etdi və öz kiçik respublikalarını Britaniya hökmdarı deyil, ərazilərdə qurdular.
1835–1838-ci illərdə Bur yerleştirenleri Vaal çayını keçməyə başladı və Ndebele ilə bir sıra atışmalar oldu. 1836-cı il oktyabrın 16-da Andris Hendrik Potqiterin rəhbərlik etdiyi Boers qrupu, 5 min nəfərlik Matabele (Şimali Ndebele) ordusunun hücumuna məruz qalıb. Onlar burların müdafiə etdiyi mikroavtobusların dairəsinə girə bilmədilər, lakin bütün mal-qaralarını çaldılar. Daha əvvəl Ndebele tərəfindən məğlub və Taba Nçu ilə məcbur olan Rolon tayfasının (Soto-Tsvana məxsus) rəhbəri Moroko Moroko onlara yemək və qorunma sözü verən Taba Nçuya gedə bilməsi üçün Potqiterə təzə mal göndərdi. 1837-ci ilin yanvarında Ndebele şəhərində ağır bir məğlubiyyətə uğrayan Mosheə hücum edən Potgieter və Gert Maritz rəhbərliyi altında 107 Boers, 60 rolongs və 40 "rəngli" kişilər əmr etdi. Nəticədə, 1838-ci ildə Mzilikazi Limpopo müasir Zimbabve). Ndebele qaçdıqdan sonra, Potqiter Mzilikazinin tərk etdiyi ölkəni göçmen çiftçisine aid bir ölkə elan etdi. Eyni zamanda, Moziliazinin məğlub etməsinə kömək edən Soto-Tswana tayfaları tərəfindən bu torpaqlara dair iddiaları rədd etdi. Bundan sonra bir çox bur immiqrantları Waal-dan keçməyə başladılar və tez-tez Afrika kəndlərinə yaxınlaşan Transvaal ərazisində yaşayırdılar. alt=|left|thumb|342x342px|Andris Pretorius — bur liderlərindən biri Vaalın şimalından Avropalıların ilk qalıcı yerləşdiyi Potgitera tərəfdarları tərəfindən təsis edilmişdir. 1838-ci ilin mart ayında Nataleə getdi və Zulusun Peter Retif və xalqı tərəfindən təşkil etdiyi qırğından qaçmağa çalışdı. Lakin Hollandiyalı yerdəyişənlərin Natal-da başqa bir lider üçün üstünlük qazandığını, Mani Maritsa, Drakensberq dağlarını əks istiqamətdə keçdi və 1838-ci ilin noyabrında Mool çayının sahillərində məskunlaşmış bir qəsəbə qurdu və onun şərəfinə Pochefstrum adını verdi. Bu qəbilə qrupu ibtidai bir hökumət meydana gətirdi və 1840-cı ildə Natal Respublikası ilə bir konfederasiya meydana gətirdi, həm də İdarə Mərkəzinin Winburg olduğu Vaalın cənubuna yerləşdirən burlar ilə birlikdə. 1842-ci ildə, Potgitera qrupu, İngilis ilə qarşıdurmada iştirak edən Natal Respublikasının Boers köməkçisinə gəlməkdən imtina etdi. 1845-ci ilə qədər, Potqiter Vaal çayının hər iki sahilində yaşayan burlara rəhbərlik etməyə davam etdi, lakin Britaniyanın artan niyyətləri və müstəqil kanal vasitəsilə xarici dünyaya qoşulma ehtiyacı Potquiteranı 1845-ci ildə Potchefstrum və Winburqdan sahillərə köç etmək üçün çox sayda Boers ilə zorladı. Potuqiter Zoutpansberqdə yerləşdi və qalan fermerlər Drakensberq dağlarının daxili yamaclarında qalmağa qərar verdilər, burada Andris Ohrigstad adlı bir kənd yaratdılar, ancaq onun yeri sağlamlıqsız seçildi və kənd ayrılmaq məcbur edildi. Yeni kənd daha yüksək yerə yerləşdirilib və tərk edilmiş qəsəbədə olan əzabların xatirəsinə görə, burlar onu Lydenburq adlandırdı. Bu vaxt, Potqiter və yoldaşları tərəfindən tərk edilən ərazilərdə 1848-ci ildə Andris Pretorius rəhbərliyi altında birləşən digər burlar yerləşdirildi.