cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Qadın hüquqları
Əsas konsepsiyalar
"Qadınlara qarşı ayrı-sekiliyin bütün formalarının ləğv edilməsi haqqında" Konvensiyanın 5(4)-cü maddəsi şəxslərin yer dəyişməsinə,yaşamaq və daimi yaşayış yerini azad surətdə seçməsinə dair qanunvericiliyə münasibətdə kişilərə və qadınlara (evli qadınlar da daxil olmaqla) eyni hüquqlar verilməsini nəzərdə tutur. Dünyanın bir çox ölkəsində qadınların bu hüquqları rəsmi olaraq məhdudulaşdırılmışdır. Məsələn bəzi ölkələrdə qadınlar yanlarında kişi olmadan və ya həyat yoldaşlarının icazəsi olmadan evlərini tərk edə bilməzlər. Yəmən qanunları qadının həyat yoldaşının icazəsi olmadan evdən çıxmasını qadağan edir. Qanunla məhdudlaşdırılmayan ölkələrdə belə qadının hərəkət azadlığı dini qaydalarla məhdudlaşır. Qadınların səyahət etməsini qadağan edən qanunlar yaxln keçmişə qədər bəzi Qərbi Avropa dövlətlərində hələ də mövcud olaraq qalmaqda idi. 1983-cü ilə qədər Avstraliyada qadınlar xarici pasport alarkənhəyat yoldaşının rəsmi razılığına ehtiyac duyulurdu. Bəzi Orta Şərq dövlətlərində kişi qəyyumluğu günümüzdə də mövcuddur. Beləki, 2019-cu ilə qədər Səudiyyə Ərəbistanında qadınlar qanuna əsasən başqa ölkələrə səyahət edə bilmək üçün həyat yoldaşlarının və ya ailələrindən digər kşilərin icazəsini almalı idi.
Sağlamlıq hüququ Dünya Səhiyyə təşkilatının tərifinə görə, sağlamlıq "yalnız xəstəlik və əlilliyin olmaması deyil, fiziki və sosial cəhətdən tam bir bütünlük halıdır". Qadınlar baxımından düşündükdə bu tərifin böyük əhəmiyyəti vardır. Dünyanın bəzi yerlərində qadınların evə həbs edilməsi, səhiyyə işçilərinin laqeyd yanaşması, qadınların müstəqilliyinin olmaması, maddi qaynaqlarının azlığı kimi faktorlar qadınların sağlamlıqlarına ciddi formada təsir etməktədir. Qadınlra qarşı edilən ayrı-seçkiliyin bir növü də qadının sadəcə qadınların ehtiyac duyduğu tibbi xidmətlərdən məhrum edilməsidir. Bu səbəbdən doğuş zamanı hər il dünyada 300 mindən çox qadın həyatını itirir. Qadın sünnətləri kimi ənənələr qadınların sağlamlığına ciddi zərər vuran amillərdən biridir. Dünyada HİV və AİDS-dən ən çox əziyyət çəkənlər qadın və qızlardır.
Təhsil hüququ Təhsil hüququ beynəlxalq hüquqlardan biridir. Təhsildə ayrı-seçkiliyə qarşı kenvensiya təhsildə ayrı-seçkiliyi qadağan edir və onun tərifini "irqi, rəngi, cinsi, dili, dini, siyasi və ya digər fikri, milli və ya sosial mənşəli, hər hansı bir fərqləndirmə, kənarlaşdırma, məhdudlaşdırma " olaraq verir. İqtisadi, Sosial və Mədəni Hüquqların Beynəlxalq Konvensiyasının 3-cü maddəsində göstərilir: "Bu Konvensiyanın iştirakçısı olan dövlətlər bu Konvensiyada yer alan bütün iqtisadi, sosial və mədəni hüquqların həyata keçirilməsində kişi və qadınlara bərabər hüquqlar təmin etməyi öz öhdələrinə götürürlər." Konvensiyanın 13-cü maddəsinə əsasən "Bu Konvensiyaya qoşulan tərəflər hərkəsin təhsil hüququnu tanıyır. Bu dölətlər təhsilin insan şəxsiyyəti və layəqətinin inkişafına, insan hüquq və azadlıqlarına hörmətin gücləndirilməsinə yönəlik həyata keçiliməsində həm fikirdirlər. Dövlətlər həmçinin hər kəsin sülhsüvər cəmiyyətlərdə yaşamasını təmin edəcək, bütün millətlərdə, bütün irqi, etnik və dini qruplar arasında razılığı, dostluğu və dözümlülüyü ,eləcədə BMT-nin sülhün qorunması sahəsində apardığı fəaliyyətləri inkişaf etdirəcək bir təhsil sistemi yaradılması barədə razılığa gəlirlər."
Reproduktiv hüquqlar Qadınların və qızların reproduktiv hüquqları beynəlxalq hüquqda və milli qanunvericilikdə tənzimlənir. Reproduktiv hüquqlar ilk dəfə 1968-ci ildə BMT-nin İnsan hüquqlarına dair beynəlxalq konfransında müzakirə edilmişdir. Həmin konfransda cinsi reproduktivlik və reproduktiv sağlamlıq sözlərinin tərifi müzakirə edilmişdi və sahədə olan problemlərin qarşısının alınması istiqamətində BMT tərəfindən layihələrin həyata keçirilməsi gərara alınmışdı. "Repreduksiya" latın sözü olub, özünə bənzər orqanizmin yaradılması deməkdir. Reproduktiv sağlamlıq – fiziki, mənəvi və sosial rifah vəziyyətidir. Bu təkcə reproduktiv sistemlə onun funksiyası və problemləri ilə bağlı xəstəliklərin olmaması demək deyildir. Reproduktuv sağlamlıq nəsil artımı qabiliyyətinin olması və azad seçim deməkdir. Yəni hər bir gənc ailədə qadın istədiyi sayda uşaq dünyaya gətirə bilər. İnsan təbiətin məhsuldur. İnsan təkmilləşdikcə inkişaf edir, sağlamlığı ilk növbədə reproduktivliyi, nəsil artırmaq qabiliyyəti yaxşılaşır və formalaşır. Bu sağlamlığın təməli yeniyetmə dövründə yaranır və bütün həyat boyu qorunub saxlanılır. İlk dəfə 1994-ci ildə Qahirədə keçirilmiş Beynəlxalq Əhali və İnkişaf Konfransında (International Conference on Population and Develepmentıcpd) reproduktiv sağlamlıq anlayışının tərifinə belə yer verilir: "Çoxalma sistemi funksiyaları və prosesi yalnız xəstəlik və əlilliyin olmaması deyil, bütün bunlara münasibətin fiziki, mənəvi və sosial cəhətdən tam bir bütünlük halının olmasıdır". Həmçinin bu tərifdə, insanların qənaətbəxş və etibarlı bir cinsi həyatlarının olması, çoxalma qabiliyyətinə malik olmaqları, çoxalma qabiliyyətlərini istifadə etmədə qərar vermək azadlığına sahib olmaqları da nəzərdə tutulur.
Reproduktiv hüquqlara aşağıdakılar daxildir:
Reprotuktiv sağlamlıq və reproduktiv hüquqlar ilə bağlı böyük əhəmiyyət daşıyan beynəlxalq sənədlər:
Abort və Kontrasepsiya
Abort XX əsrin ikinci yarısında qanuni status almışdır. Hələ dünya müharibələri döründə transformasiyalı anlayış kimi istifadə edilən abort hüququ müharibələrdən sonra cinsi azadlıq konteksində müzakirə edilməyə başlamışdır. 1953-cü ildə Qreqori Pinkus tərəfindən doğuşa nəzarət məqsədilə dərman kəşf edilmişdi. Birinci dünya müharibəsi illərində əhalinin sayına nəzarət etmək məqsədilə hazırlanılması planlaşdırılmış bu həblər artıq II dünya müharibəsi illərində istifadə edilməyə başlamışdı. 60-cı illərdə vüsət alan gənclik hərəkatları cinsi azadlıq mövzusu ilə bağlı mübahisələri daha da alovlandırmışdır. 1971-ci ildə "343-lər bəyanatı" adlı sənəd dövrün bir sıra ədib və sənətkarları tərəfindən imzalanmış və onlar Fransada abortun leqallaşdırılmasını tələb etmişdilər. 1970-ci illər feminist təşkilatların qadın hüquqları uğrunda mübarizəsinin məlumatlandırma dövrü kimi xarakterizə olunur. Bu dövrdə bir çox ölkədə abort və konrtasepsiya üsulları qanuniləşdirilmişdir.
Qadınlara qarşı zorakılıq
Qadına qarşı zorakılıqla mübarizədə əhəmiyyətli addımlardan biri BMT-nin "Qadınlara qarşı ayrı-seçkiliyin bütün formalarının ləğv edilməsı haqqında" Konvensiyasının şərtlərini təftiş edən "CEDAW" komit'sinin 1992-ci ildə qəbul edilmiş 19 N-li qərarıdır. Qərara əsasən dövlətlər zorakılığın qarşısının alınması qarşısında məsuliyyət daşıyırlar.
"Qadınlara qarşı zorakılığın qarşısının alınması" Deklarasiyası
1993-cü ilin dekabr ayında BMT-nin Baş Məclisi tərəfindən "Qadına qarşı zorakılığın qarşısının alınması" Deklarasiyası qəbul edilmişdir. Bu deklarasiya qadınlara edilən zorakılğa qarşı ilk beynəlxalq sənəddir və bundan sonra qəbul edilən bəyannamələr üçün əsas rolunu oynamışdır. Deklarasiyada qeyd edilən "Qadına qarşı zorakılıq" termini beynəlxalq aləmdə qəbul edilmiş bir termindir. Bu sənədə əsasən "qadınlara qarşı zorakılıq" dedikdə nəzərdə tutulur:" İstər ictimai, istərsə də şəxsi həyatda meydana gələn, qadınlara fiziki, cinsi və ya psixoloji ağrı və ya əzab verən və ya verə biləcək olan, cinsiyyətə söykənən bir akt və ya bu cür aksiyalarla təhdid etmə, zorlama və ya özbaşına olaraq azadlıqdan məhrum etmə"
1995-ci ildə keçirilən IV Dünya Qadın Konferansının sonunda qəbul edilən Pekin Bəyannaməsi və Fəaliyyət platformasında qadın hüquqlarının insan hüquqları olduğu bildirilmiş, qadının inkişafı və qadın-kişi bərabərliyinin sosial ədalətin əsas şərti olduğu vurğulanmışdır. Qadına qarşı zorakılıq isə qadının inkişafı, hüquq bərabərliyi sahəsində maneə törədən və dərhal qarşısı alınmalı olan 12 kritik problemdən biri olaraq göstərilmişdir. Konfransda Şiddətin qarşısının alınmasında dövlətin öhdəliklərinə geniş yer verilmişdir. thumb|243.991x243.991px|{{legend|#0088cc|İştirak edən tərəflər}}{{legend|#ff6666|İmzalayanlar}} İstanbul Konvensiyası
Avropa Şurasının Qadınlara qarşı zorakılığın və məişət zorakılığının qarşısının alınması və onlarla mübarizəyə dair Konvensiyası (İstanbul Konvensiyası) 11 may 2011-ci il tarixində qəbul edilmiş və 1 avqust 2014-cü il tarixində qüvvəyə minmişdir. Azərbaycan Respublikası hələ bu Konvensiyanı imzalamamışdır. İstanbul Konvensiyası qadına qarşı zorakılığın bütün formalarının qarşısının alınması və qadağan olunması sahəsində qəbul edilmiş ən hərtərəfli beynəlxalq müqavilədir. Konvensiyanın əsas hədəfi zorakılığın qarşısının alınması, qurbanların müdafiəsi, zorakılıq törədənlərin məsuliyyətə cəlb olunması və milli səviyyədə inteqrasiya olunmuş siyasətin formalaşmasıdır. İstanbul Konvensiyası iştirakçı dövlətlər tərəfindən Konvensiyanın implementasiyasını qiymətləndirmək və təkmilləşdirmək məqsədi ilə iki monitorinq mexanizmi müəyyən edir: Qadına qarşı zorakılığa və məişət zorakılığına qarşı müstəqil Ekspertlər Qrupu (GREVİO) və Tərəflər Komitəsi.
Tarixi
XX əsrin əvvəllərində
XX əsrin başlanğıcında Azərbaycan qadın hüquqları problemi ilk olaraq 1903-cü il martın 30-da Tiflisdə nəşrə başlayan "Şərqi-Rus" qəzetində qaldırıldı. Onun təsisçisi, Azərbaycan maarifçiliyinin görkəmli nümayəndəsi Məhəmməd ağa Şahtaxtlı müsəlman aləmində qadın azadlığı məsələlərindən bəhs edən məqalələr yazıb çap edirdi. Onun bu mövzudakı yazıları əsasən qadının azadlığını məhdudlaşdıran və ətraf aləmdən, ictimai həyatdan təcrid edən problemlərə həsr olunurdu.
XX əsrin ilk illərində Azərbaycan qadınlarının təhsil almaq imkanının məhdudluğuna qarşı atılmış mühüm addımlardan biri H.Z.Tağıyevin 1901-ci ilin oktyabr ayında Bakı Qız Məktəbini təsis etməsi oldu. Məktəbin təntənəli açılışı günü – 1901-ci il oktyabrın 7-də "Kaspi" qəzeti Qafqaz (Zaqafqaziya) müsəlmanlarının Şeyxülislamı Axund Əbdüssəlam Axundzadənin xeyir-duasını da dərc etmişdi. O, İslamın tarixindən, həkim, alim kimi şöhrət tapmış müsəlman qadınlarının həyatından misallar və sitatlar gətirmiş və demişdi: thumb|212.997x212.997px|[[Xədicə Əlibəyova]] Bu tarixi sitatlardan məqsədim budur ki, nə din, nə şəriət təhsil və tərbiyə sahəsində qadınların hüquqlarını məhdudlaşdırmır. Belə olsaydı, İslamda bu qədər şöhrətli müsəlman qadını yetişməzdi. Əgər bu vaxta qədər Zaqafqaziyada qızlara təhsil verilməyibsə, bunun səbəbi təkcə məktəbin yoxluğu deyil, həm də kök atmış ziyanlı adətlərdir. Maarifçi ziyalıların səyləri nəticəsində XX əsrin ikinci onilliyindən etibarən Azərbaycan qadınları ictimai-siyasi həyatda da görünməyə başladılar. Hətta onlar artıq yetişmiş problemlərini qadınların özləri tərəfindən ictimai rəyə çatdıran "İşıq" kimi qadın qəzetinin meydana çıxmasına nail oldular. "İşıq" qəzetinin ilk nömrəsi 1911-ci il yanvarın 22-də çap edilmişdir. 1912-ci ilədək 68 nömrəsi işıq üzü görmüş nəşrin redaktoru Xədicə Əlibəyova, naşiri isə onun həyat yoldaşı Mustafa bəy Əlibəyov olmuşdur. "İşıq" qəzeti maarifçi ideyalarla gündəmə gələrək o dövrün ziyalı qadınlarını ətrafına toplamışdı.
Bu, artıq XX əsrin əvvəllərində Azərbaycan qadınının ciddi ictimai qüvvəyə çevrilməsini təsdiq edən əlamətlərdən biridir. Burada və digər mətbuat orqanlarının səhifələrində qadın müəlliflərinin çıxışlarının getdikcə intensivləşməsi, müxtəlif mövqeli müəlliflərlə fikir mübadiləsində onların öz mövqelərini daha inamla ortaya qoymaları və s. bir daha göstərdi ki, XX əsrin əvvəllərində Azərbaycan mətbuatının qadın azadlığı uğrunda apardığı mübarizə nəticəsiz qalmadı.
Azərbaycan Xalq Cumhuriyyəti dövründə Azərbaycanda milli qadın siyasəti ilk dəfə Azərbaycan Xalq Cumhuriyyəti dövründə dövlət statusu almışdır. Hələ 1918-ci il qurultayında Məhəmməd Əmin Rəsulzadə müsəlman qadınının azad edilməsini müsəlman xalqlarının milli-azadlıq mübarizəsinin ən mühüm məsələlərindən biri kimi qiymətləndirdi. Məhəmməd Əmin Rəsulzadə deyirdi: Bütün digər xalqların qadınları kişilərlə bərabər ictimai-siyasi hərəkatda iştirak etdiyi və bununla da öz millətinin uğurlarına kömək etdiyi bir vaxtda müsəlman qadın dustaqlıqda qala bilməz və qalmamalıdır left|thumb|267.997x267.997px|[[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamenti|AXC Parlamenti]] Bu fikirlər 1918-ci il mayın 28-də Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin qəbul etdiyi İstiqlal Bəyannaməsinin IV bəndində bərabərhüquqluluq prinsipinin, seçmək və seçilmək hüququnun təsbit edilməsi ilə öz qanuni təsdiqini tapdı. Nəticədə, Azərbaycan Şərqdə qadınlara seçmək və seçilmək hüququ verən ilk ölkə oldu. Müsəlman dünyasında ilk dəfə olaraq kişilərlə bərabər, qadınlara seçkilərdə iştirak etmək – seçmək və seçilmək hüququnun verilməsi tarixi nailiyyət hesab olunurdu. Beləliklə, 1918-ci il dekabrın 8-də işə başlayan Azərbaycan parlamentinə seçkilərdə də azərbaycanlı qadınlar iştirak etmişdir. Lakin, parlamentdə qadınlar təmsil olunmamışdı, çünki onlar rəhbər vəzifələrə öz namizədlərini irəli sürməkdən imtina etmişdilər. Azərbaycanlı qadınların seçki hüquqlarının möhkəmləndirilməsi istiqamətində atılan növbəti addım bu hüquqların Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Müəssislər Məclisinə seçkilər haqqında Əsasnamədə təsbiti oldu. AXC-nin Müəssislər Məclisinə seçkilər çox vaxt və ciddi hazırlıq tələb edirdi, mürəkkəb siyasi vəziyyət isə hər gün yeni məsələlərin həllini irəli sürürdü. Buna baxmayaraq, parlament bir sıra hüquqi aktlar, o cümlədən "Müəssislər Məclisinə seçkilər haqqında" Qanun qəbul etdi. 1919-cu il iyulun 21-də qəbul edilən qanunda dövlətin hakimiyyət orqanlarına qadınların seçmək və seçilmək hüquqları bir daha öz təsdiqini tapdı. Əsasnamənin 1-ci fəslində deyilirdi: "Müəssislər Məclisi əhali tərəfindən cinsindən asılı olmayaraq və bərabər seçki hüququ əsasında, birbaşa və gizli səsvermə vasitəsilə, mütənasib nümayəndəlik əsasları təmin edilərək seçilən üzvlərdən ibarətdir". 2-ci fəsildə qeyd olunurdu ki, Müəssislər Məclisinə seçkilərdə "səsvermə gününədək 20 yaşı tamam olmuş hər iki cinsdən olan respublika vətəndaşları iştirak hüququna malikdirlər". Beləliklə, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti hökuməti qadınlara aktiv seçki hüququ vermək niyyətini bir daha təsdiqlədi.
Qadın problemi Cümhuriyyət parlamentinin də diqqətdə saxladığı aktual mövzulardan idi. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamеntinin 10 dеkabr 1918-ci il tarixində keçirilmiş ikinci iclasında Azərbaycan qadınlarına İslam aləmində ilk dəfə olaraq sеçilmək hüququ da rəsmi dövlət səviyyəsində vеrilmiş oldu.
İclasda qadınların kişilərlə bərabər bütün hüquq və azadlıqlarını təmin еtmək üçün qəbul еdilmiş qanunda aşağıdakılar göstərilmişdir:
Xalq Maarif Nazirliyinin yeni kişi və qız məktəbləri və seminariyalarının açılmasına dair Azərbaycan Parlamentinə təqdim etdiyi qanun layihəsi əsasında 1919-cu ildə 4 kişi, 3 qadın kurslarının açılması qərara alınmış, qadın orta məktəblərində sinif müəllimi müavini vəzifəsinin təsis olunması barədə qanun layihəsi qəbul edilmişdi. Dövlətin təhsilə və yaradıcılıq sahələrinə belə ciddiyyətlə diqqət yetirməsi sayəsində ədəbi-mədəni mühitin formalaşmasında da qadınların fəallığı artmışdı. 1918–1920-ci və daha sonrakı illərdə qadın hərəkatının güclənməsi daha ardıcıl qadın mətbuatının yaranmasını zəruri etdi. Azərbaycan hökuməti qadın hərəkatına istiqamət vermək, bu sahədə qadınlara kömək etmək məqsədilə əvvəlcə ayrı-ayrı səhifələr, sonra "Zəhmətkeş qadınların yolu" və"Qafqaziya zəhmətkeş qadınların yolu" adlı qəzetlərin nəşrini qərara almışdır. Bu dövrdə elmi publisistik və bədii yaradıcılıqla məşğul olan Ş.Əfəndizadə, Ş.Qaspralı, Ş.Axundzadə, E.Yusifbəyli, Ü.Sadıqzadə kimi qadın ziyalıların məqalələrində, əsərlərində dövrün ictimai-siyasi, milli-mənəvi problemləri öz dolğun ifadəsini tapmışdır.
Dövrün ictimai, siyasi, publisistik və digər sahələrində ad qazanmış məşhur ziyalı xanımları – Şəfiqə xanım Əfəndizadə, Nigar xanım Şıxlinskaya, Xədicə Ağayeva, Sara Talışinskaya, Badusəba Köçərli, Fatma Topçubaşova, Mədinə xanım Qiyasbəyli, İsmət Aşurbəyova, Pəri Topçubaşova, Sürəyya Axundova, Hənifə Zərdabi, Liza xanım Muxtarova, Əminə xanım Ağayeva, Mina xanım Aslanova, Nigar xanım Vəlibəyova, Gövhər xanım Vəlibəyova, Gövhər xanım Qayıbova və digərləri öz adlarını tarixə yazdırmışdı.
Sovet hakimiyyəti illərində də Azərbaycan qadını çox mürəkkəb və şərəfli yol keçmişdir. Qadın emansipasiyası, qısa bir müddətdə qadınlar arasında savadsızlığın ləğvi, qadınların müəllim, həkim, mühəndis və sair peşələrə yiyələnərək cəmiyyətdə kişilərlə bərabər hüquqları malik olması, öz istedad və bacarıqlarını gerçəkləşdirə bilməsi həmin dövrün başlıca nailiyyətləridir. 1921-ci il Azərbaycan tarixinə qadınların ilk qurultayı ili kimi daxil olmuşdur. Nəriman Nərimanovun məruzə ilə çıxış etdiyi bu qurultayın əsas qayəsini qadın azadlığı ideyaları təşkil etdi. Qurultaydan keçən qısa bir müddət ərzində Azərbaycan qadınlarının maariflənməsi, ictimai fəallığının artırılması sahəsində böyük işlər həyata keçirildi. 1921-ci ildə qızlar üçün təşkil olunmuş məktəbəqədər tərbiyə institutu bir il sonra Ali qadın pedaqoji institutuna çevrildi. Ceyran Bayramovanın təşəbbüsü ilə yaradılmış ilk qadın klubu bu dövrdə qadın hərəkatının inkişafında mühüm rol oynadı. 1923-cü ildə "Şərq qadını" jurnalının nəşrə başlaması Azərbaycanda qadın hərəkatı tarixində əlamətdar hadisə oldu. Sovet hakimiyyəti dövründə Azərbaycan qadınlarının 1957, 1967 və 1972-ci illərdə keçirilmiş qurultayları da Azərbaycanda qadın hərəkatının inkişafında, onun daha mütəşəkkil forma almasında mühüm rol oynadı.
Müstəqillikdən sonra
Qadın hüquqlarının müdafiəsi sahəsində Azərbaycan Respublikasının milli qanunvericiliyi
Bərabərlik hüququ və ayrı-seçkiliyə yol verilməməsi
Qadınların konstitusion-hüquqi statusu ilk növbədə Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının "bərabərlik hüququ" adlı 25-ci maddəsi ilə müəyyən olunur. Həmin maddəyə əsasən hamı qanun və məhkəmə qarşısında bərabərdir; kişi ilə qadının eyni hüquqları və azadlıqları vardır. Dövlət, irqindən, milliyyətindən, dinindən, dilindən, cinsindən, mənşəyindən, əmlak vəziyyətindən, qulluq mövqeyindən, əqidəsindən, siyasi partiyalara, həmkarlar ittifaqlarına və digər ictimai birliklərə mənsubiyyətindən asılı olmayaraq, hər kəsin hüquq və azadlıqlarının bərabərliyinə təminat verir. Konstitisiyanın 12-ci maddəsinə əsasən insan və vətəndaş hüquqlarının və azadlıqlarının təmin edilməsi dövlətin ali məqsədidir, insan və vətəndaş hüquqları və azadlıqları Azərbaycan Respublikasının tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilələrə uyğun tətbiq edilir. Qadınların konstitusion-hüquqi statusu 10 oktyabr 2006-cı ildə qəbul edilmiş "Gender (kişi və qadınların) bərabərliyinin təminatları haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə daha da konkretləşdirilir və dəqiqləşdirilir. Bu qanunun məqsədi cinsi mənsubiyyətə görə ayrı-seçkiliyin bütün formalarını aradan qaldırmaqla, kişi və qadınlara ictimai həyatın siyasi, iqtisadi, sosial, mədəni və digər sahələrində bərabər imkanlar yaratmaqla gender bərabərliyinin təmin edilməsi kimi təsbit olunur.
Qadınların siyasi hüquqları
Siyasi hüquqlar və azadlıqlar haqqında Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi onların həyata keçirilməsinə münasibətdə cinsi əlamətə görə kişi ilə qadın arasında heç bir fərq, ayrı-seçkilik, güzəşt və imtiyaz müəyyən etmir. Azərbaycan Respublikasının Seçki Məcəlləsi cinsi əlamətlər üzrə fərq qoymadan ümumi və bərabər seçki hüququnu təsbit edir, yəni həm aktiv, həm də passiv seçki hüququna munasibətdə cinsi mənsubiyyət əlaməti baxımından heç bir məhdudiyyət, ayrı-seçkilik, imtiyaz və üstünluk nəzərdə tutmur. Seçki Məcəlləsinə əsasən digər əlamətlərlə yanaşı cinsindən asılı olmayaraq Azərbaycan Respublikası vətəndaşlarının seçmək, seçilmək və referendumda iştirak etmək hüququ vardır (maddə 3); vətəndaşlar seçkilərdə və referendumda bərabər əsaslarla iştirak edirlər; hər bir səsvermə zamanı hər bir vətəndaşın bir səsi vardır: vətəndaşların hər bir səsi eyni hüquqi qüvvəyə malikdir.
Siyasi hüquqlar və azadlıqlar haqqında ayrı-ayrı qanunlarda qadınların kişilərlə hüquq bərabərliyinin təmin olunmasına yönəldilmiş bir sıra təminatlar müəyyən edilir. Məsələn "Dövlət qulluğu haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanunu da cinsi əlamətlər üzrə fərq qoymadan vətəndaşların öz qabiliyyətlərinə, xidməti nailiyyətlərinə və peşə hazırlığına uyğun olaraq dövlət qulluğunun hər hansı vəzifəsini tutmaqda hüquq bərabərliyini (maddə 4.1.8), digər əlamətlərlə yanaşı cinsindən asılı olmayaraq dövlət qulluqçularının hüquq bərabərliyini (maddə 4.1.9) dövlət qulluğunun prinsipləri kimi təsbit edir.
"Siyasi partiyalar haqqında" Azərbaycan Respublikası Qanunu siyasi partiyaların yaradılma və fəaliyyət prinsiplərindən biri kimi üzvlərinin hüquq bərabərliyini nəzərdə tutur (maddə 3). Qanun həmçinin müəyyən edir ki, siyasi partiyaya üzvlük peşə, irqi, cinsi, etnik və dini əlamətlərə görə məhdudlaşdırıla bilməz.
"Qeyri-hökumət təşkilatları (ictimai birliklər və fondlar) haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanununa əsasən hər hansı cinsin xüsusi maraqlarının müdafiəsi ilə yaradılan qeyri-hökumət təşkilatları istisna olmaqla, qeyri-hökumət təşkilatlarına daxil olmaq kişi və qadınlar üçün eyni şərtlərlə açıq olmalıdır və onlar üçün bərabər imkanlar yaradılmalıdır (maddə 8.4); qeyri-hökumət təşkilatlarının təsisçiləri bərabər hüquqlara malikdir.
"Həmkarlar ittifaqları haqqında" Azərbaycan Respublikası Qanunu müəyyən edir ki, həmkarlar ittifaqlarına daxil olmaq kişi və qadınlar üçün eyni şərtlərlə açıq olmalıdır və onlar üçün bərabər imkanlar yaradılmalıdır.
Qadınların əmək hüquqları
"Gender (kişi və qadınların) bərabərliyinin təminatları haqqında" Qanunun 7-ci maddəsinə əsasən işəgötürən əmək fəaliyyətində kişi və qadınların bərabərliyini təmin etməlidir. Bu məqsədlə işəgötürənin üzərinə bir sıra vəzifələr qoyulur. Qanunun həmin maddəsinə və Əmək Məcəlləsinin 14-cü maddəsinə əsasən əmək fəaliyyətində kişi və qadınların bərabərliyini təmin etmək üçün işəgötürənə aşağıdakı bir sıra vəzifələr həvalə edilir:
Əmək Məcəlləsində "Qadınların əmək hüququ və onun həyata keçirilməsində təminatları" adlı ayrıca fəsil nəzərdə tutulmuşdur. Bu fəsildə qadın əməyinin tətbiqi qadağan olunan iş yerləri və işlərin dairəsi müəyyən olunur, qadınların gecə işlərinə, iş vaxtından artıq işlərə və istirahət günlərində işə cəlb olunmamasını, habelə ezamiyyətlərinin məhdudlaşdırılmaması nəzərdə tutulur, hamilə və uşaqlı qadınlar üçün bir sıra digər imtiyazlar nəzərdə tutulur. Əmək Məcəlləsinin 241-ci maddəsi qadın əməyinin tətbiqi qadağan olunan iş yerlərini və işləri müəyyən edir. Həmin maddəyə əsasən qadın əməyinin tətbiqi qadağan olunan iş yerlərinə əmək şəraiti ağır, zərərli olan iş yerləri, habelə yeraltı tunellər, şaxtalar və digər yeraltı işlər aid edilir.
Əmək Məcəlləsi hamilə və 3 yaşına çatmamış uşaqlı qadınlar üçün bir sıra güzəşt və imtiyazlar müəyyən edir.
Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 42-ci maddəsi cinsi əlamət üzrə heç bir fərq qoymadan, imtiyaz və güzəştlər müəyyən etmədən hər bir vətəndaşın təhsil almaq hüququnu təsbit edir. "Gender (kişi və qadınların) bərabərliyinin təminatları haqqında" Qanun və "Təhsil haqqında" Qanun təhsil sahəsində qadınların kişilərlə hüquq bərabərliyinin təmin olunmasına yönəldilmiş mühüm təminatlar müəyyən edir. "Təhsil haqqında" Qanun əsasən bərabərlik, yəni bütün vətəndaşların bərabər şərtlər əsasında təhsil almasına imkanlar yaradılması və təhsil hüququnun təmin оlunması təhsil sahəsində dövlət siyasətinin əsas prinsiplərindən biri kimi nəzərdə tutulur (maddə 3.0.3).
"Gender (kişi və qadınların) bərabərliyinin təminatları haqqında" Qanun təhsil sahəsində qadınların kişilərlə hüquq bərabərliyinin müdafiəsinə dair aşağıdakı təminatları nəzərdə tutur (maddə 13):
Cinayət, cinayət-prosessual və cəza-icra hüququnda qadın hüquqları
Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 6-cı maddəsinə əsasən cinayət törətmiş şəxslər qanun qarşısında bərabərdirlər. Bununla belə, Cinayət Məcəlləsində qadınların hüquqlarının müdafiəsinə yönəldilmiş bəzi xüsusi təminatlar da nəzərdə tutulur. Müəyyən olunur ki, ictimai işlər növündə cəza hamilə qadınlara, himayəsində səkkiz yaşınadək uşağı olan qadınlara, pensiya yaşına çatmış qadınlara tətbiq oluna bilməz (maddə 47); ömürlük azadlıqdan məhrum etmə qadınlara təyin edilmir. Cinayət Məcəlləsi bilavasitə qadınların hüquqlarına qarşı yönəlmiş aşağıdaki əməlləri cinayət hesab edir və onların cəzalandırılmalı olduğunu müəyyən edir: cinsi zorakılıq, (maddə 108); məcburi hamiləlik (108–1); təqib (maddə 109)) zorlama (maddə 149), seksual xarakterli zorakılıq hərəkətləri (maddə 150) seksual xarakterli hərəkətlərə məcbur etmə (maddə 151), on altı yaşına çatmayan şəxslə cinsi əlaqədə olma və ya seksual xarakterli digər hərəkətlər etmə (maddə 152), qadını nikaha daxil olmağa məcbur etmə (maddə 176–1).
Azərbaycan Respublikasının Cinayət Prosessual Məcəlləsinin 11-ci maddəsinə əsasən Azərbaycan Respublikasında cinayət prosesi hər kəsin qanun və məhkəmə qarşısında hüquq bərabərliyi əsasında həyata keçirilir. Azərbaycan Respublikasının Cəzaların İcrası Məcəlləsi 2000-ci ildə qəbul edilmişdir. Qanunvericiliyin digər sahələrin olduğu kimi, cəzaların icrası sahəsində qadınlara və uşaqlara xüsusi imtiyazlı əsaslar tətbiq edilir. Hamilə qadınların cəzanı keçirdiyi müəssisədə maddi və məişət təminatına xüsusi fikir verilir (92-ci maddə). Cəzaçəkmə müəssisələrində məhkum qadınların üç yaşına çatmayan uşaqlarının yerləşdirilməsi üçün uşaq evləri təşkil edilir. Hamilə və ya səkkiz yaşına qədər uşağı olan məhkum qadın, habelə səkkiz yaşına çatmamış uşağını təkbaşına böyüdən kişi cəzasının çəkilməsinin təxirə salınması haqqında məhkəməyə ərizə ilə müraciət edə bilər.
Şomod (medye)
Şomod — Macarıstanın inzibati ərazi bölgüsü.
Coğrafiyası
Şomod medyesi Macarıstanın cənub-qərbində, Xorvatiya ilə sərhəddə yerləşir. Drava çayının və Balaton gölünün cənub sahili boyunca uzanır. Macarıstanın Zala, Vesprem, Feyer, Tolna və Baranya medyeləri ilə qonşudur. Ölkənin ən sıx əhalisi olan medyesidir. Paytaxtı Kapoşvar şəhəridir. Sahəsi 6036 km²-dir.
Tarixi
Şomod Macarıstan krallığında mövcud olan inzibati ərazi bölgüsünün adıdır. Medye hazırda müasir Macarıstan ərazisinin cənub-qərbində yerləşir və sahəsi daha böyükdür. Paytaxtı Macarıstan krallığında olduğu kimi Kapoşvar şəhəridir.
Demoqrafiyası
2015-ci ilin siyahıyaalınmasına əsasən Şomod medyesinin əhalisi 312084 nəfərdir.
Etnik tərkibi
Şomod medyesinin əhalisi əsasən macarlardan təşkil olunsa da, müəyyən qrup romanlar (təx. 16000), almanlar (3000) və xorvatlar da (1500) ərazidə məskunlaşmışdır.
Ümumi əhalisi (2011-ci ilin siyahıyaalınması): 316137 nəfər
Etnik qruplar (2011-ci ilin siyahıyaalınması): Etnik qruplarını təyin edənlər: 287692 nəfər:
2011-ci il əhalinin siyahıyaalınmasına əsasən təxminən 46000 nəfər etnik mənsubiyyətini bildirməmişdir.
Din
2011-ci il əhalinin siyahıyaalınmasına əsasən Şomod medyesində əhalinin dini inancı:
Ərazi vahidləri
Şomod medyesində 1 medye, 15 rayon, 2 böyük kənd və 227 kənd yerləşir.
(2011-ci ilin siyahıyalınmasına əsasən sıralanmışdır)
Beynəlxalq əlaqələri
Şomod medyesinin aşağıdakı şəhərlər ilə beynəlxalq əlaqələri mövcuddur:
A vitamini
Dəyəri
Orta yaşlı kişilərdə A vitamininin lazımi miqdarı 1000 Retinol, orta yaşlı qadınlarda isə 800 Retinol tələb olunur.
Aşağıda bəzı qidaların içində Retionalun miqdarı verilmişdir.
Faydaları
A vitamini göz problemləri və korluğun qarşısını alır. İnfeksiyaya qarşı müqaviməti artırır. Dərinin, dırnaqların və saçların sağlam qalmasını təmin edir. Diş və diş ətləri üçün böyük əhəmiyyət daşıyır. Bu vitamin dərinin nəmli qalmasını təmin edir. Sinir sistemi xəstəliklərində, soyuqdəymə, ayrıca olaraq böyrəklərdə, ağciyərlərdə problemlər yaranarsa A vitamini müsbət təsirlər edir. Öskürəyə faydalıdır.
Olduğu qidalar
Bu vitamin ən çox balıq yağında mövcuddur. Tez-tez süd və yumurtalı yeməklər yeyən insanlar bu vitamini kifayət qədər və hazır olaraq götürməkdədirlər. Ayrıca ərik, quşqonmaz, cəfəri, ispanaq, kök, kərəviz, kahı, portağal, pomidor, qırmızı istiot, yerkökü, kərə yağında da A vitamini vardır.
Retinol, A vitamininin bəsin olaraq alınan halına deyilir.
Pşdər (İraq)
Pşdər və ya Pşdar şəhəri, İraq Kürdüstan Bölgəsi ndə, Süleymaniyyə mühafəzəsi nin bir mahalidir. Süleymaniyyə şəhərinin şərqində, İran sərhədi yaxınlığında yerləşir.
Senecio molinae
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Diva
Diva — opera, teatr, kino və pop musiqidə üstün qabiliyyətlərə sahib tanınmış qadın sənətçidir.
Grevillea tetragonoloba
(Grevillea tetragonoloba) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Suriyada Rusiyanın Su-24 təyyarəsinin vurulması
Suriyada Rusiyanın Su-24 təyyarəsinin vurulması — 24 noyabr 2015-ci il tarixində Türkiyə ilə Suriya sərhədinin yaxınlığlnda Türkiyə hərbi hava qüvvələrinin F-16 qırıcı təyyarəsi tərəfindən Rusiyanın Su-24 bombardmançı təyyarəsinin vurulması.
Hadisənin məzmunu
Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin açıqladığı radar analizinə görə, Rusiyaya məxsus təyyarə Türkiyə hava sərhədini pozaraq Türkiyə üçün təhlükə yaradıb. Türkiyə silahlı qüvvələri Su-24 təyyarəsi tərəfindən hava sərhədinin pozulduğu vaxt 5 dəqiqə ərzində 10 dəfə xəbərdarlıq edildiyini bildirib. Rusiya Müdafiə Nazirliyi isə Su-24 təyyarəsinin Suriya hava sərhədi daxilində uçduğunu bildirib.
Pilotlar paraşütlə tullanaraq təyyarədən evakuasiya olunsalar da, onlardan biri – Su-24 təyyarəsinin pilotu polkovnik-leytenant Oleq Peşkov yerli türkmanların yerdən açdıqları atəşlə havada öldürülüb. Kapitan Konstantin Muraxtin isə sağ tapılaraq Suriyadakı Rusiya hərbi bazasına aparılıb. Rusiya prezidenti Vladimir Putin Oleq Peşkova ölümündən sonra Rusiya Qəhrəmanı adını verib.
Ertəsi gün Rusiyanın Su-24 təyyarəsinin vurulması ilə bağlı Türkiyənin Moskvadakı diplomatik missiyasının qarşısına toplaşan yüzlərlə aksiya iştirakçısı səfirlik binasına yumurta, daş, butulka və boya qutuları atıblar. Səfirliyin bir neçə pəncərəsi sındırılıb. Polis aksiyaya müdaxilə etməyib və iştirakçılar arasında saxlanılan olmayıb.
Təyyarənin vurulması Türkiə ilə Rusiya arasında münasibətlərin pisləşməsinə səbəb olub. Noyabrın 27-si Azərbaycan Respublikasının prezidenti İlham Əliyev Türkiyənin xarici işlər naziri Mövlud Çavuşoğlunu qəbul edərkən bildirib ki, "Azərbaycan tərəfi Türkiyə-Rusiya münasibətlərindəki gərginliyin azaldılması və aradan qaldırılması istiqamətində səylərini göstərməyə hazırdır".
Hadisədən sonra
2015-ci ilin dekabr ayında Rusiya xarici işlər nazirinin müavini Aleksey Meşkov iki ölkə arasında münasibətlərin normallaşması üçün Rusiyanın iki şərti olduğunu açıqlayıb: Türkiyənin belə hadisənin təkrarlanmayacağına dair təminat verməsi və dəyən ziyana görə Rusiyaya təzminat ödəməsi. Türkiyə Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Tanju Bilgiç Rusiyanın bir daha belə bir böhran yaşanmayacağına dair təminat verilməsi tələbinə cavab olaraq deyib ki, bundan sonra dövlət sərhədi pozulmasa, problem yaranmayacaq: "Türkiyənin təzminat ödəməsi isə heç bir şəkildə mümkün deyil".
Rusiya prezidenti Vladimir Putin:
""Su-24" təyyarəsinin vurulması arxadan vurulan zərbə idi. Bu zərbə Rusiyaya terrorçuların əlbirləri ilə vurulub. Baş verənləri mən başqa cür dəyərləndirə bilmərəm".
Rusiya Baş naziri Dmitri Medvedyev:
"Rusiya təyyarəsini vuran Türkiyə iqtidarının törətdiyi cinayət 3 nəticəyə gətirib çıxardı. İlk olaraq bu hadisə sərhədlərin qorunması daxil heç bir milli maraqla izah olunmayacaq şəkildə Rusiya-NATO əlaqələrində təhlükəli bir vəziyyətə yol açdı. İkincisi, Türkiyə bu addımı ilə İŞİD terrorçularını qorumaq istədiyini göstərdi. Üçüncüsü isə Rusiya ilə Türkiyə arasındakı iqtisadi-siyasi, yaxın qonşuluq əlaqələrinə ziyan dəydi. Bu ziyanı kompensasiya etmək çətin olacaq. Bu addımın mühüm layihələrin ləğv edilməsi və Türkiyə şirkətlərinin Rusiya bazarındakı mövqelərini itirməsi kimi birbaşa nəticələri ola bilər"
Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan:
"Təyyarənin Rusiyaya məxsus olduğu bizə məlum olsaydı, biz Türkiyənin hava məkanının pozulmasının qarşısını başqa cür alardıq".
Türkiyə Baş naziri Əhməd Davudoğlu:
"Dünən hava məkanımıza girən qırıcı bütün xəbərdarlığa baxmayaraq, sərhədlərimizi pozmağa davam etdi. Keçirdiyimiz toplantıda nə edəcəyimizlə bağlı qərar Türkiyə Silahlı Qüvvələrinə mənim tərəfimdən verilib. Vurulan qırıcının Rusiyaya məxsus olmasını rəsmi Moskvanın açıqlamasından sonra öyrəndik. Su-24 Türkiyə sərhədlərini pozduğu üçün vurulub. Bu hadisənin baş verməsini heç arzulamırdıq. Hadisədən sonra lazım olan bütün diplomatik addımları atmışıq. Pozulan sərhədlər eyni zamanda NATO-nun hava məkanıdır. Rusiya rəsmilərinə hadisənin detalları barədə məlumat vermişik. Bizim Rusiya ilə siyasi-iqtisadi əlaqələrimiz olduqca güclüdür. Rusiya ilə vəziyyəti gərginləşdirmək istəmirik. Rusiya bizim dostumuzdur".
ABŞ prezidenti Barak Obama:
"Biz hadisənin təfərrüatları ilə bağlı məlumatları almaqda davam edirik. Türkiyə, hər bir ölkə kimi, öz sərhədlərini və hava məkanını qorumaq hüququna malikdir. Hesab edirəm ki, yaxın vaxtda Türkiyə və Rusiya arasında dialoq olmalıdır".
Qazaxıstan prezidenti Nursultan Nazarbayev:
"Rusiya ilə Türkiyə arasında baş verənlərdən çox məyus oldum. Hələlik baş verən hadisənin incəlikləri bizə aydın deyil. Ancaq fakt budur ki, Rusiya təyyarəsi Türkiyəyə hücum etməyib, Türkiyə sərhəddini keçməyib, terrorçularla savaşmağa gedib. Nə qədər çətin olsada, hesab edirəm ki, birgə komissiya yaradılmalı, araşdırma aparılıb tez başa çatdırılmalı, günahkarlar müəyyənləşdirilməli, səhvlər etiraf olunmalı və münasibətlər bərpa edilməlidir. Mən dostlarımızı-Rusiya və Türkiyəni buna çağırıram".
İran prezidenti Həsən Ruhani:
İran lideri hər iki ölkəni soyuqqanlı olmağa çağıraraq, Türkiyə rəhbərliyinə təyyarə və raketlərin oyuncaq olmadığını vurğulayıb: "Türkiyə tərəfi deyir ki, Rusiyaya məxsus təyyarələr sərhədi keçdiyi üçün vurulub. Lakin, bu, sadəcə bir ehtimaldır. Türkiyə bunu sübut etməlidir. Ümumiyyətlə, Yaxın Şərqdə xaos hökm sürür. Bu da müxtəlif təhlükələrə gətirib çıxarır".
Xosrov və Şirin (Şeyxi)
Nizami Gəncəvinin “Xosrov və Şirin” poemasının türk dilinə ilk tərcümələrindən biri XV əsr Osmanlı şairi Sinan Şeyxinin tərcüməsidir.
Tarixi
Şeyxi gözəl qəzəllərin müəllifi olmasına baxmayaraq, əsasən diqqətini məsnəvi tərzi cəlb etmişdir. Şeyxinin fikrincə, yalnız məsnəvi hər hansı bir fikri istənilən şəkildə ifadə etmək üçün müəllifə geniş imkan verir. O, haqlı olaraq qəzəl janrına həvəs bəsləməklə bərabər, geniş fikir söyləmək vasitəsinin məsnəvi olduğunu bildirir. Şeyxinin məsnəvi tərzində nəzmə çəkdiyi iki məşhur əsəri vardır: “Xosrov və Şirin” və “Xərnamə”.
Firdovsi Rumi (Firdovsi Təvil) qeyd edir ki, Şeyxi “Xosrov və Şirin”i əvvəlcə Gərmiyan bəyzadəsi Mustafa Çələbi üçün yazsa da, əsər bitməmiş M. Çələbi öldüyünə görə sonradan II Sultan Murada ithaf etmişdir. Lakin, Şeyxi özü bu haqqda bir kəlmə də söyləməmiş, yalnız Sultan II Muraddan söz açmışdır. Q. Beqdeli bildirir ki, deməli, Şeyxi “Xosrov və Şirin” poemasını II Sultan Muradın taxta çıxması ilə əlaqədar olaraq, tərcüməyə başlamışdı. Bu fikri kastamonulu Ə. Lətifi də öz təzkirəsində təsdiq edir. O, yazır: “Şeyxi əş-şüəra Mövlana Şeyxi...Muradxan Qazi dövründə və Seyid Nəsimiyə Bursada cəm olmuşdur...Zəbani-türkidə qisseyi-“Xosrov və Şirin”i ondan şirin demiş yoxdur...Ol zaman ki, məzbur Şeyxi kitabi-məzkuri təkmil və tədvin edub, ətəbəyi-Sultan Muradxana ilətdi.” Şeyxi əsərini Kütahyada, yaxud Ədirnədə Sultan II Muradın sarayında yazmışdır. Faruk K. Timurtaş qeyd edir ki, çox ehtimal ki, əsər 1421-1428/29-cu illərdə nəzmə çəkilmişdir. Lakin, şairin vəfatı ilə əlaqədar “Xosrov və Şirin” yarımçıq qalmış, davamını şairin bacısı oğlu Camali yazmaq istəsə də, bu işin öhdəsindən gələ bilməmiş, əsərə 212 misradan ibarət bir zeyl yazmaqla kifayətlənmiş, əsər yenə də yarımçıq qalmışdır. Katib Çələbi isə qeyd edir ki, “Əsəri  şairin qardaşı Camal sona çatdırmışdır.”''
Məzmunu
right|thumb|220px|Xosrovun çayda çimən Şirini görməsi, Şeyxinin "Xosrov və Şirin" əsərinin əlyazmasına çəkilmiş miniatür, [[Topqapı sarayı, 1480.]] Şeyxi hadisələrin başlanğıcını demək olar ki, eyniylə Nizamidə olduğu kimi tərcümə etmişdir. Ənuşirəvanın vəfatından sonra Hürmüzün taxta çıxması, çoxlu nəzir və niyazdan sonra oğlu olması, adının Xosrov Pərviz qoyulması, Xosrovun böyüyüb ova getməsi, ovda baş verən hadisələrin Hürmüzə xəbər verilməsi, atasının Xosrova divan tutub cəzalandırmaq istəməsi və digər tədbirlər görməsi, nəhayət Xosrovun vasitə salıb atasından üzr istəməsi, sonra da vəliəhd olması əhvalatı eyni ilə Nizamidə olduğu kimi tərcümə edilmişdir. Bu hissədə məzmun etibarilə o qədər fərq yoxdur. Fərq burasındadır ki, Nizami Xosrovun ibadətxanaya gedib, Yəzdana sitayiş etməsini bir beytdə verirsə, Şeyxi bu dini məsələni böyüdür, tərcümədə bu məsələlərə çox böyük yer verir. Xosrovun hər gecə səhərə qədər ibadətxanada dua etməsindən danışır.
Həmin hadisələrin ardı məzmun etibarilə tamamilə Nizamidə olduğu kimi olsa da, forma və üslub cəhətdən Nizamidən fərqlidir. Həm də surətlərin yeri dəyişdirilmişdir. Şeyxi burda da yenə ilahi qüvvəni ortaya gətirmişdir. Sonrakı hadisələr də təxminən Nizamidə olduğu kimidir. Xosrov Şirinin gözəlliyi haqqında Şapurun söhbətlərini eşidərək qayibanə şəkildə ona vurulur. Şapurun Şirini Mədainə yola salması epizodunda Şeyxi bəzi coğrafi məkan adlarını buraxır. Nizami Şapuru “mən” kəlməsi ilə danışdırır. Onun şəxsiyyətini alçaltmır.Lakin, Şeyxi “mən” sözünün yerinə “qul” sözü işlədir. Tərcümədə bu kimi misraların sayı həddindən artıqdır.
Sonrakı hadisələrdə yenə Şeyxi əsərdə bəzi xırda dəyişikliklərə yol vermişdir. Orijinalda, elə ki, Şirin Xosrovun taxt-tacını əldə edib, Məryəmlə evlənməsi xəbərini eşidir, səltənəti bir köləsinə tapşırıb, Qəsri Şirinə tərəf yola düşür. Şeyxi də həmin epizodu olduğu kimi tərcümə edir. Lakin hadisəyə səbəb və çıxış yolu tapmaq üçün müəllif əlavə edir ki, Şirin Qüdsü ziyarət adı ilə Ərmənzəmindən çıxır. Beləliklə, şair bir növ Şirinin öz vətənini tərk etməsinə bir növ haqq qazandırır.
Fərhadın da macərası eyniylə Nizamidə olduğu kimi başlayır və davam edir. Fərhadın ölümü və sonrakı hadisələr əsasən Nizamidə olduğu kimi təsvir olunsa da, Şeyxi detallara çox diqqət yetirərək həcmi artırmışdır.
Tədqiqi
“Xosrov və Şirin” əsərinin tərcüməsi Şeyxinin ən böyük əsəri hesab edilir. Faruk K. Timurtaş 1950-ci ild Şeyxinin “Xosrov və Şirin” tərcüməsinə həsr edilmiş iki cildlik əsər yazmışdır. O, bu əsərində yazır: “Şeyxi “Xosrov və Şirin” mövzusunu özündən əvvəl və sonra gələn türk şairləri sırasında çox müvəffəqiyyətlə işləyən bir şairdir. Bir çox məlliflər Şeyxinin “Xosrov və Şirin” əsərini bu mövzuda türkcə nəzmə çəkilmiş əsərlərin ən gözəli kimi qeyd etmişlər.”
Şeyxi əsəri özünəməxsus bir tərzdə tərcümə etmişdir. O Türkiyənin o dövrdəki tarixi şərait və ictimai tələblərini nəzərdə tutaraq tərcümədə külli miqdarda dəyişikliklərə yol vermişdir. Bəzən əsəri eyniylə ardıcıl surətdə tərcümə etmiş, birdən orijinalı kənara qoyub sərbəst hərəkət edərək, əsərə yeni misralar artırmışdır.
Faruk K. Timurtaşın verdiyi məlumata görə, Şeyxinin əsəri 6944 beytdən ibarətdir. Lakin, “İslam Ensiklopediyası” bu rəqəmi 6370 qeyd edərək, onun yalnız 1979 beytini eynən Nizamidən tərcümə, və qalanını (4391 beyti) isə orijinal nəzmə çəkilən “Xosrov və Şirin” poeması adlandırmışdır. Fevziyyə Əbdüllah isə əsərin həcminin 6370 beyt olduğunu göstərir. Polşa alimi A. Zayançkovski bu məsnəvinin Parisdə saxlanan əlyazma nüsxəsinin foto-surətini 1963-cü ildə Varşavada nəşr etdirmişdir ki, həmin nüsxədə toplanmış beytlərin sayı 7098-dir. Lakin, bunu da qeyd etmək lazımdır ki, Şeyxinin tərcüməsi haqqında verilən bu rəqəmlər Xosrovun Şirinlə evlənməsinə qədərki hadisələrdən ibarətdir. Halbuki, Nizaminin “Xosrov və Şirin” əsərində Xosrovun Şirinlə evlənməsinə qədərki hissə ancaq 5194 beyt təşkil edir. “İslam Ensiklopediyası”nda orijinal kimi göstərilmiş 4391 miqdarındakı beytlərdə heç vaxt tamamilə Nizami mövzusundan kənar mühüm bir hadisə və mətləb verilməmişdir. Şair burada Nizami əsərini sətri yox, öz sözləri ilə tərcümə etmişdir. Bəzən də əsərdə kiçik dəyişiklərə yol vermişdir.
Şeyxi də “Xosrov və Şirin” mövzusuna keçməzdən əvvəl minacat, nət, hikmət bəhsi, kitabın nəzmə çəkilməsinin səbəbi, II Sultan Muradın tərifi və Sultana nəsihət mövzularında 1550 misralıq (13 mənzum parçadan ibarət) giriş və müqəddimə yazmışdır. Əsas poema isə 11 bölmədən ibarətdir ki, hər bölmənin əvvəlində bu bölməyə aid 20-30 misralıq giriş söyləmiş, sonradan mətləbə keçmişdir. Şeyxinin tərcüməsində Nizami pormasından tamamilə fərqli olaraq Fərhadın, Şirinin və Xosrovun dilindən söylənmiş 26 qəzəl (392 misradan ibarətdir) vardır.
Bakı əlyazması
Şeyxinin “Xosrov və Şirin” əsərinin ən qədim əlyazma nüsxələrindən biri Bakıda saxlanılır. Nizami Gəncəvi adına Azərbaycan Ədəbiyyatı Muzeyinin kitabxanasında (inv. N. 17) olan əlyazmanın başlanğıcında və ortalarında bir neçə vərəqi düşmüşdür. Vərəqlərin sayı 210/420 səhifədən ibarətdir. Kağızı XIV əsrə aiddir. Xətti isə qırma rüqə xətti və qara mürəkkəblə yazılmışdır. Sərlövhələrin yeri boşdur. Kitabın vərəqlərinin evi 14, uzunluğu isə 20 santimetrdir. Katibi naməlum olan bu nadir əlyazmanın yazılma tarixi kitabın son səhifəsində ərəb dilində belə qeyd edilmişdir:
“Salavat olsun ağamız Məhəmməd peyğəmbərə, onun övladına və cəmi səhabələrinə kitab yazılıb bitdi onun hicrətinin 930 (1523-1524) – cu ilində ramazan-əlmübarək ayının 24-də.”
Təsirləri
Şeyxidən sonra Türkiyədə bir çoxları Nizami “Xəmsə”sinə diqqət yetirib, onun poemalarını tərcümə etmək fikrinə düşmüşdür. Şeyxinin müasirlərindən olub, II Sultan Bəyazidin dövründə yaşayan şairlərdən Əhməd Rizvan (Razvai) Nizaminin “Xəmsə”sini türk dilinə tərcümə etmişdir. Ə. Rizvanın tərcümə etdiyi “Xosrov və Şirin” poemasının nüsxələri Berlin və Qota kitabxanalarında saxlanılır. Bundan sonra türk ədəbiyyatında da “Xəmsə” yazmaq dəb olur. Bu dövrüdə yazanlardan biri də II Sultan Bəyazid dövrünün görkəmli şairlərindən olan Məhəmməd Müididir. Müidi məsnəvilərinin birisi “Xosrov və Şirin” adlanır ki, bu əsər haqqında da “İslam Ensiklopediyası”nda məlumat verilir. Sultan II Bəyazid dövrünün şairlərindən Mövlana Sədri, Həyati Agah Sirri , Hərami , Sultan I Səlim dövrünün şairlərindən  Ahi , XV əsr şairi İznikli Cəlili , Sultan Bəyazid dövrünün şairi Bursalı Cəlili , XVI əsr türk şairi Lamei , Şani və başqaları da “Xosrov və Şirin” mövzusunda məsnəvilər yazmışlar.
Ortodoksal
“Ortodoksal” sözü ilə aşağıdakılardan biri nəzərdə tutula bilər:
Kimlik (jurnal)
Haqqında
"Kimlik" dərgisi olaraq, düşünürük ki, bu vasitə ilə dünyanın müxtəlif ölkələrində yaşayan və məskən salan bütün Türk ölkələri və topluluqları arasında, "Milli Kimliyimiz" üzrə maariflənmə və əlaqələndirmə işində bir körpü olaq. Təbii ki, bu yolda çalışan yalnız biz deyilik. Çoxlu kitablar, dərgilər, qəzetlər, məqalələr və s. Türk soydaşlarımız tərəfindən dərc olunur və yayımlanır. Amma bütün bunlar kifayət etmir. Ona görə ki, hələ də bizim millətin çox hissəsi assimilyasiya siyasətinin təsiri altında, ya Azəri, azərbaycanlı, iranlı, ya da... adlandırılır.
Bütün dünyada yaşayan topluluqlarımız milli kimliyini, "Türk" olduğunu dərk etməyənə qədər, dünyanın müxtəlif qitələrində yaşamasından asılı olmayaraq, nə gərəkdirsə, etməli, yalnız bir düşüncə "Türk Milləti Məfkurəsi" ətrafında formalaşmalıdır. Bu yol özünü dərk  edən hər bir Türkün missiyasıdır, qənaətindəyik.
Palıqorskit
Palıqorskit (Mg,Al)2 [(OH)|Si4O10] · 4 H2O — rombik və ya monoklinik sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: çox da tez-tez rast gəlməyən.
Növ müxtəliflikləri
Ca - palıqorskit ( ~8,3% CaO), ferripalıqorskit ( ~6% Fe2O3), ferropalıqorskit (~4% FeO), pilolit – palıqorskitin Al2O3-lə kasıb növ müxtəlifliyi.
Xassələri
Rəng – müxtəlif çalarlı ağ, ferripalıqorskitin – yaşıl; Mineralın cizgisinin rəngi – ağ; Parıltı – tutqun, ipəyi, mum; Şəffaflıq – yarımşəffaf, qeyri-şəffaf; Sıxlıq – 2,1-2,5; Sərtlik – 2,5; Kövrəkdir; Lifləri  əyilgəndir, lakin elastik deyil; Ayrılma – yoxdur; Sınıqlar – düz, qeyri-hamarlifli, qabıqvarı; Başqa xassələr – olduqca məsaməlidir, suda asan üzür; yüksək adsorbsiya qabiliyyəti və ağardıcı xassəsi ilə səciyyələnir; Morfologiya – Mineral aqreqatları: dolaşıqlifli, gil - və keçəyəbənzər, gizlikristallik «dağ dərisi və probkası», «dağ ağacı və əti» və başqa müxtəlif adlar almış dəriyəoxşar, təbəqə - və vərəqvari və s. kütlələr.
Mənşəyi və yayılması
Palıqorskitin əsas yığınları ekzogen mənşəlidir. Maqnezial süxurların aşınması zamanı əmələ gəlir və autigen mineral kimi müxtəlif çökmə süxurlarda müşahidə edilir. Serpentinitlərin aşınma qabığında rast gəlir, habelə gillərdə, mergellərdə, əhəngdaşlarında və səhra torpaqlarında və b. qeyd edilir. Bəzən hidrotermal yolla meydana çıxır, puskürmə süxurlarda və bəzi filiz yataqlarında damarlar əmələ gətirir. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: kalsit, ankerit, maqnezit, opal, xalsedon, barit, xlorit və b. Mineralın tapıldığı yerlər: Attapulges və Kuinsi (ABŞ); Ankan rayonu – Şərqi Xokkaydo (Yaponiya); Tetyüşin rayonu – Tatarıstan, Povoljye, İrkutsk vilayəti (Rusiya); Korosten və Berdirev rayonları (Ukrayna), Atlantik okeanının bəzi dərin hissələri və b. Azərbaycanda palıqorskit-pilolit gilləri Naxçıvan çökəkliyinin miosen-dördüncü dövr çöküntülərində yayılmışdır.
Tətbiqi
İstiliyi - və səsi izolyasiya edən, həmçinin aktiv katalitik material kimi tikinti, kimya və b.sənaye sahələrində istifadə edilir.
Kitabə
Kitabə — adətən, mənzum şəkildə olan qəbirüstü yazı. Azərbaycan ədəbiyyatında epitafiyanın real qəbirdaşına yazılan növü – kitabə daha çox yayılmışdır.
Son əsrlərədək bəzi klassik şairlər hələ sağlıqlarında özləri üçün kitabə–şeir yazmışlar.