cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Həyat Ensiklopediyası
Ümumi məlumat
Ensiklopediyada hər bir məlum növ haqqında ayrıca məqalələr olacaqdır. Buraya video, audio materiallar, şəkil və mətnlər daxil ediləcəkdir. Hesablamalara görə gələcəkdə, EOL ensiklopediyasında məqalələrin sayı təqribən 1,8 mln. ədəd olacaqdır.
Layihənin verilənlər bazasına əvvəlcə heyvanlar və bitkilər haqqında məlumatlar daxil ediləcək, daha sonra mikroorqanizmlər, qazıntı halında tapılan bioloji növlər haqqında məqalələrin daxil edilməsi nəzərdə tutulmuşdur. Ensiklopediyanın saytına daxil olmuş hər bir internet istifadəçisi mətn, foto, xəritə, audio və video yazı şəklində müxtəlif informasiyalar əldə etmək imkanı qazanacaqdır.
EOL ensiklopediyası wiki-texnologiya əsasında işləyəcək ki, bu da istənilən İnternet istifadəçisinin istənilən məqalədə dəyişiklik və əlavələr etmə imkanına malik olması deməkdir.
Layihənin on il müddətində tam hazır olması nəzərdə tutulur və təqribən $110,5 milyona başa gələcəyi bildirilir.
Folklend adaları bayrağı
Folklend adaları bayrağı — Atlantik okeanının cənubunda Cənubi Amerika qitəsinə daxil olan Britaniyanın dəniz ərazilərindən biri olan Folklend adalarının istifadə etdiyi bayraq. Folklend adalarının ilk bayrağı 29 sentyabr 1948-ci ildə qəbul edilib.
Bayraq mavi fonda yaradılıb və yuxarı sol küncündə bayrağın dörddə birini əhatə edən Birləşmiş Krallıq bayrağı var. Bayrağın dalğalanan sağ tərəfində Folklend adaları gerbi var.
Bayraqdakı Folklend adalarının gerbi qalxandan ibarətdir. Mavi fonda olan qalxanın ortasında ölkəni əhatə edən dənizi təmsil edən, aşağı hissəyə qədər yerləşmiş üç ağ dalğa var. Mavi və ağ dalğaların yaratdığı bu aşağı sahədə yelkənləri açıq olan gəmi heraldik bucaqdan sağa doğru gedir. Bu gəmi 1592-ci ildə Folklend adalarını gördüyü bilinən Con Davisin Desire gəmisini simvollaşdırır. Orta dirəkdəki yelkəndə adanın coğrafi olaraq yerləşdiyi cənub xaçı bürcü, dirəklərdə isə hər biri hərəkət istiqamətinə qarşı əsən qırmızı xaç olan bayraqlar var. Qalxanın yuxarı hissəsində adanın bitki örtüyünü təmsil edən ot kürəsinin üzərində yerləşən və adanın əsas gəlir mənbəyi və əsas sənaye sahələrindən biri olan qoyunçuluğu vurğulayan Ovis qoçu var. Qalxanın altındakı şüar bandının üzərində, ingiliscə "Desire The Right" yazılıb.
Folklend adaları zamanla fərqli bayraqlardan istifadə edib və oxşar bayraq 1999-cu ilə qədər istifadə olunub. Bu əvvəlki bayrağın dalğalanan hissəsindəki gerb ağ dairədə idi.
Henri Stüart (Methven lordu)
Henri Stüart (d. 1495 – ö. 1552) — İngiltərə kralı VII Henrinin və Yorklu Elizabetin böyük qızı olan Marqarita Tüdorun sonuncu həyat yoldaşı və Methven lordu.
Qazaxıstanda çətənə
thumb|Çuy vadisi, çöl çətənəsinin böyüdüyü yer Qazaxıstanda çətənə — qanunsuz narkotiklərə aid edilir. Onun istifadəsi, saxlanması, yayılması və istehlaka sövq edilməsinə görə Respublika Cinayət Məcəlləsinin 296, 297, 298, 299-cu maddələrinə uyğun olaraq cinayət məsuliyyəti nəzərdə tutulur. 300-cü maddə tərkibində narkotik maddələr olan bitkilərin qanunsuz becərilməsinə görə də cəza nəzərdə tutur. Çuy vadisi, çöl çətənəsinin böyüdüyü məkandır. Ölkə ərazisində, xüsusən də Çuy vadisində çoxlu miqdarda psixotrop xüsusiyyətlərə malik yabanı çətənə bitkisi bitir ki, onun əsasında 5000 tona yaxın marixuana və 40 ton həşiş istehsal oluna bilər. Mədəni çətənə Jambil vilayətində, eləcə də Qazaxıstanın digər bölgələrində, məsələn, Qızılorda və Almatı vilayətlərində yetişdirilir. Çətənənin Rusiyaya tranziti respublika ərazisindən həyata keçirilir. Rusiya Federasiyası Daxili İşlər Nazirliyinin məlumatına görə, marixuananın 93%-i ölkəyə Qazaxıstandan gətirilir.
Ori-an-Ratye
Ori-an-Ratye  — Fransa da kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — İzer. Matezin-Triyev kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Qrenobl.
INSEE kodu — 38283. Kommunanın 1999-cu il üçün əhalisi 83 nəfər təşkil edirdi. Kommuna dəniz səviyyəsindən 371 ilə 540 qədər metr yüksəklikdə yerləşir. Kommuna Paris dən təxminən 450 km cənub-şərqdə, Lion dan 50 km cənub-şərqdə, Qrenobldan 50 km şimal-qərbdə yerləşir.
Əhalisi
Əhalinin dinamikası (INSEE) :
IBList
IBList (en. Internet Book List) – İnternetdə ədəbiyyat üzrə verilənlər bazasıdır (VB). 2003-cü ildə Patrik Ros tərəfindən yaradılmışdır.
Qeydiyyatdan keçmiş istifadəçilər ensiklopediyada hər hansı əsər haqqında fikirlərini yaza bilərlər. Eyni zamanda IBList-in VB-na yeni kitabların, müəlliflərin və məqalələrin daxil edilməsi haqqında təkliflərini verə bilərlər. Bu təkliflər saytın idarəçiləri tərəfindən öyrənilir.
IBList saytında ədəbiyyat mövzusunda formlar da keçirilir. Ensiklopediya ingilis dilində fəaliyyət göstərdiyindən məqalələrin çoxu indilis dilində bədii ədəbiyyat haqqındadır.
Qafqaz qırqovulu
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinin  növünə aid heyvan yarımnövü. Qafqaz qırqovuluna adından da göründüyü kimi Qafqaz ölkələrində və İranda rast gəlinir. Əslində Qafqaz qırqovulu dedikdə özündə 4 yarımnövü cəmləşdirən [colchicus] qrupu nəzərdə tutulur. Bu qrupun (Qafqaz qırqovulu) digər yarımnövlərdən başlıca fərqi erkəklərinin boğazında ağ halqanın olmaması və daha tünd rənglərə sahib olmasıdır.
Statusu
Nadirdir.
Kateqoriyası
(II-EN). Təhlükə altındadır.
Genefond əhəmiyyəti
Azərbaycan faunasında cinsin 1 növünə daxil olan 3 yarımnöv yayılmışdır: Cənubi Qafqaz qırqovulu (lat. P.c.colchicus), Şimalı Qafqaz qırqovulu (lat. P.c.septentrionalis) və Talış qırqovulu (lat. P.c.talischensis).
Qısa təsviri
Ev toyuğu boydadır (950-1300 q). Xoruzunun rəngi çox parlaq və əlvandır: qırmızı, qızılı, kürən, qara, göy, yaşıl qarışığıdır. Quyruğu uzun və pazvaridir, bənövşəyi-mis rənginə çalan sarı-qonurdur. Gözlərinin ətrafı lələksiz qırmızı dəridir. Talış qırqovulundan fərqli olaraq qarın tərəfinin tutqun rəngi ön hissədən yaşıl rəng ilə məhdudlaşıb. Toyuğunun rəngi solğundur.
Yaşayış yeri və həyat tərzi
Kolluqda, kol yaruslu meşələrdə, alaq cəngəlliyində və qarğıdalı tarlasında yaşayır. Suya yaxın yerləri xoşlayır. Oturaqdır. Yerdə kol bitkilərinin dibində sadə yuva düzəldib 8-12 ədəd yaşıl çalarlı qonur yumurta verir, 23-25 gün kürt yatıb cücə çıxarır (toyuğu). Cücələr 45-50 gün ərzində pərvaz olurlar. Bitki (58 %) və həşərat (42 %) yeyirlər.
Məhdudlaşdırıcı amillər
Qədim dövrlərdən başlayaraq ov quşu kimi təqib edilməsi, yuvası yerdə olduğu üçün tülkü, çaqqal, vəhşi pişik, ilan kimi yırtıcılar tərəfindən tələf edilməsi, bəzək quşu kimi dirisindən və müqəvvasından geniş istifadə olunması, kolluq və cəngəlliklərin qırılması, yandırılması və təsərrüfat sahəsinə çevrilməsi, pestisidlərdən geniş istifadə olunması.
Əhali üçün əhəmiyyəti
Elmi, estetik və dekorativ əhəmiyyəti var.
Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər
Ovlanması qadağandır. Bəzi qoruqlarda və Qusar, Şəki, Uludüz yasaqlıqlarında qorunub saxlanılır.
Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
Qanunsuz ovçuluğa qarşı mübarizənin gücləndirilməsi, kolluqların və alaq cəngəlliklərinin yandırılmasının aradan qaldırılması, qırqovul yaşayan kolluqların qırılmasına qarşı tədbir görülməsi, yaşadığı əsas yerlərdə çaqqal və tülkü kimi yırtıcı heyvanların sayının azaldılması, Əyricədə qırqovul çoxaltma məntəqəsinin bərpa edilməsi.
IV Ceyms
Ceyms Stüart — Şotlandiya kralı IV Ceymsin və Marqarita Tüdorun ən böyük oğlu.
Avrora Qrup
Haqqında
Avrora Qrup distribüter şirkəti kimi fəaliyyətinin əsası 1 noyabr 1993-cü ildə qoyulmuşdur. Şirkət fəaliyyətinə yerli və xarici fabriklərin istehsal etdiyi məhsulları ölkəmizdə dağıtımını həyata keçirməklə başlamışdır.
“Avrora Qrup” hal-hazırda qida sektorunda ölkəmizin ən aparıcı distribüter şirkətlərindən biridir. Beynəlxalq şirkətlərin, zavod və fabriklərin etibarlı partnyoru olan “Avrora Qrup”un portfoliosuna “Danone”, “Ehrman”, “Arla”, “Rolton”, “Hochland”, “KraftHeinz” “Pernod Ricard”, “Diageo”, “Carlsberg”, “Jagermeister”, “Gruppo Campari”, “Brown Forman”, “Bacardi Limited” və s. kimi aparıcı şirkətlər daxildir. Şirkət distribüter fəaliyyətini daha peşəkar və davamlı həyata keçirmək üçün mərkəzi ofisi Bakıda olmaqla Gəncə, Lənkəran, Bərdə, Quba, Göyçay, Şəki və Saatlıda filialları fəaliyyət göstərir. “Avrora Qrup”un ümumi sahəsi 39000 kv/m olan logistika mərkəzi vardır. “Avrora Qrup” distribüter şirkəti olaraq hal-hazırda 12000-dən çox ticarət nöqtəsinə 1000-dən çox məhsul çeşidinin satışını həyata keçirir. 2001-ci ildə “Avrora Qrup” fəaliyyət istiqamətlərini genişləndirərək bazarda həm də istehsalçı şirkət kimi tanınmağa başlamışdır. Şirkətin istehsalat sahələrini özündə birləşdirən “Avrora Sənaye Parkı”nda Makaron fabriki, Qənnadı fabriki, Qazlı və qazsız içkilər fabriki, Karbon Dioksid fabriki, Un istehsalı fabriki vardır. Fabriklərdə İsveçrənin “Buhler”, “Franz Haas”, İtaliyanın “İmaforni”, “CFT”, “Fava”, “Ricciarelli”, “Landucci”, Almaniyanın “KRONES” və digər avadanlıqlar quraşdırılmışdır. Bu fabriklər İSO 22000:2018 Qida Təhlükəsizliyi İdarəetmə Sistemi və İSO 9001:2015 Keyfiyyətin İdarəedilməsi Sistemi əsasında fəaliyyət göstərir. Avrora Qrup tərəfindən Qida Təhlükəsizliyinin təmin edilməsi üçün hazırlanmış AVR QTS-01 Qida Təhlükəsizliyi Siyasəti sənədi bütün istehsal sahələrinə şamil edilir.
Tarixi
Avrora Qroup-un ilk şirkəti 01.11.1993-cü ildə təsis edilmişdir. Şirkət ilk dəfə distribyutor kimi fəaliyyətə başlayıb. 1997-ci ildə “Orxan MMC” təsis olunub. 2000-ci ildə “Avrora Qrup” təsis olunub. 2002-ci ildə ilk dəyirman kompleksi qurulub. 2002-ci illərin sonunda makaron zavodu istismara verilib. 2002-ci ildə Biskvit fabriki fəaliyyətə başlayıb. 2010-cu ildə Bolmart Supermarketlər Şəbəkəsi xalqın xidmətinə verilib. 2014-cü ildə yeni istehsal sahəsi – qazlı sərinləşdirici içki istehsal edən zavod fəaliyyətə başlayıb. 2017-ci ildə Qafqazın ən böyük və ən müasir dəyirman zavodu kompleksi istismara verilib.
Distribyutor fəaliyyəti
Avrora qrup 22835 m2-lik Loqistika Mərkəzi ilə bir çox brendlərin – Danone,  MARTELL, Global Spirits, Beefeater London, Bombay Sapphıre, JAGUAR, Lafarella, Heinz, Московский Провансаль və başqa şirkətlərin Azərbaycanda rəsmi təmsilçisidir.
Şirkətin 500-dən çox yük maşını və 5 regional anbarı var. Hal-hazırda 12000-dən çox ticarət nöqtəsinə 800-dən çox brendin satışını həyata keçirir.
İstehsalat
thumb|left| Avrora şirkətinin əsas binası Avrora Qrupun 2002-ci ilə ən müasir Dəyirman avadanlığını alaraq Bakıda quraşdırıb. 2017-ci ildə kompleksdə İsveçrədən gətirilmiş Buhler avadanlıqları quraşdırılıb. 2002-ci ildə makaron fabrikinin inşası başa çatıb. Hal-hazırda makaron fabrikində Doymak, Tanelli, Günaydın, Harika markaları istehsal olunur. 2020-ci ildə yeni makaron fabrikinin açılışı olub.
2002-ci ildə yaradılan biskvit fabrikində peçenye, kreker və vafli xəttləri fəaliyyət göstərir. Fabrikin illik istehsal gücü 3800 tona yaxındır. Fabrikin əsas brendləri Kreki, Sladyaona və s.-dir.
2014-cü ildə İtalyanın CFT avadanlıqları əsasında qazlı sərinləşdirici içki zavodu fəaliyyətə başlayıb. Zavodda Bizon markası ilə qazlı sərinləşdirici içki istehsal olunur. Zavod həmçinin Go, Jaguar və Berg qazlı sərinləşdirici içkilərinin rəsmi istehsalçı partnyorudur.
Auşra Auqustinaviçyute
Auşra Auqustinaviçyute — Litva alimi, iqtisadçısı, sosioloqu, psixoloqu. O, sosiologiyanın yaradıcılarından olmuşdur.
Həyatı
Auşra Auqustinaviçyute 4 aprel 1927-ci ildə Litvanın Kaunas şəhəri yaxınlığında, kitab naşiri ailəsində anadan olmuşdur. 1956-cı ildə Vilnüs Universitetinin İqtisadiyyat fakültəsini maliyyə ixtisası üzrə bitirmişdir. Məktəbi bitirdikdən sonra Litva SSR Maliyyə Nazirliyində işləmişdir. Vilnüsdəki məktəblərdə siyasi iqtisaddan dərs demişdir. 1968-ci ildə Vilnüs Universitetinin Ailəşünaslıq fakültəsinin dekanı olmuşdur. Auqustinaviçyute 19 avqust 2005-ci ildə, 78 yaşında vəfat etmişdir.
Elmi fəaliyyəti
Auqustinaviçyute 1960-cı illərdə Sovet İttifaqında sosiologiyanı öyrənməyə başlayan ilk şəxslərdən biri idi. O, həmçinin ailə münasibətləri problemlərini öyrənmiş, seksologiya ilə məşğul olmuşdur.
Kazım Teymurlu
Həyatı
Kazım Teymurlu Vəli oğlu 1956-cı ildə Qarabağlar kəndində anadan olub. Orta təhsilini 1963-1973-cü illərdə Qarabağlar kənd orta məktəbində alıb. 1984-cü ildə Yusif Məmmədəliyev adına Naxçıvan Dövlət Pedaqoji İnstitutunu bitirib.
Ailəsi
Evlidir. Üç övladi var.
Əmək fəaliyyəti
Əmək fəaliyyətinə 1980-ci ildə fəhlə kimi başlamış, müxtəlif məsul vəzifələrdə çalışmış, 1990-cı ildə Naxçıvan Vilayət Həmkarlar İttifaqları Şurasının sədri seçilmişdir. 1992-ci ildə Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyası (AHİK) sədrinin birinci müavini seçilmiş, həmin vəzifədə 1995-ci ilədək işləmişdir.1995-2006-cı illərdə AHİK sədrinin məsləhətçisi, 2006-cı ildən AHİK-in katibidir. AHİK-in Məclis üzvüdür.
Xarici keçidlər
Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyası əməkdaşlarının təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı
Katsuaki Vatanabe
Katsuaki Vatanabe (13 fevral 1942 Mie prefekturası, Yaponiya) — Toyota şirkətinin İdarə Heyətinin sədri.
Katsuaki Vatanabe 1964-cü ildə Tokiodakı Keio Universitetin bitirmiş və Toyota şirkətində işə başlamışdır. Şirkətin müxtəlif bölmələrində çalışan Vatanabe 1992-ci ildə İdarə Heyətinə daxil oldu.
2005-ci ilin iyun ayında Fudzio Çonun yerinə "Toyota Motor Company"nin İdarə Heyətinin sədri seçilmişdir.
Evlidir, üç qızı var. Tokioda yaşayır. 2005 və 2007-ci illərdə Time jurnalı tərəfindən dünyanın ən nüfuzlu 100 şəxsi siyahısına daxil edilmişdir.
Bahoz Ərdal
Bahoz Ərdal, həmçinin Fəhman Hüseyn — kürd hərbi xadimi. O, Kürdüstan Fəhlə Partiyasının (PKK) yüksək komandiridir və əslən Suriyanın Əl-Malikiyyə şəhərindəndir.
Sui-qəsd iddiası
Türkiyənin rəsmi dövlət xəbər agentliyi "Anadolu Agentliyi" və "Daily Sabah"ın verdiyi məlumata görə, Bahoz Ərdal 8 iyul 2016-cı ildə Suriyada öldürülmüşdür. Təl-Hamis Briqadaları adlı rejim əleyhdarı silahlı qruplaşmanın sözçüsü Xalid əl-Həsəkəvi adlı şəxs "Anadolu Agentliyi" müxbirinə bildirmişdir ki, Hüseyn Suriyanın şimalında yerləşən Qamışlı şəhəri yaxınlığında hədəfə alınmışdır. O, 8 iyulda, saat 8:30-da Hüseynin avtomobilinin partladıldığını, mühafizəçiləri də daxil olmaqla 8 nəfərin öldürüldüyünü iddia etmişdir. 12 iyulda "Yeni Şafak" qəzeti bu xəbərin mənbəyi kimi Türkiyənin MİT kəşfiyyat xidmətinə istinadən xəbər yaymışdır.
PKK bu iddianı təkzib etmiş və Ərdal 13 iyulda özü radioya müsahibə vermişdir. O, 2017-ci ilin aprel ayında bir videoda görünmüşdür. Ərdal burada 2017-ci il Türkiyə konstitusiya referendumu ilə bağlı Türkiyə vətəndaşlarına müraciət etmişdir.
NGC 3441
NGC 3441, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Şir bürcü istiqamətində yerləşir. Sc tipli. tərəfindən ildə 39.62 sm (15.6 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Yevgeni Korovin
Yevgeni Korovin (tam adı: ; ) — beynəlxalq hüquq üzrə ixtisaslaşmış Sovet hüquqşünası. Moskva Dövlət Universitetində, BMT-də və Haaqada yerləşən Daimi Arbitraj Məhkəməsində bir sıra vəzifələrdə çalışıb.
Həyatı
Korovin 1915-ci ildə Moskva Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsindən məzun olub. Əmək fəaliyyətinin ilk illərində Moskvanın, Diplomatik Akademiya da daxil olmaqla, bir çox ali təhsil müəssisələrində mühazirə deyib.
1923-cü ildə Moskva Dövlət Universitetində hüquq üzrə professor adını alıb. Həmin dövrdə Korovin o zamankı SSRİ Hüquq İnstitutunda (indiki Rusiya Elmlər Akademiyasının Dövlət və Hüquq İnstitutu) assistent kimi fəaliyyət göstərirdi.
Korovin 1935-ci ildə Amerika Politologiya Akademiyasının üzvü olur. 1938-ci ildə hüquq üzrə doktorluq tezisini müdafiə edir. Sovet Ordusunun hərbi hüquq akademiyasında işləyir və 1945-1946-cı illərdə çox qısa müddətə BMT-nin Hazırlıq Komissiyasında çalışır. 1946-cı ildə SSRİ Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü, 1957-ci ildə isə Haaqa Daimi Arbitraj Məhkəməsinin üzvü seçilir.
Günah
Günah — dinlərdə insanın Tanrı tərəfindən qadağan edilmiş bir sıra hərəkətləri icra etməsidir. Demək olar ki, hər bir dini görüşdə insanın günah etməsinə görə müəyyən cəza çəkəcəyinə dair görüşlər mövcuddur.
Messeturm
Messeturm  —  Almaniyanın Frankfurt-Mayn şəhərində yerləşən, 257 metr yüksəkliyində 63 mərtəbəli bir göydələn.
Günah
Dəlillər ilə açıqlanması
İnsan yaradılış etibarilə günah işləməyə meyillidir. Həzrət Adəmin Cənnətdə olarkən Allah-Təalanın əmrini unudaraq zəlləyə düşməsi, sonra da tövbə edib bağışlanma diləməsi bizə günahlardan arınma yolunu göstərir. Günah mənəvi boşluq, bir təzad və yaradılışın ziddinə getməkdir. Günah işləyən bir insan özünü vicdan əzabının və qəlb sıxıntısının qoynuna atmış bir bədbəxt, bütün ruhi-mənəvi qabiliyyətlərini şeytana satmış bir zavallıdır. Üstəlik insan həmin günahı işləməkdən əl çəkməzsə, ixtiyarı tamam əldən verər, nə günahlara müqavimət göstərməyə iradəsi, nə də özünü toparlamağa gücü qalar. Günahlar insanın ruhuna bulaşan mənəvi kirlərdir. Vücudumuzun kirini su ilə təmizlədiyimiz kimi, günahlarla kirlənmiş mənəviyyatımızı da tövbə ilə təmizləyirik. Tövbə arınma və təmizlənmə yoludur. İnsan mələk kimi yaradılmamışdır. Mələklər Allah-Təalanın bütün əmrlərini qüsursuz yerinə yetirirlər. İnsan isə mahiyyət etibarilə mələklərdən də üstün səviyyəyə yüksələ bilər. Yəni insan Allah qatında mələklərdən də yüksək məqamlara ucala bilər. İnsan üçün əsl qayə axirət səadətidir. Mömin mənəvi səviyyəsinə görə bu yolda ya şeytanın, ya da nəfsin hiylələri ilə üz-üzə gəlir. Allah Rəsulu şəfaət hədisində bütün peyğəmbərlərin aqibətlərindən narahat olduğunu bildirir. Bütün peyğəmbərlər işlədikləri zəllədən bəhs edəcək, buna görə də insanlara vasitəçilik edə bilməyəcəklərini deyəcəklər. Təkcə Kainatın Fəxri Həzrət Məhəmməd (s.a.s.) qiyamətin o çətin anlarında bəşərin əlindən tutacaq, onların əfvi üçün Allah-Təalaya yalvaracaqdır. Peyğəmbərimiz haqqında Qurani-Kərimdə belə buyurulur: "Allah (bununla) Sənin keçmiş və gələcək günahlarını bağışlayar!"[2] İnsan xəta edəcək, günah işləyəcək, amma əfv yollarını da unutmayacaq. Allah Rəsulu (s.a.s.) buyurur: "Bütün insanlar xəta işləyir. Xəta edənlərin ən xeyirlisi tövbə edənlərdir.
Günah nədir? mətni
Günah Allah-Təalanın istədiyi şeyləri etməmək və ya istəmədiyi şeyləri etməkdir. Namaz qılmaq bir əmrdir. Namaz qılmayan bir adam günah işləmiş olur. Ata-anaya hörmət Allahın bir əmridir. Kim valideynlərinə qarşı hörmətsizlik edərsə, günah işləmiş olar. Peyğəmbərimiz günahı belə təsvir etmişdir: Günah sənin vicdanını narahat edən və başqalarının bilməsini istəmədiyin şeydir (əməldir)
Messeturm
Messeturm 1991-1997-ci illərdə Avropanın ən hündür binası olub hal-hazırda Almaniyanın ikinci, Avropa İttifaqının isə üçüncü ən hündür binası hesab edilir.
Göydələn 1988-ci il 13 iyul tairixində tikilməyə başlanmışdır.
Karaqanda zooparkı
Karaqanda zooparkı — Qazaxıstanın ən yaşlı zooparklarından biri. Zooloji park 1938-ci ildə təşkil edilmişdir. Parkın ərazisi 43,5 ha olsa da ondan yalnız 8 ha ərazi istifadə edilir.
Zooparkın ən məşhur sakini Batır ləqəbli hindistan fili olmuşdur.
Sovertlər dönəmi
1989-cu il məlumatına görə zooparkda 700 baş canlı olmuşdur. Onlar 159 növdə birləşirdi (69 məməli, 25 növ quş, 14 növ sürünən, 3 növ suda-quruda yaşayan, 25 növ balıq). Burada xaslanan 15 növ Beynəlxalq, 14 növ SSRİ, 8 növ isə Qazaxıstan SSR Qırmızı kitabına salınmışdır. XX əsrin 80-ci illərində zooparkda 26 növ çoxaldıla bilmişdir.
80-ci illərin sonlarında zoopark Karaqanda Dövlət Universiteti, Karaqanda Dövlət Tibb Universiteti, Karaqanda Vilayət Tarix Diyarşunaslıq Muzeyi ilə əməkdaşlığa başlamışdır. Bundan sonra zooparkı hər il 800 000 insan ziyarət edirdi.
Hazırkı vəziyyət
2012-ci ildə Karaqanda zooparkına yerli əhəmiyyətli qorunan təbiət zonası statusu verilmişdir. 2013-cü ildə burada 2700 baş canlı saxlanılırdı. 2015-ci ildə bu rəqəm 1600 başa qədər azalmışdır. 2013-cü ildə 328 baş məməli saxlanıldığı təqdirdə 2015-ci ildə bu rəqəm 287 baş olmuşdur. Dörd növ zooparkdan yox olmuşdur. 2014-cü ildə quş sayı 1249 baş olduğu halda 2015-ci ildə 246 baş olmuş və 2 növ azalmışdır. Balıq sayında da azlma müşahidə edilmişdir.
Zooparka gələnlərin sayında da azalma vardır: 2013 - 175 min, 2014 - 113 min, 2015 - 85 900 nəfər. Son zamanlarda isə artış müşahidə edilir.
Artur Stüart (1509-1510)
Artur Stüart — Şotlandiya kralı IV Ceymsin və Marqarita Tüdorun ikinci oğlu.
Karaqanda zooparkı
Hazırkı vəziyyət
2015-ci ildə zooparın saxlanılması üçün şəhər büdcəsindən 102,5 mln təngə ayrılmışdır. 1968-ci ildə inşa edilən köhnə tikili artıq qəzalı vəziyyətdədir. Binanın yenidən inşası planlaşdırılır.
Aleksandr Stüart
Aleksandr Stüart (d. 30 aprel 1514 – ö. 18 dekabr 1515) — Şotlandiya kralı IV Ceymsin və Marqarita Tüdorun ən kiçik oğlu.
Otran
Otran  — Fransa da kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — İzer. Fonten-Verkor kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Qrenobl.
Əhalisi
Əhalinin dinamikası (INSEE) :
Yuxarı Sövməə (Marağa)
Yuxarı Sövmayə — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Marağa şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 808 nəfər yaşayır (133 ailə).
Dieqo Perotti
Dieqo Perotti — Argentina futbolçusu. "Fənərbaxça" klubunun hücumçusudur.
Tıva Muxtar Sovet Sosialist Respublikası
Tıva Muxtar Sovet Sosialist Respublikası və ya TMSSR (Тыва Автономнуг Совет Социалистиг Республика) — 10 oktyabr 1961-ci il — 28 avqust 1991-ci illərdə Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikası tərkibində mövcud olan türkdilli muxtar respublika. 10 oktyabr 1961-ci ildə Tıva Muxtar Vilayəti əsasında yaradılmışdır. İnzibati mərkəzi və paytaxtı Kızıl şəhəri olmuşdur. Ərazisi 170.5 min. km² təşkil etmişdir. Respublika cənubda Monqolustan, şərqdə Buryatiya ASSR, qərbdə Altay diyarı və şimalda Krasnoyarsk diyarı ilə həmsərhəd olmuşdur. Tıva MSSR Sovet İttifaqına daxil olmasının 20-ci ildönümü münasibəti ilə 9 oktyabr 1964-cü ildə Lenin ordeni ilə, habelə SSRİ-nin 50 illiyini yubileyində 29 dekabr 1972-ci ildə "Xalqlar Dostluğu" ordeni ordeni ilə təltif edilmişdir. Tıva MSSR-də ən yüksək idarəetmə orqanı, beş illik müddətdə 130 millət vəkilindən ibarət Tıva MSSR Ali Soveti idi.
Tarixi
250px|thumb|right|Tuva Respublikasının, əvvəllər Tuva Xalq Respublikasının xəritəsi. Tıva Muxtar Sovet Sosialist Respublikası 9 oktyabr 1961-ci ildə RSFSR Ali Sovetinin Rəyasət Heyətinin fərmanı ilə Tuva Muxtar Vilayətinin əsasında yaradılmışdır. Bu qərar oktyabrın 10-da SSRİ Ali Sovetinin Rəyasət Heyəti tərəfindən təsdiq olundu. Dekabrın 8-də isə SSRİ Ali Soveti qərarı təsdiq etdi.
12 dekabr 1990-cı ildə, yeddinci çağırış Tuva ASSR Ali Sovetinin (1990–1993) sessiyasında, Respublikanın Dövlət Suverenliyi haqqında Bəyannamə qəbul edildi. Bəyannamə ilə Tıva Respublikası elan edildi.
24 May 1991-ci il tarixində RSFSR Xalq Deputatları yığıncağı Tıva MSSR-nın adında dəyişiklik edərək Tıva SSR-ə çevirdi. RSFSR Konstitusiyasının 71-i maddəsində görə 28 Avqust 1991-ci ildə Tıva Ali Şurası respublikanın Tıva Respublikası adlandırılmasına qərar verdi.
21 aprel 1992-ci ildə yeni ad Rusiya Xalq Deputatları Yığıncağı tərəfindən təsdiq edildi.
İqtisadiyyatı
Tuvan Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının iqtisadiyyatı əsasən əkinçilik və faydalı qazıntı hasilatı kimi iki əsas sahədən ibarət olub. Kənd təsərrüfatı əsas məhsulları buğda və arpa idi. Həmçinin respublikada iri buynuzli maldarlıq və maralçılıq da kənd təsərrüfatının əsas sahələrindən olub. Yerli kənd təsərrüfatından fərqli olaraq, Tuva sənayesi böyük ölçüdə rus mühacir əməyi ilə təmin olunurdu.
Etnik vəziyyət
Rusları köçürülmə siyasəti və həm orta, həm də orta məktəbdən sonrakı təhsil sistemi 1990-cı illərdə demək olar ki, yalnız rus dilində aparılmasına baxmayaraq, tıvalılar Tıvada ən böyük etnik qrup olaraq qalmışdılar. Belə ki, 1990-cı ildə respublikanın təxminən 206.000 sakini tıvalı, 98.000 isə etnik rus idi. Tıva Muxtar Sovet Sosialist Respublikası dövründə respublika ərazisində xeyli sayda islah-əmək koloniyaları və həbsxana düşərgəsi mövcud olmuşdur.
1990-cı il Tıva Seçkiləri və 1991-ci il Rusiya Federal Seçkiləri
Estoniya siyasətçisi və yazıçısı Toomas Alatalunun sözlərinə görə, etnik gərginliyə baxmayaraq, Tıva kiçik respublikada böyüyən güclü partokratiyanın dəstəklədiyi Sovet mühafizəkarlığının qalasına çevrilmışdi. 1990-cı il Tıva seçkiləri, Tıvanın SSRİ-yə qoşulmasından bu yana respublikada əsas rəhbər üç vəzifənin etnik tıvalılar tərəfindən tutulduğu ilk hadisə idi. 1991-ci il Rusiyada keçirilən prezident seçkilərində, Tıva çox səslə Kommunist Partiyasının namizədi Nikolay Rıjkova səs verən az sayda muxtar respublikadan biri oldu. Səslərin 65%-i Rıjkova, cəmisi 15%-i Boris Yeltsinə verilmişdi. 1991-ci ildə tələbələr, gənclər təşkilatları və ziyalılar da daxil olmaqla demokratik qüvvələr koalisiyası 27 avqustda respublika rəhbərliyinin istefasını tələb edərək aclıq aksiyasına başladı. Avqustun 28-də o vaxt Ali Sovetin sədri olan Çimit-Dorju Ondarın istefa verdi və Kommunist Partiyasının bütün mülkiyyətini mənimsəyən yeni Parlament iclası çağrıldı. Bu hərəkətlər Tıva Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının dağılmasına səbəb oldu. 31 mart 1992-ci il tarixində onun varisi olan Tıva Respublikası, Rusiya Federasiyasının qurucu üzvü oldu.
İnzibati bölgüsü
250px|thumb|right|alt=1962–1978-ci illərdə Tıva Respublikasının gerbi Yarandığı dövrdə Tuva MSSR 11 inzibati vahiddən ibarət idi: Bu tərkibdə (16 rayon) Tıva Respublikası mövcudluğuna başladı.
Naissus
Naissus (indiki Niş) — Yuxarı Moeziya əyalətində, keçmiş Yuqoslaviya (indiki Serbiya) ərazisində şəhər. Moeziya — Aşağı Dunay və Balkan dağları arasında frakiya tayfalarının məskunlaşdığı tarixi vilayətdir. Moeziyanın ərazisi indi əsasən Bolqarıstana, bəzi hissəsi Serbiya, Rumıniya və Ukraynaya məxsusdur. Müasir Niş ərazisində ilk məskunlaşmanın əsası e.ə. III əsrdə keltlər (romalılar bu çox saylı tayfaları ʺqallarʺ, Kiçik Asiyaya soxulmuş keltləri isə ʺqalatlarʺ adlandırmışlar) tərəfindən qoyulmuşdur
Pyer-Şatel
INSEE kodu — 38304. Kommunanın 1999-cu il üçün əhalisi 1202 nəfər təşkil edirdi. Kommuna dəniz səviyyəsindən 888 ilə 1424 qədər metr yüksəklikdə yerləşir. Kommuna Paris dən təxminən 510 km cənub-şərqdə, Lion dan 120 km cənub-şərqdə, Qrenobldan 26 km cənubda yerləşir.
Əhalisi
Əhalinin dinamikası (INSEE) :
Vyen-an-Arti
Vyen-an-Arti — Fransada bələdiyyə , region — İl-de-Frans, departament  — Val-d’Uaz, rayon — Pontuaz, kanton — Manö-an-Veksen. Əhalisi — 352 nəfər (2006).
Bələdiyyə Paris şəhərinin təxminən 55 km şimal-qərbdə, Serji belediyyənin 25 km qərbdə yerləşir.
Demoqrafiya
Əhalinin dinamikası (Cassini и INSEE ):
Duran Qalxan
Duran Qalxan, həmçinin Səlahəddin Abbas və ya Səlahəddin Ərdəm  — Kürdüstan Fəhlə Partiyasının (PKK) yüksək rütbəli komandiri.
PKK-nın hazırkı üç lideri olan Duran Qalxan, Murad Karayılan və Cəmil Bayık ABŞ Maliyyə Nazirliyi və Türkiyə Hökuməti tərəfindən azyaşlıları hərbi xidmətə cəlb etməkdə, narkotik ticarəti ilə məşğul olmaqla, Türkiyə hökumət rəsmilərini, polisi və təhlükəsizlik orqanlarının qüvvələrini hədəfə almaqda, ayrı-seçkilik etmədən mülki şəxsləri yaralamaq və öldürməkdə ittiham olunurlar.
Narkotik ticarəti
20 aprel 2011-ci ildə Türkiyənin tələbi ilə ABŞ Maliyyə Departamenti PKK-nın qurucuları Cəmil Bayık, Duran Qalxanın və digər yüksək rütbəli üzvlərin Xarici Narkotiklərin Kinqpin Təyinatı Qanununa uyğun olaraq Xüsusi Təyin olunmuş Narkotik Alverçiləri kimi təyin olunduğunu elan etmişdir. Qanuna uyğun olaraq, təyinat təyin edilmiş şəxslərin ABŞ yurisdiksiyasında ola biləcək hər hansı aktivlərini dondurur və ABŞ şəxslərinin bu şəxslərlə maliyyə və ya kommersiya əməliyyatları aparmasını qadağan edir. Buna baxmayaraq, illər sonra Almaniya Konstitusiyanı Müdafiə Federal İdarəsi bildirmişdir ki, PKK-nın təşkilati strukturlarının Almaniyada narkotik ticarəti ilə birbaşa məşğul olduğuna dair heç bir sübut yoxdur.
Polşa koşenili
Polşa koşenili (Porphyrophora polonica) — Yarımsərtqanadlılar dəstəsinə, Margarodidae sinfinə daxil olan həşərat növü. left|thumb Dişilərin bədənləri enli dairəvi formaya malikdir. Bədənlərinin uzunluğu isə 1,5–6,6 mm arasında dəyişşir. Rəngləri qırmızı və tünd qırmızı-bənövşəyi rəngdə olur. Gözləri yaxşı inkişaf etmişdir, Ayaqları iridir. Xüsusi ilə ön ayaqları daha yaxşı inkişaf etmişdir. Yaxşı qazma xüsusiyyətinə malik formadadır. Erkəklər 2,25–3,5 mm uzunluğa malik olur. Mavi-bənövşəyi rəngdə olurlar. Uzun bədənləri sərt tüklərlə örtülmüşdür. Ön ayaqları qısa, arxa ayaqları isə uzundur.
Hər il bir nəsil verir. Qışı sürfələr yumurta daxilində keçirir. Qışı keçirdikdən sonra sürfələr qumda bitən bitkilərin köklərinə yönəlir. Bu canlılar 20 cinsə daxil olan bitkinin kökü ilə qidalanır. Polşa koşelini əsasən Pilosella officinarum, Siléne vulgáris, Agróstis canína, Çılpaq herniyar və Qaytarma kimi birkilərlə qidalanırlar. Sürfələr tədricən bitkinin kökünə enir və burada göy və ya bənövşəyi rəngə çalırlar. Sürfələrin inkişafı iyulun ortalarına qədər davam edir. Yetkin həşəratlar iyulun sonları — avqustun əvvəlində görünür. Çütləşdikdən sonra sonra erkək tələf olur. Döllənmiş dişi torpağa girir və 300–700 yumurta qoyur. Bundan sonra dişi ölür. Sürfələr bir ay ərzində görünür.
İlk əvvəllər növ Palearktik ərazilərdə yayılmışdır. Onun yayılma arealı Fransa və İngiltərə ərazisini əhatə etmiş, hətta Çinə qədər yayılmışdır. Xalçaçılıq sənətində istifadə olunan rəngləri almaq üçün müxtəlif bitkilərlə yanaşı, orta əsrlərdən cürbəcür cücülərdən istifadə olunmuşdur. Onların içərisində qırmızı rəng almaq üçün ən geniş yayılmış canlılardan biri də Polşa koşenilidir. Əsasən Avrasiyanın bir çox yerlərində istifadə edilmişdir. Hər bitkidə 40 həşərat müşahidə oluna bilir. Bu səbəbdən kifayət qədər həşərat toplamaq məqsədi ilə minlərlə bitkiyə baş çəkmək lazımdır. Avropada kifayət qədər qırmızı boya olmadığı üçün Polşa koşenilinə böyük tələbat var idi. Cənubi Amerikada yerli bir növün kütləvi istehsalı zamanı bu növ öz əhəmiyyətini itirmişdir.
Həddən artıq istifadə, habelə yaşayış mühitinin dəyişməsi növün tükənməsinə səbəb olmuşdur. Polşa koşenili Ukrayna və Qazaxıstanın qırmızı kitabına daxil edilmişdir.
Tronheym
Tronheym (, həmçinin Trondhjem; cənubi-saam dili. Råante, tarixi adı Nidaros ) — Norveçdə əhalinin ən çox məskunlaşdığı üçüncü şəhəri, Troheym fyordu sahillərində Nidelva çayı sahillərində yerləşir. Trondelaq fülkesinin ən böyük şəhəridir. Əhalinin sıxlığı hər 1 km²-ə 480 nəfərdir.
Adı
Şəhərin köhnə adı "Nidanın mənsəbi" mənasını verən Nidarosdur. Son orta əsrlərdə şəhərin adı "güclülər evi" mənasını verən Tronheym olaraq dəyişdirildi və bu ad Danimarka dövründə də əsas idi. 1930-cu ildə qədim ad, Nidaros geri qaytarıldı, lakin sakinlərin etirazından sonra 1931-ci ildə şəhər yenidən Tronheym oldu.
Tarixi
Tronheym ərazisindəki ilk yaşayış məntəqəsi 997-ci ildə Olaf Truqqvason tərəfindən qurulmuşdur. Burada bir kilsə və onun salonlarını tikilmişdi (Kongsgård). Müqəddəs Olaf Stiklastadir döyüşündə Nidaros yaxınlığında ölümü qəbul etdi. Orta əsrlərdə zəvvarların izdihamına axın baş verdi. 1152-ci ildə İngilis prelatı Nikolas Breykspir Nidaros yepiskopunu qurdu.
Tronheym, Norveçin 1030 ilə 1217 arasında ilk paytaxtı idi. 13-cü əsrdən başlayaraq Nidaros kommersiya əhəmiyyətini Hanza ticarətinin mərkəzi - Bergenə verdi. 19-cu əsrə qədər şəhər əsasən başlıca şəhər kimi qaldı, lakin ən azı 15 dəfə yandırıldı. Bütün bir məhəlləni dağıdan böyük bir yanğın tarixi şəhər mərkəzində 2002-ci ildə də meydana gəldi. Ona XVII-XVIII əsrlər Danimarka-İsveç müharibələri nəticəsində böyük ziyan dəydi.
İkinci Dünya müharibəsi zamanı Tronheym, Norveçin işğalının ilk günündən (9 aprel 1940) 1945-ci il 8 may tarixində Avropada müharibənin bitməsinə qədər Nasist Almaniyası tərəfindən işğal edildi. İşğal zamanı almanlar şəhəri və ətraflarını Dora 1 bunkeri olan sualtı bazasına çevirdilər və həmçinin Tronheymdən 15 km cənub-qərbdə Nordstern ("Qütb Ulduz") adlanan 300.000 sakin üçün Melhusun kənarındakı Øysand bataqlıqları ətrafında yeni bir şəhər qurmağı planlaşdırdılar. Bu gün Trondheim yaxınlığında bu nəhəng tikinti layihəsinin qalıqlarını görə bilmək olar.
Sen-Jermen-аn-Le (rayon)
Sen-Jermen-ан-Le  — Fransanın İl-de-Frans regionun rayonlarından biri. Departamenti — İvelin. Suprefektura — Sen-Jermen-ан-Le. Rayon əhalisi 2006-cı ildə 546 627 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 1603 nəf / km². Rayon sahəsi — 341 km².
Vyarm
Vyarm — Fransada bələdiyyə , region — İl-de-Frans, departament  — Val-d’Uaz, rayon — Sarsel, kanton — Viarm. Əhalisi — 4,765 nəfər (2006).
Bələdiyyə Paris şəhərinin təxminən 31 km şimalda, Serji belediyyənin 25 km şimal-şərqdə yerləşir.
Demoqrafiya
Əhalinin dinamikası (Cassini и INSEE ):
Paje
Paje  — Fransa da kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — İzer. Kot-Sent-Andre kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Vyen.
INSEE kodu — 38291. Kommunanın 1999-cu il üçün əhalisi 796 nəfər təşkil edirdi. Kommuna dəniz səviyyəsindən 270 ilə 410 qədər metr yüksəklikdə yerləşir. Kommuna Paris dən təxminən 450 km cənub-şərqdə, Lion dan 50 km cənub-şərqdə, Qrenobldan 50 km şimal-qərbdə yerləşir.
Əhalisi
Əhalinin dinamikası (INSEE) :
Fotoperiodizim
Fotoperoidizim — Təbiətdə canlı orqanizmlərin əksəriyyətində mövsüm dəyişikliyini temperatur dəyişmələri zamanı müşahidə edirik. Ancaq mövsüm hadisələrinin əsas tənzimləyicisi günün uzunluğudur.Orqanizmlərin günün uzunluğuna qarşı olan reaksiyası fotoperiodizm adlanır.
Bitkilərdə qışa hazırlıq və qışlama
Bu dövrdə bitkilərdə suyun miqdarı azalır, şəkərin miqdarı çoxalır. Bu onların domnasının qarşısını alır. Maddələr mübadiləsi çox aşağı düşür. Bu zaman bitkilər toplanmış yağlardan və karbohidratlardan istifadə edir. Ehtiyat qida maddələri birillik bitkilərdə, meyvə və toxumlarda, çoxillik ot bitkilərində isə həm də kökümsov, gövdə yumrusu, soğanaqlarda və s. toplanır. Bu səbəbdən də birillik ot bitkiləri - toxum; ikiillik ot bitkiləri birinci il, əsasən, meyvəköklər; çoxillik ot, kol və ağaclar isə, demək olar ki, özünəməxsus vegetativ və generativ orqanlarla qışlayır.
İstiqanlı heyvanlarda qışa hazırlıq və qışlama
Quşlarda qışı keçirmək üçün lələk örtüyü qalınlaşır, bəzən rəngləri dəyişir. Onların bir çoxu qışlama miqrasiyası keçirir. . Məməlilərdə də qışa hazırlıq zamanı tük örtüyü qalınlaşır. Bəzi məməlilərin rəngi dəyişir. Bəzi məməlilər (ayılar, porsuqlar, yarasalar, bir qism gəmiricilər və s.) qış yuxusuna gedir. Yuxuda olduqları müddətdə onlarda maddələr mübadiləsi zəifləyir. Suya olan tələbatlarını isə piy toxumasının parçalanması nəticəsində ayrılan su ödəyir. Bir qram piy parçalandıqda 1,1 q su alınır. Aktiv həyat tərzi keçirən məməlilərin bir qismində miqrasiyalar həyata keçirilir. Bir çox hallarda yazda və payızda temperatur eyni olsa da, canlılarda gedən proseslər fərqli olur.
Milad
Milad bayramı — hər il İsanın doğulmasının qeyd edilməsi üçün, əsasən 25 dekabrda  keçirilən, geniş mədəni ənənələri olan və bütün dünyada həm də qeyri-xristian olan milyonlarla insan tərəfindən qeyd edilən bayram. Xristian təqviminin mərkəzində dayanan bu bayram advent və ya milad orucu ilə başlayır və Milad mövsümünü başladır ki, bu da Qərbdə on iki gün davam etməklə On ikinci gecə ayinləri ilə tamamlanır. Müasir dövrdə Milad bir çox ölkələrdə ümummilli bayram səviyyəsində qeyd olunur,  həmçinin, bir çox qeyri-xristian xalqlar da bu bayramı qeyd edirlər.
Baxmayaraq ki, müasir tarixçilər İsanın doğulması hadisəsinin e.ə. 7 və ya 2-ci illər arasında baş verdiyini deyirlər, bu hadisənin ay və gün tarixi dəqiq bilinmir. Onun doğulması haqqında dörd Kanonik İncildən yalnız ikisində məlumat verilir. IV əsrin əvvəllərində Qərb Kilsələri Miladı 25 dekabrda qeyd etməyə başladılar, daha sonra isə bu təqvim Şərq kilsələri tərəfindən də qəbul edildi, lakin bəzi Şərq kilsələri Miladı Yuli təqvimi ilə 25 dekabrda qeyd edirlər, ki, müasir Qriqori təqvimi ilə bu tarix yanvar ayına təsadüf edir. Milad tarixi erkən xristianların İsanın doğulduğuna inandıqları gün seçilmiş və ya əvvəllər politeist dinlərin festivallarının (məs. Qədim Roma politeizmində Qış festivalı) vaxtına uyğunlaşdırılmışdır; daha sonra isə "İsanın həqiqət günəşi olması" haqqında Bibliya məlumatı ilə əsaslandırılmışdır.
Bayram ənənələri müxtəlif ölkələrdə paqan, xristianlıqdan əvvəlki və xristianlıq ənənələri, həmçinin folklor mənşəli müxtəlif ayinlər əsasında formalaşmışdır. Müasir bayram ənənələrinə hədiyyə vermə, Milad musiqisi və tamaşaları, Milad açıqcalarının verilməsi, kilsə mərasimi, xüsusi yemək, Milad ağacı, Milad işıqları, doğulma səhnələri, girlandalar, çələnglər, zınqırovlar da daxil olmaqla Milad bəzəkləri daxildir. Həmçinin bayrama xas olan, Milad ərəfəsində uşaqlara hədiyyələr paylayan və sabit görünüşü olan Milad ata, Müqəddəs Nikolay, Şaxta baba, Santa-Klaus, Körpə İsa kimi fiqurlar da vardır. Hədiyyə bağışlama və digər ənənələrinə görə, Milad həm xristian, həm də qeyri-xristian ölkələrində iqtisadiyyata ciddi təsir göstərərk, canlanma və inkişafa səbəb olur.
Etimologiyası
"Milad" bayramın adının ərəb dilindən tərcümə formasıdır. Əksər müsəlman xalqaları kimi azərbaycanlılar da bu bayramı Milad (Doğulma) adlandırırlar. Xristian Qərb xalqları, o cümlədən ingilislər isə bayramı "Krismas" (Christmas) adlandırırlar. Christmas sözü iki sözün "Christ" və "mass" sözlərinin birləşməsindən əmələ gəlməklə, "İsanın messiyası" mənasını verir. Orta ingilis dilində "Cristemasse", qədim ingilis dilində isə "Crīstesmæsse" kimi səslənən söz mənbələrdə ilk dəfə 1038-ci ildə, daha sonra isə 1131-ci ildə İsa messiyası ilə bağlı qeyd alınmışdır. "Crīst" (tam formada Crīstes) sözü, ivrit dilindəki "məsh olunmuş" mənasını verən "Māšîaḥ" (מָשִׁיחַ) sözünün yunan dilinə tərcüməsi olan Xristos (Χριστός) sözü əsasında yaranmaqla latın dilindəki Yevxaristiya bayramı ilə əlaqəli "mæsse" ilə əlaqəlidir. Tarixən "Kristenmas" (Christenmas) forması da işlənmişdir ki, lakin bu ad da hazırda arxaik və dialektik xüsusiyyət daşımaqla, orta ingilis dilindəki "Cristenmasse" — hərfi tərcümədə "Xristian messiyası" sözündən gəlməkdədir. "Xmas" "Krismas" sözünün abreviaturası olmaqla yunan dilindəki "Xristos" (Χριστός) sözündəki initial "chi" (X) hərfinin qısaldılması əsasında yaranmışdır və orta ingilis dilindəki "Χρ̄es" (burada "Χρ̄" "Χριστός" sözünün abbreviaturasıdır) sözünə uyğun gəlir. Əlavə olaraq qeyd ede bilərik ki burda messa sözü latın dilindən tərcümədə "göndərilmə, yollanma" kimidir.
Digər adları
Tarixən Milad bayramı müxtəlif xalqlar arasında müxtəlif adlarla tanınmışdır. Anqlo-sakson tayfaları arasında bayram "qışortası" adıyla tanınmış, bəzən isə "Nātiuiteð" (latın dilindəki "nātīvitās" sözündən törəyib) adlandırılmışdır. Bayramın bilinən digər adı "Doğulma" – "Nativity" isə latın dilində "nātīvitās" sözündən yaranmışdır. Qədim ingilis dilində "Gēola" ("Yule") sözü xristian Miladının qeyd edildiyi Dekabr-Yanvar aylarına aid edilir. Qədim fransız dilinə, latın dilində olan nātālis (diēs) – "doğum günü" sözündən keçmiş olan "Noël" və ya "Naël" sözü XIV əsrdən "Noel" (və ya "Nowell") şəklində ingilis dilində də işlənməyə başlamışdır.
Tarixi
Miladla bağlı ən məşhur adətlər, İsanın doğulması hadisəsindən asılı olmayaraq, əsasən sonradan xristianlığı qəbul etmiş əhalinin qədim paqan dini ənənələri, xüsusilə qış festivallarına məxsus adətlər üzərində formalaşmışdır. Yule zamanı yandırılan Yule kötüyü və Saturnalia festivalından qalmış hədiyyə paylama da daxil olmaqla qədim paqan adətləri əsrlər ərzində xristianlıq adətləri ilə qaynayıb-qarışmışdır. Bayrama hakim olan əhvali-ruhiyyə də onun yarandığı dövrdən inkişaf etmiş, bəzən orta əsr dövlətlərinə uyğun karnavalsayağı süst və sərxoş xüsusiyyət daşımış, XIX əsrin islahatlarından sonra isə daha çox ailə və uşaqlara yönəlik mövzular üstünlük təşkil etmişdir. Bundan başqa, Milad Puritanlar kimi bəzi Protestant qrupları tərəfindən, həddən artıq paqan və qeyri-bibliya məzmununa görə rədd edilmişdir. thumb|right|İsanı təsvir edən Christo Sole (Məsih günəş) mozikası, Romada, [[Müqəddəs Pyotr bazilikasının altında yerləşən IV əsrdən əvvələ aid xristian katakombasında olan təsvir. ]]
Paralel bayramlarla əlaqəsi
Erkən xristianlıq dövründə, qış festivalları, xüsusilə qış gündönümünə təsadüf edən günlər Avropanın paqan mədəniyyətlərində çox məşhur idi və əhali arasında böyük təmtəraqla qeyd olunurdu. Bayramın əsas səbəblərindən biri o idi ki, qış vaxtı kənd təsərrüfatı işləri az olurdu və insanlara qalan yeganə iş bayram edərək yazda yaxşı havanın olması üçün tanrılara dua etmək idi. Müasir Milad ənənələri məhz həmin festivalların ənənələri əsasında yaranmaqla, hədiyyə vermə və Milad oyunları Roma Saturnaliası, Milad ağacı, işıqlar və xeyriyyəçilik Roma Yeni ilindən Yule kötüyü (tonqal qalanma ənənəsi) və Milad yeməkləri german tayfalarının paqan festival ənənələrindən götürülmüşdür.
Skandinaviya xalqlarının paqan ənənəsində qış festivalı Yule adı ilə qeyd edilir və dekabrın sonu – yanvarın əvvəllərinə təsadüf edir. Şimali Avropada paqan ənənələri çox güclü olduğundan, burada onlar xristianlaşmadan sonra da öz təsirini qoruyub saxlaya bilmişdir, məsələn, Kolyada Milad tamaşalarında öz əksini tapmışdır. Skandinaviya xalqları indi də Miladı "Jul" adlandırırlar. İngilis dilində "Yule" sözü "Milad" sözünün sinonimi kimi işlədilir və bu sözün istifadəsi ilk dəfə 900-cü ildə qeydə alınmışdır.
Dies Natalis Solis Invicti
"Dies Natalis Solis Invicti" ifadəsi "Məğlubedilməzin günəşin doğum günü" mənasını verir və Roma imperatoru Avrelian bu festivala qatılaraq, 25 dekabrda onun təntənəli açılışını qeyd edir, qış festivalları mövsümünün başladığını bildirirdi. İmperator Konstantinin hakimiyyəti dövründə erkən xristian yazarları bu festivalı xristianlığa uyğunlaşdıraraq, -də qeyd edilən "günəşin salehliyi" ifadəsi ilə izah etməyə başladılar. Özünün "Heretiklərin aşkarlanması və rədd edilməsi" əsərində İriney (130–202) qeyd edir ki, İsanın doğulması 25 martda baş vermişdir və doğulmadan 9 ay sonra baş verərək, 25 dekabra tuş gələn İsanın çarmıxa çəkilməsi hadisəsinə istinad edir. İrineyin qeyd etdiyi doğulma hadisəsi indi Müjdə hadisəsi kimi məşhurdur və yaz ekinoksu ilə əlaqədar olmaqla, Miladı qış gündönümü ilə üst-üstə gətirib çıxarır. "De Pascha Computus" (243) adlı anonim əsərdə yaradılışın 25 martda baş verdiyi bildirilir, İsanın doğulmasının isə (bu yerdə işlədilən "nascor" sözü başqa mənada da istifadə edilə bilər) Yaradılış kitabında günəşin yaradılmasına uyğun olaraq 28 martda baş verdiyini bildirir. Bibliyanın tərcümələrindən birində oxuyuruq: "O ki, Rəbbin gözəl və ilahi yaratdığıdır, günəşin yaradıldığı 28 mart, Çərşənbə günü, Məsih olaraq doğulmuşdur. Bu səbəbdən də peyğəmbər Malaxay onun haqqında insanlara müjdə verərək demişdir: 'Sizin üçün salehlik günəşi yaradılacaq və şəfa onun qanadlarında sizə təqdim ediləcək. '"
IV əsrdə 25 dekabrın qeyd edilməsini təbliğ edən Yohannes Xrisostomos məsələ ilə bağlı demişdir: "'Lakin bizim Rəbbimiz də dekabr ayında doğulub…Yanvar təqvimindən səkkiz gün əvvəl [25 Dekabr] …, Lakin, onlar həmin günü 'Məğlubedilməzin doğum günü' adlandırırlar. Həqiqətən də, kim bizim Rəbbimiz qədər yenilməzdir?…Yox, əgər onlar həmin günü Günəşin doğum günü adlandırırlarsa, O, Ədalət Günəşidir.'" Tədqiqatçılar qeyd edirlər ki, Tanrı olaraq Günəşin doğum günün qeyd edilməsindən fərqli olaraq, astronomik günəşin doğulmasının qeyd edilməsinin "həmin dövrdə 25 dekabr və ya həmin ərəfəyə təsadef etməsini Roma tqviminə salınması, həmçinin dini Sol bayramının Mİladdan əvvəl qeyd edilməsi haqqında heç bir tarixi fakt məlum deyildir." Tomas Talli qeyd edir ki, "Campus Martius"da (274) imperator Avrelianın 25 dekabrda günəş tanrısına həsr edilmiş "Məğlubedilməz günəşin doğum günü"nü qeyd etməsi haqqında məlumat olmasına baxmayaraq, güman ki, ironik olaraq qış gündönümü heç bir reb günündə qeyd etmirdilər. "Xristian fikri üçün Oksford kompanyonu"nda "Məğlubedilməz Günəşin doğum günü" və "İsanın doğulması" arasındakı münasibətlərdə qeyri-müəyyənliyə münasibət bildirilərək qeyd edilir ki, İsanın doğum gününün 25 dekabrda qeyd edilməsi nəzəriyyəsinin, onun yaradılmasının 25 martda baş verməsi dini inancı əsasında formalaşması fikri 25 dekabrın Avrelianın fərmanından əvvəl xristian bayramı kimi qeyd edilməsini düşünməyə imkan verir.
Bayramın yaranması
Romada tərtib edilmiş 354-cü il Xronoqrafiyası adlı şəkilli əlyazmada Milad bayramının 25 dekabrda qeyd edilməsi haqqında ilk məlumatlar vardır. Şərqdə erkən xristianlar İsanın doğulmasını, əslində İsanın vəztizi ilə əlaqəli olmasına baxmayaraq, Epifaniyanın tərkibində (6 yanvar) qeyd edirdilər.
Orta əsrlər
left|thumb|200px|"Milad atanın imtahanı və məhkəməsi", 1686, Miladın İngiltərədə rəsmən bayram kimi bərpa edilməsindən qısa müddət sonra çap edilib. Erkən orta əsrlərdə Milad bayramı, qərb xristianlığında əsasən maqların ziyarəti üzərində qurulmuş Epifaniya bayramının kölgəsində qalırdı. Lakin orta əsrlər təqvimlərində Miladla bağlı bayram günləri üstünlük təşkil edirdi. Miladdan əvvəlki qırx gün "Müqəddəs Martinin qırx günü" adı ilə qeyd edilirdi (bu qırx gün 11 noyabrda "Turslu Müqəddəs Martin günü" ilə başlayır) və bu bayram hazırda Advent adı ilə məlumdur. İtaliyada keçmiş Saturnalia ənənələri Adventə uyğunlaşdırılmışdır. Təxminən XII əsrdə bu ənənələr Miladın On İki Gününə (25 dekabr-5 yanvar) uyğunlaşdırılmışdır ki, müasir liturgik təqvimdə bu günlər Müqəddəs On İki Gün və ya Kristmastid adlandırılır.
800-cü ildə Böyük Karlın tacqoyma mərasiminin Milad günü həyata keçirilməsindən sonra həmin günün dəyəri daha da qabardılmağa başlamışdı. 855-ci ildə Milad günü Şəhid Kral Edmund məsh edilmiş, 1066-cı ildə isə İngiltərə kralı I Vilyamın tacqoyma mərasimi baş tutmuşdur.
İnkişaf etmiş orta əsrlər dövründə bayram o qədər məşhurlaşmışdır ki, xronikalar müntəzəm olaraq müxtəlif maqnatların bayramı qeyd etməsini xəbər verirdilər. 1377-ci ildə İngiltərə kralı II Riçardın ev sahibliyi etdiyi Milad bayramı mərasimində on iki camış və üç yüzdən artıq qoyun yeyilmişdi. Yule qabanı orta əsrlərdə Milad bayramlarının əsas simvollarından biri olmuşdur. Xüsusi rəqqas qrupları tərəfindən ifa edilən Milad tamaşaları da həmin dövrlərdə məşhurlaşamağa başlamışdır. Bu tamaşalar başçı müğənni və onun ətrafında düzülmüş digər ifaçılar tərəfindən xor şəklində ifa olunurdu. Həmin dövrün bir çox yazarları isə bu tamaşaların əxlaqsız məzmun təşkil edərək Saturnalia ənənələrini Yule ənənələrinə qarışdırması səbəbiylə tənqid edirdilər. "Qarışıqlıq" – sərxoşluq, əxlaqsızlıq və qumar da bayram ənənələrinin əsas aspektlərini təşkil edirdilər. İngiltərədə hədiyyə verilməsi adəti Yeni il günü tətbiq edilirdi.
Bütün orta əsrlər dövründə Milad daşsarmaşığı, pirkal və digər həmişəyaşıl bitkilərlə əlaqələndirilmişdir. Hədiyyə verilməsi isə, yalnız qanuni əlaqəsi olan şəxslər arasında həyata keçirilirdi. İngiltərədə yemək, rəqs, musiqi ifası, idman oyunları və kart oyunları Miladın əsas ənənələri kimi inkişaf etdirilmiş, XVII əsrdən etibarən isə zəngin naharlar, dəbdəbəli maskalar və tamaşalar daha məşhur olmuşdur. 1607-ci ildə İngiltərə kralı I Ceyms tamaşanın Milad gecəsi təşkil edilməsi və məhkəmə üzvlərinin də tamaşada iştirakı haqqında qərar vermişdi. Bu hadisə Avropada XVI–XVII əsrlər islahatları zamanı baş vermişdi və bu zaman protestantlar hədiyyə paylayan fiquru Körpə İsa və ya Kristkindlə dəyişərək tarixi də 6 dekabrdan Milad gecəsinə keçirmişdilər.