cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Frez aləti
Dişlərinin en kəsiyinin formasına görə iti tilli və arxa hissəsi girdələnmiş olurlar. Dişlərin formasına görə düzdişli, vint formalı, müxtəlif girişli frezlər, vint qanovlarının istiqamətinə görə sağ və sol, konstruksiyasına görə bütöv və yığılmış frezlər mövcuddur. Kəsici tillərin optimal həndəsi parametrləri üçün təscrübələr əsasında aşağıdakı qiymətlər müəyyən edilmişdir: qabaq bucaq γ=(-10)÷30°; baş dal bucaq α=10÷30°; köməkçi dal bucaqα1 = 4÷10°; baş plan bucağı φ=30÷90°; köməkçi plan bucağı φ1= 1÷10°; keçid kəsici tilin uzunluğu l = 1÷2 mm; əsas kəsən tillin meyilliyi λ=(—5)÷15°; vint qanovlarının meyillik bucağı ω=10÷45°. Frez alətinin kəsici tilinin materialı onun tətbiq sahəsindən asılı olaraq müəyyən edilir. Kəsici tillər ya bütöv, ya da lövhə şəklində hazırlanıb əsas gövdəyə bərkidilir. Kəsici material kimi tezkəsən alət poladı, bərk xəlitə, kəsici keramika, polikristallik bornitrid və almazdan istifadə edilir. Onların tətbiqi bu materialların bu və ya digər frezləmə növünə (kobud, təmiz, incə, ultraincə və s.)uyğun gəlməsindən asılı olaraq seçilir.
İvan Rutkoviç
İvan Rutkoviç — əsasən Jolkva və Unevdə fəaliyyət göstərmiş ukraynalı ikona rəssamı. O, rəssamlıq və ağacişləmə üzrə Jolkva ikonoqrafiya məktəbinin qurucusu hesab olunur.
Yaradıcılığı
Rutkoviçin bəzi işləri itmişdir, lakin digər ustalarla hazırladığı ikonostaslar da daxil olmaqla, bir çox yaxşı qorunub saxlanılmış ikonası mövcuddur. Volitsa Derevlianska (1680–82) və Voliya Visotskada (1688–89) yerləşən taxta kilsələrin ikonostasları, eləcə də, Jolkvadakı İsanın Doğulması Kilsəsinin böyük ikonostası (10,85 х 11,87 m) bu cür əsərlərinə nümunədir. Sonuncu qeyd olunan ikonostas Nova Skvariava ikonostası kimi tanınır və 1697–99-cu illərə aiddir, hazırda Lvov Milli Muzeyində saxlanılır. Həmin dövr üçün Ukrayna ikonostasları arasında şah əsər hesab olunur. 7 cərgə ikonadan ibarət olan əsər 2009-cu ildə bərpa edilərək ictimaiyyətə təqdim edilmişdir. Lvov Milli Muzeyində ayrı-ayrı ikonları da mühafizə olunur.
İvan Rutkoviçin bədii üslubu dini mövzuları müasir Avropa təsirləri ilə ifadə edən Ukrayna-Bizans ənənəsinə əsaslanır və daha realistik, eləcə də, sekulyar xüsusiyyətə malikdir.
Rutkoviç rəssamlıq və ağacişləmə üzrə Jolkva ikonaqrafiya məktəbinin ən görkəmli nümayəndəsi hesab olunur. İncəsənət tarixçilərinin fikrincə, o dövrdə yaranmış yeni ikonoqrafik qanunlar rəssama fərdi üslubunu ortaya çıxarmağa imkan vermişdir. Sudova Vışniya, Jolkva, Robotiçi, Volınsk regionu və digər yerlərdə çoxlu yerli məktəblər yaranmışdır.
Lvov və Jolkvada İvan Rutkoviçin adını daşıyan küçələr yerləşir.
Gedər körpüsü
Gedər körpüsü — İrəvan şəhərində 1664-cü ildə Zəngi çayının qolu olan Gedər çayı üstündə qırmızı daşdan tikilmiş birtağlı körpüdür.
Sirri adası
Sirri adası  — Fars körfəzində İrana məxsus adalardan biri. Əbumusa adasından bir qədər qərbdə yerləşir. Hündürlük baxımından da ondan hündürdür. Ada trapesiya formasına malikdir. Onun sahəsi 17 km² təşkil edir. Farorv adası ondan şimalda yerləşir.
Uzun zaman Sirri adası ilə əlaqədar olaraq Fars körfəzinin ərəb ölkələrilə İran arasında konflikt yaşanmışdır. Ancaq hazırda ada rəsmən İran ərazisi kimi tanınır.
Adı
Adanın farsca adı Razdır. Bu isə farcadan tərcümədə «sirr» deməkdir. Ancaq adanın ərəbcə adı olan «Sari» tərcümədə eyni kəlməni sirri bildirir. Hazırda isə sirr sözü fars dilində də işlədilir. Adanın adı isə ərəbcədən qalmadır.
Ada digər adlarla tanınırdı. Əvvəllər ada «sari» və ya «suri» olaraq adlanırdı. Suri adı adada bitən bitkilərin qırmızı çiçəkləri və ya qırmızı torpaqları ilə əlaqədardır.
Coğrafi yerləşməsi
Sirri adası inzibati baxımından İranın Hörmüzgan ostanı ərazisinə daxildir. Ada Fars körfəzinin suları ilə əhatələnmişdir. Vilayətin mərkəzi olan Bəndər-abbasa qədər olan məsafə təqribi olaraq 152 dəniz milidir. Ada nəzərə çarpacaq hündürlüyə sahib deyildir. Ərazisi əsasən hamardır. Adanın ən hündür nöqtəsi dəniz səviyyəsindən 24 metr yüksəklikdə yerləşir. Adanın sahəsi 17 km² təşkil edir.
Flora və fauna
Ada bitki örtüyü baxımından olduqca kasıbdır. Onun ərazisində bir necə palma ağacından başqa iri bitki yoxdur. Adada qırmızı gil ehtiyatları vardır. Heyvanlar aləmindən isə ada ancaq qağayı və ceyranlar görülür.
İqlimi
Adanın iqlimi quraqdır. Tropik qurşaqda yerləşir. Sirri adasında yay ayları (əsasən iyul və avqust aylarında) temperatur 28 °C-dən (82 °F) daim yuxarı olur. Nəticədə istilik indeksləri ümumiyyətlə yay dövründə ən çox günlərdə 50 °C (122 °F) səviyyəsindədir. Burada böyük rütubət yay mövsümünün normal çöl iqlimlərindən daha aşağı olmasına səbəb olur. Buna səbəb isə Fars körfəzinin isti sularından hava axınının təsiridir.
I Pyotrun islahatları
thumb|383x383px| [[Çar I Pyotr iş başında]] I Pyotrun islahatları, XVIII əsr Pyotrun dəyişiklikləri - 1725-ci ildə Rusiyada I Pyotrun hakimiyyəti dövründə həyata keçirilən dövlət və ictimai həyatda dəyişikliklər.
I Pyotrun bütün islahat fəaliyyətini şərti olaraq üç dövrə ( mərhələlərə) bölmək olar: 1696-1721. - Pyotrun Azov kampaniyası və Şimal müharibəsi dövrü (1700-1721), o cümlədən 1703-cü ildə Sankt-Peterburqun əsasının qoyulması və 1709-cu ildə Poltava döyüşü, sonra isə - 1721-1725 - Rusiya imperiyasının yaranması; Qafqazda yürüşlər və 1725-ci ilin fevralında Pyotrun ölümü.
Birinci mərhələnin xüsusiyyətləri tələsik və həmişə düşünülmüş xarakterə malik deyildi, bu da Şimal müharibəsinin aparılması ilə izah olunur. İslahatlar, ilk növbədə, müharibə üçün vəsait toplamaq məqsədi daşıyırdı, yığımlar zorla aparılır və çox vaxt istənilən nəticəni vermirdi. Birinci mərhələdə dövlət islahatları ilə yanaşı, həyat tərzinin müasirləşdirilməsi istiqamətində də geniş islahatlar aparıldı. İkinci dövrdə islahatlar daha sistemli xarakter daşıyırdı.
Bir sıra tarixçilər, məsələn, V. O. Klyuchevski, Peterin islahatlarının 17-ci əsrdə baş verən dəyişikliklərin yalnız təbii davamı olduğuna diqqət çəkdi. Digər tarixçilər (məsələn, Sergey Solovyov ), əksinə, Pyotr dəyişikliklərinin inqilabi xarakterini vurğuladılar.
Pyotrun islahatlarını təhlil edən tarixçilər onun bu islahatlarda şəxsi iştirakı ilə bağlı müxtəlif fikirlər söyləyirlər. Bir qrup hesab edir ki, Pyotr həm islahatlar proqramının tərtibində, həm də onların həyata keçirilməsi prosesində əsas rol oynamayıb (bu, ona kral kimi aid edilirdi). Digər bir qrup tarixçi isə əksinə, müəyyən islahatların aparılmasında I Pyotrun böyük şəxsi rolundan yazır.
Dövlət idarəçiliyində islahatlar
Əvvəlcə I Pyotrun dövlət idarəçiliyi sahəsində dəqiq islahatlar proqramı yox idi. Yeni dövlət qurumunun yaranması və ya ölkənin inzibati-ərazi idarəçiliyinin dəyişməsi mühüm maliyyə vəsaiti və əhalinin səfərbərliyi tələb edən müharibələrin aparılması ilə diktə olunurdu. I Pyotrun miras qoyduğu hakimiyyət sistemi Sankt-Peterburqda ordunu yenidən təşkil etmək və artırmaq, donanma qurmaq və qalalar tikmək üçün kifayət qədər vəsait toplamağa imkan vermirdi.
Pyotrun siyasətində ilk illərdən hökumətdə səmərəsiz Boyar dumasının rolunu azaltmaq meyli var idi. -cu ildə çarın yanında Yaxın dəftərxana təşkil edildi və Nazirlər Soveti daha sonra fərdi sifarişləri idarə edən 15-ə qədər etibarlı adamın daxil olduğu binalarda toplandı. Bu, 22 formalaşan gələcək İdarəedici Senatın prototipi idi fevral (  . Boyar duması (daha doğrusu, "boyarların qurultayları") haqqında sonuncu qeyd 1708-ci ilə təsadüf edir: o dövrdə "konsiliumlar"ın iclaslarında iştirak edənləri həm "boyarlar", həm də "nazirlər" adlandırmaq olardı . 1708-ci ildən etibarən Şurada müəyyən bir iş rejimi quruldu: hər bir nazirin xüsusi səlahiyyətləri var idi, hesabatlar və iclasların protokolları görünür.
1711-ci ildə Boyar Duması və onu əvəz edən Konsiliya əvəzinə Senat yaradıldı. Pyotr Senatın əsas vəzifəsini bu şəkildə tərtib etdi: “Dövlət daxilində xərclərə baxmaq və lazımsız və xüsusən də boş yerə ayırmaq. Mümkün qədər çox pul toplayın, çünki pul müharibənin arteriyasıdır. »
Çarın olmadığı dövrdə dövlətin hazırkı idarəçiliyi üçün Pyotr tərəfindən yaradılmış (o vaxt çar Prut kampaniyasına başlamışdı) 9 nəfərdən (kollegiyaların sədrləri) ibarət Senat tədricən müvəqqəti idarəçiliyə çevrilmişdir. 1722-ci il fərmanında təsbit edilmiş daimi ali dövlət qurumu.
Senatla eyni vaxtda fiskal vəzifəsi meydana çıxdı. Senatdakı Baş Fiskalın və əyalətlərdəki Fiskalların vəzifəsi qurumların fəaliyyətinə gizli nəzarət etmək idi: onlar fərmanların pozulması və sui-istifadə hallarını aşkar edərək Senata və çara məlumat verirdilər. 1715 -ci ildən Senatın işinə baş auditor nəzarət edirdi, 1718-ci ildən isə baş katib adlandırıldı. -Ci ildən 1722-, Senatın nəzarət həyata keçirilmişdir Baş prokuror tərəfindən və Respublika Prokurorluğunun, kimə bir prokuror bütün digər təşkilatlar tabe idi. Baş prokurorun razılığı və imzası olmadan Senatın heç bir qərarı qüvvədə deyildi. Baş prokuror və onun müavini birbaşa dövlət başçısına hesabat verdilər.
Senat bir hökumət olaraq qərarlar qəbul edə bilərdi, lakin onların həyata keçirilməsi üçün inzibati aparat lazım idi. In 1717-1721, hökumətin icra hakimiyyəti orqanlarının bir islahat sistemi ilə paralel olaraq, nəticəsində həyata keçirilmişdir sifarişlər onların qeyri-müəyyən funksiyaları, 13 kollec İsveç modeli əsasında yaradılmışdır - gələcək nazirliklərin sələfləri. Sərəncamlardan fərqli olaraq, hər bir kollegiyanın funksiyaları və fəaliyyət istiqamətləri ciddi şəkildə müəyyən edilirdi və kollegiyanın özündə münasibətlər qərarların kollegiallığı prinsipi əsasında qurulurdu. Təqdim edildi:
28 fevral 1720-ci ildə Ümumi Əsasnamə bütün ölkə üçün dövlət aparatında vahid ofis iş sistemini tətbiq etdi. Onun sözlərinə görə qaydaların, kollegiya ibarət prezidenti 4-5 məsləhətçilər və 4 qiymətləndiricilər.
İdarəetmə sistemində mərkəzi yeri gizli polis tuturdu: Preobrajenski Prikaz (dövlət cinayətləri ilə bağlı işlərə cavabdehdir) və Gizli Kansler. Bu qurumlar imperatorun özünün yurisdiksiyasında idi.
Bundan əlavə, Duz İdarəsi, Mis İdarəsi və Torpaq Tədqiqat İdarəsi fəaliyyət göstərirdi.
Kolleclərin hüquqlarına dair iki qurum var idi: Sinod və Baş Magistrat.
Kollegiyalar Senata, onlara isə əyalət, əyalət və mahal administrasiyası tabe idi.
I Pyotrun idarəetmə islahatının nəticələri tarixçilər tərəfindən birmənalı qarşılanmır.
Acalovlar
Soyun yaranması
Gürcüstanın Mərkəzi Tarix Arxivində saxlanılan 1821-ci ilə aid təhrir siyahılarından bəlli olur ki, Ağakişi bəy Mol­la Ağakişi oğlu Bolus- Kəpənəkçi kəndinin başçısı (kəndxudası) olmaqla, onun Qəhrəman, Alı, Nağı və Musa adlı dörd oğlu haqqında da məlumat var. Rus ordusunun Əlahiddə Gürcüstan Korpusunun generalı Velyamino­vun təqdimatı əsasında dövlətçiliyə xüsusi xidmətlərinə görə, Ağakişi bəy 1818-ci ildə üzərində Rusiya İmperatorunun şəkli olan qırmızı lentli qızıl medalla tətif edildiyi barəsində də tarixi bəlgələrdə qeydlər var. ( F.Valehoğlu, “Qarapapaqlar”dərgisi, 2010, sayı 8.-ci sayında “Bolus-Kəpənəkçi ağaları - Ağakişi bəy və onun oğlu Musa ağa” məqaləsindən)
Buradan görünür ki, İsrafil bəyin babası Çar Rusiyasının etibarlı təəbələrindən biri olmuş ki, qızıl medalla təltif edilmişdir.
Əsasən İsrafil ağaya həsr olunan bu yazıda isə istinad mənbəyimiz Kəpənəkçinin ağsaqqalları və özəl olaraq İsrafil bəyin oğul nəvəsi indi onun adını daşıyan İsrafil Rəhim oğlu Acalov və İsrafil ağanın qızı Qızxanımın nəvəsi Söhrab Məmmədovun topladıqları materiallar və yaddaşlarında qalan tarixi olaylar olacaqdır. Bəri başdan hər ikisinə də oxucularımız adından minnətdarlığımızı bildiririk.
Ağakişi bəyin dörd oğlundan Musa ağa (Borçalıda Musa ağa daha çox “Qaragöz”adı ilə məşhur olub ad-san qazanmışdır.) çox bacarıqlı və istedadlı gənc kimi seçil­ib. Xüsusi məktəbdə təhsil alan “Qaragöz” Musa ağa Kəpənəkçidəki malik olduqları pay torpaqlarına qane olmayıb indiki "Ağalıq" deyilən yurda çıxmışlar. Bu yurd sonradan Gürcüstanda Bol­nisi rayonunun bir kəndi olaraq “Ağalıq” adı ilə rəsmiləşmişdir. Əslində “Ağalıq” Musa ağaya gürcü knyazından məhkəmə və hərbə-zorba çəkişmələrindən sonra onlara nəsib olmuş və tarixi titulları əsasında da “Ağalıq” deyə tarixə düşmüşdür. Hazırda kənddə 60 ev var. Unikal təbii-coğrafi yüksək ərazidə yerləşən bu kənddəki İsrafil ağanın evinin balkonun­dan baxanda Borçalı çökəyi Sarvana qədər apaydın gözlə görünür. Musa ağanın da başı çox qeyli-qallar çəkmiş və sürgün həyatı da yaşamağa məcbur olmuşdur. Lakin, buna bax­mayaraq o, uzaq Sibirə sürgündən əfv olu­naraq geri doğma kəndinə qayıda bilmişdir. Onun Suleyman, İsmayıl, İsrafil, Məhəmməd və İbrahimxəlil (sonradan Musa) adında oğlanları olmuşdur. (Sonuncunun adını İsrafil bəy atası Musa ağa öləndə dəyişdirib onun adını qoymuşdur.)
Cüttərkibli cümlələr
Cüttərkibli cümlələr — baş üzvlərin hər ikisinin iştirakı ilə qurulan sadə cümlələrə cüttərkibli cümlələr deyilir.
Acalovlar
Soyun yaranması
Bu soyun mənsubları Hacallılar vəya Hacaloğulları kimi tanınmışlar. Rəsmiyətdə Acalov soyadını daşımışlar və günümüzdə də daşımaqdadırlar.
Cüttərkibli cümlələr
Ümumi məlumat
Cüttərkibli cümlələrdə adətən fikir predmeti mübtəda və ya mübtəda qrupu şəklində, fikir predmetinin hərəkət və əlaməti xəbər və ya xəbər qrupu şəklində ifadə olunur. Hər iki baş üzvün iştirakı ilə formalaşdığı üçün bu cür cümlələr cüttərkibli hesab olunur.Cüttərkibli cümlələrdə əksərən mübtəda məntiqi subyektə, xəbər məntiqi predikata uyğun gəlir. Cümlə genişlənmiş olduqda iki qütbə, iki zonaya — mübtəda və xəbər zonalarına ayrılır. Mübtəda ona aid olan üzvlə — təyinlə birlikdə mübtəda zonasını (və ya mübtəda qütbünü), xəbər ona aid olan üzvlərlə — tamamlıq, zərflik və təyinlə birlikdə xəbər zonasını (və ya xəbər qütbünü) əmələ gətirir. Cüttərkibli cümlələrdə mübtəda (və mübtəda zonası) adətən "verilən"i, xəbər (və xəbər zonası) "yeni"ni bildirir, yəni söhbətin predmeti mübtəda və mübtəda zonası vasitəsilə, yeni məlumat isə xəbər və xəbər zonası vasitəsilə ifadə olunur.Cüttərkibli cümlələr dildə ən çox işlənən cümlə növüdür, ona görə də bədii əsərlərin dilində böyük üstünlük təşkil edir.Cüttərkibli cümlələrin qurulma şərtləri aydındır: hər iki baş üzvün iştirakı vacibdir. Lakin bəzən təkrara yol verməmək, fikri sadə, səlis və yığcam ifadə etmək üçün cümlələrin mübtədası buraxılır, mübtəda bilavasitə cümlədə iştirak etmir. Belə cümlələr təktərkibli deyil, cüttərkibli hesab olunur, çünki bu cür cümlələrin buraxılmış mübtədasını mətnə əsasən asanlıqla bərpa etmək olur. Cüttərkibli cümlələr sadə cümlənin əsas xüsusiyyətlərini özündə cəmləşdirən cümlə tipidir. Bu cür cümlələr feili və ismi xəbərli, təsdiq və inkar ola bilir.
Geniş cüttərkibli cümlələr
Geniş cüttərkibli cümlələrdə mübtəda və xəbərlə birlikdə ikinci dərəcəli üzvlər (vasitəsiz və ya vasitəli tamamlıq, təyin və zərfliyin hər bir növü) tək-tək işlənə bilər; eyni strukturda (mübtəda və xəbərin olması ilə) ikinci dərəcəli üzvlər iki-iki, üç-üç və daha çox sayda işlənə bilər və nəhayət, cüttərkibli geniş cümlələr bütün ikinci dərəcəli üzvlərin iştirakı ilə də qurula bilər.
Həmçinin bax
Cümlə
Mont-Ross
{{Vulkan |lat_dir = S|lat_deg = 49|lat_min = 36|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 69|lon_min =30 |lon_sec = |CoordScale             = }}
Ross vulkanı —  Kergelen adasında yerləşən vulkan. Vulkanın hündürlüyü 1840 metrdir. Vulkan adanın cənubunda, Qaleni yarımadasında yerləşir. Mont-Ross iki zirvəyə sahibdir - Qran-Ross və Peti-Ross (1721 m). Vulkan Kuk buzlağı ilə örtülmüşdür. O, 1840-cı ildə Kergelen adasını ziyarət etmiş Ceyms Klark Rossun şərəfinə adlandırılmışdır. Zirvə ilkdəfə 1975-ci ildə fəth edilmişdir. Vulkanın hər iki zirvəsinə isə eyni anda 2006-cı ilin dekabrında çıxılır.
Yaponlar
Yaponlar ( nihoncin/nipponzin) — Yaponiya  əhalisinin 98 % çoxunu təşkil edirlər. Yaponlar yapon dilində danışırlar.
Sayı və yayılması
Dünyada sayları 130 milyon nəfər təşkil edir. Bundan 127 milyonu Yaponiya, 1,2 milyonu ABŞ (Kaliforniya və Havay adaları), 1,5 milyonu Braziliya, 99 mini Kanadada yaşayır. Yaponlar Avropa, Asiya, Avstraliya və Amerika ölkələrində belə yaşayırlar.
Dövlət
Yaponların böyük əksəriyyəti Yaponiya ərazisində yayılmışlar. Dövlətin keçmiş adı Yaponiya imperiyası ("Day Hippon" ) olmuşdur. Yapon dilindən hərfi mənası "Böyük Yaponiya" adlanır. Yaponların ilk qədim dövləti Yamatodur.
Adət-ənənə və mədəniyyət
Yaponların ənənəvi yaşayış evləri şəbəkə ilə inşa edilən 1 və ya iki mərtəbəli evlər olmuşdur. Divarları cərcivələrlə örtülürdü. Üzərlərinə isə kağız və katon yapışdırılırdı. Döşəmə taxtadan ibarət olsada üzəri isə xüsusi materialla örtülürdü. Onlar yerə xalı və ya xalça salmırdılar. Stol, stul və ya kreslolar ancaq qonaq otağına qoyulurdu. Onların stulları nisbətən kiçik olurdu. Əsasən dizlərini qatlayaraq otururdular. Oturduqları yerə döşəkcə sərilirdi. Olar yatağda deyil döşəmədə xüsusi örtütün üzərində yatırlsr. Başlarının altına isə yastıq deyil kiçik taxta qoyurlar. Evlər şəkillrllə bəzədilir. Bu şəkillərdə təbiət görüntüləri və ya aforizm (məsəl) yazıları təsvir olunur. Bu tip evlər Kakemono adlanır. Yaponların seçilmiş incənət sahəsi klassik yapon qravür sənətidir. Yaponların milli geyimləri Kimano (）adlanır. Bu kişi və qadınların üst geyimləridir. Kəmər Obi adlanır. Ayaqlarına ağ corab geyinirlər. Bu corabların xüsusiyyəti baş barmaqları ayrı olur. Bu corablar Tabi adlanır. Yayda isə kimanonun yüngül variantı geyinilir və Yokata adlanır. İki növ ayaqqabı geyinilirdi: Cori-rezin və dəri, Heta-taxtadan. Hazırda bu geyimlər əsasən toylarda geyinilir.
Qadınların geyimləri kişilərin geyimlərindən qol biçimlərinə görə fərqlənir. Qol hissə həmdə cib rolunu oynayır.
Yaponların qədim dəfn adətləri vardır. Hazırda isə Buddizm dəfn adətləri geniş yayılmışdır.
Təsərrüfat
Ənənəvi olaraq düyü istehsalı ən başlıca yer tutur. Üstəlik yaponlar çay, tərəvəz və sitrus meyvələri əkirlər. Ən geniş yayılmış təsərrüfat sahəsi ipəkçilik və balıqçılıqdır. Yaponiya zəngin ehtiyatlara malik olmayan dövlət olmasına baxmayaraq xalqın birliyi, ümumi mənafe və yüksək təhsil sayəsində dünyanın ən inkişaf etmiş ölkələrindən birinə çevrilmişdir. Xüsusi ilə İkinci Dünya müharibəsindən sonra inkişaf daha aydın sezilir. Onlar maşınqayırma və elektroenergetika və çihazqayırma sahəsində dünyada öz sözünü deyir.
Polimer qarışıqlar
Polimerlərin bir-birilə qarışmasını düzgün qiymətləndirmək üçün qarışıqların faza diaqramlarının – polimerlərin qarışmasının onların nisbətindən və temperaturdan asılılıq, göstəricilərindən istifadə edilir. Hər halda praktiki polimer qarışıqları qeyri-bircinsli iki və daha çox fazalıdırlar. Bir-birilə qarışmayan polimerlərdə göstərilən hadisə özünü daha çox biruzə verir. Polimer qarıqarışıqlarında fazaların çevrilməsi hadisəsi – dispers fazanın fasiləsiz fazaya çevrilməsi, qarışıqların xassələrinin formalaşmasında xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Fazaların çevrilmə prosesi komponentlərin özlülüyündən, qarışma temperaturundan, sürüşmə gərginliyi və sürətindən asılıdır. Polimer qarışıqlarında Tş, Tər və mexaniki itkilərin bucağının tangesinin (tg) temperatur asılılığı qarışığın faza tərkibini, onların bir-birilə qarışmasını müəyyən etməyə imkan verir. Göstərilmişdir ki, hətta komponentləri bir-birilə qarışmayan polimer qarışıqlarında makromolekul seqmentlərinin fazalararası qatda qarşılıqlı həll olması - əlaqələnməsi mümkündür. Polimer-polimer fazalarının ayrılma sərhəddində (FAQ), bir polimerin seqmentinin ikinci polimerin seqmentləri ilə qarışması qarışıqlarda gedən prosesləri izah etməyə imkan verir. Bir-birilə qarışmayan polimer qarışıqlarında seqmentlərin fazaların görüşmə sərhəddində qarşılıqlı həll olması seqmental qarışma qatının əmələ gəlməsinə səbəb olur. Bu qatın qalınlığı polimerin quruluş oxşarlığından asılıdır və geniş həddə dəyişə bilər. Polimer qarışıqları soyudulduqda, polimerlərin istilikdən genişlənmə əmsallarının fərqli olması səbəbindən, fazaların ayrılma sərhəddində gərginliklərin əmələ gəlməsi baş verir. Bu zaman qarışıqda seqmental qarışma qatı ilə yanaşı, qalınlığı bir neçə mikrometr olan FAQ əmələ gəlir və komponentlərin fərqli kristal quruluşundan, molekul kütləsindən, əlavələrin olmasından asılı olaraq FAQ fasiləsiz ola bilər. Polimer qarışıqlarında fazalararası qatda seqmental həll olmanın göstəricisi kimi qarışığın adgeziyasının polimerlərin kimyəvi təbiətindən asılılığı qəbul edilir, yəni polimer qarışıqlarında seqmental həll olma qatı ilə yanaşı, makromolekul düzüm quruluşu dəyişmiş və tərkibində başqa polimer hissəcikləri olan davamlı sərhəd qatı əmələ gələ bilər. Qarışıqlarda fazalararası qatda gərginliyin müxtəlif əlavələr vasitəsilə azaldılması fazalar arasında adgeziyanı və qarışmanı yaxşılaşdırır. Belə əlavələr kimi SAM quruluşuna malik, iki bloklu, hər bir qarışığın bir və ya digər polimerinə quruluşca yaxın olan, difil xüsusiyyətli maddələrdən istifadə edilir 65. Fazalararası əlavələr kimi calaq- və blok sopolimerlərdən istifadə edilir. Bu əlavələr fazalararası qatın sıxlığını azaldır, seqmental əlaqələnmə dərinliyini artırır. Calaq- və ya blok sopolimerlərinin 1-2%(kütlə) miqdarında əlavə edilməsi polimer qarışıqlarında fazalararası gərginliyi maksimum azaltmağa imkan verir. Polimer qarışıqlarında fazalar arasında adgeziya haqqında müxtəlif mülahizələr mövcuddur:
- zəif sərhəd qatı nəzəriyyəsinə görə adgeziya əlaqələrinin qırılması, fazalararası sərhəd yaxınlığında olan zəif sərhəd qatında kogeziya yolu ilə baş verir;
- molekul əlaqəsinin olduğu haldakı mülahizəyə görə təkcə vandervals qüvvələrinin güclü adgeziya əlaqəsi üçün kifayət etdiyi, fazalararası əlaqənin və adgeziyanın davamlılığının islatma enerjisi ilə müəyyən edilməsinə əsaslanır;
- diffuziya nəzəriyyəsi yaxşı adgeziyanın əldə edilməsi üçün polimer makromolekullarının fazalararası sərhəddə diffuziyanın vacibliyinə əsaslanır;
- adgeziyanın kimyəvi nəzəriyyəsi, kimyəvi əlaqələrin (335 kC/mol), vandervals əlaqələri (10,5 kC/mol) enerjisinə nisbətən daha çox olduğuna görə, fazalararası qatda kimyəvi əlaqələrin yaranmasının adgeziya davamlılığının artmasınına əsaslanır.
Yüksək reaksiya qabiliyyətli qruplar COON, NH2, CO NH2, OH, Cl və s. saxlayan birləşmələrin polimer qarışıqlarına əlavə edilməsi fazalararası kimyəvi əlaqənin yaranması, fazalararası qatda dəyişmə reaksiyalarının getməsi nəticəsində baş verir.
İki polimerin heterogen qarışığı, qarışığın morfologiyası, bir-birilə qarışma nəticəsində polimer fazalarının bir-birinə daxil olması, fazaların ölçüsü, qarışıq komponenlərində relaksasiya prosesləri, fazalararası əlavələrin miqdarından asılı olaraq, mexaniki təsirlərə qarşı müxtəlif müqavimətə malikdir.
Müəllif
2.Self-dispersible epoxide/surfactant coating compositions. Пат. 6680347 США, МПК7 С 08J3/28. Cognis Corp., Saint Victor Marie-Ester, Johnson Grannies S. № 09/662540; Заявл. 15.09.2000, Опубл. 20.01.2004.
3.Смирнов Ю.Н., Валцев Л.Ф., Лапицкий В.А. Отверждение эпоксиуретановыхолигомеров //Пласт. массы., 1985, № 12, с. 41-42
4.Дверко И.М. Эпоксидные одноупаковочные композиции и пенопласты на их основе // Пласт. массы. 2004, № 3, с. 36-39
5.Бакнелл К.Б. Ударопрочные пластики: Под. ред. И.С.Лишанского. (Пер.с англ.). Л.: Химия, 1981, 327 с.
6.Пыриков А.В., Григоренко Т.П., Кулик Т.А., Кочергин Ю.С. Свойства эпоксидных полимеров, модифицированных полидиметил-силоксановым каучуком // Пласт. массы, 2004, № 8, с. 10-11
Pop musiqi
Pop musiqi (, popular music sözlərinin qısaltması) — müasir musiqi istiqamətlərindən biri, müasir kütləvi mədəniyyət növüdür.
Mona Vanna
Mona Vanna və ya Çılpaq Cakonda  — bəzən "ikiqat erotika" da adlandırılan, 72,4 × 54 sm ölçülü ikiqat yapışdırılmış kağız üzərində kömürlə çəkilmiş çılpaq qadın portretidir. Əsər Uaza departamentindəki Şantiyi qəsrində yerləşən Konde muzeyində saxlanılır.
Mənşəyi haqqında ehtimallar
Əsərin Leonardo da Vinçiyə aid edilməsinin mənşəyi kardinal Luici d'Aragonun yazarı Antonio de Betisin məlumatlarına əsaslanır. Onun sözlərinə görə, 10 oktyabr 1517-ci ildə kardinalın Klo-Lüse qəsrində Leonardonu ziyarət etməsi zamanı, rəssam ona II Culiano de Mediçinin sifarişi ilə "florensiyalı xanımın sağlığında çəkilmiş portretini" hədiyyə etmişdir. Ehtimal ki, rəssam sifarişi 1513–1516-cı illərdə Mediçinin himayəsində olduğu dövrdə almışdır. Bu əsər dövrümüə çatmasa da, onun eskizi saxlanmışdır. Ehtimal ki, qısa müddət sonra "La fornarina" əsərini işləyərkən Rafael Santi də məhz həmin portretdən ilhamlanmışdır, lakin bu nəzəriyyəni şübhə altına alan tədqiqatçılar Antonio de Betisin verdiyi məlumatda hazırda Luvrda saxlanan "Mona Liza"dan bəhs etdiyini və məlumatda istifadə edilən "au naturel" ifadəsinin "Mona Liza"ya aid edilə biləcəyini qeyd edirlər.
Əsəri təsvir edən ikincə mənbə isə Leonardoya yaxınlığı illə seçilən onun tələbəsi Salaiyə məxsusdur: onun 21 aprel 1525-ci ildə ölümündən sonra tərtib edilmiş invertarında yarıçılpaq "Mona Liza" portreti də qeyd edilir. Məhz bu məlumata əsasən bəzən əsərin Leonardonun orijinal işi olduğunu ehtimal edirlər, lakin Salaiyə miras qalmış Leonardonun əsəri ehtimal ki, 1518-ci ildə I Fransisk tərəfindən alınmışdır, Milan hersoqluğu isə Fransa krallığına tabe idi. Bundan başqa kral tərəfindən alınmış naməlum müəllifli əsərlərin siyahısı bəllidir və heç bir invertarizasiyada Çılpaq Mona Liza qeyd edilmir. Orta əsrlərdə Niderland rəsamı Yos van Kleve və Fransa rəssamı Fransua Klua Mona Vannadan ilhalanaraq əsərlər yaratmışlar, lakin ehtimal ki, onlar əsərin daha qədim kopyalarını görmüşdülər.
XIX əsrdə satılması
Əsər 1862-ci ildə Omal hersoqu Orleanlı Henrix tərəfindən o zaman üçün böyük məbləğ olan 7.000 franka M. Tibo tərəfindən alınmışdır. Sonuncu isə onu on beş il əvvəl Romada almışdır. Daha sonra hersoq o zaman Leonardonun əsər üçün hazırlıq eskizi hesab edilən və hazırda Ermitajda saxlanılan rəsmi almaq istəyir.
Hersoq bütün kolleksiyasını Fransa İnstitutuna vəsiyyət edir, nəticəsə o, 1897-ci ildə Şantiyi qəsrində təşkil edilmiş Konde muzeyinin kolleksiyasına düşür. XIX əsrin sonlarından etibarən sənət tarixçilər əsəri Leonardoya aid etmirlər.
Təsviri
Onda, rənglənmiş yekun versiyada görünməyə sağ əlin örtük altındakı hissələri də verilib. Şabllonların keyfiyyəti sənətkarın məhz bu eskizə istinad etdiyini güman etməyə imkan verir: buna baxmayaraq sonrakı əlavələrlə əsərin keyfiyyəti aşağı salınmış, dərinliyi isə quaşla azaldılmışdır.
Tədqiqi
Əsərin atributasiyası ilə bağlı müəmmanın həll edilməsi üçün o, 2017-ci ildə Fransa muzeyləri tədqiqat və restavrasiya mərkəzində ətraflı tədqiqata cəlb edilərək, infraqrımızı reflektoqrafiya, rentgen şüalanması, rentgen fluoresensiya analizlərindən keçirilmişdir. Nəticədə onun 1485–1638-ci illər arasında işlənməsi müəyyən olunmuşdur.
Replika və kopyaları
Əsərin XVI əsrdən başlayaraq müxtəlif dövrlərə aid iyirmiyə yaxın kopyası məlumdur ki, onlardan da biri Salaiyə aid edilir. Həmin kopyaları iki qrupa bölmək olar: onlardan bir qrupunda büst "Mona Liza" kimi ¾ nisbətində, digərlərində isə daha çox üzü izləyiciyə istiqamətlənmiş formada verilmişdir. İkinci formaya daha çox Fransa və Skandinaviya ölkələrinin rəssamlarının əsərlərində rast gəlinir.
Qala (Kronin)
Qala — Arçibald Kroninin ilk dəfə 1931-ci ildə nəşr edilmiş ilk romanı.
Məzmun
Qala, Kroninin bəlkə də ən məşhur kitabıdır; bu, insanın həyat yolunu şəxsiyyətin formalaşmasından və inkişafından başlayaraq acı gerçəkliyin ağırlığı altında parçalanmasına və çökməsinə qədər əhatə edən gözəl, aktual roman-pritçadır.
Nəşr və tərcümə
Əsər Tələt Ələkbərov tərəfindən Azərbaycan dilinə tərcümə edilib, 2019-cu ildə Bakı Kitab Klubunda 404 səhifədə nəşr edilib.
Məscid
thumb|300px|right|[[Bakıda Təzəpir məscidi]] thumb|300px|right|Qiblənin dəyişdirilməsi haqqında ayənin Peyğəmbərə nazil olduğu [[İkiqibləli məscid.]] thumb|İstanbul, Yeni Camii Məscid ( — "səcdə yeri" ) — İslam dinində müsəlmanların Allaha kütləvi və tək ibadətləri üçün nəzərdə tutulmuş memarlıq tikilisi.
Xalqın aktrisası. Nəcibə Məlikova (film, 2015)
'''Xalqın aktrisası. Nəcibə Məlikova''' — rejissor Sənan Sultanovun 2015-ci ildə Azərbaycan Televiziyasında çəkdiyi sənədli film.
Məscid
Məscid namaz qılınan məkanı ifadə edir. Xüsusi ərazidə olan günbəzli və minarəli bina üslubunda tikilir. Bir çox hallarda daxili həyətə malik olur. Minarələrin sayı birdən doqquzacan ola bilər. Daxili ibadət zalının divarları təsvirsiz olmalıdır. Ancaq divarlarda Qurandan ərəb dilində sətirlər yazıla bilər.
Xalqın aktrisası. Nəcibə Məlikova (film, 2015)
Məzmun
Filmdə teatr və kino aktrisası, Azərbaycanın xalq artisti Nəcibə Məlikovanın xatirəsinə həsr olunur.
Məscid
Məscid Məkkə istiqamətində tikilməlidir. İbadət zalında Məkkə istiqamətindəki divarda mehrab adlanan boşluq olur. Mehrabdan sağda bir qədər yüksəkdə minbər qurulur, oradan vaiz dindarlara xütbə oxuyur, yaxud müraciət edir. Bəzi ölkələrdə məscid yanında mədrəsə də fəaliyyət göstərir.
Məscid sözünün mənası
left|200px|thumb|[[Kəbə]] Qurani-Kərim və hədislərdə "sücud" (səcdə etmək) sözü "baş əymək"lə yanaşı‚ başı yerə qoymaq mənasında da işlədilmişdir. Elə buna görə də‚ səcdə‚ təvazökarlığın ən son həddi sayılır. Məhz bu səbəbdən İslam mədəniyyətində məscid‚ insanların qüdrətli və qəni Yaradan ilə acizanə şəkildə əlaqə qurmaq üçün seçdiyi müqəddəs məkan kimi tanınır.
Məscid sözü Qurani-Kərimdə 28 dəfə işlənmişdir. Bunun 22-si tək halda və 6-sı isə cəm halda işlədilmişdir. Filoloqlar Quranda qeyd edilən "mihrab" sözünün də "məscid" mənasına gəldiyini bildirirlər.
Dünya müsəlmanları arasında təkcə Türkiyə türkləri cümə namazı qılınmayan, ancaq gündəlik namazlar qılınan yerləri məscid adlandırır, cümə namazı qalınan yerlərə də cami deyirlər. Qərb dünyasında işlədilən sözlərin (mosque, mosquee) də məscidin müxtəlif tələffüzündən ortaya çıxdığı qeyd edilir.
Məscidin tarixi
İslamın təşəkkül dövründə Allaha ibadət üçün Məhəmmədin Mədinədəki evini xatırladan sadə binalar tikilirdi. O dövrlərdə məscidlər olmadığından Allaha ibadət və namaz qılınması açıq ərazidə kənarları xətlə çəkilmış yerlərdə həyata keçirilirdi. Məhəmmədin Mədinəyə hicrəti zamanı Mədinə yaxınlığında Quba adlanan yerdə bir neçə gün qalmışdır. Məhəmməd Qubada olduğu vaxt ərzində bir məscid tikdirmişdir ki, bugünümüzə qədər Quba məscidi kimi tanınır. Hicrətin ilk vaxtlarında müsəlmanların qibləsi Qüdsdəki Məscidül-Əqsa olmuşdur. Sonralar ayə nazil olaraq qiblənin Kəbə olduğu bəyan olunmuşdur. Bu barədə Quranın ikinci surəsi olan Bəqərə surəsində bilidirilir. Qiblənin dəyişdirilməsi haqqında ayənin Məhəmmədə nazil olduğu məscid hazırda Mədinə yaxınlığında olan İkiqibləli məsciddir.
Məscid haqqında Quranda belə yazılır: "Bəşər üçün inşa edilən ilk məbəd, Məkkədəki bərəkətli və bütün cəmiyyətlər üçün hidayət mərkəzi olan məbəd idi". Məhəmməd peyğəmbər ikincisinin isə Məscidul-Əqsa olduğunu bildirib.
Funksiyasına və ellik dəyərinə görə mütəxəssislər, İslam ibadətgahlarını bütövlükdə dörd qrupa bölürlər. Bunların ən sayası məhəllə və kənd məscidləridir. Sonrakı pillədə came məscidləri gəlir. Bunlardan başqa bir də vilayət və ya ölkə əhəmiyyətli ibadət yerləri də vardır. Ən nüfuzlu ibadət yeri isə bütün müsəlman dünyası üçün nəzərdə tutulan Kəbədir (ərəbcədən hərfi tərcüməsi kub deməkdir). XIII yüzilin azman şəxsiyyətlərindən olan Nəsirəddin Tusi bu kateqoriyaların hər birinin yığcam xarakteristikasını və ellik dəyərlərinin incələmişdir.
İslam ölkələrində məscidlər təkcə ibadət üçün, dini mərasimlər keçirmək üçün inşa edilmirdi. Məscid çoxfunksiyalı ellik bina hesab edilir və onun içərisində keçirilən tədbirlər həm də müsəlmanlar arasında ünsiyyəti, birliyi gücləndirməlidir. Nəsirəddin Tusi insanların ibadətə və ünsiyyətə olan ehtiyacınl belə izah edirdi:
"Təbii ünsiyyət insan xassələrindəndir… Həqiqi hikmət sahibləri bu xüsusiyyətin şərəfli olduğunu nəzərə alaraq, onu inkişaf etdirmək üçün bir sıra faydalı tədbirlər düşünmüşlər, məsələn, müxtəlif qayda-qanun, ədəb-ənənə icad etmişlər, camaata ibadətlə məşğul olmağı, ziyafət təşkil etməyi məsləhət görmüşlər. Bunların hamısı ünsiyyəti qüvvədən hərəkətə gətirmək, əməli etmək üçündür."
Sonradan alim camaat namazının tək qılınan namazdan üstünlüyünü insanlararası ünsiyyəti gücləndirməklə bağlayır. Məhəllə və kənd məscidləri camaatı gündə beş dəfə, cam məscidi isə kənd və məhəllə adamlarını birlikdə həftədə bir dəfə ibadətə toplayır, onlar arasında anlaşmanı, ünsiyyəti artırır. Alimə görə: "Bundan əlavə bütün cammatın görüşməsi üçün ildə iki dəfə ibadət təyin etmişlər. Bunun üçün camaatı tuta biləcək böyük meydan seçməyi və hamın ora dəvət etməyi buyurmuşlar." Dünya müsəlmanlarının ömürlərində bir dəfə öz həmdinləri ilə "toplantı və görüş yeri üçün şərait sahibinin evindən (Kəbə) yaxşı yer ola bilməz." Bütün tayfaların və peşə sahiblərinin beləcə bir yerə toplanması, alimin fikrincə həm qarşılıqlı fayda götürmək, həm də havasını dəyişmə sağlamlıq üçün faydalı tədbirdir.
İlk məscidlər
Məhəmməd peyğəmbər 622-ci ildə Mədinəyə köçən kimi məscid ərazisinin müəyyənləşdirdi. Bununla da Peyğəmbər məscidi adlandırılan ibadət məkanının təməlləri atıldı və qısa müddət ərzində ərsəyə gətirildi. Məscidin arxa hissəsində İslamın ilk universiteti adlandıra biləcəyimiz Suffə üçün yer ayrıldı. Mədinədəki müsəlmanlarının sayı artdıqca gündəlik namazların qılınacağı məscidlərin sayı da çoxaldı.
Cümə namazı "Peyğəmbər məscidində" qılınırdı. Bu məsciddən sonra ilk cümə namazı qılınan məscid uzaq qəbilələrdən biri olan Bəni Abdulqaysdakı Cuvasa məscididir. Cuvasa Ərəbistan yarımadasının şərqində, bugünki Riyad və Zəhran şəhərlərinin arasında yerləşir. Bütün bunlar göstərir ki, Muhəmməd Peyğəmbərin sağlığında da müxtəlif ərazilərdə yaşayan müsəlmanların ibadət üçün məscidləri mövcud idi. Müsəlman olan bəzi tayfalar da (Taifdə) əvvəlki məbədlərinin yerində məscid inşa etmişdilər. Muhəmməd Peyğəmbərin vəfatından sonra daha geniş coğrafiyada İslam dininin qəbul edilməsi məscid tikintisini zəruri edirdi. Bunu daha da vacib edən dövlət başçılarının, idarəçlərin Quranın buyruğuna can atmaları idi.
Quranda deyilir: "Allahın məscidlərini yalnız Allaha və axirət gününə iman gətirən, namaz qılan və zəkatı ürəkdən istəyərək verən, Allahdan başqa heç kəsdən qorxmayanlar təmir edə (tikdirə) bilərlər. Məhz belələri doğru yolda olmağı ümid edə bilərlər". Allahın Rəsulu da: "Allahın razılığını qazanmaq üçün məscid tikdirənə Allah cənnətdə saray bəxş edər", – buyurub.
Məscidlər elm ocağı kimi
Məscidlər inşa edilərkən təkcə namaz qılmaq üçün nəzərdə tutulmurdu. Bu tikililər həm təhsil ocağı, iqamətgah, informasiya agentliyi, həm də məhkəmə zalı kimi fəaliyyət göstərirdilər. Hətta Muhəmməd Peyğəmbər bir dəfə məscidə daxil olanda camaatın bir hissəsinin dua və zikirlə, bəzilərinin də elmlə məşğul olduğunu görüb "Mən müəllim kimi göndərilmişəm", – deyərək elmlə məşğul olanların yanında oturması məscidin təlim-tərbiyənin verildiyi yer kimi funksiyasının olduğu göstərməsi baxımından çox vacib amildir.
Məscid qadınların da fəal iştirak etdiyi məkanlar idi. Qadınlar hətta sonrakı dövrlərdə sərtliyi ilə tanınan xəlifə Ömərdən çəkinmədən məsciddə etiraz etmək cəsarətini göstərmişdilər. Hətta xəlifə mehr məsələsi ilə bağlı məhdudlaşdırma qərarını məsciddəki bir qadının etirazından sonra ləğv etmişdi. Məscidlər təkcə dini təhsil yerləri deyildi. Hicri təqvimin ilk dövrlərindən etibarən ədəbiyyat da bu dərslərin mövzularını təşkil edirdi. Hətta məscidlərdəki dərs həlqələrində nəzəri tibbi məlumatlar da verilirdi. Bundan başqa, məscidlərin divarlarında kitablar üçün yerlər hazırlanırdı. Bu da göstərir ki, məscidlər kitabxana rolunu da ifa edirdi.
Məscidlər xalqla ünsiyyət yeri kimi
thumb|250 px| Almaniyadakı Xədicə məscidindəki qadın zalı İslam ölkələrində məscidlər təkcə ibadət üçün nəzərdə tutulmurdu, eyni zamanda onun içərisində keçirilən tədbirlər insanlar arasında ünsiyyəti gücləndirmək məqsədi daşıyırdı. Elə buna görə də‚ məscid əhəmiyyətli bir məkan kimi "Allahın evi"‚ "peyğəmbərlərin məkanı"‚ "hər təqvalı insanın sarayı" kimi adlandırılır.
Rəvayətə görə Muhəmməd Peyğəmbərin evi əlverişli olmadığı üçün məscidi iqamətgah kimi istifadə edib. Peyğəmbərin dövlət idarəçiliyi ilə bağlı məsələləri məsciddə müzakirə edir və alınan qərarları da xalqa məsciddə elan edirdi. Diplomatik görüşlər də məsciddə həyata keçirilirdi. O, əcnəbi elçiləri məsciddə qəbul edirdi. Onun elçiləri qəbul etdiyi yer hələ də "səfirlər sütunu" (ustuvanətul vufud) olaraq adlandırılır. Bu ənənə Muhəmməd peyğəmbərin vəfatından sonra da müəyyən müddət davam etdirilib. Bölgələrə təyin edilən idarəçilərin də xalqın arasında olması, onlarla yaxın münasibət qurması üçün məscid ən əlverişli məkan olaraq qəbul edilmişdi. Məscidlər həmişə hər səviyyədən insanın birlikdə ibadət etdiyi yerlər olduğu üçün idarə edənlə idarə olunanları bir yerə yığan, hər cür məsələlərin həll edildiyi yerlər idi. Müsəlmanlar Məhəmməd peyğəmbərə, ilk xəlifələrə və digər rəhbərlərə namazdan əvvəl və sonra arzularını, şikayətlərini asanlıqla çatdıra bilirdilər.
Məscid tipləri
thumb|left|250 px|[[İstanbulda (Türkiyə) Sultan Əhməd camisi]] Yarandığı VII əsrin axırlarına təyinatından asılı olaraq məscidlər arasında müəyyən fərqlər yaranmağa başladı:
Cümə məscidi Omeyyadlar dövründə geniş yayılır. Onun memarlıq formaları və dekorativ bəzəkləri hökmdarların əzəmətini və maddi imkanlarını nümayiş etdirməli idi. Bununla yanaşı sadə məscidlər daha müxtəlif olur və məhəllələrdə yerləşməklə gündəlik fərdi dualara şərait yaradır və daha çox yasları yola verirlər.
Bütün məscidlər ancaq Məkkəyə, Kəbəyə yönəlirlər və bütün dualar ora istiqamətlənərək icra edilir. Ora istiqamətlənmə qiblə (tərcümədə "əks tərəfdə yerləşən" deməkdir) adlanır. Məscidlərdəki Məkkəyə yönələn divar da qiblə adlanır.
Məscidlərin arxitekturası
Minarəsinə görə məscidlər bir neçə formada olur ki, onların ən tanınmışları ağaşıdakılarır:
Məscidin elementləri
thumb|170px|left|Dünya üzrə qiblənin istiqaməti right|170px|thumb|[[Minbər və mehrab]]
Məscidə daxil olmanın qaydaları
thumb|left|250px|Məsciddə [[camaat namazı]] thumb|right|140 px|Məscidin girəcəyində ayaqqabı saxlanğıcı Məscidlərə daxil olmamışdan əvvəl əl yumaqla bağlı xüsusi ritualların yerinə yetirilməsi məscidlərin həyətlərində hovuzların yaranmasına səbəb oldu.
Məscidlərin ilk funksiyası namaz üçündür. Digər fəaliyyətlər isə zərurətdən asılı olub. Buna görə də İslamın ilkin dövrlərində idarəçilik, təlim-tərbiyə mərkəzi və sair məqsədlər üçün istifadə edilməsinə baxmayaraq onun əsl funksiyası məbəd olmasıdır.
Azərbaycanda məscidlər
Ərəb istilasından (VII yüzil) sonra Azərbaycanda islam dininin yayılması ilə bağlı yeni tipli binaların – məscid, mədrəsə, türbə və s. tikilməsi əsas xətt oldu. Azərbaycanın ən önəmli şəhərləri olan Bərdə, Ərdəbil, Marağa, Urmiya, Şamaxı, Şəmkur (Şəmkir), Şabran, Beyləqan, Gəncə və Naxçıvan şəhərlərində məscidlərin tikilməsinə xüsusi diqqət verildi. Dövrünə görə mükəmməl sayılan məscidlər Azərbaycan arxitekturasının elementlərini özündə əks etdirməyə başladı. Hazırda məscidlər Azərbaycanın ən qədim tikililəri sırasındadır. Bu tikililər yerli əhali üçün həm ibadət yeri, həm də mədəniyyət nümunəsidir.
Tarixən Azərbaycanın bütün bölgələrində dövrünə görə əzəmətli məscidlər olmuş və onlar qorunub saxlanmışlar (Ermənistan ordusunun işğalı altında olan Azərbaycan torpaqlarındakı məscidlər istisna olmaqla). Bunların içində Təbrizdəki Göy məscid, Bakıdakı Bibiheybət məscidi və Təzəpir məscidi, Gəncədəki İmamzadə kompleksini, həmçininn indi fars tarixi abidəsi kimi təqdim olunan, əslində tarix boyu azərbaycanlı dindarların ibadət yeri olmuş İrəvandakı Göy məscidi göstərmək olar. thumb|left|200 px|[[İrəvanda yerli azərbaycanlıların 1988-ci ilə qədər ibadət etdikləri Göy məscidin qədim görkəmini təsvir edən açıqça]]
İrəvandakı Göy məscid
Göy məscid, Ermənistanın paytaxtı İrəvanda yerli müsəlmanların ibadət etdikləri məsciddir. 1766-ci ildə İrəvan xanı Hüseynəli xanın əmriylə tikilmişdir və Azərbaycan memarlıq nümunələrindən biridir. Eni 66 m, uzunluğu 97,2 m olan Göy məscid İrəvan məscidləri içərisində ölçüsünə görə ən böyüyü və İrəvan şəhərinin mərkəzi came məscidi idi.
Çar dövründə İrəvanda azərbaycanlıların ibadət etdikləri 8 məsciddən biri idi. Məscid 28 hücrə, kitabxana, ibadətgah və iç həyətdən ibarət olub, ümumilikdə 7.000 m2 ərazini əhtə edir. İkinci dünya müharibəsindən sonra Sovet hökumətinin radikal dünyəvi siyasətinə uyğun olaraq hündürlüyü 24 m olan 4 minarədən 3-ü söküldü və 1952-də məscidin bir hissəsi planetariyə, bir hissəsi isə məthəfə döndərilmişdir.
Məscid XX əsrdə ermənilər tərəfindən iki dəfə yandırılmışdır, bunlardan birincisi 1918-ci ildə, sonra isə 1955-ci ilin martında azərbaycanlı din xadimi Mahmud Aruzoğlu, həyat yoldaşı və 22 nəfər türk alimi məsciddə ibadət edərkən həyata keçirilmişdir.
Məscid 1995–2006-cı ildə İran tikinti şirkətlərinin köməyilə bərpa olunub və İranın Ermənistandakı mədəniyyət mərkəzlərindən birinə çevrilmişdir. İngilis tədqiqtçısı Tom de Vaal yazır:
'Ermənilərin azərbaycanlılara məxsus məscidin belə asanlıqla yer üzündən silmələrini linqvistik oyun ilə izah etmək olar: Sən demə, Ermənistan azərbaycanlılarını ölkənin tarixindən asanlıqla silmək olar, çünki, XX əsrə qədər burada azərbaycanlıları "tatar", "türk" və ya sadəcə "müsəlman" adlandırırdılar. Onunla belə onlar nə fars, nə də türk idilər. Onlar türkdilli şiələr idilər…Bir sözlə, onlar indiki azərbaycanlıların babaları idilər. Beləliklə ermənilər İrəvanda "fars məscidi" haqqında danışanda, "fars" deməklə unutdurmaq istəyirlər ki, 1760-cı ildən bu məsciddə dua edənlər azərbaycanlılar idi.'
Qarabağ məscidləri
thumb|left|250 px|Ağdam məscidi. Ermənistan ordusunun Ağdamı işğal etdikdən sonrakı vəziyyəti Qarabağ məscidləri deyəndə ilk növbədə gözlərimizin önündə Şuşanın, Ağdamın qoşa minarəli məscidləri, eləcə də Bərdənin dörd minarəli məscidi canlanır. Əlbəttə, memar Kərbəlayi Səfixan Qarabağinin yadigarları olan bu məscidlər son zamanlar bir növ Qarabağın embleminə çevrilib. Tarixi baxımdan bu məscidlərin tikilməsi XIX–XX əsrin əvvələrinə təsadüf edir. Lakin Qarabağ bölgəsində elə məscidlər var ki, onlar XVIII, XVII və XVI hətta, XIII əsrin yadigarları kimi yarıuçuq vəziyyətdə olsa da, müasir dövrümüzə qədər gəlib çatmışdır. Onlardan biri Ağdamın Şahbulaq deyilən ərazisində Pənah xan tərəfindən 1751–1752-ci illərdə tikdirilmiş Şahbulaq məscididir.
Ağdamın Paprəvənd kəndindəki məsciddə də plan etibarı ilə Şahbulaq məscidinin memarlıq ideyası davam olunur. Paprəvənd məscidindən fərqli olaraq Qubadlı rayonunun Dondarlı kəndindəki məscid dövrümüzə qədər yaxşı vəziyyətdə gəlib çatmışdır. (Erməni işğalından sonrakı vəziyyəti bilinmir). Qubadlı rayonunun Dəmirçilər kəndindəki məscid də xarici görünüşü ilə Dondarlı məscidini yada salır.
Qarabağın zaman etibarı ilə qədim məscidlərindən biri də Füzuli rayonunun Qarğabazar kəndində yerləşir. El arasında Şah Abbas məscidi kimi tanınan bu məscid elmi ədəbiyyatlarda Hacı Qiyasəddin məscidi kimi öz əksini tapmışdır.
Abşeronda məscidlər
XI–XII əsr dini tikililər içərisində Sınıq qala adı ilə tanınan Məhəmməd məscidini qeyd etmək olar. Şəhərin XIV əsr memarlığını özündə əks etdirən dini abidələrdən Bakı Cümə məscidi xüsusi yer tutur. İçərişəhərdə yerləşən Aşur məscidi el arasında "Ləzgi məscidi" adı ilə tanınır. Üzərində olan kitabədən məscidin hicri tarixi ilə 567-ci ildə (1169-cu il) ustad Aşur İbrahim oğlu tərəfindən tikildiyi qeyd olunur.
XV əsr dini tikililəri içərisində dövrünün memarlıq üslubu xüsusiyyətləri ilə diqqəti çəkən bir neçə abidələr içərisində Mərdəkan kəndindəki yerləşən Tübaşahi məscidini xüsusi qeyd etmək olar. Girişin üstündəki kitabədə onun inşasının hicri tarixi ilə 886-cı ildə (1481–1482-ci il) aparıldığı və sifarişçisi Tübaşahın adı qeyd olunur. Nardaran kəndindəki Hacı Baxış məscidi XVII əsr Abşeronun ən səciyyəvi tikililərindən biridir. Abidənin üzərində olan kitabədə onun 1662–1663-cü illərdə ustad-memar Muradəli tərəfindən tikildiyi qeyd olunur.
XIII–XIV əsrdə Bakı və Abşeronun bəzi iri kəndlərində Xıdır məscidi (1301-ci il), Mirzə Əhməd məscidi (1345-ci il), Gilək məscidi (XIV əsr), Çin məscidi (XIV əsr) və b. kimi məhəllə məscidləri də tikilmişdir.Onların çox az hissəsi öz əvvəlki görkəmini qoruyub saxlamışdır.
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə Təzəpir məscidi dövlət hesabına təmir edilmişdir. .
Həmçinin İmamzadə kompleksinin və bir söra bölgələrdəki tarixi abidə sayılan digər məscidlərin də təmiri hal-hazırda dövlət hesabına aparılır
Ətirli məscid
Dünyanın ən ətirli məscidi Təbrizdədir. Bu məscidin tikintisi zamanı onun palçığına xüsusi ətir saçan maddə qatılıb. Məscid artıq 600 ildir ətir saçır.
Əyri minarənin sirri
Mədinədə Həzrət Məhəmmədin qəbrinin yanında olan minarə əyri tikilib. Minarənin əyri tikilməsinin səbəbi hər hansı bir təbii fəlakət zamanı minarənin Peyğəmbərin məzarının üstünə aşmasına mane olmaqdır. Bu səbəblə də qüllə Həzrət Məhəmmədin məzarının əks istiqamətinə əyilmiş şəkildə tikilib.
Üç mehrablı məscid
1370-ci ildə Şamaxı şəhərində inşa olunan Cümə məscidinin tikintisində yumurta sarısından istifadə olunub. Məhz bunun sayəsində məscid Şamaxını yerlə-yeksan edən 4 zəlzələyə davam gətirə bilib. Bu məscid dünyanın nadir tikililərindən hesab olunur. Belə ki, yerli əhalinin üç məzhəbə bölündüyünü nəzərə alaraq, məsciddə qibləni müəyyən edən 3 mehrabdan istifadə olunub. Məscid dövlət tərəfindən bərpa olunub.
Ən bahalı məscid
Birləşmiş Ərəb Əmirliklərində yerləşən bu məscidin tikintisi 545 milyon dollara başa gəlib. Məscidin döşəməsinə Xorasanda 1200 qadın tərəfindən 2 ilə toxunmuş 8,5 milyon dollar dəyərində xalça sərilib. Dörd minarəsi olan məscidin 82 irili-xırdalı günbəzi, içəridə 1048, bayırda isə 98 sütunu var. Məscidin döşəməsinə İtaliya mərməri döşənib. Abu-Dabidə yerləşən məsciddə doqquz min nəfər ibadət edə bilər.
Tərpənən minarələr
İran İslam Respublikasının İsfahan şəhərində tərpənən minarələri (minare conban) olan məscid 1316-cı ildə Elxanilərin hakimiyyəti dövründə inşa olunub. Minarənin qeyri-adiliyi onun əl ilə silkələndikdə yellənməsidir. Ən qəribəsi isə minarədən birinin hərəkətə gətirilməsi ilə digərlərinin də öz-özünə tərpənməsidir. Minarələr sənətkar Əmu Əbda Karladani tərəfindən inşa olunub.
NGC 3249
NGC 3249, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Nasos bürcü istiqamətində yerləşir. SBc tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Qazprom
Qazprom — Rusiyanın ən böyük və dünyada ən çox neft-qaz çıxaran şirkət.
Haqqında
2011-ci ildə 513 milyard ABŞ dolları dəyərində qaz ixrac edən şirkət həmin il 44,6 milyard $ dollar gəlir əldə etmişdir. Avropa bazarında payı 27 %-dir. Bu payla 150 m3 təbii qaz satmışdır.
Şirkətin başçısının qənaətinə görə 2017-ci ildə şirkətin dəyəri 1 trilyon ABŞ dollarına çatacaqdır.
Şirkət "Şalke 04" və "Zenit" klublarının baş sponsorudur.
Mərkəzi Asiyada Amerika Universiteti
Mərkəzi Asiyada Amerika Universiteti (MAAU;, AUCA) — liberal incəsənət universiteti, Bişkekdə yerləşir. .