Alalax_dövləti
Tarixi baxış
Tell Atchana'nın geniş kurqanı bir çox insan məskənlərindən ibarətdir. Ən qədimi Neolitik Çağa təsadüf edir, lakin yaşayış məskəni miladdan əvvəl 2000-ci illərdə Orta Tunc dövründə əhəmiyyətli dərəcədə inkişaf etmişdir. O dövrdə Kənanlılarla əlaqəli qədim semitik danışan insanlar olan Amoritlər bu bölgəyə gəldilər, ehtimal ki, təxminən eramızdan əvvəl 2200-cü ildə başlayan uzun bir quraqlıq səbəb oldu. Eramızdan əvvəl 3-cü və 2-ci minilliyin başlanğıcında, Amoritlər Mesopotamiya və Suriyanın əksəriyyətini fəth etdilər və Üçüncü Ur sülaləsinin Sumero-Akkad dövlətinin süqutuna səbəb oldular. Bölgəsində bir çox müharibə edən dövlət qurdular. Bu dövrdə Alalax, Yamhad Krallığından - bugünkü Hələbdən asılı olan yerli Mukish Krallığının paytaxtı idi. Eramızdan əvvəl 2000-ci ildə Alalaxda ilk kral sarayı inşa edildi.Alalax tarix səhifələrində ilk dəfə eramızdan əvvəl 18-ci əsrdə Alaxtum kimi görünür. Mari'dən (indi Suriyada Tall Hariri) gələn tabletlərdə bu adla xatırlanır. Mari'dəki krallıq arxivlərinin qeydlərindən görünür ki, Kral Sumu-Epuh Alalaxı kürəkəninə satmış, ancaq ərazi üzərindəki suverenliyini qoruyub saxlamışdır. 1765-ci ildə Mari-nin süqutundan sonra Alalax yenidən Yamhad Krallığının nəzarəti altındadır. Kralı I Abba-El, Alalaxı qardaşı Yarım-Limə verdi. Alalaxda abidəli bir saray qaldırdı və nəsilləri şəhəri eramızdan əvvəl XVI əsrə qədər idarə etdilər. thumb|220x220px Eramızdan əvvəl XVI əsr Hitit dövlətinin sürətlə genişlənməsi dövrü idi. I Hattusilinin hakimiyyəti altında, yəni 1586-1556-cı illərdə Kiçik Asiya və Suriyanın böyük bir hissəsi Hititlər tərəfindən fəth edildi. Hattusilinin altı illik hakimiyyətinin təfərrüatları həm Hitit, həm də Akkad dillərində yazılmış bir tablet sayəsində bilinir. Hakimiyyətinin ikinci ilində Hattusili Alalaxı yıxdı və Suriyanın digər şəhərlərini fəth etdi. Alalax Hititlər tərəfindən dağıdıldıqdan sonra şəhər haqqında yüz ildir yazılı mənbələr yoxdur. Eramızdan əvvəl XV əsrdə Alalax yenidən yerli sülalənin yerləşdiyi yer idi. Bu barədə məlumat, xanədanın qurucusu İdrimi'nin tərcümeyi-halını özündə əks etdirən bir yazılı heykəldən gəlir. Mitanni dövləti tərəfindən fəth edildikdən sonra bütün ailəsi şəhəri tərk etmək məcburiyyətində qalan Yamhad Kralının oğlu idi. İdrimi ailəsini Emarda qoyub Kənan torpağındakı Ammicadakı Habiru xalqına qoşuldu.Bu məqamda Habiru xalqının Şimal-Şərqi Mesopotamiya və İrandan Kənan bölgəsindəki Misir sərhədlərinə qədər məhsuldar Aypara bölgəsindən köçəri olduqlarını izah etməyə dəyər. Onların öz dövlətləri yox idi. İndi tez-tez ilk İbranilər olaraq təyin olunurlar. Qədim kitabələr onları soyğunçu və muzdlu kimi adlandırır, eyni zamanda tacirlər və işçi miqrantlar kimi də adlandırılır. Habiru, İdrimi qucaq açaraq qəbul etdi və onu hökmdarının oğlu təyin etdi. İdrimi onları Alalaxın fəthinə apardı və orada padşah oldu. Yeni sülalənin bu qəhrəmanı təxminən 1460-1400-cü illər arasında Alalaxı idarə etdi.İdrimi sərgüzəştlərinin hekayəsi tədqiqatçılar arasında onun həqiqiliyinə dair şübhələr yaradır. Əvvəla, yuxarıda yazısı olan məşhur heykəl İdrimi dövründən bir neçə əsr əvvələ aid bir təbəqədə aşkar edilmişdir. İkincisi, Alalaxda tapılan lövhələr, oğlu Niqmepuh və nəvəsi İlim-ilimmanın hakimiyyətlərini dəqiq bir şəkildə təsvir edərkən İdrimi nadir hallarda xatırladır. Hakimiyyətinin uzun dövrü və Alalaxın fəthi ilə bağlı fövqəladə sərgüzəştləri nəzərə alsaq olduqca qəribədir. Ola bilsin ki, bu xarakter Alalaxın sonrakı hökmdarları tərəfindən şəhər üzərində nəzarətlərini izah etmək və onlara mifik legitimlik vermək üçün icad edilmişdir.