cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Qalaktika
Cırtdan qalaktikalar
Bir çox cırtdan qalaktika daha böyük bir qalaktikanın ətrafında dövr edir; Süd Yolu ən azı 12 ədəd belə peykə sahibdir və təxmini olaraq 300–500 ədədi hələ kəşf edilməyib. Cırtdan qalaktikalar da elliptik, spiral və ya qeyri-müntəzəm olaraq təsnif edilə bilər.
Süd Yolunun 27 qonşu qalaktikası üzərində həyata keçirilən tədqiqatlara əsasən, bütün cırtdan qalaktikaların tərkibində minlərlə və ya milyonlarla ulduz olmasından aslı olmayaraq, mərkəzi kütləsi 10 milyon günəş kütləsinə bərabərdir. Bu isə belə bir fərziyyənin yaranmasına səbəbiyyət verdi: qalaktikaların formalaşmasında qaranlıq materiya böyük rol oynayır və ola bilsin, minimum ölçü daha kiçik miqyasda qravitasiya vasitəsilə birləşmə qabiliyyətinə sahib olmayan isti qaranlıq materiyanın formasını göstərir.
Qarşılıqlı təsir
thumb|right|200px|[[Antena Qalaktikaları birləşmə ilə nəticələnəcək toqquşma prosesi keçirir.]] Qalaktikalar arasındakı qarşılıqlı təsir nisbətən tez-tez olur və qalaktik təkamüldə mühüm rol oynayır. Qalaktikalar bir-birindən yaxın keçişlər edərkən qravitasiya qarşılıqlı təsiri onların deformasiyasına və bir-biriləri ilə qaz, toz mübadiləsi etməsinə səbəbiyyət verir. Toqquşmalar o vaxt baş verir ki, iki qalaktika birbaşa bir-birilərinin içindən keçir və birləşməmələri üçün kifayət qədər nisbi impulsa sahibdirlər. Qarşılıqlı təsirdə olan qalaktikaların ulduzları adətən toqquşmurlar, ancaq iki formadaki qaz və toz bir-biriləri ilə qarşılıqlı təsirə keçərək bəzən ulduz formalaşmasına səbəbiyyət verir. Toqquşmalar qalaktikaların formasını ciddi şəkildə pozaraq, budaqlar, halqalar və ya quyruq bənzəri strukturlar yarada bilir.
Toqquşmaların ifrat formasında qalaktikaların birləşməsi baş verir. Bu vəziyyətdə qalaktikaların nisbi impulsu onların bir-birinin içindən keçmələrinə imkan verə bilməyəcək qədər az olur. Bunun əvəzinə, onlar tədricən birləşərək vahid və daha böyük qalaktika formalaşdırırlar. Birləşmələr orijinal qalaktikalarla müqayisədə morfologiyada əhəmiyyətli dəyişikliklərlə nəticələnə bilir. Birləşmə zamanı bir qalaktika digərindən daha çox kütləlidirsə, nəticə kannibalizm adlanır.
Daha kütləli böyük qalaktika birləşmə nəticəsində deformasiyaya məruz qalmır, kiçik qalaktika isə parçalanır. Hazırda Sagittarius Cırtdan Elliptik qalaktikası və Kanis Major Cırtdan qalaktikası Süd Yolu tərəfindən kannibalizasiya edilir.
Ulduzyaradan qalaktika
right|thumb|200x200px|[[NGC 3034|M82 — yüksək tempdə ulduzyaradan qalaktika.B u qalaktikalarda ulduz yaranması normal qalaktikalardakindən 10 dəfə çoxdur. ]] Ulduzlar qalaktikalardakı nəhəng molekulyar buludlarda formalaşan soyuq qaz rezevrlərində yaranır. Müşahidələr göstərdi ki, bəzi qalaktikalarda ulduzlar yüksək templə formalaşır. Bu qalaktikalar yüksək tempdə ulduzyaradan qalaktikalar adlanır. Əgər onlar bu templə ulduz yaratmağa davam etsələr, onda qaz ehtiyatlarını qalaktikanın ömründən az olan bir müddət ərzində istehlak edərdilər. Belə ki, ulduzyaratma aktivliyi 10 milyon il dəvam edir; qalaktika tarixində nisbətən qısa perioddur. Ulduzyaradan qalaktikalar kainatın ilkin vaxtlarında daha çox yayılmışdı və hazırda, hələ də ümumi ulduz istehsal tempinə təxminən 15 %-lik töhfə verirlər.
Ulduzyaradan qalaktikalar qazın tozlu konsentrasiyası və ətrafdakı buludları ionlaşdıraraq H II bölgələri yaradan kütləli ulduzlar da daxil olmaqla yeni formalaşmış ulduzların görünüşü ilə xarakterizə olunur. Bu kütləli ulduzlar supernova partlayışları yaradır və bunun nəticəsində də ətrafdaki qazla güclü qarşılıqlı təsirə keçən genişlənən qalıqlar yaranır. Bu partlayışlar bütün qazlı bölgəyə yayılan ulduz formalaşmalarının zəncirvari reaksiyalarına səbəb olur. Yalnız əlçatan qaz təxminən istehlak edildikdə və ya dağıldıqda, ulduzyaratma fəaliyyəti sona çatır.
Ulduzyaradan qalaktikalar bəzən birləşən və ya qarşılıqlı təsirə girən qalaktikalarla əlaqələndirilir. Ulduzyaratma qarşılıqlı təsirinin belə bir prototip nümunəsi daha böyük qalaktik olan M82 ilə yaxın toqquşma keçirmiş M81-dir. Qeyri-müntəzəm qalaktikalar tez-tez ulduzyaratma aktivliklərinin aralıq düyünlərini nümayiş etdirir.
Fəal Qalaktika
right|thumb|209x209px|Elliptik radio qalaktika [[NGC 4486|M87-nin nüvəsindən şüalanan hissəciklərin axını.]] Müşahidə olunan qalaktikalarda fəal qalaktik nüvə varsa, onlar aktiv qalaktikalar kimi təsnif edilir. Qalaktikadan buraxılan ümumi enerjinin əhəmiyyətli bir hissəsi ulduzlar, toz və ulduzlararası mühit əvəzinə fəal qalaktik nüvədən yayılır.
Qalaktikanın fəal nüvəsinin standart modeli qalaktikanın nüvə bölgəsindəki ifrat kütləli qara dəliyin ətrafında formalaşan yığılma diskinə əsaslanır. Qalaktikanın fəal nüvəsindən şüalanma diskdən qara dəliyə doğru düşən maddənin cazibə enerjisi ilə alınır. Bu qalaktikaların təxminən 10 %-i diametrik şəkildə bir-birinə əks enerqetik axın cütü qalaktika nüvəsindən işıq sürətinə yaxın sürətlərdə hissəciklər qovub çıxarır. Bu axınların istehsal mexanizmi tam məlum deyil.
Blazarlar
Hesab edilir ki, Blazarlar Yerə istiqamətlənmiş relyativistik axına sahib fəal qalaktikadır. Radioqalaktika relyativistik axınlardan radio tezliyi yayır. Bu tip fəal qalaktikaların vahid modeli müşahidəçinin baxış bucağına əsaslanaraq onların fərqlərini izah edir.
LINER-lər
Aşağı ionlaşma nüvə emissiya xətti bölgələrinin (ing. low-ionization nuclear emission-line regions) fəal qalaktik nüvə ilə əlaqəli olması mümükündür. LINER tipli qalaktikalardan gələn emissiya zəif ionlaşmış elementlər tərəfindən idarə olunur. Zəif ionlaşmış xətlərin həyəcanlaşma mənbələrinə post-AGB ulduzları, AGN və zərbələr daxildir. Yaxınlıqdakı qalaktikaların təxminən üçdə biri LINER nüvələrini ehtiva edir.
Seyfert qalaktikaları
Seyfert qalaktikaları kvazarlarla birlikdə fəal qalaktikaların ən böyük iki qrupundan biridir. Onların çox yüksək səthi parlaqlıqları olan kvazara bənzər nüvələri (çox parlaq, uzaq və parlaq elektromaqnit şüalanma mənbələri) var, lakin kvazarlardan fərqli olaraq, onların içində olduqları qalaktikalar aydın şəkildə təyin ediləndir. Seyfert qalaktikaları bütün qalaktikaların təxminən 10 % -ni təşkil edir. Görünən işıqda Seyfert qalaktikalarının əksəriyyəti normal spiral qalaktikalara bənzəyir, lakin digər dalğa uzunluqlarında tədqiq edildikdə, nüvələrinin parlaqlığı Süd Yolunun ölçüsündə olan bütün qalaktikaların parlaqlığına bərabərdir.
Kvazarlar
Kvazarlar və ya kvazi-ulduz radio mənbələri aktiv qalaktik nüvələrin ən enerjili və uzaq üzvləridir. Kvazarlar son dərəcə parlaqdır və ilk dəfə radio dalğaları və görünən işıq da daxil olmaqla, elektromaqnit enerjisinin yüksək qırmızı yerdəyişmə mənbəsi olaraq müəyyən edilmişdir. Onların parlaqlığı Süd Yolunun parlaqlığından 100 dəfə çox ola bilir.
Parlaq infraqırmızı qalaktika
Parlaq infraqırmızı qalaktikalar 1011 L☉-dən yuxarı olan parlaqlıq göstəricisinə sahib qalaktikalardır. İnfraqırmızı qalaktikalar bütün digər dalğa uzunluqlarına nisbətən infraqırmızı dalğa uzunluğunda daha çox enerji yayır. Parlaq infraqırmızı qalaktikalar Günəşin parlaqlığından 100 milyard dəfə parlaqdır.
Maqnetik sahələri
Qalaktikaların öz maqnit sahələri var. Onların maqnit sahələri dinamik əhəmiyyət kəsb edəcək qədər güclüdür: kütlə axınını qalaktikanın mərkəzinə istiqamətləndirirlər, spiral qolların formalaşmasını şəkilləndirirlər və qalaktikaların xarici bölgələrində qazın fırlanmasına təsir göstərə bilirlər. Maqnetik sahələr qaz buludlarının dağılması və beləliklə, yeni ulduzların formalaşması üçün tələb olunan impuls momentinin daşınmasını təmin edir.
Spiral qalaktikalar 10 μG (mikroQaus) və ya 1 nT (nanoTesla) tipik bərabər paylanma gücünə sahibdir. Müqayisə üçün, Yerin maqnit sahəsinin orta gücü təxminən 0,3 G (Qaus və ya 30 μT (mikroTesla) təşkil edir. Süd Yolunun qonşuları olan M 31 və M 33 kimi radio-zəif qalaktikalar daha zəif sahələrə (təxminən 5 μG), M 51, M 83 və NGC 6946 kimi yüksək nisbətdə ulduz formalaşdıran qazla zəngin qalaktikalar isə orta hesabla 15 μG-a malikdirlər. Nəzərəçarpan spiral qollarda, soyuq qaz və tozun da cəmləşdiyi bölgələrdə, sahə gücü 25 μG-a qədər ola bilir. Ən güclü ümumi bərabər paylanma sahələri (50–100 μG) ulduzyaradan qalaktikalarda, məsələn, M 82 və Antena qalaktikalarında və ulduzyaradan qalaktikaların nüvə bölgələrində, məsələn NGC 1097 qalaktikasının və digər budaqlı qalaktikaların mərkəzində aşkar edilmişdir.
İlkin qalaktikalar
Qalaktikaların ilkin ortaya çıxmasına dair dəlil 2006-cı ildə tapıldı; IOK-1 qalaktikası qeyri-adi dərəcədə yüksək qırmızı yerdəyişmə göstəricisinə sahib idi, hansı ki, bu, qalaktikanın Böyük partlayışdan 750 milyon il sonra yarandığını və bu günə qədər gördüyümüz ən uzaq və ilkin qalaktika olduğunu göstərirdi. Bəzi alimlər digər obyektlərin (məsələn, Abell 1835 IR1916) daha yüksək qırmızı yerdəyişməyə sahib olduğunu iddia etsələr də (nəticə etibari ilə, kainatın təkamülünün daha erkən mərhələsində ortaya çıxmışdı), IOK-1 qalaktikasının yaşı və tərkibi daha əsaslı şəkildə isbatlanıb. 2012-ci ilin dekabr ayında astronomlar UDFj-39546284 qalaktikasının ən uzaq obyekt olduğunu açıqladılar, hansı ki, həmin qalaktika 11,9 qırmızı yerdəyişmə göstəricisinə sahib idi. Hesablamalara əsasən, bu qalaktika Böyük partlayışdan təxminən 380 milyon il sonra meydana gəlib və Yerdən 13,42 milyard işıq ili uzaqlıqdadır. Bu cür erkən protoqalaktikaların mövcudluğu onların "qaranlıq çağlar" adlandırılan dövrdə böyüdüklərini göstərir. 2015-ci ilin 5 may tarixindən etibarən EGS-zs8–1 qalaktikası Böyük partlayışdan 670 milyon il sonra meydana gəlmiş ən uzaq və ən erkən qalaktikadır. EGS-zs8–1 qalaktikasından gələn işıq Yerə 13 milyard ilə çatmışdır və 13 milyard il ərzində kainatın genişlənməsi səbəbindən indi həmin qalaktika 30 milyard işıq ili uzaqdadır.
Erkən qalaktika formalaşması
thumb|Dərin səma müşahidələrində [[Habbl teleskopu|Habbl Kosmik Teleskopu tərəfindən aşkar olunan yaxın infraqırmızı arxaplan işığın fərqli komponentləri ]] Erkən qalaktikaların formalaşdığı detallı proses astrofizikada açıq mövzudur. Bununla bağlı nəzəriyyələri iki kateqoriyaya bölmək olar: yuxarı-aşağı və alt-yuxarı. Yuxarı aşağı nəzəriyyələrə görə, protoqalaktikalar təxminən yüz milyon il davam edən genişmiqyaslı sinxron çöküşdə meydana gəldi. Alt-yuxarı nəzəriyyələrə görə isə, ilk növbədə kürəvi ulduz topaları kimi kiçik strukturlar meydana gəlmiş və sonra bu cür cisimlərin müəyyən miqdarı bir yerə yığılaraq qalaktikaları meydana gətirmişdir. Protoqalaktiakalar formalaşmağa və sıxışmağa başladıqda, onların daxilində ilk halo ulduzlar (III Populyasiya ulduzları) meydana çıxdı. Onlar demək olar ki, tamamilə hidrogen və heliumdan ibarət idi və mümkün ki, daha çox kütləli idilər. Belə olsaydı, bu nəhəng ulduzlar tez bir zamanda yanacaq tədarükünü tükədərək ifrat yeni ulduz olub nəticədə ağır elementlərini ulduzlararası mühitə buraxardılar. Bu ilk ulduz nəsli ətrafdakı neytral hidrogenləri yenidən ionlaşdırdı və işığın asanlıqla səyahət edə biləcəyi genişlənən fəza qabarcıqlarını yaratdı.
2015-ci ilin iyun ayında astronomlar z = 6,60 səviyyəsində Cosmos Redshift 7 qalaktikasında III Populyasiya ulduzlarının sübutlarını tapdıqlarını bildirdilər. Ehtimal ki, bu cür ulduzlar kainatın erkən vaxtlarında mövcud olmuşlar və planetlərin və həyatın formalaşması üçün lazım olan hidrogendən daha ağır kimyəvi elementlərin istehsalına başlamışlar.
Təkamülü
Bir qalaktikanın formalaşmasından bir milyard il ərzində əsas strukturlar ortaya çıxmağa başlayır: kürəvi ulduz topaları, mərkəzi ifrat kütləli qara dəlik və metal baxımından yoxsul II Populyasiya ulduzlarının qalaktik qabarıqlığı formalaşır. İfrat kütləli qara dəliyin formalaşması qalaktikanın böyüməsinin aktiv şəkildə tənzimlənməsində əsas rol oynayır. Bu erkən dövr ərzində qalaktikalar ulduzyaratma prosesinin əsas mərhələsini yaşayır.
Sonrakı iki milyard il ərzində yığılmış maddə qalaktik diskə yerləşir. Qalaktika ömrü boyunca yüksək sürətə malik buludlardan və cırtdan qalaktikalardan maddə absorbasiya etməyə dəvam edəcək. Bu maddə əsasən hidrogen və heliumdur. Ulduz doğum və ölüm dövrü ağır elementlərin bolluğunu yavaş-yavaş artırır və nəticədə, planetlərin meydana gəlməsinə imkan yaradır.
Qalaktikaların təkamülü qarşılıqlı təsirlərdən və toqquşmalardan əhəmiyyətli dərəcədə təsirlənə bilir. Qalaktikaların birləşməsi erkən dövrdə çox yayılmışdı və əksəriyyətinin özünəməxsus morfologiyası var idi. Ulduzlar arasındakı məsafələr nəzərə alındıqda, toqquşan qalaktikalarda ulduz sistemlərinin böyük əksəriyyəti təsirlənmir. Ancaq spiral qolları yaradan ulduzlararası qazın və tozun qravitasiya təsiri ulduzların uzun qatarını formalaşdırır. Bu formalaşmaların nümunələrini NGC 4676 qalaktikasında və ya Antena qalaktikalarında görmək mümkündür.
Süd Yolu qalaktikası və onun qonşusu Andromeda qalaktikası bir-birinə doğru təxminən 130 km/san sürətlə yaxınlaşır və — horizontal hərəkətə bağlı olaraq — 5–6 milyard ilə toqquşacaqlar. Baxmayaraq ki, Süd Yolu əvvəllər Andromeda qədər böyük bir qalaktika ilə toqquşmayıb, onun cırtdan qalaktikalarla keçmişdə toqquşmalarının sübutları artır.
Bu cür genişmiqyaslı qarşılıqlı təsirlər nadirdir. Vaxt keçdikcə bərabər ölçülü iki sistemin birləşməsi daha az olur. Əksər parlaq qalaktikalar son bir neçə milyard ildə fundamental olaraq dəyişməz qalmış və ulduzyaratma tempi öz pik nöqtəsinə təxminən 10 milyard il bundan əvvəl çatıb.
Gələcəyi
Süd Yolu kimi spiral qalaktikalar spiral qollarında ulduzlararası hidrogenin sıx molekulyar buludları olduğu müddətcə ulduzların yeni nəsillərini əmələ gətirirlər. Elliptik qalaktikalarda bu qaz olmadığından sadəcə bir neçə yeni ulduz əmələ gətirirlər. Ulduz yaradan materialın tədarükü məhduddur: ulduzlar mövcud hidrogen tədarükünü daha ağır elementlərə çevirdikdən sonra yeni ulduz meydana gəlməsi sona çatacaq.
Mövcud ulduz meydana gəlməsi dövrü yüz milyard ilədək davam edəcək, sonra "ulduz dövrü" nəhayət 10–100 trilyon ildən sonra başa çatacaq, çünki kainatdaki ən kiçik, ən uzun ömürlü ulduzlar, kiçik qırmızı cırtdanlar, sönəcək. "Ulduz dövrü"nün sonunda qalaktikalar kompakt cisimlərdən ibarət olacaq: qəhvəyi cırtdanlar, soyuq (qara cırtdanlar) və ya soyuyan ağ cırtdanlar, neytron ulduzları və qara dəliklər. Nəhayət, qravitasiya relaksasiyası nəticəsində bütün ulduzlar ya mərkəzi ifrat kütləli qara dəliklərə düşəcək və ya toqquşma nəticəsində qalaktikalararası boşluğa dağılacaq.
Daha böyük strukturlar
thumb|left|Seyfert Sekstet kompakt qalaktika qrupudur. Səmanın dərin müşahidələrinə əsasən, qalaktikalara tez-tez qrup və topa halında rast gəlinir. Son bir milyard il ərzində başqa qalaktikalar ilə qarşılıqlı təsirdə olmayan tək qalaktikalar nisbətən azdır. Aşkar edilmişdir ki, araşdırılan qalaktikaların yalnız yüzdə beşi həqiqətən təcrid olunmuşdur. Lakin bu təcrid olunmuş formalaşmalar keçmişdə digər qalaktikalarla qarşılıqlı təsirə girmiş və hətta birləşmiş ola bilər. Təcrid olunmuş qalaktikalar ulduzları normaldan daha yüksək tempdə formalaşdıra bilir, çünki qazları yaxınlıqdakı digər qalaktikalar tərəfindən absorbasiya edilmir.
Daha böyük miqyasda kainat daim genişlənir, bu isə individual qalaktikalar arasındaki separasiyanın ortalama artımına səbəbiyyət verir. Qalaktika birliklərinin bu genişlənməni lokal miqyasda özlərinin qarşılıqlı qravitasiya cazibəsi vasitəsilə aşması mümkündür. Bu birləşmələr qaranlıq maddə yığınları müvafiq qalaktikalarını bir yerə topladığı vaxt erkən kainatda formalaşdı. Sonra yaxınlıqdakı qruplar birləşdilər və genişmiqyaslı topalar yaratdılar. Davam edən bu birləşmə prosesi topalardaki qalaktikalararası qazı çox yüksək temperatura, 30–100 meqakelvinə çatana qədər istiləşdirir. Bir topadaki kütlənin təxminən 70–80 %-i qaranlıq maddə formasındadır, 10–30 %-i bu qızdırılmış qazdan ibarətdir və qalan bir neçə faizi qalaktikalar şəklindədir.
Qalaktika topaları cazibə qüvvəsi ilə bir-birinə bağlı yüzdən minə qədər qalaktikadan ibarətdir. Qalaktika topaları çox vaxt ən parlaq topa qalaktikası adlanan tək nəhəng elliptik qalaktika tərəfindən idarə olunur, hansı ki, vaxt ərzində qravitasiya təsiri ilə özünün peyk qalaktikalarını məhv edərək onların kütləsini özünə əlavə edir. Supertopalar topalarda, qruplarda və bəzən ayrı-ayrılıqda olan on minlərlə qalaktikanı özündə ehtiva edir. Super topa miqyasında qalaktikalar geniş boşluqları əhatə edən təbəqələr və liflər (filamentlər) halında düzülmüşdür. Bu miqyasın üstündə kainat bütün istiqamətlərdə eyni cür görünür (izotrop və bircins), baxmayaraq ki, bu anlayışı son illərdə bu miqyasdan çox olan genişmiqyaslı strukturların çoxsaylı tapıntıları şübhə altında qoymuşdur. Hal-hazırda bu günə qədər tapılmış kainatdaki ən böyük struktur "Hercules-Corona Borealis Böyük Divarı"dır və onun uzunluğu 10 milyard işıq ilidir (üç meqaparsek).
Süd Yolu qalaktikası təxminən bir meqaparsek diametri olan nisbətən kiçik qalaktika qrupu olan Lokal qrup adlı birliyin üzvüdür. Süd Yolu və Andromeda qalaktikası bu qrupdakı ən parlaq qalaktikalardır: digər üzv qalaktikaların çoxu bu iki qalaktikanın cırtdan yoldaşlarıdır. Lokal qrup, mərkəzində Virqo topasının yerləşdiyi böyük və genişlənmiş qalaktika qrupları və topalarından ibarət Virqo super topasındaki bulud bənzəri strukturun hissəsidir. Virqo super topası isə nəhəng qalaktika filamenti olan Balina-Balıqlar Super Topa Kompleksinin hissəsidir.
Hadişəhr
Hadişəhr, Ələmdar, Gərgər və ya Ələmdar-Gərgər — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Culfa şəhristanının Mərkəzi bəxşində yerləşən bir şəhərdir. 2006-cı ilin siyahıya alınması əsasında bu şəhər 27,842 nəfər və 7,552 ailədən ibarət idi .Əhalisi tamamilə azərbaycanlılardan ibarətdir və Azərbaycan dilində danışırlar.
Qalaktika
Fərqli diapozonlarda müşahidə
thumb|225px|right| Hubble Legacy Field (50 saniyəlik video) left|thumb|Süd yolunun submillimetr dalğa uzunluğunda cənub müstəvisi. |263x263px thumb|right|[[Andromeda qalaktikasının bu ultrabənövşəyi görüntüsündə gənc, nəhəng ulduzların olduğu mavi bölgələr göstərilir.|188x188px]] Əksər ulduzların pik radiasiyası görünən spektrdədir, buna görə də qalaktika əmələ gətirən ulduzların müşahidəsi optik astronomiyanın əsas tərkib hissəsi olmuşdur. Həmçinin ionlaşmış H II bölgələrini müşahidə etmək və tozlu qolların paylanmasını araşdırmaq üçün spektrin əlverişli hissəsidir.
Qalaktikaların, xüsusən də fəal qalaktikaların qeyri-vizual tədqiqatı radio tezliklərindən istifadə etməklə aparılmışdır. Yer atmosferi 5 MHz ilə 30 GHz arasındakı radiodalğalarına təxminən şəffafdır (ionosfer bu aralığın altındakı siqnalları bloklayır). Fəal nüvələrdən çıxan aktiv axınların xəritələndirilməsində böyük radio interferometrlərdən istifadə edilmişdir. Radioteleskopları kainatın erkən vaxtlarında mövcud olmuş və sonra qalaktikaları formalaşdırmış potensial olaraq ionlaşmamış madə də daxil olmaqla, neytral hidrogeni müşahidə etmək üçün də istifadə edilir.
Ultrabənövşəyi və rentgen teleskopları yüksək enerjili qalaktik fenomenləri müşahidə etmək üçün istifadə edilir. Ultrabənövşəyi alovlanma uzaq qalaktikada bir ulduz qara dəlik tərəfindən parçalandığı vaxt müşahidə edilir. Qalaktika topalarında isti qazın paylanmasının xəritəsinin hazırlanmasında rentgen şüalarından istifadə edilir. Qalaktikaların nüvələrində ifrat kütləli qara dəliklərin mövcudluğu rentgen astronomiyası vasitəsilə təsdiqlənmişdir.
Xarici keçidlər
İngiliscə
Fərid Məmmədov (əsgər)
Fərid Eyvaz oğlu Məmmədov — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Fərid Eyvaz oğlu Məmmədov 12 oktyabr 2000-ci ildə Kürdəmir rayon Şıxımlı kəndində anadan olub. 2006-cı ildə Vüqar Qurbanov adına Köhnəbazar kənd tam orta məktəbin 1-ci sinfinə gedib. 2017-ci ildə həmin məktəbdən məzun olub. Bəzi övladlar kiçik yaşdan həyatın yükünü çiyinlərində daşımağa məcbur olur. Fərid də məhz o övladlardan biri idi ki, hələ 7-ci sinifdə oxuyarkən bazarda işləməyə başlayıb. Bəziləri soyuq qış gecələrində isti yorğan altda yatarkən Fərid sübh tezdən oyanıb ailəsinə dəstək ola bilmək üçün iş dalınca gedərdi. Fəridin uşaqlıq arzusu idi Hərbidə işləmək, 8-ci sinifdə Naxçıvanskiyə daxil olmaq istəsə də sənədləri qəbul olunmayıb.
Hərbi xidməti
11-ci sinfi bitirəndən sonra əsgərliyə gedib və əsgərliyi Tərtər rayonunda xidmət etməklə keçirib. Hərbi xidmətdə fəallığı ilə seçilən igidimiz müddətdən artıq hərbi xidmətdə olaraq 2020-ci ildən Maxe kimi xidmətinə davam edib.
27 sentyabr ikinci Qarabağ müharibəsi başlayanda oğlu xidmətdə olan hər valideyn kimi Fəridin anası da çox narahatçılıq keçirir. Həmin ərəfələrdə oğlundan bir xəbər ala bilməyən ananın nigarançılığı isə birə beş artır. Nəhayət, oktyabrın 14-ü ailəsi ilə əlaqə saxlayan Fərid “hər şey yaxşı olacaq, özünüzə yaxşı baxın, görüşərik”- desə də ona bir daha ailəsi ilə görûşmək nəsib olmur. Oktyabrın 15 günorta saatlarında Suqovuşan ərazisində qəhrəmancasına şəhidlik zirvəsinə ucalıb.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Fərid Məmmədov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Fərid Məmmədov ölümündən sonra Suqovuşanın azad olunmasına görə ilə təltif edildi.
Sübhan Əbilzadə
Sübhan Arif oğlu Əbilzadə (23 aprel 1998; Biləsuvar rayonu, Azərbaycan — 6 noyabr 2020; Qubadlı rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin kiçik çavuşu, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Sübhan Əbilzadə 1998-ci il aprelində 23-də Biləsuvar rayonunun Nərimankənd kəndində anadan olub.
Hərbi xidməti
Azərbaycan Ordusunun kiçik çavuşu olan Sübhan Əbilzadə 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Hadrut qəsəbəsinin, Füzulinin və Qubadlının azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Sübhan Əbilzadə noyabrın 6-da Qubadlı döyüşləri zamanı şəhid olub. Biləsuvar rayonunun Nərimankənd kəndində dəfn olunub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Sübhan Əbilzadə ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Sübhan Əbilzadə ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad olunması zamanı döyüş tapşırıqlarını yerinə yetirən zaman cəsarət və fədakarlıq göstərdiyinə, habelə təşəbbüskar və qətiyyətli addımlar nümayiş etdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.01.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Sübhan Əbilzadə ölümündən sonra "Döyüşdə fərqlənməyə görə" medalı ilə təltif edildi.
Zoi
Zoi — ad.
Vulverhempton
Vulverhempton — Böyük Britaniyada, İngiltərədə şəhər.
İntiqam Ağayev
Həyatı
İntiqam Ağayev 1998-ci il martın 1-də Tərtər rayonunun Səhləbad kəndində anadan olub.
Hərbi xidməti
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan İntiqam Ağayev 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Suqovuşanın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. İntiqam Ağayev oktyabrın 8-də Ağdərə istiqamətində şəhid olub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən İntiqam Ağayev ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Tomas Nagel
Tomas Nagel (Neycel)  — amerikalı filosof, idrak, siyasət və etika fəlsəfəsinin tədqiqatçısı.
Bioqrafiyası
O, Amerika İncəsənət və Elmlər Akademiyasının üzvü, Britaniya Akademiyasının müxbir üzvü (1988), Fransa Əxlaq və Siyasi Elmlər Akademiyasının (2017) və Oksforddakı Korpus Kristi Kollecinin fəxri üzvüdür.
Nagel fəlsəfi yaradıcılığının ilk günlərindən etika, siyasi və hüquq fəlsəfəsi, metafizika, qnoseologiya və ağıl fəlsəfəsinə xüsusi diqqət yetirməklə, geniş spektrli məsələlər üzərində işləyirdi.
Geniş populyarlıq Nagelə 1974-cü ildə Philosophical Review jurnalında onun "Yarasa olmaq nə deməkdir?" ("What Is It Like to Be a Bat?"), məqaləsinin nəşri ilə gəldi, həmçinin yarasa şüuru timsalında şüur ​​problemlərinə reduksionist yanaşmanı tənqid edir. Bu sensasiyalı məqalədən başqa, Nagel 62 başqa məqalə və 40-a yaxın tənqidi məqalə yazıb.
"The New Republic" jurnalı Nageli "ən maraqlı Amerika filosoflarından biri" adlandırdı. Nagelin xarakterik xüsusiyyəti mürəkkəb fəlsəfi materialı əlçatan formada təqdim etmək bacarığıdır. Onun kitabı "Hər şey nə deməkdir? Yaxud rus dili də daxil olmaqla dünyanın 21 dilinə tərcümə edilmiş fəlsəfəyə çox qısa bir giriş" ən aktual fəlsəfi problemlərin demək olar ki, bütün spektrini başa düşülən və aydın şəkildə əks etdirir.
Xanoğlan Xəlilov
Həyatı
Xanoğlan Xəlilov 1997-ci ildə Şəmkir rayonunun Şeidlər kəndində anadan olub.
Hərbi xidməti
Əsgər Xanoğlan Xəlilov 2017-ci ildə, fevralın 22-si gün orta saatlarında Azərbaycan-Ermənistan təmas xəttində ermənilərin atəşkəs rejimini pozması nəticəsində şəhid oldu. Fevralın 23-ü isə Xanoğlan Xəlilov Şəmkir rayonunun Şeidlər kəndində son mənzilə yola salındı. Dəfn mərasiminə minlərlə rayon sakini ilə yanaşı, şəhidin qulluq etdiyi hərbi hissənin əsgərləri və zabitləri də qatıldı. Dəfn mərasiminin sonunda yaylım atəşi açıldı və əsgər Xəlilov uğrunda şəhid olduğu torpağa tapşırıldı.
Çəkisizlik
thumb|300x300px|Beynəlxalq Kosmik Stansiyadakı astronavtlar mikroqravitasiya ilə qarşılaşırlar və beləliklə çəkisizlik nümunəsi nümayiş etdirirlər. Çəkisizlik — çəki hissinin tam və ya qismən olmamasıdır. Buna sıfır-G də deyilir, baxmayaraq ki, daha düzgün termin "sıfır G qüvvəsi" adlanır. Bu, insan bədəni də daxil olmaqla, cisimlərə hər hansı bir təmas qüvvəsi olmadıqda baş verir.
Çəki nisbətən güclü qravitasiya sahəsində (məsələn, Yerin səthində) sükunətdə olan bir cismə təsir edən qüvvənin ölçülməsidir. Bu çəki hissləri dayaq döşəmələri, oturacaqlar, tərəzilər və s. ilə təmasdan yaranır. Qravitasiya sahəsi sıfır olduqda belə, təmas qüvvələri mexaniki, qeyri-qravitasiya qüvvələri tərəfindən bədənin ətalətinə təsir etdikdə və məsələn, mərkəzdənqaçmada, fırlanan kosmik stansiyada və ya sürətləndirici vasitədə olduqda çəki hissi yaranır.
Bəzən mikroqravitasiya termini bu hadisənin adının sinonimi kimi istifadə olunur (elə hiss olunur ki, cazibə qüvvəsi yoxdur və ya əhəmiyyətli dərəcədə azdır).
Əli Bayramlı rayonu
Əli Bayramlı rayonu — Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikasında 1930-1963-cü illərdə mövcud olmuş inzibati vahid. İnzibati mərkəzi Əli Bayramlı şəhəri olmuşdur.
Tarixi
Əli Bayramlı rayonu 8 avqust 1930-cu ildə təşkil olunmuşdur. 24 yanvar 1939-cu il tarixində Əli Bayramlı rayonunun 5 kənd sovetliyi Qazıməmməd rayonuna birləşdirilmişdir. Əli Bayramlı rayonu 3 aprel 1952-ci ildən 23 aprel 1953-ə qədər Bakı vilayətinə daxil edilmişdir.
1961-cı il tarixli məlumata görə rayona 2 şəhər (Əli Bayramlı və Qazıməmməd şəhərləri), 1 şəhər tipli qəsəbə (Qaraçala) və 16 kənd sovetliyi (Azadkənd, Atbulaq, Vladimirovka, Güdəcühür, Kalinov, Qarabağlı, Qarasu, Minbaşı, Moranlı, Muğan Gəncəli, Navahı, Rəncbər, Udullu, Xələc, Çöl Beşdəli, Şıx Salahlı) daxil olmuşdur.
Əli Bayramlı rayonu 4 yanvar 1963-cü il tarixində ləğv edilmiş, ərazisi Sabirabad, Salyan rayonları və Əli Bayramlı şəhər soveti arasında bölünmüşdür. .
Əhali
1939-cu il siyahıyalmasına görə Əli Bayramlı rayonu əhalisi 34 734 nəfər olmuşdur. Onların 76,4%-i azərbaycanlı, 18%-i rus, 2,1%-i ukraynalı, 1,1%-i isə ləzgi olmuşdur. 1959-cu il siyahıyalmasına görə Əli Bayramlı rayonu əhalisi 76 446 nəfər olmuşdur.
NGC 7187
NGC 7187, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Cənub Balığı bürcü istiqamətində yerləşir. S0 tipli. tərəfindən ildə 66.04 sm (26 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Liquriya Respublikası
Liquriya Respublikası — İtaliyanın Liquriya regionunda mövcud olmuş kukla dövlət. 1797-ci ildə Genuya Respublikası Napoleon tərəfindən işğal edildikdə, bu dövləti ləğv etdi və yerində Liquriya Respublikasını yaratdı. 1805-ci ildə Napoleon bu dövləti ləğv etdi və Fransa İmperiyasına bağladı.
1814-cü ildə Napoleon müharibələrdə qəti şəkildə məğlub olduqda, bu dövlət yenidən quruldu, lakin 1815-ci ildə Vyana konqresində Sardiniya Krallığına verildi və ilhaq edildi.
Nyukasl-apon-Tayn
Nyukasl apon Tayn — Böyük Britaniyada, İngiltərədə şəhər.
Corcizm
thumb|[[Henri Corc — nəzəriyyənin banisi]] Corcizm (, həmçinin heoizm) — Henri Corc tərəfindən qurulan iqtisadi və fəlsəfi doktrin, hər kəsin yaratdığı məhsula sahib olduğu, ancaq bütün təbii malların və hər şeydən əvvəl yer üzünün bütün insanlara eyni dərəcədə aid olduğu fikrinə əsaslanır. Corcizm fəlsəfəsi, adətən, torpaq istifadəsi üçün vahid vergi ideyası ilə əlaqələndirilir.
Təsiri
Amerikalı iqtisadi düşüncə tarixçiləri, Henri Corcun XIX əsrin ikinci yarısında Şimali Amerikada nəşr olunan ən əhəmiyyətli siyasi iqtisadi araşdırmalardan birinin müəllifi kimi hörmət edirlər. Ədəbiyyatı diqqətlə öyrənərək, gürcüçiliyin yalnız bir çox böyük müasirləri üzərində deyil, həm də XX əsrin ictimai xadimləri üzərində təsirini tapırlar. Onların tərtib etdikləri adlar siyahısında Corc fikirlərinin qızğın təbliğatçısı olan Lev Tolstoy da vardır. Rus dilində tərcümə olunmuş kitablarına ön sözlər yazdı, vahid dövlət vergisi fikrini təbliğ edən məqalələr yazdı. Tolstoy Corcun sənət əsərlərinə də tanıtdı.
«Dirilmə» əsərində Nexlyudov kəndinin Corcizm nəzəriyyəsinin kəndlilərinə izah edir. Kəndlilər ona rəğbət bəsləyirlər:
— Düzdür, — soba ustası qaşlarını tərpədərək dedi. — Kimin torpağı yaxşıdırsa, o, daha çox pul ödəyir.
— Corcun yaxşı başı var imiş, — qıvrılmış saçları ilə hörmətli qoca dedi ...
— Düzdür! Nə icad etdi.
Əsas prinsiplər
Henri Corc hökumətin əmək haqqı vergiləri əvəzinə torpaq kirayə vergisi hesabına maliyyələşdirilməli olduğu mübahisəsini populyarlaşdırmaqla məşhurdur. Corc hesab edirdi ki, siyasi iqtisadiyyatda elmi təcrübələr mümkünsüz olsa da, nəzəriyyələr fərqli cəmiyyətləri fərqli şərtlərlə müqayisə edərək və fərqli amillərin təsiri barədə düşüncə təcrübələrini sınaya bilər. Bu metodu tətbiq edərək, cəmiyyətin üzləşdiyi yoxsulluq, bərabərsizlik, iqtisadi yüksəliş və eniş kimi problemlərin bir çoxunun zəruri bir mənbəyə - torpaq kirayəsinə xüsusi mülkiyyət aid edilə biləcəyi qənaətinə gəldi. Ən məşhur kitabı olan Tərəqqi və Yoxsulluqda, Corc, torpaq kirayəsinin xüsusi istifadə üçün mənimsənilməsinin texnoloji inkişafa baxmayaraq davamlı yoxsulluğa kömək etdiyini və iqtisadiyyatın sürətlə inkişaf etməyə və böyümək dövrlərinə meyl etdiyini iddia edir. Corca görə insanlar yaratdıqlarına ədalətlə sahibdirlər, lakin bu təbii fürsət və torpaq hər kəsə eyni dərəcədə sahibdir.
Corc ümumi və kollektiv mülkiyyət arasında əhəmiyyətli bir fərq olduğuna inanırdı. Torpağın milliləşdirilməsi və sonra xüsusi istifadəçilərə icarəyə verilməsi ilə əraziyə bərabər hüquqlar əldə edilə bilsə də, Corc torpağın qiymətləndirilməmiş dəyərinə vergi qoymağı və əraziyə nəzarəti böyük ölçüdə öz əlində buraxmağı üstün tutdu. Corc, torpağı xüsusi nəzarət altında tərk etmək və ərazini yaxşılaşdıran mövcud sahibləri cəzalandırmayaraq tədricən bir torpaq dəyəri vergisinə doğru getmək qərarını irəli sürdü və torpaq mülkiyyətinin artıq verildiyi bir ölkədə daha az dağıdıcı və mübahisəli olacaq.
Corcizmlər, xüsusi olaraq yaradılan sərvətin vergi sistemi vasitəsi ilə ictimailəşdirildiyini (məsələn, gəlir vergiləri və satış vergiləri vasitəsilə), toplumsal olaraq yaradılan sərvətin torpaq dəyəri şəklində torpaq adları və bank ipotekası qiymətində özəlləşdirildiyini göstərirlər. Torpaq rentası dövlət gəlirlərinin əsas mənbəyi kimi əmək vergilərini əvəz etsəydi, əksinə olardı; sosial cəhətdən yaradılan sərvət cəmiyyət tərəfindən istifadəyə veriləcək və əməyin bəhrəsi özəl olaraq qalacaq. Corcizmə görə, torpaq dəyəri vergisi vergi əvəzinə bir istifadəçi haqqı kimi qəbul edilə bilər, çünki bu, bir yerin sosial cəhətdən yaratdığı üstünlüyün bazar dəyəri, başqalarını yerdən kənarlaşdırma imtiyazı ilə əlaqəlidir. Ticarət imtiyazlarından ibarət olan varlıqlar taksi medalyonlarına bənzər mübadilə dəyərinə malik olduqları üçün sərvət hesab edilə bilər. Torpaqların dövlət gəlirlərinin artırılması vasitəsi olaraq müstəsna istifadəsi üçün ödəniş tələb edən torpaq dəyəri vergisi, eyni zamanda iqtisadi bərabərsizliyin azaldılmasına yönələn mütərəqqi bir vergidir. Bu tamamilə gəlirlə əlaqəli qiymətli torpaqdakı mülklərə aiddir və ümumiyyətlə torpaq sahiblərinin vergi yükünü kirayəçilərə və ya işçilərə yükləyə biləcəyi heç bir vasitə yoxdur.
İqtisadi xüsusiyyətlər
Standart iqtisadi nəzəriyyə, torpaq dəyəri vergisinin son dərəcə təsirli olacağını göstərir - digər vergilərdən fərqli olaraq iqtisadi məhsuldarlığı azaltmır. Milton Fridman, Henri Corcun ərazisini az qiymətləndirilən vergini "ən pis vergi" adlandırdı, çünki digər vergilərdən fərqli olaraq iqtisadi fəaliyyətə ağırlıq verməyəcəkdi (nəticədə sıfır və ya hətta mənfi "ölü kilo itkisi"); bu səbəbdən digər daha təhrifedici vergilərin torpaq dəyər vergisi ilə əvəz edilməsi iqtisadi rifahı yaxşılaşdıracaqdır. Torpaq dəyəri vergisi torpaq istifadəsini yaxşılaşdırdığından və investisiya qoyuluşunu renta tələb etməyən məhsuldar fəaliyyətə yönəldə bildiyindən, hətta məhsuldarlığı artıran mənfi ölü kilo itkisinə səbəb ola bilər. Torpaq dəyəri vergisi xarici torpaq spekülatörlerine tətbiq ediləcək, Avstraliya Xəzinədarlığı, torpaq dəyəri vergisinin mənfi marjinal artıq yükə sahib olması ilə bənzərsiz olduğunu hesabladı, bu da uzunmüddətli yaşayış səviyyələrini yaxşılaşdıracağı anlamına gəldi.
Bencamin Franklin və Vinston Çörçill torpaq icarə vergisinə dair oxşar paylayıcı və təsirli arqumentlər irəli sürdülər. Vergi xərclərinin və dövlət xərclərindən əldə edilən faydaların daima torpaq sahiblərinin müvafiq olaraq yayılması və zənginləşdirilməsi ilə nəticələndiyini qeyd etdilər. Bu səbəbdən, ticarət və işçi kimi faydalı fəaliyyətlərdən alınan vergilər hesabına dövlət rifahına ziyan vurmaqdansa, dövlət rüsumunu birbaşa sahiblərə tətbiq etməklə dövlət xərclərini ödəmək və dövlət xərclərini ödəmək daha yaxşı olacağına inanırdılar.
Henri Corc, torpaq dəyərlərinə yüksək vergi tətbiq etmək planının insanları "istehsal etdikləri ilə nisbətdə deyil, sahib olduqları təbii [paylaşılan] fürsətin dəyəri ilə mütənasib olaraq cəmiyyətə töhfə verməyə məcbur edəcəklərini" yazdı. Daha sonra izah etdi ki, "cəmiyyətin böyüməsi və inkişafının torpağa verdiyi dəyəri ictimai istifadəyə qəbul etməklə", "torpaq mülkiyyətini sadə sahib üçün zərərsiz və yalnız istifadəçi üçün faydalı edəcəkdir."
Veronika Kastro
Veronika Kastro (19 oktyabr 1952, Mexiko, Meksika) — Meksika aktrisası, müğənni, teleaparıcı.
Həyatı
Veronika Kastro 1952-ci ildə Mexiko şəhərində anadan olub.
Veronika ilk dəfə 16 yaşında "Caballero" jurnalında çılpaq göründü.
Marianna rolunu oynadığı "Varlılar da ağlayır" serialınından sonra isə onun ulduzu parladı. Şöhrəti bütün Latın Amerikasına, İspaniyaya, Fransaya yayıldı. On il sonra isə daha bir serialla – bir zamanlar "Varlılar da ağlayır" serialı qədər sevib baxılan "Yabanı qızıl gül" serialı ilə şöhrətlənən Veronika artıq keçmiş SSRİ-də də bütün kişilərin sevimlisinə çevrilmişdi. Kastro 1992-ci ildə Rusiyaya gələndə isə onu burada təntənə ilə qarşıladılar. Elə bil Bill Klinton Rusiyaya gəlmşdi.
Aktrisanın bir oğlu olmasına baxmayaraq, heç vaxt ərə getməyib, hələ də subaydır.
Rüstəm İsmayılov (şəhid)
Rüstəm Üzeyir oğlu İsmayılov (29 avqust 1995; Daşkəsən, Azərbaycan — 2 oktyabr 2020; Kəlbəcər, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin MAXE hərbi qulluqçusu, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Rüstəm İsmayılov 29 avqust 1995-ci il tarixində Daşkəsən rayonunda anadan olub. Orta təhsilini İ. Nəsimi adına 1 saylı tam orta məktəbdə alıb.. O, hərbi xidməti 2013-cü ildə ön xətdə yerləşən hərbi hissələrdən birində keçib. Ali təhsilini Rusiyada Psixologiya sahəsində alsa da, Vətənə qayıdaraq hərbidə MAXE vəzifəsində çalışmağı seçib.
Hərbi xidmətləri
2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Rüstəm İsmayılov Kəlbəcər döyüşlərində savaşıb. 2 oktyabr 2020-ci ildə Kəlbəcər istiqamətində şəhidlik zirvəsinə ucalıb. 17 dekabr 2020-ci ildə Daşkəsən Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı verilmiş tapşırıqları şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Rüstəm İsmayılov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Kəlbəcər rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Rüstəm İsmayılov ​ölümündən sonra "Kəlbəcərin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Müsəllim Həsənov
Həsənov Müsəllim Qaman oğlu — jurnalist, ssenarist, kino redaktoru, Azərbaycanın əməkdar mədəniyyət işçisi (2018).
Həyatı
Müsəllim Həsənov 1958-ci il dekabrın 22-də Şəmkir rayonunun Şiştəpə kəndində anadan olub. 1980-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsinə daxil olub, 1985-ci ildə həmin fakültəni fərqlənmə diplomu ilə bitirib. 1985–1989-cu illərdə Azərnəşrdə çalışıb, 1989–1992-ci illərdə "Yeni Fikir" qəzeti redaksiyasında şöbə müdiri, redaktor müavini işləyib. 1992-ci ildən 1996-cı ilin sonuna qədər "Müstəqil qəzet"də çalışıb. 1997-ci ilin yanvarından noyabr ayına qədər "Panorama" qəzetində şöbə müdiri, 1997-ci ilin noyabrından 2000-ci ilin aprelinə qədər Azərbaycan Respublikası Prokurorluğunda mətbuat xidmətinin rəhbəri olub.
2002–2008-ci illərdə "Media-Holdinq" şirkətində çalışlb, "Bizim Əsr" qəzetində şöbə müdiri, "Lider" televiziyasında redaktor vəzifələrində işləyib.
"Lider" televiziyasında nümayiş olunan bir sıra sənədli filmlərin ssenari müəllifi və redaktoru olub.
2010-cu ilin yanvarından İctimai Televiziyanın "Carçı-Film" Yaradıcılıq Birliyində redaktor və böyük redaktor vəzifələrində çalışıb.
İctimai TV-də nümayiş olunmuş "Daşdan tikilmiş şəhər", "Amerika və amerikalılar", "Mübariz" (Milli Qəhrəman Mübariz İbrahimov haqqında) filmlərinin ssenari müəllifidir.
İctimai televiziyada nümayiş olunan "Bakı vaxtı" sənədli filmlər silsiləsinin müəllifi və aparıcısı olub.
2014-cü ilin yanvarından Bakı Media Mərkəzinin redaktorudur.
2016-cı ildə Ali Media mükafatı alıb.
1 avqust 2018-ci ildə Azərbaycanın əməkdar mədəniyyət işçisi fəxri adına layiq görülüb.
İctimai televiziyada nümayiş olunan "XX yüzillik. Faktlar, hadisələr və insanlar" proqramının müəllifi və aparıcısıdır.
Namiq Abdullayev
Namiq Yadulla oğlu Abdullayev (4 yanvar 1971; Bakı, Azərbaycan SSR) — 1990-2008-ci illərdə Azərbaycan yığmasının heyətində çıxış edən sərbəst güləşçi. Namiq Abdullayev Olimpiya Oyunlarının medalına sahib olan birinci Azərbaycan idmançısıdır. 1996-cı ildə Atlanta şəhərində (ABŞ) baş tutan XXVI Yay Olimpiya Oyunlarının gümüş medalına sahib olan Namiq Abdullayev dörd il sonra, 2000-ci ildə Sidney şəhərində (Avstraliya) baş tutan XXVII Yay Olimpiya Oyunlarının isə qalibi olub.
Müsəllim Həsənov
Həyatı
Tərcüməçi, dosent Şəhla Nağıyeva ilə evlidir, 3 övladı var.
Namiq Abdullayev
1990—1992-ci illər: SSRİ Çempionatları
Namiq Abdullayev 1990-cı ilin iyununda Buryatiyanın Ulan-Ude şəhərində baş tutan SSRİ Çempionatında mübarizə apardı və turnirin bürünc medalına sahib oldu. Bir il sonra isə Namiq Abdullayev Zaporojya şəhərində baş tutan SSRİ Çempionatında mübarizə apardı və bu səfər də turnirin bürünc medalına sahib oldu. Həmin illərdə SSRİ yığmasının "bir nömrəli üzvü" 1988-ci il Seul Olimpiadasının bürünc medalçısı Sergey Karamçakov idi. Buna görə də 20 yaşlı Namiq Abdullayev hələ Avropa və Dünya Çempionatlarında mübarizə apara bilmirdi.
Müsəllim Həsənov
Filmoqrafiya
İtən şəhərlər:
Namiq Abdullayev
1990—1992-ci illər: SSRİ Çempionatları
90-cı illərin əvvəllərində Sovet İttifaqında baş verən siyasi proseslər nəticəsində SSRİ dağıldı. Namiq Abdullayev isə Azərbaycan bayrağı altında turnirlərdə mübarizə aparmağa başladı. Amma Azərbaycan Milli Olimpiya Komitəsi Beynəlxalq Olimpiya Komitəsinin üzvü olmadığına görə sovet idmançıları 1992-ci il Barselona Olimpiadasında Birləşmiş Komandanın (bəzi hallarda MDB) heyətində mübarizə apardı. Komandanın heyəti isə turnirlə müəyyən edildi. 26-30 iyunda Rusiyada baş tutan MDB Çempionatında 12 postsovet dövlətinin idmançıları mübarizə apardı. Həmin çempionatda mübarizə aparan Namiq Abdullayev final görüşündə Rusiya güləşçisi Vasili Qoqolevdən üstün oldu və MDB Çempionatının qalibi oldu. Amma məşqçilərin qərarına əsasən Birləşmiş Komandanı Barselona Olimpiadasında milliyyətcə azərbaycanlı olan Belarus nümayəndəsi Vüqar Orucovun təmsil elədi. Nəticədə Vüqar Orucov Barselona Olimpiadasının bürünc medalına sahib oldu.
1994—1995-ci illər: Avropa çempionluqları
Namiq Abdullayev 1994-cü ildə beynəlxalq turnirlərdə debüt elədi. Onun mövsümdə birinci turniri 8-11 apreldə İtaliyanın Roma şəhərində baş tutan Avropa Çempionatı oldu. Turnirin final görüşündə Namiq Abdullayevin rəqibi Bolqarıstan nümayəndəsi İvan Tsonov idi. 1988-ci il Seul Olimpiadasının finalçısı olan İvan Tsonov təcrübəli güləşçi hesab olunurdu. Bununla belə final görüşündə Namiq Abdullayev rəqibi üzərində qələbə qazandı və Avropa Çempionatının qalibi oldu. Namiq Abdullayev həmdə Avropa Çempionatının qalibi olan birinci Azərbaycan sərbəst güləşçisi oldu. Ümumiyyətlə isə ondan əvvəl cəmi bir Azərbaycan güləşçisi — Natiq Eyvazov (yunan-roma güləşçisi) turnirin qalibi olmuşdu.
1994-cü ilin əsas turniri 25-28 avqustda İstanbul şəhərində baş tutan Dünya Çempionatı idi. Son Avropa Çempionatının qalibi olan Namiq Abdullayev, bu turnirdə də medala iddialı idi. Finala görüşünə qədər bütün rəqiblərinə qalib gələn Namiq Abdullayev, Dünya Çempionatının həlledici görüşündə Bolqarıstan nümayəndəsi Valentin Yordanov ilə üz-üzə gəldi. Valentin Yordanov beş dəfə Dünya Çempionatlarının, yeddi dəfə isə Avropa Çempionatlarının qalibi olan təcrübəli və titullu güləşçilərdən biri idi. Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüşdə Namiq Abdullayev rəqibinə məğlub oldu və Dünya Çempionatını gümüş medalla başa vurdu.
Müsəllim Həsənov
Filmoqrafiya
"Amerika etüdləri" silsiləsi:
Namiq Abdullayev
1994—1995-ci illər: Avropa çempionluqları
Azərbaycan Prezidenti Heydər Əliyevin 5 mart 1995-ci il tarixli Fərmanına əsasən Azərbaycan idmanında xidmətlərinə görə Namiq Yadulla oğlu Abdullayev "Tərəqqi" medalı ilə təltif edildi.
Müsəllim Həsənov
Filmoqrafiya
"Bakı vaxtı" silsiləsi: "XX yüzillik. Faktlar, hadisələr və insanlar" silsiləsi (İctimai TV)
Namiq Abdullayev
1994—1995-ci illər: Avropa çempionluqları
1995-ci ildə Namiq Abdullayev üçün uğurlu bir il oldu. Onun mövsümdə birinci turniri 8-11 apreldə İsveçrənin Fribur şəhərində baş tutan Avropa Çempionatı oldu. Son Avropa çempionu olan Namiq Abdullayev titulunu qorumağa iddialı idi. Finala görüşünə qədər bütün rəqiblərinə qalib gələn Namiq Abdullayev, Avropa Çempionatının həlledici görüşündə Türjiyə nümayəndəsi Metin Topaqtaş ilə üz-üzə gəldi. Bu görüşdə də rəqibi üzərində qələbə qazanan Namiq Abdullayev, növbəti dəfə Avropa Çempionatının qızıl medalına sahib oldu.
İlin əsas turniri 10-14 avqustda Birləşmiş Ştatların Atlanta şəhərində baş tutan Dünya Çempionatı oldu. Turnirin bürünc medal uğrunda görüşündə ABŞ nümayəndəsi Zi Consa məğlub olan Namiq Abdullayev, Dünya Çempionatını dördüncü pillədə başa vurdu.
1995-ci ilin 4-16 sentyabrında isə o, Roma şəhərində (İtaliya) baş tutan Hərbçilərin I Dünya Oyunlarında mübarizə apardı. Finala görüşünə qədər bütün rəqiblərinə qalib gələn Namiq Abdullayev, turnirin həlledici görüşündə Şimali Koreya nümayəndəsinə məğlub oldu və turnirin gümüş medalına sahib oldu.
1996—1999-cu illər: Atlanta Olimpiadasında gümüş
1996-cı il Azərbaycan idmanı tarixi üçün önəmli bir il idi. Azərbaycan Milli Olimpiya Komitəsinin 1993-cü ildə Beynəlxalq Olimpiya Komitəsinə üzv qəbul edilməsindən sonra Azərbaycanın Olimpiya Oyunlarında mübarizə aparmasına rəsmən icazə verilmişdi. 1996-cı ildə Atlanta şəhərində (ABŞ) baş tutacaq XXVI Yay Olimpiya Oyunları Azərbaycanın qatılacağı birinci olimpiada idi.
Sərbəst güləş üzrə Azərbaycan yığmasının liderlərindən olan Namiq Abdullayev, ilin əvvəlində Avropa Çempionatında mübarizə apardı. 20-30 martda Macarıstanın Budapeşt şəhərində baş tutan turnirdə Namiq Abdullayev bürünc medala sahib oldu.
XXVI Yay Olimpiya Oyunları
thumb|356x356px|alt=|[[1996 Yay Olimpiya Oyunları|XXVI Yay Olimpiya Oyunlarının medalçıları: gümüş medalçı Azərbaycan nümayəndəsi Namiq Abdullayev, qızıl medalçı Bolqarıstan nümayəndəsi Valentin Yordanov, bürünc medalçı Qazaxıstan nümayəndəsi Maulen Mamirov (2 avqust 1996-cı il)]] İlin əsas turniri 18 iyul-4 avqustda Birləşmiş Ştatların Atlanta şəhərində baş tutan XXVI Yay Olimpiya Oyunları oldu. Namiq Abdullayev turnirdə avqustun 1-də mübarizə apardı. Atlanta Olimpiadasının birinci mərhələsində onun rəqibi ABŞ nümayəndəsi Lu Roselli oldu. Həmin görüşdə Namiq Abdullayev rəqibi üzərində 7:0 hesabı ilə qələbə qazandı və növbəti mərhələyə adladı. Bu mərhələdə onun rəqibi Yaponiya güləşçisi Hideo Sasayama oldu. Bu görüşdə də Namiq Abdullayev rəqibi üzərində inamlı qələbə qazandı (11:0) və turnirin üçüncü mərhələsinə adladı. Bu mərhələdə onun rəqibi Özbəjistan nümayəndəsi Ədhəm Açilov oldu və bu səfər də Namiq Abdullayev rəqibinə qalib gəldi (11:0). Bununla da o, turnirin dördüncü mərhələsinə adladı. Bu mərhələdə Namiq Abdullayevin rəqibi təcrübəli İran güləşçisi Qulmareza Məhəmmədi oldu. Bununla belə Namiq Abdullayev son Dünya Çempionatının finalçısı olan Qulamreza Məhəmmədi üzərində 11:0 hesabı ilə inamlı qələbə və Atlanta Olimpiadasının final görüşünə vəsiqə qazandı. Həlledici görüşdə isə onun rəqibi Bolqarıstan nümayəndəsi Valentin Yordanov idi.