cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Om (ölçü vahidi)
thumb|right|200px|Laboratoriyada bir Om standart rezistoru. Om (beynəlxalq işarəsi: Ω, rusca işarəsi: Om) – 1960-cı ildə rəsmi olaraq BS-də Elektrik müqavimətinin vahidi kimi qəbul edilmişdir. Om elə naqilin müqavimətidir ki, bu naqilin uclarına 1 V gərginlik tətbiq etdikdə ondan 1 A cərəyan keçsin. Om ölçü vahidi alman alimi Georq Simon Omun şərəfinə adlandırılmışdır. Omun tərsi olan ölçü vahidi elektrik keçiriciliyin vahidi olan Simensdir.
Aspr-sür-Büeş
Aspr-sür-Büeş  — Fransada kommuna, Provans-Alp-Kot-d'Azür regionunda yerləşir. Departament — Yuxarı Alplar. Kommunanın dairəsi — Qap. Aspr-sür-Büeş kantonuna daxildir.
INSEE kodu — 05010.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 778 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 438 nəfər (15-64 yaş) arasında 277 nəfər iqtisadi fəal, 161 fəaliyyətsiz (fəaliyyət göstərici 63,2%, 1999-cu ildə 61.5%) idi. Fəal 277 nəfərdən 242 nəfəri (126 kişi və 116 qadın), 35 nəfəri işsizdir (14 kişi və 21 qadın). 161 hərəkətsiz 26 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 68 nəfər təqaüdçü, 67 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir.
Petropavlovski (Xaybulla)
Pertopavlovski kəndi (Петропавловский) - Rusiyanın Başqırdıstan Respublikası Xaybulla rayonu Ufa kənd sovetliyinə daxil olan kənd.
Əhali
2002-ci il ümumrusiya siyahıya alınmasına görə Başqırdıstan Respublikası Petropavlovsk kəndinin milli tərkibi: başqırdlar 93 %
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Matraevski su anbarının yaxınlığında yerləşir.
Xumarta
Xumarta — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonu İrçan kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı ilə Laçın rayonunun Köhnəkənd kənd Sovetindən Xumarta kəndi İrçan kənd Sovetinin tərkibinə verilmişdir. 1992-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 1 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Qarabağ silsiləsinin yamacında yerləşir.
İqtisadiyyatı
Kənd əhalisinin əsas məşğuliyyəti heyvandarlıq olub.
Əmin Əfəndiyev
Ə.T.Əfəndiyev — filologiya elmləri doktoru, dosent, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, respublikada elmi mühitin Azərbaycan ədəbiyyatı, ədəbi tənqid və ədəbi əlaqələr sahəsində çoxsaylı elmi əsərlərin müəllifi və milli biblioqrafiya məktəbinin əsasını qoyan peşəkar biblioqraf.
Həyatı
Əmin Əfəndiyev Qax rayonunun İlisu kəndində müəllim ailəsində anadan olub. İlisu elm aləminə məşhur şəxsiyyətlər vermişdir. Həmin şəxsiyyətlərin sırasına daxil olan Əmin Əfəndiyev də bu kəndin təbiətinin özü kimi saf, dəyanətli, qürurlu və zəhmətkeş bir ziyalıdır. Onun həyat kredosu humanizm, insanlıq duyğusu, zəhmətsevərlik, xeyirxahlıq, sədaqət, elinə-gününə, doğmalarına və yaxınlarına, həmkarlarına olan qayğısı, böyük məhəbbətidir.
1941-1952-cı illərdə Qax rayon orta məktəbində təhsil alıb. 1957-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universiteti Filologiya fakültəsinin “Kitabxanaşünas-biblioqraf” ixtisasını bitirib. Əmək fəaliyyətinə Universitetin kitabxanasında başlayıb, sonra M.F.Axundov adına Azərbaycan Respublika Dövlət Kitabxanasında (1958-1976) baş biblioqraf, məlumat-biblioqrafiya şöbəsinin müdiri, elmi işlər üzrə direktor müavini vəzifələrində çalışıb.
1959-cu ildə müəllifin ilk biblioqrafik oçerki – “Amerika ədəbiyyatı Azərbaycan dilində” dövri mətbuatda çap olundu. Bundan sonra Azərbaycan ədəbiyyatının ayrı-ayrı xalqların dillərində nəşri vəziyyətini işıqlandıran silsilə biblioqrafik oçerkləri –”Azərbaycan ədəbiyyatı özbək dilində”, “Azərbaycan-özbək ədəbi əlaqələri”, “S.Vurğunun əsərləri SSRİ xalqlarının dillərində”, “M.Ə.Sabir A.Tukayın tərcüməsində” və s. – mətbuat səhifələrində dərc edilir.
Ə.Əfəndiyev 1973-1984-cü illərdə Azərbaycan dövlət İncəsənət Universitetində baş müəllim, dosent, kafedra müdiri, dekan müavini vəzifəsində çalışmışdır.
Ə.T.Əfəndiyev 1997-ci ildən 2000-ci ilə qədər Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Mərkəzi Elmi Kitabxanasının direktoru vəzifəsində çalışmışdır. Rəhbərlik etdiyi illər ərzində Azərbaycan kitabxanasının fəaliyyətində böyük dönüş əmələ gəlmiş, yeni struktur islahatları aparılaraq, “Nadir nəşrlər”, “Kitabxana proseslərinin avtomatlaşdırılması”, “Elmi kütləvi informasiya” və s. kimi müasir dövrün tələblərinə cavab verən şöbələrin yaradılmış və gənc mütəxəssis kadrları irəli çəkərək onlara rəhbərlik etmək məsuliyyətini həvalə etmişdir. O, 2002-ci ilin yanvarından Azərbaycan MEA Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun “İnformasiya və biblioqrafiya” şöbəsinə rəhbərlik edir.
Əmin Əfəndiyev Beynəlxalq Elmlər Akademiyaları Assosiasiyasının Kitabxana direktorları Şurasının, Avroasiya Kitabxanalar Assambleyasının, Türkdilli Dövlətlərin Kitabxanalarının Assosiasiyasının, Azərbaycan Kitabxana İşinin İnkişafı Assosiasiyasının və s. təşkilatların həm üzvü, həm də fəal iştirakçısıdır.
Ə.Əfəndiyevin tərtib etdiyi biblioqrafik göstəricilər onun elmi yaradıcılığı ilə biblioqrafik fəaliyyətinin vəhdətindən yaranmış mühüm bir sahəni təşkil edir. Azərbaycanın ədəbiyyatının, mədəniyyətinin və tarixinin ən görkəmli simalarına həsr edilmiş “Nəsimi” (1973), “İlyas Əfəndiyev” (1985), “Kamal Talıbzadə” (2000), “Ağamusa Axundov” (2002), “Azadə Rüstəmova”(2003), “Yaşar Qarayev” (2002),, “İlyas Əfəndiyev” (2005), “Bəkir Nəbiyev” (2005), “Qələmə sarılmış ömür – İsmayıl Qarayev” (2008), “Həmid Araslı” (2009), “Yaqub Mikayıl oğlu Mahmudov” (2011), “Anar. Ömür yolu. Yaradıcılığı” (2011), “M.F.Axundzadə-200 (2012), çapa hazırlanan “Nizaməddin Şəmsizadə”, “Həsən Həsənov” və s. şəxsi biblioqrafiyalar çox dəyərlidir.
Əmin Əfəndiyev ədəbi biblioqrafiya sahəsində şəxsi biblioqrafik vəsaitlərlə yanaşı sahəvi ümumi və mövzu janrlarda da bilioqrafik göstəricilər tərtib etmiş və uğurla qarşılanmışdır. “Azərbaycanın laureat yazıçıları” bu cəhətdən xarakterikdir. Dövri ədəbi nəşrlərimizə həsr edilmiş “Azərbaycan-80. Biblioqrafiya — 1923-2004” (2004), “Ədəbi yaddaşımız “Ədəbiyyat qəzeti. Biblioqrafiya” (1-ci cild 1934-1964; 2-ci cild 1965-1989, 3-cü cild 1990-2010 (2013)” və s. vəsaitlər Azərbaycan ədəbiyyatının və ədəbiyyatşünaslıq elminin biblioqrafik mənbələri kimi əhəmiyyətlidir.
“İlyas Əfəndiyevin yaradıcılıq yolu” mövzusunda doktorluq dissertasiyasını tamamlamış müəllif, eyni zamanda “İlyas Əfəndiyevin yaradıcılığı” monoqrafiyasını (2000) nəşr etdirmişdir. Bundan əvvəl Ə.Əfəndiyevin “İlyas Əfəndiyev. Biblioqrafik göstərici” (1985), “İlyas Əfəndiyev. Monoqrafiya-albom” (1996) kitabları nəşr olunmuşdur.
Ə.Əfəndiyev hazırda “Əhməd Cavad tərcüməçi kimi” monoqrafiyası üzərində işini yekunlaşdırır.
Alimin daha bir uğuru “Qafqaz əraziləri və xalqlarının təsvirinə dair materiallar toplusu QƏXTMT /SMOMPK/ izahlı biblioqrafiya”dır. Ə.Əfəndiyevin üç ildən çox üzərində işlədiyi bu əsər Azərbaycan biblioqrafiyasında analoqu olmayan vəsaitdir.
Ə.T.Əfəndiyevin tərtibçi-müəllifi olduğu “Azərbaycan tarixçiləri” iki cildlik biblioqrafik göstərici (2010-2011) Azərbaycan tarixşünaslıq biblioqrafiyasında sanballı bir tədqiqat işi qədər dəyərli töhfədir. Alimin Azərbaycan ədəbiyyatına daha bir xidməti ABŞ səfirliyinin nəzdindəki Tədris və İnformasyia Mərkəzinin direktoru Sevelina Kolarova ilə birlikdə müəllifi olduğu “Azərbaycan ədəbiyyatı antologiyası” CD-dir. Latın qrafikasında ilk elektron nəşr olan bu resurs “Azərbaycan ədəbiyyatının qızıl fondu” adı ilə İnternetdə də yerləşdirilmişdir.
Bu qəbildən Ə.Əfəndiyevin iştirakçısı və tərtibçisi olduğu digər elektron kitabxana layihələri də maraqlıdır – bu haqda daha geniş məlumat almaq üçün www.translit.az www.gutenberg.aznet.org  www.literature.az – saytlarındakı materiallara diqqət yetirmək kifayətdir.
2012-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev “Mirzə Fətəli Axundzadənin 200 illik yubileyinin keçirilməsi haqqında” 13 aprel 2010-cu ildə xüsusi sərəncam imzaladı. “Mirzə Fətəli Axundzadə-200” adlı fundamental elmi-biblioqrafik göstərici bu qəbildən dahi mütəfəkkirin yubileyinə və Azərbaycan ədəbiyyatşünaslıq elminə, biblioqrafiyasına əhəmiyyətli bir töhfə oldu.
Əmin Əfəndiyev şöbə müdiri olduğu Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun “Elmi informasiya” şöbəsinin fəaliyyətindəki uğurlu nəticələr – Azərbaycanda müdafiə olunmuş dissertasiyaların məlumat bazasının yaradılması (həm çap, həm elektron), Ədəbiyyatşünaslıq sahəsində biblioqrafik tədqiqatların davam etməsi, İnstitutun saytının tərtibi və daim yeniləşməkdə olan materiallarla zəngin olması, elmə xidmət edən elektron resursların hazırlanması və sair işlər onun tələbkar, məsuliyyətli bir elm təşkilatçısı olduğunu da təsdiq edir.
Krasnodar
Krasnodar - müasir Krasnodar diyarının mərkəzi. Şimali Qafqazın inkişaf etmiş iri şəhərlərindən sayılır. 1920-ci ilədək adı Yekaterinodar olmuşdur. Krasnodar ( Yekaterinodar-1920-ci ilə qədər) Kuban çayının sağ sahilində, Qara dənizdən 120 km (Djubqa kəndindən yol ilə), Azov dənizindən 140 km (Qolubitskaya kəndi ilə), Moskvadan 1300 km (M-4 Don şossesi boyunca) məsafədə yerləşən, Rusiyanın cənubunda bir şəhərdir.
Şimali Qafqazın və Cənub Federal Dairəsinin böyük iqtisadi və mədəni bölgəsi,Kubanın tarixi və coğrafi mərkəzi idi Qeyri-rəsmi olaraq Kubanın paytaxtı adlandırılan, Krasnodar Rusiyanın Cənub paytaxtı olmuşdur. .
Şəhərin əhalisi 918.145 nəfərdir (2019-cu il üçün). “Bələdiyyə mülkiyyət şəhəri”üzrə şəhər dairəsinin əhalisi 1 007 964 nəfərdir (2019-cu il üçün).
RBC-nin məlumatına görə, 2013-cü ildə Krasnodar böyüyən işgüzar aktivliyi olan şəhərlərin ümumrusiya reytinqində birinci yeri tutub. .
Tarixi
Şəhərin əsası 1792-ci ildə qoyulmuş Rusiya İmperiyasının xanım hökmdarı çaritsa II Yekaterinanın şərəfinə Yekaterinodar adlandırılmışdır. 1920-ci ildə şəhər Krasnodar adlandırıldı, burada qırmızı element simvolik olaraq "inqilabi" məna daşıyır.
İlandilikimilər
—  aləminin  şöbəsinin  sinfinin  dəstəsinə aid bitki fəsiləsi.
Krasnodar
Coğrafiyası və iqlimi
thumb|290px|Krasnodarın kosmik şəkili, peyk [[Sentinel-2, 18 sentyabr 2018-ci il ]]
Coğrafi koordinatları: şimal enliyi 45° 02′,şərq uzunluğu 38° 59′-dur. Şimaldan cənuba (şəhər daxilində) Krasnodar 20,6 km, şərqdən qərbə 30,1 km uzanır. Tutulmuş ərazisi 339.31 km²-dir.
Krasnodar seysmik fəaliyyət zonasında yerləşir. Tez-tez zəlzələnin episentri Qara dənizdədir və seysmik dalğalar sahil şəhərlərinə və hətta Krasnodar şəhərlərinə çatır. Şəhərdəki güclü zəlzələlərin müşahidələri bütün tarixi ərzində qeydə alınmamış, ən güclü zəlzələlər 1978 və 2002-ci illərdə 4-5 bal intensivliyi ilə müşahidə edilmişdir. .
Krasnodar iki isti dənizin yaxınlığında yerləşir və əlverişli iqtisadi və coğrafi mövqe tutur. . Qara dənizə qədər məsafə 78 km, Azov dənizinə qədər - 95 km-dir.
Saat qurşağı
Krasnodar, Moskva vaxtı ilə saat zonasında yerləşir. Tətbiq olunan vaxtın UTC ilə müqayisəsi +3:00-dır.
Tətbiq edilən vaxta və coğrafi uzunluq dairəsinə uyğun olaraq Krasnodarda günortası 12:24-də başlayır.
İqlimi
Krasnodar mülayim enliklərin cənub sərhəddində yerləşir və mülayim kontinentaldan subtropik iqlimə (Keppenin iqlimlər təsnifatına görə Cfa) malikdir. Bu ərazidə mülayim enlikli hava kütlələri üstünlük təşkil edir: qış aylarında ən yüksək tezlik (82%), ən kiçik isə - yay aylarında (62%) olur. Çox nadir hallarda arktik havanın müdaxiləsi müşahidə olunur. Yaz tropik havanın müdaxiləsi ilə xarakterizə olunur. İsti dənizlər və soyuq qitə arasındakı sərhəddə yerləşən Krasnodar, müxtəlif (həm isti, həm də soyuq) hava kütlələrinin axını üçün açıq olduğundan, kəskin hava dəyişiklikləri, xüsusilə hava istiliyi ilə xarakterizə olunur.
thumb|290px|30 dekabr 2015-ci ildə Krasnodarda qar.
Krasnodar uzun müddətli isti və mülayim, mülayim isti qışlarla xarakterizə olunur. Keçid mövsümləri zəifdir. Qış yanvar ayının əvvəlində, mülayim, tez-tez və sıx qar yağışı ilə başlayır. Çox vaxt yanvar ayının birinci yarısında isti hava qeyd olunur. Qışın orta müddəti 40 gündür. Orta aylıq temperatur + 7° ilə −5° arasında dəyişir. Sərt qışlar temperatur −15-dən -20 ° -ə enəndə başlayır. Qışda yağıntılar çox vaxt yağış şəklində, nadir hallarda - qar yağır. Davamlı qar örtüyü olduqca nadir hallarda olur.
Fevral ayının son ongünlüyündə bahar başlayır. Başlanğıcda, soyutma nadir hallarda −3 dən -5 °C-yə qədər olur. Martın ortalarında havanın orta sutkalıq temperaturu 5 °C-dən çox olur; bitkilərin vegetativ dövrü başlayır.
İqlim may ayının ilk ongünlüyündə dəyişir (havanın orta gündəlik temperaturu 15 °C-dən çox olur) və sentyabr ayının sonuna qədər davam edir. Yaz isti və əsasən qurudur. Bəzi illərdə maksimum temperatur +42 °C-ə çata bilər. Yaz Krasnodarda ən uzun mövsümdür və 5 aydır. Yağışlar əsasən qısamüddətli, bəzi yerlərdə şimşək, yağış , dolu ilə müşayiət olunur. Krasnodarın yayı uzun müddət yağışsız, quraqlıq və quru küləklərlə müşayiət olunur.
Payız oktyabr ayının əvvəlində gəlir. Payızın əvvəlində təmiz və isti hava hökm sürür. Sona doğru - buludlu günlərin sayı artır. İlk şaxtalar noyabrın əvvəlinə və ya ortasına düşür. Payız aylarında yağıntının miqdarı getdikcə artır. Noyabr ayında güclü küləklər əsir. Hər il təxminən 700–750 mm yağıntı düşür. Maksimum yağış iyun ayında və noyabr-dekabr aylarında, minimum - avqust ayında müşahidə olunur. Dekabr ayı şəhərdə yağışlı mövsümdür. Orta illik temperatur + 13.4 °C, orta illik rütubət 71% -dir.
Əhalisi
1849-cu ilə olan məlumata əsasən şəhərdəki 1500-dən çox evdə 7,120 nəfər (3507 nəfəri kişilər, 3613 nəfəri qadınlar) əhali yaşayırdı.
Mənbə
Minaxanım Təkləli. Türk kitabı. Unudulan tarix. Dəyişdirilən yer adları, Bakı, Nurlar, 2009.
Əmir Yağıbasdı Sulduz
Əmir Yağıbasdı Sulduz'(?-1344)— Əmir Çoban Sulduzun oğlu, Çobanlılar sülaləsindən sərkərdə, Xorasan və Mazandaranın naibi.
Həyatı
O, Əmir Çobanın çoxsaylı oğullarından biri idi.
Fəaliyyəti
Çobanlılar hakimiyyət uğrunda mübarizəyə qoşulan ən qüdrətli feodal qruplarından idi. Məlik Əşrəf Sulduz tərəfindən öldürüldü.
Nizami-cədid
Nizami-cədid — XVIII əsrin sonları-XIX əsrin əvvəllərində Osmanlı imperiyasında Avropa dövlətlərinin (ilk növbədə Rusiya imperiyasının) artan təsirlərinə qarşı Türkiyənin müdafiə qabiliyyətinin gücləndirilməsi məqsədilə ordu quruculuğu, yeni vergilərin müəyyənləşdirilməsi, dövlət idarəetmə orqanlarının fəaliyyətinin təkmilləşdirilməsi, mərkəzi hakimiyyətlə regionlar arasında səlahiyyətlərin dəqiqləşdirilməsi sahəsində həyata keçirilən tədbirlər seriyası. Bu sahədə ilk islahatlar sultan III Səlim tərəfindən həyata keçirilməyə başlamışdır. Ill Səlim Fransa təcrübəsini əsas tutaraq Nizami-cədid (yeni qayda) adlanan islahatları həyata keçirməyə başladı.
Etimologiyası
Nizami-cədid termini ərəb (النظام الجدید) və türk (An-Niẓām Al-Jadīd) sözbirləşməsindən yaranıb "yeni qayda" deməkdir.
Osmanlı imperiyası islahat ərəfəsində
XVIII əsrin sonlarında Osmanlı imperiyasında siyasi və iqtisadi böhran daha da dərinləşmişdi. Ölkəni böhrandan çıxarmaq üçün Sultan III Səlim (1789–1807) taxta çıxan kimi islahat layihəsi hazırlamağı tapşırmışdı. İslahat tərəfdarları XVIII əsrin sonlarında Osmanlı imperiyasının müharibələrdə məğlubiyyətinin əsas səbəbini ordunun qeyri-mütəşəkkilliyində görürdülər. thumb|Sultan III Səlim — Nizami-cədid islahatlarının təşəbbüskarı Ona görə də islahatlar zamanı əsas diqqət ordu quruculuğuna yönəldilmişdi. Ordunun yenidən qurulması üçün küllü miqdarda vəsait lazım idi. Yeniçərilər heç bir qanuna və intizama tabe olmurdular. Donanma da vəziyyət eyni idi. Əyalətlərdə hərc-mərclik hökm sürür, timar və ziyamət sisteminin yararsızlığı özünü bütün sahələrdə göstərirdi.
Sultan III Səlimin islahatları
1791-ci ildə sultan III Səlim islahatların keçirilməsinə dair öz mülahizələri haqqında ali dünyəvi və dini əyanlara sərəncam verdi. Təqdim edilən layihələrin çoxunda əsas diqqət ordunun Avropa qaydasında qurulmasına yönəldilmişdi. Layihələr əsasında sultan III Səlim islahatların keçirilməsinə dair bir sıra fərmanlar verdi. Bu fərmanlar ümumilikdə "Nizami-cədid", yəni yeni quruluş və ya yeni qayda adı ilə məşhurdur. "Nizami-cədid" 72 maddədən ibarət olmuşdur.
III Səlim 1792–1793-cü illərdə əməli olaraq islahatlara başladı. Sultanın fərmanlarına əsasən hərbi vəzifəsini yerinə yetirməyən len sahiblərindən timar və ziyamətlər geri alınmalı, Avropa nümunəsində hərbi korpus yaradılmalı, islahatların həyata keçirilməsini vəsaitlə təmin etmək üçün xüsusi kassa təsis edilməli və bəzi vergilərin toplanması həmin kassanın ixtiyarına verilməli idi. İslahatlar isveç və fransız hərbçilərinin rəhbərliyi altında həyata keçirilirdi. Lakin yeni korpus çox ləng təşkil olunurdu. 1798-ci ildə bu korpusda cəmi 3–4 min əsgər var idi. Donanmanın yenidən təşkili istiqamətində də müəyyən tədbirlər həyata keçirilirdi. Yeni gəmilər hazırlandı.
Fransadan kitablar və vəsait gətirildi, məktəblərdə fransız dilinin tədrisi təşkil olundu. Avropada baş verən dəyişikliklərdən xəbərdar olmaq üçün London, Paris və Vyanada daimi səfirliklər açıldı.
III Səlimin göstərişi ilə I Mahmud dövründə açılmış hərbi mühəndislik məktəbinin fəaliyyəti xeyli genişləndirildi.
İslahatların uğursuzluğu
Mühafizəkar qüvvələr islahatlara inadla müqavimət göstərirdilər. Onlar yeniçərilərə arxalanırdılar. Yeniçərilər saray qruplaşmalarının əlində alətə çevrilmişdilər. Yeni hərbi islahatlar onları təmin etmirdi. III Səlimin qətiyyətsizliyi islahatların həyata keçirilməsində əsas maneəyə çevrilmişdi.
Səlimin başladığı islahatların uğursuzluqla nəticələnməsinin əsas səbəbi onda idi ki, o, Avropanın burjua dövlətləri nümunəsində ordu yaratmağa çalışdığı halda, eyni zamanda Osmanlı imperiyasının feodal əsaslarına toxunmaq istəmirdi.
Zapovednoye (göl)
Zapovednoye göyü — Vrangel adasında yerləşən göl. İnzibati cəhətdən Çukot Muxtar Dairəsi ərazisinə daxildir. <<Vrangel adası>> qoruğu ərazisində yerləşir.
Adanın şimalında Pessovaya buxtası yaxınlığında yerləşir. Qərbindən Neizvesnaya çayı axır. Gölə heç bir çay tökülmür və heç başlamır. Cənubdan və şərqdən bataqlıq və kiçik göllərlə ətatələnmişdir.
Nitrolaşma reaksiyası
Nitrolaşma reaksiyası – üzvi birləşmələrə nitroqrupun (-NO2) müxtəlif üsullarla daxil edilməsi prosesinə deyilir. Karbohidrogen atomunda bir və ya bir neçə hidrogen atomun nitroqrup ilə əvəz olunmasıdan əmələ gələn birləşmələrə nitrobirləşmələr deyilir.
Növləri
Nitroqrupun birləşdiyi karbohidrogen radikalından asılı olaraq nitrobirləşmələr 2 yerə bölünür: aromatik və alifatik nitrobirləşmələr.
Tətbiq sahəsi
Aromatik nitrobirləşmələr çox böyük tətbiq sahələrinə malikdir. Onlardan boyaq sənayesində, dərman preparatları, partlayıcı maddələr və s. istehsalında istifadə olunur. Nitrobenzol əsasən (90%-ə qədər) anilin istehsalına, boyaların sintezinə (2%-ə qədər), və s. sərf olunur.
Fiziki xassələri
Aromatik nitrobirləşmələr – rəngsiz və ya açıq sarı rəngdə yüksək temperaturda mayelərdir, ya da aşağı temperaturda əriyən bərk maddələrdir. Yüksək polyarlığına görə nitroarenlər yaxşı həlledicidirlər. Bu maddələr xarakterik acı badam iyinə malikdirlər, suda pis həll olurlar, zəhərlidirlər.
Alınma üsulu.
Aromatik karbohidrogenlərin nitrat turşusu ilə nitrolaşması bu tənlik üzrə gedir: Ar – H + HONO2 → Ar – NO2 +H2O Nüvədə nitroqrupu olan nitrobirləşmələri aromatik karbohidrogenlərin nitrat və sulfat turşusu qarışığının (nitrolaşdırıcı qarışıq) iştirakı ilə nitrolaşması üsulu ilə alırlar:
Beynəlxalq hüququn prinsipləri
Beynəlxalq hüququn prinsipləri — beynəlxalq və dövlətlərarası müqavilələrdə, beynəlxalq təşkilatların əsasnamələrində, beynəlxalq məhkəmələrin qərarlarında, habelə beynəlxalq praktikada və beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən məcburi tətbiq edilməsinə dair sübutlar mövcud beynəlxalq qanunlarda əsas qanun və normalardır. Beynəlxalq həyat subyektlərinin beynəlxalq həyatın ən vacib məsələlərinə münasibətdə ən vacib və ümumiyyətlə tanınmış davranış normaları həm də dövlətlərin beynəlxalq münasibətlər sahəsində inkişaf etdirdiyi digər normaların, habelə dövlətlərin həqiqi davranışının qanuniliyinin meyarıdır.
Beynəlxalq hüququn prinsipləri, mübahisəli müddəalar kimi, digər xüsusi müddəalar tərəfindən ləğv edilə bilməz və ya xüsusi hallar nəzərə alınmaqla islah edilə bilməz.
Beynəlxalq hüquq prinsiplərinin əsas mənbələri BMT nizamnaməsi, 1970-ci il beynəlxalq hüquq prinsipləri bəyannaməsi və Avropada təhlükəsizlik və əməkdaşlıq konfransının 1975-ci il Helsinki Yekun Aktıdır.
Beynəlxalq hüququn yaranması və tarixi inkşafı
Beynəlxalq hüquq tarixinin ayrıca bir sənaye və elmi istiqamət kimi demək olar ki, tamamilə tanınmasına baxmayaraq, bu bilik kompleksinin yekunlaşdırılması hələ baş verməmişdir.u, xüsusilə qədim dövrlərin beynəlxalq hüququna gəldikdə aydın olur, çünki göstərilən dövrdə fundamental elmi araşdırmalar sadəcə yoxdur.Lakin sonrakı dövrlər və xüsusən 1648-ci ildən sonrakı dövrlər ətraflı araşdırılmış və elmi ədəbiyyatda geniş şəkildə işıqlandırılmışdır.Beynəlxalq ictimai hüquq tarixinin öyrənilməsinin obyekti bəşər sivilizasiyasının bütün tarixi boyu qlobal miqyasda beynəlxalq hüquq münasibətlərinin yaranması, dəyişməsi və daha da inkişaf etməsi qanunlarını öyrənməkdir.
Beynəlxalq hüquq tarixinin ayrıca konseptual intizam kimi birbaşa tədqiqi nisbətən bu yaxınlarda başlandı. Bu günə qədər beynəlxalq hüquq tarixinin ayrı bir elm sahəsi olub-olmaması məsələsi açıq qalır və elmi dünyada hələ də həll olunmamışdır. Lakin beynəlxalq hüququn özü uzun müddət ayrı bir formalaşmış hüquq sistemi kimi tanınmamışdır. Yalnız XVIII əsrdən beynəlxalq hüquq elminin başlanğıcı başladı, lakin hətta XX əsrin əvvəllərində onun mahiyyəti haqqında heç bir anlayış yox idi. Yalnız XX əsrin qlobal kataklizmlərindən sonra bir çox tədqiqatçı beynəlxalq hüququn inkişafı ilə çox intensiv məşğul olmağa məcbur oldu.
Uzun müddət beynəlxalq hüququn tarixi ilə bağlı xüsusi tədqiqatlar aparılmadı, yalnız əlaqəli fənlər öyrənildi, hətta hüquqşünaslar tərəfindən deyil, tarixçilər tərəfindən. Yalnız akademik V.E.Qrabarın əsərləri beynəlxalq hüquq kimi jus gentium öyrənilməsinin əsasını qoydu.
Klassik inkişaf dövründəki beynəlxalq hüquq tarixi tədqiqatçılar tərəfindən fəlsəfi və hüquqi düşüncə tarixi ilə, məsələn, Alberiko Centilidən Hüqo Qrotsi qədər, Hüqo Qrotsidən İohann Mozera qədər olan bir dövrləmə ilə və s. tədqiq edilmişdir. Beynəlxalq hüququn xüsusiyyətlərini və bütövlükdə inkişafını nəzərə almadan yalnız ümumi hüquq nəzəriyyəsindən irəli gəlmişdir. Hazırda bu istiqamətin tədqiqi beynəlxalq hüquqi faktların və ya mənbələrin təhlili tarixi, ya da beynəlxalq hüquq normaları və təsisatlarının genezisi tarixi kimi davam edir və ya siyasi nizamın dəyişməsi tarixi olaraq (Utrecht dünyası Vestfaliya ilə əvəz edilmişdir Vyana konqresi, sonra Versal sistemi və s.). Beynəlxalq hüquq tarixinin öyrənilməsinə inteqrasiya olunmuş bir yanaşma ehtiyacı yalnız İkinci Dünya Müharibəsindən sonra reallaşdı, o dövrdən beynəlxalq hüquq elmi çərçivəsində yalnız köməkçi bir metod olaraq deyil, müstəqil nizam-intizam olaraq başladı.
Beynəlxalq hüquq tarixinin tam formalaşmış müstəqil elmi nizam-intizam olaraq tam konseptuallaşdırılmasının əsas problemi eyni zamanda avropamərkəzçilik problemidir. Bu problemin mövcudluğu XVIII əsrin — XX əsrin əvvəllərində, hətta beynəlxalq hüquq çərçivəsində elmi əsərlərdə bütün xalqların sivil (Avropa), vəhşi və ibtidai (Avstraliya, Asiya və Afrika xalqları) bölünməsi ilə əlaqədardır. Sivil olaraq öz suveren dövlətini yaratmaq hüququ olan və bu dövlətdə vətəndaş və siyasi hüquqlarından tam istifadə etmək hüququ olan millətlər idi. Sivilizasiyalı xalqlar öz suveren dövlətlərini yaratmaq hüquqlarının olmadığını, başqa bir (sivil) dövlətin tərkibində olma və bu dövlət daxilində məhdud miqdarda vətəndaş və siyasi hüquqlardan istifadə etmək hüququ olmadığı qəbul edildi. Müstəmləkə xalqları mədəniyyətsiz xalqlar hesab olunurdu. Yarım müstəmləkələrə ümumiyyətlə yarı mədəniyyətli millətlər deyilirdi. Qərb elminə görə, sivilizasiyaya uğramış xalqlar, o dövrlərin doktrinası beynəlxalq hüququn mövcudluğundan imtina edildi. Beynəlxalq hüququn özü də, tarixi də sırf Avropa tarixinin tarixləri və faktlarının ətraflı təsviri ilə yalnız Qərbi Avropa sivilizasiyasının nailiyyəti kimi öyrənilmişdir.
Millətlərin sivil və sivilizasiyaya bölünməsi 1945-ci ildə BMT Nizamnaməsi qəbul olunana qədər beynəlxalq hüquq tərəfindən tanındı. Beynəlxalq hüquq anlayışının bu modelindən çıxmaq yalnız bu gün beynəlxalq hüququn mövcudluğunun açılış tarixi üfüqünü Misir, Asiya, Hindistan və Çinin qədim xalqları arasında anlamağa və görməyə imkan verir. Bölünmüş bölgələr dövrünə aid müqayisəli metoddan istifadə, dünyanın ən qədim xalqları arasında beynəlxalq hüququn oxşarlıqlarını və fərqlərini görməyə imkan verir.
Beynəlxalq hüququn yaranması
Bu günə qədər, elmi doktrinanın beynəlxalq hüququn yarandığı andan ayrılan dörd əsas istiqaməti var.
Birinci yanaşma budur ki, beynəlxalq hüquq Avropa orta əsrləri dövründə yaranmışdır. Bu elmi istiqamət elmdə beynəlxalq hüquq tarixində hökmranlıq baxımından ən qədim və ən uzun müddətdir. Bu nəzəriyyənin tərəfdarları (Martens .F, Taube. M, Kamarovski .L, Lauterpaxt .G, Nis. E və başqaları) beynəlxalq hüququn əvvəlcə XIII əsrin əvvəlində — XVI əsrlər, Avropada yarandığından irəli gəlir. 1648-ci ildən sonra Vestfaliya Sülhü bağlandıqdan sonra formalaşaraq Avropa sivilizasiyasına təqdim etdikdən sonra Avropa hüdudlarından kənarda yerləşən digər dövlətlərə yayıldı. Beynəlxalq nəzəriyyənin yaranması, bu nəzəriyyənin tərəfdarlarının fikrincə, xristian ənənəsi və o dövrün Avropa cəmiyyətinin dəyərləri ilə bağlıdır və nəticədə sivil Avropa xalqlarının qanunu var. Qədim Dünyada beynəlxalq hüququn mövcudluğu rədd edilir, çünki o dövrdə dövlətlər daha düşmən və bir-birlərindən təcrid olunduğundan, dövlətlərin mədəniyyət səviyyəsi daha aşağı idi.
Üçüncü yanaşma beynəlxalq hüququn ibtidai dövrdə yaranmasıdır. Bu, beynəlxalq hüququn genezisinin öyrənilməsində tamamilə yeni bir istiqamətdir, tərəfdarları hesab edirlər ki, hətta ibtidai dövrlərdə qəbilə münasibətlərini fərqli qəbilələr arasındakı münasibətlərə müəyyən sabitlik gətirmək üçün hazırlanmış xüsusi sosial normalar vasitəsilə tənzimləmək üçün obyektiv ehtiyac var idi. Məhz belə normalar gələcəkdə beynəlxalq hüququn yaranması üçün vacib şərt idi.
Ayrıca, beynəlxalq hüququn ortaya çıxmasının qarışıq bir nəzəriyyəsi də var. Bu, antik dövrdə yalnız müəyyən bir ənənə və beynəlxalq ünsiyyət qaydalarının meydana gəlməsindən və artıq orta əsrlərdə birbaşa beynəlxalq hüququn bütöv və bütöv bir sisteminin meydana gəldiyindən irəli gəlir
Beynəlxalq hüquq prinsiplərinin məzmunu
Beynəlxalq hüquq doktrinası on universal prinsipi fərqləndirir:
Güc tətbiq edilməməsi və güc təhdidi prinsipi
İlk dəfə bu prinsip BMT Nizamnaməsində təsbit edildi. Sənətin 4-cü bəndinə əsasən, Nizamnamənin 2-ci bəndində "Birləşmiş Millətlər Təşkilatının bütün üzvləri beynəlxalq münasibətlərdə hər hansı bir dövlətin ərazi bütövlüyünə və ya siyasi müstəqilliyinə qarşı güc tətbiq etməkdən və ya Birləşmiş Millətlər Təşkilatının məqsədlərinə uyğun olmayan hər hansı bir şəkildə güc tətbiq etməkdən çəkinməlidirlər." Sonradan BMT-nin qətnamələri şəklində qəbul edilmiş sənədlərdə, o cümlədən 1970-ci il beynəlxalq hüququn əsasları haqqında Bəyannamədə, 1974-cü ildə təcavüzkarlıq anlayışında, ATƏM-in 1975-ci il tarixli Yekun aktında və beynəlxalq miqyasda təhdid və ya güc tətbiq edilməməsi prinsipinin effektivliyinin möhkəmləndirilməsi haqqında bəyannamədə münasibətləri göstərilmişdir. Güc tətbiq etməmək öhdəliyi yalnız BMT-yə üzv dövlətlərə deyil, bütün dövlətlərə aiddir.
Özünümüdafiədə silahlı qüvvədən istifadə yalnız dövlətə silahlı hücum olarsa qanunidir. BMT Nizamnaməsinin 51-ci maddəsi, iqtisadi və ya siyasi tədbirlər gördüyü təqdirdə, bir dövlətin digərinə qarşı silahlı güc tətbiq etməsini açıq şəkildə istisna edir.
Gücün istifadəsi prinsipinin normativ məzmununa aşağıdakılar daxildir:
Beynəlxalq mübahisələrin sülh yolu ilə həlli prinsipi
Sənətin 3-cü bəndinə əsasən, BMT Nizamnaməsinin 2-ci maddəsində deyilir: "Birləşmiş Millətlər Təşkilatının bütün üzvləri beynəlxalq mübahisələrini dinc yolla, beynəlxalq sülhə və təhlükəsizliyə və ədalətə təhlükə yaratmamaq üçün həll edirlər." Bu prinsip 1970-ci il Beynəlxalq Hüquq Prinsipləri Bəyannaməsində və ATƏM-in Yekun Aktında göstərilmişdir. Bu sənədlər dövlətlərin “beynəlxalq hüquqa əsaslanaraq ədalətli qərar verməyə səy göstərmək”, mübahisənin həll oluna bilmədiyi hallarda “mübahisənin dinc yolla həlli üçün qarşılıqlı razılaşdırılmış yollar axtarmağa davam etmə” öhdəliyi, “çəkinmək” vəziyyəti gərginləşdirə biləcək hər hansı bir hərəkətdən beynəlxalq sülhün və təhlükəsizliyin qorunmasına təhlükə yarada biləcək dərəcədə və bununla da mübahisənin sülh yolu ilə həllini çətinləşdirə bilər. "
BMT Nizamnaməsi mübahisədə iştirak edən tərəflərə mübahisəni həll etmək üçün ən məqsədəuyğun hesab etdikləri kimi dinc vasitələr seçmək azadlığı verir. Sülh sistemindəki bir çox dövlət, əksər mübahisələrin həll olunduğu diplomatik danışıqlara üstünlük verir.
Dövlətlərin daxili səlahiyyətlərinə aid olan məsələlərə qarışmamaq prinsipi
Ümumi bir şəkildə bu prinsipin müasir bir anlayışı Sənədin 7-ci bəndində təsbit edilmişdir. BMT Nizamnaməsinin 2-si və nüfuzlu beynəlxalq sənədlərdə konkretləşdirilmişdir: 1970-ci il Beynəlxalq Hüquq Prinsipləri haqqında Bəyannamə, ATƏM-in Yekun Aktı, BMT-nin dövlətlərin daxili işlərinə müdaxilə edilməsinin yolverilməzliyi, 21 dekabr 1965-ci il tarixli müstəqillik və suverenliyinin qorunması haqqında Bəyannaməsi və s.
Beynəlxalq hüquq dövlətlərin daxili siyasi vəziyyətini tənzimləmir, buna görə dövlətlərin və beynəlxalq təşkilatların hər hansı tədbirləri beynəlxalq hüququn subyektinin daxili səlahiyyətlərinə aid məsələlərin həllinə mane olmağa çalışacaqları müdaxilə hesab olunur.
Xüsusilə, hər bir dövlətin başqa bir dövlətdən hər hansı bir formada müdaxiləsi olmadan öz siyasi, iqtisadi, sosial və mədəni sistemini seçmək üçün ayrılmaz hüququ vardır və heç bir dövlət təşkil etməməli, kömək etməməli, maliyyələşdirməməli, təşviq etməməlidir. zorakılıq yolu ilə başqa bir dövlətin sistemini dəyişdirməyə yönəlmiş silahlı, təxribatçı və ya terror fəaliyyətinə icazə vermək, eyni zamanda başqa bir dövlətdəki daxili mübarizəyə müdaxilə etmək.
Bu ümumi qaydanın istisnası, BMT Nizamnaməsinin VII fəsli əsasında məcburi tədbirlərin tətbiqi, yəni sülhə təhdid, sülhün pozulması və ya təcavüz aktı halında görüləcək tədbirlərdir. Hal-hazırda beynəlxalq hüquq sahəsindəki bir çox ekspertlər də etiraf edirlər ki, BMT Nizamnaməsinin VII fəslindən soyqırım və ya humanitar fəlakət vəziyyətində BMT Təhlükəsizlik Şurasının humanitar müdaxiləsinə icazə vermək üçün də istifadə edilə bilər.
Moskva görüşünün sənədinə görə, ATƏT-in üzvü olan 56 ölkədə insan hüquqları, təməl azadlıqlar, demokratiya və qanunun aliliyi beynəlxalq xarakter daşıyır və yalnız müvafiq dövlətin daxili işi deyildir.
Dövlətlərin bir-biri ilə işləmək öhdəliyi prinsipi
BMT nizamnaməsinə uyğun olaraq, dövlətlər "iqtisadi, sosial, mədəni və humanitar xarakterli beynəlxalq problemlərin həllində beynəlxalq əməkdaşlığı həyata keçirmək", həmçinin "beynəlxalq sülh və təhlükəsizliyi qorumaq və bu məqsədlə səmərəli kollektiv tədbirlər görmək" öhdəliyini daşıyırlar. Bu prinsip bir çox beynəlxalq təşkilatların nizamnamələrində, beynəlxalq müqavilələrdə, çoxsaylı qətnamələrdə və bəyannamələrdə də təsbit edilmişdir.
Xüsusi əməkdaşlıq formaları və əhatə dairəsi dövlətlərin özündən, ehtiyaclarından və maddi imkanlarından, daxili qanunvericilikdən və beynəlxalq öhdəliklərdən asılıdır.
Bərabər hüquqlar və xalqların öz müqəddəratını təyinetmə prinsipi
Hər bir insanın onun inkişaf yollarını və formasını sərbəst seçmək hüququna şərtsiz hörmət beynəlxalq münasibətlərin təməl prinsiplərindən biridir. Sənətin 2-ci bəndinə uyğun olaraq. BMT Nizamnaməsinin 1-də, BMT-nin ən vacib məqsədlərindən biri "xalqların bərabər hüquqlar və öz müqəddəratını təyinetmə prinsiplərinə hörmət əsasında millətlərarası dostluq münasibətlərini inkişaf etdirməkdir ...". Bu prinsip BMT sənədlərində - 1960-cı ildə müstəmləkə ölkələrinə və xalqlarına müstəqillik verilməsi haqqında bəyannamədə, 1966-cı il insan hüquqları ilə bağlı müqavilələrdə və 1970-ci il beynəlxalq hüququn prinsipləri bəyannaməsində təsdiq edilmişdir. ATƏT-in Yekun Aktının Prinsipləri Bəyannaməsində xalqların taleyinə nəzarət etmək hüququ vurğulanır.
Hər bir dövlət, 1970-ci il Beynəlxalq Hüquq Prinsipləri Bəyannaməsinə uyğun olaraq, insanların öz müqəddəratını təyin etmə hüquqlarını həyata keçirmələrinə mane ola biləcək hər hansı bir zorakı hərəkətlərdən çəkinməyə borcludur. Cəmiyyətin və insanın ictimai-siyasi həyatındakı öz müqəddəratını təyinetmə xüsusiyyətlərini təhlil edən müəllif göstərir ki, öz müqəddəratını təyinetmə prosesi və sosial bir cəmiyyətin özünün mədəni, sosial-iqtisadi və ya siyasi özünü həyata keçirmək üçün öz proqramını seçməsinin nəticəsidir. Öz müqəddəratını təyin etmə siyasi və hüquqi fenomenologiyası bu seçimlə bağlı məcburi iradənin ifadə edilməsini nəzərdə tutur, bu referendumun və öz müqəddəratını təyinetmə məsələsində referendumun və digər plebisit formalarının rolunu vurğulayır.
Dövlətlərin suveren bərabərliyi prinsipi
Suveren bərabərlik prinsipinin əsas məqsədi iqtisadi, sosial, siyasi və ya digər xüsusiyyətlərdən asılı olmayaraq bütün dövlətlərin beynəlxalq münasibətlərində qanuni bərabər iştirakını təmin etməkdir. Dövlətlər beynəlxalq ünsiyyətin bərabər iştirakçıları olduqları üçün hamısı prinsipcə eyni hüquq və vəzifələrə malikdirlər.
Beynəlxalq hüquq normalarına vicdanla bağlılıq prinsipi
Bu prinsip dövlətçiliyin inkişafının ilk mərhələlərində beynəlxalq hüquqi adət pacta sunt servanda şəklində yaranmışdır və hazırda çoxsaylı ikitərəfli və çoxtərəfli beynəlxalq müqavilələrdə öz əksini tapmışdır.
Öhdəliklərin vicdanla yerinə yetirilməsi prinsipi BMT Nizamnaməsində təsbit olunmuşdur. Preambulada BMT üzvlərinin "müqavilələr və beynəlxalq hüququn digər mənbələrindən irəli gələn ədalət və öhdəliklərə hörmətlə yanaşmaq üçün şərait yaratmaq" qərarını vurğulanır. Sənətin 2-ci bəndinə əsasən. Nizamnamənin 2-ci hissəsində, "Birləşmiş Millətlər Təşkilatının bütün üzvləri, bu Təşkilatın üzvlərinə üzv olmaqdan irəli gələn hüquq və üstünlükləri təmin etmək üçün bu Nizamnamə üzərinə götürdüyü öhdəlikləri vicdanla yerinə yetirirlər."
Bu prinsip yalnız qüvvədə olan razılaşmalara şamil olunur. Bu o deməkdir ki, baxılan prinsip yalnız könüllü və bərabərlik əsasında bağlanmış beynəlxalq müqavilələrə şamil olunur. Hər hansı bir qeyri-bərabər beynəlxalq müqavilə, ilk növbədə, dövlətin suverenliyini pozur və BMT Nizamnaməsini pozur, çünki Birləşmiş Millətlər Təşkilatı "öz üzvlərinin suveren bərabərliyi prinsipinə əsaslanır" və bu da öz növbəsində "millətlər arasında hörmətə əsaslanan dostluq münasibətlərini inkişaf etdirmək" öhdəliyini götürür, bərabər hüquq və xalqların öz müqəddəratını təyin etmə prinsipi.
Bu prinsipin 1648-ci ildən (Otuz İl Müharibəsindən sonra Vestfaliya Sülhü), dövlət nümayəndələrinin bərabər iştirakçı olaraq dəyirmi masaya toplandıqdan sonra meydana gəldiyinə inanılır.
Dövlət sərhədlərinin toxunulmazlığı prinsipi Bu prinsip dövlətlərin ərazilərini ayıran sərhədin qurulması və qorunması və sərhədlə bağlı mübahisəli məsələlərin həlli ilə əlaqələrini tənzimləyir. Sərhədlərin toxunulmazlığı ideyası əvvəlcə SSRİ ilə FRG arasında 12 Avqust 1970-ci il tarixli müqavilədə, daha sonra PXR, GDR və Çexoslovakiya ilə AFR arasında bağlanmış müqavilələrdə qanuniləşdirilmişdir. O vaxtdan bəri sərhədlərin toxunulmazlığı beynəlxalq hüquq normasına çevrildi. Prinsipin məzmunu və onun inkişaf meyllərini beynəlxalq təşkilatların qətnamələri, bəyannamələri də izləyə bilər. Bunlara, ilk növbədə, BMT orqanlarının aktları, xüsusilə də 1970-ci il dövlətlərinin dost münasibətləri haqqında Bəyannamə, həmçinin baxılan prinsip üçün yeni olan etimad yaradılması tədbirlərinə həsr olunmuş Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Konfransı Yekun aktının Etibar tədbirləri haqqında Bəyannamə və Sənəd daxildir. "İştirakçı dövlətlər bir-birlərinin bütün sərhədlərini, habelə Avropadakı bütün dövlətlərin sərhədlərini toxunulmaz hesab edirlər və buna görə də indi və gələcəkdə bu sərhədlərə hər hansı bir ziddiyyətdən çəkinəcəklər."
Dövlətlərin bu prinsipə uyğun hüquqları müəyyən edilmiş sərhədlərin tamamilə toxunulmazlığını, əlaqələndirilmədən və təzyiq olmadan, güc tətbiq etməklə və güc tətbiq etməklə dəyişdirilməsinin qanunsuzluğunu tələb etməkdir. Dövlətlər özləri sərhədi keçmə rejimini, fərdi şəxslər, mallar, xidmətlər və s. tərəfindən sərhəd keçidinə qoyulan hər hansı bir məhdudiyyətin qoyulması və ya ləğvi qaydasını müəyyənləşdirirlər. Bununla əlaqədar dövlətlərin əsas vəzifələri müəyyən edilir — müəyyən edilmiş sərhədlərə ciddi riayət etmək, bölmə və ya demarkasiya xətləri, o cümlədən atəşkəs xətləri, sərhəd mübahisələrinin yalnız dinc yollarla həll edilməsi, prinsipi pozan dövlətlərə yardım göstərilməməsi. Sərhədlərin toxunulmazlığı prinsipinin əsas məzmunu üç elementə qədər azaldılır:
Həmçinin bax
Beynəlxalq İnkişafa Yardım Agentliyi (Azərbaycan)
Hüquqi şəxs
Beynəlxalq Əmək Təşkilatı
Aspremon (Yuxarı Alplar)
Aspremon  — Fransada kommuna, Provans-Alp-Kot-d'Azur regionunda yerləşir. Departament — Yuxarı Alplar. Kommunanın dairəsi — Qap. Aspr-syur-Byueş kantonuna daxildir.
INSEE kodu — 05008.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 306 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə 183 yaşda olan (15-64 yaş arasında) 110 nəfər iqtisadi cəhətdən fəal, 73 nəfər hərəkətsiz (fəaliyyət göstərici 60,1%, 1999-cu ildə 52.4%) idi. Fəal 110 nəfərdən 101 nəfər (58 kişi və 43 qadın) işləyir, 9 nəfər işsizdir (1 kişi və 8 qadın). 73 hərəkətsiz 15 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 24 nəfər təqaüdçü, 34 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir.
Şimal dairəsi (İsrail)
İsrail şimal dairəsi (מחוז הצפון, الواء الشمالي) — İsrail Dövlətinin yeddi inzibatı ərazi vahidindən biri. Ərazisi - 4638 кm², quru ərazisi — 4478 км². Holan yüksəklikləri (1 154 кm²) olmadan ərazisi 3484 кm² (o cümlədən quru ərazisi — 3324 кm²). Dairənin inzibati mərkəzi və ən böyük şəhəri Nazaretdir.
1981-ci ildə qəbul edilmiş Holan yüksəklikləri haqqında qanuna uyğun olaraq onlar şimal dairəsinin bir hissəsidir. Bu beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən qəbul edilmir (BMT Təhlükəsizlik Şurasının 497 saylı qətnaməsi).
Demoqrafiya
İsrail Mərkəzi Statistika Bürosunun məlumatına görə dairədə 2011-ci ildə 1 279 200 nəfər yaşayır, o cümlədən :
Dinə etiqad:
Əhali sıxlığı dairədə 265 nəfər/кm² təşkil edir. Şimal dairəsi ərəblərin çoxluq təşkil etdiyi yeganə dairəsidir.
İnzibatı bölgüsü
Şimal dairəsi aşağıdakı altdairələrə bölünür:
Tetraxlormetan
Tetraxlormetan (karbon dörd xlorid, Freon-10, xladon-10 CCI4) -  Xlorüzvi birləşmədir, halogenalkandır, rəngsiz ağır mayedir, xloroformun iyinə bənzər iyə malikdir, Yanmır. zəhərlidir, suda həll olmur, əksər üzvi həlledicilərlə qarışır.
Xassəsi
Su ilə 250 0C-yə kimi qızdırıldıqda hidroliz prosesi baş verir: suyun miqdarı az olduqda fosgen, çox olduqda karbon qazı alınır. 500 0C-yə kimi qızdırıldıqda sərbəst xlor ayrılaraq tetraxloretilen və heksaxloretan qarışığı alınır. Inqalyasiyalı zəhərlənmə zamanı ağciyərin şişməsi və kəskin emfizema yaradır. Metobolizm məhsulu xloroform, fosgen, karbon qazı və xlorid turşusudur.
Alınması
Tetraxlormetan sənayedə metan və ya xlormetanın xlorla qarışığını 400 – 500 0C kimi qızdırmaqla alırlar. Bu temperturda bir sıra kimyəvi reaksiyalar gedir və yekunda metilxlorid, dixlormetan, xloroform və tetraxlormetan qarışığı alınır. Maddələr  distillə yolu ilə ayrılır:
Tətbiqi
Həlledici kimi (yağlar, qatranlar, kauçuk və s.), tibbdə tətbiq edilən freonların alınmasında istifadə olunur. Tetraxlormetan «эвс» təsnifatda su mühitində neft məhsullarının infraqırmızı analizlərində istifadə olunur.
Tetraxlormetan 1930-cu ildən başlayaraq əl və stasionar yanğın söndürənlərdə hərbi, aviasiya və digər texnikalarda geniş istifadə olunmaqdadır. Bu maye, odsöndürücü kimi bir sıra üstünlüklərə malikdir. Belə ki, yanmayan, asan uçucu maye olduğu üçün sürətlə buxarlanır və yanan sahəni soyudur, saxlanılması üçün yüksək təzyiqə davamlı qablara ehtiyac duyulmur və s. Soyuq mühitdə saxlayan zaman donma dərəcəsi  aşağı olan həlledicilər qatılır. Lakin özünün və parçalanma məhsullarının zəhərli olması səbəbindən məişət sistemlərində tətbiq sahəsi tapmamışdır. Maşınlarda, yanğın zamanı söndürücülərdən istifadə etdikdə zəhərli qazlardan qorunmaq üçün əleyhiqazla işləmək tövsiyə olunur.
Toksikologiya
Maye və qaz formasında belə zəhərlidir3. Orqanizmə düşəndə 48 saat ərzində sorulur. Xloroform və karbon iki oksidə metabolizə olunur4.
Senecio muricatus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Fikrət Hacıyev
Fikrət Hacıyev — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı; Qarabağ müharibəsi şəhidi.
Həyatı
19 may 1964-cü ildə Goranboy rayonunun Qızılhacılı kəndində doğulmuşdur. 1978-ci ildə səkkizinsi sinfi bitirərək, Gəncə texniki-peşə məktəbində elektrik ixtisasına yiyələnmişdir. 1982-ci ildə Goranboy rayon Hərbi Komissarlığı tərəfindən hərbi xidmətə çağırılmışdır. Hərbi xidməti Ufa şəhərində keçirmişdir. Bakı Kooperativ Texnikumunda təhsilini başa vurmuşdur.
Döyüşlərdə iştirakı
1991-ci ilin sonunda könüllü olaraq cəbhəyə yollanır. Goranboy özünümüdafiə batalyonunun tərkibində Şəfəq, Zeyvə, Qaraçinar və digər yaşayış məntəqələrinin müdafiəsində fəal iştirak edir. Goranboy döyüşlərində 1992-ci il 5 mayda qəhrəmancasına həlak olur.
Ailəsi
Subay idi.
Milli Qəhrəman
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 7 iyun 1992-ci il tarixli 833 saylı Fərmanı ilə Hacıyev Fikrət Əli oğluna ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" fəxri adı verilmişdir.
Qızılhacılı kənd qəbristanlığında dəfn edilmişdir.
Millionaires (The Script mahnısı)
"Millionaires" mahnısı — The Script rok qrupunun #3 albomundan olan bir trekdir.
Mahnının qısa məzmunu bundan ibarətdir ki, guya həyatdakı hər şeyin pul, var-dövlət olmadığını və insanın əsl varlılığının məhz ürəkdə, yəni hislərdə olduğunu göstərir. Mahnının klipi 12 İyun 2013 tarixində çəkilmişdir və hələ ki klipin baxış sayısı 4 milyona yaxındır. Qrup üzvləri özləri də müsahibələrində bildirmişlər ki, bu klip qrupun ən uğursuz klipləri arasındadır.
Hələb Beynəlxalq Stadionu
Hələb Beynəlxalq Stadionu (ملعب حلب الدولي) — Olimpik bir standartlara uyğun, çoxlu imkanlara malik, tamamilə üstü bağlı olan və Hələb şəhərindəki stadiondur. Suriyanın ən böyük stadionudur və hal-hazırda əksər futbol oyunları üçün istifadə edilir. Əl-ittihad Hələb klubu öz ev oyunlarını bu stadionda keçirir. Eyni zamanda Suriya Milli futbol komandasının bəzən ev sahibliyi etdiyi stadiondur. Stadion 2007-ci ildə açılmışdır və 75000 tamaşaçı tutumuna malikdir. Stadion Hələbin cənub bölgəsində, Əl-Həmədani İdman Şəhərciyinin yaxınlığında yerləşmişdir.
Tarixi
thumb|left|Gecə vaxtı stadion Stadiounun inşasına Polşalı inşaatçı-memar Stanislav Kus ilə memar Fevzi Xəlifənin köməyi ilə dizaynlara əsaslanaraq 1980-ci ildə başlanılmışdır. Aralıq Dənizi oyunları üçün 1987-ci ildə inşasının başa çatması planlaşdırılırdı. Suriya hökumətinin səlahiyyətliləri bütün çətinliklərin öhdəsindən gəlmək üçün ciddi bir proqramı tətbiq etdi, ancaq tikinti müddəti 2003-ci ilə qədər dayandı və maliyyə çətinliklər səbəbiylə 2 il gecikdi.
Son olaraq tikinti 27 illik rekord bir müddətdən sonra stadion 2007-ci ildə bütün müəssisələri ilə hazır vəziyyətə gəldi. Rəsmi olaraq 75 min tamaşaçı qarşısında 2-2 bərabərlik ilə sona çatan Əl-İttihad Hələb və Fənərbaxça arasındakı bir açılış dostluq matçında 3 aprel 2007-ci il tarixində açıldı. Stadionda ilk qol Əbdul Fəttah Əl Ağa vasitəsilə açılış oyununun 8-ci dəqiqəsində vurulmuşdur. Suriya prezidenti Bəşşar əl-Əsəd və Türkiyə Baş Naziri Rəcəb Tayyib Ərdoğan açılış oyununda iştirak etmişlər.
Digər xüsusiyyətləri
Stadionunun beş səviyyəsi vardır: Birinci səviyyə trafındakı müəssisələr ilə birlikdə futbol meydançasının özüdür. İkinci səviyyə təhsil salonları, fərqli obyektlər və dəstək xidmətlərindən ibarətdir. Qalan üç səviyyə işçi heyətinin oturacaqları üçün nəzərdə tutulmuşdur. Üçüncü qatda VİP salon hazırlanmış və şərq üslubu ilə taxta əl işi ilə bəzədilmişdir.
Stadion bütün idman kompleksi ilə birlikdə 33 hektarlıq ərazidən 3.5 hektarlıq bir ərazini əhatə edir. İki böyük elektron ekran yerləşir. Stadionun şərq tribunasında açıq mavi rəngdəki oturacaqların üzərində ağ rəngli oturacaqlar Ərəb və İngilis dillərində "Hələb" adını meydana gətirir. Stadion öz növündə dünyada ikinci ən böyük stadiondur. Park sahəsi 8000-dən çox avtomobili qəbul edə bilər. Stadiona 26 qapıdan giriş mümkündür.
Seyidlər (Laçın)
Seyidlər — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonu Pircahan kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Tarixi
Seyidlər kəndi dağətəyi ərazidədir. Kənd seyidlər nəslinin adını daşıyır.
Əhalisi
1856-cı il "Qafqaz təqvimi"nə görə, əhalisi şiə kürdlərdən ibarət olmuşdur.
İqtisadiyyatı
Əsas təsərrüfatı heyvandarlıq idi.
Kofu
Kofu — Yaponiyanın Honşu adasında olan Çubu regionunda yerləşən Yamanaşi prefekturasının paytaxtı.
Mətn redaktoru
Mətn redaktoru — mətnlər yaradılması və redaktəsi üçün nəzərdə tutulmuşdur. Mətnlərin yalnız daxil edilməsi və redaktəsini nəzərdə tutur. Əlavə olaraq, mətnlərin formatlaşdırılması üçün istifadə olunan proqramlar isə mətn prosessorları adlanır.