cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Baccharis angustior
Baccharis angustior Baccharis angustior
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Oksford-strit
Oksford-strit — inzibati dairə, Vestminster borosunda yerləşən Londonun ən qədim küçələrindən biri. Oksford-strit Avropanın "Roma yolu" küçələrindən olub, XII əsrdə salınmışdır. 1196–1782-ci illərdə küçə adlanmış, XVII əsrdən etibarən zadəgan Oksfordun şərəfinə adlandırılmışdır.
Artemisia jacutica
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Topçu (İsmayıllı)
Topçu — Azərbaycan Respublikasının İsmayıllı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Tarixi
Topçu rayon mərkəzindən 14 km şimal qərbdə Alazan-Həftəran vadisində, Qafqaz dağlarının cənub ətəyində yerləşir. Əhalisi maldarlıq və əkinçiliklə məşğuldur. Topçuda orta məktəb, klub, kitabxana, tibb məntəqəsi vardır. Ərazi sıx meşəliklə örtülüdür. Topçu meşəsində ğözəl istirahət güşələri fəaliyyət göstərir.
Əhalisi 1403 nəfərdir. Kənd işıqla və mavi yanacaqla təmin olunur. Kənddə ilboyu fəaliyyət göstərən yeməkxana və çayxana vardır. İsmayıllı-Qalacıq daxili turist marşrutu, İsmayıllı-Qalacıq-Quba və İsmayıllı-Qalacıq-Qəbələ turist marşrutları və rayon ərazisindən keçən əsas turist marşrutu kəndin yanından keçir.
Əhalisi
Əhalisi 1468 nəfərdir ki onunda 762 nəfəri kişi, 706 nəfəri qadındır.
ISO 3166-2
Standart ISO 3166-2 —
ISO 3166-1 ceokodu verilmiş inzibati ərazi vahidləri
ISO 3166-2 üzrə ISO 3166-1 standartlı ceokod verilmiş dövlət ərazilərinin inzibati-ərazi vahidləri.
Asılı, xarici və digər ərazilərin ceokodları
ISO 3166-1 standartlı ceokod verilmiş dövlət ərazilərinin inzibati-ərazi vahidləri.
La-Kress
La-Kress  — Fransa da kommuna, Cənub-Pireneylər regionunda yerləşir. Departament — Averon. Lessak kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Rodez.
INSEE kodu — 12086.
Kommuna təxminən Paris dən 530  km cənubda, Tuluza şəhərindən 150  km şimal-şərqdə, Rodez dən isə 50  km cənub-şərqdə yerləşir.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 318 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə 193 yaşda (15-64 yaş arasında) 134 nəfər iqtisadi fəal, 59 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 69.4%, 1999-cu ildə bu 69.3%). 134 aktiv şəxsdən 121 nəfər (60 kişi və 61 qadın) işləyir, 13 nəfər işsizdir (6 kişi və 7 qadın). Fəal olmayan 59 nəfər arasında 21 nəfər şagird və ya tələbə, 29 nəfər təqaüdçü, 9 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir. .
Neoseiulus allenrolfius
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Çin dağdağanı
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Təbii yayılması
Amerika, Çin, Yaponiya, Koreya və Rusiyada təbii halda yayılmışdır.
Botaniki təsviri
Hündürlüyü 20 m-ə çatan, oval formalı çətirə malik ağacdır. Yarpaqları yumurtavari, ucu sivri, qaidəsi enli, tünd-yaşıl rəngdədir, üstdən hamar, altdan isə çılpaq olur, torşəkilli damarları aydın görünür. Aprel ayında çiçəkləyir, oktyabrda isə meyvəsi yetişir. Meyvəsi tünd-çəhrayı rəngdədir. Ancaq payızda təzə yığılmış toxumlar vasitəsilə artırılır.
Ekologiyası
Quru, daşlı torpaq şəraitində bitir.
Azərbaycanda yayılması
Böyük Qafqazda rast gəlinir. Azərbaycanda dekorativ bitki kimi yaşıllaşdırmada istifadə olunur.
İstifadəsi
Tək və qrup əkinlərində istifadəsi məqsədyönlüdür.
Mikrorelyef
Mikrorelyef
Mikrorelyef (yun. mikros-kiçik, xırda və fr. relief-çıxıntı)-yer səthinin bu və ya digər sahəsinin ümumi morfologiyasında, mezorelyef üzərində yaranmış xırda relyef formalarına deyilir. Mikrorelyef əsasən ekzogen relyef əmələgətirici amillərin təsiri ilə formalaşır. Mənşəyinə görə su-akkumlyativ, eol, eroziya, karst, suffoziya, donuşluq, biogen və s. mikrorelyef formaları ayırırlar. Mikrorelyefə misal olaraq, barxanları, dyunları, çay terraslarını, karst və suffoziya çalalarını və s. göstərmək olar.
Soltankənd (İsmayıllı)
Soltankənd — Azərbaycan Respublikasının İsmayıllı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 1 sentyabr 2004-cü il tarixli, 727-IIQ saylı Qərarı ilə İsmayıllı rayonunun Soltankənd kəndi Qalagah kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla, Soltankənd kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmışdır.
Bayəngan
Bayəngan - Kirmanşah ostanı, İran
Soltankənd (İsmayıllı)
Əhalisi
Əhalisi 604 nəfərdir ki, onun da 305 nəfəri kişi, 299 nəfəri qadındır.
Bayəngan
Bayəngan bəxşinin şəhəri
Nədim
Nədim (Əhməd Nədim; ) — Osmanlı şairi.
Həyatı
1730-cu ildə Konstantinopolda vəfat etmiş, Qaracaəhməd qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur.
Osmanlı divan ədəbiyyatının ən önəmli şairlərindən olan Əhməd Nədim də xalq şeiri formalarında şeirlər yazmış, dünyəvi eşqi vəsf etmiş, şeirdə sünilikdən qaçaraq real həyat səhnələrinin təsvirinə meyl etmişdir. Nədim xalq şeir formalarına müraciət edən ilk osmanlı şairlərindən olmuşdur.
AMEA M. Füzuli adına Əlyazmalar İnstitutunda osmanlı ədəbiyyatının klassiki Nədiminin əlyazmaları qorunur.
Mikrofauna
Mikrofauna
Mikrofauna (yun. mikros-kiçik, xırda və Fauna-Roma əfsanələrində çöl, meşə və sürülərin ilahəsi)-bütün xırda,adətən mikroskopik heyvanların (əsasən ibtidailər və və bəzi onurğasızlar) vəhdətinə deyilir. Mikrofauna termin kimi hər hansı bir təbii orqanizmlər qrupuna uyğun gəlmir.
Baça bazı
thumb|İndiki [[Özbəkistanın ərazisində dans edən oğlan (1905–1915)]]
Baça bazı ya da Beçəbazlıq (, Beçə bazi - "oğlanlarla oynamaq"; beçə, "bala, uşaq" və bāzī, "oyun") — Əfqanıstanda uşağbazlıq üçün istifadə edilən söz. Cavan oğlanların qız obrazında erotik rəqslər və başqa cinsi fəaliyyətlərdən ibarət olan cinsi quldarlığın və uşaq fahişəliyin növü. Əfqanıstanda və Pakistanda mövcuddur.
Bu biznes günümüzdə Əfqanıstanda artır, bəzi kişilər beçə bazıları sərvətin və yüksək vəziyyətin göstəricisi kimi saxlayırlar.
Tarix
Beçə bazı Mərkəzi Asiyada IX və ya X əsrdə ortaya çıxdı. Birinci Dünya Müharibəsindən sonra o, böyük şəhərlərdə azalıb. Tarixçi Entoni Şeyin fikirinə görə bunun səbəbi qərbi kolonial dəyərləri idi.
Mərkəzi Asiyana səfər edən bir sıra xarici səyyahlar beçə bazı haqqında yazırdılar. Məsələn üçün, 1872-1873 illərin arasında Türküstana səfər edən Yucin Şuler qeyd edirdi ki, valrı yiyələr sevdiyi rəqsçisi böyəndə onlara öz biznesi təsis etməyə kömək edirdilər.
Məsələnin əhatəsi
Xalid Hüseyninin Çərpələng uçuran romanında beçə bazı göstərilib.
2010 ildə Nacibullah Quraişi əfqan jurnalistin Əfqanıstanın rəqs edən oğlanlar filmi çıxıb.
2010-cu ilin dekabr ayında WikiLeaks açıqlayıb ki, DynCorp hərbi podratçının işçiləri şimalı Əfqanıstanda baçı bazına pul xərclədilər. Əfqanıstan Daxili Naziri Məhəmməd Hanif Atmar ABŞ hərbçilərdən DynCorp fəaliyyətini kontrol etməyə tələb etmiş, lakin, ABŞ səfirliyi iddia etmiş ki, bu DynCorp ilə mövcud olan kantrakt çərçivəsində hüquqi baxşışdan mümkün deyil idi.
Əli Kolen
Əli Kolen — Afrikada müasir Mali ərazisində XIII əsrdə yaranmış Sonqai dövlətinin banisi.
Haqqında
Sonqai tayfası əvvəllər Afrikada Böyük Səhra ətrafında yarımköçəri həyat həyat tərzi keçirirdi. Mülahizələrə görə onlar Air vilayətindəki Sonq şəhərinin əsasını qoymuşdular. Quraqlıq nəticəsində köç etməyə məcbur olan sonqailər Niger çayının münbit vadisində məskunlaşaraq 890-cı ildə Qao şəhərinin əsasını qoymuşlar. Şəhər çox əlverişli mövqedə yerləşirdi. Şimaldan cənuba doğru gedən karvan yolları buradan keçirdi. Tezliklə Qao şəhəri sürətlə böyüməyə başladı.
Sonqai hökmdarı Əli Koken 1301-ci ildə vəfat etmişdi.
Anadolu yaylası
thumb|Anadolu yaylası Anadolu yaylası - Türkiyədə yayla. Kiçik Asiya yaylasının daxili hissəsidir. Şimaldan Pont dağları, cənubdan Tavr dağları ilə əhatə olunmuşdur. Yüksəkliyi 900–1500 m. Ən hündür zirvəsi yatmış Ərciyəs vulkanıdır (3770 m). Yaylanın uzunluğu 700 km (şərqdən qərbə)eni 400 km (şimaldan cənuba). Şimal hissəsindən Qızılirmaq, Sakarya və s. çaylar axır. İqlimi yarı quraq kontinentaldır. İllik yağıntı mərkəzi hissədə 300 mm. ucqar hissələrdə isə 350–500 mm. Çoxlu şor göl var (Tuz gölü və s.). Boz və qonur torpaqlar geniş yer tutur. Bitkisi yastığabənzər tikanlı kolluqlardır. thumb|Avrasiya və Anadolu yaylası
Qalereya
center|thumb|269x269px left|thumb|163x163px
Əfqanıstan–Türkiyə münasibətləri
Əfqanıstan–Türkiyə münasibətləri — Əfqanıstan İslam Respublikası ilə Türkiyə Cümhuriyyəti arasında olan beynəlxalq səviyyədəki əlaqələr.
Əlaqələrin tarixçəsi
Əfqanıstan XIX əsrin ortalarında Hindistanla birlikdə ingilis müstəmləkəsi olmuşdur. 9 avqust 1919-cu ildə Əmanullah Xanın başçılığı ilə müstəqillik qazanan ölkə hələ Qurtuluş savaşı vaxtında yeni yaranmaqda olan Türkiyə Cümhuriyyəti ilə əlaqələr qurmuşdur. 1 mart 1921-ci ildə türk və əfqan heyətləri Moskvada görüşlər keçirmiş, Türkiyə tərəfindən Yusuf Kamal Təngirşəng və Rıza Nur, Əfqanıstan tərəfindən isə general Mehmet Vəli Xanın iştirakı ilə Türkiyə-Əfqanıstan İttifaq Andlaşması imzalanmışdır. Keçmiş Mədinə mühafizi Fəxrəddin Paşa Kabilə ilk Türkiyə səfiri olaraq göndərilmişdir.
İkinci dünya müharibəsindən əvvəl Almaniya və İtaliyanın bölgədə artan təzyiqlərinə qarşı 7 iyul 1936-cı ildə Türkiyə, İran, Əfqanıstan və İraq Sadabat paktı imzalayaraq bölgənin əvvəlcə faşistlər, sonra da sovetlər tərəfindən işğal olunmasının qarşısını almışlar.
Müasir dövrdəki əlaqələr
Əfqanistana qarşı əməliyyatlar keçirən NATO qoşunlarının tərkibində döyüşməsi üçün Türkiyə 260 nəfərlik bir bölüm göndərdi. Türkiyə ilə Əfqanıstan arasındakı əlaqələr 2001-ci ildən daha da inkişaf etməyə başladı. 4 aprel 2002-ci ildə ilk dəfə Türkiyəyə gələn Həmid Kərzai baş nazir Bülənt Əcəvit və prezident Əhməd Necdət Sezər ilə görüşlər keçirdi. 20 noyabr 2005-ci ildə baş nazir Rəcəb Tayyib Ərdoğan Əfqanıstana rəsmi səfərə yollandı və bununla da bu ölkəni ziyarət edən ilk Türkiyə baş naziri oldu.
Vəhşi heyvanın rəqəmi
thumb|"Vəhşi heyvanın rəqəmi 666-dır". Müəllif: [[Vilyam Bleyk. 1805-ci il.]]
Vəhşi heyvanın rəqəmi, həmçinin heyvan rəqəmi, iblis rəqəmi və ya vəhşi heyvana məxsus say (, Arithmós toû thēríou) — Vəhy Kitabının 13-cü fəsli, 18-ci ayəsində Vəhşi heyvan əlaqələndirilən rəqəm. Əhdi-cədidin əksər əlyazmalarında və Bibliyanın tərcümələrində vəhşi heyvanın rəqəmi altı yüz altmış altı və ya "" (yunan rəqəmlərində "χ" 600, "ξ" 60 və "ϛ" 6-nı təmsil edir) təşkil edir. Vəhy Kitabının qorunub saxlanmış ən qədim əlyazması olan 115-ci papirus, eləcə də "Codex Ephraemi Rescriptus" kimi digər qədim mənbələrdə vəhşi heyvanın rəqəmi "χιϛ" və ya "χιϲ", yəni ərəb rəqəmləri ilə 616 kimi verilmişdir. Yunanca mətnin "Novum Testamentum Graece" kimi tənqidi nəşrləri variant kimi "χιϛ"ni qeyd edir.
İnterpretasiya
Korneli Tasitin qeydləri və sonrakı dövrün xristian ənənəsinə görə, Neron 64-cü ildə şəhərin bir hissəsini məhv edən və Roma əhalisini iqtisadi cəhətdən çökdürən Böyük Roma yanğınına görə xristianları günahlandırmışdır. Entoni A. Barrett yazmışdır ki ki, "böyük arxeoloji səylər son vaxtlar yanğın üçün yeni dəlillər ortaya çıxarıb, lakin onu kimin başlatdığını göstərə bilmir". Tasitin "Annallar"ında qeyd edilmişdir:Tasitin bu qeydləri Neronun Böyük Roma yanğınına görə xristianları günahlandırmasını təsdiqləyən yeganə müstəqil dəlildir və ümumiyyətlə həqiqəti əks etdirdiyinə inanılır. Tasitin müasiri olmuş Svetoni müəllifi olduğu Neronun bioqrafiyasının XVI fəslində yazmışdır ki, "yeni və şeytani xurafata inananların sinfi olan xristianlara cəza verilmişdir". Buna baxmayaraq, o, cəzanın səbəbini göstərməmişdir. Ümumi olaraq qəbul edilmişdir ki, Vəhy Kitabında "heyvan rəqəmi"nin 666-ya çatması, latın dilində "Neron Kesar" (, ; mənası – "imperator Neron") kəlmələrinin ivrit əlifbasında yazılması, ardınca onların gematriyasının ölçülməsi ilə yaranmışdır. Bu, erkən xristianların Neronu müstəsna dərəcədə şeytani fiqur hesab etdiyini göstərir.
Atamın sənəti (film, 1980)
Atamın sənəti qısametrajlı bədii süjeti rejissor Vaqif Mustafayev tərəfindən 1980-ci ildə ekranlaşdırılmışdır. "Azərbaycanfilm" kinostudiyası nda istehsal edilmişdir. Filmin əsas mənası müdiriyyətlərdəki yeyinti və əyintilərdir. "Atamın Sənəti" mövzusunda inşa yazan şagird (H. Rəhimov) də atasının əliəyriliklərini üzə çıxarır. Əsas rolları Hacı İsmayılov və H. Rəhimov ifa edirlər.
Vüqar Məmmədov (hüquqşünas)
Vüqar Məmmədov — ATU-nun məhkəmə təbabəti kafedrasının və BDU-nun kriminalistika və məhkəmə ekspertizaları kafedrasının professoru, AR-nın və RF-nın tibb elmləri doktoru, məhkəmə-tibbi ekspert, hüquqşünas, Dünya Tibbi Hüquq Assosiasiyasının birinci vitse-prezidenti, Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının Azərbaycanda milli məsləhətçisidir
Atamın sənəti (film, 1980)
Məzmun
Filmin əsas mənası müdiriyyətlərdəki yeyinti və əyintilərdir. "Atamın Sənəti" mövzusunda inşa yazan şagird (H. Rəhimov) də atasının əliəyriliklərini üzə çıxarır.
Vüqar Məmmədov (hüquqşünas)
Həyatı
1976–1986-cı illərdə Bakı şəhəri 42 nömrəli tam orta məktəbi qızıl medalla bitirib. Məktəbin Komsomol komitəsinin katibi, Nəsimi rayon Komsomol təşkilatının büro üzvü olub.
Atamın sənəti (film, 1980)
Film üzərində işləyənlər
Əsərin müəllifi: S. Livşin Rejissor: Vaqif Mustafayev Operator: Valeri Kərimov Rəssam: Fikrət Ələkbərov
Vüqar Məmmədov (hüquqşünas)
Həyatı
1986–1992-ci illərdə ATU-nun müalicə-profilaktika fakültəsini fərqlənmə ilə bitirib. Adlı Təqaüdçü olub. Fakültənin, Universitetin Komsomol komitəsinin üzvü olub, 1991-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Komsomol təşkilatının Mərkəzi Komitəsinin büro üzvü seçilib.
Atamın sənəti (film, 1980)
Rollarda
Hacı İsmayılov — müəllim H. Rəhimov — şagird Qarayev
Vüqar Məmmədov (hüquqşünas)
Həyatı
1992–1994-cü illərdə Azərbaycan Tibb Universitetində Məhkəmə təbabəti və hüququn əsasları kafedrasında kliniki ordinatura təhsili aldı. 1994–1997-ci illərdə Azərbaycan Tibb Universitetində Məhkəmə təbabəti və hüququn əsasları kafedrasında aspirantura təhsili almışdır, 1997-ci ildə namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmişdir.
1995-ci ildə Böyük Britaniyanın Dundee University məhkəmə təbabəti kafedrasında ixtisasartırma keçmişdir.
Atamın sənəti (film, 1980)
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı 1980-ci ilin Azərbaycan filmləri 1980-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Vüqar Məmmədov (hüquqşünas)
Həyatı
1997–2000-ci illərdə Dağıstan Dövlət Universitetinin Dövlət və Bələdiyyə İdarə Etmə Hüququ fakültəsində təhsil alıb.
1997–1998-ci ildə Azərbaycan Hökuməti ilə BMT proqramlarının narkotiklərə nəzarət proqramalarında çalışmış, Azərbaycan Hökumətinin təqdimatı ilə Böyük Britaniyanın Glasgow University məhkəmə təbabəti və məhkəmə toksikologiyası kafedrasında, UNDCP-nin Əməkdaşlıq mərkəzində Bioloji materiallarda narkotiklərin analizi üzrə ixtisasartırma və treyninqlər keçmişdir.
1999–2004-cü illərdə Bakı Dövlət Universitetində Hüquq fakültəsində təhsil alıb.
2001-ci ildə ABŞ Dövlət Departamentinin RSEP programının qalibi olaraq, ABŞ-nın American University, Washington, DC, Transmilli Cinayətkarlıq və Korrupsiya ilə Mübarizə Mərkəzində kriminal ədliyyə kursu keçib, doktorluq dissertasiyasını işləyib.
2004-cü ildə Rusiya Federasiyasının Səhiyyə və Sosial Təminat Naziliyinin Ümumrusiya Məhkəmə-Tibbi Ekspertiza Mərkəzində və Seçenov adına Birinci Moskva Dövlət Tibb Universitetində doktorluq dissertasiyasını müdafiə edib tibb elmləri doktoru elmi dərəcəsini alıb. 2010-cu ildən Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında AAK tərəfindən Məhkəmə təbabəti kafedrası üzrə professor elmi ada layiq görülüb. 357 elmi işin müəllifidir.
1997–2013-cü illərdə ABŞ-nın "Procter & Gamble" şirkətinin Xarici əlaqələr üzrə meneceri, Fransanın "Servye" şirkətinin ölkə meneceri, Isveçrənin "Hoffmann La Roche" şirkətinin Azərbaycan nümayəndəliyinin rəhbəri, FarmQafur, AvroMed, Asfarma, RiadFarma şirkətlərinin baş müşaviri, "Asfarmadan Sağlık Olsun" jurnalının baş redaktoru olmuş.
2000-ci ildə BMT-nin YUNİSEF Programının, 2010–2020-ci illərdə YUNESKO-nun Bioetika Programının Azərbaycan bürosunun rəhbəri, 2020-ci ildən Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının Azərbaycanda milli koordinatoru və məsləhətçisidir.
2005–2010-cu illərdə İTV-də "Sağlam ol" verilişinin, İçtimai Radioda "Radioklinika" proqramının, 2011-ci ildə AzTV-də "Bioetika" verilişinin müəllifi və aparıcısı olub, 300-dən çox verilişi efirdə yayımladıb. ÜST-nin Baş Direktoru, Avropa üzrə Regional Direktoru, Türkiyə, Azərbaycan səhiyyə nazirləri ilə müsahibələri olub, Türkiyə Cümhuriyyətinin Azərbaycan Səfirliyi tərəfindən sağlık alanında büyük işbirliğinin inkişafına görə təltif olunub.
2010–2014-cü illərdə AMEA-nın İnsan Hüquqları İnstitutunda Tibbi Hüquq və Bioetika şöbəsini yaradıb ona rəhbəlik edib, 2011–2013-cü illər İnstitutun elmi işlər üzrə direktor müavini olmuşdur.
2013–2016-cı illərdə Heydər Əliyev Məkəzinin Humanitar və sosial layihələr departamentinin direktoru olub. "Milan Expo 2015" Dünya Sərgisində ilk dəfə Azərbaycanın milli pavilyonu ilə təmsil olunmasında 2013–2014-cü illərdə pavilyonun tematik konsepsiyasının müəllifi, Tərtibat üzrə İşçi Qrupun rəhbəri, 2015-ci ildən Baş komissarın muavini təyin edilmişdir. 146 iştirakçı ölkə arasında Azərbaycan pavilyonu tarixdə ilk iştirakla Dünya Sərgisinin 2 Qran-Prisini qazanmışdır. Pavilyonun 6 ay ərzində 23 milyon insanın ziyarət etməsi bu layihəni Azərbaycanın xaricdə keçirdiyi ən uğurlu təbliğat layihələrindən etmişdir. Həmçinin, Mərkəzin İDEA və FAO layihələrinin koordinatoru olub.
2016-cı ildə Dünya Tibbi Hüquq Assosiasiyasının vitse-prezidenti və xəzinədarı, 2018-ci ildə DTHA-nın Birinci vitse-prezidenti seçilmişdir. 2017-ci ildə Azərbaycanda keçirilən elm sahəsi üzrə ilk Dünya Konqresinin — 23-cü Dünya Tibbi Hüquq Konqresinin Təşkilat komitəsinin rəhbəri, Elmi Programının sədri olmuşdur.
2020-ci ildən Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının Azərbaycanda Reabilitasiya, Əlillik və Köməkçi Texnologiyalar üzrə milli koordinatorn və milli məsləhətçisidir.
Siyasi fəaliyyəti
1990-cı ildə Kommunist Partiyasının üzvü olmuşdur.
2010–2020-ci illərdə Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvü olmuşdur.
9 fevral 2020-ci ildə növbədənkənar parlament seçkilərində 22 saylı Nəsimi II seçki dairəsindən deputatlığa müstəqil (bitərəf) namizəd olmuşdur və exit-polların nəticələri əsasında o, 11 namizəd arasında, dairənin seçiciləri tərəfindən böyük üstünlüklə MM-ə üzv seçilmişdir (59–71% Vüqar Məmmədov, 13% YAP-ın nümayəndəsi, 2% Asim Mollazadə və s.).
2020-ci ilin avqust ayının 24-dən 2020-ci ilin sentyabr ayının 9-a dək Ədalət Partiyasının sədrinin xarici əlaqələr üzrə müavini olmuşdur. 2020-ci ilin 9 sentyabr tarixində vəzifəsinin icrasına və Ədalət Partiyasında siyasi fəaliyyətinə xitam verdi.
Şadlı eli
Şadlı eli — Azərbaycan xalqının tarixində önəmli rol oynamış qurumlardan biridir. Soy-kökü haqqında müxtəlif mülahizələr var. Bəzi tarixçilər bu eli türk, bəziləri isə kürd əsilli sayırlar.
Tarixi
Prof. F. Cəlilov qeyd edir ki, Şadılı tayfalarından bəhs edən tarixi qaynaqlar həm məkan, həm də zaman baxımından olduqca genişdir. Belə ki, ilk dəfə şumer mətnində şad sözü, Asur və Urartu qaynağında görünən şad, şadılı sözləri məkan baxımından Urmu gölü hövzəsi və İrəvan mahalına aiddirsə, sonrakı tarixi mənbələrdə şad sözünə Orxon abidələrində və Çin qaynaqlarında rast gəlmək olur. Monqol baş komandanının 1221-ci ildə Yantszı (müasir Pekin) qərargahına gələn Çjao Xun adlı çin elçisinin "Monqol-tatarların bütöv təsviri" (Men-da Bey-lu) adlı əsəri bu cümlələrlə başlanır:
"Tatarlar ilk dəfə kidan torpaqlarının quzey-batısında yerləşən ərazilərdə yüksəldilər. Tatarlar şato budun konfederasiyasından qopan ayrıca boylardır. Bu səbəbdən bir neçə nəsil ərzində (onlar barədə) məlumat yox idi. Onlar üç qoldur: qara, ağ və qaba tatarlar"
Çin mənbələrində Dəmirçi (Temuçin) ləqəbi ilə tanıdılan Çingiz xanın da qaratatar soyundan olduğu göstərilir. Ağ tatarlar isə Azərbaycanın digər bölgələrində olduğu kimi, İrəvan mahalında da şad, ağ hun və başqa boylarla ilgili iz qoymuşlar.
Miladdan sonra VII əsrdə Fərqanədə əski Usunların ərazisində yaşayan Şato tayfaları bir əsr sonra artıq Yanmin əyalətini tutaraq Barkul gölü ətrafında yerləşmiş, daha sonralar Şensi, Qansu və Şansi əyalətlərinə köçmüş, sonrakı əsrlərdə isə Quzey Çini zəbt etmişlər. Vaxtilə qədim Azərbaycan torpaqlarından Türkistana köç edən şad (şato) tayfalarının artıq X əsrdə Çinin quzeyində müstəqil bəyliyi olmuşdur.
Orta əsrlərdə Quzey və Güney Qafqazda şadılı və şatırlı tayfalarının varlığı və Osmanlı dönəmində şatırlı əşirətinin Karaman və Aydın sancağında da yaşadığı məlumdur. Vedibasar bölgəsində şadılı boyunun tarixi çox qədm çağlara aiddir. Urmu hövzəsində isə şatırlı tayfalarının tarixi miladdan öncə VIII əsrə aiddir. Belə ki, Şatir-araqa (Şatiraraya da oxunur) və Şatiru adlı bölgələr barədə e.ə. 777-ci və 780-ci illərə aid urartu dilində yazılmış tarixi qaynaqlar vardır. Həmin ərazilərdə Şattera adlı bölgəni isə eyni əsrə aid asur qaynağı da təsdiq edir.
Şadılı, Şatırlı tayfalarının adı qədim şadlı boyu ilə bağlıdır, şadlı sözü isə qədim türk dilində titul bildirən şad sözündən yaranmışdır. Bu titulu qədim çağlarda türk dövlətində bölgə, qoşun başçısı və canişin olan, hökmdar oğlu daşıyırdı. Elə ki, şahzadə bölgə və qoşun başçısı təyin olundu, onun adına şad titulu qoşulurdu. Orxon abidələrində belə cümlələr var:
1) İki oğluma yabğu (və) şad adı verdim. 2) Yeddi yüz kişini (döyüşə) aparanın böyüyü Şad idi. 3) Arxasınca şadapit bəylər.
Tarixdə belə adverməni İrəvan mahalında görürük. Miladdan öncə VIII-VII əsrlərdə bütöv İrəvan mahalını da sınırları içinə alan Quzey və güney Azərbaycan torpaqlarında at oynadan və İrəvanın yaxınlığındakı Qəmərlidə izi qalan qədim saqa – qamər tayfalarının hücumundan qorxan Asur çarı Aşşurbanipalın VII əsrin ortalarında Marduk tanrıya həsr etdiyi mətndə deyilir:
"Mən (Tuqdammenin) gücünü dağıdacağam, öz belindən gələn və ona varis təyin edilən oğlu Sandakşatrunu yenəcəyəm."
Qamər elbəyi Tuğdamlı varisi olan oğlunu şad titulu ilə görəvləndirmiş, asur mirzəsi də onu Sandak-Şat (ru) kimi qələmə almışdır. Sandak sözü isə bizə səlcuq sultanı Alp Arslanın türkmən atlı qüvvələrinə 1068 – ci ildə komandan olan Sandak bəyin adından tanışdır. Bu asur olayından min il sonra Xəzər xaqanlarının Ərməniyyə üzərinə göndərdiyi qoşunların başında biz yenə də Şad titullu xaqan oğullarını görünür.
Miladdan öncə XIII əsrdə Dəclə sahilində Urraxinaş (Urratinaş) ölkəsi çarının oğlu da (Şadi-Teşub) adı daşıyırdı. Qədim türklərlə bağlı şad titulu şumer mətnində də vardır. Şumerli elçinin sarayda Aratta elbəyinin Şatammu ilə gənəşdiyi barədə verdiyi məlumat III minilin son rübünə aid olduğu üçün şad sözünün ən qədim nümunəsi hesab olunur. Assur – Urartu mətnləri isə I minildə qeydə aldıqları şad titulu və şad, şadlı tayfalarından bəhs edir. Bu qaynaqlarda adı keçən Pirişati m.ö. 820 – ci ildə qızıl tayfalarının yaşadığı Qızılbund bölgəsinin bəyidir. "Mucmil at – tavarix" əsərində onun adaşı Pirşad isə Feridunun vəziridir.
Elin dili
1-Azərbaycanca 2-Kürdcə 3-Türkcə 4-Farsca 5-Dərsimcə (zazaca) danışan şadlılar var. Şadılıların Anadoluya gələn ən büyük qrupu Bingöl elinə bağlı Kiği elçəsinə Gırı Qakvin ətəklərinə dolanmış və bu yerdə yerləşməyə çalışmışlar. Bu dəfə də o bölgəyə o tarixdə hakim olan erməni hücumuna uğramış və el rəisləri Bağın qalasında zindana atılmışdılar. Ancaq o tarixlərdə o bölgəyə yaxın və bugündə Elazığ eli Karakoçan elçəsinə bağlı Dəlikan kəndini quran və yerləşən Seyid Nuri Camaləddin (xalq arasında Camal Abdal olaraq bilinən zat) tərəfindən qurtarılan Şadılılar Camal Abdala iqrar verib talibi-ziyarətçisi olmuşdular.
Şadılılarla ilgili bilgilərdə bunların Anadoludaki ən büyük el boyların olduqlari və Türkiyənin bir çox elinə dağılmışlar.
Anadoludakı Şadili elinin tarixçəsi
Artıq Kiği bölgəsinə yerləşməsində əngəl qalmayan şadılılar bu bölgədə bir çox yerləşim birimi qurub buraya yerləşmişlər, bu yerləşim birimlərindən biridə Bilican kəndidir. Daha sonraları bu yörədən ayrılıb başqa yörələrə gedən xalqa da Bilicanlılar deyilmişdir. Əsasən bu insanlar bir-birinə bağlı Şahdili eli qolundandırlar. Şahdililrin Seyid Nuri Camaləddinə iqrar vermələri də kəndilərini möcizatı ilə Bağın zindanlarından qurtarmaları səbəbiylədir o tarixdən bu yana Şadılılar Camal Abdala biat edib talib olmuşdılar.
Bilicanlılar daha sonraları çeşitli nədənlərlə bir qisim xalq Bilican kəndindən köç edərək başqa bölgələrə gidip yərləşmişlərdir Karayaprak köyüdə bunun bir örnəğidir.
Anadolu Ələvi ocaklarının Xorasandan gəliş yollarının Sürməli Çuxur-Araz boyları olduğu kəsinləşir.
Bu şu deməkdir ki, Malazgiritdən öncə Şadılılar Anadoluya gəlmişlərdir. Şadılı kəndləri bugün Anadoluda olanları aşağı yuxarı bunlardır: Tuncəli-Malazgirtdə Muhundu, Canik, Kırzi, Dırban, Hivədan, İsnis kəndləri, Ərzincan-Ilıç’ta Kırzi köyü Tərcan’da Kəşan komu,Sivas-Kangal’da Yəllicə köyü,Varto bölgəsində Şahdəli adıyla tanınan bir elin Şadılı kökənindən olduğu və Ələvi inancında bulunduğu bölgə tarihində anlatılmaktadır.
Elazığ, Tuncəli, Bingöl və Diyarbakır bölgələrində isə Kubathan, Okçiyan, Kimsoran, Cunan, Zimtək oymaqları və doğrudan doğruya Şadılı adını taşıyan bir oymak vardır. Bu son oymak Kiğıya bağlı Yazıcıoğullarının korumasında 60 kəndlik bir yerləşim durumundadır.
Azərbaycan Şadılılarının bir kəsimi daha sonraları Irak bölgəsinə gitmişlər və oralarda yərləşmişlərdir. İrak Səlçuklularının ünlü atabəki Səlahaddin Əyubi də bu soydandır.
Ancak Səlahəddin Əyyubinin aslında bu oymağın qurucusu Şadinin deyil də daha sonraki Şadinin torunu olduğu da tarihlər nədəniylədə kəsindir.
Şadilərin bağli olduğu Pir Camal Abdal həzrətləri türbəsi
Camal Abdal Ocağı Elazığ Karakoçanda Madran ilə Dəlikan kəndlərinin arasında qərar tutur.( Ələvi qaynaqlarına görə) İki türbə vardır. Büyük Camal Abdal və Küçük Camal Abdal türbələri. Şadılı elinin bir bölümü bu ocağın ziyarətçisidir. Camal Abdal Ocağı Dədələrinin mürşidləri isə Ağuiçən Ocağı Dədələridir. Tunceli ili Mazgirt elçəsində olan Qızılqala kəndində də bu ocağa mənsub Dədə ailələri yaşayır. Camal Abdal, Dərviş Camal və Seyyid Nuri Camaləddinin eyni olduğu olduğu ifadə edilməkdədir.
Tricalysia atherura
—  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Neoseiulus alpinus
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Miconia hirsutivena
(Miconia hirsutivena) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Qızılüzgəclər
Qırmızı üzgəclilər — çəkilər fəsiləsinə aid cins.
Növləri
Cinsiə 5 növ daxildir:
Şirvanmeşə
Şirvanmeşə — Azərbaycan Respublikasının İsmayıllı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Kənd "Şirinsu-Qız qalası" turizm zonasında, İsmayıllı-Qəbələ şossesinin 18-ci km-də, yoldan 1 m kənarda yerləşir. Əhalisi 23 nəfərdir ki onunda 9 nəfəri kişi, 14 nəfəri qadındır. Əhali bağçılıq, bostançılıq, taxılçılıq və heyvandarlıqla məşğul olur. Kənd işıqla təmin olunur. Kənddə yeməkxana və çayxana yoxdur.
Artemisia jaxartica
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
İstinadlar
Artemisia jaxartica Artemisia jaxartica
Mikroflora
Mikroflora
Mikroflora (yun. mikros-kiçik, xırda və Flora-Roma əfsanələrində çiçək ilahəsi)-xırda, adətən mikroskopik yosunların, göbələk və bakteriyaların vəhdətinə deyilir. Termin kimi hər hansı bir təbii orqnizmlər qrupuna uyğun gəlmir.
Neoseiulus alustoni
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Qızılüzgəc
Qızılüzgəc (Scardinius erythrophthalmus) — cinsinə aid balıq növü. Az saylı, yerli (aborigen) növdür.
Xarakterik morfoloji əlamətləri
Ağzı başın ucunda yerləşir və yuxarıya doğru yönəlmişdir. Üzgəcləri tünd qırmızı rəngdə olur. Cinsi dimorfizm zəif inkişaf etmişdir. Azərbaycan sularından ovlanmış qızılüzgəclərin uzunluğu 33 sm-ə, kütləsi isə 590 q-a qədər olur.
Naymanlar
Naymanlar - bugünkü Qazaxıstanın şimal şərqi ilə Monqolustanın qərbində yaşayan ən əski və çoxsaylı türk tayfalarından biri.
Tarixi
Orta çağda bu ulus səkkiz qola bölünürdü. Qazaxların Orta jüzünün 7 böyük oymağından biridir. Çingiz xan zamanında Nayman dövləti bölgənin ən güclü ordusuna sahib dövlət idi. Çingiz xan naymanlarla kereitlər arasındaki nifaqdan ustalıqla istifadə edərək onları savaşa sürüklədi və gücsüzləşən hər iki xanlığı asanlıqla ələ keçirdi. Nayman dövləti Çingiz xan imperatorluğunun içində ərisə də, naymanlar güclü idari və əsgəri bacarıqları sayəsində günümüzə qədər xalq olaraq çatmağı bacarmışdılar. Çingiz ordularının 3/5-ü türk tayfalarından ibarət idi. Çingiz xan ordusunun türk qanadının başında da naymanlarla kereitler dururdular. Naymanlar günümüzdə Qazaxıstanın Şərqi Qazaxıstan, Semey, Jezkazgan, Qızılordu və Çimkənd vilayətlərində, Çin Xalq Respublikasının İlə, Altay, Tarbagatay bölgələrində və Monqolustanın Bayan Ulgey bölgəsində yaşayırlar. Naymanlar qonquratlar, yaklar, kereitlər, arqunlar, qıpçaqlar və naymanlar adlı tayfalardan təşkil olunublar.
Qızılüzgəc
Yayılması
Azərbaycanda Kür çayı hövzəsində Yevlaxa qədər olan göllərdə, [Dəvəçi limanında, Kiçik Qızılağac körfəzində, Yalama–Xudat arasındakı çaylarda, su anbarlarında yayılmışdır.
Naymanlar
Naymanların məşhur simaları
Dayan xan naymanların başçısı idi. Çingiz xan 1202-ci ilin payızında onunla üz-üzə gəldi. Qanlı vuruşmada Çingiz xan qalib gəldi. Dayan xan döyüşdə öldürüldü. Bu qalibiyyət onu bütün monqolların xanı etdi. Dayan xanın vəliəhdi Kuçluk xan qalan naymanlarla qarakitayların yanına qaçıb Balxaş ətrafında binələdi.
Qızılüzgəc
Sayı və limit faktorları
11 yarımnövü vardır. Azərbaycanda 1 növü (Scardinius erythrophthalmus) yaşayır. Su hövzələrinin çirklənməsi, təbii kürüləmə yerlərinin sıradan çıxması və digər antropogen amillər.
Naymanlar
Naymanların məşhur simaları
1218-ci ildə Çingiz xan möhkəmlənəndən sonra Cebe noyonu onun ardınca göndərdi. Xasiyyətcə kələkbaz və bic bir adam olan Cebe Kuçluk xanın adamlarını ağasına qarşı çevirdi. Naymanlar və qarakitaylar Cebe noyonun ordusuna məğlub oldular. Kuçluk xan öldürüldü.
Bo Buğa noyon-naymanların öndə gedən simalarından idi. Batı xanın lələsi olmuşdu.
Qızılüzgəc
Cinsi statusu və çoxalma xüsusiyyətləri
Çoxalması kürüləmə yolu ilə olur. Kürüsünü hissə-hissə su bitkiləri üzərinə tökür. Kürüləməsi suyun temperaturu 17.0 - 18.0 C° olduqda baş verir. Çoxalması aprel aylarının sonlarından may ayının sonralarına qədər davam edir. Reproduktivliyin forması kürü şəklində olur. Məhsuldarlığı 36.8 minlə 147.0 min ədəd kürü arasında dəyişir. Reproduktivliyin periodu ildə bir dəfə olmaqla hər il, generasiyaların sayı orta ömrün uzunluğundan asılı olaraq 4-5 dəfə olur.
Naymanlar
Naymanların məşhur simaları
Nayman ulusunun tanınmış simalarından biri də Kit Buğa noyondur. Hülakü xanın sərkərdəsi idi. Elxan onu Şama hakim təyin etmişdi. 26 iyul 1260-cı ildə məmlüklərin ön dəstələri özləri ilə artıq yük olmasın deyə ərzaq belə götürməyərək, Sinay səhrasını keçdilər. Onlar monqolların Qəzzə yaxınlığındakı müdafiə xəttini yarıb, Akra yaxınlığında Avropa xaçlılarını əzərək, xeyli ərzaq ələ keçirdilər. Daha sonra Quduzun və Bəybarsın başçılıq etdikləri məmlüklərin ordusu Avropa xaçlılarının qurduqları qondarma Yerusəlim (Qüds) krallığından keçərək, Eyn Cəllud adlı yerdə Kit Buğa noyonun başçılıq etdiyi birləşmiş monqol-erməni-gürcü ordusu ilə üz-üzə gəldi. 3 sentyabr 1260-cı ildə monqol-erməni-gürcü ordusu məmlüklər tərəfindən darmadağın edildi. Əsir tutulan Kit Buğa noyon edam olundu. Məmlüklərin orduları təntənəli şəkildə Şam (Dəməşq) şəhərinə daxil oldular. 10 dekabr 1260-cı ildə Hülakü xanın göndərdiyi ikinci monqol ordusu da məmlüklər tərəfindən Xöms yaxınlığında darmadağın edildi.
Kit Buğa noyonun Qoyunçu adlı oğlu vardı. Qoyunçu Arqun xanın əmirləri arasında özünə etibarlı yer qazanmışdı. Qoyunçunun oğlu Araqi Qazan xana xidmət etmişdi.
Qızılüzgəc
Rasionu
Qidasını yosunlar, ali su bitkiləri, balıq kürələri, su cücüləri və onların körpələri təşkil edir.
Biomüxtəliflikdə rolu
Biomüxtəlifliyin bir kompanentidir, yosunlar, su bitkiləri, su onurğasızları və s. ilə qidalanır, özü isə yırtıcı balıqların, sürünənlərin və balıqyeyən quşların qidasını təşkil edir.
İnsan həyatına təsiri
Əmtəə keyfiyyəti olsa da, azsaylı olduğundan vətəgə əhəmiyyəti daşımır. Ziyanvericilik xüsusiyyətləri yoxdur.
Qəbul edilmiş və qəbul edilməsi vacib olan mühafizə tədbirləri
Balıqçılıq haqqında qanun qəbul edilmişdir. Su hövzələrinin çirkləndirilməsinin qarşısı alınmalıdır.
Baccharis anomala
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Asiya istehsal üsulu
Asiya istehsal üsulu - Marksizmdə kapitalizməqədərki dövrdə Asiya ölkələrində mövcud olmuş ictimai quruluşun xüsusiyyətlərini ifadə etmək üçün işlədilən termin.
Ümumi məlumat
Karl Marks tərəfindən təsvir edilmiş ardıcıl ictimai-iqtisadi formasiyaları keçən cəmiyyətin inkişafının sistemində Qədim Şərqin ölkələrində mövcud olmuş  "Asiya istehsalat üsuluna" da toxunulur. Bu halda dövlət, həmçinin torpaq sahibkarı kimi çıxış edərək, ondan asılı olan bilavasitə istehsalçılara qarşı durur. Karl Marks dörd istehsalat üsulu seçdi - Asiya, Antik, feodal və burjuaziya - və onlara uyğun olan formalaşmaları. Sonra, Karl Marksın davamçılarının əməklərində, birinci ictimai formasiya kimi quldarlıq göstərilirdi.Cəmiyyətin tarixi inkişafının xüsusi dövrü kimi Asiya istehsalat üsulu mövcud olması qəbul edilirdi.
Tarixi səciyyəsi
Şərqdə dövlətin təsərrüfat həyatını tənzimləməsi ilə formalaşan istehsal üsuludur ki, burada dövlət torpaq üzərində tam olaraq hakimiyyətə sahibdir. Təsərrüfatda, istehsalda bu cür münasibətləri ilk dəfə olaraq Karl Marks şərh etmişdir ki, o da bunu Asiya istehsal üsulu, yaxud da Asiya despotizmi olaraq qeyd edir. Belə ki, orta əsrlərdə Avropada hakimiyyət nə qədər avtoritar səciyyə daşısa da, torpaq üzərində xüsusi mülkiyyət qalmaqda idi və bu da cəmiyyətə müəyyən dərəcədə azadlıq verir, insanların imkanlarını genişləndirirdi.O dövrdə kənd icmaları, monastrlar torpaq üzərində hakimiyyətə malik idilər və onların işinə qarışmaq imkanlarından məhrum idi. Ancaq Şərqdə vəziyyət fərqli idi. Dövlət torpaqların əsas hakimi hesab olunurdu. Ayrı-ayrı şəxslər torpaqda işləsələr də, ondan istifadə etsələr də, torpağın sahibi dövlət hesab olunurdu. Maraqlıdır ki, təsərrüfatda və istehsalatda bu cür münasibətlərin formalaşması şərq xalqlarının dünyagörüşü, etiqad etdikləri dinlər və müxtəlik təlimlərlə əlaqədar idi. Məsələn, islam şərqində Allah bütün torpaqların hakimi hesab olunurdu və xəlifə, sultan onun yerdəki nümayəndələri olaraq qəbul olunduğundan, xəlifənin bu torpaqlara sahiblik etməsi tamamilə normal hesab olunurdu və kimsə etiraz edərsə,sanki Allaha qarşı üsyan etmiş kimi olurdu. Yaxud da Çində imperator bütün torpaqların hakimi idi və məlumdur ki,Çin 2000 il ərzində konfutsiçiliyin təsiri altında olmuşdur. Burada konfutsiçiliyin nüfuzu buna şərait yaradırdı. Konfutsiçilikdə xüsusi avtoriteti olan şəxsə ondan aşağı olan təbəqə itaət etməli idi və bu həmin təlimin başlıca prinsipi hesab olunurdu. Buna görə də, xalq imperatoru bütün torpaqların əsas sahibi kimi qəbul etməyə məcbur idi. Həmçinin çar Rusiyasında da, bu cür istehsal üsulu hökm sürməkdə idi. Hakimiyyət kilsə tərəfindən müqəddasləşdirilmiş, çar bütün torpaqların qanunu sahibi qəbul edilmişdi. Çox maraqlıdr ki, Sovet hakimiyyətinin əsas ideologiya olaraq qəbul etdiyi marksizm bütün cəmiyyət sferalarında tətbiq edilsə də, Marksdan ağızdolusu danışılsa da, Marksın məhz "Asiya istehsal üsulu" həmişə kölgədə qalmış, araşdırılmamışdı.Səbəb isə sadə idi, çünki Sovet hakimiyyəti dövründə istehsal münasibətləri Marksın "Asiya istehsal üsulu"na yaxın idi.Bu sahədə tədqiqat aparanlar ciddi təzyiqlərə, təqiblərə məruz qalır, hətta repressiyalardan belə yan keçə bilmirdilər. Məhz buna görə də SSRİ dağılana kimi Marksın bu baxışları gizlədilmiş, Sovetlər dağıldıqdan sonra, arxivdən yavaş-yavaş üzə çıxarılmağa başlamışdı.
Antik mədəniyyətlə müqayisəsi
İctimai əmək bölgüsünün meydana gəlməsi, istehsal vasitələrinin təsərrüfat həyatında müəyyənedici rola malik olması, qul əməyinin mənimsənilməsi prosesi ictimai inkişafın iki yolunu müəyyən etdi. Bunların biri cəmiyyətin həyatında ictimai əməyin təşkilinin üstün rola malik olması ilə, ikincisi isə, müxtəlif ailələrin istehsal vasitələrinə və qullara görə mülkiyyətlərinin inkişafı ilə əlaqədardır. Məhz bununla əlaqədar olaraq tarixdə iqtisadi inkişafın, o cümlədən "siniflərin" meydana gəlməsinin iki üsulu fərqləndirilir. Bunlardan birini Asiya istehsal üsulu, digərini isə antik istehsal üsulu kimi fərqləndirirlər. Bununla əlaqədar olaraq bəzi hallarda Qədim dünya dedikdə, Şərq və Asiya ölkələri, Antik dünya dedikdə isə Qədim Yunanıstan və Qədim Roma nəzərdə tutulur. Lakin bir ümumi cəhət vardır ki, ictimai inkişafda, təsərrüfatçılığın təşkilində, siniflərin əmələ gəlməsində, dövlətin idarə olunmasında, insanların istehsal vasitələrinə və əməyinə görə davranış və fəaliyyət qaydalarının müəyyənləşdirilməsində nəticə etibari ilə eyni iqtisadi fikirlər söylənilmişdir. Məhz bununla əlaqədar olaraq, qədim dünya dedikdə, istər-istəməz uzaq keçmişdə mövcud olmuş olduqca dəyərli fikirləri, mövcud dövrü dolğun əks etdirən elmi mülahizələri vəhdət şəklində şərh etmək ehtiyacı əmələ gəlir. Ona görə də Antik dövrün iqtisadi fikirlərini, analoji olaraq Qədim dövrün fikirləri kimi də qəbul etmək olar.
Tam ədəd ardıcıllıqlarının ensiklopediyası
Tam ədəd ardıcıllıqlarının ensiklopediyası (, OEIS) — tam saylı ardıcıllıqları özündə saxlayan internet-ensiklopediyadır. Müəllif və başqa hüquqları — Sloan Neyliyə aiddir. 2012-ci ilin yanvar ayında 200 mindən çox ardıcıllığı özündə saxlayırdı.
Tricalysia concolor
(Tricalysia concolor) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Miconia huigrensis
(Miconia huigrensis) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Appalaç dağları
Appalaç dağları — Şimali Amerikanın şərqində (Kanada və ABŞ ərazisində) dağ sistemi. Cənub-qərbdən şimal-şərqə 2600 km uzanır. Ən hündür zirvəsi 2037 metrdir (Mitçell dağı). Turizm, idman və ovçuluq rayonu kimi böyük əhəmiyyəti var.
Relyefi
Hudzon və Mohok çayları Appalaç dağlarını 2 hissəyə (Şimali və Cənubi Appalaç dağları) bölür. Şimali Appalaç dağları ayrı-ayrı dağ massivləri (Adirondak – hündürlüyü 1629 metrədək, Yaşıl dağlar – hündündürlüyü 1339 metrədək, Ağ dağlar – hündündürlüyü 1917 metrədək) olan yayladan ibarətdir. Massivlər bir-birindən tektonik dərələrlə ayrılır. Cənubi Appalaç dağları bir neçə paralel silsilədən, onların arasındakı dərələrdən və dağ massivindən (Mavi silsilə, Böyük Vadi, Appalaç platosu, Pidmont platosu) ibarətdir. Qırışıqlı-qaymalı və qaymalı silsilələr erozion dərələr və çökəkliklərlə parçalanmışdır.
Neoseiulus amicus
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Appalaç dağları
Faydalı qazıntıları
Daş kömür (Appalaç daş kömür hövzəsi), neft, təbii qaz, dəmir və mis kolçedanı, qızıl, gümüş, kobalt, titan, volfram, molibden, litium, asbest yataqları ilə zəngindir.
İqlimi
Appalaç dağlarının iqlimi Atlantik okeanı və xüsusilə Meksika körfəzinin təsiri ilə əlaqədar yumşaqdır.; şimalda mülayim, cənubda subtropikdir. Orta temperatur yanvarda şimalda –12°C-dən cənubda 8°C-yədək, iyulda müvafiq olaraq 18°C-dən 26°C-yədəkdir. İllik yağıntı 1000–2000 mm-dir. Dağların yuxarı qurşaqlarında qış şaxtalı və qarlıdır. Yay rütubətli, buludlu və yağışlı keçir.
İzberbaş
İzberbaş (qum. Йизбирбаш (Yizbirbaş), ) - Dağıstan Respublikasında şəhər. Xəzər dənizi ilə Qafqaz sıra dağları arasında yerləşir. Mahaçqala şəhərindən cənub istiqamətində 56 km uzaqlıqda yerləşir.
Mərmər tağ
Mərmər tağ — Oksford Stritin qərb ucunda, Hayd parkının girişində yerləşən, Zəfər tağı. Mərmər tağ memar Con Neş ərəfindən 1828 ci ildə Romadakı Konstantin tağı stilində ucaldılmışdır. Tağ xalis mərmərdən tikildiyindən belə də adlanır. Tağ daxili üç hücrə mövcuddur ki, bunlardan polist posları kimi istifadə olunmuşdur.
Appalaç dağları
Daxili suları
Appalaç dağlarının çay şəbəkəsi sıxdır. Çayları gursuludur, böyük hidroenerji ehtiyatına malikdir. İri çayları: Konnektikut, Hudzon, Saskuehanna, Tennessi. Şimal hissəsinin iri çayları gəmiçiliyə yararlıdır. Pidmont platosunun şərq kənarından axan çay dərələri meyilli və astanalıdır; çoxlu şəlalələr və SES-lər var. İri gölləri: Şampleyn, Uinnipesoki, Mushed, Çesankuk.
Torpaq örtüyü
Şimalda, əsasən, podzollu və çimlipodzollu torpaqlar, cənubda dağ-qonur meşə, öndağlıqda qırmızı və sarı torpaqlar inkişaf etmişdir.
Flora və faunası
200px|thumb|right|Appalaç meşələri
Yamacları 1000 m. hündürlüyə qədər enliyarpaqlı, 1000 m-dən yuxarı iynəyarpaqlı və qarışıq meşələrdir. Şimali Appalaç dağlarında küknar, ağ şam, tuya (səlb), ağcaqayın, qarağac, fıstıq, sarı tozağacı və cökə ağaclarından ibarət iynəyarpaqlı və qarışıq meşələr yayılmışdır. Cənubi Appalaç dağlarında təqribən 1000 m-ədək hündürlüyündə palıdın, ağcaqayının və göyrüşün çoxsaylı növləri, həmçinin xeyli endemik və relikt növlər (zanbaq ağacı, maqnoliya, çinar, ağ akasiya və s.), daha yuxarılarda Şimali Appalaç dağları üçün səciyyəvi olan qarışıq və iynəyarpaqlı meşələr yayılmışdır. İlkin meşələr, demək olar ki, tamamilə qırılmışdır. Dağların yuxarı qurşağında rododendron, qızılağac kolları da daxil olmaqla subalp bitkiləri üstünlük təşkil edir.
Appalaç dağlarının heyvanlar aləmi rəngarəngdir. Ağaclıq tirəndazı (oxlu kirpi), baribal ayı, vaşaq, yenot, skuns, samur və s., endemik növlərdən Virciniya opossumu, Virciniya maralı, vəhşi hinduşka və müxtəlif yarasa növlərinə rast gəlinir.
Admiral Kuzneçov boğazı
Admiral Kuzneçov boğazı Komandor boğazı kimidə tanınır. Sakit okeanında yerləşir, Berinqa adası ilə Mednıy adasını ayırır. Berinq dənizi ilə Sakit okeanı birləşdirir. Komondor adaları hövzəsində ən iri boğazdır. Uzunluğu 30 km, minimum eni isə 50 km təşkil edir. Ən dərin yeri 142 m-dir. Boğazın sahilləri girintili-çıxıntılıdır, sahillərində Sulkovsk, Kotenok, Krasnıy, Neproxodimiy, Sivuciy, Monatı, Elina, Perqrebnıy və başqa burunları vardır. Boğaz ərazisinə çoxlu sayda çaylar axır: Pereqrebnaya, Mayatniknaya və Ozernaya. Qərbində Pereqrebnıy, Kazarma və Ozernaya, şərqində isə Reçnaya, Bobrovaya buxtaları vardır.
Adlanmasına gəldikdə isə bu ad 2004-cü ildə Sovet admiralı Nikolay Qerasimoviç Kuzneçovun şərəfinə verilmişdir. Ərazi Rusiya Federasiyasının Kamçatka diyarının Aleut rayonuna daxildir.
Science Channel
Science Channel texnologiya, elm və planetlər ilə əlaqədar sənədli filmləri yayımlayan kanal.
Amazon ovalığı
Amazon ovalığı — Cənubi Amerikada Amazon çayı hövzəsində Yer kürəsinin ən böyük allüvial ovalığı. Sahəsi 5 mln. km²-dan artıqdır. Qərbi Amazoniyanın (eni 1600 km) iqlimi ekvatorialdır. Meşələrində qiymətli ağaclar bitir: süd ağacı, qırmızı ağac, heveya və s. Heyvanlar aləmi zəngindir. Şərqi Amazoniyanın (eni 350 km) iqlimi subekvatorialdır. Seyrək meşələri və savannaları var. Əhalisi hindlilər və metislərdir. Amazon ovalığında kakao, tütün, qəhvə, banan, şəkər qamışı və s. becərilir; neft, qızıl, almaz, hematit, manqan filizi çıxarılır. Boliviya, Braziliya, Kolumbiya, Peru və Venesuela ölkələrini əhatə edir. Daxilində Amazon çayı, Madeyra və Tapajos çayları yerləşir.
Alp qırışıqlığı
Alp qırışıqlığı — Yer qabığı təbəqələrində kaynozoy və qismən mezozoy eralarında əmələ gəlmiş qırışıqlıq. İlk dəfə Alp dağlarında öyrənildiyindən "Alp qırışıqlığı" adlandırılmışdır. Mezozoyun əvvəlindən başlamış, neogendə şiddətlənmiş və kaynozoyun sonunda zəifləmişdir. Alp qırışıqlığı yenə də davam edir. Cavan dağ silsilələri, onlara bitişik çökəkliklər və su hövzələri Alp qırışıqlığı nəticəsində əmələ gəlmişdir.
Zolaqları
İki zolağdan ibarətdir:
Alp qırışıqlığı zolaqları tektonik hərəkətlər nəticəsində baş verən qırışıqlar, örtüklər və üstəgələmələrlə, intruziyaların yayılması, seysmikliyi və vulkanizmi ilə xarakterizə olunur.
Artemisia jilongensis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Dunus
Dunus — Gürcüstan Respublikasının Aşağı Kartli mxaresinin Başkeçid rayonunun inzibati-ərazi vahidində kənd. 1 yanvar 2010-cu il vəziyyətinə görə Qantiadi kənd inzibati-ərazi dairəsinə daxildir.
Coğrafiyası
Kənd rayonun inzibati mərkəzi olan Başkeçid şəhərindən 8 km şərqdə, Çapal çayının sol sahilində, Başkeçid yaylasında yerləşir.
Tarixi
Borçalı bölgəsində "Dunus" yaşayış məntəqəsi adına ilk dəfə 1536-ci ilə aid məxəzlərdə rast gəlinmişdir.
Əhalisi
Kənddə 1870-ci ildə 8 ailədə 54 nəfər, 1926-cı ildə 26 ailədə 195 nəfər azərbaycanlı yaşayırdı.
17–24 yanvar 2002-ci il Ümumgürcüstan əhali siyahıyaalınmasının rəsmi yekunlarına əsasən kənddə yaşayan 454 nəfər (223 nəfəri kişilər, 231 nəfəri qadınlar) əhalinin 100 %-i etnik azərbaycanlılardan ibarətdir.
1 yanvar 2010-cu il tarixinə olan rəsmi təxminə əsasən kənddə 612 nəfər əhali yaşayır.
Təhsil
Hazırda kənddə bir ibtidai məktəb fəaliyyət göstərir. Və məktəbdə 84 şagird təhsil almaqdadır.
Hal-hazirda kənddə bir ictimai məktəb fəaliyyət göstərir
Neoseiulus angeliquae
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
21 iyul
1901–cari
thumb|[[Sami Yusuf]]
thumb|[[Aslan bəy Qardaşov]]
Çapaqlar
Çapaqlar — çəkilər fəsiləsinə aid olan balıq cinsidir. Bədənin hündürlüyü, yanlardan basıqlığı və anal üzgəci əsasının uzunluğu ilə tanınır. Anal üzgəcinin önü bel üzgəcinin gerisi bərabərindədir.Udlaq dişləri bir cərgəlidir, sayı 5–5, bəzən 6–5, çox nadir hallarda 5–6 olurUdlaq dişlərinin tacı kəsik şəkildədir, çeynəmə səthi isə şırımlıdır. Peysərin gerisində pulcuqla örtülü olmayan şırım və qarın üzgəclərinin gerisində pulcuqla örtülü olmayan omurğa vardır. Anus üzgəci uzun olub ,15–44 şaxəsiz şüaya malikdir. Pulcuqları sıx yerləşir. Cinsin Avropada,Kiçik Asiyada,Qafqazda və Aral dənizi hövzəsində yayılmış 3 növü vardır. Azərbaycan sularında iki növə mənsub olan iki yarəmnövü yayılmışdır.
Hazırda 1 növü və 1 yarımnövü var:
Mindel buzlaşması
Mindel buzlaşması (Mindel-Kaltzeit və ya Mindel-Glazial) — Dördüncü dövrdə Alp dağlarında ən böyük buzlaşmalardan biri. Dunay çayının sağ qolu olan Mindel çayının adı ilə bağlıdır. Buzlaq örtüyü bütün Şimali Avropanı əhatə etməklə Karpat dağlarınadək irəliləmişdir. Mindel buzlaşması Rus düzənliyində Lixvin, şimal-qərbi Avropa-Elster, Şimali Amerikada isə Kanzas buzlaşma dövrlərinə uyğun gəlir. Mindel buzlaşması Penk və Brükner tərəfindən 100-cü ildə müəyyən edilmişdir.
İqor Qorbenko
İqor Qorbenko — Ukraynanı təmsil edən yüngül atlet. İqor Qorbenko, 1996 Atlanta Paralimpiadasında bürünc medal, 2000 Sidney Paralimpiadasında isə gümüş və bürünc medal qazanıb.
Karyerası
İqor Qorbenko, 1996-cı ildə Birləşmiş Ştatların Atlanta şəhərində baş tutan X Yay Paralimpiya Oyunlarına qatıldı. F11 tipində üçtəkanla tullanma yarışlarında o, bürünc medal qazandı.
İqor Qorbenko, 1996-cı ildə Ukrayna Prezidentinin fəxri fərqlənmə nişanı ilə, 2000-ci ildə isə II dərəcəli "Xidmətlərə görə" ordeni ilə təltif edildi.
Unimak boğazı
Unimak boğazı - Berinq dənizində yerləşir, Kreniçin və Unimak adalarını ayırır. Boğaz Aleut, Komandor adaları hövzəsinin şərqində yerləşir. Boğazın eni 19,6 km, dərinliyi isə 72 m təşkil edir. Ərazisi 1,18 km² təşkil edir. Boğazın suyunun temperaturu 3,5 °C-dən aşağı düşmür. Suyun duzluluğu isə 32‰ təşkil edir.
Monoklinal dərə
Monoklinal dərə
Monoklinal dərə-monoklinal tektonik strukturda formalaşmış uzununa çay dərəsinə deyilir. Eninə kəsilişdə monoklinal dərə assimetrik olub, layların düşmə istiqamətinin bir yamacda dərəyə, o biri yamacda isə əks istiqamətli olması ilə xarakterizə olunur.