cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Noam Çomski
Kapitalizm və sosializm
Mətbuatın və hökumətin korporativ hökmranlığı bu sistemdə hər hansı bir əhəmiyyətli dəyişikliyin qarşısını aldığını etiraf etsə də, dəyişikliyi qeyri-mümkün hesab etmirdi. Buna tarixdən quldarlığın əxsaqsızlıq hesab edilərək rədd edilməsini, qadın hüquqularının inkişafını, hüquqi olaraq işğalın qadağan edilməsi kimi optimist dəyişiklikləri misal göstərirdi. O, əhalinin rifahının pisləşməsi ilə nəticələnən inqilabı son vasitə kimi qiymətləndirirdi.
Çomski libertarian sosialist və anarxo-sindikalist ideyaları maarifçilik dövrünün klassik liberal ideyalarının davamçısı kimi qiymətləndirir və öz ideoloji mövqeyinin "insanın libertarian və yaradıcı xarakterini inkişaf etdirici ruhu" ətrafında döndüyünü iddia etmişdir. Çomski ümumi iclaslarda bir yerə gələrək nümayəndələri seçəcək olan işçi şuraları tərəfindən istehsal və hökumət idarələrinə birbaşa nəzarət edən anarxo-sindikalist gələcəyin tərəfdarıdır. Ona görə, bu idarəçilik hər bir vətəndaşı Tomas Ceffersonun sözüylə desək, "hökumət işlərinin birbaşa iştirakçısı" edəcəkdir. O, inanır ki, belə bir cəmiyyətdə siyasi partiyalara ehtiyac qalmayacaqdır. Fərdlər iş imkanı əldə edəcək, məmnunluq hissi qazanacaqdır, xoş olmayan və məşhur olmayan işlər isə tamamilə avtomatlaşdırılacaqdır.
İsrail-Fələstin münaqişəsi
Çomski İsrail-Fələstin münaqişəsi barədə xalqın məlumatını artırmaq üçün müraciət yazmışdır. O, uzun müddətdir ki, İsrail və Fələstində həm yəhudilərin, həm də ərəblərin yaşayacağı demokratik bir Levant dövlətinin yaradılmasını nəzərdə tutan "bir dövlət həlli" proqramının dəstəkçisidir. Həmçinin, münaqişənin real vəziyyətini nəzərə alaraq eyni şərtlər altında və bərabər hüquqlarla mövcud olması şərtilə "iki dövlət həlli" proqramını da həll yolu olaraq irəli sürmüşdür. İsrail barədə etdiyi tənqidi çıxışlara görə, 2010-cu ildə İordan çayının qərb sahilinə giriş istəyi İsrail tərəfindən rədd edilmişdir. Sonradan İsrail Xarici İşlər Nazirliyinin mətbuat katibi Çomskinin giriş istəyinin yanlışlıqla rədd edildiyini bildirmişdir. O, Birzeyd Universitetində mühazirə vermiş və Fələstinin baş naziri Salam Fəyyadla görüşmüşdür.
Xəbər mətbuatı və propaqanda
Çomskinin siyasət barədə yazıları böyük ölçüdə ideologiyaya, sosial və siyasi gücə, mətbuata və dövlət siyasətinə fokuslanmışdır. Ən məşhur əsərlərindən biri olan "İstehsal razılığı" əsərində o, mətbuatın əks qütbü marjinallaşdırarkən, mətbuatın siyasi spektrdəki dövlət siyasətlərini cəmiyyətə həzm etdirmə və qəbul etdirmədəki rolundan bəhs edir. Çomski dövlət mərkəzli "sərbəst bazar" tərəfindən tətbiq edilən bu senzura variantının Sovet İttifaqındaki propaqanda sistemi ilə müqayisədə daha güclü olduğunu qeyd etmişdir. O, iddia edir ki, əsas mətbuat yayımı özəl mülklərdir və beləcə, bu sahədə şəxsi və ya şirkət mənfəətləri ön plana çıxır. Çomski bir çox amerikaı jurnalistin öz peşəsini sevən və xoş niyyətli olmasını etiraf etsə də, dövlət mərkəzli sistemin və şəxsi (şirkət) mənfəətlərinin onlara bu peşə ilə normal və düzgün formada məşğul olmağa mane olduğunu iddia edir. Yəni, jurnalist hər hansısa siyasətçini və ya siyasi partiyanı fərdi formada tənqid etsə də, bu siyasətçinin və ya partiyanın geniş dövlət şəbəkəsinin bir hissəsi olduğunu heç vaxt demir. Sübut kimi isə ABŞ-dəki kütləvi mətbuat informasiya vasitələrinin heç birində sosialist siyasi şərhçinin və ya jurnalistin işləmədiyini göstərir. O, ABŞ-dəki əsas mətbuat qurumlarının görməzdən gəldiyi hadisələrə diqqət çəkir və qeyd edir ki, mətbuat bu hadisələrə çox diqqət ayıra bilməz, çünki bu dövlət tərəfindən pis qarşılana bilər. Belə hadisələrə misal olaraq isə FTB tərəfindənhəyata keçirildiyi iddia olunan Qara Bəbir prtiyasından Fred Hamptonun qətlini, Nikaraquada ABŞ tərəfindən dəstəklənən qüvvələrin toplu formada həyata keçirdikləri qətliamları, Ərəb-İsrail münaqişəsində ölən fələstinlilərin israillilərə nisbətən dəfələrlə çox olmasına baxmayaraq, ölən israillilərin mətbuatda qabardılmasını göstərir. Çomski bütün bunların həll yolunu isə ən dərindən demokratik idarəçilikdə və mətbuat nəzarətində görür.
Çomski konspirologiya nəzəriyyələrini xeyirsiz hesab edir. Çünki bu fərdi manipulyasiyaların daha geniş sosioloji məcburiyyətlərə nisbətən ikinci dərəcəli olduğu yerlərdə şəxsin inistitutional strukturun siyasi forması barədə düşünməkdən yayındırır. Bu onların işiə mane olmadığı halda, həmçinin oturuşmuş güclə mübarizədə səmərəsiz olur. Öz ideyalarının konspirologiya nəzəriyyəsi kimi qiymətləndirilməsinə cavab olaraq Çomski bildirmişdir ki, mətbuatın digər biznes sahələri kimi hər hansısa şeyi (mətbuat sahəsində xəbəri) manipulyasiya edərək satması çox rasional hadisədir.
Digər sahələr
Çomski həmçinin, şüur fəlsəfəsi, dil fəlsəfəsi və elm fəlsəfəsi kimi fəlsəfi sahələrin aktiv araşdırmaçılarından biridir. Bu sahələrdə Çomski o dövrki hakim fəlsəfi metodologiya olan məntiqi pozitivizmi rədd edən və mühüm paradiqma olan "idrak inqilabı" sahəsində tanınmış və filosofların dil və şüur barədə düşüncələrini dəyişmişdir. O, idrak inqilabının kökünün XVII əsr rasionalist ideallardan gəldiyini düşünür. Onun mövqeyi — şüur özünə xas olan struktura sahibdir və bundan dili, ifadəni və düşüncəni başa düşməkdə istifadə edir — biheviorizmdən çox rasionalizmlə ümumi müddəalara sahidir. Onun ən güclü əsərlərindən biri də "Dekartçi dilçilik: rasionalist düşüncədə bir hissə" (1966) adlanır. Çomski dil fəlsəfəsi sahəsində xüsusən insan dilindəki məna və əlaqə qavramının tənqidi və zehni təqdimatların işləmə prinsipi və təbiəti barədə düşüncələri ilə tanınır.
Çomski 1971-ci ildə insan təbiəti mövzusunda qitə fəlsəfəsi ənənəsinin məşhur nümayəndəsi olan Mişel Fukoyla debatından sonra analitik fəlsəfənin simvollarından birinə çevrildi. Nəticədə XX əsrin iki böyük filosofu arasında uyuşmaz fərqliliklər ortaya çıxdı. Mişel Fukonun mövqeyi tənqidi idi. Çomski isə insan təbiətinin əsaslandığı bəzi universal əxlaqi standartların olduğunu bildirmişdir.
Çomski postmodernizmin və ümumilikdə fransız fəlsəfəsinin tınqidçisi idi. O iddia edirdi ki, postmodern və solçu filosofların anlaşılmaz dili işçi sinfinə çox az yardım verir. O, həmçinin analitik fəlsəfənin nümayəndələri olan Uillard van Orman Kuayn, Tayler Burj, Donald Davidson, Maykl Dammet, Saul Kripk, Tomas Neygel, Hilari Putnam və Con Sörllə də debatlarda iştirak etmişdir.
Çomski həmçinin, tarix fəlsəfəsi ilə də məşğul olmuşdur.
Şəxsi həyatı
thumb|left|Çomski 9ən sağda) və həyat yoldaşı Valeriya (sağdan ikinci) Nüvə Dövrü Sülh Fondundan David və Karol Kriegerlərlə (2014).
Çomski çox ciddi şəkildə öz şəxsi həyatını dilçi alim və siyasi aktivist kimi olan fəaliyyətindən ayrı tutmuşdur. O, özünü "siyasi düşüncələrini qəti şəkildə sinifdən qıraqda saxlayan şəxs" olaraq təsvir etmişdir. Yüksək dərəcədə gizli şəxsi həyatı olan Çomski xarici görünüşünə bir o qədər də önəm vermir. Dediyinə görə, şphrət barədə düşünməsə də, işləri ona şöhrət gətirmişdir. O, aşağı dərəcədə olsa da, müasir incəsənət və musiqi ilə maraqlanır. MakGilvrey bildirir ki, Çomski şöhrət qazanmaq arzusu tərəfindən heç vaxt motivasiya edilməmişdir. Özü bildirib ki, başqalarına həqiqəti demə və kömək etmə arzusu onu bu işləri görməyə sövq etmişdir. Çomskinin etiraf etdiyinə əsasən gəliri ona dünyanın əksər əhalisindən daha yaxşı yaşamağa imkan versə də, o, özünü intellektindən istifadə etməyi bacaran "işçi" kimi qəbul edir. Gündəlik 4 qəzet oxuyur və ABŞ-də bu qəzetlərə abunədir: The New York Times, Christian Science Monitor, Financial Times, Wall Street jurnalı. Çomski heç bir dini inanca sahib olmasa da, azadlıq teologiyası kimi dini formaları qəbul etdiyini bildirmişdir.
Çomski hakim siyasi fiqurları "yozlaşmış", "fırıldaqçı" və "faşist" adlandırdığı üçün qalmaqallara səbəb olmuşdur. Onun kolleqası Stiven Pinker bildirmişdir ki, o, "onunla razılaşmayan insanları alcaldıcı ifadələrdən istifadə edərək axmaq və şeytan kimi qələmə verir" və bu da tənqidçilərin daha da sərt münasibət göstərməsinə səbəb olur. Çomski sol yönümlü Sosialist Alimlər Konfransı da daxil olmaqla, akademik konfranslara qatılmaqdanda qaçır və aktivist qruplarına, açıq hava seminarlarındakı tələbələrə seminarlar deməyi daha üstün tutur. Akademik azadlığa yanaşması onun MTİ-dəki akademiklərlə yaxınlaşmasına səbəb olsa da, onların sonrakı davranışları Çomskidə təəssüf doğurmuşdur. 1969-cu ildə Vyetnam müharibəsinin əsas memarı Valt Vitmən Rostovun MTİ-dəki keçmiş vəzifəsinə qayıtmaq istədiyini eşitdikdə Çomski Rostovun MTİ-dəki vəzifəsinə qəbul edilməyəcəyi təqdirdə rəhbərliyi ictimai etirazla hədələmişdi. 1989-cu ildə Pentaqonun məsləhətçisi Con Dötç MTİ prezidentliyinə namizədliyini irəli sürərkən Çomski onu dəstəkləmişdir. Daha sonra Con Dötçün MKİ-nin rəhbəri olduğunu eşidən zaman bu sözləri demişdir: O, mənim indiyə qədər gördüyüm adamlar içində ən vicdanlı və heysiyyətli şəxsdir... Əgər kimsə MKİ-nin rhbəri olmalıdırsa, mən şadam ki, o, Condur.
Çomski 1949-cu ildə Karol ilə ailə həyatı qurmuşdur. Cütlük 2008-ci ildə Karolun vəfatına qədər evli qalmış və 3 övlada sahib olmuşdur: Aviva (d.1957), Diane (d.1960) və Harri (d. 1967). Çomski 2014-cü ildə Valeriya Vassermanla ailə həyatı qurmuşdur.
Qəbul edilməsi və təsiri
Çomski Qərb sivilizasiyasının XX əsrdə yetişdirdiyi ən böyük intelektuallardan hesab edilir. O, dilçilik, idrak elmi, kompüter elmi, fəlsəfə və psixologiya ilə məşğul olmuşdur. Buna əlavə olaraq, öz dövrünün ən təsirli intelektualı olaraq da bilinir. Çomski ikili vəzifə daşımışdır, o, həm dilçilik sahəsində lider olmuş, həm də siyasi baxımdan müxalifləri maarifləndirən şəxs kimi çıxış etmişdir. Akademik sahədəki uğurlarına baxmayaraq, onun siyasi aktivistlik fəaliyyəti o qədər də uğurlu olmamışdır. Bi müddətdən sonra əsas mətbuat orqanlarına "qəbul edilmə qabiliyyətinin xaricində" bir şəxs kimi gəlmişdir. Onun əsərlərinin qəbulu anarxist, inadkar, tarixçi, yəhudi, dilçi və filosof kimi ictimai sifətləri ilə qarışmışdır.
Akademik sahədə
MakQilvrey bildirir ki, Çomski dilçilik sahəsində "idrak inqilabı"nın banisidir və o, struktural dilçiliyin XX əsrin ortalarına qədər davam edən prosedural formasının formal, təbii elm kimi formalaşmasına görə xeyli işlər görmüşdür. Buna görədir ki, Çomski "müasir dilçiliyin atası" adlandırılır. Dilçi Con Lyonsa görə, yayınlanmasından cəmi 1–2 onillik sonra Çomskiyan dilçilik məktəbi "ən dinamik və ən ətisrli elmi məktəb" ola bilmişdir. 1970-ci illərdəki əsərləri isə fəlsəfəyə güclü təsir edə bilmişdir. Minnesota Murhiid Dövlət Universitetinin formalaşdırdığı anketə görə, Çomskinin əsəri olan "Sintaktik strukturlar" idrak elmi sahəsində yeganə ən vacib əsər hesab edilmişdir. Əlavə olaraq, onun avtomat nəzəriyyəsi və Çomski iyerarxiyası kompüter elmlərində xeyli məşhurluq qazandı və bu əsərlərinə görə Çomski hesablamalı dilçilikdə ən çox istinad olunan şəxslərdən biridir.
Çomskinin biheviorizmi tənqidi biheviorist psixologiyanın əhəmiyyətli şəkildə zəifləməsinə səbəb oldu. Əlavə olaraq, Çomski çoxları tərəfindən koqnitiv elmin banilərindən biri hesab edilir. Təkamül psixologiyasındakı bəzi arqumentlər Çomskinin araşdırmalarından qaynaqlanmaqdadır. Kolumbiya Universitetində aparılan və heyvanların dil qabiliyyətini araşdıran layihə zamanı təcrübələrin aparıldığı şimpanze Çomskinin dil bacarığının yalnız insana xas və bənzərsiz qabiliyyət olması fikrinə əsasən Nim Çimpski adlandırılmışdı.
Tüinq mükafatı qalibi Donald Knut bildirmişdir ki, riyaziyyat, dilçilik və kompüter elmləri haqqındakı maraqlarını uyğunlaşdırmaqda Çomskinin işlərindən bəhrələnmişdir. Digər Turinq mükafatı qalibi və IBM üzrə kompüter alimi Con Bakkus ilk yüksək səviyyəli proqramlaşdırma dili olan Fortranı yaradarkən Çomskinin əsərlərindən istifadə etmişdir. Fiziologiya və ya tibb sahəsində 1984-cü il Nobel mükafatı laureatları Corc J. F. Köhler, Sezar Milşteyn və Nils Kaj Cern insan immun sistemini izah edərkən Çomskinin generativ modelindən istifadə etmişdirlər. Çomskinin generativ qrammatikası həmçinin, musiqi nəzəriyyəsi və musiqi analizi sahələrində də geniş həcimdə istifadə edilir.
MTİ-nun bəyanatına görə, Çomskinin əsərlərinə İncəsənət və Humanitar Elmlər İstinad İndeksində 1980–1992-ci illərdə yaşayan digər bütün alimlərin əsərlərindən daha çox istinad edilmişdir. Eyni zamanda Sosial Elmlər İndeksində və Elm İstinad İndeksində də Çomskinin əsərləri ən çox istinad edilənlər siyahısındadır. Çomskinin əsərləri ilə əlaqəli olan kitabxanaçı bildirir ki, "o, ən çox istinad edilən şəxsdir və onun əsərləri müxtəlif elm sahələrindən olan şəxslər tərəfindən istifadə edilir. Belə görünür ki, sən Noam Çomskinin əsərlərindən hər hansısa birinə istinad edilməyən heç bir səhifə oxuya bilmərsən." Bütün bu təsirləri nəticəsində dilçilik sahəsində alimlərin iki düşərgəsi formalaşmışdır — Çomskiyan və qeyri-Çomskiyan düşərgə. Bu iki düşərgə arasındaki debatlar bəzən xeyli gərginləşə bilir.
Siyasətdə
Çomski yazıların ən çox istinad edilən yaşayan alimdir. O, bu statusa dilçilik sahəsindəki yazılarından çox, siyasət sahəsindəki yazılarına görə yiyələnmişdir. Çomskinin bioqrafi Volfqanq B. Sperlix onu "xalqın müasir çempionlarından biri" kimi xarakterizə etmişdir. Jurnalist Con Pilqer onu əsl xalqın qəhrəmanı, dünyanın hər tərəfində ən əsas haqq olan və azadlıq olaraq bilinən şey üçün insanları mübarizəyə ilhamlandıran adlandırmışdır. O, ehtiyactı olan bütün insanları — aktivistləri, hərəkatçılar — həmişə dəstəkləmişdir. Arundati Roy Çomskini "dövrümüzün ən möhtəşəm və ən radikal şəxslərindən biri", Eduard Səid isə "ədalətsiz gücə və yalanlara qarşı mübarizə aparan ən möhtəşəm şəxslərdən biri" deyə tərif vermişdir. Fred Hallidey XXI əsrin əvvəllərində Çomskinin antikapitalist və antiimperialist hərəkatın "quru"su olduğunu bildirmişdir. Çomskinin Hermanla birgə inkişaf etdirdiyi əsas mətbuatın tənqidi hələ də bu sahədə yazılmış olan ən yaxşı əsərlərdən biri hesab edilir və mətbuatın tənqid edilməsində hələ də istifadə edilir. Çomskinin bu işi sonradan alternativ mətubatın radio, internet, televiziya, qəzet sahələrində formalaşmasına təkan vermişdir.
Sperlix həmçinin, qeyd etmişdir ki, korperativ maraqlar, xüsusilə əsas mətbuat tez-tez Çomskiyə böhtanlar atmışdır. Universitetlərin tarix və siyasi elmlərlə bağlı departamentləri çox nadir hallarda Çomskinin əsərlərini öz dərs proqramına əlavə edirlər. Tənqidçiləri iddia edirlər ki, sosial və siyasi sahələrdəki işlərinə baxmayaraq, Çomski bu sahələrin mütəxəsisi hesab edilə bilməz. Bu iddiaya cavab verərəkən Çomski bu sahələrin alimlərin iddia etdiyi qədər də qəliz olmadığını, akademik təhsilinə baxmadan demək olar ki, bütün insanların istəsələr bu elmləri qavraya biləcəklərini bildirmişdir. MakQilvreyə görə Çomskinin tənqidçilərinin əksəriyyəti onun yazılarından müəyyən cümlələri götürərək və konteksi nəzərə almayaraq onun sözlərini dəyişdirirlər.
Çomskinin Bosniya müharibəsi zamanı baş vermiş Srebrenitsa qətliamını soyqırım olaraq tanımaqdan imtina etmişdi. Bunu soyqırım sözünü dəyərdən salmaqla əsaslandırırdı. O, həmçinin Ed Vulliaminin Bosniyada həbs düşərgələrinin olması barədə xəbərinin də doğru olmadığını bildirmişdir. Geri çəkilmə kimi qiymətləndirilən şərhlərinin sonrakı redaktor düzəlişləri çoxsaylı Balkan izləyiciləri tərəfindən tənqid edildi.
Çomskinin ABŞ xarici siyasətini və ABŞ hakimiyyətinin legitimliyini tənqid edən çıxışları mübahisələrə səbəb olmuşdur. ABŞ-nin informasıya əldə etmə azadlığı haqqında qanunla əldə edilən sənəd göstərmişdir ki, Çomskinin fəaliyyəti uzun illərdir ki, Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsi tərəfindən izlənilir. Federal qanunların pozulduğu güman edilən yerdə isə Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsi onun sənədlərini məhv etmişdi. Çomski MTİ-də və Orta Şərqdəki çıxışlarında gizli polis qorumasından istifadə etsə də, formalı polis qorumasını həmişə rədd etmişdir. Alman qəzeti Der Spiegel Çomskini "anti-Amerikan düşmənliyin Ayətullahı" deyə təsvir etmişdir. Bu zaman mühafizəkar David Horovitz onu "ən fırıldaqçı, ən saxtakar və… əsərlərini anti-amerika xəstəliklərlə dolduran, öz ölkəsinə patoloji dərəcədə nifrət edən Amerikadakı ən xain intellekt" adlandırmışdı. Kommentari jurnalında yazan Conatan Key Çomskini "Amerika liderlərinin dediyi heç nəyə inanmayan, sərt anti-amerikaçı monomanyak" deyə təsvir etmişdir.
Akademik nailiyyətlər, mükafatlar və təltiflər
thumb|left|Çomski Nüvə Dövrün Sülh Fondunun prezidenti David Krieger tərəfindən mükafatlandırılır (2014).
London Tayms qəzeti 1970-ci ildə Çomskini "XX əsri quranlardan biri" adlandırmışdı. O, 2005-ci ildə Amerikan jurnalı olan Foreign Policy və Britaniya jurnalı olan Prospekt-in təşkilatçılığı ilə keçirilən Qlobal intelektuallar Anketində dünyanın aparıcı ictimai intelektualı seçilmişdi. Nyu Statesman oxucuları 2006-cı ildə Çomskini dünyanın qəhrəmanlarından biri seçmişdilər.
O, ABŞ-də Milli Elmlər Akademiyasının, Amerika İncəsənət və Elm Akademiyasının, Amerika Dilçilik Cəmiyyətinin, Amerika Fəlsəfə Birliyinin və Elmin İnkişafı Amerika Birliyinin üzvüdür. Çomski həmçinin Britaniya Akademiyasının, Britaniya Psixologiya Akademiyasının, Alman Leopoldina Akademiyasının üzvü, Serbiya Elm və İncəsənət Akademiyasının Sosial Elmlər Departamentinin xarici üzvüdür. 0, 1971-ci ildə "Quqqenheym" təqaüdünü, 1984-cü ildə Amerika Psixologiya Birliyinin "Psixologiyaya Dəyərli Töhvəyə görə" mükafatını, 1988-ci ildə "Kyoto" prizini, 1996-cı ildə "Helmholtz" medalını, 1999-cu ildə kompüter elminə verdiyi töhfəyə görə "Benjamin Franklin" medalını, 2010-cu ildə "Erix Fromm" mükafatını, 2014-cü ildə dilçilik sahəsindəki fəaliyyətinə görə "Neyl və Sara Smithlər" medalını qazanmışdır. O, iki dəfə (1987, 1989) "NCTE İctimai Dildə Dürüstlüyə və Düzgünlüyə Tövhəsinə görə" Corc Oruel mükafatına, həmçinin Asiya Cəmiyyəti tərəfindən "Rabindranat Taqor Yüzüncü İl" mükafatına layiq görülmüşdür.
Çomski 2004-cü ildə Almaniyanın Oldenburq şəhəri tərəfindən mətbuat tənqidçilyiinə və siyasi analizlərinə görə "Karl fon Ossietzki" mükafatına layiq görülmüşdür. O, 2005-ci ildə Dublin Universitet Kollecinin Ədəbiyyat və Tarix Cəmiyyətinin mükafatına, 2008-ci ildə İrlandiya Qelvey Milli Universitetinin Ədəbiyyat və Debat Cəmiyyətinin "Prezident" medalına layiq görülmüşdür.
Şərq və Qərb kilsələrinin ayrılması
Şərq və Qərb kilsələrinin aralanması (Skizma/Schisma) - Bizans-Ortodoks və Roma-Katolik kilisələrinin birbirindən 1054-cü ildə ayrılmasıdır. Ona Böyük skizma (q. yun. σχίσμα - parçılanma, ayrılma) deyilir.
Noam Çomski
Akademik nailiyyətlər, mükafatlar və təltiflər
2009-cu ildə o, Beynəlxalq Tərcüməçilər və Şərhçilər Birliyinin fəxri üzvlüyünə qəbul edilmişdir. Həmçinin, Çomski Viskonsin Universiteti tərəfindən tənqidi elmin inkişafında verdiyi töhfələrə görə A. E. Havens medalına layiq görülmüş, İEEE ağıllı sistemlərinin inkişafına verdiyi töhfələrə görə isə mükafatlandırılmışdır. Çomski 4 Erdöş ədədinə malikdir.
Şərq və Qərb kilsələrinin ayrılması
İxtilafların başlanması
858-ci ildə Konstantinopol kilsəsinin patriarxı (şərq kilsənin başçısı) vəzifəsinə Fotius (Photius) adlı dünyavi bir adam təyin olunmuşdu. Patriarx olması üçün onu, altı günün ərzində qiraətçidən yepiskopa qədər bütün kilsə rütbələrindən keçirmişdilər. Ondan öncəki patriarx İqnatius (Ignatius) isə, imperator III Mixaellə birlikdə imperiyanı idarə edən, dayısı Varda ilə olan ixtilafdan sonra vəzifəsindən getmişdi. Ancaq onun tərəfdarları buna qarşı etiraz edərək, Fotiusu qəsbkar elan etmişdilər.
Noam Çomski
Akademik nailiyyətlər, mükafatlar və təltiflər
İnsan haqları, sülh və sosial tənqidçilik sahələrindəki fəaliyyətinə görə 2011-ci ildə "Sidney Sülh" mükafatına, 2017-ci ildə "Siin MakBrayd Sülh" mükafatına və "Doroti Eldridj Sülh Yaradan" mükafatına layiq görülmüşdür.
Şərq və Qərb kilsələrinin ayrılması
İxtilafların başlanması
Bundan sonra kilsədə parçalanma baş vermişdi. 859-cu ildə Konstantinopolda yığılan Kilsə Məclisi İqnatiusun tərəfdarlarını pisləmişdir. Ancaq, onlar Roma papasına müraciət edərək, 861-cı ildə daha bir Kilsə Məclisinin yığılmasına nail oldular. Bu dəfə də onların mövqeyi pislənmişdi. Roma papazı Nikolas isə 863-cü ildə hər iki Kilsə Məclislərinin qərarlarını etibarsız elan etdi.
Noam Çomski
Akademik nailiyyətlər, mükafatlar və təltiflər
Çomski London Universitetinin, Çikaqo Universitetinin, Loyola Çikaqo Universitetinin, Svartmur Kollecinin, Bard Kollecinin, Dehli Universitetinin, Massaçusets Universitetinin fəxri doktorudur. Onun ictimai mühazirələrinə misal olaraq 1969-cu ildə dediyi Con Lock mühazirələrini, 1975-ci ildə dediyi Vidden mühazirələrini, 1977-ci ildə dediyi Huizinqa mühazirələrini və 1988-ci ildə dediyi Messey mühazirələrini və s. göstərmək olar.
Şərq və Qərb kilsələrinin ayrılması
İxtilafın dərinləşməsi
Bundan sonra Qərb və Şərq Kilsələri arasında ilk dəfə olaraq, və sonda kilsənin parçalanmasına gətirən, bir ixtilaf baş vermiş oldu. Papa Nikolas bu addımı Bolqarıstan Kilsəsinin üzərində hakimiyyəti əldə etmək və bu Kilsəni bizans patriarxlarının hakmiyyətindən almaq üçün atmışdı. Əslində isə, xristian Kilsəsinin bölünməsi artıq bir zərurətə çevrilmişdi. Məsələ bundadır ki, həm Roma papaları, həm də Konstantinopol patriarxları bütün xristian dünyası üzərində başçılıq etmək istəyirdilər və onların arasındakı rəqabət getdikcə dərinləşirdi.
Noam Çomski
Akademik nailiyyətlər, mükafatlar və təltiflər
Çomski həyatı boyunca müxtəlif titullar və mükafatlar qazanmışdır. Arı növlərindən birinə Çomskinin adı verilmişdir. Həmçinin, onun adı Hindistanda yerləşən Camia Millia İslamia Universitetinin bina kompleksinə verilmişdir. Aktyor Viqqo Mortensen və gitaraçı Bakithid 2003-cü ildə buraxdıqları "Pandemoniumfromamerica" adlı albomlarını Çomskiyə həsr etmişdirlər.
Şərq və Qərb kilsələrinin ayrılması
İxtilafın dərinləşməsi
Papa Nikolasın bu aadımına cavab olaraq, patriarx Fotiusun tərəfdarları 867-ci ildə Konstantinopolda daha bir Kilsə Məclisi çağırdılar. Orada papa Nikolasın vəzifəsindən azad olunması haqqında qərar qəbul edildi. Ancaq bundan sonra Bizansda saray çevrilişi baş verdi və bunun nəticəsində Fotiusun özü vəzifəsindən devrildi.
Daha sonra 869 - 870-ci illərdə Romanın təkidi ilə Konstantinopolda daha bir Kilsə Məclisi yığılmışdı. Bu məclisi Qərb (katolik) kilsəsi VIII Ekumenik Kilsə Məclisi kimi tanıyır. Şərq (ortodoks, və ya pravoslav) kilsəsi isə, onu Ekumenik Kilsə Məclisi kimi tanımır. Məclisin qərarı ilə, Fotius kəskin surətdə pislənib, vəzifəsindən azad edilmişdi. Onun yerinə Konstantinopolis patriarxı vəzifəsinə İqnatius bərpa edildi. Buna baxmayaraq, Fotius Konstantinopolisdə böyük nüfuza malik idi. 877-ci ildə, İqnatiusun ölümündən sonra, o yenidən patriarx oldu.
Bundan sonra, 879 - 880-ci illərdə daha bir Kilsə Məclisi yığıldı. Bu məclisdə papa Nikolasın nümayəndələri, onun taxtdan salınmasına görə Fotiusdan üzr istəməsini tələb etdilər. Ancaq Fotius üzr istəmədi. Bu Məclisdə Şərq kilsəsinin nümayəndələri Qərbdə yayılmış bəzi inancları və ayinləri də pisləmişdirlər. “Filioque” adlanan inanc xüsusilə pislənmişdi. Məsələ bundadır ki, Şərqdə və Qərbdə Kilsə ənənələri, bəzi ayinlər, bir-birindən fərqlənirdi. Bu amil də Kilsənin parçalanmasında müəyyən rol oynamışdı.
Bu Kilsə Məclisi Qərbdə əvvəlcə Ekumenik Kilsə Məclisi elan olunmuşdur. Ancaq sonra, bu keyfiyyətdə, Fotiusun əvəzinə İqnatiusu patriarx kimi yenidən tanıyan, 869 - 870- ci illərdə keçirilən, Məclis tanınmışdı.
İlahiyyat problemləri
Qərbdə Ambrosius, Yeronim, Avqustin kimi kilsə ataları, Müqəddəs Ruhun təkcə Atadan deyil, həm də Oğuldan çıxmasını (latınca "filioque") iddia edirdilər. VII əsrdə İspaniyanın Toledo şəhərində keçirilən Kilsə Məclisində filioque xristian əqidəsinin əsaslarına (simvoluna) daxil edilmişdir. Buna dələl olaraq İsanın sözləri gətirilirdi: "Bunu dediyi zaman, onlara üfürdü və: «“Müqəddəs ruhu qəbul edin”, – dedi".
Şərq Kilsəsi isə "filioqueni" qəbul etməmişdi. Onların fikrincə Müqəddəs Ruh yalnız Atadan çıxır, Oğuldan çıxmaz. Qərb atalarının "filioque" haqqında dediklərini isə, Kilsənin deyil, onların şəxsi fikirləri olduğunu deyirdilər.
"Filioque"nin ətrafındakı olaylar
Bu mübahisələrin sonu olaraq Qüdsdə 807-ci ildə Şərqi və Qərbi təmsil edən keşişlərin arasında ixtilaf baş vermişdi. Buna cavab olaraq, Qərbi Roma imperatoru Böyük Karl (Carolus Magnus) 809-cu ildə daha bir Kilsə Məclisini çağıraraq "filioqueni" bir daha təsdiq etdirdi və şərqlilərin ifadəsini (yəni Müqəddəs Ruhun Oğuldan deyil, yalnız Atadan çıxmasını) rədd etdi.
Kilsə Məclisinin qərarları, öz növbəsində, Şərqlilər tərəfindən rədd edilmişdi. Patriarx Fotiusun fikrincə filioquenin simvola əlavə edilməsi xristian dinini məzmunca dəyişmək deməkdir. Fotiusa görə Oğlunun Atadan doğulması kimi, Müqəddəs Ruh da Atadan çıxır. Əgər Ata Ruhu harasa yönəltmək istəsə, Ona Oğul lazım deyil. Daha sonra Fotius yazırdı ki, İsanın Əhdi-Cədiddəki sözləri yalnız onun dünyada yaşadığı dövrə aiddir, əbədiyyata yox. Yəni, İsa dünyada yaşayarkən, Ata, Müqəddəs Ruhu onun vasitəsi ilə dünyaya endirirdi. İsa dünyadan gedəndən sonra isə, Ata, Müqəddəs Ruhu dünyaya vasitəsiz endirir.
Bolqarıstan üzərində Qərb və Şərq Kilsələri arasında gedən mübahisələr isə, sonda, Şərq Kilsəsinin xeyrinə həll olundu. Bolqarıstan kilsəsi Konstantinopolisin nəzarəti altına keçdi.
Kilsələrin ayrılması
X yüzillikdə də Qərb və Şərq Kilsələri arasında barış əldə edilməmişdi. Konstantinopol keşişləri Roma papasına yalnız müstəsna hallarda müraciətlər edirdilər. Bu amil isə Kilsələri biri-birindən daha da uzaqlaşdırırdı.
XI yüzillikdə Qərb və Şərq kilsələri arasında münasibətlər bir qədər fəallaşdırmışdır, lakin bu fəallaşma sonda onların parçalanması ilə nəticələnmişdir. O dövrdə Roma papası olan IX Leo Cənubi İtaliyada Konstantinopol patriarxının tabeçiliyində olan kilsələrdə Qərb (latın) ayinlərinin icra olunmasını tələb etmişdir (qeyd olunduğu kimi Qərb kilsələrin bəzi dini ayinləri Şərq ortodoks ayinlərindən fərqlənirdi). Öz növbəsində Konstantinopol patriarxı Mixael Kelluarios (Michael Cerullarios) Konstantinopolda papanın tabeliyində olan kilsə və monastırların bağlanması haqqında sərancam vermişdir.
Vəziyyətin gərginləşməsini görən Bizans imperatoru Konstantine Monomaxus (Constantine Monomachus) Qərblə münasibətlərini pozmaq istəmirdi. O, papaz ilə danışıqlar apararaq, Konstantinopolisə papaz tərəfindən göndərilmiş nümayəndələri qəbul etməyə hazır olduğunu bildirmişdi. Ancaq nümayəndələrin gəlişindən sonra, onların Şərq (yunan) keşişləri ilə şiddətli ixtilafı baş vermişdir. Bu ixtilaf nəticəsində papanın nümayəndələri Konstantinopolis patriarxını və ona tabe olan bütün Şərq Kilsələrini heresdə və dinsizlikdə ittiham edərək, onların xristian kilsəsindən xaric edilməsi haqqında məktub yazaraq onu rəsmi ibadət zamanı Konstantinopolisin Müqəddəs Sofiya (Aya Sofya) kilsəsində yunan keşişlərinə təqdim etdilər.
Öz növbəsində patriarx Mixael Kelluarios 1054-cü ildə Kilsə Məclisi yığaraq papazın nümayəndələrini lənətləmiş, Roma kilsəsi ilə bütün əlaqələrin kəsilməsi haqqında sərəncam vermişdir.
Bu hadisələrdən sonra Xristian kilsəsi parçalanmışdır. Şərq (yunan) kilsəsi ortodoks (pravoslav), Qərb (latın) kilsəsi isə katolik adlandırılmışdır.
Sarqankimilər
—  aləminin  tipinin  sinfinə aid heyvan dəstəsi.
De-Moyn
De-Moyn — ABŞ­-ın Ayova ştatının inzibati mərkəzi və ən iri şəhəridir.Şəhər De-­Moyn çayı sahilində, Rakkun çayının ona töküldüyü yerdədir.
Tarixi
1843-cü ildə hərbi post kimi əsası qoyulmuşdur. Adı çayın adından götürülmüşdür. 1851-ci ildən şəhərdir. 1857-ci ildən Ayova ştatının inzibati mərkəzidir.
Təhsil və Mədəniyyət
Şəhər universitet ləri:De-Moyn (1898-ci ildə kollec kimi yaradılmış, 1980-ci ildən universitet statusu alıb),Dreyk (1881), Yuxarı Ayova (1857), Uil -yam Pen (1873-ci ildə kollec kimi yaradılmış, 2000 ildən universitet statusu alıb); Qrand-Vyu kolleci (1896). Botanika Mərkəzi (1979),De-Moyn İncəsənət Mərkəzi (1945),De-Moyn fortu muzeyi (2004), Ayova ştatı elmin populyarlaşdırılması mərkəzi kompleksi (IMAX teatrı ilə, 2005;əsası NASA tərəfindən qoyulmuşdur).“KRNT Theatre”, Ayova rəqs teatrı.Hər il Ayova ştatı yarmarka sı (1854 il -dən) və İncəsənət festivalı keçirilir.
İqtisadiyyat
ABŞ-nin Qarğıdalı qurşağının mərkəzi hissəsində kənd təssərrüfat rayonunun ticarət paylaşdırıcı və maliyyə mərkəzidir. Çoxlu sayda sığorta şirkətinin (De-Moynu “Qərbin Hart -fordu” adlandırırlar), o cümlədən “Principal Financial Group”, “EMC Insurance Group”, “Allied Insurance”, “Nationwide”, “AmerUS Group”, “American Republic Insurance Company”nin filial və mənzil qərargahları, həmçinin “ING Group” sığorta şirkətinin, “WellsFargo” bankının, “Citigroup” maliyyə şirkətinin, “Electronic Data Systems”şirkətinin (informasiya texnologiyaları
və s. sahələrdə konsultasiya xidmətləri)bölmələri De-Moynda yerləşir.De-Moyn müəssisələrində qarğıdalı yığan kombaynlar və s. istehsal edilir; “Fires to -ne Agricultural Tire Company” şirkətinin zavodu (kənd təssərrüfatı maşınları üçün şinlər), “Pioneer HiBred International” firmasının müəssisəsi (hibrid toxumlar) və s. fəaliyyət göstərir.
Nəqliyyat
Şəhər şəhərin mərkəzindən 6 kilometr cənub-qərb də yerləşən Des Moines Beynəlxalq Hava Limanına (IATA: DSM, ICAO: KDSM) xidmət göstərir. Daimi sərnişin uçuşları bütün ABŞ hava limanlarına, eləcə də Cancun şəhərinə verilir. 2010-cu ildə sərnişin dövriyyəsi təxminən 900 min nəfər idi.
Sərnişin xidməti ilə ən yaxın dəmir yolu stansiyası Des Moinesdən 64 kilometr cənubda yerləşən Osceola şəhərində yerləşir.I-35 və I-80 dövlətlərarası magistral yolları şəhərdən keçir, eləcə də ABŞ 6, ABŞ 65 və ABŞ 69.
Eero Maenpaa
Eero Maenpaa (26 mart 1995) — Finlandiyalı oxatan. Eero Maenpaa Finlandiyanı 2015-ci ildə XXXXVIII Dünya Oxatma Çempionatında təmsil etdi.
De-Moyn
Nəqliyyat
Şəhər və ətrafdakı kütləvi nəqliyyat təşkilatın fəaliyyət göstərdiyi 23 avtobus marşrut u ilə təmsil olunur (Des Moines Area Regional Transit). Şəhər şurası 2008-ci ildə 6 yüngül dəmir yolu xəttinin tikintisi planını təsdiqlədi, lakin iqtisadi çətinliklər səbəbindən, 2013-cü ilin fevral ayından etibarən, layihənin həyata keçirilməsindən və torpağın ayrılmasından kənara çıxmadı.
Eero Maenpaa
Karyerası
Eero Maenpaa birinci dəfə Dünya çempionatına 2015-ci ildə qatıldı. O, Kopenhagendə baş tutan XXXXVIII Dünya Oxatma Çempionatında fərdi yarışlarda, təsnifat mərhələsində 128-ci yeri tutdu və 1/64 finala vəsiqə qazana bilmədi.
De-Moyn
Nəqliyyat
Des Moines, şəhər mərkəzində, 6 kilometrdən çox uzanan yüksəli səkilərin (Des Moines Skywalk Sistemi) sistemiylə tanınır.
Coğrafiya və İqlim
Şəhər Ayova ştatının mərkəzində De-­Moyn çayı sahilində, Rakkun çayının ona töküldüyü ərazidə yerləşir.Şəhərin ərazisi əsasən düz, bir neçə incə təpələri ilə fərqlənir.
Şəhər mülayim-kontinental iqlim qurşağında yerləşir.Yaz isti və yağışlıdır, qış soyuqdur.
Bitişikqəlsəməlikimilər
—  aləminin  tipinin  sinfinə aid heyvan dəstəsi.
Uşaq Ölümüylə Mübarizə Cəmiyyəti
Uşaq ölumünlə mübarizə cəmiyyəti — XIX əsrin əvvəllərində Azərbaycanda fəaliyyət göstərmiş uşaq xeyriyyə cəmiyyəti. thumb|[[Buzovna|Buzovna qəsəbəsində yerləşən yay koloniyası (1911)]]
Yaradılması
XIX əsrdə əhaliyə tibbi xidmət hələ tələbata cavab verə bilməsə də şəhər özünüidarə orqanları, ayrı-ayrı sahibkarlar Bakıda tibb müəssisələri açdırır, onlara maliyyə vəsaiti ayırırdılar. Məşhur neft sənayeçisi Musa Nağıyevin vəsaiti hesabına 1914–1918-ci illərdə tikilən xəstəxana bu gün də onun adını daşıyır. Bakıdakı Mixaylov xəstəxanası, doğum evi, uşaq və göz xəstəxanaları, 1901-ci ildə açılan və əhalinin yoxsul təbəqəsinə xidmət göstərən pulsuz ambulatoriya Bakı şəhər büdcəsi tərəfindən maliyyələşirdi. Tibbi xidməti əks etdirən 147№-li vitrində Mixaylov xəstəxanasının həyətində dayanmış tibbi yardım faytonu təsvir olunmuşdur, burada pulsuz şəhər doğum evinin 1898-ci il hesabatı və azərbaycanlı həkimlərə məxsus şəxsi əşyalar, sənədlər və onların istifadə etdikləri tibbi alətlər nümayiş olunur. Bu dövrdə Azərbaycanın bir qrup həkim və ictimai xadiminin səyi və doktor Yevsey Gindesin başçılığı ilə "Uşaq ölümünə qarşı mübarizə ittifaqı" adlı xeyriyyə cəmiyyəti yaradılmışdı. 1914-cü ildə bu cəmiyyətin sanatoriyası açılmışdı. Gindes eyni zamanda məktəblərdə sanitar nəzarətinin yaradılması layihəsini də hazırlamışdı. Həmin layihə (№ 1) və "Uşaq ölümünə qarşı mübarizə cəmiyyəti"nin Mərdəkandakı sanatoriyasının fotoşəkli (№ 9), eləcə də Azərbaycanın görkəmli həkimlərinin şəxsi əşyaları və sənədləri, Gindesin mühazirələri çap olunan kitabçalar və s. həmin vitrində nümayiş olunur.
Den Fyurriqal
Deniel Qreqori Fyurriqal — avstraliyalı film və serial oyunçusu.
Həyatı
Daniel Feurriegel 1981-ci il, 29 oktyabrda Sidneydə doğulmuş avstraliyalıdır. Brisbanedə aktyorluğa başlayan və kiçik rollarda çəkilən aktyor, Avstraliya istehsalı olan filimlərdə də rol almışdır. Geniş kütlələr tərəfindən tanınmasına isə Spartacus: Blood and Sand,Spartacus: Vengeance,Spartacus: War of the Damned seriallarında canlandırdığı alman qladiator Aqron rolu olmuşdur.
Oxatma
Oxatma — qədim idman növü. Mənşəyi ovçuluq qədər köhnədir. Oxu bir yay vasitəsilə hədəfə göndərməyi məqsəd qoyan idmandır. Oxatma ilk dəfə 1904 Yay Olimpiya Oyunlarında olimpiya proqramına salınıb, 1972-ci ildən isə hər olimpiya oyunlarında idmanın bu növü üzrə yarış keçirlir. Burada 30, 50, 60, 70, 90 m məsafələrə ox atmada yarışırlar. İdman oxatması üzrə 45 ölkənin idmançıları Beynəlxalq Federasiyada (FİTA) birləşir. Bu federasiya 1931-ci ildən dünya çempionatları keçirir. Terminlərdən asılı olaraq oxatan hədəfə 30-dan 288-ə qədər ox atır. Yaylar ağacdan və metaldan müxtəlif formalı və çəkili (400-700 q) düzəldilir. Oxun gövdəsi ağacdan, metaldan, plastmasdan, ucluğu isə metaldan hazırlanır. Metal ox 20-25 q, ağac ox 30 q olur.
Baccharis elliptica
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Suzanna Tamaro
Suzanna Tamaro - italyan yazıçısı. İtaliyanın Triest şəhərində 1957-ci ilin 12 dekabrında anadan olub. Uşaqlığında bir çox çətinliklərlə üzləşib. Suzanna 1972-ci ildə zəlzələyə şahid olur, 1979-cu ildə ölümcül xəstəliyə tutulur. Yazıçılığa 1981-ci ildə başlamışdır.
Suzanna Tamaro ilk əsərləri o qədər də maraq görməmişdir. Onu tanıdan ilk əsər “Tək bir səs üçün” kitabı olmuşdur. Daha sonra yazdığı "Ürəyinin götürdüyü yerə get" romanı aylarla İtaliyada ən çox satılan kitablardan biri olmuşdur. Romanları əsasən məktub və ya gündəlik şəklindədir. Hadisələri bir nəfərin ağzından danışır. Əsərləri matəm xarakterlidir. Romanlarının qəhrəmanları əsasən ölüm ayağına gəlmiş obrazlardır.
Oromolar
Oromolar (amhar dilindən tərcümədə "Oromo" – "torpaq axtaran avaralar") — Efiopiya və Keniyada yaşayan xalq. Sayı təxminən 25 milyon nəfərdir.
Yekaterina Ryabova
Yekaterina Ryabova — rus müğənni.
Burhan Sargın
Burhan Sargın — Türk keçmiş milli futbolçu. Hücumçu idi. Canavar ləqəbi ilə tanınırdı. 1954 FIFA Dünya Kuboku finallarında qatılan heyətdə yer aldı.
Futbolçuluq karieri
Futbola Hacettepe də başladı. Daha sonra Fənərbaxçaya 1951-ci ildə transfer oldu. Ədalət komandasında 2 il oynadıqdan sonra təkrar Kadıköyə döndü. Fənərbaxça forması altında 112 qol atdı
Türkiyə Milli Futbol Komandasında 8 dəfə oynadı və 7 qol atdı. 1954 Dünya Kuboku seçmələrinə İspaniyaya atdığı qol sayəsində Türkiyəyə final oynama yolunu açdı. Bunun yanında İsveçrədə təşkil edilən FIFA Dünya Kubokunda Cənubi Koreyaya qarşı xətt-trick edərək bu müvəffəqiyyətə çatan ilk və tək Türk futbolçu oldu.
Geotektonik skil
Geotektonik skil -Belousova görə uzun müd¬dət ərzində (150 mln. ilə yaxın) bütün Yer üzərində həm geosink-linal və həm də  platformalarda eyni vaxtda təzahür edən ehtizazı hərə¬\kətlər rejiminin dövrü dəyişməsi. Qalxma və  enmənin dövriliyi dənizlərdə geniş  transqressiya və reqressiyaların dövriliyinə səbəb olur. Paleozoydan başlayaraq Yerin inkişafında üç sikl ayrılır: Kaledon-Kembridən başlayır və Devonun əvvəllərində qurtarır; Hertsen-Devondan başlayıb, Permdə qurtarır; Alp-bütün Mezozoy və Kaynozoyda davam edən. Belousova görə  geosinklinallarda qırışıq əmələgəlmə epoxaları bu sikllərə uyğun  gəlir.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Osmanlı dövlətində diplomatik nümayəndəliyi
İyunun 24-də İstanbula çatan Azərbaycan nümayəndələri Osmanlı hökumətinin başçısı Tələt paşa və digər hökumət üzvləri ilə görüşlər keçirməyə, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti haqqında türk ictimaiyyətinə məlumatlar çatdırmağa başladılar, mətbuata çoxsaylı müsahibələr verdilər. Nümayəndələr Azərbaycanın öz müstəqilliyini elan etməsini beynəlxalq aləmə bildirmək üçün də mühüm addımlar atdılar. İstiqlal bəyannaməsinin tam mətnini İstan-bulda olan bütün səfirlik və konsulluqlara təqdim etdilər, Almaniya, Avstriya-Macarıstan və Bolqarıstan diplomatları ilə görüşlər keçirdilər. 1918-ci ilin yayında Birinci dünya müharibəsi (1914–18) cəbhələrində Dördlər ittifaqının uğursuzluqları İstanbul konfransının başlanmasına imkan verməsə də, Azərbaycan nümayəndəliyi Osmanlı hökuməti üzvləri ilə çox əhəmiyyətli razılaşmalara nail oldu. 1918-ci il sentyabrın 16-da İstanbuldakı nümayəndə heyətinin başçısı Məhəmməd Əmin Rəsulzadə Osmanlı tərəfi ilə ticarət müqaviləsi, Azərbaycan Hökumətinə dərhal avans kimi 500 min türk lirəsi verilməsi haqqında məxfi müqavilə imzalamış, sentyabrın sonunda Türkiyə Dəniz Nazirliyinin mətbəəsində Azərbay-can pulları çap edilməsi haqqında razılıq əldə etmişdi. Osmanlı dövlətinin Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinə 10 il müddətinə 2 milyon türk lirəsi həcmində borc verməsi, Azərbaycana xarici işlər, maliyyə üzrə məsələhətçilər gön-dərməsi, istənilən qədər dərslik və müəllim göndərməyə razılıq verməsi, başlıcası isə, Bakını düşməndən azad etmək üçün zəruri hərbi qüvvə ayırması İstanbuldakı Azərbaycan nümayəndəliyinin gərgin və səmərəli fəaliyyətinin nəticəsi idi.
Azərbaycan Hökuməti Osmanlı imperiyası ilə tam həcmdə diplomatik əlaqələr yaradılması üçün 1918-ci il avqustun 20-də Hökumət üzvü Əlimərdan bəy Topçubaşovu fövqəladə səlahiyyətli nazir kimi İstanbula ezam etdi və ona bütün məsələlər üzrə Azərbaycan Cümhuriyyətinin maraqlarını təmsil etmək tapşırığı verdi. Əlimərdan bəy Topçubaşov, eyni zamanda, İstanbulda beynəlxalq konfrans başlanacağı halda Azərbaycan nümayəndə heyətinin tam-hüquqlu üzvü kimi onun işində iştirak etmək səlahiyyətinə malik idi. Ə.Topçubaşov bu missiyanı yerinə yetirmək üçün avqustun 23-də Gəncədən yola düşsə də, nəqliyyat çətinliklərinə görə yalnız sentyabrın 28-də İstanbula çata bildi. Azərbaycanın fövqəladə səlahiyyətli nümayəndəsi birinci olaraq oktyabrın 2-də Tələt paşa ilə görüşdü və Berlin səfə-rində Azərbaycanın mənafeyini müdafiə etdiyinə, həmçinin türk əsgərlərinin Bakının azad edilməsində iştirakına görə ona Azərbaycan Hökuməti adından təşəkkür etdi. Elə həmin gün Ə.Topçubaşov xarici işlər naziri Əhməd Nəsimi bəylə, oktyabrın 3-də isə hərbi nazir Ənvər paşa ilə görüşdü. Oktyabr ayı ərzində Ə.Topçubaşov Türkiyənin rəsmi dövlət nümayəndələri ilə daha bir neçə görüş keçirdi. Lakin cəbhələrdə vəziyyətin sürətlə pisləşməsi, Osmanlı dövlə-tində hökumət kabinələrinin tez-tez istefa verməsi onunla sabit münasibətlər qurulmasına imkan vermirdi. Ə.Topçu-başov 1918-ci il noyabrın 14-də Azərbaycan Hökuməti başçısına göndərdiyi məktubda bunu etiraf edirdi: "Mənim gəl-diyim müddətdə artıq üçüncü kabinə yaradılır. .. .Bir kabinə ilə hər hansı bir əlaqə yaratmağa macal tapmamış, yeni kabinə yaranır".
Oktyabrın sonunda İstanbulda beynəlxalq konfrans çağırılmasının baş tutmayacağı tam aydınlaşdığı və Türki-yədə böhranlı vəziyyət yarandığı üçün Azərbaycan nümayəndə heyəti Bakıya qayıtdı. Ə.Topçubaşov isə missiyasını davam etdirdi. Noyabrın 4-də o, Mudros barışığının (1918) Azərbaycana aid hissəsi ilə əlaqədar Osmanlı hökumətinə etiraz notası təqdim etdi, noyabrın 5-də isə xarici işlər naziri Nəbi bəylə görüşdü. Bu etiraz notası Azərbaycan Cümhuriyyətinin müstəqilliyini qeyd etmək məqsədi daşıyırdı. Azərbaycanın diplomatik nümayəndəsi Türkiyənin yeni xarici işlər naziri Mustafa Rəşid paşa ilə noyabrın 16-da və sonrakı görüşlərində Türkiyənin Azərbaycana diplomatik nümayəndə göndərməsi məsələsini qaldırdı.
Ə.Topçubaşov Türkiyədə diplomatik nümayəndə kimi 1919-cu ilin yazına qədər fəaliyyət göstərdi və bu müddətdə İstanbuldakı azərbaycanlıların mənafeyini müdafiə etmək, viza məsələlərini yoluna qoymaq, orada təhsil alan azərbaycanlı gənclərə maddi yardım göstərmək, hərbi əsirlərlə bağlı məsələləri həll etmək sahəsində faydalı işlər gördü. O, Paris sülh konfransına (1919–20) göndərilən Azərbaycan nümayəndə heyətinin başçısı kimi İstanbulu tərk etməyə hazırlaşarkən, orada konsul funksiyasını müvəqqəti icra etmək üçün Səfvət bəy Məlikovu hazırladığını Azərbaycan Hökumətinə bildirdi.
1919-cu il mayın 18-də Azərbaycanın Ukraynadakı diplomatik nümayəndəsi Mir Yusif Vəzirov (Ç ə m ə n z ə m i n 1 i) burada yaranmış vəziyyətlə bağlı missiyasını başa vurub, vətənə qayıtmaq üçün Odessadan İstanbula getdi. O, buradakı Britaniya və İtaliya hərbi nümayəndələri ilə görüşlər keçirdi və vətənə qayıtmaq istəyən Azərbaycan vətəndaşları üçün viza almaq məsələsini onlarla həll etdi. M.Y.Vəzirov iyulun 12-də İstanbuldan Azərbaycan xarici işlər nazirinə göndərdiyi məktubda məlumat verirdi ki, şəhərdə bütün hakimiyyət müttəfiqlərə məxsusdur. Məktubda həmçinin türk naziri Əhməd Fərid bəylə görüşməsi və türk tərəfinə Əhməd bəy Ağayevin qanunsuz həbsi ilə bağlı qeyri-rəsmi etiraz etməsi bildirilirdi.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökuməti 1919-cu il avqustun 1-də özünün Ukraynadakı keçmiş diplomatik nü-mayəndəsi Mir Yusif Vəzirovu İstanbula göndərilən diplomatik missiyanın başçısı təyin etdi. Diplomatik missiyanın maliyyə işi üzrə məsləhətçisi isə xarici işlər nazirliyinin dəftərxana rəisi Cahangir bəy Qayıbov təyin olundu. Lakin Batumdakı ingilis qüvvələrinin rəhbərliyi Azərbaycan nümayəndəliyinin İstanbula getməsinə icazə vermədiyindən, nümayəndələr ay yarım bu şəhərdə ləngiməli oldu, rəsmi icazə alınması mümkün olmadığına görə, xüsusi qaydada Türkiyəyə yola düşmək məcburiyyətində qaldılar. Ona görə də, İstanbulda Azərbaycan diplomatik nümayəndəliyinin rəsmi fəaliyyətini yenidən 1919-cu ilin oktyabrında bərpa etmək mümkün oldu. Noyabrda MY.Vəzirovu Türkiyə xarici işlər naziri qəbul etdi. Noyabrın 15-də "Təsviri-Əfkar" adlı türk qəzetinə müsahibəsində M.Y. Vəzirov Azərbaycanın İstanbulda səfirlik təşkil etməsi haqqında xəbərləri təkzib edərək, digər yeni yaranmış dövlətlər kimi, burada yalnız diplomatik nümayəndəliyə malik olduğunu bildirdi. Azərbaycan Cümhuriyyətinin İstanbuldakı diplomatik nümayəndəliyi Aprel işğalından (1920) sonra fəaliyyətini dayandırmağa məcbur oldu.
Şüaşəkillikimilər
—  aləminin  tipinin  sinfinə aid heyvan dəstəsi.
Henri Nannen
thumb|Henri Nannen 1987. Henri Nannen (d. 25 dekabr 1913, Emden, Almaniya — ö. 13 oktyabr 1996, Hannover, Almaniya) — Almaniyalı jurnalist və naşir.
1948-ci ildə "Ştern" jurnalını təsis etmişdir.
İran gerbi
thumb
İran İslam Respublikasının rəsmi gerbidir. 1979-cu ildə baş vermiş İran İslam İnqilabından sonra rəsmi olaraq İran İslam Respublikasının gerbi kimi qəbul edilib.Gerbin üzərində "ALLAH" yazılıb. 1980-ci il may ayının 9-da gerb rəsmi olaraq İran İslam Respublikasının gerbi kimi qəbul edilmişdir.
Hiba Fahsi
Hiba Fahsi ( 5 fevral 2001) — Mərakeşli üzgüçü. Hiba Fahsi Mərakeşi 2017-ci ildə XXXVII Su idman növləri üzrə Dünya Çempionatında təmsil etdi.
Karyerası
Hiba Fahsi birinci dəfə Dünya Çempionatına 2017-ci ildə qatıldı. O, Budapeştdə baş tutan XXXVII Su idman növləri üzrə Dünya Çempionatında qadınlar 50 m arxası üstə stildə, təsnifat mərhələsində iştirak etdi. 30.75 saniyəlik nəticəsi ilə 63 üzgüçü arasında 48-ci oldu və yarımfinala vəsiqə qazana bilmədi.
Neoseiulus vallis
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Georq Avqust Qoldfus
Corc Avqust Qoldfus (18 aprel 1782, Turnau - 2 oktyabr 1848, Bonn) — alman bioloqu, paleontoloqu, mineraloqu və botaniki.
Bioqrafiya
Qoldfus 1782-ci ilin 18 aprelində Bayroyt şəhəri yaxınlığındakı Turnauda anadan olmuşdur. Təhsil aldığı Erlanqen-Nüremberq Universitetindən 1804-cü ildə məzun olaraq 1818-ci ildə zoologiya professoru olmuşdur. Daha sonra Bonn Universitetinə zoologiya və mineralogiya professoru olaraq göndərilmişdir. Paleontoloq Kont Corc zu Münsterin köməyi ilə Almaniyadakı onurğasız heyvanları rəsm etmək üçün "Petrefacta Germaniae" (1826–1844) adlı kitabını nəşr etdirmiş, amma dəniz mərcanlarını, dərisitikanlıları, molyuskaları, dəniz zanbaqlarını rəsm etdikdən sonra yarıda buraxmışdır. Qoldfusun botanik kolleksiyası indi Bonn Universitetində mühafizə olunur. 1848-ci ilin 2 oktyabrında Bonnda vəfat etmişdir.
Andrey Vışinski
Andrey Vışinski — SSRİ dövlət və partiya xadimi.
Andrey Vışinski 10 dekabr 1883-cü ildə Odessada anadan olmuşdur.
Onun uşaqlığının və gəncliyinin böyük hissəsi Bakıda keçmişdir. Hələ körpə ikən ailəsi Bakıya köçür. 17 yaşınadək Bakıda yaşamışdır. 1900-cü ildə Bakıda gimnaziyanı bitirmişdir. Bundan sonra universitetdə oxumaq üçün Kiyevə yollanır. Lakin universitetdən qovularaq, 1903-cü ildə Bakıya dönür və yerli menşeviklərə qoşulur. Həmin illərdə Bakıda 2 dəfə həbs olunur, 1 il Bayıl türməsində qalır, bir müddət isə Stalinlə eyni kamerada saxlanılır. Azadlığa çıxdıqdan sonra yenidən Kiyevə qayıdır.
1913-cü ildə növbəti dəfə Bakıya dönür. Burada həm vəkillik edir, həm də xüsusi gimnaziyada rus ədəbiyyatı, latın dili və coğrafiya fənnlərini tədris edir.
Monrozye (Averon)
Monrozye  — Fransada kommuna, Cənub-Pireneylər regionunda yerləşir. Departament — Averon. Bozul kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Rodez.
INSEE kodu — 12157.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 1415 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə 889 əmək qabiliyyətli insan (15-64 yaş) arasında 697 nəfər iqtisadi cəhətdən fəal, 192 nəfər fəaliyyətsiz olmuşdur (fəaliyyət göstərici 78.4%, 1999-cu ildə 74.3%). Fəal olan 697 nəfərdən 675 nəfəri (361 kişi və 314 qadın), 22 nəfəri işsiz (12 kişi və 10 qadın) idi. 192 hərəkətsiz olan 49 nəfər şagird və ya tələbə, 100 nəfər təqaüdçü, 43 digər səbəblərə görə hərəkətsizdir
Rədif (ədəbiyyat)
Rədif (رديف- əlavə, rezerv) — hər beytin axırında qafiyədən sonra təkrar edilən söz və ya söz birləşməsi. Misra sonunda ahəngdar və ardıcıl surətdə səslənən belə sözlər oxucunun diqqətinin konkret bir mətləb üzərində cəmləşməsində, bədii əsərdən nəticə çıxarmaqda böyük rol oynayır.
Şeirdə sözlərin qafiyələnməsi yerinə görə də müxtəlifdir. Şeirdə misralar cüt-cüt, çarpaz və ya başqa şəkildə qafiyələnə bilər. Müxtəlif şeir şəkillərində qafiyə quruluşu müxtəlifdir.Rədifli qəzəldə qafiyələnən bütün sətirlər eyni sözlə bitir. Divan ədəbiyyatında “eşq”, “gecə”, “şam”, “hamam”, ”könül” kimi rədiflər üzərində rədifli qəzəllər yazmaq bir ənənədir. Həmçinin xalq şeirində qoşmanında “dağlar”, “durnalar” tipli rədif qafiyələri vardır. Məsələn:
(Mirzə Ələkbər Sabirin "Əkinçi" şeirindən)
Bu şeirdə rədiflər "qapımda" və "əkinçi"dir.
Artemisia pedunculosa
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Gəz-i Bərməkan
Gəz-i Bərməkan — İranda, Xuzistan ostanında, Həftkel şəhristanının Rüğeyvə bəxşinin Gəzin dehestanında kənd.