cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Səfəvi-Şeybani müharibəsi
Münaqişənin başlanması
1500-cü ildə Şeybani sülaləsi Buxara xanlığının əsasını qoydu. Bu dövlətin paytaxtı Səmərqənd şəhəri id. Bir qədər keçdikdən sonra Şeybanilər Məvaraünnəhr, Xarəzm, hətta Xorasanın önəmli bir hissəsini ələ keçirdilər. Səfəvi dövləti və ya Dövlət-e Qızılbaş dövləti də 1501-ci ildə yaradılmış və öz növbəsində o da, ətraf bölgələr hesabına genişlənməyə başlamışdı. Dövlətin əsasını türk Səfəvi sülaləsi qoymuşdu.
Şeybani xan (Məhəmməd Şeybani) işğallar nəticəsində Xorasana çatdıqdan sonra I Şah İsmayılla müharibənin çox da uzaqda olmadığı bəlli oldu. Şeybani xan və İsmayıl bir-birilərinə hədə-qorxu dolu məktublar göndərirdi. Şeybani xan, Şah İsmayıldan "şiə bidətçiliyi"ndən əl çəkməyi, əks halda özünün Xorasana yürüş edəcəyini bildirirdi. Şah İsmayıl isə, Xorasana olan yürüşlərin dərhal dayandırılmasını istəyirdi. Şah ismayıla özünün Çingiz xan soyundan gəldiyini və beləliklə, "hökmdarlığın və qılıncın varisi" vurğulayan Şeybani xan, keçmiş impeirya olan Teymurilərin torpaqlarına öz iddiasını ortaya qoyurdu. Səfəvi Şah İsmayıl Şeybanilərin hərbi uğurlarından narahatlıq duymağa başlamışdı. Bu məsələdə hərbi-siyasi maraqlardan başqa, dini mübarizə də var idi. Buna görədir ki, Şeybanilərin Səfəvi dövləti ərazisinə olan yürüşlər "kafirlərə qarşı yürüş" kimi qiymətləndirilir, "qazavat" adlandırılırdı. Şiələrin kafir olduğu düşüncəsi Şeybani dövlətinin ictimai fikrində də qəbul edilmiş düşüncələrdən idi. Xorasana edilən yürüşlərdə iştirak etmiş şəxslərə "Əbü-l-qazi" (iman döyüşçüsü) deyilirdi. Beləliklə, Yakubovskiyə görə, Səfəvi coğrafiyası ilə Türküstan arasında 900 ildir mövcud olan qarşılıqlı əlaqələr yerini qarşılıqlı yürüşlərə buraxmışdı.
Həmçinin Şeybanilər Səfəvi imperiyası ərazilərinə olan hücumlara legitimlik qazandırmaq üçün din fətvalardan da istifadə etmişdirlər. Bu fətvalar kafir adlandırılan Səfəvilər üzərinə olan hücumlara bir növ "hüquqi baza" yaradırdı. Bu tip fərvan qəbul edən ilk hökmdar II Abdullah xan (1583–1598) olmuşdur. Öz dövlətinin sərhədlərini genişləndirmək etdiyi hücumlar nəticəsində o, Xorasanın içlərinə doğru irəliləmiş və Heratı ələ keçirmişdi. Bu zaman regionda yaşayan insanların xeyli hissəsi Buxaraya əsir kimi köçürülmüşdür.
Mərv döyüşü
thumb|179px|[[I İsmayıl|Şah İsmayıl]] thumb|179px|[[Məhəmməd Şeybani|Şeybani xan]] Məvarünnəhrdə 1495-ci ildə Şeybani özbəklərinin hakimiyyətə gəlməsindən sonra, xanları Şeybani xan Heratdakı Teymuri torpaqlarını özünə birləşdirmək üçün fürsət gözləyirdi. 1507-ci ildə Özbək xanın yerdə qalan Teymuri torpaqlarını da ələ keçirməsiylə bu fürsət yarandı. Şah İsmayılın yanına qaçmış və sarayına sığınmış Teymuri şahzadəsi Bədiüzzaman Mirzə onu Xorasana yürüş etməyə təhrik edir.
Şah İsmayılla müharibəyə hazırlaşarkən, Şeybani xan öz şimal-şərq sərhədlərinin təhlükəsizliyini təmin etmək üçün 1510-cu ilin qışında Çingizilərdən olan Burunduk və Qasım xanların, yəni Qazax xanlığı üzərinə yürüş etdi. Lakin bu yürüşlər uğursuz oldu.
1510-cu ilin noyabrında birləşmiş Səfəvi ordusu şimal-şərq sərhədləri istiqamətində əməliyyatlara başladı. 1510-cu ildə Şeybani xan artıq Heratda idi. Şeybani xan hazaralarla olan döyüşdə uğursuz olmasından xəbər tutan Şah İsmayıl, Qərbi Xorasanı ələ keçirərək, sürətlə Herata doğru hücuma keçdi. Bu dönəm ərzində Səfəvilər Xorasanın Məşhəd, Nişapur, Tus və Səbzəvar kimi önəmli şəhərlərini Şeybanilərdən azad etdilər. Bu yürüşlərin başlanğıcında Şeybani xan Məşhəddən 300 km uzaqlıqda yerləşən Herat şəhərində idi və əlində olan ordu o qədər də güclü deyildi. Onun ordusunun əsas hissəsi şimalda yerləşən Məvaraünnəhrdə Amudərya çayı boyunca yerləşdirilmişdi və Qazax xanlığına qarşı olan yürüşlərini davam etdirirdilər.
Astrabad, ardıyca da Seraxs ələ keçirildi. Xorasandakı bütün özbək əmirləri Mərvə öz hökmdarlarının yanına gəldilər. Şeybani xan öz vassalları olan Buxara hakimi Übeydulla xana, Səmərqənd hakimi olan Məhəmməd Teymur Sultana müraciət edərək yardım göndərmələrini əmr etdi.
Bu zaman artıq Səfəvi ordusu çatmış və şəhəri mühasirəyə almışdı. Mərv uğurla müdafiə olunurdu və yaxın zamanda Buxaradan, Səmərqənddən yardım gələcəyinə ümid edirdi. Həmçinin mühasirəyə alan ordu da şəhəri ələ keçirə bilmirdi.
Qaynaqlara görə, Məhəmməd Şeybani xanın arvadlarından biri olan Ayşə Sultan Xanım və ya digər adı Moğol xanımın özbək cəmiyyətində böyüknüfuza malik idi. Qaynaq bildirir ki, kəngəşdə geri çəkilən Qızılbaş ordusuna hücum edib-etməməyi müzakirə edərkən, özbək əmirləri hücum etməməyi, Buxara və Səmərqənddən gələn köməkçi qüvvələrin çatması üçün 2–3 gün gözləməyi təklif etdilər. Bu zaman söz alan Moğol xanım, "və özbək olan siz qoxursunuz! Əgər siz qorxursunuzsa, mən özüm ordunu götürəcəm və onları izləəcəm. İndi ən doğru andır, birdə bunu kimi imkan olmayacaqdır" deyir. Moğol xanımın bu sözlərindən sonra hamı utanır və Qızılbaş ordusunu izləmə qərarı verilir. Bu qərar nəticəsində Şeybani xan canını itirdi.
1510-cu ilin dekabrında Məhəmməd Şeybani xan əlavə qüvvələrin gəlib çatmasını gözləmədən, Şah İsmayılın tələsinə düşərək şəhəri tərk etdi və İsmayılın ordusunu izləməyə başladı. İzləmə prosesi davam edərkən Şeybani xan, Şah İsmayılın ustalıqla onun üçün qurduğu tələyə düşdü. Mərv yaxınlığındakı Mahmudabad kəndində baş vermiş döyüşdə Şeybani xan da daxil olmaqla, özbək aristokratiyasının xeyli hissəsi həyatını itirdi. Şah İsmayılın Şeybanı xanı şəhərdən uzaqlaşdırmaq üçün qurduğu plan uğurlu oldu.
thumb|179px|[[İsfahandakı Çehel Sütun sarayının divarında Şah İsmayıl ilə Şeybani xan və onların qoşunları arasındakı Mərv döyüşünü əks etdirən miniatür.]]
Gicduvan döyüşü
1507-ci ildə Teymurilər dövlətinin Şeybanilər tərəfindən ortadan qaldırılması Orta Asiyada güc dəyişikliklərinə səbəb olmuşdu. Teymuri nəslindən olan Fərqanə hakimi Babur ali Teymuri taxtını ələ keçirmək üçün mübarizə aparsa da, bunda uğursuz oldu. Bu məqsəd uğrunda onun ən yaxın tərəfdaşı isə, Səfəvi imperiyası idi. Lakin özbəkləri məğlub etməkdə uğursuz olan Babur, tədricən 1508-ci ildə ilk dəfə hücum edib, uğur əldə etdiyi Hindistana yönəldi. Bu yönəlmə özbəklərə qarşı Məvarəünnəhrdəki məğlubiyyətlərdən sonra daha da sürətləndi və sonda Böyük Moğol imperiyasının yaradılması ilə nəticələndi.
Kül Mələk döyüşündə özbəklərə məğlub olan Böyük Moğol hökmdarı Babur Şah İsmayıldan yardım istəyir. Biram xan Qaramanlının komandanlığında göndərilmiş yardımdan sona özbəklər Hisar adlanan bölgədən geri çəkilməyə məcbur olurlar. Bu qələbədən cəsarətlənnə Babur, Şah İsmayıla birləşərək özbəklə Məvarünnəhrdən tamamilə qovmağı təklif edir. Bu təklif istiqamətində Səfəvi ordusu Nəcmi Sani komandanlığında yardım üçün göndərilir.
Bəlxə çatdıqda Nəcm Sanibəy şəxsən Herat valisini, Xorasan əmirlərini və Bəlx xanı Biramı da götürərək Mavəraünnəhrə getməyə qərar verdi. Səfər əsnasında Nəcm Amudəryanı keçdi və tezliklə Baburla birləşərək, 60.000 nəfərlik güclü ordu yaratdı. Birləşmiş ordu Karşıda özbəklərə toqquşmaya girdi. Lakin sonda yürüşü Buxaraya qədər davam etdirib, oranı ələ keçirmək mümkün olmadı. Gicduvan adlanan yerdə iki ordu qarşı-qarşıya gəldi. Nəcm Saninin digər sərkərdələrlə məsləhətləşmədən verdiyi qərarlar Qızılbaş əmirlərində qəzəb yaratmışdı. Döyüşün əvvəllərində birləşmiş ordunun hərbi başçılarından biri olan Biram xan Qaramanlının oxla yararlanması Səfəv-Moğol ordusunda çaşqınlığa səbəb oldu. Sonda birləşmiş ordu məğlub oldu. Babur Hisara qaçdı. Döyüşdə Nəcm Sani öldürüldü. Bir ehtimala görə, Qızılbaş əmirləri ilə məsləhətləşmədən səhv qərarlar verməklə onların qəzəbinə səbəb olan Nəcm Sani döyüşdə çətin vəziyyətdə olarkən qızılbaşlar bilərəkdən ona yardım etməmişdir. Sağ qalan Qızılbaş ordusu cənuba enərək, çayı keçib Xorasana daxil olub, burada birləşdilər.
Bu döyüşdəki məğlubiyyət Baburun atalarının Fərqanədəki imperiyasını yenidən bərpa etmə cəhdlərinə tamamilə son qoydu. Qələbədən təsirlənən özbəklə Amudəryanı keçərək Xorasana yürüş etməyə başladılar. Bundan xəbər tutan Şah İsmayıl dərhal Xorasana irəlilədi və onun gəliş xəbəri özbəklərə çatan kimi tələsik geri çəkildilər. Şah İsmayıl, Xorasana olan özbək hücumunu dəf etdikdən sonra Gicduvandakı məlubiyyətdə günhakar bildiyi sərkərdələri edam etdirdi. Bu qələbə ilə taxtı zəifləməkdə olan Şeybanilər Buxara və Səmərqənddə hakimiyyətlərini davam etdirmə imkanı əldə etdilər.
Cam döyüşü
1512-ci ildəki Gicduvan döyüşündəki qələbədən sonra özbəklər öz mövqelərini qəti olaraq Məvaraünnəhrdə möhkəmləndirdilər. 1520-ci ildən başlayaraq isə, iki dövlət arasında Xorasan uğrundakə mübarizənin yeni mərhələsi başladı. 1526-cı ildə özbəklərin yeni hücumu yaşandı. Amudərya çayını keçən özbəklər Tus şəhərini ələ keçirdilər. 1527-ci ildə isə, Gürgan da ələ keçirildi. Ubeydulla xanın komandanlığı altında Heratı 7 ay mühasirə də saxlayan özbəklər I Təhmasibin yaxınlaşdığı xəbərini eşidən kimi gri çəkildilər.
Ubeydulla xanın 1528-ci ildə yeni hücumu başladı. Şiələrə qarşı cihad elanı ilə başlayan yürüş zamanı o, çox böyük ordu toplamağı bacarmışdı. Özbək Şeybanilərinin ordusunun Xorasana yaxınlaşması xəbəri Səfəvi şahı I Təhmasibə çatdı. Səfəvilər tələsik ordularını səfərbər etdilər. Ordular arasındakı döyüş Xorasanın Cam vilayətinin Zurabad qəsəbəsində baş verdi. Döyüşün əvvəlində Səfəvi qoşunlarının cinahları özbəklərin hücumlarına məğlub olaraq bir qədər geri çəkildilər, lakin tab gətirə bildilər. Köməyə gələn Səfəvi qoşunlarının gücü sayəsində yenidən hücuma keçdilər. Günortadan sonra döyüş Səfəvilərin məğlubiyyəti ilə başa çatdı. I Təhmasib, sağ qalan kiçik ordusu ilə birlikdə geri çəkilmək məcburiyyətində qaldı. Düşmənin məğlub olacağına inanan Şeybani qoşunları sevinirdilər və onlar öldürülən əsgərlərdən qənimət (silah, texnika, at, yemək) toplamağa başladılar. Özbək qoşunları daha çox qənimət toplamaq üçün döyüş yerinin ətrafına səpələndilər.
Sonrakı döyüşlər
I Təhmasibin Zülfüqar xanın üsyanını yatırmaq üçün Bağdada getməsindən bir müddət sonra Ubeydulla xan yenidən Xorasana hücum etmək üçün hərəkətə keçdi və Məşhədin, daha sonra Xorasanın ən böyük şəhəri olan Heratı işğal etdi. 1529-cu ilin sonunda I Təhmasib yenidən 70.000 nəfərlik bir ordu ilə Xorasana gəldi və Heratı geri etdi. Bu dəfə ordusunun əhəmiyyətli bir hissəsini Xorasanda qoydu və Heratda şah idarə üsulu təyin edildi. 1531-ci ildə Herat yenidən özbəklər tərəfindən mühasirəyə alındı və çətinliklə də olsa köməklik nəticəsində xilas ola bildi.
Aramsız hücumlar, böyül orduların hərəkəti Xorasanda böyük narazılıqların və üsyanların meydana çıxmasına səbəb oldu. Xaosdan istifadə edərək 1534-cü ildə Ubaydulla xan yenidən Xorasana hücum etdi və 1535-ci ilin mayında Heratı yenidən işğal etdi. Məşhəd hakimi Sufi-Xəlifə Rumlu Herat kömək üçün gəlsə də, qoşunları Nişapur yaxınlığında özbəklər tərəfindən məğlub edildi, özü də öldürüldü. Ubeydulla xan Buxaraya — paytaxtına qayıtdı.
Vəfat etmiş Sufi-Xəlifə Rumlunun yerinə Xızır Çələbi təyin edildi. Bu təyinata etiraz əlaməti olaraq heratlılar üsyan qaldıraraq kömək üçün Ubeydulla xana müraciət etdilər. 1536-cı ilin martında Ubeydulla xan bir ordu ilə Herata gəldi və şəhəri mühasirəyə aldı. Beş aylıq mühasirədən sonra şəhər dağıdıldı və şəhərin Səfəvi müdafiəçiləri öldürüldü. Öz missiyasını başa vuran özbəklər, böyük səfəvi ordusunun yaxınlaşması barədə məlumat alaraq Buxaraya qayıtdılar. Sonrakı illərdə, 1543–1570-ci illər arasındakı dövrdə, özbəklər periyodik olaraq (15 dəfədən çox) Xorasana hücum etdilər, lakin xüsusi nəticələr əldə etmədilər. Çünki Səfəvi dövləti Şah Təhmasibin azyaşlı olmasından qaynaqlanan daxili qarışıqlıq mərhələsini başa vuraraq, feodal mübarizələrini durdurmağı bacarmış və Xorasanın özbəklərə qarşı müdafiəsini daha effektiv təşkil etməyə başlamışdı.
Nəticəsi
Məhəmməd Şeybaninin Mərv döyüşündə vəfat etməsindən sonra, Şeybanilər xanlığı çox zəifləyir. Məvaraünnəhrdə əsas güc olaraq isə Babur meydana çıxır. Lakin Şeybani xanın qardaşı oğlu Ubeydulla xan qısa zaman kəsiyində dövlətin əvvəlki gücünü bərpa etməyi bacarır. İnsanların sevgisini qazanmaqda usta olan Ubeydulla xan qısa zamanda Səfəviləri məğlub etməklə Şeybanilərin ayrıca güc kimi mövcuduyyətini zəmanət altına atır. Tarixçilər bu qələbəni böyük qiymətləndirirlər. Beləki, bu qələbə sayəsində özbəklər Səfəvi dövlətindən ayrıca müstəqilliklərini qorumaqla birlikdə, sünni kimliklərini qorumağa davam etmişdirlər.
Osmanlı imperiyası ilə Şeybanilərin bir ittifaqda hərəkət etməsi Səfəvi imperiyasını eyni anda iki cəbhədə mübarizə aparmağa vadar etməklə birlikdə, çox çətin vəziyyətə düşmsinə səbəb olurdu. Sultan Səlim dönəmində yaradılmış bu ittifaq sonrakı dövrdə də davam etmişdir. Ubeydulla xanın dövründə 1529 və 1536-cı illər olmaqla iki dəfə Herat ələ keçirilsə də, 5 dəfə (1524–25), (1526–28), (1529–31), (1532–33), (1535 −38) Xorasana yürüşlər təşkil edilsə də, sonda heç bir əməli uğur qazanılmadı.
Samir Məmmədov (boksçu)
Samir Məmmədov (doğum 15 may 1988) — azərbaycanlı boksçu. 2006-cı ildə Bolqarıstanda keçirilmiş Avropa Çempionatında yüngül çəki dərəcəsində (51 kq-a qədər) gümüş, 2007-ci il Dünya Çempionatında isə bürünc medal qazanmışdır.
Karyerası
2006 Avropa Çempionatında Vinsenzo Pikardi və Yerom Toması məğlub etsə də, Georqi Balakşinə məğlub olmuşdu.
Həmin il gənclər arasında Dünya Çempionatında yüngül çəki (53 kq-a qədər) dərəcəsində mübarizə aparıb, lakin bu dəfə özbək Orzubek Şayimova uduzub.
2007 Dünya Həvəskar Bokls Çempionatında 51 kq çəki dərəcəsində mübarizə aparıb və Panamerikan Oyunları Qızıl medalçısı Puerto-Rikolu Makvilyams Arroyonu mübarizədən kənarlaşdıraraq yarımfinala çıxıb. Lakin bu mərhələdə Rauşi Varenə məğlub olub.
Sato İssay
– Edo dövrünün Yaponiyasında yaşamış konfutsiçi alim.
Həyatı
Sato İssay 1772-ci ildə İvakura hanının yüksək rütbəli xidmətçi ailəsində doğulmuşdur. Sato daymyonun oğlu olan Matsudayra Tayranın müşayiətçisi təyin olunmuşdu. Daha sonra Matsudayra şoqunluğun rəsmi konfutçi alimləri kimi xidmət göstərən Hayaşi ailəsinə övladlıq olaraq verilmiş və Hayaşi Cussay adını götürmüşdür.
Sato 1791-ci ildə Osakaya gedərək Nakay Çikuzanla, daha sonra isə Kiotoya gedərək Minaqava Kienlə təhsil almışdır. 1793-cü ildə Edo şəhərinə gedərək Cussay ilə birlikdə oxumuşdur. 1805-ci ildə şoqunluğun konfutsiçi məktəbi olan və Cussayın başçılıq etdiyi Şoheykonun baş müəllimi təyin edilmişdir. Cussayın 1841-ci ildəki ölümündən sonra Sato məktəbin professoru vəzifəsinə yüksəlmiş və tez-tez şoqunluğa məsləhətlər vermək üçün çağırılmışdır.
Satonun 3000-ə yaxın tələbəsi olmuşdur. Onların arasında bir neçə daymyo və Ohaşi Totsuan, Sakuma Şozan və Vatanabe Kazan kimi alimlər olmuşdur. Şoqunluğun rəsmi alimi olduğu üçün konfutsiçiliyin Çju Si məktəbini tədris etməyə məcbur edilmişdir, lakin amma o, daha intuitiv olan Van Yanmin məktəbinə meyl etmişdir. Əsərləri içərisində ən tanınmışı alimliyindən və həyatından bəhs edən esselər topusu olan "Qenşi şiroku" əsəridir.
Hacıbala Abutalıbov
Hacıbala İbrahim oğlu Abutalıbov — Bakı Şəhər İcra hakimiyyətinin başçısı (2001–2018), Azərbaycan Respublikasının Baş nazirinin müavini (2018–2019).
Həyatı
Hacıbala Abutalıbov 1944-cü il mayın 13-də Türkmənistanın Krasnovodsk şəhərində anadan olmuşdur. 1965-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin fizika-riyaziyyat fakültəsini bitirmişdir. Əslən Naxçıvan Muxtar Respublikası Ordubad rayonundandır.
1968-ci ildə keçmiş SSRİ-nin Leninqrad şəhərində A. F. İoffe adına Fizika-Texnika İnstitutunda aspiranturaya daxil olmuş, SSRİ Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü, Lenin mükafatı laureatı Yevgeni Fyodoroviç Qrossun və Marina Lazaryevna Bellenin rəhbərliyi altında 1976-cı ildə namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmiş, 1987-ci ildə isə Lenin mükafatı laureatı akademik Aleksandr Aleksandroviç Kaplyanskinin rəhbərliyi ilə həmin institutda fizika-riyaziyyat elmləri doktoru yüksək elmi dərəcəsi adını almışdır. Fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, professordur. Amerika, İngiltərə, Fransa, Almaniya, Rusiya və sair dövlətlərin qabaqcıl elmi jurnallarında çap olunmuş 200-dən çox elmi əsərin və monoqrafiyanın, 30-dan çox elmi ixtiranın müəllifidir.
H. Abutalıbovun rəhbərliyi altında 10-dan çox elmlər doktoru və elmlər namizədi yetişmişdir. 1988-ci ildən Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Fizika İnstitutunda "Yarımkeçiricilərin kvant elektronikası" laboratoriyasının müdiridir.
1999-cu ilin iyul ayında Azərbaycan Respublikası Prezidenti "Suraxanı Rayon İcra Hakimiyyətinin müsbət iş təcrübəsinin yayılması haqqında" Sərəncam imzalamışdır.
2000-ci ilin yanvar ayından 2001-ci ilin yanvar ayına qədər Azərbaycan Respublikası Baş nazirinin müavini vəzifəsində çalışmışdır.
2001-ci ilin yanvar ayından Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı ilə Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətinin başçısı təyin edilmişdir.
21 aprel 2018-ci ildə Azərbaycan Respublikasını Baş nazirinin müavini təyin edilmişdir.
Yeni Azərbaycan Partiyası Veteranlar Şurasının üzvüdür, ailəlidir, iki oğlu var.
Bəyalı Məmmədov
Məmmədov Bəyalı İlyas oğlu — Qarabağ müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Məmmədov Bəyalı İlyas oğlu 1972 Masallı rayonu Böyük Xocavar kəndində anadan olub.
Ağdərə uğrunda gedən döyüşlərdə xüsusi igidlik göstərir. 1992-ci il avqustun 13-də Ağdərənin Metişen kəndinin müdafiəsi uğrunda gedən döyüşlərdə qəhrəmancasına şəhid olub.
Frederik Antal
Frederik Antal (Antal Frigyes; ) — macar sənətşünas.
Həyatı
21 dekabr 1887-ci ildə Budapeştdə Yəhudi əsilli Macar ailəsində anadan olmuşdur. Ali məktəbi hüqüqşünas ixtisası üzrə bitirdikdən sonra, Frederik Antal sənətşünaslıq ixtisasına yiylənmək qərarına gəlmişdir. 1914-cü ildə Vyana da Maks Dvorakın rəhbərliyi altında sənətşünaslıq sahəsi üzrə doktorluk dissertasiyasını müdafiə etmişdir. Univeristet illərində o, Bila Balaj, Görgi Lukaz və başqaları tərəfindən formalaşdırılan “Bazar günü dairəsi” adlı intellektual qrupun üzvlərindən biri idi.
Karyerası
Frederik Antal öz karyerasına 1914-cü ildə  Budapeşt Milli İncəsənət Muzeyində könüllü olaraq başlamışdır. 1919-cu ildə o, muzeyin idarə heyətinin sədri vəzifəsinə təyin olunsa da, bir neçə ay sonra Macarıstan Sovet Resprublikasının dağılması ilə ölkəni tərk etmişdir. 1923-cü ilə qədər İtaliyada yaşadıqdan sonra Berlinə köçərək burada “Sənətşünaslıq ədəbiyyatı haqqında mühüm məlumatlar “ adlı qəzetin redaktoru vəzifəsində çalışmışdır. Lakin Nasist partiyasının Almaniya da yüksəlməsi ilə başlayan qarışıqlıq nəticəsində Frederik Antal yenidən yaşadığı ölkəni tərk etmək məcburiyyətində qalmışdır. 1933-cü ildə İngiltərə də məskunlaşan Antal London Universiteti nin təklifi ilə burada Sənətşünaslıq fənnindən dərs deməyə başlamışdır. 1954-cü ilin aprel ayının 4-də London şəhərində vəfat etmişdir.
Novsaleh (Bostanabad)
Novsaleh — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Bostanabad şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 216 nəfər yaşayır (43 ailə).
Ramiz Ağayev
Ramiz İmamverdi oğlu Ağayev — Azərbaycanın Daxili İşlər Nazirliyinin Daxili Qoşunlarının çavuşu, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Ramiz Ağayev 1993-cü il iyulun 25-də Binəqədi rayonunun Biləcəri qəsəbəsində anadan olub. Subay idi.
Hərbi xidməti
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Ramiz Ağayev ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Cəbrayıl rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Ramiz Ağayev ölümündən sonra "Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Şuşa rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Ramiz Ağayev ölümündən sonra "Şuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Molla Qurbanəli Zəncani
Molla Qurbanəli Zəncani — Məşrutə hərəkatının nümayəndəsi, ruhani.
Həyatı
Molla Qurbanəli 1824-cü ildə Zəncan vilayətinin Xudabəndəli mahalının Ərqənin kəndində anadan olmuşdu. Molla Məhəmmədhəsən Nəcəfi və Mürtəza Ənsaridən dərs almışdı.
1899-cu ildə bir cinayətkar onun evinə sığınmış və hakim həmin şəxsin yaxalanmasına əmr etmiş, dövlət adamları Axundun evinə girib və onun tərəfdaları ilə üzbəüz olub döyüşmüşlər. Zəncanlılar bu işə etiraz edib, hakimiyyətə qarşı üsyan edib bəzi dövlət binalarına ziyanlar vurmuşlar. Nəhayət, hakim Axundun evinə gedib bu üsyanı yatırtmışdır.
1907-ci ildə Məhəmmədbağır xan Səidüssəltənənin hakimliyi zamanı Zəncan vilayəti İranın bir çox yerləri kimi qıtlıq vəziyyətində idi. Bu durumda Axund Molla Qurbanəli Zəncani tərəfdarları bir gün şəhərdən eşiyə taxıl aparmağ istəyirlər. Lakin dövlət məmurları bu işə mane olurlar. Taxıl aparan şəxslər Axundun evinə sığınıb, canlarını qurtarmaq istəyirlər. Dövlət məmurları onları yaxalayıb, cəzalandırmaq üçün Axundun evində daxil olurlar. Onun evi bəst sayıldığından bu iş Axundun etirazına, Zəncan əhalisinin kütləvi aksiyasına, şahsevənlərin şəhərə yürüş etməsinə səbəb olur. Dövlət məmurlarıyla Axund tərəfdarları arasında gedən vuruşma nəticəsində vali Səidüssəltənə yaralanmış və aldığı yara səbəbiylə həyatını dəyişmişdi.
Məşrutəyə qarşı olan məşhur dini rəhbərlər də Seyid Əhməd, Mirzə Əbutalib Zəncani, Şeyx Zeynəddin, Cuğunlu Şeyx Həsən və onların başçısı olan Zəncanlı Şeyx Qurbanəlidən ibarətdir. Bu alimlərin ən ünlüsü Tehranda yaşayan və İranın beş böyük dini rəhbərlərinin biri olan Mirzə Əbutalıb və Zəncanda yaşayan alimlərin arasında da dini məşruəçiliyin dəstəkçisi olan Zəncanlı Axund Qurbanəli imiş. Bu şəxs tac və təxti olmadan İranın şimali qərbindən Qafqaza qədər hökm sürmüşdü.
Onun məşrutə ilə zidd olmağı Zəncanı əks-inqilabın ən mühüm bazasına çevirmişdi. Zəncan inqilabçılar vasitəsilə fəth olaraq Axund yaxalanmış və qoca yaşında Kazemeyn şəhərinə sürgün edilərək iki ildən sonra həyatını dəyişmişdi. Axundun məşrutəyə qarşı siyasi mövqeyi başaqa amillər ilə yanaşı regional geriliyi gücləndirmiş. Xəmsənin tarixi geriliyini aşağıdakı amillər ilə səbəbləndirmək olar:
Halbuki, bu dövrdə İranın müxtəlif şəhərlərində modern məktəblər qurulmuş, Yeni anlayışın yayılmış, minlərcə İranlı tələbələr qərbi ölkələrdə təhsi almış, İranla xarici ölkələrin ticari, elmi və siyasi əlaqələri genişlənmiş, bəzi Qafqaz mübarizləri inqilaba yardım etmək üçün İrana köçmüş, çoxlu xəbərlər, qəzitlər, bir sıra oyandırıcı kitablar və jurnallar iranda yayılmış və bu səbəblərə ölkədə dərin dəyişikliklərə zəmin yaranmış. Bu etirazdan sonra Müşirüddövlə Zəncanın iki böyük müctehidi -Molla Qurbanəli və Mirzə Əbulməkarimə- telqraf göndərmiş və onlardan etirazların aradan qaldırmağa yardım istəmişdi. Etirazlar zamanı mərkəzi hakimiyyət tərəfindən şəhərdə vali yoxumuş və bu hadisədən sonra məşrutə hamisi olan Cəlal u ddövlə Xəmsə əyalətinə hakim seçilmiş. Lakin, Məhəmmədəli şah Tehranla Təbriz arası Zəncanı bir əks-inqilab bazasına çevirmək məqsədilə, Təbrizdən Tehrana gedən zaman məşrutəyə qarşı olan Nəyyirülmülkü Zəncana vali seçir. Zəncan mücahidləri hər bir fürsət yaranaraq müxtəlif sahələrdə inqilabın xeyrinə çalışıb və bu yeniliyə döğrulan hərəkatın fədaisi olmuşlar. O cümlədən Bakıda yaşayan və İctimaiyyun-Amiyyun partiyasının təsisçisi olan və Xoy şəhərində çoxlu mübarizələr edən və inqilab yolund şəhid olan Zəncanlı Mirzə Cəfər, gizli Mücazat qrupunun üzü olan Kərim Davatgər, Məşrutə sərkərdəsi, Şeyx Qurbanəli üsyanına qarşı mübarizədə şəhid olan zəncanlı Əliəkbər xan, Şeyx Qulamrza Hidəci və dörd dövr nümayəndə seçilən Şeyx İbrahim Zəncani kimi şəxsiyyətlərin adını çəkmək olar.
Molla Qurbanəli Zəncani 1911-ci ildə vəfat edib.
Vitali Skakun
Vitali Vladimiroviç Skakun  — Ukrayna hərbi qulluqçusu, matros, Ukrayna Qəhrəmanı (2022), kontr-admiral Mixail Ostroqradski adına 35-ci əlahiddə dəniz piyada briqadasının əlahiddə batalyonunun mühəndis-istehkam bölməsinin istehkamçısı.
Həyatı
Vitali Skakun 19 avqust 1996-cı ildə Ternopol vilayətinin Berejanı şəhərində anadan olmuşdur.
Berejanı şəhəri 3 nömrəli ümumtəhsil məktəbini, 20 nömrəli Lvov Ali peşəkar məktəbini (2017) və "Lvov Politexnikası" Milli Universitetini bitirmişdir.
26 fevral 2022-ci ildə Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenskinin sərəncamı ilə matros Vitali Skakun ölümündən sonra "Ukrayna Qəhrəmanı" adına layiq görülmüşdür.
Misir Mərdanov
Misir Cumayıl oğlu Mərdanov — AMEA-nın müxbir üzvü (2017), AMEA-nın Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunun direktoru, Azərbaycanın sabiq Təhsil naziri, fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, professor.
Həyatı
Misir Mərdanov 1946-cı il oktyabrın 3-də Ermənistanın Göyərçin kəndində ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. Yeddiillik təhsilini Salah kənd məktəbində, on illik təhsilini isə 1964-cü ilin martına qədər qonşu Polad kənd orta məktəbində almışdır. 1964-cü ilin martında Bakı şəhərinə gəlib eksternat qaydası ilə indiki Səbail rayon 49 nömrəli orta məktəbini bitirmişdir. Azərbaycan Dövlət Universitetinin Mexanika-riyaziyyat fakültəsinin riyaziyyat şöbəsinə qəbul olunmuş, 1969-cu ildə həmin fakültəni fərqlənmə diploma ilə bitirmiş və təyinatla Həsən bəy Zərdabi adına Gəncə Dövlət Pedaqoji İnstitutunda əmək fəaliyyətinə başlamışdır.Həmin ilin noyabrında Azərbaycan Dövlət Universitetinə yəni aspiranturasına qəbul edilmişdir. 1973-cü ildən ADUnun Həndəsə kafedrasında assistant kimi fəaliyyətə başlamışdır. 1973-cü ilin mayında Mexanika-riyaziyyat fakültəsinin müdafiə şurasında "İnteqro-diferensial tənliklər sistemi üçün optimal idarəetmə nəzəriyyəsinin bəzi məsələləri" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmiş, 1973 cü il 28 sentyabr SSRİ Nazirlər Soveti yanında Ali Attestasiya Komissiyasının qərarı ilə fizika-riyaziyyat elmləri namizədi elmi dərəcəsinə layiq görülmüş, 1973–1980-ci illərdə mexanika-riyaziyyat fakültəsinin Həndəsə kafedrasında assistent, baş müəllim kimi analitik həndəsə və diferensial həndəsə fənlərindən məşğələ dərsləri aparmış, mühazirə oxumuş və eyni zamanda Diferensial tənliklər kafedrasında ixtisas kursundan mühazirələr aparmışdır.
1978–1989-cu illərdə Mexanika-riyaziyyat fakültəsinin dekan müavini, 1980–1989-cu illərdə Diferensial tənliklər kafedrasının dosenti kimi "Optimal idarəetmənin riyazi üsulları və variasiya hesabının əsasları" fənnindən mühazirə oxumuş və ixtisas kursları aparmışdır.
1981-ci il 25 noyabr SSRİ Nazirlər Soveti yanında Ali Attestasiya Komissiyasının qərarı ilə dosent elmi adını almışdır.
1997–2001-ci illərdə Bakı Dövlət Universitetində Riyaziyyat üzrə ixtisaslaşdırılmış Dissertasiya Şurasının sədri olmuşdur.
Ailəlidir, 3 övladı var.
İctimai-siyasi fəaliyyəti
1989-cu ilin [[iyun|iyun ayından 1992-ci ilin oktyabrına qədər Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyində Ali Təhsil İdarəsinin rəisi və nazir müavini vəzifələrində işləmişdir.
1992-ci ilin oktyabrından 1996-cı ilin oktyabrına qədər Bakı Dövlət Universitetinin tədris işləri üzrə prorektoru,
1996-cı ilin oktyabrından 1998-ci il martın 25-nə qədər Bakı Dövlət Universitetinin rektoru vəzifələrində çalışmışdır.
1996-cı ildən Azərbaycan Riyaziyyat Cəmiyyətinin vitse-prezidentidir.
1998-ci ilin martından 2013-cü il aprelin 18-nə qədər Azərbaycan Respublikasının Təhsil naziri vəzifəsində işləmişdir.
2000-ci il yanvarın 28-dən Rusiya Pedaqoji və Sosial Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü, 2005-ci il aprelin 27-dən Rusiya Təhsil Akademiyasının xarici üzvü, 2011–2014-cü illərdəTürkdünyası Riyaziyyat Cəmiyyətinin prezidenti, 2013-cü ilin mayından AMEA Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunun direktoru, 2014-cü ildən Türk dünyası Riyaziyyat Cəmiyyətinin fəxri prezidenti, 2014-cü il оktyabrın 28-dən pedaqoji təhsil üzrə Beynəlxalq Elmlər Akademiyasının (Moskva) akademikidir. "Azerbaijan journal of Mathematics" jurnalı redaksiya heyətinin üzvü, "AMEA Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunun əsərləri" jurnalının baş redaktoru, "TWMS Journal of Pure and Applied Mathematics" jurnalının beynəlxalq redaksiya heyətinin,"Чебышевский сборник" jurnalının beynəlxalq redaksiya heyətinin üzvüdür. O, riyaziyyat üzrə bir elmlər doktorunun elmi məsləhətçisi olmuş və yeddi nəfər fəlsəfə doktoru hazırlamışdır.
2013-cü ilə qədər Yeni Azərbaycan Partiyasının İdarə Heyətinin üzvü, 2020-ci ilədək isə Yeni Azərbaycan Partiyasının Siyasi Şurasının üzvü olmuşdur.
Mükafatları
2000-ci ildə elm və təhsil sahəsindəki nailiyyətlərinə görə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti tərəfindən "Əməkdar elm xadimi" fəxriadına, 2001-ci ildə "Qızılqələm" media mükafatına, 2006-cı ildə isə "Şöhrət" ordeninə layiq görülmüşdür.
2011-ci ildə Dağıstan Respublikası Prezidentinin sərəncamına əsasən Dağıstan və Azərbaycan respublikaları arasında elmi əməkdaşlığın inkişafına verdiyi böyük töhfələrə görə "Dağıstan Respublikasının Əməkdar elm xadimi" fəxri adına layiq görülmüşdür.
2021-ci ildə 1-ci dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edilmişdir.
Pedaqoji fəaliyyəti
1973–1998-ci illərdə BDU-nun Mexanika-riyaziyyat fakultəsində analitik həndəsə, diferensial həndəsə, optimal idarəetmənin riyazi üsulları fənlərindən mühazirələr oxumuşdur. Eyni zamanda optimal idarəetmə ilə bağlı ixtisas kurslarında mühazirələr demiş və seminarlar aparmışdır, tələbələrin diplom işlərinə rəhbərlik etmişdir.
2015–2016-cı tədris ilində Bakı Dövlət Universitetinin Mexanika-Riyaziyyat fakultəsinin magistrlarına "Optimal idarəetmənin riyazi üsulları fənnindən" ixtisas kursu keçib.
2016–2017-ci tədris illində AMEA Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunun magistrlarına "Riyaziyyatın tarixi və metodologiyası" fənnindən mühazirələr oxuyur.
Misir Mərdanov ümumtəhsil məktəbləri üçün aşağıdakı dərsliklərin müəllifidir:
Misir Mərdanov "Heydər Əliyev. Xalqa həsr olunmuş ömür" kitabının müəllifidir.
Pirsultan (Bostanabad)
Pirsultan — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Bostanabad şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 459 nəfər yaşayır (92 ailə).
Xələf Xələfov
Xələf Alı oğlu Xələfov — Azərbaycan Respublikası Prezidentinin xüsusi tapşırıqlar üzrə nümayəndəsi (2023-cü ildən); Azərbaycan Respublikası xarici işlər nazirinin sabiq müavini, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərhəd və Xəzər dənizi məsələləri üzrə sabiq xüsusi nümayəndəsi.
Həyat və fəaliyyəti
21 sentyabr 1959-cu ildə Ermənistan SSR-də Krasnoselsk rayonunun Cil kəndində anadan olmuşdur. 1977–1982 Kiyev Dövlət Universitetində Beynəlxalq hüquq və beynəlxalq münasibətlər fakültəsinin Beynəlxalq hüquq ixtisası üzrə təhsil almışdır.
1983–1990 Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyində inspektor, bölmə rəisi.
1990–1991 SSRİ Xarici İşlər Nazirliyinin Diplomatik Akademiyasında təhsil almışdır.
1992–1997 Azərbaycan Respublikası Xarici İşlər Nazirliyinin Müqavilə-Hüquq idarəsinin rəisi.
1997–2018 Azərbaycan Respublikası xarici işlər nazirinin müavini.
2018–2019 Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabineti Aparatının rəhbəri.
2019-cu ildən Azərbaycan Respublikası Xarici İşlər Nazirinin müavini.
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərhəd və Xəzər dənizi məsələləri üzrə xüsusi nümayəndəsidir.
2002-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Fövqəladə və Səlahiyyətli Səfiri dərəcəsinə, 2018-ci ildə Birinci dərəcə Dövlət müşaviri dərəcəsinə layiq görülmüşdür. 2019-cu ilin iyul ayında Xələf Xələfov 2-ci dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif olunub.
Alman və rus dillərini bilir.
Evlidir, iki övladı var.
Vadim Xubanov
Xubanov Vadim Ələddin oğlu — Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankı sədrinin müavini.
Həyatı
1996-cı il iyunun 14-dən Azərbaycan Respublikası Milli Bankı İdarə Heyətinin üzvü, həmin ilin sentyabrın 24-dən isə İdarə Heyəti sədrinin müavini vəzifəsinə təyin edilmişdir. 2001-ci ilin dekabr ayında Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin qərarı ilə ikinci dəfə, 2006-cı ilin dekabr ayında üçüncü dəfə, 2012-ci ilin fevral ayında dördüncü dəfə, 2017-ci ilin mart ayında isə beşinci dəfə Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankı İdarə Heyətinin üzvü seçilmişdir.
Hazırda Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankı İdarə Heyətinin üzvüdür, Azərbaycan Republikası Mərkəzi Bankı sədrinin müavini vəzifəsində çalışır.
Təltifləri
2012-ci ilin fevral ayında Azərbaycan Respublikasında bank işinin inkişaf etdirilməsindəki xidmətinə görə "Tərəqqi" medalı ilə təltif edilmişdir.
Ailəsi
Ailəlidir, 2 övladı var.
Azərbaycan 2014 Qış Olimpiya Oyunlarında
Dağ xizəyi
thumb|350x350px|alt=|Azərbaycan Milli Olimpiya Komandasının bayrağdarı [[Rəhman Xəlilov Soçi Olimpiadasının açılış mərasimində]] Dağ xizəyi idman növü üzrə turnirlər 9-22 fevralda baş tutdu. Azərbaycanı bu idman növü üzrə Patris Braxner və Qaya Bassani Antivari təmsil elədi.
Kişilərin nəhəng slalom turnirində çıxış edən Patris Braxner fevralın 19-da mübarizə apardı. 1-ci gedişdə 1:30.32 dəqiqə, 2-ci gedişdə isə 1:32.32 dəqiqə nəticə göstərən Patris Braxner ümumi nəticədə 3:02.64 dəqiqə nəticə göstərdi və turniri 54-cü pillədə başa vurdu. Fevralın 22-də baş tutan slalom turnirində isə Patris Braxner finiş həddinə çata bilmədi və mübarizəsini nəticəsiz başa vurdu.
Fevralın 21-də qadınların slalom turnirində mübarizə aparan Qaya Bassani Antivari isə turnirdə çıxış eləmədi.
Fiqurlu konkisürmə
Bu idman növü üzrə turnirlərdə Azərbaycanı Yuliya Zlobina və Alexey Sitnixov dueti təmsil elədi.
Bu idman növü üzrə turnir 6-22 fevralda baş tutdu. Fevralın 16-də buzüstü rəqs turnirində Yuliya Zlobina və Alexey Sitnixov dueti mübarizə apardı. Orijinal rəqsdə 58.16 balla 14-cü pillənin sahibi olan Yuliya Zlobina və Alexey Sitnixov dueti, fevralın 17-də baş tutan sərbəst rəqsi 90.48 balla 11-ci pillədə başa vurdu. Nəticədə Yuliya Zlobina və Alexey Sitnixov dueti Soçi Olimpiadasında 148.65 balla 12-ci pillədə qərarlaşdı.
II Bəhram
II Bəhram — 276–293 illər arasında Sasani dövlətinin şahı. I Bəhramın (273–276) oğludur.
Dark web
Dark web qaranlıq şəbəkələrdə mövcud olan Ümumdünya Veb məzmunudur: İnternetdən istifadə edən, lakin daxil olmaq üçün xüsusi proqram təminatı, konfiqurasiyalar və ya icazə tələb edən üst-üstə düşən şəbəkələr. Qaranlıq internet vasitəsilə şəxsi kompüter şəbəkələri istifadəçinin yeri kimi şəxsiyyəti müəyyənləşdirən məlumatları açıqlamadan anonim şəkildə əlaqə saxlaya və iş apara bilər. Qaranlıq veb dərin internetin kiçik bir hissəsini təşkil edir, İnternetin veb axtarış motorları tərəfindən indeksləşdirilməyən hissəsi, bəzən termindərin veb səhvən qaranlıq internetə istinad etmək üçün istifadə oluna bilər. Qaranlıq şəbəkəni təşkil edən qaranlıq şəbəkələrə kiçik, dostdan dosta həmyaşıd şəbəkələr, həmçinin ictimai təşkilatlar və şəxslər tərəfindən idarə olunan Tor, Freenet, I2P və Riffle kimi böyük, populyar şəbəkələr daxildir. Qaranlıq internet istifadəçiləri adi interneti şifrələnməmiş təbiətinə görə Clearnet adlandırırlar. Tor qaranlıq veb və ya onionland şəbəkənin yüksək səviyyəli domen şəkilçisi .onion altında soğan marşrutlaşdırmasının trafik anonimləşdirilməsi texnikasından istifadə edir.
Tərif
Qaranlıq veb tez-tez dərin veb ilə qarışdırılır, vebin axtarış motorları tərəfindən indeksləşdirilməyən (axtarıla bilən) hissələri. Qaranlıq veb termini ilk dəfə 2009-cu ildə ortaya çıxdı; lakin əsl qaranlıq torun ilk dəfə nə vaxt ortaya çıxdığı məlum deyil. Bir çox internet istifadəçiləri yalnız səth şəbəkəsindən, tipik bir veb brauzer tərəfindən əldə edilə bilən məlumatlardan istifadə edirlər. Qaranlıq veb dərin internetin kiçik bir hissəsini təşkil edir, lakin onun məzmununa daxil olmaq üçün xüsusi proqram təminatı tələb olunur. Bu çaşqınlıq ən azı 2009-cu ilə təsadüf edir. O vaxtdan bəri, xüsusilə İpək Yolu (The Silk Road) ilə bağlı reportajlarda bu iki termin tez-tez qarışdırılır, fərqləndirilməli olduğu tövsiyələrinə baxmayaraq.
Məzmun
Torda bir çox məlumat verən saytlar, eləcə də siyasi müzakirə forumları mövcuddur. Bitcoin ilə əlaqəli saytlar, fırıldaqçılıqla əlaqəli xidmətlər və poçt sifarişi xidmətləri ən məhsuldarlardan bəziləridir. 2020-ci ilin dekabr ayına olan məlumata görə, .onion-da aktiv Tor saytlarının sayı 76,300 (çoxlu nüsxələri ehtiva edir) olaraq qiymətləndirilib. Bunlardan 18 000-də orijinal məzmun olacaq. 2017-ci ilin iyul ayında Tor Layihəsinin üç təsisçisindən biri olan Rocer Dingledine Facebook-un ən böyük gizli xidmət olduğunu söylədi. Qaranlıq veb Tor şəbəkəsindəki trafikin yalnız 3%-ni təşkil edir.
Faina Kunqurova
Faina Kunqurova (doğum adı: Fəridə Mehman qızı Tağıyeva; 10 oktyabr 1974; Bakı, Azərbaycan SSR - 18 noyabr 2007; Penitensiar Xidmətin Müalicə Müəssisəsi, Bakı, Azərbaycan) — azərbaycanlı siyasi fəal.
Faina Kunqurova siyasi fəaliyyəti səbəbindən 2002 və 2007-ci illərdə həbs olunub və siyasi məhbus həyatı yaşayıb. 2007-ci il noyabrın 18-də Penitensiar Xidmətin Müalicə Müəssisəsində ölüb. Avropa Şurası tərəfindən Azərbaycan üzrə siyasi məhbuslar siyahısında adı daxil edilən birinci qadın olub.
Həyatı
Faina Kunqurova 1974-cü il fevralın 10-da Bakı şəhərində anadan olub. Atası Mehman Tağıyev azərbaycanlı, anası Larisa Anatolevna Kunqurova isə rus-yəhudi idi.
Faina Kunqurova 1980-1990-cı illərdə 6 nömrəli tam orta məktəbdə təhsil alıb. Ailəli və bir qız anası idi.
Həbs edilməsi (2002)
2001-ci il martın 26-da Səbail Rayon Prokurorluğunda Faina Kunqurovaya qarşı Cinayət Məcəlləsinin 132-ci (adam döymə) maddəsi ilə cinayət işi açıldı. Buna səbəb Kunqurovanın qonşusu Zöhrə Əliyevanın, onu döydüyünü, nalayiq söyüşlər söylədiyini, bıçaqla hədələndiyini və yüngül bədən xəsarətləri yetirdiyini iddia eləməsi olub. Daha sonra cinayət işindən 132-ci (adam döymə) maddə 221.3-cü (xuliqanlıq) maddəsi ilə əvəz olunub. 2001-ci il avqustun 24-də cinayət işi baxılması üçün Səbail Rayon Məhkəməsinə göndərildi. Burada Kunqurova məhkəmə kollegiyasının heyətinə etiraz edib və iş Nəsimi Rayon Məhkəməsinə verilib. Kunqurova burada da məhkəmə kollegiyasının heyətinə etiraz edib. Bundan sonra iş əlavə araşdırma üçün geri göndərilib. Aprelin 24-də Kunqurova müstəntiq tərəfindən dindirilməsi üçün çağırılıb. Kunqurova müstəntiqə mitinqə getməyə tələsdiyi üçün vaxtının az olduğunu deyib. Bundan sonra o, polisləri "təhqir etmə" bəhanəsi ilə saxlanılıb və Səbail Rayon Məhkəməsinin qərarına əsasən onun barəsində 10 gün müddətinə inzibati həbs cəzası seçilib. Faina Kunqurova əvvəlcə "Qara Şəhər həbsxanası"nda saxlanılsa da, bir gün sonra Şəhər Baş Polis İdarəsinə aparılıb. Mayın 4-də cəzası başa çatdığı azadlığa buraxılmalı olsa da, barəsində açılan cinayət işinə görə 2001-ci ilin martında seçilən "ev dustaqlığı" qərarını "həbs-qətimkan" tədbirinə dəyişib. Həbs qərarından sonra Azərbaycan İnsan Hüquqları Təşkilatları Federasiyası Faina Kunqurovanı siyasi məhbus olaraq tanıdı və iş üzrə materialları Avropa Şurasının monitorinq qrupunun rəhbəri Pietro Aqoya təhvil verdi. 2002-ci il iyulun 18-də Nəsimi Rayon Məhkəməsinin qərarına əsasən Faina Kunqurova 3 il müddətinə azadlıqdan məhrum edildi.
Ədirnəqapı şəhidliyi
thumb|150px|[[İstiqlal Marşı|Türkiyə İstiqlal Marşının müəllifi Mehmet Akif Ərsoyun məzarı.]]
Ədirnəqapı şəhidliyi — Türkiyənin İstanbul şəhərində qəbiristanlıq. Bu, şəhərdəki ən böyük məzarlıqlarından biridir və şəhərin Avropa hissəsində, Əyyubsultan rayonunun Ədirnəqapı məhəlləsində yerləşir. Qədim, tarixi və müasir hissədən ibarətdir. Balkan müharibələri, Birinci Dünya müharibəsi zamanı Çanaqqala döyüşündə həlak olan Osmanlı əsgərlərinin məzarları, Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin hərbçiləri və hüquq-mühafizə orqanlarının əməkdaşları, yanğınsöndürənlər, Türk Hava Yolları personalının məzarları qəbiristanlığın bir hissəsidir.
Mehmet Rüfət Börəkçi
Mehmet Rüfət Börəkçi — Türk din adamı, siyasətçi, Dəyanət işləri üzrə rəhbər (1924–1941).
Ankaranın görkəmli şəxsiyyəti kimi Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsinə və Mustafa Kamal Atatürkə dəstəyini əsirgəməyən Türkiyə Çümhuriyyətnin ilk Dənanət işləri üzrə başçısıdır. Müəyyən dövrlərdə millət vəkili də olmuşdur. 23 aprel — 27 oktyabr 1920)
Həyatı
1860-cı ildə Ankaranın Beynam bölgəsində anadan olub. Atası Börekçizade Əli Kazım Əfəndi Ankara alimlərindən biridir. İlk və orta təhsilini Ankarada başa vurduqdan sonra ali təhsil almaq üçün İstanbula getmiş, burada Beyazit mədrəsəsinin professorlarından Atıf Əfəndinin mühazirələrinə qatılmış və dini ali elmləri öyrənərək diplomla təltif edilmişdir.
Fəaliyyəti
İlk vəzifəsinə Ankaradakı Fazliye Mədrəsəsində müəllim kimi başladı. 10 oktyabr 1898-ci ildə Ankara Apelyasiya Məhkəməsinin üzvü, 25 noyabr 1908-ci ildə Ankara müftisi təyin edildi. 1911-ci ildə bir müddət Sivrihisar ilçesinin icra başçısı vəzifəsini icra etdi.
Bibop
Bibop və ya bop, melodik bir quruluşdan daha çox harmonik bir quruluş üzərində qurulmuşdur və sürətli templə improvizasiyayla xarakterizə edilən caz növüdür. 1940-cı illərin başlarında və ortalarında Amerika Birləşmiş Ştatlarında ortaya çıxmışdır.
Sontonna-la-Montan
Sontonna-la-Montan  — Fransa da kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — En. Otvil-Lones kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Nantyua.
INSEE kodu — 01410.
Coğrafiyası
thumb|200px|left|Kommunanın xəritəsi Kommuna Paris şəhərinin 380 km cənub-şərqində, Lion şəhərindən 75 km şərqdə və Burk-an-Bres şəhərindən 23 km cənub-şərqdə yerləşir.
Əhalisi
2010-ci ildə əhalinin sayı 320 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2010-cu ildə əmək qabiliyyətli 216 nəfər (15-64 yaş) arasında 169 nəfər iqtisadi fəal, 47 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 78.2%, 1999-cu ildə 77.2%). Aktiv 169 sakindən 159 nəfər (90 kişi və 69 qadın), 10 nəfər işsizdir (7 kişi və 3 qadın). Aktiv olmayan 47 nəfər arasında 15 nəfər şagird və ya tələbə, 16 nəfər pensiyaçı, 16 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
Dair Şahbazov
Dair Şahbazov — 1975-ci ilin 7 may tarixində Qusar rayonunun Hil kəndində anadan olmuşdur. O, 1981-ci ildə Hil kənd orta məktəbinə daxil olmuş, ibtidai təhsilini bitirdikdən sonra təhsilini Hil kənd tam orta məktəbində davam etdirmişdir.
1994-cü il yanvrın 12-də hərbi idmətə çağrılmış və aprelin 24-ə kimi Azərbaycan Silahlı Qüvvələri sıralarında xitmət etmişdir. Birinci Qarabağ müharibəsində iştirak etmişdir. Füzuli rayonunun Yuxarı Veysəlli kəndi uğrunda gedən döyüşdə qəhrəmancasına şəhid olmuşdur.
Püstəkan (Bostanabad)
Püstəkan — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Bostanabad şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 198 nəfər yaşayır (42 ailə).
Kotlet
Kotlet  — yağda qızardılmış ət tikələrindən, əsasən dairəvi şəkildə hazırlanan yemək növü. Ən məşhur növü Kiyev kotletidir.
NGC 7473
NGC 7473, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Peqas bürcü istiqamətində yerləşir. SB0 tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Təbrizli
Təbrizli — Cənubi Azərbaycanda daha çox işlədilən təxəllüs.
Bu təxəllüsü olan tanınmış insanlar
Yaşayış məntəqələri
Şatodön (rayon)
Şatodön  — Fransanın Mərkəz - Luara vadisi regionun rayonlarından biri. Departamenti — Ör və Luar. Suprefektura — Şatodön. Rayon əhalisi 2006-cı ildə 57 982 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 40 nəf / km². Rayon sahəsi — 1439 km².
Ərdəbilə
Toponimiyası
Kəndi Cənubi Azərbaycanın Ərdəbil mahalından gəlmiş ailələr salmışlar. Toponim Ərdəbil sözünə talış dilindəki -ə cəm şəkilçisini əlavə etməklə yaranmışdır, "ərdəbillilər" deməkdir. Bəzi tədqiqatçılar Ərdəbil toponimini "müqəddəs su" (İran dillərində arta/arda — müqəddəs) mənasında izah edirlər. Qədimdə Ərdəbildə müalicə əhəmiyyətli su olmuşdur. Başqa ehtimala görə, Ərdəbil qədim türk dillərində "dağ", "dağlıq", "dağ kəndi" mənasında işlənən art sözünə talış dilində "bataqlıq" mənasında işlənən "bil" sözünü əlavə etməklə yaranmışdır.
Rev (dağ)
Rev — Azərbaycan Respublikasının Xocalı rayonununda dağ. Xaçin və Qarqar çaylarının suayrıcında yerləşir. Hündürlüyü 1309 m. Rev toponimik termin kimi bir çox xalqların dilində “astana”, “yüksəklik”, “sığınacaq”, “daşlı çöl” mənalarında işlənir. Oronimi “yuksəklik” kimi izah etmək olar.
Ərdəbilə
İstinadlar
<references group="Əliyev Məzahir Muxtar oğlu -+994 50 356 07 07" />
1960 Yay Paralimpiya Oyunları
İdman növləri
1960 Yay Paralampiya Oyunlarında 9 idman növü üzrə yarışlar təşkil olunmuşdur:
Ortairland dili
Ortairland dili və ya Ortagel dili  — 900–1200-cü illərdə indiki İrlandiyada, Şotlandiyada və Men adasında danışılmış dil. Müasir goydel dilləri olan irland, şotland-kelt və men dillərinin hamısı ortagel dilinin davamçılarıdır.
Bəşir Nuriyev
Nuriyev Bəşir Nuru oğlu — Qarabağ müharibəsi şəhidi.
Ortairland dili
Nümunə
Maraid inad a thige irraibe ’na chrólige, ní mair in rígan re cair nobíd ina chomlepaid.
Bəşir Nuriyev
Həyatı
Bəşir Nuru oğlu Nuriyev 5 iyun 1973Masallı rayonu Binə Xocavar kəndində anadan olub. 1988-ci ildə kənd natamam orta məktəbini bitirdikdən sonra təhsilini Göytəpə texniki-peşə məktəbində davam etdirib, traktorçu-sürücü peşəsinə yiyələnib. O, 1991-ci ilin axırlarında hərbi xidmətə çağırılıb. Gəncə şəhərindəki "N" saylı hərbi hissədə bir neçə ay təlim keçdikdən sonra Bəşirgilin batalyonu Tərtər şəhərinə gətirilib. B. Nuriyev Tərtər, Ağdərə istiqamətində gedən döyüşlərdə iştirak edib, Sərsəng su anbarının, Çıldıranın, Kasapet yüksəkliyinin, Drambonun, Canyataq, Gülyataq və Sırxavəndin alınmasında böyük fədakarlıq göstərib.
Təltifləri
Binə Xocavar kənd tam orta məktəbi Bəşir Nuriyev adını daşıyır.
Ortairland dili
Nümunə
Cairptech in rí robúi and, innsaigthech oirgnech Érenn, ní dechaid coll cána ar goil, rocroch tríchait im óenboin.
Roloisc Life co ba shecht, rooirg Mumain tríchait fecht, nír dál do Leith Núadat nair co nár dámair immarbáig.
Pirzadə (Nəmin)
Pirzadə — İranın Ərdəbil ostanının Nəmin şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Ortairland dili
Nümunə
Doluid fecht im-Mumain móir do chuinchid argait is óir, d’iaraid sét ocus móine do gabail gíall [n]dagdóine.
Trían a shlúaig dar Lúachair síar co Cnoc mBrénainn isin slíab, a trían aile úad fo dess co Carn Húi Néit na n-éces.
Atchím a chomarba ind ríg a mét dorigne d’anfhír, nenaid ocus tromm ’malle, conid é fonn a dúine.
Dún Eogain.
Mirşəkərli (Urmiya)
Mirşəkərli - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Urmiya şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.