cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Süleyman İsmayılov
Həyatı
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 1999-cu il 12 mart və 2018-ci il 18 iyul tarixli sərəncamları ilə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Vətəndaşlıq Məsələləri Komissiyasının üzvü, 1999-cu il 14 may və 2016-cı il 18 iyul tarixli sərəncamları ilə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Administrasiyasında Sənədlərin Ekspertizası və Arxiv İşi üzrə Komissiyanın sədri təyin edilmişdir.
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2001-ci il 1 oktyabr tarixli Fərmanı və 2018-ci il 20 fevral tarixli Sərəncamı ilə "Azərbaycan Respublikasının Dövlət Qulluğunu İdarəetmə Şurasının üzvü təyin edilmişdir.
2002-ci ildə Yaponiya Hökumətinin Beynəlxalq Əməkdaşlıq Proqramı çərçivəsində Yaponiya Beynəlxalq Əməkdaşlıq Agentliyinin Milli Kadrlar İdarəsinin regional təlim kurslarının sertifikatını almışdır.
Elmi fəaliyyəti
Heydər Əliyevin fəaliyyəti, sənədlərlə və vətəndaşların müraciətləri ilə iş, dövlət qulluğu və kadr məsələlərinə həsr olunmuş bir neçə kitabın və çoxsaylı məqalələrin müəllifidir.
Orden və fəxri adları
Dövlət qulluğunda səmərəli fəaliyyətinə görə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamları ilə 2012-ci il iyunun 22-də 2-ci dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni, 2017-ci il iyulun 13-də "Şöhrət" ordeni, 2019-cu il iyunun 22-də "Əməkdar dövlət qulluqçusu" fəxri adı ilə təltif edilmişdir.
Ailə vəziyyəti
Ailəlidir. İki övladı var.
Xəzər neftçilərinin himni
Haqqında
İnsanların əməyə həvəsləndirilməsi üçün şüar və çağırışların səsləndirildiyi, təmtəraqlı tədbirlərin keçirildiyi dövrlərdə müxtəlif məruzələrin dinlənilməsi, alqışlanması və hətta hansısa hadisənin şərəfinə mahnıların oxunması adət halını almışdı. Bu mahnıları istedadlı şairlər və bəstəkarlar bəzən sifarişlə, bəzən də səmimi-qəlbdən yaradırdılar. Ölkədə peşə bayramlarının dövlət səviyyəsində qeyd olunduğu zamanlarda belə mahnılara daha çox ehtiyac duyulurdu. Həmin bəstələr sonralar rəsmi tədbir çərçivəsindən çıxır. Azərbaycan neftçilərinin bəxti xüsusilə gətirmişdi: Xəzərin neft sərvətlərinin mənimsənilməsinə başlanıldığı illərdə insanların böyük ruh yüksəkliyi ilə işləməsi sənətkarlara da ilham verirdi. O dövrdə incəsənət aləminin iki görkəmli korifeyi – Mixail Svetlov və Qara Qarayev Xəzər fatehlərinin şərəfinə bir mahnı yazdı. Bəstəkarın məharətlə istifadə etdiyi janr xüsusiyyətləri, dramatiklik və incə lirizm, milli musiqi çalarları ilə birlikdə yeni əsərə marş xarakteri vermiş, sənətkarların mahnının mövzusuna və qəhrəmanlarına necə böyük “Xəzər neftçilərinin nəğməsi” adlanan bu əsər unudulmaz Rəşid Behbudovun repertuarına həmişəlik daxil olmuş, Müslüm Maqomayevin təntənəli, eyni zamanda lirik ifasında dəfələrlə səslənmişdi. Bu nəğmə hətta təmtəraqlı qurultayların, məruzələrin, pafoslu tədbirlərin həyatımızdan çıxdığı günlərdə də çoxminli auditoriya qarşısında sevilə-sevilə ifa olunan bir musiqi abidəsinə çevrilmişdir. Mahnı o qədər təbiidir ki, Azərbaycanın, onun paytaxtı Bakının hər bir sakininin təsəvvüründə dəniz neft yataqlarının mənimsənilməsi üçün soydaşlarımızın göstərdiyi əzmkarlığın tam mənzərəsini yaradır. Təəssüf ki, bu gün “Xəzər neftçilərinin nəğməsi” efirdə səslənmir. Amma neft sənayesi yaşayır, inkişaf edir və xalqa xidmət göstərir, “qara qızıl” hasilatı genişlənir, “Əsrin müqaviləsi” və digər layihələr uğurla yerinə yetirilir, ölkəmizin iqtisadi qüdrətini möhkəmləndirir. Azərbaycan üçün vacib olan bu sahədə fədakar əməyi ilə müstəqil Vətənimizin rifahına töhfə verən minlərcə neftçi çalışır. Niyə biz bu görkəmli əsəri yenidən canlandırmayaq, onu neftçilərin himninə çevirməyək? Qoy zəmanəmizin qəhrəmanlarına – Xəzər neftçilərinə həsr olunmuş bu gözəl sənət əsəri ən məlahətli səs sahiblərinin ifasında dünyanın hər yerində səslənsin.
Sözləri
Dəniz neftçiləri Mus.: Qara Qarayev Söz.: Mixail Svetlov Tərcümə: Hikmət Ziya
I bənd Mərdlikdən verir xəbər Səsi nəğməmizin, İrəli gedir Bakı, irəli gedir Bakı Qoynuna dənizin.
Nəqərat Bakı, sən ucalt neft buruqlarını, Bəzə hər yanı sərvətinlə. Hər bir bakılının vurur ürəyi Sənin saf məhəbbətinlə.
II bənd Dalğalıdır hər tərəf, Görünmür neftdən iz. Biz onu su altından (2 dəfə) Taparıq, şübhəsiz.
Xarici keçidlər
1.Xəzər neftçilərinin himnini.
Echinops brevipenicillatus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Kоmpyеn vaqonu
250px|thumb|right|Kоmpyеn vaqonu Kоmpyеn vaqonu (fransız tarixşünaslığında Wagon de l’Armistice — "barışıq vaqonu" da adlanır) — 1918-ci ildə birinci Kоmpyеn sülh sazişinin (1918) (Alman imperiyasının kapitulyasiyası) və ikinci Kоmpyеn sülh sazişinin (1940) (Fransanın kapitulyasiyası) imzalandığı dəmiryolu vaqonu.
Birinci Dünya Müharibəsi və sonrakı dövr
250px|thumb|right|Birinci Kompyen sülh sazişinin imzalanması Vaqon 1914-cü ildə Saint-Denidəki Compagnie Internationale des Wagons-Lits şirkəti tərəfindən restoran-vaqon kimi istifadəyə verilmişdi. Lakin sonra Marşal Foşun qərargah-vaqonuna çevrildi və 1918-ci ildə marşal tərəfindən Almaniya ilə barışıq imzalamaq üçün seçilmişdi. Bu vaqonda I Dünya Müharibəsində hərbi əməliyyatların dayandırılması haqqında 1918-ci il noyabrın 11-də Kompyen şəhəri yaxınlığında Fransanın Pikardi bölgəsində Antanta və Almaniya İmperiyası arasında barışıq imzalanmışdı.
Müharibələrarası dövrdə vaqon əvvəlcə prezident Millerandın şəxsi vaqonu kimi istifadə olunmuşdu. O, 1920-ci ilin dekabrında bu vaqonda Verdenə səfər etmişdi. Sonra isə vaqon Parisdə Əlillər Evində və "Barışıq Sahəsi"ndə nümayiş olunmuşdur. 1927-ci il noyabrın 11-də "Barışıq Sahəsi"ndə vaqon üçün xüsusi bina inşa edilmişdir.
İkinci Dünya müharibəsi
250px|thumb|right|Kompeyn vaqonu muzeyin divarı dağıdılaraq çıxarılır 1940-cı ilin iyununda fransız qoşunları Üçüncü Reyxin ordusu tərəfindən məğlub edildikdə, Adolf Hitlerin birbaşa əmri ilə vaqon bu binadan çıxarıldı, bunun üçün hətta divarı partlatmaq lazım gəldi. Fransanı alçaltmaq niyyətində olan Hitler Fransanın Almaniyaya faktiki təslim olmasını nəzərdə tutan İkinci Kоmpyеn sülh sazişinin imzalanmasının orada olmasını istədi. Sazişin imzalanmasından iki gün sonra 1940-cı il iyunun 24-də vaqon Berlinə aparıldı və burada bir həftə Brandenburg qapılarında ictimaiyyətə nümayiş olundu. 1944-cü ildə Berlindən Türingiyanın Rula şəhərinə aparıldı və 1945-ci ilin aprelində Hitlerin əmri ilə SS əsgərləri tərəfindən yandırıldı.
İkinci dünya müharibəsindən sonra
1950-ci il noyabrın 11-də 1913-cü ildə istehsal edilmiş eyni seriyadan olan vaqon bərpa edilmiş “Barışıq Sahəsində” quraşdırılmışdır. Lakin onun nömrəsi orijinal Kompyen vaqonunun nömrəsi ilə əvəz olunmuşdur. 1992-ci ildə məlum oldu ki, yandırılmış Kompeyn vaqonunun bəzi qalıqları hələ də qorunub saxlanılıb, bundan sonra Almaniya hökuməti onları Fransaya təhvil verdi.
Kalium permanqanat
300px|thumb|right|Kalium permanganat Kalium permanqanat (Kalii permanganas - kalium permanganat, manqan turşusunun kalium duzu. Kimyəvi formulası — .Tünd bənövşəyi, demək olar ki, qara kristallardır,suda həll edildikdə, fuşya rənginin parlaq rəngli bir həllini meydana gətirir.
Fiziki xassələri
Görünüş: parlaq metal görünüşlü tünd bənövşəyi kristallar. Odadavamlı indeks 1.59 (20 °C-də) təşkil edir.
Suda (cədvələ bax), maye ammiak, aseton (2: 100), metanol, piridində həll olunur.
Kimyəvi xassələri
thumb|300px|Soldan sağa (sulu həllər): Kobalt nitrat (II)(CoNO32) ([[qırmızı); Kalium dikromat(K2Cr2O7) (narıncı); Kalium xromat (K2CrO4) (sarı); Nikel(II)xlorid|(NiCl2) (firuzəyi); Mis (II) sulfat (CuSO4) (mavi); KMnO4 (bənövşəyi)]]
Güclü oksidləşdirici maddədir.Məhlulun pH səviyyəsindən asılı olaraq müxtəlif dərəcədə oksidləşməyə malik olan manqan birləşmələrinə qədər azalaraq müxtəlif maddələri oksidləşdirir. Bir turşu mühitdə - manqan (II) birləşmələrinə,neytralda - manqan (IV)birləşmələrinə, güclü qələvidə - manqan (VI) birləşmələri ilə reaksiyaya girir.
Reaksiya nümunələri aşağıda verilmişdir (kalium sulfit ilə qarşılıqlı təsir nümunəsində):
Ancaq qeyd etmək lazımdır ki, son reaksiya (qələvi mühitdə) göstərilən sxemə əsasən yalnız azaldıcı maddənin olmaması və yüksək qələvi konsentrasiyası ilə baş verir,kalium permanganatının hidrolizində gecikməni təmin edir.
Qızdırıldıqda oksigen buraxılması ilə parçalanır (bu üsul təmiz oksigen əldə etmək üçün laboratoriyada istifadə olunur). Reaksiya sxemi tənliklə sadələşdirilə bilər: Əslində reaksiya daha mürəkkəbdir, məsələn çox güclü istiləşməməsi ilə təxminən bərabərliklə təsvir edilə bilər:
Bölünmüş manqan duzları ilə reaksiya göstərir, məsələn:
Bu reaksiya prinsipcə dismutsiyanın əksidir (nisbət) на и
Üzvi maddələri oksidləşdirir. Xüsusilə,kalium permanganatın seyreltilmiş məhlulları qələvi və neytral mühitdə aliolləri diollara qədər toplayır (Vaqner reaksiyası):
750px
Kalium permanganatın sulu məhlulları termodinamik olaraq qeyri-sabitdir, lakin kinetik baxımdan olduqca sabitdir. Qaranlıqda saxlanıldıqda onların təhlükəsizliyi kəskin şəkildə artır.
Tətbiqi
Bu duzun istifadəsi ən çox antiseptik təsir göstərən permanganat ionunun yüksək oksidləşmə qabiliyyətinə əsaslanır.
Tibbdə istifadə
Kalium permanganatın seyreltilmiş məhlulları (təxminən 0,1%) təbabətdə bir antiseptik olaraq qarqara üçün,yaraları yumaq,yanıqları müalicə etmək üçün geniş istifadə tapdı. Morfin, Akonit və digər bəzi alkaloidlərlə zəhərlənmə hallarında ağızdan istifadə üçün bir dərman kimi,kalium permanganatın seyreltilmiş (0.02-0.1%) həllindən istifadə edilir.
Farmakoloji təsir
250px|thumb|left|Kalium permanganat [[kristalları]] Antiseptik vasitədir. Üzvi maddələrlə təmasda allotropiya buraxır. Preparatın bərpası zamanı əmələ gələn oksid protein kompleksləri ilə albuminatlar əmələ gətirir (kiçik konsentrasiyalarda bu potasium permanganat səbəbiylə büzücüdür, konsentrasiyalı məhlullarda qıcıqlandırıcı, sakitləşdirici və aşılayıcı təsir göstərir).Həm də dezodorasiyaedici təsir göstərir. Yanıq və ülserlərin müalicəsində təsirli olur. Kalium permanganatın müəyyən zəhərləri zərərsizləşdirmə qabiliyyəti, bilinməyən zəhər və qida zəhərli infeksiyaları ilə zəhərlənmə halında mədə yuyulması üçün həll yollarının istifadəsinin əsasını təşkil edir. Qəbul edildikdə udulur, təsir göstərir (methemoglobinemiyanın inkişafına səbəb olur).
Əks göstərişlər
Yüksək həssaslıq
Doza çox olduqda: ağız boşluğunda, özofagus boyunca kəskin ağrı,mədədə, qusma, ishal; ağız boşluğunun və farenksin selikli qişası - edematous, tünd qəhvəyi, bənövşəyi, mümkün laringeal ödəm, mexaniki asfiksiyanın inkişafı, yanma şoku, motor həyəcanı,kramplar, parkinsonizm, hemorragik kolit, nefropatiya, hepatopatiya hadisələri müşühidə olunur. Mədə şirəsinin turşuluğunun azalması ilə şiddətli siyanoz və nəfəs darlığı ilə methemoglobinemiyanın inkişafı mümkündür. Uşaqlar üçün öldürücü doza təxminən 3 q, böyüklər üçün - 0.3-0.5 q/kq-dır.
Müalicəsi: metilen mavi (50 ml 1% məhlul), askorbin turşusu (damardaxili - 30 ml 5% həll), siyanokobalamin - 1 mq-a qədər, piridoksin (əzələdaxili - 3 ml 5% həll).
İstifadə üsulu və dozaları
Zahirən, yaraların yuyulması üçün sulu məhlullarda (0,1-0,5%), ağız və boğazın yuyulması üçün (0,01-0,1%), ülseratif və yanıq səthlərini yağlamaq üçün (2-5%), silmək üçün (0.02-0.1%) ginekoloji və uroloji praktikada, həmçinin zəhərlənmə halında mədə yuyulmasında verilən dozalarda istifadə olunur.
Ehtiyat tədbirləri
Qızdırıldıqda və hətta otaq temperaturunda ən azaldıcı maddələrlə, məsələn, üzvi maddələr (saxaroza, taninlər, qliserin və başqaları) ilə asanlıqla oksidləşən maddələr ilə qarşılıqlı təsir göstərir, buna görə qarışıq olduqda, öz-özünə istilik yaranır, bəzən qarışığın kortəbii yanmasına səbəb olur (qliserolun konsentratlı bir həlli və ya susuz - həmişə) və partlayışa səbəb ola bilir.
Quru kalium permanganatın üzvi maddələr və aktiv metalların və qeyri-metalların tozları ilə üyüdülməsi çox təhlükəlidir (kalsium, alüminium, maqnezium, fosfor, kükürd və s.) - partlayış ehtimalı var.
Tətbiqin digər sahələri
300px|thumb|right|Kalium permanganat
Satınalma məhdudiyyəti
Rusiyada Narkotiklərlə Mübarizə Daimi Komitəsi prekursorlarının IV siyahısına daxil edilmişdir (bəzi nəzarət tədbirləri xaric edilə bilər.
14 iyun 2013-cü il tarixində Ukraynada əvvəlcədən xəbərdarlıq edilmiş və narkotik maddələrin siyahısına daxil edilmişdir.
Alp sarıcası
Alp sarıcası (Colias thisoa) — pulcuqqanadlılar dəstəsinə, ağ kəpənəklər fəsiləsinə aid nadir kəpənək növü.
Qısa təsviri
Kəpənək qanadları açılmış halda 45-50 mm-ə çatır. Rəngi müxtəlifdir. Erkək fərdlərin rəngi açıq narıncı olub, qanadlarının xarici kənarı ensiz qara haşiyəlidir. Dişi fərdlərin rəngi tünd narıncı olub, qanadlarının kənarındakı haşiyə enlidir.
Yayılması
Qafqaz, Orta Asiya dağlarında, Azərbaycanda Dərəlyəz və Zəngəzur dağ silsiləsində (Kiçik Qafqaz) və Şahdağda (Böyük Qafqaz) yayılmışdır.
Həyat tərzi
Dəniz səviyəsindən 2000-2500 m yüksəklikdə tikanlı gəvən qarışıqlı alp otları bitən sıldırım yamaclarda yaşayır. İyunda və iyulun əvvəlində uçur, şığıyır və yer səthindən çox yüksəyə qalxmır. Dişi fərdlər nadir hallarda uçur, əksər hallarda otlar üzərinə qonur. İyunun sonu və iyulun əvvəlində yüksək dağlarda bitən tikanlı gəvən bitkisi üzərinə yumurta qoyur. Tırtıllar həmin bitkinin yarpaqları ilə qidalanır. İyulun sonlarında puplaşma sıx tikanlı gəvən kollarının daxilində başlayır və puplar qışlamaya qalır. İldə bir nəsil verir. Təbii düşmən və xəstəliyi məlum deyildir.
Sayı
P.İ.Bedı tərəfindən 1977-ci ildə Naxçıvan MR-dan (Biçənək) tapılmışdır. R.Əffəndi tərəfindən Şahdağda 3 kəpənəyi qeydə alınmışdır. Son dərəcə nadir təsadüf edilən növdür.
Qorunması üçün qəbul olunmuş tədbirlər
Azərbaycanın Qırmızı kitabının I nəşrinə daxil edilmişdir.
Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
Yaylaqlarda heyvanların otarılmadığı boş sahələrin ayrılması, bu ərazilərdə nektarlı bitkilərin əkilməsi qorunması üçün məsləhət görülən tədbirlərdəndir.
Kоmpyеn meşəsi
Kоmpyеn meşəsi — Fransanın Pikardiya bölgəsində Kompyen şəhəri yaxınlığında yerləşir. Meşənin ümumi sahəsi 144,85 km²-dir.
Meşənin hərbi tarixi
Meşədən keçən dəmir yolunda iki dünya müharibəsinin iki barışıq müqaviləsi imzalanmışdır:
Küstrin uğrunda döyüşlər
1945-ci ilin yazı keçmiş Sovet ordusuna qələbələrlə gəlmişdi. Belə ki, Sovet ordusunun hücum edən hissə və birləşmələri Baltik dənizinin sahillərinə çıxmış, şərqi Pomeraniya ilə qərbi Pomeraniyanı bir-birindən ayırmış, Baltik dənizi sahillərində Visla çayından Oder çayınadək olan ərazini hitlerçi qoşunlardan təmizləmişdi. Həmin dövrdə cənub tərəfdən hücuma keçmiş Sovet qoşunları Heyes çayına çatmışdı. Polşa ərazisi düşməndən tamamilə azad edilmişdi.Hitler ordusu Sovet qoşunlarının yeni zərbələrini gözlədiyindən öz müdafiəsini mümkün qədər qüvvətləndirməyə səy göstərir və bunun üçün əlindən gələn bütün tədbirləri görürdü. Faşistlər Oder çayı ilə Berlin arasında 100 kilometrədək dərinlikdə uzanan möhkəm müdafiə sistemi yaratmışdı. Bu məqsədlə bir çox çaylardan, kanallardan, göl və dağlardan, sıx meşələrdən istifadə edilmiş, geniş mina sahələri yaratmış, məftilli çəpərlər çəkilmişdi. Möhkəm daşlardan tikilmiş kənd binaları güclü dayaq məntəqələrinə çevrilmişdi.
5-ci zərbə ordusunun tərkibinə daxil edilmiş 416-cı diviziya çox mürəkkəb və çətin vəzifələr yerinə yetirməli idi. O, Oder çayını keçməli və Küstrin şəhərini tutmalı idi. Küstrin şəhəri Berlinə gedən yolda möhkəm bir qala idi. Küstrin uğrunda döyüşlərə başlamamışdan əvvəl diviziyada polk komandirlərinin siyasi hissə üzrə müavinlərinin, təşviqatçıların, müşavirəsi keçirilirdi. Bundan başqa fəal əsgərlərin toplanışı, döyüşçülər və serjantlarla müsahibələr təşkil edilirdi. Bütün bu tədbirlər qarşıda duran döyüş tapşırığının müvəffəqiyyətlə yerinə yetirməsinə doğru yönəldilmişdi. Həmçinin diviziyanın "Krasnoarymeyets" qəzeti öz səhifələrində döyüşlərdə əldə edilmiş təcrübəni geniş işıqlandırırdı.
Echinops buhaitensis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Küstrin uğrunda döyüşlər
Yığıncaqlarda, təşviqatçıların müsahiblərində, fəal əsgərlərin müşavirə və toplanışlarında, "döyüş vərəqələr"ində əsas diqqət faşistləri tezliklə məhv etmək və Berlinə doğru yol açmaq məsələlərinə verilirdi. Müsahibələrdə gənclərə Qafqaz uğrunda, Taqanroq, Melitopol, Nikolayev və Odessa uğrunda döyüşlərdə Ukraynanın və Moldoviyanın azad edilməsi uğrunda gedən vuruşmalardan geniş söhbət açılırdı. Adətən bu tip müsahibələrdə gəncləri diviziyanın fəal döyüşçülərindən olan Aleksandr Matrosov, İdris Süleymanov, Qafur Məmmədov kimi igidliklə vuruşmağa çağırırdılar.
Habelə diviziyanın siyasi şöbəsi düşmənin Küstrin qarnizonu içərisində pozğunluq salmaq üçün böyük iş aparırdı. Kəşfiyyatçı və təşviqat maşınları vasitəsilə düşmənin yerləşdiyi rayonlara minlərlə vərəqələr atılırdı. Bundan başqa səngərlərdə yerləşən ucadanışan radio qurğuları vasitəsilə alman və başqa dillərdə verilişlər təşkil edilirdi. Diviziyanın hissələrində, bölmələrində aparılan böyük siyasi iş Küstrin əməliyyatının müvəffəqiyyətlə davam etməsinə müsbət təsir göstərmişdi.
... Düşmən yunkerlər məktəbinin binasında yerləşmişdi. Faşistlər bir gün ərzində 1-ci batalyon üzərinə dörd dəfə əks-hücuma keçmişdi. Bu əks hücum zamanı faşistlər serjant Kamışanovu yaralasa da, onun pulemyotu bir dəqiqə də olsun susmamışdı. Faşistlər hiylə işlədərək, igid döyüşçünü mühasirəyə almağa çalışdıqda o yaralı olduğu halda 50-yə qədər faşist məhv etmişdi. Düşmən tərəfindən atılan qumbara Kamışanovun vəfatına səbəb oldu. İgid pulemyotçuya ölümündən sonra Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adı verildi. Həmin günlərdə ən vacib döyüş tapşırıqlarından biri də Oder çayını keçmək idi. 416-cı atıcı diviziyası 60-cı qvardiya diviziyasının 180-ci qvardiya polkunun hissələri ilə birgə əməliyyat apararaq fevralın 2-də, günün axırında Oderə hücum etdilər. Faşistlər ciddi müqavimət göstərməklə özlərinin məhv olmaq saatlarını uzada bilmədilər. Şanlı Taqanroq diviziyasının döyüşçüləri bu vuruşmada da böyük igidlik, məharət və cəsarət nümunələri göstərdilər.
1373-cü polk fevralın 3-də Oderin şərq sahilində, Küstrin şəhərinin şərq tərəfi istiqamətində düşmən üzərinə hücum etdi.
1368 və 1374-cü polklar fevralın 4-də Noy-Amerika rayonunda dəmiryolunu ələ keçirdi və qəti hücumla Kitserbuş yaşayış məntəqəsini tutdu. 47-ci qvardiya atıcı diviziyası həmin rayonda düşməni müvəffəqiyyətlə sıxışdırırdı. Bundan istifadə edən taqanroqçular Oder çayını keçdilər və geniş ərazidə hücumu davam etdirdilər. Bahəddin Mirzəyevin igidliklə döyüşən topçuları Oder çayını birinci keçənlər sırasında idi. Qoçaq Mirzəyevin atdığı top gülləsi 2 "Pələng" tipli tankın qülləsini göyə sovurdu.
Azərbaycanın qorxmaz əsgərləri yeddi gün ağır döyüşlər apardılar. Düşmən qüvvələrini dəf edildikdən sonra, yaralanmış Mirzəyev əsgərlərə icazə verdi ki, onu tibb məntəqəsinə aparsınlar. Bu qorxmaz döyüşçünün igidlikləri Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adı ilə qiymətləndirildi.
Baş serjant Bədəlovun topçu dəstəsi də düşmənə qarşı igidliklə vuruşurdu.
Küstrin şəhərinin yaxınlığında düşmən çoxlu piyada qüvvəsi toplamışdı. Səhər tezdən faşistlər əks-həmləyə keçdilər. Düşmənin on tankı Bədəlovun topçu dəstəsinə doğru irəliləyirdi. İgid topçular düşməni lap yaxına buraxır, sonra isə düşmən tanklarına atəş açırdılar. Onlar iki tankı sıradan çıxardılar. Qalan tanklar isə geriyə dönməyə məcbur oldu.. Başqa bir döyüşdə baş serjant Bədəlovun topçu dəstəsi faşistlərin iki pulemyot nöqtəsini, çoxlu minaatanını, 300 nəfər əsgər və zabitini məhv edir.
Baş leytenant Əmrah Əmrahovun batareyası Oderdə qəhrəmancasına vuruşurdu. İgid topçular düşmənə qarşı dəfələrlə ciddi döyüşlər keçirmiş, faşistlərin onlarca tankını məhv etmişdilər. Cəsur topçular haqqında "Bakinski raboçi" ("Bakı fəhləsi") qəzeti oçerk və hekayələr dərc etmişdi.
Düşmənin Küstrin qrupunun mühasirəsi başa çatdırılmışdı. Mühasirə halqası getdikcə daralırdı. Düşmən özünün əsas qüvvələri ilə birləşmək üçün mühasirə halqasını yarmaq istəyirdi. Lakin əsgərlər hər dəfə faşistlərin planını pozurdu. Faşistlər Sovet qoşunlarının zəif tərəfini yoxlamaq üçün topların yerini tez-tez dəyişir və onlardan güclü atəş açırdılar. Bütün gecə ərzində diviziya azacıq irəlilədi və Küstrin şəhərinin yarım kilometrliyində yerləşmiş istehkam xəttinə çatdı.
Topçular şəhərin ələ keçirilməsi uğrunda döyüşlərdə həlledici rol oynayırdılar. Günorta zamanı düşmən fəallıq göstərməyə başladıqda igid döyüşçülər onların yerləşdirdiyi məntəqəyə hücum və həmlələr yetirməyə başladılar.
Faşistlər bir yaşayış məntəqəsində çoxlu qüvvə toplayıb əks-hücuma keçdilər. İgid piyadalar düşmənə bütün silah növlərindən güclü atəş açdılar. Elə bu zaman baş leytenant Biryulnin topçuları gözlənilmədən elə güclü atəş açmağa başladılar ki, düşmən lap özünü itirdi. Mərmilər lap hədəfə dəyirdi. Döyüş meydanında onlarca faşist yırtıcılarının meyiti qalmışdı.
Beləliklə də faşistlərin əks-hücumu boşa çıxdı.
Fevralın 6-da 1374-cü atıcı polkunun döyüş sıralarına beş düşmən tankı basqın etdi. Polkun əsgərləri misilsiz bir qəhrəmanlıqla vuruşaraq, həmin tankları məhv etdilər. Faşistlərin "Kurmak" tank polkunun komandiri vurulan tanklardan birinin içərisində idi. O, əsir alındı və diviziyanın qərargahın gətirildi.
Bu qısa vuruşmada leytenant Abdulla Abdullayevin komandanlıq etdiyi 45 mm-lik toplar vzvodu xüsusilə fərqlənirdi. Topçular cəld və qətiyyətlə hərəkət edirdilər. Top komandiri baş serjant İshaq Allahverdi oğlu Qurbanov iki faşist tankını məhv etmişdi. Nişançı Əhməd Arifov isə iki faşist tankını məhv etmiş və üç faşist tankçısını əsir tutmuşdu. Alman faşistlərinin tank polkunun komandiri bu əsirlərin sırasında idi.
1945-ci ilin fevralın 11-dək diviziyanın hissələri tutduqları mövqeləri genişləndirmək üçün şiddətli döyüşlər aparmışdı.
1373-cü atıcı polku həmin il fevralın 17-də Oder çayını keçmiş və Küstrinin şimal tərəfinə çatmışdı.
1054-cü artilleriya polku fevralın 18-də səhər hərbi sursatın Oderin qərb tərəfindən şərq sahilinə daşınmasını başa çatdırdı və Tamzel rayonunda yerləşməyə başladı. 1373-cü polkun mövqelərinə qarşı əks-hücuma keçdilər. Bu əks-hücumda düşmənin 1-ci piyada polku, 25 tankı, 7 özüyeriyən topu iştirak edirdi.
Tanklar üç sıra ilə hücuma keçmişdi. Aralarında isə özüyeriyən toplar irəliləyirdi. Tankların ardınca piyadalar gəlirdi. Toplardan və minaatanlardan açılan atəş düşmən piyadalarının irəliləməsinə mane olurdu. Bu gündə düşmən beş dəfə əks-hücuma keçmişdi. Lakın Sovet əsgərləri öz mövqelərini əldən vermədilər. Şiddətli vuruşmada faşistlər 3 tank, 1 özüyeriyən top, 600 əsgər və zabit itirdi.
1373-cü atıcı polkunun 3-cü batalyonu 1945-ci il fevralın 26 -27-də gecə, sağ cinahda müdafiəni möhkəmləndirmək üçün 200 metr sağa doğru irəliyə hərəkət etdi. Beləliklə, 60-cı qvardiyaçı diviziyanın 185-ci atıcı polku ilə sağ cinahda düşmənə qarşı birgə əməliyyat aparılması təmin edildi.
Diviziya tutduğu mövqeni möhkəm müdafiə etməklə yanaşı, hissələri yeni hücuma hazırlayırdı. Diviziyada taktiki və nişanvurma məşğələləri keçirilirdi. Həmin təlim məşğələləri davam etdirilərkən 1373-cü polk müdafiə mövqeyini möhkəm əldə saxlamaq üçün şiddətli vuruşma aparırdı. Bu zaman 1368 və 1374-cü polklar Smol. Drevtsden iki kilometr şərqdə yerləşmişdi. 1368 və 1374-cü polklar Küstrini ələ keçirmək üçün hücumu genişləndirməkdə 295-ci atıcı diviziyaya kömək etməklə bərabər, özləri də həmin diviziya ilə birlikdə şəhərə daxil olmağa hazırlaşırdılar. Şəhər ələ keçirdikdən sonra Varta çayının şimal-şərq sahilinə çıxmaq və bir atıcı polk vasitəsi ilə çayı keçmək, Küstrin dəmiryol stansiyasını tutmaq vəzifəsi qarşıda dururdu.
Şəhərdə müdafiə xəttini sürətlə yarmaq çox çətin idi. Çünki daş evlər, zavodlar, kazarmalar, dəmiryol stansiyası-hər şey müdafiə vasitəsinə çevrilmişdi. Düşmən Noyştadın şimal tərəfini xüsusilə möhkəmlətmişdi. Burada düşmənin səhra müdafiə istehkamlarından başqa, qala qurğuları da var idi. Düşmənin müdafiəsinin zəif cəhəti hissələrinin qarışıq olması idi. Bu, idarə və qarşılıqlı əməliyyatı təşkil etməyi, Oderin qərb sahilində yerləşmiş ehtiyat hissələrindən istifadə etməyi çətinləşdirirdi.
Düşmən Küstrinin müdafiəsinə xüsusi əhəmiyyət verirdi. Çünki o, Berlin istiqamətində möhkəm qalalardan biri idi. Varta və Oder çayları Küstrin şəhərini üç yerə - Noyştadt, köhnə Küstrin və Kits qəsəbəsinə bölmüşdü. Küstrin qoşun qruplarının təchiz edilməsi körpülərin saz halda olub-olmamağından asılı idi.
Şəhərin içərisindən iki böyük çayın keçməsi Sovet qoşunlarının əməliyyatını bir az da mürəkkəbləşdirirdi. Küstrin şəhərindən dəmir yolu və dörd şose yolu keçirdi. Şəhərdə müxtəlif zavodlar, fabriklər var idi. Şəhərin şimal hissəsində istehkamlar tikilmişdi, küçələrdə barrikadalar düzəldilmişdi, küçələrin tinində atəş nöqtələri var idi. Varta çayının Oderə töküldüyü yerin eni 100-120 metr, dəmiryol rayonunda isə 150 metr idi. Çayın sahili düzənlik idi. Oder çayının eni Küstrin rayonunda 250 metrdən az deyildi. Sahili gil torpaq idi, bəzi yerlərində isə uçurumlu qayalıqlar var idi. Bütün bunların hamısı ordunun qərargahından döyüşü düzgün planlaşdırmağı, qarşılıqlı əməliyyatı diqqətlə təşkil etməyi tələb edirdi. Həm də belə bir şərait qoşunlara rəhbərliyi də mürəkkəblədirdi. Ciddi kəşfiyyat aparıldıqdan sonra diviziya komandiri 1368 və 1344-cü polkları Smol. Drevitsn şimal-şərq rayonuna yeridir. Diviziya komandiri Varda çayı üzərindəki körpünü ələ keçirməyi, çayı keçməyi, Küstrin qalasını tutmağı və düşmənə aman verməyib Oder çayını keçməyi qərara aldı.
Diviziyanın sərəncamına iki tank rotası, 1368-ci atıcı polka 6 ağır tank, 1374-cü atıcı polka isə 9 ağır tank verildi.
416-cı və 295-ci atıcı diviziyalarının əməliyyatına 300-cü hücumçu aviasiya diviziyası kömək edirdi. 1945-ci il martın 7-də güclü artilleriya atəşi hazırlığından və 295-ci atıcı diviziyası düşmənin müdafiəsini yardıqdan sonra saat 14.40 dəqiqədə 416-cı diviziyanın hissələri hücuma keçdilər. Diviziya saat 15.15 dəqiqədə Alt-Drevitsin cənub tərəfində düşmənin birinci müdafiə xəttini ələ keçirir. Saat 18.20 da 1368-ci atıcı polku bilavasitə düşmənlə üz-üzə gəlir. O, 295-ci atıcı diviziyasının 1038-ci atıcı polkunun sol cinahında əməliyyatı genişləndirərək Noyştadtın mərkəzinə doğru irəliləyir. 1374-cü atıcı polku (3-cü batalyonsuz) yunker məktəbi rayonunda 1368-ci atıcı polkundan şimal-şərqdə döyüş əməliyyatı aparırdı. Burada düşmən ciddi müqavimət göstərirdi. Polk saat 18-də irəliyə hərəkəti müvəqqəti olaraq, dayandırdı.
Polkun komandiri polkovnik Fedotovun əmri ilə batalyon şose yoluna çıxdı və buradan dəmir yolu stansiyasına doğru yenidən hücumu genişləndirdi.
Düşmən binalardan və istehkam qurğularından istifadə edərək, batalyona qarşı ciddi müqavimət göstərirdi, bəzən güclü əks-hücuma keçirdi. 1368-ci və 1374-cü polkların hissələri hər bir evi, zirzəmini düşməndən təmizləyərək, martın 8-də, günün axırında Varta çayının şimal sahilini tutdular. Onlar Noyştdat qəsəbəsini ələ keçirdilər. 1368-ci atıcı polku martın 9-da 1-ci və 2-ci batalyonun köməyi ilə suvurma stansiyasından cənub - şərqdə şose və dəmiryolu körpüləri vasitəsi ilə Varta çayını keçmək üçün bir neçə dəfə səy göstərdi. Lakin düşmənin güclü atəşi buna imkan vermədi.
1374-cü atıcı polku mart ayının 9-da Noyştadtın şərq tərəfində hitlerçilərin əks-hücumunu dəf etdi. Düşmən şəhərin mərkəzindən və şərq hissəsindəki məhəllələrdən vurulub çıxarıldı. Faşistlər şəhərin şimal tərəfinə geri çəkilərək, tutduğu mövqeləri möhkəm müdafiə etməyə başladılar. Şəhərin şimal tərəfində mühasirəyə alınmış düşmən qoşunlarının məhv edilməsi uğrunda döyüşlər aparan 416-cı diviziyanın hissələri 295-ci atıcı diviziyanın qoşunları ilə birlikdə Noyştadtdakı hərbi şəhərciyə daxil oldular. Hərbi şəhərciyin şimal hissəsində hitlerçilər 416 və 295-ci diviziyaların hissələri üzərinə bir neçə dəfə əks-hücuma keçdilər. Lakin hər dəfə düşmənin əks-hücumları dəf edilirdi. Sol cinahda pulemyotçu, kiçik serjant Yevgeni Ponomaryov döyüşürdü. O, düşmənin bütün əks-hücumlarını igidliklə dəf edərək, öz pulemyotu ilə 45 fritsi məhv etdi. Ponomaryova döyüşdə igidlik göstərdiyi üçün Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adı verildi.
Küstrin şəhəri uğrunda vuruşmalar zamanı diviziyaya yeni gəlmiş əsgərlər böyük igidliklər göstərmişdilər. 1374-cü polkun 2-ci atıcı rotasının əsgəri İvan Tixonoviç Arşinov bir gün ərzində döyüşdə 30 nəfər faşisti məhv etmiş və 8 nəfəri əsir almışdı. O göstərdiyi igidlik və qəhrəmanlığı ilə yoldaşlarını heyran etmişdi. Vzvod komandiri döyüşdə sıradan çıxarkən o, komandirliyi öz öhdəsinə götürmüş və döyüş tapşırığını müvəffəqiyyətlə yerinə yetirməyə davam etdirmişdi.
Faşistlər beş tankı döyüşə buraxaraq itirdikləri mövqeyi ələ keçirmək istəyirdilər. Düşmən tankları yaxınlaşdırdı, tankların ardınca alman-faşist piyadaları psixi hücuma keçmişdi. Onu da qeyd etmək lazımdır ki, Küstrin uğrunda diviziya əsgərlərinin döyüş ruhu, həmçinin əxlaqi xüsusiyyətləri çox yüksək idi.
Hitlerçilər ağır tələfat verərək, zəif müqavimət göstərirdilər. Lakin buna baxmayaraq, hər bir bina döyüşlə ələ keçirilirdi.
Diviziya bir neçə gün davam edən şiddətli vuruşmalardan sonra Küstrin şəhərini düşmənin kiçik qruplarından tamamilə təmizləmək işinə başladı. Şəhərin mərkəzində düşmənin müqaviməti tamamilə qırılmışdı. 1945-ci il martın 12-də şəhər üzərində qəti və son hücum hazırlandı.
Martın 12-də səhər 295-ci atıcı diviziyasının 1042-ci atıcı polkunun yerləşdirdiyi sahədə faşistlər bir batalyondan çox qüvvə ilə əks-hücuma keçdi. Nəticədə düşmən qüvvəsinin bir hissəsi buradakı mühasirəni yarmağa müvəffəq oldu. 1374-cü atıcı polkunun komandiri, mühasirəni yarıb keçmiş düşmən qrupunu ləğv etmək üçün səhər saat 5.30-da ehtiyat qüvvəni onların üzərinə hücuma göndərdi və qısa müddətdə hərbi şəhərciyin şimal hissəsində vəziyyət bərpa edildi. Mühasirəni yarıb keçən faşist qrupu ləğv edilərkən 25 nəfər frits əsir tutuldu.
Səhər saat 5.30-da hücumçu qruplar yenidən əks-hücuma keçdilər və saat 11-də mühasirəyə alınmış düşmən qoşunlarının müqaviməti tamamilə ləğv edildi, faşistlərin Küstrin qarnizonu təslim oldu. Diviziya döyüşlərin gedişində düşmənin 1000 əsgər və zabitini, 7 artilleriya-minaatan batareyasını, 185-dən çox atəş nöqtəsini, müqavimət dayağına çevrilmiş 150 binanı məhv etmişdi. 7 top, 4 "Panser-faust" anbarı, 115 tüfəng və çoxlu hərbi sursat qənimət olaraq, ələ keçirilmişdi. 265 nəfər faşist əsgəri və zabiti əsir alınmışdı. Küstrin əməliyyatı zamanı alman faşistlərinin 3100 nəfər əsgəri və zabiti öldürülüb yaralanmış və 3584 nəfəri isə əsir düşmüşdü.
416-cı və 295-ci atıcı diviziyalarının birgə zərbəsi altında faşist yırtıcılarının mağarasına doğru yolda möhkəm qala olan Küstrin şəhəri ələ keçirildi. Bu qələbə münasibəti ilə Ali Baş Komandanlığın əmrində deyilirdi: " 1-ci Belorusiya cəbhəsinin qoşunları bu gün, martın 12-də şiddətli vuruşmalardan sonra qəti hücumla şəhər və qala olan Kistijini (Küstrin)- Berlin istiqamətində mühüm rabitə qovşağını, Oder çayı üzərində almanların güclü müdafiə məntəqəsini ələ keçirdilər".
Şəhər və qala olan Kistijini ələ keçirmək uğurundakı döyüşlərdə general-mayor Sızranovun, podpolkovnik Kurkatsivişilinin, polkovnik Fedotovun, mayor Mahmudovun qoşunları fərqlənmişdilər. Hərbi əməliyyatı əla başa çatdırdıqları üçün onlara Ali Baş Komandanlıq tərəfindən təşəkkür elan edilmişdi. Qələbə münasibəti ilə diviziyanın daha çox fərqlənmiş hissə və bölmələri:
1054-cü artilleriya polku Qırmızı Bayraq ordeni ilə; 1374-cü atıcı polku II dərəcəli Boqdan Xmelnitski ordeni ilə; 1368-ci atıcı polku III dərəcəli Suvorov ordeni ilə; 444-cü xüsusi artilleriya divizionu və 348-ci xüsusi sanitar batalyonu Aleksandr Nevski ordeni ilə təltif olundu. Oder çayı uğrunda qəhrəmanlıq göstərdiklərinə görə 1374-cü atıcı polkunun snayperi baş serjant Q.F. Senatosenkoya, 1373-cü polkun atıcı vzvodunun komandiri baş serjant S.İ. Panova SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin Fərmanı ilə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adı verildi.
Bulbophyllum amazonicum
Arealı
Bulbophyllum amazonicum növü Boliviya üçün endemik növdür.
Mito İsaka
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 46 oyun keçirib, 15 qol vurub.
Dağ badamı
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilmək təhlükəsində olanlar" kateqoriyasına aiddir –EN A2abc+3c. Azərbaycanın nadir növüdür.
Qısa morfoloji təsviri
4 m-ə qədər hündürlüyündə, yerə sərilmiş geniş çətirli, ağac və ya koldur, budaqların sonu tikanlıdır. Yarpaqlar qısa saplaqlı 1,5 sm-ə qədər uzunluğunda, kənarları elllipsvari neştərşəkilli, mişarşəkilli dairəvi və pazşəkillidir. Əsası çılpaq, dairəvi,Yarpaqlar üstdən yaşıl, alt hissədə isə solğun-yaşıl olur, ortadan görüən damarlı, 6-8 sm uzunluğundadır. Kasa yarpağının borucuğu zəngvari, qırmızımtıldır. Çiçəkləri birdən beşə qədər olub, qırmızımtıl rəngdə olur. Ləçəkləri çəhrayı rəngli və təxminən yumrudur. Meyvə dairəvi, məxməri, tək oturaqdır. Toxumu oval, yana brkidilmiş, təpə issəsi iti və ya ket, 2 sm-ə qədər uzunluğunda, demək olar ki, hamardır.
Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
Quru qayalı yamaclarda və kollarda, Naxçıvanın orta dağ qurşaqlarında, cəngəlliklərdə yayılıb. Çiçəkləməsi aprel, meyvələməsi sentyabr aylarına təsadüf edir. Çoxalması toxumladır. Kriptofitdir. Dekoratvi bitkidir. Quraqlıq yerlərdə yaşıllaşdırılmada istifadə oluna bilər.
Məhdudlaşdırıcı amillər
Otarılma və tapdalanma nəticəsində yaşama ərazisi məhdudlaşır.
Mühafizə tədbirləri
Yayılma yerlərində antropogen təsirlərin qarşısının alınması üçün yasaqlıqların yaradılması təklif olunur, yeni yayılma sahələri axtarılmalıdır.
Yayılması
Azərbaycan, Türkiyə və İranda təbii arealı vardır.
Azərbaycanda yаyılması
Talış bölgəsində, Alazan Əyriçay çökəkliyində, Naxçıvan MR-nın dağ və düzənliyində, Kür-Araz ovalığında (Diabar) rast gəlinir. Kür düzənliyi, Kiçik Qafqazın şimal və cənub hissəsi, Naxçıvanın dağlıq hissəsi, Diabardır.
Sayı və tendensiyası
Populyasiyanın təbii bərpası azalır, ətraf mühitin mənfi təsirlərinə həssaslıq müşahidə olunur.
Naxçıvan Xalça Kombinatı
Naxçıvan Xalça Kombinatı — yüngül sənaye müəssisəsi.
Haqqında
Azərbaycan Respublikası "Xalq üçün mallar" Dövlət konserinə daxildir. Tikintisinə 1979-cu ildə başlanmışdır. Ümumi sahəsi 50000 m², istehsal sahəsi 3000 m²,yadımçı bina və tikililərin sahəsi isə 10000 m²-ə yaxındır. Layihə gücü ildə 2,5 mln. m² xalça və xalça məlumatları istehsalı olacaq kombinatda üçnönvbəli iş rejimində 2500 nəfərdən artıq fəhlə və qulluqçunun çalışması nəzərdə tutulur. Kombinat, əsasən, iki fabrikdən — əyirici (sahəsi 15000) və toxucu (sahəsi 15000) fabrikdən ibarətdir. 1998-ci ilin yanvar ayında Boyxana,hazırlayıcı, aparat-darayıcı, əyirici sexlərindən ibarət əyirici fabrik istifadəyə verilmişdir. Naxçıvan Muxtar Respublikasının blokada vəziyyətilə əlaqədar toxucu fabrikinin tikintisi hələlik tamamlanmamışdır.
Bolqarıstan Hərb Tarixi Muzeyi
right|thumb|Muzeydə müxtəlif raket növləri thumb|Aero L-29 Delfin təyyarəsi sərgidə
Bolqarıstan Hərb Tarixi Muzeyi (Национален военноисторически музей) — Bolqarıstanda yerləşən hərb tarixi muzeyidir. Muzey Bolqarıstanın Sofiya şəhərində yerləşir. Müdafiə Nairliyinin tabeliyində olan muzey müxtəlif adlar altında 1 avqust 1914-cü ildə müəssisə şəklində yaradılmışdır. 4 iyul 1916-cı ildə isə muzey statusu almışdır. Qapalı sahənin ərazisi 5000 kvadrat kilometrdir. Açıq sərgi sahəsinin ərazisi isə 40000 kvadrat kilometrdir (500 kvadrat metr yaşayış sahəsi). Həmçinin muzeydə kitabxana və kompüter mərkəzi fəaliyyət göstərir.
Tarixi
Hərbi Tarix Muzeyi 4 iyul 1916-cı ildə yaradılmışdır. Hərbi Muzey Komissiyası, arxiv, kitabxana və sərgi isə 2 ildən sonra yaradılmışdır. Həmin dövrdə Bolqarıstanda yerləşən 3 muzeydən biri idi.
1949-cu ildə muzey Milli Ordunun Mərkəzi Muzeyi adlandırılmışdır. 1950- 1951-ci illərdə muzey başqa binaya köçürüldü. Dənizkənarı parkın "General Skobelev" 23 küçəsində yerləşən muzeyin sahəsi əhəmiyyətli dərəcədə genişlənmişdir. 1952-ci ildə muzey yeni sərgi açdı. 1956-cı ildən muzeydə seminariyalar işə başladı.
1967-ci ildə Bolqarıstan ilə Macarıstan arasında bağlanan sazişdən sonra xaricdə ilk dəfə Birinci Bolqarıstan Ordusu Muzeyi yaradıldı.
2001-ci il aprel ayında Hərbi Tarix Muzeyi "Çerkovna" 92 ünvanına köçürüldü.
Açıq havada sərgi
Muzeyin açıq sahə sərgisində aşağıdakı eksponatlar sərgilənirː
Hərbi maşınlar
thumb|Таnk muzeyin sərgisində
Sərgi
Hal-hazırda muzeydə 1 milyondan çox eksponat saxlanılır, bununla da Bolqarıstan və Avropa hərbi tarixini öyrənmək mümkündür.
Muzey 5 kvadrat kilometr ərazini əhatə edir. Muzeyə kitabxana və kompüter mərkəzi, elmi ixtisaslaşdırılmış ədəbiyyat və həmçinin muzeyin kolleksiyası daxildir.
Muzeyin 2 zalında mükafatlar və fərqlənmə ordenləri saxlanılır. Birinci otaqda 960 medal və döş nişanı vardır. Bu da Bolqarıstanın hərb sisteminin inkişafını göstərir. .
Echinops candelabrum
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Qəzənfər Əkbərov
Əkbərov Qəzənfər Qulam oğlu — Sovet İttifaqı Qəhrəmanı.
Həyatı
1917-ci ildə Naxçıvanın Cəhri kəndində anadan olmuş, 1940-cı ildə Naxçıvan Müəllimlər İnstitutunu bitirmiş, 1941-ci ildə Qoşadizə kənd məktəbinin müdiri işləmişdir. Faşist Almaniyası SSRİ-yə hücum etdikdən sonra Sovet Ordusuna səfərbər edilmiş, Tbilisi topçuluq məktəbində təhsil almışdır. Təhsilini başa vurduqdan sonra 1942-ci ildə Şimali Qafqaza göndərilmişdir. Döyüş yoluna Qafqaz dağlarının ətəklərindən başlayan Q. Q. Əkbərov topçu komandir kimi Ukraynanın, Belarusun alman faşistlərindən təmizlənməsində fəal iştirak etmişdir.
1944-cü il avqustun 3-də Belarusun Volojin şəhəri ətrafında gedən döyüşlərdə misilsiz qəhrəmanlıq göstərmişdir. Onun başçılığı altında üç nəfər topçu almanların beş ağır tankına qarşı qeyri-bərabər döyüşə girmişdilər. Bir neçə saat davam etmiş döyüşdə düşmənin 4 tankı, 60-dan artıq əsgər və zabiti məhv edilmişdi. Bu döyüşdə Q. Q. Əkbərov qəhrəmanlıqla həlak olsa da, düşmənin hücumunu dayandırmağa və beləliklə də öz döyüş yoldaşlarının mühasirəyə düşməsinin qarşısını almağa nail olmuşdu. Bu qəhrəmanlığına görə Q. Q. Əkbərov ölümündən sonra Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdü.
Naxçıvan Muxtar Respublikasında Q.Q.Əkbərovun xatirəsi əbədiləşdirilmişdir. Ona Cəhri kəndində abidə qoyulmuşdur. Adına küçə və məktəb vardır.
Ejen Buden
Ejen-Lui Buden  — fransız rəssamı, impressionizmin banisi. Bir müəllim olaraq Klod Mone, ona əhəmiyyətli təsir etdi. Budenin işi, müəllimlərinin - Barbizon məktəbinin nümayəndələri (Konstan Truayon, Mille, Koro və Teodor Russo) və onun davamçıları-İmpressionistlərin sənəti arasındakı əlaqədir.
Barbizon məktəbi ilə əlaqəli idi. Bretan, Bordo, Hollandiya və Venesiyada çalışmışdır.
Bioqrafiya
Buden 12 iyul 1824-cü ildə Normandiyanın köhnə liman şəhəri olan Honflyorda anadan olmuşdur. Le Havre, daha sonra Parisdə məşhur dəniz rəssamı Ejen İzabedən rəssamlıq sənətini öyrənmişdir. Buden ömrünün çox hissəsini Fransanın şimalında keçirmişdir; Belçikaya, Hollandiyaya, İtaliyaya səyahət etmişdir.
Rəssam xüsusi təhsil almadı. J. F. Millet, C. Truion, T. Couture'ın məsləhətlərini aldı. Onun yaradıcılıq tərzinin formalaşmasına Y. B. Yongkind rəsminin təsiri böyük olmuşdur. Le Havre'de C. Monet'in ilk müəllimi idi və rəngləmə üsulunun formalaşmasına böyük təsir göstərdi, onu və ətrafındakı digər sənət adamlarını açıq havada (Basil, Yongkind) işləməyə inandırdı.
1847-ci ildə Buden Parisə köçdü. Luvrda Budenin flamand və holland rəssamlarının əsərlərini, Paris mühitinin mənzərələrini surətləndirir. Boudin rəssam Courbet və şair Baudelaire ilə görüşdü. O, iki rəsm əsərini 1850-ci ildə Le Havredə yerləşən sərgiyə göndərir. Bu işləri üçün üç il təqaüd alır. 1859-cu ildən Salonların daimi üzv olur. 1860-cı ildən bəri sənətçi Honflyorda yaşamışdır. Charles Baudelaire, Honfleur’dan keçərkən, iş üsullarını gördü və icmalında Salon 1859-da həvəslə yazdığı atelyesini ziyarət etdi. 1874-cü ildə İmpressionistlərin ilk sərgisində iştirak etdi. 1881-ci ildə Boston və Parisdə Boudinin bir neçə sərgisi təşkil edildi.
Etiraf ona artıq xəstə olanda gəldi. 8 avqust 1898-ci ildə Deovildə vəfat etmişdir.
1892-ci ildə Buden Fəxri Legiona layiq görülmüşdür.
Hirkan şaxduranı
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" kateqoriyasına aiddir – VU D2. Azərbaycanın nadir növüdür. Qafqazın endemik növüdür.
Botaniki xarakteristikası
Çoxillik boz-yaşıl, ot bitkisidir. Gövdə 12-35 sm-ə qədər hündürlükdə, uzun saplaqlı, kökyanı yarpaqlıdır. Kökyanı yarpaqları iri deyil, böyrəkvari, 1-3,4 sm uzunluğunda, 1,5-5 sm enində, hamar, 7-9 qısa, qövsvari və ya yarımdairəvi bölümlü, aydın kəsilmiş aralarında 4-7 xırda-yumurtavari, küt dişiciklidir. Gövdə yarpaqları böyük deyil. Çiçək qrupu ensiz, azçiçəkli, budaqlı, çiçəklər boş yumurtacıqlı, 1,5-3 mm uzunluğunda və enindədir.
Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
Çiçəkləmə iyun, meyvələməsi iyul aylarına təsadüf edir. Çoxalması toxumladır. Quraqlıq çəmənlərində bitir. Kriptofitdir.
Yayılması
Lənkəranın dağlıq hissəsi (Hamarat kəndi).
Sayı və tendensiyası
Populyasiyanın təbii bərpası azalır, yeganə lokalitetində mənfi iqlimə və antropogen təsirlərə həssaslıq müşahidə olunur.
Məhdudlaşdırıcı amillər
Yayılma sahəsinin məhdud olması və əhali tərəfindən mal-qaranın otarılması.
Mühafizə tədbirləri
Mühafizəsi üçün xüsusi tədbirlər görülmür. Yayılma yerlərində antropogen təsirlərin qarşısının alınması üçün yasaqlıqların yaradılması təklif olunur. Yeni yayılma sahələri axtarılmalıdır.
Şuşa mədəniyyəti
Şuşa şəhərinin əsası 1752-ci ildə Pənahəli xan tərəfindən qoyulmuşdur. Bu şəhər Qarabağ xanlığı 1822-ci ildə süqut edənə qədər onun paytaxtı olmuşdur.
Cvanenq
Cvanenq — Bostvana Respublikasının Cənub bölgəsində yerləşir, lakin bu bölgənin tərkibində deyil. Şəhərin özünün Şəhər Şurası mövcuddur.
Şuşa mədəniyyəti
Şuşa şəhəri Azərbaycan mədəniyyətinin mərkəzlərindən biridir. Bu şəhər müəyyən bir dövr ərzində bir çox Azərbaycan ziyalıları — şairlər, yazıçılar və xüsusən musiqiçilərin (Azərbaycan aşıqları, Azərbaycan muğam ifaçıları, qopuz ifaçıları) evi olmuşdur. Şuşa şəhərinin tarixi mərkəzində 549 qədim bina (bunlardan 72-si Azərbaycan tarixində iz qoymuş şəxslərin yaşayış evləri və ya ev muzeyləridir), 17 məhəllə bulağı, 17 məscid, 6 karvansara, 3 türbə, 2 mədrəsə, bir neçə kilsə və monastır, 2 qəsr və qala divarları yerləşir. Bu abidələrin çoxu XIX əsrdə yaşamış Azərbaycan memarı Kərbəlayi Səfixan Qarabaği tərəfindən tikilmiş və həmin dövrün ən məşhur nəqqaşı Kərbəlayi Səfərəli tərəfindən bəzədilmişdir.
Cvanenq
Tarixi
Şəhər Cvanenq almaz yatağının ətrafında salınmışdır. Bu yataq dünyada ən zəngin brillianta sahib yataq hesab olunur. Yarandığı zaman o “qapalı şəhər” adlanırdı. Belə ki, burada yaşamaq üçün yatağın sahibkarları olan Debsvana şirkətindən icazə almaq lazım idi.
Nəqliyyat
Şəhərə və almaz yatağına Cvanenq hava limanından gəlmək olar.
Şuşa mədəniyyəti
Dağlıq Qarabağ müharibəsi dövründə Şuşadakı Yuxarı Gövhər ağa  , Aşağı Gövhər ağa , Saatlı məscidləri və Azərbaycan opera müğənnisi Bülbülün ev-muzeyinə ziyan dəymiş  , Azərbaycan şairəsi Xurşidbanu Natəvanın evi yandırılmışdır.
Memarlıq
Şuşa şəhərinin memarlıq siması üçün, şəhərin yerləşdiyi ərazinin özünəməxsus dağ peyzajı ilə səsləşən mənzərəlik xarakterikdir. Şəhərin daha qədim olan şərq tərəfi sakit relyefə, sonradan məskunlaşmış qərb tərəfi isə amfiteatr xüsusiyyətinə malikdir. Şəhərin inşası zamanı Şuşa və ətrafında geniş yayılmış ağ qaya daşlarından istifadə edilmişdir.
Şuşa şəhərinin XVIII-XIX əsr mülki memarlığında evlərin həllində çoxobrazlılıq diqqət çəkir; Şuşada inkişaf etmiş şəhər və saray tipli yaşayış evlərinin inşası ilə yanaşı, Azərbaycan ərazisində daha qədim dövrlərdə yayılmış qaradam tipli evlərin inkişaf etmiş forması olan Qarabağ daş qaradamlarının da inkiafı dava etdirilirdi. Şuşanın sıravi yaşayış evləri isə öz memarlıq-planlaşdırma xüsusiyyətlərinə görə Azərbaycanın digər rayonlarında həmin dövrlərdə inşa edilmiş yaşayış evləri ilə eyniyyət təşkil edir.
Plan həlli baxımından Şuşa evlərinin konfiqurasiyasında üç tip müəyyən edilmişdir: düzbucaqlı, Г-formalı və П-formalı evlər. Bu evlərin daxilində otaqların düzülüşü isə adətən oxşar olur. İkinci mərtəbədəki otaqların düzülüşü ya tamamilə birinci mərtəbəni tamamlayır, ya da ona oxşar olur. Hacı Əmirin və Hacı Zalın evindəki kimi ikinci mərtəbənin eyvanı asma və ya sütunlar üzərində inşa edilmiş deyilsə, bu xüsusiyyət həm də eyvanlara aid olur.
XVIII əsrin sonları, XIX əsrin əvvəllərindən etibarən Şuşa evlərində parad girişləri və adətən ikinci mərtəbədə yerləşən qonaq otaqlarının dekoruna xüsusi diqqət yetirilir. Bəzi hallarda isə qonaq otağı, Ordubad evlərindəki balaxana kimi ayrıca həxm formasında həll edilir.
Şuşa evlərinin birinci mərtəbəsi adətən mətbəx kimi xidməti otaqların yerləşdirilməsi üçün istifadə edilir, ərazi qıtlığı müşahidə olunan hallarda isə tövlə də birinci mərtəbəyə sığışdırılır. Bir otaqlı evlər xaric olmaqla, Şuşa evləri bir qayda olaraq iki mərtəbəlidir ki, bu da horizontal inşaatı çətinləşdirən relyef xüsusiyyətləri ilə izah edilir. Mərtəbələr arasında əlaqə daş və ya taxtadan inşa edilmiş xarici pilləkənlər vasitəsiylə həyata keçirilir.
Şuşa və ona yaxın kəndlərin yaşayış tikililərinin memarlığı üçün plan həllinə tabelik və ondan irəli gələn aydınlıq və kompozisiya lakonikliyi xarakterikdir. Evlərin küçəyə baxan fasadı xüsusi işlənmiş giriş və ya darvazaya malikdir. Bu cür giriş əsasən fasadın ümumi memarlıq həcminə daxil edilir, həyət evin arxasında yox, yanında yerləşdikdə isə evdən ayrı yerləşən darvaza inşa olunurdu.
Birinci mərtəbəsinə dükan və anbarlar yerləşən ticarət evlərinin küçəyə baxan fasadları adətən vitrin xarakteri daşıyan geniş pəncərələr və mağazaya giriş üçün nəzərdə tutulmuş geniş qapı şəklində işlənirdi. Daha erkən ev nümunələrində isə fasadlar daha qapalı görünüşə malik olmaqla, pəncərələr aralı yerləşdirilmiş, daha kiçik ölçülərə malik olmuş və bəzi hallarda kor nişlərlə əvəzlənmişdir. Daha sonrakı dövrün evlərinin fasadlarnda isə açıqlıq, plastiklik müşahidə edilir, pəncərələr daha böyük ölçü alır, bir çox evlərdə isə adi şüşə yerinə şəbəkə pəncərələr istifadə olunmuşdur. Küçə fasadlarınn əksinə olaraq, Şuşa evlərinin həyət fasadlarının inşasına xüsusi diqqət yetirilir, fasadın mərkəsinə əksər hallarda daş hörgü ilə kontrast təşkil edən taxta eyvan və ya şəbəkəli pəncərələrdən yığılmış şüşəbənd quraşdırılırdı.
Sisian rayonu
Sisian və ya Qarakilsə rayonu — Ermənistan Respublikasında rayon. Rayon mərkəzi Sisian şəhəridir.