cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Unikal satış təklifi
Tarixi
UST — yerləşdirmə strategiyasında daha da inkişaf etdirilən bir reklam konsepsiyasıdır (El Rays, Cek Traut və başqaları). Bu termin əvvəlcə Rosser Rivs tərəfindən məhsula yönəlmiş bazarlar üçün irəli sürülmüşdür. Təklif, məhsulun müstəsna xüsusiyyətləri və bazarda əvvəllər heç vaxt edilməmiş bir bəyanatla əlaqəli ola bilər.
UST nəzəriyyəsi, Ted Bates & Company tərəfindən 1940-cı illərin əvvəllərində, ortaq olaraq Rosser Rivs tərəfindən hazırlanmışdır. 1980-ci illərdə nəzəriyyə H. Bolduin, D. Şultz və başqalarının əsərlərində hazırlanmışdır. Rivs reklam strategiyasının köhnəlməyən yaradıcı komponentinə diqqət yetirmişdir, çünki UST yalnız məhsula xas olan xüsusiyyətlərə görə, həm də sürpriz sənəti ilə: yəni bu məhsulun reklamda necə deyildiyinə görə müəyyən edilməmişdir.
Strukturu
Unikal satış təklifi, ilkin nəzəriyyəyə görə, üç hissədən ibarətdir (ifadənin bütün nöqtələrinin eyni vaxtda tətbiq olunduğu güman edilir):
Əmirkəndi (Meşkinşəhr)
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 70 nəfər yaşayır (13 ailə).
Daşbulaq (Əhər)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 104 nəfər yaşayır (23 ailə).
Radiogeoekologiya
Radiogeoekologiya - litosferdə (su və qaz tərkib hissələri ilə birlikdə) təbii və texnogen amillərin təsiri altında radioaktiv sahələrin yaranmasının zaman-məkan qanunauyğunluqlarını öyrənir.
İnsanın sağlamlığının mühafizəsi və biotun qorunub saxlanılması məqsədilə təbiətdən və Yer təkindən istifadənin sosial-iqtisadi prinsipləri və normativ-hüquqi mexanizmini əsaslandırır. Bu halda daima insana təsir edən və eyni zamanda ondan asılı olan litosfer, su və qaz tərkib hissələri ilə birlikdə insanın mühüm fəaliyyəti sahəsinə çevrilir.
Sara MakTernan
Sara MakTernan — İrlandiya müğənnisi və bəstəkarı. O, "22" mahnısı ilə İrlandiyanı İsrailin Tel-Əviv şəhərində keçirilən 2019 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmişdir.
Həyatı
Sara MakTernan 11 aprel 1994-cü ildə İrlandiyanın Kler qraflığında anadan olmuşdur. O, ailənin tək övladıdır. Sara 2011-ci ildə məzun olduqdan sonra Klerdə tibb bacılığı kursu almışdır. O daha sonra Limerik Texnologiya İnstitutunda musiqi texnologiya təhsili almışdır. Bir müddət təhsilə fasilə verən Sara Primarkda pərakəndə işçi kimi çalışmağa davam etmişdir. O, 2014-cü ilin sentyabr ayında səs və rəqs üzrə təhsil olmaq üçün Limerik Universitetinə daxil olmuşdur. Sara gitara və pianoda ifa etməyi bacarır.
The JEDS
2014-cü ilin noyabr ayında İrlandiyanın The Voice səs yarışmasının dinləmələrinə qatıldıqdan sonra Sara təcrübə qazanmaq üçün The JEDS adlı qrup yaradaraq, onlar ilə birlikdə çıxış etməyə başlamışdır. Dörd nəfərdən ibarət olan qrupda gitarada Dveyn Menn, barabanda Con Moroni, bassda Deklan Larkin və Sara vokalist olaraq yer almışdır.
The Voice of Ireland
2015-ci ildə Sara İrlandiyanın The Voice səs yarışmasına qatılmışdır. İlkin dinləmədə "Who You Are" mahnısını ifa edən MakTernan Reyçel Stivensin komandasında yer alaraq, növbəti mərhələyə adlamışdır. Yarışmada iştirakını uğurla davam edən Sara nəticədə üçüncü yerdə qərarlaşmışdır.
2019 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
2019-cu ilin mart ayında İrlandiyanın RTE telekanalı Saranın "22" mahnısı ilə İrlandiyanı İsrailin Tel-Əviv şəhərində keçirilən 2019 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil edəcəyini elan etmişdir.
Yeddi bacı şəlaləsi
Yeddi bacı şəlaləsi (De Syv Søstrene və ya Dei Sju Systrene, Knivsflåfossen adı ilə də tanınır) Norveçin hündürlüyünə görə 39-cu şəlaləsi. Şəlalə yeddi müstəqil axımdan ibarətdir. Məhs buna görə də «yeddi bacı» adlandırılmışdır. Norveçin Sunnimyor bölgəsində yerləşən, UNESCO-nun Ümumdünya irsi olan Geiranger fiordunun bir hissəsi hesab olunur.
Yerləşməsi
Geiranger fiordu Norveçin Mere-oq-Romsdal qraflığına aiddir. Şəlalə yaxınlığında tarixi Knivsflå ferması yerləşir. Daha köhnə ferma olan Skageflå isə nisbətən uzaqda yerləşir. Yeddi bacı şəlaləsi Qeyranqer kəndindən 6,5 km qərbdə yerləşir. Coğrafi kordinatları 62.10864 və 7.092106 olan şəlalə dəniz səviyyəsindən 400-500 metr yüksəklikdə yerləşir. Knivsflåelvane çayı üzərində yerləşən bu şəlalənin dünya üzrə reytinq cədvəlində yeri 67-dir.
Yeddi gözəl şəlaləsi ilə üzbəüz, əks sahildə başqa bir «The Suitor» ( Friaren) — «Ər» şəlaləsi var. Bir az uzaqda isə növbəti kiçik bir şəlalə «Gəlin fatası» yerləşir.
Ölçüləri
Şəlalənin maksimal hündürlüyü 410 metrdir. Su damcısının maksimal sərbəst düşmə hündürlüyü 250 metrdir. Bol sulu zamanında eni 223 m olur. Horizontal səth üzrə eni 213 metrdir.
May-iyun aylarında şəlalə daha gözəl olur - qar əridikcə şəlalə bol sulu olur. Qış aylarında şəlalə donur və ərazi alpinistlərin sevimli məkanına çevrilir.
Əfsanələr
Əfsanəyə görə cəsur bir vikinq evlənmək üçün yeddi bacının yanına gəlir. Bacılar onu gəlinlik fatası üçün göndərirlər və deyirlər ki gələndə yeddi bacıdan biri ilə evlənər. Fatanı alıb gətirən vikinq son anda qərar verə bilmir. Bacıların hər biri çox gözəl olur. Sonda bacılar evlənməkdən vaz keçirlər. Oğlan nəticədə içki içməyə qurşanır və butulka formalı şəlaləyə çevrilir. Digər bir əfsanəyə görə yeddi bacı dağın zirvəsində rəqs edir. Qarşı tərəfdə isə gənc bir oğlan onlara baxararaq flirt etmişdir.
Lərdəşur (Mahnişan)
Lərdəşur - İranın Zəncan ostanının Mahnişan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 184 nəfər yaşayır (44 ailə).
Boris Yefimiçev
Boris Yefimiçev — 20 yanvar şəhidi. Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 31 mart 1998-ci il tarixdə fərmanı ilə ölümündən sonra 20 Yanvar Şəhidi fəxri adı verilmişdir.
Həyatı
Boris Yefimiçev Vasilyeviç 1945-ci ilin 15 yanvar tarixində Bakı şəhərində anadan olub. Boris hər iki gözündən əlil olub. Azərbaycan korlar cəmiyyətinin trikotaj fabrikində işləyirdi. Yanvarın 20-də axşam saat 22.00-da evdən çıxıb. Saat 23:00-da iki nəfər onu yaralı halda evə gətirib. Gətirənlər deyib ki, hərbçilər Haqverdiyev küçəsində onu əvvəl; süngü ilə, sonra avtomatla vurublar. Hadisə vaxtı təhlükə hiss edən Yefimiçev belə deyib:
Rebyata, ya slepoy, menya ne troqayte.
Həkim arayışında isə belə yazılıb: Yefimiçev Boris Vasilyeviç yanvarın 21-də saat 01:30 dəqiqədə təcili yardım maşını ilə Eksperimental xəstəxanaya gətirilib. Xəstənin qarın nahiyəsində süngü yeri aşkar edilmiş, daxili orqanlar tamamilə zədələnmişdir. Xəstəxanaya gətirilən kimi cərrahiyyə əməliyyatı aparılmış, amma onun vəziyyəti yaxşılaşmamışdır. Yaralı yanvarın 21-də axşam saat 19:00-da vəfat etmişdir. Boris Azərbaycan dilində təmiz danışırdı, özünü köklü içərişəhərli hesab edirdi. Müsəlman qaydasilə məsciddə yuyulub dəfn edilmişdir. Özü belə vəsiyyət eləmişdi. Mərhum Şəhidlər xiyabanında dəfn edilmişdir.
Ünvan
Bu ünvanda yaşamışdır: Bakı, Nərimanov prospekti, 577-ci məhəllə, ev 89, mənzil 31.
Rizosfer
Rizosfer - bilavasitə bitki köklərinə yapışmış və yüksək miqdarda mikroorqanizmlərə malik olan qatı (2-3 mm). Rizosferin mikroflorasının tərkibi torpaq tipindən, bitkinin növü və yaşından asılıdır.
Super Həvəskarlar Liqası
Super Həvəskarlar Liqası (TR:Süper Amatör Ligleri) Türkiyə futbol liqa sisteminin altıncı pilləsini təşkil edən bir sıra futbol liqalarından ibarətdir. Amatör Ligleri (Həvəskar Liqa)]; Türkiyə Futbol Federasiyası. 14 iyul 2014-cü ildə alındı. Hər vilayətin öz liqası vardır.
Ağabəyli (Meşkinşəhr)
Ağabəyli — İranın Ərdəbil ostanının Meşkinşəhr şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 66 nəfər yaşayır (12 ailə).
Miyanıc (Mahnişan)
Miyanıc - İranın Zəncan ostanının Mahnişan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 130 nəfər yaşayır (28 ailə).
Çexiya 2015 Avropa Oyunlarında
Çexiya — iyun ayının 12-dən 28-nə kimi Azərbaycanda keçirilən 2015 Avropa Oyunlarında iştirak edən ölkələrdən biridir.
Çexiya ümumilikdə 127 idmançı ilə təmsil olunur.
Ərkəvin (Çaldıran)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 122 nəfər yaşayır (18 ailə).
Türkiyədə həvəskar futbol liqalarının siyahısı
2010-cu ildən etibarən Regional Həvəskarlar Liqası və İl Həvəskar Futbol Liqası iki dərəcədə oynanılır. Ən yüksək səviyyəli həvəskarlar liqası olan Regional Həvəskarlar Liqası TFF, İl Həvəskarlar Liqaları isə hər vilayətdə İl Həvəskarlar Liqası Federasiyaları tərəfindən təşkil edilir.
Regional Həvəskarlar Liqası
2010-cu ildə yaradılmış Regional Həvəskarlar Liqası (qısaca BAL) Türkiyənin 5. səviyyə futbol liqası. Həvəskar kimi bu, ən yüksək liqa səviyyəsidir. 14 qrupda oynanan liqada uğur qazanan komandalar 3-cü Liqaya yüksəlir. Hər vilayətdən ən azı bir komanda iştirak edir.
Əyalət həvəskar liqaları
Ümumilikdə Türkiyə futbol liqalarının 6-cı səviyyəli liqası, həvəskar əsasda Regional Həvəskarlar Liqasından sonra 2-ci səviyyəli həvəskarlar liqasıdır.
Liqalarda mübarizə aparan komandalar daha yüksək liqaya Regional Həvəskarlar Liqası'na yüksəlmək üçün mübarizə aparır. Türkiyənin hər bir vilayətində keçirilir.
Əyalət Həvəskar Liqaları üç səviyyədən ibarətdir: Super Həvəskar, 1-ci Həvəskar və 2-ci Həvəskar. 33 əyalətdə Super Həvəskar kimi 2 səviyyəli liqa və 28 əyalətdə 1-ci Həvəskar liqası olduğu halda (onlardan 5-də ikinci səviyyə yoxdur); 48 əyalətdə 1-ci Həvəskar və 3-ü 2-ci Həvəskar kimi iki səviyyəli liqa var (onlardan 45-də ikinci səviyyə yoxdur).
Regional Həvəskarlar Liqasındakı komandaların sayına görə, bəzi əyalətlərin Çempion komandaları birbaşa Regional Həvəskarlar Liqasına yüksəlir, bəzi əyalətlərin Çempionları isə Play Off-da oynayır.
Əyalətlərin ən yaxşı Həvəskar Liqalarının siyahısı:
Elçin Səlcuq
Elçin Quliyev və ya Elçin Səlcuq — Azərbaycan jurnalisti.
Həyatı
Quliyev Elçin Abdulla oğlu 1964-cü il noyabrın 10-da Naxçıvan MR-nın Şərur rayonunun Yengicə kəndində anadan olmuşdur. 1991-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsini bitirmişdir. 17 dekabr 2009-cu ildə qaraciyər serrozundan vəfat etmişdir.
Fəaliyyəti
1980-ci illərin Azadlıq hərəkatı dövründə "Meydan", "FV-ÇP" kimi qeyri-leqal qəzetlərin nəşrində və yayılmasında fəal iştirak etmişdir. 1990-cı ildə "Azadlıq" qəzetinin ilk əməkdaşlarından biri olub, 1997-ci ilə qədər burada çalışmışdır. 1997-1998-ci illərdə "525-ci qəzet"də çalışmış, 1998-2001-ci illərdə "Detektiv" qəzetinin təsisçisi və baş redaktoru olmuşdur.
Şahin Məmmədov (20 Yanvar şəhidi)
Şahin Zahid oğlu Məmmədov – 20 Yanvar şəhidi.
Elçin Səlcuq
Əsərləri
Elçin Səlcuq "Kədərin sirri" kitabında yazıçı-dramaturq, alim Kamal Abdullanın bədii yaradıcılığını araşdırmış, onun əsərlərinin özəlliklərini təhlil etməyə çalışmışdır. Kitabın redaktoru şair Etimad Başkeçid və naşir Əliş Mirzallıdır. Ön sözü müəllifi şair Salam Sarvandır. Kitab 2005-ci ildə çap olunmuşdur.
Nihat Rzaxanov
thumb
Şahin Məmmədov (20 Yanvar şəhidi)
Həyatı
26 yanvar 1990-ci ildə Hoftomi-Kirov kəndləri arasında Bədəlov Rövşən və Allahverdiyev Rövşən ilə birgə atəşə tutulmuş, öldürüldükdən sonra Şahin Məmmədov və Bədəlov Rövşən yandırılmışdır. Şahinin meyidi tanınmaz hala salındığı üçün valideynləri onu çox çətinliklə tanıya bilmişlər. Lənkəranda dəfn olunub. Şahin Məmmədov subay idi.
Nihat Rzaxanov
Nihat Rzaxanov (18 aprel 2001; Biləcəri, Azərbaycan — 6 noyabr 2020; Xocavənd, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Şahin Məmmədov (20 Yanvar şəhidi)
Həyatı
Ölümündən sonra "20 Yanvar şəhidi" fəxri adına layiq görülüb.
Nihat Rzaxanov
Haqqında
Nihat Natiq oğlu Rzaxanov 18 aprel 2001-ci ildə Biləcəri qəsəbəsində anadan olub. 2007-ci ildə 301 N-li məktəbdə daxil olaraq orta təhsil alır. Ailənin maddi vəziyyəti yaxşı olmadığı üçün 9 il təhsil aldıqdan sonra işləməyə başlayıb. 2019-cu ildə həqiqi hərbi xidmətə yollanıb. 27 sentyabr 2020-ci ildə başlayan Vətən müharibəsinə qatılıb. Cəbhənin Cəbrayıl, Füzulidə, Xocavənd istiqamətlərində döyüşlərdə iştirak edib. 6 noyabr 2020-ci ildə Xocavənd istiqamətində gedən döyüşlərdə şəhid olub. 7 noyabr 2020-ci ildə dəfn edilib. Ölümündən sonra "Vətən uğrunda" və "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif olunub.
Balta-Liman konvensiyası
Osmanlı imperiyası 1826-cı ildən bəri ehtiyac duyduğu yerli xammalın xarici tacirlər tərəfindən ixrac edilməsinin qarşısını alan yed-i vahid (inhisar) sistemini tətbiq etdi. Bu sistem Böyük Britaniyanın mənafeyinə uyğun deyildi və ingilislər onlara Osmanlı ərazilərində imtiyazlar vermək üçün Osmanlı imperiyasına təzyiqlər göstərirdilər.
Osmanlı dövlət xadimi,diplomatı Mustafa Rəşid paşa, Misir valisi Kavalalı Mehmet Əli paşanın qiyamını yatırmaq üçün İngilislərdən kömək istədi. Bu yardım qarşılığında, ingilislər Balta-Limanida bir dövlət malikanəsində Böyük Britaniyaya böyük ticarət imtiyazları verən ticarət konvensiyasının imzalanmasını istədilər. Konvensiya 8 oktyabr 1838-ci ildə kraliça I Viktoriya tərəfindən, bir ay sonra sultan II Mahmud tərəfindən təsdiq edildi.
Tarixi
250px|thumb|right|[[Kavalalı Mehmed Əli Paşa|Mehmed Əli Paşa, oğlu İbrahim Paşa və Sülüyman Paşa Farsavi]] Britaniya imperiyası Osmanlı ərazilərində sərbəst ticarət hüququnu almaq üçün uzun müddət mübarizə aparmışdır. Lakin hər dəfə ingilislərin cəhdləri uğursuzluğa düçar olurdu. XIX əsrin əvvəllərində dərin siyasi və iqtisadi böhran keçirən Osmanlı imperiyası böyük dövlərin güclü təzyiqinə tam gətirə bilmirdi. Həmçinin ölkənin daxili vəziyyəti də Osmanlı dövlətinin xarici təzyiqə müqavimət göstərməsinə imkan vermirdi. 1830-cu illərdə xüsusən Osmanlının ən böyük əyaləti olan Misirdə müstəqillik meyllləri Sultan II Mahmudu ingilislərə güzəştə getməyə məcbur etdi. Belə ki, Misirin Osmanlı valisi Mehmed Əli Paşa ilə 1831-ci ildən başlayaraq mərkəzi hakimiyyət arasındakı hərbi mübahisə alovlanmışdı. 1831-ci ildə Kavalalı Mehmed Əli Paşanın oğlu İbrahim Paşa Suriyaya uğurlu hərbi ekspedisiyaya rəhbərlik etdi və özünü Suriya valisi elan etdi. Onun bu hərəkəti 1833-cü ildə sona çatan döyüş əməliyyatlarının başlanmasına gətirib çıxardı və bu zaman İbrahimin qoşunları İstanbula doğru irəlilədilər. Lakin Rusiya imperiyasının müdaxiləsi İbrahim paşanın irəliləməsini dayandırdı.
Buna baxmayaraq, Mehmed Əli Paşa Suriyanı idarə etməyə davam etdi və 1838-ci ilin mayında həm İngiltərə, həm də Fransa Konsulluqlarına Osmanlıdan müstəqilliyini elan etmək qərarına gəldiyini bildirdi. Onun bu addımına həm böyük böyük dövlətlər, həm də II Mahmudun dövründə seperatizmin qarşısını almaq üçün hərbi əməliyyatlara hazırlaşmağa başlayan Osmanlı imperiyası qarşı çıxdı. Bu mübahisənin ən qızğın vaxtında 16 Avqust 1838-ci ildə Balta-Liman Sülh konvensiyası imzalandı. Müqavilədə açıq qarşılıqlı yardım maddələri olmasa da, Britaniya xarici işlər naziri Palmerston ertəsi ay rəsmi olaraq elan etdiyi mövqe ilə Osmanlı imperiyasının ərazi bütövlüyünə ingilis dəstəyini təmin etdi. Mehmed Əli Paşa yeni başlayacağı sənayeləşmə layihəsinə təhlükə yaradacağını düşünərək müqaviləni yerinə yetirməkdən imtina etdikdə, Sultan II Mahmud ona bir illik güzəşt müddəti verdi. Bundan sonra da Mehmed Əli Paşa bu müqavilənin şərtlərini yerinə yetirməkdən boyun qaçırırdı. 1840-cı il London Konvensiyasının şərtlərinə uyğun olaraq, Osmanlı, İngiltərənin köməyi ilə qısa müddətdən sonra Suriyaya hücum etdi və oraya nəzarətini geri qaytardı. Müqavilənin nəticələri mübahisəlidir. Lakin bir çox tarixçilər bunun ingilis idxalını artırmaq üçün Osmanlı bazarlarını açdığını və Osmanlı istehsalçılarına zərər verdiyini iddia edirlər.
Konvensiyanın şərtləri
Müqavilənin bəzi müddəaları bunlardır:
Yuxarıda sadalanan maddələrin sonuncusu ingilis vətəndaşlarının Osmanlı dövlətinin sərhədləri daxilində ticarət edərkən Osmanlı vətəndaşlarından daha az vergi ödəyəcəyi mənasını verirdi. Məsələn, Salonikidən İstanbula mal göndərən müsəlman yerli tacir dövlətə tranzit gömrük vergisi ödəsə də, ingilis tacir bu vergidən azad idi. Yüksək vergilər səbəbindən müsəlman tacirlərin başqa bir Osmanlı şəhərinə mal göndərməsi və ya ticarət etməsi mümkün deyildi. Yüksək vergilər səbəbindən müsəlman tacirlərin başqa Osmanlı şəhərinə mal göndərməsi və ya ticarət etməsi mümkün deyildi.
1838-1841-ci illərdə Fransa, İsveç, Norveç, İspaniya, Hollandiya, Belçika, Danimarka və Portuqaliya ilə oxşar müqavilələr imzalanmışdır. Bu müqavilələr kapitulyasiya sistemini gücləndirdi, Osmanlı sənayesinə böyük zərbə vurdu. Osmanlı imperiyasının digər dövlətlərə borclu olmasına səbəb oldu və maddi çöküşünü sürətləndirdi.
Boyaq bitkilər
Boyaq bitkilər - kök, gövdə, budaq, qabıq, yarpaq, çiçək, meyvə və ya toxum hissələrindən boyaq məhlulu hazırlayıb yun, ipək və pambıq məmulatlarını boyamaq üçün istifadə olunan bitkilər.
M.Qasımova (1980) görə, respublikamızda rast gəlinən boyaq bitkiləri 110 fəsilə və 358 cins daxilində birləşərək ümumi floramızın 36%-in təşkil edir. Boyaçılıq sənayesi üçün geniş istifadəsi mümkün olan bitkilərdən boyaqotu, sarağan, sumaq, dəli çətənə, sarı kol, yapon stifnolobiumu, qoz, nar, zirinc, palıd, şabalıd, murdarça, tut, qızılağac, çaytikanı, zəfəran, əvəlik, dazıotu, gəndəlaş, ətirşah, söyüd, andız, qaraqınıq, yemişan, heyva və s-ni göstərmək olar.
Gövhər Zeynalova
Gövhər Zeynalova — üzvü və neft kimya sahəsində görkəmli alim, Azərbaycan SSR Dövlət Mükafatı Laureatı, texnika elmləri doktoru, professor, AMEA Aşqarlar Kimyası İnstitutunun yaradıcılarından biri.
Həyatı
Gövhər Əli qızı Zeynalova 1923-cü il iyun ayının 25-də Bakı şəhərində anadan olmuşdur. O 1940-cı ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin kimya fakultəsinə qəbul olmuş və 1945-ci ildə həmin institutu fərqlənmə diplomu ilə bitirərək V.V.Kuybışev adına Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Neft Emalı İnstitutunda (AETNEİ-də) elmi fəaliyyətə başlamışdır. 1951-ci ildə Gövhər xanım elmlər namizədlik, 1967-ci ildə isə doktorluq dissertasiyasını müvəffəqiyyətlə müdafiə etmişdir. 1968-ci ildə G.Ə.Zeynalovaya professor adı verilmişdir. Keçən əsrin 50-ci illərində texniki tərəqqi xalq təsərrüfatının bütün sahələrində maşın və mexanizmlərin sayının artmasına gətirib çıxartdı. Bu isə sürtkü materiallarının və xüsusilə də sürtkü yağlarının keyfiyyətinin yüksəldilməsi problemini çox kəskin şəkildə qarşıya qoydu. Bu da öz növbəsində neft kimyasında yeni istiqamətin – sürtkü yağlarına aşqarlar kimyasının formalaşmasına gətirib çıxartdı. Aşqarların sintezi və tətbiqi sahəsində məqsədyönlü tədqiqatlar ölkəmizdə aşqarların sənaye istehsalının təməlini qoydu. Tezliklə keçmiş SSRİ-də ilk dəfə olaraq bir sıra aşqarlar yaradıldı və istehsalata tətbiq edildi. G.Ə.Zeynalova 1965-ci ildən ömrünün axırına kimi Aşqarlar Kimyası İnstitutunda, əvvəl laboratoriya müdiri, sonra isə konsultant kimi çalışmışdır.Gövhər xanım Zeynalova öz işində həm tələbkar, həm də artıq dərəcədə dəqiq və məsuliyyətli olmaqla yanaşı, təvazökar, ətrafındakılara və övladlarına qarşı çox qayğıkeş insan idi. Görkəmli alim G.Ə.Zeynalova 28 iyun 1997-ci ildə vəfat etmişdir.
Elmi fəaliyyəti
G.Ə.Zeynalova, akademik Ə.M.Quliyev və əməkdaşları 1970-ci ildə Bakı neftlərindən alınan motor yağlarının keyfiyyətini yüksəldən yeni aşqarların sintezi, texnologiyasının hazırlanması, sənayedə tətbiqi və onların əsasında sürtkü kompozisiyaları yaratdıqlarına görə elm və texnika sahəsində Azərbaycan SSR Dövlət mükafatına layiq görüldülər. Motor yağlarının stabilliyini artırmaq üçün bir sıra azot-, hidroksil-, fosfor-, kükürd- tərkibli birləşmələr sintez edilmişdir. Sintez edilmiş birləşmələrdən АзНИИ-11, ИНХП-25, ИНХП-21 və s. ən effektli oksidləşməyə qarşı aşqarlar idi. Gövhər xanımın bilavasitə rəhbərliyi və iştirakı ilə 1975-ci ildə Sumqayıt Aşqarlar zavodunda ИХП −101 və БФКу aşqarları, 1979–2000-ci illərdə isə ИHХП −21 və ИХП-21 aşqarları keçmiş SSRİ-n Başqırdıstanın Ufa şəhərinin Neft emalı zavodunda, sənaye miqyasında istehsal edilib. Bu aşqarlar əsasında M-16 ИХП-3, Дп-11у, М-12Ву, М-8В, М-10Г2 və s. sürtkü kompozisiyaları hazırlanmış və motor yağlarının keyfiyyətini yüksəltmək üçün geniş tətbiq olunmuşdur. Həmin yaradılan kompozisiyalar dövlətə ildə küllü miqdarda vəsaitə qənaət etməyə imkan vermişdir. O, öz elmi fəaliyyətində dövrümüzün təlabatına müvafiq olaraq elm və təcrübənin əlaqəsinə xüsusi diqqət yetirən qadın alimlərimizdən biri olmuşdur.
Elmi əsərləri
G.Ə.Zeynalova çoxlu sayda dəyərli elmi məqalələrin o cümlədən, 150-dən çox müəlliflik şəhadətnaməsinin müəllifidir. O, bir sıra beynəlxalq və respublika konfranslarında elmi məruzələrlə çixış etmişdir. ких соединений серы. г.Казань. 1995г.,-С. 267 в составе буровых растворов Экология, Экономика". Баку. 1995г.,-С.3–11
Elmi kadrlar
Gənc elmi kadrların hazırlanması işinə də o, xüsusi diqqətini yetirirərək 3 elmlər doktoru və 15 elmlər namizədi yetişdirmişdir.
Mükafatları
G.Ə.Zeynalovanın əməyi dövlət tərəfəndən layiqincə qiymətləndirilərək, "Şərəf nişanı" ordeni, "Əmək rəşadətinə görə"medalı iıə təltif edilmişdir. Onun tərəfindən yaradılmış səmərəli aşqarların istehsal texnologiyasının maketləri dəfələrlə Ümumittifaq Xalq Təsərrüfatı Nailiyətləri Sərgisində nümayiş etdirilmiş və öz növbəsində 2 gümüş və bürünc medallara layiq görülmüşdür.
Zinnur Uraksin
Bioqrafiya
1956-cı ildən Fedorovski rayonunun Saitovskaya kəndində ibtidai məktəbində, 1957-ci ildən Orenburq vilayətinin Allaberdin 7 illik məktəbində dərs demişdir. 1958-1959-cu illərdə Zarya Kommunizma qəzetinin (Orenburq vilayətinin Tyulqan kəndində) şöbə müdiri idi. 1963-cü ildə Başqırd Dövlət Universitetini bitirdikdən sonra Rusiya Elmlər Akademiyasının Ufa Elmi Mərkəzinin Tarix, Dil və Ədəbiyyat İnstitutunda işləyir. 1968-ci ilin iyulundan baş elmi işçi, dekabrdan sektor müdiri, 1977-ci ildən direktor müavini, 1988-ci ildən direktor, 2002-ci ildən şöbə müdiri, 2005-ci ildən baş elmi işçi işləyir. 1966-cı ildə Talmas Qaripovun rəhbərliyi altında "Müasir başqırd ədəbi dilində frazeoloji sinonimlər" namizədlik dissertasiyasını, 1975-ci ildə "Başqırd dilinin frazeologiyası" adlı doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir.
Eyni zamanda 1992-ci ildən Humanitar Elmlər Bölməsinin akademik-katibi, 1996-2005-ci illərdə Başqırdıstan Respublikası Elmlər Akademiyasının vitse-prezidenti olur.
3 mart 2007-ci ildə dünyasını dəyişmişdir. Ufa şəhərindəki müsəlman qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.
Elmi fəaliyyəti
Tədqiqatı başqırd dilinin leksikoqrafiyası, leksikologiyası, sosiolinqvistikası, terminologiyası, frazeologiyasına həsr edilmişdir. Müxtəlif növ lüğətlərin tərtibi üçün elmi prinsiplər hazırlamış, rus-başqırd frazeoloji lüğəti (1989), sinonimlər lüğəti (2000), başqırd dilinin frazeoloji lüğəti (2006) və s. tərtib etmişdir. Başqırd dilinin izahlı lüğətinin tərtibçilərindən və redaktorlarından biri, başqırd-rus (1996) və rus-başqırd (2 cilddə, 2005) lüğətlərinin tərtibçilərindən və icraçı redaktorundan biridir.
300-dən çox elmi əsərin müəllifidir.
Ədəbi fəaliyyət
İlk hekayələr kitabı "Mənşələr" 1976-cı ildə nəşr olunmuşdur. "Qarğa" (2003; başqırd dilində), "Karvansaray" (2008; başqırd dilində) romanları başqırd xalqının kanton sistem dövründəki həyatını təsvir edir. "Yaraları necə müalicə etmək olar?" Dramının müəllifidir (2001; Başqırd dilində)."Yovşanın acısı", "Mübarizə" (hər ikisi - 2002; Başqırd dilində) və s. roman və hekayələr toplusu yazmışdır.
Əsədabad (Meşkinşəhr)
Əsədabad — İranın Ərdəbil ostanının Meşkinşəhr şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 93 nəfər yaşayır (16 ailə).
Orcaq (Mahnişan)
Orcaq - İranın Zəncan ostanının Mahnişan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 175 nəfər yaşayır (29 ailə).
NGC 1491
NGC 1491, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktik dumanllıqdır. Göy üzündə Persey bürcü istiqamətində yerləşir. EN tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Murad təpə
Murad təpə— İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indiki Ellər (Kotyak, Abovyan) rayonunda kənd. 15.08.1964 tarixində adı dəyişdirilərək Kanakeravan qpyulmuşdur.
Təzəkənd-i Qaracaqaya (Həştrud)
Təzəkənd-i Qaracaqaya — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Həştrud şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 142 nəfər yaşayır (27 ailə).
Türk-islam sintezi
Türk-islam sintezi və ya türk-islam milliyətçiliyi  —  Türkiyə millətçiliyi ilə islamçılığı birləşdirən dini milliyətçilik növü.
Bayıtmış (Çaldıran)
Bayıtmış - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Çaldıran şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 96 nəfər yaşayır (26 ailə).
Danimarka 2015 Avropa Oyunlarında
Danimarka — iyun ayının 12-dən 28-nə kimi Azərbaycanda keçirilən 2015 Avropa Oyunlarında iştirak edən ölkələrdən biridir.
Danimarka ümumilikdə 65 idmançı ilə təmsil olunur.
Efemeroidlər
Efemeroidlər — illik vegetasiyanı qısa müddətə (payızdan yaza kimi) başa vuran və yerüstü hissəsi yayda quruyub məhv olan çoxillik ot bitkiləri qrupu.
Ümumi məlumat
Yeraltı hissəsi (kök yumruları, soğanaq və kökümsov) ilin çox hissəsini sakitlik halında keçirir və bir neçə il qalır. Quraqlıq efemeroidləri səhra, yarımsəhra və bozqırlarda bitərək, həmin regionlarda otlaqların əsas yem bitkidir. Efemeroidlərə həm də kifayət qədər rütubətli meşə və subalp (alp) zonalarında rast gəlinir. Onlar əsas meşə və subalp bitkiləri inkişafa başlayanadək öz vegetasiyasını tamamlayır. Bütün Efemeroidlər vegetativ çoxalır. Onların əksəriyyəti otlaq yemi kimi təsərrüfat əhəmiyyətinə malikdir, həmçinin dekorativ gülçülükdə istifadə edilir (lalə, nərgiz və digər zanbaqkimilər). Zəfəran bitkisi də Efemeroidlərə aiddir.
Attutan (Meşkinşəhr)
Attutan — İranın Ərdəbil ostanının Meşkinşəhr şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 15 nəfər yaşayır (6 ailə).
Pəri (Mahnişan)
Pəri - İranın Zəncan ostanının Mahnişan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 777 nəfər yaşayır (177 ailə).
Çavuş Stabbi
Serjant Stabbi — (1916 - 16 mart 1926) (ABŞ) 102-ci Piyada Alayının qeyri-rəsmi maskotu və Birinci Dünya Müharibəsində 26-cı (Yanki) diviziyasında xidmət etmiş itdir. 18 ay xidmət etmiş, Qərb cəbhəsində 17 döyüşdə iştirak etmişdir. O, alayını gözlənilməz iprit hücumlarından xilas etmiş, yaralıları tapıb təsəlli vermiş və guya bir dəfə bir Alman əsgərini şalvarından tutaraq, Amerika əsgərləri onu tapana qədər orada saxlamışdı. Onun hərəkətləri müasir Amerika qəzetlərində yaxşı sənədləşdirilib.
Stabbi Böyük Müharibənin ən çox mükafatlandırılan döyüş iti və döyüş yolu ilə çavuş rütbəsinə irəli sürülən yeganə it adlandırılıb. Stabbinin qalıqları Smitsonian İnstitutundadır.
Stabbi 2018-ci il cizgi filminin mövzusudur.
Mükafatları və xatirəsi
Stabbi aşağıdakı medallara layiq görülüb:
Onun qalıqları Smitsonian İnstitutunda "Azadlığın qiyməti: Amerikalılar Müharibədə" adlı sərgi çərçivəsində nümayiş etdirilir. Stabbi, Kanzas-Sitidə 11 Noyabr 2006-cı il Atəşkəs Günü keçirilən mərasimdə Amerikanın Birinci Dünya Müharibəsi xatirəsi olan Azadlıq Memorialının Şöhrət Xiyabanında kafelə layiq görülüb. 2018-ci ildə "Sgt. Stubby: An American Hero" tammetrajlı cizgi filmi ekranlara çıxıb.
Teymurabad (Həştrud)
Teymurabad — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Həştrud şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə yaşayışı yoxdur.
Hörmüzabad (Sərdəşt)
Hörmüzabad — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Sərdəşt şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 85 nəfər yaşayır (13 ailə).
Mirzə Hüseyn Həsənzadə
Həyatı və fəaliyyəti
Mirzə Hüseyn Həsənzadə 1869-cu ildə İrəvanda anadan olub. Zaqafqaziya Müəllimlər Seminariyasının məzunlarından biridir.
1890-cı illərdə Mirzə Hüseyn Atsquri kənd məktəbində baş müəllim kimi fəaliyyət göstərib. 1912-ci ildə Tiflis də Kultura mətbəəsində "Tamam əlifba" adlı dərslik nəşr etdirib. 38 səhifəlik bu kitab I sinif üçün yazılmış əlifba dərsliyi idi. Kitabda ərəb əlifbasına sait səslər əlavə edilmişdi. Kitab həmçinin şəkillərdən, qısa hekayələrdən və şeirlərdən ibarət idi. Həmin illərdə Mirzə Hüseyn Tiflis şəhər 2-ci Xarpux Azərbaycan ibtidai məktəbinin müəllimi kimi fəaliyyət göstərirdi.
Tiflisdəki həyatı Mirzə Hüseynin siyasi fəaliyyətində mühüm rol oynamağa başladı. Belə ki, 1918-ci ildə Gürcüstan Demokratik Respublikası qurulduqdan sonra parlament funksiyasını həyata keçirən Gürcüstan Milli Şurasının 1918-ci il 13 sentyabr tarixli qanunu ilə milli azlıqların nümayəndələrinə bu qanunverici orqanda təmsilçilik kvotaları ayrıldı. Buna görə də Gürcüstanda yaşayan Azərbaycan türklərinə də Milli Şurada təmsil olunmaq üçün 4 yer ayrıldı. Bu yerlər Gürcüstan ərazisində fəaliyyət göstərən milli şuraların nümayəndələri hesabına doldurulmalı idi. 1918-ci ilin sentyabrın 29-da Gürcüstan Müsəlmanlarının Milli Şurası tərəfindən Əliheydər Qarayev, Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev, Əbdüləziz Şərifov və Mirzə Hüseyn Həsənzadəyə parlamentdə təmsilçilik mandatı verildi. Bir ay sonra şura öz fəaliyyətini Gürcüstan Müəssislər Məclisi adı altında davam etdirdi.
Mirzə Hüseyn Həsənzadə 1947-ci ildə dünyasını dəyişib. Bəzi mənbələrdə isə onun vəfat tarixi kimi 1948-ci il qeyd edilir.
Məhəmməd xan Ustaclı
Məhəmməd xan Şahqulu sultan oğlu Ustaclı və ya Toxmaq xan Ustaclı — XVI əsrdə yaşamış türkmən Ustaclı tayfasından olan Səfəvi məmuru, diplomatı və hərbi rəhbəri. O, 1568-ci ildən 1575-ci ilə qədər İrəvan və ya digər adı ilə Çuxursəəd bəylərbəyliyinin hakimi kimi xidmət etmişdir. Daha sonra, o, Osmanlı imperiyasına göndərilən nümayəndə heyətinə rəhbərlik etmişdir. Geri qayıtdıqdan sonra, o, bəzi hüquqi proseslərdə iştirak etmiş və 1578-ci ildə yenidən Çuxursəəd əyalətinə bəylərbəyi təyin edilmişdir. Səfəvi-Osmanlı müharibəsi (1578-1590) zamanı baş vermiş Çıldır döyüşündə o, əsas komandan kimi çıxış etmiş və məğlub olmuşdur. Bir neçə il sonra - 1583-cü ildə Məhəmməd xan Toxmağın bəylərbəyliyi əyalətin Osmanlı dövləti tərəfindən işğal edildiyinə görə sona çatmışdır. Bu əyalət 1604-cü ilə qədər Osmanlı dövlətinin tabeliyində qalmışdır.
Osmanlı dövlətində səfirliyi
thumb|right|200px|[[Çəhəl Sütun Sarayında çəkilmiş I Təhmasibin şəkli]] thumb|right|220px|Herman Moll tərəfindən çəkilmiş [[Səfəvi dövləti|Səfəvi xəritəsində İrəvan
]]
Məhəmməd xan Ustaclı Çuxursəəd bəylərbəyliyinin özündən əvvəlki hakimi olan Şahqulu Sultan Ustaclının oğludur və onlar türkmən Ustaclı tayfasına mənsubdurlar. Çuxursəəd bəylərbəyliyi hal-hazırkı Ermənistan ərazisini əhatə etmiş və onun əyalət paytaxtı İrəvan şəhəri olmuşdur. 1568-ci ildə Səfəvi hökmdarı I Təhmasib onu atasının yerinə bəylərbəyi və varis təyin etdi. Bir neçə il sonra, şah özünündən ölqümündən qısa müddət əvvəl Məhəmməd xanı Osmanlı sultanı III Muradın taxta çıxması münasibətilə təbrik etmək üçün İstanbula göndərdi. I Təhmasib Osmanlı ilə münasibətlərdə 1555-ci ildən sonra formalaşmış isti münasibətlərin davam etdirilməsinin tərəfdarı idi. Nümayəndəliyə 250 nəfər və 500 dəvə daxil idi. Nümayəndə heyəti 1576-cı ilin may ayında imperiyanın paytaxtı olan İstanbul şəhərinin yaxınlığında yerləşən Üsküdara çatdı. Onlar özləri ilə sultana şahdan hədiyyə vermək üçün qiymətli əlyazmalar, daş-qaşlar, habelə silahlar və gözəl xalçalar gətirmişdir. Hədiyyələr arasında ən qiymətli hədiyyə brilliantlarla bəzədilmiş imperial çadır idi.
Bunu böyük bir qarşılama mərasimi izlədi, elçilər gözəl formada bəzədilmiş atlar və 7 min dukat pulla geri göndərildilər. Həm mərasim, həm də çadirin hazırlanması Şahənşahnamənin birinci cildində təsvir edilmişdir. Zeren Tanındıya görə, çadır "möhtəşəm incəsənət nümunəsi" olmuş, lakin bizim dövrümüzə gəlib çatmamışdır. Məhəmməd xanın III Murada təqdim etdiyi I Şah Təhmasibin salamlama məktubu Topqapı sarayında saxlanılmaqdadır.
Məhəmməd xan Osmanlıdan Qəzvinə qayıdır, ancaq burada ona diqqət və iltifat göstərilmir. Bu zaman onun Çuxursəəddəki ulkası alınıb Əbuturab Mirzəyə verilmiş və elə vilayətə də bəylərbəyi o təyin edilmişdi.
Məhkəmə sahəsindəki fəaliyyəti
II Şah İsmayıl (1576-1577) öz qısa hakimiyyəti dövründə Məhəmməd xanı, baş vəzir Mirzə Şükrullah İsfahanini və Mirzə Əli Qacarı ədalət məhkəməsinin örf şurasının üzvləri təyin etdi. Ona divanbəyi Sultan İbrahim Mirzəyə maliyyə məhkəmələri də daxil olmaqla, fərdi məhkəmələrdə kömək etmək tapşırılmış, həmçinin dövlət maraqlarının təsirləndiyi məhkəmələrdə də divanbəyinə yardım etməli idi.
Məhəmməd xan və digərləri tərəfindən hazırlanan qərarlar və tənzimləmələr II İsmayılın qəbul etməsi ilə Səfəvi dövlətinin Ali Divanında təstiqləndi və bir neçə aydan sonra praktikada tətbiq olunmağa başladı.
Müharibə
1578-ci ildə Məhəmməd Xudabəndə (1578-1587) Məhəmməd xanı yenidən Çuxursəəd bəylərbəyi təyin etdi. 1578-1590-cı illər Osmanlı-Səfəvi müharibəsinin başlanğıcında səfəvilər yaxınlaşan Osmanlı hücumu barədə məlumatlandırılsalar da, bu hücumun böyüklüyü barədə məlumatlı deyildilər.
Şah tərəfindən Məhəmməd xana imperiyanın şimal-qərbindəki bütün qüvvələri toplamaq əmri verildi. Məhəmməd xan 15.000-30.000 arası qoşun toplayaraq, Çıldır düzünə doğru hərəkətə başladı. Bu yer Lələ Qara Mustafa Paşanın komandanlıq etdiyi Osmanlı ordusundan uzaqda deyildi. Rudi Mathi qeyd edir ki, onun casusları Osmanlı ordusunun düzgün sayını tapa bilməmiş və "yalnız görə bildiklərini saya bilmişdirlər". İsgəndər bəy Münşi (ö. 1633) və Xuan Tomas Minadoiyə (ö. 1615) görə, Məhəmməd xan Toxmaq casuslarının məlumatlarından cəsarətlənərək hücum etmək qərarına gəlmişdir. Münşi qızılbaşları günahlandıraraq qeyd edir ki, onlar əlavə dəstək qüvvələrinin gəlməsini gözləmək əvəzinə, daxili münaqişələr və intiriqalarla vurnuxa-vurnuxa 100.000 qoşuna qarşı 10.000 nəfərlə hücum edərək güclərinin dağılmasına səbəb oldu.
9 avqustda Məhəmməd xan və adamları Osmanlı ilə döyüşdü. Say baxımından həddindən artıq çox olan osmanlılar qalib gəldilər. Qızılbaşlardan 6-7 min nəfər döyüş meydanında həyatını itirdi, 3 min nəfər isə əsir düşdü və əsirlikdə edam edildilər. Məhəmməd xanın bəylərbəyi kimi ikinci xidmət dövrü 1583-cü ildə sona çatdı. Bunun səbəbi əyalətin Osmanlı tərəfindən işğal edilməsi idi. İşğal 1604-cü ilə qədər davam etdi.
NGC 7320A
NGC 7320A, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Peqas bürcü istiqamətində yerləşir. S0 tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Balutkəndi (Meşkinşəhr)
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 25 nəfər yaşayır (4 ailə).
Fırlar, sesidilər
Fırlar, sesidilər - xüsusi növ törədicilərin bitki orqanlarında əmələ gətirdiyi yerli patoloji yeni törəmələr.
Ümumi məlumat
Onurğasızların törətdiyi fırlar bəzən zoosidi, göbələklərin törətdiyi fırlar isə mikosesidi adlanır. Fırların meydana gəlməsi hallogenez, törədicisi isə hallogenlər adlanır. Viruslar, bakteriyalar, göbələklər, nematodlar, parazit həyata keçirən cücülər fırların törədiciləridir. Bir çox fırların törədiciləri kənd təsərrüfatına və meşə təsərrüfatına böyük zərər vurur. Bəzi fırların törədiciləri alaqlara qarşı bioloji mübarizədə istifadə olunur.
İraq Hərbi Birləşmələri
İraq Hərbi Birləşmələri — İraqın 1921-ci ildən Rəsmi ordusu.
Müasir formada İraq Ordusu, müharibə arası İngilislərin məcburi İraqı idarə etdiyi müharibələr dövründə ilk dəfə Böyük Britaniya tərəfindən yaradıldı. 2003-cü ildə ABŞ qüvvələri tərəfindən İraqın işğalından sonra İraq Ordusu Amerika səviyyəsində hər səviyyədə çoxlu miqdarda hərbi yardımla yenidən quruldu. İşğaldan qısa müddət sonra başlayan İraq üsyanları səbəbindən İraq Ordusu sonradan əvvəlcə əksinqilabçı qüvvə olaraq hazırlanmışdı.2011-ci ildə ABŞ qoşunlarının çıxarılması ilə İraq qüvvələri öz təhlükəsizliyi üçün tam məsuliyyət götürdülər.New York Times bir məqaləsində, 2004 və 2014-cü illər arasında ABŞ-nin İraq Ordusuna İraq xəzinəsindən daha böyük bir məbləğə əlavə olaraq 25 milyard dollarlıq təlim və avadanlıq verdiyini söylədi.
Ordu anti-İŞİD əməliyyatları zamanı İraqın Xalq Səfərbərlik Qüvvələri ilə geniş əməkdaşlıq etdi.
Tarixi
Mosulun Osmanlı vilayətini ölkələrinin bir hissəsi olaraq iddia edən Türkiyə Cümhuriyyəti ilə müharibə təhdidi, 6 yanvar 1921-ci ildə İngilislərin İraq Ordusunu yaratmasına səbəb oldu. Mussa Əl-Kadhum Briqadası keçmiş İraq-Osmanlıdan ibarət idi. kazarmaları Kadhimyahda olan zabitlər.İngiltərə Bağdadda yerləşən kiçik bir hərbi missiya vasitəsilə İraq Ordusuna və İraq Hərbi Hava Qüvvələrinə dəstək və təlim verdi.İraq Ordusu Günü, İraq uğrunda döyüşən əsgərləri qeyd edir.
1533–1918-ci illərdə İraq Osmanlı İmperiyasının hakimiyyəti altında idi və Osmanlı İmperiyasının Hərbi Birliyi olaraq döyüşdü. 1917-ci ildən sonra Birləşmiş Krallıq ölkəni nəzarətə götürdü. İngilislər tərəfindən qurulan ilk İraq hərbi qüvvələri, İraqın nəzarətində olduğu Kral Hərbi Hava Qüvvələrinin (RAF) bazalarını qorumaq tapşırılmış bir neçə qoşun dəstəsi İraq Leviləri idi.
1921-ci ilin avqustunda İngilislər Haşimit Kralı Faisal I-ni İraqdakı İngilis mandatının müştəri hökmdarı olaraq təyin etdilər. Faysal, Fransızlar tərəfindən Suriyanın Kralı kimi zorlandı. Eyni şəkildə İngiltərə hakimiyyəti bölgədəki sünni ərəb elitalarını İraqdakı hökumət və nazirlik ofislərinə təyin etdi. İngilislər və iraqlılar iki xalq arasındakı münasibətləri 1922-ci il İngiltərə-İraq müqaviləsi ilə rəsmiləşdirdi. Faysalın taxtdan qalxması ilə İraq Ordusu İraq Kralı Ordusuna (RIrA) çevrildi.
1922-ci ildə ordu cəmi 3,618 nəfər idi. Bu, İraq monarxiyasının istədiyi 6000 nəfərdən xeyli aşağı idi və hətta İngilislərin 4500 həddindən də az idi. Cəlbedici olmayan maaşlar erkən işə cəlb olunmasına mane olurdu. Bu zaman Birləşmiş Krallıq birbaşa İngilislərin nəzarəti altında olan İngilis məmuru İraq Leviləri kimi yerli qüvvələrdən pul almaq hüququnu qorudu. 4.984 nəfərlik gücü ilə İraq Leviləri, İngilislərin 4500 nəfərlik həddi ilə ordudan çox idi.
1924-cü ildə ordu 5.772 nəfərə çatdı və növbəti il ​​daha 7500 nəfərə çatdı. 1933-cü ilə qədər 7500 nəfər qalmalı idi. Qüvvədə indi altı piyada batalyonu, üç süvari alayı, iki dağ alayı və bir sahə batareyası var idi.
1932-ci ildə İraq Krallığına rəsmi müstəqillik verildi. Bu, 1930-cu il İngiltərə-İraq Müqaviləsinə uyğun olaraq, Birləşmiş Krallıq İraq hökumətinin İngilis məsləhətçilərinə hökumət işlərində iştirak etməsinə, İngilis hərbi bazalarının qalmasına icazə verməsi şərtiylə rəsmi səlahiyyətlərini sona çatdırdı. İraqın müharibə müddətində Birləşmiş Krallığa kömək etdiyini söylədi.
1941-ci il aprelin əvvəlində, II Dünya Müharibəsi zamanı Rəşid Əli əl-Gaylani və anti-İngilis "Qızıl Meydanı" üzvləri hazırkı hökumətə qarşı dövlət çevrilişinə başladılar. Baş nazir Taha əl-Haşimi istefa etdi və Rəşid Əli əl-Gaylani Baş nazir vəzifəsini tutdu. Rəşid Əli də özünü "Milli Müdafiə Hökumətinin" başçısı elan etdi. Monarxiyanı devirmədi, daha uyğun Regent qurdu. 1930-cu il müqaviləsinə əsasən onlara verilən İngilislərin hüquqlarını məhdudlaşdırmağa çalışdı.
30 apreldə İraq Ordusu bölmələri RAF Habbaniya'nın cənubuna yüksək yerə çıxdı. İraqdan bir elçi göndərildi ki, bazadan heç bir hərəkət, istər yer, istərsə də hava keçirilməsin. İngilislər tələbi rədd etdilər və sonra özləri İraq birliklərinin ərazini dərhal tərk etmələrini tələb etdilər. Bundan əlavə, İngilislər Bəsrə bölgəsinə qüvvələri endirdilər və iraqlılar bu qüvvələrin çıxarılmasını tələb etdilər.
2 may 1941-ci il tarixində, saat 05.00-da İngilislər ilə Rəşid Əlinin yeni hökuməti arasında İngilislər RAF Habbaniya'nın iraqlılara hava hücumu etdiyi zaman İngilis-İraq müharibəsi başladı. Bu vaxta qədər ordu xeyli böyüdü. Dörd piyada diviziyası var idi, təxminən 60.000 adam. [13] Tam gücdə hər bölmədə üç briqada var idi. İraqın 1-ci və 3-cü diviziyaları Bağdadda yerləşdi. Bağdadın daxilində L3 / 35 yüngül tank şirkəti, zirehli avtomobil şirkəti, yük maşınlarında daşınan "mexanikləşdirilmiş" piyada iki batalyon, "mexanikləşdirilmiş" pulemyot şirkəti və "mexanikləşdirilmiş" artilleriya briqadasından ibarət müstəqil mexanikləşdirilmiş briqada yerləşirdi. . 2-ci Diviziya Kərkükdə, 4-cü Diviziya isə Bağdaddan Bəsrəyə qədər əsas dəmir yolu xəttində Əl Divaniyahda yerləşirdi. Bütün bu "mexanikləşdirilmiş" piyada birləşmələri yük maşınları ilə daşınmışdı.
İngilislər və iraqlılar arasındakı düşmənçilik 1941-ci il mayın 2-dən 30-dək davam etdi. Alman hökuməti bir aviasiya bölməsi göndərdi, Fliegerführer Irak və İtaliya məhdud kömək göndərdi, lakin hər ikisi də gec idi və lazımi qədər uzaqlaşdı. Sonda ingilislər Bağdada yürüş edə bildilər və Rəşid Əli əl-Gaylani qaçdı.
İngiltərə-İraq müharibəsi başa çatdıqdan sonra Nuri Əs-Səid baş nazir vəzifəsinə qayıtdı və 1958-ci ildə monarxiyanın devrilməsinə və onun öldürülməsinə qədər İraq siyasətində hakim oldu. Nuri Əs-Səid bu müddətdə əsasən qərbyönümlü siyasət yürütdü. Ordu dağılmadı. Bunun əvəzinə Rusiyanın cənubundan başlayan mümkün Alman hücumlarına mane olmaq üçün saxlanıldı. İngilis qoşunları 1940-cı illərin sonlarında tərk etdi.
1948-ci il ərəb-İsrail müharibəsində iraqlılar bir ekspedisiya qüvvəsini yerləşdirdilər və 15.000–18.000 nəfərə çatdı.1948-ci ildə ordu on iki briqadada 21.000 nəfəri yerləşdirdi və İraq Kral Hərbi Hava Qüvvələri, əsasən İngilislər olan 100 təyyarəni yerləşdirdi. Əvvəlcə iraqlılar dörd piyada briqadası, bir zirehli batalyon və köməkçi heyət daxil olmaqla 3000-ə yaxın adamı müharibə səylərinə cəlb etdilər. Bu qüvvələr İordaniyanın rəhbərliyi altında fəaliyyət göstərməli idi.İlk saziş zamanı iraqlılar öz qüvvələrini təxminən 10000-ə çatdırdılar. Nəticədə İraqın ekspedisiya qüvvələrinin sayı 15.000–18.000 nəfər arasında idi.
İlk İraq qüvvələri 1948-ci ilin aprelində general Nur əd-Din Mahmudun komandanlığı altında İordaniyaya çatdı. Mayın 15-də İraqlı mühəndislər İordan çayı üzərindən ponton körpüsü qurdular və İsrailin Gesher qəsəbəsinə hücum etdilər. Zireh və hava dəstəyi ilə 3000-dən çox İraq əsgəri 50-dən az yüngül silahlı yəhudi müdafiəçisini məğlub edə bilmədi. Bu məğlubiyyətdən sonra İraq qüvvələri Nablus-Jenin-Tulkarm strateji üçbucağına keçdilər və burada 3 iyun tarixində başlayan İsrailin Jeninə hücumunda ağır itki verdilər, lakin mövqelərini davam etdirdilər. İraqın müharibəyə fəal qoşulması bu nöqtədə təsirli bir şəkildə sona çatdı.
1955-ci ilin mayında ingilislər nəhayət İraqdan çıxdılar. İraq hakimiyyəti geri çəkilmə danışıqları zamanı İngilis İraq Leviləri tərəfindən işğal edilmiş bir əvvəlki RAF Habbaniya'nın əsasında bir motorlu piyada briqadasının yaradılacağını söylədi. Haşimit monarxiyası 1958-ci ilə qədər davam etdi, 14 iyul İnqilabı olaraq bilinən İraq Ordusu tərəfindən dövlət çevrilişi ilə devrildi. İraq kralı II Faisal, kral ailəsinin üzvləri ilə birlikdə öldürüldü. Zərbə Əbdül Kərim Qasimi hakimiyyətə gətirdi. Bağdad Paktından çıxdı və Sovet İttifaqı ilə dostluq əlaqələri qurdu.
Qəsəm Abd-Nəsirdən uzaqlaşdıqda, İraq ordusunda Misir tərəfdarı zabitlərin artan müxalifəti ilə qarşılaşdı. Misirlə daha yaxın əməkdaşlıq etmək istəyən Arif məsuliyyətindən yayındı və həbsxanaya atıldı. Mosuldakı qarnizon Qəsimin siyasətinə qarşı üsyan qaldırdıqda, kürd lideri Bərzaninin Sovet İttifaqındakı sürgündən qayıtmasına icazə verərək, Nəsir tərəfdarı üsyançıları yatırmağa kömək etdi.
Mexanikləşdirilmiş piyada dəstələrindən ibarət yeni Beşinci Diviziyanın yaradılması elan edildi.Qəsəm də general rütbəsinə qaldırıldı.
1961-ci ildə Küveytə yaxın bir ordu quruculuğu, İraqın kiçik qonşu dövlətə dair iddiaları ilə birlikdə, bir müddət Küveytə yerləşdirilən İngilis hərbi qüvvələri ilə (quru, dəniz və hava) böhrana səbəb oldu. 1961-ci ildə Küveyt İngiltərədən müstəqillik qazandı və İraq Küveyt üzərində suverenliyini iddia etdi. 1930-cu illərdə olduğu kimi Qasim İraqın Küveytin Osmanlı Bəsrə əyalətinin bir bölgəsi olduğu, İngilislər tərəfindən 1920-ci illərdə yarandığı zaman İraq dövlətinin əsas orqanından əsassız olaraq ayrıldığı iddiasına əsaslandı.İngiltərə İraqın iddiasına sərt reaksiya verdi və İraqın qarşısını almaq üçün Küveytə qoşun göndərdi. Qəsəm geri çəkilməyə məcbur oldu və 1963-cü ilin oktyabrında İraq Küveytin suverenliyini tanıdı.
Qasım 1963-cü ilin fevralında, Baas Partiyası general Əhməd Həsən əl-Bəkirin (baş nazir) və polkovnik Abdul Salam Arifin (prezident) başçılığı ilə hakimiyyəti ələ keçirdiyi zaman öldürüldü. Doqquz aydan sonra 'Əbdussalam Salam Muhəmməd' Arif Baas hökumətinə qarşı uğurlu bir çevriliş etdi. 13 aprel 1966-cı ildə prezident Abdul Salam Arif vertolyot qəzasında öldü və onun yerinə qardaşı general Əbdül Rəhman Arif gəldi. 1967-ci ilin Altı Günlük Müharibəsindən sonra Baas Partiyası hakimiyyəti geri almaq üçün kifayət qədər güclü hiss etdi (17 iyul 1968). Əhməd Həsən əl-Bəkir İnqilab Komandanları Şurasının (RCC) prezidenti və sədri oldu.
Altı günlük müharibə zamanı İraqın 3-cü zirehli diviziyası İordaniyanın şərqində yerləşdirildi.Lakin İsrailin Qərb Sahilinə etdiyi hücum o qədər sürətlə baş verdi ki, İraq qüvvələri İordaniya döyüşlərini dayandırmadan özünü təşkil edə və cəbhəyə çata bilmədi. Təkrar İsrail hava hücumları da onları tutdu ki, İordan çayına çatdıqda bütün Qərb Sahili İsrailin əlində idi. İordaniya Kampaniyası əsnasında, əsas döyüş Qüdsdə olduğu üçün on iraqlı öldürüldü və 30 iraqlı yaralandı. Döyüşlər İraq komandoslarının və İordaniya əsgərlərinin mövqelərini müdafiə etdiyi Qərb Sahilinin digər bölgələrində də qızışdı.
1961-ci ildə üsyan başlayan Bərzani və kürdlər 1969-cu ildə yenə də problemlər yaratdılar. Ba`th partiyasının baş katibi Səddam Hüseynə həll yolu tapmaq məsuliyyəti verildi. Kürdləri hərbi yolla məğlub etməyin mümkün olmadığı aydın idi və 1970-ci ildə üsyançılarla İraq hökuməti arasında siyasi razılaşma əldə edildi.
1967-ci ildə Ərəb məğlubiyyətindən sonra İordaniya Fələstin fəaliyyətinin qaynar nöqtəsinə çevrildi. Bu müddət ərzində PLO elementləri İordaniyanın daxilində Fələstin dövlətini yaratmağa çalışdılar, iordaniyalıların PLO-ya qarşı tam hərbi qüvvələrini işə saldı. Bunları edərkən Suriya İordaniyaya hücum etdi və İraq İordaniyanın Rihab şəhərində bir dəstə köçürdü.Əks halda İraqın yeganə fəaliyyəti İordaniya təyyarələrini atəşə tutması idi.
İraq Yom Kippur müharibəsi zamanı Suriya cəbhəsinə 60.000 nəfərlik ekspedisiya qüvvəsi göndərdi. 3-cü və 6-cı zirehli diviziyalardan, iki piyada briqadasından, on iki artilleriya batalyonundan və xüsusi təyinatlı dəstələrdən ibarət idi. İki zirehli bölmə idi, Pollack, 'şübhəsiz ki, İraq Ordusunun ən yaxşı birləşmələri' deyirdi. Hərbi kəşfiyyat, təşəbbüs və kiçik dəstə müstəqil fəaliyyət demək olar ki, yox idi.