cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Qütbəddin Şirazi
Həyatı
Qütbəddin Şirazi alim  kimi  məşhur  olmaqla  bərabər,  siyasi  xadim  kimi  də  tanınmışdır. O, XIII əsrin 60-ci illərindən etibarən ictimai-siyasi fəaliyyətə başlamışdır. Filosof Marağada  biliyini  mükəmməlləşdirdikdən  sonra elxanın  sərəncamı  ilə  Xorasana  və  paytaxtı  İsfahan  şəhəri  olan  fars  İraqına  səfər  etmişdir. Burada alimlərin  himayəçisi,  İsfahan  hakimi  Bahəddin Məhəmməd  Cüveyni  ilə  tanış  olmuşdur. Qütbəddin Şirazi 1268-ci ildə  Bağdada  getmiş, sonra  Kiçik Asiyaya  yola  düşmüşdür. Orada rəğbətlə qarşılanaraq dövlət  işlərində  çalışmış,  bir müddət Sivas və Malatyada qazi işləmiş, alimlərlə, o cümlədən Cəlaləddin Rumi (1207-1273) və Sədrəddin Konəvi (1210-1274) ilə dostluq etmişdir. Ensiklopedik alimin siyasi fəaliyyəti Əhməd xan Təkudər (1282-1284) zamanında genişlənmişdir. O, Elxanın sərəncamı ilə Misirə məmluk sultanı Mənsur Seyfəddin Kalaunun (1279-1290) yanına səfir göndərilmişdir. Əmisi Kəmaləddin Əbdülxeyr Kazəruni də onunla birlikdə olmuşdur. Qütbəddin Şirazi Misirdə səfir işləyərkən monqolların diplomatik tapşırıqlarını  yerinə  yetirərək, monqollar və misirlilər arasındakı münasibətləri yaxşılaşdırır. O, səkkiz il uğurlu siyasi fəaliyyət göstərdikdən sonra Elxanilər dövlətinin o zaman paytaxtı olan Təbrizə qayıdır. Qütbəddin Şirazi 7 fevral 1311-ci ildə Təbrizdə vəfat etmişdir. Zeynəddin ibn  əl-Vərdi   (...-1349)  filosofun  ölümündən  təsirlənərək  bir  mərsiyə  yazmışdır. Bu mərsiyədə  təəccüblə  deyilir  ki,  elm  dəyirmanının  oxu  (Qütb)  qırıldığı  halda  necə  fırlana  bilər.
Elmi yaradıcılığı
Qütbəddin Şirazinin yaradıcılığı  və  elmi  fəaliyyəti  mənbələrdə geniş  işıqlandırılmışdır. Zəngin yaradıcılıq yolu keçmiş ensiklopedik alim fəlsəfə, məntiq, tibb, riyaziyyat, astronomiya, kosmoqrafiya və s. mövzularda qiymətli əsərlər yaratmışdır. Qütbəddin Şirazi çox gənc ikən İbn Sinanın “Tibb qanunu” (“əl-Qanun fi-t-tibb”) əsərinin ümumi nəzəri hissəsinə - “Külliyyat”a şərh yazmağı planlaşdırır, Sivas və Malatyada qazi işləyəndə də, Misirdə səfir olanda da bu şərh üzərində çalışır. Misirdən qayıtdıqdan sonra əsəri tamamlayan alim onu Əhməd xanın vəziri Məhəmməd Sədəddinə ithaf edir.
Qütbəddin Şirazinin yaradıcılığında “Göy sferalarını bilməkdə idrakın son həddi” (“Nihayət əl-idrak fi dirayət əl-əflak”) kitabı mühüm yer tutur. Kosmoqrafiyaya dair bu əsər İsfahan hakimi Bahaəddin Məhəmməd Cüveyniyə ithaf olunmuş və bütövlükdə  1281-ci (hicri 680-ci)  ildə  tamamlanmışdır. Bu kitabın  çoxlu  sayda  əlyazma  nüsxələri  Bağdad,  Qahirə, Mosul, İstanbul, Tehran,  Berlin, Leyden, London,  Mançester,  Paris, Oksford,  Florensiya, Daşkənd  və başqa  şəhərlərin  kitabxanalarında  saxlanılır. Qütbəddin Şirazinin “Şah töhfəsi” (“ət-Tuhfa əş-şahiyyə”) əsəri vəzir Şah Məhəmmədin şərəfinə qələmə alınmış, 1285-ci ildə tamamlanmışdır. Bu əsər “Göy sferalarını bilməkdə idrakın son həddi” kitabının geniş şərhidir. “Şah töhfəsi”  əsəri  Bağdad, Məşhəd, Berlin, Sankt-Peterburq, London, Oksford, Priston,  Florensiya, Rampur, Roma, İstanbul  və başqa  şəhərlərin kitabxanalarında mövcuddur. Qütbəddin Şirazinin astronomiyaya dair “Müzəffərəddin üçün seçmələr” (“İxtiyarat-i Müzaffari”) əsəri “Göy sferalarını bilməkdə idrakın son həddi” əsərinin  müxtəsər şərhidir. Kitab Müzəffərəddin Bulaku Arslana ithaf edilmişdir. Qütbəddin Şirazinin yaradıcılığında xüsusi yer tutan fəlsəfəyə dair “Dibaca ən yaxşı tac incisi” (“Dürrə ət-tac li ğürrət əd-Dibac”) traktatı nəzəri və əməli fəlsəfənin bütün qisimlərini əhatə edir. Kitab Qərbi Gilanın hakimi Filşah ibn Rüstəmşah oğlu əmir Dibaca ithaf olunmuşdur. Filosofun fars dilində qələmə aldığı bu əsər təxminən 1293-1305 illər ərzində yazılmışdır.
“Dibaca ən yaxşı tac incisi” traktatı  beş  hissədən  ibarətdir:  birinci  məntiq, ikinci  “ilk  fəlsəfə”,  üçüncü  təbiət  elmləri,  dördüncü  riyazi  elmlər,  beşinci  metafizika  və  nəticə  (din  və siyasət  məsələləri). Qütbəddin Şirazinin ensiklopedik səciyyə daşıyan bu traktatı yazarkən sələflərinin və müasirlərinin yaradıcılığından geniş istifadə etmişdir. Mənbələrdə Qütbəddin Şirazinin  başqa  traktatlarının  da  adları  çəkilir. “Elmlərin tacı”  (“Tac  əl-ülum”),  “Sultani  astronomik  cədvəl” (“əz-Zic  əs-Sultani”),  “Mahiyyət  fəlsəfəsinin  şərhi”  (“Şərh  Hikmət  əl-ayn”),  “Kəşşafın  şərhi”  (“Şərh  əl-Kəşşaf”),  “Vacib  varlığın  isbatına  dair  traktat”  (“Risalə  fi  İsbat  əl-vacib”),  “İşarələr  və  qeydlər  kitabının  şərhi”  (“Şərh  əl-İşarat”)  və  başqalarını  qeyd  etmək  mümkündür. Qütbəddin Şirazinin fəlsəfi görüşlərində  həm  din,  həm peripatetizm,  həm  də  işraqilik  motivləri  vardır. Bütün bunlardan daha  çox  isə  onun  İslam  dini  dünyagörüşünə  mühüm  yer  verməsi  qeyd  edilməlidir. Qütbəddin Şirazi dini  məsələlərlə  də  maraqlanmışdır. Onun “Quranın təfsirinə dair Mərhəmətlinin açması” (“Fəth əl-Mənnan fi təfsir əl-Quran”) traktatı təxminən qırx cilddir. Əsərdə Quranın  geniş təfsiri  verilmişdir.
Məntiq, fəlsəfə  və təbiət  elmlərini  Marağada  Nəsirəddin  Tusi  məktəbində  öyrənən  mütəfəkkir  sonralar  Konyada  Sədrəddin Konəvidən  (1210-1274)  və  başqalarından  dini  elmləri – hədis, fiqh  və  Quranın  şərhi  üzrə  təhsil  almışdır. Bu hal  onun  dünyagörüşünün  formalaşmasında  mühüm  rol  oynamışdır. Qütbəddin Şirazinin təxminən qırx cildlik “Quranın təfsirinə dair Mərhəmətlinin açması” (“Fəth əl-Mənnan fi təfsir əl-Quran”) traktatı və  “Quranın  çətin  məsələlərinə  dair”  (“Fi müşkilat  əl-Quran”)  əsəri  onun  dini  məsələlər  ilə  dərindən  məşğul  olmasından  xəbər  verir.
AMEA-nın müxbir üzvü Zakir Məmmədov bu dövrdə Yaxın və Orta  Şərq  ölkələrində  mövcud  fikir  cərəyanları   arasında  ideya  mübarizəsinə  baxmayaraq,  bir-birinə yaxınlaşma,  qarşılıqlı  təsirlənmə  hallarının  artdığını  bildirmişdir. Tədqiqatçı müxtəlif  təlimlərin  uzlaşdırılmasının  XIII  əsrin  sonlarından  etibarən  daha  artıq  dərəcədə  nəzərə  çarpdığını  yazmışdır. Bu hal Qütbəddin Şirazinin    dünyagörüşündə  daha qabarıq  şəkildə  özünü  göstərir. Bu səbəbdən  filosofu  ensiklopedik  məzmunlu  yaradıcılığına  görə  həm  dini, həm  də  dünyəvi  elmlərin  nümayəndəsi hesab  edir,  həm  peripatetik,  həm  də   işraqilik  təliminin  tərəfdarı  adlandırırlar.
Zakir Məmmədov Şihabəddin Yəhya Sührəvərdinin əsərlərinin, xüsusən onun İşraqilik fəlsəfəsinin Nəsirəddin Tusinin  istedadlı  şagirdi  Qütbəddin Şirazi  tərəfindən müfəssəl  araşdırıldığını  bildirmişdir. İşraqi ədəbiyyatın şah əsəri “İşraq fəlsəfəsi” (“Hikmət əl-işraq”) kitabına Qütbəddin Şirazinin yazdığı şərh xüsusilə  qiymətlidir. İranın müxtəlif kitabxanalarında  ayrı-ayrı  vaxtlarda  üzü köçürülmüş məlum yeddi əlyazması  nüsxəsi  saxlanılan həmin  şərh orijinalı ilə  birlikdə 1898-ci (1315)  ildə  Tehranda çapdan çıxmışdır. Cəlaləddin Əbdürrəhman Süyuti (1445-1505) Qütbəddin Şirazinin əsərləri sırasında “Sührəvərdinin  sirlər kitabının şərhi”  (“Şərh kitab əl-əsrar li-s-Sührəvardi”) traktatının da adını çəkmişdir. 1295-ci ildə tamamlanmış və öz müəllifinə şöhrət qazandırmış bu şərhə Seyid Şərif Cürcani (1339-1413), Mövlana Əbdülkərim (...-1495), Nəcməddin Hacı Mahmud Təbrizi, Sədrəddin Şirazi (...-1640), Molla Hadi Səbzəvari (1798-1878) kimi filosoflar haşiyələr  qələmə  almışlar. Qütbəddin Şirazinin  yaradıcılığında   məntiq  məsələlərinin  şərhinə  geniş  yer  verilir. Filosof “Dibaca ən yaxşı tac incisi”   ensiklopediyasından  əlavə  başqa əsərində  də  bu  mövzu  üzərində  xüsusi  dayanmış,   məntiqin  ayrı-ayrı  bəhslərinin  müfəssəl  təhlilini  vermişdir. Onun təlimində məntiqin  mövzusu  və  vəzifələri,  anlayış  və  onun  tərifi, hökm  və  onun  tərifi,  hökmlərin  məna  və  quruluşa  görə  bölgüsü,  hökmlər  arasında  münasibətin  aydınlaşdırılması  məsələləri  mühüm  yer  tutur. Qütbəddin Şirazi  fəlsəfənin  yalnız  nəzəri  hissəsi  ilə  deyil,  əməli  hissəsi  ilə  də  maraqlanmış,   “Dibaca ən yaxşı tac incisi”   traktatında  etik-əxlaqi  və  ictimai-siyasi  məsələlərə  geniş  yer  vermişdir. Böyük Azərbaycan  filosofu  Nəsirəddin Tusinin  istedadlı  şagirdi  Qütbəddin  Mahmud  Şirazi  ensiklopedik   yaradıcılığında  dəqiq  elmlər  sahəsində  şöhrət  tapmaqla  bərabər  fəlsəfi  elmlər  sahəsində  də  tanınmışdır. Onun varlığa,  idraka,  məntiqə,  habelə  ictimai-siyasi  və  etik-əxlaqi  məsələlərə  dair  baxışları  müxtəlif  təlimlərin  təsiri  altında  vücuda  gəldiyindən  sinkretik  səciyyə  daşımışdır. Filosofun yaradıcılığında  peripatetizm  aparıcı  istiqamət   olmuş,  onun  fəlsəfi  dünyagörüşünü  müəyyənləşdirmişdir. Qütbəddin Şirazi elmi fəaliyyətində müəllimi Nəsirəddin Tusinin mövqeyindən çıxış etsə də, yaradıcılıq irsi orijinallığı və zənginliyi, ən əsası ensiklopedik səciyyə daşıması  ilə xüsusilə  diqqəti cəlb edir.
Qaşqay dili
Qaşqay dili və ya Qaşqay dialekti — İranda təxminən 1,5 milyon Qaşqayın danışdığı və oğuz dil qrupuna aid türk dili və ya Azərbaycan dilinin dialekti.
Qaşqay dili Azərbaycan dilinə çox yaxındır və bir neçə mütəxəssis tərəfindən bu dilin ləhcələrindən birisi kimi qəbul edilir. Qaşqayların əslən Azərbaycandan (Ərdəbil və ətraf ərazilərdən) 16-cı əsrdə İranın cənubuna köçürülmüş bir toplum olması bu fikrin əsaslı olduğunu qənaətləndirir. Alman əsilli altayşünas və türkoloq Gerhard Dörfer Qaşqay dialektini Azərbaycan dilinin dialektlərinin 10-cu qrupuna aid edir.
Coğrafi yayılma
Fars ostanı: Şiraz, Firuzabad, Qir və Karzin, Xünc, Mərvdəşt, Zərgan, Beyza, Cəhrüm, Abadə, Kəvar, Laristan, Zərrindəşt, Fəraşbənd, Kazirun, Kuhçenar, İqlid, Sipidan və Məməsəni şəhərləi.
İsfahan ostanı: Şəhrza, Səmirüm, Dehagan, Lincan və Fəridən şəhərləri.
Çahar-Mahal və Bəxtiyari ostanı: Bürucin, Şəhrikürd və Saman şəhərləri.
Kohgiluyə və Boyer-Əhməd ostanı: Gəçsaran
Buşehr ostanı: Dəştistan, Dəşti və Buşehr şəhərləri.
Xuzistan ostanı: Əhvaz, Həftkel, Omidiyə və Ramhürmüz şəhərləri.
Tarixi
XX əsrə qədər Qaşqay dilində ədəbiyyata rast gəlinmir. Bu dil barədə ilk qeydlər Aleksandr Romaskeviç və Avrel Şteyn tərəfindən aparılmışdır. Aleksandr Romaskeviç Şiraz bölgəsində yaşayan qaşqayların 35 xalq mahnısını toplamışdır.Romaskeviç və Kovalskinin fikirlərincə Qaşqay dili Azərbaycan dilinin bir ləhcəsidir. Karl Henrix Menqes isə bu dilin Osmanlı türkcəsinin bir qolu olduğunu düşünürdü.
Demoqrafiya
İranda 1982-ci (hicri-şəmsi 1361-ci) ildə aparılan siyahıyaalmanın nəticələrinə görə, köçəri qaşqayların ümumi sayı 200.000 idi. 1997-ci ildə aparılan araşdırma nəticəsində təxminən 1,5 milyon adamın (burada yalnız köçəri həyat tərzi sürən qaşqaylar nəzərə alınmışdır) qaşqay dilində danışdığı ehtimal olunmuşdur.
Hacı Mustafa Sunullah Əfəndi
Hacı Cəfər Mustafa Sunullah Əfəndi  — Osmanlı dövlət xadimi, şair, müdərris, qazı və şeyxülislam.
Həyatı
1553-cü ildə İstanbulda dünyaya gəlmişdir. Sultan Süleyman dövrünün başqazılarından İskilipli Molla Cəfər Çələbinin oğludur. Atasından və Zənbillizadə Fudayl Çələbidən dərslər aldı və daha sonra əmisi oğlu Əbussuud Əfəndinin müridi olaraq 1569-cu ildə mədrəsə təhsilini tamamladı. Müdərris olaraq 1571-ci ilin fevralında Beşiktaşdakı Xeyrəddin Paşa mədrəsəsinə təyin edildi. 1576-cı ilin aprelində Mahmud Paşa mədrəsəsinə, 1580-ci ildə Şah Sultan mədrəsəsinə, 1580-ci ilin sentyabrında Hangah mədrəsəsinə, 1582-ci ilin sentyabrında Sahn-ı səman mədrəsəsinə müdərris təyin olundu. Sonuncu vəzifəsində 3 il qaldıqdan sonra 1585-ci ilin oktyabrında Şahzadəbaşı mədrəsəsinə, 1588-ci ilin iyulunda Üsküdardakı Validə-i Atik mədrəsəsinə müdərris oldu.
Sunullah Əfəndi bundan sonra ənənəvi olaraq qazılığa keçdi və Bursada çıxan böyük yanğından sonra Əbussuudzadə Mustafa Əfəndinin yerinə 1590-cı ilin sentyabrında Bursa qazısı oldu. Ardından 1591-ci ilin aprelində Ədirnə və 2 may 1592-ci ildə İstanbul qazılığına gətirildi. Həmin il 19 iyulda Anadolu başqazısı, 13 iyul 1593 tarixində isə Rumeli başqazısı seçildi. Sultan Mehmedin cülus mərasimində Rumeli başqazısı olaraq iştirak etdi. Cülus mərasimindən sonra baş tutan vəzifə dəyişikliyi səbəbilə o da təqaüdə çıxarıldı. Bundan başqa 1598-ci ilin avqustunda maaşı 50 axca artırıldı.
Sunullah Əfəndi 5 yanvar 1603 tarixində ikinci dəfə şeyxülislamlığa gətirildi ancaq 34 gün sonra 7 fevralda vəzifədən alındı. Bunun səbəbi isə sədrəzəm Yemişçi Həsən Paşa əleyhindəki hərəkətləri idi. Bu çəkişmələr əsnasında Sunullah Əfəndi və Gözəlcə Mahmud Paşa sipahiləri, sədrəzəm Yemişçi Həsən Paşa isə yeniçəriləri dəstəkləyirdi. Haqqında Rodosa sürgün qərarı çıxsa da, qaçıb gizlənən Sunullah Əfəndi, bir müddət sonra Həsən Paşanın edamı ilə yenidən gücləndi. Sultan Mehmedin vəfatı və yerinə keçən oğlu Sultan Əhmədin cülusundan sonra üçüncü dəfə şeyxülislam oldu (8 iyun 1604). Bu dövrdə yenə müxtəlif siyasi və hərbi məsələlərə adı qarışdı. Xüsusilə də sədrəzəm Dərviş Mehmed Paşa ilə münasibətləri pisləşdi. Nəhayət, onun da təsiriylə 28 iyul 1606 tarixində vəzifədən alındı. Ancaq bu çox çəkmədi və Əbülməyamin Mustafa Əfəndinin vəfatının ardından 23 noyabr 1606 tarixində yenidən şeyxülislam oldu. Bu təyinatda Sultan Əhmədin Dərviş Mehmed Paşaya olan inamsızlığının xüsusi rolu oldu. Belə ki, çox keçmədən Sunullah Əfəndinin də təşviqi ilə sədrəzəm Dərviş Mehmed Paşa vəzifədən alınaraq edam edildi və yerinə Quyucu Murad Paşa gətirildi. Ancaq bir müddət sonra Sunullah Əfəndi Krım xanlığına təyinat məsələsinə qarışması və dövlət adamları ilə münasibətlərinin pisləşməsi səbəbilə Sultan Əhməd tərəfindən yenidən vəzifədən alındı (5 iyun 1608). Bundan sonrakı həyatını İstanbuldakı köşkündə dövlət məsələlərindən uzaq keçirən Sunullah Əfəndi 1611-ci ildə həccə getdi. Həcc ziyarətindən döndükdən bir müddət sonra 10 aprel 1612-ci ildə İstanbulda vəfat etdi. Cənazəsi Mahmud Hüdayi tərəfindən Fateh məscidində qılındı və vaxtilə vəfat edən böyük oğlu müdərris Mehmed Çələbinin (ö. avqust 1607) yanına dəfn olundu.
Hacı Mustafa Sunullah Əfəndinin daxil olduğu hadisələr yalnız elmi sahəyə deyil, Osmanlı hərb və siyasi mühitinə də təsir etmişdir. Xüsusilə də yeniçəri və sipahilər arasındakı uçurumun dərinləşməsinə səbəb olmuşdur.
HD 189733 b
thumb|250px|right|HD 189733 b HD 189733 b və ya HD 189733 Ab — Günəş sisteminin xaricində olan bir planet.
Günəş sistemin 63 işıq ili uzaqlığında yerləşir.
NASA-nın "Habl" teleskopunu istifadə edən alimlər onun görünüşüylə Yer planetini xatırlatdığını, ancaq daha tünd mavi rəngdə olduğunu bildiriblər, lakin planetin mavi rəngdə olmağı orada okeanın olduğuna işarə deyil. Mavi rəngin səbəbi atmosferindəki daşqınlarla bağlıdır. Normal yaşama uyğun olmayan planetdə qeyri-adi atmosfer olduğu düşünülməkdədir. Planet qeyri-adi atmosferindəki ərimiş şüşə yağmurlarına görə gömgöy bir görüntüyə malikdir. Saatda 7 min 242 kilometr sürətlə əsən küləklər və təxminən 1094 dərəcə isti hava olduğu iddia edilir. Bu şiddətli fırtınalar və dəhşətli istilər səbəbindən onun atmosferindəki silikatlar şüşəyə çevrilərək yağış kimi yağır.
Kulikovo döyüşü
Kulikovo döyüşü - Dmitri Donskoyun komandanlığı altında olan ruslarla Qızıl Orda xanı Mamay xan arasında, 8 sentyabr 1380-ci ildə Don, Nepryadva və Krasivaya Meça çayları arasındakı Kulikovo çölündə(hal-hazırda Tula vilayətinin Kimovski və Kurkinski rayonları) baş vermiş döyüş.
Döyüş öncəsi
1380-ci ilin yayında çərkəzlərin, osetinlərin, ermənilərin, eləcə də krımlı genuyalıların da daxil olduğu təxminən 100 minlik qoşun, o zaman Qızıl Ordanın faktiki hakimi olmuş tümənbaşı Mamayın komandanlığı altında, güclənməkdə olan Moskva üzərinə yeridi. Böyük Litva knyazı Yaqaylo və (bəzi məlumatlara görə) ryazanlı knyaz Oleq Mamayın müttəfiqi idilər. I Dmitriy bütün rus knyazlıqlarına bütün mümkün qüvvələrin toplanması çağırışı ilə xəbər göndərir. Mamay onların zərbəsini qarşılamasın deyə rus qoşunları Moskvaya aparan yollarda, Kolomna və Serpuxovda toplanırlar. Dimitrinin qoşununda Novqorod, Tver, Nijeqorod,Ryazan və Smolenskdən başqa demək olar ki bütün rus knyazlıqları iştirak edir. Moskva knyazı fəal hərəkətlərlə tatarlarla litvalıların birləşməsini qarşılamağı fikirləşirdi, həm də Mamayı rus ərazilərinin sərhədində qarşılamaq fikrindəydi.
Rəqiblərin dispozisiyası
6 sentyabrda təxminən 100 minlik rus ordusu Nepryadvanın qovuşduğu yerdə Dona çatdı. Ruslar Don çayını keçmək qərarına gəldilər. Bununla onlar Odoyevə yaxınlaşan litvalıların zərbəsini qarşılamış olurdular, eyni zamanda rusların seçdiyi Kulikovo çölü nisbətən dar olduğuna görə tatar süvari kütləsi üçün əlverişsiz idi. Sentyabrın 8 səhər ruslar Donu keçdilər və, Mamayın ordusu yaxınlaşarkən keşikçi alayının müdafiyəsi altında Kulikovo çölündə döyüş qaydasına düzüldülər. Rəqibin yandan keçmək taktikasını və ərazinin xüsusiyətlərini nəzərə alaraq Dmitriy dərin döyüş qaydası yaratdı: mərkəzdə böyük alay, sağda və soldaki cinah alayları tatar atlıları üçün çətin keçilən yerlərə dayandılar. Əsa qvvələrin önündə keşikçi və ön alaylar düzləndi. Keşikçi alay döyüşü başlamaq məqsədi güdürdü, ön alay rəqib süvarilərinin birinci zərbəsini üzərinə götürməliydi və onun döyüş qaydasını pozmalıydı. Hər iki alay rəqibin əsas böyük alaya zərbəsini zəiflətməliydi. Böyük alayın arxasında xüsusi süvari rezerv yerləşirdi. Bundan başqasərkərdə Dmitriy Bobrokun və Serpuxov knyazı Vladimirin komandanlığı altında seçmə süvarilərdən xüsusi pusqu alayı yaradılmışdı. Bu alay ümumi rezerv rolunu oynayırdı və gizli olaraq meşədə əsas qüvvələrin sol cinahı arxasında yerləşdirilmişdi. Ümumiyətlə rus mövqeləri cəbhdə və cinah zərbələrinə qarşı təmin olunmuşdu, və dərindən zərbəni artırmaq və alaylar arasında uzlaşma imkanı yaradırdı. Mamayın ordusu yüngül süvarilərdən təşkil olunan ön alaydan, mərkəzdə duran muzdlu genuyalı piyadalardan, öz ön dəstəsi və rezervi olan süvarilərin  iki xəttə düzlənən güclü sağ və sol cinahlarından ibarət idi. Mamay süvarilərin köməyilə rus ordusunu mühasirəyə alıb darmadağın etmək istəyirdi.
Döyüşün gedişi
left|thumb|200px|Peresvetlə Teymur Mirzənin (Çəlubəy) tək bə tək döyüşü, V.Vasnetsov Vuruşma saat 12-də Peresvetin Teymur Mirzə (Çəlubəy) ilə tək bə tək döyüşü ilə başladı. Hər ikisi həlak oldu. Sonra tatar süvariləri keşikçi alayını vurub ön alayı darmadağın edərək üç saat ərzində rusların mərəkəzini və sağ cinahını yarmaqa cəhd etdilər.Ruslar xeyli itki verdilər. Mamay əsas zərbəni rusların sol cinahına keçirəndən sonra və rus alaylarını sıxışdırmağa başlayandan sonra, xüsusi rezerv işə salındı. Lakin tatarlar rusların sol cinahını yardılar və arxalarına çıxdılar. Bu həlledici anda rusların sol cinahını yaran tatarların cinahına və arxasına öz növbəsində pusqu alayı zərbə endirdi. Pusqu alayının qəfil hucumu bütün döyüşün gedişini dəyişdi. Tatarlar sarsıldı və geri çəkilərək qaçmağa üz tutdu. 50 km məsafədə Mamayı təqib edərək ruslar onun qoşunları darmadağın etdilər. Ruslar 30 minə yaxın, tatarlar isə ordularının 3/4 itirdilər. Hər iki tərəfdən ölən və yaralananların sayı 50 minə yaxın idi.
Materik
thumb|right|300px Materik – Yerin su ilə əhatə olunmuş böyük bir hissəsi. Bu, Yerin geoloji inkişafı zamanı onun xarici təbəqələrinin fiziki-kimyəvi və qravitasiya təsnifatı nəticəsində əmələ gələn mürəkkəb tərkibli heterotektik cisimlərin məcmusudur. Materiklərin sahəsində əks olunan irimiqyaslı geoloji strukturların mövcudluğu iki əsas tipə – geosinklinallara və platformalara təsnif edilir. Qitələr üçün xarakterik olan ərazi növləri düzənlik və dağlardır. "Materik" anlayışına ekvivalent və ya yaxın olan söz kimi "qitə" termini də istifadə olunur.
Materiklər
Materik yer qabığının, quru şəklində dəniz səviyyəsindən yuxarıda yerləşən, ən böyük massividir. Onun kənarları dəniz altında olur. Müasir geoloji dövrdə 6 materik vardır.
Avrasiya
Sahəsi 54 mln km² olan Avrasiya materiki dünyanın ən böyük materiki olub, bütün qurunun 1/3 hissəsini əhatə edir. Ucqar nöqtələri. Şimalda –Çelyuskin burnu, cənubda-Piay burnu, qərbdə-Roka burnu, şərqdə-Dejinyov burnu. Avrasiya 3 yarımkürədə yerləşir. Materikin ucqar qərb və şərq hissəsi Qərb yarımkürəsində yerləşir. O, bütün okeanlarla həmsərhəddir. girintili-çıxıntılıdır. Skandinaviya yarımadası sahillərində dalğaların dağıdıcı fəaliyyəti nəticəsində fiord tipli sahillər formalaşıb.O, şimal-şərqdən Berinq boğazı ilə Şm. Amerikadan, Cəbəllütariq boğazı, Aralıq və Qırmızı dəniz, Süveyş kanalı və Bab-Ül-Məndab boğazı ilə Afrikadan ayrılır.
Cənubi Amerika
Cənubi Amerikanın sahəsi 18 mln km² olub dünyanın böyüklüyünə görə 4-cü materikidir. O, şimaldan Panama kanalı vasitəsi ilə Şm.Amerikadan, şərqdə Atlantik okeanı, qərbdə Sakit okean, cənubda Dreyk boğazı vastəsi ilə Antarktidadan ayrılır. Amerika bütövlükdə qərb, qismən şimal, qalan hissəsi isə cənub yarımkürəsində yerləşib. Uçqar nöqtələri Şimalda Qalinas burnu, cənubda Frouord burnu, qərbdə Parinyas burnu, şərqdə Kabu-Branku burnudur. Ekvator Cənubi Amerikanın ucqar şimalından keçir.
Avstraliya
Avstraliya dünyanın ən kiçik materiki olub, sahəsi 7,6 mln2 km-dir.Ucqar nöqtələri. Şimalda-York burnu, cənubda- Cənub-şərq burnu, qərbdə-Stip-Poynt burnu, şərqdə- Bayron burnudur. Avstraliya bütövlükdə cənub və şərq yarımkürələrində yerləşib. Sahil xətləri az parçalanıb. Bass boğazı Tasmaniya adasını, Torres boğazı isə Yeni Qvineya adasını Avstraliyadan ayırır. O, qərbdən Hind, şərqdən Sakit okeanı ilə əlaqələnib. ən iri körfəzi –Böyük Avstraliya və Karpentariya: ən iri yarımadaları Keyp-York və Arnemlend: ən iri adası Tasman adasıdır. Avstraliyanın şimal-şərqində mərcan poliblərindən ibarət, uzunluğu 2300 km olan Böyük Sədd Rifi yerləşib. Bu səbəbdən burada iri liman şəhərləri yoxdur.
Afrika
Afrika Avrasiyadan sonra dünyanın 2-ci böyük materiki olub, sahəsi 30,3 mln km²-dir. Ucqar nöqtələri — 4 yarımkürədə yerləşir. Şimalda: Əl-Əbyad burnu (və ya Ras-Engela),cənubda Iynə burnu, qərbdə Almadi, şərqdə Ras-Xafin burnu, Ekvator Afrikanı 2 bərabər hissəyə bölür. Afrikanın 2/3 hissəsi şimalda, 1/3 hissəsi isə cənubdadır. Sahil xətti zəif parçalanıb. Ən iri körfəzi Qvineya, ən iri adası Madaqaskar, ən iri yarımadası Somalidir. Sahilləri çox zəif parçalandığından yarımadaları çox azdır. Afrika qərbdən Atlantik, şərqdən Hind okeanları ilə əhatə olunub. Afrika Aralıq dənizi və Cəbəllütariq boğazı ilə Avropadan; Süveyş kanalı, Qırmızı dəniz və Bab-Əl-Məndəb boğazı ilə Asiyadan ayrılır. Afrika sözü qədimdə Afrikanın şimalında yaşamış bərbər tayfalarının birinin adından götürülüb.
Antarktida
Sahəsi 14 mln km² olan Antraktida cənub, şərq və qərb yarımkürələrində yerləşib, Sakit, Hind və Atlantik okeanının suları ilə əhatələnib. Antarktidaya ən yaxın materik C.Amerika olub, ondan Dreyk boğazı vasitəsi ilə ayrılır. Materikin 97%-i qalın buz qatı ilə örtülüb. Buzun orta qalınlığı 2000 m, maksimum qalınlığı 4500 m-dir. Bu səbəbdən o, dünyanın ən hündür materiki sayılır. Bu buz örtüyündə dünyanın bütün şirin sularının 87%-i toplanıb. Buzlaqların yaranmasının əsas səbəbi materikin qütb dairəsində yerləşməsi soyuq okean cərəyanlarının təsiridir. Materikin kənarındakı buzlaqlar hərəkət edərək aysberqləri yaradırlar. Əgər bu buzlaqlar əriyərsə dünya okeanının sahəsi 62 m qalxar.
Şimali Amerika
Şimali Amerika – Qərb yarımkürəsində, Amerika qitəsinin şimal hissəsinə verilən şərti ad. Şimali Amerika materikinin sahəsi 24.247 milyon km. Sahil xəttinin uzunluğu 60 milyon km-dən çoxdur. Materikin parçalanmış şimal sahili çoxlu sayda körfəz və adalardan ibarətdir. Dünyanın ən böyük adası sayılan Qrenlandiya da burada yerləşir.
Materikin ilk kəşfi • "Amerikanın kəşfi" deyəndə məhz Şimali Amerikanın kəşfi nəzərdə tutulur. • Materikin kəşfini bir neçə mərhələyə ayırmaq olar. Arxeoloji tapıntılar əsasında müəyyən olunmuşdur ki, Amerikaya ilk öncə 30-40 min il bundan əvvəl asiyalılar gəlmişlər. • O zaman Berinq boğazı olmamışdır. İndiki Asiya ilə Şimali Amerika bitişik ərazi imiş və asiyalılar da oradan Alyaskaya köç edib məskunlaşmışlar. • Sonradan isə onlar cənub istiqamətində yayılmışlar.
Materikin avropalı kəşfi • Asiyalılardan xeyli sonra, təxminən VII – X əsrlərdə vikinq lər və qədim norman dənizçiləri Şimali Amerikanın sahillərinə yaxınlaşmışlar. Lakin vikinqlərin Nyufaundlend adasına üzmələri epizodik xarakter daşımışdır. Odur ki, bunu Amerikanın avropalılar tətəfindən fəthi kimi qiymətləndirmək olmaz. • Amerikanın sözün əsl mənasında fəthi yalnız Xristofor Kolumb 1492-ci ildə Amerika materikini kəşf etdikdən sonra mümkün olmuşdur.
Materikin yerli əhalisi • XV əsrdə Şimali Amerika əhalisinin sayı təqribi hesablamalara görə 12-16 mln. nəfər imiş. Bunlar yalnız yerli aborigenlər imiş və qəbilə şəklində yaşayırmışlar. Mayya, astek, ink, siu, aleut həmin qəbilələrin ən böyükləri və tanınanları imiş. • Şimali Amerikada Kanada, Amerika Birləşmiş Ştatları, Meksika və Mərkəzi Amerika bölgəsi dövlətləri yerləşir
Ksenunqulyatlar
Ksenunqulyatlar —  infrasinfinə aid heyvan dəstəsi.
Ipomoea horsfalliae
(Ipomoea horsfalliae) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Yanıq məscid
Yanıq məscidi (digər adı Ərəb Məscidi) — Türkiyənin Ərdəhan şəhərinin Xəlil Əfəndi məhəlləsində məscid.
Məscidin nə vaxt və kim tərəfindən inşa edildiyi dəqiq bilinmir. "93 hərbi" kimi tanınan 1877-1878 Osmanlı-Rus Müharibəsində və bundan sonrakı erməni işğalı illərində məscid yağmalanaraq xarab hala gətirilmişdir. 3 yanvar 1917-ci ildə isə erməni quldurları məscidə toplanan 373 müsəlman-türkü məscidlə birlikdə diri-diri yandırmışlar.
BWF İnternational Challenge
BWF İnternational Challenge — 2007-ci ildən Ümumdünya Badminton Federasiyası (BWF) tərəfindən icazəsi verilən, BWF İnternational Series və BWF Future Series turnirləri ilə birlikdə təşkil edilən dörd əsas badminton turnirindən biridir.
Pul mükafatı
Beynəlxalq Seriyalı turnirin minimal mükafat fondunu 15000 dollar təşkil edir.
Dünya Reytinqi xalları
BWF İnternational Challenge BWF turnirlərindən yalnız dördünə (BWF yarışlarından sonra, Super Series, Grand Prix Gold və Grand Prix və İnternational Challenge) Dünya Reytinqi sisteminə əsasən xallar verir.
Bulbophyllum caudatisepalum
(Bulbophyllum caudatisepalum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Arealı
Bulbophyllum caudatisepalum növü Malayziya üçün endemik növdür.
Çyornoe gölü (Srednee Devyatovo)
Çyornoe gölü —Tatarıstanın Laişevski rayonu ərazisində yerləşən göl. Tatarıstan SSR Nazirlər Sovetinin 10 yanvar 1978-ci il № 25 və TatarıstanRespublikası Nazirlər Kabinetinin 29 dekabr 2005-ci № 644 saylı qərarı ilə yerli əhəmiyyətli təbiət abidəsi elan edilmişdir.
Coğrafiya
Çyornoe təbii mənşəlli göldür. Tatarıstanın Laişevski rayonunda, Srednee Devyatovo kəndindən 3 km qərbdə yerləşir. Su tutarı uzunsov formaya malikdir. Uzunluğu 345 metr, maksimal eni isə 170 metrdir. Su səthinin sahəsi 4,32 ha-dır. Orta dərinliyi 4 metr təşkil edir.
Hidrologiya
Su tutarının həcmi 170 min m³-dir. Yeraltı sularla qıdalanır. Səviyyəsi dəyişməzdir. Suyu sarı rəngdədir və iysizdir, minerallaşma 167 mq/l, şəffaflıq 230 sm-dir. Kimyavi tərkibi hidrokarbonatlı-kalsiumludur.
Mastodon
Mastodonlar — Mammut cinsinə aid olan nəsli kəsilmiş xortumlulardır.
Kozo Aray
(d. 24 oktyabr 1950) — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
Novxəndan
Novxəndan — İranın Rəzəvi Xorasan ostanının Dərgəz şəhristanının Novxəndan bəxşində şəhər və onun mərkəzi. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 2,751 nəfər və 774 ailədən ibarət idi.
Ageratina aristei
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Kartof şorbası
thumb|[[Bokvurstla birlikdə verilən Reynland kartof şorbası]] thumb|[[Alman gavalı piroqu|Gavalı piroqlu kartof şorbası]] Kartof şorbası  — alman və avstriya mətbəxinə məxsus, əsas inqrediyenti kartof olan ənənəvi şorba. Çox qatı olduğunda şorba kartof ayntopfu adlandırılır. Azərbaycan mətbəxində də kartof şorbası mövcuddur.
Tərkibi
Kartof şorbasının tərkibi ət suyu, kartof, soğan, yağ, un, duz, bəzən isə yumurta sarısı və süd kimi ərzaqlardan istifadə olunur.
Hazırlanması
Kiçik-kiçik doğranmış soğanı yağda azca qovurulduqdan sonra unla qarışdırılır. Doğranmış kartoflar və duz əlavə edilərək bişirilir. Bişən şorbanı blender vasitəsi ilə püre halına gətirilir. Ayrı bir qabda hazırlanan yumurta və süd qarışığı şorbaya əlavə oluna bilər. Bir az daha qaynatdıqdan sonra kartof şorbanız servisə verilir. İstəyə görə üzərinə kərə yağı ilə pul bibər də tökülə bilər.
Macar opera teatrı
Macar dövlət opera teatrı (, əvvəl Macar kral opera teatrı) — Budapeştdə yerləşən ən böyük Macar opera evi.
Macarıstan Opera binası, 1884-cü ildə, opera qrupu, Milli Teatrdan ayrıldığında, mimar Miklos Iblem tərəfindən tikilmişdir. Onun ilk rejissoru bəstəkar və dirijor Ferenc Erkel, Macarıstanın milli marşının müəllifidir; Ancaq teatr öz müstəqilliyini çətinləşdirdi: az iştirakdan ötəri əhəmiyyətli itkilər yarandı, sənətçilər teatrı tərk etdi. 1888-ci ildə bəstəkar və dirijor Qustav Mahler 1891-ci ilədək bu vəzifəni tutan direktor təyin edildi. Bir sıra islahatlardan sonra, xüsusən Macarıstanda yalnız teatr mərhələsində səsləndirdikləri ilə Mahler iştirak etdi. 1893-cü ildə başqa məşhur dirijor Artur Nikiş teatrın rejissoru oldu.
Macarıstan Dövlət Operasında Cakomo Puççini tərəfindən iki dəfə operaları səhnələşdirilmişdir. Fərqli illərdə bu teatrda müxtəlif kompozitorlar, dirijorlar və sənətkarlar Otto Klemperer, Bela Bartok, Lamberto Qardelli, Yanoş Ferençik, Benyamino Cilyi, Eva Marton, Yojef Şimandi və digərləri fəaliyyət göstərirdi. Budapeştdə bir başqa opera evi Erkel Teatrıdır.
Qətəna
Qətəna (قطنا) — Suriyada şəhər, Dəməşq mühafazasında eyniadlı məntəqə və nahiyənin inzibati mərkəzi. 2004–cü il siyahıyaalınmasına əsasən şəhərin əhalisi 6.865 ailədə 17.228 nəfəri kişilər və 16.768 nəfəri qadınlar olmaqla cəmi 33.996 nəfərdir.
Miargirit
Miargirit — mineral, AgSbS2.
Haqqında
Miargirit - As qatışığı olur. Monoklinik, psevdokub. Kristalları qalın lövhəvari. İkiləşməsi {213} üzrə. Ayrılması {010} üzrə qeyri-mükəmməl. Aqreqatı dənəvər. Rəngi də­miri-qara, poladı-boz. Cizgisi albalı-qır­mızı. Parıltısı almazı. Sərtliyi 2-2,5. Xüsusi çəkisi 5,1-5,3. Aşağı temperaturlu hidrotermal Ag yataqlarında.
BWF İnternational Series
BWF İnternational Series — 2007-ci ildən Ümumdünya Badminton Federasiyası (BWF) tərəfindən icazəsi verilən, BWF İnternational Challenge və BWF Future Series turnirləri ilə birlikdə təşkil edilən dörd əsas badminton turnirindən biridir.
Pul mükafatı
Beynəlxalq Seriyalı turnirin minimal mükafat fondunu 5000 dollar təşkil edir.
Dünya Reytinqi xalları
BWF Beynəlxalq Seriyası BWF turnirlərindən yalnız dördünə (BWF yarışlarından sonra, Super Series, Grand Prix Gold və Grand Prix və İnternational Challenge) Dünya Reytinqi sisteminə əsasən xallar verir.
Billie Jean
Billie Jean — Maykl Ceksonun dance-pop/R&B janrlarında olan mahnısı. Müğənninin altıncı solo albomu olan Thriller-ə daxil olan mahnının mətninin və musiqisinin müəllifi o özü, prodüseri isə Kuinsi Consdur. İlk öncə Consun bəyənmədiyi mahnı haqqında o, və Cekson fərqli düşüncələrə malik idilər. Mahnı daha çox original bass xətti və Ceksonun vokal ifası ilə yadda qalmışdır. Mahnı səs mühəndisi Brüs Svidien tərəfindən ikinci yeni versiyasının hazırlanmasından sonra 91 dəfə yenidən işlənmişdir.
"The Girl Is Mine" sinqlının və "Thriller" albomunun qazandığı böyük uğurdan sonra, "Billie Jean" sinqlı 2 yanvar 1983-cü ildə, albomnan olan ikinci sinql kimi satışa çıxarılmışdır. Həm ABŞ-də, həm də dünyada çox böyük uğur qazanan mahnı, 1983-cü ilin ən çox satılan sinqllarından biri olmaqla, eyni zamanda həm ABŞ-də, həm də BK-da hit paradlara daxil olmuşdur. Digər ölkələrdə də böyük uğur qazanan mahnı, İspaniya və İsveçrədə birinciliyə qədər yüksəlmiş, Avstriya, İtaliya, Yeni Zellandiya, Norveç və İsveçdə ilk onluğa daxil olmuş, Fransada isə yalnız qırx beşinci yerə kimi irəliləyə bilmişdir. Mahnıya, 1989-cu ildə Recording Industry Association of America (RIAA) tərəfindən platinium sertifikat verilmişdir. İki Grammy Awards, bir American Music Award kimi bir çox müxtəlif mükafatlar alan mahnı, maraqlı musiqisi və diqqətçəkən klipi ilə "Thriller" albomunun bütün zamanların ən çox satılan musiqi albomu olmasına təkan vermişdir. Mahnıya çəkilən qısa film xarakterli klip, MTV-nin irqi baryerini aşaraq efirdə yayımlanan qara dərili müğənninin ilk klipi olmuşdur. Ceksonun ilk dəfə moonwalk debütünü də etdiyi "Motown 25: Yesterday, Today, Forever" çərçivəsində "Billie Jean" mahnısının ifası zamanı göstərdiyi performans isə "Emmy" mükafatına layiq görülmüşdür. Mahnı həmçinin Maykl Ceksonun baş dərisinin şiddətli yanığa məruz qaldığı Pepsinin reklam çəkilişləri çərçivəsində də ifa edilmişdir. "Rolling Stone" jurnalı tərəffindən təşkil olunmuş "Bütün zamanların 500 ən böyük mahnısı" siyahısında "Billie Jean" mahnısı əlli səkkizinci yerdə qərarlaşmışdır. Bu yeganə mahnıdır ki, bütün versiyaları "King of Pop" albomuna daxil edilmişdir.
Ərəfə
Mahnının sözlərinin nə anlama gəlməsiylə bağlı müxtəlif iddialar meydana gəlmişdir. Bəziləri inanırlar ki, mahnının mövzusu real həyatdan götürülməklə, Maykl Ceksonu, öz ekiz övladlarından birinin atası hesab edən zehni xəstə qadından bəhs edir. Bəzləri isə Ceksonun qızğın tenis fanatı olmasına diqqət çəkərək mahnının məşhur tenisçi Billi Ceyn Kinqə həsr olunduğunu iddia edirlər. Lakin Cekson özü müxtəlif vaxtlarda qeyd edib ki, mahnı o və qardaşlarından ibarət olan "The Jackson 5" qrupuna həsr edilib.
"Billi Ceyn anonim insandır. O, bir çox qızlarla eyniləşdirilə bilər. Onlar öz otaqlarını ifaçıların şəkilləri ilə bəzəyir, şəhərə yeni ifaçı gələn kimi onunla tanış olmağa və birgə içməyə çalışırlar. Və mən düşünürəm ki, mahnını mən balaca olanda böyük qardaşlarımın topladığı təcrübə əsasında yazmışam. Bizim ətrafımızda çoxlu Billi Ceyn var. Bir çox qızlar çalışır ki, onun övladının mənim qardaşlarımdan biri ilə nəsə əlaqəsi olsun."
Maykl Ceksonun şəxsi bioqrafı J. Rendy Taraborrelli isə yazır ki, Billie Jean mahnısının mövzusu müğənninin 1981-ci ildə üzləşdiyi bir hadisədən götürülmüşdür. "The Magic & The Madness" sənədləri göstərir ki, gənc bir qadın Ceksona onun, yəni qadının ekiz uşaqlarından birinin atası olması ilə bağlı məktub göndərmişdir. Eyni məzmunlu məktubları dəfələrlə alan Cekson isə heç vaxt həmin qadını görmədiyini bildirmiş və iddianı rədd etmişdir. Lakin qadın Ceksona məktub göndərməyi davam etdirərək, onu sevdiyini və onunla olmaq istədiyini bildirmişdir. O, bildirirdi ki, əgər onlar uşağı birgə böyütsələr çox şad olacaq. O düşünürdü ki, Cekson necə öz ətindən və qanından olan uşaqdan imtina edə bilər. Uzun müddət davam edən məktublar müğənnini bezdirmiş və o, qarabasmalardan əziyyət çəkməyə başlamışdır.
Məktubların davam etdiyini görən Cekson fanatına şəklini, bir silah və məktub göndərərək onu qorxutmaq qərarına gəlir. Məktubda yazır ki, məşhur pop müğənni məlum gündə və xüsusi vaxtda özünü öldürmüşdür. Fanat da eyni hərəkəti etmək qərarına gələrək uşağını və özünü öldürür və bildirir ki, əgər onlar bu dünyada birgə ola bilmədilərsə, onda o biri dünyada olacaqlar. Qızın yemək otağından asılmış şəklini alan Ceksonun anası dəhşətə gəlir. Sonradan Ceksonlar öyrənirlər ki, fanat qadın ruhi xəstəxanaya göndərilmişdir.
İstehsalı
Maykl Cekson "Billie Jean" mahnısını öz zehnində yaratdığı xanım fanat(lar)ına həsr etmiş və mahnının böyük uğur qazanacağına inanmışdır. "Musiqiçi yaxşı materialı seçə bilir. Hər şey yerindəcə hiss olunur. Bu sənə təsir edir və sən özünü yaxşı hiss edirsən. Necə ki, mən bu hissləri "Billie Jean"lə yaşamışdım. Mən mahnını yazanda artıq əmin idim ki, o böyük bir hit olacaq."
Lakin müğnni ilə mahnının porodüsseri arasında mahnyla bağlı çoxlu anlaşılmazlıqlar yaranmışdı. Kuinsi Cons istəmirdi ki, "Billie Jean" Thriller albomuna daxil edilsin. O, mahnının həddən artıq zəif olduğunu düşünürdü. Mahnının demo versiyasını dinləyən prodüsser onu bəyənmir və bass xəttinə də fikir vermir. thumb|180px|left|[[Kuinsi Cons "Billie Jean" mahnısının "Thriller albomuna salınmasına qarşı çıxaraq zəif mahnı olduğunu bildirmişdi"]]Cons mahnının o dövr üçün həddən artıq uzun olan 29 saniyəlik giriş hissəsini kəsmək istəyir. Lakin Cekson həmin hissənin də saxlanmasına israr edir. "Mən dedim ki, Maykl biz mahnının girişini kəsmək istəyirik" Cons sonralar deyirdi. "O cavab verdi, amma həmin hissə mahnının ən çirin yeridir. Onda mən rəqs etməyə necə məcbur edəcəksiz". Bu sözdən sonra hamı susdu və mahnınn kəsilməməsi ilə razılaşdı. Daha sonra Cons mahnıdan "Not My Lover" sözlərini çıxarmaq fikrinə düşür. Onun fikrincə bu sözlər insanlarda mahnıda Billi Ceyn Kinqdən bəhs olunması təəssüratı yarada bilərdi. Lakin Maykl Cekson sözlərin dəyişdirilməsinə də etiraz edir və Consdan mahnıya ikinci prodüsser olmaq üçün icazə alır. Demo versiya Mayklın xoşuna gəlmişdisə, tam hazır versya onun tamamilə ürəyindn olur və uğur qazanacağına şübhə yeri qalmır. Bundan sonra Cekson əlavə təlif haqqı da tələb edir. Lakin Cons ona heç nə vermir.
Aralarındakı anlaşılmazlıqları çözdükdən sonra Cekson cə Cons mahnının arxa səslərini birgə ifa edirlər. Ceksonun girişdəki vokal ifası bir cəhdlə lentə alınmışdır. Bunun üçün o, hər səhər məşqlər edərək, mahnının istehsal gününə kimi vokal dərsləri almışdır. Mahnıda caz-saksafonist Tom Skotun ifasını ara-sıra sintezatorun ifası müşayət edir. Gitarda isə Ceksonun ifasını bas gitarist Luis Conson müşayət edir. Piano ifası isə Qreq Filinceynsə məxsusdur. O, qeyd edir ki, "mahnı hər cəhətdən çox yaxşıdır, ritmi, melodikliyi, sözləri, vokal ifası, bir sözlə hər şey mükəmməldir. Alətlərin səsi elə bölüşdürülmüşdür bütün alətləri aydınca dinləmık mümkündür. Mahnı insanın psixikası, emosiyalarına və ən əsası ruhuna müsbət təsir göstərir."
Mahnının yeni (mix) versiyası Brüs Sviden tərəfindən işlənmişdir. Həmişə mahnıları yalnız bir dəfə işləyən Sviden "Billie Jean" mahnısının 91 yeni işlənmiş versiyasını hazırlamışdır. Lakin uzun fikir mübadiləsindən sonra Cekson və Sviden ikinci versiyanın üstündə dayanmışlar. Kuinsi Cons isə Svidenə mahnının zərb aləti səsi ilə işlənmiş versiyasını da hazırlamağı söyləmiş, səs mühəndisi isə mahnıya bəzi öz əlavələrini də edəcəyini bildirmişdi. "Mən zərb alətləri səsi əlavə etməyi və bəzi xırda düzəlişləri bitirdikdən sonra, mahnının dəyişik, maraqlı və gözəl bir versiyası alındı" deyə sonralar Brüs Sviden yazırdı.
Musiqisi
"Billie Jean" bir dance-pop və R&B mahnısıdır. Mahnı bass səsləri ilə başlayıb, aldadıcı alt səslərlə davam edir. Sonra bütün mahnı boyu əsas musiqi qəlibi dəyişmədən davam edir. Dörd bass vuruşundan sonra eyni şəkildə vuruşlar dördlük şəklində davam etdirilir. Bu vuruşlar mahnının səkkizinci notundan başlayaraq tən yarısına kimi davam edir, yarıdan isə yeddinci notdan başlayaraq sona qədər gedir. Eyni zamanda melodiyaya da keçən bass səslər, not yazısında bass və melodiyanın qarışığı şəklində təsvir edilmişdir. Daril Hall qeyd edir ki, Maykl Cekson "We Are the World" mahnısını yazarkən "Billie Jean"in bass xəttindən istifadə etmiş, eyni zamanda "Billie Jean"I yazarkən də "Hall və Oates" duetinin 1981-ci ildə çıxardığı "Private Eyes" albomuna daxil olan "I Can't Go For That (No Can Do)" mahnısının bass xəttindən istifadə etmişdir. Hall deyir ki, o, Ceksona, onun mahnısındakı bass xəttdən yaxşı istifadə etdiyini demişdir.
"Inside the Hits"də qeyd edilir ki, mahnının sözlərində rəqs meydanında Billi Ceyn tərəfindən yaradılmış həyəcan nəzərdə tutulmuşdur. O, xüsusi şəkildə kütlənin içinə daxil olmuş və sonra öz cazibədar ətri ilə Maykl Ceksonu öz yataq otağına cəlb etməyə çalışmışdır. Mahnıda Ceksonunn səsi baritonla falset arasında dəyişir və o, adətən mahnıları yazanda səs imkanlarının geniş nümayiş olunmasına xüsusi fikir verir. Dörd notdan sonra xorun ifası başlayır və bu xətt davam etdirilərkən Maykl səsini tam oktavaya qədər yüksəldir. F# minor açarından ifa edilən mahnının hər dəqiqəsində 116 vuruş vardır. Xorun ilk ifasından sonra isə violonçel də ifaya qoşulur və bu üçüncü və dördüncü bəndlərdə də davam edir. Mahnıda qızın gözlərinin Ceksonu axtarmasının bildirilməsindən sonra, o, kədərli şəkildə "oh no" nidasını işlədir. Bu nida mahnıda Ceksonun musiqi imzası olan "hee hee" falset səsi ilə qarşılaşdırılır. Əsas giriş və xorun ifasının başlanğıcı istisna olmaqla, səs düzümü və əsas tonikin ardıcıllığı gözlənmişdir. Violonçelin ifası başlayandan dörd not sonra isə musiqiyə minor gitarın solo ifası da qoşulur. Solo ifa zamanı qışqırıq və gülüş səsləri əlavə edilmişdir. Bu hissədə akkord əvvəldən sona qədər dəyişdirilməmiş və Ceksonun hıçqırıqları ilə müşayiət edilmişdir. Bütün musiqi və vokal elementlər isə final xoru üçün zəmin hazırlayır. Mahnının sonunda Cekson Billi Ceynin uşağının atası olmadığını dəfələrlə təkrar edir.
Çıxarılması və təqdimatı
right|thumb|320px|[[Maykl Cekson Dangerous konsert turu çərçivəsində 1997-ci ildə Almaniyanın Münix şəhərində "Billi Ceyn" mahnısını ifa edərkən (TV 1000 – də canlı yayımdan)]] 1 dekabr 1982-ci ildə "Thriller" albomu satışa çıxarıldı və çox böyük uğur qazandı. Bir ay keçdikdən sonra 2 yanvar 1983-cü ildə Maykl Cekson və Pol MakKartninin uğurlu dueti və albomdan olan ilk sinql olan "The Girl Is Mine" mahnısından sonra, həmin alboma daxil olan "Billie Jean" mahnısı albomdan olan ikinci sinql kimi satışa çıxarıldı. Mahnı tezliklə "Billboard Hot 100" hit paradında birinciliyə yüksəldi və yeddi həftə birinciliyini qorudu. Mahnı həmçinin üç həftə R&B hit paradda da birinci yerdə oldu və "ABC", "The Love You Save" və "I'll Be There" mahnılarından sonra Mayklın ən tez birinciliyə yüksələn mahnısı olmuşdur. Mahnı doqquz həftə birinci yerdə qaldıqdan sonra, nəhayət yerini "The Gap Band"in "Outstanding" mahnısına vermişdir. Mahnı "Hot Adult Contemporary Tracks" hit paradında doqquzuncu yerə kimi yüksəlmişdir. "UK Singles Chart"da isə mahnı birinci yerə kimi yüksəlmişdir. "Billie Jean" sinqlı və Thriller albomu eyn zamanda hit paradların zirvələrni fəth etmişlər. Həm də bu Atlantik okeanının hər iki sahilində, yəni həm ABŞ-də, həm də Avropa ölkələrində olmuşdur ki, bu da çox nadir hallarda rastlanan hadisədir. "Billie Jean" 1983-cü ildə ABŞ-də üçüncü, BK-da isə doqquzuncu ən çox satılan sinql olmuşdur. Mahnı həmçinin İspaniya və İsveçrədə birinciliyə yüksəlmiş, Avstriya, İtaliya, Yeni Zellandiya, Norveç və İsveçdə ilk onluğa daxil olmuş, Fransada isə yalnız qırx beşinci yerə kimi yüksəlmişdir.
"Rolling Stone"dan, Christopher Connelly qeyd edir ki, ""Billie Jean" çox zəif, israrlı bir funk mahnıdır ki, onun verdiyi 'She says I am the one/But the kid is not my son' mesajı da o qədər ciddi deyil." O həmçinin əlavə edir ki, "mahnı kədərli, qəmlidir, lakin Ceksonun hisslərini yaxşı ifadə edir." Blender qeyd edir ki, mahnı "çox melodik, essentrik, psixaloji məqamlarla zəngindir." Onlar həmçinin qeyd edirlər ki, "mahnı fonda istifadə edilmiş çox qatı bass, piano və vokal ifa ilə çox yaxşı səslənir." "Stylus" jurnalında isə qeyd edilir ki, "ana və onun vecsiz oğlundan bəhs edən bu mahnıya çəkilmiş klip pop musiqisini ən yaxşı təmsil edən nümunələrdəndir." "Thriller 25" albomunu təhlil edən "Allmusic"də qeyd edilir ki, ""Billie Jean" çaşdırıcı, futurist funk mahnıdır". Mahnıya həmçinin Ceksonun bioqrafları da fikir bildirmişlər. Nelson Corc qeyd edir ki, Cerri Heys "Billie Jean"in təhlükə yaratdığını söyləmişdir. J. Rendi Taraborrelli isə Kuinsi Consun rodüsserlik standartları ilə mahnının "qara və seyrək" alındığını qeyd edir.
"Billie Jean" müxtəlif mükafatlar da almışdır. 1984-cü il Qremmi Mükafatlarının Təqdimatı mərasimində mahnı səkkiz mükafatdan ikisinə layiq görülmüşdür; Ən yaxşı R&B mahnısı və Ən yaxşı kişi R&B müğənnisi. Ən yaxşı dance/disco mahnısı kateqoriyasında "Billboard Music Award" mükafatına da layiq görülən mahnı, həmçinin ifaçısına "Onilliyin Ən Yaxşı Zənci Müğənnisi" adını da qazandırmışdır. "Cash Box"un sinqlı "Ən Yaxşı Pop Sinql" və "Ən Yaxşı Qara Sinql" elan etməsindən sonra "The American Music Awards" mahnıya "Ən Yaxşı Pop/Rok Sinql" adını vermişdir. "Canadian Black Music Awards" tərəfindən "Ən Yaxşı Beynəlxalq Qara Sinql" adına layiq görülən mahnıya, "Black Gold Award" tərəfindən "İlin Sinqlı" adı verilmişdir. "Billie Jean" həmçinin satış miqdarına görə də mükafatlandırılmışdır. Mahnı 1984 – cü ilin ən çox satılan sinqlı kimi "National Association of Recording Merchandiser" tərəfindən "Musiqi Mükafatı"na layiq görülmüşdür. 1989-cü ildə sinqlın standart formatına "Recording Industry Association of America" tərəfindən ən azı bir milyon nüsxə satışa görə verilən platinium sertifikat verilmişdir. İnternet üzərindən satışa görə isə mahnı 2005-ci ildə ən azı 500.000 nüsxə satışa görə verilən gold sertifikatla təmin edilmişdir. Təkcə ABŞ-də 2010-cu ilin sentyabrına qədər mahnının internetdən yüklənmə sayısı 1,964,000 olmuşdur.
Klipi
Maykl Ceksonun "Billie Jean" mahnısına çəklimiş qısa film xarakterli klip MTV telekanalında yayımlanmağa başladıqdan sonra, yeni və kifayət qədər məşhur olmayan telekanalın tanınmasına təkan vermişdir. Belə ki, bu klip telekanalda davamlı olaraq yayımlanan ilk zənci klipidir. Bundan əvvəl isə kanalın idarəçiləri zənci musiqiçilərin sənətini kifayət qədər ciddi saymadıqlarından efirə buraxmırdılar. Stiv Barronun rejissoru olduğu klipdə Ceksonu izləyən fotoqraf obrazı yaradılmışdır. Paparazi müğənnini izləyir və istədiyi şəkilləri çəkə bilmədikdə əldə etdiyi şəkilləri materializə etməyə məcbur olur. Billi Ceynin otel otağına gedən yolda əylənərək rəqs edir, tənha şəkildə irəliləyir, eyni zamanda onun ayağını basdığı yerlərdə döşəmə işıqlanır. Ceksonun cəld dönüb getməsindən sonra Cekson ənənəvi şəkildə rəqs edərək ayaq barmaqlarının ucunda dayanır. Bundan sonra otelə dönən Cekson, pilləkənlə Billi Ceynin otağına qalxır. Onun ayağını basdığı hər pilləkəndə işıqlar yanır. Bu zaman paparazi gəlib çıxır və o anda Maykl Cekson Billi Ceynin yataq örtüyünün altında yoxa çıxır. Daha sonra, Billi Ceynə asusluq etdiyinə görə, paparazi polis tərəfindən həbs olunur.
Cekson klipdə yeni imicdə görünür; jeleylə qıvrılmış saçlarla. Ceksonun əynində qara dəridən hazırlanmış gödəkçə, çəhrayı köynək geymiş, boğazına isə o dövrdə ABŞ-də uşaqlar arasında çox yayılmış qırmızı kəpənək bağlayıb. Həmin dövrdə tələbələr təqlid etmək çox çətin məsələ idi, çünki, tələbələrə Maykl Ceksonun "Motown 25: Yesterday, Today, Forever" konsertində "Billie Jean" mahnısını ifa edərkən geyindiyi kimi, tək ağ köynək geyinmək qadağan edildiyindən, Nyu-Cersinin "Bound Brook High Məktəbi"nin şagirdləri etiraz aksiyaları keçirirdilər.
Ceksonun səsyazma leyblının rəhbəri Valter Yetnikoff MTV – yə gedərək klipi efirdə yayımlamalarını xahiş etmişdir. Lakin MTV bundan imtina etdikdə, o, çox qəzəblənmiş və kütlə qarşısına çıxaraq MTV-nin qara dərili sənətçilərin efirə çıxması maneə törətməsi haqqında məlumat verəcəyini bildirmişdir. "Mən MTV – yə dedim ki, biz hazırladığımız materialın efirdə yayımlanmasını istəyirik, əks təqdirdə mən insanlar qarşısında çıxış edərək, faktlarla sizin yalnız qara dərili olması səbəbiylə bir gəncin klipinin yayımlanmasından imtina etdiyinizi bildirəcəm." O zaman MTV-nin rəhbəri olan Les Qarland telekanal haqqında ortaya çıxan iddiaları müzairə etdikdən sonra, sıxışdırmaları nəzərə alaraq klipin efirdə yayımlanmasına razılıq verdi. "Heç bir tərəddüd yox idi" o deyir. "Mən Bobu (Robert W. Pittman MTV-nin əsasını qoyan şəxslərdən biri) çağırdım və ona dedim ''"Mən indiyə kimi gördüyüm bütün kliplərdən gözəl bir klip görmüşəm. Bu sadəcə yaxşı deyil, çox gözəldir."'' Biz həmin günü klipi siyahıya əlavə etdik. Əfsanənin necə gerçəyə çevrilməsi beləcə hərfbəhərf bizim yadımızdadır." Qısa müddət sonra MTV klipi çox tez-tez yayımlamağa başladı. Klipin efirdə yayılanmasından sonra Thriller albomu əlavə 10 milyon nüsxə də satıldı. Klip 1992-ci ildə "Music Video Producers Hall of Fame" tərəfindən qəbul edildi. 2005-ci ildə keçirilən sorğu nəticəsində klip "Bütün zamanların iyirmi ən yaxşı klipi" sırasında beşinci yeri tutmuşdur. Klip həmçinin MTV və TV Guide tərəfindən tərtib edilmiş, minilliyin ən yaxşı klipləri sırasında otuz beşinci yeri tutmuşdur.