cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gün Səhər (qəzet)
Gün Səhər - Gündəlik ictimai-siyasi qəzet. 2005-ci ilin fevral ayında yaradılıb. Təsisçis «GÜN» müstəqil yayım şirkəti. Baş redaktoru Qabil Abbasoğludur.
Tarixi
“Gün səhər” qəzeti 2005-ci ilin fevral ayında yaradılıb. Tanınmış jurnalist, “Yeni Nəsil Jurnalistlər Birliyinin sədri Arif Əliyevin təsis etdiyi “Gün səhər” də uzun müddət yaşamadı. Amma mətbuat aləmində adından söz etdirə bildi.
Çaqan gölü
Çaqan gölü (və ya Bakapan) — Qazaxıstan ərazisində yerləşən göl. Göl insan fəaliyyəti nəticəsində meydana gəlmişdir. Bəzən gölü «atom gölü» olaraq adlandırırlar. Gölün ümumi həcmi təxmini olaraq 100 000 m³ olaraq qiymətləndirilir. Göldə radioaktiv çöküntülər çox olduğundan suyunun tərkibi radioaktivdir. Gölün əsas mənbəyi İrtış çayının qollarından biri olan Çaqan çayıdır. Radioaktiv çöküntülər səbəbindən çayın və onun axdığı ərazilərdə yaşayış üçün təhlükələr yaradır. Göl inzibati cəhətdən Qazaxıstanın Şərqi Qazaxıstan vilayəti ərazisində yerləşir.
Tarixi
SSRİ atom proqramına görə Çaqan çayının yatağı yaxınlığında yeratlı atom sınağı həyara keçirilməsi planlaşdırılır. № 1004 Raporta əsas 178 metr dərinlikdə 15 yanvar 1965 ildə, saat 05:59:59 radələrində partlayış həyata keçirilir. Güçlü atom partlayışı zamanı 40-dan çox süni kraterlər əmələ gəlir. Bu kraterlərin ümumi su tutumu 120—140 milyon m³-dir. Gölün səthinin kiçikliyi səbəbindən buxarlanlanın miqdarını azaldırdı.
Xüsusiyyətləri
Çaqan çayının sahəsi 5,92 km² təşkil edir. Gölün ümumi su tutumu 19,1 mln m³-dir. Gölün maksimal dərinliyi 100 metr təşkil edir. Göl dəniz səviyyəsində 415 metr yüksəklikdə yerləşir. Radioaktivlik səbəbindən bitki və florası demək olar ki yoxdur.
Ammonoidealar
Ammonoidealar (Ammonoidea) – mühüm biostratiqrafik əhəmiyyəti olan qırılmış mollüskları əhatə edən yarımsinif. Əksər ammonitlərin qabıqları bir müstəvi üzərində yerləşən, bir-biri ilə təmasda olan və müxtəlif dərəcədə bir-birini örtən bir neçə dolaqdan ibarətdir. Belə qabıqlar üçün monomorf qabıq termini işlətmək məqsədəuyğundur. Ontogenezin müxtəlif mərhələlərində borucuqların yerləşmə forması müxtəlif olan ammonitlər üçün heteramorf qabıqlar xarakterikdir. Monomorf ammonoideaların qabıqlarının müxtəlifliyi, dolaqların bir-birini örtmə dərəcəsi və kəsiyinin forması ilə müəyyən olunur. İnvolyüt qabıqlardan (tam örtülmə) başlamış yarıminvolyüt (qismən örtülmə), evolyüt (son dolaq ancaq axırdan əvvəlki ilə təmasda olur) qabıqlaradək bütün keçid formalar müşahidə olunur. Yetkin ammonoidea qabıqlarının ölçüləri 2–3 sm-dən 30–40 sm-dək, müstəsna hallarda isə ammonit-nəhənglərin diametri 2 m çatır. Dolaqların təmas xəttləri tikiş adlanır. Qabığın orta hissəsində hər iki tərəfdə yerləşən oyuq-göbək adlanır. Qabıqların səthi hamar və relyefli (bəzəkli) olur. Formasından asılı olmayaraq ammonitlərin qabıqları, digər yarımsiniflərdə olduğu kimi, bir sıra kameralara bölünür. Yaşayış kamerası 0,5–2 dolağı əhatə edə bilər. Qısa kisə şəkilli və ya uzun soxulcan şəkilli yumşaq bədən əzələlər vasitəsilə yaşayış kamerasının arxa tərəfinə birləşir. Fraqmokonun kameraları qazla (hava), bəziləri isə maye ilə (hidrostatik) dolurmuş. Sifon dar, adətən qarın və bəzən (gec devon Clymeniida nümayəndələrində) kürək tərəfə yaxın yerləşir. Qısa septal borucuqları arxaya (paleozoy ammonoideyalərində) və irəliyə (mezozoy nümayəndələrində) səmtlənmişdir. Ammonoidealar əsas əlamətlərindən biri arakəsmə xətlərinin quruluşudur. Arakəsmələrin büzməli kənarı ilə qabıq arasında mürəkkəb birləşmə xəttində bir-birinə nisbətən əks istiqamətə yönəlmiş yəhər və qanad (pər) adlanan əyrilər ayrılır. Zamanca bir-birini əvəz edən dörd tip belə xətt ayrılır: aqoniatit (D), qoniatit (D-P), seratit (C3- T, K2), ammonit (T-K). Ammonoidealar dəstələrə bölünməsi qanad xəttinin quruluşuna, qabıqların ontogenez və filogenezdə dəyişilib mürəkkəbləşməsinə, həmçinin sifonun vəziyyətinə əsaslanır. Ammonoidealar 7 dəstəyə ayrılır: Agoniatitida (D-K), Goniatitida (D2-P), Clymeniida (D3), Ceratitida (P-T), Phylloceratida (T-K), Lytoceratida (T3-K), Ammonitida (J-K). Ammonoidealar arxistratiqrafik qrupudur. Bu orqanizm kompleksləri əsasında ümumi stratiqrafik bölgünün ən kiçik bölgüsü — zona ayrılır, regional və regionlararası korrelyasiyası aparılır. Devon — üst təbaşir.
Toğlugötürən
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Zombi 2 (film, 1979)
Zombi 2 — 1979-cu ildə Qorxu filmi janrında çəkilən İtalyan filmidir. Filmin bəstəkarlarından biri olan Corcio Kaskio filmin titrlərndə Corcio Tuççi kimi göstərilmişdir. Filmin büdcəsi təxminən 1 milyon ABŞ dollarına yaxındır. Filmin ilk adı "Zombi" olur. 1978-ci ildə ABŞ rejissoru Corc Romero tərəfindən ABŞ və İtaliya studiyalarının ortaq çəkilişi sayəsində "Ölülərin sübhü" filmi çəkilir. Bu filmin büdcəsinin yarısını ssenaristlərdən biri olan Dario Arcento qoymuşdur. Bu səbəbdən filmin birbaşa satışa çıxarılması nəzarətini öz üzərinə götürmüş və filmin müvəffəqiyyət əldə etməsi üçün "Zombi: Ölülərin sübhü" adı altında satışa çıxarmışdır. İtalyan rejissoru Lüçio Fulçi satışda həmin filmin çəkəcəyi filmlə qarışdırılmamasından ötrü filmə "Zombi 2" vermişdir. Lakin bir müddət sonra bu film ABŞ-də "Zombi" adı altında satışa çıxarılmışdır.
Məzmun
Nyu-York sahillərinə naməlum səbəbdən boş yaxta daxil olur. Patrullardan biri Harbor yaxtanı araşdırarkən gözlənilmədən polislərdən biri qəribə görkəmli olan kişi tərəfindən öldürürür. Bu zaman digər polislər ona atəş açır və kişi dənizə düşür. Patrullar ölmüş polisi qəbirdə basdırırlar. Bir müddətdən sonra aydın olur ki, bu yaxta həkim Boulza aiddir.
Anna Boulz (Tisa Ferrou) yaxtanın sahibi Boulzun qızı olduğu üçün şübhə altındadır. Anna bilir ki, onun atası tropik adalara araşdırma aparmaq üçün getmişdir. Jurnalist Piter Vest (Yen Makkallok) bu barədə xəbərlərdə məlumat verir. Anna və Piter yaxtada görüşürlər. Bu zaman onlar burada məktub tapırlar. Məktubda yazılır ki, Boulz Matul adasındadır (Sent-Tomas, ABŞ-nin Virciniya adaları) və qəribə xəstəlikdən əziyyət çəkir. Anna və Piter bu işi birlikdə araşdırmağa qərara gəlirlər. Bu məqsədlə onlar yaxta heyətinə Brayan Kurt (Al Kliver) və Syuzen Barret (Auretta Gey) cütlüyünə qoşulurlar ki, tropik adanı tapsınlar.
Matul adası ölülərin dirildiyi lənətlənmiş yerdir. Həkim Devid Menard (Riçard Conson) adada yaşayır və burada gizli aradırmalar aparır. Onun qəzəbli həyat yoldaşı Paola (Olqa Karlatos) onun üzərinə zombi hücum etdikdən sonra adanı tərk etmək istəyir, lakin Menard onu fikrindən daşındırmağa çalışır ki, araşdırmalarına davam etsin.
Marin (Val-d'Uaz)
Marin  — Fransada bələdiyyə, region — İl-de-Frans, departament — Val-d’Uaz, rayon — Pontuaz, kanton — Marin. Əhalisi — 2,925 nəfər (1999).
Bələdiyyə Paris şəhərinin təxminən 45 km şimal-qərbdə, Serji belediyyənin 14 km şimal-qərbdə yerləşir.
Demoqrafiya
Əhalinin dinamikası (Cassini и INSEE ):
Çağdaşlaşma
Çağdaşlaşma, müasirləşdirmə və ya modernləşdirmə — bir şeyin yeniləməsi, indiki vaxtın tələblərinə, spesifikasiyalarına və keyfiyyət göstəricilərinə uyğun edilməsi. Çağdaşlaşmadan keçən əsas avtomobillər, qurğular və texnoloji proseslər olur (məsələn, bilgisayar çağdaşlaşması). Tarix mənası ənənəvi cəmiyyətin çağdaş cəmiyyətə dönməsidir, məsələn, aqrar cəmiyyətin sənayeyə. Çağdaşlaşma inkişafın tezdəşdirilməsi üçün cəmiyyətin tam ya qismən dəyişməsi prosesidir.
Bolşeçerniqov rayon bayrağı
Bolşeçerniqov rayon bayrağı — Samara vilayətində yerləşən Bolşeçerniqov rayonun bayrağı
Arif Babayev (riyaziyyatçı)
Arif Əliheydər oğlu Babayev — Azərbaycan Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü (1976), əməkdar elm xadimi (1992), fikiza-riyaziyyat elmləri doktoru.
Həyatı
Babayev Arif Əliheydər oğlu 11 noyabr 1934-cü ildə anadan olmuşdur. Arif Əliheydər oğlu Babayev – 1952-ci ildə orta məktəbi qızıl medalla bitirərək Azərbaycan (Bakı) Dövlət Universitetinin fizika-riyaziyyat fakultəsinin "Riyaziyyat" bölməsinə daxil olmuş və 1957-ci ildə həmin fakültəni fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdır. O,həmin il "Funksiyalar nəzəriyyəsi və funksional analiz" kafelrasının aspirantı olmuşdur. A.Ə. Babayev aspiranturada oxuyarkən qeyri-xətti sinqulyar inteqral tənliklərin həllinin varlığı və yeganəliyi haqqında bir sıra yeni teoremlər isbat etmişdir. A.Ə.Babayev 1960-cı il-də akademik Ə.İ.Hüseynovun rəhbərliyi ilə "Qeyri-xətti sinqulyar inteqral tənliklərə dair tədqiqatlar" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmişdir.
Əmək fəaliyyəti
Azərbaycan Dövlət Universitetinin Mexanika-riyaziyyat fakültəsində müəllim, dosent, professor, kafedra müdiri, dekan (1979–1994) vəzifələrində çalışmışdır. Uzun müddət ərzində A.Ə.Babayev elmi dərəcələr verən Elmi Şuraların üzvü, Bakı Dövlət Universitetinin Mexanika-riyaziyyat fakultəsinin dekanı (1979–1994) kimi, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında AAK-ın riyaziyyat və mexanika üzrə Ekspert Şurasının sədri kimi uğurlu və hərtərəfli fəaliyyəti respublikada riyaziyyatın inkişafına böyük təsir göstərmişdir.
Elmi fəaliyyəti
A.Ə.Babayev qeyri–hamar qapalı inteqrallama əyrisi üzrə sinqulyar inteqralı tədqiq etmiş və bu tədqiqatların xətti və qeyri-xətti sinqulyar inteqral tənliklərə tətbiqlərini vermişdir. Açıq əyri üzrə Koşi nüvəli sinqulyar inteqral operatorun öyrənilməsi üçün o, yeni metod vermişdir ki, bu metod əsasında qeyri-xətti sinqulyar inteqral tənliklərin lokal nəzəriyyəsi yaradılmışdır. Bu tədqiqatlar onun 1966-cı ildə Tbilisi şəhərində A.M.Razmadze adına Riyaziyyat İnstitutunda "Sinqulyar inteqral tənliklərə dair tədqiqatlar" mövzusunda müdafiə etdiyi doktorluq dissertasiyasının əsasını təşkil etmişdir. N.İ.Musxilişvili, İ.N.Vekua,A.N.Tixonov,Z.İ.Xəlilov,
A.İ.Hüseynov, B.V. Xvedelidze, S.Q. Mixlin, M.A.Krasnoselski, T.Q.Qeqeliya və başqa görkəmli riyaziyyatçılar onun aldığı nəticələrə yüksək qiymət vermişlər.
Son illərdə A.Ə.Babayev və onun tələbələri tərəfindən Koşi tipli inteqral və qeyri-hamar qapalı düzləndirilə bilən əyri üzrə sinqulyar inteqral haqqında klassik Plemel-Privalov problemi həll edilmişdir.
A.Ə.Babayev tərəfindən sinqulyar inteqralın və bu inteqralın təsir etdiyi fəzaların diskret analoqları, həmçinin bu anlayışların qeyri-xətti sinqulyar inteqral tənliklərin təqribi həllinə tətbiqləri verilmişdir.
A.Ə.Babayevin rəhbərlik etdiyi Bakı Ddövlət Universitetinin Riyazi analiz kafedrasında onun bilavasitə iştirakı və rəhbərliyi altında qeyri-xətti sinqulyar inteqral tənliklərin lokal nəzəriyyəsi, bu tənliklərin təqribi həlli metodları, oblast üzrə çoxölçülü sinqulyar inteqral operatorlar və tənliklərin lokal nəzəriyyəsi və onun funksional fəzaların daxilolma teoremlərinə tətbiqləri, təbiətşünaslığın müxtəlif sahələrində tətbiq olunan qeyri-xətti sinqulyar inteqral tənliklərin tədqiqi sahələrində bir sıra fundamental nəticələr alınmışdır.
"Fəxri legion" ordeni
Fəxri Legion ordeni — Fransanın ən yüksək hərbi və mülki dövlət mükafatı. 19 may 1802-ci ildə Napoleon Bonapart tərəfindən təsis edilmişdir. Bu ordenlə təltif olunmuş azərbaycanlılar arasında müharibə veteranı Əhmədiyyə Cəbrayılov, dahi rəssam Tahir Salahov, prezident İlham Əliyev və YUNESKO və İSESKO-nun xoşməramlı səfiri Mehriban Əliyeva da var.
Rütbələri və dərəcələri
Mükafat 3 rütbə və 3 dərəcəyə bölünür.
Ordenlərin mundirdəki yerləri
thumb|centre|600px
Arış
Arış — Azərbaycan Respublikasının Füzuli rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Toponimikası
Kənd Qarabağ silsiləsinin ətəyindədir. Türk dillərində arış/arıs sözü tayfanın bir qolu"; "arabanın yan qoşqusu";"çovdar" mənalarını ifadə etmişdir. 1933-cü ildə Gədəbəy rayonunda Arışlı kəndi, 1917-ci ildə Quba qəzasında Arısküş kəndi qeydə alınmışdır. Başqırdıstanın Pobonin yaşayış məntəqəsinin adı əvvəllər Arış olmuşdur. Qazaxıstanda Sırdərya çayının sağ qolu, həmin çayın sol sahilində şəhər və Qızıl Orda vilayətində şor göllərdən biri Arıs adlanır. Deyilənlərdən belə nəticəyə gəlmək olar ki, Arış - tayfadan bir qol; Arışlı - çovdarlı, Arışküş - çovdar zəmisi; Arıs - çay qolu deməkdir.
Etimologiyası
Kəndin adı Osmanlı türkcəsində Əriş formasındadır. Türk dillərində arış “Tayfanın (elin) qolu“ sözündəndir.
Əhalisi
Füzuli rayonunun Arış kəndində 1993-cü ilə kimi 70-ə yaxın ev olub. Tam siyahı olmadığı üçün 500 çox şəxs yaşamışdır.
İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyətini kənd təsərrüfatı-əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq təşkil edir.
Azərbaycan relyefi
thumb|right|310px|Azərbaycan Respublikasının relyef xəritəsi Azərbaycan relyefi — Azərbaycan Respublikası ərazisinin relyefi çox müxtəlif və mürəkkəbdir. Ərazinin yarıdan çoxu əsasən, 400–500 m (Orta və Aşağı Araz çökəkliklərində 800–1000 m), bəzi yerlərdə 100–120 m (Talış, Ceyrançöl-Acınohur və Ləngəbiz-Ələt ön dağlıqları) və 0–50 m (Qobustan, Abşeron) mütləq hündürlükdən başlayan dağ silsilələri və tirələrindən, yayla və platolardan, qalan hissəsi isə düzənlik və ovalıqlardan ibarətdir. Hündürlüyü Xəzər dənizi sahilində təqribən — 28 m-dən Böyük Qafqaz silsiləsində 4466 m-dək (Bazardüzü zirvəsi) dəyişir. Okean səviyyəsindən alçaqda yerləşən sahələr respublika ərazisinin 18%-ini, hündürlüyü 0 m-dən 200 m-dək olan sahələr 24%-ini, 200 m-dən 500 m-dək 15,5%-ini, 500 m-dən 1000 m-dək 15,5%-ini, 1000 m-dən 2000 m-dək 19,5%-ini, 2000 m-dən 3000 m-dək 6,5%-ini, 3000 m-dən yüksəkdə yerləşən sahələr isə 1%-ini təşkil edir. Orta hündürlük 657 m-dir. Azərbaycan Respublikasının əsas oroqrafiya vahidləri Böyük Qafqaz dağ sistemi, Samur-Dəvəçi ovalığı (Qusar maili düzənliyi ilə birlikdə), Kür çökəkliyi, Kiçik Qafqaz və Talış dağ sistemləridir.
Ümumi məlumat
right|310px|thumb|Şəki rayonunda dağ mənzərəsi Böyük Qafqaz dağ sisteminin yalnız cənub-şərq hissəsi Azərbaycan Respublikası ərazisinə daxildir. Burada əsas oroqrafiya vahidləri Böyük Qafqaz silsiləsi (yaxud Suayrıcı silsilə) və Yan silsilədir. Böyük Qafqazın çox hissəsini təşkil edən Böyük Qafqaz silsiləsi Azərbaycan Respublikası ərazisində Gürcüstan Respublikası və Dağıstan MR ilə sərhəddəki Tinov-Rosso zirvəsindən (3385 m) başlayaraq cənub-şərq istiqamətində uzanır. Silsilənin Tinov-Rosso və Bazardüzü zirvələri arasındakı hissəsinin yalnız cənub yamacı (şimal yamacı Dağıstan MR-dadır), bundan cənub-şərqdəki hissəsinin isə hər iki yamacı respublika ərazisinə daxildir. Böyük Qafqaz silsiləsinin yan hissəsi heç bir yerdə çay dərələri ilə kəsilmir (buna görə o, bəzən Suayrıcı silsilə də adlanır). Silsilənin çox yerində hündürlüyü 3000 m-dən, mərkəzi hissəsində isə 4000 m-dən artıqdır (Bazardüzü 4466 m, Tufandağ 4191 m, Bazaryurd 4126 m). Babadağ zirvəsindən (3629 m) cənub-şərqdə həmin silsilə tədricən alçalmağa və genişlənməyə başlayır. Böyük Qafqaz silsiləsi Dübrar zirvəsindən (2205 m) şimal-şərqə doğru yelpikvarı şəkildə genişlənərək Xəzər dənizinə tərəf getidkcə alçalan və çay dərələri ilə bir-birindən ayrılan Gədi-Kürkeçidağ, Aladaş, Kəmçi və s. silsilələrə bölünür. Həmin silsilələr çoxlu daha kiçik və alçaq silsilələrə ayrılaraq Qobustan adlanan alçaq dağlıq sahəyə keçir, oradan da Abşeron yarımadasınadək davam edir. Böyük Qafqaz silsiləsindən şimalda yerləşən və ona paralel uzanan Yan silsilənin Azərbaycan Respublikasındakı hissəsi Şahdağdan (4243 m) başlayaraq cənub-şərqə doğru tədricən alçalır və Beşbarmaq dağında (546 m) qurtarır. Yan silsilə Böyük Qafqaz silsiləsindən başlayan çayların (Qusar, Qudyal və.) dərələri ilə kəsilərək ayrı-ayrı massivlərə — platolara (Şahdağ, Qızılqaya, Buduq və s.) bölünmüşdür. Yan silsiləyə şimal-qərbdə paralel istiqamətdə Tələbi-Qaynarca tirəsi (hündürlüyü qərbdə 1000–1100 m, cənub-şərqdə 150–200 m) uzanır. Silsilələr və tirələr bir-birindən dərələr, dağarası çökəkliklər (Şahnabad, Xınalıq, Yerfi, Qonaqkənd, Xaltan, Gilgilçay, Tığçay, Rustov, Pirəbədil və s.) vasitəsilə ayrılır. Böyük Qafqaz silsiləsinin cənub yamacı çox yerdə ona paralel uzanan Alazan-Əyriçay çökəkliyinə (bəzi ədəbiyyatlarda Alazan-Həftəran vadisi) enir (bəzi ədəbiyyatlarda Alazan-Əyriçay çökəkliyi Kür çökəkliyinin bir hissəsi kimi verilir). Gürcüstan Respublikası ərazisindən başlanan həmin çökəkliyin Azərbaycan Respublikası ərazisində uzunluğu 210 km, eni 30 km-ə qədərdir. Cənub-şərqdə Böyük Qafqaz silsiləsindən Lahıc çökəkliyilə ayrılan Niyaldağ silsiləsi (hündürlüyü 2100 m-dək) uzanır.
Samur-Dəvəçi ovalığı Xəzər dənizinin sahili boyu şimal-qərbdən cənub-şərqə, Azərbaycan Respublikasında Samur çayından Sumqayıt çayına dək uzanır. Ataçayla Sumqayıt çayı arasındakı hissə Boğaz düzü adlanır. Ovalıq şimal-qərbdə (200–250 m hündürlükdə) nisbi hündürlüyü 10–25 m-ə çatan pillə vasitəsilə Qusar maili düzənliyinə keçir. Maili düzənlik cənub-qərbdə Yan silsiləyədək davam edir. Hündürlüyü təqribən 1900 m-ə (Böyük Suval dağı və s.) qədərdir. Ovalığın dəniz sahili hissələri okean səviyyəsindən 28 m-dək aşağıda yerləşir. thumb|right|310px|Xınalıqda dərə Kiçik Qafqaz dağ sisteminin Azərbaycan Respublikasındakı hissəsi, əsasən, ümumi baş suayrıcısı olmayan və müxtəlif istiqamətlərdə uzanan bir neçə silsilə — Murovdağ, Qarabağ, Mıxtökən silsilələri, Şahdağ, Şərqi-Göyçə (Şərqi Sevan) Zəngəzur, Dərələyəz silsilələrinin bir hissəsi, vulkanik yayla (Qarabağ yaylasının çox hissəsi), çökəklik (Başkənd-Dəstəfur çökəkliyi və s.) ilə təmsil olunmuşdur (bəzi ədəbiyyatlarda Zəngəzur və Dərələyəz silsilələri, Qarabağ yaylası Kiçik Qafqaza aid edilmir). Şahdağ silsiləsi şimal-qərbdə eyni adlı zirvədən (2901 m) başlanır və cənub-şərqdə Hinaldağ zirvəsinədək (3367 m) davam edir. Hinaldağdan şərqə Murovdağ silsiləsi (Gamışdağ 3724 m), uzanır. Bu silsilələrdən şimalda Başkənd-Dəstəfur çökəkliyi, daha şimalda isə Şəmkir günbəzvarı yüksəkliyi yerləşir. Həmin yüksəklik Şahdağ və Murovdağ silsiləsidir (hündürlüyü 3000 m-dək). Pant silsiləsi və təcrid olunmuş halda yüksələn Kəpəz dağı (3030 m). Başkənd-Dəstəfur çökəkliyini şərqdə Ağcakənd çökəkliyindən ayırır. Qafqazın şimal yamacının silsilələri şimala doğru alçalaraq Orta Kür çökəkliyində dik yamacla Gəncə-Qazax düzənliyinə keçir. Şərqi Göyçə (Şərqi Sevan) silsiləsi Tərtər çayı və Göyçə (Sevan) gölü hövzələrinin suayrıcısını təşikl edir. Ən yüksək zirvəsi Kəti dağıdır (3437 m). Kiçik Qafqazın cənub-şərq qurtaracağı olan Qarabağ silsiləsi Araz çayına tərəf alçalaraq dağətəyi maili düzənliklərə keçir. Ən yüksək zirvələri Qızqala (2843 m), Qırxqız (2830 m), Böyük Kirs (2725 m) və s. silsilələrinin geniş və hamar suayrıcı fonunda tənha qayalıq yüksəkliklər təşkil edir. Silsilənin şimal yamacında köndələn qollar və çökəkliklər var. Qarabağ silsiləsi şimal-qərbdə enlik istiqamətində uzanan Mıxtökən silsiləsi (Dəlidağ 3613 m) ilə birləşir. Zəngəzur və Dərələyəz silsilələrinin müvafiq olaraq cənub-qərb və cənub yamacları Azərbaycan Respublikası (Naxçıvan MR) ərazisindədir. Zəngəzur silsiləsi Araz çayı dərəsinədək uzanır.
Bu silsilə Kiçik Qafqazın dağ silsilələri arasında ən yüksəyidir. Orta hündürlüyü təqribən 3200 m-dir. Ən hündür zirvələri (Qapıçıqdağ 3906 m, Qazangöldağ 3814 m və s.) silsilənin cənub hissəsindədir. Zəngəzur silsiləsindən cənub-qərb istiqamətində çoxlu köndələn qollar ayrılır. Ön dağ hissə üçün təcrid olunmuş ekstruzivlər və lakkolitlər (İspandağ 2410 m, Xanağa 1910 m, Əlincə 1810 m və s.) səciyyəvidir.
Zəngəzur silsiləsindən qərbdə Araz çayı dərəsinə tərəf alçalan Dərələyəz silsiləsi (Küküdağ 3210 m, Keçəldağ 3115 m) yerləşir. Silsilədən cənubda, ön dağlıqda tirə və platolar (Qıvraq, Duzdağ və s.) əsas yer tutur. Əsasən, Zəngəzur və Qarabağ silsilələri arasında yerləşən, dalğavarı səth üzərində iri sönmüş vulkan konusları (Qızılboğaz 3581 m, Böyük İşıqlı 3552 m, Ala Göllər 3175 m və s.) olan Qarabağ yaylası nisbətən geniş yer tutur. Burada orta hündürlük 2000–2500 m-dir. Yayla şimaldan cənuba daralaraq alçalır. Bazarçay və Həkəri çaylarının birləşdiyi yerdə qurtarır.
Talış dağ sistemi Aşağı Araz çökəkliyindən cənub-şərqdə yerləşir (bəzi tədqiqatçılar Talış dağlarını Əlburz dağ sisteminin şimal-qərb davamı hesab edirlər). Əsasən, şimal-qərbdən cənub-şərqə təqribən paralel uzanan Talış, Peştəsər və Buravar silsilələrindən ibarətdir. Bunlardan ən uzunu (təqr. 100 km) və hündürü (2500 m-dək) İranla dövlət sərhədi boyu uzanan Talış silsiləsidir. Silsilələr bəzi yerlərdə bir-birilə köndələn qollarla birləşərək qapalı çökəkliklər (Yardımlı, Lerik və s.) əmələ gətirmişdir. Talış dağları ilə Xəzər dənizi arasından Lənkəran ovalığı uzanır.
Kür çökəkliyi Azərbaycan Respublikası ərazisinin mərkəzi hissəsini tutur. Relyefi əsasən, geniş düzənlik və ön dağlıqlardan ibarətdir. Böyük və Kiçik Qafqaz dağ sistemləri arasında yerləşən bu çökəkliyin əsas oroqrafiya vahidi cənubi Qafqazın ən böyük düzənliyi olan Kür-Araz ovalığıdır. Ovalıq Kür və Araz çayları vasitəsilə Mil-Qarabağ, Şirvan, Muğan-Salyan düzlərinə bölünür. Ovalığın şərq və mərkəzi hissələri okean səviyyəsindən 28 m-dək aşağıdadır. Dağətəyi sahələrdə hündürlüyü 100–250 m, bəzi yerlərdə 400–500 m-ə çatır. Kür-Araz ovalığından şimal-qərbdə Kür çayının sağ sahili boyunca Gəncə-Qazax, cənub-qərbdə isə Araz çayının sol sahili boyunca Aşağı Arazboyu maili düzənlikləri uzanır. Gəncə-Qazax düzənliyi və Kür-Araz ovalığından şimalda Ceyrançöl, Acınohur, Ləngəbiz-Ələt ön dağlıqları yerləşir. Bunlardan ən böyüyü Alazan-Əyriçay çökəkliyinin cənub kənarları boyunca uzanan Acınohur ön dağlığıdır (hündürlüyü 1100 m-dək). Bir neçə silsilə, tirə və onları bir-birindən ayıran çökəklik və dərələrdən ibarətdir.
Yüksəklik qurşaqları
thumb|right|310px|Quba rayonunda dağlıq ərazi Azərbaycan Respublikasının ərazisində relyefin mürəkkəbliyi burada yüksək dağlıq, orta dağlıq, alçaq dağlıq və düzənlik-ovalıq şaquli qurşaqları ayırmağa imkan verir.
Alçaq dağlıq qurşağı hündürlüyü təqribən 200 m-dən (Qobustan və Acınohur) ön dağlığında 50–100 m-dən olan sahələri əhatə edir. Bu qurşaqda dağ yamacları maili, suayrıcılar hamardır. Bəzi sahələrdə (Qobustan, Ceyrançöl və Acınohur ön dağlığı, Naxçıvan MR-da ön dağlıq rütubət çatışmazlığı arid-denudasiya proseslərinin inkişafına və burada yararsız torpaqların (bedlend), gil karstının və s. relyef formalarının inkişafına şərait yaratmışdır.
Azərbaycanın relyefi
Azərbaycanda ən möhtəşəm və fəal morfostruktur Böyük Qafqaz meqantiklinorium dağ sistemidir. Bu dağlar Alp-Himalay orogen qurşağının Avropa və Ön Asiya-Qafqaz seqmentlərinin böyük, yüksəkdağlıq morfostrukturlarından biridir.
Böyük Qafqazın Azərbaycana daxil olan cənub-şərq yüksəkdağlıq hissəsi böyük məsafədə Tufan antiklinoriumuna uyğun gəlir. Tufan antiklinorium və sinklinoriumlardan ibarətdir. Tufan antiklinoriumunu Qusar-Qonaqkənd antiklinoriumu, Xınalıq sinklinoriumu və Bazardüzü antiklinoriumu təşkil edir. Tufan antiklinoriumunun cənub struktur zonası suayrıcı silsilə boyu uzanan Baş Qafqaz tektonik qırılması üzrə cənuba aşaraq, tektonik üstəgəlmə əmələ gətirir. Neotektonik mərhələdə Tufan antiklinoriumunun qalan struktur zonalara nisbətən daha intensiv qalxması onun yüksəkdağlıq Suayrıcı silsiləyə çevrilməsinə səbəb olmuşdur. Hər yerdə Baş Suayrıcı silsilə Tufan antiklinoriumuna uyğun gəlmir. Denudasiya proseslərinin təsiri altında Baş Suayrıcı silsilə zaman keçdikcə şimala miqrasiya etmiş və cənub yamac şimal yamac hesabına bir qədər genişlənmişdir. Bazardüzü, Tufandağ dağları sahəsində bu antiklinorium uca zirvələr və suayrıcı zona əmələ gətirdiyi halda, qərb istiqamətində antiklinorium cənub yamacı da əhatə edir, şərq istiqamətində isə suayrıcı silsilənin şimal yamacına keçir və gömülür.
Tufan antiklinoriumunun ən şimalda yerləşən struktur elementi Quruş-Qonaqkənd antiklinoriumudur. Quruş-Qonaqkənd antiklinoriumu nisbətən sadə quruluşa malikdir. Bu antiklinoriumun qərb hissəsi inversion morfostruktura tipik misaldır. Antiklinoriumunun yerində dibi ətraf dağlardan 1500–1700 m alçaqda yerləşən Şahdüzü çökəkliyi, ondan şərqdə isə Qudyalçayın sol qollarının dərinləşdirdiyi erozion dərələr yerləşir. Qaytar-Qoca antiklinorium silsiləsi Suayrıcı silsiləyə çox sıxıldığından çox yerdə ondan kontrastlı mənfi morfostruktur elementlə ayrılmır və xüsusi görkəmə malik kontrastlı relyef forması yaratmır.
Antiklinorium və antiklinal silsilələr
Antiklinorium və antiklinal silsilələr Böyük Qafqaz morfostrukturunun ayrı-ayrı sahələrində inkişaf etmişdir. Böyük morfostrukturun şimal zonasında və cənub-şərq gömülmə vilayətində daha çox rast gəlmək mümkündür. Antiklinorium silsilələrə ən tipik misal Təngi-Beşbarmaq antiklinorium silsiləsidir. Antiklinoriumu təşkil edən şimal və cənub antiklinal zonalar, həmçinin onların arasında yerləşən ensiz sinklinal kompakt yerləşdiklərinə görə sanki bir struktur element və ona uyğun gələn müsbət relyef forması – düz morfostruktur əmələ gətirir. Böyük Qafqaz cənub-şərq batımı vilayətində relyefin müsbət elementləri əksər hallarda antiklinal zona və strukturlara uyğun gəlir. Bunlara Vərəftə, Gədi-Kürkəçidağ, Sarıdaş, Aladaş, Meysəri, Ləngəbiz, Ələt, Böyük Hərəmi, Şubanı, Fatmayı və s. antiklinal tirələr və uvallar daxildir.
Sinklinorium silsilələri
Sinklinorium silsilələri Böyük Qafqaz morfostrukturu daxilində Şahdağ-Xızı sinklinoriumu tərkibində yerləşən bir sıra yüksək və ortadağlıq massiv və silsilələrdir. Şahdağ, Qızılqaya massivləri Yan silsilənin ən görkəmli formalarıdır. Bu massivlər qalın və denudasiya proseslərinə çox davamlı yura və təbaşir əhəngdaşı qatlarından qurulmuşdur. Onların şimal yamaclarının dik və sıldırımlı olması Qazma — Qırız qırılması, cənub yamacların dik olması isə bir tərəfdən Quruş antiklinoriumunun tağ hissəsinin çox dərin erozion dərələrlə kəsilməsi, digər tərəfdən qalın əhəngdaşı örtüyünün cənub kənarı sıldırımına uyğun gəlməsi ilə izah edilir. Şərq istiqamətində sinklinorium silsilə alçalaraq ortadağlıq silsilələrə keçir. Qusarçay, Qudyalçay, Qaraçay morfostrukturu dərin yarma dərələrlə ayrı-ayrı massivlərə bölünür. Böyük Qafqazın cənub-şərq gömülmə regionunda Dübrar sinklinoriumu Şahdağ və Qızılqaya massivlərindən sonra inversion morfostrukturlara misaldır. Dübrar sinklinal morfostrukturu Gilgilçay və Ataçay hövzələrini Çigilçay hövzəsindən ayırır.
İsa İsayev
İsayev İsa Hüseyn oğlu — Azərbaycan həkimi, Azərbaycanın Əməkdar Elm Xadimi, tibb elmləri doktoru, professor, Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi Milli Onkologiya Mərkəzinin şüa müalicəsi şöbəsinin rəhbəri. Beynəlxalq Ekoenergetika Akademiyasının müxbir üzvü, Amerika, Avropa və Rusiya terapevt-onkoloq-radioloq cəmiyyətlərinin həqiqi üzvü, professor, əməkdar elm xadimidir. 300-dən çox elmi işin, 8 monoqrafiyanın, tibbi dərsliklərinin müəllifidir. 20 tibb elmləri namizədi, 1 elmlər doktoru hazırlamışdır. İsa Hüseyn oğlu İsayev 15.04.2020 ildə Respublika Prezidenfi tərəfindən 2-ci dərəcəli “Əmək” ordeni ilə təltif edilmişdir.
Azərbaycan relyefi
Sinklinorium silsilələri
Zaqatala-Qovdağ sinklinoriumu Böyük Qafqaz morfostrukturunun cənub yamacını təşkil edir. Şərqdə sinklinoriumun şimal qanadı strukturları Baş Suayrıcının şimal yamacına keçir.
Böyük Qafqazın cənub-şərq gömülmə vilayətinin qərb hissəsində Zaqatala-Qovdağ sinklinoriumunun davamı Altıağac antiklinoriumundan cənubda yerləşən geniş Qızmeydan yaylasına keçir. Qızmeydan yaylası və onun ətrafları üfüqi hərəkətlər nəticəsində əmələ gəlmiş böyük bir tektonik örtükdür. Qozluçay, Gilgilçay, Pirsaatçay yaylada qutuvarı dərələr əmələ gətirmişlər.
İsa İsayev
İsa İsayev 1950-ci ildə Zərdab rayonunun Məlikli kəndində doğulub.
Əmək fəaliyyəti
1977- 2022.ci illərdə Azərbaycan və dünyanın aparıcı elmi jurnallarında 300-dən çox elmi əsər çap etdirmişdir. Bunlar əsasən klinik onkologiya və klinik radioterapiyanın müxtəlif aspektlərinə həsr edilmişdir. Onlardan:
Azərbaycan relyefi
Sinklinorium silsilələri
Böyük Qafqazın cənub-şərq gömülmə sahəsində köndələn morfostruktur zonalar pilləli şəkildə yerləşir. Altıağac qəsəbəsindən cənub-şərqdə morfotektonik pillələrin sərhədləri Sitalçay, Veqverçay, Sumqayıtçay dərələri üzrə keçir. Böyük Qafqazın cənub-şərq yamacı Qırışıqlı-denudasion Şamaxı yaylası aid edilir.
Şamaxı yaylası paleogen-neogenin qırışıqlığa yığılmış gil qatlarından, qum və əhəngdaşı laylalarından əmələ gəlmişdir. Sulutçay hövzəsində Şamaxı yaylasının şimal-şərq hissəsi Basqal tektonik örtüyü qalıqları saxlamaqla Nialdağ silsiləsinə söykənir, şərqdə isə Qobustan qırışıqlığı morfostrukturuna keçir.
Böyük Qafqazın cənub-şərq gömülmə vilayətində Qobustan-Abşeron qırışıqlığı və düzənlikləri geniş bir ərazi tutur. Qobustan-Abşeron qırışıqlı alçaqdağlığı şimalda təbaşir və paleogenin, mərkəz və cənub hissədə isə miosen və pliosenin gil, qumdaşı və əhəngdaşı laylarından qurulmuşdur. Qobustan-Abşeron sahəsi üçün ən geniş yayılmış morfostruktur tipləri antiklinal və monoklinal tirələr, sinklinal dərələr, muldalar və platolardır. Antiklinal tirələrə Ələt tirəsi, Böyük Hərəmi, Nardaran, Keçiqaya, Dəvəlidağ, Atyal, Zığırdağ, Şubanı, İlxıdağ, Şaxandağ və b. misaldır. Monoklinal tirələr Qayıblar, Şayıblar, Böyük Siyəki, Boyanata və b. asimmetrik quruluşlu tirələrdən ibarətdir. Sinklinal platolara Qərbi Qobustanda Gicvəki, Donquzluq, Şimali Qobustanda Böyük Siyəki, Abşeronda və Cənub-Şərqi Qobustanda Güzdək, Qızıldaş, Çapılmış, Böyükdaş, Kiçikdaş və s. platolar daxildir. Qobustanda inversion Yasamal dərəsinə, Körgöz-Şonqar dərəsinə rast gəlmək mümkündür.
Qobustan-Abşeron qırışıqlığı alçaqdağlığı və düzənliklərində palçıq vulkanları xüsusi morfostruktur tipi kimi ayrılır. Palçıq vulkanlarının hamısı aydın görünən relyef forması əmələ gətirmir.
Şaiq Əsgərov
Əsgərov Şaiq Əhəd oğlu - Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin prorektoru.
Həyatı
10 yanvar 1966-cı ildə Ağsu rayonunun 1-ci Qaraqaşlı kəndində anadan olub. 1983-cü ildə şəhər 2 saylı orta məktəbi bitirib. 1984-1986-cı illərdə Uzaq Şərqdə hərbi xidmətdə olub. 1992-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin «Jurnalistika», 1997-ci ildə Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin «Xarici iqtisadi əlaqələrin təşkili və dövlət tənzimlənməsi», 2002-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasının «Dövlət və bələdiyyə idarəetməsi» ixtisaslarını və Təhsil Nazirliyinin göndərişi ilə Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələr Hərbi Akademiyasının Strateji Tədqiqatlar və Dövlət Müdafiəsini İdarəetmə Akademik Kursunu müvəffəqiyyətlə bitirmişdir.
Şaiq Əhəd oğlu Əsgərov 2007-ci ilin yanvarın 10-da “Elektron informasiya vasitələrində reklam bazarının marketinq tədqiqi və onun təkmilləşdirilməsi istiqamətləri” mövzusunda dissertasiya müdafiə etmiş və Ali Attestasiya Komissiyasının 10 iyul 2007-ci il tarixli 24-k saylı qərarı ilə iqtisad elmləri namizədi alimlik dərəcəsi, 9 aprel 2013-cü il tarixli 10-k saylı qərarı əsasında isə ona dosent elmi adı verilmişdir. Dissertasiya işinin mövzusu üzrə onun 27 elmi əsəri, o cümlədən 25 məqaləsi, 1 dərsliyi (1 fəsil) və 1 metodiki vəsaiti çap olunmuşdur. . Eyni zamanda 2014-2016- cı illərdəAzərbaycan Dövlət İqtisad Universitetində fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi almaq üçün təqdim olunan dissertasiyaların müdafiəsini keçirən FD.02.052 dissertasiya şurasının üzvü olmuşdur.
Şaiq Əhəd oğlu Əsgərov işlədiyi müddətdə iqtisadi biliklərin təbliği və bir sıra sosial-ictimai sahədə göstərdiyi xidmətlərə və şəxsi yaradıcılıq uğurlarına görə «Azərbaycan bayrağı» diplomuna, «Nurlu qələm ustası» mükafatına, Təhsil Nazirliyinin və AHİK-in Fəxri Fərmanlarına və «Azərbaycan Respublikası Qabaqcıl Təhsil İşçisi» döş nişanına layiq görülmüşdür. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 4 fevral 2013-cü il tarixli Sərəncamı ilə "Tərəqqi" medalı və 24 sentyabr 2020-ci il tarixli Sərəncamı ilə 3- cü dərəcəli Əmək ordeni ilə təltif edilmişdir.
Evlidir, iki övladı və üç nəvəsi var.
Xəzər Universiteti Nəşriyyatı
Xəzər Universitəsi Nəşriyyatı oxucuların və təhsil ocaqlarının tələbatını ödəyən keyfiyyətli elmi və bədii kitab və jurnal nəşri ilə məşğuldur.
Haqqında
Fəaliyyətdə olduğu dövrdən Xəzər Universitetində Nəşriyyat (Kha­zar University Press) fəaliyyət göstərir.
Xəzər Universiteti Nəşriyyatı - universitetin kitab, jurnal və digər çap məhsullarını, eləcə də kənardan müraciətləri dəyərləndirən və nəşrə hazırlayan bir qurumdur.
Nəşriyyatın fəaliyyət dairəsinə dərslik, monoqrafiya, konfrans materialları, elmi-tədqiqat jurnalları, tərcümə layihələri (ingilis və başqa dillərdən Azərbaycan dilinə və həmçinin, Azərbaycan və rus dillərindən ingilis və başqa dillərə tərcümə olunmuş kitab və məqalələr), eləcə də bədii ədəbiyyat nəşri daxildir.
Xəzər Universiteti Nəşriyyatı öz məhsulları və fəaliyyəti ilə beynəlxalq aləmdə də tanınır, onun nəşrləri və əməkdaşları bir sıra ölkələrdə sərgi, yarmarka, treninq və digər proqram və tədbirlərdə iştirak edirlər.
Xəzər Universiteti Nəşriyyatı Azərbaycan ISBN agentliyi və Azərbaycan ISMN agentliyi - beynəlxalq kitab və musiqi əsərlərinin standartlaşdırılması Milli Agentliyi kimi də fəaliyyət göstərir.
Azərbaycan ISBN Agentliyi
ISBN (International Standard Book Number) - ingilis dilindən tərcümədə "Beynəlxalq standart kitab nömrəsi" deməkdir. ISBN kitabları beynəlxalq miqyasda kod laşdırmaq üçün hər kitaba çap olunduğu bölgə və nəşriyyat ı nəzərə alaraq verilən nömrədir. Hər kitab adı, müəllif in adı və yalnız ona aid olan ISBN kodu vasitəsilə birqiymətli xarakterizə olunur. Kitabın təkcə ISBN kodunu bilməklə onu tapmaq və almaq mümkündür.
Hal-hazırda 13 rəqəmli ISBN kodundan istifadə edilir. Hər ISBN kodu soldan sağa oxunuşda beş hissədən ibarətdir: kitab sənayesini xarakterizə edən rəqəm, müəyyən dil ətrafında cəmləşmiş ölkələr qrupunu xarakterizə edən rəqəm, konkret nəşriyyata aid edilən rəqəm, konkret kitaba aid edilən rəqəm (kitab identifikasiyası) və yoxlama rəqəmi.
Misal: ISBN 978-9952-20-046-1 (qruplar arasnda defis qoyulur və ya məsafə buraxılır).
Azərbaycan Respublikası nın ISBN agentliyi Xəzər Universiteti Nəşriyyatıdır. Bütün nəşriyyatlar nəşrə hazırladıqları kitablar üçün ISBN kodunu ölkənin ISBN agentliyindən almalıdırlar.
Azərbaycan ISMN Agentliyi
ISMN (International Standard Music Number) - ingilis dilindən tərcümədə "Beynəlxalq standart musiqi nömrəsi" deməkdir. ISMN musiqi kitablarının beynəlxalq miqyasda kodududur. Bu kod kitabın çap olunduğu bölgə və nəşriyyatı nəzərə alaraq verilən nömrədir. Hər kitab adı, müəllifin adı və yalnız ona aid olan ISMN kodu vasitəsilə birqiymətli xarakterizə olunur. Kitabın təkcə ISMN kodunu bilməklə onu tapmaq və almaq mümkündür.
Hal-hazırda 13 rəqəmli ISMN kodundan istifadə edilir. Hər ISMN kodu soldan sağa oxunuşda dörd hissədən ibarətdir: Musiqi ədəbiyyatı sənayesini xarakterizə edən rəqəm, konkret nəşriyyata aid edilən rəqəm, konkret kitaba aid edilən rəqəm (kitab identifikasiyası) və yoxlama rəqəmi.
Misal: ISMN 9790-03452-4680-5 (qruplar arasnda defis qoyulur və ya məsafə buraxılır). Burada 9790 - musiqi ədəbiyyatı sənayesini bildirən perfiks, 03452 - nəşriyyat perfiksi, 4680 - kitab identifikasiyası, 5 - yoxlama rəqəmidir.
Azərbaycan Respublikası nın ISMN agentliyi Xəzər Universiteti Nəşriyyatıdır. Azərbaycan Respublikası milli ISMN agentliyinin direktoru Zakir Nəbiyev Yusif oğludur (Zakir N. Yusifoğlu). Bütün nəşriyyatlar nəşrə hazırladıqları musiqi kitabları, musiqi notları və musiqi ilə əlaqəli digər nəşrlər üçün ISMN kodunu ölkənin ISMN agentliyindən almalıdırlar. Kodlar tək-tək, 10-luk və ya 100-lük toplusu şəklində alına bilər.
Asif Cahangirov
Asif Baxış oğlu Cahangirov — Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi (2000)
Həyatı
Asif Cahangirov 5 iyun 1948-ci ildə Xankəndi şəhərində anadan olmuşdur. Milliyyətcə azərbaycanlıdır. Əslən qarabağlıdır. Bəy silkindəndir. Cahangirbəyovlar şəcərəsinin məlum olan tarixi təxminən XVIII əsrin 20–30-cu illərindən başlayır.
Atası, Cahangirov Baxış İsmayıl bəy oğlu (1913–1989) Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin (kecmiş Yelizavetpol quberniyası Şuşa mahalının) Tuğ kənində anadan olmuşdur. Uzun illər Azərbaycan dili və ədəbiyyat müəllimi işləmiş, təhsil sistemində müxtəlif rəhbər vəzifələrdə çalışmış, o cümlədən Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin maarif şöbəsi müdirinin müavini olmuşdur. Fin və Böyük Vətən müharibələrinin iştirakçısı, II dərəcəli müharibə əlili idi.
Şahzadə Mahmud
Şahzadə Mahmud — Sultan III. Mehmedin Manisa sancaqbəyliyi dövründə dünyaya gələn oğludur. Anasının kim olduğu tam olaraq məlum olmasa da, bəzi qaynaqlada Fülanə Sultan olaraq qeyd olunur.
Asif Cahangirov
Təhsili
1955-ci ildə Xankəndi şəhərində birinci sinfə daxil olmuşdur. 1965-ci ildə ailəsi Sumqayıt şəhərinə köçdüyündən təhsilini 13 №-li orta məktəbdə davam etdirmiş və 1966-cı ildə oranı qızıl medalla bitirmişdir. Həmin il Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki Bakı Dövlət Universitetinin) kimya fakültəsinə daxil olmuş, 1971-ci ildə ali təhsilini bitirərək kimyaçı, kimya müəllimi ixtisaslarına yiyələnmişdir.
Şahzadə Mahmud
Həyatı
Babası III. Murad vəfat etdikdən sonra atası ilə birlikdə İstanbula gəldi. Döyüşkən və cəsur xarakterli olan Şahzadə Mahmud mükəmməl təhsil almışdır. Şahzadə Mahmudun dövlət işləri ilə həddən çox maraqlanması və anası ilə nənəsi Safiyə Validə Sultan arasındakı sürtüşmələr şahzadəni III. Mehmedin gözündən düşürdü.
Asif Cahangirov
Beynəlxalq konfrans və seminarlarda iştirak
Polşa (1991, 2000), Türkiyə (1991, 2002, 2009, 2014, 2016), İran (1994), İraq (1996), İsrail (1998), Rusiya (1998, 1999, 2003, 2004, 2006, 2008), Ukrayna (1999, 2015), Bolqarıstan, Belarus, Fransa (2000), İtaliya, İsveçrə (2001), ABŞ (2001, 2004), Böyük Britaniya (2002, 2017), Hollandiya (2002), İsveç (2003), Finlandiya (2003, 2013, 2018), Rumıniya (2004), Almaniya (2011, 2016), Sinqapur (2012), Qazaxıstan (2017).
Əmək fəaliyyəti
1971-ci ildə Xaçmaz rayonunun Yergüc kənd orta məktəbində müəllim kimi pedaqoji fəaliyyətə başlamış, 1972–1975-ci illərdə Sumqayıt şəhərinin 18 və 22 №-li məktəblərində müəllim, 1975–1976-cı illərdə 17 №-li məktəbdə təlim-tərbiyə işləri üzrə direktor müavini işləmişdir. 1976–1980-ci illərdə isə Sumqayıt Şəhər Maarif Şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışmışdır.
Şahzadə Mahmud
Həyatı
"Məni ordunun başına sərdar olaraq Anadoluya göndərməyiniz üçün sizdən rica edirəm, qısa müddətdə Anadoluda bir nəfər quldur belə qalmayacaq"
Asif Cahangirov
Əmək fəaliyyəti
1980-ci ildən Azərbaycan Respublikasının Maarif Nazirliyində əvvəl Əmək təlimi və peşəyönümü şöbəsinin müdiri, sonra isə Nazirliyin Baş Məktəblər İdarəsinin rəisi (1983–1985-ci illərdə) vəzifələrində çalışmışdır.
Şahzadə Mahmud
Həyatı
dediyi rəvayət edilir. Şahzadə Mahmud bu sözləri xoş niyyətlə desə də, əslində onun sonunu hazırlamışdı. Anasının təsirindən çıxmayan III. Mehmed anası Safiyə Sultanın
" Əgər Mahmud üsyanı yatıra bilsə və geri dönsə, xalq onu padşah elan edər, sənin sonun olar "
Asif Cahangirov
Əmək fəaliyyəti
Hazırda Avropa Azərbaycan Cəmiyyətilə əməkdaşlıq edir, təhsil məsələləri üzrə müşavirdir və 2019-cu ilin noyabr ayından Avropa Azərbayan Məktəbinin (EAS) direktoru vəzifəsində çalışır.
Əsas uğur və nailiyyətləri
Pedaqoji fəaliyyət və təhsilin idarəolunması sahəsində A.Cahangirovun 40 ildən artıq iş təcrübəsi vardır.
Şahzadə Mahmud
Həyatı
sözlərinə inanmış və öz doğma oğlunu edam etdirmək qərarını alır. Bütün bu hadisələr cərəyan edərkən bir şeyxin Şahzadə Mahmuda yaxında taxta çıxacağını deməsi və şahzadənin, atasının əleyhinə bir sıra dövlət adamları ilə məktublaşması Sultan III. Mehmedin qəzəbinə səbəb olmuşdur. Manisa sancaqbəyliyinə getmək üçün hazırlıq görən Şahzadə Mahmud 7 iyun 1603 tarixində otağında yatarkən 4 dilsiz cəllad tərəfindən boğularaq öldürülmüş, tabutuna bir şal bağlanaraq səhərə yaxın saraydan gizlicə çıxarılmışdır. Rəvayətə görə, yolda tabutu görən əhali " kimdi bu" demiş, saray ağaları da "dövlətin bir daha görməyəcəyi bir igiddir" demişdir. Bəzi təsdiqlənməyən Osmanlı qaynaqlarına görə Şahzadə Mahmudun edamından sonra anası və şeyx boğularaq dənizə atılmışdır.
Asif Cahangirov
Müəllim fəaliyyəti
Pedaqoji sahədə az işləməsinə baxmayaraq, qısa zamanda A.Cahangirovun adı Sumqayıtın qabaqcıl müəllimləri sırasında çəkilməyə başlamışdı. O, 70-ci illərin əvvəllərində bu qənaətə gəlmişdi ki, tədris-təlim prosesində ən vacibi şagirdlərdə müstəqil düşünmə, təhliletmə, ümumiləşdirmə, aparıcı ideyanı müəyyən etmə və bu kimi digər bacarıq və qabiliyyətlərinin formalaşdırılmasıdır. Fənlər isə bu işə təkan verən bir vasitədir. Hazırkı dövrdə fəall və interaktiv təlim adlanan yanaşmanın əhəmiyyətini özü üçün kəşf edərək və kimya fənninin imkanlarını araşdıraraq, o, dərslərini şagirdlərin idraki qabiliyyətləri, məntiqi və tənqidi təfəkkürünün inkişafı üzərində qurur, sağlam emosional mühitdə müxtəlif fikirlərin toqquşmasına, müzakirələrin aparılmasına şərait yaradırdı. A.Cahangirovun o dövr üçün qeyri-ənənəvi tədris metodikası "Azərbaycan müəllimi" qəzetində (1976, 6 fevral) dərc olunmuşdur. "Prosveşşeniye" (Moskva) nəşriyatında 1975-ci ildə çapdan çıxmış "Преподавание неорганической химии в средней школе" ("Qeyri-üzvi kimyanın orta məktəbdə tədrisi") və 1980-ci ildə nəşr edilmiş "Преподавание неорганической химии в 7–8 классах" ("Qeyri-üzvi kimyanın 7–8-ci siniflərdə tədrisi") metodik vəsaitlərində A.Cahangirovun təcrübəsinə istinadlar olunmuşdur. Vəsaitlərin müəllifi tanınmış alim-pedaqoq, SSRİ Pedaqoji Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü, SSRİ məktəblərində uzun illər istfadə olunan "Qeyri-üzvi kimya" dərsliyinin əsas müəllifi professor Y.V.Xodakov idi.
Peşəkar keyfiyyətləri
A.Cahangirov müasir idarəetmə üzrə mükəmməl bilik və səriştələrə malikdir. Beynəlxalq təcrübəni dərindən öyrənmiş və uğurla tətbiq etmişdir. İdarəetmənin demokratikləşdirilməsi və əksmərkəzləşdirilməsi, səlahiyyətlərin bölüşdürülməsi və ötürülməsi, əmək fəaliyyətinin qiymətləndirilməsi, hədəfyönlü idarəetmə və nəticəyönlü idarəetmə və s. onun fəaliyyətində xüsusi yer tutur. Bir çox ölkələrin təhsil sahəsində qanunvericilik bazasını, həyata keçirilən islahat tədbirlərini, habelə Dünya Bankının normativ sənədlərini dərindən öyrənmiş və təhlil etmiş, aşağıdakı dövlət əhəmiyyətli sənədlərin hazırlanmasında fəal iştirak etmişdir:
Sumqayıt və Bakı şəhərlərində, habelə Maarif nazirliyində rəhbər vəzifələrdə çalışdığı dövrlərdə A.Cahangirov bir sıra pedaqoji innovasiyaların yaradıcısı olmuş, ümumi təhsil sahəsində idarəetmə forma və metodlarının təkmilləşdirilməsi, qabaqcıl tədris-təlim müəssisələri və müəllimlərin müsbət təşəbbüslərinin dəstəklənməsinə səy göstərmişdir. Onlardan bəziləri aşağıdakılardan ibarətdir.
Məsələn,
Mövzuya uyğun olaraq hər bir dərs ili ərzində xeyli sayda təlim seminarı, elmi-təcrübi konfranslar, açıq dərslər, intensiv təcrübə mübadiləsi və sair keçirilir, müsabiqələlərin final mərhələsi və qaliblərin mükafatlandırılmas təşkil edilirdi.
Aşağıda Dünya Bankının rəhbərliyi tərəfindən təsdiq edilmiş "Azərbaycanda Təhsil İslahatı Layihəsinin həyata keçirilməsinin başa çatdırılması barədə hesabat"ın Azərbaycan dilinə tərcüməsindən bəzi çıxarışlar verilmişdir:
" 3. … Layihənin idarəolunması. … layihənin başlanğıcında (1999–2001-ci illər) çox az irəliləyiş əldə olunmuş və nəticə çox qeyri-qənaətbəxş olmuşdur. Yalnız PİU rəhbərliyi dəyişdirildikdən sonra (2001-ci ilin yanvarında) … layihə güclü PİU direktoru tərəfindən idarə olunmuşdur…
5.1. …layihənin çox mürəkkəb dövründə vəzifəyə gəlmiş yeni PIU direktorunun rəhbərlik bacarıqları yüksək qiymətləndirilməlidir. Həmin vaxtadək layihə, demək olar ki, durğun vəziyyətdə idi…
"Çox qənaətbəxş" ("Highly satisfactory") – Dünya Bankının qiymələndirmə şkalasında bu, ən yüksək qiymətdir.
Dövlət təltifləri '
Dövlət təltiflərindən əlavə "Azərbaycan Respublikasının maarif əlaçısı", "SSRİ maarif əlaçısı" döş nişanları ilə təltif olunmuş, "Humanist pedaqogikanın cəngavəri" adına layiq görülmüşdür.
Nəşrlər
Təhsilin müxtəlif problemlərinə aid A.Cahangirovun 150-dən artıq məqalə və müsahibələri dərc edilmişdir. Bunların sırasında:
Bulbophyllum pervillei
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Əhməd Çörəkçi
Əhməd Çörəkçi – türkiyəli hərbçi və general. 1932-ci ildə Türkiyənin Çorum kəndində anadan olub.
Həyatı
1955-ci ildə Hava Hərb Məktəbindən leytenant rütəbsiylə məzun olmuşdur. 1955-1957-ci illərdə Kanada da təhsil almışdır. Merzifon IV bazasında qırıcı bazası komandanlığına 1960-cı ildə ov pilotu olaraq təyin eidlmişdir.
İngiliscə bilir. Evlidir və iki uşaq atasıdır. Təqaüdə ayrıdlıqdan sonra rəsm sənəti ilə maraqlanmağa başlamış və qarışıq, fərdi sərgilərdə iştirak etmişdir.
Hərbi karyerası
1966-cı ildə girdiyi Hava Hərb Akadmeiyasından 1968-ci ild məzun oldu və Hava Qüvvələri Hərəkat Başqnalığına Hava Hərəkat zabiti olaraq təyin edildi. 1969-cu ildə VI Qırıcı bazasına zabit, 1970-ci ildə isə eyni bazaya 162-ci Eskadrilya komandanı olaraq təyin edildi. 1974-cü ildə VI bza komandnalığına, 1976-cı ildə isə Hava Qüvvələrində şöbə müdirliyinə təyin edildi. 1978-ci ildə general-mayor rütbəsinə yüksəldilmiş və IV qırıcı bazasına komandan təyin edilmişir. 1981-ci ildə Hava Qüvvələri Təminat Dairə başqanlığına təyin edilmişdir.
1982-ci ildə general-leytenant rütəbsinə yüksəldilmiş, bu rütbədə Hava Hərb Məktəbi komandanlığına təyin edilmişdir. 1986-cı ildə general-polkovnik rütbəsinə yüksəldilmiş, bu rütbədə VI NATO ATAF komandnalığına, 1988-ci ildə isə II Taktika Hava Qüvvələri komandnalığına, 1990-cı ildə Hava Təlim Komandnalığına təyin edildi. 1992-ci ildə ordu generalı rütbəsinə yüksəldildi və Milli Təhlükəsizlik Qurumu Baş Katibliyinə təyin edildi. 1993-cü ildə isə Baş Qərərgah II Başqanlığına, 18 avqust 1995-ci ildə Hava Qüvvələri Komandnalığına təyin edildi. 28 fevral prosesləri zamanı Hava Qüvvələri Komandanlığı etməkdə idi. 28 fevral prosesi sorğuları zamanı mühakimə edilərək Hasdal həbsxanasına salınmışdır. Sentyabr 2013-cü ildə məkhəmə qərarıyla azadlığa buraxılmışdır. 30 avqust 1997-ci ildə isə təqaüdə ayrılmışdır.
Mükafatları
Türk Silahli Qüvvələr Xidmət medaına və Pakistan Hərbi İmtiyaz nişanına layiq görülmüşdür.
Xəzinəvar
Xoznavar — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indi Gorus rayonunda kənd.
Tarixi
Rayon mərkəzindən 45 km məsafədə yerləşir. Kəndin qədim adı Xaznavar, Xandzaberd olmuşdur.
Toponimin ilkin, qədim formasına (Xaznavar//Xandaberd) əsasən bu qənaətə gəlirik ki, kəndin adı qədim türk tayfalarından biri olan gencək (>xazna >xandza) etnonimi ilə Azərbaycan dilində «möhkəmləndirilmiş istehkamı olan kənd», «qala» mənasında işlənən var birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Etnotoponimdir. Mürəkkəb quruluşlu toponimdir.
Əhalisi
1828-ci ilə kimi burada yalnız azərbaycanlılar yaşamışdır. 1828-ci il Türkmənçay müqaviləsindən sonra kəndə xaricdən köçürülən ermənilər yerləşdirilmişdir. Kənddə ermənilərlə yanaşı 1831-ci ildə 28 nəfər, 1873 - cü ildə 86 nəfər, 1897-ci ildə 180 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.
1918-ci ildə kənddə yaşayan azərbaycanlılar ermənilərin təcavüzünə məruz qalaraq qırğınlarla qovulmuşdur. 1918-ci ildən sonra burada yalnız ermənilər yaşayır.
Marni (film, 1964)
"Marni" — rejissor Alfred Hiçkokun filmi.