cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tısbağa şorbası
Tarixi faktlar
ABŞ Prezitenti Uilyam Taft tısbağa şorbası həvəskarı olmuşdur. Onun həmçinin bu yeməyi bişirmək üçün xüsusi aşpazı olmuşdur.
Həsənağa Mustafayev
Həsənağa (Həsən) Hacıağa oğlu Mustafayev — Azərbaycan boyakarı və teatr rəssamı, Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi (1938), Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1940).
Həyatı
Azərbaycan səhnəqrafiyasının ali təhsil almış ilk peşəkar rəssamlarından olan Həsənağa Mustafayev 1 avqust 1896-cı ildə Bakıda anadan olub. O, yeddinci sinifdən sonra 1922–1925-ci illərdə Bakı Rəssamlıq Məktəbində, 1926–1931-ci illərdə isə Moskva Ali Bədii-Texniki Emalatxanasında təhsil almışdır. 1933–1937-ci illərdə Moskvada SSRİ Böyük Teatrında rəssam işləmiş, 1937-ci ilin sonlarında Bakıya qayıtmışdır. Burada o əvvəlcə Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrında, sonra isə Gənc Tamaşaçılar Teatrında mürəkkəb quruluşlu tamaşalara bədii quruluş vermişdir.
Həsənağa Mustafayev Azərbaycan təsviri sənətində ilk dəfə olaraq ofort ("Mənzərə", "Arabaçı"), ksiloqrafiya ("Üzüm yığımı"), linoqravüra ("Xalçatoxuyanlar", "Zorxana") texnikalarını tətbiq etmişdir. Onun adı bəzi afişa və proqramlarda sadəcə "Həsən" kimi qeyd olunub.
Həsənağa Mustafayev 22 aprel 1971-ci ildə Bakıda vəfat etmişdir.
Valeriana alypifolia
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Inga caudata
(Inga caudata) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Senecio vitalis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Valeriana asterothrix
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Dalmatiya
Dalmatiya, həmçinin Dalmasiya   — Balkan yarmadasında, hazırkı Xorvatiyanın ərazisində tarixi bölgə.
Tarixi
Regionun adı alban dilinin Gega dialektində “qoyunların yaşadığı yer” mənasını verir.
Qədimdə Dalmatsiyada illiriyalı tayfalar — dalmatlar, liburnalılar, eləcə də frakiyalılar, keltlər məskunlaşmışdılar.
Dalmatsiyada bizim eradan əvvəl IV əsrdə yunan koloniyalarının əsası qoyulub.
1699-cu ildə Karlovitsa müqaviləsinə görə Dalmatsiya ərazisi Osmanlı dövlətinindən alınıb Venesiyaya verildi.
Vilnöv (Averon)
Vilnöv  — Fransa da kommuna, Cənub-Pireneylər regionunda yerləşir. Departament — Averon. Vilnöv kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Vilfranş-de-Ruerq.
INSEE kodu — 12301.
Kommuna təxminən Paris dən 500 km cənubda, Tuluza şəhərindən 105 km şimal-şərqdə, Rodez dən isə 45 km qərbdə yerləşir.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 1952 nəfər təşkil edirdi.
Sundar Piçay
Sundar Piçay (Sandar Piçay, Pichai Sundararajan; ) — Google şirkətinin baş icraçı direktoru.
Həyatı
Sundar Piçai (eng. Sundar Pichai) 12 iyul 1972-ci ildə Hindistanın Çennai (eng. Chennai) Tamil Nadu əyalətinde iki otaqlı bir evdə dünyaya gəldi. Atası elektrik mühəndisi, anası isə stenoqraf idi. Xaragpur`da Hindistan Texnologiya İnstitutun Metallurgiya Mühəndisliyini diplomunu alan Piçai, oxuğuduğu vaxtda dövrünün ən yaxşısı olaraq tanınırdı və Stenford Univesitetinindən magistr üçün burs qazandı. Amma Piçainı ABŞ göndərmək üçün kifayət qədər pulu olmadığından və kredit ala bilməyincə atası Requnatha Piçai, topladıqları pulla Sundarı ABŞ-yə göndərdi. Piçai, Stenford Universitetini bitirə bilmədi, amma Pensilvaniya Univesitetindən MBA dərəcsi aldı. Applied Materials və McKinsey & Company şirkətlərində işlədi.
2004-cü ildə Googleda işləməyə başladı. Sundar Piçai, 2010-da Chrome OS və Chromebook-un təqdimatı etdiyi vaxtda 38 yaşında idi. Diqqət mərkəzinə çevrilən Piçai 2011 -də Twitter tərəfindən kiçik sərvət təklif edildi amma o, Google-da işləməyi üstün tutdu. 11 il Google-da işlədi.
24 oktyabr 2014-cü ildə Piçai Google'in məhsullar üzrə rəhbəri, 10 avqust 2015-ci il tarixindən isə korporasiyanın baş direktoru (CEO) elan edildi və 2 oktyabr 2015-ci ildən yeni Google Alphabet Inc. şirkətlər qrupu holdinqinin formalaşması başa çatdıqdan sonra bu vəzifəni tutdu.
3 dekabr 2019-cu il tarixindən Sundar Piçai Google'dakı vəzifəsini saxlamaq şərtilə Alphabetin baş direktorudur.
Ailəlidir iki uşağı var.
Çuvaşıstan tarixi
Çuvaşıstan tarixi — Çuvaşıstanın keçmişi.
Tarixşünaslıq
Volqaboyunda yaşayan türkdilli xalqlardan biri olan çuvaşların tarixinin qədim və erkən orta əsrlər dövrünə aid yazılı mənbə çox azdır. Volqaboyu Rusiya tərəfindən işğal edildikdən sonra çuvaşlar haqqında rus tədqiqatçılarının əsərləri yaranmağa başlayır. Çuvaşların tarixinin yazılması təşəbbüsü N.İ.Aşmarinə mənsubdur. N.İ.Aşmarin arxeoloji faktlar və azsaylı yazılı mənbələr əsasında belə qənaətə gəlmişdir ki, çuvaşların təşəkkülündə qədim türkdilli bulqarlar mühüm yer tutmuşlar. Bu problem sonra P.N.Tretyakov tərəfindən araşdırılmışdır. Volqaboyunda yaşayan türk xalqlarının, o cümlədən çuvaşların IX-X əsrlər tarixi məsələlərinə B.N.Zaxoder də toxunmuşdur.
Etimologiya
Çuvaşların XVIII əsrə qədər bir əlifbalarının olmaması səbəbindən özləri üçün "Çuvaş" adını nə zamandan etibarən istifadə etdikləri haqqında hər hansı bir məlumat yoxdur. Bunun üçün "Çuvaş" adını digər qaynaqlarda axtarmaq lazımdır.
Bu xalq özü-özünə "çavaş" deyir. Məlumdur ki, türk dillərində "r" səsi, "z" səsinə, "s" və "z" səsləri isə "ş" və "ç" səslərinə keçir. Ona görə "savar" etnominində sonrakı "r" səsinin əvvəlcə "s", sonra da "ş" səsinə keçdiyi ehtimal edilsə, onda güman var ki, "çavaş" etnonimindən törənmişdir.
Etnogenezis
Sabirlər V əsrdə İtil (Volqa) çayı boyunca Xəzər dənizinə, daha sonra isə bir qismi Qafqazı keçərək Anadoluya qədər yayılmışlar. Sibir əvvəllər Ob çayının orta və aşağı hissəsinə deyilmişsə, sonradan Sabirlərin İrtış çayı və Baykal gölünə doğru yayılmaları nəticəsində nəhayət Kamçatkaya qədər uzanan bütün Quzey Asiyaya "Sibir" deyilmişdir. Ərəbdilli mənbələrdə bu ölkənin adı "Sibir" və ya "İbir", Çin mənbələrində "Si-bi-rh" və "Bissibur" kimi qeyd edilmiş, rus mənbələrində də "Sibir" kimi göstərilmişdir.
İdil-Bulqar şəhərləri bunlardır: Suvar, Osal, Tetiş, Cuke-tav, Züye, Kaşan, Kermencük, Kazan.
Çuvaşlar bulqarlarla qohumdurlar. Tədqiqatçılara görə çuvaşlar mənşəcə qədim bulqarlarla əlaqədardır və türkoloji ədəbiyyatda çuvaş dili türk dillərinin bulqar qrupuna daхil edilir.
Lakin onların etnogenezində Finn-Uqor tayfaları (xüsusilə Sibirdə yaşayan marilər) mühüm rol oynamışdır. Rasoniya görə çuvaşların qanında türkdən başqa bir qarışma varsa, bu ancaq fin qanı ola bilər. Bunun nəticəsində çuvaşların dilində türk dilləri üçün xarakterik olmayan fonetik fərqlər meydana gəlmişdi.
Orta əsr
Orta Volqaboyu ərazisində yaşayan xalqlardan biri də çuvaşlardır. Çuvaşıstanda son Paleolit, Mezolit, Neolit və Tunc dövrlərinə aid abidələr qalmışdır. Çuvaşıstan ərazisindən Paleolit dövrünə aid məskən qalıqları, Abaşevo mədəniyyəti nümunələri, Volqaboyunda yaşayan bulqarların abidələri aşkar edilmişdir. Neolitin sonundan burada finn-uqor dilli tayfalar yaşayırdılar. Eramızın VII-VIII əsrlərində Orta Volqaboyunda bulqarlar və suvarlar (suvazlar) məskən saldılar. X əsrdə Volqa-Kama Bulqarıstanı yarandı. Bu dövlət XIII əsrin 30-cu illərində monqol-tatarlar tərəfindən işğal olundu və 1241-ci ildə Qızıl Ordaya qatıldı. Bulqarların finn-uqor dilli tayfalarla qarışması nəticəsində XV əsrdə Çuvaş xalqı formalaşdı.
1437-1445-ci illərdə çuvaşlar Kazan xanlığına tabe idilər. 1552-ci ildə isə məcburi surətdə Rus dövlətinə daxil edildilər. XVIII əsrin ortalarında çuvaşlar zorla xristianlaşdırılmaya məruz qaldı.
Tədqiqatçılara görə çuvaşların qədim tarixi haqqında heç bir yazılı mənbə yoxdur. Çuvaşlar haqqında ilk məlumatlar Rusiyanın Volqaboyunu və Sibiri işğal etdikdən sonraya-XVII-XVIII əsrlərə aiddir. Ehtimal olunur ki, çuvaşlar eranın ilk illərindən hun tayfa ittifaqına daxil olan türk tayfaları əsasında formalaşmışdır. Lakin çuvaş dili erkən orta əsrlərdə Finn-Uqor dillərinin, eləcə də bulqar, tatar və başqırd dillərinin təsiri nəticəsində başqa türk dillərindən fərqli əlamətlər kəsb etmişdir.
Rusların Qazanı işğal etdiyi (1551-1552) dövrlərdə yazılan Rus mənbələrində “Çuvaş” adının keçdiyini görürük. Çuvaş adı Rusların Kazanı işğal etmələrindən əvvəl də bəzi qaynaqlarda yazılmışdır. 1548-ci ildə Moskva knyazı Ar çayından Vatkaya keçərkən Karin tatarlarına yazdığı məktublarda “Çuvaş” adı hallanır. 1526-ci ildə Alman Gerbenştayn Moskvanı ikinci dəfə ziyarət edərkən, gördüklərini qələmə alır. Onun latınca yazdığı “Moskva Qeydləri” adlı kitabı 1549-cu ildə nümayiş olunur. Bu kitabda Gerbenştayn Qazan xanlığından da bəhs edir. Qazan xanlığının otuz min hərbçisi içərisində Çuvaş və Çeremislərin ən yaxşı nişancılar olduğunu və özlərinə xas paltarlarla gəzdiklərini qeyd edir.
Rus tarixi mənbələrində 1524-cü ildə Çeremişlərlə Çuvaşların İdil boylarında ruslarla vuruşmaları haqqında danışılır. 1692-ci ildə Lıslov Kazanda köhnə bir еatar sənədi taparaq ozuyur və bu sənədi "Skif tarixi" adlı əsərində qeyd edir. Bu sənəddə 1508-ci ildə Tatar bayramı olduğu, Kazan xanının bütün ətrafını bayrama dəvət etdiyi və Çuvaşların du bu bayrama qatıldıqları barədə yazılır.
Çar Rusyasıyla birləşən Çuvaşlar bu dəfə də zorla xristianlaşdırılmaq və ruslaşdırılmaq siyasətiylə qarşılaşdılar. Rusiya hakimiyyətində yaşadıqları 445 il ərzində bu mövzuda müxtəlif təzyiqlərə məruz qaldılar. Lakin bunu açıq şəkildə ifadə etmək lazımdır ki, rusların İdil-Uralı parçalama siyasəti Çuvaşların daha geniş bir coğrafiyaya sahib olmalarına da gətirib çıxarmışdır. Qazan xanlığı dövründə əhalisinin 5/4-ü, torpaqlarının isə 10/9-u itirən çuvaşlar, rus hakimiyyətində əhalilərini on qat, coğrafyalarlını isə üç qat artırmışlar. Rus hakimiyyəti çuvaşların tatarlaşma prosesini dayandırmış, lakin ruslaşma müddətini başlatmışdır.
Çuvaşıstan ərazisi 1551-ci ildə Rus imperiyası tərəfindən işğal edilib. O dövrdən başlayaraq çar hökümətinin müstəmləkə siyasəti çuvaş xalqını acınacaqlı hala salıb. Ən məhsuldar torpaqları əllərindən alınıb və xristianlığı qəbul etməyə məcbur olmuşlar.
Mirzə Məhəmmədşəfi Mazandarani
Mirzə Məhəmmədşəfi Mazandarani (1754-1819)—Qacarlar dövlətinin sədrəzəmi.
Həyatı
Mirzə Məhəmmədşəfi 1754-cü ildə Mazandaran əyalətinin Babol şəhərində anadan olmuşdu. Mükəmməl mədrəsə təhsili almışdı.
Mirzə Məhəmmədşəfi Mazandarani 1801-ci ildə Mirzə İbrahim Kələntərin qətlindən sonra Qacarlar dövlətinin sədrəzəmi oldu.
Mirzə Məhəmmədşəfi Mazandarani Qacarlar və İngiltərə, Fransa dövlətləri arasında anlaşmaya qol çəkmişdi.
Tarixçi Abbas Ramazani yazır: "Bu dövrdə İngiltərə və Fransa ölkələrindən savayı Rusiya da bu müqavilənin bəzi bəndlərin bəhanə edərək öz nüfuzların İranda genişləndirdilər. Lakin Fətəli şah və onun sədrəzəmi olan Mirzə Məhəmmədşəfi Mazandaraninin bu üç dövlətin İranda irəli sürülən rəqabətindən ölkə xeyrinə istifadə etmə gücu, qüvvəsi və cürəti yox idi. İran bu rəqabətdən öz xeyrinə istifadə edə biməkdə üstəlik onlar həm İrandan böyük baclar alımış həm də “Kapitulyasiya” haqqı da əldə etdilər".
Valeriana buxifolia
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Inga chiapensis
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Xəlsə
Xəlsə — Azərbaycan Respublikasının Kürdəmir rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Toponimikası
Xəlsə oyk., sadə. Kürdəmir r-nunun Qocalı i.ə.v.-də kənd. Kür çayının sahilində, Şirvan düzündədir. Oykonimin ərəb dilindəki xəlisə (xanın bəylərə bağışladığı mülk) sözündən olması ehtimal edilir.
Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 628 nəfər əhali yaşayır.
Mahir Həmzəyev
Mahir Canmirzə oğlu Həmzəyev — ədəbiyyatşünas, publisist və tərcüməçi, Litva Azərbaycanlıları Cəmiyyətinin sədri (1988), Litva Respublikası Hökuməti yanında Litva Milli İcmalar Şurasının üzvü (1991-2019), Avropa Azərbaycanlıları Konqresinin vitse-prezidenti (2007-2009), Dünya Azərbaycanlılarını Əlaqələndirmə Şurasının üzvü (2001-2021).
Həyatı və fəaliyyəti
Mahir Həmzəyev 1958-ci ilin martın 8-də Quba rayonunda anadan olub. 1974-cü ildə Digah kənd orta məktəbini bitirib. 1983-cü ildə isə Azərbaycan Dövlət Universitetinin  filologiya fakültəsinin qiyabi şöbəsini bitirib. "Azərbaycan-Litva ədəbi əlaqələri" mövzusunda diplom işini əla qiymətlə müdafiə edib. 1979-cu ildən Vilnüs şəhərində yaşayır və çalışır. 1984-1989-cu illərdə Litva Yazıçılar İttifaqı və ADU-nun zəmanəti ilə V.Kapsukas adına Vilnüs Dövlət Universitetinin Litva filologiyası şöbəsində litvaşunaslıq ixtisası üzrə aspiranturada təhsil alıb.
1985-ci ildə Vilnüs Kitabsevərlər Cəmiyyətinin məsul katibi seçilib və 1994-cu ildən həmin cəmiyyətin rəhbəridir. 1988-ci ildə Vilnüsdə Litva Azərbaycanlıları Cəmiyyətini yaradıb və həmin ildən indiyədək bu təşkilatın sədridir. 1988-1991-ci illərdə Litva Millətlərarası Əlaqələndirmə Assosiasiyasının həmtəsisçisi və İdarə heyətinin üzvü olub. 1991-1992-ci illərdə Azərbaycan Mədəniyyət Fondunun (hazırda Azərbaycan Yaradıcılıq Fondu) İdarə Heyətinin üzvü olub. 1990-1992-ci illərdə Litva Sayudis Seyminin üzvü olaraq fəaliyyət göstərib. 1992-1995-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının Litvada səlahiyyətli nümayəndəsi olub. 2001, 2006, 2011 və 2016-cı illərdə Dünya Azərbaycanlılarının Bakıda keçirilmiş I, II, III və IV qurultaylarında Diasporun Litvadan təmsilçisi olaraq iştirak edib və 4 dəfə Dünya Azərbaycanlılarının Əlaqələndirmə Şurasına üzv seçilib. 2006-cı ilin yanvarında Riqada qurulmuş Baltik Azərbaycanlıları Konqresinin həmtəsisçisi və həmsədridir. 2006-2007-ci illərdə Vilnüsdə Litva-Azərbaycan Assosiasiyasını, Vilnüs dairəsi azərbaycanlıları təşkilatını və Vilnüs azərbaycanlıları icmasını yaradıb. 2007-ci ilin martın 10-da Avropa Azərbaycanlıları Konqresinin vitse-prezidenti secilib. 1991-ci ilin yanvar ayında Litva Respublikası Hökuməti Millətlər Departamentinin yanında Litva Milli İcmalar Şurasını yaradan təsisçilərdən biridir. 1991-2012 və 2015-2019-cu illərdə Litva Respublikası Hökuməti yanında Litva Milli İcmalar Şurasına uzv seçilib. 2009-cu ildə Litva Respublikası Hökuməti yanında Milli Azlıqlar və Emiqrasiya Departamentinin xətti ilə keçirilmiş seçkilərdə üc il muddətinə Litva Milli İcmalar Şurasının sədri secilib. 17 noyabr 2009-cu ildə Litva Respublikası Baş naziri Andryus Kubilyusun 511 saylı Sərəncamı ilə Litva Respublikası Baş nazirinin yanında Litva Milli Azlıqlarının Məsələləri üzrə Koordinasiya Komissiyasına üzv seçilib. 2007-ci ilin fevral ayında Vilnüs rayonu Bələdiyyə seçkilərində iştirak edib. 2008-ci və 2016-cı illərin oktyabr aylarında Litva Respublikası Liberalları Sayudis Partiyasının xətti ilə iki dəfə Litva Respublikası Parlament seçkilərində iştirak edib. 2010-2012-ci ilərdə Litva Respublikası Seyminin İqtisadiyyat Komitəsi Sədrinin, 2013-2014-cü illərdə isə Litva Respublikası Seyminin Təhsil, Elm və Mədəniyyət Komitəsinin müşaviri olub. 2016-cı ilin may ayından Litva Respublikası Seyminin Liberal Sayudis Fraksiyasının millətlərarası münasibətlər və dini məsələlər üzrə məsləhətçisidir.
Yaradıcılığı və tədqiqat mövzuları
Yaradıcılığında işlədiyi əsas mövzular: - Baltik-Azərbaycan, həmçinin Litva-Azərbaycan ədəbi, mədəni və tarixi əlaqələri, ədəbi paralellər və bədii tərcümə məsələləri, kulturoloji və komparativistik araşdırmalar; "Kitabi-Dədə Qorqud" dastanı Baltik xalqlarının dillərində; Baltik xalqları mühacirləri və diaspora təşkilatlarının XIX–XX əsrlərdə Qafqazda elmi, mədəni və ictimai-siyasi fəaliyyəti; Böyük Litva Knyazlığının karaim, tatar, polyak və yəhudi varislərinin Azərbaycan və Türkiyə ilə elmi, ədəbi, mədəni və ictimai-siyasi əlaqələri; 1918-1922-ci illərdə Litva - Cənubi Qafqaz dövlətlərarası münasibətləri və Litvanın Bakıdakı Konsulluğunun fəaliyyəti; Litva ədəbiyyatının klassiki, müstəqil Litva dövlətinin Bakıda ilk konsulu Vintsas Krevenin 1909-1920-ci illərdə Azərbaycandakı pedaqoji, elmi, mədəni, ictimai-siyasi və diplomatik fəaliyyəti; Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti siyasi mühacirlərinin XX əsrin 20-30-cu illərində Litva-Polşa karay və tatar türkləri ilə ictimai-siyasi əlaqələri; 1944-1953-cü illərdə Litva müstəqilliyi uğrunda SSRİ dövlətinə qarşı müqavimət hərəkatı və partizan müharibəsində iştirak etmiş azərbaycanlı „meşə qardaşları“nın həyat və döyüş yolları. 1980-2019-cu illərdə bu mövzulara həsr edilmiş 400-dən artıq tədqiqat işi, ədəbi-tarixi və elmi-publisistik məqalələri Litvada və Azərbaycanda dərc olunubdur.
2002, 2008, 2011 və 2012-ci illərdə Ümumdünya Litva Ensiklopediyasının Vilnüsdə çıxmış II, XIV, XX və XXI cildlərində Azərbaycan ədəbiyyatı, mədəniyyəti, maarifi, mətbuatı, teatrı, kinosu və xoreoqrafiyası haqqında, eləcə də Azərbaycan yazıçı və şairləri - Cəlil Məmmədquluzadə, Mirzə Ələkbər Sabir, Abbas Səhhət, Osman Sarıvəlli, Mikayıl Rzaquluzadə, Süleyman Rəhimov, Rəsul Rza, Nigar Rəfibəyli, Xəlil Rza Ulutürk, Sabir Rüstəmxanlı və Anarın yaradıcılığı barədə 22 adda ensiklopedik məqalə hazırlayıb çap etdirib.
1990-cı il 20 Yanvar hadisələrindən dərhal sonra Vilnüs mətbəələrinin birində gizli şəraitdə Azər Qasımzadə ilə birgə rus dilində 10 min nüsxədən ibarət  “Агрессия” (“Təcavüz”) adlı sənədli kitabça çap etdirərək Litvada, Latviyada, Estoniyada, Belorusda, Ukraynada, Rusiyada, Polşada və Azərbaycanda yayımlayıb. Bununla bağlı Bakı şəhərinin hərbi komendantı general-leytenant B.K. Smıslovun göstərişi ilə 1990-1991-ci illərdə axtarışda olub (bax: Bakı, "Kommunist" qəzeti, 14 mart 1990-cı il, № 54 (21122).
Ermənistan-Azərbaycan, Qarabağ münaqişəsi, Quba soyqırımı və Xocalı qətlamı mövzusunda 1990-2019-cu illərdə Litva, Azərbaycan və Rusiya mediasında işıq üzü görmüş 100-ə yaxın tarixi, analitik, polemik və siyasi-publisistik publikasiyaların müəllifidir.
Ümumdünya Litva Ensiklopediyası Redaksiya Kollegiyasının üzvüdür (2002). Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin (AYB) fəxri üzvüdür (2006). Litva Ədəbi Tərcüməçilər İttifaqının üzvüdür (2016). Litva Yazıçılar İttifaqının üzvüdür (2021). AYB-nin "Ədəbiyyat qəzeti" redaksiya şurasının üzvüdür (2014). LR "Bədii sənət yaradıcısı və Yaradıcı təşkilatların statusu haqqında Qanun"a uyğun olaraq, 2016-cı ilin may ayında LR Mədəniyyət nazirinin Qərarı ilə Litvanın Bədii Sənət Yaradıcısı statusuna layiq görülüb.
Ədəbi və publisistik tərcümələri
“Erməni terror və quldur birləşmələrinin bəşəriyyətə qarşı cinayətləri (XIX - XXI əsrlər)” müxtəsər xronoloji ensiklopediyasından (Bakı, Elm, 2002-ci il) bir sıra parçaları litvalı naşir və publisist Gintaras Visotskasla birgə Litva dilinə tərcümə edərək 2010-cu ildə Kaunasda dərc etdirib.
Dövlət xadimi Heydər Əliyevin 1990-cı il 20 Yanvar təcavüzünün geosiyasi təhllilinə həsr olunmuş çıxışlarını, Azərbaycanlıların soyqırımı tarixi ilə bağlı imzaladığı rəsmi sənədləri, akademik Ramiz Mehdiyevin "Azərbaycanlılara qarşı soyqırım gerçəklikləri" və "XXI əsrdə Azərbaycan ideyası kreativ millət kontekstində" adlı tarixi, siyasi və sosial-fəlsəfi oçerklərini litvalı həmkarı Edita Ratkuvene ilə ortaq Litva dilinə çevirərək 2014-2015-ci illərdə Vilnüsdə nəşr etdirib.
1983-2018-ci illərdə Litva xalq nağıllarını, Litva yazıçıları Vintsas Kreve, Yonas Bilyunas, Alfonsas Maldonis, Sigitas Geda, Algirdas Potsyus, Alfonsas Bukontas, Arvidas Valyonis, A. Antanas Yoninas və Danielyus Muşinskasın əsərlərini Azərbaycan dilinə tərcümə edib.
2006-2018-ci illərdə Litva Dövlət və Hökumət rəsmilərinin - Litva Pespublikasının Prezidenti Valdas Adamkusun Azərbaycana rəsmi səfərləri zamanı etdiyi çıxışları, müstəqil Litva Respublikasının ilk Dövlət başçısı Vitautas Landsbergisin Ermənistan-Azərbaycan, Qarabağ münaqişəsi mövzusunda yazdığı bir sıra siyasi-publisistik məqalələri, Litva Respublikasının Baş nazirləri Gediminas Kirkilas və Andryus Kubilyusun Dünya Azərbaycanlılarının 2007 və 2011-ci illərdə Bakıda keçirilmiş beynəlxalq tədbirlərə ünvanladıqları müraciətləri, Litvanın Türkiyədə və Azərbaycandakı sabiq səfiri, LR Prezidentinin müşaviri Halina Kobetskaytenin məruzə və məqalələrini Azərbaycan dilinə tərcümə edib.
ADR xadimləri Məhəmməd Əmin Rəsulzadə və Xəlil bəy Xasməmmədovun 1932-ci ildə Vilnüsdə polyak dilində dərc edilmiş tarixi məqalələrini 2019-cu ildə Azərbaycan dilinə çevirib.
Təltifləri
1992-2018-ci illərdə LR Seyminin Sədri, LR Baş naziri, LR Mədəniyyət naziri və həmcinin Litvanın digər Dövlət və Hökumət qurumlarının rəhbərliyi tərəfindən dəfələrlə fəxri fərmanlara və yazılı təşəkkürlərə layiq görülüb.
19 noyabr 2004-cü ildə Litva Respublikası Hökuməti yanında Milli Azlıqlar və Emiqrasiya Departamentinin "Xidmətlərə görə" fəxri gümüş medalı ilə mükafatlandırılıb.
2006-cı ilin martın 13-də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 1355 saylı Sərəncamı ilə Dünya azərbaycanlılarının həmrəyliyi sahəsində fəaliyyətinə gorə “Tərəqqi” medalına layiq görülüb.
2006-cı ilin iyunun 7-də Litva Respublikasının Prezidenti Valdas Adamkusun 648 saylı Fərmanı ilə “Litva qarşısında xidmətlərinə görə” Dövlət medalı ilə təltif olunub.
2009-cu ilin dekabrın 18-də Litva Respublikasının Baş naziri Andryus Kubilyusun xususi Qərarı ilə təşəkkur elan edilərək Litva adının 1000 illiyinə həsr olunmuş “Fəxri ulduz” hökumət nişanı ilə təltif olunub.
2011-ci ilin iyulun 4-də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 1612 saylı Sərəncamı ilə jurnalistika sahəsindəki nailiyyətlərinə və Diasporun inkişafındakı xidmətlərinə gorə Azərbaycan Respublikasının “Əməkdar jurnalisti” fəxri adı verilib.
2021-ci ilin fevralın 15-də Litva Respublikasının Prezidenti Gitanas Nausedanın 1K-518 saylı Fərmanı ilə “Litva qarşısında xidmətlərə görə” ordeninin Cəngavər Xaçı ilə təltif edib.https://azertag.az/xeber/1718267
İstinadlar
8. Mahir Həmzəyev LR Mədəniyyət nazirinin Qərarı ilə Litvanın Bədii Sənət Yaradıcısı statusuna layiq görülüb.http://ayb.az.html#
9. Litva Prezidenti həmyerlimizi “Litva Qarşısında Xidmətlərə Görə” ordeni ilə təltif edib. https://azertag.az/xeber/1718267 22 fevral 2021-ci il.
Senecio vitellinoides
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Maklyura
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Vikimaniya
Vikimaniya — Vikimedia Fondunun hər il təşkil etdiyi beynəlxalq konfrans. Konfrans elmi xarakter daşımaqla yanaşı, viki iştirakçılarının görüşməsinə və fikir mübadiləsi aparmasına şərait yaradır. Vikimaniyada Vikimedia Fondunun müxtəlif layihələrində iştirak edən istifadəçilər toplaşırlar. Burada onlar məruzələrlə çıxış edir, müxtəlif layihələr barədə təqdimatlar göstərir, yeni ideyalar təklif edirlər. Vikimaniya vikimediyaçılara müxtəlif sahələrə aid məsələləri geniş şəkildə müzakirə etmək imkanı verir. Bu məsələlərə azad və açıq proqram təminatından başlayaraq, biliyin və vikilayihələrin bütün dünyaya yayılmasına qədər təşəbbüslər aiddir.
Vikipediya üzrə keçirilən konfransların əsas məqsədi – Vikipediya əhalisini görüşdürmək, onların bir-birlərinin Vikipediyadakı gələcək planları haqqında informasiya əldə etməyə şərait yaratmaqdır. Konfransda vikimediyaçılarla yanaşı, viki layihələrində iştirak etməyən şəxslər də çıxış edə bilərlər.
Dalmatsiya (Roma əyaləti)
Dalmatsiya  — adı böyük ehtimal ki, e.ə. I minillikdə Adriatik dənizinin şərq sahillərində məskunlaşmış illiriya qəbiləsi olan dalmatların adından alınmış Roma İmperiyası əyaləti.
Sirr (teleserial, 2012)
"Sirr" — Azərbaycan teleserialı.
Məzmun
İyirmi ildən artıqdır ki, iki həkim arasında bir sirr saxlanılır. Nə vaxtsa, tibb bacısı Sevilin diqqətsizliyi ucbatından xəstəxanadan iki yeni doğulmuş uşaq oğurlanır. Baş həkim Xalidə iş yoldaşı və rəfiqəsinin həyatını xilas etmək üçün bu hadisəni heç kimə danışmır. Bu illər ərzində çox şey dəyişib. Ancaq həmin dostluq və sirr əvvəlki kimi qalır.
Film haqqında
Teleserial "Azərbaycan Respublikasında milli televiziya filmlərinin istehsalına maliyyə yardımının göstərilməsi haqqında" Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 9 sentyabr 2011-ci il tarixli Sərəncamına əsasən ayrılan maliyyə yardımı əsasında istehsal edilmişdir.
Aktyor Manaf Dadaşovun adı əvvəlki seriyaların titrlərində Manaf Məcidoğlu yazılmışdır.
Aktyor Tural Əhmədin adı titrlərdə səhv olaraq, Tural Mustafayev yazılmışdır.
Rollarda
Qeyd: Obrazların adları titrlərdə göstərilməyib.
Lepilemur
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Qorxunc ölülər (film, 1981)
Qorxunc ölülər – 1981-ci ildə çəkilən ABŞ qorxu filmi janrında çəkilən filmdir. Filmdə çoxlu sayda qanlı səhnələr olduğundan bu film Belarusiyada qadağan olmuşdu. Filmin büdcəsi təxminən 375 min ABŞ dollar, gəliri isə 24 milyon 400 min ABŞ dollarıdır. Film 2 ilə çəkilmişdir. Filmin rejissoru və ssenaristi Sem Reymidir. Filmə New Line Cinema kompaniyası distribüterlik etmişdir. Film sonluğunun davamı olan Qorxunc ölülər 2 filmində nəql edilir.
Məzmun
Miçiqan Universitetinin tələbələrindən biri olan Eş, sevgilisi Linda ilə birgə, yanlarında başqa bir cütlük olan Skott və Şelli, həmçinin, dostları Şerilini götürərək, tətillərini Tennessi meşəsindəki bir daxmada keçirməyə qərar verirlər. Onlar daxmanın zirzəmisində "Nekronomikon" ( — Ölülərin Kitabı) adlı kitabı və səs qeydini tapırlar. Kitabdakı sehrli sözlərin oxunması zamanı özləri də bilmədən kabuslar sərbəst buraxırlar.
Artıq gecə yaxınlaşmaq üzrədir. Çöldən gələn səsi eşidən Şerili daxmadan çıxır. Şerili meşədə olduğu müddətdə ağaclar tərəfindən vəhşicəsinə təcavüzə məruz qalır. Daxmaya dönəndən sonra Şerili yoldaşlarına bu barədə danışır. Lakin bu zaman ona heç kim inanmır. Daxmanı tərk etmək üçün Şerili bu barədə Eşə söyləyir. Eş isə razılaşaraq onu evə aparmağa qərar verir. Eş və Şerili yola çıxırlar, amma gəldikləri körpünün daxıldığını görürlər. Onlar daxmaya geri dönmək məcburiyyətində qalırlar. Döndükdən bir müddət sonra Şerili iblisə çevrilir və Lindanı ayaq biləyindən yaralayır. Yoldaşlar onu zirzəmidə bağlı halda saxlayırlar. Pəncərədən gələn görünməyən bir qüvvə tərəfindən öz otağında iblisə çevrilən Şelli Skota hücum edir. Eş və Skott onunla mübarizə aparırlar. Şellini öldürdükdən sonra Eş və Skott ölüsünü basdırırlar.
Bu müddətdən başlayaraq Skott meşədən çıxış üçün axtarışa çıxır. Eş daxmaya qayıdan zaman zirzəminin açıq olduğunu və Şerilinin qaçdığını görür. Meşədən çıxış yolunu axtaran Skott meşənin naməlum qüvvəsinə məruz qalır. Bu zaman Skott yaralı vəziyyətdə daxmaya geri dönür və huşunu itirmədən Eşə meşədən çıxış üçün yeganə yol tapdığını söyləyir. Bir müddət sonra Eş ayaq biləyindən yaralı olan Lindanı yoxlamağa gedir. Bu zaman Eş onu iblisə döndüyünü görür. Eş Lindanı çölə çıxararaq onunla mübarizə aparır və onu öldürür. Eş daxmaya dönən zaman Skottun vəziyyətinin ağır olduğunu görür və bir müddət keçdikdən sonra Skott ölür. Bu zaman Şerili daxmanın pəncərəsini sındıraraq içəri girməyə çalışır. Eş ona atəş edir, lakin Şerilini öldürə bilmir.
Eş görür ki, artıq Skott da iblisə çevrilmişdir. Skott və Çerili birgə Eşə hücum edirlər. Bu zaman onlar qışqırmağa başlayırlar və bədənlərindən tüstü çıxmağa başlayır. Çünki "Ölülər kitabı" alovun yanına düşmüş və kənar hissədən yanmağa başlamışdır. "Nekronomikon" kitabının yanmasının kabusları yoxa çıxaracağını görən Eş bu kitabı alovun içinə atır. "Nekronomikon" kitabı yanan zaman iblislər əriyərək yoxa çıxmağa başlayırlar. Bir müddət sonra Günəş doğmağa başlayır.
Bütün yoldaşlar ölmüşdür. Onlardan yalnız Eş sağ qalmışdır. Baş verən bütün hadisələrin bitdiyini düşünən Eş daxmadan çölə çıxır, lakin qəflətən kabusların hücumuna məruz qalır. Bu zaman Eşin qışqırığı eşidilir və film sona yetir.
Filmin hazırlanması
Film Tennessi meşəliyində yerləşən tərkedilmiş bir klubda çəkilib. Filmin çəkilişi 2 ilə yaxın davam etdi. Çəkiliş müddətində film heyətlərindən və aktyorlarından bəziləri filmi tərk etmişlər. Bu səbəbdən Sem Reymi işi yarıda qoyan aktyorların yerinə dublyorlar və oyuncaqlardan istifadə etmişdir. Filmi əvvəldən axıra kimi oynayan və Sem Reymiyə hörmət bəsləyən aktyorlardan biri Eş personajını canlandıran Brüs Kempbell idi. Filmin DVD-sindəki açıqlamalara görə Brüs evə qırmızı qana bulanmış halda qayıdırdı.
Dünya ölkələrində senzura
Ehtiva etdiyi vəhşilik səhnələrindən ötrü filmin orijinal versiyası Finlandiya, Almaniya, İslandiya və İrlandiya daxil olmaqla bir neçə ölkədə qadağan edildi. Ağac təcavüzü səhnəsi Almaniyada kimiləri tərəfindən qadın düşmənliyi olaraq təyin olundu. Bəzi vətəndaşlar sayəsində filmin nəşr olunması 10 il boyunca maneə törətdi. Stefan Kinq bu qadağanı tənqid etdi. Şiddət ehtiva edən səhnələr yalnız 1992-ci ildə istehsal edilmişdir. Filmin tam versiyası 2001-ci ilə qədər Alman DVD bazarında satışa çıxarılmamışdır.
Xeroneya
Xeroneya (, Chaironeia) — Yunanıstanda qədim şəhər.
Tarixi
E.ə. 338-ci ildə burada Makedoniyalı II Filipin qoşunları ilə bir sıra yunan polislərinin birləşmiş qoşunları arasında döyüş olmuşdur. Demosfen də sıravi döyüşçü kimi afinalıların arasında vuruşurdu. Bu amansız və uzunsürən savaşda daha yaxşı təşkil olunmuş Makedoniya ordusu qələbə çalmışdır. Xeroneya yaxınlığındakı savaşdan sonra Sparta istisna olmaqla, demək olar ki, bütün Yunanıstan Makedoniya monarxının hakimiyyəti altına düşdü.Bu döyüş Makedoniyalı İskəndərin iştirak etdiyi ilk döyüşdür
Axet
Axet — Qədim Misir təqvimində bir mövsüm, sel vaxtı və ya daşqınlar mövsümü anlamını verir. Yuxarı Misir üçün bu müddət iyun ayının əvvəllərinə, Nilin mənsəbində isə ortalarına dəlalət edir. Axet mövsümünə Vepet-renpet (iyunun əvvəli -iyul əvvəli), Texi (iyul əvvəli — avqustun əvvəli), Menxet (avqustun əvvəli — sentyabrın əvvəli) və Hut-heru (sentyabrın əvvəli — oktyabrın əvvəli) ayları daxildir. Dövr Yeni padşahlıq dövründən başlayaraq avqustun 31-dən dekabrın 28-nə qədər sürürdü.
Senecio vittarifolius
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Vilayət
Vilayət ( — vilayət, valilik — valinin təyin olunduğu əyalət) — bir sıra dövlətlərdə inzibati-ərazi vahidi.
Sözün mənşəyi
Sözün mənşəyi latın dilindən «provincia» gəlir. Qədim Romada, bu, Apennin yarımadasının xaricində yerləşən və Roma qubernatorları tərəfindən idarə olunan Romaya tabe olan ərazilərin adı idi, yəni xarici ərazilər
"Vilayət" sözü, ehtimal ki, latınca pro- ("adından") və vincere ("nəzarəti ələ keçirmək") sözlərindən qaynaqlanır. Beləliklə, vilayət, Roma hakimləri adından Roma hakimliyi tərəfindən idarə olunan bir ərazi idi. Roma İmperiyası da vilayətlərə bölünmüşdür.
Müasir dövlətlərdə və ölkələrdə
Latın «provincia» yaxın sözlər Argentina, Kanada, Belçika, İspaniya, İndoneziya və bəzi digər əyalətlərdə və ölkələrdə ərazi bölgüsünü göstərir.
Bir çox əyalətdə və ölkədə əyalət nisbətən böyükdür, əyalət qanunverici orqanlarındakı təmsilçilərini ərazi bölgüsü ilə seçir (bir çox ingilisdilli əyalətlərdə və ölkələrdə bir rayon kimi). Digərlərində, dövlətin və ölkənin qanunverici orqanlarında nümayəndələri olan əhəmiyyətli bir muxtariyyətə və kifayət qədər geniş bir əraziyə sahib olan yerli bir vahiddir. Fransada, heç bir muxtariyyət olmadan ərazi vahididir, yəni mərkəzi bir orqan tərəfindən yaradıla və ya ləğv edilə bilər.
Məsələn, bir il Belçika, İspaniya, İtaliya və Filippinlərdəki bir dövlətin mərkəzi hökumətinin ərazi bölməsidir. Kanada, Konqo və Argentina kimi əyalətlərdə və ölkələrdə əhəmiyyətli bir muxtariyyətə sahib bir seçki vahididir. İtaliyada və Çilidə bir vilayət bir bölgənin inzibati bölgüsüdür, bu da öz növbəsində bu dövlətlər və ölkələr üçün birinci dərəcəli inzibati vahiddir. İtalyan əyalətləri də komune (kommunalar və ya kommunalar) adlanan bir neçə inzibati bölgüdən ibarətdir and not a confederation, in practice it is among the world's more decentralized federations. .
Böyük Britaniyada, Londonun hər bir mahalına danışıq dilində əyalətlər deyilir. Britaniya İmperiyasında, Kanada və Cənubi Avstraliya kimi xarici koloniyalar qədim Roma mənasında "vilayət" adını daşıyırdı.
Yaxşı oğlanlar qara geyinir (film, 1978)
Yaxşı oğlanlar qara geyinir — 1978-ci ildə Çak Norrisin iştirakı ilə çəkilən ABŞ filmidir. Filmin epizodik səhnəsində Çak Norrisin qardaşı Aaron Norris iştirak edir. Azərbaycanda ilk dəfə İctimai Televiziya kanalında göstərilmişdir.
Məzmun
Con T. Buker Vyetnamda iştirak etmiş keçmiş döyüşçü və "Qara pələnglər" adlı qrupun üzvüdür. Lakin uzun müddətdən sonra Buker öyrənir k, qrupun üzvləri öldürülməyə başlanılır. Bunun üçün Buker işini yarımçıq qoyaraq qrupun sağ qalmış heyətini xilas etmək qərarındadır. Heyət üzvlərini isə Vyetnamnan olan keçmiş düşmən mayor Min Van Txieydir. Min Van qrupun üzvlərinin məlumatları başqalarına yaymamaları üçün onları öldürür ki, Konrad Morqan adında politik səsvermədə qalib olsun…
Valeriana californica
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Lemurlar
Kökləri
Onların elmi adı latınca lemures sözündəndir və gecənin ruhu və ya xəyal mənasını verir. Bu ad böyük və parlaq gözlər və qəribə qışqırıqlar səbəbindən verilir.
Xüsusiyyətləri
Ailənin canlı növləri uzunluğu 24 - 57 sm (quyruğu 32 - 65 sm) və çəkisi 0.7 - 4 Kq-a çatır. Paçylemurun nəsli kəsilən növləri daha da böyük idi. Dəri yumşaq, yünlü, çoxu boz, qəhvəyi və tündləşməlidir. Bədən nazik, ayaqları incədir. Arxa ayaqları ön ayaqlardan daha uzundur. Bütün nəm burunlu meymunlarda olduğu kimi, ikinci barmaq da dırnaqsız, təmizləyici barmaq halına gəldi. Bütün digər barmaqların dırnaqları var.
Yayılmaları
Bütün maksimlər kimi, makigil də Madaqaskar adasında yaşayır. Mongoz ovucu və qəhvəyi ovucu da xalq tərəfindən Komorlara sərbəst buraxıldı. Adanın qərbindəki hər iki quru meşədə və şərqdəki tropik meşələrdə yaşayırlar. Adanın dağlıq mərkəzində meşəsiz bənzərsizdirlər.
Yaşayış tərzləri
Bu meymun ailəsi ağacda yaşamağa üstünlük verir. Yerdə yalnız üzüklü lemur (Lemur catta) (və bəlkə də nəsli kəsilən Pachylemur cinsi) də yaşayır. Dırmaşırlar və ağacların dörddə birinə atlayırlar. Əksər digər maksimlərdən fərqli olaraq, onlar yalnız gecə aktiv olmurlar, gündüz daha aktivdirlər və ya bir gün və ya gecə ritmləri yoxdur.
Qruplarda yaşayırlar və fərqli səslərlə anlaşırlar. Kata tipində 30 fərqli mənalı səs nümunəsi təyin olundu.
Ürəmələri
Ailənin əksər növlərində qadınlar cüt yel verirlər və tək bir övlad dünyaya gətirirlər, lakin üç cüt uddu olan variant (Varecia) əkiz və ya üçlü doğurur. Varislərdə hamiləlik 90 - 100 gün, digərlərində isə 125 - 150 gün davam edir. Maqiislər analarının lələklərindən yapışmağa başlamazdan əvvəl onları ağızlarında gəzdirirlər və ya yarpaqlardan hazırlanmış bir yuvaya buraxırlar. Bir neçə aydan sonra ana ana südünü kəsir və nəsillər 2-4 yaşında yetkinləşir. Maquis təxminən 18 il yaşaya bilər.
Təhdid
Lemurlar ailəsinin demək olar ki, bütün növləri təhlükə altındadır. Bunun səbəbləri meşələrin məhv edilməsi və lemurların ovlanmasıdır.
Cinsləri
Lemurlar 5, canlı maxim (Lemuriformes) ailəsindən biridir. Ailə 6 cinsə və 20 nəslə bölünür:
Cins Lemur
Cins Eulemur
Cins Varecia
Cins Hapalemur
Ceydon Sanço
Ceydon Sanço (25 mart 2000-ci il, London, İngiltərə) — ingilis futbolçu.
Lemurlar
Cinsləri
Cins Prolemur
Ceydon Sanço
Həyatı
Ceydon Sanço 25 mart 2000-ci ildə İngiltərənin London şəhərində anadan olmuşdur. Valideynləri Trinidad və Tobaqoludur. Uşaqlığı Londonun cənubunda yerləşən Kenninqton bölgəsində keçmişdir.
Lemurlar
Cinsləri
Cins Pachylemur
Ceydon Sanço
Həvəskar karyerası
Ceydon Sanço 7 yaşında olarkən "Uotford" komandasında həvəskar karyerasına başlamışdır. 14 yaşında olarkən 2015-ci ilin mart ayında 66000 funt-sterlinq qarşılığında "Mançester Siti" klubuna transfer olunmuşdur. 2017-ci ilin iyul ayında "Mançester Siti"nin yeni mövsüm öncəsi təlim-məşq prosesinə dəvət olunmuşdur.
Xəşənbül
—  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Ceydon Sanço
Milli komanda karyerası
2018–2019-cu illər mövsümünün əvvəlində Sanço ilk dəfə İngiltərə millisinin UEFA Millətlər Liqasında Xorvatiya və İspaniya milli komandaları ilə oynayacağı qarşılaşmaların iştirak ərizəsinə daxil edilmişdir. 12 oktyabr 2018-ci ildə Xorvatiya millisə ilə oynanan qarşılaşmanın 78-ci dəqiqəsində oyuna girərək İngiltərə milli komandasının formasını ilk dəfə geyinmişdir.
Uğurları : İngiltərə U17
UEFA Uluslar Liqi üçüncülük: 2018-19
EURO 2020 Avropa Çempionatı ikincilik - 2020-2021
Katalaza
Katalaza - hidrogen- peroksidi (H2O2) dihidrogen (H2) və dihidrogen- monooksidə (H2O, su) parçalayan enzim (ferment). Tərkibində Fe3+ kationu saxlayır. Bu günə qədər hidrogen peroksidi katalaza enzimindən sürətli parçalayan katalizator nə tapılmış, nə də sintez edilməmişdir. Hidrogen peroksidlə əmələ gətirdiyi aralıq kompleks katalaza peroksidat (CAT-H2O2) adlanır. Tənəffüs zamanı ağ ciyərlərimizdə hidrogen- peroksid alınır. Bu maddə tibdə istifadə edilməsinə baxmayaraq zəhərlidir. Bu səbəbdən orqanizmdə katalaza enziminə ( fermentinə )ehtiyyac olur. Katalaza demək olar ki, bütün aerob orqanizmlərdə tapılmışdır. Katalaza dörd subvahiddən əmələ gəlmişdir və tərkibində təxminən 2 milyon aminturşu qalığı mövcuddur, yəni tetramerdir. Bu dörd subvahiddə hidrogen- peroksidlə reaksiyaya daxil olmağa imkan verən hem var. İnsan orqanizmində katalaza üçün optimal pH=7-dir pH- ın 6.8 və 7.5 kimi qiymətlərində reaksiya getmir.. . Digər orqanizmlər üçün bu qiymət 6-11 arası qiymətlər alır. Optimal tamperatur isə müxtəlif orqanizmlər üçün müxtəlifdir. .
Quruluşu
İnsan katalazasını konseptual dörd bölməyə bölmək olar ki, bu dörd bölmə birlikdə tetramer təşkil edir .Hər qlobulada geniş hidrofob əsaslı 8 antiparalel b-barel vardır (b1-8) və bir tərəfdən A9 loops ilə əhatə olunmuşdur .b-barel üzərindəki A Helikal domayn b4 və b5 qalıqları arasında əldə olunan dörd C-terminal Helices (A16, A17, A18 və A19) və dörd Helicesdən ibarətdir (A4, A5, A6, və a7).
Tarixi
1818-ci ildə Louis Jacques Thenard səhvən hidrogen peroksidi parçalayan enzim tapır. Bu enzim katalaza idi. Bu enzim sonradan bir çox orqanizmlərdə tapıldı və Oscar Loew 1900-cü ildə bu enzimi katalaza adlandırmağı təklif etdi
Narıncı maklyura
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Arealı
Arkanzas, eləcə də Oklahomadan Texasa qədər yayılmışdır. Vətəni Çin, Şimali Amerikadır. 100 ilə qədər yaşaya bilir.
Botaniki təsviri
Hündürlüyü 15-20 m, diametri 1 m-ə qədər olan ağacdır, bəzən 2-3 m hündürlükdə kol formalarda da təsadüf olunur. Gövdəsi tünd boz rəngdə olub, üzəri dayaz çatlıdır. Cavan zoğları hamar, bəzən nazik tükcüklərlə örtülmüş, yaşıl rənglidir. Çətiri sıx budaqlı, şar formalıdır. Yarpaqları budaq üzərində spiral formada düzülmüş, 5-10 sm uzunluqda, 3,5 sm enində, tamkənarlı, uc hissəsi neştərvaridir. Əksər hallarda yarpağın forması yumurtavari, bəzən yarımdairəvi, neştər formalarınada təsadüf edilir. Qaidəsi ürəkvarıdır. Yarpaq saplağının uzunluğu 2-3 sm olur. Yarpaqları üst tərəfdən bozumtul-yaşıl rəngdə olub, xırda tükcüklərlə örtülüdür. İkievli bitkidir, erkək çiçəkləri yaşılımtıl rəngli, sırğa və ya şar şəklində olub, hamaş çiçək qrupunda olur. Çiçəkləmə martın II yarısından iyunun axırına qədər davam edir.
Meyvəsi çiçək oxu üzərində olan, çiçəklərdən əmələ gəlmiş şarşəkilli iri meyvədir. Yetişdikdə qızılı-sarı rəng alır. Meyvənin diametri 12-17 sm-ə yaxın olur Meyvəsi oktyabr-noyabr aylarında yetişir.
Azərbaycanda yayılması
Abşeronda və Azərbaycanın bir çox rayonlarında, xüsusən Kür-Araz düzənliyində yayılmışdır.
İstifadəsi
Meyvələri, yarpaqları çox dekorativdir, budandıqda yaxşı forma vermək olur. Maklyura tikanlı və quraqlığadavamlı olduğuna görə çəpər və meşə zolaqlarının salınmasında istifadə edilir. Ağacın oduncaq hissəsi sarı boyaq olaraq işlənir, çox bərkdir, yaxşı cilalanır, çilingər işlərində istifadə edilir.
Svetlana İşmuratova
Svetlana İrekovna İşmuratova (rus. Светлана Ирековна Ишмуратова, 20 aprel 1972-ci il təvəllüd) rus Biatlonu, 2006-cı ildə iki dəfə Olimpiya çempionu, Rusiyanın əməkdar idman ustasıdır. 5 fevral 2016-cı il tarixindən Mərkəzi Ordu İdman Klubunun rəhbərinin müavinidir. Tatar-başqırd mənşəlidir.
Bioqrafiya
Tatar-Başqırd mənşəli Svetlana, 1972-ci il aprelin 20-də Zlatoust şəhərində anadan olmuşdur. Kros xizəkçi olan atası Irekovna İşmuratovanın ilk məşqçisi oldu. Beş yaşında xizək sürməyə başladı və idman kollecinin dördüncü sinfində ilk medalı qazandı. Əvvəlcə idmanda karyera barədə düşünmürdü və hətta məktəbdən sonra tibb üzrə oxumağı planlaşdırırdı. Ancaq sonra o, evini tərk etməmək qərarına gəldi. Svetlana ilk Zlatoust Ticarət Orta məktəbi və sonra Dövlət Bədən tərbiyəsi Akademiyasını bitirmişdir. A. A. Brylov -da texniki direktordur. Onun hündürlüyü 165 sm, çəkisi isə 57 kq. Alman dilində danışır.
Karyera
Qış Olimpiadalarında 2006-cı ildə fərdi və relay yarışda iki qızıl medal qazandı. 2002-ci ildə Solt Leyk Siti şəhərində keçirilən Qış Olimpiya Oyunlarında bürünc medal qazanıb. Beş qat dünya çempionu olmuş- relayda (2001, 2003 və 2005), qarışıq relay (2005) və komanda yarışı (1998). İki gümüş medal qazanmış (kütləvi start, 2003, relay, 2004) və bir bürünc (təqib, 2003) sahibidir. İki dəfə yaz biathlon dünya çempionu olmuşdur (1999). Dünya çempionatında ən yaxşı nəticə 2000 və 2006-cı ildə 6-cı yer. 2007-ci il dekabrın 2-də Rusiya Federasiyasının Dövlət Dumasının beşinci çağırışının "Birgə Rusiya" partiyasından deputat seçilib. Silahlı Qüvvələrin polkovnik rütbəsi var.
Senecio volcanicola
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Qırxbulaq mahalı
Qırxbulaq nahiyəsi — XVIII əsr-XIX əsrlər. İnzibati ərazi. Adı Qırxbulaq çayının adındandır. 1728 ci ildə Osmanlı dövründə inzibati-ərazi vahidi. İrəvan əyalətinin nahiyəsi İndiki Ermənistanda mövcud olan azərbaycanlıların yaşadığı mahal.Osmanlı dönəmində Qırxbulaq nahiyəsi davamı olan Qırxbulaq mahalı İrəvan xanlığının tərkibinə daxil olmuşdur. Sonra mahal ərazisinsə Ellər rayonu təşkil olmuşdur. thumb|right|300px|İrəvan xanlığının mahalları.
1728-ci ilin icmal dəftərinə görə Osmanlı İmperiyasının İrəvan əyalətinə tabe olan Qırxbulaq nahiyəsində aşağıdakı kəndlər mövcud idi:
Kəndləri
ZEAMƏT VƏ TİMARLAR
Dağıdılmış kəndlər
1826-1828-ci illər Rusiya-İran və 1828-1829-cu illər Rusiya-Türkiyə müharibələri nəticəsində Qırxbulaq mahalında dağıdılmış kəndlərin siyahısı 1. Küzəcik, 2.İynədüz, 3.Güllücə, 4.Qaracaörən, 5.Tecrəbək, 6.Bezaklı, 7.Qaraqala,8. Qatırçay (Heydərgöl), 9.Ərzap, 10.Norinus, 11.Damcılı, 12.Kitikən (Kətiqut) 13.Quyulu, 14.Qızılqala (Qırxbulaq), 15.Tezxaraba, 16.Babacur, 17.Damagirməz, 18.Dəlləkli, 19.Kankan, 20.Göykilsə, 21.Yaycı, 22.Qızılqala, 23.Çobangərəkməz (Qırxbulaq), 24.Azaklar, 25.Əkikənd (Muradtəpə), 26.Ərzni
Mövcud olan kəndlər
1828-ci ildə Qırxbulaq mahalında mövcud olan kəndlərin siyahısı 1.Voxçaberd, 2.Məngüs, 3.Cüvriş, 4.Kamal (Qırxbulaq), 5. Tutiya, 6.Zar, 7.Çatqıran, 8. Kəmrəz, 9.Ağadərəsi, 10.Başkənd, 11.Şahab, 12.Ərəmus, 13.Dizək, 14.Ərinc, 15.Avan, 16.Çalmaxçı, 17.Kanakir, 18.Kətran, 19.Pütkni, 20.Məəgüb, 21.Ellər, 22.Yelqovan.
Dağıdılmış kəndlər
1905 Qırxbulaq mahalında dağıdılmış kəndlərin siyahısı
1.Kamal (Qırxbulaq) 2.Məngüs 3. Tutiyə
Valeriana cernua
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Gəz dili
Gəz dili ——Hind-Avropa dil ailəsinin Şimal-qərbi İran dillərinin Mərkəzi İran qrupuna aid olan dildir ki İsfahan ostanında xüsusilə Gəzdə danışılır.
Ağız qopuzu
thumbnail Ağız qopuzu — dartılmaqla səsləndirilən idiofonlu çalğı aləti. XX əsrin əvvəllərinədək Azərbaycanda istifadə olunsa da, hazırda unudulub.
Söz açımı
Qədimdə “qopuz” sözü bütün növlərdən olan çalğı alətlərimizin ümumi adına deyilib: “telli (simli) qopuz”, “yaylı (kamanlı) qopuz”, “vurmalı (zərblə səsləndirilən) qopuz” “qolça qopuz” və “ağız qopuzu” deyimlərinə ədəbi və tarixi mənbələrdə tez-tez rast gəlirik. Adından bəlli olduğu kimi, alət ağızda səsləndiyindən “ağız qopuzu” adlanıb.
Tarixçə
Əlihüseyn Dağlının yazdığına görə, ağız qopuzu VI əsrlərdə qırğız türkləri tərəfindən icad edilmişdir. Bu fakt başqa türk mənbələrində də təsdiqini tapır.
1990-cı ildə Yaponiyada, Tokionun yaxınlığında yerləşən Omiya şəhərində arxeoloji qazıntılar zamanı 2 ədəd mukkur (ağız qopuzunabənzər) adlanan çalğı aləti aşkar edilmişdir. Mütəxəssislər bu alətlərin təxminən minillik tarixi olduğunu müəyyənləşdirmişlər. Xomus (ağız qopuzu) alətinin tanınmış tədqiqatçısı İvan Yeqoroviç Alekseyev bu tapıntını Sibirin şimal-şərq xalqlarından biri olan nivxilərin xozon (kanqa, vıçranqa) alətinə bənzədir.
Ə. Dağlının verdiyi məlumata görə, Bakıda və Abşeron kəndlərində 1905-1907-ci illərəcən sənətkar bıçaqçılar ağız qopuzunu dəryazdan döyərək düzəldərdilər. Bu alətdən əsasən yeniyetmə və uşaqlar istifadə edərdilər.
Quruluşu və çalınma qaydası
Ə.Dağlının qeydlərinə görə, Azərbaycanda hazırlanan ağız qopuzunun uzunluğu bir çərəkdən az olurmuş. Çərək isə metrin dörddə biri və ya bir qarış təxminən 220 mm-dir. Alətin iki ədəd ucları çəngəl kimi irəli çıxmış dəmir çubuqları varmış. Ə. Dağlı bu hissələri “haşiyə” adlandırır. Haşiyələrin arasında polad dilcik yerləşdirilirdi. Haşiyələrin və dilciyin bir ucu “nəfəs çıxan” (“nəfəsgah”) adlanan hissəyə qaynaq edilirdi. Dilciyin digər ucu qarmaq şəklində qatlanırdı.
Çalanda iki dodaq arasına alınır, dişlərə sıxılır, nəfəs verərkən dilcik dəbərdilir. Beləcə musiqi təranəsi kobuzdan cərəyan edir. Bəzi taifələrdə qobuzu bir neçə adam birgə, ansambl şəklində çalır. Kobuzu çalanda müşayiət üçün iki çay daşını, qənbəri bir-birinə toqquşdururlar. Qopuz və daşdan çıxan iki səs həqiqətən ürəyə yapışan, əhvalı şadlandıran harmoniya yaradır. Səsləndirərkən ilk növbədə alətin düzgün tutulmasını mənimsəmək lazımdır. Bu, olduqca mürəkkəb bir işdir. Bundan sonra alətin təmiz səsini çıxartmaq, həmçinin əsas və oberton səsləri rəvan ifa etmək mümkündür. Dilciyin fasiləsiz hərəkəti üçün şəhadət barmaqla ona davamlı zərbələr vurmaq lazımdır. Nəticədə ağız qopuzunun əsas səslənməsi yaranır. Əsas səslənmənin alınması üçün dil geri qatlanır ki, dilciyin hərəkətinə mane olmasın. Dilciyə zərbə şəhadət barmağı ilə, sağ əli çiyinin əzalar istiqamətində fırlatmaqla vurulur. Əgər nəfəs ehtiyatla və sakit tərzdə içəri çəkilərsə, ağız qopuzunun səsi uzunmüddətli alınar.
İtelmen dili
İtelmen dili (1917-ci ilə qədər Rusiyada və son dövrlərə qədər xarici ədəbiyyatda;— kamçadal dili, ) — itelmenlərin dili, çukot-kamçat dil qrupuna aiddir.
Ağız qopuzu
Quruluşu və çalınma qaydası
Ağız qopuzu alətinin qeyri-adi xüsusiyyətləri var. Bu alətdə təbiətin yetirdiyi müxtəlif (külək, quş) səsləri təqlid etmək mümkündür. Ağız qopuzunun sehrli səsi dinləyiciyə sevincli anlar bəxş edir, bir sözlə müvəqqəti də olsa, aləti eşidən qəm-qüssədən azad olur.
Komor frankı
Komor frankı — Komor adaları dövlətinin pul vahididir. Bir Komor frankı 100 santimə bərabərdir. Pul vahididin beynəlxalq işarəsi — KMF-dir. 1 yanvar 2003-cü ilə qədər valyutaların Ümumrusiya təyinedicisində Komor adaları frankı adlanırdı.
Valeriana coleophylla
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Komor frankı
Pul dövriyyəsində 10000, 5000, 2500, 2000, 1000 və 500 nominallı frank əsginaslarından və 250, 100, 50, 25, 10 və 5 nominallı frank sikkələrdən istifadə edilir.
2003-cü ilin başlanğıcında 1 ABŞ dolları 522,7 Komor frankına bərabər idi.