cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Əlvida, Gülsarı (povest)
Süjeti
Bir gün Tanabay yenidən ilxının içində Gülsarını gördü. Çox güman qaçmışdı. O, ilxıya can atırdı. Lakin bir az sonra iki nəfər Gülsarının dalınca gələrək yenidən onu apardılar. Üçüncü dəfə Gülsarı qaçanda Tanabay ata görə narahat olmağa başladı. Bir dəfə kolxoz sədrinin yanına gedərkən ürəyi dözmədi və Gülsarıya baxdı. Onun qorxduğu başına gəlmişdi. Gülsarının arxa ayaqlarını yerə dayamışdılar. O, hərəkət edə bilmirdi. Tək- tənha, hərəkətsiz qalmışdı.
Hamı yorulmaq bilmədən işləyirdi. Ən çətini tövləni təmizləmək idi. Və bir gün tövlədən çıxan Tanabay quzunun qışqırtısını eşitdi. Deməli artıq başlamışdı.
Tanabay fəlakətin yaxınlaşdığını hiss edirdi. İlk dölləmə vaxtı artıq başlamışdı. Ana quzuların isə südləri yox idi. Ac quzular bir-birlərinin yununu yeməyə başlamışdılar.
Bu zaman sədrlər bu tərəflərə gəldilər. Onlardan biri Çoro, digəri isə rayon prokuroru-Seqizbayev idi. Tanabay ondan bu şəraitdə hələ plan haqqda da soruşduqlarından çox qəzəbləndi.
Tanabay əsəblərini cilovlaya bilmirdi. O, əlində beli alaraq prokuronun üzərinə cumdu. Onları bir təhər ayırdılar. Üç gündən sonra Tanabayın partiyadan qovulması haqqda qərar qəbul edildi. Partiyaya biletini təhvil verərək oradan çıxdı. Tanabay Gülsarının boynunu quacaqlayıb ona öz dərdini danışdı... Bütün bunları Tanabay ocaq başında illər sonra yada salırdı. Onun yanında Gülsarı halsız şəkildə uzanmışdı. Həyat Gülsarını tərk edirdi. “Sən əla at idin, Gülsarı. Sən mənim dostum idin, Gülsarı. Sən özünlə mənim həyatımın ən yaxşı illərini aparırsan, Gülsarı.”
Səhər düşdü. Ocağın başında qoca kişi oturmuşdu, Gülsarı isə səmalarda idi.
Tanabay səki ilə gedirdi. Göz yaşları yanağından süzülürdü. O göz yaşlarını silmirdi, çünki bu göz yaşları Gülsarıya görə idi.
Umara
Umara adası — Oxot dənizində, Odyan körfəzi ərazisində, Koni yarımadası yaxınlığında yerləşən ada. Ada sahil ilə çəkilmə zamanı qumlu bərzəxlə birləşir. Sahəsi 0,3 km², uzunluğu isə 0,9 km təşkil edir. Kni yarımadası iləarasında məsafə 1 km-dir. Bitki örtüyü nisbətən zəngindir. Burada 145 növ bitkiyə rast gəlmək olur. Dəniz quşlarının kütləvi şəkildə yuva qurduğu ərazi vardır. Ada təqribi olaraq 5-6 min il öncə meydana gəlmişdir. Yaxınlığında qərarlaşan kiçik Vdovuşka və Şelikan adası ilə birlikdə materikə yaxın yerləşir. İnzibati cəhətdən Maqadan vilayəti ərazisində yerləşir
Enriko Toti
Enriko Toti (1882-1916) - İtaliyanın milli qəhrəmanı. Enriko, Avropa və Afrikada bir neçə dəfə ekstremal velosiped səyahətləri edən bir ayağını itirmiş əlil idi. Ölümündən sonra İtaliyanın yüksək hərbi mükafatı olan "Hərbi şücaətə görə" qızıl medalla mükafatlandırılmışdı. Tarixdə bu medalı qazanmış yeganə mülki şəxs hesab edilir.
Bioqrafiya
Enriko Toti 1882-ci ildə Romada anadan olub.
14 yaşında donanmaya xidmətə yollanmış və 1905-ci ilə qədər orada xidmət etmişdi.
1905-ci ildən dövlət dəmir yollarında ocaqçı kimi işə düzəldi.
2 mart 1908-ci ildə, Kolleferroda həmkarının səhvinə görə qatarın altına düşmüş və sol ayağını ağır zədələmişdi. Bundan sonra ayağı çanaq hissəsinə qədər amputasiya edilmişdi.
Bir müddət 18 iyun 1904-cü ildə Piy qapıları nın yanındakı binalardan birində açılan Bersalyerlər muzeyində işləmişdi.
Ancaq, Enriko sakit əlil həyatından razı deyildi və buna görə də, dünyanın ilk təkayaqlı peşəkar velosipedçisi olmağa qərar verdi.
Bunu etmək üçün o, velosipedi yalnız sağ ayaqla sürmək mümkün olsun deyə yenidən dizayn etdi. Enriko, bu velosipedlə 1910-cu ildə sağlam velosipedçilərlə eyni səviyyədə Roma-Braççiano-Roma yarışında iştirak etdi.
Bundan əlavə, o, çimərlik paltarında onu görən insanlar tərəfindən ələ salınmasına baxmayraq həvəskar üzgüçülük yarışlarında da iştirakını bərpa etdi.
Veloyürüşlər
Hələ də, rəsmi yarışlarda velosiped idmanı ulduzları ilə bərabər şərtlərdə yarışa bilmədiyi üçün Enriko, tək nəfərlik uzun veloyürüşlər etməyə başladı. O, 1911-ci ildə Romadan Parisə, sonra isə Belçika, Hollandi, Danimarka, Finlandiyaya keçərək böyük bir yürüş etmişdi. Daha sonra Peterburqdan keçərək Polşaya çatdı və 1912-ci ilin iyununda İtaliyaya qayıtdı.
Enrikonun növbəti velosiped yürüşü 1913-cü ildə baş tutdu. O, Misirin İsgəndəriyyə şəhərində başladığı yürüş çərçivəsində Misirdən keçərək Liviyadakı İtalyan torpaqlarına çatmaq üçün Sudan boyu hərəkət etmək istəyirdi. Lakin, Misir və Britaniya Sudanı arasındakı sərhəddə İngilis səlahiyyətliləri Totini dayandırdılar. Sərhədçilər, ona birbaşa dedilər ki, onun təhlükəsizliyinə zəmanət vermirlər. Həmin vaxtlar hələ Omdurman döyüşündən bəri vəhşi Beca qəbilələri və sağ qalan Məhdiçilərdən ibarət dəstələr ölkəni terror qorxusunda saxlayırdılar.
Toti, belə hücumlardan qorunmaq üçün özü ilə revolver gətirdiyini, bunun yetərli olmadığı təqdirdə isə tüfəng də alacağını söyləmişdi. Amma sonda onu zor gücünə geri qaytardılar. Yürüş isə Totinin Qahirəyə gedib oradan İtaliyaya qayıtması ilə sonlandı.
Müharibədə iştirak
24 May 1915-cü ildə İtaliyanın Birinci Dünya Müharibəsinə girməsi ilə Toti dərhal könüllü kimi qeydiyyatdan keçsə də, onun istəyi rədd edildi. Axırda heç olmasa mülki könüllü kimi orduya qoşulmaaq istəyən Enriko öz velosipedi ilə Izonso çayı yaxınlığındakı cəbhəyə yollandı. Orada Enrikonu karabinyerlərin müşayiəti altında döyüş bölgəsindən çıxartdılar.
Enrikonun üçüncü cəhdində Üçüncü İtalyan Ordusunun komandiri, Aostiya hersoqu Savoylu Emmanuel Filibert, Totini Bersalyerlərin 3-cü alayına skuter batalyonunda şəxsən öz tabeliyinə yazdırdı. Piyada alayının baş tibb idarəsi və general-inspektoru, hersoqun bir ayaqlı bersalyerin həqiqi hərbi xidmətə yazılması əmrini bir mənalı olaraq rədd etmişdilər. Nəticədə o, orduya əsgərlərin bütün imtiyazlarına malik "mülki könüllü" kimi qeyd edildi.
6 Avqust 1916-cı ildə Bersalyer alayının, altıncı İnzonso döyüşlərinin üçüncü günündə Avstriya mövqelərinə etdiyi növbəti bir hücum zamanı Toti, öldürüldü. Rəvayətə görə, ölümündən əvvəl Enriko, əl ağacını belə avstriyalılara atmağı bacarmışdı.
Xatirəsi
Enriko Toti, İtaliyanın milli qəhrəmanıdır. Onun adı bir çox coğrafi obyektlərə, məktəblərə, faşist hakimiyyəti dövrü fəaliyyət göstərən dəmiryolu legionuna, II DM-dən sonra İtaliyada yaradılmış sualtı qayıq növlərindən birinə verilib.
Doğma şəhəri olan Romada ona həsr edilmiş iki abidə var: Villa Borgeze parkında və dəfn olunduğu Piy qapıları ətrafında.
Kürdüstan İslam Birliyi
Kürdüstan İslam Birliyi (, əl-İtithad əl-islami əl-kurdistani) və ya sadəcə Yekqirtu  — İraq Kürdüstanında islamçı siyasi partiya.
Tarixi
Kürdüstan İslam Birliyi 6 fevral 1994-cü ildə Səlahəddin Bahəddin və onun həmkarları tərəfindən təsis edilmişdir. O, birinci ümumi konfransda partiyanın baş katibi seçilmişdir. Bahəddin daha sonra ikinci, üçüncü və dördüncü konfranslarda yenidən baş katib seçilmişdir. Bundan sonra onu Hadi Əli və Məhəmməd Fərəc əvəzləmiş, lakin 2016-cı ildə yenidən baş katib seçilmişdir.
İran–Yaponiya münasibətləri
İran—Yaponiya münasibətləri — İran və Yaponiya arasında iki tərəfli diplomatik münasibətlər. 1929-cu ilin avqustunda rəsmi olaraq iki ölkə arasında diplomatik münasibətlər qurulmuşdur. Tarix boyu İkinci Dünya müharibəsi istisna olmaqla, münasibətlər dostluq, tərəfdaşlıq formatında davam etdirilmişdir.
Tarix
İran və Yaponiyanın ən azı 7-ci əsrdən bəri birbaşa ticarət əlaqələri olduğu bilinir. Yapon alimlərinə görə, 1960-cı illərdə ilk dəfə kəşf olunan bir taxta parçasının araşdırmaları daha geniş əlaqələrə işarə edə bilər. İnfraqırmızı görüntüdə taxta üzərində (Yaponiyada kağızdan əvvəl ən çox yayılmış yazı səthi) əvvəllər oxunması mümkün olmayan, ölkədə yaşayan bir fars məmurunu göstərən işarələr aşkar edilmişdir. Koreyada olduğu kimi Yaponiyada da fars dilinin güclü bir mədəni təsiri var.
1878-ci ildə Yaponiyanın Rusiyadakı səfiri Enomoto Takeaki, Sankt-Peterburqdakı rəsmi görüş zamanı İran hökmdarı Nasirəddin şah Qacar tərəfindən qəbul edilir. Ancaq rəsmi diplomatik əlaqələr yalnız 1929-cu ildə qurulur. 1939-cu ildə dostluq müqaviləsi imzalanır. İran və Yaponiya arasında isti münasibətlər İkinci Dünya müharibəsi zamanı müttəfiqlərin iranı işğal etdiyi 1942-ci ilə qədər davam edir. Rəsmi diplomatik münasibətlər 1953-cü ildə San-Fransisko sülh müqaviləsinin imzalanmasından sonra bərpa edilir.
1974-cü ildə İran və Yaponiya vizasız rejimə dair bir müqavilə imzalayır, lakin İran inqilabından sonra iranlıların Yaponiyaya kütləvi qanunsuz köçü səbəbiylə 1992-ci ilin aprelində ləğv edilir. İran və Yaponiya Əfqanıstanın yenidən qurulması və İsrail-Fələstin münaqişəsi kimi Yaxın Şərqdəki regional xarici siyasət məsələlərində də əməkdaşlıq edirlər. 2004-cü ildən bəri Yaponiya, İranın Azadeqanda yerləşən ən böyük quru neft yatağının işlənməsi üzərində işləyir. 2000-ci ilin oktyabrında İran Prezidenti Məhəmməd Hatəmi Yaponiyaya dövlət səfəri edir.
Ticarət əlaqələri
Yaponiyanın İrana qarşı xarici siyasəti və investisiyaları tarixən etibarlı enerji təchizatı təmin etmək arzusundan qaynaqlanır. İran Yaponiyaya Səudiyyə Ərəbistanı və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərindən sonra üçüncü ən çox neft tədarük edən ölkədir.
İran və Yaponiya arasındakı ticarət tarazlığı İranın xeyrinədir. Yaponiya İrana avtomobil və elektrik məhsulları ixrac edir. İran isə əks istiqamətdə neft və neft kimyası ixrac edir. 2010-cu ildən etibarən Yaponiya İranla bir neçə böyük layihədə əməkdaşlıq edir. İki ölkə arasındakı illik ticarət dövriyyəsi 11 milyard ABŞ dollarından çoxdur.
Yelena Pavlovna
Yelena Pavlovna  — Rusiya imperatoru I Pavelin və Mariya Feodorovnanın ikinci qızıdır.
NGC 4273
NGC 4273, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Qız bürcü istiqamətində yerləşir. SBc tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Rafael Qualatsi
Rafael Qualatsi — italyan pianoçu və müğənni.
Həyatı
Rafael Qualatsi 11 noyabr 1981-ci ildə İtaliyanın Urbino şəhərində dünyaya gəlib. O,"Anonima Sound" qrupunun qurucularından biri olan Velio Qualatsinin oğludur.
Karyera
2011-ci ildə Qualatsi "Follia d'amore" mahnısı ilə Sanremo Festivalında debüt edərək, "Gənclər" kateqoriyasının qalibi olur və 2011 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində ta 1997-ci ildən iştirak etməyən İtaliyanın təmsilçisi təyin olunur. 10, 12 və 14 may 2011-ci il tarixlərində Almaniyanın Düsseldorf şəhərində keçirilən bu beynəlxalq tədbirdə ifaçı "Follia d'amore" mahnısının italyan və ingilis versiyası olan "Madness of Love" ilə yalnız Azərbaycan qaliblərindən geri qalaraq 189 balla ikinci yeri qazanır. Müğənni 2013-cü ildə yenidən Sanremo Festivalına qatılır və bu dəfə o müəllifi özü olduğu "Sai (ci basta un sogno)" mahnısını təqdim edir. Finalda mahnı 5-ci yerə layiq görülür. 2014-cü ildə Rafael Sanremo Festivalında "The Bloody Beetroots"la birlikdə "Liberi o no" və "Tanto ci sei" mahnıları ilə iştirak edir. Onlar “Liberi o no” mahnısı ilə finalda ikinci yerə yüksəlirlər. 2020-ci ildə isə dördüncü dəfə Sanremo Festivalında çıxış edərək müğənni "Carioca" mahnısı ilə 11-ci yerdə qərarlaşır.
Mariya Pavlovna
Mariya Pavlovna (Rusca: Мария Павловна) (d. 16 fevral 1786 - ö. 23 iyun 1859) — Rusiya imperatoru I Pavelin və Mariya Feodorovnanın üçüncü qızıdır.
Gödəklər (Krasnoselo)
Gödəklər - Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Qazax qəzasında, indiki Çəmbərək (Krasnoselo) rayonunda kənd.
Tarixi
Rayon mərkəzindən 13 km məsafədə yerləşir. 1937-ci ilə kimi Dilican rayonunun inzibati ərazi bölgüsünə daxil idi. 1937-ci il dekabrın 31də Çəmbərək (Krasnoselo) rayonu təşkil edildikdən sonra Dilican rayonunun tərkibindən çıxarılıb, Çəmbərək (Krasnoselo) rayonunun tərkibinə daxil edilimşdir.
Toponim gödəklər türk etnonimi əsasında əmələ gəlmişdir. Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.
Əhalisi
1918-ci ilə kimi burada azərbaycanlılar yaşamışdır. Lakin mənbələrdə azərbaycanlıların say tərkibi göstərilmir. Ermənilər buraya 1919-1920-ci illərdə Türkiyədən köçürülmüşdür.
Cavid Sahratov
Cavid Əlikömək oğlu Sahratov — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin giziri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Cavid Sahratov 1981-ci il dekabrın 23-də Yardımlı rayonunun Əsədabad kəndində anadan olub. 1989-1999-cu illərdə Əsədabad kənd tam orta məktəbində təhsil alıb. Ailəli idi. Üç övladı yadigar qaldı.
Hərbi xidməti
Cavid Sahratov 2000-2002-ci illərdə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin sıralarında müddətli həqiqi hərbi xidmətdə olub. 2004-cü ildən müddətdən artıq həqiqi hərbi xidmət qulluqçusu idi. 2016-cı ilin 2-5 aprelində baş verən Aprel döyüşlərində savaşıb.
Azərbaycan Ordusunun giziri olan Cavid Sahratov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Cəbrayılın və Füzulinin azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Cavid Sahratov oktyabrın 9-da Füzuli döyüşləri zamanı şəhid olub. Yardımlı rayonunda dəfn olunub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Cavid Sahratov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Cəbrayıl rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Cavid Sahratov ölümündən sonra "Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Həddindən artıq balıq ovu
Həddindən artıq balıq ovu — balıq populyasiyasının davamlı vəziyyətini təmin etməyən və balıq ehtiyatlarının tükənməsinə səbəb olan balıqçılıq təcrübəsi. Suyun çirklənməsi və ya iqlim dəyişikliyi kimi dəniz ekosistemlərinə digər antropogen təsirlərlə müqayisədə bəziləri artıq nəsli kəsilmək ərəfəsində olan bir çox balıq növlərinin populyasiyalarının həddindən artıq balıq ovu onun kütləvi azalmasının əsas səbəbidir. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatının 2020-ci ildəki hesabatında deyilir ki, "2017-ci ildə dünyanın dəniz balıqçılıq təsərrüfatlarında balıq ehtiyatlarının 34 faizi həddən artıq ovlanmış kimi təsnif edilib". Həddindən artıq balıq ovunun bəzi formaları, məsələn köpək balıqlarının həddindən artıq ovlanması bütün dəniz ekosistemlərinin pozulmasına səbəb olmuşdur. Həddindən artıq balıq ovu meduzaların əsas rəqibini və yırtıcısını aradan qaldıraraq, meduza populyasiyasının partlamasını gücləndirir. 1990-cı illərdə İrland dənizində meduza populyasiyasının artmasında həm iqlim dəyişikliyi, həm də ekosistemin yenidən qurulması əsas rol oynadığı aşkar edilmişdir.
Səbəblər
Həddindən artıq balıq ovu üçün iqtisadi səbəblərə dünya əhalisinin artması ilə bağlı dəniz məhsullarına artan tələb daxildir. Balıq tez-tez ət yeməyinə alternativ olaraq görülür. Bəzi balıq növlərinin yüksək qiymətləri çox vaxt balıqçı qayıqlarının ən qiymətli balıqlar üçün saxlanmasına, ovun qalan hissəsinin isə dənizə atılmasına səbəb olur. Böyük balıqçılıq donanmasının saxlanması çox vaxt dövlət subsidiyaları ilə stimullaşdırılır.
Həddindən artıq balıq ovu üçün texnoloji səbəblər dövrümüzdə təkmilləşdirilmiş balıqçılıq üsulları və texnikalarıdır. Getdikcə daha böyük sənaye gəmiləri getdikcə daha böyük şəbəkələrdən istifadə edə bilir. Rəqəmsal xəritələr, peyk naviqasiyası və 3D sonarlar əvvəllər xeyli təhlükəsizlik məsafəsi ilə yan keçməli olan çətin sualtı relyefli sularda belə dəqiq balıq tutmağa imkan verir. Açıq dənizdə müasir alətlər böyük balıq sürülərini tapır və onları tam ovlamağa imkan verir.
Bir çox ölkələrdə müəyyən növlər üçün mövcud kvotalar, bir qədər ağlabatan olsa da, balıqçılar ilk növbədə aldıqları kvotaları tükəndirməyə çalışdıqları üçün arzuolunmaz ovların payını daha da artırır. Üçüncü dünya ölkələrində vəziyyət nəzarətin olmaması və hər hansı normaya məhəl qoymayan çoxlu sayda brakonyerlər tərəfindən daha da ağırlaşır.
Təsirləri
Çox vaxt ölçülərinə görə çoxlu kürü istehsal edə bilən yetkin fərdlər yoxdur. Qida zəncirləri pozulur, digər növlərin də azalmasına səbəb olur. Yetkinlik yaşına çatmayanların nəzarətsiz ölümü balıqçılıq üçün uzunmüddətli perspektivdə iqtisadi itkidir, çünki eyni balıqlar gələcəkdə daha böyük dəyərə malik olacaqlar. Böyük iqtisadi itki, ovlanan bu və ya digər növ balıqların potensial məhvi deməkdir. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatı 2018-ci il hesabatında dünya balıq ehtiyatlarının 33,1%-nin həddindən artıq balıq ovuna məruz qaldığını təxmin etmişdir. Sənayedən əvvəlki dövrlərdə əhəmiyyətli dərəcədə həddindən artıq balıq ovu müşahidə edilmişdir. Xüsusilə, Avropanın Amerikanın müstəmləkəçiliyinin ilk günlərindən Qərbi Atlantik Okeanının həddindən artıq ovlanması yaxşı sənədləşdirilmişdir.
Əks tədbirlər
Müəyyən növlərin tutulmasına məhdudiyyətlər qoyulan beynəlxalq müqavilələr var. Ancaq çox vaxt bu məhdudiyyətlər kifayət qədər ciddi deyil və ya qeyri-adekvat nəzarət səbəbindən sadəcə müşahidə edilmir. Mümkün texnoloji tədbirlərə xüsusi torlardan istifadə edərək seçmə balıq ovu daxildir ki, bu da yalnız müəyyən bir növün fərdlərini tutmağa imkan verir və əlavə tutulmanı əhəmiyyətli dərəcədə azaldır. Akvakultura okean populyasiyasını qorumaq üçün başqa bir yoldur, lakin burada da problemlər var. Bunlara yırtıcı balıqların yetişdirilməsi hallarında müstəqil olaraq çoxsaylı qidaları tutmaq ehtiyacı daxildir. Antibiotiklərin istifadəsi də problemlidir, çünki bu təbiətdə yaşayan fərdlər üçün də mənfi nəticələrə səbəb ola bilər.
Komplementarlıq (molekulyar biologiya)
thumb|right|250px|İki DNT əsasını (guanin və sitosin) bir-birinə bağlayan hidrogen bağları (kəsik xəttlər). thumb|right|250px|İki DNT əsasını (adenin və timin) bir-birinə bağladığı hidrogen bağları (kəsik xəttlər). Komplementarlıq (molekulyar biologiya) — Molekulyar biologiyada, komplementarlıq hər biri "kilid və açar" prinsipinə tabe olan iki struktur arasındakı əlaqəni təsvir edir. Təbiətdə, komplementarlıq DNT-nin təkrarlanması və transkripsiyasının əsas prinsipidir, çünki iki DNT və ya RNT ardıcıllığı arasında bölüşdürülən bir xüsusiyyətdir, beləliklə bir-birlərinə paralel olaraq nizamlandıqları zaman ardıcıllıqlardakı hər mövqedəki nükleotid əsasları komplementar olacaqdır. Güzgüyə baxıb, əksini görmək kimi. Bu tamamlayıcı əsas cüt hüceyrələrə məlumatları bir nəsildən digərinə köçürməyə və hətta ardıcıllıqla saxlanılan məlumatların zədələnmələrini tapmaq və düzəltməyə imkan verir.
DNT və RNT baza cütü bir-birini tamamlayır
Komplementarlıq azotlu əsaslar arasındakı aydın qarşılıqlı təsirlər nəticəsində əldə edilir: adenin, timin (RNT-də urasil), guanin və sitosin. Adenin və guanin purinlər, timin, sitosin və urasil isə pirimidindir. Purinlər pirimidinlərdən daha böyükdür. Hər iki növ molekul bir-birini tamamlayır və yalnız əks növ azot bazaları ilə baza cütləri yarada bilər.
Nuklein turşuda nuklein əsaslar yalnız adenin ilə timin arasında və quanin ilə sitosin arasında təsirli olan hidrogen bağları ilə bir-birinə bağlanır. A = T baza tamamlayıcıda iki hidrogen, Q≡C baza cütdə isə üç hidrogen rabitə var. Azotlu əsaslar arasındakı bütün digər konfiqurasiyalar ikiqat zəncir əmələ gəlməsinin qarşısını alacaqdır. DNT zəncirləri əks istiqamətlərə yönəldilmişdir, antiparallel sayılırlar.
DNT və ya RNT-nin tamamlayıcı zolağı azotlu əsasların komplementarlığına əsaslanaraq dizayn edilə bilər. Hər bir cüt, Q≡S ilə müqayisədə A = T, təxminən eyni məkanı tutur və bu da heç bir məkan təhrif etmədən bükülmüş DNT cüt zəncirinin əmələ gəlməsinə imkan verir. Azotlu əsaslar arasındakı hidrogen əlaqəsi də DNA cüt zəncirini sabitləşdirir. Oxuma nəzarəti kimi DNT təmir mexanizmləri bir-birini tamamlamağa əsaslanır və uyğun olmayan nükleobazları çıxarıb DNT replikasiyası zamanı səhvləri düzəldə bilər. Ümumiyyətlə, bir DNT zəncirindəki zədələnmə, uyğunsuzluq təmirində, nükleotid eksizyonal təmirdə və baza eksizyonel təmirdə olduğu kimi, zədələnmiş bölgəni çıxarıb digər teldən məlumat kopyalamaq üçün tamamlayıcılıq istifadə edərək dəyişdirilə bilər.
Tənzimləmə funksiyaları
Tamamlayıcılıq nüklein turşunun qısa uzanması ilə kodlaşdırma bölgəsi və ya genin transkripsiyası nəticəsində baza cütləşməsinə səbəb ola bilər. Bu qısa nüklein turşu ardıcıllığı təbiətdə çox rast gəlinir və genləri susdurmaq kimi tənzimləyici funksiyaları yerinə yetirir.
Bioinformatika
Komplementarlıq, DNT və ya RNT-də olan məlumatların tək bir zolaqda saxlanmasına imkan verir. Komplementarlıq iplik cDNT kitabxanalarında olduğu kimi şablondan və əksinə müəyyən edilə bilər. Eyni zamanda iki fərqli növün ardıcıllığını müqayisə etmək kimi analizlərə imkan verir. Qısaltmalar uyğunsuzluqlar (qeyri-müəyyənlik kodları) mövcudluğunda ardıcıllıqlar yazmaq və ya tamamlayıcıda (ambiqramda) əks ardıcıllığın oxunmasını sürətləndirmək üçün hazırlanmışdır.
c-DNT kitabxanası
Bir c-DNT kitabxanası, gen müəyyənləşdirmə və klonlama proseslərində faydalı bir istinad vasitəsi sayılan ifadə edilmiş DNT genlərinin toplusudur. C-DNT kitabxanaları, mRNT şablonunu DNT-yə köçürən əks transkriptaz (RT) RNT-yə bağlı DNT polimerazından istifadə edərək m-RNT-dan qurulur. Bu səbəbdən bir c- DNT kitabxanasında yalnız m-RNT-ya köçürülməsi nəzərdə tutulan əlavələr ola bilər. Bu proses DNT / RNT tamamlayıcılıq prinsipinə əsaslanır. Kitabxanaların son məhsulu, plazmidlərə yerləşdirilə bilən cüt telli DNT-dir. Beləliklə, cDNT kitabxanaları müasir tədqiqatlarda güclü bir vasitədir.
Qeyri-müəyyənlik kodları
Üç nükleotiddən birini xüsusi olaraq istisna edən bir IUPAC kodu tamamlayıcı nükleotidi istisna edən bir IUPAC kodunu tamamlayıcı ola bilər. Məsələn, V (A, S və ya Q — "T" deyil) B ilə tamamlayıcı ola bilər (A, Q və ya T — "A deyil").
Ambiqram
Xüsusi simvollar tamamlayıcı əsaslar üçün uyğun (ambiqrafik) nüklein turşu notası yaratmaq üçün istifadə edilə bilər (məsələn, guanin = b, sitosin = q, adenin = n və timin = u), bütün DNT ardıcıllığını tamamlamağı asanlaşdırır. Məsələn, əvvəlki əlifba ilə buqn (QTSA) tərs çevrildikdə ubnq (TQAS, geri tamamlayıcı) oxuyur. Ambiqrafik təyinatlar palindromik ardıcıllıqlar kimi nuklein turşularının tamamlayıcı bölgələrini asanlıqla vizuallaşdırır. Bu xüsusiyyət, adi ASCII və ya hətta Unicode simvollarından daha çox xüsusi şriftlər və ya simvollar istifadə edilərkən artır.
Duşan Vlahoviç
Duşan Vlahoviç – Serbiyalı futbolçu. İtaliya A Seriyasında çıxış edən Yuventusun və futbol üzrə Serbiya milli komandasının hücumçusu.
Partizan
Partizanda ilk matçına 21 fevral 2016-cı ildə keçirilən Belqrad-Partizan matçının 70-ci dəqiqəsində çıxıb. Matç Belqradın 2–1 hesablı qələbəsi ilə başa çatıb. Partizanda ilk qolunu isə 2 aprel 2016-cı ildə keçirilən Partizan-Radnik matçında vurub. Matça 46-cı dəqiqədə daxil olmasına baxmayaraq 54-cü dəqiqədə fərqlənməyi bacarıb.Eyni zamanda matçın 83-cü dəqiqəsində sarı vərəqə ilə cəzalanıb.Matç Partizanın 3–2 hesablı qələbəsi ilə başa çatıb.
Fiorentina
Fiorentinada ilk matçına 25 sentyabr 2018-ci ildə keçirilən İnter-Fiorentina matçının 84-cü dəqiqəsində çıxıb. Matç İnterin 2–1 hesablı qələbəsi ilə başa çatıb. Fiorentinada ilk qolunu isə 25 iyul 2019-cu ildə keçirilən Fiorentina-Benfika matçının 29-cu dəqiqəsində vurub.Matça start heyətdə başlayan Vlahoviç 68-ci dəqiqədə əvəzlənib.Matç Benfikanın 1–2 hesablı qələbəsi ilə başa çatıb. 28 yanvar 2022-ci ildə Fiorentinadan ayrıldı.
Yuventus
28 yanvar 2022-ci ildə Yuventusa transfer olundu.Yuventusda ilk matçına 6 fevral 2022-ci ildə keçirilən Yuventus-Verona matçında çıxıb. Eyni zamanda matçın 13-cü dəqiqəsində fərqlənməyi bacarıb. Matç Yuventusun 2–0 hesablı qələbəsi ilə başa çatıb.
Ali Botuş qoruğu
Ali Botuş (Али ботуш) — Bolqarıstanın cənubunda, Yunanıstanla olan sərhəddə yerləşən qoruq. Qoruq çox da böyük olmayan Slavyanka dağ silsiləsindədir. Ali Botuş qoruğu silsilənin şimal yamacında olub bütünlüklə Bolqarıstan ərazisinə aiddir. Qoruq Blaqoyevqrad vilayətinin Sandanski və Hadjidimovo icmalarının ərazisindədir. Qoruq 1951-ci ildə Balkan yarımadası üçün endemik olan Heldreyx şamı meşələrini qorumaq məqsədi ilə yaradılmışdır. Sonrakı dövrlərdə qoruq ərazisi bir neçə dəfə genişləndirilmiş və sahəsi 1638 hektara çatdırılmışdır (16,38 km²). 1977-ci ildən Ali Botuş UNESCO-nun qorunan obyektlər siyahısına daxil edilmişdir.
Ümumi məlumat
Qoruq Slavyanka dağ silsiləsinin şimal yamaclarında, 1140-2212 metr yüksəklikdədir. Pirin dağ silsiləsindən Paril yəhəri ilə ayrılmışdır. Dağlar əsasən paleozoyun metamorfik süxurlarından təşkil olunub. Qranit nüvəli əhəngdaşı və mərmər mənşəli süxurlar üstünlük təşkil edir. Ali Botuşun ərazisi müxtəlif geomorfoloji formalardan və bir sıra kiçik silsilələrdən ibarətdir.
Ali Botuş sərhəd bölgəsi olduğundan çox təcrid olunmuş və bu səbəbli toxunulmamış zəngin floraya sahibdir. Biosfer qoruğunun ərazisində 1500-dən çox ali bitki növü mövcuddur. Fauna baxımdanda qoruq ərazisi çox zəngindir. Məməlilərin bir çox növləri üstünlük təşkil edir: qonur ayı, canavar, maral, çöl donuzu, boz dovşan, tülkü, porsuq və çaqqal.
Səlahəddin Bahəddin
Səlahəddin Məhəmməd Bahəddin Sadiq — kürd siyasətçi. O, Kürdüstan İslam Birliyinin qurucusu və indiki lideridir.
Həyatı
Səlahəddin Məhəmməd Bahəddin Sadiq 1950-ci ildə Hələbcə şəhərində anadan olmuşdur. O, 1971–1981-ci illərdə müəllim işləmişdir. Səlahəddin Bahəddin İraq ordusunda xidmət etməkdən imtina etdikdən sonra vəzifəsindən azad edilmişdir. O, BƏƏS Partiyasına qoşulmaqdan imtina etdikdən sonra işgəncələrə məruz qalmışdır. Səlahəddin Bahəddin ardınca İraqı tərk edərək 10 il İran, Türkiyə və Körfəz ölkələrində yaşamışdır. O, daha sonra 1991-ci ildə İraqa qayıtmışdır.
Priskilla və Akila
Ed Riçardson izah etmişdir ki, bu sürgün Roma sinaqoqlarında mövcud olan fikir ayrılıqları küçələrdə zorakılığa gətirib çıxarırdı, Klavdi isə zorakılığa səbəb olanları ölkədən qovmuşdu. baş verib və Klavdi məsulları qovmuşdu. Bu hadisə 47–52-ci illərdə Klavdinin Roma ayinlərini bərpa etmək və xarici kultları sıxışdırmaq məqsədilə apardığı kampaniya ilə üst-üstə düşürdü. Svetoni qeyd etmişdir ki, Klavdi 49-cu ildə "yəhudilər"i ölkədən qovmuşdur, lakin Riçardson bildirmişdir ki, bunlar "əsasən xristian missionerləri və xristianlığa keçənlər", yəni "Chrestus" adlanan yəhudi xristianlar idi. Romanın yəhudi icmasının tərkibində xristianlar da mövcud idi.
Səlahəddin Bahəddin
Həyatı
Səlahəddin Bahəddin 6 fevral 1994-cü ildə Kürdüstan İslam Birliyinin təsisçilərindən biri olmuşdur. O, birinci ümumi konfransda partiyanın baş katibi seçilmişdir. Bahəddin daha sonra ikinci, üçüncü və dördüncü konfranslarda yenidən baş katib seçilmişdir. Bundan sonra onu Hadi Əli və Məhəmməd Fərəc əvəzləmiş, lakin 2016-cı ildə yenidən baş katib seçilmişdir.
Оpаtiya
Оpаtiya — Xorvatiyanın Adriatik dənizi sahilində, Riyekanın cənub-qərbindəki bir şəhərdir. 2011-ci ildən etibarən şəhərin 11,659 əhalisi var, mərkəzdə isə 6,657 nəfər yaşayır. Məşhur yay və qış tətil yeridir, qışda orta istilik 10 °C və yayda 25 °C olur. Opatiya dəfnə meşələri ilə əhatə olunmuşdur. Şimalda və cənubda bütün dəniz sahili qayalıq və mənzərəlidir.
Tarixi
1872-ci ildə Matulyiyə dəmir yolları çəkildi və bununlada Opatiyada və Lovranda turizmin inkişafına səbəb oldu.
Avstriya imperatoru I Frans İosif bir neçə ay qış aylarında burada qalmış və 19-cu əsrin sonlarından qalma lüks otel və villada dəfələrlə məskunlaşmışdır.
Pozitiv öhdəliklər
Maddi-hüquqi öhdəliklər
Bu növ pozitiv öhdəliklər təmin olunan hüquqların tam həyata keçirilməsi üçün tələb olunan əsas tədbirlərin görülməsini nəzərdə tutur. Məsələn, polisin müdaxiləsini tənzimləyən düzgün normaların müəyyən edilməsi, qəddar rəftarın və ya məcburi əməyin qadağan olunması, həbsxanaların zəruri şəraitlə təmin olunması, Konvensiya normalarının övladlığa götürmə haqqında qanunvericiliyə və ya daha geniş mənada ailə qanunvericiliyinə daxil edilməsi və s.
Prosessual öhdəliklər
Bu öhdəliklər şəxslərin daha yaxşı müdafiəsini nəzərdə tutan dövlətdaxili prosedurların təşkili, hüquqların pozulmasına görə yetərli müdafiə vasitələrinin təmin olunmasını ehtiva edir. Məsələn, fərdlərin səmərəli araşdırma aparılmasını tələb etmək hüququ (onların hüquqlarının iddia edilən pozuntuları ilə bağlı) və daha geniş konteksdə dövlətin çəkindirici və səmərəli cinayət qanunvericiliyini qəbul etmək vəzifəsi təmin olunur.
Оpаtiya
Tarixi
1920-ci ildə Opatiya İtaliyaya bağlandı. İki il sonra, faşistlər hakimiyyətə gəldikdə, İtaliya hökuməti əhalinin məcburi italyanlaşma proqramına başladı və ictimai ərazilərin əksəriyyəti italyan dilli vətəndaşlar üçün ayrıldı.
1947-ci ildə Opatiya Yuqoslaviyaya verildi, əvvəlki illərdə xeyli artan italyan dilli əhalinin əksəriyyəti İtaliyaya köç etdi. 1963-cü ildə memar Andria Cicin-Sain və komandası tərəfindən "Adriatik" otelin inşası tamamlandı. "Adriatik" oteli Avstriya-Macarıstan İmperiyası dövründən sonra Opatiyada tikilən ilk otel oldu.
1991-ci ildə Yuqoslaviyanın dağılmasından sonra şəhər Xorvatiyaya bağlandı.
2010-cu ildə Zalsburq yaxınlığındakı Bad Isçl şəhəri, Opatiyanın ilk Avstriya qardaş şəhəri oldu.
Bəşir bəy Aşurbəyov
Bəşir bəy Aşurbəyov — Balaxanı və Sabunçuda neft mədənlərinə sahib olmuş Bakı milyonçusu,  İttihad Partiyasının yaradıcılarından biri və partiyanın Mərkəzi Komitəsinin üzvü.
Həyatı
Bəşir bəy Aşurbəyov 1875-ci ildə Sabunçu qəsəbəsində anadan olmuşdur. O, Sabunçu qəsəbəsinin tacirlərindən və əsas torpaq sahiblərindən olan Hacı Məhəmmədhəsən bəyin yeganə oğlu idi.
O dövrün müsəlman-Şərq adət-ənənələrinə görə, ailədə əsas vərəsə oğlan övladı sayıldığından Hacı Məhəmmədhəsən bəyin bütün varidatı da Bəşir bəyə keçmişdi. XIX əsrin sonu, XX əsrin əvvəllərində Bakıda neft bumu başlananda Bəşir bəy böyük neft mədənlərinə sahib idi. Bu mədənləri təkbaşına idarə etmək mümkün olmadığı üçün o, bu işə öz əmisi oğlanlarını da cəlb etmişdi. Onlara yeni mədənlər yaratmaları üçün torpaq sahələri ayırmışdı. Bəşir bəyin birinci həyat yoldaşı da elə öz əmisi qızı Balaxanım idi. Onların izdivacından Rübabə və Nağı adlı iki övladı dünyaya gəlmişdi. Amma bu, Bəşir bəyin yeganə evliliyi olmamışdı.
Bakıda yaşasa da, onun Gədəbəyin Xınna dərəsi adlanan obada yaşayan və Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasında böyük torpaq sahələri olan, Gəncə Şəhər Dümasının üzvü Allahyar bəy Zülqədərov əlaqələri mövcud olmuşdur.
O, 1901-ci ildə birinci ailəsi üçün Sabunçu qəsəbəsində bir imarət tikdirir. Həyat yoldaşı Balaxanım iki övladı və qayınanası Cəvahir xanımla bu imarətdə yaşayır. Bəşir bəy özü isə Nəzakət xanımla Bakının keçmiş Kladbişenski — 89 (indiki Mehdi Hüseyn küçəsi) ünvanında tikilmiş evə köçür. Onların bu evliliyindən dörd övladı — üç oğlan, bir qız dünyaya gəlir: Kazım, Məhəmmədhəsən, Midhət və Rəbiyyə.
Xeyriyyə işləri
thumb Atasından qalmış geniş torpaq sahələri, böyük neft mədənləri, Bakının müxtəlif yerlərindəki 10-a yaxın mülkü Bəşir bəy Aşurbəyova böyük sərvət qazandırır. O, qazancının müəyyən hissəsini xeyriyyə işlərinə xərcləyirdi. Ona görə də Bəşir bəy zəmanəsinin səxavətli mesenatlarından biri kimi ad qazanmışdı. 1897-ci ildə Sabunçu qəsəbəsində möminlərin istifadəsinə verilmiş məscidi də Bəşir bəy Aşurbəyov tikdirmişdi.
Bu məscidin inşası əslində onun atası Hacı Məhəmmədhəsən bəyin arzusu idi. O, həcc ziyarətinə gedərkən Sabunçu qəsəbəsindən özü ilə 10 zəvvarı da ziyarətə aparır. Onların bütün xərclərini ödəyir və söz verir ki, kəndə qayıdandan sonra Sabunçuda böyük bir məscid tikdirəcək. Ziyarətdən qayıdan kimi sözünə əməl edir. Kənd ağsaqqalları məsləhət görürlər ki, məscidi Sabunçu kəndindəki qədim tarixi abidələrdən olan "Göynüz məbədi"nin qalıqları üzərində tikdirsin. Nəhayət, təntənəli şəkildə təməlqoyulma mərasimi keçirilir. Lakin əfsuslar olsun ki, arzusunun həyata keçməsini görmək Hacı Məhəmmədhəsən bəyə qismət olmur. Məscid hazır olmamış xəstələnir və vəfat edir. Tikinti işlərini 20 yaşlı oğlu Bəşir bəy tamamlayır.
Təhsil
Bəşir bəyin xeyriyyəçilik fəaliyyətinin mühüm bir qismini də təhsilə, maarifə dəstək təşkil edirdi. Ayrı-ayrı məktəblərdə oxuyan şagirdlərə davamlı ianələr verən Bəşir bəy 1901-ci ildə Cənubi Azərbaycandan olan fəhlə uşaqları üçün Sabunçuda məktəb açır. El arasında "Həmşəri məktəbi" kimi tanınan bu təhsil ocağının fəaliyyətinə uzun illər dəstək verir.
Bəşir bəy Aşurbəyli həmçinin şeirlər də yazmışdır. Onun şeirlər kitabı AMEA-nın Əlyazmalar İnstitutunda qorunur.
1911-ci ildə Müslüm Maqomayev Sabunçu məktəbinə müəllim təyin edilir. Bir müddət çalışdıqdan sonra Sabunçuda teatr yaratmaq qərarına gəlir. Amma kəndin söz sahibləri, nüfuzlu, varlı-karlı adamları ona mane olmağa başlayırlar. Bu zaman Bəşir bəy Sabunçuda teatrın yaradılmasında Müslüm Maqomayevə dəstək olur, lazımi köməyi göstərir.
1925-ci ildə ilk Azərbaycan filmlərindən birinin çəkilişləri də Bəşir bəyin 1915-ci ildə Sabunçu vağzalı yaxınlığında yetim uşaqlar üçün tikdirdiyi və yerli əhali arasında "Putovski dvor" adlanan yerdə aparılıb.
Mədənlərində çalışan yoxsul, kimsəsiz gənclər də Bəşir bəyin himayəsində idilər. O, belə gənclərin ailə qurub ev-eşik sahibi olmalarına kömək göstərmək üçün indiki Sabunçu vağzalının yaxınlığında ikimərtəbəli binalar inşa etdirmişdi. Bəşir bəy qohumu Nabat xanım Aşurbəyovanın tikdirdiyi xəstəxanada imkansız insanların müalicəsinə dərmanla da kömək göstərirdi. thumb|leftCəfər Cabbarlının nəşrlərindən birində — 1996-cı ildə çapdan çıxan "Ədirnə fəthi" kitabında verilmiş məktublar bölməsindəki "Təzə həyat" qəzetinin 8 aprel 1907-ci il tarixli 7-ci nömrəsində gənc Cəfərin mətbuatda ilk çıxışı hesab olunan məktubda yazılır:
Bəşir bəy Aşurbəyliyə ünvanlanmış digər bir təşəkkür məktubu isə Yusif Vəzir Çəmənzəminli tərəfindən yazılmışdır. Belə ki, maddi sıxıntı ucbatından təhsilinin yarımçıq qalacağından qorxan Yusif Vəzir təzə tanış olduğu Bəşir bəy Aşurbəyova müraciət edir. Aşurbəyov özü Yusif Vəzirin ona müraciət etməsinə şərait yaradır. Bəzi mənbələrə görə Bəşir bəy Aşurbəyov biləndə ki, milyonçu Hacı İsrafil Aydəmirov Yusif Vəzirə təqaüd verməkdən imtina edib, ona ayda 25 manat təqaüd veməyə hazır olduğunu bildirib. Lakin bu vaxt Yusif Vəzir dərs verib aldığı 20 manatla özünü dolandırırdı. O, buna görədə bu təkliflə razı olmur. Həmin vaxt imtahanının təxirə salınması nəticəsində elə vəziyyət yaranmışdı ki, təqaüd üçün müraciət etmək lazım idi. Yusifin müraciətinin cavabı olaraq Bəşir bəy ona ayda 25 manat təqaüd verir. O öz gündəliyinin 8 may 1908-ci il tarixli qeydlərində Bəşir bəyin xeyirxahlığını "Ümid işığı" başlığı altında qələmə alır:
Siyasi faəliyyəti
Bəşir bəy Aşurbəyov Rusiyada Müsəlmanlıq Firqəsinin yaradıcılarından biridir. Bu siyasi partiya özünün əsas xətti kimi islam ideologiyasını siyasət səviyyəsinə qaldırmağa çalışırdı. Firqənin ideoloji əsasını ittihadi-islam, islam modernizmi, islam reformizmi kimi nəzəriyyələr təşkil edirdi. Fevral inqilabından sonra, 1918-ci ilin yanvar ayında Azərbaycan ərazisində formalaşmağa başlamış islamçı təşkilatlardan Rusiyada Müsəlmanlıq Firqəsi və həmin ilin payızında Gəncədə təsis olunmuş İttihadi-İslam Cəmiyyəti vahid qurumda birləşərək İttihadi-İslam Rusiyada Müsəlmanlıq Firqəsi adını almışdır.
İttihad Partiyası Azərbaycan Parlamentində sayca ikinci böyük fraksiya (əvvəl 4, sonra isə 13 deputatla) idi. Parlamentdə bu fraksiyaya Qara bəy Qarabəyli rəhbərlik edirdi. Onun əvvəlcə "Müsəlmanlıq" adlı qəzeti nəşr olunurdu. Daha sonra isə Ceyhun bəy Hacıbəylinin redaktorluq etdiyi "İttihad" qəzeti partiyanın orqanına çevrilmişdi. Bəşir bəy Aşurbəyov bu mətbuat orqanlarının nəşrinə maliyyə yardımı göstərir, dəstək olurdu.
1919-cu ilin aprel ayının 10-da partiyanın I qurultayı keçirilmişdir. Bakı Şəhər İdarəsinin binasında keçirilən qurultayda partiyanın adı Qafqaz İttihad Firqəsi olaraq dəyişdirilmişdir. Həmçinin qurultayda Bəşir bəy Aşurbəyovun da daxil olduğu 22 nəfərdən ibarət Mərkəzi Komitə üzvləri seçilmişdir.
Ermənilərə qarşı
XIX əsrin əvvəllərində Sabunçu əhalisinin böyük əksəriyyətini azərbaycanlılarla birlikdə ruslar, ermənilər, yəhudilər, malakanlar da təşkil edirdi. 20-ci ildən etibarən İrandan Bakıya, xüsusən də Sabunçuya, mədənlərdə işləmək üçün fəhlələr gəlirlər. Ermənilər bura "Sebunçey" deməyə başlayıblar. Bu söz əslində ermənicə cümlədir: sey – bura, bun – yuva, çey – deyil. Əvvəlcə yerli camaat bu sözün nə demək olduğunu başa düşməyib. Sonradan Sabunçunun neft milyonçuları, ziyalıları Bəşir bəy Aşurbəyov, Əliağa Murtuzov və Hacı Gəncəli Ələkbərzadə buna etiraz edirlər. Hökumət referendum keçirməyi qərara alır. Səsvermə keçirilsə də, ad dəyişməz olaraq qalır.
Faiq Bağırzadə
Bağırzadə Faiq Məmməd oğlu — geologiya elmləri doktoru (1964), Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü (1983), Əməkdar elm xadimi (1980), Bakı Dövlət Universitetinin rektoru və Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı laureatı.
Bəşir bəy Aşurbəyov
Ermənilərə qarşı
Erməni neft sahibləri Sabunçu qəsəbəsinin məscidinin də olduğu aşağı məhəlləsinin ləğv edilməsi, sakinlərin köçürülməsi və burada erməni sahibkarlara məxsus neft mədənlərinin salınması barədə də iddia qaldırırlar. Bakı qubernatoru Alışevski iddianı təmin etmək üçün öz nümayəndəsini Sabunçuya göndərir. Bəşir bəy nümayəndəni tikdirdiyi məscidin həyətinə aparır. Su quyusunu açır və içindəki suyu göstərir. Deyir ki, əgər buradan neft çıxsaydı, mən həmin yerdə məscid tikdirməzdim, neft çıxarardım. Bəşir bəy Aşurbəyov bu ərazidə yaşayanların hamısının onun qohumları olduğunu və onların köçürülməsinin yolverilməzliyini bildirir. Halbuki evləri köçürüləcək ailələrin heç birinin Bəşir bəyə qohumluğu çatmırdı. Amma o, dövlət idarələri rəhbərlərinin yanındakı yüksək nüfuzundan istifadə edərək Sabunçu qəsəbəsinin dağıdılmasına imkan vermir.
Faiq Bağırzadə
Əmək fəaliyyəti
Faiq Bağırzadə əmək fəaliyyətinə 1949-cu ildə "Qobustanneftqaz kəşfiyyatı" trestinin kontorunda mühəndis-geoloq olaraq başlamışdır. O, həmçinin 1949-cu ildə Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Univertitetinin Neft və qaz yataqlarının geologiyası kafedrası nəzdində aspiranturaya daxil olmuşdur. 1951–1953-cü illərdə "Azneft" Birliyinin "Dənizdə kəşfiyyat qazması" trestinin "Neft Daşları" idarəsində mühəndis-geoloq işləmişdir. Habelə Azərbaycan Elmi Tədqiqat Neft Geoloji-Kəşfiyyat İnstitutunun çöl tematik partiyasında mühəndis-geoloq və partiya rəisi vəzifəsində çalışmışdır.
Bəşir bəy Aşurbəyov
Ermənilərə qarşı
Mart soyqırmı zamanı da Bəşir bəy Aşurbəyli Sabunçu qəsəbəsi sakinlərinin kütləvi qətllərdən qorunması üçün mübarizə aparmışdır O, Qoçu Yusif kimi tanınan xalası oğlu və digər yerli qoçularla birgə Sabunçu dairəsi yaxınlığında müdafiə mövqeləri qurur, ətraf kəndlərdən də əlisilahlı insanlar köməyə gəlir. Burada güclü atışmalar baş verir. Daşnakların Sabunçuya girməsinin qarşısı alınır. Beləliklə, Qafqaz İslam Ordusu gələnə qədər həm kənd sakinlərinin, həm də ərazidəki neft mədənlərinin mühafizəsi təmin olunur.
Faiq Bağırzadə
Əmək fəaliyyəti
Faiq Bağırzadə 1952–1954-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Univertitetinin Neft və qaz yataqlarının geologiyası kafedrasında assistent vəzifəsini icra etmiş, 1954–1962-ci illərdə kafedranın baş müəllimi və dosenti işləmiş, 1962–1965-ci illərdə isə Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunun Geoloji-kəşfiyyat fakültəsinin dekanı olaraq fəaliyyət göstərmişdir.
Bəşir bəy Aşurbəyov
Ölümü
Bəşir bəy Aşurbəyov da sovet hakimiyyəti qurulandan sonra çox çətin tale ilə üzləşir. Əksər qohumları təqiblərdən qurtulmaq üçün Türkiyəyə, İrana köçüb məskunlaşırlar. Ona da vaxtında ailə üzvlərini götürüb ölkəni tərk etmək tövsiyə olunur. Amma Bəşir bəy bütün var-dövlətini yeni hökumətə bağışladığından bolşeviklərin ona toxunmayacağını düşünür. Bəşir bəy Aşurbəyovun yeni hakimiyyətin Nəriman Nərimanov kimi təmsilçiləri ilə də çox yaxın münasibətləri vardı. Nərimanov kiminsə ona toxunmasına imkan verməyəcəyini bildirmişdi. Onda Bakıda qalması üçün əminlik yaradan həm də bu idi.
Faiq Bağırzadə
Əmək fəaliyyəti
Faiq Bağırzadə 1964–1965-ci illərdə Myanma İttifaqı Respublikasın Ali və Orta İxtisas Təhsili Nazirliyinin xətti ilə Ranqun Texnoloji İnstitutunun professoru vəzifəsinə təyin olunmuşdur. Həmin institutda məruzələrlə çıxış edən Bağırzadə ingilis dilində "Neft və yeraltı geologiya" mühazirələr məcmuəsini çap etdirmişdir.
Bəşir bəy Aşurbəyov
Ölümü
Nəriman Nərimanovun Moskvada vəfatına qədər həqiqətən kimsə Bəşir bəyə toxunmur. O, Sabunçu qəsəbəsində, bir vaxtlar xidmətçilərinin yaşadığı sadə bir komada ailəsi ilə birgə həyatına davam edir. Ailənin Sabunçudakı imarətini sovet hökuməti onlardan alıb Qadın Klubuna çevirir.
Faiq Bağırzadə
Əmək fəaliyyəti
Faiq Bağırzadə 1970-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin rektoru vəzifəsinə təyin edilmişdir. Onun fəaliyyəti dövründə Tətbiqi riyaziyyat fakültəsi təşkil olunmuş, yeni kafedralar açılmış və institutlararası elmi-tədqiqat hesablama mərkəzi fəaliyyətə başlamışdır.
Bəşir bəy Aşurbəyov
Ölümü
Bəşir bəy Aşurbəyli 1925-ci ildə tutulur və 5 illik həbs həyatından sonra, 1930-cu ildə Nargin (indiki Böyük Zirə) adasında güllələnir.
Faiq Bağırzadə
Əmək fəaliyyəti
Faiq Bağırzadə Bakı Dövlət Universitetinin Elmi Şurasının sədri vəzifəsini icra etmişdir. O. həmçinin Sovet-İraq Dostluğu Cəmiyyətinin Azərbaycan bölməsinin, və Azərbaycan Ali Məktəb Rektorları Şurasının sədri olmuşdur.
Bəşir bəy Aşurbəyov
Ölümü
Bəşir bəyin nəvəsi Nəzakət xanım 1989-cu ildə Respublika Prokurorluğuna müraciət edir. Babasının repressiya qurbanı kimi günahsızlığı təsdiqlənir və 1991-ci ilin 13 noyabrında Bəşir bəyə bəraət verilir. O belə xatırlayır:
Faiq Bağırzadə
Əmək fəaliyyəti
Faiq Bağırzadə Bakı Dövlət Universitetinin Elmi Şurasının sədri vəzifəsini icra etmişdir. O, həmçinin Sovet-İraq Dostluğu Cəmiyyətinin Azərbaycan bölməsinin, və Azərbaycan Ali Məktəb Rektorları Şurasının sədri olmuşdur. Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasının baş redaksiya heyətinin üzvü olan Bağırzadə Ali Sovetin VIII, IX, X və XI çağırışlarında deputat seçilmişdir.
Bəşir bəy Aşurbəyov
Ölümü
Bundan əlavə Sabunçuya ilk dəfə fotostudiyanı gətirənin də Bəşir bəy Aşurbəyov olduğu iddia edilir.
Faiq Bağırzadə
Elmi fəaliyyəti
Faiq Bağırzadə 1953-cü ildə "Abşeron yarımadasının sahilboyu və bitişik sahələrində Qala dəstəsinin kəşfiyyatı" mövzusunda geologiya-minerologiya elmləri üzrə namizədlik dissertasiyasını müdafiə edərək elmlər namizədi, 1964-cü ildə "Abşeron neft-qazlı sahəsinin Şərq hissəsində məhsuldar qatın alt şöbəsində neft və qaz yataqlarının yerləşmə və formalaşmasının qanunauyğunluqları" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə edərək elmlər doktoru elmi dərəcəsini almışdır.
Professor Faiq Bağırzadə 100-dən artıq elmi əsər, habelə 12 monografiya, dərslik və dərs vəsaiti çap etdirmişdir.
Vəfatı
Faiq Bağırzadə 24 mart 1988-ci ildə Bakıda vəfat etmiş və II Fəxri Xiyabanda dəfn edilmişdir.
Adiz Kusayev
Adiz Cəbrayıloviç Kusayev (Куса́ев, Ӏади́з Джабраи́лович;) — Çeçen şairi, yazıçısı, jurnalisti. SSRİ Jurnalistlər İttifaqının (1970), Rusiya Jurnalistlər İttifaqının (1995), SSRİ Yazıçılar İttifaqının (1990), Rusiya Yazıçılar İttifaqının (1990) üzvü. Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının əməkdar mədəniyyət işçisi (1990). 2003-cü ildə Rusiya Federasiyasının Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən "Mədəniyyət sahəsində nailiyyətlərə görə" fərqlənmə nişanı ilə təltif edilmişdir.
Həyatı
Adiz Kusayev 3 yanvar 1938-ci ildə Çeçenistan-İnquşetiyanın Naji-Yurt rayonunun Şuani kəndində anadan olub. Atası yerli məktəbin direktoru idi. Çeçenlərin və inquşların deportasiyası illərində onun iki kiçik qardaşı aclıqdan ölür. Valideynləri ümidsizlikdən onu uşaq evinə göndərirlər.
Vətənə qayıtdıqdan sonra o, Qroznı Statistika Texnikumunu fərqlənmə diplomu ilə bitirir. Sonra Tambov vilayətinin Kirsanov şəhərində hərbi aviasiya texnikumunda təhsil alıb. Təhsilini başa vurduqdan sonra Qroznı hava limanında təyyarə təmiri və texniki xidmət üzrə texnik vəzifəsində çalışıb.
1969-cu ildə Rostov Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsinin jurnalistika fakültəsini bitirib. Universiteti bitirməzdən əvvəl, 1966-cı ildə Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikası Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri Komitəsinin baş redaktoru vəzifəsinə işə qəbul olunub.
1971–72-ci illərdə "Leninski put" respublika qəzetinin mədəniyyət və məişət şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışıb. 1972-ci ildən Ümumittifaq Televiziya İşçilərinin Təkmilləşdirmə İnstitutunda ixtisasartırma kurslarında iştirak etmiş, Ostankino və Şabolovski televiziya komplekslərində təcrübə keçmişdir.
1972-ci ilin sonunda Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri Komitəsinə Bədii verilişlər redaksiyasının baş redaktoru vəzifəsinə qayımışdır. 1994-cü ilin dekabr ayına qədər baş redaktor, Televiziya Komitəsinin sədr müavini vəzifələrində çalışıb.
1995-ci ilin martında Vaynax Dövlət Teleradio Şirkətinin radio yayımı üzrə sədr müavini olmuş və 1997-ci ilin iyulunda təqaüdə çıxana qədər bu vəzifəni tutmuşdur.
Ancaq təqaüdçü həyatı onu tez bezirdi. Çeçenistan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsinin jurnalistika kafedrasında baş müəllim kimi işləməyə başladı. Hazırda — bu kafedranın dosentidir. 2000-ci ilin aprelindən Çeçenistan Respublikası Milli Muzeyinin müasir tarix şöbəsinin müdiri, sonra isə baş direktorun elmi-tədris işləri və ictimaiyyətlə əlaqələr üzrə müavini vəzifəsində çalışıb.
Yaradıcılığı
Adiz Kusayev çeçen və rus dillərində yazır. Onun ədəbi karyerası 1958-ci ildə başlayıb. Sonra "Komsomolskoe irsi" gənclər qəzeti rus dilində "Böyük həyata" şeirini, "Dottaqqalla" ("Dostluq") almanaxında isə "11 avqustda küçə" poemasını çeçen dilində dərc etdirib.
O, çeçen və rus dillərində iyirmidən çox şeir və nəsr kitabının, respublikanın mədəni həyatına dair bir çox qəzet və jurnal məqalələrinin, radio və televiziya esselərinin müəllifidir.
Şeirləri "Literaturnaya Gazeta", "Literaturnaya Rossiya", "Drujba Narodov", "Yunost", "Don" jurnallarında dərc olunmuşdur. "Ovuç içərisində ulduzlar" (1965), "Üfüqlər bizi çağırır" (1966), "Yolda görüş" (1978), "Yanmış xətlər" "Müharibə ilə" (1997), "Çeçen-İnquş şeir antologiyası" (1981), "Çeçen şeir antologiyası" (2003) adlı seçilmiş əsərləri çap edilmişdir.
Onun yüzdən çox şeiri musiqiyə çevrilib, populyar mahnılara dönmüşdür.
Müəllif 1994–2009-cu illərdə Çeçenistanda baş vermiş hadisələrə ("Müharibə haqqında şeirlər", "Rekviyemlər və ağlama") böyük silsilə şeirlər həsr etmişdir. Bu yaxınlarda o, çeçen dilində beş sonet çələngləri ("İes", "Noxçiin lamnash" ("Çeçen dağları"), "Noxchiin latta" ("Çeçen torpağı"), "Noxchiin kam" ("Çeçenlər"), "Kaa" ("Günah"), "Bezam" ("Sevgi")) yazmışdır.
Günaydın, mələyim! (film, 2008)
Məzmun
Filmin əsas ideyası Qarabağ döyüşlərindən və onun ağır nəticələrindən bəhs olunmasıdır. Çox psixoloji bir süjet üzərində qurulan film şəxsi insanların taleyindən bəhs etsə də, burada insanın ən ali xüsusiyyətləri ön plana çəkilir və onun cəmiyyətdə Tanrı tərəfindən bəxş edilən mənəvi dəyərlərin insan həyatındakı rolu qabardılır.