cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kiçik Qafqaz fiziki-coğrafi vilayəti
Landşaft
Kiçik Qafqaz vilayəti Kiçik Qafqaz megantiklinoriyası nın cənub-şərq hissəsini tutur. Burada yüksək, çox intensiv parçalanmış dağ silsilələri, incə yamaclar, dağ dərələri, dərin kanyonlar bir-birini əvəz edir. Vilayətin ən hündür nöqtəsi Gamışdağ -, Murovdağ antiklinal silsilə sində yerləşir. Murovdağ silsiləsi, orta yura vulkan-çökməli süxurlardan ibarətdir və  Kiçik Qafqaz vilayətini iki hissəyə bölür: şimal-şərq və cənub-şərq. Şimal-qərbdən Murovdağ silsiləsinin qərb qurtaracaqında Şahdağ silsiləsi, cənub istiqamətində isə Şərqi-Göyçə silsiləsi uzanır.
Şahdağ horst-sinklinor silsiləsi karbonat və üst təbaşir və eosen vulkanik süxurlarından formalaşmışdır. Şimaldan Şahdağ silsiləsi Murovdağ basılmaqla məhduddur. Ginaldağın cənubunda submeridional istiqamətdə Göyçə silsiləsi uzanır, o eosen in vulkanogen-çökmə və miopliosen in vulkanogen süxurlarından əmələ gəlib. Ən yüksək nöqtəsi Getidağ dır. Mıxtökən silsiləsi, ən iri nöqtəsi Dəlidağ, böyük antiklinal yüksəklik dir, üst eosen qranitoid intrüziyalarından   ibarətdir.
Əyricə çayı
Əyricə — İrəvan quberniyasının Yeni Bayazid qəzasında, indi Çəmbərək (Krasnoselo) rayonunda çay. Rayondakı Ağbulaq və Toxluca kəndinin sərhəddindən axır.
Kiçik Qafqaz fiziki-coğrafi vilayəti
Landşaft
Murovdağın, Şahdağın və Şərqi-Göyçə silsilərində Üst Pleystosen buzlaşmalarının (karlar, troq dərələri) izləri qalıb.
Əyricə çayı
Mənbə
[http://karabakh-doc.azerall.info/ru/azerpeople/ap069az-8.php İbrahim Bayramov. Qərbi Azərbaycanın türk mənşəli toponimləri]
Kiçik Qafqaz fiziki-coğrafi vilayəti
Landşaft
Qarabağ silsiləsindən qərbdə Qarabağ vulkan ik yaylası vardır. O Kiçik Qafqazın megantiklinoriya sistemində ən yüksəkdə yerləşir, eyni zamanda Kür və Araz çaylarının iri suayrıcıdır. Onun əsas relyef formaları böyük vulkan massivləri (Böyük İşıqlı, Qızılboğaz və s.) və üçüncü, dördüncü dövrlərin lava yaylaları, axımlarıdır.
Qədim süxur lar Novuz rayon unda Əsrikçayın yuxarı axarında aşkar olunmuşdur – aşağı paleozoy 400-450 mln. yaşlı şistlər.
Kiçik Qafqaz vilayətində (Qarabağ vulkan ik yayla sı istisna olmaqla) yüksəkliklərə qədər süxur ların geoloji yaşı artır:  dağətəyi düzənliklər və dağarası çökəklik lər dördüncü dövrün allüvial çöküntülərdən ibarətdir; dağlıq ərazilər mezozoy dövrünün əhəngdaşı, şistlər, intruziv və effuziv süxur lardan ibarətdir.
Fernando Muslera
Haqqında
Hal-hazırda Türkiyə Super Liqası klublarlından olan Qalatasarayda oynayır. Kiçik yaşlarda Uruqvayın Montevideo Wanderers komandasında futbola başlayan Muslera, daha sonra eyni komandada peşəkar oldu.
İki il A komandada oynadıqdan sonra ölkəsinin ən iddialı komandası olan Nacionala icarəyə verildi. Burada keçirdiyi qısa müddətdə diqqət çəkərək Arsenal, Yuventus kimi böyük klublar transfer etmək istədilər, lakin Muslera növbəti 4 sezon oynayacağı Latsio klubunu seçdi.
Kiçik Qafqaz fiziki-coğrafi vilayəti
Mineral ehtiyatları
Vilayət mineral ehtiyatlar la zəngindir - dağ-mədən və mineral sular (İstisu, Turşsu, Şırlan və s.).
Uzux
Uzux — türk və altay mifologiyalarında, əfsanələrdə, nağıllarda bəhs edilən nəhəng insanlardı. Uzuğ və ya Uğuz olaraq da bilinirlər. "Ucugulu" və ya "Uzunbuluk" adıyla da xatırlanırlar. Çox qədim dövrlərdə yaşamış, iricüssəli varlıqlardır. Günəş onların sobası olacaq qədər uzun və böyükdürlər. Yeməkləri günəşə qaldırıb elə bişirirər. Nəhəng xalçalar toxuyurlar. Min ildən çox yaşayırlar. Çinar qədər boyları olduğu və üç yüz il yaşadıqlarını da deyirlər. Başı buludlara qədər uzanır. Normal insan boyu ancaq onun topuğu qədərdir. Ölmüş bir uzuxun bir tək sümüyündən böyük bir körpü düzəldilə bilər. Çayları bir addımda keçər. Nuh tufanının suları ancaq onun dizqapağına gəlir. Daha sonra yox olub getmişlər.
Kiçik Qafqaz fiziki-coğrafi vilayəti
Çay şəbəkəsi
Ərazi sıx çay şəbəkəsinə malikdir. Bütün çaylar Kür çayının sağ və Araz çayının sol qollarıdır. Çaylar yağış, qar və yeraltı sular la qidalanır. Çayların sularından suvarma üçün istifadə olunur.
Fernando Muslera
Haqqında
Musleranın karyerasındakı ən əhəmiyyətli dönüş nöqtəsiysə Cənubi Afrika Respublikasında təşkil edilən 2010 Dünya Kuboku oldu. Qrup matçlarında heç qol buraxmayan Uruqvaylı, Cənubi Koreya ilə oynanan ikinci dövr matçının ardından 1/4 finaldakı Qana oyununda bütün dünyanın diqqətini üzərinə çəkdi. 120-ci dəqiqədə turnirin ulduzlarından Asamoa Qyanın qaçırdığı penalti ilə penaltilərə keçilərkən, bu penaltilərdən üçünü qurtaran Muslera Uruqvayın 1/2 finala gəlişində böyük pay sahibi olan gənc qapıçı, ölkəsinin daha sonra oynadığı Hollandiya və Almaniya matçlarında qapısında gördüyü üç qola maneə ola bilmədi. Fernando Muslera bu yaz oynanan Kopa Amerikada göstərdiyi möhtəşəm performans ilə ölkəsi Uruqvayı yarım finala daşıyan aparıcı oyunçulardan biri oldu. Uruqvayın Argentinayla oynadığı 1/4 final matçındakı möhtəşəm performansı və penaltilərdə Tevezin vuruşunu qurtararaq ölkəsini 1/2 finala daşıdı. Uruqvay, 1/2 final matçında isə Liverpul forması geyən Luis Suarezin qeyd etdiyi iki qolla Perunu 2–0-lıq hesabla keçdi və finala yüksələn ilk komanda oldu.
Uzux
Etimologiya
(Uz) kökündən ve Uzamaq felindən törəmişdir.
Kiçik Qafqaz fiziki-coğrafi vilayəti
Çay şəbəkəsi
Vilayət də çox göl var: Maralgöl, Göygöl, Ceyrangöl, Ağgöl, Qarağöl, Şamlıgöl, Ordəkgöl, Zəligöl (bənd mənşəli), Qarabağ vulkan ik yaylasında Böyük və Kiçik Alagöl lər (tektonik mənşəli).
Fernando Muslera
Haqqında
Fernando Muslera, geridə buraxdığımız 2010–2011 mövsümündə isə Seriya A-da 36 matçda Latsionun qapısını qorudu. Bu matçlarda qapısında 39 qol görən bu gənc qapıcı, 13 matçda qapısında qol buraxmamışdı. Karyerasında bir İtaliya Kuboku, bir İtaliya Super Kuboku və bir də Dünya Kuboku dördüncülüyü olan 24 yaşındakı Muslera, artıq Qalatasaray qapısını qollardan qoruyur.
Kiçik Qafqaz fiziki-coğrafi vilayəti
Torpaq-bitki örtüyü
Kiçik Qafqaz vilayəti aşağıdakı 4 fiziki-coğrafi rayona bölünür:
1.Gəncə rayonu - Ermənistanla həmsərhəddir;
2.QarabQarabağ dağları rayonuağ dağları rayonu - Ermənistan sərhəddir.
3.Qarabağ vulkanik yaylası rayonu - Ermənistan sərhəddir.
4.Həkəri rayonu - Ermənistan və Iranla həmsərhəddir.
Əhatə etdiyi ərazilər
Gəncə fiziki-coğrafi rayon u Kiçik Qafqazın şimal-şərq hissəsini tutur. Şimal da Gəncə-Qazax düzənliyi ilə, cənubda Şahdağın və Murovdağın Suayrıcıları ilə, qərbdə Ermənistan la, şərq də isə İncəçayın vadisi ilə həmsərhəddir.
Geoloji quruluşu
Ərazi mürəkkəb geoloji quruluşu ilə səciyyələnir. Şahdağ silsiləsi tektonik cəhətdən Şahdağ sinklinoriyasına aiddir, onun quruluşunda terrigen, vulkanogen və vulkanogen-çökmə dəniz karbonatlı orta və üst yura,  təbaşir və paleogen, qranitoid intruziyaları ilə kəsilən süxurlardan ibarətdir. Silsilə asimmetrikdir: şimal-şərq yamacları uzundur, cənub-qərb yamacları qısadır, parçalanmışdır, vadiləri isə sellidir. Neotektonik mərhələdə silsilənin intensiv qalxmasına görə onun yamacları parçalanmışdır. Relyefin yüksəklikləri böyük fərqləri intensiv dərin eroziya təmin edirlər. Dərələr yuxarı axımlarında V-şəkilli formadadır. Orta axınımda (Şəmkir antiklinoriumu ilə kəsişməsində) dərələr çox dərindir.
Murovdağ antiklinor silsiləsi (Gamışdağ -, Murovdağ - ) yura, təbaşir, paleogen, neogen vulkanogen, vulkanogen-çökmə və çökmə  süxurlardan ibarətdir. Silsilə asimmetrikdir: şimal yamacı düzdür və Gəncəçay, Kürəkçay, Gorançay, İncəsu çayı dərələri ilə eninə parçalanır, çay dərələri arasında erozion silsilələr ucalır və Kür çayına tərəf enirlər. Silsilənin cənub yamacları  dikdir. Murovdağ silsiləsinin yüksək hissəsində qədim buzlaq relyef formaları - karlar, sirklər, troq dərələri inkişaf edirlər. Silsilənin yamaclarını terraslaşmı-aşağı axarında kəsən çay dərələri, yamacları dik və pilləlidir. Neotektonik qalxmaların kəmiyyəti uplifts suayrıcı hissəsində 3000–3500 m-ə çatır.
Morfostrukturu
Rayonun əsas morfostruktur elementləri Qazax enməsi, Şəmkir qalxması, Pant silsiləsi və Göygöl qalxmasıdır.
Üst yura, təbaşir və paleogen çöküntüləri ilə yaranan Qazax silsiləsi - qraben-sinklinalıdır, şimal-şərq istiqamətində genişlənir və Qazax şəhərində Kür dağarası çökəkliyi ilə qatılır. Graben-sinklinalının mərkəzinin ən aşağı hissəsini, qırılma boyunca  qoyulmuş  Ağstafaçay sinklinal dərəsi tutur.
Şəmkir qalxması Başkənd-Dəstəfür çökəkliyi iki təcrid sahəsinə bölünür - Rüstəm-Əliyev (qərbdə) və Hacıbulağ (şərqdə). Şəmkirçay dərin formadadır, aşağı hissəsində dərənin yamacları hündürlüyü 30 m-dən şaqulidir. Burada subasar yoxdur və onun bütün yatağı iri daş-çınqıl materialından ibarətdir. Alçaq terrasların və eroziya izlərinin olmaması, Şəmkir silsiləsinin son və müasir dövrün aktiv qalxmasının sübutlarıdır. Relyefin şərq hissəsində yaxşı müşahidə olunan Pant və Göygöl qalxmaları ayrılırlar.
Kəpəz dağının sinklinal zirvəsi üst yura əhəngdaşlarından ibarətdir. Şahdağ silsiləsinin Murtuzdağ, Gamıştı, Kanalı zirvələri miopliotsen lavalardan ibarətdir.
Murovdağ silsiləsinin suayrıcısı intensiv parçalanmışdır və ən gərgin yeni tektonik qalxmaları ilə təmsil edilir. Burada qayalıq alp relyef diqqəti cəlb edir. Şahdağ silsiləsinin suayrıcısı az dərəcədə parçalanmışdır, lakin çay dərələrinin kəsimlərinin dərinliyi Murovdağ silsiləsinə imkan vermir. Burada nival-şaxtalı və qravitasiya prosesləri üstünlük təşkil edir. Ortadağlıq və alçaqdağlıq zonalarda eroziya və denudasiya proseslərinin müasir relyef formaları üstünlük təşkil edir.
Relyefin əsas formaları çay dərələridir. Çay şəbəkəsinin sıxlığı hündürlüklə əlaqədar olaraq artır. Şahdağ silsiləsinin suayrıcısında o 0.9–1 km/km2,  alçaq dağlığda - 0.4-0.5 km/km2-dir. Çayların yuxarı axarında dərələr qabarıq yamaclarda dərin dərələr şəklindədir. Çayların mənbələri dik-yamac su sirkləri təşkil olunur. Orta dağlıq və dağyanı zonalarda çay dərələri, əhəngdaş süxurlara salınır, pilləvəri, kanyonvari quruluşa (məsələn, Gəncəçay və b.) malikdir. Çay dərələri terraslaşmışdır. Onların yamaclarında akkumlyativ, erozion terraslar inkişaf etmişdir. Onlar dar səthlərlə, aralıklı istiqamət ilə xarakterizə olunur. Bu rayonun ən böyük çayı Zəyyəmçaydır.
Gəncə bölgəsinin oliqosen yaşlı hidroqrafik şəbəkəsi dağların relyefində  qədim dərələrin qorunmasının mümkün olduğunu göstərir. Çox güman ki,  onların qoyulmaq yeri Başkənd-Dəstəfür hövzəsidir, onun üzərində əsas çay qollarının Qoşqarçay-Dəstəfürun su ayrıcısında qədim allüvial çınqılları geniş sahələri əhatə edir. Çökəkliyin şimal yamacının pilləsi qədim çay şəbəkəsinin bir hissəsidir. Onun şərq davamısı İlxıdərə, Buzluxçay, Gorançay, İncəçay dərələrinin uzadılması ola bilərdilər.
Qədim buzlaq formaları Şahdağ və Murovdağ silsilələrinin 2400 m-dən yüksəkliklərdə suayırıcıda aydın qorunublar. Şəmkirçay və Gəncəçayın yuxarı axımlarında (2400- yüksəkliklərdə) bir sıra, mərtəbəli formada yerləşən karlar var. Gamış dağda karkar 2800, 3100 və 3280-ci yüksəkliklərdə qorunurlar. Bu buzlaq relyef formaları Kiçik Qafqazın kar-dərəli və bir neçə çəkilmə mərhələlərində saxlanılan üst dördüncü buzlaşmaya aiddir.
Gəncə fiziki-coğrafi rayonunda yerüstü düzənliklər də  inkişaf edir. Alçaq dağlıq zonada Aşağı Cibikli, Çardaxlı kəndləri yaxınlığında yerüstü düzənliklər (Çardaxlı) dağ yaylaları ilə müşahidə olunur. Onların fraqmentləri 900-1000 dən yüksəkliklərdə yerləşirlər. Cənubda 1600- yüksəkliklərdə Tərtər yerüstü düzənliklərinin analoqları inkişaf edir, onun fraqmentləri Qoşqarçay və Şəmkirçay aralarında qorunub saxlanıblar. Qoşqarçay-Gəncəçay suayrıcında bu səthi Çardaxlı səthindən aydın izlənən hündürlüklə ayrılır. Tərtər yerüstü düzənliyin analoqları Göygölün şərqində, hündürlükdə müşahidə olunur. Bu səth üçün güclü gilli, sürüşmə prosesləri davam edən yaylalar səciyyəvidir.
Şəmkir antiklinoriumunun qübbəsində, Əsrikçay-Zəyyəmçay-Şəmkirçay suayrıcısında, 2000- yüksəkliklərdə bir sıra düzənlik relyefi saxlanılır.
Gəncə rayonunda seysmik proseslər təkrarlanır (7-8 baldan çox zəlzələlər müşahidə olunur). Zəlzələlərin ən aktiv mərkəzlərindən biri Zurnabaddır, orada 9 bala qədər zəlzələlər olur. Ən aydın geomorfolojı ifadəsi Kəpəz dağın, 1139-cu ildə baş verən seysmogen uçqunudur. Göygölün formalaşması bu uçqun ilə bağlıdır.
Faydalı qazıntıları
Rayon alunit, dəmir filizi, qızıl, mərmər və s. kimi faydalı qazıntılar ilə zəngindir
İqlimi
İqlimi mülayim-istidir. Havanın orta illik temperaturu düzənliklərdən dağlara doğru azalır - 14 °C-dən 0 °C-ə qədər. Orta illik atmosfer yağıntıları 400 mm-dən 900 m-ə qədər dəyişir.
Həsənsuçay, Əsrikçay, Şəmkirçay, Qoşqarçay, Gəncəçay, Gorançay, İncəsuçay və s. yağış, qar və qrunt suları ilə qidalanırlar. Çayların suları suvarma üçün istifadə olunur.
Şabalıdı, qəhvəyi dağ-çəmən, qara və s torpaqlar vardır. Onlarda çöl, dağ-meşə, kol və alp çəmənlikləri inkişaf etmişdir. Gəncə rayonunda üzüm, kartof, meyvə bağları vardır.
Əhatə etdiyi ərazilər
Qarabağ dağlıq rayonu Kür - Araz düzənliyi və Qarabağ silsiləsinın suayrıcıları arasında yerləşir.
Qarabağ silsiləsi Tərtər çayının sağ sahilindən başlayır və Ziyarət dağına qədər uzanır. Sonra silsilə enir və yüksək maili və dağyanı İncə, Güyan və Xərəmi düzənliklərinə keçir. Silsiləsinin maksimal hündürlükləri – Böyük-Girs, Qırxqız. Tərtərçay hövzəsinin daxilində silsilə ancaq 2000–2200 m-ə çatır, onun maksimal hündürlüyü - 2700- - Xaçınçay və Ballucaçay (Qarqarçayın qolu) arası həsirdir, sonra cənub-şərq istiqamətində, böyük bir məsafədə yüksəkliklər 2290-dən 2725 m-ə qədər tərəddüd edir, Ziyarət dağından cənub-şərqdə o kəskin enir və Araz vadisində, yüksəklikdə Arazyanı düzənliklərin allüvial-prolüvial çöküntüləri altına keçir.
Cənub-qərb yamacı orta dağ silsiləsində (2000- aşağıda) struktur cəhətdən təbaşir və paleogen vulkanogen-çökmə süxurlarla qatlanmış, granodiorit intruziyalarla və ultroəsas süxurlarla kəsilən Sarıbaba sinklinoriyasına aiddir. Onlardan birinciləri müsbət, ikinciləri - mənfi relyef formaları yaradırlar. Silsilə assimetrikdir: qərb yamacı qısa və dikdir, şərq isə bir neçə eninə və uzununa Qırxqız, Çahmag, Bogurhan və digər silsilələrindən ibarətdir, Tərtərçay, Xaçınçay, Qarqarçay, Honaşençay, Köndələnçay, Quruçay dərələrin və onların qolları ilə sıx şəbəkə ilə parçalanır. Silsilə yura və təbaşir dövrünün vulkanogen və karbonat süxurlarından ibarətdir - əhəngdaşı, gil, şist və b. Əhəngdaşları yayılan sahələrdə  karst relyefi formalaşır - Azıx mağarası. Həkəriçay dərəsinə çevirilən yamac yarğanlarla və dərələrlə parçalanır və (quraqlıq səbəbindən) bedlend inkişaf edir.
Böyük-Girs dağından cənub-şərqdə, Quruçayın orta axımında,  Qarabağ antiklinoriyası kəskin batılır və  Böyük Tağlar, Tuğ, Domı və b. monoklinal tirələri və qılıcları üst yura çöküntüləri ilə yarananlarla bağlanır. Sarıbaba sinklinorium  kəskin genişlənir (1,5–2 km-dən Böyük-Gırsdan cənuba 10- Quruçay dərəsinə qədər) və Əlicalı graben-sinklinal təbaşir süxurlarla toplanmış muldanı yaradır. Relyefdə o geniş Quruçay hövzəsini təşkil edir.
Relyefi
Qarabağ silsiləsinin relyefi cənub-şərq hissəsində Laçın antiklinoriyası iştirak edir, şimal-şərqdən Başlıbel-Laçın qırılması ilə və Zamzur antiklinoriumu ilə məhdudlanır; onun cənub-şərq davamında sıf yerləşir və üst yura vulkanogen- çökmə süxurlarından ibarətdir. Bu antiklinoriumların ən hündür fraqmenti relyefdə, Qarabağ silsiləsinin suayrıcı hissəsində yerləşən Altıntaxta, Güllücə , Ziyarət və b. zirvələrinə uyğundur.
Qarabağ silsiləsinın suayrıcı hissəsi yeni tektonik mərhələdə horst qalxmasına məruz qalıb,  maksimal hündürlüyü Alaqaya, Qırxqız, Böyük-Girs dağ silsilələri ilə uyğundur.
Qarabağ antiklinalın şimal-qərbdə relyefdə bir sıra monoklinal silsilələr (Buzluq və s.) təşkil edir, Tərtər çayın sol qolları kəsilir. Silsilələr 2200- yüksəkliklərə çatırlar və dik pilləli yamaclarla cənub-qərbə, Tərtərçay dərəsinə tərəf yönəlirlər.
Tərtərçay və Xaçınçay dərələri arasında antiklinorium döngə, şimal-şərq qabarıq hissəsi ilə yönəlir.  Burada relyefdə,   hündürlüyə çatan,  Zocayurt monoklinal silsiləsi ifadə olunur.
Xaçınçay dərəsindən cənubda Qarabağ silsiləsi subenmədən submeridianal istiqamətdə dəyişir. Burada silsilə maksimal qaldırılıb. Onun su ayrıcı hissəsi qayalı horst-monoklinal silsilələri təşkil edir (Alaqaya – 2500-, Qaranlıq – təxminən, Gırxgız - qədər),  bir-birindən eninə qırılmalarla yaranan aşırımlarla ayrılır. Aşırımdan cənubda, Qırxqız massivini ayıran suayrıcı mailidir və hündürlükləri 2500–2600 m-dən artıqdır. Daha sonra silsilə kəskin Xalfalıçay dərəsinin yuxarı axımında Qarqarçay dəriəsi boyunca (Qarqarçayın qolu) alçalır. Burada suayrıcı silsiləyə yüksəklikdə aşırım, çox yumşaq relyeflə cavab verir.
Cənubda, demək olar ki, düz bucaqlı Qarabağ suayrıcı silsiləsinə qarşı, Sarıbaba qayalı monoklinal silsiləsi yerləşir. Bu kəsik seqment üst yura əhəngdaşlarından ibarətdir və struktur cəhətdən Sarıbaba sinklinalının bir hissəsidir.
Qarabağ silsiləsinin cənub-qərb yamacı qısa, dik və pilləvari formada Həkəriçay dərəsinə tərəf enir. Şimal-şərq yamacı uzun və müxtəlif, alçaq morfostrukturlarla mürəkkəbləşir. Suayrıcı hissədə (1800- yüksəkliklərdən yuxarıda) yamac dik, çılpaq və nisbətən intensiv parçalanmışdır, bəzən qravitasiya relyef formaları ilə mürəkkəbləşir.
Tərtərçay və Qabartıçay dərələri arasında qövs şəkilli silsilə sistemi qabarıq formada cənub və cənub-şərq istiqamətdə diqqəti cəlb edir. Çaldıran, Sıxavənd və Xaçınçay çökəklikləri də bu istiqamətdə yerləşirlər. Onları ayıran çay dərələri ümumi planda onlarla eyni formadadırlar.
Struktur
Struktur cəhətdən, silsilələr bat vulkanogen tuf-qırıntılı süxurlarından təşkil olunan Ağdam antiklinoriumunun çərçivəsində yerləşir,  lakin onlar demək olar ki, antiklinoriumun mərkəzi xəttini düz bucaq altında kəsişməsində subenmə istiqamətində uzanırlar. Lakin silsilələrin maksimal hündürlüyü (1360-dən ) antiklinoriumun mərkəzi xəttinə təsadüf edir.
Bu silsilələr yeni tektonik mərhələdə kəsilmiş blokların hərəkətləri nəticəsində formalaşmışdır. Cənubda Mehmana intruziya qrupu eroziya nəticəsində aşılıb və relyefdə intruziv massivlər və təpələr (Qalayçın, Bozdağ və s.) yaradır.
Qarabağ silsiləsində morfoloji cəhətdən ən təzadlı relyeflə, Qarqarçay vadisindən şimal-qərbdə Ağoğlançayın (Kğndələnçayın qolu) mənbəsinə qədər uzanan Boğuxan antiklinal silsiləsi ilə fərqlənir. Eninə profildə silsilə asimmetrik quruluşa malikdir. Cənub-qərb yamacı dik, intensiv parçalanmış və tektonik qırılmalarla mürəkkəbləşmişdir. Şimal-şərq yamacı az meyillidir və daha az parçalanmışdır. Struktur cəhətdən, silsilə braxiantiklinal və günbəzvarı yüksəkliklərə aiddir,  səthi üst yura karbonat süxurlarla xüsusiyyətlənir.  Silsilənin ən maksimal hissəsi (Boguhan dağı - ) eyni adlı günbəz ilə uyğunluq təşkil edir. Şimal-qərb istiqəmətində silsilə kəskin pilləvari formadadır və 800 m-ə qədər enir. Olduqca dayaz və eroziyadan qorunan şimal-şərq qanadı strukturuna görə üst yura və alt təbaşir əhəngdaşları və qumdaşları ilə eyni tərkiblidir. İncə monoklinal silsilə (Çınqıllı- ) və yayla (Mallıbəyli – ) pillələrlə, uzununa qırılmalarla ayrılmış Boğurxan silsiləsini seysmoqravitasion uçqunlar ilə mürəkkəbləşdirir.
Boğurxan silsiləsi pillivari formada enir və cənub-şərq istiqamətində Görgör (1400-) və Maçqalaşen (750-) mərhələlərini formalaşdırır. Şimal-şərqdə Qarabağ silsiləsinin kənar hissəsində Şahbulaq monoklinal silsiləsi ilə dairiyə alınır, o da submeridional istiqamətdə Tərtərçayın və Qarqarçayın aşağı axarına qədər uzanır. Silsilə üst təbaşir orqanogen əhəngdaşlar ilə formalaşıb, onlar da Ağdam antiklinoriumunun şimal-şərq qanadlarından biridir.
Silsilə eninə profildə kəskin asimmetrik quruluşa malikdir. Onun şimal-şərq yamacı düz, uzun və kənar zonasında allüvial-prolüvial çöküntülərə örtülüdür, Qarabağ dağyanı düzənliyini təşkil edirlər. Cənub-şərq yamacı qısa, dik və bəzi hissələri sıldırımdır, kəskin və pilləvari Gülyataq, Qabartı, Xaçınçay və b. çayların aşağı axımı ilə vadilər sisteminə enirlər. Silsilənin suayrıcısı düzdür və qalın (10- qədər) şistlərlə örtülüdür. Qarqarçayın aşağı axımında Şahbulaq silsiləsi kəskin enir və relyefdə Qarqarçayın gətirmə konusları arasında nisbi hündürlükləri  35- olan allüvial-prollüvial astanalar formalaşır. Qarqarçay dərəsinin cənubunda Şahbulaq silsiləsi boyunca Qarakənd monoklinal tirəsi və Qaraçuq antiklinal yüksəkliyi yerləşir, qırılmalarla parçalanmış üst yura karbonat süxurlarından ibarətdir. Qarakənd monoklinal tirəsinin maksimal hündürlüyü mərkəz hissəsində təqribən 700 m-ə çatır və tədricən Qarqarçay və Xonaşençay dərəsinə tərəf enir.
Faydalı qazıntıları
Rayon seysmikdir  - 7-8 bala qədər zəlzələlər təkrarlanır. Faydalı qazıntılarla – polimetal filizləri, tikinti materialları, Turşsu minerallar bulaqları ilə zəngindir.
İqlimi
İqlimi (qərbdə) mülayim-isti və (şərqdə) soyuq keçir. Orta iyul temperaturu 600- hündürlükdə 25º-26 °C, mütləq maksimum temperaturu isə 40º-41 °C-ə bərabərdir. Temperaturun miqdarı 0 °C-dən yuxarıda - 4500-5000º-dir. Atmosfer yağıntılarının miqdarı 250–350 mm-ə bərabərdir. Hündürlükdə havanın temperaturu aşağı enir,  yağıntının miqdarı 600–900 mm-ə qədər - meşə qurşağında artır. Orta yanvar temperaturu alçaq dağlıqda -1º – +1º arasında tərəddüd edir. hündürlükdə davamlı qar örtüyü formalaşır.
Çayların axım modulu 20 l/s km2-dir. Tərtərçay dərəsinin yuxarı axarında 4 l/s km2 arasında dəyişir. Tərtərçayda Sərsəng su anbarı inşa edilmişdir.
Torpaq-bitki örtüyü
Torpaq-bitki örtüyü hündürlük zonalarına tabedir: tünd-şabalıdı - dağ çölləri-yovşan, yovşan-şoran bitki kompleksləri; dağ-meşə və qonur dağ-meşə torpaqları-dağ meşə-palıd, fısdıq, vələs, aşağıda çəmən-kol və dağlıq kserofit bitki kompleksləri; dağ-çəmən torpaqları-subalp çəmənlikləri (kiçik ərazilərdə-alp çəmənlikləri).
Təbii landşaftlar insanlar tərəfindən əsaslı formada dəyişiblər. Hal-hazırda meşə komplekslərinin yerində, çöllər, meyvə bağları, üzümlüklər, bitkilər və tərəvəzlər vardır.
Əhatə etdiyi ərazilər
Qarabağ vulkanik yaylasının fiziki-coğrafi rayonu Tərtərçay və Həkəri çaylarının yuxarı axımıında yerləşir, 1800 m-dən  3600 m-ə qədər yüksəklikdə və şimal-qərbdən cənub-şərqə geniş zolaq ilə uzanır. Qarabağ vulkanik yaylasının əsası qədim süxurlardan ibarətdir. Neogendə və antropogendə dağların qədim qırışıq-faylıq çatlardan axan lavalar, az parçalanmış sahəni örtmüşlər.
Relyefi
Yaylanın şimal-şərq və cənub-qərb kənarları ilə yanaşı, üst mezozoy və üçüncü dövrün dislokasiyalı süxurlarının çıxış sahələrində, iri uzununa qırılmalar keçir. Böyük dərin qırılma, İşıqlı massivinin cənub-şərq kənarından Qızıboğaza tərəf, sonra Göyçə gölünə qədər uzanan, mərkəzi xətti yerləşən çoxsaylı pliosen və pleystosen vulkan, termal və soyuq mineral sularla qeyd olunur. Dördüncü dövrün lavaları və şlak konusları ilə bir sıra kiçik diaqonal, pliosen ərzində aktiv qırılmalar qeyd olunur. Yaylanın böyük hissəsi yüksəklik zonasında yerləşir. Yaylanın əsas xüsusiyyətləri üst pliosen-dördüncü vulkanizmindən, relyefin detalları isə - müasir nival-denudasiya və qədim buzlaq proseslərindən ilə asılıdır. Yaylanın su ayrıcısı  3000- yüksəklikdə yerləşir, relyefi kifayət qədər düz və dalğalıdır.  İşıqlı, Qızılboğaz və Keçəldağ dağları, müxtəlif tərkibli üst pliosen lavalarından ibarətdir. Onlar parçalanmış relyefə malikdir. Şimal-qərbdən və şimal-şərqdən yüksək dağlıq zonalarda olduqca düz lava yayları ilə birləşirlər.
Həkəri maili akkumlyativ düzənliyi həkəri dəstəsinin allüvial, qismən də allüvial-prolüvial son pliosen çöküntülərindən ibarətdir. Həkəri dəstəsinin vulkan-çökmə süxurlarının yaşı həkəridən-abşerona qədərdir, Qarabağ dağlıq ərazisinin relyefi plastikasında mühüm rol oynayır.
Lava qatları dik və kiçik (150- və ya daha az) yamaclarla yüksəkdağlıq yaylanı təşkil edir. Yayla Tərtərçay, Bazarçay, İldrımsuçay dərin dərələrə tərəf kəsilir. Lava qatları - Tərtər, Minkənd, Bazarçay, Pəriçınqıl, Qırmızıdağ və s. – həm çayların vadilərində və yayla səthində formalaşmışlar.
Bütün yaylaların və qatların əsas tərkibi pleystosen lavalarının püskürməsindən yaranmışdır. Yalnız Əhmədli yaylası pliosen və qismən dördüncü dövr lavalarından ibarətdir.
Strukturu
Struktur cəhətdən, yayla sinklinalda yerləşir, pliosen və antropogen dövrünün vulkanogen-çökmə, vulkanogen çöküntülərindən idarətdir. Şimalda yaylaya Kəlbəcər paleogen muldasının bir hissəsi, cənub-şərqdə isə alt həkəri çökəkliyinə aiddir. Yaylanın düz, kələ-kötür səthində, yüksəklikdə onlarla konuslar və massivlər ucalır, turş əsas lavadan və piroklastik materiallardan, (nisbi hündürlüyü 300-) ibarətdir. Yaylanın mərkəzində Böyük İşıqlı (yaylanın cənub-qərbində), Qızılboğaz  və s. yerləşir. Lava yayladan sərqdə (Tərtərçay və Həkəri çayların yuxarı axarında) Dəlidağ massivi yerləşir, o mezozoyun turş intruziv süxurlarından ibarətdir.
Dördüncü dövrün vulkanizmi tez-tez bir neçə güclənmə və zəifləmə fazaları ilə geniş yaylalarda lava axınlarının (bəzən uzunluğu 35- çatır) yaranmasına səbəb olublar. Sonuncular yaylanın əsas xüsusiyyətləridir. Ümumiyyətlə, vulkan formalarının morfologiyası qatılığın və püskürmə materiallarının miqdarının qədimdən cavana doğru azalmasını göstərir.
Yaylanın suayrıcı hissəsi yüksək dağ relyefi ilə xarakterizə edilir.
Qarabağ vulkanik yaylasına holosen vulkanik formaları uyğun gəlir. Burada yeni şlak kraterləri və kiçik dilli lavalar diqqəti cəlb edir. Cavan lavalar bəzən buzlaq relyef formaları ilə əhatə olunurlar. Bu Qızılboğazda daha yaxşı ifadə olunur. Yaylanın səthində, xüsusilə Pəriçınqıl və Qırmızıdağ hissələrində önbuzlaqlı andezit və andezit-bazalt qayalı lavalar geniş yayılıblar. Onlar dalğalı, təpə-tərəli səthi, böyük "daşlı dənizlər" – çınqıllar ilə əhatə olunurlar. Qafqazda ən böyük qayalı çınqalların olduğu sahə– Pəriçınqılda yerləşir.
Faydalı qazıntıları
Yayla faydalı qazıntılar ilə zəngindir - inşaat materialı, qızıl (Zod aşırımı), İstisu mineral bulağı (60 °C temperaturlu hidro-xlorid-sulfat su), Laçın rayonun Minkənd kəndi yaxınlığında soyuq mineral bulağı  və s.
İqlimi
Yaylanın iqlimi soyuqdur. Qışı sərt və uzundur - 6 aya qədər. Qar örtüyünün qalınlığı 1–2 m-dir. Yayı qısadır. Havanın orta illik temperaturu 0 °C ilə 6 °C arasında dəyişir. İllik atmosfer yağıntıların miqdarı 700–800 mm-dir (bunlardan isti mövsümlərə aiddir).
Yaylanın cənub-qərb hissəsinin çay şəbəkəsi Araz çayı sisteminə, qismən cənub-şərq hissəsi isə Kür çayına məxsusdur. Çay şəbəkəsinin sıxlığı, hündürlükdən və lavanın parçalanmasından asılı olaraq, 0.2-dən 1 km/km2 dəyişir. Çaylarda dağ-kontinental rejimi məhduddur. Daşqınlar yazda və yayın əvvəlində qarların intensiv əriməsi zamanı baş verir. Yayın sonunda çayların səviyyəsi düşür. Çaylar yeraltı sular ilə qidalanırlar.
Gölləri
Rayonda bir çox göllər vardır – Böyük və Kiçik Alagöllər, İşıqlı və s.
Əhatə etdiyi ərazilər
Həkəri fiziki-coğrafi rayonu Oxçuçay və Həkəri çaylarının aşağı axınlarını əhatə edir. Ön Araz düzünün şimal-qərb istiqamətində yüksəliyə qədər ucalır. Şimal-şərqdə Qarabağ silsiləsi və cənub-qərbdə Qarabağ yaylası arasında Həkəriçay hövzəsində yerləşir və relyefi nisbətən aşağıdır. O geniş Göyçə-Qarabağ (Şıxəlibəyli E.S., 1966), və ya Göyçə-Həkəri sinklinoriumunda (Antonov B.A., 1971), yura, təbaşir, paleogen, neogen və dördüncü dövrün vulkanogen, vulkanogen-çökmə süxurlarından ibarətdir. Cənub-şərqdə, Həkəri, Bazarçay və Araz çaylarının vadilərində, sinklinoriya Altaraz çökəkli ilə birləşir,  yuxarı pliosen və antropogen vulkanogen-çökmə, allüvial-prolüvial çöküntülərlə doldurulub. Müasir relyefin strukturunda Altaraz çökəkliyi Həkəri yüksək yaylası və Araz çayı dərələrinin maili düzənliklər ilə əlaqələnir.
Relyefi
Müasir relyefin plastikasında, onun parçalanma xüsusiyyətlərində süxurların litoloji növləri mühüm rol oynayır. Qarabağ silsilənin cənub-qərb yamacında qalın təbaşir süxurları monoklinal tirələr yaradır, yamacda uzununa-tirələri parçalanma təşkil edir. Həkəri çayının sol qolları monoklinal tirələri onların xaç istiqamətində parçalayır, onların keçid yerlərində dərin dərələr yaradır. Litoskulptur relyef Oxçuçay vadisində aydın nəzərə çarpır. Onun sol sahilində Süsəndağ monoklinal silsiləsi uzanır, qərbədə alt təbaşirin əhəngdaşları və qumdaşları ilə bitir dik yamac formasında kəsilir. Silsiləsinin nisbi hündürlüyü 500 m-dən 700 m-ə qədərdir. Osgülüm silsiləsi çayın sağ sahilində yerləşir. Çay dar dərə ilə axaraq onu kəsir.
Çox müxtəlif strukturlara Həkəri çayının yuxarı axarında və Mıxtökən silsiləsinin cənub yamaclarında su ayrıcılar vardır. Burada onlar düzdür və yamacları az meyillidir. Onlara salınan çay dərələri nisbətən meyilli yamacları ilə xarakterizə edilir. Dəlidağın zirvəsində, Mıxtökən silsiləsinin ən qərb hissəsi olan,  kar və troq dərələr şəklində buzlaq relyef formaları saxlanılıblar. Rayonda qravitasiya relyef formaları nisbətən zəif inkişaf etmişdir və yayılanı xatırladır. Qaya çınqılları Böyük-Girs massivinin cənub yamaclarında, Qorçu çayı vadisində lava axınları olan ərazilərdə inkişaf edirlər. Torpaq sürüşmələri Budurdərə çayının (Şalvaçayın sag qolu) yuxarı axarında, Qorçuçay vadisinin sağ sahilində izlənirlər.
Çay arteriyası
Ərazinin əsas çay arteriyası Həkəriçaydır, onun mənbəyi yüksəklikdə yerləşir. Çay dərəsi bir neçə genişlənən və daralan hissələrdən ibarətdir və dörd hissəyə bölünür. Yuxarı axarında qolların (Şalva, Qorçu və b.) dərinlik parçalanması nisbətən kiçikdir,  tədricən çayın aşağı axını boyunca artır. Qorçu çayın dərəsində lava axımı lava yaylasını təşkil edir. Lavaların altında güclü çınqıl çöküntüləri müxtəlif növləri ilə aşkar olunurlar.
Həkəri vadisinin Laçın ərazisi ən dərin parçalanması ilə, yalnız bəzi yerlərdə yüksək eroziya ilə səciyyələnir. Muradxanlı kəndinin şimalında, vadinin sol yamacında, , 29-, 73-, 132-, və 184- yüksəkliklərdə terraslar ayrılırlar. Çaylar – Həkəri, Oxçuçay, Bazarçay və s., sulu qar, qrunt, qismən yağış suları ilə qidalanırlar. İsti aylarında bu çaylar daşır. Çay suları suvarma məqsədləri üçün istifadə olunur.
Düzənliklər
Akkumulyativ düzənliklər Kiçik Qafqazın yamaclarının cənub-şərq hissəsini geniş zolaq ilə əhətə edir. Arazyanı maili düzənlik dellüvial çöküntülərdən ibarətdir və bu ərazi üçün dərə-qobu parçalanması xarakterikdir. Həkəriçayın mənsəbində və şərqdə bu düzənlik allüvial-prolüvial yataqlarından ibarətdir. Düzənliyin səthində və yamaclarda, vadilərlə kəsilmiş, böyük andezit-bazalt qayalar izlənirlər.
Həkəri rayonunda qış quraq mülayim-isti keçir. Orta iyul temperaturu 27 °C-dən çoxdur. Havanın orta illik temperaturu 10º-dən 14 °C-ə qədər dəyişir. Atmosfer yağıntıları yazda və payızda düşür. Yağıntıların illik miqdarı - 300–600 mm-ə bərabərdir.
Torpağı
Dağ-şabalıdı və qəhvəyi dağ-meşə torpaqları geniş yayılmışdır. Burada, dik və sıldırımlı yamaclarda, (adda-budda) seyrək şəklində, fısdıq, palıd və vələs meşələri bitirlər. Arazyanı düzənliklərdə, quru iqlimlə əlaqədar olaraq çöl landşaftları və açıq-şabalıdı torpaqlarda bitən kollar inkşaf etmişdir. Onlar qışlaq  üçün istifadə olunur. Həkəriçay boyunca ardıc kollarına rast gəlinir. Bəsitçay qoruğunda təbii şəkildə şərq çinar ağacları qorunur.
Lombok boğazı
Lombok boğazı - Lombok boğazı Malay arxipelaqına aid olan İndoneziyaya məxsus Bali, Nusa Penida və Lombok adalarını ayırır.
Əbədi iz (film, 1985)
Məzmun
Film sovet xalqının alman faşizmi üzərində qələbəsinin 40 illiyinə həsr edilmişdir.
Lombok boğazı
Coğrafiyası
Sakit okeanına aid olan Bali dənizini (şimaldan) Hind okeanı (qərbdən) ilə birləşdirir. Boğazın cənub-qərbində Bali və Nusa Penida adaları arasında Badunq boğazına çevrilir. Ən dar yeri 18 km təşkil edir. Nusa Penida adası qərbdə, Lombok adası isə şərqdə yerləşir. Ən dərin yeri 1400 m təşkil edir ki, o da boğazın şimalında yerləşir. Ən dayaz yeri isə 250 m-dən aşağıdır. Boğaz İndoneziyanın iki vilayəti olan Bali və Qərbi Kiçik Zond adaları arasında sərhəd təşkil edir. Sahilində Bali adasında Manqqis və Kubu, Lombok adasında Matarom və Lembar şəhərləri yerləşir. Burada xırda adalar vardır. Lombok adasının qurtaracağında Qili arxipelaqı yerləşir.
Təbiəti
Lombok boğazı Volles xəttində yerləşir və Asiya və Avstraliya arasında yerləşir. Sualtı relyef çox mürəkkəbdir. Əsasən dərinlik birdən yüksəlir və sualtı pillə əmələ gətirir. Suyun temperaturu 27-28 °C təşkil edir. Sakit okeanına aid olan hissədə suyun duzluğu nisbətən zəifdir. Hind okeanına aid hissədə isə 33-34 ‰ təşkil edir. Burya tökülən çaylar boğazın suyuna elə də təsir göstərmir. Boğazın sahilində Bali, Lombok və Nusa Penida adalarında çimərliklər vardır.
Nəqliyyat əhəmiyyəti
Boğaz özünün rahatlığı, təhlükəsizliyi və istənilən növ gəmilərin maneəsiz keçidi üçün əlverişli olmağı ilə seçilir. Boğaz Sakit və Hind okeanları arasında ən əlverişli boğazdır. Lembara və Podanq Bem limanları arasında istər sərnişin, istərsə də yükdaşımada adalararası böyük əhəmiyyətə malikdir.
Əbədi iz (film, 1985)
Məzmun
Kinolent vəhdət təşkil edən dörd ayrı-ayrı epizoddan ibarətdir. Bu epizodlarda Vətən uğunda düşəmənlə ölüm-dirim mübarizəsinə qalxmış döyüşçülərimizin rəşadətindən, onların müharibədən sonra əmək cəbhəsində göstərdikləri hünərdən bəhs edilir.
Kornvesthaym
Kornvesthaym — Almaniyanın Baden-Vürtemberq torpağının Ştutqart inzibati dairəsində şəhər. Sahəsi 14.64 km2, əhalisi 30789 nəfərdir (2005).
Kərkük Əl Yovm (dərgi)
"Kərkük Əl Yovm" (dərgi) — ərəb dilində çap olunmuş dərgi.
Ümumi məlumat
Kərkük Bələdiyyə dairəsində Licnət Əl Təviy adı ilə qurulmuş 7 nəfərlik məmur heyətinin başlıca vəzifələri arasında bələdiyyənin fəaliyyətini işıqlandıran dövri nəşrin çapı məsələsi də var idi. Bələdiyyə rəhbərliyinin 1968-ci il 25 aprel tarixli sənədinə əsasən qurulmuş bu heyət tərəfindən çap edilmiş “Kərkük Əl Yovm”in mənası “Bugünkü Kərkük” deməkdir. İlk sayı 1968-ci ilin iyununda nəşr edilib.
Ancaq 5 sayı dərc edilmiş bu mətbu orqanın son sayı 1972-ci ilin iyulunda işıq üzü görüb. Dərgi formatında ərəb dilində yayımlanmış “Kərkük Əl Yovm”da bələdiyyənin fəaliyyətini işıqlandıran məqalələrlə yanaşı ümumi mövzular da yer alırdı. Bu nəşrin üç sayı 1000, son iki sayı isə 500 nüsxə ilə Bələddiyə mətbəəsində çap edilib.
Othonna obtusiloba
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Çili qızılqazı
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Qotlib Daymler
Qotlib Vilhelm Daymler (Gottlieb Wilhelm Daimler; ) — alman mühəndisi, konstruktoru və sənayeçisi. O, Vilhelm Maybaxla birlikdə ilk avtomobillərdən birini və benzinlə işləyən bir neçə tip daxili yanma mühərrikini yaratmışdır.
Tərcümeyi halı
Qotlib Daymler Ştuttqartın yaxınlığında yerləşən Şorndorf şəhərciyində çörəkçi ailəsində anadan olmuşdur. Orta məktəbi bitirəndən sonra 1847-ci ildə silah emalatxanasında işə başlayır. İki lülləli silahlar düzəldir. 1857-ci ildə Daymler Ştutqart politexnik institutunda təhsilinə başlayır. Təhsilini başa vurduqdan sonra Avropanın müxtəlif ölkələrinə (Fransa, İngiltərə və Belçika) gedərək orada işləyir.
1862-ci ildə Daymler Qeyslingendə yerləşən "Ştaub" firmasında konstruktor kimi işə başlayır. 1865-ci ildə o Roylingendə yerləşən Bruderhaus-Vasinhaym maşınqayırma fabrikində rəhbər təyin olunur, burada o ilk dəfə Vilhelm Maybax ilə tanış olur. 1867-ci ildə Daymler aptekçi qızı Emma Kunts ilə ailə qurur. Onların iki oğlu Paul və Adolf dünaya gəlir. 1869-cu ildə o Karlsrue şəhərinə köçərək "Maschinenbau-Gesellschaft Karlsruhe AG" şirkətində işə düzəlir. Altı ay sonra Maybax ona qoşulur. 1879-cu ildə Daymler Kölndəki daxili yanma mühərriklərini istehsal edən zavodda texniki direktor seçilir, Maybax isə burada baş konstruktor olur. Zavodun direktoru Nikolaus Otto idi. 1876-ci ildə Nikolaus Otto dördtaktlı daxili yanma mühərrikini ixtira edir və patentləşdirir. Bu zaman Otto, Daymler və Maybaxdan xəbərsiz Karl Benz ikitaktlı daxili yanma mühərrikini hazırlayır və 1879-cu ildə ona patent alır.
1890-cı ildə onlar quruda, suda və havada tətbiq olunması nəzərdə tutulan yüngül daxili yanma mühərrikləri üzrə ixtisaslaşan Daimler Motoren Geselschaft (DMG) şirkətini yaradırlar. Bu şüar bu gün Mersedes-Benz firmasının emblemindəki üçguşəli ulduzda öz əksini tapmışdır.
Daymler və Maybax onların mühərrikıəri üçün yanacağın neft məhsulundan olması qərarına gəlirlər. O dövrdə mövcud olan sürtkü yağı, kerosin və benzin apteklərdə satılır və paltarların təmzilənməsi üçün işlədilirdi. Yanacaq kimi daha asan alışan benzin seçilir.
1885-ci ildə Maybax öz ilk mühərrikini hazırlayır. 1995-ci ildə onun tərəfindən karbürator ilk dəfə tətbiq edilir. 1885-ci ilin noyabrında Daymler ilk motosikleti düzəldir və patentləşdirir. Bu iki təkərə malik ağac çərçivə üzərində yerləşmiş mühərrikdən ibarət idi. Maybax bu motosikletlə Nekar çayı boyunca 12 km/saat sürətlə 3 km yol qət edir.
8 mart 1886-cı ildə Daymler və Maybax evə at arabası gətirərək, qonşulara bunun xanım Daymler üçün hədiyyə olduğunu bildirirlər. Maybax bu arbaya gücü 1,5 a.g. olan mühərrik quraşdıraraq onu təkərlərlə qayış vasitəsilə əlaqələndirir. Bununla da ilk dördtəkərli avtomobil yaranmış olur. Onun sürəti 16 km/saat idi. 1887-ci ildə Daymler və Maybax mühərrikli qayığı düzəldib sınaqdan çıxarırlar. Sonralar Daymler firmasının əsas məhsulunu qayıqlar üçün mühərriklər təşkil etmişdir.
1889-cu ildə Daymler və Maybax öz ilk avtomobillərini düzəldirlər. Bu daha çox at arabasna bənzəyirdi. Bu avtomobuil 1889-cu ildə Parisdə keçirilən Ümumdünya sərgisində nümayiş etdirilir. Həmin il Daymlerin həyat yoldaşı Emma vəfat edir.
1890-cı ildə Daymler "Daimler Motoren Gesellschaft" (DMG) şirkətini yaradır və yerdə, suda və göydə tətbiq edilmək üçün kiçik ölçülü, güclü mühərriklərin istehsalı ilə məşğul olur. Müasir Mercedes-Benz avtomobillərinin emblemindəki məşhur üçguşəli ulduz bu şüarı simvolizə edir. 28 noyabr 1890-cı ildə DMG səhmdar cəmiyyətə çevrilir. 28 noyabr 1891-ci ildə Maybax bu şirkətdən ayrılır və ayrıca işləməyə başlayır.
1892-ci ildə ilk avtomobil satılır. 1892/93-cü ilin qışında Daymler infarkt keçirir və həkimin məsləhəti ilə İtaliyaya yola düşür. Florensiyada o özündən 20 yaş kiçik olan Lina Hartman ilə tanış olur. 8 iyul 1893-cü ildə onlar evlənirlər. 1893-cü ildə Daymler bütün patentlərini şirkətdə verərərk onu tərk edir.
1895-ci ildə DMG 1000-ci avtomobilini istehsal edir.
1899-cu ildə DMG firması iş adamı Emil Yellinekinin qızının adını daşıyan "Mersedes" avtomobilini buraxır.
Euseius rotundus
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Seylor Pluton
— Naoko Takeuçi tərəfindən yaradılmış "Seylor Mun" manqasından personaj. Əsl adı olan Seylor Pluton Günəş sistemini qorumaq üçün yaradılmış Seylor döyüşçüləri komandasının üzvüdür.
Hordeum jubatum
(Hordeum jubatum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Seylor Pluton
Profil
Seylor Pluton "Seylor Mun R" seriyasının axırlarına qədər görünməmişdir. O, zaman darvazalarında keşik çəkən qoruyucudur. Seylor Pluton ilk dəfə Luna-P vasitəsilə Çibiusa ilə əlaqə saxlayarkən görünmüşdür. Seylor Pluton Çibiusaya Balaca Leydi kimi müraciət edir. Çibiusa Seylor Plutonu "Puu" (ingilis versiyasında "Plu") kimi çağırır. Seylor Pluton Çibiusanın qoruyucusu kimi fəaliyyət göstərir.
Hekayənin ikinci hissəsindən Seylor Pluton zaman darvazalarını tərk edərək müvəqqəti olaraq adi insan kimi yaşamağa başlamışdır. Seylor Uran və Seylor Neptuna qoşularaq universitetdə fizika oxumuşdur. Onun bu postunu tərk etməsi manqanın versiyalarında fərqlidir. Manqada XXX əsrdə özünü Yeni Kraliça Sereniti uğrunda qurban verdikdən sonra indiki dövrdə yenidən doğulmuşdur. Animedə isə Yeni Kraliça Sereniti ona sadəcə icazə verir. Setsuna Seylor döyüşçülərinin ən yaşlısıdır.
Seylor Plutonun şəxsiyyəti soyuq və bir az tənha kimi təsvir olunmuşdur, amma özünü həmişə Çibiusaya qarşı səmimi və şəfqətli aparır. Yenidən canlandıqdan sonra daha istiqanlı olmuşdur, amma o hələ də emosional deyil. Manqada animedən fərqli olaraq emosional olduğu anlar daha çoxdur. Setsuna Miçiru və Haruka ilə birlikdə Hotarunun qayğısına qalır.
Digər Seyor döyüşçülərindən fərqli olaraq Setsuna özünün tam olaraq insan olub-olmadığını sorğulayır; o, "Məkan-Zaman qapılarını əbədi olaraq qruyan ilahə" kimi təsvir olunur.
Seylor Plutonun tam gücləri, keçmişi haqqında məlumat bəlirsiz şəkildə təyin olunub, amma ümumi fikir hər şeyi bilən şəkil olmasıdır. Məsələn, bir hadisədə Setsuna böyük ehtimalla iki Seylor döyüşçüsünün onların ovlanmalarına səbəb olan mistik əşyalar daşıdığından xəbər tutmuşdur, amma onları xəbərdar etməyərək insanların onlara hücum etmələrinə icazə vermişdir. (Bu manqada fərqlidir və davamlılıq xətası ola bilər.) Bu hər şeyin bilməsinin səbəbi kimi Məkan-zaman darvazalarında keşik çəkməsi göstərilib. thumbnail|left|Naoko Takeuçi tərəfindən çəkilmiş təsviri. Seylor Pluton sadəcə bir neçə televiziya epizodunda peyda olmuşdur. Seylor Uran və Seylor Neptundan fərqli olaraq Seylor Pluton Seylor döyüşçülərinə qarşı istiqanlıdır və onlara bir neçə dəfə kömək etmişdir. Hekayənin ikinci hissəsində Məkan-zaman darvazalarından keçmək qadağan olsa da, Seylor Pluton onlara buradan keçməyə icazə vermişdir. Hekayənin üçüncü hissəsində Seylor Pluton hətta Seylor Uran və Seylor Neptun ikinci qrupu yaratmaq istəyəndə Seylor Mun və dostlarına kömək etmək istəmişdir. Seylor Pluton daha sonra ÇibiÇibinin əsl şəxsiyyətini öyrənmək üçün Seylor döyüşçülərinə qatılmışdır. Manqada Seylor Pluton Amiyə həmişə ilham verir və aralarındakı bu münasibət Amiyə Seylor Merkuriyə çevrilərkən əlavə güc qazandırır.
Manqada Seylor Plutonun hekayəyə təsiri daha azdır, animedə isə bu təsiri bəlirsiz göstərilsə də, heç vaxt açıq şəkildə verilmir. Seylor Pluton hekayədə ilk şəkli ilə çox sirli görünüşə malikdir, tünd saç rəngi və qara döyüşçü paltarı ilə "Yeraltı dünyanın qoruyucusu" kimi təsvir edilir. Həmçinin onun zaman tanrısı Kronosun qızı olduğu qeyd edilir. Seylor Pluton qanunlara riayət etməkdənsə, cəsarətli çıxıb yeraltı dünyada Məkan-zaman darvazalarının axtarışına düşən kəslərə qarşı mərhəmətsizdir, onları öldürməyə çalışır. Seylor Munun kim olduğunu bilmədiyinə görə, o buradan keçməyə çalışarkən onu öldürməyə çalışmışdır. Luna hətta onun mövcudluğunu bilməyin belə cinayət olduğunu bildirmişdir. Luna onun gözlərindəki kədərə görə Seylor Plutonu "tənha qoruyucu" adlandırır.
Manqada Seylor Plutonun ölüm səhnəsi bəlirsiz şəkildə sevgi bəslədiyi Taksedo Mask ilə əlaqələndirilsə də, bu məsələ bir daha ələ alınmır. Musiqili filmlərdə Seylor Plutonun Kral Endimiona qarşı qarşılıqsız məhəbbəti var. Bu, musiqili filmlərin iki mahnısında açıq-aşkar təsvir edilir. Kral Endimion onun ətrafında olanda Seylor Plutonun üzü qızarır. Musiqili filmlərdə bir çox vəziyyətdə Seylor Plutonun qarşılıqsız sevgisi göstərilir.
Animenin və manqanın davam edən hekayələrində Seylor Plutonun qəribə hərəkətləri göstərilir. Onun ölümü manqada çox tez — Çibiusanın səhvi ilə baş verir. Ölümündən sonra Seylor Pluton Seylor Mun və dostlarının yaşadığı dövrdə yenidən doğulmuşdur və müvəqqəti olaraq adi vətəndaş kimi yaşadıqdan sonra yenə Məkan-zaman darvazalarını qorumağa başlamışdır.
Aspektlər və formalar
Seylor Pluton müxtəlif güclərə, çevrilmələrə və uzunömürlülüyə malikdir. Uzunömürlülüyü sayəsində Seylor Pluton Gümüş Minillik dövründən XXX əsrə qədər yaşaya bilmişdir.
Seylor Pluton
Setsuna Meyonun Seylor döyüşçüsü kimi şəxsiyyəti Seylor Plutondur. Döyüşçü geyimi qara və tünd qırmızı rənglərdən ibarətdir. İlk versiyalarında Seylor Plutonun geyimi uzunqol deyildi və boğazlığında qiymətli daş yox idi. Onun görünüşü (saç stili və hündürlüyü də) Seylor Mun seriyası boyunca dəyişir. Bunun əsas səbəbi zaman səyahətləridir: Müxtəlif zaman kəsiklərində olduğu üçün görünüşünün fərqli olması təbiidir. "Qara Ay" hekayəsində Seylor Plutonun belində xüsusi açarların olduğu zəncir gəzdirdiyi göstərilmişdir. "Sailor Moon Crystal" animesində də bu aksesuarla təsvir edilir. Seylor Plutona müxtəlif ləqəblər verilmişdir: Dəyişkənlik döyüşçüsü, İnqilab döyüşçüsü, Axirət döyüşçüsü və ən çox işlənən Zamanın qoruyucusu. Seylor Pluton olarkən şəxsiyyəti adi vətəndaş formasından fərqlənmir, lakin adi vətəndaş formasında güclərindən istifadə edə bilmir.
Seylor Pluton daha da güclü olduqdan sonra geyimi də buna uyğun olaraq dəyişmişdir. Geyimi ilk dəfə manqanın 39-cu aktında Pluton kristalına toxunduqdan sonra dəyişikliyə uğramışdır: geyimi Super Seylor Mununkinə bənzəmişdir. Amma özünə yeni ad verməmişdir. Animenin 167-ci seriyasında yeni geyimə sahib olmuş və özünü Super Seylor Pluton adlandırmışdır. Manqanın 42-ci aktında isə Əbədi Seylor Munun geyiminə bənzəyən geyimə malik olmuşdur.
Şahzadə Pluton
Gümüş Minillikdə Seylor Pluton öz planetinin şahzadəsidir. Günəş sistemini şər qüvvələrdən qorumaq ilə vəzifələndirilmişdir. Şahzadə Pluton kimi Şaron qəsrində yaşamaqdadır və qara geyim geyinir. Bu halı ilə ilk dəfə manqanın 41-ci aktında peyda olmuşdur.
Xüsusi güclər və əşyalar
Setsuna adi vətəndaş formasında ikən güclərindən istifadə etmədiyi göstərilmişdir. Güclərindən istifadə etməsi üçün Dodaq əsası adlı əşyanı göyə qaldırması, "Plutonun gücü, toplan!" deməsi və Seylor Plutona çevrilməsi lazımdır. İlk dəfə "Şahzadə Kaquyanın sevgisi" adlı qısa manqa hekayəsində bu yoldan istifadə edərək Seylor Plutona çevrilmişdir. Pluton kristalını qazandıqdan sonra çevrilmək üçün "Plutonun kristal gücü" ifadəsindən istifadə etməyə başlamışdır. İlk dəfə bu ifadədən manqanın yeni geyiminə qovuşduğu 39-cu aktında istifadə etmişdir. Amma 3-cü dəfə yeni geyim əldə etdikdə yeni ifadədən istifadə etməmişdir. "Sailor Moon Crystal" animesində Setsunanın Seylor Plutona çevrildiyi göstərilməmişdir.