cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bəlx xanlığı
Əfqanıstan tərəfindən Bəlx xanlığının fəthi
Dost Məhəmmədin şimaldakı hücum siyasəti keçmişdə Amudəryanın sol sahilindəki xanlıqların hökmdarları olan Buxara əmirliyi ilə qarşıdurmalara səbəb oldu. Kabil əmirinin Bəlx şəhəri üzərindəki hakimiyyətinin ilk rəsmi tanınması ikinci Peşəvər Müqaviləsində qeydə alınan İngiltərə tərəfindən edildi. 250px|thumb|right|Buxara əmiri Nəsrulla xanın portreti Bəlx əhalisinin müstəqillik uğrunda mübarizəsi uzun müddət davam etdi. Əvvəl Buxara xanlığı əmiri Nəsrulla xan, sonra Müzəffər xan yerli əhaliyə əfqanlara qarşı mübarizədə dəstək göstərməsinə baxmayaraq, bu mübarizə məğlubiyyətlə nəticələndi. Hətta Nəsrulla xan bir dəfə Bəlxə doğru yürüşə çıxsa da Amudəryaya çatıb, sonra Buxaraya geri döndü. 26 yanvar 1847-ci ildə hər iki xanlıq arasında imzalanan müqaviləyə görə Amudərya çayı ölkələri arasında sərhəd oldu
1873-cü ildə imzalanmış İngilis-Rusiya müqaviləsi ilə Bəlx daxil olmaqla, bütün Cənubi Türkistan Əfqanıstanın nəzarətinə keçdi. Əbdürrəhman xanın (1880-1901) sərt siyasəti ilə bu uzaq əyalət bütünlüklə Kabula tabe edildi.
1878-ci ildə polkovnik N.İ.Qrodekov Əfqanıstana səyahət edərkən Bəlx xanlığından bəhs etmişdir:
Əhalisi
Bəlx xanlığının əsas əhalisi müxtəlif mənbələrdə fərqli mənada verilmiş köçərilərdən ibarət idi. Məsələn, XVII əsrin birinci yarısında Bəlx xanlığının siyasi tarixini özündə cəmləşdirən "Bəhr əl-əsrar"da 50-dən çox Özbək köçəri və yarı köçəri tayfa və qəbilələrin adları verilmişdir. Bu qəbilələrin yaşadığı ərazi və hər birinin sayı mənbələrdə kifayət qədər məlumat olmadığından müəyyən etmək mümkün deyil. Kiçik müxtəlif məlumatlar yalnız qıpçaqlar, minlər, kunqratlar, kataqanlar, naymanlar və Hazarejatın ayrı-ayrı tayfa və qəbilələrinin: tulkiçi, saikançi, zirenqi və kileqinin etnik ərazisini müəyyən etməyə imkan verir. Mənbələrin məlumatına görə, qıpçaqların yurdu və ya ulusu Çeçektu, Kaysar, Almar və Yabaqu bölgələri, minlərin ərazisi - Meymene və onun ətrafındakı bölgələr idi. Kunqratlar Termiz və sağ sahil Amudəryasının bitişik dağlıq bölgələrində yaşayırdılar. Kataqanlar - Künduz bölgəsində, naymanlar və qanqlılar - Hulm və Aybak bölgələrində məskunlaşmışdılar. Tulkiçi, saikançi, zirenqi və kileqi Anderab, Kaxmerd, Mulqan və Dere-i suf hüdudlarında köçəri həyat sürüdülər. Xanlığın ərazisində də köçərilər - ərəblər, ərəb fəthi dövründən qalanların nəsilləri yaşayırdı. Mahmud ibn Vəlinin məlumatına görə, onların yurdu qədim Hulma yaxınlığında yerləşirdi.
Kitabxana
Kitabxanalar xanlar sarayında, mədrəsələrdə, müsəlman müqəddəslərin türbələrində bə biliyə, elmə meyilli şəxslərin evlərində idilər. "Bəhr əl-əsrar" da kitabdor-i xossa (xanın kitabxanaçısı), kitabdor-i mədrəsə-i ali (bir mədrəsənin kitabxanaçısı) və sadəcə kitabdor kimi sözlər mövcuddur. Mədrəsə kitabxanasının fondu heç bir halda xan kitabxanasından geri qalmırdı ki, bu da mədrəsə qurucularının yüksək vəzifəli məmurların onlara tez-tez vəqf kimi kitablar təqdim etməsi ilə asanlaşırdı. Belə ki, Nadir Məhəmməd xan öz kitabxanasından özünün inşa etdiyi və adını daşıyan mədrəsənin vəqf kitabxanasına 2000 cildlik kitabı hədiyyə vermişdi. Fərdi kitabxanalar da var idi, məsələn, qüdrətli əmir Kulbab kukeldaş, Allayar divanbəyinin Bəlxdəki kitabxanası bu qəbildən idi. Fərdi şəxslər, adlarını əbədiləşdirmək üçün paytaxt şəhərlərində öz hesablarına kitabxanalar tikdirdilər..
Xan və sultan kitabxanalarında və mədrəsələrdəki kitabxanalarda katiblər (kitab navisandagon), miniaturist rəssamlar (munakkashon), müəlliflər (muzahhibon), redaktorlar (muharriron), naşırlər (səhhafon) və başqaları işləyirdi. Məsələn, bir sıra dəyərli əsərlərin üzünün köçürüldüyü Nadir Məhəmməd xan və Sübhanqulu xanın kitabxanası məlumdur. Hal-hazırda Londonda saxlanılan "Bəhr əl-Əsrar"ın son hissəsinin dünyadakı yeganə siyahısının da Bəlxdən olduğu və Nadir Məhəmməd xanın kitabxanasında müəyyən bir Şah Kasım tərəfindən sürətinin köçürüldüyü diqqət çəkir.
Xanın kitabxanaçısı "Buxara risaləsi"ndə düzgün göstərildiyi kimi, elm adamları-ilahiyyatçılar, yazıçılar və şairlər tərəfindən yazılmış və təqdim olunan əsərləri topladıqdan və neytral şəxs tərəfindən təsdiqləndikdən sonra qəbulunu həyata keçirırdi. Maraqlıdır ki, o uzaq dövrlərdə kitabların bərpası bir kitabxanaçının - kitabdarın əsas vəzifələrindən biri idi. Xanın kitabxanaçısı, eləcə də mədrəsə və türbə kitabxanaçıları xan tərəfindən təyin edilirdi. Mədrəsə kitabxanalarını divan, türbə kitabxanalarını vəqf maliyyələşdirirdi. Xanın kitabxanaçısı xanın xüsusi rəftarına malik olur, ən etibarlılar arasında sayılırdı.
Hökmdarların siyahısı
Şeybanilər Həştərxanilər
Karl Filip Edmund Bertil
Həyatı
Şahzadə Karl Filip 13 may 1979-cu ildə Stokholmda anadan olmuşdur. Orta məktəbi bitirəndən sonra İsveçdə və xarici ölkələrdə təhsil almışdır. Daha sonra İsveç Hərbi-Dəniz Qüvvələrində xidmət edib. Hazırda ehtiyatda olan mayordur. thumbnail|Karl Filip avtoyürüş iştirakçısı, 2008-ci il. Fotoqrafiya və qrafik dizaynla maraqlanan şahzadə İsveçlə bahəm, ABŞ-də da bu sənətləri öyrənib. O, idmanla məşğul olur, Skandinaviyadakı avtoyürüşlərdə çıxış edir.
13 iyun 2015-ci ildə İsveçin paytaxtı Stokholmdakı kral sarayında, XVIII əsrə aid Slottsçyurk kilsəsində ölkə kralı 16-cı Karlın oğlu, keçmiş erotik qlamur model və realiti-şou iştirakçısı Sofiya Hellkvist ilə toyu olmuşdur.
Koroğlu qalası (Naxçıvan)
Koroğlu qalası— Naxçıvan Muxtar Respublikası Sədərək rayonunun eyniadlı kəndi yaxınlığında 17-18 əsrlərə aid qala.
Tarixi
Arxeoloji qazıntı işləri aparılmamışdır. Yerli əhalinin məlumatına görə, mərdlik, igidlik, sədaqət, ləyaqət rəmzi olan xalq qəhrəmanı Koroğlunun adı ilə bağlıdır.
Yuxarı Dilənçiarxı (Sulduz)
Yuxarı Dilənçiarxı - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Sulduz şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 344 nəfər yaşayır (62 ailə).
Vera Vonq
Vera Ellen Vonq – əslən çinli olan ABŞ dəb dizayneri. Gəlinlik libasları və fiqurlu konkisürənlər üçün kostyumlar dizayn etməsi ilə məşhurdur. Bir çox məşhur qadın üçün paltar dizayn etmişdir.
İlk illəri
Vera Ellen Vonq 27 iyun 1949-cu ildə Nyu-York şəhərində doğulmuşdur. Valideynləri Çində doğulmuş, lakin 1940-cı illərdə ABŞ-yə miqrasiya etmişdilər. Anası Florens Vu (U Çifan) BMT üçün tərcüməçi kimi fəaliyyət göstərmişdir. Atası Çen Çin Vonq (Van Çentsin) isə Yanszı Universitetinin və Massaçusets Texnologiya İnstitutunun məzunu olmuş, öz dərman şirkətinə sahib olmuşdur. Ana tərəfdən olan babası Fentyan klikasının generalı olan Vu Cunşen idi və 1928-ci ildə Yaponiya imperiyası tərəfindən öldürülmüşdür. Vonqun Kennet adında bir qardaşı var.
Vonq Frends seminariyasına qatılmış və 1967-ci ildə Çapin məktəbindən məzun olmuşdur. Daha sonra Paris Universitetinə qəbul olmuş, Sara Lourens kollecində incəsənət tarixi üzrə elmi dərəcə əldə etmişdir. Vonq 8 yaşında ikən fiqurlu konkisürmə ilə məşğul olmağa başlamışdır. 1968-ci ildə ABŞ Fiqurlu Konkisürmə Çempionatına qatılmışdır. 1968-ci ildə "Faces in the Crowd" jurnalında görünmüşdür. ABŞ-nin Olimpiya komandasına qəbul ola bilmədiyi üçün dəb sənayesinə daxil olmağa qərar vermişdir. Vonq hələ də konkisürmə ilə məşğul olur.
Karyerası
Vonq Sara Lourens kollecindən sonra "Vogue" jurnalının redaktoru seçilmiş və jurnaldakı ən gənc redaktor olmuşdur. 17 il boyunca jurnal üçün işləmiş, 1978-ci ildə jurnaldan ayrılaraq Ralf Lourenlə işləməyə başlamışdır. Onun üçün 2 il işlədikdən sonra müstəqil gəlinlik dizayneri olmaq qərarına gəlmişdir.
Vonq bir çox məşhur şəxs üçün toy paltarı dizayn etmişdir: Heyli Uilyams, Ariana Qrande, Çelsi Klinton, Karenna Qor, İvanka Tramp, Kempbell Braun, Alisiya Keys, Meraya Keri, Viktoriya Bekhem, Sara Mişel Qellar, Avril Lavin, Hilari Daff, Xloi Kardaşyan, Kim Kardaşyan. Vonqun dizayn etdiyi axşam paltarı Mişel Obama tərəfindən geyinilmişdir.
thumb|left|2014-cü ildə Nyu-York Dəb Həftəsi üçün təqdim etdiyi işlər.|180px Vonq bir çox fiqurlu konkisürən üçün kostyumlar hazırlamışdır: Nensi Kerriqan, Mişel Kvan, Evan Laysaçek, Neytan Çen. Kerriqan 1992 və 1994-cü il Qış Olimpiya Oyunlarında, Kvan 1998 və 2002-ci il Qış Olimpiya Oyunlarında, Laysaçek 2010-cu il Qış Olimpiya Oyunlarında və Çen 2018-ci il Qış Olimpiya Oyunlarında onun dizayn etdiyi kostyumu geymişdir. Fiqurlu konkisürmə idmanına verdiyi töhfələrə görə 2009-cu ildə ABŞ Fiqurlu Konkisürmə üzrə Şöhrət Zalına daxil olmuşdur. Filadelfiya İqls çirliderləri üçün uniformalar dizayn etmişdir.
23 oktyabr 2001-ci ildə "Vera Vonq toylarda" adlı kitabı nəşr olunmuşdur. 2005-ci ilin iyununda Amerika Dəb Dizaynerləri Şurası tərəfindən verilən İlin qadın geyimi dizayneri mükafatına layiq görülmüşdür. 27 mart 2006-cı ildə Savanna İncəsənət və Dizayn Kollecinin mükafatı ilə təltif olunmuşdur.
Vonqun bir çox axşam geyimi məşhurlar tərəfindən qırmızı xalça mərasimlərində istifadə olunmuşdur: Viola Devis 2021-ci ildəki Oskar mərasimi, Sofiya Verqara isə 65-ci Emmi mükafatı mərasimində Vonqun dizayn etdiyi libası geyinmişdir.
2013-cü ildə Amerika Dəb Dizaynerləri Şurasının Həyat Yolu Uğuru Mükafatına layiq görülmüşdür.
Martin Lüter Kinq
Kinq 1955-ci ildə həyata keçirilmiş Montqomeri avtobus boykotunu təşkil etmiş və 1957-ci ildə Cənub Xristianları Liderlik Konfransının ilk prezidenti olmuşdur. Bu təşkilat ilə 1962-ci ildə Corciyanın Albani şəhərində irqi ayrı seçkiliyə qarşı uğursuz mübarizə təşkil etmişdir. 1963-cü il dinc Birminqem etirazlarının təşkilinə kömək etmişdir. 1963-cü il Vaşinqtona yürüşün təşkilatçılarından biri olmuş və orada özünün məşhur "Mənim bir arzum var" nitqini demişdir.
14 oktyabr 1964-cü ildə Kinq irqi ayrı-seçkiliyə qarşı apardığı mübarizəyə görə Nobel Sülh mükafatını qazanmışdır. 1965-ci ildə Selmadan Montqomeriyə yürüşün təşkilinə kömək etmişdir. Növbəti il, o və təşkilatı hərəkatı şimala — Çikaqoya doğru yönləndirmişdir. Bu illərdə daha çox kasıblığa və Vyetnam müharibəsinə qarşı mübarizəyə fokuslanmışdır. 1967-ci ildə Vyetnam müharibə ilə bağlı etdiyi çıxışdan sonra liberal müttəfiqlərinin əksəriyyəti ilə münasibətləri pozulmuşdu. FTB uzun müddət onun kommunist əlaqələrinin olub-olmamasını araşdırmış və tapa bildikləri bütün informasiyaları hökumətə təqdim etmişdir.
Vera Vonq
Satışlar
1990-cı ildə Nyu-Yorkda yerləşən Karlayl hotelidə öz dizayn salonunu açmışdır. Salonda onun əsas gəlinlik libaslarının satışı üçün nəzərdə tutulub. Daha sonra Nyu-York, London, Tokio və Sidneydə yeni gəlinlik butikləri açaraq brendini böyütmüş, zinət əşyaları, kosmetika, ayaqqabı kolleksiyaları satmağa başlamışdır.
Martin Lüter Kinq
1968-ci ildə "Kasıb xalqın kompaniyası" adını verdiyi və Vaşinqtonu lərzəyə gətirməyi planlayarkən, 4 aprel tarixində Tennessi ştatındakı Memfis şəhərində qətlə yetirilmişdir. Onun qətli ABŞ-nin bir çox şəhərlərində çıxışlara və toqquşmalara səbəb olmuşdu. İddia olunur ki, Kinqin təqsiri sübuta yetirilmiş qatili Ceyms Örl Rey hökumət agentləri ilə əlbir olmuş və onların diktəsi ilə hərəkət etmişdir. Kinqi qətlə yetirdiyinə görə, 99 il həbsə məhrum edilmiş qatil 29 il həbsdə qaldıqdan sonra 1998-ci ildə hepatit xəstəliyindən xəstəxanada vəfat etmişdir. Onun həbs edilərkən 41 yaşı var idi.
Kinq ölümündən sonra "Prezident Azadlıq" medalı və "Konqres Qızıl" medalı ilə mükafatlandırılmışdır. 1971-ci ildən sonra ABŞ-nin müxtəlif şəhər və ştatlarında Martin Lüter Kinq günləri elan edilmiş və bu günlər tətil kimi qəbul edilmişdir. 1986-cı ildə Ronald Reyqanın imzaladığı qanunla bu federal səviyyəyə daşınmışdır. ABŞ-də onun şərəfinə adlandırılmış yüzlərlə küçə var. Vaşinqton şəhərinin bir hissəsinə onun adı verilmişdir. 2011-ci ildə Milli Mallda Martin Lüter Kinq Memorialının açılışı olmuşdur.
NGC 6332
NGC 6332, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Herkules bürcü istiqamətində yerləşir. Sa tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Vera Vonq
Satışlar
2012-ci ilin yazında "Men's Wearhouse" ilə əməkdaşlıq edərək iki taksedo stili təklif etməyə başlamışdır. Asiyada ilk baş mağazasını 2012-ci ilin iyununda Cənubi Koreyanın Seul şəhərində açmışdır.
Şəxsi həyatı
1989-cu ilin iyununda Artur Bekker adlı biznesmenlə evlənmişdir. İki qızı övladlığa götürüblər. 2012-ci ilin iyununda cütlük ayrıldığını açıqlamışdır.
Sevginin göz yaşları (teleserial, 2013)
Filmi səsləndirənlər:
Rövşən Məmmədli - Murad(Orxan Cahangirov)(titrlərdə yoxdur)
Vüsal Mehrəliyev - Sərdar(Əlibala Əsgərov)(titrlərdə yoxdur)
Kazım Abdullayev - Bahadır(Qabil Quliyev)(titrlərdə yoxdur)
Nəzakət Məmmədli - Sevda (Gülər Kərimova) (titrlərdə yoxdur)
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Xarici keçid
Filmi izlə
Martin Lüter Kinq
Həyatının erkən dövrü və təhsili
alt=|thumb|Sonradan [[afroamerikalı Buker Vaşinqton şərəfinə adlandırılmış və Kinqin oxuduğu orta məktəb.]]
Atası sonralar bildirmişdir ki, oğluna Maykl adı qoyulması doğumda iştirak edən həkimin səhvi nəticəsində olmuşdur. Sonralar isə oğlu Martin Lüter Kinq adlandırılması barədə sənəd almışdır. Kinqin valideynlərinin hər ikisi afroamerikalı idi, lakin ata tərəfdən ulu baabsı irland mənşəli idi.
Kinq ortancıl uşaq idi, özündən böyük Kristin Kinq Farris adlı bacısı, A. D. Kinq adlı isə kiçik qardaşı olmuşdur. Kinq "Küləklə sovrulanlar" filminin 1939-cu il versiyasının Atlantadakı təqdimatında kilsə xorunda ifa etmiş, oxumaqdan və musiqidən xoşu gəlmişdir. Gözəl orqan ifaçısı və xor lideri olan anası Kinqi oxumaq üçünj müxtəlif kilsələrə aparmış və onda bu xüsusiyyətlərin inkişafına xüsusi diqqət ayırmışdır. Kinq əsasən "daha çox, daha çox İsa kimi olmaq istəyirəm" xor musiqisini oxumaqdan xüsusi zövq alırmış. O, sonradan öz kilsəsində uşaq xorunun üzvlərindən biri olmuşdur.
Kinq deyirdi ki, atası onu 15 yaşına qədər döymüşdü. Qonşuları atasının Kinqi döyməsini və ona "səni ölümünə döysəm belə, səndən nəsə düzəldəcəm" deməyini eşitmişdi. Kinq atasının ayrı-seçkiliyə qarşı qürurla və qorxusuz formada mübarizə apardığına şahid olmuşdu. O, atasıyla birgə olarkən ona "oğlan" deyə müraciət edən yol polisini, marketə arxadan girməlisən deyə ona irad tutan satıcını diqqətə almadığına dəfələrlə şahidlik etmişdi.
Kinq uşaq olarkən ağdərili bir uşaqla dost olmuşdu. Ağdərili uşağın ailəsinin Kinqin evinin yanında biznesləri var idi. 6 yaşına çatdıqdan sonra Kinq afroamerikalılar üçün ayrılmış məktəbə, dostu isə ağdərililər üçün ayrılmış məktəbə yollandı. O, dostunu itirdi, çünki ağdərili uşağın atası oğlunun afroamerikalı ilə dostluq etməsini istəmirdi.
Kinq həyatının bir çox dönəmində depressiyadan əziyyət çəkmişdir. Yeniyetməlik illərində o, özünün, ailəsinin və qonşularının tez-tez qarşılaşdığı və xüsusən, cənub ştatlarında geniş yayılmış olan irqi ayrı-seçkiliyə görə, ağdərililərə nifrət edirdi. 12 yaşı olarkən, ana nənəsi ölmüş və özünü günahkar hiss edən Kinq intihara cəhd etmişdi.
Kinq ilk dövrlərdə xristianlığın bir çox doktirinasına şübhə ilə yanaşırdı. 13 yaşında bazar günü məktəbində olarkən, İsa peyğəmbərin fiziki olaraq dirilməsini rədd etdiyini bildirmişdi. O, sonradan bildirmişdi ki, bu hadisədən sonra "şübhələr durmadan ortaya çıxmağa başlamışdır", lakin sonra İncilin "heç kimin qaça bilməyəcəyi həqiqətlərə" sahib olduğunu bildirmiş və seminariyaya daxil olmuşdur.
Atlantada böyüyən Kinq Kitabçı T. Vaşinqton Orta Məktəbində təhsil almışdır. Burada təhsil alarkən natiqlik bacarığına görə seçilmiş və məktəbin debat komandasının üzvü olmuşdur. 1942-ci ildə, 13 yaşı olarkn Atlanta jurnalının ən gənc satış meneceri köməkçisi olmuş və Neqro Elks Klubu tərəfindən Corciya ştatının Dublin şəhərində keçirilən rotariya yarışında qalıb gəlmişdir. Bu yarışdan qayıdarkən müəllimi ilə avtobusa minmək istəyərkən buna sürücü tərəfindən icazə verilməmişdi. Sürücü onları geri qaytararkən, birinci ağdərili sərnişinlərin əyləşməsinin lazım olduğunu bildirmişdi. Bu Kinqin qəzəbinə səbəb olmuş və o, etiraz etmişdi, lakin müəllimi onu sakitləşdirmiş və ona əgər tabe olmasa qanunları pozacağını bildirmişdi. Kinq sonralar bu hadisəni onu ən çox əsəbləşdirən hadisə kimi qeyd edirdi. Bacarıqlı şagird olan Kinq orta məktəbin IX və XII dərəcələrini keçmişdi.
Krozer Teologiya Seminariyası
alt=A large facade of a building|thumb|Kinqin bitirdiyi Krozer Teologiya Seminariyası (2009).
1948-ci ildə Kinq Morhaus Kollecininin sosiologiya sahəsindən məzun oldu. O, bundan sonra Pensilvaniya ştatının Çester şəhərində yerləşən Krozer Teologiya Seminariyasında təhsilini davam etdirdi. O, burada 1951-ci ilə qədər təhsil aldı. Kinqin atası onun təhsilini davam etdirmək barədə qərarını tamamilə dəstəkləyirdi. O, Kinq üçün Çesterdəki Kalvari Baptist kilsəsində çalışan və ailə dostu olan Pius Barbourla iş görüşməsi təşkil etmişdi. Bundan sonra Kinq "Kalvarinin oğlanları"ndan birinə çevrildi və burada gələcəkdə qaradərili kilsələrinin məşhur natiqlərinə çevriləcək Auqustus Cons və Samuel Proktorla tanış oldu.
Krozerdə təhsil alarkən Morhausdan sinif yoldaşı olan Valter MakKall da ona qoşuldu. Kinq burada tələbə təşkilatının prezidenti seçildi.
Kinq bir dəfə öz otağında pivə gizlədən tələbəni tənbeh etmiş və ona Amerika qaradərililəri olaraq qara irqin nümayəndəsi olmalarının möhnətini çəkdiklərini bildirmişdi. Bu dövrdə o, Valter Rausşenbusş sosiol xütbələrinə maraq salmışdı.
Burada təhsil aldığı ilk 3 il ərzində o, müəssisənin kafesində işləyən və alman mənşəli miqrantın qızı ilə romantik münasibətdə idi. Kinq bu qızla evlənmək fikrində idi, lakin dostları onu bu fikirdən yayındırmağa çalışırdılar. Çünki, onlar hesab edirdilər ki, iki ayrı-ayrı irqin nümayəndəsinin bir-biri ilə evlənməsi onlara qarşı hər iki irqin düşmənçiliyinə səbəb olardı. Həmçinin, ağdərili qadınla evlənməsi Kinqin ABŞ-nin cənub ştatlarına rahib kimi təyinat almasına və işləməsinə də mane ola bilərdi. Kinq öz dostuna bu məsələ barədə "anasının evliliklə bağlı acılarına dözə bilmədiyini və 6 ay sonra münasibətinə son qoyduğunu" bildirmişdi, lakin ondan ayrıldıqdan sonra belə həmin qadına qarşı hissləri qalmışdı. Bir dostu bu barədə "o, heç vaxt sağalmadı" sözlərini işlətmişdi.
Kinq 1953-cü ildə valideynlərinin Alabama ştatının Heyberger şəhərində yerləşən evində Koretta Skottla ailə həyatı qurmuşdur. Bu cütlüyün 4 övladı dünyaya gəlmişdir: Yolanda Kinq (1955–2007), Martin Lüter Kinq III (d.1957), Dekster Skott Kinq (d.1961) və Bernis Kinq (1963). Kinq evlilikləri müddətində Korettaya insan haqları hərəkatına aktiv formada qoşulmasına mane olmuş, ondan evdar qadın və ana olmasını istəmişdir.
1954-cü ildə, 25 yaşı olarkən Alabama ştatının Montqomeri şəhərinin Dekster Prospekti Batist Kilsəsində rahib kimi çalışmağa başlamışdır.
Doktorantura araşdırmaları
Kinq doktorantura təhsilini Boston Universitetində sistematik teologiya üzrə almışdır. O, bu təhsilini 1955-ci ildə tamamlamışdır. Rəhbərləri isə Edqar Braytmən və Lotan Harold Devolf idi. Onun doktorantura araşdırma mövzusu "Paul Tiliç və Nelson Viemanın düşüncələrindəki Allah konsepsiyasının müqayisəsi" adlanırdı. Doktorantura təhsilini alarkən atasının yaxın dostu Uilyam Hanter Hesterin köməkçisi kimi Bostonun tarixi On İkinci Baptist Kilsəsində çalışmışdır. Onun Kinqin düşüncələrinin formalaşmasında mühüm rolu olmuşdur.
Yeni İngiltərə Musiqi Konservatoriyasında təhsil alan tanışı Mari Povelə münasib bir cənublu qızla tanış olmaq istədiyini bildirdikdən sonra, Mari onu Koretta ilə tanış etmişdir. İlk əvvəllər Koretta bunda maraqsız olsa da, Marinin təkidi və zamin durmasından sonra fikrini dəyişdirmişdir. Elə ilk görüşlərdən sonra Kinq Korettada öz həyat yoldaşında görmək istədiyi keyfiyyətlərin olduğunu hiss etmişdi. Atasının onun Atlantanın məşhur ailələrindən olan Dobb ailəsindən bir nəfərlə evlənəcəyini gözləməsinə baxmayaraq, Kinq Koretta ilə ailə həyatı qurmuşdur.
Kinq Bostonda yaşıdları olan rahiblərin kiçik çevrəsi ilə dostlaşmışdı. Onlar tez-tez bir-birilərini öz kilsələrində qonaq edirdi. Bu rahiblərin sırasına Roksburidəki On İkinci Baptist Kilsəsinin rahibi Maykl Hayns (caz musiqiçisi Roy Haynsın kiçik qardaşı) da daxil idi. Gənc rahiblər görüşərək teologiyanı, xütbə vermə üsullarını, sosial məsələləri müzakirə edirdilər.
Uzun müddət keçdikdən sonra, 1991-ci ilin oktyabr ayında Kinqin doktorantura işində müəyyən plagiatların və digər uyğunsuz faktların olduğu üzə çıxdı. Lakin bunu müzakirə etmək üçün qurulan komitə Kinqin elmi dərəcəsini geri almadı və bu işin hələ də gərəkli olduğunu bildirdi.
Montqomeri avtobus boykotu (1955)
thumb|[[Roza Parks|Rosa Parks King ilə (1955)]]
1955-ci ilin martında 15 yaşlı qaradərili məktəbli qız olan Klaudette Kolvin Montqomeri şəhərində Cim Krou qanunlarını pozaraq ağdərili sərnişinə yerini verməkdən imtina etdi. Bu irqi ayrı-seçkilik ABŞ-nin cənub ştatlarında qanun qüvvəsində idi. Kinq bu işlə maraqlanan Birminqem Afrikalı-Amerikalı Komitəsində idi. E. D. Nikson və Klifford Durr hadisənin kiçik miqyaslı olmasına görə, daha yaxşı şəraiti və hadisəni gözləmək qərarına gəldi.
Nəriman Həsənov
Həsənov Nəriman Məhəmməd oğlu - ( 20 fevral 1969; Qırılı, Ağstafa rayonu - 17 fevral 1994; Murovdağ, Azərbaycan) - Birinci Qarabağ müharibəsi şəhidi.
Martin Lüter Kinq
Montqomeri avtobus boykotu (1955)
9 ay sonra, 1 dekabr 1955-ci ildə oxşar hadisə baş verdi. Roza Parks adlı qaradərili qadın öz oturacağını ağdərili şəxsə verməkdən imtina etdi. Bu iki hadisə Montqomeri boykotuna səbəb oldu. Boykot planı Nikson tərəfindən planlanmış və Kinq tərəfindən həyata keçirilmişdi. 385 gün davam edən boykot xeyli gərginliklərlə müşahidə edilmişdi. Hətta, bəzi şəxslər Kinqin evini belə bombalamış, özü isə həbs edilmişdi. Lakin boykot uğurla nəticələndi. ABŞ Əyalət Məhkəməsinin Brovder v. Qeyl nümunəsi ilə Montqomerinin ictimai avtobuslarında irqi ayrı-seçkilik qadağan edildi. Kinqin boykot prosesindəki rolu onun milli fiqura çevrilməsinə şərait yaratdı və o, afroamerikan insan haqları hərəkatının ən tannımış sözçüsü oldu.
Cənubi Xristian Liderlik Konfransı
1957-ci ildə Kinq Ralf Abernati, Fred Şattlesvors, Jozef Loveri və digər insan haqları aktivistləri ilə birlikdə Cənubi Xristian Liderlik Konfransının əsasını qoydu (CXLK). Qrup afroamerikan insan haqları hərəkatına qaradərililərin kilsələrinin dəstəyini təmin etmək məqsədilə yaradılmışdı. Qrup 1957-ci ildə Kinqin Nyu Yorkda dostlaşdığı yevangelist Bill Qrahamdan ilhamlanaraq yaradılmışdı. Kinq ölümünə qədər bu təşkilatın rəhbəri olmuşdur. Təşkilat tərəfindən 1957-ci ildə təşkil edilən "Azadlıq üçün müqəddəs ziyarət" yürüşündə Kinq ilk dəfə kütləyə müraciət etdi. Digər insan haqları aktivistləri də Kinq ilə birlikdə idi. Bunlara misal olaraq Ceyms Beveli, Allen Consonu, Kurtis Harrisi, Valter Fauntroyu, K. T. Vivianı, Endryu Yanqı, Çarlz Eversi, Klevelənd Robinsonu, Randolf Blakvelli, Annie Bell Devini, Çarlz Kenzie Stili, Alfred Daniyel Vilyams Kinqi, Benjamin Huksu, Aaron Henrini və Bayard Rastini göstərmək olar.
1958-ci ilin 20 sentyabrında Kinq Harlemdəki Blamşteyn departamentində özünün "Azadlığa doğru iri addımlar" kitabının imzalanma mərasimində ona qarşı sui-qəsd cəhdi oldu. İzola Karri adlı əqli problemləri olan qadın Kinqi öldürməyə cəhd etdi. İzola hesab edirdi ki, Kinq kommunistlərlə birləşərək, ona qarşı sui-qəsd təşkil etmişdir. O, Kinqi çiynindən biçaqladı. Kinq dərhal xəstəxanaya aparıldı və Aubre de Lambert Maynard, Emil Naklerio, Con Kordis adlı 3 həkim tərəfindən tibbi müdaxilə edildi. Kinq uzun müddət xəstəxanada qaldı. Onu biçaqlayan İzola əqli yetərsizliklərinə görə məhkəməyə çıxarılmadı. 1959-cu ildə Kinq "İnsan nədir?" və "Tamamlanmış həyatın mərhələləri" adlı xütbələri əsasında "İnsanın ölçüsü" adlı qısa kitabını yazdı. Xütbələrində o, iddia edirdi ki, insanın Allah sevgisinə ehtiyacı var. O, həmçinin Qərb mədəniyyətinin irqi ədalətsizliyini də tənqid edirdi.
Nəriman Həsənov
Həyatı
Həsənov Nəriman Məhəmməd oğlu 1969-cu il fevralın 20-də Ağstafa rayonu Qırılı kəndində dünyaya gəlib. Nəriman orta məktəbi bitirdikdən sonra 1987-ci ildə həqiqi hərbi xidmətini çəkmək üçün Sovet Ordusu hissələrinə yollanır. Hərbi xidməti başa vurub öz yurduna qayıdaraq işləməyə başlayır lakin bu uzun sürmür. 1990-cı ildə könüllü hərbi komisarlığa gedərək xidmətini Qazaxın Alpout sərhəd məntəqəsində davam etdirir. Burda 3 il xidmət etdikdən sonra 1993-cü ilin fevralında Ağdərə istiqamətinə döyüş bölgəsinə yollanır. Sərsəng su anbarı ətrafında gedən döyüşlərdə 8 nəfərlə bir yerdə düşmənin mühasirəsinə düşürlər. 3 günlük mühasirədən sonra işlətdikləri hiylə nəticəsində mühasirədən azad olunurlar. 1994-cü ildə Kəlbəcərə gələrək xidmətini orada davam etdirir. Elə həmin ilin 17 fevral tarixində Murovdağ istiqamətində Otaqlı yüksəkliyinin azad olunması uğrunda gedən qızğın döyüşlərdə 4 nəfər döyüş yoldaşları ilə birlikdə şəhid olmuşdur. Qırılı kənd qəbiristanlığında dəfn edilib.
Martin Lüter Kinq
Cənubi Xristian Liderlik Konfransı
ABŞ-nin baş prokuroru Robert F. Kennedi Kinqin telefon danışıqlarını dinləmək üçün 1963-cü ildə icazə verdi. Kennedi CXLK liderlərinin kommunistlərlə əlaqələrinin olması barədə ictimai iddialardan narahat idi. Bütün bunlardan sonra, Kennedi FTB-ə Kinqin və digər hərəkat liderlərinin telefonlarının dinlənməsinə icazə verdi. FTB lideri Edqar Huver bunu araşdırdıqdan sonra heç nə tapa bilmədi. Bu iddiani dəstəkləyən heç bir fakt tapa bilməyən FTB telefon danışıqlarından əldə etdiyi bəzi detalları 5 il boyunca dövriyyəyə buraxaraq onun rəhbər vəzifəsindən getməsinə çalışırdılar. Bu KOINTELPRO proqramının bir hissəsi idi.
thumb|[[Lindon Conson və Robert Kennedi insan haqları hərəkatı liderləri ilə birlikdə (22 iyun 1963) ]]
Kinq inanırdı ki, yüksək səviyyədə təşkil edilmiş və şiddətə qarşı olan hərəkatla mətbuatın diqqətini öz üzərinə çəkə biləcək. Onun əsas hədəfi cənub ştatlarında irqi ayriseçkiliyi hüquqi səviyyəyə qoruyan Cim Krou qanunları idi. Hərəkatın gedişi Kinqin istəklərinə uyğun formada inkişaf etdi. Şiddətə qarşı olan afroamerikalı insan haqları hərəkatı Amerika gündəmində böyük diqqət çəkdi. Kinq və həmkarlarının səyləri nəticəsində Amerika ictimaiyyətinin böyük bir qismi qaradərili işçilərin vəziyyəti və irqi ayrı-seçkilik barədə düşünməyə başlamışdı. Nəticədə, bu məsələ 1960-cı illərin ABŞ siyasi gündəmində çox mühüm rol oynamağa başladı.
Kinq qaradərililərin səsvermə hüququ, irqi ayrı-seçkilik, işçi haqları və digər təməl haqları üçün yürüşlər təşkil edir və ona rəhbərlik edirdi. Bu haqların əksəriyyəti 1964-cü il İnsan haqları aktı və 1965-ci il Səsvermə hüququ aktı ilə ABŞ dövləti tərəfindən qəbul edildi. Bu baxımdan Kinq və tərəfdaşlarının bu sahədəki istəkləri həyata keçirildi..
Kinq insan haqları hərəkatındakı fəaliyyəti boyunca müxtəlif qruplar və ya şəxslər tərəfindən tənqid edilmişdir. Bu qrupların və şəxslərin əksəriyyəti müxtəlif qaradərili hərəkatlarının üzvləri idi. Onun ən böyük tənqidçisi "İslam milləti" hərəkatından Malkolm X idi. Stokli Karmaykl separatçı idi və Kinqin irqi inteqrasiya tezisi ilə razılaşmırdı. O, bunu təkraredilməz afroamerikan mədəniyyəti üçün təhqir hesab edirdi. Omali Yeşitela iddia edirdi ki, afrikalılar zorba Avropanın kolonizasiya dövrünü xatırlamalı və başa düşməlidir ki, irqi inteqrasiya güc tətbiq edilmədən reallaşa bilməz. Bunu yalnız şiddət və güc yolu ilə həyata keçirmək olar.
Albani hərəkatı (1961)
Albani hərəkatı Corciya ştatının Albani şəhərində irqi ayriseçkiliyə qarşı 1961-ci ilin noyabrında təşkil edilmiş hərəkat idi. Kinq və digər CXLK liderləri hərəkata 1961-ci ilin dekabr ayında qoşulmuşdu. Hərəkat minlərlə vətəndaşın iştirak etdiyi və gücün tətbiq edilmədiyi hərəkat halına gəlmiş, xeyli sayda vətəndaşın diqqətini cəlb edə bilmişdi. Kinq hərəkatı 15 dekabr 1961-ci ildə ilk dəfə ziyarət edərkən planı iştirakçılara məsləhətlər verərək bir gün sonra evinə qayıtmaq idi, lakin növbəti gün o, dinc nümayişçilərin kütləvi formada həbs edilməsinə şahidlik etdi. Bu onun fikrini dəyişdirdi və şəhər güzəştə gedənə qədər orada qalmasına səbəb oldu. Geri qayıtdıqdan sonra isə "razılaşmanın alçaldığını və şəhər tərəfindən pozulduğunu" bildirdi.
Kinq 1962-ci ilin iyulunda həbs edildi. O, ya 45 günlük həbsi ya da 178 $ (2018-ci il dəyəri ilə 1.500 $) cəriməni seçməli idi. Kinq həbsi seçdi və cəriməni ödəmədi, lakin 3 gün sonra polis rəisi Laurie Pritçet ehtiyatlı formada Kinqin cəriməsinin ödənilməsini təşkil etdi və onu həbsxanadan çıxardı. Kinq bu barədə sonralar "biz insanların yeməkxanalardan, kilsələrdən və s. qovulmasına şahidlik etmişik…biz insanların həbsxanalara salınmasına şahidlik etmişik…amma ilk dəfə insanın həbsxanadan qovulmasına şahidlik etdik" sözlərini işlətmişdi. Sonralar Kinq Mərkəzinin açıqlamasından aydın oldu ki, onun cəriməsini Billi Qraham ödəmişdir.
Təxminən bir il müddətinə davam edən aktivist fəaliyyətdən sonra gözlə görünə bilən bir nailiyyət əldə etməmək hərəkatın zəifləməyinə səbəb oldu. Kinq bunun qarşısını almaq üçün nümayişlərə bir müddətlik son verməyi və əhval-ruhiyəni yüksəltmək üçün "Cəza günü" yürüşü keçirməyi təklif etsə də, bu baş tutmadı. Qaradərililər arasında bölünmələr və hökumətin aşağı səviyyəli təklifləri məğlubiyyətdə mühüm rol oynadı. Ölkənin əsas mətbuat orqanları isə məğlubiyyətin səbəbi kimi isə Kinqi göstərirdilər. Məğlubiyyət CXLK ilə bir qədər radikal qaradərili təşkilatlar arasındakı fikir uyuşmazlıqlarını daha da böyütdü. Albani hərəkatı CXLK-a bir növ dərs xarakterli oldu və Kinq bu hadisədən təsirlənərək bəzi qərarlar verdi. O, Albanidən sonra özündən əvvəl formalaşan hərəkatlara qoşulmaqdansa, şərtləri özünün formalaşdıra biləcəyi fəaliyyəti daha üstün tutmağa başladı.
Birminqem kompaniyası (1963)
thumb|Kinqin [[Birminqem (Alabama)|Birminqem etirazlarında həbs edilən zaman çəkilmiş şəkli.]]
1963-cü ilin aprelində CXLK Alabama ştatının Birminqem şəhərində irqi ayriseçkiliyə qarşı və iqtisadi ədalətsizliyə qarşı kompaniyaya start verdilər. Kompaniya güc tətbiq edilmədən həyata keçirilsə də, rahib Vyatt Tii Volker tərəfindən yaradılmış qəsdli toqquşma taktikasından da istifadə edilirdi. Birminqemdə yaşayan qaradərili insanlar CXLK tərəfindən sistemləşdirilirdi. Onlar ədalətsiz olduğunu düşündükləri qanunları pozur, onlara qadağan olunmuş yerlərə yürüş edir və orada bəstə otururdular.
Kinqin məqsədi kütləvi həbslərə nail olmaq idi. O, düşünürdü ki, "yüksək dərəcəli böhran şübhəsiz danışıqlara səbəb olacaqdı." Kompaniyanın ilk könüllüləri nə şəhəri qapamaqda, nə də mətbuatın diqqətini polisin münasibətinə çəkməkdə uğurlu ola bilmədilər. Kinqin istəyindən sonra kompaniyanın strategiyaçısı Ceyms Bevel taktikanı dəyişdi. Kompaniyaya yeniyetmələr, uşaqlar cəlb edildi. Buna görə də, Nyusviik qəzeti bu kompaniyanı "Uşaqların Xaç yürüşü " adlandırmışdı.
Etirazlar zamanı Yugin "Öküz" Konnorun rəhbərlik etdiyi Birminqem Polis Departamenti nümayişçilərə qarşı yüksək təzyiqli su şırnaqlarından və polis itlərindən istifadə etdi. Güc tətbiq edilən etirazçılar arasında uşaqlar da var idi. Polisin özünü bu cür aparması mətbuatın əsas gündəminə çevrildi və demək olar ki, əksər televiziyalar şiddət görüntülərini yayımladılar. ABŞ-nin ağdərili əhalisi belə bu görüntülərdən şok oldu. Hətta, bəzi ağdərili vətəndaşlar etirazları dəstəkləməyə başladı. Etirazçılar CXLK-nın bildirdiyinin əksinə olaraq, tamamilə dinc nümayişlə məşğul deyildilər. Onlardan bəziləri polisə hücum edir və qarşılıq alırdı. Kinq və CXLK-nın ən çox tənqid edildiyi məqam isə uşaqları təhlükəyə atmaları idi. Hər halda, kompaniya Kinq və qaradərililər üçün uğurla nəticələndi. Konnor işdən uzaqlaşdırıldı, "Cim Krou işarələri" götürüldü və ictimai yerlərin qapıları qaradərililər üçün bir qədər də açıldı. Kinqin reputasiyası xeyli yüksəldi.
Kinq kompaniyanın əvvəlində həbs edildi. O, ümumiyyətlə həyatı boyunca 29 dəfə həbs edilmişdi və bu həbs 13-cü idi. Həbsdə olarkən özünün məşhur "Məktub"unu yazdı. O, hərəkat üzvlərini qanuni yollarla sosial dəyişikliklər etməyə çağırırdı. Kinq inanırdı ki, "irqçiliyin böhranı labüddür və hazırkı sistem isə çox dəyişməzdir." O, deyirdi: Biz acı təcrübə hesabına bilirik ki, azadlıq zalım tərəfindən heç vaxt könüllü formada verilmir. O məzlum tərəfindən tələb edilməlidir.
O, Amerika koloniyalarında üsyanın başlanğıclarından hesab edilən Boston çay qonaqlığının, sivil itaətsizliyin qeyri-qanuni olmağına, Adolf Hitlerin isə Almaniyada etdiklərinin hamısının qanuni olduğuna diqqəti çəkirdi. O, bununla insanları irqçiliyi dəstəkləyən qanunlara qarşı qaldırmağa çalışırdı.
thumb|Martin Lüter Kinq 1964-cü ildə [[Niderlandda müsahibə verir.]]
Müqəddəs Avqustin (Florida, 1964)
1964-cü ilin martında Kinq və CXLK Robert Haylinqin sonradan bəzi mübahisələrə səbəb olan Floridanın Müqəddəs Avqustin şəhərindəki hərəkatına qoşuldular. Haylinqin qrupu əvvəllər bir digər qaradərili hərəkatı olan NAACP-a bağlı olmuşdu, lakin özündə şiddət ehtiva etməyən mübarizə ilə yanaşı, özünümüdafiə üçün silahlı qüvvələrin də yaradılmasını istədiyi üçün NAACP-dan qovulmuşdu. Hər halda, pasifist CXLK onları qəbul etdi. Kinq və təşkilatı şimaldakı aktivistləri bir araya gətirmək üçün çalışırdı. Buraya yəhudi din adamlarının nümayəndələri və Massaçusets qubernatorunun 72 yaşlı anası da daxil idi. Bu şəxslərin hamısı hərəkat müddətində həbs edildi. İyun ayında hərəkat üzvləri gecə vaxtı şəhərə yürüşə başladılar. Onlar tez-tez Klan üzvü olan antinümayişçi qrupların güc tətbiqi ilə qarşılaşırdılar. Bu hadisələr zamanı güc tətbiqi mətbuatın diqqətini bu hadisələrə yönəltdi. Yüzlərlə yürüşçü həbs edildi. Bu hərəkatın getdiyi müddətdə 1964-cü il İnsan haqlar aktı qəbul edildi.
Selma (Alabama, 1964)
1964-cü ilin dekabr ayında Kinq və hərəkat rəhbərləri Alabama ştatının Selma şəhərindəki Pasifist Tələbələrin Kordinasiya Komitəsinə qoşuldular. Onlar bir neçə ay idi ki, burada seçicilərin qeydiyyatı məsələsi ilə məşğul idilər. Elə bu zaman yerli hakimin çıxardığı qərar ilə CXLK-nın, PTKK-nin və digər 41 insan haqları təşkilatı ilə əlaqəsi olan 3 və ya 4 nəfərin bir araya gəlməsi qadağan edildi. Bu insan haqları hərəkatının öz işlərini bir qədər dayandırmağa məcbur etdi. Kinq 1965-ci ilin 2 yanvar tarixində Braun kilsəsindəki çıxışı zamanı bu qərarı tənqid etdi. 1965-ci il Alabama ştatının Montqomeri şəhərinə olan yürüş polis və digər qüvvələrin dinc yürüşçülərə qarşı güc tətbiq etməsi ilə müşayiət olundu. Bu mətbuatın diqqətinin bu məsələyə yönəlməsi ilə nəticələndi. Alabama ştatı bütün ölkə ərazisində rasizmin mərkəzi kimi qəbul edilməyə başladı.
Nyu-York (1964)
1964-cü ilin 6 fevralında Nyu-York şəhərindəki Yeni Məktəb Universitetində açılış nitqi ilə çıxış etdi. Çıxışının əsas mövzusu "Amerikan irq böhranı" adlanırdı. Onun bu çıxışının səsyazması tapılmamışdır, lakin 2013-cü ildə, yəni təxminən 50 il sonra Kinqin çıxışını bitirdikdən sonra dinləyicilərlə etdiyi sual-cavab hissəsinin 15 dəqiqəlik bölümünün audio qeydi aşkar edildi. Bu çıxışında o, açıq formada Cəvahirləl Nehru ilə arasında keçən dialoquna istinad edirdi. O, təssüfedici bir məqama toxunaraq, afroamerikalılarla Hindistandakı dalitləri və ya toxunulmazları müqayisə edirdi.
Vaşinqtona yürüş
thumb|upright|[[İş və azadlıq uğrunda Vaşinqtona yürüş (1963).]]
"Vaşinqtona yürüşü" və ya digər adı ilə "iş və azadlıq uğrunda Vaşinqtona yürüş"ü 6 insan haqları hərəkatı təşkil etmişdi. Bu yürüşdə CXLK-ı Kinq təmsil edirdi. Bu təşkilatların nümayəndələrinə rəmzi olaraq "böyük altılıq" deyilirdi. Yürüş 28 avqust 1963-cü ildə baş vermişdi. Rəhbər heyətə Rol Vilkins, Vitney Yanq, Flipp Randolf, Con Levis, Ceyms Farmer daxil idi.
Ətrafı Kinqə Bayard Rastinin homoseksual olması, demokratik sosializmi dəstəkləməsi və ABŞ Kommunist Partiyası ilə keçmişdə əlaqələrinin olmasına görə onunla olan münasibətlərinə son verməsi üçün təzyiq edirdi. Kinq belə də etdi, lakin Vaşinqtona yürüş zamanı Kinq yenidən Rastinlə birgə işləməyə məcbur oldu. Çünki Rastin yürüşün əsas logistik və strateji təşkilatçısı idi. Bu mübahisərə səbəb oldu. Kinqin bu hadisədən sonra prezident Con Kennedinin yürüşün əsas fokuslandığı məsələni dəyişilməsi ilə bağlı xahişini qəbul edənlərdən biri olması bu mübahisələri daha da şiddətləndirdi.
Kennedi ilk öncə yürüşə qarşı idi. Çünki o, yürüşün insan haqları haqqda qanunun qəbul edilməsinə mane ola biləcəyindən narahat idi. Lakin təşkilatçıların yürüşü həyata keçirmək barədə qətiyyətini gördükdən sonra fikrini dəyişdi. Yürüş davam etdikcə Kennedi yürüşün uğurları üçün çalışmaq qərarına gəldi. O, yürüşün iştirakçılarının 100.000-dən az olacağından ehtiyat edirdi. Buna görə də, əlavə kilsə rəhbərlərini və Birləşmiş Avtomobil İşçiləri prezidenti Valter Reuteri nümayişçiləri təşkilatlandırmaq işinə cəlb etdi.
thumb|upright|Kinq özünün ən məşhur nitqi olan "[[Mənim bir arzum var" nitqini deyir (1963).]]
Yürüş ilk əvvəllər ABŞ-nin cənub ştatlarındakı qaradərililərin acınacaqlı vəziyyətini paytaxtda nümayiş etdirmək və dilə gətirmək üçün planlanmışdı. Nümayişçilər federal hakimiyyətə insan haqları aktivistlərinin, işçilərinin və qaradərililərin təhlükəsizliyini təmin etməkdə uğursuzluğunu elan etmək niyyətində idilər. Qrup prezidentin təsirinə və təzyiqinə məruz qaldı və onun bəzi istəklərini qəbul etdi. Nəticədə, yürüşün sonu daha aşağı "ton"da sonlandı. Bəzi insan haqları aktivistləri buna görə yürüş təşkilatçılarını qınamış və yürüşün irqi harmoniyanın qeyri-dəqiq, təmizlənmiş hissəsini təqdim etdiyini bildirmişdir. Malkolm X yürüşü "Vaşinqtonda axmaqlıq" adlandırmışdı. Həmçinin, İslam milləti hərəkatı öz üzvlərinə yürüşdə iştirak etməyi qadağan etmişdi.
Yürüşün spesifik tələbləri var idi: ictimai məktəblərdə irqi ayriseçkiliyə son qoyulması, insan haqları qanunvericiliyi daha da dərinləşdirilməsi, əmək sahəsində irqi diskriminasiyanın qanunla qadağan edilməsi, insan haqları işçilərinin polis zorakılığından müdafiə edilməsi, işçilərə hər saatlarına görə minimum 2$ (2018-ci il dəyərinə görə 16$) məvacibin veriməlsi, Vaşinqtona sonradan Konqresə ötürüləcək özünüidarə hüququnun verilməsi. Sonrakı dəyərləndirmələrə görə, yürüş əsasən uğurlu hesab edilir. Yürüş zamanı Linkoln memorialından Milli Malla qədərki ərazidə 250 mindən çox müxtəlif etnoslardan olan insan toplaşmışdı. Bu Vaşinqton tarixinin ən böyük göstəricisidir.
Kinq burada 17 dəqiqəlik, sonradan "Mənim bir arzum var" adlanan nitqini demişdir. Nitqin ən məşhur hissəsini o, arxasında dayanmış köməkçisi Mahaliya Ceksonun "onlara arzun barədə danış" deyə qışqırmasından demişdi: —King said: Mənim dostlarım, mən bu gün sizlərə, bu günki və sabahkı çətinliklərlə üzləşərkən deyirəm - mənim hələ də bir arzum var. Bu amerikan arzusuna köklənmiş bir arzudur
Mənim bir arzum var ki, bir gün bu xalq ayağa qalxacaq və öz dininin əsl mənasını həyata keçirəcək: "Bu həqiqətləri özümüzə aydın görmək üçün saxlayırıq: bütün insanlar bərabər yaradılmışdır."
Mənim bir arzum var ki, bir gün Corciyanın qırmızı təpələrində keçmiş kölələrin övladları və keçmiş kölə sahiblərinin övladları qardaşlıq masasında bir yerdə otura biləcəklər.
Mənim bir arzum var ki, bir gün ədalətsizliyin, zalımlığın qızğınlığı ilə qovrulan Missisipi ştatı belə azadlığın və ədalətin oazisinə çevriləcək.
Mənim bir arzum var ki, mənim kiçik 4 övladım bir gün dərilərinin rənginə görə yox, xarakterlərinin kontentinə görə mühakimə olunacaqları millətin nümayəndəsi kimi yaşayacaqlar.
Mənim bu gün bir arzum var ki, bu gün qubernatoru dişlərini qıcadıb bizi «məhv etmək» niyyətində olan Alabama ştatını sabahısı ağlı-qaralı oğlanların-qızların əl-ələ verib bacı-qardaş kimi gəzib-dolandığı məkan kimi tanısınlar.
Elə bir günün arzusundayam ki, onda çöllər qabaracaq, dağlar enəcək! Dərə-təpə yerlər hamarlanacaq, dolama yollar düz gedəcək və “Tanrı möcüzəsi zühur edəcək və hamı bunu öz gözüylə görəcək!”
Ümidimiz bundadır!
Elə bu inamla Cənuba qayıdıram. Bu inamla biz naümidlik dağından ümid qayasına yol açırıq. Bu inam, niyyətimizdəki kəskin dissonansı gözəl bir qardaşlıq simfoniyasına çevirməkdə bizə yardımçı olacaq.
Bu inam, bizə birlikdə işləməyə, birlikdə ibadət etməyə, birlikdə mübarizə aparmağa, bir yerdə həbsxanaya düşməyə, bir gün xilas olacağımızı bilərəkdən azadlığın təəssübünü birlikdə çəkməyə kömək göstərəcək!
Və bu elə bir gün olacaq ki, Allah-təalanın bütün bəndələri məşhur sözlərə yeni məna qataraq belə oxuyacaqlar: «Yurdum, azadlığın şirin torpağı, səni vəsf edirəm!
"Mənim bir arzum var" nitqi ABŞ natiqlik tarixinin ən yaxşı çıxışlarından biri hesab edilir. Yürüş, xüsusilə Kinqin çıxışı insan haqları məsələsinin ABŞ siyasi şəxslərinin gündəminin ən üst yerinə çıxmasında və 1964-cü il İnsan haqları aktının qəbul edilməsində çox mühüm rol oynamışdır.
Nitqin orijinal və üzərində Kinqin qeydlər etdiyi əl yazısı 1984-cü ildə tapılmışdır. Belə ki, yazı ilk qaradərili basketbol məşqçisi olan Corc Ravelinqdə tapılmışdır. Corc Ravelinq İova Universitetinin basketbol komandasının baş məşqçisi olmuş afroamerikalıdır. 1963-cü ildə 26 yaşı olan Corc Kinq çıxış edən zaman onun yanında dayanıbmış və nitq bitən zaman qeyri-ixtiyari nitqin qeyd olunduğu kağızı Kinqdən istəmiş və o da, vermişdir.
Selma səsvermə hüququ hərəkatı və "Qanlı bazar günü" (1965)
thumb|İnsan haqları aktivistlərinin Selmadan Monqomeriyə yürüşü (Alabama, 1965).
Ceyms Bevelin Selmadan Montqomeriyə yürüş etmək barədə təklifi Kinq tərəfindən qəbul edildi. O, və CXLK-nın digər rəhbərləri SNCC ilə tərəfdaşlıq formalaşdıraraq ştatın paytaxtına yürüşü təşkil etməyə başladılar. 1965-ci ilin mart ayının 7-ə planlanan yürüş ağdərili insanların və polislərin yüksək dərəcədə güc tətbiq etməsinə görə təxirə salındı. Bu gün "Qanlı bazar günü" kimi bilinir və afroamerikan insan haqları hərəkatına ictimai dəstəyin təmin olunmasında dönüş nöqtəsi hesab edilir. Bu güc tətbiqi Kinqin pasifist və şiddət ehtiva etməyən etiraz strategiyasının dramatik potensialını tamamilə aydın şəkildə göstərdi.
Kinq 5 mart tarixində Conson adminstrasiyasının rəsmiləri ilə görüşmüş və etirazçılara güc tətbiq edilməməsi ilə bağlı qərar vermələrini istəmişdi. Yürüşdə onun özü kilsədəki vəzifə öhtəliklərinə görə iştirak edə bilməmişdi. Lakin sonralar bu hadisə barədə "əgər hökumət qüvvələrinin tətbiq etdikləri səviyyədə zorakılığa müraciət edəcəklərini bilsəydim, bütün kilsə öhtəliklərimdən imtina etməyə məcbur hiss edərdim" deyə qeyd etmişdi.
Kinq növbəti yürüşü 9 mart tarixinə müəyyən etmişdi. CXLK Alabama ştatına qarşı federal məhkəməyə müraciət etmişdi, lakin onların vəsadəti rədd edilmiş və yürüş qadağan edilmişdi, lakin Kinq 9 mart günü Selmadakı Edmund Pettus körpüsündə yürüşçülər qarşına çıxdı və qısa bir dua oxudu. Sonra isə yürüşçülər tərəfə dönərək qanunları pozmamaq üçün dağılışmalarını istədi. Onun bu qərarı etirazçılar və ümumi aktivistlər arasında narazılıqla qarşılandı. Nəhayət, yürüş 25 mart tarixində reallaşdı. Yürüş ştat kapitolunun pilləkənləri yaxınlığında sonlandı. Kinq burada özünün məşhur ntqlərindən ibir ilə çıxış etdi və afroamerikalıların digər vətəndaşlarla bərabər hüquqlara sahibo lacağı günün uzaqda olmadığını bildirdi, çünki "mənəvi bəşəriyyətin qövsü uzundur, lakin o həmişə ədalət tərəfə əyilir."
Çikaqo açıq mənzil hərəkatı (1966)
thumb|[[Lindon Conson İnsan haqları aktını imzalayarkən. Kinq onun arxasında dayanmışdır.]]
Cənubda qazanılmış bir sıra uğurlardan sonra, 1966-cı ildə Kinq, Bevel və digər insan haqları təşkilatları hərəkatı şimala da daşımaq qərarına gəldilər. Onların ilk fəaliyyət nöqtəsi olaraq Çikaqo seçildi. Kinq və Ralf Abernati tədris təcrübələri olduğu üçün Çikaqonun qərb bölgəsindəki Şimali Loundalın Hamlin küçəsində məskunlaşdılar. Onların məqsədi bu bölgədə hərəkata dəstəyi təmin etmək və kasıb əhali arasındakı dayaqları möhkəmləndirmək idi.
Kinqin təşkilatı burada Albert Rabi tərəfindən əsası qoyulmuş İcma Komitələrinin Kordinasiya şurası ilə koalisiya formalaşdırdı və Çikaqo Azadlıq Təşkilatı adı altında fəaliyyət göstərməyə başladı. Həmin yaz boyunca müxtəlif ağdərili və qaradərili ailələr üzərində müxtəlif araşdırmalar edildi və ortadakı fərqlər aşkara çıxarıldı. Aydın oldu ki, ağdərili və qaradərili ailələrin mal varlıqlarında, uşaq sayılarında, gəlir göstəricilərində və digər xüsusiyyətlərində böyük fərqlər mövcuddur. Həmçinin, xeyli sayda yürüşlər planlandı və bu yürüşlər Boqanda, Belmont Kraqində, Ceferson parkında, Həmişəyaşıl parkında, Qeyq parkında, Marquett parkında təşkil edildi.
thumb|Martin Lüter Kinq [[Lindon Consonla görüşür (1966).]]
Kinqin və Abernatinin sonradan bildirdiklərinə görə, onlar Çikaqoda cənubdakından daha sərt münasibətlə qarşılaşmışdılar. Bu çətinliklər içində 5 avqust 1966-cı ildə Marquett parkında yaşanan hadisələr xüsusi seçilir. Bu yürüşdə kütlə yürüşçlərin üzərinə butulkalar və digər xəsarət verici əşyalar atmışdı. Üsyan xeyli dərəcədə mümkün görünürdü, lakin Kinqin mövqeyi daha üstün olmuş və onun şəhər bələdiyyəsinin sədri Riçard Daleylə görüşməsindən sonra güc tətbiqinə görə qorxulu nəticələr verə biləcək yürüşdən imtina edildi. Bir digər yürüşdə Kinq kərpiclə vurulsa da, ayağa qalxmış və yürüşü davam etdirmişdi.
Kinq və müttəfiqləri cənuba qayıtdıqdan sonra Cesse Ceksonu bəzi düşüncələrinə görə öz aralarından xaric etdilər. Cekson hələ seminariyada təhsil alarkən hərəkata qoşulmuşdu. Cekson "Çörək qabı əməliyyatı" adlı hərəkat formalaşdıraraq, insan haqları uğrunda mübarizə aparmağa davam etdi.
2017-ci ildə MKİ 1967-ci ilə aid sənədlərini ictimaiyyətə elan etdi. Bu sənədlərdə Kinqin Çikaqodakı "qaradərili yaraqlı sitiuasiyası"ndakı rolu kiçildilirdi. Mənbədə qeyd olunurdu ki, Kinqə "ən azı konstuktiv, pozitiv layihə lazım idi."