cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Şahmar Ələkbərov
Filmoqrafiya
Yol əhvalatı (film, 1980) — film səsləndirən: (Yusif Əlizadə)
Qanlı Zəmi (film, 1985) — rol: İbiş
İstintaq (film, 1976) — film səsləndirən: Teymur (Tofiq Mirzəyev)
Tütək səsi (film, 1975) — film səsləndirən: Cəbrayıl (Mixail Volontir)
Üzeyir ömrü (film, 1981) — rol: Mirzağa Əliyev
İstintaq davam edir (film, 1966) — film səsləndirən: Səlim (Fuad Poladov)
Arvadım mənim, uşaqlarım mənim (film — kinoalmanax, 1978) — rol: kolxoz sədri, bəyin qardaşı
Ötən ilin son gecəsi (film, 1983) — rol: Qəzənfər
Qəzəlxan (film, 1991) - quruluşçu rejissor
Sahilsiz gecə (film, 1989) - quruluşçu rejissor
Draba aretioides
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Bığlı qızılquş
Təsviri
Göyərçindən iridir. Başının üstü kürəndir. “Bığları” zəifdir. Bel tərəfi qonur, qarın tərəfi isə ağımtıldır və üzərində naxışlar uzanır. Quyruğu tünd bənövşəyi rənglidir və köndələn qonur zolaqlar var.
Yayılması
Afrikada, Aralıq dənizi ətrafında, Kiçik Asiyada, İraqda və Cənubi Qafqazda yayılıb. Azərbaycanda Qobustanda və Naxçıvan MR-də Şahbuz rayonu Dərəboğaz və Qızılqışlaq qayalığında nəsil verməsi göstərilib.
Yaşayış yeri və həyat tərzi
Qaya və yarğan olan dağətəyi bozqır sahələrdə yaşayır. Nəsil vermək üçün gəlir, qışda təsadüf edilməyib. Aprel ayında leşcil ağqartalın (Neophron percnoptericus) köhnə yuvasını zəbt etməsi müəyyən edilib. Həmin yuvada sonrakı bir neçə ildə yenə də leşcil qartal nəsil verib. Yuvasında 3-4 yumurta olur, iyulda balaları pərvazlanır. Əsas şikarı xırda quşlar, siçanabənzər gəmiricilər və sürünənlərdir. Şikarını havadan ovlayır və yerdən də götürə bilir.
Sayı və azalma səbəbi
Azərbaycanda ilk dəfə 1949-cu ildə tapıldığı və sonralar cəmi 3 yerdə göründüyü üçün sayı haqqında məlumat yetərli deyil.
Məhdudlaşdırıcı amillər
Texnosfer səs-küyünə və başqa antropogen faktorlara çox həssasdır.
Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər
Ovlanması və satışı qadağandır. Azərbaycan Respublikasının və Naxçıvan MR-in Qırmızı kitablarına daxil edilib. CİTES, Bern və Bonn konvensiyalarına daxildir.
Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
Yuva sahələrinin müəyyən edilib, təbiət abidəsi statusu ilə qorunması, süni şəraitdə yetişdirilib təbiətə buraxılması, əhalini qorunmasına cəlb etmək.
Draba asterophora
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
NGC 42
NGC 42, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Peqas bürcü istiqamətində yerləşir. E-S0 tipli. tərəfindən ildə 121.92 sm (48 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Draba aureola
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Vasili Jukovski
Jukovski Vasili Andreyeviç – tanınmış rus şairi, 1827-ci ildə Peterburq EA-nın fəxri üzvü, 1841-ci ildə üzvü olmuşdur. Tərcüməçi və ədəbi tənqidçi kimi də məşhurdur.
Həyatı
Böyük rus şairi Jukovski Vasili Andreyeviç 1783-cü ilin yanvarında Tula quberniyasının Mişensk kəndində anadan olmuşdur. Bu diyar sinəsində özünün pozulub itməyən əsil nişanələrini – Bulqar çarlığının, ardınca möhtəşəm Qızıl Orda epoxasının əlamətlərini saxlamaqda idi. "Tula – Tolu Orda imperiyasının şəhərlərindən olmuş" – bu adın qədim türk, tatar şəxs və ya yer adları içərisində bolluğunu nəzərə alan Karamzin Tula şəhərinin adını tatar əsilzadəsi adı, xan ailəsinə mənsub olan tarixi şəxsiyyət adı ilə bağlayır. Həqiqətən də Tuladan rus şəhəri kimi danışanda onu müəyyən tarixi dövrlə çərçivələmək lazımdır. Belə ki, həqiqətən hələ XVI əsrdə Tula şəhəri (torpaqları) Moskva-Rus knyazlığına yeni-yeni daxil olmaqda idi. Şairin doğulduğu Mişen(sk) kəndi adı da rus dilində olan saysız-hesabsız türk sözlərindən olan "mişen" — "nişan, əlamət, hədəf" sözü ilə bağlıdır. Bu kəndin də, digər kəndlər kimi sahibi şairin həqiqi atası çox varlı mülkədar olan Afanasi İvanoviç Bunin idi. Onun Tula, Oryol və Kaluqa quberniyalarında çoxlu mülkü var idi.
Buninlər hələ monqol-tatarların gəlişinə qədər Rusa qaynayıb qarışan Bulqar türklərindən idilər. Şairin anası isə qəmli taleyinə oğlunun ağlamalı şeirlər həsr etdiyi əsir türk qızı Salihə idi. Salihə öz bacısı Fatimə ilə birgə 1770-ci ildə ruslar Bəndəri işğal edərkən əsir düşmüşdü. Bu gün müasir Moldovanın liman şəhəri olan Benderdən vaxtilə bu qədim Osmanlı şəhərində iki dəfə olmuş Övliya Çələbi "aman yeri Bəndərabad" deyə "Səyahətnamə"sində ondan güclü qala kimi bəhs edirdi: "Turla (Dnestr çayının qədim türk adı) nəhri kənarında qayalar üstündə tikilmiş bu gözəl qalanın hər bir daşı fil gövdəsi boyda sərt daşlardır. Memarbaşı Sinan ağa bu qalanı tikərkən bütün məharətini göstərmişdir". Qala 1770-ci ildə Rus-Türk müharibəsində işğal olunsa da, ruslar çox ağır itkilər verir. Bu itki də onların qələbə sevinclərinə ağır kölgə salırdı. Odur ki, şəhərə girərkən dəhşətli intiqam aldılar. Heç kimə rəhm etmədilər, əllərinə kim keçdi, qılıncın ağzına verdilər. Bəndəri tutarkən ordusunun çox tələfat verdiyini eşidən II Yekaterina general Paninə: "Bu qədər qurbanlar bahasına bu qalanı almaqdansa, almasanız daha yaxşı olardı" – deyə generalın tərsliyinə və bihudə qaniçənliyinə narazılığını ifadə etmişdi. Yandırılıb külə verilən və əhalisi qılıncdan keçirilən bu şəhərdə bu kiçicik qızların sağ qalması bir möcüzə idi. Oryollu mülkədar rus zabiti Afanasi Bunin təzəcə pardaqlanan gül kimi incə və təravətli bu qızı atının tərkində düz evinə müharibə qəniməti, əziz töhfə kimi gətirmişdi. Türk qızı doğma Turla çayından (indiki adı Dnestr) Oka çayı sahillərinədək olan bu yolu ümidlə nicat gözlədi. Oğrun-oğrun baxan gözləri arxadan bir çapar, xilas gözləyirdi, heç kimsə yox idi… Rus-türk müharibələrinin alovlandığı XVIII əsr boyunca belə tarixçələr adi hal idi. Yazıçı Sergey Aksakovun arvadının anası Gülsüm (rus cəmiyyətində: İqelsum) 12 yaşında Oçak kalanın (müasir Oçakov) mühasirəsi zamanı əsir düşmüşdü. Məşhur Aksakov qardaşlarının nənəsi türk qızı imiş!…
Gələcək şair doğulanda oğlunu öz adına yazdıra bilməyən Bunin onun gələcəyindən ötrü əndişə keçirir; belə ki, gələcəkdə onun əsilsiz, kəndli oğlunu müddətsiz əsgərlik və təhkimçilik boyunduruğu gözləyirdi. Odur ki, uşağa zadəgan "ata" tapmaq lazım idi. Dostu olan kasıb, lakin qəlbi bol mərhəmətli zadəgan Andrey Jukovskini öz oğluna rəsmən ata yazdırmağa razı sala bilir. Uşağa ata kimi hər hansı bir təhkimli kəndlisini də yazdıra bilərdi, lakin belə olduqda bütün qapılar bu talesiz uşağın üzünə bağlanmayacaqdımı?! Hələ gələcək şair anadan olmamış Buninlər ailəsinə fəlakət üz verir. Onların on bir uşağından altısı bir-birinin ardınca vəfat edir. Onların arasında Leypsiq universitetinin tələbəsi olan yeganə oğulları da var idi. İndisə oğlu olması münasibətilə Bunin kənddə yeni kilsə tikdirir. Yarımçıq bir sevinc içindədir o. Uşaq doğulan kimi altı uşağı dalbadal əlindən gedən dərdli ana bu qanunsuz uşağı dərhal götürüb saxlayır, amma onun kimliyi barədə bircə kəlmə də demədən. Dərddən ölüm yatağına düşən ata son vəsiyyətində üzünü arvadına tutub yalvardı: "Xanım, mən gedirəm, anına bu iki bədbəxti sənə tapşırıram. Onların bu dünyada heç kimləri yoxdur, rəhm elə". Jukovskinin uşaqlıq illəri atası evində keçsə də, bu evdə onun güzəranı anasının kənizliyi üzündən kədərli keçirdi. Həqiqi atasını heç tanımamışdı, onun kimliyi müəmma idi onun üçün. Heç kimlə də bu barədə – çəkindiyi mövzuda danışmazmış. "Mən həmişə tək idim, tək-tənha; yenə özümü hamıdan kənarda tuturam, çünki heç vaxt, heç yerdə mənə mərhəmət göstərməmişlər. Odur ki, adi qeydkeşliyi belə mən böyük lütf və inayət kimi qəbul edirəm", – deyə gündəliyində sonralar yazacaqdı.
Sonra ərli bacılarının evində ayrı-ayrı müəllim və tərbiyəçilərin himayəsində təlim-tərbiyə almışdı. Ata evində də, sonra Tulada gimnaziyada oxuyanda da, ərli bacılarının evində qalarkən daim qızların əhatəsində olurdu. Bu da onun onsuz da yumşaq olan mehriban təbiətinə öz təsirini göstərirdi. Jukovskinin atası oğluna saxta dvoryan familiyası verməklə qapıları onun üzünə açmışdı, lakin onun doğulması ilə bağlı əhvalat, qeyri-qanuni oğul damğası hər zaman özünü hiss etdirirdi. İstər cəmiyyətdə örtülü münasibət, istər anasının qarabaş həyatı ona dağ çəkir, anasının Buninlərin evində nökərlərlə bir yaşaması onun bərkiməmiş gənc qəlbinə sağalmaz yara vururdu. Anasını bu evdə – onun doğulduğu evdə qulluqçu görməsi, sahiblərinin qabağında ayaq üstə durması, xanınların hüzurunda otura bilməməsi onun ürəyinə kədəri köklü-köməçli əkib göyərdirdi.
14 yaşı olanda Moskva Universitetinin nəzdində Nücəba pansionuna daxil olub, dörd il orada təhsil alır. İlk şeirlərini yazmağa başlayır. Pansionda Derjavin və Lomonosov ruhunda təntənəli və fəlsəfi mədhiyyələrini yazır. Əslində bu ruhu gözəl anasının ağlaya-ağlaya gizlində pıçıltıyla oxuduğu qəmli türkülərdən almışdı. Universitetdə "Sobranie" (Toplanış) adlı ədəbi cəmiyyət fəaliyyət göstərirdi. Universitet yoldaşları – Bludov, Daşkov, Uvarov, Turgenev qardaşları idi. Bunlar Rusiyanın gələcəkdə böyük dövlət adamları olacaq gəncləri idi. Bu əsnada balladalarını yazmağa girişir: "Lüdmila" (1808), "Kassandro" (1809), "Svetlana" (1808–1812) çap olunur. Rusiyada romantizmin nəfəsi duyulmağa başlayır. Tərcüməçiliyə böyük maraq göstərir, ən çox alman ədəbiyyatına girişir. Şillerdən başlayır… Belinski sonralar onun haqqında sərrast deyəcəydi: "Jukovskinin səbəbinə alman poeziyası bizə doğmadır".
Ən mühüm o idi ki, anasını qul-qarabaşlıq etdiyi evdən ayırıb, ayrıca evə köçürür. Qərib ürək gülməyi-sevinməyi yadırğamışdı. Al-qana boyanan doğmaları, yanan evlərinin müdhiş xatiratını bu yad ellərdə gördüyü təhqir və zülm əsir Salihəni onu əzizlərinin doğrandığı kazak qılıncından da bərk kəsirdi. İndi burada o türküləri oxumaq olardı, balasının qaraca saçlarını tumarlayıb doyunca "yavrucuğum" deyə bilərdi, lakin yaralı könül bülbül şikəstəsini yadırğamış, yenidən cəh-cəh vurmağa dili dönmürdü. Adını dəyişmiş, onu kilsədə xaçlamışdılar. İndi onun Salihə adını – təmiz, nurlu qadın adını da dini-inancı kimi qadağan etmişdilər. Yeni xristian adına alışıb uyğunlaşmalı idi. Özünün doğduğu xristian oğlunun xətrinə, amma ahu ceyran ədalı alagözlü anasının şirin ninniləri nə qulağından, nə qəlbindən çəkilib getmirdi. Anası "Bəndərdə yüz yerindən qılınclanan" anası o qədər gənc idi ki, onları uşaq vaxtı yatıranda sanki gəlinciklərini yatırdan yeniyetmə qız idi.
…Şair nəhayət doğma evi buraxıb Moskvaya yola düşür. "Vestnik Yevropı" jurnalının redaktor işini aparır. İlk mətbu əsəri olan "Kənd məzarlığı" adlı böyük şeiri bu jurnalda çıxır, lakin canını dişinə tutub məcburən iki il qala bilir. Tələsik kəndə dönür. Gizli həsrət daşıyırdı. Moskvaya gələn kimi kənddə bacısı qızlarının dərsi ilə məşğul olarkən, öz şagirdi Mariya Protasovanı sevirdi… Məhəbbətini gizlədirdi. Qarşılıqlı xoşbəxt məhəbbət!.. Hardasan?! Özlüyündə öz məhəbbətinin xülya, xam xəyal olduğunu bilir və susurdu. İndi tarixlə, ədəbiyyatla məşğul olur, oradan əsas və ciddi biliklər əldə edirdi. Bunlar gələcəkdə onun fəaliyyətinin əsas damarlarını gücləndirəcək, onun ciddi, ağır çəkili yaradıcılığının ruhunun ölməzliyini təmin edəcəkdi.
Xəbər nə qədər gözlənilməz olsa da məhəbbət artıq onun qəlbində elə dərin rişə atmışdı ki, belə qəfil, göydəndüşmə mənfur "tapıntı" da onun eşqini öldürə bilmir.
Jukovski həyatı boyunca yeganə eşqi olan qızın – Maşa Protasovanın sağlığında da, ölümündən sonra da ona çox şeirlər həsr etmişdi. Həqiqətən şairin məhəbbət lirikası faciəvidir: "O qıza", "Mahnı", "19 may 1823-cü il", "Sevincim səndədir", "Dəniz" adlı şeirlərində şair hər şeydən uca, fəqət ayrılığa və ölümə məhkum olan "bəhrəsiz" məhəbbəti vəsf edir.
Rədd cavabı alan şair səfərbərliyə almır, Tarutin altında düşərgədə "Şair rus döyüşçülərinin düşərgəsində" adlı vətənpərvər şeirini yazır, Rus ordusunu əl-əl gəzən bu coşqun vətənpərvərlik şeiri şairə müqayisəyə gəlməz şöhrət gətirir. Həmin ruhda başladığı "Svetlana" poemasını bitirir. İlk əsəri onun siyasi və ədəbi baxışları etibarilə N. M. Karamzinin davamçısı olduğunu göstərirdi. "Olum və ya ölüm" təhlükəsi qarşısında qalan Rusiyada bu anlarda elə güclü patriotizm dalğası qalxmışdı ki, varlılar – ağalar öz rəiyyətindən alaylar düzəldib, paltarını, çörəyini, silahını verib, bu qüvvələri cəbhəyə atırdı. Varlı tacirlər "daş tərəzi günahkarları", "arşından bir çərək sürüşdürən" dünənki pul hərisləri bu gün bütün var dövlətlərini "uf" demədən ortaya qoymuşdular. Bunun sədaları yazıçı Lev Tolstoyun "Hərb və Sülh" əsərindən eşidilir.
Jukovskinin də bu duyğuların əlində yazdığı "İmperator Aleksandra" şeiri onun taleyini həll edir, ana – imperatriça Mariya Fyodorovna onu saraya dəvət edir, paytaxta çağırır. Şair əvvəl sarayda şahzadə qızlara, eləcə də gələcək çar Nikolayın nişanlısı alman şahzadəsi olan gəlinə rus dili və ədəbiyyatı dərsi verir. Onun mənən büllur xisləti, təmiz vicdanı, şəfqətli qəlbi hamının diqqətini cəlb edir, heyrətə salır, ehtiram oyadırdı. Odur ki, şairə imperiyanın gələcəyini tapşırırlar; 1825-ci ildən çar I Nikolayın oğlu vəliəhd Aleksandr Nikolayeviç (gələcək rus çarı II Aleksandr) tərbiyəçisi təyin olunur. Gələcəkdə II Aleksandrın gördüyü mütərəqqi tədbirlər, azadlıq yolunda proyektləri (məhz o hakimiyyətə gəldiyi gün dekabristlərin əfv olunma fərmanına qol çəkdi, dekabristlər bütün hüquqları bərpa olunaraq geri çağırıldılar; təhkimçilik hüququnu ləğv etdi və s.) nəticəsində rus tarixində "Aleksandr Osvoboditel" (nicat verən) ləqəbini qazandı. Bunlar monarxın, padşahın qəlbinə hələ körpəykən müəlliminin axıtdığı nur – şəfqət və mərhəmətin nuru idi. 15 il daim vəliəhdin yanında oldu, ondan ayrılmadı. Jukovski siyasi baxışlardakı fərqə belə baxmadan istedadlı adamlara böyük hörmət göstərib dəstək olurdu. Ölümünə qədər Puşkinin dostu oldu. Belinski bunu nəzərdə tutaraq Jukovskinin cəmiyyətdəki yerini düzgün müəyyənləşdirməyə çalışaraq ona verdiyi qiymətində bunu belə ifadə edirdi: "Jukovski rus ədəbiyyatı üçün böyük əhəmiyyət kəsb edən simadır… Jukovski olmasaydı Puşkin də olmazdı".
Puşkin bu qəlbə, təmənnasız dostluğa bütün ümidlərini bağlamışdı. Ölərkən son nəfəsdə ailəsini ona tapşırdı. Və əbədi vəfa əlaməti olaraq barmağından heç çıxarmadığı bəxt-qələbə simvolu olan firuzə üzüyünü çıxarıb ona yadigar verdi. Bu üzüyü xanım Vorontsova şair Cənubda sürgündə olarkən ona yadigar vermişdi. Bu üzüyü xanım ona aşiq olan şairə vermişdi ki, firuzə üzük damarında ərəb qanı axan dəli aşiqi qadadan-bəladan saxlasın. Puşkinin o qadına həsr etdiyi şeirlər içində "Talisman" şeiri ("talisman" sözünün əsli türkcə olub "tilsim", "cadu" sözündəndir, rus dilində də həmin mənalarda işlənilir) bu üzüklə bağlıdır.
…Bəndələrin ondan əsirgədiyi mərhəməti Allah Jukovskiyə bol-bol vermişdi. Sarayda böyük nüfuzu sayəsində Rusiyanın bir çox qabaqcıl adamlarını ağır ittihamlardan qurtara bilirdi.
Puşkinə, Gertsenə, Lermontova, Şevçenkoya, Baratınskiyə, dekabristlərə — terrorçu inqilabçılara, hamıya, hər kəsə kömək dururdu. Vəliəhdlə imperiyanı gəzərkən (vəliəhdin hədd-buluğa çatması münasibətilə) Kurqanda olarkən şahzadəni müşayiət edən Jukovski dekabristlərlə görüşür, bağrına basır. Əslində bağrına basdığı bir çox məhbusları heç məhkumluqdan əvvəl tanınırdı. Hamıya kömək edir. Polyaklara – öz ölkələrinin milli-azadlıq mübarizəsinə qalxmış polyaklara kömək durur, elə oradaca vəliəhddən onları xahiş edir.
Bir dəfə yazıçı və naşir Kireyevdən ötrü çara ağız açarkən əminliklə: ona mən zamin dururam, – deyə çarı arxayın salmaq istədikdə çar Nikolay onun təmənnasız adam olduğunu, mələk qədər təmizliyini nəzərdə tutub: "Bəs sənə kim zamin duracaq?!" – demişdi. Bununla onun fədakarlığını yüksək qiymətləndirmişdi. Xarakterindəki dərin və ülvi humanizm, çox bütöv düşüncə tərzi Jukovskini Rusiyanın ən yaxşı adamları ilə tanış edib dosta çevirdi.
…Jukovski rus oxucusunu dünya ədəbiyyatının böyük simaları ilə tanış etdi: F. Şiller, C. Bayron, Lamott Fukeni tərcümə edib rus dilinə çevirdi; Homerdən, Firdovsidən, Hind ədəbiyyatından abidə-nümunələri rus oxucularına yetirdi. Rus xalqının folklor irsindən bəhrələnərək eynən Puşkin kimi sevdalı, sehirli nağıllar yazdı: "Çar Berendeyin nağılı", "Yatmış şahzadə", "Şahzadə İvan və Boz Qurd", "Zambaq ağacı", "Çəkməli Pişik".
Anası çoxdan ölmüşdü. Atasının arvadı isə 83 il yaşamışdı. Anası günüsünün ölümündən sonra nəhayət çıxıb oğlunun yanına gəlmişdi. Onun da yanında ölmüşdü. Jukovskinin anası Novo Deviçi qəbristanlığında dəfn olunmuş, başdaşına yalnız "E. T." xristian adının və soy adının baş hərfləri həkk olunmuşdu. Məchul bir ömür və taleyin bu dünyada qalan mübhəm nişanəsi.
1841-ci ildə onun tərbiyəçi vəzifəsi başa çatır. Fəxri təqaüdə çıxıb Almaniyada məskunlaşır. 21 aprel 1841-ci ildə Drüssel-dorfda rəssam Reyterin 18 yaşlı qızı ilə evlənir. Özünün – bu qədimi türkün 58 yaşı vardı. Sevdiyi Mariya – ilk məhəbbəti isə 18 il əvvəl ölmüşdü,
lakin ailə həyatı uğurlu olmur. Arvadının xəstəliyi, öz nasazlığı, gözlərinin tutulmaq təhlükəsi … ömrün gözəl çağlarının ötüb-getdiyini, qalanının isə fərəhsiz möhlət olduğunu ona üst-üstən yetirməkdə idi.
Nə qədər can atsa da, Rusiyaya bir də dönə bilmir, dostları, doğma Mişen kəndi, Muratovo, Dolbino… həsrəti ilə Baden-Badendə 1852-ci il aprelin 14-də dünyanı tərk edir. Tərcümə etdiyi "İliada" əlində yarımçıq qalır. Tezliklə Rusiyaya gətirib Aleksandr Nevski Fəxrdi Dərgahda dəfn edirlər. Əbədi mənzili Karamzinin yanındadır.
Ənzəli (oyun)
Ənzəli — Azərbaycanda əsasən yazqabağı (bayramqabağı) günlərdə uşaq və gənclər arasında geniş şəkildə oynanılan qədim oyunlarından biridir.
Kim Eun-hye
Kim Eun-hye (8 may 1987) — Cənubi Koreyalı atıcı. Kim Eun-hye Cənubi Koreyanı 2016-cı ildə XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.
Ülviyyə Həmzəyeva
Həmzəyeva Ülviyyə Tapdıq qızı — Azərbaycan Respublikasının Əməkdar Rəssamı, Naxçıvan Muxtar Respublikasının Əməkdar Rəssamı, Naxçıvan Rəssamlar Birliyinin sədri, "Yeni Era" Dünya Rəssamlıq Akademiyasının həqiqi üzvü, 2010–2015-ci il IV çağırış Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin deputatı, V və VI çağırış Milli Məclisin deputatı.
Kim Eun-hye
Karyerası
Kim Eun-hye birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 2016-cı ildə qatıldı. O, Rio-de-Janeyroda baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında qadınlar 10 m məsafəyə pnevmatik tapança yarışında iştirak etdi. Ümumilikdə 410.8 xal toplayaraq 36-cı yeri tutdu və finala vəsiqə qazana bilmədi.
Ənzəli (oyun)
Oyunun quruluşu
Oyunda püşkü tapmaq yolu ilə kim uduzarsa, o, belini əyir və qalan oyunçular üç-dörd metr aralıda sıraya düzülürlər (6 nəfər); hər biri əyilənin belindən atlanır, oyunçular hər dəfə aşağıdakı sözləri dönə-dönə deyir və dediklərinə əməl edirlər.
Ülviyyə Həmzəyeva
Həyatı
Ülviyyə Həmzəyeva 30 aprel 1982-ci ildə Naxçıvan Muxtar Respublikası Babək rayonu Şəkərabad kəndində anadan olmuşdur. Orta təhsilini Naxçıvan şəhərində almışdır. 2003-cü ildə Naxçıvan Dövlət Universitetinin incəsənət fakültəsinin təsviri incəsənət ixtisasını fərqlənmə ilə bitirmişdir. 2006-cı ildə Naxçıvan Dövlət Universitetinin pedaqogika nəzəriyyəsi və tarixi ixtisası üzrə magistr pilləsini fərqlənmə ilə bitirmişdir. Naxçıvan Dövlət Universitetin təsviri incəsənət və rəsmxət kafedrasının baş müəllimi kimi fəaliyyət göstərmişdir. Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Akademiyasının dissertantıdır.
Ənzəli (oyun)
Oyunun quruluşu
Əyilən: -Min və ya düş! — deyir. Oyun yenə davam edir.
Ülviyyə Həmzəyeva
Siyasi fəaliyyəti
Naxçıvan Ali Məclisinin V çağırışı, Azərbaycan Milli Məclisinin V çağırış deputatı və Azərbaycan Milli Məclisinin VI çağırış deputatıdır.
Ənzəli (oyun)
Oyunun quruluşu
Doqquzda isə hamı əyilənin belinə minir, kim yıxılarsa, onun qulaqlarını dartırlar. Oyun keçirilərkən kim bu deyilənlərə əməl edə bilməsə "yatan"ı əvəz etməli olur.
Ülviyyə Həmzəyeva
Siyasi fəaliyyəti
Yeni Azərbaycan Partiyasının VII qurultayında (5 mart 2021-ci il) YAP İdarə Heyətinin üzvü seçilib.
Yaradıcılığı
Əsərlərində əsasən milliliyi, qədimliyi, mifologiyanı və real həyatın fəlsəfəsini özünəməxsus tərzdə əks etdirməyə çalışır. Əsərləri Azərbaycan sənətinin qədim ənənələri ilə dərin əlaqəlidir. Xalçaların, miniatürlərin və qədim petrogliflərin nümunələrini xatırladan rəsm əsərləri, əfsanələr və nağılların fantastik personajlarını canlandırır.
Ülviyyə Həmzəyeva həm də Azərbaycanda ilk dəfə olaraq 2001-ci ildə Naxçıvan Dövlət Universitetinin gənclik parkında soyqırım qurbanlarının xatirəsinə ucaldılan abidənin müəllifidir. Rəssamın əsərləri, Azərbaycan, ABŞ, Çin, Türkiyə, Portuqaliya, Gürcüstan, İspaniya və.s. ölkələrdə 200-ə yaxın qarışıq və fərdi sərgilərdə nümayiş olunmuşdur. 2008-ci ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Əməkdar Rəssamı, 2009-cu ildə isə Azərbaycan Respublikasının Əməkdar Rəssamı fəxri adına layiq görülmüşdür. Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvüdür, 2013-cü ildə "Yeni Era" Dünya Rəssamlıq Akademiyasının həqiqi üzvlüyünə qəbul edilmişdir. UNESCO-nun Beyneynəlxalq İncəsənət Assosasiyasının üzvüdür. 2011-ci ildən Naxçıvan Muxtar Respublikası Rəssamlar Birliyinin sədridir. Əsərləri şəxsi kolleksiyalarda və muzeylərdə saxlanılır.
Leş yeyənlər
thumb|left|200px
Leş yeyən — ölmüş, gəbərmiş və artıq çürümə gedən canlıların digən canlılar tərəfində yeyənlərə deyilir. Leş yeyənlər yırtıcılara daxil edilsələrdə onlar öz cinsindən olanların leşlərini belə yeyə bilirlər.
Bu tip canlılara misal kimi Zolaqlı kaftar, Afrika marabusu, Amerika leşyeyənləri, Qəbr böçəkləri kimi canlıları göstərmək olar. Belə bir fikir varki, dinozavrlar arasında leşyeyənlər Tirannozavrlardır.
Draba breweri
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Tatyana Dekanoviç
Tatyana Dekanoviç (25 fevral 1997) — Bosniya və Herseqovinalı atıcı. Tatyana Dekanoviç Bosniya və Herseqovinanı 2016-cı ildə XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.
Karyerası
Tatyana Dekanoviç birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 2016-cı ildə qatıldı. O, Rio-de-Janeyroda baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında qadınlar 10 m məsafəyə pnevmatik tapança yarışında iştirak etdi. Ümumilikdə 410.8 xal toplayaraq 35-ci yeri tutdu və finala vəsiqə qazana bilmədi.
Başqırdıstan Konstitusiya Məhkəməsi
250px|thumb|right|Məhkəmənin yerləşdiyi Respublika evi Başqırdıstan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi — "Başqırdıstan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi" haqqında 1996-cı il tarixli Qanununun 15-ci maddəsinin 1-ci bəndinə uyğun olaraq yaradılan konstitusiya məhkəməsi.
Məhkəmə sədr və Başqırdıstan Respublikasının başçısı tərəfindən irəli sürülən və Qurultay tərəfindən təsdiqlənmiş səkkiz köməkçi hakimdən ibarətdir.
NGC 43
NGC 43, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Andromeda bürcü istiqamətində yerləşir. SB0 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Yapon dilində hollandmənşəli sözlər
thumb|[[Kavahara Keyqa tərəfindən rəsm əsəri: Holland gəmisinin gəlişi. Filip Frans fon Zibold Decimada yapon həyat yoldaşı Kusumoto Otaki və körpə qızı Kusumoto İne Holland gəmisinin Naqasaki limanına yaxınlaşmasını teresukoppu (teleskop) ilə müşahidə edir.]] Holland Ost-İnd şirkətinin 1609-cu ildə Hiradoda fabrik açıb Yaponiya ilə ticarət etməyə başlamasından sonra peyda olmağa başlamışdır. 1640-cı ildə hollandlar Decimaya köçürülmüş və Yaponiyanın "sakoku" dövrü boyunca 1854-cü ilə kimi Yaponiyada qalmağa icazə verilən yeganə qərblilər olmuşdurlar.
Hollandlarla yaxın münasibətlər Yaponiyada və ya "Holland təlimi"nin yaranmasına səbəb olmuşdur. "Ran" (蘭) yapon dilində "Holland" sözü üçün istifadə olunan "Oranda" sözündən gəlir, "qaku" (学) isə yapon dilində "öyrənmək, bilik" mənasına gələn sözdür. Bu zaman kəsiyində yapon dilinə holland dilindən bir çox termin daxil olmuşdur. 3000-dən çox bu cür istifadə olunmuşdur. Onlardan ancaq təxminən 160-ı hələ də standart yapon dilində istifadə olunur.
Əyyub Əyyubov
Əyyub Avdın oğlu Əyyubov — İqtisad elmləri doktoru, professor.
Həyatı
Əyyub Əyyubov 1956-cı ildə, Ağdam rayonunun İlxıcı kəndində anadan olub.
Əmək fəaliyyətinə doğma İlxıcı kəndində, H. Hacıyev adına sovxozda fəhləlikdən başlayıb.
Aspirantura və Doktoranturanı Ukraynada bitirib. İqtisad elmlər doktoru elmi dərəcəsi və professor elmi adı alıb.
Ukraynada Ümumittifaq İdarəetmə İnstitutunda müəllim, Beynəlxalq İdarəetmə Biznes və Hüquq İnstitutunda prorektor vəzifəsində işləyib.
1993-cü ildən 2001-ci ilədək San-Marino Beynəlxalq Elmlər Akademiyası Elmlər Mərkəzinin Azərbaycan filialının rektoru vəzifəsində çalışıb. Mingəçevir şəhər Ziyalılar Cəmiyyətinin sədri, Azərbaycan Müəllimləri Assambleyasının prezidentidir.
Respublika "Bilik"cəmiyyətinin təsis etdiyi Y. Məmmədəliyev adına mükafata layiq görülüb.
1998-ci ildən Rusiya Federasiyası Sahibkarlıq Akademiyası, Beynəlxalq enerji, İnformasiya Elmlər və Beynəlxalq Müstəqil Ekspertlər Akademiyalarının həqiqi üzvü seçilib.
H. Z. Tağıyev adına mükafata layiq görülüb. Azərbaycan Respublikası "Nizami adına Qayğı Cəmiyyəti " tərəfindən xeyriyyə işlərində geniş fəaliyyətinə görə diplomla təltif olunub.
20 kitabın, 200-dən çox elmi məqalənin müəllifidir. Professorun axırıncı kitabı "Müqəddəs Məşhəd Yollarında" kitabıdır. Bu kitab professor Əyyub Əyyubovun sayca iyirminci, məzmun və mahiyyətcə isə "Əxlaq söhbətləri" ndən sonra birinci kitabıdır. Müəllifin qələmə aldığı bu mövzu ədəbi-bədii tarixi publisistik bir əsər olmaqla həm ensklopedik, həm də dini əxlaqi xarakter daşıyır.
Aliləlidir. 4 övladı var.
Dövlət Mülki Aviasiya Agentliyi (Azərbaycan)
Dövlət Mülki Aviasiya Agentliyi — Azərbaycan Respublikasında mülki aviasiya sahəsində fəaliyyətin tənzimlənməsinə cavabdeh olan dövlət orqanı.
Tarixi
Dövlət Mülki Aviasiya Administrasiyası Prezidentin 29 dekabr 2006-cı il tarixli 512 nömrəli Fərmanı ilə Azərbaycan ərazisindəki mülki aviasiyanın tənzimlənməsi və təkmilləşdirilməsi və beynəlxalq aviasiya ilə əməkdaşlığın inkişafı məqsədi ilə yaradılıb.
Prezidentin 12 yanvar 2018-ci il tarixli sərəncamı çərçivəsində Dövlət Mülki Aviasiya Administrasiyası Azərbaycan Nəqliyyat, Rabitə və Yüksək Texnologiyalar Nazirliyi tabeliyinə Dövlət Mülki Aviasiya Agentliyi olaraq verildi.
Dövlət Mülki Aviasiya Agentliyi, müvafiq şöbəsi tərəfindən müəyyən edilmiş Əsasnaməni, Azərbaycan Konstitusiyasını, Prezidentin fərman və sərəncamlarını, habelə Azərbaycan Nazirlər Kabinetinin qərar və fərmanlarını, beynəlxalq mülki aviasiya təşkilatlarının tələblərini, Azərbaycanın Nəqliyyat, Rabitə və Yüksək Texnologiyalar Nazirliyi dövlət nəzarəti və mülki aviasiya tənzimləməsini həyata keçirir.
Agentlik digər müvafiq rəhbərliklər, özünüidarəetmə orqanları, qeyri-hökumət və xarici təşkilatlarla, eləcə də hüquqi şəxslər ilə əməkdaşlıq şəraitində fəaliyyət göstərir. Agentliyin fəaliyyəti öz müstəqil balansında təşkil edilmişdir. Dövlət mülkiyyətinə, Azərbaycan Dövlət gerbinin əks olunduğu möhürə və ştamplara, Azərbaycan və İngilis dillərində blanklara malikdir. Agentlik büdcəsini bank hesabları vasitəsi ilə idarə edir.
Dövlət büdcəsi və bəzi mənbələr agentliyin maddi-texniki bazasını maliyyələşdirir. Dövlət Mülki Aviasiya Agentliyinin xərcləri də dövlət büdcəsindən maliyyələşdirilir.
Strukturu
Agentliyə direktor və iki müavin rəhbərlik edir. İdarə heyəti 49 nəfərdir. Uçuş Təhlükəsizliyinə Nəzarət, Aviasiya Təhlükəsizliyi, Lisenziyalaşdırma və Dövlət Reyestri, Xarici Əlaqələr və Maliyyə-İqtisadi şöbələrindən ibarətdir. Ali Attestasiya Komissiyasının Ofisi  və Mülki Aviasiya subyektlərinin Sertifikatlaşdırma və Lisenziyalaşdırma Komissiyası agentliyə tabedir.
Fəaliyyəti
Mülki Aviasiya Administrasiyasının əsas fəaliyyəti:
Agentlik, eyni zamanda, Azərbaycan ərazisindəki hava nəqliyyatında Şuşada hava limanı tikilməsi kimi qanunsuz əməliyyatların qarşısının alınmasında da iş aparır. Avropa Mülki Aviasiya Konfransının üzvüdür.
Devid Andersen
Devid Emil Andersen - 23 iyun 1980-cı ildə Melburnda anadan olmuşdur. Avstraliyanın "Melburn Yunayted" və Avstraliya komandasında çıxış edən peşəkar Avstraliya basketbolçusu. Mərkəz və ağır forvard mövqeyində oynayır. "Virtus" (2001) və "OMİK" Moskva (2006, 2008) komandalarının tərkibində üç qat Avropa çempionatının qalibidir. O, eyni zamanda Danimarka vətəndaşıdır.
Tərcümeyi-halı
Devid Andersen Avstraliya idman institutunu bitirmişdir. O, 1998-ci ildə ilk dəfə "Vullonqonq Xoks" klubu ilə müqavilə imzalamış və həmin komandanın tərkibində Avstraliyanın Milli basketbol liqasında bir mövsüm oynamışdır. 1999-cu ildə Andersen Avropaya getmiş və İtaliyanın "Virtus" komandasında çıxış etmişdir.
14 iyul 2009-cu ildə "Xyuston Pokets" basketbol klubu Andersen üçün "Atlanta" komandasına 2 mln. dollar ödəmişdir. Klub həmçinin Devid Andersenlə 2 il müddətinə müqavilə imzalamaq üçün "Barselona" klubuna 500 min dollar ödəmişdir. NBA-da özünün debut mövsümündə Andersen 63 oyun keçirmiş və orta hesabla 5,8 xal toplamışdır.
28 iyul 2010-cu ildə "Xyuston Pokets" basketbol klubu Anderseni "Toronto Reptors" klubuna vermişdir. 20 noyabr 2010-cu ildə Andersen Carret Ceklə birlikdə Çerrid Beylessin və Predraq Stoyakoviçlə əvəz olunaraq "Nyu-Orlean Xornets" basketbol komandasının tərkibinə keçmişdir.
2011-ci ilin iyun ayında Devid İtaliyanın "Siena" basketbol komandasına qayıtmışdır.
Ütəlgi qızılquş
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü. Azərbaycanda təhlükədə olan quşlar siyahısına daxil edilmişdir.
Devid Andersen
Tərcümeyi-halı
16 avqust 2012-ci ildə "Fənərbaxça Ülker" komandası ilə müqavilə imzalamışdır.
Ağabacı Rzayeva
Ağabacı İsmayıl qızı Rzayeva — Azərbaycanın ilk qadın bəstəkarı, Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi (1960).
Devid Andersen
Avstraliya yığmasının tərkibində
Andersen 1998-ci ildən Avstraliya yığmasının tərkibində çıxış edir. Əvvəlcə o, 18 yaşadək gənclər arasında dünya çempionatında iştirak etmişdir. Devid Andersen Avstraliya yığmasının tərkibində 2004-cü ildə keçirilən yay Olimpiya oyunlarında (9-cu yer) və 2008-ci ildə keçirilən yay Olimpiya oyunlarında (7-ci yer) çıxış etmişdir.
Ağabacı Rzayeva
Həyatı
Ağabacı Rzayeva 15 dekabr 1912-ci ildə Bakıda anadan olmuşdur. 1929-cu ildə Bakı Pedoqoji Texnikumunu bitirmiş, bir neçə il Saray, Kürdəxanı və Maştağada müəllimlik etmişdir.
Ağabacı xanım not çalğısı üzrə bəstəkar Səid Rüstəmov, muğam üzrə Mirzə Mənsur Mənsurovdan dərs alır. Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında Üzeyir Hacıbəyovun kompozisiya sinifində təhsil almışdır. Musiqi-nəzəri fənlərdən isə ona Ü. Hacıbəyov, Əfrasiyab Bədəlbəyli və Cövdət Hacıyev dərs deyib. Bir il sonra o, Üzeyir Hacıbəyovun yaratdığı ilk notlu xalq çalğı alətləri orkestrinə qəbul olunur, 1938-ci ildə isə Moskvada keçirilən Azərbaycan incəsənəti dekadasında iştirak edir. 1935–1944-cü illərdə Rzayeva Azərbaycan xalq çalğı alətləri orkestrində tarzən kimi fəaliyyət göstərib. O, həm Azərbaycanda, həm də bütün Şərqdə peşəkar musiqi təhsili almış ilk qadın-bəstəkardır.
Rzayevanın ilk əhəmiyyətli musiqi əsəri 1941-ci ildə xalq çalğı alətləri orkestri üçün yazılmış "Vətənpərvərlik Marşı" idi.O, həmçinin bir sıra mahnı və romansların, "Mübahisə etmə" musiqili komediyasının (1965, İ.Quliyevlə birlikdə), xalq çalğı alətləri orkestrinin simli kvarteti üçün pyeslərin müəllifidir. Bundan əlavə, Rzayeva dahi şair Nəsiminin sözlərinə yeddi romans bəstələmişdir. Onun tərəfindən yazılan mahnıların (60-dan çox) əksəriyyəti uşaqlara həsr olunmuşdur ("Kukla", "Qaranquş", "Mənim ağ göyərçinim", "Sabahkı günün ustaları", "Kiçik kapitan", "Mən qərənfiləm" və s.).
Ütəlgi qızılquş
Təsviri
Qarğadan az iridir (0,8-1,1 kq). Bel tərəfi paslı-qonur, qarın tərəfi isə ağdır, amma üzərində damcı formalı naxışlar uzanır. Quyruğu uzundur, tünd qəhvəyi və sarı rəngli köndələn zalaqları var. Ayağı sarıdır.
Yayılması həyat tərzi
Avropada və Asiyada yayılıb, qışlamaq üçün Şimali Afrikaya qədər miqrasiya edir. Azərbaycana qışlamaq üçün gəlir və miqrasiya edən bəzi populyasiyası buradan keçir (oktyabrda və martda).
Yaşayış yeri və həyat tərzi
Seyrək ağac və qaya olan açıq sahələrdə yaşayır. Sıx meşədə olmur. Əsas yemi siçanabənzər gəmiricilər və torağaydan tutmuş zağcaya və boz vağa qədər quşlardır. Quşları havada ovlayır. Ələ öyrədilmiş ütəlgi qaz da ovlaya bilir
Sayı və azalma səbəbi
1950-ci illərə qədər miqrasiya vaxtında çox, qışda adi saylı olub. Son 50 ildə miqrasiya vaxtında adi saylı olub, qışda isə nadir qalıb. XX əsrin axırında 56, 10 il sonra isə 25 qışlayan quş sayılıb. Miqrant populyasiyasının sıxlığı az-çox sabitdir.
Məhdudlaşdırıcı amillər
Uzun müddət ovçu quş kimi istifadə edilməsi, XIX-XX əsrlərdə "zərərli" quş kimi tələf edilməsi, yem obyektlərinin (gəmiricilər) zəhərli olması, gecələməsi və dincəlməsi üçün yararlı olan tək-tək hündür ağacların qırılması.
Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
Son 30-40 ildə miqrant quşların sayı ciddi dəyişmədiyi üçün hələ ki, əlavə tədbirə ehtiyac yoxdur. Lakin ekoloji maarifçilik güclənməlidir.
Ağabacı Rzayeva
Həyatı
O, 1950, 1953, 1955-ci illərdə Bakı Sovetinə deputat seçilmiş, 1963-cü ildə isə Ali Sovetin deputatı olmuşdur.
5 iyul 1975-ci ildə Bakıda vəfat etmiş bəstəkar 2-ci fəxri xiyabanda dəfn olunmuşdur.
Azərbaycan 2020 Yay Paralimpiya Oyunlarında
Azərbaycan 2021-ci ilin 25 avqust–6 sentyabr tarixlərində Yaponiyanın Tokio şəhərində baş XVI Yay Paralimpiya Oyunlarında 36 idmançı ilə 6 idman növündə təmsil olundu.
Azərbaycan Milli Paralimpiya Komandası XVI Yay Paralimpiya Oyunlarını 19 medalla (14 qızıl, 4 gümüş və 4 bürünc) başa vurdu. Komandanın heyətində cüdoçular Şahanə Hacıyeva (qızıl), Vüqar Şirinli (qızıl), Sevda Vəliyeva (qızıl), Xanım Hüseynova (qızıl), Hüseyn Rəhimli (qızıl), Dursədəf Kərimova (qızıl), Namiq Abaslı (bürünc) və İlham Zəkiyev (bürünc), yüngül atletlər Lamiyə Vəliyeva (qızıl və gümüş), Həmid Heydəri (qızıl), Elvin Astanov (qızıl), Orxan Aslanov (qızıl), Səid Nəcəfzadə (bürünc), üzgüçülər Roman Saleh (üç qızıl) və Vəli İsrafilov (qızıl), həmçinin pauerliftinqçi Pərvin Məmmədov (bürünc) medala sahib oldu.
XVI Yay Paralimpiya Oyunlarında 14 qızıl, 1 gümüş və 5 bürünc medala sahib olan Azərbaycan Milli Paralimpiya Komandası medalların əyarına görə 10-cu pillədə, medalların sayına görə isə 20-ci pillədə qərarlaşdı.
Medalçıların siyahısı
Azərbaycan Milli Paralimpiya Komandası XVI Yay Paralimpiya Oyunlarını 19 medalla (14 qızıl, 4 gümüş və 4 bürünc) başa vurdu. Komandanın heyətində cüdoçular Şahanə Hacıyeva, Vüqar Şirinli, Sevda Vəliyeva, Xanım Hüseynova, Hüseyn Rəhimli və Dursədəf Kərimova, yüngül atletlər Lamiyə Vəliyeva, Həmid Heydəri, Elvin Astanov və Orxan Aslanov, üzgüçülər Roman Saleh və Vəli İsrafilov Paralimpiadanın qalib oldu.
İdman növləri üzrə medal sıralanması
İdmançılar üzrə medal sıralanması
Komandanın heyəti
thumb|362x362px|alt=|Azərbaycan Milli Paralimpiya Komandası [[2020 Yay Paralimpiya Oyunları|XVI Yay Paralimpiya Oyunlarının açılış mərasimində]] İdman mütəxəssislərinin rəylərinə əsasən Azərbaycan XVI Yay Paralimpiya Oyunlarına tarixinin ən iddialı heyətilə yollandı.
Azərbaycan XVI Yay Paralimpiya Oyunlarında 6 idman növü üzrə 36 idmançı ilə təmsil olundu. Bu Azərbaycanın Paralimpiya Oyunlarında ən çox idmançı ilə təmsil olunduğu turnir oldu. Bundan əvvəl Azərbaycan 2016-cı ildə Rio-de-Janeyro şəhərində (Braziliya) baş tutan Paralimpiya Oyunlarında 22 idmançı ilə təmsil olundu. Komandanın heyətində 36 idmançıdan 12-si qadın idi. Bu da Azərbaycanın Paralimpiya Oyunları tarixində ciddi uğur idi. Bundan əvvəl 2012 və 2016-cı illərdə baş tutan turnirlərdə Azərbaycanı cəmi 5 qadın idmançı təmsil edirdi.
Komandanın heyətində 36 idmançıdan 24 nəfəri Paralimpiya Oyunlarının debütantı idi. Paralimpiada təcrübəsi olan 12 idmançıdan 8 nəfəri isə bundan əvvəl turnirdə medallara da sahib olmuşdu — Paralimpiadanın qalibləri İlham Zəkiyev (cüdoçu), Oloxan Musayev (yüngül atlet), Ramil Qasımov (cüdoçu), gümüş medalçılar Yelena Çebanu (yüngül atlet), Yelena Taranova (atıcı), Kamil Əliyev (yüngül atlet), Roman Saleh (üzgüçü) və Həmid Heydəri (yüngül atlet).
Komandanın heyətində milliləşdirilən idmançılar da var idi. Dörd il əvvəl Rio-de-Janeyro şəhərində (Braziliya) baş tutan Paralimpiya Oyunlarında Azərbaycan yığmasının heyətində dörd milliləşdirilən idmançı yer almışdısa, bu səfər bu idmançıların sayı üç idi — yüngül atlet Yelena Çebanu (Ukraynadan), üzgüçü Roman Saleh (Belarusdan) və yüngül atlet Həmid Heydəri (İrandan). Milliləşdirilən idmançılardan Roman Saleh üç qızıl medala, Həmid Heydəri isə bir qızıl medala sahib oldu.
Komandanın ən gənc üzvü 17 yaşlı üzgüçü Dana Şandıbina, ən yaşlı üzvü isə 60 yaşlı atıcı Yelena Taranova oldu.
Azərbaycan bayrağını XVI Yay Paralimpiya Oyunlarının açılış mərasimində 2008-ci il Paralimpiadasının qalibi olan yüngül atlet Oloxan Musayev, bağlanış mərasimində isə 2020-ci il Paralimpiadasının qalibi olan yüngül atlet Lamiyə Vəliyeva apardı.
Azərbaycan Milli Paralimpiya Komandasının turnirdə şüarı "Yenilməzlər zəfər doğru !" oldu.
30x30px Atıcılıq
thumb|260x260px|alt=|2000–2020-ci illərdə baş tutan altı Paralimpiya Oyunlarında mübarizə aparan veteran idmançı, 60 yaşlı [[Yelena Taranova]] XVI Yay Paralimpiya Oyunlarında atıcılıq idman növü üzrə turnirlər 30 avqust-5 sentyabrda baş tutdu. Azərbaycanı bu idman növü üzrə 2 idmançı təmsil elədi: Kamran Zeynalov və Yelena Taranova.
Kamran Zeynalov və Yelena Taranova 2019-cu ildə Sidney şəhərində (Avstraliya) baş tutan atıcılıq üzrə Dünya Çempionatının nəticələrinə əsasən Paralimpiya Oyunlarına vəsiqə qazandı. Paralimpiadadan əvvəl Kamran Zeynalov və Yelena Taranova iyulda Novi-Sad şəhərində (Serbiya) baş tutan Qran-Pri turnirində mübarizə apardı.
Avqsutun 31-də Kamran Zeynalov və Yelena Taranova 10 metr məsafəyə tapança ilə atəş turnirlərində mübarizə apardı. Əvvəlcə təsnifat mərhələsində 2000-ci il Sidney Paralimpiadasının gümüş medalçısı Yelena Taranova çıxış elədi və 538 xalla 18 idmançı sırasında 16-cı pillənin sahibi oldu. Bununla da Taranova final mərhələsinə vəsiqə qazana bilmədi. Daha sonra isə Kamran Zeynalov mübarizə apardı və 542 xal topladı. Bu nəticəyə əsasən Zeynalov təsnifat mərhələsini 27 idmançı sırasında 22-ci pillədə başa vurdu və o, da final mərhələsinə vəsiqə qazana bilmədi.
Sentyabrın 2-də isə Yelena Taranova 25 metr məsafəyə tapança ilə atəş turnirində çıxış elədi. Təsnifat mərhələsində Yelena Taranova 516 xal topladı və 30 idmançı sırasında 28-ci pillənin sahibi oldu. Bununla da o, növbəti dəfə final mərhələsinə vəsiqə qazana bilmədi.
Kamran Zeynalov və Yelena Taranova sentyabrın 4-də sonuncu turnirlərində mübarizə apardı. 50 metr məsafəyə tapança ilə atəş turnirində Kamran Zeynalov 518 xal topladı və təsnifat mərhələsini 20-ci pillədə başa vurdu. Yelena Taranova isə həmin turnirdə 502 xal topladı və təsnifat mərhələsində 34 idmançı sırasında 28-ci pillənin sahibi oldu. Həm Kamran Zeynalov, həm də Yelena Taranova final mərhələsinə vəsiqə qazana bilmədi.
30x30px Cüdo
thumb|304x304px|alt=|[[2020 Yay Paralimpiya Oyunları|XVI Yay Paralimpiya Oyunlarının qızıl medalına sahib olan cüdoçu Şahanə Hacıyeva]] XVI Yay Paralimpiya Oyunlarında cüdo idman növü üzrə turnirlər 27 – 29 avqustda baş tutdu. Azərbaycanı bu idman növü üzrə 11 idmançı təmsil elədi: Vüqar Şirinli, Namiq Abaslı, Ramil Qasımov, Hüseyn Rəhimli, Kənan Abdullaxanlı, İlham Zəkiyev, Şahanə Hacıyeva, Bəsti Səfərova, Sevda Vəliyeva, Xanım Hüseynova və Dursədəf Kərimova.
İyunun 29-da Azərbaycan Milli Paralimpiya Komitəsi XVI Yay Paralimpiya Oyunlarına vəsiqə qazanan 11 idmançının adını elan elədi. Həmin idmançılar Dünya və Avropa Çempionatlarında, beynəlxalq turnirlərdə topladığları reytinq xalları hesabına Paralimpiya Oyunlarına vəsiqə qazandı.
Avqustun 27-də Vüqar Şirinli (-60 kq.), Namiq Abaslı (-66 kq.), Şahanə Hacıyeva (-48 kq.) və Bəsti Səfərova (-52 kq.) mübarizə apardı. 2016-cı ildə Kazan şəhərində (Rusiya) baş tutan cüdo üzrə Avropa Çempionatının bürünc medalına sahib olan Vüqar Şirinli, Paralimpiadanın 1/4 final mərhələsi çərçivəsində Türkiyə nümayəndəsi Rəcəb Çiftçi ilə üz-üzə gəldi. Son Dünya Çempionatının finalçısı olan Rəcəb Çiftçi ilə görüşdə Vüqar Şirinli rəqibinə ipponla qalib gəldi və Paralimpadanın yarım-final mərhələsinə adladı. Bu mərhələdə onun rəqibi 2016-cı il Rio-de-Janeyro Paralimpiadasının bürünc medalına sahib olan Rumıniya təmsilçisi Alex Bologa ilə üz-üzə gəldi. Həmin görüşdə Vüqar Şirinli rəqibinə vaza-ari ilə qalib gəldi və Paralimpiadanın final görüşünə vəsiqə qazandı. Həlledici görüşdə onun rəqibi Qazaxıstan nümayəndəsi Anuar Sarıyev oldu. Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüşün sonuna 20 saniyə qala Vüqar Şirinli rəqibinə ipponla qalib gəldi və XVI Yay Paralimpiya Oyunlarının qalibi oldu. Vüqar Şirinli final görüşündən sonra müsahibəsində bunları bildirdi: "çempion olduğum üçün çox şadam. Bu mənim məqsədim idi. Yaponiyada bayrağımızı dalğalandıra bildiyim üçün şadam.".
Namiq Abaslı isə Paralimpiadanın 1/4 final mərhələsi çərçivəsində İspaniya nümayəndəsi Serxio İbanez ilə üz-üzə gəldi və rəqibinə məğlub oldu (00:01). Rəqibi finala vəsiqə qazandığı üçün Namiq Abaslı təsəlliverici qrupda mübarizə apardı. Təsəlliverici qrupun birinci görüşündə onun rəqibi Puerto-Riko təmsilçisi Luis Yabdiel Perez oldu. Həmin görüşdə rəqibinə ipponla qalib gələn Namiq Abaslı, növbəti mərhələdə Rusiya Milli Paralimpiya Komitəsinin nümayəndəsi Victor Rudenho ilə üz-üzə gəldi. Həmin görüşdə də rəqibindən üstün olan Namiq Abaslı, bürünc medal uğrunda görüşə vəsiqə qazandı. Həlledici görüşdə onun rəqibi 2012-ci il London Paralimpiadasının qalibi olan Ukrayna təmsilçisi David Xorava oldu. Həmin görüşdə rəqibinə vaza-ari ilə qalib gələn Namiq Abaslı, XVI Yay Paralimpiya Oyunlarının bürünc medalına sahib oldu.
Qadınların turnirində isə əvvəlcə Şahanə Hacıyeva tatami üstünə çıxdı. 1/4 final mərhələsi çərçivəsində onun rəqibi Yaponiya nümayəndəsi Şizuha Hangai oldu. Həmin görüşdə Şahanə Hacıyeva rəqibinə ipponla qalib gəldi və yarım-final mərhələsinə adladı. Bu mərhələdə Şahanə Hacıyeva ardıcıl üç Paralimpiadanın bürünc medallarına sahib olan Rusiya Milli Paralimpiya Komitəsinin nümayəndəsi Victoriya Potapova ilə üz-üzə gəldi. Təcrübəli rəqibi ilə görüşdə 21 yaşlı Şahanə Hacıyeva ipponla qələbə qazandı və Paralimpiadanın final görüşünə vəsiqə qazandı. Həlledici görüşdə onun rəqibi 2016-cı il Rio-de-Janeyro Paralimpiadasının qalibi, Dünya və Avropa Çempionatlarının qızıl medalçısı olan Fransa təmsilçisi Sandrine Martinet oldu. Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüşün əvvəlində Şahanə Hacıyeva vaza-ari balı qazansa da, görüşün sonuna beş saniyə qala rəqibi də vaza-ari balı qazandı və görüşün əsas vaxtında qalib müəyyənləşmədi. Qızıl bal uğrunda hissənin 40-cı saniyəsində Şahanə Hacıyeva titullu rəqibinə ipponla qalib gəldi və XVI Yay Paralimpiya Oyunlarının qalibi oldu. Şahanə Hacıyeva final görüşündən sonra müsahibəsində bunları bildirdi: "bu gənc yaşımda Paralimpiya Oyunlarının çempionu olduğum üçün şadam. Mən bu qələbəmi müəllimlərimə, valideynlərimə və şəhidlərimizə həsr edirəm".
−52 kq. turnirində mübarizə aparan Bəsti Səfərova isə uğursuz çıxış elədi. Bəsti Səfərova 1/4 final mərhələsində Yaponiya nümayəndəsi Yui Fucivara ilə üz-üzə gəldi və rəqibinə ipponla məğlub oldu. Rəqibi finala vəsiqə qazandığı üçün Bəsti Səfərova təsəlliverici qrupda mübarizə apardı. Bu mərhələdə onun rəqibi Ukrayna təmsilçisi Natalya Niholayçuh oldu. Bəsti Səfərova bu görüşdə də rəqibinə məğlub oldu və Paralimpiadanı 7-ci pillədə başa vurdu.
−81 kq. turnirində mübarizə aparan Hüseyn Rəhimli, Paralimpiadanın 1/4 final mərhələsi çərçivəsində Birləşmiş Krallıq nümayəndəsi Daniel Povell ilə üz-üzə gəldi. Daniel Povell ilə görüşdə Hüseyn Rəhimli rəqibinə ipponla qalib gəldi və Paralimpadanın yarım-final mərhələsinə adladı. Bu mərhələdə onun rəqibi 2016-cı il Rio-de-Janeyro Paralimpiadasının gümüş medalına sahib olan Cənubi Koreya təmsilçisi Li Yun-Min ilə üz-üzə gəldi. Həmin görüşdə Hüseyn Rəhimli rəqibinə ipponla qalib gəldi və Paralimpiadanın final görüşünə vəsiqə qazandı. Həlledici görüşdə onun rəqibi Özbəkistan nümayəndəsi Davurxon Karomatov oldu. Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüşün 1:50-ci dəqiqəsində Hüseyn Rəhimli vaza-ari balı qazansa da, bir dəqiqə sonra rəqib də vaza-ari balı qazandı və görüşün əsas vaxtında qalib müəyyənləşmədi. Qızıl bal uğrunda hissənin 26-cı saniyəsində Hüseyn Rəhimli rəqibinə ipponla qalib gəldi və XVI Yay Paralimpiya Oyunlarının qalibi oldu.
Qadınların turnirində isə əvvəlcə Sevda Vəliyeva tatami üstünə çıxdı. 1/4 final mərhələsi çərçivəsində onun rəqibi Qazaxıstan nümayəndəsi Dayana Fedossova oldu. Həmin görüşdə Sevda Vəliyeva rəqibinə ipponla qalib gəldi və yarım-final mərhələsinə adladı. Bu mərhələdə Sevda Vəliyeva Türkiyə nümayəndəsi Zeynəb Çeli ilə üz-üzə gəldi. Həmin görüşdə də Sevda Vəliyeva ipponla qələbə qazandı və Paralimpiadanın final görüşünə vəsiqə qazandı. Həlledici görüşdə onun rəqibi Özbəkistan təmsilçisi Pərvinə Səməndərova oldu. Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüşdə Sevda Vəliyeva rəqibinə vaza-ari ilə qalib gəldi və XVI Yay Paralimpiya Oyunlarının qalibi oldu.
Daha sonra isə −63 kq. turnirində Xanım Hüseynova mübarizə apardı. 1/4 final mərhələsi çərçivəsində onun rəqibi Yaponiya nümayəndəsi Hiroho Kudo oldu. Həmin görüşdə Xanım Hüseynova rəqibinə ipponla qalib gəldi və yarım-final mərhələsinə adladı. Bu mərhələdə Xanım Hüseynova Çin nümayəndəsi Van Yu ilə üz-üzə gəldi. Həmin görüşdə Xanım Hüseynova vaza-ari ilə qələbə qazandı və Paralimpiadanın final görüşünə vəsiqə qazandı. Həlledici görüşdə onun rəqibi 2016-cı il Rio-de-Janeyro Paralimpiadasının gümüş medalına sahib olan Ukrayna təmsilçisi İrina Qusiyeva oldu. Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüşdə Xanım Hüseynova rəqibinə vaza-ari ilə qalib gəldi və XVI Yay Paralimpiya Oyunlarının qızıl medalına sahib oldu.