cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kanıqtokınmankı
Kanıqtokınmankı - Çukot dənizində yerləşən geniş əraziyə sahib, dayaz körfəz. İnzibati cəhətdən Çukot Muxtar Dairəsinin İultinski rayonu ərazisinə daxildir. Laqundan 12 km şimalda Leninqradski, 10 km cənubda isə Polyarnı qəsəbələri yerləşir. Ilvajıtrın və Notakıtrın dilləri ilə bir nerçə yerə bölünür. Şərqdə Erıkınmankın laqunu ilə birləşir. Orta dərinliyi 0,5-0,8 m, maksimal dərinliyi isə 1,5-1,7 metri keçmir. Dibi lillidir. Sahilləri qum-gil materialından ibarətdir.
Suyunun təkibində NaCl üstünlük təşkil edir. pH isə hər litirində 6,7 - 7,8 arası təyişir.
Şirvan külməsi
Şirvan külməsi və ya Azərbaycan külməsi (Pseudophoxinus atropatenus) — Çəkikimilər fəsiləsinə aid bir növdür.
Yayılması
Azərbaycanda Qəbələ rayonunun Türyançay sistemindəki bulaq sularında (Nic və Çuxur Qəbələ kəndlərində olan bulaqlarda) yayılmışdır. Lakin arealın məhdudluğu, antropogen təsirlər (yayıldığı sahələrin çirkləndirilməsi, qurudulması və s.) növə təhlükə yaradır. Şirvan külməsinin endemik növ olmasını və məhdud sahədə yayılmasını nəzərə alaraq onun yayıldığı ərazi xüsusi mühafizə olunan ərazi elan olunmalıdır.
Morfoloji əlamətləri
D III 7-8, A III 7 (8), squ. 37-39. orta hesabla 37,9 - dur. Yan xətt pulcuqları dəliksiz pulcuqların arasında nizamsız düzülmüşdür. Yan xətt tam deyildir. Dəlikli pulcuqlarının sayı 17-dən 38-ə qədərdir. Yan xətdən yuxarıda 5-7 sıra, aşağıda isə 3-4 sıra pulcuqlar yerləşir. Ağzı uc tərəfdə çəpəki yerləşir. Bədəni yoğun, alnı enli, pulcuqları isə girdə olur. Bel üzgəcində 3 şaxəsiz, 7 - 8 şaxəli, anal üzgəcində isə 3 şaxəsiz, 7 şaxəli şüa vardır. Şirvan külməsi xarici görünüşcə Soyuqbulaq külməsinə oxşayır, lakin ondan bir sıra əlamətlərinə görə fərqlənir. Soyuqbulaq külməsində başı uzun, alnı enli, gözdalı məsafə az olur. Şirvan külməsində ağzın zirvəsi gözün alt kənarından yuxarı səviyyədə, Soyuqbulaq külməsində isə gözün alt kənarından aşağı və ya onunla eyni səviyyədə yerləşir. Birincidə üzmə qovuğunun dal kənarı girdə, ikincisində isə sivri olur.
Yaşayış yeri və həyat tərzi
Şirinsu balığıdır. Meşəlik yerlərdəki bataqlığa bənzər bulaq sularında yaşayır. Dibi lili, içərisində qamış bitən, zəif sürətlə axan çayları çox sevir. Su cücülərinin sürfələri və detridlə qidalanır. Uzunluğu 9.6 sm-ə qədər olur. Bir yaşı tamam olduqda uzunluğu 2.8 – 5.7 sm, orta hesabla 4.5 sm, 2 yaşı tamam olduqda 5.9 – 8.0 sm, orta hesabla 6.9 sm olur. İki-üç ilə qədər yaşayır.
Sayı
Az saylı balıqdır. Sayı haqqında dəqiq məlumat yoxdur.
Təsərrüfat əhəmiyyəti
Şirvan külməsinin heç bir təsərrüfat əhəmiyyəti yoxdur.
Məhdudlaşdırıcı amillər
Arealın məhdudluğu, antropogen təsirlər (yayıldığı sahələrin çirkləndirilməsi, qurudulması və s.).
Tətbiq olunmuş və lazımi mühafizə tədbirləri
Şirvan külməsinin endemik növ olmasını və məhdud sahədə yayılmasını nəzərə alaraq onun yayıldığı ərazi xüsusi mühafizə olunan ərazi elan olunmalıdır.
Proprioseiopsis levani
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Quruçay
Çaylar
Sarımsaxlı (Pəmbək)
Sarımsaxlı — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indiki Quqark rayonunda kənd.
Sürünən kəklikotu
(Thymus serpyllum) - cinsinə aid bitki növü.
Sarımsaxlı (Pəmbək)
Tarixi
Rayon mərkəzindən 13 km məsafədə, Pəmbək çayının sol sahilində yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində Sarmusaxlı formasında qeyd edilmişdir.
Quruçay
Kəndlər
Sarımsaxlı (Pəmbək)
Toponimi
1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Vadi (vedi)nahiyəsində Sarı Musalı kimidir. Başqa mənbədə Sarı Musaxli kimidir. 1918-ci ildə kənddə ermənilər də yerləşmişdir. 1946-cı ildə kənd ermənicə Karaberd adlandırılmışdır. XIX əsrdə Qazax qəzasında, Cavanşir qəzasında və Quba qəzasında Sarımsaqlı dağ adları ilə mə’naca eynidir. Dağların belə adlanması zirvələrinin zahirən sarımsaq başına oxşaması ilə bağlıdır. Toponim yabanı bitki adı bildirən sarımsaq sözünə çoxluq, cəmlik bildirən -lı şəkilçisinin artırılması əsasında yaranmışdır. Fitotoponimdir. Quruluşca düzəltmə toponimdir. Ermənisatn SSR AS RH-nin 4.IV.1946-cı il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Karaberd (Daşqala) qoyulmuşdur.
Quruçay
Digər mənalarda
Sürünən kəklikotu
Botaniki xarakteristikası:
Həmişəyaşil, budaqlanan, kiçik yarımkol bitkisidir. Gövdəsi nazik oduncaqdır. Çiçəkli gövdəsi düzqalxan və ya azca qalxmış olub, hündürlüyü 2-15sm-ə qədər olub, gövdənin üzəri çiçəklərlə örtülmüşdür. Yarpaqları qarşı-qarşıya, qısa saplaqlı, ellipsşəkilli, kənarları orta ölçülü kirpiciklidir. Orta gövdələrində yarpaqların uzunluğu 5-10 mm, eni isə 1,5-3,5 mm-ə bərabərdir. Başcıq çiçək qrupuna malik olub, kompaktdır. Çiçəkləri ensiz, zəngşəkilli, ikidodaqlı olub, kasacığı tükcüklüdür.
Qarışıq nazik budaqcıqları, yarpaq və çiçəkləri vardır. Yarpaqları qısa saplaqlı, uzunsov-ellipsşəkilli, bütövkənarlı olub, uzunluğu 15sm-ə qədər, çılpaq və ya zəif tükcüklüdür. Çoxsaylı nöqtəşəkilli səpkilərdən, aşağı nahiyyədə olan kəskin damarlardan ibarətdir. Lövhəcik və saplaq üzərində gözlə və ya lupa ilə görünən uzun cod tükcükləri vardır. Çiçəkləri kiçik, tək və ya bir neçə ədəd nazik dördtilli budaqcıqdan ibarətdir. Kasacığı ikidodaqlı, qonur-qırmızı, uzunluğu 4mm-ə qədər olub, xaricdən örtülmüşdür. Budaqcığı göyümtül-bənövşəyi, uzunluğu 3-5mm-dir. Kəskin özünəməxsus aromat iyli və ədviyyəli şirin dadlı olmaqla, azacıq büzücüdür.
Qumsallıqlarda, küknar və qarışıq meşələrdə, talalarda, yeni salınmış meşələrdə yayılmışdır.
Keyfiyyətli xammal olaraq çiçəkləri, yarpaqları, hətta gövdəsi ola bilər. Xammal kimi bitki çiçəkləyən zaman (may-iyul) toplamaq lazımdır. Yığılmış xammal açıq, lakin kölgəli, yaxşı ventiliyasiyalı naveslərdə və ya 35-40ОС temperaturda, quruducu şkafda qurudulmalıdır. Bu zaman 1 kq nazik doğranmış xammal 1m2 sahəyə 3-5 gün ərzində sərilməlidir. Efiryağlı bitki olduğundan xammal yaxşı tıxanmalı və bağlanmalıdır. Xammalının saxlanılma müddəti 2 il, tozu isə 1,5 ildir.
Tərkibi və təsiri:
Tərkibində efir yağı, timol (50%-ə qədər), karvakrol, terpinin, terpineol, çinqiberin və borneol maddələri vardır. Bundan əlavə aşı maddələr, flavonoidlər, qatran, ursol və olein turşuları da vardır.
Tərkibində acı maddələr olduğundan iştahgətirici, mədə-bağırsaq, qaraciyər, mədəaltı vəzi xəstəliklərini sağaldıcı xüsusiyyəti vardır. Dəmləmə, bişirmə və ekstrakt kimi yuxarı tənəffüs yolu xəstəliklərinin iltihabı, vərəm, difteriya və bronxial astma xəstəliyində müvəffəqiyyətlə işlədilir. «Pertussin» adlı dərman preparatının əsas komponenti kəklikotundan ibarətdir. Xaricə tətbiq kimi oynaq, əzələ və periferik sinir sistemi xəstəliklərində aromatik vanna kimi qəbul edilir. Dəmləmə və ekstraktları kəskin və xroniki tənəffüs yolları xəstəliklərində, bronxial astma və vərəmdə tətbiq edilir. Bakterisid dərman kimi qıcolma əleyhinə, möhkəmləndirici, ağrıkəsici, yarasağaldıcı, qurdəleyhinə dərmandır. Yaxşı balverən bitkidir. Eyni zamanda parfümepiyada işlədilir. Bolqar təbabətində bronxial astma, xora xəstəliyində, iştahasızlıqda, meteorizm və diareyyada bişirilməsindən istifadə edilir. Revmatizm, angina, sinir və dəri xəstəliklərində vanna şəklində qəbul edilməsi məsləhət görülür. Alman təbabətində çiçəklərindən tənəffüs orqanları, öskürəkdə, aromatik vannaların qəbul edilməsi göstərişdir. Fransız təbabətində spazmolotik, qurd əleyhinə, epitel toxumalarını yeniləşdirici, turşulardan yaranan yanıqlarda, (10q - 1litr hesabı ilə) məsləhət görülür. Uşaqların revmatizmində: bitkinin cövhəri 2q, rozmarin 1q, lavanda 1q, çay sodası 350,0 vanna şəklində qəbul edilir. Avstriya təbabətində dəmləmə və tinkturaları qastrit, meteorizm, qıcolma və qurdəleyhinə dezinfeksiyaedici kimi istifadə edilir. Qatı dəmləməsi 5q 250ml-də dəmlənir. Sutqalıq dozası 500 qramdır. Polşa təbabətində bakterisid, iltihabəleyhinə, böyrək, qaraciyər, nevralgiya, oynaq revmatizmi, bronxit və bronxial astmada istifadə edilir. Mədə narahatlığı və tutmaşəkilli öskürək hallarında aşağıdakı qarışığı qəbul etmək olduqca səmərəlidir. Otu dəmləmə kimi öskürəkkəsici və ağrıkəsici dərman kimi radikulit və nevritlərdə, ekstraktı “pertussin” adı ilə öskürəkkəsici və yumşaldıcı olmaqla, bronxit və digər tənəffüs yolu xəstəliklərində tətbiq edilir. Bişirmələri müalicəvi vanna, islatmalarda, dəri xəstəliklərində nəm sarğılarda istifadə edilir.
20 q kəklikotu çiçəkləri, 10 q bibər, 10 q boymadərən 10 q bahar xoruzgülü, 10 q zirə, 10 q neştərşəkilli bağayarpağı, 10 q şehçiçəyi, 2 çay qaşığı qarışığı 250ml suda 10 dəqiqə dəmləyərək günaşırı 3 fincan qəbul edilməlidir. Xaricə işlətmək üçün: 1-2 xörək qaşığı bitkini 2 stəkan qaynar suda dəmləyərək işlədilir.
Güclü iltihabqovucu (tərkibində timol vardır), qıcolma əleyhinə, sedativ, öskürəkkəsici, ağrıkəsici, yarasağaldıcı və qurdqovucu təsiri vardır. Hipertoniya xəstəliyi, ateroskleroz, nevralgiya, radikulit, tireotoksikoz (zob), nevroz və isteriya xəstəliklərində işlədilir. Qurdqovucu, tərlədici, maddə kimi nevralgiya, mədə bağırsaq sancısında tətbiq edilir. Azərbaycan təbabətində yarpaqlarının dəmləmə və məhlulu ürək xəstəliklərində, qəbizlik, qaraciyər xəstəliklərində iltihabsorucu maddə kimi olduqca faydalıdır. Bundan başqa hipertoniya və ateroskleroz xəstəliklərində tətbiq edilir.
Qaraciyər, böyrək, mədə və onikibarmaq bağırsağın xora xəstəliyi, miksödema və hamiləlik.
Yan Ostrovski
Yan Ostrovski (14 aprel 1999-cu ildə anadan olub) — Bundesliqa təmsilçilərindən olan Ayntraxt Frankfurt klubunda yarımmüdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar Lüksemburq futbolçusudur.
Karyerası
Ostrovski futbol karyerasına FSV Maynz 05 klubunun akademiyasında başlamışdır. Hal-hazırda isə Ayntraxt Frankfurt klubunda çıxış edir.
Milli karyerası
Ostrovski Lüksemburqda anadan olmuşdur. Valideynləri isə Polşa vətəndaşlarıdır. O, Lüksemburq millisi ilə debütünü 2017-ci ildə Albaniya millisinə qarşı oyunda etmişdir. Yoldaşlıq oyununda Lüksemburq rəqibinə 2-1 hesabı ilə qalib gəlmişdir.
Zed adaları
Zed adaları — Kiçik adalardan ibarət arxipelaqdır. Ada Antarktidanın Cənubi Şetland adalarında, Livinqston adasının şimal-şərq sahillərində yerləşmişdir. Hündür nöqtəsi 290 metrə bərabərdir. Adalar qrupu 4 kiçik adadan təşkil olunmuşdur: Esperanto adası, Fanaqoriya adası, Lesidren adası, Koşava adası və Dlaqinya qayası, Qoritsa qayası. Ada Varna yarımadasının, İqlika boğazının, Livinqston adasının Vilyams zirvəsindən 1.5 km cənubda yerləşmişdir.
Yerləşməsi
Zed adaları -62.43333°N, -60.15417°W koordinatlarında yerləşmişdir. Britaniya xəritəsinə 1935 və 1968-ci ildə, Çili xəritəsinə 1971-ci ildə Argentina xəritəsinə 1980-ci ildə, İspaniya xəritəsinə 1991-ci ildə, Bolqarıstan xəritəsinə 2005 və 2009-cu ildə daxil edilmişdir.
Bidens nudata
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Mil Mi-28
thumb|Mi-28 Mi-28 (NATO kod adı Havoc) döyüş helikopteri Rusiya istehsalıdır. Ruslar ötən əsrdə apardığı müharibələrdə çoxlu sayda Mi-24 tipli döyüş helikopterlərindən istifadə edib. Xüsusi ilə bu özünü Çeçenistanda daha qabarıq şəkildə büruzə verdi. Bundan sonra rus mutəxəssisləri daha mükəmməl helikopter yaratmaq üçün işə başladılar. Beləliklə 70-ci illərin sonu 80-ci illərin əvvəllərində Mi-28 və Ka-50 döyüş helikopterləri istehsal olundu. Silahlanması haqqında indinin özündə də çox az məlumat verilir.
Mi-28
İlkin istehsal variantı. İlk uçuşunu 1982-ci ildə həyata keçirmişdir.
Mi-28A
Tank əleyhinə silahlarla təchiz olunmuş istehsal variantı.
Mi-28N Havoc
İstənilən hava şəraitində verilən tapşırığı yerinə yetirə bilir. Termoqrafik kamera və lazer məsafəölçənlə təchiz olunmuşdur. Maksimum qalxma ağırlığı 11,500 kq olan bu varianta 2,350 kq ağırlığında silah yüklənə bilər.
Mi-28NM
thumb|Mi-28NM aeroşou MAKS-2021 Yeni modernizasiya olunmuş variant. Fərqli silah idarəetmə sistemləri və yeni radarla təchiz olunmuş bu variant ilk uçuşunu 2016-cı ilin oktyabrında həyata keçirmişdir.
Mi-28D
Mi-28N variantına oxşardır, lakin üzərində radar yoxdur.
Mi-28NAe
Şimali Koreyaya təklif olunan ixrac variantı.
Mi-40
Silahlı nəqliyyat variantı. Prototip mərhələsinə qədər çatmayıb.
Mi-28UB
(Učebno-Bojevoj — təlim və döyüş) Mi-28N-in təlim məqsədilə hazırlanmış variantdır. Təlim helikopteri kimi fəaliyyət göstərməsinə baxmayaraq, həm də hücum helikopteri kimi də istifadə edilə bilər.
Yeni dalğa (musiqi)
Yeni dalğa — 1970-ci illərdə yaranan musiqi janrıdır. Musiqi sahəsində bir çox inkişafı təyin etməkdə istifadə edilsə də, ən geniş şəkildə 1970-ci illərin sonlarında və 1980-ci illərin əvvəllərində Qərbin məşhur musiqisi janrı Rokdan ortaya çıxan musiqi axınının adıdır. Bu musiqi növü 1980-ci illər boyunca məşhurluğunu davam etdirmiş və 2000-ci illərin ilk illərində bu məşhurluğu az əldə etmişdir. Amma 2004-cü ildən başlayaraq daha da məşhurlaşmış və digər musiqi janrlarına təsir göstərmişdir. Başlanğıcda Pank-Rokdan ilhamlanan Yeni dalğa janrı Fank, Disko, Reqqe və Ska növlərinin də bir qarışığıdır.
Hüseyn Cavid (film, 1988)
Məzmun
Film Azərbaycanın görkəmli sənətkarı, şair-dramaturq Hüseyn Cavidə ithaf edilmişdir. Taleyi böyük faciələrlə üzləşən şairin həyat və yaradıcılığının mühüm səhifələri filmin əsas süjet xəttini təşkil edir. Kinolentdə Cavidin olmazın müsibətlərə düçar olmuş ailəsi barədə, əsərlərinin səhnə taleyi haqında söhbət gedir.
Filmdə ədibin cənazəsinin Bakıya gətirilməsi, Naxçıvanda torpağa tapşırılması da əksini tapmış, dramaturqun "Topal Teymur", "İblis", "Ana" əsərlərindən fraqmentlər verilmişdir.
Film haqqında
Film Azərbaycan Ali Təhsil Nazirliyinin sifarişi ilə çəkilmişdir.
Fizika üzrə "Nobel" mükafatı
thumb|upright|[[Vilhelm Rentgen (1845—1923), Fizika üzrə Nobel mükafatının ilk laureatı.]] Fizika üzrə Nobel mükafatı — İsveç Kral Elmlər Akademiyası tərəfindən  fizika sahəsi üzrə insanlığa əlamətdar töhfələr verənlər üçün hər il təqdim olunan mükafat. Bu mükafat Alfred Nobel in istəyi ilə 1895-ci ildə əsası qoyulan və 1901-ci ildən hər il verilən beş Nobel mükafatından biridir. Digər mükafatlar Kimya üzrə Nobel mükafatı, Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı, Nobel sülh mükafatı və Fiziologiya və tibb üzrə Nobel mükafatıdır.
Fizika üzrə ilk mükafatı rentgen şüası nın kəşfində göstərdiyi xidmətlərinə görə Vilhelm Rentgen almışdır. Bu mükafat Nobel Fondu tərəfindən idarə olunur və bir alimin fizika sahəsi üzrə ala biləcəyi ən prestijli mükafat hesab edilir. Mükafat Stokholm da 10 dekabr Alfred Nobelin ölüm ildönümü ilə bağlı illik mərasimdə təqdim olunur. 2019-ci ilə qədər 212 nəfər bu mükafata layiq görülmüşdür.
Arxaplan
Alfred Nobel son vəsiyyətnaməsində bildirdi ki, onun sərvəti fizika, kimya, sülh fizialogiya və ya tibb və ədəbiyyat sahəsində "bəşəriyyətə böyük fayda verənlər" üçün mükafatlar seriyası yaratmağa istifadə olunsun. Nobel həyatı boyunca bir neçə vəsiyyətnamə yazsa da axrıncısı ölümündən bir il əvvəl yazıldı və 1895-ci ilin 27 noyabr tarixində Paris də İsveç-Norveç Klubunda imzalandı. Nobel bütün sərvətinin (31 milyon isveç kronu 198 milyon ABŞ dolları, 176 milyon avro 2016-cı il) 94%-ni beş Nobel mükafatının təsis edilməsi və sərvətin ianə edilməsi üçün miras qoydu. Vəsiyyəti qomarlayan yüksək şüphəçilik səbəbi ilə 1897-ci il 26 aprelə qədər təsdiq edilmədi sonra vəsiyyət Stortinq (Norveç Parlamenti) tərfindən təsdiq olundu. Vəsiyyətin icraçıları Raqnar Sohlman və Rudolf Lillcekyuist idi hansı ki, Nobelin mirasını hifz etmək və mükafatları təşgil etmək üçün Nobel fondunu qurdular.
Nobel sülh mükafatını verəcək olan Norveç Nobel Komitəsi üzvləri vəsiyyət təsdiq olunduqdan qısa bir müddət sonra təyin edildi. Mükafatı verən təşkilatlar bunlardır: 7 iyun Karolinska İnstitutu, 9 iyun İsveç Akademiyası və 11 iyun İsveç Krallığının Elmlər Akademiyası. Sonra isə Nobel fondu mükafatın necə verilməsinə əsasən qaydalar üzrə razılığa gəldi. 1900-cü ildə Nobel fondu tərəfindən yaradılmış yeni nizamnamə Kral II Oskar tərəfindən elan edildi. Nobelin vəsiyyətinə görə, İsveç Krallığının Elmlər Akademiyası Fizika üzrə Nobel mükafatını verəcəkdi.
Namizədlik və seçim
thumb|right|Fizika üzrə üç Nobel laureatı. Ön cərgədə soldan sağa doğru: [[Albert Maykelson (1907-ci ildə qazandı),  Albert Eynşteyn (1921-ci ildə qazandı) və Robert Milliken (1923-cü ildə qazandı)]] Fizika üzrə Nobel mükafatı üçün ən azı üç Nobel laureatı və iki müxtəlif tədqiqat seçilə bilər. Digər Nobel mükafatları ilə müqayisədə Fizika üzrə Nobel mükafatına namizədlik və seçmə prosesi uzun və qətidir. Bu da fizika sahəsində ən əlamətdar mükafat olmaq üçün illər ərzində əhəmiyyətinin artmasının əsas səbəbidir.
Namizədlərin adları heç vaxt ictimaiyyətə açıqlanmır və nə də onlar mükafata layiq hesab edildiklərini demirlər. Namizədlik qeydləri əlli il gizli saxlanılır. Vəfat etmiş fərdlərin nominasiyası qəbul edilməməklə birlikdə, əgər şəxs mükafat komitəsinin qərarı (adətən oktyabr ayında) ilə mərasimin keçiriləcəyi aylar arasında vəfat edərsə mükafat vermə mərasimi təşgil oluna bilər. 1974-cü ildən əvvəl əgər şəxs nominasya göstərilmiş idisə onun ölümündən sonra gerçəkləşən mükafat vermə mərasiminə icazə verilirdi.
Fizika üzrə Nobel mükafatı üçün qaydalar, tanınan nailiyətlərin əhəmiyyətinin "zamanla test edilməsini" tələb edir. Praktikada bu kəşf və mükafat arasındakı gecikmənin adətən 20 il olduğu və daha da çox ola biləcəyi mənasına gəlir. Misal üçün, 1983-cü il Fizika üzrə Nobel mükafatının yarısı ulduz təkamülü və qurluşu üzrə tədqiqatlarına görə Subrahmanyan Çandrasekara verildi hansı ki, tədqiqatlar 1930-cu il əsnasında tamalanmışdı. Bu yanaşmanın mənfi tərəflərindən biri budur ki, bir çox alim işlərinin tanınması üçün kifayət qədər uzun yaşamırlar. Bəzi mühüm elmi kəşflər heç vaxt mükafat üçün diqqətə alınmır, çünki kəşfçilər işlərinin təsirinin zaman ərzində təqdir olunmasına qədər vəfat edirlər.
Mükafat
Fizika üzrə Nobel mükafatçısı bir qızıl medal, sitat gətirilmiş diplom və bir miqdar da pul qazanır.
Medallar
Nobel mükafatı medalları İsveçdə Myntverket şirkəti və 1902-ci ildən bəri İsveç Zərbxanası tərəfindən hazırlanır və Nobel fondunun qeydiyyatdan keçmiş əmtəə nişanıdır. Hər medalın üz tərəfində Alfred Nobelin profili təsvir olunmuşdur. Fizika, Kimya, Fziologiya və ya Tibb və Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatıları medallarının üz tərəfi bir-birinin eynisidir və Alfred Nobelin və ölüm tarixi (1833–1896) təsvir edilmişdir. Nobel Sülh Mükafatı medalının və İqtisadiyyat Mükafatı medalının üz tərəfində də Nobelin portreti var, lakin bir az fərqli dizaynla. Medalın arxa tərəfindəki təsvir mükafatı verən təşgilata görə müxtəliflik göstərir. Kimya və Fizika üzrə Nobel mükafatı medallarının arxa hissəsindəki təsvir eynidir. Bu və digər mükafatlara aid medallar 1902-ci ildə Erik Lindberq tərəfindən dizayn edildi.
Mükafat pulu
Mükafat mərasimdə laureata mükafat məbləğini göstərən sənəd verilir. Mükafat pulu məbləği ildən-ilə fərqlilik göstərə bilər və Nobel fondundan əldə edilən mövcud maliyyəyə bağlıdır. Məsələn, 2009-cu ildə verilmiş məbləğ 10 milyon İsveç kronu (1,4 milyon ABŞ dolları), 2012-ci ildə 8 milyon İsveç kronu (1,1 milyon ABŞ dolları) idi. Əgər müəyyən kateqoriyada iki laureatı varsa, mükafat alıcılar arasında bərabər bölünür, lakin əgər üç nəfər varsa, mükafatlandırma komitəsi mükafatın hər üçünə bərəbər yaxud da birinə yarısı və qalanlarına dörddə bir hissəsini verə bilər.
Mərasim
Mükafat üçün seçki heyəti vəzifəsi yerinə yetirən komitə və müəssisə adətən oktyabr ayında laureatların adlarını elan edir. Daha sonra mükafat Nobelin ölüm ildönümü olan 10 dekabr tarixində, Stokholm Konsert Salonunda hər il keçirilən rəsmi mərasimlərdə verilir. Laureatlar bir diplom, medal və mükafat məbləğini təsdiq edən sənəd alırlar.
Proprioseiopsis lichenis
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Təvil (Vərziqan)
Təvil - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Vərziqan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Aran (Şəki)
Aran — Azərbaycan Respublikasının Şəki rayonunun Şəki kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 5 oktyabr 1999-cu il tarixli, 708-IQ saylı Qərarı ilə Şəki rayonunun Şəki kənd inzibati-ərazi vahidi tərkibindəki yaşayış məntəqəsi Aran kəndi adlandırılmış və rayonun yaşayış məntəqələri uçot məlumatına daxil edilmişdir.
Əhalisi
Kəndin əhalisi 501 nəfər təşkil edir ki, onun da 242 nəfəri kişi, 259 nəfəri isə qadındır.
Kotan (ölçü vahidi)
Kotan — qədim sahə ölçü vahidi.
Ümumi məlumat
Kotan Azərbaycanda şum alətindən başqa torpaq ölçüsü vahidi mənasında da işlədilir. Belə ki, qubalı Şeyx Əli xanın 1806-cı ilə aid fərmanında bir kotan yerin (torpağın) adı çəkilir. Gəncə qəzası dövlət kəndlilərinin iqtisadi məişətinin tədqiqatçısı N.Abelova görə, burada torpaq ölçüsü kimi kotanın bir gündə şumladığı sahə başa düşülürdü ki, xalq arasında günlük adlandırılan bu sahə 0,5 desyatinə bərabər idi. Başqa sözlə, birgünlük sahə elə bir kotan demək idi.
Kotana ölçü vahidi kimi digər türk xalqlarında da rast gəlinir. Orta əsrlərdə Türkiyədə "kotan" istilahı iki mənada işlədilirdi. Birinci mənada - qoşqu heyvanı qoşulmuş alət, ikinci mənada isə həmin alətlə bir gündə şumlanmış torpaq sahəsi.
Kazım ağa Salik
Həyatı
Kazım ağa şair idi. Salik təxəllüsü ilə qəlboxşayan şeirlər yazırdı. Onun haqqında Firudin bəy Köçərli yazır: "Molla Pənah Vaqifdən sonra mərhum Kazım ağa Salik nəinki vahid Qazax mahalında, bəlkə tamami Zaqafqaziyada zühur edən şüəranın müqtədirlərindən birisi hesab olunur. Bu anacan millətimiz içində onun şöhrət və hörmət kəsb etmədiyinə ümdə səbəb asarının mürəttəb bir qayda üzrə təb və nəşr olmadığıdır. Bu kəmetinalıq və qədirbilməməzlik tək bir Saliki-mərhumun haqqında olmayıb, çox şüəra və üdəbamızın halına şamildir.
Çox mərifət və kamal sahiblərinin ismü əsərlərindən bir əlamət qalmayıbdır. Kazım ağa Salik təvəllüd edibdir Şıxlı qəryəsində 1195 (1781)-ci tarixdə. Təlim və tərbiyəsi öz vətənində olubdur. Vəli onun əsil və nəsəbi Şəmkirdəndir.
Anası Dilbaz nücəbalarındandır. Salikin babalarına Şıxzadə deyirlərmiş ki, sabiqdə Qazaxlı qəryəsində sakin olurlarmış. Sonraları Kazım ağanın babalarından birisi Kür çayının yaxasında Şıxlı qəryəsini bina etdiribdir və şair, -necə ki, fövqdə zikr olundu, -haman qəryədə vücuda gəlibdir".
Kazım ağa 1842-ci ildə vəfat edib.
Kazım ağanın Yusif ağa adlı oğlu vardı.
Mi-24 helikopterinin vurulması (1992)
Mi-24 helikopterinin vurulması — 6 avqust 1992-ci il tarixdə Qarabağ müharibəsi zamanı Azərbaycana məxsus döyüş helikopterinin Qasapet yaxınlığında ermənilər tərəfindən raketlə vurulması hadisəsi.
Vəli Ələkbərov
Vəli Zeynalabdin oglu Ələkbərov — Xalq Deputatlar Sovetinin deputatı, Əli-Bayramlı Xalq Deputatlar Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədri,Əli-Bayramlı Xalq Maarif şöbəsinin müdri.
Həyatı
Vəli Ələkbərov 1922-ci ilin iyul ayında tarixi Qərbi Azərbaycanda Qəmərli Rayonun Sabunçu kəndində kolxozçu ailəsində anadan olub. 1937-ci ildə Zəngibasar rayonun Uluxanlı kəndində məktəbi bitirib, həmin ili İrəvan Kənd Təsərufatı Texnikumuna daxil olub, 1941-ci ildə texnikumu müvəffəqiyətlə bitirib 1941-ci il 1 sentyabrdan 1941-ci il 23 noyabra kimi Sabunçu kəndində müəllim işləyib, həmin ili Sovet ordusunun sıralarına daxil olub, Qafqazın müdafiəsində fəal iştirak edib, 1944-cü ilin 17 avqustuna qədər zabit kimi savaşda iştirak etmiş və Ukraynada gedən döyuşlər zamanı aldığı güllə yarasına görə ordudan tərxis olunmuşdur. Vətənə qayıtdıqdan sonra atasını görə bilmir, 1943-cü ilin 13 aprelində Zeynalabdin Krosnadar diyarınin Abdinski rayonunnun düşməndən təmizlənməsində gedən ağır döyüşdə həlak olur və həmin rayonun Miqemski qəbiristanlıgında dəfn olunur. Əsas faktlardan biri odur ki, ata və oğul eyni vaxtda 589-cu polkun tərkibində vuruşsalar da, bir-birlərindən xəbərsiz olublar. Vəli Ələkbərov 1944-cü ildən 1950-ci ilədək yenidən Sabunçu məktəbində müəllim sonra isə məktəb direktoru işləməyə başlamış, eyni zamanda Naxçıvanda iki illik Pedaqoji Müəllimlər İnstitutunda qiyabi olaraq təhsil almışdır. 25 may 1950-ci ildə torpaqlarından deportasiya olunaraq Əli Bayramlı rayonu Dadaşbəyli kəndinə məskunlaşmış, həmin ildən əmək fəaliyyətinə başlamışdır. 17 mart 2016-cı ildə 94 yaşında dunyasın dəyişmişdir.
Fəaliyyəti
Müxtəlif illərdə Əli Bayramlı rayonun bir sıra məktəblərində direktor işləyən V.Ələkbərov 1 iyun 1976-cı ildən 30 avqust 1986-cı ilə kimi şəhər Xalq Maarif şöbəsinin müdri, 5 sentyabr 1990-cı ildən 16 noyabr 1991-ci ilə kimi Kommunal Təsərrufatı İstehsalat Birliyinin rəisi, 12 may 1995-ci ildən 4 avqust 1995-ci ilə kimi Hacıqəhramanlı qəsəbəsində şəhər İcra Hakimiyəsinin Başcısının numayəndəsi, 1952-ci ildən 1990-cı ilə kimi rayon partiya Komitəsinin plenum üzvü, 1965–1973-cü və 1988–1990-cı illərdə şəhər partiya büro üzvü, 1952–1995-ci ilə kimi rayon Xalq Deputatlarının Sovetinin deputatı,1945–1991-ci illərə kimi Sovet İttifaqı KP-nın uzvü,1993–2016-cı illərə kimi YAP uzvü olmuşdur.
1963–1986-cı illərə kimi şəhər İcraiyyə Komitəsinin rəyasət heyətinin üzvü, 1996-cı ildə şəhər icra Hakimiyyətinin başcısının şura üzvü, 1998-ci ildən şəhər İcra hakimiyyətində Mülki Müdafiə Qərargahının rəisi və ömrünün sonuna kimi şəhər Ağsaqqallar şurasınin sədri olmuşdur.
Mükafatları
2 orden, 15 medalla təltif olunmuş V.Ələkbərov Bunlara Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni, 1-ci dərəcəli Böyük Vətən müharibəsi ordeni, "İgidliyə görə", "Döyüşdə fərqlənməyə görə", "Qafqazın müdafiəsinə görə" 1941–1945-ci illərdə alman faşizmi üzərində qələbəyə görə medalları, Əmək veteranı medalı, 1941–1945-ci illərdə fədakar əməyə görə medalı,Döyüş xidmətlərinə görə, V.İ.Leninin anadan olmasının 100 illik yubileyi medalı,1941–1945-ci illərdə BVM-də qələbənin 20,25,30,40,50,60,65,70 illiyi yubiley medalları, SSRİ Silahlı Qüvvələrinin 40,50,60,70 illiyinə görə medalları,1941–1945-ci illərdə Ukraynanın nasist işğalçılarından azad edilməsinin 70 illiyi yubiley medalı,Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin 90 illiyi (1918–2008)" yubiley medalı,1941–1945-ci illər muharibəsi veteranı döş nışanı,Qabaqcıl maarif xadimi döş nişanı,Şirvan şəhərin 50 illik yubileyi və sosial-iqtisadi inkişafında xidmətlərinə görə Fəxri Fərman ilə təltif edilmişdir.
Ölü dil
Dillərin məhv olma səbəbləri
Dillərin ölü dillərə çevrilməsinin səbəblərindən biri həmin dillərdə danışanların əhali sayı üzrə qeyri-bərabər yayılmasıdır. Belə ki, dünya əhalisinin 80 faizi yalnız 80 dildə danışa bilir. Bununla belə, 3,5 min dil dünya əhalisinin 0,2 faizinin payına düşür. Dilin aradan çıxması prosesinin əsas səbəbi qloballaşma və miqrasiyadır. Adamlar kütləvi şəkildə kəndlərdən şəhərlərə köçdükləri üçün müəyyən vaxtdan sonra öz xalqının dilini unudur.
Neskelpilqin
Neskelpilqin - Çukot dənizində yerləşən körfəz. İnzibati cəhətdən Çukot Muxtar Dairəsinin Çukot rayonu ərazisinə daxildir. Laqunnu dənizdən ayıran dildə Neşkam kəndi yerləşir. Laqun materik daxilinə 25 km daxil olur. Uzunluğu 800 metrdir. Kolyuçin körfəzindən 68 km şərqdədir. Sahilləri tundra bitkiləri ilə örtülüdür. İki su tutarı iklə kiçik axarlarla birləşir. Körfəzin cənub hissəsindən ona 3 iri çay tökülür:Tenınvaam, Arenayvaam və Kinetlyuveev. Şərq hissədən körfəzə isə Tetkuulvaam çayı axır. Sahillərində Kıtrın, İzayakıtrın, Enmımışakıtrın, Avılkıkıtrın, Emışakıtrın və Kuyvıt burunları yerləşir. Sahilləri hamar olsada bəzi hissələri sıldırımlıdır.İlin böyük qismi körfəz ərazisi buzla örtülü olur.
Ölü dil
Dillərin məhv olma səbəbləri
Hazırda mövcud olan dillərin yarısı təqribən yüz ildən sonra istifadədən kənarda qalacaqdır. Dillərin bir çoxu həmin dillərdə danışanların daha güclü dil mühitinə daxil olması səbəbindən aradan çıxır. Buna görə də, sayca kiçik xalqların və dövlətçiliyi olmayan xalqların dilləri aradan çıxmaq təhlükəsi ilə üzləşir. Uşaqların 70 faizdən azının öyrəndiyi dil ölümə məhkum dil sayılır. YUNESKO-nun "Yox olmaq təhlükəsi ilə üzləşən dünya dilləri atlası"nın məlumatına görə, hazırda Avropada təqribən 50 dilin yox olmaq təhlükəsi var.
Linqvistikada canlı və ölü dil məfhumları məlumdur. Canlı dil insanların gündəlik ünsiyyətində işlədilən dildir.
Ölü dillərin siyahısı
Latın dili ölü dillərdən biridir. Buna baxmayaraq, həmin dil dəyişməz qaldığından elmi terminlərin göstərilməsi üçün istifadə olunur. Latın dili müasir roman dillərinin xələfidir. Bir sıra hallarda ölü dil yenidən canlı dilə çevrilə bilər. Buna ivrit dilini misal göstərmək olar.
Suriya, finikiya, puni, akkad, elam, şumer, tirren, ket, qədim Çin, çaqatay, hun, xəzər, bulqar, murom, meşşer, vediy, soqdı, avesta, sak, parfiya, Midiya, qədim fars, orta fars, toxar, qədim Makedoniya, qədim yunan, Frigiya, venet, messap, dalmasiya, yan, qədim rus, qərbi rus, praslavyan, Prussiya, qot, şərqi german, qədim sakson, qədim ingilis, orta ingilis, qədim İrlandiya dilləri və s. ölü dillərə misal göstərilə bilər.
Ramiz Yusifov
Yusifov Ramiz Yusif oğlu — Azərbaycan geoloq alimi, geologiya elmlər üzrə fəlsəfə doktoru, professor, təcrübi-metodiki geofiziki ekspedisiyanın baş geoloqu (1980-1997), Boks üzrə SSRİ mükafatçısı, 5 dəfə Azərbaycan çempionu, 1958 -ci ildən SSRİ idman ustası, 1996-cı ildən boks üzrə Beynəlxalq dərəcəli hakim, Dəfələrlə Avropa və Dünya çempionatlarında müvəffəqiyyətlə iştirak edib. Azərbaycan Respublikası Boks Federasiyasının vitse-prezidenti (1995-2009), həmin federasiyanın icraçı komitəsinin üzvü, Milli Olimpiya Komitəsinin üzvü, Veteranlar Şurasının sədri və Prezident təqaüdçüsüdür. "Azpetrol LTD"nin birinci müavini və təhlükəsizlik xidmətinin rəisi olmuş, hazırda isə ictimaiyyətlə əlaqə departamentinin müdiridir. Yusif Yusifov (dövlət xadimi)nin oğludur. Qazax rayonunun Xanlıqlar kəndindəndir.
Xaçkənd (Pəmbək)
Xaçkənd - İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indi Quqark rayonunda kənd.
Ramiz Yusifov
Həyatı
Yusifov Ramiz Yusif oğlu - 1936-cı ildə Ağdam rayonunda mayın 15-də anadan olub.
Xaçkənd (Pəmbək)
Tarixi
Rayon mərkəzindən 28 km məsafədə yerləşir.
Toponim Azərbaycan dilində işlənən xaç və kənd sözlərindən əmələ gəlmişdir.
Ramiz Yusifov
Həyatı
O, ilk İbtiadi təhsilini Ağdam rayonunda 1 N-li məktəbdə sonra, Naxçıvan şəhər 1 saylı orta məktəbin 7-ci sinfini, 1954-cü ildə isə Bakı şəhər 199 saylı orta məktəbini bitirib.
Xaçkənd (Pəmbək)
Tarixi
Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 3.l.1935-ci il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Debed qoyulmuşdur.
Ramiz Yusifov
Elmi fəaliyyatı
1954-cü ildə BDU-nun Geoloji-Coğrafiya fakültəsinə qəbul olunub. 1959 -cu ildə BDU -nun Geoloji-Coğrafiya fakültəsinin neft-qaz axtarış şöbəsini bitirib. Onun elmi fəaliyyəti neft və qaz yataqlarının geologiyası-geofizikası, seysmologiyası ilə bağlıdır.
O, 1959-ci ildə BDU - da müvafiq kafedrada fəaliyyətə başlamış və “Azneftkəşfiyyat” trestində elmi təcrübədə olub. 1965-ci ildə elmlər namizədi elmi dərəcəsi adını alıb.
R.Yusifov 1966-cı ildə AMEA-nın Geologiya İnstitutunda əvvəlcə kiçik elmi işçi, sonra isə böyük elmi işçisi, 1980-1997-ci illərdə isə təcrübi-metodiki geofiziki ekspedisiyanın baş geoloqu vəzifələrində işləyib.
O, ixtisası üzrə bir çox xarici ölkələrdə olub. Belə ki, R.Yusifov 1984-cü ildə Özbəkistanda Qazlı, 1985-ci ildə Səmərqənd-Buxarada, 1989-cu ildə İranın Rüdbar və 1997-ci ildə İranın Ərdəbil zəlzələlərinin nəticələrinin aradan qaldırılması işlərində iştirak edib. R.Yusifov 90 - dan çox elmi məqalənin müəllifidir.
İdman nailiyyətləri
Ömrünün 50 ilini boksa həsr edib və 1952-ci ildən boksla məşğul olub. 1954-1957-ci illərdə Ümumittifaq Spartak Cəmiyyətinin yarışlarının gümüş və bürünc medallarını qazanıb. O, 1954-cü ildə Tbilisidə 2-ci yeri, 1955-ci ildə Riqada 2-ci yeri, 1956 -cı ildə Vilnüsdə keçirilən 6-cı Spartakiadada 3-cü yeri tutub. R.Yusifov 5 dəfə Azərbaycan çempionu olub. O, 1958 -ci ildən SSRİ idman ustasıdır.
O, 1996-cı ildən bu günə kimi boks üzrə Beynəlxalq dərəcəli hakimdir. Dəfələrlə Avropa və Dünya çempionatlarında müvəffəqiyyətlə iştirak edib. Bu ərəfədə boksçularımızın Avropa və Dünya çempionatlarında 1 qızıl, 2 gümüş və 2 bürünc, Olimpiya oyununda isə 3 bürünc medal qazanmasında onun müstəsna əməyi olub. Onun rəhbərliyi altında boksçularımız dünyanın 5 qitəsində Azərbaycan bayrağını dalğalandırıblar.
Hal-hazırda
R.Yusifov 1995-ci ildən 2009-cu ilin yanvarınadək Azərbaycan Respublikası Boks Federasiyasının vitse-prezidenti olub. Hazırda o, həmin federasiyanın icraçı komitəsinin üzvü, Milli Olimpiya Komitəsinin üzvü, Veteranlar Şurasının sədri və Prezident təqaüdçüsüdür.
İqlika boğazı
thumb|Livinqston adasının Miziya zirvəsindən İqlika boğazı.
İqlika boğazı (проток Иглика, ‘Protok Iglika’ \'pro-tok i-'gli-ka\) — Antarktidanın Cənubi Şetland adalarında, Livinqston adası ilə Zed adaları qrupunun arasında yerləşən boğazdır. Livinqston adasının Varna yarımadasındakı Vilyams zirvəsindən və Lesidren adasından 1.53 km məsafədə yerləşmişdir.
Yerləşməsi
İqlika boğazı Bolqarıstan xəritəsinə 2009-cu ildə daxil edilmişdir.
Bidens cordylocarpa
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Temple Run
Temple Run — mobil qurğular üçün kompüter oyunudur. Oyun Imangi Studios studiyası tərəfindən "sonsuz ranner" janrında hazırlanmışdır.
Ssenari
Oyunun ssenarisi - iblisanə meymunlar tərəfindən qorunan məbəddən bütün əşyaları oğurlamağa çalışan tədqiqatçılardan bəhs edir. Oyunçu sensor ekranda, sadə jestlərin köməyi ilə tədqiqatçılara nəzarət edir. Oyunun hədəfi — mümkün qədər tez qaçmaq və özünüiblisanə meymunlardan qorumaqdan ibarətdir.
Oyunda səviyyələr (etaplar) mövcud deyil və oyunun sonu yoxdur; oyunda əsas hərəkət qaçmaq, maneələrdən tullanmaq (barmağın yuxarı hərəkəti), sürüşməkdən (barmağın aşağı hərəkəti) ibarətdir. Oyunda məbəddən başlayaraq gedilmiş yol qeydə alınır. Oyunçunun qaçışı gedişatında həmişə meymunlar təqib edirlər. Oyun zamanı oyunçu sola və ya sağa istiqamət ilə hərəkət edərək qənimətləri toplaya bilər. Əvvəlcə yalnız sarı qəpiklər, daha sonra qiymətli qırmızı və göy qəpiklər rast gəlinir. Qızıllardan başqa, təsadüfən qaçışın gedişi zamı meydana çıxan oyunçu bonus predmetləri də yığa bilər. Hər 100 qəpik yığıldıqda, freska hissəsi dolur və panel yenilənir. Oyunçu büdrədikdə, freska və panel sıfırlanır. Freksiyanı bitirmək üçün 500 qızıl yığmaq lazımdır. Bonuslar Yığılmış qızıllar vasitəsilə mağazadan müxtəlif predmetlər alına bilər.
İxtiyari səviyyə üzrə bonus predmetləri:
Mega Coin — bu seçim vasitəsilə yığılmış qənimətlərə 50 qızıl əlavə edilir;
Coin Magnet — bu seçimi etdikdə personaj qızılları özünə cəlb edir;
Boost — bu bonus Invisibility bonusunun icrası zamanı görünür. bu halda personaj əhəmiyyətli dərəcədə sürətlənir.
Coin Values bonusu aldıqdan sonra oyuna başladıqdan sonra personaj tərəfindən yığılan qızılların dəyəri artır.
Oyunun məqsədi
Tədqiqatçılar qrupu aşağıdakı personajlardan ibarətdir: Personajlar hər hansı fərqlərə malik deyil.
Sonya Baryaqtaroviç
Sonya Baryaqtaroviç (d. 11 sentyabr 1986) — Monteneqronu təmsil edən həndbolçu.
Karyerası
Sonya Baryaqtaroviç Monteneqro yığmasının heyətində 2012-ci ildə London şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Final oyununda Norveç yığmasına 26:24 hesabı ilə məğlub olan Monteneqro yığması, London Olimpiadasını 2-ci yerdə başa vurdu və gümüş medal qazandı.
Daha sonra Sonya Baryaqtaroviç Monteneqro yığmasının heyətində 2016-cı ildə Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Qrup mərhələsində baş tutan beş oyunun hamısında məğlub olan Monteneqro yığması, Rio-de-Janeyro Olimpiadasını 11-ci yerdə başa vurdu.
Zaqafqaziya kəklikotu
Ümumi yayılması
Qafqaz.
Azərbaycanda yayılması
Azərbaycanda- Kiçik Qafqazda yayılmışdır.
Statusu
Azərbaycanın nadir bitkisidir .CR B1ab (i,ii,iii).
Bitdiyi yer
Orta və yuxarı dağ zolaqlarında quru yamaclarda bitir.
Təbii ehtiyatı
Azərbaycanda arealı dardır.
Bioloji xüsusiyyətləri
Sürünən meyvəsiz zoğları olan yarımkolcuqdur. Çiçək saplaqlı budaqlarının hündürlüyü 10-30 sm, bəzən budaqlı, sıx tükcüklüdür. Yarpaqları saplaqlarda, təx¬mi¬nən hamısı eyni, çox nazik, az bilinən nöq¬təli vəzicikli, yumurtavari-uzun¬sov¬dan enli-yumurtavariyədək, uzun¬luğu 7–15 mm, eni 3–10 mm, alt tərəfi damar¬cıq¬larda tükcüklü, yan damarcıqları 2-3 cütdür. Çiçək qrupu başcıqlı və ya uzunsovdur. Çiçək saplaqları uzun, tükcüklüdür. Kasa¬cığın uzunluğu təx¬minən 5 mm olub alt tərəfi tükcüklüdür. Kasacığın yuxarı hissə¬sində olan dişciklər ensiz-lansetvari olub, kənarları tükcüklüdür. Çiçək tacı qırmızı, tükcüklüdür. VI-VII aylar arasında çiçəkləyir, VIII ayda meyvə verir.
Çoxalması
Təbiətdə əsasən toxum vasitəsi ilə çoxalır.
Təbii ehtiyatının dəyişilməsi səbəbləri
Başlıca olaraq insan fəaliyyətidir.
Becərilməsi
Becərilməsi haqda məlumat yoxdur.
Qəbul edilmiş qoruma tədbirləri
Qəbul edilmiş mühafizə tədbiri yoxdur.
Zəruri qoruma tədbirləri
Azərbaycanın “Qırmızı Kitabı”na daxil edil-məsi tövsiyə edilir.
Məlumat mənbələri
http://dendrologiya.az/?page_id=112
Uzi (Vərziqan)
Uzi - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Vərziqan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 161 nəfər yaşayır (32 ailə).
Karies
Karies — dişin sümük toxumasının müxtəlif mikroblar tərəfindən zədələnməsidir. Müxtəif səbəblər nəticəsində baş verir. Karies diş ərpi olan yerdə (dişlərin arasında, diş ilə damaq arasında, diş səthindəki yuvacıqlarda) inkişaf edir.
Yaranma səbəbləri
Ən çox yayılmış səbəblər isə aşağıdakılardır: Karies diş ərpi olan yerdə (dişlərin arasında, diş ilə damaq arasında, diş səthindəki yuvacıqlarda) inkişaf edir.
Kariesin səbəblərindən biri də ağız şirəsinin çatışmazlığıdır. Ağız şirəsi qida qalıqlarını yuyur və antiseptik təsir edir (ağız şirəsinin tərkibinə xüsusi antimikrob zülal vardır). Əgər hər hansı bir xəstəlik səbəbindən (immunitetin pozulması, bağırsaq xəstəlikləri) uşağın ağız şirəsinin miqdarı və keyfiyyəti aşağı düşərsə ağız boşluğundakı kariesli dişlərin miqdarı az bir müddətdən sonra artmış olur. Saqqız çeynənməsi ağız şirəsinin artmasına səbəb olur. Məhz buna görə stomatoloqlar gün ərzində yeməkdən sonra 3-4 dəfə olmaqla 5-7 dəqiqə (bundan artıq məsləhət deyil!) ərzində saqqız çeynəməyi məsləhət görürlər.
Emal və dentinin möhkəmliyi irsi faktorlardan asılıdır. Bundan başqa, dişlərin möhkəmliyi uşağın ilk dövrülərdən etibarən qəbul etdiyi qidaların keyfiyyətindən, az və ya çox xəstələnməsindən də asılıdır. İnsanda kəskin və xroniki xəstəliklərin olması, bədəndə baş verən hormonal dəyişikliklər, müxtəlif qan xəstəlikləri az bir zaman ərzində 10-dan artıq dişdə kariesin əmələ gəlməsinə səbəb ola bilər. Eyni zamanda çoxsaylı dişlərdə kariesin inkişaf etməsi bədəndə kalsium mübadiləsinin pozulmasını göstərir və mütləq olaraq həkim-pediatrın məsləhətini vacib edir.
Kariyesin profilaktikası
Kariesin profilaktikası üçün aşağıdakı qaydalara əməl etmək lazımdır: 1. Ağız boşluğunun gigiyenasına əməl edin: dişləri gündə iki dəfə (səhər və axşam yeməklərindən sonra) olmaqla ftortərkibli diş pastası ilə təmizləyin. 2. Həkim məsləhətinə uyğun olaraq tərkibinə ftor və kalsium elementləri olan müvafiq həbləri qəbul etmək. Kalsium preparatlarını, bir qayda olaraq, ildə iki kurs olmaqla yazda və payızda qəbul etmək olar (pediatrla məsləhətləşin!). 3. İldə 2 dəfədən az olmayaraq (yazda və payızda) uşağın yaşına və həkim məsləhətinə uyğun olaraq tərkibində polivitamin-polimineral kompleksi olan həblər qəbul edilməsi. 4. Konfet, mürəbbə, müxtəlif şirniyyatlar, makaron, peçenye və bu kimi məhsulların qəbulunu azaltmaq. 5. Vaxtaşırı stomatoloqun müayinəsindən keçməli. 6. Tərkibində ftor elementi olan xüsusi vasitələrlə ağız boşluğunu qarqara etmək.
Fəsadları
Karies çox təhlükəli bir xəstəlikdir. O yalnız dişin dağılmasına və sonda itirilməsinə səbəb olmur. Kariesli diş daim infeksiya mənbəyi olub son nəticədə ağız-udlağın, həmçinin daxili orqanların da iltihab xəstəliklərinə səbəb ola bilər. Bundan başqa, karies özünün digər daha ağır fəsadları ilə də qorxuludur. Çünki iltihab prosesi diş köküətrafı sümük toxumasına keçərək periodontit xəstəliyinə, çənə sümüklərinə keçdikdə isə daha qorxulu hesab edilən osteomielit xəstəliyinə səbəb ola bilər. Buna görə də kariesli dişləri (müvəqqəti və ya daimi olmasından asılı olmayaraq) mütləq müalicə etmək lazımdır.
Tarixi faktlar
B.e.-dan qabaq I əsrdən eramızın VII əsrinə qədər olan dövrdə qədim insanlarda kariyes çox az olub. Çünki qədim insanlar indiki qidalarla deyil, daha sərt qidalarla qidalanırdılar və onların diş-çənə sistemində güclü çeynəmə prosesi gedirdi. Ancaq VII əsrdən başlayaraq insanlar buğda, arpa ilə qidalanmağa başlayıblar, un məmulatı ilə qidalanma artdıqca kariyesin faiz göstəricisi yüksəlib.
Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının statistikasına görə, Yer üzündə 5 milyarda yaxın insan kariyesdən əziyyət çəkir. Alimlərin araşdırmalarına görə, dişlərində problem yaranan yaşlıların 84 faizi uşaqlıqda ana südü ilə deyil, süni vasitələrlə qidalananlardır.
Azərbaycanda əhalinin 90-95 faizində kariyes var
Karbohidratın artıq dərəcədə qəbulu dişlərdə kariyes yaradır.İnsan orqanizmində flüor adlı mikro elementin normal miqdarda olmaması diş xəstəlikləri yaradır. Flüor suyun tərkibində olur və diş səthini bərkidir,dişlərin parıltılı görünməsinə kömək edir. Azərbaycanda flüor Abşeronun quyu sularında çoxdur. Normaya görə, bir litr suda bir milliqram flüor olmalıdır. Flüor 2 milliqramdan artıq olanda da dişlər üçün yaxşı deyil.Məhz suyun tərkibinin nizamlanmaması Azərbaycanda kariyes probleminin artmasına səbəb olmuşdur. Ona görə də bu gün, demək olar ki, hamının diş və ağız sağlamlığı ilə bağlı problemi var.
Şeyx Mahmud əfəndi Almalı
Həyatı
Adı Mahmuddur. Qax rayonunun Almalı kəndində 1809-cu ildə Anadan olmuşdur. Atası Hacı Məhəmməddir.
Almalı Mahmud Əfəndi təhsil almış, gəncliyində İlisu sultanı Daniyal Sultanın və qohumu Hacı Ağa Bəyin yanında işləmiş, mirzə olmuşdur.
Onun, bir sıra elmləri, hətta kimyanı da əxz etməsinə baxmayaraq mənəvi dünyasında boşluq vardı.
Ağır represiya illərindəki əsassız ateizm təbliğatı nəticəsində mədəni irsimiz – xanəgahlar, pirlər, müqəddəs məzarlar yerlə yeksan edilmiş, sərvətləriylə bərabər oradakı ərəb qrafikası ilə yazılmış külli miqdarda kitablar məhv edilmiş, şeyxləri Rusiyanın ucqarlarına sürgünə göndərilmiş, onların fəaliyyəti abidələrin çoxu kimi itib-batmışdır.
Yaradıcılığı
Almalı Mahmud əfəndinin Güllüklü Hacı Şirin əfəndiyə yazdığı mənzumə.
Şimal adası (Vstreçnıye adaları)
Şimal adası — Şimal Torpağı arxipelaqı ərazisinə daxildir. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisinə yerləşir.
Yerləşməsi
Vstreçnıye adaları qrupuna daxil olan ada qrupun cənubunda yerləşir. Yerləşdiyi mövqeyi ilə əlaqədar adlandırılmışdır Laptevlər dənizini ərazisində, Şimal Torpağı Arxipelaqının şərq hissəsində, Axmatov körfəzinin şimal-şərqində yerləşir. Bolşevik adasından 2 km aralıda yerləşir. Bolşevik adasından Nenametnıy boğazı ilə ayrılır. Şimal adasından şimalda yerləşən bir necə ada vardır: Lişniy adası (400 m), Cənub adası (300 m) və adsız ada (300 metr).
Təsviri
Cənubdan şimala doğru uzanır. Uzunluğu 1,4 km, eni 500 m təşkil edir. Adada xüsusi seçilən yüksəklik yoxdur.
Kuk adaları bayrağı
Kuk adaları bayrağı — Kuk adalarının rəsmi dövlət bayrağı. Bayraq Sakit okeanda keçmiş Britaniya koloniyasının bayraqları əsasında hazırlanmışdır. Kuk adaları bayrağı yuxarı sol küncdə yer alan kiçik Böyük Britaniya bayrağından və 15 ədəd beşguşəli ulduzdan ibarətdir. Böyük Britaniya bayrağı Kuk adalarının bu ölkə ilə olan tarixi əlaqələrini, 15 ulduz isə ölkənin ibarət olduğu 15 adanı (Tonqareva, Rakahanqa, Manihiki, Pukapuka, Nassau, Suvarrou, Palmerston, Aitutaki, Manuae, Takutea, Aitu, Mitiaro, Mauke, Rarotonqa və Manqaia) təmsil edir. Göy rəng okeanı və sülhsevər Kuk adaları əhalisini simvolizə edir.
Proprioseiopsis lineatus
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Amur cökəsi
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
London metrosu
thumbnail|London Tube
London metropoliteni — Böyük Britaniyanın paytaxtı London şəhərində yerüstü və yeraltı metropoliten xətlərini birləşdirən nəqliyyat sistemi.
Xətlər
center|800px|thumb|London xəritəsinin üzərində metro xətlərinin təsviri
Stanislav Petrov
Stanislav Petrov -Rus Strateji Roket Qüvvələrinin sabiq polkovnik-leytinantı. 26 sentyabr 1983-cü ildə radarlarda ABŞ-nin SSRİ-yə qarşı kütləvi raket hücumuna başladığını görür. Əvvəlki təcrübələrinə əsaslanaraq bunun komputerlərin səhvi ola biləcəyini düşünür və rus ordusunun proseduralarına məhəl qoymayaraq gözləməyə qərar verir. Onun bu qərarı hərbçi karyerasını bitirsə də, SSRİ tərəfindən ABŞ-yə ediləcək nüvə hücumunun qarşısını almaqla nüvə müharibəsinin baş verməsini önləyir.
Həyatı
Tam adı ilə Stanislav Evgrafovich Petrov 7 sentyabr 1939-cu il tarixində Vladivostok şəhəri yaxınlığında anadan olmuşdur. Atası Yevqraf II Dünya müharibəsi zamanı Hava qüvvələrində xidmət etmişdir. Anası isə tibb bacısı olmuşdur. Sovet hava qüvvələri nəzdində Kiyev Yüksək Texnologiyalar kollecinə daxil olan Petrov 1972-ci ildə buranı bitirmiş və Sovet Havadan Müdafiə Qüvvələrinə qəbul edilmişdir. 1970-ci illərin əvvəllərində o NATO ölkələrinin ballistik raket hücumlarını aşkar etmək üçün nəzərdə tutulan erkən xəbərdarlıq sisteminə nəzarətçi vəzifəsinə təyin olunur. Raisa adlı xanımla ailə həyatı quran Petrovun bu nigahdan Dmitri və Yelena adlı iki övladı dünyaya gəlmişdir. Daha sonra yoldaşı 1997-ci ildə xərçəng xəstəliyindən vəfat etmişdir. Stanislav Petrov isə 19 may 2017-ci il tarixində dünyasını dəyişmişdir.