cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pyer Loti
Türk dostu Pyer Loti
Dəfələrlə İstanbulda olan Pyer Loti, İstanbula ilk dəfə 1876-cı ildə bir Fransız gəmisi ilə bir zabit kimi gəldi. Loti, Osmanlı həyat tərzindən çox təsirləndi və bir çox əsərlərində bu təsiri büruzə verdi. Aziyadé adlı romanına adını verən qadınla da burada tanış oldu. İstanbulda olduğu vaxtlarda Əyyubsultanda yaşadı. İstanbula heyran olan Loti, özünü həmişə Türk dostu olaraq xarakterizə edirdi.
1913-cü ildə yazdığı La Turquie Agonisante (Can Verən Türkiyə) kitabıyla Qərb siyasətini tənqid edən Loti, həmin il dövlət qonağı kimi Türkiyəyə gəldiyi zaman Topxana Rıhtımında böyük bir təntənə ilə qarşılanaraq Sultan Rəşad tərəfindən sarayda mehman edildi. Balkan müharibələrində, I Dünya Müharibəsində və daha sonralar Anadolu işğalı zamanı Avropaya qarşı həmişə türkləri müdafiə etdi. Milli Mübarizə zamanında Anadoludakı müqavimətə dəstək olması və öz ölkəsi olan işğalçı Fransanı sərt şəkildə tənqidi ilə Loti, türk xalqının rəğbətini qazandı. Belə ki, Türkiyə Böyük Millət Məclisi 4 oktyabr 1921-ci ildə Pyer Lotiyə təşəkkürlə dolu bir məktub göndərdi. Bununla yanaşı, Pyer Loti 1920-cu ildə "İstanbul Şəhər Fəxri Sakini" olaraq qəbul edildi və onun adını daşıyan bir cəmiyyət də yaradıldı. Daha sonralar İstanbulda Divanyolunda bir küçəyə "Pyer Loti Küçəsi" və Əyyubsultanda bir qəhvəxanaya da "Pyer Loti qəhvəsi" adı verildi. İndi də bu qəhvəxananın olduğu təpə Pyer Loti təpəsi kimi adlandırılır. Bu təpəyə gedən kanat xəttinə də Əyyub-Pyerloti adı verilmişdir.
Ancaq bütün bunlara baxmayaraq, Loti türk aydınlarını ikiyə böldü. Bəzi aydınlar onun həqiqətən bir Türk dostu olduğuna inandığı halda, digərləri də onun, əslində Osmanlının zəif və geridə qalmış halına acıyaraq sevdiyini iddia edirdilər. 1925-ci ildə Nazim Hikmət yazdığı "Şarlatan Pyer Loti" şerində belə deyirdi:
Hətta sən
Nazim Hikmət növbəti misralarında da kəskin şəkildə Lotini tənqid edərək, onu "Çürük Fransız parçalarını yüzdə beş yüz ihtikarla şərqə satan" bir burjua olaraq tanıdırdı. Digər yandan isə yazıçı Əbdülhaq Şinasi Hisar, "İstanbul və Pyer Loti" kitabında Lotiyə təriflər yağdıraraq, onun yazılarının bəzi türklərin yazdıqlarından daha milli bir hiss və zövq daşıdığını söyləyir və Lotinin Türkiyə ilə əlaqəli bütün əsərlərinin türk dilinə tərcümə edilməsini arzu edirdi.
Rac Qasımov
Rac Müzəffər oğlu Qasımov — Ukrayna Azərbaycanlıları Birləşmiş Diasporunun Jitomir regional nümayəndəliyinin sədri.
Həyatı
Rac Qasımov 18 oktyabr 1978-ci ildə indiki Ermənistanda doğulub. 1988-ci ildə Ermənistandan məcburi köçürülən Rac Qasımovun ailəsi Bakının Qaradağ rayonunda məskunlaşıb. O, 1995-ci ildə Qaradağ rayonundakı 139 nömrəli orta məktəbi bitirib. 1995-ci ildən 1997-ci ilə qədər isə Jitomir şəhərində 17 nömrəli orta məktəbdə təhsil alıb.
1997-ci ildə Ukraynanın Xarici Ticarət Akademiyasının Beynəlxalq İqtisadiyyat və İdarəetmə fakültəsinin qiyabi şöbəsinə daxil olub və 2003-cü ildə oradan məzun olub. 2017-ci ildə Jitomir Milli Aqroekoloji Universitetinin İqtisadiyyat və İdarəetmə fakültəsinə daxil olub.
Ailəsi
Ailəlidir, üç övladı (Ayşə, Ruslan və İmran) var.
Fəaliyyəti
2014-cü ildən Ukrayna Azərbaycanlıları Birləşmiş Diasporunun Jitomir regional nümayəndəliyinin sədridir.
12 sentyabr 2014-cü il tarixində Ukrayna Azərbaycanlıları Birləşmiş Diasporu və Rac Qasımovun nümayəndəliyi ilə Jitomir şəhərində 17 saylı orta məktəbin bazasında Azərbaycan dili, tarixi və mədəniyyəti üzrə Təhsil-Mədəniyyət Mərkəzi açılmışdır. 2015-ci ildə UABD-nın Jitomir regional nümayəndəliyi olaraq Novruz bayramı və 2018-ci ildə UABD-nın dəstəyi ilə Jitomir şəhərində Müslüm Maqomayevin xatirəsinə həsr olunmuş konsert keçirilmişdir.
Xalq mahnısı
Xalq mahnısı - xalqın yaddaşında qorunub saxlanılan, bizim günlərdə də öz aktuallığını itirməyən musiqi janrı. Xalq mahnıların qorunub saxlanılması, gələcək nəsillərə ötürülməsi, yeni nümunələrin meydana gəlməsi, onların nota yazılıb araşdırılması bütün bunlar ifaçıların, bəstəkar və musiqişünasların qarşısında duran mühüm məsələlərdəndir.
Həmçinin bax
Folk music
Solemyö
Solemyö  — Fransa da kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — İzer. Kremyö kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — La-Tur-dü-Pen.
Əhalisi
Əhalinin dinamikası (INSEE) :
Inga feuilleei
(Inga feuilleei) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Katafraktlar
Katafraktarilər ( - zirehli) — e.ə IV-cü əsrdə Yunanıstanda, e.ə V-ci əsr fars və midiyalı süvarilərinin təcrübəsindən istifadə edərək yaratdıqları, sonralar öz inkişafını Makedoniyalı İskəndərin qoşununda tapan, ağır silahlanmış zirehli süvarilər. Torpaq əyanlarından komplektləşdirilirdi.
Silahlanması
Uzun nizə, uzun qılınc və döyüş baltası ilə silahlanmışdılar. Müdafiə silahı, qarışıq materialdan dəmir, tunc, gön və sümükdən düzəldilmiş(piləkli ya da pullu) zirehdən, eləcə də zirehli dəbilqə, qalxan, qolçaq, kəmər, yaxalıq, qıçlıqdan ibarət idi. At xüsusi, gövdəni və başı örtmək üçün nəzərdə tutulmuş yorğanlı çanaq ilə müdafiə olunurdu.
Tətbiqi
Katafraktarilər vuruşmada sıx səflərlə vuruşurdular və rəqibin arxasına və cinahlarına sürətli və həlledici zərbələr endirmək üçün istifadə edilirdilər. 64 katafraktaridən ibarət il, hərəsi 16 nəfərdən ibarət dörd cərgəyə düzülürdülər.
Çatışmazlıqları
right|thumb|150px|Sasani katafraktı, müasir rekonstruksiya Qədim Dünyada üzəngili yəhər yox idi, və süvarilər birbaşa yorğanla örtülmüş at belinə atlanırdı. Üzəngi olmaması səbəbi ilə, süvarilər atın belində ayağa dura bilmirdilər, bu isə uzun yayla silahlanmış oxçuların at belindən ox atmasını imkansız edirdi. Eyni zamanda qılıncla və nizə ilə zərbə endirmək də çox çətin idi, çünki yəhərin olmaması, süvarini atın belində çox dayaqsız edirdi. Nizəni qoltuq altında sxımaq ümumiyyətlə mümkün deyildi, çünki sərt əngələ qarşı zərbə katafraktarini atdan sala bilərdi, beləliklə nizə ilə zərbələr üçün atın gücündən istifadə mümkün deyildi, ancaq əl hərəkətindən istifadə edilirdi, bu isə zərbəni çox zəif edirdi.
Burebay (Xaybulla)
Burebay (Бүребай) - Rusiyanın Başqırdıstan Respublikası Xaybulla rayonu Burebay kənd sovetliyinə daxil olan qəsəbə. 2004-cü ildə şəhər tipli qəsəbə statusu almışdır. Ufa şəhərindən 509 cənub-şərqdə, Xaybulla rayon mərkəzi olan Akyardan 15 km şimalda yerləşir.
Sternula lorata
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Burebay (Xaybulla)
Zaural düzənliyində, Tanalık çayının sahilində yerləşir.
Tarixi
Kənd Sabir kəndindən gələnlər tərəfindən salınmışdır. Ərazi canavarlarla bol olduğundan belə adlandırılmışdır (baş. "bure" — canavar, "bay" — zəngin). left|thumb|Burebayda kilsə|200 px left|thumb|Tanalık çayı üzərində körpü|220 px
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Bonn kafedralı
Haqqında
Kafedral XI-XIII əsrlərdə tikilmişdir və Almaniyanın ən qədim kafedrallarından biridir. Bir zamanlar Köln Arxiyepiskopunun kafedralı olsa da, indi papalığa bağlı bazilikadır. Kafedral Bonn şəhərinin simvolu sayılır. Bonn kafedralı 1583–1589 və 1689-cu illərdə zərər gördü, 1883–1889-cu illərdə isə təmirdən keçdi. 1934-cü ildə və İkinci dünya müharibəsindən sonra kafedralda yenidənqurma işləri keçirilmişdir.
Quercus hemisphaerica
(Quercus hemisphaerica) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Xalq komissarı Qəzənfər Musabəyovun nitqi (film, 1931)
Məzmun
Kinosüjet xalq komissarları sovetinin sədri Qəzənfər Musabəyovun kütləvi yığıncaqlardan birində çıxışını əks etdirir.
Senecio paulensis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Seçim (film, 2014)
Seçim — Şahin Xəlil tərəfindən çəkilmiş 2014-cü il istehsalı Azərbaycan filmi.
= Məzmun = Film iki qardaşın həyatından bəhs edir. Bir qardaş digərinin fiziki məhdudiyyətli olmasına səbəb olub və indi etdiyi bu səhvin peşmançılığı ilə yaşayır. Cəmiyyətin unudulmuş tərəfində baş verən hadisələr fonunda cərəyan edən qarışıq psixoloji sarsıntılar, hisslər və insanların faciəsindən bəhs edən film, bəşəri suallarla cavab axtarmaqla absurd bir rebusa çevrilir.
= Rollarda =
= Xarici keçidlər =
Quercus hintonii
(Quercus hintonii) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Qriqorevka (Şaran)
Qriqorevka, ) — Başqırdıstan Respublikasının Şaran rayonunda yerləşən kənd. Kənd Miçurinsk kənd şurasının tərkibindədir.
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə ruslar (100%) üstünlük təşkil edir.
Bazilika
thumb|200px|Bazilika. thumb|200px|[[Müqəddəs Pyotr bazilikası, Vatikan]] Bazilika – adətən dini əhəmiyyəti olmayan, sadəcə toplanma funksiyası daşıyan dini tikililər üçün istifadə olunan memarlıq planı. Bazilika düzbucaqlı, uzunsov bina olub, üç, beş yaxud daha artıq aşırıma bölünürdü. Orta aşırım kənardakılardan nisbətən daha geniş və hündür olurdu. Bazilikanın şərq tərəfində mehrab, qərb hissədə isə giriş yerləşirdi.
Bazilikalar əsasən Xristianlıq və orta əsrlər memarlığında istifadə olunmuşdur. Bazilikalardan Bonn kafedralını misal göstərmək mümkündür. thumb|Bazilika planı
Dünənki keçdi (mahnı)
Dünənki keçdi — 1983-ci il Çingiz Mustafayevin və "Ozan" qrupunun mahnısı. Mahnının musiqisi və sözləri Rasim Müzəffərliyə aiddir. Mahnı Azərbaycan dilində ilk rep mahnısı kimi tarixə düşmüşdür.
Brijit Makron
Brijit Makron (, qızlıq soyadı. Tronyö, əvvəllər — Ozyer , doğ. 13 aprel 1953, Amyen, Fransa) — Fransanın 25-ci prezidenti, fransız siyasətçi Emmanüel Makronun xanımı. İxtisasca orta məktəbdə fransız və latın dilləri müəlliməsidir. Fransanın (2017-ci il mayın 15-dən) birinci xanımıdır.
Həyatı
Brijit Tronyö şokolatye və şirniyyat mağazaları şəbəkəsinin sahibi Jan Tronyö (1909—1994) və onun xanımı Simonanın (qızlıq soyadı. Puyol, 1910—1998) ailəsində anadan olub. Brijit altı uşaqlı ailənin sonbeşiyi olub, onunla böyük qardaşı arasında 20 yaş fərq var. Zəngin burjua sinfinə aid olan Tronyö ailəsi Amyen şəhərində 1872-ci ildə məskunlaşıb. Ailə burada şokolad və bir neçə yerli qənnadı məmulatlarının istehsalı ilə məşğul olub.
Brijit humanitar elmlər sahəsində CAPES sertifikatı aldıqdan sonra ilk öncə Parisdə, daha sonra isə Strasburqda — "Lucie-Berger" protestant məktəbində dərs deməyə başlayıb. O, 1991-ci ildə doğma şəhərinə qayıdıb və burada "La Providence" yezuit liseyində fransız və latın dilləri müəlliməsi kimi işləməyə başlayıb. Brijit 1993-cü ilin mayında qızı Loransın həmyaşıdı və sinif yoldaşı olan Emmanüel Makronla qarşılaşıb. Emmanüel onun ədəbiyyat dərslərinə baş çəkirdi. 1994-cü ildə onların arasında sevgi romanı başlandı. Emmanüelin atası, nevrologiya üzrə professor Jan-Mişel Makron Brijitin oğlu ilə ünsiyyətinə qadağa qoyub. Emmanüelin 17 yaşı tamam olanda valideynləri onu Parisə, IV Henrix adına gimnaziyaya oxumağa göndəriblər. O vaxtdan Makronla Brijit yalnız məktublaşa biliblər.
20 oktyabr 2007-ci ildə Emmanüel Makronla evlənib. Brijitin qızları Lorans və Tifen analarının toyunda iştirak ediblər. Brijit Emmanüel Makronun həyat yoldaşı qismində ictimaiyyət qarşısında ilk dəfə — 2 iyun 2015-ci ildə, İspaniya kralı VI Flipp və onun həyat yoldaşı ilə rəsmi şam yeməyi zamanı görsənib.
Brijit özünü Makronun siyasi karyerasına həsr edib. O, siyasi çıxışların hazırlanmasında Makrona yardım göstərir. Amma Brijit siyasi xadim olmaq niyyətində deyil. O deyir ki, yalnız ərinin yanında olmaq istəyir.
İkinci bolşevik baharı (film, 1931)
Məzmun
Təşviqat-kütləvi film Azərbaycan bolşeviklərinin kolxoz quruluşu uğrunda kəndlərdə kütləvi təbliğatından danışır.
Film haqqında
Film Moskva Mərkəzi Dövlət Kino-Fotofono Sənədlər Arxivində saxlanılır. Protokol № 4284.
Pimenta
-  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Növləri
[[SS 2 (*
Tiësto
Tijs Michiel Verwest - Tiesto (Tiësto) Niderlandlı Dj, Elektron musiqi bəstəkarı. Tiesto 17 yanvar 1969-cu ildə Niderland`da, Şimali Brabant, Breda şəhərində anadan olub. Dünyanın ən seçkin musiqi jurnallarından DJ Mag tərəfindən oxucusu səsverməsi ilə "Dj Top 100" sıralamasında 2013`də Avicii`dən sonra 4. yer tutub. Mix Mag tərəfindən keçirilən "The Greatest DJ Of All Times" (Bütün zamanların ən yaxşı DJ`i) müsabiqəsinin qalibi olub. Tarkanın Pare Pare mahnısına da mix düzəldib.
DJ Mix`ləri
1990'cı illər
2000'ci illər
Messalina
Valeria Messalina (Messalina), (lat. Valeria Messalina) (təqribən 17/20 — 48) — Roma imperatoru Klavdinin 3-cü arvadı, Britanik və Klavdiya Oktaviyanın anası, hakimiyyətpərəst, böyük təsir dairəsinə malik olmuş, əxlaqsız xarakteri ilə seçilmiş və Xatirənin lənətlənməsi damğası almış romalı qadınlardan biridir.
Həyatı
Valeriya 20-ci ildə konsul olmuş patrisian əsilli aristokrat Valerilərin nümayəndəsi Mark Valeri Messal Barbotun tək qızı idi. Anası b.e.ə. 16-cı ildə Konsul olmuş Lusi Domisia Aqenbabın qızı gənc Domisia Lepid idi. Anası və atası eyni ananın və müxtəlif atanın evladları (bacı-qardaş) olmuşlar. Antik mənbələrə görə 13 yaşından gəzəyən həyat tərzinə başlamış Messalina xəsis, ağır və axmaq nimfoman xasiyyətə malik olmaqla yanaşı cinsəl şəhvət hərisi olmuşdur. Tasit və Svetoniy öz səlnamələrində bu barədə dönə-dönə yazmışlar. Messalina yalançı ad (Liçiska Messalina) altında ehtiraslarını təmin etmək üçün lupanariyə (lat. lupānar ya da lupānārium; lupa sözünün mənası dişi (vulq. qancıq) canavar deməkdir ki, qədim Romada fahişələr belə adlandırılırmış. ) fahişəxanaya malik olmuşdur.
Digər bir əhvalata görə Messalina dövrünün məşhur fahişəsi sayılan Sçilla ilə bir gecədə kimin çox kişi ilə yata biləcəyi yarışmasına girərək 50 kişi qəbul edərək rəqibini sayca iki dəfə geridə qoymuşdur. Gənc yaşında imperator Kaliqulaun sarayında böyük təsir dairəsinə malik olmuşdur. Dayısı (əmisi) Qney Domisiy Ahenobarb imperatorun bacısına Yuli Aqripinə evlənmişdir. Bu münasibətlə Kaliqulaun təşkil etdiyi kef məclislərində onun əxlaqsız xarakteri formalaşmağa başlamışdır. 38 ci ildə Kaliqula onu Klavdi və Domisiy Aqenobar sülalələri arasında qohumluq əlaqəsi yaratmaq məqsədilə əmisi Klavdiyə ərə verir.
"Hökmranlığı" və ölümü
Yeni imperator Klavdiyə tam təsri gücünə malik olduğuna görə senat onu tam hüquqlu imperatriça kimi tanıyırdı. Onun şəninə oyunlar keçirilmiş və heykəllər qoyulmuşdur. Ona Avqust titulu vermək istərkən Klavdi senata bunu qadağan etmişdir.
Klavdinin yaşlı olmasından istifadə edərək oğlu Britaniki ondan sonra hakimiyyətə gətirmək üçün özünü həmişə imperatordan sonra ikinci söz sahibi olan bir şəxs kimi qələmə verməyə çalışmışdır. Belə ki Klavdinin zəfər yürüşündə ondan sonra ikinci yerdə Messalinanın [[Döyüş arabası
Hakimiyyətə iddialı Yulilər-Klavdilər sülaləsi onun düşmənləri sirasında idilər.
47 ci ildə Tarentin oyunlarında Aqrippina və Neronla müqayisədə ona və Britanikə az maraq göstərildiyinə cox qısqanclıqla yanaşan, get-gedə hörmətdən düşdüyünü bilən Messalina hakimiyyəti oz əlinə keçirmək üçün sevgilisi senator Qay Siliyə arvadından boşanaraq imperator etmək məqsədilə Klavdidən gizlin ona evlənməyə məcbur edir. Evladı olmayan Qay Sili Britaniki oğulluğa götürməyə razıliq verir. Klavdiyə qarşı hazırladığı sui-qəsd planının üstü açılır və Messalina həbs eilir. Ona özünü öldürməyi təklif edirlər. Buna cürəti çatmadığına görə leqat xəncəri ona soxaraq öldürür. Messalininin cəsədi anasına qaytarılir. Şam yeməyi zamanı Klavdi arvadının edam xəbərini soyuqqanlıqla qarşılayır və bir qədər artıq şərab süzməyi xayiş edir. Ölümündən bir neçə gün sonra senat Messalinaya Xatirənin lənətlənməsi qərarını çixarır.
Sternula balaenarum
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Şahsevən (Kürdəmir)
Şahsevən — Azərbaycan Respublikasının Kürdəmir rayonunun Topalhəsənli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Tarixi
Şahsevən adı I Şah Ismayıl Səfəvinin hakimiyyəti dönəmində yaranmışdır. Bu ad səfəviyyə təriqətinin müridləri arasında siyasi məfhum kimi işlənmişdir. I Şah Abbas qızılbaşların rolunu məhdudlaşdırmaq və onların nüfuzunu qırmaq məqsədilə Şahsevən adlı özəl qoşun növü yaratmışdır. Sonralar Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində əsası qoyulmuş Şahsevən kəndləri həmin tarixi hadisələrdən qaynaqlanır.
Qadınlara seçki hüququnun verilməsi
Qadınların seçki hüququ qadınların seçkilərdə səs vermək hüququdur. 19-cu əsrin ortalarından başlayaraq, qadınların geniş əsaslı iqtisadi və siyasi bərabərlik və sosial islahatlar üçün gördüyü işlərdən başqa, qadınlar səsvermə hüququ vermək üçün səsvermə qanunlarını dəyişdirməyə çalışdılar. Bu məqsədə çatmaq üçün səyləri əlaqələndirmək üçün milli və beynəlxalq təşkilatlar, xüsusən də Beynəlxalq Qadın Seçki Alyansı (1904-cü ildə Berlində, Almaniyada yaradılmışdır), həmçinin qadınlar üçün bərabər vətəndaş hüquqları üçün yaradılmışdır. thumb|339x339px|1913-cü ildə Vaşinqtonda keçirilən Qadın Seçki Prosesi seçki hüququnun lideri Alice Paul tərəfindən başladılıb və təşkil edilib. Son əsrlərdə qadınlara seçmə qaydada səsvermə hüququ verildiyi, sonra isə onlardan məhrum edildiyi bir çox hallar baş verdi. Qadınlara seçki hüququnun verilməsi və qorunub saxlanılması üzrə dünyada ilk yer 1776-cı ildə Nyu-Cersi oldu (baxmayaraq ki, 1807-ci ildə bu, yalnız ağdərili kişilərin səs verə bilməsi üçün geri qaytarıldı).
Şahsevən (Kürdəmir)
Tarixi
Kürdəmir rayonunun ən qədim məzarlıqlarından biri Şahsevən kəndində yerləşir. Burada XIX əsrdə yaşamış nəqşbəndiyyə təriqətinin nümayəndəsi Mövlana Hacı Mahmud babanın (ölümü hicri 1281, miladi 1865) türbəsi vardır. Mövlana Hacı Mahmud baba İmam Şamilin müəllimi Siracəddin İsmayıl Şirvaninin müridi olmuş, həmçinin məşhur təriqət şairi Seyid Həmzə Nigari ilə dostluq etmişdir.
Qadınlara seçki hüququnun verilməsi
Leslie Hume Birinci Dünya Müharibəsinin populyar əhval-ruhiyyəni dəyişdirdiyini iddia edir :"Müharibə səylərinə qadınların töhfəsi qadınların fiziki və əqli cəhətdən aşağı olması anlayışına qarşı çıxdı və qadınların həm konstitusiyaya, həm də xasiyyətinə görə səsvermə hüququna malik olmadığını müdafiə etməyi çətinləşdirdi. Əgər qadınlar silah-sursat fabriklərində işləyə bilirdilərsə, onlara səsvermə kabinəsində yer verməmək həm nankorluq, həm də məntiqsizlik görünürdü . Lakin səsvermə sadəcə olaraq müharibə əməyinin mükafatından daha çox idi; Məsələ bunda idi ki, qadınların müharibədə iştirakı qadınların ictimai səhnəyə çıxması ilə bağlı yaranan qorxuları aradan qaldırmağa kömək edirdi."Həqiqətən də, Birinci Dünya Müharibəsindən əvvəl qadınların seçki hüququnun əleyhdarları, məsələn, Böyük Britaniya Qadınların Milli Anti-Seçki Hüququ Liqası, qadınların hərbi işlərdə nisbi təcrübəsizliyini və əhalinin əksəriyyətini təşkil etmələrini yerli seçkilərdə səs vermələrinin səbəbləri kimi göstərdilər, lakin onların milli seçkilərdə səs vermələrinə icazə vermək təhlükəli olardı.
Qadınlar və onların tərəfdarları tərəfindən genişlənmiş siyasi kampaniyalar, ümumiyyətlə, qadınların seçki hüququ üçün qanunvericilik və ya konstitusiyaya düzəlişlər əldə etmək üçün zəruri olmuşdur. Bir çox ölkələrdə qadınlar üçün məhdud seçki hüququ kişilər üçün ümumi seçki hüququndan əvvəl verilirdi ; məsələn, savadlı qadınlara və ya mülk sahiblərinə bütün kişilərə seçki hüququ verilirdi. Birləşmiş Millətlər Təşkilatı İkinci Dünya Müharibəsindən sonrakı illərdə qadınların seçki hüququnu təşviq etdi və Qadınlara Qarşı Ayrı-seçkiliyin Bütün Formalarının Ləğv edilməsi haqqında Konvensiya (1979) onu əsas hüquq kimi müəyyən edir və hazırda bu konvensiyanın iştirakçısı olan 189 ölkədir.
Şahsevən (Kürdəmir)
Tarixi
Sovet hakimiyyəti illərində Şahsevən kəndi Topalhəsənli və Qaraqocalı kəndləri ilə birlikdə Moskva kolxozunun tərkibinə daxil olmuşdur. Kənddə əvvəllər fəaliyyət göstərən məscid sovet dövründə dörd illik ibtidai məktəbə çevrilmişdir. Sonralar Topalhəsənli kənd orta məktəbi yaradıldıqdan sonra ibtidai məktəbin fəaliyyəti dayandırılmışdır.
Qadınlara seçki hüququnun verilməsi
Tarix
thumb|Anna II, Quedlinburq abbess . Müasir dövrdən əvvəlki dövrdə Avropanın bəzi yerlərində abbeslərə Roma Katolik və Protestant kilsələrindəki rütbələrinə görə müxtəlif Avropa milli məclislərində iştirak etmək və səs vermək icazəsi verilirdi. Tez- tez demokratiyanın doğulduğu yer kimi xatırlanan qədim Afinada yalnız torpaq sahibi olan yetkin kişi vətəndaşların səsverməsinə icazə verilirdi. Sonrakı əsrlər boyu Avropa, ümumiyyətlə, monarxlar tərəfindən idarə olundu, baxmayaraq ki, müxtəlif vaxtlarda parlamentin müxtəlif formaları yarandı. Katolik Kilsəsində abbeslərə verilən yüksək rütbə bəzi qadınlara milli məclislərdə oturmaq və səs vermək hüququ verirdi - Orta əsr Almaniyasında imperiyanın müstəqil şahzadələri arasında yer alan müxtəlif yüksək rütbəli abbeslərdə olduğu kimi. Onların protestant varisləri demək olar ki, müasir dövrlərdə eyni imtiyazdan istifadə edirdilər.
XVII əsrdə Kanadanın Birinci Millətləri xalqları ilə işləyən fransız rahibə Mari Guyart 1654-cü ildə İrokez qadınlarının seçki hüququ praktikaları ilə bağlı yazırdı: “Bu qadın başçılar vəhşilər arasında olan qadınlardır və onların həlledici səsi var. Onlar da kişilər kimi orada qərarlar verirlər və sülhü müzakirə etmək üçün ilk səfirləri belə həvalə etmişlər”. İrokezlər, Şimali Amerikadakı bir çox İlk Millətlər xalqları kimi, [ sitat tələb olunur ] analilik qohumluq sisteminə malik idilər. Mülkiyyət və nəsil qadın xətti ilə keçdi. Qadın ağsaqqallar irsi kişi başçılarına səs verirdilər və onları vəzifədən uzaqlaşdıra bilirdilər.
Şahsevən (Kürdəmir)
Mədəniyyəti
Şahsevən kəndinin qədim mədəniyyət abidəsi kənddəki məzarlıqla bağlıdır. Buradakı qədim Şıx qəbirləri keçmiş tarixə şahidlik edən daş kitabələrdir. Məzarlıqda Mövlana Hacı Mahmud babanın türbəsi vardır.
Qadınlara seçki hüququnun verilməsi
Tarix
sveçdə qadınların şərti seçki hüququ Azadlıq dövründə (1718-1772) qüvvədə idi. Qadınlara seçki hüququ verən ilk "ölkə" üçün digər mümkün iddiaçılara Korsika Respublikası (1755), Pitkarn adaları (1838), İnsan Adası (1881) və Fransvil (1889-1890), lakin bunlardan bəziləri daxildir. müstəqil dövlətlər kimi qısa müddət ərzində fəaliyyət göstərmiş, digərləri isə açıq-aydın müstəqil deyildilər.
Şahsevən (Kürdəmir)
Coğrafiyası və iqlimi
Şahsevən kəndi rayon mərkəzindən 7 km., Bakı şəhərindən 194 km. məsafədədir. Kürdəmir rayonunun Topalhəsənli, Qaraqocalı və Şıxımlı kəndləri ilə qonşudur. Kənd düzənlik ərazidə yerləşir. Torpaqlarının bir hissəsi şoranlıqdır. Yayı sərt isti, quraqlıq, qışı mülayim keçir. Əvvəllər Girdman çayının bir qolu kəndin ərazisindən keçmişdir. İndi isə Şirvan kanalı vasitəsilə Kür çayının suyundan istifadə olunur.
Qadınlara seçki hüququnun verilməsi
Tarix
1756-cı ildə Lidiya Taft müstəmləkəçi Amerikada ilk qanuni qadın seçici oldu. Bu, Massaçusets koloniyasında Britaniya hakimiyyəti altında baş verdi. Massaçusets ştatının Uxbridge şəhərində New England şəhər yığıncağında o, ən azı üç dəfə səs verdi. Mülk sahibi olan subay ağ qadınlar 1776-1807-ci illərdə Nyu Cersidə səs verə bilərdilər.
Şahsevən (Kürdəmir)
Əhalisi
2009-cu ilin siyahıya alınmasına əsasən kəndə 2123 nəfər əhali yaşayır.
Qadınlara seçki hüququnun verilməsi
Tarix
1792-ci ildə Britaniyanın yeni koloniyası olan Sierra Leone seçkilərində bütün ailə başçıları səs verə bilərdi və üçdə biri etnik afrikalı qadınlar idi.
19-cu əsr
Pitkern adalarında yaşayan Bounty üsyançılarının qadın övladları 1838-ci ildən səs verə bilərdilər. Bu hüquq onlar 1856-cı ildə Norfolk adasına (indi Avstraliyanın xarici ərazisi) köçürüldükdən sonra verildi.
Müasir demokratiyanın yaranması, 1840-cı ildə cinsdən bəhs edilmədən ümumi seçki hüququnun tətbiq olunduğu Havay Krallığı istisna olmaqla, kişi vətəndaşların qadın vətəndaşlardan əvvəl səsvermə hüququ əldə etməsi ilə başladı; lakin 1852-ci ildə edilən konstitusiya dəyişikliyi qadınların səsvermə hüququnu ləğv etdi və kişilərin səsvermə hüququna mülkiyyət hüququ qoydu.
ABŞ-də ilk Qadın Hüquqları Konvensiyasının toxumu 1840-cı ildə Elizabeth Cady Stanton Londonda keçirilən Ümumdünya Anti-Köləlik Konvensiyasında Lucretia Mott ilə görüşdüyü zaman Nyu-Yorkun Seneca Falls şəhərində əkilmişdir. Konfrans, cinsinə görə Mott və ABŞ-dən gələn digər qadın nümayəndələrə yer verməkdən imtina etdi. 1851-ci ildə Stanton təmkinli işçi Syuzan B. Entoni ilə tanış oldu1868-ci ildə Antoni Nyu-Yorkda kişi həmkarlar ittifaqlarından kənarda qalan mətbəə və tikiş işlərində çalışan işləyən qadınları İşçi Qadınlar Assosiasiyaları yaratmağa təşviq etdi. 1868-ci ildə Milli Əmək Konqresinin nümayəndəsi kimi Entoni qadın əməyi komitəsini qadınlara səs verməyə və bərabər iş üçün bərabər əmək haqqı tələb etməyə inandırdı. Konfransdakı kişilər səsvermə ilə bağlı istinadı sildilər. ABŞ-də Vayominq Ərazisində qadınlara 1869-cu ildə həm səs vermək, həm də vəzifədə olmaq icazəsi verilmişdi. Sonrakı Amerika seçki hüququ qrupları Milli Amerika Qadın Seçki Hüququ Assosiasiyası ilə tez-tez taktikalarda fikir ayrılığına düşmüşdülər.ştatdan əyalət kampaniyası üçün mübahisə edir və Milli Qadın Partiyası ABŞ Konstitusiyasına düzəliş edilməsinə diqqət yetirir.
Havay Krallığının 1840-cı il konstitusiyası Nümayəndələr Palatasını təsis etdi, lakin onun seçkilərində kimin iştirak edə biləcəyini dəqiqləşdirmədi. Bəzi akademiklər iddia edirdilər ki, bu nöqsan qadınlara ilk seçkilərdə səs vermək imkanı verir, bu zaman səslər petisiya üzərində imzalar vasitəsilə verilir ; lakin bu təfsir mübahisəli olaraq qalır. 1852-ci il ikinci konstitusiyası seçki hüququnun iyirmi yaşdan yuxarı kişilər üçün məhdudlaşdırıldığını qeyd etdi.
1849 - cu ildə İtaliyanın Böyük Toskana Hersoqluğu, İtaliyada artıq qeyri-rəsmi olaraq mövcud olan ənənəni qəbul edərək, qadınların səsvermə hüququnu, inzibati seçkiləri nəzərdə tutan qanuna malik olan ilk Avropa dövləti idi.
1881-ci ildə Britaniya tacının daxili özünüidarə edən asılı ərazisi olan İnsan Adası qadınların mülk sahiblərinə hüquq verdi. Bununla o, Britaniya adalarında qadınların seçki hüququ üçün ilk hərəkəti təmin etdi.
Sakit okean kommunası Franceville (indiki Port Vila, Vanuatu ) 1889-1890-cı illərdə müstəqilliyini qoruyub saxladı, cins və ya rəng fərqi qoyulmadan ümumi seçki hüququnu qəbul edən ilk özünüidarə edən ölkə oldu, baxmayaraq ki, yalnız ağdərili kişilərin vəzifə tutmasına icazə verildi.
Mənşəyi özünü idarə edən koloniyalardan olan, lakin sonradan 20-ci əsrdə müstəqil dövlətlərə çevrilən ölkələr üçün Yeni Zelandiya Koloniyası 1893-cü ildə, əsasən, Kate Sheppardın başçılıq etdiyi hərəkat sayəsində qadınların səsvermə hüququnu tanıyan ilk ölkə oldu. İngiltərənin Kuk adalarının protektoratı da 1893-cü ildə eyni hüququ verdi. Eyni onillikdə başqa bir Britaniya koloniyası, Cənubi Avstraliya, 1894-cü ildə onun ardınca nəinki qadınlara səs vermə hüququnu genişləndirdi, həm də qadınları 1895-ci ildə keçiriləcək növbəti səsvermədə parlamentə seçilmək hüququ verən qanunlar qəbul etdi.
20-ci əsr
Yeni federasiya edilmiş Avstraliya Federal Parlamenti 1902-ci ildən etibarən ( bəzi ştatlarda aborigen qadınlar istisna olmaqla) Milli seçkilərdə yetkin qadınlara səs verməyə və seçilməyə icazə verən qanunlar qəbul etdi.
Avropada qadınların seçki hüququnu tətbiq edən ilk yer 1906-cı ildə Finlandiya Böyük Hersoqluğu idi və o, eyni zamanda kontinental Avropada qadınlar üçün irqi bərabər seçki hüququnu həyata keçirən ilk yer oldu. 1907-ci il parlament seçkiləri nəticəsində Finlandiya seçiciləri 19 qadını nümayəndə parlamentinin ilk qadın üzvü seçdilər. Bu, Rusiya muxtar vilayətində Finlandiyanın rus qubernatoru ilə münaqişəyə səbəb olan və nəticədə 1917-ci ildə Fin xalqının yaradılmasına səbəb olan bir çox özünüidarəetmə hərəkətlərindən biri idi. thumb|Fransanın seçki hüququ tərəfdarı posteri, 1934 Birinci Dünya Müharibəsindən əvvəlki illərdə Norveçdə qadınlar da səsvermə hüququ qazandılar. Birinci Dünya Müharibəsi illərində Danimarka, Kanada, Rusiya, Almaniya və Polşa da qadınların səsvermə hüququnu tanıyıb. 1918-ci il Xalqların Nümayəndəliyi Aktı 30 yaşdan yuxarı İngilis qadınlarının səs qazandığını gördü. Hollandiyalı qadınlar 1919-cu ildə, amerikalı qadınlar isə 26 avqust 1920-ci ildə 19- cu Düzəlişin qəbulu ilə ( 1965-ci il Səsvermə Hüquqları Aktı irqi azlıqların səsvermə hüquqlarını təmin etdi) səsvermədə qalib gəldilər. İrlandiyalı qadınlar İrlandiya Azad Dövlətində kişilərlə eyni səsvermə hüququnu qazandılarkonstitusiya, 1922. 1928-ci ildə Britaniya qadınları kişilərlə eyni şərtlərlə, yəni 21 və daha yuxarı yaşda olanlar üçün seçki hüququ qazandılar. Türk qadınlarına seçki hüququ 1930-cu ildə yerli seçkilərdə, 1934-cü ildə isə ümummilli seçkilərdə tətbiq edilmişdir.
Fransız qadınlara 1944-cü ilin iyulunda sürgündə olan Şarl de Qoll hökuməti tərəfindən 51 lehinə, 16 əleyhinə  səsvermə ilə seçki hüququ verildiyi vaxtda Fransa təxminən on ildir ki, seçki hüququna malik olmayan yeganə Qərb ölkəsi idi. ən azı bələdiyyə seçkilərində qadınların səsvermə hüququna icazə verin.
Qadınların səsvermə hüququ beynəlxalq hüquqa Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İnsan Hüquqları Komissiyası tərəfindən seçilmişdir və onun sədri Eleanor Ruzvelt seçilmişdir. 1948-ci ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatı Ümumdünya İnsan Hüquqları Bəyannaməsini qəbul etdi ; 21-ci maddədə deyilirdi: “(1) Hər kəsin bilavasitə və ya azad şəkildə seçilmiş nümayəndələri vasitəsilə öz ölkəsinin idarə edilməsində iştirak etmək hüququ vardır. (3) Xalqın iradəsi hökumətin səlahiyyətinin əsasını təşkil edir; bu iradə ümumi və bərabər seçki hüququ ilə həyata keçirilən və gizli səsvermə yolu ilə və ya ona bərabər sərbəst səsvermə prosedurları ilə keçirilən dövri və həqiqi seçkilərdə ifadə edilməlidir."
Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Assambleyası 1954-cü ildə qüvvəyə minmiş Qadınların Siyasi Hüquqları haqqında Konvensiyanı qəbul etdi və qadınların milli qanunlarla müəyyən edilmiş səsvermə, vəzifə tutma və dövlət xidmətlərindən istifadə hüquqlarını təmin etdi. Qadınların tam səsvermə hüququnu tanıyan ən son yurisdiksiyalardan biri 2008-ci ildə Butan olmuşdur (ilk milli seçkilər). Ən son, 2011-ci ildə Səudiyyə Ərəbistanı Kralı Abdullah qadınların 2015-ci il yerli seçkilərində səs vermələrinə və Məşvərət Məclisinə təyin olunmasına icazə verdi.
Seçki hüququ hərəkətləri
Seçki hüququ hərəkatı geniş baxışlara malik qadın və kişilərdən ibarət geniş idi. Müxtəliflik baxımından XX əsr qadın seçki hüququ hərəkatının ən böyük nailiyyəti onun son dərəcə geniş sinif bazası idi. Əsas bölmələrdən biri, xüsusən də Britaniyada, konstitusiyaya uyğun dəyişiklik yaratmağa çalışan suffragistlər və 1903-cü ildə daha döyüşkən Qadınların Sosial və Siyasi İttifaqını yaradan ingilis siyasi fəalı Emmeline Pankhurstun başçılıq etdiyi suffragetlər arasında idi. Pankhurst təşkilatın devizi olan "sözlərlə deyil, əməllərlə" qadınların hüquqlarının əldə edilməsi məsələsində fəaliyyətdən başqa heç nə ilə kifayətlənməyəcəkdi. thumb|İngilis fəal Emmeline Pankhurst evini satdıqdan sonra İngiltərə və ABŞ-də çıxışlar edərək davamlı olaraq səyahət etdi. Onun ən məşhur çıxışlarından biri, Azadlıq və ya ölüm, 1913-cü ildə Konnektikutda söylədi Bütün dünyada 1873-cü ildə ABŞ-də yaradılmış Qadın Xristian Təvazökarlıq Birliyi (WCTU) fahişələrin vəziyyətini yaxşılaşdırmaqla yanaşı, qadınların seçki hüququ üçün də kampaniya aparırdı. Frances Willardın rəhbərliyi altında "WCTU öz dövrünün ən böyük qadın təşkilatına çevrildi və hazırda ABŞ-də davam edən ən qədim qadın təşkilatıdır."
“Qadın yeri” ilə bağlı da müxtəlif fikirlər var idi. Suffragist mövzuları tez-tez qadınların təbii olaraq daha mehriban olduqları və uşaqlar və qocalar haqqında daha çox narahat olduqları anlayışlarını əhatə edirdi. Kraditorun göstərdiyi kimi, tez-tez qadın seçicilərin məişət zorakılığına, içkiyə qarşı duraraq, təmizliyə və cəmiyyətə önəm verərək siyasətə sivilləşdirici təsir göstərəcəyi güman edilirdi. Kraditorun fikrincə, əks mövzu qadınların eyni əxlaq standartlarına malik olduğunu iddia edir. Onlar hər cəhətdən bərabər olmalıdırlar və qadının "təbii rolu" deyilən bir şey yoxdur.
Birləşmiş Ştatlarda qaradərili qadınlar üçün seçki hüququna nail olmaq öz irqindən olan kişilərin hüquqlarından məhrum edilməsinə qarşı durmağın bir yolu idi. Bu ruh düşkünlüyünə baxmayaraq, qaradərili sufragistlər bərabər siyasi hüquqlarında israr etməyə davam etdilər. 1890-cı illərdən başlayaraq afro-amerikalı qadınlar öz siyasi hüquqlarını öz klubları və seçki hüququ cəmiyyətləri daxilindən aqressiv şəkildə müdafiə etməyə başladılar. “Əgər ağdərili amerikalı qadınların bütün təbii və qazandıqları üstünlükləri ilə birlikdə seçki bülleteni lazımdırsa,” Alabama ştatının Tuskegee şəhərindən Adella Hunt Loqan iddia etdi, “qadın və kişi qaradərili amerikalıların səsvermənin güclü müdafiəsinə nə qədər ehtiyacı var? yaşamaq, azadlıq və xoşbəxtliyə can atmaq hüquqlarını təmin etmək üçün?
Zaman qrafiki
Milli seçkilər dayandırılıb və ya başqa şəkildə keçirilmir.
Katoliklik
Abbessin qadın katolik ofisi seçkilidir, seçim icmaya mənsub rahibələrin gizli səsləri ilə edilir. Katolik Kilsəsi daxilində abbeslərə verilən yüksək rütbə əvvəllər bəzi abbeslərə milli məclislərdə oturmaq və səs vermək hüququ verirdi - Orta əsr Almaniyasında imperiyanın müstəqil şahzadələri arasında yer alan müxtəlif yüksək rütbəli abbeslərdə olduğu kimi. Onların protestant varisləri demək olar ki, müasir dövrlərdə eyni imtiyazdan istifadə edirdilər.
6 fevral 2021-ci ildə Papa Fransisk Natali Bekvartı Yepiskoplar Sinodunun müşaviri təyin etdi  və onu Yepiskoplar Sinodunda səs vermək hüququna malik olan ilk qadın etdi.
İslam
Bəzi ölkələrdə bəzi məscidlərdə qadınların idarə heyəti seçkilərində səs verməsini qadağan edən konstitusiya var.
Yəhudilik
Mühafizəkar Yəhudilik, İslahat Yəhudiliyi və əksər Ortodoks Yəhudi hərəkatlarında qadınların səsvermə hüququ vardır. 1970-ci illərdən bəri getdikcə daha çox Müasir Pravoslav sinaqoqları və dini təşkilatlar qadınlara seçmək və onların rəhbər orqanlarına seçilmək hüququ verir. Bir neçə ultra-pravoslav yəhudi icmasında qadınlara səs vermək və ya nüfuzlu vəzifələrə seçilmək imkanından məhrum edilir.
Azərbaycanda
1918-ci il qurultayında Məhəmməd Əmin Rəsulzadə müsəlman qadınının azad edilməsini müsəlman xalqlarının milli-azadlıq mübarizəsinin ən mühüm məsələlərindən biri kimi qiymətləndirdi. Məhəmməd Əmin Rəsulzadə deyirdi: “Bütün digər xalqların qadınları kişilərlə bərabər ictimai-siyasi hərəkatda iştirak etdiyi və bununla da öz millətinin uğurlarına kömək etdiyi bir vaxtda müsəlman qadın dustaqlıqda qala bilməz və qalmamalıdır”. Bu fikirlər 1918-ci il mayın 28-də Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin qəbul etdiyi İstiqlal Bəyannaməsinin IV bəndində bərabərhüquqluluq prinsipinin, seçmək və seçilmək hüququnun təsbit edilməsi ilə öz qanuni təsdiqini tapdı. Nəticədə, Azərbaycan Şərqdə qadınlara seçmək və seçilmək hüququ verən ilk ölkə oldu.
Müsəlman dünyasında ilk dəfə olaraq  kişilərlə bərabər, qadınlara seçkilərdə iştirak etmək – seçmək və seçilmək hüququnun verilməsi tarixi nailiyyət hesab olunurdu. Bununla da, nəinki Şərqdə, hətta demokratiyanın beşiyi sayılan bir sıra Avropa ölkələrindən və ABŞ-dən əvvəl qadına cəmiyyət həyatında siyasi proseslərə qoşulmaq hüququ Azərbaycanda verilmiş oldu. Bu Xalq Cümhuriyyəti hökumətinin demokratik, hüquqi, dünyəvi dövlət yaratmaq əzmində olduğunu bütün dünyaya nümayiş etdirdi.
Beləliklə, 1918-ci il dekabrın 8-də işə başlayan Azərbaycan parlamentinə seçkilərdə də azərbaycanlı qadınlar iştirak etmişdir. Lakin, təəssüflər olsun ki, parlamentdə qadınlar təmsil olunmamışdı, çünki onlar rəhbər vəzifələrə öz  namizədlərini irəli sürməkdən imtina etmişdilər.
Azərbaycanlı qadınların seçki hüquqlarının möhkəmləndirilməsi istiqamətində atılan növbəti addım bu hüquqların Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Müəssislər Məclisinə seçkilər haqqında  Əsasnamədə  təsbiti  oldu. AXC-nin Müəssislər Məclisinə seçkilər çox vaxt və ciddi hazırlıq tələb edirdi, mürəkkəb siyasi vəziyyət isə hər gün yeni məsələlərin həllini irəli sürürdü. Buna baxmayaraq, parlament bir sıra hüquqi aktlar, o cümlədən “Müəssislər Məclisinə seçkilər haqqında” Qanun qəbul etdi. 1919-cu il iyulun 21-də qəbul edilən qanunda dövlətin hakimiyyət orqanlarına qadınların seçmək və seçilmək hüquqları bir daha öz təsdiqini tapdı. Əsasnamənin 1-ci  fəslində deyilirdi: “Müəssislər Məclisi əhali tərəfindən cinsindən asılı olmayaraq və bərabər seçki hüququ əsasında, birbaşa və gizli səsvermə vasitəsilə, mütənasib nümayəndəlik əsasları təmin edilərək seçilən üzvlərdən ibarətdir”. 2-ci fəsildə qeyd olunurdu ki, Müəssislər Məclisinə seçkilərdə “səsvermə gününədək 20 yaşı tamam olmuş hər iki cinsdən olan respublika vətəndaşları iştirak hüququna malikdirlər”. Beləliklə, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti hökuməti qadınlara aktiv seçki hüququ vermək niyyətini bir daha təsdiqlədi.
Qro Harlem Brundtland
Həyatı
Qro Harlem 1939-cu ildə Norveçin Berum şəhərində, əvvəl səhiyyə və sosial məsələlər, sonra müdafiə naziri olmuş həkim Qudmund Harlemin və “radikal sosialist”, Stokholmda dövlət vəzifəsində çalışan ilk vəkil qadın İnqa Sandberqin ailəsində anadan olub.
1940-cı ilin aprelində Almaniya Norveçə hücum etdiyi üçün valideynləri onu Stokholma - nənəsinin (vəkil Marqaret Sandberqin) yanına göndərərək özləri işğalçılara qarşı müqavimət hərəkatına qoşulublar. Amma 3 il sonra onlar da ölkəni tərk edib ora getmək məcburiyyətində qalıblar.
Həmin illər haqqında Qro Harlem memuarlarında belə yazır:
“Evimizdəki kitab rəfləri fəhlə hərəkatı, sosial demokratiya, Karl Evanqın seksual təhsil kitablarıyla doluydu. Evimizdəki siyasi müzakirələr, o cümlədən, İşçi Partiyasının üzvü olan atamın Norveç hökumətində nazir vəzifəsinə təyin olunması da mənə ciddi təsir etmişdi. Qadın fəhlələrin 1887-ci ildə Kristianadakı ilk tətili haqqında valideynlərimin danışdıqları da yaddaşımda dərin iz buraxmışdı. Onların hamısı istismar edilən və ciddi sağlamlıq problemləri olan zəif qadınlarıydı, amma onlar vəziyyəti dəyişə biləcək qədər güclü ola bilmişdilər”.
Qro Harlemin böyüdüyü mühit gender bərabərliyi məsələsini onun, necə deyərlər, qanına hopdurub - qızğın siyasi müzakirələrdə iştirak edən, maşın sürməyi öyrənmiş ilk qadınlardan olan anası və cinsi ayrı-seçkiliyə qarşı olan atası hələ kiçik yaşlarından Qroya kişilərlə eyni səviyyədə uğur qazana biləcəyini aşılamışdırlar. O illər gənc qızda “ədalətə, bərabərliyə, sağlamlığa və böyük sülhə böyük bağlılıq yaratmışdı”.
Amma həmin dövrdə Qronun əsas hədəfi qızları tibbi baxımdan maarifləndirmək, onlara hamiləlik mövzusunda mümkün qədər çox informasiya vermək idi. Məktəb illərində atasının ginekologiya haqqında kitablarından oxuduqlarını dostlarıyla bölüşən Qro məktəbi bitirəndən sonra “yeni biliklər qazanmaq və hər kəsi bu bilikləri öyrənmək hüququyla təmin etmək üçün” Oslo universitetində tibb təhsili almağa başlayır, eyni zamanda Sosialist Tələbə Assosiasiyasının, ardınca da Tələbə Əmək Assosiasiyasının fəaliyyətində yaxından iştirak edir. Bu solçu qızın Mühafizəkarlar Partiyasının üzvü Arne Olav Brundtlanda ərə getməsi (1960) çoxları üçün az qala sensasiya olur.
Həkimlik peşəsini sadəcə romantika xatirinə seçmədiyini Qro hələ tələbəykən nümayiş etdirir: “Mən düşünürdüm ki, karyeram mövcud vəziyyəti dəyişməyə kömək edəcək və bu belə də oldu. Təhsilimin hələ ilk illərində təcrübə keçdiyim xəstəxanaya bir qadın gətirmişdilər. Müayinə zamanı onun döşündə şiş olduğunu aşkar etdim. Halbuki növbətçi həkim başqa diaqnoz qoymuşdu. Mən bir tələbə olaraq cəsarət nümayiş etdirib özümdən yaşca xeyli böyük kişilərə doğru bildiyimi deməliydim - bu, baş həkimin özünə meydan oxumaq kimi bir şey idi. Amma mən dedim və ortaya dərin bir sükut çökdü. Sonra cərrahiyyə üzrə professorumuz həmin qadını təkrar müayinə etdi və məlum oldu ki, qadında həqiqətən də xərçəng şişi var. Onda mən hətta qorxduğun anda da həm özünün, həm də özü öz yerinə danışa bilməyən birinin sözünü deməyin nə qədər böyük əhəmiyyət daşıdığını, bəzən hətta həyati əhəmiyyət daşıdığını anladım”.
“Xəstəxanadan ayrılandan sonrakı bütün fəailiyyətimi ictimai səhiyyə üzrə həkim olmağa sərf etdim. Tibb bacıları və nisbətən məlumatlı müəllimlərlə çalışmağa başladım. 1920-1930-cu illərdə bütün İsveş və Norveç boyu səyahət edib qadın haqlarının, qadınların özünümüdafiəsinin və reproduktiv planlaşdırmanın zəruriliyi haqda məlumat verən, bu işin ilk və həqiqi pioneri olan jurnalist və təbliğatçı Eliza Ottesen Yensen mənim qəhrəmanımıydı. Hətta 1950-1960-cı illərdə də bu məsələlərin heç biri ciddi qəbul edilmirdi. Cinsi tərbiyənin vacibliyi barədə ciddi siyasi müzakirələr gedirdi” – həmin illəri Qro sonralar belə xatırlayacaqdı.
Yeni postunda o, ailə planlaşdırılması və reproduktiv sağlamlıq məsələlərinin, o cümlədən, uşaqların sağlamlığı, körpələrin ana südüylə bəslənməsi, xərçəngin profilaktikası mövzularının ön plana çıxmasına çalışır. Şəxsi təcrübəsində yaşadığı problemlər – oğlu Knutun doğulan kimi sarılığa yoluxması, oğlu İvarı dünyaya gətirəndən sonra özünün uşaqlığına infeksiya düşməsi “qadınların ana olmaq üçün çəkdikləri ağrı və əziyyətləri” və bu sahədəki tibbi çatışmazlıqları daha yaxşı anlamaqda ona kömək edir.
Qro ölkənin sosial-iqtisadi inkişafında qadın sağlamlığının əsas faktorlardan biri olması, ictimai və siyasi inkişafın həm də bu bu faktora nəzərən ölçülməsi ideyasını təbliğ etməyə başlayır. İştirak etdiyi bütün tədbirlərdə və beynəlxalq konfranslarda qadınların işləməsinə şərait yaradılmasının vacibliyindən və ölkə iqtisadiyyatının bundan götürəcəyi faydalardan danışır.
1970-ci ildə qadınların abortla bağlı müstəqil qərar verməsi mövzusu cəmiyyətdə ciddi mübahisələr doğurur. Ana və uşaq sağlamlıq mərkəzində, həmçinin Oslo universitetinin xəstəxanasında abort komissiyasının üzvü olan Qro istənməyən hamiləliklərin baş verməməsi üçün qadınlara yardım etməyə çalışır, hətta kontraseptiv almaları üçün imkansız ailələrə bəzən öz cibindən pul verir.
Qanunsuz abortlar zamanı qadınların səhhəti üçün yaranan risklər və onların abortla bağlı müraciətlərinə kişi həkimlərin qərar verməsi kimi mövzular da müzakirə predmetinə çevrilir. İctimai debatlar zamanı Qro bu məsələdə qadının öz iradəsinin üstün olduğunu təbliğ edir.
Qro təklifi qəbul edir və tezliklə ekoloji siyasəti Bratteli hökumətinin əsas fəaliyyət istiqamətlərindən birinə çevirir. O, sonrakı hökumətin dönəmində də bu vəzifəni icra edir; Hardangervidda platosunun milli parka çevrilməsi üçün göstərdiyi səylərlə, neft hasilatının ətraf mühitə zərərinə və kimyəvi turşu yağışlarına qarşı mübarizəsiylə cəmiyyətin diqqət mərkəzinə gəlir. 1977-ci ildə Şimal dənizindəki “Bravo” neft platformasında baş vermiş qəza zamanı ekoloji fəlakəti önləmək üçün gördüyü təcili tədbirlər Qronu həm öz ölkəsində, həm də beynəlxalq miqyasda məşhurlaşdırır, mətbuat onu “yaşıl ilahə” adlandırmağa başlayır.
Brundtland nazir təyin olunan il hökumətdə ondan başqa cəmi iki qadın vardı. Bir il sonra o, Norveç İşçi Partiyası liderinin ilk qadın müavini olurr. 1975-ci ildə bu partiyanın üzvü olaraq parlamentə seçilir.Həmin dövrdə Qro uşaqlı qadınlara işləmək imkanı yaradacaq islahatlar üzərində işləyən qadınlar qrupunda da fəaliyyət göstərir.
1979-cu ildəki parlament seçkilərində zəif nəticələr əldə edən İşçi Partiyası hakimiyyətdə çox sayda üzvlə iştirak edə bildiyi üçün Brundtlandı partiya liderinin xeyrinə hökumətdən geri çağırırlar. Bunun ardınca o, parlamentin maliyyə komitəsində fəaliyyət göstərir, sonra beynəlxalq məsələlər komitəsinin rəhbəri seçilir.
1981-ci il seçkilərinə bir neçə ay qalmış səhhətindəki problemlərə görə vəzifəsindən gedən baş nazir Nordli öz yerinə ətraf mühit naziri Rolf Hansenin gəlməsini istəyir, Hansensə Brundtlandın namizədliyini irəli sürür. Beləliklə, fevral ayında Qro Norveçin ən gənc və ilk qadın baş naziri olur. İki ay sonra İşçi Partiyasının sədri postunu tırk edir və bu, Brundtlandın həm də partiyanın ilk qadın lideri olmasıyla nəticələnir.
O, səhiyyə və ekologiya sahəsində yeni strategiyalar müəyyənləşdirir, qadın hüquqlarının qorunmasını və gender bərabərsizliyinin aradan qaldırılmasını özünün əsas hədəflərindən elan edir.
Həmin ilin fevral ayında keçirilən seçkilərdə partiya parlamentdəki Sosialist Sol Partiyayla birlikdə olan say çoxluğunu itirir, Brundtland baş nazir postunu tərk edir və müxalifətin lideri statusunu qazanır.
1985-ci il seçkilərində Qro partiyasının səslərinin 37%-dən 41%-ə yüksəlməsinı nail olsa da, sağ yönümlü partiyaların koalisiyasını üstələyə bilmir.
1986-cı ilin əvvəllərində neft qəflətən ucuzlaşır, Norveç ciddi iqtisadi problemlərlə üzləşir. Hökumətin sərt tədbirləri gözlənilən nəticəni vermir, işsizlərin sayı artır. May ayında parlamentdə hökumətin məhdudlaşıdrmalar paketinə etimad səsverməsi tələb edən baş nazir Kore Villok çoxluğun etimadsızlığıyla üzləşərək istefa verir. Beləliklə, 6 may 1986-cı ildə Brundtland yenidən baş nazir seçilir. O, hökumətdəki 18 nazir postundan 8-ni qadınlara həvalə edir (Nə əvvəllər, nə də sonra heç bir hökumətdə bu sayda qadın təmsil olunmayıb. Yaponiyanın Osaka şəhərindəki “Sakai” qızlar məktəbində Norveçin bu “qadın hökumətinə” heykəl də qoyulub).
Brundtland memuarlarında bu haqda belə yazır:
“Mən kabinetimdəki 18 nazir vəzifəsinin 8-nə qadınları təyin etdim – bu, dünya üzrə birinci yer demək idi. O illər ərzində mən qadın olaraq rəhbər vəzifə tutmağın nə demək olduğunu çox yaxşı anladım. Seksizm və patronajlıq problemləriylə üzləşdim, məni təhqir etməyə və mənim nüfuzumu azaltmağa cəhd edənlərdə oldu. Qadın olduğum üçün mənə qarşı tənqidlər daha sərt idi. Geyimimə, danışığıma, saç düzümümə və hətta yerişimə görə də mənə hücumlar olurdu”.
İtkin düşmüşlər (film, 1984)
İtkin düşmüşlər — 1984-cü ildə Çak Norrisin iştirakı ilə çəkilən ABŞ filmidir.
Məzmun
10 il əvvəl vyetnam düşərgəsindən xilas olmuş lolkovnik Breddok Vyetnama qayıdır ki, Vyetnam müharibəsi ərəfəsində əsir götürülmüş ABŞ əsgərlərini tapsın...
Həmçinin bax
ABŞ filmlərinin siyahısı
Minor
Matrisin minoru, onun bir və ya daha artıq sətir və sütunları sildikdən sonra yerdə qalan elementlərdən düzəldilmiş matrisin determinantıdır.
İtkin düşmüşlər (film, 1984)
Xarici keçidlər
Filmi izlə (azərbaycan dilində)
Minor
Nümunə
Nümunə üçün aşağıdakı matris:
Bıçaqçı eli
Bıçaqçı eli — Kirmanda yaşayan türk eli. Tayfanın bir hissəsi Azərbaycan da da məskunlaşmışdır. Bu tayfanın adını daşıyan yer adları hələ də qalmaqdadır. Azərbaycan türklərini təşkil edən qruplardan biri olan Bıçaqçı tayfası mənsublarının ana dili Azərbaycan türkcəsinin cənub dialektində danışırlar.
Minor
Nümunə
alarıq.
Bıçaqçı eli
Pierre Oberling Bıçaqçı xalçalarında Azərbaycan və Anadoluya xas xüsusiyyətlər olduğunu bildirərək, bunun onların nə zamansa bu bölgələrdən indi yaşadıqları yerlərə köç etdiklərini göstərdiyini bildirir.
Tarixi
Kermanın Sircan bölgəsində yaşamaqdadırlar. Tayfanın adı türk dilində bıçaq düzəldən mənasına gəlir, lakin Nemethin bildirdiyinə görə, həm də dalaşqan, qəzəbli mənasını da bildirməkdədir. Belə adda türk tayfa adları vaxtilə geniş yayılmışdı.