cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ben Şapiro
İsrail–Fələstin münaqişəsi
Şapiro İsrailin İordan çayının qərb sahilindəki işğal etdiyi Fələstin ərazilərindəki məskunlaşma prosesini dəstəkləyir, iki dövlətli həll yoluna uzun müddətdir ki, qarşı çıxır. O, 2007-ci ildə yazdığı məqalədə fələstinli ərəbləri "özəyinə qədər çürümüş" kimi təsvir etmiş və İsrail–Fələstin münaqişəsinə görə fələstinli ərəbləri günahkar görmüşdür. O həmçinin qeyd etmişdir ki, İsrail və Amerika "fələstinli ərəb əhalisinin terrorizm, antisemitizm və antiamerikanizm doğması" kimi bir "sadə həqiqəti" tanımaqdan imtina etdikləri təqdirdə "qan və xəzinə ilə ödəməyə davam edəcək". Şapiro 2019-cu ildə Amerikanın İsrailə verdiyi dəstəklə əlaqədar fikirlərinə görə antisemitik nitq oyandırmaqda günahlandırılan Konqresin Demokrat və qadın nümayəndəsi İlhan Ömər ilə ağdərili üstünlüyü fikrinin dəstəkçiləri olan Pouey sinaqoqu cinayətkarlarının "yəhudilər haqqında çox oxşar fikirdə olduğunu" söyləmişdir.
2021-ci ilin mayında, 2021-ci ildə gerçəkləşən İsrail–Fələstin böhranı zamanı Ben Şapiro HƏMAS-ın raket hücumlarının "antisemit bir soyqırıma səbəb olacağını" bildirmişdir. O, HƏMAS-ın "on milyonlarla dollar dəyərində" xarici yardımı "yəhudilərə zərbə endirmək üçün terror tunelləri və raket tutumu" yaratmaq məqsədilə xərclədiyini də qeyd etmişdir. Şapiro iddia etmişdir ki, HƏMAS-ın öz raketlərini mülki bölgələrdə yerləşdirir və beləliklə "İsraili fələstinli mülki şəxsləri öldürməyə məcbur edir ki, öz növbəsində İsrailin guya insan haqları ilə əlaqəli zülmünü təbliğ edə bilsin". O, HƏMAS-ın yalnız yəhudiləri deyil, həm də İsrail vətəndaşı olan ərəbləri və xarici işçiləri də öldürdüyünü əlavə etmişdir. Şapiro həmçinin, böhranın mediada əhatə olunma tərzini qınamış, onu "absurd" adlandırmışdır. Şapiro fələstinli bir yazıçının "The Times" qəzetində yayımlanan məqaləsində istifadə olunan əsas görüntünü – İsrail xəritəsini tənqid etmiş və əlavə etmişdir ki, xəritə "o qədər pis idi ki, 2015-ci ildə şəkildən istifadə edən MSNBC onu geri çəkməli və xəritənin əslində səhv olduğunu etiraf etməli oldu"ğunu bildirmişdir.
LGBT məsələləri
Şapiro 2010-cu ildə homoseksuallığın Psixi Pozuntuların Diaqnostik və Statistik Təlimatından ruhi xəstəlik kimi çıxarılmasına etiraz etmiş, bunun üçün də homoseksualların heteroseksuallardan daha yüksək depressiya səviyyəsinə malik olduğunu əsas gətirmişdir.
Şapiro ABŞ Ali Məhkəməsinin Obergefell Hocsa qarşı məhkəməsində eynicins evliliklərə qoyulan qadağaların konstitusiyaya zidd hesab etdiyi qərarına qarşı çıxmışdır. Bununla birlikdə o, hökumətin evlilikdə iştirakına çıxaraq, "məncə, hökumət bu işdə bərbad gündədir" demiş və Obergefell Hocsa qarşı məhkəməsində alınan qərara görə hökumətin bir nöqtədə dini qurumları iradələrindən kənar olaraq həmcins evlilikləri təsdiqləməsinə məcbur edə biləcəyindən narahat olduğunu bildirmişdir. "Slate" saytına yazan jurnalist Set Stivensona görə, Şapiro homoseksuallığı günah kimi təsvir etmişdir. Şapiro demişdir ki, "bir kişi və bir qadın bir uşağı böyütmək məsələsində iki kişi və ya iki qadından daha yaxşı iş görür".
Şapiro eynicins evliliyin məktəblərdə şagirdlərə öyrədilməsini dəstəkləmədiyini bildirmişdir. O, hökumətin onsuz da "Kaliforniyanın dövlət məktəblərində gey evliliyini öyrətmək üçün qanunlar qəbul etdiyini" söyləmişdir. Şapiro bunun "valideynlər tərəfindən öyrədilməli olduğunu" deyərək məsələnin "dəyərlərlə əlaqəli olduğunu" qeyd etmişdir. Şapiro həmçinin, "sosial mənada eynicins evliliyə qarşı" olduğunu bildirmiş, bir dindar kimi "homoseksuallığın günah olduğuna inandığı"nı söyləmişdir. O əlavə olaraq, demişdir ki, "insanların etdiyi bir çox şey günahdır, lakin düşünürəm ki, onların bunları etmək hüququ olmalıdır". Cənub Yoxsulluq Hüquq Mərkəzinin üzvü Haydi Beyrix 2014-cü ildə Şapironun ABŞ-nin "homoseksuallara qarşı ayrı-seçkilik edən bir ölkə olmadığını" və "bu ölkədə homoseksuallara qarşı çox az ayrı-seçkilik olduğunu" iddia etməsinə etiraz etmişdir.
Şapiro transgender fərdlərin psixi pozuntulardan əziyyət çəkdiklərinə inanır. Şapiro bir insanın "sehrli bir şəkildə öz genderini və sehrli bir şəkildə öz cinsini dəyişdirə bilməyəcəyi"ni demişdir. O, bu cür dəyişiklikləri insanın yaşını dəyişdirmə konsepsiyası ilə müqayisə etmişdir.
2015-ci ilin iyul ayında Şapiro və transseksual hüquq müdafiəçisi Zoi Tur "Dr. Drew On Call" verilişdə Keytlin Cennerin Artur Eş Cəsarət Mükafatını alması barədə müzakirə edirdilər. Şapiro bir transgender qadın olan Tura "cənab" deyə müraciət etdikdən sonra Tur əlini Şapironun boynuna qoymuş və birbaşa efirdə Şapironu "təcili yardım maşınında öz evinə göndərəcə"yini deyərək onu hədələmişdir. Şapiro cavab olaraq, Turun sözlərinin "siyasi müzakirə üçün biraz yersiz göründü"yünü demişdir. O, daha sonra Turu polisə şikayət etmişdir.
Şapiro 2019-cu ildə 2020-ci il Demokrat Partiya prezidentliyə namizəd Beto O'Rurkun həmcins evliliyə qarşı çıxan dini qurumların vergidən azad olma statusuna son qoyma çağırışına cavab olaraq, O'Rurk öz uşaqlarını dini məktəbə yazdırarsa, onun "ölkəni tərk etmə"yə və ya "silah götürmə"yə məcbur ediləcəyini bildirmişdir.
Müsəlmanlar
Şapiro 2002-ci ildə yazdığı bir məqalədə "mülki itkilər haqqında fəryad edən insanlardan həqiqətən bezmişəm artıq … qəzetlərdə Əfqanıstanda və ya İordan çayının qərb sahilində mülki şəxslərin Amerika və ya İsrail qoşunları tərəfindən öldürüldüyünü görəndə, həqiqətən vecimə olmur". Şapiro "bir amerikalı əsgər bir əfqan mülki vətəndaşından daha çox dəyərlidir" deyərək əfqan mülki şəxsləri terrorçularu mühafizə ilə təmin edən və ya onlara pul verən "fundamentalist müsəlmanlar" olmaqda günahlandırmışdır. Şapiro daha sonra bu ifadələrinə görə üzr istəmişdir. O, həmin məqalə haqqında "sadəcə pis bir məqalədir, düz və sadədir və heç vaxt yazmaq istəməyəcəyim bir şeydir" demişdir. Buna baxmayaraq Şapiro hələ də yazdığı məqalədəki əsas məqamla qismən razılaşdığını söyləmişdir: "hücum qaydaları hazırlayarkən amerikalı hərbi qulluqçuları üçün riski hesablamağın zəruri" olması. O, qeyd etmişdir ki, məqalədə "həmin fikri mümkün olan ən pis halda" izah etdiyini və "məsələni mənəviyyatın hüdudlarından kənarda sadələşdirdi"yini bildirmişdir.
2018-ci ildə Kanadanın Kvebek şəhərindəki bir məsciddə terror aktı törətmiş Aleksandr Bissonnettin məhkəmə prosesində təqdim olunan bir Kanada Kral Atlı Polis sənədi qatilin törətdiyi gülləbarandan bir ay əvvəl Şapironun Tvitter səhifəsinə 93 dəfə daxil olduğunu göstərilmişdir. Şapiro edilən hücumu qınamış və Bissonnetti "əxlaqsız bir zibil" adlandırmışdır.
Şapiro islam ölkələrindən gələn immiqrantların ABŞ-nin vəziyyətini pisləşdirir.
Siyasi ideologiya
thumb|right|Şapiro "Politicon" tədbirində çıxış edərkən. [[Pasadena, Kaliforniya. 2016-cı il.]]
2016-cı ildə Şapiro özünü "əsasən libertarian" kimi xarakterizə etmişdir. 2021-ci ildə özünü hökumətin roluna görə "ümumi mənada libertarian" və ümummilli quruluşların roluna görə "konservativ" olaraq təsvir etmişdir. "The New Yorker", "Haaretz" və "Vox" Şapironu "sağçı" adlandırmışdır. "The New York Times" Şapironun fikirlərini "son dərəcə mühafizəkar" olaraq xarakterizə etmişdir. 2020-ci ildə yayımlanmış, sağçı podkastların freyminq əməllərinə toxunan "Xəbərlər, Milliyyətçilik və Hegemonluq: ABŞ-nin Siyasi Hüququ Boyunca Məsələ Freyminqinin Formalaşması" ) başlıqlı araşdırma "The Ben Shapiro Show" verilişini "Prezident Donald Trampa və onun milliyətçilik kimi freyminq mövzularına üstünlük verən meynstrim mühafizəkar bir perspektiv təklif edən" bir nümunə kimi göstərmişdir.
Şapiro solçu siyasi qüvvələri xəyali "qurbanlıq iyerarxiyasına" inanmaqda günahlandırır. Şapiroya görə, burada LGBT icması kimi təqib olunan qrupların üzvlərinin fikirlərinə daha çox etibar edilir. O, solun populyar mədəniyyət, media və akademiya vasitəsi ilə Amerika mədəniyyətinə mühafizəkarları gücsüz hiss etdirən və 2016-cı il ABŞ prezident seçkilərində Donald Trampın seçilməsinə gətirib çıxaran bir şəkildə hakim olduğunu irəli sürmüşdür. Şapiro "siyasi düzgünlük çılğınlıq doğurur" demişdir.
Şapiro Amerikanın 2003-cü ildə İraqı işğal etməsini dəstəkləmişdir. O, demişdir: "Çin bir diktaturadır. Şimali Koreya bir diktaturadır. Səudiyyə Ərəbistanı, Liviya, Suriya, Pakistan və Misir – hamısı diktaturalardır. Biz bütün bu rejimləri sadəcə vətəndaşlarını azad etmək üçün devirə bilmərik. Biz Amerikanın təhlükəsizliyini təhdid edən rejimlərə diqqət yetirməliyik".
Şapiro 2006-cı ildə təhrikçilik qanunlarının bərpasına çağırış etmişdir. O, Demokratlar Albert Qor, Con Kerri və Hovard Dinin Corc Volker Buş administrasiyasını tənqid etdiyi çıxışlarını nümunə olaraq göstərərək onları "ləyaqətsiz" və "təhrikçi" adlandırmışdır. O, sonradan bu fikirləri 2018-ci ildə yazdığı bir köşə yazısında geri çəkmişdir. Şapiro bu fikirlərin "zibil" olduğunu bildirmiş, təhrikçilik qanunlarının "özünəməxsus dərəcədə axmaqcasına" olduğunu qeyd etmişdir. Şapiro daha sonra ABŞ Prezidenti Barak Obamanın 2010-cu ildəki "Ölkə Vəziyyəti haqqında" Müraciətini "fəlsəfi olaraq faşist" olaraq xarakterizə etmişdir.
Şapiro çox varlı olanlar üçün vergi güzəştlərinə çağırış etmişdir. O həmçinin, sosial təminatın özəlləşdirilməsini və Səhiyyə və Xəstələrin Müdafiəsi İslahatının ləğvini dəstəkləmişdir.
Qlobal istiləşmə
Şapiro qlobal istiləşmənin baş verdiyini qəbul edir, lakin "qlobal istiləşmənin neçə faizinin insan fəaliyyətinə görə olduğunu" şübhə altına almışdır. Sahil mülklərinin su basması ilə nəticələnəcək qlobal istiləşmə nəticəsində dəniz səviyyəsində yüksəliş müşahidə olunması ilə əlaqədar olaraq Şapiro "siz düşünürsünüz ki, insanlar sadəcə evlərini satıb başqa yerə köçməyəcək?" demişdir. O, "Scientific American" tərəfindən 2020-ci ildə Kaliforniyada baş vermiş meşə yanğınlarına dair yazdığı bir məqaləsinə görə qlobal istiləşmə inkar etməkdə günahlandırılmışdır. O, 2021-ci ildə 4 °C-lik qlobal istiləşmənin fövqəladə vəziyyət yaratmayacağına inandığını söyləmişdir.
Təhlükəsiz yerlər
Şapiro təhlükəsiz yerlərə, xüsusən də kollec şəhərciyində olanların kəskin tənqidçisidir. Ona görə, bu yerlər ifadə azadlığına ziddir.
Qərb sivilizasiyası
Şapiro tez-tez "qərb mədəniyyəti" və "qərb sivilizasiyası"nı tərifləyir. 2019-cu ildə o, "Qərb sivilizasiyasının digər sivilizasiyalardan üstün olduğuna inanıram" demişdir.
Şəxsi həyatı
2008-ci ildə Şapiro Mor Toledano – Mərakeş əsilli israilli həkimlə evlənmişdir. Cütlüyün bir qızı (2014) və bir oğlu (2016) olmuşdur. Şapiro və onun həyat yoldaşı ortodoks iudaizmə inanırlar. 2017-ci ilin noyabr ayından bəri onlar Los-Anceles şəhərində yaşayırlar. 2019-cu ildə FTB vaşinqtonlu bir kişini Şapiro və onun ailəsini ölümlə hədələdiyinə görə saxlamışdır. 2020-ci ilin sentyabrında Şapiro ailəsi ilə Kaliforniyadan köçdüyünü açıqlamışdır. O, "Daily Wire" şirkətinin qərargahını Tennessi ştatının Neşvill şəhərinə köçürməsinə baxmayaraq, özü Cənubi Floridaya köçmüşdür.
Yıgeva
Yıgeva (Jõgeva, Laisholm) — Estoniyanın şərqində, Yıgavamaa bölgəsində şəhər. Əhalisi 6 mindən artıqdır. İlk dəfə olaraq, 1599-cu ildə Polşa mənbələrində Yagiva adı ilə qeyd olunmuşdur. Alman dilində şəhərin adı Laisholmdur. 1876-cı ilə Yıgevadan Tallindən Tartuya gedən dəmir yol xətti keçirdi. 1950—1991-ci illər arası Yıgeva rayonunun mərkəzi idi.
Əhali
2000-ci ilə Yıgevanın 88,3% estonlar, 7,3% ruslar, 1,4% ukraynalılar, 0,9% finlər təşkil edirdi.
Bayram Şəmmədov
Bayram Şəmmədov (d. 20 mart 1996) — Azərbaycanlı uşu sandaçı. Bayram Şəmmədov, 2017-ci ildə baş tutan IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarında gümüş medal qazanıb.
Karyerası
Bayram Şəmmədov 2017-ci ildə Azərbaycan bayrağı altında IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarına qatıldı. 65 kiloqram çəki dərəcəsində qüvvəsini sınayan Bayram Şəmmədov, 1/4 final mərhələsində İordaniya idmançısı Yazeed Həsənain üzərində 2:0 hesablı, 1/2 final mərhələsində isə Türkiyə idmançısı Əli Ay üzərində 2:0 hesablı qələbə qazandı və yarışların həlledici, final görüşünə vəsiqə qazandı. Final görüşündə isə o, İran idmançısı Foroud Zəfəriyə 0:2 hesabı ilə məğlub oldu və və IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarının gümüş medalına sahib oldu.
Lunatizm
Lunatizm (Somnambulizm) — xəstəlik olaraq yuxu zamanı insanın qeyri-iradi hərəkətləridir.
Ümumi məlumat
Lunatikləri hər zaman sirli şəxslər adlandırıblar. Onların ətrafında olan bu sirli aləmi isə heç kim aşkar edə bilmədiyindən onları şeytan adlandırırdılar. Yəqin bu səbəbdən də lunatiklərlə bağlı bir çox rəvayətlər də yaranıb. Lunatik latın sözü olub, yuxuda gəzən deməkdir. Lunatiklər hələ yazı meydana gəlməzdən əvvəl mövcuddurlar. İlk lunatik isə Şumer dövlətində yaşayan şahzadə qadın olub. O, gecə yuxuda gəzdiyi üçün hamı bu şahzadədən qorxarmış. Elə bu xüsusiyyətinə görə də şahzadə xanım ömrünün sonuna kimi ərə gedə bilməyib. Qeyd edək ki, qədim mənbələrdə ilk vaxtlar yalnız qadınlarda gecə gəzintiləri halları aşkar edildiyi deyilir. Elə Misir ehramlarında və Yunan yazılarında da yuxuda gəzənlərlə bağlı bir çox belə məlumatlara rast gəlinib. Keçmişdə Avropada isə gecə yuxuda gəzənləri şeytanın övladı, ifritə adlandırırdılar və belə adamları odda yandırırdılar.
Lunatizm bir xəstəlikdir
Qeyd edək ki, keçmiş zamanlarda özündə və ya övladında lunatiklik halları müşahidə edənlər dərhal magiya ilə məşğul olanlara müraciət edirdilər. Onlar bu qorxulu haldan falçıların müxtəlif məsləhətləri ilə azad olmağa çalışırdılar. Ancaq müasir dövrdə "lunatizim" bir xəstəlikdir. El arasında "lunatizm" adlandırılan bu xəstəliyə tibb elmində "somnambulizm" deyirlər. Və bu xəstəliyin müalicəsilə ilk vaxtlar nevropatoloqlar, sonra isə psixoloqlar məşğul olurlar. Dünya alimləri uzun illər araşdırmalar aparsalar da "somnambulizm"in yaranma səbəblərini tam olaraq müəyyən edə bilməyiblər. Onlar bu xəstəliyin beyində olan bəzi genlərin yerini dəyişməsi nəticəsində yarandığını aşkar ediblər. Ancaq bu genlərin nə üçün yerini dəyişdiyi hələ də alimlərə sirr olaraq qalır.
Həkim nevropatoloq Hüseyn Sultanovun sözlərinə görə, "somnambulizm"in yaranmasına səbəb stress, gərginlik və yorğunluqdur: "Tibb elmində "somnambulizm", xalq arasında isə "lunatizm", yəni "yuxuda gəzən" adlı bu xəstəlik ağır iş şəraiti olan insanlarda daha çox aşkarlanır.
Somnambulizm potoloji haldır və onun müalicəsi əksər hallarda mümkündür. Bu hal insanda müxtəlif xəstəliklərin təsirindən əmələ gəlir. Bunlar arasında ən çox yayılanı isə epilepsiya və nevrozun təsiri nəticəsində əmələ gələn somnambulizmdir. Epilepsiya xəstəliyi olanlarda gecə gəzmək halları tez-tez müşahidə olunur. Belə xəstələrin müalicəsi isə esnoqrafniya yolu ilə aparılır. Əgər somnambulizm epilepsiyanın təsirindən yaranıbsa, ona qarşı aparılan müalicə 5-10, hətta ömür boyu davam edə bilər. Yox, əgər bu, nevrozun bir əlamətidirsə, onun müalicəsi daha asandır. Belə xəstələrin müalicəsi 3-4 ay ərzində aparılır''.
Somnambulizmin ilkin əlamətləri
Somnambulizmin ilkin əlamətləri * gecə yuxuda danışmaq, şeir söyləmək kimi hallardır. Əgər sizdə bu halları aşkarlayırlarsa dərhal həkimə müraciət etməlisiniz. Bəzən elə olur ki, insanda somnambulizm əlamətləri aşkarlandıqda o psixoloqa müraciət edir. Hüseyn Sultanov bunun doğru olmadığını söyləyir: Bu beyinlə bağlı bir xəstəlikdir və somnambulizm''i ilk olaraq nevropatoloqlar müalicə edir. Nevropatoloqların müəyyən dərman preparatları ilə müalicəsindən sonra psixoloqa müraciət etmək daha düzgündür. Bundan sonra xəstənin müalicəsini psixoloqla nevropatoloq paralel aparmalıdır. çünki psixoloq bir qədər yardım göstərsə də bu xəstəliyin tam müalicəsinə nail ola bilmir''. Nevropatoloqun sözlərinə görə, somnambulizm xəstəliyinin yaranmasına səbəb olan amillərdən biri də spirtli içki içmək, narkotik maddələr qəbul etmək və siqaret çəkməkdir.
Aleksandr fon Humboldt
Aleksandr Humbolt — alman alimi-ensiklopedisti, tədqiqatçısı, fizik, meteoroloq, coğrafiyaşünas, botanik, zooloq və səyyahı, digər alman alimi Vilhelm fon Humboldtun kiçik qardaşı, bitkilərin coğrafiyası təliminin banisi.
Lunatizm
Somnambulizm müalicə olunmadıqda
Nevropatoloq ölkəmizdə də lunatiklərin sayının çox olduğunu deyir: ''Ancaq nədənsə insanlar buna bir xəstəlik kimi əhəmiyyət vermirlər və həkimə müraciət etməyi lazımsız bilirlər. Bəziləri isə özlərində və ya övladlarında belə hal müşahidə etdikdə falçılara üz tuturlar. Bu xəstəliyin ciddi nevrofizioloji əsasları var. Qeyd etdiyim kimi lunatizm epilepsiya və nevroz kimi xəstəliklərdən əmələ gəlir və bunlara qarşı tibbi yollarla müalicə aparılmadıqda xəstəlik daha da irəliləyir. Nəticədə insanda yaddaş pozğunluğu halları olur. Tibb elmində somnambulizmın daha bir növü də aşkar edilib ki, bu da nifomaniyadır. Bu hal ancaq qadınlarda aşkar edilir ki, bu da yuxulu olduğu halda cinsi əlaqədə olmaqdır. Son vaxtlar Amerikada məşhur olan bir klinikaya müraciət edən lunatiklərin hamısı bir şeydən şikayətlənir. Onlar gecə yarısı özlərindən xəbərsiz yuxudan oyanır və uzun illər əlaqə saxlamadıqları qohumlarına, tanışlarına zəng edirlər. Qeyd edim ki, bir müddət əvvəl bizə də belə xəstələr müraciət ediblər''. Somnambulizmə bütün yaş qrupunda olan insanlarda rast gəlmək mümkündür. Ancaq bu hal daha çox azyaşlı uşaqlarda aşkar edilir. Daha çox doğuş zamanı travma keçirən uşaqlarda somnambulizm xəstəliyi olur.
Aleksandr fon Humboldt
Həyatı
XVIII əsrin sonlarında kəşf olunmuş materiklərin sahəllərinin konturları kifayət qədər dəqiq verilmişdir. Naməlum qalan Antraktida, Şimali Amerikanın şimalı, Sakit və Atlantik okeanında bir sıra adalar idi. Materiklər sahil xətləri kifayət qədər dəqiq verilməsinə baxmayaraq onların daxili hissələri əsasən tədqiq olunmamış "ağ ləkələr" şəklində qalmaqda idi. Dünyanın ən uzun çayı olan Nilin mənbəyi Alp-Himalay və And-Kordilyer dağ sistemləri, Afrika, Cənubi Amerika, Hindistan, İndoneziyanın tropik meşələri, torpaq örtüyü, çayları, gölləri, həmçinin səhralar öyrənilməmiş qalırdı. Ölkələrdə mövcud olan vulkanlar, faydalı qazıntılar haqqında təsəvvürlər ibtidai ormada idi. Qarşıda duran bu məsələlərin öyrənilməsində alman alimi Aleksandr Humboltun özünəməxsus yeri olmşdur.
Emil Abbasov
Emil Abbasov (tam adı: Abbasov Emil İnqilab oğlu; ) — "Bakılı oğlanlar" ŞHK komandasının üzvü.
Aleksandr fon Humboldt
Həyatı
Humbolt 1769-cu ildə Almaniyada mülkədar ailəsində anadan olmuşdur. Qardaşı Vilhelmlə birlikdə yüksək səviyyədə təhsil almış hümbolt bitkilərlə çox maraqlandığından uşaqlıqdan yoldaşları tərəfindən zarafatla olsa da alim deyə çağrılırdı. Humbolt 18 yaşında Frankfurt, Berlin universitetlərində mühazirələr dinləmiş, daha sonra Freyberq akademiyasında təhsilini davam etdirməklə geniş biliyə malik olmuşdur. 1789-cu ildə ilk səyahətini Qərbi Almaniyadan başlayan alim, sonradan ekspedisiyasını Reyn çayı hövzəsində davam etdirməklə Reyn hövzəsinin bazaltları haqqında birinci elmi işini yazmışdır.
Lunatizm
Lunatiklər gecələr
Gecəyarısı durub, gəzmə halı olan insanlar çox vaxt ev işləri görürlər. Onların ən çox sevdikləri iş isə çirkli paltarları və qabları yumaqdır. Hətta bəzən elə olur ki, lunatiklər evdəykən qonşunun məhləsinə keçir və onların həyətini təmizləməyə başlayır. Lunatiklər yuxudaykən nə etdiklərini bilmirlər və qeyri - adi hərəkətlərinə cavabdeh olmurlar. Hətta gecə yuxudaykən durub, qaynatasını öldürən amerikalı bir vətəndaşa heç bir cinayət işi açılmayıb. Lunatiklərdə gecəgəzmə halları saat 3-4 arası baş verir. Lunatiklər yuxuda olarkən real həyatda edə bilmədikləri hadisələri törədirlər. Lunatiklərin gecə gəzintiləri 5 dəqiqə və ya bir saat çəkə bilər. Lunatizm irsi xəstəlikdir. Yəni əgər nəsildə kimdəsə bu xəstəlik varsa, onda gələcəkdə də övlad və ya nəvə bu xəstəliyə tutulacaq.
Aleksandr fon Humboldt
Həyatı
1799-cu ildə Humbolt dostu Bonplanla Cənubi və Mərkəzi Amerikada tədqiqat işləri aparmaq məqsədilə ispan hakimiyyətindən icazə alırlar (şəkil 10). Hər ikisi "Pisarro" gəmisində Kanar adalarına üzməklə Teyde vulkanına qalxırlar. Daha sonra Cənubi Amerikanın şimalına Venesuelaya üzməklə Karakas şəhəri ətrafında olmaqla ölkəyə məxsus savannaları tədqiq edirlər. Botanik dostu Bonplanla birlikdə bu ərazilərin yağıntılı dövrü ilə quraq dövrünün dəqiq təsvirini verməklə əmələgəlmə xüsusiyyətlərinin izahını verməyə çalışırlar. Orinoka çayında üzərkən bu çaydan bir qolun ayrılaraq Amazonun qolunu təşkil etdiyini, yəni çayın bufirkasiyasını müəyyən edirlər. Venesueladan Kubaya Üzən tədqiqatçılar Peruya doğru istiqamət götürürlər. Ekvadora səyahətdən sonra And dağlarında Kotopaxi (Tüstülənən Daş) və Çimboraso (Qarlı dağ) vulkanlarında tədqiqatlarını davam etdirirlər. Dağlarda bitki örtüyünün şaquli zonallıq üzrə dəyişməsini ilk dəfə olaraq Humbolt Cənubi Amerikada müşahidə etmişdir. Səyahətin davamı yenidən Kuba Meksika ölkələri olur. Nəhayət ABŞ-nin Delavar körfəzindən Avropaya qayıdırlar.
Emil Abbasov
Həyatı
11 iyul 1971-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. 1978 – 1988-ci illərdə Bakı şəhəri 160 saylı məktəbdə oxuyub. 1988-ci ildə Azərbaycan Dövlət İqtisad İnstitutuna qəbul olub və 1993-cü ildə həmin institutu bitirib. İxtisası iqtisadçıdır. 1991-ci ildən "Bakılı oğlanlar" ŞHK komandasının üzvüdür. 1992-ci ildə ŞHK çempionu, 1995-ci ildə ŞHK “Yay Kubokunun” sahibi və 2000-ci il ŞHK “Əsrin Çempionu” olmuşdur. 2001-ci ildə Planet Parni iz Baku KVN Teatrında çıxış edib. Hazırda Çində yaşayır. Amma son dövrlər yenidən KVN sıralarına qatılmışdır.
Aleksandr fon Humboldt
Həyatı
Humboltun 5 il çəkən birinci səyahətinin elmi əhəmiyyəti Amerikanın tədqiq olunmuş ərazilərinin təsviri, müxtəlif şəkillər, cədvəllər, xəritələrin çəkilməsi, şaquli zonallığın müəyyən edilməsi və s. olmuşdur. Ekspedisiyanın nəticələri 25 ildə 30 cilddə çap olunmuşdur. 1829-cu ildə rus hökumətinin dəvətilə Humbolt Rusiyaya gəlir. Dünya şöhrətli alimin artıq 60 yaşı tamam olmuşdur. Az əvvəl o, "Peterburq Elmlər Akademiyası"nın fəxri üzvü seçilmişdir. Humboltu Rusiyada əsasən Uralın zəngin faydalı qazıntıları maraqlandırırdı. Ona görə də marşrutu Peterburqdan, Moskva, Kazan, Mərkəzi Ural, Qərbi Sibir, Ob, Altay, Omsk, Cənubi Ural, Həştərxan, yenidən Moskva və Peterburq üzrə təşkil etməklə, 1829-cu ilin dekabrında vətəni Almaniyaya qayıdır. Ekspedisiya böyük ərazini əhatə etməklə qısa müddətli olduğundan nəticələri Amerikada aparılan tədqiqatlar qədər olmasa da, əldə olunmuş materiallara əsaslanaraq bir sıra məqalələr və iki kitabda toplanmış məlmatlar öz əksini tapmışdır. Sutkada cəmi beş satt yatmaqla kifayətlənən məşhur alman tədqiqatçısı müasir coğrafiyanın əsasını qoyan alimlərdən biri olmuşdur. Humbolt ilk dəfə meteoroloji stansiyalar şəbəkəsi yaratmış alimlərdən olmuş, izotermlərin verilməsini təklif etmişdir. Onun təklifi əsasında Peterburq yaxınlığında daimi meteoroloji müşahidə aparmaq və yer maqnetizmini öyrənmək məqsədilə ilk rəsədxana tikilmişdir. İlk dəfə olaraq Humbolt yer kürəsinin relyefini öyrənməklə dağ sistemlərinin orta hündürlüyünün hesablanma metodunu vermişdir.
Lunatizm
Əgər siz lunatiksinizsə
Lunatiklər yuxuda elədikləri hərəkətləri heç vaxt xatırlamırlar. Onlar gecələr qorxulu olurlar. Lunatiklər bağlı qapını və ya pəncərəni açmaq iqtidarında olmurlar. Onlar yuxuda gəzərkən bağlı bir qapı ilə qarşılaşdıqda yollarını dəyişirlər, yəni onu açmağa cəhd etmirlər.Əgər övladınızda və ya özünüzdə somnambulizm halları aşkarlamısınızsa onda qapı və pəncərəni gecələr bərk bağlayın. Lunatiklərin çarpayılarının qarşısına əsasən yaş dəsmal sərirlər. Gecə yataqdan qalxan lunatikin ayağı suya dəydikdə o, dərhal oyanır. Evdə olan iti əşyaları * bıçağı, baltanı və digər kəsici alətləri gizlədin. Lunatikləri gəzərkən qəfildən oyatmaq təhlükəlidir. Bu halda həmin adam infarkt, paraliç keçirə bilər və ya onda burun qanaxması baş verər. Əgər siz kiminsə özündən xəbərsiz gecəyarısı gəzdiyini görürsünüzsə, onda sakit dayanın. Həmin şəxsin qolundan tutun və onu yatağına tərəf aparın. Somnambulizm xəstəliyi olanların günün ikinci yarısından sonra çay və ya kofe içməyi məsləhət deyil. Uşaqları kompüter oyunlarından uzaq tutmağa çalışın.
Statistikaya görə, dünyada insanların 12 faizi somnambulizm xəstəliyindən əziyyət çəkir. Lunatiklərin 85 faizi nevroz xəstəliyindən şikayətlənənlərdir. Uşaqların isə 30 faizi lunatikdir. Hər 600 nəfərdən 250-si lunatikdir.
Aleksandr fon Humboldt
Həyatı
Yer qabığının quruluşu haqqında "Plutonislərin"bütün dağ süxurlarının vulkan mənşəli olmaları fikrini müdafiə və inkişaf etdirilməsində fəal rol oynayan alim fiziki-coğrafiyanın, həmçinin ölkəşünaslığın elmi əsasını qoymuşdur. Təbiətdə baş verən təbii hadisələr arasındakı əlaqələrin və qanunauyğunluqların öyrənilməsi onun beş cildlik "Kosmos" əsərində öz əksini tapmışdır. Humboltun adı Mərkəzi Asiyada dağ silsiləsi, Şimali Amerikada çay, göl və körfəz, Qrenlandiyada buzlaq, Avstraliyada dağ, Cənubi Amerikanın qərbində cərəyan, mineral, bir neçə bitki növü, Ayda krater və s. ilə əbədiləşdirilmişdir.
Sus (Tunis)
Sus (Ərəb dilində: سوسة‎‎, Sus‎; ‎ fransız dilində: Sousse) — Tunisdə şəhər, eyniadlı vilayətin mərkəzi. Əhalisi - 173 047 nəfər (2004).
Tarixi
Qədim dövrlərdə Sus şəhəri Qadrumet adlanırdı və o, Afrikada ilk finikiya koloniyalarından və Karfagen dövlətinin ən iri mərkəzlərindən biri idi. III Pun müharibəsi dövründə Sus (Qadrumet) Roma tərəfindən çıxış etdiyinə görə onun sakinlərinə Roma vətəndaşlığı hüququ verilmişdir. Trayanın hakimiyyəti dövründə şəhər koloniya statusu almışdır. Diokletianın hakimiyyəti dövründə isə Bizatsena əyalətinin mərkəzi idi. İmperator Yustinianın dövründə şəhərin adı dəyişdirilərək Yustinianopol adlandırılmışdı.
XİX əsrdə fransızlar orta əsr şəhər divarları hüdudlarından kənarda, dənizə yaxın ərazidə yeni şəhərin əsasını qoydular.
Sus Aralıq dənizi sahilində tarixi abidələrlə zəngin liman şəhəridir. Şəhərin köhnə hissəsi (medina) 1988-ci ildə YUNESKO-nun mədəni irsinə daxil edilmişdir. Dəniz sahilində yerləşən kurort şəhəri kimi də məşhurdur.
26 iyun 2015-ci ildə Susun şəhərətrafında yerləşən və kurort mərkəzlərindən biri olan El-Kantavidə 40 nəfərə yaxın turistin həlak olması ilə nəticələnən terror aktı törədilmişdir.
Sərbəstdüşmə təcili
Düşən cisim - heç bir şey ilə dəstəklənmir (yəni sərbəst düşür) və yer üzərinə qravitasiya gücü ilə çəkilir. Qravitasiya - Yerin digər cisimləri özünə çəkmə gücüdür.
Havanın müqaviməti olmadan cisimlər ilk dəfə Qalileyin ortaya çıxardığı sərbəstdüşmə qanununa əsasən yerə düşür. Cisim nə qədər çox müddət sərbəstdüşmədə olarsa onun düşmə sürəti bir o qədərdə artır.Sərbəst düşən bir cismin sürətlənməsi saniyədə 9,8 metrə bərabərdir.Bu o deməkdir ki,cisimin sürəti sərbəstdüşmədə olduğu hər 1 saniyədə 9,8 m/san artır.Düşmənin ilk saniyəsində isə onun sürəti 9,8 m/san-yə bərabərdir.
Havanın müqavimətinə görə cismin sürətinin müəyyən limit olur. Yəni müəyyən bir hava müqavimətində cisim yalnız o müqavimətə əsasən müəyyən sürəti yığa bilir. Bu hətta ağır cisimlərə belə aid olur.Düşmənin əvvəlində onlar müəyyən bir düşmə sürət alırlar yalnız onların düşmə sürəti artdıqca havanın müqavimətidə artır ki,bu da,onlara sürət limiti qoyur.Yəni sonda müqavimətin gücü qravitasiyanın gücünə bərabər olur və bundan sonra cisim artıq sürət yığa bilmir. O öz "son sürət"inə çatır və bundan sonra düşmənin sonuna kimi sürəti dəyişmir.
Azərbaycanda miniatür sənəti
200px|thumb|Miniatür. Mir Möhsün Nəvvab 200px|thumb|Sövdələşmə. Pərinisə Əsgərova Azərbaycanda miniatür sənəti zəngin tarixə malikdir.
Tarixi
XV əsrin ortalarında Qaraqoyunlu və sonra Ağqoyunlu dövlətləri ərazisində geniş yayılmış Təbriz miniatür məktəbinin "türkmən" üslubu meydana gəldi. Bu üslubun bir çox miniatürləri nəinki Təbrizdə, həm də müasir Azərbaycan ərazisində yerləşən bəzi orta əsr şəhərlərində, Şirvanşahlar dövlətinin paytaxtı Şamaxıda ortaya çıxdı (Şamaxı antologiya əlyazması, 1468, Britaniya muzeyi, London). XIV əsrin əvvəllərində Elxani vəziri Rəşidəddinin emalatxanalarında işləyən rəssamların yaratdığı arxaik ənənələrin izləri XV əsr bakılı rəssam Əbdul Baqi Bakuvinin miniatürlərində də müşahidə olunur. Bakuvinin "At və sahibi" əsəri son dövr Yuan və erkən Min sülaləsi dövründə Çində çox məşhur olan döyüşçü təsvirinin İslami variantıdır.
Orta əsrlərdə Azərbaycanda kitablara illüstrasiya çəkilməsi ənənəvi sənət idi. Bunlardan biri də XVIII əsrə aid Azərbaycan dilində yazılmış "Kəlilə və Dimnə" əlyazmasındakı sulu boya, lələk və mürəkkəblə çəkilmiş rəsmlərdir. Dövrün məşhur miniatüristləri Əvəzəli Muğani ("Kəlilə və Dimnə", 1809), Mirzə Əliqulu ("Şahnamə", 1850), Nəcəfqulu Şamaxılıdır ("Yusif və Züleyxa", 1887). Rəssam Mir Möhsün Nəvvabın da kitab miniatürləri dövrümüzə qədər gəlib çatmışdır. Onlardan ən məşhuru 1864-cü ildə "Bəhr ül-həzən" ("Qəm dəryası") əsərinə çəkdiyi 5 miniatürdür. Gürcüstanın Dövlət İncəsənət Muzeyində şərq minyatürləri kolleksiyasında Mirzə Qədim İrəvaniyə məxsus iki ədəd tamamən bir-birinə bənzəyən “Güllər və quşlar” miniatürləri saxlanılır.
Müasir dövrdə bu sənəti davam etdirənlər Vəfa Allahyarova, Ədalət Bayramoğlu, Pəri Miniatürdür. Ədalət Bayramoğlu Şərq miniatürlərindən, xüsusilə Səlcuqlu miniatür tərzindən istifadə etmişdir. 2020-ci ildə miniatür sənəti Azərbaycan, Türkiyə, İran və Özbəkistanın ortaq qeyri-maddi mədəni irsi olaraq UNESCO-da qeydiyyata keçmişdir.
Euphorbia origanoides
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Toktu xan
Toktu xan — (Токту) - Bulqar xanı. 766-767ci ildə hakimiyyətdə olmuşdur.
Hakimiyyəti
Cəmi 1 il hakimiyyətdə qalmışdır. Uqain sülaləsindən idi. Bizansla sülh üçün çalışmış. Buna görə əyanlardan qaçaraq qardaşı ilə birgə şimala keçmək istəsə də öldürülmüşdür.
Basketbol üzrə Nigeriya çempionatı
Baş-liqa - Nigeriyanın güclü basketbol liqalarından biri.
Basketbol üzrə 2010-2011-ci il mövsümünün iştirakçıları
Atlantik konferensiyası Savanna konferensiyası
Euphorbia pachysantha
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Gyrinomimus grahami
—  cinsinə aid heyvan növü.
Koşki adaları
Yerləşməsi
Laptevlər dənizini ərazisində, Şokalski boğazının şimal-qərbində, Oktyabr İnqilabı adasından 2,7 km aralıda yerləşir. Arxipelaq iki adadan ibarətdir. İki ada arasında məsafə 950 metrdir. Böyük ada 2,3 km uzunluğa və 900 m enə malikdir. Kiçik ada isə 750 m uzunluğa və 450 m enə malikdir. Ən hündür nöqtəsi 14 metrdir. Bu yüksəklik Boyük adada yürləşir. Digər adada isə yüksəklik 9 metrdir. Ayrılıqda adları yoxdur.
Butan himni
Druk tsendhen (, "İldırım əjdəhasının krallığı") Butanın dövlət himnidir. Sözlərinin müəllifi Daşo Qyaldun Tinley və bəstəkarı Aku Tonqmidir. Himn 1953-cü ildə təsdiq olunub.
Tomas Deniad
Tomas Deniad (, 31 avqust 1971, Nant, Fransa) — Hücumçu mövqeyində oynamış olan keçmiş Fransa futbolçusu.
Paqan xan
Paqan xan — (Паган) - Bulqar xanı. 767-768ci ildə hakimiyyətdə olmuşdur.
Hakimiyyəti
Cəmi 1 il hakimiyyətdə qalmışdır. Hansı sülaləyə mənsub olduğu bilinmir. V Konstantin ilə sülh bağlamağa çalışmış, keçmiş xan Sabin xan ilə görüşmüşdür. Lakin gözlənilmədən hücum edən imperator Pliskanı ələ keçirib yandırmışdır. Əyanların qəzəbinə məruz qalan xan Varna yaxınlığında qulluqçuları tərəfindən öldürülmüşdür.
2009 Güləş üzrə Dünya Çempionatı
21-27 sentyabr 2009-cu il tarixində Danimarkanın Herninq şəhərində keçirilib.
Azərbaycan komandası
Qadınlardan ibarət Azərbaycan yığma komandasında Mariya Stadnik (48 kq), Sona Əhmədli (55 kq), Yuliya Radkeviç (59 kq), Olesya Zamula (63 kq), Zümrüd Qurbanhacıyeva (67 kq) və Dina İvanovanın (72 kq) olublar.
Yunan-Roma güləşi üzrə Azərbaycan yığmasını Rövşən Bayramov (55 kq), Vitali Rəhimov (60 kq), Fərid Mansurov (66 kq), Rafiq Hüseynov (74 kq), Şalva Qadabadze (84 kq) və Denis Mişin (96 kq) təmsil ediblər.
22.09.2009
Sərbəst güləş (kişilər):
23.09.09
Sərbəst güləş (kişilər):
Sərbəst güləş (qadınlar):
24. 09. 09
Sərbəst güləş (qadınlar):
25. 09. 09 Sərbəst güləş (qadınlar) Yunan-Roma güləşi (kişilər): 26. 09. 09 Yunan-Roma güləşi (kişilər): 27. 09. 09 Yunan-Roma güləşi (kişilər):
Gyrinomimus
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Sem Berns
Sempson Qordon "Sem" Berns — progeriya xəstəliyindən əziyyət çəkən və xəstəlik haqqında insanları maarifləndirən amerikalı aktivist. 2013-cü ilin yanvarında Semin həyatından bəhs edən “Semə görə həyat” adlı film çəkilir. Sem Berns “Xoşbəxt həyat üçün fəlsəfəm” adlı çıxışı ilə TEDx konfransında çıxış etdikdən bir il sonra vəfat etdi.
Progeriya Araşdırma Fondu
Sem Berns 23 oktyabr 1996-cı ildə Amerikanın Rod-Aylend ştatının Providens şəhərində anadan olub. Semin valideynləri Skot Berns və Lesli Qordon pediatr idilər. Onlar Semin xəstəliyi haqqında o, hələ iki yaşına çatmamış, 22 aylıq olarkən öyrəndilər. Təxminən bir il sonra onlar xəstəlik haqqında məlumatlılığı artırmaq, xəstəliyin səbəbləri və mümkün müalicə üsulları ilə əlaqədar axtarşılara təşviq etmək, əziyyət çəkənlərə və onların ailələrinə dəstək olmaq məqsədilə resurslar təklif etmək üçün Progeriya Araşdırma Fondunu təsis etdilər. .
TEDx konfransı
Sem 2013-cü ildə “Xoşbəxt həyat üçün fəlsəfəm” adlı çıxışı ilə TEDx konfransında çıxış etdi. Ölümünə üç ay qalmış çıxış lentə alındı və Youtube-da yayımlandı. Onun çıxışı internetdə 36,7 milyon dəfə izlənildi (2020-ci il fevral ayına kimi). Çıxışında xoşbəxt bir həyata sahib olmaq üçün əsaslandığı üç istiqamətdən danışdı: Videonun sonunda isə o, daha bir tövsiyə verir və deyir: "Qatıla biləcəyiniz bir parti varsa, əsla vaz keçməyin".
"Semə görə həyat"
"Semə görə həyat" filmi 2013-cü ildə Semin həyatından bəhs edən sənədli filmdir və Sandens daxil olmaqla, film festivallarında nümayiş olundu və oktyabr ayında HBO-da yayımlandı. Kinomatoqrafiya İncəsənət və Elmlər Akademiyası filmin Oskar nominasiyasına namizəd olan 15 sənədli film arasında olduğunu ifadə etdi.
Vəfatı
Sem 2014-cü ilin 10 yanvarında 17 yaşı olarkən Foksboroda vəfat etdi. Progeriya xəstəliyinə sahib insanlar orta hesabla 13 il yaşaya bilirlər. Sem progeriya xəstələrinin ömrünü təxmini dörd il üstələdi. Onun ölümü vətənində və bir çox başqa ölkələrdə kədərə səbəb oldu.
Eyci Kavaşima
— Yaponiya futbolçusu.
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 71 oyun keçirib.
Abdulla Əl-Məşayxi
Abdulla Əl-Məşayxi  (d. 26 sentyabr 1998) — Azərbaycanı təmsil edən gimnast.
Həyatı
Abdulla Əl-Məşayxi 1998-ci il sentyabrın 26-da anadan olub.
Karyerası
Abdulla Əl-Məşayxi və Ruhidil Qurbanlı cütlüyü 2018-ci ildə baş tutan Dünya Çempionatında 4-cü yeri tutdu.
Abdulla Əl-Məşayxi və Ruhidil Qurbanlı 2019-cu ildə Belarusun ev sahibliyində baş tutan II Avropa Oyunlarına qatıldı. Əl-Məşayxi və Qurbanlı cütlüyü temp yarışlarında 28.830 balla gümüş, balans yarışlarında isə 28.160 balla bürünc medala sahib oldu.
Euphorbia marginata
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Euphorbia maritae
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Raznıe adaları
Raznıe adaları — İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisinə yerləşir. Şimal Torpağının bir hissəsini təşkil edir. Qrup iki adadan ibarətdir.
Yerləşməsi
Kara dənizini ərazisində, Qırmızı Ordu boğazının mərkəzi hissəsində, Oktyabr İnqilabı adasından 1 km aralıda yerləşir. Arxipelaq iki adadan ibarətdir. Böyük ada 1,7 km uzunluğa və 650 m enə malikdir. Kiçik ada isə 600 m uzunluğa və 250 m enə malikdir. Ən hündür nöqtəsi 11 metrdir. Bu yüksəklik Boyük adada yerləşir. Digər adada isə yüksəklik yoxdur. Göl və çaya sahib deyillər. Aralarında məsafə 500 metrdir.Ί Ayrılıqda adları yoxdur.
Azərbaycanda xristianlıq
thumbnail
Azərbaycanda xristianlıq — Azərbaycan Respublikasının hüdudları daxilində azlıq təşkil edən din.
Tarixi
313-cü ildə Alban hökmdarı Urnayr xristianlığı dövlət dini elan edir. Bu vaxtdan etibarən Azərbaycanda xristianlığın yayılmasının qrekofil dövrü adlanan yeni dövrü başlanır. Urnayr, II Vaçe və III Vaçaqan ölkədə xristianlığı yaymaq işini aparmışlar. IV-V əsrlərdə ruhanilik və kilsə iyerarxiyası təşəkkül tapır. Bölgədə kilsələr tikilir, dini kitablar siryani, arami və yunan dillərindən Alban dilinə tərcümə edilirdi. Sinayda aşkar edilmiş "Alban yazısında və Alban dilində" leksionari dünyada xristianlığın ən qədim kütləvi qiraət kitablarından sayılır.
451-ci ildə Xalkidon kilsə toplantısında Albaniya monofizitliyə üstünlük verir. V-VI əsrlərdə ölkə əpazisində monofizitlərlə diofizitlər arasında mübarizə güclənir. VI əsrin sonu - VII əsrin əvvəllərində Alban kilsəsi diofizitliyi qəbul edir.
Alban katolikosunun iqamətgahı Çoqay şəhərində yerləşirdi. 552-ci ildə iqamətgah Bərdəyə köçürülmüşdür. İslam fütuhatlarından, xüsusilə Alban məlikliyinin süqutundan sonra ölkədə xristianlığın rolu zəifləmiş, kilsələrdə ibadət erməni dilində aparılmış, Alban dili sıxışdırılıb çıxarılmışdır. VIII-IX əsrlərdə Azərbaycan ərazisində müstəqil dövlətlər yarananda Alban kilsəsi yenidən avtokefal kilsə statusunu bərpa etmişdir. X-XI əsrlərdə bölgədə şərq xristianlığı nüfuzunu müəyyən dərəcədə qoruyub saxlaya bilmişdi. Bu durum XVIII əsrə kimi beləcə davam etmişdir. 1836-cı ildə çar hökuməti Sinodun təqdimatı ilə Alban kilsəsini ləğv edir, kilsənin bütün əmlakı Eçmiədzin katolikosluğuna verilir. XX əsrin 80-90-cı illərində Alban kilsəsi bir daha bərpa olunur. 2003-cü ildə Alban-udi xristian icması dövlət qeydiyyatından keçir. Bu, Şəkidəki Kiş kilsəsinin bərpasından sonra olmuşdur. Hazırda Qəbələ rayonunun Nic kəndindəki kilsənin də bərpası davam etdirilir.
Azərbaycanda xristianlıq özünün pravoslavlıq, katoliklik və protestantlıq qolları, habelə müxtəlif sektant icmaları ilə təmsil olunmuşdur. Dövlət qeydiyyatında 5 erməni-qriqorian icması vardır.
Pravoslavlıq
Pravoslavlıq Azərbaycana XIX əsrin əvvəllərindən etibarən rus çarizminin bölgədə yeritdiyi "köçürmə siyasəti" çərçivəsində nüfuz etməyə başlamışdır. Bakıda ilk pravoslav kilsəsi 1815-ci ildə fəaliyyətə başlamışdır.
Rus pravoslav kilsəsində baş verən parçalanmanın ağır nəticələrindən sığortalanmaq üçün sektant xristianların Qafqaza sürgünü başlanır. Azərbaycanda ilk rus köçkünləri 1834-cü ildə Şamaxı qəzasında Altı-Ağac kəndini, 1838-ci ildə Lənkəran qəzasında Vel kəndini, 1842-ci ildə Yelizavetpol quberniyasında Borisı - Ruslar, 1844-cü ildə isə Slavyanka kəndlərini salırlar. 1868-ci ildə Bakı quberniyasının ərazisində 21 sektant kəndi var idi ki, burada 13 min sektant yaşayırdı.
Katolisizm
Bakıda ilk Roma katolik prixodu XIX əsrin 50-ci illərində çar Rusiyası tərəfindən hərbçi katoliklərin Qafqaza sürgün edilməsi ilə əlaqədar olaraq yaradılmışdır.Prixod Tetri-Skarodakı (Gürcüstan) Roma-katolik hərbi prixoduna tabe idi. 1882 ildə Bakı prixodu müstəqilləşir. 1895 ildə Müqəddəs Məryəmin Bakirə Hamiləliyi adlı kilsə, 1903 ildə isə Bakı qəbiristanlığında Müqəddəs Xaç kilsəsi tikilir. 1909–12 illərdə Bakının gözəl memarlıq abidələrindən sayılan Müqəddəs Məryəmin Bakirə Hamiləliyi yeni kilsəsi qotik üslubda inşa edilir. Sovet dövründə kilsə dağıdılmışdır. 1999-cu ildə Bakıda Roma-katolik icması yenidən bərpa olunur. 2001 il də icma öz ibadət evini yaradır. Hazırda Bakıda Roma-katolik kilsəsinin inşası üçün torpaq sahəsi ayrılmışdır. 2002 il mayın 22–23-də Roma-katolik kilsəsinin başçısı Papa İoanın II Pavel Bakıda rəsmi səfərdə olmuşdur.
Baptizm
İncilçi-lüteran kilsəsinin ardıcılları Bakıya hələ XIX əsrin ikinci yarısında neft yataqlarının istismarında iştirak edən alman sənayeçiləri sırasında gəlmişlər. Onların gəlişinin bir səbəbi də XIX əsrin əvvəllərində Almaniyada baş vermiş siyasi və dini iğtişaşlar sayılmalıdır. O vaxt ölkədə belə bir mövhumi şayiə yayılmışdı ki, Qərbdə qiyamət günü yaxınlaşır, nicat ancaq Şərqdədir. Əhali, xüsusilə sektant dindarlar Rusiyaya və Qafqaza köçməklə qiyamət gününün sorğu-sualından yaxa qurtarmağa çalışırdılar. 1819-cu ilin əvvəlində Azərbaycanda 209 alman ailəsi vardı. Bakıda İncilçi-lüteran icması 1870-ci ildə yaradılmışdır. 1899-cu ildə icmanın üzvləri şəhərdə öz məbədlərini - kirxanı (indiki Kamera və orqan musiqisi zalı) tikmişlər. Yelenendorfda (indiki Xanlar) kirxa daha əvvəl tikilmişdir. 1937-ci ildə Lüteran kilsəsinin keşişləri başqa dini icmaların nümayəndələri ilə birlikdə sürgün edilmiş, güllələnmişlər. 1994-cü ildə lüteran icması Bakıda yenidən fəaliyyətə başlamışdır.
XX əsrin sonundan Azərbaycanda protestant xristianlığın yayılması vüsat alır, bir sıra protestant içmalar fəaliyyət göstərməyə başlayırlar. Bu fəaliyyət bu günə qədər davam edir. Müasir Azərbaycanda yaşayan xristanların sayı təxminən 200.000 nəfərə yaxındır və onlar ümumi əhalinin təxminən 2%-ni təşkil edirlər. Azərbaycanda xristianlığa etiqad edənlər əsasən rus, ukrain, yunan, gürcü və belarus millətinin nümayəndələridir.
Mağcan Cumabayev
Bioqrafiyası
1905-1910-cu illərdə Mağcan Cumabayev Petropavl mədrəsəsində təhsil almış, ərəb, fars və türk dillərini öyrənmişdir. 1911-ci ildə isə Ufa mədrəsəsində təhsil almış, bu zaman müəllimlərindən biri Volqa tatarlarının klassik yazıçısı Galimcan İbrahimov olmuşdur. 1912-ci ildə qazax dilində olan şeirləri “Şolpan” adlı kitabda toplanaraq nəşr edilib, kitab ərəb əlifbası ilə yazılıb. Bu kitab qazax ziyalıları arasında məşhurluq qazanmışdır. 1917-ci ilin yay və qışı ərzində qazax “ Alaş” partiyasının və Alaş Orda Qazaxıstan milli hökumətinin yaranmasında iştirak etmişdir. Daha sonra Moskvada yaşamış və Lermontov, Koltsov, Balmont, İvanov, Mamin- Sibiriak, Maksim Qorki, Aleksandr Blok, Höte və digər şairlərin əsərlərini qazax dilinə tərcümə edib. Ali təhsilini başa vurduqdan sonra Qazaxıstana gəlmiş və orda müəllim kimi işləmişdir.
Həbsi
Haqsız yerə Alaş Ordanın pan- türkçü üzvü olması və yapon cəsusluğunda ittiham edilərək 10 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilir. Məhkəməyə qədər Butyrka həbsxanasında saxlanılır, daha sonra Kareliya və Arxangelsk Əyalətinə göndərilir. 1934-cü ildə Maksim Qorki və Peşkovaya məktub yazır və onların köməyilə həbsdən vaxtından əvvəl azad edilir. Lakin yarım ildən sonra Almatada yenidən həbs edilir və 1938-ci ildə 19 martda güllələnir.
Teleriq xan
Teleriq xan — Bulqar xanı. 768-777ci illərdə hakimiyyətdə olmuşdur.
Hakimiyyəti
Paqan xandan sonra taxta keçmişdir. 774-ci ilin oktyabrında V Konstantinə məğlub olmuşdu. Müharibə imperatorun sonrakı il ölməsi ilə səngimiş, imperator IV Leo Xəzərin yanına qaçmış, xristian dininə keçib 776-cı ildə imperatriça Afinalı İrenenin əmisi qızı ilə evlənmiş, patrisiata qəbul olunmuşdu.
Barbourisiidae
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi.
Dietologiya
Dietologiya bölməsi sağlam insanın düzgün qidalanmasıyla bağlı bütün məsələlərlə, həmçinin müxtəlif xəstəliklərdən əziyyət çəkən və xüsusi qidalanmaya ehtiyacı olan bir qrup insanların qidalanmasıyla məşğul olur. Şöbənin işi, insan sağlamlığını möhkəmlədən faktorların ayrılmaz bir hissəsinin qidalanma olmasının tam anlayışında əsaslanır. Dietologiya bölməsi artıq çəkini təhrik edən xəstəliklərin diaqnostikası və müalicəsi ilə məşğul olur. Dietologiya sadəcə yemək haqqında elm yox, artıq çəkinin səbəblərini(endokrinoloji problemlər, kardioproblemlər, qastroentroloji problemlər və s.) əks etdirən daha dərin anlayışdır.
1929-cu ildə Niderlandın Utrext Universitetinin alimi Kristian Eykman nevritə qarşı vitamin kəşfinə görə və Böyük Britaniyanın Kembric Universitetinin alimi Frederik Hopkins böyüməni stimullaşdıran vitaminlərin kəşfinə görə hər ikisi Fiziologiya və tibb üzrə Nobel mükafatı laureatı adına layiq görülmüşlər.
Euphorbia antiquorum
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Bilal Əhməd
Bilal Əhməd (tam adı: Bilal Mahmud oğlu Əhməd; ) — Türk İşçi Teatrı və Azərbaycan Dövlət Dram Teatrının ilk baş rejissoru və direktoru, Əməkdar artist, dramaturq, yazıçı, tərcüməçi, teatr və kino xadimi, aktyor.
Həyatı
Bilal Əhməd 1884-cü ildə Bakının Pirşağı kəndində dünyaya gəlib. Atası Kərbəlayı Mahmud öz dövrünün məşhur həkimi olub. Anası Çeşmi xanım isə adlı-sanlı "Məmməd Səfi" nəslindən idi. İlk təhsilini mollaxanada alan Bilal Əhməd ərəb-fars dillərini mükəmməl öyrənir. Daha sonra o, Bakı gimnaziyasına qəbul olur və 1907-ci ildə gimnaziyanı fərqlənmə ilə bitirir. Gimnaziyada oxuduğu illərdə rus və alman dillərini öyrənir. Azərbaycanda Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra Bilal Əhməd Azərbaycan hökuməti tərəfindən Leninqrad (Sankt-Peterburq) İncəsənət İnstitutuna oxumağa göndərilir.
Repressiya qurbanı olan Bilal Əhməd 1937-ci ildə həbs olunur. Heç bir günahı olmadığı üçün doqquz aydan sonra onu həbsxanadan buraxırlar. Həbsxanadan çıxdıqdan sonra sənətdən uzaqlaşır və başqa işdə işləməyə başlayır. Lakin NKVD tərəfindən daimi nəzarətdə olan Bilal Əhməd, işlədiyi yerdə ermənilər tərəfindən boynuna şər atılaraq yenidən həbs olunur. On il həbs cəzasına məhkum olunan Bilal Əhməd 1944-cü ildə Gəncə həbsxanasında ciyər xəstəliyindən vəfat edir.
Ailəsi
O, Leninqradda Mariya Vasilyevna adlı ziyalı bir xanımla ailə həyatı qurur. Bu izdivacdan bir qız övladı olur. Qızı Gülxanım Cənubi Osetiyada, Sxinvalidə yaşayıb. Uzun müddət orada məktəb direktoru işləyib.
Fəaliyyəti
Ailədə səkkiz uşaq olan Bilal gimnaziyada oxuduğu illərdə imkansızlıqdan işləməyə məcbur olur və Orucov qardaşlarının mətbəəsində işə başlayır. Mürrəttib ixtisasına yiyələnir. O vaxt Süleyman Məlikov, Qulam Məmmədli, Hacıməmməd Qafqazlı, Ağabəy Mahmudov və b. Bilal Əhmədlə birlikdə "Kaspi" mətbəəsində işləmişlər. Hüsxətti gözəl olan Bilal Əhməd dram əsərlərinin üzünü köçürür. suflyorluq və artislik edir. Sankt-Peterburqda institutu bitirdikdən sonra 1924-cü ildə Bakıya qayıdan Bilal Əhməd Türk İşçi Teatrına işə girir. Bilal Əhməd bu teatrda əvvəlcə artist, sonra ədəbi hissə müdiri, ən nəhayət, teatrın direktoru vəzifəsinə qədər yüksəlir. 1933-cü ildə Türk İşçi Teatrı xüsusi qərar ilə Gəncəyə köçürülür. Lakin Bilal Əhmədi bacarıqlı bir teatr təşkilatçısı kimi Şəkiyə - Dram Teatrını yaratmağa göndərirlər. 1933-cü ildə yenidən Bakıya qayıdan Bilal Əhməd Azərbaycan Dram Teatrına baş rejissor və direktor təyin edilir.
O, həm də tərcüməçi kimi fəaliyyət göstərib. Qoqolun, Çexovun, Qriboyedovun və b. əsərlərini Azərbaycan dilinə tərcümə edib. 1925-ci ildə Abbas Mirzə Şərifzadənin rejissorluğu ilə çəkilmiş "Bismillah" filmində Bilal Əhməd aparıcı rollardan biri olan Əhməd rolunda çəkilib. Bilal Əhməd Azərbaycan kinosunun yaradıcılarından biri olub. Teatrda və kinoda xidmətləri nəzərə alınaraq Bilal Əhməd o dövr üçün yüksək ad sayılan Əmək qəhrəmanı (indiki Əməkdar artist) adına layiq görülmüşdür. Bilal Əhmədin ədəbi irsi Azərbaycan Dövlət Ədəbiyyat və İncəsənət arxivində mühafizə olunur.
Dilbaz atı
Dilbaz atı (həmçinin, Dəliboz, Dilboz və ya Qazax atı) — XVIII əsrin sonu, XIX əsrin əvvəllərində Azərbaycanda yetişdirilmiş at cinsi. Azərbaycan Respublikasında milli at cinsidir
Yerli Azərbaycan atlarının qədim cinslərindən biridir. Dilbaz atı təqribən XVIII əsrin sonu, XIX əsrin əvvəllərində yerli atların Şərq atları ilə çarpazlaşdırılması əsasında və Qarabağ cinsinin təsiri altında Qazax qəzasında yaradılmışdır. Bir az Qarabağ atlarına oxşayır.
Bu şərqi minik at növü Azərbaycanın Qazax, Ağstafa və Tovuz rayonlarında formalaşmışdır. Bəzi ədəbiyyatlarda bu at Azərbaycan "Qazax" atı kimi və ya Azərbaycan atı kimi əks olunmuşdur. Cinsin adı zaman keçdikcə bir neçə dəfə dəyişib, ona "Dəliboz", "Diliboz", "Dilbaz", "Dilboz" da deyirlər.
Tarixi
Atçılığın inkişafında Qazaxın Xanlıqlar kəndində olan tanınmış Dilbozlar nəsli, habelə, Allahyar bəy Zülqədərli və onun sülalənin nümayəndələri böyük rol oynamışdır. Dilbozlar nəslin nümayəndələri 300 ildən artıq Qazax atının cinsləşməsinə qayğı göstərmiş və ona öz adını vermişdir. 1867-ci ildə Ümumrusiya At Sərgisində Dilboz bəylərinə məxsus Uzelok ləqəbli at yüksək mükafat almışdır. XIX əsrin ortalarında Qazax qəzasında atların sayı 25 minə çatırdı, lakin birinci və ikinci dünya müharibələri zamanı atların cəbhəyə cəlb edilməsi, atların sayının kəskin azalmasına səbəb olmuşdur.