cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
God of War (videooyun, 2005)
Roman
Tanrı Hermes tanrısı oyunda olmasa da, romanda var. O, Afinaya Kratosun intihar etdiyini bildirməsindən məsuldur. Yeni personajlar arasında Kratosun gəmisinin birinci zabiti olan Soevs və Meduzanın iki xidmətçisi, Yurr və kor kişi var. Mini-oyunlarından birində qarşılaşılan əkiz qızların, Afroditanın Zora və Lora adlı qızları olduğuaşkar olunur. Kitab həmçinin, qəhrəmanlar tərəfindən öldürülən mifologiyanın bəzi məxluqlarının hələ həyatda olduğunu açıqlayır. Məsələn, Zevs, Herkulesin Hidranı öldürdüyünü xatırladır və Athena bunu təsdiqləyir ancaq Zevsə, yeni Hidranın Tifon və Exidna adlı divlərin yumurtasında olduğunu və Aresin onu azad etdiyini deyir.
Carkutan
Carkutan () – Özbəkistan Resppublikasının Surxandərya vilayətinin Şerabad rayonunda Tunc dövrünə aid arxeoloji kompleks (e.ə. 1900–1600-cü illər). 1973-cü ildə rus və özbək arxeoloqları (Ş.R. Pidayev, V.N. Pilipko, A.A. Əsgərov) tərəfindən aşkar edilmişdir. Sonradan özbək və özbək-alman ekspedisiyaları tərəfindən tədqiq olunmuşdur. Əsas tədqiqat işlərində Almaniya Arxeologiya İnstitutunun əməyi böyük olmuşdur. Carkutan qədim sivilizasiya ərazisi olmuş Baktiriya bölgəsinə aiddir. Kompleks Termez şəhərinin 50 km-də yerləşir. Bu mədəniyyət nümunələrinə Türkmənistanın cənub-şərqində, Əfqanıstanın şimalında, Tacikistan və İran ərazilərində qeydə alınmış.
Ümumi məlumat
Ümumi sahəsi 100 hektar olan ərazidə şəhər yeri, (sahəsi 4 hektar) ona bitişik məskən və məzarlıqlar (20 hektar) bir neçə təpədə yerləşir. Yaşayış tikililəri massivi, şəhər yerindəki “od məbədi” (bürcləri olan düzbucaqlı divarlarla əhatələnmiş və mərkəzində mehrab yerləşən səki), saray və ona bitişik qala, 1500 dəfn yeri (meyitlər bükülü vəziyyətdə, daha sonrakı dövrlərə aid qəbirlərdə isə yumşaq toxumalardan ayrılmış sümüklər dəfn olunmuşdur) öyrənilmişdir. Bəzi yerlərdə katakomba formalı qəbrlərədə rast gəlinir. Tunc alətlər, bəzək əşyaları (o cümlədən başlıqları muflon, qoyun və s. formalarda olan sancaqlar); üzərində həndəsi naxışlar, yaxud heyvan təsvirləri olan tunc, daş, saxsı və gəcdən düzəldilmiş möhürlər; məbəddə antropomorf və zoomorf saxsı heykəlciklər, su quşları formasında qablar, qab qırıqları və səthində cızılmış təsvirlər (quş, qoç, uzunqulaq, ilan, qurbağa, qaban, qamışlıq pişiyi, əqrəb və s.) olan qab altlıqları aşkar olunmuşdur. Əsas binanın qərb hissəsində daha qədim yaşayış məskəninin izləri görsənir. Sadə planlı bu tikilinin ölçüləri 49 m² (7 m × 7 m)-dir. Əsas yaşayış məskənləri ölçüləri 55x29x9 sm olan kərpiclərlə tikilmiş. Otaqların divarları saman qatılmış palçıq suvaqla örtülmüş. Küçələr darısqaldır. Əsas küçə böyük məbədə doğru aparır.
Çar Bombası
thumb|right| Çar Bombasının göbələk buludu 160 km məsafədən. Hündürlük 56 km-ə çatır
Çar Bombası — tarixdə sınaqdan keçirilmiş ən güclü nüvə silahı olan AN602 adlı hidrogen bombasının kod adı. Bu silah 30 oktyabr, 1961-ci ildə Novaya Zemlya adasında, Suxoy Nos məntəqəsində sınaqdan keçirilmişdir. SSRİdə yaradılmış bu silah 50-58 meqaton gücündə olub. Buna bəzən Kuzkinanın anası da deyirlər. Bu rus sözü olub "Biz sizə göstərərik!" mənasına gəlir və Nikita Xruşşov tərəfindən 1960-cı ildə BMT baş assambleyasında ABŞ-yə öz nüvə potensialını göstərmək kimi işlədilir.
Çar Bombasının müxtəlif kod adları vardır. Bunlar Proyekt 700, RDS-200, RDS-202, AN602, Vanya kodadı, Böyük İvan, Kuzkinanın anası və s. adlar daxildir.
Dizayn
thumb|Partlayış yeri Çar Bombası üç mərhələli "Teller-Ulam" tipli termonüvə silahı kateqoriyasına aiddir. Bu silah Naqasaki və Hiroşima şəhərlərinə atılan nüvə silahlarından 1350-1570 dəfə, İkinci dünya müharibəsi dövründə partladılmış bütün silahlardam 10 dəfə, 1883-cü ildə püskürmüş Krakatau vulkanının 25%-i, bütün nüvə sınaqlarını isə 10%-i gücündə olub.
İlkin olaraq silahın gücünün 100 meqatona çatdırılması planlaşdırılırdı amma zərbə dalğasının güclü, radioaktiv çöküntünün isə normadan yüksək olacağı qənaətinə gələrək dizaynerlər üçüncə və çox gümanki ikinci partlayış mərhələsinidən uranium-238-i neytron reflektoru ilə əvəz etdilər. Bunun nəticəsində radioaktiv çöküntü minimuma endirildi və bu tarixdə ən "təmiz" nüvə silahı olaraq sınaqdan keçirlidi.
Monarxiya
Monarxiya ( — təkhakimiyyətlilik) — Ali hakimiyyətin vətəndaşların iradəsindən asılı olmayaraq tam və ya qismən bir mütləq dövlət başçısının (imperator, kral, sultan, padşah, şah, xan və s.) əlində cəmləşdiyi idarəetmə forması.
Çar Bombası
Dizayn
Silahın komponentləri akademik Yuli Xariton, Andrey Saxarov, Viktor Adamski, Yuri Smirnov və Yuri Trutnev tərəfindən yaradılmışdır. Sınaqdan sonra Saxarov nüvə silahlarının istifadəsi əleyhinə çıxış etdi və bu da onu Sovet dissidentləri sırasına qatdı.
Monarxiya
Adətən, monarxın hakimiyyəti ömürlükdür və nəsildən-nəsilə ötürülür. Lakin Malaziya və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərində monarx 5 il müddətində seçilir. 2011-ci ildə dünya siyasi xəritəsində 44 monarxiya var idi: 14-ü Asiyada, 12-si Avropada, 3-ü Afrikada, 1-i Okeaniyada. Onların arasında bir imperiya, krallıqlar, knyazlıqlar, hersoqluqlar, sultanlıqlar, əmirliklər, papa şəhər-dövləti olan Vatikan var.
Monarxiyanın xüsusiyyətləri
Monarxiya çox uzun müddət yer üzündə hakim olan idarəçilik forması olmuşdur. Mütləq monarxiyalar da hələ ki var — Səudiyyə Ərəbistanı, Bruney və s. Burada xalqın azad iradəsi nəticəsində formalaşmış qurumlar mövcud deyil və dövlət suverenliyinin yeganə daşıyıcısı monarxdır. Mövcud olan monarxiyaların əksəriyyəti konstitusiya tipli monarxiyadır. Burada monarxla yanaşı onun hakimiyyətini məhdudlaşdıran digər ali dövlət orqanları da suverenitetin daşıyıcısı olaraq çıxış edirlər — Böyük Britaniya, Yaponiya, İspaniya, Belçika, İsveç, Norveç və s. Bu cür ölkələrdə monarxiya həqiqətdə parlament demokratiyasıdır.
Çar Bombası
Sınaq
thumb|Alov kürəsinin diametri 8 kilometr idi və 10.5 kilometr yüksəklikdə partladılmışdı Çar Bombası sınaq ərazisinə modifikasiyalaşdırılmış Tu-95V təyyarəsi vasitəsi ilə çatdırılmışdır. Kola yarmadasından qalxan təyyarə çəkiliş aparan Tu-16 təyyarəsi ilə bir yerdə istilik zərbəsini minimuma endirmək üçün xüsusi reflektorlu ağ boya ilə rənglənmişdi.
Monarxiya
Monarxiyanın növləri
Hazırda Avropada heç bir mütləq monarxiyalı dövlət yoxdur. Avropa dövlətləri arasında ilk dəfə İngiltərə 1689-cu ildə mütləq monarxiyadan konstitusiyalı monarxiyaya keçmişdir. Mütləq monarxiya despotizmlə qarışdırılmamalıdır. Monteskyonun bildirdiyi kimi “monarxiya tək bir şəxsin, lakin əvvəlcədən təsbit olunmuş qanunlara görə idarə etdiyi bir hökumətdir”. Halbuki despotizmdə qayda və qanunlara əməl etməyən biri hər şeyi öz iradəsi ilə həll edir.
Çar Bombası
Sınaq
Bombanın çəkisi 27 ton, uzunluğu isə 8 metr idi. Buna görə silah təyyarənin daxiluinə yerləşmirdi. Bu səbəbdən onu təyyarənin altına bərkitmişdilər. Bombaya əlavə olaraq 800 kiloqram ağırlığında paraşüt bağlanmışdı. Bu təyyarə heyətinə partlayış mərkəzindən 45 kilometr uzaqlaşmağa şərait yaratmışdı.
Bomba Moskva vaxtı ilə 11:32-də partladıldı. Alov kürəsi 1000 kilometr məsafədən seçilirdi. Göbələk buludu 64 kilometr hündürlüyə yüksəlmişdi. Bu o deməkdir ki, nüvə buludu Stratosfer və Mezosfer təbəqələrinə qədər yüksəlmişdi. Yaxınlıqda yerləşən yaşayış məntəqələri dağılmış, radioəlaqə 1 saat müddətində kəsilmişdi. Sınaq iştirakçılarında biri 270 kilometr məsafədən partlayış işığını görmüş və müvəqqəti olaraq kor olmuşdu. Zərbə dalğası Norveç və Finlandiyada hiss edilmişdi. 700 kilometr məsafədə yerləşən Dikson qəsəbəsində evlərin şüşələri qırılmışdı.
Analiz
Çar Bombası bəşəriyyət tərəfindən icad edilmiş ən güclü silahdır. Müqayisə üçün ABŞ-də sınaqdan keçirilmiş "Bravo qəsri" silahı 25 meqaton gücündə olub. Belə silahlar əsasən uzaq-mənzilli ballistik raketlər və ya təyyarələr vasitəsi ilə hədəfə çatdırılır. Bu tip nüvə silahları əsasən iri şəhərləri və ya müəyyən regionları məhv etmək üçün istifadə olunur.
Monarxiya
Monarxiyanın növləri
Bu idarəçilik formasında hakimiyyət bölgüsü adətən “yarımçıq” olur. Qanunların parlament tərəfindən qəbul edilməsinə baxmayaraq, monarx mütləq veto hüququna malikdir, yəni o, təsdiq etməzsə, qanun qüvvəyə minə bilməz. Bundan əlavə monarx, adətən, qanun və hətta qanundan yüksək qüvvəyə malik olan fövqəladə fərmanlar verə, başlıcası isə, faktiki olaraq dualist monarxiyanı mütləq monarxiya ilə əvəz etməklə parlamenti buraxa bilər. Məsələn, İordaniyada 1974-cü ildə parlament buraxıldıqdan sonra növbəti parlament seçkiləri 1989-cu ildə keçirilmişdir. Əgər hökumət varsa, o, öz fəaliyyətinə görə parlament qarşısında deyil, yalnız monarx qarşısında məsuliyyət daşıyır.
Konstitusiyalı monarxiya quruluşlu dövlətlər: Aruba, Avstraliya, Barbados, Belçika, Böyük Britaniya, Butan, Danimarka, İordaniya, İspaniya, İsveç, Kamboca, Kanada, Küveyt, Lesoto, Lixtenşteyn, Lüksemburq, Malayziya, Mərakeş, Monako, Niderland, Norveç, Tailand, Yaponiya, Yeni Zelandiya.
Tanacetum bocconii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Üzüyəbənzər qığırdaq
Üzüyəbənzər qığırdaq
Nazikyarpaq tikanburun
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Adolf Teodor Bronyar
Adolf Teodor Bronyar — fransız botaniki.
Yukio Hatoyama
Yukio Hatoyama — Yaponiya siyasətçisi
30 avqust 2009 parlament seçkilərində qalib gəlmiş Yaponiya Demokratik Partiyasının sədridir. 2009-10-cu illərdə Yaponiyanın Baş Naziri vəzifəsini yerinə yetirmişdir.
Anya Şovaqoviç-Despot
Anya Şovaqoviç-Despot (tam adı: Anya Şovaqoviç-Despot, ; ) — Xorvatiya kino və teatr aktrisası.
Həyatı və fəaliyyəti
Anya Şovaqoviç Xorvatiyanın ən hörmət edilən aktyorlarından biri olan Fabiyan Şovaqoviçin və Maya Blaşkovun ailəsində dünyaya göz açmışdır. Kiçik qardaşı Filip Şovaqoviç kimi Anya da aktorluq fəaliyyəti ilə hələ kiçik yaşlarından məşğul olmağa başlamışdır. Orta məktəbi başa vurduqdan sonra Zaqrebdəki Dramatik İncəsənət Akademiyasına daxil olur. Burada teatr rejissoru Kreşimir Dolençiç ilə birgə 1981-ci ildə "Lift" teatr qrupunun əsasını qoyur. İki il sonra Zlatko Vitezlə əməkdaşlıq etməyə başlayır və onun "Histrion" teatr şirkətinə qoşulur. 1986-cı ildən Qavella Dram Teatrında fəaliyyət göstərir.
Toronto Reptors
Toronto Reptors — Ontario əyalətini Toronto şəhərini təmsil edən Kanadanın peşəkar basketbol klubu. ABŞ Milli Basketbol Liqasındakı (NBA) Şərq Konfransının Atlantik qrupunda mübarizə aparır.
Anya Şovaqoviç-Despot
Həyatı və fəaliyyəti
Şovaqoviç Xorvatiya aktyoru Draqan Despotla evlidir. Onların iki övladı var. Anya Şovaqoviç-Despot Xorvatiya Demokratik İttifaqını dəstəkləyir.
Sen-Jeni
Sen-Jeni (, Sant Genís) — Fransa da kommuna, Provans-Alp-Kot-d'Azur regionunda yerləşir. Departament — Yuxarı Alplar. Kommunanın dairəsi — Qap. Ser kantonuna daxildir.
INSEE kodu — 05143.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 56 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 40 nəfər arasında (15–64 yaş) 33 nəfər iqtisadi fəal, 7 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 82,5%, 1999-cu ildə 78,8%). Fəal olan 33 nəfərdən 31 nəfər (17 kişi və 14 qadın) işləyir, 2 kişi işsizdir. 7 hərəkətsiz 4 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 3 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir.
Aleksandr Litvinenko
Həyatı
Litvinenko Rusiya Federal Təhlükəsizlik Xidmətinin polkovnik-leytenatı rütbəsi ilə istefaya çıxdıqdan sonra Putin hakimiyyətinin ən fəal tənqidçisinə çevrilmişdi. 2000-ci ildə təqiblərdən qurtulmaq üçün Böyük Britaniyaya mühacitər edən keçmiş xüsusi xidmət orqanlarının zabiti "FTX Rusiyanı partladır" adlı kitabında 1990-cı illərin sonunda Rusiyanı bürüyən terror aktlarını məhz Federal Təhlükəsizlik Xidmətinin törətdiyini bildirirdi. Onun fikrincə, məsuliyyəti çeçen mücahidlərinin üstünə atılan bu terror aktları Vladimir Putini hakimiyyətə gətirmək üçün planlaşdırılmışdı. 2006-cı il noyabrın 1-də Londonda görüş keçirdiyi dostu, Rusiya Federasiyası Dövlət Dumasının deputatı Aleksey Luqovoy tərəfindən zəhərlənmişdi. Həmin il noyabrın 23-də London xəstəxanalarından birində vəfat edib. Onun ölümünə səbə olan "Polonium-210" elementi adətən nüvə yanacağının hazırlanmasında istifadə olunur və çox güclü şüalanma təsirinə malikdir. Ölümündən əvvəl İslamı qəbul etmişdir.
Ramal İsrafilov
Ramal İsrafilov — Azərbaycanlı müğənni, bəstəkar.
Həyatı
İsrafilov Ramal 1985-ci il, iyun ayının 15-i Şamaxı şəhərində musiqiçi ailəsində dünyaya göz açıb. Valideynlərinin dediyinə görə 3 yaşında olarkən pianoda ilk dəfə "Cücələrim" mahnısını ifa edib. 1991-ci ildə Şamaxı şəhər 5 saylı orta məktəbə daxil olub. 1993-cu ildə ilk dəfə Türkiyənin Rize şəhərində Sarımsaq festivalı adlı konsert proqramında çıxış edib. 1997-ci ildə təhsilini davam etdirmək üçün Bakı şəhəri Bülbül adına orta ixtisas musiqi məktəbinin xanəndə sinfinə daxil olub.
1998-ci ildən 2000-ci ilə qədər Bakı şəhərindəki "Səyyah" folklor ansamblında solist kimi fəaliyyət göstəib. Bir çox böyük səhnələrdə həmin ansambl ilə çıxış edib. 2001-ci ildə təhsil aldığı məktəbi bitirib. 2002-ci ildə görkəmli Azərbaycan bəstəkarı Vaqif Gərəyzadənin yaratdığı "Aypara" vokal qrupuna dəvət olunub.
2004-cü ildə Azərbaycan müğənnisi Abbas Bağırovla birğə yaratdığı "A-Trio" adlı qrupda solist olaraq fəaliyyət göstərdi. 2009-cu ildə solo karyerasına start verib və hal-hazırda çox ciddi olaraq həm bəstəkar, həm də müğənni kimi fəaliyyət göstərir.
Bülbül (film, 1968)
Məzmun
Film xalqımızın sevimli sənətkarı, SSRİ xalq artisti, SSRİ Dövlət Mükafatı laureatı, Azərbaycan professional vokal məktəbinin banisi, görkəmli opera müğənnisi, xanəndə, musiqi folkloru tədqiqatçısı Bülbül Məmmədovun anadan olmasının 70 illiyinə həsr edilmişdir.
Film bizi müğənninin uşaqlıq illəri, onun boya-başa çatdığı musiqiçilər vətəni Şuşa şəhəri ilə tanış edir. Kadrlar bir-birini əvəz edir. Budur, Bülbül Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının tələbəsidir... Avropa vokal mədəniyyətinin mərkəzi Milan şəhəri... Sevdiyi sənətin sirlərinə dərindən yiyələnən Bülbül burada təhsil alır...
Kadrlar böyük sənətkarın həyat və yaradıcılığının ayrı-ayrı mərhələlərini göz önündə canlandırır.
Film iki hissədən ibarətdir. 2-ci hissə Bülbülün səhnə fəaliyyətindən danışır. Burada şair Süleyman Rüstəm, bəstəkar Qara Qarayev, müğənni S. Kozlovski görkəmli müğənni Bülbül haqqında xatirələrini söyləyirlər.
Film haqqında
Filmdə arxiv materiallarından-şəkil və kino sənədlərindən istifadə edilmişdir.
Tanacetum budjnurdense
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Amblyseius mazatlanus
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Kasyan-Bettimete
Kasyan-Bettimete — Olenok körfəzində yerləşən ada. İnzibati cəhətdən Yakutiya ərazisinə daxildir. Ada körfəzin mərkəzində, Olenok çayının deltasında yerləşir. Qərbində Xobuox-Arıta adası yerləşir. Ada uzunsov formaya malikdir. Şimal-qərbdən cənub-şərqə uzanmışdır. Üzəri qumla örtülüdür. Kiçik göllərə sahibdir.
Çalovabənzər qığırdaq
Calovabənzər qığırdaq (cartilago arytenoidea)
Sen-Boliz
INSEE kodu — 12212.
Kommuna təxminən Paris dən 560  km cənubda, Tuluza şəhərindən 140  km şimal-şərqdə, Rodez dən isə 70  km şərqdə yerləşir.
Tikanburun
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Sen-Boliz
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 98 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə 51 yaşda (15-64 yaş arasında) 38 nəfər iqtisadi cəhətdən, 13 hərəkətsiz (fəaliyyət göstərici 74.5%, 1999-cu ildə bu 58.8%) idi. 38 fəal 32 nəfərdən (18 kişi və 14 qadın), 6 nəfər işsiz (1 kişi və 5 qadın) çalışdı. 13 hərəkətsiz 1 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 9 nəfər təqaüdçü, 3 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir.
Bürünc "Neftçi" (film, 1966)
Məzmun
Film Azərbaycanın bir nömrəli "Neftçi" futbol komandası, onun uğurları haqqındadır.
Tumatlar
Tumatlar— Qədim Sibir cəmiyyəti. Xorilərin və qırğızların qonşuları.
Baccharis scoparia
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Tumatlar
Tarixi
1217-ci ildə qırgızların qonşusu olan Tumatlar üsyan edirlər.
Fəzlullah Rəşidəddin yazır: Çingiz xan Baarin boyundan Nayanın Tumatların üzərinə göndərilməsini əmr edir. Onun xəstələndiyini söylədilər. Buna görə o, Boraqul bahaduru göndərdi. [Monqollar] güclü bir orduyla Tumatlara hücum edib, onları hakimiyəti altına aldılar. Bu savaşda Boraqul bahadur həyatını itirdi. Tumatlar həddən artıq kinci və pis niyyətli xalq olduqlarından monqollar onların bir çoxunu qılıncdan keçirdilər.
Boraqul bahadurun ölümünə görə tumatlara qarşı yeni bir ordu göndərildi. Ordu, ormandan ağacları kəsərək irəliləyib tumatları qəflətən yaxaladılar. Çox çəkmədi ki, tumatlar yene üsyan etdilər.
Bir il sonra, yəni 1218-ci ildə, “Bars ilində Barqucin Tokum ilə Baylukdakı tumatların bir boyu baş qaldırdığında monqollar üsyanı yatırmaq üçün tumatlara qonşu olan qırğızlardan əsgər istəyirlər. Buna görə qırğızlar da üsyan edirlər”.
S. A. Uqdujekov, o dönəmlər qırğız-monqol münasibətlərinin pozulmağa başlamasını belə açıqlayır: Monqol aristokrasiyası şimalda böyük dirənişlə qarşılaşacaqlarını gözləmirdilər. Xorçi öz əmrində olan üç min əsgəri və Taxay ilə Aşihanın birlikləriylə yola çıxdı. Tümən üçün gərəkli digər beş min əsgəri orman xalqlarından təşkil edəcəydi. Bölgənin yeni hamisi olan Xorçi bu qədər əsgəriylə məqsədinə çata bilməzdi. Sonucda, Kıştım boylarından biri olan tumatlar, Xorçi və ona yardıma göndərilən Xuduqu bəyi (Orman boylarını çox yaxşı tanıyan) girov götürür və Çingiz xanın yaxın dostu olan Boroqulun əsgərlərini məğlub edirlər.
"Qırğızıstan tarixi" kitabında da tumatlar haqqında qeyd var. Kitabda yazılır: "Üsyan Çingiz xanın Çini istila etdiyi dönəmdə başladı. İlk olaraq monqollara qızlarını kəniz olaraq vermək istəməyən Monqol dilli tumatlar baş qaldırdı. Ardından qırğızlar qonşularının üsyanını yatırmaq üçün əsgər verməyi rədd etdiler və Baarinlər də bunların fəaliyətini gizlincə dəstəklədilər. Onların başçısı, xəstəliyini bəhanə edərək üsyançılara qarşı səfərə çıxmaqdan boyun qaçırdı.
Buynuzabənzər qığırdaq
Buynuzabənzər qığırdaq (cartilagines corniculata)
Amblyseius mcmurtryi
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Anna Politkovskaya
Anna Stepanovna Politkovskaya (qızlıq soyadı: Mazepa; ]) — Rusiyada baş verən siyasi hadisələr və xüsusən də İkinci çeçen müharibəsi haqqında məqalələr yazıb reportajlar hazırlayan rusiyalı jurnalist, yazıçı və insan haqları müdafiəçisi.
Daha çox Çeçenistan münaqişəsi ilə bağlı araşdırmalar aparan xanım jurnalist Rusiya ordusunun münaqişə bölgəsində törətdiyi özbaşınalıqlardan, adam oğurluqlarından və korrupsiyadan geniş məqalələr yazıb. O, həmçinin Çeçenistan rəhbəri Ramzan Kadırovu da müxtəlif cinayətlərdə ittiham edib. Anna Politkovskaya "Putinin Rusiyası" və "Putinsiz Rusiya", "Çeçenistan: Rusiyanın utancı" sənədli kitablarının müəllifidir. Həmin kitablarda prezident Vladimir Putinin siyasi kursu kəskin tənqid olunub.
Məhz Çeçenistanla bağlı reportajlarına görə o, ölkə və dünya miqyasında tanınmağa başlayır. 7 il ərzində bəzi qısnamalara və təhdidlərə baxmayaraq o, müharibə haqqında yazmaqdan çəkinməməmiş və fəaliyyətini əsasən bu sahəyə yönəltmişdir. O Çeçenistandakı rus hərbçiləri tərəfindən həbs olunaraq güllələnməsi imitasiya edilib. Daha sonra 2004-cü ildəki Beslan hadisələrini işıqlandırmaq üçün təyyarəyə minir. Burada içkisinə zəhər qatıldığı üçün zəhərlənir. Nəticədə Beslana gedə bilmir və Moskvada müalicə olunmağa başlayır.
Fəaliyyətinə görə bir sıra mükafatlara layiq görülən Politkovskaya 7 oktyabr 2006-cı il tarixində yaşadığı binanın liftində qətlə yetirilmişdir. Onun ölümündə təqsirli bilinən beş nəfər 2014-cü ilin iyun ayında həbs cəzasına məhkum ediliblər, lakin bu günə qədər cinayəti kimin sifarişi olduğu, buna görə kimin ödəniş etdiyi haqda heç bir məlumat yoxdur.
Həyatı
Anna Mazepa 30 avqust 1958-ci ildə Nyu York şəhərində anadan olmuşdur. Onun atası Stepan Mazepa əslən Ukraynanın Kostobobrov kəndindəndir. Valideynləri BMT-də işləyən SSRİ diplomatları olublar. Anna öz uşaqlığının çox hissəsini Moskvada keçirib. Daha sonra 1980-ci ildə Moskva Dövlət Universitetinin Jurnalistika məktəbini Marina Svetayevanın poeziyası ilə bağlı dissertasiyanı yazaraq bitirib. Burada təhsil aldığı dövrdə öz qrup yoldaşı Aleksandr Politkovskiy ilə tanış olaraq ailə həyatı qurur. Onların bu evlilikdən Vera və İlya adlı iki övladları var. Uşaqlıq illərini çıxmaq şərtilə Anna Politkovskaya həyatı təhlükədə olduğu dövrlər belə ölkə xaricində bir neçə həftədən artıq vaxt keçirməyib. Amerika vətəndaşı olsa belə heç vaxt Rusiya vətəndaşlığından imtina etməyib.
Jurnalistika fəaliyyəti
1982–1993-cü illərdə "İzvestiya" və "Vozduşnıy transport" qəzetlərində, "ESKART" yaradıcı birliyində eləcə də "Paritet" nəşriyyatında fəaliyyət göstərib. 1994-cü ilə qədər gündəlik çıxan "Meqapolis Ekspress" qəzetində icmal yazarı olub. 1994–1999-cu illərdə "Obşaya qazeta" qəzetinin icmalçısı və fövqəladə hallar şöbəsinin redaktoru kimi fəaliyyət göstərib.
1999-cu ildə "Novaya qazeta" qəzetinin xüsusi müxbiri və icmalçısı olub. O fəaliyyət göstərdiyi müddətdə dəfələrlə döyüş əməliyyatları keçirilən ərazilərdə olub. Çeçenistandakı hərbi əməliyyatlar haqqında çəkdiyi silsilə reportajlara görə 2000-ci ilin yanvar ayında Rusiyanın "Qızıl qələm" mükafatına layiq görülüb.
Anna Politkovskaya Çeçenistanla bağlı bir sıra sənədli kitabların müəllifidir. "Cəhənnəmə səyahət Çeçen gündəliyi", "İkinci çeçen müharibəsi", "Çeçenistan Rusiyanın rüsvayçılığı" adlı kitablarla yanaşı "Razılaşdırılmış cəza", "İtən insanlar" kimi vacib məqalələri də mövcuddur. Onun "Novaya qazeta" qəzetindəki son məqaləsi "Razılaşdırılmış cəza" Rusiya federal qüvvələri tərəfindən döyüşən çeçen dəstələrinin fəaliyyətinə həsr olunub. Onun bir çox kitabları xarici dillərə tərcümə edilərək müxtəlif ölkələrdə çap olunub.
Hüquq müdafiəçisi kimi fəaliyyəti
Jurnalistika fəaliyyəti ilə yanaşı Anna Politkovskaya həm də hüquq müdafiəçisi kimi də fəaliyyət göstərirdi. O, ölmüş əsgər analarına öz haqlarını məhkəmədə qorumağa, Müdafiə Nazirliyindəki korrupsiya hallarını araşdırmağa, Nord — Ost qurbanlarına kömək edirdi.
Mövcud hakimiyyəti çox sərt və emosional şəkildə tənqid edirdi:
haqqında məlumatlar verirdi. Hərbçilər isə məlumatları təkzib edirdilər.
Ço Un-Hi
Karyerası
Ço Un-Hi Cənubi Koreya yığmasının heyətində 1996-cı ildə Atlanta şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXVI Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Final oyununda Danimarka yığmasına 37:33 hesabı ilə məğlub olan Cənubi Koreya yığması, Atlanta Olimpiadasını 2-ci yerdə başa vurdu və gümüş medal qazandı.
Anna Politkovskaya
Öldürülməsi və istintaq
Anna Politkovskaya 7 oktyabr 2006-cı ildə Moskvada yaşadığı binanın liftində güllələnib. Polis əməkdaşları sonradan onun nəşinin yanında səsboğuculu Makarov tapancası və dörd ədəd güllə gilizi tapdılar. İlkin baxışda bu qətlin sifarişli olduğu bəlli olurdu çünki baş daxil olmaqla mərhuma dörd güllə vurulmuşdu. 27 avqust 2007-ci ildə FTX ŞTİBİ rəisi A. Kupryajin bəyan etdiki, Anna Politkovskayanın ölümündə Moskva Mərkəzi Dairəsinin FTX əməkdaşı polkovnik-leytenant Pavel Ryaquzov ittiham olunur.
Markos Pontes
Markos Pontes — Braziliyanın ilk kosmonavtı.
Anna Politkovskaya
Öldürülməsi və istintaq
200px|thumb|right|Anna Ploitkovskayanın [[Troyekurov qəbiristanlığında yerləşən qəbiri]]
Sonradan Moskva məhkəməsi beş kişini Anna Politkovskayanı 2006-cı ildə qətlə yetirməkdə təqsirli bilib. Bir kişi onu güllələməkdə, daha dörd kişi isə qətli təşkil etməkdə təqsirli sayılıb. Onlardan üçü Çeçenistandan olan qardaşlardır. 2009-cu ildə keçirilən məhkəmədə kişilərdən üçünə bəraət verilib. İlkin qərar Rusiyanın Ali Məhkəməsi tərəfindən ləğv edilib, amma Ali Məhkəmə onların işinə yenidən baxılmasına göstəriş verib. Qardaşlardan biri, Rüstəm Mahmudov, tətiyi çəkməkdə, onun qardaşları isə hadisə yerindən qaçmaq üçün sürücülər olmaqda təqsirli bilinib. Onların daha bir qohumu və təqaüdə çıxmış polis işçisi qətli təşkil etməkdə günahkar elan edilib.
Markos Pontes
Həyatı
Markos Pontes 11 mart 1963-cü ildə Braziliyada, San-Paulo ştatının Bauru şəhərində anadan olub.
Anna Politkovskaya
Öldürülməsi və istintaq
2011-ci ilin may ayında müstəntiqlərin qətli törətməkdə birbaşa təqsirli bildikləri Rüstəm Mahmudovun həbsi ilə istintaqda canlanma baş verdi. Bir neçə aydan sonra qətli təşkil etməkdə günahlandırılan polis polkovnik-leytenantı Dmitriy Pavlyuçenkov həbs olundu. Pavlyuçenkov istintaqla razılığa gəlir ki təhlükəsizliyinin qarşılığında qətllə bağlı bildiyi hər şeyi onlara danışacaq. 2012-ci ilin dekabr ayında məhkəmə onun, 11 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilməsi barədə qərar çıxarıb. İttihama görə keçmiş zabit Dmitri Pavlyuçenkov jurnalistin hərəkət marşrutlarını izləyib və qatilə silah verib. Hökmə görə keçmiş polis zabiti jurnalistin ailəsinə də 3 milyon rubl – təxminən 98 000 dollar pul ödəməlidir.
2013-cü ilin yay ayında Moskva Şəhər Məhkəməsi Anna Politkovskayanın ölümündə iştirakda şübhəli bilinənlərlə bağlı araşdırmalara başladı. Əvvəlcə bəraət almış İbrahim və Cəbrayıl Mahmudovlar, keçmiş polis işçisi Sergey Hacıqurbanov və Mahmudovların üşüncü qardaşı Rüstəm ilə əmiləri Lom Əli Qaydukaev həbs olundular. 12 il müddətinə azadlıqdan məhrum olunan İbrahim Mahmudov tutulanlar arasında ən az həbs cəzası alan oldu. İttihama görə o, Anna Politkovskayanın evindən bir neçə küçə uzaqda dayanmış və onun gəlişini qardaşı Cəbrayıl Mahmudova xəbər vermişdi. Cəbrayıl Mahmudov isə 14 il müddətinə azadlıqdan məhrumetmə cəzası aldı. Prokurorların iddiasına görə o, cinayəti törədən öz qardaşı Rüstəmi cinayət törədilmiş yerə maşınla gətirmişdi. Qətli törətməkdə təqsirli bilinən Rüstəm Mahmudov və qətli təşkil etməkdə günahlandırılan Lom Əli Qaydukaev isə ömürlük həbs cəzasına məhkum edildilər. İttihamın yekun qərarına əsasən 2006-cı ilin yayında Qaydukaev Anna Politkovskayanın qətli üçün 150 min dollar alıb. O, qətlin bütün planını cızıb və bunun üçün öz qohumlarını Mahmudov qardaşlarını eləcə də keçmiş DİN əməkdaşları Dmitriy Pavlyuçenkovla Sergey Hacıqurbanovu da cəlb edib. Sergey Hacıqurbanov isə cinayətkar qrupun hərəkətini koordinasiya etdiyi üçün cəzasını sərt rejimli koloniyada çəkmək şərtilə 20 il azadlıqdan məhrum edilib.
Markos Pontes
Həyatı
1998-ci ildə NASA-ya göndərilib. Orada Pontes kosmik uçuşlara hazırlıq keçib. 2000-ci ilin dekabr ayında NASA-nın astronavtı elan edilib. Pontes hələ 2003-cü ildə kosmosa uçmalıydı. Lakin "Kolumbiya" şatlının qəzasından sonra bütün şatlların uçuşları təxirə salındı.
Anna Politkovskaya
Öldürülməsi və istintaq
Qətldə təqsirləndirilənlər həbs olunsalar belə qətlin sifarişçisi hələ də tapılmayıb. 10 iyun 2017-ci ildə isə qətli təşkil etməkdə təqsirli bilinən Lom Əli Qaydukaev xəstəxanada ölüb. Rəsmilər onun xroniki xəstəlikdən öldüyünü deyiblər, lakin onun həbsxanada döyülərək öldürüldüyü də iddia olunur. Müttəhimlərin beşi də tamamilə günahsiz olduqlarını bəyan ediblər. Qətli törətməkdə təqsirləndirilən digər məhbus Rüstəm Mahmudov isə 2019-cu ilin avqust ayında Yeva Merkaçevaya verdiyi müsahibəsində günahkar olmadığını və heç vaxt bir insana atəş açmadığını deyir. Bundan başqa o, əmisi Lom Əli Qaydukaevin artıq məlumat verməsin deyə türmədə döyülərək öldürüldüyünü də idda edib.
Maraqlı faktlar
Çoxları hesab edirlər ki, Politkovskayanın oktyabrın 7-də Rusiya prezidenti Vladimir Putinin ad günündə qətl edilməsi heç də təsadüf deyil. Çeçenistanda hamı oğul Kadırovun özünü müstəqil elan etmiş İçkeriyanın lideri Aslan Masxadovun 2005-ci ildə öldürülməsini qadınlar üçün "8 mart hədiyyəsi" adlandırdığını yaxşı xatırlayır. Anna Politkovskayanın da qətlinin Ramzan Kadırovun Putinə hədiyyəsi olduğu idda edilir.
Markos Pontes
Həyatı
Braziliya ilə Rusiya arasında 2 sentyabr 2005-ci ildə imzalanmış müqavilə Pontesa kosmik uçuş etməyə şərayit yaradıb. Beləliklə, bort mühəndisi olan Markos Pontes 30 mart 2006-cı il tarixində Baykonur kosmodromundan "Soyuz TMA-8" kosmik gəmisində kosmosa uçdu.
Anna Politkovskaya
Xatirəsi
Anna Politkovskayanın xatirəsinə adı verilmiş yerlər:
Marş torpaqlar
Marşı torpaqlar  — dəniz sahilinin alçaq yerlərində, o cümlədən deltalarda dövrü olaraq qabarmalar və dəniz dalğalarının təsiri altında formalaşmış torpaq tipi.
Xüsusiyyəti
Bu torpaqlarda şoran bitkilər yayılmışdır. Torpaq profili zəif inkişaf etmişdir. Şoranlaşma və gilləşmə xarakterikdir. Mühit reaksiyası turşudan zəif qələviyə qədər dəyişir. Şoranlaşma sulfatlı-xloridli olub, səthdə duz bozartları yaranır.
Yadigar Məmmədli
Yadigar Məmmədli (Yadigar Tarix oğlu Məmmədli) — Bakı Beynəlxalq Mulltikulturalizm Mərkəzinin İnformasiya Təminatı və Sənədlərlə İş şöbəsinin müdiri, jurnalist.
Haqqında
Yadigar Tarix oğlu Məmmədli 29 avqust 1961-ci ildə anadan olub. O, 1978 – 1983-cü illərdə Bakı Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsində təhsil alıb. Azərbaycan, rus, türk və ingilis dillərini bilir. Evlidir, 2 övladı, 2 nəvəsi var.
Fəaliyyəti
1996-cı il Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinə seçkilər zamanı namizədliyi qeydə alınıb. 1996–2018-ci illər ərzində media ilə bağlı müxtəlif beynəlxalq və yerli seminarlarda iştirakcı və təşkilatçı, Ukrayna və Qırğızıstanda keçirilən prezident və parlament seçkilərində isə beynəlxalq müşahidəçi qismində iştirak edib. Yadigar Məmmədli "KİV-in iqtisadi əsasları və menecment problemi" (2002), "Seçki: jurnalistlərin yaddaş kitabı"(2005) kitablarının, media sahəsində yüzlərlə məqalə və yazıların müəllifidir. Slavyan Universitetin, Azərbaycan Dillər Universitetinin və Bakı Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsində 2006–2018-ci illərdə müəllim işləyib. ATƏT-in Bakı bürosunun, Avropa Şurasının Bakı ofisinin 2006-cı ildən hazırkı dövrədək media sahəsində bir sıra layihələrində media üzrə expertdir.
Avropa Mətbuat Şuraları Alyansının üzvüdür. 2014–2015-ci illər Avropa Şurasının "MDB ölkələri Mətbuat Şuraları şəbəkəsinin" icraçı direktoru olub. Azərbaycan Mətbuat Şurasında "Mətbuat və dövlət qurumları arasında münasibətlərin qurulması" daimi komissiyasının sədri, "Azərbaycan dili" komissiyasının üzvüdür. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev Cənablarının "Azərbaycan dilinin qloballaşma şəraitində zamanın tələblərinə uyğun istifadəsinə və ölkədə dilçiliyin inkişafına dair Dövlət Proqramı haqqında" 23 may 2012-ci il tarixli sərəncamına uyğun olaraq yaradılan işçi qrupunda Mətbuat şurasının nümayəndəsi olub. 2013-cü il Azərbaycan Respublikası Prezident seçkilərində QHT Əməkdaşlıq Alyansının həmsədri kimi seçkilərin bütün ölkə boyu monitorinqinin və exsit-polun keçirilməsini həyata keçirib.
Bir müddət Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının üzvü olmuşdur. 2000-ci ildə Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası daxilindəki bölünmə zamanı Mirmahmud Mirəlioğlu liderliyindəki klassiklər qanadında fəaliyyət göstərməyə başlamışdır.
Ələkbər Həşimov
Ələkbər Ələsgər oğlu Həşimov — Zəngilan rayonu İcra Hakimiyyətinin başçısı (1996–1998).
Həyatı
Ələkbər Həşimov 1951-ci ildə Zəngilan rayonunun Rəbənd kəndində doğulub.
1969-cu ildən Bakı şəhərində yaşayır. İxtisasca inşaatçı mühəndisdir.
Ailəsi
Atası Sosialit Əməyi Qəhrəmanı olmuşdur.
2 oğul,1 qız övladı var.
Fəaliyyəti
30 mart 1996-cı il tarixində Zəngilan rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsinə təyin olunmuşdur.
26 avqust 1998-ci ildə işdə ciddi nöqsanlara yol verdiyinə görə Zəngilan Rayonu İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsindən azad edilmişdir. 12 il müddətinə həps edilmişdir. 18 mart 2008-ci il Əfv sərəncamıyla azadlığa çıxmışdır.
Mükafatları
1978-ci ildə Komsomol mükafatı laureantı (Arxitektura sahəsində) adına layiq görülmüşdür.
Yeni Timeşkə (Avurğazı)
Yeni Timeşkə — Başqırdıstan Respublikası nın Avurğazı rayonu nda yerləşən kənd. Kənd İsmayıl kənd şurası nın tərkibindədir.
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə tatarlar (91 %) üstünlük təşkil edir.
Əkbər Bayramov
Əkbər Bayramov (tam adı: Bayramov Əkbər Salman oğlu; ) — Azərbaycan alimi, psixologiya elmləri doktoru, Azərbaycan SSR əməkdar elm xadimi, professor.
Həyatı
30 dekabr 1930-cu ildə Ağdam rayonunun Əlimədətli kəndində anadan olmuşdur. O, Əlimədətli kənd 7-illik məktəbini (1945), Ağdam Pedaqoji Texnikumunu (1945–1949) və Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsinin məntiq-psixologiya şöbəsini (1949–1954) əla qiymətlərlə bitirmiş, Universitetin Böyük Elmi Şurasının qərarı ilə psixologiya ixtisası üzrə aspiranturaya tövsiyə edilmiş və Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunda psixologiya ixtisası üzrə aspiranturada təhsil almışdır (1954–1957). Ə.S. Bayramov APİ-də aspirantura şöbəsinin müdiri (1957–1958), elmi işlər üzrə prorektorun köməkçisi işləmişdir (1958–1960). 1959-cu ildə "Təfəkkürün müstəqillik və tənqidiliyinə görə III–IV sinif şagirdlərinin fərdi xüsusiyyətləri" mövzusunda namizədlik və 1969-cu ildə "Kiçik məktəb yaşlı şagirdlərdə təfəkkürün müstəqillik və tənqidiliyinin inkişaf dinamikası" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. 1960–1970-ci illərdə APİ-nin psixologiya kafedrasında baş müəllim, dosent, professor vəzifələrində işləmişdir. 1965–1969-cu illərdə əvəzçilik üzrə Azərbaycan Dövlət Elmi-Tədqiqat Pedaqogika İnstitutunda baş elmi işçi işləmiş və həmin illərdə İstitutun psixologiya laboratoriyasının digər əməkdaşları ilə birlikdə təlimdə şagirdlərin fəallaşdırılması və onlarda idrak proseslərinin inkişaf etdirilməsinin psixoloji problemləri ilə bağlı tədqiqat işləri aparmışdır. Ə.S.Bayramov eyni zamanda Yerevan Pedaqoji İnstitutunun Azərbaycan bölməsinə kömək məqsədilə əvəzçilik üzrə (1965–1983) orada işləmişdir. 1970–1971-ci illərdə APİ-də psixologiya kafedrasında professor, 1971–1992-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinində pedaqogika və psixologiya kafedrasının müdiri, 1992-ci ildə kafedralar ayrıldıqdan sonra Bakı Dövlət Universitetində psixologiya kafedrasının müdiri, 1999-cu ildən həmin kafedrada professor vəzifəsində işləmişdir. 1960–2004-cü ilə kimi keçmiş sovetlər ölkəsi məkanında, xarici ölkələrdə, xüsusən də respublikada keçirilmiş bir çox elmi konfrans və simpoziumlarda, eləcə də beynəlxalq elmi konqreslərdə fəal iştirak etmiş, psixologiya elminin aktual problemlərinə dair maraqlı elmi məruzələrlə çıxış etmişdir.
Təhsili, elmi dərəcəsi və elmi adları
1945–1949-cu illərdə ADU-nun Filologiya fakültəsinin məntiq-psixologiya şöbəsini əla qiymətlərlə bitirmişdir. 1954-cü ildə Universitetin Böyük Elmi Şurasının qərarı ilə Psixologiya ixtisası ilə aspiranturaya tövsiyə edilmiş və Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunda psixologiya ixtisası üzrə aspirantura təhsil almışdır. (1954–1957) 1959-cu ildə "Təfəkkürün müstəqillik və tənqidiliyinə görə III–IV sinif şagirdlərinin fərdi xüsusiyyətləri" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmiş və psixologiya elmləri namizədi elmi dərəcəsini almışdır. 1969-cu ildə "Kiçik məktəb yaşlı şagirdlərdə təfəkkürün müstəqillik və tənqidiliyinin inkişaf dinamikası" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmiş və psixologiya elmləri doktoru elmi dərəcəsini almışdır.
Əmək fəaliyyəti
"Etnik psixologiya", "İnkişaf və istedad", "Milli psixologiyanın aktual problemləri", "İdarəetmənin sosial-psixoloji problemləri", fənləri üzrə mühazirə və seminar dərsləri aparır. 40-a qədər monoqrafiya, dərslik, dərs vəsaiti, 250-dən artıq elmi məqalə və tezisin müəllifidir.
Tofalar dili
Tofalar dili — tofaların dili. Tofalar Rusiyanın İrkutsk vilayətinin Nijneudin rayonunun iki kəndində - Tofalar və Nerxində yaşayan türkdilli xalqdır. Bu dildə danışanların sayı 93 nəfərdir.
Sayan qrupunun tayqa aeralı
Türkdilli sayan qrupunun tayqa aeralına tofalar dili ilə yanaşı aşağıdakı dil və dialektlər daxildir : tuva dilinin şimal-şərqi (tocin) və cənub-şərqi (Tuvanın Tocin və Piy-Xem rayonları) dialektləri, soyot-tsatan dili dili daxildir. Soyot-tsatan dili soyot (Buryatiya), tsatan və uyqur-uryaxan idomları (Monqolustan) dialektltinə ayrılır. Bu dialektlər həm bir dilin üç dialekti, həm də yaxın qohum dillr kimi xarakterizə edilir. Tsatan və uryan-uryaxan dilləri bir-birinə çox yaxındır.
Tofalarca söz nümunələri
мен :mən
сен :sən
оң (oŋ) :on (o)
биъс :biz
сілер :siz
оларың :onların
бо(bo):bu
Yüzillik Olimpiya Parkı
Yüzillik Olimpiya Parkı — Georgia World Congress Center Authority tərəfindən idarə edilən və ona məxsus Corciya ştatının inzibati mərkəzi olan Atlantanın mərkəz hissəsində yerləşən ictimai parkdır. Park Olimpiya Oyunlarının yüzilliyinin şərəfinə 1996-cı ildə infrastrukturun yaxşılaşdırılmasının bir hissəsi kimi Atlanta Olimpiya Komitəsi tərəfindən tikilib. Parkın milyollarla ziyarətçiləri hər il bir neçə hadisəyə şahidlik edir. Bunlara məşhur musiqi konsertləri, Müstəqillik günü konsertləri və atəşfəşanlıq daxildir.
Tarixi
thumb|400px|Yüzillik Olimpiya Parkı, 2011 Parkın ərazisi əvvəllər atılmış və baxımsız sənaye binaları və böyük boş sahələrdən ibarət idi. Atlanta Olimpiya Komitəsinin başçısı Billi Peyn parkı həm şəhər üçün silinməz irs kimi, həm də Olimpiya Oyunları zamanı tamaşaçılar və ziyarətçilər üçün mərkəzi görüş yeri kimi düşünmüşdü. Olimpiya zamanı parkı dünyaya nümayiş etdirmək məqsədilə, Atlanta Olimpiya Komitəsi parkın tikilməsi və tərtibatı üçün dizayn yarışması keçirmək qərarına gəlib. Atlanta Olimpiya Komitəsi tərəfindən park üçün dizayn layihəsinin qalibi kimi H.J. Russell & Company inşaat və dizayn firması seçildi.
Yüzillik Olimpiya Parkı iki mərhələdə tikilib. Tikintinin birinci mərhələsi 28 milyon dollar ABŞ dolları dəyərində idi. Tamamlama işləri 1996-cı ilin iyulunda  Yay Olimpiya Oyunları vaxtı başa çatıb. Olimpiya Oyunları zamanı parkda sponsorların eksponatları saxlanılıb, əyləncə və medalların təqdimatı keçirilib. Tikintinin ikinci mərhələsi Oyunlar başa çatdıqdan qısa müddət sonra başlanılıb və 1998-ci ildə tamamlanıb. İkinci mərhələdəki tikintiyə sərf olunan məbləğ 15 milyon ABŞ dolları dəyərində olub.
1996-cı il partlayışı
thumb|left|Tornadonun parka vurduğu ziyan 1996-cı il iyulun 27-də parkda təşkil olunmuş şənlik zamanı baş vermiş partlayış iki nəfərin ölümü, yüz on bir nəfərin yaralanması ilə nəticələnmişdir. Parkda və bütün idman meydançalarında təhlükəsizlik bu hadisədən sonra daha da ciddiləşdirildi. Olimpiadadan qısa müddət sonra, 1998-ci ilin yazınadək park təmir üçün bağlanıb.
2008-ci il tornadosu
10 mart 2008-ci ildə Atlantanın mərkəz hissəsindən keçən tornado zamanı parka da kiçik ziyan dəyib. 65 fut hündürlüyündə iki işıq dirəyi aşıb. 1880-ci ildən bəri ilk dəfə idi ki, tornado bu əraziyə ziyan vururdu.
Yerləşmə
Park Atlantada yerləşən bir çox böyük şirkətlərlə əhatə olunub. Parkın qərb tərəfi bütünlüklə Corciya Dünya Konqresi Mərkəzi , Georgia Dome (stadion), Filips Arena və CNN Mərkəzi ilə, şimal hissəsi isə World of Coca-Cola və Corciya Akvariumu ilə əhatə olunub. Park qərbdən Marietta küçəsi, şimaldan Baker küçəsi, cənub və şərqdən isə bu parkın gəzinti yeri ilə həmsərhəddir.
Xüsusiyyətlər
thumb|right|250px|Yüzillik Olimpiya Parkında fəvvarənin gecə görünüşü Parkın əsas xüsusiyyəti sinxron musiqili fəvvarə və kompüterlə idarə olunan işıqlarla bir-birinə birləşmiş halqaların əmələ gətirdiyi fontandır. Fəvvarənin formasını Atlantanın isti yay günlərində uşaqların əylənməsi və eləcə də simfonik musiqi həvəskarları və qaçıcıların sərinləməsi üçün tərtib olunmuş meydança təşkil edir. Bu ərazi 4-10 metr hündürlüyündə 251 fəvvarədən ibarətdir və həmçinin də yaxınlıqda yerləşən muzeyin qarşısındakı həyətə gözəl görünüş verir.
Fəvvarənin ərazisi 1996 Yay Olimpiya Oyunlarından əvvəl hər bir Yay Olimpiya Oyunlarına ev sahibliyi etmiş ölkənin bayraqları və səkkiz 65 fut hündürlüyündə klassik Yunan sütunlarını xatırladan işıq dirəkləri ilə əhatə olunub. Parkın ərazisində bir neçə yerdə heykəltərəşlıq nümunələri də var. Bu heykəltəraşlıq nümunələri sırasına müasir Olimpiya Hərəkatının atası sayılan Pyer de Kubertenin heykəli də daxildir. Kiçik amfiteatr isə parkın cənub hissəsində yerləşir.
Yüzillik Olimpiya Parkının ərazisindəki fəvvarələr ilin bütün 365 günü, gündə dörd dəfə olmaqla nümayiş olunur. Fəvvarələr saat 12:30, 3:30, 6:30, 9:30 da işə salınır.
2013-cü ilin iyulunda birinci dəfə olaraq Atlantanda səyyar Şeytan çarxı quraşdırılmışdı. 42 kondisionerli vaqonlara malik 200 metrlik çarx parka və ətraf ərazilərə çox gözəl görünüş verirdi.
Çikara Haşimoto
Çikara Haşimoto — Riki Haşimoto adı ilə tanınan yapon aktyor və beysbol oyunçusu. Haşimoto 1950-ci illərdə Mainichi Orionları komandasında beysbol oynuyurdu. Zədə səbəbi ilə 1958-ci ildə karyerasını bitirmək məcburiyyətində qaldı. Bundan sonra Deiei studiyasına qoşularaq aktyorluğa başladı.
Aktyor olaraq 1960-cı illərdə Daimajin rolu ilə filmlərdə oynamağa başladı. 1972-ci ildə döyüş sənəti ustası, aktyor Brüs Li ilə bərabər rol aldığı "Fist of Fury" filmində Hiroşi Suzuki rolu ilə tanındı.
Keçmiş yapon beysbol oyunçusu və aktyor Çikara Haşimoto 11 oktyabr 2017-ci ildə 83 yaşında vəfat etdi.
Xarici keçidlər
Çikara Haşimoto Riki Haşimoto
Həmmad ibn Buluqqin
Həmmad ibn Buluqqin Ziri əs-Sanhaci əl-Bərbəri  (?-1028) — Həmmadilər sülaləsi və dövlətinin qurucusu.
Həyatı
Fatimi xəlifəsi Muiz-Lidinillaha tabi olaraq Mərkəzi Məğribdə Zirilər dövlətini quran Bərbəri Sanhacə qəbiləsinə mənsub Buluqqin b. Zirinin oğludur. Bir müddət Kayrəvanda fiqh təhsili gördü və cədəl kitablarını incələdi; ancaq cəsur və atılgan şəxsiylə daha çox əsgəri sahədə təmayüz etdi. Buluqqinin yerinə keçən Mənsurun dönəmində (984-996), Əbül-Bahar b. Zirinin Cəzayirdə istiqlalini elan etmə təşəbbüsünü əngəllədi; əsl şöhrətini isə Mənsurdan idarəni alan Badis b. Muiz dönəmində (996-1016) Sanhacə torpaqlarını təhdid edən Zənatəlilər qarşısındakı başarılarıyla qazandı. Badis tərəfindən “naibül-əmir” ünvanıyla ölkənin qərb kəsimində əmin-amanlığı qorumaqla vəzifələndirildi və ona Əşir bölgəsiylə zəbt edəcəyi yeni torpaqlar iqta olaraq verildi.
Həmmad, xanədan mənsubu Maksin və Zavi qardaşların üsyanlarını yatıraraq (1000) və Zənatəlilər qarşısında üst-üstə uğur qazanaraq Zab, Məsilə və civarını itaət altına aldı (1005). Ayrıca Badisin izniylə, ələ keçirdiyi torpaqlarda qurulub valiliyinə gətirildiyi yeni vilayətin idari mərkəzi olmaq üzrə Məsilə yaxınında torpağı əkin-biçinə əlverişli bir yerdə Kalatü-Bəni Həmmad deyilən müstahkəm və mükəmməl müdafiə və xəbərləşmə imkanlarına sahib şəhəri inşa etdi. Bir müddət sonra da əsl amacını gerçəkləşdirdi və Badisin Konstantin (Kustantinə, Kusantinə) torpaqlarının ona təslimi mövzusundakı əmrini dinləməyərək qardaşı İbrahimin dəstəyiylə Zirilərə qarşı müstəqilliyini elan edib Həmmadilər dövlətini qurdu (1015); arxasından da Fatimilərlə ilişkilərini pozub Abbasilərlə ittifaqa girdi. Bu gəlişmələr üzərinə Badis Kalatü-Bəni Hammadı mühasirə etdi; qala altı ay sonra düşmə nöqtəsinə gəldiysə də, Badisin anidən ölməsi üzərinə müdafiəni qaldırıldı (1016). Həmmad, iki il sonra da Badisin yerinə keçən oğlu Muiz tərəfindən məğlubiyyətə uğradıldı və barış istəmək məcburiyyətində qaldı. Ancaq Muiz onu bağışlayıb bütün Mərkəzi Məğribin hökmdarı olaraq tanıdı. Beləcə Zirilər biri Kalatü-Bəni Həmmadda, digəri Kayrəvanda olmaq üzrə rəsmən iki dövlətə ayrıldı. Həmmadın son illərində Abbasilər yerinə təkrar Fatimilərə yanaşdığı anlaşılır.
Qaynaqlarda Həmmad əl-Bərbərinin cəsur, qərarlı, comərd və zəki bir insan olduğu qeyd edilir.
Qubadlı
Qubadlı — Azərbaycanın Qubadlı rayonunun inzibati mərkəzi, Qubadlı şəhər inzibati ərazi dairəsində şəhər.
Amblyseius megaporos
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Qubadlı
Etimologiyası
"Qubadlı" oykonimi kürd mənşəlidir. Qubadlı adında kürd tayfası indi də İranda yaşamaqdadır.
Coğrafiyası
Laçından cənubda, Bazarçayın sağ sahilində, yarpaqlı meşələr arasında yerləşir.
Tarixi
Qubadlı Rusiya imperiyası dövründə Yelizavetpol quberniyasının Zəngəzur qəzasının tərkibində olmuşdur. Sovet dövründə Qubadlı əvvəlcə Azərbaycan SSR-in Zəngilan rayonunun bir hissəsi idi, sonra isə Qubadlı rayonu yaradılmış və onun inzibati mərkəzi təyin edilmişdir. Şəhər 1923-cü ildən 1930-cu ilə qədər Kürdüstan qəzasının tərkibində olmuşdur. 1933-cü ildə Qubadlı Zəngilan rayonunun eyniadlı kənd sovetinin tərkibində olmuşdu.
Qubadlıya 1962-ci ildə şəhər tipli qəsəbə, 24 iyul 1990-cı ildə şəhər statusu verilmişdir. Burada asfalt zavodu, quşçuluq fabriki, daş karxanası, üç məktəb, iki xalq kitabxanası, mədəniyyət evi, kinoteatr və xəstəxana yerləşirdi. Qubadlı şəhəri Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı, 31 avqust 1993-cü ildə Ermənistan silahlı birləşmələri tərəfindən işğal edilmiş, oranın azərbaycanlı əhalisi məcburi köçkün olmuşdur. Azərbaycan şəhəri İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı, 25 oktyabr 2020-ci ildə azad etmişdir.
Əhalisi
"1886-cı il ailə siyahılarından çıxarılmış Zaqafqaziya diyarının əhalisi haqqında statistik məlumatlar toplusu"na görə, Qubadlıda hamısı tatar (sonradan azərbaycanlı) olmaqla 326 nəfər yaşayırdı. Hər halda, XIX əsrin ikinci yarısında Qacar hakimiyyətinin təqibindən qaçmış və burada yaşayan qohumlarına sığınan kürdlər Qubadlıya axın etmişdir. 1912-ci il "Qafqaz təqvimi"nə görə, Qubadlı əhaliis 672 nəfər idi və bunların əksəriyyəti tatar idi. 1933-cü ildə Qubadlı Zəngilan rayonunun eyniadlı kənd sovetinin tərkibində idi; Gödəklər, Mahmudlu və Qayalı kəndlərinin daxil olduğu kənd sovetinin əhalisinin 97,1 faizini azərbaycanlılar təşkil edirdi. 1989-cu il SSRİ siyahıyaalınmasına görə şəhərin əhalisi 5,508 nəfər idi.
Baccharis scoparioides
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Tanacetum cadmeum
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Kyuryur-Arı
Kyuryur-Arı — Olenok körfəzində yerləşən ada. İnzinati cəhətdən Yakutiya ərazisinə daxildir. Ada körfəzin mərkəzində, Olenok çayının deltasında yerləşir. Qərbində Xobuox-Arıta adası yerləşir. Tonqolax-Byelkyeye (şimal-qərb) və Xarıtka-Byelkyeye (cənub-şərq) adaları arasında yerləşir. Maksimal hündürlüyü 1 metr təşkil edir. Ada oval formaya malikdir. Üzəri bataqlıqlaşmışdır. 2 elədə böyük olmayan gölə sahibdir.
Petra della Valle
Petra della Valle — İtaliyan səyyah, bəstəkar və musiqiçi. XVII əsrin əvvəllərində Səfəvi sarayında Şah Abbasın məsləhətçisi olmuşdur.
Həyatı
Petra della Valli 2 aprel 1586-cı ildə Roma şəhərində anadan olmuşdur. Ailəsi dönəmin əsilzadə ailələrindən idi. Petra della Valle çox savadlı bir insan idi. O hələ kiçik yaşlarında yunan, latın dillərini o cümlədən, klassik mifiologiyanı və İncili öyrənmişdi. Gənclik illərini ədəbiyyata və hərbi xidmətə həsr etmişdir. Daha sonra tibb professoru və yaxın dostu Mario Eskipano təklifi ilə Şərqə səyahətə etməyə qərar verir. Petranın səyahətləri zamanı yazdığı məktubları məhz Eskipano günlük halına gətirmişdir. 1622-ci ildə həyat yoldaşının qəfil ölümü ilə sarsılan yazar bu hadisədən öz divanında bəhs edir. 19 yanvar 1623-cü il tarixində İsfahandan yola çıxaraq 2 il müddətində Hindistan və Pakistana səyahət etmiş, daha sonra Hələb, Kipr, Malta, Sicilya və Neapoldan keçərək 28 mart 1626-cı ildə Romaya gəlib çatmışdır. Yoldaşının dəfnindən sonra 2-ci dəfə ailə həyatı qurmuş və bu evlilikdən 9 övladı olmuşdur. O 1652-ci il aprelin 21-də vəfat etmiş və Santa Maria adlanan ailəvi qəbiristanlıqda basdırılmışdır.