cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tamar İveri
Münaqişələr
Bu məktubun ortaya çıxmasından sonra Gürcüstanın "İdentoba" adlı gey hüquqları təşkilatı Paris Milli Operasına məktub yazaraq, İverinin növbəti konsertinin ləğv edilməsini tələb etdi. Məktubda deyilirdi: "Opera müğənnilərinizdən biri xanım Tamar İverinin homofobik və nifrət yayan fəaliyyətini diqqətinizə çatdırmaq istəyirik, hansı ki bir çox gürcülər üçün ölüm təhdidi və bədən xəsarəti ilə nəticələnmişdir". İveri sonradan üzr istədi, lakin həmin vaxt məktubun müəllifliyini inkar etmədi.
2014-cü ilin iyun ayında İveri Sidneyin Avstraliya Operasında "Otello" əsərinə hazırlaşdığı zaman yenidən mübahisələr başladı. O, sonra ərini günahlandıraraq məktubu yazdığını inkar etdi. Bir neçə gün davam edən sıx tənqidlərdən sonra Avstraliya Operası 23 iyun tarixində İverinin müqaviləsini ləğv etdiyini açıqladı. Həmçinin, 2015-ci ildə Brüsseldəki "La Monne" teatrı onu "Bal-maskarad" operasından kənarlaşdırdı.
Nemət Məmmədov
Nemət Fəxrəddin oğlu Məmmədov — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Nemət Məmmədov 1 iyul 2000-ci ildə Goranboy rayonunun Xoylu kəndində anadan olub. Subay idi. O, hərbi xidmətində Müddətdən artıq həqiqi hərbi xidmət qulluqçisi vəzifəsində işləyirdi. Atası Fəxrəddin Məmmədov anası isə Nazilə Məmmədovadır. 2 bacısı vardır.
Hərbi xidməti
Nemət Məmmədli 2017-2018-ci illərdə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin sıralarında müddətli həqiqi hərbi xidmətdə olmuşdur. Nemət motoatıcı manqasının komandiri kimi hərbi xidmətini yerinə yetirib.
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Həsən Məmmədli 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsində iştirak etmişdir. Cəbrayılın, Qubadlının və Füzuli azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə vuruşmuşdur. 17 oktyabr 2020-ci ildə Qubadlı uğrunda gedən döyüşlərdə artilleriya atəşi nəticəsində şəhid olub.
Prezident İlham Əliyev tərəfindən Hərbi "Döyüşdə fərqlənməyə görə", "Vətən uğrunda", "Füzulinin azad olunmasına görə", "Cəbrayılın azad olunmasına görə", "Qubadlının azad olunmasına görə" medalları ilə təltif edilib.
Makome M'Bovole işi
Makome M'Bovole işi — Fransada müfəttiş Paskal Kompen tərəfindən başından odlu silah ilə vurulan Makome M'Bovolenin ölümündən sonra başladılan məhkəmə işi. Hadisə 6 aprel 1993-cü ilda Parisin XVIII arondismanında yerləşən Qran-Karyer polis idarəsində baş vermişdir. Polis şübhəlini qorxutmaq istədiyi zaman silahının maqazininin boş olduğunu düşünərək təsadüfən atəş açdığını bildirmişdir. Makomé M'Bovoleni qəsdən öldürməkdə günahlandırılan 38 yaşlı müfəttiş Paskal Kompen 15 fevral 1996-cı ildə Paris Ağır Cinayətlər Məhkəməsi tərəfindən qəsdən zorakılıq və ölüm ilə nəticələnən zorakılığa görə 8 il həbs cəzasına məhkum edilmişdir. Bu iş qəzetlərdə manşetlərə çevrilmişdir, çünki o zaman iştirak edən şahidlər boşaldılmış odlu silah və ya ov tüfəngindən istifadə edərək şübləliləri qorxutmağı adət etdiklərini etiraf etmişdilər. Hadisələr "Amnesty International" təşkilatının hesabatında qeyd edilmişdir. Məhkəmə işi həmçinin, üç günlük iğtişaşlara, o cümlədən Parisin mərkəzində kütləvi talanlara, etirazçı dəstələr ilə polis arasında toqquşmalara səbəb olmuşdur.
Ayon-Oros yarımadası
Ayon-Oros və ya Agion-Oros ( – müqəddəs dağ) — Yunanıstanda yarımada. Xalkidiki yarımadasının şərq çıxıntısıdır. Meşələri, bağları və üzümlükləri var. Cənub qurtaracağı çoxlu monastırı olan Afon dağıdır.
Luici (oyun personajı)
Luici – Siqeru Miyamoto tərəfindən "Nintendo" kompaniyası üçün yaradılan personajdır.
Xarakteristika
Luici Marionun kiçik qardaşıdır. Əvvəlcə dəfə onu Mario personajına oxşatmışlar. Onları yalnız paltarlarının rənginə görə aid edə bilirdilər. Luici yaşıl, Mario isə qırmızı paltar geyinirdi. Lakin sonralar Luici Mariodan fərqlənirdi. Marioya nisbətən Luici qorxaq idi. Bəzən isə qorxaqlığını dəf edə bilirdi. 1993-cü ildə çəkilən "Mario superqardaşları" filmində isə bu personajlar xarakterlərini dəyişmişlər. Luici cəsur və həmişə özünə macəra axtarandır. Mario isə ona nisbətən qorxaqdır. Qardaşı Luicini macəralardan xilas edir.
Feyzabad (Takab)
Feyzabad - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Takab şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 232 nəfər yaşayır (49 ailə)
Aleksandr Avdeyev (diplomat)
Aleksandr Alekseyeviç Avdeyev — SSRİ və Rusiya siyasətçisi, diplomatı. 11 yanvar 2013-cü ildən Fövqəladə və Səlahiyyətli Səfir statusunda Rusiya Federasiyasının Vatikandakı səfiridir. Rusiya Federasiyası Diplomatik Xidmətinin əməkdar işçisi (2016). 2008–2012-ci illərdə Rusiya Federasiyasının mədəniyyət naziri olmuşdur.
Həyatı
Aleksandr Alekseyeviç Avdeyev 1968-ci ildə Moskva Beynəlxalq Münasibətlər İnstitutunu bitirmişdir. O, SSRİ-nin Əlcəzairin Ənnabə şəhərindəki Baş Konsulluğunun köməkçisi, daha sonra SSRİ-nin Əlcəzairdəki səfirliyinin attaşesi (1968–1971) vəzifələrində çalışmışdır. Sonra SSRİ Xarici İşlər Nazirliyinin mərkəzi aparatında işləmişdir. 1977-ci ildə Avdeyev Fransaya göndərilmiş, orada SSRİ-nin Fransadakı səfirliyinin ikinci və birinci katibi vəzifəsində çalışmışdır. 1985–1987-ci illərdə SSRİ Xarici İşlər Nazirliyinin birinci Avropa şöbəsinin müşavir rütbəsi ilə sektor müdiri vəzifəsində çalışmışdır. Sonra Avdeyev SSRİ-nin Lüksemburqdakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri (1987–1990), SSRİ xarici işlər nazirinin müavini (1991), Rusiyanın Bolqarıstandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri (1999–1992), Rusiya xarici işlər nazirinin müavini (1996–1998) və xarici işlər nazirinin birinci müavini (1998–2002) vəzifələrində çalışmışdır. 2002-ci ilin martında Avdeyev Rusiyanın Fransadakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri təyin edilmişdir. 12 may 2008-ci ildə Vladimir Putin hökumətinin formalaşması zamanı Aleksandr Avdeyev mədəniyyət naziri təyin edilmişdir. 11 yanvar 2013-cü ildən Fövqəladə və Səlahiyyətli Səfir statusunda Rusiya Federasiyasının Vatikandakı səfiridir.
Muskoqlar
Muskoqlar — Şimali Amerikanın hindi tayfaları (krikilər, çoktolar, seminollar, mobillər və b.) qrupu.
III Rusa
III Rusa Urartu kralı. Ona " Erimena'nın Oğlu" adı verildi, yəni ehtimal ki II Rusanın qardaşı idi. Səltənəti haqqında çox az şey bilinir; adı Armavirdəki böyük bir taxıl ambarı və indi British Museum'da sərgilənən Rusaxinilidə Xaldi məbədindən tapılan bir neçə tunc kalxan üzerinə yazılmışdır.
Həmçinin bax
Urartu krallarının siyahısı
Xarə-i Çaki (Sərdəşt)
Xarə-i Çaki - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Sərdəşt şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 30 nəfər yaşayır (5 ailə).
Ryota
Ryota — Kişi adı.
NGC 6328
NGC 6328, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Qurbangah bürcü istiqamətində yerləşir. SBab tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
IV Sarduri
IV Sarduri — e.ə. 615-dən 595-ə qədər hakimiyyətdə olub. Son Urartu krallarından biri idibiri idi.
IV Sarduri, III Rusanın oğlu və davamçısı idi. Krallığının cənubdan, şərqdən və qərbdən Asur qüvvələri tərəfindən, eləcə də şərqdən Midiyalılar və şimaldan İskitilər tərəfindən işğal olunduğu istisna olmaqla, onun hökmranlığı haqqında az məlumatlıdır.
İrlandiya milli futbol komandasının het-triklərinin siyahısı
Bu İrlandiya milli futbol komandasında het-trikə imza atmış futbolçuların siyahısıdır. Buraya həmçinin Azad İrland Dövləti (1924–36) və İrlandiya (1937–52) kimi adlanan dövrlərdə vurulmuş qollar daxildir. İrlandiya Respublikasının tərkibində imza atılmış bütün het-triklər ev matçlarında vurulmuşdur. Robbi Kin millinin tərkibində ən çox, 3 dəfə het-trikə imza atmışdır.
IV Rusa
IV Rusa ( e.ə.55- ci ildə vəfat etmişdir) e.ə. 590-cı ildən 585-ci ilə qədər Urartunun kralı olmuşdur. . Onun adı Karmir Blur yaxınlığında yerləşən bir sıra gil tabletlərdən, o cümlədən öz kral yazılarını daşıyan tabletlərdən xatırlanır. Lakin hakimiyyəti haqqında demək olar ki, heç bir məlumat yoxdur.
Həmçinin bax
Urartu krallarının siyahısı
Yüksəliş kilsəsi (Rostov-na-Donu)
Rəbbin yüksəlişi kilsəsi — Rusiyanın Rostov-na-Donu şəhərindəki Qardaşlar qəbiristanlığı ərazisində 1910-1913-cü illərdə tikilmiş pravoslav kilsəsi. Məbədin tikintisi tacirlər Qerasimov, Myasnikov və Safonovun hesabına həyata keçirilmişdir. Layihə memar Qriqori Vasilyev tərəfindən hazırlanmışdır. Baş qurbangah Rəbbin yüksəlişi şərəfinə təqdis edildi. Kilsə regional əhəmiyyətli mədəni irs obyekti statusuna malikdir.
Tarixi
1892-ci ildə, şəhər xaricində epidemiya başlandıqdan sonra, Qardaşlar qəbiristanlığı adlanan bir qəbiristanlıq quruldu. O vaxt bura Rostov-na-Donudakı ən böyük qəbiristanlıq idi.
1891-1908-ci illərdə Yeni Bazar Meydanında Aleksandr Nevskinin kafedralı tikildi. Bu dövrdə Sergey Zaqoskinin layihəsi əsasında müvəqqəti bir daş kilsə tikildi. Kafedralın təqdisindən sonra kilsənin tamamilə sökülməməsi, orada yeni bir kilsənin inşası üçün Qardaşlar qəbiristanlığına tikinti materialının daşınması qərara alındı.
Daşıma tacirlər Gerasimov, Myasnikov və Safonov hesabına həyata keçirildi. İnşaat işləri şəhər memarı Vasilyevin rəhbərliyi altında aparılırdı.
1929-cu ildə kilsə bağlandı. "Dinamo" idman stadionu binalardan anbar kimi istifadə etdi. 1933-cü ildə kilsə icmanın səlahiyyətlərinə edilən müraciətdən sonra yenidən açıldı, lakin 1937-ci ildə yenidən bağlandı. 1930-1940-cı illərdə zəng qülləsi və məbədin günbəzi dağıdıldı. 1942-ci ildə Alman işğalı dövründə kilsə yenidən açıldı. Kilsənin rəsmi açılışı 1946-cı ildə baş tutdu və o vaxtdan bəri xidmətlər dayanmayıb.
1990-cı illərin sonlarında bərpa işləri aparıldı, bu müddət ərzində zəng qülləsi və günbəz bərpa edildi. 2000-ci illərin ikinci yarısında kilsə daxili yenidən quruldu.
Ağbiji
Ağbiji (Əfx < аӷба — "gəmi" və ажь — "üzüm"), Abxurdzeni — Abxaziyadan olan gürcü aborigen qırmızı üzüm şərabı üzüm çeşididir.
Hekayəyə görə, bu sort gəmi ilə Abxaziyaya gətirilib, sonra Qudauta yaxınlığındakı Kulanurxva kəndinə yayılıb.
Təsvir
Yetkin yarpaq orta ölçülü və yuvarlaq formadadır. Üç loblu, zəif çentikli, demək olar ki, bütövdür. Yarpağın aşağı tərəfi tez-tez pullu tüklərlə örtülmüşdür. Çiçək biseksualdır. Salxımlar orta ölçülü, konusvari, nadir hallarda silindrik, qanadlı, çətirşəkilli və ya orta çətirvari olur. Taxıl orta ölçülü və yuvarlaqdır. Tünd mavi, qaraya keçid, lakin mumlu qar dənəciyi səbəbiylə mavimsi bir rəngə sahib olacaq. Taxıl sıx və nazik qabıqlıdır, pulpadan çətin ayrılır. Xoş dadı var, turş, rəngarəng ətirli, şirəsi açıq çəhrayıdır.
Agbizhi orta artımdır. Qönçələrin açılmasından tam yetişənə qədər vegetasiya dövrü Abxaziya ərazisində 198 gün, ancaq Telavidə isə 175 gündür. Oktyabrın sonunda tam yetkinliyə çatır. Dəstənin çəkisi 112–150 qram arasında dəyişir. Üzümün tam yetişməsi zamanı onun şəkəri 22–23%-ə, turşuluğu isə 8–9 q/l-ə çatır.
Yüksək keyfiyyətli tünd rəngli süfrə şərabı hazırlamaq üçün istifadə olunur. Abxaziyanın subtropik iqlimində şəkərin əhəmiyyətli dərəcədə yığılması səbəbindən təbii olaraq yarı şirin şərab hazırlamaq və daha az rəngli süfrə qırmızı şərabının rəngini artırmaq üçün əlverişlidir.
Köhnəzuran (Sərdəşt)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 27 nəfər yaşayır (4 ailə).
Sopi Smit
Cefferson Randolf Sopi Smit — Amerika Birləşmiş Ştatlarının Kolorado və Alyaska ştatlarından fəaliyyət göstərmiş qanqster.
The Weeknd
Torontoda doğulub böyüyən Tesfaye karyerasına 2009-cu ildə YouTube kanalına anonim şəkildə mahnılar yerləşdirərək başlayıb. Bundan iki il sonra XO səsyazma şirkətini təsis etdi, çox keçməmiş House of Balloons, Thursday və Echoes of Silence adlı müasir pop və alternativ R&B janrı ilə diqqət çəkən miksteyplər yayımladı. 2012-ci ildə Republic Records ilə müqavilə bağladıqdan sonra o Trilogy adlı kompilasiya albomu buraxdı. Onun debüt studiya albomu Kiss Land 2013-cü ildə işıq üzü gördü və Billboard albomlar hit-paradında ikinci pillədə qərarlaşdı. Onun "Bozun əlli çaları" filmi üçün yazdığı "Earned it" mahnısı "Qremmi" mükafatına layiq görüldü və "Oskar" mükafatına namizəd oldu.
Tesfayenin 2015-ci ildə buraxdığı əsasən pop üslublu ikinci albomu Beauty Behind the Madness kommersiya uğuru və tənqidi bəyənmə ilə qarşılandı. Albom ABŞ-da bir nömrə oldu və "İlin albomu" mükafatına namizədlik qazandı, hit-paradlara başçılıq edən "Can't Feel My Face" və "The Hills" trekləri "Qremmi" mükafatına layiq görüldü. Onun trap janrlı üçüncü albomu Starboy əvvəlki buraxılışları kimi dinləyicilərin rəğbətini qazandı, "Die For You" və albomun adını daşıyan mahnısı ona "Qremmi" qazandırdı.
Aypetri
Aypetri — Krım dağlarının əsas tirəsində zirvə. Qara dənizə tərəf, Alupka rayonuna düşən hissəsi sıldırımlıdır. Hündürlüyü 1,231 metrdir. Əsasən, əhəngdaşıdan ibarətdir.
The Weeknd
Şəxsi həyatı
Tesfaye xristian kimi böyüdülüb. Onun ana dili amhar dilidir. O, fransız məktəbində təhsil aldığı üçün fransızca tam şəkildə danışa bilir.
Saçqurudan
thumb|[[Electrolux markalı bir saçqurudan]] Saçqurudan və eləcə də danışıq dilində fen — sulu ya nəm vəziyyətdə olan saçların qurutma məqsədi ilə işlənən elektromexanik bir cihaz. Saçı qurutmaq üçün suyun buxarlaşmasını tezləşdirmək üçün nəm saça isti hava üfürərək işlənilir.
Saçqurudan XIX əsrin sonlarında icad edilib. İlk sabit modeli Alexander F. Godefroy tərədindən Fransadakı salonunda yaradılıb. Əldə daşınan ev tipi saçqurudan ilk olaraq 1920-ci ildə ortaya çıxıb. Saçqurudanlar, gözəllik salonlarında peşəkar stilistlər tərəfindən və evdə istehlakçı tərəfindən işlənməkdədir.
Yulğun ağac (Takab)
Yulğun ağac - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Takab şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 899 nəfər yaşayır (192 ailə)
Arame
Arame və ya Aramu (e.ə 858–844-cü illər), Urartunun ilk tanınmış kralı idi.
Yuxarı Külkərəş (Sərdəşt)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 44 nəfər yaşayır (7 ailə).
Ağbaş siyənək
Ağbaş siyənək (Alosa hrashnikovi grimmi) — siyənək cinsinin nümayəndəsidir.
Yayılması
Astrabad körfəzindən Qaraboğazgöl körfəzinə qədər yayılmışdır. Xəzər dənizinin cənubi - şərqində yaşayır.
Morfoloji əlamətləri
Böyük ağzı, alt çənəsində qabarlı qalınlaşma vardır. Qəlsəmə dişcikləri yoğun, kobud, əyri, küt, çox vaxt ucu qalınlaşmış və ya haçalanmışdır. Alt çənəsi adətən yüngülcə irəli çıxır, üst çənə göz ortasının şaqulisinə çatır. Balığa bu adın verilməsi onun başının ağ-süd rəngində olması ilə əlaqədardır. Başqa siyənəklərdən bəzi morfoloji əlamətlərinə görə də fərqlənir. Uzunluğu 25-29 sm, kütləsi orta hesabla 300 q olur. Lakin ovda bəzən ağırlığı 700 q olan balıqlara da təsadüf olunur.
Yaşayış yeri və həyat tərzi
Ağbaş siyənəklər yırtıcı həyat tərzi keçirir. Onlar kilkə, xullar, aterina və yengədə qidalanırlar. Qida miqrasiyası edir.Ağbaş siyənək areal daxilində geniş ərazidə yerini dəyişərək Cənubi Xəzərdən kənara miqrasiya etmir, yalnız tək-tək fərdlər qidalanmaq üçün Orta Xəzərə - Qaraboğazqol ərazisinə miqrasiya edərək Manqışlaq yarımadası sahillərinədək çatırlar. Bu balıqlar əsasən Xəzərin yem və oksigenlə zəngin olan sahələrində toplanır.
Çoxalması
Cinsi yetişkənliyə erkək balıqlar 2-3, dişilər isə 3-4 yaşında çatır. Hər bir dişi balığın verdiyi kürülərin sayı 199,3 min ədədə qədər olur. Cənubi Xəzərin şərq sahillərində - Türkmən körfəzi ilə Krasnovodsk (Türkmənbaşı) körfəzləri arasındakı geniş ərazidə kürü tökürlər. Aprel ayından başlayaraq iyunun axırınadək bu ərazilərdə cinsi vəziləri yetkinlik mərhələsində olan balıqlara təsadüf olunur. Kürüləmə suyun temperaturu 15-23°, duzluluğu 12,6-13,3 % olduqda baş verir.
Təsərrüfat əhəmiyyəti
Azərbaycan sularında vətəgə əhəmiyyəti yoxdur.Selektiv ov aləti olmadığından ağbaş siyənəyin ovu məhduddur.Hazırda ağbaş siyənəyin illik ovu 0,45 min tonadək olur.Başqa siyənəklər kimi onun da ovunu artırmaq mümkündür. Lakin yuxarıda göstərilən səbəb üzündən (qurma torlara nərə balıqlarının körpələri düşdüyündən) ağbaş siyənəyin ovunu artırmaq xeyli çətinlik törədir.
Rusiyanın Tehrandakı səfirliyində qətliam
Rusiyanın Tehrandakı səfirliyində qətliam — 30 yanvar 1829-cu ildə Rusiya səfirliyinin əməkdaşlarının və oraya sığınan erməni fitnəkarlarının fanatik qrup tərəfindən kütləvi şəkildə qətlə yetirilməsi. Ölənlər arasında diplomatik missiyanın rəhbəri, yazıçı Aleksandr Qriboyedov da olub.
Tarixi
1828-ci ilin aprelində Türkmənçay sülh müqaviləsi bağlandıqdan sonra Aleksandr Qriboyedov Rusiyanın İrandakı səfiri təyin edildi. 1828-ci ilin payızında səfirlik İrana gəldi. Qriboyedovun əsas vəzifəsi şahın sülh müqaviləsinin maddələrini yerinə yetirməsinə nail olmaq və xüsusən rus-fars müharibəsinin nəticələrinə görə təzminatın ödənməsinə nəzarət idi. Bütün ölkə müharibədəki məğlubiyyətin əvəzini ödəmək məcburiyyətində qaldı, bu da İran cəmiyyətində narazılığı xeyli artırdı. 20 oktyabr 1828-ci ildə Qriboyedov Rusiya imperiyasının Xarici İşlər Naziri qraf Karl Nesselrodaya məktubunda yazırdı:
Müddəalarından birində ermənilərin Rusiyanın tərkibində sərbəst şəkildə köçürülməsinin mümkünlüyünü göstərən Türkmənçay sülh müqaviləsi bağlandıqdan sonra bir çox ermənilər bu fürsətdən istifadə etdilər. 1829-cu ilin yanvarından başlayaraq çoxlu sayda erməni səfirliyə axışaraq Qriboyedovdan o vaxta qədər Rusiya imperiyasının tərkibinə daxil olmuş vətənlərinə qayıtmaq üçün kömək istədi. Şah hərəminin xədimi, şahın qiymətli daşlarının baş xəzinədarı və mühafizəçisi, erməni Mirzə Yaqub Markaryan bu razılaşmadan istifadə edərək qaçıb səfirlikdə gizləndi. Xacənin qaçması xəbəri ilə şahın qəzəbinin həddi-hüdudu yox idi. Çünki xacə İranın maliyyə vəziyyətindən danışa və sarayın bir çox sirlərini aça bilərdi.
Şah onun təhvil verilməsini tələb etdi, Qriboyedov bundan imtina etdi. Bundan sonra Yaqub şahın xəzinəsini qarət etməkdə günahlandırılır və onun başına mükafat qoyuldu. Şahın qohumu Allahyar xan Dəvəli-Qacarın hərəmindən iki erməni qadının rus missiyasına gəlməsi ilə şahla Qriboyedov arasında gərginlik daha da kəskinləşdi. Qriboyedovun ermənilərin Rusiya səfirliyində sığınması şah sarayı üçün bu qədər əhəmiyyətli idi ki, bazarlarda və məscidlərdə anti-Rusiya təbliğatına başlayan islam təəssübkeşləri arasında narazılıq yarandı.
Qacarlar rus səfirliyi əməkdaşlarının və şəxsən səfir Qriboyedovun şah sarayının etiket qaydalarını sistematik şəkildə pozduğunu, bəzən isə ən itaətsiz şəkildə hərəkət etdiyini bildirirdilər. Səfirliyin sağ qalan katibi İvan Maltsov şahın hüzurunda bu məsələnin doğru olduğunu bildirmişdir. Rusiya tarixçiləri bu və digər faktların düzgün olduğu qənaətindədirlər. Çünki, yerli mənbələrdə səfir Aleksandr Qriboyedovun özünü ölkədə diplomat kimi yox, daha çox işğalçı ölkənin qubernatoru kimi apardığını qeyd edirlər. Məhz bu səbəbdən Rusiya hökümətinin məsələyə münasibəti soyuqqanlı olmuş, Qacarlara ciddi cavab verilməmişdir.
Qətliam
1829-cu il yanvarın 30-da (11 fevral) Əliyar xan başda olmaqla tehranlıların izdihamı Rusiya səfirliyinə hücum etdi. Hücumun təşəbbüskarı mücahid Mesih olub. Qacar rəsmilərinin ifadələrinə görə, həmin gün səfirlikdə yüz minə yaxın adam toplaşmışdı. Sui-qəsdin liderləri onlara nəzarəti tez itirdilər. Qriboyedov düşdüyü təhlükəni qabaqcadan gördüyündən hücumdan bir gün əvvəl şaha nota göndərdi. Notada o, bildirirdi ki, daimi təhdidlər üzündən hökumətindən öz missiyasını Qacar dövlətindən geri çəkməyi xahiş etmək məcburiyyətində qalıb.
35 kazakdan ibarət missiyanın mühafizəsi müqavimət göstərdi, lakin qüvvələr qeyri-bərabər idi. Qriboyedov kazakların müdafiə etməyə çalışdığı ön qapıya endi, həm də müqavimətdə iştirak etdi. Döyüşdə missiyanın bütün tərkibi və Qriboyedovun özü öldü. Onun tanınmaz halda parçalanmış cəsədi səfirlik formasının qalıqları arasında, 1818-ci ildə Aleksandr Yakuboviçlə dueldə alınan köhnə yara ilə müəyyən edildi. Bütün Rusiya səfirliyindən yalnız qırğın zamanı gizlənməyi bacaran missiyanın katibi Maltsov sağ qala bildi.
Qaqarin heykəli (Moskva)
Qaqarin heykəli (Moskva)
Rusiyanın Tehrandakı səfirliyində qətliam
Qətliam
Maltsovun özünün dediyinə görə, bu işdə ona missiyanın qulluqçusu kömək edib. O, onu xalçaya büküb otağın küncünə, başqa bükülmüş xalçaların olduğu yerə qoyub. Amma tədqiqatçı Berjenin fikrincə, Maltsov onunla dost olan xanın təklifindən istifadə edərək damın üstünə çıxıb və onun evinə sığınıb.
Qaqarin heykəli (Moskva)
Heykəltəraş Pavel Bondarenkonun əsəri olan Yerin ilk kosmonavtı Yuri Qaqarinin heykəli 4 iyul 1980-ci ildə Moskvada, Lenin prospektindəki eyni adlı meydanda ucaldılmışdır. Abidə kosmik gəmilərin inşasında istifadə olunan metaldan — titandan hazırlanmışdır. Müəyyən edilmiş mədəni irs obyekti statusuna malikdir.
Rusiyanın Tehrandakı səfirliyində qətliam
Kütləvi qətlin nəticəsi
Maltsovun qeydlərinə görə, hücum nəticəsində səfirlikdəki 38 nəfərin hamısı və 19 hücumçu həlak olub. Vladimir Kosoqovskinin arxivinə görə, təkcə Qriboyedov hücum edənlərə atəş açaraq 18 nəfəri öldürüb. Qriboedovun cəsədi — onun ölümünün sirri çətin ki, açılmış hesab edilə bilər. Nəşi Rusiya imperiyasına aparılaraq Tiflisdə Mtatsminda dağındakı panteonda dəfn edilib.
Qaqarin heykəli (Moskva)
Təsviri
Abidə 1980-ci ildə Moskvada Olimpiya Oyunları üçün Lenin prospektindəki Qaqarin meydanında ucaldılmışdır. Abidənin müəllifləri heykəltaraş Pavel Bondarenko, memarlar Yakov Belopolski və Fyodr Qajevski, konstruktor Aleksey Sudakovdur. Yuri Qaqarinin titandan hazırlanmış heykəli hündür yivli postament üzərində quraşdırılmışdır. Abidənin hündürlüyü 42,5 metr, ümumi çəkisi 12 tondur. Abidənin ətəyində, Yuri Qaqarinin 12 aprel 1961-ci ildə kosmosa ilk uçuşunu həyata keçirdiyi "Vostok" gəmisinin eniş aparatının eynisi vardır.
Rusiyanın Tehrandakı səfirliyində qətliam
Kütləvi qətlin nəticəsi
Missiyanı müdafiə edən otuz beş kazakın meyidinin qalıqları Tehranda tikilməkdə olan Müqəddəs Tatevos Erməni Kilsəsinin həyətindəki kütləvi məzarlıqda basdırılıb. Qəbirdən qalan torpaq gecələr gizlicə çıxarılaraq kilsədən atılırdı.
Qaqarin heykəli (Moskva)
Təsviri
Abidənin ucaldılacağı yer təsadüfən seçilməmişdir — Yuri Qaqarin kosmosa ilk uçuşunun nəticələri haqqında Sov.İKP MK-aya məlumat vermək üçün, "Vnukovo" hava limanından çıxıb Lenin prospekti ilə şəhərə daxil omuşdu. 1960-cı ilə qədər indiki Qaqarin Meydanı Moskva sərhədi idi. Memarların planına görə, abidə Moskva dairəvi avtomobil yolundan görünməli idi. Hesab edilir ki, abidə hər hansı bir istiqamətdə köçürülərsə müəllifin niyyəti pozulacaq.
Rusiyanın Tehrandakı səfirliyində qətliam
Kütləvi qətlin nəticəsi
Tehran səfirliyində baş verən qətliam diplomatik qalmaqala səbəb oldu. Şah Rusiya ilə münasibətləri nizamlamaq üçün nəvəsi Xozrəv Mirzəni Sankt Peterburq göndərdi. Onun vəzifəsi səfirin öldürülməsinə görə üzrxahlığın qəbul edilməsinə və təzminat yükünün yüngülləşdirilməsinə nail olmaq idi. Onun Rusiya imperatoru I Nikolaya təqdim etdiyi zəngin hədiyyələr arasında məşhur "Şah" almazı da var idi. Qırğın Rusiya ilə İran arasında münasibətlərdə ciddi fəsadlar yaratmadı və təzminat ödənilməsi beş il müddətinə təxirə salındı.
Qaqarin heykəli (Moskva)
Təsviri
Müəlliflər kömək üçün Ümumittifaq Elmi-Tədqiqat Aviasiya Materialları İnstitutunun (ÜETAMİ) mütəxəssislərinə müraciət etmişlər. Mütəxəssislər heykəl üçün texnoloji cəhətdən ən inkişaf etmiş metal kimi, parlaq bir səthə və məqbul rəng tonuna malik titan tökmə ərintisi VT5L-ni tövsiyə etdilər. Bundan əlavvə, ÜETAMİ-nin mütəxəssisləri xüsusi texniki şərtlər hazırladılar. Verxnesaldinskiy Metallurgiya İstehsalat Birliyinə aşağı oksigen (0,12 %) tərkibli VT5L ərintisindən külçələr göndərilmişdi.
Rusiyanın Tehrandakı səfirliyində qətliam
Kütləvi qətlin nəticəsi
I Nikolay – Xosrov Mirzəyə almazı qəbul edərək deykir: "Mən faciəli Tehran hadisəsini əbədi unudacam".
Qaqarin heykəli (Moskva)
Təsviri
Abidə ən qısa müddətdə Balaşixa Döküm və Mexanika Zavodunda hazırlanmışdır: sifariş üzərində iş 1979-cu ildə başlamışdır. Titan heykəl, boltlarla birləşdirilib qaynaqlanan 238 tökmə seqmentdən yığılmışdır. Ən böyük problemlər ən iri seqmentin — kosmonavtın üzünü hazırlayarkən ortaya çıxdı. Onun kütləsi 300 kq idi ki, bu da vakuum sobasında bir ərimə üçün icazə veriləndən daha çox idi. Heykəl, dünyada titandan tökülmüş ilk iri ölçülü abidə oldu.
Rusiyanın Tehrandakı səfirliyində qətliam
Kütləvi qətlin nəticəsi
N. A. Kuznetsova görə: "Rusiya missiyasının qətliamı ilə bağlı materialı araşdıran bütün tədqiqatçılar bunun qəsdən siyasi qətl olduğu qənaətinə gəlirlər".
Qaqarin heykəli (Moskva)
Təsviri
Qaqarinin fiquru yüksəkliyə doğru yönəldilmişdir. Yüksək yivli postament kompozisiyanın ən vacib hissəsidir və kosmik raketin buraxılmasını simvollaşdırır. Abidənin üzərindəki yazı belədir:
Rusiyanın Tehrandakı səfirliyində qətliam
Qətliam haqqında xatirə
Hadisələrin 75-ci ildönümü münasibətilə heykəltaraş Vladimir Beklemişev Rusiyanın İrandakı koloniyasından topladığı vəsait hesabına Qriboyedovun bürünc abidəsini hazırladı. Abidə qətliamın baş verdiyi səfirlik binasının yanında qoyuldu. 1960-cı illərdə sovet səfiri Qriqori Zaitsev abidənin iranlılara Rusiya-İran münasibətləri tarixində xoşagəlməz hadisəni xatırlatdığına qərar verərək, onun yaşayış binasının qarşısına köçürülməsini əmr etdi. Lakin sonradan abidə əvvəlki yerinə geri qaytarıldı.
Mark Ayzerman
Mark Aronoviç Ayzerman  — idarəetmə nəzəriyyəsi sahəsində SSRİ və Rusiya alimi, Rusiyada kibernetikanın birinci nəslinin nümayəndəsi, texnika elmləri doktoru. Rusiyanın əməkdar elm və texnika xadimi (1965).
Həyatı
Mark Aronoviç Ayzerman 24 may 1913-cü ildə Rusiya imperiyasının tərkibindəki Dauqavpils şəhərində anadan olmuşdur. O, 1939-cu ildən SSRİ Elmlər Akademiyasının Avtomatika və Telemexanika İnstitutunda (sonralar İdarəetmə Problemləri İnstitutu) işləmişdir. Ayzerman 1946-cı ildə qeyri-xətti idarəetmə sistemləri nəzəriyyəsi üzrə doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. O, informatika elminin və avtomatik idarəetmə nəzəriyyəsinin inkişafına böyük töhfə vermişdir. Ayzerman nümunələrin tanınması, avtomatlar nəzəriyyəsi və seçim nəzəriyyəsi üzərində iş təşkil edən ilklərdən biri olmuşdur.
Mark Ayzerman 1964-cü ildə sənaye pnevmatik avtomatlaşdırılması üçün universal elementlər sisteminin yaradılmasına görə "Lenin" mükafatına layiq görülmüşdür. O, avtomatik idarəetmə nəzəriyyəsi və diferensial tənliklər nəzəriyyəsi üzrə işlərin müəllifidir. O, uzun illər Moskva Fizika və Texnologiya İnstitutunda kafedraya rəhbərlik etmişdir. Ayzerman 8 may 1992-ci ildə Rusiyada vəfat etmişdir.
Şıx piri
thumb|Şıx piri
Şıx piri — Ordubad rayonunun Biləv kəndində ziyarətgah.
Dördkünc formalı daşdan tikilmiş binadan ibarətdir. İçərisində iki müsəlman qəbri var. Qəbirlərin üzərinə daş döşənmiş, ətrafı dördkünc formada daşlarla əhatə edilmişdir. Hazırda pirin içərisində sumax ağacları var. İnsanlar dilək tutaraq ağaclara müxtəlif rəngli parçalar bağlayırlar. Pirin ətrafında orta əsrlərə aid qəbiristanlıq var. Şıx pirini 16-18 əsrlərə aid etmək olar.
Lutipri
Lutipri — IX əsrdə Urartu kralı idi. Vannik yazıları onun xələfi olan I Sardurinin atası olduğunu iddia edir, ancaq onun haqqında az bilinir.
Vaja Pşavela
Vaja Pşavela — Gürcüstan yazıçısı.
Həyatı
Vaja Pşavela- əsl adı Luka Raziqaşvili 1861-ci il, 14 iyulda Karqali kəndində anadan olub. Vaja Telavidə ruhani məktəbində oxuyub. 1877–79-cu illərdə Tiflisin iki sinifdən ibarət olan mülki təhsil ocağında oxuyub. Sonra isə 1882-ci ildə Qori müəllimlər seminariyasını bitirib.
Bir müddə kənd məktəbində müəllim işləyib. 1883–84-cü illərdə Peterburq unversitetinin hüquq fakultəsində dinləyici olub. Çox qısa müddət sonra kasıbçılıq ucbatından təhsilini buraxıb geri vətənə qayıdıb. 1888-ci ildə o adi kəndli həyatı yaşayıb. Onun ilk əsəri 1879-cu ildə "Droeba" qəzetində çap olunmuşdur.
Vaja Pşavela 1915-ci il, 27 iyul da Tiflisdə vəfat edib. Tbilisidə yerləşən köhnə müsəlman qəbiristanlığında (hazırda Botanika bağının ərazisi) dəfn edilib. Sonra (1935-ci ildə) onun cənazəsi Mtacminda pantionuna köçürülmüşdür.
Künduz xanlığı
Künduz xanlığı və ya Künduz əmirliyi — XVIII-əsrin sonu XIX əsrin ortalarına qədər Cənubi Türkistanda mövcud olan özbək dövləti. Xanlıq əsasən hazırkı, Əfqanıstan dövlətinin ərazisini əhatə edirdi. Paytaxtı Künduz şəhəri olmuşdur. Amudəryanın sağ sahilində olan bəzi ərazilər və şəhərlər də (Qulab, Kubadyan) xanlığa daxil idilər. 1820-ci illərdə əmir Məhəmməd Murad-Bey hakimiyyət illəri xanlığın çiçəkləndiyi dövr sayılır.
Tarixi
Orta əsrlərdə Cənubi Türkistanın ən iri şəhərlərindən olan Künduz uzun müddət müstəqillik uğrunda mübarizə aparmışdır. Bir neçə uğursuz cəhddən sonra nəhayyət künduzlular müstəqil dövlət kimi Künduz xanlığını yaratmağı bacarırlar. Belə ki, XVIII əsrdə Künduz ərazisi bütün Cənubi Türkistanla birlikdə Dürranilər imperiyasının tərkibinə daxil idi. Timur şahın oğullarının arasında davam edən daxili müharibələr, bölgəyə sahib olmağa çalışan müxtəlif özbək tayfa başçılarının müstəqillik əldə etməsinə şərait yaradırdı. 1785-ci ildə Narin dairəsinin əmiri əslən Əndicandan olan Kuvat xan Timur şahın Sind və Pəncabda olan çətinliklərindən istifadə edərək Künduz şəhərini ələ keçirdi. Kuvat xan da Künduz şəhərini əla keçirdikdən sonra müstəqil dövlət yaratdığını elan etdi.
Çiçəklənmə dövrü
Kuvat xan məşhur özbək qəbiləsi olan Kataqanın nümayəndəsi idi. Bu səbəbdən xanlıqda mühüm vəzifələri bu tayfanın nümayəndələri tuturdular.
1832-ci ildə Künduzun hökmdarı Məhəmməd Murad-Bəy Kabadian, Qulab, Kurqan-Tubeni tutdu. 1842-ci ildə Murad-Bəyin ölümündən sonra Kabadian müstəqilik əldə etdi. Künduz əmirliyi Kokand xanlığı ilə dostluq münasibətləri saxlayırdı. Xüsusən Məhəmməd Əli xanın (1822-1842) dövründə xanlıqlar arası müttəfiqlik münasibətləri var idi. Məhəmməd Əli xan Künduz xanlığına hər cür dəstək göstərirdi.
Xanlığın iqtisadiyyatı kənd təsərrüfatı yönümlü olmuşdur. Ən iri şəhəri paytaxt Künduz idi. Xanlıq ərazisində pambıq, əncir, buğda qarpız və yemiş əkilirdi. Heyvandarlıq xüsusən qoyunçuluq geniş inkişaf etmişdir. Yerli yemişlər xanlıqdan kənarda da məşhur idi. Sənətkarlıq, xüsusən xalçaçılıq və dulusçuluq inkişaf etmişdir.
Xanlığın əhalisi əsasən köçəri və yarımköçəri həyat sürürdü. Özbəklər, türkmənlər xanlığın əsas əhalisi sayılırdı. Lakin buna baxmayaraq, xanlıqda köçəri puştunlar və taciklər də yaşayırdılar.
Süqutu
XIX əsrin ortalarında bütün Cənubi Türkistan Gündüz xanlığı da daxil olmaqla Buxara əmirliyinin nəzarəti altında idi. Lakin daimi daxili müharibələr və xarici müdaxilələr xanlığın məhvinə gətirib çıxarırdı. Xanlıqda əsas mübarizə yerli sakinlər ilə əfqan tayfaları arasında gedirdi. Əfqanlar bu əraziləri Şimali Əfqanıstan hesab etdiklərindən, buraya sahib olmağa çalışırdılar. Künduz xanlığı Buxara xanlığı tərəfindən dəstəklənirdi. Əfqanlar isə britaniyalılardan kömək alırdı. Xüsusən Əfqanıstan əmiri Dost Məhəmməd xanın dövründə bu müdaxilələr güclənməyə başladı. Əfqanıstanda mərkəzləşmiş dövlət yaratmağa çalışan Dost Məhəmmədin rəhbərliyi ilə əfqanlar 1850-ci ildə Bəlx və Taşqurqanı, 1855-ci il Akça daxil olmaqla daha dörd qərb xanlığını əla keçirdilər. Bununla əfqanlar Günduzə təhlükə yaratmağa başladılar.
1859-cu ildə Dost Məhəmməd xan tərəfindən Günduz fəth edildi.
Künduz əhalisinin müstəqillik uğrunda mübarizəsi uzun müddət davam etdi. Buxara xanlığı əmiri Müzəffər künduzlulara əfqanlara qarşı mübarizədə dəstək göstərməsinə baxmayaraq, bu mübarizə məğlubiyyətlə nəticələndi. Belə ki, 1873-cü ildə imzalanmış İngilis-Rusiya müqaviləsi ilə Künduz daxil olmaqla, bütün Cənubi Türkistan Əfqanıstanın nəzarətinə keçdi. Əbdürrəhman xanın (1880-1901) sərt siyasəti ilə bu uzaq əyalət bütünlüklə Kabula tabe edildi.
Nina Aasmyae
Nina Aasmyae — Erzyan alimi, filologiya elmləri doktoru (2006 ), professor. Tartu Universiteti müəllimi.
Bioqrafiyası
Nina Pavlovna Aasmyae 16 may 1947-ci ildə Mordoviyanın Bolşebereznikovski rayonu, Deqilyovka kəndində anadan olmuşdur. 1954-1965-ci illərdə Saransk ümumtəhsil məktəbində oxumuşdur. 1965-1970-ci illərdə N.P.Oqaryov adına Mordoviya Dövlət Universitetində oxuyur. 1972-1974-ci illərdə A. İ. Hersen adına Leninqrad Dövlət Pedaqoji İnstitutunda; 1976-1980-ci illərdə Tartu Universitetinin aspiranturasında oxuyur və 2004-2006-cı illərdə doktoranturada təhsil alır. Tartuda yaşayır və işləyir.
Xan Lənkəran FK
Xan Lənkəran FK  — və ya rəsmi adı ilə Xan Lənkəran Futbol Klubu. 2021-ci ildə Azərbaycanın Lənkəran şəhərində yaradılmış həvəskar statuslu futbol klubu.
Tarix
"Xan Lənkəran" 2021-ci ildə Rusiya Federasiyası vətəndaşı olan azərbaycanlı Pərviz Hüseynovun təşəbbüsü ilə yaradılmışdır. "Xan Lənkəran" futbol klubunun adı klubun prezidenti tərəfindən qoyulmuşdur. Bu komanda əvvəlcə " Mamusta" adı altında fəaliyyətə başlamışdır. Klubun baş məşqçisi Türkiyənin "Adana Dəmirspor" klubunda UEFA Pro kateqoriyalı, TFF 1-ci liqasında fəaliyyət göstərmiş İbrahim Uzuncadır. Klubun əksər oyunları "Xəzərin" stadionunda keçirilmiş, "Sumqayıt"la yoldaşlıq, "Qobustan"la liqa görüşü Lənkəran Olimpiya Kompleksində oynanılmışdır. Meydança süni, azarkeş tutumu az olduğu üçün "Xan Lənkəran" futbol klubu "Xəzər Lənkəran" rəhbərliyi ilə görüşmüş, həmin görüşdən sonra "Xan Lənkəran"-nın sözügedən klubun bazasında yerləşməyinə və ev oyunlarını onlara məxsus stadionda keçirməyinə dair razılıq əldə olunmuşdur. 2022-ci ildə keçirilmiş PFK-nın AFFA Region liqası çərçivəsində "Cənub zona"sı üzrə qrup oyunlarında Xan Lənkəran futbol komandası "Astara", "Ümid", "Ərkivan" və " Qobustan" futbol komandaları ilə qarşılaşmış, qrup oyunlarını məğlubiyyətsiz və lider olaraq bitirmişdir. Komandanın futbolçularından Röyal Nəcəfov 10 qol, Zaur Nuruzadə isə 8 qolla cənub zonası üzrə bombardirlik cədvəlinə başçılıq etmişdirlər.
Komandanın heyəti
AFFA Region Liqası 2021/2022 üçün heyəti ( son yenilənmə: 3 avqust 2023)
Klubun fəaliyyətini dayandırması
"Xan Lənkəran" klubu bir neçə dəfə AFFA-ya I divizionda iştirakla bağlı yazılı və şifahi müraciətlər ünvanlasa da, müsbət nəticə verilmədiyinə görə "Xan Lənkəran" bu mövsüm Azərbaycan Region Liqasında çıxış etməkdən imtina etdi. Onu da qeyd edək ki, hətta varislik müraciətinə belə rəsmi cavab verilmədi. Beləliklə, AFFA-nın 3 illik Region Liqasında çıxış etməsi tələbi klubun "Azərbaycan Birinci Liqası"nda iştirakına maneə oldu. Bütün bunlara baxmayaraq klub idmanın, xüsusilə futbolun inkişafı üçün əlindən gələni edəcəyini bildirdi. Klubun yalnız aşağı yaş (U-10,12,13,14,17) qrupunda olan komandaları bu mövsüm liqalarda çıxış edəcəkdir.
Xarici təsir
Xarici təsir və ya xarici effekt iqtisadi nəzəriyyədə  — bazarın vasitəçiliyi ilə olmayan bir bazar əməliyyatının üçüncü tərəflər üzərində təsiri.
Konsepsiyanın əsasları 1920-ci ildə Artur Sesil Piqu tərəfindən İqtisadi Rifah nəzəriyyəsində təqdim edilmişdir.
"Xarici" ifadəsinin özü 1958-ci ildə Pol Samuelson tərəfindən gətirilmişdir.
Xarici təsirlər olduqda, bazar tarazlığı təsirsiz hala gəlir: "ölü çəki" meydana çıxır, Pareto səmərəliliyi pozulur, yəni bazar fiyasko meydana gəlir.
Xarici xüsusiyyətlər, bir ailənin və ya firmanın hərəkətləri digər ev təsərrüfatlarının və ya firmaların xərclərini və mənfəətlərini birbaşa təsir etdikdə meydana gəlir və bu yan təsirlər bazar qiymətlərində əks olunmur.
Tərif və növləri
Xarici təsir bazar əməliyyatlarında qiymətlərdə əks olunmayan xərclər və faydalardır. Bu təsirlər malların istehsalı və ya istehlakı nəticəsində özünü göstərir. Xüsusi, xarici və sosial xərclər və faydalar arasında fərq qoyun.
Xarici cəhətlər əlverişli ola bilər - müsbət xarici təsirlər və ya xarici faydalar, əlverişsiz - mənfi xarici təsirlər və ya xarici xərclər.
Mənfi xarici təsirlərə nümunə şirkətin fəaliyyətindən ətraf mühitin çirklənməsidir. Müsbət xarici təsir nümunəsi şirkət tərəfindən ofisi tərəfindən tutulmuş tarixi bir binanın bərpasıdır.
Fəaliyyət istiqamətinə görə xarici təsirlər aşağıdakı formalara bölünə bilər: istehsal, istehlakçı və qarışıq.
Mənfi istehsal xarici təsirinin nümunəsi tullantıları bir balıq ovu şirkəti tərəfindən tutulan balıqları öldürən çaya atan bir kimyəvi zavoddur. Müsbət istehsal xarici təsirinin nümunəsi həm arıçılar, həm də zəfəran yetişdiricilərinə fayda verən arılar tərəfindən zəfəran çiçəklərinin tozlanmasıdır.
Mənfi istehlakçı xarici təsirinin nümunəsi, ətrafdakı sakinlərin əziyyət çəkdiyi atmosferə zərərli tullantılardır. Müsbət istehlakçı tökülməsinə bir nümunə şirkət yerli sakinlər tərəfindən istifadə edildiyi təqdirdə bir şirkətin öz zavoduna gedən yolu təmir etməsidir.
Mövzuya təsirinin təbiətinə görə: texnoloji (bazar prosesləri ilə əhatə olunmayan iqtisadi fəaliyyətin nəticələri) və pul (istehsal amillərinin qiymətlərindəki dəyişikliklərin nəticəsi).
Məruz qalma dərəcəsinə görə: marjinal və intramarjinal.
Nəticələrin təbiətinə görə: "Pareto-tutarlı" və "Pareto-ziddiyyətli".
Xarici effektlərin çevrilmə üsulları ilə: yalnız dövlətin təsiri altında və ya xarici effekti istehsalçı ilə alıcı arasında danışıqlar yolu ilə aradan qaldırıla bilən xarici təsirlər.
İqtisadi nəzəriyyədə əsas parametrlər
Cəmiyyətin marjinal xərcləri və faydaları xarici və ümumiyyətlə bazar tərəfindən nəzərə alınmır. Xarici təsirlər olmadığı təqdirdə, cəmiyyətin marjinal xərcləri / faydaları sırasıyla marjinal şəxsi xərclərə / faydalara bərabərdir.
Xarici təsirlərin mövcudluğu səbəbləri
Daha çox xarici təsirlər bəzi mallar üçün kifayət qədər inkişaf etmiş bir bazar fəaliyyət göstərdikdə və digərləri üçün bazar olmadıqda və istehsalda və ya istehlakda sərbəst bir qaynaq istifadə edildikdə ortaya çıxır. İnsan kapitalının bərpası böyük ölçüdə bazar münasibətlərindən kənarda həyata keçirilir, bu səbəbdən iqtisadi agentlərin hərəkətlərinin digər koordinasiya formalarına ehtiyac var. Xarici xüsusiyyətlər mənbələrə təsbit edilmiş mülkiyyət hüquqlarının olmamasından qaynaqlanır.
Kouz teoremi
1961-ci ildə Ronald Kouz xarici problemlərlə mübarizə aparmağın yolunu təklif etdi. Kouz teoreminin mənası aşağıdakılardır: mülkiyyət hüquqlarının iqtisadi aktyorlar arasında necə bölüşdürülməsindən asılı olmayaraq mülkiyyət hüquqlarının dəqiq bir şəkildə bölüşdürülməsi və əməliyyat xərclərinin sıfır olması ilə, özəl və sosial xərclər bərabərdir. Kouza görə xarici təsirlər probleminin həlli mülkiyyət hüquqlarının genişləndirilməsi, əlavə formalaşmasıdır. Əslində bu, mənbələrin özəlləşdirilməsində ifadə olunur. Resurslara mülkiyyət hüquqları mübadiləsi kontekstində xarici təsirlər daxili olacaq və danışıqlar yolu ilə asanlıqla aradan qaldırıla bilər.
Məsələn, ətraf mühiti çirkləndirən bir şirkət ətrafdakı sakinlərə kompensasiya verə bilər, beləliklə onlardan çirklənmə icazəsi “satın alır”.
Xarici təsirlərdən iqtisadi praktikada istifadə
Monitorinq - hər bir xüsusi çirkləndirici üçün emissiya standartlarının izlənməsi.
David Ayzman
David Yakovleviç Ayzman  — yəhudi əsilli Rusiya yazıçısı, dramaturqu.
Həyatı
David Yakovleviç Ayzman 26 mart 1869-cu ildə Rusiya imperiyasının tərkibindəki Mikolayev şəhərində, yəhudi ailəsində anadan olmuşdur. O, yəhudi kasıblarının həyatından hekayələr və povestlər (onların bir çoxu "Bilik" birliyinin toplularında dərc edilmişdir) yazmışdır. Ayzman "Tikanlı kol" faciəsində (1907; Rusiyada 1920-ci ildə nəşr olunub) inqilabi mübarizənin romantik pafosunu Bibliya motivlərinin stilizasiyası ilə birləşdirir. O, "Ağ roman", "Qara roman" hekayələrində (hər ikisi 1908) modernist cərəyanları izləmişdir. Ayzman 26 sentyabr 1922-ci ildə vəfat etmişdir.
Dağ yəhudiləri teatrı
Dağ yəhudiləri teatrı — əsasən dağ yəhudiləri tərəfindən yaradılmış, dağ yəhudisi mövzularında tamaşaların səhnələşdirilməsi üzrə ixtisaslaşmış teatr. Pyeslər ana dilində (çuhuri) oynanılırdı.
Yaradılması
Dərbənddə dağ yəhudilərinin teatr sənətinin doğulduğu tarix 1903-cü il dekabr ayında, müəllim və sionist Asəf Aqarunovun Naum Şoykoviçin ivrit dilindən tərcümə etdiyi "Yanmaq üçün yandır" hekayəsini səhnələşdirdiyi tarix hesab olunur. Tamaşa məktəb müəllimi Naqdimun ben Simonun (Şimunov) toyu şərəfinə səhnəyə qoyulub.
Ənənəvi olaraq, dağ yəhudiləri teatrı Dərbənddə mövcud idi və işləyirdi, çünki burada ən çox dağ yəhudisi yaşayırdı. 1918-ci ildə Dərbənddə ravvin Yaşaiyo Rabinoviçin rəhbərlik etdiyi dram studiyası açıldı. 1924-cü ildən dağ yəhudi kollektivi qısaldılmış "GEM Circle" adını almış Dağ Yəhudi gənclərinin mədəni-maarif dairəsi adlandırılmağa başladı. Ona Yuno Sauloviç Semyonov və Manaşir Şalumov rəhbərlik edirdi.
1924-cü ildə Yuno Sauloviç Semyonov Dərbənd dağ-yəhudi dərnəyində iki pyes — "İki dəri satıcısı" və "Hiyləgər çöpçatan" tamaşasını səhnələşdirir.
1935-ci ildə Dərbənddə üç truppanın — rus, dağ yəhudisi və türk truppasının daxil olduğu ilk sovet teatrı açıldı. Onun əsasını Manaşir və Xanım Şalumovların rəhbərlik etdiyi dram dərnəyləri təşkil edirdi. Əvvəlcə qadın rollarını dərnəkdə kişilər oynayırdı, sonra ilk qadın aktrisalar gəldi.
Bu vaxt teatrın çiçəklənmə dövrü başladı: teatrın səhnəsində çoxlu tamaşalar qoyuldu. 1939-cu ildə Dağ Yəhudiləri Teatrı Dağıstanda keçirilən teatrlar festivalının qalibi oldu. Tamaşanın musiqisini bəstəkar, teatrın musiqi rəhbəri Dağıstanın əməkdar incəsənət xadimi Cümşüd (Şümşun) Şevanyayeviç Aşurov (1913–1980), yazmışdır. 1941-ci ilin əvvəllərində teatrda B.Lavrenyovun "Sınıq" və Cəfər Cabbarlının "Aydın" tamaşalarının məşqləri gedirdi.
Azərbaycanda Krasnaya Slobodada dram qrupu
250px|thumb|right|Azərbaycanda [[Qırmızı Qəsəbə|Qırmızı qəsəbədə (Krasnaya Sloboda) dağ yəhudiləri dram qrupu, 1932-ci il.]] 1920-ci ildən 1932-ci ilə kimi Azərbaycanın Krasnaya Sloboda yəhudi qəsəbəsində dağ-yəhudi dram qrupu fəaliyyət göstərirdi.
Teatr müharibə illərində
1943-cü ildə teatr fəaliyyətini bərpa etdi, 1948-ci ildə isə bağlandı. Rəsmi səbəb onun gəlirsizliyi idi.
Müharibədən sonrakı dövr
250px|thumb|left|Aktyor İlisir (İlyuşa) Abramov. Dağ yəhudi teatrı. [[Dərbənd, SSRİ. 1980-ci il]] 250px|thumb|right|[[Aşıq Qərib (opera)|Aşıq-Qərib tamaşasında aktyorlar truppası. Dərbənd, SSRİ. 1984-cü il.]] 28 aprel 1959-cu ildə Stalin adına kolxozun idarə və partiya təşkilatı kolxozun həvəskar sənət dərnəyi əsasında Dağ Yəhudi xalq teatrı yaratmaq xahişi ilə şəhər partiya komitəsinə müraciət etdilər.
Teatrın təşkili və sonrakı fəaliyyəti üçün Bakıdan "SSRİ Dövlət Radio və Televiziyasının fəxri işçisi" Petr Rafailoviç Aqarunov (1930–2006) dəvət olundu. Teatr direktoru vəzifəsinə milliyyətcə azərbaycanlı olan Musaib Məmmədəlieviç Cüm Cüm (1905–1974) dəvət edildi. O, dağ yəhudilərinin dilini və mentalitetini mükəmməl bilirdi. Bəstəkar Cümşüd (Şümşun) Aşurov musiqi rəhbəri, idarəçi vəzifəsinə Dağıstan Respublikasının Əməkdar Mədəniyyət İşçisi Mixail Borisoviç Qavrilov (1926–2014) təyin edildi.
1960-cı illərdə teatr fəaliyyətini bərpa etdi və ikinci çiçəklənmə dövrünü yaşadı. Xalqın sevimlisi, "Dağıstan MSSR-in əməkdar artisti" Axso İlyaqevna Şalumova (1909–1985) teatra qayıtdı. O, yazıçı Xızgil Avşalumovun (1913–2001) hekayələri əsasında Şimi Dərbəndinin həyat yoldaşı — Şahnuqor rolunu ifa etmişdir.
1970-ci illərdə Dağ Yəhudiləri Xalq Teatrı təşkil edildi. Uzun illər onun direktoru "Dağıstan MSSR-in əməkdar mədəniyyət işçisi", müğənni, aktyor və dramaturq Abram Baazoviç Avdalimov (1929–2004) olub. Onun davamçısı xidmətlərinə görə "Şərəf nişanı" ordeni ilə təltif edilmiş Roman Savieviç İzyayev (1940–2018) idi. 1990-cı illərdə dağ yəhudiləri teatrı daha bir böhran dövrü yaşadı. O, nadir hallarda tamaşalar göstərirdi və premyeralar vermirdi. Yalnız 2000-ci ildə teatr bələdiyyə balansına keçdikdən sonra fəaliyyətini bərpa etdi. 2000–2002-ci illərdə teatra Dağıstan Respublikasının Əməkdar Mədəniyyət İşçisi, aktyor və musiqiçi Raziil Semenoviç İlyaquev (1945–2016) rəhbərlik edib. Sonrakı iki ildə teatra Alesya İsakova rəhbərlik edirdi.
2004-cü ildə "Dağıstan Respublikasının əməkdar mədəniyyət işçisi" Lev Yakovleviç Manaximov (1950–2021) teatrın bədii rəhbəri oldu. Manaximovun ölümündən sonra teatra Boris Yudayev rəhbərlik edirdi.
Mövcud olduğu uzun müddət ərzində Dağ Yəhudiləri teatrının səhnəsində Bikel Peysaxovna Matatova (1928–2013), "Dağıstan MSSR-in əməkdar mədəniyyət işçisi" Avşalum Yakuboviç Naxşunov (1925–1997), "Dağıstanın xalq artisti" Mozol Aleksandrovna İzrailova, "Dağıstan Respublikasının əməkdar mədəniyyət işçisi" Anatoli Yusupov, Raya Novaxova, İsrail Tsvaygenbaum, Eva Şalver-Abramova kimi bir çox aktyorlar çıxış ediblər.
İsraildə məskunlaşma
250px|thumb|right|"Rambam" Dağ yəhudi teatrının aktyorları: Roman İzyaev və Rambam Mişiyev. İsrail. 2011-ci il. 2001-ci ildə İsrailin Hadera şəhərində rejissor, aktyor, ssenarist və dekorator Roman Savieviç İzyaev "Rambam Dağ yəhudiləri teatrı"nın əsasını qoydu. Qrup fəaliyyət göstərdiyi müddətdə təkcə Qafqaz yəhudilərinin yığcam məskunlaşdıqları İsrail şəhərlərində deyil: Beer-Şeva, Aşdod, Hadera, Pardes-Hana, Nazaret-İlit, Kiryat Yam, Əkka, Hayfa; həm də ABŞ-da, Azərbaycanda, Kanadada, Rusiyanın paytaxtı Moskvada tamaşalar göstərmişdir.
2018-ci ildə Roman Savieviç İzyaevin ölümündən sonra Eva Şalver-Abramova "Rambam teatrı"nın baş rejissoru oldu.
Difteriya
Difteriya — corynebacterium diphteriae adlı mikroorqanizmin boğaz, burun, göz və dəridə olan məsamələrə düşməsi nəticəsində yaranan yoluxucu xəstəlik.
Aşağı Külkərəş (Sərdəşt)
Aşağı Külkərəş - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Sərdəşt şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 26 nəfər yaşayır (5 ailə).
Məqtə
Məqtə — klassik poeziyada qəzəlin və qəsidənin son beyti.
Məqtənin səciyyəvi xüsusiyyəti burada müəllifin adının, yaxud təxəllüsünün verilməsidir: Ey Nəsimi, sirri-həqqin məhrəmi sənsən bu gün, Söylədin qüdrət diliylən məniyi-əsrari məst.
NGC 4373
NGC 4373, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Sentavr bürcü istiqamətində yerləşir. E/SB0 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
İkinci Macarıstan Respublikası
İkinci Macarıstan Respublikası — Macarıstan dövləti ləğv olunduqdan sonra yaranan parlament respublikası, hökumət naibi Mikloş Hortinin vəzifəsindən istefasından sonra 1944-cü ildə yaranan Nasist Almaniyası peyk dövlət.
Hüquq sistemi
Ən yüksək məhkəmə instansiyası Macarıstan Kral Kuriyasının (Magyar Királyi Kúria) nəzarəti altında isə, apellyasiya instansiyalarına məhkəmə skamyası (Ítélőtábla) baxırdı, tribunallar (Törvényszék) ilk instansiya məhkəmələri hesab olurdu, məhkəmə sisteminin ən aşağı səviyyəsi yerli məhkəmələr (helyi bírós) sayılırdı, bütün məhkəmələrə hakimləri prezident təyin edirdi, məhkəmə işlərinə baxılmaqda iştirak edən vətəndaşlar iclasçı (Ülnök) hesab olunurdular.
İqtisadiyyatı
Forint adlı pul vahidi aşağıdaki kimi təqdim olunmuşdur:
Ölkənin poçt və telefon rabitəsi operatoru vəzifəsini Macarıstan poçtu (Magyar Posta) yerinə yetirirdi. Dəmir yolu nəqliyyatı təminatçısı Macarıstan Kral Dəmir Yolları (Magyar Királyi Államvasutak) idi.
Kütləvi informasiya vasitələri
İki radiokanal mövcud idi:
Mətlə
Mətlə — klassik poeziyada qəzəlin, yaxud qəsidənin ilk beyti.
Başqa beytlərdən fərqli olaraq mətlənin hər iki misrası qafiyələnir. Mətlənin qafiyəsi sonrakı beytlərdə də təkrarlanır. Cahanşah Həqiqinin qəzəllərindən birinin mətləsi: Talibi-yarəm əzəldən, yara müştaqam yenə, Cənnətin kuyində ol dildara müştaqam yenə.