cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Caz
Caz musiqisinin tarixi haqqında
50-ci illərin əvvəlində bir çox caz musiqiçiləri "isti" bibopdan uzaqlaşıb melodikliyi və mülayim xarakteri ilə seçilən kul caz (yəni "sərin caz") üslubunu yaradırlar. Bu üslubun banisi cazın ən parlaq simalarından biri — trubaçalan Mayls Devisdir. Onun rəhbərlik etdiyi orkestr əvvəllər caza heç də xas olmayan nəfəsli alətlərlə zənginləşir. Mayls Devis caz musiqisində elektron alətlərin də tətbiq olunmasına tərəfdar çıxır. Həmin meyl 70-ci illər-də Kaliforniyada "Qərb sahilinin cazı" adı ilə tanınmış caz musiqisinin yeni formasının yaranması ilə nəticələnir. Görkəmli pianoçu Deyv Brubekin təmsil etdiyi bu yeni üslub Avropa musiqisinin bir çox əlamətlərindən yaradıcdıqla bəhrələnir. Lakin caz pərəstişkarları bu gün də ifadəli, ehtiraslı bibop üslubuna üstünlük verməkdədirlər. Bibopdan hard-bop deyilən bir üslub da törəmişdir. Bu üslubu barabançalan Art Bleyki və onun yaratdığı «Jazz Messengers» qrupu təmsil edirlər. "Hard" "möhkəm" deməkdir və doğrudan da, hard-bop musiqisi özünün "möhkəm" ritmi ilə fərqlənir. Burada Afrika musiqisinin hərarətli ritmlərinə geniş meydan verilir.
60-cı illərin ən populyar caz üslubu fri-cazdır ("fri" "sərbəst" deməkdir). Onun ən nümayəndələri saksafonçular Con Koltreyn və Ornett Kolman sayılır. Onlar caz musiqisində improvizasiyanı bir növ bərpa edirlər. Koltreynin ifa tərzi dinamik və fəal, Kolmanınkı isə mülayim və tarazlaşdırılmış xarakteri ilə fərqlənirdi. 60-cı illərin sonunda caz kompozisiyalarında müasir rok musiqisinin xüsusiyyətləri tətbiq olunmağa başlayır. Eyni zamanda, rok musiqiçiləri də tez-tez caz improvizasiyalarından istifadə edirlər. Bu qarşılıqlı bəhrələnmə nəticəsində fyujn və yaxud caz-rok üslubu meydana çıxır. Onun ilk nümayəndəsi məşhur Mayls Devisin 1970-ci ildə buraxdığı "Bishes Brew" albomu indiyədək caz tarixində ən böyük kommersiya uğuru qazanmış disk hesab olunur. Caz-rokun sonrakı inkişafı Mayls Devisin yetirmələri Con Maklaflin və Çik Koria, eləcə də Corc Benson və başqalarının yaradıcılıq axtarışları ilə bağlıdır.
Caz-rokun ən virtuoz gitaraçalanı Con Maklaflinin 80-ci illərin əvvəlində yaratdığı məşhur "Mahavishnu Orchestra" kollektivi caz, rok, blüz, eləcə də hind musiqisinin ənənələrini orijinal tərzdə birləşdirmişdir. Maklaflin caz-roku simfonik musiqi ilə də əlaqələndirir — 1974-cü ildə London Simfonik Orkestri ilə birgə hazırladığı məşhur «Apocalypse» albomu buna gözəl nümunədir. Corc Benson əvvəlcə məharətli gitaraçı, sonralar istedadlı caz müğənnisi kimi də şöhrət qazanır. Pianoçu Çik Koria və onun rəhbərlik etdiyi «Return to Forever» qrupu caz-rok üslubunu Braziliya musiqisinin ecazkar ritmləri ilə zənginləşdirir. Daha bir qrup — "Weather Report" da caz-rokun inkişafına nəzərəçarpacaq təsir göstərmişdir. Onun buraxdığı "Heavy Weather" albomu Devisin "Bitches Brew" albomu ilə yanaşı, caz musiqisinin qızıl fonduna daxildir. Billi Kobhem (baraban), Yan Hammer (klavişli alətlər), Jan-Lyuk Lonti (skripka), Jako Pastorius, Con Patituçi (bas-gitara), El Dimeola və Pet Meteni (gitara) caz-rokun təmsilçiləridir. Son illərdə caz musiqisinin taleyində heç bir köklü dəyişiklik baş verməmişdir. Caz-rok üslubunun yeni nəsli — Con Skofıld, Mayk Stern (gitara), Markus Miller (bas-gitara) və başqaları pərəstişkarlarını yeni uğurları ilə sevindirirlər. Keçmişə nəzər salan retrospektiv caz da yaranır.
90-cı illərin sonunda caz faktik olaraq yüzillik yubileyini qeyd edir. Lakin bu ecazkar musiqi cazibəsini, əhəmiyyətini əsla itirməmişdir, əksinə, tükənməz enerjisi və gümrahlığı ilə yeni-yeni nəsilləri getdikcə daha artıq özünə cəlb edir. Lui Armstronq, Dizzi Gillespi, Mayls Devisin şanlı ənənələri davam etdirilir.
İlkin Rüstəmzadə
İlkin Bəkir oğlu Rüstəmzadə — Azərbaycan ictimai-siyasi fəalı, yazıçısı, keçmiş siyasi məhbusu. O, 2014-cü ildə 8 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilmişdir. Rüstəmzadə bəzi yerli və beynəlxalq hüquq müdafiəçilərinin "siyasi və vicdan məhbusu" kimi tanınmışdır.
Erkən illəri
İlkin Rüstəmzadə 2 avqust 1992-ci ildə Gəncə şəhərində anadan olmuşdur. O, 2009-cu ildə Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin informatika və idarəetmə fakultəsinin "Menecment" ixtisasına daxil olmuşdur, lakin 2013-cü ildə həbs olunması səbəbiylə bu universiteti yalnız azadlığa çıxdıqdan və universitetə bərpa olunduqdan sonra, 2019-cu ildə məzun olmuşdur.
Siyasi fəaliyyəti
İlkin Rüstəmzadə 2020-ci ilə qədər "NİDA" Vətəndaş Hərəkatının üzvü olmuşdur. İlkin Rüstəmzadə 2013-cü ildə 13 yanvar tarixində keçirilən "Əsgər ölümlərinə son" və 26 yanvarda keçirilən "İsmayıllı və Binəyə dəstək" aksiyalarının təşkilatçısı olmuşdur. O, 10 mart 2013-cü il tarixində keçirilən növbəti "Əsgər ölümlərinə son" aksiyasından bir gün əvvəl saxlanılaraq inzibati qaydada həbs olunmuşdur. Həmin aksiya ilə bağlı Milli Təhlükəsizlik Nazirliyinin başlatdığı cinayət işində digər 7 "NİDA" üzvü ilə birlikdə təqsirləndirilib və 17 may 2013-cü ildə Baş Prokurorluğun Ağır Cinayətlərə dair İşlər üzrə İstintaq İdarəsi tərəfindən həbs olunmuşdur. 2014-cü ilin may ayının 6-da NİDA Hərəkatının digər üzvləri ilə birlikdə təqsirləndirildiyi məhkəmə tərəfindən 8 illik azadlıqdan məhrum olunmuşdur. İlkin Rüstəmzadə "Amnesty International" tərəfindən "vicdan məhbusu" adlandırılmışdır. 7 mart 2019-cu ildə Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsi Rüstəmzadənin həbsinin qanunsuz olması barədə qərar vermişdir. Mart ayının 17-də Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin imzaladığı əfv sərəncamıyla azadlığa çıxmışdır.
250px|thumb|right|İlkin Rüstəmzadə müəllifi olduğu "Yoldaş" kitabının təqdimatında. 2022-ci il. Azadlığa çıxdıqdan sonra "NİDA" Vətəndaş Hərəkatının 2019-cu il seçkilərində İdarə Heyəti üzvü seçilmiş, 2020-ci ildə keçirilən parlament seçkilərində "Hərəkət" Seçki Blokunun təsisçilərindın biri olmuş, 24 saylı Nizami birinci seçki dairəsindən parlamentə namizədliyini irəli sürmüşdür. Buna baxmayaraq, Cinayət Məcəlləsinə əsasən ağır cinayətdə təqsirləndirildiyi və azadlığa çıxmasından 3 il keçməməsi səbəbindən məhkumluğunun qalması səbəb gətirilərək namizədliyi rədd edilmişdir. Mərkəzi Seçki Komissiyası və müxtəlif yerli məhkəmə instansiyaları qərarı qüvvədə saxlamışdır.
Yaradıcılığı
2021-ci və 2022-ci illərdə çap olunan 3 kitabın müəllifidir: "Qaranlığın hekayəsi", "Quberniya" və "Yoldaş". "Qaranlığın hekayəsi" 2021-ci ilin nəticələrinə əsasən ölkədə ən çox satılan kitab olmuşdur. İngilis, fransız və holland dillərinə diplomatik sənəd olaraq tərcümə olunmuşdur. 2022-ci ilin avqust ayında ABŞ-nin Pensilvaniya ştatında yerləşən "Fulton Books" nəşriyyatı tərəfindən ingiliscə çap olunmuşdur. İlkin Rüstəmzadə "Yoldaş" memuarında Bayram Məmmədov ilə birlikdə olduqları dövrdən, elmi-siyasi-fəlsəfi mübahisələrindən və Məmmədovun İstanbulda ölümündən yazmışdır.
Elçin Zalov
Elçin İslam oğlu Zalov (6 iyun 1995; Dünyamalılar, Beyləqan rayonu, Azərbaycan — 21 oktyabr 2020; Qubadlı rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Elçin Zalov 6 iyun 1995-cu ildə Beyləqan rayonunun Dünyamalılar kəndində anadan olmuşdur. Əmisi Birinci Qarabağ müharibəsində həlak olmuşdur. Elçin Zalov hərbi xidmətini başa vurduqdan sonra mülki şəxs olaraq fəaliyyətini davam etdirmişdir. Subay idi.
Hərbi xidməti
Elçin Zalov 2013-2014-cü illərdə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin sıralarında müddətli həqiqi hərbi xidmət qulluqçusu olmuşdur.
2020-ci ilin 14 iyul tarixində Tovuz döyüşləri zamanı general-mayor Polad Həşimovun şəhid olmasından sonra səfərbərlik başlamış, Elçin Zalov səfərbər olunmuşdur. 21 sentyabr 2020-ci ildə hərbi təlim toplantılarına çağırılmışdır.
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Elçin Zalov 2020-ci il sentyabrın 27-dən Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsində könüllü olaraq iştirak etmişdir. Füzulinin, Cəbrayılın və Qubadlının azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə vuruşmuşdur. Elçin Zalov 21 oktyabr 2020-ci ildə Qubadlı rayonu istiqamətində döyüş tapşırığının yerinə yetirilməsi zamanı həlak olmuşdur. Doğulduğu Beyləqan rayonunun Dünyamalılar kəndində dəfn olunmuşdur.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Elçin Zalov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Cəbrayıl rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Elçin Zalov ölümündən sonra "Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Qubadlı rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Elçin Zalov ​ölümündən sonra "Qubadlının azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Vilen diyarı
Vilen və ya Vilnüs diyarı (Wileńszczyzna, Віленшчына, Vilniaus kraštas,) — Vilnüs ilə birlikdə Litvanın şərq və cənub-şərq hissəsi, eləcə də Belarusun sərhəd bölgələri. 1920-1939-cu illərdə Polşaya məxsus idi. Bölgə əhalinin milli tərkibinin xüsusiyyətləri ilə, eləcə də siyasi və mədəni istiqamətləri ilə fərqlənir.
Tarixi
1917-ci ilə qədər Vilen ərazisi Rusiya imperiyasının Vilen quberniyasının tərkibində idi. Quberniyanın ərazisinə Sventsian, Vilen və Troks mahalları daxil idi. Göstərilən mahalların əhalisinin yarısı belaruslar idi, litvalılar azlıq təşkil edirdi. Litvalılar əsasən Vilnüs şəhəri (o dövrün Vilna) ərazisində idi. 1897-ci il Ümumrusiya siyahıyaalmasına görə vilayətin milli (linqvistik) tərkibi: Birinci Dünya Müharibəsi və Brest-Litovsk sülh müqaviləsi zamanı ərazi Alman qoşunları tərəfindən işğal edildi. 1918-ci ilin dekabrında alman qoşunları Vilnüs və ətraf ərazilər tərk etdilər. Yanvarın əvvəlində bu ərazilər, o cümlədən Vilna (5 yanvar) Qırmızı Ordu tərəfindən işğal edildi. Yerli polyak silahlı qüvvələri müqavimət göstərə bilmədilər. Sovet-Polşa müharibəsi zamanı Polşa qoşunları 1919-cu il 19-21 aprel tarixlərində Vilnanı işğal etdi. 1920-ci ilin iyulunda sovet ordusunun hücumu nəticəsində yenidən bölgə ələ keçirildi.
12 iyul 1920-ci ildə Moskvada RSFSR ilə Litva arasında keçmiş Litvanın müstəqilliyinə imza atılmışdır. Ölkə sərhədlərinə Koven əyaləti, Vilna, Grodno, Suvalk əyalətlərinin bir hissəsi, o cümlədən Vidzy, Vilna, Oshmyany, Lida, Schuchin, Grodno daxil idi.
Molotov-Ribentrop arasında olan gizlin pakta görə Litva və Vilnüs bölgəsi Almaniyanın təsir dairəsinə düşdü. SSRİ-nin Polşadakı maraq dairəsi Visla, San və Narew çayları ilə məhdudlaşdı. 1939-cu ilin sentyabrında hərbi əməliyyatların başlaması ilə hər iki tərəf yuxarıdakı razılaşmadan imtina etdi. Sovet ordusu Vilen diyarını ələ keçirdi. Alman orduları geri çəkildilər.
Elçin Zalov
Hərbi xidməti
Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad olunması zamanı döyüş tapşırıqlarını uğurla yerinə yetirdiyinə, düşmənin əsas qruplaşmalarının məhv edilməsi ilə qoşunların döyüş qabiliyyətinin qorunub saxlanılmasında fərqləndiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Elçin Zalov ölümündən sonra "Cəsur döyüşçü" medalı ilə təltif edildi.
İstinadlar
<references group="" responsive="1">
Ukraynada milli dirçəliş
Ukrayna milli dirçəlişi — Rusiya və Avstriya-Macarıstan imperiyalarının ərazisində milli-mədəni dirçəliş və Ukrayna millətinin formalaşmasını təmin edən ictimai-siyasi hərəkatdır. Siyasi, sosial, milli azadlıq hərəkatı kimi Ukrayna milli dirçəlişinin mahiyyətinə dair çoxlu müxtəlif nəzəriyyələr və qiymətləndirmələr mövcuddur. Ukrayna milli hərəkatı 18-ci əsrin sonlarında Avropada gedən tarixi proseslərin təsiri altında Rusiya İmperiyası ərazisində kazak zabitləri dairələrində yaranmışdır. Çar avtokratiyasının böyük dövlətçilik siyasəti 19-cu əsrin ortalarında Rusiyada Ukrayna milli hərəkatının güclənməsinə səbəb oldu. XX əsrin əvvəllərində Rusiya, nəhayət öz siyasi səhnəsinə keçdi və bu dövr Ukraynanın mədəni və siyasi hüquqları uğrunda fəal mübarizəsi ilə səciyyələndi. Ukrayna partiyalarının yaranması ilə Rusiyada milli məsələnin həlli siyasi problemlərin həlli ilə bağlıdır: avtokratiyanın aradan qaldırılması, parlamentarizmin qurulması , demokratik azadlıqların təmin edilməsi.
Tədqiqatçılar arasında siyasi Ukrayna hərəkatının bir fenomeni kimi ukraynafillikdən ayrılmanın vaxtı və yeri ilə bağlı vahid fikir yoxdur. Onun formalaşmasının əsas hərəkətverici qüvvələri məsələsi də mübahisəlidir.
Tarixi
“Rusiyada ukraynaçılıq: MÜASİR dövr" adlı tədqiqatında Vladimir Doroşenko Rusiyada Ukrayna hərəkatının inkişafını üç mərhələyə bölür. Birincisi, Poltava-Xarkov XVIII əsrin sonlarından XIX əsrin 40-cı illərinə qədər davam etdi. Məhz o zaman, 1791-ci ildə kazak starşinası Ukraynanın azadlıqlarını kobud əli ilə ləğv edən “rus zülmünə” qarşı kömək istəmək üçün Vasili Kapnisti Almaniyaya göndərdi. İkinci, Peterburq-Kiyev, 40-cı illərdə davam etdi, 70-ci illərdə hərəkat Kiyevə köçürüldü. O vaxtdan onun fikrincə, Kiyev yeni Ukrayna hərəkatının paytaxtına çevrilib.
Başlanğıcı
Ukraynalıların Reç Pospolitanın xristian icmasından ayrılması ukraynalıların etnik kimliyi əsasında aşağıdakıların gedişində baş verdi: şəhərlərin intellektual mərkəz kimi rolunun artırılması; pravoslav və katolik konfessiyaları arasında dini anlaşma axtarışları; Avropanın həm Qərbdə, həm də Şərqində zülm şəraitində protestant hərəkatının və islahatçı azad düşüncənin yayılması; pravoslav kilsə qardaşlığının inkişafı və müvafiq məktəb təhsili; pravoslav kilsəsi ilə katolik kilsəsi arasında mübarizənin kəskinləşməsi; kazakların özünü təsdiq etmək üçün mübarizəsi və kazakların pravoslav kilsəsi ilə ittifaqının yaranması. Ukrayna cəmiyyətinin yuxarı təbəqələrinin Ukrayna əhalisi, Ukrayna ərazisi və Ukrayna dini dəyərləri ilə özünü eyniləşdirmə proseslərinə güclü təkan 1648-76-cı illərin milli inqilabı oldu. Moskva çarının himayəsi altında bu proseslər getdikcə sönməyə başladı. Kazak elitası rus zadəganları ilə bərabər hüquqlar axtararaq, daha çox siyasi və ya etno-dini kimliyə deyil, düşərgə kimliyinə üstünlük verirdi. right|thumb|186x186px| Vasili Kapnist İnqilabdan və vətəndaş müharibəsindən sonra, Ukrayna SSR-nin yaranması və Ukrayna ərazisinin böyük hissəsi üzərində Sovet hakimiyyətinin qurulması, habelə Qərbi Ukraynanın Polşa, Çexoslovakiya və Rumıniyada qalması fenomeninin elmi tədqiqi. SSRİ və Şərqi Avropa ölkələrində Ukrayna milli hərəkatı praktiki olaraq həyata keçirilmədi.
Ukrayna milli kimliyinin dirçəlişinə təkan XVIII əsrin ümumavropa tarixi dəyişiklikləri oldu. Onlar Ukrayna elitasında öz “Ukrayna həqiqətini” tapmaq ehtiyacını oyadıblar. Baxmayaraq ki, bu axtarış ilk növbədə Ukrayna kazak komandirinin sinfi maraqlarına tabe idi, lakin Ukrayna elitası tərəfindən öz tarixi mifinin yaradılması (anonim “ Rus tarixi ”ndə aydın şəkildə təqdim olunur) və ideyalar ətrafında möhkəmlənməsi. respublikaçılıq ona korporativ maraqlardan kənara çıxmaq və müasir Ukrayna millətinin formalaşması prosesində təməl daşları qoymaq imkanı verdi.
1791 -ci ilin aprelində Vasili Kapnist qardaşı Pyotr ilə birlikdə Ukrayna vətənpərvər dairələri (Novqorod-Seversky Vətənpərvərlik Dairəsi) adından Berlində idi. O, Prussiya hökumət dairələrinin nümayəndələri ilə rus avtokratiyasına qarşı açıq silahlı üsyan halında Ukrayna milli-azadlıq hərəkatına yardımın mümkünlüyü barədə danışıqlar aparıb.
1821 -ci ildə Vasili Lukaşeviç müstəqil Ukrayna dövlətinin yaradılmasını qarşısına məqsəd qoyan Malorus Gizli Cəmiyyətini qurdu. Cəmiyyət hüceyrələri Kiyev, Poltava, Çerniqov və başqa şəhərlərdə mövcud idi. Malorus gizli cəmiyyətinin Birləşmiş Slavyanlar Cəmiyyəti və Polşa vətənpərvər təşkilatları, xüsusən də Tampliyerlər Cəmiyyəti ilə sıx əlaqələri var idi. 1826 -cı ildə Malorus Cəmiyyətinin üzvləri həbs edildi.
Rusiya imperiyasında
alt=|left|thumb|202x202px| Nikolay Kostomarov 1846-cı ilin yanvarında Kiyevdə gizli siyasi təşkilat - Kiril və Mefodi qardaşlığı yaradıldı. Təşəbbüskarlar: Vasili Belozerski, Nikolay Qulak, Nikolay Kostomarov, Panteleimon Kuliş, Afanasi Markeviç, 1846-cı ilin aprelindən Taras Şevçenko cəmiyyətə qoşuldular.
Qardaşlığın proqram müddəaları "Ukrayna xalqının məişəti kitabı"nda və "Sankt-Peterburq Slavyan Qardaşlığının Nizamnaməsi"ndə öz əksini tapmışdır. Əsas müəllifi Nikolay Kostomarov olan Kiril və Mefodi " və Vasili Bilozerskinin yazdığı "Qeyd"də Ukraynanın milli dirçəlişi və panslavizm ideyalarına əsaslanırdı. Kiril və Mefodi Cəmiyyəti Ukrayna torpaqlarında milli hərəkatın yüksəlişinin və ümumavropa inqilabi böhranının yetişməsi dövrünün azadlıq ideyalarının təsiri altında ümumslavyan hərəkatının fəallaşmasının təzahürlərindən biri idi. - " Xalqlar baharı ". alt=|thumb|211x211px| [[Taras Şevçenko]] Kiril və Mefodi qardaşlığı xristian əxlaqi prinsipləri əsasında gələcək cəmiyyətin qurulmasını, bütün slavyan xalqlarının milli dilinə, mədəniyyətinə və təhsilinə görə hüquqlarının bərabərləşdirilməsini, slavyan xalqlarının demokratik federasiyasının yaradılması, çarizmin dağıdılması və təhkimçiliyin ləğvi; vətəndaşlar üçün demokratik hüquq və azadlıqların bərqərar olmasını əsas vəzifə kimi qoydular.
70-ci illərin əvvəllərində Rusiyada artan inqilabi əhval-ruhiyyənin təsiri altında və Avstriyada onun dəstəyinə görə Ukrayna hərəkatının öhdəsindən gəlməyin qeyri-mümkün olduğunun dərk edilməsi ilə çar təzyiqi zəifləməyə başladı. Ukrayna hərəkatı yenidən bərpa olunur və Vladimir Antonoviç, Pavel Jitetski, Nikolay Lısenko, Mixail Staritski, Pavel Çubinski, Vladimir Straşkeviç, Aleksandr Rusov və başqalarının daxil olduğu Kiyev icması alnına çevrilir. Sosializmi təbliğ edən və Ukrayna xalqının " 17-ci əsrin sonuna qədər bir hissəsi olduğu mədəni Avropa xalqları ailəsinə" qayıtmalı olduğunu müdafiə edən Mixailo Draqomanovun ideyaları xüsusi təsir bağışladı.
Lakin Ukrayna həyatının sürətli inkişafı Ukrayna separatizmi ilə bağlı yeni ittihamlara səbəb oldu. Bu dövrdə ukraynaçılıq Rusiya hakimiyyəti tərəfindən “əsassız, süni, xəyanətkar” cərəyan kimi qiymətləndirildi. Onun təhlükəsi onun diqqət mərkəzində idi "Rusiya millətinin və dövlətinin birliyinin məhv edilməsi, bununla da Kiyevlə birlikdə milli ərazinin bir hissəsini -" Rusiya şəhərlərinin anası "" seçmək" . Bunun nəticəsi 1876 -cı ildə Ukrayna dilini mədəni sahədən sıxışdırıb çıxarmaq və onu məişət istehlakı ilə məhdudlaşdırmaq məqsədi daşıyan Rusiya İmperatoru II Aleksandrın fərmanı olan təəssüf ki, Emski fərmanının imzalanması oldu.
1880-ci illərin əvvəllərində Sankt-Peterburqda ukraynalı tələbələr “Ukrayna sosialist-federalistləri” (1883-1888) qrupu yaratdılar. Onlar öz siyasi proqramlarında Ukraynanın ruslaşdırılmasına və Ukraynanın tam milli muxtariyyətinə qarşı çıxırdılar.
80-ci illərin sonlarında Ukrayna hərəkatı Trofim Zenkovski və Boris Qrinçenko kimi gənc publisistlərin simasında yeni dəstək aldı. Onlar Ukrayna ziyalılarından qəti və ardıcıl addımlar tələb edərək, formal ukrainofilizmə qəti şəkildə qarşı çıxdılar. 1893-cü ildə onlar "şüurlu ukraynalıların" fəaliyyət proqramını dərc etdilər, burada Ukrayna millətinin birliyi, ukrayna dilinin inkişafı və Ukrayna millətinin hüquqlarının müdafiəsi zərurətindən danışdılar. alt=|thumb|209x209px| Boris Qrinçenko Ukraynanın müstəqillik prinsipləri üzərində dayanan ilk Ukrayna siyasi təşkilatı Poltavada yaradılmış gizli təşkilat olan Taras qardaşlığı (1891-1898) idi. Onun əsasını ukraynalı tələbələrdən ibarət kiçik bir qrup - Vitali Borovik, Boris Qrinçenko, İvan Lipa, Nikolay Mixnovski, Volodimir Şemet qoymuşdu. Tarasovçular öz fikirlərini “Mən gənc ukraynalılara inanıram” adlı siyasi bəyannaməsində qeyd edirdilər. Tarasovçular mədəni fəaliyyətlə (ailədə, işdə, məktəblərdə ukrayna dilinin yayılması, uşaqlara ukrayna savadının öyrədilməsi, Şevçenko ideyalarının tərbiyəsi) əlavə olaraq aşağıdakı siyasi postulatlar irəli sürdülər: Ukrayna xalqının rus işğalından azad edilməsi, Ukraynanın tam dövlət-siyasi müstəqilliyini tələb etmə, hansı ki bunun üçün sosial məsələnin ədalətli həlli edilməsi ilə dövlət suverenliyinə nail olunması şəraitində mümkün olacağına inanırlar.
1900-cü ildə Xarkovda Dneprin ilk siyasi partiyası - İnqilabçı Ukrayna Partiyası yarandı. İUP-nin yaranması sosial-demokrat dairə olan “ Tarasovçuları qardaşlığı ” kimi siyasi təşkilatlar yaratmaq üçün əvvəlki cəhdlərin başa çatması idi. Steşenko və Lesya Ukrainka, o zamankı Ukraynanın apolitik mədəniyyəti və ukrainofilizmindən qoparaq siyasi fəaliyyətə başladılar.
1902-ci ildə Nikolay Mixnovskinin rəhbərlik etdiyi Ukrayna Xalq Partiyası, 1905-ci ildə isə Melenevskinin rəhbərlik etdiyi Ukrayna Sosial Demokrat İttifaqı yaradıldı. 1905-ci ildə M.Porş, V.Vinniçenko, S.Petlyura başda olmaqla RUP-nun əsas hissəsi Ukrayna Sosial Demokrat İşçi Partiyasını yaratdı. 1904-cü ildə Ukrayna Demokratik Partiyası - Y. Çikalenkonun rəhbərlik etdiyi demokratik liberal təriqət partiyası yaradıldı. 1904-cü ilin payızında UDP-nin bəzi üzvləri B. Qrinçenko və S. Yefremovun rəhbərlik etdiyi Ukrayna Radikal Partiyasının (URP) əsasını qoydular. 1905-ci ilin payızında hər iki partiya Ukrayna Radikal Demokratik Partiyasına (URDP) birləşdi. .
Avstriya-Macarıstanda
1848-ci il inqilabı Qərbdə təhsil almış cəmiyyətin nümayəndələrinə öz millətlərinin ayrıca və milli təsisatların yaradılması həddinə qədər formal olaraq öz müqəddəratını təyin etmək üçün təkan və imkan verdi. 19 aprel 1848-ci ildə Yunan katolik ruhanilərinin bir qrup nümayəndəsi bütün Ukrayna Qalisiya adından imperatora ərizə ilə müraciət etdi, burada xüsusilə qeyd edildi ki, Qalisiyadakı avtoxton ukraynalılar vaxtilə dövlət müstəqilliyinə malik idilər, onlar öz millətinə dəyər verirlər və onu qoruyub saxlamaq istəyirlər.
2 may 1848-ci ildə Lvovda Baş Rusiya Radası - Ukrayna Qalisiyasının maraqlarının təmsilçisi kimi çıxış edən ilk Ukrayna siyasi təşkilatı yaradıldı. 15 may 1848-ci ildə Ukraynada ukrayn dilində ilk milli jurnal olan " Zorya Qalitskaya " qəzetinin ilk nömrəsi 4000 nüsxə tirajla nəşr olundu. Qəzetin birinci nömrəsində bütün Ukrayna xalqının həmrəyliyini elan edən Ukrayna xalqına müraciət dərc edildi, eyni zamanda Ukrayna dilinin inkişafı tələbi ifadə olundu.
XIX əsrin 90-cı illərində Qərb ölkələrində milli hərəkat siyasi inkişaf mərhələsinə qədəm qoydu. Rus tarixçisi Oleq Nemenski "ilk ictimai təqdimat" tarixi kimi 25 noyabr 1890 -cı ili qeyd edir. Həmin gün Qalisiya Seymində deputatlar Yulian Romançuk (Seimin 16 deputatının daxil olduğu "Rus Klubu"nun nümayəndəsi) və Anatol Vaxnyanin Seymin tribunasından bildirdilər ki, "Qalisiya Rusunun özlərini rusin adlandıran pravoslav əhalisinin əslində rus xalqına heç bir aidiyyatı yoxdur, amma ukraynalılara var. Nemenski bu hadisəni Qalisiyanın siyasi həyatında “yeni eranın” başlanğıcı adlandırır. 1895 -ci ildə artıq Seymdə rusin deyil, Ukrayna nümayəndə heyəti təmsil olunurdu.
Bu zaman milli ideya intellektual mühitdən kənara çıxaraq geniş kütlələrə nüfuz edir, milli koloriti olan siyasi hərəkatın formalaşmasına şərait yaradırdı. İlk belə partiya 1890-cı ildə İvan Franko və M.Pavlikin başçılıq etdiyi Rusiya-Ukrayna Radikal Partiyası (RURP) tərəfindən yaradılmışdı. Onlar öz fəaliyyətlərində Ukraynanın siyasi müstəqilliyi postulatını irəli sürməklə yanaşı, sosializmi Ukrayna Qalisiyasının milli maraqlarının müdafiəsi ilə birləşdirməyə çalışırdılar. Sonradan digər partiyalar da yarandı: Ukrayna partiyaları arasında nüfuz sahibi olan Ukrayna Milli Demokratik Partiyası - UMDP (1899 s.), Ukrayna Sosial Demokrat Partiyası - USDP (1899 s.). Katolik Rus-Xalq İttifaqı (1896) 1911-ci ildə Xristian İctimai Partiyasına çevrildi. .
Əmək günü (ABŞ)
thumb|right|240px|Əmək günü [[Nyu-York şəhərində (1882 il)]] Əmək günü — ABŞ-də qeyd edilən milli bayramdır, Sentyabr ayının birinci Bazar ertəsində qeyd edilir. . Bu bayram ilk dəfə Nyu-York ştatında 1882-c ildə "Cəngavərlər əməyi"nin təşəbbüsü ilə qeyd edilmişdir. 1894-cü ildə ABŞ Konqresi bu bayramı milli bayram kimi bütün ştatlara elan etdi. Həmin ildən etibarən "Əmək günü" bayramı təntənə ilə ABŞ-nin 50 ştatında qeyd edilir.
İstinadlar
Labor Day Εργατική Πρωτομαγιά Labor Day Labor Day fa:روز کارگر (آمریکا) יום העבודה Labor Day Dies Laboris श्रम दिवस Labor Day Labor Day День Труда (США) Labor Day Labor Day วันแรงงาน İşçi Bayramı (ABD) לעיבער דעי 劳动节 勞動節
Şeyx Hacı
Tarixi
Rayon mərkəzindən 17 km məsafədə, Alagöz dağının qərb ətəyində yerləşir. Kəndin adı erməni mənbələrində Shacı formasında da göstərilir.
Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.
Toponim Şeyx Hacı şəxs adı əsasında əmələ gəlib «Şeyx Hacıya mənsub kənd» mənasını ifadə edir. Antropotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.
Erm. SSR AS RH-nin 3.l.1935-ci il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Şqarşik qoyulmuşdur.
Azərbaycan Xalq Cumhuriyyəti dövründə teatr
Milli teatrın inkişafında yeni mərhələ
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaranması milli teatrın fəaliyyətində də canlanmaya səbəb oldu. Dövlətin fəal köməyi və müdaxiləsi nəticəsində Azərbaycan teatrının inkişafında mühüm keyfiyyət dəyişiklikləri baş verdi. Teatrın repertuarına Azərbaycan tarixi və milli azadlıq mübarizəsi ilə bağlı yeni əsərlər gəldi. İctimai həyatda teatrın rolu artdı.
Şeyx Hacı
Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 19 nəfər, 1873 - cü ildə 233 nəfər, 1886-cı ildə 245 nəfər, 1897-ci ildə 338 nəfər, 1908-ci ildə 337 nəfər, 1914 - cü ildə 337 nəfər, 1916-cı ildə 311 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır.
Azərbaycan Xalq Cumhuriyyəti dövründə teatr
Milli teatrın inkişafında yeni mərhələ
Əsası 1873-cü ildə qoyulmuş peşəkar Azərbaycan teatr sənəti XX əsrin əvvəllərində milli mədəniyyətin ən sürətlə irəliləyən sahələrindən idi. 1900-cü ildə Əbdürrəhim bəy Haqverdiyevin rəhbərliyi ilə ilk daimi teatr truppası yarandı. "Nicat" mədəni-maarif cəmiyyətinin nəzdində yaradılan teatr bölməsi (1906), qabaqcıl teatr xadimlərinin bir truppada birləşdirilməsi milli teatrın inkişafında mühüm rol oynadı. 1912-ci ildən "Səfa" cəmiyyətinin teatr bölməsi fəaliyyət göstərirdi. Azərbaycan teatr sənətinin korifeyləri Hüseyn Ərəblinski, Cahangir Zeynalov, Mirzağa Əliyev, Hüseynqulu Sarabski, Sidqi Ruhulla və başqaları çox çətin şəraitdə fəaliyyət göstərsələr də, həqiqi xalq sənəti uğrunda fədakarlıqla və inamla mübarizə aparırdılar.
Azərbaycan teatrının qabaqcıl nümayəndələri cəmiyyətin mütərəqqi qüvvələrinin yardımına arxalanaraq, teatrın ideya-bədii səviyyəsini qaldırmaq və onu təşkilati cəhətdən möhkəmləndirmək üçün pərakəndə teatr truppalarının birləşdirilməsinə çalışırdılar. Məhz bunun nəticəsində aktyorların yaradıcılığının inkişafına, onların peşəkarlığının yüksəldilməsinə qayğı göstərən "Müsəlman artistləri cəmiyyəti" yaradıldı. Bütün bu truppalar milli dramaturgiyanın və dünya dramaturgiyasının ən yaxşı əsərlərini uğurla tamaşaya qoyurdular.
Yeni teatr truppalarının yaradılması
1918-ci il mart soyqırımı zamanı Bakıda olan teatr və aktyor  truppaları pərakəndə hala düşmüş, demək olar ki, fəaliyyətlərini dayandırmışdılar. Yalnız Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti qurulduqdan sonra Bakıda teatr truppalarının yenidən təşkil olunmasına şərait yarandı. Cümhuriyyət dövründə Bakıda fəaliyyətini bərpa etmiş ilk truppa "Hacıbəyli qardaşları" olmuşdur. Truppa tanınmış sənətkarlardan Hacağa Abbasov, Mirzağa Əliyev, Əhməd Ağdamski, Cəlil Bağdadbəyov, Hüseyn Ərəblinski, Hüseynqulu Sarabski, Muxtar Məhəmmədzadə, Rza Darablı, Sidqi Ruhulla, Ələkbər Hüseynzadə, Məmmədtağı Bağırzadə, Bağır Cabbarzadə, Əbülhəsən Anaplı, Əhməd Anatollu, Mir Mahmud Kazımovski, Məğfurə xanım, Yeva (Yevgeniya) Olenskaya, Semnur xanım Mina xanım və başqalarını bir yerə toplayaraq, həftədə üç gün növbə ilə dram, komediya, opera və operetta tamaşaları göstərir, repertuarını zənginləşdirmək qayğısına qalırdı. "Hacıbəyli qardaşları"nın teatr truppasında Əbdürrəhim bəy Haqverdiyevin "Dağılan tifaq", "Pəri-cadu", "Ağa Məhəmməd şah Qacar", Şəmsəddin Saminin "Gaveyi-ahəngər", Sultanməcid Qənizadənin "Axşam səbri xeyir olar", Mehdi bəy Hacınskinin "Sultan Əbdülhəmidin "xəl"i və yaxud zülm və istibdadın axırı", Cəfər Cabbarlının "Ənvər bəyin Ədirnə fəthi", İsa bəy Aşurbəylinin "Azərbaycan" kimi dram əsərləri, Üzeyir bəy Hacıbəylinin "Arşın mal alan", "O olmasın, bu olsun" ("Məşədi İbad"), "Leyli və Məcnun", "Əsli və Kərəm", "Şah Abbas və Xurşid banu", Zülfüqar Hacıbəylinin "Aşıq Qərib", "Evliykən subay", Müslüm Maqomayevin "Şah İsmayıl" kimi operaları və operettaları dəfələrlə göstərilmişdir. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə Azərbaycanın digər şəhər və qəzalarında da teatr truppaları təşkil olundu. Şuşada Hacıbəyli qardaşlarının teatr müdiriyyətinin filialı yaradıldı.
Azərbaycan Dövlət Teatrının yaradılması
Cümhuriyyət Hökumətinin 1918-ci il 9 oktyabr tarixli qərarına əsasən teatr işi maarif nazirliyinin sərəncamına verildi. 1918-ci il oktyabrın 18-də Hökumət Azərbaycan Dövlət Teatrının təşkili haqqında xalq maarifi nazirinin məruzəsini dinləyərək, Mayılov qardaşları teatrının binasını (indiki Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrı) həmin teatr üçün almaq barədə qərar qəbul etdi. Qərarda Bakıda dövlət teatrının yaradılmasının vacibliyi və bunun üçün Mayılov qardaşları teatrı binasının daha münasib olduğu nəzərə alınaraq, xalq maarifi nazirinə teatrın binasını məcburi surətdə, lakin ədalətli qiymətlə nazirliyin sərəncamına almaq və bundan sonra onu Dövlət teatrı adlandırmaq tapşırılırdı. Azərbaycan səhnə sənətinin xadimləri yeni yaradılmış teatrın tərkibinə daxil oldular. Azərbaycan Dövlət Teatrının açılışı və fəaliyyəti Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə mədəni həyatın ən parlaq səhifələrindən biri idi. Əgər bu vaxta qədər "Hacıbəyli qardaşları" truppası, əsasən, opera və operetta tamaşaları göstərmişdisə, Azərbaycan Dövlət Teatrı təşkil edildikdən sonra onun repertuarı zənginləşmiş, Mirzə Fətəli Axundzadə, Nəriman Nərimanov, Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev, Nəcəf bəy Vəzirov, Cəlil Məmmədquluzadə, Hüseyn Cavid, Cəfər Cabbarlı və digər görkəmli dramaturqların əsərləri ilə yanaşı, dünya klassiklərinin əsərləri də səhnəyə qoyulmuşdur.
Azərbaycan Dövlət Teatrının açılmasını, onun tarixi əhəmiyyətini və vəzifələrini, aktyorluq sənəti və teatr qarşısında meydana çıxan bir sıra məsələləri etraflı şəkildə işıqlandıran ictimai xadim, publisist Mirzəbala Məmmədzadə "Hökumət və teatro" məqaləsində milli və qüdrətli bir səhnəyə malik olmaq üçün yüksək səviyyəli əsərlər meydana qoya biləcək yazıçıların, həmçinin həmin səhnə əsərlərini mükəmməl sənətkarlıqla xalqa çatdırmağa qadir olan aktyorların yetişdirilməsini zəruri sayır və onların hər ikisinin mövcud olduğunu bildirirdi. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə Dövlət Teatrının binasında opera, musiqili teatr tamaşaları, xalq musiqisindən ibarət konsertlərlə yanaşı, mühüm dövlət tədbirləri də keçirilirdi. Dövlət Teatrının pərdələri ilk dəfə 1918-ci il noyabrın 4-də Nəriman Nərimanovun "Nadir şah" faciəsinin tamaşası ilə açıldı.
Teatrın milliləşdirilməsi
Azərbaycan Hökuməti müsəlman teatr truppasını öz himayəsinə götürməyi qərara almışdı. Nazirlər Şurası 1919-cu il 17 noyabr tarixli iclasında maarif nazirinin türk opera-dram teatrının təşkili haqqında məruzəsini dinləyərək, Dövlət Türk Opera-Dram Teatrının yaradılmasını nəzərdə tutan qanun layihəsini bəyəndi və dövlət teatrının bərpası üçün 300 min 605 manat vəsait ayırdı. Beləliklə, Azərbaycan türk teatrı milliləşdirildi və dövlətin himayəsinə verildi. Bağlanılan müqavilələrin və dövlət xidmətinin şərtləri ilə tanış olmaq üçün aktyor və aktrisaların dövlət teatrına dəvət olunmasına başlandı.
Xalq Maarifi Nazirliyi teatrın inkişafına qayğı göstərərək, Parlamentə teatr kollektivləri və digər mədəniyyət müəssisələri üzərinə qoyulmuş vergilərin ləğv olunması barəsində məruzə təqdim etdi. Məruzədə həmin vergilərin hədsiz dərəcədə çox olmasını təsdiq edən faktlar göstərilirdi. Nəticədə, Parlament teatr tamaşalarına və digər kütləvi tamaşalara qoyulmuş dövlət vergilərini yarıbayarı azaltdı.
1919-cu il oktyabrın 24-də teatr mövsümünü Azərbaycan Dövlət Dram Teatrının opera və operetta truppası açdı. Parlament və Hökumət üzvlərinin iştirak etdiyi açılışda İsa bəy Aşurbəyovun "Azərbaycan " adlı tarixi pyesi böyük uğurla oynanıldı.
Milli teatrın uğurları
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin mədəniyyətin inkişafına göstərdiyi qayğı nəticəsində milli teatrın inkişafında müəyyən nəzərəçarpan uğurlar qazanıldı. "Dəmirçi Gavə", "Nadir şah", "Ölülər", "Yağışdan çıxdıq, yağmura düşdük", "Bəxtsiz cavan", "Əlli yaşında cavan", "Şamdan bəy", "O olmasın, bu olsun", "Ağa Məhəmməd şah Qacar", "Şah İsmayıl", "Pəri-cadu", "Otello", "Qaçaqlar", "Dağılan tifaq", "Əlmənsur", "Hacı Qara", "Bədbəxt milyonçu", "Vətən, yaxud Silistrə", "Ev tərbiyəsinin bir şəkli", "Evliykən subay", "Arşın mal alan" əsərləri milli teatrın repertuarında ən yaxşı tamaşalar idi.
Xeyriyyə tamaşalarının təşkili teatrın fəaliyyətində, bir növ, ənənəyə çevrilir, "Azərbaycan" qəzetində həlak olmuş döyüşçü ailələrinin xeyrinə təşkil olunan teatr tamaşaları barəsində tez-tez elanlar verilirdi. Bu işdə Üzeyir və Zülfüqar Hacıbəyov qardaşlarının truppası xüsusi fəallıq göstərirdi. Dövlət teatrının direktoru Zülfüqar Hacıbəyov tərəfindən təşkil edilmiş xeyriyyə tamaşasından Azərbaycan ordusunun bölməsinə 22292 manat 80 qəpik pul vəsaiti köçürülmüşdü. Ağdaşda yerli ziyalıların təşkil etdikləri xeyriyyə tamaşasından toplanmış vəsait Dağıstanın "Qızıl Aypara Cəmiyyəti‖nə göndərilmişdi.
Azərbaycan teatrının repertuarında müstəqillik uğrunda mübarizə tarixinə həsr olunmuş dram əsərləri mühüm yer tuturdu. Mirzəbala Məmmədzadənin "Bakı uğrunda müharibə", İsa bəy Aşurbəyovun "Azərbaycan", Cəfər Cabbarlının "Bakı müharibəsi", "Ədirnə fəthi" kimi vətənpərvərlik ruhlu əsərləri oynanılırdı. Teatrda tamaşaya qoyulan əsərlərin keyfiyyətinə, cəmiyyətin bədii zövqünün düzgün formalaşmasına ciddi diqqət yetirilirdi. Səhnə əsərlərinin seçilməsi və onların ədəbi və bədii keyfiyyətlərinə lazımi diqqət yetirilməsi üçün xüsusi ədəbi komissiya yaradılmışdı.
Azərbaycanın mədəni həyatında teatr çox böyük rol oynayırdı. Rəsmi Hökumət qəzetlərinin səhifələrində teatr tamaşaları haqqında elanlar, rolların ifaçıları barədə məlumatlar və digər zəruri informasiyalar çap olunurdu. Hüseyn Ərəblinskinin faciəli surətdə ölümünün cəmiyyət və Hökumət dairələrində doğurduğu əks-səda dövlətin teatra necə böyük əhəmiyyət verdiyini göstərirdi. Böyük aktyor və rejissorun matəm mərasimindəki çıxışında Məhəmməd Əmin Rəsulzadə onun fəaliyyətini yüksək qiymətləndirmiş, Azərbaycanda səhnə sənətinin inkişafında və çiçəklənməsində böyük xidmətlərini qeyd etmişdi. O, Hüseyn Ərəblinskinin ən böyük xidmətinin xalqa azadlıq və müstəqillik ruhunun və ideyalarının aşılanması ilə bağlı olduğunu, Azərbaycanın müstəqilliyi ideyasının mədəniyyət xadimlərinin fəaliyyəti hesabına gerçəkləşdiyini xüsusi olaraq vurğulayırdı.
Cümhuriyyət dövründə Azərbaycanın digər mədəniyyət mərkəzlərində də teatr sənəti inkişaf etməkdə idi. Naxçıvan teatrı bunların içərisində xüsusilə fərqlənirdi. Naxçıvan teatrının (təməli XIX əsrin 80-ci illərinin əvvəllərində qoyulmuşdur) təşəkkülündə dövrün ictimai-siyasi və fəlsəfi fikrinin inkişafı şəraitində yetişən maarifpərvər ziyalılarımızdan Cəlil Məmmədquluzadə, Böyük xan Naxçıvani, Əliqulu Qəmküsar, Rza Təhmasib, Rza İsfəndiyarlı, Mir Həsən Mirişli və başqalarının mühüm xidməti olmuşdur. "Ölülər", "Evliykən subay", "Arşın mal alan", "Dağılan tifaq", "Hacı Qara", "Bəxtsiz cavan" və digər əsərlər tamaşaya qoyuldu. Aktyorlar Mirzə Ələkbər Sabirin və onun ədəbi məktəbinin davamçıları olan şairlərin satiraları əsasında səhnəciklər hazırlanmasına da xüsusi diqqət yetirirdilər.
Manzanita
Manzanita – Arctostaphylos cinsinin bir çox növlərinin ümumi adıdır. Onlar Cənubi Britaniya Kolumbiyası və Vaşinqtondan ABŞ-nin Oreqon, Kaliforniya, Yuta, Arizona, Nyu-Meksiko və Texas ştatlarına və bütün Meksikaya qədər baş verən Şimali Amerikanın qərbindəki chaparral biomunda mövcud olan həmişəyaşıl kol və ya kiçik ağaclardır. Manzanitalar zəif torpaq və az su olan yerlərdə yaşaya bilər. Onlar hamar narıncı və ya qırmızı qabıq və sərt, burulma budaqları ilə xarakterizə olunur. Manzanitanın 105 növü və yarımnövü vardır, bunlardan 95-i Aralıq dənizi iqlimində və Kaliforniyanın daha soyuq dağlıq bölgələrində yerləşir. Manzanitalar qışda erkən yaza qədər çiçək açır və yazda və yayda giləmeyvə daşıyır. Əksər növlərin giləmeyvə və çiçəkləri yeməli olur.
Manzanita sözü manzananın (alma) ispanca kiçildilməsidir. Hərfi tərcümə kiçik alma olardı. Manzanita adı bəzən ağacın Kanada ərazisində bu adla tanınan, lakin daha çox ABŞ-də madroño və ya madrone kimi tanınan əlaqəli Arbutus cinsinə aid növlərə istinad etmək üçün istifadə olunur.
Haqqında
Manzanita, Arctostaphylos cinsinə düşən həmişəyaşıl kolların və ya kiçik ağacların bir çox növləri üçün ümumi bir addır. Siz bu nadir bitkini Şimali Amerikada, əsasən Britaniya Kolumbiyası, Vaşinqton və Kaliforniya, Meksika və s. ərazilərdə tapa bilərsiniz. Bu bitki örtüyünün bükülmüş budaqları və qabıqları hamardır. Bu bitkinin başqa bir gözəl xüsusiyyəti, qabıq və ya budaqlarının ya narıncı, ya da qırmızı rəngdə olmasıdır. Yerə sarılanlardan altı metr hündürlüyündə ağaclara qədər bu kollar müxtəlif hündürlüklərdə olur. Bu növlərdən bəziləri kulinariya üçün istifadə olunur, digərləri isə landşaft bağçılığının hissələrini təşkil edir.
Şövkət Hüseynova
Şövkət Hüseynova — yazıçı, alim, “Xəzərin səsi” qəzetinin baş redaktoru, Prezident mükafatçısı
Həyatı
Şövkət Hüseynova (Şövkət) 1955-cü il noyabrın 1-də Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1979-cu ildə S.M.Kirov adına Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsini bitirmişdir. Filologiya üzrə fəlsəfə doktorudur. “Müasir satirik nəsrimizin inkişafı” (40-70-ci illər Mir Cəlal) doktorluq dissertasiyasını başa çatdırmışdır. Təhsil aldığı və sonrakı illərdə respublikanın müxtəlif mətbuat orqanlarında müxbir, şöbə müdiri kimi çalışıb. “Xəzərin səsi” qəzetinin baş redaktoru olmuşdur. “Azərbalıq” Dövlət Konsernində mətbuat xidmətinin rəhbəri vəzifəsində çalışmışdır. 80-ci illərin əvvəllərindən Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin elmi-metodiki mərkəzinin repertyor-redaksiya nəşriyyat şöbəsində metodist, sonralar isə şöbə müdiri vəzifəsində çalışmışdır. Dövlət tədbirlərindən olan Novruz şənliklərinin ssenarisini, görkəmli dövlət adamlarından Adil Babayevin, Şövkət Ələkbərovanın, Əli Zeynalovun, Mirvari Novruzovanın, Leyla Bədirbəylinin, İslam Səfərlinin və digərlərinin yubiley gecələrinin ssenarisi onun təqdimatında tamaşaçıların ixtiyarına verilmişdir. 1993-cü ildə rəsmi nümayəndə heyətinin tərkibində Türkiyədə folklor festivalında iştirak etmişdir. 2000-ci ildə Milli Məclisə deputatlığa namizəd seçilmişdir.
Bədii yaradıcılığı
O, ilk ədəbi yaradıcılığa “Bahar” şeiri ilə başlamış, xalq şairi Hüseyn Arif ona uğurlu yol yazmışdır. “Sənsiz-səninlə”, “Yazıçı nəşriyyatı, (1989) çoxcildlik”, “Azərbaycanın görkəmli təbibləri” kitablarının müəllifidir. “Azərbayc\anın görkəmli təbibləri” 1-cild, “İşıq” nəşriyyatı – kitabda verilən elmi-bədii-sənədli oçerk və məqalələrdə Azərbaycan təbib alimlərinin üç nəsli, onların həyatı və elmi fəaliyyəti haqqında, əldə etdiyi nailiyyətlər barədə geniş məlumat verilir. (1994) “Xatirələrdə əbədiləşən sənətkar”, “Bayatı” nəşriyyatı, (1994) “Müasir nəsrdə janr və üslub axtarışları”, “Bayatı” nəşriyyatı, (1995) “Azərbaycanın tibb alimləri” (II cild) “Təbib” nəşriyyatı, (1996) “Sənətilə sevilənlər”, “Təbib” nəşriyyatı, (1996) “Ömrün əllinci fəsli” (1996) “Bayatı” nəşriyyatı (1996) “Ürəklərdə yaşayırsan, Əlif!”, “Zaman”, (1999) “Azərbay\canın tibb alimləri” “Azərnəşr”, (III cild, 2001) “Həqiqətə gedən yolda”, “Ünsiyyət” nəşriyyatı, (2002) Professor Əli Əlirzayevin “Nehrəm” kitabının ön söz və redaktoru, “Adiloğlu” nəşriyyatı, 2003 “Tanrı işığında” “Sabah” nəşriyyatı (2004) “Akademik Zərifə xanım Əliyeva və milli oftalmologiyamız” (E.İskəndərzadə və A.Məmmədli ilə birgə), “Çaşıoğlu” nəşriyyatı, (2003) “Professor Kərəm Kərimov” “Parni iz Baku” nəşriyyatı, (2006) “İşıq və nur vəhdəti”. “Parni iz Baku” (2007) nəşriyyatı tərəfindən çap edilən kitabların müəllfiidir. 2009-cu ildə onun redaktorluğu ilə (təkmilləşmiş təkrar nəşr) “Akademik Zərifə xanım Əliyeva və milli oftalmologiyamız” kitabı çapdan çıxmışdır. 2015-ci ildə “Apastrof” nəşriyyatı tərəfindən “Qədim musiqi alətlərinin tədqiqatçısı (M.Kərimov-70)” geniş həcmli kitabın müəllifi, 2016-cı ildə isə “Baxıram bu dünyaya”, “Gənclik” nəşriyyatında kitabları çapdan çıxmışdır. 2020-ci ildə “Sənətlə həyatın vəhdəti” nəşr olunur. Uzun illər Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetində pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olaraq dosent kimi fəaliyyətini davam etdirir. Respublika prezidentinin “Yaşlı və gənc nəsil yazıçı, rəssam və bəstəkarların yaradıcılıq fəaliyyətini təmin etmək üçün xüsusi təqaüd fondu haqqında” imzaladığı fərmana əsasən 2012-ci ildə prezidentin xüsusi təqaüdünə layiq görülmüşdür. 2013-cü ildə Şövkətin redaktorluğu ilə “Akademik Zərifə xanım Əliyeva və milli oftalmologiyamız” kitabı nəşr olunmuşdur. Şövkətin ədəbi-publisist yazıları və nəsr əsərləri dövrü mətbuatda müntəzəm çap olunur. “Həsən bəy Zərdabi”, “Məhsəti Gəncəvi”, “Natəvan” mükafatları laureatıdır. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin və Jurnalistlər Birliyinin üzvüdür.
Kilsə doktoru
Kilsə doktoru fəxri bir ünvandır. Katolik Kilsəsi tərəfindən teologiya sahəsində ən yüksək səlahiyyətə sahib olduğu qəbul edilən istər kişi, istərsə də qadın vəftizli şəxsdir. İmanlarının dərinliyi və müqəddəs, nümunəvi yaşayışları, onların təlimlərinin düzgünlüyü ilə birlikdə, yazılarına və təlimlərinə xristian doktrinasında uzunmüddətli və diqqətəlayiq bir çəki və təsir qazandırır. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d6/Pier_Francesco_Sacchi_-_Dottori_della_Chiesa_-_ca._1516.jpg/220px-Pier_Francesco_Sacchi_-_Dottori_della_Chiesa_-_ca._1516.jpg|thumb|4 kilsə doktoru - Rəssam: Pier Francesco Sacchi
Tlik
Tlik - İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, indi Talın rayonunda kənd.
Su-25 təyyarəsinin vurulması (1992)
Su-25 təyyarəsinin vurulması — 13 iyun 1992-ci il tarixdə Qarabağ müharibəsi zamanı Azərbaycana məxsus döyüş təyyarəsinin Əsgəran yaxınlığında ermənilər tərəfindən vurulması hadisəsi.
Təyyarənin qaçırılması
Baş leytenant Vaqif Qurbanov Qarabağ müharibəsinin alovlandığı bir vaxtda keçmiş sovet aviabazasından "Su-25" təyyarəsini qaçıran ilk azərbaycanlı pilot olub. Şuşanın işğalı günündən sonra bu təyyarə ilə döyüş uçuşlarını həyata keçirməyə başlayıb.
Döyüşlərdə iştirakı
Vaqif Qurbanov 8 may 1992–ci il tarixindən hərbi əməliyyatlar gedən Azərbaycan ərazilərində hərbi uçuşlara başlayır. Mayın 8-i və 9-u Qurbanovun reydləri nəticəsində erməni silahlı qruplarının 30 nəfər döyüşçüsü öldürüldü, 120 nəfər yaralandı. Ermənilərin iddialarına görə isə ölənlərin hamısı mülki şəxslər olublar. 9 may 1992-ci ildə Vaqif Qurbanov Xankəndidən Yerevana uçan Yak-40 erməni təyyarəsinə hücum edərək onu vurub. Təyyarə Sisianda təcili eniş etmişdir. Bütün sərnişinlər təhlükəsiz şəkildə evakuasiya edilmiş, təyyarə isə tamamilə yanmışdır.
Qurbanov həmçinin Martunidə, Əsgəran rayonunun Şoş və Xramort kəndlərində, eləcə də Çaykənd və Ay-Parisdə döyüşlərdə iştirak edib. Nəticədə qarşı tərəf ağır itkilər vermişdi.
Hadisə
13 iyun 1992–ci ildə Vaqif Qurbanovun idarə etdiyi SU-25 təyyarəsi erməni silahlı qüvvələri tərəfindən Əsgəran yaxınlığında vurulur.
Hadisə iyunun 13-ü saat 4-5 radələrində Naxçıvanik yaxınlığında baş verib. Təyyarə düşmən tərəfindən "Şilka" deyilən qurğu ilə vurulur. Şahidlərin söylədiyinə görə, həmin anlar Vaqif Qurbanov paraşütlə atıla bilir, lakin düşmən onu yerdən atəşlə vurur. Həmin günlər Naxçıvanikdə döyüşən tabor komandiri Fred Asifin qardaşı Ədalət Məhərrəmov Vaqifin təyyarədən atıldığını və ermənilər tərəfindən aramsız atəşə tutularaq yerə salındığını gözləri ilə gördüyünü xatırlayır. Azərbaycan tərəfi Vaqifi düşmən əlindən almaq üçün hücuma keçsə də, artıq gec olur.
Ermənilərin canına qorxu salan təyyarəçinin ölümü qarşı tərəfdə sevinclə qarşılandı. Erməni televiziyası təyyarənin qalıqlarını dönə-dönə nümayiş etdirdi.
"Su-25"-in bortunda Azərbaycan bayrağının şəkli həkk olunmuşdu.
Paris Beynəxalq Sərgisi (1900)
Paris Beynəxalq Sərgisi (Exposition universelle) 1900-cü il 15 aprel - 12 noyabr tarixləri arasında Fransanın Paris şəhərində keçirilmişdir.
Sərginin simvolu yeni XX əsrin gəlməsi idi. Sərgidə ən populyar ar-nuvo üslubu oldu. Yeddi ay boyunca sərgidə 50 milyondan çox insan iştirak etdi, bu rekord yalnız 1967-ci ildə Monrealda (55 milyon nəfər) təşkil olunan Dünya Sərgisi və Şanxayda keçirilən EXPO 2010-da ikinci dəfə (70 milyondan çox insan) "vuruldu". 35 ölkə ekspozisiyaları 18 tematik bölmələrdə təqdim olundu. O dövrdə Fransanın ən yaxın müttəfiqi olan Rusiya İmperiyasının iştirakı xüsusilə əhəmiyyətli idi. thumb|Sərginin əsas girişi|alt=
Sərgi
Sərgi 1900-cü il aprelin 15-dən 12-dək davam etdi. Sərgini 50 milyondan çox insan (o dövrdə dünya rekordu) ziyarət etdi, bu da Fransa xəzinəsinə 7 milyon frank gəlir gətirdi. Sərgiyə 76 mindən çox iştirakçı qatıldı, sərgi sahəsi 1.12 km² idi.
Sərgi üçün xüsusi olaraq çox sayda obyekt tikilmişdir: Lion vağzalı (bu münasibətlə üzbəüz yerləşəb Mazas həbsxanası söküldü), Orse vağzalı (indiki Orse muzeyi), III Aleksandr körpüsü, Böyük və Kiçik saraylar. Maşın qalereyası (Salle des Machines) Qış Velodromuna (Vélodrome d'hiver) çevrildi, hansı ki daha sonra alman işğalı dövründə pis ad-san qazanmışdır.
Paris metrosunun ilk xətti sərgi zamanı, 1900-cü il 19 iyul tarixində fəaliyyətə başladı. Bundan əlavə, sərgi zamanı trolleybus şəbəkəsi fəaliyyət göstərirdi.
Sərginin bir hissəsi beş ay (may ayından oktyabr ayınadək) boyunca davam edən İkinci Olimpiya Oyunları idi. Bu yarışlar qadınların iştirak etdiyi ilk oyunlar idi. 20 idman növü üzrə keçirilən yarışların on üçü ilk dəfə təmsil olunurdu.
Nəticələr
thumb|242x242px|Sərgi planı 1900 Paris Beynəxalq Sərgisində dublyaj edilmiş filmlər və eskalatorlar ilk dəfə ictimaiyyətə təqdim edildi, Campbell Soup isə qızıl medalla təltif olundu (medal hələ də sup bankası üzərində təsvir olunur). Rudolf Dizel sərgi ziyarətçilərinə raps yağı ilə işləyən dizel mühərrikini təqdim etdi. Bir çox panoram rəsmlər və yeni panoram texnikaları (sineorama, mareorama və Trans-Sibir dəmir yolu panoraması) təqdim edildi. Serbiyalı riyaziyyatçı Mixailo Petroviç təqdim etdiyi hidravlik inteqrator ixtirasına görə qızıl medala layiq görüldü.