cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bada
Tarix
İlk versiyası 10 noyabr 2009-cu ildə anons edilmişdir. Platformanın 1.0 versiyası və ilk bada-telefonu(badafon) Samsung Wave S8500 14 fevral 2010-cu ildə Barselonada təqdim olunmuşdur. 2010-cu ilin may ayında isə Samsung Wave S8500-in satışı başlanmışdır. Həmçinin bada SDK/IDE proqramm təminatının yaradılması üçün ilk alətlər vasitəsi istifadəyə verilmişdir.
15 fevral 2011-ci ildə bada 2.0 alfa versiyası nümayiş olundu.
Təsvir
bada bağlı tipli platformadı, hansında ki istehsalçının SDK-sını istifadə etməklə, yalnız bu platformada işləyən programlar yaratmaq mümkündür. bada çoxsəviyyəli arxitekturaya malikdir.
Qurğuları
Statusun açılışı: B — buraxılır hazırda, D — istehsalı dayandırılıb
Xan-Banax teoremi
İsbatı
f funksionalının hər bir   ünsürü üçün bərabərsizliyini ödəyən bütün f^{\prime} xətti davamları çoxluğunu F_{p}  ilə işarə edək. Burada  f^{\prime}  funksionalının təyin oblastıdır. funksionallarından funksionalı -in davamı olduqda bunu   şəklində ifadə edək. Onda F_{p}  bu münasibətə nəzərən qismən nizamlanmış çoxluq olar. Əgər -lə F_{p}-nin (xətti) nizamlanmış hissəsini işarə etsək,   çoxluğunda təyin olunan və hər bir ,  üçün    kimi verilən  f_0 funksionalı   çoxluğunun yuxarı sərhəddi olacaqdır. Bu da onu göstərir ki, F_{p} çoxluğu Sorn lemmasının şərtlərini ödəyir. Onda bu lemmaya görə F_{p} çoxluğu F  maksimal ünsürünə malikdir. Asanlıqla görmək olar ki, f maksimal funksionalının təyin oblastı bütün E  oblastı ilə üst-üstə düşür. Əks halda f funksionalının D(F) təyin oblastından münasibətini ödəməklə davam etdirmək olardı. Bu isə F-in maksimal ünsür olmasına zidd olardı. Bununla teorem isbat olundu.
Ədəbiyyat
1. [https://drive.google.com/file/d/0B1n5hFtntvnCRWNJZ1d4RHA5X1U/view Ə.H.Əhmədov. Xətti analizin üç prinsipi. Dərs vəsaiti. Bakı: «Bakı Universiteti» nəşriyyatı, 2008, 112 s.]
2. [http://elibrary.bsu.az/kitablar/863.pdf Elşar Qurban oğlu Orucov. Tətbiqi funksional analizin elementləri: Bakı “BDU nəşriyyatı”, 2008, 234 səh.]
3. [http://inis.jinr.ru/sl/vol2/Mathematics/%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B7/%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2,%D0%A4%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD,_%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B8_%D1%84%D1%83%D0%BD%D0%BA%D1%86%D0%B8%D0%B9_%D0%B8_%D1%84%D1%83%D0%BD%D0%BA_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B7%D0%B0,1976.pdf А.Н.Колмогоров, С.М.Фомин. Элементы теории функции и функционального анализа. М., 1988 г]
4. Л.А.Люстерник, В.И.Соболев. Элементы функционального анализа. М., 1965г.
5.Л.В.Канторович, Г.П.Акилов. Функциональный анализ в нормированных пространствах.М., 1959 г.
6.М.Рид, Б.Саймон. Методы современной математической физики, т.1.Функциональный анализ, 1977 г.
7.В.А.Треногин. Задачи и упражнения по функциональному анализу.М., 1984 г.
8.Ə.Həbibzadə. Funksional analiz. Bakı, 1988
Həmçinin bax
Математический анализ, функциональный анализ
Qarabağ üsyanı (1343-1356)
Qarabağ üsyanı—1343-cü ildən 1356-cı ilədək Qarabağda Çobanlı əmirlərinə qarşı baş vermiş qiyam.
Tarixi
Qarabağ əmirləri 1343-cü ildən 1356-cı ilədək Elxanlı sultanlarına, əsasən də bu dövlətdə önəmli vəzifələr daşıyan çobanlı (sulduz) əmirlərinə qarşı ayaqlanmışdılar. 1343-cü ildə Qarabağ əmirləri Hacı Həmzə, Mülayim, Həsən Çobani Axtaçı və Hüseyn Ənbuğa Süleyman xana itaət etməkdən boyun qaçırır, özlərinə "Ulus əmirliyi" verilməsini tələb edirlər və məqsədlərinə nail olurlar. Qəddar çobanlı əmiri Məlik Əşrəf Sulduz 1344-cü ildə Ənuşirəvanı padşah elan edir və Qarabağda qarətçiliklə məşğul olur. 1345-ci ildə Qarabağda Şirvanşah Kavusla Məlik Əşrəfin görüşü olur. Kavus Azərbaycandakı  vəziyyəti  nizamlamaq məqsədilə danışıqlar aparmaq üçün Qarabağa gəlir, lakin Məlik Əşrəfin qəddarlığının, yersiz cəzalarının şahidi olub geri qayıdır  və bununla da, tərəflər arasındakı münaqişələr artır. Məlik Əşrəf 1349-1350-ci illərdə Qarabağda Hacı Şəhrimanı öldürtdürür, vəzir Əbdülhey Həmmamini tutdurur. 1352-ci ilin baharında Məlik Əşrəf Qarabağdan Təbrizə qayıdır. O, Arazı keçib Əskişəhrə çatdıqda Qarabağda Dəli Bayazidin başçılığı ilə iğtişaş qalxır. Məlik Əşrəf Bayəzidi itaətə cəlb etməyə cəhd göstərirsə də, buna nail ola bilmir. Onun göndərdiyi ilk qoşun  dəstələri Dəli Bəyazid tərəfindən məğlub edilir. Dəli Bəyazid Muğan ərazisini ələ keçirir. Qarabağ iğtişaşını asanlıqla yatıra bilməyəcəyini hiss edən Məlik Əşrəf Təbrizə gedir və Qarabağa güclü qoşun hissələri   göndərir. Lakin,  Dəli   Bəyazid  bu hissələri məğlubiyyətə uğradır. Məlik Əşrəf Əmir Ələkini Iraq-i Əcəmdən çağırıb Dəli Bayəzidin üzərinə göndərir. Ə1əki Qarabağa çatdıqda Dəli Bəyazid ilə ittifaqa girir və Məlik Əşrəfə qarşı çıxır. Lakin, bir müddətdən sonra onların arasında münaqişə baş verir. Dəli Bayəzid özünü öldürür, Ələki isə mağaraya girib gizlənir. Məlik Əşrəfin əmirləri Gəncə ilə Tiflisin arasında Leybarik adlı yerdə Ə1əkini tutub başını kəsirlər və Bayəzidin başı ilə birlikdə Məlik Əşrəfin hüzuruna aparırlar. Məlik Əşrəfin zülmü Azərbaycan əhalisinin vətəni tərk etməsinə səbəb olmuşdu. Bir çox görkəmli şəxsiyyətlər, o cümlədən, Qazi Məhyəddin Bərdəi şirvanşah Kavusun razılığı ilə Qızıl Orda xanı Cani bəyin yanına gedir və onu Azərbaycana dəvət edir. Canı bəy Şirvan arazisini maniəsiz keçib Qarabağa gəlir və Ağdamda əhali onun pisvazına çıxır. O, Qarabağdan Təbrizə gedib Məlik Əşrəfi tutur və edam etdirir. Məlik Əşrəfin  edamı  ilə  (1356) çobanlı feodallarının ağalığına  son  qoyulur.
Sarkoidoz
Xəstəlik bütün toxuma və orqanlarda görünə bilməklə yanaşı, ən çox ağciyər, dəri və döş qəfəsindəki limfa vəzilərini zədələyir və bir çox orqanda birdən meydana çıxa bilir. Xəstəlik özünü ləkə, düyün (hətta qoz boyda) formasında büruzə verir. Xəstəliyin səbəbi tam bilinməmiş olmaqla bərabər, uzun müddətli və aşağı səviyyəli antigen kimi immun sistemini aktivləşdirərək qranulomalar əmələ gətirdiyi də müəyyənləşdirilmişdir. Bakteriya, virus və parazit kimi infeksion, ya da berillium, sirkonium, şam ağacı polienləri kimi qeyri-infeksion təsirlərin bu immunoloji aktivliyi yarada biləcəyi də qeyd olunmuşdur.
Əlamətləri: Gənc və orta yaş qrupunda daha çox görünən, əsasən də 40 yaşdan aşağı və ən çox qadınlarda rast gəlinən bu xəstəlikdə diaqnoz qoymaq üçün heç bir simptom və əlamət yoxdur, şikayətlər xəstəliyin tutduğu orqana xas olur. Bir çox xəstədə heç bir simptom görünmür və diaqnoz təsadüfən çəkilən ağciyərin rentgenoqramması ilə qoyulur. Xəstələrin təxminən 25–30%-də halsızlıq, iştahasızlıq, yüksək temperatur kimi ümumi əlamətlər mövcuddur. Bəzi xəstələrdə temperatur, oynaq ağrıları, yorğunluq, halsızlıq, ayaqların ön tərəfində sərt ağrılı qırmızımtıl-bənövşəyi rəngli düyünlərin meydana çıxması ilə xəstəlik kəskin bir şəkildə başlaya bilər. Ağciyər tutulubsa öskürək, təngnəfəslik, sinə ağrısı, xırıltılı tənəffüs, nadir hallarda qanhayxırma kimi simptomlar olur. Bəzən müayinə zamanı boyun, qoltuqaltı və ya başqa bir sahədə böyümüş limfa vəziləri müəyyən olunur. Xəstəlik ağciyərdən kənar daha çox gözlərdə görünür və gözdə olması qızartı, bulanıq görmə, işıqdan narahat olma kimi əlamətlərlə özünü göstərir. Dərini tutubsa, dəri üzərində dəyişik xarakterdə qabarıq və zədələnmiş nahiyələr görünür. Bəzi hallarda beyin tutula bilir və baş ağrısı, baş gicəllənməsi, görmənin zəifləməsi meydana çıxır. Sarkoidoz xəstələrində böyrək daşının əmələ gəlmə riski daha yüksəkdir və belə xəstələrdə sidik aktının pozulması, bel ağrıları daha çox yaranır. Uşaqlarda isə dəri və limfa vəzilərini daha çox tutur, yaş azaldıqca xəstəliyin yayılması artır və xəstəliyin proqnozu daha da pisləşir. Belə ki, xəstəlik uzun müddət və ağır formada davam edərsə, ağciyərlərin fibrozuna və tənəffüs funksiyasının azalmasına gətirib çıxara bilər. Diaqnostikasinda əsas amil rentgenoqramda hər iki və bir ağciyər qapısı limfa düyününün adenopatiyasi şübhələnməyə əsas verir. Qan analizlərində eozinofiliya 5%dan çox olur. Temperatur 39–40 dərəcəyə qədər yüksəlir.
Patogenezinə gəldikdə isə alveollarda çoxlu miqdarda CD4+ T helperlərin toplanması və aktivasionuna bağlıdır. Ağciyərin qapısındakı limfa düyünlərində T hüceyrələrin, IL-2 və qamma-interferonun artması nəticəsində çoxalması eyni zamanda makrofaqların çoxalması baş verir. Lokal ortamda IL-8, TNF (tumor necrozis faktor) makrofaq, iltihabi protein 1-alfa, sitokinlər, monositlər çoxalar və qranuloma əmələ gəlir.
Morfologiyası. Sarkoidoz ağciyər toxumasında kazeozlaşmış nekrozu olmayan epiteloid qranulomanin olması ilə xarakterizə olunan xəstəlikdir. Qranulomanın xaricində T hüceyrələr ilə əhatələnmiş sərhədləri bəlli olan histiosit topluluğundan əmələ gəlir. Qranulomanin periferiyasında incə bir fibroblast sahə meydana gəlir ki, zamanla o toxumanın fibrozlasmasına yol açır. Granulomada bəzən, təbəqələr şəklində kalsium və protein toplanmasından yaranan Shauman cisimcikləri və iri hüceyrələr içində qalan ulduzvari asterod cisimcikləri yerləşir.
Zəngin klinika ilə büruzə verən sarkoidoz bəzən asimptomatik də ola bilir. Xəstələrin 25%-də göz patologiyaları, dəri, qaraciyər və dalaq patologiyaları görünür. Bu patologiyaların olmasına səbəb, qranulomaların bu orqanların limfa aparatında yaratdığı keçməzlikdir. Misal üçün gözyaşı vəzilərinin granulomalar ilə tutulması SICCA sindromu (quru göz), parotid vəzilərin tutulması isə "quru ağız" sindromu, hər ikisinin bir yerdə rastlanması isə Miculich sindromu törədir. Dalaqda və qaraciyərdə böyümələr müşahidə olunur. Dəridə ağrısız əllənən düyünlərin əmələ gəlməsi mümkündür.
Son tədqiqatlara görə 30 sarkoidozlu xəstədən alınan toxuma materiallarının diaqnozu nəticəsində onlarda Rickettsia helvetica adlı mikroorqanizmin olduğu müəyyən edilmişdir. Bu araşdırmanın davamıyla yanaşı başqa bir araşdırmada isə 20 isveçli sarkoidoz xəstəsinin heç birində bu mikroorqanizmə qarşı orqanizm tərəfindən sintez edilən qoruyucu bir maddəyə rast gəlinməmişdir. Həmin mikroorqanizmlə sarkoidoz xəstəliyini əlaqələndirən məlumatlar hələ də araşdırılır.
Vezuvi
Vezuvi vulkanı — İtaliyanın Neapol şəhəri yaxınlığında yerləşən və yüksəkliyi 1280 metr olan vulkanik dağ.
Vezuvi vulkanı eyni zamanda Spartakın başlatdığı üsyana ev sahibliyi edən ilk yerdir. Spartak, eramızdan əvvəl 73-cü ildə Capua şəhərindəki qladiator məktəbindən qaçan 77 dostu ilə birlikdə Vezuvi dağına sığındı.
Təhlükəsi haqqında
Maqma dəliklərindən çıxan maddələri tədqiq edən Fransa və İtaliya alimləri 1944-cü ildən bəri "susan" Vezuvinin partlayacağı halda 700 min nəfərin həyatının təhlükə altında qala biləcəyini bildirirlər. Yerin 8–9 km dərinliyində maqma növünün araşdırılmasının çox əhəmiyyətli olduğunu bildirən tədqiqatçılar indiki maqmanın tərkibinin min illər bundan əvvəlkinə oxşar olmasını və son dərəcə güclü partlayış meydana gətirəcəyini vurğulamışlar. Bu maqmanın sonuncu, 1944-cü ildəki partlayışda olduğu kimi bazaltik xüsusiyyətə sahib olması halda, partlayışın çox şiddətli olmaması ehtimalı ifadə edilmişdir.Vezuvi vulkanı püskürdükdə İtaliyanın bir şəhəri lavanın altında qalmışdır.
Mütəxəssislər lazımi tədbirlər görülməsə Vezuvi vulkanının növbəti püskürməsi zamanı 300 min insanın öləcəyini bildirirlər. İtalya milli geofizika və vulkan tədqiqatları institutu Vezuvi fəaliyyətə keçəcəyi təqdirdə baş verən hadisələri əvvəlcədən görmək üçün ilk dəfə 3D kompüter filmi hazırlayıb. Bu ehtimala görə 60 ildən çoxdur ki, fəaliyyətsiz olan vulkan püskürməyə başlayarsa, Vezuvinin arxasında təbii qalxan kimi dayanan Somma dağı sayəsində, yüksək risk daşıyan "qırmızı ərazi"nin şimal və şimal qərbində yaşayan 200 min nəfərin qaçmaq üçün daha çox vaxtı olacaq. Filmdə püskürmə vaxtı maqmanın hərarətinin 950 santidərəcə olacağı hesablanıb. Alimlər Vezuvidəki yeni bir püskürmənin Pompey şəhərinin yox olduğu, miladdan sonra 76-cı ildə baş verən püskürmə gücündə olmasından ehtiyat edirlər. Vulkanın fəaliyyətə keçməsi halında dağın ətəklərində olan 18 yaşayış ərazisinindən yarım milyon insanın köçürülməsi planlanır. "Geophysical Research Letters" dərgisində yayımlanan araşdırmada püskürmə vaxtı lavanın necə hərəkət edəcəyi və hansı yerlərin əvvəl köçürülməsi lazım olduğu haqqında mütəxəssis fikirləri yer alır.
"Müəyyən yerlədə külün qalınlığı üç metrə çatmışdır (partlayış o qədər güclü olmuşdur ki, çox böyük miqdarda kül 20-30 min kilometr yüksəkliyə qalxmışdır)" - Aristotel Univesitetindən olan mütəxəssis Fidikas Mixael bildirir.
Emin Əzizov
Emin Əzizov — Azərbaycanı təmsil edən sərbəst güləşçi.
Karyerası
2008-ci ildə Emin Əzizov Finlandiyanın Tampere şəhərində baş tutan Avropa Çempionatının bürünc medalına sahib oldu. Həmin ilin iyununda Qızıl Qran-Pri beynəlxalq turnirini gümüş medalla başa vuran Emin Əzizov avqustda olimpiadada mübarizə apardı.
Emin Əzizov Azərbaycanı 2008-ci ildə Çində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi. Olimpiadanın təsnifat mərhələsində Emin Əzizov İsveçrə nümayəndəsi Gregori Sarrasin ilə üz-üzə gəldi. Həmin görüşün birinci hissəsində rəqibinə 1:0 hesabı ilə qalib gələn Emin Əzizov növbəti hissədə rəqibi üzərində 2:0 hesabı ilə qələbə qazandı və olimpiadanın 1/8 final mərhələsinə adladı. Bu mərhələdə onun rəqibi Qazaxıstan nümayəndəsi Leonid Spiridonov oldu. Həmin görüşdə Emin Əzizov rəqibinə 0:2 (0:2, 0:2) hesabı ilə məğlub oldu. Rəqibi final görüşünə vəsiqə qazanmadığına görə Emin Əzizov təsəlliverici qrupda da mübarizə aparmadı və olimpiadanı 12-ci pillədə başa vurdu.
Bundan sonra o, nüfuzlu beynəlxalq turnirlərdə uğurlara imza ata bilmədi. Emin Əzizov 2009-cu ildə Qızıl Qran-Pri beynəlxalq turnirini 20-ci pillədə, 2010-cu ildə Qızıl Qran-Pri beynəlxalq turnirini gümüş medalla, 2011-ci ildə Qızıl Qran-Pri beynəlxalq turnirini isə 12-ci pillədə başa vurdu.
2012-ci ildə Emin Əzizov Kiyev Turnirini 10-cu, Avropa Çempionatını 8-ci pillələrdə, Qızıl Qran-Pri beynəlxalq turnirini isə gümüş medalla başa vurdu.
2013-cü ildə İranda Taxti Cup beynəlxalq turnirini 12-ci, Polşada Poland Open beynəlxalq turnirini 8-ci, Azərbaycanda Qızıl Qran-Pri beynəlxalq turnirini 8-ci pillələrdə başa vuran Emin Əzizov, 2014-cü ildə Yaşar Doğununun Turnirinin gümüş medalına sahib oldu, Əli Əliyev Turnirini isə 12-ci pillədə başa vurdu. İyulda Qızıl Qran-Pri beynəlxalq turnirinin gümüş medalına sahib olan Emin Əzizov, 30 yaşında idmanla vidalaşdı.
Montessori təlimi
200px|thumb|right|Bir Montesorri məktəbində hərəkətli əlifba ilə çalışan uşaq.
Azərbaycanın palçıq vulkanları
thumbnail|[[Bakıda palçıq vulkanı, 1918-ci il.]] thumb|200px|right|Qobustanda palçıq vulkanı Azərbaycanda olan palçıq vulkanları
Montessori təlimi
Montessori təlimi — italiyalı pedaqoq Mariya Montessori tərəfindən yaradılan tədris metodikası.
Tarixi
26 yaşında İtaliyanın ilk qadın həkimi olan Montessori 1896-cı ildə universitet xəstəxanasında (San Giovanni Hospital) həkim assistenti kimi işləməyə başlayır və ilk dəfə olaraq əqli geriliyi olan uşaqlarla qarşılaşır. Uşaqlar boş otaqlarda saxlanılırdı, onlarla demək olar ki, ünsiyyət qurulmurdu, oyuncaq və kitabları yox idi.
Azərbaycanın palçıq vulkanları
Abşeron — palçıq vulkanlarının regionu
Azərbaycan yer kürəsində palçıq vulkanlarının unikal və klassik inkişaf regionu kimi tanınmışdır. Yer kürəsində məlum olan 2000-dən artıq palçıq vulkanlarından 344-ü Azərbaycanın şərqində və onunla həmsərhəd Xəzər akvatoriyasında yerləşir. Palçıq vulkanlarının əksəriyyəti Bakı, Abşeron yarımadasında yayılmış və onlardan bəziləri təbiət abidəsi kimi formalaşmışdır. Tam qətiyyətlə Azərbaycanı palçıq vulkanları diyarı adlandırmaq olar və bu vulkanlar bizim həm milli, həm də təbii sərvətimizdir.
Palçıq vulkanları neft-qaz yataqlarının müəyyən edilməsində xərcsiz başa gələn kəşfiyyat quyusu rolunu oynayır. Bundan əlavə palçıq vulkanlarının gili faydalı qazıntı hesab olunur. Həmçinin, vulkan palçığı bir sıra xəstəliklərin — əsəb sistemi, dəri və oynaq xəstəliklərinin müalicəsində uğurla istifadə olunur. Eyni zamanda vulkanlar seysmik hadisələrlə sıx bağlı olmaq etibarilə, zəlzələlərin baş verməsi və bu kimi hadisələrin proqnozlaşdırılmasında əhəmiyyət daşıyır.
Montessori təlimi
Tarixi
Mariya Montessori pedaqogika, psixologiya və antropologiyanı tədqiq etməyə başlayır, fransız psixoloqları Qaspar İtard (fransız həkimi) və Eduard Segenin (fransız psixiatrı) əsərlərini oxuyur, Jan Piaje (isveçrəli psixoloq və filosof), Anna Freyd (Britaniya psixoloqu Ziqmund Freydin kiçik qızı) ilə müzakirələr edir, müşahidələr və təcrübələr aparır, nəticələrin üzərində düşünür. Tədqiqatları və mütaliələri əsasında belə qərara gəlir ki, əqli geriliyi olan uşaqlar tibdən daha çox, pedaqogikanın problemidir, bu səbəbdən də onlarla xəstəxanada deyil, məktəbdə məşğul olmaq lazımdır. Beləliklə, 1907-ci il yanvarın 6-da ilk Montessori məktəbi açılır. Bu, Roma ətrafında San-Lorensoda fəaliyyət göstərən Casa dei Bambini olur.
Mariya Montessori ömrünün neçə ilini uşaqlarla bağlı təlim-tərbiyə metodlarını araşdırmaq və yaratmaq üçün sərf etmiş, minlərlə pedaqoq yetişdirmişdir. Uşaqlara göstərdiyi inanılmaz təsiri nəticəsində bu təlim geniş tətbiq edilməyə başladı. Getdikcə Amerika və Avropada yayıldı. Bu metod ən çox Hollandiyada tətbiq edilir. İkinci Dünya Müharibəsi ərəfəsində isə Montessori siyasətə boyun əymədiyi üçün qadağan edilir. Bu səbəbdən o, müharibə bitənədək Hindistanda yaşayır və orda oğlu ilə birlikdə minə yaxın montessori-pedaqoq yetişdirir.
Azərbaycanın palçıq vulkanları
Abşeron — palçıq vulkanlarının regionu
Son illər Bakı və Abşeron yarımadasında yerləşən palçıq vulkanlarına antropogen təsirlərin artması nəticəsində onların əraziləri dağıdılır, orada intensiv inşaat işləri aparılır, vulkanların püskürmə ehtimalı olan zonalarında yaşayış binaları inşa olunurdu. Bu səbəbdən ölkə ərazisində mövcud olan palçıq vulkanlarının mühafizəsini təşkil etmək, təbiətin bu nadir hadisələrinə daha qayğı ilə yanaşmaq aktual əhəmiyyət kəsb edirdi.
Azərbaycanın palçıq vulkanlarının mühafizəsi
550px|thumb|right| • 4
Montessori təlimi
Tarixi
Zamanla Montessorinin davamçıları sistemə uyğun olaraq onu daha da işləyib təkmilləşdirdilər. İndi bu təlim dünyada geniş yayılıb. Autizmli və digər problemi olanlarla yanaşı sağlam uşaqlara da tətbiq edildikdə inanılmaz nəticələr əldə edilib. Montessori təlimi şəxsiyyət yetişdirməkdə hələ ki, ən mükəmməl və yeganə təlimdir.
Azərbaycanın palçıq vulkanları
Azərbaycanın palçıq vulkanlarının mühafizəsi
Bakı və Abşeron yarımadasında yerləşən palçıq vulkanlarına antropogen təsirlərin aradan qaldırılması və mühafizəsinin təşkili, onların fəaliyyətinin öyrənilməsinin böyük elmi və praktiki əhəmiyyətini nəzərə alaraq bu təbiət sərvətlərinin qorunması və gələcək nəsillərə çatdırılması, respublikamızın təbii irsinin geniş miqyasda təbliğ olunması məqsədilə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin 15 avqust 2007-ci il tarixli 2315 nömrəli Sərəncamına əsasən "Bakı və Abşeron yarımadasının palçıq vulkanları qrupu Dövlət Təbiət Qoruğu" yaradılaraq 52 palçıq vulkanına dövlət təbiət qoruğu statusu verilmişdir.
Montessori təlimi
Təlim haqqında
250px|thumb|right|ABŞ-da Montessori sinif otağı. Bu təlim sistemini uşağlara gələcəkdə bir şəxsiyyət kimi formalaşmağa çox yardımçı olur. Uşağa özünü tanımaq, sərbəst şəkildə özünü idarə etmək, qərar vermək, yaşadığı çevrəyə hörmət etmək, danışaraq problemi həll etmək, özündən böyükləri izləyib kiçiklərə nümunə olmaq və s. kimi müsbət keyfiyyətlər aşılanır. Uşaqlar bu sistemdə səbrli və diqqətli olmağı öyrənir.
Adətən biz uşaqlarla söhbət edəndə, ayaq üstəyiksə, yuxarıdan aşağı baxaraq danışırıq. Bu zaman o, özünü kiçik kimi tanıyır. Amma montessoridə uşaqla söhbət edəndə onun boyu bərabərinə enib, oturub söhbət edirsən. Bu da onun özünü qarşısındakı səviyyəsində hiss etməsinə şərait yaradır. Özünəinamı artır. Uşaqlar “Sən bunu düz etmədin” deyəndə xoşlamırlar. Montessori isə müəllim və ya bu sistemi bilən hər bir anaya bu sözləri işlətməyə icazə vermir. Səhv olduqda sakitcə dayanır ki, uşaq özü öz səhvini tapsın. Bununla da uşaq kəşf edərək öyrənir. Sadəcə ana və ya müəllim istiqamətverici rol oynayır. Bir işi düzgün edəndə də “afərin” demirik, deyirik “yaxşıdı, amma sən bundan da gözəl edə bilərsən”. Bununla daxili intizamı artır.
Azərbaycanın palçıq vulkanları
Azərbaycanın palçıq vulkanlarının mühafizəsi
Öz növbəsində Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 15 avqust 2007-ci il tarixli 2315 nömrəli Sərəncamından irəli gələn məsələlərin həlli ilə əlaqədar müvafiq işlərin yerinə yetirilməsi məqsədi ilə Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin 14 sentyabr 2007-ci il tarixli 512/ü nömrəli Əmri ilə müvafiq Tədbirlər Planı təsdiq edilmişdir.
Montessori təlimi
Təlim haqqında
Dərslər keçirilən otaq, ortam tam sakit olur. Çünki heç olmasa 1 ay bu təlimi keçən uşaq özü sakitliyə riayət edir, dostlarına mane olmur. Bununla da ortam tam sakit olur. Baxanda montessori otağındakı vəsaitlər oyuncağı xatırladır. Amma əslində onların hər biri çalışmadı. 5 bölməli olur montessori:
Riyaziyyat bölməsində təlim keçən 5 yaşlı uşaq artıq 4 rəqəmli çalışmanı toplaya, çıxa, vura, bölə bilir və yaxud günlük yaşam bölməsində ətrafımızda gördüyümüz hər bir avadanlıqla uşaq sərbəst rəftar edə bilir. Qapını səliqə ilə örtmək, stulu səliqə ilə çəkib oturmaq, stolun tozunu astadan almaq, burnunu sərbəst şəkildə silmək, gülləri sulamaq və s. Bununla bərabər duyğu bölməsində uşaq gözü yumulu nəyinsə materialını hiss edib adını deyir, bu da onun əzələ və duyğusunu güclü inkişaf etməsinə gətirib çıxarır. Bu sistemdə uşağa cəza və mükafat vermək qəti qadağandır.
Azərbaycanın palçıq vulkanları
Azərbaycanın palçıq vulkanlarının mühafizəsi
Tədbirlər Planına əsasən Palçıq vulkanları qrupu Dövlət Təbiət Qoruğunun Əsasnaməsinin layihəsinin hazırlanması və Nazirlər Kabinetinə təqdim edilməsi, palçıq vulkanları qrupu dövlət təbiət qoruğuna daxil olan vulkanların yerləşdiyi ərazilərə baxış keçirilməsi və inventarlaşdırma işinin aparılması, ərazinin sərhədlərinin müəyyən edilərək xəritə-sxeminin hazırlanması, qoruq elan edilmiş palçıq vulkanlarından ən çox antropogen təsirlərə məruz qalanlarının (Pirəkəşkül, Keyrəki, Qaradağ, Daşgil, Bozdağ, Qobu, Hökməli və s.) real vəziyyətinin qiymətləndirilməsi və mühafizəsinin gücləndirilməsi üçün sərhədlərinin müəyyənləşdirilməsi, qoruq elan olunmuş palçıq vulkanlarının mühafizəsinin təşkili, elmi cəhətdən hərtərəfli tədqiq olunması və bu ərazilərdə aparılan tikinti işlərinin qarşısının alınması istiqamətində işlərin təşkili nəzərdə tutulur.
Montessori təlimi
Təlim haqqında
Montessori təkcə sağlam deyil, əngəlli uşaqları da düşünüb. Əsasən də, hiperaktiv, daun sindromlu uşaqların diqqəti üçündü bu sistem. Montessori karlar üçün 6-cı duyumu da yaratmışdır: bu, əzələ hafizəsidir. Toxunur bir şeyə, əzələ hafizəsi ilə cavab verir.
Bu sistem gələcəyin yetişdirəcəyi şəxsin modelini sanki qabaqcadan yaradır. Uşağa sadəcə istiqamət verilir. Elə o sərbəstliyi sayəsində özünü tanıyır üzə çıxarır.
Azərbaycanın palçıq vulkanları
Azərbaycanın palçıq vulkanlarının mühafizəsi
Hazırda Tədbirlər Planına müvafiq olaraq Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi tərəfindən "Bakı və Abşeron yarımadasının palçıq vulkanları qrupu Dövlət Təbiət Qoruğu"nun Əsasnaməsi hazırlanaraq aidiyyatı qurumlarla razılaşdırılmış, təsdiq olunmaq üçün Nazirlər Kabinetinə təqdim edilmiş və qoruq statusu verilmiş palçıq vulkanlarının sxematik geoloji xəritələri hazırlanmışdır.
Araz palıdı
Ümumi yayılması:
İran, Kiçik Asiya, İraq, Əfqanıstan və Ermənistanda təbii arealları vardır.
Azərbaycanın palçıq vulkanları
Azərbaycanın palçıq vulkanlarının mühafizəsi
Palçıq vulkanizminin zəif təzahürləri Böyük Qafqazın cənub yamacında Girdimançayın başlanğıcından şərqdə Həftəsaib, Zəngi kəndləri yanında, Lahıc yaxınlığında, Basqal kəndi ətrafında qeyd edilir.
Xəzəryanı – Quba vilayəti. Böyük Qafqazın cənub-şərq batımının geniş şimal dağətəyi zolağını və Xəzəryanı düzənliyi əhatə edir. Qaynarca vulkanından başqa, vilayət hüdudlarında kiçik sopka, qrifon və salzalar rast gəlinir.
Araz palıdı
Azərbaycanda yayılması:
Zəngilan rayonu (Bərgüşadçay) və Naxçıvan MR-də Babək, Ordubad rayonu ərazilərində yayılmışdır.
Azərbaycanın palçıq vulkanları
Azərbaycanın palçıq vulkanlarının mühafizəsi
Şamaxı – Qobustan vilayəti. Böyük Qafqazın cənub — şərq hissəsini əhatə edir. Ərazinin şimal zonasında Şıxzəgirli, Mərəzə, Şıxıqaya, Şeytanud, Qırqışlaq və başqa vulkanlar yerləşmişdir. Cənub zonada Torağay, Böyük Kənizədağ, Kiçik Kənizədağ, Dəvəlidağ, Ütəlgi, Ayaz — Ağtirmə (Ayazaxtarma), Nardaran — Ağtirmə (Nardaranaxtarma), Hacıvəli və başqa vulkanlar qeyd olunur. Ələt tirəsi boyu çox iri palçıq vulkanları – Daşmərdan, Solaxay, Ayrantökən, Qoturdağ, Qırdağ və başqa vulkanlar yerləşmişlər.
Araz palıdı
Statusu:
Azərbaycanın nadir bitki növüdür. CR A1ab;B1bc(iii,iv).
Azərbaycanın palçıq vulkanları
Azərbaycanın palçıq vulkanlarının mühafizəsi
Küryanı neftli — qazlı vilayəti. Bu vilayət hüdudlarında Kalmas, Mişovdağ, Qırovdağ, Durovdağ, Hamamdağ, Ağzıbir, Kürsəngi kimi iri palçıq vulkanları yerləşmişdir.
Araz palıdı
Bitdiyi yer:
Orta dağ qurşağının qarışıq meşələrində daha çox rast gəlinir.
Azərbaycanın palçıq vulkanları
Azərbaycanın palçıq vulkanlarının mühafizəsi
Kür və Qabırrı çayları arası sahə, Orta Kür çökəkliyi hüdudlarında palçıq vulkanı təzahürləri sopka, qrifon və salza şəklindədirlər.
Araz palıdı
Təbii ehtiyatı:
Arealı çox da geniş deyildir.
Azərbaycanın palçıq vulkanları
Azərbaycanın palçıq vulkanlarının mühafizəsi
Abşeron vilayəti. Bu vilayət eyniadlı yarımadanı və Xəzər dənizinin ona qovuşan sahil zonasını əhatə edir. Palçıq vulkanları vilayətin qərb və mərkəz hissəsində daha geniş yayılmışdır. Vilayətin qərbində və mərkəzində Hökməli, Binəqədi, Saray, Novxanı, Zigilpiri, Keyrəki, Abix, Boğ — boğa, Böyükdaş, Otman -Bozdağı, Lökbatan, Şonqar, Quşxana və başqa çox iri vulkanlar yerləşmişdir. Vilayət hüdudlarında Zığ və Bibiheybət ərazilərində gömülmüş palçıq vulkanları mövcuddur. Abşeron arxipelaqı hüdudlarında Buzovna sopkası, Palçıq sopkası, Neft daşları və başqa iri palçıq vulkanları vardır.
Araz palıdı
Bioloji xüsusiyyətləri:
Təbiətdə 10-15 metr hündürlükdə olan ağacdır. Cavan yaşlarında zoğları yaşlımtıl rəngdə, tüklü olur, sonradan qırmızımtıl rəng alır. Yarpaqları böyük, uzunsov, tərsinə yumurtaşəkilli olub, üst tə-rəfdən açıq-yaşıl, tüksüz, bəzən sonradan tökülən məxməri tükləri vardır. Yarpağın kənarları tam və ya küt dişli, kiçik və qısa dilimli ola bilir. Yarpaq saplağı 0,3-2,5 sm uzunluğunda olur. Tumurcuq pulcuqları qırmızı rəngdədir. Meyvə saplağı qısa, 0,5-1,5 sm uzunluğunda olur. Meyvə çanaqcığı kürə şəklində olub, 2-3 sm boyundadır. Meyvənin üçdə bir hissəsi qədəhin içindədir. Dəniz səviyyəsindən 1000 m-ə qədər yüksəkliklərə qalxa bilir. May-iyun ayları arasına çiçəkləyir, oktyabr-noyabr aylarında toxumu yetişir
Azərbaycanın palçıq vulkanları
Azərbaycanın palçıq vulkanlarının mühafizəsi
Azərbaycan ərazisində palçıq vulkanları qeyri-bərabər yayılmışlar. Onlar bu və digər ölçüdə – kiçik və çox iri yüksəklikdən ibarət olub, Böyük Qafqazın cənub — şərq batımının, Küryanı ovalığın, Bakı arxipelağı, Abşeron yarımadası və Abşeron arxipelağının müasir relyefinin əmələ gəlməsində böyük rol oynayırlar. Morfoloji cəhətdən palçıq vulkanları nisbi hündürlüyü 5 – 150 m-dən 400 – 500 m-dək olan kəsik konus şəklində olub, xarici görünüşünə görə maqmatik vulkanları xatırladır. Onların təpəsi kraterə uyğun gəlir. Kraterin diametri 400 – 500 m, əsasının diametri isə 6000 – 10000 m və daha artıq olur.
Araz palıdı
Çoxalması:
Təbiətdə toxum vasitəsilə çoxalır.
Azərbaycanın palçıq vulkanları
Azərbaycanın palçıq vulkanlarının mühafizəsi
Şimali və Mərkəzi Qobustanın palçıq vulkanları, əsas etibarilə, Təbaşir və Paleogen çöküntüləri üzərində yerləşmişdir. Bu zonalardan cənubda, yəni Cənubi Qobustan, Küryanı ovalığı və Abşeron vilayətində onlar nisbətən coşqun fəaliyyət göstərən vulkanlardır. Ayrı — ayrı iri vulkanlara, Xəzər dənizi akvatoriyasında da rast gəlinir.
Araz palıdı
Təbii ehtiyatının dəyişilməsi səbəbləri:
Başlıca olaraq insan fəaliy¬yətidir.
Azərbaycanın palçıq vulkanları
Azərbaycanın palçıq vulkanlarının mühafizəsi
Geomorfoloji əlamətlərinə görə, Abşeron vilayəti şimal — qərb, cənub — qərb, şərq və Xəzər dənizi akvatoriyası kimi dörd hissəyə bölünür. Qərb zonasında Keyrəki, Zigilpiri, Qobu – Bozdağı, Güzdək – Bozdağı və s. palçıq vulkanları yerləşir. Cənub — qərb zonası Abşeron yarımadasının mərkəzi və qərb hissələrini əhatə edir. Bu zonada Lökbatan, Quşxana, Torpaqlı – Ağtirmə (Axtarma) və başqa palçıq vulkanlarının konusları ucalır. Yarımadanın şərq zonası Abşeron yarımadasının ən alçaq şərq hissəsini əhatə edir və onun relyefi zəif dislokasiyaya uğramış abşeron əhəngdaşları örtüyü ilə müəyyənləşmişdir. Bu zonada Boğ — boğa, Qırmaku və s. palçıq vulkanların kiçik konusları yüksəlir.
Abşeron yarımadası dərinliyi 30–50 m-ə qədər olan Xəzər dənizi akvatoriyası ilə əhatə olunmuşdur. Bu zona hüdudlarında Pirallahı (Artyom), Cilov, Qum adaları, Darvin, Neft daşları, İkiqardaş daşları, Qriqorenko sualtı sayları yerləşmişdir. Tektonik cəhətdən yarımada Böyük Qafqazın cənub-şərq batımında yerləşir. Yarımada hüdudlarında 36 palçıq vulkanı Abşeron yarımadasında, 8 palçıq vulkanı isə Abşeron arxipelağında öyrənilmiş və təsvir olunmuşdur.
Araz palıdı
Zəruri qoruma tədbirləri:
Yeni yasaqlıqların yaradılması vacibdir.
Məlumat mənbələri:
Дерево и кустарники СССР. т.2. 1951; Флора Азербайджана т.3. 1952; Azərbaycanın ağac və kolları. II cild, 1964; Красная Книга СССР. 1984; Azərbaycanın “Qırmızı Kitabı”. 1989; Azərbaycanın “Qırmızı” və “Yaşıl kitabları”na tövsiyə olunan bitki və bitki formasiyaları.1996; Azərbaycan florasının konspekti, I-III cildlər. 2005; 2006; 2008; Naxçıvan Muxtar Respublikası florasının taksonomik spektri. 2008; Azərbaycanın nadir və nəsli kəsilməkdə olan oduncaqlı bitkilərinin in situ və ex situ şəraitində bioekoloji xüsusiyyətlərinin repro-duksiyasının, reproduksiyasının və repatriasiyasının elmi əsasları, b.e.d. alimlik dərəcəsi almaq üçün dissertasiya. Bakı. 2011; Naxçıvan MR-nın flora müxtəlifliyi və onun nadir növlərinin qorunması. 2011.
İstinadlar
1."Azərbaycanın Nadir Ağac və kol bitkiləri", Bakı: "Elm", 2014, 380 səh.
2.“Azərbaycan dendraflorasi” I cild, Baki, “Elm”, 2011, 312 səh.
Təbii yayılması:
Yаbаnı hаldа Şimаli İrаndа və Qаfqаzdа bitir.
Botaniki təsviri:
Hündürlüyü 20 m-ə çаtаn аğаcdır. Zоğlаrı əvvəlcə sıx tüklü olur, sоnrаlаr tədricən tüksüzləşir, bоzumtul-qоnur və yа çılpаq, bəzən pаrıldаyаn qırmızımtıl-qоnur, tünd qəhvəyi rəngdədir. Yаrpаqlаrı uzunsоv, еllipsvаri və yа tərs - оvаl fоrmаlı, dərivаri, üst tərəfdən çılpаq, pаrlаq, yаşıl, аlt tərəfdən аçıq yаşıl, məxməri tüklüdür. Аyаnın kənаrı tаm və yа еnli, küt dişli, qаidəsi ürəkvаri və yа zəif pаzvаri, üçbucаqlı və yа sivridir. Yаrpаqlаrın sаplаğı 0,5-1,5 sm uzunluqdаdır. Mаrt-аprеl аylаrındа çiçəkləyir. Mеyvəsi qоzа, fındıqvаri, çаnаqcığı kеçəvаri, tükcüklü, üsküyəbənzər оlub, uzunluğu 0,5-1sm-ə çаtır, sаplаqlаr üzərində yеrləşir. Mеyvələri аvqust-sеntyаbr аylаrındа yеtişir.
Еkоlоgiyаsı:
Qurаqlığа dаvаmlı, tоrpаğа аz tələbkаr bitkidir. İşıq və istisеvən, duzа, yаnğınа dаvаmlıdır. Çоxlu növ müxtəlifliyi - fоrmаlаrı vаrdır.
Аzərbаycаndа yаyılmаsı:
Kiçik Qаfqаzın cənubundа, Nаxçıvаn MR, Zəngilаn və Qubаdlı rаyоnlаrı ərаzisində dəniz səviyyəsindən 500-1100 m yüksəklikdə bitir. Zəngilаn rаyоnundа Bərquşat çаyın  dаğ ətəklərində bu еndеmik Qаfqаz növünün kiçik аrеаllаrınа rаst gəlinir. Аzərbаycаnın “Qırmızı kitаb”ınа dаxil еdilmişdir.
İstifаdəsi:
Аrаz pаlıdı dаğ yаmаclаrının bərkidilməsində mühüm əhəmiyyət kəsb еdir.
İstinadlar
http://dendrologiya.az/?page_id=112 Azərbaycan Dendroflorası III cild-Bakı:"Elm",2016,400 səh. T.S.Məmmədov
Malıbəyli Cümşüd
Malıbəyli Cümşüd — XIX–XX əsr Azərbaycan xanəndəsi, Qarabağ muğam məktəbinin nümayəndəsi.
Həyat və yaradıcılığı
Cümşüd Malıbəylinin ifaçılıq fəaliyyəti üçün "Segah", "Şahnaz", "Orta Mahur", "Şüştər", zərbi muğamlardan "Heyratı", "Ovşarı", "Qarabağ şikəstəsi" və başqaları səciyyəvidir. O, kənd toylarına da meyil etmiş, məclislərdə "Ay dərya kənarında", "İstikanın deşilsin", "Gəlirəm, gedirəm, xəbərin olsun", "Ay bala Fatma", "Qapıda duran mənəm mən", "Məni dövri fələk qoymuş", "Məmələr" kimi el mahnıları ifa etmişdir.
Malıbəyli Cümşüd qəzəl, qoşma seçdikdə ən çox Molla Pənah Vaqifin, Xurşidbanu Natəvanın, Aşıq Ələsgərin yaradıcılığına müraciət etmişdir. O, bir neçə dəfə tarzən Cavad bəy Əlibəy oğlu və kamançaçı Karapet ilə İranın Təbriz, Rəşt, Ənzəli və Qəzvin şəhərlərinə toy məclislərinə dəvət olunmuşdur.
Xanəndə həm də Şuşada göstərilən tamaşalarda və "Şərq konsertləri"ndə də iştirak etmişdir. Həmin tamaşa və konsertlərdən yığılmış pullar, əsasən, tələbələrin ehtiyaclarının qarşılanmasına sərf olunurdu.
1913-cü ildə Kiyev şəhərində fəaliyyət göstərən "Ekstrafon" aksioner şirkətindən dəvət alan Cümşüd Kiyevə getmiş və burada "Segah", "Mahur", "Rast" muğamlarını və bir neçə təsnifi qrammofon valına yazdırmışdır.
Malıbəyli Cümşüd 1915-ci ildə, təqribən 70 yaşında Şuşada vəfat etmişdir.
Tapdıq Əlibəyli
Tapdıq Abış oğlu Əlibəyli — Azərbaycan şairi, publisist, "Konstitusiya" qəzeti, "Heyrət" dərgisinin təsisçi və baş redaktoru, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin, Türk Ağsaqqalları Birliyi (TAİB) İdarə Heyətinin üzvü, "Qızıl qələm" mükafatı laureatı, Prezident təqaüdçüsüdür.
Həyatı
Tapdıq Abış oğlu Əlibəyli 1 iyul 1961-ci ildə Yardımlı rayonunun Bürzünbül kəndində anadan olub. Hamarkənd kənd orta məktəbini tərifnamə ilə bitirərək Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti və Bakı Dövlət Universitetində ali təhsil almışdır.
Əmək fəaliyyəti
Dövlət mustəqilliyimizin bərpa edilməsinin 20 illiyinə ithaf olunmuş  “Azərbaycan” adlı diski (şeirləri səsləndirib: müəllif) kütləvi tirajla işıq üzü  görüb. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin, Azərbaycan Ağsaqqallar Şurasının, Türk Ağsaqqalları Birliyi (TAİB) Təşkilat Komitəsinin, İdarə Heyətinin üzvü, “Heyrət” dərgisi və “Konstitusiya” qəzetinin təsisçisidir.
Ədəbi yaradıcılığı “Qızıl qələm” media mükafatı, Səfərbərlik və  Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidmətinin “Fəxri diplom” və “Hərbi  vətənpərvərlik - 80” Yubiley medalı, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Azad Həmkarlar İttifaqının, Alimlər Evinin və Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun “Təşəkkürnamə” və diplomlarına layiq görülmüşdür. Prezident təqaüdçüsüdür.
Əsas elmi, publisistik yazıları
•İnformasiya təlabatına məsuliyyətlə yanaşmalıyıq. Canalı Mirzəliyev, “Mən jurnalistəm”, 2001, səh. 85-86
•Həyat şirin, ömür qısa. “Azərtayms” qəzeti, 2001 ci il, may
•Sosial mənzərədən ştrixlər. “Azərtayms” qəzeti, 2001, 06 iyun
•Söz bəzəyən, yaxud dərdmənd anonsçuların manifesti. “Konstitusiya” qəzeti, 2003, 12 yanvar
•Əlli il ömürdə yaş cilvəsidir. “Konstitusiya” qəzeti, 2003, 29 may
•Zəfər ovudcaq torpağın ahın.“Konstitusiya” qəzeti, 2003, 13 avqust
•Göyçəyə mənəvi qayıdış. “Konstitusiya” qəzeti, 2003, 07 oktyabr
•Cəmiyyətdə məslək amplualığı illüziyalığı da şəffalaşdırdı. “Konstitusiya” qəzeti, 2003, 30 oktyabr
•Sözün işığında bir ömür yaşanır. Ön söz //İsa Hüseynoğlu “Mən də beləyəm”, 2003. səh.3-8
•Tənqid faktlara deyil, təxəyyülə söykənirsə... “Konstitusiya” qəzeti, 2004, 16 yanvar
•Mətbuat kabusu:jurnalist donunda hərzə mirzəlik. “Konstitusiya” qəzeti, 2004, 15 fevral
•Sözə tapınma, heyrətin işığında “Konstitusiya” qəzeti, 2004, aprel
•Bütöv Azərbaycan olmalıyam mən. “Konstitusiya” qəzeti, 2004, 12 avqust
•Gündüzlər şəhərdə, gecə kənddəyəm. Ön söz // Məhərrəm Yunisoğlu “Səngiməyib sinəm üstə köz hələ”, 2004. səh. 3-4
•Ömrün yarımçıq nəğməsi. “Örnək” qəzeti, 2005, 20 mart
•Sevgi ömür qədərdir. “Konstitusiya” qəzeti, 2005, aprel
•Qəlpə yaddaşı. “Örnək” qəzeti, 2005, 01 may
•Bəzəksiz söhbət:tarixləşən və çağdaş məqamlar. “Konstitusiya” qəzeti, 2006, 15 sentyabr
•Cəmiyyətin gələcəyi üçün təminatçı. “Konstitusiya” qəzeti, 2006, 12 oktyabr
•Şair ilhamında söz təzələnir. Ön söz // Firudin Qəmbər Saleh. “Könül sevgisiz keçinməz”, 2007, səh.3-7
•Tarix heç kimin xidmətini unutmur. “Konstitusiya” qəzeti, 2008, 21 iyun
•“Mənim sazlı-sözlü dünyam”la tanışlıq. “Konstitusiya” qəzeti, 2008, 18 sentyabr
•Haqqa çağırış. //Firudin Qəmbər Saleh. “Nurlu kəlamlar “Şuəra” fəhmilə” (rübailər), 2009, səh. 3-6
•Allah, Allah... deyir ürək. (Firudin Qəmbər Salehin “Allah, Allah... deyir ürək”. kitabına rəy. “Bütöv Azərbaycan” 2012, 14 noyabr
•Üzümü söykəyib göyün üzünə... “Türk dünyası ağsaqqalları” qəzeti, 2012, 13 dekabr
•Bu səs mənə tanış gəlir. “Türk dünyası ağsaqqalları” qəzeti, 2012, 26 dekabr
•Dilin yaddaşını oyandıran nəsr, “Türk dünyası ağsaqqalları” qəzeti, 2013, yanvar
•Nurundan pay umanlar var. “Bütöv Azərbaycan” qəzeti, 2013, 09 yanvar
•Duyğuların şəfəqləndiyi poeziya. Ön söz // Əyyub Sabiroğlu, “Şəfəq dolu bir nəğmə”, 2013, səh. 3-15
•Ruhuna yağan yağışla ovunan şair. //Rəşad Bəydəmirli. “Vətənimizin istiqlaliyyəti şərəfimizdir”, 2013, səh.188-195
•Alim də, şair də ziya yiyəsi .Ön söz // İsa Hüseynoğlu, “Mən də aşiqəm”, 2013. səh.4-8
•Alimlər - zəkanın qeyrət damarı. “Türk dünyası ağsaqqalları” qəzeti, 2014, 29 yanvar
•Mən bir könül yanğısıyam. “Türk dünyası ağsaqqalları” qəzeti, 2014, 05 fevral
•“Laçınım” səs çəkir... “Bütöv Azərbaycan” qəzeti. 2014, fevral,
•Söz kəhkəşanında poeziya bürcü. “Türk dünyası ağsaqqalları” qəzeti, 2014, 12 mart
•Nəsihət ruhlu poetik çələng. “Türk dünyası ağsaqqalları” qəzeti, 2014, 01 aprel
•Sözün həyat nəfəsi. “Türk dünyası ağsaqqalları” qəzeti, 2014, 09 aprel
•Bu gün həmsöhbətsən... “Xüsusi tədqiqat” qəzeti. 2014, 14 may
•Dünya bir pəncərədir... “Kredo” qəzeti, 2014, 31 may
•Dönüb abidəyə el yaddaşında. “Türk dünyası ağsaqqalları” qəzeti, 2014, 03 iyun
•Sənət ecazkarliğı. “Türk dünyası ağsaqqalları” qəzeti, 2014, 25 iyun
•Ağsaqqal – sabaha Dədəlik yolu.“Türk dünyası ağsaqqalları” qəzeti, 2014, 27 iyul
•Qəlbin səsindən doğulan söz. “Türk dünyası ağsaqqalları” qəzeti, 2014, 04 sentyabr
•Ruhani duyum, insanlıq səsi. Ön söz // Fərzalı Rüstəmli, “Hikmət damlası”, 2015
•Əkilən torpaqtək söz də göyərər. Ön söz // Abbas Fərəcoğlu, “Torpaq kimliyimdir”, 2015
Brinks otelinin partladılması
1964-cü il Brinks otelinə bombalı hücum — Vyetnam müharibəsi zamanı 24 dekabr 1964-cü il tarixində, Cənubi Vyetnamın Hoşimin şəhərində, Vyetqon (Cənubi Vyetnam Milli Azadlıq Cəbhəsi) tərəfindən həyata keçirilən Brinks otelinə bombalı hücum.
Biri zabit, digəri komisssar olan iki amerikalı Amerika ordusuna ev sahibliyi edən otelin altındakı avtomobildə iki Vyetqon casusunun qoyduğu bomba partlaması nəticəsində öldülər. Hərbiçilər və Vyetnam mülki vətəndaşları da daxil olmaqla altmış nəfər insan hücum nəticəsində xəsarət aldı.
Vyetnam komandirləri hücumu iki məqsədlə planlaşdırdılar. Bunlardan birincisi;yaxşımüdafiə olunan paytaxtdakı Amerika institutuna hücum edərək, ABŞ-nin Şimali Vyetnama hava hücumuna başladığı halda, Cənubi Vyetnamdakı hücum imkanlarını göstərmək idi. İkincisi isə; Cənubi vyetnamlılara amerikalıların zəif olduqlarını və qorunmaq üçün onlara etibar edə bilməyəcəklərini göstərmək.
Hücum ABŞ prezidenti Lindon Conson administrasiyasında mübahisələrə səbəb oldu. Bir çox məsləhətçi Şimali Vyetnamın bombalanması və ABŞ Ordusunun döyüşə girməsini müdafiə edərkən, Conson, Cənubi Vyetnamı Vyetkonqa qarşı qorumaq üçün hazırkı Vyetnam Respublikası ordusunun təlim strategiyasına üstünlük verdi.
Arxa plan və planlama
II Dünya müharibəsindən sonra kommunist quruluşlu olan Vyet Minh (Vyrtnam Beynəxalq Qurtuluş Cəbhəsi),Vyetnamın müstəqilliyini qazanmaq üçün fransız müstəmləkəçilərinə qarşı mübarizə aparırdı. Fransız müstəmləkə qüvvələrinin Hindçin müharibəsində məğlubiyyətindən sonra ölkə 1954-cü ildə 17-ci paralel boyunca ikiyə bölündü. 1956-cı ildə keçirilən seçkilər Vyetnamın iki hissəsini yenidən birləşdirmək üçün cəhd kimi qəbul edilirdi, lakin bu seçkilər ləğv edildi və nəticədə Vyetnamda iki dövlətin mövcud olduğu bir dövrü meydana gəldi: kommunist Şimali Vyetnam və anti-kommunist Cənubi Vyetnam. 1950-ci illərin sonlarında Şimali Vyetnam hakimiyyətinin dəstəyi ilə bir qrup Cənubi Vyetnam partizanları ölkəni zorla kommunist hakimiyyəti altında birləşdirmək məqsədi ilə üsyana başladılar. Soyuq müharibə özünün ən yüksək mərhələsinə qədəm qoymuşdu, buna görə də Cənubi Vyetnamın əsas müttəfiqi olan ABŞ şimala qarşı mübarizədə Vyetnam Respublikası ordusuna təlim keçmək və istiqamətləndirmək üçün ölkəyə hərbi məsləhətçilər göndərdi. 1964-cü ilə qədər Cənubi Vyetnamda artıq 23 min amerika hərbçisi va idi və kommunistlər amerikalılara Cənubi Vyetnamın işğalçıları kimi baxdılar.
Bombalı hücumu yaralanmayan və heç vaxt tutulmayan iki Vyetkonq kəşfiyyatçısı tərəfindən həyata keçirildi. Müharibə bitdikdən sonra Nquyen Thanh Xuan tarixçi Stenli Karnoua hücumdakı rolu haqqında danışdı. Noyabr ayının sonunda Xuan və yoldaşı Vyetkonq agentindən Brinks otelini bombalamaq əmri aldı. Leytenantlar və mayorlar da daxil olmaqla ABŞ ordusunun zabitləri binada qaldılar, bundan əlavə, işdən kənar işçiləri axşam yeməyində, binanın damında idilər. Altı mərtəbəli bina da 193 yataq otağı var idi. Vyetkonqlu ikili çöldəki izdihama qarışaraq hədəflərini bir ay izlədilər. Cənubi Vyetnam zabitlərinin Amerikalılarla qarışdığını görən ikili, Sayqon qara bazarına yaxınlaşmalarına imkan verəcək Vyetnam Respublikasının Ordusunun formalarını təmin etdilər. Xuan sürücü, dostu isə Cənubi Vyetnamlı mayor qılığına girdi. Zabitlərə qarışdı və onların davranışlarını, danışıq tərzini, hətta siqaret çəkmək tərzlərini belə eynilə tətbiq etdi. Daha sonra cütlük hücum üçün lazım olan iki avtomobili və partlayıcı maddəni təmin etdilər.
Vyetnam komandirləri hücumu iki məqsədlə planlaşdırırdı. Birincisi, yaxşı qorunan paytaxtdakı bir Amerika qurumuna hücum edərək,ABŞ-nin Şimali Vyetnama hava zərbəsi endirəcəyi təqdirdə,Cənubi Vyetnamdakı hücum qabiliyyətlərini nümayiş etdirmək idi. İkincisi, Cənubi Vyetnamlılara amerikalıların zəif olduqlarını və qorunmaq üçün onlara etibar edə bilməyəcəklərini göstərmək idi. Xuan,"Amerikalılar tərəfindən törədilən bütün cinayətlərin bu mərkəz tərəfindən idarə edildiyini" dedi. Xuan,Milad bayramı münasibətilə binadakı Amerikalı zabit sayının daha çox olacağını və bu səbəbdən ölən və yaralananların adi bir gündən daha çox olacağını düşünürdü.
Partlayış
Bombardmançılar avtomobillərdən birinin baqajında ​​90 kiloqramlıq bombanı gizlədərək, bombanın saatını, əsgərlərin içki içib əyləndikləri saata 17:45-ə qurdular. Hər ikisi avtomobili otel yaxın saxladı. Amerikalı polkovnikin ABŞ-yə döndüyü məlumatını öyrənərək, ikilidən mayor geyimində olanı otel işçisinə Da Latdan gələn polkovniklə görüşü olduğunu söylədi. Zabit polkovnikin ölkəni tərk etdiyini düzgün söyləsədə, ancaq "mayor" ona səhv etdiyini söyləyərək israr etdi. Daha sonra "mayor" "sürücüsünə" avtomobilini otelin qarajına qoyub, polkovniki başqa bir avtomobildə götürməsini söylədi. Daha sonra oteldən çıxan "mayor" təhlükəsizlik işçilərindən polkovnikə gələndə onu gözləməsini xahiş etdi və bütün günü yemək yemədiyini, buna görə yaxınlıqdakı bir kafeyə gedib yemək yeyəcəyini bildirdi.
"Mayor" yeməkdə ikən bomba partladı və iki Amerikalı zabit öldü. Hücum nəticəsində ölən ilk şəxs iyirmi ildir orduda olan podpolkovnik Ceyms Robert Haqen idi. İkinci qurban 23 yanvar 1965-ci ildə aldığı xəsarətlərdən vəfat edən 20 ildir orduda çavuş olan Benjamin Beltra Kastaneda idi.
Müxtəlif mənbələrdə yaralıların qeydləri üst-üstə düşmürdü. Karnou 58 nəfərin (əsgər və mülki şəxsin) yaralandığını bildirərkən, Mark Moyar 38 Amerikalı hərbi personalın və 25 Vyetnamlı mülki şəxsin, jurnalist A. J. Lanqqas 10 Amerikalı və 43 Vietnamlının yaralandığını bildirdi. Binanı dəstəkləyən polad şüalar xaricində alt mərtəbələr tamamilə yerlə bir olmuşdu. Lap altdakı digər dörd mərtəbədə də kiçik dəliklər var idi və xeyli ziyan dəyməsinə baxmayaraq, dağılmadılar. Partlayış yeraltı avtomobil dayanacağında qaz dolu boruları olan yük maşınlarının olması səbəbindən daha ciddi ziyanlara səbəb oldu. Partlayış qazı da partlatdi və nəticədə atəş topu meydana gəldi. O zaman Bob Houp da daxil olmaqla nümayişçilər Amerika heyətini əyləndirmək üçün Sayqonda idilər. Houpun bir hədəf olub olmadığı aydın deyildi;Moyar Houpun bir hədəf olduğunu, bununla birlikdə, baqaj problemi səbəbindən hava limanında gecikdiyini bildirdi; Lourens J. Kuirk, Hope və qrupunun küçədəki başqa bir oteldə qaldıqlarını və partlayış nəticəsində zərər görən ərazidə olmadıqlarını söyləyir.