cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Türkiyənin qadın nazirlərinin siyahısı
İmren Aykut və İşılay Sayqınlı son hökumət
55-ci hökumət 30 iyun 1997-ci ildə yaradılıb və bu hökumətdə İmren Aykut Ətraf Mühit naziri, İşılay Sayqın isə qadın və ailə məsələləri üzrə dövlət naziri olub. Bu, ikilinin iştirak etdiyi sonuncu hökumət idi. yer aldı. Beləliklə, ikili beş fərqli hökumətdə ən çox nazir olan qadınlar oldu. Ondan sonra gələn hökumətdə qadın nazir yox idi və qadın nazirin olmadığı cümhuriyyət dövrünün son hökumət oldu. Əvvəllər 46-cı hökumətdən bəri hər kabinetdə ən azı bir qadın var idi. Beləliklə, qadın nazirlərin iştirak etdiyi ən uzun kabinet sona çatdı.
AK Partiyadan öncəki son dövr
Qadın nazirsiz hökumətdən sonra qurulan yeni hökumət 28 may 1999-cu ildə quruldu. Hökumətin ilk günündə qadın nazir yox idi. Nazirlər Kabinetinin son ili olan 2002-ci ildə hökumətə üç qadın nazir təyin edildi. Birincisi, 10 iyul 2002-ci ildə Melda Bayər Həsən Gəmicinin istefasından sonra boş qalan Qadın və Ailə naziri vəzifəsinə təyin edildi. İki gün sonra Şükrü Sina Gürel tərəfindən boşaldılan Kipr və Xaricdə Yaşayan Vətəndaşlardan məsul nazir vəzifəsinə başqa bir qadın Tayyibə Gülək təyin edildi və o, həm qadın nazirlər, həm də ümumi nazirlər arasında təyin olunan ən gənc şəxs oldu. O, bu rekordunu hələ də saxlayır. Bu hökumətdə sonuncu qadın olan Aysel Çelikəl 5 avqust 2002-ci ildə Ədliyyə Naziri vəzifəsinə təyin olundu. O, həm də 68 yaşında nazirliyə təyin olunan ən yaşlı qadın nazir olub. Bu dövrdə üç qadın nazir oldu və Ədalət və İnkişaf Partiyasısız son hökumət oldu.
AK Partiya hökuməti (2002–2018)
3 noyabr 2002-ci ildə keçirilən ümumi seçki ilə Ədalət və İnkişaf Partiyası iqtidar partiyası oldu. Partiya hakimiyyətə gələndən bəri qurulan bütün hökumətlərdə ən azı bir qadın nazir yer alıb. Bu hökumətlərdə ümumilikdə 12 müxtəlif qadın nazir vəzifəsində çalışıb. Cümhuriyyət tarixində çalışmış qadın nazirlərin təxminən yarısı bu dövrdə təyin edilib.
Bu dövrdə 15 təyinatla qadınların ən çox təyin olunduğu Dövlət Nazirliyi 2011-ci ildə ləğv edilib. Qadın və Ailə Məsələləri üzrə Dövlət Nazirliyinin yerinə Ailə və Sosial Siyasətlər Nazirliyi adlı yeni nazirlik yaradılıb. 2018-ci ilə qədər yeni yaradılmış nazirlikdə 5 müxtəlif nazir çalışıb və bu nazirlərin hamısı qadınlardan seçilib. 2018-ci ildə Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi birləşdirilərək Ailə, Əmək və Sosial Xidmətlər Nazirliyi yaradılıb.
İlk AK Partiya hökuməti
Rəcəb Tayyib Ərdoğa siyasət qadağası qoyulduğundan Türkiyənin 58-ci hökumətini qurmaq vəzifəsi Abdullah Gülə həvalə edilmişdi. Gül yeni hökuməti 18 noyabr 2002-ci ildə qurdu və hökumətin yeganə qadın naziri turizm naziri vəzifəsinə təyin olunan Güldal Akşit oldu. Hökumət, Ərdoğan deputat seçilənə qədər buraxılmadı.
Ərdoğanın ilk iki hökuməti
2003-cü il martın 9-da Siirtdə keçirilən təkrar seçkilər nəticəsində Ərdoğan parlamentə millət vəkili seçilib. Bundan iki gün sonra Gül hökuməti istefa verdi. 14 mart 2003-cü ildə yeni hökumət quruldu və Güldal Akşit fəaliyyətini davam etdirdi. 29 aprel 2003-cü ildə nəşr olunan qərarla mədəniyyət və turizm nazirliklərinin birləşməsi nəticəsində vəzifəsi sona çatan Akşit, Qadın və Ailədən Məsul Dövlət naziri olaraq vəzifəsini davam etdirdi. 2005-ci il iyunun 2-də tutduğu vəzifədən istefa verən Akşitin yerinə Nemət Baş təyin edildi. Daha əvvəl Akşitə bağlı olan bütün qurumlar mərkəzləşdirildi və özü Dominikan Respublikası, Yamayka, Albaniya, Makedoniya Müştərək İqtisadi Komissiyasına təyin edildi. 60-cı hökumətin birinci yarısında eyni vəzifəni tutduğu halda, ikinci yarısında Milli Təhsil Naziri vəzifəsinə təyin olundu və bu vəzifəyə təyin edilən ilk qadın oldu. Baş 2005-ci il iyunun 2-dən 2011-ci il iyunun 6-dək ümumilikdə 6 il 4 gün nazir vəzifəsində çalışıb. Baş bu müddətin 2 il 2 ay 5 gününü Milli Təhsil naziri, qalanını isə Qadın və Ailə üzrə Dövlət naziri vəzifəsində keçirdi. Onun yerinə Səlma Aliyə Kavaf Qadın və Ailədən məsul Dövlət naziri vəzifəsinə təyin edildi. 2011-ci ildə Dövlət Nazirliyinin ləğvi ilə Kavaf sonuncu qadın dövlət naziri oldu.
Ailə və Sosial Siyasətlər Nazirliyinin yaradılması
60-cı hökumətin başa çatmasına təxminən bir ay qalmış 2011-ci il iyunun 8-də altı yeni nazirlik yaradıldı ki, onlardan biri də Ailə və Sosial Siyasətlər Nazirliyi idi. Əvvəllər Qadın və Ailə üzrə Dövlət Nazirliyinin tabeliyində olan qurumlar bu nazirliyə tabe idi. 6 iyul 2011-ci ildə qurulan yeni hökumətin iki qadın nazirindən biri də bu nazirliyə təyin olunan Fatma Şahin olub. Daha sonra Qaziantep bələdiyyə sədrliyinə namizədliyini irəli sürdüyü üçün Şahin bu vəzifədən istefa verib və yerinə Ayşənur İslam təyin edilib. İslam həm bu hökumətdə, həm də 62-ci hökumətdə nazir vəzifəsində çalışıb.
Türkiyənin ilk seçki hökuməti
28 avqust 2015-ci ildə Türkiyədə ilk seçki hökuməti quruldu. Təxminən 3 aya yaxın fəaliyyət göstərən hökumətdə iki qadın nazir iştirak edib. Bunlardan birincisi Ailə və Sosial Siyasətlər naziri kimi kabinetə gələn Ayşən Gürcan idi. Gürcan həm də Türkiyənin ilk baş örtülü naziri olub. Onun ardınca Əli Heydər Koncanın istefası nəticəsində boşaldılan Avropa Birliyi Nazirliyinə təyin olunan Beril Dədəoğlu gəldi. Dədəoğlu bu vəzifəyə gətirilən ilk qadın olub.
Son Davudoğlu hökuməti və ilk Yıldırım hökuməti
2015-ci ilin noyabrında keçirilən təkrar seçkilər nəticəsində hökuməti qurmaq vəzifəsi sonuncu dəfə Əhməd Davudoğluna həvalə edilib. Davudoğlunun 24 noyabr 2015-ci ildə qurduğu bu hökumətdə; Səma Ramazanoğlu Ailə və Sosial Siyasətlər naziri, Fatma Güldemət Sarı isə Ətraf Mühit və Şəhərsalma naziri idi. Davudoğlu 22 may 2016-cı ildə hökumətin istefasını prezidentə təqdim etdi. Həmin gün yeni hökuməti qurmaq vəzifəsi Binəli Yıldırıma həvalə edilib. Sonuncu Davudoğlu hökuməti Yıldırım yeni hökuməti qurana qədər fəaliyyətini davam etdirdi. 24 may 2016-cı ildə Yıldırım 65-ci hökuməti qurdu və Fatma Betül Sayan Kaya Ailə Sosial Siyasətlər naziri olaraq hökumətin başlanğıcında yeganə qadın nazir idi. Daha sonra, 19 iyul 2017-ci ildə kabinet dəyişikliyi ilə, Jülidə Sarıəroğlunun Əmək və Sosial Müdafiə naziri olaraq kabinetdə iştirak etməsi ilə bu hökumətin qadın nazirlərin sayı ikiyə yüksəldi.
Prezident Hökumət Sistemi (2018-dən bu günə)
Bu vaxta qədər olan hökumətlərdə baş nazir nazirlər kabineti yaradırdı. 2017-ci il referendumu ilə həm baş nazirlik, həm də Nazirlər Kabineti ləğv edildi. Yeni sistemdə prezident öz prezident kabinetini qura bilirdi. Bu sistem faktiki olaraq 2018-ci ildə tətbiq olunmağa başlayıb.
Yeni hökumət sistemi
2018-ci ildə keçirilən prezident seçkiləri nəticəsində Rəcəb Tayyib Ərdoğan prezident seçildi. Ərdoğan prezident seçildikdən təxminən iki həftə sonra kabinetini qurdu. Ailə, Əmək və Sosial Xidmətlər naziri vəzifəsinə Zehra Zümrüd Səlcuq, Ticarət naziri vəzifəsinə isə Ruhsar Pekcan təyin edildi. İkilinin yer aldığı nazirliklər əvvəlki hökumətdə ayrıca fəaliyyət göstərirdi. Ailə, Əmək və Sosial Xidmətlər Nazirliyi; Ailə və Sosial Siyasətlər Nazirliyi və Əmək və Sosial Müdafiə Nazirliyi kimi iki ayrı nazirlik olduğu halda, Ticarət Nazirliyi İqtisadiyyat Nazirliyi, Gömrük və Ticarət Nazirliyi kimi də ayrıca fəaliyyət göstərirdi. Onlar həm də yeni sistemin ilk qadın nazirləri oldular. 21 aprel 2021-ci il tarixində prezidentin fərmanı ilə Ailə, Əmək və Sosial Xidmətlər Nazirliyi yenidən bölündü. Zəhra Zümrüd Səlcuq və Ruhsar Pekcanın vəzifələri sonlandı, Derya Yanıq Ailə və Sosial Xidmətlər Nazirliyinə təyin edildi.
67-ci Türkiyə hökuməti
Yeni qurulan hökumətdə Ailə və Sosial Xidmətlər naziri vəzifəsinə Dərya Yanığın yerinə Mahinur Özdəmir Göktaş təyin edilib.
Qadın nazirlər
thumb|right|180px|Türkiyənin ilk qadın Daxili İşlər naziri [[Meral Akşenər|Meral Akşener]] thumb|right|180px|Türkiyənin ilk qadın Milli Təhsil naziri [[Nemət Baş]] thumb|right|180px|Türkiyənin ilk qadın Ailə və Sosial Siyasətlər naziri Fatma Şahin thumb|right|180px|Türkiyənin ilk qadın Avropa Birliyi naziri [[Beril Dedeoğlu]] thumb|right|180px|Türkiyənin ilk qadın Ticarət naziri Ruhsar Pekcan thumb|right|180px|67-ci Türkiyə hökumətinin Ailə və Sosial Xidmətlər naziri [[Mahinur Özdəmir Göktaş]]
Aşağı Yadabad (Soyuqbulaq)
Aşağı Yadabad - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Soyuqbulaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 86 nəfər yaşayır (20 ailə).
VİNİPOL VB-2 aşqarı
VİNİPOL VB-2 aşqarı – qatılaşdırıcı aşqar olub, vinil-n-butil efirinin polimerindən (C6H12)n ibarətdir.
Xassələri
aşqarı eynicinsli, şəffaf, rəngi - açıq sarı rəngdən sarı rəngə çalır. VİNİPOL VB-2 aşqarı yaxşı qatılaşdırıcı olub yağların özlülüyünü və özlülük indeksini artırmaqla yanaşı, onların yaşlayıcılıq xassələrinin də yaxşılaşdırır, dielektrik və plastiklik xassələrini yüksəldir. Lakin termooksidləşdirici və mexaniki destruksiyaya qarşı davamlılığı yüksək deyil.
Alınması
Vinil-n-butil efirinin Fridel-Krafts və ya Tsiqler-Natta katalizatorlarının iştirakında kation polimerləşməsindən alınır. Alınan polimerin molekul çəkisi 6000-12000 həddində olur. VİNİPOL VB-2 aşqarı hal-hazırda sənayedə ТУ 0258-037-05788576-2000 üzrə buraxılır.
Tətbiqi
VİNİPOL VB-2 aşqarı hidravlik mayelər (АГМ-10, МГЕ-10А), kompressor və digər yağlar üçün qatılaşdırıcı aşqar kimi tətbiq olunur. Yüksək voltlu aparatlarda dielektrik kimi, eləcə də toz boyaların istehsalında plastifikator kimi istifadə edilir.
Khmer dili
Khmer dili ) — khmerlərin dili. Mon-khmer dilləri qrupuna aiddir. Bu dildə təxminən 4,5 milyon adam danışır (1979). Səs tərkibi saitlərlə zəngindir. Köksözlü dillərdəndir. İki əsas dialekt qrupu (şimal-qərbi və cənub-şərqi) var. Ədəbi dil Pnompen dialektinə əsaslanır. Leksikasında sanskrit, pali və fransız dillərindən keçmə sözlər çoxdur. Yazısı pali dilindən götürülmüşdür. Khmer dilində ilk kitabələr 7 əsrin əvvəlinə aiddir. Kambocanın əsas dili, Asiyanın ən iri dilllərindən biri. Khmer dili khmer əlifbasından istifadə edir.
NGC 2638
NGC 2638, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Vaşaq bürcü istiqamətində yerləşir. S0-a tipli. tərəfindən ildə 80.01 sm (31.5 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Hitan vadisi
Əl-Hitan vadisi (, "Balinalar vadisi") — Misirin paytaxtı Qahirədən 150 km cənub-qərbdə yerləşən paleontoloji ərazidir. Ərazi üzərində bəzi balina, archaeoceti (balinaların nəsli kəsilmiş yarım-dəstəsi) erkən növlərinə aid yüzlərlə fosil yerləşir. Vadi 2005-ci ilin iyununda UNESCO-nun Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmişdir. Ərazi balinaların təkamülünün ən böyük sirrlərindən birinə: balinanın quruda yaşayan bir heyvandan okeanda yaşayan bir məməliyə çevrilməsi izahına dair dəlilləri ortaya çıxardı. Dünyanın heç bir yerində bu cür fosillərin cəmləşməsi, cəlbedici və qorunan bir mənzərəyə daxil olması və qurulması kimi bir şeyə rastlanmamışdır.
Tarix
Ərazidə tapılan fosillər ən qədim qalıqlar olmaya bilər, lakin ərazidəki miqdarı və qorunma dərəcəsi o qədərdir böyükdür ki, hətta bəzi daxili quruluşlar da toxunulmaz olaraq qalmışdır. Əl-Hitan vadisində tapılan köpəkbalığı, timsah, mişar balığı, tısbağa və skat kimi digər erkən heyvanların fosillərinin olması, bu dövrün ekoloji şərtlərini yenidən canlandırmağa imkan verir.
Balinaların ilk qalıq skeletləri 1902-1903-cü illərin qışında aşkar edilmişdir. Sonrakı 80 il ərzində əsasən əraziyə çatmaq çətinliyi ilə əlaqədar olaraq ərazi daha az maraq görmüşdür. 1980-ci illərdə dörd təkərli nəqliyyat vasitələri hazır olduqda əraziyə maraq yenidən başladı. Davam edən maraq ərazinin fosil kolleksiyaçılarının ziyarət yerinə çevrilməsinə gətirib çıxardı. Bir çox sümük aşkar edildi və ərazinin qorunması üçün çağırışlar edildi.
Qalıqlar kəllə və diş quruluşunun bəzi ibtidai tərəflərini saxlayaraq, müasir balinaların tipik düzəldilmiş bədən formasını göstərir. Ən uzun skeletin uzunluğu 21 m-ə çatırdı. Skelet yaxşı inkişaf etmiş beşbarmaqlı üzgəcləri olan ön ətraflara və dahə əvvəllər heç bir archaeocetidə aşkar edilməyən ön ətraflara, ayaqlara və barmaqlara sahib idi. Fosillərin sahibləri ilanabənzər və ətyeyən idi. Bu skelet qalıqlarından bir hissəsi qazıntı zamanı aşkar edilsə də, əksəriyyəti zaman-zaman eroziya nəticəsində açılmış çöküntülərə basdırılmışdır. Əl-Hitan milyonlarla illik sahil-dəniz həyatının sübutlarını təqdim edir.
Turizm
Əraziyə ildə təxminən cəmi 1000 ziyarətçi yola düşür. Çünki yol açılmamışdır və işarələnməmiş səhra qumlarını keçir. Vadinin ziyarətçiləri
Əl-Hitan vadisinin bir hissəsi turizm məkanına çevrildiyi üçün əsas qalıqlar arasında keçid yolları çəkilmiş və kiçik sığınacaqlar inşa edilmişdir. Artıq bu ictimai park turist qrupları tərəfindən mütəmadi olaraq ziyarət edilir və kiçik bir düşərgə ərazisi mövcuddur.
Vadi Garet Gohannam "Cəhənnəm dağı" olaraq bilinən bir dağın arxasında yerləşir. Gün batan zaman gün işığında dağ düşən qırmızı işıq ilə alov kimi görünür.
Misir hökuməti 2007-ci ilin iyul ayında Belçika diplomatlarının idarə etdiyi bir cüt avtomobilin bu bölgədəki qorunan bir zonaya girdiyini və 10 milyon ABŞ dolları dəyərində zərər vurduğunu iddia etdi. Belçika hökuməti diplomatları tərəfindən heç bir ziyan dəymədiyini söyləsə də, məsələ hələ də həll olunmamış qalır.
Qalereya
center|thumb|1110x1110px|Vadinin panoraması
Karlos Salinas de Qortari
Karlos Salinas de Qortari — Meksika siyasətçisi, 1 dekabr 1988-ci ildən 30 noyabr 1994-cü ilə qədər Meksika Prezidenti.
Həyatı
Karlos Salinas 3 aprel 1948-ci ildə Mexikoda anadan olmuşdur. O, 1969-cu ildə Meksika Milli Muxtar Universitetini iqtisadiyyat ixtisası üzrə bitirmişdir. O, Harvard Con F. Kennedi Dövlət İdarəçilik İnstitutu və Harvard İncəsənət və Elmlər İnstitutunda 1973-cü ildə dövlət idarəçiliyi üzrə magistr dərəcəsi, 1976-cı ildə magistr dərəcəsi və 1978-ci ildə siyasi iqtisad üzrə fəlsəfə doktoru dərəcəsi əldə etmişdir. Meksikaya qayıtdıqdan sonra alma-materində professor olmuşdur. Tələbəlik illərindən İnstitusional İnqilab Partiyasının (İİP) üzvü olmasına baxmayaraq, Migel de la Madridin prezidentliyi dövründə 1982–1987-ci illərdə xidmət etdiyi Planlaşdırma və Büdcə Bürosunun katibi təyin olunana qədər rəsmi olaraq İPP təmsilçisi deyildi.
6 iyul 1988-ci ildə keçirilən prezident seçkilərində 50,7 səs toplayaraq qalib gəlmişdir. Rəsmi nəticələrin açıqlanması etirazlara səbəb olmuşdur. O, prezidenliyi dövründə neoliberal islahatlar həyata keçirmişdir.
Körpülülər
Körpülülər — tanınmış türk soyu.
Soyun yaranması
Bu soyun ulu babaları Makedoniyanın Körpülü qəsəbəsində yaşamışlar. Samsunun Vəzirkörpü elçəsi bu adı, Mehmet Körpülü oradan bir qızla evləndiyinə görə alıb. Tarixi Körpülü soyunun kökəni bəzən ad bənzərliyinə görə digər Körpülü soyları ilə qarışıq salınır.
Zağadrav (Soyuqbulaq)
Zağadrav - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Soyuqbulaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 40 nəfər yaşayır (9 ailə).
Rük
Rük — Azərbaycan Respublikasının Quba rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.Kəndin dəniz səviyyəsindən hündürlüyü təqribən 1620-1630 metrdir
Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kəndə 301 nəfər əhali yaşayır. Əhalisi tatlardır.
Təhsil
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2 fevral 2018-ci il tarixli Sərəncamı ilə Quba rayonu Rük kənd 56 şagird yerlik modul tipli ümumi orta məktəbin quraşdırılması üçün 315 000 manat vəsait ayrılmışdır.
Yaroslav Heyrovski
Yaroslav Heyrovski — çex kimyaçısı və ixtiraçısı idi. Y. Heyrovski polaroqrafik metodun ixtiraçısı, elektroanalitik metodun yaradıcısı və polaroqrafik analiz üsullarının ixtirasına və inkişafına görə 1959-cu ildə Nobel mükafatı laureatı adını almışdır. Onun əsas iş sahəsi polaroqrafiya olub.
Şəxsi həyatı
Professor Heyrovski işləməyi çox sevirdi. Onun laboratoriyada iş günü həmişə səhər saat 8-də başlayır və axşam 7-də bitərdi. Gəncliyində axşamlar evdə də işləyirdi. Daha sonralar günorta fasiləsindən sonra bir az yatıb dincəlməyə başladı. Bazar günləridə işləyirdi və bunun onu heç kimin narahat etmədiyi yeganə gün olduğunu deyirdi. Heyrovski eyni münasibəti həmkarlarından da gözləyirdi. Universitetdə tədqiqat layihələri üzrə müzakirələr çox vaxt şənbə günü günortaya təyin edilirdi. İnstitutda onu saat 8:00-dan bir neçə dəqiqə sonra girişdə dayanıb, gecikənlərə nəzarət etdiyinidə görmək olardı. O hesab edirdi ki, laboratoriyada eksperimental işlərə günün yalnız günorta vaxtını, məqalələrin oxunması və nəticələrin işlənməsini isə axşamlar vaxtını sərf etməli idi. O, tozlu məişət texnikasına nifrət edir və deyirdi ki, hər səhər onları silmək lazımdır. O, həm də iş yerində qəzet oxumağın, siqaret çəkməyin əleyhinə idi. İnstitutun siqaret çəkən əməkdaşları siqaret çəkmək üçün çölə çıxmağa məcbur olurdular. Heyrovski qonaqpərvərliyi ilə də çox məşhur idi. Bütün həmkarları üçün o, məşhur və ya tamamilə naməlum olmasından asılı olmayaraq, institutda qonaqları necə qəbul etməyin nümunəsi idi. O, məzəli zarafatları, qırmızı şərabı və yemək bişirməyi çox sevirdi. Bütün elmi fəaliyyəti boyu Heyrovski həyat yoldaşı Mariya Koranova tərəfindən güclü dəstək alıb. Onlar 1926-cı ildə alim 36 yaşında ikən evləniblər. O, həmkarlarına göstərməyə çalışıb ki, polaroqrafın evlənməsi məhz bu yaşda lazımdır. Cütlüyün iki övladı var idi, qızı Yitka və oğlu Maykl. Yitka Heyrovski Qida Tədqiqat İnstitutunun biokimyaçısıdır. Oğlu Maykl Heyrovski 1966-cı ildə Kembricdə elmlər namizədi alimlik dərəcəsi almışdır və Polaroqrafiya İnstitutunda elektrokimyəvi layihə üzərində işləyir. Yaroslav Heyrovski 27 mart 1967-ci ildə Praqada vəfat edib. O, Praqada Vişeqrad qəbiristanlığında dəfn olunub.
Polaroqrafik metodun inkişafı
Elektrolizin tədqiqində civə damcı elektrodunun istifadəsinə dair ilk məqalə Yaroslav Hejrovski tərəfindən 1922-ci ildə Çex dilində, 1923-cü ildə isə ingilis dilində nəşr edilmişdir. Xaricdə elektrolizdə ilk müzakirələri 1923-cü il noyabrın 26-da Faradey Cəmiyyətinin Londonda keçirilən iclasında aparıldı. Heyrovski Elektrod Reaksiyaları və Tarazlığın Ümumi Müzakirəsində iki məruzə təqdim etdi. Həmçinin bu görüşdə Heyrovski yaponiyalı gənc həmkarı Masuzo Şikata öz işini təqdim etdi. İş civə buraxan elektrodda nitrobenzolun elektroreduksiyasına həsr olunmuşdu. Y. Heyrovski və onun gənc həmkarları cərəyan gərginliyi əyrilərinin tədqiqini bir çox başqa həllər üçün genişləndirməyə çalışdılar. Bununla belə, nöqtə-nöqtə ölçmək çox əmək tələb edir və vaxt aparırdı. Buna görə də, polaroqrafik metodun daha da inkişafı və yayılması üçün Yaroslav Heyrovsky və Masuzo Şikata, texnikanın kəşfindən qısa müddət sonra, kifayət qədər yaxşı təkrarlanma qabiliyyəti ilə cərəyan gərginliyi əyrilərini avtomatik olaraq qeyd edən bir qurğu hazırladılar. Yeni qurğu əyrini bir neçə dəqiqə ərzində fotoqrafiya ilə qeyd etdiyi halda, əyrinin əllə qeydə alınması bir saat çəkirdi. Hal-hazırda, çox sayda təcrübə avtomatik olaraq həyata keçirildikdə, cari gərginlik əyrilərinin belə qeyd edilməsi təəccüblü deyil, lakin iyirminci illərin əvvəllərində belə bir avtomatik quraşdırma həqiqətən inkişaf etmiş bir cihaz idi. Heyrovski və Şikata birgə məqalələrində bu qurğu üçün "polaroqraf" adını və elektrokimyanın bu sahəsində tədqiqatlar üçün "polaroqrafiya" terminini təklif etdilər. İlk polaroqrafiyanın təsviri "Hollandiyadan Kimya Əsərləri Kolleksiyası"(Recueil de Travaux Chimique de Pays Bas fransız dilindən) jurnalının B. Braunerə həsr olunmuş yubiley cildində polaroqrafiyaya dair bir sıra digər məqalələrlə birlikdə dərc edilmişdir. Bu cild yeni üsulla bağlı ilk məqalələr toplusu idi. Heyrovskinin polaroqrafik metodu ixtirası 1922-ci ilə təsadüf edir və o, bütün sonrakı elmi işlərini elektrokimyanın bu yeni sahəsində aparmışdır. O, Universitetdə çex polaroqraflar məktəbi yaratdı və özü də polaroqrafiya sahəsində aparıcı alimlərdən biri idi. 1950-ci ildə Heyrovski 1952-ci ildə Çexiya Elmlər Akademiyasına daxil edilmiş yeni yaradılmış Polaroqrafiya İnstitutunun direktoru təyin edildi.
Elqıqıtqın gölü
Elqıqıtqın gölü — Çukot Muxtar Dairəsi ərazisində yerləşən vulkan gölü. Göl Anadır alçaqdağlığı, Anadır rayonu, Anadır şəhərindən 390 km şimal-qərbdə yerləşir.
Gölün adı çukot dilindən tərcümədə эльгыгытгын — «ağ göl» mənasını verir.
Fiziki-coğrafi xüsusiyyətləri
İlin böyük qismi üzəri buzla örtülü olur. Bəzi illərdə hətta yayda belə tamami ilə buzdan azad ola bilmir. Sahilə yaxın ərazilərdə daimi buzlaqlar vardır. Onların qalınlığı 481 çatır. Gölə 50 qol axır. Göldən Enmıvaam çayı başlayır. O isə öz növbəsində Anadır çayı hövzəsinə aiddir.
Daimi yaşayış məntəqələrinə yaxın yerləşməməsi səbəbindən ora yol yoxdur.
Formalaşması
Gölün yaranması haqqında iki fərziyə vardır. Bəzi alimlər onun zərbə krateri digəri isə vulkan krateri olduğunu bildirirlər.
Araşdırılma
1950-ci illərdə aparlan tətqiqatlar zamanı onun dərinliyi, suyunun temperaturu, suyunun tərkibi, suyunda planktonların olması və s. işlər aparılmışdır
1980-1990-cı illərdə aparılan tətqiqatlar zamanı bununla bağlı çoxlu sayda məqalə və kitablar dərc edilmişdir.
1998, 2000, 2003, 2008 və 2009-cu illərdə isə dünyanın bir çox ölkələ alimlərinin də iştirak etdiyi ekpedisiyalar təşkil olunmuşdur.
İngiltərə Premyer Liqası 2022/2023
İngiltərə Premyer Liqası 2022-23 Premyer Liqanın 31-ci, ən yüksək İngiltərə liqası olaraq 124-cü mövsümüdür.
Adur
Adur – Azərbaycan Respublikasının Quba rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Toponimikası
Kənd Qaraçayın sahilində, Yan silsiləsinin yamacında yerləşir. Türk dillərində adir/adır/adur "tepelik", "dağlıq yer", "düzən olmayan yer", "suvarıla bilməyən yüksəklik", "bir neçə təpədən ibarət meşəsiz yer", "dağ ətəyi" mənalarında işlənir. Dağlıq yerdə, alçaq təpəli ərazidə yerləşən kəndin coğrafi relyefi adın verilməsində əsas olmuşdur. Fərqanə vadisini əhatə edən təpəli dağətəyi sahələr adır adlanır. Altay toponimiyasında Adur, Türkiyə toponimiyasında Ədirnə oykonimləri bu sözlə əlaqədardır.
Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kəndə 573 nəfər əhali yaşayır.
Çüməlan (Soyuqbulaq)
Çüməlan - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Soyuqbulaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 154 nəfər yaşayır (31 ailə).
Adventivlik
ADVENTİVLİK (lat. Adventicus - yad) — növün bir biosenozdan başqasına keçməsi, hər hansı bir növün digər qruplaşmadan və ya yayıldığı yerdən gəlməsi (immiqrasiya).
Vindikasiya
Vindikasiya — ( iddia edirəm, tələb edirəm mənasınadır). Mülkiyyət hüququnun müdafiə edilməsi üsulu.
Məzmunu
Bu üsulla mülkiyyətçi öz əmlakını, ona qanunsuz yiyələnmiş özgə şəxsin sahibliyindən tələb edə bilər. İddianın bu forması hələ Qədim Roma hüququnda formalaşmışdı. Vindikasiya iddiası tələb edilən əmlakın mülkiyyət hüququnun hansı növünə aid olması, hansı növünə aid olması, şəxsin həmin əmlaka vicdanlı, yaxud vicdansız yiyələnməsi, onu əvəzli və ya əvəzsiz əldə etməsi halları nəzərə alınmaqla həll edilir.
Vindikasiya iddiası dedikdə, öz əşyası üzərində faktiki sahibliyi itirən mülkiyyətçinin həmin əşyanı naturada özgənin (başqa şəxsin) qanunsuz sahibliyindən geri tələb etməsi başa düşülür.
Vindikasiyanın məzmununu şeyi eyni cinsli, eyni keyfiyyətli başqa şeylə əvəz etmə deyil, şeyə sahibliyin bərpası tələbi təşkil etdiyindən vindikasiya əlaməti yalnız cinsi əlaməti ilə müəyyən edilən, yaxud natura şəklində qalmamış şeylər (məsələn, mübahisəli tikili yeni sahibi tərəfindən sadəcə təmir edilməyib əsaslı şəkildə yenidən inşa olunubsa) haqqında qaldırıla bilməz. Vindikasiya predmeti olmadıqda yalnız vurulmuş zərərin ödənilməsi haqqında öhdəlik-hüququ tələbi qaldırıla bilər.
Hüquq ədəbiyyatında vindikasiya iddiasının predmeti haqqında müxtəlif fikirlər, mülahizələr mövcuddur. Bəzi hüquqşünaslar qeyd edirlər ki, vindikasiya iddiasının predmetini mabahisəli əmlak təşkil edir. Lakin bu fikirlə razilaşmaq olmaz. Belə ki, əmlak mülki hüququn obyekti hesab edildiyindən, mübahisəli əmlak da vindikasiya iddiasının ancaq obyektini təşkil edə bilər. Vindikasiya iddiasının predmeti isə qanunsuz sahiblikdən əmlakın qaytarılması tələbidir. Əgər iddiaçı əmlakın dəyəri məbləğində ona pul konpensasiyası verilməsi tələbi irəli sürürsə, o, öz hüquqlarını müdafiənin dəymiş ziyana görə iddia üsulları ilə təmin edə bilər.
Mülkiyyətçi iddianın predmeti ilə yanaşı olaraq cavabdehə qarşı tələbləri ilə bağlı olan hüquqi faktların əsasını əmlakın sahiblikdən səbəbləri, əmlakın cavabdehə çatması şərtləri, mübahisəli əmlakın naturada olması, iddiaçı ilə cavabdeh arasında tələb olunan əmlaka dair öhdəlik xarakterli əlaqələrin olmaması təşkil edir.
Göstərilən səbəblərin məcmusu ilə mübahisəli məsələyə iddia hüququ və onun vindikasiya iddiası tələb edilməsi imkanları təsdiq olunur. Qeyd etmək lazımdır ki, vindikasiya iddiası irəli sürən təkcə əmlaka və sahiblik imkanından məhrum olmasınını deyil, eyni zamanda bu hüquqi imkanın konkret subyektiv hüquqa əsaslanmasını da sübut etməlidir.
Azərbaycan qanunvericiliyində vindikasiya iddiası
Bir sıra ölkələrdə, o cümlədən Azərbaycan Respublikasında mülkiyyət hüququnun müdafiəsinə dair qaydalar Roma hüququ ənənələrinə əsaslanır. Vindikasiya iddiasını bir çox xarici ölkələrin (Almaniyanın, Kanadanın Kvebek əyalətinin, İspaniyanın, RF-ın, İtaliyanın və s.) qanunvericiliyi də tanıyır. İngilis- amerikan ailəsində bu iddia nəzərdə tutulmur. Bu ailə yalnız sahiblik iddiasını tanıyır. İngilis-amerikan (ümumi) hüququnda məhkəmə əmrləri əşya müdafiəsinin ən geniş paradiqmasını (yunanca “paradeigma”- nümunə) təşkil edir. Bu hüquq sisteminin tarixi inkişaf xüsusiyyətinə görə yalnız mülkiyyət hüququnun müdafiəsi üçün istifadə olunan iddialar ABŞ-da və s. yoxdur. Vindikasiya iddiası roman- german hüquq ailəsinə daxil olan Fransa mülki hüquna da məlum deyil. Fransa Mülki Məcəlləsi onun haqqında normalar nəzərdə tutmur. Lakin vindikasiya iddiası Fransa məhkəmə praktikası və hüquq doktrinası tanıyır.
Migel de la Madrid
Migel de la Madrid Urtado — Meksika siyasətçisi, 1982–1988-ci illərdə Meksika Prezidenti.
Həyatı
1957-ci ildə Meksika Milli Muxtar Universitetinin hüquq fakültəsində təhsil almışdır. 1965-ci ildə Harvard Universitetində dövlət idarəçiliyi üzrə magistr dərəcəsi əldə etmişdir. Daha sonra Meksika Milli Bankı və "Bancomext"də çalışmışdır. 1968-ci ilə qədər Meksika Milli Muxtar Universitetində dərs demişdir. 1963-cü ildən İnstitusional İnqilab Partiyasının (PRI) üzvüdür. 1965-ci ildə maliyyə naziri təyin edilmişdir. 1970–1972-ci illərdə "Pemex"in direktor müavini olmuşdur. 1972-ci ildə kredit üzrə baş direktor vəzifəsində yenidən maliyyə nazirliyinə qayıtmışdır. 1976–1982-ci illərdə Prezident Xose Lopes Portilyo yanında büdcə üzrə katib olmuşdur. 1982-ci ildə Portilyodan sonra prezident olmuşdur.
NGC 5642
NGC 5642, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Çoban bürcü istiqamətində yerləşir. E3 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Qırmızı Qəsəbə
Qırmızı Qəsəbə (əvvəlki adları: Kulqat; Yevreyskaya Sloboda; Krasnaya Sloboda; Qırmızı Qəsəbə; Fətəli xan) — Azərbaycan Respublikasının Quba rayonunun inzibati ərazi vahidində qəsəbə. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 5 oktyabr 1999-cu il tarixli, 708-IQ saylı Qərarı ilə Quba rayonunun Qırmızı Qəsəbə qəsəbə inzibati-ərazi vahidi tərkibindəki Qırmızı Qəsəbə şəhər tipli qəsəbə Fətəli xan şəhər tipli qəsəbə, Qırmızı Qəsəbə qəsəbə inzibati-ərazi vahidi Fətali xan qəsəbə inzibati-ərazi vahidi adlandırılmışdır.
300px|thumbnail|right|Qırmızı Qəsəbə
Toponimiası
Rayonun yerli camaatı qəsəbəni "Qırmızıkənd" (Krasnoselsk) adlandırır.
Tarixi
Qırmızı Qəsəbə Quba rayonunda, Qusara gedən yol üzərində yerləşir. Bura yəhudilər Abbasqulu ağa Bakıxanovun dəstəyi ilə köçürülmüşdür.
Bu kəndin əsasının 1731-ci ildə qoyulduğu güman edilir. Bu dövrdə siyasi təzyiq səbəbindən indiki əraziyə (Kulqat) köçən dağ yəhudiləri buraya kompakt formada yerləşir. Kəndin ilkin adı olan Kulqat indi də Qırmızı Qəsəbəni təşkil edən kvartallardan birinin adını daşıyır.
Ərazi 7 məhəllədən ibarətdir: Kulqat, Qusar, Qarçoq, Giləki, Ağacani, Çapkəni və Mizrahi. Bütün bu kvartallar əslində bu əraziyə köçən dağ yəhudilərinin gəldiyi ərazini və soyunu göstərir.
Qəsəbədə ən qədim kvartal Kulqatdır. Kulqat yəhudiləri özlərinin dediklərinə görə onlara qarşı siyasi təzyiq edən Kulqat xanının təzyiqi ilə bu əraziyə köçüblər. Qusar kvartalında yaşayan yəhudilər bura 1779-cu ildə Qusardan, Qarçoq kvartalında yaşayan yəhudilər bura Dərbənddən, Giləki kvartalında yaşayanlar Gilandan, Ağacani kvartalında yaşayanlar İranın Saqqız ərazisindən, Çapkəni kvartalında yaşayanlar Dağıstanın Axtı vilayətindən, Mizrahi kvartalında yaşayanlar isə Qubanın yaxınlığından bu əraziyə gəlmişdi.
XVIII əsrdə bu qəsəbə "Qafqazın Yerusəlimi" adını almışdı.
İkinci dünya muharibəsindən sonra yəhudi əsilli əhalinin sayı kənddə daha da artdı. Azərbaycan müstəqillik əldə etdikdən sonra İsrail burada yaşayan yəhudilərə kömək edir.
Coğrafiyası və iqlimi
Qəsəbə Qudyalçayın kənarında yerləşir.
Əhalisi
Əhalisi əsasən dağ yəhudiləridən ibarətdir. Bundan başqa burada azərbaycanlılar və ləzgilər də yaşayır.
İqtisadiyyatı
Əhali əsasən ticarətlə məşğuldur.
Təhsil
Qəsəbədə bir rus dilli orta məktəb fəaliyyət göstərir. 2006-cı ildə qəsəbədəki 1 nömrəli orta məktəbə bu qəsəbədə yaşamış tanınmış jurnalist İsaak Abramoviç Xanukovun adı verilmişdir.
Din
Qəsəbədə üç sinaqoq mövcuddur.
Aqreqasiya
AQREQASİYA (yun. aggrego – birləşdirirəm) — müxtəlif və eyni canlı orqanizmlərin bir yerə toplanması (yığılması). Heyvanlar (həşəratlar, balıqlar, quşlar, müxtəlif məməlilər) aqreqasiyadan yem əldə etmək, yırtıcılardan və əlverişsiz mühit şəraitindən mühafizə olunmaq üçün istifadə edirlər
Apobiosfer
APOBİOSFER (yun. apo – sız, siz şəkilçisi) — canlı orqanizmin qala bilmədiyi və biogen maddələrin çox cüzi olduğu atmosferin həyat olmayan yüksək təbəqəsi, əsasən yerdən 80 km yüksəklikdə olan təbəqə.
Mirzə Əbülhəsən Kamranzadə
Mirzə Əbülhəsən Kamiranizadə (Əbülhəsən Vaqif Kamranzadə) — Azərbaycan şairi Vaqif Əbülhəsən Kamranzadə. Şeirlər. Tərtib edəni: Cənnət Nağıyeva. Bakı, 2000, 55 s
Rusiyanın ucqar nöqtələri
Rusiyanın ucqar nöqtələri — Rusiyanın şimal və şərq hissələrinin ucqar nöqtələri Avrasiya materikinin bu istiqamətdəki ucqar nöqtələri ilə eynilik təşkil edir (istər materikdəki, istər adadakı).
Keçmiş SSRİ-nin ucqar nöqtələri Rusiya ilə eynilik təşkil etsə də, bircə cənub nöqtəsi Kuşka şəhəri hazırda Türkmənistan ərazisindədir. Sovetlərin ən hündür nöqtəsi olan Komunizm piki (7495 m) hazırda Tacikistan ərazisində yerləşir.
1841-ci ilə qədər isə Rusiya imperiyasının şərq ucqar nöqtəsi Şimali Amerikada, Fort-Ross şəhəri ərzisində yerləşirdi. Fort-Rossun 1867-ci ildə satılmasından sonra ucqar nöqtə Rus Amerikası və Britaniya Şimali Amerikası arasındakı sərhəd olmuşdur. Qərbdə isə ucqar nöqtəsi Polşa çarlığı ərazisində yerləşirdi. 1917-ci ildə isə artıq SSRİ bu nöqtəyə sahib deyildi.
Ucqar hündürlüklər
thumb|Elbrus dağı
Dərələk (Soyuqbulaq)
Dərələk - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Soyuqbulaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Ozon təbəqəsi
thumb|350px
Ozon təbəqəsi — Yer kürəsini günəşin məhvedici radiasiyasından qoruyur. Yer kürəsində olan bütün canlıları ultrabənövşəyi şüalanmadan qoruyan ozon qatının qorunması dünya ölkələri üçün birinci dərəcəli problemlərdən sayılır. Beynəlxalq ozon qatının mühafizəsinin devizi belədir: "Səmanı qoru, özünü qoru, ozon təbəqəsini qoru!".
Ozon təhlükəsi
Son illər bir çox ölkələr tərəfindən ozon təhlükəsi olmayan soyuducu agentlərin hazırlanmasına diqqət yetirilir. 1987-ci ildə Monreal protokoluna əsasən ozon təbəqəsini parçalayan maddələrin hazırlanmasına və istifadəsinə qadağalar qoyulmuşdur. 1988-ci ilin martında ’’Du Pont’’ firması hallogenləşmiş freonların (CFC) hazırlanmasının tam dayandırılması haqqında elan vermişdir. Protokol 1 yanvar 1989-cu ildən qüvvəyə minmişdir. Həmin protokolu 127 ölkə qəul etmişdir. 1990-cı ilin iyun ayında London konfransında inkişaf etmiş ölkələr tərəfindən bütün növ freonların istifadəsinin 2000-ci ilə qədər dayandırılması haqqında qərar qəbul edilmişdir. Kopenhagendə 1992-ci ilin noyabr ayında isə Beynəlxalq Müşavirədə Monreal protokolu iştirakçıları tərəfindən ozon təhlükəsi olan R11, R12 və R502 soyuducu agentlərin istehsalının dayandırılması barədə qərar qəbul edilmişdir. Ozon təbəqəsini parçalayan maddələrə soyuduculuq texnikasında geniş yayılan soyuducu agentlər daxildir. Onların ozon təbəqəsini parçalama aktivliyi molekullarda xlor atomunun olması ilə təyin edilir və CO2-yə nisbətən ozon parçalama potensialı (ODP – Ozon Depletion Potential) və ’’parnik effekti’’ potensialı (GWP – Global Warming Potensial) ilə qiymətləndirilir. Soyuducu agentlər ozon parçalama aktivliyinə görə iki qrupa bölünür:
Qarxun (Quba)
Qarxun — Azərbaycan Respublikasının Quba rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Toponimikası
Kənd Qaraçayın sahilində, Ağgədik dağının yamacında yerləşir. Oykonim qədim oğuzlara qoşulmuş karkın tayfasının adı ilə bağlıdır. Bu tayfa haqqında ilk dəfə Rəşidəddin (XIII əsr) məlumat vermişdir. Əbdülqazi xan (XVI əsr) karkınlann Oğuz xanın üçüncü oğlu Yulduz xanın nəvələrindən birinin törəməsi olduqlarını qeyd etmişdir. Qaraqalpaqlann tayfalarından birinin də qarkm adlanması göstərilir. Bu tayfanın mənşəcə Azərbaycanda məskunlaşmış eyniadlı tayfalarla yaxınlığı şübhəsizdir. Karkınlar oğuz tayfaları tərkibində XI əsrin 30-40-cı illərində Azərbaycanda məskunlaşmış və yerli tayfalarla qaynayıb-qarışmışlar. Dağıstan, Ermənistan, Türkmənistan və Özbəkistan ərazisində də eyniadlı kəndlər mövcuddur. Qarxun tayfalarım qara hunlarla da əlaqələndirirlər.
Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kəndə 586 nəfər əhali yaşayır. Əhalisi əsasən Azərbaycanlılardır.
Təhsil
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2 fevral 2018-ci il tarixli Sərəncamı ilə Quba rayonu Qarxun kənd 56 şagird yerlik modul tipli ümumi orta məktəbin quraşdırılması üçün 262 000 manat vəsait ayrılmışdır.
Vəli Əliyev (yazıçı)
Vəli İsa oğlu Əliyev — Gürcüstan SSR ictimai xadimi, tanınmış publisis və jurnalist. Gürcüstan SSR Əməkdar mədəniyyət işçisi. SSRİ Yazıçılar İttifaqnın və SSRİ Jurnalistlər İttifaqının üzvü. 1965-1983-cü illərdə “Gürcüstan KP MK orqanı, azərbaycandilli “Sovet Gürcüstanı” qəzeti Redaksiyasının  Ədəbiyyat, incəsənət və təhsil şöbəsinin müdiri.
Karyerası və fəaliyyəti
Vəli Əliyev jurnalist fəaliyyətinə 1955-ci ildə Azərbaycanda nəşr edilən “Pioner” jurnalında texniki redaktor kimi başlayıb və 1960-cı ilə həmin jurnalın redaksiyasında fəaliyyət göstərib. 1960-cı ildə “Sovet Gürcüstanı” qəzetinin redaksiyası onu Ədəbiyyat, incəsənət və təhsil şöbəsinə müdir olaraq dəvət edib. Borçalını, eli-obası Qaçağanı qəlbən sevən Vəli Əliyev Tiflisə köçür və bundan sonra karyerasını həmin qəzetlə bağlayır.
1962-ci ildə Vəli Əliyev "Sovet Gürcüstanı" qəzeti Redaksiyasında Gürcüstan KP ilk partiya təşkilatının katibi təyin edilir. 1965-ci ildə o, yenidən "Sovet Gürcüstanı" qzəeti redaksiyasının Ədəbiyyat, incəsənət və təhsil şöbəsinə müdir təyin edilir.
Dehbəkr (Soyuqbulaq)
Dehbəkr - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Soyuqbulaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Vəli Əliyev (yazıçı)
Karyerası və fəaliyyəti
Gürcüstan SSR-də "Sovet Gürcüstanı" qəzeti azərbaycan dilində yeganə mərkəzi mətbuat orqanı olduğundan, həmin qzəetin Redaksiyasının əməkdaşları, qzəetdə dərc dilən mütəmadi yazılar Gürcüstanda yaşayan soydaşlarımızın və Borçalının ictimai rəyinə ciddi təsir edirdi. Qəzetin redaksiyasında 1950-1990-cı illər ərzində Borçalının bir çox tanınmış ziyalısı, yazıçısı, publisisdi və jurnalisti çalışmışdır. Vəli Əliyev ideoloji baxımdan solçu fikirli olasa da böyük türkçü idi və Borçalının taleyinə heç zaman biganə qalmırdı.
Dehbəkr (Soyuqbulaq)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 539 nəfər yaşayır (82 ailə).
Vəli Əliyev (yazıçı)
Karyerası və fəaliyyəti
V.Əliyev Tbilisidə yaşamağına baxmayaraq daimi olaraq Moskvada və bakıda nəşr edilən SSRİ dövri mətbuatında, ədəbi-bədii jurnalalrına daimi olaraq yazılarıyla çıxış edirdi.
Vəli Əliyevin gizli türkçülüyü, Gürücstan SSR-də yaşayan türkdilli vətəndaşların problemlərini qaldırması, Marneuli, Bolnisi, Qardabani, Dmanisi rayonlarında və Tbilisi şəhərində olan azərbaycandilli məktəblərdə təhsil yüksəldilməsi üçün daima müdaxilə etməsi heç də çox zaman Gürcüstan SSR rəhbərliyindəki gürcü millətçilərinin xoşona gəlmirdi. Vəli Əiyevə qarşı dəfələrlə tədbirlər görülsə də, onun təmiz əqidəli olması, pripsipallığı öz rolunu oynayırdı. Həmçinin V.Əliyevin SSRİ yazıçılar Birliyinin üzvü olmasıd a ciddi faktor idi və Moskvadakı səmii dostları onu daima müdafiə edirdilər.
Arktik zona
ARKTİK ZONA (yun. arktos - şimal) — böyük landşaft bölgələrindən biri, Şimal buzlu okean ilə Tayqa meşələri arasındakı zolaq. 1) Yayda buzları tam əriməmiş, hərəkətdə olan şimal qütbünün ətrafı akvatoriya (83 - 80° ş.e.d.); 2) Dünya okeanının 500 – 1000 m dərinliyə qədər yerləşən temperatur zonası (boreal zonadan yuxarıda yerləşir). Burada bütün ilboyu temperatur 0° S - yə yaxındır. Onun mövsüm ərzində tərəddüdü 2 - 3° S – dən artıq olmur. Fotosintez edən bitkilərə rast gəlinmir, ancaq heterotrof bitkilər yaşayır.
Kriogen dondurma
Kreogen dondurma — Qida məhsullarını dondurmaq üçün aşağı temperaturlar soyuducu agentin (ammonyak, freonlar) və ya kriogen mayelərin (maye azot, karbon dioksidi) qaynaması nəticəsində alınır.
Öz növbələrində hər iki qrupun aparatları qaynayan (kriogen mayelər, freonlar) və qaynamayan soyuqluq daşıyıcılı (duzlu məhlullar) olurlar.
Qida məhsullarının bioloji toxumaları formalaşdıran heyvanı və ya bitki mənşəli hüceyrələrdən ibarətdir. O müxtəlif duzların və başqa qida maddələrinin su qarışıqlarından ibarətdir. Kristallaşmada suyun donması prosesi hüceyrələr arası məsafədən başlayır, sonra hüceyrələrin daxilinə keçir. Əgər donma prosesi çox zəif gedərsə, o zaman hüceyrələr arasında böyük buz kristalları əmələ gələrək hüceyrəni parçalayır. Ərimə zamanı parcalanan hüceyrəli məhsullar öz dadını, formalarını, rəngini və s. itirir. Bu xoşagəlməyən halları aradan qaldırmaq üçün dondurma prosesini sürətləndirmək lazımdır.
Kriogen dondurmada maddənin çox yüksək donma sürəti əldə olunur. Bundan başqa kriogen dondurmada qida məhsullarında mayenin kristallaşması həm tez, həm də hüceyrənin səthini parçalamayan kiçik buz kristallarının yaranması ilə baş verir. Nəticədə məhsul az maye itirir 0,5-2% kimi. Bu səbəbdən kriogen dondurmadan giləmeyvələrin dondurulmasında geniş istifadə olunur. Məsələn kriogen üsulla dondurulan çiyələk öz ilkin görkəmini saxlayır.
Kriogen tipli qurğularda əsas enerji istifadəçisi kompressor deyil, kiçik gücə malik ventilyatordur ki, bu da kriogen kamerasında soyuq axınlarin sirkulyasiyasını təmin edir.
Kriogen texnologiyaların əsas üstünlüklərindən biri donma prosesi zamanı əla gigiyenik şərtlərin təmin olunmasıdır. Kameraya püskürülmədən əvvəl azot -196 C temperaturda olur ki, bu temperaturda patogen floranın həyat fəaliyyəti mümkün deyil. Bu səbəbdən məhsulun dondurulması steril şəraitdə baş verir, bu da sanitar-gigiyenik nöqteyi nəzərdən çox vacibdir. Kriogen dondurucu aparatlar yığcamlığı ilə fərqlənir.
Pambıq işi
thumb|300px|1988-ci ilin aprelin 1-i: SSRİ Prokurorluğudaki mətbuat konfransında istintaq qrupu rüşvət alanlardan müsadirə olunan dəyərli əşyaları nümayiş edir. Pambıq işi və ya özbək işi  — Şərəf Rəşidovun rəhbərliyi altında olan Özbəkistan SSR-də və həmçinin SSRİ-n başqa yerlərində 70-ci illərin axırında və 80-ci illərində araşdırılan korrupsiya və iqtisadi sui-istifadələr ilə bağlı bir sıra cinayət işləri.
Kriogen dondurma
Kriogen dondurma üsulunda üç əsas mərhələni göstərmək olar: ilkin dondurma, dondurma və məhsulun saxlanma temperaturuna çatdırılması. Dondurma müddəti bir neçə faktorlardan asılıdır. Onlardan əsasları məhsulun ölçüləri və forması, onun texniki xassələri, ilkin və son donma temperaturu və əlbəttə xladagentin temperaturudur.
Pambıq işi
Arxa plan
Leonid Brejnevin SSRİ-n Baş Katibi olduğu dövründə korrupsiya adi hal idi. Amma, hətta o dövrün standartlarına görə, Özbək SSR-dəki korrupsiyanın səviyyəsi çox yüksək dərəcəyə çatmışdı.
Kriogen dondurma
Kriogen dondurma texnologiyaları kiçik və orta həcmli istehsalatlarda daha səmərəlidir, ancaq böyük müəssələr üçün məhsulun keyfiyyətinin və minimal maye itkisinin təmin olunması  tələb olduqda əlverişlidir.
Pambıq işi
Arxa plan
XX əsrin ortasında Mərkəzi Asiya Respublikaları və özəlliklə Özbəkistan, əsas hissəsi RSFSR-in Avropa hissəsində yerləşən SSRİ-n yüngül sənayəsi üçün xammal olan pambıq isehsalın mərkəzinə çevirmiş. 70-ci illərin əvvəlində artıq Özbəkistanın bütün əkilə bilən torpaqları pambıqçılıq üçün işlənilirdi. Mərkəzi Asiyada artıq yığılan pambığın miqyasını artmaq mümkünsüz idi, amma eyni zamanda, SSRİ-n dövlət planı (pambığın idxalının qarşısını almaq üçün) hər beşillik Özbəkistan və başqa Mərkəzi Asiya Respublikalarının pambıqçılığı üçün artıq onsuz da qeyri-realistik hədəfləri şişirdirdi. Monokultura ilə toksik gübrələrin və pestisidlərin presedentsiz işlətməsi və məhsulun rotasiyasından imtina ekologiyada fəlakətə gətirirdi. 60-90 illərin arasında sulanan torpaqların sahəsi ikiqat genişlənməsi suyun xərcini artıb. Bunun nəticəsində, Aral dənizinin özbək hissəsi bu gün artıq az qala tamamilə qurumuş, əvəzinə isə yeni yaradılmış Aralqum səhradaki küləklər keçmişdən dənizin dibində qalan zəhərli gübrələri havaya qaldırır.
NGC 658
NGC 658, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Balıqlar bürcü istiqamətində yerləşir. Sb tipli. tərəfindən ildə 80.01 sm (31.5 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Pambıq işi
İstintaq
Özbək SSR-in rəhbərliyinin korrupsiyası və rüşvətxoruğunu araşdırmağa ilk cəhdləri 70-ci illərin ortasında baş verib. Məsələn, 1975-ci ildə Özbək SSR-in Ali Məhkəməsinin Sədri cavabdeh olmuş, 1970-1974 illərin aradında SSRİ-n Ali Sovetinin Millətlər Sovetinin sədri, Y.S. Nəsriddinova da hüquq-mühafizə orqanların diqqətini cəlb etmişdi; fəqət, onun Brejnevə təsiri olduğuna görə, istintaq dayandırılmışdı.
Brejnevin ölümü və Andropovum onun yerinə SSRİ-n baş katibi seçilməsi istintaqı stimullaşdırıb. Bunun iki səbəbi var idi. Andropovun öncə SSRİ Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsinin sədri vəzifəsini tutması, beləliklə, onun məsələ ilə dərin şəkildə tanış olmaq üçün yətərincə vaxtı olması və onun Rəşidov ilə münasibətlərinin mənfiliyi.
Maltoza
Maltoza (səməni şəkəri) -‒ 4-О-α-D-qlükopiranozil-D-qlükoza, molekulu iki α-qlükoza qalığından ibarət olan təbii disaxariddir, arpa, çovdar və digər taxıllı bitkilərin, həmçinin pomidorun tərkibində vardır. Β-D-glucopyranosyl fosfat ve D-glycose'dan maltozun biyosentezi, yalnız bazı bakteriyalar növlərində məlumdur. Heyvan və bitki orqanizmlərində maltoza nişastanın və qlikogenin fermentativ parçalanması ilə alınır. Maltoza insan orqanizmi tərəfindən asanlıqla mənimsənilir. Maltoza heyvan və insanların həzm şirələrində, kif göbələklərdə və mayada olan α -qlükozidaza fermentinin təsiri nəticəsində iki α-qlükoza qalığına bölünür. İnsanın bağırsaq mukozasında bu fermentin genetik cəhətdən olmaması nəticəsində maltozaya qarşı anadangəlmə dözümsüzlük olan ağır xəstəliyə gətirib çıxarır.
Pambıq işi
İstintaq
1983-cü ildə Rəşidov vəfat edib. Həmin ilin yayında yeni Baş Katibi seçmək məqsədi ilə Özbək SSR-in Kommunist Partiyasının Mərkəzi Komitəsinin XVI plenumu keçirtməyə Yeqor Liqaçyov başçılığı altında Sov.İKP MK-nın əməkdaşlar qrupu respublikaya gəlib. Plenumda hələ bu yaxınlarda Rəşidovu tərifləyənlər onu korrupsiyada, rüşvətxorulqda, nepotizmdə və özbək xalqına qarşı törətdiyi sayrı pisliklərdə ittiham edirdilər. Plenumun nəticəsində İnamjon İnamhocayev Özbəkistan Kommunist Pariyasının yeni Baş Katibi seçilmişdi.
Maltoza
Kimyəvi adı
α-Maltoza — (2R,3R,4S,5R,6R)-5-[(2R,3R,4S,5R,6R)-2,3,4-trihidroksi-6-(hidroksimetil)oksanil]oksi-6-(hidroksimetil)oksan-2,3,4-triol β-Maltoza — (2S,3R,4S,5R,6R)-5-[(2R,3R,4S,5R,6R)-2,3,4-trihidroksi-6-(hidroksimetil)oksanil]oksi-6-(hidroksimetil)oksan-2,3,4-triol
Pambıq işi
Nəticələri və təsiri
1989-cu ilin aprel ayında SSRİ-n Ali Məhkəməsinin Plenumu T.X. Qdlyan başçılığı altında olan SSRİ Prokurorluğunun istintaqçı briqadasının istintaqı vaxtında yol verdiyi qanunilik pozğunları haqqında fərman buraxıb. Həmin ilin mayında SSRİ-n Prokurorluğu Qdlyan ilə İvanova qarşı Özbəkistanda apardığları istintaq zamanı qanun pozğunları haqqında cinayət işi açıb. Avqustun 29-da keçən məhkəmə iclasında Narmaxonmadi Xudoyberdiyev Yuri Çurbanova qarşı danışaraq bəyan edib ki, onun şəhadəti ondan "döyülərək" alınırdı.
1990-cı ildə Qdlyan Prokurorluqdaki işindən və Sov. İKP-dən çıxarılmışdı. 1991-ci ilin avqust ayında ona qarşı cinayət işi bağlanılıb. Həmin ilin dekabr ayında isə, Özbəkistan Prezidenti İslam Kərimov respublika ərazisində pambıq işinə görə türmədə yatanların hamısı üçün əfv fərmanı imzalayıb.
Telman Qdlyan ilə Nikolay İvanov apardığları istintaq Özbəkistan SSR-in və onun əhalisinin "oğru" və "təbii rüşvətxor" kimi sayılmağına gətirib. Özbəklərin "geridə qalmaqda" ittihamlar bizə qarşı onlar düşüncəsini gücləndirib, özbək milli kimliyinə təsir etmiş. Müstəqil Özbəkistanın Prezidenti, İslam Kərimov Rəşidovun obrazını özbək milli rəmzini, özbəkləri xeyirinə işləyən, özbək gücünün təmsilçisini kimi iştədirdi.
Maltoza
İzomaltoza
700px|мини|слева|Баланс между циклической и открытой формой мальтозы
Attraktant
ATTRAKTANT (yun. attraho – özümə çəkirəm) — Öz iyi ilə zərərli həşərat, gəmirici və başqa orqanizmləri cəlb etmək üçün işlədilən aldadıcı, təbii və sintetik (kimyəvi) maddələr. Son vaxtlar attraktantlardan bitkiləri zərərvericilərdən mühafizə etmək məqsədilə istifadə olunur.
Həsən bəy Fətəlibəyov
Həsən bəy Həsən bəy oğlu Fətəlibəyov — Rusiya çar ordusunun və Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Milli Ordusunun hərbi xadimi.
Həyatı
Həsən bəy Fətəlibəyov 18 dekabr 1886-cı ildə Şuşa qəzasının Ətyeməzli obasında zadəgan ailəsində anadan olub. Zaqafqaziya (Qori) Seminariyasının Tatar-Azərbaycan şöbəsini 5 mart 1916-cı ildə, 271 saylı şəhadətnamə ilə bitirib. Şəxsi işində ailə tərkibi də qeydə alınmışdır: 12 aprel 1896-cı ildə anadan olan arvadı Ədilə xanım, 4 dekabr 1913-cü ildə anadan olan qızı Leyla xanım, 2 mart 1915-ci ildə anadan olan oğlu Ənvər bəy.
Hərbi xidmət
29 oktyabr 1917-ci ildə Tatar-Azərbaycan süvari alayının ehtiyat bölməsinə könüllü qəbul olunub. 23 noyabr və 5 dekabr Müsəlman Korpusuna əsgər yığmaq üçün Borçalı qəzasına ezam olunub. 4 yanvar 1918-cu ildə uryadnik rütbəsi verilib və general-leytenant Əli ağa Şıxlinskinin əmrilə oboz (hərbi araba karvanı) komandiri təyin edilib. 1-ci Tatar-Azərbaycan süvari alayının kollec registratoru olub, qoşunu ərzaqla təchiz edib və onu mənzillərə yerləşdirib. Dövlət müşaviri, birinci dərəcəli könüllü əsgər olub.
4 yanvar 1919-cu ildə ailə vəziyyətinə görə hərbi xidmətdən tərxis olunub.
Elçin Süleymanov (əsgər)
Elçin Tehran oğlu Süleymanov — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsinin şəhidi.
Həyatı
Elçin Süleymanov 1991-ci il noyabrın 29-də Füzuli rayonunun Böyük Bəhmənli kəndində anadan olub.
Ailəli idi. Bir qız övladı yadigar qaldı.
Hərbi xidməti
Elçin Süleymanov 2016-cı ilin 2-5 aprelində baş verən döyüşlərdə iştirak etmişdir.
Aprel döyüşlərində göstərdiyi şücaətə görə, Müdafiə Nazirliyi tərəfindən fəxri fərmanla təltif edimişdir.