cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ərdəbil hakimliyi
Şeyx İsmayıl
XV əsrdə Bakı Azərbaycanın iri ticarət və sənətkarlıq mərkəzi, habelə, Xəzər sahilində mühüm liman idi. Şamaxı ilə yanaşı o, Şirvan hakimlərinin iqamətgahı idi. Xəzinə və böyük dəyərli Şirvanşahlar sarayı burada yerləşirdi. İbrahim Amini yazır ki. Qalanın dörd tərəfdən xarici aləmlə əlaqəsi var idi. Onların üçü dənizə, biri isə quruya çıxırdı. Qalanı həm də dərin xəndəklər müdafiə edirdi.
Bakının sakinlərn çoxdan idi ki, Şirvanşahlara bağlı idilər. Məhz onların köməyilə şəhər lazımi iqtisadi inkişaf zirvəsinə qalxmışdı. Cabanı döyüşündən sonra İsmayıl Muğana Mahmudabada (Salyan yaxınlığında) qışlamağa getdi. Burada o, xəbər tutdu ki, Bakı sakinləri xərac verməkdən imtina edir və qızılbaşlara inadlı müqavimət göstərirlər. 1501-ci ilin yazında İsmayıl Bakı qalasını ələ keçirmək üçün öz sərkərdələrindən Məhəmməd bəy Ustaclı və İlyas bəy Xunuslunu ora göndərdi. Onlar qalanın təslim olmasını tələb etdilər. Fərrux Yasarın oğlu Qazı bəy Şirvanın dağlıq yerlərində Səfəvilərə qarşı müqaviməti davam etdirdiyi üçün qalanı onun arvadı müdafiə edirdi. O isə verilən təklifi qəti surətdə rədd etdi. Həsən bəy Rumlunun məlumatına görə, hətta o, qalanın təslim olması təklifini gətirən Səfəvi elçisinin və şəhəri təslim etməyi məsləhət görən Bakı darğası Əbdül Fəttahın edam edilməsini əmr etdi. Bakılıların inadlı müqavimətini və sərkərdələrinin uğursuz cəhdlərini görən İsmayıl 1501-ci ilin yazında ən yaxşı sərkərdəsi Hülafə bəyi Bakıya göndərdi. Mühasirənin sonunda isə özü gəldi. İsmayılın əmrilə qızılbaşlar qala divarları altından lağım atıb bürclərdən birini uçurduqdan sonra şəhərə daxil oldular. Qızılbaşlar şəhəri talan edib, Şirvanşahların xəzinəsini ələ keçirdilər. Bakı əhalisinin kütləvi qırğınından ehtiyat edən 70 nəfər şəhər əyanı əllərinə Quran götürərək, İsmayılın yanına gəlib şəhər əhalisini bağışlamağı xahiş etdilər. İsmayılın göstərişilə talan və qırğın dayandırıldı. Gələnlər, qazı və şeyxlər şəhər darvazalarını qızılbaşların üzünə açdılar. Hadim bəyin göstərişi ilə Şeyx Cüneydin ölümünə səbəb olan Fərrux Yasarın atası I Xəlilullahın qəbri açılıb sümükləri yandırıldı. Şirvan sərdabəsi dağıdıldı. Bakı istila sdildikdən sonra Şirvan qızılbaşlardan asılı vəziyyətə düşdü, lakin bu asılılıq hələ tam deyildi.
Cabanı döyüşündə İsmayıl tərəfindən darmadağın edilmiş Şirvan qoşununun bir hissəsi Gülüstan, Buğurd və Surxab qalalarında müqavimət göstərməyi davam etdirirdilər. Ona görə də, İsmayıl Bakını tutduqdan sonra Gülüstan qalasına doğru irəlilədi. Anonim tarixçi yazır ki, İsmayıl "dövlətin sutunlarını" -Hüseyn bəy Lələni, Məhəmməd bəy Ustaclını, Əbdi bəy Şamlunu, Hadim bəy Hülafəni, Qara Piri bəy Qacarı yanına çağırıb soruşdu: "Siz Azərbaycan taxtını, yoxsa Gülüstan qalasını istəyirsiniz?" Onlar "Azərbaycanı istəyirik",- deyə cavab verdilər. Aydındır ki, İsmayıl və qızılbaş əyanları Təbriz taxtını ağqoyunlulardan geri alıb Azərbaycanda öz hakimiyyətlərini qurmağı başlıca vəzifə hesab edirdilər.
Qalay
Qalay (Sn), – D. İ. Mendeleyevin elementlərin dövri sistemində 50-ci element. Bitkilərdə qalay 1855-ci ildə kəşf olunmuşdur. O bitkilərdə geniş həddə dəyişir, daha çox qalay günəbaxan və noxud toxumlarında olur. Qalay zəhərli ultramikroelementlərə aiddir. Tərəvəzlərdə qalayın miqdarı çox olmayıb 1 mkq/q və daha az olur.
Kəngavər (Miyanə)
Kəngavər — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Miyanə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Qalay
Heyvanların orqanizmində qalay bitkilərdə olduğundan çoxdur. Belə ki, məsələn, yağlı balıqda onun miqdarı 130 mkq/q – a qədər ola bilər. Insan orqanizmində qalay toxumlarda 0,5-dən 4,0 mkq/q – a qədər olur. Daha çox qalay diş minasında (95 mq/kq), dırnaqlarda (12 mq/kq) və sümüklərdə (1,4 mkq/q-a qədər) olur. Qalay mədə fermenti qastrinin tərkibinə daxildir, flavin fermentlərinin aktivliyinə təsir edir, böyümə prosesini gücləndirə bilir.
Kəngavər (Miyanə)
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 383 nəfər yaşayır (78 ailə).
Qalay
Orqanizmdən qalay sidik, nəcis və tər vasitəsi ilə xaric olunur. İnsan üçün zəhərlilik dozası 2q-dır.
Qalay insan orqanizminə aşağıdakı əsas mənbələr vasitəsi ilə daxil olur:
Bitki mənşəli məhsullar: tərəvəz.
Heyvan mənşəli məhsullar: piylər, yağlı balıq.
Qalayın daha geniş məlum olan və insan tərəfindən geniş istifadə olunan birləşmələri aşağıdakılardır:
SnS2 – qalay disulfid, susal qızılı
SnO2 – qalay oksid. Kassiterit, qalay daşı
Cu2FeSnS4 – stanin, qalay kolçedanı.
Qalay hələ qədimdən insanlara məlum olan metallardan biridir. Qalayın mis ilə ərintisi – bürünc 4000ildən çox əvvəl ilk dəfə alınmışdır.
Qalay taunu hadisəsi adi ağ qalayın digər şəkildəyişməyə — boz qalaya çevrilməsidir. Belə ki, 14 °C-dən aşağı temperaturda sıxlığın xeyli dəyişməsi səbəbindən metal boz toza çevrilir. Qütb tədqiqatçısı R. Skottun Cənub qütbünə 1912-ci ildə ekspedisiya zamanı yanacaq ehtiyatı itkisi səbəbindən bütün ekspedisiya məhv olunmuşdu. Yanacaq qalay ilə lehimlənmiş baklarda idi və ağ qalayın boz qalaya çevrilməsi mənfi 33 °C-də daha sürətliə getdiyindən baklar deşilmiş, yanacaq axıb tökülmüşdür.
Qalayın xassələri və birləşmələri, tətbiqi
Qalay insanlara çox qədimdən məlumdur. 'Onun mislə xəlitəsi (bürünc) qədimdə geniş istifadə edilmişdir. Bu dövr insanların maddi və mədəniyyət tarixinə tunc dövrü kimi daxil olunmuşdur. Qalayın 10 izotopu (112–124) mövcuddur. Qalayın üç modifikasiyası mövcuddur: α-Sn +13,5oC, β-Sn +161oC , γ-Sn +232oC. α-Sn boz qalay alma quruluşu tipində kristallaşır. Boz qalayın 20oC-də sıxlığı 5,75 q/sm3-dir. α-Sn qalay stabil olmayıb, 13,5oC-dən yuxarıda, ağ β-Sn qalaya çevrilir. Ağ qalayın sıxlığı boz qalaya nisbətən çox olub, 7,31 q/sm3-dir. Bu onunla əlaqədardır ki, ağ qalayın kristallik quruluşu sıx yerləməyə malikdir. Ağ qalay heksaqonal sinqoniyada kristallaşır. Ağ qalayı +13,5oC-dən aşağıda soyutduqda boz qalaya çevrilir. Həcmin tədricən genişlənməsi nəticəsində o ovulub toz halına düşür. Bu hadisəyə ,, qalay taunu" deyilir. 161oC-dən qalayın γ-Sn üçüncü rombik modifikasiyası əmələ gəlir və sıxlığı 6,6 q/sm3-dir. Yer kürəsində qalayın miqdarı 0,03 % təşkil edir. Qalay əsasən SnO2 (qalay-daşı) mineralı şəklində tapılır. Sərbəst qalay həmin birləşmədən aşağıdakı kimi alınır:
Xassələri
Qalay gümüşü-ağ rəngli metaldır. Sərtliyi və mexaniki davamlılığı aşağıdır. Suda həll olmur, qüvvətli qələvilərdə isə tədricə həll olur. O çox yuxarı temperaturda oksidləşir. Qalay halogenlərlə, xalkogenlərlə asanlıqla reaksiyaya girib, II və IV valentl birləşmələr əmələ gətirir. O xlorid, sulfat və nitrat turşuları ilə güclü reaksiyaya girir. Nitrat turşusu qalayı stannat turşusuna kimi oksidləşdirir.
3Sn+4HNO3+H2O→3H2SnO3+4NO Qalay həm də quvvəti qələvilərin qaynar məhlulunda yaxşı həll olur.
Sn+ 2NaOH +4 H2O→ Na2 [Sn(OH)6] + 2H2
Birləşmələri
Qalayın SnO və SnO2 tərkibli birləşmələri var. Qalay-dioksid SnO2 amorf formasındadır, suda həll olmur, lakin qələvilərdə tədricən həll olur. SnO2 birləşməsi stannat turşusunun H2SnO3 anhidrididir. Stannat turşusunun iki α- və β-H2SnO3 kimi iki modifikasiyası mövcuddur. α- H2SnO3 stannat turşusu aşağıdakı reaksiya vasitəsilə alınır. α- H2SnO3 stannat turşusu həm turşularla. Həm də qələvilərlə reaksiyaya girir. β — H2SnO3 stannat turşusu qalayın nitrat turşusu ilə oksidləşməsindən əmələ gəlir. Na2SnO3, Ba2SnO4 duzlarına (SnOH)2 hidroksidi uyğun gəlir. C, Si, Ge kimi Sn elementi də hidrogenlə birləşmələr əmələ gətirir. Onun əmələ gətirdiyi hidridlər SnH4 və Sn2H6 çox davamsızdırlar. Qalay aktiv metallarla reaksiyaya girib Na2Sn, NaSn, NaSn2, CaSn, CaSn2 və Mg2Sn tipli intermetallik birləşmələr əmələ gətirir. Stannidlərə duru HCl turşusu ilə təsir etdikdə hidrogenli birləşmələr əmələ gətirir. Qalayın həmçinin bir sıra üzvi birləşmələri mövcuddur: (CH2)3SnCl2, (C2H5)2Sn və (C6H5)2Sn. Qalay suya olduğundan ondan dəmi və mis qabların üzərinin örtülməsində istifadə edirlər. Saf qalay və onun qurğuşunla xəlitəsi lehim maddəsi kimi istifadə edilir. Qalayın mislə əmələ gətirdiyi xəlitəsi ,, Tunc" adlanır.
Ulanlar (Maku)
Ulanlar — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Maku şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 219 nəfər yaşayır (48 ailə).
Kəramə (Miyanə)
Kəramə — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Miyanə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 202 nəfər yaşayır (50 ailə).
Ərdəbilək
Ərdəbilək — İranın Ərdəbil ostanının Xalxal şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 33 nəfər yaşayır (10 ailə).
Dénes Rósa
Dénes Rósa (7 aprel 1977, Budapeştdə anadan olub) — son olaraq Macarıstanın Birinci Divizionu Ferencváros klubunda oynamış keçmiş macar milli futbolçudur.
Karyera
Rosa vətəni Macarıstanda bir neçə klubda oynadı və karyerası 2004-cü ildə Ferencváros ilə başa çatdı, burada liqa və kuboku birlikdə qazandı. Bu müddət ərzində o, altı Avropa çempionatında (həm UEFA Kuboku, həm də Çempionlar Liqasının seçmə mərhələsində) çıxış edib və altı qol vurub.
2006-cı ilin yanvarında o, keçmiş Ferencváros komanda yoldaşı Gábor Gyepes ilə əlaqə saxladığı altı aylıq sınaq müqaviləsi ilə Britaniya Çempionatının Wolves komandasına icarəyə verildi. O, klubda debütünü 2 yanvar 2006-cı ildə Koventri Sitiyə 2:0 hesabı ilə uduzduqda etdi və turnirin qalan hissəsində 9 liqa oyununda çıxış edərək iki qol vurdu. Mövsümün sonunda Roza və Wolves 3 illik müqavilə imzalayıb.
Bununla belə, Qlenn Hoddl-un sürpriz gedişi və yayda Mik Makkartinin baş məşqçi kimi gəlişi onu sonradan əsas komandada çıxış uğrunda mübarizədən kənarda qoydu. Makkarti etiraf etdi ki, Roza öz komandasında rol almaqda çətinlik çəkə bilər. Yarımmüdafiəçi 2007-ci ilin yazında bir ay müddətinə Liqa One Cheltenham Town-a icarəyə verildi, lakin sonradan "Wolves" tərəfindən transfer siyahısına salındı. Növbəti mövsümdə Liqa Kubokunda qısa müddətə Wolves üçün əvəzedici oldu, lakin güclü qol rekorduna baxmayaraq, bir daha heç vaxt əsas komandada çıxış etmədi.
Rósa nəhayət, 13 yanvar 2009-cu ildə müqaviləsi qarşılıqlı razılıq əsasında ləğv edildikdən sonra Wolves-dan ayrıldı. Qısa müddət sonra uğurlu sınaqdan sonra Şotlandiyanın Hibernian klubu ilə müqavilə imzaladı. Müqaviləsinin sonunda klubdan ayrılana qədər Hibs üçün 12 dəfə oynadı. Qısa müddət sonra Edinburgh Evening News Rozanın şəhərdəki rəqibləri Hearts komandası tərəfindən hədəf alındığını iddia etdi, lakin bunun əvəzinə Rosa Ferencvarosa müraciət etdi.
Milli komanda karyerası
Dénes Rosa beynəlxalq debütünü 1 iyun 2004-cü ildə Tianjində Çinə qarşı keçirdi.
Şeyk Batili
Cheick Oumar Bathily — Malili futbol qapıçısı.
Karyera
2009-cu ildə Djoliba AC-dan ayrıldı və CS Duquvolofila Liqasında rəqiblə müqavilə imzaladı.
Xanyurdu (Miyanə)
Xanyurdu — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Miyanə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 44 nəfər yaşayır (8 ailə).
Çinar (Xalxal)
Çinar — İranın Ərdəbil ostanının Xalxal şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 82 nəfər yaşayır (18 ailə).
Klaudio Kano
Klaudio Kano (18 dekabr 1965 — 1 iyul 1996) — Braziliyanı təmsil edən stolüstü tennisçi.
Karyerası
Klaudio Kano Braziliyanı 1988-ci ildə Seul şəhərində baş tutan XXIV Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 41-ci, cüt turnirdə isə 17-ci pillənin sahibi olub.
Daha sonra Klaudio Kano Braziliyanı 1992-ci ildə Barselona şəhərində baş tutan XXV Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 17-ci, cüt turnirdə isə 17-ci pillənin sahibi olub.
EduExpo
EduExpo — ölkədə və regionda təhsil sahəsinə həsr olunan və aparıcı yerli və xarici ali təhsil müəssisələrini, təhsil mərkəzlərini, dil kurslarını, eləcə də xaricdə təhsil üzrə konsaltinq şirkətlərini bir araya gətirən irimiqyaslı beynəlxalq sərgidir.
2016
"Təhsil" sərgisində Azərbaycan, Almaniya, Latviya, Litva, Polşa, Macarıstan, İordaniya ölkələri ali təhsil müəssisələrinin, kollec və başqa təhsil təşkilatlarının nümayəndələri ziyarətçiləri təhsil proqramları ilə tanış eldular. Sərgidə milli stendlərlə Polşa ("Go Poland"), Litva ("Study in Lithuania") və Türkiyə (Study in Turkey) çıxış etdilər.
2017
"Education 2017" sərgisinin çərçivəsində Almaniya, Avstriya, Belarus, İtaliya, Latviya, Litva, Macarıstan, Rusiya, Rumıniya, Sinqapur, Slovakiya və digər ölkələrin universitet, kollec, ümumi təhsil müəssisələri, təhsil mərkəzləri təqdim olundular.
2019
2019-cu ildə EduExpo sərgisində xarici iştirakçıların sırasında Almaniya, Belarus, Çexiya, İran, İsveç, Qazaxıstan, Latviya, Litva, Macarıstan, Niderland Krallığı, Özbəkistan, Polşa, Rumıniya, Rusiya, Türkiyə və Yunanıstanın nümayəndələri yer alıblar. Sərgidə Avropa Birliyinin stendində müxtəlif Avropa ölkələrinin təhsil müəssisələri, dil kursları, tələbə mübadiləsi proqramları təqdim olunub. "EduExpo 2019" sərgisində Azərbaycanın 44 təhsil müəssisəsi təmsil olunub.
NGC 4393
NGC 4393, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Veronikanın Saçları bürcü istiqamətində yerləşir. SBcd tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Qırmızı ulduz
thumb|200px|Qızıl Ordu bayrağı Qırmızı ulduz — sosializm və kommunizmin simvoludur. Beş küncləri işçilərin beş barmağını və eyni zamanda beş qitəni (ənənəvi olaraq sayılan) təmsil edir. Daha az məlum olan cəhət ondan ibarətdir ki, ulduzun beş küncü cəmiyyəti sosializmə aparacaq və qoruyacaq beş fərqli sosial qrupu təmsil edir. Xüsusi sırası olmadan: gənclik (gələcək nəsillər), hərbçilər (sosializmi qoruyan və müdafiə edən), sənaye işçiləri, kənd təsərrüfatı işçiləri (fermerlər) və ziyalılar (kommunizmə nail olmaq üçün ideyalar yaratmalı olan sinif). Qırmızı ulduz Qızıl Ordunun bayrağıdır və Sovet İttifaqının bayrağındakı oraq və çəkicin üstündə təsvir edilmişdir.
Co Nq
Co Nq (15 noyabr 1963) — Kanadanı təmsil edən stolüstü tennisçi.
Karyerası
Co Nq Kanadanı 1988-ci ildə Seul şəhərində baş tutan XXIV Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 41-ci, cüt turnirdə isə 13-cü pillənin sahibi olub.
Daha sonra Co Nq Kanadanı 1992-ci ildə Barselona şəhərində baş tutan XXV Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 49-cu pillənin sahibi olub.
Co Nq Kanadanı 1996-cı ildə Atlanta şəhərində baş tutan XXVI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 49-cu, cüt turnirdə isə 17-ci pillənin sahibi olub.
Sancaqbəyi
Sancaqbəyi ,Osmanlı Dövlətində müəyyən bir regionu idarə edən şəxs. Osmanlı idarəsindəki inzibati və hərbi strukturda bəylərbəyidən sonra sancaqları idarə edən şəxsdir. Sancaqbəyilər müharibə vaxtı əmri altındakı sipahilər ilə birlikdə bəylərbəylərinin əmri altında olurdular.İmperiyanın sərhəd bölgələrindəki ali rütbəli məmurlar idilər. Osman və Orxan bəy dövründə ən əhəmiyyətli inzibati vahid sancaq idi. Sancağın başında sancaqbəyi dururdu. I Muradın hakimiyyəti dövründə Rumeli bəylərbəyiliyi təşkil edildi. Bəylərbəyiliyin birinci mərkəzi Ədirnə idi. Daha sonra mərkəz Monastır oldu. İldırım Bəyazid dövründə Anadolu bəylərbəyiliyi quruldu. Bəylərbəyiliyin birinci mərkəzi Ankara, sonra Kütahya oldu. Osmanlı imperiyasında fəthlərin davam etməsi nəticəsində genişlənən regionların idarə edilməsini asanlaşdırmaq üçün ölkə əyalətlərə bölünmüşdür.
Həmçinin bax
Sancaqbəyi oyunu
Janaozen
Janaozen (, keç. Yeni Uzen) — Qazaxıstanın Mangistau vilayətində regional tabe bir şəhər.
Tarixi
1964-cü ildə qurulan Manqışlaq yaylasında yerləşir.
1968-ci ildən bəri şəhər Yeni Uzen adlandırıldı, 7 oktyabr 1993-cü ildə Janaozen adlandırıldı.
1989-cu ilin iyun ayında Janaozen şəhərində etnik zəmində böyük qiyamlar başladı.
Rəsmi versiyaya görə, 16 dekabr 2011 -ci ildə neftçilərin yeddi aylıq tətilindən sonra Janaozenin əsas meydanında daxili qoşunların iştirakı ilə silahdan istifadə edərək ixtişaşlar baş verdi. Qeyri-rəsmi məlumatlara görə, 64 nəfərə qədər ölüb, 400 nəfər yaralanıb. Bu hadisələrdən sonra kütləvi həbslər oldu.
2012-ci ilin oktyabr ayında bir qrup Janaozen Mangistau vilayətinin bələdiyyə başçısı Baurjan Muhammedjanova şəhərin adını dəyişdirmək və Müqəddəs Beket-atanın şərəfinə adlandırmaq təklifi ilə müraciət etdi. 2012-ci ilin dekabrında şəhər bələdiyyə başçısı Serikbay Turımov şəhərin adının dəyişdirilməyəcəyini bildirdi.
Dinski rayonu
Dinski rayonu — Rusiya Federasiyası, Krasnodar diyarının tərkibində inzibati ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Dinskaya kəndidir.
Coğrafiyası
Krasnodar diyarının mərkəzi hissəsində yerləşir. Ərazi Krasnodar şəhəri, Ust-Labinski, Korenovski, Timaşevski, Kalininski, Krasnoarmeyski rayonları və Kuban çayı boyunca Adıgey Respublikası ilə həmsərhəddir. Rayonun sahəsi 136 196 hektardır.
31 dekabr 1934-cü ildə Krasnodar və Korenovski rayonlarının bölünməsi nəticəsində Plastunovski rayonu Azov-Qara dəniz diyarının bir hissəsi olaraq meydana gəlir. Rayon mərkəzi Plastunovskaya kəndin olur. Əvvəlcə rayon 4 kənd şurasından ibarət idi: Dinski, Koçetinski, Krasnoselski və Plastunovski.
21 fevral 1935-ci ildə Plastunovski rayonunun mərkəzi Dinskaya kəndinə köçürülür.
20 dekabr 1935-ci ildə rayona ləğv edilmiş Krasnodar rayonunun 2 kənd məclisi daxil edildi: Vasyurinski və Starokorsunski.
13 sentyabr 1937-ci ildən etibarən rayon Krasnodar diyarının bir hissəsi olmuşdur.
22 avqust 1953-cü ildə ləğv edilmiş Paşkovski rayonunun Paşkovski yarımstansiyası Plastunovski rayonuna birləşdirilir.
1 fevral 1963-cü ildə Dinskaya kənd dairəsi qurulur.
11 fevral 1963-cü ildə ləğv edilmiş Novotitarovski rayonunun ərazisi Dinski rayonunun tərkibinə daxil olur.
1978-ci ildə Dinski rayonundan Elizavetinski Kənd Şurası Elizavetinskaya kəndi ilə birlikdə Krasnodar Şəhər Sovetinə verilir.
1993-cü ildə kənd sovetlərinin fəaliyyətinə son verilir. Kənd idarələrinin əraziləri kənd dairələrinə çevrilir.
2005-ci ildə rayonda 10 kənd inzibati ərazi vahidliyi qurulur.
Əhali
1 yanvar 2006-cı il tarixinə rayon əhalisi 122 575 nəfər təşkil etmişdir. Bunların hamısı kənd sakinləridir. Bütün əhali arasında kişilər 46,5 %, qadınlar 53,5 % təşkil edir. Ümumi əhalinin 74162 (60,5 %) nəfəri əmək qabiliyyətli insanlar, 22,4 %-i pensiyaçılardır.
İnzibati-ərazi vahidləri
Dinski rayonunda 10 kənd inzibati ərazi vahidliyi mövcuddur.
Xoks-Bey zəlzələsi
Xoks-Bey zəlzələsi — Yeni Zelandiyada adasının şimalında zəlzələ. 1931-ci il fevralın 3-də olan zəlzələnin gücündən Neypir və Qastinqs şəhərlərindəböyük uçuntular olmuş, körfəzin dərinliyi bir neçə metr dəyişilmişdir.
Dinski rayonu
İqtisadiyyat
Dinskaya kəndində kənd təsərrüfatı məhsullarının emalı ilə yanaşı bir sıra kənd təsərrüfatı müəssisələri fəaliyyət göstərir: şəkər, konservlər, "Yujnaya Zvezda" qənnadı fabriki, "Dinskaya" ət fabriki ("ЕстЪ" ticarət markası).
Məşhur şəxsləri
Aleksey Petroviç Kompaniets (1916–1987) — Böyük Vətən müharibəsi iştirakçısı, Sovet İttifaqı Qəhrəmanı.
Nikolay İqnatoviç Kondratenko (1940–2013) — Krasnodar diyarının ilk qubernatoru.
Damdol
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 187 nəfər yaşayır (58 ailə).
Seyfəddin Qəndilov
Seyfəddin Mirtağı oğlu Qəndilov — əməkdar elm xadimi, tarix elmləri doktoru, professor, Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasının rektoru (1999–2010).
Həyatı
Seyfəddin Mirtağı oğlu Qəndilov 1953-cü ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin tarix fakültəsini bitirmiş, 1953–1956-cı illərdə aspiranturada təhsilini davam etdirmiş, 1958-ci ildə namizədlik və 1967-ci ildə doktorluq dissertasiyalarını müdafiə etmişdir. 1969-cu ildə professor, sonrakı illərdə "Respublikanın Əməkdar Təbliğatçısı" və "Respublikanın Əməkdar Elm Xadimi" fəxri adlarına layiq görülmüşdür.
Elmi-pedaqoji fəaliyyəti
S. Qəndilovun tədqiqatlarının nəticələri 400-ə qədər elmi məqalədə, bir çox monoqrafiya və dərsliklərdə əks olunmuşdur. Alimin rəhbərliyi altında 5 doktorluq, 40 namizədlik dissertasiyası müdafiə edilmişdir. Professorun elmi-tədqiqatlarının mühüm bir istiqamətini siyasi tarix elmi ilə yanaşı beynəlxalq həyat və xarici siyasət məsələlərinə dair problemlərin tədqiqi təşkil etmişdir. O, bu sahədə də geniş fəaliyyət göstərərək xarici siyasət məsələlərinə dair çap olunmuş kitabların və çoxsaylı elmi məqalələrin müəllifi və redaktoru olmaqla bərabər, həm də peşəkar və yüksək ixtisaslı siyasi icmalçı, politoloq kimi respublikada və onun hüdudlarından kənarda tanınmış və şöhrət qazanmışdır.
Alimin müxtəlif illərdə sülh, Avropada təhlükəsizlik, milli azadlıq hərəkatı və tərksilah məsələlərinə dair yazıb çap etdirdiyi "Avropa Təhlükəsizliyi", "Sülh proqramının həyata keçirilməsi uğrunda mübarizə", "Milli azadlıq hərəkatı və müasir dövr" kitabları, Yaxın Şərq, Latın Amerikası və Afrika qitəsinin problemlərinə dair elmi məqalələri, Azərbaycan tarixinə dair və eləcə də beynəlxalq aləmdə baş verən hadisələrin şərhi ilə əlaqədar müntəzəm televiziya çıxışları, respublikanın müxtəlif guşələrindəki məruzə və mühazirələri ictimaiyyət tərəfindən daim rəğbətlə qarşılanmış və yüksək qiymətləndirilmişdir.
Professor S. Qəndilovun səmərəli yaradıcı fəaliyyətinin vacib və əhəmiyyətli istiqamətlərindən birini də onun elmi-metodik işləri təşkil etmişdir. 1989-cu ildən Azərbaycanın ali məktəblərində tədris olunan "Siyasi tarix" fənninin geniş işçi proqramı və ilk dərsliyinin hazırlanması məhz onun adı ilə bağlıdır. Seyfəddin Qəndilov respublikada ali təhsilin təkmilləşdirilib elmi əsasda yenidən qurulması sahəsində görülən işlərdə də yaxından iştirak etmişdir. Onun bilavasitə rəhbərliyi altında 1995-ci ildə Təhsil Nazirliyinin işçi qrupu tərəfindən "Ali məktəblərdə humanitar elmlərin tədrisi və tədqiqinin təkmilləşdirilməsi konsepsiyası", 1997-ci ildə isə Nazirliyin ekspert qrupu tərəfindən "Humanitar elmlər üzrə ali təhsilin istiqamət və ixtisaslarına dair dövlət standartları" barədə sənədlər işlənib hazırlanmışdır.
Təşkilatçılıq fəaliyyəti
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərmanı ilə prof. S. Qəndilov 1999-cu il fevralın 19-da Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasının rektoru, 2001-ci il oktyabrın 1-də isə Azərbaycan Respublikasının Dövlət Qulluğunu İdarəetmə Şurasının üzvü təyin edilmişdir. O, dəfələrlə mötəbər beynəlxalq konfrans və elmi simpoziumlarda Azərbaycanı təmsil etmiş, müxtəlif elmi-metodiki və siyasi problemlərə dair məruzə və mühazirələrlə çıxış etmişdir. S. Qəndilov tanınmış ziyalı və ictimaiyyətçi alim kimi də ölkənin ictimai-siyasi həyatında fəal iştirak etmişdir.
Professor S. Qəndilovun təşkilatçılığı və rəhbərliyi altında kadr hazırlığı istiqamətində mühüm işlər görülmüşdür.
Kosovo meşələri
320px|thumb|right|[[Şar dağları meşələri yazda]] Kosova meşələri — Kosovo Respublikasının meşə təsərrüfatına aid olan ərazilər. Meşələr ölkə ərazisinin 41 %-ni təşkil edir. Meşələr əsasən ölkənin cənub-qərb zonasında cəmləşib. Bundan başqa meşələr Peç, Deçan, İstok, Yunik və Caykov şəhərləri ətraflarında da mövcuddur. Bu ərazilər ölkə qanunvericiliyi əsasında qorunur. Kosovoda bir neçə meşə tipi mövcud olsa da, daha çox şam meşələri üstünlük təşkil edir.
Kosovo meşələri zəngin flora və faunaya malikdir. Balkan yarımadası üçün böyük əhəmiyyətə malik bu meşələrdə balkanların flora ehtiyatının 25 % cəmləşib. Biomüxtəliflik baxımdan Şar dağları və Albaniya alpları daha zəngindir. Kosovo meşələri zaman zaman baş verən meşə yanğınlarından və qanunsuz meşə qırımından əziyyət çəkir.
Ümumi məlumat
Kosovo meşələri dövlət əhəmiyyətlidir və müxtəlif qanunlarla qorunur. Ümumi meşə fondunun sahəsi 464 800 hektardır. Bu ehtiyatın 278 880 hektarı ictimayi mülkiyyətdir və Kosovo meşə təsərrüfatının nəznindədir. 185 920 hektar isə özəl mülkiyyətin nəzarətindədir.
Meşələr Kosovo iqliminə təsir göstərir və torpağı eroziyadan qoruyur. Meşələrin ümumi sahəsi 40 milyon m²-dir, hər kektara 90 m³ oduncaq düşür. Enliyarpaqlı və iynəyarpaqlı meşələr üstünlük təşkil edir. .
Meşə tipləri
thumb|left|Kosovonun meşə xəritəsi Cədvəldə ölkə ərazisində olan meşələrin klassifikasiyası göstərilib : Ümumi meşələrin yarısı 0 və 20 yaşlı ağaclardan, yarısı isə 20 - 40, 40 - 60, 60-80 yaş arasında olan ağaclardan ibarətdir. . Meşələrin üçdə ikisi orta diametri 7 sm olan ağaclardan ibarətdir.
Nyovil-le-Dam
INSEE kodu — 01097.
Coğrafiyası
thumb|200px|left|Kommunanın xəritəsi Kommuna Paris şəhərinin 420 km cənub-şərqində, Lion şəhərindən 70 km şərqdə yerləşir və Burk-an-Bres şəhərindən 55 km cənub-şərqdə yerləşir.
Kosovo meşələri
Qorunan ərazilər
Ölkə ərazisininin 4,39% dövlət tərəfindən qorunur. Ümumən Kosovoda 97 qorunan ərazi var. Bunlar qoruqlar, milli parklar, təbiət abidələri və parklardır. Qorunan ərazilərdən ən böyüyü Şar dağları bölgəsidir (60 000 hektar). Şimali Albaniya alpları ərazisində də milli park yaradılması pılanlaşdırılır. .
Nyovil-le-Dam
Əhalisi
2010-ci ildə əhalinin sayı 199 nəfər təşkil edirdi.
Kulon qanunu
thumb|right|Burulma tərəzisi Kulon qanunu – sükunətdə olan yüklü iki nöqtəvi cismin vakuumda qarşılıqlı təsir qüvvəsi onların yüklərinin modulları hasili ilə düz, aralarındakı məsafənin kvadratı ilə tərs mütənasibdir. Bu qanunu 1785-ci ildə fransız alimi Şarl Kulon kəşf etmişdir. Şarl Kulon ilk dəfə bu qanunu burulma tərəzisinin köməyi ilə tapmışdır.
Düstur
Burada: və
Xəvaci Məhəmməd-Mirzəyev
Xəvaci Məhəmməd-Mirzəyev — Böyük Vətən müharibəsi iştirakçısı, süvari, pulemyotçu, baş çavuş, Sovet İttifaqı Qəhrəmanı. Milliyətcə çeçendir.
Bioqrafiya
1930-cu illərdə Uzaq Şərqdə sərhədçi olaraq xidmət edir. Sərhəd pozucusu saxlanılarkən yaralanır və tərxis edilir. 1940-cı ildə Daşkənddəki Yanğından Mühafizə Baş İdarəsinin orta komandanlıq məktəbini bitirib, sonra Leninabadda (Tacikistan) yanğın müfəttişi işləyir.
1941-ci ilin sentyabrında cəbhəyə gedir. Süvari alayında Mərkəzi Cəbhənin 61-ci Ordusunun 7-ci Süvari Korpusunun 16-cı Qvardiya Çernigov Süvari Diviziyasının 3-cü eskadronunun taqım komandirinin köməkçisi olaraq xidmət edir. Stalinqrad döyüşündə iştirak edir.
18 sentyabr 1943-cü ildə Çerniqov vilayətinin Mensky rayonu, Berezna kəndinə pulemyot atəşi ilə hücum edərkən, at quruluşunda bir eskadronun hücumunu təmin edir. Bu döyüşə görə "Qırmızı Ulduz" ordeni ilə təltif edilir.
28 sentyabr 1943-cü ildə Xəvaci Dneprin sağ sahilinə ilk keçənlərdən biri olur. Pulemyot atəşi ilə sahili düşməndən təmizləyib, bölmələri üçün çayın uğurla keçməsini təmin edir. Üç dəfə yaralanır, ancaq 144 faşisti məhv edərək mövqeyi tərk etmir. Oktyabrın 4-də yaralarından dünyasını dəyişir. 15 yanvar 1944-cü ildə bu şücaətinə görə Xəvaci Məhəmməd-Mirzəyevə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adı verilir (ölümündən sonra).
Dörd qardaşı da cəbhəyə gedir. Onlardan yalnız ikisi sağ qayıdır.
Xatirəsi
Levkoviçi kəndi yaxınlığında vəfat etdiyi yerə ona abidə qoyulmuşdur.
Başqırdıstan Respublikası Milli Muzeyində və 16-cı Qvardiya Başqırd Süvari Muzeyində quraşdırılmış 16-cı Qvardiya Çernigov Süvari Diviziyasının 78 Sovet İttifaqı Qəhrəmanının adları siyahısında Məhəmməd-Mirzəyevin adı da xatirə lövhəsinə həkk olunmuşdur.
Qroznıdakı Şöhrət Memorialına Xəvaci Məhəmməd-Mirzəyevin təsvir edildiyi bir barelyef qoyulur.
Urus-Martanda bir küçə Məhəmməd-Mirzəyevin adını daşıyır.
1982-ci ildə Qroznı Pedaqoji Məktəbinin binasına (Lyapidevskoqo küçəsi, 9) lövhə qoyulur :
Zelandiya
Zelandiya (Zealandia) — dünyanın səkkizinci qitəsi kimi təklif olunur. Alimlər yer qabığındakı çatlar üzərində apardıqları araşdırmalarla Avstraliyanın şərqində yeni bir qitənin olduğunu iddia etmişdilər, lakin bu təklif hələ elmi ictimaiyyət tərəfindən qəbul edilməyib.
Kula (Miyanə)
Kula — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Miyanə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 274 nəfər yaşayır (46 ailə).
Dayıkəndi
Dayıkəndi — İranın Ərdəbil ostanının Xalxal şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 78 nəfər yaşayır (24 ailə).
Kosmik şüalar
Kosmik şüaların mənbələri
Kosmik şüaların mənbəyinə dair erkən spekülasyon Baade və Zwicky tərəfindən 1934-cü ildəki supernovalardan meydana gələn kosmik şüalara dair bir təklif idi. Horace B. Babcokun 1948-ci ildəki təklifi, maqnit dəyişən ulduzların kosmik şüalara səbəb ola biləcəyini irəli sürdü. Sonradan, 1951-ci ildə Y. Sekido et al. Crab Bulutsusu kosmik ışınların qaynağı olaraq təyin edilmişdir. O zamandan bəri kosmik şüalara dair müxtəlif potensial mənbələr supernova, aktiv qalaktik nüvələr, kvarslar və gamma-ray burstları da daxil olmaqla başlamışdır. thumb|484x484px|PIA16938-RadiationSources-InterplanetarySpace Sonradan təcrübələr kosmik şüaların mənbələrini daha dəqiq müəyyənləşdirməyə kömək etmişdir. 2009-cu ildə Beynəlxalq Kozmik Ray Konfransında (CQBK) Pierre Auger Rəsədxanasının elm adamları tərəfindən təqdim edilən bir kağız, radio astronomiyası olan Centaurus A-yə çox yaxın olan göydən bir yerdən köklənən ultra yüksək enerji kosmik şüaları (UHECRs) göstərmişdir. müəlliflər xüsusilə Cen A-ni kosmik şüalara çevirmək üçün daha çox istintaqın aparılmasının tələb olunduğunu bildirmişlər [45]. Lakin, gamma-ray bursts və kosmik şüalar arasında müdaxilələr arasında heç bir korrelyasiya tapılmadı, bu səbəbdən müəlliflər 1 GeV-1 TeV kosmik şüalarının axınına görə 3.4 × 10-6 erq cm-2-dən yuxarı yuxarı məhdudiyyətlər təyin etməsinə səbəb oldu gamma-ray bursts.
2009-cu ildə supernovaa kosmik şüalar mənbəyi kimi "cəftəli" deyildi, çox böyük teleskopdan məlumatlar istifadə edərək bir qrup tərəfindən edilən bir kəşfdir. Lakin bu analiz 2011-ci ildə PAMELA-nın məlumatları ilə mübahisələndirildi ki, bu da "spektral formalı [hidrogen və helium nüvəsinin] fərqli və tək bir enerji qanunu ilə yaxşı təsvir edilə bilməz". Bu, daha kosmik ion formasiyasının daha mürəkkəb bir prosesi 2013-cü ilin fevralında fermi məlumatlarını təhlil edən tədqiqat, supernovaların həqiqətən kosmik şüalara malik olduğu nötral pionun çökməsi ilə müşahidə edilərək, hər partlayış təxminən 3 × 1042 - 3 × 1043 J kosmik şüalar istehsal edirdi. Üstəgəl supernova bütün kosmik şüaları istehsal etmir və istehsal etdiyimiz kosmik şüaların nisbəti daha çox tədqiq edilmədən cavab verə bilməyən bir sualdır. 2017-ci ildə Beynəlxalq Kosmik Stansiyadan məlumatlar istifadə edən bir araşdırma məqsədi qaranlıq məsələ "özünü məhv edən WIMP" kimi mümkün bir mənbəni təsbit etdi.
Enerji
Kosmik şüalar mikroelektronika və atmosferə və maqnit sahəsində qorunan xaricə zərər verdikləri və elmi cəhətdən zərər verdikləri üçün praktik olaraq böyük maraq görür, çünki ən enerjili ultra-yüksək enerji kosmik şüalarının (UHECR) enerjisi müşahidə olunur böyük bir Hadron Collider tərəfindən sürətlənmiş hissəciklərin enerjisi təxminən 40 milyon dəfə təxminən 3 × 1020 eV, Aktual qalaktik nüvələrdə mərkəzləşdirilmiş sürətləndirici mexanizm vasitəsilə belə böyük enerjilərə nail ola bilərik. 50 J-da ən yüksək enerjili ultra-yüksək enerjili kosmik şüalar enerjiyə 90 kilometrlik (56 mil) beysbol kinetik enerjisi ilə müqayisə edilir. Bu kəşflər nəticəsində daha böyük enerjilərin kosmik şüalarının tədqiqinə maraq var idi. Ancaq kosmik şüaların əksəriyyəti belə həddindən artıq enerjiyə malik deyildir; kosmik şüaların enerji paylanması 0,3 gigaelektronvolt (4,8 × 10-11 J) zirvələri.
Enerji paylanması
Yüksək enerjili ilkin kosmik şüaların enerjisinin və təyinat istiqamətlərinin ölçülməsi sıxlıq nümunəsi və geniş hava duşlarının sürətli vaxtlandırılması üsulları ilə ilk növbədə 1954-cü ildə Massachusetts Texnologiya İnstitutunun Rossi Kosmik Ray qrupunun üzvləri tərəfindən həyata keçirilmişdir. Təcrübə Harvard Kollecinin Rəsədxanasının Ağasız Stansiyası əsasında 460 metr diametrində bir dairə içində təşkil edilmiş on sintilasyon detektorlarını işləmişdir. Bu işdən və dünyanın bir çox yerində həyata keçirilən bir çox təcrübədən, əsas kosmik şüaların enerji spektri artıq 1020 eV-dən daha çox uzanır. Auger Layihəsi adlı böyük bir hava duşu təcrübəsi hazırda Çikaqo Universitetindən Fizika Nobeli mükafatı alan 1980-ci il James Cronin və Alan Watson'un başçılığı altında, beynəlxalq fiziki konsorsiumu tərəfindən Argentina Argentina pampasındakı bir saytda fəaliyyət göstərir. Leeds Universitetidir. Onların məqsədi ən yüksək enerjili ilkin kosmik şüaların xüsusiyyətlərini və gələcək istiqamətlərini araşdırmaqdır. Nəticələrin kosmik şüaların enerjilərinə uzun məsafələrdən (təxminən 160 milyon işıq ili) olan nəzəriyyəçi Grişen-Zatsepin-Kuzmin məhdudiyyətinə görə 1020 eV-dən yuxarı olan 1020 eV-dən yuxarıda meydana gələn hissəciklər fizikası və kosmologiya üçün əhəmiyyətli təsiri gözlənilir. Kainatın Big Bang köklü qalıqları fotonlarıdır.
1967-ci ildə OSO-3 peyki üzərində aparılan MİT sınaqları ilə əsas enerji kosmik radiasiyasında yüksək enerjili gama şüaları (> 50 MeV fotonlar) aşkar edilmişdir. Həm galaktik, həm də əlavə qalaktik kökləri komponentləri birbaşa yüklənmiş parçacıqların 1% -dən az olduqda intensivliklərdə müəyyən edilmişdir. O zamandan bəri çox sayda uydu gamma-ray observatoriyası gamma-ray göyünü göstərmişdir. Ən son Fermi Rəsədxanası, galaksimizdə diskret və diffüz mənbələrdən çıxarılan dar gəmanaq şüalarının intensivliyi və göy sahəsinin üzərində yayılmış bir çox nöqtəli əlavə qalaktik mənbəyi göstərən xəritə yaratmışdır.
Əsas məlumatlar
Fizikanın kosmik şüaları aşağıdakıları məlumatlar öyrənir:
Massimo Konstantini
Massimo Konstantini (28 mart 1958) — İtaliyanı təmsil edən stolüstü tennisçi.
Karyerası
Massimo Konstantini İtaliyanı 1988-ci ildə Seul şəhərində baş tutan XXIV Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 41-ci pillənin sahibi olub.
Əbdül Səttar Ədhi
Əbdül Səttar Ədhi — Dünyanın ən varlı və ən məşhur xeyriyyəçi dilənçisi.
Karyerası
Pulu olmadığı üçün anasını həkimə apara bilməməsi və məhz pulsuzluq və yoxsulluqdan anasının ölməsi onun həyatına ciddi təsir göstərmişdir. Sonradan dilənçilikdən qazandığı pullarla yoxsulların müalicə ala biləcəyi 250-dən artıq xəstəxana tikdirmişdir. Nəticədə o, Kəraçi küçələrində sədəqə istəyən dilənçidən millət qəhrəmanına çevrilmişdir. Bu barədə o belə demişdir:
"Ölkəmdə xəstəliyi asanlıqla müalicə edilə biləcək minlərlə insanın yoxsulluqdan ölməsi məni az qala üsyan səviyyəsinə çatdırdı".
Əlsiz-ayaqsızlar üçün klinikada pulsuz müayinə təmin edən, topdansatış anbarlardakı dərmanları alaraq yoxsullara çox ucuz qiymətə satan Ədhi insanların rəğbətini qazandıqdan sonra iş adamları, siyasətçilər, adi insanlar ona külli miqdarda xeyriyyə ianələri verməyə başladılar. Dilənçilikdən qazandığı pulları bağışlanan ianələrlə cəmləyən Ədhi Pakistanın ilk təcili yardım maşınını alaraq yoxsulların xidmətinə verir.
O, artıq 50 ildən çoxdur ki, dilənçiliyini davam etdirir. Əməlləri barədə deyir:
"Yoxsulam, doğrudur, amma pula məndən çox ehtiyacı olanlar var. 20 ildir, eyni şalvarı və ayaqqabıları geyinirəm. Məncə, mömin müsəlman belə davranmalıdır. Çünki din, dil, irq ayrı-seçkiliyi etmədən insanlara xidmət etmək ən böyük cihaddır".
Mahmud Məmmədquliyev
Mahmud Əhməd oğlu Məmmədquliyev — Azərbaycan Respublikası xarici işlər nazirinin müavini, diplomat.
Həyatı
Mahmud Əhməd oğlu Məmmədquliyev 1949-cu il fevralın 15-də Gəncə şəhərində anadan olmuşdur. 1972-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsini bitirmişdir. 1972–1974-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin müəllimi olmuşdur. 1974–1993 — Müxtəlif dövlət orqanlarında xidmət etmişdir. 1992–1993-cü illərdə Kommersiya Bankının idarə heyəti sədrinin müavini omuşdur.
1993-cü ildən indiyə kimi — Azərbaycan Respublikasının Xarici İşlər Nazirinin müavini, 1995–2000-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Milli Məclisin deputatı olmuşdur.
Diz (Xoreşrüstəm)
Diz — İranın Ərdəbil ostanının Xalxal şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 212 nəfər yaşayır (54 ailə).
Stibium
Stibium və ya sürmə (Sb) — D.İ. Mendeleyevin elementlərin dövri sistemində 51-ci element.
Ümumi məlumat
Bu elementin coxlu adları var. Onun rusca adı "sürmə" sözü türk mənşəlidir. Sürmə sözü türk dillərindən götürülüb və “qrim, sürtmə” mənasını verir. Stibium (III) ­sulfidin qara, parıltılı tozu Sb2S3 kosmetik vasitələrdə istifadə olunub. “Sürmələnmək” sözü buradan aydın olur, başqa sözlə qaşları güclü rəngləmək. Stibium kövrək, çətinəriyən metal parıltılı, gümüşü-ağ maddədir. Elektrik cərəyanını keçirir. Qızdırdıqda havada yanır, bu zaman Sb2O3 əmələ gəlir.
Fiziki-kimyəvi xassələri
Stibiumu ən qeyri-metallik metal hesab etmək olar. Xarici görünüşünə görə o qurğuşun a oxşayır, amma aşağı plastikliyi ilə xarakterizə olunur, əksinə, daha kövrəkdir. Həvəngdəstədə onu toz halına salmaq olar. Amma onun monokristalı plastikdir. Stibiumun xüsusi müqaviməti civə müstəsna olmaqla bütün metallardan yüksəkdir. Stibium (III) və stibium (IV) birləşmələri amfoter xassəlidir. Stibium və onun bəzi ərintiləri bərk vəziyyətə keçdikdə genişlənir və tökmə formasını yaxşı doldurur. Stibium avtomobil akkumulyatorlar üçün və tipoqrafik şriftlərin tökülməsi üçün qurğuşun ərintilərini legirləşdirici əsas metaldır. Təmiz stibium yarımkeçirici xassəli antimonidlərin alınması üçün istifadə olunur. Əgər stibium tozunu xlor mühitinə daxil etsək, o alışıb-yanır, bu zaman stibium (III) xlorid kristal hissəciklərindən ibarət tüstü əmələ gəlir.
İstifadə sahələri
Piqmentlərə təkcə stibium (III) sulfid yox, həm də stibium (V) sulfid də SB2S5 aiddir. Bu narıncı maddə çoxlu sayda müxtəlif məmulatların hazırlandığı narıncı rezinin doldurucusu kimi istifadə olunur.
Sb3+ ionları çaxır turşusu ilə asanlıqla kompleks birləşmə əmələ gətirir: K[Sb(C4K2O6)H2O]∙0,5H2O. Bu qusma çaxır daşı adlanır, uzun müddət tibbdə istifadə olunmuşdur. Natriumun suda həll olmayan nadir duzları arasında Na[Sb(OH)6] duzu analitik kimyada natrium ionunun təyini üçün istifadə olunur.
Stibium birləşmələrinin kimyası haqqında
Stibium birləşmələrinin kimyası ilə əlkimyaçılar fəal məşğul olmuşlar.. Hələ XV-XVI əsrlərdə alman əlkimyaçısı Vasiliy Valentin stibium, onun alınma üsulları və birləşmələrini (SbCl3) ətraflı şərh etmişdir.
Ruslan Abbasov (əsgər)
Ruslan Hikmət oğlu Abbasov (25 may 2000; Sahil, Qaradağ rayonu, Azərbaycan — 14 oktyabr 2020; Füzuli rayonu, Azərbaycan) – Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Ruslan Abbasov 25 may 2000-ci ildə Bakı şəhərinin Sahil qəsəbəsində anadan olmuşdur. O, orta təhsilini Sahil qəsəbəsindəki Əliheydər Kazımov adına tam orta məktəbdə alıb.
Hərbi xidməti
2019-cu ilin aprel ayında Ruslan müddətli həqiqi hərbi xidmətə çağırılaraq, Ağcabədi rayonunda yerləşən "N" saylı hərbi hissədə 3 ay müddətinə xidmət etsə də, iyun ayında Beyləqan rayonunda yerləşən "N" saylı hərbi hissələrdən birinə dislokasiya olumuşdur.
İkinci Qarabağ müharibəsində iştirakı
Azərbaycan Ordusunun çavuşu olan Ruslan Abbasov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Füzulinin azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə iştirak edərək şücaət göstərmişdir. 14 oktyabr 2020-ci ildə cəbhənin Füzuli istiqamətində həlak olmuşdur.
Şəhid 16 oktyabrda doğulduğu rayona gətirilərək, Lökbatan qəsəbəsinin Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunur.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Ruslan Abbasov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Ruslan Abbasov ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Borçalı (Meşkinşəhr)
Borçalı — İranın Ərdəbil ostanının Meşkinşəhr şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 200 nəfər yaşayır (43 ailə).
Tellur
Tellur (Te) – D.İ. Mendeleyevin elementlərin dövri sistemində 52-ci element. Tellur qızıl filizindən dağ mühəndisi F.Y.Müller tərəfindən 1782-ci ildə ayrılmışdır, amma yeni element kimi onun təbiəti 1798-ci ildə M.Q.Klaprot tərəfindən sübut olmuşdur. O vaxt Yerin şərəfinə ona tellur (tellurium) adı verilmişdir. Sonradan kəşf olunan analoqu Ayın şərəfinə adlandırılmışdır. Fərdi halda tellur metallik parıltıya malikdir, amma zəif elektrik keçiriciliyi var (p – tip yarımkeçiricidir). Ərimiş halda, 700ᐤC-dən yuxarı temperaturda metallik keçiricilik əldə edir. Əvvəlcə tellur metal hesab olunurdu, amma onun selen və kükürdə oxşarlığı belə nəticəyə gətirdi ki, o metal deyil. Tellurun qeyri metallığına onun buxarlarının rəngli olması da uyğun gəlir: onlar qızılı sarıdırlar. Telluru stibium ilə (ən qeyri metallik metal) müqayisə edərək qeyd etmək olar ki, tellur ən metallik qeyri metaldır. Tellur 8 təbii nuklidlərə malik iki elementdən (digəri kadmiumdur) biridir. Onlardan ikisi ən geniş yayılıb: 128Te və 130Te və yodun yeganə davamlı 127J nuklidindən ağırdır. Bu səbəbdən də Mendeleyev cədvəlində elementlərin atom kütlələrinin artması ardıcıllığı pozulur.
128Te nuklidi aşkar olunmuş radionuklidlərin hamısından daha çox yarımparçalanma dövrünə malikdir – 2.2∙1024 il (trilion trilion il). Bu Kainatın qiymətləndirilən yaşından təxminən 160 trilion dəfə çoxdur.
Tellur VIA qrupunda sonuncu davamlı kimyəvi elementdir. Təbiətdə o da demək olar ki, qızıl kimi nadirdir. Odur ki, belə bir fakt maraq doğurur ki, tellur və qızıl atomları bir-birini taparaq kiçik qızıl tellurid (kalaverit mineralı) əmələ gətirir.
Kiçik radiusu səbəbindən tellur atomu ortatellurat turşusu H6TeO6 (koordinasiya ədədi 6) və ya Te(OH)6 əmələ gətirir. Onun Ag6TeO6 və Hg3TeO6 duzları da məlumdur. Tellur heksaflüoridləri kimi qaz halında maddədir. Bu qeyri metalın yeganə heksaflüorididir ki, F- ionlarını birləşdirərək koordinasiya ədədi səkkiz olan kompleks əmələ gətirir, məsələn, Ba[TeF8].
Kükürd və onun analoqları üçün uçucu birləşmələri, o cümlədən pis iyli üzvi birləşmələri əmələ gətirmək xarakterikdir. Tellur bu münasibətdə xüsusilə fərqlənir. O havada cəmi 0.01 mq/l olduqda orqanizm kifayət qədər telluru udur ki, sarımsağın iyini xatırladan tellurlu nəfəsalma yaransın.
Qarabulaq (Miyanə)
Qarabulaq — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Miyanə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 280 nəfər yaşayır (66 ailə).
AllMusic
All Music Guide Azərbaycan dilinə tərcümə olunduqda "bütün musiqilər üzrə qid" mənasını verir. Ən böyük onlayn musiqi verilənlər bazasıdır. All Media Guide təşkilatına aiddir. 1991-ci ildə Maykl Erlevayn tərəfindən yaradılmışdır.
Ensiklopediyanın portalı internetdə 1995-ci ildən fəaliyyət göstərir. Əsas informasiyalar musiqi janrları, musiqiçilər və musiqi qrupları, eyni zamanda musiqi albomları haqqındadır.
Nattaj
Nattaj  — Fransa da kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — En. Şampan-an-Valrome kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Belle.
INSEE kodu — 01097.
Müqəddəs Pantaleon
Müqəddəs Pantaleon, Qərbdə son orta əsrlərin On Dörd Müqəddəs Köməkçidən, Şərqdə isə Müqəddəs Tamahsız Şəfaçılardan biri hesab olunan müqəddəs.
Nattaj
Coğrafiyası
thumb|200px|left|Kommunanın xəritəsi Kommuna Paris şəhərinin 420 km cənub-şərqində, Lion şəhərindən 70 km şərqdə yerləşir və Burk-an-Bres şəhərindən 55 km cənub-şərqdə yerləşir.
Əhalisi
2010-ci ildə əhalinin sayı 199 nəfər təşkil edirdi.
İqritisadiyyatı
2010-cu ildə əmək qabiliyyətli 131 nəfər (15-64 yaş arasında) 93 nəfər iqtisadi cəhətdən, 38 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstəricisi 71.0%, 1999-cu ildə 68.8%). Fəaliyyət göstərən 93 sakindən 90 nəfəri (40 kişi və 50 qadın), 3 nəfər işsiz (3 kişi və 0 qadın) idi. 38 hərəkətsiz 11 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 19 nəfər təqaüdçü, 8 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
Müqəddəs Pantaleon
Şəhadəti
Rəvayətə görə, Pantaleonun əti əvvəlcə məşəllərlə yandırılsa da İsa Pantaleonu gücləndirmək və sağaltmaq üçün Yermolayın qiyafəsində gəlir, məşəllər söndürülür. Daha sonra imperatorun cəlladları ərimiş qurğuşun vannası hazırlayır; amma İsa bir daha zühur edərək onunla birlikdə qazana girəndə alov sönür və qurğuşun soyuyur. Pantaleon bu dəfə böyük bir daşla yüklənmiş dənizə atılır amma yenə sağ qalaraq üzür. O, vəhşi heyvanların yanına atılır, lakin bu heyvanlar onun üstünə gəlirlər və Pantaleon onlara xeyir-dua verənə qədər onları oradan qovmaq mümkün olmur. O, təkərin üstünə bağlanır, amma kəndirlər qopur və təkər qırılır. Onun başını kəsməyə cəhd edirlər, lakin qılınc əyilir və nəhayət Pantealeonu öldürə bilməyən cəlladlar xristianlığı qəbul edirlər.
Pantaleon onları bağışlaması üçün Allaha yalvarır, buna görə də o, Panteleimon adını alır. Nəhayət o özü başının kəsilməsinə razı olur və ondan qanla yanaşı süd kimi ağ maye çıxır. Pantaleon adlı bir şəhidin mövcud olduğuna dair sübutlar olsa da, bəziləri onun həyat və ölüm hekayələrini sırf əfsanəvi hesab edirlər.
Erkən ənənə
Möcüzəvi xüsusiyyətlərdən bəhs edən martirologiyalar Katolik Ensiklopediyasına görə gec tarixə malikdir və "dəyərsizdir". Bununla belə, onun şəhid olması faktının özü, 5-ci əsrdə Feodoritin xütbələrində, Prokoponin yazılarında (müəllif I Yustinianın Nikomediyada Pantaleon kilsəsi tikdirdiyini qeyd edir ), eləcə də 4-cü əsrə aid Martyrologium Hieronymianum kitabında qeyd edilir.
Şərq ənənəsi
Pantaleonla bağlı Şərq ənənəsi az-çox orta əsr Qərb hagioqrafiyasına uyğundur. Müqəddəs ənənəvi olaraq buruq saçlı, saqqalsız bir gənc kimi təsvir edilir. Çoxsaylı kilsələr, ziyarətgahlar və monastırlar onun adı ilə adlandırılmışdır; Qərbdə ən çox Müqəddəs Pantaleon, Şərqdə isə Müqəddəs Panteleimon kimi tanınır. Afon dağındakı Müqəddəs Panteleimon monastırı, Kritdəki Aya Panteleimon monastırı, Şimali Kiprdəki Çamlıbel qəsəbəsindəki Müqəddəs Panteleimon monastırı və Şimali Makedoniyanın Qorno Nerezi şəhərində 12-ci əsrə aid Müqəddəs Panteleimon kilsəsi bunlara nümunə gətirə bilər.
Qafqaz Albaniyası ənənəsi
Movses Kalankatlıya və Mxitar Qoşa əsasən Müqəddəs Pantaleon Qafqaz Albaniyasında xüsusi tanınırdı. Alban salnaməsində göstərilir ki, Katolikos Lazar Beqamej adlanan bir yerdə (Kirakos Qandzaketsinin məlumatına görə, Bərdə və Beyləqanın arasında, müasir Ağcabədidə ) Ğazarabadı və Müqəddəs Pantaleon kilsəsini tikdirmişdir. Müqəddəs Qriqoris özü ilə Müqəddəs Pantaleonun qalıqlarını Albaniyaya gətirmişdi. Ənənəyə görə Albaniya hökmdarı III Mömin Vaçaqan həmin qalıqları Amaras monastırında basdırmış, oğlunun adını da müqəddəsə ithafən Pantaleon qoymuşdur. Ermənilər indi də hesab edirlər ki, Amaras monastırında Müqəddəs Pantaleonun qalıqları var.
Qərb ənənəsi
Qərbi Avropada XIV əsrin ortalarında Qara Ölümdən sonra, həkimlərin və mamaların himayədarı olaraq, o, on dörd himayədar şəhiddən biri kimi On Dörd Müqəddəs Köməkçilərin arasına qəbul edildi. Bu ənənəyə görə müqəddəsin qalıqları Parisdəki Sen-Deni bazilikasındadır; onun başı isə Lion şəhərində saxlanılır. Fransa, İtaliya, Portuqaliya və Almaniyada Pantaleona həsr edilən kilsələr mövcuddur.