cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Vi-di-Joli-Villaj
Demoqrafiya
Əhalinin dinamikası (Cassini и INSEE ):
Körpü (teleserial, 2022)
Körpü — 2022-ci ilin dekabrında İctimai TV kanalında yayımlanmış komediya və dram janrlarında olan Azərbaycan serialı.
Mövzu
Serial, borclarını ödəyə bilməyən, hər zaman əli darda olan Mamedin (Nofəl Şahlaroğlu) həyatı ilə başlayır. Aktyor kimi fəaliyyət göstərən Mamedin işləri heç vaxt doğru düzgün irəliləmirdi. Həyatının yolunda getmədiyi ərəfədə, heç kimsənin görə bilməyəcəyi yalnız tilsimli təsbehi əlinə alan şəxslərin görə biləcəyi Süleyman (Elnur Hüseynov) adlı ruh ilə tanış olur.
Sultan Əhməd türbəsi
Haqqında
Fateh rayonu, Sultanəhməd meydanı nda yerləşən Sultan Əhməd məscidi nin cənub-şərq ində yerləşən Sultan Əhməd türbəsi 1619-cu ildə inşa edilmişdir. Türbənin arxasında darülkurra yerləşir. 14-cü Osmanlı sultanı olan Sultan Əhməd 1617-ci ildə vəfat etdiyi zaman külliyənin həyətində dəfn edilmiş, I Mustafa nın səltənəti illərində türbənin inşası başlamışdır. 1619-cu ildə inşası tamamlanan türbə kvadrat planlı olub, tamamilə mərmərdən inşa edilmişdir.
Türbənin daxilində dəfn olunanlar aşağıdakılardır:
Beslovski yarımadası
Beslovski yarımadası — Kunaşir adasının cənubunda, Rusiyanın Saxalin vilayəti ərazisində yerləşən yarımada (Bölgə Yaponiyanın iddia ərazisinə daxildir). Yarımada eyni adlı burunla bitir. Yarımadanın davamında 12 km olan dil yerləşir. Onun da üzəri kollarla örtülüdür. Ərazidən keçən Soya cərəyanı bölgəni eroziyaya məruz qoyur. Burada il ərzində 3 m sahil ərazi geri çəkilir. 1984-ci ərazi Kuril qoruğu ərazisinə daxildir. 1970-ci illərin sonlarından burada yapon durnası yuxa qurur.
Bənazir Bhutto
Bənazir Bhutto — Pakistan İslam Respublikasının 1988–1990 və 1993–1996 baş nazir vəzifəsində işləmiş tanınmış dövlət xadimi, ən yeni tarixdə müsəlman əhalisinin çoxluq təşkil etdiyi bir ölkədə ilk qadın hökumət başçısı.
Mühacirətdə olduğu uzun müddətdən sonra, vətənə qayıtmışdı, və 2007-ci ilin son aylarında ona iki sui-qəsd edildi. Birinci sui-qəsd 2007-ci il oktyabrın 18-də edilmişdi, onun nəticəsində daha 130 nəfər ölmüş, 500 nəfər yaralanmışdı. Bhutto 2007-ci il dekabrın 27-də ikinci terror aktı nəticəsində həlak olmuşdu.
Həyatı
1953-cü il iyun ayının 23-də Pakistanın Karaçi şəhərində anadan olub. Onun ata xətti üzrə əcdadları Bhuto qəbiləsindən olan sindx racputları idi. Bu klan XVII əsrdə Radcastxandan Sində köçmüşdü. Ata babası Şah Navaz Bhutto və atası Zülfüqar Əli Bhutto Pakistan hökumətinə rəhbərlik etmişdilər.. Anası, İran kürdlərindən Begüm Nusret Bhuttodur. Bənazir ailədə ən böyük uşaq idi; onun kiçik qardaşları Mürtəza və Şahnavaz və bacısı Sənəm var idi.
Erkən illər ərzində Bənazir Cenninqs xanımının uşaq bağçasına gedirdi, sonra Karaçi və Marri şəhərlərində bir neçə İsa və Məryəm adına katolik qadın məktəbində oxuyub. On beş yaşında orta məktəb kursu üzrə imtahan vermişdi. Bhutto 1969-cu ilin aprel ayında ABŞ-dakı Harvard universitetinin Redkliff Kollecinə daxil olmuşdu. Onun sözlərinə görə, orada o, "demokratiyanın dadını ilk dəfə hiss etdi". 1973-cü ildə fərqlənmə diplomu ilə Harvardı bitirib və dövlət idarəçiliyinin bakalavr diplomunu almışdı.
Həmin ilin payızında Böyük Britaniyanın Oksford universitetinin "Lady Margaret Hall" kollecinə daxil oldu və burada 1975-ci ilə qədər fəlsəfə, politologiya, iqtisadiyyat, beynəlxalq hüquq və əlaqələri öyrənirdi. Oksfordda təhsil aldığı vaxt Bhutto "Oksford ittifaqı" nüfuzlu diskussiya cəmiyyətinin əvvəlcə daimi komitəsinin üzvü, sonra isə prezidenti seçilmişdi. Onun atası, Zülfüqar Əli Bhutto, bu illərdə (1977-ci ilə qədər) əvvəlcə prezident, sonra isə Pakistanın baş naziri postunu tuturdu.
Fəaliyyəti
İlk dəfə 1988-ci il seçkilərində qələbə qazanaraq baş nazir postuna yiyələnən Bənazir Bhutto, 20 ay sonra hərbi qüvvələrin köməyi ilə ölkə başçısı Qulam İshaq Xan tərəfindən vəzifəsindən uzaqlaşdırılıb. 1993-cü ildə ikinci dəfə Pakistanın baş naziri seçilən xanım Bhutto üç il sonra baş verən siyasi qalmaqallar nəticəsində yenidən vəzifəsindən kənarlaşdırılmışdı. Böyük Britaniyanın keçmiş koloniyası olan müsəlman Pakistanına rəhbərlik edən ilk qadın siyasi xadim kimi tarixə düşüb. thumb|right|250px|B. Bhutto 18 oktyabr 2007-ci ildə vətənə qayıdarkən
Qayıdışı
1999-cu ildən etibarən Dubayda sürgün həyatı yaşayan Benazir Bhutto, səkkiz illik bir dövrdən sonra 2007-ci il oktyabr ayının 18-də yenidən Pakistana geri qayıtmağa müvəffəq oldu. Bənazir Bhutto "Forb" jurnalının tərtib etdiyi "siyasətdə 100 ən güclü qadın"ın siyahısına düşə bilməsə də jurnalın qadın siyasətçilərə aid bölməsində yer alan məqalədə aşağıdakılar qeyd olunmuşdur: "Hindistan subkontinentində başqa bir qadın tezliklə iqtidara geri qayıda bilər: Pakistanın keçmiş baş naziri Bənazir Bhutto".
Faciəli ölümü
Buttonun ölümündən sonra, baş nazir Pərviz Müşərrəf, ölkədə üç günlük yas elan etdi.
Şerif Mardin
Şerif Mardin — Türk sosioloq və politoloq Şerif Mardin 1927-ci ildə İstanbul şəhərində anadan olmuşdur. 6 sentyabr, 2017-ci ildə vəfat etmişdir.
1927-ci ildə İstanbulda anadan olub. Lisey təhsilini Qalatasaray Liseyinə başlamış və orta təhsilini ABŞ-da bitirmişdir.
Stanford Universitetində politologiya fakültəsini bitirmiş və Johns Hopkins Universitetində isə aspirantura təhsilini almışdır.
Ankara Universitetində təhsil aldıqdan sonra, 13 ildir ki, Boğaziçi Universitetinin İqtisadiyyat və İdarəetmə Fakültəsində qurulan Dekan və Sosiologiya rəhbəri idi. Daha sonra Vaşinqtondaki Amerika Universitetində İslam Araşdırmaları Mərkəzinin sədri vəzifəsində çalışdı. Sonra Türkiyəyə Sabancı Universitetinə Tənzimat Dövrü Türk Düşüncəsi haqqındakı işlərini inkişaf etdirəcək bir proqramın başına döndü. 2011-ci ildə Şerif Mardinə Emeritus statusu verildi. Daha sonra İstanbul Universiteti Sosiologiya fakültəsində müəllim işləmişdir. O, ölümünə qədər burada müəllim kimi davam etdi.
Akademik işləri
1993-cü ildə ODTÜ Dr. Mustafa Parlar Təhsil və Araşdırma Vəqfinin İlin Alimi mükafatını (Prof. Dr. Tekin Dereli ilə birlikdə) almışdır.
1967-1970-ci illərdə Türkiyə Sosial Elmlər Dərnəyi (TSBD) qurucu başçılığı yaptı. 1994-cü ildə Yeni Demokratiya Hərəkatının (YDH) qurucu üzvü olaraq müvəqqəti bir dövr siyasətə girdi. Stanford Universitetində, Boğaziçi Universitetində, Sabancı Universitetində və İstanbul Universitetində müəllimlik etmişdir.
Ölümü
1927-ci ildə İstanbulda anadan olmuş Şerif Mardin, 2017-ci il, 6 Sentyabr – 90 yaşında həyatını itirmişdir. Cənazəsi Yeniköy Məscidində qılınan namazdan sonra torpağa verildi.
Mariupol
Mariupol [] (,, ; Sovet dövrünün müəyyən zamanlarında: Zhdanov / Jdanov (Ukraynca ve Rusca: Жда́нов) — Ukraynanın ən böyük şəhərlərindən biridir (Donetsk vilayəti). Şəhər Ukraynanın cənub-şərqində, Azov dənizinin şimal sahilində, Kalmius və Kalçık çaylarının mənsəbində yerləşir. Şəhərin əsası 1778-ci ildə Krımdan gələn yunanlar tərəfindən qoyulub. İndi şəhərdə əsasən (90%) ukraynalılar və ruslar yaşayır. 2021-ci ildə əhalinin sayı 400.000 nəfərdən çoxdur. İqtisadiyyatın əsas sahələri metallurgiya, maşınqayırma, nəqliyyat (dəmir yolu stansiyası, dəniz ticarət limanı, magistral yollar, şəhər nəqliyyatı: avtobus, tramvay, trolleybus) təşkil edir. Bir neçə ali təhsil müəssisəsi, idman qurğuları (qapalı stadionlar, qapalı konkisürmə meydançaları), teatr, müasir kinoteatrlar və istirahət parkları. Şəhər yüksək sənaye və elmi potensiala, inkişaf etmiş nəqliyyat infrastrukturuna, geniş maliyyə institutları şəbəkəsinə və əlverişli biznes mühitinə malik Ukraynada investisiyalar üçün ən cəlbedici yerlərdən biridir. Dənizkənarı tətillərə üstünlük verən turistlər üçün şəhərin cəlbediciliyi qalır: çoxlu günəş, ozon və mineral duzlarla doymuş dəniz havası. Turistlər ənənəvi istirahətlə yanaşı, tədbir, mədəni, təhsil və qastronomik turizmə də maraq göstərirlər.
Səhiyyə
Mariupol Donetsk vilayətinin cənubunda yerləşən böyük tibb mərkəzidir.
Dövlət xəstəxanalarının siyahısı (2021):
Şəhər telefon kitabçası
Zəng kodu + 380 629
Polis - 102, təcili yardım - 103, xilasetmə xidməti - 101, dəmir yolu stansiyası - 547 267, avtovağzal - (+ 380 97) 077 6600, Spartak oteli - 331 088, REIKARTS oteli - 595 800, Moryak oteli - (+ 380 96) 143 7898
Villen-su-Bua
Villen-su-Bua — Fransada bələdiyyə , region — İl-de-Frans, departament  — Val-d’Uaz, rayon — Sarsel, kanton — Viarm. Əhalisi — 649 nəfər (2006).
Demoqrafiya
Əhalinin dinamikası (Cassini и INSEE ):
Ömər Mustafayev
Ömər Əbdül oğlu Mustafayev — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Ömər Mustafayev 1998-ci il oktyabrın 1-də Quba rayonunun Zeyid kəndində anadan olub. Subay idi.
Suzanna Blochun portreti
Suzanna Bloçun portreti, ispan rəssamı Pablo Pikassonun 1904-cü ildə Parisdə Mavi Dövrünün sonuna doğru çəkdiyi kətan üzərində yağlı boya tablosudur. Tablonun əsas mövzusu Suzanne Bloç Vaqner şərhləri ilə tanınan bir müğənni və skripkaçı Henri Blochun bacısı idi. Bu rəsm San Paulo İncəsənət Muzeyində saxlanılır.
Ömər Mustafayev
Hərbi xidməti
Ömər Mustafayev 2016–2018-ci illərdə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin sıralarında müddətli həqiqi hərbi xidmətdə olub.
Oruc Məmmədli
Həyatı
Məmmədli Oruc Mehbalı oğlu 10 fevral 1965-ci ildə Naxçıvan Muxtar Respublikası Babək rayon Şıxmahmud kəndində anadan olub. 1972-82-ci illərdə Babək rayon Şıxmahmud kənd məktəbində orta təhsil almışam. 1982-ci ildə Bakı şəhərində Bakı Bədən Tərbiyəsi Texnikomuna daxil olub. 1983-85-ci illərdə Ukraynada keçmiş Sovet Ordusunda hərbi xidmətdə olub. 1990-95-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman Akademiyasında qiyabi təhsil almışdır. 6 noyabr 2006-cı ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasında “Azərbaycan Respublikasında gənclər siyasəti”proqramı üzrə ixtisasartırma kursu keçib.
Substrat (kimya)
Substrat (kimya) — Kimyada substrat ümumiyyətlə bir məhsul əmələ gətirmək üçün bir reaktivlə reaksiya verən kimyəvi reaksiya zamanı müşahidə olunan kimyəvi birləşmədir. Digər kimyəvi reaksiyaların baş verdiyi səthə də istinad edə bilər və ya müxtəlif spektroskopik və mikroskopik metodlarda köməkçi rol oynaya bilər. Sintetik və üzvi kimya, bir substrat dəyişdirilən maraqlanan bir kimyəvi maddədir. Biokimyada substrat, fermentin təsir etdiyi bir materialdır. Substrat konsentrasiyası dəyişən reaktivdir. "Substrat" ​​termini yüksək dərəcədə kontekstə həssasdır.
Oruc Məmmədli
Ailəsi
Ailəlidir. 2 övladı,4 nəvəsi var.
Ömər Mustafayev
Hərbi xidməti
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Ömər Mustafayev 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Fizulinin Cəbrayılın və Xocavəndin azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Ömər Mustafayev oktyabrın 21-də Xocavənd döyüşləri zamanı şəhid olub. Quba rayonunun Şəhidlər xiyabanında dəfn olunub.
Suzanna Blochun portreti
Təsvir
Yağlarla çəkilmiş portret, Unicamp- ın sənət tarixi professoru Luiz Markes tərəfindən "tamamilə aid olduğu mavi dövr" ün nümunəsi kimi təsvir edilmişdir. . Bu mavi dövrün son mühüm əsəri adlandırılırdı. Baxmayaraq ki, Palau i Fabre " bir dövrdən digərinə keçid mərhələsini bu günə qədər müəyyənləşdirmək və müəyyən etmək çətindir- bu, hər halda, ani bir yerdəyişmə deyildir, lakin mülayim nüanslı, ara-sıra olsa da, irəliləyiş." Bənzər şəkildə Denys Çevalyer yazırdı: "Mavi dövrü çox dəqiq təyin etmək üçün hər hansı cəhd yalnız səhvlərə səbəb ola bilər"
Ömər Mustafayev
Hərbi xidməti
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Ömər Mustafayev ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Suzanna Blochun portreti
Təsvir
Tamamilə qaranlıq, həzin aura ilə hopdurumuş rəsmmavidən mavi-yaşıla qədər dəyişən monoxromatik çalarlarda, daha isti tonların sporadik iştirakı ilə təqdim edilir. Bununla belə, qeyd etmək olar ki, rəsm artıq kubizmdən xəbər verən ispan rəssamının şəkil üslubunda gələcək keçidin bəzi xüsusiyyətlərindən xəbər verir. Markes tərəfindən sitat gətirilən Kamesaskanın sözləri ilə desək"[…] bu portret Sezannın əsərlərinin plastik-xromatik quruluşu haqqında bir düşüncənin ortaya çıxması ilə əlamətdardır."
Ömər Mustafayev
Hərbi xidməti
Azərbaycanın Cəbrayıl rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Ömər Mustafayev ölümündən sonra "Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Suzanna Blochun portreti
Mənşə
Rəsm Suzanna Bloxa məxsus idi və ölümündən sonra varisləri tərəfindən satılıb. MünhenThannhauser Qalereyası tablonu satdı. təq 1916-cı ildə Sally Falk, Manheim, lakin onun kolleksiyası 1919-cu ildə Paul Kassiyer Qalareyasının, Berlinin və Pikassonu papaqsız xanımının nəzarəti altında dağıdılmışdı, mavi portreri özündə saxlayan Mechthild Princess Lichnowsky əldə etmişdir. Londonda şəxsi kolleksiya. Rəsm İngiltərənin paytaxtından İsveçrənin Luqano şəhərinə aparıldı və burada Biber ailəsinin şəxsi kolleksiyasında saxlanıldı. Rəsm 1942–1946-cı illər arasındaVaşinqtonda Milli İncəsənət Qalereyasında ssaxlanıldı Növbəti ildə o, Unibanco- nun qurucusu Valter Moreira Salles tərəfindən bağışlanan mailyyə vəsaiti ilə San Paulo İncəsənət Muzeyi (MASP) tərəfindən saxlanıldı
Oğurluq
20 dekabr 2007-ci ildə rəsm San Paulo İncəsənət Muzeyindən oğurlandı. Səhər saat 5 radələrində üç nəfər muzeyə basqın edərək Pikassonun Suzan Bloç portretini vəPortinarinin ''" O lavrador de kafe"sini muzey kolleksiyasından götürüblər. Bütün hərəkət təxminən üç dəqiqə çəkdi. Əsərlərin təxmini dəyəri 55 milyon ABŞ dolları, təkcə portretin qiyməti isə 50 milyon ABŞ dolları idi.''
Britaniya hip-hopu
Britaniya hip-hopu — hip-hop musiqi janrının növü.
Kişi
• 4
Suzanna Blochun portreti
Oğurluq
İPHAN tərəfindən Braziliya Milli İrsi siyahısına salınan rəsmlər 8 yanvar 2008-ci ilə qədər itkin olaraq qaldı, onlar San Paulo polisi tərəfindən Ferraz de Vaskonselosda tapıldı. Rəsmlər zədələnmədən San Paulo İncəsənət Muzeyinə qaytarıldı.
Yavuz Sultan Səlim türbəsi
Yavuz Sultan Səlim türbəsi — İstanbulun Fateh rayonunda yerləşən Yavuz Sultan Səlim külliyəsinə aid türbə.
Haqqında
Türbə Sultan Süleyman tərəfindən 1520-ci ildə atasının xatirəsinə inşa edilmişdir. 1516-1522-ci illərdə inşa olunan Yavuz Sultan Səlim külliyəsinə aid bu türbənin memarı dövrün saray memarı Əcəm Əlidir. Türbədə yalnız Yavuz Sultan Səlim dəfn edilmişdir.
Britaniya hip-hopu
Qadım
• 4
Suzanna Blochun portreti
Sərgilər
Rəsm Berlindəki Thannhauzer qalereyasında nümayiş etdirildi (1913); Buenos Ayresdəki Bellas Artes Muzeyində (1939); San Fransiskodakı MH de Young Memorial Muzeyində (1940); Los-Ancelesdə Sezanndan Pikassoya qədər məşhur sərgidə (1941); A Nova Pintura Francesa, Rio-de-Janeyroda (1949); Barselonadakı Pikasso Muzeyində və Berndəki Kunstmuseumda hər ikisi 1992-ci ildə və 1994-cü ildə Parisdə Pikasso muzeyində, Pikasso retrospektivində həyata keçirilmişdir.
Britaniya hip-hopu
Qruplar
• 4
Substrat (kimya)
Mikroskopiya
Substratlar tez-tez incə olur və kimyəvi elementlərdən və ya qüsurlardan nisbətən azaddır. Gümüş, qızıl və ya silikon lövhələr istehsal asanlığı və mikroskopik məlumatlara müdaxilə olmadığı üçün ümumiyyətlə istifadə olunur. Nümunələr, etibarlı qalınlıq və elastikliyin möhkəm bazası rolunu oynaya biləcəyi nazik təbəqələrdə bir substrata tətbiq olunur. Substratın hamarlığı bu tip mikroskoplar üçün xüsusilə vacibdir, çünki nümunə boyundakı çox kiçik dəyişikliklərə həssasdırlar.
Bəzi hallarda, müxtəlif çeşidli nümunələri yerləşdirmək üçün müxtəlif substratlardan istifadə olunur. Məsələn, qrafit lopa AFM üçün, istilik izolyasiya edən substratlar, TEM üçün də keçirici substratlar lazımdır. Bəzi kontekstlərdə "substrat" sözü, nümunənin üzərinə qoyulduğu möhkəm substratdan daha çox nümunənin özünə istinad etmək üçün istifadə edilə bilər.
Spektroskopiya
Müxtəlif spektroskopik üsullar, nümunələrin toz difraksiyası kimi substratlarda dəstəklənməsini də tələb edir. Kristal quruluşları təyin etmək üçün yüksək güclü rentgen şüalarının toz nümunələrinə yönəldilməsini əhatə edən bu tip difraksiya tez-tez məlumatların alınmasına mane olmamaq üçün amorf substratla aparılır. Silikon gofretlər həm rentabelliyinə, həm də rentgen kolleksiyasına nisbətən az məlumat təsirinə görə geniş istifadə olunur. Tək kristal substratlar toz difraksiyasında faydalıdır, çünki faz diferensiyasına görə difraksiya nümunələrinə maraq nümunəsindən fərqlənə bilər.
Atom qatının çökməsi
Atom qatının çökdüyü zaman, substrat reaktivlərin dəqiq birləşərək kimyəvi quruluşlar yarada biləcəyi bir səth rolunu oynayır. Marağın reaksiyasına görə çox müxtəlif substratlar istifadə olunur, lakin əksər hallarda reaktivləri substrata yapışmalarına imkan verən bəzi yaxınlıqlara bağlayırlar.
Substrat ardıcıl olaraq müxtəlif reagentlərə məruz qalır və artıqlığı aradan qaldırmaq üçün aralarında yuyulur. Bu metodda dəstək çox vacibdir, çünki birinci qatın ikinci və ya üçüncü reaktiv dəstinə məruz qaldıqda itirilməməsi və bağlanması üçün yerə ehtiyac var.
Biokimya
Biokimyada substrat bir fermentin təsir etdiyi bir molekuldur. Fermentlər substratın iştirak etdiyi kimyəvi reaksiyaları kataliz edir. Tək bir substrat vəziyyətində, substrat fermentin aktiv sahəsinə bağlanır və bir ferment-substrat kompleksi meydana gəlir. Substrat bir və ya daha çox məhsula çevrilir, sonra aktiv saytdan sərbəst buraxılır. O zaman aktiv mərkəz başqa bir substrat molekulunu sərbəst qəbul edə bilər. Birdən çox substrat halında, məhsullar meydana gətirmək üçün reaksiya verməzdən əvvəl aktiv sahəyə müəyyən bir qaydada bağlana bilərlər. Bir fermentin təsiri ilə rəngli bir məhsul istehsal edərsə, bir substrat "xromogenik" adlanır. Fermentlərin lokalizasiyasının histoloji tədqiqatlarında ferment fəaliyyətinin rəngli məhsulu bioloji toxumaların incə hissələrində mikroskop altında görünə bilər.
Məsələn, kəsmik əmələ gəlməsi rennin fermentinin südə əlavə edilməsi ilə baş verən bir reaksiyadır. Bu reaksiyada substrat süd proteinidir (məsələn, kazein) və ferment rennindir. Bu məhsullar daha böyük bir peptid substratın parçalanması ilə əmələ gələn iki polipeptiddir. Digər bir nümunə, katalaz fermenti ilə hidrogen peroksidin kimyəvi parçalanmasıdır. Fermentlər katalizator olduğundan apardıqları reaksiya ilə dəyişdirilmir. Bununla birlikdə, substrat məhsula və ya məhsullara çevrilir. Burada hidrogen peroksid su və oksigen qazına çevrilir.
Birinci (bağlayıcı) və üçüncü (bağlayıcı olmayan) mərhələlər ümumiyyətlə geri çevrilə bilsə də, orta mərhələ geri dönməz ola bilər (yuxarıda qeyd olunan renin və katalaz reaksiyalarında olduğu kimi) və ya geri dönə bilər (məsələn, qlikoliz metabolik yolunun bir çox reaksiyası).
Substratın konsentrasiyasının artması ilə reaksiya dərəcəsi ferment-substrat komplekslərinin sayında artım ehtimalı səbəbindən artacaq; bu fermentin konsentrasiyası məhdudlaşdırıcı faktora çevrilənə qədər olur.
Oruc Məmmədli
Əmək fəaliyyəti
1986-cı ildə təyinat üzrə Naxçıvan MR Babək rayon Payız kənd orta məktəbinə ixtisasım üzrə müəllim təyin edilib. 1987-ci ildə ailə vəziyyətimlə əlaqədar təyinatdan azad olaraq Bakı şəhərində keçmiş”Ehtiyat Əmək Qüvvələri” İdman Cəmiyyətində tədris idman şöbəsində təlimatçı vəzifəsinə təyinat alıb. 1991-ci il tarixində Tədris İdman Şöbəsində baş təlimatçı vəzifəsinə təyinat alıb. 06.12.1991-ci il tarixində Tədris İdman Şöbəsinin rəisi təyin olunub. 1 aprel 1994-cü il tarixində Respublika İxtisaslaşdırılmış Olimpiya Ehtiyatları Uşaq-Gənclər İdman məktəbinin direktoru təyin olunub. 2014-cü ildən hal-hazıra kimi Azərbaycan Gənclər və İdman Nazirliyində seleksiya üzrə Baş mütəxəssiz vəzifəsində çalışır. 2015-2020-ci illərdə Azərbaycan Kikboksinq Federasiyasının Baş katibi olub. 2019-cu ildən Azərbaycan Pençak Silat Federasiyasının Baş katibidir.
Substrat (kimya)
Substrat lisenziyalaşma
Fermentlər ümumilikdə çox spesifik olmasına baxmayaraq, bəziləri birdən çox substrat üzərində ferment fermenti adlanan bir xüsusiyyət üzərində kataliz edə bilir. Bir ferment müxtəlif yerli substratlara və geniş spesifikliyə sahib ola bilər (məsələn, sitokrom p450s ilə oksidləşmə) və ya daha az nisbətdə kataliz edə biləcəyi oxşar qeyri-yerli substratlar dəsti ilə tək bir yerli substrat ola bilər. Laboratoriya şəraitində müəyyən bir fermentin in vitro reaksiya göstərə biləcəyi substratlar in vivo enzim reaksiyaları üçün fizioloji, endogen substratları əks etdirə bilməz. Bu o deməkdir ki, fermentlər bədəndə laboratoriyada mümkün ola biləcək bütün reaksiyaları yerinə yetirmirlər.
Həssaslıq
Həssas indeks substratları olaraq da bilinən həssas substratlar, klinik dərman qarşılıqlı təsiri tədqiqatlarında bu metabolik yol indeksinin güclü inhibitorları ilə AUC-də ≥5 qat artım göstərən dərmanlardır.
Orta dərəcədə həssas substratlar, klinik DDI tədqiqatlarında bu metabolik yol indeksinin güclü inhibitorları ilə AUC-nin ≥2 ilə <5 dəfə artdığını göstərən dərmanlardır .
Volkan Ünlü
Şalke 04
Futbola 1995-ci ildə 12 yaşında ikən FC Gladbeck komandasında başlayıb. Bir il sonra SV Höntrop klubuna keçdi. O, burada ikinci ilindən qapıçı kimi fəaliyyətə başlayıb. O, qapıda istedadı ilə güclü təsir bağışlayıb və karyerasını bu vəzifədə davam etdirib. 1998-ci ildə "Şalke 04" ə keçib. Müxtəlif infrastruktur səviyyələrində oynadıqdan sonra ilk dəfə 2002-03 mövsümündə A komandası ilə işləməyə başladı.
2003-04 mövsümündə FC Schalke 04 II komandasına yüksəldi. Yerli liqada mübarizə aparan komanda 9 oyuna çıxmaq şansı qazanıb. Bununla belə, aşağı liqaya düşüblər. Buna baxmayaraq, Ünlü A komandasının diqqətini çəkmişdi. O, Jupp Heynkesin A komandası ilə məşqində iştirak edib. 6 mart 2004-cü ildə SC Freiburg ilə Bundesliqa matçında ilk qapıçı Frank Rost-u əvəz etmək şansı qazandı. Oyunda 3:0 hesabı ilə qalib gəldilər. Ünlü, dörd həftə ardıcıl olaraq "Şalke"nin qapısını qorudu. 4 oyunda 6 qol buraxan "Şalke" bu 4 oyunun ikisində qalib gəlib.
2004-05 mövsümündə 2-ci komandadan ayrıldı və tam olaraq A komandasına daxil oldu. Ancaq Rost və Christofer Heimeroth dan sonra üçüncü qapıçı olan Ünlü formanı qarşılaya bilməyib.
Beşiktaş JK
2005-ci ilin iyununda Beşiktaş Ünlünü 100 min avroya transfer etdi. 11 iyul 2005-ci ildə Beşiktaş, SC Schwaz ilə ilk yoldaşlıq matçında qapını qorudu. Düşərgə dövründə digər yoldaşlıq görüşlərində şans qazansa da, Oscar Cordoba və Murat Şahindən sonra üçüncü qapıçı oldu. Mövsüm ərzində Rıza Çəlimbəyin yerinə keçən Jean Tiqana tərəfindən heyətdən kənarlaşdırılan futbolçunun müqaviləsi 2006-cı ilin sentyabrında qarşılıqlı olaraq ləğv edilib.
Çaykur Rizespor
Mövsümə klubsuz başlayan futbolçu fasilədə Çalımbayın yeni klubu "Çaykur Rizəspor" la anlaşıb. 2007-ci il aprelin 1-də “Rizəspor”un heyətində ilk dəfə “Dənizlispor”la 2-2 hesablı matçda çıxış edib. Bu qarşılaşma Ünlünün 3 ildə meydana çıxdığı ilk peşəkar matç olmaqla yanaşı, həm də Super Liqanın ilk matçı olub. Lakin onun mövsümün qalan hissəsində oynamaq şansı olmadı.
Sivasspor
O, 2007-08 mövsümünə Bülent Uygunun "Sivasspor" unda başlayıb. Bununla belə, o, Michael Petkovic və Akın Vardardan sonra üçüncü qapıçı oldu. Çox uğurlu bir mövsüm keçirən Sivasspor ilk yarını lider olaraq tamamladı və mövsüm sonunda UEFA İntertoto Kubokuna vəsiqə qazandı. 5 iyul 2008-ci ildə İntertoto Kubokunun 2-ci turunda OFK Qrbalj ilə oyunda əvəzedici heyətdə çıxış etdi. Sivassporun ilk Avropa matçı olan mübarizədə qapıçı Akın 28-ci dəqiqədə qırmızı vərəqə görüb, Volkan Ünlü isə karyerasında ilk Sivasspor və avrokubok matçına çıxıb. Vəziyyət 1-1 olarkən oyuna daxil olan Ünlü daha bir qol buraxsa da, görüş 2-2 hesabı ilə başa çatıb. Bir həftə sonra keçirilən cavab matçında isə o, qapısını qorudu və “Sivasspor” rəqibini 1:0 hesabı ilə məğlub edərək növbəti mərhələyə adladı. Bir həftə sonra onlar Portuqaliyanın SC Braga komandası ilə qarşılaşdılar. İlk qolda Volkan Ünlü böyük səhvə yol verdi. "Sivasspor" matçda 2:0 hesabı ilə məğlub olub. Bülent Uyğun Volkanı icarəyə götürmək istəsələr də, ona dəstək olmaq üçün onu komandada saxlayacaqlarını açıqlayıb. Ancaq Volkan həmin mövsüm heç bir liqa matçında oynaya bilmədi.
MVV Maastrixt
2009-2010 mövsümündə Türkiyəni tərk edən qolkiper Hollandiyanın MVV Maastrixt komandası ilə anlaşıb. Onu komandanın türk məşqçisi Fuat Çapa transfer edib. Mövsümün ikinci yarısında 13 oyunda komandasının qapısını qoruyub.
Trabzonspor / 1461 Trabzon
17 avqust 2010-cu ildə Trabzonspor ilə 1 illik opsiya ilə 2 illik müqavilə imzaladı. Müqavilə ilə 1461 Trabzon, Trabzonsporun alt komandasını icarəyə götürdü. 2. O, liqada 26 matçda forma geyinib. O, onlardan yeddisini qol buraxmadan başa vurub. O, karyerasında ilk dəfə Türkiyə Kuboku matçında da iştirak edib. Bununla belə, komanda mövsümü 14-cü pillədə başa vurub. Onun müqaviləsi mövsümün sonunda uzadılmayıb.
Almaniyaya qayıt
2011-12 mövsümündə onların qapıçısı Milan Jurkoviç zədələndikdən sonra o, qapıçı axtaran dördüncü liqa komandalarından biri olan SG Sonnenhof Großaspach tərəfindən transfer edildi. İlk dəfə 11 dekabr 2011-ci ildə. O, FC Nürnberg II- yə qarşı oynadı. Lakin bundan sonra o, yalnız mövsümün son üç oyununda meydana çıxıb. Mövsümün sonunda komandadan ayrıldıqdan sonra 2013-2014 mövsümündən əvvəl ikinci qapıçı kimi dördüncü liqada KFC Uerdingen -ə transfer olundu. Səkkizinci həftədə Sportfreunde Lotte ilə oynadığı matçda ilk dəfə "Uerdingen" formasını geyinən qolkiper qapısında 7 qol görüb. Növbəti həftə isə “Borussiya Mönchengladbach II” ilə qarşılaşmanın 7-ci dəqiqəsində qırmızı vərəqə görərək oyundan kənarda qalıb. Fasilə zamanı komandadan ayrılan qolkiper futbol həyatına son qoyub.
Milli komanda karyerası
17 fevral 2004-cü ildə Danimarka ilə oynayan Türkiyənin 21 yaşadək futbolçulardan ibarət milli komandası yoldaşlıq oyunu ilə ilk dəfə milli olub. İkinci yarının başında o, Tolga Zenginin yerinə keçdi. 2004-cü ilin iyununda Touloun turnirinin heyətinə daxil edildi. O, Fevzi Elmasın ehtiyat oyunçusu idi və matçda oynamaq şansı qazanmışdı. 21 yaşadək futbolçular arasında Avropa çempionatının seçmə mərhələsinin yeddi oyununa dəvət alan Ünlü, birində oynamaq şansı olsa da, Türkiyəni turnirə qata bilməyib.
Məşqçilik karyerası
Futbolu buraxdıqdan sonra Gelzenkirxenə qayıdan Ünlü 2013-14 mövsümündə yerli komandalardan biri Arminia Ückendorfun məşqçisi vəzifəsində çalışıb.
NGC 2493
NGC 2493, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Vaşaq bürcü istiqamətində yerləşir. SB0 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Zaporojya
Zaporojye (Rusiya imperiyası dövründə 1921-ci ilə qədər: ) — Dnepr çayının sahilində yerləşən və Ukraynanın Zaporojye vilayətinin idarə mərkəzi olan şəhər.
Yanıq xəstəliyi
Yanıq xəstəliyi - geniş sahəli dərin yanıqlar nəticəsində əmələ gəlib, orqanizmin daxili orqanlarının və sistemlərinin funksional pozulmaları ilə müşayiət olunur.
Mərhələləri
Yanıq xəstəliyinin inkişafında 5 mərhələ ayırd edilir.
Yanıq şoku
Yanıq şoku yüksək temperaturun bədən səthinə təsirindən dərhal sonra inkişaf edir. Bu mərhələdə ağrı əsas rol oynayır. Yanıq şoku da travmatik şok kimi iki mərhələdən ibarətdir:
Yanıq toksemiyası
Yanıq toksemiyası – zədələnmiş toxumalardan ümumi qan dövranına denaturasiyaya uğramış zülalların, toksik məhsulların keçməsi, maddələr mübadiləsinin pozulması nəticəsində yaranır. Bu zaman əmələ gələn bioloji fəal maddələrin (histamin, bradikinin, prostaqlandinlər) təsirindən damar divarının keçiriciliyi artır, nəticədə yanıq nahiyəsindən çoxlu miqdarda plazma itirilir, qan qatılaşır, özlülüyü artır. Dövr edən qanın həcmi azalır. Bütün bunlar ürəyin işini çətinləşdirir, mikrosirkulyasiya pozulmaları törədir. Beləliklə, hipoksiya yaranır. Bu şəraitdə anaerob qlikoliz sürətlənir. Nəticədə mübadilənin turş xassəli natamam parçalanma məhsulları orqanizmdə toplanır, mübadilə asidozu inkişaf edir və toksemiya daha da dərinləşir.
Toksik maddələrin təsirindən, eləcə də toxumaların qızması nəticəsində eritrositlərin hemolizi baş verir, qanda eritrositlərin miqdarı azalır, bilirubinin miqdarı artır, hemoqlobinuriya yaranır.
Yanıq nəticəsində qan plazmasının proteolitik aktivliyi yüksəldiyinə görə züllalların parçalanması sürətlənir, hipoproteinemiya və mənfi azot balansı yaranır. Yanıq səthindən xaric olan plazmanın tərkibində də çoxlu zülal itirilir. Ağır hallarda böyrəklərin zədələnməsi zülal itkisi albuminuriya ilə müşayiət olunur. Yanıq xəstəliyi zamanı zülal sintezi də azalır, bütün bunlar isə xəstənin arıqlamasına - kaxeksiyaya səbəb olur.
Yanıq xəstəliyi zamanı damar divarının keçiriciliyinin artması, böyrəküstü vəzin qabıq maddəsinin disfunksiyası ilə əlaqədar su-duz mübadiləsində dəyişikliklər baş verir. Damar divarının keçiriciliyinin artması nəticəsində hüceyrəarası mayenin miqdarı artır, ödemlər, oliquriya, anuriya müşahidə edilir. Zədələnmiş hüceyrələrdən qana çoxlu miqdarda kalium keçir və onun sidiklə xaric olması sürətlənir. Hiperkaliemiya ürək avtomatizminin pozulmasına səbəb olur. Yanıq xəstəliyi zamanı başlanğıcda zədələnmiş toxumalarda natrium ləngiyir. Bu, hüceyrə hiperhidratasiyası ilə nəticələnir. Sonrakı mərhələdə isə natrium və su plazmanı tərk edərək, hüceyrǝarası sahəyə keçir.
Yanıq septikotoksemiyası
Yanıq septikotoksemiyası - xəstəliyin gedişinə infeksiyanın qoşulması nəticəsində yaranır, orqanizmdə intoksikasiya əlamətlərinin daha da artması ilə müşayiət olunur. İnfeksiya orqanizmə zədələnmiş dəridən, tənəffüs yollarının və mədə-bağırsaq traktının keçiriciliyi artmış selikli qişalarından daxil olur.
Üzülmə
Üzülmə mərhələsində ödemlər, anemiya, daxili orqanların distrofiyası (pnevmoniya, qlomerulonefrit), böyrəküstü vəzin qabıq maddəsinin çatışmazlığı, kaxeksiya inkişaf edir.
Nəticə
Nəticə - xəstədə sağalma baş verərsə, nekrotik toxumalar zədə nahiyəsindən ayrılır və defekt olan nahiyə çapıq toxuması ilə əvəz olunur. Səthi yanıqların yerinə epitel toxuması inkişaf edir. Daha geniş sahəli yanıqlar isə ölümlə də nəticələnə bilər. DİM Patoloji fiziologiya vəsait
Aslanbəyli (Kəleybər)
Aslanbəyli - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Kəleybər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 181 nəfər yaşayır (31 ailə).
İzmir sui-qəsdi
right|thumb|220px|Sui-qəsdi ortaya çıxardan Kritli Şövqinin yazdığı 15 iyun 1926-cı il tarixli bildiriş məktubu. İzmir sui-qəsdi — Türkiyə Respublikası prezidenti Mustafa Kamal Atatürkə 14 iyun 1926-cı il tarixində İzmirdə təşkil edilməsi planlanan sui-qəsd cəhdi. Aralarında köhnə nazirlər, deputatlar və qubernatorların da olduğu bir qrup tərəfindən planlanmış, ancaq həyata keçirilmədən qarşısı alınmışdır.
Sui-qəsdin İzmirin Kəməraltı bölgəsində həyata keçirilməsi planlanmışdı. Buradakı kəsişmədə dönmək üçün yavaşlayacaq Mustafa Kamal Atatürkün maşınına Ziya Xurşud bəyin qaldığı Qaffqarzadə hotelindən və Gürcü Yusif ilə Laz İsmayılın olduğu hotelin altındakı bərbər dükanından atəş açılacaq və bomba atılacaqdı. Bu zaman yan küçədəki maşında gözləməli olan Çopur Hilmi və Kritli Şövki ilə hadisə yerindən qaçılması, sonra isə kiçik gəmi ilə Xiosa keçilməsi planlaşdırılmışdı. Ancaq 14 iyun 1926-cı ildə Kritli Şövqinin İzmir icra hakimiyyəti orqanlarına yazdığı məktubda sui-qəsd və sui-qəsdin kimlər tərəfindən təşkil ediləcəyi barədə məlumat verdi. Bir müddət sonra 4 nəfər həbs edildi və günahlarını etiraf etdilər.
Bu hadisədən sonra İzmirə gələn İstiqlal Məhkəməsi heyəti tərəfindən keçirilən iclaslarda hadisənni arxasında daha geniş müxalif qrupun olduğu müəyyən edildi. İzmirdə 26 iyun — 13 avqust günləri arasında mühakimə edilən 40 nəfərdən 2-i qiyabi olmaqla 15-i edamla, biri isə sürgünlə cəzalandırıldı. Bir necə həftə sonra — 2 – 26 avqust günlərində Ankarada olan məhkəmələrdə mühakimə edilən 57 nəfərdən 4-ü edam, 6-sı sürgün, 2-si də həbs cəzasına məhkum edildilər. Bu iki mərhələdə ümumi 131 müttəhim haqqında təhqiqat aparılarkən, bunların 34-ü mühakiməyə ehtiyac görülməyərək azadlığa buraxılmışdır.
Arxa plan
Mərkəzi hakimiyyətə qarşı fevral 1925-ci ildə başladılan və 1925-ci ilin yazında yatırılan Şeyx Səid üsyanından sonra, 4 mart 1915-ci ildə qəbul edilən Takrir-i Sükün qanuna istinad edilərək müxalif mətbuat susdurulmuş, 17 noyabr 1924-cü ildə qurulan və daxilində bəzi İttihad və Tərəqqi üzvlərinə yer vermiş, Kazım Qarabəkir paşanın rəhbərliyini etdiyi Tərəqqipərvər Cümhuriyyət Firqəsi də "dini hisslərə əsaslanaraq üsyanı dəstəklədiyi" səbəb göstərilərək 3 iyun 1925-ci ildə qapadılmışdı. Ancaq partiya deputatları bitərəf olaraq TBMM-dəki varlıqlarını davam etdirirdilər. Partiyanın qapadılmasından sonra İttihad və Tərəqqi cəmiyyətinin CHP-yə qatılmayan bəzi üzvləri gizli müxalif hərəkat olaraq İstanbulda var olmaqda idi.
Digər tərəfdən 7 may 1926-cı ildə Ankaradan ayrılaraq ölkənin müxtəlif yerlərinə qatarla ziyarətlər etməyə başlayan Mustafa Kamal 8 mayda Əskişəhər və Afyonqarahisardan keçərək Akhisara, oradan da Konyaya çatdı. 9 mayda Tarsusa, 10 mayda Mersinə, 16 mayda Adanaya, 18 mayda təkrar Konyaya, 20 mayda Bursaya, 13 iyunda isə Balıkesirə getmiş, 14 iyunda isə İzmirə getməyi planlamışdı.
Sui-qəsdin üstünün açılması və həbslər
thumb|Sui-qəsd planının hazırlayıcılarından, [[Türkiyə Böyük Millət Məclisi|TBMM I çağırış Lazıstan millətvəkili Ziya Xurşud bəy.]] Balıkəsirdə olduğu zaman Mustafa Kamal paşa özünə qarşı İzmirdə sui-qəsd təşkil ediləcəyi məlumatını İzmir valisi Kazım bəydən aldı. Bu teleqrafda sözügedən sui-qəsd planını ortaya çıxaran məktub planda olan adlardan biri olan Kritli Şövki tərəfindən yazılmışdı. Teleqraf çatandan sonra 15 iyun gününü Balıkəsirdə qalmasından sonra Mustafa Kamal paşa yarım qalan gəzintisinə davam etmək və yaşananlar haqqında daha detallı məlumata sahib olmaq üçün 16 iyun günü İzmirə gəldi. Digər tərəfdən 14 iyun günü Baş Nazir İsmət İnönü də İzmirdən aldığı məlumatlarla sui-qəsd planını öyrənmişdi. İsmət İnönünün İstiqlal məhkəməsi prokuror və hakimlərinə özünə gələn teleqrafları göstərməsinin ardıyca ilk iş olaraq qapadılmış Tərəqqipərvər Cümhuriyyət Firqəsi deputatlarının hamısının həbs edilməsinə, evlərinin yoxlanılmasına və tapılan bütün sənədlərin İzmirə göndərilməsinə qərar verildi. İstiqlal məhkəməsi heyəti isə İzmirə 17 iyunda İzmirə çatdı.
Sui-qəsdin öyrənilməsinin ardıyca teleqrafda adı keçən şəxslərin həbs edilməsi üçün əməliyyata başlayan İzmir polisi ilk olaraq Ziya Xurşud bəyi qaldığı Qaffarzadə hotelində yatağının altında gizlətdiyi silah və bombalarla birlikdə həbs etdi. Laz İsmayıl, Gürcü Yusif və Çopur Hilmi Raqib paşa hotelindı, Sarı Efe Ədib bəy isə İstanbuldakı Bristol hotelində həbs edildi. Digər tərəfdən İstiqlal məhkəməsi heyəti Ankaradan ayrılmamışdan əvvəl köhnə Tərəqqipərvər Cümhuriyyət Firqəsi deputatlarının və bir necə köhnə İttihad və Tərəqqi cəmiyyəti üzvünün həbs edilməsinə qərar vermişdi. Həbs edilənlər arasında Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsində yer almış Kazım Qarabəkir paşa, Əli Puad paşa, Cəfər Təyyar, Bəkir Sami bəy, Rüştü paşa, Refet paşa ilə köhnə maliyyə naziri Cavid bəy də var idi. Lakin baş nazir İsmət İnönü Ankarada həbs edilən Kazım Qarabəkir paşanın günahkar olmasına inanmadığı və deputatlıq toxunulmazlığının belə bir həbs etməyə mane olduğunu əsas gətirərək azad etdirdi. Araya Mustafa Kamal Atatürkün girməsi ilə İzmirə gedən İsmət İnönü məhkəmənin nəticələrini gözləyəcəyini elan etdi. Sui-qəsd cəhdi və onu törətmək istəyənlərin həbs edilməsi bilgisi 18 iyun günü Hakimiyyət-i Milliyə qəzetində yayımlanan bəyanat ilə ictimaiyyətə elan edildi. İstiqlal məhkəməsinin Anadolu agentliyinə verdiyi məlumata görə ilk mərhələdə Ankara, İzmir və İstanbulda ümumi olaraq 49 nəfər həbs edilmişdi. Cəhdin xalq tərəfindən öyrənilməsindən sonra başda İzmir olmaqla bir çox yerlərdə mitinqlər keçirildi.
İzmir məhkəmələri və sui-qəsd planı
Məhkəmələr 26 iyun günü Elhamra kinoteatrı salonunda başladı. İstiqlal məhkəməsi heyətinin rəhbərliyini Afyonqarahisardan deputat olan Əli Çətinqaya edərkən, üzvlüklərini Qaziantepdən deputat olan Qılınc Əli paşa və Aydından deputat olan Rəşid bəy, ehtiyat üzvlüyü isə Rizedən deputat olan Laz Əli edirdi. Prokuror isə Dənizlidən deputat olan Nəcib Əli bəy edirdi. Məhkəmə üzvlərinin 4-nün adının Əli olmasına görə bu məhkəməyə bəzən Əlilər məhkəməsi də deyilir. Müttəhimlər birbaşa sui-qəsddə iştirak edənlər, sui-qəsdi hazırlayanlar, sui-qəsdə birbaşa olaraq qatılmayıb, lakin Atatürk inqilablarına qarşı olan ittihad və Tərəqqiçilər, qapadılan Tərəqqipərvər Cümhuriyyəti firqəsi üzvləri və Paşalar olmaqla 4 qrupa ayrılaraq mühakimə edildi. thumb|Nəcib Əli, Əli Çətinqaya və [[Qılınc Əli Paşa|Qılınc Əli məhkəmə salonuna hərəkət edərkən.]] Keçirilən istintaq tədbirləri nəticəsində prokuror Nəcib Əli bəyin hazırladığı iddianamədə sui-qəsd cəhdinin kimlər tərəfindən, necə və nə vaxt planlandığı şübhəlilərin ifadələri əsasında qeyd edildi. Bu iddianaməyə görə sui-qəsdin ilk öncə Ankarada olunması planlanmışdı və Türkiyə Böyük Millət Məclisində I dövr Lazıstan millətvəkili olan Ziya Xurşud bəy, oğurluğa görə əvvəllər həbs edilmiş Laz İsmayıl və Gürcü Yusif buna görə İzmit millətvəkili Əhməd Şükrü bəyin maddi yardımı ilə Ankaraya hərəkət edərək buradakı Tərəqqipərvər Cümhuriyyət firqəsinin baş mərkəzində qonaq olaraq qalmışdılar. Daha sonra Əhməd Şükrü bəyin evindəkı danışıqlarda sui-qəsdin yeri üçün Əskişəhər millətvəkili Arif bəyin Çanqaya yolu üzərindəki evinin qarşısındakı baxçası və döngələri, sonra da TBMM binası və nazirlər şurasının yığıldığı bina ilə Anadolu klubu düşünülsə də, Ziya Xurşud bəyin qardaşı olan Ordu millətvəkili onlara mane olmuşdu. Ərzincan millətvəkili Sabit bəyin də sui-qəsdi hökumətə bildirəcəyi barədə hədələrindən sonra bu plandan əl çəkildi. Sui-qəsdin daha sonra Bursada edilməsi düşünülsə də Laz İsmayıl diqqət çəkməmək üçün yanına Naciyə Nemət adlı qadını alaraq burada etdiyi müşahidələr nəticəsində şəhərin belə bir plan üçün uyğun olmadığını müəyyən etdi. ən sonunda sui-qəsdin İzmirdə edilməsi qərarlaşdırıldı. İstanbuldakı Əhməd Şükrü bəydən lazımı silah-sursatə v\ pulu alan Ziya Xurşud bəy, Laz İsmayıl və Gürcü Yusif 15 iyunda Gülcamal bərəsi ilə İzmirə gəldilər. İzmirə çatdıqdan sonra Ziya Xurşud bəy Qaffarzadə hotelinə, Laz İsmayıl ilə Gürcü Yusif isə Raqib paşa hotelinə yerləşdilər.
Ziya Xurşud bəyə Əhməd Şükrü bəy tərəfindən verilən və Miralay Rasim bəy tərəfindən imzalanıb Sarı Efe Ədib bəyə xitabən yazılan məktub sayəsində üç sui-qəsdçi Sarı Efe Ədib ilə tanış oldu. Sarı Efe Ədib bəyin işçisi Çopur Hilminin də iştirakı ilə əvvəl Qarşıyakalı İdrisin bağında, sonra da Kritli Şövki adlı şəxsin evində toplanan qrup sui-qəsd planını qurmuşdu. Hazırlanan plana görə sui-qəsdin Mustafa Kamal Atatürkün İzmir ziyarəti zamanı, İzmirin Kəməraltı yönündə edilməsi qəbul edilmişdi. Baş Dayanacaq küçəsi (hal-hazırkı Anafartalar küçəsi) ilə Hökumət küçəsinin (hal-hazır ki 853-cü küçə) kəsiştiyi qovşaqda dönmək üçün yavaşlayacaq olan Mustafa Kamal Atatürkün maşınına Ziya Xurşud bəy, Gürcü Yusif ilə Laz İsmayıl tərəfindən atəş ediləcək və bomba atılacaqdı. Bu zaman yan küçədəki maşında gözləməli olan Çopur Hilmi ilə Kritli Şövki ilə birlikdə hadisə yerindən qaçılacaq və daha sonra Kritli Şövkinin idarə edəcəyi gəmi ilə Saqqız adasına keçiləcəkdi. Bütün bu sui-qəsd planı Sarı Efe Ədib bəyin İstanbula getməsindən şübhələnən Kritli Şövkinin sui-qəsd planını Atatürkə bildirməsi üçün izmir valisi Kazım bəyə verməsi ilə aşkar oldu. thumb|Laz İsmayıl məhkəməyə gətirilərkən.
İzmir məhkəmələrindəki dindirmələr
İddianamənin oxunmasının ardıyca ilk sorğulama Ziya Xurşud bəy ilə edildi. Sui-qəsdi köhnə Ankara valisi Əbdülqədir bəy ilə planladıqlarını, pulları olmadığına görə özlərinə dəstək təmin etmək üçün İzmit millətvəkili Əhməd Şükrü bəy ilə görüşdüklərini, daha əvvəl Ankara və Bursada sui-qəsd planlasalar da, reallaşdıra bilmədiklərini bildirdi. Sui-qəsd barədə bütün məlumatları danışan Ziya Xurşud bəyin ifadələri daha sonra sorğulanan Laz İsmayılın, Gürcü Yusifın və Çopur Hilminin də ifadələri ilə paralellik təşkil edirdi. Çopur Hilmidən sonra sorğulanan Sarı Efe Ədib bəy sui-qəsddən bir gün əvvəl istanbula gediş səbəbini vəziyyəti Cəlal bəyə bildirmək istəməsi ilə əlaqələndirmişdi. Sui-qəsd üçün onu Əhməd Şükrü bəyin təhrik etdiyini və lazımı maliyyənin onun tərəfindən təmin edildiyini bildirmişdi. Sonradan sorğulanan Miralay Rasim bəy və Abidin bəy müttəhimlərlə əlaqələrinin olmasını rədd etdilər. Bu sorğulamalarla birlikdə sui-qəsddə birinci dərəcəli günahkar olanların sorğulamaları sonlandı. Ziya Xurşud bəyin böyük qardaşı Faiq bəyin ifadəsinə görə Rauf bəyin ona qardaşı Ziya Xurşud bəyin sui-qəsd hazırladığını vı bunu Sabit bəydən öyrəndiyini, buna mane olunmasını istədiyini demişdi. Faiq bəy bundan əlavə Ziya Xurşud bəyin bunu rədd etməsindən sonra, Arif bəyin Çanqayadakı evinə gedərək məlumat almaq istədiyini və orada Əhməd Şükrü bəyə rast gəldiyini bildirdi. Daha sonralar isə Rauf bəyin Kazım Qarabəkir paşa ilə Rıfat paşaya da hadisəni izah etdiyini, ancaq bunların uydurma olduğunu düşünərək səssiz qaldıqlarını sözlərinə əlavə eləmişdi. Faiq bəyin ardıyca sorğulanan Əhməd Şükrü bəy sui-qəsdlə əlaqəsinin olmadığını, Ziya Xurşud bəyi hərdən gördüyünü və Laz İsmayılı heç tanımadığını deyərək bütün ittihamları rədd etdi. Ziya Xurşud bəy Sarı Efe Ədib bəyə çatdırması üçün verdiyi məktubun tütün ticarəti ilə bağlı olduğunu deməsinin ardından Miralay Rasim bəy və Sarı Efe Ədib bəy ilə üzləşdirildi. Sarı Efe Ədib bəy sui-qəsdi birlikdə hazırladıqlarını və gələn məktubun sui-qəsdlə əlaqəli olduğunu desə də, Əhməd Şükrü bəy bunları qəbul etmədi. Miralay Rasim bəy isə sarxoş olan Əhməd Şükrü bəyin istəyi ilə Sarı Efe Ədib bəyə məktub yazdığını qəbul etmişdi. Sonralar da sorğulanan Arif bəy isə Ziya Xurşud bəyi gecə klubunda görüb tanış olduğunu, Laz İsmayılın evində qalmadığını və sui-qəsdlə əlaqəsinin olmadığını desə də, edilən üzləşdirmələrdə Laz İsmayıl Arif bəyin onu öz şəxsi avtomobilinə alaraq evinə gətirdiyini bildirdi. Arif bəyin sürücüsü və xidmətçisi Ayşənin də bu məzmunlu ifadəsinə rəğmən Arif bəy bütün bunları rədd etdi.
Digər tərəfdən sui-qəsd hadisəsiylə əlaqəsi olmadığına qərar verilən Bursa millətvəkili Osman Nuri bəy Trabzon millətvəkili Əhməd Muxtar bəy, Ərzurum millətvəkili Münir Xosrov bəy, İzmit millətvəkili Mustafa bəy, Kastamonu millətvəkili Halit bəy, Qars millətvəkili Ömər bəy və Sarı Efe Ədib bəyin qayını Doktor Mustafa Şövkət sərbəst buraxıldı.
Prokuror Nəcib Əli bəyin 30 iyun günü yayımlanan iddianaməsi sui-qəsdin əsas günahkarları xaricindəki paşalar və digər şübhəlilərlə əlaqədar hazırlanmışdı. Bu iddianamədə adı keçən şəxslər sui-qəsdin düşüncə və planlama mərhələsindəki iştirakları və xəbərdar olmaqda günahlandırılırdılar.
11 iyul günü prokuror Nəcib Əli bəy tərəfindən oxunan iddianamədə sui-qəsd haqqında Əli Fuad paşa və dostlarının məlumatı olduğu və Ankarada edilməsi planlanan sui-qəsdə yalnızca Sabit bəyin mane olmağa çalışdığını bildirdi. İddianamədə Əhməd Şükrü, Miralay Rasim, Ziya Xurşud, Laz İsmayıl, Gürcü Yusif, Çopur Hilmi, Hafiz Mehmed, Qara Kamal ilə Əbdülqədir bəyin edamı, Halis Turqut, İsmayıl Canbulat, Rəhmi bəy, Sürmeneli Vahab, Adnan bəy, Rauf bəy və Rüştü paşanın həbsi, Kazım Qarabəkir paşa, Cəfər Təyyar paşa, Əli Fuad paşa, Refet paşa, Camal paşa, Sabit bəy, Münir Xosrov bəy, Faiq bəy, Bəkir Sami bəy, Kamil bəy, Zəki bəy, Besim bəy, Firudin Fikri bəy, Halit bəy, Necati bəyin bəraətləri istəndi.
İzmir məhkəmələrindəki müdafiələr
Edilən sorğulamaların və hazırlanan iddianamənin ardından şübhəlilər müdafiələrini etmələri üçün 12 iyun məhkəmə salonuna gətirildi. İlk olaraq müdafiəsini edən Ziya Xurşud sui-qəsd etməyi planladığını və bu planı tədbiq etməyə başladığını boynuna alsa da, konstitutsiyanı dəyişdirmək və hökuməti devirmək ittihamlarını qəbul etməyərək Türk Cəza Qanunun 46-cı maddəsinə uyğun olaraq sürgün edilməsinin lazım olduğunu bildirdi. Sui-qəsd təşəbbüsünə qatıldığını bildirsə də günahkar olmadığını bildirən Sarı Efe Ədib İstanbula gəlib Cəlal bəyi sui-qəsd planından xəbərdar edəcəyini bildirdi və ona hökm çıxarılan zaman bunun nəzərə alınmasını xahiş etdi. Gürcü Yusif ilə Laz İsmayıl cahil olduqlarını və aldadıldıqlarını irəli sürərək bağışlanmalarını istədilər. Çopur Hilmi sui-qəsd təşəbbüsünü öncə vətənə xidmət hesab etdiyini, sonradan hər şeyi başa düşüb vəziyyət barədə hökumətə məlumat verməyi qəbul etsə də, Kritli Şövkinin ondan əvvəl davrandığını bildirərək bağışlanmasını xahiş etdi. Əhməd Şükrü iddiaların əsəssız olduğunu, onu kimi bir şəxsin sui-qəsd barədə fikirləşməyəcəyini bildirdi. Özü haqqındakı bütün ittihamları rədd edən Arif bəy sui-qəsd iclaslarından xəbərinin olmadığını, Laz İsmayılın evində qalmadığını və bu mövzuda xidmətçisi və sürücüsünün yalan ifadə verdiyini bildirdi. Məsum olduğunu və heç bir işə qarışmadığını deyən Abidin bəy özündən istənilən pulu vermədiyini və Rüştü paşa ilə olan danışıqları xəstə olduğuna görə xatırlamadığını bildirdi. Hafiz Mehmed əvvəllər sui-qəsdə daxil olduğunu, ancaq sonradan bundan əl çəkdiyini bildirərək günahsız olduğunu dilə gətirdi. Miralay Rasim bəy əlavə bir müdafiə etməzkən, Sürmüneli Vahap əmisi Hafiz Mehmed bəyə iş tapma məqsədilə müraciət etdiyini, əmisinin də onu Ziya Xurşuda yönəltdiyini, özünün cahil olduğuna görə heç nəyi başa düşmədiyini bildirərək, bağışlanmasını xahiş etdi. Qarşıyaxadakı bağında edilən görüşün niyə edildiyini bilmədiyini iddia edən İdris, hadisə ilə əlaqəsinin olmadığını deyən Naciyə Nemət xanım, İsmayıl Canbulat bəy və Halis Turqut günahsız olduqlarını müdafiə etdilər. Hər hansı bir müdafiə etməyən Rüştü paşa məhkəmənin insaf və ədalətinə sığındığını bildirdi. Kazım Qarabəkir paşa, Əli Fuad paşa, Refet paşa, Cəfər Təyyar paşa və Bəkir Sami bəy müdafiə etməyəcəklərini bildirdilər. thumb|Refet Paşa]] məhkəməni tərk edərkən.]]
İzmir məhkəmələrinin nəticələri
İzmir məhkəmələri 13 iyul 1926-cı ildə sonlandı. Mühakimə edilən 49 nəfərdən sui-qəsd hazırlıqlarında birbaşa qarışan və bu planlardan xəbəri olub da hökumət orqanlarına xəbər verməyən 15 nəfərin edamına, bir nəfərin 10 il həbsinə, 9 nəfərin kənar saxlanılıb, məhkəmələrinin Ankarada olacaq İttihadçılar məhkəməsi ilə birgə aparılmasına və yerdə qalan 24 nəfərin bəraət etməsinə qərar verildi. Məhkəməyə qatılmayan və haqqında qiyabında ölüm hökmü çıxarılan Əbdülqədir bəy Bolqarıstana qaçmaq istəyərkən həbs edilərək Ankarada mühakimə edildi. Məhkəmədən qaçan Qara Kamal isə 27 iyul günü İstanbulda həbs edilmək üzrəykən intihar etdi. Edamlar 13–14 gecəsi İzmirin müxtəlif yerlərində yerinə yetirildi. Reallaşdırılan edamlardan sonra cənazələr ilk əvvəl Mərkəzi Xəstəxanaya aparıldı. Sonra isə Kadifəqala yaxınlığındakı Kokluca məzarlığında dəfn edildilər. İzmirdə olan məhkəmələrdə həbs edilənlər və onlara qarşı oxunan hökmlar aşağıdakı kimidir:
Edam cəzası verilənlər:
Məhkəmələri Ankarada olacaq olanlar:
Bəraətinə qərar verilənlər: