cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dağıdıcı Ralf (cizgi filmi, 2012)
Wreck-It Ralph (tərcüməsi: Dağıdıcı Ralf) — 2012-ci ildə Amerikada Walt Disney Pictures tərəfindən kompüter-animasiya və ailə-komediya janrlarında istehsal olunan animasiya filmi. Bu Walt Disney Animated Classics seriyasının 52-ci filmidir. Filmin rejissoru Simpsonlar və Futurama kimi filmlərə rejissorluq etmiş Riç Moor-dur. Ssenari isə Moor, Johnston və Jim Reardon-un hekayəsindən istifadə etməklə Jennifer Lee və Phil Johnston tərəfindən yazılıb. John Lasseter isə filmin icraçı rejissorudur. Filmin əsas rolları John C. Reilly, Sarah Silverman, Jack McBrayer və Jane Lynch tərəfindən səsləndirilib. Film arkada oyunundakı bir pis oyunçunun qəhrəman olmaq arzularına qarşı çıxan üsyançılardan bəhs edir. Arkada oyunları arasında səfər edən Ralf, bütün arkada oyunlarına təsir göstərə biləcək bir təhlükəni aradan qaldırır.
Wreck-It Ralph filminin premyerası 2012-ci il oktyabrın 29-unda El Kapitan Teatrında keçirildi, ümumi buraxılış isə 2 Noyabrda gerçəkləşdi. Filmin dünya üzrə kassa gəliri $456 milyon təşkil edir ki, bununda $188 milyonu ABŞ və Kanadadan əldə edilmişdir.
Ağakərim Şərifov (teatrşünas)
Həyatı
Ağakərim Şərifov Cəfər Cabbarlı adına Azərbaycan Dövlət Teatr Muzeyinin (1934) yaradıcısı və ilk direktoru olub. O, 1923-cü ildən Teatr Texnikumunda dərs deyib. 1926-cı ildə texnikumun ilk məzunlarının köməyi ilə birinci sərgini açıb. Sərgi Tağıyev teatrının foyesində açılıb və sərginin materialları kimi Sidqi Ruhullanın arxivindən istifadə olunub. Sərgidə Mirzə Cəlil, Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev, Cəfər Cabbarlı, Əziz Şərif iştirak edib. 1927-ci ildə Dövlət Muzeyində Teatr şöbəsi açılıb. 1934-cü ildə isə dövlət teatr muzeyi müstəqil fəaliyyət göstərməyə başlayıb. 1935-ci ildə muzeyə Cəfər Cabbarlının adı verilib. İlk illərdə muzeyin ekspozisiya zalı fəaliyyət göstərib.
Ağakərim Şərifov 1942-ci ilədək muzeyə rəhbərlik edib.
Cvari şəhəri
Cvari – Gürcüstanın şimal-qərbində şəhər, Sameqrelo-Yuxarı Svaneti bölgəsində şəhərdir. Şəhərdə yaşayan 763 nəfər əhalinin (2014-cu il) böyük əksəriyyəti meqrellərdən ibarətdir.
Kroton
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Artemisia schrenkiana
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
İstinadlar
Artemisia schrenkiana Artemisia schrenkiana
Azərbaycan–Serbiya münasibətləri
Azərbaycan–Serbiya münasibətləri — Azərbaycan Respublikası ilə Serbiya Respublikası arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr.
Diplomatik əlaqələr
İki ölkə arasında diplomatik əlaqələr 1997-ci ilin avqust ayının 21-də qurulmuşdur.
2011-ci ildə Belqrad parklarının birində Azərbaycanın keçmiş prezidenti Heydər Əliyevin 3 metrlik heykəli ucaldılıb. 2012-ci ildə iki ölkənin ticarət dövriyyəsi 35 milyon dollar olub. 2013-cü ildə Bakıda serb-amerikalı alim Nikola Teslanın abidəsinin açılışı keçirildi. Serbiyada ən iri layihələrdən biri – Liq-Prelin avtomagistralının «Koridor -11» sahəsinin inşası üçün Azərbaycan Serbiyaya 308 mln. avroluq kredit ayırıb. Saziş 25 illikdir, kredit illik 4 faizlə verilir.
Parlamentlərarası əlaqələr
Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisində Azərbaycan-Serbiya parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupu fəaliyyət göstərir. Bu işçi qrupu 13 dekabr 2005-ci il tarixində "Azərbaycan-Serbiya və Çernoqoriya parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupu" adı ilə yaradılmış və ilk rəhbəri Məlahət İbrahimqızı olmuşdur. 31 oktyabr 2008-ci il tarixində işçi qrupunun adı dəyişdirilərək "Azərbaycan-Serbiya parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupu" adlandırılmışdır. 4 mart 2016-cı il tarixindən də Məlahət İbrahimqızı işçi qrupunun rəhbəridir.
Azərbaycanın Kosovo probleminə münasibəti
Bunun ardınca – fevralın 26-da prezident İlham Əliyev Azərbaycan sülhməramlılarının Kosovodan geri çağırılması üçün Milli Məclisə müraciət göndərib. Kosovoda Türkiyə taborunun tərkibində fəaliyyət göstərən 34 nəfərlik sülhməramlı Azərbaycan taqımı Milli Məclisin martın 4-də keçirilən iclasının qərarıyıla geri çağırılıb. Aprelin 15-də taqım Azərbaycana qayıdıb.
Harbord missiyası
250px|thumb|right|Ceyms Harbord Harbord Missiyası – Qafqazda və Kiçik Asiyada hərbi-siyasi vəziyyəti, coğrafi, iqtisadi, idarəçilik və digər məsələləri ətraflı öyrənmək üçün göndərilmiş xüsusi Amerika missiyası.
Balıqlıgöl (Avurğazı)
Balıqlıgöl — Başqırdıstan Respublikası nın Avurğazı rayonu nda yerləşən kənd. Kənd Balıqlıgöl kənd şurası nın tərkibindədir.
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Harbord missiyası
Tarixi
Bundan sonra, Versaldakı Azərbaycan nümayəndələri Harbord missiyasının Azərbaycan üzrə müvəkkili polkovnik Rey ilə görüşüb, onu lazımi materiallarla təchiz etmişdilər. General Ceyms Q. Harbord ABŞ siyasi dairələrində tanınmış şəxslərdən biri idi. O, Birinci dünya müharibəsinin (1914–1918) sonlarında Avropada Almaniyaya qarşı vuruşmuş, müharibə qurtardıqdan sonra Amerika ordusunun vətənə qayıtması işinə rəhbərlik etmişdi.
Balıqlıgöl (Avurğazı)
Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kəndidə tatarlar (93%) üstünlük təşkil edir.
Harbord missiyası
Harbordun Bakıya gəlişi
Harbordun Bakıya qısa müddətli səfərindən şəhərin erməni əhalisi və onların milli təşkilatları da istifadə etdilər. Ermənistan hökuməti general Harbordun Tiflisə və Bakıya səfər edəcəyini nəzərə alaraq, hər iki şəhərdə olan erməni milli təşkilatlarına və erməni kilsələrinə ümumerməni tələbləri ilə bağlı ona sənədlər təqdim etmək barədə qabaqcadan tapşırıq vermişdi. Bu təşkilatlar şəhərin erməni əhalisi adından general Harborda müraciət təqdim etdilər. Müraciət elə tərtib edilmişdi ki, guya Azərbaycanda hər şey ermənilərə məxsus olmuşdur və ən maraqlısı odur ki, müraciətdə "Azərbaycan" adı bir dəfə də olsun çəkilmirdi. Bakı erməniləri 1918–1919-cu illərdə cərəyan edən hadisələri, o cümlədən Azərbaycan xalqına qarşı ermənilərin törətdikləri soyqırımlarını da Amerika missiyasına saxtalaşdırılmış şəkildə təqdim etmişdilər.
Oktyabrın 8-də Harbordun missiyası Batumdan Fransaya yola düşməli olduğu üçün Bakıdan birbaşa Batuma getdi. Azərbaycan xarici işlər naziri Harbordu Batuma qədər müşayiət edərək, Cümhuriyyətin xarici və daxili siyasətinin bir sıra mühüm məsələlərini ona aydınlaşdırdı. Amerikanlar Batumda olan "m. Vaşinqton" gəmisində Azərbaycan xarici işlər nazirinin şərəfinə ziyafət verdilər. Oktyabrın 8-də isə Azərbaycan konsulluğunda gürcülərlə birlikdə Ceyms Harbordun şərəfinə ziyafət məclisi təşkil edildi. Azərbaycan və Gürcüstan nümayəndələri ilə Batum danışıqlarında amerikanlar bacarıqlı və işgüzar adamlardan təşkil olunmuş Azərbaycan hökumətinin, bir sıra maneələrə baxmayaraq, çox iş görə bildiyini xüsusi qeyd etdilər. General Harbord Azərbaycanın sülhsevər xarici siyasətinin onda xoş təəssürat yaratdığını xüsusi qeyd etdi. Batumdan yola düşməzdən əvvəl general Harbord Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinə səfər zamanı aldığı xoş təəssürata görə Azərbaycan hökumətinin başçısı N. Yusifbəyliyə təşəkkür məktubu göndərdi. Harbord yazırdı:
Generalın məruzəsi
thumb|right|Ceyms Harbord, Doktor Kristis və Frenk R. Mak Koy Harbord Missiyası çərçivəsində [[Tarsus şəhərində.]] Harbordun başçılıq etdiyi Amerika missiyası oktyabrın 16-da Parisə gəldi və Birləşmiş Ştatların Versalda olan dövlət katibinin müavini F. Polka, az sonra isə ABŞ dövlət departamentinə məruzə təqdim etdi. Harbordun məruzəsinin qısa mahiyyəti ondan ibarət idi ki, hər üç respublika Qərb nöqteyi-nəzərindən o qədər də yaxşı vəziyyətdə deyildir. Onun fikrincə, Qafqazda iqtisadiyyat və maliyyə sistemi fəlakətli dərəcədə dağılmışdır, Gürcüstanda "qırmızı təhlükə" – bolşevizm təhlükəsi güclüdür, Azərbaycanda idarəçilik üçün yerli kadrlar çatışmır, Ermənistan isə xarabalığı xatırladır. Hər üç respublikanın siyasi istiqaməti Harbord tərəfindən belə müəyyən edilirdi: Gürcüstan müstəqillik üzərində israr edir, Ermənistan, yəqin ki, Rusiya mandatına tərəfdardır, Azərbaycan isə Türkiyəyə meyllidir və xristianlara etibar etmir, lakin onların təhsil görmüş nümayəndələri xarici əlaqələrin inkişaf etdirilməsinin zəruriliyini başa düşürlər. Ümumiyyətlə, mandat məsələsində Harbordun fikri belə idi ki, Cənubi Qafqaz vahid bir mandatlıqda birləşməlidir, lakin bu mandatın Amerikaya verilməsi məsələsində onun fikri müsbət deyildi. General Harbord öz məruzəsində ermənilərin toruna düşmüş ABŞ siyasi xadimlərinə bildirirdi ki, ermənilər üçün nəzərdə tutulan ərazilərdə türklər hələ ermənilər oradan çıxarılmazdan əvvəl çoxluq təşkil edirdilər və bütün erməni qaçqınlarının ora qayıdacağı halda da, türklər yenə çoxluq təşkil edəcəklər. Harbord erməni məsələsi ilə tanış olduqdan sonra qəti surətdə bu fikrə gəlmişdi ki, ABŞ Ermənistana hər hansı vəkalət verməkdən imtina etməlidir.
Nəticə
General Harbordun missiyanın yekunları barədə hazırladığı məruzə belə bir nəticə çıxarmağa əsas verir ki, o, Cənubi Qafqazın və İstanbulun bir mandatlıqda birləşdirilməsinə tərəfdar olmuşdur. Harbord bu mandatın ABŞ tərəfindən götürülməsinə etiraz edirdi. Harbord missiyası Amerika Birləşmiş Ştatlarının Qafqaz mandatlığına olan marağına son qoydu və Amerika siyasi dairələrində geniş yayılmış ermənipərəst əhvali-ruhiyyəyə də ağır zərbə vurdu.
Giləmeyvəli qoyunqulağı
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Sumqayıt: milli əsarət, ya milli səxavət? (kitab)
Sumqayıt: milli əsarət, ya milli səxavət?
Həsən Sadıqov və Ramazan Məmmədovun müəllifi olduğu bu kitab Sumqayıt şəhəri haqqında böhtan xarakterli yalan məlumatlar yayan erməni və ermənipərəst yazarlara cavab məqsədi ilə Sumqayıt Dövlət Universitetinin əməkdaşları tərəfindən hazırlanmışdır.
Baccharis heterophylla
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Baharla birgə (film, 1978)
Məzmun
Film Azərbaycanın ən qədim tətbiqi sənət növlərindən biri-xalçaçılıq haqqındadır. Kinolentdə Gəncə, Quba, Qarabağ, Pirəbədil, Qazax, Şirvan və başqa bölgələrin həmişəbahar sənət əsərləri-xalça nümunələri, xalça naxışlarının mürəkkəb rəmzi mənası, öz gözəlliyi ilə adamı heyran qoyan ornamentlərin sirləri barədə ətraflı söhbət açılır.
Filmin üzərində işləyənlər
Ssenari müəllifi: İmran Qasımov Rejissor: Zaur Məhərrəmov Operator: Zaur Məhərrəmov Bəstəkar: Rafiq Babayev
Mənbə
Azərbaycan Milli Ensiklopediyası: Azərbaycan. Ramiz Məmmədov. Kino. Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzi, 2007.- səh. 815.
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı 1978-ci ilin Azərbaycan filmləri 1970-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Hidravlik maye
Hidravlik yağ – aviasiya texnikası, yerüstü və dəniz nəqliyyatının ortagüclü hidravlik sistemlərində geniş iş temperatur intervalında tətbiq olunur. Nəql etmə və saxlama zamanı hidravlik mayeni hermetik konteynerlərə yerləşdirilib ya horizontal şəkildə ya da üz üstə çevrilmiş halda saxlamaq tövsiyə olunur. Belə vəziyyətdə hidravlik yağa xarici mexaniki qarışıqların və s. düşməsi və yağın istismar xassələrinin dəyişilməsi istisna olunur.
Luis Suarez
Luis Alberto Suarez Diaz — Uruqvaylı futbolçu. Braziliyanın "Qremio" klubunun və Uruqvay milli futbol komandasının oyunçusu.
Groningen
1 iyul 2006 tarixində, Groningen Suarezin azad agent olaraq transfer etdi. Suárez, 2006–07 mövsümündə 29 matça çıxdı və 10 qol vurdu. Groningen forması ilə ilk matçına 20 avqust 2006-cı ildə, Feyenoord matçında forma geydi. Maç 3–0 qalibiyyət ilə nəticələndi. Groningen adına ilk qolu isə 1 oktyabr 2006 tarixində, Vitesse qarşısında 2 qol vuraraq qeyd etdi. Maç 4–3 qalibiyyət ilə nəticələndi. 21 yanvar 2007 tarixində, yenidən Vitesse ilə qarşılaşılan matçda Suárez 2 qol vuraraq müvəffəqiyyətli bir performans ortaya qoydu. Buna baxmayaraq matç 3–2 məğlubiyyət ilə nəticələndi.
Hidravlik maye
Hidravlik yağların işarələnmə sistemi
Dünyada hidravlik yağların təsnifatı onların zəruri səviyyədə istismar xassəsini təmin edən özlülüklərinə və aşqarların olmasına əsaslanır. ГОСТ 17479.3-85 üzrə ( “Hidravlik yağlar. Təsnifatı və işarələnməsi”) hidravlik yağların işarələnməsi ilk hərfləri МГ(rusca- mineral,hidravlik), ikinci – rəqəmlərlə kinematik özlülük sinfini xarakterizə edir, üçüncü – hərflərə və istismar xassələrinə görə hansı qrupa aid olduğunu göstərir.
Luis Suarez
Ayaks Amsterdam
9 avqust 2007 tarixində, Ayaks Amsterdam Suarezi Groningen'dən 7.5 Milyon Avro qarşılığında transfer etdi. Suárez, 2007–08 mövsümündə 33 matça çıxdı və 17 qol qeyd etdi. Ayaks forması ilə ilk matçına 19 avqust 2007-ci ildə, Graafschap matçında geydi. Ayaks adına ilk qolunu də bu matçda qeyd etdi. Maç 8–1 Ayaksınqalibiyyəti ilə nəticələndi. 16 mart 2008 tarixində, Suárez karierinin və Ajax forması altında ki ilk hat-trick'ini Willem qarşısında etdi. Maç 4–1 Ajax qalibiyyəti ilə nəticələndi. KNVB Kubokunda Suárez ilk matçına 26 sentyabr 2007 tarixində, Kozakken Boys qarşısında çıxdı. Maç 2–1 Ayaksın qalibiyyəti ilə nəticələndi. Suarezin KNVB Kubokunda ki ilk qolunu 16 yanvar 2008 tarixində Breda'ya qarşı 2 qol vuraraq qeyd etdi. Suárez, 2008–07 mövsümündə 31 matça çıxdı və 22 qol qeyd etdi. 12 aprel 2009 tarixində, Ajax forması altında və karierinin 2.hat-trick 'ini Willem'e qarşı etdi. Maç 7–0 Ajax qalibiyyəti ilə nəticələndi. UEFA Avropa Kubokunda Suárez ilk matçına 18 sentyabr 2008 tarixində, Borac Cacan qarşısında çıxdı. Suárez UEFA Avropa Kubokunu ilk qolunu də bu matçda qeyd etdi. Maç 4–1 qalibiyyət ilə nəticələndi. Suárez, 2009–10 mövsümündə 13 matça çıxdı və 7 qol qeyd etdi. Waalwijk və Venlo matçlarında da hat-trick etmə sayını 4-ə yüksəltdi. Venlo və Roda matçlarında 4 qol vuraraq müvəffəqiyyətli performansını davam etdirdi. 23 dekabr 2009 tarixində, KNVB Kubokunda Wezep ilə qarşı-qarşıya gələn Suárez 6 qol qeyd etdi və matç 14–1 qalibiyyət ilə nəticələndi.
Milli komanda karyerası
Uruqvay milli futbol komandasında indiyə qədər ən çox qol vuran futbolçudur. Uruqvay yığmasında 91 oyunda meydana daxil olan Luis Suarez 47 qol vurub.
Andreas Vezali
Andreas Vezali bəzən Andrey Vezaliy (, ; 31.12.1514, Brüssel,  — 15.10.1564, Zakinf, Venesiya respublikası) — anatom-həkim, V Karlın və sonralar II Filippin şəxsi həkimi. Yatro kimyanın banisi əlkimyaçı-həkim, anatomiya elminin əsasını qoyan Paraselsin kiçik yaşlarında ikən müasiri, zəmanəsinin böyük humanist insanlarından biri olmuşdur.
Həyatı
Vezali Andris van Vezel Vitink adı ilə (yaş kağızına əsasən) 31 dekabr 1514 ci ildə Brüsseldə doğulmuşdur. Onun babası Reyn çayı sahilindəki Vezel şəhərində dünyaya gəlmişdir. Vezalinin atası tərəfindən olan ulu babası və babası saray təbibləri olmuşlar. Atası imperator Maksimilyanın sarayında əczaçılıq etmişdir. 1530 cu ildə Vezali Müqəddəs Roma imperiyası Lyoven universutetində dilçilik və humanitar elmlər üzrə dərs alır. 1531 ci ildə təhsilini tibb üzrə davam etdirir. 1533 cü ildə Parisə gələrək Monpele universitetində o, Migel Servet, Jak Dübua və Yohan Vinter ilə birlikdə Qalenin təbabət və fəlsəfəsini öyrənir. Əsasən İtaliyada Padova, Bolonya və Piza universitetlərində professor kimi çalışmış və dərs demişdir. Meyiti yararaq insan orqanizmini öyrənən ilk anatomlardan sayılır. Sözün həqiqi mənasında Vezali müasir anatomiya elminin əsasını qoyanlardan biri və birincisidir. 1536 cı ildə imperator V Çarlz Fransaya hücum edir. Müharibənin başlanması onun Parisdə bakalavr dərəcəsi almağına mane olur və məyus halda Lyoven universitetinə geri dönərək təhsilini orada bitirir. Antik müəllif Qalenin təbabətdə o zaman qəbul edilmiş işləri ilə xüsusən onun insanın quruluşu haqqındakı fikirləri ilə tanış olduqdan sonra, Vezali onun 200-dən artıq səhvini düzəldərək, doqmatik anatomiyaya kökündən zərbə vurmuş olur. O, dişlərin kəsici, azı və çeynəmə təsnifatını verərək, Aristotelin kişinin 32 qadının isə 28 dişə malik olduğu mülahizəsinin səhv olduğunu göstərmişdir. O dövrdə meyitin yarılması qəti qadağan olunduğundan öz işi üçün meyitləri gizlin yolla qəbirstanlıqdan əldə edirdi. 1537 ci ildə ilk dəfə meyitin yarılmasını nümayiş etdirir. Elə həmin il 860 — 925 ci illərdə yaşayıb yaratmış fars alimi təbib Məhəmməd ibn Zəkəriyə əl-Razinin əsərləri haqqında özünün ilk elmi mülahizə və düşüncələrini: “Paraphrasis ad nonum librum Rhazae” və ya “Başdan topuğadək olan xəstəliklərin müalicəsi” adlı ilk broşürünü yazır. Şimali İtaliyaya gələn Vezali 3 dekabr 1537 ci ildə Padava universitetində doktor dərəcəsi alaraq orada cərrahlıq və anatomiya üzrə professor seçilir.
1537 ci ildə Venesiyaya gələn Vezali ilk dəfə plevrit xəstəsini müalicə edir. Bu uğurdan sonra Venesiya senatı onunla şəhər hospitalında işləmək üçün beş illik cərrahlıq üzrə professorluq müqaviləsi bağlayır. Vezalinin aponentləri onun Qalenin işlərinə kölgə saldığına görə Padova universitetindən kənarlaşdırmağa nail olurlar. Vezalinin müəllimi olmuş Yakob Silviy onu “Vezanus” — ağılsız adlandırırdı. Yakob Silviy “Hipokrat və Qalenin anatomik işlərini ağılsızın təhriflərdən qorumaq” platforması ilə ona qarşı çıxır. Əsərə mənfi rəy verməsinə və onu Qalendən üzr istəməyə çağırmasına qarşı Vezalinin Yakob Silviyaya yazmış olduğu qətiyyətli məkubu arxivdə saxlanılmaqdadır.
Sonra o, İspaniya kralının sarayında cərrahlıq edir. Qüdsə etdiyi zəvvar səfərindən dönərkən gəminin Zakinf adası yaxınlığında qəzaya uğraması nəticəsində həlak olmuşdur.
Belə təxmin edilir ki, meyid adı ilə letargiya vəziyyətində olan xəstəni yararkan öldürdüyünə görə Vezali ispan inkvizisiyası tərəfindən ölümə məhkum edilmişdir. II Filippin işə qarışması nəticəsində onun cəzası zəvvar səyahəti ilə əvəz edilmişdir. Müasir tarixçilər bu tarixçənin uydurma olduğunu deyirlər.
Aşkar meyityarma
1539 — 1540 cı illərdə Vezali Bolonyada Şolar universitetində meyitin yarılaraq təftişini təşkil edir. İlk mühazirəni isə San Salvador kilsəsində edir. Bundan sonra San Fransisko kilsəsinin dəstəyi ilə ilk meyid təftişlərini geniş auditoriyaya təqdim etmək məqsədilə anatomiya səhnələri təşkil edir. Mühazirələrdə iştirak etmiş leginçalı alman tələbə Baltazar Heseler (1508/9–1567) yazırdı ki, Vezali 200 nəfər dinləyici qarşısında yarılmış meyitin 150 saatlıq təftişini təşkil etmişdir.
Vezali hesa edirdi ki, anatomiyanı öyrənmək üçün düzgün yol cahil bərbələrin mülahizələrinə qulaq asmaqdan deyil, meyit üzərində praktik müayinələr, təftişlər aparmaqdan keçir. Bu məqsədlə o, latınca olan sevimli ifadəsini işlədirdi.
“İnsan orqanizminin quruluşu haqqında yeddi kitab”
Vezali 1538—1543 cü illərdə üzərində işlədiyi “De corpore humani fabrica libri septem” (“İnsan orqanizminin quruluşu haqqında yeddi kitab”) əsərini  nəhayət 1543 cü ildə Bazeldə Yohann Herbstin tipoqrafiyasında çap etdirir. Bu əsərdə o, anatomiya elminin naliyyətlərini sistemləşdirmişdir. Əsər yeddi cilddən (kitabdan) ibarətdir.
thumb|right|250px|“De corpore humani fabrica” — [[V Karla təqdimat üçün kitabın  əllə rənglənmiş ilk nüsxəsi.]]
9999x150px 9999x150px 9999x150px 9999x150px 9999x150px 9999x150px
Əsərə Vezlinin kitablarının əsas illüstratoru, Tisian Veçellionun tələbəsi olmuş, rəssam Yan Stefan van Kalkarın çəkmiş olduğu 300 rəsm daxil edilmişdir. Kitabın giriş hissəsində Qalenin mülahizələrinin əsassız olduğunu, anatomik təsəvvürlərinin heyvan cəmdəkləri üzərindəki təftişlərə istinad edildiyini və insan üçün heç də qəbul edilməz olduğunu yazır İlk anatomiya kitabı hesab olunan bu əsər əsasən Vezakinin Padava universitetində oxuduğu mühazirələr əsasında yazılmışdır. Vezali öz mühazirələrini əyani olaraq meyid uzərində illüstrativ şəkildə əsaslandırırdı. Kitabda insan bədəninin quruluşu ilə yanaşı orqanlar da tədqiq olunurdu. Kitabda Qalenin kobud səhvlərini düzəltməyə çalışan Vezali göstərirdi ki, qan dövranının mərkəzi Qalenin dediyi kimi qaraciyər deyil məhz ürəkdir. Lakin Vezali də səhvən bu kitabda Qalen kimi arterial və venoz sistemdə olan qanı ayrı-ayrı mayelər olduğunu hesab edirdi. Bu səhv sonralar 1628 ci ildə Uilyam Harvey tərəfindən  “venoz qapaqcıqları” əsərində izah edilərək düzəldilmişdir. Vezali ilk olaraq düzgün qaydada piylik haqqında məlumat verərək onun mədə, dalaq, yoğun bağırsaqla əlaqəsini və mədə çıxacağının quruluşunu təsvir etmişdir. Bundan başqa Vezali kor bağırsaq və soxulcanabənzər çıxıntı haqqında, divararalığı üzvləri haqqında düzgün qeydlər etmişdir. Vezali ürək sistolası ilə arteriyalar üzərindəki nəbzin sinxronluq təşkil etdiyini öz əsərində göstərmişdir.
Kitabın ikinci nəşri 1555 ci ildə işıq üzü görür. Braun univeritetində kitabın insan dərisinə cildlənmiş bir nüsxəsi saxlanılmaqdadır. Kitabın üzü qızıla çalan açıq qəhvəyi rəngdə dir. İnsan dərisinin uzlük kimi istifadə olunmsı XIX əsrlərə qədər mövcud olmuşdur. Bu məqsədlə material edam edilmiş insanların cəsədindən əldə edilirdi. Kitabda üskükotu haqqındakı məlumat indiyə qədər aktuallığını itirməmişdir. Üskükotundan alınan qlikozidlər ürək çatışmazlığında hələ də istifadə olunmaqdadır.
Vezali özünün “İnsan orqanizminin quruluşu haqqında yeddi kitab”ından başqa məşhur altı anatomik tablo — tərtib etmişdir. Bura müxtəlif üç vəziyyətdə sklet şəkli və üç daxili üzvlərin və damarların şəkilləri daxildir. Dünyada birinci dəfə insan skeletinin (başı kəsilərək edam edilmiş bir qatilin skeletini) 1548 ci ildə Vezali hazırlamışdır.
Qalendən başqa birinci anatomik əsəri XIV əsrin əvvəllərində Baloniya universiteti professoru Mondino de Lyutsi yazmışdır; o, yalnız iki insan meyiti yarmışdır. O, günah etməkdən qorxaraq kəllə sümüklərini müayinə edə bilməmişdir. Yalnız Vezali o vaxta qədər toplanmış bütün məlumatı, Qalendən qalmış irsi təftiş edərək yeni anatomiya tərtib etmiş və sistemə salmışdır.
Nan (Fransa)
Nan  — Fransa da kommuna, Cənub-Pireneylər regionunda yerləşir. Departament — Averon. Nan kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Miyo.
Kommuna təxminən Paris dən 550  km cənubda yerləşir.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 920 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 470 nəfər (15-64 yaş) arasında 339 nəfər iqtisadi fəal, 131 fəaliyyətsiz (fəaliyyət göstərici 72.1%, 1999-cu ildə 71.3%) idi. Fəal 339 nəfərdən 318 nəfəri (172 kişi və 146 qadın), 21 nəfəri işsizdir (5 kişi və 16 qadın). 131 fəaliyyətsiz 33 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 63 nəfər təqaüdçü, 35 digər səbəblərə görə hərəkətsizdir.
Şovri
Şovri — Fransada bələdiyyə, region — İl-de-Frans, departament  — Val-d'Uaz, rayon — Pontuaz, kanton — Taverni. Əhalisi — 278 nəfər (1999).
Bələdiyyə Paris şəhərinin təxminən 23  km şimalında, Serji bələdiyyəsinin 15 km şərqində yerləşir.
Demoqrafiya
Əhalinin dinamikası (Cassini и INSEE ):
XIV Dalay Lama
XIV Dalay Lama (Nqaqvanq Lovzanq Tençzin Qyamçxo, ; ) — Tibet, Monqolustan, Buryatiya, Tuva, Kalmıkiya və digər regionlarda yaşayan buddistlərin dini lideri. Sülh üzrə Nobel mükafatı laureatı (1989). 2006-cı ildə ABŞ-nin ali mükafatı sayılan - Konqressin Qızıl medalı ilə təltif olunmuşdur. 2011-ci il 27 aprelə qədər o sürgündə olan Tibet hökumətinə başçılıq etmişdir (onu Lobsanq Sanqay əvəz etmişdi).
Bioqrafiya
XIV Dalay Lama, Tençzin Qyamçxo tibet xalqının dini lideri hesab olunur. Tibet buddistləri Dalay Lamanın Avalokiteşvara (Çenrezi), Bodxisatva iztirabın Yerdəki təcəssümü hesab edirlər. Onlara görə, Dalay Lama insanlara xidmət etmək üçün dünyaya gəlmişdir.
Erkən illəri
XIV Dalay Lama 6 iyul 1935-ci il tarixində Tibetin şimal-şərqində yerləşən Amdo vilayətinin geniş vadisində təpədə yerləşən balaca və kasıb Takçer adlı kənddə kasıb bir ailədə anadan olmuşdur. İndi bu ərazilər Çinin əyaləti olan Çinxayın tərkibinə daxildir. Onun atası və anası kənddə yaşayan digər 20 ailə kimi ( bəzi etnik çin ailələrini çıxmaq şərtilə) yulaf, buğda və kartof yetişdirməklə məşğul olurdular. O, anadan olarkən ona Lhamo Thondup ("arzuları yerinə yetirən ilahə". Tibetdə ad seçərkən körpənin cinsinə baxmırlar, ona görə Dalay Lama qadın adı almışdı.Bu haqda özü yumorla xatırlamışdı.)adı verilmişdi. O, ailədə 16 uşaqdan 9-cusu idi. XIV Dalay Lama  "Mənim yurdum və mənim xalqım"  adlı öz avtobioqrafiyasında belə yazmışdır: "Əgər mən varlı aristokratik ailədə anadan olsaydım, mən kasıb tibetlilərin arzu və hisslərini hiss edə bilməyəcəkdim. Sadə mənşəyim sayəsində mən onları başa düşür,onların fikirlərini duyuram və onların rifahını yaxşılaşdırmaq üçün əlimdən gələn hər şeyi etməyə çalışıram".
1909-cu ildə XIII Dalay Lama özünün müqəddəs yerlərə ziyarəti zamanı Takçer kəndinə baş çəkir. O, bu yerlərin gözəlliyinə heyran qalraq bura yenidən qayıdacağını söyləyir. 1937-ci ildə XIII Dalay Lamanın vəfatından sonra kəndə bir qrup lama yeni təcəssümü axtarmağa gəlirlər. Müvafi sınaqlardan sonra (ona əvvəlki Dalay Lamanın əşya və oyuncaqlarını göstərəndə "Bu mənimdir, bu mənimdir!" demişdir) 2 yaşlı Lhamo Thondup əvvəlki Dalay Lamanın reinkarnasiyası elan olundu. XIV Dalay Lama özü bəzən inkarnasiyaların həqiqi olmadığını söyləmişdir. O özünün V Dalay Lamanın ( Tibetdə onu xidmətlərinə görə, "Böyük Beşinci" adlandırırdılar) təcəssümü olduğunu bildirmişdir, çünki uşaqlıqda onun bu Dalay Lamanın həyatı ilə bağlı çoxlu yuxuları olmuşdur.
Takçer kəndinin yerləşdiyi şərqi Tibet Çinin nəzarəti altında idi. Tibet hökuməti ilə yerli administrasiya arasında uzun danışıqlardan sonra 1939-cu il 10 iyul tarixində 4 yaşlı Lhamonun böyük karvanla Tibetin paytaxtına yollanması üçün icazə alınmışdı. 3 aydan sonra, 1939-cu ilin oktyabrında karvan artıq Lhasada idi.
Gənc Dalay Lama Britaniya Hindistanının təqibindən qaçaraq 7 il Tibetdə yaşamış məşhur avstriyalı alpinist,yazıçı, SS zabiti və Nasist-sosial partiyasının üzvü olan Henrix Xarrerlə tanış olmuşdur. Xarrer 10 yaşlı Dalay Lamaya tibetlilər üçün qəribə sayılan qərb dövlətləri haqda çoxlu şeylər danışmışdır. Bu faktdan istifadə edən müasir çin propaqandası Dalay Lamanın guya nasistlərlə əlaqəsi olduğunu bildirmişlər. Sonralar Dalay Lama özü nasistlər haqda heç nə eşitmədiyini bildirmişdir. 220px|thumbnail|right|Gənc Dalay Lama
Taxta çıxması və təqib
1940-cı il 22 fevral tarixində Tibetin paytaxtı Lhasa şəhərində taxta çıxmışdır. 1949-cu il və 50-ci illərdə çin kommunistlərinin Tibetə zorla soxulması nəticəsində Dalay Lama 9 il Çin mərkəzi hökuməti ilə dinc şəkildə birgə yaşamaq üçün danışıqlar aparmışdır. Anti Çin üsyanından sonra o 1959-cu ildə o Lhasanı tərk edərək Hindistana sığınacaq axtarmağa qaçır.
Təhsili
Dalay Lama 6 yaşından 25 yaşına qədər qeşe-laharamba ("buddist fəlsəfə doktoru") yüksək alim dərəcəsini almışdır. 24 yaşında o Tibetdə yerləşən 3 əsas monastr universitetdə imtahan vermişdir: Drepunq, Ser və Qanden universitetlərində. O, sonuncu imtahanlarını hər il Lhasada keçirilən ibadət mərasimi vaxtı 1959-cu ilin qışında vermişdir. İmtahan gününün səhərisi Dalay Lama məntiqdən 30 alimə imtahan vermişdir. Günün ikinci hissəsində o, 15 alimlə fəlsəfə haqda disput aparmışdır. Axşam 35 alim ona monax intizamı və metafizikası haqda suallarla imtahan etmişdir. Dalay Lama 20 000 alim-monaxın iştirakı ilə qeşe-lharamba dərəcəsini almışdır.
Ölkəyə rəhbərliyi
1949-cu ildə Tibet-Çin münasibətləri kəskinləşdi. Çin hökuməti Tibetin Çinin ərazisi olduğunu iddia edirdi. Dalay Lama yazırdı: " 1912-ci ildən 1950-ci ilə qədər Tibet de fakto dövlət olmuş və hər hansı bir dövlətdən asılı olmayaraq bizim statusumuz 1912-ci ildə olduğu kimidir". 1950-ci il 17 noyabr tarixində Çin Xalq - azadlıq qoşunu Şərqi tibetə soxularaq, vəziyyəti gərginləşdirir. 1950-сi ildə Hindistanın Xarici İşlər Nazirliyi Pekinə belə bir nota göndərmişdir: "İndi Çin hökuməti Tibetə soxulması nəticəsində çətin ki sülh danışıqları bağlanılsın və tibet xalqı buna görə daima qorxu içində yaşayacaqdır."
2001-ci ildə Tibet tarixində ilk dəfə Kalon Tripa ( baş nazir) vəzifəsi üçün demokratik seçkilər keçirilmişdir. Dalay Lamanın intervusundan: "2001-ci ildə biz demokratik seçkilər vasitəsilə baş naziri seçdik, bu andan etibarən mən yarı cəhətdən istefada sayılıram.Dalay Lamanın növbəti təcəssümlərində o artıq siyasi hakimiyyətə başçılıq etməyəcəkdir. Dalay Lama institutunun mövcud olub -olmamasını tibet xalqı özü gələcəkdə seçəcəkdir". 2011-ci ilin martında Dalay Lama Tibet siyasi rəhbərliyindən getdiyini bildirmişdir.
Ahimsa zonası. Sülh üzrə Nobel mükafatı alması
1987-ci ilin sentyabrında Dalay Lama Ahimsa zonası və ya Sülh zonası adlı siyasi proqram irəli sürmüşdür. O, bu proqramda Tibetdən başlayaraq Yer kürəsini demilitirasiya zonasına çevrilməsi ideyasını bildirmişdir. Proqramda Tibet hər bir silahdan azad olunan və təbiətlə insan arasında harmonik mövcud olan yer kimi göstərilir. Bu planı irəli sürdüyünə görə, XIV Dalay Lama 1989-cu ilin oktyabrında sülh üzrə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür.
Divani-hikmət
"Divani-hikmət" (Hikmət evi) - ilk ədəbi məclis
Divan-ı Hikmətin fəal üzvləri:
Nyu-York Müasir İncəsənət Muzeyi
Nyu-York Müasir İncəsənət Muzeyi (Museum of Modern Art, qısaldılmış şəkildə MoMA) — dünyanın ilk və ən cox ziyarətçisi olan, bir çox oxşar muzeylər üçün etalon rolunu oynayan müasir incəsənət muzeylərindən biri. Tamaşaçılarının sayına görə Amerika Birləşmiş Ştatlarında üçüncü, dünyada ilk iyirmi muzeyi arasında yer tutur. 2013-cü ildə Nyu-York Müasir İncəsənət Muzeyini 3 066 337 nəfər ziyarət etmişdir. Nyu-Yorkun ən görməli yerlərindən biridir.
Tarixi
Nyu-York Müasir İncəsənət Muzeyi (MoMa) 1928-ci ildə Rokfellerlər ailəsinin himayəsi və köməkliyi nəticəsində Manhetten binasının idarə binasının 6 zalında təşkil olunmuşdur. Muzeyin ilk direktoru sənətşünas Alfred Barr olmuşdur. Muzeyin müasir binasının tikintisinə 1939-cu ildə başlanılmışdır, 1950-ci illərdə Filipp Consonun "beynəlmiləl üslub"unda tikilmişdir. Nyu-York Müasir İncəsənət Muzeyində 1980-cı və 2000-ci illərdə yenudənqurmalar nəticəsində muzeyin sahəsi bir neçə dəfə genişlənmişdir.
Muzeyin eksponatları arasında Van Qoqun "Ulduzli gecə", Matissanın "Rəqs", Pikassonun "Avinyon qızları", Salvador Dalinin "“Yaddaşın əzmi” və ya “Yaddaşın sabitliyi” əsərləri vardır ki, onlarsız XX əsr dünya incəsənətini təsəvvür etmək mümkün deyildir.
1947-ci ildə Nyu-York Müasir İncəsənət Muzeyinin (MoMa) rəhbərliyi Nyu-Yorkun "Metropoliten" muzeyi arasında müasir incəsənət əsərləri kateqoriyasından klassik incəsənət əsərləri kateqoriyasına keçirilmiş əsərlərin Nyu-York Müasir İncəsənət Muzeyindən (MoMa) "Metropoliten" muzeyinə təhvil verilməsi haqqında müqavilə imzalanmışdır. Əgər bu müqavilə 6 il sonra ləğv olunmasaydı, bu gün Nyu-York Müasir İncəsənət Muzeyi (MoMa) müasir incəsənətin klassikinə cevrilmiş külli miqdarda əsərlərdən məhrum olacaqdı.
Artemisia scopiformis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
İstinadlar
Artemisia scopiformis Artemisia scopiformis
Cəbrayıl rayonu
Cəbrayıl rayonu — Azərbaycan Respublikasında inzibati – ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Cəbrayıl şəhəridir.
Cəbrayıl rayonu 8 avqust 1930-cu ildə təşkil edilmişdir. 4 yanvar 1963-cü ildə ləğv edilərək Füzuli rayonuna birləşdirilmiş, 17 iyun 1964-cü ildə yenidən yaradılmışdır.
23 avqust 1993-cü il tarixində rayon Ermənistan ordusu tərəfindən işğal edilmişdir. İşğal nəticəsində rayona 13,928 milyard ABŞ dolları məbləğində ziyan dəyib. Cəbrayıllı məcburi köçkünlər respublikanın 58 rayonunun 2000-dək yaşayış məntəqəsində, çadır düşərgələrində, yük vaqonlarında və yataqxanalarda məskunlaşıblar.
4 oktyabr 2020-ci ildə rayonun mərkəzi və bir sıra kəndləri işğaldan azad olunaraq yenidən Azərbaycan torpaqlarına birləşdirildi.
Rayon əhalisi arasında ərazinin adının VIII əsrdə yaşamış Cəbrayıl atanın adından alması ilə bağlı fikirlər var. Amma Cəbrayıldakı saysız-hesabsız abidələrin, mağaraların, qalaların, bürclərin, məbədlərin qalıqları bu yaşayış ərazisinin yaşının daha qədim olmasından xəbər verir.
Coğrafi mövqeyi
Cəbrayıl Kiçik Qafqaz dağlarının cənub-şərqində, Gəyən düzü və Qarabağ silsiləsində yerləşir. Rayon cənubdan Araz çayı boyu İran İslam Respublikası ilə həmsərhəddir. Sahəsi 1049 kvadrat kilometrdir, ərazisi əsasən dağlıqdır. Araz çayının qırağı vaxtilə Tuqay meşələri ilə sıx olmuşdur. Arazboyu düzənliklərin torpaqları yüksək məhsuldarlığa malik tünd şabalıdı torpaqlardır. Məhsuldar olan Arazboyu torpaqlarda Cəbrayılın iri kəndləri — Böyük Mərcanlı, Soltanlı və s. yerləşir. Cəbrayıl rayonun ən yüksək zirvəsi Dağ Tumasdır (1580 m). Erməni işğalından əvvəl rayonda yaşı 400–500 olan 14 iri diametrli çinar ağacı, 104 kəhriz və 99 bulaq vardı.
Tarixi
Cəbrayıl ata VIII əsrdə yaşamış Sultan Əhməd adlı bir hökmdarın yaxın adamlarından biri olmuş və Ziyarət dağından Araz çayına qədər ərazilər Cəbrayıl ataya və onun övladlarına məxsus olub. Cəbrayıl kəndinin şimalında "Cəbrayıl ata" adı ilə məşhur olan bu məqbərənin uzunluğu 4,5 metr, eni 2,4 metr, hündürlüyü 1,8 metrdir ki, oradakı məzar və qədim yaşayış yerlərinin izləri indiyə qədər qalır. Digər mənbə və məlumata görə Cəbrayıl toponimi İslamda və monoteist dinlərdə Allahın ən yaxını olan Cəbrayıl adlı mələyin adı ilə əlaqədardır. Cəbrayıl sözü ərəbcə "Allahın qulu" deməkdir. Cəbrayıl ərazisi Midiya (e.ə VII–IV əsrlər), Əhəmənilər imperiyasının (e.ə IV–III əsrlər), Albaniya (e.ə IV–III əsrlər) dövlətlərinin tərkibində olmuşdur. Albaniya dövlətinin mövcudluğu zamanı rayonun ərazisi Pazkank, Əhristan və Dizaq adları ilə həmin dövlətin tərkibində olmuşdur. III–V əsrlərdə Dizaq mahalı Sasanilər tərəfindən işğal olunmuşdur. Xalq həyəcanından qorxan Sasanilər nəhayət Albaniyaya müstəqillik verdilər. VII əsrin ortalarında Cəbrayıl rayonunun ərazisi də Əməvilər xilafətinin tərkibinə qatıldı. Həm Babəkə qədər, həm onun dövründə, həm də ondan sonra ərəb istilaçılarına qarşı mübarizənin dayaq məntəqələrindən biri Cəbrayıl ərazisi olmuşdur. X–XI əsrlərdə (971–1086-cı illər) bu ərazilər Şəddadilər dövlətinin, XIII–XIV əsrlərdə Hülakülər dövlətinin, XIV əsrdən (1387-ci ildən) Teymurilər, XV əsrdən (1412-ci ildən) Qaraqoyunlu dövlətinin, həmin əsrin 1478-ci ilindən Ağqoyunlu dövlətinin, 1502-ci ilin əvvəlindən Səfəvilər dövlətinin, XVIII əsrin II yarısından və XIX əsrin əvvəllərində Qarabağ xanlığının tərkibində olmuşdur. XIX əsrin II yarısında və XX əsrin əvvəllərində Cəbrayıl kəndinə "Qraxdın" da deyilirdi. Bu, deyilənlərə görə, 1831-ci ildə rayonun Daşkəsən kəndində "Karantin" idarəsinin yaradılması və həmin idarənin Cəbrayıl kəndinə köçürülməsi ilə bağlıdır. Yerli əhali "Karantin" sözünü "Qraxdın" kimi tələffüz etmişdir. Bəzi mənbələrə görə isə "Qraxdın" sözü XVIII əsrdə Nadir şahın hakimiyyəti dövründə Azərbaycana köçmüş Cəlair türk qəbiləsinə mənsub olan Qıraqlı-Qıraxlı nəslinin adı ilə əlaqədardır.1841-ci ildə Cəbrayıl ərazisi mərkəzi Şamaxı şəhəri olan Xəzər vilayətinin, 1846-cı ildə isə Şuşa qəzasının tabeliyinə verilmişdir. Cəbrayıl da baramaçılıq, xalçaçılıq ilə məşhur olmuşdur. Qəzada 5 ipək fabrik olub. 1873-cü ildə Cəbrayıl və ona qonşu olan ərazilər Şuşa qəzasının tərkibindən çıxarılaraq Yelizavetpol quberniyasının tərkibində Cəbrayıl qəzası yaradılıb. Bu vaxt qəzanın ərazisi 6,63 min km², əhalisi 66.360 nəfər olmaqla indiki Cəbrayıl, Füzuli, Xocavənd, Qubadlı və Zəngilan rayonlarının ərazisini əhatə edib. 1876-cı ildə Cəbrayılda ilk rus məktəbi, 1912-ci ildə isə qızlar məktəbi açılıb. XIX–XX əsrin əvvəllərində Rusiya-İran dəmir yolu xəttinin Cəbrayıl ərazisindən keçən hissəsi çəkilib. 1905–1918-ci illərdə qəza Qaryagın qəzası adlandırılıb.
1930-cu il avqustun 8-də mərkəzi Cəbrayıl kəndi olmaqla, Cəbrayıl rayonu təşkil edildi. Rayonun ərazisi indiki hüdudları daxilində sahəsi 1050 km², əhalisi 24.300 nəfər olmuşdur.
İnzibati-ərazi bölgüsü
300px|thumb|right|Cəbrayıl rayonunun xəritəsi AzStat-ın 2013-cü ilə olan məlumatına əsasən de-yuri rayon ərazisində 1 şəhər, 4 qəsəbə və 92 kənd olmaqla 97 yaşayış məntəqəsi yerləşir. Onlar 1 şəhər 22 kənd inzibati ərazi dairəsi olmaqla 23 inzibati ərazi dairəsinə daxildirlər.
Cəbrayıl rayonunun inzibati-ərazi bölgüsü
Əhalisi
Rus imperiyası işğaldan sonra vergi yığmaq məqsədilə siyahı tərtib edərkən (1823-cü il) Cəbrayıllı tayfasında 17 tirə, 443 ev, 2200 nəfərdən ibarət əhalini qeydə almışdır. 2008-ci il siyahıya alınmanın nəticələrinə əsasən əhalinin sayı aşağıdakı kimidir.
Etnik tərkibi
1897-ci rusiya imperiyasının əhalisinin siyahıya alınması nəticələrinə əsasən Cəbrayıl qəzasının əhalisi 66.360 nəfər olmaqla indiki Cəbrayıl, Füzuli, Xocavənd, Qubadlı və Zəngilan rayonlarının ərazisini əhatə edib. Qəzanın əhalisinin 49.189 nəfəri (və ya 74,1%) yerli türklərdən, 15.746 nəfəri (və ya 23,7%) isə gəlmə ermənilərdən ibarət idi. Sovet dövründə Cəbrayıl rayonunun etnik tərkibi aşağıdakı kimi olub.
İqtisadiyyatı
Rayonun ərazisi sement istehsalı üçün qiymətli xammal ilə, mərmər və başqa tikinti materialları ehtiyatları, dəmir filizi, hətta neft yataqlarının olduğu da məlumdur. İşğaldan əvvəl rayonun iqtisadiyyatının əsasını heyvandarlıq, üzümçülük və baramaçılıq təşkil edirdi. Son illər 60 min tondan yuxarı üzüm istehsal olunurdu. Rayonda üzümün ilkin emalı üçün zavod, tikiş, xalça, cihazqayırma sexləri, ümumiyyətlə 8 sənaye obyekti mövcud idi.
Ermənistan işğalının nəticələri
Birinci Qarabağ müharibəsi gedişində Cəbrayıl əhalisi uzun zaman ərzində erməni işğalçılarına qarşı rəşadətlə vuruşmuşdur. İşğala qədər rayon ərazisi tam mühafizə olunmuş, bəzi hallarda qonşu Xocavənd rayonunun erməni işğalında olan bir sıra kəndləri rayon polis işçilərinin və yerli əhalinin iştirakı ilə Azərbaycan ordusu tərəfindən azad olunmuşdur. Ümumilikdə Xocavənd rayonunun Cəbrayıl rayonu ilə qonşu olan 15 kəndi düşmən işğalından azad edilmiş, onların bəzilərinə Ermənistan ərazisindən etnik mənsubiyyətinə görə deportasiya edilmiş soydaşlarımız yerləşdirilmişdir.
Çiçəkli (Sərab)
Çiçəkli - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Sərab şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Cəbrayıl rayonu
Ermənistan işğalının nəticələri
1993-cü ildə Azərbaycan ordusunun döyüş qabiliyyəti sarsılmış, ordu içinə siyasi ünsürlər daxil olmağa başlamış və bunun nəticəsində Ağdam rayonu işğal olunmuş, Cəbrayıl və Füzuli rayonlarının işğalı üçün real zəmin yaranmışdır.
Çiçəkli (Sərab)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 321 nəfər yaşayır (59 ailə).
Cəbrayıl rayonu
Ermənistan işğalının nəticələri
1993-cü ilin avqust ayı ərzində rayon ərazisində fövqəladə vəziyyət elan edilmiş, erməni işğalçıları Azərbaycan ordusunun hələ 1992-ci ilin yayında işğaldan azad etdiyi Xocavənd rayonun kəndlərini yenidən işğal edərək Cəbrayıl şəhərinə yaxınlaşmışdır. Avqust ayı ərzində Cəbrayıl şəhəri güclü atəşə məruz qalmış, düşmən ordusunun atdığı qrad mərmiləri şəhərin bir çox yerlərinə zərər vurmuş, əhali arasında ölənlər olmuşdur. 15 avqust 1993-cü il tarixdə düşmən ordusu Cəbrayıl şəhəri yaxınlığında yerləşən Daşbaşı yüksəkliyini ələ keçirirərək orada növbə çəkən 23 nəfər Cəbrayıl gəncini öldürmüş, onların meyidlərini tanınmaz hala salmışdır.
Ətirli balqabaq
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Çiçəkli (Sərab)
Coğrafi yerləşməsi
Sərab şəhristanının Mərkəzi bölgəsinin Əbərqan kəndistanında, Sərab şəhərindən 28 km cənub-qərbdədir.
Cəbrayıl rayonu
Ermənistan işğalının nəticələri
1994-cü il Horadiz əməliyyatı zamanı şəhər mərkəzinə və Xudafərin körpüsü istiqamətində milli ordu irəliləsə də, Cəbrayılın yalnız Cocuq Mərcanlı kəndi azad olundu.2 aprel 2016-cı il-in aprelində Cocuq Mərcanlı kəndində yerləşən Lələ təpə yüksəkliyi Dördgünlük müharibə zamanı Azərbaycan Ordusu tərəfindən işğaldan azad edilib.
27.09.2020-ci il tarixdə Azərbaycan Respublikası Milli ordusunun keçirdiyi əks-hücum əməliyyatı zamanı, Cəbrayıl rayonunun
Böyük Mərcanlı və Nüzgar kəndləri (27.09.2020-ci il);
03.10.2020-ci il tarixdə Mehdili, Çaxırlı, Aşağı Maralyan, Şəybəy və Quycaq kəndləri;
04.10.2020-ci il tarixdə Karxulu, Şükürbəyli, Çərəkən, Daşkəsən, Horovlu, Mahmudlu, Cəfərabad, Yuxarı Maralyan və Decal kəndləri və Cəbrayıl şəhəri Ermənistan və separatçı Dağlıq Qarabağ yarağlılarının işğalından azad olunmuşdur.
19.10.2020-ci il Soltanlı, Əmirvarlı, Maşanlı, Həsənli, Alıkeyxalı, Qumlaq, Hacılı, Göyərçin Veysəlli, Niyazqullar, Keçəl Məmmədli, Şahvəlli, Hacı İsmayıllı və İsaqlı kəndləri Ermənistan və separatçı Dağlıq Qarabağ yarağlılarının işğalından azad olunmuşdur.
20.10.2020-ci il tarixdə Safarşa, Həsənqaydı, Fuğanlı, İmambağı, Daş Veysəlli, Ağtəpə və Yarəhmədli kəndləri Ermənistan işğalından azad edilmişdir.
21.10.2020-ci il tarixdə Balyand, Tinli, Tulus və Papı kəndləri Ermənistan işğalından azad edilmişdir.
22.10.2020-ci il tarixdə Dərzili, Məstəlibəyli, Şıxlar və Sirik kəndləri Ermənistan işğalından azad edilmişdir.
23.10.2020-ci il tarixdə Dağ Tumas, Nüsüs, Xələfli və Minbaşılı kəndləri Ermənistan işğalından azad edilmişdir.
28.10.2020-ci il tarixində Qazanzəmi, Xanağabulaq, Çüllü, Quşçular və Qaraağac kəndləri Ermənistan işğalından azad edilmişdir.
30.10.2020-ci il tarixində Xudaverdili, Qurbantəpə, Şahvələdli və Xubyarlı kəndləri Ermənistan işğalından azad edilmişdir.
02.11.2020-ci il tarixində Çapand, Hacı İsaqlı və Qoşa Bulaq kəndləri Ermənistan işğalından azad edilmişdir
04.11.2020-ci il tarixində Mirək və Kavdar kəndləri Ermənistan işğalından azad edilmişdir.
07.11.2020-ci il tarixində Yuxarı Məzrə, Yanarhac, Qubadlının Qəzyan, Balasoltanlı və Mərdanlı kəndləri Ermənistan işğalından azad edilmişdir.
09.11.2020-ci il tarixində Hüseynalılar, Söyüdlü və Aşağı Sirik kəndləri Ermənistan işğalından azad edilmişdir.
Şəkillər
Erməni işğalında dağıdılmış Cəbrayıl rayonu
Cəbrayıl rayonunun abidələri
Cəbrayıl rayonu Azərbaycanın tarixi abidələri, eyni zamanda dini təyinatlı abidələri ilə zəngin rayonlarından hesab olunur. Rayonun köhnə qəbiristanlığında qədim yazılar yazılmış bir lövhə parçası aşkar olunmuşdur. Həmin yerdə, yolun qırağında isə iki başdaşı vardır. Başdaşılarının yuxarı hissəsində heyvan təsvirləri — dağ keçiləri və Qobustan qayaüstü təsvirlərini xatırladan müxtəlif tamqalar həkk edilmişdir. Cəbrayılın ətrafında müxtəlif bədii formaya malik qəbirdaşları vardır, onlardan qoç heykəli olan ikisi Azərbaycanın digər dağətəyi rayonlarındakı abidələrin analogiyasıdır. Cəbrayıl rayonunda müxtəlif türbələr — Dağtumas kəndində XIII–XVI əsrlərə aid türbə, Şıxlar kəndində yerləşən Şıxbaba türbəsi (XIV əsr), Xubyarlı kəndində XVI əsrə aid səkkizguşəli türbə və onlarla başqa tarixi-dini memarlıq nümunələri vardır.
Vahid Azərbaycan rəmzi kimi qəbul edilən Xudafərin körpüsü də Cəbrayıl rayonunda yerləşir. Bu körpü haqqında ilk məlumat VIII–IX əsrlərə aiddir. Xudafərin körpüsü Cənubi Azərbaycanla Şimali Azərbaycanın orta əsr şəhərlərini birləşdirən, karvan yolunun üstündə tikilib. O, həm də mühüm hərbi-strateji əhəmiyyət daşıyır. Araz çayının ən dar, qayalıqla əhatələnən yerində inşa edilmiş ilk körpü VIII əsrin sonu — IX əsrin əvvəllərindən başlayaraq, XIX əsrə kimi fəaliyyət göstərmişdir. Kərpic körpü isə XII əsrdə tikilmişdir. 23 avqust 1993-cü ildə Ermənistan silahlı qüvvələrinin işğalı nəticəsində rayonun yaşayış məskənləri ilə yanaşı, tarixi-dini abidələri də məhv olunmuşdur. Tarixi-dini abidələri
Tarixi memarlıq abidələri
Çiçəkli (Təbriz)
Coğrafi yerləşməsi
Təbriz şəhristanının Bostanabad bölgəsinin Səhənd kəndistanında, Bostanabad qəsəbəsindən 27 km cənub-qərbdədir.
Dalay Lama
Dalay Lama (, Vayli: ta la’i bla ma) — Kökləri 1391-ci ilə qədər gedib çıxan Tibet buddizmində Qeluq məktəbininin xəbər vermə xətti. Tibet buddizminə görə, Dalay Lama Avalokiteşvara və Bodxisatva iztirabın Yerdəki təcəssümüdür. XVII əsrdən 1959-cu ilə qədər Dalay Lama ölkənin paytaxtı Lhasa dan ölkəni idarə etmişdir. Bununla əlaqədar olaraq, Dalay Lamaya indi Tibet xalqının dini lideri kimi baxılır.
Media Factory
, keçmiş adı ilə — Yaponiya nəşriyyatı və Kadokawa Corporation şirkətinin brend şirkəti. Əsası 1 dekabr 1986-cı ildə qoyulmuşdur və baş qərargahı Tokionun Şibuya xüsusi rayonunda yerləşir. Media Factory Recruit şirkətinin filialıdır. Nəşriyyat ehtimal ki, ilk anime distribüteri olmuşdur ki, fansablardan lisenziyalaşdırdığı hər hansı animeni saytlarında yerləşdirməməyi xahiş etmişdir. 12 oktyabr 2011-ci ildə nəşriyyat Kadokawa Corporation tərəfindən 8 milyard yen qarşılığında satın alınmışdır. Nəşriyyatın öz nəşr etdiyi aylıq manqa jurnalı "Monthly Comic Alive" adlanır və ranobe imprinti də var: MF Bunko J. Media Factory həmçinin "39 açar" romanının Yaponiyada distribusiyası lisenziyasına malikdir. Media Factory 1 oktyabr 2013-cü ildə 8 şirkətlə birləşərək Kadokawa Corporation şirkətinin brend şirkəti olduqdan sonra kabuşiki qayşa olmağı dayandırmış və "Pokemon" anime serialından uzaqlaşmışdır.
Dalay Lama
Dalay Lamaya müraciətdə "Zati-müqəddəsləri" titulu istifadə olunur. Baxmayaraq, Dalay Lamanı Qeluq məktəbinin rəhbəri hesab edirlər, lakin bu məktəbə rəsmi olaraq Qanden Tripa rəhbərlik edir. "Dalay" monqol dilində "Əzəmətli" mənasında" "okean" deməkdir (Çingizxandan sonra hakimiyyətdə olan xanlar Dalay-xan titulunu daşıyırdılar. "Lama" (bla ma) isə sanskrit dilində "quru" sözünün ekvivalenti olaraq "müəllim" mənasını verir.
Media Factory
Anime serialları
Aşağıdakı anime və manqa başlıqları nəşriyyatın adı ilə bağlıdır.
Dalay Lama
Dalay Lamanın ölümündən sonra onun növbəti inkarnasiyasının axtarışına çıxırlar. Bu körpə müəyyən əlamətlərə malik olmalı və müəyyən testlərdən keçməlidir. Axtarışlar adətən bir neçə il davam edir. Sonra körpə Lhasaya göndərilərək təcrübəli lamaların rəhbərliyi altında təhsil alır. Dalay Lama və Pançen Lama (Dalay Lamadan sonra ikinci lama sayılır) bir-birinə müəllim-şagird kimi bağlı olurlar, kim böyükdürsə o, müəllim, balaca olan isə şagird olur. Dalay Lamanı həmçinin Tibetin lideri adlandırırlar.
Tarixi
1578-ci ildə monqol-tumetlərin başçısı Altan xan öz xalqı ilə birlikdə Qeluq məktəbinin yüksək titullu lamalarından birindən buddizmi qəbul edərək ona Dalay Lama titulunu verirlər. V Dalay Lama oyrat-qoşutların başçısı Quşi xandan dəstək alaraq XVII əsrdə Tibeti birləşdirməyə nail olur. O vaxtdan çinlilərin Tibeti 1959-cu ildə tutmasına qədər ölkəni idarə etmişlər. XIV Dalay Lama Çin Xalq Respublikası ərazisində yeni Dalay Lamanın doğulmayacağını və ola bilsin ki, ümumiyyətlə bundan sonra heç doğulmamasını bildirmişdir.
Dalay Lamaların Qış iqamətgahı (Beşinci Dalay Lamadan başlayaraq) Lhasada yerləşən Potala sarayı, yay dövründə isə Norbulinq sarayıdır. 1959-cu ildən başlayaraq Dalay Lama şimali hind şəhərciyi Dharamsalada yaşayır.
Yaqublu kəndi kurqanları
Yaqublu kəndi kurqanları — Oğuz rayonunun Yaqublu kəndi yaxınlığındakı kurqanlar.
Ərazidə qeydə alınan 9 kurqandan 4-nün yerüstü hissəsi təsərrüfat işləri aparılarkən dağılıb, ya da digər məqsədlər üçün istifadə edilib. Hazırda diametri 60 metr olan kurqanda tədqiqat işləri aparılır.
Arxeoloji materiallar bu abidənin Tunc dövrünün sonu, erkən Dəmir dövrünün əvvəllərinə aid olduğunu, həmin dövrlərdə bu regionun güclü iqtisadiyyata malik olduğunu, daxili və xarici ticarətin, sənətkarlığın, xüsusilə metal işləmə, dulusçuluq və digər sənət sahələrinin yüksək səviyyədə inkişaf etdiyini deməyə əsas verir.
Mullit
Mullit — mineral, Al4[6]Al4[4][O3(O0,5OHF)ïSi3AlO16]. Qatışıqları: Fe3+, Ti.