cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Çexoslovakiya
Çexoslovakiya İkinci dünya müharibəsindən sonra
1948-ci il fevral ayının 25-də prezident Beneş sağ partiyalardan olan digər nazirlərin də istefasını qəbul etdi. Özü də istefa verərək ölkəni tərk etdi. Ölkə Çexoslavakiya Xalq Respublikası adlandı. 1948-ci il mayın 5-də dövlət hakimiyyətinin ali orqanı olan Milli Məclisə seçkilər keçirildi. Yeniləşmiş Milli Cəbhə 88% səs aldı. Prezident K.Qotvald seçildi. Hökumətə isə A.Zapotski başçılıq etməyə başladı. 1948-ci il may ayının 9-da Çexoslovakiyanın yeni Konstitusiyası qəbul edildi. Müharibədən sonrakı ilk illərdə Çexoslovakiya SSRİ ilə dostluq əlaqələrini inkişaf etdirdi. 1946–1949-cu illərdə Çexoslovakiya Yuqoslaviya, Polşa, Bolqarıstan, Rumıniya, Macarıstanla dostluq, qarşılıqlı yardım və əməkdaşlıq haqqında müqavilə bağladı.
1948-ci ilin yayında ölkədə ikillik planın yerinə yetirilməsi qeyd edildi. Milli Məclis 1948-ci il oktyabrın 27-də 1949–1953-cü illəri əhatə edən beşillik planı bəyəndi. Topdansatış sənaye məhsulları buraxılışı 93%, maşınqayırma sənayesi məhsulları istehsalı isə təxminən 3 dəfə artdı. 1953-cü ildə kartoçka sistemi ləğv edildi. Əmək haqqı artdı, müxtəlif malların qiyməti aşağı salındı. 1949-cu ildə ölkədə vahid kənd təsərrüfat kooperasiyalarının təşkili haqqında Qanun verildi. Lakin kənd təsərrüfatı yenə də geridə qalmış sahə idi.
1956–1960-cı illəri əhatə edən ikinci beşillik plan müvəffəqiyyətlə yerinə yetirildi. Sənaye məhsulu istehsalının həcmi 1960-cı ildə 1949-cu illə müqayisədə 3,7 dəfə artdı. Maşınqayırma sənayesi məhsulları isə 6,6 dəfə artdı. Kənd təsərrüfatında sosialist bölməsi 87,4% təşkil edirdi. Slovakiyanın sənayeləşdirilməsi sahəsində mühüm addımlar atıldı. 1960-cı il iyulun 11-də yeni Konstitusiya qəbul edildi. Ölkə Çexoslovakiya Sosialist Respublikası adlandı. 60-cı illərdə Çexoslovakiya öz inkişafının yeni mərhələsinə qədəm qoydu. 1961–1965-ci illəri əhatə edən üçüncü beşillik plan qəbul edildi. Lakin bu plan lazımınca yerinə yetirilmədi. Belə ki, sənayedə artım 56% əvəzinə 29%, kənd təsərrüfatında isə 22,8% əvəzinə 7,4% oldu. Çexoslovakiyada 1953-cü ilə qədər hökumətə K.Qotvald başçılıq etdi. Ölümündən sonra onu Antonio Novotnı əvəz etdi. Respublikanın prezidenti isə A.Zapotski oldu. 1957-ci ilin noyabrında A.Zapotskinin ölümündən sonra ölkənin prezidenti A.Novotnı oldu.
Çexoslovakiyada 1968-ci il hadisələri
Çexoslovakiya hadisələri ilə əlaqədar 1968-ci il avqustun 5-də Bratislavada xüsusi müşavirə çağırıldı. 1968-ci il avqustun 21-də isə SSRİ və Varşava müqaviləsinin iştirakçısı olan 5 dövlətin (Rumıniyadan başqa) qoşunları oraya daxil oldu. Qərb dövlətlərinin hazırladığı "Zefir" əməliyyatı baş tutmadı. Hadisələrin qarşısı alındı. Çexoslovakiya hadisələri tarixə "Praqa baharı" kimi daxil oldu. SSRİ Çexoslovakiyada hakimiyyətə Qustav Qusakı gətirdi.
70–80-ci illərdə Çexoslovakiya sosialist ölkələri arasında ən inkişaf etmiş, əhalinin həyat səviyyəsi yüksək olan dövlətlərdən biri idi. 1977-ci ildə "yetmiş yeddilərin xartiyası" meydana gəldi. 1977-ci ilin sonunda Q.Qusakı Yakeş əvəz etdi. 80-ci illərin ortalarında SSRİ-də baş verən hadisələr Çexoslovakiyaya da təsir etdi. 1989-cu il noyabrın 17-də Çexoslovakiyada "məxməri inqilab" baş verdi. Parlament seçkilərində Vətəndaş forumu qələbə çaldı. 1989-cu ildə həmin forumun liderlərindən olan Vatslav Havel Çexoslovakiyanın prezidenti oldu. Dövlətin adı dəyişilərək Çex-o-Slovakiya adlandı.
Çexoslovakiyanın bölünməsi
1992-ci ilin iyununda Çexoslovakiyanı meydana gətirən Çex və Slovakiya respublikalarında ayrı-ayrı edilən seçkilərdən sonra iki respublikanın bir-birindən ayrılması gündəmə gəldi. 1993-cü il yanvarın 1-dən hər iki milli qurum ayrılaraq müstəqil dövlət kimi fəaliyyət göstərməyə başladı. Çexiyanın prezidenti yenə Havel, Slovakiyanın prezidenti isə Klaus oldu. 2008-ci ilin fevralında keçirilən seçkilərdən sonra yenə də prezident 66 yaşlı Klaus oldu. Çexiya 1999-cu ilin martında NATO-nun üzvü oldu. Hər iki dövlət BMT, Avropa Şurası, ATƏT və digər beynəlxalq təşkilatların üzvüdür. Slovakiya da 2004-cü ildən NATO-nun üzvüdür.
Çex Respublikasının bayraqları qədim Çexoslovak bayrağı ilə eynidır. Çexoslovakiyanın dağılmasından sonra Slovakiya yeni bayraq qəbul etdi, Çexiya isə bu bayrağı tarixi əlaqələrinə görə saxladı.
Ricoseius
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Antisfen
Antisfen (Ἀντισθένης) — Qədim yunan filosofu; Kinik məktəbinin yaradıcısı, Diogenin müəllimi.
Haqqında
Antisfen Afinalı əvvəl Qorgiasın, sonra isə Sokratın şagirdi və ən sadiq dostu olmuşdur. Sokrat təlimini inkişaf etdirən və yalnız tək fərdi şeylər haqqındakı biliyi həqiqət sayan kinik (Kiniklər) məktəbinin banisi Antisfen etikaya, siyasətə, idrak nəzəriyyəsinə, dil fəlsəfəsinə, ritorikaya, ədəbi tənqidə aid əsərlər yazmışdır. Sokratın vəfatından sonra Kinosarqda (kasıb ailələrin uşaqları oxuduğu gimnaziyada) öz məktəbini açmış və ellin mənbələrinə əsasən Sinoplu Dioqenin müəllimi olmuşdur.
Fəlsəfəsi
Antisfen fəlsəfəsində ümumi anlayışların mövcudluğu inkar edilir. O hesab edirdi ki, yalnız fərdi şeylər vardır. Antisfen deyirdi: "Mən atı görürəm, atlığı yox" və iddia edirdi ki, insanı görmək mümkündür, insanlığı yox. Hər bir fərdi şey haqqında demək olar ki, o vardır. Məsələn, "at atdır", "fil fildir". Ümumi şeylər isə yoxdur, onlar yalnız insan düşüncəsindədir. Bu baxımdan Antisfeni ilk nominalist (ümumi anlayışların mövcud olmasını inkar edən fəlsəfi cərəyan) adlandırmaq mümkündür. Bu problem sonralar orta əsr fəlsəfəsinin əsas mövzularından biri olmuşdur.
Antisfenə görə fəlsəfənin vəzifəsi insanın iç aləminin araşdırılmasından ibarətdir. Ərdəmə (xeyrə doğru yönəlmə) çatmaq, xeyirlə həyat sürmək həyatın mənasıdır ki, buna da abidliklə çatmaq mümkündür.
İnsan öz təbiətinə uyğun yaşamalı, şəxsi maraqlarını cəmiyyətin maraqlarından üstün saymalıdır.
Heyvanların (özəlliklə də itlərin) həyatı insanlar üçün təbii yaşamın nümunəsi olmalıdır. Ona görə də, Antisfenə "İt" (yun. κῠνικοί – kinik) ləqəbini vermişdirlər. Bu səbəbdən sonralar onun bütün ardıcılları kinik adlandırılmışdır. Ancaq başqa bir məlumata görə məktəbin adı Antisfenin dərs dediyi yerin adı ilə bağlıdır.
Eyni zamanda, Antisfen özünü hansısa dövlətin deyil, bütün dünyanın vətəndaşı elan etmişdir. Dini və ictimai qanunlar da onun tərəfindən inkar olunurdu.
Sparta
Sparta (Qədim Elence; Attika ləhcəsi: Σπάρτη Spártē, qədim Dor ləhcəsi: Σπάρτα Spártā) — klassik antik dövrdə ən çox „Λακεδαίμων" Lakedaimon olaraq adlandırılan şəhər. E.ə. II minilliyin sonunda Dori istilasından sonra Peloponnes (Mora) yarımadasında dorilər tərəfindən qurulan şəhər və şəhər dövləti. Yunanıstanda qədim dövlət.
Antisfen
Fəlsəfəsi
Antisfen kiniklərdən fərqli olaraq təəccübləndirici "utanmazlığı" təbliğ etməyərək və Platonla polemika apararaq stoik etikasının ritorik istiqamətinə təsir göstərmişdir. Xoşbəxtlik üçün ləyaqət (əxlaqi mükəmməllik) tək və kifayət şərt tanıyaraq, cah-calal və kef-səfaya nifrət etmiş ("bir dəfə kef çekməkdənsə ağlını itirmək yaxşıdır"), əzab çəkməyi səadət hesab edərək, Sokratın daxili azadlıq idealını təbliğ etmiş, afina cəmiyyətini, o cümlədən mövcud quldarlıq institutunu və qadınların cəmiyyətdə hüquq bərabərsizliyini tənqid etmiş, politeizmi ("təbiətən bir allah mövcuddur") rədd etmişdir. Antisfen etika, məntiq və epistomologiya üzərində işləyərək müəyyənlik nəzəriyyəsini təklif etmişdir.
Sparta
Tarixi
Spartanın tarixi şəhər-dövlətlərin siyasi təkamülündə istisnalıq təşkil edir. Spartalıların digər yunanlarla eyni kökdən gəlməsinə baxmayaraq, dövlət demokratik idarəçilik istiqamətində heç bir inkişafa nail olmamışdı. Bunun əvəzində, Sparta müasir elit diktatorluğa bənzər formada inkişaf etmişdi. Dövlət 6 əsrdən sonra mədəni cəhətdən də inkişafı dayandırmışdı. Ölkənin ətraf aləmdən təcrid olunması qismən bunun səbəblərindən biri idi. Şimal-qərbdən və Qərbdən dağlarla əhatələndiyinə və limanların azlığına görə Spartalıların ətraf dünyada yaşanan inkişafdan faydalanmaq şansı az idi. Bundan əlavə, azadlıq mübarizəsində xalqa yardım edəcək orta sinif yox idi. Sparta Yunanıstanın Lakoniya yaxud Lakedemoniya adlanan vilayətinin əsas şəhəri idi. Buna görə də Sparta bəzən Lakoniya (yaxud Lakedemoniya), spartalılar isə lakoniyalılar adlanırdı. Müasir dövrdə istifadə etdiyimiz “lakonik” sözünün kökü qədim spartalıların sözlərə qənaət etməsi faktına dayanır.
Peloponnes yarımadasının cənub-şərqində Lakoniya, cənub-qərbində isə Messeniya vilayəti yerləşirdi. Bu ərazinin torpağı çox münbit idi. E.ə. II minillikdə dorilər hücum edib Lakoniyanı tutduqdan sonra Sparta şəhərinin əsasını qoydular və özlərini spartalılar adlandırdılar. Spartalılar messeniyalılara qarşı uzun müddət mübarizə apardılar, e.ə.VII əsrdə onlara qalib gəldilər. Tabe olmayanlara ölkədən çıxıb getməyə icazə verdilər. Spartalılar yerli əhalinin çoxunu qula çevirdilər.
Qulları hilot adlandırırdılar. Azad adamlar spartalılara vergi verirdilər. E.ə. VI-VIII əsrlərdə Spartada quldarlıq dövləti yarandı. Burada xalq yığıncağı ahıl adamlardan ağsaqqallar şurası seçirdi. Onun üzvləri mühüm işlərə başçılıq edirdilər. Spartalılar ancaq hərbi işlə məşğul idilər. Qanun onların başqa işlə məşğul olmasına icazə vermirdi. Döyüş vaxtı onlar bir cərgəyə düzülüb nizələrini qabağa uzadır, irəli yeriyir, sanki divar hərəkət edirdi. Belə düzülüş falanqa adlanırdı. Spartalılar uşaq vaxtlarından sərt tərbiyə alır, bütün günü hərbi işlə məşğul olurdular. Spartalılar qısa və aydın danışırdılar. Belə danışıq lakonik danışıq adlanırdı. Sparta 30 ilə qədər davam edən Peloponnes müharibəsində (e.ə. 404-431) Afinaya qalib gəlmiş, bütün Yunanıstana hakim olmuşdu. E.ə. 146-cı ildə Romadan asılı vəziyyətə düşmüşdü.
Messeniyanın işğalı
Spartalılar mənşəcə şərqi Peloponnesdən gəlmiş işğalçı dorilər idilər. Onlar e.ə. 9-cu əsrin sonlarında bütün Lakoniyanı ələ keçirmiş, lakin bununla kifayətlənməmişdilər. Tayqet dağlarının qərbində Messeniyanın münbit çöllükləri yerləşir. Spartalılar oranı işğal etmək qərarına gəldilər. İşğal uğurlu oldu və Messeniya vilayəti Lakoniyaya birləşdirildi. Təxminən e.ə. 640-cı ildə messeniyalılar Arqosun ordusuna qoşuldular və üsyan başlatdılar. Lakoniya işğal edildi, lakin Arqos sərkərdəsinin ölümü və Tirtey dastanının vətənpərvər çağırışları spartalıları məğlubiyyətdən xilas edə bildi. Bu dəfə qaliblər heç kimə aman vermədilər. Onlar Messeniyanın torpaqlarıını ələ keçirdilər, dövlət idarəçilərinin bəzilərini öldürdülər, digərlərini isə sürgünə göndərdilər və əhalini qula (hilot) çevirdilər. Bundan sonra Spartanın xarici siyasəti müdafiəyönümlü oldu. Messeniya müharibəsindən sonra spartalılar xarici işğalların hilot üsyanına fürsət yaradacağından ehtiyat etdilər. Bu səbəbdən, Sparta özünü o vaxta qədər qazandıqlarını qoruyub saxlamağa həsr etdi.
Peloponnes müharibəsi
Afina e.ə. 478-ci ildə bir neçə yunan şəhəri ilə bərabər Deliya liqası adlanan hücum və müdafiə məqsədli ittifaq yaratdı. Farslarla aparılan müharibənin bitməsinə baxmayaraq, ittifaq illərlə qorunub saxlandı, çünki yunanların əksəriyyəti farsların geri dönməsi ehtimalından qorxurdu. Vaxt keçdikcə, Afina şəxsi istəklərinə görə ittifaqı tədricən hərbi-dəniz imperiyasına çevirdi. Afina öz məqsədləri üçün ümumi xəzinədəki pullardan istifadə etməyə başladı. Bu, qalan digər üzvlərin narazılığına səbəb oldu və nəhayət onlardan biri üsyan qaldırdı. Afina üsyanı yatırtdı, həmin şəhərin donanmasını zəbt etdi və işğal edilmiş ölkə kimi ona xərac kəsdi. Bu cür özbaşına davranış Afinanın heqemonluğunun bütün Yunanıstana yayılacağından ehtiyat edən Spartanın şübhələrini artırdı.
Müharibənin əsas səbəblərindən biri də Afina və Sparta arasındakı sosial və mədəni fərqlər idi. Afina demokratik, proqressiv, urban, imperialist, və elmi və mədəni cəhətdən inkişaf etmiş ölkə idi. Sparta isə aristokratik, konservativ, aqrar, provensial və mədəni cəhətdən geri qalmışdı. Bir-birindən bu qədər kəskin fərqlənən sistemlər yan-yana mövcud olanda münaqişənin baş verməsi qaçılmazdır. Afina və Sparta bir-birinə düşməncəsinə münasibət bəsləyirdilər. Afina Spartanı yontulmamış hesab edirdi. Spartalılar afinalıları şimali Peloponnes dövlətlərinin idarəsini ələ keçirməyə çalışmaqda və hilotları üsyan qaldırmağa təşviq etməkdə günahlandırırdılar. Münaqişənin başlanmasında iqtisadi amillər də böyük rol oynamışdı. Afina Siciliya və şimali İtaliya ilə əsas ticarət yolu olan Korinf körfəzini ələ keçirmək istəyirdi. Bu, Afinanı Spartanın əsas müttəfiqi Korinfin ölümcül düşməninə çevirirdi.
E.ə. 431-ci ildə başlayan və e.ə. 404-cü ilə qədər davam edən müharibə Afina üçün dəhşətli fəlakətlərlə nəticələndi. Afinanın ticarəti dağıldı, demokratiya devrildi, əhali isə dəhşətli qırğına məruz qaldı. Mənəvi tənəzzülü hərbi məğlubiyyətlər əvəz etdi. Xəyanət, rüşvətxorluq və vəhşilik son bir neçə il davam edən müharibənin gətirdiyi müsibətlər arasında idi. Afinalılar Milos adasının bütün kişi əhalisini qətlə yetirdi, qadınları və uşaqları isə qula çevirdilər. Nəhayət, Samos istisna olmaqla bütün müttəfiqlərini itirən və ərzaq ehtiyatı tükənən Afinanın təslim olmaq yaxud aclıqdan ölməkdən başqa seçimi qalmamışdı. Afina qarşısında qoyulan şərtlər dəhşətli idi; qalaların dağıdılması, bütün xarici əmlakın və donanmanın təslim edilməsi, hakim dövlət kimi Spartaya tabe olmaq.
Bütün Yunanıstan üzərində heqemonluğu
Sparta Afina üzərində qazandığı qələbədən sonra bütün Yunanıstanda hakimiyyəti ələ keçirdi. Spartanın dəstəklədiyi oliqarxiya bir sıra yunan şəhərində demokratiyanı əvəz etdi. Lakin Spartanın e.ə. 404 və e.ə. 371-ci illər arasında bütün Yunanıstan üzərində mütləq hakimiyyətini qoruyub saxlamaq üçün gücü və siyasi bacarığı kifayət etmədi. Bunun nəticəsində bir sıra yunan şəhərində vətəndaşlar arasında münaqişə başladı. Bu şəhərlərdə Spartanın əleyhinə olan demokratlar Spartanın dəstəklədiyi oliqarxlara qarşı üsyan qaldırdılar, bundan əlavə, Afina və Fiv şəhərində demokratlar Spartanın Yunanıstandakı heqemonluğuna son qoymaq üçün hakimiyyəti ələ keçirmişdilər. Fiv e.ə. 371-ci ildə Levktra döyüşündə Sparta qoşunlarını məğlub etdi. Lakin Fiv də Yunanıstanı uzun müddət idarə edə bilmədi. E.ə. 371-ci ildən e.ə. 338-ci ilə qədər dəyişən müttəfiqlər arasında aramsız döyüşlər davam etdi. Müharibə aparan tərəflər artıq tükənmişdilər. Yunan mədəniyyətinin möhtəşəmliyinin (ən görkəmli yunan filosofları Platon və Aristotel sayəsində yunan fəlsəfəsi təxminən e.ə. 390 və e.ə. 330-cu illər arasında öz zirvə dövrünü yaşayırdı) gec sönməsinə baxmayaraq, Yunanıstanın əsas şəhərlərinin hamısı tez bir zamanda hərbi və siyasi baxımdan zəifləmişdi.
Dövlət quruluşu
Sparta konstitutsiyası Qaranlıq əsrlərdəki köhnə sistemin formalarını qoruyub saxlayan dövlət quruluşunu dəstəkləyirdi. Lakin bir deyil, ayrı-ayrı yüksək rütbəli ailələri təmsil edən iki hökmdar var idi. Sparta hökmdarlarının hakimiyyəti məhdud idi. Onlar, əsasən, hərbi və dini lider idilər. Dövlətin ikinci orqanı iki hökmdar və 60 yaşdan yuxarı 28 zadəgandan ibarət şura idi. Bu orqan idarəçilik işlərinə nəzarət edir, yığıncağa təqdim etmək üçün qanun layihələri hazırlayır və cinayətin istintaqında ali məhkəmə kimi xidmət edirdi. Dövlətin üçüncü orqanı olan yığıncaq yetkinlik yaşına çatmış bütün kişi vətəndaşlardan ibarət idi, o, şuranın təkliflərini qəbul yaxud rədd edir və hökmdarlar istisna olmaqla bütün siyasi məmurları seçirdi. Sparta kontitutsiyasında ən ali dövlət orqanı 5 kişidən ibarət eforat adlanan şura idi. Eforlar əslində dövlətin özü idilər. Onlar şura və yığıncağı idarə edir, təhsil sisteminə və əmlakın bölüşdürülməsinə nəzarət edir, vətəndaşların həyatını senzuradan keçirirdilər. Eforatın bütün qanun layihələrinə veto qoymaq, yeni doğulmuş körpələrin talelərini həll etmək, şuradan əvvəl istintaq aparmaq və hətta dini işlər qaydasında getməsə, hökmdarları devirmək hüququ var idi. Buna görə də eforlar tərəfindən idarə edilən Sparta dövləti oliqarxiya hesab edilir.
Apella
Spartanın bütün tamhüquqlu, 30 yaşına çatmış vətəndaşlarının xalq yığıncağı. Əvvəllər Apellalar çarlar, sonralar isə eforlar tərəfindən çağırılırdı. Apella ali hakimiyyət orqanı hesab olunsa da, hüquqları gerusiya tərəfindən məhdudlaşdırılırdı. Apella gerusiya və eforların qərarlarını təsdiq və ya rədd edə bilər, lakin onları dəyişmək, yaxud təklif irəli sürmək hüququna malik deyildi. Qərarlar səsvermə yolu ilə qəbul edilirdi. Səsvermənin nəticəsini gerontlar müəyyən edirdilər. Apella çar və ya gerusiya tərəfindən buraxıla bilərdi. Apella qeyri-müntəzəm çağırılırdı, bu da Sparta oliqarxiyasının maraqlarına xidmət edirdi.
Sosial və ictimai həyat
Sparta əhalisi 3 əsas sinifə bölünürdü. Hakimiyyət spartalılara yaxud ilk işğalçıların varislərinə məxsus idi. Spartalılar tarix boyu bütün əhalinin ən çox 1/20 hissəsini təşkil etmişdilər, lakin bütün siyasi üstünlük onlara məxsus idi. İkinci sinif periyeki yaxud “ətrafda məskunlaşmışlar” idilər. Bu sinifin mənşəyi naməlumdur, lakin, çox güman ki, onlar bir vaxtlar spartalıların müttəfiqləri olmuş və Sparta hakimiyyətini könüllü şəkildə qəbul etmiş xalqlar idilər. Hakim sinif və hilotlar arasında bufer əhali rolunu oynayan periyekilərə xidmətlərinin əvəzi olaraq ticarət və sənətkarlıqla məşğul olmağa icazə verilirdi. Ən alt təbəqə isə torpaq mükəlləfiyətli hilotlar yaxud qullar idi. Bu siniflər arasında yalnız periyekilər rahatlıq və azadlıqdan nəzərəçarpan dərəcədə zövq ala bilirdilər. Hilotların iqtisadi vəziyyəti o qədər də ağır deyildi, onlar sahiblərin mülkündə istehsal etdikləri məhsulun bir hissəsini özlərinə götürə bilərdilər, lakin onlarla mənəvi cəhətdən alçaldıcı rəftar edildiyinə görə tez-tez üsyan qaldırırdılar. Üsyanın qarşısını almaq üçün gənc spartalılar bəzən hilotlar arasında gizlin şəkildə yaşamağa göndərilirdi, onlar istədikləri şəxsi öldürmək hüququna malik gizli polislər idilər.
Spartiat sinifində doğulan şəxslər həyatları boyunca şərəfli qulluğa məhkum edilirdi. Sərt qaydalara tabe olmağa və şəxsi istəkləri qurban verməyə məhkum edilmiş spartalılar böyük maşındakı kiçik vintə bənzəyirdilər. Spartalı uşaqlar doğulanda möhkəmlik testindən keçir, zəif hesab edilən körpələr isə bir təpənin zirvəsində ölümə tərk edilirdi. Spartalı kişilərin təhsili, demək olar ki, hərbi təlimlə məhdudlaşırdı. Hərbi təlimlər yeddi yaşdan başlayır, oğlanları müharibəyə hazırlamaq və möhkəmlətmək üçün rəhimsiz cəzalar verilirdi. 20 yaşından 60 yaşına qədər bütün kişilər, demək olar ki, bütün vaxtlarını dövlət xidmətinə həsr edirdilər. Evliliyin məcburi olmasına baxmayaraq, az sayda ailə var idi; gənc kişilər kazarmalarda yaşamalı idilər. Onlar 30 yaşından sonra hələ də hərbi yeməkxanalarda yeməli idilər. Kişilər həyat yoldaşlarını güc rəmzi olaraq toy gecələrində qazanırdılar. Onlar qadınlarını sonra çox az görürdülər, bəzən kişilər “həyat yoldaşlarının üzünü gün işığında görməzdən əvvəl uşaq sahibi olurdular” (Plutarx, “Likurq”, Görkəmli kişilərin həyatı 1, 81). Güclü övladlar dünyaya gətirmək qadınların əsas vəzifəsi idi, lakin analar övladlarının dövlətin malı olması faktını qəbul etməli idilər. Spartalılar bu çətinliklərə və məhrumiyyətlərə etiraz etmirdilər. Çox güman ki, hakim sinif statusu onlara sərt qaydalar və hüquqların təkzibini unutdururdu.
İqtisadi həyat
Spartanın iqtisadi quruluşu, demək olar ki, tamamilə hərbi məhsuldarlıq və vətəndaş sinifinin hakimiyyətinə istiqamətlənmişdi. Ən yaxşı torpaqlar dövlətə məxsus idi və bərabər hissələrə bölünərək spartiat sinifinə verilirdi. Torpaq satıla, bağışlana və dəyişdirilə bilməzdi. Lakin sonralar torpağın satışına və dəyişdirilməsinə icazə verildi, bunun nəticəsində bəzi vətəndaşlar varlandılar. Torpağın becərilməsi ilə məşğul olan hilotlar dövlətə məxsus idi və torpaqla bərabər ayrı-ayrı şəxslərə verilirdi. Hilotların sahiblərinə onları azad etmək və ölkədən kənara satmaq qadağan edilmişdi. Hilotların əməyi bütün vətəndaş sinifinin ehtiyaclarını təmin edirdi. Çünki vətəndaş sinifinin üzvlərinə iqtisadi və kənd təsərrüfatı işləri ilə məşğul olmaq qadağan edilmişdi. Spartanın minimal ticarəti və sənayesi periyekilər tərəfindən həyata keçirilirdi. Beləliklə, Sparta hökuməti nə qədər repressiv idisə, iqtisadiyyatı da bir o qədər durğun idi.
Pö-e-Kuffulö
Pö-e-Kuffulö  — Fransa da kommuna, Cənub-Pireneylər regionunda yerləşir. Departament — Averon. Kamares kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Miyo.
INSEE kodu — 12179.
Kommuna təxminən Paris dən 570  km cənubda, Tuluza şəhərindən 120  km şərqdə, Rodez dən isə 70  km cənubda yerləşir.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 108 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə 53 yaşda (15-64 yaş arasında) 39 nəfər iqtisadi fəal, 14 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 73,6%, 1999-cu ildə 65.6%). İşləyən 39 nəfərdən 39 nəfəri (26 kişi və 13 qadın) işsiz qalmadı. Aktiv olmayan 14 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 8 nəfər təqaüdçü, 4 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir.
Aleksandr Baqrationi
Aleksandr Baqrationi, , ) — Gürcü şahzadəsi, II İraklinin oğlu.
Həyatı
Aleksandr Baqrationi bir çox döyüşlərdə iştirak etmişdi. General-mayor Lazarevin və şahzadə İoannın komandası altında olan rus və gürcü qoşunları ilə avarlı Ümmə xanın (Ömər xanım) və şahzadə Aleksandrın başçılığı altındakı Dağıstan qoşunları arasında vuraşma İora çayının kənarında, Kakabetu kəndinin yaxınlığında 1800-cü il noyabrın 7-də baş vermişdir. General Lazarevin verdiyi xəbərə görə, dağıstanlılar çoxlu tələfat vermiş və təkcə ölənlərin sayı 2 minə qədər olmuşdur. Ruslardan və gürcülərdən isə 13 nəfər ölmüşdür.
Aleksandr Baqrationi 1804-cü ildə İrana qaçdı. Abbas mirzə Qovanlı-Qacar onu Təbrizdə yerləşdirdi. Tarixçi Əminə Pakrəvan yazır: "Birinci Erklinin oğlu (II İraklinin-Ə.Ç.) Şahzadə Aleksandr mirzə öz qardaşı oğlu Təhmurəslə Qacar dövlətinin ərazisində yaşaya bilmələri üçün Fətəli şahın iznini almışdı. Onlar Qarabağ savaşı zamanı Təbrizdə yaşayırdılar. Şahzadə ilə çox yaxın münasibətdəydilər. Bu mühacirlərin yalnız olduqlarını və ya Abbas mirzənin sarayında özlərini utanqac qonaq kimi aparmalarını, məğlub və aşağılıq kompleksi içində olduqlarını düşünmək yanlışdır. Tərsinə, Baqratiyon şahzadələri öz ailə üzvləri ilə bərabər tərəfdarlarını da gətirmişdilər. Bunların bir neçə yüz süvari oluşdura biləcək imkanları varmış".
Aleksanrd Baqrationi I və II rus-İran müharibələrində iştirak etmişdi.Tarixçi Mirzə Adıgözəl bəy Qarabaği daha sonra yazır: "Fətəli şah Pirqulu sərdarı Gürcüstan valisi Aleksandr Mirzə ilə oradan Darüssürura (Tiflisə) göndərdi. Əvvəlcə Qazax və Borçalı elatı Rusiya dövlətindən üz çevirdilər və o dövlətin itaətindən boyun qaçırdılar. Nəsib bəy Gəncə müharibəsində mayor Lisaneviçin yanında olub, böyük xidmətlər göstərmişdi. Şəmsəddinli mahalı, Tiflis şəhəri və Nəsib bəydən başqa bütün elat, kəndlər, hətta Başaçığa qalan valizadələr də gəlib valiyə qoşuldular və üsyan etdilər".
İran-Türkiyə qoşunlarının düşərgəsi, 1810-cu il 5 sentyabr gecəsi darmadağın edildi. Bu zaman irəvanlı Hüseynqulu xan və şahzadə Aleksandr bu düşərgədə idilər. Rusiya qoşunlarına general-mayor Pauluççi və polkovnik Lisaneviç komandanlıq edirdilər.
Tarixçi Əminə Pakrəvan daha sonra yazır: "Gürcü şahzadələr Aleksandr mirzə və Təhmurəs mirzə Abbas mirzəni ziyarət etmək üçün Dədəbəyliyə gəldilər. Bu arada Quba və Dərbənd xanı Şeyxəli xan, Dağıstan xanı Surxay xan, Bakı xanı Hüseynqulu xan və Talış xanı Mustafa xan Abbas mirzəyə xoşgörü ilə yanaşırdılar. Eyni zamanda Xəzəryanı xanlıqların gürcü əyanlarının qızları ilə evlilikləri və yaxşı münasibətləri səbəbi ilə gürcü şahzadələr Azərbaycanda rahat dolaşa bilirdilər. Onların can güvənliklərindən xanlıqların orduları sorumlu idi".
Aleksanrd Baqrationi II Rus-İran müharibəsindən sonra Təbrizdə qalıb yaşamağa başladı. Tarixçi Əminə Pakrəvan daha sonra yazır: "Lakin Abbas mirzənin Baqratiyon şahzadələrinə qarşı olan hörməti heç azalmadı. 20 il boyunca Təbrizdə yaşayan Baqratiyon şahzadələri artıq Azərbaycan kimliyinə alışmış və Azərbaycanın bir parçası olmuşdular".
Aleksanrd Baqrationi daim həm şahdan, həm də şahzadədən hörmət-izzət görmüşdü. Tarixçi Əminə Pakrəvan bu barədə yazır: "1832-ci ildə Baqration şahzadələrinin yönətimindən çıxmış Gürcüstanda yeni bir ayaqlanma və qiyam başlamışdı. Erkli soyundan olan üç şahzadə xanım da bu ayaqlanmaya qatılmışdılar. Bunlar əskidən olduğu kimi yenə də Abbas mirzə ilə ittifaqdan yanaydılar. Çünkü təqribən 25 il boyunca Abbas mirzənin Gürcüstana olan münasibətindən çox məmnun idilər. Bir müəmma kimi saxlanılan Laçın xandan başqa digər gürcü şahzadələrin də Azərbaycana mühacirəti davam edirdi. Abbas mirzənin dirək müdaxiləsi nəticəsində Fətəli şah, Aleksandr Mirzə ilə tac-taxtını itirmiş padşah kimi davrandı".
Aleksandr Baqrationi 1844-cü ildə Təbriz şəhərində vəfat edib.
Ailəsi
Oğlanları; İrakili (1826-1882), polkovnik. Qızları; Yelizaveta (Samson xanın arvadı)
Bunkyo
Bunkyo — Tokionun xüsusi rayonlarından biri.
Bizans imperiyasında din
250px|thumb|right|Konstantin və Nikita Şurasının yepiskoplarını təsvir edən ikona (325). İmperator Birinci Konstitusiya Şurasının (381) İnancını tutur.
Şərqi Roma İmperiyası (Yunanca:, Basileía tôn Rhōmaíōn "Roma İmperatorluğu"; Latinca: Imperium Romanum). Bizans İmperiyasında — rəsmi din.
Tarixi
Bizans Avropa tarixində, eləcə də bütün dünyada xristian mədəniyyətinin beşiyi sayılır. Xristianlığın təsdiqlənməsi, ortodoksal pravoslav nümunəsi üzrə tamamlanmış klassik forma əldə etməsi məhz Bizansda baş verdi. Bizans mədəniyyətinin xüsusiyyətlərini və xarakter cizgilərini müəyyənləşdirən həlledici amil məhz xristianlıq oldu. Təsadüfi deyil ki, orta əsrlər mədəniyyətinin mühüm hadisələrindən biri, bəlkə də ən başlıcası xristianlığın yayılmasıdır. I əsrdə Roma imperiyasının uzaq əyalətlərinin birində – İudeydə yaranmış xristianlıq belə bir rəvayətlə bağlı idi ki, Yer üzündə insan qiyafəsində adı İsa olan bir allah yaşayıb. I əsrdə Fələstində doğulmuş İsa peyğəmbər oba-oba gəzərək öyrədirdi ki, tezliklə allah ədaləti bərqərar edəcək. O, suyu çaxıra çevirir, ölüləlri dirildir və digər möcuzələr edirmiş. Romalıların onu çarmıxa çəkmələrinə baxmayaraq 3 gündən sonra dirilən peyğəmbər göylərə qalxaraq yenidən qayıdacağını, həm diriləri, həm də ölüləri mühakimə edəcəyini bildirdi. I–II əsrlərdə İsa peyğəmbər haqqındakı rəvayətlər "İncil" adı ilə (yunanca "yaxşı xəbərlər") yazılmağa başladı. Xristianlıq IV əsrin ortalarınadək Romanın hakim dairələri tərəfindən təqiblərə məruz qalmışdı. Bu təqiblər gah bu əyalətdə, cah da digərində, bəzən isə, məsələn imperator Dessinin hakimiyyəti illərində olduğu kimi bütün imperiya boyu baş qaldırırdı. Bu zaman məbədlər dağıdılır, din xadimləri və hətta sadə dindarlar həbs edilirdi. Təqiblərin ilk dövründə Romanın hakim dairələri yəhudilərlə xristianlar arasında fərqi nəzərə almırdılar. Yəhudilər də, xristianlar da yerli allahlara və imperiyanın qanunu ilə allaha bərabər tutulan Roma imperatoruna qurban kəsilməsi mərasimində iştirak etməkdən imtina edirdilər. 250px|thumb|left|Flaviy Valeriy Avreliy Konstantin Romalılar bütün milli dinləri "tanıdıqlarına" və onlara icazə verdiklərinə görə I əsrdə yəhudilərdən qurbanvermə mərasimində iştirak etmələrini tələb etmirdilər. Xristianlar isə bu tələblərdən yalnız ilk illər azad ola bildilər. Çox keçmədi ki, romalılar xristianları yəhudilərdən ayırmağı öyrəndilər və xristianlıq nəinki milli dinlərə aid edilmədi, hətta təhlükəli təriqət hesab edilməyə başladı. Roma allahlarına sitayişdən imtina etdiklərinə görə xristianlara qarşı repressiyalar başladı. Roma imperiyasında xristianlığın təqibi tarixi IV əsrin əvvəllərinədək davam etdi. Bu öz hakimiyyətinin 19 ilində xristianlarla təmkinlə rəftar edən imperator Diokletianın (284–365) Kilsə ilə dramatik toqquşması ilə bağlıdır. Belə ki, o, kürəkəni bütpərəst Qalerinin təsiri ilə 303–304-cü illərdə bir-birinin ardınca imzaladığı 4 fərmanla xristianlığa meydan oxudu. Bu fərmanların ən dəhşətlisi 304-cü ildəki fərman olub, xristianları dindən üz döndərməyə vadar etmək üçün onları əzab və işgəncələrə məhkum etmək haqqında idi.
İmperator Diokletian bütün imperiyanı özünə tabe etmək üçün xristianları təqib edərək onları həbsxanaya salır, sürgünə göndərir və ya edam edirdi. Lakin bu sərt tədbirlərin də köməyi olmadı. Xristianların sayı istər kasıblar, istərsə də varlılar arasında artmaqda davam edirdi. Öz növbəsində Kilsənin əmlakı müsadirə edilir, dini kitab və məbədlər məhv edilirdi. Əgər 305-ci ildə Diokletian öz taxt-tacından qəflətən əl çəkməsəydi, Kilsə ona dəyən zərbələrdən hələ çox əziyyət çəkməli olacaqdı. Lakin Diokletianın hakimiyyət uğrunda qızğın müharibə aparan sələflərinin çoxu xristianlığa düşmən münasibət bəsləyirdi. Qaleri bu işdə daha irəlidə gedirdi. Ölümündən yalnız bir neçə gün əvvəl Qaleri xristianlara məzhəb azadlığı verən fərman imzaladı. Lakin fərman o zaman qüvvəyə minə bilərdi ki, xristianlar öz Allahlarından imperator üçün şəfa diləsinlər. Qalerinin ölümündən sonra xristianları, bir tərəfdən Maksimian, digər tərəfdən Maksenti təqib etməyə başladı. Lakin tezliklə onlar hər ikisi devrildi.
Xristianlığın İmperiyada tanınması
Roma imperiyasını idarə etməyə başlayan hökmdarlar – Qərbdə imperator Böyük Konstantin, Şərqdə isə Lisini 313-cü ilin yayında İtaliyanın Mediolanum (indiki Milan) şəhərində görüşərək xristianlığın digər dinlərlə bərabər hüquqa malik olması haqda müştərək fərman imzaladılar. Bu tarixi fərman bütün müsadirə edilmiş əmlakın Kilsəyə qaytarılmasını və ya əvəzinin verilməsini nəzərdə tuturdu. Artıq zülm və təqiblər arxada qaldı. Milan fərmanı xristianlıq tarixinə yeni dövr açdı. Konstantinin bu cür mühüm addım atmasının səbəbini onun öz sözlərini qələmə almış tarixçi Yevsevinin yazdıqlarından öyrənirik. Rəvayətə görə, guya Konstantin və döyüşçüləri günəşin üzərində şüalardan ibarət iri bir xaç görürlər. Xaçın üzərində bu sözlər yazılıbmış: "bununla qalib gələcəksən" (sim pobedişi – etim pobediş). Konstantin əvvəlcə dəhşətə gəlir, çünki romalılar üçün xaç rüsvayçılıqla cəzalandırma aləti idi. Sonra Konstantinin yuxusuna girən İsa peyğəmbər ona buyurur ki, xaçı döyüş bayrağının üzərinə vursun. Xristian keşişləri xaçı qələbə müjdəçisi kimi yozur. Döğrudan da bir neçə döyüşdən sonra Maksenti həlak olaraq Tibr sularına qərq olur, Konstantin isə zəfərlə Romaya daxil olur. Xristian allahının ona etdiyi yaxşılığı unutmayan Konstantin xristianlığı dövlət dinlərindən biri kimi qanuniləşdirir. Yeni dindən yalnız siyasi mübarizə deyil, həm də imperator hakimiyyətinin möhkəmlənməsində istifadə etməyin mümkünlüyünü görən Konstantin öz paytaxtını da Tibr sahillərindən Mərmər dənizi sahillərinə köçürməyi qərara alır. Bəziləri bunu bütpərəstliklə vidalaşma və xristianlıq əhatəsində yeni həyata başlama kimi izah edir.
Uzun müddət xristianların ibadət üçün xüsusi binaları olmadığından onlar dua etməyə müxtəlif yerlərə gedir, çox vaxt da varlı xristianların evlərində yığışmalı olurdular. Bəzən bu məqsədə boşalmış anbarlar və ya sənətkar emalatxanaları da xidmət edirdi. Yer olmadıqda xristianlar açıq səma altında da ibadət edirdilər. Əvvəllər xristianlar ibadət üçün sinaqoqlara da gedirdi, yəhudilərlə münasibətləri korlandıqdan sonra isə bu da mümkün olmadı. Konstantinin dövründə xristianlıq rəsmən vahid dövlət dini olmasa da ona üstünlük verilirdi. Artıq xristianların öz məbədləri var idi və onlar aşkar ibadət edə bilirdi. Konstantin özü isə artıq ölüm yatağında ikən xaç suyuna salındı.
Xristian məbədlər
250px|thumb|right|Sofiya məbədinin rekonstruksiya olunmuş ilkin variantı. Xristian məbədləri haqqında ilk dəfə Tartullian məlumat verir. Bu məbədlər müxtəlif cür adlanırdı: Allahın evləri, Kilsələr və s. Onlar formaca bazilika – düzbucaqlı bina şəklində olub şərqdən qərbə doğru uzanırdı. Sonralar, Konstantinin dövründə də, kilsə tikililərinin genişləndiyi vaxt kilsələrin forması barədə fikir ayrılığı və mübahisələr olmadı.
Xristianlığın yalnız kilsə formasında mövcud olması – onun əsas xüsusiyyətlərindəndir. Kilsə xristian dininin mühüm atributudur. Xristianlıqda bir neçə dini ənənə mövcuddur ki, bunların da hərəsinin öz mərasim, ayin və dini simvolları var. Bunlardan, Bizans ənənəsinə malik Pravoslav, Roma ənənəsinə malik Katolik və XVI əsr Reformasiya ənənələrinə malik Protestant Kilsələri aparıcı idi. Yustinianın dövlət və kilsə siyasətinin əsas məqsədi Roma imperiyasının dirçəlməsi, əvvəlki sərhədlərin bərpası və vahid imperiya ideyasının həyata keçirilməsi idi.
Şərqi Roma imperiyası mövcud olsa da, bura Şərqdən farsların, şimaldan slavyanların hücumlar etməsi, Qərbi Roma imperiyasının isə artıq V əsrdə süqut etməsi və yerində german tayfalarına məxsus bir neçə barbar krallığının yaranması Yustinianı bərk narahat edirdi. Yustinian əvvəlki Qərb ərazilərinin böyük əksəriyyətini imperiyaya qaytara bildi: İtaliya, İspaniya, Karfagenlə birlikdə Roma Afrikasını. Lakin Yustinianın hakimiyyəti illəri Kilsə üçün faciəvi bir dövrdür. Çünki məhz bu dövrdə kilsə özünün əvvəlki mənada ümumdünya əhəmiyyətini itirdi. Bir müddət sonra isə imperiyanın əyalətlərində ərəb hücumları nəticəsində islam yayıldı. Yustinianın həm daxili, həm də kilsə ilə bağlı siyasətində arvadı müqəddəs Feodora ona kömək edirdi. Feodora ən çətin anlarda onun sınanmış dayağı və məsləhətçisi idi. Hər yerdə vahid Roma qanunlarını tətbiq edən imperator Yustinianın yaratdığı "Yustinian Kodeksində" də kilsəyə münasibət öz əksini tapmışdı. Hakimiyyətinin elə ilk dövrlərində Yustinianı Konstantinopolda az qala devirə biləcək qiyam zamanı köhnə müqəddəs Sofiya məbədi yandığı üçün imperator onun əvəzinə yenisini inşa etdirdi. Uzun müddət Xristian dünyasının baş məbədi olan bu yeni, əzəmətli kilsə Bizans incəsənətinin tayı-bərabəri olmayan şah əsərinə çevrildi.
Bizans kilsəsinin simvolları
250px|thumb|right|Bizans kilsəsisimvolu. Xristian kilsəsinin başında duran xaçın tarixi uzaq keçmişdən başlayır. O həm formaca, həm də məzmunca rəngarəngdir. Məsələn, Qədim Şərq, Ön Asiya, Misir və Afrika mədəniyyətində bir-biri ilə kəsişən iki xətt həyat mənbəyi olan 4 ünsürün – günəş, od, külək və suyun simvolik işarəsidir. "T" formasında olan xaç qədim yəhudi əlifbasının son hərfi "Tav", həmçinin Allah sözünün ("teo") baş hərfidir.
"Svastika" adlanan digər xaç forması (+) Şərq ölkələrində əbədi hərəkət, od, həyat simvolu olan birtərəfli hərəkəti təsvir edir. Xristianlıq dövründə yeni məzmun kəsb edərək 2 simvolik mənanı birləşdirən bu xaç həm ölməzlik mənbəyi, həm də İsa peyğəmbərin edam alətini bildirməyə başlayır. Xaç əzablardan qurtuluş və əbədi həyatın müqəddəs simvoluna çevrilir.
Xristian məbədləri haqqında ilk dəfə Tartullian məlumat verir. Bu məbədlər müxtəlif cür adlanırdı: Allahın evləri, Kilsələr və s. Onlar formaca bazilika – düzbucaqlı bina şəklində olub şərqdən qərbə doğru uzanırdı. Sonralar, Konstantinin dövründə də, kilsə tikililərinin genişləndiyi vaxt kilsələrin forması barədə fikir ayrılığı və mübahisələr olmadı. Xristianlığın yalnız kilsə formasında mövcud olması – onun əsas xüsusiyyətlərindəndir. Kilsə xristian dininin mühüm atributudur. Xristianlıqda bir neçə dini ənənə mövcuddur ki, bunların da hərəsinin öz mərasim, ayin və dini simvolları var. Bunlardan, Bizans ənənəsinə malik Pravoslav, Roma ənənəsinə malik Katolik və XVI əsr Reformasiya ənənələrinə malik Protestant Kilsələri aparıcı idi.<refCairns, Earle E. (1996). Christianity through the centuries: a history of the Christian church (3rd ed.). Zondervan. ISBN 978-0-310-20812-9.>
Yustinianın dövlət və kilsə siyasətinin əsas məqsədi Roma imperiyasının dirçəlməsi, əvvəlki sərhədlərin bərpası və vahid imperiya ideyasının həyata keçirilməsi idi. Lakin Yustinianın hakimiyyəti illəri Kilsə üçün faciəvi bir dövrdür. Çünki məhz bu dövrdə kilsə özünün əvvəlki mənada ümumdünya əhəmiyyətini itirdi. Bir müddət sonra isə imperiyanın əyalətlərində ərəb hücumları nəticəsində islam yayıldı. Yustinianın həm daxili, həm də kilsə ilə bağlı siyasətində arvadı müqəddəs Feodora ona kömək edirdi. Feodora ən çətin anlarda onun sınanmış dayağı və məsləhətçisi idi.
İmperiyanın müqəddəs torpaqları itirməsi
250px|thumb|left|1204-cü il Konstantinopolun tutulması. Yustinianın ölümündən sonra imperiya sürətlə zəifləyərək, demək olar ki, istila edilmiş ərazilərin hamısını itirdi. Məhz həmin dövrdə Şərqi Roma imperiyası "Vizantiya" adlanan möhtəşəm dövlətə çevrildi. Əslində isə o, heç vaxt bu cür adlanmayaraq öz əvvəlki məğrur adını daşımaqda davam edirdi: "Romeylərin imperiyası". VII əsrin əvvəllərində bütpərəst slavyanlar Balkan yarımadasının, demək olar ki, hamısını işğal etdilər.
Farslar Kiçik Asiyanı viran qoydular, Misiri, Fələstini, Suriyanı və digər torpaqları imperiyadan zorla ayırdılar. Qədim kilsə mərkəzləri olan İskəndəriyyə, Antioxiya, ən başlıcası isə Yerusəlim əldən çıxdı. Müqəddəs Xaç (Krest Qospoden) qənimət kimi farsların (Persiya) paytaxtı Ktesifona aparıldı. VII əsrdən etibarən Bizans üçün dəhşətli fəlakətlər dövrü başladı ki, bu da az qala onun məhvinə gətirib çıxaracaqdı.
VII–VIII əsrlərdə Bizans Balkandan qərbədək olan torpaqlarını həmişəlik itirdi. Ərəb müsəlmanları VII əsrdə, demək olar ki, bütün pravoslav Şərqini işğal etdilər. Xristianlar üçün müqəddəs olan yerlərin çoxu müsəlmanların əlinə keçdi. Qərb həddindən artıq zəif olduğu üçün bu işdə Şərq xristianlarına kömək edə bilmədi. İlk vaxtlar ərəblər xristian zəvvarlarının ziyarətlərinə qətiyyən mane olmurdular. Lakin IX əsrdən başlayaraq bu ərazilərdə ərəblərdən fərqli olaraq din azadlığını qəbul etməyən səlcuq türklərinin təsiri artdı. Türklər nəinki Konstantinopola, bütün Avropaya meydan oxumağa, hədələməyə başladılar. Bizans imperatoru Romaya kömək üçün müraciət etdi. Məhz bu vaxt papa II Urban 1095-ci ildə I Xaç yürüşü elan etdi.
Müqəddəs qəbri azad etmək çağırışı böyük müvəffəqiyyət əldə etdi: çoxları "kafirlərə" qarşı çıxmağa söz verərək yaxalarına xaç taxdı. "Xaç yürüşü" adı da buradan götürüldü. Bir ordu əvəzinə dördü yaradıldı. Lakin ən müvəffəqtyyətlisi I Xaç yürüşü oldu. Belə ki, 1099-cu ildə Yerusəlim alınaraq Yerusəlim Krallığının paytaxtı elan edildi. Qodfrid Bulyonski kral oldu. Lakin şəhəri əldə saxlamaq mümkün olmadı. 1187-ci ildə şəhər yenidən türklərin istilasına məruz qaldı ki, bu da yeni xaç yürüşlərinə səbəb oldu. Lakin bu yürüşlərin heç biri I qədər uğur qazana bilmədi.
1202–1204-cü illərdəki IV Xaç yürüşü isə qətiyyən əvvəlki məqsədi güdmürdü. Əhl-səlibçilər müqəddəs torpağa çatar-çatmaz Konstantinopola soxulub, şəhəri amansızcasına qarət etməyə başladılar. Onlar ələ keçirilmiş ərazidə Latın imperiyası yaratdılar. Beləliklə, 2 Bizans dövləti əmələ gəldi: Feodor Laskalisin başçılığı ilə Nikey imperiyası və Komninovlar sülaləsinin son nümayəndəsi olan I Andronikin sələflərinin yaratdıqları Trapezund imperiyası.
Bizans imperiyasını bərpa edən və 1453-cü il Türklərin işğalınadək hakimiyyətdə olan Paleoloqlar sülaləsinin əsasını qoymuş Nikey imperatoru VIII Mixail 1261-ci ildə Konstantinopolu geri aldı. Trapezund imperiyası 1461-ci ilədək hökm sürdü.
Ədəbiyyat
rus dilində Византия // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890–1907.
ingilis dilində
Dinamo Berlin FK
Dinamo (Berlin) — Almaniyanın futbol klubu
Avropa kuboklarında iştirak
15 dəfə Avropa kuboklarında iştirak edib.
Kabaddi
Kabaddi — Asiyada qədim və populyar komanda oyunu, özündə güləşlə yanaşı, bənövşə və digər bu kimi uşaq oyunlarının xüsusiyyətlərini cəmləşdirir. Kabaddinin vətəni Hindistan hesab olunur. Beynəlxalq səviyyədə ilk yarışma isə 1985-ci Dəkkədə keçirilmişdir. 1990-cı ildə kabaddi Pekin Asiya Oyunlarının proqramına daxil edildikdən sonra Asiya Oyunlarında əsas idman növlərindən biri olmuşdur. Kabaddi üzrə qadınlar arasında birinci yarış 2010-cu ildə Quançjouda keçirilmişdir.
Oyunun qaydaları
Oyunun qaydalarına görə hər biri 12 oyunçudan ibarət (7 oyunçu meydançada, 5 oyunçu ehtiyatda) olan iki komanda, əvvəl orta xətlə iki hissəyə ayrılmış 12,5 m х 10 m ölçülü meydançanın özlərinə aid yarısında qarşı-qarşıya mövqe tutmalıdırlar.
Oyun o zaman başlayır ki, tərəflərdən biri, meydançanın orta xəttini keçərək qarşı tərəfin sahəsinə daxil olur və fasiləsiz olaraq "Kabaddi! Kabaddi!" deyə qışqırır. Onun əsas vəzifəsi — nə qədər ki qışqıra bilir — əli ilə, yaxud ayağı ilə rəqib komandanın bir, yaxud bir neçə oyunçusuna toxunmaq və bundan sonra meydançaının orta xəttini keçərək öz komandasına aid hissəyə qaçmaqdır. Lakin rəqib oyunçuya toxunduqdan sonra, nə qədər ki, meydançanın rəqib komandaya aid hissəsindədir, rəqib komanda oyunçlarının onu saxlamaq hüquqları var. Əgər rəqib komanda oyunçları onu saxlaya bilərsə, rəqib komandanın oyunçularından biri onun komandasının sahəsinə "hücum" etmək hüququ qazanır. Oyun o vaxta qədər davam edir ki, mübarizə edən komandalardan biri bütün oyunçilarının hamısını itirir, yəni bütün oyunçuları ikinci komandanın oyunçuları tərəfindən saxlanılaraq oyundan çıxırılmış olur.
Kabaddi üzrə dünya çempionatları
thumb|right|300px|Kabaddi oyunu thumb|right|300px|Kabaddi oyunu Kabaddi üzrə birinci dünya çempionatı 2004-cü idə baş tutmuşdur, daha sonra — 2007, 2010, 2011-ci illərdə keçirilmişdir. Bütün 4 turnirdə Hindistan yığma komandası qalib gəlmişdir. II yeri isə 2 dəfə İran yığması(2007 və 2010), bir dəfə Pakistan (2004) və bir dəfə isə Kanada (2010) tutmuşdur.
Swirskiseius
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Artemisia taurica
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Baccharis lewisii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Lokomotiv Leypsiq FK
Lokomotiv (Leypsiq) - Almaniyanın futbol klubu
La Liqa 2008-09
Yerdəyişmə
Sequnda -dan yüksələn klublar
Sequnda -ya düşən klublar
Məbəd dağı
Məbəd dağı — Qüdsdə olan köhnə şəhərin ən əsas dini məkanlarından biridir. Əl-Əqsa məscidi burada yerləşir.
La Liqa 2008-09
Piçiçi mükafatı
Piçiçi mükafatı bir mövsüm ərzində ən çox qol vuran oyunçuya verilir. Son yenilənmə: 17 May 2009 Mənbə: [http://uk.eurosport.yahoo.com/football/la-liga/2008-2009/league-tables/top-goalscorers.html Yahoo! Sport]
Zamora mükafatı
Zamora mükafatı bir mövsüm ərzində qapısından ən az qol buraxan qapıçıya verilir.
Biro Jade
Biro Jade — Azərbaycan milli futzal komandasının üzvü
Biro Jade 2010-cu il yanvarın 19-dan 30-dək Macarıstanda keçirilmiş Avropa çempionatının ən məhsuldar oyunçularından olub. 37 yaşlı braziliyalı iştirak etdiyi matçlarda rəqib qapılarına 5 dəfə yol tapıb. Biro ilə yanaşı, daha 3 futzalçı 5 qol vurub. Bunlar Saad Assis (İtaliya), Xavi Rodríges (İspaniya) və Joel Keyruşdur (Portuqaliya). Hər 4 oyunçu "Qızıl buts" mükafatının sahibi olub.
Fransua Fenelon
Fransua Fenelon — fransız yazıçısı, filosofu.
Həyatı
XVII əsrin sonlarının mühüm sənətkarlarından biri Fransua de Salinyak de Lamot Fenelondur /1651–1715/. Yoxsullaşmış zadəgan ailəsində anadan olan Fenelon XIV Lüdovikin nəvəsi və taxtın varisinin tərbiyəçisi olmuşdur. "Qızların tərbiyəsi haqqında" adlı ilk traktatında Fenelon pedaqogikanın incəliklərini anlayan azad fikirli bir ziyalı kimi çıxış edir. Madam de Mentenon tərəfindən açılan Sen-Sir pansionunun tərbiyə sistemi bu traktat əsasında qurulmuş, Peterburq Smolnı institutu yaradılanda isə Sen-Sir pansionu nümunə götürülmüşdür.
1689-cu ildən Bossüenin vasitəçiliyi ilə kralın varisinin tərbiyəçisi olur, altı il bu vəzifədə çalışaraq pedaqoji məqsədlər izləyən əsərlər yaradır, ləyaqətli kral yetişdirməyə çalışır, dövləti idarə işinin ideal prinsiplərini irəli sürür. Təmsillərində Fenelon ehtiyatla davranır. "Ölülərin dialoqları" əsərində isə dövləti idarə prinsipləri haqqında düşüncələrini əks etdirir.
Fenelon maraqlı və incə formada krallara siyasət dərsi öyrədir. Yazıçının fikrincə, "Kim ki, hökmdarlıq edir, dövlətin qanunlarına hamıdan daha artıq tabe olmalıdır, qanunların xaricində onun şəxsiyyətinin heç bir qiyməti yoxdur… Kral təbəələr üçün yaradılmışdır, təbəələr kral üçün yox." Bu sonuncu fikir XIV Lüdovikin məşhur "Dövlət mən özüməm" fikrinin büsbütün əksi idi.
"Telemaxın macəraları" romanında Fenelon özünün ağıllı hökmdar haqqındakı düşüncələrini daha artıq bir ardıcıllıqla irəli sürür. Romanda Odisseyin oğlu Telemaxın atasını axtarmaq məqsədilə səfərə çıxması və başına gələn əhvalatlar qələmə alınmışdır. Səfərləri zamanı Telemax müxtəlif şəkillərdə idarə olunan ölkələrə düşür. Müəllimi Mentor onu ayrı-ayrı ölkələrin idarə üsulları və formaları ilə, nəcib və xoşagəlməz hökmdarlarla tanış edir. Mentorun fikrincə, bu söhbətlər, səyahətlər İtakinin gələcək hökmdarı üçün faydalı ola bilər. Mentorun dili ilə Fenelon sanki üzünü dövrünün kralına, onun varisinə tutaraq deyir: "Ağıllı hökmdar tərəfindən idarə olunan xalq xoşbəxtdir. O, bolluq içində yaşayır, o, xoşbəxtdir, o, səadəti üçün borclu olduğu adamı sevir. Ey Telemax, əgər tanrılar nə vaxtsa səni atanın dövlətinə hakim etsə, məhz siz ölkəni bu cür idarə etməli və xalqın xoşbəxtliyini təmin etməlisiniz. Öz xalqınızı öz uşaqlarınız kimi sevin, onların sevgisindən şad olmağı bacarın… Təbəələrini özünə daha çox tabe etmək üçün onları qorxutmaq və istismar etmək haqqında düşünən krallar bəşər nəslinin əsl bəlasıdır. Onlar istədikləri kimi qorxuncdurlar, ancaq eyni zamanda rəzil və mənfurdurlar. Təbəələri onlardan qorxduqlarından daha çox onlar öz təbəələrindən qorxurlar."
Fenelon əmin-amanlığın, maarifin, dini dözümün alovlu tərəfdarı, israfçı şənliklərin, işğalçı müharibələrin, həddən artıq vergilərin düşmənidir. O, xalqın rifahının yaxşılaşmasını, əkinçiliyin və ticarətin çiçəklənməsini tələb edir. Romanda XIV Lüdovik mütləqiyyətinin güclü tənqidi özünü göstərir.
Müəllif "Telemax" əsərini çap etmək fikrində olma-mışdır. Təsadüfən, onun üzünü köçürənlərdən biri onu nəşr edir. Əsər böyük müvəffəqiyyət qazanır, təkcə 1699-cu ildə iyirmi dəfə nəşr olunur. Onsuz da Fenelondan narazı olan, nəvəsinin tərbiyəsi işindən onu kənarlaşdıran kral XIV Lüdovik əsəri oxuyarkən bərk qəzəblənir. Romanda real şəxslərə, hadisələrə, hətta kralın özünə üstüörtülü eyhamlar aydın nəzərə çarpırdı. Fenelon Parisdən sürgün edilir. O, ömrünün qalan illərini Kambr yeparxiyasında yepiskop rütbəsində keçirir.
Klassisist estetikanın süqutunun başlandığını qədim və yeni müəlliflərlə bağlı mübahisələr bir daha təsdiq edirdi. Klassisizmin bir çox qabaqcıl nümayəndələri artıq çoxdan antik yazıçıların müasir müəlliflərdən üstün olması fikrinə şübhə ilə yanaşırdılar.
Powerwolf
Powerwolf - Almaniya pauer metal musiqi qrupu. 2003-cü ildə Çarlz Qreyvolf və Metyu Qreyvolf qardaşları tərəfindən yaradılmışdır.
Haqqında
Qrupu yaratdıqdan sonra qardaşlar Rumıniyaya səfər edərək orada Attila Dorn ilə tanış olduqdan sonra Attila Dorn qrupa vokalist kimi qatıldı. Dorn, Buxarestdə klassik opera vokal musiqi Akademiyasını bitirdiyi üçün onun səsi qrupun üslubu üçün çox əlverişli oldu. Qrupun sözləri vampir əfsanələrindən, din və şeytan haqqındadır. Qrupun ilk debüt albomları 2005-ci ildə "Return in Bloodred" adlı albomları olmuşdur.
Ələsgər Əliyev
Ələsgər Əliyev (d.1883- ö.1938 )— Azərbaycan jurnalisti.
Həyatı
Ələsgər Əliyev 1883-cü ildə anadan olmuşdur. 1898-ci ildə Bakıda rus-tatar məktəbini bitirmişdir.
Fəaliyyəti
Ələsgər Əliyev məktəbi bitirdikdən sonra "Kaspi" mətbəəsində mürəttib şagirdi işləyib. O, Bakıdakı inqilabi hərakatda yaxından iştirak etmişdi. Bakı sosial-demokratlarına qatılan Ə.Əliyev 1902–1903-cü illərdə bolşeviklərin bir sıra intibahnamələrinin çap olunmasında fəallıq göstərmiş, əqidəcə sosial-demokrat kimi formalaşmışdı. 1903-cü ildə Bakıda keçirilən məşhur iyul tətilinin iştirakçılarından biri də odur.