cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Çayqışlaq
Çayqışlaq — Azərbaycan Respublikasının Quba rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı ilə Quba rayonunun faktiki mövcud olan Çayqışlaq kəndi Zərqava kənd Sovetinin tərkibində rayonun yaşayış məntəqələri siyahısına daxil edilmişdir. Hazırda Zərqava Ərazi Dairəsinin tərkibinə daxildir.
Toponimikası
Ətraf ərazinin əhalisi olan tatlar hələ keçmiş zamanlardan Çayqışlaq kəndini "Arkərə" (tatca: "Çay") kəndi kimi (daha obrazlı deyilsə, "çayın yanındakı oba" mənasında) tanıyıblar. Ola bilsin ki, lap əvvəllərdə kəndin başqa adı da olub. Amma əvvəlki adın mövcud olub-olmadığı barədə hələlik heç bir məlumat yoxdur. Kənd əhalisinin verdiyi məlumata görə XIX əsrdə burada yaşayan əhalinin bir hissəsi müəyyən səbəblərdən miqrasiya etmişdir. Xeyli sayda ailələr bölgənin digər yaşayış məntəqələrinə köçüb getmişlər. Qalan ailələrin hir hissəsi isə XIX əsrin sonu – XX əsrin əvvəllərində Molla Qəni düzənliyindəki obadan aşağı enərək çayın sahilində məskən salmışlar. Elə həmin dövrdə qonşu ərazilərdəki yaşayış məntəqələrindən də bir çox ailələr bu yeni məskənə köçüb gəlmişlər. "Çay sahilindəki məskən (qışlaq)" kimi Çayqışlaq adı məhz o zamandan daha geniş tanınmağa başlayıb.
Tarixi
Kəndin tarixi isə dəqiq bilinməsə də, xeyli keçmişə gedib çıxır. Hazırda yerli əhali arasında "Molla Qəni düzənliyi" adlanan ərazidəki yurd yerlərinin qalıqları və elə bu məkanda yerləşən qəbristanlıqda bəzi qəbirüstü daşlarda çətinliklə oxuna bilən yazılar kəndin ən azından son orta əsrlərdə mövcud olduğuna əsas verir. Belə ki, erkən dövrlərdə həqiqətən də bu yaşayış məntəqəsi Şabran çayı sahilindən təxminən yarım kilometr aralıda və Zeyvə meşə massivinin ətəyində, nisbətən hündür bir yerdə olan Molla Qəni düzənliyində yerləşib. O vaxtlarda buranın sakinləri həyatdan köçən ailə üzvlərini  düzənliyin bir küncündə saldıqları qəbristanlıqda basdırmışlar ki, Çayqışlağın keçmişindən xəbər verən bu qəbristanlıq da indiyədək qalmaqdadır.
Çayqışlaqda qalmaqda olan bağ sahələrinin (Harun bağı, Məhəmməd bağı, Həsən bağı, Əliməmməd bağı, Seyid bağı, Mürsəli bağı, Səhid bağı, Hətəm bağı), eləc də digər yurd yerlərinin adları (Hətəm daşlığı, Bəngi düzənliyi, Nurəli düzənliyi, Məhəmməd çuxuru, Mövlam çuxuru, Əsli evinin yeri və s.) XIX əsrdə və XX əsrin 1-ci yarısında Çayqışlaqda yaşamış ailə başçılarının və kəndin əsas sakinlərinin adlarını daşıyır.
Müharibə və ondan sonrakı dövrün çətinlikləri kənddə əhalinin sayının yenidən azalmasına gətirib çıxarmışdır. Əhalinin çox hissəsi Qubanın, Şabranın, Xaçmazın və hətta Abşeronun yaşayış məntəqələrinə köçüb getmişdir. Nəticədə ötən əsrin 60-70-ci illərində kənddəki ailə təsərrüfatlarının sayı 10-15-ə düşmüşdü. Lakin 80-ci illərdən başlayaraq kənd yenidən dirçəlmə və inkişaf dövrünə qədəm qoymuşdur. Nəticədə buradakı ailə təsərrüfatlarının və əhalinin ümumi sayı da artmış və kənd sürətlə böyüməyə, müasirləşməyə başlamışdır.
Tarixi abidələri
.Bölgədə yaşayan insanların əsas inanc yerlərindən biri olan "İlyasqulu Baba" piri Çayqışlaq kəndindədir. İlyasqulu Baba vaxtilə bölgənin ən mömin şəxslərindən biri kimi tanınıb və onun barəsində xeyli rəvayətlər var. O, çox yerləri gəzib dolaşıb. Neçə müqəddəs ocaqlardan, inanc yerlərindən keçib gəlib.Nə qədər gözəl məkanlar görüb. Lakin buna baxmayaraq, hələ sağlığında ikən yaxın adamlarına özü öləndən sonra onu basdırmaq üçün  məhz bu məkanı nişan vermişdir. Elə o vaxtlardan İlyasqulu Babanın uyuduğu bu məkan insanların inanc yerinə çevrilmiş və müxtəlif yerlərdən insanlar indiyədək bu ocağa üz tuturlar.
Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 134 nəfər əhali yaşayır. Əhalinin əksəriyyətini tatlar təşkil edir.
İqtisadiyyatı
Kənd əhalisinin əsas məşğuliyəti meyvəçilik, taxıl və bostan bitkilərinin becərilməsi və maldarlıqdır. Bağlarda meyvələr, xüsusən gilas və alma sortları yetişir. Vaxtlə burada yaşayan insanlar tərəfindən salınmış Hətəm bağı, Mürsəli bağı, Harun bağı, Səhid bağı, Məhəmməd bağı, Əliməmməd bağı və digər bağ sahələri məşhurdur. Bu bağların mövcudluğu kənd əhalisinin hələ əvvəlki dovrlərdən meyvəçiliklə məşğul olduğundan xəbər verir.
SSRİ dövründə kənddə əvvəlcə kənd təsərrüfatı üzrə artel yaradılmişdır. Sonra bu artelin bazasında Qəzənfər Musabəyov adına kolxoz təşkil edilmişdir ki, həmin kolxoz da 1930-cü illərin 2-ci yarısına qədər fəaliyyət göstərmiş və ən zəngin kolxozlardan biri olmuşdur. Müəyyən qərarla bu kolxoz qonşu Kələnov kəndində fəaliyyət göstərən Kalinin adına kolxozla birləşdirilmiş və Kalinin adına kolxoz adlandırılmışdır.
2018-ci ildə isə inzibati ərazinin digər yaşayış məntəqələrinə və Bakı-Quba yoluna rahat çıxış imkanı verən asfalt örtüklü avtomobil yolu salınmışdır. Çayqışlaq da daxil olmaqla 11 yaşayış məntəqəsini birləşdirən bu asfalt yolun 11.10.2018-ci il tarixdə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev tərəfindən rəsmi açılışı olmuşdur.
Kənddə stasionar telefon rabitəsi mövcuddur.
Mədəniyyəti
Kənd şəkərbura və üçkünclü paxlavaları ilə məşhurdur.
Təhsil
Kənddə ibtidai məktəb fəaliyyət göstərir.
Ələsgərli
Ələsgərli — Azərbaycanda daha çox işlədilən soyad.
Bu soyadı olan tanınmış insanlar
Kəndlər
Ural Batır
Ural Xan (Урал батыр) — Başqırd əfsanələrində əfsanəvi qəhrəman. Anasının adı Yanbike (Yenbike) və atasının adı da Yanbirte (Yenbirze)dir. Akbut adlı uçan ata minər. Arvadı Humay xanım quş qılığına girə bilər. Əcələ qalib gəlib Mengüsunu tapmaq üçün mübarizə edər. Bir mənada bu səfərlər şumerlerden bəri var olan Bılgamısın ölümsüzlük axtarışının bir davamıdır.
Etimologiya
(Ur/Vur) kökündən törəmişdir. İgidlik və döyüşçülük mənaları vardır. Bundan başqa Ural dağlarıyla də əlaqəli görünməkdədir.
Mənbə
-
Migel Murilyo
Migel Murilyo (29 sentyabr 1993) — Kosta-Rikalı cüdoçu. Migel Murilyo Kosta-Rikanı 2016-cı ildə XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.
Karyerası
Migel Murilyo birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 2016-cı ildə qatıldı. O, Rio-de-Janeyroda baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında kişilər 73 kq çəkidə, 1/8 final mərhələsində Yaponiyanın nümayəndəsi Şohey Ono ilə üz-üzə gəldi. Həmin görüşdə Andryu Tomas Mluqu rəqibinə 0:100 hesabı ilə uduzdu.
Sedum sexangulare
(Sedum sexangulare) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
North American F-86 Sabre
F-86 Sabre (az: Qılınc), "North American" şirkəti tərəfindən istehsal olunan transonik qırıcı təyyarəsidir. İlk uçuşunu 1947-ci ildə həyata keçirmiş və təxmini olaraq bu qırıcıdan 9860 ədəd istehsal edilmişdir. Müasir F-15 təyyarələri meydana çıxana qədər ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrində xidmət etmiş olan ilk havada üstünlüyü təmin edən təyyarə olmuşdur. Öz dövrünün ən üstün performansına malik olan təyyarələrindən biri olmuşdur və bunu rəqibi olan SSRİ mənşəli MiQ-15 təyyarələrinin qarşısında sübut etmişdir. Kanada tərəfindən də, lisenziya altında istehsal edilmişdir. Yer kürəsində uçan sonuncu F-86 Sabre hərbi təyyarəsi 1994-cü ildə Boliviya Hərbi Hava Qüvvələrindən istefaya göndərilmişdir. Uzun müddət ərzində Türkiyə Hərbi Hava Qüvvələrində də, xidmət etmişdir. Bu təyyarə bir ədəd General Electric J47-GE-27 turbojet motoru (Kanada istehsalı olan təyyarələr də daxil olmaqla) istifadə etmişdir. Müşahidə bucağı yüksək kanopi, hava-hava döyüşlərində atış avantajı təmin edən radarı, etibarlı və daşıdığı altı ədəd M3 Browning pulemyotu ilə üstünlüyünü sübut etmiş bu təyyarə Koreya müharibəsində də uçmuşdur. thumb|260px|sağ|Canadair CL-13 Sabre Mk.2 [ F-86E(M) ] (s/n 19103) "103" qırıcısının bir maketi. Türk Hərbi Hava Qüvvələri, Uçan Kuğular "White Swans", 4-cü Hərbi Hava Bazası Komandanlığı, [[Əskişəhər, 1955.]] thumb|260px|sağ|Canadair CL-13 Sabre Mk.2 [ F-86E(M) ] (s/n 19268) "268" qırıcısının bir maketi. Türkiyə Hərbi Hava Qüvvələri, Türkiyə Aviasiya Muzeyi, Yeşilköy, İstanbul. Təyyarənin orijinalı, İstanbul Aviasiya Muzeyində açıq ərazidə davamlı olaraq nümayiş etdirilir. thumb|260px|sağ|North American F-86A-5-NA-161 Sabre (s/n 49–1288) "ARIZ-ANG" qırıcısının bir maketi. United States Air Force, 197th Fighter Interceptor Squadron, Arizona Air National Guard.
F-86 ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinin (USAF) ilk arxaya doğru əyilmiş reaktiv qırıcısıdır, ilk uçuşunu 1 oktyabr 1947-ci ildə həyata keçirmişdir. İlk istehsal olunan modeli 20 may 1948-ci ildə uçmuş və 15 sentyabr 1948-ci ildə bir F-86A 670 mil/saat uçaraq yeni bir dünya rekordu qırmışdır. Əvvələr yalnız gündüz döyüşə bilən yüksək hündürlükdə uçan qırıcı təyyarə kimi yaradılmasına baxmayaraq, daha sonralar hər cür hava şəraitində xidmət etməyə qadir olan (F-86D) və qırıcı-bombardmançı təyyarə (F-86H) modelləri də yaradılmışdır. ABŞ Donanması tərəfindən də aviadaşıyıcılarda xidmət edə biləcək şəkildə uyğunlaşdırılmış versiyası istifadə edilmişdir. (FJ-1 "Fury").
F-86A, E və F modelləri gündüz qırıcı təyyarə modeli olaraq Koreya müharibəsi zamanı mübarizə aparmış MiQ-15 döyüş təyyarəsi ilə qarşılaşmışdır. Müharibə bitəndə vurmuş olduğu 792 MiG-15 təyyarəsinə qarşılıq olaraq cəmi 76 "Sabre" itirilmişdir. (Birin ona nisbətində zəfər)
Erigeron veracruzensis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Rövşən Lənkəranski
Rövşən Rafiq oğlu Canıyev — azərbaycanlı kriminal avtoritet, "qanuni oğru", iş adamı.
17 yaşı olarkən polis işçisi olan atası, o zaman Azərbaycanda fəaliyyət göstərən kriminal qruplaşmalardan birinin nümayəndələri tərəfindən qətlə yetirilib. 1996-cı ildə məhkəmə zalında atasının qatili Canıyev ailəsinin üzvlərini ölümlə təhdid edir və zalda əyləşən Rövşən Canıyev elə məhkəmə zalındaca qatili bu sözlərinə görə güllələyərək qətlə yetirib.
2000-ci ilin iyununda Rövşən Canıyev Bakıda kriminal aləmdə şöhrət qazanmış Kəramət Məmmədovu güllələyib və ağır yaralayıb. 2001-ci ildə Sabunçu rayon məhkəməsinin qərarı ilə Canıyev cinayət məsuliyyətindən azad edilib. 2002-ci ildə barəsində cinayət işi təzələnib, lakin o istintaqdan qaçıb gizləndiyinə görə, barəsində 1 iyul 2002-ci ildə beynəlxalq axtarış elan olunub.
2003-cü ildə Sank-Peterburqdakı Mütəşəkkil Cinayətkar Dəstənin lideri Elçin Yevlaxskinin ölümündə təqsirli bilinib, lakin girov müqabilində azadlığa çıxa bilib.
Həyatı
Rövşən Lənkəranski 27 yanvar 1975-ci ildə Lənkəran şəhərində polis ailəsində anadan olub. Azərbaycan vətəndaşı, orta təhsilli, ailəli idi.
İlk dəfə 1996-cı ildə 2 il müddətində həbs edilib. Baxmayaraq ki, hakim ona 12 il müddət vermişdi. Rövşən Canıyev atasının qatilini hakimin qabağında elə məhkəmə zalındaca güllələyib. Səbail rayon məhkəməsinin 4 mart 1997-ci il tarixli qərarı ilə cəzadan şərti azad olunub. 2000-ci ilin iyulunda yenidən məsuliyyətə cəlb olunub. Qəsdən adam öldürməyə cəhd və qanunsuz olaraq odlu silah, partlayıcı maddələr və qurğular əldə etmə, başqasına vermə, satma, saxlama maddəsi ilə ittiham olunub, lakin məhkəmə onun barəsində psixi müalicəyə göndərilməsi barəsində qərar çıxarıb. 2001-ci ildə Sabunçu rayon məhkəməsinin qərarı ilə R. Canıyev cinayət məsuliyyətindən azad edilib.
Rövşən Canıyev oğru aləmində "Rövşən Lənkəranski" kimi tanınır. 2002-ci ildə Rövşən barəsində cinayət işi təzələnir, lakin Rövşən istintaqdan qaçıb gizləndiyinə görə, onun barəsində 1 iyul 2002-ci ildə axtarış elan olunub.
2009-cu ilin dekabrın 3-də Ukrayna Respublikasında həbs olunub, dekabrın 13-də Azərbaycana ekstradisiya olunub. Dövlət ittihamçısı R. Canıyevin 12 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilməsini istəsə də, məhkəmə ona 2 il 10 ay 19 gün həbs cəzası kəsib.
Ukraynada "Rövşən Lənkəranski" böyük nüfuz sahibi idi. Ded Xasanın ölümündə Lənkəranskinində əli olduğu bilinir. 2013-cü il yanvarın 28-də Ded Xasanın Moskvada ölümünün intiqamı kimi, Rövşən Canıyevın "sağ əli Ülfət Tağıyev (Rufo Gəncinski) sağdır.
Ailəsi
Rövşən Lənkəranskinin atası 1992-ci ildə öldürüldükdən sonra, o anası Hacı Məsudə xanım və qardaşı Namiq Canıyev ilə birlikdə yaşayıblar. Onların ata-baba yurdu Lənkəranda Kiçik Bazar adlanan yaşayış massivindədir.
Qardaşı, Namiq Canıyev uzun müddət Dövlət Gömrük Komitəsində çalışıb.
Atasının qətli
21 may 1992-ci ildə saat 21–22 radələrində Astaradan Lənkərana dönən VAZ 2106 markalı "Jiquli" maşını Pensər çayının üstündə yeni salınmış körpüdə üç nəfər silahlı şəxs tərəfindən saxlanıldı. Bu üç nəfər şəxs əvvəllər xuliqanlıq üstündə məhkum olunmuş Sovet və Qüvvət (ona Vətən də deyirdilər) Quliyev qardaşları, Ədalət Məlikov Şahağacı kəndinin sakinləri idilər.
Lənkəran şəhər çörək kombinatının direktoru Rafiq Eynəli oğlu Canıyevin idarə etdiyi maşında T. adlı gənc bir qadın da vardı. Cinayətkar qrup Rafiq Canıyevi uzun-uzadı çək-çevirdən sonra daş, dəmir, ling və s. küt alətlərlə döyür, maşının bütün şüşələrini sındıraraq qadının çıxmasını təkid edirdilər. Bir azdan hadisə yerinə Şahağacı kəndinin hakimiyyət nümayəndələri gəlir. İki qonşu rayon arasında ədavətçilik toxumu səpən bu özbaşınalığın qarşısını almağa çalışırlar, lakin gözlərini qan tutmuş cinayətkar dəstə onlara qarşı kobudluq edirlər və güya "rəhmə gəlib" ağır yaralanmış Rafiqi QAZ-24 markalı maşına qoyub xəstəxanaya aparmaq adı ilə Sovet Quliyevin həyətinə gətirirlər. Beyninin qurdu tərpənmiş Sovet avtomat silahı götürüb həyət-bacanı güllə-baran edir və sonra yaralı vəziyyətdə olan Rafiqi güllələyib qətlə yetirir.
1957-ci ildə Şahağacı kəndində anadan olmuş Sovet Quliyev 1984-cü ildə 8 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilib. 1954-cü il təvəllüdlü Ədalət Məlikov hələ 1983-cü ildə Saratov vilayətinin Balaşov şəhər məhkəməsində RSFSR CM-nin 206-cı maddəsiylə, 1955-ci ildə anadan olmuş Qüvvət isə Azərbaycan CM-in 207-ci maddəsiylə həbs cəzasına məhkum edilmişdilər.
Respublikada reket və soyğunçuluqla məşğul olan qrupların tüğyan elədiyi vaxtda öz həmkəndliləri üçün belə təhlükəli olan bu şəxslər törətdikləri ağır cinayətdən sonra aradan çıxa bildilər.
Sovetin böyük qardaşı, dar ayaqda kasıb-küsuba əl tutan Bığ Gülağanın (Dədə ləqəbi ilə tanınan şəxsin) evi darmadağın edilib yandırıldı. Gülağa, həyat yoldaşı, övladlığa götürdükləri qız uşağı və bir neçə nəfər "Subtropik əməliyyatı"nın qurbanı oldular. Sağlığında: "Mənim qardaşlarımla heç bir əlaqəm yoxdur!" deyən Gülağanın qəbahəti hüquq-mühafizə orqanları qarşında "boyun əyməməsi" idi. Əslində sübh çağı qəfil keçirilən bu əməliyyatın nə olduğunu anlaya da bilməzdi. O vaxtlar əsl cinayətkar qrup zərərsizləşdirilmədiyinə görə tez-tez belə şayiələr də gəzirdi ki, Rafiq Canıyevin qisasını almaq üçün Lənkərandan güya Şahağacına silahlı basqın gözlənilir.
Cənub bölgəsində İsgəndər Həmidovun əməliyyatına bəraət qazandıranlar da oldu. Və beləliklə, üç böyük cilddən ibarət 3948 saylı cinayət işi əslində, tamamlanmamış qaldı. Axtarışda olan Sovet Quliyev isə 1993-cü ildə Vladivostok şəhərində törətdiyi başqa bir cinayət işinə görə həbs olundu.
Atasının qatilini güllələməsi
Hörmətinə və səxavətinə görə Lənkəranda nüfuz sahibi olmuş Rafiq Canıyevin vəhşicəsinə qətlə yetirilməsinə çoxları təəssüflənirdi, lakin bu itki ən ən çox onun o vaxt 21 yaşına yenicə qədəm qoymuş oğlu Rövşəni bərk sarsıtmışdı. 4 il qatilini axtaran nigaran ruh oğlunun yuxusuna gələrdi. Mənəvi iztirablarla, ruhi sarsıntılarla yaşa dolurdu Rövşən.
Astara polisinin keçirdiyi əməliyyat tədbirləri nəticəsində atasının qatili uzaq Naxodkadan Azərbaycana gətiriləndə bütün ailə üzvləri kimi o da məhkəmənin başlayacağı günü nigarançılıqla gözləmişdi. Müttəhim kürsüsündə oturmuş qatil Rövşənin baxışlarına sanki davam gətirməyib, Rövşənə: "sən bayıra çıx!" deyə ağayana işarə vermişdi… Və Rövşən cibindən çıxartdığı tapançanı müttəhimə tuşlayıb 4 dəfə atəş açır. Güllələrin üçü hədəfə sancılır. Tapançanı özü məhkəməyə təhvil verib, sakitcə: " Məni ədalətlə mühakimə edin!" deyir. Bu hadisə 1996-cı ildə baş verir. O, xəstəxanaya çatdırılsa da, orada ölür. Bu zaman Rövşənin 21 yaşı olur. Elə hadisə yerindəcə polis onu həbs edir. Bu əməlinə görə, Rövşən Canıyevə 2 il həbs verilir, amma 1997-ci il mart ayında azadlığa çıxır. Elə bu illərdə o özünün "Oğru aləmə" girdiyini elan edir. 2 il həbs müddətindən sonra o azadlığa çıxır və o bir müddət güləşlə məşğul olur.
Kriminal aləmə gəlişi
2000-ci ildə Bakı bulvarında kriminal aləmdə yaxşı tanınan Kəramət Məmmədovu münaqişə zəminində üzərində olan odlu silahla yaralayır. "Lənkəranski" həmin davada ciddi psixi travmalar aldığını iddia edir və məhkəmə-psixi ekspertizanın qərarı ilə müalicəyə göndərilir, ona qarşı açılmış cinayət işinin icraatı dayandırılır. Oradan çıxandan sonra Rövşən 2002-ci ildə Azərbaycanı tərk edib, Moskvaya gedir. Azərbaycanda hüquq mühafizə orqanları onu axtardığı üçün o bir daha ölkəyə qayıda bilmir. Bundan sonra Rövşən Rusiya Federasiyasının vətəndaşlığını qəbul edir. Bu il ərzində o Rusiya, Ukrayna və bəzi Avropa ölkələrində nüfuz toplayır. Özünü bu aləmdə kifayət qədər etibarlı və nüfuzlu şəxs kimi təqdim etməyi bacaran Rövşənə 2003-cü ildə lotu Nardaranlı Mirseymur ona "Qanuni oğru" adını verib.
Həmin ildə o ilk böyük qətllərdən birini təşkil edir. Rusiyanın Sank-Peterburq şəhərində kriminal qruplaşmanının lideri olan Elçin Yevlaxinski ləqəbli Elçin Əliyevin qətli də məhz onun adı ilə bağlıdır. O, 2003-cü ildə Moskvada Apelsin-Boulunq klubunda öldürülüb. Polis araşdırmalar zamanı 2004-cü ilin dekabrında Canıyevi bu qətllə bağlı şübhəli şəxs qismində saxlayır, lakin bir müddət keçəndən sonra onu Moskvanı tərk etməmək şərti ilə azadlığa buraxırlar. Bir müddət onun həyatında sakit illər keçsə də, 2006-cı ildə Moskvada Kutaisi qruplaşmasının liderləri ilə "sxodka" zamanı polis tərəfindən saxlanılır. Bu zaman o üzərindəki saxta pasportu göstərərək tanınmamağa nail olub. Bundan sonra o azad edilib. Bundan 1 ay keçməmiş yenidən Canıyev polislə üz-üzə gəlməli olub. Bu dəfə o Moskvada Lujniki qapalı idman kompleksinin zalında "sxodka" zamanı təhlükəli anlar yaşayıb. Hətta ölümlə üz-üzə dayanıb. Həmin vaxt "vor-zakon"-ların mühafizəçiləri ilə omonçular arasında güclü atışma baş verib. Atışma zamanı bir neçə nəfər öldürülsə də, Rövşən ərazidən uzaqlaşa bilib.
Ukraynada həbsi
2009-cu ilin dekabrın 3-də Ukrayna Respublikasında həbs olunub, dekabrın 13 — də Azərbaycana ekstradisiya olunub.2010-cu ildə Ağır Cinayətlər Məhkəməsində Rövşən Lənkəranskinin məhkəməsi keçirilir. Bu məhkəmə prosesi ümumi məhkəmələrdən ciddi şəkildə fərqlənir. Maraqlı məqamlardan biri məhkəmənin açıq olmasına baxmayaraq, kənar adamların buraya buraxılmaması qaranlıq qalan məqamlardandır.
Interpolun axtarışı
Rövşən Canıyev İnterpol xətti ilə iki dəfə axtarışa verilib. İtaliya hökuməti 2013-cü ilin sentyabrında Rövşən Canıyevi mütəşəkkil cinayətkarlıq, qəsb, rüşvətxorluq, çirkli pulların yuyulması və rəsmi sənədləri saxtalaşdırmaqda təqsirli bilərək barəsində dövlətlər arası axtarış elan etmişdi, lakin 1 il sonra 2014-cü ilin fevralın 28 — də İtaliya azərbaycanlı kriminal avtoritet barəsində elan etdiyi axtarışı dayandırıb. Bundan sonra Rövşən Canıyevin İtaliya hüquq-mühafizə orqanları tərəfindən beynəlxalq axtarışa verilməsi barədə məlumatlar İnterpolun saytından götürülür. Bu hadisələr də özlüyündə maraqlı və sirli olaraq qalır. Bir çoxları bunu Canıyevin nüfuzu və gücü ilə izah edirlər.
Kriminal düşmənləri
Nüfuzlu avtoritetin dostları kimi, düşmənləri də var. Digər qruplaşmaların liderləri Canıyevin nüfuzundan ya qorxur, ya da qısqanclıq keçirirlər. Burada Moskvada olan biznes maraqları da əsas rol oynayır. Belə ki, 2006-cı il aprelin 7-də Moskvada "Sabirabadlı Hikmət" qətlə yetirilir. Bundan bir il sonra daha bir azərbaycanlı avtoritet olan "Ağbaş" ləqəbli Çingiz Axundov da Rusiya paytaxtında öldürülür. Buna qədər Rusiya bazarlarında nəzarəti məhz azərbaycanlı avtoritetlər edirdi. Onların qətllərindən sonra bazarlarda nəzarət "Rövşən Lənkəranski"yə keçir. Bundan sonra Lənkəranski ilə "Lotu Quli" arasında əsl müharibə başlayır. Bu müharibə bu gün də davam etməkdədir.
2013-cü il yanvarın 16 — da Bakı vaxtı ilə saat 15.30 radələrində Moskvanın mərkəzi küçələrindən olan Povarski küçəsində yerləşən "Köhnə fayton" restoranından çıxarkən "Ded Xasan" başından güllələnir. O, xəstəxanaya çatdırılsa da, orada qanaxmadan ölür. Onun qətli bütün dünyada səs-küylə qarşılanır.
Ölümü
Rövşən Lənkəranski 18 avqust 2016-cı ildə gecə Türkiyədə qətlə yetirilmişdir. Onunla bərabər sürücüsü də öldürülmüşdür.Rövşənin ölümü Azərbaycanda və digər ölkələrdə şok effekti yaratdı,Mübariz Mənsimov Rövşənin cənazəsini Türkiyədən Azərbaycana gətirilməsi üçün 2 təyyarə ayırmışdı 18 Avqust-Mərhum Rövşən Canıyevin cənazəsi İstanbuldan Lənkəran Hava limanına gətirildi.Həmin günü gecə vaxtı Lənkəranda Minlərlə insan cənazəni qarşılamaq üçün Lənkəran hava limanının qarşısında toplaşmışdılar.Onun Xaricdə olan dostları Ölüm xəbərini eşidən günü dərhal Karteclə Azərbaycana yollanmışdılar.İnformasiyalara görə Rövşənin ölümü üçün 50000000 dollar pul ayırıblar
Hollivud işarəsi
"Hollivud" yazısı ( və ya keçmiş adı ilə ) — ABŞ-nın Kaliforniya ştatında, Santa-Monika dağlarının Maunt-Li zirvəsinin ətəyindəki yazı. Amerikan mədəniyyətinin simvoludur.
Tarixi
Maunt-Li dağının ətəyindəki bu yazı 1923-cü il iyulun 13-də peyda olmuşdur. Həmin vaxt belə yazılmışdır: "HOLLYWOODLAND". Əvvəlcə bu yazının kino ilə heç bir əlaqəsi yox idi. Belə ki, o yeni yaşayış rayonunun reklamı idi. Amma bu reklam dərhal turistləri özünə cəlb etməyə başladı.
Yazının ora yerləşdirilməsi sifarişçiyə, "Los-Anceles Tayms"ın naşiri Harri Çandlerə 21 min dollara başa gəlmişdir. "Hollywoodland" sözü gecələr elektrik lampaları ilə işıqlandırılır, gündüzlər isə hərfləri 40 km məsafədən görmək olurdu.
"Hollywoodland" reklamı il yarım davam etməli idi. Lakin bu müddət bitdikdən sonra yazını oradan götürən olmadı.
1949-cu ildə yazıdakı son 4 hərf (LAND) götürüldü və o indiki "HOLLYWOOD" şəklini aldı. Bu dövrdə artıq "Hollywood" Los-Ancelesin və bütün əyləncə biznesinin simvoluna çevrilmişdi. thumbnail|Yazının ən bərbad dövrü, 1970-ci illər 1973-cü ildə "Hollywood" yazısı milli tarixi abidə elan olunmuşdur.
Bərpası
thumbnail|"Hollivud" yazısının peykdən görünüşü 1970-ci illərin sonlarında yazı bərbad günə düşdü və bəzi hərflər sıradan çıxdılar.
Həmin il, "Playboy" jurnalının yaradıcısı Hyu Hefnerin başçılıq etdiyi xeyriyyə fondu yazının əsaslı təmiri üçün vəsait topladı. Nəticədə 1978-ci ilin noyabrında hazırkı variant peyda olmuşdur. Yazıdakı hərflərin hündürlüyü 15 metr, eni isə 12 metrdir. Hər hərfin hazırlanmasına 27,5 min dollar sərf olunmuşdur.
Donorlar
Qeyd edək ki, 1978-ci ildə "Hollivud" yazısının bərpası üçün təşkil olunan ictimai kampaniya zamanı aşağıdakı doqquz donorun hər biri 27,777.77 $ (ümumilikdə 250,000 $ təşkil edib) vermişdir:
Yüksək sahil
Yüksək Sahil — İsveçin şimal-şərqindəki Angermanland əyalətində, Kramfors, Harnosand və Örnsköldsvik bələdiyyələrinin ərazisində yerləşən İvaniya körfəzindəki İsveç sahillərinin bir hissəsi. Bu buzlaqların əriməsi nəticəsində torpaq yüksəlir, buzlaqdan sonrakı qalxma və izostasiya hadisəsi burada aydın nəzərə çarpır. Son buz dövründən bəri bölgə qeyri-adi hündür uçurumları əhatə edən 300 metr artmışdır. Yüksək sahil İsveç, Fin Şimali Kvarken boğazı Dünya İrsi Mirasının bir hissəsidir.
Tarixi
Bu gün Hoqa Kusten kimi tanınan ərazi tarixən Angermanland sahili kimi tanınmışdır. 1974-cü ildə Yüksək sahil termini ərazidə bir məlumat ilə əlaqələndirilmişdir. 2000-ci ildə YUNESKO bölgəni Dünya İrsi Mirasina daxil etmişdir. Yüksək sahil ərazisi, yer səthinin buzlu və quru sahələrini meydana gətirən mühüm proseslərin başa düşülməsi üçün əla fürsətlər verir. 2006-cı ildə Yüksək sahil Şimali Kvarken boğazı əraziləri ilə birləşdirildi.
Coğrafiyası
Yüksək sahilin relyefi Sub-Kembri yarımadasının yüksəlmiş qalıqlarını parçalayan genişmiqyaslı vadilərə aiddir.
Görməli yerləri
İsveçin Yüksək sahilində ziyarət etmək üçün ən məşhur yerlər Skule dağı, Skuleskogen Milli parkı, Ulvön və Trusunda adalarıdır. İsveçin Yüksək sahili gəzinti üçün möhtəşəm yer hesab olunur və İsveçin ən yaxşı gəzinti bölgələrindən biri olaraq göstərilir. Çölçülüklə bağlı jurnallar (Utemagasinet and Outside kimi) və gündəlik qəzetlər (məsələn, Svenska Daqbladet) Yüksək sahil yolunu İsveçin gəzinti yollarının ən yaxşılarından biri olaraq sıralayırdı. Höga Kustenleden Yüksək sahil boyunca 128 kilometr uzunluğundadır. Gündəlik gəzintilər üçün Skule dağı və Skule Milli parkı məşhurdur. Yüksək sahil yolu həm təcrübəli, həm də yeni gəzinti etməyi sevənlər üçün uyğun hesab olunur.
Pandora
thumb|230px|left|[[Con Uilliyam Uaterhouse: Pandora, 1896]] Pandora — (, bəxşedilmiş, pan — bütün, hamı, tam və doron — hədiyyə, bəxşiş) yunan mifologiyasına görə yer üzündə ilk yaradılmış qadındır. Hesiod onu — gözəl pislik adlandırmışdır. Bu onun özü ilə birlikdə yerə gətirmiş olduğu bədliklərlə dolu mücrüyə işarədir.
Dəmirçi tanrı Hefest öz emalatxanasında su və torpaq qarışığından ilk qadının dəmir heykəlini yaratmış olur. Bu heykəl həddsiz yaraşıqlı göründüyündən tanrı Zevs onu canlandırmaq fikrinə düşür. Digər tanrılar isə ona misli bərabəri olmayan gözəllik, cazibadarlıq, müdriklik, inandırmaq bacarığı və s. kimi keyfiyyətlər bəxş edirlər. Hermes ona hiyləgərlik, yalan, Hera isə ona hər şeylə maraqlanmaq kimi xasiyyəti bəxş etmiş olurlar. Zevs isə Prometeyin ilahi qüvvə sayılan odu insanlara verməsindən hiddətlənərək, bunun əvəzini çıxmaq üçün, içərisinə insanların düçar ola biləcəkləri bütün bəlaları qiymətli daş-qaşlarla bəzədilmiş mücrünü içinə dolduraraq toy hədiyyəsi qismində Pandora ilə birlikdə Epimeteyaya bağışlayır. Ağzı kilidlənmiş mücrünün açarını Pandoraya verərək Zevs xoşbəxt və firavan yaşamaq istəyirsə onu açmamağı tapşırır. Epimetey Pandoranın gözəlliyinə valeh olaraq, qardaşı Prometeyin xəbərdarlığına məhəl qoymadan onu özünə arvad edir. Bir müddət Epimetey və Pandora firavan və xoşbəxt həyat sürürlər. Heranın Pandoranın qəlbinə salmış olduğu hər şeyə maraq göstərmək xasiyyəti onu bir an belə rahat buraxmırdı. Bir dəfə maraq onun iradəsinə üstün gələrək mücrünü açmağa məcbur edir. Mücrü açılar-açılmaz içindəki Zevsin insanlara ünvanlanmış "xeyirhaqlıqları": xəstəliklər, kədər, ağrı-acılar bir sözlə bütün bədliklər uçub bütün dünyanı bürümüş olurlar. Azad ola bilməyən, mücrüdə qalan kiçik ümid quşu, o vaxtdan etibarən insanların təskinliyi olur.
Murad Zemuri
Murad Zemuri (3 mart 1993) — Qatarlı cüdoçu. Murad Zemuri Qatarı 2016-cı ildə XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.
Karyerası
Murad Zemuri birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 2016-cı ildə qatıldı. O, Rio-de-Janeyroda baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında kişilər 73 kq çəkidə, 1/8 final mərhələsində Belçikanın nümayəndəsi Dirk Van Tixelt ilə üz-üzə gəldi. Həmin görüşdə Andryu Tomas Mluqu rəqibinə 0:100 hesabı ilə uduzdu.
Bulbophyllum incommodum
(Bulbophyllum incommodum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Güznüt
Güznüt — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Babək rayonunun Güznüt kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 29 mart 2005-ci il tarixli, 874-IIQ saylı Qərarı ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Babək rayonunun Güznüt kəndi Çeşməbasar kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla, Güznüt kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmışdır.
Toponimikası
Naxçıvan dialektində güznüt "payız əkini" deməkdir. Kəndin ərazisində payızlıq əkin aparıldığından belə adlandırılmışdır.
Tarixi
Güznüt kəndi çox qədim tarixə malikdir, lakin buraya kütləvi erməni köçürülmələri zamanı bədxah qonşularımız tərəfindən buradakı maddi mədəniyyət nümunələri dağıdılmışdır. Ermənilərin buradan tamamilə çıxarılması isə 1918-ci ilin aprel-may aylarına təsadüf edir. Bunun əsas səbəbi isə kəndin o vaxtkı başçısının erməni olması, 1918-ci il Andranikin hücumları zamanı onu qonşu Nehrəm kəndini işğal etməsinə qızışdırmağı idi.
Tarixi abidələri
Kənddə daşınmaz tarix və mədəniyyət abidəsi qeydə alınmamışdır.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Araz çayının sol sahilində, düzənlikdə yerləşir. İqlimi kəskin kontinentaldır — yayı subtropik, tropik; qışı mülayim keçən iqlimdir, yayda orta temperatur +35–40 dərəcə olduğu halda, qışda bu temperatur −15–20 dərəcə olur.
İqtisadiyyatı
Əhali taxılçılıq, üzümçülük, heyvandarlıq, bostançılıq və tərəvəzçiliklə məşğuldur.
Mədəniyyəti
Kənddə mədəniyyət müəssisəsi mövcud deyil.
Təhsil
Kənddə Güznüt kənd tam orta məktəbi fəaliyyət göstərir.
Din
Kənddə dini ibadət yeri olan Məscidin bünövrəsi 1988–1995-ci illərdə qoyulmuşdur. Məscid kənd ağsaqqallarının təşəbbüsü və yerli əhalinin vəsaiti hesabına tikilmişdir
İbadətgah kvadrat formasındadır və iki mərtəbədən ibarətdir. Məscidin divarları yonulmamış daşlardan hörülüb, damı və günbəzi dəmir təbəqə ilə örtülüb. İbadət evinin taxtadan 13 pəncərəsi və 3 giriş qapısı var. Məscidin iki beşpilləli minbəri mövcuddur. İbadətgahın bir günbəzi və bir minarəsi var. Günbəzin üstündə aypara rəmzi qoyulub.
Minarə 2000-ci ildə Kəmaləddin Heydərovun vəsaiti hesabına usta Əliyev Mirzə tərəfindən inşa edilmişdir.
Səhiyyə
Kənddə səhiyyə müəssisəsi mövcud deyil.
Ərməkiqışlaq
Ərməkiqışlaq — Azərbaycan Respublikasının Quba rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Hacıhüseynli bələdiyyəsinin tərkibindədir.
Toponimikası
Ərməkiqışlaq oyk, mür. Quba r-nunun Hacıhüseynli i.ə.v.-də kənd. Oykonim Ərməki (kənd adı) və qışlaq sözlərindən düzəlib, "Ərməki kəndinin qışlağı" deməkdir.
Finlandiya tarixi
Müharibə arası
Vətəndaş müharibəsindən sonra parlamenti idarə edən Ağlar Alman şahzadəsinə Kral rolunu verərək Finlandiya Krallığını təsis etmək üçün səs verib. Halbuki, 1918-ci ildə Almaniya uduzduğuna görə, bu mümkün olmayıb və əvəzinə Finlandiya 1919-cu ildə bir Respublika olub, Prezident şəkildə Kaarlo Yuho Toberqı seçib.
SSRİ-Finlandiya müharibəsi
SSRİ ilə Finlandiya arasında müharibə, 30 noyabr 1939-13 mart 1940-cı illərdə baş vermişdir. 1939-cu ildə Sovet hökuməti hücum etməmək haqqında Sovet-Finlandiya müqaviləsini 1932-ci ildə ləğv etdi. Noyabrın 30-da müharibə başladı. 1940-cı il fevralın 11-də sovet qoşunları "Mannerheym xətti"nin əsas zolağını yara bildi. Finlandiyanın Kareliya ordusunun əsas qüvvələri darmadağın edildi. Vıborqun çox hissəsi tutuldu. 1940-cı il martın 12-də Moskvada sülh müqaviləsi bağlandı. Müqaviləyə görə Finlandiyanın bəzi torpaqları SSRİ-yə qatıldı.
Arif Heydərov
Arif Nəzər oğlu Heydərov — Azərbaycan dövlət xadimi, Azərbaycan SSR daxili i̇şlər naziri (1970–1978), Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı, daxili xidmət general-leytenantı (1976).
Həyatı
Arif Nəzər oğlu Heydərov 1926-cı ilin 28 iyununda Ağdaş şəhərində Nəzər Heydərovun ailəsində dünyaya gəlib. Əslən Qubadlı rayonunun Gürcülü kəndindəndir. Bakı Dövlət Universitetinin tarix fakültəsini bitirib. Əmək fəaliyyətinə 1942-ci ildə başlayıb, Əzizbəyov neft trestində çilingər işləyib. 1943-cü ildə Moskvaya xüsusi təhsil məktəbinə oxumağa göndərilib. 1944–1945-ci illərdə İkinci Dünya müharibəsinin iştirakçısı olub, Berlinə hücum əməliyyatında iştirak edib. 1945–1947-ci illərdə Polşada və Almaniyada müttəfiqlərin qoşunlarının heyətində xidmət keçib. 1949–1970-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsinin kəşfiyyat şöbəsində işləyib. Bu dövrdə operativ tapşırıqlarla əlaqədar dəfələrlə xarici ölkələrə gedib və uzun müddət Almaniya Demokratik Respublikasında və Türkiyədə daimi işdə çalışıb. 1967–1970-ci illərdə Türkiyədə konsul, 1970–1978-ci illərdə Azərbaycan SSR daxili i̇şlər naziri işləyib. Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı idi.
Alman, ingilis, türk, fars dillərini bilirdi. SSRİ-nin "Qırmızı Bayraq", "Şərəf nişanı" ordenləri və bir çox sovet və xarici ölkə medalları ilə təltif olunmuşdu.
Arif Heydərov 1978-ci il 29 iyunda iş yerində qətlə yetirilib.
Adına Bakıda tanker, küçə, hospital və məktəb vardır.
Uluqayın
Uluqayın — türk mifologiyasında həyat ağacı. Uluğqayın, Uluqadhın, Oloqayqın olaraq da bilinər. Bayqayın, Bayterək və ya Ulubux (Olobux, Olıbuk) da deyilir. Yakutlarda Luq Mas (Aal Luuk Mas, Ağal Luğuq Mas) deyilir.
Məna və əhəmiyyət
Yerlə göyü bir-birinə bağlayan həyat ağacıdır. Kayra Xan tərəfindən əkilmişdir. Dünya ilə birlikdə yaradılmışdır. Dünyanın, yeraltının və səmanın tam mərkəzindədir. Budaqları səmanı üstün tutar. Kökləri torpağın bütün qatlarını deşib yeraltı okeanına qədər uzanar. Öksökö quşu ətrafında dönərək uçar və bəzən də təpəsinə qonub. Doqquz boy (Türklərin doqquz qövmü və ya yer üzündəki doqquz böyük insan irqi) bu ağacın doqquz budağından törəmişdir. Umay Ana Həyat Ağacının sahibidir və yer üzünə enərkən bu ağacı istifadə edər. Kübey xanım bu ağacın içində yaşar. Kökləri yeraltına, budaqları göyə uzanar. Köklərindən həyat suyu (Bengüsu) axar. Hər sahəsi, altından yetmiş yarpaqlı olaraq təyin olunar. Yarpaqlarının böyüklüyü bir at dərisi qədərdir. Türk mifologiyasında çox əhəmiyyətli bir yerə malikdir. Göyləri deşib naməlum yüksəkliklərə çıxar. Uluqayının növlərindən biri Günəşə biri də Aya uzanar. Təpəsində Ülgən oturar. Bəzən bir şam ağacı olaraq qəbul edilir. Ağacın bir tərəfində ay bir tərəfində isə Günəş tapılar. Bəzən Demir Dağ'ın üzərində dayandığı qəbul edilir. Səkkiz kölgəli, doqquz köklü olaraq xatırlanar. İnsanların ruhları bu ağacın budaqları arasında uçuşur durur. Bu ruhlar kiçik quşlara bənzəyirlər. Osmanlı dövlətin qurucusu Osman Bəy (Otman Bey)in yuxusunda gördüyü, böyüyüb bütün dünyanı əhatə edən ağac da Uluqayına bənzəyir. Ağaca bez (çaput) bağlayaraq dilək tutmaq da yenə Uluqayın ilə əlaqəli görünməkdədir. İlgen deyilən reçinesi, onu yeyənlərə müdhiş bir güc verər. Çuvaş bayrağında simvollaşdırma edilmiş bir həyat ağacı vardır. Manixeizmin təsiriylə Həyat Ağacının əleyhdarı olan Ölüm Ağacı da türk mədəniyyətinə girmişdir lakin çox çox yaygınlaşmamıştır. Bəzən eyni kökdən çıxan iki ağac olaraq adlandırılar ki, bu vəziyyət iki zirvəsi olan Dünya Dağı ilə də uyğun düşər. Mani dini ilə bu əkiz ağaclardan birinə ölüm funksiyası yüklənmişdir. Həyat Ağacına az qala eyni xüsusiyyətlərlə amma bir az daha detalı və sadə olaraq Macar mifologiyasında da Vilagfa və ya Eletfa adıyla rast gəlinir. Adı Macar amma motiv Ural-Altay mifologiyasına aiddir. Macarlara görə şaman trans halındakı səfərində bu ağaca dırmaşaraq göyə çıxar.
Çalama tətbiqi
Çalama - türk xalq inancında müqəddəs sayılan bir obyektə və ya varlığa bez (çaput) bağlama mənasını verər. Ağaclara bez (çaput) bağlama tətbiqidir. Edilən hərəkətə Çalama/Calama deyilir. Uluğ Qayın inancı ilə əlaqəlidir. Mayalama sözü türkcədə "çalmaq" feli ilə ifadə edilər. Bu məzmunda bir düşüncənin, istəyin müqəddəs bir yerə mayalanması kimi qəbul edilə bilər. Qurbanlıq qoçlara lent bağlanması da yenə bu anlayışla əlaqəlidir. İslam dini bu cür yanaşmaları qəti olaraq qadağan etmişdir. Çalamaq (çaput bağlamaq) feli ilə də istifadə edilər. Çalmaq sözünün bir mənası da parçanı kəsmək olaraq iştirak edər.
Turuğ
Turuğ - türk ve monqol şamanizminde şaman ağacıdır. Monqollar "Toruğ" deyərlər. Tanrı ilk şamanı yaratdığında onun evinin önünə səkkiz budaqlı bir ağac tikmişdir. Bu səbəblə hər şaman özünü təmsil edən bir ağac tikər. Bu ağaca "Turuğ" adı verilər. Turuğ, söz mənası olaraq dayanıqlı, yerində dayanan, ölümsüz deməkdir.
Sərge
Serge - türk, altay, yaqut və dolqan xalq mədəniyyətində və mifologiyasında müqəddəs direkdir. Sərgey (Sərgen) də deyilir. At qoşmaq üçün tikilir. Bu dirəyin qoruyucu ruhunun (iyesinin) olduğuna inanılar. Ümumi sərgelərdən başqa həyətə tikilən xüsusi at sərgenləri vardır. Kiyi Sərge / Gəlin Sərgeninə yalnız gəlinin atı bağlana bilər. Bundan başqa ulu bayramlarda tikilən xüsusi sərgenler olar. Yerin, suyun ruhlarının mənəvi dəstəyini, ala bilmək üçün ədədləri üç və ya doqquz olan sərgenler də mövcuddur. İnəklər üçün tikilən sərge də vardır və buna at bağlanılmaz. Sərge bəzəklərlə təchiz edilər. Sərgenin başına taxtadan at başı simvolu qoyulur. Bəzi nağıllarda yer altı, yer üzü və göy üzünü bir-birinə bağlayan Qızıl Direk ilə ekvivalent görülər. Zənginliyi, möhtərəmliyi və gücü təmsil edir. Yer üzündəki qisiminə qəhrəmanlar, yeraltındakı hissəsinə Erlik, səmadakı parçasına isə Ülgen atını bağlar. Söz, Sırın sözü ilə əlaqəlidir. Sərmək felindən gəlir.
Mənbə
شجرة الحياة (الكتاب المقدس) Arbre de la vida World tree (Hungarian) Árbol de la vida Arbre de vie עץ החיים Drvo života Égig érő fa 生命の樹 생명나무 Lignum vitae Gyvybės medis Pomul vieții Дерево жизни Drvo života Livets träd Ulukayın 生命树
Patrisiya Kroun
Patrisiya Kroun — Amerika tarixçisi.
Həyatı
Patrisiya Kroun 1945-ci ildə Danimarkada anadan olub.
Patrisiya Kroun 11 iyul 2015-ci ildə ABŞ-də vəfat edib.
Dağlar Abdullayev
Dağlar Məmməd oğlu Abdullayev (15 avqust 1938-ci il, Ağdaş, Azərbaycan SSR - 10 may 2014-cü il, Bakı) - Azərbaycan tibb xidməti general-mayoru.
Həyatı
Dağlar Abdullayev 1938-ci il 15 avqustdə Ağdaş rayonunda anadan olmuşdur.
1956-cı ildə 1 saylı Ağdaş şəhər orta məktəbini bitirdikdən sonra Nəriman Nərimanov adına Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutuna daxil olmuş və 1960-cı ildə həmin institutu "həkim-stomotoloq" ixtisası üzrə bitirmişdir. 1961-ci ildə kadr kimi Silahlı Qüvvələrə çağırılaraq, Cənub Qrupu Qoşunları komandanının sərəncamına göndərilmişdi. 1965-ci ilədək Cənub Qoşun Qrupu qvardiya tank diviziyasında "həkim-stomotoloq" kimi xidmət edən Dağlar Abdullayev sonralar Zaqafqaziya Hərbi Dairəsi motoatıcı diviziyasında xidmətini davam etdirmiş, 1968-ci ildən isə alayın tibb məntəqəsinin rəisi, baş həkimi, tibb xidməti rəisi vəzifələrində xidmət etmişdir.
1978–1983-cü illərdə Cənub Qoşun Qrupu əlahiddə tibb-sanitar taborunun komandiri və hərbi hospitalın rəisi vəzifələrində işləmişdi. 1983-cü ildə SSRİ Müdafiə nazirinin əmri ilə xidmətini davam etdirmək üçün yenidən Zaqafqaziya Hərbi Dairəsi komandanının sərəncamına göndərilib və Zaqafqaziya Hərbi Dairəsi hospitalının rəisi təyin olunmuşdu.
Nama
Nama - Altay inancında Nuh peyğəmbərə bənzər xüsusiyyətlər daşıyan bir adam. Xüsusilə quşlarla olan hekayəsi çox xarakteristikdir. Sular çəkilməyə, dənizlər alçalmağa başlayıb gəmisi bir dağa oturanda ilk əvvəl bir quzğunu pəncərədən sərbəst buraxar amma quş geri dönməz. İkinci gün qarğanı çölə göndərirlər, gəlməyincə üçüncü gün sağsağanı buraxar lakin o da geri gəlməz. Dördüncü günün axşamında göyərçini uçurur pəncərədən, hava qaralmadan ağızında bir zeytun ilə gəmiyə girincə, Nama bu quşu müqəddəs qılması üçün Tanrıya yalvarar. O gündən sonra göyərçinlər insanların evlərinə daxil oldu, çapar olaraq xəbərlərini apardı gətirdi. Quzğunun və qarğa ilə sağsağan nə etdiklərini soruşduqda; birinin ölmüş heyvanların leşlerini yediyini, digərinin sağa sola yığılmış zibilləri qarışdırdığını, o birinin də su üzünə çıxan malları oğurladığını öyrəndi göyərçindən Nama. O üçünə qarğıyaraq, göyərçinə isə alqış deyərək, o anda nə edirlərsə qiyamətə qədər eyni şeyi etmələrini istədi; quzğunlar leş yeməyə, qarğalar zibil qarışdırmağa və sağsağanlar da oğurluğa məhkum edildilər. Göyərçin isə insanlara xəbərçilik etməyə, evlərdə yaşamağa haqq qazanmışdı. Ona görə o gündən bəri də elə edər dayanardılar. Göyerçinin bütün dünyada bir çox cəmiyyətdə bəxt ilə əlaqədar sayılması bəlkə də bu səbəblədir. Nuh peyğəmbər insanların ikinci atası qəbul edilir. Çünki böyük Tufandan sonra insanlar onun nəslindən törəmişdir. Yer üzündə bənzər formalarda mövcud olan tufan əfsanələrinin qəhrəmanı olaraq Xristianlıq və İslamın də yayılması nəticəsində hər mədəniyyətdə tanınmaqdadır.
Etimologiya
(Nam/Yam) kökündən törəmişdir. Yapmaq və yaymaq hərəkəti ilə əlaqəli görünməkdədir. Qədim Altay dilində Nemeh, monqolca Nımayan, mançjur və tungus dillərində Namı, buryatca Nama, qədim türkcə Yıma / Cima / imya / Ima / İme sözləri maral mənasını verər və Türk mədəniyyətində maral müqəddəs sayılıb, su və dəniz ilə əlaqələndirilir. Qədim monqolcada Nam / Namug (hal-hazırda Namag), tibet dilində Nəm sözləri də dalğa və bataqlıq mənalarını da ifadə edərlər.
Dağlar Abdullayev
Həyatı
1985-ci ildə Azərbaycan Dövlət Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitutu Hərbi kafedrasının tədris hissə üzrə rəisi təyin edilmişdir.
1992-ci ildən Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinə həqiqi hərbi xidmətə çağırılmış və Müdafiə Nazirliyi Arxa Cəbhə İdarəsi hərbi-tibb şöbəsinin rəisi, 1993-cü ildən idarə rəisi, Silahlı Qüvvələrin Tibb xidməti rəisi vəzifələrində xidmət etmişdir. 2009-cu ildən Müdafiə nazirinin məsləhətçisi, müşavirlər qrupunun müşaviri, inspektorlar qrupunun müşaviri vəzifələrində xidmətini davam etdirmişdi.
2014-cü il 7 martda Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrində həqiqi hərbi xidmətdən istefaya buraxılmışdır.
Dağlar Abdullayevə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərmanı ilə 8 oktyabr 1994-cü ildə "tibb xidməti general-mayoru" ali hərbi rütbəsi verilmişdir. Onun Vətən qarşısındakı xidmətləri yüksək qiymətləndirilərək 2006-cı ildə "Azərbaycan Respublikasının Əməkdar həkimi" fəxri adına layiq görülmüş və bir sıra medallarla təltif olunmuşdur.
Dağlar Məmməd oğlu Abdullayev 2014-cü il 10 mayda 75 yaşında vəfat etmişdi.
Seram (ada)
thumb|250px|Munçuq yetişdirmə ferması Seram — Malay arxipelaqına və Molukk adalarına daxil olan ada. Onun sahəsi 17,1 min. km² təşkil edir. Əsas limanı Masoxi şəhəridir.
Coğrafiyası və geologiyası
Seram adasının mərkəzində dağ silsiləsi keçir. Adanın ən hündür nöqtəsi Binaya (3019 m) dağıdır. Seram demək olar ki, bütünlüklə rütubətli tropik meşələri ilə örtülmüşdür. Geoloji baxımında qarışıq zonada yerləşir. Burada litosfer tavalarının toqquşma yeri olması və tektonik catların çoxluğu ilə seçilir. Seram adası faktiki mikrotava üzərində yerləşir. Tava 8 milyon öncə yaranıb və 80° buçaq altında fırlanmışdır. Papua mikrotavasının təsiri nəticəsində Seram adasında hündürlüyü 3000 metrə çatan dağlar yaranmışdır. İl ərzində havanın temperaturu 25-27°S təşkil edir. Yağıntının miqdarı düzənliklərdə 2000 metr, dağlarda isə 4000 metr təşkil edir.
Flora və faunası
Seram canlılar aləminin nümayəndələri ilə zəngindir. Xüsusilə endemik quşları ilə seçilir. Adada yaşayan 117 növ quşdan 14-ü endemikdir: Molukk kakadusu, Todiramphus lazuli, Philemon subcorniculatus və Amboin kral tutuquşusu.
Məməlilər arasında istər Asiyaya xas gəmiricilər və Avstraliyaya xas olan Kisəlilərə rast gəlinir. Seram adasında yaxınlıqda yerləşən adalara nisbətən daha çox məməli növünə rast gəlinir. 38 növü endemikdir. Bunlardan Seram badikutu, Qızılı ucan tülkü, Seram ucan tülküsü, Banan sıçanı və Nesoromys ceramicus kimi endemik canlılarının nəsli kəsilmək üzrədir.
Donqarlı timsaha adanın bir necə çayında rast gəlmək olar. Onlar arasında Salavan xüsusi ilə seçilir.
1997-ci ildə adanın şərqində sahəsi 1890 km² olan Manuzela milli parkı yaradılmışdır.
İnanc
1998-ci ildə Molukk adalarında dini zəmində münaqişə yaranmışdır. Bunun nəticəsində isə adalardan çoxlu sayda insanlar digər adalara köç etməli olmuşddular. Malinoda 2002 ildə əldə olunan razılaşmadan sonra ada faktiki təhlükəsiz məkana çevrilmişdir. Bununla belə Masoxi müsəlman və xristiyanlar tərəfindən iki əraziyə bölünüb.
Adada 7000 min insan (mauzelalar) indoneziyanın bu adasında yayılmış, xristian və islam dinindən fərqli olan, induizmə yaxınlığı ilə seçilən dinə sitayiş edir.
İqtisadiyyat
Adanın əsas ixrac məhsulları: Kopra, Qatran, Saqo və balıq. Neft isə adanın şimal-şərqində, Bula şəhəri yaxınlığında, KUFPEC (Indonesia) Limited şirkəti tərəfindən çıxarılır.
Monanthes anagensis
(Monanthes anagensis) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Zeynəb Qəmbərova
Zeynəb Qəmbərova - pambıq ustası. Sosialist Əməyi Qəhrəmanı.
Həyatı
Ağdaş rayonunda anadan olub. 1951-ci ildə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adına layiq görülüb. 3, 5-8-ci çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı seçilib.
Aslan bəy Qardaşov
Aslan bəy Əli ağa oğlu Qardaşov — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin əkinçilik və dövlət əmlakı naziri, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin üzvü, Əhrar fraksiyasının sədri, Əhrar Partiyasının sədri, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Milli Şurasının üzvü, Zaqafqaziya Seyminin və Zaqafqaziya Seyminin Müsəlman fraksiyası üzvü, Rusiya imperiyası II Dövlət Dumasının üzvü. Sovet hökumətinə qarşı qaldırılmış Zaqatala üsyanının liderlərindən biri.
Aslan bəy Qardaşov Zaqataladan nümayəndə olaraq Zaqatalanı müxtəlif qanunverici orqanlarda təmsil etmişdir. O, əvvəlcə Zaqatalanın Dağlılar Respublikasına, sonra Osmanlı İmperiyasına, daha sonra isə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinə birləşdirilməsini dəstəkləmişdir. Lakin aprel işğalından sonra Gürcüstan Demokratik Respublikası ilə anlaşaraq Zaqatalanın Gürcüstana birləşdirilməsini dəstəkləmişdir.
Həyatı
Aslan bəy Əli ağa oğlu 1866-cı ildə Zaqatala dairəsinin Çökəkoba kəndində anadan olmuşdur. Əvvəlcə Zaqatala qəza məktəbində, daha sonra Zaqafqaziya Müəllimlər Seminariyasında təhsil almışdır. İstanbul Universitetində təhsilini davam etdirmişdir. Daha sonra Zaqatalaya qayıdan Aslan bəy 1895-ci ildə Zaqatala dairəsinin Caromuxax bölgəsində katib işləmişdir. 1900-cü ildən isə Zaqatala Dairə Həbsxana Mütəxəssisləri Şurasının direktoru olmuşdur.
Aslan bəyin 21 iyul 1920-ci ildə güllələndiyi deyilsə də, dəqiq məlumat yoxdur.
Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin 1933-cü ilin martın 21-də Varşavada Azərbaycan Milli Mərkəzi ilə bağlı hazırladığı anketdə təşkilatın fəaliyyəti haqqında məlumatlar yazılmışdır. Eyni zamanda, anketdə Azərbaycan Milli Mərkəzinin Əlimərdan bəy Topçubaşova və hazırda Türkiyədə yaşayan yaşlı və əlil vəziyyətdə olan Aslan bəy Qardaşova kömək etdiyi qeyd edilmişdir.
Bundan başqa Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin 1937-ci ilin iyulun 22-də Varşavada Polşa Məxfi İdarəsi üçün hazırladığı Azərbaycanın mühacirətdəki tanınmış xadimləri siyahısında Aslan bəy Qardaşovun da 14-cü sırada adı yazılmışdır.
Siyasi fəaliyyəti
left|thumb|300x300px|[[Rusiya imperiyası II Dövlət Dumasının üzvləri: oturanlardan soldan 1-ci Aslan bəy Qardaşov]]
Rusiya imperiyası və keçid dövrü
Aslan bəy Qardaşov Dağıstan oblastı və Zaqatala dairəsindən bitərəf namizəd olaraq Rusiya imperiyası II Dövlət Dumasının üzvü seçilmişdir. Rusiya imperiyası II Dövlət Duması üzvlərinə həsr olunmuş məlumat kitabçasında haqqında belə yazılmışdır:
Aslan bəy Qardaşov əvvəlcə Zaqatala dairəsinin Dağıstana birləşdirilməsi tərəfdarı olmuşdur.
Aslan bəy Qardaşov 23 fevral tarixində təşkil olunan Zaqafqaziya Seyminin tərkibinə daxil edilmişdir. O burada Müsavat və demokratik bitərəflər qrupunun və Müsəlman fraksiyasının üzvü olmuşdur.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövrü
1918-ci ilin iyununda Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Milli Şurasının iclaslarında iştirak edən Aslan bəy Qardaşov Zaqatala dairəsinin Azərbaycanın bir parçası olmayacağını vurğulamışdır.
17 iyun 1918 tarixli Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Milli Şurasının iclasında Aslan bəy Qardaşov belə demişdir:
Aslan bəy həmçinin Əhrar fraksiyasının fəal təmsilçisi kimi parlament iclaslarında fəal iştirak etmiş, əsasən hökumətin iqtisadi sahədəki fəaliyyətinə qarşı tənqidi mövqe tutmuşdur.
Hökumətdə
Aslan bəy Qardaşov I Yusifbəyli hökumətində 14 mart 1919-cu tarixində Əhrar Partiyası adından əkinçilik və dövlət əmlakı naziri təyin olundu.
II Yusifbəyli hökumətində Aslan bəy Qardaşov özü iştirak etməsə də, Əhrar Partiyasının üzvü Rəşid xan Qaplanov maliyyə naziri təyin edilmişdir. Lakin 1920-ci il aprelin 15-də Aslan bəy Qardaşov Əhrar fraksiyası adından fraksiyanın koalisiyadan çıxdığını və öz nümayəndələrini hökumətdən geri çağırdığını bəyan etmişdir. left|thumb|215x215px|Nazir Aslan bəy Qardaşov