cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Vostok-1
Qaqarinin uçuşdan əvvəlki bəyanatı
Bir neçə dəqiqədən sonra qüdrətli bir kosmik gəmi məni Kainatın uzaq genişliklərinə aparacaq. Başlamadan əvvəl bu son dəqiqələrdə sizə nə deyə bilərəm? Bütün keçmiş həyatımı bir gözəl an kimi görürəm. İndiyə qədər yaşadıqlarım və etdiyim hər şey bu ana hazırlıq idi. Siz başa düşməlisiniz ki, çox böyük həvəslə və uzun zamandır məşq etdiyimiz uçuş yaxınlaşdığı üçün hisslərimi ifadə etmək çətindir. Tarixdə bir ilk olan bu uçuşu etməli olduğum təklif ediləndə nə hiss keçirdiyimi deyə bilmirəm. Sevinc idi? Xeyr, bundan başqa bir şey idi. Qürur? Xeyr, bu təkcə qürur deyildi. Mən özümü çox xoşbəxt hiss etdim. Çünki kosmosda birinci olmaq, təbiətlə misli görünməmiş duel etməkdən böyük bir şey xəyal etmək olarmı? Amma sonra insanlığın arzuladığını həyata keçirən, insanlar üçün kosmosa yol göstərən ilk şəxs olmağın nəhəng məsuliyyəti haqqında düşündüm… Mənə bu tapşırılandan daha çətin bir iş deyə bilərsinizmi? Bir nəfərin, onlarla insanın, hətta bir kollektivin qarşısında məsuliyyət daşımıram. Bu, bütün sovet xalqı, bütün bəşəriyyət qarşısında, onun bu günü və gələcəyi qarşısında məsuliyyət daşıyıram. Əgər buna baxmayaraq, mən bu uçuşa cəsarət edirəmsə, bu, kommunist olduğum üçün, həmvətənlərimin, sovet kişi və qadınlarının göstərdiyi misilsiz şücaətlərdən güc aldığım üçündür. Bilirəm ki, işi daha yaxşı yerinə yetirmək üçün bütün iradəmi toplayacağam. Bunun əhəmiyyətini dərk edərək, Kommunist Partiyasının və sovet xalqının tapşırığını yerinə yetirmək üçün əlimdən gələni edəcəyəm.
Kosmosa uçmağa başladığım üçün xoşbəxtəmmi? Əlbəttə. Bütün dövrlərdə və bütün dövrlərdə insanın ən böyük sevinci yeni kəşflərdə iştirak etmək olub.
Mən bu ilk kosmosa uçuşu kommunizm insanlarına, sovet xalqımızın artıq qədəm qoyduğu və əminəm ki, yer üzündəki bütün insanların daxil olacağı bir cəmiyyətə həsr etmək istərdim.
Yenidən görüşmək ümidi ilə…
Uçuş
link=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5c/%D0%93%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B4_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%91%D1%82%D0%BE%D0%BC.jpg/200px-%D0%93%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B4_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%91%D1%82%D0%BE%D0%BC.jpg|left|thumb|200x200px|Uçuşdan əvvəl Qaqarin və Korolev (sağda). 1961-ci il aprelin 12-də səhər Moskva vaxtı ilə saat 05:30-da həm Qaqarin, həm də ehtiyat pilot olan Titov yuxudan oyandırıldı. Onlara səhər yeməyi verildi, skafandrlarını geyindirdilər, sonra isə buraxılış meydançasına aparıldılar. Qaqarin "Vostok-1" kosmik gəmisinə daxil oldu və yerli vaxtla saat 07:10-da (UTC 04:10) radiorabitə sistemi işə salındı. Qaqarin kosmik gəmidə olarkən, onun şəkli bort kamerasından buraxılış idarəetmə otağında televiziya ekranlarında göründü. Buraxılış daha iki saat baş verməyəcəkdi və bu müddət ərzində Qaqarin missiyanın əsas CapCom-u, həmçinin baş konstruktor Sergey Korolev, Nikolay Kamanin və bir neçə başqaları ilə söhbət etdi. Bir sıra sınaq və yoxlamalardan sonra Qaqarin kosmik gəmiyə daxil olduqdan təxminən qırx dəqiqə sonra onun lyuku bağlandı. Qaqarin isə bildirdi ki, lyuk düzgün möhürlənməyib və texniki işçilər təxminən bir saat vaxt sərf edərək bütün vintləri sökərək lyuku yenidən möhürləyiblər. 2014-cü ildəki nekroloqa görə, "Vostok"un baş konstruktoru Oleq İvanovski lyukun bərpasına şəxsən kömək edib. Lyukun əslində düzgün möhürlənib-möhürlənməməsi ilə bağlı bəzi fikir ayrılıqları var, çünki daha yeni hesablamalar göstəricinin yalan olduğunu bildirir. Bu müddət ərzində Qaqarin radio vasitəsilə bəzi musiqilərin səsləndirilməsini xahiş etdi. Bildirilir ki, Korolev çox narahat idi, çünki bu vaxta qədər SSRİ-in həyata keçirdiyi uçuşlardan yalnız 50%-i uğurlu idi (24 buraxılışdan 12-si uğursuz idi). Onu sakitləşdirmək üçün Korolevə həb verdilər. Qaqarin isə Korolevə nisbətən daha sakit idi, çünki işə başlamazdan təxminən yarım saat əvvəl onun nəbzi dəqiqədə 64 döyüntü ilə qeydə alınmışdı.
Orbitdə uçuş zamanı
link=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0e/Vostok_1_orbit_english.png/220px-Vostok_1_orbit_english.png|right|thumb|Qaqarinin tam orbitinin yer üzərində izi; Yer kürəsinin şərqə doğru fırlanması səbəbi ilə enmə nöqtəsi uçuş nöqtəsindən qərbdə yerləşir. təzyiq:1; rütubət:65; temperatur:20; kupe-1-də təzyiq; birinci avtomatik:155; ikinci avtomatik:155; retro-raket sistemindəki təzyiq:320 atmosfer…"
Xabarovskdakı yerüstü stansiya hələ onun orbital parametrlərinə malik deyildi və "20 nömrəli (Korolyovun kod adı) təlimatı yoxdur və uçuş normal şəkildə davam edir" deyə cavab verdi. (Yerüstü idarəetmə sabit orbitin əldə olunduğunu uçuşdan sonra 25 dəqiqəyə qədər bilmədi.)
Sovet reaksiyaları
link=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/79/Semyorka_Rocket_R7_by_Sergei_Korolyov_in_VDNH_Ostankino_RAF0540.jpg/220px-Semyorka_Rocket_R7_by_Sergei_Korolyov_in_VDNH_Ostankino_RAF0540.jpg|thumb|265x265px|Vostok raketinin surəti Qaqarinin uçuşu hələ Qaqarin orbitdə olarkən 1930-cu illərdən bəri sovet radiosunun aparıcı şəxsiyyəti Yuri Levitan tərəfindən elan edilmişdir. Sovet raketlərinin buraxılması ilə bağlı xəbərlər adətən yalnız faktdan sonra efirə verilsə də, Sergey Korolev onları elanın mümkün qədər tez verilməli olduğuna inandırmaq üçün Partiya Mərkəzi Komitəsinə not yazdı: "Biz TASS-ın ilk hesabatını dərc etməyi məqsədəuyğun hesab edirik." Uçuş sosialist sisteminin kapitalizmdən üstünlüyünü nümayiş etdirərək sovet elminin və texnikasının böyük təntənəsi kimi qeyd olundu. Moskvada və SSRİ-nin digər şəhərlərində miqyası II Dünya Müharibəsində Qələbə Paradları ilə müqayisə oluna bilən kütləvi nümayişlər keçirildi. Qaqarin xalqın ən yüksək fəxri adı olan Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görüldü. O, həm də çoxsaylı mükafatlar və fəxri fərmanlar alaraq beynəlxalq bir məşhur oldu.
Qaqarinin qeyri-rəsmi cavabı olan Poyexali! ("Gedək!") bəşər tarixində Kosmos Dövrünün gəlişini ifadə etmək üçün istifadə edilən tarixi ifadəyə çevrildi. Sonralar o, Aleksandra Paxmutova və Nikolay Dobronravovun yazdığı sovet vətənpərvərlik mahnısının nəqarətinə daxil edildi ("Gedək!" Dedi, əlini yellədi). Daha sonra sovet mətbuatı yazır ki, gəmiyə minməzdən bir neçə dəqiqə əvvəl Qaqarin çıxış edib: Hörmətli dostlar, həm tanıdığım, həm də tanımadığım həmvətənlər, bütün torpaqlardan və qitələrdən olan kişilər və qadınlar!… "
Tarixçi Asif Siddiqinin fikrincə, Qaqarin əslində daha əvvəl Moskvada lentə alınmış "anonim nitq müəllifləri tərəfindən hazırlanmış bayağı sözlər deməyə məcbur olmuşdu".
ABŞ-nin reaksiyaları
link=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/Gagarin-skafander.jpg/220px-Gagarin-skafander.jpg|left|thumb|317x317px|Qaqarinin skafandrı Rəsmi olaraq, ABŞ Sovet İttifaqını nailiyyətlərinə görə təbrik etdi. ABŞ yazıçıları kosmosa uçuşun kommunizm adından təbliğat qələbəsi qazanmasından narahat idilər. Prezident Con Kennedinin sözlərinə görə, ABŞ-nin Sovet raket daşıyıcısı texnologiyasına uyğunlaşması üçün "bir qədər vaxt lazımdır" və "yaxşı olana qədər xəbər daha pis olacaq". Kennedi həmçinin Sovet İttifaqına "görkəmli texniki nailiyyətlərinə" görə təbriklər göndərdi. Bir çox ABŞ qəzetlərinin rəy səhifələri sovet elmi nailiyyətlərini qabaqlamaq üçün səylərin yenilənməsinə çağırırdı. ABŞ-nin Birləşmiş Millətlər Təşkilatındakı o zamankı səfiri Adlai Stevenson "İndi sovet alimləri kosmosa bir insan çıxarıb onu diri qaytardılar, ümid edirəm ki, onlar da Birləşmiş Millətlər Təşkilatını diri qaytarmağa kömək edəcəklər" demişdi və daha ciddi notda kosmosdan istifadəni əhatə edən beynəlxalq müqavilələrə çağırdı (bu, 1967-ci il Kosmos Müqaviləsinə qədər baş vermədi).
Digər reaksiyalar
Hindistanın Baş naziri Cəvahirləl Nehru Sovet İttifaqını "insanlığın təbiət qüvvələri üzərində böyük qələbəsinə" görə təriflədi və bunu "sülhün qələbəsi" kimi qəbul etməyə çağırdı.
İsveçdəki "Svenska Dagbladet" "azad ölkələri" öz resurslarını "parçalamaq və sovurmaq" üçün qınadı, Qərbi Almaniyanın "Die Welt" qəzeti isə Amerikanın kosmosa ilk olaraq insan göndərmək üçün resurslara malik olduğunu, lakin Sovet məqsədyönlülüyünə görə məğlub olduğunu iddia etdi.
Yaponiyanın Yomiuri Şimbun qəzeti öz münasibətini belə ifadə etdi: "həm ABŞ, həm də Sovet İttifaqı öz yeni bilik və texnikalarını bəşəriyyətin rifahı naminə istifadə etməlidirlər".
Misirin Axbar El Yom qəzeti də eyni şəkildə soyuq müharibənin "sonsuz məkanda dinc yarışa çevriləcəyinə" ümid etdiyini" ifadə etdi.
Dünya rekordu
1961-ci ildə FAI qaydalarına əsasən FAI rekordlar kitabında rəsmi kosmos uçuşu sayılmaq üçün pilot kosmik gəmi ilə eniş etməli idi. Bəzi müasir sovet mənbələri Qaqarinin ayrıca yerə paraşütlə tullandığını bildirsə də, Sovet İttifaqı rəsmi olaraq onun "Vostok"la eniş etdiyini israr edirdi; hökumət kosmonavtı mətbuat konfranslarında yalan danışmağa məcbur etdi və FAI uçuşa sertifikat verdi. Sovet İttifaqı 1971-ci ilə qədər Qaqarinin "Vostok" enmə modulundan ayrı yerə atıldığını və yerə endiyini etiraf etmədi. Sovet rəsmiləri Vostok 1-in uçuşunu qeydiyyata almaq üçün FAI sənədlərini doldurarkən bildirdilər ki, buraxılış yeri 47°22′00″N 65°29′00″E-də Baykonurdur. Əslində, buraxılış sahəsi Baykonurdan 250 km (160 mil) cənub-qərbdə 45°55′12.72″N 63°20′32.32″E-də Tyuratam yaxınlığında idi. Onlar bunu Kosmik Mərkəzin yerini sirr saxlamağa çalışmaq üçün etmişdilər.
Xatirəsi
link=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d1/Gagarin_field.jpg/220px-Gagarin_field.jpg|right|thumb|257x257px|[[Engels yaxınlığındakı memorial abidə.]] Uçuşdan 40 il sonra tarixçi Siddiqi yazırdı ki, Vostok-1 şübhəsiz ki, təkcə kosmosun tədqiqi tarixində deyil, həm də bəşər övladının özünün tarixində əsas mərhələlərdən biri olaraq qalacaqdır. Bu nailiyyətin cəmi on altı il bundan əvvəl müharibə nəticəsində tamamilə viran qalmış Sovet İttifaqı tərəfindən uğurla həyata keçirilməsi nailiyyəti daha da heyran edir. ABŞ-dən fərqli olaraq, SSRİ çox əlverişsiz vəziyyətdən başlamalı idi. Onun sənaye infrastrukturu xarab olmuş, texnoloji imkanları ən yaxşı halda köhnəlmişdi. Torpaqlarının böyük bir hissəsi müharibə nəticəsində viran qalmışdı və o, təxminən 25 milyon vətəndaşını itirmişdi… Lakin kosmos yarışında liderlik edən totalitar dövlət idi. Eniş yeri indi abidə parkıdır. Parkın mərkəzində 25 m (82 fut) hündürlüyündə, paz formalı, ağ daş bazadan əyri metal alov sütunu üzərində yüksələn gümüşü metal raket gəmisindən ibarət abidə yuksəldilib. Bunun qarşısında 3 metr (9 fut) hündürlüyündə ağ daşdan tikilmiş Yuri Qaqarinin skafandr geyinmiş, bir qolu salamlamaq üçün yuxarı qaldırılmış, digəri isə kosmik dəbilqə tutmuş heykəli ucaldılmışdır.
2011-ci ildə sənədli film istehsalçısı Kristofer Rayli Avropa Kosmik Agentliyinin astronavtı Paolo Nespoli ilə əməkdaşlıq edərək, Qaqarinin öz kosmos gəmisindən Yer kürəsini gördüyünü əks etdirən yeni bir film çəkdi. Film Vostok-1 kosmik gəmisindən bəhs edirdi. Nəticə olaraq çəkilmiş "Birinci Orbit" filmi insanın kosmosa uçmasının 50-ci ildönümünü qeyd etmək üçün onlayn olaraq buraxılmışdır.
Frederik Vinslou Teylor
Fredrik Teylor — amerikan mexanika mühəndisi və menecer. Sənaye məhsuldarlığını artırmaq üçün sistemli şəkildə işləyən ilk insan olaraq tanınır. Menecment elminin atası hesab olunur. Fredrik Teylorun tədqiqatları və inkişaf etdirdiyi Elmi idarəetmə prinsipləri sənaye mühəndisliyinin əsaslarından biri olmuşdur.
Həyatı
Fredrik Teylor 20 mart 1856-cı ildə Pensilvaniya ştatının Germantaun şəhərində imkanlı ailəin uşağı kimi anadan olmuşdur. İlk təhsilini Germantaunda aldıqdan sonra, 1869-1870-ci illəri Fransa və Almaniyadakı məktəblərdə təhsil alaraq keçdi. Bundan sonra 1,5 il İtaliya, İsveç, Norveç, ingiltərə, Fransa, Almaniya və Avstriyaya səfər etdi. Sinif birincisi olduğu Ekseterdə Harvard Universitetində hüquq üzrə təhsil almaq üçün iki il hazırlıq keçdi. Buna baxmayaraq, sağlamlıqla bağlı problemləri olduğu üçün universitetdə təhsil almaqdan imtina etməyə məcbur oldu. 1874-cü ildə maşınistin yanında şagirdlik etməyə başladı. Bu müddət ərzində mühəndis olmaq üçün axşam təhsilinə davam etdi.
1878-ci ildə Midveyl Polad şirkətində fəhlə kimi işə başladı və altı il kimi qısa müddət ərzində işində yüksələrək 1884-cü ildə baş mühəndis oldu. 1880-1883-cü illərdə Stivens İnstitutunda mühəndislik dərslərinə axşam gedərək, mexanika mühəndisi kimi məzun oldu.
Novodeviçye qəbiristanlığı
Novodeviçye qəbiristanlığı — Rusiyanın Moskva şəhərində yerləşən qəbiristanlıq.
Frederik Vinslou Teylor
Həyatı
1890-cı ildə Manufakturinq İnvestment şirkətində baş direktor oldu. Burada ağac gövdəsindən Mitçerliç üsulu ilə sulfit xəmiri istehsal olunurdu. Eyni vaxtda Fredrik Teylor iki böyük dəyirman inşa etdi. 1893-cü ildə şirkətlə müqaviləsi başa çatdığı üçün əlaqəsini kəsdi. 1901-ci ilə qədərki vaxtını öz idarə sistemini müxtəlif istehsal və mühəndislik müəssisələrinə tanıdaraq keçirdi. Manufakturinq İnvestment şirkətində işləyərkən dəftər tutma sistemini təkmilləşdirdi və bir çox şirkətə bu məsələdə öndərlik etdi.
Betlehem Polad şirkətində işlədiyi müddətdə qəlib poladı kəsməklə bağlı bir sıra təcrübələr həyata keçirdi. Bu təcrübələrin nəticəsində Teylor-Vayt yüksək sürət qəliblərini emal metodu meydana çıxdı. Fredrik Teylorun Metal kəsmə sənəti adlı kitabı bu təcrübələri özündə əhatə edir. 1900-cü il keçirilən Paris sərgisi Fredrik Teyloru bu kəşfinə görə qızıl medalla mükafatlandırdı. Bundan başqa, Franklin İnstitutu tərəfindən Eliot Kresson medalına layiq görüldü.
Murad Hüseynov (general-mayor)
Murad Qoşun oğlu Hüseynov —  Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin Baş Dövlət Yanğın Təhlükəsizliyi İdarəsinin rəisi (1998-2005), Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin Baş Yanğından Mühafizə və Qəza-Xilasetmə İşlər İdarəsinin rəisi (1995-1998), polis general-mayoru.
Həyatı
Hüseynov Murad Qoşun oğlu 1948-ci ildə Qafan rayonunun Oxtar kəndində anadan olub.
1965-ci ilin sentyabrında keçmiş "Leninneft" NQÇİ-nin 11 saylı mədənində fəhlə kimi əmək fəaliyyətinə başlayıb. Buruqlarda baş vermiş yanğın hadisələri Murad Hüseynovun həyat yolunu müəyyənləşdirib. Baş verən yanğınların söndürülməsində yanğınsöndürənlərin şücaəti Murad Hüseynovun qəlbində bu əsl kişi peşəsinə məhəbbət hissləri oyadıb. Elə bu hisslərlə o taleyini yanğından mühafizə xidmətinə bağlayıb.
1966-cı ilin sentyabrında Bakıda Yanğından Mühafizə İdarəsinin 1-ci Tabeli Hərbiləşdirilmiş Yanğın hissəsində yanğınsöndürən vəzifəsində xidmətə başlayıb. 18 yaşından taleyini yanğından mühafizə xidmətinə bağlayan sıravi yanğınsöndürən Murad Hüseynov elə ilk anlardan öz nümunəvi xidməti ilə fərqlənib. Peşə sirlərinə yiyələnməklə, döyüş qabiliyyətini yüksəltməklə perspektivli əməkdaş kimi tanınıb.
Qısa bir müddət ərzində müsbət keyfiyyətləri ilə seçilən Murad Hüseynov 1968-ci ildə SSRİ DİN Xarkov Yanğın Texniki Məktəbinin əyani şöbəsində təhsil almağa göndərilib həmin nazirliyin Moskvadakı Akademiyasını bitirib. Təhsilini müvəffəqiyyətlə başa vurduqdan sonra leytenant Murad Hüseynov Bakıdakı 2-ci Tabeli Hərbiləşdirilmiş Yanğın hissəsində qaravul rəisi vəzifəsinə təyin olunub.
Xarkovdakı təhsil illərindəki çəkilən əziyyət sonralar gənc mütəxəssis Murad Hüseynovun köməyinə çatıb. Qaravul rəisi vəzifəsində xidmət dövründə gənc leytenant savadlı bir yanğın mütəxəssisi kimi Respublika Yanğından Mühafizə İdarəsi rəhbərliyinin diqqətini cəlb edib. Ondan yanğın mütəxəssisləri hazırlanmasında istifadə olunması məqsədəuyğun hesab edilib. Murad Hüseynov Yanğından mühafizə orqanları üçün kiçik və orta rəis heyəti hazırlayan məktəbdə müəllim işləməyə dəvət olunub. O, 1972-ci ildən 1983-cü ilə qədər müəllim və baş müəllim vəzifələrində çalışaraq yanğın mütəxəssisləri hazırlanması işində böyük əmək sərf edib.
1983-cü ilin ortalarında Murad Hüseynova Naxçıvan Muxtar Respublikasının yanğından mühafizə xidmətinin rəhbərliyi həvalə olunub. Naxçıvan MSSR DİN Yanğından Mühafizə Şöbəsinin rəisi vəzifəsində dörd il yarım xidmət edən Murad Hüseynov burada da öz işgüzarlığını, yenilikçiliyini, təşəbbüskarlığını, ən başlıcası isə yanğından mühafizə xidmətinin fədaisi olduğunu nümayiş etdirib. Qısa bir vaxtda muxtar respublikanın yanğından mühafizə xidməti bir sıra nailiyyətlərlə öz simasını dəyişib.
İşgüzarlığı, yüksək peşəkarlığı və digər müsbət keyfiyyətləri nəzərə alınaraq 1988-ci ilin yanvarında Bakıya dəvət olunan Murad Hüseynov Daxili İşlər Nazirliyinin Yanğından Mühafizə Xidmətinin mərkəzi aparatında Əməliyyat-faktiki şöbənin rəis müavini vəzifəsində xidmətini davam etdirib. 1988-1992-ci illərdə bu vəzifədə çalışan Murad Hüseynov qanlı 20 Yanvar hadisələrində, 1-ci Qarabağ müharibəsində də milli təəssübkeşliklə özünü vətənpərvər vətəndaş kimi müsbət keyfiyyətləri ilə tanıdıb.
Neçə-neçə iri və mürəkəb yanğınların söndürülməsində yaxından iştirak edərək yüksək döyüş hazırlığı, peşəkarlıq və qorxmazlıq nümayiş etdirən Murad Hüseynov Azərbaycan SSR Ali Sovet Rəyasət Heyətinin 1 avqust 1988-ci il tarixli fərmanı ilə "Yanğında igidliyə görə" medalı ilə təltif olunub.
1995-ci ilin aprel ayında daxili xidmət polkovniki Murad Hüseynov Azərbaycan Respublikası DİN Baş Yanğından Mühafizə və Qəza-Xilasetmə İşləri İdarəsinin rəisi vəzifəsinə təyin olunaraq 29 il əvvəl siravi yanğınsöndürəni olduğu qurumun ən yüksək postuna ucalıb. Azərbaycan yanğından mühafizə xidmətinin yeni komandanı böyük bir ordunu qəbul edərək, rəhbəri olduğu mühüm dövlət qurumunda bir sıra islahatlara start verib. 1995-ci ildən başlayaraq yanğın hissələrinin maddi-texniki bazası gücləndirilərək yeni yanğın depoları inşa olunub, yanğından mühafizə xidmətinə məxsus 250-dən çox yanğın avtomobilində müxtəlif təmir işləri aparılaraq, onların döyüş hesabına qoyulması təəmin edilib. Şəxsi heyətin peşə hazırlığı diqqət mərkəzində saxlanılaraq, yanğınların söndürülməsi və nəticələrinin aradan qaldırılmasında, xilasetmə işlərinin aparılmasında, yanğına qarşı qabaqlayıcı tədbirlərin həyata keçirilməsində bir sıra müsbət nəticələr əldə olunub.
Yüksək pedoqoji keyfiyyətlərə malik Murad Hüseynov ölkəmizin yanğından mühafizə sisteminə rəhbər təyin olunduqdan sonra uzun illər qəlbində yaşatdığı bir arzunu da reallaşdırıb. O, Azərbaycanda yanğından mühafizə orqanları üçün milli zabit kadrları hazırlayan məktəbin açılması üçün inamlı və qətiyyətli addımlar atıb. Nəhayət, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 1996-cı il 29 may tarixli qərarı ilə Bakı Yanğın Texniki Məktəbi yaradılıb. Bu məktəbin yaradılması SSRİ-nin dağılmasından sonra respublikamız üçün yanğın kadrları hazırlanmasında yaranmış problemlərin həlli yolunda uğurlu və uzaqgörənliklə atılmış bir addım idi. Respublikamız müstəqillik əldə etdikdən sonra yanğından mühafizə xidmətinin hüquqi bazasının yaradılmasına olan ehtiyac gündən-günə artıb. Murad Hüseynovun Azərbaycanın yanğından mühafizə xidmətinə rəhbərlik etdiyi illərdə hava və su kimi lazım olan bu məsələ də öz həllini tapıb. Murad Hüseynovun rəhbərliyi ilə işçi qrup qanun layihəsinin hazırlanmasında, onun Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin müzakirəsinə verilməsində yaxından iştirak edib. Nəhayət, Milli Məclisin 10 iyun 1997-ci il tarixli qərarı ilə "Yanğın təhlükəsizliyi haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanunu qəbul edilərək Azərbaycan Prezidenti Heydər Əliyevin imzaladığı 25 iyul 1997-ci ilə tarixli fərmanı ilə qüvvəyə minib.
2003-cü ildə Ukrayna Yanğın Təhlükəsizliyi Akademiyasının 75 illiyinə həsr olunmuş "Воспоминания выпускников разных лет" adlı kitabda həmin təhsil müəssisəsinin fəxri məzunu kimi Murad Hüseynova xüsusi yer ayrılmışdır.
2010-cu ildə təqaüdə çıxmışdır.
Murad Hüseynov Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin 9 iyul 2018-ci il tarixli əmri ilə "Azərbaycan Polisinin 100 illiyi (1918-2018)" yubiley medalı ilə də təltif olunub.
Ailəlidir, 4 övladı var.
Orden və mükafatları
Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət heyətinin 1 avqust 1988-ci il tarixli fərmanı ilə "Yanğında igidliyə görə" medalı ilə təltif edilmişdir.
thumb|Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əliyev "daxili xidmət general-mayoru" rütbəsinin paqonlarını Azərbaycan Respublikasının DİN Baş Dövlət Yanğın Təhlükəsizlik idarəsinin rəisi Murad Hüseynova təqdim edərkən
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 24 dekabr 1998-ci il tarixli fərmanı ilə "Azərbaycan Bayrağı" ordeni ilə təltif edilmişdir.
Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin 9 iyul 2018-ci il tarixli əmri ilə "Azərbaycan Polisinin 100 illiyi (1918-2018)" Azərbaycan Respublikasının yubiley medalı ilə təltif edilmişdir.
Ayzek Zinger
thumb|Zinger şirkətinin istehsal etdiyi tikiş maşını Ayzek və ya İsaak Merritt Zinger (Isaac Merritt Singer; ) — amerikalı ixtiraçı, aktyor və iş adamı. O, tikiş maşınının dizaynında mühüm təkmilləşdirmələr etmiş və Amerikanın ilk çoxmillətli bizneslərindən biri olan Zinger Tikiş Maşını Şirkətinin qurucusu olmuşdur.
Bir çoxları, o cümlədən Volter Hant və Elias Hove, Zingerdən əvvəl patentləşdirilmiş tikiş maşınlarına sahib idilər, lakin Zingerin uğuru onun maşınının praktikliyinə, onun evdə istifadəyə uyğunlaşdırılmasının asanlığına və hissə-hissə ödənişlə əldə edilməsinə əsaslanırdı.
Zinger 1875-ci ildə 13 milyon dollarlıq sərvətini arvadları və müxtəlif məşuqələri ilə, 20 övladı arasında qeyri-bərabər bölüşdürərək vəfat etdi, baxmayaraq ki, Zingerə qarşı boşanma davasında anasını dəstəkləyən bir oğlu cəmi 500 dollar aldı. Zinger ümumilikdə 26 uşaq atası olub.
Erkən həyatı
Ayzek Merritt Zinger 27 oktyabr 1811-ci ildə Pittstaun, New York şəhərində anadan olub. Onun atası alman mənşəli Adam Zinger (né Reisinger) (1772-1855), anası isə amerikalı Rut ( née Benson) olmuşdur. Ayzek Zinger ailədə dünyaya gələn səkkiz uşağın ən kiçiyi idi. Onun qardaşları Con Valentin Zinger, Aleksandr Zinger, Elizabet (née Singer) Kolbi, Kristiana (née Singer) Klivlend və Elayca Zinger idi. 1821-ci ildə valideynləri boşandı və Ayzek anası tərəfindən faktiki olaraq atıldı. On iki yaşında o, dülgər və torna operatoru kimi bir sıra iş tapdıqdan sonra Roçester Oyunçuları adlı səyahət səhnəsində iştirak etmək üçün evdən qaçdı.
Karyerası
1839-cu ildə Zinger qaya qazmaq üçün maşının ilk patentini aldı və onu 2000 dollara ( 2018-ci il üzrə 50 000 dollardan çox) I &amp; M Canal Building Company-ə satdı. Bu maliyyə uğuru ilə o, aktyor karyerasına qayıtmağa üstünlük verdi. O, "Merritt Oyunçuları" kimi tanınan truppa yaradaraq, "Isaac Merritt" adı ilə səhnəyə çıxdı və Meri Enn Sponsler (məşuqələrindən biri) ilə özünü "xanım" adlandıraraq səhnəyə çıxdı. Merritt".  Tur təxminən beş il davam etdi.
O, 1849-cu il aprelin 10-da "ağac və metal oyma maşını" hazırlayıb patentləşdirdi.
38 yaşında Meri Ann və səkkiz uşağı ilə ailəsini yığdı və taxta blok kəsmə maşınını orada satmaq ümidi ilə Nyu-Yorka qayıtdı. O, işləyən prototip yaratmaq üçün avans əldə etdi və AB Taylor & Co-nun mağazasında bir prototip qurdu. Burada o, Singerin maliyyəçisi və tərəfdaşı olan GB Ziber ilə tanış oldu. Lakin maşın qurulandan çox keçməmiş sexdə buxar qazanı partladı və prototipi məhv etdi. Zieber, Sinqeri çap ticarətinin mərkəzi olan Bostonda yeni bir başlanğıc etməyə inandırdı. Müğənni 1850-ci ildə ixtirasını Orson C. Phelps-in dəzgahında nümayiş etdirmək üçün Bostona getdi. Singerin ağac kəsən dəzgahı üçün sifarişlər qəbul edilmədi.
IM Singer & Co
1856-cı ildə istehsalçılar Grover & Baker, Singer, Wheeler & Wilson, hamısı bir-birini patent pozuntusunda ittiham edərək, iddialarını davam etdirmək üçün Nyu-Yorkun Albanyi şəhərində görüşdülər. Orlando B. Potter, hüquqşünas və Grover and Baker Company-nin prezidenti, gəlirlərini məhkəmə çəkişmələrində israf etmək əvəzinə, patentlərini birləşdirməyi təklif etdi. Bu, patent hüquqları üzərində hüquqi döyüşlər olmadan mürəkkəb maşınların istehsalına imkan verən ilk patent fondu idi. Onlar Tikiş Maşınları Kombinasiyasını yaratmağa razılaşdılar, lakin bunun hər hansı bir faydası olması üçün hələ də bəzi mühüm mübahisəsiz patentlərə sahib olan Elias Howe ilə əməkdaşlığı təmin etməli idilər. Şərtlər tərtib edildi; Howe istehsal olunan hər tikiş maşını üçün qonorar aldı.
Tikiş maşınları kütləvi şəkildə istehsal olunmağa başladı. IM Singer & Co 1856-cı ildə 2564, 1860-cı ildə isə 13000 maşın Nyu-Yorkun Mott küçəsindəki yeni zavodunda istehsal etdi. Daha sonra Nyu Cersi ştatının Elizabeth yaxınlığında nəhəng bir zavod tikildi.
O vaxta qədər tikiş maşınları sənaye maşınları idi, geyimlər, ayaqqabılar, yüyənlər və s. dərzilər üçün hazırlanırdı, lakin 1856-cı ildə daha kiçik maşınlar evdə istifadə üçün bazara çıxarılmağa başladı. Bununla belə, o vaxtkı 100 dollardan çox olan nəhəng qiymət ilə (2021 -ci il üzrə 3,016 dollar) az adama satıldı. Singer, Samuel Kolt və Eli Vitney tərəfindən odlu silahları üçün hazırlanmış dəyişdirilə bilən hissələrin konsepsiyasından istifadə edərək kütləvi istehsala böyük sərmayə qoydu. O, qiyməti yarıya endirərək, eyni zamanda mənfəət marjasını 530% artıra bildi. Müğənni bazara ilk dəfə ailə maşını olan "Tısbağa geri" çıxardı. Nəhayət, qiymət 10 dollara ( 2021 -ci ildə 302 dollar) düşdü. PBS -ə görə, "Onun ortağı Edward Cabot Clark, taksitli alış planlarına öncülük etdi və ticarəti qəbul etdi, bu da satışların artmasına səbəb oldu."
Qadınlar evdə ailələri üçün və ya satış üçün əşyalar hazırlaya bildilər və xeyriyyə qrupları yoxsul qadınları tikişdə faydalı bacarıqlar və hörmətli iş tapmaq üçün dəstəkləməyə başladılar, məsələn, The Ladies Work Society (1875), The Association for the Sale of Works of Ladies of Limited Means, Th Co-operative Needlewoman's Society və əlaqəli jurnallar, naxış kitabları və qrup dərsləri evdə bir tikiş maşınının indi təklif etdiyi faydalı, iqtisadi fəaliyyət növünə sahib olmaq istəyən qadınlar üçün daha yaxşı vəziyyətə düşmək üçün başladı.
IM Singer Avropa bazarına genişləndi, əvvəlcə Bonnybridge Stirlingshire-də şassi üçün tökmələri təmin edən dəmir tökmə zavodlarının yanından başlayaraq ətrafdakı tökmə zavodlarının genişlənməsi genişlənməyə mane olana qədər və sonra onlar Clydebank-a köçərək dünyanın ən böyük tikişini qurdular. 1882-1885-ci illər arasında Corc MakKenzi tərəfindən Qlazqo yaxınlığındakı Kilbovidə, Klaydbankda tikilmiş maşın zavodu üç səviyyəli iki əsas istehsal binasından (biri yerli maşınların istehsalı üçün, digəri sənaye modelinin istehsalı üçün) ibarətdir. 200 ft (60 metrdən çox) hündürlüyündə 'Müğənni' adı loqosu və o dövrdə ən böyük dörd tərəfli saat qülləsi olan dörd saat üzü olan qüllə. Singer həftədə orta hesabla 8000 tikiş maşını istehsal edən 3500 işçi ilə Clydebank-da fabrik açıb. Fabrik birbaşa dəmir yolu xətləri ilə və paylamaya kömək etmək üçün Dambarton və Helensburq stansiyaları vasitəsilə birləşdirildi. Sonrakı təkmilləşdirmələrə istehsal blokları və elektrik stansiyası və mişar dəyirmanları üçün daha iki səviyyə daxildir. (Qeyd: qüllənin şəkilləri və fabrikin nəqliyyat əlaqələri Şotlandiya Milli Tikinti Rekordunda mövcuddur) Fabrik sonradan İkinci Dünya Müharibəsi zamanı hərbi və məişət kanalizasiyaları ilə təchiz edilmiş və döyüş sursatları hazırlamışdır. 1941-ci ildə ən azı 35.000 evə ziyan dəydiyi və 39 Zinger işçisi də daxil olmaqla 500 nəfərin öldüyü " Clydebank Blitz " zamanı fabrik və ərazi ciddi şəkildə zədələndi (390.000 kv fut 36.000 kv m).
Hələ 1880-ci ildə Singer maşınları ən yaxın rəqibləri ilə müsbət müqayisə edirdilər: informasiya məqalələri marketinq alətinə çevrilir. 1900-cü illərə qədər ana şirkət tərəfindən idarə olunan bu fabrik dünya üzrə 1,5 milyon maşın istehsal etdi, Zinger şirkətinə Paris və Rio-de-Janeyroda agentlikləri olan ilk Amerika əsaslı transmilli korporasiyalardan birinə çevrilməsinə kömək etdi.
Daha sonra The Singer Manufacturing Company və onun rəqibləri genişləndikcə, 1940-cı illərə qədər əlverişliliyi (və ya satınalma planı şərtləri) sayəsində təkcə İngiltərədə ildə 24.000 tikiş dərsi fəaliyyət göstərirdi və 1944-cü il Təhsil Qanunu bütün dövlət məktəblərində praktiki paltar tikməyi qızlar üçün məcburi fənn etdi. 1950-ci illərdə oğlanların marağını cəlb etmək üçün qızları öz dəblərini yaratmağa təşviq etmək üçün Müğənni Yeniyetmə Yaşında Tikiş Dərsləri və reklam kampaniyaları var idi.
Karl Antonoviç Meyer
Karl Antonoviç fon Meyer (, ; 1 aprel 1795, Vitebsk, indiki Belorus — 24 fevral 1855, Sankt-Peterburq, Rusiya) — rus botanik-sistemçidir.
Afrika ensizburun timsahı
Afrika ensizburun timsahı — əsl timsahlar sinfinin nümayəndələrindən biri. Afrikada yayılmış timsahların dörd növündən biri. Son tədqiqat məlumatları nəticəsində DNT göstəricilərinə görə ayrı bir Mecistops cinsinə ayrılır.
Görünüşü
Afrika ensizburun timsahı adını Orinoko timsahına bənzər ensiz burun sayəsində almışdır. Ölçüləri ümumiyyətlə 2,5 m-dən çox olmur, bəzən uzunluğu 4 m-ə qədər olan fərdlərə də rast gəlinir. Boyunun arxasındakı qoruyucu sümük lövhələri 3–4 cərgədə boyunca uzanır və bu növü iki cərgəyə sahib olan Crocodylus cinsinin nümayəndələrindən fərqləndirir. Bu xüsusiyyətinə görə bu növə zirehli timsah (Panzerkrokodil) də deyilir. Afrika ensizburun timsahın xallı dərisi onu əsl timsahlardan daha çox alliqatorlara və ya qaviallara bənzədir.
Həyat tərzi
Bu heyvanların həyat tərzi az öyrənilmişdir. Demək olar ki, bütün tətqiqatlar Kot-d'İvuar ərazisindəki populyasiya üzərində aparılmışdır. Əsasən balıq və su onurğasızları ilə qidalanırlar. Daha böyük fərdlər böyük timsahlara xas olan daha böyük şikarları ovlaya bilirlər. Ümumiyyətlə tənha bir həyat tərzi sürürlər, ancaq cütləşmə mövsümündə çox böyük qruplarda toplaşa bilirlər.
Yağış mövsümünün başlaması ilə dişilər suyun yaxınlığındakı bitkilərdən yuva qurur. Bu da yumurtadan çıxan balaların ona çatmalarını təmin edir. Yuva qurulduqdan bir həftə sonra, 13–27 (orta hesabla 16) olmaqla böyük yumurta qoyulur. İnkubasiya müddəti 110 günü keçə bilir. Balalara qulluq olduqca nadirdir, lakin sağ qalan balaların nisbəti olduqca yüksəkdir, bu da yumurtaların böyük ölçüsü və uzun inkubasiya dövrü ilə əlaqələndirilir
Populyasiya
Afrika ensizburun timsahı yalnız su sürünəndir. Qərbi Afrikanın şirin su tutarlarında, həmçinin Kamerun sahillərində və Bioko adasında duzlu suda yaşayır. Bəzi ərazilərdə arealı Kütburunlu timsah, səhra timsahı və Nil timsahı ilə kəsişir.
Ümumi sayı dəqiq bilinmir. Sayları təqribən 50.000 baş olduğu təxmin edilir. Ən böyük populyasiyası Konqo Respublikasındadır. Toqo və Qabonda son dərəcə nadirdir. Nəzarətsiz ovçuluq və yaşayış yerlərinin daralması ilə sayı getdikcə azalır. Qoruma tədbirləri hazırlanır, lakin Qərbi Afrikanın bir çox ölkələrində əhalinin zəif bilikləri və siyasi qeyri-sabitlik səbəbindən onların tətbiqi çətinləşir.
Digər
frika ensizburun timsahının təsviri, Qambiya Respublikasının 1 dalasi sikkəsində var.
Xarici keçidlər
kateqoriya:1
Anjela Volkova
Anjela Volkova — Azərbaycanı təmsil edən qılıncoynadan.
Həyatı
Anjela Volkova 1974-cü il iyunun 29-da anadan olub.
Karyerası
Anjela Volkova 1999-cu ildə Seul şəhərində (Cənubi Koreya), 2002-ci ildə Lissabon şəhərində (Portuqaliya) və 2003-cü ildə Havana şəhərində (Kuba) baş tutan Dünya Çempionatlarının, həmçinin 2002-ci ildə St. Peterburq şəhərində (Rusiya) və 2003-cü ildə Burj şəhərində (Fransa) baş tutan Avropa Çempionatlarının bürünc medallarına sahib olub.
NGC 3188A
NGC 3188A, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Böyük Ayı bürcü istiqamətində yerləşir. S? tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 inç) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Faiq Vəlizadə
Faiq Bayraməli oğlu Vəlizadə (1 fevral 1997; Zərdab rayonu, Azərbaycan — 17 oktyabr 2020; Tərtər rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin giziri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Faiq Vəlizadə 1997-ci il fevralın 1-də Zərdab rayonunun Əlicanlı kəndində anadan olub.
Hərbi xidməti
Azərbaycan Ordusunun giziri olan Faiq Vəlizadə 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Suqovuşanın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Faiq Vəlizadə oktyabrın 17-də Suqovuşan döyüşləri zamanı şəhid olub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Faiq Vəlizadə ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Suqovuşan qəsəbəsinin işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Faiq Vəlizadə ölümündən sonra "Suqovuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Vladimir Babuşkin
Vladimir Petroviç Babuşkin (ləqəbi Vasya Brilyant və ya sadəcə Brilyant) (d. 18 may 1928, Həştərxan, RSFSR, SSRİ - ö. 26 may 1985, Belıy Lebed həbsxanası, Solikamsk) - tanınmış, peşəkar cinayətkar, SSRİ cinayət aləminin əfsanəvi lideri; "Qədim məktəb" ayamalı rusiyalı qanuni oğru, kriminal aləmin ən parlaq nümayəndəsi. Qanuni oğruların patriarxı, kriminal aləmin əfsanəsi.
Həyatı
Ömrünün 40 ildən çoxunu həbsxanalarda keçirmişdir. Rusiyanın Vladimir vilayətində yerləşən Vladimirskiy sentral adlı həbsxanada cəza tətbiq etmişdir. Elə həmin vaxtlarda cəzası artırılmış Azərbaycanlı qanuni oğru Lotu Bəxtiyarı da bu həbsxanaya göndərmişdilər. Vasya Brilyant Novxanılı Bəxtiyara qanuni oğru adını məhz elə bu həbsxanada vermişdir. Vasya Brilyant ömrünün sonunadək oğru ənənələrini tətbiq etmiş, ona görə də heç vaxt Sovet dövləti üçün çalışmamışdır. Versiyalara görə 1985-ci il mayın 26-da Rusiyanın Perm vilayətinin Solikamsk şəhərində yerləşən xüsusi rejimli cəza koloniyası olan Belıy Lebed həbsxanasında vəfat etmişdir. Lakin kriminal aləmdə onun öldürüldüyünə dair versiyalarda mövcuddur. Solikamsk şəhər qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur. Məzarı üzərində cinayət aləmindəki obşak liderlərinin vəsaiti hesabına qranit abidə ucaldılmışdır.
Armavir mərzi
200px|thumbnail|Armavir mərzi
Armavir mərzi — Ermənistan Respublikasının inzibati-ərazi bölgüsü olan 10 mərzindən (əyalətindən) biri. Ölkənin qərbində Ağrı və Alagöz dağları arasındakı dərədə yerləşir.
Mərkəzi Armavir şəhəri olan mərz şimaldan Araqatsotn, cənub-şərqdən Ararat mərzləri ilə, şərqdən İrəvan şəhər-mərzi ilə, qərbdən və cənubdan isə Türkiyə Respublikası ilə həmsərhəddir. Türkiyə ilə sərhədin uzunluğu 50 km-ə yaxındır.
Altıncı prospekt (Manhetten)
Altıncı prospekt (rəsmi adı Avenü Amerik olmasına baxmayaraq Nyu-Yorklular bu adı çox da işlətmirlər ) — Nyu-York şəhəri Manhetten borosunun əhəmiyyətli yolu, burada nəqliyyat şimala və ya kənar bölgələrə hərəkət edir. Altıncı prospekt Kanal Strit küçəsindən 4 kvartal aşağıda başlayır, şimala doğru gedərək Mərkəzi Parkda bitir. Küçə Soho və Qrinviç Villic rayonların yolunu kəsərək, təxminən Çelsini Fletayron və NoMaddən ayırır, Dərzi dairəsini keçir və Midtaundan keçərək Teatr kvartalının uc hissəsində dövrə vurur. Altıncı prospektin Mərkəzi Parkın şimalından keçən hissəsi 1887-ci ildə Lenoks prospekti adlandırıldı.
Naxçıvan Muxtar Respublikası coğrafiyası
Naxçıvan coğrafiyası — Naxçıvan Muxtar Respublikasının coğrafiyası.
Landşaft qurşaqları
Naxçıvan MR ərazisində az bir sahədə mütləq yüksəkliyin kəskin dəyişməsi (600–4000 m) şaquli istiqamətdə landşaft qurşaqlarının yaranmasına səbəb olmuşdur. Naxçıvan MR-in landşaftı struktur cəhətdən istər şaquli, istərsə də üfiqi istiqamətdə dəyişir. Landşaftın mərkəz hisşədən cənub-şərq və şimal-qərb istiqamətdə dəyişməsi ilə əlaqədar olaraq onun şaquli zoanllığını struktur cəhətdən akademik B.Ə.Budaqovla S.Babayev üç sahəyə bölmüşdür:
Şərur yüksəklik landşaft qurşağı
Şərur yüksəklik landşaft qurşağı strukturunun şərq sərhəddi Şahtaxtı-Binnətalı-Gəlinqaya xətti üzrə keçir. Burada mütləq yüksəklik 2000 metrdən artıqdır. Şərur yüksəklik qurşağı strukturlarında orta illik temperatur 10–11 dərəcəyə, orta illik yağıntı isə 300–400 mm-ə çatır. Belə iqlim şəraiti ərazidə, əsasən yarımsəhra landşaftı yaradır. Yüksək dağ çəmənlikləri, dağ-çəmən-çimli torpaqlar yoxdur. Boz qonur şoranlaşmış torpaqlar bir zolaq şəklində alçaq dağlıq qurşağın yüksək hissəsi boyu uzanır. Bu torpaq az bir hissədə-şərqdə Naxçıvan strukturu ərazisində daxil olur. Yovşanlı-şoranlı yarımsəhra daha geniş sahə tutur və Şərqi Arpaçay boyunca şimal-şərqə doğru uzanır. Dağüstü kserofitlər dar bir zolaq şəklində orta dağlıq qurşağın yüksək hissəsini əhatə edir.
Naxçıvan yüksəklik landşaft qurşağı
Naxçıvan yüksəklik şaquli strukturu Şahtaxtı-Binnətalı-Gəlinqaya xətti ilə Aza-Daşbaşı-Səfərdərə xətti arasında qalan sahəni əhatə edir. Burada dağlıq ərazinin eni (Araz çayı ilə Biçənək aşırımı arasında) 60–65 kilometrdir. Dağların ucalığı 800 metr ilə 4000 metr arasında tərəddüd edir. Nəticədə Şərur şaquli strukturundan fərqli olaraq burada xüsusi şaquli qurşaq yaranır. Yayı quraq keçən soyuq yarımsəhra və quru bozqır, yayı quraq keçən soyuq və dağ tundra iqlimi mövcuddur. İllik günəş radiasiyası 145–160 kkal/kv.sm-ə çatır ki, buna da Azərbaycan ərazisinin qalan hissələrində rast gəlinmir. Havanın illik orta temperaturu 2–14,5 dərəcə, illik yağıntı isə 200 mm-dən 900 mm-ə qədərdir. Düzənlik sahədə hava temperaturunun mütləq minimumu mənfi 30 dərəcə, maksimumu isə 43 dərəcədir. Göründüyü kimi, Naxçıvan landşaftı strukturu daxilində təbii qurşaqların sayı artır və mürəkkəbləşir. Nəticədə burada boz, dağ-şabalıdı, dağ-meşə qəhvəyi tipik və qələviləşmiş, dağ çəmən-çimli torpaq tiplərinə; yovşan-şoran, dağ kserofit, meşədən sonra bozqırlaşmış çəmən, yüksək dağlıq alp və subalp çəmənləri bitkilərinə rast gəlinir. Bu struktur daxilində landşaft qurşaqları bir qədər geniş sahəni əhatə edir.
Ordubad yüksəklik landşaft qurşağı
Ordubad yüksəklik qurşaq strukturu Aza-Daşbaşı-Səfərdərə xəttindən şərqə Araz-Kilit xəttinə qədər uzanır. Bura, əsasən, yayı quraq keçən soyuq iqlimə malikdir. Havanın illik orta temperaturu 5–14 dərəcə, illik yağıntı isə 800–900mm-ə çatır. Düzənlikdə havanın illik mütləq minimum temperaturu mənfi 22–30 dərəcə arasında tərəddüd edir. Ordubad yüksəklik strukturunun düzənlik hissəsində allüvial-çəmən karbonatlı torpaqlar əsas yertutur. Dik qayalı yamaclarda dağ-şabalıdı, dağ-meşə qəhvəyi və dağ-çəmən torpaqları ensiz bir sahəni əhatə edir. Ordubad yüksəklik strukturunun Naxçıvan yüksəklik strukturundan fərqli olmasının əsas səbəblərindən biri də Zəngəzur silsiləsinin cənub-şərq qurtaracağında yamacların dik, uçurumlu, səth sularının az, torpaq qatının zəif, bitki örtüyünün çox seyrək, hidrogeoloji şəraitin əlverişsiz olmasıdır. Naxçıvan yüksəklik strukturunda yamaclar az meylli, torpağın nisbi nəmlənməsi artıq, bitki örtüyü zəngin, çay şəbəkəsi qismən sıx, hidrogeoloji şərait isə əlverişlidir. Naxçıvan MR yüksəklik strukturunun təhlilindən aydın olur ki, ərazidə landşaft ancaq şaquli istiqamətdə deyil, üfiqi istiqamətdə də dəyişir.
Düzləmə səthləri
Naxçıvan Muxtar Respublikası müasir relyefinin səciyyəvi cəhətlərindən biri, ərazinin hər yerində relikt düzəlmə səthlərinin yayılmasıdır. Hazırda onlar müxtəlif yüksəkliklərdə yerləşirlər. Relyefdə onlar kiçik plato şəklində müşahidə olunurlar.
Naxçıvan MR ərazisinin düzəlmə səthləri Dərələyəz və Zəngəzur silsilələrinin cənub yamacları boyunca yayılıblar. Dərələyəz silsiləsində şərqdən qərbə və Zəngəzur silsiləsində şimal-qərbdən cənub-şərqə müxtəlif hipsometrik hündürlüklərdə bir-birinə yaxın yerləşən ayrı-ayrı relyefin düzəlmə səthləri inkişaf ediblər. Dərələyəz silsiləsinin cənub yamacı boyu düzəlmə səthləri Naxçıvançay hövzəsində dəqiq əks olunurlar. Onlardan biri, 2200 m yüksəkliyində Naxçıvançayın sağ qolları arasında yerləşir.
Almalıdağdan qərbə, Naxçıvançayın sağ – Küküçay və Sələsuzçay qolları arasında, 2000 m səviyyəsində düzəlmə səthi yerləşib. Onun relyefi bir qədər dalğalıdır, şimal-qərb hissəsi isə təpəlidir.
Dəhnədağ ərazisində 1800 m yüksəkliyində, üzəri valun və çaydaşı ilə təşkil olunan düzəlmə səthi yerləşir. Səthin ümumi meyilliyi cənuba, Naxçıvançayın dərəsinə doğrudur. Düzəlmə səthi qərb və cənubda ortadağlığın intensiv parçalanmış relyefinə sərt qırılır.
Naxçıvan MR kənar şimal-qərb hissəsində Bağırsağdərə çayının yüksəklikləri özündə 1800 m səviyyəli düzəlmə səthini təşkil edir hansı ki, dayaz-dalğavari relyef və deformasiyalarla səciyyələnir.
İnjiç-Çuqun
İnjiç-Çuqun — Rusiya Federasiyası, Qaraçay-Çerkesiya Respublikası, Abazin rayonunun inzibati mərkəzi.
Naxçıvan Muxtar Respublikası coğrafiyası
Düzləmə səthləri
Zəngəzur silsiləsinin qərb yamaclarında yerləşən düzəlmə səthləri 2000 m yüksəkliyində Naxçıvançayın sol qolları (Zərnətun və Gömür çayları) arasında müşahidə olunur. Naxçıvançayın sol sahili boyu, Qoturdağ ərazisində, 2000 m səviyyəsində, Naxçıvançayın dərəsinə meyilli düzəlmə səthi yaxşı seçilir.
İnjiç-Çuqun
Tərkibində yeganə yaşayış məntəqəsi olan inzibati ərazi vahidliyinə aiddir.
Naxçıvan Muxtar Respublikası coğrafiyası
Düzləmə səthləri
1800 m yüksəkliyində, Nursuçay və Şahbuzçay arasındakı ərazidə hamar relyefə malik düzəlmə səthi yerləşir. Şahbuz çayının sol sahilinin böyük hissəsini 2000 m səviyyədəki düzəlmə səthi tutur. Onun şimal hissəsi Zəngəzur silsiləsinin yan qollarının ətəklərinə sıx yaxınlaşır.
2000 m səviyyədəki düzəlmə səthləri kiçik fraqmentlərlə Gilənçayın, Qaradərənin və qismən Əlincəçayın yüksəklikləri daxilində geniş yayılıblar.
İnjiç-Çuqun
Coğrafiya
Yaşayış məntəqələri ilə həmsərhəddir: şimalda Elburqan və qərbdə Xabez.
Brayan Brobbi
Brayan Ebenezer Adcey Brobbi (1 fevral 2002-ci ildə anadan olub) — Eerste Diviziya təmsilçilərindən olan Yonq Ayaks klubunda hücumçu kimi çıxış edən peşəkar Niderland futbolçusudur.
Naxçıvan Muxtar Respublikası coğrafiyası
Düzləmə səthləri
Araz çayı depressiyası boyu yerləşən və allüvial-prolüvial çöküntüləri ilə örtülü olan, qədim öndağ maili düzənlikləri hal-hazırda kəskin parçalanıblar və dağların ümumi qalxma hərəkətinə qoşulublar. Onların səthi cənuba, Araz çayının dərəsinə doğru meyillidir. 800–1000 m yüksəkliyində yerləşirlər. Bu, Naxçıvan MR-nın ən cavan səthidir və parçalanmaya məruzdur.
Brayan Brobbi
Şəxsi həyatı
Brobbi Amsterdam şəhərində anadan olmuşdur. Valideynləri isə Qana vətəndaşlarıdır.
İnjiç-Çuqun
Coğrafiya
Kənd respublikanın dağətəyi zonasında yerləşir. Relyefi əsasən nisbi yüksəkliklərdə kəskin dəyişikliklər olan dağlıq ərazidir. Kəndin şərqində dağ silsilələri tədricən yüksəlməyə başlayır. Nisbi yüksəkliklərin hündürlük fərqləri 500 metrdən çoxdur. Kənddə orta hündürlük dəniz səviyyəsindən 672 metr yüksəkdir. Ərazinin ən yüksək nöqtəsi kəndin şərqində yerləşən Elburqan-Ahua dağıdır (1,262 m).
Brayan Brobbi
Milli komanda
"Niderland U-17"
Naxçıvan Muxtar Respublikası coğrafiyası
Düzləmə səthləri
Zəngəzur silsiləsinin qərb və Dərələyəz silsiləsinin şimal-şərq yamaclarında, 2400 m səviyyəsində, ərazinin ən yüksək düzəlmə səthləri qeyd olunur.
İnjiç-Çuqun
Coğrafiya
Ətraf silsilələrin yuxarı hissəsini meşələr və əkin sahələri tutur. Aşağı hissələr əsasən kənd təsərrüfatı məqsədləri üçün istifadə olunur.
Naxçıvan Muxtar Respublikası coğrafiyası
Düzləmə səthləri
Naxçıvan MR-nın düzəlmə səthlərinin formalaşmasında eroziya və denudasiya iştirak ediblər. Düzəlmə səthlərinin morfoloji təhlilindən məlum olur ki, onların nisbi hündürlüyü suayrıcıya doğru tədricən artır və cənuba – Araz çayının dərəsinə doğru azalır, bu Kiçik Qafqazın Zəngəzur və Dərələyəz silsilələrinin qalxmasını sübut edir.
İnjiç-Çuqun
Coğrafiya
Hidroqrafik şəbəkə əsasən Kiçik Zelençuk çayı ilə təmsil olunur. Kənd ərazisində Kiçik Zelençukun bir neçə kiçik sağ qolu vardır.
Naxçıvan Muxtar Respublikası coğrafiyası
Düzləmə səthləri
Naxçıvançay hövzəsinin orta axınlarında yerləşən təhlil olunan düzəlmə səthləri, relyefdə sərt uçurum yamaclı qalıq plato kimi əks olunurlar.
İnjiç-Çuqun
Coğrafiya
İqlimi mülayimdir. Rütubətli, isti yaya və sərin qışa sahibdir. Orta illik temperatur + 9.5 ° C-dir. Ən soyuq ay yanvar (orta aylıq temperatur 1.5 ° C), ən isti isə iyuldur (+ 20.0 ° C). Şaxtalar noyabrın ortalarında başlayır və aprelin ortalarına qədər davam edir. Orta illik yağıntının miqdarı 800 mm təşkil edir. Yağıntıların əsas hissəsi may-iyul ayları arası düşür.
Naxçıvan Muxtar Respublikası coğrafiyası
Düzləmə səthləri
Yüksək və ortadağlığ daxilində saxlanılan, çay və onun qolları ilə kəskin parçalanan düzəlmə səthlərinin uçurumlu yamaclarında intensiv yamac prosesləri yaxşı ifadə olunurlar. Bundan savayı, Naxçıvan daxilində müxtəlif hipsometrik yüksəkliklərdə düzəlmə səthlərinin geniş yayılması, burada fasiləli qalxma və uzun müddətli zəif qalxma hərəkətlərinin olmasını sübut edir. Onların intensiv parçalanması, düzəlmə səthlərinin yaranmasından sonra denudasiya proseslərinin böyük güclə cərəyan etməsi barədə deyir. Naxçıvanın dağlıq hissəsinin düzəlmə səthlərinin ümumi sahəsi 220 km2 təşkil edir. ,,.
İnjiç-Çuqun
Əhali
2010-cu il Ümumrusiya siyahıya alınmasının məlumatlarına görə rayonun milli tərkibi haqqında aşağıdakı məlumatlar verilmişdir :
Naxçıvan Muxtar Respublikası coğrafiyası
Oroqrafiya
Kiçik Qafqazın cənub-qərb qurtaracağında yerləşən və tipik dağlıq ölkə olan Naxçıvan MR-in oroqrafiyası başlıca olaraq düzənlik və dağlıq hissədən ibarətdir. Onun dəniz səviyyəsindən orta yüksəkliyi 1400 metrə bərabərdir. Muxtar Respublika ərazisinin mütləq yüksəkliyinin amplituda fərqi 600 metrlə (Kotam yaxınlığında Arazın vadisi) 3906 metr (Qapıcıq zirvəsi) arasında tərəddüd edir. Ərazinin üçdə bir hissəsini təşkil edən və respublikanın ən alçaq sahəsi hesab edilən Arazboyu düzənliyin orta yüksəkliyi 800 metrə yaxındır. Ərazinin üçdə iki hissəsi dəniz səviyyəsindən 1000 metr yüksəklikdə yerləşməklə, 20 faizinin mütləq yüksəkliyi 2000 metrdən artıqdır. N.İ.Şelepnevin hesablamasına əsasən Naxçıvan MR səthini yüksəkliyinə görə aşağıdakı qaydada bölmək mümkündür. Naxçıvan MR-in aşağı düzən zonasını təşkil edən Arazboyu qurşaq Muxtar respublikanın 600–1000 metr yüksəklikdə yerləşən geniş sahəsini əhatə edir. Bu sahə şimal-qərbdə Sədərək düzündən başlayıb Ordubad rayonu ərazisində, Kotam yaxınlığında dar zolaq şəklində yüksək dağlar tərəfindən Arazın sahilinə sıxışdırılır. Düzənlik hissə Araz çayı ilə alçaq dağlıq arasında yerləşməklə gah geniş, gah da dar sahəni əhatə edir.
Naxçıvan MR-nın dağlıq hissəsi, əsasən Zəngəzur və Dərələyəz sıra dağlarından və digər çoxsaylı yan qollardan ibarət olan böyük ərazini tutur və 1000–3900 m mütləq hündürlüklərdə yerləşir.
Dağlıq relyefin parçalanma dərəcəsi eyni olmayıb dərinliyi süxurların litoloji tərkibindən və ərazinin geoloji quruluşundan asılıdır. Öndağlıq üçün, Muxtar Respublikanın şərq yarısında yerləşən struktur-denudasion platoların inkişafı səciyyəvidir.
Naxçıvan MR-nın ərazisi, devondan antropogenə kimi, uzun geoloji inkişaf mərhələsi keçib.
İnjiç-Çuqun
Təhsil
Orta ümumtəhsil məktəbi - Lenin k., 50.