cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Soyuq müharibə
Varşava paktı və Macarıstan İnqilabı
Macarıstan Xalq Respublikasına və onun Sovetlərdən asılı siyasət yürütməsinə qarşı baş vermiş, 1956-cı ilin 23 oktyabrından 10 noyabrına qədər davam edən ümummilli inqilab. Bu, inqilab başlayan zaman hər hansı liderə sahib olmayan Sovet hakimiyyəti üçün Avropada cərəyan edən II Dünya Müharibəsinin sonlarında Qızıl ordunun Nasist Almaniyasının qüvvələrini SSRİ ərazilərindən təmizləməsi uğrunda mübarizəsindən sonrakı ən böyük və əsas təhlükə idi. left|thumb|250x250px| 31 oktyabr tarixində Budapeşt küçələrində hərəkət edən Sovet T-54 tankları Üsyan ilk öncə tələbə etirazları şəklində başladı. Onlar Budapeştin mərkəziylə Macarıstanın parlament binasına doğru irəliləyərkən səsucaldıcı cihazların olduğu avtofurqonlardan istifadə edərək edərək minlərlə insanın bu mübarizəyə qoşulmasına səbəb oldular. Tələbələrin ümumi tələblərini yayımlamaq cəhdi göstərərək radio binasına daxil olan bir qrup tələbə heyəti saxlanıldı. Çöldəki etirazçılar bu heyətin azad olunmasını tələb etdikdə onlara binanın içərisindən ÁVH kimi tanınan (mac. Államvédelmi Hatóság və ya ÁVH, azərb. Dövlət Mühafizə Təşkilatı) Dövlət Təhlükəsizlik Polisləri tərəfindən atəş açıldı. Nəticədə bir tələbə həyatını itirdi və bayrağa sarılaraq izdihamın çiyinləri üzərində tutuldu. Bu, inqilabın növbəti mərhələsinin başlanğıcı mənasına gəlirdi. Xəbərlər yayıldıqca paytaxtda iğtişaşlar və şiddət daha da artaraq pik həddə çatırdı.
Üsyan sürətlə yayıldı və hökumət parçalandı. Minlərlə insan milis dəstələrində birləşərək DMT (Dövlət Mühafizə Təşkilatı) və Sovet qoşunları ilə vuruşurdu. Üsyan zamanı zorakı hadisələr baş verirdi. Bir tərəfdən bir neçə yerli lider və DMT üzvləri ələ keçirilərək linç edilir, digər tərəfdən isə əvvəlki siyasi məhbuslar azadlığa çıxaraq silahlanırdı. Radikal və hazırlıqsız fəhlə şuraları bələdiyyə hakimiyyətini idarəedici Macarıstan Zəhmətkeşlər Partiyasının əlindən alaraq siyasi reform tələb etdi.
İmre Nadın başçılıq etdiyi yeni hökumət rəsmi olaraq DMT-ni ləğv etdi, Varşava Müqaviləsi Təşkilatından çıxmaq niyyətində olduğunu bildirdi və azad seçkilərin yenidən keçiriləcəyi vədini verdi. Oktyabr ayının sonunadək döyüşlər, demək olar ki, dayandı və normal günlər geri qayıtmağa başladı. Əvvəlcə SSRİ qüvvələrinin geri çəkilməsi üçün danışıqlara açıq görünən Sov. İKP MK Siyasi Bürosu daha sonra fikrini dəyişdi və inqilabı sıxışdırmağa başladı. Noyabrın 4-də çoxsaylı Sovet qüvvələri Budapeşti və ölkənin digər ərazilərini işğal etdi. Macarların müqaviməti 10 noyabra qədər davam etdi. Münaqişədə 2500-dən çox macar və 700-dən çox Sovet əsgəri həlak oldu, 200000-ə yaxın macar isə qaçqın düşdü. Bundan sonra kütləvi həbslər və ittihamlar aylarla davam etdi. 1957-ci ilin yanvarına qədər yeni qurulmuş Sovet hökuməti bütün ictimai müxalifəti aradan qaldırdı. Sovetlərin bu hərəkətləri ilə Şərq Bloku üzərində nəzarətini gücləndirməsinə baxmayaraq Qərb blokundakı bir çox marksistin rəğbətini itirdi. Nəticədə bu, parçalanmalara və kapitalist ölkələrdəki kommunist partiyaları üçün böyük üzv itkisinə səbəb oldu.
Varşava Müqaviləsi Təşkilatı 14 may 1955-ci ildə SSRİ və Avropadakı sosialist bloku dövlətləri tərəfindən imzalanan Varşava müqaviləsi əsasında yaranan hərbi ittifaq. Bu müqavilə NATO-nun yaradılmasına SSRİ-nin cavabı idi. Müqavilənin şərtlərinə görə müqaviləyə qoşulan ölkələr beynəlxalq münasibətlərdə güc nümayiş etdirmək və tətbiq etməkdən çəkinmək və müqaviləyə qoşulan ölkələrdən hər hansı birinə hərbi hücum olacağı təqdirdə ona bütün mümkün vasitələrlə, o cümlədən hərbi qüvvə ilə dərhal yardım etmək öhdəliyini götürürdülər.
Müqavilə Albaniya, Almaniya Demokratik Respublikası, Bolqarıstan, Çexoslovakiya, Macarıstan, Polşa, Rumıniya və SSRİ arasında imzalanmış və 5 iyun 1955-ci ildə qüvvəyə minmişdir. Əslində Varşava Müqaviləsi əvvəllər SSRİ ilə Çexoslovakiya (1943), Polşa (1945), Bolqarıstan, Macarıstan ve Rumıniya (1948) arasında imzalanmış ikitərəfli müqavilələri tamamlayırdı. Almaniya Demokratik Respublikası Paktın hərbi qoluna 1956-cı ildə qoşuldu. 1962-ci ildə Albaniya SSRİ ilə siyasi ixtilaflarına görə təşkilatdakı fəaliyyətini dondurdu və 1968-ci ildə təşkilatın qoşunlarının Çexoslovakiyaya yeridilməsindən sonra onu tərk etdi.
Berlin ultimatumu
1958-ci ilin noyabr aylarında Xruşşov, bütün Berlini müstəqil, silahsızlaşdırılmış "azad şəhərə" çevirmək uğursuz bir cəhd etdi. Amerika Birləşmiş Ştatlarına, Böyük Britaniyaya və Fransaya qoşunlarını Qərbi Berlində hələ də işğal etdikləri sektorlardan çıxarmaq üçün altı aylıq ultimatum verdi, yoxsa Qərbin giriş hüquqlarına nəzarəti Şərq Almanlarına verdi. Xruşşov daha əvvəl Mao Zedong-a izah etdi: "Berlin Qərbin meyvəsidir. Hər dəfə Qərbin qışqırtmaq istədiyi zaman Berlinə sıxılıram." Alman məsələsinə dair Cenevrə konfransına.
Babazanlı (qəsəbə)
Babazanlı — Azərbaycan Respublikasının Salyan rayonunun ərazisində yaşayış massivi.
Soyuq müharibə
Amerika hərbi quruluşu
Kennedinin xarici siyasətində Amerikanın Sovet İttifaqı ilə qarşıdurmaları üstünlük təşkil edirdi, bu da proxy müsabiqələri ilə özünü büruzə verdi. Truman və Eisenhower kimi, Kennedi də kommunizmin yayılmasını dayandırmaq üçün mühasirəni dəstəklədi. Prezident Eisenhower-in "Yeni Görünüş" siyasəti, Sovet İttifaqının bütün kütləvi nüvə hücumlarını təhdid edərək Sovet təcavüzünün qarşısını almaq üçün daha az baha nüvə silahının istifadəsini vurğuladı. Nüvə silahları böyük bir daimi ordunu saxlamaqdan daha ucuz idi, buna görə Eisenhower pul qazanmaq üçün şərti qüvvələri kəsdi. Kennedi, çevik cavab olaraq bilinən yeni bir strategiya həyata keçirdi. Bu strategiya məhdud məqsədlərə çatmaq üçün adi silahlara güvənirdi. Kennedi bu siyasətin bir hissəsi olaraq ABŞ-nin xüsusi əməliyyat qüvvələrini, müxtəlif münaqişələrdə qeyri-ənənəvi şəkildə mübarizə edə biləcək elit hərbi hissələrini genişləndirdi. Kennedi, çevik cavab strategiyasının ABŞ-nin nüvə müharibəsinə müraciət etmədən Sovet təsirinə qarşı çıxmasına imkan verəcəyinə ümid etdi.
Kennedi yeni strategiyasını dəstəkləmək üçün müdafiə xərclərini çox artırmağı əmr etdi. Sovet İttifaqı üzərində itirilmiş üstünlüyü bərpa etmək üçün nüvə arsenalının sürətli bir şəkildə qurulmasını istədi və Konqres təmin etdi — 1960-cı ildə Eisenhower büdcə kəsiri ilə həddindən artıq narahatlıq üzündən onu itirdiyini iddia etdi. Kennedi açılış nitqində azadlığın müdafiəsində "hər hansı bir yük daşıyacağına" söz verdi və dəfələrlə hərbi xərclərin artırılmasını və yeni silah sistemlərinin icazə verilməsini istədi. 1961-ci ildən 1964-cü ilə qədər nüvə silahlarının sayı 50 faiz artdı və onları çatdıracaq B-52 bombardmançı sayı da artdı. Yeni ICBM qüvvəsi 63 qitələrarası ballistik raketdən 424-ə qədər artdı. Hər biri 16 nüvə raketi daşıyan 23 yeni Polaris sualtı qayığına icazə verdi. O, şəhərləri nüvə müharibəsi üçün düşərgələr hazırlamağa çağırdı. Eisenhowerin hərbi-sənaye kompleksinin təhlükələri ilə bağlı xəbərdarlığından fərqli olaraq, Kennedi yenidən silahlanmaya diqqət etdi.
Üçüncü dünyada rəqabət
Qvatemalada, banan respublikasında, 1954-cü il Qvatemala dövlət çevrilişi ilə CİA-nın maddi dəstəyi ilə solçu prezident Jacobo Arbenzi devrildi. Arbenzdən sonrakı hökumət, Carlos Castillo Armasın başçılıq etdiyi hərbi bir xunta, mütərəqqi bir torpaq islahatı qanununu ləğv etdi, Birləşmiş Meyvə Şirkətinə məxsus milliləşdirilmiş mülkləri geri qaytardı, Kommunizmə qarşı Milli Müdafiə Komitəsi yaratdı və Kommunizmə Qarşı Mübarizə Qanunu qəbul etdi. ABŞ-nin tələbi ilə.
Yaşar Bəşirov
Yaşar Bəşirov — Azərbaycan Karate Federasiyası idarə heyətinin üzvü (2023–h.h.); Azərbaycan Milli Karate Federasiyasının sabiq prezidenti (–2023); Dünya və Avropa çempionu, əməkdar idman ustası; "Əməkdar Bədən Tərbiyəsi və İdman Xadimi", Milli Olimpiya Komitəsinin üzvü, 8-ci dan qara kəmər sahibi; biologiya elmləri namizədi. Eyyub Bəşirovun oğlu, Xanlar Bəşirovun qardaşıdır.
Soyuq müharibə
Üçüncü dünyada rəqabət
Qoşulmamış İndoneziya Sukarno hökuməti, 1956-cı ildə bir neçə regional komandanlığın Jakartadan muxtariyyət tələb etməyə başladığı andan, legitimliyi üçün böyük bir təhlükə ilə qarşı-qarşıya qaldı. Vasitəçilik uğursuz olduqdan sonra Sukarno müxalif komandirləri kənarlaşdırmaq üçün hərəkətə keçdi. 1958-ci ilin fevralında Mərkəzi Sumatera (Polkovnik Əhməd Hüseyni) və Şimali Sulavesi (Polkovnik Ventje Sumual) arasındakı müxalif hərbi komandirlər Sukarno rejimini devirmək məqsədi ilə İndoneziya Respublikası-Permesta Hərəkatının İnqilab Hökumətini elan etdilər. Bunlara kommunist Partai Komunis İndoneziya partiyasının artan nüfuzuna qarşı olan Sjafruddin Prawiranegara kimi Masyumi Partiyasından bir çox mülki siyasətçi qatıldı. Kommunist əleyhinə söylədiklərinə görə, üsyançılar CIA-dan silah, maliyyələşmə və digər gizli yardım aldılar. Amerikalı pilot Allen Lourens Papa, 1958-ci ilin aprelində hökumət tərəfindən Ambon bölgəsinə bombalı basqın edildikdən sonra vuruldu. üsyançı Padang və Manado qalalarının hava və dənizdən hərbi hücumlarına başlamaqla cavab verdi. 1958-ci ilin sonunda qiyamçılar hərbi yolla məğlub oldular və son qalan üsyançı partizan dəstələri 1961-ci ilin avqustuna təslim oldu. 200px|thumb|left|[[SSRİ-də Patris Lumumbanın şərəfinə buraxılmış poçt markası]] 1960-cı ilin iyunundan etibarən Belçikadan yeni müstəqil olan Konqo Respublikasında, CIA tərəfindən yetişdirilən Prezident Cozef Kasa-Vubu, sentyabr ayında demokratik yolla seçilmiş Baş nazir Patrice Lumumba və Lumumba kabinetinin vəzifədən alınmasını əmr etdi. Yaranan Konqo böhranında, CIA tərəfindən dəstəklənən polkovnik Mobutu Sese Seko, hərbi çevriliş cəhdi ilə hakimiyyəti ələ keçirmək üçün qüvvələrini sürətlə səfərbər etdi və Lumumbaya sui-qəsd etmək üçün Qərb xüsusi xidmət orqanları ilə birlikdə çalışdı.
Britaniya Qvianasında solçu Xalq Mütərəqqi Partiyasının (PPP) namizədi Cheddi Jagan 1953-cü ildə kolonial idarə olunan seçkidə baş nazir vəzifəsini qazandı, lakin İngiltərənin hələ də asılı olan ölkənin konstitusiyasını dayandırmasından sonra tez bir zamanda istefa verməyə məcbur edildi. Jaqan'ın iddia etdiyi Marksist partiyasının səsvermə zəfərindən xəcalət çəkən İngilislər PPP rəhbərliyini həbs etdilər və 1955-ci ildə Jagan və PPP həmkarları arasında parçalanma yarataraq təşkilatı bölücü bir parçalanma halına gətirdilər. 1957 və 1961-ci illərdə Jagan yenidən müstəmləkə seçkilərində qalib gəldi; İngiltərənin bu zaman sol qanadlı Jagan-a sovet tipli bir kommunist kimi baxışı yenidən nəzərdən keçirilməsinə baxmayaraq, Amerika Birləşmiş Ştatları, Jagan-a alternativ tapılmayan, dəstəklənən və vəzifəyə gətirilməyincə İngilislərə Guyanın müstəqilliyini əldən verməsinə təzyiq göstərmişdir.
Vyetnamın müstəqilliyi uğrunda kommunist partizan müharibəsi nəticəsində viran qalmış və 1954-cü ildə Dien Bien Phu döyüşündə kommunist Viet Minh üsyançılarına su məğlubiyyətini vermiş fransızlar, Vyetnamdakı müstəmləkə paylarından imtina edilməsini qəbul etdilər. Cenevrə konfransında sülh razılaşmaları imzalanaraq, Vyetnam Şimali Vyetnamdakı sovet tərəfdarı bir idarəetmə ilə 17-ci paralel şimalda Cənubi Vyetnamdakı Qərbyönümlü bir idarə arasında ayrıldı. 1954–1961-ci illər arasında Eisenhowerin Birləşmiş Ştatları Cənubi Vyetnamın qərbyönümlü rejimini sabitliyi pozmaq üçün kommunist səylərinə qarşı gücləndirmək üçün iqtisadi yardım və hərbi məsləhətçilər göndərdi.
Asiya, Afrika və Latın Amerikasının bir çox inkişaf etməkdə olan ölkələri Şərq-Qərb rəqabətində tərəfləri seçmək təzyiqlərini rədd etdilər. 1955-ci ildə İndoneziyadakı Bandung konfransında onlarla Üçüncü Dünya hökumətləri Soyuq Müharibədən kənarda qalmağa qərar verdilər. Bandunqda əldə edilmiş razılıq 1961-ci ildə Belqrad-qərargahlı Qoşulmama Hərəkatının yaradılması ilə sona çatdı. Bununla yanaşı, Xruşşov Moskvanın Hindistan və digər əsas neytral dövlətlərlə əlaqələrin qurulması siyasətini genişləndirdi. Üçüncü Dünyadakı İstiqlal hərəkatları müharibədən sonrakı nizamı daha çox plüralistik bir Afrika və Orta Şərq xalqlarının və Asiya və Latın Amerikasında yüksələn millətçilik dünyasına çevirdi.
Çin-Sovetin parçalanması
Çin-Sovet parçalanması nəticəsində Çin-Sovet sərhədi boyunca gərginlik 1969-cu ildə ən yüksək həddə çatdı və Birləşmiş Ştatlar Prezidenti Riçard Nikson Soyuq Müharibədə güc tarazlığını Qərbə doğru dəyişdirmək üçün münaqişədən istifadə etmək qərarına gəldi. Çinlilər Sovetlərdən də üstün olmaq üçün amerikalılarla münasibətləri yaxşılaşdırmağa çalışdılar.1972-ci ilin fevralında Nikson Çin ilə təəccüblü bir yaxınlaşma əldə etdi, Pekinə getdi və Mao Zedong və Zhou Enlai ilə görüşdü. Bu zaman SSRİ ABŞ ilə kobud nüvə paritetinə nail oldu; Bu vaxt, Vyetnam müharibəsi Amerikanın Üçüncü Dünyadakı təsirini zəiflətdi və Qərbi Avropa ilə münasibətləri soyudu.
1960-cı illərin sonu — 1970-ci illərin əvvəllərində Soyuq Müharibə gücləri arasında dolayı qarşıdurma davam etsə də, gərginlik azalmağa başladı.
Kosmik yarış
thumb|right|250px|Azərbaycan poçt markası (2001). SSRİ və ABŞ arasında 1957–1975-ci illərdə kosmosun fəthi sahəsində gedən gərgin mübarizə. Bu dövr süni peyklərin buraxılması, kosmosa heyvanların və insanın göndərilməsi, avtomatik stansiyaların Ay, Mars və Veneraya göndərilməsi və insanın Aya ayaq basması ilə xarakterizə olunur.
Terminin adı "Silahlanma yarışı"nın adına uyğunlaşdırılmışdır. Kosmik yarış soyuq müharibə dövründə SSRİ və ABŞ arasında mədəni, texnoloji və ideoloji qarşıdurmanın vacib bir hissəsinə çevrilmişdi. Bu onunla əlaqəli idi ki, kosmik tədqiqatlar elmi və hərbi layihələr üçün böyük əhəmiyyət daşımaqla yanaşı, insanlarda ruh yüksəkliyi də yaradırdı.
"Yarış" 4 oktyabr 1957-ci ildə Sovet İttifaqında Yerin ilk süni peyki "Sputnik-1"in kosmosa göndərilməsi ilə başlanmışdır. Kosmik yarış dövründə SSRİ və ABŞ peyklərini orbitə öz daşıyıcı raketləri ilə çıxaran, idarəolunan kosmik uçuşları başladan, Günəş sisteminin digər planetlərini tədqiq edən dünyanın ilk və əsas "kosmik gücünə" çevrildilər.
Kosmosa insan göndərilməsi ətrafında gedən yarış SSRİ-nin qələbəsi ilə başa çatdı. 1961-ci il, aprelin 12-də SSRİ-də "Vostok" gəmisi ilə Yuri Qaqarin yerətrafı orbitə göndərildi. Beləliklə, SSRİ dünyada kosmosa ilk insan göndərən dövlət oldu və bu məsələdə ABŞ-yə texniki və ideoloji zərbə endirdi.
Amerika buna 23 gündən sonra cavab verə bildi. ABŞ astronavtı Alan Şepard "Freedom-7" kosmik gəmisi ilə yerətrafı orbitə göndərildi, Şepard kosmosa göndərilən ikinci insan oldu. SSRİ buna növbəti kosmonavtlarını yerətrafı orbitə göndərməklə cavab verdi. SSRİ 1962-ci il avqustun 12–15-də kosmosa iki nəfər göndərdi və bununla Amerikanı yenə də qabaqlamış oldu.
Kosmos uğrunda gedən savaşa qadınlar da cəlb edildilər. Belə ki, 1963-cü il iyunun 16-da "Vostok-5" gəmisi ilə SSRİ ilk qadın kosmonavtı, Valentina Tereşkovanı kosmosa göndərdi. Bu isə ideoloji baxımdan ABŞ-yə vurulan daha bir zərbə oldu.
1966–68-ci illərdə SSRİ-nin kosmosa göndərdiyi kosmik gəmilərin bəziləri qəzaya uğradı. Bundan sonra kosmosda ağalıq etmək uğrunda mübarizədə ABŞ tədricən üstünlüyü ələ almağa başladı. 1969-cu il iyulun 21-də ABŞ-nin Ay proqramı çərçivəsində "Apollon-11" kosmik gəmisi uğurla Ay səthinə ilk astronavtları, Nil Armstronq və Edvin Oldrini çıxardı.
Kuba inqilabı və Donuzların istilası
26 iyul 1953-cü ildə başlayan və 1959-cu ildə inqilabçıların qələbəsi ilə qutaran inqilab. Fidel Kastro, Raul Kastro və Ernesto Çe Qevaranın başçılığı ilə inqilabçılar diktator Fulhensiyo Batistanın Hərbi-diktaturasını ləğv etdilər.
XX əsrin 50-ci illərində Kuba ABŞ inhisarçılığının qurbanına çevrilmiş; tam şəkildə ABŞ investisiyasından asılı idi. Fulhensiyo Batista hakimiyyətə gələndən sonra isə Kuba başqa bu cür dövlətlərdən fərqli olaraq inkişaf edir; amma o, Kubada hərbi-diktatura elan edərək bir çox partiyaları, həmçinin Kommunist Partiyasını da ləğv edir. Ölkədə Konstitusiya ləğv olunur. Cavan ali təhsilli kubalılar diktatura ilə barışmaq istəmirdilər. Onların içərisində (Fidel Kastro və onun qardaşı Raul Kastro) Kastro qardaşları ortodoks partiyasının üzvləri idilər. Kastro qardaşları Ortodoks partiyasının diktataturayla mübarizə aparacağnı düşünürdülər, amma ortodoks partiyasının qətiyətsizliyi nəticəsində Fidel və Raul partiyanı tərk etdilər olarla birlikdə bir neçə cavan kubalılarda partiyanı tərk etdilər və sərbəst mübarizəyə başladılar. Silahlar əldə etmək üçün Fidel Kastro və onun adamları Santyaqo-de-Kuba şəhərində Monkada kazarmasını və Bayamo şəhərindəki kazarmanı ələ keçirmək istəyirdilər. Bir il ərzində hücüma hazırlıq gedirdi. Silahlanmaq üçün bəzi Fidelin tərəfdaşları hər şeyi satmağa məcbur idilər. thumb|right|200px|26 iyul hərəkatı 26 iyul 1953-cü ildə bir qrup inqilabçı Fidel Kastronun başçılığı altında Santyaqo-De-Kuba da yerləşə Monkada kazarmasına hücüma keçirlər. İki saatlıq döyüşdən sonra inqilabçılar məğlub olur. Çoxsu ölür sağ qalanlar isə (Fidel və Raul qardaşları sağ qalırlar) həbs edirlər. Məhkəmədə bütün inqlabçılara ağır cəza verirlər.Kastro hüqüqşünasdan imtina edir və məhkəmədə özü özünü müdafiə edir. Məhkəmədə Fidel Kastro özünün tanınmış sözünü deyir "Tarix mənə bəraət qazandıracaq!". Məhkəmənin qərarına görə Fidel 15 il müddətinə azadlıqdan məhrum olunur. Daha sonra Batista milləti sakitləşdirmək üçün və yeni inqilabdan qorxaraq Fideli və onun tərəfdaşlarını azad edir.
2 dekabr 1956 Gəmi ilə Kubaya 82 nəfərdən ibarət inqilabçı dəstəsi gəlir. İnqilabçıların gəlməyindən xəbər tutan dövlət ordusu hücüma keçir nəticədə 82 nəfər inqılabçı qalır Kastro inqilabçıları Syerra-Maestra dağlarına aparır. Batista 1000 nəfərlik ordunu inqilabçıların üstünə yollayır yaxınlığda olan bütün yollar bağlanılır hər yerdə silahlılar dayanır. Qanlı döyüşlərlə inqilabçılar Syerra-Maestra dağlarına yalnız 22 nəfər sağ çatır buların arasında gələcəydə Kuba İnqilabında böyük rol oynayan(Fidel Kastro, Raul KastroErnesto Çe Qevara, Kamilo Syenfueqos, Ramiro Valdes, Xuan Almeyda). 22 nəfərlə qalsalarda İnqilabçılara böyük kömək millətdən eləcə-də başqa dövlətlərdə yaşayanlardan gəlirdi. Belə-ki Kuba dan kənarda 62 qrup fəaliyyət göstərirdi bular əsasən ABŞ Mərkəzi Amerika, Karib dənizinin yaxınlığında yerləşən dövlətlərdə Silah və pul yığımı ilə məşğul olurdular həm də orada yaşayanalra inqilabın məqsədi səbəbləri haqqında danışılırdı. 1 yanvar 1959-cu ildə İnqilabçı ordusu Santyaqoya daxil oldular digər inqilabçı qrupu Çe Qevaranın başçılığı altında Santa-Klara şəhərini ələ keçirdilər.
1961-ci il Berlin böhranı
Qərbi Berlinlə dövlət sərhədi rejiminin tətbiqinə və sərhəd istehkamlarının qurulmasına Varşava müqaviləsi üzv-ölkələrin tövsiyəsi ilə 1961-ci il avqustun 13-də başlanılmışdır. Bu divarın ucaldılması ilə qədim alman paytaxt şəhərinin müttəfiq amerika, ingilis və fransız qoşunlarından tamamilə təcrid olunması gerçəkləşdirilmiş və 1948-ci ildə ikiyə bölünmüş Berlinin hissələri arasında əlaqə tamamilə kəsilmişdir. Berlin divarı 1989-cu ildə orta hündürlüyü 3,6 m və ümumi uzunluğu 106 km olan beton divardan, metal tordan (65,5 km), gərginlik altında siqnal çəpərindən (127,5 km), həmçinin ayrı-ayrı sahələrdə xəndəklərdən (105,5 km) və tank əleyhinə istehkamlardan ibarət idi. Berlin divarı boyunca 302 gözətçi qülləsi və digər sərhəd qurğuları quraşdırılmışdı. Çay və su hövzələrindən keçən sərhəd yerlərində hasar yox idi. Sərhəddə ilk vaxtlar 13 nəzarət-buraxılış məntəqəsi fəaliyyət göstərirdi; 1989-cu ildə onların sayı üç idi.
9 noyabr 1989-cu ildə Almaniya Demokratik Respublikasının hökuməti Almaniya Federativ Respublikası əhalisi ilə təmasa qoyulmuş məhdudiyyəti aradan qaldırmaq qərarını qəbul edib. ADR hökuməti kütləvi xalq çıxışlarının təzyiqi ilə 1989-cu il noyabrın 11-də Qərbi Berlinlə əlaqə məhdudiyyətlərini aradan qaldırdı, 1990-cı il iyulun 1-də isə sərhəd nəzarətini tamamilə ləğv etdi. Onda Şərqi Berlinin minlərlə sakini qərb tərəfə axın edib. ADR ilə Qərbi Berlin arasındakı sərhəd istehkamlarının dağıdılması rəsmən 1990-cı ilin yanvarında başladı və həmin ilin noyabrında başa çatdı.
Kuba raket böhranı və Xruşovun devrilməsi
Karib böhranı bir az da qarışıq olaraq Soyuq müharibənin kuliminasiya nöqtəsinə çatdığı bir dövrdə "yumuşama" və "anlaşmaya" şərait yaratmışdı. Nüvə müharibəsinin başlaya biləcəyini başa düşən tərəflər bundan sonra daha təmkinli olacaqlardı. Nato üzvləri, daha doğrusu NATO-nun Avropa qanadı belə böyük bir böhranda (hətta onları təhlükəyə atan vəziyyət olsa da) fikirlərinin nəzərə alınmayacağını, ABŞ-nin təkbaşına hərəkət edəcəyini başa düşmüşlərdi. SSRi-də Xruşşov məsuliyyətsizlikdə günahlandırmaqla iqtidardan salındı. Bu böhran o dövrdəki 2 qütblü dünya düzülüşünə, blokları təşkil edən dövlətlər arasındakı münasibətlərə təsir etdi. Şərq blokunda Çin-Sovet münasibətlərində qarışıqlıq yarandı. Qərb blokunda Fransa 2 super dövlət arasında körpü quracaq "Qərbi Avropa" əməliyyatına başladı və ABŞ ilə əlaqələrinin inkişafı istiqamətində önəmli addımlar atmaqla öz nüvə proqramını yaratmağa başladı.
ABŞ və SSRİ böhrandan sonra nüvə silahlarının yayılmasının qarşısını almaq üçün 1963-cü ildə iyulun 5-da "Nüvə silahlarının sınaqdan keçirilməməsi barədə saziş" imzaladılar.(bu razılaşma atmosferdə, kosmos və dənizaltında nüvə silahlarını qadağan edirdi) Hər hansı bir böhran sırasında Vaşinqton və Moskva arasında birbaşa xəbərləşmə xəttinin qurulmasının vacibliyini ortaya çıxarmışdı. Iki paytaxt arasında dərhal əlaqə saxlaya bilmək üçün telefon xətti qurulmuşdur.
Qarşıdurmadan həbsxanaya qədər
1960–1970-ci illərdə Soyuq müharibə iştirakçıları dünyanın daha aydın iki əks bloka bölünmədiyi beynəlxalq münasibətlərin yeni, daha mürəkkəb bir modelinə uyğunlaşmaq üçün mübarizə apardılar. Müharibədən sonrakı dövrün əvvəlindən etibarən Qərbi Avropa və Yaponiya İkinci Dünya Müharibəsinin dağıdılmasından sürətlə qurtuldu və 1950–1960-cı illərə qədər güclü iqtisadi böyümə təmin etdi, adambaşına düşən ÜDM ABŞ-nin səviyyəsinə yaxınlaşdı, Şərq Bloku iqtisadiyyatı durğunlaşdı.
Vyetnam müharibəsi, ABŞ-nin beynəlxalq nüfuzunun və iqtisadi sabitliyin aşağı düşməsinə, silah müqavilələrinin pozulmasına və daxili iğtişaşların baş verməsinə səbəb oldu. Amerikanın müharibədən çəkilməsi, həm Çin, həm də Sovet İttifaqı ilə həbs siyasətini həyata keçirməyə səbəb oldu.
Vyetnam müharibəsi
Müharibə 1954-cü ildə, Şimali Vyetnamda Xo Şi Min və onun kommunist Vyet Minh partiyasının hakimiyyətə gəlməsi ilə başlamış və iki fövqəldövlət, ABŞ və SSRİ arasında Soyuq Müharibə nəticəsində daha da şiddətlənmişdir. Vyetnam müharibəsində yarıdan çoxu Vyetnamın dinc əhalisi olmaqla, 3 milyon insan (58 000 amerikalı) həlak olmuşdur. 1969-cu ildən etibarən, ABŞ-nin müharibəyə ən yaxından cəlb olunduğu dövrdə Vyetnam münaqişəsində 500 000 nəfərdən çox hərbi qulluqçu iştirak etmişdir.
İkinci Dünya müharibəsi dövründə Yaponiya Cənub-Şərqi Asiyada, Hind-Çin yarımadasının şərq ucqarında yerləşən və 19-cu əsrə qədər Fransanın hakimiyyəti altında olmuş Vyetnama qoşun yeritdi və onu işğal etdi. Çin və Sovet kommunizmindən ilhamlanan Ho Çi Minh Yaponiya və Fransa müstəmləkə idarəçiliyi ilə mübarizə aparmaq üçün Vyet Minhi, Müstəqil Vyetnam Liqasını yaratdı. 1945-ci ildə Yaponiya müstəqil Vyetnamın idarəsini Fransız təhsilli İmperator Bao Daiyə buraxaraq öz qoşunlarını geri çəkdi. Ho Çi Minhin Vyet Minh qüvvələri dərhal ayağa qalxaraq Hanoyun şimal şəhərini ələ keçirdi və Honun prezidentliyi altında Demokratik Vyetnam Respublikasını (VDR) elan etdi.
Regionun idarəsini yenidən öz əlinə almağa çalışan Fransa Baonu dəstəklədi və 1949-cu ilin iyul ayında paytaxtı Sayqon olan Vyetnam (Cənubi Vyetnam) dövlətini yaratdı. Silahlı münaqişə fransızların 1954-cü ilin may ayında, Dien Bien Fu döyüşündə Vyet Minh qüvvələri tərəfindən məğlub edilməsinə qədər davam etdi. Cenevrədə keçirilən növbəti sülh danışıqlarında Vyetnam 17-ci paralel boyunca iki hissəyə bölündü (Şimalda Ho, Cənubda Bao hakimiyyətdə olmaqla) və birləşmə barədə 1956-cı ildə keçirilmək üzrə ümumxalq səsverməsi çağrıldı. 1955-ci ildə isə güclü anti-kommunist görüşlərə malik Ngo Dinh Diem Baonu hakimiyyətdən salaraq Vyetnam Respublikasının prezidenti oldu.
Fransanın NATO hərbi quruluşundan çıxması
NATO-nun birliyi tarixinin əvvəlində, Şarl de Qollun Fransaya başçılıq etdiyi dövrdə bir böhran meydana gəldi. De Gaulle Birləşmiş Ştatların təşkilatdakı güclü roluna və Birləşmiş Ştatlar ilə Birləşmiş Krallıq arasındakı xüsusi münasibət kimi qəbul etdiyi şeylərə etiraz etdi. 17 sentyabr 1958-ci ildə Prezident Duayt D. Eisenhover və Baş nazir Harold Macmillan'a göndərilən bir memorandumda, Fransanı ABŞ və Birləşmiş Krallıq ilə bərabər bir vəziyyətə gətirəcək üç tərəfli müdiriyyətin yaradılmasını müdafiə etdi. Fransanın əks coğrafi mövqe nümayiş etdirdiyi və NATO-dan kömək istədiyi Fransız Əlcəzairi maraqlandıran coğrafi bölgələri əhatə etmək üçün NATO-nun əhatə dairəsinin genişləndirilməsi, De Qollun aldığı cavabı qənaətbəxş hesab etmədi və müstəqil bir Fransız nüvə qoruyucusunun inkişafına başladı. 1966-cı ildə Fransanı NATO-nun hərbi strukturlarından çıxartdı və NATO qoşunlarını Fransa torpaqlarından qovdu.
Çexoslovakiyanın işğalı
Çexoslovakiyada 1968-ci il yanvarın 5-dən avqustun 20-dək cəmiyyətdə gedən kütləvi siyasi liberallaşma prosesi. 5 yanvar 1968-ci ildə Aleksandr Dubçekin Çexoslovakiya Kommunist Partiyası rəhbərliyinə gəlməsi ilə Çexoslovakiya açıq şəkildə SSRİ-dən asılı olmadığını nümayiş etdirməyə başladı.
"İnsan sifətli sosializm" yaratmaq məqsədi ilə Dubçek və onun həmfikirləri tərəfindən həyata keçirilən siyasi islahatlar 1956-cı ildə Macarıstanda olduğu kimi əvvəlki siyasi xətdən tam imtina xarakteri daşımırdı, lakin Sovet İttifaqının və Avropadakı bəzi sosialist dövlətlərin rəhbərləri Çexoslovakiyadakı islahatları sosialist dövlət quruluşunun əsaslarına və "sosialist bloku"nun bütövlüyünə qarşı yönəlmiş təhlükə kimi qəbul edirdilər.
Belə ki, ölkədə senzura kifayət qədər məhdudlaşdırılmış, sərbəst ictimai diskussiyalar genişlənmiş, çoxpartiyalı sistemə keçid başlamışdı. Tam şəkildə söz, toplaşma və hərəkət azadlığı veriləcəyi, dövlət təhlükəsizlik orqanları üzərində nəzarətin gücləndiriləcəyi, şəxsi müəssisələrin açılmasına icazələrin asanlaşdırılacağı və istehsal üzərində dövlət nəzarətinin məhdudlaşdırılacağı bəyan olunmuşdu. Bundan əlavə, ölkənin federasiyaya çevrilməsi və ÇSSR-in tərkibinə daxil olan Çexiya və Slovakiyanın hakimiyyət orqanlarına verilən səlahiyyətlərin artırılması planlaşdırılmışdı,
lakin Çexoslovakiya Kommunist Partiyasının bəzi rəhbərləri (Bilak, Şvestka, Kolder, İndra və Kapek) dövlətin cəmiyyət üzərindəki nəzarətinin zəifləməsindən narahat idilər və Dubçekin islahatlarını dəstəkləmirdilər. Onlar partiya rəhbərliyinin hakimiyyətdən uzaqlaşdırılması üçün Sovet İttifaqına müraciət də etmişdilər. SSRİ rəhbərliyinin fikrincə isə Çexoslovakiya Varşava Müqaviləsi Təşkilatının müdafiə xəttinin mərkəzində yerləşməklə soyuq müharibə dövründə böyük əhəmiyətə malik idi. 1968-ci il martın 23-də kommunist partiyalarının Drezdendə keçirilən qurultayında Çexoslovakiyadakı islahatlar tənqidə məruz qaldı, mayın 4-də Leonid Brejnev Moskvada Dubçekin rəhbərlik etdiyi çexoslovak nümayəndə heyətini qəbul etdi və bu görüşdə ÇSSR-dəki vəziyyəti kəskin tənqid etdi, iyulun 15-də kommunist partiyalarının rəhbərləri ÇKP MK-ya açıq məktubla müracət etdilər, iyulun 29-da Dubçek yenidən Brejnevlə görüşdü, avqustun 17-də Dubçeklə görüşən Macarıstan rəhbəri Yanoş Kadar onu vəziyyətin həddindən artıq gərginləşdiyi barədə xəbərdar etdi. Dunay əməliyyatı 1968-ci il avqustun 20-dən 21-nə keçən gecə VMT-nin 500 min nəfər canlı qüvvə və 5000 tankdan ibarət hərbi kontingenti Çexoslovakiya Sosialist Respublikasını işğal etdi. İşğaldan bir gün əvvəl Sovet İttifaqı Marşalı Andrey Qreçko ÇSSR müdafiə naziri Martin Dzuru hazırlanan aksiya haqqında məlumatlandıraraq, çexoslovak hərbi qüvvələri tərəfindən hər hansı müqavimət göstərilməməsi barədə xəbərdar etdi.
Sovet İttifaqı və Varşava Müqaviləsi Təşkilatının qoşunlarının ölkəyə yeridilməsi ilə bu prosesin qarşısı alınmışdır.
Brejnev doktrinası
250px|thumb|right|Brejnev və Riçard Nikson 1973-cü il 1968-ci ilin sentyabrında Polşa Birləşmiş İşçi Partiyasının Beşinci Qurultayında Çexoslovakiyanı işğal etdikdən bir ay sonra Brejnev, Brexnev doktrinasını açıqladı. Leninizm kapitalizmlə. Çıxış zamanı Brejnev bəyan etdi:
Sosializmə düşmən olan qüvvələr bəzi sosialist ölkələrinin inkişafını kapitalizmə yönəltməyə çalışdıqda, bu, nəinki ölkənin, həm də bütün sosialist ölkələrinin ümumi probleminə və narahatlığına çevrilir.
Doktrina, kökü Qərbi Almaniyanın və Qərbi Avropanın çiçəklənməsi ilə zidd olan yaşayış səviyyəsinin aşağı düşdüyü Polşa, Macarıstan və Şərqi Almaniya kimi dövlətlərdə marksizm-leninizmin uğursuzluqlarında tapıldı.
Üçüncü dünya eskalasiyaları
Con Kennedinin öldürülməsindən sonra güc qazanan Lyndon Conson Administrasiyasına görə ABŞ Latın Amerikasına qarşı daha sərt mövqe tutdu. "Mann Doktrinası" adını aldı.
Hektor Qarsiya mühafizəkar keçmiş prezident Joaquin Balaguer, 1966-cı ildə keçirilən prezident seçkilərində təşviqat aparmayan keçmiş prezident Juan Boschun qalib gəlməsinə qədər müvəqqəti prezident kimi çıxış etdi. Boşun Dominikan İnqilabi Partiyasının fəalları Dominikan polisi və silahlı qüvvələr tərəfindən şiddətlə təcavüz edildi.
İndoneziyada sərt anti-kommunist general Suharto, "Yeni nizam" yaratmaq cəhdi ilə sələfi Sukarno tərəfindən dövlətin nəzarətinə keçdi. 1965-ci ildən 1966-cı ilə qədər ABŞ və digər Qərb hökumətlərinin köməyi ilə    ordu İndoneziya Kommunist Partiyasının 500 mindən çox üzvünün və simpatizanlarının kütləvi şəkildə öldürülməsinə səbəb oldu. və digər solçu təşkilatlarla birlikdə yüz minlərlə insanı son dərəcə qeyri-insani şəraitdə ölkə daxilindəki həbs düşərgələrində saxladılar.
Çin-Amerika yaxınlaşması
Sino-Sovet parçalanması nəticəsində Çin-Sovet sərhədi boyunca gərginlik 1969-cu ildə ən yüksək həddə çatdı və Birləşmiş Ştatlar Prezidenti Riçard Nikson Soyuq Müharibədə güc tarazlığını Qərbə doğru dəyişdirmək üçün münaqişədən istifadə etmək qərarına gəldi. Çinlilər Sovetlərdən də üstün olmaq üçün amerikalılarla münasibətləri yaxşılaşdırmağa çalışdılar.
1972-ci ilin fevralında Nikson Çin ilə təəccüblü bir yaxınlaşma əldə etdi, Pekinə getdi və Mao Zedong və Zhou Enlai ilə görüşdü. Bu zaman SSRİ ABŞ ilə kobud nüvə paritetinə nail oldu; Bu vaxt, Vyetnam müharibəsi Amerikanın Üçüncü Dünyadakı təsirini zəiflətdi və Qərbi Avropa ilə münasibətləri soyudu.
1960-cı illərin sonu və 1970-ci illərin əvvəllərində Soyuq Müharibə gücləri arasında dolayı qarşıdurma davam etsə də, gərginlik azalmağa başladı.
Nikson, Brejnev və denete
Çinə səfərindən sonra Nikson Moskvada Brejnev də daxil olmaqla Sovet rəhbərləri ilə görüşdü. Bu Strateji Silahların məhdudlaşdırılması danışıqları iki mühüm silah müqaviləsi ilə nəticələndi: SALT I, iki gücün imzaladığı ilk hərtərəfli məhdudlaşdırma müqaviləsi və gələn raketləri tutmaq üçün hazırlanan sistemlərin inkişafını qadağan edən Ballistik Raket Müqaviləsi. Bunlar bahalı anti-ballistik raketlərin və nüvə raketlərinin inkişafını məhdudlaşdırmaq məqsədi daşıyırdı. Nikson və Brejnev yeni "dinc yanaşı yaşama" dövrünü elan etdilər və iki supergüc arasında dentente (və ya əməkdaşlıq) əsaslı yeni siyasət qurdular. Bu vaxt Brejnev ağır hərbi xərclər üzündən qismən azalmış Sovet iqtisadiyyatını canlandırmağa çalışdı. 1972–1974-cü illər arasında tərəflər iqtisadi əlaqələrini, o cümlədən ticarətin artırılmasına dair müqavilələri də möhkəmləndirmək barədə razılığa gəldilər. Görüşlərinin nəticəsi olaraq, Dentente Soyuq Müharibənin düşmənçiliyini əvəz edəcək və iki ölkə qarşılıqlı yaşayacaqlar.
Bu inkişaflar, Qərbi Almaniyanın kansleri Willy Brandtın "Ostpolitik" siyasəti ilə, Qərbi Almaniya və Şərqi Avropa arasındakı münasibətləri normallaşdırmaq səyləri ilə üst-üstə düşdü. 1975-ci ildə Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Konfransı çərçivəsində imzalanan Helsinki Sazişində sona çatan Avropadakı vəziyyəti sabitləşdirmək üçün digər müqavilələr bağlandı. ATƏT "soyuq müharibə"nin qurtarmasından sonra ümumavropa təhlükəsizlik sistemini formalaşdıran, yeni Avropanın siyasi və iqtisadi həyatının sivil birgəyaşayış qaydalarını müəyyən edən, dövlətlərarası münasibətləri rəqiblik və münaqişə relsindən əməkdaşlıq və qarşılıqlı mənafe istiqamətlərinə yönəldən bir təşkilat funksiyasını icra edir.
1970-ci illərin sonu münasibətlərin pisləşməsi
1970-ci illərdə Yuri Andropovun rəhbərlik etdiyi KQB Sovet rəhbərliyini sərt şəkildə tənqid edən Aleksandr Soljenitsın və Andrey Saxarov kimi görkəmli sovet şəxsiyyətlərini təqib etməyə davam etdi.
Üst dünyada, xüsusilə Yaxın Şərq, Çili, Efiopiya və Anqoladakı siyasi böhranlar dövründə supergüclər arasında dolayı münaqişə davam etdi. Prezident Jimmy Carter 1979-cu ildə SALT II müqaviləsi ilə silah yarışında başqa bir məhdudiyyət qoymağa çalışsa da, səyləri o il digər hadisələr, o cümlədən hər ikisini ABŞ-ni devirən İran İnqilabı və Nikaraqua İnqilabı ilə sarsıtdı. rejimlər və dekabr ayında Sovet İttifaqının Əfqanıstana müdaxiləsinə qarşı qisas aldı.
"İkinci Soyuq Müharibə" (1979–1985)
İkinci Soyuq Müharibə, 1970-ci illərin sonu 1980-ci illərin əvvəllərində Soyuq Müharibə gərginlikləri və qarşıdurmalarının intensiv yenidən oyanış dövrünə aiddir. Diggins, "Reyqan üçüncü dünyada əksinqilabçılığı dəstəkləyərək ikinci soyuq müharibə ilə mübarizə aparmaq üçün getdi". Coks "Bu" ikinci "Soyuq Müharibənin şiddəti, müddəti qısa olduğu qədər böyük idi" dedi.
Reyqan və Tetçer
250px|thumb|right|Tetçer Kabineti, 1981-ci ildə Ağ Evdə Reyqanın kabineti ilə görüşür 1977-ci ilin yanvarında, prezident olmaqdan dörd il əvvəl, Ronald Reyqan, Riçard V. Allen ilə söhbətində, Soyuq Müharibə ilə əlaqədar əsas gözləntisini söylədi. "Amerikanın Sovet İttifaqına münasibətdə siyasətinə dair fikirlərim sadədir və bəziləri sadə deyəcək" dedi. "Bu budur: Biz qalib gəlirik və itiririk. Sən bu barədə nə düşünürsən?" 1980-ci ildə Ronald Reyqan 1980-ci ildə keçirilən prezident seçkilərində Cimmi Karteri məğlub edərək hərbi xərcləri artıracağını və hər yerdə Sovetlərə qarşı çıxacağını vəd etdi. Həm Reyqan, həm də İngiltərənin yeni Baş naziri Marqaret Tetçer Sovet İttifaqını və onun ideologiyasını pislədi. Reyqan Sovet İttifaqını "pis bir imperiya" etiketlədi və Tetçer Sovetləri "dünya hökmranlığına əyilmiş" kimi təqdim edərkən, kommunizmin "tarixin kül yuvasında" qalacağını proqnozlaşdırdı. 1982-ci ildə Reyqan cəhd etdi. Qərbi Avropaya təklif olunan qaz xəttinə mane olmaqla Moskvanın sərt valyutaya çıxışını kəsmək. Sovet iqtisadiyyatına ziyan vurdu, eyni zamanda bu gəliri hesab edən Amerikadakı Avropadakı müttəfiqlər arasında pis iradəyə səbəb oldu. Reyqan bu məsələdə geri çəkildi.
1985-ci ilin əvvəlində Reyqanın anti-kommunist mövqeyi yeni Reyqan doktrinası kimi tanınan bir mövqeyə çevrildi. Bu, gizlənməyə əlavə olaraq mövcud kommunist hökumətlərini alt-üst etmək üçün əlavə bir hüquq yaratdı. Karterin Sovet İttifaqının İslam əleyhdarlarını və Sovet tərəfindən dəstəklənən PDPA hökumətini Əfqanıstanda dəstəkləmək siyasətini davam etdirməklə yanaşı, CIA, əksəriyyəti müsəlman olan Orta Asiya Sovet İttifaqında islamçılığı təbliğ etməklə Sovet İttifaqının özünü zəiflətməyə çalışdı. Əlavə olaraq, CIA, anti-kommunist Pakistanın İŞİD-inə dünyanın dörd bir tərəfindəki müsəlmanları Sovet İttifaqına qarşı cihadda iştirak etməyə öyrətməyə təşviq etdi.
Polşa Həmrəyliyi hərəkatı və döyüş hüququ
II Papa Con Paul, anti-kommunizm üçün bir mənəvi diqqət verdi; 1979-cu ildə doğma Polşaya səfər, müxalifəti süqut edən və iki il sonra onun sui-qəsd cəhdinə səbəb ola bilən Həmrəylik hərəkatına əsaslanan bir dini və millətçi bir canlanma yaratdı. hərbi vəziyyət dövrü tətbiq etmək. Reyqan cavab olaraq Polşaya iqtisadi sanksiyalar tətbiq etdi. Kremlin ən böyük ideoloqu Mixail Suslov, Sovet liderlərinə Polşanın Həmrəyliyin nəzarəti altına düşdüyünə müdaxilə etməməyi tövsiyə etdi, çünki bunun ağır iqtisadi sanksiyalara səbəb olacağından və Sovet iqtisadiyyatı üçün fəlakətə səbəb olacağından qorxdu.
Sovet və ABŞ hərbi və iqtisadi məsələlər
Moskva Sovet İttifaqının ümumi milli məhsulunun 25 faizini istehlak malları və mülki sektorlara yatırımlar hesabına istehlak edən bir hərbi qurdu. Silah yarışı və digər Soyuq Müharibə öhdəliklərinə xərclədikləri Sovet sistemində dərin quruluş problemlərini doğurdu və artırdı. Müdafiə sektoruna sovet sərmayəsi hərbi zərurətdən qaynaqlanmadı, əksinə öz güc və imtiyazlarına görə bu sektordan asılı kütləvi partiya və dövlət bürokratiyalarının maraqları hesabına həyata keçirildi. Sovet Silahlı Qüvvələri sahib olduqları silahların sayına və növlərinə, sıralarında olan qoşunların sayına və hərbi-sənaye bazasının genişliyinə görə dünyada ən böyük oldu. Lakin sovet hərbi qüvvələrinin sahib olduğu kəmiyyət üstünlükləri Şərq Blokunun Qərbdən kəskin şəkildə geri qaldığı əraziləri çox vaxt gizlədirdi. Məsələn, Fars Körfəzi müharibəsi Sovet İttifaqının ən çox yayılmış əsas döyüş tankı olan T-72'nin zireh, yanğın idarəetmə sistemləri və atəş bölgəsinin Amerikan M1 Abrams'dan kəskin dərəcədə aşağı olduğunu göstərdi, lakin SSRİ demək olar ki, üç dəfə sahil aldı. ABŞ-nin M1-lərini yerləşdirdikləri üçün çox sayda T-72 lazım idi. 200px|thumb|left|Strateji Müdafiə Təşəbbüsü proqramında yer alan Delta 3000 seriyalı raket [[Florida ştatındakı "Cape Canaveral" Hərbi Hava Qüvvələri aerodromundan havaya qalxır.]] 1980-ci illərin əvvəllərində SSRİ ABŞ-ninkından üstün bir hərbi arsenal və ordu qurdu. Sovet İttifaqının Əfqanıstandakı işğalından bir müddət sonra, prezident Carter kütləvi şəkildə Birləşmiş Ştatlar ordusunu qurmağa başladı. 1981-ci ildə GNP-nin 5.3 faizindən 1986-cı ildə 6.5 faizə qədər artan Reygan rəhbərliyi tərəfindən sürətləndi. Carter rəhbərliyi tərəfindən ləğv edilmiş BG-1 Lancer proqramını canlandıran, LGM-118 Sülhməramlı raketlər istehsal edən, ABŞ-yə Avropada ABŞ kruiz raketləri yerləşdirən və eksperimental Strateji Müdafiə Təşəbbüsünü elan etdikdən sonra gərginlik artmaqda davam etdi. Ulduz müharibələri "mediası tərəfindən, uçuşun ortasında raketləri atmaq üçün müdafiə proqramı… Sovetlər Qərbi Avropanı hədəf alan RSD-10 Pioner ballistik raketlərini yerləşdirdi və NATO, Karter başçısının təkidi ilə yerləşdirməyə qərar verdi. MGM-31 Avropada, ilk növbədə Qərbi Almaniyada fırlanma və kruiz raketləri. Bu yerləşdirmə raketləri Moskvadan cəmi 10 dəqiqəlik məsafəyə yerləşdirdi.
Reyqanın hərbi quruculuğundan sonra Sovet İttifaqı öz ordusunu daha da artırmaqla cavab vermədi, çünki, böyük hərbi xərclər səmərəsiz planlaşdırılan istehsal və kollektiv kənd təsərrüfatı ilə birlikdə Sovet iqtisadiyyatı üçün artıq ağır bir yük idi. Eyni zamanda, Səudiyyə Ərəbistanı, digər OPEC-ə daxil olmayan ölkələr kimi, hasilatı artırdı. Bu inkişaflar Sovet İttifaqına təsir edən 1980-ci illərdəki neft qatılığına öz töhfəsini verdi, çünki neft Sovet ixracının əsas mənbəyi idi. gəlirlər. Komanda iqtisadiyyatı ilə bağlı problemlər, neftin qiyməti azalır və böyük hərbi xərclər tədricən Sovet iqtisadiyyatını durğunluğa gətirdi. 200px|thumb|right|SSRİ markası, Samanta Smit, 1985, 5 qəpik 1 sentyabr 1983-cü ildə Sovet İttifaqı, Reyqanın "qırğın" kimi xarakterizə etdiyi bir hərəkətdə oturan konqresmen Larry McDonald daxil olmaqla, 269 nəfərlik Boeing 747, Koreyanın Hava Hava Xətləri Uçuşunu vurdu. Təyyarəçi Sovet hava məkanını Moneron adası yaxınlığındakı Saxalin adasının qərb sahilindən bir müddət əvvəl pozmuşdu və Sovetlər naməlum təyyarələrə ABŞ-nin casus təyyarəsi kimi baxırdılar. Hadisə Reyqan və Mixail Qorbaçov arasında sonrakı razılaşmalara qədər mövcud olan Reyqan tərəfindən idarə olunan hərbi yerləşdirməyə dəstəyi artırdı. 1983-cü ilin noyabrında koordinasiya edilmiş NATO nüvə sərbəst buraxılmasının real simulyasiyası olan Able Archer 83 manevri, bəlkə də Kuba Raket Böhranından bəri ən təhlükəli məqam idi, çünki Sovet rəhbərliyi nüvə hücumunun yaxınlaşacağından qorxdu.
Amerika daxili ictimaiyyəti, xarici münaqişələrə müdaxilə etmək narahatlığı Vyetnam müharibəsinin sonundan bəri davam etdi. Reyqan rəhbərliyi xarici münaqişələrə müdaxilə etmək üçün sürətli, ucuz başa gələn əks-üsyan taktikalarının istifadəsini vurğuladı. 1983-cü ildə Reyqan rəhbərliyi çoxsahəli Livan Vətəndaş Müharibəsinə müdaxilə etdi, Qrenadanı işğal etdi, Liviyanı bombaladı və Mərkəzi Amerika Kontrasiyasını, Nikaraqua'da Sovet İttifaqı olan Sandinista hökumətini devirmək istəyən anti-kommunist tərəfdarlarını dəstəklədi. Reyqanın Qrenada və Liviyaya qarşı müdaxilələri ABŞ-də populyar olsa da, Contra üsyançılarına dəstək verməsi mübahisələrə səbəb oldu. Reyqan rəhbərliyinin Qvatemala Vətəndaş Müharibəsi dövründə Qvatemala hərbi hökumətini, xüsusən Efraín Ríos Montt rejimini dəstəkləməsi də mübahisəli idi. Bu vaxt Sovetlər öz xarici müdaxilələri üçün yüksək xərc çəkdilər. Brejnev 1979-cu ildə Sovet İttifaqının Əfqanıstandakı müharibəsinin qısa olacağına inansa da, ABŞ, Çin, İngiltərə, Səudiyyə Ərəbistanı və Pakistanın köməyi ilə müsəlman partizanlar, işğala qarşı şiddətli bir müqavimət göstərdilər. Kreml Əfqanıstandakı kukla rejimini dəstəkləmək üçün 100.000 qoşun göndərdi, bir çox kənar müşahidəçiləri müharibəni "Sovetlərin Vyetnamı" adlandırdı. Ancaq Moskvanın Əfqanıstandakı dəhşəti, Vyetnamın Amerikalılar üçün olduğundan Sovetlər üçün daha fəlakətli idi, çünki münaqişə Sovet sistemindəki daxili çürümə və daxili böhran dövrünə təsadüf etdi. ABŞ Dövlət Departamentinin yüksək vəzifəli bir məmuru, işğalın "Sovet sistemindəki daxili böhranla" nəticələndiyini düşünərək 1980-ci ilin əvvəllərində belə bir nəticəni proqnozlaşdırdı. Ehtimal ki, entropiyanın termodinamik qanunu tutuldu. indi özünü inkişaf etdirməkdənsə, sadəcə tarazlığını qorumağa daha çox enerji xərcləyən Sovet sistemi ilə. Daxili çürümüş bir zamanda xarici hərəkət dövrünü görə bilərdik".
Qorbaçovun islahatları
Nisbətən gənc olan Mixail Qorbaçov 1985-ci ildə Baş katib olanda, sovet iqtisadiyyatı durğun idi və 1980-ci illərdə neftin qiymətinin aşağı düşməsi nəticəsində xarici valyuta qazancının kəskin azalması ilə üzləşmişdi. Bu məsələlər Qorbaçovu xəstə dövləti canlandırmaq üçün tədbirləri araşdırmağa vadar etdi.
Səmərəsiz bir başlanğıc daha dərin struktur dəyişikliklərinin zəruri olduğu qənaətinə gəldi və 1987-ci ilin iyun ayında Qorbaçov yenidən qurulma və ya yenidən qurulma adlanan iqtisadi islahatların gündəliyini elan etdi. Yenidənqurma istehsal kvota sistemini rahatlaşdırdı, müəssisələrin fərdi mülkiyyətinə icazə verdi və xarici sərmayə üçün yol açdı. Bu tədbirlər, ölkənin ehtiyatlarını Soyuq Müharibə hərbi öhdəliklərindən mülki sektorda daha məhsuldar sahələrə yönəltmək məqsədi daşıyırdı.
Münasibətlərdə ərimə
250px|thumb|left|[[Brandenburq qapısı yaxınlığında divarın bir hissəsinin sökülməsi, 21 dekabr 1989-cu il.]] Kremlin hərbi və siyasi güzəştlərinə cavab olaraq Reyqan iqtisadi məsələlər və silah yarışının genişlənməsi ilə bağlı danışıqları yenidən başlatmağa razı oldu. İlk zirvə görüşü 1985-ci ilin noyabrında İsveçrənin Cenevrə şəhərində keçirildi. Bir mərhələdə yalnız bir tərcüməçinin müşayiəti ilə hər iki ölkənin nüvə arsenalını 50 faiz azaltmaq barədə prinsipcə razılaşdılar. 1986-cı ilin oktyabrında İslandiyanın Reykjavik şəhərində ikinci zirvə görüşü keçirildi. Diqqəti Reyqanın Qorbaçovun ləğv etmək istədiyi Strateji Müdafiə Təşəbbüsünə keçirməyincə danışıqlar yaxşı getdi. Reyqan imtina etdi. Danışıqlar uğursuz oldu, lakin 1987-ci ildə baş tutan üçüncü zirvə görüşü, Aralıq Aralıq Nüvə Qüvvələri Müqaviləsinin (INF) imzalanması ilə bir irəliləməyə səbəb oldu. INF müqaviləsi 500 ilə 5500 kilometr arasındakı (300 ilə 3400 mil) arasındakı bütün nüvə silahlı, yerüstü ballistik və kruiz raketlərini ləğv etdi.
Şərq-Qərb gərginliyi 1980-ci illərin ortalarından sonlarına qədər sürətlə azaldı və 1989-cu ildə Moskvada keçirilən son zirvə görüşü ilə, Qorbaçov və George H. W. Buş, START I silah nəzarət müqaviləsini imzaladıqda. Növbəti il Sovet İttifaqına məlum oldu ki, neft və qaz subsidiyaları, kütləvi qoşun səviyyəsinin saxlanması xərcləri ilə yanaşı, iqtisadi cəhətdən xeyli azalıb. Bundan əlavə, bir tampon zonanın təhlükəsizlik üstünlüyü əhəmiyyətsiz sayıldı və Sovetlər rəsmi olaraq Mərkəzi və Şərqi Avropadakı müttəfiq dövlətlərin işlərinə müdaxilə etməyəcəklərini bəyan etdilər.
1989-cu ildə Sovet qüvvələri Əfqanıstandan çıxdı və 1990-cı ilədək Qorbaçov Almaniyanın birləşməsinə razılıq verdi, yeganə alternativ Tiananmen Meydanı ssenarisi olduğu üçün. Berlin Divarı yıxıldıqda, Qorbaçovun "Ümumi Avropa Evi" konsepsiyası formalaşmağa başladı. 3 dekabr 1989-cu ildə Gorbachev və George H. W. Buş Malta sammitində Soyuq Müharibə elan etdi. Bir il sonra iki keçmiş rəqib İraqa qarşı Körfəz müharibəsində (1990 Avqust — 1991 Fevral) tərəfdaş oldular.
Şərqi Avropa dağılır
1989-cu ilə qədər Sovet İttifaqı sistemi dağılmaq ərəfəsində idi və Sovet hərbi dəstəyindən məhrum olan Varşava Paktı dövlətlərinin kommunist liderləri güclərini itirirdilər. Polşanın Həmrəylik hərəkatı kimi ot kökləri təşkilatları güclü populyar bazalarla sürətlə yer qazdı. 1989-cu ildə Polşa və Macarıstanda kommunist hökumətləri rəqabətli seçkilərin təşkili ilə bağlı ilk danışıqlar apardılar. Çexoslovakiyada və Şərqi Almaniyada, girməmiş kommunist liderlərinin kütləvi etirazları. Bolqarıstan və Rumıniyadakı kommunist rejimləri də sonuncu vəziyyətdə şiddətli bir qiyam nəticəsində çökdü. Münasibət kifayət qədər dəyişdi ki, ABŞ dövlət katibi Ceyms Beyker Amerika hökumətinin qan tökülməsinin qarşısını almaq üçün müxalifət adından Rumıniyaya sovet müdaxiləsinə qarşı çıxmayacağını təklif etdi. Dəyişiklik dalğası, Avropanın kommunist hökumətlərinin süqutunu simvollaşdıran və Avropanın Dəmir Pərdə bölgüsünə qrafik şəkildə son qoyan 1989-cu ilin noyabrında Berlin Divarının yıxılması ilə sona çatdı. 1989-cu ildə baş verən inqilab dalğası Mərkəzi və Şərqi Avropanı süpürdü və sovet tipli bütün kommunist dövlətlərini dinc yolla dağıtdı: Şərqi Almaniya, Polşa, Macarıstan, Çexoslovakiya və Bolqarıstan; Rumıniya kommunist rejimini şiddətlə yıxan yeganə Şərq bloku idi.
Sovetin dağılması
SSRİ-nin özündə glasnost Sovet İttifaqını birləşdirən istiqrazları zəiflətdi və 1990-cı ilin fevral ayına qədər SSRİ-nin dağılması ilə Kommunist Partiyası 73 illik dövlət hakimiyyəti inhisarını təslim etmək məcburiyyətində qaldı. Eyni zamanda, glasnost və icazə verilən "millətlər məsələsi" tərəfindən icazə verilən mətbuat və fikir ayrılıqları azadlığı getdikcə birliyin tərkibli respublikalarının Baltikyanı ölkələrin tamamilə ittifaqdan çıxaraq Moskvadan muxtariyyətlərini elan etmələrinə səbəb oldu.
Qorbaçovun Mərkəzi və Şərqi Avropaya icazəli münasibəti əvvəlcə Sovet ərazisinə şamil edilmədi; dostluq münasibətlərini qorumağa çalışan Buş, 1991-ci ilin yanvarında Latviya və Litvada baş verən qətlləri qınayaraq, zorakılığın davam edəcəyi təqdirdə iqtisadi əlaqələrin dondurulacağını xüsusi olaraq xəbərdar etdi. və getdikcə çox sayda Sovet respublikası, xüsusən də Rusiya, SSRİ-dən ayrılmaq təhlükəsi ilə üzləşdi. 21 dekabr 1991-ci ildə yaradılan Müstəqil Dövlətlər Birliyi Sovet İttifaqının varisi olaraq görülür, lakin Rusiya liderlərinin fikrincə, məqsəd Sovet respublikaları arasında "sivil bir boşanmaya icazə vermək" idi və boş bir şeylə müqayisə edilir. SSRİ 26 dekabr 1991-ci ildə rəsmi olaraq dağıldığı elan edildi. ABŞ Prezidenti George H. W. Buş duyğularını dilə gətirdi: "Dünyada həyatımda, həyatımızda baş verən ən böyük şey budur: Allahın lütfü ilə Amerika Soyuq Müharibəni qazandı".