cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hüseyn Hüseynov (bioloq)
Həyatı
Hüseyn Hüseynov 1915-ci ildə anadan olmuşdur. Biologiya elmləri namizədi, professordur. O, 1961-1966-ci illərdə BDU-nun İnsan və heyvan fiziologiyası kafedrasının müdiri, 1972-1975-ci illərdə Biologiya fakültəsinin dekanı olub. 100-dən çox məqalənin, dərslik, dərs vəsaitləri və proqramların müəllifi olmuşdur. Hüseyn Hüseynovun elmi fəaliyyəti, əsasən, Darı-dağ mərgümüş suyunun qan və qanyaranmaya və Azərbaycan florasından alınmış aktiv maddələrin orqanizmin karbohidrat mübadiləsinə təsirinin öyrənilməsi ilə əlaqədardır. Elmi fəaliyyətində Naftalan neftinin müalicəvi təsirinin bioloji mexanizminin tədqiqi sahəsində apardığı elmi işlər əsas yer tutur.
Cümə məscidi (Təbriz)
Cümə məscidi' ,  Mescid-e-Jāmeh Tebriz )'', İranın Təbriz şəhərində tarixi dəyərə malik olan bir məsciddir.
Təbriz şəhərinin mərkəzində Mutahhari küçəsində yerləşən məscid Təbriz Məşrutiyət binası və Təbriz bazarının qarşısındadır. Məscidin içindəki kərpic divar və sütun bəzəkləri Böyük Səlcuq İmperiyası dönəmində tikilmişdir.
Capsella draboides
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Çaypara şəhristanı
thumb|Çaypara şəhristanının [[Qərbi Azərbaycan ostanı ndakı yerləşimi]] Çaypara şəhristanı — Qərbi Azərbaycan ostanının (vilayətinin) şəhristanlarından biri. Şəhristanın inzibati mərkəzi və yeganə şəhəri Qaraziyaəddin şəhəridir.
Ələsgər Qasımov
Qasımov Ələsgər Ramazan oğlu (d.23.01.1901, Bulqan kəndi, Babək rayonu) — iqtisadçı. İqtisadi elmlər namizədi (1948), professor(1961), 1948-ci ildə Moskvada "Sosializm yarışı və onun əmək məhsuldarlığının yüksəldilməsində əqli əməklə fiziki əmək arasındakı əksliyin aradan qaldırılmasında rolu" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir.
Çaypara şəhristanı
Əhalisinin əksəriyyəti azərbaycanlılardan ibarətdir və azərbaycan dilində danışırlar.
Ələsgər Qasımov
Elmi fəaliyyəti
Hərbçi, komsomol və partiya işçisi, ali məktəb müəllimi kimi zəngin həyat məktəbi keçməsi onun dünyagörüşündə, insanlara, qarşılaşdığı problemlərə prinsipial münasibətində özünü büruzə verirdi. Onun rəhbərliyi və müəllifliyi ilə iki cildlik "Siyasi iqtisad " dərsliyi hazırlanmış və nəşr olunmuşdur.
1963-cü ildə Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin İqtisad fakültəsinin dekanı olmuş, 1966-cı ildən təqaüdə çıxanadək Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunda "Siyasi iqtisad" kafedrasına rəhbərlik etmişdir.
Mübarizun
thumb|331x331px|[[Xəndək döyüşü|Xəndək döyüşündə Əli ibn Əbu Talib ilə Əmr ibn Əbdül-Vud arasında döyüş.]]
Mübarizun (mənası – duelist) — VII əsrin müsəlman istilaları zamanı Raşidi ordusunda xüsusi hərbi birlik. Mübarizunlar dövrün müsəlman ordularında düşmənin çempionları ilə döyüşməsinə görə tanınırdı. Ərəb, Bizans və Sasani müharibə ənənəsində döyüşlər, adətən, qarşı tərəfin ordularının çempion döyüşçüləri arasında baş tutan duellərlə başlayırdı. Mübarizunlar İslam ordularının ən cəsur adamları hesab olunurdular və onlar haqqında çoxlu miflər olurdu.
Müsəlman ordusu ümumiyyətlə əsgərlərinin zirehlərini geyməsindən sonra birliklərini mövqelərinə yerləşdirir, son olaraq isə önə Mübarizun göndərərək başlayırdı. Mübarizun döyüşçülərinə düşmən arasından qalmaq riskindən uzaqlaşmaq üçün məğlub olan düşmən çempionlarını arxasına düşərkən düşmən cəbhəsinə gedən yolun üçdə ikisindən çoxunu qət etməkdən çəkinmək tapşırılırdı. Duel mərhələsi başa çatdıqdan sonra ordu ümumi irəliləyişinə başlayırdı.
Coan Kuiqli
260px|thumb|right|Coan Quikli, San-Fransisko, 1990-cı il Coan Sesil Kuiqli -  amerikalı astroloq, yazıçı. Nensi Reyqanın ABŞ-nin birinci xanımı olduğu dövrdə astroloq kimi bir xeyli məşhurluq qazanmışdır. Nensi vasitəsilə Coan Ronald Reyqanın cədvəlinin hazırlanması üçün astroloji məsləhətlər vermişdir. Bu məsləhətlərə mətbuat konfransların, debatların başlama vaxtı, Konqresə müraciət və ya prezident təyyarəsinin nə zaman uçması kimi bildirişlər daxil idi. Kviqli astrologiya üzrə 3 kitabın və “Ağ evin astroloqu” kimi fəaliyyət göstərməsi haqda memuarların müəllifidir.
Bioqrafiyası
Coan Kviqli 10 aprel 1927-ci il tarixində Missuri ştatının Kanzas-siti şəhərində anadan olmuşdur. Onun anası Zelda Kviqli həmçinin astrologiya ilə maraqlanmışdır. Atası Con isə vəkil olmuşdur. Öz bacısı Rutla birlikdə Coan özəl məktəblərdə təhsil almışdır. Coan Vassara kollecini bitirərək incəsənət tarixi üzrə dərəcə almışdır. Bundan sonra o, 1 il ərzində “öncəgörücü” Cerom Pirson adlı qadının yanında qoroskopları hazırlamağı öyrənmişdir. “Angel Star” (Mələklər ulduzu) təxəllüsündən  istifadə edərək yeniyetmələr üçün nəzərdə tutulmuş “Seventeen” jurnalında astroloji bölməni hazırlamış və həmçinin, “Yeniyetmələr üçün astrologiya”  kitabını yazmışdır. Astrologiya haqda olan “Böyüklər üçün astrologiya”( və “Körpə və yeniyetmələrin valideynləri üçün astrologiya “(, 1971) adlı digər iki kitabı da sonralar nəşr olunmuşdur.
Coan astrologiya üzrə praktiki konsultasiya keçmişdir. Onun müştəriləri adətən, bu tipli şeylərə ehtiyacı olan məşhurlar idi. Nensi və Ronald Reyqanın yaxınlarının sözlərinə inansaq, onlar çox mövhumatçı idilər. Onlar astroloqa 1967-ci ildən gec olmayaraq, müraciət etmişdilər. Onlar çox zaman Cin Diksonun xidmətindən istifadə edirdilər. Coan Kviqli Nensi Reyqanlar teleaparıcı Merv Qriffinin verilişi zamanı tanış olmuşdur. O, öz xisdmətlərini xanım Reyqana təklif etmişdir. Onların əməkdaşlığı 1981-ci ildən 1988-ci ilə qədər gizli şəkildə davam etdirilmişdir. Kuiqli astroloji təsəvvürlərə və tövsiyələrə uyğun olaraq prezident təqvimini hazırlamışdır. Bu təqvim “yaşıl (yaxşı), qırmızı (pis) və sarı (müəyyənləşməmiş) günlərin mozaika”sını özündə birləşdirirdi. Bundan savayı, Kviqli izahları ilə bərabər xəbərdarlıqlar verirdi. Məsələn; Dekabrın sonundan marta qədər – pis; Yanvarın 16-dan 23-ünə qədər çox pis; 20 yanvar – Ağ evdən kənarda heçnə etməmək, hətta sui-qəsd təhlükəsi 20-26 fevral – ehtiyatlı olmaq 7-14 mart- pis dövr; 16 mart – çox pis
Reyqan prezident administrasiyasının rəhbəri Donald Riqanın sözlərinə inansaq, o Reyqanın görüş və səfərlərinin planlaşdırılmış cədvəlində göstərilən məsləhətlərə uyğun olaraq hərəkət etməli olurdu. Nensi Reyqanın təkidi ilə bu o qədər vacib sayılırdı ki, qırmızı-sarı-yaşıl təqvimi hər zaman prezidentin iş masasının küncündə görmək olardı. Reyqanın cəmisi bir dəfə 1985-ci ildə dövlət qəbulu zamanı Kuiqli ilə görüşməsi dini liderlər və alimlər tərəfindən çoxsaylı tənqidlərə məruz qalmışdır. Prezidentin ətrafında yaranmış skandallı situasiyanı aradan qaldırmaq üçün Nensi Reyqan bütün məsuliyyəti öz üzərinə götürmüşdür. Kuiqlinin sözlərinə əsasən, o, sonuncu dəfə Reyqanla astroloji konsultasiyaların aparılması sirrinin açılması zamanı ünsiyyətdə olmuşdur. Telefon danışıqları zamanı Nensi əməkdaşlığın detallarını gizli saxlamağı və “lazım gələrsə,yalan danışmağı” məsləhət görmüşdür. Kuiqli Reyqandan sonra başqa prezidentlərə öz məsləhətlərini verməmişdir.
Bu qalmaqal Kuiqliyə məşhurluq gətirmiş, onu televiziyaya dəvət etmişdilər. 1990-cı illərdə o, astroloji kompüter proqramının hazırlanmasında iştirak etmişdir. 2000-ci illərin əvvəllərində pullu astroloji onlayn servis yaratmaq istəsə də, biznesi alınmamışdır. Coan Kuiqli heç vaxt ərə getməmişdir. 2014-cü il 21 oktyabr tarixində 87 yaşında dünyasını dəyişmişdir.
Reyqanlara məsləhətlər verməsi
220px|thumb|right|Nensi və Ronald Reyqan inaqurasiya mərasimindən sonra Ağ evə yollanırlar, 1981-ci il Kuiqlinin Ağ evdə rolu barədə ilk dəfə Reyqanın prezident administrasiyasının başçısı Donald Riqanın “Protokol üçün” kitabında məlumat verilmişdir. Riqanın sözlərinə görə, astroloq astroloji cəhətdən uyğun olaraq görüşlərin, debatların, cərrahi əməliyyatların (1985-ci ildə Reyqan əməliyyat olunmuşdur) və prezidentlə bağlı olan digər hadisələrin uyğun vaxtını müəyyənləşdirmişdir. Bütün bunlara görə hər ay 3000 dollarla təmin olunurmuş. Riqan həmçinin bildirmişdir ki, adını bilmədiyi astroloqla Nensi Reyqan gündə 2-3 dəfə telefonla məsləhət alırmış. Bunun üçün Ağ evdə və prezidentin Kemp-Deviddə yerləşən iqamətgahında  ayrıca telefon xətləri çəkilmişdir. Riqanın Nensi Reyqanın və astroloqun Ağ evdə qəbul olunan qərarlara təsirindən bəhs edən tənqidi hekayəsi ictimaiyyət arasında ciddi diskussiyaya səbəb olmuşdur. Hətta “ New York Post” qəzetində “Astroloq Ağ evi idarə edir” başlıqlı məqalə dərc olunmuşdur.
Gizli “Dost” Coan Kuiqlinin adını jurnalistlər tez bir zamanda aşkar etmişdilər. 1988-ci ildə verdiyi müsahibəsində Coan Kuiqli bildirmişdir ki, Reyqan “yaşadığımız əsrdə bu ölkədə gördüyüm ən parlaq qoroskopa” sahib idi. Həmçinin, o adi insanlarla yox, ancaq “maraqlı hesab etdiyi” şəxslərlə işlədiyini bildirmişdir.
Mən teflon prezidentliyi dövründə teflon idim.
1 il sonra isə Kuiqli “Coan nə dedi? Nensi və Ronald Reyqanların Ağ evdəki astroloqu kimi mənim 7 ilim” adlı memuarlar kitabını çap etdirmişdir. Kitabın adı olan “Coan nə dedi?” kitabı 1986-cı ildə baş vermiş İran-Kontras qalmaqalı zamanı Reyqanın Kuiqliyə verdiyi sualın adından irəli gəlir. Dinşünas Ceyms Luis bildirmişdir ki, Nensi Reyqan öz xatirələrində astrologiyanın ərinə təsirini nə qədər kiçiltsə də, Kuiqli isə bir o qədər şişirtmişdir: “Kitabında Kuiqli onun məsləhətlərinin təkcə Reyqanın çoxsaylı uğurlarının bir hissəsi olmaması ilə yanaşı, həmçinin prezidentin SSRİ-nin “şər imperiyası” hesab etməsi fikrindən dayandırması fikri olmuşdur”.
Luisin fikrincə, Coan Kuiqli “qədim dövrlərdə olduğu kimi saray astroloqu”nu özündə təcəssüm etdirirdi.
Səmərxiza (Bostanabad)
Səmərxiza — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Bostanabad şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 135 nəfər yaşayır (23 ailə).
Bulbophyllum atroviride
(Bulbophyllum atroviride) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Arealı
Bulbophyllum atroviride növü Papua-Yeni Qvineya üçün endemik növdür.
Eruca vesicaria
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Şəbli (Bostanabad)
Şəbli — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Bostanabad şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 160 nəfər yaşayır (20 ailə).
Kovalevin binası (Azov)
Kovalevin binası— Rostov vilayəti Azov şəhəri ərazisində yerləşən tarixi arxitektur bina. Bina Azov şəhəri Moskovskaya küçəsi ev 23 ünvanında yerləşir. Bina 1912-ci ildə inşa edilmişdir. Bina iki mərtəbədən ibarətdir. 1992-ci ilin 12 dekabr tarixli 302 saylı qərarla Azov şəhərinin regional əhəmiyyətli mədəni irsi siyahısına daxil edilmişdir. Üstəlik qoruma altına alınmışdır.
Tarixi
1912-ci ildə Rostov vilayəti, Azov şəhəri, Moskovskaya küçəsində iki mərtəbəli bina inşa edilmişdir. Bina yaxınlıqda yerləşən binanın qarşı tərəfində yerləşirdi. Onun sahibi və inşa etdirəni Q. İ. Kovalyov olmuşdur. Binanın inşası başaçatdıqdan dərhal sonra burada Kovalyovun universal mağazası yerləşidi. Texniki xüsusiyyət daşıyan mağazada şəhərlilər müxtəlif malları ala bilərdilər. Mağazada elektrik lampaları, ətçəkən maşınlar, qrammofon, cib saatları, divar saatları, brezent kisələr, velosipedlər, plastinləri satılırdı. Binanın zirzəmisində Kovalyova məxsus içkilər saxlanan anbar vardı. Binanın birinci mərtəbədində isə emalatxana fəaliyyət göstərmişdir. Binanın mövcudluğu dövründə dəfələrlə dövlət müəssisələrinin binası kimi istifadı edilmimdir. Burada şəhər anbarı, kassa və SSRİ qostrax fəaliyyət göstərmişdir. Bina sovetlər dönəmində milliləşdirilmişdir. Kovalyovun binası Azov şəhərində barmaqla sayılan binalardandır ki, Böyük Vətən müharibəsindən zərər görmədən günümüzə qədər mövcudluğunu qoruya bilmuşdir.
Təsviri
Kovalyovun binası iki mərtəbədən ibarətdir. Binanın özəlliyi ondadır ki, tavanı olduqxa hündürdür. Üstəlik böyük və hündür pəncərələrə sahibdirlər. Eyvanı müxtəlif elementlərlə işlənmişdir. Kənar hissələrində qüllələr yerləşir. Dam örtüyü yastı formaya sahibdir.
Bakının işğalı (1723)
Bakının işğalı və ya Bakının tutulması — Rusiyanın Xəzəryanı bölgələrə hərbi yürüşü zamanı (1722-1723) baş vermiş döyüşlərdən biridir. Bakının hələ 1722-ci ildə, Dərbəndin alınmasından sonra işğal edilməsi planlaşdırılırdı, lakin dənizdə baş verən davamlı tufanlar bunu həyata keçirməyə imkan vermədi. Bakının dənizdən mühasirəsi 1723-cü ilin iyulunda başladı. 4 günlük güclü bombardmandan sonra bakılılar təslim olublar.
Zəmin
Dərbəndin işğalından sonra Rusiyaya qayıdan I Pyotr böyük hərbi-strateji və iqtisadi əhəmiyyət kəsb edən Bakı qalasını almaq üçün plan tərtib etdi. Bakının tutulması Rusiya imperiyasına Xəzər dənizində iri dəniz limanlarından birini əldə etməyə imkan verirdi ki, bu da gələcəkdə rus tacirlərinə Şərq ölkələri ilə dəniz yolu ilə fəal ticarət aparmağa imkan verəcəkdi. Çar hökuməti Bakının neft yataqlarının istismarında çox maraqlı idi. Abşerondakı neft quyularının əksəriyyəti xanın mülkiyyəti idi. Ağ neft çıxarılan quyular daşla bağlanırdı və bu lövhədə Bakı xanının adı yazılırdı. I Pyotr bu yerlərdə möhkəmlənmək üçün Xəzərsahili vilayətlərdən, xüsusən Bakıdan yerli camaatı – azərbaycanlıları köçürüb, onların torpaqlarında erməniləri, gürcüləri və rusları yerləşdirmək, özünə xaçpərəstlərdən ibarət istinadgah yaratmaq istəyirdi. Bakının işğalı haqqında göstəriş M.A.Matyuşkinə 1722-ci il noyabrın 4-də Böyük Pyotr tərəfindən verilmişdir. Orada deyilirdi ki, gələn ilin yayında şəhər rus ordusunun nəzarətinə keçməlidir. Qış və yaz aylarında hərbi əməliyyatlara fəal hazırlıq başladı. 1723-cü ilin martında rus imperatoru M. A. Matyuşkin türklərin Bakını quru yolu ilə alaraq rus donanmasını qabaqlaya biləcəyi təhlükəsini görərək tələsməyə başladı. M.A.Matyuşkinin Bakını mühasirəyə almasına az qalmış Böyük Pyotr rezident İ.İ.Neplyuyevə Osmanlı İmperiyası ilə münasibətləri qaydaya salmağı tapşırmışdı. 14 iyul İstanbulda İ. İ. Neplyuev, Fransız səfiri de Bonakın vasitəçiliyi ilə Türkiyə hökuməti ilə bir konfrans keçirdi və onlar bu zaman İrandakı vəziyyətlə məşğul ola bildilər. Fransadan gələn bir səfirin vasitəçiliyi ilə Rusiya İmperiyası portuqaliyalıları İranın müstəqil dövlət kimi qorunub saxlanması lazım olduğuna inandırmağa müvəffəq oldu.
Rusların Bakıya dəniz vasitəsilə yürüş hazırladığı bir zamanda Səfəvi dövlətinin düşdüyü ağır vəziyyətdən istifadə edən əfqanlar onun ərazilərinə basqın etməyə başladılar. Onlar İsfahanı mühasirəyə aldılar. Şah Sultan Hüseyn paytaxtı tərk etmək istəmədi, lakin əlavə qüvvə toplamaq üçün oğlu Təhmasibin mühasirədən çıxmasını təşkil etdi. Əfqanlar İsfahanı tutdular. 1722-ci ildə Təhmasib özünü şah elan etdi.
Səfəvi hakimiyyətinin zəifləməsindən istifadə edən Osmanlı imperiyası da öz qoşunlarını Cənubi Qafqaza yeritdi. Osmanlılar tərəfindən bütün Cənubi Qafqazın tutulması təhlükəsi I Pyotru Bakını işğal etməyə tələsdirdi, çünki Bakı strateji-coğrafi mövqedə yerləşirdi. Buradan Hindistana gedən yol Ümid burnundan keçən dəniz yolundan xeyli qısa idi.
Rus qoşunlarının Xəzərsahili əyalətlərə yürüşü ərəfəsində yazılmış «Manifest» Bakıya da göndərilmişdi. I Pyotr hələ Dərbənd şəhərinə daxil olmamışdan əvvəl, avqustun 22-də Bakı əyanlarının bir qrup nümayəndəsi tərəfindən onun göndərdiyi "Manifest"ə cavab məktubu almışdı. F.İ.Soymonovun səyahətnaməsində həmin məktubun məzmunu göstərilib. Məktubun məzmunu belədir:
"«Allahın mərhəmətilə, İmperator Həzrətlərinin Şaha olan dostluluq sədaqətinə sadiq qalaraq, qiyamçıları cəzalandırmaq üçün Şirvan vilayətinə yollandığını, onlara göndərilmiş manifestdən öyrənmişlər. Onlar Əlahəzrətə xidmət etmək və ona itaət göstərmək istəyirlər. Həmçinin, iki ildən bəri Əlahəzrət şahın düşmənlərindən müdafiə olunduqlarını, həmin cinayənətkarların dərhal layiqincə cəzalandırılmasını, özlərinin isə Əlahəzrət tərəfindən mühafizə edilməsini arzuladıqlarını bildirirlər»"
Bu məktub on üç nəfərin imzası ilə göndərilmişdi. Məktubu yazanlar arasında Bakı sultanı Məhəmməd Hüseynin də imzasının olduğunu iddia edilir. Əslində, məktub bütün Bakı əhalisinin arzusunu əks etdirmirdi və həmin məktub Bakı şəhər hakimindən deyil, əvvəlcədən Rusiya padşahından özləri üçün mərhəmət axtaran qeyri-rəsmi adamlar tərəfindən yazılmışdı. Bakı şəhərindən belə məzmunda məktubun alınması I Pyotru çox sevindirir. Buna görə də I Pyotr Dərbənd şəhərinə daxil olduqdan bir qədər sonra avqustun 25-də leytenant Lunini dəniz yolu ilə xüsusi hazırlanmış şnav gəmisində Bakıya göndərmişdi. I Pyotr Bakı şəhərini asanlıqla ələ keçirəcəyini xəyal edirdi. Leytenant Luninin geri qayıtmasını gözləməyən İmperator 1722-ci ilin 30 avqustunda Moskvaya Dövlət Senatına göndərdiyi məktubunda «Bakı şəhərinin məktub vasitəsilə Əlahəzrətin ixtiyarına» verildiyini yazırdı. Lakin sonrakı hadisələr I Pyotrun belə nəticələyə gəlməkdə çox tələsdiyini göstərirdi. Bakı əhalisi Lunini şəhərə buraxmadı və Rusiyanın kömək barədə təklifinə rədd cavabı verildi. Buna baxmayaraq, Dərbənddə olduğu kimi Bakı şəhərində də rus qoşununa münasibətdə iki qruplaşma əmələ gəlmişdi. Birinci qrupa Bakı sultanı Məhəmməd Hüseyn bəy başçılıq edirdi. O, Rusiyanın barışmaz düşməni idi və Hacı Davudla gizli əlaqə saxlayırdı. İkinci qrupa Məhəmmədqulu bəy və Dərgahqulu bəy başçılıq edirdi. Onların tərəfdarları əsasən tacir və sənətkar olduğundan, onlar iqtisadi maraqlar naminə Rusiya ilə yaxınlaşma siyasəti yeridirdi. Bu səbəbdən onlar Bakı şəhərini rus qoşununa təslim etmək istəyirdilər. I Pyotrun məktubuna mənfi cavabı isə Bakı sultanı və onun tərəfdarları vermişdi.
Hazırlıq
Pyotr Bakı əhalisindən gözləmədiyi cavabı aldıqdan sonra şəhəri hərbi yolla işğal etmək qərarına gəlmişdi. O, Həştərxanda olarkən Bakı şəhərinə yürüşə hazırlaşmaq əmrini verdi. General-mayor M.A.Matyuşkin isə Bakı şəhərinə hücum edəcək rus qoşunlarının baş komandanı təyin olunur. Pyotr tezliklə Bakının işğalına çalışırdı. Buna görə general Matyuşkinə Kazandan 15 hekbot gəmisi gələn kimi dörd alay götürərək Bakıya getməyi və oranı tutmağı əmr edir. Son nəticədə Bakıya hücum edəcək donanma 15 hekbot, 5 qoliot və 1 neçə busdan ibarət idi. Yürüşdə iştirak edəcək gəmilər ərzaq, silah və sursatla təchiz olunmuşdu. Donanma üç dəstəyə bölünmüşdü. Birinci dəstəyə baş komandan general-mayor M.A.Matyüşkin, ikincisinə general-mayor knyaz Trubetskoy, üçüncüsünə isə briqadir knyaz Baryatinski başçılıq edirdi. Üç dəstəyə bölünmüş donanmanı F.İ.Soymonov, knyaz Urusov və Puşkin idarə edirdi. Artilleriya isə mayor İ.Q.Gerberin rəhbərliyi altında olmalı idi. Rusların döyüş planına əsasən ilk növbədə polkovniklər Ostafyev və Bezobrazov dörd batalyonla sahilə çıxmalı, mayor İ.Q.Gerber isə iki hekbotu və 18 funtluq çuğun topun yerləşdiyi 5 digər gəmini hazırlıq vəziyyətinə gətirməli idi.
Döyüş
thumb|right|300px|Bakıya hücumda iştirak etmiş hekbotların nümunə profil görüntüsü Rusiyanın döyüş eskadrilyası iyunun 20-də Xəzər dənizinə daxil oldu və 1723-cü il iyulun 17-də Bakı buxtasına çatdı. Bakı Sultanı Məhəmməd Hüseynin rusların üzünə qapılarını açması üçün mayor Neçayev ultimatumla şəhərə göndərildi. Rusiya donanmasının gəlişi Bakını qorumaq tədbiri kimi izah edilirdi. Bakı sultanı iki gündən sonra cavab verdi və bildirdi ki, fars şahının bununla bağlı heç bir fərmanı olmadığı üçün qapını açmaqdan imtina etdi. 21 iyul 1723-cü ildə M.A. Matyuşkin rus donanmasına qoşunları sahilə endirmək və şəhəri tutmağa davam etmək əmrini verdi. İyul ayının 21-də səhər saat 7-dən etibarən rus əsgərləri bir neçə gəminin köməyi ilə şlyupka və botlarda sahilə çıxarılmağa başladı. Bakının müdafiəçiləri onların bu hərəkətinə mane ola bilmədi. Nəticədə rus əsgərlərinin xeyli hissəsi sahilə çıxaraq mövqe tutdular. Sahilə çıxarılan rus əsgərləri topları sahildə quraşdırana qədər şəhərdən güclu süvari dəstəsi rus əsgərlərinə qarşı hücuma keçir. Lakin mayor İ.Q.Gerberin rəhbərliyində rus əsgərləri iki səhra topunu vaxtında quraşdırdığından, onlardan atılan atəş şəhərin müdafiəçiləri olan süvariləri yenidən qalaya geri qayıtmağa məcbur edir. Dəniz tərəfdən də rus gəmiləri Bakı şəhərinə hücuma hazırlıq vəziyyətinə gətirilmişdi. Bunun üçün yeddi gəmi şəhərə yaxınlaşaraq yarımdairə şəklində lövbər saldılar. Əmrə əsasən hekbotlardan ikisi şəhərə atəş açmalı, beşi isə şəhər divarlarını dağıtmalı idi. İlk olaraq mühasirədəkilər toplardan şəhərə yaxınlaşan rus gəmilərinə atəş açmağa başladılar. Lakin rus gəmiləri mövqe tutub toplardan bakılılara cavab atəşi açanda Bakının müdafiəçiləri bir saat belə davam gətirə bilməyərək toplarını qoyub qalaya doğru geri qaçırlar. Mortirlər (qısalüləli top) də öz işini gördü. Ştikyunker Çirkovun ustalığı sayəsində onlardan atılan üçüncü mərmi atəşindən sonra Bakı şəhərində yanğın baş verir. Həmin gün rus ordusu tərəfindən axşama qədər Bakıya 94 mərmi atılır. Eyni zamanda ruslar sahilə enərək iki batalyon batareya düzəldib oraya dörd haubitsa (qısalüləli ağır top) yerləşdirirlər. Mühasirədəkilərə qala divarlarında top atəşinin açdığı yarığları tutmağa macal verməmək üçün şəhər gecə-gündüz atəşə tutulurdu. Lakin bakılılar təslim olmaq fikrində deyildilər. Əksinə, Bakının süvari dəstəsi imkan düşən kimi quruda quraşdırılmış batareyaya tez-tez hücumlar edirdi.
Bakının müdafiəçilərinin inadkarlığını görən M.A.Matyuşkin hiyləyə əl atır. O, iyulun 25-də diversiya hücumu etmək barədə göstəriş verir. Həmin göstərişə əsasən, gecə sahildə olan düşərgədə haradan hücumun olunacağını göstərən çaşdırıcı həyəcan siqnalı verilməli, mühasirədəkilər bütün qüvvələrini həmin yerə yönəltdikdə gəmilərdə yerləşən qoşun desant çıxarıb top mərmisinin qala divarının dağıtdığı yerdən şəhərə daxil olmalı idilər. Lakin gecə sahildən əsən külək planın həyata keçirməsinə mane olmuşdu. Güclü külək gəmiləri silkələdiyinə görə, atəşi dəqiq aparmaq mümkün olmamışdı. Artıq Bakı müdafiəçiləri gecə mərminin dağıtdığı divarı yenidən hördülər. Nəticədə ertəsi günü rus qoşunu hücumu dayandırmalı olur.
Nəticəsi
Bu torpaqların müqabilində Böyük Pyotr fars taxtının varisi II Təhmasibə türk qoşunlarına və əfqan üsyançılarına qarşı mübarizədə köməklik edəcəyini vəd etdi. Fars səfiri ilə 1723-cü ildə bağlanmış Peterburq sülh müqaviləsinə əsasən Bakı Rusiya imperiyasının tərkibinə daxil oldu. Lakin II Təhmasib sonralar bu müqavilənin şərtlərini tanımırdı. 1723-cü ilin noyabrında Böyük Pyotr M. A. Matyuşkinə bir fərman yazdı, orada rezident İ. İ. Neplyuevin Osmanlı İmperiyası tərəfindən İranda hərbi əməliyyatların dayandırılmasına nail olması lazım olduğunu söylədi. Rus ordusu da öz növbəsində əməliyyatları dayandırmağa hazır olacaq. Lakin türklər bu təklifi rədd etdilər. Yalnız 1724-cü ilin yanvarında Səfəvilərin Xəzəryanı torpaqlarında üç ay müddətinə atəşkəs yaratmağa razı oldular. Rusiya işğalı dövründə Bakıda neft istehsalı azaldı, ticarət və həyat səviyyəsi kəskin şəkildə aşağı düşdü. 12 ildən sonra zəbt edilən bu torpaqlar, həmçinin Bakı şəhəri Gəncə Sülh Müqaviləsi əsasında Səfəvilərə geri qaytarıldı.
Ədəbiyyat
Баку // Военная энциклопедия : [в 18 т.] / под ред. В. Ф. Новицкого …. — СПб. ; [М.] : Тип. т-ва И. Д. Сытина, 1911—1915.
Şövt şəhristanı
thumb|366x366px|Şot şəhristanının [[Qərbi Azərbaycan ostanı ndakı yerləşimi]] Şövt şəhristanı — İran ın Qərbi Azərbaycan ostanı nın (vilayətinin) şəhristan larından biri. Şəhristanın inzibati mərkəzi Şövt şəhəri dir.
2016-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhristanın əhalisi 55.682 nəfər və 15.756 ailədən ibarət idi.
Əhalisinin əksəriyyəti azərbaycanlılardan ibarətdir və azərbaycan dilində danışır.
Namiq Aslanov
Aslanov Namiq İkram oğlu — "Qüsursuz xidmətə görə" medalının I, II və III dərəcələri ilə ilə təltif olunmuş polis polkovniki, Azərbaycan Respublikası Daxili Təhqiqatlar İdarəsinin Təşkilati-analitik bölməsinin baş inspektoru.
Damla (müğənni)
Damla (doğum adı: Məsumə Qərib qızı Məmmədova  ) — azərbaycanlı müğənni, aktrisa.
İslam həndəsi naxışları
thumb|[[Bibixanım məscidinin minarəsi üzərindəki təsvirlər. Səmərqənd, Özbəkistan. Qövsvari şaquli lövhələr müxtəlif həndəsi naxışlarla, 10, 8 və 5 guşəli ulduzlarla bəzədilmişdir. ]] thumb|[[Mərakeşdəki Ben Yusif mədrəsəsinin girişi. Taxta qapıların üzərinə 16 guşəli ulduzlarla bəzədilmiş girih naxışları oyulmuşdur. Arka islimilərlə bəzədilmişdir; hər iki tərəfində İslam xəttalıq nümunələri, üzərində isə rəngli həndəsi naxışlar olan zilliclər təsvir edilmişdir.]]
Fiqurativ təsvirlərdən yayınan İslam incəsənətində əsrlər boyu həndəsi naxışların təsvirindən istifadə edilmiş, bu incəsənət növü geniş yayılmış və inkişaf etmişdir.
İslam incəsənətində həndəsi dizaynlar tez-tez təkrarlanan kvadratlar və dairələrin birləşmələri, islimilər, müxtəlif naxışlar və tessaliyaların təsvirindən ibarətdir. Bu təsvirlərdən bütün dekorasiyanı tərtib etmək, çiçək və ya xətt bəzəkləri üçün çərçivə və ya digər motivlər üçün arxa plan yaratmaq məqsədilə istifadə edilə bilər. İstifadə edilən bəzəklərin qarışıqlığı və müxtəlifliyi, IX əsrdə olan sadə ulduzlara və paxlava şəkilli təsvirlərə, XIII əsrdə 6 və 13 guşəli ulduzların, XVI əsrdə isə 14 və 16 guşəli ulduzların əlavə edilməsi nəticəsində yaradılmışdır.
Həndəsi naxışlar İslam incəsənətində və memarlığında kilim xalçalar, İran girih və Mərakeş zillic işləri, muqarna dekorativ tağları, cali oyulmuş daş lövhələri, keramikalar,dəri, rəngli şüşələr, ağac və metal işləri ilə əhatələnmişdir.
XX əsrdə qərbdə, aralarında M.K.Eşerin də olduğu ustalar, rəssamlar və 2007-ci ildə İsfahandakı Darbe-İmam məqbərəsində olan yarı-dövri funksiyaları və penroz bəzəklərini də bu üsluba daxil edən riyaziyyatçılar və fiziklər (Peter J. Lu və Paul Steynhardın aralarında olduğu) arasında İslam həndəsi nümunələrinə olan maraq artmaqda idi.
İslam dekorasiyası
İslam incəsənəti əsasən ibadət obyekti ola biləcəyini önləmək üçün təsvirlərdə fiqurativ simvollardan yayınmışdır. İslam həndəsi nümunələri qədim mədəniyyətlərdə istifadə edilən daha sadə dizayn nümunələrindən təsirlənmişdir. Bunlara yunan, roma və sasani mədəniyyətlərini nümunə kimi göstərmək olar. Bunlar İslam incəsənət nümunələrinin üç əsas formalarından biridir: digərləri isə, əyilmiş və budaqlı bitki təsvirləri ilə formalaşdırılan islimi və İslam xəttatlığıdır. Həndəsi naxışlar və islimilər islami keçid bəzəklərinin formalarıdır.
Məqsəd
Naxışlarla maraqlanan yazarlar bu naxışların sadəcə bəzək üçün istifadə edildiyini bildirsələr də, Keyt Krtiçlo bu naxışların əslində daha dərin islami mənaya malik olduqlarını bildirir. David Veydə görə "İslam incəsənətinin böyük hissəsi: memarlıq, keramika, toxuculuq və kitablar, bəzək incəsənəti nümunələridir". Veyd, "Quranın bəzəkli səhifələri sonsuz pəncərələrə çevrilə bildiyi üçün", məqsəd məscidləri "zəriflik və naxışlarla bəzəmək idi" deyə bildirir. Bundan əlavə, Doris Behrens-Abuseyf Ərəb Mədəniyyətindəki Gözəllik adlı kitabında orta əsrlər Avropasının və İslam dünyasının fəlsəfi düşüncələri arasındakı "böyük fərq"in yaxşı və gözəl anlayışlarının ərəb mədəniyyətindən ayrıldığını bildirir. O, bildirirdiki, ədəbiyyat və incəsənətdə olan bu gözəllik, hər hansısa bir dini və ya əxlaqi normalar görə yox, öz gözəlliyinə görə tərtib edilmişdir.
Naxışların formalaşması
thumb|[[Nemətulla Vəli türbəsi, Mahan, İran, 1431. Mahi girih keramikaları qübbə yuxarıdan 5, 7, 9, 12, 11, 9 və 10 guşəli ulduzlarla əhatə olunmuşdur. 11 guşəli ulduzlara İslam incəsənətində nadir hallarda rast gəlinir. ]]
Bir çox islami dizaynlar adətən dairə və kvadratlardan ibarət olur. Dairə və kvadratların təsvirləri təkrarlanır, üst-üstə düşmüş mürəkkəb və kompleks nümunələr yaratmaq üçün bir-birilərinə bağlanırlar. Daha çox təkrarlanan motiv isə 8 guşəli ulduzdur, islami incəsənət nümunələrində tez-tez rast gəlinir, biri digərinə görə 45 dərəcə fırlanan iki kvadratdan ibarətdir. Dördüncü əsas forma isə, düzgün beşbucaqlı və səkkizbucaqlıların daxil olduğu çoxbucaqlıdır. Bunların hamısı birləşə, əksikliklər və rotasiyalar daxil olmaqla simmetriya ilə mürəkkəb nümunələri yaratmaq üçün yenidən işlənə bilər. Belə nümunələr qeyri-müəyyən müddətə uzanan və beləliklə sonsuzluğu təsvir edə biləcək riyazi tesselasiyalar kimi görünə bilərlər. Onlar rəsm çəkmək üçün xətkeş və kompasın lazım olduğu torlar üzərində təsvir edilirlər. Rəssam və pedaqoq olan Roman Verostko bu alqoritmlərin, İslam həndəsi nümunələrini təşkil edən müasir alqoritmik incəsənətin bir nümunəsi olduğunu bildirir.
Dairə təbiətin birliyini və müxtəlifliyini simvollaşdırır və bir çox İslam həndəsi nümunələrinin təsviri bir dairədən etibarən başlayır. Məsələn, İranın Yəzd şəhərindəki XV əsrə aid məscidin dekorasiyası hər biri özünün və qonşusunun mərkəzinə toxunan altı dairəyə bölünmüş bir dairəyə əsaslanır. Təsvirin əsası altı guşəli ulduz ətrafında yaradılan altı ədəd kiçik altı bucaqlıdan ibarətdir. Bu, məscidin ağ divarı üzərində əks olunmuş əsas dizaynı təşkil edir. Bununla birlikdə, bu dizayn, digər rəngli lövhələr ətrafında mavi kəsişmələrlə örtülmüşdür və özünəməxsus bəzədilməni qismən gizlədəcək bir nümunə kimi tərtib edilmişdir. Bənzər bir dizayn Məhəmməd Əli Araşdırma Mərkəzinin loqosunu təşkil edir.
İslam nümunələrini öyrənən ilk qərbli tələbələrdən biri olan Ernest Hanburi Hankin, "əlaqəli çoxbucaqlılardan ibarət tikinti xətlərinin köməyi ilə" yaradılan bu nümunələri həndəsi islimi adlandırırdı. Çoxbucaqlılar arasında qalan boşluqların simmetrik olması, daha çox çoxbucaqlının istifadə təsvir edilməsinə şərait yaradırdı. Bir-biri ilə əlaqələndirilən səkkizbucaqlı torlar, aralarında qalan boşluqlarla birlikdə kvadratlar yaradırdılar. Aqrada yerləşən Böyük Moğol imperatoru Əkbər şahın məzarında (1605-1613) təsvir edilən səkkiz guşəli ulduzların əsasını səkkizbucaqlılar təşkil edir. Hankin İslam sənətkarlarının uyğun çoxbucaqlı birləşmələri tapmaqda usta olduqlarını düşünür. "Əgər bir ulduz bir küncdə meydana gəlirsə o zaman onun dörd bir hissəsi göstərilməli, bir kənar boyunca meydana gəlirsə bu zaman yarısı göstərilməlidir" deyə Hankin əlavə edir.
XV əsrin sonları və ya XVI əsrin əvvəlləri Teymurilər dövrünə aid olan Topqapı miniatüründə, girih, muqarna və yarım qübbə bəzəklərinə aid olan 114 çeşid rəngli naxışlardan istifadə edilmişdir.
İspaniyanın Qranada şəhərindəki Əlhambra sarayının dekorativ çini və silikon nümunələrinin riyazi xüsusiyyətləri geniş şəkildə tədqiq edilmişdir. Bəzi yazarlar, burada 17 divar kağızı qrupunun hamısını və ya çox hissəsini tapdıqları ilə bağlı fikirlər bildirmişdirlər. XIV əsrdən XIX əsrə qədər davam edən Mərakeş həndəsi ağac işlərində,nadir hallarda p6mm, p2mm və p4gm, əsasən isə p4mm və c2mm olmaqla 5 divar kağızı qrupundan istifadə edilmişdir. N-qatlı gül bəzəklərinə əsaslanan "Hasba" (ölçü) metodunun bütün 17 qrupu əhatə etməsi ilə bağlı fikirlər vardır.
Təkamül
thumb|upright|Erkən mərhələ: parıltılı keramikalar üzərində sadə həndəsi naxışlar. Böyük Məscid, Kayravan, [[Tunis. 836-cı il.]]
Erkən mərhələ
İslam incəsənətindəki ən qədim həndəsi formalar, əsasən səkkiz guşəli ulduzlar və kvadratlardan ibarət olan paxlava şəkilli həndəsi təsvirlər idi. Bu təsvirlərdən ilk dəfə 836-cı ildə Tunisin Qayravan şəhərindəki Böyük Məsciddə istifadə edilmiş və həmin tarixdən etibarən bütün İslam coğrafiyasında geniş yayılmışdır.
Orta mərhələ
thumb|left|upright|Ələddin məscidinin [[mehrabının ətrafındakı orta mərhələyə aid olan həndəsi nümunələr. Konya, Türkiyə. 1220-ci il.]]
İslam həndəsi nümunələrinin istifadə olunmasının orta mərhələsini Qahirədəki İbn Tulun məscidində 879-cu ildə təsvir edilən və bundan sonra geniş yayılan altı və səkkiz guşəli ulduzlar əhatə edir.
XI əsrdən etibarən daha fərqli həndəsi nümunələrdən istifadə olunmuşdur. Altı və səkkizguşəli ulduzlara Qəzvindəki Xaraqan qülləsində, 1067-ci ildə İranda və 1085-ci ildə Misirdəki Əl-Cuyuşi məscidində geniş şəkildə rast gəlinsə də, Türkiyədə altı guşəli ulduzlardan nadir hallarda istifadə olunmuşdur.
1086-cı ildən etibarən İsfahandakı Cümə məscidində yeddi və on guşəli girih naxışları təsvir olunmağa başlayır.
İstanbul Texniki Universiteti
İstanbul Texniki Universiteti — Türkiyənin dövlət universitetlərindən biri. Dünyanın mühəndis hazırlayan ilk universitetidir.
Zəngin tarixə malik İstanbul Texniki Universiteti müasir təhsil sistemi, güclü akademik heyəti ilə Türkiyənin nüfuzlu ali təhsil müəssisələri arasında ön sıralarda qərar tutub. Osmanlı imperiyası dövründə yenilikçilik funksiyasını öz üzərinə götürən universitet cümhuriyyət zamanında da ölkə iqtisadiyyatının inkişafına mühüm töhfələr vermişdir. Türkiyənin bir çox zavod, fabrik və xüsusilə də İT şirkətlərinin yaradılmasında və idarə edilməsində ali təhsil ocağının mühəndislərinin əməyi danılmazdır. İstanbul Texniki Universiteti geniş beynəlxalq əlaqələri sayəsində yalnız ölkə daxilində deyil, beynəlxalq mühitdə də qabaqcıl ola biləcək tələbələr yetişdirən bir dövlət ali məktəbidir.
Tarixi
İstanbul Texniki Universiteti 1773-cü ildə Sultan III Mustafanın hakimiyyəti dövründə Mühəndishane-i Bahr-i Hümayun adı ilə fəaliyyətə başlayıb. İlk olaraq ali təhsil müəssisəsi gəmi inşaatı və dəniz xəritələri üzrə mütəxissis hazırlamaq üçün nəzərdə tutulmuşdu. Haliç Tersanesində yerləşən ali məktəbin qurucusu macar əsilli Baron de Tott olub. 1795-ci ildə Sultan III Səlimin dövründə Mühəndishane-i Berr-i Hümayun adlandırılaraq topçuluq və astronomiya kimi fənlər tədris olunmağa başladı. 1847-ci ildə ali təhsil ocağında memarlıq bölməsi yaradıldı. 1883-cü ildən Hendese-i Mülkiye, 1909-cu ildən isə Mühəndis Mekteb-i Alisi adlandırılaraq yüksək ixtisaslı memar və mühəndislərin yetişdirildiyi böyük bir təhsil mərkəzinə çevrildi. Türkiyədə Cümhuriyyət qurulduqdan sonra ali təhsil müəssiəsi sürətlə inkişaf etməyə başladı və Yüksək Mühəndis Məktəbi adı ilə fəaliyyət göstərdi. 40-cı illərdə Almaniya və İsveçrədən təcrübəli müəllimlərin gəlməsi ilə ali təhsil ocağının kadr potensialı gücləndi və texniki sahədə təhsil verən universitetlər arasında önə çıxmağı bacardı. Artıq 1944-cü ildən etibarən İstanbul Texniki Universiteti kimi tanınmağa başladı. 1974-cü ildən başlayaraq ali təhsil müəssisəsi iki pilləli təhsil sisteminə keçdi və bir çox ixtisasların magistratura bölməsi açıldı.
Kampusları
İstanbul Texniki Universitetinin tədris binaları 5 kampusda yerləşir. Bundan əlavə Aydın, Elazığ və Kastamonuda seysmoloji laboratoriyaları var. Əsas Ayazağa kampusu Maslak bölgəsindədir. Rektorluq və idarə heyəti də burada yerləşir. Magistratura və doktorantura pillələrinin tədris olunduğu 5 institutdan 4-ü, 13 fakültədən 8-i, Mustafa İnan kitabxanası, S. Dəmirəl mədəniyyət mərkəzi, idman cəmiyyəti, ilin tələbəsi sosial mərkəzi, qapalı idman zalı, qapalı hovuz bu kampusun ərazisindədir. Mustafa İnan kitabxanası Türkiyədə həftənin bütün günləri 24 saat xidmət göstərən ilk və tək kitabxanadır.
Gümüşsuyu kampusu universitetdə ilk dəfə tədris prosesinin həyata keçirdiyi ərazidir. Əvvəl kampusun bir hissəsi istifadə olunurdu, sonra isə bərpa edilərək tam şəkildə istifadəyə verildi. Burada maşınqayırma, sənaye texnologiyaları və idarəetmə fakültələri, 1 idman salonu və tələbə yataqxanaları mövcuddur.
Maçka kampusunda isə xarici dillər ali məktəbi, dil və inqilab tarixi bölməsi, Türk Musiqi Konservatoriyası və universitetin xeyriyyə büroları, sosial təsisatları yer alır.
16,5 hektar əraziyə malik Tuzla kampusunda dənizçilik ixtisasları üzrə tədris prosesi həyata keçirilir.
Memarlıq, sosial elmlər fakültələrindən əlavə Davamlı Təhsil Mərkəzinin olduğu Taşkışla kampusu renesans memarlıq üslubunda inşa edilmiş tikililəri ilə diqqəti cəlb edir.
Fakültə və institutları
Hazırda İstanbul Texniki Universitetində 13 fakültə, fakültələr daxilində 39 bölmə və 6 institutu fəaliyyət göstərir. Ali təhsil müəssisəsində inşaat, gəmi inşaatı və dənizçilik elmləri, memarlıq, texniki elmlər, maşınqayırma, elektrik və elektronika, mədən, dənizçilik, kimya-metallurgiya, kompüter elmləri, idarəetmə, aviasiya və kosmik elmlər, sənaye texnologiyaları və idarə edilməsi fakültələri, informasiya texnologiyaları, Avrasiya geologiyası elmləri, enerji, texniki elmlər, sosial elmlər, zəlzələ mühəndisliyi və fövqəladə halların idarə edilməsi üzrə institutlar mövcuddur.
İstanbul Texniki Universitetində informasiya texnologiyaları üzrə tədris prosesinə 1980-ci ildə Elektrik və elektronika fakültəsinin əsasında yaradılan kompüter elmləri bölməsinin açılması ilə başlanmışdır. 1997-ci ildə bölmədə təkmilləşdirmə işləri aparılıb. 2010-cu ildə isə bölmənin bazasında kompüter elmləri fakültəsinin əsası qoyulub.
Elmi-tədqiqat işləri
Universitetdə təhsil prosesi ilə yanaşı yüksək səviyyədə elmi-tədqiqat işlərinin aparılması əsas hədəflərdən biridir. Bu hədəfə uyğun olaraq araşdırma istiqamətli infrastruktur imkanları sürətlə inkişaf etdirilir və layihələrə dəstək verilir. İstanbul Texniki Universitetində DPT, TÜBİTAK, TTGV, MED-CAMPUS, UNDP, EUREKA və digər yerli və beynəlxalq layihələr həyata keçirilir. Hazırda ali təhsil ocağında 19 elmi-tədqiqat mərkəzi fəaliyyət göstərir.
Qeyd edək ki, ilk yerli vertolyot vasitəsi APIKOPTER, Türkiyənin ilk rabitə peyki Türksat 3USAT, ilk hidrogen ilə işləyən gəmi Martı, ilk insansız idarə olunan avtomobil Avto-Mobil, ilk elektrikli minibusu, ilk kub peyki olan İTUpSAT1 ali təhsil müəssisəsinin elmi-tədqiqat işləri sayəsində meydana gəlib. Bunlardan əlavə, Türkiyədə ilk televiziya yayımı 1952-ci ilin aprel ayında universitetin texniki bazası əsasında həyata keçirilib. 1953-cü ildə qurulan İTU TV ölkədə ilk televiziya stansiyasıdır.
Tələbə həyatı
thumbnail|250px|Universitetin stadionu İstanbul Texniki Universiteti tələbə sayına düşən yerə görə Türkiyənin ən iri qapalı ərazisinə malik universitetidir. Hazırda ali təhsil ocağında 25000-dən çox tələbə təhsil alır. Sağlamlıq problemləri ilə əlaqədar olaraq Ayazağa və Maçka kampuslarında yerləşən tibbi-sosial mərkəzlər iş saatlarında universitetin tələbə və işçi heyətinə xidmət göstərirlər. Tələbələrin yaşayış yeri ilə təmin olunması kampus daxilindəki yataqxanalarla öz həllini tapır. Bu universitetdə tələbələrin idmanla məşğul olmasına xüsusi önəm verilir. Basketbol, tennis, badminton, futbol və digər idman növləri ilə məşğul olmaq üçün lazımi şərait yaradılıb.
Məzunları
İstanbul Texniki Universitetinin məzunları Türkiyədə və dünyanın bir sıra ölkələrində uğurlara imza atmışlar. Türkiyə Cümhuriyyətinin 8-ci prezidenti Turqut Özal və 9-cu prezidenti Süleyman Dəmirəl bu ali təhsil ocağının məzunlarıdır. O cümlədən, Nəcməddin Ərbakan, Recai Kutan, Binəli Yıldırım, İsmet Yılmaz kimi dövlət xadimləri burada təhsil alıb. Bunlardan əlavə, "Siemens" şirkətinin keçmiş baş direktoru Arnold Hornfeld, "HAVELSAN"ın baş direktoru Faruk Yarman, "Aselsan" şirkətinin yaradıcısı və bir müddət baş direktor vəzifəsini icra etmiş Hacim Kamay, "TÜBİTAK UEKAE"nin yaradıcısı Yolmaz Tokad İstanbul Texniki Universitetinin məzunları sırasında yer alır.
Vətəndaş Azadlıqları Mərkəzi (insan hüquqları təşkilatı)
Vətəndaş Azadlıqları Mərkəzi — Ukrayna hüquqşünası Aleksandra Matviyçukun rəhbərlik etdiyi Ukrayna insan hüquqları təşkilatı. Mərkəzi Kiyevdədir. Bu, 2007-ci ildə Ukrayna hökumətinə ölkəni daha demokratikləşdirmək üçün təzyiq göstərmək məqsədi ilə yaradılmışdır. Təşkilat Ales Belyatski və Rusiyanın "Memorial" təşkilatı ilə birlikdə 2022-ci il "Nobel" sülh mükafatına layiq görülmüşdür.
Tarixi
Vətəndaş Azadlıqları Mərkəzi 30 may 2007-ci ildə Ukraynanın Kiyev şəhərində yaradılmışdır. Təşkilat Ukraynanı daha demokratik etmək və hüquq-mühafizə orqanları və məhkəmə sistemi üzərində ictimai nəzarəti təkmilləşdirmək məqsədilə qanunvericiliyə düzəlişlər etməklə məşğuldur. Təşkilatın diqqət mərkəzində olan məsələlərdən biri də Ukrayna Cinayət Məcəlləsinin yenilənməsidir.
Təşkilat 2013–2014-cü illərdə, Avromeydan etirazları zamanı aksiyalarda iştirak edən etirazçılara hüquqi dəstək vermək və o vaxtkı prezident Viktor Yanukoviçin təhlükəsizlik qüvvələri tərəfindən edilən qanunsuzluq hallarını müşahidə etmək üçün "Avromeydan SOS" layihəsinə başlamışdı.
2014-cü ildə Krımın Rusiya tərəfindən ilhaqından və Donbassda müharibənin başlamasından sonra təşkilat Krımda siyasi təqibləri və Rusiyanın dəstəklədiyi separatçı Luqansk Xalq Respublikası ilə Donetsk Xalq Respublikasının nəzarət etdiyi ərazilərdə cinayətləri sənədləşdirməyə başlamışdır. Təşkilat həmçinin, Rusiyada, Rusiyanın ilhaq etdiyi Krımda və Donbasda qanunsuz həbsdə olan insanların azad edilməsi üçün beynəlxalq kampaniyalara başlamışdır.
2022-ci ildə Rusiyanın Ukraynaya hücumundan sonra Vətəndaş Azadlıqları Mərkəzi də müharibə zamanı Rusiyanın hərbi cinayətlərini sənədləşdirməyə başlamışdır. Norveç Nobel Komitəsi 2022-ci ildə təşkilatın "günahkar tərəflərin törətdikləri cinayətlərə görə məsuliyyət daşımasında qabaqcıl rol oynadığını" bildirmişdir.
7 oktyabr 2022-ci ildə Vətəndaş Azadlıqları Mərkəzi Ales Belyatski və Rusiyanın "Memorial" təşkilatı ilə birlikdə 2022-ci il "Nobel" sülh mükafatına layiq görülmüşdür. Bu, Ukrayna vətəndaşına və ya təşkilatına təqdim edilən ilk "Nobel" mükafatı idi. 8 oktyabr 2022-ci il mətbuat konfransı zamanı Vətəndaş Azadlıqları Mərkəzinin rəhbəri Aleksandra Matviyçuk etiraf etmişdi ki, nə Ukrayna Prezidenti Vladimir Zelenski, nə də hər hansı digər Ukrayna hökumət rəsmisi Vətəndaş Azadlıqları Mərkəzini "Nobel" mükafatı alması münasibətilə təbrik etməmişdir. Matviyçuk qeyd etmişdir ki, onlar buna cəhd etmiş ola bilərlər, lakin o və həmkarı "yenicə işgüzar səfərdən qayıdırdılar" deyə onlar bunda uğursuz ola bilərdilər.
2022-ci ilin noyabrında Aleksandra Matviyçuk Rusiya Federasiyası tərəfindən uzun müddət davam edən cinayətləri dayandırmağın ən yaxşı yolu kimi ölkələri Ukraynada işğal olunmuş əraziləri azad etmək üçün Ukraynanı silahla təmin etməyə çağırmışdır.
Monqolustan ədəbiyyatı
200px|right|thumb|XIX əsrə aid monqol əlyazması.
Monqolustan ədəbiyyatı — Monqolustan ərazisində formalaşmış ədəbiyyat. Köçəri şifahi ənənələrindən çox təsirlənmişdir. Monqol ədəbiyyatının "üç zirvəsi" olan "Monqolların dəruni dastanı", "Geser" və "Canqar" dastanları Avrasiya çöllüyündə qəhrəmanlıq dastanlarının çoxəsrlik ənənəsini əks etdirir. Monqol ədəbiyyatı cəmiyyətin, siyasi, iqtisadi və sosial inkişaf səviyyəsinin, eləcə də aparıcı intellektual meyllərin əksidir.
Tarixi
Monqolustan ədəbiyyatı nəğmələr, qəhrəmanlıq dastanları, əfsanə, tapmaca, atalar sözü və s. kimi şifahi ədəbiyyat nümunələri ilə zəngindir. "Monqolların dəruni dastanı" (1240), Lubsan Dandzanın "Altun dastan" (XVII əsrin əvvəli), Saqan Setsenin "Qiymətli düymə" (1662), anonim "Sarı hekayət" dastanları və s. qədim ədəbi abidələrdəndir. "Geser", "Canqar" dastanları yazıya alınmışdır. Orta əsrlər poeziyasının nümunələri XVII–XVIII əsrlərə aid salnamələrdə mühafizə olunmuşdur. XIX əsrdə Vançinbalın İnjinaş romanlar, Xuulçu Sandaq, D. Ravjaa, Qulransa şeirlər yazmışdır. XIX əsrlərin ikinci yarısı – XX əsrin əvvəlində Xişiqbat, Qamal, Geleqbalsan, İşdanzanvanjil və başqa şairlər yazıb-yaratmışlar. 1921-ci il xalq inqilabından sonra yeni ədəbiyyat yaranmışdır. D. Namsaqdorj, S. Buyannemex, M. Yadamsuren, D. Namdaq, Ş. Ayuşi bu ədəbi istiqamətin nümayəndələrindəndir. XX əsrin 20-30-cu illərində S. Damdunsurenin şeir, poema və povestləri nəşr olunmuşdur. T. S Tsendenjav, D. Sengee, Ç. Ojdov, B. Baast, E. Oyuun və başqalarının pyesləri tamaşaya qoyulmuşdur. XX əsrin 50-60-cı illərində roman janrı inkişaf etmişdir. Dövrün romançılarına B. Rinçen, Ç. Lodoydamba, D. Namdaq, J. Purev, L. Tudev, S. Daşdoorov aiddir. XX əsrin 70-ci illərində sosializm quruculuğunu əks etdirən şeir, poema, hekayə və povestlər yazılmışdır. Bu müəlliflərə M. Qaadamba, S. Udval, D. Myaqmar, T. Qaytav, S. Erdene, V, Yavuuxulan, Ş. Surentov, Ç. Çimid, N. Dolqorın, M. Tsedendorj və başqaları aiddir. Monqolustan yazıçılarının bəzi əsərləri Azərbaycan dilinə tərcümə olunmuşdur. Monqolustanda Səməd Vurğunun poeziyası xüsusən məşhurdur.
Məmməd Qasımov
Məmməd Əhməd oğlu Qasımov — Biologiya elmləri doktoru, professor
Həyatı
Məmməd Qasımov 1904-cü il aprel ayının 14-də anadan olmuşdur. O, 1926-cı ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Təbiət şöbəsinə daxil olmuşdur. 1930-cu ildə Universiteti bitirdikdən sonra, Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunun Botanika kafedrasında assistent, 1937-ci ildə isə Zaqafqaziya Pambıqçılıq İnstitutunda dosent əvəzi kimi fəaliyyətə başlamışdır. Məmməd Qasımov 1937-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin Ali bitkilərin morfologiyası və sistematikası kafedrasına dosent əvəzi vəzifəsinə götürülmüşdür. Məmməd Qasımov elə həmin il elmi xidmətlərinə və elmi əsərlərinə görə müdafiə etmədən ona biologiya elmləri namizədi elmi dərəcəsi və dosent elmi rütbəsi verilmişdir. Məmməd Qasımov 1947-ci ildən Ali bitkilərin morfologiya və sistematikası kafedrasının müdiri olmuş və bu vəzifədə 1966-cı ilədək çalışmışdır. O, 1955-ci ildə Leninqrada SSRİ EA-nın akad. V. A. Komarov adına Botanika İnstitutuna doktoranturaya ezam olunmuş və 1959-cu ildə həmin institutda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. Məmməd Qasımovun apardığı tədqiqatlar nəticəsində elm üçün yeni olan və İsitməotu (Erysimum L.) cinsinin Azərbaycan ərazisində yayılan növləri tədqiq olunmuş, onların tərkibindən bioloji fəal maddələr alınmış və tibdə tətbiq sahələri öyrənilmişdir. O, botanikaya aid bir sıra dərslik və dərs vəsaitlərinin müəllifidir.
Təltifləri
Məmməd Qasımov "Qırmızı Əmək Bayrağı" ordeni, "Əmək fəaliyyətinə görə", "Qafqazın müdafiəsinə görə", "Böyük Vətən müharibəsi illərində əmək fəaliyyətinə görə" medalları ilə təltif olunmuşdur.
Avacıq
Avacıq — İranın Qərbi Azərbaycan ostanı nın Çaldıran şəhristanı nın Dəştəki bəxşində yerləşən bir şəhərdir.
2006-cı ilin siyahıya alınması əsasında bu şəhər 1,649 nəfər və 377 ailədən ibarət idi.
Bulbophyllum auritum
(Bulbophyllum auritum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Arealı
Bulbophyllum auritum növü Sulavesi üçün endemik növdür.
"Varşavanın azad edilməsinə görə" medalı
thumb|Medalın arxa tərəfi "Varşavanın azad edilməsinə görə" medalı - SSRİ Ali Sovetinin 9 iyun 1945-ci il tarixli qanunu ilə təsis olunmuş SSRİ medalı.
Burjua millətçiliyi
Marksizmdə burjua millətçiliyi hakim siniflərin insanları sinif müharibəsi başlatmaqdan yayındırmaq üçün insanları qəsdən milli, irq, etnik və ya dinə görə ayırmaq təcrübəsidir. Hakim siniflərin fəhlə sinfinin onlara qarşı birləşməsinin qarşısını almaq üçün istifadə etdiyi "parçala və qalib gəl" strategiyası kimi qiymətləndirilir (marksist şüarı belədir: "Bütün ölkələrin zəhmətkeşləri, birləşin!").
Sovet İttifaqı
thumb| [[Leonid Brejnev]] Oktyabr inqilabından sonra bolşevik hökuməti milli siyasətini (yerliləşdirməni) marksizm prinsipləri əsasında qurdu. Bu prinsiplərə görə, bütün millətlər sonda yox olmalıdır və millətçilik burjua ideologiyası hesab olunurdu.
Leonid Brejnev SSRİ-nin yaranmasının 50 illiyinə həsr olunmuş məruzəsində vurğulamışdı: "Buna görə də kommunistlər və bütün sosializm mübarizləri hesab edirlər ki, milli məsələnin əsas tərəfi milli mənsubiyyətindən asılı olmayaraq zəhmətkeşlərin birləşməsidir. mənşəyi, hər cür zülmə qarşı birgə mübarizədə və işçilərin istismarını istisna edən yeni bir sosial sistem üçün"
Hesperis
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.