cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Skarlatin
Simptomlar
İnkubasiya dövrü 5–7 gün davam edir. Xəstəlik kəskin başlanır. Bədən temperaturu yüksəlir, halsızlıq, baş ağrısı müşahidə olunur. Tipik və daimi simptom — anginadır, yumşaq damağın hiperemiyası, badamcıqla böyüməsi səthlərin ərpləşməsi əmələ gəlir. Limfa düyünləri böyüyür, ağrılıdır. Tez-tez qusma baş verir. 1-ci, 2-ci günlər dəridə parlaq çəhrayi və qırmızı səpkilər əmələ gəlir. Burun, dodaq üçbucağının solğunluğu (Elatov simptomu), ağ dermoqrazim, ətrafların büküşlərində patexial qansızmalar əmələ gəlir. Səpkilər 2–5 gün qalır sonra solur, eyni zamanda bədən tempraturu azalır. II həftədə dəridə soyulmalar müşahidə olunur ,2–3 gün sonra dilin ərp örtüyü təmizlənir, 4-cü gün xarakter görünüş alır, parlaq qızrmızı rəng olur" moruq dil". Mərkəzi sinir sistemi zədələnməsi oyanıqlıq, huşun alaqaranlıqlaşması, sayıqlama ortaya çıxır. Xəstəliyin əvvələrində simptomatik sinir sistemin, 4–5 gün parasimpatik sinir sistemi tonusun yüksəlməsi əmələ gəlir.
Yoluxması
Xəstəlik əsasən hava-damcı yolu ilə xəstə şəxslərdən keçir. Kontakt yolu da istisna olunmur. Skarlatinanın inkişafında 3 əsas patogenetik istiqamət ayırd edilir: toksiki, allergik, septik. 5–6 günlük inkubasiya dövründən sonra ilk klinik əlamət kimi yüksək qızdırma ilə skarlatinanın kəskin şəkildə klinik dövrü başlanır.
Dövrləri
Patogenetik olaraq skarlatina 2 dövrə bölünür: birinci və ikinci dövrlər.
Xəstəliyin formaları
Klinik gedişindən və klinik-morfoloji xüsusiyyətlərindən asılı olaraq skarlatinanın 3 forması ayırd edilir: yüngül, orta və ağır.
Kim Nam-Sun
Karyerası
Kim Nam-Sun Cənubi Koreya yığmasının heyətində 2008-ci ildə Çinin ev sahibliyində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Bürünc medal uğrunda oyunda Macarıstan yığmasını 28:33 hesabı ilə məğlub edən Cənubi Koreya yığması, XXIX Yay Olimpiya Oyunlarını 3-cü yerdə başa vurdu və bürünc medal qazandı.
YF-23
thumb|402x402px|"Gray Ghost" və "Black Widow II" Northrop YF-23 Birləşmiş Ştatlar Müdafiə Nazirliyinin sifarişi ilə hazırlanmış amerikan istehsalı tək pilotlu, cüt mühərrikli stels (Stealth) təyyarədir. Bu təyyarə ABŞ Müdafiə Nazirliyinin yeni nəsil təyyarəsi üçün keçirilən Təkmil Taktiki Döyüşçü tenderini qazanmaq uğrunda Lockheed YF-22-ə qarşı mübarizə aparmışdır. Yalnız 2 prototipi hazırlanmışdır: Kod adları, Black Widow II (Qara Dul 2) və Gray Ghostdur (Boz Ruh).
1980-ci illərdə ABŞ HHQ SSRİ-nin qabaqcıl Sukhoi Su-27 və onun tamamlayıcısı olan MiG-29-a qarşı mübarizə aparmaq üçün yeni nəsil təyyarə yaratmaq qərarına gəldi. Amerikanın ən qabaqcıl aviasiya şirkətləri ABŞ HHQ-nin müraciətinə cavab olaraq bir neçə dizayn təklif etdi. HHQ bunlardan yalnız Northrop və Lockheedin dizaynlarını növbəti mərhələyə qəbul etdi. Daha sonra sırf bu tender üçün Northrop McDonnel Douglas aviaşirkəti ilə, Lockheed isə Boeing və General Dynamicslə əməkdaşlığa getdi. YF-23 YF-22-ə nisbətən daha kiçik radar izli və daha sürətli olsa da ondan daha az cəld idi. 4 illik təkmilləşdirmə-qiymətləndirmə mərhələsindən sonra ABŞ HHQ YF-22-ni 1991-ci ildə qalib elan etdi və nəticədə YF-22 istehsala F-22 adı ilə girdi. ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri TTD proqramından həm də F-14 təyyarələrinin əvəzlənməsi üçün istifadəni planlaşdırırdı, lakin bu plan sonradan ləğv edildi. İstehsal olunan 2 prototip hal-hazırda muzey eksponatıdır.
Yaradılma
thumb|298x298px|Kəşfiyyat peykləri tərəfindən çəkilən Su-27 prototipi 1978-ci ildə Amerikanın kəşfiyyat peykləri SSRİ ərazisində hərbi bazada uçuş zolaqlarında 2 yeni müəyyən edilməmiş təyyarə aşkarlayır, və sonradan bəlli olur ki, bu təyyarələr SSRİ-nin ən qabaqcıl Su-27 və MiG-29 təyyarələridir. Hər iki yeni təyyarənin müasir Amerikan təyyarələrinin manevrlilik üstünlüyünü kəskin şəkildə azaldacağı gözlənilirdi. Artıq 1981-ci ildə HHQ hələ yenicə orduya qəbul olunmuş F-15-lərin əvəzlənməsi üçün aerokosmik kompaniyalara TTD proqramındakı təyyarənin malik olmalı xüsusiyyətlər barədə məsləhət almaq üçün müraciət etdi. Aerokosmik kompaniyalarla məsləhətləşmələrdən sonra TTD təyyarəsinin hava-hava istiqamətində ixtisaslaşması qərara alındı. Yeni təyyarə ən son ixtiralarla təchiz olunmalı, yeni nəsil kompozit və daha yüngül materiallardan istifadə edilməli, təkmil uçuş idarə sistemləri, daha güclü mühərriklər və ən əsası stels texnologiyasından (radara düşməmək) istifadə edilməli idi. 1986-cı ildə HHQ aerokosmik kompaniyalara öz layihələrini verməklə bağlı göstəriş verdi. Bunlarla eyni zamanda ABŞ Hərbi Dəniz qüvvələri də TTD proqramının bazasında Donanma Təkmil Taktiki Döyüşçü proqramını elan etdi. Donanma Hərbi Hava Qüvvələri üçün yaradılacaq yeni təyyarənin bazasında yaradılacaq təyyarəni F-14-ləri əvəz etmək üçün istifadə edəcəkdi. TTD proqramına 750 təyyarə, DTTD proqramına isə 546 təyyarə sifariş ediləcəkdi. thumb|302x302px|Kəşfiyyat peykləri tərəfindən çəkilən MiG-29 1986-cı il İyulda Lockheed, Boeing, General Dynamics, Northrop, Grumman və Rokwell tərəfindən HHQ-yə TTD layihələri təqdim edildi. Lakin ikisi sonradan çıxarıldı. Bundan sonra TTD proqramında iştiraklarını davam etdirmək və xərcləri azaltmaq üçün Lockheed Boeing və General Dynamicslə əməkdaşlığa, Norhtrop isə McDonnel Douglasla əməkdaşlığa getdi. Lockheed və Northropun layihələri 31 Oktyabr 1986-cı ildə finalist kimi seçildi. Hər iki komandaya öz təyyarələrinin prototiplərini yaratmaq üçün 50 ay verildi. Verilən müddətə hər iki kompaniya öz prototiplərini hazırladı: Lockheedin dizaynı YF-22, Norhtropun dizaynı isə YF-23 adlandırıldı. YF-23 HHQ-nin əsas tələbləri olan dözümlülük, superkruiz(təyyarənin forsaj rejimini istifadə etmədən səsdən sürətli uçması), stels və baxımının rahat olması tələbatlarına uyğun olmaq üçün dizayn edilmişdi. Norhtrop özünün B2 və F/A-18-də əldə etdiyi təcrübələrindən YF-23-ün radar və infraqırmızı (istilik izi) izinin azaldılmasında istifadə etdi.
İlkin olaraq HHQ təyyarənin 610 metr məsafədə dayanması tələbini ortaya qoymuşdu. Bu tələb də öz növbəsində təyyarələrdə mühərriklərin əks tərəfə itələmə gücü funksiyasını da məcbur etmişdi. Sonradan enmə məsafəsinin 914 metr məsafəyə kimi artırılması əks tərəfə itələmə gücü funksiyasını ləğv etdi. Bu da öz növbəsində planlaşdırılandan daha kiçik mühərrik qutularına şərait yaratdı. İlk YF-23 prototipi (87-0800 seriya nömrəli) 1990-cı ilin İyunun 22-də təqdim olundu. O 27 Avqustda 50 dəqiqəlik ilk uçuşunu etdi. İkinci YF-23 Oktyabrın 26-da ilk uçuşunu etdi. Birinci YF-23 Boz rəngli boya ilə rənglənmişdi və “Spider” (hörümçək) adlandırmışdı. Birinci prototipin ikinci ləqəbi isə Norhtropun əfsanəvi 2-ci dünya müharibəsi təyyarəsi olan Norhtrop P-61 Black Widow-un şərəfinə Black Widow II adlandırıldı. İkinci prototip bozun 2 müxtəlif çaları ilə rəngləndi və “Gray Ghost” (boz ruh) adlandırıldı.
Dizayn
thumb|330x330px|Almaz şəkill quruluş YF-23 görünüşünə görə dövrünün təyyarələrindən çox fərqlənirdi: Almaz şəkilli qanadlar və V şəkilli arxa quyruq qanadlar. Kukpit pilotun görüşünün yaxşı olması üçün təyyarənin burun hissəsinə yaxın qoyulmuşdur. Təyyarə 3 təkərli enmə sistemi ilə təchiz olunmuşdur. Silah anbarı burunla arxa enmə təkəri arasında yerləşdirilmişdir. thumb|330x330px|"V" şəkilli arxa quyruq qanadlar
İstifadə Tarixçəsi
İlk YF-23 Pratt &Whitney mühərrikləri ilə 18 sentyabr 1990-cı ildə Mach 1.43 (Səsdən 1.43 dəfə sürətli. 1 Mach = Səs sürətindən bir dəfə sürətli uçmaq)sürətilə superkruiz etmişdir. İkinci prototip General Electric mühərrikləri ilə Mach 1.6 sürətilə superkruiz etmişdir. Müqayisə üçün YF-22 Mach 1.58 sürətilə superkruiz etdi. YF-23 forsaj rejimi ilə Mach 1.8 sürətinə çatdı. Testlərdə əldə edilən maksimal hücum bucağı 25 dərəcə oldu. Maksimum sürəti hələ də gizli saxlanılsa da bir çox mənbə bunun Mach 2-dən yuxarı olduğunu bildirirdilər.
Təyyarənin silah sistemləri atış üçün uyğunlaşdırılsa da test zamanı heç bir atış həyata keçirilmədi. Lakin Lockheed YF-22 testlər zamanı AIM-9 Sidewinder və AIM-120 AMRAAM raketlərini buraxdı. Döyüş şəraitini canlandırmaq üçün gərginlik testləri zamanı birinci prototip 10 saatlıq müddətdə ardıcıl olaraq 6 uçuş həyata keçirdi. Hər iki prototip ümumilikdə 65.2 saat olmaqla 50 dəfə uçuş həyata keçirdilər. Keçirilən testlər Northropun proqnozlaşdırdığı performans göstəricilərini təsdiqlədi. Ümumi TTD proqramının testlərinin nəticəsində isə YF-23-ün daha gizli və sürətli, lakin YF-22-nin daha cəld olduğu müəyyənləşdirildi. 1990-cı ilin Dekabrında hər iki komanda testlərin nəticəsini və özlərinin təkliflərini tam şəkildə ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinə təqdim edilər. 1991-ci ilin Aprelin 23-də isə HHQ başçısı Donald Rice YF-22-ni qalib elan etdi. Bundan sonra YF-22-nin adı ordu standartlarına uyğun olaraq F-22 ilə əvəzləndi. Pratt&Whitney YF119 mühərrikləri F-22 modelinin istehsal versiyası üçün seçildi. Lockheed və Pratt&Whitney dizaynları daha yaxşı texniki göstəricilərlə yanaşı daha az risklərə malik idi. YF-22 Donanmanın DTTD proqramına uyğunlaşdırıla bilsə də ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri 1992-ci ildə DTTD proqramını ləğv etdi.
Yanlış Qərar?
thumb|331x331px|Sınaqlar zamanı YF-22 və YF-23 birgə uçarkən İndinin özündə də TTD proqramının qalibi kimi YF-23-ün seçilməməsi çox mübahisəli məsələdir: YF-23-ün çox daha üstün olduğunu düşünənlər hələ də az deyil. Lockheed-in hərb tarixində bir çox əfsanəvi modelləri, məsələn çox yüksək hündürlükdə (21.000 metr) uçan kəşfiyyat təyyarəsi U-2 “Dragon Lady”, ilk praktiki olaraq radara düşməyən təyyarə F117, səsdən 3.3 dəfə sürətli uçan, bütün tarixin ən sürətli kəşfiyyatçı təyyarəsi SR-71 istehsal etməsi onun ABŞ HHQ-nin qabağında nüfuzunun daha güclü olmasına gətirib çıxarır. Buna əlavə olaraq YF-22-nin baxımının daha az bahalı olacağı qənaətinə gəlinmişdi. Lakin real praktikada isə müşahidələr onu göstərdi ki, F-22 ABŞ HHQ-nin ən çox xərc tələb edən təyyarələrindən biri oldu: Havada olduğu hər saata görə ortalama 68.378 dollar və 43 saatlıq inspeksiya. Eyni zamanda da paralel olaraq ABŞ Müdafiə Nazirliyinin Uzun Məsafəli Bombardmançı proqramının Northropa verilməsi digər Təkmil Taktiki Döyüşçü proqramının da ona verilməsinə maneçilik göstərdi. Çünki Bir kompaniyanın iki proqramı eyni zamanda müvəffəqiyyətlə idarə edə bilməyəcəyi riski var idi. Həm də aerokosmik kompaniyalar arasında maliyyə gücü balansını saxlamaq məqsədilə proqramın Lockheedə verilməsi anlaşılandır.
Mümkün Geri Dönüşü
2004-cü ildə Northrop Grumman YF-23-ün bazasında ortamənzilli bombardman təyyarəsi konsepsiyası təklif etdi. Northrop YF-23-ün 2-ci prototipini bombardmançı versiyası üçün baza kimi götürdü. Mümkün geridönüş ideyası 2006-cı ildə ABŞ-də müdafiə xərclərinə yenidən baxış zamanı ortadan qaldırıldı: ABŞ hökuməti daha uzun məsafəli bombardmançı layihəsinin üstündə dayandı. Bundan sonra Yeni Nəsil Bombardmançı proqramına start verildi
Xarakteristikalar
Ekipaj: 1
Uzunluq: 20.6 metr
Qanad ölçüsü: 13.3 metr
Maksimal sürət: Mach 2.2 (2300 kilometr/saat)
Kruiz Sürəti: 950 km/s
Döyüş radiusu:1300–1500 km
Uçma hündürlüyü: 20.000 metr
Maksimal G yükü (Manevr Qabiliyyəti): +6G
Maksimum qalxma çəkisi: 29000 kq
Mühərrik: 2 x Pratt&Whitney YF119: forsajla 156 KN
və ya General Electric YF120 mühərrikləri: forsajla 160 KN.
Güc/Çəki nisbəti:
Döyüş formatında və 52% yanacaqla: 1.19
Normal çəkidə: 1.05
Maksimal çəkidə: 0.96
Avionika:
Radar APG-77: 210 kilometr maksimal (270-300 kilometr iddia edilən mənbələr də var)
Radarın Gücü: 16.5 kVT
Silahlanma:
1 ədəd 20 mm M61 Vulcan
Hava- Hava raketləri(Tam siyahı dəqiq deyil): AIM-120, AIM-7 Sparrow, AIM-9 Sidewinder
İlin adamı (Time)
"İlin adamı" — "Time" jurnalının mükafatı; ənənəvi olaraq özünün hər il sonuncu dekabr nömrəsində "İlin adamı"nı elan edir. "İlin adamı" nominasiyası 1927-ci ildən verilir. İlk dəfə bu ada Atlantik okeanını keçmiş təyyarəçi Çarlz Lindberq layiq görülmüşdür.
İlin adamını jurnalın icraçı direktoru özü müəyyənləşdirir. Müxtəlif illərdə ilin adamı Mahatma Qandi, Vinston Çörçil, Albert Eynşteyn, internet istifadəçisi elan edilib.
Yeraltı hamam (Bakı)
Yeraltı hamam — İçərişəhərdə yerləşən XVII əsrin əvvəllərinə aid tarix-memarlıq abidəsidir. İnşasında guşə daşlarından istifadə edilən hamam kompleksi İçərişəhər ərazisinin cənub-şərqində yerləşir. Dam səthində gil-əhəng qarışıqlı məhluldan izolyasiya material kimi istifadə edilmiş, daxili divarlarda isə əhəng materialından suvaq növü kimi işlədilmişdir. Daxili divar və döşəmə materialları kimi "gülbax" növlü aqlay daşlardan istifadə edilmişdir.Təxminən 340 m² sahəni əhatə edən hamam kompleksinin giriş hissəsi çənub-şərq tərəfdən olmaqla (sahəsi 2.33 m2) giriş pilləkənləri şərq divarlarına tərəf istiqamətlənmişdir.
2015-ci ildə həyata keçirilmiş qazıntı işləri nəticəsində hamam kompleksinin əsas hissəsi torpaqdan təmizlənmiş, memarlıq quruluşu təyin olunmuşdur. Həmin il bəzi otaqlarda təhlükəsizlik baxımından yalnız təmizlənmə işləri aparılmamış, yalnız bərkidilmə işləri görüldükdən sonra bu il onun tam torpaqdan açılması mümkün olmuşdur. 2016-cı ildə abidənin şərq hissəsində təhlükəli olan otaqların bərkildilməsindən sonra, arxeoloji qazıntı işlərinə başlanılmışdır. Kompleksin qərb hissəsindəki sahədə qazıntıların genişlənməsi nəticəsində 3 metr dərinliyində tikinti və divar aşkar olunmuşdu.
Tədqiqi
Şirvan-Abşeron memarlıq məktəbinə aid olan hamam, 2015-ci ilə kimi İçərişəhər ərazisində torpaq altında qorunan yeganə abidə olduğundan funksionallıq baxımından unikal memarlıq kompleksi hesab edilir. Hamam, memarlıq üslubu, tikilmə texnikası, memarlıq elementlərinə görə Hacı Bani hamamı (XV əsr) ilə oxşar xüsusiyyətlərə malikdir. Tədqiqatlar nəticəsində abidə XVII əsrin əvvəllərinə aid edilmişdir.
Arxeoloji qazıntılar
2016-cı ildə abidənin şərq hissəsində təhlükəli olan otaqların bərkildilməsindən sonra, arxeoloji qazıntı işlərinə başlanılmışdır. № 13 ilə qeyd olunan otağın daxili divarları və tağ örtüyü dağılmış vəziyyətdə olduğundan onun qapı və divarları taxta materialdan istifadə etməklə bərkidilmişdir. Eyni zamanda, 4, 12, 14, 15 və 20-ci otaqlarda da bərkidilmə işləri aparılmışdır. Bu mərhələdə də 2015-ci ildəki qazıntılar kimi otaqlar daxilində təmizlənmiş torpaq tərkibi əsasən məişət tullantıları və ona qarışmış saxsı nümunələrindən ibarət olmuşdur. Müəyyən edilmişdir ki, hamam uzun müddət boş qalmış, sonralar mərkəzi zalların örtükləri dağıldığından otaqların daxili torpaqla doldurulmuş, abidə ərazisində isə hərbi tələblərə uyğun meydança təşkil olunmuşdur. Hamam kompleksinə daxil olan digər otaqlar isə nisbətən yaxşı vəziyyətdə dövrümüzə çatmışdır.
Kompleksin qərb hissəsindəki sahədə qazıntıların genişlənməsi nəticəsində 3 metr dərinliyində tikinti və divar aşkar olunmuşdu. Arxeoloqların fikrincə, buradakı divar tikilişi möhtəşəmliyi ilə fərqlənir. Tədqiqatçılar həmin divarların hamam kompleksinə aid olmadığını və daha qədim dövrə aid olduğunu bildirmişlər. Həmçinin qərb divarının tuşunda yerləşən qalın divar arasında trapesiya formasında sahədə qazıntılar aparılmış, nəticədə şimal hissədə qapı aşkar olunmuşdur. Qapının eni 110 sm, üst hissəsi isə qalın sal daşdandır. Bu sahədə aparılan qazıntı nəticəsində hamamın qərb divarı torpaqdan təmizlənmiş, həmçinin, 3 metrə yaxın dərinlikdə şimaldan cənuba uzanan yeraltı tikili aşkar edilmişdirdi. Yeraltı tikili daşdan tağ formasındadır. Onun eni 110 sm, dərinliyi 90–100 sm-ə çatır. Onun tam açılması təhlükəsiz olmadığına görə, həmin sahədə qazıntılar davam etdirilməmişdir. Qapının girişi açıldıqdan sonra otaqlara yol olduğu təyin olunmuş və şərti olaraq, onlar 3 və 4 nömrəli otaq kimi planda qeyd edilmişlər.
11 №li otağın tağının dağılmasına görə burada işlərin aparılması bərkidilmədən sonra mümkün olmuşdu. Ən çox dağıntıya məruz qalmış otaqlar hamamın cənub-şərq hissəsində müşahidə olunub. Bərkidilmə işlərindən sonra 12 və 13 №li otaqlar tam torpaqdan təmizlənmişdir. 13 №li otağın divarlarından bacalar, o cümlədən, çıraq bacası aşkar olundu. Bu otağın da divarları qalın əhəng qatı ilə suvanmışdır.
12 və 14 №li otaqlardakı tağaltı divarlar dağıntıya daha çox məruz qaldığından burada arxeoloji işlərin aparılması çətin olmuşdu.
Artefaktlar
14-cü otaqdan 50-dən artıq qara çıraq tapılmışdır. Araşdırmaçıların fikrincə, bu otaq, hamamın işıqlandırılmasını təmin edən çıraqçılara, qəlyançılara, cumadarlara aid olmasını güman etmək olar.
Ərazidən aşkarlanmış çıraqlar bir-birindən fərqlənməyən formaya malikdir. Boğaz hissəsi dar olub qulpu gövdənin ortasına bərkidilib. Lülə hissəsi boru formasında, fitil yeri geniş olmuşdur. Ehtimal edilir ki, hətta sınmış çıraqlar atılmayıb, çıraqçıya təhvil verilirdi. Bunu topa şəklində sınıq çıraqların aşkarlanması təsdiq edir.
12, 14 №li otaqdan döşəmə səviyyəsində mis pullar da aşkar edilmişdi. Qazıntı sahəsindən aşkar olunan sikkələrin bir hissəsi xanlıqlar dövrünə, digər hissəsi Rusiya İmperiyasının dövrünə aiddir. Pulların arasında bir gümüş sikkə Şamaxı xanlığına aiddir.
Məlumdur ki, hamam ərazisi Rus imperiyasının Bakının işğalı dövründə hərbi baza kimi uzun illər onların ixtiyarında olmuşdur. Burada XIX əsrin əvvəllərindən rus hərbiçilər yaşamış və fəaliyyət göstərmişlər. Məhz bu səbəbdən tapıntıların bir hissəsi hərbi əşyalardır. Qazıntı sahəsindən hərbi sursat kimi iki top mərmisi, "Neysler" adlı qurğusundan güllələr, patron, papaq və mundir düyməsi, həmçinin kokardalar aşkar edilmişdi.
20 №li otağın qazıntısı zamanı provoslav xaçı, tunc ikona və skladen aşkar edilmişdir. Üç hissədən ibarət olan tunc ikona və skladen əsasən hərbiçilərin sinəsində saxlanılırdı. Hərbi donanmada və ümumiyyətlə, orduda hərbçilərin himayədarı Müqəddəs Nikolay sayıldığna görə, tapılmış ikonanın mərkəzi lövhəsində də Müqəddəs Nikolay, digər lövhəsində Bakirə Məryəm, həmçinin müqəddəslər Qriqori, Vasili, Sergey və digərləri təsvir ediliblər.
Qazıntı zamanı aşkarlanan saxsı və digər materiallar qarışıq olub müxtəlif dövrlərə aiddir. Qeyd etməliyik ki, bu materiallar təbəqədən deyil, buraya ətrafdan daşınan torpaq qatı ilə gətirilmiş, hamamın boşluqlarını doldurmaq məqsədilə istifadə edilmişdir.
Memarlıq xüsusiyyətləri
İnşasında guşə daşlarından istifadə edilən hamam kompleksi İçərişəhər ərazisinin cənub-şərqində yerləşir. Dam səthində gil-əhəng qarışıqlı məhluldan izolyasiya material kimi istifadə edilmiş, daxili divarlarda isə əhəng materialından suvaq növü kimi işlədilmişdir. Daxili divar və döşəmə materialları kimi "gülbax" növlü aqlay daşlardan istifadə edilmişdir. Təxminən 340 m² sahəni əhatə edən hamam kompleksinin giriş hissəsi çənub-şərq tərəfdən olmaqla (sahəsi 2.33 m2) giriş pilləkənləri şərq divarlarına tərəf istiqamətlənmişdir. Bu tambur tağlı otaq olmuşdur və 4.15 m. hündürlüklüdür. Hal-hazırda yalnız şimal divarının tağlı bir hissəsi yarımdağılmış formada qalmaqdadır. Tamburun şimal qapısından eni 1.03 m, uzunluğu 2.76 m, hündürlüyü 1.96 m.olan (sahəsi 2.69 m2) dəhliz 132° şərqə doğru dönməklə eni 0.95 sm olan kiçik qapıdan keçməklə soyunub-geyinmə (sahəsi 16.08 m2) zalına çıxışı var.
Hamam əsasən iki böyük zaldan ibarətdir. Zalların hər ikisi səkkiz guşəlidir və girişə yaxın zal soyunub-geyinmə zalı, digəri isə çimmə zalıdır. Soyunub-geyinmə zalının şimal divarında 3.59 m² sahəsi olan tağlı hücrə yerləşir. Zalın cənub divarında 3.79 m2 sahəsi olan tağlı hücrə yerləşir. Lakin sonradan cənub hücrəsinin cənub divarı dağıdılaraq Bakı xan sarayı istiqamətində keçid açılmışdır. Hücrələr (H5, h6, h7 və h8) yerləşən tağlı birləşməsi olan divarların hər birində bir ədəd taxça yerləşir ki, bu taxçalardan əşya qoyulması üçün istifadə edilirmiş. Bu hücrələrin orta hündürlüyü 3.62 m dən 3.84 m arasında dəyişir. Soyunub-geyinmə salonundan dörd istiqamətə eni 82.5–90 sm,hündürlüyü 1.67–1.70 sm olan keçidlər var ki, bu keçidlər hamamın xidməti otaqlarına açılır. Keçid qapıları üzərində olan divarlarda tağlı panolar keçidinin açıldığı 11 saylı xidmət otağı (sahəsi 8.80 m²) tağlı imiş. Lakin bu otağın hal -hazırda cənub divarı 3.15 m, şimal divarı isə 2.12 m hündürlüyündə olan hissəsi günümüzə gəlib çatmışdır. Tağın bir hissəsi şimal divarında qalmaqdadır.
11 saylı otaqdan k16 keçidi ilə (eni 90 sm, hündürlüyü 161 sm) 12 saylı otağa keçid var. 12 saylı otaq 8.02 m² olub 2.09 m hündürlüyə malikdir. Tavanı tağlı olmaqla, bu tağlar eni 27–35 sm olan düz tavana birləşir. Belə ki, bu otaq xidmət otağı olmaqla müxtəlif funksiyaları yerinə yetirirmiş (məsələn, əşyaxana, ləvazimat otağı və.s). 12 saylı otağın k 17 və k 18 keçidləri iki müxtəlif otağa açılır (k17 keçidi 172 sm hündürlüklü, eni 98 sm, k 18 keçidi isə eni 118 sm olmaqla hündürlüyü 180 sm-dir).
k17 keçidi olan qapı 1.87 m² sahəsi olan neft çıraqları və digər əşyalar saxlanılan otağa açılır. Bu otağın tavanı (hündürlüyü 1.9 m.) ortadan düz (30 sm. enində) kənarlara doğru isə tağbəndlidir. Həmçinin 12 saylı otağın tavanının davamıdır. Otağın cənub divarında dağılmış divar dəliyi mövcuddur. k18 keçidi digər 13 saylı xidmət və saxlama otağına (sahəsi 7.26 m²) açılır. Tavanı tağlıdır və hündürlüyü 2.78 m-dir. 13 saylı otağın divarlarında (hündürlüyü 88 sm, eni 42.5 sm olan) çıraq, qablar və digər əşyaları qoymaq üçün beş ədəd taxça vardır. Həmçinin 12 saylı otağın (sahəsi 8.20m²) da eni 67.4 sm olan, tavanı dağıldığı üçün tam təyin olunmayan taxçası mövcuddur. Hücrələrin döşəmələrinin altında kiçik eni 36 sm, hündürlüyü 38.5 sm olan başmaq yerləri yerləşir. Bu başmaq yerlərinin kənarları milli üslubda nəfis formada işlənmişdir.
h5 hücrəsinin qərbində k12 keçidi vasitəsilə 2-ci çimmə salonuna keçid vardır. Soyunub-geyinmə zalının sahəsi 15.39 m² olub, hündürlüyü tağ kəmərinə qədər orta hesabla 4.43 m-dir. Günbəz altındakı baraban dairəvi olub, altında olan tağbəndlərin səkkiz güşəsinin hər bir tərəfi üç bərabər yelkən birləşməsindən ibarətdir. Bu yelkənlər milli üslubda nəfis formada işlənməklə dairəvi formaya keçid alır. Soyunubgeyinmə zalının gümbəzi dairəvi oturacağa malikdir və dam səthindən 54–56 sm yuxarıda yerləşmişdir. Bu barabanda da üç yerdə müxtəlif dərəcəli çatlar mövcuddur. Tağbəndlərin hündürlüyü hər dörd hücrədə 2.56 metrdən 2.94 metrə qədər dəyişir. Bu tağların altında h1, h2, h3 və h4 hücrələri yerləşmişdir. Digər çimərlik zalı sahəsi 16.09 m² olub, hündürlüyü tağ kəmərinə qədər orta hesabla 4.62 m-dir. Gümbəz altındakı baraban birinci salondakı kimi səkkiz güşəli olub, altında olan tağbəndlərin səkkiz güşəsinin hər bir tərəfi üç bərabər parus birləşməsindən ibarətdir. Bu paruslar da əvvəlki paruslar kimi milli üslubda nəfis formada işlənmişdir. Çimərlik zalının gümbəzi səkkizguşəli oturacağa malikdir və dam səthindən 64 sm yuxarıda yerləşmişdir. Tağbəndlərin hündürlüyü hər dörd hücrədə 2.55 metrdən 2.95 metrə qədər dəyişir. Bu tağların altında h1, h2, h3 və h4 hücrələri yerləşmirdir. 1 saylı hücrə 5.14 m² olub keçid rolunu oynayır. 2 saylı hücrə 3.21 m² olub istirahət yeridir. 3 saylı hücrə (h3) 3.50 m² olub keçid yeridir. Bu hücrənin tavanı səkkiz guşəli yelkənlərin birləşməsi ilə yaranan dairəvi gümbəzlə tamamlanmışdır.
4 saylı hücrə (h4) 6.86 m² olub, kənarında 90x121 sm ölçülü səkkiz guşəli kiçik daş hovuz vardır. Bu hovuz 50 sm dərinlikdədir. Zalın şimal-qərb küncündə k5 keçidi (eni 114 m, hündürlüyü 168 m) vasitəsi ilə 10 saylı sahəsi 4.63 m² olan (şimaldan kiçik pəncərəsi olan) hücrəyə açılır. Hücrə dairəvi yelkənlərlə birləşən kiçik günbəzlə tamamlanır. Həmin otaqdan kiçik iki pillədən ibarət olan pilləkən vasitəsi ilə digər 6 saylı hücrəyə k14 (eni 74 sm, hündürlüyü 163 sm) keçidi vasitəsi ilə daxil olmaq mümkündür. Bu hücrə tağlıdır, üz-üzə olan otaqların ölçüləri biri-birindən fərqlənir (hündürlüyü 245 sm-dir). İkinci zalın k7 (eni 97 m, hündürlüyü 166 m) keçidindən 9 saylı hücrəyə keçmək mümkündür. Bu hücrənin sahəsi 4.39 m², hündürlüyü 364 sm-dir və dairəvi günbəzlə tamamlanmışdır. k8 (eni 94 m, hündürlüyü 162 m) keçidi vasitəsi ilə sahəsi 5.87 m² olan digər xəlvətxana adlanan (hündürlüyü 293 sm.-dir) tağlı otağa keçmək mümkündür. Bu hücrənin dairəvi və düzbucaqlı iki kiçik havalanma dəlikləri vardır. Bu dəliklər üzərinə hamamın damında gümbəzvari daş nəfəsliklər qoyulmuşdur. Hamamın cənub-qərb hissəsində ayrıca keçidi olan iki otaq yerləşir. Bu otaqlar keçid, xidmət otağı, qazanxanadan və hamamın istilik təchizatını təmin edən yerləşkələrdir.
Arabıl-Arıta
Arabıl-Arıta — Anabar çayınin yatağında yerləşən elədə böyük olmayan ada. İnzibati cəhətdən Yakutiya ərazisində yerləşir.
Zivel
Zivel — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Zivel kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 10 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan, Rusiya və Ermənistan dövlət başçılarının imzaladığı üçtərəfli bəyənatdan sonra Zivel kəndi 25 noyabr 2020-ci ildə boşaldıldı.
Tarixi
Zivel kəndi Dəmirdağın ətəyindədir. Kəndi qaraçorlu (hazırda çorlu nəsli adlanır) tayfasına mənsub ailələr hər tərəfi sıldırım olan ensiz uzunsov yerdə salmışlar. Zivel kürd dilində “zolaq, şirım” deməkdir.
Yaylaqlar
Allahverdinin yurdu, Çınqıllı bulağın yurdu, Şurtan yurdu, Ocaqdaşı yurdu, Pişikli yurdu, Tikanlı yurd, Səyalı dərəsinin yurdu, Əyriqar yurdu, Zülfonun əyrisinin yurdu, Xallı yurdu, Kəlölən yurd, Hacıgələn yurd, Bəcrəvuran yurdu, Çalma yerin yurdu, Gülmalı hasarının yurdu, Hacı Xanlar yurdu, Balıbiçən yurd, Molla Qənbərin yurdu, Qoruxçupayı yurdu, Arxaşanın yurdu, Oruclu yurdu, Ortadüz yurdu, Vışkanın yalı yurd, Atölən yurd, Sarının yurdu.
Bulaqlar
Səhəng bulaqları, Qara bulaq, Ağ bulaq, Xanalı bulağı, Çınqıllı bulaq, Kirişli bulaq, Hacıgələn bulaq, Koralı bulaq, Qurdlu bulaq, Mustafa bulağı, Dəyirmanların bulağı, Yarpızlı bulaq, Sərp bulaq, Qamışlı bulaq, Fotun bulağı.
Məşhur yerlər
Şavazın yalı, Oyuq, Demyal, Vışka, Qəmbərölən, Qızıllkaha, Yolçu kahası, Qaranın kahası, Topdaş, Bəşirin qarrağı, Sporlubiçənək, Mustafanın hasarı, Kərbəlayı Məmmədalının hasarı, Arpa yerləri, Ortadüz, Gülmalı hasarı, Uzun günlük, Quruselaf çayı, Sarımsaqlı çayı, Bəşirin novu, Kirişlinin güneyi, Ağzıaçıq, Atölən, Ehsanyeri, Müseyibin qarrağı, Yalyeri, Əmralıbiçən, Güllədəyən daş, Yəhyabiçən, Cəmilin çüxuru, Qapıqaya, Dəyirmanlar, Göyərçin gölü, Ballının şamı, İslambiçən, Dəhnə kahası, Qafarların hasarı, Haşaməmmədin yeri, Qarakişibiçən, Məhərrəmin yeri, Xudoların kahası, Sporlu əkin yerləri, Alılar hasarı, Bəşirin çöpü, Topdaş biçənəyi, Əmralıbiçən, Camalın arxı, Yelmarbiçən, Çınqıllı biçənək, Çatım, Yaqubbiçən, Calalın şamı, Bəndəlin şamı, İmamalıuçan, Qırmızıbərəyə, Muxtarın kahası, Qalaçanın gəzi, Çüxur biçənəyi, Uçuq.
Kin Moe Nve
Kin Moe Nve (1 yanvar 1973) — Myanmalı qadın ağır atlet. 58 kq çəki dərəcəsində yarışır və beynəlxalq yarışlarda Myanmanı təmsil edir. Kin Moe Nve 2000 Yay Olimpiya Oyunlarında 58 kq çəki dərəcəsində iştirak etmişdir. O, dünya çempionatlarında daiştirak etmişdir. Son dəfə 1999 Ağır atletika üzrə Dünya Çempionatında mübarizə aparmışdır.
Tamaki boğazı
Tamaki boğazı. Boğaz Hauraki körfəzində aid olan adaları ayırır. Körfəzin cənubunda yerləşərək ,onun sularını birləşdirir. Sahilində Ausklənd limanı vardır. Yeni Zellandiyaya aid olan Şimal adasını Vaiheke adasından ayırır. Körfəzdə,yerləşən iki boğazdan biridir.
Cürci Zeydan
Cürci Zeydan (جرجي زيدان Jurjī Zaydān; ) — ərəb yazıçısı və tarixçisi, maarifçisi və publisisti. Ərəb ədəbiyyatında tarixi roman janrının yaranıb geniş yayılması birinci növbədə onun adı ilə bağlıdır. Onun romanları hələ müəllifin sağlığında fars, türk, Azərbaycan, hind, urdu və bəzi Avropa dillərinə tərcümə olunmuşdur. Cürci Zeydanın ərəb ədəbiyyatının və elminin inkişafındakı xidmətləri, istər ərəb alimləri, istərsə də Qərbi Avropa və rus şərqşünasları tərəfindən yüksək qiymətləndirilmişdir. Ərəb alimlərindən Məhəmməd Hüseyn Heykəl, Abbas Mahmud əl-Aqqad, Mutran Xəlil Mutran, Əbdüləziz əl-Bəşəri, Yusif Həcm və başqaları Cürci Zeydana elmi məqalələr və məruzələr həsr etmiş, onun yaradıcılığını yüksək qiymətləndirmişlər.
Həyatı
Cürci Zeydan 14 dekabr 1861-ci ildə Beyrutda xristian ailəsində dünyaya gəlmişdir. Onun atası Həbib Zeydan xırda tacir idi. İlk təhsilini Beyrutda müxtəlif məktəblərdə almış, 6 ildə 3 məktəb dəyişmişdir. Ailəsinin ağır maddi vəziyyəti atasını Zeydanı çəkməçi yanına şagird verməyə məcbur edir. İki il çəkməçilik etdikdən sonra o, bu sənəti atıb atasının sahibi olduğu kiçik yeməkxanaya qayıdır və burada işləyir. Bütün bu müddət ərzində o öz savadını artırmaqda davam edir, klassik ərəb poeziyası, onun Mütənəbbi, İbn əl-Farıd kimi nümayəndələrinin yaradıcılığı ilə tanış olur. Nasif əl-Yazıçının "Məcməul-Bəhreyn" ("İki dənizin qovşağı") əsərinə böyük maraq göstərir, atasının qəhvəxanasına gələn İbrahim əl-Yazıçı, Abdulla Bustani, İbrahim əl-Kufrani kimi yazıçıların söhbətlərinə böyük həvəslə qulaq asır, ingilis dilini öyrənməyə başlayır.
Təhsili
O, 1881-ci ildə Beyrutdakı Suriya Protestant Kollecinin tibb fakültəsinə daxil olur, birinci ili müvəffəqiyyətlə təhsilini başa vurub mükafat alırsa, ikinci ili tələbə iğtişaşlarında iştirak etdiyi üçün onu institutdan qovurlar. Gənc Cürci 1883-cü ildə "Kasr al-Ayn" tibb məktəbində təhsilini davam etdirmək üçün Qahirəyə gedirsə də, tezliklə bu fikrindən əl çəkib, "əz-Zaman" qəzetində redaktorluq edir. O, 1884-cü ildə ingilis ekspedisiyasının tərkibində tərcüməçi kimi Sudana gedir. 1885-ci ildə yenidən Beyruta qayıdıb burada qədim yəhudi, assuriya və fars dillərini öyrənməklə məşğul olur. Burada onun dil fəlsəfəsi ilə bağlı "Ərəb dilinin leksikası və dil fəlsəfəsi" adlı ilk elmi əsəri nəşr olunur. O, 1886-cı ildə Londona gedib Britaniya muzeyindəki ərəb əlyazmaları ilə tanış olur. Həmin ilin axırında Misirə qayıdıb 1888-ci ilədək "əl-Muktataf" jurnalının redaktoru vəzifəsində çalışır. Bundan sonra o, pedaqoji fəaliyyətinə başlayır və məktəbdə ərəb dilini tədris edir. Eyni zamanda bir çox elmi-publisistik məqalələrlə qəzet səhifələrində çıxış edir. 1892-ci ildə C. Zeydan Qahirədə elmi, tarixi və ədəbi "əl-Hilal" jurnalını çıxarmağa başlayır. Cürci Zeydanın vəfatından sonra jurnalın redaktoru onun oğlu Emil Zeydan olmuşdur. "əl-Hilal" indi də ərəb şərqinin ən populyar mətbu orqanlarından biri kimi fəaliyyət göstərir.
Əsərləri
Cürci Zeydanın elmi fəaliyyətində diqqəti cəlb edən digər əhəmiyyətli əsər "Tərixu ədəbil-luğatil-arabiyyəti" (1911–1914) əsəridir. 1912-ci ildə Zeydan İngiltərə, Fransa, İsveçrə kimi Avropa ölkələrinə səyahət edir. Qayıtdıqdan sonra o, öz təəssüratlarını qələmə alır. Əsər 1923-cü ildə Cürci Zeydan oğlanları tərəfindən "Rahlətu Cürci Zeydan ilə Urubbə" (Cürci Zeydanın Avropaya səyahəti) adı ilə nəşr olunur. Avropa həyat tərzinə, ədəbiyyat və mədəniyyətə münasibətdə Zeydan həmişə düzgün yol tutmuş, həm klassik, həm də Avropa mədəniyyətinin ən yaxşı ənənələrindən, müsbət cəhətlərindən istifadə etməyin tərəfdarı olmuşdur.
Fəaliyyəti
Cürci Zeydanın ədəbi fəaliyyətində əsas yeri onun romanları tutur. İstər elmi, istərsə də ədəbi-bədii yaradıcılığı Zeydana böyük şöhrət qazandırır. O, 1885-ci ildə Beyrut Şərq Elmi Cəmiyyətinin üzvü, İtaliya Kral Cəmiyyətinin həqiqi üzvü, Fransa Asiya Cəmiyyətinin üzvü seçilir. (O, 1909-cu ildə kral ilə görüşmüşdür). Cürci Zeydan 21 avqust 1914-cü ildə vəfat etmişdir. Onun ölümünə Əhməd Şövqi, Mutran Xəlil Mutran, Hafiz İbrahim, Vəliyəddin Yekun və başqaları mərsiyələr yazmışdır. Cürci Zeydan ərəb ədəbiyyatında tarixi roman janrının banisi və ən məhsuldar müəllifi kimi tanınır. Lakin ərəb ədəbiyyatı tarixini izləsək, biz bu yeni janrın boş yerdə yox, müəyyən ədəbi ənənə, müəyyən irs üzərində dayandığını görərik. Məsələn, ərəblərin islama qədərki tarixini əks etdirən "Əyyəmul-Arab" rəvayətləri, ərəb poeziyasındakı tarixi faktların, hadisələrin əksi, eləcə də şifahi ədəbiyyatın "Siratu Əntərə", "Siratu Seyf ibn Zu Yazan" və s. kimi roman-eposları və yaxud peyğəmbərin həyatından bəhs edən sirə və məğazi əsərləri və s. tarixi roman janrının qaynaqları sayıla bilər. Lakin bütün bunlarla yanaşı Qərbə çevrilməsi bu yeni janrın ərəb dilində orijinal nümunələrinin yaranmasına müəyyən təsir göstərmişdir.
Venesiya mətbəxi
thumb|300px|Venesiya yeməyi: dana [[qara ciyəri kartofla.]] Venesiya bazarlarında olan məhsulların müxtəlifliyinə diqqət yetirdikdə həmişə şərq ölkələrinin bazarları xatırlanır. Burada axtardığın hər şeyi tapmaq mümkündür. Bazarda quş ətləri, kürü, cürbəcür balıqlar, həmçinin müxtəlif dəniz məhsulları satılır. Venesiya mətbəxi bütün mümkün olan yeməklərdən istifadə edir, çünki satıcıların çoxsaylı olması buna imkan verir. Həmin satıcılar dünyanın müxtəlif ölkələrindən gəldiyi üçün əlverişli tamların əldə edilməsi də əlbəttə ki, asandır. Lakin yerli yeməklərin çox hissəsini düyü, toyuq, balıq və həmişəki qaydaya uyğun olaraq İtaliya tərəvəzlərinin köməyi ilə hazırlanır.
Venesiya mətbəxində yeməklərin çox hissəsi rizotta ilə süfrəyə verilir. Bu yemək bişirilərkən içərisinə tərəvəz, paxla, balıqla birlikdə verilir, həmçinin toyuq və dana əti də qatılır. Hətta sosis də qatmaq olar.
Venesiyalıların ən çox sevdikləri yeməklərdən biri də qarğıdalının odun üzərində hazırlanmasıdır. Bəzən onu müəyyən hissələrə ayırıb odun içərisinə belə salırlar. Ümumiyyətlə Venesiyada yağlı yeməklərə daha çox üstünlük verirlər, xüsusi ekzotik reseptlərdən istifadə edərək spesefik xörəklər yaradırlar. Həmçinin xörəklərə uyğun souslar da hazırlanır.
Unutmaq lazım deyil ki, venesiyalılar da İtaliyanın millətinə daxildir və bütün bu xalqın nümayəndəsi makaronlara aşiqdir. Dünyada ən güniş yayılmış makaron xörəklərinə burada rast gəlmək olar. Burada paxladan hazırlanmış və Pasta e fagoli adlandırılan xörək xüsusi ilə seçilir.
Venesiya özünün firma yeməklərindən olan Fegato alla Veneziana ilə də məşhurdur və bu Venesiya üsulunda düzəldilmiş peçenye hesab olunur. Bunun içərisinə ançous (siyənəyə oxşar xırda balıq), zərif doğranmış formada soğan əlavə edilir.
Nahar yeməyinin əsasını bitirdikdən sonra adətən meyvə və pendir qəbul edilir. Əlbəttə ki, gözəl şərabsız da ötüşmək mümkün deyildi. Buna misal olaraq Vin Santo desert şərabını göstəmrək olar. Sərt peçenyenin qatılması ilə hazırlanır. Yaxud köpüksüz şərab Prosecco – təbii giləmeyvələrdən ibarət olan bir içki növüdür.
Euseius yousefi
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Pərvanə Zəngəzurlu
Pərvanə Zəngəzurlu — Aşıq Pəri Məclisinin sədri, şairə, "Qızıl qələm" media mükafatı laureatı.
Həyatı
Pərvanə Hüsü qızı Mustafayeva (Zəngəzurlu) 1958-ci ildə Qafan rayonunun Acıbac kəndində doğulub. 1980-ci ildə M.Ə. Sabir adına Bakı Pedaqoji Texnikumunu (indiki adı: Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Kolleci) bitirib. Təyinatla 25 il Fatmai kənd orta məkdəbində müəllim işləmişdir. Yaradıcılığa gənc yaşlarından başlayıb. 2000-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin, 2002-ci ildən Aşıq Pəri Məclisinin, 2003-cü ildən "Məhsəti" məclisinin üzvüdür. 2011-cü ildən Aşıq Pəri Məclisinin rəhbəridir.
Pərvanə Zəngəzurlunun sözlərinə yazılmış, aşıq və müğənnilər tərəfindən oxunan mahnılardan ibarət 6 audio diski işıq üzü görüb.
2013-cü ildə AYB-nin təltif etdiyi prezident təqaüdünə layiq görülüb.
Ailəlidir, 2 övladı var.
Tehran universitetləri
İranın paytaxtı Tehran - Orta Asiyada əsas elm-təhsil mərkəzi sayılır. Tehranda ilk ali təhsil müəssisəsi - Darülfünun 1851-ci ildə yaranıb. Tehran universitetinin əsası isə 1933-cü ildə qoyulub. Bu, İranın ilk dövlət universiteti və ölkədə ən böyük universitetdir.
Şəhərdə 50-yə yaxın ali təhsil müəssisəsi var, onlar arasına aşağıdakılar daxildir:
İmam Əli ordu zabit universiteti
Hərbi Tibbi Dövlət universiteti
Ali distansiyalı təhsil institutu “Fərabi”
Energetika institutu
İran polimerlər və neft məhsullarının tədqiqatı institutu
İran telekommunikasiya universiteti
Neft tədqiqatı institutu
Tibb universiteti
“Bəkiyətulla” tibb universiteti
Polis universiteti
Rey müstəqil islam universiteti
Rudəhən müstəqil islam universiteti
Tehran beynəlxalq universiteti
Tehran müstəqil islam universiteti – Birinci şöbə
Tehran müstəqil islam universiteti – Mərkəzi şöbə
Tehran müstəqil islam universiteti – Şimal şöbəsi
Tehran müstəqil islam universiteti – Cənub şöbəsi
Tehran müstəqil islam universiteti – Tibb institutu
Tehran universiteti
Tehran tibb elmləri universiteti
Tehran tətbiqi elm və texnologiyalar universiteti
“Xədit” Tehran universiteti
Tehran ekologiya universiteti
Othonna primulina
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Tehran universitetləri
“Tusi” texnologiya universiteti
“Əllamə Təbatəbai” universiteti
“Əl-Zəhra” universiteti
Aerodinamika universiteti
“Bagir Əlolum” universiteti
Yüksək texnologiyalar universiteti
İmam Hüseyn universiteti
İmam Səccad universiteti
İmam Rza universiteti
“Bəxəsti” tibb elmləri universiteti
“Şaxəd” tibb elmləri universiteti
Elm və texnologiyalar universiteti
Sosial müdafiə universiteti
“Təribat Müəllim” universiteti
“Təribat Mədərəs” universiteti
“Məlik Əştər” texnologiyalar universiteti
“Şaxəd” universiteti
Şahid Bəxəsti universiteti
Beynəlxalq əlaqələr məktəbi
İqtisadi elmlər məktəbi
Bütün İranda olduğu kimi, Tehran universitetləri də dövlət nəzarəti altındadır. Buna baxmayaraq, məhz tələbələr müxalifətin əsas hərəkətverici qüvvəsidir. Belə ki, 1979-cu il inqilabının ən fəal iştirakçıları tələbələr idi. Həmçinin, 1999-cu ilin yayında Tehran universitetinin tələbələri digər universitetlərə qarşı iğtişaş törətmiş və 6 gündən sonra bu qarışıqlıq yatırılmışdır.
Çobanabdallı
Çobanabdallı — Azərbaycan Respublikasının Samux rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Toponimikası
Yaşayış məntəqəsi çobanilərin abdallı tirəsinin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Etnotoponimdir.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Kürəkçayın sahilində, Gəncə-Qazax düzənliyində yerləşir.
Əhalisi
Əhalisinin sayı 2594 nəfərdir.
Muhaciran
Muhaciran — İranın Mərkəzi ostanının Şazənd şəhristanında yeni şəhər. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 11,109 nəfərdən ibarət idi.
Xaləddin İsgəndərov
Xaləddin Şahmar oğlu İsgəndərov — Binəqədi Rayonunun sabiq İcra Hakimiyyətinin başçısı.
Ailəsi
Ailəlidir, iki övladı var.
Fəaliyyəti
2001–2003-cü illərdə Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti başçısı Aparatının Ərazi idarəetmə orqanları ilə iş şöbəsinin böyük referenti vəzifəsində, 2003–2012-ci illərdə Vergilər Nazirliyinin 11 saylı və 14 saylı Ərazi Vergi İdarələrində, Bakı şəhəri Vergilər Departamentində, Vergilər Nazirliyi yanında Xüsusi rejimli Vergi Xidməti Departamentində müxtəlif rəhbər vəzifələrdə çalışmışdır.
2012–2018-ci illərdə Bakı şəhəri Binəqədi Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsində çalışmışdır.
Yenikənd (Samux)
Yenikənd (əvvəlki adı: Qarayevkənd) — Azərbaycan Respublikasının Samux rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Toponimikası
Kənd 1927-ci ildə salınmış və bolşevik Əliheydər Qarayevin (1896-1938) şərəfinə Qarayevkənd adlanmışdır. 1937-ci ildə Əliheydər Qarayev xalq düşməni kimi həbs edildikdən sonra kəndə Yenikənd adı verildi.
Tarixi
Kəndin ilk sakinləri 1918-ci ildə Qərbi Azərbaycanın Gərnibasar mahalının (Ermənistan SSR-nin keçmiş Üçkilsə rayonu və ya müasir siyasi-inzibati bölgüyə əsasən Ermənistan Respublikasının Armavir mərzi ərazisi) Qarxun (Yuxarı Qarxun və Aşağı Qarxun kəndlərindən ibarət idi), Canfida, Zeyvə (Böyük Zeyvə/Erməni Zeyvə və Kiçik Zeyvə/Türk Zeyvə kəndlərindən ibarət idi) və Türkmən (Yuxarı Türkmənli və Aşağı Türkmənli kəndlərindən ibarət idi) kəndlərindən didərgin salınmış azərbaycanlı ailələr olmuşdu.
Kənd 1940-cı ildə Kürdən Ceyrançölə çəkilmiş kanalın sağ sahilinə köçürülmüşdü.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Gəncə-Qazax düzənliyində yerləşir.
Əhalisi
Əhalisinin sayı 1270 nəfərdir.
Urasa
Urasa - türk, anadolu və altay xalq mədəniyyətində və şamanizmdə nəfəs müalicəsi. İndiki vaxtda bir az da fərqli anlayışlarla qarışdırılaraq üfləməadı verilən, fövqəltəbii güclərlə əlaqəya keçilərək tətbiq olunan müalicə üsulu. Urasalamaq; bu əməliyyatı etməyi ifadə edir.
Uraz
Uraz - türk mədəniyyətində və xalq inancında taleh deməkdir. Uras, Oraz, Iraz olaraq da deyilir. Bəxt, şans deməkdir. Təsadüfləri təşkil etdiyine inanılan, yaxşı və ya pis vəziyyətləri təyin edən mücərrəd gücdür. Urasa anlayışı ilə əlaqəlidir. Namus, şərəf, ləyaqət kimi mənaları da vardır.
Etimologiya
(Ur) kökündən törəmişdir. İşləmək, çıxarmaq mənaları vardır. Yuxu şərhi demək olan Yor təbiri ilə də əlaqəli görünməkdədir. Monqolca "Urıh", dəvət etmək deməkdir və fövqəltəbii gücləri çağırmağı ehtiva edər. Uraz (Uras, Oraz, Iraz) sözü taleh bəxt, şans deməkdir.
Li Min-Hi
Li Min-Hi (d. 4 fevral 1980) — Cənubi Koreyanı təmsil edən həndbolçu.
Karyerası
Li Min-Hi Cənubi Koreya yığmasının heyətində 2008-ci ildə Çinin ev sahibliyində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Bürünc medal uğrunda oyunda Macarıstan yığmasını 28:33 hesabı ilə məğlub edən Cənubi Koreya yığması, XXIX Yay Olimpiya Oyunlarını 3-cü yerdə başa vurdu və bürünc medal qazandı.
Geyik Ana
Geyik Ana - türk, monqol və altay mifologiyalarında geyik tanrı. Müxtəlif Türk dillərində Keyik (Kiyik, Giyik) Ana olaraq da deyilir. Burçın (Burçin) Ana və ya Bulan (Bolan) Ana tabirleri də istifadə edilər. Monqollar Maral Ece deyərlər. Bədənindəki ləkələr ulduzların işarələridir. Dənizdən çıxaraq gəlmişdir. Bəzi Türk boylarına yol göstəricilik edər. Ağ maral cildinə girərək Göytürklərin atasıyla birləşmiş və Göytürklər törəmişdir. Görkəmli çəngəl buynuzları və qanadları vardır. İnsan biçimindeyken çox gözəldir. Bədən xəttləri incə və mütənasib olaraq betimlenir. Maral sözcüyü monqolcada geyik deməkdir.
Xoup gölü
right|thumb Xoup gölü (Hóp) — İslandiyanın şimalında, Bledyoous qəsəbəsi yaxınlığında yerləşən göl. Xoup göldən çox laqundur. Belə ki, onun səviyyəsi qabarma və çəkilmədən asılıdır. Sahəsi bu zaman sahəsi 29 – 44 km² arasında dəyişir. Ən dərin yeri 9 metrdir. Göl Xunafloui körfəzindən Tinqeyrarsandyor dili ilə ayrılır. Bu dildə, göllə körfəz arasında Tinqeyrar kilsəsi yerləşir. 1133-cü ildə ilk kilsə məhz burada inşa edilmişdir. Gölə balıqla zəngin Byarqapous çayı axır.
Sky Tower
Sky Tower —  Polşanın Vrotslav şəhərində yerləşən çoxfunksiyalı göydələn.
2015-ci ilin siyahıya alınmasınada tikili hündürlüyünə görə Vrotslav şəhərində birinci, Polşada üçüncü, Avropada isə 31-ci sıradadır.
İlkin layihədə altı və ya hətta yeddi bina və maksimum hündürlüyü 258 metr (şpil ilə, 221 metr dama kimi) və 56 mərtəbədən ibarət bir kompleks iştirak etdi.
Kompleksin tikintisinə 4 aprel 2008-ci il tarixində başlanıldı.
Xüsusiyyətləri
Bina üç hissədən ibarətdir. Birinci binanın yerüstü üç və yeraltı bir, ikinci binanın isə 19 mərtəbəsi vardır. İkinci binada 11-ci mərtəbədən 18-ci mərtəbəyə qədər 52 yaşayış mənzili mövcuddur, qalan hissəsi ofislərdən ibarətdir. Üçüncü bina, 51 mərtəbədən ibarət kompleksdir, ofislər 1-dən 27-ci mərtəbəyə qədər, 28-dən 48-ə qədər 184 yaşayış mənzilləri mövcuddur. thumb|left|Gecə görünüşü Tikintidə fasadın dekorasiyası üçün 30.000 ton möhkəmləndirici polad və 60.000 m² şüşə istifadə edilmişdir. İnşaat yerində, hündürlüyü 220 metr olan və ən böyüyü də daxil olmaqla 8 qüllə kranı və 1000-ə yaxın insan işləyib.
Kröller-Müller muzeyi
Kröller-Müller Muzeyi Hollandiyanın Otterlo bölgəsindəki Hoge Veluwe Milli Parkında yerləşən milli sənət muzeyi və heykəltəraşlıq bağıdır. İncəsənət kolleksiyaçısı Helen Kröller-Müller tərəfindən əsası qoyulan muzey, özünün və ərinin keçmiş mülkünün ərazisi (hal-hazırda milli park) daxilində 1938-ci ildə açıldı. Van Qoq muzeyindən sonra Vinsent van Qoqun ən böyük rəsm kolleksiyasına sahibdir. Muzeyi 2015-ci ildə təxminən 380.000 nəfər ziyarət edib.
Tarixi
Kröller-Müller Muzeyi Vinsent van Qoqu yaxından tanıyan və onun əsərlərini kolleksiya şəklində yığan H. P. Bremmer-in tövsiyəsi ilə həvəskar sənət kolleksiyaçısı Helene Kröller-Müller tərəfindən qurulmuşdur. 1935-ci ildə bütün kolleksiyasını Hollandiya dövlətinə bağışladı. 1938-ci ildə Henri van de Velde tərəfindən dizayn edilmiş muzey ictimaiyyətə açıldı. 1961-ci ildə heykəltəraşlıq bağı əlavə edilmiş və 1977-ci ildə Vim Qvist tərəfindən hazırlanmış yeni sərgi açılmışdır.
Kolleksiya
Muzeydə Vincent van Qoqun "Kafe terasında gecə", Kədərlənən Qoca (Əbədiliyin qapısında) və Kartof Yeyənlərin bir versiyası kimi bəzi əhəmiyyətli rəsm əsərləri qorunub saxlanılır. Bu da muzeyi dünyada ikinci ən böyük (Amsterdamdakı Van Qoq Muzeyindən sonra) Van Qoq rəsmlərinin kolleksiyası olan muzeyə çevrilmişdir. Muzeydə Van Qoqun əsərlərindən başqa Piet Mondrian, Jorj-Pyer Söra, Odilon Redon, Jorj Brak, Pol Qogen, Lukas Kranax (böyük)Lukas Kranax, Ceyms Ensor, Juan Gris, Pablo Pikasso kimi rəssamların əsərləri var.
Heykəltəraşlıq bağı
Kröller-Müller Muzeyi, 30 hektardan çox ərazisi ilə Avropanın ən böyük meşə parklarından birinin ərazisində yerləşən geniş heykəltəraşlıq bağı ilə də məşhurdur. Bağ Helen Kröller-Müllerin sənət, memarlıq və təbiət arasındakı simbioz konsepsiyasını əks etdirir. Kolleksiyaya Ogüst Roden, Henry More, Jan Dübüffe, Mark di Suvero, Lusio Fontana, Klaes Oldenburg, Fritz Votruba, Joyep van Liyeshout və daha bir çox sənətkərların əsərləri daxildir.
Adminstrasiya
Lisette Pelsers 2012-ci ildən bəri Kröller-Müller Muzeyinin direktor vəzifəsini icra edir.
Muzeyin 2012-ci ildə 307.000, 2013-cü ildə 330.000, 2014-cü ildə 392.000, və 2015-ci ildə 380.000 ziyarətçisi olmuşdur.
Muzey 2013-cü ildə ölkə daxilində ən çox ziyarət edilən 12-ci muzey oldu.
Sultanəhməd həbsxanası
Sultanəhməd həbsxanası — İstanbulda, Sultanəhməd meydanının şərq seqmentindəki sahədə yer almış köhnə həbsxana. Hal-hazırda "Four Seasons" hotel olaraq istifadə edilir.
Laynfelden-Exterdingen
Laynfelden-Exterdingen — Almaniyanın Baden-Vürtemberq torpağının Ştutqart inzibati dairəsində şəhər. Sahəsi 29.9 km2, əhalisi 36808 nəfərdir (2006).
Rangitoto boğazı
Rangitoto boğazı – Hauraki körfəzində aid olan adaları ayıran boğaz. Körfəzin sularında yerləşərək, onun sularını birləşdirir. Sahilində Nort Şor limanı vardır. Yeni Zellandiyaya aid olan Şimal adasını Rangitoto adasından ayırır. Körfəzdə yerləşən iki boğazdan biridir.
Kristina Asmus
Kristina Asmus (, Əsl familyası: Myasnikov ; d.14 aprel 1988, Korolyov, Moskva) — Teatr və kino aktrisası. "İnternlər" serialında Varvara Çernous rolu ilə tanınır.