cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Olqa Skabeyeva
Bioqrafiya
2007-ci ildə "İlin perspektivi" nominasiyasında "Qızıl Qələm" mükafatını və Sankt-Peterburq Hökumətinin Gənclər Mükafatını alır.
2008-ci ildə "Jurnalist araşdırması" kateqoriyasında "Peşə - Reportyor" müsabiqəsinin laureatı olur.
2008-ci ildə universiteti fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir və Ümumrusiya Dövlət Televiziya və Radio Yayım Şirkətinin federal redaksiyasında işə girir və burada müxbir olaraq işə başlayır. Vesti və Vesti Nedeli proqramlarında çalışır. Federal hava haqqında ilk hesabatı 2 iyul 2008-ci ildə yayımlanır.
2015-2016-cı illərdə "Rusiya-1" telekanalında "Vesti.doc" müəllif proqramına aparıcılıq etmişdir. Bu televiziya layihəsində jurnalist araşdırmaları studiya müzakirəsi ilə birləşdirilir.
12 sentyabr 2016-cı ildən bəri əri Yevgeni Popovla birlikdə, Rusiya-1 telekanalında yüksək səviyyəli mövzularda müzakirə proqramı elan edilən "60 dəqiqə" ictimai və siyasi tok-şounu aparır.
2019-cu ilin yanvarından iyun ayına qədər "Rusiya-24" YouTube kanalında #seemdobro bloqunun aparıcısıdır.
21 iyul 2019-cu ildə yay tətilinə çıxan Dmitri Kiselyovu əvəzləyərək Vesti Nedeli və Vesti proqramının aparıcısı kimi ilk çıxışını edir.
Tənqid
Məruzələrində sistematik olaraq Rusiya müxalifətini tənqid edir. Televiziya tənqidçiləri İrina Petrovskaya və Slava Taroşina onun xarakterik “prokurorluq və ittihamçı” hesabat tərzini və “metal səsini” qeyd edirlər. İnternetdə bu cür hesabat tərzinə görə "Putin TV-nin dəmir Kuklası" ləqəbini almışdır. 60 dəqiqəlik proqramın iştirakçılarına və bir sıra Ukrayna siyasətçilərinin (Baş prokuror Yuriy Lutsenko və Ali Radanın sədri Andri Parubi, Ukraynanın AŞPA-dakı nümayəndə heyətinin üzvləri) ünvanına təhqiramiz ifadələrə yol vermişdir. Rusiya Federasiyası Kommunist Partiyası millət vəkilləri aparıcını həddindən artıq aqressiv anti-Ukrayna ritorikasında günahlandırmışdır. Yazıçı və publisist Kirill Benediktov, Olqa Skabeyevanın həmsöhbətini çağırdığı "60 dəqiqə" tok-şousunun bölümündə aparıcının qeyri-peşəkar davranışını qeyd etmişdir.
Ailəsi
2013-cü ilin aprelində jurnalist Yevqeni Popov ilə evlənmişdir. Bu Popovun ikinci nikahdır. 14 yanvar 2014-cü ildə cütlüyün Zaxar adlı oğlu dünyaya gəlmişdir.
Qırğızıstan 2012 Yeniyetmələrin Qış Olimpiya Oyunlarında
Qırğızıstan — 2012-ci ildə Avstriyada baş tutan Yeniyetmələrin I Qış Olimpiya Oyunlarında. Qırğızıstan Yeniyetmələrin I Qış Olimpiya Oyunlarında 1 idmançı ilə 1 idman növündə təmsil olundu.
35x35px Xizəksürmə
Oğlanlar
Yeni İlek (Bakalı)
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə kryaşenlər (86 %) üstünlük təşkil edir.
Mustafaabad (Xoy)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 93 nəfər. yaşayır (21 ailə).
Azərbaycan Ordusuna Yardım Fondu
Azərbaycan Ordusuna Yardım Fondu - Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin müasir tələblər səviyyəsində inkişafını təmin etmək, onun maddi-texniki bazasını möhkəmləndirmək və zəruri sosial tədbirləri maliyyələşdirmək məqsədilə təşkil edilən qurum.
Fond Azərbaycan Respublikası Prezidenti Heydər Əliyevin 2002-ci il 17 avqust tarixli Fərmanı ilə yaradılıb.
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2020-ci il 08 dekabr tarixli 1204 nömrəli Fərmanı ilə Azərbaycan Ordusuna Yardım Fondu yaradılıb və “Azərbaycan Respublikasının Silahlı Qüvvələrinə yardım Fondunun yaradılması haqqında” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2002-ci il 17 avqust tarixli 755 nömrəli Fərmanı ləğv edilib. Silahlı Qüvvələrə Yardım Fondu ləğv edildiyi gündən onun balansında qalan vəsait Azərbaycan Ordusuna Yardım Fondunun xüsusi xəzinə hesabına köçürülüb.
Vəzifəsi
Fondun əsas vəzifəsi Azərbaycan Respublikasının etibarlı müdafiəsi üçün Silahlı Qüvvələrin inkişafını və onun maddi-texniki bazasının möhkəmləndirilməsini, həmçinin hərbi qulluqçuların sosial müdafiəsinin daha da gücləndirilməsini təmin etməkdir.
İanələr
2020-ci il sentyabrın 27-si İkinci Qarabağ müharibəsi başladıqdan sonra fonda bir çox şirkətlər vəsait köçürmüşdülər. Təkcə müharibə dövründə Fonda hüquqi şəxslər tərəfindən 47 milyon 670 min 193 manat məbləğində vəsaitin köçürülməsi qeydə alınmışdır.
Toplanan vəsait
Müdafiə Nazirliyinin rəsmi internet saytında mütəmadi olaraq hər ayın əvvəli fonda toplanan vəsait barədə məlumatlar verilir.
İxtiyarati-qəvaidi-külliyyə
Əsərin dili sadə və aydındır. Zəngin leksik tərkibə malikdir, nəxslə dilimizdə yazılmış orta əsrlərə aid elmi əsər nümunəsi kimi olduqca dəyərlidir. Xalq dilindən gələn söz və ifədələr abidənin dilində böyük yer tutur. Əsərdə səma cismlərinin yeri, bürclər dəyişdikcə, Yer kürəsində fəsillərin, iqlimin dəyişməsi, ilin hər fəslinin əlamətləri barədə məlumat verilir.
Əlyazma qara, başlıqlar qırmızı mürəkkəblə köçürülüb. Əlyazma vərəqlərinin ölçüsü 21x14,5 sm., həcmi 124 vərəq, mətinin ölçüsü isə 14x11sm.-dir.
Əsər AMEA Məhəmməd Füzuli adına Əlyazmalar İnstitutunda B-269 şifrəsi ilə saxlanılır.
İstinadlar
"Azərbaycan Multidissiplinar əlyazması: Xəzinədən incilər" kitabı
Çanqan
Çanqan (,, Sabit Sülh) ― Çinin Sian şəhərinin tarixi adı. Şəhər Yanşao mədəniyyəti dövründə salınmışdır. E.ə. IX əsrdən bəri 10-dan çox sülalənin dövründə paytaxt olmuşdur.
Tarixi
Şəhərin şimalında, Çin imperatoru Sin Şi Xuandi tərəfindən tikilmiş bir kurqan və böyük bir məqbərə var. Tan sülaləsi dövründə şəhərin ərazisi daha da genişləndi. Bəzi şəhərətrafı ərazilər də şəhər ərazisinə daxil edilmişdir. Suy sülaləsi və Tan paytaxtı olan Çanqan Min sülaləsi dövründə səkkiz dəfə böyüyüb. Bu artımla Çanqan dünyanın ən böyük və ən sıx şəhərlərindən birinə çevrildi. Çin mənbələrinə görə 750-ci ildə Çanqanda 800.000-1000000 əhali yaşayırdı.
Qışlaqçay (Nəmin)
Qışlaqçay — İranın Ərdəbil ostanının Nəmin şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 264 nəfər yaşayır (70 ailə).
Janq Şuo
Janq Şuo (d. 5 yanvar 1984) — Çini təmsil edən bədii gimnast. Janq Şuo, 2004 və 2008-ci ildə Çini Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və 2008-ci ildə gümüş medal qazanıb.
Karyerası
Janq Şuo, 2004-cü ildə Çin bayrağı altında Yunanıstannın paytaxtı Afina şəhərində baş tutan XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. O, qrup yarışlarında кomanda yoldaşları Dai Yonqjun, Hu Mei, Li Jia, Lu Yinqna və Lü Yuanyanq ilə birgə finalda 46.500 xal toplayaq 6-cı yeri tutdu.
Janq Şuo, növbəti dəfə Olimpiya Oyunlarına 2008-ci ildə elə Çinin paytaxtı Peкin şəhərində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarında qatıldı. O, qrup yarışlarında кomanda yoldaşları Çai Tonqtonq, Çou Tao, Sui Jianşuanq, Sun Dan və Lü Yuanyanq ilə birgə finalda 35.225 xal toplayaq 2-ci yeri tutdu və Olimpiya Oyunlarının gümüş medalını qazandı.
NGC 3549
NGC 3549, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Böyük Ayı bürcü istiqamətində yerləşir. Sc tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Böyük Zeyvə
tarixi
Böyük Zeyvə rayon mərkəzindən 5,5 km cənub-qərbdə yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir. Kəndin ilkin sakinləri azərbaycanlılar olmuşdur. Türkmənçay müqaviləsindən sonra kəndə 1828-29-cu illərdə İranın Salmas və Xoy vilayətlərindən və 1915-16-cı illərdə Türkiyənin Alaşkerd vilayətindən köçürülən ermənilər yerləşdirilmişdir. Burada ermənilərlə yanaşı 1897-ci ildə 29 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. Azərbaycanlılar XX əsrin əvvəllərində, 1905-1906-cı illərdə sıxışdırılıb tarixi-etnik torpaqlarından qovulmuşdur. İndi ermənilər yaşayır.
Toponim Azərbaycan dilində fərqləndirici əlamət bildirən «böyük» sözü ilə ərəb dilində «guşə, künc, bucaq» mənasında işlənən zaviyə sözünün birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Bu söz (zaviyə) islamiyyətlə əlaqədar olub fars dilindəki xanəgah sözü ilə sinonim münasibətindədir və «bir şeyx və ya mürşidin rəyasəti altında olan dərvişlərin yaşadıqları və ibadət etdikləri yer» anlamını verir.
Səfəvilərin hakimiyyəti dövründə imtiyazlı zümrələr içərisində feodallardan sonra ikinci yeri ruhanilər tuturdu. Ruhanilərə hər vilayətdə şeyxülislamlar, vaizlər və nəhayət, dərviş malikanələrindəki (xanəgah və zaviyələrdəki) şeyxlər daxil idi. Ömürlərini ibadətlə keçirən ruhanilər, tərkidünyalar üçün bir küncdə, bucaqda, camaatdan kənarda tikilən evlər zaviyə adlanırdı və sonralar həmin yer yaşayış məntəqələrinə çevrilmişdi. Deməli, Zeyvə kəndləri, zaviyə sözünün əsasında formalaşmışdır. Digər tərəfdən bu bir daha göstərir ki, həmin ərazi Səfəvilərin hakimiyyəti altında olmuşdur. Relyef əsasında yaranan mürəkkəb quruluşlu toponimdir. Erm. SSR AS RH-nin 25 yanvar 1978-ci il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Arataşen (Bolluq kəndi) qoyulmuşdur.
Fransisko de Surbaran
Francisco de Zurbarán ( Fuente de Cantos, Badajoz, ) — İspan Qızıl Çağının bir rəssamı idi.
Çağdaş və Velázquezin dostu olan Zurbarán, təsvirlərinin böyük vizual güc və dərin mistisizmi ortaya qoyduğu dini rəsm əsərləri ilə fərqləndi. Əks Reformasiyanın təmsilçi sənətkarı idi. İlk günlərində Caravaggio'dan təsirlənən tərzi, İtalyan Mannerist ustalarına yaxınlaşmaq üçün inkişaf etdi. Təmsilləri Velázquez realizmindən çox uzaqdır və kompozisiyaları daha çox turşu tonları ilə xiyarosuro modelləşdirmə ilə xarakterizə olunur. thumb| Xaçdakı Məsih, [[1627 (290 x 168 sm), İncəsənət İnstitutu, Chicago.]] thumb| Müqəddəs Serapius, [[1628 (120 x 103 sm). ), Wadsworth Athenaeum (Konnektikut).]] thumb| Saint Bonaventure bədəninin sərgisi, [[1629 (250 x 225 sm). ), Luvr Muzeyi, Paris .]]
Simgə (müğənni)
Simgə Sağın (8 avqust 1981, İstanbul, Türkiyə) — alban əsilli türkiyəli müğənni, bəstəkar və aktrisadır. İstanbul Texniki Universiteti və Türkiyə Dövlət Konservatoriyasını bitirmişdir.
Fərdi Tərəfdaşlıq üzrə Əməliyyat Planı
thumb|350px|NATO-nun Avropada xəritəsi
Fərdi Tərəfdaşlıq üzrə Əməliyyat Planı (IPAP) — NATO ilə müxtəlif ölkələr arasında hazırlanmış, hər iki tərəf arasında dialoq və əməkdaşlıq üçün kommunikasiyanın məqsədlərini və çərçivəsini müəyyən edən planlar. NATO FTüƏP təşəbbüsünü 2002-ci ildə Praqa Sammitində irəli sürmüşdür.
İştirak
Fərdi Tərəfdaşlıq üzrə Əməliyyat Planı aşağıdakı ölkələrdə tətbiq olunur:
Salehqışlağı (Nəmin)
Salehqışlağı — İranın Ərdəbil ostanının Nəmin şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 39 nəfər yaşayır (14 ailə).
Mabel Matiz
Fatih Karaca və ya Mabel Matiz, türk müğənnisi və söz yazıçısıdır. Onun səhnə adı "Kumral Ada Mavi Tuna" romanındakı "Tuna" obrazının "Mabel" ləqəbi ilə qədim yunanca "çox sərxoş, sevən insan" mənasını verən matiz sözünün birləşməsindən yaranıb.
Həyatı
Fatih Karaca, 31 avqust 1985-ci ildə Mərsinin Erdemli rayonunun Tömük qəsəbəsində evdar qadın Maya Karaca ilə yük maşını sürücüsü və Kipr Veteranı Ali Karacanın ilk övladı olaraq anadan olub. Uşaqlıqda güclü kəkələmə, özünü ifadə edə bilməməsi onu yazmağa həvəsləndirmiş və bu vəziyyət onu musiqiyə, ədəbiyyata, müğənniliyə apararaq yeni ifadələr axtarmağa vadar etmişdi. O, uşaqlıq illərini Erdemlidə keçirmiş, burada musiqi baxımından ona çox töhfə verdiyini bildirmişdir. Uşaqlıq və gənclik illərində əsasən 80–90-cı illərin türk pop musiqisini dinləyib. Bu dövrlərdə ən çox dinlədiyi mahnı Sezen Aksunun "Şinanay" mahnısı olub. O, orta məktəbin 2-ci kursunda oxuyarkən (2001–2002) Yunus Emrenin həyatından bəhs edən teatr tamaşasında baş rol oynayıb və bu tamaşaya hazırlıq sayəsində bir il onun kəkələməsinə nəzarət etməyi öyrənib. Universitet təhsilini 2003–2008-ci illərdə İstanbul Universiteti Diş Həkimliyi Fakültəsində almışdır. İlk musiqi təhsilini universitet illərində etdi və 2005-ci ildə tibb fakültəsindən dostu Duyğu Has ilə akustik duet sayıla biləcək cover qrupunu qurdu. 2005-ci ildə yenidən ilk mahnılarını yazmağa başladı. Bunlardan ən diqqət çəkəni 2007-ci ildə yazdığı və sonradan ilk albomunun baş mahnısı olan "Arafta"dır. Sənətçi 2008-ci ildə dövrün aktiv musiqi platforması olan Myspace-də səhifə açıb, gitara və vokal olaraq yazdırdığı mahnıların ilk demolarını anonim olaraq burada yayımlayıb. Mabel Matiz adını əsl kimliyini gizlətmək üçün istifadə edib və uzun müddət səhifəyə özü haqqında başqa heç bir məlumat daxil etməyib. Myspace-də yayımlanan ilk mahnısı tez bir zamanda viral oldu və internetdə səslənməyə başladı. Bu viral qarşılıqlı əlaqə onu ilk solo albomu prosesinə gətirib çıxardı. 2008–2010-cu illərdə iki il diş həkimi işləyib. 2010-cu ilin yayında bir gün həyatını yalnız musiqi ilə davam etdirmək istədiyinə əmin olduqdan sonra qəfil peşəsini tərk etmək qərarına gəldi. 2011-ci ildə İstanbul Bilgi Universitetinin İnsan Haqları Hüququ Departamentində magistr təhsilinə başlayıb. 2011-ci ildə İstanbul Bilgi Universitetinin İnsan Haqları Hüququ bölməsində magistr təhsilinə başlamış və 2014-cü ildə oranı tərk etmişdir. Onun atası, Kipr Sülh Əməliyyatı veteranı Əli Karaca 22 fevral 2019-cu ildə Erdemlidə infarkt nəticəsində dünyasını dəyişib. O, ölümündən əvvəl atasının xatirəsinə "Atamı gözləyirəm" mahnısını yazıb və bu mahnının yer aldığı albom Maya, Mabel Matizin anasının adını daşıyır.
Karyerası
Musiqi təhsilinə Universitet illərində aldığı gitara və müğənnilik dərsləri ilə başlayan Mabel Matiz ilk bəstələrini Universitet illərində bəstələyib. 2008-ci ildən karyerasını davam etdirən sənətçi ilk mahnılarını şəxsi ev yazıları şəklində bəstələdi və bu mahnıları "MySpace" səhifəsində anonim olaraq yayımladı. Mabel Matiz mahnıları ilə maraqlanan Engin Akıncı ilə tanış olub və ilk albomunun hazırlığına başlayıb. 12 mahnı və akustik qrup mövzusunda debüt albomu 5 may 2011-ci ildə "Esen Music" tərəfindən buraxıldı. Onun səhnə adı ilə eyni adlı ilk albomu Mabel Matiz 11 may 2011-ci ildə işıq üzü görmüş və bu albomda 5 mahnıya kliplər çəkilmişdir.
Mete Özgencil və Yıldız Tilbenin töhfələri, bütün aranjmanları Can Güngör və Cihan Mürtezaoğlu tərəfindən hazırlanan Mabel Matizin ikinci albomu "Yaşım Çocuk" 5 yanvar 2013-cü ildə işıq üzü gördü. Albom "Zor Değil", "Aşk Yok Olmaktır", "Yaşım Çocuk", "Alaimisema" kimi mahnıları ilə səs salıb, bir çox mükafatlar alıb və "İlin albomu" seçilib. Sənətçinin eyni ildə çıxan "Ayselin" albomunda oxuduğu Sultan Süleymanın coveri bütün zamanların uğurlu türk cover şərhlərindən biri kimi qəbul edilir.
Mabel Matiz 2013-cü ilin sonunda GQ Türkiyə jurnalının "İlin Adamları" mükafatlarında "İlin musiqiçisi" mükafatına layiq görülüb. Növbəti il "Yaşım Çocuk" albomuna daxil olan "Alaimisema" mahnısı 14 iyul 2014-cü ildə Radio Edit versiyası ilə single olaraq yenidən yayımlandı və albomlarda öz albomları ilə yanaşı söz müəllifi və söz müəllifi Teoman, Göksel, Ayşegül Aldinç, Özge Fışkın, Burcu Tatlıses, Ceyl'an Ertem kimi sənətçilərin bəstəkarı olaraq da tapıldı. 13 fevral 2015-ci ildə prodüseri Can Güngörə məxsus olan üçüncü albomu "Gök Nerede"ni çıxardı.
Mabel Matiz-in dördüncü studiya albomu Maya, 20 iyun 2018-ci ildə Doğan Music Company və Zoom Music tərəfindən buraxıldı. Albomun hazırlıq mərhələsi iki il çəksə də, studiya yazıları bir il yarıma yayıldı. Albom 21 mahnıdan ibarət iki CD-dən ibarət olsa da, albomun rəqəmsal versiyasında "Canki" və "Comme un animal" mahnıları yer alıb. Sənətçi 2020-ci ilin ilk aylarında beşinci studiya albomunun hazırlıqlarına başlayıb. O, hələ də bu albom üzərində işləyir. O, "Toy" əsərini 16 oktyabr 2020-ci ildə nəşr etdi.
Mabel Matiz, 2010-cu illərdə Türk Pop musiqisinin çevrilməsində ən mühüm rollardan birini üzərinə götürərək, axtarışlarının simvolu etdiyi musiqisi və multidissiplinar mövqeyi ilə bazar qaydalarının yenidən yazılmasına böyük töhfə verdi. Musiqisinin vəhdət təşkil etməsi və əsas musiqidə açdığı yeni trek onu qısa zamanda cəmiyyətin bütün təbəqələrinin dinlədiyi və sevdiyi klassik sənətçiyə çevirdi. Bəstələrini Teoman, Göksel, Sıla, Hande Yener, Ayşe Hatun Önal, Ayşegül Aldinç, Ceylan Ertem kimi tanınmış ifaçıların ifa etdiyi sənətçi Selda Bağcan, Gülden Karaböcek, Nükhet Duru kimi veteran sənətçilərlə duetlər ifa edib. Aşık Mahzuni Şerif, Yıldız Tilbe, Mirkelam kimi mühüm musiqiçilər üçün hazırlanan xatirə albomlarında da iştirak edib.
Yarpaqlı (Xoy)
Yarpaqlı - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Xoy şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 460 nəfər yaşayır (89 ailə).
Əncir mürəbbəsi (film, 2010)
Əncir mürəbbəsi — 2010-cu ildə Aytaç Ağları tərəfindən yazılan və rejissorluq etdiyi, baş rollarda Halil Sezai Paracıkoğlu və Məlikə Günərin çəkildiyi türk filmidir.
Mövzu
30 yaşlarında olan Mətin televiziya proqramları üçün sketçlər yazaraq həyatına davam edir. Ən böyük arzusu yazdığı filmi çəkmək olsa da, yazdığı ssenarilər həmişə rədd edilir. Hər gün getdiyi barda bir gün Duyğu adlı qızla tanış olur. Ayaqda durabilməyəcək qədər sərxoş olan Duyğunu evinə alır. Özü divanda yatır və ona öz yatağını verir. Səhər oyandığında isə Duyğunun kiçik bir not buraxaraq getdiyini görür. Sonralar təkrar qarşılaşırlar. Duyğu yenə Mətinin evində qalır, ancaq həmişəki kimi kiçik bir not buraxaraq evdən ayrılır. Mətin aşiq olduğu, ancaq sadəcə adını bildiyi bu qızın niyə belə davrandığını bilmək istəyir. Metroda qarşılaşmalarında Duyğunun HIV ilə yaşadığını Mətinə açıqlaması ilə ölümsüz metropol eşqi yaranır.
Alikudi
Alikudi — Tirren dənizində İtaliyaya məxsus, Siciliyanın şimal şərqində yerləşmiş kiçik vulkanik ada. Lipari adalarının ən qərbində yerləşir. İnzibati cəhətdən Messina əyalətindəki Lipari bələdiyyəsinə aiddir. Adanın sahəsi 5,2 km², əhalisi 105 nəfərdir (2001).
Coğrafiya
Alikudi arxipelaqın bütün digər adaları kimi, vulkanik mənşəli, demək olar ki, yuvarlaq bir forma malikdir. Ada təxminən 150 min il əvvəl uzun müddət fəaliyyət göstərən, indi hərəkətsiz olan Montaqnola vulkanının yerində yaranmışdır (son püskürmə təxminən 30 min il əvvəl olmuşdur). Ən yaxın ada Filikudi ondan 20 km şərqdə yerləşir.
Tarix
Adanın adı, Alikudidə geniş yayılmış yunanca Ericusa adlandırılan Erika bitkisinin adından götürülüb.
Ada qədim zamanlardan tanınsa da, uzun müddət burada yaşayış olmayıb. Orta əsrlərdə Alikudi, bütün Lipari adaları kimi, dəniz quldurları üçün sığınacaq kimi xidmət edirdi. Adada daimi əhali yalnız XVIII əsrdə meydana çıxır, baxmayaraq ki, aşkar edilmiş insan fəaliyyətinin qalıqları eramızdan əvvəl 1700-1800-cü illərə aiddir.
İqtisadiyyat
Əsas məşğuliyyət balıqçılıqdır, Amerikadan gətirilən şaftalı və aqava da becərilir.
Turizm
Ada çoxlu sayda turist tərəfindən ziyarət edilir. Alikudidə menyusu balıq yeməklərindən ibarət olan restoran xidmət göstərir.
Sayano-Şuşensk qoruğu
Sayano-Şuşensk qoruğu — Sayano-Şuşensk su anbarının təsir zonasında Yenisey çayının sol sahilindəki Krasnoyarsk vilayətinin cənubundakı  Qərbi Sayanın əlçatmaz bir ərazisindəki bir qoruq.
Qoruq su tutarının təbiətə təsirini araşdırır. Əsas qorunan növlər qar bəbiridir. Qoruğun faunası son dərəcə müxtəlifdir. Demək olar ki, 100 növ nadirdir, nəsli kəsilməkdədir və Qırmızı kitaba daxil edilmişdir. Qoruğun böyük bir hissəsi meşələrdir. Əsas dəyər Sibir sidridir. Sidr meşələrinin sahəsi 1000 km²-dən çoxdur. Altay-Sayan Eko Bölgəsinin Təbiət Qoruqları və Milli Parkları Birliyinin üzvüdür.
Qoruğun yaranma tarixi
Sayano-Şuşensk SES-ı 1961-ci ildən bəri dizayn edilmiş, 1966-cı ildə inşasına başlamış və 1975-ci ildə isə Yeniseyin qarşısı bağlanmışdır. Ancaq 1967-ci ildə gələcək anbarın ərazisində bir təbiət qoruğu yaratmağın zəruriliyi haqqında ilk nəşrlər ortaya çıxır. Səbəb isə gələcəkdə nə olacağını və həqiqətən nə olduğunu öyrənə bilmək üçün qurulur. Qoruq 1976-cı ildə təşkil edilir. Qlavoxota sistemindəki adi bir qoruq olmuşdur. Vaxtında yaradılması sayəsində qoruğun işçiləri, sonradan su basmış ərazilərdən məlumat toplamağı bacardılar.
Hər hansı bir su anbarı ekosistem üçün kifayət qədər böyük bir yükdür. Əlbəttə ki, bu cür yüklər əvvəlcədən hesablanmalı və buna görə əvvəlcədən bəzi kompensasiya tədbirləri görülməlidir. Üstəlik bunlar tamamilə adekvat olmalıdır. Yalnız bu halda hər hansı bir hidroelektrik stansiyanın ətrafa vurduğu zərər minimal olacaqdır.
Ehtiyat dərhal su elektrik stansiyasının tikintisi zamanı kompensasiya tədbirlərindən biri kimi yaradılmışdır. Qoruq o illərdə əlçatmaz olduğundan ərazisində brakonyer və ağac kəsən yox idi. Təxminən bir milyon hektar ərazidə yerləşirdi, lakin geoloqlar buna qarşı çıxaraq gələcəkdə istifadəsi planlaşdırılan əhəmiyyətli asbest yataqları aşkar etdilər. Bu səbəbdən qoruq indiki 400 min hektar ərazi ilə kifayətlənməli olur. 1978-ci ildən başlayaraq hər cəhətdən — flora və faunadan, geologiyadan, qar örtüyündən, sudan və s. — tədqiqatlar başlayır.
1985-ci ildən qoruğa biosfer statusu verilir, yəni UNESCO-nun beynəlxalq qoruqlar sisteminə daxil edilir. Yeni statusuna görə tədqiqatlar mürəkkəb olmağa başlayır. Əgər azot, pestisidlər və bəzi digər göstəricilər adi bir ehtiyatda qeyd olunmursa, indi xüsusi bir kompleks arxa plan monitorinq stansiyası tikildikdən sonra demək olar ki, bütün ətraf mühit parametrlərini izləməyə başlanılır. Mütəmadi olaraq bitki örtüyünün analizləri aparılmış, Xakasiya və Novosibirsk Hidrometeoroloji Mərkəzinin şöbələrində işlənmiş qar nümunələri götürülmüşdür.
Qoruğun genişləndirilməsi
1994-cü ildə Krasnoyarsk diyarı rəhbərliyinin fərmanı ilə əlavə bir qoruma zonası yaradılır - 102 min hektar. Ehtiyat müdirinin əmri ilə sərəncamla giriş zərurəti olduqda ümumiyyətlə xitam vermə hüququ ilə giriş nəzarəti tətbiq edilir. 2000-ci ilədək bir idarəetmə qərarı və Ətraf Mühitin Mühafizəsi üzrə Dövlət Komitəsinin əmri ilə bir biosfer poliqonu qurulur və daha 591 min hektar üçün bir biosfer poliqon layihəsi hazırlanır.
Yeni Katay (Bakalı)
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
NGC 6289
NGC 6289, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Əjdaha bürcü istiqamətində yerləşir. E-S0 tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Kamran Rəhimov
Kamran Nəbi oğlu Rəhimov — Azərbaycan Respublikasının xalq maarifi naziri, Azərbaycan KP-nın Naxçıvan Vilayət Komitəsinin birinci katibi, əməkdar elm xadimi, tarix elmləri doktoru, professor.
Qızartıotu
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Kamran Rəhimov
Həyatı
Rəhimov Kamran Nəbi oğlu 1928-ci ildə Naxçıvan Muxtar Respublikası Kəngərli rayonunun Qarabağlar kəndində dünyaya göz açıb. Qeyri-adi qabiliyyəti, elmə, biliyə marağı sayəsində Naxçıvan ikiillik Müəllimlər İnstitutunun tarix, dil-ədəbiyyat fakültəsinə qəbul edilib. 1945-ci ildə institutu fərqlənmə diplomu ilə bitirib, Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki BDU) tarix fakültəsinə daxil olub. Ali təhsilini başa vurduqdan sonra universitetin yeni tarix kafedrasında baş müəllim kimi saxlanılıb. 1954-cü ildə Kamran Rəhimov Partiya Tarixi İnstitutunun aspiranturasına qəbul olunub, Azərbaycan KP MK-nın nəzəri-siyasi jurnalı olan "Azərbaycan kommunisti"nə şöbə müdiri vəzifəsinə göndərilib. 1959–1962-ci illərdə baş redaktorun müavini, 1962-ci ildən 1975-ci ilə qədər baş redaktor vəzifəsində çalışıb.
Qızartıotu
Azərbaycanda 4 növü yayılmışdır, lakin dekorativ gülçülükdə bir növü -əyriçiçək qızartıotu (E.lycopsis) istifadə olunur. Bu bitkinin hündürlüyü 30 sm-ə çatır, budaqlı gövdəsi və uzunsov sallaq yarpaqları olan çiçəkləri gövdələrin uclarında sıx hamaşçiçəkləri toplanmışdır. Hazırda güllərin rənginə görə bir-birindən fərqlənən göyrəyin bir çoxu sortu məlumdur. Onlar göy, ağ, çəhrayı rəngdə olur. Bitkinin toxumlarını 20x25 sm sxem üzrə torpağa əkməklə çoxaldırlar. O, günəşli yerdə yaxşı bitir.Bitkinin köklərinin çürüməməsi üçün qum və çınqıldan drenaj düzəltmək lazımdır. Ofis interyerlərinin bəzədilməsində bu bitkilərdən istifadə etmək məqsədyönlüdür.
Kamran Rəhimov
Həyatı
Jurnalda işləyə-işləyə elmi və müəllimlik fəaliyyətini davam etdirib, universitetdə saathesabı mühazirələr oxuyub. 1958-ci ildə namizədlik, 1966-cı ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin böyük elmi şurasında, 1967-ci ildə isə SSRİ Ali Attestasiya Komissiyasının plenumunda doktorluq dissertasiyası müdafiə edib.
Qızartıotu
Növləri
[[SS 2 (*
Kamran Rəhimov
Həyatı
Kamran Rəhimov bir sıra monoqrafiya, dərslik, çoxsaylı elmi-nəzəri və publisistik məqalələrin müəllifidir.
Dəfələrlə Moskvanın, keçmiş müttəfiq respublikaların və bir sıra digər ölkələrin mətbuat orqanlarında aktual nəzəri mövzularda məqalələrlə çıxış edib. Azərbaycan Respublikasında yeganə alimdir ki, Moskvanın "Kommunist" jurnalında iki dəfə nəzəri-elmi məqaləsi dərc olunub.
Kamran Rəhimov Azərbaycan KP Naxçıvan Vilayət Komitəsinin birinci katibi işlədiyi dövrdə (1975–1983) sənaye obyektləri, dəryaçalar, meyvə və üzüm bağları, heyvandarlıq kompleksləri tikilib istifadəyə verilib. Azərbaycan EA-nın Naxçıvan Elmi Mərkəzinin fəaliyyəti canlandırılıb.
Həmin illərdə mədəniyyət sahəsində də nəzərəçarpan işlər görülüb. Naxçıvan, Ordubad şəhərlərində, Şahbuz qəsəbəsində, vilayətin bir çox kəndlərində mədəniyyət sarayları tikilib istifadəyə verilib. Bütün rayonlarda ölkəşünaslıq muzeyləri yaradılıb, tariximizin qədim yadigarlarının ermənilər tərəfindən oğurlanıb aparılmasının qarşısı alınaraq eksponatlar həmin muzeylərdə cəmləşdirilib.
1983-cü ildə professor Kamran Rəhimov Azərbaycan Respublikasının xalq maarifi naziri vəzifəsinə təyin edilib. Xalq maarifi naziri kimi o, bir sıra layihələrin həyata keçirilməsi işinə başlayıb.
Kamran Rəhimov erməni və gürcü məktəblərində Azərbaycan tarixinin, Azərbaycan dilinin, ədəbiyyatının, coğrafiyasının tədris edilməsi məsələsini gündəmə gətirib. SSRİ Nazirlər Sovetinin 1962-ci il tarixli 230 nömrəli qərarına istinad edərək, erməni və gürcü məktəblərində həmin fənlərin tədris edilməsi haqqında göstəriş verilib, bu dərsliklərin erməni və gürcü dillərinə tərcümə edilməsinə başlanılıb. Yuxarı siniflər üçün "Azərbaycan tarixi" erməni dilinə tərcümə edilərək erməni məktəblərinə göndərilib.
1986-cı ildə SSRİ maarif işçiləri nümayəndə heyətinin rəhbəri kimi Kamran Rəhimov Belçikada olarkən ümumi təhsilin vəziyyəti, müəllim kadrların hazırlanması prosesi ilə ətraflı maraqlanıb. Belçika məktəblərinin kompüterləşdirilməsi onun diqqətini xüsusilə cəlb edib. Bununla da ölkədə keçirilən məktəb islahatında tədris ocaqlarının kompüterləşdirilməsi öz əksini tapıb. Kamran Rəhimov bütün rayon məktəblərində kompüter siniflərinin yaradılmasına xüsusi diqqət yetirib. Maarif Nazirliyinin tikinti tresti yanında müvafiq mütəxəssislərdən ibarət qrup yaradılır və həmin qrup lazımi avadanlıqlarla təchiz olunur, müəllimlər üçün kurslar təşkil edilir.
1988-ci ildə respublikanın Maarif, Ali və Orta İxtisas Təhsili nazirlikləri, Texniki Peşə Təhsili Komitəsi vahid bir qurumda birləşdirilərək, Azərbaycan Respublikası Xalq Təhsili Nazirliyi yaradılır. Yeni nazirliyin strukturu müəyyənləşdirilərkən professor Kamran Rəhimov xalq təhsili nazirinin birinci müavini təyin olunur.
Kamran Rəhimov Milli Məclisin üzvü kimi Azərbaycan nümayəndə heyətlərinin tərkibində dəfələrlə xarici ölkələrdə səfərlərdə olub.
Əməkdar elm xadimi, tarix elmləri doktoru, professor Kamran Rəhimov 2007-ci ildə vəfat edib.
Parlamentdə
26 noyabr 1991-ci ildə təşkil edilən Azərbaycan Respublikası Ali Soveti Milli Şurasının tərkibinə daxil edilmişdir.
Keyla çayı
thumb|Keyla çayı, Keyla-Joa şəlaləsi, malikanə və su elektrik stansiyasının dron videosu (iyun 2022) Keyla çayı (Keila jõgi) — Estoniyanın şimal-qərbində axan çay. Yurudan cənubda yerləşən Raplamaa vilayətinin Loosalu bataqlığından başlayır və kiçik kənd yeri Keyla-Yola tərəflərdə Fin körfəzinə tökülür. Çayın uzunluğu 111.8 km, hövzəsinin sahəsi 669.3 km²-dir. Keyla, Fin körfəzinin ən uzun çayıdır. Əsas qolları Atla və Maydladır. Keyla şəlaləsi dənizdən gələn balıqların miqrasiyasına faktiki olaraq maneə olur. left|thumb
Qabil Ağayev
Qabil Qayıbalı oğlu Ağayev — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin baş leytenantı. 1999-cu ildə Azərbaycan-Ermənistan təmas xəttində ermənilərin atəşkəs rejimini pozması nəticəsində şəhid olub.
Həyatı
Qabil Ağayev 9 yanvar 1969-cu ildə Şamaxı rayonunun Həmyəli kəndində anadan olub.
1995-ci ildə hərbi xidmətə yollanan Qabil Ağayev 1999-cu il 31 yanvarda Azərbaycan-Ermənistan təmas xəttinin Tovuz rayonunu istiqamətində ermənilərin atəşkəs rejimini pozması nəticəsində şəhid olub.
Qabil Ağayev doğluduğu Şamaxı rayonunun Həmyəli kəndində dəfn olunub.
Əhməd Biyeşev
Əhməd Biyeşev — dövlət və ictimai xadim, Başqırd milli hərəkatının iştirakçısı və ideoloqu, Başqırd ordusunun təşkilatçılarından biri, Komunist Partiyası Başqırd vilayət komitəsinin siyasi katibi, Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikası Xalq Komissarları Sovetinin sədri (1920-1921).
Bioqrafiyası
Əhməd (Əhmədulla) Biyeşev Almuxametoviç Orenburq quberniyasının Orsk rayonunun 5-ci Userqan volostunun İdelbaevo kəndində (indiki Orenburq vilayətinin Mednogorsk şəhərinin şəhər dairəsi) anadan olmuşdur.
Orenburq şəhərində müəllimlər seminariyasını bitirmişdir. Fevral İnqilabından sonra bir süvari alayının komandiri olaraq (1919-cu ilin fevralına qədər) Başqırd ordusunun sıralarına qatılır və bu orduda Hərbi Sahə Məhkəməsinin üzvü olur. Başqırd ordusunun Sovet hakimiyyəti tərəfinə keçməsindən sonra Başqırd Fövqəladə Komissiyası sədri, daha sonra Başqırd hökumətinin Sosial Təminat və Əmək narkomu olur.
1920-ci ildən Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikası Xalq Komissarları Sovetinin sədri, 1921-ci ildən Kommunist Partiyası Başqırd Vilayət Komitəsinin katibi. Daha sonra həmkarlar ittifaqları və iqtisadi vəzifələrdə çalışır. Əhməd Biyeşev Başqırdıstanın muxtariyyətini, siyasi və iqtisadi maraqlarını və başqırd xalqının mədəniyyətini müdafiə edir. Başqırdların partiya və sovet işinə qaldırılması üçün mübarizə aparır. Bu fəaliyyətinə görə millətçilik və avantürizmdə ittiham edilir.
1926-cı ildə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası İcraiyyə Komitəsi sərəncamında Moskvaya çağrılır. Ümumrusiya Sənaye Əməkdaşlıq Şurasında baş məsləhətçi vəzifəsində çalışır. Moskvada Pokrovskiye Vorota küçəsində, bina 4/15, ev 3-də yaşamışdır.
20 iyun 1937-ci ildə Sovet İttifaqına qarşı başqırd millətçi təşkilatında iştirak ittihamı ilə həbs olunur. 27 sentyabr 1937-ci ildə gülələnir.
Dəfn yeri - Moskva, Donskoe qəbiristanlığı. 1957-ci ildə bəraət alır.
Tom və Cerri (24-cü seriya)
Tapdıq və ya Kimsəsiz süd istəyən uşaq — 18 may 1946-cı ildə çəkilmiş Tom və Cerri cizgi filminin seriyasıdır.
Məzmun
Cerri evində yerləşən yatağında yatırdı, yuxusunda Tom onu ​​tutub başına vururdu. Siçan oyandı və təkrar vurma səsini eşitdi, qorxdu, amma vurma səsinin həqiqətən qapıdan gəldiyini gördü və gedib açdı. Qapının qarşısında bir səbət ortaya çıxdı; Cerri heyrətləndi və gözləri qarışıqlıqla böyüdü. Səbəti çıxardı və içindən balaca siçan çıxdı, həmin siçan aktiv olaraq Cerrinin evinin içində halqalar şəklində döndü və sonra divarın üstündə getdi. Həmçinin, qapının yanında məktub var idi. Cerri məktubu oxumağa başlayır. Məktub yazılmışdır: Sonra Nibbz (Taffi kimi də məlumdur) Cerriyə ac olduğunu dodaqlarını yalayaraq ifadə etdi və qarınını ovuşdurdu. Cerri südü haradan götürməsini düşünürdü. Bu zaman onun ağlına Tomun qabağındakı süd qabı yadına düşdü. Cerri Nibblza səssiz olmasını söylədi və ayaqlarının ucu ilə irəliləməyə başladı, Tom yerdə yatarkən yanında olan süd qabıda süd vardı. Nibblz südü gördü və həmin istiqamətə doğru qaçdı; Cerri dəfələrlə onu tutsa da, Nibblz dayanmaq bilmirdi. Cerri onu özünə tərəf çəkdi.
Cerri Nibblzı beziylə divardakı mismara asdı. Cerri Nibblz burda dayanmasını istədi və gedib mətbəxdən onun qarnını doydurmaq üçün süd gətirdi. Bu vaxt söz dinləməyən Nibblz südə doğru getdi. Nibblz, Tomun burnuna dırmaşdı və süd qabının kənarına atlandı. Bu zaman Tom yuxudan ayılaraq onu gördü. Nibblz gözdən itdi və Tomun bığlarının üzərində göründü, Tom bunun səbəbiylə yuxudan ayıldı. Əvvəl gözlərini açdı və onları gördü, Cerri Nibblzı aldı və ikisi südün içinə girdilər, süd isə Tomun sifətinə fışqırdı. Tom bundan qəzəbləndi və ətrafa baxdı, amma ətrafında birini belə görə bilmədi, beləcə, südünü içməyə başladı. Cerri və Nibblz südün altında gizlənmişdilər. Tom onlardan şübhəsiz bir şəkildə içirdi. Onlar Tomun Nibblzı diliylə udana qədər rahat bir nəfəs aldılar.
Cerri qorxdu, Nibblzı Tomun ağzından qurtardı, Tom bunu görüncə onları qovmağa başladı. Cerri, Nibblzı alıb qaçdı, amma Tom onları tutmağa başlamışdı, beləcə, Nibblz siçan dəliyinə qədər Cerrini daşıdı. Nibblz təhlükədən uzaqda idi. Amma Cerri siçan dəliyinə gələnə qədər başı divara dəydi. Nibbles sürətli davranaraq Tom onu tutana qədər onu sürətlə içəri çəkdi. Bu zaman Tomun başı divara dəydi.
Sonra Cerri çubuqlarının hamısını sıra halında birləşdirərək qamış edib süd qabın içindəki südün üzərinə qoydu. Tom bir gözünü açıb gördü ki, qabda qamışlar vardır və süd qabıdan süd azalmağa başlayır. İndi ac olan Tom digər qamışların hamısını tutub çevirdi və özü içdi. Sonra vəziyyətin daha pis olduğunu gördü, qamışları qopartdı, yalnız bir qamış qalmışdı. Nibblz Tomun ağzındaydı və dərhal Cerri qamışı ağzına alıb üfürərək Nibblzı geriyə çəkir.
Amma Tom yenidən Nibblzın ardınca qaçmağa başlayır. Tom Nibblzı küncə sıxışdıraraq, onu milçək döyən ilə arxasından vurur. Bunu görən Cerri bərk qəzəblənir və Tomu var gücü ilə döyməyə başlayır. Cizgi filminin sonunda Cerrinin Tomun yanında dayanaraq ona əmr verdiyini və pişiyin Nibblza necə süd verdiyini göstərilir.
Kaukasische Post
thumb|275px|Kaukasische Post
Birinci dünya müharibəsinin başlanması səbəbindən qəzetin çapı 1914-cü ildə dayandırılmış, birdə yalnız 1918-ci ildə bərpa edilmişdir. Gürcüstan Demokratik Respublikası və SSRİ-nin hakimiyyəti zamanı qəzetin fəaliyyət göstərməsinə lazımi diqqət və şərait yaradılmamışdır. 1994-cü ilin oktyabr ayında Gürcüstan dövlətinin dəstəyi nəticəsində qəzet uzun fasilədən sonra öz işini bərpa etmişdir. Hal-hazırda aylıq şəkildə nəşr olunan Kaukasische Post qəzeti Qafqaz bölgəsində nəşr olunan yeganə alman dilli qəzetdir.
Həvəskar astronomiya
thumb|Həvəskar astronomlar gecə səmada meteor yağışını izlərkən. Həvəskar astronom — hər kəsin məşğul ola biləcəyi səma müşahidələrinə, araşdırmalara və əldə edilən məlumatlara verilən astronomiya elminin alt sahəsidir.
Astronomiya ilə həvəskar olaraq məşğul olan şəxslərə "həvəskar astronom" deyilir.
Həvəskar astronomlar, yalnız bir durbinlə ya da başqa teleskoplarla səma müşahidəsi edə bilərlər. Həvəskar astronomiyada müşahidə etmək, göy hadisələrini anlamaq və kosmologiya qədər uzanan geniş bir elm sahəsində araşdırma etmək vacibdir. İstifadə edilən müşahidə vasitəsinin növünə görə müşahidə sahəsi artar. Həmçinin həvəskar kosmonavtika proqramları da var. Bunlar; Hallo northern sky, Carte du ciel, "Alpha Centauri" kimi planetaryum proqramları və yalnız hesablarla ya da gələn siqnalları araşdıran radioteleskoblu proqramlarıdır.
Zaqatala-Lahıc fiziki-coğrafi rayonu
Mövqeyi
Bölgənin ən geniş yeri şərq və qərb hissədə olub, 26 km-dir. Onun ən dar yeri mərkəzdə — Daşaqılçay hövzəsində olub, 10 km enə malikdir. Baş Qafqaz silsiləsinin suayrıcısı dar olub şiş, konusvari zirvələrdən ibarətdir. Onu eninə kəsib keçən aşırımlar həmin istiqamətdə uzanan təknəvarı dərələrdən (Tinov— Rosso, Dindidağ, Xnov, Nohurlar və s.) və yaxud da dar, yəhərvari formada olan Qərbi Salavat, Ağbulaq, Şərqi Salavat alçalmalarından keçir. Onların ən hündür olanı 3400 metrə, ən alçaq olanı isə 2600 m-ə qədər mütləq yüksəkliyə malikdir. İndi Baş Qafqaz sıra dağları aşırımlarının bəzilərində gediş-gəliş olmadığından onlar keçilməz hala düşmüşdür. Dağlarda yayda saxlanılan qar talaları, Bazardüzü, Bazaryurd və Tufan dağlarının şimal yamaclarında isə buzlaqlar vardır. Onlar 3600 metrdən yeksəkdə yerləşmişdir. Silsilədən cənuba doğru onlarca dağ qolları (Qubah, Qumbaşı, Saral, Çobanbaba və s.) uzanır. Silsilələr arasından gur dağ çayları axır. Cənub yamacın relyefi 500-600 m mütləq yüksəklikdən başlamış 4466 m-ə (Bazardüzü dağı) qədər uzanır. 18-22 km məsafədə relyefin 4000 metrə qədər kəskin enməsi güclü sellərin, uçqunların, sürüşmələrin, qəcirliklərin yaranmasına səbəb olmuş.
Geoloji quruluşu
Böyük Qafqazın cənub yamacı boyu Tufan antiklinorisi və Zaqatala-Qovdağ sinklinorisi uzanır. Onların hər ikisi çox mürəkkəb tektonik quruluşa malik olmaqla, çoxlu qırışıqlıqlardan ibarətdir. İstər uzununa və istərsə də eninə olan tektonik pozulmalar, eləcə də gərgin tektonik şərait burada yayılmış əsas süxurların - yura və təbaşir yaşlı qumdaşlarının, qumdaşlı-əhəngdaşlarının, gilli şistlərin yüksək dərəcədə metomorfizmə uğramasına və onların sıx çat şəbəkəsi ilə örtülməsinə gətirib çıxarmışdır. Burada inkişaf etmiş bütün tektonik strukturlar çay dərələri vasitəsilə əsasən eninə istiqamətdə kəsilmişdir. Süxurların eroziya və denudasiya proseslərinə intensiv uğraması yamaclarda qalın çöküntülərinin toplanmasına səbəb olur. Bu isə öz növbəsində qravitasiya-denudasiya və eroziya proselərinin əlavə fəallığına zəmin yaradır.
Relyefi və sürşmə prosesləri
Ərazidə suayrıcılar boyu qravitasiya-tektonik mənşəli çatlar uzanır. Bu çatlar suayrıcı boyu aydın görünən yarıq zonası yaradır. Onların görünən dərinliyi bəzən 6-8 m-ə çatır. Çatlar hərəkətdə olduğunda onların dibində yeraltı sular gölməçələr şəklində çox nadır hallarda toplanır. Çatlar boyu istər yeraltı və istərsə də səth suları asanlıqla hopur. Nəticədə dik yamaclarda ağırlaşmış süxurlar üzü aşağı dərələrin dibinə doğru hərəkət edir. Yamacların aşağı hissələrində sıx yarğan şəbəkəsi yaradır. Ümumən silsilənin cənub hissəsində sürşmə prosesləri iki formada gedir: sahəvi və xətti. Sahəvi sürşmələr başlıca olaraq Mazımçayla Göyçay hövzəsi arasında, sahəvi və xətti (işğın) sürşmələr isə Göyçay-Girdimançay hövzələrində intensiv gedir. . Böyük Qafqazın cənub yamacının şərq hissəsində sürşmələr çox güclü fəaliyyət göstərir. Burada Müdrü, Ximran və başqa sürşmələr vaxtaşırı baş verir. Girdimançayın sağ sahilində, Lahıc kəndi ilə üzbəüz yamacda ilk dəfə 1963-cü ildə iri sürüşmə yaranmış və o, həmin ilin may-iyun aylarında vaxtaşırı fəal sürüşmüşdü. Girdimançay dərəsinin sağ sahil yamacda olan və öz fəaliyyətini uzaq keçmişdə dayandırmış, "Ağ sürşmə (işğın)" yenidən 1973-cü il mart ayının 5-də fəaliyyətə başlamışdır.
Ümumiyyətlə, sürüşmələr yamacları dağıtmaq, onları vaxtaşırı hərəkətə gətirməklə, torpaq qatını və bitki örtüyünü sürüşmüş süxurlara qatmaqla həmin ərazilərdə istər əkinçiliyin, bağçılığın və istərsə də maldarlığın inkişafına ciddi ziyan verir. Yolları dağıdır, çay dərələrini dolduraraq göllər yaradır.
İqlimi
thumb|right|[[İlisu şəlaləsi|Ramramay şəlaləsi qışda. İlisu]] Zaqatala-Lahıc təbii rayonunun cənub hissəsinin alçaq dağlıq qurşağında yağıntıları təxminən bərabər paylanmış mülayim isti iqlim, cənubda qışı quraq keçən müıayim isti iqlimlə, orta dağlıqda isə qışı rütubətli keçən soyuq iqlimlə sərhəddir. İqlim tip və yarımtiplərinin müxtəlifliyi burada müşahidə edilən ayrı-ayrı iqlimin ünsürlərinin fərqli olması və onların yüksəklik istiqamətində dəyişməsi ilə əlaqədardır. Böyük Qafqazın cənub yamacında ildə günəşli saatların miqdarı 1900-2200-ə, ümumi günəş radiasiyasının illik miqdarı isə 125-145 kkal/sm²-ə bərabərdir. İl ərzində buxarlanmaya sərf olunan istilik - 15-30 kkal/sm²-ə bərabərdir.
İl ərzində yağıntı yüksək dağlıqda 1600-1800 mm-ə çatır. Bu, əsasən orta dağlığın yüksək hissəsinə müvafiq gəlir. Seləmələgətirici ocaqlar da başlıca olaraq yağıntı çox düşən ərazidədir. Orta illik yağıntı alçaq dağlıqda 900 mm-ə qədər azalır. Orta illik yağıntının azlığı alçaq dağlıq qurşaqda, xüsusilə Muxaxçayla Filfiliçay arasında aridsevər meşə kolluğunun və eləcə də quru çöl bitkilərinin yaranmasına səbəb olur. İlin istər soyuq və istərsə də isti yarısında yağıntının miqdarı demək olar ki, bərabər paylanmışdır. Bu, yayda da çayların sulu olmasına səbəb olur. Zaqatala-Lahıc ərazisində göy gurultusu, şimşək çaxması, ildırım düşməsi çox tez-tez olur. Təsadüfü deyildir ki, cənub yamacı Azərbaycanın başqa yerlərinə nisbətən ən çox tufanlı keçən sahədir.
Əgər dağ ətəklərində ildə 40 gün qar örtüyü qalırsa, yüksək dağlıqda 160 gündən çox qalır. Yüksək dağlıqda qar örtüyünün 5-6 ay qalması, torpağın tədricən su ilə doydurulması, çayların sululuğu ilə nəticələnir. Böyük Qafqazın cənub yamacında olan illik nisbi nəmlik həddindən artıq olub, öz kəmiyyət göstəricilərinə görə Astara rayonu ərazisinin nəmliyinə bərabərdir (150 %-dən çox). Burada şimal-şərq və şimal küləkləri üstünlük təşkil edir.
Daxili suları
Böyük Qafqazın cənub yamacı çayları gur sulu olub iti axır. Onların dərələri yüksək dağlıqda dar və dərin olub, alçaq dağlığa doğru genişlınir. Bu çayların böyük əksəriyyəti sellidir. Bu ərazi çayları nəninki Qafqazda və eləcə də MDB miqyasında ən selli çaylar sırasındadır. Katex, Mazım və Balakən çaylarının hövzələrinin çox hissəsi Zaqatala dövlət təbiət qoruğunda yerləşdiyi üçün orada meşələr və subalp, alp çəmənləri yaxşı mühafizə olunur. Buna görə də bu ərazidə eroziya prosesi zəif gedir, sel hadisələri az olur. Bu çayların su rejimi normal olur, suları isə həmişə şəffaf axır.
Pəkəcik (Xoy)
Pəkəcik - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Xoy şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Zaqatala-Lahıc fiziki-coğrafi rayonu
Torpaq və bitki örtüyü
Böyük Qafqazın dağətəklərində və orta dağlıqda fıstıq meşəsi (əsasən şərq fıstığı) üstünlük təşkil edir. Fıstıq meşələri əsasən orta dağlığın yüksək yamaclarında, xüsusilə 1400-1800 metr mütləq yüksəklikdə əsas yer tutur. Kürmükçay hövzəsi ilə Filfiliçay hövzəsi arasında şərq fıstığı geniş talalar şəklində (əsasən quzey yamaclarda) yayılmışdır. Güney yamacları isə iri gövdəli və seyrək palıd meşəlikləri tutur. Cənub yamac meşələrinin strukturunda vələs, cökə və başqa ağac növləri üstünlük təşkil edir. Qırılmış dağ meşələrinin yerini ardıc (orta dağlıqda), qaratikan (alçaq dağlıqda) kolları və müxtəlif otlar tutur. Zaqatala-Lahıc ərazisində meşə örtüyü geniş sahə əhatə etdiyindən burada meşə təsərrüfatı və meşə emalı sənayesi üstün yer tutur.
Turizm
Böyük Qafqazın cənub yamacının coşqun çayları, sıx meşəsi, əlvan çəmənlikləri, gur şəlalələri, qayalı yamacları turistləri özünə cəlb edir. Burada olan kükürdlü termal və soyuq mineral bulaqlar (İlisu, Xalxal və s.) böyük müalicə əhəmiyyətinə malikdir. Onların ətrafında və digər ərazilərdə müalicə və istirahət mərkəzləri yaradılmış.
Cəlil Kiyekbayev
Cəlil Kiyekbayev — başqırd əsilli SSRİ alimi, türkoloq, Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikasında elm və ali təhsil təşkilatçısı, professor, yazıçı. SSRİ Yazıçılar İttifaqının üzvü olan Kiyekbayev başqırd dilçiliyinin, Ural-Altay dilində təhsil verən və Başqırd məktəbinin yaradıcısıdır.
Həyatı
Cəlil Kiyekbayev 25 oktyabr 1911-ci ildə Başqırdıstanın Qafuri rayonunun Karan-Elga kəndində kəndli ailəsində doğulmuşdur. İlk təhsilini Makarovo kəndindəki məktəbdə başa vurdu. Daha sonra Moskva Dövlət Pedaqoji Xarici Dillər İnstitutunun Alman filologiyası fakültəəsini bitirdi. Müəllim kimi fəaliyyət göstərib, müxtəlif orta məktəblərdə və ali məktəblərdə xarici dillərdən dərs demişdir. 1943-1944 illəri arasında Başqırd Nəşriyyat Evində baş redaktor vəzifəsində işləmişdir.
1948-ci ildə "Başqırd ədəbiyyatı dili" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə etdi və Başqırdıstan Dövlət Pedaqoji İnstitutunda işə başladı. Bu dövrdə SSRİ Elmlər Akademiyasının həmkarı, türkoloq Nikolay Dmitrievin Kiyekbayevin elmi görüşlərinin formalaşmasında rolu olmuşdur. 1951–1968-ci illərdə Başqırd dilçilik kafedrasında, daha sonra Pedaqoji İnstitutda və Başqırdıstan Dövlət Universitetində müxtəlif vəzifələrdə çalışmışdır. 1957-ci ildən 1961-ci ilə qədər Başqırd Dövlət Akademik İşlər Akademiyasının prorektoru vəzifəsini icra etdi. 1960-cı ildə doktorluq dissertasiyasını müdafiə etdi və 1961-ci ildə professor adını aldı.
1966-cı ildə "Müasir başqırd ədəbi dilinin lüğəti və frazeologiyası" fundamental əsərini nəşr etdirmişdir. Monoqrafiyada rus, ərəb, fars və digər dillərdən leksik mənimsəmə məsələlərinə də xüsusi diqqət yetirilmişdir. Elə həmin il tələbələri üçün qrammatika mövzusunda başqa bir kitab nəşr etdi. Bu kitab Başqırdıstan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsi və yaradılan pedaqoji institutların tələbələri üçün ilk dərslik olmuşdur.
1967-ci ildə Moskvada Türk Dilçiliyinə həsr olunmuş simpoziumda Cəlil Kiyekbayev alimləri türk və Ural-Altay dilləri arasındakı əlaqəni sübut edən əsərinin əsas məzmunu ilə tanış etdiyi məruzə ilə çıxış etdi. Qızğın müzakirələrdən sonra elm adamları onun nəticələri ilə razılaşdılar.
Cəlil Kiyekbayev müxtəlif ictimai işlərə başçılıq etmişdir. Asiya və Afrika Xalqlarının Həmrəylik Təşkilatının Sovet üzvü idi.
Ailəsi
Cəlil Kiyekbayevin üç oğlu İsgəndər, İlyas və Murad və Zuqra adlı bir qızı var. Ən kiçik oğlu sosioloq, beşinci çağırış Dövlət Dumasının üzvü Murad Kiyekbayevdir. Murad Kiyekbayev Başqırdıstanda tanınmış ictimai alimdir. Qızı Zuqra Kiyekbayeva isə pedaqoji elmlər namizədi, M. Akmulla adına Başqırdıstan Dövlət Pedaqoji Universitetinin pedaqogika kafedrasının dosentidir. Cəlil Kiyekbayev 19 mart 1968-ci ildə Ufada vəfat etmişdir.
Eliya Zoqu
Eliya Zoqu — Alban aktrisası, müğənnisi və 8 oktyabr 2016-cı ildə evləndiyi Albaniyanın Vəliəhdi II Lekanın həyat yoldaşı. O vaxtdan ona "Albanların Əlahəzrət Vəliəhd Şahzadəsi Eliya" kimi tanınır.
İlk illəri və təhsili
Elia Zəkəriyə 8 fevral 1983-cü ildə Tiranada (Albaniya) Gerqa Zəkəriyə və Yulkanın Muyo ailəsində anadan olmuşdur. Onun atası Permet şəhərindən, anasının ailəsi isə Podqoritsadan (Monteneqro) idi. Daha sonra onlar Albaniyanın şimalındakı Şkoder şəhərinə köçürlər. Eliyanın Amos Muyi Zəkəriyyə adlı kiçik bir qardaşı vardır. Anası məşhur aktrisa, qardaşı isə aktyor və rejissordur.
2002-ci ildə Eliya Tirandakı İordaniya Misia Milli İncəsənət Məktəbini rəssamlıq və ssenarist ixtisasi üzrə bitirib. Sonra o, Parisə köçür, burada universitetdə təhsil alır və Şahzadə Leka ilə tanış olur. 2005-ci ildə Bordo Milli Konservatoriyasını bədii dramaturgiya ixtisası üzrə bitirib. Eliya daha sonra Parisdə özəl Fransız dram məktəbi olan Cours Florentdə oxuyur və sonra 2010-cu ildə Paris VIII Universitetində səhnə təhsilini davam etdirir.
Eliya fransız, ingilis və italyan dillərini mükəmməl bilir.
O, 22 oktyabr 2020-ci ildə Tirandakı Kraliça Geraldine adına doğum xəstəxanasında,onun ölümünün 18-ci ildönümündə bir qızı uşağı dünyaya gətirir. Yeni doğulan uşağa da onun adı verilib.
Şəxsi həyatı
Parisdə Elyia Şahzadə Leka ilə tanış olur və 2010-cu ilin mayında onlar nişanlanır. O vaxtdan bəri o, şahzadəni bütün rəsmi səfərlərində və digər kral ailələrinin üzvləri ilə görüşlərində müşayiət edir. O, həmçinin alban ailələrinə və ehtiyacı olan uşaqlara kömək etmək üçün kral evinin təsis etdiyi qeyri-kommersiya təşkilatı olan Queen Heraldine Fonduna sədrlik edir.
27 mart 2016-cı ildə Alban kral ailəsinin üzvü Şahzadə Skender Zoqu (d. 1933) Leka və Eliyanın 2016-cı il oktyabrın 8-də Tirandakı Kral Sarayında evləndiklərini açıqlanır. Mərasim yarı rəsmi statusa malik idi və burada Avropanın digər zadəgan və kral ailələrinin 300-dən çox üzvü iştirak edirdi. Ər-arvadın vətəndaş nikahını Tirana şəhərinin meri Eryon Veliay bağlayır.