cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Oruc
8. Qusmaq
Əgər oruc tutan səhvən bir şeyi udsa və mədəsinə çatmamışdan əvvəl oruc olduğunu yadına salsa, onu mədəsinə daxil edəcəyi təqdirdə artıq yeyilmək adlanmayacaq qədər aşağı enmişsə, onu bayıra çıxarması lazım deyil və orucu da səhihdir.
Əgər gəyirməklə bir şeyin boğazından çıxacağına yəqin etsə, bu, qusmaq adlanacaq tərzdədirsə, gərək qəsdən gəyirməsin, amma əgər yəqini olmasa, eybi yoxdur.
Əgər oruc tutan bir şəxs, gəyirdiyi zaman boğazına və ya ağzına bir şey gələrsə, onu çölə tökməlidir. Əgər ixtiyarsız udarsa, orucu səhihdir.
Orucu batil edən şeylərin hökmləri
Əgər insan qəsdən və ixtiyari olaraq orucu batil edən bir iş görərsə, orucu batildir. Əgər qəsdən olmasa, eybi yoxdur. Amma cünub olan şəxs, əgər 1602-ci məsələdə deyildiyi kimi, yatıb sübh azanına qədər qüsl etməsə, orucu batil olar. Amma əgər insan, orucu batil edən şeylərdən bəzisinin orucu batil etdiyini bilməzsə, bu bilməməzlikdə səhlənkarlıq etməzsə, və bu barədə bir şübhəsi də olmasa ya da, şəri bir dəlilə istinadı olsa və o işi görərsə, yemək, içmək və cimadan başqa şeylərdə orucu batil olmaz.
Əgər oruc tutan səhvən orucu batil edən işlərdən birini yerinə yetirsə və belə xəyal etsə ki, orucu batil olubdur və qəsdən ikinci dəfə o işlərdən görsə, keçən məsələdəki hökm ona da aid olar.
Oruc tutan, kiminsə bir şeyi onun boğazına tökəcəyini, ya özünün orucunu batil edəcəyinə məcbur olunacağını bildiyi yerə gərək getməsin. Əgər getsə və çarəsizlik üzündən orucu batil edən işlərdən görsə, onun orucu batil olar. Əgər boğazına zorla bir şey tökərlərsə, lazım ehtiyata əsasən, eyni hökmü daşıyır.
Oruc tutana məkruh olan şeylər
Bir neçə şey oruc tutan üçün məkruhdur. Bunlar aşağıdakılardır:
1. Dadı və ya qoxusu boğaza yetişdiyi təqdirdə gözə dərman tökmək və gözə sürmə çəkmək.
2. Qan almaq və hamama getmək kimi zəifliyə səbəb olan hər bir iş.
3. Buruna dərman tökmək–əgər boğazına çatmasını bilməsə; və əgər boğaza çatacağını bilsə, caiz deyildir.
6. Fitil işlətmək.
8. Diş çəkdirmək və ağızdan qan gəlməyə səbəb olan hər hansı bir işi görmək.
9. Yaş çöplə dişləri təmizləmək.
10. Lüzumsuz olaraq ağıza su, ya bu kimi axan şey almaq.
Qəza və kəffarə vacib olan hallar
Əgər bir şəxs Ramazan ayı orucunu yemək, içmək, cima, istimna və ya ([[sübh azanı]]na qədər) cünub qalması ilə batil edərsə (pozarsa), bunu öz ixtiyarı və iradəsi ilə qəsdən edib, məcburiyyət və çarəsizlik üzündən olmasa, qəza etməyə əlavə olaraq kəffarə də ona vacib olur. Amma bu söylənənlərdən qeyrisi ilə pozarsa, qəza etməyə əlavə olaraq kəffarə də verməsi ehtiyat-müstəhəbdir.
Əgər bir şəxs, bu söylənənlərdən birini, onun orucu pozmadığına qəti olaraq etiqadı olduğu halda edərsə, ona kəffarə də vacib olmaz. Həmçinin, həddi-büluğun əvvəllərində olan uşaqlar kimi, orucun onlara vacib olduğunu bilməyənlərin də hökmü eynidir.
Orucun kəffarəsi
Ramazan ayında orucu yediyinə görə kəffarəsi boynuna vacib olan şəxs, ya bir qul azad etməli və ya sonrakı məsələdə söylənəcək göstərişə əsasən, iki ay oruc tutmalı, yaxud altmış fəqiri doyuzdurmalı, ya da hər birisinə bir müdd (təqribən dörddə üç kiloqram) təam yəni buğda, arpa, çörək və bu kimi şey verməlidir. Əgər bunlar onun üçün mümkün olmasa, mümkün olduğu qədər sədəqə verməli, bu da mümkün olmasa, istiğfar etməlidir. Amma vacib-ehtiyata əsasən hər vaxt imkanı olsa, kəffarəni ödəməlidir.
İki ay Ramazan ayının kəffarəsini tutmaq istəyən bir şəxs, ardıcıl tutmalı olduğu otuz bir günün ərzində Qurban bayramı kimi, oruc tutulması haram olan bir günün olacağı zamanda kəffarə orucunu tutmağa başlamamalıdır.
Əgər ardıcıl olaraq oruc tutmalı olduğu günlər arasında heyz, nifas və ya məcburi səfərə çıxmaq kimi, qeyri-ixtiyari bir üzrlə qarşılaşarsa, o üzrün aradan qalxmasından sonra orucları yenidən tutması vacib deyildir. Üzrün aradan qalxmasından sonra orucların qalanını yerinə yetirər.
Əgər orucunu haram şeylə batil etmişsə, istər o şey şərab və zina kimi əslində (zatən) haram olsun, istərsə də insana külli zərər yetirən halal xörəyi yemək və ya öz əyalı ilə heyz halında yaxınlıq etmək kimi müəyyən bir səbəb üzündən haram olsun, bir kəffarə kifayətdir, amma müstəhəb ehtiyat odur ki, cəm kəffarəsi versin, yəni bir qul azad etsin, iki ay oruc tutsun və altmış fəqiri doydursun, yaxud onların hər birinə bir müdd miqdarında buğda, arpa, çörək və bu kimi şeylər versin. Əgər hər üçü ona mümkün olmasa, onların hər hansı biri mümkündürsə, onu da yerinə yetirsin.
Əgər oruc tutan, Allaha və Peyğəmbər (səlləllahu ələyhi və alihi və səlləm)-ə qəsdən yalan nisbət versə kəffarəsi yoxdur, amma müstəhəb ehtiyat odur ki, kəffarə versin.
Əgər oruc tutan Ramazan ayının bir günündə bir neçə dəfə yeyib içə və ya cima, yaxud istimna etsə, onların hamısı üçün bir kəffarə vacibdir.
Əgər oruc tutan cima və istimnadan başqa, orucu batil edən işlərdən birini görsə, sonra isə öz halalı ilə yaxınlıq etsə, hər ikisi üçün bir kəffarə kifayətdir.
Əgər oruc tutan, orucu batil edən halal işlərdən birini görsə, məsələn su içə və sonra orucu batil edən haram bir işi görsə, məsələn, haram yemək yesə, (hər ikisi üçün) bir kəffarə kifayətdir.
Əgər oruc tutan şəxs, gəyirmək vasitəsilə ağzına gələn bir şeyi qəsdən udarsa, ehtiyat vacibə görə orucu batil olur. Onun qəzasını tutacağı kimi, kəffarə də ona vacib olur. Əgər o şey yeyilməsi haram olan bir şeydirsə, məsələn, gəyirdiyi zaman ağzına qan və ya yemək halından çıxmış bir yemək maddəsi gələrsə və o, onu udarsa, yaxşı olar ki, cəm kəffarəsi versin.
Əgər oruc tutan, sözünə əmin olmadığı bir şəxsin "iftar oldu" deməsi ilə orucunu yeyərsə, sonra da iftar olmadığını bilərsə və ya iftar olub-olmadığında şəkk edərsə, qəza və kəffarə ona vacib olur. Əgər onun sözünün höccət olmasına etiqadı varmışsa yalnız qəza etməsi lazımdır.
Qəsdən orucunu batil edən şəxs, əgər zöhrdən sonra səfərə çıxsa, yaxud kəffarədən boyun qaçırmaq üçün zöhrdən əvvəl səfərə çıxsa, onun boynundan kəffarə götürülmür, hətta əgər günortadan əvvəl bir müsafirət onun qarşısına çıxsa, ona kəffarə yenə də vacibdir.
Əgər Ramazan ayının birinci günü olduğunu yəqin edib, qəsdən orucunu batil etsə, sonra Şəbanın son günü olması məlum olsa, ona kəffarə vacib deyildir.
Əgər insan, Ramazanın son günü, yoxsa Şəvval ayının əvvəl günü olduğunda şəkk etdiyi bir gündə, qəsdən orucunu pozarsa, belə ki, sonradan Şəvvalın əvvəl günü olduğu məlum olarsa, ona kəffarə vacib olmaz.
Əgər bir qadın oruc tutan ərini özü ilə cimaya məcbur etsə, vacib deyildir ki, ərinin orucunun kəffarəsini versin.
Əgər oruc tutan Ramazan ayında öz arvadını cimaya məcbur etsə və cimanın arasında arvadı razı olsa, hər birinə bir kəffarə vacib olur. Müstəhəb ehtiyat odur ki, kişi iki kəffarə versin.
Əgər oruc tutan, Mübarək Ramazan ayında oruc tutmuş və yatmış arvadı ilə cima etsə, bir kəffarə ona vacibdir və arvadın orucu səhihdir, kəffarə də ona vacib deyildir.
Əgər kişi öz arvadını, yaxud arvad öz kişisini cimadan başqa orucu batil edən işlərdən birini görməyə məcbur etsə, onların heç birinə kəffarə vacib deyildir.
Səfər, yaxud xəstəlik səbəbi ilə oruc tutmayan şəxs, öz oruc tutmuş arvadını cimaya vadar edə bilməz. Amma onu məcbur etsə, kişiyə kəffarə vacib deyil.
İnsan gərək kəffarəni yerinə yetirməkdə səhlənkarlıq etməsin, amma lazım deyildir ki, dərhal onu yerinə yetirsin.
Əgər insana kəffarə vacib olsa və bir neçə il onu yerinə yetirməsə, ona bir şey əlavə edilməz.
Bir günün kəffarəsi üçün altmış fəqirə təam verməli olan bir şəxs, əgər altmış fəqirin hamısını tapmağa imkanı olarsa, onların sayını azaldıb həmin qədər kəffarəni onlara verə bilməz, məsələn, otuz fəqirin hər birinə iki müdd təam verərək buna kifayət edə bilməz. Lakin, fəqirin hər bir əhli-əyalı üçün, səğir (kiçik) olsalar da, bir müdd təam o fəqirə verə bilər. Fəqir şəxs də ailənin vəkaləti və ya onlara (səğir olsa) vilayət (qəyyumluq) haqqına əsasən, qəbul edə bilər. Əgər altmış nəfər fəqir tapa bilməsə, məsələn, əgər təkcə otuz nəfər fəqir tapsa, hər birinə iki müdd təam verə bilər. Amma ehtiyat vacibə görə hər vaxt imkanı olsa, digər otuz fəqir də hər birinə bir müdd təam versin.
Orucun ancaq qəzasi vacib olan yerlər
Bir neçə yerdə (əvvəldə işarə edilən yerlərdən başqa) ancaq orucun qəzası insana vacibdir və kəffarə vacib deyildir:
1. Ramazan ayı gecəsində cünub olan şəxsə, 1602-ci məsələdə deyildiyi kimi, sübh azanına qədər ikinci yuxudan durmasa.
2. Orucu batil edən bir iş görməsin, amma oruc niyyəti də etməsin, ya riya etsin, ya oruc olmamasını qəsd etsin və həmçinin əgər orucu batil edən işlərdən bir işi görməsini qəsd etsə, 1551-ci məsələdə deyilənlərə əsasən;
3. Ramazan ayında cənabət qüslünü unudub cənabət halında bir gün, ya bir neçə gün oruc tutarsa.
4. Ramazan ayında sübh olub-olmadığını araşdırmadan orucu pozan bir işi etdikdən sonra sübh olduğu məlum olarsa;
5. "Sübh olmayıb" deyən bir şəxsin sözünə əsasən, orucu batil edən işlərdən birini etdikdən sonra, sübh olduğu məlum olarsa;
6. Ona "sübh oldu" deyən şəxsin sözünə əmin olmayıb və ya zarafat etdiyini xəyal etdiyi halda, özü də araşdırmadan orucu batil edən bir işi etdikdən sonra sübh olduğu məlum olarsa;
7. Sözü onun üçün şərən höccət olan, yaxud səhvən onun verdiyi xəbərin höccət olmasına inanan bir şəxsin sözünə əsasən iftar edərsə və sonra iftar vaxtı olmadığı məlum olarsa;
8. İftar vaxtı olduğunu yəqin edərək və əmin olaraq iftar edərsə, sonra da hələ iftar vaxtı olmadığı məlum olarsa; amma əgər buludlu və bu kimi bir havada axşam olduğunu zənn edib iftar edərsə, sonradan axşam olmadığını anlayarsa, o orucu qəza etməsinin vacib olması ehtiyata əsasəndir.
9. Susuzluq cəhətindən məzməzə edərsə, yəni, ağzında suyu dolandırarsa və bu əsnada ixtiyarsız olaraq udarsa, amma əgər oruc olduğunu unudaraq suyu udarsa və ya susuzluqdan qeyri bir şey üçün məzməzə edərsə, məsələn; dəstəmaz kimi məzməzə etməyin müstəhəb olduğu bir yerdə məzməzə edərsə və ixtiyarsız olaraq suyu udarsa, qəzası yoxdur.
Əgər sudan başqa bir şey ağzına alsa və ixtiyarsız udsa, yaxud suyu burnuna çəksə və ixtiyarsız udsa, qəza ona vacib deyildir.
Çox məzməzə etmək, oruc olan şəxs üçün məkruhdur. Əgər məzməzə etdikdən sonra ağzının suyunu udmaq istəyərsə, ağzının suyunu üç dəfə çölə tökməsi daha yaxşıdır.
Əgər insan məzməzə etdiyi zaman ixtiyarsız olaraq, yaxud unutduğuna görə boğazına su gedəcəyini bilsə, məzməzə etməməlidir, amma əgər bu halda məzməzə etsə, su boğazına getməsə, ehtiyat vacibə görə onun qəzası lazımdır.
Əgər Ramazan ayında, araşdırdıqdan sonra sübhün olması onun üçün məlum olmasa və orucu batil edən bir iş görsə, sonra sübh olması məlum olsa, qəza lazım deyildir.
İnsan axşam olub-olmadığında şəkk edərsə, iftar edə bilməz. Amma əgər sübh olub-olmadığında şəkk edərsə, araşdırma aparmadan qabaq da orucu batil edən bir iş görə bilər.
Qəza orucunun hökmləri
Dəli olan şəxs ağıllanarsa, dəlilik zamanında tutmadığı orucları qəza etməsi vacib deyildir.
Əgər kafir, müsəlman olsa vacib deyildir ki, kafir olduğu vaxtın orucunun qəzasını tutsun. Amma əgər bir müsəlman kafir olsa və ikinci dəfə dönüb müsəlman olsa, gərək kafir olduğu günlərin orucunun qəzasını tutsun.
Sərxoşluq səbəbindən tutulmayan oruc, qəza edilməlidir. (Hətta məstedici olan şey müalicə üçün qəbul olunsa belə.)
Üzrlü olduğu üçün bir neçə gün oruc tuta bilməyən şəxs, sonradan üzrünün nə zaman aradan qalxdığında şəkk edərsə, ehtimal verdiyi çox miqdarın qəzasını etməsi vacib deyildir. Məsələn; Ramazandan qabaq səfərə çıxıb, Ramazanın beşinci günü, yoxsa altıncı günü səfərdən qayıtdığını bilməzsə və ya məsələn; Ramazanın sonunda səfərə çıxıb, Ramazandan sonra müsafirətdən qayıdarsa, amma Ramazanın iyirmi beşində, yoxsa iyirmi altısında səfərə çıxdığını bilməzsə, hərçənd çox miqdarı, yəni altı günü qəza etmək ehtiyat-müstəhəb olsa belə, hər iki təqdirdə, ən azı, yəni beş günü qəza edə bilər.
Əgər bir neçə Ramazan ayından qəza orucu qalsa, şəxs hansının qəzasını əvvəl tutsa, maneçiliyi yoxdur. Amma əgər sonuncu Ramazanın qəzasının vaxtı dar olsa, məsələn; sonuncu Ramazan ayından beş gün qəzası qalmış olsa və beş gün də Ramazan ayına qalarsa, daha yaxşısı odur ki, əvvəl sonuncu Ramazanın qəzasını tutsun.
Boynunda bir neçə Ramazan ayı orucunun qəzası vacib olan bir şəxs, tutduğu orucun hansı Ramazanın qəzası olduğunu müəyyən etməzsə, son ilin Ramazanın qəzası olaraq hesab olunmaz ki, nəticədə təxir kəffarəsi ondan götürülsün.
Ramazan ayı orucunun qəzasını tutan şəxs zöhrdən qabaq orucunu batil edə bilər, amma əgər orucunun qəzasının vaxtı dar olsa, daha yaxşı odur ki, batil etməsin.
Daha yaxşı olar ki, meyyitin qəza orucunu tutmuş olan şəxs zöhrdən sonra orucunu batil etməsin.
Əgər şəxs xəstəlik, heyz, yaxud nifas səbəbindən Ramazan ayının orucunu tutmasa və tutmadığı orucları qəza edə biləcək bir zaman keçməmişdən əvvəl ölərsə, o orucların qəzası yoxdur.
Əgər şəxs, bir xəstəlik üzündən Ramazan orucunu tutmasa və onun xəstəliyi gələn ilin Ramazanına qədər uzansa, tutmadığı orucların qəzası ona vacib deyil və gərək hər gününə bir müdd təam, yəni buğda, arpa, çörək və bu kimi şeylər fəqirə versin. Amma başqa bir üzrə görə, məsələn; səfərə çıxdığı üçün oruc tutmasa və onun üzrü gələn orucluğa kimi qalsa, tutmadığı orucları qəza etməlidir və vacib ehtiyat odur ki, hər bir gün üçün də fəqirə bir müdd təam versin.
Xəstəlik səbəbindən Ramazan orucunu tutmayan bir şəxsin xəstəliyi, Ramazandan sonra sağalsa, amma sonra başqa bir üzrün çıxması nəticəsində sonrakı Ramazana qədər qəzasını tuta bilməzsə, tutmadığı orucları qəza etməlidir və ehtiyat vacibə əsasən hər gün üçün bir müdd təam da fəqirə verməlidir. Həmçinin əgər Ramazan ayında xəstəlikdən qeyri bir üzrü olsa və Ramazandan sonra o üzr aradan qalxarsa, xəstəlik səbəbindən bu orucların qəzasını gələcək Ramazana qədər tuta bilməzsə, hökm eynidir.
Əgər orucun qəzasında səhlənkarlıq etsə və vaxt dar olsa və vaxt darlığında bir üzr peyda olsa, gərək qəzasını tutsun və ehtiyat vacibə əsasən, hər bir gün üçün fəqirə bir müdd təam versin. Üzrü aradan gedəndən sonra oruclarını qəza etməyi qərara alan, amma qəza etməzdən qabaq vaxt darlığında üzr peyda olanın da hökmü bu cürdür.
Əgər insanın xəstəliyi bir neçə il davam etsə, sağaldıqdan sonra axırıncı Ramazanın qəzasını tutmalı və əvvəlki illərin hər bir günü üçün fəqirə bir müdd təam verməlidir.
Hər gün üçün fəqirə bir müdd təam verməli olan şəxs, bir neçə günün kəffarəsini bir fəqirə verə bilər.
Ramazan orucunu bir neçə il təxirə salsa, gərək qəza etsin. Əvvəlki illərin təxirinə görə, hər bir gün üçün fəqirə bir müdd təam verməlidir. Amma sonrakı neçə illərin təxiri üçün ona heç bir şey vacib deyil.
Əgər Ramazan orucunu qəsdən tutmasa, gərək onun qəzasını yerinə yetirsin və hər bir günü üçün iki ay oruc tutsun ya altmış fəqirə təam versin, yaxud bir qul azad etsin. Belə ki, gələn Ramazana kimi o orucun qəzasını yerinə yetirməsə, lazım ehtiyata əsasən, hər gün üçün bir müdd təam da kəffarə olaraq fəqirə verməlidir.
Əgər Ramazan orucunu qəsdən tutmasa və gündə neçə dəfə cima, ya istimna etsə, kəffarə təkrar olunmayacaq. Həmçinin əgər orucu batil edən digər işlərdən bir neçə dəfə görsə, məsələn; bir neçə dəfə xörək yesə, bir kəffarə kifayətdir.
Ata vəfat edəndən sonra ən böyük oğul, gərək lazım ehtiyata əsasən onun qəza orucunu, namaz hökmündə deyilən qayda ilə əmələ gətirsin və əgər vərəsələr razı olsa, hətta meyyitin malından belə hər gün üçün bir müdd təam fəqirə versin.
Əgər ata Ramazan orucundan başqa digər vacib orucu tutmasa, yaxud əcir olub tutmasa, onun qəzası böyük oğula lazım (vacib) deyildir.
Müsafirin orucunun hökmləri
Səfərdə dörd rükətli namazları iki rükət qılmalı olan müsafir gərək oruc tutmasın. Namazını tamam qılan müsafir, peşəsi səfər olan və ya səfəri günah səfəri olan şəxs kimi gərək səfərdə oruc tutsun.
Ramazan ayında səfərə çıxmağın eybi yoxdur, amma bu, orucdan boyun qaçırtmaq üçün olsa, məkruhdur və həmçinin Ramazan ayında mütləq səfər həmin hökümdədir. Həcc, ümrə və digər zəruriyyət səbəbindən olan səfərlər istisnadır.
Müsafir hacət istəməkdən ötrü Mədineyi-təyyibədə üç gün müstəhəb oruc tuta bilər, əhvət budur ki, o üç gün çərşənbə (III – gün), cümə axşamı (IV – gün) və cümə (V – gün) günü olsun.
Müsafirin orucunun batil olmasını bilməyən şəxs, əgər səfərdə oruc tutsa və gün ərzində məsələni başa düşsə, orucu batil olar və əgər axşama kimi başa düşməsə, orucu səhihdir.
Əgər müsafir, müsafir olduğunu unutsa, ya müsafir orucunun batil olmasını unutsa və səfərdə oruc tutsa, orucu ehtiyata əsasən batildir.
Əgər oruc tutan zöhrdən sonra səfər etsə, gərək ehtiyata əsasən orucunu tamamlasın, bu halda onun qəzası lazım deyil. Əgər zöhrdən qabaq səfər etsə, ehtiyat vacibə görə xüsusilə gecədən səfər niyyəti olsa, o günü oruc tuta bilməz. Amma bütün hallarda gərək, həddi-tərəxxüsə yetişməzdən əvvəl orucu batil edən bir iş görməsin. Əks təqdirdə, ona kəffarə vacib olar.
Müsafir, zöhrdən əvvəl vətəninə və ya on gün qalmaq istədiyi bir yerə yetişərsə, istər fəcrdən əvvəl səfərə çıxsın, istərsə də oruc tutub səfərə çıxmış olsun, əgər orucu batil edən bir iş görməmişdirsə, ehtiyat vacəbə əsasən o gün oruc tutmalıdır, bu halda onun qəzası yoxdur. Əgər orucu batil edən bir iş görmüşdürsə, o günün orucu ona vacib deyildir, gərək (sonradan) onu qəza etsin.
Əgər müsafir zöhrdən sonra öz vətəninə, ya on gün qalmaq istədiyi bir yerə yetişsə, günün orucu ehtiyat vacibə görə batildir və onu qəza etməlidir.
Müsafir və oruc tutmağa üzrü olan bir kəsin Ramazan ayı günü cima etməsi, yemək və içməklə özünü tam doydurması məkruhdur.
Oruc tutmasi ona vacib olmayan şəxslər
Məsələ 1696: Qocalığına görə oruc tuta bilməyən və ya oruc tutmaq ona əziyyətli olan şəxsə oruc tutmaq vacib deyildir. Amma ikinci halda gərək fəqirə hər gün üçün bir müdd təam (buğda, arpa, ya çörək və ya bu kimi şeylər) versin.
Əgər insanda susuzluq xəstəliyi olsa və bu susuzluğa dözə bilməsə, ya ona çox çətin olsa, oruc ona vacib deyildir. Amma ikinci surətdə gərək hər gün üçün yoxsula bir müdd təam versin. Əgər sonradan tuta bilsə, qəza etməsi vacib deyil.
Doğum vaxtı yaxınlaşan qadının özünə ya həmlinə oruc zərər yetirsə, oruc ona vacib deyildir, gərək hər gün üçün fəqirə bir müdd təam versin və gərək hər iki halda tutmadığı orucların qəzasını tutsun.
Uşağa süd verən qadının, istər uşağın anası olsun, istər dayəsi və istərsə ücrətsiz süd versin, südü az olsa və oruc tutması özünə və ya əmizdirdiyi uşağa zərər verərsə, oruc tutmaq ona vacib deyildir. Hər gün üçün bir müdd təam fəqirə verməlidir. Hər iki halda tutmadığı orucları gərək qəza etsin. Amma ehtiyat vacibə əsasən bu hökm, uşağa ancaq bu yol ilə süd verməyə aiddir, amma uşağa başqa yol ilə süd vermək mümkündürsə, məsələn; uşağa süd verməkdə bir neçə qadın iştirak etsə, yaxud əmzik və şüşə qab ilə süd vermək mümkün olsa, bu hökmün sübut olunması işkallıdır.
Orucun fəziləti
Peyğəmbər (s.a.s) demişdir: "Cənnətdə Rayyan adlanan bir qapı var. Qiyamət günü bu qapıdan yalnız oruc tutanlar daxil ola bilər…" (əl-Buxari, 1896). "Ramazan ayını imanla, həm də savabını Allahdan istəyərək oruc tutan kimsənin keçmiş günahları bağışlanır" (əl-Buxarı, 1901).
• Oruc tutan şəxs dili ilə günah etməkdən (söyüş söymək, qeybət etmək, böhtan atmaq və s.) çəkinməlidir. Peyğəmbər (s.a.s) demişdir: "Oruc insanla günah arasında sanki bir pərdədir. Sizdən biriniz oruc tutduqda, pis söz danışmasın! Onu söyənə və ya vurana: "Mən oruc tutmuşam"" desin (əl-Buxari, 1894). Peyğəmbər (s.a.s) deyib: "Pis söz danışan və ona əməl edən şəxsin yemək-içməyini tərk edib, oruc tutmağına uca Allahın ehtiyacı yoxdur" (əl-Buxari, 1903).
• Orucu pozan şeylər: qəsdən qusmaq, gün batmamış oruc tutmaq niyyətindən dönmək, İslamdan çıxmaq, bilərək yemək və içmək (əgər oruc tutan yaddan çıxararaq, yeyər və yaxud içərsə, onun orucu pozulmur), siqaret çəkmək, saqqız çeynəmək, qidalandırıcı iynələri vurdurmaq, bilərəkdən məni (sperma) ixrac etmək, aybaşı və doğuşdan sonrakı qanaxma (əgər günbatandan əvvəl olubsa), gündüz vaxtı cinsi əlaqəyə girmək.
• Orucu pozmayan şeylər: ətir vurmaq, çimmək, iynə vurdurmaq (qidalandırıcı, yəni vitaminli iynələrdən başqa), göz damcılarından istifadə etmək, suyu udmamaq şərti ilə ağızı və burunu yaxalamaq, dili ilə yeməyin dadını öyrənmək, sürmə vurmaq, tüpürcəyi udmaq (bəlğəmdən başqa), həyat yoldaşını şəhvət olmadan öpmək (cinsi əlaqəyə girməmək şərti ilə). Ramazan ayında gecə vaxtı yemək-içmək və həyat yoldaşı ilə cinsi əlaqəyə girmək olar. Qanın tibbi yoxlama üçün verilməsi caizdir.
• Qədr gecəsi: Ramazan ayının axır on gününün tək günlərinə təsadüf edilir.
• Bayram namazı: orucluğun qurtarmasından sonra, səhəri gün qılınır. Oruc tutanın, iftarını açarkən etdiyi dua:
Zəhəbə-z-zəməu vabtəlləti-l-uruq va səbətə-l-əcr in şəAllah (Allahın istəyi ilə susuzluq keçib getdi, damarlar islandı, Onun izni ilə savabı sübuta yetdi).
Allahummə inni əsəlukə birahmətikə-l-ləti vasiat kullə şeyin ən təğfira li (Allahım, Sənin hər şeyi əhatə edən mərhəmətinlə Sənə yalvarıram ki, məni bağışla).
Orucun hökmü
•Sual: Bütün oruclar eyni hökmdədirmi? Cavab: Xeyr! Hər orucun öz hökmü vardır. Oruc hökmlərə görə aşağıdakı qisimlərə bölünür: — vacib oruclar: Ramazan ayının orucu, qəza, nəzir və kəffarə orucları; — qadağan olunmuş oruclar: Ramazan və qurban bayramlarında, heyz və nifas halında tutulan oruclar. Həmçinin şəkk edilən gün,(Şaban ayının 30-u yoxsa Ramazan ayının 1-i olduğunu yəqin bilməmək və həmin gün oruc tutmaq. ) həcc ziyarətində Ərafa günü,(Zil-Hiccə ayının 9-u.) təşriq günləri (Zil-Hiccə ayının 11-i, 12-si və 13-ü.) tutulan oruclar və xəstənin halını ağırlaşdıran oruc da buna aiddir. Habelə ərin izni olmadan qadının tutduğu nafilə orucu, cümə və şənbə günlərini xüsusiləşdirib oruc tutmaq da bura daxildir; — müstəhəb oruclar: Birinci və dördüncü günlər, hicri aylarının 13-ü, 14-ü və 15-i, Məhərrəm ayının 9-u, 10-u və 11-i, Şəvval ayının istənilən altı günü, zil-Hiccə ayının ilk doqquz günü və hədislərdə varid olan başqa bu kimi oruclar; — məkruh oruclar: Xəstəyə çətinlik törədən oruc; — mübah oruclar: Müsafirin orucu;
Perotin
Perotin — fransız bəstəkar, Notr-Dam məktəbinin XII—XIII əsrdə yaşamış ən böyük nümayəndəsi. Notr-Dam kilsəsinin xoruna rəhbərlik etmiş və onun ətrafında yaranmış bəstəkarlıq məktəbinə başçılıq etmişdir. Bir çox orqanumların müəllifi, o cümlədən irimiqyaslı dördsəsli «Viderunt omnes» və «Sederunt principes» müəllifi.
Artemisia santolinifolia
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
İstinadlar
Artemisia santolinifolia Artemisia santolinifolia Artemisia santolinifolia
APOEL FK
APOEL (Nikosiya) — Kiprin futbol klubu. 1926-cı ildə yaradılıb. Ölkədə ən uğurlu klublardan biridir.
Tarixi
APOEL 1926-cı ildə şəhərin yunan sakinlərinin oynadığı futbol komandası yaratmaq istəyən bir qrup gənc tərəfindən yaradılıb. Sonra qırx nəfərlik bir qrup Nikosiyadan olan yunanların oynayacağı bir futbol klubu yaratmaq üçün qənnadı salonunda görüşdü. Klubun ilk prezidenti Giorgos Pulias idi.
Avropa kuboklarında iştirak
30 dəfə Avropa kuboklarında iştirak edib. 2011/12 mövsümündə Çempionlar Liqasında 1/4 finala irəliləyib.
Oliver Sayks
Oliver Sayks (20 noyabr 1986, Şeffild, İngiltərə) — Böyük Britaniya musiqiçisi
Həyatı
Oliver Sayks 1986-cı il noyabr ayının 20-də İngiltərənin Ashford bölgəsinin Kent qəsəbəsində anadan olmuşdur. Musiqi kolleci və Musiqi Akademiyasını qırmızı diplomlarla bitirmişdir. 2003-cü ildə peşəkar karyerasına başlamışdır. 2004-cü ildə dostları ilə birlikdə Bring Me the Horizon metal qrupunun əsasını qoymuşdur. Hal-hazırda da həmin qrupun vokalisti olaraq karyerasını davam etdirir. O, Bring Me the Horizon ilə birlikdə çıxartdıqları 4 studiya albomunun hamısında böyük pay sahibidir.
Qala-yi Gəbri (Həftkel)
Qala-yi Gəbri — İranda, Xuzistan ostanında, Həftkel şəhristanının Rüğeyvə bəxşinin Gəzin dehestanında kənd. 2011–ci il siyahıyaalınmasına əsasən kənddə əhali yaşamır.
Vratsa vilayəti
Vratsa vilayəti — Bolqarıstanın şimal-qərb zonasında yerləşən vilayət. Sahəsi 3619.7 Km2 olan Vratsa vilayətinin əhalisi, 2011-ci ilə olan məlumata görə 186 848 nəfərdir.
İnzibati əraziləri
Vratsa vilayəti 10 icmadan ibarətdir. Vratsa vilayətinin inzibati paytaxtı Vratsa şəhəridir.
Əhalisi
Vratsa vilayətinin əhalisinin 92.73 faizi milliyətcə bolqar, 6.18 faizi isə milliyətcə qaraçıdır.
AEL Limasol FK
AEL FK — Kiprin futbol klubu
Avropa kuboklarında iştirak
5 dəfə Avropa kuboklarında iştirak edib.
Badamlı (film, 1974)
Badamlı qısametrajlı sənədli televiziya filmi rejissor Nazim Abbas tərəfindən 1974-cü ildə çəkilmişdir. "Azərbaycantelefilm" də istehsal edilmişdir. Film Naxçıvan Muxtar Respublikasının mineral suları haqqındadır.
Filmin üzərində işləyənlər
Ssenari müəllifi: Leonid Qoldşteyn Rejissor: Nazim Abbas Operator: Nəriman Şıxəliyev
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı 1974-cü ilin Azərbaycan filmləri 1970-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Baykal dağları
Baykal dağları — Rusiya Federasiyasının Sibir bölgəsində mövcud olan, eyni adlı Baykal gölünün sahillərindən yüksələn dağ qrupudur. Sayan dağları ilə birlikdə, Orta Sibir Ovasının cənubdakı bitimini yaradır. Ən yüksək nöqtəsi 2572 metrdir. Bölgədəki ən böyük iki axardan biri olan Lena çayı bu dağlardan axır. Ümumiyyətlə meşələrlə örtülü olan dağlarda ən çox yetişən ağac növləri; titrək qovaq, alaçam, küknar və ağ şamdır.
Cambattista Marino
thumb|Lira, 1674 Cambattista Marino; 14 oktyabr 1569, Neapol — 25 mart 1625, orda) — İtalyan şair.
Həyatı
Marino XVII əsrin ən böyük şairi kimi təkcə İtaliyada deyil, həm də bütün Avropa ölkələrində geniş şöhrət qazanmışdır. Onun barokko cərəyanının yayıldığı bütün ölkələrdə çoxlu ardıcılları və təqlidçiləri olmuşdur. Marino Barokko şeirinin ən səciyyəvi nümayəndələrindən biridir. O, öz dövrünə görə şeirin mövzu dairəsini genişləndirdi. Şair belə hesab edirdi ki, təbiətdə insan hiss və duyğularının qavraya biləcəyi hər şey poeziyanın mövzusu olmağa layiqdir. Marino aşiqanə şeirə yeni boyalar gətirdi. XVI əsrin lirik şairlərindən fərqli olaraq Marinonun təsvir etdiyi sevgili surəti daha konkret və realdır. Onun şeirlərində qadının cismani gözəlliyindən alınan həzz və ləzzətin təsviri mühüm yer tutur. Bununla yanaşı onun əsərlərində dərinlik yoxdur, söz, ifadə və obrazların ecazkar əlvanlığı daha çox diqqəti cəlb edir.
Yaradıcılığı
Marino məhsuldar bir ədib idi. Nəsrlə onun "Mü-qəddəs dini mövzularda sözlər" və ölümündən sonra çap olunan "Məktublar" əsərləri vardır. Şeir sahəsində o, mədhiyyələr, epitalamlar və s. əsərlər yazmış, istehzalı sonetləri isə "Murtoleidlər" adı ilə tanınmışdır. Lakin Marino bir barokko şairi kimi "Lira" adı ilə çap olunan lirik şeirlərin,"Adonis", "Körpələrin qırğını" kimi poemalar, "Tütək" kitabında toplanan pastoral və mifoloji idilliyaların, "Qalereya" adlı kitabında toplanan və ayrı-ayrı rəsm əsərlərinə yazılmış qısa mənzumələrin müəllifi kimi tanınmışdır.
Marinonun hər bir əsəri müasirlərinin diqqətini cəlb etmiş və böyük uğurla qarşılanmışdır. Marinonun ardıcıllarının – marinistlərin sayı artıq şairin öz sağlığında yetmiş beşə çatmışdır. Marino başda olmaqla marinistlər Petrarka və onun davamçılarının qadını idealizə etməsini və mücərrədləşdirməsini bəyənmirdilər. Marino xəyali yox, real qadınları sevir, vəsf edir, lakin ideallaşdırmırdı. B.Telezio və C.Ç.Vanini kimi mütəfəkkirlərin təsiri altında olan Marino əsərlərində panteist və naturfəlsəfi ideyalara meyl göstərmişdir. Bir çox cəhətlərdən Vanini ilə həmkar olan Marino əsl fikirlərini çox vaxt yalan pərdəsi altında gizləməyə məcbur olmuşdur. O, Vanini kimi dili çıxardılıb, diri-diri yandırılmaq istəməmişdir. C.Bruno, Qaliley kimi müəlliflərin əsərləri ilə də o, tanış idi. Dünyagörüşü onların əsərləri əsasında formalaşmışdır. Marino dini laqeydliyini, panteizmini, bütpərəstliyini Vaniniyə nisbətən daha çox pərdələməyə çalışmışdır.
Marinonun lirik şeirləri arasında sonet və başqa intibah şeiri şəkilləri üstünlük edir. Marino öz fantaziyası, axtarış və tapıntıları ilə köhnə formaları yeniləşdirirdi. O, poeziyanın əsas məqsədini heyrətləndirmək, təəccüb-ləndirmək, məftun etməkdə görürdü. Onun fikrincə, təəccübləndirməyi bacarmayan şair gedib at qaşovlasın. "Şairin qavrayışının təzəliyi və gözlənilməzliyi heç vaxt yoxsulluq, qıtlıq hiss etməməlidir."
Marino lirik şairdir. Onun ən yaxşı şeirləri sevginin və təbiətin tərənnümünə həsr olunmuşdur. Onun 1614-cü ildə tamamlanan "Lira" şeirlər kitabında aşiqanə motivlər həyatda hər şeyin keçici olduğunu təsdiq edən motivlərlə həmahəng verilmişdir. Şairin aşiqanə duyğuları onun təbiət duyğularından təcrid olunmur, insanla təbiət arasındakı sərhədlər bir-birinə keçir, hansının harada başlayıb, harada qurtardığı bilinmir. Barokko memarlıq abidələri ətraf təbiətlə bir-birinə keçdiyi kimi, Marinonun şeirlərində də təbiətlə insanın duyğuları arasındakı sərhədlər əriyib yox olur. Bir dön dənizə bax: hər dalğa onda Sanki mürgü vurur, səngiyir külək. Ulduzdan tac qoyur gecələr fələk, Mavi geyimini atır bir anda. Orda rəqs eyləyir aydın, nur saçan, Göylərdə bulud yox, sahil işıqlı, Cəzb edir o çılpaq, o yaraşıqlı. Gümüş çöllərində göyün Ay bu an, İşıqlar saçan Ay eyləyir artıq Dəniz sahilində təzə oyunla, Balıqları ulduz, ulduzu balıq. Dərinlik cəzb edir odur daima, Görünün qüdrətli bir sehrkarlıq, Olur dəniz səthi büllur bir səma. Bu sonetdə insanın hisləri ilə yer və göy üzvi bir vəhdətdə və qarşılıqlı əlaqədə əks etdirilmişdir. İnsanın baxışları, bənzətmələri, təsəvvürləri yerlə göy, dənizlə səma, çılpaq bir qadınla ay arasında heç bir sərhəd, ayrılıq, uzaqlıq görmür. Yer, göy və insanı onun hissləri, meylləri ilə birlikdə bir bütöv halında tərənnüm edir. Marinonun şeirləri bəzi formal xüsusiyyətlərinə görə Petrarkanı və yeni şirin üslubu xatırlatsa da, onun Petrarka ilə əlaqəsi, yaxınlığı çox azdır. Marinonun şeirlərinə və qəhrəmanlarına xas olan sensualizm /hissilik/ yeni bir dövrün məhsulu idi. Onun şeirlərində dünyəvi sevgi duyğusu üstünlük təşkil edir. Marino belə hesab edirdi ki, o öz əsərləri ilə Tasso və Ariostonu geridə qoymuşdur, çünki onun "Adonis" poeması həcmcə "Azad edilmiş Yerusəlim" və "Çılğın Roland"dan böyükdür. O özünü təkcə yeni ədəbi məktəbin banisi yox, həm də öz dövrünün ən böyük şairi sayırdı. Şairin zəngin ədəbi irsində başqalarından iqtibaslar da çoxdur. O, Petrarka, Politsiano, Sannadzaro, Montemayor, Lope de Veqa, Kamoens və latın poeziyasından çoxlu misraları, hətta bəzən bütöv bəndləri götürüb öz əsərlərinə daxil edirdi. Onun irsində Dantenin ayrı-ayrı misraları ilə səsləşən çoxlu sətirlər də tapmaq mümkündür. Lakin bütün iqtibaslar Marinonun qələmi altında dəyişir, yeni şəkildə səslənirdi. Petrarkanın əflatuni sevgi izharları onda açıq erotikaya çevrilirdi. Marino götürdüyü hər şeyi öz düşüncə-lərinin, yaradıcılıq axtarışlarının içərisində əridir, yeni şəkildə mənalandırır və onların özgələrdən götürmə olduğu qətiyyən hiss olunmur. Marinonun şeirləri ahəngdarlığı, səlisliyi, rəvanlığı, forma və ahəng əlvanlığı ilə seçilir. Məhz bu cəhətinə görə onun şeirləri asanlıqla musiqiyə salınırdı. Bəzi hallarda o, dostluq işlətdiyi bəstəkarlar üçün musiqi mətnləri yazırdı.
Marinonun həcmcə ən iri əsəri "Adonis" poemasıdır. Qırx beş min misradan ibarət olan bu poemada Venera ilə Adonisin sevgisi və bu sevginin nəticəsindən bəhs edilir. Veneranın Adonisə vurulması, Adonisin vəhşi qaban tərəfindən parçalanması və onun şərəfinə təşkil edilən oyunlar antik ədəbiyyatdan və əsatirdən də yaxşı məlumdur. Marino Ovidi, Apuley, Lukretsi, Klavdian, Politsiano, Sannadzaro və başqalarından götürdüyü motivlər əsasında orijinal və əlvan bir əsər yaratmışdır. "Adonis" çoxlu ricətlər və əlavə epizodlarla zənginləşdirilmiş mürəkkəb bir əsərdir.
XVII əsri çox vaxt onun adı ilə marinizm əsri adlan-dırır və "seçentizm" /sençento – XVII əsr deməkdir/ marinizmin sinonimi kimi işlənir. Belə bir meyl Marinonun yaradıcılığının XVII əsrin ən mühüm, səciyyəvi hadisəsi olduğunu təsdiq edir. Təsadüfi deyil ki, XVII əsr İtaliya şairlərinin çoxu onun ardıcılları və davamçıları olmuşlar.
Artemisia santonicum
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
İndispenseybl boğazı
İndispenseybl boğazı -Sakit okeanda yerləşən boğaz. Malaita adasını Santa-İsabel ,Quadamanal və San-Kristobal adalarını ayırır. Bu adalar Solomon adaları qurupuna aiddir. Eni 56 km təşkil edir. Boğazın kəşfi isə 1794-ci ilə təsadüf edir. Onu ilk dəfə üzüb keçən İndispenseybl gəmisi olduğundan gəminin adı ona verilmişdir. Boğazdan əhəmiyyətli dəniz yolları keçir. Əsasən Sakit okean ,Solomon dənizi və Mərcan dəniziləri arasında keçən mühüm dəniz yoludur. Hətta onun əhəmiyyətini Torres boğazı və Panama kanalı kimi əhəmiyyəli olması bildirilir.
Tappey Naqatsuki
— Yaponiya ranobe və manqa yazıçısı. Ən tanınmış əsəri "Re:Zero -Starting Life in Another World-" ranobe seriyasıdır. O, ranobeni əvvəlcə 20 aprel 2012-ci ildə ( istifadəçi adı ilə) "Shōsetsuka ni Narō" istifadəçi məzmunlu veb-roman saytında veb-roman kimi yayımlamağa başlamışdır. 1 aprel 2016-cı ilə kimi bu saytda 6 roman və iki yan hekayə (ümumilikdə 429 fəsil) yayımlamışdır. Veb-romanın yayımlanmasından sonra Media Factory tərəfindən MF Bunko J leyblı altında 25 yanvar 2014-cü ildə ilk ranobe cildi nəşr olunmuşdur. 2017-ci ilin iyununa qədər on üç cildi buraxılmışdır. Ranobesi əsasında 3 manqa, 1 anime serialı, 2 anime speşlı və 1 vizual roman istehsal olunmuşdur. Tappey anime adaptasiyasının istehsalında da fəal iştirak etmişdir.
Qayalı (Şörəyel)
Tarixi
Erm. SSR AS RH-nin 3.ll.1950-ci il fərmanı ilə dəyişdirilib Noraber qoyulmuşdur.
Çərəli (Sərab)
Çərəli - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Sərab şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Xronologiya
Xronologiya ( — zaman;  — öyrənirəm) — tarixi ardıcıllıq.
Vanq Xinyan
Vanq Xinyan (d. 26 aprel 1991) — Çini təmsil edən su poloçusu.
Çərəli (Sərab)
Coğrafi yerləşməsi
Sərab şəhristanının Mərkəzi bölgəsinin Əbərqan kəndistanında, Sərab şəhərindən 11,5 km qərbdədir.
Xronologiya
Xronologiya, hadisələrin tarixi sıralanması ilə əlaqədar elm sahəsidir. Xronologiya tarix və zamanı öyrənir.
Mənbə
http://obastan.com/az/dict/exp/word/17798-XRONOLOGİYA
Li Ho-Yon
Li Ho-Yon (d. 3 may 1971) — Cənubi Koreyanı təmsil edən həndbolçu.
Karyerası
Li Ho-Yon Cənubi Koreya yığmasının heyətində 1992-ci ildə İspaniyanın Barselona şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXV Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Final oyununda Norveç yığmasını 22:28 hesabı ilə məğlub edən Cənubi Koreya yığması, Barselona Olimpiadasını 1-ci yerdə başa vurdu və qızıl medal qazandı.
Çərməvəran (Əhər)
Çərməvəran — İranın Şərqi Azərbaycan ostanında kənd. .
Coğrafi yerləşməsi
Əhər şəhristanının Mərkəzi bölgəsinin Ətraf kəndistanında, bölgə mərkəzindən 9 km cənub-qərbdədir.
Lancia
Lancia, Vincenzo Lancia tərəfindən 1906-cı ildə qurulan İtalyan avtomobil istehsalçısı, 1969-dan bəri Fiat qrupunun bir parçasıdır.
İsveçrə 1956 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində
İsveçrə 1956 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində iştirak edən yeddi ölkədən biri olub. İsveçrəni müsabiqədə bir çox ölkədən fərqli olaraq bir müğənni təmsil etmişdir. Liz Assia əvvəlcə "Das alte Karussell" mahnısı ilə çıxış etmişdir. Daha sonra isə isə "Refrain" mahnısını ifa etmişdir. Onun ikinci oxuduğu "Refrain" mahnısı müsabiqənin qalibi olmuşdur. Müsabiqənin nəticələri açıqlanmadığı üçün ilk mahnının tutduğu yer və xal, həmçinin qalib mahnının topladığı xal məlum deyil.
Tomazzo Kampanella
Həyatı
thumb|Metaphysica, 1638
XVII əsr italyan ədəbi fikrinin ən böyük nümayəndələrindən biri Tomazzo Kampanelladır. Onun əsl adı Can Demeniko olmuşdur. 15 yaşında isə o, rahib kimi Tommazo adını qəbul edir. 1591-1597-ci illər arasında o, dörd dəfə inkvizisiya məhkəməsinə cəlb edilir, işgəncə və təhqirlərə dözür, ittihamlar yüngül olduğu üçün azad edilir, lakin inkvizisiyanın hökmü ilə doğma yurdu Kalabriyaya qayıdır. Burada Kampanella İtaliyanı ispan ağalığından qurtarmaq üçün təşkil edilən sui-qəsdə qoşulur. Ağalar və kəndlilərin, şəhərlilərin və rahiblərin, hətta quldurların iştirak etdiyi bu sui-qəsdin üstü açılır. Tutulanlar istintaq zamanı bütün günahları Kampanellanın üstünə atırlar. Dövrünün qanunlarını gözəl bilən Kampanella ancaq özünü dəliliyə vurmaqla edamdan yaxa qurtarır. Kampanellanın ölüm cəzası 27 illik həbs cəzası ilə əvəz olunur.
O, XVII əsrin ilk rübünü həbsxanada Sant-Elmo qəsrinin quyusunda, qaranlıq içərisində keçirir. Bu kamera iyirmi altı pillə yerin altında idi, ora işıq düşmürdü. Kampanellanı burada əlli əsgər gözləyirdi. Hətta ən qəddar papa hüquqları bu zirzəmini həddindən artıq qəddar həbsxana adlandırmışlar. Bu həbsxananı artıq o vaxtlar "Kampanella çökəyi" adlandırmışdılar. 1626-cı ildə Romanın işə qarışması ilə Kampanellanı azad edirlər. Lakin heç bir ay keçmir ki, Kampanella üç ay müddətinə Roma inkvizisiyasının əlinə keçir. Papa VIII Urban ona bir müddət qayğı göstərir. Lakin ispanların və düşmənlərinin əlindən birdəfəlik qurtarmaq üçün mütəfəkkir yazıçı Fransaya qaçır və 1639-cu ildə orada vəfat edir.
Kampanellanın simasında onu intibah dövrünün humanistləri ilə yaxınlaşdıran cizgilər daha çoxdur, onda yeni dövrün insanlarına xas olan əlamətlər hələ tam formalaşmamışdır. O da T.Tasso kimi öz əsri ilə ayaqlaşmaq üçün dünyaya gec gəlmişdir. İnkvizisiya məhkəmələri onda ateizm, əsl bidətçilik tapmır. Üsyan hazırladığı və bunun üçün təbliğat apardığı dövrlərdə, zindanda olduğu ilk illərdən az-çox panteizmə meyl edən filosof tədricən ehtirasla katolik dinini yaymaq mövqeyinə keçir. Kampanellanın fikrincə, ka-tolikliyin prinsipləri təbiətin təbii qanunları ilə uyğun gəlirdi. Onda neoplatonizm görüşləri üstünlük təşkil edirdi. Kampanella inanırdı ki, o, ilahiyyatla fiziologiyanı, astronomiya və ritorikanı, fizika və məntiqi birləşdirə biləcəkdir. Kampanellaya görə, ağıl hər bir şeyin sirli mahiyyətini dərk etməklə, onunla birləşməklə, ümumdünya ahəngdarlığına, harmoniyasına qovuşur.
Kampanellanın ədəbi irsi olduqca zəngindir. Onun müraciət etmədiyi bir elm sahəsi göstərmək çətindir. Ədibin latınca və italyanca yazdığı əsərlərdə antik müəllifləri təqlid etmək norma və prinsiplərinə qarşı cəsarətli bir laqeydlik vardır. Bu cəhət ona hər bir məqamda öz kəskin, odlu sözünü deməyə imkan vermişdir. thumb|Tomazzo Kampanella, La Città del Sole, Carabba, 1915 Kampanellanın ədəbi irsinin mühüm bir qismini onun şeirləri təşkil edir. Onun "Kantika" adı altında toplanan şeirlərindən ancaq 164 nümunə qalmışdır. 1613-cü ildə ədibin pərəstişkarlarından olan T.Adami onun şeirlərindən səksən doqquzunu seçib bir məcmuə düzəldir. Bu məcmuə 1622-ci ildə "Settimontano Skvillanın bəzi fəlsəfi şeirlərinin toplusu" adı ilə nəşr olunur. Zınqırov demək olan Skvilla sözü Kampanella sözünün sinonimi idi. Kampanellanın şeirlərində də marinistlərdə olduğu kimi fərdiyyətçilik güclüdür. Gah qəsdən və zərurət üzündən meydana çıxıb təbiilik, gah da zaman üzərində hakim olmaq arzusundan irəli gələn fərdilik onun poeziyasını da barokko əsrinin şeiri kimi qiymətləndirməyə əsas verir. O, şeirlərində gah günəşə xitab edərək onun qaranlıq zindanına bir işıq şüası salmağı arzulayır, gah əzilən sadə xalqın acı taleyinə acıyır, nəhəng, güclü bir vəhşiyə oxşayan xalqın balaca bir uşağa bənzəyən ağalar tərəfindən idarə edildiyini xatırlayır. Xalqın cürətsizliyini, hakim təbəqələrin onu mənən və cismən əzməsini, müharibələr və zindanlarla məhv etməsini heyrətlə, təəccüblə yada salır. Başqa bir sonetində Kampanella kainatdakı şərafətin kökləri, səbəbləri haqqında söhbət açır, özünü sevərliyi, xudbinliyi yer üzərindəki şərin ən böyük baisi sayır.
Bütün kitabları oxudum tamam, Ac bir adam kimi yedim onları. Doymadım yedikcə yazılanları, Nə qədər yedimsə, yenə də acam.
Elmə, biliyə doğru yönələn bu güclü ehtiras Kampanellanı intibah dövrünün nəhəngləri ilə doğmalaşdırır.
Tomazzo Kampanellanı dünya mədəniyyəti tarixinin ən görkəmli şəxsiyyətlərindən biri kimi tanıdan, heç şübhəsiz ki, onun "Günəş şəhəri" adlı utopik romanıdır. Bu romanda utopiya şəklində yazıçının ən yaxşı insan cəmiyyəti haqqındakı işıqlı arzuları əks olunmuşdur. Romanda təsvir edilir ki, bir nəfər dənizçi Hind okeanındakı adalardan birində bir dəstə adama rast gəlir. Onlar Avropa ictimai yaşayış sistemindən fərqli bir həyat tərzi ilə yaşayırlar. Onların hökmdarlarının adı Günəşdir, özləri də Günəşə sitayiş edirlər. Burada dövlətin başında Güc, müdriklik və məhəbbət durur. Xalqın "Müdriklik" adlı bircə kitabı vardır. O, yığcam və aydın bil dildə yazılmışdır.
Adanın əhalisi xüsusi mülkiyyət tanımır, onlar xüsusi mülkiyyəti bütün bəlaların səbəbi hesab edirlər. Hamı işlə məşğuldur. Cəmiyyətə xeyir vermək, onun xeyrinə çalışmaq bu ölkənin əhalisinin əsas məqsədidir. Onlar vətənə, yaşadıqları şəhərə məhəbbətlə yanaşırlar. Günəş şəhərinin adamlarında paxıllıq, xudbinlik, ikiüzlülük kimi sifətlər yoxdur.
Müqəddəs Hadisə qayası
1891-ci ildə qaya üzərində xaç quraşdırılır. Xaç 1920-ci illlərdə bolşeviklər tərəfindən dağıdılır. 14 sentyabr 1991-ci ildə Müqəddəs-Nikolski məbədi tərəfindən 1400 km ağırlığında provaslav xaçı quraşdırılmışdır. Bu xaçın quraşdırılmasında Rusiya Qara dəniz donanması köməklik göstərmişdir.
Baccharis grisebachii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Benilüks
thumb|Benilüks bayrağı
Benilüks — Şimal-Qərbi Avropa regionunda, Fransa ilə Almaniya arasında yerləşən, üç qonşu ölkəni (Belçikanı, Niderlandı, Lüksemburqu) özündə birləşdirən ittifaqdır. Benilüks sözü üç ölkənin adının başlanğıcı ilə formalaşdırılıb. İttifaq 1944-cü ildə xidmətlərin və ticarətin rahat aparılmasına, əhalinin bu ölkələrə sərbəst səyahətinə nail olmaq məqsədilə üç ölkə arasındakı sərhədlərin açılması nəticəsində yaranmışdı.
1955-ci ildə Benilüks Parlamenti (Parlamentlərarası Məsləhətçi Şura) yaradıldı. Bu parlament Niderland parlamentinin 21 üzvündən, Belçika milli və regional parlamentlərinin 21 üzvündən və Lüksemburq parlamentinin 7 üzvündən ibarətdir.
3 fevral 1958-ci ildə Haaqa şəhərində imzalanan “İqtisadi Birlik” razılaşması ilə Benilüks daha da gücləndi. Bunun nəticəsində Benilüks ölkələri Avropada güclü oyunçu dövlətlərə çevrildi. Benilüks “Avropa Birliyi”nin yaranmasının təməli olmaqla yanaşı, Avropanın inkişafında mühüm rol oynayır. Məhz Avropanin inkişafi Benilüksün gücünün nəticəsidir.
Benilüks İqtisadi İttifaqını quran razılıq 2010-cu ildə başa çatacaq. Bu iyun 17, 2008-də imzalanan yeni hüquqi konstruksiyalar ilə əvəz ediləcək. Razılığın əsas məqsədləri daha geniş Avropa konteksti çərçivəsində üç üzv dövlət arasında əməkdaşlığın davamı və genişlənməsidir. "Benilüks iqtisadi ittifaqı" adı daha geniş imkanları əks etdirmək üçün “Benilüks ittifaqı”na dəyişəcək.
Qorxu ədəbiyyatı
Dəhşət ədəbiyyatı (adətən sadəcə "dəhşətlər", ya hətta "dəhşətciklər", hərdən "miskita" ya da ingiliscədən alınmış "horror") – oxucuda qorxu hissləri yaratmaq məqsədi güdən ədəbi janrdır. Tez-tez, ancaq həmişə olmayaraq, dəhşət ədəbiyyatında sözün həqiqi mənasında qeyri-təbii barəsində nağıl edilir; Məzmunlaşdırılmış personajların, bir qayda olaraq, müxtəlif xalqların mifologiyasının alt qatından götürülmüş (xortdanlar, zombilər, qulyabanılar, kabuslar, iblislər və s.r.) məhdudlaşdırılmış yığımı var.
Janrın mənbələri
Janrın mənbələri əvvəl olaraq bunları adlandırmaq düzgün olar: XIII əsrin ortalarında yazılmış "məhvedici qəbiristanlıq " "qotik" cəngavər romanı, şeytana mübtəla olma və digər infernal mövzulardan istifadə edən XVI-XVII ə. fransız "faciəli əfsanələri" (o cümlədən yepiskop Jan-Pier Kamünın romanları), ingilis qotik romanı (o gədər də erkən olmayan, Qoratsiya Uolpolun və Anna Radklifin, bir qədər gec, romantizm dövrünün, birinci növbədə Merri Şellinin "Frankenşteyin"i, həm də M.G. Lyüisin "Rahib"i və Çarlz Metyürinin "Sərsəri Melmot"ı), alman romantiklərinin nağılları (E.T.A.Hofman, Vilhelm Hauff, Ahim fon Arhim, Şamisso), Edqar Ponun və Ambroz Birsin psixoloji novellaları. Daha bir ogədər tez-tez adı çekilməyən mənbə – "vizionerlərin vahimələri" (Tomas de Kvinsinin "İngilis opiomanının etirafı", Şarl Bodlerin "Süni cənnət"i). Janrın formalşmasına XIX ə. ortalarının Uilki Kollins, Edvard Bulver-Littonun sensasiyalı romanı böyük təsirini göstərdi. 1860-cı illərdə İngiltərədə bilavasitə dəhşət ədəbiyatı adlamdırmaq mümkin olan janr formalaşır (Şeridian Le Fanüdən Brem Stokerə kimi). Həmin dövrürün klassik hekayəsi – Robert Lyüis Stivensonun "Doktor Cekil və mister Haydın gəribə əfsanəsi".
İlkin dəhşət ədəbiyyatı
Dəhşət ədəbiyyatının İngiltərədə ilkin nümayəndələri – M.R.Ceyms öz istehzalı "Antikvarın kabuslar haqqında hekəyələri"ilə, Elcernon Blekvud, Artur Mekyen, sonralar isə, 30-50-ci illərdə, Roald Dalin, Con Kolerin, Cerald Kerşın, fövqəltəbiini "qara yumor"la birləşdirən həkayələri meydana çıxır. Amerikada janrın inkişafına "Weird Tales" jurnalı (1923 ildə təsis edilib) təkan verdi, həmin jurnalda H.F.Lavkraftın (bütöv "lavkraft dəhşətləri" adlanan janr-bölməsinin yaradıcısı), Klark Eşton Smitin, Siberi Kvinin, Robert Bloxın, yaradıcılığları ilk dəfə olaraq meydanda gəldi. Şerli Cekson və Riçard Metyeson 50-ci illərin klassikləridir. Almaniyada Hans Heynts Evers məşhur idi. Avstriya estpessionisti Gustav Maynrikin "Qolem"i dünya şöhrətini qazandı. Dəhşət ədəbiyyatının qeyri-janr müxtəlifliyi olan – Frans Kafkan prozasıdır ("Metamarfoza")
Rusiyada dəhşət ədəbiyyatı
Yakov Lurye Qaniçən-Drakula haqqında əfsanə Qərbi Avropaya birbaşa Rumıniyadan yox, qədim rus "Drakula haqqında povest"i (XV əsrin 80-ci illəri) vasidəsi ilə daxil olduğunu sübut edib. Gümüş əsrin dəhşət ədəbiyyatın parlaq nümayandələrinə Leonid Andreyev və A.M. Remizov ("Qurban", "Şeytan balası") aiddir.
Azərbaycanda dəhşət ədəbiyyatı
Dəhşət ədəbiyyatına məxsus olan mövzuların çoxu öz əksini Azərbaycanda xalq yaradıcılığında tapıb – divlər, cinlər, əjdahalar, tilsimlər, xortdanlar, qulyabanılar və s. Müəllif ədəbiyatlnda bu janr nisbətən gec (19 əsrin ikinci yarısı-20 əsrin əvvəli) meydana çıxıb. Parlaq nümunəsi – Əbdürrəhimbəy Haqverdievin "xortdanın cəhənnəm məktubları" əsəridir. Bundan başqa yazıçı Vaqif Sultanlının "Ölüm yuxusu" povestində qəbiristanlığın köçürülməsi hadisəsi canlandırılır. Bu povestdə qəbirdən xortlayıb çıxma səhnəsi tükürpədiciliyi ilə yadda qalıb. Bənzər səhnə Anarın "Göz muncuğu" əsərində də var.