cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kyuregey
Son illərdə Asmundasal (1988), İspaniyadakı La Cultural Matadepera qalereyası (1994), Rusiyadakı Bjutejdjak qalereyası (1999), MÍR və İslandiya Rəssamlar Birliyinin ( hər ikisi 2004), Fljótdalshérað Mədəniyyət Vəqfi landam ra (Sərhədsiz İncəsənət; 2010) və Reykjavik Bələdiyyəsi (2011) siyahısına daxil olaraq, İslandiya xaricində iki beynəlxalq qrup şousunda, Moskva Beynəlxalq Evində (Yerin Dostları Olokho, 2007) və Rusiya Saxa-Yakutiya Milli Muzeyində iştirak etmişdir. ( İsland-Yakutiya, 2009). Raqna Siqurdadottir 2004-cü ildə "Morgunblaziz" qəzetində bir sərgi icmalında xüsusilə "mənşəyindən təsirlənənləri deyil," obrazlı əsərlərini təriflədi və yaradıcılığına girən "güc, məmnuniyyət və sevinc" deyə ilham verdi. Reykyavikdəki Landspitali xəstəxanasının Pediatrik və Yeniyetmələr Tibb Bölməsinin ərazisindəki "Uçmağa kömək et" heykəli kimi bir çox ictimai yerlərdə onun əsərlərinə rast gəlmək olar.
Saxa ilə İslandiya arasında daha sıx əlaqələr qurmağa çalışan Kyuregey, 2000-ci illərin sonlarında İslandiyada bir Yakut evi və mədəniyyət mərkəzi açdı.
Susana Svavarsdottir 2000-ci ildə nəşr olunan Kyuregeyin "Təhlükəli Qadın" adlı bir tərcümeyi-halını yazdı. Əri ilə münasibətləri 2008-ci ildə Yuri Salnikov tərəfindən hazırlanan "Maqnus və Kyuregey" adlı sənədli filmin mövzusu idi.
Böyük ədədlər qanunu
Böyük ədədlər qanunu vacibdir, çünki o, kifayət qədər uzun təcrübələr seriyasında bəzi təsadüfi hadisələrin orta göstəriciləri üçün sabitliyə zəmanət verir.
Yadda saxlamaq lazımdır ki, qanun yalnız çoxlu sayda mühakimənin araşdırmalarına baxıldıqda tətbiq edilir.
Arceş
alt=ruminiya|thumb|ruminiyanın xəritəsi thumb|ruminiyanin bayrağı Arçeş (Râul Argeș) — Rumıniyada çay Dunay çayının sol qolu.Uzunluğu 335 km Hövzəsinin sahəsi 12400 kvkm. Cənubi Karpat dağlarında Fegeraş massivindən başlanır. Taxta-şalban axıdılır. Oltenitsa şəhəri Arceş çayınin sahilində yerləşir.
Azərbaycanda mərasimlər
250px|thumb|right|[[Padşah oyunu|Şah bəzəmə]]
Mərasimlər — toplumun bütün üzvlərini bir araya gətirməklə kollektivin yaşamasının təminatı kimi çıxış edir. Mərasimlər ibtidai cəmiyyətdə insan fəaliyyətinin və həyatının mərkəzində durmuş, həyatın bütün sahələrinə nüfuz edərək onu müşayiət etmişdi.
Azərbaycan cəmiyyətində də mərasimlərə həmişə sadiq qalınmış, onun dəqiq icrasına toplumun bütün üzvlərinin uğurunun təminatı kimi baxılmışdı. Ata-babadan miras qalmış bu normalardan kənara çıxılmasına isə pis baxılmışdır.
Zaman keçdikcə Azərbaycanda mərasimlər müəyyən dəyişikliyə uğramışdır. Arxaik cəmiyyətlərdə ayin və mərasimlər dini-magik funksiya daşımış, toplumun rifahına, məhsuldarlığa, artıma xidmət etdiyi halda, müasir cəmiyyətdə onların bir qismi dini-magik funksiyasını itirərək sadəcə əyləncə, oyun kimi hafizələrdə qalmışdı. Bu oyunun iştirakçıları da oynadıqlarının mərasim olduğunun fərqinə varmır, ona bir oyun kimi yanaşırlar.
Mədəniyyətdə mərasimlər
Azərbaycanda ənənəvi mərasimlərin əksəriyyəti İslamdan əvvəlki təsəvvürləri əks etdirir. İslam dini bu bölgədə yayıldıqdan sonra həmin mərasimlər islamlaşdırılmağa, islam şəxsiyyətlərinin adı ilə bağlanmağa çalışılmışdı. Yazın gəlişinin qeyd olunduğu Novruz bayramı, martın 21–22-də oynanan və ölüb-dirilməyi simvolizə edən "Padşah oyunu" Həzrət Əlinin adı ilə bağlanmışdı. Yağış yağdırmaq üçün keçirilən mərasimlər qədim görüşləri əks etdirsə də, orada oxunan bir çox dualar Quran ayələrindən ibarət olmuşdu. Beləliklə, Azərbaycan mərasimlərində İslam və İslamdan əvvəlki görüşlərin maraqlı sintezini görmək mümkündür. Azərbaycan folklorşünaslığında mərasimlər mövsüm və məişət mərasimləri olmaqla iki qrupa ayrılır. Bu qrupların hər biri ceşidli nəğmələr, oyunlar və folklor mətnləri ilə müşayiət olunur.
Mövsüm mərasimləri
Mövsüm mərasimləri ənənədə daha geniş yayılmış və təqvim dövrləri ilə bağlı olmuşdu. Bura Böyük çillənin girdiyi dövrdən etibarən keçirilən Çillə gecələri, Kiçik çillə ərzində keçirilən Xıdır Nəbi, Boz ayın sonunda qeyd olunan Axır çərşənbə, əkinə başlanması və məhsul yığımı münasibətilə keçirilən bayramlar, yağış yağdırmaq, Qodu-qodu və s. mərasimlər daxildir.
Payız-qış mərasimləri
Azərbaycanda qış ibtidai təsəvvürə və etiqada əsasən üç çilləyə bölünür. Birinci qırx günlük el arasında Böyük çillə adlanır və qışın başlanğıcından, yəni dekabrın 22-dən fevralın əvvəlinədək olan dövrü əhatə edir. İyirimi iki gün sürən və el arasında "qışın oğlan çağı" adlanan Kiçik Çillə fevralın ikisindən iyirmi ikisinə qədər davam edir. "Boz ay" adlanan fevralın iyirmi ikisindən martın iyirmi ikisinə qədər olan müddət isə hər biri yeddi gündən ibarət dörd balaca çilləyə, başqa sözlə "çilləbeçə"yə bölünür. Hər üç çillədə müxtəlif mərasimlər keçirilir, ayinlər icra edilib nəğmələr oxunur.
Böyük çillədə icra olunan əsas mərasimlərdən biri Çillə ge​cələridir. Bu tip məc​lislər Böyük çillə girəndən başlayıb qurtarana qədər davam edir. Keçmişdə Çillə gecələri imkanlı şəxslərin evin​də keçirilirdi. Məsə​lən, kənddə iyirmi imkanlı ailə varsa, kənd sakinləri iki gündən bir növbə ilə həmin evlərdən birinə toplaşırdı. Kişi və qadınlar üçün ayrı-ayrı otaqlarda süfrə açılırdı. Ev sahibi çillə üçün qabaqcadan qar​pız ehtiyatı görür və xalq arasında həmin qarpız çillə qarpızı adı ilə tanınırdı. Qarpızlar xüsusi olaraq seçilir, onların bir-birinə yaxın çəkidə olmasına diqqət yetirilirdi. Çillə gecəsi ev sahibi hər adamın adına bir qarpız kəsirdi. Qar​pız kəsiləndən sonra hər kəs ondan bir tikə dadır, ondan sonra həmin qarpızdan qadınlara, qohum-qonşuya pay gön​dərilirdi. Çillə qarpızından sonra ortaya plov gətirilirdi. Süfrə​nin samballı olması şərbətlərin sayına görə təyin edilirdi. Ona görə də ev sahibi süfrənin sanballı olması üçün ortaya limon, bal, alma​dan və s. hazırlanmış şərbətlər qoyurdu. Axırıncı gün isə məclis ən imkanlı adamın evinə salınırdı. Həmin gün ayrıca heyvan kəsilir və məclis daha təm​təraqlı keçirilirdi. Müasir dövrümüzdə ayrı-ayrı bölgələrimizdə keçirilən Çillə gecəsinin əsas atributu yaydan saxlanan qarpızdır.
Fevral ayının əvvəlindən başlayarq iyirmi gün davam edən Kiçik çillə soyuqluğu, boranı, tufanı ilə özündən əvvəlki çillələrdən seçilir. Kiçik çillənin Xıdır Nəbi bayramının keçirildiyi birinci on günlüyü fəslin ən sərt, çovğunlu, dondurucu çağı sayılır və bu təsəvvür "Xıdır girdi, qış girdi, Xıdır çıxdı, qış çıxdı" atalar sözündə də öz əksini tapmışdı.
Xıdır Nəbi bayramı
Xıdır Nəbi bayramı qışın yarısına – fevralın birinci ongünlüyünə düşür. Həmin vaxt güclü küləklər əsir ki, həmin külək xalq arasında Xıdır Nəbi küləyi kimi də tanınır. Xalq arasında mövcud inama görə, fevralın beşi Xıdır Nəbinin anadan olan günüdür. Xıdır Nəbinin zühur edərək insanlara ruzu paylayacağına inanan insanlar onun gəlişini təmtəraqla qeyd edirlər. Xıdırın gəlişi münasibətilə Azərbaycanın bir çox bölgələrində Xıdır Nəbi kömbəsi bişirilir və kömbənin içərisinə düymə qoyulur. Kömbə hissələrə bölünüb ailə üzvləri arasında paylanır, həmin düymə kimin qismətinə çıxsa, inama görə, Xıdır Nəbi həmin gecə onun yuxusuna girər, onun arzusunu gerçəkləşdirər. Həmin gün həm də Xıdır Nəbi xaşılı bişirilir. İnama görə, Xıdır Nəbi daha çox qovut xaşılını xoşlayır, ona görə bəzi bölgələrdə Xıdır Nəbi xaşılı qovutdan bişirilir. Bununla əlaqədar, evlərdə hələ payızdan hazırlıq görülür, Xıdır Nəbi üçün ayrıca qovut, küplərdə bəhməz saxlanır. Xıdır girəndə evdən mütləq xaşıl iyi çıxmalıdır. Ona görə fevralın beşində həmin qovutdan xaşıl bişirilir və ondan bir qaba çəkilib ya yükün altına, ya da pəncərənin qabağına qoyulur. Xaşılın üzərində əl izi olardısa, Xıdırın həmin gecə o ailəyə baş çəkdiyinə və həmin ilin onlar üçün xeyirli olacağına, uğurlu keçəcəyinə inanılırdı.
Yaz-yay mərasimləri
Azərbaycan xalqının təsərrüfat həyatında yaz fəsli xüsusi əhəmiyyət daşıyır. İnsanlar yaza çətin və məşəqqətli qışdan, soyuqdan, məhrumiyyətdən qurtuluş, xilas kimi baxmış və onun gəlişini xüsusi mərasim və ayinlərlə qeyd etmişlər. Yaz fəslində keçirilən mərasimlər arasında "Padşah oyunu"nu, "Yelənni" kimi bir çox mərasimləri qeyd etmək olar. Hər iki mərasim Novruz bayramı ərəfəsində – martın 21–22-də oynanılır. Keçmişdə bu mərasimlərin icrası bir neçə gün, bəzən mart ayının axırınadək davam etmişdi.
Bəzi bölgələrdə "Xan bəzəmə", "Şah bəzəmə" adı ilə tanınan "Padşah oyunu" qışdan yaza keçid döv​rün​də, köhnə ilin bitib yeni ilin başlandığı ərəfə​də keçirildiyi üçün digər inisiasiya mərasimləri ilə eyni məna daşı​yır və ölüb-dirilməni simvolizə edir. Yetkinlik yaşına çatmış qızların oynadığı "Yelənni" oyunu da artımı, məhsuldarlığı simvolizə edir. Sadəcə olaraq, hər iki mərasim ritual mahiyyətini itirərək günümüzdə oyun kimi yaşadılır.
Xalq arasında mövcud inama görə, yazın 45-nə qədər qış üstündə gedir, həmin müddətdə çovğun, boran, qar ola bilər. Hətta belə bir rəvayət söylənilir ki, qışın çıxmasına sevinən qarı mart çıxan kimi çırtma çalıb sevinə-sevinə oxuyur: "Mart gözünə barmağım, yaza çıxdı oğlağım". Bunu eşidən qış apreldən üç gün borc alıb qarının oğlaqlarını qırır. Bu təsəvvürlərlə əlaqədar insanlar yaz girdikdən sonra da öz ehtiyatını əldə vermir, ot, odun ehtiyatı görürlər. "Yazdan sonra qırx kötük" məsəli də həmin təsəvvürdən qaynaqlanır. "Qarının günü" deyilən müddət aprelin 16-da tamamlanır. Ondan sonra artıq qarın, çovğunun olmayacağına inanılır, elin dağa köçü də bu tarixdən sonra başlayır.
İnsanların yağış yağdırmaq, yağışı kəsdirmək üçün icra etdiyi mərasimlər də yaz-yay dövrünə təsadüf edir. Onların arasında ən geniş yayılanı müsəlləyə çıxma mərasimidir. Bu mərasim kişilərin iştirakı ilə keçirilmişdi. Sübh tezdən, hava işıqlanmamış kəndin ağsaqqalları, ağzıdualı kişilər sınanmış molla və ya seyidlə birlikdə yüksək bir yerə (dağın və ya təpənin başına) çıxardılar, yaxud müqəddəs ziyarətgahlara doğru yol alardılar. Orada əllərinin göyə qaldıraraq dualar edər, qurban kəsərdilər. Hazırda bu mərasim bəzi bölgələrdə qismən həyata keçirilir.
Məişət mərasimləri
Məişət mərasimlərinə insanın doğulması, evlənməsi və ölməsi münasibətilə keçirilən mərasimlər daxildir. Bu mərasimlər əski dövrün etiqad və baxışlarını, mifoloji, fəlsəfi anlayışların, dini görüşlərin izini daşıyır. Məişət mərasimləri içərisində toy nikbin, əyləncəli xarakteri, musiqi, əyləncə, oyun, rəqs kimi melopoetik ünsürləri özündə ehtiva etməsi baxımından diqqəti cəlb edən mürəkkəb ritual sistemdir.
Toy mərasimi
thumb|left|Azərbaycan toyu, 1931. [[Əzim Əzimzadə]] Azərbaycan toyu xalq həyatı ilə bağlı bütün digər ictimai hadisələrdən zənginliyi ilə fərqlənir. Bu da səbəbsiz deyil. Çünki çox qədim tarixdən toy xalq məişət əyləncələrinin ən kütləvisi və məşhurudur. Azərbaycan toyu üç mərhələnin məcmuundan ibarətdir: toya qədərki dövr, toy və toydan sonrakı mərhələ.
Toy şənliyinə qədər bir sıra adətlərin icrası vacib hesab edilir: "qız bəyənmə", "elçilik", "hə vermək", "bəlgə", yaxud "nişan", paltar kəsdi (paltar biçdi), cehizin oğlan evinə daşınması", "kəbin kəsilməsi", "qız evində xınayaxdı gecəsi", "qızın ata evindən köçməsi", "qızın oğlan evinə gətirilən günü", "oğlan toyu" və s. göstərmək olar.
Çay dəstgahı
thumb|Bakıda çay evi, 1888.
Azərbaycanda XX əsrdə ailə və ictimai məişətlə bağlı bir sıra mərasimlər, rəsmi qəbullar və s. çay dəstgahı olmadan keçinmir. Gündəlik olduğu kimi, mərasimlərdə də çay süfrəsinə qənd, limon, müxtəlif şirniyyatlar, mürəbbələr, meyvələr, xüşkəbar və çərəz düzülür. Armudu stəkana süzülən pürrəngi çay daha çox dişləmə qəndlə içilir. Yemək öynəsindən asılı olaraq çayın qəbulu fərqlənir. Səhər yeməyində şirin çaya üstünlük verilir.
Qonaqlıq məclislərində süfrə ətrafında əyləşənlərə əvvəl şirniyyat (noğul, nabat və s.), meyvə və çay verilir. Bunlar yığıldıqdan sonra çörək və xörəklər, şərbət və digər təamlar gətirilir. Elçilik mərasimində "hə" cavabı aldıqdan sonra qız və oğlan tərəfi mütləq şirin çay içirlər.
Hamam mədəniyyəti
thumb|Hacı Qayıb hamamı Hamamlar qədim zamanlardan insanların həyatında mühüm rol oynamışdı. Hamamdan məişətdə təkcə təmizlik məqsədilə ilə istifadə olunmamış, həm də müəyyən mərasimlər zamanı əhəmiyyət kəsb etmişdi. Qədim zamanlarda şairlər, naqallar, dərvişlər hamamlara yığışıb gözəl söhbətləri ilə hamam əhlini feyziyab edərdi. Analar oğlu üçün seçdiyi qızı ilk dəfə hamamda gözaltı edər, sonra ona elçi düşərdi. Toydan qabaq bəyin və ya gəlinin hamama aparılması isə bir ənənə halını almışdı.
Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində lap qədimlərdən hamamlar olmuşdu. Orta əsrlərdən günümüzə gəlib çatan bu hamamların əksəriyyəti təmirsiz olsa da, hələ də qalmaqdadır. Belə hamalar çox vaxt müəyyən şəxslər tərəfindən tikdirilmiş və onu tikdirən şəxsin adını daşımışdı. İçərişəhərdə yerləşən XVII–XIX əsr Qasım bəy, XV əsr Hacı Bani, 1912-ci il Ağa Zeynal, Ağa Mikayıl hamamları buna misal ola bilər. Onların arasında Şirvanşah I Xəlilullahın dövründə (XVI əsr) tikilmiş, indi isə yaşıl aptek kimi istifadə olunan hamam xüsusi ilə seçilir. Onun xalq arasında "Şirin hamam" adlandırılması hamama gələnlərə çay ilə bərabər şirniyyatın da təqdim olunması ilə əlaqədardır.
Siyahı
200px|thumb|right|Naxçıvanda Xızır Nəbi süfrəsi
200px|thumb|right|Şanıdər bayramı
İridium
İridium (Ir) – D.İ. Mendeleyevin elementlərin dövri sistemində 77-ci element. Elementlərin dövri sisteminin VIII qrupunda, platin qrupu metallarına mənsub, həmçinin qızıl və gümüşlə birlikdə vacib metallar sirasına daxil olan kimyəvi elementdir. Təbiətdə iki stabil izotopu var: 191İr (38,5%) və 193İr (61,5%).
Fiziki xassələri
İridium çox bərk, çətin əriyən gümüşü-ağ metaldır.
Kimyəvi xassələri
Kimyəvi cəhətdən çox davamlıdır. 12000C temperaturdan yuxarı İrO3 şəklində qismən buxarlanır. Flüorla iridium 400-5000C, xlor və kükürdlə közərmə temperaturunda reaksiyaya daxil olur.
Tətbiqi
Sənayedə ölçü cıhazları üçün yüksək temperatura davamlı, möhkəm ərintilər hazırlanmasında işlədilir.
Məhəmməd Məhəmmədoviç Hacıyev
Məhəmməd Məhəmmədoviç Hacıyev (ləzg. Мегьамед Мегьамедан хва Гьажиев; 1897-1958) ləzgi filoloqu-Qafqazşünası, filologiya elmləri doktoru, Dağıstanın ilk peşəkar filoloqlarından biridir. ilk böyük ləzgi-rusca lüğəti işləyib. Dörd dildə danışırdı: azərbaycan, tabasaran, rus və ərəb. Professor L. I. Jirkovun rəhbərliyi altında Moskvada aspiranturada ümumi dilçilik nəzəri təhsili aldı. Tezisin mövzusu ləzgi dilinin sintaksisinə həsr edilmişdir.
Bioqrafiya
Məhəmməd Hacıyev 10 dekabr 1897 -ci ildə Kürə rayonunun Məhərrəmkənd kəndində varlı və təhsilli bir ailədə anadan olmuşdur. Gələcək alimin atası Məhəmməd, piyada olaraq Məkkəyə getdi və yalnız üç il sonra geri döndü. Kənddə atası Məkkədən qayıdana qədər ad verilməyən bir oğlu var idi. Alim Hacı-Məhəmmədin atasının ailəsinin dörd oğlu və bir qızı var idi: İbrahim, Məhəmməd (gələcək alim), Şafi, Mirzə və Hacıxanım.
Məhəmməd ən ağıllı uşaq idi. Əvvəlcə Məhərrəmkənd məscid məktəbində, 1906 -cı ildə - atasının tikdiyi məktəbdə, sonra Alkadar və Qasımkənd mədrəsələrində oxudu. Kəndlərdən olan Həsən-Əfəndi əl-Ahtidən dərin bilik aldı. O, eyni zamanda ərəb və Azərbaycan dillərini öyrəndi. 1908-1912-ci illərdə Qasımkənd beş sinifli məktəbin şagirdi idi. 1913 -cü ildə atasının fermasında işləyir. 1914 -cü ildən müstəqil yaşamağa başladı, 1919 -cu ildə şəxsi təsərrüfatında çalışdı. 1920 -ci ilin yazında Dərbənddə müəllim kurslarına girdi və 1920 -ci ilin payızında artıq müəllim və Məhərrəmkənd məktəbinin müdiri idi. 1921-1923 -cü illərdə rəis vəzifəsində çalışmışdır. 1924 -cü ilin yayında yenidən Azərbaycanın Quba şəhərində müəllim kurslarına daxil oldu. Payızda Dərbəndə köçdü və burada məktəbə müəllim təyin edildi. 1924 -cü ilin sentyabrından 1925 -ci ilin sentyabrınadək 3 nömrəli məktəbdə çalışdı, eyni zamanda 1920 -ci ildən üzv olduğu təhsil işçiləri həmkarlar ittifaqının Dərbənd şöbəsinin məsul katibi vəzifəsini tutdu. Sonra bu həmkarlar ittifaqının Dağıstan regional şöbəsinin idarə heyətinin üzvü və məsul katibi seçildi. 1925 -ci ilin payızında M. M. Hacıyev Mahaçqala şəhərinə köçdü. 1925-1929 -cu illərdə əvvəlcə Rabpros bölgə şöbəsində məsul katib, sonra sədr, sonra yenidən katib vəzifələrində çalışdı. Sonra Xalq Maarif Komissarlığında, Dövlət Nəşriyyatında çalışdı, 1934 -cü ildə Dağıstan Pedaqoji İnstitutuna daxil oldu. İnstitutdan əvvəl, ləzgi dilindən başqa, M.M.Hacıyev daha dörd dildə danışırdı: ərəb, rus, azərbaycan və tabasaran. Burada alman dilini də öyrənməyə başladı. O zaman 34 yaşında idi, böyük bir ailəsi (dörd oğlu) vardı, vərəmdən əziyyət çəkirdi.
Yaradıcılıq
M.M.Hacıyevin tərtib etdiyi Rus-Ləzgi lüğətində 35000 söz var və 964 səhifədən ibarətdir. Sözlük ləzgi dilinin əsas lüğətini əhatə edir. Ləzgi dilinin ümumi lüğətinə əlavə olaraq, lüğətdə başqa dillərdən yeni sözlər də var. Lüğət girişlərində hər cür üslub yazıları var, deyimlər zəngin şəkildə təqdim olunur, sözlərin mənaları ətraflı şəkildə açılır, geniş təsvirli materialların siyahısı verilir. Bu lüğət sırf tərcümə deyil, tərcümə və izahlıdır, çünki ləzgi dilində bir çox rus sözünün tərcüməsinin ekvivalenti yoxdur. Lüğətdəki bu cür sözlər təsviri tərcümə və ya təfsirlə izah olunur.
Tənqid
Qafqazşünaslıqda M. M. Hacıyev Dağıstan dillərinin sintaksisi üzrə ən savadlı mütəxəssis hesab olunur. Bu problemin əsas suallarına dair çoxlu məqalələr yazmışdır. 1939-1960 -cı illərdə nəşr olunan ləzgi dilinin sintaksisinə dair bütün məktəb dərslikləri M.M. Hacıyev tərəfindən yazılmışdır. İki böyük monoqrafiyada “Ləzgi dilinin sintaksisi. Birinci hissə Sadə bir cümlə ”(Mahaçqala, 1954) və“ Ləzgi dilinin sintaksisi. II hissə. Mürəkkəb Cümlə ”(Mahaçqala, 1963), namizədlik və doktorluq dissertasiyalarının müdafiə olunduğu M.M. Hacıyev, XX əsrin bu cür görkəmli dilçilərini narahat edən bir çox mürəkkəb sintaktik problemləri əvvəlcə və müstəqil şəkildə həll etmişdir. M.M. Hacıyevin ləzgi dilində sadə və mürəkkəb cümlələrin sintaksisinə dair hər iki monoqrafiyası, materialı dərindən bildiyini və müəllifin geniş dil dünyagörüşünü sübut edir.
Mükafatlar
SSRİ Ali Soveti M.M. Hacıyevi "Şərəf Nişanı" ordeni, Qafqazın Müdafiəsinə görə, 1941-1945-ci illər Böyük Vətən Müharibəsində Şücaətli Əməyinə görə medallarla, RSFSR Təhsil Xalq Komissarlığı Təhsildə Mükəmməllik Nişanı ilə təltif etdi.
Marqa Lopes
Marqa Lopes (əsl adı — Katalina Marqarita Lopes Ramos, ; ) — Argentina mənşəli görkəmli Meksika teatr və kino aktrisası. Meksika kinematoqrafiyasının Qızıl əsr dönəminin aktrisasıdır.
Həyatı
Marqa Lopes 21 iyun 1924-cü ildə San-Migel-de-Tukumanda Pedro Lopes Sançes və Dolores Ramos Navanın ailəsində anadan olmuşdur. Ailədə 7 uşaq idilər — özündən başqa onun Manuel, Migel, Pedro və Xuan adlı dörd qardaşı, Dolores-kiçik və Mariya adlı iki bacısı var idi. Dünyaya gələndən sonra böyük ailəsi ilə birlikdə Meksikaya köçmüş və buna görə də vətəndaşlığını orada almışdır.
1936-cı ildə ailəvi şəkildə bütün Latın Amerikası boyunca kruizə çıxarkən prodüser Karlos Amadorla tanış olmuşdur. O, Marqa Lopesə kinematoqrafda yaşıl işıq yandırır. Aktrisa 1945-ci ildə Meksika kinematoqrafiyasında debüt edir. Ümumi olaraq kino və teleseriallar da daxil olmaqla, 99 filmdə çəkilmişdir. "Alondra", "Sevgi bağları", "Sənsiz yaşaya bilmərəm", "Sevmək imtiyazı" və "Mələyin siması" teleserialları dünyanın bir çox ölkələrinə satıldığına görə aktrisanın karyerasında ən məşhur işlər sayılır. 16 dəfə beş müxtəlif mükafata namizəd göstərilib və onların 9-da qalib kimi mükafata layiq görülüb.
Marqa Lopes 81 yaşını qeyd etdikdən 13 gün sonra 4 iyul 2005-ci ildə Mexikoda ürək aritmiyasından vəfat edib.
İlkin Bayramov
Həyatı
İlkin Bayramov 11 avqust 2001-ci ildə  Ağstafa rayonunun Pirili kəndində anadan olmuşdur.
Hərbi xidməti
İlkin Vətən müharibəsində iştrak etmişdir. 2021-ci il aprelin 4-ü Suqovuşan istiqamətində, azad edilən ərazilərdə, itkin düşmüş hərbi qulluqçuların axtarışı zamanı mina partlaması nəticəsində xəsarət almışdı. 12 gün komada qalan İlkin, həkimlərin səyinə baxmayaraq, 2021-ci il aprelin 16-sı müalicə aldığı xəstəxanada şəhidlik zirvəsinə ucalmışdır. Öz doğma Pirili kəndində torpağa tapşırılmışdır.
Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad olunması zamanı döyüş tapşırıqlarını və xidməti vəzifələrini yerinə yetirən zaman fərqləndiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 30.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən İlkin Bayramov "Hərbi xidmətlərə görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan Respublikasının müstəqilliyinin, ərazi bütövlüyünün qorunub saxlanılmasında xüsusi xidmətlərinə, öz xidməti vəzifələrini və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqları yerinə yetirərkən fərqləndiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.06.2023-cü il tarixli Sərəncamına əsasən İlkin Bayramov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edilmişdir.
Maral Manafova
Manafova Maral Cəbrayıl qızı — Əməkdar incəsənət xadimi, pedaqogika üzrə fəlsəfə doktoru, professor
Əmək fəaliyyəti
Maral Manafova 1970-ci ildə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetini bitirib. Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində müəllim (1985), baş müəllim (1992) kimi fəaliyyət göstərib. 1993-cü ildə müsabiqə yolu ilə Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin "Mədəniyyət tarixi və nəzəriyyəsi" kafedrasına dosent vəzifəsinə seçilib.
1992-ci ildə namizədlik dissertasiyası müdafiə edib. Pedaqogika üzrə fəlsəfə doktorudur.
1996–2007-ci illər ərzində "Mədəniyyətşünaslıq" kafedrasının müdiri vəzifəsində işləyib. 2007–2014-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində Elm və yaradıcılıq işləri üzrə prorektor vəzifəsində çalışıb.
2014–2022-ci illər ərzində Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasının "İctimai fənlər" kafedrasının müdiri vəzifəsində çalışaraq mədəniyyət və incəsənət sahəsində yüksək ixtisaslı kadrların hazırlanmasına böyük töhfə verib.
Elmi fəaliyyəti
M. Manafova 11 dərsliyin, 6 dərs vəsaitinin, 1 monoqrafiyanın, 7 metodiki işin, 50 proqramın, 150-dən çox elmi-nəzəri məqalələrin müəllifidir.
M. Manafova respublikada və xarici ölkələrdə keçirilən beynəlxalq elmi-nəzəri konfransların və simpoziumların iştirakçısı olmuşdur.
"Sehirli rəqs aləmi" (2016), "Balet tarixi" (V. Əliyev, dərs vəsaiti, 2017), "Azərbaycan balet teatrına tarixi nəzər" (dərs vəsaiti, 2017), "Marius Petipa və XIX əsrin ikinci yarısında balet teatrı" (Ş. Əliyeva, metodik vəsait, 2018), "Müasir xoreoqrafiya tarixi" (2019) , Balet librettoları. (XIX – XX əsr əvəlləri) (K. Məmmədova, dərs vəsaiti, 2021) kitablarının müəllifi və tərtibatçısı olaraq xoreoqrafiya ixtisası üzrə tədrisin təkmilləşməsinə xidməti ilə fərqlənib.
Təltifləri
2010-cu ildə professor elmi adı alıb. Təhsil sahəsindəki xidmətlərinə görə 2010-cu ildə "Tərəqqi" medalına, 2013-cü ildə isə Əməkdar incəsənət xadimi fəxri adına layiq görülmüşdür.
Elmi-metodiki işləri
3. Maral Manafova. Azərbaycanın Şərqi Asiya ölkələri ilə mədəni əlaqələri. Bakı: Sabah, 2008, 96 s.
4. Maral Manafova. Beynəlxalq mədəni əlaqələr [Mətn] : dərslik. 2 cilddə /Azərb. Resp. Təhsil Nazirliyi ; [müəl. kol. M. Manafova və b. ; elmi red. V. İ. Məmmədova ; rəyçilər: N. M. Mehdi, O. Ə. Əfəndiyev, F. T. Məmmədov, Ş. M. Məmmədov]. Bakı: I cild, Sabah, 2008.
6. Maral Manafova. Sehirli rəqs aləmi. Bakı: AzTU mətbəəsi, 2016, 200 s.
7. Maral Manafova. Azərbaycan balet teatrına tarixi nəzər. Dərs vəsaiti. Bakı: AzTU mətbəəsi, 2017, 82 s.
8. Maral Manafova, Vəfa Əliyev. Balet tarixi. Dərs vəsaiti. Bakı: AzTU mətbəəsi, 2017, 287 s.
9. Maral Manafova, Şəhla Əliyeva. Marius Petipa və XIX əsrin ikinci yarısında balet teatrı. Metodik vəsaiti. Bakı: AzTU mətbəəsi, 2018, 73 s.
10. Maral Manafova. Müasir xoreoqrafiya tarixi. Dərs vəsaiti. Bakı: AzTU mətbəəsi,2019, 244 s.
11. Maral Manafova, Kəmalə Məmmədova. Balet librettoları. (XIX – XX əsr əvəlləri). Dərs vəsaiti. Bakı: AzTU mətbəəsi, 2021, 216 s.
Səudlar
Sülalənin tarixi və mənşəyi
250px|thumb|right|Krallığın kral bayrağı Səudlar 1446/7-ci illər civarında Əl Dəriyyə şəhərinin əsasını qoyan Əl Katifdən olan Mani Əl-Mraydinin nəslindəndirlər. Əl Mani nəslindən olanlar Anaza qəbiləsinə rəhbərlik edərək bu şəhərin və ətraf bölgələrin əmirləri oldular.
1744-cü ildə Məhəmməd ibn Səud Məhəmməd ibn Əbdülvahhab arasında sıx əlaqələr yaranmışdır. O, ibn Əbdülvahhabı himayəyə almış və onun məzhəbini qəbul etmişdir. Bu məzhəb sonradan vəhhabilik adını almışdır. Bir neçə on il ərzində İbn Səud və nəsli vəhhabilərin dini coşğusuna güvənərək Ərəbistan yarımadasının bütün qərbini və şərqini, o cümlədən Nəcdi özlərinə tabe etməyi bacardılar.
Birinci Səudiyyə dövləti
Bu dövr Birinci Səudiyyə Dövləti zamanı adlanır. 1792-ci ildə Məhəmməd ibn Əbdülvahhabın ölümündən sonra Səudlar yüksək dünyəvi və ali dini gücü birləşdirərək öz əllərinə almağı bacardılar. Səud sülaləsinin hərbi uğurlarını görən Osmanlı hökuməti bölgəyə hərbi qüvvələr göndərdi. Ancaq, məğlub olan osmanlılar geri çəkilmək məcburiyyətində qaldılar. Osmanlı imperiyası o qədər zəifləmişdi ki, öz əyalətlərinə nəzarət edə bilmirdi və nəticədə Dəriyyə əmirliyi 1802-ci ildə İraqa hücum etdi və Kərbəla şəhərində şiə ziyarətgahlarını dağıtdı. Ardından Məkkə şəhərini ələ keçirsələr də, Ciddə və Mədinə şəhərlərini tuta bilmədilər. 1803-cü ildə Dəriyyə əmiri Əbdüləziz ibn Məhəmməd əl-Səud sui-qəsd nəticəsində öldürüldü və yerinə oğlu Səud ibn Əbdüləziz əl-Səud keçdi. O, 1805-ci ildə Mədinəni və demək olar ki, bütün Hicazı ələ keçirdi.
1805-ci ildən 1810-cu ilə qədər Dəriyyə əmirliyinin İraqa və Suriyaya hücumları davam etdi. Dəriyyə əmirliyinə qarşı, 1811-ci ildə Osmanlı sultanının əmri ilə onun vassalı olan Misir və Sudanın ilk xədivi Kavalalı Mehmed Əli Paşa müharibəyə başladı. Misir hakimi Mehmet Əli Paşanın oğlu Tusun paşanın başçılıq etdiyi ordu 1813-cü ildə Hicaz bölgəsini səudiyyəlilərdən azad etdi. Omanda başlayan üsyan nəticəsində vəhhabi-səudiyyəlilər bu regiondan da çəkilmək məcburiyyətində qaldı.
1814-cü ildə Səud ibn Əbdüləziz öldü. Onun yerinə taxta oğlu Səud|Abdullah ibn Səud keçdi. Abdullah ibn Səudun dövründə vəhhabilər, Hicaz, Oman, Bəhreyn və Tihamə üzərində nəzarəti itirdilər. 1817-ci ildə Abdullah ibn Səud]] mərkəzi Nəcd üzərində nəzarəti itirdi və bir il sonra Səud sülaləsinin son qalası olan Dəriyyə şəhəri də işğal edildi və yerlə yeksan olundu. Səud sülaləsinin bir çox üzvü həlak oldu. Dəriyyə əmiri Abdullah ibn Səud İstanbula göndərildi və orada sultanın əmri ilə edam edildi.
İkinci Səudiyyə dövləti
Ərəbistan yarımadasının mərkəzində və şərqində mərkəzi hakimiyyətin olmaması qarmaqarışıqlığa səbəb olmuşdu. Bu şəraitdə sağ qalan səudların mövqeləri yenidən güclənməyə başladı. Nəticədə 1821-ci ildə Abdulla ibn Səudun sağ qalmış qohumlarından Türki ibn Abdulla əl-Səud, özünə Ər-Riyadı paytaxt seçərək Osmanlılara qarşı üsyan qaldırdı. Nəticədə 1824-cü ildə İkinci Səudiyyə Dövləti - Nəcd əmirliyi yarandı.
Stanislav Avqust Panyatovski
Hakimiyyəti
Kral III Avqustun ölümündən sonra o, Çartoryski partiyası tərəfindən Reç Pospolita taxtına namizəd kimi irəli sürülüb. 1764-cü ildə zadəganların kiçik iştirakı və II Yekaterinanın həlledici dəstəyi ilə o, kral seçildi.
Səudlar
İkinci Səudiyyə dövləti
1840-cı ildə misirlilər, ehtimal ki, Osmanlı imperiyasında qarışıqlıq törətmək niyyəti ilə, Feysal ibn Turkini həbsdən azad etdilər. Ağır və şiddətli mübarizədən sonra əmir Feysal ibn Turki 1843-cü ildə əmirliyin paytaxtında qərar tutdu. Özünü Osmanlı Sultanının vassalı elan edən əmir Orta və Şərqi Ərəbistanın növbəti fəthinə başladı. Feysal ömrünün sonlarında əmirliyin idarəsini üç oğlu - Abdulla, Səud və Məhəmməd arasında böldü. Onun oğlanları isə öz növbəsində əmirlik torpaqlarında məskunlaşan qəbilələr arasında özlərinə dəstək axtarmağa başladılar. 1865-ci ildə Əmir Faysalın ölümü və Abdulla ibn Feysalın hakimiyyətə gəlişindən sonra Abdulla və Səud arasında daxili mübarizə başladı. Şərqi Ərəbistanda olan bütün dövlət qurumları - Osmanlı imperiyası və Britaniya imperiyası da bu mübarizəyə cəlb olundular. Abdullanın 1871-ci ildə Bağdad vəlisi Midhət Paşaya kömək üçün rəsmi müraciəti, osmanlıların Əl-Xasanı ələ keçirmək üçün bəhanə oldu.
Stanislav Avqust Panyatovski
Hakimiyyəti
Hakimiyyətinin ilk illərində Stanislav Avqust Ponyatovski xəzinədə, pul zərbində, orduda, yeni silah növlərini tətbiq etməklə və süvariləri piyadalarla əvəz etməklə, dövlət mükafatı və qanunvericilik sistemlərində dəyişikliklərə başladı. O, Seymin istənilən üzvünə istənilən qərara qadağa qoymağa imkan verən liberum vetonunu ləğv etməyə çalışırdı.
Səudlar
İkinci Səudiyyə dövləti
1880-ci illərdə Cebel-Şammar əmirliyinin hakimləri Rəşidilər fəal şəkildə Ərəbistanda hakimiyyət uğrunda mübarizəyə qoşuldular. 1891-ci ildə səudların əzəli düşmənləri Əl-Rəşidi qəbiləsi İkinci Səudiyyə dövlətini süquta uğratdılar.
Stanislav Avqust Panyatovski
Hakimiyyəti
Stanislav Ponyatovski,Stanislav Leşşinskinin kədərli təcrübəsini bilərək, "əcdadı Boleslavın günahına görə" əfsanəvi sehri zərərsizləşdirməyə çalışdı. 1764-cü ildə Krakovda deyil, Varşavada pozulmuş tacqoyma ənənəsinin əvəzini çıxmaq üçün yeni seçilmiş kral 1765-ci ildə Müqəddəs Stanislav ordenini təsis etməklə Polşanın himayədarı olan Müqəddəs Stanislavdan bağışlanma diləməyə qərar verdi. Bu orden Reç Pospolitanın ən ali dövlət mükafatı - Polşanın dövlət mükafatı olan Ağ Qartal ordenindən sonra ikinci oldu.
Səudlar
İkinci Səudiyyə dövləti
Beləliklə, İkinci Səudiyyə dövləti 67 il ömür sürdü. Səudlar Küveytə qaçmaq məcburiyyətində qaldılar. Küveyt əmiri onlara sığınacaq verdi.
Ərəbistanın birləşdirilməsi
250px|thumb|left|Əbdüləziz İbn Səud və Franklin Ruzveld, 1945-ci il fevral ayı Əbdüləziz ibn Səud İkinci Səudiyyə Dövlətinin çökməsindən və Ər-Rəşid qəbiləsi tərəfindən idarə olunan Cebel-Şammarın Ərəbistan yarımadasında hakimiyyəti ələ keçirməsindən sonra 1893-cü ildən Küveytdə sürgündə keçirmişdir. 1902-ci ildə Əbdüləziz ibn Səud Əl Səud sülaləsinin keçmiş paytaxtı Ər-Riyadı geri aldı və Nəcd əmiri oldu. 1903-07-ci illərdə Əbdüləziz Rəşidilər sülaləsinin idarə etdiyi Cebel-Şammar əmirliyi ilə müharibələr apardı. Əmirlik Osmanlı imperiyasının 8 piyada taboru tərəfindən dəstəkləndi, lakin sonda ona aid olan Kasım torpaqları Nəcd və Has əmirliyinin bir hissəsi oldu.
Stanislav Avqust Panyatovski
Hakimiyyəti
1767-ci ildən başlayaraq Ponyatovskinin siyasətindən narazı qalan zadəgan qrupları qonşu Rusiya və Prussiya dövlətlərinin dəstəyi ilə konfederasiyalarda birləşdilər. Repninski seymi adlanan (əslində qərarları diktə edən II Yekaterinanın nümayəndəsi N.V.Repninin şərəfinə adlandırılmışdır) 1767-ci ilin sonu və 1768-ci ilin əvvəllərində qəbilələrin azadlıq və imtiyazlarını təmin edən “kardinal hüquqlar”ı təsdiqləmiş, pravoslav və protestantların katoliklərlə hüquqların bərabərliyini elan etmişdir. Bu postulatlardan və Ponyatovskinin rusiyayönlü oriyentasiyasından narazı olan mühafizəkar ağalar silahlı ittifaqda - Bar Konfederasiyasında birləşdilər. Vətəndaş müharibəsinin başlaması qonşu dövlətlərin müdaxiləsinə səbəb oldu və 1772-ci ildə Reç Pospolitanın ilk dəfə onlar arasında bölünməsinə səbəb oldu.
Səudlar
Ərəbistanın birləşdirilməsi
Ən böyük qəbilələrin sədaqətini qazanmaq üçün İbn Səud, dini alimlərin tövsiyəsi ilə onları oturaq həyata öyrəşdirməyə başladı. Bu məqsədlə 1912-ci ildə "İxvan" (ərəb. "Qardaşlar") hərbi-dini qardaşlığı quruldu. İxvan hərəkatına qoşulmaqdan imtina edən və İbn Səudu əmir və imam kimi tanımayan bütün bədəvi qəbilələri və vahələr Nəcdin düşməni kimi qəbul edilməyə başlandılar.
Stanislav Avqust Panyatovski
Hakimiyyəti
3 may 1791-ci ildə yeni konstitusiya qəbul edildikdən sonra Tarqovitsa Konfederasiyasının çıxışı və müdaxiləsi ilə konfederasiyaların, rus qoşunlarının tələbi ilə Rusiya-Polşa müharibəsi başladı. 1793-cü ildə sona çatması ilə Reç Pospolitanın Prussiya və Rusiya arasında ikinci bölünməsi başladı.
Səudlar
Ərəbistanın birləşdirilməsi
1916-cı ilin iyun ayında Məkkə şerif Hüseyn ərəb əhalisini türklərə qarşı üsyana başlamağa çağırdı. . Hüseyn ibn Əli əl-Haşimi özünü "Ərəb Ölkələrinin Kralı" elan etdi. Lakin 3 yanvar 1917 tarixində Britaniya və onun müttəfiqləri bu titulu qəbul etmədilər. Onu yalnız rəsmi olaraq müstəqil "Hicazın Hökmdarı" olaraq tanıdılar.
Stanislav Avqust Panyatovski
Hakimiyyəti
Polşa kralı, kifayət qədər çətin vəziyyətə baxmayaraq, paytaxtını bəzəmək üçün əlindən gələni etdi. Hətta Varşavada Ermitajdan geri qalmayacaq bir sənət muzeyi yaratmaq istəyirdi. Onun üçün rəsmlərin alınması London qalerestlərinə həvalə edilmişdi və Ponyatovski taxt-tacını itirəndə tam sürətlə gedirdi. Bu kolleksiya London ətrafındakı Daliç Qalereyasının əsasını təşkil etdi. 1767-1780-ci illərdə məşhur rəssam Bernardo Bellotto Stanislav Avqustusun saray rəssamı idi.
Səudlar
Ərəbistanın birləşdirilməsi
Hüseynin özünü bütün ərəb ölkələrinin padşahı olduğunu elan etməsi, Əbdüləziz İbn Səudu çox narahat etmişdi. Bunun üzərinə İran körfəzindəki Britanya nümayəndəsi onu indiki Küveytə dəvət edib, ona həm silah, həm də maddi yardım etmə, və həmçinin, Hüseynin onun şəxsi işlərinə qarışmama və "Ərəblərin Kralı" olaraq ərəblər adına danışma qarantiyasını vermişdir. Bunun müqabilində Ədbuləziz İbn Səud, Hüseynə qarşı heç bir hərəkət etməyəcəkdir. Britaniyalıların Əbdüləziz ibn Səudə çox tolerant olmasının səbəbi, Hüseyni Ərəbistan yarımadasında, Dəməşqdə və İraqda Osmanlılara qarşı müharibə aparmasını təmin etmək idi.
Stanislav Avqust Panyatovski
Hakimiyyəti
1795-ci ildə Tadeuş Kostyuşkonun başçılıq etdiyi üsyan yatırıldıqdan sonra Stanislav Avqust Ponyatovski Varşavanı tərk etdi və 120 rus draqununun müşayiəti ilə rus qubernatorunun himayəsi və nəzarəti altında Qrodnoya gəldi və burada, 25 noyabr 1795-ci ildə rus imperatriçasının ad günündə, Reç Pospolita taxtından imtina aktını imzaladı.
Səudlar
Ərəbistanın birləşdirilməsi
Hüseyn ibn Əli əl-Haşimi bütün Ərəbistan yarımadasını hakimiyyəti altında birləşdirməyə qərar verdi. Ancaq bu yolda o, Nəcd əmiri Əbdüləziz ibn Səud simasında güclü bir rəqiblə qarşılaşdı. 1917-ci ilin payızında Hüseyn ibn Əli ilə səudlar arasında Nəcddən çıxarkən Hicazın qapısı sayılan Turab və Əl-Xurma sərhəd vahiləri üzərində silahlı toqquşmalar baş verdi. 1919-cu ilin mayında Hüseynin oğlu Abdulla Turabı tutdu, lakin bir neçə gün sonra nəcdlilər onun dəstəsinə hücum etib onu darmadağın etdilər. Səudlar Hicaza hücum etməyə hazırlaşırdılar, lakin iyun ayında ingilislər müttəfiqi Hüseynə arxa duraraq Əbdüləziz ibn Səuddan Turabı və El-Xurmanı tərk etməsini tələb etdilər. Britaniya qoşunları Ciddəyə gəldi və səudlar geri çəkilmək məcburiyyətində qaldılar.
Stanislav Avqust Panyatovski
Hakimiyyəti
Panyatovski ömrünün son illərini Sankt-Peterburqda keçirib. Mərmər saraydakı iqamətgahında qəflətən dünyasını dəyişin. O, Nevski prospektindəki Müqəddəs Yekaterina İsgəndəriyyə kilsəsində kral şərəfi ilə dəfn edilib, sonradan Polşada yenidən dəfn olunub.
Səudlar
Səudiyyə Ərəbistanı dövlətinin yaradılması
Yeni yaranan dövlət 1927-ci ildən Nəcd və Hicaz Krallığı adlandı. 1927-ci ildə Mutair və Acman tayfaları İxvan üsyanının başlanğıcını qoyan İbn Səudun hakimiyyətinə qarşı üsyan qaldırdılar. Bu üsyan 1930-cu ilin əvvəlində yatırıldı.
Asirin fəthindən və Əl-Xasa ilə El-Katifdəki mövqelərinin gücləndirilməsindən sonra İbn Səud dövlətinə 1932-ci ildə Səudiyyə Ərəbistanı krallığı adı verildi.
Sülalənin hazırkı vəziyyəti
250px|thumb|right|[[Salman bin Əbdüləziz əs-Səud, 2015-ci ildən Səudiyyə Ərəbistanı kralı]] Əl Səudlar bu gün ölkədə mütləq gücə sahib olan az sayda kral ailəsindən biridir. Hökumətdəki və bölgələrdəki bütün vəzifələr kral tərəfindən təyin olunan Əl Səud nümayəndələri tərəfindən tutulur. Hökumət səviyyəsində seçkilər heç vaxt keçirilməyib və yerli seçkilər ilk dəfə yalnız 2005-ci ildə baş tutub1. Eyni zamanda, ölkə əhalisinin yalnız kiçik bir hissəsinin səs vermək hüququ vardır: qadınlar, hərbi qulluqçular və köçərilər (bədəvilər) səs vermək hüquqlarına malik deyillər. Baxmayaraq ki, seçki qanununun özü qadınların seçkilərə qatılmasını qadağan etmir və hətta seçilmək hüququ belə verir. Lakin deputatların tən yarısını kral təyin edir.
Səudiyyə Ərəbistanı hal-hazırda adı hakim sülalələrlə əlaqəli olan üç dövlətdən biridir (digərləri Lixtenşteyn və İordaniya Haşimilər Krallığıdır). 2015-ci ildən sülalənin başçısı Kral Salman bin Əbdüləziz əs-Səuddur. Səud sülaləsi üzvləri ümumi sayı 25 min nəfərə çatır ki, onlardan 200-ü şəhzadədir.
Səudlar arasında irsiyyət, əksər sülalələrdə olduğu kimi, atadan uşaqlara deyil, əksər hallarda qardaşdan qardaşa və yalnız bundan sonra gələcək nəslin böyüyünə keçir. Qadın xətti üzrə irsiyyət nəzərə alınmır.
Məhkəmə sistemi şəriət qanunlarına əsaslanır. Hakimlərin özləri müstəqil sayılsalar da, kral tərəfindən təyin edilir və dövlət başçısının özü istənilən cəzanı dəyişdirə bilər. Ölkə daxilindəki müxalifət sərt şəkildə bastırılır, çünki kralın və ya onun qərarlarının şifahi şəkildə tənqid edilməsinə görə, dünyanın ən ağır cəzalarından biri, digər ölkələrlə müqayisədə edam cəzasına qədər verilir.
Səngər (Maku)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 585 nəfər yaşayır (118 ailə).
NGC 4394
NGC 4394, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Veronikanın Saçları bürcü istiqamətində yerləşir. SBb tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Yengicə (Bukan)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 444 nəfər yaşayır (73 ailə).
Renald Makdonald
Renald Makdonald – 1840-ci illərdə Yaponiyaya səyahət edən ABŞ macəraçısı. İngilis dilini Yaponiyada tədris edən ilk şəxs hesab olunur. "Yaponiya: Macəra hekayəsi" memuarının müəllifidir.
İlk illəri
1824-cü ildə ABŞ-nin Oreqonda yerləşən Astoriya qəsrində doğulub. Atası "Hudson's Bay" şirkətində işləyən tacir, anası isə Çinuki qəbiləsi şefinin qızı olan Şahzadə Şahzadə Sandi idi.
Britaniya Kolumbiyasındakı uşaqlıq illəri zamanı qəzaya uğramış 3 yapon dənizçinin Flatteri yarımadasında quruya çıxması haqqında eşitdiyi xəbərdən sonra Yaponiyaya maraq göstərməyə başlamışdır. 1839-cu ildə məktəbi bitirdikdən sonra Ontarionun Sent-Tomas şəhərində yerləşən bir bankda 2 il boyunca məmur işləmişdir.
Səyahəti
thumb|left|Renald Makdonaldın doğum yerini göstərən [[yapon dilindəki abidə.|170px]] Makdonald bankda işlədikdən sonra növbəti beş il ərzində dənizçi kimi bütün dünyanı səyahət etmək fikrinə düşmüşdür. Həmin dövr ABŞ-də Uzaq Şərqə marağın yaranmağa başladığı dövr idi və Makdonald da Yaponiyaya səyahət etmək istəyirdi.
O, 1847-ci ildə "Plymouth" balina ovu gəmisi ilə Havay adalarından ayrılaraq Yaponiyaya doğru yola düşmüşdür. 27 iyun 1848-ci ildə Hokkaydonun qərb sahilində gəmidən ayrılaraq Yaqişiri və Rişiri adalarına doğru özü qayıqla üzməyə başlamışdır. Yaponiya həmin dövrdə izolyasiya şəraitində olduğu üçün heç bir əcnəbi ölkəyə buraxılmırdı və buna görə də Makdonald həbs edilərək Naqasakiyə göndərilmişdir. 1848-ci ilin oktyabrından 1849-cu ilin aprelinə kimi Naqasaki məbədindəki kiçik otaqda saxlanılmışdır. Bu dövrdə Moriyama Takiçiro və digər tərcüməçilərə ingilis dilini öyrətmişdir və buna görə də ingilis dilini Yaponiyada tədris edən ilk şəxs hesab olunur. 1849-cu ildə ABŞ-yə məxsus "Preble" gəmisi ilə Naqasakidən ayrılmışdır. Yaponiyadan sonra Avstraliyaya gedərək ordakı qızıl hərisliyində iştirak etmişdir.
1853-cü ildə Britaniya Kolumbiyasına qayıdaraq 30 il boyunca müxtəlif yerlərdə ticarət işləri ilə məşğul olmuşdur. Nəhayət, 1885-ci ildə Vaşinqton ştatının Fort-Kolvill şəhərində məskən salmış və ömrünün son illərində dostunun köməyi ilə "Yaponiya: Macəra hekayəsi" memuarını yazmışdır. Makdonald əsərin nəşr olunmasından öncə ölmüşdür. Onun əlyazması Vilyam Levis və Naociro Murakami tərəfindən redaktə olunaraq 1923-cü ildə "Renald Makdonald: 1824-1894" adı ilə nəşr olunmuşdur.
Çadır (Maku)
Qalacıq — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Maku şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Rəqəmsal kamera
Rəqəmsal kamera — Şəkilləri qeyd etmək üçün fotoelektrik prinsipdən istifadə edən bir kameradır. Bu halda, yarımkeçirici fotomatris işığı uçucu olmayan bir saxlama cihazı tərəfindən saxlanılan rəqəmsal məlumatlara çevrilən elektrik siqnallarına çevirir. Rəqəmsal kamera ilə çəkilmiş şəkilləri kompüterə yükləmək, şəbəkələr vasitəsilə ötürmək , monitora baxmaq və ya printerdən istifadə edərək kağız üzərində çap etmək olar.
Çadır (Maku)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 68 nəfər yaşayır (13 ailə).
Rəqəmsal kamera
300px|thumb|Sökülmüş rəqəmsal kamera " Sony Alpha ILCE-7R"
Kinokameralardan fərqli olaraq, rəqəmsal kameralar foto materialın laboratoriya emalına ehtiyac duymur və daxili maye kristal displeylə çəkilişin nəticəsini dərhal qiymətləndirməyə imkan verir. Bundan əlavə, uğursuz çəkilişlər dərhal silinə bilər yaddaş kartından və birbaşa kamerada redaktə edilə bilər. Hazırda istehsal olunan kameraların böyük əksəriyyəti rəqəmsaldır. Artıq 2005-ci ildə dünya foto avadanlığı bazarında lider olan yapon şirkətləri 64.770.000 rəqəmsal kamera və cəmi 5.380.000 kinokamera satmışdır. Texnologiyanın inkişafı rəqəmsal kameraları video çəkiliş üçün əlverişli hala gətirdi və videokamera rəqəmsal kino kamerası kimi istifadə edilə bildi. Buna görə də, müəyyən bir cihaza münasibətdə "video kamera" və ya "kamera" termininin istifadəsi çox vaxt yalnız bir konvensiyadır. Bu cür çox yönlü rəqəmsal kameralar əksər müasir smartfon və mobil kompüterlərdə quraşdırılmış standartdır.
Tarixi
Fotoelektrik çevrilməyə əsaslanan ilk eksperimental plyonkasız kamera 1975-ci ildə Eastman Kodak mühəndisi Steven Sasson tərəfindən yaradılmışdır. Burada istifadə edilən CCD matrisi 0,01 meqapiksel ayırdetmə qabiliyyətinə malik idi və məlumatlar yığcam kasetdə qeydə alınmışdır. Rəqəmsal fotoaparatların yaranmasından əvvəl videokaset və ya video disketdə hərəkətsiz təsvirlərin analoq qeydinə uyğunlaşdırılmış videokameralar meydana çıxdı. İlk Sony Mavica videokamerasının prototipi 1981-ci ildə təqdim edilmişdir. Şəklin keyfiyyəti istifadə edilən televiziya parçalanma standartları ilə məhdudlaşdı və əlavə olaraq, analoq qeyd üsulu emal və ötürülmə zamanı təhriflərin yığılmasına səbəb oldu. Elektron fotoqrafiya yalnız rəqəmsal texnologiyaların yayılması ilə real perspektivlər qazandı. 1988-ci ildə ilk istehlakçı dərəcəli rəqəmsal kamera qeyd üçün çıxarıla bilən SRAM kartından istifadə edən Fuji DS-1P idi. Elə həmin il Kodak Canon-un Yeni F-1 kiçik formatlı kamerası əsasında ilk rəqəmsal SLR kamera "Elektro-Optik Kamera"nı yaratdı.
Rəqəmsal kameraların texniki xüsusiyyətlərinin və ayırdetmə qabiliyyətinin daha da yaxşılaşdırılması, analoq kimyəvi fotoqrafiyanın yerdəyişməsinə səbəb olmadı. Çox yüksək qiymətə (40 min dollara qədər) rəqəmsal avadanlıqların bir neçə modeli tətbiqi sahələrdə və fotojurnalistikada məhdud dərəcədə istifadə edilmişdir. Fərdi kompüterlərin və rəqəmsal foto çap texnologiyasının yayılması ilə trenddə dəyişiklik baş verdi, bu da fayllardan yüksək keyfiyyətli rəngli çaplar əldə etməyə imkan verir. Fotomatris istehsalı texnologiyasının təkmilləşdirilməsi də kameraların qiymətlərinin aşağı düşməsinə səbəb olub. Bundan sonra rəqəmsal kameralar heç bir təlim və xüsusi bacarıqlar olmadan qənaətbəxş şəkillər əldə etməyə imkan verdiyi üçün çox tez kinofotoqrafik avadanlıqları bazardan çıxarmağa məcbur etdi. Bunda əlavə rolu bütün rəqəmsal kameralarda quraşdırılmış maye kristal displeydə hazır təsvirə dərhal nəzarət etmək imkanı verir. Bundan əlavə, fayllar dərhal İnternet üzərindən ötürülə və onlayn nəşrlərdə sosial şəbəkələrdə dərc oluna bilər, laboratoriya emal və skan tələb etmədən. 2020-ci ilə qədər rəqəmsal kameralar fotoqrafiyanın bütün sahələrində üstünlük təşkil edir, lakin tədricən kameralı telefonlar və daxili yüksək ayırdetməli miniatür kameraları olan smartfonlarla əvəzlənir
Şəkilin keyfiyyəti
Rəqəmsal kamera tərəfindən verilən təsvirin kəskinliyi fotomatris səthində olan elementar fotodiodların ölçüsündən, sayından və davamlı təsvirin diskret piksellərə bölünməsindən asılıdır. Təsvirin qeydiyyatında iştirak edən piksellərin ümumi sayı rəqəmsal kameraların ən vacib xarakteristikası hesab olunur və çox vaxt " meqapiksel " adlanan milyonlara qədər yuvarlaqlaşdırılır. İlk rəqəmsal kameralar keyfiyyət baxımından analoqlardan xeyli aşağı idi, çünki o illərin texnologiyaları çoxlu sayda kiçik elementləri olan matrislər yaratmağa imkan vermirdi. 1995-ci ildə Canon EOS DCS 1 rəqəmsal hibrid tərəfindən təmin edilən 6 meqapiksellik təsvir ölçüsü, rekord hesab olunurdu. İlk fotomatrislər üçün fotomaterialların məlumat tutumu əlçatmaz idi. Hətta miniatür formatlı kameralar ayırdetmə qabiliyyətinə və fotoqrafiya eninə görə rəqəmsal kameraları üstələyirdi. Bununla belə, 2000-ci illərin ortalarından bəri ən qabaqcıl peşəkar rəqəmsal kameralar 15–20 meqapiksellik qətnamə səviyyəsinə çatdı və bu, yaxşı bir film skaneri tərəfindən skan edilmiş kiçik formatlı neqativlə keyfiyyətcə müqayisə edilə bilən bir görüntü əldə etməyə imkan verdi. 100 meqapiksellik xətti keçən müasir avadanlıq bəzi hallarda ənənəvi fotomaterialları üstələyən nəticə verir.
Bu, bir çox amillərlə, o cümlədən ən nazik foto emulsiyalarında belə qaçılmaz olan və kəskinliyi azaldan işığın səpilməsinin praktiki olmaması ilə bağlıdır. Bundan əlavə, rəqəmsal fotoqrafiyada rənglərin ayrılması çəkiliş zamanı yalnız bir dəfə baş verir və buna görə də rəqəmsal görüntü rəng keyfiyyətinə görə slayd ilə müqayisə edilə bilər, çəkiliş və çap zamanı iki rəng ayırma ilə mənfi-müsbət prosesi üstələyir. Film səviyyəsində rəqəmsal kameralar üçün hələ də əlçatmaz olan yeganə parametr fotoqrafik genişlikdir. Mənfi filmlər 14–15 ekspozisiya addımı diapazonunu təmin edərsə, rəqəmsal avadanlıq nadir hallarda 7 addımlıq zolağı aşa bilər. Digital Photography Review jurnalının məlumatına görə, Nikon D3 peşəkar kamerası JPEG standartında çəkiliş zamanı 8,6, RAW formatında isə 12-dən çox olmayan dayanma eninə malikdir. Standart fotosensorun foto eninin olmaması HDRi texnologiyasının köməyi ilə aradan qaldırılır, lakin o, yalnız ən azı iki ekspozisiya tələb edən stasionar obyektləri çəkmək üçün uyğundur. Ən son inkişaflar HEIF sıxılma texnologiyasından istifadə edərək 10 bit rəngli kompakt faylları əldə edərək bu boşluğu aradan qaldırmağa imkan verir. Ənənəvi JPEG faylları istisna olmaqla, 2020-ci ildə buraxılmış Canon EOS-1D X Mark III kamerasıbirbaşa HDR yaddaşı üçün uyğun olan yeni formatlı fotolar yarada bilər.
Cihaz
Rəqəmsal kameraların əsas iş prinsipi praktiki olaraq klassik analoqlardan fərqlənmir. Baza həm də qeyri-şəffaf kameradır ki, onun bir tərəfində obyektiv quraşdırılır və bu, fokus müstəvisində çəkilən obyektlərin real görüntüsünü yaradır. Ekspozisiya obyektiv diyaframı və deklanşör tərəfindən idarə olunur və analoq fotoqrafiyada olduğu kimi ölçülür. Vizör çərçivə və fokuslama üçün istifadə olunur. Fərq ondadır ki, fotoqrafiya materialının əvəzinə lensin fokus müstəvisində yarımkeçirici fotomatris quraşdırılmışdır.işığı elektrik siqnallarına çevirən bu siqnallar ADC tərəfindən rəqəmsal fayllara çevrilir, bufer yaddaşa ötürülür və sonra daxili və ya xarici yaddaşda saxlanılır. Çox vaxt şəkil faylları kamera gövdəsində quraşdırılmış bir və ya iki uçucu olmayan flash yaddaş kartlarında saxlanılır. RAW formatında ADC çıxışında qəbul edilən mənbə faylları kamera prosessoru tərəfindən TIFF və ya JPEG kimi ümumi qəbul edilmiş standartlardan birinə çevrilə bilər. Xarici kompüterdə sonradan əl ilə çevirmək üçün dəyişdirilmədən saxlanılmalı və ya şəklin JPEG versiyası ilə birlikdə bu məqsəd üçün xüsusi olaraq hazırlanmış DNG formatlı fayla yerləşdirilməlidir. thumb|300px|Fırlanan obyektivli kamera "Nikon Coolpix 900"