cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Səfiyar Əliyev
Həyatı
Əliyev Səfiyar 1942-ci ildə Ermənistan SSR Sisiyan rayonunun Dəstəgird kəndində anadan olmuşdur. 1949-cu ildə Dəstəgird orta məktəbə daxil olub, oranı 1959-cu ildə bitirib. Həmin il Bakı Dövlət Universitetinin kimya fakultəsinə daxil оlub.O, Universiteti bitirdikdən sonra, 1965-ci Ildə Azərbaycan SSR Aşqarlar Kimyası İnstitutunun aspiranturasına daxil olub. 1968-ci ildən EA AKİ-də mühəndis, kiçik və böyük elmi işçi vəzifələrində işləmişdir. 1987–97-ci illərdə "Antimikrob aşqarlarının sintezi" laboratoriyasına rəhbərlik etmişdir. 1969-cu ildə kimya elmləri namizədi alimlik dərəcəsini almaq üçün "Ditiofenol törəmələrinin kükürd əvəzləyicilərin sintezi və tədqiqi" mövzusunda namizədlik, 1991-ci ildə isə "Tərkibində azot və kükürdsaxlayan birləşmələrin sintezi və onların yağlara və soyuducu-yağlayıcı mayelərə əlavə kimi tədqiqi" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını "Neft-kimyası" ixtisası üzrə müdafiə etmişdir.Onun rəhbərliyi ilə 2 elmlər namizədi yetişmişdir. S.Əliyev uzun sürən xəstəlikdən sonra 1997-ci ilin avqustunda vəfat etmişdir.
Elmi fəaliyyət
S.Əliyev üzvi və neft kimyası sahəsində ixtisaslaşmışdır. Onun əsas elmi-tədqiqat işləri tərkibində kükürd və azotsaxlayan üzvi birləşmələrin sintezi, onların sürtkü yağlarına, yanacaqlara və eləcədə soyuducu yağlayıcı mayelərə aşqar kimi tətbiqinə həsr edilmişdir. Aparılan sistematik tədqiqatlar nəticəsində sintez edilmiş birləşmələrin quruluşu ilə effektivliyi arasında müəyyən qanunauyğunluqlar əldə edilmişdir. Yüksək effektivliyə malik olanlardan bəziləri sənaye miqyasında tətbiq edilmişdir. Əliyev Səfiyarın iştirakı ilə çoxsaylı törəmələr olan 2-tiofenollar və 4-merkaptopiridinlər müxtəlif funksional qruplar alınmış və məlum edilmişdir, ki tiolların bəzi törəmələri effektiv aşqar kimi və metalların sürtkü yağlarına korroziya inhibitoru kimi istifadə edilir. Tədqiq edilmişdir ki, təyin edilmiş birləşmələrin effektliyi qanuna uyğundur. Bir müddət S.M Əliyev YSM-lərin alınmasında tədqiqat işləri aparmışdır. Həmin YSM-lər metalların soyuq emalında istifadə olunur. Onlardan su əsaslı YSM-lər(NSK-5u, İXP-51, İXP-95, İXP-119V,İXP −120V, İXP-124V, İXP-125V, İXP-160, Azerol-1, Azero-2 və s.). Bu YSM-lərdən NSK-5u və	Azerol-1 sənayedə tətbiq olunub.
Elmi əsərləri
S.M Əliyevin apardığı elmi-tədqiqatların nəticələri 110 elmi məqalədə, o cümlədən 30 müəlliflik şəhadətnaməsində və 5 patentdə öz əksini tapmışdır.
Dissertantlara elmi rəhbərlik
S.M Əliyevin yüksək ixtisaslı elmi kadrların hazırlanması sahəsindədə xidmətləri olub. Onun rəhbərliyi ilə 2 elmlər namizədi alimlik dərəcəsi alıb.
Asetaldehid
Asetaldehid (СH3СHO) —sirkə aldehidi və ya etanal kəskin iyli, asan uçucu (tqay= +210C) rəngsiz mayedir. Sirkə turşusunun aldehididir.
Fiziki xassələri
Asetaldehid suda və spirtdə yaxşı həll olur. Rəngsiz mayedir.
Alınması
Asetaldehidi, əsasən, etanolun və etilenin (eten) oksidləşməsindən alırlar: 200C-300C arası intervalda dehidrogenləşməsindən alınır:
Tətbiqi
Asetaldehidə kofedə rast gəlinir və etanolun oksidləşməsində istifadə olunur.
Formaldehid
Formaldehid — ənənəvi adı latın sözü olub, “formika”dan götürülüb, qarışqa deməkdir, (CH2O) — rəngsiz qazdır.
Xassələri
Təmiz qaz halında formaldehid 80-1000C-də qaz olaraq stabildir. 800C-dən aşagıda yavaş-yavaş polimerləşir. Turşu və qələvilərin təsirindən bu proses sürətlənir. Formaldehid polyar həlledicilərdə, suda, spirtdə yaxşı həll olur. Onun suda 40%-li məhlulu formalin adlanır. Aşağı temperaturlarda qeyri-polyar həlledicilərdə-toluol, dietil efiri, etil asetatda, xloroformda (CHCl3) hər hansı nisbətdə qarışır. Petroleyin efirində həll olmur. Formaldehidin sulu məhlulları 99.9% sərbəst halda davamsız olan CH2(OH)2 monohidratlar və kiçik miqdar stabil və parçalanmayan polimer hidratın HO(CH2O)4 qarışığından ibarət olur; burada n=2-8-dir. Onun sulu məhlullarını uzun müddət saxlamaq üçün məhlulu metanolla stabilləşdirirlər. Sulu məhlullardan suyu vakuumla buxarlandırdıqda eyni zamanda yüksək qatılıqlardan paraformaldehid (CH2O)n (n=8-12), yaxud paraform əmələ gəlir.
Formaldehidin qatı sulu məhlullarını qeyri-polyar həlledicidə polimerləşdirdikdə n>1000 poliformaldehid alınır.
Paraform- formaldehid iyli rəngsiz (ağ rəngli) kristaldır. Onun ərimə temperaturu 120-1700C-dir. Soyuq suda yavaş, qaynar suda, asetonda yaxşı həll olur. Paraform həm də yanır. Onun alışma temperaturu 710C-dir.
Formaldehidin tsiklik polimerləri məlumdur: Trioksan formaldehidin 60%-li məhlulunun duru H2SO4 iştirakı ilə qovulmasından əmələ gəlir.
Alınması
Əgər oksidləşmə üçün xrom qarışığı götürülərsə, (K2Cr2O7+H2SO4) yenə də onu almaq mümkündür. Dəmir-molibden katalizatoru ilə 3000C-də 99% çıxımla sənayedə almaq mümkündür.
v) sənayedə metanın oksidləşməsindən də (4500C-də P=1-2Mpa, katalizator AlPO4) alınır. q) HOCH2−(−OCH2−)n−OH əgər onda metanol olarsa, CH3OCH2−(−OCH2−)n−OCH3 kimi göstərilir və qələvinin sulu məhlulu ilə depolimerləşərək CHSubscript text2O molekulları əmələ gətirir. d) qarışqa turşusu duzlarından məs: (HCOO)2Zn-in su buxarı ilə qızdırılmasından da formaldehid alınır və s.
Kimyəvi xassələri
1).
Toksikliyi
Formaldehid - zəhərlidir, sinir sisteminə güclü mənfi təsir göstərir, onun tərkibində, xüsusən texniki formaldehiddə qismən metanol (1-6%-dək) olduğundan, həmçinin formaldehid orqanizmdə metanola, qarışqa turşusuna, hətta asanlıqla oksidləşərək karbon qazına da çevrilə bilir (70-80%-dək) ki, bu da orqanizm üçün zərərlidir. 40%-li formalinin 60-90ml-i ölümlə nəticələnə bilər. Onunla zəhərlənmə əlamətləri: gücdən düşmə, ağarma, huşsuzluq, çətin nəfəs alma, baş agrısı, konyuktivit, bronxit kimi hallardır. Formalin kanserogen maddələr siyahısına daxildir. Partlayış kateqoriyası 11B ГОСТ P 51330, 11-99. Partlayış qrupu T2 ГОСТ P 51330, 5-99. Formaldehidin sulu məhlullarının sıxlığı və şüasındırma əmsalı (Natta və Bakkaredda24 göstəriciləri üzrə)
OBA Market
"OBA Market" MMC — Azərbaycanda fəaliyyət göstərən qonşu marketlər şəbəkəsidir. Şirkətin hal hazırda 1200-dən çox mağazası fəaliyyət göstərir. Market sayına görə "OBA Market" MMC Azərbaycanın 1 nömrəli marketlər şəbəkəsidir.
Tarix
"Veysəloğlu" Şirkətlər Qrupuna daxil olan "OBA Market" MMC yeni market konsepsiyası ilə 11 mart 2016-cı il tarixindən Azərbaycanda pərakəndə satış bazarına daxil olmuşdur. Şəbəkənin yaradılmasında əsas hədəf isə "gündəlik tələbat məhsullarını mümkün olan ucuz qiymət və yüksək keyfiyyətlə müştərilərə təqdim etməkdir".
2020-ci ildən etibarən, çeşid sayını dəfələrlə artıran "OBA Market" MMC öz markaları (PL- Private Label) ilə yanaşı, yerli və xarici markaların satışını da həyata keçirir. Elə həmin ildən başlayaraq həyata keçirilən dəyişikliklərlə "discount" modelindən çıxaraq, qonşu market modelinə daxil olmuşdur. 2020-ci ildə həyata keçirilmiş dəyişikliklərə interyer, rəf saylarının artırılması, genişləndirilmiş mağaza sahəsi, eksteryer, loqo və cinql aiddir. 2023-ci il 11 Mart tarixində "OBA" market 7 yaşını qeyd etmişdir.
Market sayı
OBA Market MMC-nin marketləri Naxçıvan Muxtar Respublikası istisna olmaqla Azərbaycanın bütün bölgələrində mövcuddur. Hal-hazırda 1100-dən çox marketə malik olan market şəbəkəsidir.
İcraçı direktor
"OBA" Marketlər şəbəkəsinin icraçı direktor vəzifəsini Natəvan İbrahimova icra edir.
Loqo
2020-ci ildə şirkət rebrendinq edərək yeni loqosunu təqdim etmişdir. Yeni loqo üç komponentdən ibarətdir: "OBA" söz nişanı, yaşıl forma və sarı stok. "OBA" marketlər şəbəkəsinin əsas rəngi yaşıldır. Loqonun digər rəngləri isə hədəflərin daha aydın və anlaşılan olmasına xidmət edir. Yaşıl rəng "OBA" marketlərinə xas olan inkişaf, sağlamlıq, təbiət, təravət və səxavəti, sarı rəng dostluq, xoşbəxtlik və nikbinliyi, "OBA" sözünü yazmaq üçün istifadə olunan ağ rəng isə saflığı və təmizliyi təmsil edir.
Davam edən dəyişikliklər fonunda "OBA Market" MMC məhsullara edilən endirimləri davam etdirməkdə, qənaətli qonşu market modelini nümayiş etdirməkdədir.
Şirkətin öz markaları (Pl-Private label)
Azərbaycan bazarında "OBA"  marketlər şəbəkəsini fərqləndirən xüsusiyyətlərdən biri də şirkətin öz marka məhsullarının istehsalını həyata keçirməsidir. 2016-cı ildən başlayaraq hələ də satışı davam edən şirkətin öz markaları aşağıdakı kimidir:
Layihələri
"OBA" marketlər şəbəkəsi 2020-ci ildə "3 dekabr - Beynəlxalq Əlillər Günü" ilə əlaqədar Bakı-Abşeron ərazilərində fiziki məhdudiyyətli insanlar yaşayan ailələrə ərzaq yardımı edilmişdir. "OBA" marketlər şəbəkəsi 2020-ci ildə Dünya Azərbaycanlılarının Həmrəyliyi Günü və Yeni il münasibətilə "Uşaq sığınacağına və aztəminatlı ailələrə yardım" adlı layihə həyata keçirmişdir. Belə ki, bu layihdə Qızıl Aypara Cəmiyyətinin Binəqədi rayonu bölməsində qeydiyyatda olan çoxuşaqlı və aztəminatlı ailələrə ərzaq yardımı, həmçinin “Ümid yeri” uşaq sığınacağında olan uşaqlara yeni il hədiyyələri göndərilmişdir. Sentyabr və oktyabr aylarında "OBA Market" MMC Bakı şəhəri və Azərbaycanın digər bölgələrində yerləşən "OBA" marketlərində koronavirus pandemiyasından müdafiə məqsədilə silsilə tədbirlər həyata keçirmişdir. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Şurasının dəstəyi ilə Valideyn Himayəsindən Məhrum Olmuş Uşaqlara Dayaq İctimai Birliyinin "COVİD-19" koronavirus pandemiyasının aktivləşməsi səbəbindən əhalinin maarifləndirilməsi istiqamətində tədbirlərin təşkili” layihəsi çərçivəsində “OBA” marketlərinə gələn müştərilərə tibbi maska və informasiya bukletləri paylanılmışdır. "OBA" marketlər şəbəkəsinin də daxil olduğu "Veysəloğlu" Şirkətlər Qrupu Vətən müharibəsi zamanı Azərbaycan torpaqlarının azad edilməsi uğrunda döyüşən hərbiçilərə dəstək məqsədilə “Silahlı Qüvvələrə Yardım Fondu”na 1 milyon manat vəsait köçürmüşdür.
"OBA" Marketlər şəbəkəsi 21 mart 2021-ci il tarixində "Novruz bayramı" ilə əlaqədar Pirallahı qəsəbəsində yaşayan ailələrə ərzaq yardımı etmişdir. Vətən müharibəsinin iştirakçısı olan qazi ailələrinə müxtəlif ərzaq məhsullarından ibarət yardımlar təqdim olunmuşdur. “Vətən bağı”nda şəhidlər bulağını istifadəyə verdi.
18 oktyabr 2021-ci il tarixində "Şanslı qonşu" adlı lotereyaya start verdi.
Mobil tətbiq
"OBA" marketlər şəbəkəsi 2021-ci il 30 aprel tarixində "OBA Market" mobil tətbiqini istifadəyə təqdim etmişdir. Keşbek funksiyasını yerinə yetirən tətbiq təqdimatın 22-ci günündə "Play Store" Azərbaycan reytinqində 1-ci yerdə mövqelənmişdir.
Çağrı mərkəzi
* 2016 çağrı mərkəzi "OBA" marketlər şəbəkəsinin müştərilər tərəfindən irad və təkliflərinin toplanması və problemlərinin həll olunması üçün nəzərdə tutulmuşdur.
Sevgi utancaqlığı
Sevgi utancaqlığı (ing. Love shyness). Bu termin ilk dəfə psixoloq Brian G. Gilmartin tərəfindən xroniki utancaqlığın müəyyən bir növünü təsvir etmək üçün istifadə edilmişdir. 1979-cu ildə bu tezis üzərində işləmək üçün Obern Universitetindən maliyyə dəstəyi aldı. Shyness & Love: Causes, Consequences, and Treatments - Sevgi və utancaqlıq: səbəbləri, nəticələri və müalicə formaları adlı kitabında verdiyi izahata görə sevgidən xəcalət çəkən insanlar, potensial romantik və ya cinsi tərəfdaşlarla gündəlik münasibətlərdə özlərini iddialı hiss etməkdə çətinlik çəkirlər. Məsələn, eşqdən utanan bir heteroseksual kişi narahatlıqlarına görə qadınlarla dostluq etməkdə çətinlik çəkə bilər.
Dr. Gilmartin bu fenomeni yalnız heteroseksual kişilərdə tədqiq etmişdir. Gilmartinin kitabı 1987-ci ildə University Books (Universitet Kitabları) tərəfindən nəşr edilmişdir.
Gilmartinin şkalası
Gilmartin müəyyənləşdirdiyi 7 meyara görə sevgidən utanan insanları aşağıdakı kimi təsvir edir;
Gilmartin qadın və homoseksual olub da bu vəziyyətdə olan şəxslərin mövcudluğunu heç vaxt aradan qaldırmadı. Ancaq Gilmartin heteroseksual kişilərlə müqayisədə onların eyni mənfi təsiri hiss edəcəklərinə şübhə edirdi. Və bu vəziyyətin onların daxilində fərqli bir yol ilə meydana gələcəyindən şübhələnirdi.
Sektor Qaza (qrup)
Sektor Qaza (rus.; Сектор Газа) — 1987-ci ildə Voronej şəhərində yaradılmış, SSRİ və Rusiyanı təmsil edən rok qrupu. Qrupun yaradıcısı Yura Hoy ləqəbiylə tanınan Yuri Klinskidir. Qrup 2000-ci ilə kimi fəaliyyət göstərib.
9 iyun 1988-ci ildə Voronej şəhərinin rok zalında qrupun ilk konserti baş tutub.
Tarixi
Sektor Qaza qrupu 5 dekabr 1987-ci ildə Voronejdə, "Yuri Hoy" ləqəbi ilə tanınan Yuri Klinski tərəfindən qurulub. Yuri Hoyun qrupu yaratdığı rok zalı, Voronejdə zavodların yaxınlığında yerləşdiyi üçun zalın ətrafı tüstu və duman ilə əhatəli olurmuş. Bu cür ətraf mühit, Yuri Klinskiyə tez tez partlayışların olduğu İsrailin Qəzzə zolağını xatırladır. Buna görədə yeni yaradılan qrupa Sektor Qaza adı verilir.
Sektor Qazanın qrup şəklində ilk çıxışı 9 iyun 1988-ci ildə yerli rok klubunda baş tutur, lakin qrupun rəsmi qurulduğu tarix Yuri Klinskinin ilk solo konsert verdiyi 5 dekabr 1987-ci il tarixindən hesablanır.
1990-cı ildə qrupun ilk studiya albomları olan Zloveşie Mertvetsı (rus: Зловещие Мертвецы) və Yadryona Voş (rus: Ядрёна Вошь) albomları çıxır. Klinski albom yazılacaq studiyanın icarə pulunu vermək üçun motosiklini satır.
1991-ci ildə Sektor Qaza SSRİ Mərkəzi Televiziyasında 50x50 və Programma A proqramlarında çıxış edərək televiziyada debüt edir. Bu debüt qrupu məşhurlaşdırır.
4 iyul 2000-ci ildə Yuri Klinskinin mədəsində və sinəsinin sol hissəsində güclü ağrıları yaranır. Qısa müddət sonra Klinski, ürək çatışmazlığından vəfat edir. Yuri Klinskinin vəfatından sonra qrupun fəaliyyəti dayanır.
Xloral
Xloral (CCl3CHO) — rəngsiz spesifik iyə malik olan mayedir. İlk dəfə alman alimi Yustos fon Libix tərəfindən 1832-ci ildə etanolun xlorlaşdırılması zaman alınmışdır. Xloral suda həll olmur.
Pəvəris (Miyanə)
Pəvəris — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Miyanə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 183 nəfər yaşayır (36 ailə).
NGC 4383
NGC 4383, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Veronikanın Saçları bürcü istiqamətində yerləşir. Sa tipli. tərəfindən ildə 15.24 sm (6 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Vera Vasilyeva
Vera Kuzminiçna Vasilyeva — Sovet və Rusiya aktrisası. SSRİ xalq artisti (1986), ikiqat "Stalin" mükafatı laureatı (1948,1951). Ən məşhur kino işləri arasında "Sibir diyarının əfsanəsi" (1947), "Çuk və Gek" (1953), "Cehizli toy" (1953) filmləri, teatrda isə "Dəli gün və ya Fiqaronun evlənməsi", "Döyüşçü qız" və s. tamaşalar var.
NAVI
NAVI — Artsyom Lukyanyenka (vokalist və gitaraçı), Kseniya Juk (vokalist), Alyaksandr Tabolski (gitaraçı), Uladzislav Çaşçavik (bassist) və Uladzimir Beherdən (təbilçi) ibarət Belaruslu musiqi qrupu. Onlar Belarusu 2017 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmişdirlər.
Başlanğıc
NAVI qrupu 2013-cü ildə Artsyom Lukyanyenka və Kseniya Juk tərəfindən Belarusun paytaxtı Minskdə yaranmışdır. Onların ilk mahnısı olan "Abdymi myane" həmin ilin yayında təqdim edilmişdir. Belarusda radio hitə çevrilən mahnı qrupun karyerasının başlanğıcı olmuşdur.
Lovi və Soncam sahretyja (2014)
2014-cü ildə NAVI qrupunun Lovi və Soncam sahretyja adlı ilk iki albomları işıq üzü görmüşdür. Qrupun musiqi faəliyyəti bir neçə rus, belarus və ukraynalı musiqiçiləri tərəfindən müsbət qiymətləndirilmişdir. Daha sonra qrup ardıcıl olaraq bir çox Belarus telekanallarında çıxış etməyə başlamış, ölkənin Minsk, Qrodno və Qomel şəhərlərində ilk konsertlərini vermişdirlər. NAVI qrupu eyni zamanda Milad ərəfəsində Moskvanın Dövlət Akademik Böyük Teatrında çıxış etmişdir. 2014-cü ildə qrup Belarusun Drujba, Musical evenings in Mir Castle festivallarında və Polşanın Halfway festivalında da çıxış etmişdir.
Yeni heyət (2015)
2015-ci ildə qrupa Alyaksandr Tabolski (gitaraçı), Uladzislav Çaşçavik (bassist) və Uladzimir Beher (təbilçi) də qoşulmuşdur. Yeni heyət ilə qrup Belarus şəhərləri ilə yanaşı Praqa, Varşava, Moskva və Sankt-Peterburqda da konsertlər verməyə başlamışdır. Qrup Rusiyada keçirilən Wild Mint Festival, Belarusda keçirilən Slavyan Bazarı və Polşada keçirilən Bardauskaja Vosień festivallarında çıxış etmişdir.
2015-ci ilin yanvar ayında NAVI qrupu "Abdymi myane" mahnısına görə "Belarus dilində ən yaxşı mahnı" kateqoriyasında "Lira" mükafatını qazanmışdır.
Belarusda məşhurluq (2016)
2016-cı ildə NAVI qrupu "Heta ziamlia" Belarusun BTRC telekanalının Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi üçün təşkil etdiyi milli seçim turuna qatılmışdır. Nəticədə qrup seçim turunda dördüncü yeri tutaraq, Avroviziyada iştirak edə bilməmişdir.
Qrup 2016-cı il ərzində bir çox konsertlər vermiş və eyni zamanda Rusiyada keçirilən Wild Mint Festival, Belarusda keçirilən A-Fest və Mirum Music Festival və Polşada keçirilən Basowiszcza festivallarında iştirak etmişdir. Həmin ildə İngiltərəli müğənni Coss Stoun Minskdə konsert proqramında çıxış edərkən Artsyom və Kseniya ilə birlikdə "Abdymi myane" mahnısını ifa etmişdir.
Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi (2017)
thumb|252x252px|NAVI qrupu Avroviziya səhnəsində 2017-ci ilin yanvar ayının 20-də NAVI qrupunun "Historyja majho žyccia" mahnısı ilə bir daha Belarusun Avroviziya üçün keçirilən milli seçim turuna qatılacağı təsdiqini tapmışdır. Eyni gündə qrupun Iliuminacyja adlı üçüncü studiya albomu işıq üzü görmüşdür.
Belarusun milli seçim turunda birinciliyi qazanan NAVI qrupu ölkəni "Historyja majho žyccia" mahnısı ilə Ukraynanın paytaxtı Kiyevdə keçirilən Avroviziya 2017-də təmsil etmək hüququ qazanmışdır. Bu Belarusun Avroviziyadakı ilk belarus dilində səslənən mahnısı olaraq müsabiqə tarixinə düşmüşdür.
Müsabiqə üçün uzun sürən hazırlıqlardan sonra NAVI qrupu 11 may tarixində baş tutan müsabiqənin ikinci yarımfinal mərhələsində 14-cü nömrə altında səhnə almışdır. Nəticədə qrup 110 xalla 9-cu yeri tutaraq, Avroviziya 2017-nin finalına yüksəlməyə nail olmuşdur. Qrup finalda ümumi nəticədə 26 ölkə təmsilçisi arasında 83 xalla 17-ci yerdə qərarlaşmışdır.
Həmin ilin dekabr ayında NAVI qrupunun "A dzie žyvieš ty?" adlı yeni mahnısı təqdim edilmişdir. Dekabrın 8-də qrupun dördüncü studiya albomu Adnoj Darogaj satışa çıxarılmışdır. Təqdim edilidiyi ilk gündən albom Belarus hit paradlarında zirvədə yer almışdır.
Quranın Səna əlyazması
Səna əlyazması bu gün mövcud olan ən qədim Quran əlyazmalarından biridir. 1972-ci ildə Yəməndə Səna Böyük Məscidinin bərpası zamanı bir çox digər Quran fraqmentləri və başqa əşyalarla birlikdə tapılıb. Əlyazma iki təbəqədə perqament üzərində yazılmışdır. Üst təbəqə Osman dövründə istifadə edilən standart yazı ilə yazılmış Quran olsa da, alt təbəqə standart yazı ilə müqayisədə fərqlənir. Alt təbəqənin bir versiyası 2012-ci ildə nəşr edildi. Karbon testləri onun 99% dəqiqliklə 669-ci ildən əvvəl və 95.5 faiz dəqiqliklə 578-ci ildə sonra yazıldığını göstərir.
Səna əlyazmalarından 926 parça təhlil edilmişdir. 22%-i məlum olan Qurandan yazılış, dilçilik və düzülüş etibarilə tamamilə fərqlənir.
__LEAD_SECTION__
Səna əlyazması bu gün mövcud olan ən qədim Quran əlyazmalarından biridir. 1972-ci ildə Yəməndə Səna Böyük Məscidinin bərpası zamanı bir çox digər Quran fraqmentləri və başqa əşyalarla birlikdə tapılıb. Əlyazma iki təbəqədə perqament üzərində yazılmışdır. Üst təbəqə Osman dövründə istifadə edilən standart yazı ilə yazılmış Quran olsa da, alt təbəqə standart yazı ilə müqayisədə fərqlənir. Alt təbəqənin bir versiyası 2012-ci ildə nəşr edildi. Karbon testləri onun 99% dəqiqliklə 669-ci ildən əvvəl və 95.5 faiz dəqiqliklə 578-ci ildə sonra yazıldığını göstərir.
Səna əlyazmalarından 926 parça təhlil edilmişdir. 22%-i məlum olan Qurandan yazılış, dilçilik və düzülüş etibarilə tamamilə fərqlənir.
Utancaqlıq
Utancaqlıq, həyalılıq, ürkəklik və ya çəkingənlik, bəzi insanların başqaları ilə danışarkən, bir yerdə olarkən, söhbət edərkən və ya kömək istəyərkən qarşılaşdıqları inamsızlıqdır. Zoologiyada isə utancaqlığ, ümumiyyətlə insanlardan yayınmaq meyli deməkdir.
Utancaqlıq qeyri-adi hallarda olur. Bir çox utancaq insan narahat edici və lazımsız hiss edilməkdən qaçmaq məqsədi ilə utancaq və vəziyyətə özünü alışdıra bilməməkdə qalmağa davam edirlər. Ancaq utancaqlığın başlanmasının səbəbi müxtəlif ola bilər. Bəzən fiziki bir narahatlıq reaksiyası olan məsələlərdən meydana gəldiyi görünür. Bəzən utancaqlığın əvvəlcədən əldə edildiyi və sonra fiziki narahatlıq tapıntılarına səbəb olduğu görünür.
Elm adamları, utancaqlığın ən azı qismən irsi olduğunu bildirən fərziyyəni dəstəkləyən bəzi genetik məlumatları təyin etmişdirlər. Bununla yanaşı, introversiya və ekstroversiyanın yalnız uşağın genetik eigen quruluşu ilə deyil, eyni zamanda uşağın böyüdüyü mühitlə də əlaqəli olduğu sübut olunmuşdur. Məsələn, xaricilərə qarşı ürkək olan bir uşaq, yaşlandığında gec-tez bu şəxsi xüsusiyyətini itirə bilər.
Utancaq insanlar bütün insanlardan eyni dərəcədə utanmırlar. Məsələn, bir adam yoldaşlarıyla görüşə bilər (cinsi mənada), eyni zamanda əks cinsdən qorxa da bilər. Bir aktyor səhnədə cəsarətli və yüksək səsli ola bilər, ancaq müsahibə verərkən utancaq ola bilər.
Utancaq insanlar öz utancaqlıqlarını mənfi bir şəxsi xüsusiyyət kimi qəbul etməyə meyllidirlər və bir çox insanlar utancaqlıqlarından narahatdırlar, xüsusən fərdiliyi və məsuliyyəti dəyərləndirən cəmiyyətlərdə. Digər tərəfdən, utancaq insanların çoxunun yaxşı dinləyicilər olduğu və danışmazdan əvvəl düşünmələrinin digər insanlardan daha yüksək olduğu görünmüşdür. Bundan əlavə, utancaqlığın əksi olan utanmazlıq hədsiz səmimiyyət və uyğun olmayan davranış kimi problemlərə yol aça bilər. Buraya cəsarətli davranış da daxildir ki, bu da utancaqlıq üçün təzminat olaraq və ya utancaqlığın əvəzi olaraq istifadə olunur.
Utancaqlıq birbaşa introversiya ilə əlaqəli deyil. İntrovert insanlar özlərindən heç bir mükafat almadıqları üçün sosial vəziyyətlərdən qaçmağı seçirlər və ifrat həssas düşüncələr onlar üçün çox ola bilər. Utancaq insanlar bu kimi vəziyyətlərdən qorxurlar və bunun qarşısını almağın lazım olduğunu hiss edirlər.
Fikrət Alper
Fikri Takbak və ya Fikrət Alper — Türk musiqiçi və müğənni.
Babi Yar
Babi Yar (, Babyn Yar;, Babiy Yar) - 1941-ci ildə Nasist Almaniyası tərəfindən Ukrayna Sovet Sosialist Respublikasına bağlı Kiyev şəhəri yaxınlığında etnik yəhudilərə qarşı gercəkləşdirilmiş qətliam. İki gün ərzində 33.771 etnik yəhudi nasistlər tərəfindən öldürülmüşdür.
Babi Yar qətliamının ən bilinən tərəflərindən biri 1941-ci ilin 29 və 30 sentyabr tarixlərində 33.771 nəfər etnik yəhudinin öldürülməsi faktıdır. Kiyev şəhərində və ətraf ərazilərdə yaşayan bütün etnik yəhudilərinin öldürülməsi ilə bağlı qərarı SS hərbiçisi Kurt Eberhard, Cənub Polis Təşkilatının rəhbəri Fredrix Yaklin və  Einsatzgruppe C rəhbəri Otto Raşx tərəfindən verilmişdir. Qətliam Sonderkommando 4a birliyinin əsgərləri tərəfindən, yerli polisin dəstəyi ilə gercəkləşdirilmişdir.
Babi Yar Üçüncü Reyxin SSRİ ilə apardığı müharibə dövründə gercəkləşdirilmiş ən böyük qətliam kimi tarixə keçmişdir. Babi Yar eyni zamanda Holokost ərzində gercəkləşdirilmiş ən böyük qətliam hadisədidir. Qətliam öldürülən insanların sayına görə Polşanın işğalı zamanı öldürlən 42-43 min nəfər və 1941-ci ildə törədilmiş Odessa qətliamından (50 min) say baxımından geri qalsada, müharibə tarixində ən qısa vaxtda maksimal dərəcədə ən çox insanın öldürüldüyü cinayət kimi tarixə düşmüşdür.
Tarixi arxaplan
Babi Yar sözünə ilk dəfə 1401-ci ilə aid mənbələrdə rast gəlinir. Yerli xalqların dilində qoca qadın ifadəsini verən baba sözü zamanla ərazinin adlandırılmasında da işlənilmişdir. Yar sözü türk mənşəyli bir sözdür və mənası dağ, çay deməkdir. Ərazi tarixən insanların çox məskunlaşdığı yer sayılmırdı. Babi Yarda yerləşmiş Şərqi pravoslav kilsəsinə və yerli yəhudi icmasına məxsus məzarlıqlar bölgədə əsas məkanlardandır. XX əsrdən etibarən Babi Yar və ətraf ərazilərin hərbi məqsədlər üçün istifadə olunmasına başlanılmışdır.
29-30 sentyabr 1941
thumb|right|200px|[[Paul Blobel Nürnberq prosesi zamanı. (1948, 1 mart)]] thumb|left|300px|[[Kiyevdə təşkil edilmiş hərbi tribunalda Babi Yar qətliamından xilas olmağı bacarmış yəhudi aktrisa Dina Proniçevanın ifadə verməsi. Tribunal zamanı qətliamı törədilməsində təqsirləndirilən Alman polisinin 15 əməkdaşı mühakimə olunurdu. (1946, 24 yanvar)]]
Tarix ədəbiyyatlarında Berlin-Roma-Tokio oxu kimi bilinən və əsasən almanlardan təşkil olunmuş orduların 1941-ci ilin 19 sentyabr tarixində Kiyev şəhərini işğal etdilər. NKVD-nin təşkil etdiyi əks həmlə zamanı almanların Cənub Ordu Qərargahı zərər görsə də işğalın qarşısını alınmasına mane olmadı. İki gün sonra, 26 sentyabr tarixində SS hərbiçisi Kurt Eberhard, Cənub Polis Təşkilatının rəhbəri Fredrix Yaklin ərazidə görüşdülər. Görüş zamanı almanlara qarşı törədilmiş hücumun səbəbkarı kimi Kiyev şəhərinin yəhudi icması göstərildi və cavab həmləsi kimi Kiyev yəhudilərinin tamamilə ilə yox edilməsi məqsədi qarşıya qoyuldu. Qətliamın gercəkləşdirilməsində Paul Blobelin komandiri olduğu Sonderkommando 4a və Otto Raşxın rəhbərlik etdiyi Einsatzgruppe C birliklərində xidmətlərindən istifadə olunmuşdur.
Paul Blobel və Otto Raşx Ukraynada bir çox hərbi cinayətlərin və qətliamların əsas təşkilatçılarından hesab olunurdu və Babi Yarda yaşayan yəhudi icmasının məhv edilməsi tapşırığı da bu iki şəxsə tapşırılmışdır. Prosesin rəhbərliyini SS generalı Kurt Eberhard öz üzərinə götürmüşdü və bu işdə əsas icraçı Paul Blobelin komandiri olduğu Sonderkommando 4a birliyi idi. Almanlar qətliamdan öncə ərazidə yaşayan yəhudilər üçün aşağıdakı kimi bir elan verdilər:
Kiyev şəhəri və ətaf ərazilərdə yaşayan bütün yəhudilərin 29 sentyabr saat 8:00-da Melinkova və Dorojetzka küçələrinin kəsişməsində (Viskov məzarlığının yaxınlığı) toplaşmaqları tələb olunur. Gələnlərin özləri ilə birlikdə mühüm sənədlərini, isti paltar, pul və qiymətli əşyalarını gətirməkləri vacibdir. Elan olunan vaxtda göstərilən yerdə olmayan yəhudilər görüldükləri yerdə güllənəcəklər.
1941-ci ilin 26 sentyabr tarixində verilmiş əmrin Kiyevdə və ətraf ərazilərdə yaşayan etnik yəhudilərə, ruslara və ukraynlılara şamil edildiyi göstərilmişdir. 1941-ci ilin 29 sentyabr tarixində SS və xüsusi təyinatlıların hücumu ilə Babi Yarda 33.771 nəfər etnik yəhudi öldürlüdü.
Einsatzkommando zabiti tərəfindən tərtib olunmuş raportda deyilir:''
.Toplaşmaq barədə əmrin verilməsindən sonra, 5-6 min nəfər yəhudinin gələcəyi təxmin edilirdi. Son dərəcə yüksək şəkildə təşkil edilmiş toplama nəticəsində, 30 min nəfər yəhudinin toplanması mümkün olmuşdur.
Hadisənin axşamı almanlar hücumu nisbətən zəiflədərək öldürülən insanları dəfn etməyə başladılar. Einsatzgruppe's Əməliyyat Raportlarının məlumatına görə 1941-ci ilin 29 və 30 sentyabr tarixləri ərzində Kiyev və ətraf ərazilərdən toplanmış 33.771 nəfər yəhudi mexaniki silahla öldürülmüşdü. Qurbanlara məxsus geyimlər, pullar və qiymətli əşyalara yerli alman əsilli insanlar sahibləndilər və bir qismi də dövlətin hesabına köçürüldü. Ağır yaralanmış bir necə qurban isə diri-diri dəfn edildi.
Xilas olanlar
thumb|right|150px|Babi Yar qətliamının 70 illiyi münasibəti ilə Ukraynada çap edilmiş poçt markası. Babi Yar qətliamından xilas olanların 29 nəfər olduğu təxmin edilir. 2006-cı ildə Yad Vaşem adlı holokost qurbanlarının irsini öyrənən təşkilat Babi Yarda öldürülən yəhudilərin adlarını müəyyənləşdirilməsi istiqamətində geniş bir lahiyəyə start verdi. Bütün cəhdlərə baxmayaraq öldürülənlərin, sadəcə 10% nin adlarını müəyyənləşdirmək mümkün oldu. Babi Yarda öldürürlən 3.000 nəfərin adı ilə yanaşı ümumi Holokost zamanı Kiyev və ətraf ərazilərdə öldürülmüş daha 7.000 nəfərin şəxsiyyəti müəyyənləşdirilmişdir. Qətliamdan sağ çıxan şəxslərdən biri də, müharibədən sonra Kiyev Hərbi Tribunalında şahid kimi ifadə vermiş yəhudi əsilli aktrisa Dina Proniçeva olmuşdur. Proniçevanın sağ qalmaq uğrunda apardığı mübarizə sonralar tanınmış rus yazıçısı Anatoli Kuznetsovun Babi Yarla bağlı yazmış olduğu əsərin də əsas sujet xəttini təşkil edir. Aktrisa onu ölü zənn etməkləri üçün özünü cəsədlərin üzərinə ataraq nasistlərin gözündən yayınmağı bacarmışdır.
Xatırlanma
SSRİ-nin apardığı siyasət Babi Yar və oxşar qətliamların il dönümlərinin qeyd edilməsinə çətinliklər yaradırdı. Sovet rejiminin dağılmasının ardından Ukraynın bir necə bölgəsində Babi Yar qurbanlarının xatirələrinin anılması üçün abidələr uçaldılmağa başlandı. Qətliam eyni zamanda ədəbiyyat da öz təsirini göstərmişdir. 2006-cı ildə qətliamın 65-ci ildönümü xarici dövlət başçılarının iştirakı ilə baş tutdu. Narıncı inqilabın ardından hakimiyyətə gələn Viktor Yuşşenko, İsrail prezidenti Moşe Katsavın iştirak etdiyi görüşdə faciə qurbanlarının xatirəsi anıldı.
Şatman (Sərdəşt)
Şatman — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Sərdəşt şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 46 nəfər yaşayır (6 ailə).
Soyuqbulaq (Miyanə)
Soyuqbulaq — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Miyanə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 37 nəfər yaşayır (10 ailə).
Dodekanal
Dodekanal (C12H24O) — rəngsiz mayedir. Efir yağlarında olur. Turşuların təsirilə polimerləşə bilir. Digər adı: 2-Metilindekanal.
Şinu (Sərdəşt)
Şinu — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Sərdəşt şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 313 nəfər yaşayır (59 ailə).
Surnaköhül (Miyanə)
Surnaköhül — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Miyanə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Mixay Lantoş
thumb|Qəbri
Fərid Nağıyev (baş leytenant)
Fərid Təyyar oğlu Nağıyev — Dövlət Sərhəd Xidmətinin baş leytenantı, Qaraheybət şəhidi.
Mixay Lantoş
Mixay Lantoş, həmçinin Mixay Lendenmayer kimi də tanınır  — müdafiəçi mövqeyində çıxış etmiş Macarıstan futbolçusu və məşqçisi.
Fərid Nağıyev (baş leytenant)
Həyatı
Əslən Füzuli rayonundan olan Fərid Nağıyev, 18 iyun 1996-cı ildə Beyləqan rayonunun Şərq kəndində anadan olmuşdur.
Hərbi xidməti
Fərid Nağıyev 2013-cü ildə Dövlət Sərhəd Xidmətinin akademiyasına daxil olmuşdur. O, 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi üçün başlanan Vətən müharibəsində savaşmışdır. Baş leytenant olan Nağıyev müharibənin müxtəlif cəbhələrində vuruşmuşdur. 30 noyabr saat 10:40 radələrində Dövlət Sərhəd Xidmətinin hərbi helikopteri Xızı rayonu ərazisində yerləşən "Qaraheybət" aviasiya poliqonunda təlim uçuşları yerinə yetirərkən qəzaya uğramışdır. Nağıyev qəza nəticəsində daha 13 nəfər hərbçi ilə birlikdə şəhid olmuşdur. O, 2 dekabrda Beyləqan Şəhidlər xiyabanında dəfn olunmuşdur. Dəfn mərasimində şəhidin yaxınları, rayon ictimaiyyətinin nümayəndələri iştirak etmişdir. Əmək və əhalinin sosial müdafiəsi naziri Sahil Babayev qəzada həlak olanların, o cümlədən Nağıyevin "şəhid" statusunu aldığını bildirmişdir.
Mixay Lantoş
Klub karyerası
1948-ci ildə Lantoş MTK üçün oynayırdı. 1949-cu ildə Macarıstan kommunist dövlət halına gəldikdən sonra MTK Dövlət Təhlükəsizlik Müdirliyinə təhvil verildi və klub daha sonra adını bir neçə dəfə dəyişdirdi.
Beynəlxalq karyerası
1949-cu ildən 1956-cı ilə qədər Lantoş 52 matç oynadı və Macarıstan milli komandası üçün beş qol vurdu. Polşa ilə matçda 10 iyul 1949-cu ildə beynəlxalq arenada debüt etdi. Komandası 8:2 hesabı ilə qalib gəldi. Dünya Kubokunun son mərhələsində, Macarıstanın bütün beş matçını oynadı, Cənubi Koreyaya qarşı ilk matçda qol vurdu.
Vəfatı
Mixay Lantoş 31 dekabr 1989-cu ildə dünyasını dəyişib. O, Budapeştdə yeni ictimai qəbiristanlığında dəfn edilib. 2009-cu ilin may ayında İTK onun şərəfinə idman kompleksini adlandırdı.
İsakənd (Soyuqbulaq)
İsakənd - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Soyuqbulaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 389 nəfər yaşayır (63 ailə). Əhalisini kürdlər təşkil edir.
Sançaro (Suxumi)
Sançaro – Gürcüstanın Abxaziya bölgəsinin Suxumi ərazisində yerləşən kənd. Dəniz səviyəsindən 1020 m hündürlüktə, Suxumidən 98 km uzağlıktadır.
2008-ci ildə Rusiya Federasiyası tərəfindən işğal edilib.
Viktor Şirəli
Viktor Heydər oğlu Şirəlizadə — Azərbaycan əsilli Rusiya şairi. Leninqrad anderqraundunun nümayəndəsi.
Həyatı
Viktor Heydər oğlu Şirəlizadə 1945-ci il mayın 9-da Leninqrad şəhərində anadan olub və Böyük Vətən müharibəsindəki qələbənin şərəfinə və Leninqradın blokadası zamanı aclıqdan ölən babasının şərəfinə adlandırılıb. Viktor Şirəlinin özünün dediyinə görə, atası Heydər Həsən oğlu Şirəlizadə, əslən Cənubi Azərbaycandandır. O, 1916-cı ildə anadan olub və əczaçı işləyib. Şairin dediyinə görə atası türkcə (azərbaycanca) şeirlər yazırdı. Anası Mariya Viktorovna Lazareva, 1925-ci ildə Pskov quberniyasından olan kəndli ailəsində anadan olub. Onun dediyinə görə atası ilə anası müharibə zamanı atasının döyüşdüyü Leninqrad yaxınlığında tanış olublar. 1955-ci ildə onlar ayrılıblar.
1963-cü ildə məktəbi bitirdikdən sonra V.Şirəli elektrik, radiomontajçı, təchizat agenti, rəqs pavilyonunun inzibatçısı, kitabxanaçı, qayıq stansiyasında gözətçi kimi işləyib. 1968-ci ildə qısa müddət ərzində Pskov vilayətində bəstəkar Nikolay Rimski-Korsakovun muzeyinə rəhbərlik edib. 1972-ci ildən Ümumittifaq Kinematoqrafiya İnstitutunun ssenarist fakültəsində təhsil alıb.
Şirəlizadə 1962-ci ildə şeir yazmağa başlayıb. 1960-cı illərdə Şirəli SSRİ Yazıçılar İttifaqının Leninqrad təşkilatı nəzdində əvvəlcə Qleb Semyonovun, sonra isə Nataliya Qrudininanın rəhbərlik etdiyi ədəbi birliyin üzvü olub. Bundan əlavə, o, Çarski Seloda Tatyana Qnediçin ətrafında toplaşan şairlər qrupunun üzvü idi. Onların arasında Konstantin Kuzminski, Boris Kupriyanov, Yuri Alekseyev, Viktor Krivulin, Pyotr Çeygin və Leninqrad poetik anderqraundunun digər görkəmli simaları da var idi.
1968-ci ildə Plyus rayon "Svetliy put" qəzetində V.Şirəlinin "13 dekabr səyahət" və "Uçuş" şeirləri dərc olundu. 1968-ci ildə "Poeziya günü" almanaxında Şirəlizadənin şeirləri çap edildi. Artıq 1969-cu ildə Şirəlizadə uşaq hekayələri kitabı ilə şair Radiy Poqodin tərəfindən SSRİ Yazıçılar İttifaqına üzvlüyə tövsiyə olunub (kitab heç çap edilməyib).
1979-cu ildə senzuraya məruz qalan "Bağ" adlı ilk şeirlər kitabını nəşr etdirdi. Bundan sonra o, Andrey Voznesenski, Robert Rojdestvenski və Oljas Süleymenov tərəfindən yenidən Yazıçılar Birliyinə üzvlüyə tövsiyə edilsə də, Leninqrad şöbəsinin poeziya bölməsinin üzvlərinin müqavimətinə görə qəbul edilməyib. 1984-cü ildə şairi tüfeyli həyat tərzi sürdüyünə görə məhkəməyə verəcəyi ilə hədələyən yerli polis onu intihara sövq edib (bax: V.Şirəli. "Qadınlar və başqa səyahətlər". Sankt-Peterburq, 2006, s. 86).
1980-ci illərdə Şirəlinin şeirləri əlyazma şəklində yayılırdı, xüsusən də "Saat" jurnalında dərc olunurdu. Tanınmış sənətşünas alim Y.V.Novikov "Saat"da Şirəlinin şeirlərinə dair ilk eskiz-çalışmasını dərc etdirib. Şirəlinin şeirləri xaricdə də çap olunub, o cümlədən ingilis və fransız dillərinə tərcümələri var.
Şirəlizadə Leninqradın qeyri-rəsmi yazıçılarını birləşdirən "Klub-81"in üzvü idi. Yalnız 1989-cu ildə şair "Həvəskar" adlı ikinci şeirlər kitabını çap etdirə bildi və sonra Yazıçılar Birliyinə qəbul olundu. İkicildlik "Müqavimət" (1992) şairin SSRİ-də çap oluna bilməyən əsərlərini özündə birləşdirən ilk şeirlər toplusu oldu. Növbəti şeirlər toplusu Viktor Heydər oğlu Şirəlizadənin "Larisa Oleqovna Kuznetsovaya uzun ağı və başqa imperiya ehtirasları" (1999) şairin sevgilisinin intiharından sonra işıq üzü görüb.
Ömrünün son iyirmi ilində Şirəli ağır xəstəlikdən əziyyət çəkirdi, lakin buna baxmayaraq, anası Mariya Viktorovna və həyat yoldaşı Qalina Moskovçenkonun dəstəyi ilə o, yazmağa davam edir və daha bir neçə şeir kitabı çap etdirir.
O, Sankt-Peterburqdakı Kinoveyevski qəbiristanlığında dəfn edilib.
Yaradıcılığı
Viktor Şirəlizadə gənclik illərində L.Aronzon, V.Krivulin kimi şairlərə yaxın olsa da, 1960-cı illərin sonlarında poeziyada öz yolunu tutdu. T.G.Qnediçin (1976) fikrincə, "indi geniş oxucu kütləsinə çatan şairlər arasında ən böyük şöhrət və uğur Şirəlidədir". Elə həmin illərdə Şirəli onun şeirlərini yüksək qiymətləndirən rejissor Otar İosseliani ilə tanış olur. Onların işində çoxlu ortaq cəhətlər tapmaq olar — kortəbiilik, dünyanın "burada və indi" qavranışında açıqlıq, ekzistensial estetikaya istiqamətlənmə. 1970-ci illərdə, xüsusən də L.Aronzonun ölümündən sonra Şirəlizadə "Sankt-Peterburq poeziyasında bəlkə də ən parlaq məhəbbət lirikinə çevrilir".
Bununla yanaşı, Şirəlinin şeirlərində vətəndaş mövzusu da getdikcə daha güclü səslənir, bunu xüsusilə "Müqavimət" silsiləsindəki şeirlərdə görmək olar. SSRİ-nin dağılmasından sonra şairin yaradıcılığında böhran başlayır, o, səkkiz ilə yaxın yazmır. Lakin 1990-cı illərin sonlarında Şirəli bu vaxta qədər əvvəlki populyarlığını itirməsinə baxmayaraq, ilham hissi yenidən ona qayıtdı. O, ilhamını ölkəsi, xalqı üçün ən ağır siyasi, mənəvi və mədəni böhrandan, son illərdə isə ölümlə, qocalıq və xəstəlik sınağından keçən mərhəmətdə tapır. Bu zaman şairin dini mövzusu əvvəlki kimi məhəbbətdən ayrılmaz, yeni tərzdə səslənir. Şirəlinin bu dövrün ən yaxşı şeirlərində dərin faciə bibliya və xristian motivləri ilə birləşir. "2000-ci illərdə Şirəli iki nəsr kitabı nəşr etdirdi: "Hər həyat" (1999), "Qadınlar və başqa səyahətlər" (2006). Onların hər ikisində bir çox müasirlərin, o cümlədən İosif Brodski, L. Aronzon, Sergey Dovlatov, V.Krivulina ilə həyatının ən əlamətdar anlarının xatirələri cəmləşmişdi. 2004-cü ildə "Neva" jurnalının mükafatına layiq görülən "Şeirin karların bayramı" kitabı nəşr olundu. Bu cildə həm əvvəlki, həm də son zamanlar yazdığı şeirlər daxildir ki, şairin ilhamını ölümlə, qocalıq və xəstəlik sınağından, həyat yoldaşına və qonşusuna məhəbbətlə qarşı-qarşıya durmaqdan götürüb. Şairin həyatının son illərinə aid şeirləri "Qocalıq Roma deyil" (2017) toplusuna daxil edilib. Şirəlinin bu misralarında dini mövzu əvvəlki kimi məhəbbətdən ayrılmaz, yeni tərzdə səslənir.
Şirəli ömrünün son günlərinə qədər yazmağa davam etdi. Onun bütün dövrlərə aid çoxlu sayda şeirləri doğma şəhərə Sankt-Peterburqa həsr olunub. Bu, həqiqətən də müasir şairlərin ən "Peterburqluların"dan biridir.
Osman Fuad Əfəndi
Osman Fuad Əfəndi — Osmanlı sülaləsinin dördüncü rəisi, Osmanlı ordusunun zabiti, 1911–1912-ci illərdə Fənərbaxça klubunun rəhbəri və Osmanlı şahzadəsi.
Həyatı
Şahzadə Osman Fuad Əfəndi 1895-ci ildə Çırağan sarayında dünyaya gəlmişdir. Atası Sultan V Muradın oğlu Mehmed Səlahəddin Əfəndi, anası isə onun beşinci xanımı Jaləfər xanım idi. Babasının taxtdan endirilib Çırağan sarayında həbs olunduğu illərində dünyaya gəlmişdi. Bu səbəblə o və digər qardaş-bacıları da babasının bu məhkum həyatına ortaq oldu. Sarayda nəzarət altında yaşasa da, xüsusi saray təhsili aldı. Demək olar ki, gənclik illərinə qədər burada nəzarət altında yaşadı. Nəhayət, 1904-cü ildə babası Sultan Muradın vəfatı ilə atasıyla birlikdə Çırağan sarayını tərk etdi. Gələcəkdəki bir neçə il boyunca atasının kirayə aldığı köşklərdə yaşadılar. Daha sonra isə nənəsi Şayan xanımla birlikdə Çırağan sarayına geri döndülər.
Liviya italyanlar tərəfindən işğal ediləndə Osman Fuad Əfəndi 16 yaşında idi. Bu səbəblə Ənvər Paşanın topladığı könüllülər ordusuna yazıldı və burada aktiv fəaliyyətə başladı. Benqazi bölgəsindəki Kirenaika əməliyyatına qatıldı. Bu əsnada ordu zabiti olan Mustafa Kamal Paşayla tanış oldu. İstanbula döndükdən sonra Osmanlı hərbi məktəbinə daxil oldu. Buradakı təhsilini bitirdikdən sonra Fələstinə getdi. Ardından Sultan Əbdülhəmidin oğlu Hayri Əfəndi və Səlim Süleyman Əfəndinin oğlu Əbdülhəlim Əfəndiylə birlikdə Almaniyaya göndərildi və Potsdamdakı hərbi akademiyada hərb təhsili almağa başladı. Təhsilini bitirdikdən sonra yüksək rütbəylə qusar dəstələrinə qatıldı. 2 ildən çox burada xidmət etdikdən sonra Birinci Dünya müharibəsinin başlaması səbəbilə Osmanlı imperiyasına çağırıldı. Ancaq vətənə dönərkən səyahət etdiyi alman sualtı gəmisinə Kil limanı yaxınlığında ingilislər tərəfindən hücum edildi və Osman Fuad Əfəndi xilas olmaq istəyərkən başından yaralandı. Adriatik sahillərindəki Avstriyalı bir hərbi hospitalda əməliyyat olundu. Səhhəti düzəldikdən sonra isə kralın süvari birliyində komandir təyin edildi. Gənc yaşına baxmayaraq olduqca güclü bir əsgər olan Osman Fuad Əfəndi Osmanlı sülaləsinin Birinci Dünya müharibəsində iştirak edən üzvləri arasında önəmli rol oynamışdır. Birinci Dünya müharibəsi başladıqdan sonra əvvəlcə Sinay yarımadasına göndərilsə də, başındakı yaranın iltihablanması səbəbilə sərhal Hələbə çağırıldı və bir müddət burada qaldı. Burada ikən yenə Mustafa Kamal Paşa ilə görüşdü. Daha sonra hamı kimi o da Geliboluya çağırıldı və Çanaqqala döyüşündə iştirak etdi. Döyüşdən sonra İstanbula gəldi və sultanın süvari birliyinin komandiri və Sultan Mehmedin şəxsi yavəri təyin olundu. Ancaq paytaxtdakı sakit həyat tərzi Osman Fuad Əfəndi üçün olduqca sıxıcı idi və o, Ənvər Paşanın heyətində yenidən Liviyaya göndərildi.
Nuru Paşanın Qafqaz İslam ordusunun rəhbərliyinə gəlməsinin ardından Osman Fuad Əfəndi Osmanlı imperiyasının Şimali Afrikadakı ordularının başına gətirildi və alman sualtı gəmisiylə yenidən Liviyaya qayıtdı. Burada 300–500 Osmanlı zabiti və 15–30 min liviyalı könüllüyə rəhbərlik edən Osman Fuad Əfəndi qat-qat çox olan italyan qüvvələrinə qarşı mübarizə apara bilmədi.
1917-ci ilin aprelində Osmanlı ordusu Benqazidə təslim oldu. Mudros sülhündən sonra Osman Fuad Əfəndi sülh şərtlərini qəbul etmədi və təslim olmadı. Misrata şəhəri yaxınlığında mübarizəyə davam etdi və Mustafa Kamal Paşanın Hərb naziri olma vədi qarşılığında Osmanlı ordusunun rütbələrindən imtina etdi. Ancaq almanların sülh şərtlərini qəbul etməsi Osmanlı ordusunu çətin vəziyyətə saldı. İtalyanlara təslim olub güllələnməkdənsə, fransızlara təslim olmağı üstün tutan Osman Fuad Əfəndi dərhal Tunis sərhəddinə doğru irəlilədi. Bu əsnada dizenteriya xəstəliyinə tutuldu. Fransızlara təslim olan Osman Fuad Əfəndi və heyətindəkilər 24 saat ərzində italyanlara təslim edildi. Osmanlı sülaləsinə mənsub bir şahzadə olduğu üçün təhlükəsizliyinə önəm verilirdi. Bu səbəblə dərhal Napoliyə göndərildi və burada gözaltında saxlanıldı. 1919-cu ilin sonlarında isə Sultan VI Mehmedin səyləri ilə sərbəst buraxıldı.
Evliliyi
26 mart 1920-ci ildə Misir xədivi Tofiq Paşanın qızı Xədicə xanımın qızı Kərimə Halimlə evləndi. Çırağan sarayında baş tutan toy mərasimindəki qonaqlar arasında 1 ildən çoxdur ki, Osman Fuad Əfəndinin evində yaşayan İsmət bəy də vardı. Halbuki, İsmət İnönü baş nazir olduğu illərdə Osmanlı sülaləsinə, xüsusilə də Osman Fuad Əfəndiyə qarşı olduqca sərt siyasət yürütmüşdü. Kərimə xanımla baş tutan evliliyi 22 noyabr 1932-ci ildə başa çatdı. Övladı olmamışdır.
Sürgün illəri
Anadoludakı milli azadlıq hərəkatı İstanbuldakı sultan səltənətinə qarşı siyasət yertiməyə başlayanda Osman Fuad Əfəndi xanımıyla birlikdə italyan gəmisiylə ölkəni gizlicə tərk etdi. Gələcəkdəki 2 il boyunca əcnəbi ölkələrdə yaşadılar. Əbdülməcid Əfəndinin xəlifə elan olunmasından sonra isə İstanbula qayıtdı və Çırağan sarayında yaşamağa başladı. 1924-cü ildə Osmanlı sülaləsinin sürgün edilməsi haqqında qanundan sonra bütün qohumları sürgün edildi. Bu əsnada Romada olan Osman Fuad Əfəndi Mustafa Kamal Paşadan gizli bir məktub aldı: "Çok üzgünüm. Senin için bir istisna yapamam ve sürgünde kalman gerekecek. Yasa, Osmanlı ailesindeki herkes için geçerlidir." Cavab məktubunu isə Türkiyə Cumhuriyyətinin Vaşinqtondakı səfiri Muxtar Paşayla göndərdi: "Mustafa Kemal Paşa isterse, Anadolu'ya gele bilirim." Ancaq bu məktubuna heç vaxt cavab gəlmədi.
Sürgündə ikən Osman Fuad Əfəndi Cenevrə, Roma, Qahirə, Paris, Nitsa və Kann şəhərlərində yaşadı. Parisdə olduğu illərdə bacısı Adilə Sultanla yaşayırdı. Sürgündəki həyat xüsusilə də, maddi cəhətdən olduqca çətin idi. 1933-cü ildə İsveçrənin Tiçino əyalətində vəfat edən Nizaməddin Əfəndinin cənazəsinin Qahirəyə aparılaraq dəfn edilməsini təşkil etdi. Ardından uzun müddət İngiltərə idarəsindəki Qahirədə yaşadı. Bu müddət ərzində almanlara qarşı mübarizəyə çağrılsa da, keçmiş silahdaşlarına qarşı mübarizə aparmaqdan imtina etdi. Müharibənin ardından Fransa hökuməti tərəfindən diplomatik pasport aldı və bu pasportla İslandiyadan Hindistana qədər bütün ölkələri səyahət etdi.
Şivəsal (Sərdəşt)
Şivəsal — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Sərdəşt şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 114 nəfər yaşayır (21 ailə).
Sincar döyüşləri (2022)
2022-ci ilin Sincar döyüşləri — 1 maydan etibarən İraq ordusunun Türkiyə və Kürdüstan Demokrat Partiyasının dəstəyi ilə Sincar Müqavimət Birlikləri yaraqlılarını Sincar dağlarından çıxarmaq üçün başlatdığı hərbi əməliyyat.
Sincar Müqavimət Birlikləri İraq ordusunun regiondakı nəzarət-buraxılış məntəqəsinin boşaldılması tələbini rədd etdikdən sonra toqquşmalar başlamışdır. Döyüşlərin əsas hissəsi bir saat davam etmiş, iki mülki şəxs yaralanmış və 3,000-dən çox insan məcburi köçkün olmuşdur.
Təzəkənd-i Divanəli (Miyanə)
Təzəkənd-i Divanəli — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Miyanə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 58 nəfər yaşayır (13 ailə).
Toyuq və ya yumurta
thumb|320px
Toyuq və ya yumurta — səbəbiyyət dilemması ki, adətən bu şəkildə ifadə olunur: "“toyuqmu, ya yumurtamı əvvəl olub?".Qədim filosoflara, ilk toyuqmu və ya yumurtamı sualı, ,ümumiyyətlə həyat və kainatın necə başlandığı suallarını doğurmuş.
Şroma (Suxumi)
Şroma – Gürcüstanın Abxaziya bölgəsinin Suxumi ərazisində yerləşən kənd. Dəniz səviyəsindən 270 m hündürlüktə, Suxumidən 10 km uzağlıktadır.
2008-ci ildə Rusiya Federasiyası tərəfindən işğal edilib.
Parlament evi (Malta)
Parlament Evi — Malta Parlamentinin Valletta şəhərində yerləşən iclas yeridir. Bina 2011-ci ildən 2015-ci il arasında Renzo Piano tərəfindən yeni bir şəhər darvazasının inşası və Kral Opera Evinin xarabalıqlarını açıq hava teatrına çevirmək də daxil olmaqla "City Gate" Layihəsi çərçivəsində dizayn edilərək qurulmuşdur. Parlament Evinin inşası, binanın müasir dizaynı və inşaat dəyərinin təxminən 90 milyon avro arasında olması bir çox mübahisələrə səbəb oldu.
1921-1976-cı illərdə Malta Parlamentinin iclas yeri Vallettada Grandmaster Sarayının Tapşırıq Palatası olmuşdur. 1976-cı ildə eyni sarayın köhnə əşyaları yeni məclisə çevrildi və görüşlər 4 May 2015-ci ildə məqsədli qurulmuş Parlament Evinin açılışına qədər orada keçirildi.
Ərazi
link=https://az.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C9%99kil:Old_Valletta_Railway_Station_(Reception).jpg|left|thumb|214x214px|Köhnə Valletta Dəmiryol Stansiyası (Qəbul), 1880-ci illər Parlament Evi Vallettanın girişində, City Gate-in yaxınlığındakı Respublika Prospektində yerləşir. Bina Müqəddəs İakov kavaleri və Kral Opera Evininə bitişik, City Gate Shopping Arcade və Ferreriya sarayı ilə isə üzbəüz yerləşir.
Hazırda Parlament Evi tərəfindən tutulan ərazidə əvvəlcə evlər, daha sonra isə Malta Dəmiryolunun Valletta Stansiyası yerləşirdi. Ərazi II Dünya Müharibəsi zamanı bombardman edildi və stansiya və ətraf binalar 1960-cı illərdə Valletta girişinin yenidən qurulması layihəsi çərçivəsində söküldü. Ərazi Azadlıq Meydanı adlanan alış-veriş arkasaı ilə əhatə olunmuşdur. Meydan əvvəllər boş idi və avtodayanacaq kimi istifadə olunurdu.
Meydanın böyük hissəsində tikililər inşa edilsə də, onun bir hissəsi hələ rəsmi olaraq Azadlıq Meydanıdır və indi düzbucaqlı formadadır. Artıq meydan Ferreriya sarayının küncündən tutmuş parlamentin ilk sütununa və şəhər qapısının yanındakı ispan pillələrinə qədər əhatə edir.