cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gödək Əhməd
Taxta çıxması
Yaqub bəyin Ağqoyunlu dövlətində sülh və əmin-amanlıq içində on iki il iki ay hökmranlığından sonra onun yerinə gələn şahzadələrin uşaq yaşda olması ilə başlayan siyasi böhran, 1492-ci ildə Rüstəm bəy in hökmdar taxtına çıxması ilə nəticələndi. Lakin bir müddət sonra Rüstəmin səltənəti ilə kifayətlənməyən Ağqoyunlu əmirləri onun hakimiyyətinə son qoymaq istəyirlər. Bu səbəbdən, Ağqoyunlu ümərası, Uğurlu Məhəmməd in oğlu və Fateh Mehmedin qızının nəvəsi, eyni zamanda Sultan II Bəyazidin kürəkəni olan Əhməd bəyi və ya Gödək Əhmədi Ağqoyunlu dövlətinin hökmdarı etmək üçün fəaliyyətə başladılar. Bu ərəfədə Rüstəm bəyə qarşı hərbi dəstənin başçısı Nur Əli 1496-cı ildə Qahirədən qayıtdıqdan sonra bu şəxslər tərəfindən elçi seçildi. Nəticədə Nur Əli bəy Gödək Əhməd bəyə məktub göndərərək Diyarbəkir və bütün başqa yerlərin hökmdarlarının ona itaət etdiklərini və bunun böyük fürsət olduğunu o cümlədən onun Azərbaycana gəlib əcdadlarının torpağına iddialı olmasını xahiş etdi. Nur Əli bəy həmçinin kürəkəni Əhməd bəyin Ağqoyunlu taxtına çıxması üçün Osmanlı Sultanı II Bəyazidə də məktub göndərdi. Bu məktubda o, Rüstəm bəyin qeyri-kafiliyindən şikayət edərək, Ağqoyunlu təbəələrinin əziyyət çəkdiyini, 6 min müsəlmanın gürcülərin əsiri olduğunu yazırdı. O cümlədən Əhməd bəyin Ağqoyunluların başçısı olmasının lazımlığını dilə gətirmiş və Diyarbəkirdəki irili-xırdalı bəylərin də Şahzadənin tərəfdarları olduğunu bildirmişdir. Onun bu məktubu müsbət qarşılanmış nəticədə Bayandur rəislərinin səmimiyyətinə güvənən II Bəyazid Qapıqulu əsgər birliyini Əhməd bəyin ixtiyarına, Ərzincan a göndərir.
Bundan xəbər tutan Rüstəm bəy Əhməd bəyi qarşılamaq üçün hərəkətə keçir. O, Araz vadisi boyu irəliləyən müttəfiq qüvvələri qarşılamaq üçün Təbriz dən yürüş edərkən, Əhməd bəylə nikah qohumu olan Hüseyn Əli Xan paytaxtı zəbt etdi və 1497-ci ilin iyununda Əhməd bəyə xütbə söylətdi. Beləliklə, o, Ağqoyunlu dövlətinin yeni hökmdarını elan edildi. Digər tərəfdən Əhməd bəylə Rüstəm bəy bir-birindən xəbərsiz Araz çayı nın müxtəlif yerlərindən keçirdilər. Sonralar iki qoşun bir-birinə yaxınlaşıb vuruşmağa başlayanda Rüstəm bəyin mühüm əmirlərindən Eybə Sultan və bir neçə başqa əmir Əhməd bəyin tərəfinə keçdi. Beləliklə, Rüstəm bəyin ordusundakı əmrlər ona xəyanət edərək, məğlubiyyətinə səbəb oldu. Rüstəm bəy Gürcüstan a qaçdı.Onun hakimiyyəti altı il davam etdi. Əhməd bəy Rüstəm bəyi məğlub etdikdən sonra vəziyyəti Osmanlı hökmdarı II Bəyazid ə məktubla bildirdi.
Hakimiyyəti
Gödək Əhməd bu qalibiyyətdən sonra Təbrizə gedərək taxta çıxdı. Rüstəm bəy Gəncə ətrafındalə Qacar oymağının köməyi ilə hakimiyyəti geri qaytarmağa təşəbbüs göstərsə də onun bu təşəbbüsü uğursuzluqla nəticələndi. Rüstəm Mirzə 2 iyul 1497-ci ildə əsir alınaraq öldürüldü.
Gödək Əhməd Osmanlıda olduğu kimi, hakimiyyəti mərkəzləşdirməyə çalışmaq, Osmanlı inzibati, siyasi və dini idarəsinin tətbiq etmək, ordusunu Osmanlı tərzinə əsasən yeniləmək fikrində idi. Yeni Ağqoyunlu hökmdarı öz ölkəsində ədaləti təmin etmək məqsədilə bildirirdi ki, heç bir vəzir və ya məmur heç bir vergi, hətta bir dinar belə tətbiq edə bilməz, üstəlik, əkinçilərdən qanunla icazə veriləndən bir mudd belə çox tələb oluna bilməz. Bütün təbəələr bürokratik rüsumlardan azad edilməli, onların heç biri əlavə vergiyə cəlb edilməməlidir. O cümlədən adambaşına ödənilən vergilərdən əlavə əhalidən heç bir ödəmə tələb edilə bilməzdi.
O əmirlər əvəzinə Cəlaləddin Dəvani və Məhəmməd Sədrəddin kimi alimlərə müraciət edərək onlarla məsləhət məşvərət edirdi. Hətta əmirlərin ixtiyarında olan bir çox imkanları da məhdudlaşdırdı. Bununla əmirlərin təbəə üzərindəki təsirini azaltmağı hədəfləyirdi. Çox keçmədən Əhməd bəy özündən əvvəlki hökmdarların payladığı soyurqalları geri almağa başladı. Onun bu fəaliyyəti feodal əmirləri tərəfindən xoş qarşılanmadı. Öz ölkəsində Osmanlı quruluşunu tətbiq etmək istəyən yeni hökmdar, bir-biri ilə ixtilafda və hər zaman şahzadələri üsyana aparacaq vəziyyətdə olan əmirləri aradan götürmək üçün müəyyən hazırlıqlar görməyə başladı. Çox keçmədən bir neçə əmiri öldürtdü. Əhməd bəy bununla köçəri əmirlərin mərkəzi hakimiyyətdən qurtulmaq cəhdləri nəticəsində zəifləmiş mərkəzi dövlət hökmranlığını gücləndirmək istəyirdi. Onun islahatı tayfa əmirlərinə qarşı yönəldilmişdi, ruhanilərin isə soyurqalları saxlanılmışdı. Feodal sinfinin qabaqcıl nümayəndəsi kimi Əhməd başa düşürdü ki, kəndlilərin vəziyyətini yüngülləşdirmədən şəhər iqtisadiyyatını və kənd təsərrüfatını yüksəltmək mümkün deyildir. Beləliklə vergi islahatı nəticəsində İslam hüququnda olmayan 20 ədəd vergi ləğv edildi. Müsəlmanlrdan alınan bu vergilər, xüsusilə də ixracat və biyar kimi mükəlləfiyyətlər təbəələr üzərində ağır bir yük idi. Monqol hakimləri tərəfindən tətbiq olunmuş vergi və mükəlləfiyyətlərin ləğv edilməsi, islama, şəriətə qayıtmaq ideyaları xalq kütlələri arasında geniş yayılmışdı. Əhməd, sələfləri olan Yaqubun və Uzun Həsənin islahatlarını, bu ideyaları təmin etmək istəyirdi. O, bu siyasəti həyata keçirərkən mərkəzi dövlət aparatının möhkəmləndirilməsində maraqlı olan ruhanilərə və mülki bürokratiyaya da arxalanırdı. Nəhayət, Əhməd bəy öz səyləri nəticəsində Cənubi Azərbaycandakı köçəri əmirləri özünə tabe etməyə nail oldu. Lakin mərkəzi hökumətdən ayrılmış İraq-ı Əcəm və Fars əyalətlərində vəziyyət fərqli idi. Əhməd bəyin bu siyasəti mənfi nəticələndi və hərbi köçəri əmrlərin müqaviməti ilə üzləşdi.
Digər tərəfdən Əhməd bəy öz islahatlarını həyata keçirməyə çalışarkən, ən yaxın əmiri və sirdaşı olan Əli Xaninin oğlu Hüseyn bilinməyən bir səbəbdən ötrü Müzəfər bəy Pörnəki həbs etmiş, sonra da onu öldürmüşdü. Bu xəbər Şiraz valisi olan qardaşı Qasım bəy Pörnəkə çatdıqda o, üsyan etmək qərarına gəldi. Bu səbəbdən də özü ilə hərəkət edəcək birini axtarmağa başlaydı. Nəticədə Eybə Sutlana müraciət etdi. Bu təklif bir gün öldürülmə növbəsinin ona çatacağını düşünən Eybə Sutlan tərəfindən müsbət qarşılandı. Nəticədə Qasım bəy Pörnəkin ordusu Eybə Sutlanın ordusu ilə birləşdi. Daha sonra Eybə Sutlan Qasım bəylə Yaqub bəyin oğlu Murad bəyi Şiraz hakimi təyin etmək məsələsində razılaşdı. Şübhəsiz ki, Eybə Sutlan Əhməd bəyin vergi islahatları nəticəsində gəlirlərinin azalmasına qarşılıq verirdi. Həsən bəy Rumlunun dediyinə görə, üsyançılar öz təbəələrindən, xüsusilə Əhməd bəyin iki bilikli müşaviri Sədrəddin Məhəmməd və Cahəddin Divvanidən külli miqdarda pul almışdılar. Əhməd bəy ona qarşı qurulan ittifaqdan xəbər tutaraq Ağqoyunlu ordusu ilə hərəkətə keçdi. İki ordu 1497-ci ilin qışında İsfahan yaxınlığındakı Xoca Həsən Mazi adlı yerdə qarşılaşdı. Lakin Əhməd bəyin adamları bu döyüşə hazır deyilldi. Eybə Sutlan bu vəziyyətdən istifadə edib bu döyüşdə Əhməd bəyi öldürür.
Beləliklə, əmrlərin xəyanəti nəticəsində məğlub olan və öldürülən Əhməd bəyin hakimiyyəti sona çatdı. Onun hakimiyyəti təxminən bir il davam etmişdi.
Ailəsi
Əhməd bəyin Osmanlı sultanı II Bəyazidin qızı Aynişah sultanla evliliyindən 2 qızı və 1 oğlu var idi.
Qızları:
Oğlu:
Ölümündən sonra
Gödək Əhmədin ölümündən sonra Ağqoyunlu dövləti 3 yerə bölüşdürüldü:
Ağqaya dağı (Babək)
Ağqaya — Babək rayonu ərazisində dağ (hünd. 1758,5 m). Dərələyəz silsiləsinin suayırıcısındakı Qaraquş yüksəkliyindən (2600,5 m) cənub-şərqə ayrılan Dərələyəz-Qapısı (Anabadgədik) qolunun suayrıcısında zirvə. Cəhriçayın sağ sahilində, Payız kəndindən 3 km şimal-qərbdədir. Orta Eosenin Lütet mərtəbəsinə aid Dərəlik lay dəstəsinin maili yatımlı terrigen, qismən vulkanogen-çökmə süxurlarından təşkil olunmuş hamar yüksəklikdir. Tektonik cəhətdən Ordubad qarılma zonasının Şahbuz seqmentinin cənub-qərb cinahına aid Mərəlik-Göynük sinklinalının cənub-qərb qanadını mürəkkəbləşdirən eyniadlı maili qırışığın nüvəsində yerləşir. Zirvə hissəsindən şimal-qərbə istiqamətlənmiş Göynük-Vayxır qırılması keçir.
Mixail Tal
Mixail Tal — SSRİ və Latviyalı qrosmeyster, şahmat üzrə səkkizinci dünya çempionu.
Şahmat karyerası və dünya çempionluğu
Mixail Tal 1936-cı il noyabrın 9-da Riqada anadan olmuşdur. Uşaq yaşlarından bacarığı, fenomenal yaddaşı ilə hamıdan fərqlənirdi. Artıq 3 yaşında ikən o, oxumağı bacarırdı. Birinci sinfə gəldikdən iki gün sonra onu üçüncü sinfə keçirirlər. 1952-ci ildə Latviya universitetinə daxil olmaq üçün ərizə verəndə, Talı qəbul etmirlər, çünki hələ 16 yaşı tamam olmamışdı.
Uşaq yaşlarında o, musiqiyə, riyaziyyata və futbola daha çox maraq göstərirdi. Bu yaşlarında atası onu şahmatla tanış edir. Bu oyun onda xüsusi maraq oyadır. 17 yaşında şahmat dərnəyinə üzv yazıldı, 18 yaşında isə usta normasını yerinə yetirdi. Gənc ustaya ölkə çempionu və qrosmeyster adını almaq üçün cəmi 3 il vaxt lazım oldu.
1958-ci ildə keçirilən SSRİ çempionatında da birinci olur. 1958-ci ilin avqustunda Yuqoslaviyada keçirilən dünya birinciliyi uğrunda seçmə yarışların mərhələlərindən biri-beynəlxalq turnir keçirilirdi. Tal,Smıslov və Fişer kimi qrosmeysterləri arxada qoyaraq, qalib adına layiq görülür.
İki il sonra 24 yaşlı Riqalı qrosmeyster şahmat tacı uğrunda mübarizədə Botvinniklə görüşürdü. Rəqiblərinin hamısına qalib gələn dünya çempionu bu dəfə gənc qrosmeysterin hücumlarına davam gətirə bilmədi. Bu görüşdə qalib gələn Mixail Tal səkkizinci dünya çempionu oldu.
Bir il sonra Botvinniklə təkrar matçda görüşərkən o, keçmiş dünya çempionunun az bir vaxt ərzində hazırlaşacağını ağlına belə gətirmirdi. Yarış qabağı böyrəklərində dözülməz ağrılar baş qaldıran Tal bir neçə günlüyə Praqaya yola düşür. Praqadan həkimin müşayiəti ilə qayıdarkən şahmat federasiyası matçın vaxtını dəyişməyi təklif edir. Lakin dünya çempionu buna etiraz etdi. Yeni oyun sistemi hazırlayan Botvinnik 13:8 hesabı ilə qələbə qazanır.
Matçda məğlub olması Talın şahmat yaradıcılığına mənfi təsir göstərmir. Artıq 3 aydan sonra o, “əsrin turniri” adlandırılan beynəlxalq Bled turnirində birinci yeri tutur.
Məhəmməd mirzə (Ağqoyunlu)
Əbül Mükərrəm Sultan Məhəmməd — Uzun Həsənin nəvəsi, Yusif Mirzənin oğlu, Əlvənd Mirzənin qardaşı.
IEEE 1284
IEEE 1284 - – kompüterlərin paralel portları üçün IEEE İnstitunun işləyib hazırladığı standartlar toplusu. Kompüteri periferiya qurğuları ilə birləşdirmək üçün nəzəri olaraq 4 Mbit/san (gerçəkdə, qurğulardan asılı olaraq, təxminən 2 Mbit/san) buraxılış qabiliyyətinə malik olan ikiyönlü paralel portu təyin edir.
IEEE 1284 standartı üç bağlayıcını (konnektoru) təyin edir: kompüterində olan ənənəvi 25-kontaktlı yuva ¬– DB-25 (IEEE 1284A), printerdə olan 36-kontaktlı Centronics bağlayıcısı (IEEE 1284B) və yeni miniatür bağlayıcı (IEEE 1284C).
Xarici keçidlər
thumb|right thumb|250px|)
Tilburq
Tilburq — Niderlandın cənubunda yerləşən Şimali Brabant əyalətində şəhər və bələdiyyə mərkəzi.
Demoqrafiya
Tilburqun bələdiyyə sərhədləri daxilində əhalisi (1 yanvar 2011-ci il təxmini hesablama) 206 234 nəfərdir. Tilburq Şimali Brabant əyalətində 2-ci (birincisi Eyndhoven), Niderland ərzisində isə 6-cı böyük şəhərdir. Bələdiyyə sərhədləri içində iki kənd də yerləşir: Berkel-enschot və Udenhout. Tilburq və Goirle bələdiyyələri birləşmişdir və "Branbantstad" adı da verilən urbanizasiya bir metropoliten region quruluşundadır.
Təhsil
Tilburqda Avropada xüsusilə hüquq və iqtisadiyyat elmləri üzərə xüsusi yeri olan Tilburq Universiteti yerləşir. "Avropa İqtisadi Birliyi" tərəfindən iqtisadiyyat və marketinq idarəsi məsələlərində mühüm Avropa ali təhsil müəssisəsi olduğu qəbul edilmişdir. Tilburqda həmçinin iki dənə yeni tətbiqi elmlər universiteti də fəaliyyət göstəri. Avans Hogeschool və Fontys Tətbiqi Elmlər Universiteti.
Nəqliyyat
Tilburq bələdiyyəsi sərhədləri daxilində üç qatar vağzalı yerləşir: Tilburq vağzalı, Tilburq Üniversiteti Stansiyası və Tilburq Reeshof stansiyası.
Qardaş şəhərlər
Tilburq şəhərinin bu xarici şəhərlərlə qardaş şəhər əlaqələri var:
Senecio leucopeplus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Anthurium pellucidopunctatum
(Anthurium pellucidopunctatum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Buzlaq günbəzi
Buzlaq günbəzi- Kiçik üfüqi ölçüləri ilə əlaqədar olaraq nisbətən dik yamacları olan, günbəzvari formada  çoxda böyük olmayan buzlaq örtüyü; dağ buzlaq tipi olub, suayrıcı sahəni əhatə edir. Kənarlarından dərəyə axan buz, dərə buzlağını əmələ gətirir.
Fibonaççi ədədləri
Riyaziyyatda, Fibonaççi ədədləri aşağıdakı kimi təyin olunur:"0; 1; 1; 2; 3; 5; 8; 13; 21; 34; 55; 89..."Tərifə əsasən, ilk iki Fibonaççi ədədləri 0 və 1-dir. Sonra gələn ədəd özündən əvvəlki ilk iki ədədin cəminə bərabərdir. Bəzi mənbələrdə sıranın ilk ədədi 0 yox, 1 götürülür.
Riyazi dildə, Fibonaççi sırası Fn aşağıdakı rekurrent düsturla verilir harda ki,
Fibonaççi sırası Pizalı Leonardo nun adı ilə bağlıdır.
Hasri Ainun Habibi
Hasri Ainun Habibi (Nese Besari, 11 avqust 1937 - 22 may 2010),indoneziyalı həkim və keçmiş prezident Buharuddin Yusuf Habibinin həyat yoldaşı. 1998-1999-cu illərdə İndoneziyanın birinci xanımıdır.
Erkən həyat
O və onun qardaşları Daqo Kristian Junior Kollecində təhsil almışlar. Onun böyük qardaşı Sahari 2-ci sinifdə orta məktəbi bitirmiş və Bandunq Texnologiya İnstitutunda təhsilini davam etdirmişdir. Ainun İndoneziya Universitetinin Tibb Fakültəsində təhsilini davam etdirdi və 1961-ci ildə məzun oldu.
Təzəkənd (Xızı)
Təzəkənd — Azərbaycan Respublikasının Xızı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 25 may 1991-ci il tarixli, 123-XII saylı Qərarı ilə Xızı rayonunun faktiki mövcud olan Təzəkənd kəndi dəqiqləşdirmə qaydasında rayonun yaşayış məntəqələri siyahısına daxil edilmiş və Tıxlı kənd Sovetinin tərkibinə verilmişdir.
Tarixi
Təqribən 150 il bundan əvvəl yaranıb. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə Xızı-Bərmək yurdunda ilk məktəb bu kənddə yaradılıb. Məktəb Hacı Yəhyanın evində yerləşirdi. Cümhuriyyət süqut etdikdən sonra Məhəmməd Əmin Rəsulzadə Lahıca gedərkən Müsavat Partiyasının sonuncu gizli iclasını məhz Təzəkənddə keçirmişdir, iclasda Seyid Hüseyn Sadiq partiyanın sədri, Cəfər Cabbarlı isə katibi seçilmişdir. Sovetlər qurulduqdan sonra "Yeni yol" kolxozu yarandı. 1959-cu ildə kolxoz dağıldı və ardınca Xızı rayonu inzibati-ərazi vahidi olaraq ləğv edildi, beləcə kəndi camaat tərk etdi. Kənddə yalnız "Yeni yol" kolxozunun sədri Bəxtiyar Ələsgər oğlu Abbasov öz ailəsi ilə qaldı.
Əhalisi
Əsrin əvvəllərində kənddə 104 ailə yaşayırdı. Kənddə 3 nəsil vardı: Hacıhəmzəlilər, Lohəsənlilər (Səyyad Xızılılar - 1630-cu ildə İrandan gəlmə) və Hacıbabalılar (Şıx Xızılılar). Hazırda kənddə 8 ailə yaşayır.
Mədəniyyəti
XX əsrin əvvəllərində kənddə heç bir bölgədə analoqu olmayan, gözətçisiz, sahibsiz, özünəxidmət üsulu ilə işləyən Qonaq evi var idi. Bu layihə və ev kənd sakini Əbdülhəsən dayıya məxsus idi. Bundan başqa kənddə Məscid və Dəyirman fəaliyyət göstərirdi. 1961-ci ildən etibarən kəndin yeganə məktəbi öz fəaliyyətini dayandırdı. XXI əsrin əvvəllərində isə məktəb, məscid və dəyirman dövlət tərəfindən sökülmüşdür.
Kotyan xan
Kotyan xan Sutay xan oğlu — Qıpçaq xanı.
Həyatı
Kotyan adı tədim türkcə Gödən sözündən götürülüb. İt qıpçaqlarda müqəddəs heyvan sayıldığından bir çox adlar onunla bağlı olurdu. Qıpçaqlarda İtoğlu, itgödən, Kıl-Barak adları olurdu. İtgödən adı sonralar Gödənə (Kotyan) çevrildi. Kotyan xan Tərtəroba soyundan, Durut boyundan idi.
1223-cü ildə Kalka ətrafı döyüşdə Kotyan xanın qoşunu məğlub oldu.
1239-cu ildə Batı xana məğlub olan Kotyan xan 40 minlik qıpçaqla qaçmağı qərara aldı.
Batı xanın 1239-cu ildə qıpçaqlarla məşgul olduğu anlaşılır. Bu dəfə Monqol orduları qıpçaqların başlıca yığınaq sahəsi olan Don-Doneç sahəsinə doğru yürüdülər. Kalka muharibəsində adı keçən Qıpçaq başçısı Kötən (Rus salnamələrində Kotyan) hələ həyatda və qıpçaqların ən öndə gələnlərindən idi. Özəlliklə Kötən xanın başçılığındakı qıpçaqların monqollara qarşı şiddətlə qarşı gəldiyi və bir müddət dayandığı bildirilir. Ancaq monqolların həm çoxluğu, həm də savaşdakı məharətləri qarşısında artıq dayana bilməyərək başda Kötən xan olmaq üzrə qırx mindən artıq Qıpçaq Macarıstana qaçdı. Macar kralı Belanın qıpçaqları yaxşı bir şəkildə qarşıladığı zikr edilir.
Monqolların Doneç hövzəsində Kötən xan qüvvələriylə savaşdıqları sırada bəzi Monqol birliklərinin də İdil boyunda hərəkət halında olduqları və bunun nəticəsində Aşağı İdil və Don boyundan bir çox Qıpçaq ünsürünün, Orta İdil boyuna, yani Bulqar yurdundakı meşəlik sahəyə sığındıqları bilinir. Bu surətlə Monqol istilası, qədim İdil-Bulqar ölkəsinin tamamilə Qıpçaqlaşması nəticəsini vermiş və qədim Bulgar dili yavaş-yavaş ortadan qalxaraq, yerini Qıpçaq Türkcəsinə buraxmışdır.
1240-cı ildə monqollar tərəfindən hiylə yolu ilə darmadağın edilən Şimali Qafqazdakı qıpçaqlar Kotyan xanın başçılığı altında Macarıstana getməyə məcbur oldular. İndi də Macarıstanda Kunzaq (Qıpçaqıstan) adlanan ərazi iki inzibati dairəyə – Dunay və Tissa çayları arasında yerləşən Kişikkunzaq (Kiçik Qıpçaqıstan) və Tissa çayının sağ sahilində yerləşən Naqikunzaqa (Böyük Qıpçaqıstan) bölünür. Macar ensiklopediyasında onların XVIII əsrin sonuna qədər öz türk dillərini və muxtariyyətlərini saxladıqları qeyd olunur.
Macarıstan kralı Bela, monqolların savaş üsullərini yaxşı bilən Qıpçaq yüngül süvarisindən faydalanaraq, qıpçaqları monqollara qarşı istifadə etmək istəyirdi. Halbuki Monqol ordusuna qıpçaqların şərqdəki üç və ya dörd qrupundan minlərcə süvari qatılmışdır. Monqol ordusundakı süvarilərin Türkcə bilməsi, Avstriya prinsi Fridrik Badenberqin macarlar tərəfindəki Qıpçaq xanı Kötənin Monqol casusu olduğu yolundakı iddiasını dəstəkləyirdi. Həyəcana gələn xalq məsum Kötəni parçaladı. Buna görə qıpçaqlar, monqollar ilə macarlar arasında baş verən böyük mübarizədən öncə Macar ordusundan ayrılaraq Macarıstandan Balkana doğru çəkildi və Macar ordusu monqollar qarşısında yalnız qaldı.
Kotyan xan qızlarından birini (Xaç suyuna salındıqdan sonra Mariya) Kiyev knyazı Mstislava, birini isə macar kralı Belanın oğlu Stefana vermişdi.Stefanın xanımı Xaç suyuna salındıqdan sonra Yelizaveta Kumanlı kimi tanımışdı.
Kotyan xanın oğlu Manquş Toksoba tayfasından olan Akkubul tərəfindən öldürülmüşdü. Bunu eşidən xan Akkubulun üzərinə qoşun yeridib, onu darmadağın etmişdi.
Kotyan xan 1241-ci ildə vəfat etdi.
Senecio cylindrocephalus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Akif Paşa
Akif Paşa — Osmanlı dövlət adamı, şair və yazıçı.
Həyatı
Akif Paşa 1787-ci ildə Yozğadda anadan olmuşdur. Atası Ayıntabizadə Müdərris Mehmet Əfəndidir. İlk dəfə əmək fəaliyyətinə Divani humadunda başlayıb. Siyasət aləminə düşdükdən sonra bu sahədəki rəqibi Ədhəm Paşa imiş və ömrünün sonuna qədər onunla çarpışmışdır. Fəqət Akif Paşa bu mübarizədə məğlub olmuşdur.
Akif Paşa 1845-ci ildə vəfat etmişdir.
Xorvat ensiklopediyası
Xorvat ensiklopediyası — xorvat dilində olan milli ensiklopediya. Miroslav Krleja Leksikoqrafiya İnstitutu tərəfindən nəşr olunmuşdur.
Ümumi baxış
1999-cu ildən 2009-cu ilə kimi ensiklopediyanın 11 cildi işıq üzü görmüşdür. Bu müddət ərzində hər il bir yeni cild yayımlanmışdır. 2010-cu ildə ensiklopediyanın onlayn versiyası hazırlanmış, yenilənmiş və yeni multimedia vasitələri ilə zənginləşdirilmişdir. 2013-cü ildən ensiklopediyanın onlayn versiyası pulsuz olmuşdur.
Cildlər
Ümumilikdə 9272 səhifə, 67.077 məqalə, 1.059.000 sətir mətn nəşr olunmuşdur. Ensiklopediyanın hazırlanmasında 1070 müəllif iştirak etmişdir. İndividual cildlər 20-30 Leksioqrafiya İnstitutu əməkdaşının və 300-400 nəfərin birgə məhsuludur.
Bikəs Ağayev
Bikəs Ağayev — texnika üzrə fəlsəfə doktoru. AMEA-nın İnformasiya Texnologiyaları İnstitutunda şöbə müdiri. Azərbaycanda "Elektron tullantılar" sahəsində ilk tədqiqatçılardandır 10-dan artıq ixtira və potentlərin müəllifidir. Respublikamızda ilk dəfə olaraq onun rəhbərliyi ilə lüminofor tərkibli plastmas jetonların hazırlanma texnologiyası işlənmişdir.
Həyatı
Bikəs Sayıl oğlu Ağayev 1949-cu ildə, Bakıda anadan olmuşdur. 1973-cü ildə Ç. İldırım adına Politexnik İnstitutunun "Avtomatika və telemexanika" fakültəsini bitirmişdir. Təyinatla Kibernetika İnstitutu yanında Avtomatlaşdırılmış İdarəetmə Sistemləri şöbəsində əmək fəaliyyətinə başlamışdır. Texnik, mühəndis, sektor müdiri, layihənin baş mühəndisi vəzifələrində işləmişdir. 1995-ci ildən institutda şöbə müdiri vəzifəsində çalışır. Müxtəlif təyinatlı texnoloji proseslərin avtomatlaşdırılması məqsədilə informasiya texnologiyalarının müasir sxemotexnik vasitə və metodlarının tədqiqi üzrə elmi-tədqiqat işləri ilə məşğul olur.
2011-ci ildə "Sistemli analiz, idarəetmə və informasiyanın işlənməsi" ixtisası üzrə "Audioinformasiyanin paylanmiş emali sistemlərinin sintezi üçün metod və alqoritmlərin işlənməsi" mövzusunda dissertasiya işi müdafiə etmiş və texnika üzrə fəlsəfə doktoru adını almışdır.
Elmi əsərləri
Çapdan çıxmış elmi əsərlərinin ümumi sayı 52, xaricdə çıxmış elmi əsərlərin sayı 21, müəlliflik şəhadətnamələri, ixtira və patentlərinin sayı 12-dir.
Mükafatları
2015-ci ildə uzunmüddətli elmi və elmi-təşkilati fəaliyyətinə görə AMEA Fizika-Riyaziyyat və Texnika Elmləri Bölməsinin Fəxri Fərmanı ilə təltif olunub.
Şirinkök
—  aləminin  şöbəsinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Abdullaabad (Qəzvin)
Abdullaabad — İranın Şərqi Azərbaycan ostanında kənd. .
Coğrafi yerləşməsi
Sərab şəhristanının Mərkəzi bölgəsinin Molla Yaqub kəndistanında, Sərab şəhərindən 11 km. cənub-şərqdə, Sərab-Ərdəbil avtomobil yolunun 14 kilometrliyindədir.
Pack
Pack — informasiyanı yığcam formada saxlamaq. Sıxlaşdırma zamanı artıq boşluqlar və onun kimi başqa simvollar uzaqlaşdırılır. Verilənlərin sıxlaşdırılması üçün başqa xüsusi sıxlaşdırma üsullarından da istifadə oluna bilər. Bəzi proqramlarda fiziki yaddaşa (istər operativ, istərsə də sərt diskdə və ya digər informasiya daşıyıcılarında) olan tələbatı minimuma endirmək üçün sıxlaşdırmadan istifadə olunur. Sıxlaşdırılmış verilənlər insan üçün mənasız olduğundan onları istifadə zamanı açmaq və beləliklə də, informasiyanın ilkin şəklini bərpa etmək lazım gəlir.
Qaratoba
Qaratoba — Azərbaycan Respublikasının Qusar rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Toponimikası
Qaratoba oyk., mür. Qusar r-nunun Şir— vanovka i.ə.v.-də kənd. Qusar maili düzənliyindədir. Oykonim qarat (avar, “abad, səli¬qəli”) və oba komponentlərindən düzəlib, “məskun, abad oba” mənasındadır.
Tıxlı
Tıxlı – Azərbaycan Respublikasının Xızı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 25 may 1991-ci il tarixli, 123-XII saylı Qərarı ilə Xızı rayonunun Tıxlı kəndi Xızı kənd Sovetindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Tıxlı kənd Soveti yaradılmışdır.
Tarixi
Kəndin tarixi ilə bağlı ciddi araşdırmalar aparılmamışdır. Lakin bəzi evlərin quruluşu kəndin qədim dövrə aid olduğunu göstərir.
Əhalisi
Əhalisi üç nəsildən ibarət olub: daşdəmirlər, novruzbəylilər, həkimlər.
Tanınmış şəxsləri
Kəndin görkəmli nümayəndələri sırasına daxildir:
Ağa İbrahim Əminüssultan
Ağa İbrahim Zal bəy oğlu Əminüssultan — Nasirəddin şahın xas xidmətçisi.
Həyatı
Ağa İbrahim Zal bəy oğlu Salmas şəhərində anadan olmuşdu. Atası qul kimi Əmir Süleyman xan Qovanlı-Qacar tərəfindən Tiflisdən gətirilmişdi. Müsəlman olandan sonra azadlığa buraxılmışdı. Abbas mirzənin yaxınlarından olan gürcü əsilzadəsi Laçın xana yaxınlaşmışdı.
Ağa İbrahim kiçik yaşlarında pinəçi şagirdi kimi işə başlamışdı. Zirəkliyi sayəsində saraya yaxınlaşaraq abdarbaşı vəzifəsinə yiyələndi. Sonra Əminüssultan ləqəbinə layiq görüldü. İki il sonra şahın dəvə və qatır tövlələrinə başçı təyin edildi.
Ağa İbrahim Əminüssultan 1883-cü ildə vəfat edib.
Ağa İbrahimin Ələsgər xan, İsmayıl xan adlı oğlanları vardı.
Boğaziçi Universiteti
Boğaziçi Universiteti — İstanbulda mövcud olan dövlət universiteti.
Xarici əlaqələri
Utrext Şəbəkəsinin üzvüdür.
Kitabxana
Boğaziçi Universitetinin kitabxanası qurulduğu tarixdən bu yana inkişaf edən bir kolleksiyaya sahibdir. Kitabxanaın ilk kitabları 1863-cü ildə Harvard Universitetindən ianə olaraq gələn 200 ədəd kitabdır. Günümüzdə Şimali Korpusda xidmət göstərən kitabxana binası 1983-də açılmış və binaya qurucu rektor Abdulla Quranın adı verilmişdir. Kitabxana təqribən 663 982 materialı ehtiva edir və 10.000 m2 sahədə min nəfərlik oturma tutumlu açıq rəf sistemləri əsaslı işləyən akademik bir kitabxanadır. Gündə ortalama olaraq 4500 nəfər giriş edir, 660 kitab verilir. Hər il təqribən 10.000 yeni kitab satın alınaraq, 15.000 kitab da ianə olaraq kitab fonduna əlavə olunur.
Universitein ayrıca "Boğaziçi Universiteti Yayımevi" adıyla fəaliyyət göstərən nəşriyyatı var.
Qavartuçay
Qavartuçay (Kabardaçay) — Ağdərə və Ağdam rayonları ərazilərindən axan çay.
Uzunluğu 28 km-dir. Kabarda çay da adlanır. Yuxari Qarabagda Qabarta kənd adı ilə bağlıdır
Senecio scaberulus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
20 may
1601–1900
thumb|[[Onore de Balzak]]
thumb|[[Seyid Əzim Şirvani]]
Zülfü Livaneli
Ömər Zülfü Livanelioğlu (təxəllüsü: Zülfü Livaneli; ) — Türkiyə musiqiçisi, ssenaristi, siyasətçisi, yazıçısı və rejissoru.
Həyatı
Ömər Zülfü Livanelioğlu, 1946-cı il iyunun 20-də Konyanın İlgın mahalında anadan olub. Ailənin babası Livanelioğlu Ömer Əfəndi, 93 Harbinde Artvinin ermənilər və ruslar tərəfindən işğalından sonra Ərzuruma gələrək Əhməd Muxtar Paşanın ordusuna qoşulmuşdur. Ömər Əfəndi usta rütbəsi ilə Harput Redif Taburuna təyin edildi. Daha sonra bir qarşıdurma əsnasında şəhid olur. Ömər Əfəndinin tək oğlu olan Zülfü Əfəndi, Türkiyənin müxtəlif yerlərində sorğu hakimi olaraq vəzifə yerinə yetirər. Soyad qanunu qəbul edildikdə, Artvin, Yusufeli, Livane Sancakdan gəldiyi üçün atası Livanelioğlu soyadını alır. Zülfü Əfəndi'nin üç oğlu da hakim olmuşdur. Zülfü Livanelinin atası və qardaşların ən böyüyü Mustafa Səbri Livanelioğlu, Yargıtay Başçı Vəkili vəzifəsinə qədər yüksəldmişdir.
Fəaliyyəti
ABŞ-da Fairfax Konservatoriyasını bitirmişdir. Zülfü Livanelioğlu bağlama ifa etməyi xalası Nazmiye Yücelin əri olan Turhan Yüceldən, İlgında yaşadığı illərdə və yay tətillərində öyrəndiyində yeznəsi Turhan bəyin ona həyatını dəyişdirəcək bir sərmaye hədiyyə etdiyindən xəbəri yox idi. Zülfü Livaneli musiqisi ilə bir çox milli və beynəlxalq mükafat almış və əsərləri Joan Baez, Maria Farantouri, Maria del Mar Bonet və Leman Sam kimi yerli və xarici sənətkarlar tərəfindən şərh edilmişdir. Mədəniyyət, incəsənət və siyasət sahəsində Türkiyənin əhəmiyyətli adlarından biri olan sənətçi, sənət həyatı boyunca 300-ə yaxın bəstəyə və 30 film musiqisinə imzasını atdı. Türkiyədən qəflətən ayrılaraq İsveçə sürgün illərində qabyuyan daxil müxtəlif işlərdə işləyən Livanelinin ən böyük arzusu bir gün Türkan Şoray ilə tanış olmaq və o zaman Türkiyədə günahlandırılan şəxslərin sığınacaq yeri halına gələn İsveçdə olan məşhur yazar, jurnalist və ya şairlərlə qarşılaşmaq idi. Bugünə qədər "Yer Demir Gök Bakır", "Sis", "Şahmaran" ve "Veda" uzunmetrajlı filimlərinin rejisoru olub. Valensiya filim festivalında "Qızıl Palma" və 1989'da Montpelier Film Festivalında "Qızıl Antigone" mükafatına layiq görülüb. "Sis", "Avropanın ən yaxşı film mükafat"ına namizəd olmuşdur. Sənətçinin filmləri Türkiyə, ABŞ, Fransa, Almaniya, İsveçrə və Yaponiyada nümayiş olundu və BBC, WDR, İspaniya, Kanada və Yaponiya televiziyaları kimi bir çox televiziya şirkətinə satıldı. 1986-cı ilin oktyabrında Çingiz Aytmatovun dəvəti ilə Federico Major, Yaşar Kamal, Arthur Miller və digər tanınmış sənətkar və mütəfəkkirlərin qatıldığı Qırğızıstan və daha sonra Vengen, Qranada ve Mexikoda toplanan Issık-Kul Forumunda yer aldı. Livaneli, Jack Lang, Vanessa Redgrave, Arthur Miller və Mikis Theodorakis kimi tanınmış insanlarla birlikdə, dünya mədəniyyətinin inkişafı və dünya sənətinin inkişafına töhfə verməyə çalışdı. 1996-cı ildə Parisdə UNESCO tərəfindən səfirlik verilmiş sənətçi Livaneli, 1978-ci ildə "Nazım Türküsü" adlı albomunda Nazım Hikmətin şeirlərinə bəstələdiyi mahnıları toplamışdır. "Arafatta bir çocuk", "Geçmişten Geleceğe Türküler", "Sis", "Orta Zekalılar Cenneti", "Diktatör ile Palyaço", "Sosyalizm öldü mü", "Engereğin Gözündeki Kamaşma" ve "Bir Kedi, Bir Adam, "Bir Ölüm ve Mutluluk", Leylanın Evi, Sevdalim Hayat, Son Ada ve Sanat Uzun, Hayat Kisa, Serenad, Kardeşimin Hikayesi kitablarının müəllifi olan Livaneli, beynəlxalq mədəni dairələrdə tanınır və hörmət edilir. Ömər Zülfü Livaneli, Ülker Hanım ilə evli və bir qızı var. Qızı Aylin Livaneli təhsil və gördüyü bir çox işdən sonra musiqi ilə maraqlanmış və beş albomu işıq üzü görmüşdür. Musiqiyə fasilə verən Aylin Livaneli hazırda xaricdə iqtisadiyyat üzrə təhsil alır. Onun üç kitabı nəşr olunmuşdur. Livaneli vegetariandır. 19 May 1997 tarixində, Ankara Hipodrom meydanında verdiyi konsertə 500.000 adamın qatılmasıyla Türkiyənin ən böyük konsertini həyata keçirmiş ünvanını qazanmışdır.
Siyasi fəaliyyəti
Livaneli, 1994 yerli seçkilərində Sosyaldemokrat Xalqçı Partiyadan İstanbul Böyükşəhər Bələdiyyə sədrliyinə namizəd oldu. Anavətən Partiyasının namizədi İlhan Kesici, Refah Partiyasının namizədi Rəcəb Tayyib Ərdoğan və Doğru yol Partiyasının namizədi Bedrettin Dalan olduğu seçkilərdə səslərin 20,3%-ni toplayaraq üçüncü olmuşdur. Rəcəb Tayyib Ərdoğan isə 25,19%-lik səslə Bələdiyyə sədri seçilmişdir. Livaneli, 2002 ümumi seçkilərində Cümhuriyyət Xalq Partiyasının üzvü olaraq millətvəkili seçildi. Partiyanın 13. Fövqəladə Baş Məclisində kifayət qədər imza tapa bilmədiyi üçün prezidentliyə namizəd ola bilməyərək partiya rəhbərliyini ciddi şəkildə ittiham edib istefa etdi. Livaneli, istefasını izah edərək belə dedi: "CHP rəhbərliyi, Atatürkün dünyəvi, inqilabçı, populist, müasir və islahatçı xəttinin XXI əsrə daşıya bilmədiyi üçün ölkəmiz çətin bir siyasi mürəkkəbliyə sürükləndi. Bu böyük tarixi və siyasi dəyişmənin qarşısını almaq və CHP-nin inqilabi, islahatçı prinsiplərini özünə qaytarması üçün partiyanın bütün səviyyələrində böyük səylər göstərdim. Lakin təəssüf ki, bu səylər nəticə verməzdi. Partiyada bir-birinə qarşı fikir və insanları məhv etmək vərdişi bu qurultaydan sonrada davam edir. CHP içində qalaraq mübarizə üsulları artıq tükənib. Partiya antidemokratik və oligarxik quruluşa çevrilmişdir".
Vebster-Aşberton müqaviləsi
thumb|[[Vaşinqtonda xatirə lövhəsi]]
Vebster-Aşberton müqaviləsi. Bu anlaşma 1842-ci ilin 9 avqustunda Vaşinqtonda ABŞ və Britaniya arasında imzalanmışdır.ABŞ tərəfdən müqaviləni Daniel Vebster,Böyük Britaniya tərəfdən isə Aleksandr Aşberton imzalamışdır.Müqaviləyə görə ABŞla Britaniya müstəmləkəsi olan Kanada arasındakı sərhəd tam dəqiqləşdirilir.Belə ki Lavernti çayı,Böyük göllər və 49-cu paralel sərhəd olmaqla iki dövlət arasında sərhəd anlaşmazlıqları tam bitir.Müqavilənin digər bəndləsinə görə Afrikadan qul ixracına qoyulan qadağaya dənizdə müştərək mübarizə nəzərdə tutulurdu.
Emili dü Şatle
Emili dü Şatle(, 17 dekabr 1706, Paris — 10 sentyabr 1749) — fransız riyaziyyatçısı və fiziki.
Həyatı
Şatle Markizi Qabrielle Emili 1706-cı ildə Fransada anadan olub. Kral XIV Lüdovikin birinci katibəsi Louis Nikolas le Tonnelier de Breteuilin qızı idi. Atasının mövqeyı həm ailəsinə hörmət qazandırmış, həm də Emilinin həyatı boyunca fransız kübar cəmiyyəti, intellektual şəxslərlə əlaqə qura bilməsinə şərait yaratmışdı.
Emilinin daha kiçik yaşlarından parlaqlığını fərq edən atası qızına təhsillə yanaşı, həmin dövrdə geniş yayılmış atçılıq və qılınc oynatma kimi fiziki fəaliyyətlərlə məşğul olmasına imkan yaratmışdı.
Emili bir az daha böyüdükdən sonra ədəbiyyat və riyaziyyat təhsili alması üçün xüsusi müəllimlər tutulur.
12 yaşına qədər yunan, latın, italyan, alman dillərini mükəmməl öyrənir. Emili sadəcə elm və ədəbiyyat oxumaqla kifayətlənmir, eyni zamanda rəqslə məşğul olur, opera musiqiləri oxuyur və piano çalırdı.
Emili 1725-ci ildə Şatle Markizi Florent-Klaude ilə ailə qurur. Ailənin iki oğlu və bir qızı dünyaya gəlir. Lakin Emili həyat yoldaşı ilə həmin dövrün fransız kübarlığı arasında yayılmış olan davranış dəbinə görə ailə əlaqələrinə son verir və ayrı yaşamaq qərarına gəlir.
Emili 1730-cu ildə 25 yaşındaykən Rikeleu Dükü ilə dostluq etməyə başlayır. Dük Emilinin ədəbiyyata və fəlsəfəyə olan böyük həvəsindən təsirlənir. 1733-cü ildə isə Emili məşhur maarifçi yazar Volter ilə dostlaşır. Volter Emilinin sevgilisi olur. Fransa həyat tərzinə görə evli bir xanımın başqa bir kişini sevməsinə Volter də əhəmiyyət vermirdi. Hətta Volterin siyasi görüşləri səbəbindən Emilinin yoldaşına məxsus evdə qalmasına Emili şərait yaratmışdı. Beləliklə, onlar 15 il müddətində sevgili olurlar. Deyilənə görə, böyük bir sevgi yaşadılar və bu sevgidə fiziki yaxınlıqdan çox bir-birilərinin zəkalarından təsirlənmə var imiş.
Birlikdə olduqları müddətdə fizika və riyaziyyat kitabları yayımlayırlar, bundan əlavə, 21.000 kitablıq bir kolleksiya toplayırlar. Həmin dövr üçün bu kolleksiya bir çox Avropa universitetlərinin kitabxanalarından daha böyük idi. Volter Emiliyə sonsuz bir heyranlıqla aşiq olmuşdu. Amma buna baxmayaraq, Volter bir məktubunda Emilinin "qadın olmaqdan başqa bir qüsüru olmayan böyük insan olduğunu" söyləmişdir (Yəqin burda da qadınlar üzərində kişi hegemonluğu fikri Volterin ülvi hisslərini müəyyən zamanlarda boğmağa məcbur edib)
Emili son aşiqindən hamilə qalır. Doğuşdan sonra yüksək hərarət səbəbindən körpəsi ilə birlikdə 43 yaşında dünyasını dəyişir.
O zamankı fransız cəmiyyətinin qadınlar üzərindəki təzyiqi səbəbindən bir çox qadınlar təhsilsiz qalsalar da, Emili atasının dəstəyi ilə bu təzyiqlərin öhdəsindən gələrək təhsil əskikliklərini tamamlaya bilmişdi.
Emilinin üç uşağı olduqda belə onların məsuliyyətini unutmayaraq sonradan yenə də bilik və xəyallarının ardınca getməkdə davam etməyə qərar vermişdi. 1737-ci ildə işığın təbiəti ilə əlaqəli infraqırmızı şüa dediyimiz faktla bağlı məqalə yayımlayır. 1738-ci ildə Volter və Emili birgə çalışmalarının nəticəsini — "Nyuton fəlsəfəsinin elementləri" adlı əsəri nəşr etdirirlər. Bu ortaq çalışmadan sonra Volter xüsusilə fizika sahəsində Emilinin yüksək intellektual qabiliyyəti ilə tanış olur. Kitabın nəşrindən 10 il sonra Volter bunları söyləyirdi: "Mən səndən öyrənməyə vərdiş etmişdim, ancaq sən təqib edə bilməyəcəyim bir yerə çatdın".
İki il sonra — 1740-cı ildə Emili "Fizika dərsləri" adlı əsərini yayımladı. Bu kitabında zamanının böyük düşüncə sahibləri Leybniz, hollandiyalı Qravesande və ingilis Nyuton kimi filosof və riyaziyyatçıların qarışıq düşüncələrini əlaqələndirməyə çalışıb. O, hərəkət edən bir cismin enerjisinin daha əvvəl fərz edildiyi kimi cismin sürəti ilə deyil, sürətinin kvadratı ilə mütənasib olduğunu göstərmişdi.
Həyatının son ilində əsas kitabı kimi görülən Nyutonun "Natural fəlsəfənin riyazi başlanğıcı" adlı əsərinin fransız dilinə tərcüməsi və əsər üzərindəki şərhləri yayımlandı.
Şatle Emili həm də maarifçiliyin təməl simalarından biri kimi görülməkdədir. Əsərləri yeni fizikanın, riyaziyyatın və zamanının ümumi fəlsəfəsinin yayılmasına kömək etmişdir. O əlavə olaraq, enerjinin qorunması və infraqırmızı şüa kimi bir çox əhəmiyyətli anlayışın kəşf və inkişaf etdirilməsinə qatılmışdı.
Piral
Piral — Azərbaycan Respublikasının Qusar rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Toponimikası
Piral oyk., sadə. Qusar r-nunun eyniadlı i.ə.v.-də kənd. Dağətəyi ərazidədir. Oykonim pir sözü və ləzgi dilindəki -al (bir şeyin üstündə, yuxarısında) şək.-sinin birləşməsin¬dən ibarət “pir üstü, pirin üstündəki” mənalı söz kimi izah olunur. Kəndin ərazisində Tunc dövrünə aid edilən və keçmişdə pir hesab olunan şaquli vəziyyətdə yerə basdın imiş 2–3 m. hündürlükdə olan mengir daşlar vardır.
Coğrafiyası və iqlimi
Piral kəndi rayon mərkəzindən cənub-qərbdə yerləşir. Rayon mərkəzindən kəndə qədər məsafə 18 km-dir. Bu yolu avtomobillə 30 dəqiqəyə qət etmək olar. Kəndin ərazisi 180 km², əhalisi 1966 nəfərdir. Bunlardan 970 nəfəri kişi, 996 nəfəri isə qadındır. Kənddə daha çox ləzgilər yaşayır. Kənd hər tərəfdən sıx meşələrlə əhatələnmiş dağətəyi ərazidədir.
Əhalisi
Əhalisi 1 yanvar 2015-ci il tarixinə olan məlumata görə 2097 nəfər əhali yaşayır. Kənddə daha çox ləzgilər yaşayır. Əhali əsasən heyvandarlıq, taxılçılıq və tərəvəzçilik qismən də dülgərçilik və xalçaçılıq işləri ilə məşğul olur. Ləzgilərdə Qurban və Ramazan bayramları, Novruz bayramı və toy mərasimləri özünəməxsusluğu, rəngarəngliyi və gözəlliyi ilə digər kəndlərdən seçilir. Bu şənliklər sırf ləzgi xalqının adət-ənənələrinə uyğun həyata keçirilir. Ləzgilərin çox gözəl milli mətbəxi var. Skan, afar, xəşil, git, aş, dolma və başqa xörəkləri çox məşhurdur.
Senecio leucophyton
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Türkoba (Xızı)
Türkoba — Azərbaycan Respublikasının Xızı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 5 oktyabr 1999-cu il tarixli, 708-IQ saylı Qərarı ilə Xızı rayonunun Şuraabad qəsəbə inzibati-ərazi vahidi tərkibindəki yaşayış məntəqəsi Türkoba kəndi adlandırılmış və rayonun yaşayış məntəqələri uçot məlumatına daxil edilmişdir.
Acərli (Həmədan)
Coğrafi yerləşməsi
Mərkəzi şəhristanının Rəzən bölgəsinin Pişxor kəndistanında, Rəzən qəsəbəsindən 38 km. şimal-qərbdədir.
Gürcüstan yolları
Gürcüstanda beynəxalq, dövlət və yerli adlı 3 növ avtomagistral mövcuddur.
Beynəxalq yollar
400px|thumb|Gürcüstanda beynəxalq yollar
Milli yollar
right|thumb| შ 7 yolu, [[Svaneti]] right|thumb| შ 15 yol nişanı, [[Kutaisi]] alt=|thumb| შ 1 yolu, [[Xulo]]
21-40
right|thumb|[[Mtsxeta yaxınlığında ს 1 və შ 29 yolları]] right|thumb| შ 30 route in the direction of [[Tianeti]]
Tupolev Tu-160
Tupolev Tu-160 (NATO kod adı: Blackjack) səsdən sürətli və dəyişkən həndəsi quruluşa malik, Sovet İttifaqı nda istehsal edilən ən müasir strateji ağır bombardmançı təyyarəsidir. Quruluş olaraq Amerikan istehsalı Rockwell B-1 Lancerə oxşamaqla yanaşı ondan daha böyük, daha artıq daşıma tutumlu və sürətlidir. İstehsal edilmiş ən böyük döyüş təyyarəsidir. Tu-160 pilotları təyyarələrini manevr qabiliyyəti və əks etdirməyən ağ boyası görə "Ağ Qu quşu" adlandırırlar. Sovet İttifaqında 1987-ci ildə xidmətə alınmış və hal-hazırda Rusiya Hərbi Hava Qüvvələrində ən azı 16 ədədi də xidmət göstərir. Rusiya 2016-ci ildə Tu-160 istehsalına yenidən başlamağı düşünür. 14 ədəd əlavə təyyarə istehsal etmək planlaşdırılır.
Sultan Murad Bayandur
Hakimiyyətdən getməsi
21 iyun 1503-cü ildə Şah İsmayıl la Sultan Murad, Həmədan yaxınlığında Alma Qulağı adlanan yerdə üz-üzə gəldi. Sayca üstün olmasına baxmayaraq Sultan Muradın qoşunu darmadağın edildi. Eybə Sultanın qardaşı əsir düşdü, özü isə qaçdı. Buna baxmayaraq o, hələ 5 il də Bağdad və ətrafında hakimiyyətini davam etdirdi. 1508-ci ildə Şah İsmayılın ordusundan qaçaraq Diyarbəkirə getdi.
Tupolev Tu-160
İstifadəçilər
🇷🇺
Sultan Murad Bayandur
Ölümü
1518-ci ildə Urfada vəfat edib.
Ailəsi
Əlaəddövlə Bozqurd bəy Zülqədərin qızı Bəyli xatunla evlənmişdi. Övladları:
Tupolev Tu-160
Xüsusiyyətləri
350px|right|Tu-160-ın proyeksiyası
Anthurium pirottae
(Anthurium pirottae) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Adi şirinkök
Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü 10–50 sm olan, çox vaxt yerüstü kökümsovları sürünən və qonur təbəqə ilə sıx örtülmüş bitkidir. Yarpaq ayası görünüşünə görə uzanmış-neştərşəkillidir, qalın dəriciklidir; yuxarı hissəyə doğru seqmentlər tədricən daralan, dartılmış və ya dəyirmiləşmişdir, tamkənarlıdır və yaxud qeyri-müəyyən mişarvaridir, qaidə hissəsinə doğru birləşmişdir; ikinci dərəcəli damarlar ikiqat-çəngəlvaridir, əsas damardan enli, demək olar ki, düz bucaq altında çıxır. Saplaq yarpaq ayasından qısadır. Sorusları dəyirmidir, orta damara yaxın yerləşmişlər; sporlar sarımtıldır, çox və ya az qabarıqdırlar. Çoxillikdir. İyul-avqust aylarında sporlayır.
Azərbaycanda yayılması
BQ (Quba), BQ şərq, BQ qərb, Qob., Kür-Araz oval., KQ mərkəzi, KQ şimal, KQ cənub, Lənk. dağ., Lənk. oval.
Yaşayış mühiti
Qayalıq yerlərdə, daşlar arasında, meşələrdə, daş binalarda və sökülmüş yerlərdə, bəzən gövdə və kötüklərdə rast gəlinir. Meşəli rayonlarda üstünlük təşkil edir.
Təsərrüfat əhəmiyyəti
Kökümsovunun tərkibində aşı və alma turşusu qlisirizin, santozin vardır. Tibbdə istifadə olunur. Dekorativ bitkidir.
Manyoşu
thumb|right|80px|"Manyoşu"nun təqlidi (müəllif [[Şahzadə Nukata).]] – Yaponiya poeziyasına dair ən qədim yazılı əsər. 759-cu ildə Nara dövründə ortaya çıxmışdır. Ədəbi abidədə şeirlər, nəğmələr, balladalar, tankalar, hokkular toplanmışdır. "Manyoşu" almanaxının ən məşhur şairləri bunlardır: Akahito, Okura, Tabito, Yakomaçi və Hitomaro. Bunların içərisində ən çox şöhrət qazanan şairlər isə Hitomaro və Akahitodur.
Beş əlyazması mövcuddur: birinci və ən qədimi Katsuraba Katsura məbədinə aiddir. İkincisi "Ranşiton-Manyoşu" adlanır. Qalan əlyazmalar, yəni üçüncü, dördüncü və beşinci əlyazmalar XII əsrə aiddir və 20 kitabdan ibarətdir və bu əlyazma "Tencibon-Manyoşu" adlanır. Bu əlyazma Tenci dövrünə aiddir. Əlyazmaların ən tam nüsxəsi "Tenriyahu-Kabonmanyoşu" adlanır. Bu əlyazma Tenriyan dövründə (1184-cü ildə) yarandığına görə belə adlandırılmışdır.
Tarixi
"Manyoşu" Nara dövründə tərtib edilmiş (753-cü il), lakin abidənin son nəğməsinin tarixi 759-cu il kimi göstərilir. Antologiyanın əsas tərtibçisi Otomo no Yakomaçidir.
"Manyoşu"nun poeziyanın ilk nümunəsidir ki, indiki dövrə qədər gəlib çatıb. Mətn üzərində ilk işarələnmə imperator Murakaminin əmrilə aparılmışdır (bu işarələnmə koten, yəni qədim işarələnmə adlanır). İkinci işarələnmə "Cuşten" (növbəti) adlanır və XI–XII əsrlər aiddir. Fucivara sarayının üç nümayəndəsi tərəfindən nişanlanmış – işarələnmişdir. Üçüncü işarələnməni "Şinten" adlandırırlar ("yeni işarələnmə" deməkdir). Bu şi məşhur şərhçi monax Senqomu görmüşdür.
1266-cı ildə abidə üzərində iş tam başa çatmışdır. 1643-cü ildə isə ədəbi almanax nəşr edilmişdir. Manyoşuya şərh yazan Keytyudur. Yeni dövrdə "Manyoşu"nun ən böyük bilicisi Sasani hesab olunur. 1936-cı ildə "Manyoşu"nun ən mükəmməl nəşri başa yetmişdir.
Dövrləşdirmə
"Manyoşu"da daha çox 655–759-cu illər arasında toplanmış nəğmələr üstünlük təşkil edir. Toplanan nəğmələr içərisində ilk nəğmə İmperatriça Usanohimenin nəğməsidir (IV əsr), ən son nəğmə isə Yakomaçiyə aid nəğmədir (VIII əsr).
Antologiyanın 20 kitabından VII-X-XIV kitablardakı nəğmələr anonim nəğmələrdir, onların arasında daha qədim nəğmələr də vardır. Abidənin tərtib edilməsi monoton deyil, xalq nəğmələrindən başqa nəğmələr də, müəllifi məlum olan nəğmələr də var. Nəğmələrin əksəriyyəti Qərb əyalətlərinə (Yamato əyalətlərinə) aid olan nəğmələrdir. Antologiyanın dövrləşdirilməsi belədir ki, məşhur şairlərlə daha çox üstünlük verilmişdir. Dövrləşdirmə belədir:
Üslub və janrlar
"Manyoşu"da demək olar ki, xalq nəğmələrinin bütün janrlarından nümunələr vardır: əmək və mərasim nəğmələri, təqvim şeirləri, lirik xalq nəğmələri və başqa şeirlər toplanıb. Yapon poeziyasında təqvim şeirlərindən xüsusi fərqləndirici cizgilər ondan ibarətdir ki, ilin fəsilləri və bu fəsillər haqqında lirik şeirlər, təbiət, quşlar, çiçəklər haqqında lirika üstünlük təşkil edir.
"Manyoşu"dakı mərasim poeziyasında qadağa şeirləri müxtəlif otların, çiçəklərin adları, dağların adları çəkilir. Burada təsərrüfat, maqiya, falçılıq haqqında, sərhədçilər haqqında da xüsusi nəğmələr vardır. "Manyoşu"da demək olar ki, tarixi mahnılar yoxdur. Burada hekayə xarakterli yazılar – "Utamonoqatari" adlanır. Abidədə başqa xalqların nağılları ilə səsləşən əsərlər də vardır.
"Manyoşu"da qısa nəğmələr və uzun nəğmələr vardır. Əgər nəğmələr 5 hecalıdırsa, onlar qısa nəğmələr hesab olunur. Əgər şeirlər çox hecalıdırsa, bunlar, uzun nəğmələr adlanır.
Tənqidçilər "Manyoşu"da iki üslub xüsusiyyətini fərqləndirirlər. Birincisi, xalq şeiri üslübudur ki, fərdi bəzək-düzəkdən uzaqdır. İkinci üslub isə bütün başqa nəğmələrin üslubudur. (I üsluba daha çox anonim nəğmələr aiddir). Bu antologiya üçün bir çox şairlər qrupunun buraya daxil edilməsi səciyyəvidir, imperatorlardan başlayaraq sadə kəndlilərə qədər, hətta dilənçilərin, küçə qadınlarının da nəğmələri bu almanaxa salınmışdır ki, bütöv kütlənin dövran, dövlət haqqında rəyləri barədə mühakimə yürütmək mümkün olsun.
"Manyoşu"da üstünlük verilən əsas janrlar teka, naqauta, tanka, sedakodur (almanaxın VIII kitabında). "Manyoşu"da öz sayına görə tankalar birinci yeri tutur. Öz tematikasına görə "Manyoşu"dakı şeirlər əsasən üç qrupa bölünür:
Qayakənd
Toponimikası
Qayakənd oyk., mür. Qusar rayonunun Qusar şəhəri i.ə.v.-də kənd. Qusarçayın sahilində, düzənlikdədir. Kənd Qusarçayın sahilindəki qaya yaxınlığında salındığına görə belə adlanmışdır. Bəzi tədqiqatçılara görə, oykonimin tərkibindəki qaya sözü qədim türk tayfalarından olan qayıların adı ilə bağlıdır.
Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 509 nəfər əhali yaşayır.
Manyoşu
Quruluşu
III kitabda müxtəlif nəğmələr, alleqorik şeirlər və ağılar toplanıb (23 naqauta və 229 tanka). Burada ən istedadlı şairlərin şeirləri toplanıb. Burada Yakomaçinin şeirləridə vardır. V kitabda da müxtəlif nəğmələr və epistolyar şeirlər var (121 tanka). Burada Okuranın məşhur poeması "Yoxsulların dialoqu" adlı əsəri yığılıb. VI kitabda müxtəlif nəğmələr yerləşdirilmişdi (27 naqauta, sedoka, 132 tanka), VII kitabda ağılardan ibarət şeirlər var (324 tanka, 26 sedoka). Onların arasında göyləri, Ayı, paltarları tərənnüm edən şeirlər toplanıb.
VIII kitabda ilin fəsilləri haqqında şeirlər (6 naqauta, 236 tanka, 4 sedoka) vardır. Onlar müxtəlif nəğmələr şəklində yazılır. Burada ən yaxşı şairlərin, o cümlədən Akahitonun, Okuranın, Yakomaçi və başqalarının şeirləri toplanıb. IX kitabda yenə də müxtəlif şeirlər: təqlidi şeirlər, ağılar (22 naqauta, 125 tanka, 1 sedoka) vardır. Bu kitabda Sanhitomanonun da şeirləri toplanıb. Burada əfsanələr də vardır. Məsələn, Uraşima balıqçısı haqqında əfsanə verilib. Bundan başqa bu kitabda el gözəli Tekana haqqında əfsanə, Teamana adlı gözələ həsr olunmuş nağıl, iki gəncin bir qıza – Undi adlı qıza vurulması haqqında yenə bir əfsanə yerləşdirilib. X kitab da IX kitab tipində qurulub, burada təqvim şeirləri toplanıb və kitab müxtəlif nəğmələrdən ibarətdir (3 naqauta, 532 tanka və 4 sedoka). XI kitabda anonim şeirlər toplanıb, burada daha çox folklor nümunələr var. XII kitabda müəllifsiz şeirlər toplanıb. XIII kitabda yenə müxtəlif şeirlər, nəğmələr, sual-cavab şəklində (deyişmə şəklində nəğmələr, dialoqlu şeirlər, alleqorik şeirlər, ağlaşmalar (60 naqauta, 60 tanka, 1 sedoka) toplanıb. XIV kitabda şərq əyalətlərinin nəğmələri, Acimota adlanan şeirlər yığılıb. XV kitabda xüsusi bölmə yoxdur, onun birinci hissəsi müxtəlif nəğmələrdən: epistolyar şeirlərdən, çinovniklərin səyahətləri haqqında şeirlər toplanıb. XVI kitabda iki bölmə vardır: rəvayətli nəğmələr və müxtəlif şeirlər (7 naqauta, 92 tanka, 4 sedoka, 1 buso-nus e-ki).
XVII–XX kitablarda lirik gündəliklər (Yakomaçinin) toplanıb. Bu gündəliklər sayəsində onun yaradıcılığının bir çox xüsusiyyətlərini öyrənmək olar.
Dur yolçu heykəli
Türkiyə nin ən böyük heykəlidir.6 Avqust 2008-cı tarixdə Türkiyənin paytaxtı Ankarada(Polatlı ,Kartaltepe) Dur yolçu abidəsinin açılış mərasimi olmuşdur.Dur yolçu abidəsinin uzunluğu ümumilikdə 32  metrdir. Heykəl 22, postament isə 10 metrdir.Abidənin müəllifi akademik Sait Rüstem dir.
İriçiçək pərpərən
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Eynulla Ağayev
Ağayev Eynulla Xankişi oğlu – nasir, 1955-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.