Malhun_Xatun
Həyatı
İlk Osmanlı tarixçilərindən Aşiqpaşazadə Malhun Xatunu Şeyx Ədəbalının qızı olaraq qeyd edir və Osmanın gördüyü yuxunu böyük bir dövlətin yaranışının müjdəçisi olaraq yozan Şeyx Ədəbalının Osman bəyə qızını verdiyini yazır. Orxan bəyin də onun oğlu olduğunu bildirir. Bundan əlavə, Şeyx Ədəbalı ilə Malhun Xatunun bir-iki ay ara ilə vəfat etdiklərini və onlardan 3 ay sonra vəfat edəcək olan Osman bəyin hər ikisini Biləcikdə öz əlləri ilə dəfn etdiyini də əlavə edir. Bu məlumat doğrudursa, Orxan bəyin anasının 1324-cü ildə vəfat etməsi də təsdiqlənir. Lakin bu rəvayət eyni tarixdə yazılan Məkəcə vəqf nizamnaməsində təkzib olunur. Çünki burada Malhun Xatunun adının yer alması onun Osman bəydən sonra öldüyünü açıq şəkildə göstərir. Bununla bərabər, Şeyx Ədəbalının qızının adını Rəbiə və Bala Xatun olaraq fərqli şəkildə qeyd edən tarixçilər də vardır. Ancaq Bala Xatun adının yazılışının Malhun Xatunun adının yazılması zamanı buraxılan bir səhv ilə əlaqələndirirlər. Oruc bəy təkidlə Aşiqpaşazadənin "Tarix" kitabını oxumuş olmasına rəğmən Şeyx Ədəbalının qızı olan Orxanın anasının adını Rəbiə Xatun olaraq yazmışdır. Bir çox rəvayətlərə yer verən ilk Osmanlı tarixçilərindən olan Nəşri isə Malhun Xatun haqqında heç bir mənbədə təsadüf olunmayan bir hekayədən bəhs etdiyi hissədə onun kimin qızı olduğunu bildirmir. Ancaq, sonrakı yazılarında Aşıqpaşazadənin Şeyx Ədəbalı və Malhun Xatunla əlaqədar məlumatlarını eyni ilə təkrarlayır. Bu vəziyyət onun iki rəvayəti bir-biri ilə uzlaşdıran mənbələrdəki mətnlərdən olduğu kimi istifadə etdiyini göstərir. Nəşri ilk rəvayətində hələ gənc yaşda olan Osman bəyin Malhun Xatunu Əskihisara (Əskişəhər) gedərkən gecələdiyi İtburnu kəndində (indiki Söğüt və Söğütönü arasındakı yol üzərində yerləşən Uludərə kəndi) gördüyünü və ona aşiq olduğunu, sonra isə atası Ərtoğrulu vəziyyətdən xəbərdar edərək qıza elçi düşməsini tələb etdiyini, ancaq Malhun Xatunun özü ilə Osman bəy arasında olan qeyri-bərabər mövqeyə görə bu təklifi qəbul etmədiyini, gerçək səbəbin isə daha sonra məlum olduğunu, çünki Malhun Xatuna Osman bəyin məqsədinin onu aldatmaq və onunla əylənmək olduğunun deyildiyini bildirir. Həmçinin, Osman bəyin qonaq olaraq qaldığı Əskihisarın bəyinə bir əyləncə məclisi zamanı bu vəziyyətdən söhbət açdığını, bəyin də qızı sevdiyi üçün Malhun Xatunu qaçırıb qohumlarından birinin yanında gizlədiyini də əlavə edir. Bu hekayədə adı keçən İtburnu kəndinə aid qeydlərdə buranın səhmdar statuslu kənd olduğu bildirilir. Əgər sonradan kəndlə bağlı bir yerdəyişmə hadisəsi baş verməmişsə, bu da kənd xalqının kimliklərinin Osmanlı dövlətindən əvvələ gedib çıxdığını göstərir. Bəzi araşdırmaçılar hekayədə adı qeyd olunan Osman bəyin xanımının Malhun Xatun ilə səhv salınan və daha aşağı mövqedə olan başqa bir qadın olma ehtimalını da vurğulayır. Bütün bu müxtəlif rəvayətlər xaricində Malhun Xatunla bağlı bir məlumat yoxdur. XVI əsrin 2-ci yarısına aid Osmanlı rəsmi mənbələrində Şeyx Ədəbalının qızının Orxan bəyin anası olduğu məlumatı qəbul edilmişdir. Qəti şəkildə təsdiq olunan məlumat odur ki, Malhun Xatun Şeyx Ədəbalının qızı olmamışdır. Onun Orxan bəyin anası olub-olmadığı ilə bağlı da müəyyənləşdirilmiş bir məlumat yoxdur.