cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dolmabağça sarayı
Tarixi
Əbdülməcid köhnə Beşiktaş sarayında bir müddət yaşadıqdan sonra, o zamana qədər üstünlük verilən klassik Osmanlı sarayları yerinə, iqamətgah, səfirlik, qonaq qəbulu və dövlət işlərinin idarəsi məqsədiylə Avropa saraylarına bənzər planlaşdırma və üslubda bir saray inşasına qərar verdi. Əbdülməcid digər şahzadələr kimi dərin təhsil almasa da, qərb ölkələrinə meyilli bir sultan idi. Qərb musiqisi və həyat tərzini sevən padşah, ayrıca fransız dilini də bilirdi. right|thumb|355px|1876-cı ildə Dolmabağça sarayında ilk Osmanlı Parlamentinin açılış mərasimi. İki yüz il əvvəl dənizdən əldə edilmiş torpağın yenidən boşaldılması üçün vaxtilə bu günkü Dolmabağça sarayının yerində olan köşklərin nə zaman uçurulması bəlli deyil. Lakin Dolmabağça sarayının inşasına 1842-ci ildə başlandığı güman edilir. Bununla belə, həmin dövrdə inşaat ərazisinin genişləndirilməsi ilə əlaqədar olaraq ətrafdakı tarla və məzarlıq ərazilərinin də alınması haqqında məlumatlar vardır. İnşaat işlərinin bitmə tarixi müxtəlif qaynaqlarda fərqli tarixlərlə qeyd edilmişdir. Lakin 1853-cü ildə inşaat ərazisini gəzən bir fransızın söylədiklərindən, həmin tarixdə sarayın bəzək işlərinin hələ tamamlanmadığı, mebellərinin yerləşdirilmədiyi anlaşılır. Sultan I Əbdülməcid tərəfindən inşa etdirilən sarayın ərazisi İstanbul boğazının Avropa sahilində 600 metr ərazini əhatə etməkdədir. Saray müxtəlif Avropa memarlıq üslublarından istifadə edilməklə 1843–1855-ci illərdə erməni Karapet Əmir Balayan və oğlu Niqokos Balayan tərəfindən inşa edilmişdir. 1855-ci ildə inşası tamamlanan Dolmabağça sarayının açılış mərasimi ruslar və türklər arasında bağlanan Paris müqaviləsindən (30 mart 1856) sonra olmuşdur. 7 şəvval 1272 (11 iyun) tarixli "Ceride-i Havadis" adlı qazetdə, sarayın 7 iyun 1856-cı ildə rəsmən açılması haqqında xəbər verilmişdir.
Sultan Əbdülməcidin hakimiyyəti dövründə sarayın 3 milyon kisə qızıl miqdarında olan borcu Maliyyə Xəzinəsinə dövr edilincə, xəzinə çətin vəziyyətə düşmüş, aylıqları ayın əvvəlli yerinə ortalarında, daha sonra isə üç-dörd aydan bir ödəməyə məcbur olmuşdur. İnşası 5.000.000 qızıl pula başa gələn Dolmabağça sarayında Sultan Əbdülməcid cəmi altı ay yaşamışdır.
right|thumb|355px|[[Mustafa Kamal Atatürk və Kral VIII Eduard Dolmabağça sarayında, 4 sentyabr, 1936.]] İqtisadiyyatın iflasa uğradığı bir vaxta taxta çıxan Sultan Əbdüləzizin hakimiyyəti dövründə sarayın xərcləri ən yüksək səviyyəyə çatmışdır. 5.320 insanın işlədiyi sarayda illik xərc 2.000.000 strelinqə bərabər idi. Sultan Əbdüləzizin ölən qardaşı qədər qərbə vurğunluğu yox idi. Alaturka bir həyat tərzinə üstünük verən padşah daha çox pəhləvan güləşləri və xoruz döyüşlərinə maraq göstərirdi. Saray Əbdüləzizin hakimiyyətinin son dövrlərində müxtəlif siyasi hadisələrə, intriqalara, rüşvətlərə şahid olmuşdur. Bütün bunlar isə padşahın taxtdan endirilməsinə səbəb olmuşdur.
30 may 1876-cı ildə Sultan V Murad saraydakı otağından götürülərək Bab-ı Sərəsgərə aparılmış və orada onunçün andiçmə mərasimi keçirilmişdir. V Murad səltənət qayığı ilə Sirkəçidən Dolmabağçaya dönərkən, eyni saatda Sultan Əbdüləziz başqa bir qayıqla Topqapı sarayına köçürülməkdə idi. Saraya gətirilən V Murad üçün burda daha bir andiçmə mərasimi təşkil edilmişdir. V Muraddan sonra taxta çıxan II Əbdülhəmidin şərəfinə bütün şəhər işıqlandırılarkən, Dolmabağça sarayında yalnızca bir otaqda işıq yanırdı ki, həmin otaqda da padşah təzə konstitusiya üzərində işləyirdi. Davamlı olaraq sui–qəsddən şübhələnən padşah Dolmabağça sarayında yaşamaqdan imtina edərək Ulduz sarayına köçmüşdür. Beləcə bu padşah da sarayda yalnız 236 gün qalmışdı.
Böyük xərc çəkilərək inşa etdirilmiş saray, otuz üç il boyunca ildə iki dəfə Böyük Qəbul Otağında təşkil edilən ziyafətlər üçün istifadə edilmişdir. V Mehmedin hakimiyyəti dövründə sarayın işçilərinin sayı azaldılmış, ölkədə böyük hadisələrin baş verdiyi səkkiz il dövründə, sarayda çox az hadisə yaşanmışdır. Bu hadisələr 9 mart 1910-cu ildə doxsan nəfərə verilən bir ziyafət, eyni ilin 23 martında Serbiya kralı Petronun bir həftə müddətində davam edən ziyarəti, vəliəhd Maksın ziyarəti və Avstriya imperatoru Karl ilə imperatriça Zitanın şərəfinə təşkil edilmiş ziyafətdir. Yorğun və yaşlı padşahın vəfatı isə Dolmabağça sarayında yox, Ulduz sarayında olmuşdur. VI Mehmed adıyla taxta çıxan Vəhdətdin isə Ulduz sarayında yaşamağa üstünlük versə də, vətənini Dolmabağça sarayından tərk etmişdir. thumb|240px|right|Sarayın Qəbul Salonunun giriş qapısı TBMM rəisi Qazi Mustafa Kamal tərəfindən imzalanmış teleqraf alan Əbdülməcid Əfəndi xəlifə elan edilmişdi. Yeni xəlifə TBMM-dən gələn heyəti Dolmabağça sarayında qəbul etmişdi. Xilafətin ləğv edilməsindən sonra isə Əbdülməcid Əfəndi, yaxınları ilə birgə Dolmabağça sarayını tərk etmişdir (1924). Boşalan saraya Atatürk üç il ərzində bir dəfə də gəlməmişdi. Lakin onun hakimiyyəti dövründə saray iki baxımdan önəm qazanmışdır: xarici qonaqların bu sarayda qəbul edilməsi və mədəniyyət, sənət baxımından saray qapılarının açılması. İran şahı Pəhləvi, İraq kralı Feysal, İordaniya kralı Abdulla, Əfqanıstan kralı Amanulla, xüsusi ziyarət üçün gələn İngiltərə kralı Edvard və Yuqoslaviya kralı Aleksandr Mustafa Kamal Atatürk tərəfindən Dolmabağça sarayında qəbul edilmişdir. 27 iyul 1932-ci ildə Qəbul Otağında I Türk Tarix Konqresi açılmış, 1934-cü ildə I və II Türk Dil Qurultayları burda toplanmışdır. 1930-cu ildə sarayda "Alliance Internationale de Tourisme"in Avropa toplantısı təşkil edildikdən sonra saray turizm üçün açılmışdır.
Cümhuriyyət dövründə Atatürkün İstanbul səfərlərində iqamətgah kimi istifadə etdiyi sarayda yaşanan ən vacib hadisə, 10 noyabr 1938-ci ildə Atatürkün ölümüdür. Atatürk Dolmabağça sarayının 71 nömrəli otağında dünyasını dəyişmişdir. Sarayın Böyük Qəbul Otağında Atatürkün nəşi önündən son sayğı keçişi həyata keçirilmişdir. Saray Atatürkdən sonra prezidentliyi dövründə İsmət İnönü tərəfindən İstanbula gəlişləri zamanı istifadə edilmişdir. Ölkədə təkpartiyalı sistem qurulduqdan sonra saray, xarici qonaqları qəbul etmək üçün istifadə olunmuşdur.
1952-ci ildə Dolmabağça sarayı Millət Məclisi İdarə Amirliyinin təklifi ilə həftədə bir dəfə xalqın ziyarəti üçün açıq elan edilmişdir. 10 iyul 1964-cü ildə Millət Məclisi Rəhbərlik Divanının toplantısı ilə rəsmi açılış edilmiş, Millət Məclisi İdarə Amirliyinin 14 yanvar 1971-ci il tarixli qərarı ilə bir gizli xəbər səbəb göstərilərək bağlanmışdır. 25 noyabr 1979-cu ildə 554 saylı Millət Məclisi Başqanı qərarı ilə turizm üçün açılan Dolmabağça sarayı, həmin ilin 12 oktyabr tarixində yenə bir gizli məlumat səbəbindən başlanmışdır. İki ay sonra isə Millət Məclisi Başqanının telefon zəngi ilə təkrar turizm xidmətinə verilmişdir. MGK İcra Dairə Başqanlığının 16 noyabr 1981-ci il tarixli və 1.479 saylı qərarı ilə sarayı ziyarətçilər üçün təkrar qapatmış və bir ay sonra 1.750 saylı MGK Gənəl Sekretarlığının əmriylə açılmışdır.
Saat qülləsi, Məfruşət dairəsi, Quşluq, Hərəmxana və Vəliəhd dairəsi bağçalarında ziyarətçilərə kafe xidməti göstərən, hədiyyə satışı ilə məşğul olan obyektlər açılmış, bu ərazidə Kültür Tanıtım Mərkəzi tərəfindən hazırlanan milli sarayları tanıdan məlumat xarakterli kitabçalar, müxtəlf suvenirlər, Milli Saraylar Tablo Kolleksiyası, satışa çıxarılmışdır. Saray 1984-cü ildən bu günə kimi muzey kimi xidmət göstərməkdədir.
Memarlıq üslubu
220px|right|thumb|Dolmabağça sarayında saat qülləsi Avropa saraylarının memarlıq xüsusiyyətlərinə bənzədilərək inşa edilmiş Dolmabağça sarayına müxtəlif və fərqli üslubların xüsusiyyətləri tətbiq edildiyindən sarayın konkret hansısa üslubda olmasını söyləmək mümkün deyil. Böyük bir orta tikili ilə iki qanaddan ibarət planda, keçmişdə memarlıq baxımından praktik dəyəri olan hissələrə fərqli yanaşılaraq sırf bəzək elementi kimi baxılması diqqəti çəkir.
Dolmabağça sarayının özünəməxsus, müəyyən xüsusiyyətlərə malik bir memarlıq üslubu olmasa da, binada Fransız barokkosu, Alman rokkokosu, İngilis neoklassisizmi və İtalyan intibahı qarışıq şəkildə tətbiq edilmişdir. Saray binası çağdaşlaşma cəhdləri edən toplumun incəsənətdə də qərbin təsiri altında qalaraq, Osmanlı saray xüsusiyyətlərini də nəzərə alaraq, həmin dövrün sənət atmosferi çərçivəsində yaradılmış bir memarlıq əsəridir.
İnşaat xüsusiyyətləri
Dolmabağça sarayı 600 metr uzunluğunda mərmər özül üzərində inşa edilmişdir. Mabeyn binasından (bu gün Rəsm Heykəl Muzeyi) Vəliəhd binasına qədər olan məsafə 284 metrdir. Bu məsafənin ortasında yüksəkliyi ilə diqqət çəkən Mərasim (Müayədə) binası yerləşir.
Dolmabağça sarayı üç mərtəbəli və simmetrik planlıdır. Sarayın 285 otağı və 43 böyük salonu var. Sarayın təməlində fıstıq ağacı kötüklərindən istifadə edilmişdir. Dəniz tərəfdəki girişdən başqa, quruda da biri çox bəzəkli olmaqla iki abidəvi qapısı var. Baxımlı və gözəl bir bağçanın çevrələdiyi bu sahil sarayının ortasında, digər hissələrdən daha yüksək olan tədbir və bal salonu yerləşir. Böyük, 56 sütunlu qəbul salonu 750 işıqla işıqlandırılan, ingilis istehsalı olan və 36 metr yüksəklikdəki qübbədən asılan 4,5 tonluq müəzzəm büllur çilçırağı ilə ziyarətçilərin diqqətini çəkir. thumb|left|300px|Saray kompleksinin planı Dünyadakı saraylar içərisində ən böyük bal salonu məhz Dolmabağça sarayındadır. Önəmli siyasi toplantılarda, təbrik və ballarda istifadə edilən bu salon, əvvəl döşəmənin altında olan və fırına bənzəyən bir sistem ilə isidilirdi. Sarayda istilik və elektrik sistemi 1910–1912-ci illərdə Sultan Mehmed Rəşadın hakimiyyəti dövründə qurulmuşdur. Sarayın altı hamamından, Salamlıq bölümündə olan hamam oymalı mərmər daşlarla bəzədilmişdir. Böyük salonun üst otaqları orkestr və diplomatlar üçün ayrılmışdır. right|thumb|270px|Sarayın qübbəsində fransız və italyan sənətkarlar tərəfindən işlənmiş naxışlar Uzun dəhlizlərdən o yana olan hərəmxanada sultanın yataq otaqları, anasının və xidmətçi qadınların otaqları yerləşir. Sarayın şimalındakı əlavə hissə şahzadələr üçün hazırlanmışdır. Girişi Beşiktaş tərəfdən olan bu bina günümüzdə Rəsm və Heykəl Muzeyi kimi fəaliyyət göstərir. Saray hərəmxanasının bayır tərəfində isə Saray Teatrı, Əczaxana, Şirniyyat evi, Mətbəxlər, Un fabriki və müxtəlif anbarlar var.
Mərmərlə üzlənmiş əsas divarların üstündə qiymətli ağaclar və lambrindən istifadə edilərək örtük yaradılmışdır. Pəncərə içlikləri meşə palıdından, qapılar maun və ya qoz ağacından istifadə edilərək hazırlanmışdır. Sarayın inşasında istifadə edilmiş şam ağacları Rumınyadan, bəzi ağaclar Dəmirköy və Kilyosdan, qapı, lambrin və parketlərin hazırlanmasında istifadə edilmiş ağaclar isə Afrika və Hindistandan gətirilmişdir.
Altdan qızdırmalı alaturka stilində inşa edilən qübbəli hamamlarda Mərmərə mərməri, Hünkar hamamında isə Misir alabaster daşı istifadə edilmişdir. Xüsusilə sultanın istifadə etdiyi yerlərdəki zəngin naxış və işləmələr diqqəti cəlb edir. Damlarda toplanan qar və yağış suyunun birbaşa kanalizasiyaya axıdılması üçün sistem qurulmuşdur. Kanalizasiya sistemi şəbəkəli şəkildə qurularaq suların təmizləndikdən sonra dənizə axıdılması üçün xüsusi sistem yaradılmışdır.
İnteryeri
Sarayın giriş tərəfi sultanın qəbul və görüşmələri, tədbir salonunun digər digər tərəfindəki qanad isə hərəmxana hissəsi olaraq istifadə edilmişdir. İnteryeri, mebelləri, ipək xalı və pərdələri, o cümlədən digər əşyaları əskiksiz olaraq, orijinal halıyla günümüzə çatmışdır. Dolmabağça sarayı Türkiyədəki saraylar içərisində ən zəngin və əzəmətli olanıdır. Sarayın divar və tavanları dövrün Avropalı sənətkarlarının rəsmləri və tonlarla ağırlıqda olan qızıl dekorlarla bəzədilmişdir. Mühüm salon və otaqlarda hər şey eyni rəng tonlarına sahibdir. Bütün pəncərələr bir-birindən fərqli, möhtəşəm pərdələrlə örtülmüşdür. Məşhur Hərəkə ipək və yun xalılar, türk sənətinin ən gözəl əsərləri sarayın əksər otaqlarının döşəməsini bəzəməkdədir. Avropa və Uzaq Şərqin çox qiymətli əl işi əsərləri sarayın bəzədilmədində istifadə edilmişdir. Sarayın bütün otaqlarında büllur çilçıraqlar, şamdanlar və bralar vardır. thumb|250px|right|Sarayın Qəbul Salonunda 4,5 tonluq nəhəng büllur çilçıraq Daxili bəzəklərdə fasaddan fərqli olaraq su mərməri, dağ bülluru və somaki kimi qiymətli daşlardan istifadə edilmişdir. Sarayın fasadına olduğu kimi interyerinə də eklektika hakimdir. Sarayın tavan və divar süsləmələrinin əksəri italyan və fransız sənətkarlar tərəfindən hazırlanmışdır. İnteryer bəzəklərinin hazırlanmasında külli miqdarda qızıl tozu istifadə edilmişdir. Divar rəsmləri suvaq və alçı üzərində yaradılmış, divar və tavan süsləmələrində prespektivli memarlıq kompozisiyaları ilə tamamlanan sahələr əmələ gətirilmişdir. Sarayın iç dekoru, tarixin gedişində əlavələr edilərək zənginləşdirilmiş, xüsusilə xarici dövlət xadimləri və rəhbərlərinin hədiyyələri ilə salon və otaqlar xüsusi dəyər qazanmışdır. Sarayda Avropa stilində və türk tərzindəki mebüllərlə yanaşı görünən döşək və mütəkkələr alaturka həyat tərzinin hələ də davam etdiyini göstərməkdədir. Sarayın dekorə edilməsində Séchan adlı bir sənətkarın çalışması haqqında məlumat vardır. 1857-ci il tarixli bir sənəddə isə həmin sənətkara yaxşı işi və uğuruna görə orden verildiyi və üç milyon frankla mükafatlandırıldığı qeyd edilir.
Sarayın interyerində istifadə edilmiş bütün parçalar yerli olub, sarayın toxuyucuları tərəfindən istifadə edilmişdir. Sarayın parket döşəməsinin üstü (təxminən 4.500 m² – lik bir ərazini) 141 xalı və 115 səccadə örtməkdədir. Xalıların böyük bir qismi Hərəkə fabriklərindəki dəzgahlarda hazırlanmışdır. Bogema, Bakara və Bəykoz çilçıraqlarının ümumi sayı otuz altıdır. Ayaqlı şamdanların, braların və nərdivan dirəklərinin və bütün güzgü çərçivələrinin materialı büllurdur. Sarayda ayrıca 581 ədəd büllur vəgümüş qarışığından hazırlanmış şamdan vardır. Saraydakı 280 vazadan 46-sı Ulduz çinisi, 59-u Çin, 29 – u Fransa, 26 – sı Yaponiya digərləri isə müxtəlif avropa ölkələrinin çiniləridir. Hər birinin özünəməxsus xüsusiyyətləri olan 158 saat sarayın otaq və salonlarını bəzəməkdədir. Saraydakı 600 – ə yaxın rəsm əsəri yerli və xarici rəssamlar tərəfindən işlənmişdir. Bunların arasında sarayın baş rəssamı Zonaronun 19, I Əbdüləzizin hakimiyyəti dövründə İstanbula gələn Ayvazovskinin 28 tablosu vardır.
Fasadı
thumb|270px|right|Dolmabağça sarayının Səltənət qapısı Saray divarlarının bəzədilmədində barokko, rokkoko və ampir xüsusiyyətli motivlər içiçə istifadə edilmişdir. Sarayın fasadının işlənməsində Mərmərə adalarından çıxarılan maviyə bənzər rəngdə olan xüsusi mərmər istifadə edilmişdir.
Dolmabağça sarayının quru tərəfdəki keçilməsi mümkünsüz olan nəhəng divarlarının nə zaman inşa edilməsi naməlum olmaqla yanaşı, Sarayın bu günkü divarlarının Beşiktaş sarayı ilə Dolmabağçada olan köhnə sarayların inşası zamanı tikilməsiylə bağlı xarici qaynaqlar vardır. thumb|250px|left|Dolmabağça sarayının Xəzinə Qapısı Dolmabağça adıyla məşhur olan padşah bağçasının zaman keçdikcə xarabalığa dönməsi, beləcə başçanın içində olan bnalarında dağılıb pis vəziyyətə düşməsi, I Əbdüləzizin diqqətli baş vəzirinin gözlərindən yayınmamış, digər saray bağçaları kimi bu bağçanın da diqqətə layiq olduğu vurğulanaraq, istər dost, istər düşmən olsun, dəniz yoxsa quru yoluyla gəlməsindən asılı olmayaraq bu ərazinin şəhərin ən çox diqqət çəkən hissələrindən olması Dolmabağça sarayının inşaatçılarına göndərilmiş xüsusi fərmanda qeyd edilmişdir. Baş vəzirin səyləri nəticəsində sarayın təhlükəsizliyini təmin etmək üçün Dolmabağçadan Qabadaşa qədər bir divar da çəkilmişdir. thumb|240px|right|Dolmabağça sarayının liman qapılarından biri Dolmabağça sarayına verilən önəm dəniz və quru tərəfdən sarayda yerləşdirilmiş qaoılarda da görünməkdədir. Çox gözəl naxışlara və heybətli görünüşə malik olan qapılar sarayın fasadı ilə birləşərək bir vəhdət təşkil edir. Xəzinə qapısı, bu gün idarə binası olaraq istifadə edilən Xəzinə-i Xassə ilə Məfruşət binası arasında yerləşir. Yuvarlaq kəmərli və beşik başlıqlı hissə bu qapının əsas girişini təşkil edir. Qapının iki tayı da dəmirdən hazırlanmışdır. Qapının girişində hər iki tərəfdə yüksək altlıqlar üstündə ucaldılmış cüt sütunlar vardır. Xəzinə qapısının sağ və solundakı nisbətən kiçik qapılardan Xəzinə-i Xassə və Məfruşat binalarının girişlərinə keçid açılmışdır. Qapının tacşəkilli baştağında yerləşdirilmiş medalyonda Sultan I Əbdülməcidin tuğrası və şair Zivərin 1855–1856-cı il tarixli kitabəsi yerləşir. Kitabənin xəttatı Kazasker Mustafa Əfəndidir.
Xəzinə qapısının bəzəkləri çələnglər, incilər, yumurtaya mənzər formalı bəzəklər və digər motivlərdən ibarətdir. Qzərində Əbdülməcidin tuğrasının yerləşdiyi Səltənət Qapısı, dəhlizli iki yüksək divar arasında yerləşir. Bir tərəfdən Bayıldım bağçasına, digər tərəfdən də Xasbaşğaya baxan qapının dəmirdən hazırlanmış iki tayı vardır. Qapı böyük çərçivə içinə alınmış medalyonlardan sonra cüt sütunların istifadə edilməsiylə tacla tamamlanmışdır. Baştağın daxilində və xaricində iki qülləsi vardır. Səltənət qapısı xüsusilə xarici ziyarətçilərin diqqətini çəkməkdədir. İstər Dolmabağça sarayını ziyarət etmək üçün gələnlərdə, istərsə də boğaz turuna çıxanlarda zəngin təəssürat oyatmaqdadır.
Bu qapılardan başqa Qoltuq, Quşluq, Validə və Hərəm qapıları da sarayın quru tərəfində xüsusi diqqət və incəliklə hazırlanmış qapılardır. Dolmabağça sarayının dəniz tərəfinə baxan hissəsində taclı, dəmir tayflı, medalyonlu və bitki motivləriylə bəzədilmiş, bir-birlərnə dilimli barmaqlıqlarla baqlanmış beş liman qapısı da vardır.
Hamamları
thumb|left|250px|Saray hamamında mərmər əlüzyuyanlardan biri Sarayın salamlıq hissəsindəki Somaki hamamının dincəlmə otağının iki pəncərəsi dənizə baxır. Çini soba və oturma dəstlərinin olduğu bu otaqdan, tavanı xaçvari naxışlarla bəzədilmiş qapalı zala keçilir. Həmin zal iki pəncərə vasitəsiylə işıqlandırılır. Gecə isə həmin hamam otağının masaj otağına keçən hissədə qoyulmuş iki lampa ilə işıqlandırılması görünür. Barokko üslubunda inşa edilmiş hamamın divarları yarpaq, sarmaşıq və çiçək motivləriylə bəzədilmişdir.
Hərəmxanadakı Çinili hamama isə kiçik bir dəhlizdən keçilir. Sağda hamamın tualetinə keçilən hissədə güzgü çərçivəsi tuncdan hazırlanmış möhtəşəm bir çeşmə vardır. Olduqca sadə bir tualeti olmasına baxmayaraq, möhtəşəm naxışlarla bəzədilmiş hamamın işıqlandırılması iki böyük pəncərə ilə həyata keçirilmişdir. Ayrıca, burda Kütahyada istehsal edilmiş çini masa verdır ki, onun da üstündə səkkiz ədə çini şamdan vardır. Gücələr bu hamamın səkkiz şamla işıqlandırıldığı aydınlaşmaqdadır. Masaj otağının divarları 20 x 20 sm çiçək naxışlı keramiklə örtülmüşdür. Girişin sol tərəfindəki mərmər əlüzyuyanın üstündəki güzgünün çərçivəsi barokko üslubudadır. Par otağına keçən hissədəki qapının iki tərəfində olan divar boşluqları qəndillər üçün hazırlanmışdır.Burdakı üç əlüzyuyandan sağ və soldakıların güzgü çərçivələri mərmər oymalı olub, barokko üslubundadır. Girişin darşısında olan tunc çeşməli əlüzyuyan digərlərindən daha böyükdür. Tavanda həndəsi formalarla əmələ gətirilmiş naxışlar məkana xüsusi aydınlıq gətirir. Divarlar çobanyastığı naxışlı keramiklə üzlənmişdir.
Birinci mərtəbədə olan başqa nir hamam da Hərəm hamamı adıyla tanınır. İşıqlanması divarın yuxarı hissəsindəki pəncərələrlə həyata keçirilən bu hamamın par otağında üç böyük əlüzyuyan var. Müasir hamamlarla oxşarlıq təşkil edən Atatürkün hamamına böyük salondan keçilir. Girişin qarşısında qurşun vitrajlı pəncərə vardır. Soldan dincəlmə otağına keçilir. Burda dərman dolabı və masa vardır. Sol tərəfdə çərçivəsi çiçək motivləriylə bəzədilmiş güzgü və bir çeşmə və yenə sol tərəfdə dəhlizə çıxış vardır.
İşıqlandırma və isitmə
Bu gün İnönü stadionunun yerləşdiyi ərazidə yerləşən qazxana Dolmabağça sarayının işıqlandırılması və isidilməsi üçün istifadə edilmişdir. Dolmabağça qazxanası, 1873-cü ilə kimi Xəzinə-i Xassə tərəfindən idarə edildiyi halda, daha sonra Fransa Havaqazı Şirkətinə verilmişdir. Bir müddət sonra da şirkətin idarəsi bələdiyyəyə keçmişdir. Havaqazıyla aydınlatma yalnız sarayda olmamış, İstanbulun bəzi hissələri də bu qazxanadan yararlanmışdır.
Qəbul Salonunun isidilməsi fərqli bir sistemlə həyata keçirilmədədir. Salon girişində isidilən hava sütunlar vasitəsiylə otağa verilir və qübbəli geniş salonda 20 °C istilik təmin edilmiş olur. Sultan Rəşadın hakimiyyəti dövründə qazlı lampalar elektrikli lampalarla əvəz edilmişdir. Bu dövrə qədər istilik sistemi, çini sobalar, manqallar vasitəsiylə həyata keçirildiyi halda, həmin dövrdən etibarən bütün bunlar müasir istilik (isti suyun borularla dövranına əsaslanan) sistemi ilə əvəz edilmişdir.
Yuko Sano
Yuko Sano — yapon qadın libero. 1979-cu ildə Yaponiyanın Takatsuki şəhərində anadan olmuşdur. Hal-hazırda Yaponiyanın Denso Airybees komandasında oynayır.
Karyerası
Yuko Sano həvəskar karyerasına Kitasaga məktəbində başlamışdı. 1998-ci ilə qədər burada təcrübə yığan voleybolçu 2000-ci ildə Toray Arrovs komandasına transfer olunmuşdu.
Voleybolçu 2002-ci ildə millisinə ilk dəfə olaraq çağrılmışdı. Həmin il milli komanda ilə birlikdə Almaniyada keçirilən dünya çempionatında da iştirak etmişdi. Burada dünya on dördüncülüyü yaşayan voleybolçu milli komanda karyerasındakı ilk böyük uğuruna imza atmışdı. Ancaq bu kiçik uğur növbəti nailiyyətlərdən sonra uğur olmaqdan çıxmışdı. Belə ki, voleybolçu 2007-ci ildə Asiya çempionluğu qazanmışdı. O, 2010-cu ildə öz ölkəsində keçirilən dünya çempionatında da bu turnirdəki ilk medalını — bürüncü boynundan asacaqdı.
Qayakənd rayonu
Qayakənd rayonu — Rusiya Federativ Respublikasının Dağıstan Muxtar Respublikasında rayon. Xəzər dənizinin sahilində yerləşir.
Əhalisi
2002-ci ildə aparılmış rəsmi siyahıya almaya əsasən əhalisi 52,739 nəfər, ərazisi isə 692 km²-dir.
Rayonda 20 yaşayış məntəqəsi vardır. Ən iri yaşayış məntəqələri Qayakənd kəndi (11.027 nəfər), Pervomaysk kəndi (8,475 nəfər) , Yeni Qayakənd kəndi (5,596 nəfər) , Qerqa kəndi (3,529 nəfər) , Utamış kəndi (3,469 nəfər) və Drujba kəndidir (3,382 nəfər ).
Rayonun inzibati mərkəzi Yeni Qayakənd kəndidir. 1989-cu ildə aparılmış siyahıya almanın yekunlarına əsasən rayon əhalisinin 53%-ni qumuqlar, 43%-ni dargilər, 4%-ni digər xalqlar təşkil edir.
Sultan Bədiüzzaman mirzə Səfəvi
Bədiüzzaman Səfəvi — Səfəvi şahzadəsi. Bəhram Mirzə Səfəvinin ən kiçik oğlu. 1549-cu ildə, atasının ölümündən sonra I Təhmasib tərəfindən öz oğlu kimi baxılmış Sistan valiliyinə göndərilmişdi. O vaxtı hələ 10 yaşı olan Pərixan xanımla evləndirilmişdi. 26 Mart 1577-ci ildə II Şah İsmayıl tərəfindən 2 yaşlı oğlu ilə birgə öldürülmüşdü.
Nar qovurma
Hazırlanma qaydası
Narı dənələyib soğanla qovurursan. duz - istiot vurulur. Üstünə yumurta çalınıb tökülür və bişirilir. Bunu həmçinin plovnan da yemək olar.
Qoyun əti 60-70 qramlıq tikələrə doğranır, duz və istiot vurulub yağda qızardılmış soğan, təmizlənmiş şabalıd, bulyon və zəfəran şirəsi əlavə edib öz buğunda bişirilir. Hazır olmağa 5 dəq. qalmış nar dənələri və ya şirəsi əlavə olunur. Süfrəyə verildikdə üstünə göyərti səpilir.
Kimçxek
Kimçxek, və ya əvvəlki adıyla Soncin (, 1951-ci ilə qədər) — Koreya Xalq Demokratik Respublikasının (Şimali Koreya) şimal-şərqində yerləşən Hamqyon-Pukto vilayətində, Yapon dənizi nin, Kim-Çxek-Xan körfəzi nin və Namde çayı nın sahilində yerləşən şəhər. 2008-ci ildə keçirilən əhalinin siyahıya alınmasına əsasən şəhərin əhalisi 207,299 nəfərdir.
Nar qovurma
Hazırlanma qaydası
==Ətli nar qovurma (II) ==
Ərzaqlar
adambaşına
Hazırlanma qaydası
Qoyun əti tikələrə doğranıb qızardılmış tavada yağ içində qızardılır. Sonra yağda qızardılmış soğan və duzlu suda bişirilib, qabığı soyulmuş şabalıd qatılır, bulyon və zəfəran şirəsi tökülür və qapağı kip örtülüb hazır olana qədər öz buğunda bişirilir. Hazır olmasına 5 dəq qalmış buna yetkin nar, yaxud nar şirəsi vurulur. Süfrəyə veriləndə üstünə narın doğranmış göyərti səpilir.
Kimçxek
Tarixi
Şəhər əvvələr bir balıqçı kəndi idi. Şəhər 1899-cu ildə dəniz ticarəti üçün limanın açılmasından sonra, iqtisadi baxımdan sürətlə böyüməyə başladı. Liman kənd təsərrüfatı məhsulları, odun və s. ixrac edirdi. Yaşayış məntəqəsi 1931-ci ildə şəhər statusu almışdır. 1930-cu illərdə mineral yataqların inkişafına başlayan şəhər, regionun əsas sənaye mərkəzi olmuşdur.
İqtisadiyyat
Kimçxek Yapon dənizi ndə yerləşən mühüm bir liman şəhəridir. Şəhər bir dəmir məmulatı zavoduna və Kimçxek Politexnik İnstitutuna ev sahibliyi edir.
Mədəniyyəti
Şəhərdə prezident Kim İr Senin fəaliyyətinə həsr olunmuş kiçik bir muzey var. Şəhərdə həmçinin, həm həvəskar, həm də peşəkar oyunlara ev sahibliyi edən milli futbol stadionu mövcuddur. Bundan başqa, görməli yerlər arasında şəhər ətrafında səpələnmiş olan abidələr var.
Nəqliyyat
Şəhərdən magistral yol və dəmiryolu keçir. Şəhərin mühüm bir limanı mövcuddur. Limanda "Texın" balıq ferması fəaliyyət göstərir.
Yusif bəy Çavuşlu
Çavuşlu Yusif bəy Baba Süleyman bəy oğlu — XVI yüzil Azərbaycan şairi, dövlət xadimi.
Həyatı
Yusif bəy Baba Süleyman bəy oğlu Ustaclı elinin Çavuşlu oymağında dünyaya gəlmişdi. Təbriz şəhərinin  darğası  olmuşdu. Şair olmasına  baxmayaraq  təbiətcə  sərt  idi. 1573-cü ildə  ona  qarşı  Təbrizdə  üsyan  baş  verdi. İskəndər bəy Münşi Türkman  Yusif  bəyi  "ağıl  və  fərasətdə  öz  müasirlərindən  seçilən",  Fəzli  Isfəhani  isə  "qabiliyətli  şair,  zalım  zabit"  kimi  dəyərləndirirdi.
Yaradıcılığı
Y. Ustaclunun 755 beytdən, 94 qəzəl, 2 məsnəvi; 2 təxmis, 3 rübai, 1beyt və 1 misradan ibarət kiçik həcmli divanının surəti Əlyazmalar İnstitutuna M. Hüseyinin yardımı ilə gətirilmişdir. Paşa Kərimovun tərtibi ilə şairin divanı “Elm və təhsil” nəşriyyatında geniş ön sözlə çapdan çıxmışdır. Yusif bəy Ustaclu kimdir?- sualına cavab vermək üçün tədqiqatçı bir sıra orta əsr və çağdaş mənbələrə müraciət edir, maraqlı faktlar üzə çıxarır. Yusif bəylə bir müddət dostluq etmiş I Şah İsmayılın ikinci oğlu Sam Mirzə “Töhfeyi-Sami” adlı təzkirəsində onu şücaətli döyüşcü, sərkərdə, istedadlı şair kimi səciyyələndirir. Sadiq bəy Əfşar “Məcməül-xəvas” təzkirəsində Yüsif bəyin I Şah İsmayılın silahdaşı Məhəmməd bəy Ustaclunun qohumlarından olduğunu, qısa müddət ərzində Təbriz valisi vəzifəsini icra etdiyini, sənətdə Füzulidən öyrəndiyini məlumat verir. Türk alimi İsmayıl Hikmətin “Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi” kitabında Yüsif bəyə həsr etdiyi kiçik məqaləni təhlil edən tədqiqatçı buradakı yalnışlıqları da nəzərə çatdırır. Kitabın ön sözündə Ustaclu elinin tarixi, Səfəvilər dövlətinin yaranmasındakı rolu, 1571-1573-cü illərdə baş vermiş Təbriz üsyanı ətraflı nəzərdən keçirilmişdir. Məlum olur ki, dostu Sam Mirzə qardaşına qarşı taxt-tac uğrunda mübarizə aparmasına baxmayaraq I Təhmasib Məhəmməd bəy Ustaclunun qohumu olan Yusif bəy Ustaclunu əhv etmiş, Təbrizdə qalxan üsyanı yatırmaq üçün onu göndərmişdir. XVI əsr tədqiqatçısı İskəndər bəy Munisi, müasir dövrümüzün tədqiqatçıları İ.P. Petruşevski və S. Onullahi üsyançılarla uğurlu danışıqlar aparmış Y. Ustaclunu ağıllı, ehtiyatlı, tədbirli siyasətçi adlandırırlar. Qeyd edilir ki, üsyan yatırıldıqdan sonra qətlə yetirilən əsas günahkarların sayının az olmasında da Yusif bəyin rolu olmuşdur. Paşa Kərimov divanının əlyazması Əlyazmalar İnstitutunda saxlanan Rəhməti Təbrizinin Təbriz üsyanına həsr etdiyi qırx beytlik qəsidəni ətraflı təhlil etmişdir. Tədqiqatçı belə nəticəyə gəlir ki, qəsidədə qarışıqlığı aradan götürmüş, ədaləti bərpa etmiş yeni hakimin Təbrizə gəlməsindən söhbət gedir: “Burada Yusif bəyin adı çəkilməsə də, məlumdur ki, camaatın Yəqub kimi gəldiyinə sevindiyi şəxsin adı Yusif olmalıdır. Təbrizdə yaşamış, sonralar mühacirət edərək Hindistanın Aqra şəhərində vəfat etmiş Rəhməti Təbriz üsyanından, bu üsyanın yaratdığı qarmaqarışıqlıqdan narazı qalmış, şahın üsyanı yatırmaq üçün göndərdiyi Yusif bəy Ustaclunun gəlişindən məmnunluğunu bildirmişdir”.
P. Kərimov divandakı şeirlərini nəzərdən keçirərək Yusif bəyin istedadlı şair olduğunu göstərmiş, onun yaradıcılığında Füzuli ilə bərabər böyük özbək şairi Əlişir Nəvainin də kifayət qədər güclü təsiri olduğunu göstərmişdir. Tədqiqatçı yazır: “Şair Füzuli ilə bərabər, Nəvainin də şeirlərinə nəzirə, təxmis yazmışdır. Hətta divanında, v.34 a-34 b-də Nəvainin “Bəs neyləsün” rədifli qəzəlinin 4 beytini, v.33b-də isə ona cavab olaraq özünün “Neyləsün” rədifli qəzəlini köçürmüşdür. Divanı oxuduqca Yusif bəyin Nəvainin təsiri ilə yazdığı şeirlərində cığatay sözlərindən (məsələn, köymək, yığlamaq, biş imas və s.) nəzərə çarpacaq dərəcədə geniş istifadə etdiyini görürük”. P. Kərimov XVI-XVII əsr anadilli poeziyamızda Nəvai təsirindən sonra Füzulin təsirini güclü olduğunu ətraflı təhlil edir, Füzuli yaradıcılığının ədəbi dilimizin inkişafındakı rolunu belə dəyərləndirir: “ Ümumiyyətlə, böyük özbək şairi Əlişir Nəvainin XVI-XVII əsrlər poeziyamıza təsirini zaman ardıcıllığı ilə izlədikcə belə bir qanunauyğunluğu müşahidə edirik: Əvvəlcə Əmani və Sadiq bəy Əfşar kimi şairlərin yaradıcılığında Nəvai təsiri özünü daha güclü şəkildə göstərirsə, sonralar Füzulinin ədəbiyyatımızdakı nüfuz, təsir dairəsi daha da artır, bununla bağlı olaraq Nəvai təsiri nisbətən azalır. Bundan belə bir nəticəyə gələ bilərik ki, XVI əsr ədəbiyyatımızda Füzuli kimi dahi bir şair meydana çıxmasaydı, sonrakı dövr poeziyamızda Nəvai təsiri, ədəbi dilimizdə cığatay dili elementləri daha çox ola bilərdi”.
Ön sözdə tədqiqatçı Yusif bəyin əsərlərinin mövzu dairəsini, bədii ifadə vasitələrini,dilini ətraflı təhlil etmiş, göstərmişdir ki, şairin şeirlərində irfani eşqdən daha çox səmimiyyəti real bir gözələ yönəldilmiş dünyəvi məhəbbətin vəsfi vardır. Nəvaidən, Füzulidən gələn incə yumor Yusif bəyin şeirlərində də müşahidə olunur. Qəzəllərdən birində o deyir ki, mənim kimi adı-sanı, müəyyən bir yurdu, Vətəni olmayan adamı,görəsən, qəm necə tapır:
Şahin Qasımov (şəhid)
Şahin Yaquboğlu Qasımov (23 mart 1973, Cəbrayıl, Azərbaycan SSR, SSRİ - 15 avqust 1992, Cəbrayıl, Azərbaycan) - Qarabağ müharibəsi şəhidi
Yusif bəy Çavuşlu
Yaradıcılığı
qəm necə tapar
Şahin Qasımov (şəhid)
Həyatı
Şahin Yaquboğlu Qasımov 1973-cü il martın 23-də Cəbrayıl rayonunun Karxulu kəndində anadan olub. O, ailənin son beşiyi idi. Uşaqlıqdan sakit təbiətli idi. 1980-cı ildə Karxulu kənd orta məktəbinin 1-ci sinfinə getmişdir. 1990-cı ildə həmin məktəbi bitirmiş və ordu sıralarına çağrılmışdır. Hərbi xidmətini Rusiyada keçmişdir. 1990-cı ildə ordu sıralarından tərxis olunaraq, Cəbrayıl rayonuna gəlmişdir. O, Vətəninin dar günündə könüllü olaraq, Cəbrayıl rayonunun özünümüdafiə dəstələrinin sıralarına qoşulur. Bununla da, gənc Şahinin şərəfli və ibrətamiz döyüş yolu başlanır. Şahin bu müddətdə bir neçə uğurlu əməliyyatda iştirak edərək qəhrəmanlıq və cəsurluq nümayiş etdirir. "Sur", "Ağ yol" və bu kimi bir neçə əhəmiyyətli əməliyyatlarda iştirak edərək adını tarixə yazdırır. O, İmişlinin "Küdrü Qartalları" və Gəncənin Reyd Dəstəsinin əsgərləri ilə birlikdə erməni və rus əsgərlərini məhv edərək Xocalı soyqırımının qisasını layiqincə alır. Həmin əməliyyatda Şahinin əmisioğlu mayor Mübariz Qasımov böyük igidlik göstərərək şəhadət zirvəsinə ucalır. Onu da qeyd edim ki, Qasımov Mübariz Yusifoğlu Leninqrad (indiki Sankt-Peterburqda) Hərbi Akademiyanı müvəffəqiyyətlə bitirmiş və Qazaxıstanın Almata şəhərinə göndərilmişdir. O, burada Quru Qoşunları üzrə kapitan rütbəsinə layiq görülmüşdür. Lakin 90-cı illərdə SSRİ-nin dağılması və Azərbaycanın siyasi, iqtisadi böhranla üzləşdiyi vaxtlarda o vəzifələrindən imtina edərək Qarabağa, daha doğrusu, Cəbrayıla gəlir İştirak etdiyi bir neçə hərbi əməliyyatda göstərdiyi şücaətə görə mayor rütbəsinə layiq görülür. Onun son əməliyyatı isə Sur əməliyyatı olur. O "Sur" əməliyyatında komamdanlıq etdiyi 20 əsgərlə birlikdə 3 post və bir kəndi azad edir.Lakin o, erməni gülləsinə tuş gələrək ağır yaralanır. Şahin ona yaxınlaşaraq köməyinə çatır. Ancaq, Mübariz elə öz əmisioğlu Şahinin qollarındaca dünyasını dəyişir. Beləliklə, nə qədər acı olsa da Şahin öz doğma əmisioğlunun nəşini qollarındaca doğulduğu Karxulu kəndinə təslim edir.200px|thumb|left|Mübariz Qasımov Bundan əlavə, Şahin "Günəşli" yüksəkliyinin düşməndən geri alınmasında, "Quşçular" və "Amudlu" postlarının azad olunmasında da iştirak edir. 1992-ci il mart ayının 15-də Şahin və digər əsgərlərin iştirakı ilə Dağlıq Qarabağın Hadrut rayonunda hərbi əməliyyat keçirildi və Hadrut rayonunun 15 kəndi bizim əsgərlərin nəzarətinə keçdi.
Yusif bəy Çavuşlu
Yaradıcılığı
Ki, nə bir bəlli adım var,
Şahin Qasımov (şəhid)
Ölümü
Şahinin son əməliyyatı isə Şişqaya yüksəkliyindəki "Ağ Yol" əməliyyatı oldu. Şahin həmin əməliyyatda iştirak edərək 50-dən çox yaralı və nəşi Cəbrayıl rayonuna təslim edir. Sonuncu olaraq, qəhrəmanlığı ilə bütün Azərbaycana səs salan polis işçisi Mirələmin yaralı olduğunu bilən Şahin onu gətirməyə gedir. Lakin yaralı Mirələmi döyüş zonasından çıxaran zaman Şahin erməni snayperinin gülləsinə tuş gəlir və uğursuz "AĞ YOL" əməliyyatının qurbanlarından biri olur. Beləcə, erməni qəsbkarlarının snayper atəşi Şahinin ibrətamiz və şərəfli ömür yoluna son qoyur. Onun ölümü bütün Cəbrayılı və onun ailəsini olduqca sarsıdır.
İrsi
Şahinin adının əbədiləşdirilməsi üçün onun adı Fikrət Nəbiyev və Əli Vəliyevin təşəbbüsü ilə KƏND MAHMUDLU NATAMAM ORTA MƏKTƏBİnə verilir. Lakin, əfsuslar olsun ki, həmin məktəb Cəbrayıl rayonun işğalından sonra erməni vandalizminin qurbanı olur. İndi onun məzarı da erməni tapdağındadır.
Yusif bəy Çavuşlu
Yaradıcılığı
nə müəyyən vətənim.
Tədqiqatçı qeyd edir ki, Yusif bəy Ustaclınun şeirlərində onun həyata fəlsəfi baxışı, ictimai fikirləri, cəmiyyətdə baş verən haqsızlıqlara qarşı tənqidi münasibəti əksini tapmışdır. P. Kərimov Yusif bəyin şeirlərindəki bədii ifadə vasitələrini ətraflı nəzərdən keçirmiş, belə nəticəyə gəlmişdir ki,o, klassik Şərq poetikasını gözəl bilən, poetik bir sənətkar olmuşdur. Ön sözdə alim Yusif bəyin divanında mükalimə, təşbih, ləffü nəşr, mübaliğə, hüsni-təlil, təlmih poetik fiqurlarından məharətlə istifadə etdiyini nümunələrlə sübut etmiş, şairin ana dilinin incəliklərini, sözlərin məna çalarlarını gözəl bildiyini göstərmişdir.
Tədqiqatçı Y.Ustaclu divanının daha mükəmməl və iri həcmli əlyazma nüsxəsinin (7374beyt) görkəmli Azərbaycan alimi Mirzə Cəfər Sultan əl-Qürainin şəxsi arxivində saxlandığını, lakin hələlik onu əldə etmək imkanının olmadığını qeyd edir. Hər halda, bu nisbətən kiçik həcmli divan nüsxəsinin nəşri də Yusif bəy Ustaclunun XVI əsr Azərbaycan ədəbiyyatındakı mövqeyini müəyyən etmək üçün kifayət qədər material verir.
AMEA-nın Məhəmməd Füzuli adına Əlyazmalar İnstitutunun icraçı direktoru filologiya elmləri doktoru Paşa Kərimov Tehranda yaşayan ədəbiyyat tədqiqatçısı Firuz Rifahi Ələmdarinin yardımı ilə XVI əsr Azərbaycan şairi Yusif bəy Ustaclunun Tehran Universitetinin Mərkəzi Kitabxanasında saxlanan anadilli “Divan”ının surətini əldə edib.
Ageratina rupicola
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Ələddin Süleymanov
Ələddin Süleymanov — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Qarabağ müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Süleymanov Ələddin Süleyman oğlu 1958 il il iyun ayının 15-də Laçın rayonunun Vağazin kəndində anadan olub. doğma kəndlərində təhsil alandan sonra Bakıda 8№-li dəmir-beton zavodunda işləyi, ordan da hərbi xidmətə yollanır. Düşənbənin hərbi raket hissəsində qulluq edir. Sonra Bakıya, iş yerinə qayıdır. Moskvaya gedir "Şərəf nişanı" ordenli Kənd Təsərrüfatı İnstitutuna daxil olur.
Ələddin Süleymanov 1993-cü ildə yenidən Bakıya qayıdır, "Xəzər-dənizneftqaz" inşaat trestinin 2 №-li tikinti-quraşdırma idarəsində işə düzəlir. Üç aydan sonra, yəni 23 noyabr 1993-cü ildə milli ordu sıralarına qoşulub azğın düşmənlə vuruşa gedir. Tərtər bölgəsində onlarla ermənini məhv edir.
1994-cü ildekabrın 30-da həlledici döyüşdə Ələddin Süleymanov şəhid olur. Məzarı Bakının Şəhidlər xiyabanındadı. Ailəli idi, iki övladı var.
Satoşi Yamaquçi (1978)
Satoşi Yamaquçi (d. 17 aprel 1978) — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 2 oyun keçirib.
Həsən ağa Kərbəlayev
Həsən ağa İsrafil ağa oğlu Kərbəlayev (1897-1942) — həkim.
Həyatı
Həsən ağa İsrafil ağa oğlu Kərbəlayev 1897-ci ildə Qazax qəzasının Poylu kəndində anadan olmuşdu. 1917-ci ildə tibb fakültəsini bitirmişdi. 1920-ci ildən sonra Bakı şəhərindəki 2 və 4 nömrəli poliklinikalarda, vərəm dispanserində sıravi həkim işləmiş, II dünya müharibəsində iştirak etmişdi.
Həsən ağa Kərbəlayev 1942-ci ildə vəfat etmişdir.
Mirzə Mahmud xan Həkimi
Mirzə Mahmud xan Mirzə Əlinağı xan oğlu Həkimi —ictimai-siyasi xadim, saray vəziri.
Həyatı
Mahmud Mirzə Əlinağı xan oğlu Borucerd şəhərində doğulmuşdu. Ibtidai təhsilini atasından almışdı. Sonra mədrəsədə oxumuşdu. Tibbi dərindən öyrənmişdi. Savadlı olduğundan dolayı Mirzə ünvanı daşıyırdı. Mirzə Mahmud şahdan xan ünvanı almışdı. Müzəffərəddin şahın səhhətinə nəzarət edirdi. O, nazir vəzifəsinədək yüksəlmişdi.
Südləyən
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Ağaclar kollar və ya ot bitkiləri olub, sadə və ya mürəkkəb, çox hallarda yarpaqaltlıqları olan yarpaqlara malikdirlər. Çiçəkləri bircinslidir, çox az hallarda ikicinslidir, adətən ləçəksizdir, nadirən ikiqat çiçəkyanlıqdır və ya tamamilə çiçəkyanlığı yoxdur. Erkəkciklər sərbəstdir və ya az və ya çox dərəcədə sapları ilə bitişmişlər.
Brınza
Brınza pendiri (azərb. Ağ pendir) – Ağ rəngli duzlu pendir növu. Hazrılanmasında inək, camış, qoyun və keçi südlərindən, bəzən isə onların qarışığından istifadə edilir. Əsasən Şərqi Avropa, Qafqaz və Balkan xalqları arasında yayılıb. Azərbaycanda ağ pendir kimi tanınır.
Südləyən
Fəsilənin nümayəndələrindən Braziliya heveyasını və südləyənin  çox sayda növlərini göstərmək olar. Braziliya heveyasının südəbənzər şirəsindən kauçuk alırlar, südləyənin növləri isə bəzək bitkisi kimi bəzən becərilirlər. Gənəgərçək və sekurineqa bitkiləri tibbi əhəmiyyətə malikdirlər.
Brınza
Tarixi
İlk dəfə bu söz, 1370-ci ildə Xorvatiyanın Dubrovnika portunda qeydə alınıb. Qeyddə pendirin adı "Vlaha pendiri" olan "Brençe" kimi keçir. Daha sonra 1470-ci ilə aid mənbələrdə Macarıstan Krallığı və 1527-ci ilə aid sənədlərdə Polşanın Podhale əyalətində bu pendirdən bəhs edilir. Daha sonrakı dövrlərdə isə Slovakiya və digər Aropa ölkələrində bu pendir barədə məlumatlara rast gəlmək olar.
Südləyən
Adi gənəgərçək öz vətənində (Afrikada) ağac bitkisidir. Azərbaycanda iri birillik ot bitkisi kimi becərilir. Budaqlı göyümtül və ya qırmızımtıl rəngli, dirsəkli, içərisi boş gövdələri və növəli düzülmüş barmaqvari yarılmış uzunsaplaqlı yarpaqları vardır.
Brınza
Xüsusiyyəti
Brınza ağ rəngli, bəzən az sarıya çalan rəngi olan pendirdir. Duzlu pendirlərə aid edilir. Duzda saxlanıldığı üçun dadı duzlu olur. Brınza pendirinin çox duzlu və sərt olması onun 60 gün ərzində duzda qaldığının göstəricisidir. Brınza pendirinin üst hissəsində digər pendirlərdəki kimi qovuqcuqlar olmur. Brınza pendirini digər pendirləırdən fərqləndirmək üçün onun üst hissəsini adətən xüsusi bəzəkli edirlər. Brınza pendirinin daxilində boş qabarcıqlar tamamən az olur. Brınza pendirinin tərkibində yağın miqdarı 40%-dən çox olamamlıdır. Ən dadlı brınza pendiririnin tərkibində isə yağın miqdarı 50% olur. Bu yağlılıqda olan brınza pendiri daha dadlı olur.
Südləyən
Çiçəkqrupu salxımşəkillidir. Çiçəkləri bircinsli, birevlidir, erkək çiçəkləri salxımın aşağısında dişi çiçəkləri isə yuxarısında yerləşmişdir. Çiçəkyanlığı sadədir, 3-5 ədəd yaşılımtıl yarpaqcıqlardan ibarətdir. Meyvəsi üzəri tikanlarla örtülmüş üçtaylı, üçtoxumlu qutucuqdan ibarətdir. Toxumları zəhərlidir, onların tərkibində işlədici vasitə kimi tətbiq edilən gənəgərçək yağı vardır. Gənəgərçək yağının nisbətən pis çeşidləri motorların yağlanmasında surtkü yağları kimi, sabun və əlif istehsalında, toxumların cecesi isə azotlu gübrə kimi və kley hazırlanmasında istifadə olunur
Brınza
Hazırlanması
Brınza pasterləşdirilmiş İnək, Camış, qoyun və keçi südundən, bəzən isə onların qarışığından hazırlanır. Hazırlanması pasterləşdirilmiş südə kalsi xloru və maya bakteriyası əlavə edərək duzlaşdırma porsesi ilə baş verir. İnək südundən hazrılanarkən duzluluğu 18—20 °Т, inək südunun camış, keçi və qoyun südə ilə qarışığından hazırlanarkən isə duzluluğu 22—26 °Т olur. Brınza pendirinin duz tutaraq dadlanması 60 günə baş verir. Düzdür marketlərdə ondan alarkən üstündəki etiketdə bu barədə yazılara rast gəlinmir.
Tərkibi
100 qram brınza pendirinin qida dəyəri:
* Zülallar – 22,2 qr.
* Yağlar – 19,2 qr.
* Karbohidratlar – 0,4 qr.
Aleksandr Lyapunov
Aleksandr Mixayloviç Lyapunov — Rusiya riyaziyyatçısı və mexaniki. Yeni elmin – hərəkətin dayanıqlığı nəzəriyyəsinin yaradıcısı.
Brınza
Tərkibi
* Kalori – 260 kKal.
Aleksandr Lyapunov
Həyatı
6 iyun 1857-ci ildə doğulub.
Brınza
Tərkibi
Brınza pendirinin tərkibində 288 kalori, 15 qram zülal, 26 qram yağ, kalsium, natrium, fosfat var. Brınza pendiri B1, B2, C vitaminləri ilə zəngindir.
Səhənd TV
"Səhənd TV" — "İran Radio və Televiziya" şirkətinin sahibi olduğu regional İran telekanalı. Telekanalın yayımı İranın Şərqi Azərbaycan ostanı ərazisini əhatə edir. Telekanal 12 noyabr 2000-ci ildən bəri azərbaycan və fars dillərində yayımlanır. Telekanal İranın "Azərbaycan TV", "Eşraq TV" və "Savalan TV" telekanalları ilə əməkdaşlıq edir.
Balçılı qalası
Balçılı qalası — Göygöl rayonu Balçılı (Göygöl) ərazisində yerləşir. XII əsrə aid olan möhtəşəm Balçılı qalası Gəncənin müdafiəsində olduqca mühüm rol oynayıb. Ancaq möhtəşəmliyinə və böyüklüyünə görə Gəncə ətrafında olan qalalar arasında Balçılı qalası ən əzəmətlisi hesab oluna bilər. Bundan əlavə, bu qalanın ətrafında-dağın ətəyində təxminən 50 hektar sahədə əlavə qala divarı çəkilib. Görünür ki, orada əsasən, əkinçi, sənətkar əhali məskunlaşıbmış. Onların ictimai binalarının qalıqları, istifadə etdikləri ocaq yerləri hazırda da qalmaqdadır.
Mehdiqulu xan Tacbəxş
Mehdiqulu xan Hacı Əliqulu xan oğlu Tacbəxş (1886–1951)—İran jandarmasının komandanı.
Həyatı
Hacı Əliqulu xanın ikinci oğlu Mehdiqulu xan 1886-cı ildə Tehran şəhərində anadan olmuşdu. Jandarm məktəbini bitirmişdi. Bir müddət İsfahanda xidmət etmişdi. Birinci Dünya müharibəsi dönəmində Kirmanşahda Nizaməssəltənin hökumətində iştirak etmişdi. Müharibə bitəndən sonra yenidən jandarm qüvvələrinə dönmüşdü. 1920-ci ildə mayor rütbəsi ilə Ərak və Məlayir jandarm dəstəsinə başçılıq etmişdi. 1924-cü ildə polkovnik rütbəsinə yüksəlmişdi.
Mehdiqulu xan Tacbəxş 1930-cu illərdə general-mayor rütbəsinə layiq görülmüşdü. O, Loristan, Kirmanşah döyüşlərində iştirak etmişdi. Fars əyalətində Qaşqay və digər ellərin çıxışını yatırmışdı. Loristan, Mükran və Kirman ordularına başçılıq etmişdi.
Mehdiqulu xan Tacbəxş 1939-cu ildə Əhməd Mətin-Dəftərinin kabinəsində İranın Əkinçilik idarəsinin rəisi olmuşdu. 1942-ci ildə yenidən Loristan əyaləti hərbi hissələrinin komandanı olmuşdu.
Mehdiqulu xan Tacbəxş 1951-ci ildə vəfat edib.
Maksim Savelyev
Maksim Dmitriyeviç Savelyev (22 yanvar 2002-ci ildə anadan olub) — Rusiya Peşəkar Futbol Liqası təmsilçilərindən olan Çertanovo-2 Moskva klubunda hücumçu kimi çıxış edən Rusiyalı peşəkar futbolçudur.
Karyerası
Savelyev öz peşəkar karyerasında debütünü 24 iyul 2018-ci ildə Çertanovo-2 Moskva klubu ilə Rusiya Peşəkar Futbol Liqasında Dolqoprudnı klubuna qarşı oyunda etmişdir.
Qrifonlu ev
Qrifonlu ev — Bakı şəhəri, Yusif Məmmədəliyev küçəsi, 20 ünvanında yerləşən, memar İ.V.Edelin layihəsi əsasında 1894–1896-cı illərdə B. Lazerevin sifarişi əsasında inşa edilmiş iki mərtəbəli malikanə tipli bina. Bina, memar İ.V.Edelin yaradıcılığında xüsusi yer tutur.
Tarixi
Keçmiş Politseyskaya (indiki Yusif Məmmədəliyev) küçəsində yerləşən bu malikanə, başlanğıcda Lazarev ailəsinə məxsus olduğu guman edilir. Bunu binanın əsas frontonunda quraşdırılmış LB inisialı olan nəfis venzel təsdiqləyir. Bir müddət sonra, bu binaya tanınmış ticarətçi Akopov köçür və binanın birinci mərtəbəsində "Münch und Weiss" Ticarət Yoldaşlığını təsis edir.
Azərbaycan Demokratik Respublikasının mövcudluğu illərində burada Gürcüstanın diplomatik nümayəndəliyi (həmin dövrdə Gürcüstanın Azərbaycandakı səfiri N.S. Alşibay idi) yerləşirdi. Sovet illərində burada bir çox məşhur bakılılar yaşayırdı. Bir zamanlar Qrifonlar evi yaxınlıqdakı Teatr institutunun əsas korpusuna birləşirdi, lakin həmin bina söküldükdən sonra, burada böyük boş ərazi yarandı və zamanla istifadəsizlikdən bu boşluq bataqlığa çevrildi.
Xəzər Universitetinin Tibb və stomatologiya fakültəsi
Yaranma tarixi
Tibb fakültəsi Xəzər Universitetində fəaliyyətə başlayan ilk fakültələrdəndir. 1992-ci ilin dekabrında Azərbaycan Respublikası Təhsil Qanunu qəbul edildikdən sonra həmin qanunun 31-ci maddəsinə uyğun olaraq Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 01.02.93-cü il tarixli 60 saylı qərarı ilə Təhsil Nazirliyi nəzdində Dövlət Ali Ekspert Komisiyyası (DAEK) yaradıldı. Bu Komissiyanın əsas işi Azərbaycanda Təhsil Qanunu əsasında özəl təhsil müəssisələrinin yaranma qaydalarının hazırlanması, fəaliyyət normativlərinin müəyyənləşdirilməsi və akkreditasiya olunması idi. Xəzər Universiteti bu komissiyada ekspertizadan keçən ilk özəl universitet oldu. Bu komissiyasının 10 aprel 1993-cü il tarixli 9/1 saylı qərarında bir sıra ixtisaslarla yanaşı universitədə ümumi müalicə işi üzrə kadr hazırlanması da qeyd olundu.
Qrifonlu ev
Tarixi
Müstəqilliyin əldə edilməsindən sonra, bu binada bir müddət Gürcüstanın səfirliyi yerləşirdi, ancaq bəzi səbəblərə görə səfirlik başqa yerə köçürüldü.
Xəzər Universitetinin Tibb və stomatologiya fakültəsi
Fəaliyyəti
Xəzər Universitəsində tibb fakültəsinin fəaliyyət dövrünü 4 mərhələyə bölmək olar:
Qrifonlu ev
Memarlıq xüsusiyyətləri
Malikanə (mülk) tipdə olan yaşayış evi 1894-1896-cı illərdə memar İohann Vilhelmoviç Edel tərəfindən inşa edilmişdir. Bina ümumilikdə Yusif Məmmədəliyev (keçmiş Politeseyskaya) küçəsinin memarlıq quruluşuna uyğunlaşdırılsa da, öz klassik formaları, kompozisiyasının zərifliyi, memarlıq elementləri və detallarının incəliklə təsvir edilməsi ilə ətrafdakı binalardan fərqlənir.
Xəzər Universitetinin Tibb və stomatologiya fakültəsi
İxtisaslar
Fakültədə aşağıdakı 3 ixtisas üzrə kadr hazırlığı aparılırdı:
Qrifonlu ev
Planlaşdırılması
21.90x29.10 m ölçülərdə, böyük olmayan tikinti sahəsi həyət sisteminin perimetri boyunca inkişaf edir. Sahənin yarısını iki sırada düzülən otaqlar və yuxarı yan tərəfdən qismən işıqlanan qapalı pilləkən qəfəsi tutur. Yaşayış binasının baş həcmindən başlayaraq, kvadratşəkilli həyətin cinahları boyunca xidməti otaqlar yerləşir. Həyətin yan tərəfində tualetlərin də yerləşdiri pilləkən dayanır.
Malikanənin mərkəzi hissəsini anfilada sistemində düzülən yan salonları olan möhtəşəm zal tutur. Zal enli eyvana açılır, salonların isə fransız üslublu eyvanları vardır. Malikanə memar İ. Edelin özünəməxsus qaydada ümumi məxrəcə gətirdiyi həmin dövrün planlaşdırma strukturunu təmsil edir.
Eksteryeri
200px|thumbnail|left|Binanın [[İonik order|ionik sütunlarla dəstəklənən qrifonlu portiki]] Binanın fasadında neo-yunan cərəyanının təsirləri müəyyən dərəcədə hiss olunur ki, bu da eklektika və üslublaşdırma dövrü üçün xarakterik xüsusiyyətdir. Fasad frontonlar və yan tinlənmələrlə mərkəzi hissə vasitəsilə üç oxlu sistem ilə qeyd edilmişdir. İonik sütunlar və geniş şəkildə tinlənmiş pilonlar ilə mərkəzin yuxarı hissəsi portik şəklində xüsusi diqqət cəlb edir.
Xəzər Universitetinin Tibb və stomatologiya fakültəsi
Tələbələr
Təhsil Nazirliyinin 4 may 2006-cı il tarixli kollegiya iclasında özəl ali məktəblərdə kadr hazırlığı aparılan bir sıra ixtisaslar, o cümlədən tibb ixtisasları üzrə 2006/2007-ci tədris ilindən başlayaraq tələbə qəbulunun dayandırılması haqqında qərar verildi və artıq 5 ildir ki göstərilən ixtisaslar üzrə tələbə qəbulu aparılmır. hazırda universitetdə 3 ixtisas üzrə cəmi 83 yerli, 35 əcnəbi tələbə təhsil alır.