cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cenk Tosun
2016-2017
Türkiyə Super Liqasında 33 matçda 20 qol atdı, 4 məhsuldar ötürmə etdi.Avrokuboklarda 12 matçda 4 qol atdı. Beşiktaş PFK ilə Türkiyə Super Liqasını qazandı.
EVERTON F.C.
Cenk Tosun 2017/2018 Qış transfer pəncərəsi çərçivəsində 28.5 milyon € bədəl ilə EPL-da mübarizə aparan İngiltərənin Everton klubuna transfer olmuşdur. İlkin mərhələdə Cenk Tosun Everton F.C. ilə 4.5 illik müqavilə imzalamışdır.
Nəticələri
2016 -2017 sezonunda Benficaya atigi qol Sampiyonlar Liginin en iyi qolu secildi.
Türkiyə yığması karyerası
2013-cü ildən Cenk tosun Türkiyə milli futbol komandasına dəvət olundu. Burada Millinin əsas oyunçusudur.
Çarlz Vilks
Həyatı
thumb|left Vilks 1798-ci il 3 aprel tarixində, Nyu-York şəhərində anadan olmuşdur. Anası Meri Siton 1802-ci ildə, Vilks hələ üç yaşında ikən vəfat etmişdir. Nəticədə, Çarlz xalası Elizabet Ann Siton tərəfindən böyüdüldü. Elizabet 5 uşağla dul qaldığı zaman Vilks yatılı məktəbə göndərildi, və sonra o Kolumbiya Kolecində təhsilinə davam etdir. Vilk 1826-cı ildə ABŞ hərbi donanmasına "dəniz hərbi məktəb tələbəsi" (midshipman) olaraq daxil oldu və 1826-cı ildə Leytenant rütbəsi ilə təltif olundur
Proprioseiopsis cephaeli
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Bidens mesfinii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Heyvanlarda bruselyoz və vərəmlə mübarizə (film, 1980)
Məzmun
Filmdə heyvanlarda bruselyoz və vərəm xəstəliyi, bu xəstəliklərlə mübarizə tədbirlərindən danışılır.
Film haqqında
Elmi-kütləvi film Azərbaycan SSR Dövlət Aqrar Sənaye Komitəsinin sifarişi ilə çəkilmişdir.
Osmanlı–Portuqaliya müharibələri
Osmanlı-Portuqal və Türk-Portuqal adları ilə tanınan Türk-portuqal müharibələri.Türk-Portuqal müharibəsi Portuqaliya Ekspansiyası zaman Portuqal imperiyasının və Osmanlı İmperiyası arasında çox vaxt Hind Okeanında baş verən döyüşlərə deyilir.
Azərbaycan Respublikasının əməkdar bədən tərbiyəsi və idman xadimlərinin siyahısı
thumb|right|250px|“Əməkdar bədən tərbiyəsi və idman xadimi” fəxri adının döş nişanı
Kar pilləsi
Kar pilləsi- buzlaq sirkləri sırası olub, biri digərinin üzərində bir neçə mərtəbədə yerləşir. Hər bir sirk dağlıq ölkənin müəyyən buzlaşma mərhələsinə uyğun gəlir və bu mərhələyə məxsus iqlim qar xəttinin yüksəkliyi ilə səciyyələnir. Sirkin yaşından və inkişaf mərhələsindən asılı olaraq adətən morfoloji cəhətdən fərqlənirlər.
Mosuolar
Mosuolar — çox vaxt özlərini Na kimi də təqdim edirlər, Çinin Yunnan və Siçuan əyalətlərinin Tibet sərhədi yaxınlıqlarında yaşayan kiçik bir etnik qrupdur. Təqribən 40.000 nəfər əhalisi olab bu qrup Yongning bölgəsi və Lugu gölü ətrafında məskunlaşmışlar. Mosuoların tamamilə fərqli mədəniyyəti olmasına baxmayaraq, Çin hökuməti onları Naxilərlə eyni azlıq qrupa daxil etmişdir.
Həyat tərzləri
Mosuolar anaxaqanlığı (matriarxat) həyat tərzinə malikdirlər. Mosuo mədəniyyəti əsasən anaxaqanlığının saxlandığı yeganə azlıqlardan biridir. Həqiqətdə bir çox ailədə qadınların ailənin rəisi qəbul edilməsi, mülkiyyətin qadın nəsli yolu ilə keçməsi, ticarət qərarlarının qadınların qəbul etməsi kimi Mosuo mədəniyyəti bir çox matriarxal xüsusiyyətlər daşıması ilə yanaşı, siyasi gücün daha çox kişilərin əlində cəmlənməsi onların tam olaraq matriarxal olmadıqlarını göstərir.
Mosuolar daha çox əkinçiliklə məşğul olurlar. Bunun izlərinə gündəlik həyatda daha çox rast gəlmək olar. Ümumiyyətlə bütün ev işləri qadınlara aiddir. Bundan başqa qadınlar ip əyirmə sənəti və toxuculuqla da məşğuldurlar. Buna qarşılıq kişilər çobanlıq edər və balıq tutmaqla məşğul olarlar. Xüsusilə heyvan kəsimi kişilərə məxsusdur.
Mosuo ailələri köklərini ailənin ana tərəfindən götürürlər. Ah-mi adlandırılan yaşlı qadınlar evin rəisidir. Ah-mi evdə yaşayan şəxsləri maraqlandıran qərarları qəbul edir, həmçinin ailə gəlirlərini və ailə üzvlərinin işlərini həll edir.
Mosuo mədəniyyətində ümumiyyətlə evlilik anlayışına rast gəlinmir. "Gediş evliliyi" və ya "ziyarət əlaqəsi" adlandırılan münasibətlər qurulur və bu əlaqələrdən sonra kişi və qadın eyni evdə yaşamırlar. Kişilər yoldaşlarını əsasən gecə ziyarət edirlər və bu münasibətlərdən yaranan uşaqlar ananın evində böyüdülür.
Görüş evlilikləri
Çin dilində "gediş evlilikləri" adlandırılır. Mosuo mədəniyyətinin ən məşhur və bəzən anlaşılmayan hissəsi olan gediş evliliyi ona görə belə adlandırılır ki, kişi öz partnyorunun evinə gecə gedir və səhər öz evinə qayıtmalı olur. Ümumiyyətlə Mosuolar geniş ailəyə sahib olurlar və bəzən nəsilliklə bir evdə yaşayırlar. Ən maraqlısı odur ki, gecə hami bir yerdə yatır. Amma müəyyən yaş həddinə çatmış qadınların ("yaşın gəlməsi" adlandırılan adət) xüsusi otaqları olur.
Adət-ənənəyə görə Mosuo qadınları xoşladığı kişini gecə evə dəvət edir və onlar gecəni bir yerdə keçirirlər. Amma bu əlaqələr iki şəxs arasında gizli qalmalıdır. Mosuo qadınları öz kişi partnyorlarını tez-tez dəyişə bilərlər. Hətta eyni zamanda bir neçə kişi ilə münasibət qura bilərlər. Cütlüklər arasında münasibətlərin nə qədər uzun çəkməsinə baxmayaraq hər iki fərd öz ailəsi ilə yaşamalı və onlar arasında heç bir mal və ya mülkiyyət bölgüsü olmamalıdır. Əgər müəyyən müddətdən sonra cütlüklərin uşaqları dünyaya gələrsə, bu zaman ata uşağın böyüdülüməsində heç bir məsuliyyət daşımır. Bəzi hallarda uşağın öz atasının kimliyi haqqında heç bir məlumatı olmur. Ola bilər ki, kişilər öz uşaqları üçün heç bir məsuliyyət daşımasın, amma hər bir kişi öz ailəsində dünyaya gələn uşaqların (bacının, dayıqızının, əmiqızının və s. uşaqları) qayğısına qalmalıdır. Nəticə etibarı ilə bu tipli evliliklərdə ailə quruluşu hər zaman stabil olaraq qalır. Yəni boşanma ehtimalları, müklərin bölünməsi, uşaqların bölünməsi halları yoxdur. Əgər ailə başçısı vəfat edərsə, bu zaman onun davamçısı nəslin qayğısına qalır. Amma qadınlar ailədə gender balansını qorumağa çalışırlar. Çünki bir ailədə daha çox qızın olarsa bu zaman onların qayğısına qalacaq kişi olmayacaq. Heç bir ailə üzvü evi tərk edə bilməz.
Həddi-büluğa çatma mərasimi
Yaşın gəlməsi mərasimindən öncə uşaqlara bəzi dini tədbirlərdə iştirak qadağan olunur və həmçinin bu mərasimi görmədən dünyasını dəyişən uşaqlar dini qayda-qanunlarla dəfn olunmur. Bu mərasimdən sonra qadınlar artıq cinsi yetişkənlik vaxtlarını keçdikləri üçün onlara evdə xüsusi otaqlar verilir və onlar öz kişi partnyorlarını evə dəvət etməyə başlayırlar (gediş evliliyi).
Din
Mosuolar əsasən iki dinə inanırlar. Onların Daba adlanan tarixi dinləri var və bu min illərdir ki, onların mədəniyyətinin bir hissəsini təşkil edir. Onların əcdadları da bu dinə sitayiş etmişlər. Digər inandıqları din isə Tibet Buddizmidir ki, bu əsasən son dövrlərdə onların mədəniyyətinin bir hissəsinə çevrilmiş və hal-hazırda gündəlik həyatlarında mühüm rol oynayır. Əgər biz indi Mosuo cəmiyyətinə baş çəksək, Tibet buddizminin izlərinə küçələrdə rast gələ bilərik. Onların yaşayan liderləri var və bu şəxs Tibet Buddistləri tərəfindən seçilir. Mosuo evlərinə ziyarət etsək, hər ocaq başında buddistlərin heykəllərinə rast gələ bilərik. Onlar hər dəfə yemək bişirərkən, bişirdikləri yeməklərin bir hissəsini ocağa ataraq öz tanrılarına verdiklərini güman edirlər.
Daba hal-hazırda Mosuoların həyatında çox da böyük rol oynamır. Bu dinin başçıları Daba və yaxud Şaman adlandırılır. İnsanlar daha çox Dabanı milli mərasimləri təşkil edərkən, yeni doğulmuş uşaqlara ad qoyarkən, doğum günlərini qeyd edərkən, xüsüsi tədbirlərdə (məsələn, yazın gəlişi kimi) xeyir dua vermək üçün çağırırlar. Mosuoların yazı forması olmadığı üçün Daba dini ancaq şifahi olaraq nəsildən-nəsilə keçərək indiki dövrə qədər gəlib çıxmışdır. Hal-hazırda bu dinin qayda qanunlarını bilən çox az adam var və onlar da artıq yaşlıdırlar. Onun üçün də Mosuolar Çin hökumətindən Daba şriftlərindən ibarət yazı üsulu yaradımasını tələb edirlər ki, bu dini mədəniyyət cavanlara öyrədilsin və unudulmasın.
Dil
Mosuolar Tibet-Burman dil ailəsinə məxsus olan Naxi dilində (Naxi dilinin dialekt forması) danışırlar. Naxi və Mosuo dilləri bir-birlərinə çox yaxındır, demək olar ki, eynidir. Mosuo dilində danışanlar son dövrlərdə öz dillərini Naxi adlandırmağa başlamışlar. Bu da Lijiang və ətrafındakı kəndlərin ortaq dilə məxsus olduğunu göstərir. Hal-hazırda Mosuolar öz dillərini Na (daha müvafiq və səlis səsləndiyi üçün) adlandırmağa başlamışlar.
Yazı şriftləri
Ümumiyyətlə regionun Çin tərəfindən işğalından sonra Mosuolar gündəlik əlaqələrində Xan şriftlərindən istifadə edirlər. Tibet şriftləri daha çox dini məqsədlər üçün istifadə edilir. Daba şriftlərinin mövcudluğu hələ də müzakirə edilir. Bəziləri belə şriftlərin olmadığını söyləyir, amma Mosuolar Daba dininə məxus 32 simvoldan ibarət olan yazı formalarının olduqlarını iddia edirlər. Hal-hazırda Mosuolar öz dillərinin yazı formasının inkişaf etdirilməsi üçün çox çalışırlar.
Tusi cütü
thumb|250x250px|Tusi cütünün animasiya modeliTusi cütü – riyaziyyat terminidir. Kiçik çevrə radiusu kiçik çevrənin diametrinə bərabər olan böyük çevrənin içində fırlanır.
Tarixi
Tusi cütü ilk dəfə 13-cü əsrdə Nəsrəddin Tusi tərəfindən təklif edilmişdir. thumb|251x251px|Tusi cütü. 13-cü əsrdə
Çili Santyaqo Universiteti
Çili Santyaqo Universiteti ( — USACH) — Çili universiteti. 18.738 tələbə (2004).
Çotur
Çotur - İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indi Hamamlı (Spitak) rayonunda kənd.
Tarixi
Rayon mərkəzindən 9 km cənub-qərbdə yerləşir. Hamamlı (Spitak) rayonu təşkil edilənə kimi (1937) Quqark (Qarakilsə) rayonunun tərkibində olmuşdur.
Toponim türk dilində "uc", "kənar" mənasında işlənən "çotur" sözü əsasında formalaşmışdır.
Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 26.IV.1946-cı il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Sarameç qoyulmuşdur.
Proprioseiopsis chilosus
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Anataz
Haqqında
Anataz - tetraedrik. Krisralları dipiramidal, lövhəvari və prizmatik. Ayrılma {001} və {011} üzrə mükəmməl. Rəngi qonur, qara. Parıltısı almazı. Sərtliyi 5-6. Xüsusi çəkisi 3,9. Tək-tək dənələr şəklində peqmatit və şistlərdə, alp tipli damarlarda, səpintilərdə və boksitlərdə rast gəlir.
Rosio Kampicli
Rosio Kampicli (d. 6 avqust 1994; Buenos-Ayres, Argentina) — Argentinanı təmsil edən həndbolçu.
Karyerası
Rosio Kampicli Argentina yığmasının heyətində 2016-cı ildə Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Qrup mərhələsində baş tutan beş oyunun hamısında məğlub olan Argentina yığması, Rio-de-Janeyro Olimpiadasını sonuncu, 12-ci yerdə başa vurdu.
Heyvanları xəstəlikdən necə qorumalı (film, 1952)
Məzmun
Elmi-kütləvi filmdir. Kinolent ev heyvanlarının yoluxucu xəstəliklərdən qorunması tədbirləri haqqındadır.
Bidens burundiensis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Yengicə (Tuzxurmatu)
Yengicə və ya Böyük Yengicə — İraqın Səlahəddin mühafazasının Tuzxurmatu qəzasının Tuzxurmatu nahiyyəsində kənd.
Coğrafiya
Yengicə kəndi Tuzxurmatu şəhərindən cənub-qərbdə, Tuzxurmatu-Tikrit avtomobil şossesinin üstündə, Ağsu çayının sağ sahilinə yaxın düzənlikdə, dəniz səviyyəsindən 196 metr hündürlükdə yerləşir. Tuzxurmatu şəhəri ilə Yengicə kəndi arasındakı məsafə 3 km-dir.
Əhali
OŞSAM -ın 30 may - 2 iyun 2009-cu il tarixində apardığı araşdırmaya əsasən Yengicə kəndində təxminən 14 min nəfər əhali yaşayırdı.
Gödəklər (Beyləqan)
Gödəklər — Azərbaycan Respublikasının Beyləqan rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Tarixi
Gödəklər Beyləqan rayonunun Bünyadlı i.ə.v.-də kənd. Düzənlikdədir. Yaşayış məntəqəsi keçmişdə yayı Bazarçay sahilindəki Güney adlı yerdə, qışı isə Mil düzündə keçirmiş xələclərin gödəkli tirəsindən kəlbalılar və nəzərli nəsillərinin özlərinə məxsus qışlaq yerində məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır.
Əsəd Əhmədov
Əsəd Cəlal oğlu Əhmədov — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı; Qarabağ müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Əsəd Əhmədov 15 iyul 1970-ci ildə Qərbi Azərbaycanın Pəmbək mahalının Saral kəndində anadan olmuşdur. Doğma kənddə orta məktəbi bitirdikdən sonra Bakıdakı 5 saylı texniki-peşə məktəbində oxumuşdur. 1989-cu ildə Almaniyada tank qoşunlarında qulluğa başlamışdır. 1992-ci ilin martında Milli Ordu sıralarında hərbi xidmətə getdi.
Döyüşlərdə iştirakı
Əsəd Əhmədov Şuşa rayonunun Zarıslı, Salatınkənd, Turşsu məntəqələrində, Laçın ətrafında, Ağdam rayonunun Şelli, Abdal, Gülablı, Güllücə, Papravənd, Naxçıvanlı kəndləri uğrunda döyüşlərdə iştirak etmişdir.
O, 1992-ci il 31 iyulda Papravənd kəndi ətrafında döyüşdə qəhrəmancasına həlak olmuşdur.
Ailəsi
Subay idi.
Milli Qəhrəman
Azərbaycan Respublikası prezidentinin 5 fevral 1993-cü il tarixli 457 saylı fərmanı ilə Əsəd Cəlal oğlu Əhmədova ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adına layiq görülmüşdür.
Bakı şəhərinin Şəhidlər xiyabanında dəfn edilmişdir.
Bakı şəhəri Yasamal rayonundakı küçələrdən biri qəhrəmanın adını daşıyır.
Proprioseiopsis circulus
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Çili Mərkəzi Universiteti
Çili Mərkəzi Universiteti (Universidad Central de Chile — UCEN) — Çili universiteti. 12.137 tələbə (2010).
Kəsilməz enerji qaynağı
Kəsilməz enerji qaynağı –( eng. UPS Uninterruptible Power Supply ) kompüter (yaxud başqa elektron qurğu) ilə qida mənbəyi (adətən, məişət elektrik şəbəkəsi) arasına qoşulan və elektrik enerjisinin kəsilməsi nəticəsində kompüterə daxil olan cərəyanın kəsilməməsinə, bununla da kompüterin mümkün zədələnmələrdən qorunmasına təminat verən qurğu. UPS-lərin müxtəlif modelləri müxtəlif müdafiə səviyyələri təklif edir. UPS-lərin hamısı batareya və cərəyanın itməsini bildirən indikatorla təchiz olunur; indikator işə düşəndə UPS-in gərginliyi dərhal onun batareyasına keçir ki, istifadəçi işinin nəticəsini saxlaya və kompüteri normal söndürə bilsin. Batareyanın cərəyanı saxlama müddəti UPS-in modelindən asılıdır. Daha mükəmməl modellərdə verilən elektrik enerjisinin süzgəcdən keçirilməsi, gərginliyin titrəyişindən mürəkkəb qorunma imkanları vardır. Bundan başqa, belə modellərdə əməliyyat sisteminin UPS ilə qarşılıqlı əlaqədə olması üçün ardıcıl port vardır ki, bu da xarici enerji təchizatı kəsildikdə sistemi avtomatik söndürməyə imkan verir. thumb thumb
Karanqat hövzəsi
Karanqat hövzəsi- Üst Pleystosendə müasir Qara dənizin yerində mövcud olmuş və Aralıq dənizi ilə əlaqəsi olmuş, dəniz hövzəsi. Bu hövzənin çöküntüləri 10-45 metrlik terras səviyyəsini təşkil edir ki, bu da Aralıq dənizinin 2-ci Tirren terra-sına uyğun gəlir. Müasir Qara dənizdən çox duzluluğu və suyunun isti olması ilə fərqlənmişdir. Şərqi Avropa düzənliyində Mikulin buzlaq arası vaxtla müqayisə edilir.
Siquaye (Yuxarı Alplar)
Siquaye  — Fransa da kommuna, Provans-Alp-Kot-d'Azur regionunda yerləşir. Departament — Yuxarı Alplar. Kommunanın dairəsi — Qap. Tallar kantonuna daxildir.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə 448 əmək qabiliyyətli insan (15-64 yaş) arasında 278 nəfər iqtisadi cəhətdən fəal, 170 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 62,1%, 1999-cu ildə 64.0%). İşləyən 278 fəal 261 nəfərdən (142 kişi və 119 qadın), 17 nəfər işsiz (8 kişi və 9 qadın) idi. Fəal olmayan 170 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 55 nəfər təqaüdçü, 75 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir.
Abxaziya apsarı
Abxaziya apsarı (abx. Aҧсар) — Abxaziyanın pul vahidi. Abxaziya Respublikası Milli Bankı tərəfindən buraxılır. Bu pul vahidi ilə yanaşı Abxaziyada Rusiya rublu da istifadə olunur. Bir Rusiya rublu 0.10 apsardır. İndiyə qədər ancaq 1, 2, 10, 20, 25, 50, 100 apsarlıq pullar tədavülə buraxılıb. Abxaziya pulları Moskvada istehsal olunur. Pulun istifadəsi xeyli məhduddur. İlk Abxaziya apsarı 2008-ci ildə hazırlanıb.
10 apsar gümüşdən hazırlanır, 25 və 50 apsar isə qızıldan düzəldilir. Pulların buraxılması çox azdır.
Manisaspor
Manisaspor — Türkiyənin Manisa ilçesinə bağlı futbol klubu. 1965-ci ildə qurulmuşdur. 2006-2007 mövsümünə qədər Vestel Manisaspor adı ilə çıxış etdi. 2007-ci ildə Vestel sponsorluqdan çıxdıqdan sonra təkrar adı Manisaspor oldu.
Liq mübarizələri
2005-2008, 2009-2012 1964-1978, 1980-1983, 1985-1986, 1991-1993, 1994-1995, 2002-2005, 2008-2009, 2012-2015, 2016-2018 1978-1980, 1984-1985, 1986-1991, 1993-1994, 1995-2002, 2015-2016, 2018-2019 2019-2021 2021-2022 1958-1964, 1983-1984 2022-
Uğurları
Çempion (1) : 2008-2009
İkinci (1) : 2004-2005 Çempion (2) : 2001-2002, 2015-2016 Çempion (3) : 1984-1985, 1990-1991, 1993-1994
Üçüncü (1) : 2000-2001 Yarı final (1) : 2009-2010
Xarici keçidlər
Manisaspor rəsmi saytı
İran mədəniyyəti
Asiyanın cənubunda yerləşən İran qədim Şərqin inkişaf etmiş ölkələrindən biri olmuşdur. Bu inkişaf mədəniyyətdə də özünü təzahür etdirmişdi. Qədim İran mədəniyyəti öz mənəvi zənginliyi ilə şöhrət tapmışdır. Qədim İran əhalisinin etnik tərkibi müxtəlif idi: buraya elamlılar, kutilər, lullubilər, sular, turukilər, prototürklər və başqaları daxil idi. Ölkənin «İran» adlandırılmasına gəldikdə isə, onun coğrafi anlayış olduğu bir çox müəllifləridə məsələn, Y.Yusifovun «Qədim Şərq tarixi» əsərində qeyd edilir.
Qədim dövrdə İran mədəniyyəti
Qədim İranın zəngin mədəniyyəti incəsənətin müxtəlif sahələrində – ədəbiyyatda, təsviri sənətdə, memarlıqda, həmçinin elmdə, təhsildə əks olunmuşdu. Ədəbiyyatın əsas nümunələri əfsanələrdə, dini rəvayət və hekayətlərdə; təsviri sənət müxtəlif məişət tipli əşyaların bəzədilməsində; memarlıq isə, zərdüşt ideologiyası ilə bağlı məbəd tikililərində təcəssüm tapırdı. Mədəniyyətin əsas faktı olan yazını qazıntılar üzə çıxarmışdı. Bunlar akkad və elam mixi yazılı kitabələrldə olan piktoqrafik yazılar idi. Mədəniyyətin əsas sahəsini təşkil edən elm dünya mədəniyyət xəzinəsinə özünün yaratdığı təqvim sistemi ilə daxil olmuşdur.
B.e.ə. VI–IV əsr İran incəsənəti
B.e.ə. V–IV əsrlərdəki İran incəsənəti, tədqiqatçıların fikrincə, öz sələflərinə nisbətən daha kübar olub, saray mədəniyyətinə daha yaxındır. Bu incəsənətdə qəddarlıq, assuriyalıların sənətinə xas kobudluq yoxdur, bu mədəniyyət daha sakit və rəvandır. Lakin bütün bunlarla yanaşı, mədəniyyətlərdə varislik də mövcuddur. Təsviri incəsənətin başlıca elementləri canlıların – ilk növbədə, qanadlı öküz, şir, şahin quşunun təsvirilə bağlıdır. Hərbçilərin və şirlərin döyüş səhnələrini, zəfərlərini əks etdirən relyeflərin təsviri daha geniş vüsət tapmışdır.
B.e.ə. II əsr Iran mədəniyyəti
B.e.ə. II əsrdə İran da Misir kimi Makedoniyalı İskəndər (356-323) tərəfindən zəbt edilən ellin mədəniyyətinin tərkibinə daxil edilir. İskəndər ölkədəki həyat tərzinin, dünyagörüş sisteminin kökündən dəyişdirilməsini vacib hesab etmir. Hətta özü «Babil şahlığına təyin olunma mərasim» ənənəsinə sadiq qalaraq öz tac qoyma mərasimini şəhərin baş məbədində həyata keçirir. Makedoniyalı İskəndərin ölümündən sonra Qədim Mesopotamiyanın süqutu prosesi başlayır.
Orta əsrlərdə və müasir dövrdə İran mədəniyyəti
İran ədəbiyyatının görkəmli nümayəndəsi Firdovsi X əsrin ən möhtəşəm ədəbi simalarından biri hesab edilir. Onun “Şahnamə” adlı poema – epopeyası dövrün ən məşhur və gözəl əsərlərindən biri kimi tanınmışdır.
IX əsrdə İran ədəbiyyatında şüübiyyə hərəkatı (fars dilli müsəlmanların İran mədəniyyətinin müdafiəsi məqsədi ilə təşkil olunan hərəkat) ədəbiyyatın xeyli dərəcədə inkişafına müsbət təsir göstərdi.
Bu dövr İran mədəniyyətinin dünyaya bəxş etdiyi ən böyük töhfə farsdilli poeziyanın formalaşması oldu.
Poeziya siyasətə də təsir göstərdi. Hafiz Şirazi yaradıcılığı buna sübutdur. Onun beytləri, şer bəndləri xalqın dilində zərb- məsəl, atalar sözləri kimi əzbərlənirdi. Çünkü bu kəlmələrdə böyük hikmət və məntiq vardır. Xalq belə şairlərə, məs. Sədi Şiraziyə, Ömər Xəyyama ehtiram əlaməti olaraq mavzoley tikmişdir.
Ömər Xəyyam (1048- 1122) İran ədəbiyyatının ən görkəmli simalarından biridir. O, həm də alim kimi tanınmışdır. Onun rübailəri fəlsəfi, gedonik, həyəcanlandırıcı məzmun kəsb edir. Onun “cəbr” adlı əsəri, “Varlığın ümumiliyi haqqında” adlı traktatı vardır. Ömər Xəyyam 1074- cu ildə ilk dəfə müasir qriqorian təqvim sisemini irəli sürmüşdür.
İran incəsənətinin bütün dünyada məşhur olan növləri olan miniatur sənəti, kalliqrafik məlumatların bəzədilməsi, kitab örtükləri, mücrülərin bəzədilməsi xüsusi əhəmiyyət kəsb edirdi. Kəşmir örtük və şallarının bəzədilməsi müstəsnalıq təşkil edir.
İran memarları Avropada az məşhur olsalar da, onların yaratdıqları abidələr ölkənin bütün ərazilərinə – İsfahan, Şiraz, Rey, Məşhəd, Təbrizə səpələnmişdir.
İran mərkəzləşdirilmiş dövlət kimi XVI əsrdə bərpa olundu. Bu gün paytaxt olan Tehran şəhərinin yaradılmasında ölkə memarları bütün yaradıcı təxəyyül və əməklərini sərf etmişlər.
Xəttatlıq orta əsr İran incəsənətinin ayrıca qolu kimi inkişaf etmişdi. Belələrindən ən görkəmlisi Mir Əli Təbrizi hesab edilirdi. Xəttatlıqda kufi və nəsh yazı növləri başlıca yer tuturdu. “Kufi” sözü İraqın şəhərlərindən birinin adından götrülmüşdür. Bu yazı ciddi, kələ-kötür cizgilərdən ibarətdir. Daha sonralar kufi yazılar monumental abidələr üzərində də yazıldı.
Nəsh yazı üslubu daha geniş vüsət tapmışdır. Bu yazı üslubundan gündəlik işlərdə istifadə olunurdu. Başlıca yer mürəkkəbin rənginə verilirdi, çünki rəng yazılan mətnin əhval- ruhiyyəsini yaratmalı və səlis, aydın olmalı idi.
Orta əsrlər İran musiqisi müsəlman Şərqinin musiqi mədəniyyətinin tərkib hissəsini təşkil etdiyindən bu ölkənin musiqi aləmindəki xüsusiyyətlər ümumilik təşkil edirdi. İran musiqisinə qədim yunan melodiyaları əhəmiyyətli dərəcədə təsir göstərmişdi. Musiqi alətləri fərdi şəkildə istifadə olunurdu (tütək, gitara, rübab, zurna, balaban). Bəzən bu alətlər ansambl şəklində birləşirdi.
Teatr İranda incəsənət növü kimi İslamdan əvvəl mövcud olmuşdur. Orta əsrlərdə jonqlyorlardan ibarət bazugərlər, pantomima, kölgə və kukla teatrları, maska teatrları, teatrlaşdırılmış mərasimlər İranda ilk teatr formaları idi.
Müasir İran mədəniyyəti dünyada baş verən mədəni dəyişikliklərlə daim əlaqədə olmuş və onların əhəmiyyətli təsirini yaratmışdır. Əgər 1930-cu ilə qədər bu ölkədə küçə aktyorlarnın teatrları üstünlük təşkil edirdisə, artıq 30-cu illərdən sonra müasir tipli teatrlar formalaşmağa başlayır. Uzun illər teatr tamaşalarında qadın rollarını kişi aktyorlar ifa edirdi.
İlk film İranda 1930-cu ildə çəkilmişdi. XX əsrin ortalarında İranın kino istehsalı geniş və rəngarəng sujetli tarixi, mifoloji, musiqili, melodramatik, həmçinin dini- didaktik məzmun kəsb etməyə başladı. 1979-cu ildəki İslam İnqilabından sonra İran kinosunun dünya səviyyəsində əvvəlki şöhrəti zəiflədi. Lakin kino tənqidçilərinin nöqteyi-nəzərincə İran kinosu incə psixologizmi, humanizmi ilə sufist əhval– ruhiyyəsini saxlamaqla dünya kinofestivallarında diqqəti cəlb edir. Digər şərq filmlərindən fərqli olaraq İran filmlərində İtalyan neorealizminin ənənələri hiss edilməkdədir. Xüsusilə, A.Tarkovskinin yaradıcılığına bu ölkə kinoşünaslarının çox böyük ehtiram və hörməti vardır. İran hökuməti kinemotoqrafların üzərinə çox böyük və şərəfli vəzifə qoyur ki, bu da ölkənin, cəmiyyətin nöqsanlarının üzə çıxarılması və aradan qaldırılmasında, şəxsiyyətin mənəviyyatının formalaşdırılmasında yaxından iştırak etməkdir.
Müasir gündə Fars körfəzində neftdən əldə edilən gəlir İranda, həmçinin dəbdəbəli saray, bina, yaşayış yerlərinin, qəsəbələrin, mədəniyyət ocaqlarının inşasına əsaslı kömək edir. Xüsusilə, memarlıqda İslam mərkəzlərinin, məscidlərin, kitabxana və digər mədəni mərkəzlərin tikintisinə geniş yer verilir.
Müasir İranda hakimiyyət və dövlətin dini zəmində qurulmasına, mədəniyyət və incəsənətin bəzi sahə və istiqamətlərində qadağa və məhdudiyyətlər qoymasına baxmayaraq bu ölkənin mədəniyyəti öz axarı ilə inkişaf edir və təkmilləşir.
Karst quyusu
Karst quyusu- karst vilayətlərində qapalı çökək-liklərin bir tipi. Adətən dairəvi, düzgün olmayan silindr, yaxud çat formasında olur (dərinliyi 20–60 m, eni 5–10 m). Yeraltı suların həlletmə fəaliyyəti nəticəsində yeraltı karst boşluğunun tağının uçması sayəsində əmələ gəlir, yaxud hazırda inkişafda olmayan boşluq formasında olur.
Bidens micrantha
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Heyvanların damazlıq üçün qiymətləndirilməsi və seçilməsi (film, 1952)
Məzmun
Elmi-kütləvi filmdir. Burada Azərbaycanda heyvandarlığın inkişafında zootexnik qaydalardan səmərəli istifadə olunması yollarından danışılır.
Radde dağ gürzəsi
Radde dağ gürzəsi  - Gürzələr fəsiləsinə daxil olan ilan növüdür. Zəhərli canlıdır.
Təsviri
Bədənin uzunluğu 1010 mm, bədənin uzunluğunun quyruğun uzunluğuna nisbəti L/L.cd. 12.0 – 12.8. Bədənin orta hissəsində onu bir cərgədə əhatə edən pulcuqların miqdarı 23, bədənin qarın tərəfində olan qalxancıqların miqdarı 170 - 185, anal qalxancığın miqdarı 1, quyruqaltı qalxancıqların miqdarı 25 - 35 cütdür. Başın üst tərəfi qabırğacıqlı pulcuqlarla örtülmüşdür. Yalnız sifətin ucundakı pulcuqlar qabırğasızdır. Gözüstü qalxancıqlar hər tərəfdə güclü şəkildə itiləşərək bir çıxıntı əmələ gətirir. Gözün üst tərəfindəki pulcuqlar ayrı bir sıra əmələ gətirir. Bədənin üst tərəfi tutqun boz rəngdə olub, qonur çalara malikdir. Bədənin bel hissəsi boyunca bir sırada sarımtıl-narıncı və qəhvəyi xallar tutqun rənglə haşiyələnmişdir. Bəzən bu xallar bir-biri ilə birləşərək dalğavari (ziqzaqşəkilli) zolaq əmələ gətirir. Bədənin yanlarında tutqun, hərdən isə zəif nəzərə çarpan xallar sırası olur. Peysər hissə 2 tutqun çəp zolaqla ayrılır, hərdən isə bu zolaqlar arxa hissədə birləşir. Qarın tərəfdə çoxlu miqdarda xallar olur. Quyruğun uc hissəsi alt tərəfdən sarımtıl-narıncı rəngdədir.
Yaşama yeri və həyat tərzi
Bitki örtüyü seyrək olan qayalı dağlarda yaşayır. Azərbaycanda Naxçıvan Muxtar Respublikasında Ordubad rayonunun yüksək dağlıq hissəsində gəvən və digər yarımkol bitkiləri olan sahələrdə, Ermənistan Respublikasının Mehri rayonunda, Maralzəmi kəndi ətrafında, Dastun və Kacaran aşırımında seyrək kol və yarımkol bitkiləri olan yüksək dağ yamaclarında, qayalıqlarda və daş topaları olan sahələrdə yayılıb. Radde dağgürzəsi Şahbuz rayonunun meşə sahəsində dəniz səviyyəsindən 2000 m yüksəklikdə alp çəmənliyində rast gəlinir. Mehri rayonunda Liçk kəndi ətrafında dəniz səviyyəsindən 2500 m hündürlükdə gəvən kolunun içərisindən əldə edilmişdir. Qış yuxusundan aprel ayının birinci yarısında oyanır. Oktyabr ayının sonunda qış yuxusuna gedir. Bala doğmaqla çoxalır. İnkişafı metamarfozsuz olub, düzünə inkişaf tipində gedir. Cinsi yetişkənliyə 3 yaşında çatır. Adətən dişi fərd avqust ayında 4 - 5 bala doğur. Lakin dişi fərdlərin bədən ölçüsündən asılı olaraq balaların sayı 3 - 11 arasında dəyişə bilir. Doğulmuş balaların uzunluğu 127 – 138 mm olur..
La Fiorita FK
S.P La Fiorita — Monteqiardino bölgəsini təmsil edən San-Marino futbol klubudur. Klub 1967-ci ildə təsis edilmişdir. Fioritanın hal-hazırkı heyəti Kampionata Sammarinese di Kalsio liqasının A Qrupunda mübarizə aparır. Komandanın rəngləri göy və sarıdır.
Kalama
Kalama (ispanca:Calama) — Çilidə şəhər. Əhalisi 138402 nəfərdir (2002).
Ərazi — 15597 km², əhali sıxlığı — 8,87 nəfər/km²-dir.
Bərpa olunan enerji
thumb|Enerji mənbələri Bərpa olunan enerji — günəş, külək, dalğa, geotermal enerji,su və digər bərpa olunan mənbələrdən alınan enerjiyə deyilir. Bu zaman təbiətdə daim baş verən proseslərdən istifadə olunur və bu mənbələr insan istifadəsi nəticəsində tükənə bilməz. Alternativ energetika təkcə ətraf mühitin mühafizəsi üçün vacib deyil. Qeyri-ənənəvi enerji mənbələrindən istifadə iki vacib şərtə əsaslanır: yanacaq mənbəyinin bərpa olunan olması və verilmiş ərazidə mövcudluğu. O, ölkələrin, ərazilərin, təsərrüfat sistemlərinin neftdən və onun qiymətindən asılılığını yumşaldır. Regionun xüsusiyyətindən asılı olaraq alternativ enerjidən istifadənin strukturunda bu və ya digər mənbə üstünlük təşkil edir. Məsələn, İslandiya, Danimarka və ABŞ-nin bəzi ştatlarında alternativ enerji istehsalında üstünlük geotermal mənbələrə verilir. Norveçdə, əsasən, kiçik gücə malik hidroenergetik qurğulardan istifadə edilir. Düzən ərazilərdə külək elektrostansiyalarından, cənub regionlarda günəş batareyalarından istifadə edilir. Zəngin meşə ehtiyatlarına malik ölkələrdə biokütlənin (yonqar, talaşa) yanma texnologiyasından geniş istifadə edilir.
Növləri
Bərpa olunan enerji mənbələri aşağıdakılardır:
Tətbiqi
Ekoloji cəhətdən təmiz alternativ və bərpa olunan enerji mənbələrindən elektrik enerjisinin istehsalında ABŞ, Kanada, Almaniya, Finlandiya, Norveç, Danimarka, İspaniya, Çin, Yaponiya və digər inkişaf etmiş ölkələr qabaqcıl mövqe tuturlar.
BMT-nin hesabatına əsasən, 2008-ci ildə dünyada alternativ enerji mənbələrinə 140 mlrd. ABŞ dolları, neft və daş kömürün istehsalına isə 110 mlrd. ABŞ dolları vəsait xərclənib. Dünya üzrə ümumilikdə külək enerjisindən istifadəyə 51.8 mlrd., Günəş enerjisindən istifadəyə 33.5 mlrd., bio-yanacaqdan istifadəyə isə 16.9 mlrd. ABŞ dolları vəsait xərclənmişdir. Avropa ölkələri 2008-ci ildə alternativ enerjiyə 50 mlrd., Amerika 30 mlrd., Çin 15.6 mlrd., Hindistan isə 4.1 mlrd. ABŞ dolları vəsait sərf edib.
Beynəlxalq Bərpaolunan Enerji Agentliyinin (IRENA) hesabatına əsasən, 2018-ci ildə dünyada bərpaolunan enerji mənbələri üzrə quraşdırılmış 2350,756 GVt gücün 70 faizi Çin, ABŞ, Braziliya, Almaniya, Hindistan, Kanada, Yaponiya, İtaliya, Rusiya və Fransanın payına düşüb.
Proprioseiopsis citri
— fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Türkiyə azərbaycanlıları
Türkiyə azərbaycanlıları — Türkiyə ərazisində yaşayan azərbaycanlılar. 800 min-3 milyon nəfər olmaqla, əsasən İğdır və Qars illərində yaşayırlar. Hal-hazırda Türkiyədə neçə etnik Azərbaycanlının olduğunu müəyyən etmək elə də asan deyil, çünki etnik tərkiblilik bu ölkədə olduqca axıcı bir anlayışdır. Bəzi mənbələrə görə, Türkiyədə təxminən 800.000 On iki imam şiəsi, ancaq bu rəqəm real rəqəmdən əhəmiyyətli dərəcədə fərqli ola bilər. Türkiyədə yaşayan 300.000-ə yaxını Azərbaycan vətəndaşıdır. Şərqi Anadolu regionundaki azərbaycanlılara bəzən Əcəm də deyilir. Iğdırın ən böyük etnik qrupu, Qarsda ən böyük ikinci böyük etnik qrup olan Türkiyə azərbaycanlıları ən çox hazırda Qars ilinin Ağyaxa ilçəsində çoxluq təşkil edir. Britannika Ensiklopediyasına görə 2000-ci ildə aparılan təxmini hesablamalara görə Türkiyə əhalisinin 1%–ni etnik azərbaycanlılar təşkil edir. Ancaq başqa bir məlumatda Türkiyədə təkcə cəfəri məzhəbindən olan azərbaycanlıların sayının 1998-ci ildə təxminən 3 milyon olduğu qeyd edilir.
Tarixçə
Azərbaycanlılar, Qars və qonşu bölgələr üzərindəki Səfəvi idarəetməsi dövründə ilk olaraq Türkiyəyə köçmüşlər. XIX əsrin birinci yarısında Rusiya-İran müharibəsi (1804-1813), Rusiya-İran müharibəsi (1826-1828), İran və Rusiya, müvafiq olaraq, Gülüstan və Türkmənçay müqavilələri, Qarabağ (1813), Naxçıvan (1828) və İrəvan (1828) suverenliyini zorla ləğv etməsi, Ədirnə sülh müqaviləsi xristianlara və müsəlmanlara Rusiya ilə Türkiyə arasında yaşayış yeri seçmək hüququnu verdi. Şimali Qafqazdakılar da eyni şəkildə, yerli müsəlman əhalinin böyük qrupları Rus sərhədləri içində yaşamağı rədd etmiş və şərq bölgələrinə, xüsusilə Ərzurumun Şənkaya və Ağrının Daşlıçay ilçələrinə yerləşərək Türkiyəyə köç etmişlər. Ərzurumun türk ləhcəsinə Azərbaycan dilinin qrammatikası da ciddi şəkildə təsir etmişdir. Fonemik analiz göstərir ki, Azərbaycan dilindən təsirlənmiş ləhcələr Elazığ və Vanın Ərciş ilçəsinə qədər danışılır. 200px|thumb|left|XIX əsrdə iranlı və azərbaycanlı tacirlərin qaldığı Böyük Validə karvansarayı. İstanbul 1813-cü ildə Qarabağdan olan bir qrup azərbaycanlı Afyon ilinin cənubundakı Əmirdağa yerləşmişdir. Bundan sonra, burada azərbaycanlıların sayı artmağa başlamışdır. Onlardan çoxu hal-hazırda nəvələri Böyük Qarabağ və Orta Qarabağ kəndlərində yaşayır və bu yaxınlarda Türk Əməkdaşlıq və Koordinasiya Agentliyi vasitəsi ilə tarixi vətənləri ilə mədəni əlaqələrini yenidən qurmağı bacarmışlar. Öz dillərində və dini etiqadlarında böyük mənimsəmələrə məruz qalsalar da, yenə də özlərini Qarabağlı kimi müəyyənləşdirirlər və yerli xalq tərəfindən ayrı bir qrup kimi qəbul olunurlar. Eyni qrupun fərqli bir qolu Iğdırda yerləşir. Cəfəroğlu, Afyon milli tərkibinin 1578-ci ildə İkinci Osmanlı-Səfəvi müharibəsində Osmanlı İmperiyası tərəfində döyüşərək Qarabağı Türkiyədən çox daha əvvəl tərk etmiş ola biləcəyini müdafiə edir.
Bundan əlavə, XIX əsrin əvvəllərində Şirvandan olan çox sayda sünni ailələr, xüsusilə Ağsu, uzun müddət Şirvanlı kimi tanınan Amasyada məskunlaşmışdı. 1894-cü ildə burada Şeyx Hacı Mahmud Əfəndi tərəfindən bənzərsiz bir barok üslubunda məscid inşa edildi. Məscid Şirvanlı Məscidi və ya Azərilər məscidi kimi tanınır. Bu mühacirlərin nəvələri hazırda Amasyanın Suluova və Mərzifon ilçələrinin altı kəndində yaşayır və özlərinin azərbaycanlılıqlarını və mədəniyyətlərini qoruyurlar. Şəkidən olan digər bir azərbaycanlı qrup 1863-cü ildə Bursaya köçmüşdür. Məhz bundan sonra, Bursada azərbaycanlıların sayı artmışdır. thumb|259x259px|[[Türkiyə Şimal-şərqi Anadoluda yaşayan Türkiyə azərbaycanlıları ilə bağlı bir tayfa olan Qarapapaqlar.]]
Qafqazdan gələn Rəsulzadə, Xasməmmədov və Sultanov kimi Azərbaycanın devrilmiş demokratik hökumətinin liderliyindəki digər siyasi immiqrantlarla birlikdə, bəziləri, Sovet əleyhdarı siyasi təbliğatçı və müstəqilliyi geri qazanmaq üçün Türkiyədəki fəaliyyətlərə giriş idi. 1925 və 1935-ci illərdə Sovet-Türkiyə təcavüz əleyhinə müqavilələrin imzalanması bu fəaliyyətin anti-sovet dövri nəşrlərinin yayımlanması üçün həbs və qadağalar şəklində davam etməsinə maneələr yaratdı. Bu hərəkat, bəzi siyasi fəal üzvlərini 1930-cu illərin sonlarında Almaniyada və Polşada məskunlaşmağa məcbur etdi.
SSRİ-nin yaratdığı regional Azərbaycan Milli Hökumətinin 1946-cı ildə uğursuz olmasının ardından İrandan gələn etnik azərbaycanlı siyasi immiqrantlar Türkiyə azərbaycanlılarının sayını artırdı. 1990-cı ilə qədər təxminən 400.000 azərbaycanlı Sovet-Türkiyə sərhədinin Türkiyə tərəfində yaşayırdı. İranlı azərbaycanlıları İstanbula çox sayda köç etmiş və burada yenidən yerləşmişlər. Türkiyədə təhsilə gələn bir çox İranlı azərbaycanlı şagird təhsilini tamamladıqdan sonra orada qaldı. Son olaraq, 1990-cı illərin başından etibarən, yeni müstəqil Azərbaycandan on minlərlə qaçqın iqtisadi səbəblərlə Türkiyəyə gedərək daha çox böyük şəhərlərə yerləşdi. Türkiyə Daxili İşlər Nazirliyinə görə, yalnız 2003–2013-ci illər arasında Azərbaycandan 15000-dən çox immiqrant Türk vətəndaşı oldu. Bununla yanaşı, 2019 ili etibarilə Türkiyədə yaşayan 36.543 Azərbaycan vətəndaşı var idi.
Qarapapaqlar, ümumiyyətlə sünni müsəlman mənşəli azərbaycanlıların alt etnik qrupu kimi qəbul olunurlar.
Ümumi olaraq, Türkiyədəki azərbaycanlılar, əsas olaraq azərbaycanlılar ilə Türklər arasındakı mədəni və dil yaxınlıqlarına görə Türk cəmiyyətinə yaxşı inteqrasiya edilmiş olaraq qəbul edilməkdədir. Bununla birlikdə dində fərqlər (azərbaycanlıların əsasən şiə, türklərin əsasən sünni olması) tarixi yaddaş və etnik, milli şüur dialektdə və özünü dərk etməkdə qalır. 2011-ci ildə etnik azərbaycanlı olan və Iğdırlı diaspor fəalı Sinan Oğan Türkiyə parlamentində Milliyyətçi Hərəkat Partiyasının namizədi olaraq iştirak edib. 2015-ci ilin İyun seçkilərindən sonra eyni əyaləti təmsil etmək üçün başqa bir etnik azərbaycanlı olan MHP fəalı Qıznaz Türkəli seçildi.
Yayılma arealı
thumb|right|Türkiyə azərbaycanlılarının regionlar üzrə bölgüsü. Türkiyə azərbaycanlılarının çoxluq təşkil etdiyi Şərqi Anadolu regionudur. Bu regionda əsasən Ağrı, Elazığ, Ərdəhan, Ərzurum, Iğdır, Qars illərində geniş yayılmışdır. Bundan sonra azərbaycanlıların ən çox yaşadığı Mərmərə bölgəsində İstanbul, Mərkəzi Anadolu bölgəsində Ankara, Bursa, Egey bölgəsində isə İzmir kimi böyük şəhərlərdir. Hal-hazırda İstanbul Zeytunburnu, Əsənlər, Əsənyurd ilçələrində, Ərzurumda Azəri məscidlər yer alır.
Bununla yanaşı, Azərbaycanın, Ankarada səfirliyi, İstanbul və Qarsda isə konsulluğu var. Həmçinin, Türkiyənin də Bakıda səfirliyi, Gəncə və Naxçıvanda konsulluğu var. Bu da hər iki dövlətin bir-biri ilə sıx qarşılıqlı əlaqədə olduğunu göstərir.
Şamlı (Ağdam)
Şamlı — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Kənd 1993-cü ildə Ermənistan Ordusu tərəfindən işğal olunmuşdur.
Tarixi
Şamlı- Ağdam rayonunda XIX əsrdə kənd adı. Suriyada (Şamda) məskunlaşmış və sonra qızılbaşlara qoşulmuş bir elin adı. Teymurləng səfəvi şeyxi Xacə Əliyə bağışlamış, o da onları Azərbaycana gətirib yerləşdirmişdir.
Anion
Anion — mənfi elektrik yükü daşıyan, elektroliz zamanı müsbət yüklənmiş elektroda - anoda doğru yönələn ion. Anion öz təsir dairəsində atom nüvəsinin müsbət yüklərini kompensasiya edən elektronlardan və bir və ya bir neçə artıq elektron saxlayan atom və ya atomlar qrupundan ibarətdir. Kristallik birləşmələrdə təkatomlu anion yükü vahiddən çox ola bilməz.
Azərbaycan tədqiqatları (kitab)
"Jahrbuch Aserbaidschanforschung" ("Azərbaycan Tədqiqatları") — Almaniyada nəşr edilən illik elmi məcmuə thumb|200px '"Jahrbuch Aserbaidschanforschung" 2007-ci ildən, ildə 1 dəfə çap olunan elmi-tədqiqat jurnalıdır. Jurnalın çap olunmasında əsas məqsəd Azərbaycanla bağlı tədqiqat aparan yerli və xarici alimləri bir araya gətirməkdir.
Tarixi
„Azərbaycan Tədqiqatları" adlı elmi məcmuənin yaranma ideyası 2005-ci ilin sentyabr ayında bu məcmuənin naşirləri ilə bir alman azərbaycanşünas alimin arasında getmiş söhbətdən irəli gəlmişdir. Bu alman tədqiqatçısı söhbət əsnasında Azərbaycan alimlərinin öz vətənləri haqqında yazdıqları elmi əsərlərin Almaniyada heç tanınmadığını dilə gətirmiş və bunu bir irad kimi bildirmişdi. Bununla da, Azərbaycan haqqında aparılan elmi məlumatlarda elə bir boşluq yaranmışdır ki, bu boşluq ölkəyə dərindən bələd olan şəxslər tərəfindən deyil, „yalançı alimlərin" tədqiqatları tərəfindən doldurulur. Bu iradı nəzərə alaraq, biz belə bir fikrə gəldik ki, elə bir illik məcmuə yaradaq ki, burada nəinki Azərbaycan alimlərinin, habelə alman tədqiqatçılarının Azərbaycanla bağlı elmi əsərlərini toplayaraq nəşr etdirək. Təqdim olunan məcmuə Azərbaycanla bağlı olan müxtəlif sahələri əhatə edir: siyasət, iqtisadiyyat, tarix, dil və ədəbiyyat. Məqalələrin müəllifləri təkcə Azərbaycanda deyil, Avropanın başqa ölkələrində də, məsələn, Almaniya, Fransa, Niderlandda yaşayırlar. Azərbaycan dilində yazılmış məqalələrin qısa məzmunu alman və ingilis dilində də təqdim olunur. Bu, ilk növbədə Azərbaycan dilini bilməyən əcnəbi mütəxəssislərə həmin məqalədə nədən söhbət getdiyini bildirmək üçündür. thumb|right|300px|Jahrbuch_Aserbaidschanforschungun Bakıda təqdimat mərasimi - müəlliflər
2007-ci il 14 mart tarixdə Azərbaycan Dillər Universitetinin kitabxanasında Almaniyada yenicə nəşrə başlamış "Jahrbuch Aserbaidschanforschung" ("Azərbaycan Tədqiqatları") adlı elmi məcmuənin 1-ci nəşrinin təqdimetmə mərasimi olmuşdur. Yığıncağı Azərbaycan Dillər Universiteti Alman dili tərcüməsi fakültəsinin dekanı Vilayət Hacıyev açdı. O, tədbirdə iştirak edən tələbələrə bu Universitetin məzunları və onun keçmiş tələbələri olan Mərdan Ağayevlə Ruslana Süleymanovanı nümunə göstərərək, onların Almaniyada gördükləri böyük iş – "Jahrbuch Aserbaidschanforschung" u nəşr etmələri barədə məlumat verdi. Sonra "Jahrbuch Aserbaidschanforschung"un 2 həmtəsisçi-redaktorundan biri olan Mərdan Ağayev çıxış edərək məcmuənin nəşr olunma prosesindən, bu zaman meydana çıxan bəzi problemlərdən bəhs etdi. "Jahrbuch Aserbaidschanforschung" ilk buraxılışında məqaləsi dərc olunmuş müəlliflərdən, Azərbaycan Dillər Universitetinindən elmlər namizədi Çərkəz Qurbanlı, Bakı Dövlət Universitetindən professor Vaqif Süleymanlı, Vahid Zahidoğlu çıxış edərək "Jahrbuch Aserbaidschanforschung" nəşrini alqışladılar və Mərdan Ağayevə minnətdarlıqlarını bildirdilər. Sonda, Mərdan Ağayev "Jahrbuch Aserbaidschanforschung" ilk buraxılışında məqaləsi dərc olunmuş müəlliflərdən bu tədbirdə iştirak edənlərin hər birinə onlara məcmuənin "Köster" nəşriyyatından hədiyyə kimi göndərilmiş 1 nüsxəsini və Almaniya qonorar fondunun blanklarını təqdim etdi və kollektiv şəkil çəkdirildi.
Sponsoru
Başar Kömür - Dünya Azərbaycanlıları Konqresinin sədr müavinidir. O, "Jahrbuch Aserbaidschanforschung"un bütün nəşriyyat xərclərini öz üzərinə götürmüşdür.
Nəşr olunduğu yer
Berlin şəhərində "Köster" nəşriyyatı. Satış qiyməti 24,80 Avro.
Kopiapo
Kopiapo (ispanca:Copiapó) — Çilidə şəhər. Əhalisi 155208 nəfərdir (2002).
Ərazi — 16681 km², əhali sıxlığı — 9,3 nəfər/km² -dir.
Həcc ziyarəti (film, 1991)
Məzmun
Film ilk dəfə 161 nəfər azərbaycanlı möminin həcc ziyarətinə getməsinə həsr edilmişdir.
Endrü Manqo
Andreu Manqo — ingilis yazıçısı və tarixçisi.
Həyatı
Andreu Manqo 14 iyun 1926-cı ildə İstanbul şəhərində anadan olub.
"BBC-türkcə"-nin rəhbəri kimi çalışıb.
Yaradıcılığı
Manqonun ilk yazısı 1957-ci ildə işıq üzü görüb
O, Türkiyə ilə bağlı araşdırmaları ilə məşhur olmuş, "Müasir Türkiyənin qurucusu Atatürk", "Türkiyə və türklər" adlı kitablarını yazmışdır.
Osmanlı–Venesiya müharibəsi (1463–1479)
Osmanlı-Venesiya müharibəsi (1463–1479) — Osmanlı-Venesiya müharibələrindən birincisi. Müharibə nəticəsində Venesiya Yunanıstan və Albaniyada olan ərazilərini itirdi. 15 ildən çox davam edən müharibə nəticəsində 1479-cu ildə İstanbulda imzalanmış sülh müqaviləsinə görə osmanlılar Egey dənizində bir çox adalara sahib çıxdılar.
Bidens camporum
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Tom Kenni
Tomas Ceyms "Tom" Kenni - ABŞ səs aktyoru. "Süngər Bob Kvadrat Şalvar" cizgi filmindən tanınır.
Həyatı
Kenni 1962-ci il iyulun 13-də Nyu-Yorkun Sirakuz şəhərində anadan olub. 1995-ci ildən Cill Talli ilə evlidir. Onların Mak (1997-ci il təvəllüdlü) və Nora (2003-cü il təvəllüdlü) adlı iki övladı var. Kennilər Kaliforniyanın Studio Siti şəhərində yaşayırlar
Antikitera mexanizmi
Antikitera mexanizmi — təqvim və astroloji məqsədlərə görə tutulmaları, həmçinin Olimpiyadaları, Qədim Olimpiya oyunlarının mərhələlərini, astronomik vəziyyətləri proqnozlaşdırmaq üçün nəzərdə tutulmuş qədim analoq kompüter. Tapıntı 340 mm × 180 mm × 90 mm taxta qutuda yerləşirdi. Bu qurğu bir-birinin üstünə geydirilmiş ən azı 30-a yaxın tunc dişli çarxdan yaradılmış mürəkkəb saat mexanizmidir. Onun qalıqları 82 ayrı-ayrı fraqmentlər şəklində tapılıb, onlardan yalnız yeddi hər hansının dişli çarxları və əhəmiyyətli yazıları olduğu müəyyən edilib. Ən böyük dişli çarxın diametri təxminən 140 mm-dir və ilkin olaraq 223 dişi var idi.
Artifakt adasının kənarında eramızdan əvvəl birinci əsrin 2-ci yarısında baş vermiş gəmi qəzasının 1900-1901-ci illərdə kəşf olunması ilə bərpa edilib. Cihazın Yunan alimləri tərəfindən işlənib hazırlanması və qurulması və tarixinin eramızdan əvvəl 100-150-ci illərə və ya son araşdırmalara görə eramızdan əvvəl 205-ci ilə aid olması güman edilir. Bu texnologiyaya aid biliklər çox qədim zamanlarda müəyyən hadisələr zamanı məhv olub. On dördüncü əsrdə Avropada mexaniki astronomik saatların inkşafına qədər, onun mürəkkəbliyinə və ustalığına yaxınlaşan texnoloji artifaktlar mövcud olmayıb.
Antikitera mexanizminin bütün məlum fraqmentləri Afina Milli Arxeologiya muzeyində saxlanılır.
Yasin Rüstəmov
Həyatı
Rüstəmov Yasin İsmayıl oğlu 28 iyul 1956-cı ildə Naxçıvan MR Naxçıvan şəhərində anadan olmuşdur. 1973-ci ildə Bakı Dövlət Universiteti-nin (keçmiş Azərbaycan Dövlət Universiteti) mexanika-riyaziyyat fakultəsinə daxil olmuş və 1978-ci ildə  maye və qaz mexanikası üzrə tam kursu bitirərək "Mexanik" ixtisasını almışdır. Zaqafqaziya Layihə-Quraşdırma İşləri İdarəsində mühəndis olaraq əmək fəaliyyətinə başlamışdır. Uzun müddət Azərbaycan Meliorasiya və Su Təsərrüfatı sistemində müxtəlif vəzifələrdə işləmişdir. 1986-ci ildə istehsalatdan ayrılmadan Azərbaycan Hidrotexnika və Meliorasiya institutunun aspiranturasına daxil olmuş, 1991-ci ildə Ukrayna Respublikasının Kiyev şəhərində texnika elmləri üzrə namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir. 1993-2001-ci illərdə Naxçıvan MR Dövlət Kommunikasiya Komitəsinin sədri olmuşdur. 2015-ci ildə texnika elmləri üzrə doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. AMEA Torpaqşünaslıq və Aqrokimya institutunda dissertasiya şurasının üzvüdür. Elmi-tədqiqat layihələrinin üzvü və rəhbəri olmuşdur. AMEA İdarəetmə Sistemləri İnstitutunda laboratoriya rəhbəridir. Ailəlidir. Üç övladı vardır.
Əl-Müraciat
Əl-Müraciat (المراجعات) — Şərəfuddin Musəvinin əl-Əzhər Universitetinin o zamankı rektoru ilə Şiə–Sünni mübahisəsinə dair etdiyi məktublardan ibarət kitab.
Kitab 6 Zilqədə 1329-cu ildən 18 Rəbius-Sani 1330-a qədər yazılmış 106 məktubdan ibarətdir.
Lauvatsaari
Lauvatsaari  (Lauvatsaari ) — Ladoqa gölündə yerləşən kiçik ada. Ladoqa şxerinin tərkib hissəsinə daxildir. İnzibati baxımından Kareliya Respublikasının Laqdenpoxski rayonu ərazisində yerləşir. Qərbdən şərqə doğru uzanır. Uzunluğu 3,7 km, eni 1,2 km təşkil edir. Tervu yarımadasından cənubdadır. Ada qayalıqdır və sahillərı dikdir. Ancaq cənub-qərb hissədə düzənlik əraziyə sahibdir. Ən hündür nöqtəsi 56 metrdir (qərbdə). Bütünlüklə meşə ilə örtülüdür.
Sorbye (Yuxarı Alplar)
INSEE kodu — 05169.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 36 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 22 nəfər arasında (15-64 yaş arasında) 12 nəfər iqtisadi fəal, 10 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstəricisi - 54.5%, 1999-cu ildə 66.7%). Fəal olan 12 nəfərdən (7 kişi və 5 qadın) çalışdı, işsizlər yox idi. 10 hərəkətsiz 2 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 8 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir.
Ankaramit
Ankaramit — dayka əmələ gətirən hipabissal süxurlar. Olivin-bazaltlara aid edilmişdir. Pürüzləri: olivin (9%) və titanavgit (62%). Əsas kütləsi labrador və avgit, apatit, Fe oksidləri, şüşə və törəmə kalsit tərkiblidir. Olivini 20%-dən çox olan ankaramit okeanit adlanır. Adını Madaqaskarın Ankarami kəndinın adından almışdır.
Badğis vilayəti
Badğis vilayəti — Əfqanıstan İslam Respublikasının 34 vilayətindən biri.
Sahəsi 20.591 km², 2009-cu ilin əvvəlinə olan məlumata əsasən əhalisi 448.8 min nəfər, inzibati mərkəzi isə Qale-ye Nov şəhəridir. Əhalisinin 62%-ni taciklər, 28%-ni puştunlar, 5%-ni özbəklər, 3%-ni türkmənlər və 2%-ni bəluclar təşkil edir.
Rayonları
thumb|300px|Badğis vilayətinin rayonları İnzibati cəhətdən vilayət 7 rayona bölünür.
Allar mağarası
Mağara 1993-cü ildə Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutu tərəfindən təşkil edilən və A. Q. Cəfərovun rəhbərlik etdiyi ekspedisiya zamanı aşkarlanmışdır. Araşdırmalar nəticəsində mağaradan 9 daş əmək aləti tapılmışdır. Texniki və tipoloji baxımından alətlər orta paleolit dövrünə aiddir.
Qarabaş rinxokalamus
Qara rinxokalamus (Rhynchocalamus melanocephalus) — Suilanıkimilər fəsiləsinə aid cins.
Yayılması
Azərbaycanda Naxçıvan Muxtar Respublikasında, Ermənistanda, Kiçik Asiyanın cənub-şərqində, İraqda və İranda Rhynchocalamus melanocephalus satunini Nik., 1899 yarımnövü yayılmışdır.