cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Məmmədağa Umudov
Yaradıcılığı
275px|thumb|left|1978-ci ildə Azərbaycan bəstəkarlarının Moskvada keçirilən dekadasında. Soldan sağa: Məmmədağa Umudov, [[Arif Mirzəyev, Rauf Hacıyev, Boris Yermolayev, Ramiz Mustafayev, Nəriman Məmmədov, Tofiq Bakıxanov, Həsən Adıgözəlzadə.]] Tələbəlik illərinin ilk yaradıcılıq axtarışları nəticəsində kamera instrumental və simfonik janrda bir sıra əsərlər, o cümlədən "12 prelüd", "Fortepiano triosu" (1973-75), fortepiano üçün prelüdlər və sonatına (1974-75), variasiyalar, simli kvartet və s. yazır. Həmin illərin məhsulu olan "Simli kvartet" ilk dəfə 1978-ci ildə Moskvada keçirilən Azərbaycan İncəsənəti Dekadasında böyük müvəffəqiyyətlə səslənmişdir. 1978-ci ildə I simfoniyası dirijor Ramiz Məlikaslanovun rəhbərliyilə Azərbaycan Televiziyasında, 1980-ci ildə "Gənclik" uvertürası dirijor Əli Cavanşirin rəhbərliyilə səsləndirilmişdir. 1983-cü ildə "Xoreoqrafik simfoniya"nı, 1984-cü ildə tarla simfonik orkestr üçün "Konsert", 1987-ci ildə "Fortepiano triosu" və digər onlarla əsərlər yazmışdır.
1990-cı illərdə yazdığı əsərlər sırasında solo violin üçün "Sonata" (1992) ilk dəfə 1994-cü ildə Bakı Dövlət Filarmoniyasında solist Xalq artisti, professor Sərvər Qəniyevin, "Düşüncələr" adlı simli orkestr üçün simfoniyası 2007-ci ildə Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının qurultayında Orqan və Kamera Musiqi Zalında Qara Qarayev adına Azərbaycan Dövlət Kamera Orkestri və orkestrin bədii rəhbəri, Xalq artisti Teymur Göyçayevin dirijorluğu ilə müvəffəqiyyətlə səslənmişdir.
Böyük simfonik orkestr üçün yazılmış növbəti III simfoniyası da bəstəkarın iri həcmli əsərləri sırasında özünəməxsus yer tutur. Eləcə də "Qobustan" simfonik poeması (2012), Violin və simfonik orkestr üçün "Konsert" (2014), "Balet süitası" (2014), "Konsert pyesi" (2015) kimi əsərləri bəstəkarın yaradıcılığının çoxşaxəliyindən xəbər verir. İlk dəfə "Qobustan" simfonik poeması 2012-ci ildə Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının qurultayında Bakı Musiqi Akademiyasının böyük zalında Əməkdar incəsənət xadimi, Niyazi adına Simfonik Orkestrin baş dirijoru Azad Əliyevin, "Balet süitası", 2014-cü ildə Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının 80 illiyi münasibətilə keçirilən silsilə tədbirdə Bakı Dövlət Filarmoniyasında Beynəlxalq müsabiqələr laureatı, Əmədar artist Əyyub Quliyevin; "Konsert pyesi" 2015-ci ildə Orqan və Kamera Musiqi Zalında Qara Qarayev adına Azərbaycan Dövlət Kamera Orkestri və orkestrin bədii rəhbəri, Xalq artisti Teymur Göyçayevin; 2015-ci ildə Violin və simfonik orkestr üçün Konsert Bakı Dövlət Filarmoniyasında ilk dəfə dirijor, Xalq artisti, professor Rauf Abdullayevin dirijorluğu ilə solist Cəmilə Qarayusiflinin ifasında səsləndirilmişdir.
Son illərdə yazdığı əsərlərdən "Qələbəyə doğru" 2 marşı və "Cahargah" Muğam simfoniyasını göstərmək olar. "Cahargah" muğam-simfoniyası son əsərləri sırasında xüsusilə fərqlənir. Məmmədağa Umudov simfonik muğam janrına bir qədər fərqli müraciət edərək, özünəməxsus musiqi dili olan orijinal bir əsər yaratmışdır. Simfonik orkestr və solistlər: xanəndə, tar, balaban, zurna və bədii qiraətçi üçün yazılmış bu əsərdə Azərbaycanın xalq şairi Bəxtiyar Vahabzadənin "Muğam" poemasından istifadə etməklə, bəstəkar yeni bədii ifadə vasitələri yaratmağa çalışmışdır. 275px|thumb|right|Azərbaycan Dövlət Akademik Filarmoniyasında Müəllif Konserti zamanı. 14 iyun 2019. Məmmədağa Umudov son illərdə Fortepiano üçün 7 pyes və 2 marş (2017); fortepiano üçün 9 prelüd (2017); sözləri Vüqar Əhmədə məxsus fortepiano və xor üçün "Cümhuriyyət marşı" (2018), xor üçün "Sülhdür məramımız" əsəri və Violin və orkestr üçün Konsertin (2018) bəstəkarıdır.
Tar ilə simfonik orkestr üçün Konsert ilk dəfə 1985-ci ildə Bakı Dövlət Filarmoniyasında dirijor Ramiz Məlikaslanov, solist Ramiz Quliyevin, 2011-ci ildə II Beynəlxalq Muğam Festivalı çərçivəsində Müslüm Maqomayev adına Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasında dirijor Fəxrəddin Kərimov və solist Sahib Paşazadənin ifasında səslənmişdir.
Bəstəkarın müxtəlif konsert salonlarında müəllif konsertləri də keçirilmişdir. Bunlardan 16 noyabr 2016-cı ildə Azərbaycan Milli Konservatoriyasında keçirilən tədbiri, eləcə də 14 mart 2017-ci ildə Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqında baş tutan müəllif konserti və "Alətşünaslıq" kitabının təqdimat mərasimi, 6 mart 2019-cu ildə Niyazinin ev-muzeyində keçirilən tədbirləri qeyd etmək olar.
Azərbaycanın bir çox görkəmli musiqiçiləri onun musiqisinə müraciət edir. Dirijorlardan xalq artistləri Rauf Abdullayev, Ramiz Məlikaslanov, Teymur Göyçayev, Fəxrəddin Kərimov, Əməkdar İncəsənət xadimi Azad Əliyev, Məmmədağa Umudovun əsərlərini səsləndirmişlər. Xalq artisi Ramiz Quliyev (tar), Əməkdar artist Sahib Paşazadə (tar), Beynəlxalq müsabiqələr laureatı Cəmilə Qarayusifli (violin), Xalq artisi Sərvər Qəniyev (violin) və digərləri bir sıra əsərlərinin ifaçısı olmuşlar.
Məmmədağa Umudov Azərbaycan musiqi mədəniyyətinin inkişafında xidmətlərinə görə, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 17 sentyabr 2008-ci il sərəncamı ilə "Azərbaycan Respublikasının əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adına layiq görülmüşdür.
Pedaqoji fəaliyyəti
Məmmədağa Umudovun yetirmələri respublikanın müxtəlif musiqi müəssisələrində çalışaraq, musiqi mədəniyyətinin inkişafına öz töhfələrini verirlər. Pedaqoji fəaliyyətinə Bakı Kitabxanaçılıq Texnikumunda başlayan Məmmədağa Umudov 1968-77-ci illərdə bu texnikumda, 1977-2005-ci illərdə isə Asəf Zeynallı adına Bakı Musiqi kollecində, eyni vaxtda, yəni 1978-1988-ci illərdə Üzeyir Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında (indiki Bakı Musiqi Akademiyası) müəllim kimi çalışmışdır. 2005-ci ildən Azərbaycan Milli Konservatoriyasının professoru vəzifəsində çalışır.
Şəxsi həyatı
Məmmədağa Umudov ailəlidir, üç övladı var. Böyük qızı Ülkər Umudova şahmat üzrə FİDE tərəfindən beynəlxalq dərəcəli hakim pilləsinə layiq görülən ilk azərbaycanlı qadındır. Digər qızı — şahmat üzrə qadınlar arasında beynəlxalq qrossmeyster Nərgiz Umudova 2006-cı ildən qadınlardan ibarət Azərbaycan yığmasının üzvüdür. O, yığmanın heyətində Olimpiada (2006, 2008, 2010, 2012, 2016) və Avropa (2007, 2011, 2013) çempionatlarının iştirakçısı olub. Digər qızı Günay Umudova isə hazırda 1 nömrəli Şahmat Məktəbində müəllim kimi fəaliyyət göstərir.
Qornik təpəsi
thumb|Triniti yarımadasının yerləşməsi.
Qornik təpəsi (, ‘Halm Gornik’ \'h&lm 'gor-nik\) — Antarktidanın Qreyam torpağının Triniti yarımadası sahillərindən cənub-şərqdə yerləşən, 466 m hündürlüklü qaya zirvəsidir.
Zirvə şimali Bolqarıstanda yerləşən Qornik şəhərinin adını daşıyır.
Yerləşməsi
Qornik təpəsi -63.62667°N, -57.85611°W koordinatlarında yerləşmişdir. MakKolman zirvəsindən 3.97 km cənub-qərbdə, Kribul təpəsindən 2.71 km şimal-şərqdə, Marten qayasından 7.25 km cənub-şərqdə yerləşmişdir. Alman-Biritaniya xəritəsinə 1996-cı ildə daxil edilmişdir.
Qdansk boğazı
Qdansk boğazı - Şokalskiy adasını Yavay yarımadasını ayırır. Şimal Buzlu okeanınına daxil ilan Kara dənizində yerləşir. Obskuy və Qdansk körfəzlərini birləşdirir. Uzunluğu 10 km ,eni isə 5 – 9 km arasıdır. Şelf xətti dayazdır. Sahilləri uca və sildırımlıdır (11 metr) Sahillərində Tyurisolya, Madtesalya (Yavay), Yujnıy (Şokalnıy) burnuları vardır.Bura xırda çaylar və arxlar axır. Sularında 4 kiçik ada vadır. Sahillərində yaşayış məntəqəsi yoxdur. Boğazın ərazisi Yamalo-Nenets Muxtar Dairəsinə daxildir.
Biogerm
Biogerm [yun. germa – təpə] - su hövzəsinin dibində orqanizmlərin qurduğu, əsasən kalsium-karbonatdan təşkil olunmuş təpə. Canlı halda kalsium-karbonat qabığı quran bu orqanizmlər (mərcanlar, mamırabənzərlər, süngərlər, qurdlar, foraminiferlər, yaşıl və qırmızı yosunlar və b.) öldükdən sonra yaşadıqları vəziyyətdə qalırlar. Biogerm hündürlüyü bir neçə sm-dən onlarla və yüzlərlə m-dək, tutduğu sahə bir neçə km2 ola bilər. Bu qurumların sinxronik çöküntülərlə təması müxtəlif tipli (dik, pazvari yaxud tədrici və i.a.) olur. Biogerm ştokvari, lokal linza və b. şəkillərdə olurlar. Biogerm rif fatsiyaları üçün səciyyəvidir və rifin tərkib elementidir. Əsasən dəniz çöküntüsü olub, bəzən şirin su hövzələrində rast gəlir.
Afrika xalqları
Afrika öz təbii şəraitinə görə, flora və faunasına, əhalinin antropoloji, etnik və linqvistik tərkibinə görə dünyanın ən rəngarəng materiklərindən biridir. Afrika öz böyüklüyünə görə Avrasiya materikindən sonra dünyada II yeri tutur və bütün quru sahəsinin 5-də birini təşkil edir. Afrikanın avropalılar tərəfindən tutulması ərəfəsində yerli əhalinin sayı dünya əhalisinin 20%-ni təşkil edirsə, 1960-cı illərdə bu göstərici 8%-ə enmişdir. XX əsrin 90-cı illərində Аfrikаdа 520 mln. nəfərdən аrtıq əhаli yаşаyırdı. Afrikada 3 böyük irqin nümayəndələri: Avropa, zənci və monqol irqləri, habelə keçid xarakterli vəqarışıq irqi tiplər mövcuddur. Afrikanın bütün Aralıq dənizi sahili boyunca başlıca olaraq avropa irqi nümayəndələri: ərəblər və bərbərlər yayılmışdılar. Bunlar qara saçlı, qara gözlüdürlər. Afrikanın cənubunda məskunlaşmış Avropa mənşəli əhali də bu irqin nümayəndələri hesab olunurlar. Lakin onların saçları, gözləri, dərilərinin rəngi bir qədər açıq piqmentlidir.
Bir milyarddan çox olan müasir Afrika əhalisinin linqvistik tərkibi də olduqca rəngarəngdir. Alimlər ayrı-ayrı tarixi əyalətlərdə 100-lərlə dilin mövcud olması barədə fikirlər söyləyirlər. Yalnız Sudanda 700-800 dilin olmasını söyləyirlər. Ümumiyyətlə Afrikanın bir çox dilləri zəif tədqiq olunduğundan, onların təsnifatını vermək olmur. Bununla belə qeyd etmək lazımdır ki, materikin ümumi sakinlərinin 3-də bir hissəsi Semit-Hamit dillərində danışırlar. Buna bəzən Afroasiya dil ailəsi də deyilir. Bu dil ailəsi öz növbəsində 4 qrupa bölünür: Semit dilləri, Bərbər dilləri, Kuş və Çad dilləri.
Semit dili öz növbəsində 2 yarımqrupa ayrılr. Ərəb və Həbəş yarımqruplarına. Ərəb dilli əhali Afrikaya YII-XI əsrlərdə gələrək soxsaylı bərbər dilli yerli əhalini də assimilyasiyaya üğratmışdır. Asprosesi son onilliklərdə daha surətlə getmişdir. Hazırda ərəb və bərbər xalqları arasında qəti sərhəd qoymaq olmur. Bərbər dilli əhali Məğribin dağlıq ərazilərində və Saxara vadilərində yaşayırlar. Həbəş dilli əhali- amxarlar, tiqrelər, tiqrailər və s. hazırda Həbəş milləti şəklində formalaşmışlar. Kuş qrupu dilləri- Misirin cənub-şərqindən tutmuş, Şimali Keniya və Tanzaniyaya qədər, xüsusilə Həbəşistanın cənub şərqində və Somalidə yayılmışlar. Onların ümumi sayları 24 milyona yaxındır.
Çad qrupu dillərində 27 milyondan çox əhali danışır. Çoxmilyonlu Afrika əhalisinin 11,5 milyonu Hind-Avropa dillərində danışırlar. Tədqiqatçılar Afrika xalqlarını öyrənərkən onları tarxi etnoqrafik əyalətlərə bölmüşlər:
Aslan Ağaverdiyev
Aslan Əlikram oğlu Ağaverdiyev — "20 Yanvar" şəhidi. Ölümündən sonra "20 Yanvar şəhidi" fəxri adına layiq görülüb. Adı əbədiləşdirilərək 31 saylı tam orta məktəbə verilib. Hal hazırda məktəbdə onun büstü yerləşir.
Haqqında
24 avqust 1952-ci ildə Bakıda anadan olub. Bakının Zevin küçəsində anbardar işləyib. Üç qızı olub.
Azərbaycanın əməkdar artisti, aktrisa Məsmə Aslanqızının atasıdır.
Şəhid olması
Həmin gecə saat 22:00 radələrində keçmiş Naxçıvan mehmanxanasının qarşısına gəlmiş, orada Sovet əsgərləri ilə üzbəüz dayanan əli körpəli və uşaq arabalı qadınları geri çəkmiş, onların qarşısında cavanlarla birlikdə sədd çəkib dayanmışlar. Saat 00:01 radələrində atəş əmri verilərkən qadınların və uşaqların qarşısında sədd çəkmiş cavanları (Aslan Ağaverdiyev daxil olmaqla) güllə baran etmişlər. Həmin gecə bu cavanlar canları bahasına onlarla qadını və körpəni ölümdən xilas etmişlər. Aslan Ağaverdiyev bu hadisədə yaralanmış güllə onun nazik və yoğun bağırsaqlarını, mədəsini və böyrəyini zədələmişdir. Xəstəxanaya gətirilənə qədər 3 litr qan itirib. İşıqlar kəsildiyindən xəstəxanada çox ağır şəraitdə şam işığında, qəzet alovunun işığında əməliyyat olunub. Ona vurulan çoxlu qanların bədənində dövran etmədiyinə görə Yanvarın 21-də şəhidlik zirvəsinə ucalıb. Şəhidlər xiyabanında dəfn edilib.
Ünvan
Bakı, C. Cabbarlı küçəsi, ev 54 a.
İstinadlar
http://unec.edu.az/unec-sehidlerini-ehtiramla-yad-edir-6/
Mikania nigricans
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Quba bağlarında (film, 1953)
Məzmun
Film Azərbaycanın dilbər guşəsi olan Quba bölgəsinin bağçılıq-meyvəçilik təsərrüfatlarından söhbət açır.
Aechmea nudicaulis
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Aymani Kadırova məscidi
Aymani Kadırova adına məscid — Rusiya Federasiyasının Çeçenistan Respublikasının Arqun şəhərində yerləşir. 16 May 2014 tarixində açılışı olmuşdur. Çeçenistan Respublikasının ilk prezidenti Əhməd Kadırovun dul həyat yoldaşı Aymani Kadırovanın adını daşıyır.
Tikinti
Məscidin inşası 2011-ci il yanvarın ortalarında Arqun şəhərinin mərkəzində, keçmiş şəhər məscidinin yerində başladı. Türk mütəxəssisləri tərəfindən hazırlanmış və Türk memarı Dəniz Baykanın layihəsinə əsasən İnkomstroy şirkəti tərəfindən inşa edilmişdir. Məscidin inşası Əhməd Kadırov adına regional ictimai fond tərəfindən maliyyələşdirilmişdir. Tikinti 1238 gün davam etdi və 2014-cü ilin aprel ayının ortalarında tamamlanmışdı.
Açılışı
Əvvəlcə Aymani Kadırova məscidinin 9 Mayda açılması nəzərdə tutulsa da, ancaq sonra açılış tarixi bir həftə sonra, 16 May 2014 tarixinə qədər təxirə salındı.
Açılış mərasimindən əvvəl "ürəkdən ürəyə" marafonu təşkil edildi. Burada 5000-dən çox Çeçenistan və Şimali Qafqaz respublikalarının sakinləri Qroznıda yerləşən  "Çeçenistanın ürəyi" məscidindən Arqundakı Aymani Kadırova məscidinə qədər 16.4 km məsafədə qaçmışdı. Məscidin açılmasından əvvəl dini ayin - zikr səsləndi. Sonra 15 mindən çox mömin iştirak etdiyi məsciddə ilk cümə namazı qıldı.
Memarlıq
Aymani Kadırova məscidi yüksək texnoloji üslubda inşa edilmiş və Rusiyada ultramodern formada hazırlanan ilk məsciddir. Gün ərzində, hava şəraitindən asılı olaraq məscidin tağları rənglərini açıq bozdan firuzəyi maviyə dəyişir. Gecədə məscid və ətraf ərazilər  rəngli LED lampalar  və projektorla işıqlandırılır. Məscidin divarları mərmərlə bəzədilib. Əsas dua salonunun oval tağları 23 metr hündürlüyə və 24 metr diametrə malik günbəzlə taclanır. Məscidin günbəzi Uca Rəbbin adları ilə həkk olunmuşdur. Daxili bəzəkdə işıqlandırılmış rəsmlərdən istifadə olunumuşdur. Məscid günbəzinin üstündən 55 metr yüksəklikdə üç minarə mövcuddur.
Məscidin girişində İslamın simvolu, ulduzlu aypara qurulmuşdur. Əsas namaz otağında diametri 31 metr olan beş tonluq aypara formalı çilçıraq yerləşdirilmişdir.
Aymani Kadırova məscidi dörd mərtəbədən ibarətdir, üçü oval günbəz altında - kişilər üçün nəzərdə tutulub. Məscidin yuxarı mərtəbəsi qadınlar üçün ayrılmış və ayrıca girişi var. Məscidin sahəsi 6950 m² təşkil edir. Məscidə yaxınlıqda park yerləşir.
Tənqid
Bəzi respublika və bölgə sakinləri məscidin qadının adı ilə adlandırılması qərarını tənqid etdilər. Ancaq ilahiyyatçılar və alimlər öz növbələrində İslamda məscidlərə qadınların adının verilməsi təcrübəsinin mövcud olduğunu düşünürlər. Məscidin ultramodern görünüşü də bir çox dindarların tənqidinə səbəb olmuşdu.
Metaseiulus bisoni
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Herd adası və Makdonald adaları
Herd adası və Makdonald adaları — kiçik, yaşayışı olmayan adalar. Arxipelaq Hind okeanının cənubunda yerləşir. Əsasən iki nisbətən iri adadan və bir-birindən kifayət qədər aralıda yerləşən adacıqlar, qayalar və riflərdən ibarətdir. Arxipelaqın hamısı Avstraliyanın daxili əraxisidir.
Coğrfiya
thumb|250px|left|Herd adası,[[Mouson (vulkan)|Mouson piki]] thumb|right|300px|Arxipelaqın xəritəsi thumb|right|300px Adalar dünyada yaşayış məntəqələrindən ən uzaqda yerləşən bölgələrdəndir. Avstraliyanın Pert şəhərindən (Qərbi Avstraliya) 4584 km, Avstraliyanın cənub-qərb qutaracağı olan Luvin burnundan 3845 km, Cənubi Afrika Respublikasından 4200 km, Madaqaskardan 3830 km, Antarktidanın şimalından 1630 km, Kergelen adasından isə 450 km məsafədə yerləşir.
Herd adası (-53.1°N, 73.51667°W) Kergelen platosuna daxil olan Biq-Ben massivinın su səhtinə çıxdığı yerdır. Ada 43 km uzunluğa, 21 km enə malikdir. Adanın ən hündür zirvəsi Mouson dağıdır. Dağ 2745 metr hübdürlüyə malikdir. Bu zirvə Avstraliyanın iki aktiv vulkanından biri və ən hündür zirvəsidir. Herd adasının 80 % qar və buzla örtülüdür. Adanın sahəsi 368 km²-dir.
Маkdonald adası (-53.05°N, 72.61667°W) — kiçik və qayalıqdan ibarət olan ada. Herd adasından 44 km qərbdə yerləşir. Vulkan mənşəllidir. Ən hündür nöqtəsi 230 metrdir. Ada iki hissədən ibarətdir: şimal platosu və cənub Maksvell-Hill təpəlikləri. Bu iki hissə bir-biri ilə ensiz bərzəxlə birləşir. Adanın sahəsi 2,5 km²-dir.
Makdonald adasında yerləşən vulkan 75 000 il sakitlikdən sonra 1992-ci ildən aktivləşmişdir. Bundan sonra dəfələrlə püskürmələr baş vermişdir. 2004-cü il məlumatına görə Makdonald adası Flat-Aylend adası ilə birləşmişdir. Bu püskürmələr adanı iki dəfə böyütmüşdür. Vulkanın fəallığı sayəsində 2000 ilin noyabrından 2001 ilin sonuna qədər Makdonald adasının sahəsi 1,13 km²-dən 2,45 km²-ə qədər artmışdır. Adanın ən hündür zirvəsi 1980-ci ildə 186 metr təşkil etdiyi halda hazırda 230 metrdir. Vulkanik aktivlik adanın bütün bitki örtüyünü tamamən məhv etmişdir. Son püskürmə 10 avqust 2005-ci ildə baş vermişdir. Hazırda bitki örtüyünün bərpası müşahidə edilir.
Nasanın məlumatına görə 2012-ci ilin noyabrından Mouson vulkanında aktivlik başlamış və günümüzə qədər davam edir.
Herd və Makdonald adaları sahilində havan yoxdur. Bu səbəbdən gəmilər sahilə yaxın lövbər salır. Adaya yalnız qayıqlarla getmək olar. Sahil xəttinin uzunluğu 101,9 km-dir. 12-millik sahə ərazi suları, 200 millik ərazi isə Avstraliyanın balıq ovu sahəsi elan edilmişdir.
İqlim
İqlimi subantarktikdir. Qışı mülayim (+0,1 °C) və yayı isə sərin (+4,2 °C) keçir. İlin böyük qismi külək və yağmur müşahidə edilir. Külək daim qərb istiqamətində əsir və stabildir. Günlük küləyin güçü 26–33,5 km/s təşkil edir. Ən güçlü küləklərin 180 km/s-dir. Herd adasında illik yağıntının miqdarı 1300 – 1900 mm arasında dəyişir. Dörd günün üçü yağmurlu olur.
Flora
Adaların bitki örtüyü əsasən mamır və şibyədən ibarətdir. Burada 43 növ mamır, 19 ciyərotu və 71 şibyə mövcuddur. Azda olsa borulu bitkilərə rast gəlinir. Burada 100 növ yosun yayılmışdır. Hətta burada yosunlar o qədər sıx olur ki, dəniz meşələri əmələ gətirir. Ən geniş yayılmış yosun növü Durvillaea antarcticadır.
Fauna
thumb|150px|[[Kral pinqvini Herd adası]] Adalar antropogenləşməyə məruz qalmadığından burada kifayət qədər pinqvinlər, pərayaqlılar və dəniz quşları mövcuddur.
Məməlilər
Herd adasında XIX əsrdən aparılan suiti ovu, onların sayının kifayət qədər azaltmışdır. Son zamanlar ov qadağası sayəsində populyasiya getdikcə bərpa olunur. Burada Cənub dəniz fili, Kergelen dəniz pişiyi, Subtropik dəniz pişiyi və Dəniz bəbirinə rast gəlinir. Əsasən qış ayları müşahidə edilirlər. Yengəcyeyən, adi ross suitisi və Ueddell suitisi adaları nadir hallarda ziyarət edir.
Quşlar
Adalarda 19 növün yuva qurması qeydə alınmışdır. Bununla belə vulkanik aktivlik bitki örtüyünə təsir göstərdiyi kimi quşların uuva qurmasına təsir göstərmişdir.
Tarixi
Herd adası və Makdonald adaları 1983-ci ildən Avstraliyanın mühüm təbiət abidəsi adlandırılmışdır. 1997-ci ildən isə YUNESCOnun Ümumdünya irsi sithısına daxil edilmişdir.
Adada daimi yaşayış olmasada bölgəyə domen verilmişdir: .hm.
İdarə və iqtisadiyyat
Adalarda ümumi sahəsi 65 000 km olan dəniz qoruğu mövcuddur. Burada belə daimi əhali yaşayışı mümahidə edilmir.
1947–1955 illər ərzində alimlər daim adanın şimal-qərbində yerləşən Atlas buxtasında yerləşən düşərgəni ziyarət edirdilər. 1969-cu ildə amerikanlar, 1971-ci ildə isə fransızlar adalarda araşdırma işləri aparmışdır. Onlar adaya (Makdonald) Uilyam-Bey buxtasından daxil olmuşlar. Herd adasının şimal-şərqində yerləşən Spit-Bey buxtasında yerləşən düşərgə 1988, 1992–93 və 2004–05 illərdə istifadə edilmişdir.
Yaşayışı olmayan bölgə iqtisadi baxımdan böyük əhəmiyyət kəsb etmir. Yeganə gəlir mənbəyi balıqçılıqdır. Saat qurşağı: UTC +5.
Qacarlar və Qacar kəndi (kitab)
Jurnalist-etnоqraf Ənvər Çingizoğlunun bu kitabı Azərbaycan xalqının etnоgenezisində, siyasətində, iqtisadiyyatında və mədəniyyətində mühüm rоl оynayan Qacar elinin və böyük qоllarından biri Qacar kəndi camaatının yaşam yоlundan bəhs edir.
Оrta çağda, eləcə də XVIII, XIX, XX yüzilliklərdə İranda, Azərbaycanda, Qarabağda baş verən önəmli hadisələr sənədlərin dili, məxəzlərin bilgisi ilə qələmə alınıb оxucuların önünə çıxarılıb.
Saracıq
Saracıq — Azərbaycan Respublikasının Füzuli rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Tarixi
Saracıq kəndi öz adını "saraycıq" sözündən alıb. XVIII əsrin ikinci yarasında yaranıb. Öncə yurd yeri оlub. 1593-cü ilə bağlı Оsmanlı qaynağında kəndin adı Saraycıq kimi keçir. 1727-ci ilə bağlı Оsmanlı qaynağında Saracıq kəndinin adı çəkilmir. XIX əsrin əvvəllərində Xırdapara-Dizaq mahalının başkəndi оlub. Mahalın məliyi, qazısı və digər məmurları bu şenlikdə əyləşiblər. Mahalın məliyi Məlik Həsən Mоlla Səfi əfəndi оğlu idi. Оnun vəfatından sоnra оğlu Həmzə bəy mahala başçılıq etdi. Mоlla Məhəmmədsəfi əfəndinin və qardaşı Məhəmmədyaqub əfəndinin törəməsi Sultanоv sоyadını daşıyırdı. Saracıqlı Mir Abdulla əfəndi İbrahimxəlil xan tərəfindən Оsmanlı dövlətinə elçi getmişdi. Ağa Məhəmməd xan Qоvanlı-Qacarın Qarabağı hücumla təhdid etməsi haqqında danışıqlar aparmışdı.
Saracıq kəndi 8 tüstü vergi ödəyirdi. Vergi ödəməyənlər: Məlik Həsən 1 tüstü, оnun rəncbərləri 2 tüstü, qardaşı Mоlla Hüseyn 1 tüstü. Böyük xana vergi ödəyən rəiyyətlər 6 tüstü.
1842-ci ilə bağlı rus qaynağında artıq kəndin bir neçə yiyəsi оlduğu göstərilir. Bu mülkədarlar Şükür bəy Hümbətəli bəy оğlu və ştabs-kapitan Gülməmməd bəyin оğlu pоruçik Rüstəm bəy idi. Rüstəm bəyin rəiyyətlərinə qardaşları da оrtaq idilər.
9 Noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.
Toponimikası
Saracıq oyk. Füzuli r-nunun Qarakollu i.ə.v.-da kənd. Dağlıq ərazidədir. Yaşayış məntəqəsi təqr. iki əsr əvvələdək indiki yerindən 4 km. aralı, Şuşa şəhərinə gedan karvan yolunun kənarında yerləşirdi. Sonralar hapıtlı, hacısüleymanlı, cacaqlı va şükürbəyli nəsillərinə mənsub ailələr buraya köçərək yeni yaşayış məntəqəsini yaratmışlar. Yerli əhalinin ehtimalına görə, kənd ticarət karvan yolunun kənarında, kiçik karvansaranın ətrafında salındığı üçün belə adlandırılmışdır və oykonim (Saraycıq) "kiçik karvansara” manasındadır. Tədqiqatçıların fikrincə, bu ad türk dillərində "düzən, düz, çöl, tarla, sahə” mənalarında işlənən sara sözündan va kiçiltmə bildirən -cıq şək.-sindən düzəlib, ”kiçik düz" deməkdir.
Tayfaları
Saracıq kəndinin yerli tayfaları: Əfəndilər, Cacıqlılar, İslamlilar, Alıuşaqi, Yaqublular, İbraqimuşasqı.
Saracıq kəndinin gəlmə tayfaları:
İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyəti kənd təsərrüfatı-əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq olub.
Albrext Dürer
Albrext Dürer (almanca Albrecht Dürer; ) — alman rəssamı və qrafiki, Qərbi Avropa İntibahının ən böyük ustalarından biri. Ksiloqrafiyanı əsl incəsənət səviyyəsinə qaldıran Dürer bu sənətin ustası hesab edilir. Şimali Avropa rəssamlarının arasında ilk incəsənət nəzəriyyəçisi olmuşdur. O, rəssamların hərtərəfli inkişafının zəruriliyini təbliğ edərək, alman dilində təsviri və dekorativ-tətbiqi sənəti üzrə praktiki dərsliklər yazmışdır. Müqayisəli antropometriyanın banisidir. Sadalanmışlardan başqa, hərbi mühəndislik incəsənətində də gözə çarpan iz qoymuşdur. Avropa rəssamları arasında avtobioqrafiyanı ilk o yazmışdır.
Ailəsi. İlk illəri. Təhsili (1471–1490)
Gələcəyin rəssamı 21 may 1471-ci ildə Nürnberqdə, zərgər ailəsində anadan olmuşdur. Onun atası Albrext Dürer XV əsrin ortalarında Macarıstandan Almaniyaya gəlmişdir, anasının adı Barbara Holper idi. Dürerlərin 18 övladı var idi və kiçik Albrext Dürerin yazdığı kimi, onlardan bəziləri "gənc yaşlarında, bəziləri böyüyəndə" vəfat etmişdilər. 1524-cü ildə Dürerlərin uşaqlarından yalnız üçü sağ qalmışdı — Albrext, Hans və Endres.
O, ailəsinin üçüncü uşağı və ikinci oğlu idi. Onun atası böyük Albrext Dürer "Aytoşi" (, Aytoş kəndinin adından formalaşıb, ajtó "qapı" deməkdir ) macar soyadınını alman dilinə eynən "Türer" kimi tərcümə etdi; sonralar soyad frankların etdiyi tələffüzün təsiri altında Dürer kimi deyilməyə və yazılmağa başlandı. Kiçik Albrext Dürer öz anasını çətin həyat yaşamış dindar xanım kimi xatırlayırdı. Ola bilsin ki, tez-tez baş verən hamiləliklərinə görə o, çox vaxt xəstələnirdi. Dürerin xaç atası tanınmış alman naşiri Anton Koberger olmuşdur.
1477-ci ildən Albrext bir müddət latın məktəbinə gedirdi. Atası onu zərgər emalatxanasına düzəltmək istəsə də, Albrext rəssamlıqla məşğul olmağı arzuladı. Böyük Dürer oğlunun təhsilinə xərclədiyi pula təəssüf etsə də, onun arzusunu üstün tutdu, və 16 yaşlı Albrext o dövrün aparıcı Nürnberq rəssamı Mixael Volqemutun emalatxanasına göndərildi. Bu məlumatı Dürerin özü ömrünün son illərində yazdığı "Ailə xronikası"nda qeyd etmişdir, həmçinin bu əsər Qərbi Avropa incəsənəti tarixində ilk avtobioqrafiyalardan biri sayılır.
Volqemut Dürerə təkçə incəsənəti yox, həmçinin ağac üstündə qravür etmə (oyma) sənətini də öyrətdi. Volqemut ögey oğlu Vilqelm Pleydenvurf ilə birlikdə Hartmann Şedelin "Nürnberq xronikası" əsəri üçün qravürlar düzəldirdi. Mütəxəssislər bu əsəri XV əsrin ən şəkilli kitabı hesab edirlər, onun hazırlanmasında Volqemutun öz şagirdləri ona kömək edirdilər. Kitabda olan "Ölümün rəqsi" adlı qravürun müəllifi Albrext Dürer hesab edilir.
Birinci səyahəti. Evlənməsi (1490–1494)
left|thumb|240x240px|Albrext Dürerin lələklə çəkdiyi "Aqnesa Dürer" əsəri, 1494-cü il 1490-cı ildə təhsilini ənənəvi olaraq səyahətlə bitirdi, səyahət zamanı qarşılaşdığı ustaların bacarığlarını mənimsiyirdi. Dürerin billik toplamaq üçün etdiyi səfəri 1494-cü ilə qədər davam etdi. Onun dəqiq marşrutu məlum deyil, o, Almaniya, İsveçrə və (bəzi tədqiqatçıların fikrincə) Niderlandın bir sıra şəhərləri gəzərək, təsviri sənət və materialların emalında bacarığlarını təkmilləşdirdi. 1492-ci ildə Dürer Elzas şəhərində qalmalı oldu. O, Kolmar şəhərində yaşayan məşhur mis üstündə qravür sənətkarı və rəssam Martin Şonqauerlə görüşmək üçün macal tapmadı, Şonqauerin yaradıcılığı gənc rəssama güclü təsir göstərmişdir. Şonqauer 1491-ci il fevralın 2-də vəfat etdi. Sonradan Düreri mərhumun qardaşları Kaspar, Paul və Lüdviq qarşıladılar və Albrext bir müddət rəssamın emalatxanasında işləmək imkanı qazandı. Yəqin ki o, Lüdviq Şonqauerin köməyi ilə o vaxtı əsasən zərgərlərin məşğul olduğu mis üstündə qravür sənətinin texnikasını öyrəndi. Təxminən 1494-cü ildən öncə Dürer o vaxtın kitab nəşri mərkəzlərindən olan Bazel şəhərinə, Martin Şonqauerin dördüncü qardaşı Georqun yanına köçdü. Təqribən bu dövrdə Bazeldə nəşr olunmuş kitablarda yeni üslubda illüstrasiyalar peydə olmağa başlayır. İncəsənət tarixçiləri bu illüstrasiyaların müəllifini "Berqmanın mətbəəsinin ustası" adlandırdılar. "Müqqədəs İyeronimin məktubları" 1492-ci ilki nəşrinin titul vərəqəsinin qravür edilmiş və arxa tərəfində Dürerin adı olan lövhəsi tapıldıqdan sonra, "Berqmanın mətbəəsinin ustası"nın işlərinin müəllifliyi Dürerə verildi. Ehtimal olunur ki, Bazeldə Dürer Sebastyan Brantın "Axmağlar gəmisi" əsəri üçün edilən ağac üstündə məşhur qrüyurların hazırlanmasında iştirak etmişdir, əsərin ilk nəşri 1494-də çıxmışdır və bu kitabın 75 qrüyurası rəssama məxsus olduğu güman edilir. Hesab edilir ki, Bazeldə Dürer başqa əsərlər üçün də qravürlar hazırlamışdır, məsələn Terensinin komediyaları (yarımçıq qalmışdı, 139 lövhənin cəmi 13-ü kəsilmişdir), "Turn cəngavəri" (45 qravür) və dua kitabı (20 qravür) üçün.
O, bir müddət Strasburqda yaşadı. Burada o, 1493-cü ildə öz avtoportretini çəkdi və doğma şəhərinə göndərdi. Bu avtoportret rəssamın nişanlısı üçün nəzərdə tutlmuşdur və ola bilsin ki, onun şəxsi həyatında yeni mərhələnin başlanmasına işarə etmişdir.
1494-cü ildə Dürer Nürnberqə qayıtdı və atasının dostu olan musiqiçi və mexanik Hans Freyin qızı Aqnesa Frey ilə evləndi. Dürerlər Nürnberqdə daha yüksək mövqe tutan ailə ilə qohum oldular; dəqiq alətlərinin hazırlanması üzrə emalatxana sahibi olan Hans Frey şəhərin Böyük Şurasının üzvü idi, Aqnesanın anası isə yoxsullaşmış zadəgan nəslindən idi. Dürer evlənməylə sosial statusunu qaldırdı və öz işini açmaq hüququnu aldı. Amma rəssamın ailə həyatı, görünür, uğurlu alınmadı, bu ikili çox fərqli insanlar idilər. Dürerin saxlanılmış məktublarında yazılıb ki, o, həyat yoldaşı ilə çətin razılığa gəlirdi Dürerin və Aqnesanın uşağı olmadı, həmçinin məlumdur ki, rəssamın hər iki qardaşı zərgər Endres (1484–1555) və Polşa kralının saray rəssamı olan Hansın (1490–1538) da övladları olmamışdır.
İtaliya səfəri (1494–1495)
thumb|Albrext Dürerin 1494-cü il tarixli "[[İnsbruk qəsrinin həyəti" əsəri. Akvarel. Albertina qalereyası, Vyana]] Hesab edilir ki, 1494-cü ildə Dürer evləndikdən iki ay sonra İtaliyaya səyahət etmişdir. "Ailə xronikası"nda o, bu səfəri barədə heç nə yazmır. Dürer barədə monoqrafiyanın (1876) müəllifi M. Tauzinq İtaliyaya olan bu səfəri 1492–1494-cü illərə aid edir, yəni o, hesab edir ki, rəssam orada billik toplamaq üçün etdiyi səfər zamanı olub. Lakin tədqiqatçıların əksəriyyəti güman edir ki, rəssam İtaliyada 1494–1495-ci illərdə olub (həmçinin fikir də mövcuddur ki, 1506-ci ilədək Dürer İtaliyada olmamışdır) və həmən dövrdə orada ola bilsin ki, Mantenya, Covanni Bellini və digər sənətkarların yaradıcılığı ilə tanış oldu.
Dürerin 1494–1495-ci illərdə İtaliyaya səyahət etdiyinə dair sübut onun Venesiyadan Villibald Pirkhaymera 7 fevral 1506-cı il tarixli yazdığı məktubda tapılıb, orada rəssam "on bir il əvvəl" bəyəndiyi ancaq indi "daha xoşuna gəlmədiyi" italyanların əsərləri haqqında yazmışdır. İtaliyaya birinci səyahət versiyasının tərəfdarları Nürnberqli hüquqşünas Kristof Şeyrlın xatirələrini dəlil kimi göstərilər, Şeyrl "Almaniyanın tərifinə kitabça"sında Dürerin 1506-cı ildə İtaliyaya etdiyi səfəri "ikinci" adlandırır. Versiya tərəfdarları Dürerin bütün tarixsiz peyzajlarını məhz 1494–1495-ci illərdəki İtaliya səfərinə aid edirlər, həmin mənzərə əsərləri Qərbi Avropa təsviri sənətində bu janrda olan ilk akvarellər idilər. Sonradan Dürer bu motivləri və həmçinin Nürnberq ətrafının etüdlarını öz üavyuralarında istifadə etdi.
Müstəqil işləməyə başlaması (1495–1505)
1495-ci ildə Dürer Nürnberqdə öz emalatxanasını açdı və sonrakı on il ərzində qravürlərinin xeyli hissəsini yaratdı. İlk seriyaların nəşrində ona Anton Koberger kömək edirdi. Gildiyalardan asıllı olan digər şəhərlərdən fərqli olaraq, Nürnberqdə sənətkarlıq şəhər şurasına tabe idi, buna görə də burada ustalar daha sərbəst idilər. Dürer mövcud normalarda geri çəkilərək qravür texnikasında yeni üsulları sınamağı bacardı, həmçinin ilk nüsxələri satışa çıxara bildi. 1495–1496-cı illərdə Dürer mis üzərində də qravür düzəltməsi ilə məşğul oldu.
XV əsrin son onilliyində rəssam bir neçə mənzərəli portretlər yaratmışdır: ticarət agenti olan atası Osvald Krelin (1499, Köhnə Pinakotek, Münhen), Saksoniyalı elektör-şahzadə III Fridrixin (1494/97) və avtoportretini (1498, Prado muzeyi, Madrid). Dürerin 1494/5 və 1505-ci illər arasında ən yaxşı və əhəmiyyətli işlərindən biri III Fridrix üçün çəkdiyi "Cadugərların sitayişi" əsəridir. Bir müddət əvvəl Dürer Saksoniyalı elektör-şahzadə üçün "Drezden mehrabı" və köməkçiləri ilə birgə (təxmin edilir) "Yeddi kədər" adlı poliptixi hazırlamışdır (hardasa 1500-cü il).
1502-ci ildə Dürerin atası vəfat etdi, bundan sonra Albrext anası və Andrese və Hanse adlı kiçik iki qardaşının qayğılarını öz üzərinə götürdü.
Venesiya (1505–1507)
thumb|Qızılgül çələnglərin bayramı. [[Yağlı boya rəssamlığı|Yağlı boya, qovaq taxtası (1506)]] 1505-ci ildə Dürer İtaliyaya getdi. Səfərin səbəbi məlum deyil. Ola bilsin ki, Dürer təkçə pul qazanmaq deyil, həmdə rəssam Markantonio Raymondi ilə onun qravyuralarının yamsılama məsələsini həll etmək istəyirdi. Onun Venesiyada olduğu müddətin təfərrüatları Villibald Pirkhaymerə yazdığı məktublardan məlumdur (ümümlikdə 10 məktub saxlanmışdır). Venesiyada rəssam alman tacirlərinin sifarişi ilə San-Bartolomeo kilsəsi üçün "Qızılgül çələnglərin bayramı" (Praqa, Milli Qalereya). Venesiya məktəbi ilə tanışlıq rəssamın mənzərə üslubuna güclü təsir göstərmişdir, baxmayaraq ki "Qızılgül çələnglərin bayramı" şəklini uğursuz bərpalar körlayıb, həmin əsər bunu aydın göstərir. Dürerin öz sözlərinə görə, bu əsər, onu ancaq müvəffəqiyyətli qravür düzəldən kimi görən rəssamlara sübut etdi ki, o, həmçinin əsl rəssamdır.
O dövürdə Venesiyada İntibah dövrünün Tisian, Corcone kimi məşhur sənətkarları işləyirdilər, lakin Dürerin onlarla görüşdüyü barədə məlumat yoxdur. Albrext Covanni Bellinini öz sənətinin ən yaxşısı hesab edirdi, onun əsərlərinin koloritinin inanılmaz gücü və dərinliyi Dürerdə böyük təəssürat yaratmışdır və digər venesiyalı sənətkarlardan fərqli olaraq Dürerin onunla dostluq münasibətləri yaranmışdır. Ola bilsin ki, "Madonna yalançı bülbüllə" (Məryəm və onun körpəsinin yanında Vəftizçi İohannın təsvir olunması alman təsviri sənəti üçün xas deyil) rəsmini Dürer Bellininin istəyi ilə çəkmişdir. Ehtimal var ki, Dürerin Venesiyada çəkdiyi daha bir əsəri "Məsih müəllimlər arasında" da Bellini üçün nəzərdə tutulurdu. Dürerin yaradıcılığı Venesiyada yüksək qiymətləndirilmişdir, şəhərin şurası isə rəssama orada bir azda qalması üçün illik 200 dukat təklif etmişdir.
Dürer universiteti ilə məşhur olan Bolonya şəhərinə gəlmişdir ki, yerli alimlərin sayəsində perspektivin sirlərinə yiyələnsin. Ehtimal edilir ki, o, ya riyaziyyatçı Luka Paçoli ilə, ya da memar Donato Bramante ilə və yaxud da Stsipion Ferro ilə görüşmək istəyirdi. Sonra o, Mantenya ilə görüşmək üçün Paduaya səfər etmək niyyətində idi ki, onun ölüm xəbəri görüşün baş tutmasına mane oldu, sonradan Dürer buna görə çox peşman olmuşdur. Dürerin rəsm əsərlərinin təhlilinə əsaslanan tədqiqatçılar hesab edirlər ki, rəssam Romada da olmuşdur, həmən vaxt İmperator Maksimilianın oraya gələcəyi nəzərdə tutulurdu. 1506-cı ilin aprelindən avqustunadək Pirkhaymerlə heç bir yazışma aparılmamışdır, ola bilsin ki, onda Dürer Tirolda idi.
Azərbaycan SSR Ali Sovetinin X çağırış deputatlarının siyahısı
247 deputat və ya onların 54,9 faizi əvvəlki çağırış respublika Ali Sovetinin deputatı olmamışdır.
Deputatların 179 nəfəri qadındır, 312 deputat Sov.İKP üzvü, yaxud üzvlüyünə namizəd, 138 deputat bitərəf, o cümlədən 87 deputat ÜİLKGİ üzvüdür.
379 deputatın və ya deputatları 82,4 faizinin ali və orta ixtisas təhsili var, 42 deputat alimlik dərəcəsi və ya elmi adı vardır.
Azərbaycan SSR Ali Soveti deputatlarının yaşa görə tərkibi belədir: 112 deputatın və ya deputatların 24,9 faizinin yaşı 30-dək, 191 deputatın və ya deputatların 42,4 faizinin yaşı 31-dən 50-dək, 105 deputatın və ya deputatların 23,3 faizinin yaşı 51-dən 60-dəkdir, 42 deputatın və ya deputatların 9,3 faizinin yaşı 60-dan yuxarıdır.
Ali Soveti deputatlarıından 22 nəfər Sovet İttifaqı Qəhrəmanı və Sosialist Əməyi Qəhrəmanıdır. 314 deputat SSRİ ordenləri və medalları ilə təltif edilmişdir. 16 nəfər Lenin mükafatı və SSRİ Dövlət mükafatı, Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı laureatıdır.
Respublika Ali Sovetinin deputatlarının 361 nəfəri azərbaycanlı, 46 nəfəri rus, 30 nəfəri erməni, habelə 13 nəfər digər millətlərinin nümayəndəsidir.
Sədr — Süleyman Əliabbas oğlu Rüstəmzadə, müavinləri — Suren Arutyunoviç Adamyan, Qızıllı Həsən qızı Hacıyeva, Alla Abramovna Qorbaçova və Rüstəm Qasım oğlu Səfərəliyev. Reyasət Heyətinin sədri — Qurban Əli oğlu Xəlilov, müavinləri — Armais Əmiroviç Aslanov və Səkinə Abbas qızı Əliyeva.
Pəncərə
thumb|right|250px|[[Portuqaliyanın Porto Kovo turistik mərkəzində yerləşən bir evin pəncərəsi.]]
Pəncərə - Tikililərdə aydınlatma və havalandırma məqsədi ilə açılan oyuqlar. Pəncərələrin üzərin çərçivələrlə bərkidilmiş şüşələrlə örtülür. Daxilə və ya xaricə açılan pəncərələr qanad olaraq adlandırılır. Pəncərələrin qapalı saxlanılması xaricdən gələcək küləyin və səsin qarşısını almaq üçün nəzərdə tutulmuşdur. İki bərabər hissədən ibarət olan və yaxud tək hissədən ibarət olan pəncərələr vardır. İki bərabər hissədən ibarət pəncərələr əsasən şəhərdə və ya kənd ərazilərində istifadə edilməkdədir.
Pəncərələr bir çox mədəniyyətdə mühüm yer tutur. Müxtəlif dinlərdə də pəncərələrin önəminə müraciət edilmişdir. Xüsusi ilə Xristianlıq dinində pəncərə və qapılara önəm verilmişdir. Vitraj olaraq adlandırılan şəffaf materialdan hazırlanmış ornamentli və ya süjetli kompozisiya pəncərə və qapı şəbəkələrinin bəzədilməsində istifadə edilən əsas vasitələrdəndir. Qotik memarlığın ayrılmaz tərkib hissələrindən olan vitraj sənəti özünü daha çox kilsələrdə və dini ibadətgahlarda göstərmişdir.
Prilep təpəsi
thumb|Triniti yarımadasının yerləşməsi.
Prilep təpəsi (, ‘Prilepska Mogila’ \'pri-lep-ska mo-'gi-la\) — Antarktidanın Qreyam torpağının Triniti yarımadası sahillərindən cənubda yerləşən, 700 m hündürlüklü qaya zirvəsidir. Misti aşırımından cənubda, Laklaver yaylasından qərbdə, Broad dərəsindən cənub-şərqdə yerləşmişdir.
Zirvə cənub-şərqi Bolqarıstanda yerləşən Prilep şəhərinin adını daşıyır.
Yerləşməsi
Prilep təpəsi -63.4875°N, -57.97917°W koordinatlarında yerləşmişdir. Morro del Paso zirvəsindən 2.39 km şərqdə, Dabnik zirvəsindən 1.41 km cənub-qərbdə, Kanitz nunatakından 10.08 km qərbdə, Yarlovo nunatakından 6.72 km şimalda yerləşmişdir. Alman-Biritaniya xəritəsinə 1996-cı ildə daxil edilmişdir.
Aechmea orlandiana
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Mikania dusenii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Ramis Alimov
Ramis Alimov (tam adı: Ramis Xarisoviç Alimov; ) — Qanlı Yanvar şəhidi.
Həyatı
1958-ci il iyulun 21-də Bakıda anadan olmuşdur. Milliyyətcə tatardır. 1976-1978-ci illərdə Sovet Ordusu sıralarında xidmət etmişdir. 1973-cü ildən Bakı Boru Kəməri İdarəsində maşın təmiri çilingəri işləmişdir.
Ailəli olmuş, Liliya adlı bir qızı yadigar qalmışdır.
Qanlı Yanvar faciəsi
Həmin gecə evdə qızı ilə yatarkən küçədən səs-küy və kömək çağırışları eşitmiş, buna görə də yaralıları xilas etmək üçün evdən çıxmışdır. Yanvarın 20-si qardaşı Şamil Ramisin meyidini Semaşko xəstəxanasından tapmışdır. Döş qəfəsinin sol tərəfinə dəymiş güllə yarasından həlak olmuşdur.
Şəhidlər Xiyabanında dəfn edilmişdir.
Ünvan
Bakı, 4-cü mikrorayon, Suvorov küçəsi, ev 216, mənzil 90.
Kazuarkimilər
—  aləminin  tipinin  sinfinə aid heyvan dəstəsi.
Aanq
right|thumb|[[Sonuncu hava maqı (film, 2010)|Sonuncu hava maqı filmində Noa Ringer Aanq rolunda]]
Avatar Aanq (, Ān Áng) — Avatar: Aanq haqqında əfsanə cizgi serialın və Axırıncı hava maqı filmin əsas personajı. Aanq — Avatar və dünyada axırıncı hava maqı.
Yaradılması və konsepsiyası
Biz fikirləşdik: "Orada hava oğlanı tək bu su adamları ilə qarlı çölünün duzdağda qalmışlar... Və bəlkə onları od adamları zülm edirlər..."
Onların izah etdikləri məzmun nəticədə Avatar: Aanq haqqında əfsanə serialının birinci və ikinci seriyaları olub: su adamları (Katara və Sokka) hava oğlanı (Aanq) xilas edirlər, onlar qarlı çölünün duzdağda qalmışlar (Cənubi Su Tayfası) və onları od adamları zülm edirlər (Od Millətinin qoşunları ilə Zuko).
Xarakteri
Biz istəyirdik ki, Aanq ağılı da, güclü qabiliyyətləri ilə də problemləri çözsün və düşmənləri məğlub etsin.
Serialın yaradıcılarının sözlərinə görə, Buddizm və Taoizm Avatar üçün böyük ilham mənbəyi idi. Omaşu Kralı və Baş sarğısı seriyalarda göstərilir ki, Aanq vegetariandır. Vegetarianlıq Buddizmdə, Hinduizmdə və Taoizmdə var. Bundan artıq, Aanq Ruhlar Dünyası (Qış gündönümü, hissə 1) və Sozin kometi seriyalarında döyüşməkdən və öldürməkdən çəkilməyə cəhd edir və əvəzinə, danışıqlar aparmağa çalışıb.
Qafqaz xaçlıcası
Qafqaz xaçlıcası — Suda-quruda yaşayanların Xaçlıcalar cinsinə aid qurbağa növü.
Təsviri
Kiçik ölçülü qurbağa olaraq 60 mm uzunluğa malikdir. Bel nahiyəsində xaç şəkli vardır. Bəzən isə bel nahiyyəsi qırmızı xallar olur. Aşağı nahiyyəsi isə ağ rəngdə olur. Rəngi açıqdan tünd qəhvəyiyə qədər müxtəlif çalarda olur.
Yayıldığı ərazilər
Qafqaz xaçlıcası əsasən Rusiyanın Krasnodar vilayətində və Stavropol vilayətinin cənub-qərb hissələrində və Gürcüstan cənub-şərqində yayılmışdır. Azərbaycanda isə əsasən Zaqatala və Balakən rayonlarında və hənim ərazilərə yaxın bölgələrdə rast gəlmək olar. Türkiyə ərazisində isə Rize dağlarının yamaclarında rast gəlmək olar.
Həyat tərzi
Qafqaz xaçlıcası əsasən insan ayağı dəyməyən meşələrdə rast gəlinir. Ümumilikdə isə onlara Enliyarpaq və qarışııq meşələrdə, hündürlüyü 2300 metr yüksəkliyə malik ərazilədrdə belə görmək olar. Əsas yaşayış yeri isə sıx kolluqlar və ya otluq ərazilərdir. Bu suda-quruda yaşayanlar digər həmcinslərinə nisbətən insanların yaşayış yerlərindən uzaqlaşırlar. Oturaq nnövdürlər və gecə, toranlıqda fəal olurlar. Gün çıxdıqdan sonra daşların, qurumuş budaqların, ağac köklərinin altında, yuvalarda və s. gizlənir. İstisna olaraq yağışlı, tutqun havada gündüz vaxtları rast gəlinir. Kürünü axar suların kənarlarında qoyur. Çoxalma vaxtı mart ayından sentyabr ayına qədər davam edir. Dişilər suyun dibinə 100 - 750 kürü qoya bilirlər. Metamorfoz 75 - 80 gün çəkir və adətən gələn mövsümdə qurtarır. Əsasən onurğasızlarla qidalanır. Çömçəquyruqların əsas düşmənləri suilanları balıqlar, tritonlar və başqa amfibilərin sürfələri yeyirlər. Orta ömür müddəti 6 il sürür. Cinsi yetkinliyə 2 yaşında çatırlar.
Sayı
Azərbaycanda sayı haqqında məlumat yoxdur. Başqa ölkələrdə optimal şəraitdə çay kənarı boyunca 1 km-ə 10 - 12 yaşlı fərd düşür.
Həmçinin bax
Qafqaz quru qurbağası
Karelin tritonu
Adi triton
Suriya sarımsaqiyli qurbağası
Qaçaq Nəbi
Qaçaq Nəbi — Azərbaycanın xalq qəhrəmanı, XIX əsrin ikinci yarısında Azərbaycanda "Qaçaq Hərəkatı"nın fəal iştirakçısı.
Həyatı
Qaçaq Nəbi 1854-cü ildə Zəngəzur qəzasının Aşağı Mollu kəndində (indiki Qubadlı rayonununda) anadan olmuşdur. Bəzi mənbələrə görə o, mənşəcə kürddür, digərlərinə görə isə türkdür. 1896-cı ilin mart ayında Nəbi Kərbəladan dönərkən Türkiyə ilə İran sərhədi arasında olan Larni kəndində rus casusları tərəfindən əvvəlcədən hazırlanmış pusqunun qurbanı olmuşdur. Nəbinin xatirəsi indi də Azərbaycan xalqının qəlbində yaşayır. Onun qəhrəmanlığını əks etdirən dastanlar, nəğmələr, şeirlər söylənilir.
Ailəsi
Qaçaq Nəbinin atası Alı kişi ailəsindəki çətinlikləri nəzərə alaraq onu Aşağı Mollu kəndindəki bir varlıya muzdur verir. Yerli mülkədar kəndlilərin torpaqlarını tutmaq istəyirdi. Nəbi buna dözməyib mülkədara müqavimət göstərir. Bundan sonra qaçaq düşür. Özü kimi narazı kəndlilərdən dəstə düzəldir. Onun dəstəsi Naxçıvan və Zəngəzur qəzalarında qaçaqlıq edir. O, kəndliləri zülümkarlardan müdafiə edirdi. Mülkadarların var dövlətini alaraq kəndlilərə paylayırdı. Arvadı Həcər də Qaçaq Nəbinin silahdaşı idi. Çar hökuməti 20 il qaçaq Nəbini dəstəsini məhv etməyə çalışmışdır. Lakin məqsədinə nail ola bilməmişdi. Sonda 1896-cı ildə martın 12-də satılmış iki xain qəflətən Nəbiyə hücum edərək onu öldürmüşdülər.
Qaçaq Nəbinin ailə üzvləri bunlardır:
Məhəmməd Adında ki oğlunu, Nəbi Qaçaq Hərəkatını Davam Etdirmək Və Təhlükəsizlik üçün Cənubi Azərbaycanda Urmu-Xoy-Makı Rayonlarına Göndəribdir
Metaseiulus brevicollis
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Aechmea paniculigera
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Qızılhacılı məhəlləsi
Qızılhacılı məhəlləsi — Gəncənin qədim məhəllələrindən biri. Məhəllədə 1877-ci ildə məhəllə sakinləri tərəfindən tikilmiş Qızılhacılı məscidi yerləşir.
Haqqında
Qızılhacılı məhəlləsi şimaldan Quru Qobu, Tapqışlaq, şərqdən Bayan, Qazaxlar, cənubdan Qırıqlı, qərbdən Xəlfəli, Qara Məmmədli, Daş Körpü məhəllələri ilə əhatələnib. Məhəllə 6 bəylikdən ibarətdir. Bunlar Məmmədbəyli, Yanalılar, Xödəkli, Daşdəmirli, Mahmudlu, Sarıəhmədli bəylikləridir. 1916-cı ilin siyahıyaalınmasında burada 316 nəfər qeydə alınıb. XVII əsrdə məhəlləyə Qızılhacılı arxı çəkilib və burada əsasən suvarma üçün istifadə olunub. 1877-ci ildə məhəllə camaatının hesabına Qızılhacılı məscidi tikilib.
Quba bağlarında və Tərtərçay vadisində (film, 1949)
Məzmun
Mənzərə filmidir. Azərbaycanın zəngin təbiəti və bəhərli bağları ilə tamaşaçıları tanış edir.
Qış sarayının Kiçik taxt zalı
Kiçik taxt zalı - Sankt-Peterburqdakı Qış sarayında həm də "Pyotr zalı" kimi tanınan, Çar I Nikolayın sifarişi ilə memar Oqüst Monferranın layihəsi əsasında 1833-cü ildə I Pyotrun xatirəsinə inşa edilmiş zal. 1837-ci ildə baş vermiş və sarayın böyük bir hissəsini məhv etmiş yanğından sonra zal, memar Vasili Stasov tərəfindən tamamilə bərpa edilmişdir.
Tarixi
Rusiya imperiyası dövründə Milad bayramı zamanı bu zalda Çarın xüsusi qəbulu keçirilər və diplomatlar Çarı şəxsən təbrik edərdilər. Birinci dünya müharibəsi zamanı isə zal sarayda yaradılmış hospitalın baş həkiminin şəxsi qəbul otağı kimi istifadə olunmuşdur. Bu gün Ermitaj muzeyinin tərkibinə daxil olan zalın orijinal quruluşu saxlanmışdır.
Memarlıq xüsusiyyətləri
Ümumilikdə zal inkişaf etmiş barokko stilində dizayn edilib, dizaynda mərkəz rolunu apsida içərisində yerləşdirilmiş taxt tutur ki, bu taxtın da arxasında iki korinf sütunu arasında italyan rəssamı Yakopo Amiqo tərəfindən çəkilmiş "I Pyotr və Minerva" əsəri yerləşdirilib. Zalın divarları dado nissədən yuxarı al məxməri rənglə boyanıb və gümüşü iki başlı qartallarla bəzədilib. Tavan isə çatmatağlarla həll edilib.
Anthemis deserticola
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Leyla Yunus
Leyla Yunus — hüquq müdafiəçisi, Sülh və Demokratiya İnstitutunun rəhbəri, Milli Şuranın üzvü.
Həyatı
Leyla Yunus 21 dekabr 1956-cı ildə Bakıda doğulub.
Təhsili
Bakı Dövlət Universitetinin tarix fakültəsini bitirib, antik ədəbiyyatı üzrə ixtisaslaşıb.
İctimai-siyasi fəaliyyəti
1980-ci illərin sonunda Azərbaycanda başlayan demokratik hərəkatının fəal iştirakçısı olub. Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası və Azərbaycan Sosial Demokrat Partiyasının yaradıcılarından biri sayılır.
1992–1993-cü illərdə Dağlıq Qarabağda hərbi əməliyyatlar gedərkən, Leyla Yunus Müdafiə Nazirliyində informasiya və təhlil mərkəzinə rəhbərlik edib.
Azərbaycanın ilk hüquq müdafiəçilərindən olan Leyla Yunus 1994-cü ildən bütün fəaliyyətini əsasən bu sahəyə yönəldərək siyasi məhbus problemi ilə məşğuldur.