cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
İradə Vəkilova
Həyatı və təhsili
İradə Vəkilova 1935-ci ildə 20 avqustda anadan olmuşdur. 1956-cı ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsini bitirmişdir. Moskvada sovet və xarici ölkə jurnalistləri üçün birillik xüsusi məktəbi qırmızı diplomatla bitirmişdir.
Vəfatı
İradə Vəkilova 1998-ci ildə 30 mayda vəfat etmişdir. Bakıda II Fəxri Xiyabanda dəfn olunmuşdur.
Ailəsi
Mənsur Vəkilovun həyat yoldaşı olmuşdur. İki övladı vardır: Məmmədrza (1964) və Rəna (1971). Dayısı Riza Abdullayev Türkmənistan SSR-nin xarici işlər naziri olmuşdur.
Mətbuat fəaliyyəti
Bir il Komsomolskaya pravda qəzetində tərcübə keçmişdir. 1957-ci ildən o dövrün populyar qəzeti olan "Molodjou Azərbaydjana" qəzetində işləsə də, bu nəşrdə 1953-cü ildən yazılar dərc olunmuşdur. Vişka qəzetində şöbə müdiri işləmişdir. Pravda,Komsomolskaya pravda (qəzet, Rusiya) kimi mərkəz qəzetlərdə müntəzəm olaraq yazılar dərc etdirmişdir. 40 illik jurnalistlik fəaliyyəti dövründə yüzlərlə məqalələri, İngiltərə,Kuba, Türkiyə kimi dövlətlərdə maraqlı reportajları ilə yanaşı, dörd kitabı çap olunmuşdur. Fazil Abbasov və digər jurnalist həmkarları ilə birlikdə qeyri-leqal "ASSA: Mətbuat dairələrində böyük hörməti olan İrada Vəkilova 1990-cı ildə rada "müstəqil informasiya agentliyini təsis etmiş, Azərbaycan informasiya qıtlığının olduğu bir vaxtda ölkəmizin həqiqətlərini onlarca xarici ölkəyə çatdırmışdır. İradə xanım 1991-ci ildə Ədliyyə Nazirliyində qeydiyyatdan keçən bu informasiya agentliyinin direktoru idi. 1995-ci ildə Azərbaycanın ən qocaman qəzetlerinden olan "Bakinski raboçi" qəzetinin baş redaktoru təyin edilmişdir. Çinin rəsmi gənclər qəzetində "Əfsanəvi İradə" başlıqlı iri dərc olunmuşdur.
Kitabları
"Evimizin işığı " (Bakı,Azərnəşr, 1982, 201 səh.) kitabında 70–80-ci illərdə İradə xanımın qələmindən çıxan müsahibələr, reportajlar, oçerklər, yazılar, miniatürlar və məqalələr toplanmışdır. İlk kitabından başqa general Cümşüd Rəsulbəyov haqqında oçerki də ayrıca kitabça şəklində çap edilmişdir. Onun Moskvada "Azərbaycan haqqında oçerk " kitabı buraxılmışdır. Moldovada nəşr edilən Azərbaycan haqqında oçerklər kitabında bir oçerki də yer almışdır. Esseləri, şeirləri və s.: yazıları onun yüksək bədii təfəkkürə malik qələm sahibi kimi tanıtmışdır.
Filmləri
10 sənədli və elmi filmin müəllifidir.Onun "Nəsirəddin Tusi" haqqında elmi — sənədli filmini bir çox xarici ölkələr satın almışlar. "Zaman amili" və "Bakı buxtası" filmləri də maraqla qarşılanmışdır.
Şərəfə (Masallı)
Şərəfə — Azərbaycan Respublikasının Masallı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 5 mart 2013-cü il tarixli, 590-IVQ saylı Qərarı ilə Masallı rayonunun Şərəfə kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Şərəfə kəndinin ərazisindən 248,0 ha (bundan bələdiyyə mülkiyyətində olan 5,0 ha və xüsusi mülkiyyətdə olan 243,0 ha) torpaq sahəsi Masallı şəhər inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Masallı şəhərinin inzibati ərazisinə birləşdirilmişdir.
Əhalisi
1859-1864-cü ilə olan məlumata əsasən Bakı quberniyasının Lənkəran qəzasının Şərəfə (Şərəf-abad) kəndində 54 evdə 202 nəfəri kişilər, 132 nəfəri isə qadınlar olmaqla 334 nəfər şiə təriqətli müsəlman azərbaycanlılar yaşayırdı. Həmin tarixdə kənd dövlət xəzinəsinə məxsus idi.
Şərəfəlilər Böyük Vətən müharıbəsində və Azərbaycanın bütövlüyü uğrunda Qarabağ müharibəsində qəhrəmanlıqla vuruşmuş, itkin və şəhidlər vermişdir.
Hazırda kəndin əhalisi 2331 nəfərdir.
Coğrafiyası və iqlimi
Şərəfə kəndi Binə Xocavar, Çaxırlı, Digah, Bala Təklə, Səmidxan və Ağakişibəyli kəndləri ilə həmsərhəddir. Ələt-Astara yolunun 500 metrmiyində yerləşir. İqlimi quru subtropik iqlimdir. Kəndin cənub-qərbində böyük su anbarı yerləşir. İçməli su mənbəyi yoxdur. Mal-qara və əkinlərin suvarılmasında əsasən quyu suyundan istifadə edilsədə içmək üçün yararsızdır.Quyu sularında ağır metal duzları olduğundan su coddur.
Tarixi
Şərəfə kəndinin əsası cənubi Azərbaycanın Ərdəbil şəhəri ətrafindakı Şərəfabad kəndindən XV əsrdə köçmüş 7-8 ailə tərəfindən qoyulmuşdur. Bu ailələr səfəvilərlə qohum olduğuna və qızılbaş ideyalarını daşıdıqlarına görə Seyid Nəbiyyədin Səfəvi ilə Ağqoyunlu hökümdarı Rüstəm Mirzənin təqibindən qaçaraq əvvəllər qalın meşə olmuş indiki Şərəfə ərazisində məskunlaşmışlar. Seyid Nəbiyyəddin 20-25 yaşlarında xəstəlikdən vəfat etmişdir (Bu tarixi Adəm Seyfullayev kənd ağsaqqallarından eşitmişdir). Hal-hazırda Seyid Nəbiyyəddin Səfəvinin məzarı Çaxırlı (Masallı) kəndındədir. Şərəfə kəndində XIX əsrə aid məscid fəaliyyət göstərir. XIX əsrə aid gümbəzli kənd hamamı XX əsrin 90-cı illərinədək fəaliyyət göstərsədə sonradan baxımsızlıqdan dağılmışdır. Bundan başqa kənd arxı üzərində də XIX əsrə aid tağ körpü indi də istifadə olunur.
Mədəniyyəti
Şərəfə kəndı Masallı rayonunun ən ziyalı kəndidir. Kənd əhalisinin əksəriyyəti ali və ya orta ixtisas təhsillidir. Kənddə 11 illik təhsil bazasında orta məktəb, kənd tibb məntəqəsi, kitabxana, aptek, poçt, Bələdiyyə və icra nümayəndəliyi binası, 2 şadlıq evi fəaliyyət göstərir. Əfsuslar olsun ki, 90-cı illərin əvvəllərinədək fəaliyyət göstərilən klub binası baxımsızlıqdan dağılmışdır. Vaxtı ilə o klubda Şövkət Ələkbərova, Elmira Rəhimova, Akademik milli dram və Musiqili dram teatrının çıxışları olmuşdur. Kəndin Özfəaliyyət ansambılı və Halay qrupu var.
İqtisadiyyatı
Şərəfə kəndi ilkin dövrdən əkinçılilik və heyvandarlıqla məşğul olub .Sovet illərində əvvəlcə kolxoz ,sonra isə sovxoz təsərrüfatı fəaliyyət göstərsədə iqtisadiyyat fəaliyyəti dəyişilməmış qalıb. Belə ki əhali dənlı bitkilər(çəltik,arpa, buğda,qarğıdalı,noxud və s.), tərəvəz bitkiləri (xiyar,pomidor,kələm,badımcan,soğan,bidər və s.), bostan bitkiləri(qarpız,yemiş,boranı və s.) yetişdirməklə, iri və xırda buynuzlu (inək, camış və qoyun) mal -qara saxlamaqla məşğul olmuşdur.Kənddə yerləşən su anbarında balıq saxlanılır. Kənddə pendir sexı fəaliyyət göstərir.
2011 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
2011 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi — sayca 56-cı Avroviziya Mahnı Müsabiqəsidir. Lena Meyer-Landrutun ifa etdiyi "Satellite" mahnısı ilə 2010 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində qələbə qazanmasının ardınca 2011-ci ildə Almaniya üçüncü dəfə Avroviziyaya ev sahibliyi etmək hüququ qazanmışdı. Müsabiqə Almaniyanın Düsseldorf şəhərində Esprit arenada keçirilmişdir. Müsabiqənin yarımfinalları 2011-ci ilin 10 və 12 may, final isə 14 may tarixində baş tutmuşdur.
2011-ci ildə 13 illik fasilədən sonra İtaliya, üç illik fasilədən sonra Avstriya, iki illik fasilədən sonra San-Marino və bir illik fasilədən sonra Macarıstan Avroviziyaya geri dönmüşdür. Ümumilikdə 43 ölkənin iştirak etdiyi Avroviziya 2011-də Azərbaycan təmsilçiləri olan Eldar Qasımov və Nigar Camal ifa etdikləri "Running Scared" adlı mahnı ilə 221 xal toplayaraq qalib gəlmişdirlər. Bu müsabiqəyə ilk dəfə 2008-ci ildə qoşulan Azərbaycanın Avroviziyada ilk qalibiyyəti idi.
thumb|275px|"[[Esprit arena"]] thumb|275px|Aparıcılar: Anke Enqelke, [[Cudit Rayker və Ştefan Raab]]
Yarımfinallara bölünmə səbətləri
17 yanvar 2011-ci il tarixdə Avroviziya 2011-də iştirak edəcək ölkələrin yarımfinallara bölünməsi üçün püşkatma mərasimi keçirilmişdir. Tədbirdən əvvəl də məlum idi ki, iştirakçı ölkələrdən beşi; Böyük Britaniya, Fransa, İspaniya İtaliya və ev sahibi Almaniya birbaşa finalda iştirak edəcək. Müsabiqənin səsvermə üzrə rəsmi sponsoru olan Digame-nin apardığı hesablamalar nəticəsində 2011-ci ilə kimi bir-birinə çox səs verən ölkələrin fərqli yarımfinallarda iştirak etməsi üçün ölkələr beş səbətə ayrılmışdır. Hər bir səbətdə fərqli səsvermə qruplaşmaları yer almışdır (Balkan ölkələri bir səbətdə, Keçmiş Sovet ölkələri bir səbətdə, Skandinaviya ölkələri bir səbətdə və s.). Həmin bu üsul yarımfinal püşkatması zamanı eyni səbətdə yer alan altı və ya yeddi ölkənin eyni yarımfinalda iştirak etməməsinə şərait yaradırdı.
Müsabiqənin birinci yarımfinal tarixinin İsrailin müharibədə həlak olan əsgərləri və eyni zamanda terror qurbanlarını Anım günü ilə üst-üstə düşməsi səbəbindən İsrailin dövlət kanalı IBA bu barədə Avropa Yayım İttifaqına müraciət etmiş və ölkənin püşkatmadan kənar ikinci yarımfinalda iştirak etməsinə qərar verilmişdir.
İştirakçı ölkələr
43 ölkənin iştirak etdiyi Avroviziya 2011 otuz səkkiz ölkənin final uğrunda mübarizə apardığı iki yarımfinal mərhələsindən (hər yarımfinalda on doqquz ölkə) və iyirmi beş ölkənin qalibiyyət uğrunda mübarizə apardığı final mərhələsindən təşkil olunmuşdur. "Böyük Beşlik" ölkələri (Almaniya, Böyük Britaniya, Fransa, İspaniya və İtaliya) müsabiqənin finalında birbaşa iştirak etmək hüququ qazanmışdırlar.
1-ci yarımfinal
10 may tarixində baş tutan yarımfinal mərhələsində 19 ölkə iştirak etmişdir. Bu yarımfinalda iştirak edən bütün ölkələr və eyni zamanda Böyük Britaniya və İspaniya səsvermədə iştirak etmişdir. 50% telesəsvermə, 50% münsif səslərinin tətbir olunduğu yeni səsvermə metodu ilə ən çox səs toplayan 10 ölkə müsabiqənin finalına vəsiqə qazanmışdır.
Cədvəldə işarələnmiş ölkələr müsabiqənin final mərhələsinə vəsiqə qazanmışdırlar.
2-ci yarımfinal
12 may tarixində baş tutan yarımfinal mərhələsində 19 ölkə iştirak etmişdir. Bu yarımfinalda iştirak edən bütün ölkələr və eyni zamanda Fransa, İtaliya və ev sahibi Almaniya səsvermədə iştirak etmişdir. 50% telesəsvermə, 50% münsif səslərinin tətbir olunduğu yeni səsvermə metodu ilə ən çox səs toplayan 10 ölkə müsabiqənin finalına vəsiqə qazanmışdır.
Cədvəldə işarələnmiş ölkələr müsabiqənin final mərhələsinə vəsiqə qazanmışdırlar.
Final
150px|right|thumb|[[Azərbaycan Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində|Azərbaycanın 2011 Eurovision Mahnı Müsabiqəsindəki qələbəsinə həsr olunmuş poçt markası]]
Finalçılar:
14 may tarixində baş tutan yarımfinal mərhələsində 25 ölkə iştirak etmişdir. Müsabiqədə iştirak edən bütün ölkələr səsvermədə iştirak etmişdir və Azərbaycan təmsilçiləri ən çox səs toplayaraq müsabiqənin qalibi elan edilmişdirlər.
Vətən dili
thumbnailAzərbaycanda ilk əsaslı dərs vəsaitinin, dərsliyin yaranması tarixi 1876-cı ildən fəaliyyət göstərən Qori seminariyası ilə bağlıdır. Qori seminariyası ziyalıların yeni nəslinin yetişməsi, onların şəxsində Azərbaycanda yeni nəfəsli mədəniyyətin yayılması və öyrənilməsi, yeni elmi üsulların tətbiq olunması, yeni ictimai fikrin formalaşması, bir qədər sonra isə Azərbaycan intibahını həyata keçirəcək bütöv bir nəslin meydana gəlməsində müstəsna rol oynamışdır.
Bir çox demokrat düşüncəli, tərəqqipərvər pedaqoqların dərs dedikləri bu seminariyada azərbaycanlı, gürcü, rus və digər xalqların övladları Avropa dilləri və ədəbiyyatını, rus dilini, ədəbiyyatını və pedaqogikasını, təbiət, coğrafiya, hesab və başqa fənləri öyrənmişlər. Seminariyada Qərb, xüsusilə, rus dili və ədəbiyyatının tədrisinə geniş yer verilmiş, dünya klassiklərinin əsərləri tədris edilmiş, nəzdində Qərbi Avropa və rus klassiklərinin əsərlərindən ibarət zəngin kitabxana fəaliyyət göstərirdi.
Azərbaycan dilində tədris kitabının yaranması tarixi də həmin dövrlə bağlıdır. Məlumdur ki, 1852-ci ildə Mirzə Şəfi Vazeh Tiflisdə dərs dediyi zaman Mirzə Kazım bəyin Moskvadaki tələbələrindən olan İvan Qriqoryev ilə birlikdə Azərbaycan poeziyasının ilk müntəxəbatı "Kitabi-türki" adlı bir dərslik tərtib etmişdir. Lakin XIX əsrin 60–70-ci illərində həmin dərs vəsaiti mənən bir qədər köhnəldiyinə və təkrar çap olunmadığına görə uzunömürlüyü ilə seçilməmişdir. Beləliklə, həm azərbaycanlı məktəbliləri dərs öyrənmək, həm də azərbaycanlı müəllimləri Ana dilində dərs demək üçün sərəncamlarında dərsliyin olmaması problemi ilə üzləşirdilər.
1881 ilin yanvar ayının 26-da Qafqaz canişini nin təsdiq etdiyi təlimata əsasən Cənubi Qafqaz da yaşayan xalqların nümayəndələri dərslərini ilk tədris ilində öz Ana dillərində almalı idilər. Lakin, deyildiyi kimi, Azərbaycan dilində dərsliyin olmaması canişinin təlimatının yerinə yetirilməməsi təhlükəsini yaradırdı. Bu səbəbdən, dərsliyin tezliklə tərtib tapması artıq dövlət əhəmiyyətli işə çevrilərək həmin illərdə (1879–1893) Qori seminariyasının Azərbaycan şöbəsinin ilk inspektoru olmuş Aleksey Osipoviç Çernyayevski yə həvalə olunur. 1882-ci ildə A.O.Çernyayevskinin topladığı material əsasında Vətən dili adlanan dərsliyin birinci hissəsi (Vətən dili, I hissə) işıq üzü görmüşdür. İkinci-üçüncü sinif şagirdləri üçün nəzərdə tutulan "Vətən dili" dərsliyinin II hissəsi (Vətən dili, II hissə) 1888-ci ildə A.O.Çernyayevskinin və Səfərəli bəy Vəlibəyov un tərtibində işıq üzü görür. "Vətən dili"ndə Həsənəli xan Qaradağinin tərcümələri və orijinal əsərləri ilə yanaşı Qasım bəy Zakir, Molla Vəli Vidadi, Firidun bəy Köçərli, Abbas Səhhət, Mirzə Əbdürrəhim Talıbov, Mustafa ağa Arif Şıxlinskinin əsərlərindən də istifadə olunmuşdur.
Qırx ilə (!) yaxın bir müddət ərzində Cənubi Qafqazda аzərbaycanlı uşaqlar və müəllimlər üçün mükəmməl dərs vəsaiti olan "Vətən dili" Üzeyir bəy Hacıbəyov (1899-1904 təhsil alıb), Müslüm Maqomayev (1899–1904 təhsil alıb), Mahmud bəy Mahmudbəyov (1879–1883 təhsil alıb), Nəriman Nərimanov (1890 bitirib), Süleyman Sani Axundov (1894 bitirib), Fərhad Ağazadə (Şərqli) (1900 bitirib) və başqa yüzlərlə Azərbaycan ziyalısının dərsliyi olmuşdur.
Gürcüstan Demokratik Respublikasının sürgün hökuməti
thumb|right|290px|[[Paris şəhərindən 25 km məsafədə yerləşən Lövil-sür-Orj qəsəbəsindəki Gürcüstan Demokratik Respublikasının sürgün hökumətinin mənzil qərargahı.]] Gürcüstan Demokratik Respublikasının sürgün hökuməti - Gürcüstan Demokratik Respublikasının parlamentinin üzvləri və hökumət rəhbərlərindən təşkil olunmuş Fransanın paytaxtı Paris şəhəri yaxınlığında uzun müddət fəaliyyət göstərmiş sürgün hökuməti. Gürcüstan Demokratik Respublikasının sürgün hökuməti 1921-ci ilin 17 mart tarixində Qızıl Ordunun Gürcüstanı işğalından sonra yaranmışdır və təşkilat özünü rəsmi yazışmalarda Gürcüstanın Milli Hökuməti şəklində adlandırmışdır.
Tarix
180px|left|thumb|[[Gürcüstan Demokratik Respublikasının II və III kabinetinin rəhbəri olmuş Noy Jordaniya.]]
Fransaya sürgün
1921-ci ilin mart ayında Qızıl Ordunun Gürcüstanı işğalı nəticəsində ölkədə idarə olunmaz vəziyyət yaranmışdır. 1921-ci ilin 18 mart tarixində Batumi şəhərində Nikolay Çxeidze rəhbərliyi ilə keçirilmiş parlamentin son iclası zamanı Gürcüstan Demokratik Respublikasının Noy Jordaniya rəhbərliyi altında sürgünə göndərilməsinə qərar verilmişdir. Elə həmin gün hökumət üzvləri, Gürcüstanın Təsis Məclisinin bir neçə deputatı, bir neçə hərbçi və onların ailə üzvləri Ernest Renan adlı gəmiyə minərək əvvəlcə Türkiyənin İstanbul şəhərinə oradan isə Fransanın paytaxtı Paris şəhərinə gələrək burada siyasi sığınacaq üçün müraciət etmişdilər.
1924-cü il qiyamına hazırlıq
thumb|right|180px|[[Gürcüstan Demokratik Respublikasının ilk Baş Naziri olmuş Noe Ramişvili 1930-cu ilin 7 dekabr tarixində Paris şəhərində bolşevik xəfiyyələr tərəfindən öldürülmüşdür.]] Hökumət rəsmiləri Gürcüstan Demokratik Respublikasının maliyyə fondlarından istifadə edərək Fransanın Paris şəhəri yaxınlığında yerləşən Lövil-sür-Orj qəsəbəsində 5 hektar sahəsi olan malikanə satın alınmışdır. Qala olaraq adlandırılan malikanə üç mərtəbəli olmaqla tikilmişdir. Leuville qəsəbəsi sürgündə olan hökumətin əsas mərkəzi olaraq hadisələrin sonuna qədər fəaliyyət göstərmişdir. Mühacirlərin hər zaman maddi çətinlik yaşamaqlarına baxmayaraq, sürgün hökuməti Gürcüstan Demokratik Respublikasının əsas hərəkətverici siyasi qüvvələrindən olan Sosial Demokrat Partiyası və Gürcüstanda mövcud olan digər anti-sovet birləşmələrlə sıx əlaqələr qurmağı bacarmışdır.
Sürgün hökumətinin Gürcüstan Azadlıq Komitəsinə göstərmiş olduğu yardımlar nəticəsində 1924-cü ildə bütün ölkəni əhatə etmiş avqust qiyamı həyata keçirilmişdir. 1924-cü ilin avqust-sentyabr aylarında Gürcüstan Sovet Sosialist Respublikasında baş tutmuş avqust qiyamı SSRİ ərazisində həyata keçirilmiş ən böyük anti-sovet hərəkatı kimi qeyd edilməkdədir. Qiyamın əsas məqsədlərindən biri də, Gürcüstandakı bolşevik hakimiyyətinə son qoyub, Fransada məskunlaşmış sürgün hökumətini yenidən hakimiyyətə gətirmək olmuşdur. Qiyamdan az əvvəl sürgün hökumətin kənd təsərrüfatı naziri Noe Khomeriki, Tbilisi şəhərinin keçmiş meri Benia Çxikvişvili və Xalq Qvardiyasının keçmiş komandiri Valiko Jugheli gizli olaraq Gürcüstana qayıtmışdır. Çeka tərəfindən izlənən hər üç şəxs həbs edilmiş və daha sonra isə edam edilmişdir.
Gürcüstana beynəlxalq diqqət
upright=.8|thumb|GDR sürgün hökumətinin [[1953–1954-cü illərdə rəhbəri olmuş Yevgeni Gegeçkori.]] Gürcüstan Demokratik Respublikasının sürgün hökuməti Fransada fəaliyyət göstərməyə başladığı ildən etibarən bir necə dəfə beynəlxalq ictimaiyyətin diqqətini cəlb etməyə çalışmışdır. Gürcüstandakı sovet hakimiyyətinə son qoymağa çalışan hökumət, 1922 və 1924-cü illərdə bir necə memordanumu Gürcüstanın suverenliyini dəstəkləyən İngiltərə, Fransa və İtaliya hökumətlərinə, həmçinin Millətlər Liqasına göndərmişdir. Ümumiyyətlə, dünya dövlətləri Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqının artmaqda olan gücü qarşısında Gürcüstanın işğal edilməsi məsələsinə laqeyd yanaşmışdır. Sürgün hökumətinin bütün səylərinə baxmayaraq, Gürcüstan probleminin işıqlandırılması bir necə qərb mətbuat orqanında və Oliver Vardrop kimi gürcüşünaslıqla məşğul olan şəxslərin fərdi təşəbbüslərindən uzağa getməməmişdir. Qərbi Avropa bu məsələdə tərəfsiz qalmağa üstünlük vermişdir.
Gürcü mühacirlər zamanla böyük güc olaraq adlandırlan dövlətlərdən hər hansısa bir dəstəyin gəlməyəcəyinə əmin olmağa başlamışdılar. Nikolay Çxeidzenin 1926-cı ildə intihar etməsi və Gürcüstan Demokratik Respublikasının ilk dövlət başçısı olmuş mühacir hökumətin əsas simalarından sayılan Noe Ramişvilinin 1930-cu ilin 7 dekabr tarixində Parisdə bolşevik cəsuslar tərəfindən öldürülməsi sürgün hökumətinin fəaliyyətinə ciddi formada mənfi təsir göstərmişdir.
SSRİ xüsusi xidmət orqanları Avropada və xüsusi ilə Fransada fəaliyyət göstərən əməkdaşlarının bir çoxu İkinci Dünya müharibəsindən əvvəl və sonra Gürcüstan Demokratik Respublikasının sürgün hökumətinin daxilinə sızmağı bacarmışdır. SSRİ-də Baş Dövlət Təhlükəsizliyi Komissarı olmuş Lavrenti Beriya sürgün hökumətin fəaliyyətinin zərərsizləşdirilməsində yaxından iştirak etmişdir.
Siyasət
Noy Jordaniya hökumətinin Gürcüstanı tərk etməsinə qədər Gürcüstan Demokratik Respublikasının beynəlxalq səviyyədə tanınması istiqamətində müxtəlif addımlar atılmışdır. Gürcüstan SSR-nin yaradılmasından sonra Noy Jordaniya və tərəfdarları sürgün hökumətinin tanınması yolunda Parisdəki mərkəzlərindən sistemli fəaliyyətə başlamışdılar. Sürgün hökumətini ilk tanıyan dövlətlər 1921-ci ilin 28 mart tarixində Liberiya və 1921-ci ilin 12 may tarixində isə Meksika olmuşdur. Gürcüstan Demokratik Respublikasının sürgün hökuməti bir müddət Polşa, Belçika, Böyük Britaniya və Fransa tərəfindən Leqitim Gürcüstan hökuməti kimi tanınmışıdır.
Gürcüstan Demokratik Respublikasının sürgün hökuməti praktiki olaraq 1932-ci ilə qədər Paris yaxınlığında yerləşən Lövil-sür-Orj qəsəbəsindəki iqamətgahında fəaliyyətlərini davam etdirmişdir. 1930-cu illərdən etibarən hökumət Gürcüstan Demokratik Respublikasının sabiq ədliyyə naziri olmuş Sosipatre Asatiani başçılıq etmişdir. 1932-ci ilin 29 noyabr tarixində Fransa və Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqı arasında Qeyri-təcavüz Paktı imzalanmış və bu pakt əsasında Fransada fəaliyyət göstərən anti-sovet təşkilat və birliklərin fəaliyyətləri faktiki olaraq sonlandırılmışdır.
Delphinium trolliifolium
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Yeni Həyat (qəzet)
Yeni Həyat — 1932-ci ildə Masallıda nəşr olunan qəzet.
Porsche Boxster
Porsche Boxster – Porşe şirkətinin istehsal etdiyi avtomobil. 2004-cü ildə ikinci nəsil avtomobil olan Porsche Boxster 1996-cı ildən istehsal olunan Porsche 968-in bazasında yaradılıb.
Senecio balensis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Kyünçal
Kyünçal — Azərbaycan Respublikasının Şabran rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 2 aprel 2010-cu il tarixli, 982-IIIQ saylı Qərarı ilə Dəvəçi rayonunun Kyünçal kəndi Ağbaş kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, mərkəzi Çaraq kəndi olmaqla, Çaraq kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmış və Azərbaycan Respublikasının ərazi vahidlərinin Dövlət reyestrinə daxil edilmişdir.
Yerə Oxşarlıq İndeksi
Yerə Oxşarlıq İndeksi (abbr. YOİ; abbr. ESI) — bir planetin və ya peykin Yerə fiziki oxşarlığı göstərən vahid. Bu sıfırdan birə qədər şkaladır, və bu şkalada Yerin dəyəri sıfırdır. YOİ planetlərin və ya peyklərin radiusunun, sıxlığının, porabula sürətinin və yerüstü temperaturunun funksiyasıdır.
Düsturu
x_i - planetin xassələri (məsələn, yerüstü temperaturu); x_{i_0} - xassə üçün uyğun yerüstü əsas dəyəri (məsələn, 288 K); w_i - xassə üçün çəki göstərici; n - planetar xassələrin tam sayı.
Kanada tarixi
Kolumba qədərki dövrdə amerika ilə digər qitələr arasında əlaqələr
28-30 min il bundan əvvəl ehtimal olunur ki,müasir tipli insanlar Berinq adlanan quru körpüdə-Çukot və Alyaska arasında məskunlaşmışlar.Məhz bu dövrdən Şimali Amerikanın mədəniyyətinin tarixi başlayır.Müasir elm hesab edir ki,bu qitənin ilk sakinləri genetik cəhətlərinə görə protomonqoloid qrupuna məxsus olmuş altay,fin-uqor,tibet xalqlarına daha yaxındırlar.Təsdiqini tapmış bu fikirlər linqvistik və antropoloji əlamətlərə əsaslanmaqdadır.Amerikanın kəşfi və işğalı ilə digər avropalı çoxsaylı xalqların burada məskunlaşması ilə nəticələndi. Lakin bundan öncə bir sıra təmaslar baş vermişdir ki,bunlardan birini belə izah etmək olar:Belə ki, qayıq ilə avropalılara tanış olmayan bir insan tipi avropa sahillərinə yan almışdı və onların dəriləri qırmızı rəngə çalırdı.Ehtimal ki,bu gələnlər hindular olmuş və axına düşmüş,yollarını itirmiş buraya gəlib çatmışdılar.Bundan başqa daha bir ehtimalda vardır ki,Çin və Yaponiya bu ərazilərlə təmasda olmuşdur.Burada tapılan əşya və məmulatlar bunu deməyə imkan verir.Həmçinin Çin xəritələrində də bu ərazilərlə bağlı yerlər göstərilmişdir.Bu Kolumb öncəsi mövcud olan təmaslara aid olanlardı.Kolumb Amerikanı avropalılar üçün kəşf etmişdi,asiyalı və digərləri üçün deyil.Amma yuxarıda sadaladıqlarımız bizə imkan verir ki,Kanada ilə Asiya qitəsi arsında əlaqələrin olduğunu söyləyək.Təbii ki bunlar hamısı bir ehtimal olaraq qalır.Bundan başqa,bu ərazilərə Kolumba qədər Skandinaviya Vikinqlərininin də güclü təmasları olduğu barədə məlumatlar var.Vikinqlər bir sıra ərazilərə getmiş,yağmalamış,talamış və öz təsirlərini yaymışlar.Şimali Amerikaya isə Leif Eriksonun başçılığındakı vikinqlər Lans'O Medousda,Labradorda,Nyufaundlenddə bir sıra məskunlaşma vahidləri qurdular.Qrenlandiyadakı Skandinav koloniyası təxminən 500 il mövcud oldu.İsland saqalarına(dastan,rəvayətlərinə) görə,Vikinqlər İslandiyadan Qrenlandiya ərazisinə təxminən 985-986-cı illərdə gəlmişlər.Qrenlandiyada 2 məskən meydana gəldi:Şərq məskəni,Qrenlandiyanın cənub-qərb ucunda,qərb məskəni isə bu günki Nuukun daxili sahillərindəki əraziyə qədər olan təxminən 500 km-lik ərazini əhatə edirdi.Əhali təxminən 2000-3000 nəfər idi.Tədqiqatlar zamanı buradan 400 təsərrüfat sahəsi təsbit edilmişdir.Burada həmçinin Norveç Qrenlandiyasının bir yepiskopluğu da vardı.1380-ci ildə Norveç krallığı Danimarka ilə fərdi bir birlik meydana gətirdi.14-cü əsrdən buradakı məskunlaşmalar azalmağa başladı.Qərbdəki məskunlaşma 1350-ci illərdə tərk edilməyə başladı və son yepiskop 1377-ci ildə öldü.Bu ərazilərdə saqalarda izah olunan Vinland(Şərab ölkəsi),Helluland(meşələrin ərazisi) və Markland ərazi vahidləri qurulmuşdur.Ərazidəki digər məskunlaşma vahidi olan Lans'O Medou,Kanada Nyufaundlendi və Labrador əyalətində,Nyudaundlendin ən şimalındakı bir arxeoloji yerdir.Bundan başqa,Point Rouz və ya Fırtınalı nöqtə adlandırılan yer isə,Kanadanın Atlantik okeanı sahillərində,Nyufaundlendin cənub-qərb ucunda,Kodroy yaxınlarında yerləşən bir yerdir.
Kanadada avropalıların məskunlaşması ərəfəsində yerli əhalinin inkişaf səviyyəsi
Kolumba qədərki amerikada,o cümlədən Kanada ərazisində bir sıra yerli xalqlar yaşayırdılar.Bunların bir çoxunda maddi və mənəvi məsələlərdə oxşarlıqlar da mövcud idi.Bu qəbilələrin bir çoxu bir-biri ilə müharibələr aparır,digərinin ərazisini işğal edir,digərləri isə sakit həyat tərzi keçirirdi.Əsas işləri arasında ovçuluq və əkinçilik,sahilboyu ərazilərdə və çay kənarlarında yaşayan xalqlar isə balıqçılıqla da məşğul olurdular.Kanada ərazisində yaşayan əsas xalqlardan İrokezləri,Huronları,Alqonkinləri,Beothukları,Mikmakları,Bləkfutları və bir sıra digər xalqları göstərmək olar.Bu xalqlar içərisində ən böyük və döyüşkəni İrokezlər idi.Onların özünəməxsus  idarəçiliyi vardı və onlar liqa yaratmış,liqaya isə 5 İrokez qəbiləsi-Seneka,Kayuqa,Onondaqa,Oneyda və Mohauklar daxil idi.Tuskaroranın liqaya qatılması ilə sayları 6 oldu.Onların hazırkı sayı ABŞ-da 60 min,Kanadada isə 30 minə yaxındır.Əsas məşğuliyyətləri toxa əkinçiliyi idi.Bundan başqa tütün,günəbaxan,noxud,paxla,çətənə və s. becərirdilər.Kişilər ovçuluqla məşğul olur,balığı tilov və səbətlə ovlayırdılar.İrokez qəbilələrində nəsillərin sayı stabil deyildi.Belə ki,Onondaqa,Kayuqa və Tuskarorada 8 nəsil,Mohauk və Oneydalarda isə 3 nəsil ayrılırdı.Digər  xalqlardan daha biri isə Alqonkinlər idi.Şimali Amerikanın şərq hissəsində məskunlaşan alqonkinlərdən Kri,Montanye və Naskapiləri göstərmək olar.Təsərrüfat xüsusiyyətlərinə görə Krilər 2 qrupa ayrılırdılar:Düzən və meşə.Düzəndə yaşayan krilərin əsas məşğuliyyəti atçılıq və bizon ovu idi.XIX əsrdə Kanada müstəmləkəçiləri onların ov sahələrini ələ keçirmiş,onları rezervasiyalara köçürmüşdülər.Montanye qəbilələri Labradorun cənubunda,Naskapilər isə onların bir qədər şimalında məskunlaşmışdılar.Onlar köçəri ovçuluq və balıqçılıqla məşğul olurdular.Ümumi sayları isə hazırda 15 min nəfərdir.Daha bir qəbilə qrupu atapasklardır.Kanadanın şimalında yaşayan bütün atapask qəbilələri şərq və qərb qrupuna ayrılırdı.Makkenzi çayı hövzəsində yaşayanlar şərq qrupunu təmsil edir.Krilərlə qonşuluqda isə Çaypevayi qəbiləsi yaşayırdı.Şərq qrupunda köçəri ovçuluq,qərb qrupunda balıqçılıq da ovçuluq qədər mühüm yerə malik idi.Qərbi Atapask qrupuna Yukon çayı boyunca yerləşən naxani,sekani və s. qəbilələri daxildir.
XV əsrin sonu-XVI əsrin əvvəllərində Kanadanın Avropalılar tərəfindən tədqiq edilməsi
XV əsrin sonunda Avropada bu vaxtadək məlum olmayan torpaqların mövcudluğu fikri meydana çıxdı.Yeni məkanların kəşfində dənizçilər mühüm rol oynadığından liman şəhərləri arasında güclü rəqabət gedirdi.1492-ci ilin 12 oktyabrında Xristofor Kolumb və ekipajı Santa Mariya,Nina və Pinta gəmiləri ilə yeni ərazilər kəşf etdi. Bundan sonra bir çox Avropa ölkələri,o cümlədən İngiltərə,Fransa,Hollandiya,Portuqaliya və Danimarka kimi dövlətlər yeni kəşf edilməmiş ərazilərdə öz ekspedisiyalarına başladı.Bunlar əsasən yeni ərazilər və qiymətli vəsaitlər üçün həyata keçirilirdi.Tordesilyas-Aleksandriya sistemində Papanın verdiyi 3 bullaya əsasən yeni ərazilər İspaniya və Portuqaliya arasında bölündü.Papa VI Aleksandrın "Demarkasiya xətti" adlanan məşhur bullasına görə Braziliyanın şərq hissəsi istisna olmaqla,bütün yeni ərazilər İspaniyaya verildi.Lakin,bulla dərc edildiyi ilk gündən etibarən narazılıq doğururdu.Portuqallar Braziliyanı müstəmləkəyə çevirdilər və həmçinin,Kanada ərazisində də bir sıra uğursuz cəhdlərdə görüldülər. 1499-1500-cü illərdə Joao Fernandez Lavrador "Labrador"un xarici görünüşünü təsvir etdi.O Şimal-şərqi Atlantik və Qrenlandiyaya səfər etdi.1501-1502-ci illərdə Korte Real qardaşları Qrenlandiyanı xəritələşdirdilər.Tam olmayan dəlilə görə onların atası Joao Vaz Korte Real 1473-cü ildə Şimali Amerikada-Terra Nova do Bakalhauya(Treska Nyufaundlendi) ekspedisiya edir.1506-cı ildə Portuqaliya kralı I Manuel Nyufaundlend sularında treska balıqçıları üçün vergilər yaratdı.1521-ci ildə Yeni Şotlandiyada balıqçılıq qarovulxanaları quruldu.Portuqaliya müstəmləkəçiləri diqqətlərini Cənubi Ameriaya cəmləşdirərkən bu ərazilər artıq tərk edilməyə başlandı. Fransız tədqiqatları isə bu ərazilərdə əsasən kral I Frensiskin dövründən başlayır.1524-cü ildə Genuyalı tədqiqatçı Covanni de Verazzano Nyu-York limanı ilə Narraqanset körfəzi daxilində olmaqla,Karolina və Nyufaundlend arasındakı bir ərazini tədqiq etdi.O,Yeni İspaniya və İngilis Nyufaundlendi arasındakı əraziyə Franseska və Nova Qallia adını verdi. Daha bir məşhur fransız tədqiqatçısı isə Jak Kartyedir.Kartye 1534-1542-ci illər arası bu ərazilərə 3 ekspedisiya təşkil edir.İlk səfəri 1534-cü ildə,ikinci səfəri 1535-1536-cı illərdə,üçüncü səfəri isə 1541-1542-ci illərdə reallaşmışdır. İngilis tədqiqatçılarından isə bu dövrdə Şimali Amerikaya ekspedisiya edən tədqiqatçı isə Con Kabot olmuşdur.O,1497-ci ildə kiçik gəmisi "Mattyu"dan 18 nəfərlik ekipajla yola çıxdı.Kabotun tam çatdığı ərazi mübahisəlidir.Amma ehtimal ki,bu ərazi Cənubi Labrador,Nyufaundlend və ya Keyp-Breton ola bilər.O çatdığı ərazidə Kral Henri adına ingilis və venesiya bayraqları qaldırdı.O da əvvəl Kolumb kimi doğru yerə gəldiyinə inanırdı.
Kanada ərazisində fransız koloniyalarının yaradılması
1534-cü ildə Jak Kartye ilk səfərinə çıxdı.O 1534-cü ilin 10 mayından başlayaraq,Nyufaundlend hissələrini,Kanadanın Atlantik bölgələrini və Müqəddəs Lavrenti körfəzi hissələrini araşdırdı.24 İyulda Fransa torpağı olduğu bilinən yerə xaç basdırdı(Qaspe yarımadasında).Xaçın üzərində bu sözlər yazılmışdı: "Yaşasın Fransa kralı".O,sentyabrda Fransaya geri döndü və Asiya sularında olduğundan əmin idi. İkinci səfərə 19 may 1535-ci ildə 3 gəmi və 110 nəfərlik ekipajla yola çıxdı.Onların yanında ilk səfərdə özləri ilə Fransaya apardığı iki İrokez məhbusda vardı.Kartye Müqəddəs Lavrenti körfəzinə çatdı və ilk dəfə olaraq çayla yuxarı qalxmağa başladı.Şef Donnakonanın idarə etdiyi İrokez paytaxtı olan Stadakonaya gəldi.Öz əsas gəmilərini Stadakonaya yaxın bir ərazidə buraxdı və 2 oktyabr 1535-ci ildə Hoçelaqaya(indiki Monreala) yolunu davam etmək üçün ən kiçik gəmisini istifadə etdi.1535-1536-cı ilin qışını burada qalmağa qərar verdi.Çünki,Fransaya dönmək artıq gec idi.Kartye  və ekipajı 1536-cı ilin aprelinədək Kvebekin aşağısında yerləşən Müqəddəs Çarlz çayının qatı donmuş ərazisində qalmalı oldu.Buzun qalınlığı sahildə 4 fut(1,2 m), çayda isə 1,8 metr idi.O,1536-cı il 15 iyulda San-Maloya gəldi və ən qazanclı 14 aylıq səfərini tamamladı. Kartye üçüncü səfərinə saray əyanı olan Jan Fransua la Rok de Robervalla birgə,23 may 1541-ci ildə 5 gəmiylə San-Malodan yola düşdü.Bu dəfə Şərqə keçid tapmaq düşüncəsi unuduldu və əsas məqsəd Saquenay krallığının sərvətlərini tapmaq idi.Onlar həmçinin Müqəddəs Lavrenti boyunca daimi məskunlaşmalar təmin etmək istəyirdilər. Stadakonaya çatan Kartye yenidən İrokezlərlə bir araya gəldi,lakin,burada yaxşı qarşılanmadı.Məskəni burada qurmamağa qərar verdi.Məskən Kvebekin Keyp-Ruj bölgəsində quruldu.Adamlar burada qiymətli əşya bildiyi hər şeyi toplamağa başladılar.Lakin ,Fransada bunların kvars kristalları və dəmir pirit olduğu müəyyən olundu.Sonralar buna görə belə bir ifadə meydana gəldi:"faux comme les diamants du Canada"-yəni "Kanada qızılı kimi saxtadır". Gəmilərin ikisi sentyabrın 2-də Fransaya geri döndü.Sonda Kartye özüdə Robervalsız Fransaya gecəykən gizlicə yola çıxdı.Burada qalan Roberval Çarlsburq Royalda qalmağı əmr etdi.1543-cü ildə xəstəlik üzündən bura tərk edildi. İndiki Ceksonvil-Florida yəni Fort Karolinanın əsası 1564-cü ildə qoyuldu.Müqəddəs Auqustindən gələn ispanlar buranı dağıtdı.1599-cu ildə Tadussakda 16 ticarət postu quruldu.1604-cü ildə Akadiada,Sent-Krua aadasında qısa müddətli bir koloniya vardı.Koloniya əhalisi sinqa xəstəliyindən əziyyət çəkirdi.Növbəti il koloniya Port Royala köçürüldü.1608-ci ildə Duqua,Şampleyndən Müqəddəs Lavrenti sahillərində yeni bir koloniyanın qurulmasını istədi.O,öz Don-de-Diö -"Tanrının hədiyyəsi" adlı gəmisi ilə yola çıxdı.O,1608-ci ildə Kvebekin əsasını qoydu.1634-cü ildə Jan Nikola,La Bay de Puantsın(Qrin Bay) əsasını qoydu.Həmin il,Sör de Laviolett Trua-Rivierin əsasını qoydu.1642-ci ildə Paul de Şomdi Sör de Mezonnöv,Vill-marinin(Monrealın) əsasını qoydu.Lui Joliet və Jak Markit Solt,Sent-Merinin (1668) və Sent-İqnasın(1671) əsasını qoydular.
Kanada və 1789-cu il Fransa burjua inqilabı
Tarixi hadisələr təcrid halındadır. Dünyanın bir tərəfindəki hadisələr digərində çox əhatəli və uzun müddətli təsirlərə sahib ola bilir və Fransız İnqilabı (1789-1799) bunun mükəmməl bir nümunəsidir. Insanlıq tarixindəki ən təsirli hadisələrdən biri olaraq qəbul edilən geniş diametrli siyasi və ictimai qarışıqlıq, İngilis Şimali Amerikasında qətiliklə hiss edildi. Kanadalılar inqilaba necə reaksiya verdi? İngilis və Fransız əhalisi arasında buna münasibət fərqlilikləri oldu mu? Son olaraq, Fransız İnqilabı İngilis Şimali Amerikasını necə dəyişdirdi?
Xalqın reaksiyası
İngilis və Fransız Kanadalı dəstəkçiləri arasındakı ən böyük fərq, Fransız vətəndaşlarının hələ də keçmiş Fransa ilə olan bağlarını hiss etməkdə olduqları idi. “La Gazette də Québec” kimi erkən İngilis Şimali Amerika qəzetləri, inqilabın hadisələrini yaxından izləyirdi və oxucularının duyğularını əks etdirirdi: Qəzetdə saylarından birində belə bir maraqlı məlumat əks olunmuşdu. “... bu gün heç şübhə yoxdurki, bu artıq bir üsyan deyil, gerçək bir inqilabdır. ... Fransa bir daha əsla iki il əvvəl olduğu kimi olmayacaq” İngilis Şimali Amerikalılar, xüsusilə də rahiblərin və rahibələrin vəhşicəsinə öldürüldükləri haqqındakı məlumatların 1792-ci ildə ortaya çıxmağa başlamasıyla, inqilabın şiddət təbiətinə xüsusilə üstünlük vermədilər. XVI Lüdovikin edamına reaksiya olaraq, Böyük Britaniya Fransız səfirini və Fransanı bir müharibə bəyanatı ilə cavablamışdı. Bu qarışıqlığa qarışmaq istəməyən ABŞ hökuməti tərəfsizlik elanı nəşr etdi (1793). İngilis Şimali Amerikası, yenə də bir İngilis koloniyası olmasına baxmayaraq neytral ola bilmədi.
İngilis Şimali Amerikası və Fransa
Britaniya, Fransa inqilabının Atlantikə yayılmadığından və Şimali Amerika maraqlarını zəiflətdiyindən əmin olmaq üçün önləyici addımlarını atmağa qərar verdi. İngilis səlahiyyətlilər üç əhəmiyyətli şey etdi: Fransadakı hadisələr İngilis Şimali Amerikasının yenidən təşkilatlanması məsələsini sürətləndirdi.Yuxarı və Aşağı Kanadanın hər birinə öz seçdikləri məclislər, qanunvericilik şuraları və idarəçilər verildi. Hər əyalətə öz sxemləri istiqamətində özlərini idarə etməsinə icazə verərək Britaniya, bunun gərginliyi azaltacağına inandı və bu səbəblə Şimali Amerika imperiyasını qorumağı asanlaşdırmaqla qalmayıb, üsyanın toxumlarının Aşağı Kanadada da baş verməsinin qarşısını aldı.Bir başqa yol da xalqın qorxusunu artırmaq idi. İngilis Kanadalılar, böyük Fransız əhalisi səbəbiylə İnqilabın burada baş verəcəyindən qorxdu. İngilislər casusluğa başladılar, saxta məlumatlar tapdılar və şübhəli bir casus olan David McLanenin edam edilməsində rol oynadılar. Fransız Kanadalılar axmaq deyildi, İngilislərin etdiklərinin fərqində idilər. Öz İnqilablarını başlamağa heç ehtiyac duymadıqlarını düşünürdülər.
Uzun dövr ərzində təsirləri
Kanada üzərindəki İngilis suverenliyinin güclənməsi və Yuxarı və Aşağı Kanadanın qurulması, ümumi olaraq Fransız İnqilabının Kanadadakı ən əhəmiyyətli təsirləri olaraq düşünülə bilər. Bununla birlikdə, bundan aşağıdakı məsələlər ortaya çıxdı.
Delphinium uliginosum
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Zemo Osiauri
Zemo Osiauri — Gürcüstanın Xaşuri bələdiyyəsinin inzibati ərazi vahidində kənd.
Əhali
2002 siyahıyaalmaya görə kəndin əhalisi 1354 nəfər idi. 2014-cü ildə 1059 nəfər yaşayırdı.
Ədəbiyyat
gse: 4 510
Kumandılar
Kumandılar (özlərini къуманды, къубанды, къуўанды, къувандыг adlandırırlar) — xalq olaraq, Rusiyanın Altay diyarı, Altay Respublikası və Kemerovo vilayəti ərazisində yayılmışlar.
Tarixi
2002-ci ildə Kumandılar müstəqil xalq olaraq qeydə alınmışdır. 1926-cı ildə RSFSR dönəmində aparılan siyahıya alınma zamanı burada cəmi 6327 Kumandı aşkarlanmışdır. Onların hamısı Sibir diyarı ərazisində yaşayırdılar. Onlar əsasən Biyski dairəsində 4948 nəfər, Oyrat muxtar vilayətində isə 1384 nəfər təşkil edirdi. Bu siyahıya alınma zamanı onlar Altaylılara aid bir qrup hesab edilirdi.
2000-ci ildə Rusiya hökuməti tərəfinfən Kumandılar 24 mart № 255 qərarla Rusiya ərazisində yaşayan köklü xalq olduğu təstiqlənir.
Genetikası
Xromosonları: Y-xromoson. Subpapulyasiyası isə R1b-M73 (49%) mutansiyasına aid edilir. Bundan əlavə R1a, N1b və N1c qrupları müəyyən edilmişdir.
Sayları
Yaşayış yerlərinə görə yerləşmələri:
Altay diyarı:
Biysk şəhəri: 658 nəf.;
Krasnoqorskoye kəndi: 217 nəf.;
Solton kəndi: 136 nəf.
Altay Respublikası:
Qorno-Altaysk: 438 nəf.
Dilləri
Kumandin dili Altay dil ailəsinin Türk qrupuna aid edilir. Bu dil Şimali-Altay dillərinə daxildir. Bəziləri isə bu dili Şimali-Altay dillərinin bir dialekti hesab edirlər. Rəsmi olaraq Kimandılar və onların dili müstəqil dil, xalq olaraq tanınmışdır. Bəzi alimlər isə onları Altaylılara aid edərək altaylıların formalaşmasında iştirak edən etnos, dillərini isə dialekt hesab edirlər
İcma
1990-ci illərdə kumandılar müstəqil xalq olması təstiqləndikdən sonra milli ərazi icmaları yaradılır. Bunlara misal kimi Krasoqorski və Solton rayonunda Şatobalski milli kənd sovetləri yaradılır. 1999-ci ildə Qorno-Altaysk şəhərində «Kumandılr xalqının dirçəlişi» adlı ictimai hərəkat başlayır.
Altay diyarı ərazisində «İstok» (Biysk) və «Kаrdаş» (Barnaul) icmaları yaradılır. Buna baxmayaraq bütün Kumandılar bir təşkilatda birləşməmişlər. Xalqın yox olma təhlükəsi yüksəkdir. 2007-ci ildə Qorno-Altayskda «Şimali Altay xalqlarının mədəniyyəti» adlı konfrans keçirilmişdir.
Brahmanlar
Brahmanlar - qədim Hindistanda kahinlər kastası. Hesab edilirdi ki, Brahma öz dodaqlarından kahin brahmanları yaratmışdır. Buna görə də onlar adamlarla Brahmanın adından danışa bilərlər. Kahinləri hər evə dəvət edir, tanrıya qurban vermək istəyirdilər, belə ki, kahinlər qurbanvermənin icraçısı, din bilicisi və şərhçisi idilər. Brahmanlar hindlilərin birinci ali kastası sayılır. Bretan - Fransanın şimal-qərbində yarımada. Adı buraya köçmüş brit tayfaları ilə bağlıdır.
Uqah
Uqah — Azərbaycan Respublikasının Şabran rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 2 aprel 2010-cu il tarixli, 982-IIIQ saylı Qərarı ilə Dəvəçi rayonunun Uqah kəndi Ağbaş kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, mərkəzi Çaraq kəndi olmaqla, Çaraq kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmış və Azərbaycan Respublikasının ərazi vahidlərinin Dövlət reyestrinə daxil edilmişdir.
Adi ziyilotu
Adi ziyilotu və ya adi ziyilsəbət (Lapsana communis) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü. Hündürlüyü 20-100 sm, gövdəsi seyrək süpürgəvari budaqlanmış və az tüklü olan birillik ot bitkisidir.
Yarpaq
Yarpaqları nazikdir, çılpaq və ya az tüklüdür, aşağı yarpaqları 1-2 cüt xırda yumurtaşəkilli uzunsov-yumurtaşəkilli yan seqmentləri və çox iri üçbucaq-yumurtaşəkilli oyuqlu-dişli təpə seqmentlərləri vardır, yuxarı yarpaqları yumurtavaridir, neştəvari formaya qədər dəyişir, kənarları oyuqlu-dişli və ya tamkənarlıdır, aşağı yarpaqlar uzun, orta yarpaqlar daha qısa saplaqda yerləşmişlər, yuxarı yarpaqlar isə demək olar ki, oturaqdır.
Çiçək
Səbətin eni bar verənə yaxın 4-5 mm olub, qismən uzun saplaq üzərindədir, boş süpürgədə toplanmışdır və adətən çoxsaylıdır. Çiçəkləri açıq-sarı rəngdədir, adətən 1,5 dəfə qından uzundur.
Meyvə
Toxumlarının uzunluğu 4 mm-ə yaxındır, uzunsovdur, az əyilmiş və nazik tillidir.
Çiçəkləməsi
(May) İyun-Avqust
Meyvə verməsi
İyul-Sentyabr
Senecio griffithii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Adi ziyilotu
Yaşayışı mühiti
Meşələrdə, kolluqlarda, dağ çəmənlərində və bəzən bağlarda alaq kimi rast gəlinir.
İlqar Mazanov
İlqar Mazanov (Mazanov İlqar Abbas oğlu) — general-mayor, Azərbaycan Respublikası Müdafiə Nazirliyi Kəşfiyyat İdarəsinin rəisi.
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 27 mart 2017-ci il tarixli Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasının Silahlı Qüvvələrində həqiqi hərbi xidmətdən ehtiyata buraxılmışdır.
Hafel çayı
thumb|right|350px|Xəritədə Hafel çayı Hafel  — Almaniyanın şərq hissəsində çay, Elbanın sağ qolu. Uzunluğu 334 kilometr, sahəsi 24096 km2.
Bibiheybətdə qaz fontanı yanğını (film, 1925)
Bibiheybətdə qaz fontanı yanğını qısametrajlı sənədli filmi 1925-ci ildə çəkilmişdir. AFKİ və "Kino-Mədənçi" studiyalarının istehsalıdır. Yanvarın 31-də səhər 52 saylı neft quyusunda yanğın baş verir. Yalnız fevralın 2-də yanan quyunu söndürmək mümkün olur. Bu fövqəladə hadisə filmdə öz əksini tapmışdır.
Məzmun
Yanvarın 31-də səhər 52 saylı neft quyusunda yanğın baş verir. Yalnız fevralın 2-də yanan quyunu söndürmək mümkün olur. Bu fövqəladə hadisə filmdə öz əksini tapmışdır.
Film haqqında
Film Moskva Mərkəzi Dövlət Kino-Fotofono Sənədlər Arxivində saxlanılır.
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı 1925-ci ilin Azərbaycan filmləri 1920-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Seybətin
Seybətin — Azərbaycan Respublikasının Masallı rayonunun Masallı şəhər inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 5 mart 2013-cü il tarixli, 590-IVQ saylı Qərarı ilə Masallı rayonunun Masallı şəhər inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Seybətin kəndi ləğv edilərək Azərbaycan Respublikasının ərazi vahidlərinin Dövlət reyestrindən çıxarılmış, Seybətin kəndinin 312,0 ha təşkil edən ərazisi Masallı şəhər inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Masallı şəhərinin inzibati ərazisinə birləşdirilmişdir.
Təhsil
1 məktəb fəaliyyət göstərir.
Təkyə (Şabran)
Təkyə — Azərbaycan Respublikasının Şabran rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 2 aprel 2010-cu il tarixli, 982-IIIQ saylı Qərarı ilə Dəvəçi rayonunun Təkyə kəndi Ağbaş kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, mərkəzi Çaraq kəndi olmaqla, Çaraq kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmış və Azərbaycan Respublikasının ərazi vahidlərinin Dövlət reyestrinə daxil edilmişdir.
Delphinium variegatum
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Dördüncü Bakı yarmarkası (film, 1925)
Məzmun
Filmdə 1925-ci ilin aprel ayında açılan Bakı yarmarkası əks etdirilir. Mədəni-məişət filmində sabiq SSRİ-nin Şərqdə xarici ticarət problemlərinə toxunulmuşdur.
Film haqqında
Film 1925-ci ilin aprel ayında açılan Bakı yarmarkasının sifarişi ilə çəkilmişdir.
Avropa qara şamı
—  aləminin  şöbəsinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Qərbi və Şimali Avropanın qarışıq meşələrində, şərqdə isə Karpat dağlarına qədər yayılmışdır. Təbii arealının sərhədləri Alp və Karpat dağlarında əsaəsn dağlıq ərazidə olub, 1000-2500 m hündürlükdə yerləşir. Aşağı sahələrdə küknar və qara şamla qarıçıq bitir. Bu növ uzunömürlülüyü ilə fərqlənir, 500 və daha çox il yaşayır. Hündürlüyü 35-50 m-ə çatır. Çətiri konusvarı, əyilən budaqlardan ibarətdir. Gövdəsinin diametric 1,6 m, qabığı qonur rəngli və dərin çatlıdır. İynəyarpaqları açıq-yaşıldır, çox zaman mavi təbəqə ilə örtülü olur. Qozaları sentyabrda yetişir, lakin növbəti ilin yazında açılır. Budaqları üfüqi və ya yuxarı qalxan, nazikdir, tez böyüyür. İynəyarpaqları zərif, ensiz-xətvarıdır, uzunluğu 1,5-4,5 sm-ə çatır, rəngi parlaq-yaşıl, payızda isə qızılı-sarı olur, qışda tökülür. Uzunluğu 2,5-4 sm-ə çatan qozaları yumurtavarı-konusvarı, qonur rənglidir. Cavan qozaların toxum qabıqlarının kənarları dalğalı, seyrək tükcüklü, yetişmiş qozalarda hamar, enli-yumur, zəif qabarıq, kürəyində zolaqlı, çılpaqdır. Toxumları yumurtavarıdır. 3-4 mm uzunluqda, qanadları isə 18 mm uzunluqda olur. Kənar qabıqları uzunluğuna görə toxum qabıqlarının 2/3 hissəsinə bərabərdir. İçərisində 40-50 ədəd toxum olur, toxumla çoxalır. Avropa qara şamı məhsuldar, orta rütubətli, şəffaf torpaqlara tələbkar, işıqsevəndir.
Avropa qara şamı sahələrin və sənaye ərazilərinin yaşıllaşdırılmasında geniş istifadə olunur. Hər 0,5 m məsafədən canlı hasar kimi əkilir. Qubada, Gəncədə və Bərdədə tək-tək nümunələrinə təsadüf edilir. Qrup və tək əkinlər üçün yararlıdır. Böyümə dövründə üzvi gübrələr verilməlidir.
Tagveti
Tagveti — Gürcüstanın Xaşuri bələdiyyəsinin inzibati ərazi vahidində kənd.
Əhali
2002 siyahıyaalmaya görə kəndin əhalisi 103 nəfər idi. 2014-cü ildə 56 nəfər yaşayırdı.
Ədəbiyyat
gse: 4 558
Xərçəng dumanlığı
thumbnail|348x348px|Xərçəng Dumanlığı
NGC 1952, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktik dumanlıqdır. Göy üzündə Buğa bürcü istiqamətində yerləşir. SNR tipli. tərəfindən ildə 7.62 sm (3 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Diffuz dumanlıqlar içərisində daha çox maraq doğuran qaz lifləri ilə "toxunmuş" bəzəkli-torlu quruluşa malik Xərçəngə bənzər dumanlıqdır. O, 1054-cü ildə Buğa bürcündə alışmış İfrat yeni ulduzun (enerjisi bitən ulduzların şiddətlə partlamasına verilən ad) qalığı hesab edilir. Xərçəngə bənzər dumanlıq optik, radio, rentgen diapazonunda güclü şüalanma mənbəyi olmaqla yanaşı, həm də qamma kvantları mənbəyidir.
Pyotr Baranovski
Pyotr Dmitriyevic Baranovski (1892-1984) — rus-sovet memarı, qədim memarlıq nümunələrinin bərpaçısı.
Rüfət Hüseynzadə
Rüfət Hüseynzadə (tam adı: Rüfət Lətif oğlu Hüseynzadə) — əməkdar müəllim, pedaqoji elmlər doktoru.
Həyatı
XX əsrin ziyalı nəslinə mənsub olan atası Lətif Hüseynzadə (2008-ci ildə 106 yaşında dünyasını dəyişmişdir) "İstiqlal" ordeni ilə təltif olunmuş, "Əməkdar Müəllim" adına layiq görülmüş, tədqiqatçı,alim, pedaqoq olmuşdur.
R.L.Hüseynzadə 1971-ci ildə ADPU-nun pedaqoji fakültəsindən məzun olmuş, Abşeron rayonunda müəllimlik etmiş və 1974-cü ildən isə Azərbaycan Müəllimlər İnstitutunda çalışmaqdadır. İnstitutda əvvəlcə tərbiyə işləri metodkabinetinə metodist vəzifəsinə qəbul olunmuş, 1983-cü ildə pedaqogikanın nəzəriyyəsi və tarixi ixtisası üzrə namizədlik dissertasiyası müdafiə etdikdən sonra pedaqogika kafedrasına müəllim, baş müəllim və dosent vəzifəsinə keçirilmişdir.
2000-ci ildə əlavə təhsil üzrə rəhbər pedaqoji kadrlar fakültəsinə dekan, daha sonra isə institutun bakalavr pilləsində pedaqogika və filologiya fakültəsinə dekan vəzifəsinə seçilmişdir.
R.L.Hüseynzadə 2007-ci ildə pedaqogikanın nəzəriyyəsi və tarixi ixtisası üzrə doktorluq dissertasiyası müdafiə edərək, pedaqoji elmlər doktoru elmi dərəcəsini almış, 2008-ci ildə pedaqogika kafedrasına müdir, professor vəzifəsinə təyin olunmuşdur.
2009-cu ilin 07 dekabrında Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, cənab İlham Əliyevin imzası ilə R.L.Hüseynzadənin şərəfli elmi — pedaqoji əməyi yüksək qiymətləndirilərək ona "Əməkdar Müəllim" adı verilmişdir. Prof. R.L.Hüseynzadənin əsas tədqiqat sahəsi qədim və orta əsrlər dövründə Azərbaycanda tərbiyə, təhsil və pedaqoji fikir tarixinin öyrənilməsi və araşdırılmasıdır ki, bu sahədə dəyərli əsərlərin müəllifidir. Onun 10-yaxın monoqrafiya, kitab, metodik vəsaiti, bir neçə tədris proqramı və 100-ə yaxın pedaqoji elmin nəzəriyyə və tarixinə dair elmi əsəri nəşr olunmuşdur.
Çap olunmuş əsərləri
MONOQRAFIYALAR, METODİK VƏSAİTLƏR, KITABLAR
PROQRAMLAR
MƏQALƏLƏR