cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Şindilər
Tarixi
Şindilər - mənsub olduğu millət Azərbaycan türkü. Başkeçid rayonunda məskunlaşmışlar. Başkeçid 1947-ci ildən Dmanisi adlanır. Başkeçid Gürcüstanın Borçalı mahalında yerləşir. Başkeçid rayonunda 58 kənd var. Onların 40-da Azərbaycan Türkləri yaşayır. Biri də Şindilərdir. Şindilər kəndi Başkeçid qəsəbəsindən 4-km aralı Suludərə və Tağlı çayları arasında yerləşir. Qızılkilsə kəndində qırmızı alban kilsəsi olduğuna görə bu kəndin adı Qızılkilsə adlanıb. Bu iki kəndin arasındakı məsəfə 3-km dir.
Şindilər kəndinin indiki əhalisi bu kəndə 1750-1760 illərdə gəlmişlər. Şindilər kəndinə indiki nəsillərdən ilk dəfə gələn Dəlləkli nəsli olmuşdur. Onlar Şindilərə gəlməmişdən əvvəl burada yaşayanlar olub. Ancaq onlardan bir sülalə kimi qalan olmamışdır. Onlar gəlmələrlə qaynayıb qarışmışlar. Dəlləklidən sonra Şindilər kəndinə Zərgər nəslinin nümayəndələri gəlmişlər.
1800-cü illərdə Şindilərə Coculu, Kərimöyü və Qaramustafalılar gəlib məskunlaşmışlar. Kərimöyü, Qaramustafalı və Qızılkilsədəki Mansırlılar bir kişidən -Şəkər kişidən törəmişlər. Cocu kişi ilə Şəkər kişi Kürüstü Kəpənəkçidən hər ikisi də əmi uşaqları olaraq Şəkərli nəslindən ayrılaraq gəlmişlər. Ondan sonra Şindilər kəndinə zaman-zaman başqa nəsillərin nümayəndələri də gəlib və burada məskunlaşmışlar.
Azərbaycan türklərinin Şindilər kəndinə axını XVIII şəsrin ortalarından başlamışdır. Ancaq bu kənddə bundan çox-çox əvəllər yaşamış insanların izləri görünür. XVIII əsrdən əvvəl Şindilər kəndində bəzi əsrlərdə xristianlar, bəzi əsrlərdə də müsəlmanlar yaşamışlar. Çünki, Şindilərdə bir neçə qəbristanlıq yarləri məlumdur. Onların hamısının xristianlıq və ya müsəlmanlığa aid edilməsi mümkün deyil.
Şindilər kəndinin ərazisində hal –hazırda 3 kilsə mövcuddur. Bu kilsələrin hər üçü VIII əsrə aiddir. Ancaq bunların gürcü kilsəsi olduğu sübuta yetirilməmişdir. Kilsələr Alban kilsələrinə aiddir. Kilsənin biri kəndin düz ortasındadır. Buraya ata-babadan kilsənin boynu deyilib. Qəbirstanlığın biri elə bu kilsənin boynunda yerləşir. Burada böyük həcimli daşlar qəbirin üzərinə qoyulub.
Şindilərin düz ortası ilə orta məhəllədən dağa tərəf qalıxdıqda Qalaça deyilən bir yer vardır. Qalaça dağa qalxdıqda kənddən 300 metr yuxarıda düzən bir sahədə yerləşir. Burada qala divarlarının izləri hələ də qalmaqdadır. Qalanın ətraf hissəsində müsəlman qəbirstanlığı var ki, burada dəfn olunanlar qibləyə doğru, müsəlman atət-ənənəsi ilə basdırılıb. Tağlı məhəlləsininin yuxarı hissəsində də müsəlman qəbirstanlığının olması aydınlaşdırılmışdır. Yayla deyilən yerdə günöydə də qəbiristanlıq salınmışdır.
Bu qəbiristanlıqların hər biri yerin müxtəlif qatlarında olduğuna görə buradan belə nəticə çıxır ki, bu kənddə müxtəlif vaxtlarda müxtəlif tayfa birlikləri yaşamışdır.Demək ki, Şindilərdə xristianlıq IX əsrə qədər olub. IX əsrdə ərəblər Başkeçidi ələ keçirdikdə oradan 4 km  aralı  bu kəndin işğalı labüddür. Buraya müsəlmanların köçürülməsi mühüm idi. Kəndi XI əsrdə Səlcuqilər, XIII əsrdə Monqol-Tatarlar, XVI əsrdə Səfəvilər işğal etmişdir. Hər dəfə də buraya türk dilli tayfalar köçürülmüşdür. Türk dilli tayfaların buraya köçürülməsinə baxmayaraq, çoxlu hücumlara məruz qalan bu yaşayış sahəsi bir neçə dəfə tamam dağıdılıb yox edilmişdir.
Şindilər kəndinin indiki əhalisi bu kənddə XVIII əsrin ortalarından başlayaraq tayfa-tayfa məskunlaşmağa başlamışlar. Şindilər kəndinin sakinləri "Azərbaycan Türkləridir", dilləri Türk dili ailəsində Oğuz dil qrupuna daxil olan "Azərbaycan dilidir".
Danaya (Rembrandt)
Danaya — hollandiyalı rəssam Rembrandtın rəsm üzərinə yağlı boya ilə 1636-cı ildə çəkdiyi tablodur. Pyer Krozat kolleksiyasında iştirak etmiş tablo XVIII əsrdən bu yana Peterburqdakı Ermitaj muzeyində saxlanılır.
Şindilər
Tarixi
Şindilər kəndində Böyük Oktyabr Sosialist inqilabına kimi yadda qalan heç nə olmayıb. Çünki əhalinin demək olar ki, 97% savadsız olub. Kənddə yazıb oxuyanların sayı çox az olub. Onlar da molla məktəbində oxuyublar. XVIII əsrin ortalarına qədər Başkeçid rayonunun çox kəndləri, Şindilər də daxil olmaqla dağıdılıb xarabaya çevrilən boş torpaqlar olub.
Sovet dövləti qurulduqdan sonra bütün torpaq sahələri varlılardan alınaraq kənd sakinləri arasında bölünür. Artıq kənd sakinlərinin də həyatyanı sahədən başqa torpaq sahələri olub. Bu torpaqların becərilməsi çox ləng aparılıb. Ona görədə sovet dövləti kolxoz yaratmaq fikrini irəli sürüb. Kolxoz kollektiv yəni birləşmiş təsərrüfat deməkdir. 1931-ci ildən başlayaraq bütün sovet dövlətinin hər yerində kolxozlar yaradılmağa başlandı. Bu hal 1938-ci ilə kimi davam etdi. 1938-ci ildə artıq sovet dövlətinin hər yerində kolxoz quruculuğu başa çatdı. Kolxoz qurularkən kənd sakinlərinə verilən sahələr birləşdirildi və dövlət mülkiyyətinə çevrildi.
Danaya (Rembrandt)
Tarixi
Danaya üçün, rəssamın bərabər yoldaşı olan Saskiya van Uylenburq modellik etmiş olsa da, Rembrandt daha sonra, Danayanın üzünü dəyişdirərək aşnası Geertje Dircxin üzünə çevirmişdi. Rembrandtın ən dəbdəbəli əsərlərindən biri olan bu tabloya böyük ehtimalla rəssam tərəfindən də böyük əhəmiyyət verilmişdir. Ancaq şəklin nisbətən böyük ölçülərdə olması, satılmasını çətinləşdirmişdir.
Rembrandtın bu tablosu 15 iyun 1985-ci ildə ağlı başından çıxmış bir adam tərəfindən hücuma uğradı. Rəsmin üzərinə sülfürik turşu tökən təcavüzkar tablonu ayrıca iki yerindən bıçaqladı. Hücum sonrasında şəklin orta hissəsi sıçrama izlərindən və axan boyalardan meydana gələn bir çox nöqtəylə örtüldü.
Şindilər
Tarixi
Kolxoz quruculuğu təzə başlayanda könüllü kolxoza yazılanlara 40 sot həyatyanı sahə verilirdi. Kənd sakinlərinin bəziləri kolxoza yazılmaq istəmirdi. Ikinci kollektivləşmədə kənd sakinlərinin hər birinə 25 sot həyatyanı torpaq sahəsi verilibdir.
Danaya (Rembrandt)
Tarixi
Şəklin bərpasına həmin gün başlandı. Kimyagərlərlə məsləhətləşən təmirçilər əvvəl tablonun səthini suyla yuyaraq təmizlədilər. Tablo dik vəziyyətdə tutularaq üzərinə su püskürdüldü və beləcə zərərin daha da dərinləşməsinin qarşısı alındı. Tablonun bütün bərpa işləri 1985–1997-ci illərin arasında tamamlandı.
Danaya Rusiyada
Hərracdan sonra Rembrandt uzun müddət saxladığı rəsm əsərinin sahibliyini itirir. Ancaq XVIII əsrdə "Danaya" tanınmış fransız kolleksiyaçı Pyer Kroza tərəfindən aşkara çıxarılır. Krozanın ölümündən sonra(1740) onun kolleksiyasının çoxu üç yaxın qohumuna qalır(Lui Fransua, Jozef Antuan və Lui Antuan). İmperatriça II Yekaterina Ermitaj üçün kolleksiya yığmağa başlayanda, öz yaxın tanışı Deni Didrodan ona materialla kömək etməsini istədi. Didro onun diqqətini Krozanın kolleksiyasının hissələrinə çevirdi. II Yekaterina 1772-ci ildə Rembrandtın "Danaya" əsərinə sahib oldu
Şindilər
Tarixi
1936-cı ilin yanvarında Şindilər kəndində kolxoz quruldu. Kolxoza ilk dəfə sədr seçildi. İlk dəfə insanlar səs verirdilər. Birinci səsvermə çox çətin qalmaqallı keçdi. Səsvermə mədəniyyəti aşılanmayan insanların səs verməsi doğrudan da çox çətin idi.
Danaya (Rembrandt)
Vandalizm
1985-ci il 15 iyun şənbə günü Ermitaja Rembrandt zalına ekskursiyaçılarla birlikdə bir nəfər daxil oldu və muzeyin işçilərindən soruşdu ki, burada ən qiymətli rəsm əsəri hansıdır? Muzeyin işçiləri isə "Danaya"nı göstərdilər. Əsərə yaxınlaşaraq cibindəki süşənin içərisindəki məhlulu yağlı boya ilə çəkilmiş əsərin mərkəzinə tökdü. Boya yavaş-yavaş axmağa başladı və rənglər bir-birinə qarışdı. Bədəməl bununla qalmayaraq bıçaq ilə şəklin ortasında deşik açdı. Ən pisi isə ekspertlər kişini özünə hakim ola bilməyən kimi qəbul etdilər. 48 yaşlı Litva vətəndaşı Bronyus Maykis bu hərəkətini siyasi motivlə əlaqədar olduğunu izah etdi. Leninqrad hakiminin 1985-ci il 26 avqust tarixli qərarına əsasən ruhi xəstə kimi qəbul edildi(Diaqnoz—şizofreniya). Leninqrad psixiatriya müalicə mərkəzində 6 il qaldıqdan sonra Litvaya göndərildi.
Mənbə
А. Вержбицкий. Творчество Рембрандта — Обзор заслуженного работника культуры России Анатолия Вержбицкого включает подробный анализ картины "Даная". А. Соснов. Ужель та самая Даная / Журнал "Огонёк" N5 1997 год. — История реставрации, включая фотографию изуродованного полотна. В. Пикуль. Под золотым дождём. Исторический рассказ известного автора.
Şindilər
Tarixi
Şindilər kəndində ilk kitabxana 1937-ci ildə açılır. Veysəl Nəsib oğlunun evində yerləşir. 1937-40-cı illərdə Məmmədov Mustafa kitabxananın müdiri işləyir. 1943-46-cı illərdə Qüdrət Bayram qızı kitabxanaya müdir təyin edilir.
Şindilər kəndinə 1936-cı ildə ilk dəfə elektirik enerjisi verildi. Elektirik enerjisi Armudlu su elektirik stansiyasından verilirdi. Evlərə paylanan elektirik cərayanının gərginliyi 127 v idi. Qışda enerji qıtlığı yaranırdı. Elektirik enerjisi fasilələrlə verilirdi. Əhali kerosin lampalardan istifadə edirdi. 1960-cı illərdə Xram SES-dən Dmanisi rayonuna əlavə elektirik xətti çəkilərək rayonun bütün kəndlərinə paylandı. 1960-cı illərdən 1991-ci ilə kimi elektrik enerjisində demək olar ki, fasilə olmadı. Elektirik enerjisi bütün SSRİ–də dairəvi formada birləşdirilmişdir. 1960–cı ildən sonra evlərə paylanan gərginlik 220 volt oldu.
Şindlilər kənd məktəbi
Şindilərdə ilk məktəb 1928- ci ildə açılıb və 4 illik olub. İlk müəllimlər Dilbazov Hacı və onun bacısı Dilbazova Hamayıl olub. Hər ikisi Kazax Rayonu Musaköy kəndindən gəlmişlər. 1931-34–cü illərdə ilk məktəb direktoru Kazax rayonunun Şıxlı kəndindən gələn Süleymanov süleyman olmuşdur. 1935-40-cı illərdə İlməzli kəndindən Nəbiyev Alı direktor təyin olunur.
1973–cü ildə Şindilər kənd məktəbində 350 nəfər şagird təhsil alırdı. Artıq orta məktəbin açılmasına zərurət yaranmışdı. 1973 –cü ildən etibarən Şindilər kənd məktəbi 10 illik orta məktəbə çevrildi. 1980 – 82 – ci illərdə məktəb direktoru Qızılkilsə kəndindən Bilalov Vəli Məhəmməd oğlu, 1982 – 91 – ci illərdə Coculu nəslindən Nəsibov İsmixan (Qəzənfər) Cahangir oğlu məktəbə direktor təyin olundu. Artıq bu illərdə Şindilər kəndində şagirdlərin sayı 600 nəfərə çatmışdır.
1991–ci ildən sonra SSRİ dağıldıqdan sonra məktəbdə tənəzzül etməyə başladı. Şindilər kəndinin özü dağılmağa başladı. Kəndin caamatı köç etməyə başladı. 1994 – cü ildən Şindilər kənd məktəbi yenidən 4 illik məktəbə çevrildi. İndi bu məktəbdə 30–a yaxın şagird təhsil alır.
Əhalisi
Şindilər kəndində 217 ev var. Əhalisi 1980-ci ilə qədər 1580 nəfər. Şindilərdə bir neçə tayfanın nümayəndələri yaşayıb. Bu tayfalardan Coculu, Kərimöyü, Qaramustafalı, Dəlləkli, Zərgər, Rəhimli, Keçəçilər, Alaqanlı, Çapıxlı və sair.
Neotomizm
Neotomizm — Avkinalı Fomanın ideyalarını inkişaf etdirən dini–fəlsəfi təlimdir. Neotomizm XX əsdə daha sürətlə yayılmış və hazırda da böyük və nüfuzlu cərəyan olaraq qalmaqdadır. Onun tərəfdarları təkidlə qeyd edirlər ki, "yalnız din nicat verə bilər", ən kəskin ictimai suallara yeganə cavab bundan ibarətdir ki, "xristianlıq ruhu həyatımıza daha təsirli nüfuz etməlidir".
Əslində Neotomizm orta əsr sxolastı Akvinalı Fomanın Vatikan tərəfindən katolik kilsəsinin rəsmi fəlsəfəsi kimi qəbul edilən təliminin yeniləşdirilmiş variantından ibarətdir. Neotomistlər təliminin ən ümdə əsası bundan ibartdir ki, Allah aləmin xaliqi və külli–ixtiyar sahibidir. Neotomistlərin fikrincə, təbiət "ilahi ideyaların tətbiqi", tarix isə "ilahi planın həyata keçirilməsidir". Onlara görə, həqiqəti dərk etmək üçün üç forma vardır: elm, fəlsəfə və din. Bu formaların ən aşağısı elmdir. Onlara görə, elmin verdiyi bilik mötəbər deyildir və yalnız cismani qılafla məhduddur ki, həmin qılaf da aləmin həqiqi mənəvi mahiyyətini gizlədir, bu mahiyyətə elm nüfuz edə bilmir və bunu qismən fəlsəfə, yaxud metafizika kəşf edə bilər. Elmdən fərqli olaraq fəlsəfə aləmin mövcudluğunun ilk səbəbi məsələsini irəli sürür və belə bir nəticəyə gəlir ki, bu ilk səbəb ali mənəvi başlanğıcdır, yaxud aləmi yaradan Allahdır. Neotomistlərin təliminə görə, ali həqiqət yalnız vəhy və dini iman yolu ilə dərk edilir ki, elm və fəlsəfə də özünün dünyagörüşü əhəmiyyəti olan bütün prinsipial nəticələrini bu dini imanla uzlaşdırmalıdır.
Neotomizmin ən görkəmli nümayəndələri J.Mariten (1882– 1973), E.Jilson, Q.Vetter və Y.Boxenski hesab olunur.
Mikun
Mikun — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər Komi Respublikasına daxildir
Kərim bəy Maralyanlı
Kərim bəy Məşədi Ağası bəy oğlu Maralyanlı (1797-1870)-yüzbaşı
Həyatı
Kərim bəy Məşədi Ağası bəy oğlu 1797-ci ildə Xırdapara-Dizaq mahalının Maralyan kəndində dünyaya gəlmişdi. Molla yanında oxumuşdu. Kəndlərinin kədxudası olmuşdu. Kərim bəy rus-İran müharibəsində iştirak etmişdi. “Cəbrayıl” kitabında yazılır: “1826-ci il əməliyyatında Cəbrayılda Qasım bəy, Maralyandan kəndxuda Mövlud bəy (?-Ə.Ç.), Kərim Məşədi Ağası oğlu və Xanəhməd Abbas mirzənin qərargahında vəziyyəti öyrənmək məqsədilə 1826-cı il oktyabrın 1-də qorxu bilmədən Arazı keçib Abbas mirzənin yanına getdilər və onu inandırdılar ki, maralyanlılar ruslara ərzaq verməkdən imtina etmişlər. Abbas mirzə onlara inanaraq həttta mükafat da verib yola saldı. Xanəhməd göstərir ki, Abbas mirzə onlara demişdi ki, şah məni vəliəhdlikdən (Şahlıq taxtının varisliyindən) məhrum etməklə hədələyir ya gərək öləm, yaxud da səhvimi düzəldəm. Şah hətta istəyir ki, mənim gözlərimi çıxartdırsın”. Kərim bəy 1842-ci ildə də kəndlərinə başçılıq edirdi.
Ailəsi
Kərim bəy Pərzad xanımla ailə qurmuşdu.
Oğlanları
Ramiz Əzizbəyli
Ramiz Hacı Ağa oğlu Əzizbəyli — Azərbaycan kino rejissoru aktyor və Azərbaycanın xalq artisti (2008), professor, Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin estrada və musiqili teatr rejissorluğu kafedrasının müdiri, "Şöhrət" ordeni (2018), "Hacı Zeynalabdin Tağıyev" və "Qızıl Buta" mükafatları laureatı.
Həyatı
Ramiz Əzizbəyli 20 iyul 1948-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. M. A. Əliyev adına ADİİ-nun mədəni-maarif fakültəsini bitirib. Aktyor, rejissor. "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında işləyir. Respublikanın xalq artistidir. 1987-ci ildə "Debüt" studiyasında çəkdiyi "Pirverdinin xoruzu" qısametrajlı bədii filmi ilə o, rejissorluq fəaliyyətinə başlayıb. Film bir neçə Beynəlxalq kinofestivalda müvəffəqiyyətlə iştirak edib, Kiyev şəhərində keçirilən Ümumittifaq festivalda isə rejissor debütünə görə mükafata layiq görülüb. 1991-ci ildə isə "Bəxt üzüyü" tammetrajlı bədii filmini çəkib. Film kinoteatrlarda nümayiş olunan ən baxımlı kassa filmi və yeni tariximizdə çəkilən ilk ən gəlirli kino işi kimi yadda qalıb. Film Daşkənddə keçirilən Asiya və Latın Amerikası ölkələrinin kinofestivalında xüsusi diploma layiq görülüb. Rejissoru olduğu "Yalan" bədii filmi isə Qarabağ probleminə, onun törətdiyi faciələrə həsr edilib.
Azərbaycan kino sənətinin inkişafındakı xidmətlərinə görə 18 dekabr 2000-ci ildə Azərbaycanın əməkdar artisti, 1 avqust 2008-ci ildə isə Azərbaycanın xalq artisti fəxri adlarına layiq görülmüşdür. 1 avqust 2018-ci ildə "Şöhrət" ordeni ilə təltif olunmuşdur.
Vəfatı
Xalq artisti üç dəfə insult keçirmişdi. O, uzun müddətdir ki, yüksək qan təzyiqi və şəkərdən əziyyət çəkirdi. Onun bir ayağındakı barmaqları amputasiya edilmişdi. Bir müddət əvvəl sənətkar Zığ qəsəbəsində yerləşən koronavirus xəstələrinin müalicə aldığı modul tipli hospitala yerləşdirilmişdi. Onun infarkt keçirdiyi açıqlanmışdı. Ramiz Əzizbəyli 9 iyun 2021-ci ildə uzun sürən xəstəlikdən sonra vəfat etmişdir. Sənətkar Qurd qapısı qəbiristanlığında dəfn edilib. 220px|thumb|Ramiz Əzizbəylinin məzarı
Filmoqrafiya
• 3
Boris Yeltsin: Sübhdən toranadək
Boris Yeltsin: Sübhdən toranadək ( Sovet partiya məmuru və Rusiya prezidenti işlədiyi dövrdə Boris Yeltsinin əvvəlcə şəxsi cangüdəni, daha sonra Prezidentin mühafizə xidmətinin rəisi olmuş Aleksandr Korjakovun xatirələr kitabıdır. 1997-ci ildə çap olunmuş kitabda Yeltsinin və ailəsinin şəxsi həyatı, siyasi hadisələr və həmçinin pərdəarxası intriqalarla bağlı maraqlı məqamlar yer alır. Korjakovun iddiasına görə, prezidentə yaxın olan oliqarx Boris Berezovski bu kitabı çap etməmək üçün ona 5 milyon dollar təklif etsə də, müəllif razılaşmamışdır.
Qırmızıqulaq meşə bayquşcuğu
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Alatoran. Saqa: Sübh (II hissə) (film, 2012)
'''Alatoran. Saqa: Sübh (II hissə)''' 2012-ci ildə Stefani Mayerin eyni adlı əsəri əsasında çəkilmiş ABŞ istehsalı olan dram, melodram və döyüş filmidir.
Məzmun
Bella artıq vampirdir. İndi onun qarşısında Edvardla birgə əbədiyyət var. Bellanın Rinesme adında qızı var. Ceykob isə Rinesmenin ən yaxın dostu və məsləhətçisidir.
Lakin Kallenlərin bu sevinci uzun çəkmir. Beləki, Voulturi Rinesmenin ölümsüz olduğunu fikirləşir. Vampir anlayışında isə ölümsüz uşaq yaratmaq qəti surətdə qadağandır. Bunu edənlər isə sorğu-sualsız ölümə məhkumdurlar. İndi onlar ordu toplayaraq Kallenlərin üzərinə Forksa gəlirlər. Bella və Edvardı yenə də çətin sınaq gözləyir.
Mayski rayonu (Kabarda-Balkariya)
Mayski rayonu (Май куей, Май район ) - Rusiya Federasiyası, Kabarda-Balkariyanın tərkibində inzibati ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Mayski qəsəbəsidir.
Coğrafiyası
Rayonun hidroqrafik şəbəkəsini iri Terek, Cherek, Baksan və Malka, həmçinin digər çaylar olan Lesken, Demenyuk, Arqudan, Psıqansu, Psarişa, Çornaya, Pavlixa və başqaları təşkil edir.
Tarixi
Maiski rayonu 29 dekabr 1937-ci ildə Ümumrusiya Mərkəzi İcraiyyə Komitəsi Rəyasət Heyətinin fərmanı ilə Kabarda-Balkariya Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Primalkin rayonunun Maiski, Aleksandrovski, Kotlyarevski, Prishibi və Novo-İvanovo kənd sovetliklərindən təşkil edilir.
1963-cü ildə Maiski rayonu ləğv edilərək Proxladnenski rayonuna birləşdirilir və Aleksandrovski kəndi Terek rayonuna verilir.
1965-ci ildə Kabarda-Balkariya MSSR rayonlaşdırma sonrası Mayski rayonu əvvəlki sərhədlərində bərpa edilir.
2005-ci ildə rayonda yerli idarələr ləğv edildi. Nəticədə isə şəhər və kənd yaşayış məntəqələri statusuna malik 5 bələdiyyə quruldu.
Əhali
Şəhər şəraitində (Mayski ş.) rayon əhalisinin 69.65 % yaşayır.
2010-cu il Ümumrusiya siyahıya alınmasının məlumatlarına görə rayonun milli tərkibi haqqında aşağıdakı məlumatlar verilmişdir :
2010-cu il Ümumrusiya siyahıya alınmasına olan məlumat : Kişilər — 17 514 nəf. (45,3 %). Qadınlar — 21 111 nəf. (54,5 %).
Əhalinin orta yaşı — 38,0 yaş. Kişilərin orta yaşı — 34,5 yaş. Qadınların orta yaşı — 40,2 yaş.
KİV
Rayonda «Mayski News» regional qəzeti nəşr olunur. Həftədə bir dərc edilir. Üstəlik rayon icra hakimiyyətinin rəsmi saytı da fəaliyyət göstərir.
Zil (Tabasaran)
Zil – Rusiya Federasiyasının Dağıstan Respublikasının Tabasaran rayonunda yerləşən kənd. Zil kəndi «„Yersi kənd sovetliyinə“» daxildir.
Əhali
Milli tərkibi: Azərbaycanlılar. Mono etnik kənddir. Dini baxımdan islam dininin sünnə məzhəbində etiqad edirlər.
Şəkil
thumb|Zil kəndində körpü. XIX əsrə qədər kənd tabasaran feodal qurumunun mərkəzi olmuşdur. 1960-cı illərə kənd Dəvraq kənd sovetliyinə daxil idi. Təkcə 1982-ci ildə kənddə 750 nəfər yaşayırdı.
Arxeologiya
Kənddən 500 metr şimal-şərqdə arxeoloji abidə yerləşir — Zil orta əsr yaşayış məntəqəsi.
Azərbaycan folkloru
thumb|Yalançı çobanın nağılı Azərbaycan folkloru — kollektiv yaradıcılıq məhsulu olan, müəllifləri məlum olmayan ədəbiyyatdır. Qədimlikdən, tarixdən xəbər verməklə yanaşı Azərbaycan xalqının ruhundan süzülən mədəniyyətdir.
Zəngin Azərbaycan şifahi xalq ədəbiyyati dünyanın digər xalqlarının folkloru arasında özünəməxsus yer tutur. Bütün xalqların ədəbiyyatları üçün ilk və səciyyəvi olan kollektiv yaradıcılıq Azərbaycan ədəbiyyatının da əsasını qoyub.
Azərbaycanlıların zəngin bir şifahi ədəbiyyatı var. Şifahi xalq ədəbiyyatına folklor da deyilir. İngilis dilindən götürülmüş bu termin — folk -xalq, lore isə bilik, hikmət (xalq müdrikliyi) anlamındadır.
Şifahi xalq ədəbiyyatının ilk nümunələri – ibtidai insanların məişət, təbiət hadisələri, ovçuluq, əmək və digər bu kimi məsələləri haqqında təsəvvürləri və bununla əlaqədər keçirdikləri hisslərin tərənnümüdür. Bunlar qədim dövrlərdə yaranaraq, dildən-dilə, ağızdan ağıza keçərək yaşamış və zənginləşmişdir. Folklor nümunələri xalq zəkasının qüdrətini, bədii təfəkkürünün gücün parlaq əks etdirən, məzmun cəhətdən maraqlı, ideya baxımından zəngin, əsrlərin sınağından çıxmış əsərlərdir. Bu sənət inciləri janr əlvanlığı, dil-üslub aydınlığı, poetik tutumu və xəlqiliyi ilə seçilir. Şifahi ədəbiyyatda xalqımızın insan taleyi ilə bağlı düşüncələri, vətənpərvərliyi, humanizmi, arzu və istəyi, sevgisi, nifrəti, müxtəlif tarixi dönəmlərdə üzləşdiyi mühüm ictimai-siyasi hadisələrə münasibəti geniş bədii əksini tapmışdır. Bu hislərin ilk nümunələri isə əmək nəğmələridir. Folklorun digər formaları – nağıllar, dastanlar, hikmətli sözləri və s. nümunələrdir. Şifahi xalq ədəbiyyatı kollektiv yaradıcılıq olduğu üçün xalqın çox hissəsinin arzu və istəklərini, müxtəlif hadisələrə münasibətini, tərbiyəvi görüşlərini özündə əks etdirir.
Şifahi xalq ədəbiyyatının qələmə alınması – təkcə Azərbaycan ədəbiyyatı üçün yox, bir çox başqa elmlərin tarix, coğrafiya, etnoqrafiya və s. inkişafı üçün də böyük rol oynayıb. Məlumdur ki, Azərbaycan xalqının dili türk dillərindən biridir və təbidir ki, qədim türk xalqlarının yaratdığı dastanların süjetləri, motivləri Azərbaycan şifahi xalq ədəbiyyatında da geniş şəkildə öz əksini tapıb
Azərbaycan mifologiyası
Azərbaycan ədəbiyyatının qaynağında zəngin və dərin məzmunlu Azərbaycan folkloru durmaqdadır. Mifoloji-bədii dünyagörüşün izləri folklorda və klassik ədəbiyyatda indi də özünü büruzə verməkdədir. Azərbaycan mifologiyası Qədim hind, Qədim yunan mifologiyası qədər sistemli və bütöv xarakter daşımır. Ancaq Azərbaycan folklorunqda Azərbaycan mifologiyasının izlərini aşkar etmək mümkündür. Bunlar daha çox kosmoqonik və mövsümi, eləcə də etnoqonik miflərin müəyyən detallarını özündə daşımaqdadır. İnsan cəmiyyətinin ilkin formalaşma dövrünün bədii təfəkkür məhsulları olan bu mifik ünsürlərdə kosmosla xaos, yəni dünya düzəni ilə qarmaqarışıqlıq, nizamsızlıq, dünya düzəninin bu nizamsızlıqdan yaranması və eyni münasibətlərin insan cəmiyyətində əks olunması özünə yer tapmışdır. Mifik dünyagörüşündə insan cəmiyyətində kosmos, yəni əksər insanlar tərəfindən qəbul edilmiş qayda-qanunlar toplusu əsas etibarilə cəmiyyətin aparıcı nizamını – ailə, məişət, insanla təbiət arasında qarşılıqlı anlaşma proseslərini əhatə edir. Mifoloji dünyagörüşünün ayrı-ayrı ünsürləri indiyə qədər folklorun ovsun, alqış, qarğış, rəvayət, qodu və sayaçı mərasimi ilə ilgili mətnlərdə qorunub saxlanmışdır. Azərbaycan mifoloji mətnlərinin əksəriyyətində qədim türk mifoloji düşüncəsi aparıcı motiv kimi çıxış edir. Bunu istər dünyanın yaranması ilə bağlı olan kosmoqonik miflərdə, istər etnosun mənşəyi ilə bağlı olan etnoqonik miflərdə, istərsə də mövsümi proseslərlə əlaqədar olan təqvim miflərində görmək mümkündür. Mifoloji mətnlərin yaranması və onların folklor mətnlərində ünsürlər şəklində qorunub saxlanması ibtidai insanın təbiətə və təbiət qüvvələrinə baxışı ilə sıx əlaqədardır. Söz, hərəkət və oyun vasitəsilə təbiət qüvvələrinə təsir göstərmək arzusu ibtidai insanda mifoloi mətnləri yaratmaq və ifa etmək ehtiyacı doğurmuşdur. Bunların sırasında "Kosa-Kosa", "Qodu-Qodu", "Novruz", "Xıdır Nəbi" və b. mərasim nəğmələrini və bunları müşayiət edən rəqsləri göstərmək olar.
Ortaq türk folkloru
Azərbaycan folklorunun özəlliklərindən birini – onun başqa türk xalqlarının folkloru ilə ortaq cəhətlərə malik olması təşkil edir. Bu xalqların şifahi söz sənətində bir çox mətnlərin üst-üstə düşməsi həmin örnəklərin vahid etnocoğrafi məkanda meydana gəlməsini və o cümlədən türk xalqlarının vahid bir kökə bağlılığını göstərir. Qədim türk ədəbiyyatına aid olan dastanlar arasında "Oğuznamə"lər xüsusi bir silsilə təşkil edir. "Köç", "Ergenekon", "Şu", "Qayıdış" kimi dastanlarda isə bütöv şəkildə prototürklərin mühüm problemləri öz bədii-mifoloji əksini tapmışdır. Həmin dastanların çoxu xülasə şəklində XI yüzillikdə yaşayıb-yaratmış türk alimi Kaşğarlı Mahmudun "Divanü Lüğat-it-Türk" ("Türk dilinin divanı") əsərində öz əksini tapmışdır. Bu dastanlar xalqların böyük hicrəti dövrünün bədii-mifik dünyagörüşünü özündə saxlamaqdadır.
Azərbaycan folkloru janr zənginliyi
Azərbaycan folkloru janr zənginliyinə malikdir. Həyatı əks etdirmə baxımından lirik, epik və drammatik növləri vardır. Bu ədəbi növlərin hər birinə məxsus janrlar yaranmış, zaman-zaman zənginləşmişdir. Lirik və epik folklor nümunələri daha geniş yayılmışdır. Müxtəlif ədəbi növlərin janrlarında folklora xas olan ortaq cəhətlərlə yanaşı, məzmun və forma baxımından fərqli xüsusiyyətlər də vardır. Epik folklor janrlarından nağıl, xalq müdrikliyinin ifadəsi olan atalar sözləri və zərbi-məsəllər tarix boyu qonşu xalqların folklor və klassik ədəbiyyatına güclü təsir göstərmişdir. Lirik janrlardan bayatılarda xalq həyatının və məişətinin müxtəlif tərəfləri bədii-emosional şəkildə əks olunmuşdur. Qədim türk xalqlarının özünəməxsus poeziyası olmuş və bu poeziya türklərin milli vəzni olan heca və ya "barmaq" vəznində yaradılmışdır. Müxtəlif şeir şəkillərində heacaların sayı müxtəlif olsa da, epik süjetli uzun şeirlər və dastanlar əsas etibarilə yeddihecalıq formada yaradılmışdır. Bu cür şeirlər insanın yaddaşında daha yaxşı qorunub saxlanır. Azərbaycan folklorunun ən zəngin janrlarından olan bayatıların da hər misrası yeddi hecadan ibarət olur.
Folklor janrları arxaik və çağdaş janrlar kimi iki yerə bölünür. Arxaik folklor janrlarında sınamalar, ovsunlar, fallar, andlar, dualar, alqışlar və qarğışlar geniş yer tutur. Ancaq bu bölgü şərtidir; belə ki, folklor yaranma prosesi bütün tarix boyu getdiyindən, bu janrlara da müntəzəm olaraq yeni-yeni örnəklər əlavə olunur. Lirik növdə bağlı olduğu hadisə və ya proses baxımından ən qədim janr olan nəğmələr müxtəlif növlərə bölünür. Əmək prosesi ilə bağlı olan holavar və sayaçı sözlər, mövsümi proseslərlə bağlı mövsüm nəğmələri, müxtəlif mərasimlərlə bağlı olan toy və yas nəğmələri, qəhrəmanlarla bağlılıq təşkil edən qəhrəmanlıq nəğmələri və son olaraq fərqli məişət münasibətləri zəmnində yaranmış layla və oxşamalar.. Azərbaycan folklorunun ən zəngin janlarından birini də bayatılar təşkil edir. Bayatılar əsasən insanın lirik-fəlsəfi duyğularını yığcam poetik şəkildə ifadə etməyə xidmət göstərir. Bu poetik formanın janr xüsusiyyətlərini qeyd olunan janrlar da əsasən daşıyır — layla, nazlama, ağı, sayaçı sözü, holavar, vəsfi-hal və s. örnəklər. Bundan başqa, bayatı-bağlama, bayatı-deyişmə, bayatı-tapmaca kimi örnəklər də bu poetik formanın daxilində özünə yer tutur. Bayatılar dörd misradan, hər misra yeddi hecadan ibarət olur. Qafiyələnmə sistemi əsasən a-a-b-a şəklindədir. Tarixən türkdilli poeziyada cinasa çox fikir verildiyindən, qafiyələri cinas təşkil edən bayatı örnəkləri də çoxdur. Bayatının forma növlərindən biri də ilk misrası ancaq qafiyədən ibarət olan növdür. Bu cür bayatılara daha çox Kərkük folklorunda rast gəlinir. Bayatıda adətən birinci və ikinci misralar əsas mənanı ifadə etmək üçün hazırlıq rolunu oynayır. Geniş yayılmış lirik folklor janrlarından birini də xalq mahnıları təşkil edir. Bunlar konkret musiqi motivinə bağlı olan müxtəlif formalı poetik mətnlərdir. "Aman nənə", "Ay lolo", "Sona bülbüllər", "Süsən sünbül" və s. xalq mahnıları indi də müğənnilərin repertuarında qalmaqdadır. İfa tərzinə görə xalq mahnıları arasında solo, xor və deyişmə-mahnılar seçilir.
Xronoloji baxımdan epik folklor janrlarından əfsanələr ilk öncə nəzərdən keçirilir. Əfsanələri başqa epik janrlardan fərqləndirən başlıca əlamət – onda fantastik element və hadisələrin iştirak etməsidir. Eyni əlamətin daşıyıcısı olan sehrli nağıllardan fərqli olaraq, əfsanələrdə süjet bitkin xarakter daşımayıb, yalnız bir fraqment şəklində olur. Təsvir etdiyi obyekt və hadisənin məzmununa görə Azərbaycan folklorunda əfsanələrin kosmoqonik, zoonimik, toponimik və etnonimik növləri vardır. Ən qədim əfsanələr kainat, dünya və səma cisimlərinin yaranması ilə bağlı olan örnəklərdir. Azərbaycan folklorunun janrları arasında əfsanə və rəvayətlərdən sonra nağıllar epik növün ən geniş yayılmış örnəklərini təşkil edir. Atalar sözü və məsəllər də Azərbaycan folklorunun epik janrları arasında geniş yayılmışdır. Xalqın uzun əsrlər boyu əldə etdiyi təcrübələrin ümumiləşmiş yekunu, nəticəsi olan atalar sözü və məsəllər türk xalqları arasında geniş yayılmış, bir çox hallarda cəmiyyətdə əxlaq kodeksini əvəz etmişdir. Bu janrın ilk örnəkləri Mahmud Kaşğarinin "Divanü Lüğat-it-Türk", "Kitabi-Dədə Qorqud" kimi klassik yazılı abidələrdə özünə yer tapmışdır. Oğuz tayfalarının müdrikliyini ifadə edən xüsusi atalar sözü topluları – "Oğuznamə"lər də Azərbaycan folklorunun qiymətli abidələrindəndir. Azərbaycan folklorunun dramatik janrları xalq oyunları və meydan tamaşaları ilə təmsil edilmişdir. Bunların ən səciyyəvi örnəyi kimi "Kosa-Kosa" dramını göstərmək olar. İslamın qəbulundan sonra peyğəmbər ailəsinə məxsus müqəddəslərin faciəsi mövzusunda xalq arasında geniş yayılmış şəbihlər də xalq dramlarına daxildir.
Azərbaycan folkloru orta əsrlərdə
Azərbaycan folklorunun inkişaf mərhələləri arasında orta əsrlərin xüsusi yeri vardır. Bu dövrdə – XVI–XVIII yüzilliklərdə dastan janrı xüsusilə geniş inkişaf etmiş, Qurbani, Tufarqanlı Abbas, Sarı Aşıq, Xəstə Qasım kimi qüdrətli sənətkarlar ərsəyə gəlmişdi. Əsasən irfanla bağlı olan orta əsr məhəbbət dastanları – "Qurbani", "Aşıq Qərib-Şahsənəm", "Əsli-Kərəm", "Abbas-Gülgəz", "Şah İsmayıl-Gülzar", "Tahir-Zöhrə", "Alıxan-Pəri", "Arzu-Qəmbər", qəhrəmanlıq dastanı "Koroğlu" bu dövrün məhsuludur. Məhəbbət dastanlarından fərqli olaraq, "Koroğlu" müxtəlif qolların toplusu olmaqla "Dədə Qorqud" dastanlarının ənənəsini davam etdirir və buna görə də epos adlanır. "Koroğlu" eposunun süjetində konkret tarixi hadisə – XVI–XVII yüzilliklərdə Türkiyə və Azərbaycanda baş vermiş Cəlalilər üsyanı dursa da, formalaşma prosesində abidəyə bir sıra əlavə süjetlər artırılmış, bəzi hallarda mifik motivlərdən də istifadə edilmişdir.
Folklor örnəkləri əsas etibarilə anonim – müəllifsiz olduğundan, konkret müəllifi olan aşıq ədəbiyyatının Azərbaycan folklorunda xüsusi yeri vardır. XVI yüzillikdə əsası qoyulan və dövrümüzə qədər davam edən aşıq sənətinin ən böyük nümyaəndələri "ustad aşıqlar" termini ilə ifadə edilir. Azərbaycan folklorunda ilk ustad aşıq kimi Qurbaninin adı çəkilir. Qurbani Şah İsmayıl Xətaidən (1487–1524) yaşca bir qədər böyük olmuş və onunla müəyyən münasibətləri olmuşdur. Səfəvilərin tarixindən və "Qurbani" dastanından bu xalq sənətkarı haqqında müəyyən məlumatlar almaq mümkündür.
Aşıq sənəti
Aşıq yaradıcılığı xalq ədəbiyyatının mühüm, həm də zəngin hissəsi olub, tarixin çox qədim zamanlarından baş alıb gəlir. Aşıq şeirinin müəllifinin məlum olması onu fərqləndirən əsas cəhətlərdəndir. Qədim dövrlərdə dədə, bəzən də ozan, varsaq adlandırılan aşıqlar yaşadıqları zəmanənin mühüm hadisələrinə yaratdıqları əsərlərdə münasibət bildirmiş, elin-obanın dərdinin, arzu-istəyinin ifadəçisi olmuşdur. Qoşma, gəraylı, bayatı aşıqların daha çox müraciət etdikləri janrlardır. Aşıqlar iki qrupa bölünür: bir qismi yaradıcı olub, şeir qoşur, dastan yaradır və onları ifa edir; bir qismi isə daha çox mövcud əsərlərin ifası ilə məşğul olur. Belələri ifaçı aşıqlar adlandırılır. Abbas Tufarqanlı, Xəstə Qasım, Aşıq Ələsgər, Aşıq Şəmşir, Aşıq Hüseyn Cavan və b. aşıq sənətinin inkişafına, zənginləşməsinə töhfə vermiş yaradıcı aşıqlardır. Aşıq Əmrah, Aşıq Kamandar, Aşıq Hüseyn Saraclı və b. ifaçılıq yolunu tutmuş, aşıq sənətinin yaşamasına, yayılmasına əhəmiyyətli xidmət göstərmişlər. Azərbaycan üç yüz illik ənənələri XIX əsrdə Aşıq Ələsgər (1821–1926) kimi qüdrətli xalq sənətkarının yetişməsinə təkan vermişdir. Aşıq Ələsgərin yaradıcılığında lirik motivlə əxlaqi-didaktik motiv üzvi şəkildə bir-birinə qovuşmuşdur. Bu el sənətkarı özündən sonrakı aşıq ədəbiyyatının, eləcə də yazılı şeirin inkişafına böyük təsir göstərmişdir. 105 il ömür sürmüş aşığın yaradıcılığında bu dövrün bir çox tarixi hadisələri və şəxsiyyətləri öz əksini tapmışdır. Azərbaycan şifahi xalq yaradıcılığı, xüsusən aşıq sənəti qonşu xalqların ədəbiyyatlarına da dərin təsir göstərmiş, bir sıra gürcü və erməni şairləri türk dilində yazıb-yaratmışlar. XVIII əsr erməni şairi Sayat Nova şeirlərinin əksəriyyətini indi onun nəvələrinin bəyənmədiyi türk (Azərbaycan) dilində qələmə almışdı.
Azərbaycan folklorunun ilk örnəkləri yazılı şəkildə qədim yunan tarixçisi Herodotun "Tarix" əsərində (E.Ə. V əsr) bizə gəlib çatmışdır. Bunlar – qədim Azərbaycan dövləti Midiyanın süqutunun və İran dövləti tərəfindən işğalının səbəbləri haqqında xalq bədii təfəkkürünün məhsullarıdır. Bu əfsanələr "Astiaq", "Tomris" və başqa adlarla Herodotun əsərində yazıya alınmışdır. İndiki mənada tarix əsəri deyil, həm də bədii əsər qələmə almış Herodot, Azərbaycan əfsanələrini də yüksək bədiiliklə işləmiş və təsirli psixoloji səhnələr yaratmağa müvəffəq olmuşdur. "Tomris" əfsanəsi bu baxımdan daha diqqətəlayiqdir. İşğalçılıq məqsədi ilə Midiyaya hücum edib, ölkəni viran qoyan İran şahını məğlub etmiş Midiya sərkərdəsi – qəhrəman qadın Tomris onun başını kəsib bir qan tuluğuna salır ki, yeriklədiyi qandan "doyunca içsin…" "Astiaq" əfsanəsində mifoloji qat daha güclüdür. Burada əsas hadisələr yuxugörmə və taleyin əvvəlcədən müəyyən edilməsi üzərində qurulmuşdur. İlahi qüvvələrin təyin etdiyi taleyin dəyişdirilməsində insanın nə qədər gücsüz olduğu – Astiaqın faciəsi örnəyində təqdim edilir. Eyni motivlər qədim dünyanın bir çox ədəbiyyatlarında, o sıradan antik yunan ədəbiyyatında geniş yayılmışdır.
Aşıq yaradıcılığının məhsulu olan dastan epil-lirik əsər sayılır. Dastanda nəsrlə nəzm, epik təhkiyə ilə lirik təqdimat vəhdətdə olur. Aşıq dastandakı əhvalatı nağıl edərkən saz havasının müşayiəti ilə qəhrəmanın hiss və həyacanlarını əks etdirən şeirlər də söyləyir.
"Kitabi-Dədə Qorqud", eləcə də "Koroğlu" da vətənin müdafiəsi, azadlıq, ədalətsizliyə qarşı mübarizə geniş əks olunduğundan onlar qəhrəmanlıq dastanları adlanır.
Nəğmələr
Nəğmələr lirik növün qədim və geniş yayılmış janrlarından biridir. Məznununa görə bir neçə yerə bölünür: əmək, mərasim, mövsüm, qəhrəmanlıq və məişət nəğmələri.
Əmək nəğmələri
Holavarlar əkinçilik və cütçülüklə bağlı nəğmələrdir. Holavarlarda etnoqrafik xüsusiyyətlərə, istehsal alətlərinin adına, öküzün, kəlin tərifinə tez-tez təsadüf edilir. Əkinçi, cütçü öz ağır əməyini yüngülləşdirmək üçün müəyyən ritmi, ahəngi olan nəğmələr demişdir. Cütçü əkin-biçin zamanı holavar səsləndirərək öküzə müraciət edir, iş prosesində ona güvəndiyindən söz açır. Məsələn: Qızıl öküzüm, yeri, Qoyma şum qala yeri, İti tərpən, maralım, Düşmənlər baxır bəri. Sayaçı sözlər qoyunçuluqla bağlı yaranmış nəğmələrdir. Sayaçı sözlərində kəndli həyatında qoyunçuluğun böyük əhəmiyyəti göstərilir. Sayaçı sözləri, adətən, qoyuna müraciətlə oxunur və ondan xeyir-bərəkət dilənir. Məsələn: Nənəm, a narış qoyun, Yunu bir qarış qoyun. Çoban səndən küsübdür, Südü ver, barış, qoyun.
Mərasim nəğmələri
Xalqın məişəti, güzərənı ilə bağlı olan mərasim nəğmələri müxtəlif mərasimlərlə bağlı yaranıb. Toy nəğmələri, yas nəğmələri mərasim nəğmələrinin geniş yayılmış növlərindəndir.
Toy nəğmələri elçilik, nişan, qız köçürmə, oğul evləndirmə, gəlin gətirmə ilə bağlı oxunan nəğmələrdən ibarətdir. Bu cür nəğmələrdə vəfa, sədaqət, etibar, gözəllik və mərdlik təbliğ olunur. Məsələn: Qızıl üzüyün qaşı, Bişdi bağrımın başı. Mən deyən yar olmasa, Yandırram dağı,daşı. Ağılar (yas mərasim nəğmələri) ölümlə, fəlakətlə bağlı oxunur və məzmununda qəm, kədər, qüssə, iztirab əhval-ruhiyyəsi güclü hiss olunur. Ağılara el arasında "edilər", "edilmək" də deyilir. Həm nəzmlə, həm də nəsrlə ola bilər. Bəzən ölənin yaxşı keyfiyyətləri dilə gətirilir. Bu nəğmələrdə yaxın, doğma adamların ölümündən doğan dərin kədər, qəm hisləri ifadə olunur. Məsələn: Bostanda taqım ağlar, Basma,yarpağım ağlar, Sağ durduqca mən özüm, Ölsəm,torpağım ağlar. və ya: Analar yanar ağlar, Dərdini sanar ağlar, Dönər göy göyərçinə Yollara qonar ağlar.
Mövsüm nəğmələri
Mövsüm nəğmələri ilin müxtəlif fəsilləri ilə əlaqədər oxunur. "Səməni", "Xıdır Nəbi", "Yel baba", "Duman, qaç", "Günəş, çıx" (günəşi çağırmaq məqsədilə), "Yağmur, gəl", "Qodu-qodu" (uzun zaman yağan yağışın kəsməsi üçün) kimi nəğmələr mövsüm nəğmələrindəndir. Məsələn: A yel baba,yel baba, Qurban sənə,gəl,baba. Taxılımız yerdə qaldı, Yaxamız əldə qaldı. A yel baba,yel baba, Qurban sənə gəl baba. Aşağıdakı nəğmədə qədim azərbaycanlıların yaz, yay,payız, qış fəsli haqqında təsəvvürləri öz əksini tapır: Üçü bizə yağıdır, Üçü cənnət bağıdır. Üçü yığır,gətirir, Üçü vurur,dağıdır.
Qəhrəmanlıq nəğmələri
Qəhrəmanlıq nəğmələri, adətən, döyüş zamanı, yaxud döyüşdən əvvəl oxunaraq, döyüşçüləri səfərbərliyə, qorxmazlığa, igidliyə, cəngavərliyə çağırır. Koroğlu, Qaçaq Nəbi, Qaçaq Kərəm, Qatır Məmməd kimi el qəhrəmanlarının dilindən oxunan nəğmələr belə nəğmələrdəndir. Məsələn: Dolun at belinə, qoç dəlilərim, Xotkarı taxtından endirək, hoydu! Talayaq mülkünü, alaq malını, Öyünü başına endirək, hoydu!
Məişət nəğmələri
Məişət nəğmələri olan laylalar və oxşamalar folklorun geniş yayılmış janrlarındandır.
Laylalar
5 misralı layla (aaabb)
Bir bu qədər ağlama, Ürəyimi dağlama, Yuxuma daş bağlama. Laylay, oğulum, laylay, Qəndim, noğulum, laylay.
Oxşamalar
Oxşamalar laylalardan fərqli olaraq, uşaq oyandıqdan sonra onu oynatmaq, əzizləmək, nazlandırmaq məqsədilə oxunan nəğmələrdir. Oxşamalara bəzən "nazlamalar" və ya "əzizləmələr" də deyilir. Laylada həzinlik, alçaq ton üstünlük təşkil edirsə, oxşamalarda şən, ritmik olmaqla yanaşı, həm də zarafatyana ifadələr də olur. Oxşamalar ikilik və dördlük şəklində olur. Məsələn:
İkilik : Balama qurban inəklər, Balam haçan iməklər. Dördlük : Göydəki quşlar Bu balama qurban. Yağan yağışlar Bu balama qurban.
Mahnılar
Nəğmələrdən fərqli olaraq, mahnıların özünəməxsus havası, melodiyası olur. O, nisbətən sonrakı dövrlərdə yaranmışdır. Məsələn: Əzizim, sini-sini, Doldur, ver sini-sini. Mən sənə göz dikmişəm. Neynirəm özgəsini?! Mahnılar gözəllik, azadlıq, vətənpərvərlik ideyalarını təbliğ etsə də, məhəbbətin tərənnümünə həsr olunmuş mahnılar daha çoxdur. "Üçtelli durna", "Ahu kimi", "Gül açdı", "Kəklik", "Bülbüllər oxur" kimi mahnılarda tərənnüm olunan sevgi duyğuları təbiət gözəllikləri ilə əlaqələndirilir.
İctimai-siyasi məzmunlu mahnılar: "Gül açdı" ("Mən yardan ayrılmazdım"), "Qadan alım", "Budur gəldi əsirlərin karvanı", "Sona bülbüllər", "Çal papaq", "Bizi ayırdılar ana-atadan". Bu mahnılarda sevgisinə qovuşa bilməyən aşiqin daxili böhranları, zorla vətənindən didərgin salınan, əsir düşənlərin ah-naləsi ifadə olunur.
"Apardı sellər Saranı", "Sona bülbüllər", "Samovara od salmışam", "Laçın", "Qalanın dibində", "Pəncərədən daş gəlir" kimi mahnılar həcmi, poetik quruluşu və kompozisiyasına görə bir-birindən fərqlənir: iki, üç, dörd bənddən ibarət ola bilir; bir sıra mahnılarda bəndlər 4 misradan ibarət olsa da, beş, altı, yeddi, hətta on misra da ola bilər; mahnıların bir qismində təkrar misralar, digər bir qismində isə nəqarətlər işlənir.
Üzeyir Hacıbəyov mahnıları yüksək qiymətləndirərək demişdir: "El mahnıları Azərbaycan xalqının əhvali-ruhiyyəsini şərh, zövqi-musiqisini bəyan, şeir və musiqidəki yaradıcılıq qabiliyyətinin dərəcəsini təyin edə bilən böyük bir material olduğundan onun istər musiqi, istər ədəbi, istər psixoloji, istərsə də etnoqrafik əhəmiyyəti çox böyükdür".
Bayatılar
Mehdi Hüseyin deyirdi: "Bayatıların ən qüvvətli nümunələrini sevgi lirikası adlandırmaq daha doğru olar. Burada həmişə incə insan hissləri dərin və səmimi bədii obrazlar vasitəsilə verilir".
Əfsanələr
thumb|right|Qız qalası əfsanəsi Folklorun qədim janrlarında olan əfsanələrdə ağlasığmaz, möcüzəli, fantastik səciyyəli qeyri-adi hadisələrdən söz açılır. Əfsanələr xalqın əsgi dünyagörüşü, düşüncə tərzi, arzu və istəkləri ilə əlaqədar yaranmışdır. Əfsanəni digər janrlardan fərqləndirən əsas əlamət odur ki, əfsanədə real zəmindən kənar, müasir ağlın, düşüncənin uydurma, fantastika kimi qəbul etdiyi qeyri-adi, fövqəltəbii əhvalat və hadisələr təsvir olunur. Əfsanələrdə müxtəlif planetlər, əşyalar, heyvan və quşlar insana xas olan əlamətlərə malik olur. Əfsanələrdə xeyrə, gözəlliyə məhəbbət, şərə, eybəcərliyə nifrət hissi var.
Rəvayətlər
Rəvayətlər əfsanələrdən fərqli olaraq, nə vaxtsa həqiqətən baş vermiş, lakin ağızdan-ağıza keçərkən ilkin dəqiqliyini, təfərrüatını itirmiş söhbətlərdir. Buna görə də həmişə "rəvayətə görə", "deyilənə görə", "belə rəvayət edirlər ki" ifadələri ilə başlanır. Məsələn: Rəvayətə görə məşhur fars-tacik şairi Sədi Şiraz bir gün yol ilə gedirmiş. Birdən yol kənarındakı bir kərpickəsən kişinin onun şeirlərini necə gəldi zümzümə etdiyini eşidir. Şair bir söz deməyib kişinin qurutmaq üçün yol qırağınq düzdüyü çiy kəpiclərin üstünə çıxır və onları tapdamağa başlayır. Kərpickəsən bunu görüb hay-həşir salır: — A kişi dəli olubsan?! Bu yazıq kərpiclərin günahı nədir ki, onların qol-qabırğasını sındırırsan?! Axı mən bunlara xeyli zəhmət çəkmişəm! Sədi cavabında deyir: — Bəs mənim o yazıq şeirlərimin günahı nədir ki, sən onların qol-qabırğasını belə sındırırsan? Məgər mən onların üzərində zəhmət çəkməmişəm?! Rəvayətlər 2 cür olur:
Lətifələr
200px|thumb|right|Elmira Abbaslı — [[Molla Nəsrəddin, 2012. Heydər Əliyev Mərkəzi]] Lətifələr ictimai həyatdakı və məişətdəki qüsurları əks etdirən yığcam və gülməli əsərlərdir. Lətifələrin əsasında gülüş dayanır. Lətifələrdə yumorla yanaşı, satira, sarkazm da mühüm yer tutur. Azərbaycan şifahi xalq ədəbiyyatında Bəhlul Danəndə, Molla Nəsrəddin, Abdal Qasım, Ayrım Tağı, Mirzə Bağı, Hacı Dayı kimi lətifə qəhrəmanları vardır. Onların ən məşhuru Molla Nəsrəddindir. "Evi düzəldərik", "Mindiymi saymıram" kimi lətifələrdə Molla Nəsrəddin avam, sadəlövh adam təsiri bağışlayır.
Cəlil Məmmədquluzadə Molla Nəsrəddinə məhəbbət əlaməti olaraq öz satirik jurnalını "Molla Nəsrəddin" adlandırmış, bu adı özünə təxəllüs götürmüşdür.
Nağıllar
200px|thumb|left|Elmira Abbaslı — [[Məlikməmməd və Simurq quşu, 2013. Heydər Əliyev Mərkəzi.]] Epik növün çox sevilən və həcmcə ən böyük janrı nağıldır. İnsanların qədim dövrlərdən yaratdığı nağıllar ağızdan-ağıza keçərək dəyişmiş, zənginləşmiş, dövrümüzə gəlib çatmışdır. Nağıllarda xeyirlə şər, işıqla qaranlıq, həyatla ölüm, haqla nahaq mübarizə aparır və həmişə xeyir şərə, haqq nahaqqa, işıq qaranlığa qalib gəlir. Sehr, əfsun, cadu, tilsim, əjdaha və s. nağılların çoxunda tez-tez təsadüf edilən fantastik qüvvələrdir. Bu nümunələrdə bütün hadisələr əsas qəhrəmanla bağlı olur. Bu qəhrəman əksər hallarda ideallaşdırılır. Nağılın müsbət qəhrəmanı qarşılaşdığı bütün çətinlikləri dəf edir, şər qüvvələrə qaib gələrək öz arzusuna çatır.
Qaravəllidən sonra "biri varmış, biri yoxmuş, Allahdan başqa heç kim yoxmuş", "Günlərin bir günündə, Məmmədnəsir tinində" kimi giriş sözləri söylənilir. Nağıllarda hadisələri bir-biri ilə əlaqələndirmək üçün ənənəvi cümlələrdən istifadə olnunur: "Nağıl dili yüyrək olar", "Az getdi, üz getdi…", "Dərələrdən sel kimi, təpələrdən yel kimi…", "Orda ayla, illə, burda müxtəsər dillə" və s. Nağıllar özünəməxsus sonla bitir.
Mövzularına, təsvir predmetinə və üsullarına görə nağıllar bir neçə qrupa bölünür. Onların hər birinin səciyyəvi xüsusiyyətləri vardır: 250px|thumb|right|[[Cırtdan. Milli İncəsənət Muzeyi]]
Atalar sözləri və məsəllər
Atalar sözləri xalqın zəngin həyat təcrübəsi əsasında gəldiyi qənaətləri, dəfələrlə sınaqdan keçirilmiş həqiqətləri əks etdirən yığcam və dərin mənalı sözlərdir. Məsələn:
Atalar sözlərində düzlük, mərdlik, müdriklik, vətənpərvəlik, əməksevərlik, humanizm təbliğ olunur. Onlara "müdrik sözlər", "qanadlı sözlər" və s. deyilməsi də bu hikmətli xalq örnəklərinə verilən yüksək qiymətlə bağlıdır. Atalar sözləri yazılı ədəbiyyatdakı aforizmlərlə oxşarlıq təşkil edir. Atalar sözləri nəsrlə də, nəzmlə də ola bilər.
Atalar sözləri məsəllərə oxşasa da, onlar ayrı-ayrı janrlardır. Atalar sözlərində fikir bitkin və tam olur. Onlar müstəqil işlənir və aydın bir fikir ifadə edir. Məsəllərdə isə fikir natamam olur, izaha ehtiyac duyulur. Onun mənasını başa düşmək üçün bağlı olduğu əhvalatı bilmək lazımdır. Atalar sözlərindən fərqli olaraq, məsəllər müəyyən əhvalatla bağlı olur. Məsəl müəyyən əhvalatın, hadisənin nəticəsi, yekunu kimi meydana çıxır. Məsələn: Məsəllər tam inkişaf edib formalaşandan sonra atalar sözlərinə çevrilir.
Tapmacalar
Epik növün yığcam və geniş yayılmış janrlarından biri də tapmacalardır. Burada əşyanın məcazi təsviri, onun səciyyəvi əlamətlərinin təqdimi əsas yer tutur. Tapmacanı hərfi mənada anlamaq, dərk etmək mümkün deyil. Bu, sadəcə, səhv yoldur. Tapmacanın cavabını tapmaq üçün obrazlı təfəkkür, məntiqi düşüncə tələb olunur. Dinləyicilərin zehni qabiliyyətini, biliyini yoxlamaq məqsədilə işlədilib, üstüörtülü əlamətlərə deyilir və əşyanın, hadisənin özünün tapılması tələb olunur. Tapmacada hökmən iki tərəf iştirak etməlidir. Həm nəzmlə, həm də nəsrlə ola bilərlər. Məsələn: Odda yanmaz, Suda batmaz?
Xalq oyunları
Dramatik növün janrlarından olan oyunlar uşaq orqanizminin hərəkətə, fəaliyyətə olan ehtiyacından yaranmışdır. Lakin oyunlar uşaqlarda təqlidlə yanaşı, düzüb-qoşmaq, yaratmaq bacarığını da üzə çıxarır. O, sənətin bir neçə sahəsini — musiqini, rəqsi, şeiri, aktyorluğu özündə birləşdirir. Kollektiv şəkildə həyata keçirilən uşaq oyunları oturaq və hərəkətli olmaqla iki yerə bölünür.
Xalq oyunları: "Xan oyunu", "Motal-motal", "Əl üstə kimin əli", "Lal-dinməz", "Uçdu, uçdu", "Dəsmalı ver", "Xəndəyədüşmə", "Dəyirman". "Xan oyunu"nda ən azı dörd nəfər iştirak etməlidir.
Xalq tamaşaları
Xalq tamaşalarına meydan tamaşaları da deyilir.
Xalq tamaşaları: "Tənbəl qardaş", "Kosa-kosa" (bu həm də oyundur), "Əkəndə yox, biçəndə yox, yeyəndə ortaq qardaş" (tənbəlliyin tənqidi, əməyə rəğbət hissinin oyadılması), "Bic Nökər".
"Tənbəl qardaş" tamaşası üç hissədən ibarətdir. Burada əməyə, zəhmətə məhəbbət ideyası, birpərdəli "Bic nökər"də isə əxlaqi saflıq təbliğ olunur. Oyunlardan fərqli olaraq, tamaşalar başqalarına göstərmək üçün icra edilir.
Xalq şəbihləri
Xalq şəbihləri dini tamaşalardır. Bu tamaşalar daha çox məhərrəmlik mərasimləri ilə bağlı olur. "Qasımın toy gecəsi" belə tamaşalardandır.
Bell AH-1 SuperCobra
Kobra helikopterləri — Amerika Birləşmiş Ştatlarının istehsalı olan bir hücum helikopteridir. Çox saylı istehsalı və ixracı ilə diqqət cəlb etmişdir. Hələ də, Kobra helikopterlərinin inkişaf etdirilmiş versiyası olan Super Kobralar bəzi ölkələrin silahlı qüvvələri tərəfindən istifadə olunur. Kobra helikopterlərinin ən inkişaf etdirilmiş modeli Super Kobra helikopter (Bell AH-1W) modelinin ABŞ dəniz piyadaları korpusu üçün daha da təkmilləşdirilmiş olan versiyasının üzərində işlərin davam etdirilməsi haqqında müəyyən məlumatlar mövcuddur. Bu modelə də AH-1Z Viper Cobra adı verilmişdir.
Xanlar Məmmədov
Xanlar Əliş oğlu Məmmədov — Azərbaycan Kommunist Partiyasının Laçın Rayon Komitəsinin 1-ci katibi, Laçın Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı, Azərbaycan Respublikasının Xalq Deputatı, Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin Üzvü.
Həyatı
Xanlar Əliş oğlu Məmmədov 27 fevral 1940-cı il tarixdə Laçın rayonunun Mişni kəndində Səhəngdolan məhəlləsində anadan olmuşdur. 1962-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetini bitirmişdir. 1963-cü ildə Alxaslı kənd məktəbində müəllim işləmişdir.