cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ralf Banç
Vətəndaş Hüquqları Hərəkatı
Banç,1953-cü ildən ölümünə qədər Nyu-Yorkun Kuins şəhərindəki Kyu Qadınz məhəlləsində Nobel sülh mükafatından əldə etdiyi pulla aldığı evdə yaşadı. Digər qara dərililər kimi,Banç da ABŞ-da və bəzən öz qonşuluğunda irqçiliyə qarşı mübarizəsinə davam etdi. 1959-cu ildə o və oğlu Ralf Kuinsin Forest Hills məhəlləsindəki Vest Side Tennis klubuna üzv olmaqdan imtina etdilər. Məsələ mətbuatda işıqlandırılandan sonra, klub Bançları üzr istəməyə dəvət etdi. Onları rədd edən məmur istefa verdi. Banç,irqi bərabərliyə əsaslanmadığını və yalnız şəxsi nüfuzuna əsaslanan bir istisna olduğunu söyləyərək təklifi rədd etdi.
Banç heç vaxt kommunist və ya marksist olmadı və bunun qarşılığında Sovet tərəfdarı mətbuatın çox ağır hücumlarına məruz qaldı.
Evliliyi və ailəsi
1928-ci ildə Hovard Universitetində dərs deyərkən Banç tələbələrindən biri Rut Harris ilə tanış oldu. Daha sonra görüşməyə başladılar və 23 iyun 1930-cu ildə evləndilər. Cütlyün üç övladı var: Con Harris Banç (1931-ci il),Ceyn Conson Banç(1933-cü il) və kiçik Ralf Banç (1943-cü il). Nəvəsi III Ralf Banç,dünya miqyasında təmsil olunmayan və kənarda qalan millətlərin və xalqların səsini dünyaya çatdırmaq üçün qurulmuş beynəlxalq təşkilat olan Təmsil Olunmayan Millətlər və Xalqlar Təşkilatının baş katibidir.
9 oktyabr 1966-cı ildə qızı Ceyn Banç Pyers Bronks şəhəri Riverdeyldəki yaşayış binasının damından yıxılaraq,öldü; onun ölümünün intihar olduğu düşünülürdü.. O,heç bir intihar məktubu qoymamışdı. Kornell Universiteti məzunu və əmək münasibətləri üzrə icraçı direktor olan həyat yoldaşı Burton Pyers ilə 3 övladı var. Onların mənzili binanın ikinci mərtəbəsində idi.
Ölümü
thumb|left|Ralf Bançın məzarı Banç,səhhətindəki nasazlıq səbəbiylə BMT-dəki vəzifəsindən istefa verdi,lakin BMT baş katibi Yu Santın tezliklə geri dönə biləcəyi ümid edildiyi üçün bu açıqlanmadı. Səhhətində heç bir irəliləyiş olmadı və Banç 9 dekabr 1971-ci ildə 67 yaşında öldü. Nyu-Yorkun Bronks şəhərindəki Vudloun qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.
Mariya Maqdalena
Mariya Maqdalena ya Maqdalalı Mariya — İsa sədaqətli davamçısı, xristianlıqda müqəddəs sayılan, həvarilərə bərabər tutulan bir qadın. İsanın çarmıxa çəkilməsinin şahidi.
Pravoslav və katolik kilsələr Mariya Maqdalenanın şəxsinə müxtəlif mövqelərdən yanaşırlar. Pravoslav kilsəsi ona sülh, müjdə daşıyıcısı kimi baxır. Katolik kilsəsi isə əksinə onun şəxsinə Maqdaladan olan bir fahişə kimi baxır.
İncilə görə Mariya fahişəliklə məşğul olmuş, İsanı gördükdən sonra peşəsindən əl çəkərək onun ayağını yumuş, saçları ilə silmiş, sonra isə arxasınca getmişdir.
İsa çarmıxa çəkildikdən, bazar günü yenidən zühur etdikdən sonra onun ilk müjdəsini Mariya Maqdalena gətirmiş olmuşdur. Daha sonra indiki Fransa ərazisinə yerləşərək xristianlığı təbliğ etmişdir.
Amakusa adaları
Amakusa adaları — Kyuşu adasının qərb sahili yaxınlığında Şərqi Çin dənizində yerləşən yapon arxipelaqı. İnzibati cəhətdən Kumamoto və Kaqoşima prefekturalarına aiddir.
Arxipelaqda ümumi sahəsi təxminən 900 km² olan 70-ə yaxın ada var.
Dövlət bankının binası (Rostov-na-Donu)
Dövlət bankının binası — Rostov-na-Donu şəhərinin ərazisində, Bolşoy Sokolov prospekti, ev 22a ünvanında yerləşən bina. Bina Marian Marianoviç Peretyatkoviçin layihəsi əsaaında 1913–15-ci illər ərzində inşa edilmişdir. İlk əvvəllər binada Rusiya imperiyasının dövlət bankı yerləşir. Hazırda isə binada Sentrbankın filialı yerləşir. Bina neoklassizm stilində inşa edilmişdir. Dövlət bankının binası regional əhəmiyyətli mədəni irs obyekti siyahısına daxil edilmişdir.
Subyektivlik
Subyektiv, bir mühakiməni şəxsdən asılı olaraq qiymətləndirmək (qazanmaq) üçün deyilir. Təyin olunmuş (müəyyənləşdirilmiş) dəyər nöqteyi-nəzərindən baxdıqda, hər kəs üçün fərqli, insandan insana fərqlənən bir dəyərdir.
Pozitiv elmlər insandan insana görə dəyişməyən dəyərlərin mövcudluğunu müdafiə edir. Subyektiv dəyərlərin isə obyektiv biliklərdən fərqli olaraq fərdi biliklər vasitəsi ilə əldə edildiyini bildirirlər. Müasir dövrün pozitiv elm nəzəriyyələri həm obyektiv, həm də subyektiv məlumatları bilik kimi qəbul edirlər.
Dövlət bankının binası (Rostov-na-Donu)
Tarixi
thumb|left|200px|Binanın köhnə binası XX əsrin əvvəllərində Dövlət bankının binaası Bolşoy Sadovnaya küçəsi, Srednı prospektində yerləşirdi. Bir müddət banka artıq bu bina dar gəlirdi. Bu səbəbdən onlar bina kirayələməyə məcbur qalmışdılar. Bundan sonra bank məsulları yeni binanın inşasını qərara alır.
1912-ci ildə Peretyatkoviç işə rəhbərlik etmək məqsədilə Rostov-na-Donuya gəlir. Artıq bu zamana kimi binanın köhnə binası sökülmüşdü. Tikinti işlərinə payızın sonlarından baxlanılması planlaşdırılsada güçlü şaxtalar səbəbindən 1913-cü ilin yazına qədər təxirə ssalınır. Təkəlqolma mərasimi 28 aprel 1913-cü ildə təşkil edilir. Tikinti işləri 1915-ci ildə bitmişdir. Binanın fasadı hazır ki, Sovetlər meydanına baxır.
Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra bina milliləşdirilmişdir. 1920-ci illərdə binanın cənub-şərq hissəsi artırılmışdır. Üstəlik üstəlik mənzillər təşkil edilmişdir. Bina İkinci Dünya müharibəsi zamanı zərər görməmiş yeganə bina olmuşdur. Bərpalar zamanı neoklassizm stilində inşa edilmişdir.
1950-ci illərdə binanın önündə olan Rusiya imperiyasının ikibaşlı qartal gerbi, sovet gerbi ilə əvəzlənmişdir.
Arxitektura
thumb| Üç mərtəbədən ibarət olan bina U şəkilli formaya malikdir. Üstəlik Sovetlər prospektinin ən görməli yerlərindən biridir.
Tusenoyane adaları
Tusenoyane adaları — Şpitsbergen arxipelaqına daxil olan yaşayışı olmayan kiçik adalar qrupu. Arxipelaq Edj adasından cənubda yerləşir. Barens dənizi akvatoriyasına daxildir.
Tarixi
1614-ci ildə holland Yoris Karolus Edj adasından cənubda kiçik adalar qrupunu aşkar etmişdir. Moskva şirkətinin tərtib etdiyi xəritədə adaların bir neçəsinin adı belə vardı. 1868-ci ildə Adolf Erik Nordemnşeld «Sofiya» gəmisində adalara yan almaq istəsə də cəhdi uğursuz olmuşdur. Ancaq 1700-ci ildən 1850-ci ilə qədər rus balina ovçularının qışlama ərazisi olmuşdur.
Aksentuasiya
Aksentuasiya — psixoloji termindir. Hər hansı bir xüsusiyyətin və ya əlamətinin digərlərinin fonunda seçilməsi, ayrıca, xüsusi olaraq inkişaf etməsidir.
Məşq
thumb|right|Avstraliyanın məşhur St.Kilda futbol komandası məşq əsnasında Məşq — Bilik, bacarıq və sosial münasibətləri inkişaf etdirməyə yönəlmiş fəal təlim metodu.
Məşq, ünsiyyətdə şəxsiyyət və peşə davranışının səriştəsini inkişaf etdirmək məqsədi daşıyan interaktiv bir təhsil formasıdır.
Təlimə müxtəlif baxımından təhlil edilə bilər:
Tarixçəsi
Məşqin inkişaf tarixi, təhsilin inkişaf tarixi kimi, min illərə malikdir. Təlimdən ilk istifadə edənlərdən biri 1912-ci ildə Deyl Karnegi Treninq şirkətini quran Deyl Karnegi idi. Bu mərkəzdə ictimai nitq bacarıqlarının inkişafı, özünə inam, insanlar arasında qarşılıqlı əlaqə və s. mövzusunda təlimlər keçirildi və hələ də davam edir.
Məşhur sosial psixoloq Kurt Levin də təlim forması olaraq təlimə mühüm töhfə verdi.
K. Levinin tələbələrinin uğurlu işi ABŞ-da Milli Tədqiqat Laboratoriyasının qurulmasına səbəb oldu. Bu laboratoriyada əsas bacarıq təlim qrupu yaradıldı. T-qrupları idarəetmə işçiləri, menecerlər, siyasi liderlər arasında təsirli kişilərarası qarşılıqlı əlaqə, idarəetmə, təşkilatlardakı münaqişələri həll etmək və qrup birliyini gücləndirmək mövzusunda təlim keçdi.
Akejan Kajegeldin
Akejan Kajegeldin — Qazaxıstan dövlət, siyasi və ictimai xadimi, Qazaxıstan Respublikasının Baş naziri (1994-1997), müxalifətçi, 12-ci çağırış Qazaxıstan Respublikası Ali Sovetinin deputatı. Bioqrafiya Qazax, Orta juzun uak tayfasındandır. Semipalatinsk vilayətinin Jarma rayonunun Georgiyevka kəndində maarifçi ailəsində anadan olub.
1974-ci ildə N. K. Krupskaya Semipalatinsk Pedaqoji İnstitutunu bitirib.
1974-cü ildə 22 yaşında Sovet Ordusuna xidmətə çağırılıb, ordu sıralarında xidmət edib, DTK-nın Semipalatinsk vilayəti üzrə İdarəsində xidmət edib (1974-1978).
I Pyotrun Rəşti işğal etməsi
I Pyotrun Rəşti işğal etməsi — 1722-ci ilin dekabrı ilə 1723-cü ilin martı arasında baş vermişdir. Rus-Səfəvi müharibəsinin bir hissəsidir. Bu işğalla Rəşt də daxil olmaqla, Səfəvi imperiyasının Xəzər dənizi sahili torpaqlarının bir hissəsi təxminən 10 illik rus işğalı altına düşmüşdür. Bu işğal 1732-ci il Rəşt müqaviləsinə qədər davam etmiş, bu müqavilədən sonra Səfəvi imperiyasına geri qaytarılmışdır.
Akejan Kajegeldin
1976-cı ilin may ayında 24 yaşında gizir rütbəsi ilə Akejan Kajegeldin Semipalatinsk vilayətinin DTK-da, müşahidə xidmətində xidmətə başlayır.
I Pyotrun Rəşti işğal etməsi
İşğal və döyüş
Müharibənin başlaması üçün bəhanə rəsmi olaraq Səfəvi dövlətinin təbəəsi olan, lakin mərkəzi hökümətə qarşı artıq uzun müddətdir üsyan qaldırmış olan ləzgi tayfalarının 1721-ci ildə Şirvan əyalətində hücum edərək rus tacirlərinin canına və malına ziyan vurmaları olmuşdur. Bundan əlavə, 1722-ci ildə Səfəvi dövləti tənəzzül etməkdə idi. Ölkənin bir çox yerini üsyanlar bürümüşdü. Buna görə də, Gilan əyalətinin valisi rus yardımına müraciət etdi.
Hücum əməliyyatı Pyotr və onun ordusu üçün sürətli cərəan etməkdə idi. O, artıq Səfəvi torpaqları olan Dağıstan ı ələ keçirmiş və təxminən müasir Azərbaycan Respublikasının ərazisini təşkil edən Aran və Şirvana doğru yürüşlər planlamaqda idi. II Təhmasib in ümidsiz vəziyyətindən olduqca çox yararlanmağa çalışan Pyotr mümkün olduğu qədər torpaq ələ keçirmək istəyirdi. 1722-ci ilin sentyabrında meydana çıxmış tufan nəticəsində çox sayıda hərbi gəmilərin dağılmasına və xeyli sayıda döüşçünün Həştərxana geri çəkilməsinə, ordu daxilində yayılmış at epidemiyasının rus süvari dəstələrinə böyük ziyan vurmasına, döyüşçülər arasında yayılmış xəsəliklər sayəsində xeyli sayıda döyüşçünün həyatını itirməsinə baxmayaraq, Pyotr hücumun davam etdirilməsi barədə əmr vermişdi. Əsas hədəf müasir İranın və Azərbaycanın Xəzər sahilindəki torpaqlarının ələ keçirilməsi idi.
Akejan Kajegeldin
1985-ci ildə Alma-Ata Xalq Təsərrüfatı İnstitutunu qiyabi bitirib, tarix və ictimai elmlər müəllimi, iqtisadçı, iqtisad elmləri doktoru alıb.
I Pyotrun Rəşti işğal etməsi
İşğal və döyüş
1722-ci ilin noyabrında o, polkovnik Şipova iki tabor ordu ilə birlikdə Gilana üzməyi əmr etdi. Xəzər dənizi ndəki hərbi donanma Soymonovun komandanlığı altında idi. İki tabor döyüşçünün bunun üçün kifayət edib-etməyəcəyi ilə bağlı Şipov sual edərkən, Laurens Lokxartın bildirdiyinə görə "niyə də yox? Stenka Razin orada 500 kazak ilə ayaqda qalmağı bacarmamışdımı? Və sənin nizami döyüşçülərdən ibarət iki taborun var, amma şübhə edirsən!" deyə cavablamışdır.
Akejan Kajegeldin
Əmək fəaliyyətinə betonçu kimi başlamışdır. Pedaqoji İnstitutu bitirdikdən sonra orta məktəbdə müəllim, baş müəllim işləyib.
I Pyotrun Rəşti işğal etməsi
İşğal və döyüş
1722-ci ilin sonlarında Pyotr un ordusu artıq Gilan əyalətinə daxil olmuşdu. Gələn ordu görünüşdə şəhər xalqına şəhərlərini müdafiə etmək üçün gəlirdi. Bir müddət keçdikdən sonra yerli hakim ruslardan geri çəkilmələrini istədi. 1723-cü ilin fevralında yerli hakim yenidən şəhərin müdafiəsində rusların yardımlarına ehtiyyacları olmadığına, şəhərlərini özlərinin də artıq müdafiə edə biləcəklərinə dair təminatlar verdi. Həm hakim təbəqə, həm də yerli əhali tərəfindən xoş qarşılanmayan ruslar Gilan əyalətinin sərhədlərində yerləşən karvansarayda yerləşdirildilər. Təxminən elə bu zamanda II Təhmasib də onlardan dərhal geri çəkilməyi tələb etdi. Rus komandanı polkocnik Şipov öz ləvazimatlarını və artilleriyalarını göndərdikdən sonra geri çəkiləcəklərinə dair söz versə də, buna əməl etmədi. Yerli hakim tərəfindən toplanmış ordu rusların qaldığı karvansarayı mühasirəyə aldı. Yerlilərin ordusu əsasən kəndlilərdən ibarət olmaqla, hərbi təlim görməmiş və pis silahlandırılmış 15 min nəfərdən təşkil edilmişdi. Karvansaray ətrafında baş vermiş döyüşdə iki cinahdan hücum edən və artilleriya tərəfindən dəstəklənən ruslar qələbə qazandılar. Yerli silahlı dəstələr qaçmağa başladı, onları təqib edən ruslar isə ən azı min nəfəri qətlə yetirdilər.
Akejan Kajegeldin
1979-1984-cü illərdə Semipalatinsk şəhəri Kalinin rayon partiya komitəsinin təlimatçısı, rəis müavini, şöbə müdiri olur.
I Pyotrun Rəşti işğal etməsi
Nəticə
Bu qələbədən sonra Rəşt dəki real hakimiyyət rusların əlində idi. Qələbə xəbərini eşidən Pyotr kömək üçün 4 tabor döyüşçü göndərdi və polkovnik Şipovu briqada generalı Levaşevlə əvəzlədi. Sentyabrda Gilana gələn Levaşev hələ də əyalətdə güclü müqavimətin olduğuna şahidlik etdi.
Akejan Kajegeldin
1985-1987-ci illərdə 33 yaşında Semipalatinsk şəhərinin Kirov rayon icraiyyə komitəsinin sədri olur.
1987-1989-cu illərdə 35 yaşında SSRİ DTK-nın Ali Məktəbinin rəhbərliyi üçün hazırlıq kurslarında iştirak edib. DTK zabiti, Moskvadakı Sozidatel kooperativinin nümayəndəsi olur.
I Pyotrun Rəşti işğal etməsi
Nəticə
Mövcud şərtlər altında və rusların da hücumlarını davam etdirdiklərini nəzərə alaraq II Təhmasibin danışıqlara başlamaqdan başqa çıxış yolu yox idi. Bir neçə ay sonra Sankt-Peterburq müqaviləsi imzalandı.
Müqavilə preambula və 5 maddədən ibarətdir. Preambulada göstərilirdi: "Məlum olsun ki, bir neçə il qabaq İran dövlətində baş verən böyük qarışıqlıqlar və həmin dövlətin təbəələri, Şafi həzrətlərinə qarşı üsyan qaldırıblar, öz qanuni hökmdarlarına qarşı deyil, həm də bütün Rusiya imperator həzrətlərinin təbəələrinə pis təsir göstərirlər ki, bu da qədimdən dostluq və traktatla bağlı olan hər iki dövləti, öz aralarında ticarətlə bağlı olanlara, böyük ziyankarlıq edib dağıntılar törədiblər. Buna görə də Şah həzrətləri təbəəsində olan üsyankarların öhdəsindən gələ bilmirdi, ona görə də bütün Rusiya imperatoru həzrətləri Şah həzrətlərinə olan dostluğa sadiq qalaraq, üsyankarların Rusiya sərhədlərinə yaxınlaşmağına və İran 71 dövlətinin tam dağılmasının qarşısını almaq üçün özü silah işlədərək bütün üsyankarları və bəzi şəhərləri və Xəzər sahilində olan başqa yaşayış məntəqələrini, hansılardakı üsyankarlar sığınacaq tapmışdılar, silah gücünə onlardan azad etdi və Şah həzrətlərinin təbəələrini gələcəkdə qorumaq üçün öz qoşunlarını yerləşdirdi, bir tərəfdən məlum oldu ki, üsyankarlar silahlanıb, güclənib İran dövlətinin paytaxtını tutublar və Şah həzrətləri ni və onun ailəsini əsir götürüblər. Salamat qalan təkcə oğlu Təhmasib qanuni olaraq taxta sahib olub.... Beləliklə, Rusiya Azərbaycan və İranın Xəzərsahili torpaqlarının işğalına "bəraət" qazandırır, buna uyğun olaraq müqavilənin şərtləri irəli sürülür"
Şah Təhmasib təbii olaraq Peterburq müqaviləsini təsdiq etməkdən boyun qaçırdı. Şahın razılığını almaq üçün Rusiya dan göndərilən elçi knyaz B. Meçerskini qəbul etməyərək, geri qaytardı. Baş vəzir ona bildirdi ki, İsmayıl bəyə andlaşma səlahiyyəti verilmədiyi üçün təsdiq etmək barədə danışığı “eşitmək belə istəmirlər”. Rezident Avraamov da saraya buraxılmadı. İsmayıl bəyin dövlətə xəyanət etməsi rəsmən bildirildi. Bu, ona ölüm hökmü verilməsi demək idi. Buna görə o vətənə geri dönmədi. İmperatorun buyruğu ilə böyük pul təqaüdü verilən və Həştərxanda ev alan İsmayıl bəy ömrünün sonuna qədər burada yaşayır.
Akejan Kajegeldin
1990-cı ildə "Toman" ASC-nin baş direktoru olur.
I Pyotrun Rəşti işğal etməsi
Nəticə
Nəticədə, Səfəvi imperiyası Şimali və Cənubi Qafqaz ı, müasir Azərbaycan ı (həm şimali, həm də cənubi), Gilan a qədərki torpaqları itirdi. Pyotr Gilanı, Mazandaran ı və yeni ələ keçirilmiş torpaqların onun əlinə keçməsinə nail oldu. 1724-cü ildə Pyotr Gilandakı rus komandanı Matyuşkinə "ermənilər və əgər varsa, başqa xristianlar Gilana və Mazandarana yerləşdirilsinlər. Bu zaman müsəlmanlar sakit olsunlar ki, onlar bilməsinlər. Onların sayını mümkün olan qədər azaldın".
Akejan Kajegeldin
1990-1992-ci illərdə "Semey" FPG-nin baş direktoru işləyir.
Siyasətdə
1991-1993-cü illərdə Semipalatinsk Vilayət İcraiyyə Komitəsi sədrinin müavini, Vilayət Administrasiyasının rəhbəri, 1992-ci ilin iyulundan 1996-cı ilin iyulunadək Qazaxıstan Respublikasının Prezidenti yanında Sahibkarlar Şurasının sədri, 1993-cü ilin fevralından 1995-ci ilin fevralınadək Qazaxıstan Sənayeçilər və Sahibkarlar İttifaqının prezidenti, 1993-cü ilin dekabrından 1994-cü ilin oktyabrına qədər Qazaxıstan Respublikası Baş nazirinin 1-ci müavini, 1994-cü ilin oktyabrından 1997-ci ilin oktyabrınadək Qazaxıstan Respublikasının Baş naziri, 1998-ci ilin martından oktyabr ayına qədər Qazaxıstan Respublikası Prezidenti Nazarbayevin ştatdankənar müşaviri olur. 1998-ci ilin payızında o, Nazarbayevə qarşı prezident seçkilərində namizədliyini irəli sürməsi ilə müxalifətə keçir.
1998-ci ilin dekabrından Qazaxıstan Respublika Xalq Partiyasının (RPPK) sədri, 2001-ci ilin dekabrından Birləşmiş Demokratik Partiyasının (UDP) Siyasi Şurasının üzvü olur. 1999-cu ildə isə beynəlxalq axtarışa verilir.
13 iyul 2001-ci il keçmiş baş nazir Akejan Kajegeldinə qarşı cinayət işi başa çatır. İttihamlar: vəzifə və səlahiyyətdən sui-istifadə, hədə-qorxu ilə tələb etmə və təkrar rüşvət alma. Dövlətə yüz milyardlarla tengeyə bərabər ziyan vurduğu deyilir. O, həmçinin qanunsuz silah və döyüş sursatı əldə etmək, saxlama və ötürmə, vergidən yayınmada ittiham olunur.
6 sentyabr 2001-ci ildə Qazaxıstan Respublikası Ali Məhkəməsinin hakimi Bektaş Beknazarov ABŞ-da yaşayan müttəhim A. M. Kazhegeldini Sənətin 4-cü hissəsinin A, C, D bəndlərində nəzərdə tutulmuş cinayətləri törətməkdə təqsirli bilib. Respublika Cinayət Məcəlləsinin 251-ci maddəsi ilə cəzasını ümumi rejimli islah-əmək koloniyasında çəkməklə, əmlakı müsadirə olunmaqla 10 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilib.
İnterpolun baş katibi Ronald K. Noblenin 11 iyun 2002-ci il tarixli qərarı ilə ona qarşı irəli sürülən ittihamlarla bağlı bütün məlumatlar İnterpolun informasiya sistemindən silinir.
Elə həmin gün, 2002-ci il iyunun 11-də Strasburqda Avropa Parlamentinin sessiyası zamanı Akejan Kajegeldin siyasi motivlərlə təqib olunan müxalifət xadimlərinə avropalı parlamentarilər tərəfindən verilmiş “Azadlıq Pasportu” fəxri nişanı ilə təltif edilib. Akejan Kajegeldin Avropa Parlamentinin 15 deputatının, müxtəlif ölkələrin və siyasi partiyaların nümayəndələrinin imzaladığı 27 saylı “Azadlıq Pasportu”nun sahibi olur.
Mükafatlar
“Parasat” ordeni ilə təltif edilmişdir (1997).
Ailə
Evlidir. Həyat yoldaşı - Natalya Kajegeldina (Bukova). Bir qızı və bir oğlu var.
I Pyotrun Rəşti işğal etməsi
Nəticə
Lakin Pyotr heç bir zaman bu niyyətinə nail ola bilmədi və 1725-ci ildə vəfat etdi.
Rəşt şəhəri də daxil olmaqla Gilanın yerdə qalan bütün hissələri, digər Xəzər sahili bölgələr kimi rus hakimiyyəti altında qaldı. Bu, 1732-ci ildə Pyotrun varisi Çariça Anna   ilə Səfəvi generalı Nadir xan arasında imzalanmış Rəşt müqaviləsi nə qədər davam etdi. Bundan sonra Osmanlı ilə müharibəyə köklənən Nadir xan onları məğlub etdi və Rusiya dan Səfəvi torpaqlarının hamısından çıxmağı tələb etdi. 1735-ci ildə imzalanmış Gəncə müqaviləsi i lə ruslar bütün əldə etdikləri torpaqları itirdilər və rus orduları akuasiya edildilər.
İlham Qasımov
İlham Qasımov (tam adı: İlham Zakir oğlu Qasımov; ) televiziya aparıcısı, aktyor, rejissor, ssenari müəllifi, Oğlan evi 1 və Oğlan evi 2 filmlərinin ssenari həmmüəllifi, "Bomba Awards" mükafatını almış rejissor, Kintamani Filmin yaradıcısı, rəhbəri, Yuxu filmində "Əliabbas" obrazı ilə ekranlarda məşhurlaşan aktyor, Planet Parni İz Baku KVN teatrı və komandasının əvvəlki üzvü.
Həyat və fəaliyyəti
İlham Qasımov 20 avqust 1977-ci ildə Bakı şəhərində dünyaya gəlib. 261 saylı məktəbdə oxuyub. Məktəbdə oxuyarkən İlham müxtəlif səhnəciklər hazırlayıb və çıxış edirmiş. Məktəbi bitirəndən sonra İlham Azərbaycan Texniki Universitetinə daxil olub. Universitet illərində də sənətə maraq göstərən İlham "Azərbaycan Dövlət İqtisad Universiteti"nin KVN komandasında (Biz biznesdənik) çıxış edib və komandayla 1994 və 1995-ci ildə Azərbaycan çempionu olub. Yaradıcılığına "Bakılı oğlanlar" ŞHK komandasında əvvəlcə aktyor, sonralar isə ssenari müəllifi və rejissor qismində davam edib. Gənc yaşında 1994-cü ilin mayında "Yuxu" filmində Əliabbas rolunda çəkilib. İlhamə Quliyevanın "İncitmə qəlbimi" klipində rejissorluq edib. Aparıcı qismində isə ABA TV-də "Məhəbbət Üçbucağı", "Music ball", "Nərdivan" verilişlərində çıxış edib. Daha sonra Space telekanalında "Piramida", "Zəfər Zəngi" və "Auksion" verilişlərini aparıb. 2001–2006-cı illərdə "Planet Parni iz Baku" KVN teatrının üzvü olub. "Məhəllə 1" və "Məhəllə 2" filmlərində Ruslan (Rusik) obrazını canlandırıb. Bir çox baxımlı verilişlərin müəllifi və rejissoru olub. Hazırda İlham Qasımov reklam çəkilişləri və kommersiya filmləri istehsalı ilə məşğul olan şirkətin rəhbəridir. Özü isə son zamanlar ssenarist, rejissor və prodüser kimi fəaliyyət göstərir. 2015-ci ildə Tural Sevdimalı və DJ Fateh-lə birgə rejissorluğunu elədiyi "Oğlan evi: Azərbaycansayağı qarət" kinokomediyası ekranlara çıxıb. 2016-cı ildə isə filmin 2-ci hissəsi "Oğlan evi 2" təqdim olundu. 2017-ci ildə İranla Azərbaycanın müştərək istehsalı olan qurluşçu rejissor Babək Şirinsefat baş produsser isə İlham Qasımov olan "Tayson" kinokomediyası ekranlara çıxdı.
Ailəsi
İlham Qasımov 2014-cü ilin martında Ayla xanımla ailə həyatı qurmuşdur.
Aqqlyutinasiya
Aqqlyutinasiya — psixoloji termindir. Real həyatda biri-biri ilə birləşməyən müxtəlif keyfiyyətləri, xassələri, hissələri birləşdirilərək yeni bir surətin yaradılması prosesidir. Məsələn, su pərisi surətinin yaradılması prosesi real həyatda  birləşməsi mümkün olmayan  qadının başı və balığın gövdəsi kimi hissələrin birləşdirilməsi əsasında baş verir. Çoxəlli ilahələrin, yeddibaşlı əjdahaların obrazlarının yaradılması da sintezləş­dirmənin aqqlyutinasiya deyilən tərzinin köməyi ilə edilmişdir.
Ciqme Xesar Namqyel Vanqçuk
Ciqme Xesar Namqyel Vanqçuk — Butan Krallığının Kralı.
Həyatı
Xesar Butanın dördüncü Kralı Jiqme Sinqye Vanqçuk və üçüncü həyat yoldaşı Kraliça Aşi Tserinq Yanqdonun böyük oğludur. Kiçik bacısı Şahzadə Aşi Deçen Yanqzom və qardaşı Şahzadə Jiqme Dorjidən başqa 4 bacı və 3 qardaşı var.
Yanqçenfuq Liseyində orta təhsilini başa vurduqdan sonra Xesar 1998-ci ildə təhsilini davam etdirmək üçün Filips Akademiyasına getdi, daha sonra dərəcəsini başa vurmaq üçün Kuşinq Akademiyasına daxil oldu. Daha sonra Oksford Universitetinin nəzdində Maqdalen Kollecini bitirməzdən öncə Uiton Kollecinə daxil oldu və burada Xarici Xidmət və Beynəlxalq Əlaqələr proqramları üzrə təhsilini tamamladı.
Vəliəhd şahzadə fəaliyyəti
Butan xalqı tərəfindən "Daşo Xesar" adlandırılan vəliəhd xalqla görüşmək və onlarla danışmaq üçün krallıq boyunca etdiyi çoxsaylı səfərlərdə atasını müşayiət etdi. Butanı rəsmi olaraq bir neçə beynəlxalq tədbirdə təmsil etmişdir. 8 may 2002-ci ildə Butanı 27-ci BMT Baş Məclisində təmsil etdi və dünyada milyonlarla uşağın rifahı ilə əlaqəli məsələlərə toxunaraq Birləşmiş Millətlər Təşkilatında ilk çıxışını etdi. 12 – 13 iyun 2006-cı il tarixlərində Banqkokda Tayland Kralı Bhumibol Adulyadeyin 60 illik yubileyinə qatıldı.
25 iyun 2002-ci ildə vəliəhd atası tərəfindən Kabni ilə təltif edildi.
Tronqsa vilayətinin valisi fəaliyyəti
31 oktyabr 2004-cü ildə Xesar Tronqsa Dzonqda 16-cı Tronqsa valisi olaraq təyin edildi. 1647-ci ildə Jabdrunq Nqavanq Namqyal tərəfindən qurulan Tronqsa vilayəti Butan taxtına varisi təyin edir, yəni, bu vilayətin valisi gələcək Butan Kralı olaraq elan edilir.
Taxta çıxması
Xesarı Butan Kralı olaraq qarşılamaq üçün insanlar lövhələri hazırladılar, şənlik pankartları asdılar və nəqliyyat dairələrini təzə çiçəklərlə bəzədilər. Ağ, sarı, qırmızı, yaşıl və mavi ipək ehramlar ona təqdim edildi.
Uşaqları
11 noyabr 2015-ci ildə Butan Kralı və Kraliçasının 2016-cı ilin əvvəllərində ilk oğul övladlarını gözlədikləri açıqlandı. 2016-cı ilin 5 fevralında Thimphudakı Linqkana Sarayında anadan olan oğlu Ciqme Namqyel Vanqçukun anadan olması xalqa söyləndi.
17 dekabr 2019-cu ildə ikinci övladlarının 2020-ci ilin yazında dünyaya gələcəyini gözlədikləri bildirildi. İkinci oğul övladı 19 mart 2020-ci ildə Thimphudakı Linqkana Sarayında anadan oldu. İkinci oğlunun fotosunu 2020-ci ilin 31 martında rəsmi Facebook səhifəsində paylaşdı. 30 iyun 2020-ci ildə kral ailəsi ikinci Qyalseyin Ciqme Uqyen Vanqçuk adını aldığını və Əlahəzrət Qyalsey Uqyen Vanqçuk olaraq çağırılacağını söylədi.
Demokratikləşdirmə siyasəti
Gənc Kral seçki qanunları, torpaq islahatı və digər vacib məsələlərin müzakirə olunduğu parlamentin son iclaslarına rəhbərlik etməklə Butanın demokratikləşməsinə nəzarət edən fəaliyyətinə başladı. O, butanlıların məsuliyyətinin demokratiyanı təmin etmək olduğunu söylədi. Butan Konstitusiyası layihəsini insanlarla izah etmək, müzakirə etmək və yaxınlaşacaq demokratik təlimlərdə iştirakını təşviq etmək üçün ölkə üzrə çoxlu işgüzar səfər etdi. Butanlıların təhsildə, işdə, dövlət qulluğunda daha yüksək nailiyyətlərə can atmasını və kiçik ölkə xalqının digər ölkələrdən daha çox çalışmasının lazım olduğunu şərh edərək gənclərə müraciət etdi.
Diplomatik fəaliyyəti
Kral 1949-cu il müqaviləsini əvəz edən 2007-ci ilin fevralında Hindistanla yeni dostluq müqaviləsi imzaladı. 2008-ci il demokratik dəyişikliklərinə hazırlaşmaq üçün sistemi gücləndirmək məqsədilə bir çox hökumət layihəsi Kral tərəfindən həyata keçirildi. Butan Konstitusiyası çağırılmış ilk parlament tərəfindən 18 iyul 2008-ci ildə qəbul edilmişdir.
Torpaq islahatı
Kralın rəsmi tacqoyma mərasimindən sonra ilk layihəsi 2009-cu ilin martında hər bir Butan ailəsinə təsir göstərən aşırı torpaq məsələlərinin həllinə yönəlmiş Milli Kadastr Tədqiqatını başlatdı. Torpaq islahatının dəyişikliyi reabilitasiya layihəsi ilə uzaq və çətin bölgələrdə yaşayan insanların həyatının yaxşılaşdırılmasına yönəlmişdir. Pemaqatsel vilayətindəki Xinadanq şəhərində pilot reabilitasiya layihəsi 2011-ci ilin iyun ayında başladıldı və 28 oktyabr 2014-cü ildə Şahzadə Qyaltşab Ciqme Dorji Vanqçuk tərəfindən açıldı. Layihə daha az əlaqə qurula bilən ərazilərdə yaşayan insanları kəndlərə köçürməyi və onlara yaşayış yeri və xidmətləri təqdim etməkdən ibarətdir. Layihə böyük uğur qazandı və oxşar layihələr Butanın digər bölgələrində də həyata keçirildi.
Kidu
Kralın ən vacib və hazırda da davam edən layihələrindən biri xalqına qayğı göstərmək olan Kidu ənənəsi ilə əlaqədardır. İnsanlar Kidu ənənəsinə müxtəlif yollarla daxil ola bilərlər.
Ölkədə mövcud olan pulsuz təhsili belə ala bilməyən tələbələr, yaşlı vətəndaşlar və müalicəyə ehtiyac duyanlar kimi müəyyən qruplara kömək etmək üçün hazırlanmış bir neçə Kidu sxemləri var. Kral ölkədəki torpaqsız fermerlərə dövlət torpağı vermək ənənəsini də davam etdirdi. Davam edən layihə ucqar kəndlərə və icmalarda aparılır. Kidu təbii fəlakət qurbanlarının ailələrinə təcili yardım göstərməyi də əhatə edir. Kral 2009 və 2011-ci illərdə baş verən güclü zəlzələ və daşqınlardan sonra yenidənqurma işlərinə şəxsən rəhbərlik etmişdir.
2012-ci ildə Kral Silahlı Qüvvələrdən Dzonq Yenidənqurma Fondu üçün Junq Dratşanqa 100 milyon nqultrumu verdi, səbəb isə 24 iyun tarixində tarixi Vanqduefodranq Dzonq şəhərinin yanğın nəticəsində yanması idi. Silahlı Qüvvələrin Ali Baş Komandanı olaraq dərhal əraziyə silahlı qüvvələri və De-Suuplara qüvvələrini göndərmək əmri verdi və əhalinin köməyi ilə də yanğının qarşısı alındı. Kral özünü bir neçə saat ərzində hadisə yerinə çatdırdı.
De-Suunq təlim proqramı
Kral gənclərin istəyi ilə 2011-ci ildə De-Suunq təlim proqramı olaraq bilinən könüllülər üçün hərbi təlimə start verdi. Proqram könüllüləri fövqəladə hallar zamanı yardım göstərmək bacarıqlarını öyrətməyi hədəfləyir və 3.000-dən çox könüllünün təlimləri başa vuraraq ictimai hadisələr və fövqəladə hallar üçün könüllülük etməsi ilə olduqca uğura imza atmışdır.
Əfv proqramı
Butan Konstitusiyası krala məhkumları əfv vermək səlahiyyətini verir. 2014-cü ildə Butan Parlamenti tərəfindən 2010-cu il Tütün Nəzarəti Qanununun dəyişdirilməsindən sonra həddindən artıq miqdarda tütün saxladığı üçün həbs olunan 45 məhkumu bağışladı. Kral Əfv sərəncamını təkrar cinayət törətməyən və müsbət həbsxana davranışlarına sahib olan məhbuslara şamil etdi.
İctimai xidmətləri və xaricdə məşhurluğu
"Xalqın Kralı" olaraq tanınan atası kimi Hindistanla son dərəcə isti münasibətlər qurur. Hindistana bir neçə dəfə səfər etmiş və 2013-cü ildə Hindistanın 64-cü Respublika Gününə fəxri baş qonaq olaraq çağırılmışdır.
Affiliasiya
Affiliasiya — psixoloji termindir.
Ciqme Xesar Namqyel Vanqçuk
İctimai xidmətləri və xaricdə məşhurluğu
2011-ci ilin noyabr ayında Kral və Kraliça Cetsun Pema Yaponiyaya dövlət səfəri etdi, 2011-ci il zəlzələsindən sonra onlar Yaponiyaya gedən ilk dövlət xadimləri oldular. Sonradan yapon xalqının Butan Kral və Kraliçasına aşiq olduqları söyləndi.
Affiliasiya
İnsanın ətrafdakı adamlarla emosional yaxınlığa, onlara xeyirxah dostluq və yoldaşlıq münasibətlərinin qurulmasına və qorunub saxlanılmasına olan tələbatı.
Ciqme Xesar Namqyel Vanqçuk
İctimai xidmətləri və xaricdə məşhurluğu
2015-ci ilin mart ayında Kral və Kraliça Sinqapurun keçmiş Baş naziri Li Kuan Yunun dəfn mərasimində iştirak edən xarici qonaqlar arasında idi.
Kral və Kraliça 2017-ci ilin oktyabr ayında Tayland Kralı Bhumibol Adulyadejin dəfn mərasimində və 2019-cu ilin oktyabrında Yaponiya İmperatoru Naruhito və İmperatriça Masakonun tacqoyma mərasimində iştirak etdilər.
NGC 5982
NGC 5982, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Əjdaha bürcü istiqamətində yerləşir. E3 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Amur şaqqıldaqmeyvəsi
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Təbii yayılması
Şimali-Şərqi Çində, Uzaq Şərqin cənubunda bitir.
Botaniki təsviri
Hündürlüyü 3 m-ə qədər olan sıx yarpaqlı koldur. Cavan zoğları hamar olub, qonur-boz rəngli qabıqla örtülmüşdür. Yarpaqları iridir, uzunluğu 8-10 sm-ə qədərdir, 3-5 hissəlidir, qarağatın yarpaqlarına bənzəyir. Çiçəkləri ağ rənglidir, diametri 15-18 mm, qoxusuzdur. 10-15 ədəd çiçəkləri çətirşəkilli hamaşçiçək qrupuna yığılmışdır. May-iyun aylarında 3 həftə ərzində çiçəkləyir. Meyvələri sentyabr-oktyabr aylarında yetişir.
Ekologiyası
Quraqlığa davamsızdır. Meşələrdə, daşlıq yamaclarda bitir.
Azərbaycanda yayılması
Böyük Qafqazda təbii halda rast gəlinir.
İstifadəsi
Dekorativ bitki kimi geniş istifadə etmək olunur.
Meliton Kantariya
Meliton Kantariya — Sovet ordusu nun gürcü əsilli çavuşu. Mixail Yeqorov və Aleksey Berest ilə birlikdə 1945-ci ilə Reystağa Sovet bayrağı nı sancmışdır.
Həyatı
Gürcüstan dakı kiçik qəsəbələrdən biri olan Cvari də (hazırda şəhərdir), kəndli ailəsində anadan olmuşdur. 1940-cı ilə qədər kolxozda işləmişdir. Həmin il Qırmızı Ordu nun sıralarına qatılmışdır. İkinci Dünya müharibəsi dövründə 1-ci Belarusiya cəbhəsinin 756-cı atıcı alayının 150-ci tüfəng diviziyasında xidmət etmişdir. 1945-ci il aprelin 30-da Mixail Yeqorov və Aleksey Berest ilə birlikdə Reystağa Sovet bayrağını sancmışdır.
Müharibədən sonra
1946-cı ildə ordudan tərxis olundu. Sonraki dövrdə Suxumidəki dövlət qurumlarından birinin direktoru vəzifəsində çalışdı. 1947-ci ildə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası nın üzvü oldu. Oçamçira şəhərində yaşamağa başladı və daha sonra Gürcüstan SSR Ali Soveti nin deputatı oldu. 1965-ci ildə Qırmızı Meydandakı Moskva Qələbə Günü Paradında Yeqorov və Konstantin Samsonovla birlikdə zəfər pankartnı Meliton Kantariya da daşıyırdı. 1992–1993-cü illərdə Abxaziyada başlayan müharibə zamanı Meliton Kantariyanın evi dağıldı. Bundan sonra Meliton Kantariya ailəsi ilə birlikdə Moskva ya köçdü. İki aydan sonra 1993-cü ilin dekabrında Moskva xəstəxanasında öldü. O, 1994-cü ilin yanvar ayının əvvəlində doğulduğu Cvaridə dəfn edildi.
2010-cu ildə Poklonnaya təpəsində Yeqorov və Kantariyaya həsr olunmuş abidənin açılışı baş tutdu. 2011-ci ildən etibarən dəfn olunduğu məktəb Meliton Kantariyanın adını daşıyır.
Ailəsi
Meliton Kantariyanın atasının adı Varlam anasının adı isə Lidiyadır. Atası Varlam Kantariya Birinci Dünya müharibəsində iştirak etmiş və bir çox medallar ilə təltif edilmişdir. İkinci Dünya müharibəsi dövründə atası cəbhənin ərzaqla təmin edilməsində iştirak etmiş və "1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində rəşadətli əməyə görə" medalı, "Qafqazın müdafiəsinə görə" medalı kimi medallarla təltif edilmişdir.
Meliton Kantariyanın iki həyat yoldaşı olmuşdur. Həyat yoldaşlarından biri 1983-cü ildə, digəri isə 1984-cü ildə mədə xərçəngindən vəfat etmişdi. Onun Rezo və Şota adında iki oğlu və Çiala adında bir qızı olmuşdur. Qızı 1996-cı ildən Yunanıstanda yaşayır. Qohumlarının bir qismi Çalençix bölgəsində, digərləri isə Tiflis, Rusiya ve Yunanıstanda yaşayır.
NGC 1293
NGC 1293, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Persey bürcü istiqamətində yerləşir. E0 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Matilda de Eno
Mod və Mahaut kimi tanınan Enolu Matilda — 1316–1321-ci illərdə Axey şahzadəsi olmuş qadın. O, 1289–1297-ci illərdə Axeyin hökmdarları olan Villarduenli İzabella və Floris de Enonun yeganə övladı idi. 1297-ci ildə Florisin ölümündən sonra, İzabella 1300-cü ildə Savoylu Filipplə yenidən evlənənə qədər təkbaşına hökmranlıq etməyə davam etdi. Neapol Kralı II Karlla edilən razılaşmalara görə, İzabellanın onun razılığı olmadan evlənməsinə icazə verilmədi və Filipp Kralın işində kifayət qədər iştirak edə bilmədi. Epirə qarşı döyüşlərdə, Karl 1307-ci ildə Axey hüquqlarını ləğv etdi. Cəmi on dörd yaşında olan Matilda, varisi kimi iddiasını irəli sürməyə çalışdı, lakin məhkəmə icraçısı Müqəddəs III Nikolay Ömər tərəfindən rədd edildi, əvəzində Neapoldan əmr gözləməyi seçdi. Qısa müddət sonra Karl sevimli oğlu Filippi Tarantodakı Axeyin yeni şahzadəsi təyin etdi.
Tarantolu Filipp Yunanıstanda az vaxt keçirdi və Matildanın əri II Gi de la Roşu məhkəmə icraçısı təyin etdi. Gi bu vəzifədə uzun sürmədi, 1308-ci ildə öldü. Sonra Matilda Tarantolu Filipp tərəfindən böyük oğlu Tarantolu Karlla nişanlandı. 1313-cü ildə bu nişan kəsildi və Matilda, əvvəllər Burqundiya hersoqu V Hyu ilə nişanlı olan Valoisli Ketrin ilə evləndiyi üçün Tarantolu Filippə görə Burqundiya ailəsinə təzminat olaraq Burqundiyalı Lüdovik ilə evləndi. Tarantolu Filipp də Axeyə hökmranlığından imtina etdi və Matilda və Lüdovikə Axey Knyazlığını bəxş etdi. Onlar yeni domenlərinə getməzdən əvvəl Axey 1315-ci ildə Mayorka qəsbçisi Ferdinand tərəfindən ələ keçirildi. Matilda və Lüdovik 1316-cı ilin əvvəlində Axeyə endi və Manolada döyüşündə Ferdinandın məğlubiyyətindən və ölümündən sonra knyazlığın nəzarətini təmin etdilər. Onların birgə hakimiyyəti uzun sürmədi; Lüdovik bir aydan az vaxt sonra öldü, Matilda ikinci dəfə dul qaldı.
Neapolun yeni Kralı Robert Matildanın qeyri-müəyyən mövqeyindən istifadə edərək knyazlığı ailəsinə qaytarmaq istəyirdi. 1317-ci ildə o, Matildaya qardaşı Qravinalı İohann ilə evlənməyi təklif etdi. Matilda üçüncü siyasi evliliyə girmək istəmədiyi üçün imtina etdi. 1318-ci ildə Robertin emissarları şahzadəni qaçıraraq zorla Neapola gətirirlər. O, İohann ilə nikah mərasimindən keçmək məcburiyyətində qaldı, lakin onu əri kimi tanımaqdan imtina etdi. 1321-ci ildə Matilda, Robertə itaət etməyi və İohanna evlənməyi əmr edən Papa XXII İohannın qarşısında mühakimə edildi, lakin o, yenə də imtina etdi. Daha sonra Matilda cəngavər Hyu de la Paliss ilə gizli evləndiyini etiraf etdi. Onu İohann ilə evləndirmək üçün daha cəhdlər edilmədi, lakin Robert Axeyi razılığını almadan evləndiyi üçün onu nəzarətindən çıxara bilərdi. Robert həm də Hyunun həyatına qəsd etməsi və Matildanın onun ortağı olması barədə hekayə uydurmuş və bunu şahzadəni həbs etmək üçün bəhanə etmişdir. Matilda həyatının qalan hissəsini əvvəlcə Neapoldakı Kastel-dell-Ovoda, sonra isə Aversada məhbus kimi keçirdi və 1331-ci ildə orada öldü.
Ailə və Axey-Neapol siyasəti
upright=1.5|left|thumb|13-cü əsrin sonlarında Yunanıstanın cənubunun izahlı siyasi xəritəsi. 1293-cü ilin noyabrında anadan olan Enolu Matilda 1289–1297-ci illərdə Axey Knyazlığını birlikdə idarə edən Villarduenli İzabella və Enolu Florensin yeganə övladı idi. Matildanın anası Villarduenli Uilliamın (Axey şahzadəsi; 1286–1286) böyük qızı idi. 1278-ci ildə Uilyamın ölümü Villarduen ailəsinin kişi nəslini yox etdi. Neapol Kralı I Karlın kiçik oğlu İzabella ilə Siciliyadan olan Filipp arasındakı nikahın bir hissəsi olaraq, Uilyam, İzabella və Filippin uşaqları olmasa belə, Karl və Karlın nəsilinin varisi kimi tanındı. Filipp Karldan əvvəl vəfat etdi və uşaqsız öldü, bu o demək idi ki, Karl 1278-ci ildə Uilyamdan sonra heç bir alternativ olmadan şahzadə oldu. 1289-cu ilə qədər I Karlın oğlu və varisi Kral II Katl iqtisadi cəhətdən yoxsul və siyasi cəhətdən qarışıq Axeyə rəhbərlik edirdi. Bəzi yerli baronların məsləhəti ilə o, İzabella və Florensin nikahını təşkil etdi və knyazlığı öz vassalı olaraq onlara verdi. II Karlın yeganə şərti o idi ki, Florens ölərsə, İzabella və ya hər hansı qızları Kralın razılığı olmadan yenidən evlənməməlidirlər: əgər evlənsələr, knyazlıq yenidən Krala dönməli idi.
1297-ci ilin əvvəlində Florensin ölümündən sonra Matildanın anası knyazlığın yeganə hökmdarı oldu. Atasının ölümü zamanı Matildanın üç yaşı var idi. Evlilik ittifaqı yaratmaqla knyazlığı qorumaq üçün gənc şahzadə tezliklə yetkinlik yaşına çatmış Afina hersoqu II Gi de la Roş ilə evləndi. Üç yaşlı Matilda Afinaya göndərildi, lakin II Karl bu evliliyi qəbul etmədi və 3 iyul 1299-cu ildə Matildanın Kralın razılığı olmadan evlənməsinə icazə verilmədiyini xatırlatdı və onun Axeyq geri göndərilməsini əmr etdi. İzabella və Gi artıq Papa VIII Bonifasa müraciət etmişdilər, çünki İzabella və Ginin anası Yelena Angelina Komnina əmiuşağı idilər. Papa 9 avqust 1299-cu ildə evliliyə icazə verdikdən sonra II Karl bunu dayandırmaq üçün çox az şey edə bildi və Kral da 20 aprel 1300-cü ildə razılığını verdi.
İzabella uzun müddət dul qalmadı: 1300-cü ildə o, Romada igid cəngavər sayılan Savoylu Filipp ilə görüşdü (baxmayaraq ki, danışıqlar bir müddətdir gedirdi) və az sonra onunla evləndi. Evliliyi Papa VIII Bonifas dəstəkləyib. II Karl əvvəlcə etiraz etsə də, İzabella və Florens ilə 1289-cu il müqaviləsinə müraciət etməyə çalışsa da, o, sonda razılaşdı və istəksizcə Filippi Axey şahzadəsi kimi qoydu. Karl və Filipp arasında yaxşı bir başlanğıc olmayan münasibətlər, Filippin Epir despotluğuna qarşı müharibələrində padşahlara kömək etmək istəməməsi və bəzən açıq şəkildə imtina etməsi səbəbindən illər keçdikcə pisləşdi. Nəticədə, Karl təkcə İzabella ilə Filipp arasında onun razılığı olmadan baş vermiş evliliyə deyil, həm də Filippin feodal qanunlarını pozmasına etiraz etmək qərarına gəldi və beləliklə, 1307-ci ildə həm Filipp, həm də İzabellanın knyazlıq hüquqlarını ləğv etdi. Filipp bunu qabaqcadan görmüşdü və qısa müddət əvvəl ailəsinin İtaliyadakı torpaqlarına qaçaraq, məhkəmə icraçısı Müqəddəs III Nikolay Omeri məsul tutmuşdu.
Axeyə varis seçimi
thumb|Matildanın ikinci əri olan Burqundiyalı Lüdovikin möhürü. Anası və ögey atasının səlahiyyətdən alınmasından sonra, təxminən on dörd yaşında olan Matilda, özü üçün knyazlıq iddiası etməyə çalışdı, lakin Nikolay ondan imtina etdi və əvəzində Karlın əmrlərini gözləməyi seçdi. Matildanın əri II Gi qəzəbləndi və qisas almaq üçün Nikolayın əlində olan Fivı şəhərinin bi hissəsini ələ keçirdi. Karl Matildanın iddiasına məhəl qoymadı və əvəzində knyazlığı kiçik oğullarının sevimlisi Tarantolu Filippə verdi. İzabella və Savoyalı Filippin Axeyi geri qaytarmağa cəhd etməmələrini təmin etmək üçün Karl və oğlu onlara kompensasiya olaraq İtaliyada, Fuçino gölünün sahilində Alba tayını təklif edərək onlara rüşvət verdilər. İzabella könülsüz şəkildə bu şərtləri qəbul etməyə məcbur oldu və çox keçmədən, 1312-ci ildə vəfat etdi. Onun 1311-ci ildə yazdığı vəsiyyətnamədə Axeyin ləğvi açıq şəkildə rədd edildi və bir neçə qala istisna olmaqla, Matilda "bütün Axeyim varisi" olaraq təyin olundu. İzabella Matildanı öz bacısı Villarduenli Marqaretinə tapşırdı. Tarantolu Filipp Axeydə uzun müddət qalmadı, Epirə qarşı uğursuz kampaniya apardıqdan sonra oradan ayrıldı və sonra Neapola qayıtdı. Məhkəmə icraçısı olaraq (ondan əvvəl Nikolay ilə faktiki olaraq regent kimi) o, Matildanın əri Gini adlandırdı. Axeyin faktiki hökmdarı kimi Ginin mövqeyi onun Matilda ilə evlənməsi, müəyyən sülalə legitimliyi verməsi və bu məqamda Yunanıstanın ən qüdrətli feodal ağası olması ilə möhkəmləndi.
Gi uzun müddət bu vəzifədə qala bilmədi, çünki o, 8 oktyabr 1308-ci ildə xəstəlikdən öldü, nəslinin sonuncusu, gənc Matildanı dul etdi. Matildanın Axey iddiasını özünə qarşı tətbiq etməyə çalışmamasını təmin etmək üçün Tarantolu Filipp onu böyük oğlu Tarantolu Karla nişanladı.
Malyorkalı Ferdinanda qarşı müharibə
thumb|Denye, Mayorkalı Ferdinandın rəhbərliyi altında Axeydə zərb edildi. Təəssüf ki, Matildanın əri Lüdovik Yunanıstana səyahətində gecikdi, 1315-ci ilin mayında qardaşı Hyunun erkən ölümünə hazırlaşmaq və onunla məşğul olmaq üçün 1316-cı ilə qədər Burqundiyada qalmalı oldu. Bu arada, knyazlıqda öz mövqelərinə rəqib iddiaçılar meydana çıxdı. Matildanın xalası, Villarduen sülaləsinin yaşayan sonuncu üzvü Villarduenli Marqaret knyazlığı özünə iddia etdi. Marqaret öz iddiasını atası Uilyamın ehtimal edilən vəsiyyətinə əsaslandırdı və bu, İzabellanın uşaqsız ölməsi halında Marqaretin knyazlığı miras alacağını ifadə etdi. Bu sənədin saxta olduğu güman edildiyindən və hər halda hələ də Matildanı varis elan etdiyindən, həm Neapol Krallığı, həm də knyazlıqdakı feodallar Marqaretin iddiasını rədd etdilər. Dəstək toplamaq üçün Marqaret qızı İzabellanı Sabranlı Kataloniya şahzadəsi Mayorkalı Ferdinandla evləndirdi. Qızının cehizi olaraq, Marqaret Ferdinanda Axey iddiasını verdi. Bundan qəzəblənən Axey lordları Marqaretin Xlemutsidəki qalasına hücum etdilər və şahzadə olmaq istədiyini ləğv etdilər. Marqaret 1315-ci ildə həbsxanada öldü. Sabranlı İzabella cəmi iki ay sonra öldü, lakin o və Ferdinandın Xayme adlı oğlu var idi və Ferdinand iddialarını həyata keçirmək niyyətində idi.
1315-ci ilin yayında Ferdinand və 500 atlı əsgərdən və xeyli sayda piyadadan ibarət ordusu Qlarentsa yaxınlığına endi və onu dayandırmaq üçün yığılmış kiçik bir ordunu məğlub etdi. Bundan sonra Qlarentsa vətəndaşları onu Axeyin yeni şahzadəsi elan etdilər. Ferdinand əvvəlcə müvəffəqiyyət qazandı, bir neçə qalaları ələ keçirdi və öz sikkələrini zərb etdi və 1316-cı ilin əvvəllərində knyazlığın əksəriyyətinə nəzarət etdi. Matilda və Lüdovik tezliklə miraslarını tələb etmək üçün gəldilər. Matilda 1.000 nəfərlik Burqundiya ordusunun müşayiəti ilə Burqundiyadakı Marseldən birbaşa Navarinoya səyahət edərək birinci gəldi. Navarinoda o, Patra arxiyepiskopu və Naks hersoqu I Uilyam Sanudonun öz təşəbbüsü ilə bağlı dəstəyini aldı. Məhkəmə icraçısı Nikolas le Mur da müxtəlif baronlarla birlikdə dəstəyini vəd etməyə gəldi. Tezliklə Matildanın qoşunları Ferdinandın ordusu ilə baha başa gələn Pikotin döyüşündə iştirak etdilər və burada Ferdinand qalib gəldi.
Tezliklə Lüdovik öz Burqundiya əsgərləri kontingenti və Kefaloniya qrafı I İohann Orsini tərəfindən göndərilən qoşunların müşayiəti ilə Axeyə gəldi. Lüdovik Mistra Bizans qubernatoru Mixail Kantakuzin ilə ittifaq qurduqdan sonra tezliklə daha da güclənən daha böyük qüvvəni məğlub edə bilməyən Ferdinand Afina və Mayorkadan kömək istədi. Ferdinand 5 iyul 1316-cı ildə Manolada döyüşündə Lüdovik tərəfindən tam məğlub edildiyi üçün heç bir əlavə qüvvə almadı. Ferdinand ya döyüş zamanı atından yıxıldıqdan sonra öldürüldü, ya da döyüşdən sonra yoldaşları ilə mübahisə zamanı pusquya düşdükdən sonra başı kəsildi.
Hakimiyyəti
Matildanın qeyri-müəyyən mövqeyi aydındır, çünki o, 1317-ci ilin əvvəllərində öz vassallarını, Evbeya baronlarını Kataloniya şirkətinin işğalından qorumaq üçün öz qoşunlarından heç birini göndərə bilmədi. Bununla belə, o, Venesiya Respublikasından yardım istədi, o, Evbeyaya iyirmi döyüş gəmisi göndərməklə cavab verdi və Matilda katalonları uğurla dəf etdi. Bəzi sənədlər Matildanın Evbeyanı Venesiyaya verməyi düşündüyünü göstərir.
Qravinalı İohann ilə evlənməkdən imtinası
Neapolun yeni Kralı II Karlın oğlu Robert, Matildanın qeyri-müəyyən mövqeyində fürsət gördü. Tarantolu Filipp yalnız üç il əvvəl knyazlıqdan imtina etməsinə baxmayaraq, Robert ailəsini yenidən Axey taxtına oturtmağı planlaşdırırdı. Robertin sadə planı sadəcə kiçik qardaşı Qravinalı İohannı Matilda ilə evləndirmək idi. 1317-ci ildə Matilda üçüncü siyasi evliliyə girmək istəməyərək təklifi rədd etdi. Bundan sonra Robert öz emissarlarını Matildanı zorla Neapola gətirmək üçün göndərdi. 1318-ci ildə Robert onu İohann ilə nikah mərasimindən keçməyə məcbur etdi, bundan sonra İohann dərhal Axey şahzadəsi titulunu aldı. Mərasimə və İohannın titul almasına baxmayaraq, Matilda İohannı əri kimi tanımaqdan imtina etməyə davam etdi. İohannın Axey hökmranlığını qanuniləşdirmək səylərinin bir hissəsi olaraq, Robert, 13 iyun 1318-ci ildə Matildanı İohannı əri kimi tanımaq və onun knyazlıq hüquqlarını imzalamaq arasında seçim etməyə məcbur etdi. Matildanın hüquqlarına edilən bu özbaşına müdaxilə, qaynı, Burqundiyadan olan IV Edin (Lüdovikin təyin edilmiş varisi idi) onun adından etiraz etməsinə səbəb oldu və o, yardım üçün Venesiya Respublikasına müraciət etdi, lakin Venesiya heç nə etmədi və Ed tezliklə onun iddialarını satın alan Tarantolu Filipp tərəfindən susduruldu. Matildaya Romaya ziyarətə getməyə icazə verilsə də, Robert onun əlindən qaçmaması üçün onu daim nəzarətdə saxlayırdı.
Çarəsiz və müttəfiqləri olmayan Matilda 1321-ci ildə Avinyona aparıldı və Robertə itaət etməyi və Qravinalı İohann ilə evlənməyi əmr edən Papa XXII İohannın qarşısında mühakimə edildi. Papanın qarşısında belə Matilda meydan oxuyaraq İohannla evlənməkdən imtina etdi, bu dəfə çox bağlı olduğu Burqundiya cəngavəri Hyu de la Paliss ilə artıq gizli şəkildə evləndiyini bildirdi. Bu gizli evlilik onun Neapolda qaçırılması ilə Avinyona gəlişi arasında (1318–1321) baş vermişdi. Hyu, ehtimal ki, 1316-cı ildə əri ilə birlikdə Axeyə səyahət edən cəngavərlər arasında idi. Bu, onu İohannı əri kimi tanımaqdan azad etsə də, onların "nişanı" pozuldu, Robert gizli nikahdan knyazlığı ondan geri almaq üçün bəhanə kimi istifadə etdi. Əsas kimi Robert, Matildanın valideynləri ilə 1289-cu ildə bağlanmış müqaviləyə işarə etdi ki, o, Neapol Kralının razılığı olmadan yenidən evlənməyəcək. İstədiyi nəticə üçün Robert 1322-ci ilin sentyabrında Hyu de la Palissin onu öldürməyə çalışdığı və Matildanın cinayətdə olduğu barədə bir hekayə də uydurdu. Beləliklə, Matilda nəinki taxtdan salındı, həm də xəyali bir cinayətə görə həbs edildi. 5 yanvar 1322-ci ildə papa məhkəməsində keçirilən mərasimdə Qvarinalı İoann nəhayət Robert tərəfindən rəsmi olaraq Axey şahzadəsi kimi tanındı.
Həbsi, sonrakı həyati və ölümü
thumb|Matildanın 1322–1328-ci illərdə həbs olunduğu Kastel-dell-Ovo. Matilda Neapoldakı Kastel-dell-Ovo ada qalasında həbs edildi. Hyu de la Paliss artıq 1321-ci ilin sonlarında vəfat etdi. 1324-cü ildə Matildanın əmisi oğlu Eno qrafı I Uilyam Robertə onun azad edilməsi üçün 100.000 livr təklif etdi, lakin ona məhəl qoyulmadı. 1325-ci ildə Fransa Kralı IV Çarlz da müdaxilə etməyə cəhd etdi və onun adından xahiş etdi. Robert buna da məhəl qoymadı. 1328-ci ildə Matilda Kastel-dell-Ovodan Neapol yaxınlığındakı Aversa şəhərinə köçürüldü.