Nazim_Mustafayev
Elmi fəaliyyəti
Professor Nazim Mustafayevin ellmi fəaliyyətinin əsas istiqaməti element-üzvi birləşmələrin, xüsusən kükürdlü, fosforlu və xlorlu üzvi maddələrin sintezi, sürtkü yağlarına aşqar kimi tədqiqi və müasir texnikanın tələblərini ödəyən sürtkü kompozisiyalarının yaradılmasıdır. Kimyəvi quruluş və yağlama xassələri arasında qarşılıqlı əlaqəni müəyyənləşdirmək məqsədilə ksantogen, ditiokarbamin və tritiokarbonat turşularının funksional qrupların təbiəti və molekuldakı yeri ilə fərqlənən çox müxtəlif törəmələri sintez edilmişdir. Maddələrin məqsədyönlü sintezi prosesində tiokarbonat turşuları törəmələrinin bir sıra yeni alınma üsulları, o cümlədən, ksantogen turşularının – a,b-doymamış turşulara və turşu efirlərinə birləşməsi, amin və karbonsulfidin akrilonitril, akril və malein turşuları efirlərinə birgə birləşməsi, hidroksimetilksantogenat və tritiokarbonatların homokondensləşməsi, habelə spirt, merkaptan və aminlərlə kondensləşməsi, fenolların və amidlərin ksantogenatometilləşməsi, ksantogenatların katalizator iştirakı ilə ditiolkarbonatlara çevrilməsi, ditiokarbamatların heterotsiklik törəmələrinin alınması üsulları işlənilmiş, bununla da üzvi kimyanın çox perspektiv bir sahəsi – tiokarbonat turşuları (TKT) törəmələri kimyası inkişaf etdirilmişdir. Sintez edilmiş fərqli quruluşa malik çoxsaylı yeni və məlum element-üzvi birləşmələrin sistematik tədqiqi onların kimyəvi quruluşu ilə yağlayıcılıq effekti, habelə korroziya və oksidləşməyə qarşı xassələri arasında asılılığın vacib təzahür formalarını aşkar etməyə imkan vermişdir. Bu tədqiqatlar nəticəsində daha təsirli və çoxfunksiyalı aşqarların yaradılmasının elmi əsasları əhəmiyyətli dərəcədə zənginləşmişdir. Onun tərə-findən yaradılmış və istehsal texnologiyası hazırlanmış yeni aşqarlar, transmissiya və sənaye yağları Rusiya Federasiyasında tətbiq tapmış, o cümlədən sürtünməyə qarşı ИХП-14М aşqarı Yaroslavl neft emalı zavodunda 1990-cı ildən istehsal edilir. Motor yağları və gəmi qazturbin yağına aid işləmələri Azərbaycanda tətbiq tapmışdır. Azərbaycan suverenlik əldə etdikdən sonra N.Mustafayevin rəhbərliyi ilə Bakı baza yağları və ИХП-14M aşqarı da daxil olmaqla respublikaya gətirilən sənaye aşqarları əsasında toxuculuq dəzgahları üçün ВНИИ НП-403 və ВНИИ НП-406 yağlarının, "Azərneftyanacaq" Neft Emalı zavodunun xarici markalı sənaye avadanlıqları üçün reduktor və hidravlik yağların, "Neft Daşları" Neft və Qazçıxarma idarəsinin sifarişi ilə Gəmi qazturbin yağının, ağır yüklü mexanizmlərin hidravlik sistemləri üçün "ЕШ" markalı yağın, gəmilərin tənzimləyici vintləri üçün "ГЖД-14с" hidravlik mayenin və bir çox başqa təyinatlı transmissiya və sənaye yağlarının analoqları yaradılmışdır. Gəmi qazturbin yağı 1993-cü ildən "Neft Daşları" NQÇİ-də tətbiq edilir və stasionar qaz turbinlərinin normal və etibarlı işini təmin edir. O, Azərbaycan və Belarus hökumətləri arasında bağlanmış sazişlə əlaqədar olaraq AKİ və Belarus Milli Elmlər Akademiyasının Yeni materialların Kimyası İnstitutunda 2010-cu ildə birlikdə yerinə yetirilmiş "Yüksək keyfiyyətli sürtkü kompozisiyalarının və ekoloji təhlükəsiz yanacaqların işlənib hazırlanması" qrant layihəsinin icraçı iştirakçısı olmuşdur.