cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kimya mühəndisliyi
Təhlükəsizlik sahəsində inkişaflar
Bu dövrdə irimiqyaslı kimyəvi istehsal müəssisələrinin təhlükəsizliyi və ətraf mühitə təsiri ilə bağlı narahatlıqlar artmışdır. 1962-ci ildə nəşr edilmiş Səssiz Bahar qüvvətli antifidant olan DDT-nin(C14H9Cl5) zərərli təsirləri barədə oxucularını xəbərdar etmişdir. 1974-cü ildə İngiltərədə baş vermiş Flixborough fəlakəti 28 nəfərin ölümü ilə nəticələndi, eyni zamanda bir kimyəvi zavoda və yaxınlıqdakı üç kəndə ziyan dəydi. 1984-cü ildə Hindistandakı Bhopal fəlakəti 4000 nəfərin ölümü ilə nəticələndi. Bu hadisələr, digər hadisələrlə yanaşı, bu sahədəki ticarətin nüfuzuna təsir etdi və çsənaye təhlükəsizliyi və ətraf mühitin qorunmasına daha çox diqqət yetirilməsinə səbəb oldu. Buna cavab olaraq Kimya Mühəndisləri İnstitutu təhlükəsizlik dərslərinin 1982-ci ildən sonra akkreditə etdiyi bütün kimya mühəndisliyi dərəcə kurslarının bir hissəsi olmasını tələb etdi. 1970-ci illərdə Fransa, Almaniya, ABŞ və digər ölkələrdə bu sahədə qanunvericilik və monitorinq agentlikləri təsis edildi.
Son inkişaflar
Kompüter elmindəki irəliləyişlər zavod dizaynı və idarə edilməsi, əvvəllər əl ilə edilməli olan hesablamaları və rəsmləri asanlaşdıran tətbiqlərin yaradılmasına təkan verdi. İnsan Genomu Layihəsinin tamamlanması təkcə kimya mühəndisliyini deyil, həm də gen mühəndisliyini və genomikanı inkişafına böyük töhfə vermişdir. Kimya mühəndisliyinin prinsipləri böyük miqdarda DNT zənciri istehsal etmək üçün istifadə edilmişdir.
Anlayışlar
Kimya mühəndisliyi bir çox prinsiplərin tətbiq edilməsini əhatə edir. Əsas anlayışlar aşağıda təqdim olunmuşdur.
Zavod tərtibatı və tikintisi
Kimya mühəndisliyi dizaynına pilot zavodların, yeni zavodların və ya zavod dəyişiklikləri üçün planların, spesifikasiyanın və iqtisadi analizlərin yaradılması aiddir. Dizayn mühəndisləri tez-tez müştəri ehtiyaclarını ödəmək üçün zavod layihələri hazırlayaraq məsləhətçi rolunda çalışırlar. Dizayn maliyyələşdirmə, hökumət qaydaları və təhlükəsizlik standartları da daxil olmaqla bir sıra amillərlə məhdudlaşır.Bu məhdudiyyətlər bir zavodun proses, material və avadanlıq seçimini diktə edir.
Zavod tikintisi investisiya həcmindən asılı olaraq layihə mühəndisləri və layihə rəhbərləri tərəfindən əlaqələndirilir. Kimya mühəndisi layihə mühəndislərinin işini görə bilər və ya hal-hazırda xidmət göstərən qruplara məsləhətçi olaraq xidmət göstərə bilər, lakin bu hallarda əlavə təlim və bacarıqlara ehtiyac olur. ABŞ-də ABET tərəfindən akkreditə olunmuş kimya mühəndisliyi bakalavr proqramları ümumiyyətlə layihə mühəndisliyini tədris prosesində vurğulamır, lakin bu bacarıqlar daha sonra müxtəlif təlimlərlə inkişaf etdirilə bilər. Layihə mühəndisliyi işləri kimya mühəndisləri üçün ən geniş iş imkanlarının olan sahələrdən biridir.
Emilia alstonii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Boz bəbir
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Qızılçubuq qızılsəbət
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü (40) 80-100 sm, gövdəsi düz, aşağı hissədə çılpaq, yuxarı hissədə çiçək qrupunda budaqlanmış olan çoxillik ot bitkisidir. Aşağı yarpaqları yumurtaşəkilli, ellipsşəkilli və ya uzunsov-neştərvaridir, sivriləşmiş, mişarvaridir, qaidəsinə doğru qısa saplaqda pazşəkilli daralmışdır, bəzən qaidə hissəsi az ürəkşəkilli olur, dağınıq və qısa tüklüdür, alt tərəfdən daha tüklüdür, yuxarı yarpaqları neştərvari, oturaq və tamkənarlıdır. Qın 7-9 mm uzuluqdadır. Səbətləri uzun, ensiz və sərt, nadir halda seyrək və enli süpürgəvari çiçək qrupunda toplanmışdır; sarğı yarpaqcıqları 4-5 cərgəlidir, çox bərabər deyil, daxildəki yarpaqcıqları xətvaridir. Toxumlarının uzunluğu 4 mm-ə qədər olub, demək olar ki, silindrik formalıdır, tüklüdür, uzunluğuna görə ona bərabər olan kəkili vardır. İyul-avqust aylarında çiçəkləyir, avqust-sentyabr aylarında meyvə verir.
Azərbaycanda yayılması
BQ (Quba), BQ şərq, BQ qərb, KQ şimal, KQ mərkəzi, Lənk. dağ., Orta dağ qurşağında subalpa qədər (1200-2200 m d.s.y.)
Yaşayış mühiti
Meşələrdə, kolluqlarda, dağ çəmənlərində rast gəlinir.
Təsərrüfat əhəmiyyəti
Vitaminli, balverən bitkidir, gövdə yarpaq və çiçəkləri boyaq işlərində istifadə olunur.
Carex toreadora
(Carex toreadora) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Seyedabad (Komican)
Seyedabad — İranda, Mərkəzi ostanında, Komican şəhristanının Mərkəz bəxşinin Vəfs dehestanında kənd. 2011–ci il siyahıyaalınmasına əsasən kənddə əhali yaşamır. Kənd boşalmadan öncə əhalisini türklər təşkil edirdi, türkcə danışırdılar və şiə müsəlman idilər.
Pentacalia reissiana
Pentacalia reissiana Pentacalia reissiana
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Carex tumulicola
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Ərəzin yaşayış yeri
Ərəzin yaşayış yeri — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Culfa rayonunda eyniadlı kənddən qərbdə, Naxçıvan-Ərəfsə avtomobil yolunun sağ tərəfində orta əsrlərə aid yaşayış yeri.
Bəzi tədqiqatçılar "Arsini" toponiminin indiki Ərəzin olduğu fikrini irəli sürürlər. Yaşayış yerinin ərazisi şimal-şərqində və cənub-qərbdə quru çay vadisi ilə məhdudlaşır. 1989-cu ildə aparılmış tikinti işləri zamanı aşkar olunan abidənin bir hissəsi dağılmışdır. Yaşayış yerinin mərkəzi hissəsi 360 m² sahədə qismən salamat qalmışdır. 1991-ci ildə aparılmış kəşfiyyat xarakterli tədqiqat işləri nəticəsində yerüstü materiallar (əmək alətlərinin qırıqları, çəhrayı rəngli şirli və şirsiz saxsı qab parçaları, bişmiş kərpic, istehsalat tullantıları və s.) aşkar olunmuşdur. Abidənin bu hissəsində mədəni təbəqə 2 metr qalınlığın da saxlanmışdır. Dağıdılmış hissələrdə qara rəngli kül dolu ocaq yerlərinə təsadüf olunmuşdur. Tapıntılar arasında misdən hazırlanmış bir ədəd qarmaq var.
Oskar mükafatı (2013)
<div style="float: right; font-size: smaller; background-color:#FAEB86; padding: 15px; margin-left: 5em; margin-bottom: 2em; width: 258px" align="center"> << 84-cü Təqdimetmə 86-cı >>
Oskar mükafatı — 2013-cü ildə
Mariya Peralta
Karyerası
Mariya Peralta birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 2012-ci ildə qatıldı. O, Böyük Britaniyanın London şəhərində baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarında marafon yarışlarında qüvvəsini sınadı və məsafəni 2 saat 40 dəqiqə 50 saniyəyə qət edərək 157 marafonçu sırasında 81-ci yeri tutdu.
Mariya Peralta növbəti Olimpiya Oyunlarına 2016-cı ildə qatıldı. O, Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında marafon yarışlarında qüvvəsini sınasada, məsafəni sona gədər qət edə bilmədi.
Albrext Penk
Albert Penk — alman geoloqu, coğrafiyaçısı, okeanoloqu, Valter Penkin atasıdır.
Tərcümeyi-halı
Albert Penk — biznesmen Emil Penkin (1829–1880) və arvadı Elizabet Penkin (1833–1896) oğludur. 1885–1906-cı illərdə Penk Ven universitetini, 1906–1927-ci illərdə Berlin universitetini professor çalışıb. 1886-cı ildə Penk İde Qanqxoferlə (1863–1944) ailə həyatı qurub. bacısı Lüdviqa Qanqxofera məşhur bavariya yazıçısıdır. Onların oğlu Valter Penk məşhur coğrafiyaçı və geomorfoloqdur. Ferdinand fon Rixthofenanın ölmündən sonra 1906–1927-ci illərdə albert Coğrafiya institutunun direktoru oldu.1906-cı ildə İsveç Krallığının akademiyasının üzvü olur. 1918-ci ilə kimi okeanaqrafiya muzeyinin rəhbəri olur. Penk okeanologiya və iqlimşünaslığı öyrənir. O, 1945-ci ilin mart ayının 7-də Praqada ölür.
Penkin tədris məktəbi
Penk Vyanada fiziki coğrafiyanı beynəlxalq səviyyəyə qaldırdı. O geomorfologiyanın bəzi problemlərini öyrənirdi (Alp dağlarının). İspaniya, mMrakeş, Kanada, Avstraliya, Çin, yaponiya olmuş, coğrafiyasını öyrənmişdir. Onun tələbələri — serbiyalı İovan Çvic, yaponyalı naomasa Yamazaki, fransız Emmanuel de Marton, bolqar Jeko Radev, avstraliyalı Fric mMxacekdir.
Skepticism
Skepticism — Finlandiyalı funeral doom metal qrupu.
Haqqında
Skepticism 1991-ci ildə Finlandiyada yaradılmışdır. Thergothon və Funeral qrupları ilə birgə funeral doom metal üslubunun yaradıcalarındna hesab edilir. Qrupunun ilk işi 1992-ci ildə "Towards My End" adlı sinql olmuşdur. Daha sonra qrupu 1994-cü ildə "Aeothe Kaear" adlı demo albomunu buraxıldıqdan sonra, Red Stream Records albom şirkəti ilə müqavilə imzaladı.
1995-ci ildə qrup "Stormcrowfleet" adlı ilk debüt studio albomlarını buraxmışdır.
Daha sonra qrup 1997-ci ildə "Ethere" adlı mini-albom buraxdı.
1998-ci ildə qrup özünün ikinci studio "Lead and Aether" adlı albomunu buraxıldı.
1999-cu ildə yenidən mini-albom "Aes" və 2002-ci ildə "The Process of Farmakon" adlı albomlar buraxıldı. Daha sonra qrup 2003-cü ildə "Farmakon" və 2008-ci ildə "Alloy" albomlarını buraxaraq, qrupunun sayca dördüncü studio albomu olmuşdur.
Biofizika
Biofizika ( — həyat, — təbiət) və ya bioloji fizika — fizika elminin metod və yanaşmalarını istifadə edərək canlıları öyrənən elm. Canlı təbiəti bütün aspektlərdə, molekul və hüceyrədən başlayaraq biosferədək bütün təbəqələrdə öyrənir. Bioloji sistemlərin müxtəlif səviyyələrində gedən fiziki proseslər haqqında və bioloji obyektlərə təsir edən müxtəlif fiziki faktorlar haqqında elmdir. Biofizika canlılarda olan fiziki mexanizmlərlə bioloji xüsusiyyətlər arasında olan əlaqəni də öyrənir.
Biofizika təbiət elmləri arası bir elmdir və onun tədqiqi üçün fizika, biologiya, kimya və tibb sahəsində biliklər tələb edilir.
Biofizikanın sahələri
UNESCO-nun nomenklaturasına görə biofizika biologiyanın 2406 kodu altında bir sahəsidir. . UNESCO-nun nomenklaturasına görə biofizikanın aşağıdakı sahələri vardır : :
Bu təsnifat yeni tədqiqatların çətinliksiz yeni formatda verilməsi üçün tərtib edilmişdir.
Biofizika ümumi kursunun tədris təsnifatı
Biofizika ümumi kursunun səmərəli tədrisi üçün aşağıdakı təsnifat da təklif edilmişdir : :
Müasir tədqiqt istiqamətləri
Mürəkkəb sistemlərin biofizikası və molekulyar biofizika bu elmin əsas inkişaf istiqamətləri sayılır.
Həmçinin aşağıdakı məsələlər də biofizikanın perspektiv istiqamətlərindən sayılır: fiziki və biokimya reaksiyalarının gedişinə kosmogeofiziki faktorların təsiri; fotobioloji faktorlar; riyazi modelləşdirmə; nanobiologiya və s.
Tətbiq sahələri
Bioloji obyektlər mürəkkəb olduğundan ona təsir faktorları həddən çoxdur. Fizika bu obyektlərin sadələşdirilmiş modellərini yaratmağa kömək edir. Fiziki və bioloji məlumatları birləşdirməklə bioloji obyektlərdə gedən prosesləri dərindən başa düşmək olar.
Fizikada bir sıra metodları olduğu formada biologiyada tətbiq edilə bilməz. Biofizikanın vəzifələrindən biri bu metodları biologiyanın istifadəsinə uyğunlaşdırmaqdır.
Fərisabad
Fərisabad — İranda, Mərkəzi ostanında, Komican şəhristanının Mərkəz bəxşinin Vəfs dehestanında kənd. 2011–ci il siyahıyaalınmasına əsasən kəndin əhalisi 25 ailədə 46 nəfəri kişilər və 41 nəfəri qadınlar olmaqla cəmi 87 nəfərdir. Kəndin əhalisini türklər təşkil edir, türkcə danışırlar və şiə müsəlmandırlar.
Carex umbrosa
(Carex umbrosa) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Yunanıstan Silahlı Qüvvələri
Yunanıstan Silahlı Qüvvələri ( / Elinikes Enoples Dinamis) — Yunanıstanı qorumaq məsuliyyəti daşıyan ordu.
Təşkilat
dan meydana gələr.
Paramilitar quruluş olaraq Ticarət Dənizçilik və Ada Siyasəti Nazirliyinin səlahiyyəti altında olan:
Əsgərlik
Yunanıstanda bu an 18 yaşın üstündəki kişilərə 12 ay məcburi əsgərlik tətbiq olunmaqdadır. Qadınlar da Silahlı qüvvələrində xidmət edə bilər. Ancaq əsgərlik etmə zəruriliyi yoxdur.
Beynəlxalq əlaqəsi
Yunanıstan AB və NATO-ya üzv ölkələrdəndir. Və ISAF (International Security Assistance Force, Əfqanıstan), EUFOR (European Union Stabilization Forces, Bosniya və Herseqovina) və Çad, KFOR (Kosovo Force, Kosovo) olmaq üzrə bir çox sülh qoruma gücünə qatılmışdır.
Orduda din xadimlərinin xidmətindən istifadə
Yunan Ortodoks Kilsəsi tərəfindən təşkil edilir.
Hərbi Hava Qüvvələri
ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrində ABŞ Quru Qoşunları zabitlərindən ayırd etmək üçün bunlarla eyni terminlər istifadə edilməkdədir.
Rauf Sərdarlı
Rauf Sərdarlı Mədət oğlu — Azərbaycan alimi, fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, professor.
Həyatı
Sərdarlı Rauf Mədət oğlu  8 yanvar 1949-cu ildə Azərbaycan Respublikası, Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Azərbaycan Dövlət Universitetini (indiki Bakı Dövlət Universiteti) bitirmişdir. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Radiasiya Problemləri İnstitutunun «Seqnetoelektriklərin Radiasiya Fizikası» laboratoriyasının rəhbəri, fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, professordur.
Elmi fəaliyyəti
Rauf Sərdarlı rezonans və anharmonik qarşılıqlı əlaqənin, anizotropiyanın və qəfəs fonon spektrlərində qanunauyğunluqları təyin etmişdir. A3B6 və A3B3C62 tipli birləşmələrin qəfəsinin temperatur qeyri stabilliyinin tədqiqatları faza keçidlərin mövcudluğu aşkar edilmiş və hərtərəfli tədqiq etmişdir.
Onun tərəfindən ilk dəfə olaraq təyin edilmişdir ki, faza keçidləri ifrat strukturlu inkommensurate temperatur oblastları ilə müşahidə olunur. Həmçinin, tədqiq olunan obyektlərin qəfəs dinamikasını xüsusiyyətlərindən tam və dolğun informasiya əldə etməkdən ötrü Raman, infraqırmızı və neytron spektroskopiya üzrə eksperimentlər aparılmışdır.
Rauf Sərdarlı bərk cisimlər fizikası üzrə tanınmış mütəxəssisdir. O, anizotrop - laylı və zəncirvarı quruluşu olan kristalların energetik spektrlərinin və qəfəs dinamikasının tədqiqatı ilə məşğuldur. Bu tədqiqatların nəticələri məqalə şəklində beynəlxalq referə edilən (peer-reviewed scientific journals) jurnallarda və  Respublikadaxili jurnallarda çap edilmişdir.
Elmi nailiyyətləri
R.Sərdarlı 57-si xarici jurnallarda olmaqla, ümumilikdə 261 elmi əsərin müəllifidir. Alimin rəhbərliyi altında 10 fəlsəfə doktoru və 2 elmlər doktoru hazırlanmışdır.
Elmi əsərləri
1. Sardarly R.M., Samedov O.A., Abdullayev A.P., Bayramov A.A. FEATURES OF CONDUCTIVITY ANISOTROPY OF INTERCALATED NANODIMENSIONAL RELAXOR TlInS2<Ge>. '''Journal ”Scientific Israel-Technological Advantages” MATERIAL ENGINEERING v.11, no.1, 2009. p. 99-105.'''
“Specific Features of Conductivity of γ–Irradiated TlGaTe2 Crystals with Nanochain Structure” Semiconductors 44, 485 (2010).
3. A.M. Panich and R.M. Sardarly, “Physical properties of the low dimensional A3B3 and A3B3C62 compounds,” Nova Science Publishers, New York (2010), p. 287.
4. Sardarly R.M., Samedov O.A., Abdullayev A.P., Salmanov F.T. “Giant dielectric relaxation in TlGaTe2 crystals”. FTT, Solid State Physics (Physica Tverdovo Tela), v.53, N.8, p. 1488-1492 (2011).
5. Sardarly R.M., Samedov O.A., Abdullayev A.P., Huseynov E.K., E.M. Godjaev, Salmanov F.T. “Superion conductivity in TlGaTe2 crystals”. FTP, (Physica i Technica Poluprovodnicov), Semiconductors 45, 1009-1013 (2011).
6. Rauf Sardarly, Oktay Samedov, Adil Abdullayev, Famin Salmanov, Andzey Urbanovic, Frideric Garet, Jean-Louis Coutaz “Superionic Conductivity in One-Dimensional Nanofibrous TlGaTe2 Crystals” Japanese Journal of Applied Physics 50 (2011).
7. Sardarly R.M., Samedov O.A., Abdullayev A.P., Salmanov F.T., Alekperov O.Z.,Huseynov E.K., Aliyeva N.A. “Superionic Conductivity, Switching and Memory Effects in TlInSe2 and TlInTe2 Crystals” FTP, (Physica i Technica Poluprovodnicov), Semiconductors 45, No.11, 1387-1390 (2011).
8. Panich A.M., Mogilyansky D., Sardarly R.M. “Phase transitions and incommensurability in the layered semiconductor TlInS2 – an NMR study” J. Phys.: Condensed Matter 24 (2012), 135901.
9. Sardarly R.M., Samedov O.A., Aliyeva N.A., Agayeva R.Sh., Musa-zade T.N. "Superionic Conductivity and Specific Effects Induced by γ-Radiation in Nanofibrous TlGaTe2 сrystals" International Journal of Theoretical and Applied Nanotechnology, 2012, v.1, n.1, 20-28.
10. Sardarly R.M., Samedov O.A., Abdullayev A.P., Huseynov E.K., Salmanov F.T., Aliyeva N.A., Agayeva R.Sh. “Ionic conductivity and dielectric relaxation in γ - irradiated TlGaTe2 crystals”. FTP, (Physica i Technica Poluprovodnicov), Semiconductors 47, No.5, 696-701 (2013).
11. Сардарлы  Р.М., Самедов  О.А., Алиева Н.А., Гусейнов Э.К., Гасанов И.С. Поляризация, вызванная объемными зарядами и ионная проводимость в кристаллах TlInSе2. ФТП, 2014, том.48, вып.4, стр.442-447.
12. Arif Pashaev, Arif Badalov, Rauf Sardarly, Oktay Samedov, Nurana Alieva, Rayiha Agayeva, Aygun Orujova, Arzu Sardarli Prospective Application of A3B3C62 Type Semiconductors for Developing Nano-size Electronic Devices. International Journal of Theoretical and Applied Nanotechnology, 2014, v.2, n.1, 9-17.
Biokimya mühəndisliyi
Biokimya(Bioproses) mühəndisliyi- özündə biomühəndislik və kimya mühəndisliyini birləşdirir. Əsas etibarilə bioloji orqanizmləri və ya üzvi molekulları əhatə edən istehsalat prosesi mərhələlərinin layihələşdirilməsi,konstruksiyası və təkmilləşdirilməsi ilə məşğul olur. Tətbiqi bioyanacaq,qida,dərman vasitələri,biotexnologiya və suyun təmizlənməsi sahələri ilə birbaşa əlaqədardır. Biokimya mühəndisləri bioloq və kimyaçıların laborotoriyada inkişaf etdirdiyi kəşflərin genişmiqyaslı istehsal prosesinə tətbiq edilməsində rol oynayır.
Tarixi
Yüzillər boyunca müxtəlif məhsulların istehsalında bioloji orqanizmlərin kimyəvi reaksiyalarından istifadə edilir. 1800-cü illərin ortalarında Lui Paster fermentasiyanı tədqiq edərkən bu orqanizmlərin roluna baxan ilk şəxslərdən biri idi. Onun bu araşdırması, bugünədək istifadə olunan pasterizasiya prosesinə də öz töhfəsini vermişdir. 1900-cü illərin əvvəllərindən etibarən mikroorqanizmlərin istifadəsi genişləndi və sənaye məhsullarının istehsalında istifadə edilməyə başlandı. Bu tarixlərə qədər biokimya mühəndisliyi hələ bir sahə kimi inkişaf etməmişdi. 1928-ci ildə Aleksandr Fleminq penisilini kəşf etdikdə biokimya mühəndisliyi sahəsinin əsası qoyulmuşdur. Bu kəşfdən sonra dünyanın müxtəlif yerlərində yerləşən torpaqlar, bağlar, meşələr, çaylar və dərələr kimi yerlərdən mikrobakteriyaların xüsusiyyətlərini araşdırmaq məqsədilə nümunələr toplanmışdır. Hal-hazırda biokimya mühəndisləri qidadan tutmuş əczaçılıq sahələrinə qədər müxtəlif sənayelərdə çalışırlar. Bu,səmərəliliyə və istehsala artan ehtiyacı ödəmək üçün bioloji sistemlərin və kimyəvi reaksiyaların bir-birinə necə təsir etdiyini daha ətraflı anlamaq üçündür.
Emilia ambifaria
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Yeni Yaxşıy (Baltas)
Yeni Yaxşıy — Başqırdıstan Respublikasının Baltas rayonunda yerləşən kənd. Kənd, Aşağı Sikeyaz kənd şurasının tərkibindədir.
Rauf Sərdarlı
Elmi əsərləri
14. R.M. Sardarly, O.A. Samedov,  N.A. Aliyeva, E.K. Huseynov,  A.P. Abdullayev, F.T. Salmanov,  E.M. Kerimova “Conductivity on the localized states of (TlInSe2)1−x (TlGaTe2)x solid solutions. ”. FTP, (Physica i Technica Poluprovodnicov), Semiconductors 49, No.12, 1704-1709 (2015)
Yeni Yaxşıy (Baltas)
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Biokimya mühəndisliyi
Biotexnologiya
Biotexnologiya və biokimya mühəndisliyi bir-biri ilə sıx bağlıdır, çünki biokimya mühəndisliyi biotexnologiyanın qolu hesab edilə bilər. Biotexnologiyanın əsas xidmət etdiyi sahələrdən biri tibbdir, burada biokimya mühəndisləri dərman, süni orqan, biotibbi cihaz, kimyəvi sensor və dərman tədarük sistemlərini formalaşdırmaq üçün çalışırlar. Biokimya mühəndisləri insanların səhhətini yaxşılaşdıran məhsullar yaratmaq üçün bioloji sistemlərdəki kimyəvi proseslər haqqındakı biliklərindən istifadə edirlər.Xüsusi tədqiqat sahələrinə metabolik, ferment və hüceyrə mühəndisliyi aiddir. Hüceyrənin araşdırılması təbii yanacağın inkişaf etdirilməsi, dərman və əczaçılıq proseslərinin istehsalında səmərəliliyin artırılması və xəstəliklərin müalicəsi kimi bir çox tətbiqi səbəbiylə biokimya mühəndisliyi və biotexnologiyada geniş istifadə olunur. Biokimya mühəndisliyinin biotexnologiya daxilində digər tibbi tətbiqləri genetik testlər və farmakogenomikadır.
Rauf Sərdarlı
Elmi əsərləri
15. Sardarly R.M, Badalov A.Z., Abdullayev A.P., Vazirova T.N.,  F. Garet J.-L. Coutaz,  Orujova A.A. “Features terahertz spectra of layered crystals TlInS2”, FTT, (Physics of the Solids State 58, NO.1 (2016).
Yeni Yaxşıy (Baltas)
Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kəndidə başqırdlar (82 %) üstünlük təşkil edir.
Rauf Sərdarlı
Elmi əsərləri
16. Sardarly R.M., Samedov O.A., Aliyeva N.A., Agayeva R.Sh., Musa-zade T.N. "Superionic Conductivity and Specific Effects Induced by γ-Radiation in Nanofibrous TlGaTe2 сrystals" International Journal of Theoretical and Applied Nanotechnology, 2012, v.1, n.1, 20-28.
Biokimya mühəndisliyi
Qida sənayesi
Biokimya mühəndisləri ilk növbədə qida istehsalını, emalını, qablaşdırılmasını, saxlanmasını və paylanmasını yaxşılaşdıracaq sistemlərin dizaynına diqqət yetirirlər. Emal edilən qidalara buğda, meyvə və süd kimi satışa çıxarılmamışdan öncə üyüdülmə, qurudulma və pasterizasiya kimi proseslərdən keçən məhsullar daxildir. Qida emalının üç növü vardır: ilkin,ikinci və üçüncü. İlkin qida emalı kənd təsərrüfatı məhsullarının qida halına gətirilə bilən digər məhsullara çevrilməsi, qida emalının ikinci növü, əvvəlcədən hazırlanmış inqrediyentlərdən hazırlanan qidaların hazırlanması və qida emallının üçüncü növü, hazır yeməklərin kommersiya istehsalıdır. Qurutma,turşuya qoyma,duzlama və fermentə etmə qidanı kif və bakteriyalardan qorumaq üçün istifadə edilən ən qədim qida emal üsullarındandır. Qida məhsullarının qorunması üsulları qida təhlükəsizliyinin mövcud standartlarına uyğunlaşdırılmışdır, lakin yenə də əvvəlki proseslərdən istifadə edilir. Biokimya mühəndisləri bəzi yeyinti məhsullarının qida dəyərlərinin yaxşılaşdırması üçün də çalışırlar. Nümunə olaraq Qızıl düyü göstərilə bilər; bu düyü A vitamini çatışmazlığının problem olduğu bölgələrdə istifadə üçün istehsal edilmişdir. Yeyinti məhsullarının qorunması texnologiyasının inkişaf etdirilmə səylərinin səbəblərindən biri, bu məhsulların tərkibində olan qida maddələrinin uzun müddət saxlanılmasını təmin etməkdir. Qablaşdırma məhsulun çirklənmədən, fiziki zərərdən və xarab olmadan qorunmasında və təhlükəsizliyinin təmin edilməsində əsas rol oynayır. Qablaşdırma yeməklərin daşınmasını və servis edilməsini də asanlaşdırır. Yeyinti sənayesində işləyən biokimya mühəndisləri əhalinin tələbatını ödəmək üçün bütün bu prosesləri geniş miqyasda həyata keçirmək yollarını dizayn edirlər. Bu peşənin öhdəliklərinə eksperimentlərin hazırlanması və aparılması, proseslərin optimallaşdırılması, yeni texnologiyaların inkişafı üçün qrup halında digər mühəndislərlə məsləhətləşmə və avadanlıq və qurğular üçün layihə planlarının hazırlanması daxildir.
Rauf Sərdarlı
Elmi əsərləri
17. Sardarly R.M., Samedov O.A., Abdullayev A.P., Huseynov E.K., Salmanov F.T., Aliyeva N.A., Agayeva R.Sh. “Ionic conductivity and dielectric relaxation in γ - irradiated TlGaTe2 crystals”. FTP, (Physica i Technica Poluprovodnicov), Semiconductors 47, No.5, 696-701 (2013).
18. Сардарлы Р.М., Самедов О.А., Алиева Н.А., Гусейнов Э.К., Гасанов И.С. Поляризация, вызванная объемными зарядами и ионная проводимость в кристаллах TlInSе2. ФТП, 2014, том.48, вып.4, стр.442-447.
19. Arif Pashaev, Arif Badalov, Rauf Sardarly, Oktay Samedov, Nurana Alieva, Rayiha Agayeva, Aygun Orujova, Arzu Sardarli. Prospective Application of A3B3C62 Type Semiconductors for Developing Nano-size Electronic Devices International Journal of Theoretical and Applied Nanotechnology, 2014, v.2, n.1, 9-17.
20. Sardarly R.M. “Metrology, standardization, certification and quality control”, (Dərslik, «Azərbaycan Hava Yolları», Milli Aviasiya Akademiyasının Poliqrafiya Mərkəzi) Baku, 2014, 111 s.
22. R. M. Sardarly, F. Garet, M. Bernier and J.-L. Coutaz Chapter 18, “Characterization of Selenide, Sulfide and Telluride Materials by Terahertz Time-Domain Spectroscopy”. Series:NATO Science for Peace and Security Series B: Detection of Explosives and CBRN (Using Terahertz). Springer book. 2014, 257 p.
Xarici keçid
Sərdarlı Rauf Mədət oğlu
Qarahəsənli (Şərur)
Qarahəsənli — Azərbaycanın Şərur rayonunda kənd.
Ümumi məlumat
Eyniadlı bələdiyyənin mərkəzi.Rayon mərkəzindən 10 kilometr aralı, Arpaçayın Araza töküldüyü yerdədir.Orta məktəb,mədəniyyət evi feldşer-mama məntəqəsi var.Araza yaxın yerdə əhalini su ilə təmin edən nasos stansiyası qurulmuşdur.
Tarixi
SSRİ dövründə Babəki, Çərçiboğan, Arbatan, Dərvişlər, Keştaz və Sovetabad kəndləri ilə birlikdə "SSRİ-nin 50 illiyi" adına kolxozda birləşmişdir.
Toponimikası
Şərur rayonunun Dərvişlər i.ə.v. də kənd. Düzənlikdədir. Kəndin adı yerli əhalinin dilində Qarasannı kimi tələfüz edilir.Oykonim etnotoponim hesab edilir. Keçən əsrin 40 cı illərində Krım vilayətində Karasan adlı 3 yaşayış məntəqəsi qeydə alınmışdır.
Əhalisi və məşğuliyyəti
Əhalisi 907 nəfərdir.(2009 - cu il) Əhali Heyvandarlıq,yemçilik,əkinçilik,taxılçılıq,bostançılıq və tərəvəzçiliklə məşğuldur.
Təhsil
Kənddə məktəb binası 1971-ci ildə tikilmişdir ..
İnfrastruktur
1982-ci ildə kəndə qaz və su kəməri çəkilib.
Priap
Priap (Priapus) yunan mifologiyasında bolluq, bərəkət, artım (nəsiltörətmə) tanrısı, sürünün, arıların, balıqların və meyvələrin qoruyucusu, Dionisin Afroditadan olan oğlu; Dionisin nimfadan olan oğlu. Roma mifologiyasında o, əcaib, həddən ziyadə inkişaf etmiş, daimi ereksiyalı cinsiyyət üzvünə malik bir kişi cildində təsvir olunur. Qədim Misir mifologiyasında onun oxşarı bolluq, bərəkət tanrısı Osirisdir. Afrodita onu Lampsak yaxınlığında Abarnida adlanan yerdə dünyaya gətirmiş, lakin onun bu ədəbsiz görkəmini görcək dərhal ondan imtina etmişdir.
Sitora Həmidova
Sitora Həmidova (12 may 1989) — Özbəkistanlı marafonçu. Sitora Həmidova Özbəkistanı 2016-cı ildə XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.
Karyerası
Sitora Həmidova birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 2016-cı ildə qatıldı. O, Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında marafon yarışlarında qüvvəsini sınadı və məsafəni 2 saat 39 dəqiqə 45 saniyəyə qət edərək 157 marafonçu sırasında 54-cü yeri tutdu.
Birinci Qarabağ müharibəsində itkin düşən azərbaycanlılar
thumb|300px|right|Xocalı soyqırımı zamanı itkin düşmüş hesab edilən azərbaycanlılar Qarabağ müharibəsində itkin düşən azərbaycanlılar — Ermənistan–Azərbaycan müharibəsi zamanı itkin düşmüş və ermənilər tərəfindən əsir götürülmüş Azərbaycan vətəndaşları.
Əsir və itkin düşmüş, girov götürülmüş vətəndaşlarla əlaqədar Dövlət Komissiyası İşçi qrupu tərəfindən 2007-ci il ərzində aparılmış araşdırma zamanı məlum olmuşdur ki, itkin düşmüş və girov götürülmüş şəxslərin sayı 4354 nəfər təşkil edir. Onlardan 3503 nəfəri hərbçi, 841 nəfəri mülki şəxslərdir (9 nəfərin hərbçi və ya mülki olduğu məlum deyil). Mülki şəxslərdən 47 nəfəri uşaq (16 nəfər azyaşlı qız), 268 nəfəri qadın, 371 nəfəri yaşlılardır. Əsir, itkin düşmüş 4354 nəfərdən 783 nəfərin əsir və girov götürülməsi barədə məlumatlar daxil olub. Dövlət Komissiyasına daxil olmuş materialların təhlili zamanı 550 nəfərin əsir və girovluqda qətlə yetirildiyi və ya müxtəlif səbəblərdən vəfat etdiyi müəyyən edilib. Onlardan 104-ü qadın, 446-ı kişidir. 137 nəfərin yalnız adı məlumdur, 74 nəfər isə naməlum şəxslərdir.
Əsir və İtkin Düşmüş, Girov Götürülmüş Vətəndaşlarla Əlaqədar Dövlət Komissiyası
Azərbaycan Respublikası Əsir və itkin düşmüş, girov götürülmüş vətəndaşlarla əlaqədar Dövlət Komissiyasının İşçi Qrupunun rəhbəri Firudun Sadıqovun sözlərinə görə, 2008-ci ilin sonunda 170-ə qədər insanın da taleyinə aydınlıq gətirilib və onların sağ olduğu aydınlaşıb: "Onlar Şuşa, Şuşanın ətraf kəndləri, Kəlbəcər, Laçın işğal olunan zaman ermənilərin əlinə keçmiş insanlardır. Bu il həmin insanlarla bağlı kitabın və CD–nin buraxılacağı da planlaşdırılır".
F. Sadıqov deyib ki, son 4 ildə 800-ə qədər insanın taleyi müəyyən olunub: "İndiyədək həmin insanlar itkin hesab olunurdular. Onlardan bir qismi dünyasını dəyişib. Onların dəfn edildiyi yerlər müəyyən olunub".
İşçi Qrupunun rəhbərinin sözlərinə görə, Ermənistan tərəfi əsir və itkinlərlə bağlı əməkdaşlığa maraq göstərmir: "Sözügedən əməkdaşlığa hamı maraq göstərir. Amma əməkdaşlığın əsasında konkret faktlar dayanmalıdır. Bu danışıqların bir nəticəsi yoxdursa, o sadəcə, ekskursiyaya bənzəyir. Bu məsələdə biz konkretliyə üstünlük veririk. Dəfələrlə erməni tərəfi ilə görüşümüz olub, amma nəticəsi olmayıb".
Beynəlxalq Qırmızı Xaç Komitəsi
Beynəlxalq Qırmızı Xaç Komitəsi (BQXK) Dağlıq Qarabağ müharibəsində itkin düşən vətəndaşların sümüklərinin qalıqlarının kimə məxsus olmasının müəyyənləşdirilməsi məsələsində əməkdaşlığa dair Azərbaycan və Ermənistan hökumətləri ilə saziş imzalayacaq. BQXK müharibədə hər iki tərəfdən itkin düşənlərin müəyyənləşdirilməsi ilə bağlı siyahıyaalmaya başlayacaq. O, artıq bununla əlaqədar tərəflərlə ayrı-ayrılıqda razılaşma əldə edildiyini də qeyd edib: "Azərbaycanda siyahıyaalma Azərbaycan Qızıl Aypara Cəmiyyətinin könüllərindən ibarət qruplar tərəfindən həyata keçiriləcək. İtkin düşənlərin ailələrində olacaq könüllülər həmin şəxsin kimliyi və tibbi tarixçəsi haqda ətraflı məlumat toplayacaqlar. Hər iki tərəfin humanitar təşkilatları bu məsələ ilə bağlı məlumatları ölkələrinin Dövlət Komissiyasına, onlar isə öz növbələrində Beynəlxalq Qırmızı Xaç Komitəsinə təqdim edəcək". O, məlumatların müharibədən sonra tapılacaq sümük qalıqlarının kimə məxsus olduğunu müəyyənləşdirmək üçün vacib olduğunu söyləyib: "Tapılan sümük qalıqları eksqumasiya olunacaq, toplanan məlumatlar uzlaşdıqda, cəsədin kimliyini müəyyənləşdirmək mümkün olacaq.
Helsinki Vətəndaş Assambleyası
Avqustun 30-da "Helsinki Vətəndaş Assambleyası"nın (HVA) Gəncə ofisində Qarabağ müharibəsində itkin düşmüş əsgərlərin ailələri ilə görüş keçirildi. Tədbiri giriş sözü ilə açan HVA-nın Gəncə filialının sədri Akifə Əliyeva iştirakçıları əvvəlcə 1992–1994-cü illərdə itkin düşmüşlərin siyahısı və fotoşəkilləri ilə tanış etdi. Bildirdi ki, rəsmi statistikaya əsasən, Qarabağ müharibəsi zamanı 4812 nəfər itkin düşüb. Sonra o, Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyinə görə yalnız beş ildən sonra itkin düşənlərə şəhidlik statusunun verilməsi məsələsindən də söhbət açdı. Bildirdi ki, bu qanun onların ailələri arasında böyük narahatlıq doğurur. İtkin düşmüş əsgərlərin ailələrinin nümayəndələri də danışaraq, öz növbələrində HVA-ya təşəkkürlərini bildirdilər və qeyd etdilər ki, bu günə kimi hələ də əzizlərinin sağ qalmalarına inamları itməyib. Akifə xanım bildirdi ki, bu məqsədlə onlar "Azadlıq" radiostansiyası vasitəsilə əhaliyə müraciət ediblər: "Ümid edirik ki, bəlkə bu haqda nəsə məlumatları olan tapılar. Ola bilər ki, onlar hardasa həlak olublar, qəbirlərinin yerini bilən tapılar. Biz hesab edirik ki, atılan hər bir addım cavabsız qalmayacaqdır". Sonda tədbir iştirakçılarının təşəbbüsü ilə prezident İ. Əliyevə müraciət imzalandı.
BMT-nin insan haqları üzrə şurası
BMT-nin insan haqları üzrə şurasının 7-ci sessiyasında silahlı münaqişələr zamanı itkin düşmüş azərbaycanlıların problemi ilə bağlı ölkəmizin nümayəndə heyətinin irəli sürdüyü qətnamə layihəsi 38 ölkənin yekdil rəyi ilə qəbul edilib. Bu barədə Azərbaycanın BMT-nin Cenevrədəki ofisi yanındakı daimi nümayəndəliyindən məlumat verilib.
Qətnamə layihəsi istiqamətlərinin operativliyini təmin etmək məqsədilə Azərbaycan nümayəndə heyətinin BQXK, qeyri hökumət təşkilatlarının, insan haqları üzrə milli təsisatların və beynəlxalq təşkilatların, dövlətlərin iştirakı ilə insan haqları üzrə şuranın sentyabr ayında keçirilməsi planlaşdırılmış sessiyası çərçivəsində itkin düşmüş şəxslər probleminin açıq şəkildə müzakirəsinin keçirilməsi və sessiyanın nəticələri əsasında BMT İnsan Haqları üzrə Ali Komissarının rezyümə hazırlaması barədə təşəbbüsü yekdilliklə qəbul edilib. Qətnamə layihəsində, həmçinin BMT baş katibindən layihədəki müddəaların yerinə yetirilməsinə dair hərtərəfli hesabat hazırlamaq barədə xahiş olunub.
Kalsit
Kalsit – Ca [CO3] — triqonal sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: hər yerdə rast gələn.
Növ müxtəliflikləri
Manqanlı, bariumlu, stronsiumlu, dəmirli, sinkli, kobaltlı, qurğuşunlu kalsitlər; islandiya şpatı – rəngsiz, şəffaf, irikristallik güclü ikiqat şüasındırma qabiliyyəti olan kalsit.
Xassələri
Rəng – adətən rəngsiz və südü-ağ rəngli, bəzən qatışıqlarla sarı, qırmızı, boz, yaşıl, qonur, qara kimi müxtəlif rənglərə boyanır. Rəngi bəzən zonal olur;  Mineralın cizgisinin rəngi – ağ, boz; Parıltı – şüşə parıltısından sədəfiyədək, ayrılma müstəvilərində irizatsiya edən; Şəffaflıq – şəffaf, yarımşəffaf, qeyri-şəffaf; Sıxlıq – 2,6-2,8; Sərtlik – 3; Ayrılma – {1011} üzrə mükəmməl; Bölünmə – {0112}, bəzən {0001} üzrə; Sınıqlar – qeyri-hamar; pilləli; Lüminessensiya – nadir torpaq elementlərinin qarışığından asılı olaraq bəzən ağ, mavi, narıncı rəngdə lüminessensiya edir; Başqa xassələr – sıxıldıqda elektriklənir; Morfologiya – kristallar: tez-tez rast gəlir; skalenoedrik, lövhəvarı, romboedrik, prizmatik; mineralın çəkisi 30 tona çatan nəhəng kristalları məlumdur; İkiləşmə: tez-tez {0001} üzrə (o cümlədən polisintetik), nisbətən az hallarda {0112}və {1011} üzrə; Mineral aqreqatları: dənəvər, sıx, torpaqvari (dağ unu) kütlələr, druzalar, stalaktit və stalaqmitlər, oolitlər (oolit və ya kürü daşları), konkresiyalar, qabıqlar, məsaməli əmələgəlmələr (travertin), «mərmər oniksi» – incəzolaqlı yarımşəffaf sıx kütlələr, incəlifli (atlas şpat, papirşpat) əmələgəlmələr, qumlu kalsit – kristalın çəkisinin 60%-dək qum dənələri saxlayan kalsit (fontenblov qum-daşları), araqonit, gips, barit, selestin və b. üzrə psevdo-morfozalar.
Mənşəyi və yayılması
Poligen mineraldır. Kalsitin çox böyük kütlələri ekzogen şəraitlərdə biogen- və xemogen-çökmə yolla əmələ gəlir. Çökmə mənşəli kalsit əhəngdaşlarının, təbaşirin, mergellərin, əhəngli qumdaşlarının və başqa süxurların əsas tərkib hissəsidir. Mineralın biokimyəvi əmələgəlmələri balıqqulaqlı, mərcan əhəngdaşlarını və rifləri təşkil edir. İçərisində çox kiçik foraminifer qabıqları olan asan ovulan əhəngdaşları (təbaşir) bir çox rayonlarda qalın qatlar əmələ gətirir. Əhəngdaşları metamorfik proseslər zamanı yenidən kristallaşaraq sıx metamorfik süxura – mərmərə çevrilir. Metamorfik kalsit kalsifirlərin əsas minerallarındandır. Maqmatik kalsitin əhəmiyyətli kütlələri başqa karbonatlarla birlikdə karbonatitlərdə qeyd olunur. Turş püskürmə süxurlarda və bəzi peqmatitlərdə rast gəlir. Tez-tez az miqdarda effuziv süxurların boşluqlarında qeyd edilir. İsti mineral bulaqların çöküntülərində müşahidə edilir. Mineralın hidrotermal əmələgəlmələri sulfid və arsenidlərlə birlikdə orta- və aşağıtemperaturlu filiz yataqlarında damarlar əmələ gətirir. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: barit, araqonit, gips, dolomit, seolitlər, flüorit, nasturan, sulfidlər və b. Mineralın tapıldığı yerlər: çoxsaylıdır: Nyu-Meksiko ştatı (ABŞ); Akureyri (İslandiya); Şərqi Sibir, Ural, Kareliya (Rusiya); Qara-Dağ (Krım); Zakarpatye (Ukrayna); Fontenblo (Fransa); Karrara (İtaliya); Yunanıstan; Gürcüstan və b. Azərbaycanda geniş yayılmışdır: Böyük və Kiçik Qafqazda və Abşeron yarımadasında çoxsaylı əhəngdaşı yataqları vardır; İslandiya şpatının bir sıra yataq və təzahürləri Kiçik Qafqazın Lök-Qarabağ struktur-formasiya zonasında(Mirikənd-Arçınprak, Sakur, Ningin, Ağkənd, Aranzəmin, Qurot və b.) və Dağlıq Talışda (Lerik rayonu) yerləşir; Kiçik Qafqazda həmçinin Çobandağ, Erkeç, Martuni təbaşir yataqları vardır; kalsit Şimali Qarabağın badamdaş effuzivlərində və kürəvari lavalarında qeyd edilir. Bir çox dəmir filizi, kolçedan, polimetal, qızıl filizi, civə yataqlarında (Daşkəsən, Gədəbəy, Bittubulaq, Çıraqdərə, Toğanalı, Filizçay, Katsdağ, Katex, Vejnəli, Dağkəsəmən və b.) qeyd edilmişdir.
Tətbiqi
İslandiya şpatı optik cihazqayırmada (mikroskoplar üçün nikolların və s. hazırlanması), atlas şpat və «mərmər oniksi» zərgərlikdə istifadə edilir. Əhəngdaşı və mərmərlər tikintidə, portland-sement istehsalında, əhəngdaşları isə həmçinin kimya və poliqrafiya sənayesində, mərmərlər – heykəltəraşlıqda, elektrotexnikada, təbaşir–lak-boya, parfyu-meriya, rezin sənayesində və s. geniş tətbiq olunur.
Məmməd Cəfərov (kimyaçı)
Məmməd Cəfərov (Cəfərov Məmməd Xanhüseyn oğlu; d. 1957. Qaçaqkənd, Neftçala rayonu, Azərbaycan SSR, SSRİ) — Rusiya alimi; K.İ.Skryabin adına Moskva Dövlət Veterinar Təbabət və Biotexnologiya Akademiyasının parazitologiya və heyvanların invazion xəstəlikləri kafedrasının professoru.
Həyatı
Cəfərov Məmməd Xanhüseyn oğlu 1957-ci il oktyabrın 24-də Azərbaycan Respublikasının Neftçala rayonunun Qaçaqkənd kəndində anadan olub. 1982-ci ildə S.M.Kirov adına Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki Bakı Dövlət Universiteti) kimya fakültəsini “kimya” ixtisası üzrə əla qiymətlərlə bitirib. Elə həmin ildə Azərbaycan Elmlər Akademiyasının (indiki Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası) Fiziki Kimya və Kataliz İnstitutunun məqsədli aspiranturasına qəbul olunub və aspirantura təhsilinin bütün dövrü üçün SSRİ Elmlər Akademiyasının Fizioloji Aktiv Maddələr İnstitutunun təbii maddələrin tədqiqinin struktur və nəzəri yolları laboratoriyasına göndərilib.
M.Cəfərov 1982-1985-ci illərdə SSRİ Elmlər Akademiyası M.M.Şemyakin adına Bioüzvi Kimya İnstitutunun steroidlər kimyası laboratoriyasında təcrübə keçib. 1988-ci ildə kimya elmləri namizədi elmi dərəcəsini almaq üçün M.V.Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin kimya fakültəsində “C/D bağlanmasının “ikimərkəzli dövretmə” vasitəsilə steroidlərin izomerləşməsinin rentgenostruktur tədqiqi” mövzusunda dissertasiya müdafiə edib.
1986-1991-ci illərdə elmi işçi vəzifəsində çalışıb. 1990-cı illərdə müxtəlif təşkilatlarda konsultant, kommersiya bölməsinin rəhbəri işləyib, LBO monokristallarının istehsalı və kardiotonik steroidlərin tam sintezi üzrə laboratoriya yaradıb.
M.Cəfərov 2005-ci ildən K.İ.Skryabin adına Moskva Dövlət Veterinar Təbabət və Biotexnologiya Akademiyasının üzvi və bioloji kimya kafedrasında dosent işləyib, 2014-cü ildən isə həmin akademiyanın parazitologiya və heyvanların invazion xəstəlikləri kafedrasının professorudur. Eyni vaxtda НТС-nin üzvü olub, “Elmi-mühəndislik problemləri mərkəzi” RİT-də biotexnologiyalar və əczaçılıq şöbəsinin rəisi, Rusiya Elmlər Akademiyası N.D.Zelinski adına Üzvi Kimya İnstitutunun aparıcı elmi işçisidir.
Hazırda geniş təsir spektri olan yeni veterinar və dərman vasitələrinin hazırlanması üzərində işləyir.
M.Cəfərov 65-dən çox elmi və tədris-metodik işlərin, o cümlədən “Steroidlər. Quruluşu, alınması, xüsusiyyətləri və bioloji əhəmiyyəti, təbabətdə və baytarlıqda tətbiqi” (S.Y.Zaytsevin və V.İ.Maksimovun həmmüəllifliyi ilə, 2010) dərs vəsaitinin müəllifidir. Bu kitab yazılarkən müəllif steroidlərin kimya və biologiyasını yığcam və anlaşıqlı dildə verməyə çalışıb, təbiətin steroid birləşmələrinin tibbdə, baytarlıqda, habelə kənd təsərrüfatında əhəmiyyətini göstərməyə çalışıb. Bundan başqa, M.Cəfərov ixtiralarına görə 4 patentin sahibidir.
Carex secta
(Carex secta) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
İmişli rayonu
İmişli rayonu — Azərbaycan Respublikasında inzibati – ərazi vahididir. İnzibati mərkəzi İmişli şəhəridir.
Tarixi
1930-cu il avqust ayında Qaradonlu rayonu təşkil olunur. Hələ Çar Rusiyası dövründə qurulmuş Qaradonlu Cavad qəzasına daxil idi. Qaradonlu rayonun ən qədim kəndlərindən hesab olunur. Ərazinin karvan yolları üzərində və Araz çayı sahilində yerləşməsi, su mənbələrinin bol olması, məhsuldar torpaqların çox olması burada kənd təsərrüfatının xüsusən də bitkiçiliyin inkişafına səbəb olmuşdur.
Həmin dövrdə ərazi meşələr və kollarla örtülü idi. Ancaq insanlar ərazidə təmizləmə işlərini aparıb burada binalar ucaltmağa və küçələr salmağa başladılar. İmişli kəndi rayon mərkəzi olaraq sürətlə genişlənməyə başladı. Kəndə çoxlu sayda ekspluatasiya binaları tikildi və kəndin gönünüşü təmamilə dəyişildi. 1944-cü ildə İmişli şəhər tipli qəsəbə, 1960-cı ildə isə şəhər statusunu aldı.
1959-cu ildə Araz çayı üzərində indiki Bəhrəmtəpə ərazisində o vaxtlar üçün unikal sayılan su qovşağı istifadəyə verildi. Öz başlanğıcını buradan götürən Baş Muğan və Əzizbəyov kanalları nəinki İmişli rayonunun həmçinin Saatlı, Biləsuvar və Sabirabad rayonlarının torpaqlarını su ilə qidalandırır. Həmin illər rayonda həmçinin qum-çınqıl karxanaları, dəmir-beton materialları zavodunun əsası qoyuldu. Qaradonlu isə hazırda Muğan düzündəki kəndlərdən biridir.
Coğrafi mövqeyi
right|300 px|thumb|İmişli rayonunun xəritəsi İmişli rayonunun ərazisi Kür-Araz ovalığına aid Mil-Muğan düzündədir. Bakı şəhərindən 250 km məsafədə yerləşir.
Yaşayış məntəqələri
İmişli rayou 48 kənd, 2 qəsəbə və 1 şəhərdən ibarətdir.
Ən böyük kəndləri (ərazi)  —  Xəlfəli,  Sarıxanlı, Aranlı, Cəfərli, Məzrəli, Qaralar, Qızılkənd, Bəcirəvan, Qaraqaşlı, Kürdmahmudlu, Qulubəyli, Muradxanlı, həmçinin Bəhrəmtəpə qəsəbəsi.
Ən böyük kəndləri (əhali)  —  Sarıxanlı  (15252 nəfər), Xəlfəli  (7256 nəfər), Aranlı (7145 nəfər), Qaralar (6644 nəfər), Məzrəli (6302 nəfər), Cəfərli (6313 nəfər), Qızılkənd (6136 nəfər), Əliqulular (3201 nəfər), Qaraqaşlı (3643 nəfər), Boşçalılar (3364 nəfər),  Muradxanlı (4433 nəfər), Yalavac (3148 nəfər), həmçinin Bəhrəmtəpə qəsəbəsi (7442 nəfər).
Relyefi
Ərazisinin çox hissəsi okean səviyyəsindən aşağıdır. Rayonun Şimal sərhəddi boyunca Kür çayı, mərkəzi hissəsindən Araz çayı axır. Rayonda boz-çəmən, qismən boz və çəmən boz torpaqlardan ibarətdir, bitki örtüyü yarımsəhra tiplidir. Arazın sağ sahili Muğan düzünə, sol sahili isə Mil düzünə aiddir. Rayon ərazisinin Mil düzündəki sahəsini Şirvan düzü ilə Kür çayı ayırır.
İqlimi
Yayı quraq keçən mülayim isti, yarımsəhra və quru çöl iqlimi var. Orta temperatur yanvar ayında 1,6 ˚C, iyul ayında isə 26,1˚C-dir. İllik yağıntının miqdarı 300 mm-dir. Rayonda ən isti temperatur 2020-ci ildə +47° qeydə alınmışdır.
Geoloji quruluşu
Ərazinin geoloji quruluşunda Antropogen çöküntüləri nisbətən geniş yayılmışdır.
Çayları və su hövzələri
Rayonun şimal sərhədi boyu Kür, mərkəzi hissəsindən Araz çayı axır. Sarısu gölü də İmişli ərazisindədir.
Landşaftları və bioloji xüsusiyyətləri
Yayı quraq keçən mülayim isti yarıçsəhra və quru çöl iqlimi yayılmışdır. İllik yağıntı 300 mm-dir. Əsas bitki örtüyü yovşan və şorangə formasiyasından ibarət yarımsəhra tiplidir. Meşə sahəsi qovaq, qarağac, tut, adi nar, yemişan, itburnu, yulğun kimi ağac və kollardan ibarətdir.
Ərazi özünəməxsus heyvanlar aləminə malikdir. Burada qaban, canavar, adi tülkü, boz dovşan, ceyrana çox rast gəlinir. Xırda məməlilər, əsasən qumsiçanı ilə təmsil olunmuşdur. Quşlardan turac, qırqovul,, qaraqarın bağrıqara, bəzgək və dovdaq daha çoxdur.
Arxeoloji abidələri
Qızılkənd kəndində Tunc və Dəmir dövrlərinə aid Yedditəpə kurqanı.
Tarixi-mədəni abidələr
Qızılkənd kəndində orta əsrlərə aid Qızıltəpə yaşayış yeri yerləşir. Aranlı kəndində orta əsrlərə aid Abıştəpə yaşayış yeri var. Qaradonlu kəndində XI-XIII əsrlərə aid yaşayış yeri də tapılmışdır.
İqtisadi xarakteristikası
İmişli rayonu Azərbaycanın iqtisadi gücünə görə ən varlı 4-cü rayonudur. Həmçinin müxtəlif illərdə iqtisadi artımın miqdarına görə lider olmuşdur.
İmişli rayonundakı iri sənaye müəssisələrinin bir neçəsi barədə qısa məlumat:
Lokomotiv deposu 1968-ci ildə istismara verilmiş, işçilərin sayı 200+ nəfərdir. Depoda teplovozların cari və əsaslı təmir işləri həyata keçirilir.
Mədən 1970-ci ildə fəaliyyətə başlamış, sutkalıq hasilat gücü 85 tondur. İşçilərin sayı 160+ nəfərdir.
Zavod "Meliorasiya və Su Təsərrüfatı" Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin yerli müəssisəsidir, dəmir-beton məmulatları istehsal edir. 1986-cı ildən fəaliyyət göstərir, zavodda 50+ nəfər işçi çalışır. Sutkalıq istehsal gücü 75 kubmetr təşkil edir.
Zavod 1960-cı ildən fəaliyyət göstərməklə dəmir-beton məmulatları istehsal edir. Zavodda 180+ nəfər işçi çalışır. Sutkalıq istehsal gücü 85 kubmetr təşkil edir.
7–8 mərtəbədən ibarətdir. Cənubi Qafqazın ən böyük şəkər zavodudur. Azərbaycanın ən böyük zavodlarındandır. Gündə 1100–1200 ton yüksək keyfiyyətli kristal şəkər istehsal etmək gücünə malikdir.
Mədəniyyət, təhsil və səhiyyə müəssisələri
Rayonda hazırda 63 ümumtəhsil məktəbi, 4 məktəbdənkənar və 14 məktəbəqədər tərbiyyə müəssisəsi fəaliyyət göstərir. 22 ümumtəhsil məktəbi birnövbəli iş rejimində işləyir. Tədris müəssisələrində 17177 şagirdin təlim-tərbiyəsi ilə 1611 müəllim məşğul olur. Müəllimlərdən 1221 nəfəri təhsili ali, 353 nəfəri təhsili orta ixtisas, 4 nəfəri natamam ali və 33 nəfərin isə ümumi orta təhsillidir. Pedaqoji sahədə çalışanların 924 nəfərini qadınlar təşkil edir. Hazırda təhsil müəssisələrində 71 nəfər ayrı-ayrı ixtisaslar üzrə (Azərbaycan dili-ədəbiyyatı −12, riyaziyyat və informatika −6, tarix −3, coğrafiya −16, kimya −20, fizika −5) və s. fənn müəllimlərinə ciddi ehtiyac vardır.
Maddi-mədəni irsi
İmişli rayonu ərazisində tarixi keçmişimizlə bağlı maddi-mədəniyyət abidələrinin izləri çoxdur. Kür-Araz mədəniyyətinə aid saxsı məişət əşylarinin üç min ildən çox yaşı var. Qızıltəpə, Muxurtəpə, Qaratəpə orta əsrlərin istehkamlarıdır. İndiki Bəcirəvan kəndi ərəb istilası dövründəki döyüşkən Bəcirəvan şəhərinin adı ilə səsləşir.
Mətbəx
İmişli qovurması -adı ilə hər yanda tanınan yemək məşhur paytaxt restoranları ilə yanaşı ölkə xaricində həmvətənlərimizin açdığı restoranlarda da çox sevilən milli yeməkdir. "İmişli qovurması" bol kərə yağı ,soğan, turşu, yerli əhali tərəfindən "qara tikə" deyilən dana ətindən hazırlanır, kartof başqa qazanda bol kərə yağında bişirilir və yemək süfrəyə verilən zaman yanına qoyulur. Qədim İmişli yeməyidir.
Rayonda bişirilən digər məşhur yemək, toyuq çığırtması öz dadı ilə məşhurdur. Payız vaxtı kərə yağında qızardılmış təzə kənd toyuğu doğranmış soğanın üzərinə sıxılmış nar şirəsi ilə birlikdə süfrəyə verilir.
Vitruvius insanı
thumb|240px|[[Leonardo da Vinçinin Vitruvius insanı]]
Vitruvius insanı (ya da Vitruvian insanı) — məşhur rəssam Leonardo da Vinçinin gündəliklərindən birində, qeydlərinin yanında çəkdiyi eskizdir. 1492-ci ildə çəkmişdir. Məşhur Roma memarı və yazıçısı Marcus Vitruvius Pollionun (e.ə. 80-15) “De Architectura” əsərində izah etdiyi nisbətlərdən ilhamlanaraq hazırlandığı üçün “Vitruvius insanı” adlanır.
Leonardo da Vinçinin Vitruvian insanı İntibah dövründə çəkilmiş elm və sənət nümunəsidir. Bu Leonardonun nisbətlərə qarşı hiss etdiyi marağın bir sübutudur. Bundan əlavə, rəsm Leonardonun insanla təbiəti bir-biri ilə əlaqələndirmə-birləşdirmə işi üçün də bir dönüş nöqtəsidir. “Britannica” ensiklopediyasına görə, Leonardo “insan bədənini kainatın fəaliyyətinin bir analogiyası (bənzətməsi)” olduğunu düşünürdü. Bununla birlikdə, Leonardonun maddi varlığı kvadrat, mənəvi varlığı bir dairə olaraq simvollaşdırdığı və insanın iki cəhətini bu şəkildə ifadə etdiyinə inanılır.
Xori-buryatlar
Xori-buryatlar(хори буряадууд, хори тγмэд) — Buryatların tərkibində etnik qrup.