cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Həşəratlar
Ümumi məlumat
Zooloji nomenklaturanın Beynəlxalq kodeksi növ, cins, fəsilə və onlar arasındakı adlara tətbiq olunur, lakin Insecta kimi qeyri — tipik adlara tətbiq olunmur. Bunun nəticəsində elmi ədəbiyyatda "İnsecta" termini müxtəlif taksonlar üçün istifadə edilmişdir. Aristotelin dövründən bu ad quru buğumayaqlılarına (altıayaqlılar, hörümçəkkimilər və s.) tətbiq edilir, lakin xərçəngkimilər üçün istifadə edilmirdi. Linney isə xərçəngkimiləri də İnsectaya aid etmişdi. Belə ki, Linneyə görə bu taksona Arthropoda (buğumayaqlılar) uyğun gəlir. J. B. Lamark İnsecta sinfinə yalnız qanadlı həşəratları (hətta hamısını deyil) daxil edirdi. Müasir dövrdə "İnsecta" termininin altıayaqlılar mənasında istifadəsi daha ənənəvi hesab olunur. Həşəratda bədən bir-birindən aydın seçilən 3 hissədən ibarətdir: baş (caput), döş (thorax) və qarın (abdomen). Baş hissə buğumların (5 ədəd) möhkəm birləşməsindən əmələ gələn kəllə qutusundan ibarət olub, ağız orqanlarına və bığcıqlara, bir cüt mürəkkəb və ya fasetli gözə və gözcüklərə malikdir. Döş bədənin ikinci hissəsi olub, 3 buğumdan ibarətdir. Hər bir buğumunda bir cüt ayaq vardır. Qanadlı həşəratda isə orta və dal döşün hər biri cüt qanada malikdir. Heyvanlar aləmində "uçma" ilk dəfə bu qrupda ortaya çıxmışdır, ancaq həşəratların qanadları, quşların qanadlarından fərqli quruluşdadır. Qarın bədənin üçüncü hissəsi olub, buğumludur və yetkin formada ayaqlardan məhrumdur. Qarın hissənin döşlə birləşməsi müxtəlifdir. Bu müxtəliflikdən asılı olaraq onlarda oturan, saplaqlı və asılqan qarın formaları vardır. Dəri örtüyü 3 qatdan -kutikula, hipoderma və bazal pərdədən ibarətdir. Əzələ sistemi mürəkkəb quruluşlu olub, əsasən eninəzolaqlı əzələlərdən ibarətdir. Həşəratın ali formalarında əzələ sistemi olduqca maraqlıdır və qanadlar saniyədə 300–1000 vurmaq qabiliyyətinə malikdir. Belə əzələlər iti əzələlər adlanır. Tənəffüs sistemi çoxlu miqdarda hava aparan borulardan, traxeya və traxeollardan ibarətdir. Qan-damar sistemi açıqdır. Qanı (hemolimfa) maye plazmadan və hemositlər adlanan qan cisimciklərindən ibarətdir. Plazma adətən sarımtıl və ya yaşılımtıl rəngli, bəzən də rəngsiz olur. İfrazat funksiyasını malpigi boruları yerinə yetirir. Cazibədar və ya itələyici qoxu, şam, zəhər, ipək, yağ, tüpürcək, antikoagülan maddə kimi bir çox maddəni ifraz etmək üzrə xüsusiləşmiş çox sayda vəzi vardır. Duyğu orqanları və sinir sistemi yaxşı inkişaf etmişdir. Bir çox qrupda, xüsusi vəzifələri olan duyğu orqanlarına rast gəlinir. Ovlanmaq və ya ovçularından qorunmaq üçün son dərəcə müvəffəqiyyətli uyğunlaşmalar qazanmışlar. Rənglənmələri böyük müxtəliflik göstərir. Bəzilərində gecələr işıq saçma xüsusiyyəti var. Həşəratlar bir qayda olaraq yumurta qoymaqla çoxalarırlar və əksəriyyətinin inkişafında bir metamorfoz olur. Bəzi qruplarda koloniya halında ictimai həyat nümunələri görünür. Həyat və qidalanma şəkillərinə görə, ağız, bığcıq və ayaq strukturları fərqlidir
Həşəratlar sinfinin Azərbaycan faunası
Hazırda Azərbaycanda 29 dəstəyə aid 13 mindən çox həşərat növü müəyyən edilmişdir. Bu növlərdən 370-i elm üçün, 800-ü keçmiş SSRİ faunası üçün, 1700 – dən çoxu Cənubi Qafqaz və Qafqaz faunası üçün yeni növ olmuşdur. Azərbaycan faunası üçün göstərilən yeni həşərat növlərinin 60 % — dən çoxu ilk dəfə institutumuzun entomoloji laboratoriyalarının əməkdaşları tərəfindən qeyd edilmişdir. Eyni zamanda müəyyən olunmuşdur ki, respublika faunasında 600 — ə qədər endemik və relikt həşərat növü mövcuddur. Ümumilikdə Azərbaycanda 71 növ həşərat Azərbaycanın "Qırmızı Kitabı"nın II nəşrinə daxil edilmişdir.
Xarici quruluşu
Həşəratların bədəni 3 hissəyə ayrılır: baş, döş və qarıncıq. Hər buğum 4 hissəyə ayrılır — üst yarımhalqa (tergit), alt yarımhalqa (sternit), yan divarlar (pleyritlər). Bədənin üstü dorsal hissə, altı ventral hissə adlanır. Həşəratları başqa heyvanlardan fərqləndirən əsas xüsusiyyət bədən və ətrafların xarici örtüyü olan xitin ekzoskeletin olmasıdır. Bədəni örtən kutikula möhkəm xarici skelet əmələ gətirdiyi halda yumşaq və nazikdir. Möhkəm xarici skelet bədəni mexaniki təsirlərdən, qurumaqdan qoruyur və deformasiya müqavimətini artırır. Lakin onun bəzi çatışmazlıqları da vardır (məsələn, qabıqdəyişmə ilə əlaqədar yüksək enerji sərfi). Bədən örtüyünün üstündə adətən müxtəlif çıxıntılar, büküşlər, tikanlar, pulcuqlar, qıllar, xırda tükcüklər-xetoidlər olur. Kutikulaya həmçinin hərəkətli dəri tükcükləri – xetalar da aiddir. Həşəratların növ müxtəlifliyinin zənginliyinin bir neçə səbəbi vardır. Hər şeydən əvvəl bunlar tipik quru orqanizmləri olub, quru həyat tərzinə çox gözəl uyğunlaşmışlar. Həşəratların bütün quruluşu onları qurumaqdan qorumaq və rütubətə qənaətlə əlaqədardır. Epikutikula, bədən örtüyü üzərindəki nazik mumabənzər qat, suyun buxarlanmasının qarşısını alır. Traxeya tənəffüsü rütubətə qənaət baxımından ağ ciyərlərə nisbətən daha səmərəlidir. Belə ki, nəfəs dəlikləri ölçülərinə görə çox kiçikdir və qapanmaq qabiliyyətinə malikdirlər. İfrazat sistemi malpigi boruları ilə təmsil olunmuşdur və sidik turşusu kristalları əmələ gətirirlər. Arxa bağırsaqda ekskrementlərdən suyu sorub yenidən bədən boşluğuna qaytaran xüsusi rektal vəzlər vardır. Bir çox həşəratlarin yumurtaları da həmçinin rütubət itkisinə qarşı yaxşı qorunur. Beləliklə, həşəratlar quruda yaşamanın ən başlıca problemi olan su itkisinin öhdəsindən müvəffəqiyyətlə gəlirlər. thumb|left|250 px|Dəvə milçək (Raphidioptera) Həşəratların bədən rəngi çox müxtəlif, struktur və piqment rəngləri fərqli olur. Struktur rəngi kutikulanın səthi strukturunun işiğın interferensiyası, difraksiya və dispersiyası nəticəsində metallik parlaqlıq yaradanbir sıra spesifik xüsusiyyətləri ilə (mikroskopik qabırğalar, lövhələr, pulcuqlar və s.) əlaqədardır. Piqment rənglər isə çox zaman kutikulada, bəzən isə hipoderma və ya piy cisminin hüceyrələrində olan piqmentlərlə əlaqədardır. Əksər həşəratlarda hər iki tip rəngin birləşməsi müşahidə edilir. Həşəratların çoxunda bədənin müxtəlif hissələrində parlaq naxışlar olur. Əsas etibarilə gündüz həyat tərzi keçirən və bitki substratı ilə əlaqəli olan həşəratların rəngi parlaq olur. Torpaq üzərində hərəkət edən və ya gecə həyat tərzi keçirən çox növlər üçün eynitonlu və əsasən tünd rəng səciyyəvidir. Bədən rəngi ya bir rəngdən, ya da bir neçə (2–3, nadir hallarda daha çox) rəngin qarişiğindan ibarət ola bilər. Ümumi fonda ləkələr, zolaqlar və ya hər hansı başqa naxış ola bilər.
Ölçüləri
İnsecta sinfinin nümayəndələrinin ölçüləri çox müxtəlifdir. Müasir dövrdə yaşayan ən iri Phobaeticus chani göstərməsidir. Onun Kalimantandan olan ən iri fərdinin uzunluğu 357 мм, ətrafları açılmış vəziyyətdə isə 567 мм-dir. Bəzi qazıntı halında olan taksonlar, məsələn meqanevralar 50 sm, qanadları açıq halda isə 70 sm ölçüdə olmuşlar.
Böcəklər içərisində ən iri növlər herkules-böcək- 171 мм və Cənubi Amerikada yaşayantitan uzunbığıdır — 167 мм. Tizaniya aqripina sovkası dünyada ən böyük kəpənək olub, qanadları açıq halda ölçüsü 28 см-dir. Ən böyük gündüz kəpənəyi isə kraliça Aleksandra ornitopterasıdır (Ornithoptera alexandrae). Bu növündişi fərdinin qanadları açıq halda ölçüsü 27,3 см-dir. Avstraliya və Yeni Qvineyada yaşayan Coscinocera hercules növünün dişi fərdi həşəratlariçərisində ən böyük qanad sahəsinə malikdir-263,2 sm². Attacus atlas da ən böyük kəpənəklər sırasına aiddir. Bu kəpənəyinən iri fərdlərinin qanadları açıq halda ölçüsü 24 sm-ə çatır. Həşəratlar aləminin ən xırda nümayəndələri isə Chalcidoidea fəsiləüstünə daxil olan mimaridlər (Mymaridae) fəsiləsinin nümayəndəsi olan Dicopomorpha echmepterygis parazitoididir. Onun bədəninin təxmini ölçüsü 0,139 мм-dir. Həmçinin Nanosellini (Ptiliidae) tribasına aid uzunluğu cəmi 1mm olan qələmqanadlar da xırda həşəratlara aiddir. Onların içərisində Scydosella musawasensis (300 mkm), Vitusella fijiensis (310 mkm), Nanosella fungi (0,25 mm) kimi böcəklər də vardır. Beləliklə, ən iri məlum həşəratların xırda həşəratlardan 1500 dəfə böyükdürlər.
Yayılması
Həşəratların dünyada yayılması quru florasının, xüsusilə də çiçəkli bitkilərin yayılması ilə uyğunlaşır. Yalnız qütb vilayətləri və daimi buzlaqlarla örtülmüş yüksək dağ zirvələri həşəratlardan məhrumdur. Bununla belə Həşəratlar qarsız dağ zirvələri, quru səhralar, dərin mağaralar kimi qeyri-qonaqpərvər yerlərdə və həmçinin yeni əmələ gəlmiş vulkanik mənşəli adaların ekosistemlərində də rast gəlinirlər. Həşəratlar mülayim qurşaqlara nisbətən tropiklərdə daha çoxsaylı və zəngindirlər. Müxtəlif həşəratların yayıldığı arealların ümumi səciyyəsi üçün adətən iri quru ərazilərindən ötrü qəbul olunmuş adlardan istifadə edilir: Palearktika, Nearktika, Holarktika, Amfipasifik sektor, Efiopiya vilayəti, Oriental vilayət, Arktogeya, Neotropika və Avstraliya vilayəti. Həşəratların yayılmasını müəyyənləşdirən ən mühüm amil onların qida əlaqələridir. Bu xüsusilə fitofaqlar və parazitoid zarqanadlılar və ikiqanadlılara aiddir. Monofaqlar və dar oliqofaqların arealları isə qida bitkisi və ya şikarın yayılması ilə əlaqədardır. Bir çox növlər insanın iştirakı ilə demək olar ki, bütün dünyaya yayılmışıar. Bu ilk növbədə insanla bir yerdə yaşayan həşəratlar, insanın və ev heyvanlarının parazitləridir. Həmçinin kənd təsərrüfatı zərərvericiləri də bütün dünyada geniş yayılmışlar, lakin onların arealları adətən zədələdikləri bitkilər və iqlim şəraiti ilə məhdudlaşır. İnsanla əlaqədar olmayan həşəratlar içərisində də geniş yayılmış növlər vardır. Məsələn, ayıpəncəsi kəpənəyi Cənubi Amerikadan başqa bütün qitələrintropik və mülayim qurşaqlarında yaşayır. Əksər cinslər nəhəng areallara malikdir. Bununla yanaşı bir çox taksonlar ya endemikdirlər, ya da çox dar areala malikdirlər. Belə növlərə bir çox dağ və ada növləri aiddir. Bir çox növlər quru həyat tərzindən su həyat tərzinə keçmişlər. Suda yaşayan bəzi növlər də sürfələr suda həll olunmuş oksigenlə tənəffüs etsələr də, yetkin fərd quruda yaşayır. Bəzi həşəratlar, məsələn suölçən taxtabitilər (Hydrometridae, Gerridae) ətrafları vasitəsilə bədənlərini itələyərək su səthində həyəkət edirlər. Halobatidae fəsiləsinin nümayəndələri dənizdə rast gəlinir. Halobates cinsinin növləri isə okeanda sahildən yüzlərlə kilometr aralıda yaşayan yeganə həşəratlardır. Lakin suölçənləri əsil su həşəratları hesab etmək olmaz, çünki su səthində yaşasalar da onlar suyun üzünə qalxmış heyvan cəsədlərilə qidalanır, yumurtalarını isə suda üzən yosunlar, quş lələkləri və s. üzərinə qoyurlar. İnkişafları dəniz suyunda gedən əsil dəniz həşəratları isə ikiqanadlılara aid olan onlarla növlərdir. Yalnız Yaponiya sahillərində rast gəlinən Limonia monostromia ağcaqanadının bütün inkişaf tsikli dənizdə gedir. Sinantrop Həşəratlar böyük və rəngarəng qrup təşkil edir. Onlar insanın yaşayış yerlərində, təsərrüfat qurğularında, ərzaq anbarlarında və s. yerlərdə yaşayırlar.
Çəyirtkə
Sinfin təsnifi müxtəlif ədəbiyyat mənbələrində fərqlidir. Sinif daxilində Archaeognatha və Dicondylia (Zygentoma + Pterygota) yarımsinifləri ayrılır. Qanadlı Həşəratlar Ephemeroptera + Odonatoptera + Neoptera kladlarına ayrılır. Yeniqanadlılar infrasinfində statusları hələ də müzakirə edilən (məsələn, Polyneoptera, Paraneoptera, Oligoneoptera yoxsa Holometabola) bir neçə kladda (koqorta, dəstəüstü) birləşən 30-dək dəstə ayrılır. Bütöv bir taksonunsistematik yeri barədə və ya ümumiyyətlə bu taksonun saxlanmasına ehtiyacın olub olmaması barədə müzakirələr hələ də davam edir. Məsələn, əvvəllər sərbəst dəstələr olan taxtabitilər və bərabərqanadlılar müasir dövrdə ümumi yarımsərtqanadlılar dəstəsində birləşdirilmişdir. Termitlər dəstəsi isə tarakanabənzərlər dəstəsinə daxil edilmişdir. Eyni zamanda yelpikqanadlılar (bəzən böcəklərlə birləşdirilirdi) və dəvədəlləyikimilər (tarakanlarla birləşdirilmişdi) müasir müəlliflər tərəfindən yenidən sərbəst dəstələr kimi baxılır.
Avstraliyadakı vulkanların siyahısı
Aşağıdakı cədvəldə Avstraliya ərazisində yerləşən vulkanların siyahısı haqqında məlumatlar verilmişdir.
Üç bahadır və Şamaxı çariçası (cizgi filmi, 2010)
Üç bahadır və Şamaxı çariçası − "Melnitsa" studiyasının tammetrajlı cizgi filmi.
SolarCity
SolarCity Teslanın törəmə şirkətidir. Günəş enerjisi xidmətləri üzrə ixtisaslaşmış və mərkəzi San Mateo, Kaliforniyada yerləşir. 2016-cı ildə şirkət Tesla tərəfindən alındı və bütün məhsullarını və xidmətlərini Teslanın veb saytı vasitəsilə səmərəli şəkildə təqdim edir, o cümlədən Tesla'nın Powerwallını özündə cəmləşdirən ehtiyat xidmətidir. Şirkət, Panasonic ilə ortaq olaraq, günəş modulu komponentlərini istehsal etdiyi Nyu-Yorkun Buffalo şəhərində bir fabrikdə fəaliyyət göstərir.
Xəzər söyüdü
Təbii yayılması
Avropa, Aralıq dənizyani ölkələri, Şimali Afrika, Kiçik və Orta Asiya, Yaponiya, Çin, Qərbi Sibir, Qafqaz, İran və Monqolustanda yayılıb.
Botaniki təsviri
Boyu 3 m-ə çatan, çılpaq, parlaq sarı zoğlu koldur. Yarpaqları növbəli, uzunluğu 7-12 sm, eni 4-6 mm-dir, хətvari-neştərşəkillidir. Qaidəsinə tərəf bir hissə daralıb saplaq şəklini almışdır, uc tərəfi sivri, kənarları bütöv və ya mişardişlidir. Cavan yarpaqları az tüklü, köhnə yarpaqları çılpaqdır, üst tərəfləri qonur rəngli, açıq göyümtül-yaşıl, alt tərəfləri tünd göyümtüldür. Yarpaq saplaqlarının uzunluğu 5 mm-ə qədərdir. Yarpaqaltlıqları erkən töküləndir, хətvaridir və boyca saplaqlarından uzundur. Tumurcuqlarının uzunluğu 5-6 mm-dir, zoğa tərəf sıхılmışdır, ucları sivridir. Sırğaşəkilli çiçəkləri yarpaqlarından bir qədər tez açılır, saplaqsız, sıх, ensiz silindrşəkillidir, uzunluqları 1,5-3 sm-dir. Çiçək altı pulcuqları açıq qonur, təpələri sarımtıl və azca tüklüdür. Erkəkcikləri 2, telləri yuхarıya qədər bir-birinə bitişmiş, qaidə hissəsi tüklüdür, 4 yuvalı tozluğu vardır. Yumurtalığı хırda saplaqsız, yumurtaşəkilli-konusvari, və sütuncuğu qısadır. Dişicik ağzı tünd qırmızı rəngli, ikiyə bölünmüşdür. Mart-aprel aylarında çiçəkləyir, meyvəsi may-iyun aylarında yetişir.
Azərbaycanda yayılması
Böyük və Kiçik Qafqazda, Alazan-Əyriçay vadisində, Naхçıvanda, Lənkəranda geniş yayılmışdır.
İstifadəsi
Qabığında 8-9% tannin, 10%-ə qədər aşı maddələri vardır.
Zəngibasar rayonu
Zəngibasar rayonu, Masis rayonu — Qərbi Azərbaycan da (indiki Ermənistan Respublikası) Zəngibasar mahalı ərazisində rayon. Mərkəzi Uluxanlı şəhəri dir.
Haqqında
İlk dəfə 1937-ci il, dekabrın 31-də, ikinci dəfə isə 1969-cu il yanvarın 14-də yaradılıb. Rayon mərkəzi Uluxanlı (dəyişdirilmiş adı Masis) rayonudur. Rayon mərkəzindən İrəvan şəhərinə olan məsafə 20 km-dir.
2007 Güləş üzrə Dünya Çempionatı
Güləş üzrə dünya çempionatı 2007-ci il, sentyabrın 23-dən 17-dək Bakıda, Azərbaycanın paytaxtında keçirilib. Yarış Heydər Əliyev adına İdman-konsert kompleksində keçirilmiş, həmçinin 2008-ci il Pekin Olimpiadasına təsnifat turunun hissəsi idi. Belə ki, bütün çəki dərəcələri üzrə ilk 8 yeri tutmuş idmançılar olimpiya oyunlarına vəsiqə aldılar. Bu dünya çempionatında 92 ölkədən 810 idmançı çıxış edib, 25-dan çox ölkədən 130-yə yaxın jurnalist isə çempionatın gedişini izləyib.
Zəngibasar rayonu
Haqqında
Zəngibasar mahalı özünün Uluxanlı (sonradan Zəngibasar və Əzizbəyov adına məktəb) məktəbi ilə Azərbaycan tarixində mühüm yer tutur. 1887-ci ildə Cəlil Məmmədquluzadə bu məktəbdə işləmək üçün təyinat almış və uzun müddət burada çalışmışdır.
2007 Güləş üzrə Dünya Çempionatı
Açılış mərasimi
Çempionatın açılış mərasimində həmçinin Azərbaycan Milli Olimpiya Komitəsinin və Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev, Heydər Əliyev adına Fondun prezidenti, YUNESKO-nun və İSESKO-nun xoşməramlı səfiri, Mehriban Əliyeva iştirak etmişlər. Açılış mərasimində çıxış edən Azərbaycan Respublikası gənclər və idman naziri Azad Rəhimov və Azərbaycan güləş Federasiyasının prezidenti Fazil Məmmədov beynəlxalq idman yarışlarında, son 10 ildə Azərbaycanda keçirilən olimpiya oyunlarında azərbaycan güləşçilərinin və nailiyyətləri haqqında məlumat vermişlər. Beynəlxalq güləş assosiasiyaları federasiyasının prezidenti (FILA) Rafael Martinetti çıxış etmişdir.Daha sonra Azərbaycan Prezidenti, Milli Olimpiya Komitəsinin prezidenti İlham Əliyev, Azərbaycanın həyata keçirdiyi işləri qeyd edib. Sonra Rafael Martinetti Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevə FILA ali mükafatını — "idman Əfsanəsi" medalını təqdim edib.
Zəngibasar rayonu
Haqqında
1937-i ilə qədər rayonun kəndləri əsasən Üçkilsə rayonu və Qəmərli rayonu arasında bölünmüşdür. 1937-ci il dekabrın 31-də Qəmərli rayonundan 18, Üçkilsə rayonundan isə 14 kənd ayrılaraq ümumi sahəsi 170 kv km olan Zəngibasar rayonu yaradılmışdır. Qədim Uluxanlı kəndi də adı dəyişdirilərək Zəngibasar rayonu adı ilə mərkəz elan edilmişdi.
Anthurium latemarginatum
(Anthurium latemarginatum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Zəngibasar rayonu
Haqqında
Zəngibasar rayonunun kəndlərindən 21-də ancaq azərbaycanlılar, 6-da çoxu azərbaycanlılar olmaqla həm də ermənilər, 5 kənddə isə yalnız ermənilər yaşayırdılar. Vaxtilə Uluxanlıda 5, Zəngi, Şöllü, Qaraqışlaq, Mehmandar, Hacı Elləz kəndlərinin hər birində 2 məscid olub. Cəfərabad kəndində isə XIII əsrin yadıgarı olan günbəzli türbə olub. 1948 – 1951- ci illərdə Rəncbər kəndi istisna olmaqla bütün kəndlərinin azərbaycanlı əhalisi Azərbaycana köçürüldü. Lakin Stalinin ölümündən sonra azərbaycanlı əhali öz dədə-baba yurdlarına dönsə də artıq boş evlərdə məskunlaşan ermənilər yerli azərbaycan türklərini Elləz, Göykümbət, Arbat və digər kəndlərə buraxmırlar.
2007 Güləş üzrə Dünya Çempionatı
İştirakçılar
Çempionatda dünyanın 92 ölkəsinin nümayəndələri iştirak edib. Sərbəst güləş üzrə 313, qadın 198, yunan-roma növündə isə 299 idmançı iştirak edib. Çempionatda cəmi 810 atlet iştirak edib. thumb|900px|center|İştirakçı ölkələr
Zəngibasar rayonu
Haqqında
1988-ci ilə kimi azərbaycanlıların yaşamaqda davam etdikləri və həmin il tərk etməyə məcbur olduqları yaşayış məntəqələri: Haçapara ,Qaraqışlaq, Dəmirçi, Sarvanlar, Rəncbər, Donuzyeyən, Həbilkənd, Yuxarı Neçili, Aşağı Neçili, Rəhimabad, Mehmandar, Şöllü, Uluxanlı və s.
Tarixi
thumb|250px|right|Rayon ərazisində yerləşən [[Qaraqoyunlular dövrünə aid Pir Hüseyin türbəsi]]
2007 Güləş üzrə Dünya Çempionatı
Yarışların nəticələri
Sərbəst güləş növündə 68 xal toplayan Rusiya komandası birinci, Türkiyə komandası isə 40 xalla ikinci Kuba (34 xal) isə üçüncü yeri tutmuşdur. Azərbaycan komandası 12 xalla 9-cu yeri tutşdur. Rusiya güləşçisi Hacımurad Qatsalov üçqat dünya çempionu olmuşdur. Rusiyadan başqa 66 kq çəki dərəcəsində Türkiyəli güləşçi Ramzan Şahin qalib olmuşdur.
Zəngibasar rayonu
Tarixi
XIX əsrin əvvəllərində İrəvan xanlığı 15 mahaldan – Qırxbulaq, Zəngibasar, Gərnibasar, Vedibasar, Şərur, Sürməli, Dərəkənd-Parçenis, Səədli, Talin, Seyidli-Axsaqqallı, Sərdarabad, Körpübasar, Abaran, Dərəçiçək və Göyçə mahallarından ibarət idi. Xanlığın mərkəzini – İrəvan şəhərini 1804-1813-cü illərdə ruslar ələ keçirmək üçün iki dəfə cəhd göstərmişdilərsə də, buna nail olmamışdılar.
2007 Güləş üzrə Dünya Çempionatı
Yarışların nəticələri
Qadın güləşi üzrə birinci yeri Yaponiya, ikinci yeri Qazaxıstan, üçüncü yeri isə Ukrayna, komandaları tutmuşlar.Azərbaycan komandası 11-ci yerə layiq görülmüşdür. Bundan başqa Yapon idmançıları Saori Yosida və Kaori Ityo beşqat dünya çempionu oldular.Çempionat sahiblərinin komandası bir qızıl və bir bürünc (Fərid Mansurov) (Çamsulvara Çamsulvarayev), 2 medal aldı.Fərid Mansurov müstəqil Azərbaycandan dünya çempionatlarında qızıl medal alan ilk yunan-roma güləşçisi oldu.2008-ci il Olimpiya Oyunlarına qalan 3 lisenziyanı isə Mariya Stadnik Yuliya Ratkeviç və Olesya Zamula əldə etdilər.
Zəngibasar rayonu
Tarixi
1828-ci ildə Rusiya ilə İran arasında imzalanan Türkmənçay müqaviləsinə əsasən Şimali Azərbaycanın Naxçıvan və İrəvan xanlıqları ərazisində Erməni vilayəti təşkil edilmişdir. Cəmisi 25 min erməninin yaşadığı həmin ərazilərə İran və Türkiyədən kütləvi surətdə ermənilər köçürülmüşdü ki, vilayətin etnik tərkibi ermənilərin say üstünlüyü ilə nəticələnsin və bununla da erməni vilayətinin inzibati-ərazi bölgüsü möhkəmləndirilsin.
2007 Güləş üzrə Dünya Çempionatı
Yarışların nəticələri
Çempionatın təşkilinə görə Azərbaycan Milli olimpiya komitəsinin vitse-prezidenti Xəzər İsayev, Azərbaycan güləş Federasiyasının Prezidenti Fazil Məmmədov və federasiyanın vitse-prezidenti Namiq Əliyev yüksək səviyyədə və güləşin inkişafı qarşısında xidmətlərinə görə FILA ali mükafatı ilə təltif olundular.
Zəngibasar rayonu
Tarixi
Ermənilərin İran və Türkiyədən indiki Ermənistan ərazisinə kütləvi surətdə köçürülməsi ilə paralel olaraq erməni vilayətinə daxil edilən İrəvan əyalətinin Qırxbulaq, Zəngibasar, Körpübasar, Vedi, Şərur, Sürməli, Dərəkənd-Parçanis, Saatlı (Səədli), Talin, Seyidli-Ağsaqqallı, Sərdarabad, Gərnibasar, Abaran, Dərəçiçək, Göyçə (bir hissəsi) mahallarının, Naxçıvan əyalətinin Əlincəçay, Məvazixatun, Xok, Naxçıvan, Dərələyəz mahallarının, Ordubad dairəsinin Ordubad, Əylis, Dəstə, Biləv və Çənnəp mahalları türklərinin əksəriyyəti əsasən Türkiyə və İrana köçməyə məcbur olmuşlar.
1930-cu illərdə Vedinin, Zəngibasarın, Qəmərlinin, Dərələyəzin, Ağbabanın və digər bölgələrin əlli mindən artıq türk əhalisi ailəliklə Qazaxıstan SSR-in çöllərinə sürgün edilmişdilər. Sərt iqlim və bərbad mənzil şəraitinə uyğunlaşa bilməyən əhalinin xeyli hissəsi tələf olmuşdu.
Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət heyətinin müxtəlif fərmanları ilə rayon üzrə dəyişdirilmiş tarixi yer adları:
Hamar toyçiçəyi
, Hamar güyənə (Polygonatum glaberrimum) - cinsinə aid bitki növü.
Botaniki təsviri
Hündürlüyü 30-60 sm olan çoxillik bitkidir. Gövdəsi düzdür, sərt tillidir, şırımlıdır.
Yarpaq
Yarpaqıları enli-oval, bəzən neştərvari-oval olub, uzunluğu 9-12 sm, eni 3-6 sm-dir, çılpaqdır, alt tərəfdən tünd-göy, təpə hissədə tədricən sivriləşən və yaxud kütdür, qaidə hissəsində uzunluğu 10 mm-ə qədər olan qısa saplağa sərt daralmışdır.
Çiçək
Çiçəkləri yarpaq qoltuğunda 1-2 ədəd olmaqla sallaq çiçək saplağında yerləşmişdir. Çiçəkyanlığı iridir, slindrikdir, hamardır. Uzunluğu 20 (24) mm-dir.
Meyvə
Meyvələri şarşəkilli, demək olar ki, qara rəngli giləmeyvədir.
Çiçəkləməsi
Aprel
Meyvə verməsi
May-İyul (Avqust).
Azərbaycanda yayılması
BQ (Quba), BQ şərq, BQ qərb, KQ şimal, KQ mərkəzi. Subalp qurşağına qədər.
Yaşayış mühüti
Fıstıq, vələs, palıd, şam meşələrində, meşə kənarında kollar arasında, çəmənlərdə rast gəlinir.
Təsərrüfat əhəmiyyəti
Cavan zoğları və kökümsovu bişmiş halda yeyilir.
İndoneziya bayramları
İndoneziya — Cənub-Şərqi Asiyada ən böyük dövlət. Rəsmi adı İndoneziya Respublikası. Dünyada sahəsinə görə 16-cı yerdədir. Ən böyük adalar dövlətidir, Zond arxipelağında yerləşir. 230 milyon əhali sayına görə dünyada Çin Xalq Respublikası, Hindistan və Amerika Birləşmiş Ştatlarından sonra dördüncü yeri tutur. Zəngin və mürəkkəb tarixi vardır.
Senecio lessingianus
Senecio lessingianus - qızılcakimilər fəsiləsinin Seneciolessingianus cinsinə aid bitki növü. Bu növ həm də Asterales dəstəsinin bir hissəsidir. Seneciolessingianus növü Senecio cinsinin bir hissəsidir.[1] Bu növün elmi adı ilk dəfə tərəfindən nəşr edilmişdir
İndoneziya bayramları
Dini vəziyyət
İndoneziya əhalisinin böyük əksəriyyəti (87,5 %) müsəlmanlardır. Müsəlmanlar əsasən sünniliyin şafii məzhəbinə etiqad edirlər. Şiələr Hindistan və Pakistandan gələnlərin bir hissəsidir. . İslam indoneziyanın yerli xalqları arasında çox geniş yayılıbl. Xristianlar əhalinin 7 faizini təşkil edir. Protestantlar (6 mln. nəfər), katoliklər (3 mln. yaxın), eyni zamanda bir sıra müstəqil kilsələr mövcuddur: Xristian batak protestant kilsəsi (1 mln-dan artıq), Timor kilsəsi (650 min nəfər), Maluku protestant kilsəsi (275 min nəfər), minaxasların xristian evanqelist kilsəsi (500 min nəfər) və başqaları.
İndoenziyanın dini bayramları
İnanılır kı, İX Tilem Kesanganın şərəfinə keçirilən bu bayram sudakı həyatdan məğzını götürən okeanın mərkəzində yaşamış allahlara ittihaf edilən yuyulma günüdür. Hinduizm dininə etiqad edən İndoneziyalılar onlara-yəni tanrılara qarşı müqqəddəs mərasimlər yerinə yetirirlər.
Nyepinin anlamı
Hal-hazırda Ngrupuk ərazisində təntənə ilə keçirilən Ogoh-ogoh mərasimi məhz Bhuta Yacnaya həsr edilən mərasimlərdəndir.
Nyepi 3 vəya 2-inci gündən əvvəl Hinduistlər Melasti mərasimini yerinə yetirilir və bu Melasti mərasimi, Melakis və ya Melis adı ilə tanınır. Həmin göl və ya dənizə istiqamət alaraq, Purada ( dini məkan) təmizlənmə yerinə yetirilir. Niyə göl və ya dənizistiqamət alınır? Çünki dəniz və göl təmiz su mənbəsi hesab edilir və insanı içərisində olan çirki yuyula bilər.
Nyepidən 1 gün əvvəl yəni Tilam sasih kesangada ( hərbi mənası ayın 9uncu günü adlanır.) bu gün Hinduistlər Buta Yaduya mərasimini xalqın sinifləri yerinə yetirir. Bu buta Yaduya Pança Sata (balaca),Pança Sanak (indi), Tawur Agung (böyük) kimi adlarıda var. Tawur və yaxudda özün mübarizə buta kalanın təmizlənməsi kimi başa düşülür. Hər bir evdə Çaru əməliyyatı sayı 9 bağlamadan ibarət olan nasi mança öz qarnizi ilə birgə hazırlanır və allahlara verilir. Buta Yadnya mərasimi Sang Raja, Butakala və Batara Kalaya onları narahat etdiyi üçün bağışlamaq niyyəti ilə keçirilir. Sonradan isə narahat etmək mərasimi yerinə yetirilir. Bu mərasim zamanı evdə insanlar möhkəmdən başlayır və əlləri ilə və ya taxtalarla müxtəlif əşyaları vurmaqla səs küy salınır. Çünki onlar buta kalanı evin ətrafından qovmağa niyyəti üçün edilir. Sonra insanlar qruplara bölünərək böyük heykəllər düzəldirlər. Onları küçədə gəzdirirlər. Günun sonunda ogoh-ogoh adlanan taxta heykəllər yandırılır.
Nyepi mərasimlərinin zirvəsi
Sabahsı gün yəni ayın 10-uncu cıxdığı gün Nyepi bayramı qeyd edilir. bu gün insanlar ölüm kimi səssiz olurlar. Gündəlik edilən fəaliyyətlər yerinə yetirmir və Çatur Brata edilir. yəni oddan istifadə edilmir vəya odu açıq qoymaq olmaz – bu amati geni adlanır. İİ amati karya – yəni işləmək olmaz. İİİ amati lelungan – heç yerə gedilmir. Və İV amati lelanguan — əyləncə olmalıdır. Yalnız tapa, brata, yoga və semadhi yerinə yetirilməlidir.
Indiki dövrdə küçələri təmizləyib ağardırlar. Çünki onları elə düşünürlər ki, bununla yeni ili də belə təmiz keçirəçəklər. Hər insan elm öyrənir ( elmlidir), bratani – yəni az nəfər alır, yoga – yəni Allahla əlaqəyə girir, tapa – özlərinə dözümlülük məşqləri ilə əziyyət verirlər və samadhi – Allah qarşısında bağışlanır- yerinə yetirilir.
Bütün bunlar hinduistlər üçün vacibdir. Çünki yeni ilin daha yaxşı, problemsiz keçməsini istəyirlərsə bunları etməlidirlər.
Ngembang Api
ən sonuncu adət isə onuncu ayın 2-sində keçirilən Ngembak Geni (Api)dir. Bu gündə Saka yeni ilinin 2-inci günüdür. Hinduist camaatı böyük ailə ilə və qonşularla birgə “Dharma Shanti”ni edirlər və yaşadıqlarına görə Allaha şükürlərini bildirirlər və bir-birlərindən səhvlərinə görəüzr istəyirlər. Dharma Şantinin məğzi Tatwamasi fəlsəfəsinə aiddir.
Nyepi Bayramı Xristiyan təqviminin 78-ci ilində vəya İ Saka ilinin İ ayındn xatırlanan və qeyd edilən Saka yeni il bayaramıdır. Nyepi bayram kimi 1983-ci ildən İndoneziya Respublikasının hökuməti tərəfindən milli bayram kimi qəbul olunub.
Nyepinin Tarixi. Saka ilinin yaranması ilə müxtəlif xalqlar öz aralarında müharibələr aparaqmaqla dövlətlərini yaratmış və get-gedə öz ərazilərini genisləndirdikdə İnduizmin arelıda genişlənmiş bu din Mərkəzi və Cənub-qərbi Asiyaya, Sindhu çayının vadisinə, Himalay sıra dağlarına və Kiçik Asiya yarım adasına qədər yayılmışdı. Əgər bunu yer kürəsində indiki mövcud olan ölkələr ilə desək, bu din SSR-nin cənub, İrak, iran, Pakistan, Şimali və Şimal-Qərbi Hindistan, Nepal, Kəşmir, Əfqanıstan, və Tibetdə yayılmışdı. Tayfalar tez-tez müharibə etmişlər. Bu tayfalara Saka, Yavana (yunan), Pahlava (Iran), Yuenci (Tibet) və Malava( Hindistn) tayfaları idi. Bu müharibələr 100 illərlə davam etdi və bu tayfalar arasında qaliblər sırası ilə dəyişdi. Həmin müharibələr eramızdan əvvəl İ əsrdən eramızın İ əsrinə qədər davam etmişdir
Hinduizm mədəniyyəti və adət-ənənəsi. Eramızın İ əsrinin ilk illərində Saka tayfsı sosial və mədəniyyət cəhətdən çox inkişaf etmişdi. Baxmayaraq ki, iyasət və iqtisadi cəhətdən güclü olsada Mərkəzi hökumət Purushapurada yerləşən və kifayət qədər güclü olan Tibet xalqıda inkişaf etmiş tayfalardan idi. Dinasti Kushadan olan Maharaca İ Kanişkanın hakimiyyəti illərində Purusapura mərkəzi şəhər olaraq adət-ənənə akkumlasiyası və ya mədəniyyətin birləşməsi baş verdi. Buna görədə, xalqın incəsəcəti, adət-ənənəsi və dini ahəngdar şəkildə qarışdı. Yrli xalq olan Saka tayfası hörmt əlaməti olaraq İ Kanişka yeni bir il başladığını bildirdi. Bu il saka ili adlandırıldı və həmin gün saka ilinin ilk ayının ilk günü olmuşdu. Bu miladi təqvilə 78-ci ildə baş vermişdi.
Islam dini ölkyə daxil olmamışdan əvvəl, Yava və Bali adalarında təqvim olaraq Çandra Pramana adlanan tam aydan və tilum adlanan yarım aydan istifadə olunurdu. Bu təqvimdə ay sasih, həftə isə wuku adlanırdı. Sasihdə 12 ay var idi. Bunlar kasa, kara, 3üncü ay və ondan sonrakı aylar sıra ilə soda adlanırdı. Hinduizmə daxil olduqdan sonra  Saka ili Surya pramana yəni günəş sisteminə əsaslanmışdı. Həmin kalendar Yava kalendarı kimi idi. Bali kalendarı isə Çandra Pramana olaraq qalmışdı. Buda sasih kedesaanın yay fəslindən başlanırdı. Bu mart ayı eyni vaxta düşürdü. Bu gün günəş, yer kürəsi və ay eyni uzun xətt üzərində olurdular. Bu gün Nyepi bayramının Yeni Saka ili başlayırdı.
Nyepi günü bayramının keçirilməsi. İndoneziyada memarisuda bunu məqsədlə yerinə yetirilir. Yəni bu kosmosun təmizlənməsi, harmonilaşdırılması, bərabərləşdirilməsi və balanslaşdırılması idi. Bu bayram fəlakətdən, xaosdan və müharibədən azad ola dünyanı arzulayırıq. Buna görə insanlar bu günü xoş, firavan, kasıblıqdan, və axmaqlıqdan azad olurlar.
1 sıra ardıcı olaraq yerinə yetirən mərasimlər. Onlardan 1-si Mekis, Melis, və yaxudda Melastidir. Bu bayramdan 2 gün əvvəl keçirilən təmizlik mərasimidir. Və meditasiya, ibadət və dua vasitəsi ilə təmizlənməyə çalışılır. 2) Tawur Kesanga, Tawur Agung və ya Mencaru adlanan İİ mərasim bayram günündən 1 gün əvvəl edilən dini qurban mərasimidir. Bu gündə Binutayadnya edilir. Yolda və ya evdə qorxulu ruhlar üçün xərac toplanılır. Bu xəraclar klasifikasiyasına və səviyyəsinə görə öküz, tooyuq, ördək və başqa heyvani kimi qurban kəsilir. İİİ məraim isə bayram gününə keçirilir. Daha doğrusu bu mərasiminin adında irəli gələrək amati geni, amata karya, amati laluganan və amati lelalunga yolu ilə yəni heç bir oddan istifadə etməməklə məsələn yemək bişirməmək, siqarət cəkməməklə, işıqları yandırmamaqla, gəzməməklə, və şadlıq keçirməməklə keçirilir. Mərasim ən önəmli anı tapa brata, aclıq, digər pis şeyləri başda silmək və yanlız böyük tanrı olan Hyang Widhi ilə birləşmək durur.   Sonuncu mərasim isə bayramdan 1 gün sonra keçirilən Ngembak apidir. Bu gündə isə dünənin əksinə olaraq gündəlik həyatdakı oddan istifadə edilir. Nyepi bayrmının axırıncı mərasımı xoruz banlamasından sonra erkən duaların etməklə balayır. Günün günorta çağında isə əhali bir yerətoplaşırlar və dharmasanti ilə salamlaşırlar.
Nyepi mərasiminin əsas normaları edilən zaman bütün hinduistlər bunu etməlidir. Amma bəzi istisna insanlar var. Bu insanlara aiddir: hamilə qadınlar, süd verilən körpələr, xəstələr və 5 yaşından aşağı olan uşaqlar. Bu insanların Nyepinin bütün mərasimlərini heç də eləməyə borclu deyillər. Onlar yanlız vacib olan bəzi mərasimləri eləməlidirlər. Bu mərasimlərdən biridə salamlamaqdır. Yəni yuxarıdakı qrupa daxil olan insanlar Dharmasatini salamlamalıdırlar.
Təmizləmək mərasimi Hinduistlərin həyat fəlsəfəsində əsas sinvollardan biridir. Buna həqiqi təmizlik, anadan olmaq, və daxili dünya durur. Həmin təmizliyin məqsədində səhv düşüncə tərzi, təbii fəlakətlər, epidemiyalar, yanğınlar, əzab, ölüm, insan əxlaqını murdarlamamaq, məhsul itkisindən azad olmaq, konfliktlərdən təmizlənmək daxildir. Bunların hamısı kəndlərdən, evlərdən, vilayətdən, və ya bütün İndoneziyadan təmizlənməlidir. Çünki həyat sistemi etikaya, budi pekerti-yə və daha yaxşı əxlaqa nail olmaq üçün təmizlənmək mərasimləri və ALLAHA qurban verməklə yerinə yetirilir.
Nyepinin sinvolu həyat, pis düşüncələrdən azad olmaq, pis sözlərdən azad olmaq, sevgidən azad olmaq, tamahkarlıqdan uzaq olmaqdır. Bu həyat Başlanğıc ALLAHına və ya daimi Əbədi olan Allahdan bağışlanmaq mərasimini edilmək məqsədindədir. Sakit, sülh və dini ərazidə insanlar ilahi süarı görə bilir, ürəyinin səsini eşidə bilər. Insanların böyük olan Allaha- Hyang widhi yenidən birləşməlidir.
Nyepinin müdrikliyi dini gerçəklik yadnya dindar olmaq, düzlük, sitayiş, mərasimi, kharma, ( iş, öz vəzifənin yerinə yetirmək), hədiyyə (sədəqə, ehsan, töhfə), tapa (müqəddəs düşəncələr) və brata ( oruc tutmaq, nəfəsdən və istəklərdən təmizləmək) ilə edilməlidir.
Üç muşketyor kimi (film, 1984)
«Üç muşketyor kimi»   — rejissor Pramod Çakrabortinın 1984-cü ildə çəkdiyi musiqili macəra filmi.
Məzmunu
Film Şankar (Dharmendra), Sanqa (Mithun Çakraborti) və Denni (Denni Denzonqpa) adlı üç muşketyordan bəhs edir.
Filmi izlə
Üç muşketyor kimi -azərbaycanca
Ain't No Sunshine
Ain't No Sunshine – Bill Withersin 1971-ci ildə çıxardığı Just As I Am albomuna daxil olan mahnı. Mahnının prodüsserliyini Booker T. Jones edib.
Mahnının bas səsləri Donald "Duck" Dunn, zərb alətində isə Al Jackson, Jr tərəfindən ifa edilib. Mahnı sinql kimi 1971-ci ilin sentyabrında satışa çıxarılmış və Withers hitləri arasında ən uğurlularından biri olmuşdur. Belə ki, mahnı U. S. R&B hit paradında altıncı, Billboard Hot 100 hit paradında isə üçüncü yerə qədər yüksələ bilmişdir.
Otuz bir yaşı olanda ilk hiti olan mahnısını yazıb və bu mahnı hit paradlarda debüt edəndə ifaçə hələ də Boing 747 üçün ehtiyat hissələri istehsal edən zavodda işləyirdi. Əslində o, artıq iyirmi doqquz yaşından mahnılar üçün sözlər və musiilər yazmaq haqqında düşünürdü. Lakin ətrafında olan musiqiçi tanışları, bundan bir şey çıxmayacağını və əsla uğur qazana bilməyəcəyini qeyd edirdilər.
Withersin özünün qeyd etdiyinə görə o, 1962-ci ildə çəkilən Days of Wine and Roses filmini izlədikdən sonra bu mahnını yazmaq qərarına gəlmişdi.
"Ain't No Sunshine" mahnısı ilə birgə, valın gigər üzündə isə başqa bir mahnı – "Harlem" mahnısı satışa çıxarılmışdı. Mahnı həmçinin Rolling Stone jurnalının təqdim etdiyi 500 Greatest Songs of All Time (Bütün zamanların 500 ən böyük hiti) arasında 280-ci yerdə qərarlaşdırılmışdır. Bundan başqa mahnı 1972-ci ildə "Ən yaxşı R&B mahnı" kateqoriyasında Grammy mükafatna layiq görülmüşdür.
Populyar mədəniyyətdə
DMXin "No Sunshine" adıyla ifa etdiyi mahnı "Notting Hill", "Old School", "Amy", "Crooklyn" və "Munich" filmlərində film musiqisi olaraq istifadə edilmişdir.
Televiziyada mahnı, "Drawn Together" cizgi serialında ("Dirty Pranking No. 2" seriyasında) istifadə edilmişdir. Mahnı həmçinin "USA Network show"un istehsal etdiyi "Monk" filmində Kaptain Leland Stottlemeyer (Ted Levine) obrazı tərəfindən "Mr. Monk Goes to Vegas." Seriyasında karaoke versiyasında ifa edilmişdir. Həmçinin Kyla Pratt tərəfindən "One on One," seriyasında qısaca ifa olunmuşdur.
"Ain't No Sunshine" "So You Think You Can Dance"in III sezonunda Lauren Gottlieb və Dominic Sandoval tərəfindən rumba ritmləriylə ifa edilmişdir. Həmçinin "American Idol"un səkkizinci və sonuncu sezonlarında mahnı istifadə edilmişdir.
Avropada mahnı Shaun Smith tərəfindən "Britain's Got Talent" verilişinin finalında ifa edilmişdir. İtaliyada "XFactor" filminin VI seriyasında mahnı ifa edilmişdir. "DSDS"də isə mahnı Mark Medlock, Nevio Passaro və Daniel Schuhmacher tərəfindən ifa edilmişdir. Bu üç versiya Almaniyada mahnının ən populyar versiyalarıdır.
Mahnının sözləri
Ain't no sunshine when she's gone
It's not warm when she's away.
Wonder this time where she's gone
Wonder if she's gone to stay
And this house just ain't no home
Anytime she goes away.
And I know, I know, I know, I know,
I know, I know, I know, I know, I know,
I know, I know,
Hey, I oughtta leave young thing alone
But ain't no sunshine when she's gone
Only darkness every day.
Kuzunqışlaq
Kuzunqışlaq — Azərbaycan Respublikasının Qusar rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Toponimikası
Kuzunqışlaq oyk., mür. Qusar r-nunun Bala Qusar i.ə.v.-də kənd. Samur-Abşeron kanalının sahilində, düzənlikdədir. Oykonim Kuzun (kənd adı) və qışlaq komponentlərindən ibarət olub, "Kuzun kəndinin qışlağı" mənasındadır. Qışlaq kollektivləşmədən sonra daimi yaşayış məntəqəsinə çevrilmişdir.
Kövrək söyüd
Təbii yayılması
Pakistan, Kaşmir, Əfqanıstan, Mərkəzi Asiya, Çin, İran, İraq, Türkiyə, Livan, Suriyada yayılmışdır.
Botaniki təsviri
Hündürlüyü 30 m-dək olan ağacdır. Cavan budaqları çılpaq və ya seyrək tükcüklü, qonur və ya sarımtıldır. Yarpaqları lansetvari və ya yumurtavari üçkünc, əvvəlcə ağımtıl-gümüşü, sonradan parlaq, uzunluğu 5–8,5 sm, eni 1,3–2 sm, bünövrəsinə tərəf daralmış, kənarları dişlidir. Tumurcuqları əvvəlcə tükcüklü, sonra çılpaq, yumurtavari-lansetvari və ya yumurtavari-üçküncdür. Erkək çiçəyin uzunluğu 3–4,5 sm, eni 4–5 mm-dir. Çiçək yanlığı yumurtavari, erkəkcikləri 2, bünövrəsində tükcüklü, uzunluğu 5–7(9) mm, tozluğu 0,8–0,9 mm, yumurtavari 0,5 sm-dir. Dişi çiçəyin uzunluğu 1,5–3 sm, eni 0,5 sm-dir. Yumurtalığı yumurtavari-konusvari, uzunluğu 3 mm, çılpaqdır.
Ekologiyası
Quraqlıq və işıqsevən, torpağa tələbkar olmayan bitkidir. Rütubətli yerlərə də rast gəlinir.
Seyid Məhəmməd Təbatəbai
Seyid Məhəmməd Təbatəbai (tam adı: Seyid Məhəmməd Seyid Əbdülkərim oğlu Təbatəbai, ; ləqəbi: Səngilaci — İran Məşrutə hərəkatının dini rəhbərlərindən biri.
Kövrək söyüd
Azərbaycanda yayılması
Naxçıvan MR-da təbii halda rast gəlinir.
Seyid Məhəmməd Təbatəbai
Həyatı
Seyid Məhəmməd Seyid Əbdülkərim oğlu Təbatəbai 1842-ci ildə Kərbəla şəhərində doğulmuşdu.
Kövrək söyüd
İstifadəsi
Tək və qrup əkinlərində istifadəsi məqsədyönlüdür.
Seyid Məhəmməd Təbatəbai
Həyatı
Böyük müctəhidlərdən Hacı Seyid İsmayıl Behbəhani, Seyid Məhəmmədsadıq Səngələci, sonra Hacı Şeyx Hadı Nəcmabadi, daha sonra Seyid Məhəmməd Təbatəbai və başqaları "Adəmiyyət cəmiyyəti"nə yardım göstərmiş və bəzi ruhanilər cəmiyyətin sıralarında fəaliyyət göstərmişlər.
Mütləqiyyətlə ruhanilər arasında olan mənafe toqquşmaları bu cəmiyyətin tədbirləri nəticəsində tədriclə şiddətlənmiş, bu iki mühüm qüvvə arasında olan fasilə getdikcə dərinləşərək və 1891-ci il "Tənbəki üsyanı"nda özünün yüksək mərhələsinə çatdırılmışdır. Bu mühüm məsələnin—mütləqiyyətlə ruhanilər arasında ziddiyyətin kəsginləşməsinin gələcək tarixi hadisələr üçün xüsusilə məşrutə inqilabı üçün faydalı nəticələri olmuşdur.
Məşrutə inqilabının başlandığı vaxtda hərəkət başçılarından Seyid Məhəmməd Təbatəbainin kütlələrə təsir göstərən nitqləri və fəaliyyəti mütləqiyyəti təşvişə salmışdı. Hökumət tərkibində nazir vəzifəsində iştirak edən Naserülmülk Təbatəbaini inqilabi hərəkatdan çəkindirmək məqsədilə 1906-cı ilin iyul ayında ona yazdığı məktubda özünü məşrutə hərəkatı tərəfdarları kimi qələmə verərək, eyni zamanda məşrutə üsuli-idarəsinin İran xalqları üçün hələ vaxtı gəlib çatmamasından, məktəblərin sayını artırmağın, savadlı adamlar hazırlamağın faydalı nəticələr verəcəyindən uzun bəhs etmişdir.
Qeyd etmək lazımdır ki, Təbatəbai özü də framason cərəyanına mənsub idi, lakin o, framason cərəyanından xalqın oyanması və azadlıq mübarizəsinə qoşulması xeyrinə istifadə etməyə çalışırdı. Təbatəbai framasonun "Ədalət", "Bərabərlik", "Qardaşlıq" şüarlarını sözün həqiqi mənasında qəbul edir, framason cəmiyyətinə və ümumiyyətlə mütərəqqi siyasi cəmiyyətlərə rəğbət bəsləyirdi.
İranda burjua inqilabının və burjua demokratiyasının bərqərar edilməsi vaxtının gəlib çatmamasını öz məktubunda Təbatəbaiyə inandırmağa və onu təkidlə sübut etməyə çalışan Naserülmülk 1907-ci il avqust ayında məşrutə hökumətinin baş nazirlyini çox minnətdarlıqla qəbul etmişdir. 1911-ci il dekabr ayında o, irticaçı çevrilişdə əsas rol oynayaraq, öz vəzifəsindən istifadə etməklə, milli şura məclisinin bağlanması və nümayəndələrin ordudan qovulub çıxarılması haqqında əmr vermişdir.
Ailəsi
Seyid Məhəmməd Təbatəbainin Seyid Məhəmmədsadıq adlı oğlu vardı.
Styphelia adscendens
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Rovnı adası
Rovnı adası — Rusiyanın Kamçatka diyarı ərazisində yerləşən ada. Oxot dənizinə daxil olan (Şelixov körfəzi) Penjin körfəzinin şərqində, Putnaya çayının mənsəbinə yaxın, Pekinniki çayının mənsəbindən isə qərbdə, Kamçatka yarımadasının qərb sahillərinin şimalında yerləşir. İnzibati baxımından Kamçatka diyarı Karaqin rayonu ərazisinə daxildir. Adanın uzunluğu 2,2 km, eni 1,4 km-dir. Maksimal hündürlüyü 208 metrdir. Regional bioloji təbiət abidəsidir. Ada 50 min cüt quşun yuvaladığı bir məkandır. Ümumilikdə burada 10 növ quş yuva qurur. Adi ağkəkil kamçatka dioyarının qırmızı kitabına daxil edilmişdir. Ada ləkəli suiti, adi saqqallı suiti və halqaşəkilli suitilərin yatağını təşkil edir. Rovnı Adası təbiət abidəsinin sahəsi 1,542 km²-dır (154,2 ha).
Ququ quşu yuvasının üzərindən uçarkən (film, 1975)
Ququ quşu yuvasının üzərindən uçarkən – Miloş Formanın rejissorluğunu etdiyi 1975-ci il ABŞ istehsalı komediya-dram janrında filmdir. Film Ken Kizinin eyni adlı romanı əsasında çəkilmişdir. Filmin premyerası 19 noyabr 1975-ci ildə Çikaqo Film Festivalında baş tutmuşdur. Baş rolları Cek Nikolson, Luiza Fletçer və Vilyam Redfild ifa edirlər. Bununla yanaşı, Vill Sempson, Sidni Lassik, Denni De Vito, Bred Durif, Kristofer Lloyd kimi önəmli aktyorlar bu filmlə karyeralarına debüt ediblər. Psixiatrik xəstəxanada cərəyan edən hadisələr haqqında bu film demək olar bütünlüklə Oreqon ştatında ruhi xəstələr üçün xəstəxana şöbəsində çəkilmişdir.
"Ququ quşu yuvasının üzərindən uçarkən" ən yaxşı filmlərdən biri hesab edilir. Ekran işi Amerika Film İnstitutunun 100 ən yaxşı filmlər siyahısında 33-cü sıraya daxil edilib. Bununla yanaşı, o, film tarixində 5 əsas Oskar mükafatını (Ən yaxşı film, aktyor, aktrisa, rejissor və ssenari) qazanan ikinci film olmuşdur. Birinci dəfə bu uğuru "Bir gecədə baş verdi" filmi qazandı. 1991-ci ildə bu rekordu "Quzuların səssizliyi" filmi təzələdi. Film 1993-cü ildə ABŞ Konqres Kitabxanası tərəfindən "mədəni, tarixi və estetik olaraq önəmli" filmlər arasına seçilərək ABŞ Milli Film Arxivində mühafizə edilməsinə qərar verilmişdir.
Mükafatlar və nominasiyalar
Nominasiya və qələbələr:
Anthurium julospadix
(Anthurium julospadix) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Şeyx Fəzlullah Nuri
Şeyx Fəzlullah Nuri (1841–1909) — İran məşrutə hərəkatının əleyhidarı.
Həyatı
Şeyx Fəzlullah Nuri, Molla Abbas Nuri Mazandarani oğlu 1841-ci ildə anadan olmuş, 1909-cu ildə öldürülmüşdür. Ruhaniyyət tarixinin azad ruhlu mücahid alimləri sırasında ön yerlərdən birini tutan Şeyx Fəzlullah Nuri İran Məşrutə inqilabının tənqidçilərindən olmuş, bu inqilabın Britaniyanın siyasətlərinə xidmət etdiyinə inanmışdır. Şeyx Məşrutənin rəhbərliyi tərəfindən edama məhkum olunmuş və dar ağacından asılmaqla şəhadətə çatmışdır. Şeyx Fəzlullah Nurinin Məşrutə tərəfdarı olan Seyid Məhəmməd Təbatəbai, Abdullah Bəhbəhani, Nəcəf alimləri Axund Xorasani və Abdullah Lahici ilə müxalifətinin əsas səbəbi Məşrutə qanunlarında İslamın əsas götürülməməsi olmuşdur. Digər İslam alimləri Məşrutəni şah istibdadından qurtulmaq üçün vasitə saydığı halda Şeyx, Britaniyanın dəstəklədiyi bir hərəkatın müsəlmanlara heç bir fayda verməyəcəyini bəyan etmişdir. Şeyx Fəzlullahın edam hökmünü Məşrutənin nəzarəti altında Şeyx İbrahim Zəncani vermişdir. Şeyx Tehranda Topxana meydanında edam olunmuş, Qumda dəfn edilmişdir. Edam kürsüsündə Şeyxin əmmaməsi çıxarılan zaman xalqa müraciətlə demişdir: "Bu gün şeyxin əmmaməsini çıxaranlar unutmayın ki, sabah sizin xanımlarınızın hicabını açacaq!". Şeyxin edam hökmü məşrutə zabiti erməni Yeprem xanın rəhbərliyi altında həyata keçirilmişdir
Vizey
Vizey (Viseu ) — Portuqaliyada şəhər.
Senecio saniensis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
11 may
1901–cari
thumb|[[Andres İnyesta]]
thumb|[[Bob Marli]]
Styphelia tameiameiae
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Janna Vilprö-Pauer
Həyatı
Janna Vilprö adi bir ayaqqabı ustasının ən böyük qızı idi. O, 25 sentyabr 1794-cü ildə Fransanın Julliak kəndində anadan olub. Doğulduğu günlərdə Fransa inqilabın ən qarışıq günlərini yaşayırdı və Robespyerin idarəsi minlərcə insanı qilyotinə göndərirdi. Bununla yanaşı, Janna Vilprö ölkənin və inqilabın mərkəzindən uzaqda sakit bir uşaqlıq keçirmişdi. Oxumaq və yazmaqdan sadəcə bir az daha çox təməl təhsil ala bilmişdi.
Janna 18 yaşına çatdıqda evi tərk edərək kənddən 400 km məsafədə olan Parisə gəlir. Fransanın mərkəzində bir qadın dərzinin köməkçisi olur. 1816-cı ildə Fransa kralının qardaşı oğluna ərə getməyə hazırlaşan Siciliya şahzadəsinə xüsusi toy qıyafəti hazırlamaqla diqqətləri özünə çəkməyi bacarır. Bu uğurundan sonra Jeyms Pauer adlı zəngin ingilis əsilzadəsi ilə tanış olur və onunla 1818-ci ildə Siciliyanın Messina əyalətində ailə qurur. Janna 20 ildən çox Siciliyada yaşayır.
Ailə qurmasından qısa müddət sonra Janna təbiət tarixinə maraq göstərməyə başlayır. Tamamilə özü-özünə təhsil alaraq Siciliya ətrafında dolaşmağa başlayır və xüsusi minerallar, qalıqlar (fosil), kəpənəklər və qabıqlar toplayaraq Siciliyanın florası və faunası haqqında qeydlər edərək təsnifat düzəldir. Bununla yanaşı, Jannanın ölü nümunələr toplamaqdan xoşu gəlmirdi, ona təsir edən və maraqlandıran canlı təbiət idi. Xüsusilə də ona cazib gələn su canlılarını araşdırmağın yollarını axtarırdı. Janna çalışmalarını ikiağızlılar yarımbölməsinə aid heyvan tipi olan molyusklar üzərində aparmağa başlayır.
Çölyak kötüyü
Çölyak kötüyü (truncus coeliacus) yaxud qarın kötüyü — (yunanca koila sözündən götürülmüş mənası qarınboşluğu deməkdir) məməli heyvanlarda qarın aortasından ayrılan üç tək arteriyalardan birincisi olub xüsusən insanda XII döş və ya I bel fəqərəsi, diafraqmanın aorta dəliyi - hiatus aorticus səviyyəsindən, qarın aortasının ön səthindən başlanğıc götürərək qarın boşluğuna daxil olur. Qarın kötüyü 1-2 santimetrdir. Bu damar başlayan kimi üç şaxəyə bölünür, (aa. gastrica sinistraç hepatica communie et lienalis) ona görə buna qabaqlar üçayaq (tripus coeliacus Halleri) deyilirdi.
Janna Vilprö-Pauer
Həyatı
Əsasən osminoq üzərində apardığı araşdırmalar ona böyük şöhrət qazandırır. Janna öz xaricində qabıq əmələ gətirən dəniz canlılarının bunu necə etmələrini kəşf edən ilk insan idi. Su canlıları ilə bağlı tədqiqatları sırasında ən böyük sıçrayışı akvariumu icad etməsi olur. Su canlılarını müşahidə edə bilmək üçün müxtəlif ölçülərdə akvariumlar düzəldir.
1839-cu ildə Jannanın "Dənizdə və quruda yaşayan heyvanlar üzərində müşahidələr və fiziki təcrübələr" adlı ilk kitabı nəşr olunur. Bu kitabda heyvanlarla bağlı çox sayda təcrübə və müşahidələr nəticəsi yer tutmuşdu. Üç il sonra Jannanın ikinci kitabı da çıxır: "Siciliya bələdçisi". Bu kitab Siciliya ərazisinin təbii əhatəsinin ətraflı təsvirini təqdim edirdi. Messina Tarix Dərnəyi bu əsəri 1995-ci ildə yenidən yayınladı.