cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Loqopediya
Loqopediyanın vəzifələri
Loqopediyanın əsas vəzifəsi nitqi qüsurlu uşaqların xüsusi təlim – tərbiyə qanunauyğunluqlarını təqdim etməkdir. Bu məqsədlə nitq qüsurlarının yaranması və səbəbləri, xarakter və strukturu açıqlanmalıdır. Əldə edilən nəticələrdən nitq qüsurlarının müxtəlif formalarını elmi şəkildə əsaslandırılmış vasitə və üsullarla aradan qaldırmaq yolları işləyib hazırlamaq üçün istifadə edilir. Loqopediya məktəbəqədər, məktəb və yaşlılar loqopediyası hissələrindən ibarətdir. Loqopediya elminin qarşısında aşağıdakı əsas vəzifələrin həyata keçirilməsi durur.
1.Nitq inkiĢafı pozğunluqları olan uşaqların xüsusi təlim-tərbiyə qanunauyğunluqlarının öyrənilməsi; 2.Məktəbəqədər və məktəbyaşlı uşaqların nitq qüsurlarını öyrənən xüsusi təlim-tərbiyə qanunauyğunluqlarının öyrənilməsi; 3.Nitq qüsurlarının strukturunun, onun psixi inkişafa təsir dairəsinin araşdırılması; 4.Nitq qüsurlarının diaqnostikası, aradan qaldırılması və qarşısını alma metod və vasitələrini, qüsurların növlərinin öyrənilməsi; 5.Əhaliyə lazımi loqopedik köməyin təşkil edilməsi;
Loqopediya elminin prinsipləri
Uşaqlarda nitq patologiyasının pedaqoji cəhətdən araşdırılmasının məzmun və istiqaməti loqopediya elminin metodunu təşkil edən prinsiplərlə müəyyənləşir;
Mənbə
Z.M. Əzizova, R.Q. Cəfərova, Ş.N. İsmayılov
Yunanıstan Milli Kitabxanası
Yunanıstan Milli Kitabxanası (Yunan: Εθνική Βιβλιοθήκη) — Afina şəhərinin mərkəzində olan kitabxanadır.
Lozanna univermağında partlayış
Lozanna univermağında partlayış — 21 iyul 1981–ci ildə İsveçrənin Lozanna şəhərinin univermağındakı qadın geyimləri bölməsində baş verən partlayış. Partlayış nəticəsində 26 qadın yaralanmışdır.
Yunanıstan Milli Kitabxanası
Qurucusu Yunanıstanın ilk dövlət başçısı Yannis Kapodistriasdır. Neoklasik kitabxana binası, Afina Akademiyasının və Afina Universiteti binalarının da memarı olan Danimarkalı Theophile Freiherr von Hansenin əsəridir.
1824-cü ildə ortaya çıxan bir milli kitabxana qurma fikri, 1829-cu ildə Yunanıstanın Osmanlı dövlətindən müstəqilliyini qazanmasından sonra reallaşdırıldı. Məktəb, muzey, mətbəə kimi başqa mədəni təşkilatlarla birlikdə kitabxana də hazırlandı. Hamısı Aegina adasında o zamana qədər yetimxana olaraq istifadə edilən bir binada xidmətə başladı. Kitabxana yeni paytaxt Afinaya 1834-ci ildə köçürülüb. Əvvəl köhnə bir hamamda, sonra da köhnə bir kilsədə yerləşirdi. Sürətlə genişlənən kolleksiyası 1842-ci ildə Afina Universiteti kitabxanası ilə birləşdirildi və yeni bir binaya küçürüldü. 1866-cı ildə Yunanıstan Milli Kitabxanası adını aldı. Yeni neo-klassik mərmər binanın təməli 1888-ci ildə atıldı; və 1903-də kitabxana bu binaya köçürüldü.
İstinadlar
| Rəsmi internet saytı
Yelena Dmitriyeva
Yelena Dmitriyeva (d. 1 iyul 1984) — Rusiyanı təmsil edən həndbolçu.
Karyerası
Yelena Dmitriyeva Rusiya yığmasının heyətində 2008-ci ildə Çinin ev sahibliyində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Final oyununda Norveç yığmasına 34:27 hesabı ilə məğlub olan Rusiya yığması, XXIX Yay Olimpiya Oyunlarını 2-ci yerdə başa vurdu və gümüş medal qazandı.
Tsri
Sir — Qafqaz Albaniyası ərazisində qədim şəhər və nahiyə.
Tarixi
Qədim-qayım Qarabağın tarixi mahallarından biri də Sirdir. Tarix boyu Ermənistanın sərhədləri içərisinə daxil olmamış bu ərazini erməni saxtakarları özününküləşdirirlər. Dərsliklərinə, "Tarix" kitablarına salıblar. Gəlin tarixə nəzər salaq. Qədim Alban (Aran) tarixçisi M. Kalankatuklu yazır ki, Sir Albaniyanın ərazisindədir. Hətta buranı şəhər kimi təqdim edir. O yazır: "Isanın naminə şəhid olan müqəddəslərin qaxımış cəsədləri olan yerdə, Tsri adlanan şəhərdə çoxlu əlamətdar hadisə və möcüzələr baş vermişdi. M. Kalankatuklu kitabının 17 fəslində Sirdən vilayət kimi bəhs edir: "Elə həmin ildə beyləqanlılar (pavlikilər-Ə. Ç.) gəldilər və Sünik, Tsri (Sir-Ə. Ç.) və Amaras vilayətlərini talan etdilər". Sir şəhərini və vilayətini erməni müəllifləri Tsri kimi qeyd edirlər. Bu yanlış tələffüzdür. Nədənsə Albaniya tarixindən bəhs edən Azərbəycan tarixçiləri də bu vilayətin adını Tsri yazırlar. Bizcə bu erməni müəlliflərini korkoranə yamsılamaqdır. Erməni müəllifi Bərxudarov Sir mahalının adını Trri kimi qeyd edib, bildirir ki, bu ərazi tarixi Arsax əyalətinin dördüncü vilayətidir və hazırda ora Kəbirli adlanır. Sirin bir hissəsi xanlıq dönəmində Kəbirli mahalına, rus üsul-idarəsi vaxtında Şuşa qəzasının Kəbirli sahəsinə bağlı idi. Sir mahalı erkən orta çağda vilayət, sonra nahiyə kimi Qarabağın bağrında fəaliyyət göstərmişdi. Indiki Tərtər, Bərdə, Ağdam və Ağcabədi bölgələrinin bir hissəsini əhatə edirdi. Əhalisi türklərdən ibarət idi. Oğuz boylarına mənsub qayılar, Iyirmidörd, Qacar elinə aid oymaqlar, qaraqoyunlular və başqaları bu mahalın ərazisində yaşayırdılar.
Sir nahiyəsi
1593-cü ildə Osmanlı dövləti Bərdə sancağınin oba, kənd, qışlaq və məzrələrini siyahıya alıb.
1593-cü ilə bağlı Osmanlı qaynağında qeyd olunur ki, Sir nahiyəsində Qacar elindən Qaraca Sevgülən, Qaytaq, Qolsuzlu, Əglənli, Şambayatı, Iyirmidörd elindən Əlişarlı, Alpavut, Tobılı və eli bəlli olmayan Darığalı, Dürhəsənli, Ibrahimbəyli, Qaraqoyunlu, Quzanlı oymaqları qərar tuturdular. XVIII yüzildə Sir nahiyə kimi Bərdə sancağına tabe idi. Bu nahiyədə 23 məskun, 12 boş kənd vardı. Sir nahiyəsinə bağlı kəndlər: Mehriban, Tülayi, Yenicə, Şeyxbaba, Səhlabad, Acıhəyadan, Sirab (Sir və Su), Dəryabəyan, Alpağud Əliabad, Köpdəri, Alpağud Kotan, Qolsuz, Kotan, Qarasüd, Həsənabad, Kələk, Düdənk, Qayı, Divararxı, Qaklı, Pirancıq, Yeni Zorkəran, Kürdəhələ, Saqiyan, Püstənkəran (Quzanlı), Arslanşah, Siyahkolan, Əliabad Şeyxsəid, Zahidşahbulağı, Qutluqdəmir, Seyidani-Mərdəxeyr, Yeni Hacıcilək, Əbülfərəcabad, Böyük Həddi-Xəlifat, Kiçik Həddi-Xəlifat, Cünik, Xanəgahi-Abbas, Araniyan. Nahiyənin ərazisindən Tərtərçay, Tərtərbasan, Qarqarçay, Qarasuçay, Kotançay və Sirçay çayları axırdı.
1727 ci ildə Osmanlı İmperiyasının Gəncə-Qarabağ əyalətində Bərdə livası inzibati–ərazi nahiyə
Sir nahiyəsində bir çox suvarma arxları fəaliyyət göstərirdi. Adlarını sadalayaq: Yüzbaşılı arxı, Xatun arxı, Xazalan arxı, Zələban arxı, Daruğalı arxı, Qaraxançinarı arxı, Bazarçətən arxı, Hind arxı, Zoğalat arxı, Muxur arxı, Gücülü arxı, Doyran arxı, Zəbə arxı və başqaları. Hanı burda ermənilər? Hanı burda erməni dilinə bağlı yer adları? Tarixin hansı dönəminə baxsanız Sir nahiyəsində türkləri görəcəksiniz. Sir mahalındakı kəndlərin, çayların, arxların adları və başqa toponimlər Azərbaycan dili vastəsilə izah olunur. Çünkü bu yurdun köklü əhalisi türklər idi. Albaniya, Aran əhalisini tədqiq edən türkoloq M. I. Artamanov yazır: "Türklərin, savirlərin, xəzərlərin, bolqarların və b. Zaqafqaziyada, xüsusən aran Albaniyada məskənləri yəqin ki, onların bu ölkəyə ilk girişlərindən mövcud idi. Sonralar onların sayını yeni türk tayfaları artırdı ki, bu da Azərbaycanın etnik simasını müəyyənləşdirdi". Sir mahalının başkəndi Sir idi. Sir orta çağda şəhər biçimində yaşam sürmüşdü. Feodal ara çəkişmələri dönəmində bu şəhər dağılmış, kəndə çevrilmişdi. Sir sonralar Ab (Su) kəndi ilə birləşib Sərab (Sərov) adlandı. Təxminən VI yüzilin önlərində Sirin başçısı Qoçqar olmuşdu. Erməni müəllifləri onun adını Xoçkarik kimi yazırlar. Sirin qədim kəndlərindən biri də Qaklıdır. M. Kalankatuklunun əsərində bu kəndin adı Haku kimi keçir. O, yazır: "Sonra Tsri (Sir) şəhərində iranlı Arkesin əliylə şəhid olanların və cəsədləri basdırılan Haku məntəqəsində yerli kilsənin Yakov adlı keşişinin (o dönəmdə Albaniya əhalisinin yarısı xristian idi-Ə. Ç.) gecə yuxusuna nurani sifətli və vüqarlı kişi və onunla birlikdə gözəl simalı bir gənc oğlan gəlib dedilər: "Dur, get Tsri (Sir) şəhərinin valisi olan alban nahararı Xoçkorikin (Qoçkarın-Ə. Ç.) yanına və gördüklərin haqda danış". Sir mahalının qədim yurdlarından biri də Xazalandır. Əski bir el bayatısında bu yurdun adı çəkilir:
Bu yurdda Xazalandı, Sar qovub qaz alandı. Dərdlərim nə qurtaran, Nə də ki, azalandı.
Xazalan yurdunda Cavanşir elinin obalarından biri poladlılar məskunlaşmışdılar. Poladlı obasından Xazalanski və Poladov kimi tanınmış Azərbaycan soyları çıxıb. İbrahim bəy Azər (1836–1885), Abdulla bəy Asi (1840–1874), Xudadad bəy kimi şairlər, Səfi bəy Xazalanski kimi zərif bu obanın, bu yurdun yetirməsidir. Sir əhalisi öncə bütpərəst olmuşdu. Sonra xristianlığı qəbul etdilər. Islam bu ölkəyə ayaq basandan sidq ürəklə müsəlman oldular. Bütün bu faktlar ermənilərin müddəalarını rədd edir. Sir heç zaman nə erməni yuvası, nə də Ermənistanın tərkibində olmuşdur. Sir-əski bir türk yurdudur. Bu gün kimi həqiqətdir. Ermənilər nə qədər çalışsalar da, günəşi palçıqla suvaya bilməyəcəklər.
Crepis vesicaria
–   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
II Kəsrani türbəsi
II Kəsrani türbəsi — Azərbaycanın Abşeron rayonu Saray kəndinin köhnə Saray adlanan ərazisində yerləşən tarixi-memarlıq abidəsi. Türbə yerli əhəmiyyətli memarlıq abidəsi olaraq qorunur (4020).
Tikili
Bina kvadrat formaya malikdir. Qara suvaqla üzlənən binanın fasadı əhənglə ağardılmışdır. Mərkəzi hissədə gümbəzi vardır.
Eldəydaş
Eldəydaş-Tərtər rayonunun ərazisində dağ. Hündürlüyü 2150 m.
Toponimikası
Eldəydaş Tərtər rayonunun ərazisində dağ. Murovdağ silsiləsindədir. Elbəydaş variantında da qeydə alınmışdır. Tədqiqatçıların ehtimalına görə, dağ Elbəy adlı şəxsin yurd yeri olduğundan belə adlandırılmışdır. Oronim el (camaat, kökü bir nəsildən olan əhali qrupu, regional əhali), -dək (gəzdək, güzdək tipli terminlərdə olduğu kimi -laq/-lıq şəkilçisinə uyğundur) və daş (burada "dağ, qaya") komponentlərindən düzəlib, "elin cəmləşdiyi dağ", "yaylaq yurdu" mənasındadır. Qazaxıstanda Eltay, Krımda Eltək, Elteg toponimləri qeydə alınmışdır.
Hamçinin bax
Tərtər rayonu
Xarici keçid
http://www.terter-ih.gov.az
Qrod adası
Qrod adası (, ‘Ostrov Grod’ \'os-trov 'grod\) — Cənubi Şetland adalarının Robert adasının şimal-qərbində yerləşən, Onoqur adaları arxipelaqının ən cənubda yerləşən adasıdır. Ada qayalardan təşkil olunmuşdur. Adanın uzunluğu 610 m, eni 200 metrdir. Robert adasından 130 m məsafədə yerləşmişdir.
Ada Bolqarıstan hökmdarı Qrodun (6-cı əsr) adını daşıyır.
Yerləşməsi
Ada Şipot burnundan 940 m cənub-qərbdə, Misnomer burnundan 810 m şimalda yerləşmişdir. Britaniya xəritəsinə 1968-ci ildə daxil edilmişdir.
Typhonium
(Typhonium) — fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Növləri
[[SS 2 (*
Yeddi daş
200px|thumb|Yeddi daş oyunu Yeddi daş - Azərbaycanda əsasən yazqabağı (bayramqabağı) günlərdə, eləcə də digər fəsillərdə uşaq və gənclər arasında geniş şəkildə oynanılan qədim oyunlarından biri.
Bu oyunu oynamaq üçün ta qədimdən yeddi yastı daş parçasından istifadə edərdilər. Lakin son zamanlar daş parçalarının əvəzində yastı şüşə parçalarından istifadə edirlər. Bu səbəbdən də bu oyun bir çox hallarda "Yeddi şüşə" adlandırılır.
Mikania leiolaena
Mikania leiolaena Mikania leiolaena Mikania leiolaena
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Aytən Alpman
Həyatı
Nişantaşı Qıs Liseyində və Ərənköy Qız Liseyində təhsil almışdır. Liseydən sonra İlham Gencerin solistlik təklifi ilə İstanbul Radiosunda işləməyə başlamışdır. Daha sonra Arif Mardin ilə tanışmış və onun təklifi ilə jaz musiqiləri oxumağa başlamışdır.
1953-cü ildə İlham Gencer ilə evlənmiş, 1960-cı ildə ondan ayrılmışdır. 1959-cu ildə ilk albomu "Sayonara/Passion Flower"i yayınlamışdır. 1963-cü ildə işləmək üçün İsveçə getmiş, üç il sonra Türkiyəyə dönmüşdür. Fecri Ebcioğlunun israrları ilə Türkcə oxumağa başlamış və ilk çalışması - "İnan Bana / Ayrıldık Yalnızım"ı hazırladı.
1968-ci ildə Ümid Aksu ilə evlənmişdir. Fecri Ebcioğlu ilə birlikdə işlədikləri "Sensiz Olamam" ilə ilk böyük çıxışını etmişdir. 1972-ci ildə hazırladığı və sözlərini Fikrət Şenesin yazdığı "Bir Başkadır Benim Memleketim" mahnısı ilə xeyli diqqət cəlb etmişdir. 1974-cü ildə Kipr Hərəkatı ilə bağlı TRT'də "Memleketim" çox tez-tez səsləndirilməyə başlanılmış və sevilmişdir. Albom xeyli sayda satılmışdır.
1995-ci ildə səs tellərində yaranan problemlərə görə əməliyyat olmuşdur. 1999-cu ildə ən sevilən mahnılarından ibarət Ada Musiqi tərəfindən albomu buraxılmışdır. Səhnə çalışmalarını peşəkar şəkildə davam etdirməmiş, sadəcə dbəzi vaxtlarda jaz konsertləri vermişdir.
20 aprel 2012-ci il tarixində xəstəxanada vəfat etmişdir.
Crepis occidentalis
(Crepis occidentalis) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Oser
Oser – Fransada şəhər.
İdman
Fransa Liqa 1-də çıxış edən AJ Oser şəhərdə yerləşir.
Fatma Çiçək Derman
Fatma Çiçək Derman  — təzhip-miniatür sahəsi üzrə mütəxəssis, professor.
Həyatı və yaradıcılığı
Fatma Çiçək Derman 1945-ci ildə Ankarada  doğulmuşdur. İstanbul Qız Liseyini və İstanbul Universiteti ədəbiyyat fakültəsinin sənət tarixi bölümünü bitirib. O, 1985-ci ildən 2012-ci ilə qədər Mərmərə Universitetinin Gözəl Sənətlər Fakültəsində müəllimlik etmişdir.
Phytoseius mancus
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Yayladere
Yayladere — Bingöl ilinin ilçəsi.
Fatma Çiçək Derman
Həyatı və yaradıcılığı
Fakültə dekanı, Ənənəvi Türk Sənətlər Bölümü və Təzhip-miniatür əsas sənət sahəsinin yaradıcısı kimi rəhbərliklərdə  çalışdı.
1976-cı ildən başlayaraq 24 il müddətində fəxri olaraq Kubbealtı Nakışhânesinde təzhip müəllimliyi etmişdi. Fatma Çiçək Derman ilk şəxsi sərgisini 1987-ci ildə Qanuni Sultan Süleyman Sərgisi əhatəsində Çikaqoda açmış, müxtəlif illərdə Türkiyədə və xarici ölkələrdə sərgiləri olmuşdur. Türkiyə Respublikası Kültür Nazirliyi tərəfindən keçirilən Dövlət Türk Süsləmə Sənətləri seçici təşkilatında 1990-cı ildən etibarən yer alan F.Ç.Derman Yaponiyada Türk ili olaraq elan edilən 2003-cü ildə professor Uğur Dermanla birlikdə East Asia (Toua) Universiteti tərəfindən dəvət edilmiş, burada sərgi və konfranslarla sənətlərini tanıtmışlar.
Professor Fatma Çiçək Derman 9 magistr işinin və 7 doktorluq dissertasiyasının elmi rəhbəri olmuşdur.
2012-ci ildə Fatma  Çiçək Derman təzhip sahəsində Türkiyə Cümhuriyyəti Kültür və Turizm Nazirliyi tərəfindən Kültür və Sənət Böyük mükafatına layiq görülmüşdür.
2 fevral 2015-ci ildə Türkiyə Cümhuriyyəti Üsküdar Bələdiyyəsi Sosial İşlər Müdirliyi tərəfindən ənənəvi Türk sənətlərinin inkişafına ömürlərini həsr edən Prof.Dr. Çiçək Dermana və həyat yoldaşı Prof.Dr. Uğur Dermana sayqı gecəsi təşkil edilmişdir.
Fatma Çiçək Derman yüzdən çox məqalənin və üç kitabın müəllifidir.
Göyçək Fatimə (film, 2013)
Film haqqında
Daxili yoxsa xarici gözəllik? Kimlər cəmiyyət üçün daha maraqlıdır? Zahirən çirkin, qəlbən isə təmiz və bilikli xanımlar, yoxsa qlamur həyat tərzi ilə kişilərin ağlını başından alan, daxilən kasıb və kütbeyin olan qızlar?
Tanınmış Şirkətlərdən birinin rəhbəri Nadir Musayev, oğlu, eyni zamanda Şirkətin vitse-prezidenti Anarın etinasız, əyləncə dolu həyatından narahatlıq nümayiş etdirərək, ona yeni katibə axtarır. Və katibə xarici görkəminə görə oğlanları maraqlandırmayan Fatimə olur. Təhsili, ağlı və hazırcavablığı ilə Fatimə Anarın ən yaxşı köməkçisinə çevrilir. Lakin Anar Fatimədən savayı məcburən ikinci xanımı – Gülyanı da katibə kimi yanında işə götürməli olur... Kütbeyin Gülya Anarın nişanlısı Aykanın yaxın rəfiqəsidir. Evlilik ərəfəsində olan Anar isə, köhnə əməllərindən qalmır. Şirkətin jurnalı üçün qondarma fotosessiyalar keçirərək, xanımlarla məhz bu üsulla ünsiyyət qurur. Fatimə Anarın əyləncə dolu həyatını ailəsi və xüsusilə nişanlısı Aykadan gizlətmək üçün, müxtəlif üsullara, bəhanələrə əl atır... Fatimənin ağlı və bacarığı Anarı ən çətin vəziyyətlərdən çıxarmaq gücünə malikdir... Amma Fatimə bunu təkcə sədaqətli işçi adını qazanmaq naminə etmir, onun öz arzuları və məqsədləri var...
Uzun illər Musayevlər ailəsi ilə şərik qismində çıxış edən Valehsə, tələ qurur. Anarın əyləncə dolu həyatı bundan sonra mürəkkəbləşir. Məhz bu anda Anar yalnız bir insanın köməyinə üz tuta bilər...
Dordoy Bişkek FK
Tarixi
2007-ci il martın 3-də tarixində ilk rəsmi matçın onilliyini qeyd edən komanda dağılmış paytaxt klubu "Semetey"in oyunçularından qurulmuşdu. Biznesmen Askar Salımbekovun təsis etdiyi klub birinci dəstədə "Alqa-SKA"nı 1:0 yenməklə debüt etdi. İkinci cəhddən elita arzusu gerçəkləşən Narın təmsilçisi 1999-cu ildə güclülər sırasında debütünü 5-ci yerdə bitirdi. Əslən Narın şəhərindən olan ölkə çempionatları tarixinin ən yaxşı qolçusu Zamirbek Jumaqulovun 2000-ci ildə komandaya gəlişi heç nəyi dəyişmədi – 6-cı yer. Qolçular sırasında üçüncü olan forvard növbəti mövsüm həm özü bu pillədə qaldı, həm də "Dordoy" ilk mükafatına – "bürünc"ə qovuşdu. 2002 və 2003-cü illərdə Mixail Tyaqusovun rəhbərliyi altında daha iki bürünc qazanıldı. Hər iki mövsümdə ikinci qolçu olan Zamirbek isə 2002-nin ən yaxşı futbolçusu da seçildi. İldən-ilə heyəti güclənən komanda həm də irəli addımlayırdı.
2004-cü il əlamətdar hadisələrlə başladı. Hələ SSRİ dönəmində Əlcəzairdə çalışdırdığı klubu çempion edən Boris Podkorıtov komandaya dəvət olundu. Təbii ki, Moskva "Lokomotiv"inin 1948 təvəllüdlü sabiq oyunçusu heyətə də əl gəzdirdi. Elə komandanın ilk dəfə "Dordoy" yox, "Dordoy-Dinamo" kimi çıxış etdiyini də xatırladaq. Ən yaxın izləyicisini 5 xal qabaqlayan Podkorıtovun yetirmələri bir həftə əvvəl qazandığı ölkə kubokunu ilk çempionluqla tamamladı. Üstəlik, mövsümün ən yaxşılarının hamısı – qapıçı, müdafiəçi, hücumçu, bombardir, məşqçi Narın təmsilçisinin üzvləri idi.
İkinci "dubl" daha çətin başa gəldi. "Birlik kuboku"nda "Kaunas" və "Paxtakor"a minimal fərqlə yenilən qırğızlar gürcülərlə əzmkar heç-heçəyə sevindi. Böyükhesablı məğlubiyyətlərə adət edən həmyerlilərindən fərqlənən narınlılar ardından Podkorıtovu itirdi. Yetirmələrindən birini də götürüb Qazaxıstan "Jetısu"suna gedən mütəxəssis bir də son tur ərəfəsində peyda oldu. O vaxta qədər isə AFK prezidentinin kubokunda finalda yenilən "Dordoy-Dinamo" ölkə kubokunu qazanmışdı, çempionluğun biraddımlığındaydı. "Şoro-SKA"yla heç-heçənin gətirəcəyi çempionluq yubandı. Yenilgi hər şeyi "qızıl oyun"a saxladı. Narınlılar "Şoro-SKA"nı penalti seriyasında yenib ardıbıl ikinci "dubl"a imza atdı. 2006-cı ildə də heç nə dəyişmədi: Podkorıtov və yetirmələri Moskvada qrup sonuncusu olub, qitə kubokunun finalına çıxdı. Fərq onda oldu ki, "Birlik kuboku"nda üç yenilgi alındı, AFK prezidentinin kuboku isə Narına gətirildi. Daxili yarışlarda yenə – ardıcıl ikinci "qızıl oyun" və yenə – ardıcıl üçüncü "qızıl dubl" qeydə alındı.
5-ci tank ordusu (SSRİ)
5-ci tank ordusu — SSRI SQ-nin tərkibində hərbi əməliyyat birliyi.
1-ci formalaşması tarixi
5-ci tank ordusunun 1-ci formalaşması Ali Baş Komandanlığının 25 may 1942-ci direktivinə əsasən, 5 iyun 1942-ci ildə formalaşmışdır. Onun tərkibinə 2-ci və 11-ci tank korpusları, 340-cı atıcı diviziya, 19-cu ayrı tank briqadası, 66-cı qvardiya minamyot polku, AEH-nin 661-ci yüngül artilleriya polku, ayrı rabitə batalyonu, ayrı zenit diviziyası, ordu qərərgahının mühafizə bölüyü daxil idi. İyulun əvvəlində onu 7-ci tank korpusu ilə gücləndirdilər.
Döyüşlərdə iştirakı
16 iyun 1942-ci ildə ordu Bryansk cəbhəsinin tərkibinə qatıldı.5 iyulda o Voronej-Voroshilovgrad strateji müdafiə əməliyyatında (28 iyun-24 iyul) iştirak etdi və əməliyyatın gedişatında düşmənin şimal birləşməsinə güclü zərbə endirdi. 15 iyul 1942-ci il Ali Baş Komandanlığının № 170511 Direktivinə əsasən 17 iyul 1942-ci ildə dağıdılmış ordunu Ali Baş Komandanlığın ehtiyyatına göndərildi.
2-ci formalaşması tarixi
5-ci tank ordusunun 2-ci formalaşması Ali Baş Komandanlığının 30 avqust 1942-ci Direktivinə əsasən, 3 sentyabr 1942-ci ildə formalaşmışdır AEH-nən yaradıldı. Onun tərkibinə 1-ci, 2-ci, 26-cı tank korpusları, 119-cu atıcı diviziya və bir neçə ayrı birləşmələr daxil idi.
Döyüşlərdə iştirakı
22 sentyabr 1942-ci ildə ordu Bryansk cəbhəsinin tərkibinə qatılmışdır,26 dekarbda 2-ci dəfə formalaşmış Cənub-Qərb cəbhəsinin tabeçiliyinə verilib və onun tərkibində Stalinqrad döyüşündə (17 iyul 1942 - 2 fevral 1943) iştirak edib.
1943-cü ilin yanvar-fevral aylarında Donbass istiqaməti tərəfinə irəliləyərək, ordunun hissələri Morozovsk (5 yanvar), Taçinski (15 yanvar), Kamensk-Şaaxtinski (13 fevral), Krasnı Sulin (14 fevral) şəhərlərin azad edilməsində iştirak etmişlər. Fevral ayının sonunda Krasnı Luça rayonunda yerləşən Mius çayına yaxınlaşıb, orada müdafiəyə keçdilər.
Crepis paludosa
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Motıkleysk körfəzi
Motıkleysk körfəzi — Oxot dənizində, Tauy körfəzinin qərbində yerləşən körfəz. Şimaldan Onaseviç, cənubdan Xmitev yarımadası ilə əhatələnir. Körfəzin maksimal dərinliyi 13 metrdir. Körfəzin ətrafı tundra bataqlıqları ilə örtülüdür. Burada Uzaqşərq navaqası ovlanılır. Körfəzə Motıkleyka çayı tökülür.
İsaak Babel
İsaak Emmanuiloviç Babel (Bobel) — Yəhudi əsilli sovet-rus yazıçı, jurnalist və dramaturq.
Əşrəf Mehdiyev
Əşrəf Mehdiyev - Azərbaycan Repressiya Qurbanları Assosiasiyasının və Qeyrət Partiyasının sədri. Əşrəf Fərzəli oğlu Mehdiyev 1934-cü ildə Cəbrayıl rayonunda anadan olub. Babası Mehdi kişi Qarabağın adlı-sanlı bəylərindən biri olduğu üçün Mehdiyevlər ötən əsrin 30-cu illərində ailəlikcə repressiyaya məruz qalıblar. 1937-ci ildə Mehdi bəyi və oğlu Fərzəlini "xalq düşməni" adı ilə həbs ediblər. Aradan bir neçə gün keçəndən sonra Mehdi bəyin azadlıqda qalan digər 3 oğlunu da qandallayıblar. Cəmi bir neçə gün sonra Sibirə sürgün edilən Mehdi bəy və oğlanlarını məhkəmənin hökmü ilə elə oradaca güllələyiblər. Həyat balaca Əşrəfi çox erkən yaşlarından bərkə-boşa salsa da, bəy oğlu bütün sınaqlardan üzüağ çıxıb. Əşrəf Mehdiyev Orta məktəbi əla qiymətlərlə bitirərək, 1952-ci ildə indiki BDU-nun filologiya fakültəsinin jurnalistika şöbəsinə qəbul olub. Hələ birinci kursda oxuyanda onu Cəbrayılda işıq üzü görən "Kolxozçu" qəzetinə redaktor müavini göndəriblər. Bu təyinatdan sonra qısa müddət ərzində qəzetin siması dəyişib. Əşrəf Mehdiyevin özünü peşəkar jurnalist kimi təsdiqləməsi onun tezliklə redaktor kürsüsündə əyləşməsi ilə nəticələnib. İkinci kursda oxuyanda "Kolxozçu"nun redaktoru təyin olunan Mehdiyev düz 9 il doğma qəzetin sükanını əldən verməyib.Atasının və Sibirə sürgün olunmuş digər qohumlarının bəraət alması Əşrəf Mehdiyevin karyerasında yeni səhifə açıb. 1962-ci ildə onu Cəbrayıl rayon Xalq Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədri təyin ediblər. 1967-ci ildə doğma rayonunu tərk edərək, Bakıya köçüb. İndiki Memarlıq və İnşaat Universitetində müəllim kimi fəaliyyətə başlayan Əşrəf Mehdiyev 1972-ci ildə namizədlik dissertasiyasını müdafiə edərək, fəlsəfə elmləri namizədi olub. 1988-ci ildə Daşkənd Dövlət Universitetində doktorluq işini müdafiə edən keçmiş "ispalkom" düz 25 il indiki Memarlıq və İnşaat Universitetində və Azərbaycan Texniki Universitetində müəllim işləyib. Qeyrət Partiyasının və Azərbaycan Repressiya Qurbanları Assosiasiyasının sədri idi. O, 1998-ci ildə prezidentliyə, 2005-ci ildə isə 120 saylı Cəbrayıl-Qubadlı Seçki Dairəsindən deputatlığa namizəd olub. 2009-cu ildə aprelin 24-də vəfat edib.
Qasım xəlifə Varsaq
Qasım xəlifə Varsaq (?-?)-Qızılbaş sərkərdəsi, Səfəviyyə xəlifəsi
Həyatı
Qasım xəlifə Varsaq I Şah İsmayıl Səfəvinin və I Şah Təhmasib in hakimiyyəti dönəmndə qızılbaşlar ordusunda xidmət etmiş, Səfəviyyə ordeni nin xəlifələrindən olmuşdu. 1526-cı ildə şahın vəkili Div sultan Rumlunun əmri ilə qiyamçı Mustafa bəy Ustaclı nın (Köpək sultanın) yanına barışığa getmişdi.
Phytoseius mansehraensis
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Mətbəə
Mətbəə — müxtəlif sahələr üzrə çap materialı istehsal edən xüsusi müəssisə.
Azərbaycanda ilk çap dəzgahı hələ XIX əsrin əvvəllərində Təbrizdə quraşdırılmışdır. Daha sonra 1830-cu ildə isə Şuşada mətbəə fəaliyyətə başlamışdı. XIX əsrin II yarısında Azərbaycanın iqtisadi və ictimai inkişafı milli mətbuatımızın yaranmasına gətirib çıxardır. Çətinliklə olsa da görkəmli maarifçi Həsən bəy Zərdabi hökumətə müraciət edərək "ƏKİNÇİ" qəzetinin nəşrinə icazə ala bildi. Qəzetin nəşri üçün Zərdabi İstanbuldan xüsusi ərəb qrafikalı mətbəə şriftləri gətizdirdi və nəhayət xeyli əziyyətdən sonra 1875-ci il iyulun 22-də Bakıda qəzetin ilk nömrəsi işıq üzü gördü. Beləliklə milli mətbuatımızın əsası qoyuldu. Azərbaycan mətbuatı üçün Əkinçinin ayağı yüngül oldu. Bir çox yazıçı və şairlər öz əsərlərini qəzet və jurnallarda dərc edirdilər. Yazdıqlarını kitab şəklində görmək istəyən bu ədiblər vəsait tapan kimi mətbəə açmağa çalışırdılar. XIX əsrin sonunda Azərbaycanda nəşriyyat işinin inkişafında Ünsizadə qardaşlarının Səid Cəlal Kamal böyük rolu olmuşdur. Səid Ünsizadə 1879-cu ildə Tiflisdə ZİYA qəzetini nəşr etməyə başlamışdır. Sonralar mətbəəsini Şamaxıya köçürmüş və bu qəzetlə yanaşı dini kitabların çapı ilə də məşǧul olmuşdur. Son dövrlərə qədər dünyada ilk mətbəə almaniyalı İohann Qutenberqin adı ilə bağlanırdı. İlk mətbəənin ən bəsit şəkli Sümər türklərinə aiddir. Mesopotomiyada aparılan qazıntılar və yaxud burada Sümər türklərinə aid olan bir sıra tarixi abidələrin üzə çıxması bütün bunlara sübutdur. dilən ilk Azərbaycan kitabı görkəmli alim Nəsrəddin Tusinin 1594-cü ildə Italiyanın Roma şəhərində, "Mediçi" mətbəəsində ərəb dilində çap olunan "Təhriri Oqlidis" əsəri olmuşdur. Həmin kitab 1657-ci ildə latın dilinə çevrilərək Londonda da nəşr edilmişdir.
Medicago sativa
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Yarımnövləri
[[SS 2 (**
Varsaq eli
Varsaq eli — Azərbaycan xalqının etnogenezində iştirak etmiş qurum.
Elin tarixi
Varsaq eli I Şah İsmayıl Səfəvinin hakimiyyətinin ilk illərində Qaraman bəyliyindən qopub ona birləşdi. Bu el çox zaman Rumlu eli ilə birlikdə köç-düş edirdi. Qızılbaşların tərkibində olarkən bu eldən birinci dərəcəli əmirlər çıxmayıb.
Mikania leiostachya
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
İoannis Kapodistrias
Həyatı
11 fevral 1776-cı ildə o zamanlar Venesiya Respublikasının bir hissəsi olan Korfu adasında anadan olub. İtaliyada Padova Universitetində tibb, hüquq və fəlsəfə sahələrində təhsil alıb. 1809-ci ildə Rus çarı I Aleksandrın xidmətinə girib. 1813-ci ildə Rusiyanın nümayəndəsi olaraq İsveçrənin 19 kantondan ibarət tərəfsiz bir Avropa ölkəsi halında qurulmasında rol oynadı. 1815-ci ildə Napoleon müharibələri sonrasında Avropa ölkələri arasında qurulan Vyana konqresində Rusiyanı təmsil etdi. Bu müvəffəqiyyətləri nəticəsində I Aleksandr tərəfindən Rusiyanın xarici işlər nazirliyinə gətirildi.
Yunanıstanın müstəqilliyində rolu
İoannis Kapodistrias ilk dəfə 1821-ci ildə Mora yarımadasında Osmanlı Dövlətinə qarşı çıxan üsyanlardan sonra Yunan siyasətinə də qarışdı. 1822-ci ildə Rusiyanın xarici işlər nazirliyindən ayrıldı. 1827-ci ildə Moradaki üsyançıların qurduğu Yunan məclisi Kapodistriası Avropada ən yaxşı tanınan yunan əsilli diplomat olması səbəbi ilə Yunanıstana vali (Yunanca: Kivernitis) olaraq seçdi. Yunanıstan hələ Osmanlılardan müstəqilliyini qazanmaqdan əvvəl 1828-ci ilin yanvar ayında Kapodistrias Mora yarımadasına ayaq basaraq bu vəzifəni boynuna götürdü. Lakin hələ Yunanıstanın müstəqilliyi beynəlxalq səviyyədə tanınmadan bir sui-qəsd nəticəsində həlak oldu.
Şükri əl-Qüvvətli
Şükri əl-Qüvvətli — Suriyanın 1-ci prezidenti. Osmanlı İmperatorluğunun ərəb ərazilərinin müstəqilliyi və birliyi yolunda çalışan bir dissident kimi fəaliyyətə başlamış və fəallığına görə həbs edilmiş və işgəncələrə məruz qalmışdır. Suriya Krallığı qurulanda Qüvvətli monarxizmdən məyus olsa da, Respublika İstiqlal Partiyasını qurdu. 1920-ci ildə Suriyaya nəzarəti ələ alan fransızlar tərəfindən Qüvvətli dərhal edam edildi. Bundan sonra özünü Səudiyyə Ərəbistanı ilə güclü əlaqələr quraraq Suriya-Fələstin Konqresinin baş səfiri vəzifəsində çalışdığı Qahirəyə yerləşdirdi. Bu əlaqələri Böyük Suriya qiyamının (1925–1927) maliyyələşdirilməsində kömək etdi. 1930-cu ildə Fransa hakimiyyəti Qüvvətlini əfv etdi və bundan sonra Suriyaya qayıtdı və burada tədricən Milli Blokun əsas lideri oldu. 1943-cü ildə Suriyanın prezidenti seçildi və üç il sonra ölkənin müstəqilliyinə nəzarət etdi.
Bir neçə ay davam edən birlik danışıqlarından sonra 1958-ci ildə Qüvvətli, Birləşmiş Ərəb Cümhuriyyətini yaratmaq üçün Suriyanı Misirlə birləşdirdi və Nasirin prezident olacağı üçün geri çəkildi. Minnətdarlıqla Nasir Qüvvətliyə "Birinci ərəb vətəndaşı" fəxri adını verdi. Bununla birlikdə, Qüvvətli, Suriyanı Misirin tabeliyində olan bir polis dövlətinə endirdiyinə inanaraq birliyə məyus oldu. O, 1961-ci ildə Suriyanın ayrılmasını dəstəklədi, lakin sonradan prezidentlik müddətini başa vurmaq planları reallaşmadı. Qüvvətli 1963 bəəsçi çevrilişindən sonra Suriyanı tərk etdi və 1967-ci ildə Altı Günlük Müharibədə Suriyanın məğlub olmasından bir neçə həftə sonra Livanda infarktdan öldü. 1 iyulda Dəməşqdə dəfn edildi.
Yelena Polyonova
Yelena Polyonova (d. 20 avqust 1984) — Rusiyanı təmsil edən həndbolçu.
Karyerası
Yelena Polyonova Rusiya yığmasının heyətində 2008-ci ildə Çinin ev sahibliyində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Final oyununda Norveç yığmasına 34:27 hesabı ilə məğlub olan Rusiya yığması, XXIX Yay Olimpiya Oyunlarını 2-ci yerdə başa vurdu və gümüş medal qazandı.
Seylor Neptun
— Naoko Takeuçi tərəfindən yaradılmış "Seylor Mun" manqasından personaj. Əsl adı olan Seylor Neptun adi yapon yeniyetmə tələbədir. Seylor Neptun Günəş sistemini şər qüvvələrdən qorumaq üçün yaradılmış Seylor döyüşçüləri komandasının üzvüdür.
Hekayənin 3-cü hissəsində peyda olan Seylor Neptun daim partneri və sevgilisi Seylor Uran ilə gəzir. Seylor Uran qadın olsa da, aralarında lezbiyan münasibətlər var. Hekayənin hər iki versiyasında ilk öncə antiqəhrəman kimi göstərilir. Miçiru gözəl, istedadlı, arada qaşqabaqlı olur, bütün vaxtını Seylor döyüşçüsü kimi keçirir. Onun gücləri okean, prekoqnisiya və güzgüsünün verdiyi güclərdən ibarətdir.
Profil
thumbnail|left|Miçirunun violonçel ilə Naoko Takeuçi tərəfindən çəkilmiş təsvirir. Seylor Neptun ilk dəfə hekayənin 3-cü hissəsində peyda olmuşdur. Bundan əvvəl isə Seylor Uranla birlikdə "Seylor Mun S"-in "qısa reklam filmi" hesab olunan 89-cu seriyasında silueti görünmüşdür. O, çox nəzakətli, sakit personaj kimi təsvir olunur. Miçiru yaydığı sofistik aurası ilə birlikdə gözəl və zərifdir. O ağıllıdır və bu, özünü incəsənət və musiqidə göstərir. Usaqi hətta bir dəfə bildirmişdi ki, Miçiru şahzadə olmağa gözəl bir nümunədir. İngiliscə dublajda adı Mişeldir.
Animedə Miçiru qısa müddət Seylor Ulduz işıqlarının üzvü Kou Seiya ilə sevgi münasibəti yaşanmışdır: Miçiru ondan paltarının sepini açmağını xahiş etmişdir. Amma manqada bu hərəkəti yer almamışdır, çünki manqada Seiya daim qadındır. "Sonsuzluq" hekayəsində Miçirunun Mamoru Çibaya qarşı hisləri baş qaldırmışdır, Huraku isə Usaqiyə yaxınlaşmışdır. Miçiru Mamoru ilə məqsədinə çatmasa da, Huraku Usaqiyə daha çox yaxınlaşmışdır, çünki Usaqi Miçiru ilə Mamorunu birlikdə görəndə qısqanırdı.
Aspektlər və formalar
Seylor Neptun müxtəlif təcəssümlərə, xüsusi bacarıqlara, çevrilmələrə və uzunömürlülüyə malikdir. Uzunömürlülüyü sayəsində Seylor Neptun Gümüş Minillik dövründən XXX əsrə qədər yaşaya bilmişdir.
Seylor Neptun
Miçiru Kayonun Seylor döyüşçüsü şəxsiyyəti Seylor Neptundur. Döyüşçü geyimi səma mavisi və dəniz mavisi rənglərindədir. Digər Seylor döyüşçülərindən fərqli olaraq Seylor Neptunun əlcəkləri dirsəklərinə qədər deyil, qiymətli daşı dəniz mavisi olan boğazlığınındadır. Seylor Neptuna müxtəlif ləqəblər verilmişdir: Dərin suların döyüşçüsü, Ağuş döyüşçüsü, Dəniz döyüşçüsü, Fərasət döyüşçüsü. Gizli şəxsiyyəti ilə adi vətəndaş forması fərqlənmir, lakin adi formasında güclərindən istifadə edə bilmir. Partneri Haruka kimi Miçiru adi insan kimi prekoqnitiv güclərə malikdir. O, bu gücü sayəsində Ölüm Həvarilərinin növbəti hədəfinin kim olduğunu tapa bilər.
Seylor Neptun okean güclərinə (ancaq su deyil) sahibdir. Özü ilə 3 talismandan biri olan Dərin Akva güzgüsünü gəzdirir. Bu güzgü həqiqəti ortaya çıxarmağa kömək edir. Seylor Neptun böyüdükcə gücləri və bacarıqları da dəyişmiş, buna uyğun olaraq da geyimi dəyişikliklərə uğramışdır. İlk belə hal manqanın 39-cu aktında Neptun kristalına toxunduqdan sonra baş vermiş və geyimi Super Seylor Mununkinə bənzəmişdir. Lakin özünə yeni ad verməmişdir. Animenin 167-cı seriyasında isə yeni geyimə sahib olmuş və özünü Super Seylor Neptun adlandırmışdır. Manqanın 42-ci aktında Əbədi Seylor Munun geyiminə bənzər formaya sahib olmuşdur.
Xüsusi güclər və əşyalar
Seylor Neptunun gücləri Roma mifologiyasında dəniz tanrısı Neptunla əlaqələndirilir. O, "dərin sular"ın enerjisini özünə çəkir və onunla düşmənlərini məhv edir. Seylor Neptunun 3 əsas hücumu var. Hücumların adları ingiliscə olsa da, yapon oxuculara bu adların kandzi adları verilmişdir. Onun ilk və əsas hücumu Dərin Batış adlanır.
Manqada Seylor Neptun xüsusi əl güzgüsünə sahibdir. Bu güzgü daha sonra 3 talismandan biri olan Dərin Akva güzgüsünə çevrilmişdir. Digər 3 talisman isə Seylor Uranda və Seylor Plutondadır. Animedə Seylor Neptun uzun müddət bu güzgü ilə görsənməmişdir. Güzgü Seylor Neptuna Sualtı Xəyal adlı hücumdan istifadə etməsinə kömək edir. Həm anime, həm manqada güzgü dağıdıcı gücə malikdir. Animedə Miçiru güzgüdən illüziyaları dağıtmaq üçün də istifadə edə bilir. Güzgüdən astral səyahətlərə çıxmaq üçün də istifadə etmək mümkündür. Bir müddət Miçiru güzgünü Çibiusaya vermişdir. Çibiusa güzgünün gücündən istifadə edərək Seylor Neptunun olduğu yerə teleportasiya olmuşdu.
Tiofenol
TİOFENOL (fenilmerkaptan, merkaptobenzol) – tiofenollardan biri olub, aromatik tioldur.
Seylor Neptun
Xüsusi güclər və əşyalar
Miçirunun skripkasının qiyməti 5 milyon dollardır və skripkaya "Dəniz kafedralı" adını vermişdir. İştirak etdiyi bir konsertdən sonra skripkasından 3-cü — Sualtı Skripka Seli adlı hücumu üçün istifadə etmişdir. Bu hücumdan ancaq manqada istifadə etmişdir, animedə heç vaxt göstərilməmişdir. Manqanın 50-ci aktında Seylor Neptun antiqəhrəman kimi bu hücumdan istifadə etmişdir, lakin bu hücum Qalaktika Skripka Seli adlanırdı. Hekayənin 5-ci hissəsində Seylor Neptuna Seylor Saturn tərəfindən Neptun kristalı verilmişdir.
Tiofenol
Fiziki xassələri
Tiofenol – kəskin iyli, rəngsiz mayedir. Suda həll olmur, üzvi həlledicilərin çoxunda istənilən nisbətdə həll olur. Kimyəvi xassələri Tiofenol özünün kimyəvi xassələrinə görə tipik tioldur. Tiofenolun turşuluğu (pK = 9.55) fenolun turşuluğunu (pK = 9.98) artırır. Qələvi və ağır metallarla stabil duzlar əmələ gətirir. Nukleofil əvəzlənmə reaksiyalarına girir və ikiqat rabitələrə birləşir. Zəif oksidləşdiricilərlə difenilsulfidə, güclü oksidləşdiricilərlə isə benzolsulfoturşulara kimi oksidləşir.
Alınması
Tiofenolun sintezi kükürd ilə fenilmaqniumbromidin (Qrinyar reaktivi) qarşılıqlı təsirindən və ya benzolsulfoxloridi reduksiya etməklə həyata keçirilir :
Tətbiqi
Tiofenol boyaq maddələrinin, polimerlərin, radikal reaksiyalarının inhibitorunun, stabilizatorların, sintetik kauçuka əlavələrin sintezində istifadə olunur.
Styaq dili
Styaq dili — Şimal Torpağı arxipelaqı ərazisinə daxildir. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisinə yerləşir.
Yerləşməsi
Laptevlər dənizini ərazisində, Şimal Torpağı Arxipelaqının şərq hissəsində yerləşir. Starokadomski adasından 3 km şimalda yerləşir. Mayski adalarının tərkibinə daxildir. Dilin mərkəzi hissəsinə yaxın sahildə iki adsız ada vardır. .
Təsviri
Starokodomski adasının sahili boyunca uzanır. Olduqca ensiz formaya malik olaraq 3,5 km məsafədə uzanır. Qumdan təşkil olunmuşdur. Səthi hamardır.
Əşrəf Muradoğlu
Əşrəf Muradoğlu, bəzən Əşrəf Murad kimi qeyd olunur (tam adı: Əşrəf Əşrəfmurad Muradov; 26 oktyabr 1925, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ —  11 mart 1979, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ) — Azərbaycan rəssamı. İxtisas təhsilini Əzim Əzimzadə adına Bakı Rəssamlıq Məktəbində və İ.Y.Repin adına Sankt-Peterburq Rəngkarlıq, Heykəltəraşlıq və Memarlıq İnstitutunda almışdır. Əşrəf Muradoğlu akademik təhsil alsa da, bütünlüklə onun yaradıcılığını ətraf mühitin, hadisələrin və insanların təsvirinə çox fərqli, akademik dəqiqlikdən uzaq olan bir bədii şərh – ifadə vasitələrinin mövcudluğu şərtləndirir. Rəssam milli qaynaqlardan, həm də avanqard sənət meylərindən bəhrələnərək özünəməxsus əsərlər yaratmışdır.
Uşaqlığı və erkən illəri
Əşrəf Muradoğlu 1925-ci il oktyabrın 26-da Bakıda anadan olub. Ailəsi imkanına görə seçilən ailələrdən idi. Uşaqlığı və yeniyetməliyi qayğılardan kənar keçib. O, tələbə vaxtı fırça ilə işləyərkən həmin fırçanı öz bahalı kostyumlarının qolu ilə silərdi. 1946-cı ildə Əzim Əzimzadə adına Bakı Rəssamlıq Məktəbini bitirib. 1948-ci ildə İ.E.Repin adına Leninqrad Rəngkarlıq, Heykəltəraşlıq və Memarlıq İnstitutunun rəssamlıq fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirib. Bayram günlərində Əşrəf Leninqraddan Bakıya gələrək burada xalça sənətçisi kimi çalışırdı.
1954-cü ildə institutu bitirib, diplom işində rus klassik məktəbinin "M.F. Axundovun M. Lermontovgildə" rəsm əsərini məharətlə mənimsəmişdir. Leninqrad İnstitutunu bitirdikdən sonra Əşrəf Muradoğlu Bakıya qayıtdı.
Yaradıcılıq illəri
Əşrəf Muradoğlu 20 il yaradıcılıq fəaliyyəti dövründə 50-dən çox əsər çəkmişdir. Yazıçı Yuri Dombrovskiy qeyd edirdi:
Bir dərəcə istedadı dahi şəxsiyyətdən fərqləndirir: 99 dərəcə istilikdə su yalnız isti olur, 100 dərəcədə qaynayır. Əşrəf bu tək dərəcəni asanlıqla və sərbəst şəkildə keçdi. İnanıram ki, şübhəsiz ki, Əşrəf Muradı dünyada tanıyacaqlar.
Əşrəf Muradoğlunun çəkdiyi əsərlərin personajları gah sənəmləri, gah yarımallahları, gah da yarımiblisləri xatırladır. Yaratdığı obrazlarda olduğu kimi, onun da qəlbində mübarizə gedir, bu – işıq və qaranlıq, xeyr və şər arasında sürən əbədi mübarizədir.
O, 1958-ci və 1960-cı ildə Bakıda Respublika bədii sərgisində iştirak edib. 1959-cu ildə Moskvada Azərbaycan incəsənəti və ədəbiyyatı ongünlüyündəki sərgidə iştirak edib. 1961-ci ildə Bakıda "Bizim müasirimiz" respublika sərgisində iştirak edib. 1963-cü və 1966-cı ildə Bakıda Respublika payız sərgisində iştirak edib. 1965-ci ildə Bakıda "Sülhün keşiyində" respublika sərgisində iştirak edib. 1970-ci ildə Bakıda Vladimir Leninin anadan olmasının 100-illiyinə həsr edilmiş respublika sərgisində iştirak edib. 1975-ci ildə Bakıda "Qələbənin 30-illiyi"nə həsr olunmuş respublika sərgisində iştirak edib. 1976-cı ildə Bakıda "Əməyə eşq olsun" respublika sərgisində iştirak edib.
1960-cı illərin sonlarında Əşrəf Muradoğlunun həyatında təkcə həyatını deyil, işini tamamilə başqa bir istiqamətə çevirən bir hadisə baş verdi. Bir gün o və dostları polis tərəfindən şən və sərxoş olmağına görə tutulmuşdu. Əşrəf qəzəblənməyə ən çox hiddətlənən olduğundan, polis tərəfindən ağır döyülmüşdür. Onun qardaşının sözlərinə görə, o əsgər çəkmələrindən başına bir neçə ağır zərbə almışdır. Sağlamlığını yaxşılaşdırmaq üçün sənətkarı psixiatrik xəstəxanaya apardılar. Polis tərəfindən döyülmələsindən sonra sənətkar psixoloji zərbə almışdır və tərzini tanınmaz dərəcədə dəyişdirmişdir. Onun qazanc gətirməyən avanqard portretləri isə bir çox rəssam tərəfindən tənqid olunurdu.
thumb|"İdmançı qız". 1975-1976-ci illər
Rəssam Fərhad Xəlilovun xatirələrinə görə, Əşrəf Muradoğlu öz rəsmlərini adətən sənətçilər olduğu kimi rulonlara bükməz, onları bir yerə qoyur və sonra dörd qat qatlanmış bir kətan üzərinə yeni bir şəkil çəkə bilirdi.
Əşrəf Murad Bakının İnşaatçılar Prospektində kiçik bir atelyesini evi və iş yeri kimi istifadə edirdi.
Ölümü
11 mart 1979-cu ildə Bakı şəhərində vəfat edib. 1997-ci ildə rəssamın emalatxana-evinə onun qonşusu köçdü və evin içində olan əşyaların hamısını çölə ataraq, tabloları yandırdı.
Şəxsi həyatı
Bakıda ilk Mersedes maşının sahibi idi. Caz həvəskarı idi və saçlarını o vaxtın dünya cazmenləri kimi düzəldirdi.
Əşrəf Muradoğlu gənc yaşlarında bir çox qadının diqqətini cəlb etsə də, Sevil adlı xanımı sevirdi. O, Əzim Əzimzadə adına Rəssamlıq Məktəbində oxuyarkən sevdiyi xanımı qaçırırlar. Bu olay onu psixoloji cəhətdən çox sarsıdır və o, həyatının sonuna qədər ailə qurmamışdır.
İrsi
thumb|"Lenin Smolnıda", 1970-ci illər
1984-cü ildə Əşrəf Muradoğlunun ölümündən sonra Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının Vəcihə Səmədova adına sərgi salonunda ilk fərdi sərgisi keçirilib.
Phytoseius mantecanus
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Aşıq Maqsud Fəryadi
Həyatı
Aşıq Maqsud Fəryadi 1961-ci ildə Qarsın Arpaçay kəndində dünyaya göz açıb. Azərbaycan əsillidir. 1989-cu ildən İstanbulda yaşayır. 1993-cü ildən Azərbaycanla əlaqələri var.
Ustadı Sosgertli Hicrani (1899–1978) olmuşdur.
Türkiyənin "Ulusal" kanalında proqram aparıcılığı edən Maqsud Fəryadi eyni zamanda aşıqlıq sənətini yaşadaraq Azərbaycanı layiqincə təmsil edir.
Vlyora
Vlyora şəhəri ilə İtaliya arasındakı məsafə 74 mil təşkil edir. Şəhərdə ən çox İtaliya telekanalları izlənilir. Bunun nəticəsi olaraq şəhərdə hər kəs italyanca bilir.
Şəhərdə Osmanlı dövründə tikilmiş iki məscid yerləşir. Şəhərin mərkəzindəki məscid Qanuni Sultan Süleyman şəhəri ziyarət etdikdən sonra Memar Sinan tərəfindən inşa olunub.
Vlyora şəhərində albanların yerli "Lab" musiqisi dinləyə bilinir. Bu musiqinin özəlliyi insan səsindən formalaşmasıdır. Bu musiqi növünü insanlara yerli musiqi qrupu olan "Vranişt Polifonik" qrupu təqdim edir.
Kələmo
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Yayılması
Qara dəniz, Azov, Xəzər və Aral dənizlərində yayılmış, Balxaş gölündə iqlimləşdirilmişdir. Azərbaycan sularında Kür qayabalığı populyasiyası yaşayır.
Yaşayış yeri və həyat tərzi
Keçici balıqdır. Çaya girməsi, başlıca olaraq, yazda, az miqdarda isə payızda olur. Erkən yaşda əsasən dib xərçəngkimiləri və xironomid sürfələri ilə qidalanır. Dənizdə kələmo balığının mədəsində balıqlar (xullar, aterinlər, kilkələr) üstünlük təşkil etmişdir. Körpələr, eyni zamanda nərəkimilərin tökdüyü kürünü və onların sürfələrini yeyir. Xəzər dənizinin hər yerində yayılmışdır.
Çoxalması
Mart—may aylarında kürü tökmək üçün çaylara keçir. Erkəkləri 6—9, dişiləri 12—14 yaşında cinsi yetkinliyə çatır. Hər il nəsil vermir. Məhsuldarlıq 280 mindən 1290 minə qədər kürü təşkil edir. Kürütökmə aprelin sonunda maya qədər - suyun temperaturu 12-15°C olarkən baş verir. Kürüsünü çayın nisbətən sürətli axan yerlərindəki daşlar, çınqıllar üzərində tökür. Kürüdən çıxmış körpələrin hamısı dənizə qayıtmır,onların bir qismi çayda qalır, yetkinləşir.
Təsərrüfat əhəmiyyəti
Qiymətli vətəgə balığıdır.Lakin digər nərə növlərinə nisbətən az miqdarda tutulur.
Mühafizə tədbirləri
Kələmo balığının ehtiyatları balıq zavodlarında süni çoxaltma yolları ilə təmin edilir.
Qısa təsviri
Bədənin üzərində beş sırada yerləşən sümük lövhələr (pilək) olur. Quyruq gövdəsinin üst payı üzərində rombşəkilli pulcuq vardır. Quyruq üzgəci heteroserkaldır. Rostrumu uzunsovdur. Ağzı aşağıda yerləşir. Alt dodağı bütövdür, bığcıqları saçaqlıdır.
Yayılması və Sayı
Əsas növ Azov, Aral dənizləri hövzələrində yayılmışdır. Xəzər dənizində Acipenser nudiventris derjavini yarımnövü yaşayır və əsasən dənizin cənub hissəsində yayılmışdır. Oradan Kür, Səfidrud və Ural çaylarına girir. Az miqdarda Volqanın deltasında təsadüf edilir. Mingəçevir bəndi çəkilənə qədər Alazan (Qabırrı) çayının ağız hissəsinə, Araz çayında isə Bəhrəmtəpə bəndinə qədər qalxırdı. Hazırda Kür boyu Varvara bəndinə qədər gəlib çıxır. Kür çayı axını tənzim olunduqdan sonra qaya balığının ovu intensiv olaraq azalmağa başlamışdır. Hal-hazırda ovu aparılmır və o nəsli kəsilmək təhlükəsində olan balığa çevrilmişdir.
Yaşayış yeri və həyat tərzi
Qaya balığı dənizin sahilə yaxın dayaz zonalarında (20 - 25 m) yaşayır və bu yerlərdə qidalanır, qumlu, lilli-qumlu və qumlu-lilli əraziləri daha çox sevir. Keçici balıqdır, çaya girməsi əsasən yazda (mart-apreldə) suda temperatur 7.4 – 16.4 0C olduqda, az miqdarda isə payızda suda temperatur 17.9 – 12.10 C olduqda (oktyabr-noyabr aylarında) baş verir. Bəzən körpələr dənizə qayıtmayıb çayda qalaraq cinsi yetginliyə çatır. Qaya balığının erkəkləri 9, bəzən 6-8 yaşında, dişiləri 14, bəzən 12-13 yaşında cinsi yetginliyə çatır. Kürüsünü aprelin axırlarından iyulun əvvəllərinə qədər çayın nisbətən sürətli axan yerlərindəki daşlar üzürinə tökür. Bu zaman suda temperatur 12 - 24° C olur. Kürülər mayalandıqdan sonra daşlara yapışır. Kələmo balığının cinsi məhsuldarlığı 280 mindən 1390 minə qədər olur. Kür kələmosu dənizdə əsasən balıqlarla (xullarla) və molyusklarla, az miqdarda xərçəngkimilərlə qidalanır.
Məhdudlaşdırıcı amillər
Kür və Araz çayları axınının tənzim olunması ilə əlaqədar olaraq təbii kürüləmə sahələrinin sıradan çıxması, dənizdə nərə balıqlarının ovunun intensiv aparılması, törədici çatışmamazlığı ilə əlaqədar son illərdə süni artırılmasının kəskin azalması.
Alaliya
Alaliya bütün nitq komponentlərinin, yəni fonetik –fonematik, leksik, qrammatik quruluşu pozulan nitqin sistemli geriliyidir.
Kələmo
Tətbiq olunmuş və lazımi mühafizə tədbirləri
Ehtiyatının bərpa olunması üçün Respublikada 4 nərə balıqartırma zavodu tikilərək istifadəyə verilmişdir. Nərəkimilərə aid olan balıqlar arasında bəzi bioloji xüsusiyyətlərinə (tez cinsi yetginliyə çatması, yüksək məhsuldarlığa malik olması, uzun müddət şirin suda qala bilməsi və s.) görə fərqlənən qaya balığının süni artırılmasının miqyasını genişləndirmək, hər il 2 mln-dək kələmo körpəsi yetişdirib dənizə buraxmaq, bu yolla nəsli kəsilməkdə olan qaya balığının ehtiyatını bərpa etmək və genetik fondunu qoruyub saxlamaq mumkundur.
Alaliya
Alaliya nədir
Alaliya erkən uşaqlıq çağlarında nitqin inkişafdan geri qalmasıdır. Alaliya (a- latınca inkar deməkdir və lalio –nitq, danışmaq, nitqin olmaması kimi tərcümə olunur). Alaliyalı uşaqlarda nitq tamamilə inkişaf etmir, yaxud kobud pozuntularla inkişaf edir.
Alaliyanın səbəbi
Mərkəzi sinir sisteminin zədələnməsi nəticəsində yaranır. Bir çox hallarda alaliyanın yaranma səbəbi doğuş zədələri, həmçinin 1,5 yaşına qədər uşaqlarda baş beyin qabığının nitq sahələrinin zədələnməsinə gətirib çıxaran baş beynin zədələnməsi xəstəliyi ola bilər.
Alaliyanın növləri
Nitq mərkəzlərinin zədələnməsindən asılı olaraq nitqin inkişaf etməməsi başqasının nitqinin başa düşülməsi ilə xarakterizə olunan motor alaliya və nitqin qavranılmasının pozulması ilə səciyyələnən sensor alaliyaya ayrılır.
Motor alaliya
Motor alaliya-dil əməliyyatlarının formalaşmaması ilə səciyyələnən ekspressiv nitqin inkişaf etməməsidir. Nitq-hərəkəti analizatorlarının və onun ötürücü yollarının sonunun zədələnməsi səbəb olan nitq hərəkəti analizatorunun fəaliyətinin inkişafdan geri qalması, yaxud pozulması motor alaliyanın yaranmasının əsas səbəbidir. Motor alaliya afferent və efferent olur. Afferent alaliyada nitqin pozulması mexanizmi kinestik apraksiya, efferent alaliya isə genetik apraksiyaya gətirib çıxarır. Motor alaliyada nitqin fonetik-fonematik, leksik-qrammatik quruluşu pozulur. Nitq aparatının hərəkəti koordinasiyası formalaşmır. Artikulyasiya hərəkəti və əməliyyatlarının icra edilməsi mümkünsüzlüyü müşahidə olunur. Sözlərin, ifadələrin tələffüzü pozulur. Nitqin tempi, ritmi, formalaşmaması ilə səciyyələnir. Lüğət ehtiyatı uşaqlarda zəif inkişaf edir, nitqdə düzgün istifadə olunmur. Qrammatik quruluş ləng mənimsənilir, sintaktik konstruksiyalar primitivliyi ilə fərqlənir. Ünsiyyətdə nitq anlaşılmaması olur, ümumi nitq fəallığının pozulması ilə şərtlənir. Motor alaliyada nitqin tam pozulması da müşahidə olunur. Bu xəstəlikdə ümumi hərəkət kobudluğu, lənglik, uyğunsuzluq, hərəkətlərin tormozlanması müşahidə olunur. Bir çox hallarda əqli inkişafda gerilik özünü göstərir. Onlar psixo-fiziki tormozlanma, diqqətsizlik, emosional-iradi zəifliyi xarakterizə edilir. Nitq passivliyi ümumş anlayışların qavranılmasını çətinləşdirir. Alaliya-tibbi-psixoloji-pedaqoji problemdir.