cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
İsa Məmmədov (mühəndis)
Elmi və elmi-pedoqoji fəaliyyəti
İ.R. Məmmədov hazırda “Radioverici, radioqəbuledici və antenna qurğuları”, “Mobil rabitə sistemləri” “Televiziya texnikası” və “Siqnalların verilmə nəzəriyyəsi” fənlərini azərbaycan, ingilis və rus bölmələrində tədris edir. Eyni zamanda 2004-cü ildən başlayaraq Azərbaycan Respublikası Milli Televiziya və Radio Şurasının Texniki şöbəsinin müdiri kimi fəaliyyətə başlamış və hazırda dövlət qulluğunun kiçik müşaviri dərəcəsinə layiq görülmüşdür. Azərbaycanda rəqəmli televiziya yayımı, rəqəmli radio yayımı və çoxkanallı şanvari efir-kabel televiziyasının tətbiqi üzərində işləyir. Televiziya sahəsində yüksək səviyyəli işlərinə görə 2016-cı ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti tərəfindən respublikanın adına layiq görülmüşdür.
Kitabları
Dörd monoqrafiyası, üç dərsliyi, üç dərs vəsaiti, doqquz metodiki vəsaiti çap olunmuşdur.
Məqalələri
120-dən çox elmi məqaləsi çap olunmuşdur.
Can't Let Her Get Away
Can't Let Her Get Away  — Maykl Ceksonun mahnısı.
Ağasəlim Atakişiyev
Ağasəlim İbrahim oğlu Atakişiyev — Azərbaycan-sovet hərbi və dövlət xadimi, general-mayor (1945), Azərbaycan SSR daxili işlər naziri (1950–1953).
Həyatı
Ağasəlim İbrahim oğlu Atakişiyev 1903-cü ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. O, 15 yaşından işləməyə başlamışdır. 1921-ci ildən Ümumrusiya Fövqəladə Komissiyas — Birləşmiş Təhlükəsizlik İdarəsi orqanlarında işləmişdir. A. Atakişiyev bu illər ərzində məsul tapşırıqları yerinə yetirmiş, sosializm dövlətinin düşmənlərinə qarşı mübarizə etmişdir. A. Atakişiyev 1931-ci ildə ÜİK(b)P sıralarına daxil olmuşdur.
A. Atakişiyev 1934-cü ildən dövlət təhlükəsizliyi orqanlarında rəhbər vəzifələrdə çalışmışdır. 1941-ci ildə Azərbaycan SSR xalq daxili işlər komissarının milis işləri üzrə müavini vəzifəsinə təyin edilmişdir. O, bu vəzifədə işləyərkən milis orqanlarının bütün fəaliyyətini hərbi zamanın tələblərinə tabe etmək, Azərbaycanın şəhər və kəndlərində inqilabi qayda-qanunu təmin etmək sahəsində böyük təşkilatçılıq işi görmüşdür.
1943-cü ilin may ayından 1944-cü ilin iyun ayına qədər Ağasəlim Atakişiyev Azərbaycan SSR xalq dövlət təhlükəsizliyi komissarının birinci müavini olmuşdur. Sonra o, N. Ordusunun hərbi şura üzvü təyin edilmişdir. 1945-ci ildə ona general-mayor rütbəsi verilmişdir.
Ağasəlim Atakişiyev SSRİ ikinci çağırış Ali Sovetinə deputat seçilmişdir. Sosialist dövləti qarşısında xidmətlərinə görə A. Atakişiyev Lenin ordeni, Qırmızı Bayraq Ordeni, iki dəfə I dərəcəli Vətən müharibəsi ordeni, "Şərəf nişanı" ordeni, "Əmək igidliyinə görə", "Qafqazın müdafiəsi üçün" və "Almaniya üzərində qələbə üçün" medalları ilə təltif etmişdir.
Nəzixə Zeynalova
Nəzixə Cəfər qızı Zeynalova — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1981).
Həyatı
Nəzixə Zeynalova 1944–cü ildə Şəmkirdə anadan olmuşdur. 1965-ci ildə əmək fəaliyyətinə başladı, Şamxor rayonunu Rüstəm Əliyev adına kolxozda adi kolxozçu, sonra qrup rəhbəri və kolxoz komanda lideri oldu. 1972-ci ildə Nəzixə Zeynalova hər hektara 50-dən çox sentner pambıq aldı. 1981-ci ildə SSRİ Ali Sovetinin Fərmanı ilə, 1980-ci ildə plan və sosialist tədbir həyata keçirilməsi, dövlət taxıl, pambıq, üzüm və kənd təsərrüfatı və heyvandarlıq digər məhsullar istehsalı və satışını artırmaq üçün onuncu beşillik plan əldə edilməsində xidmətlərinə görə Nəzixə Zeynalova Sosialist Əməyi Qəhrəmanı, Lenin Ordeni və Oraq və Çəkic medalı ilə təltif olunmuşdur. 11 iyun 2002-ci ildə Prezident təqaüdü ilə təltif olunub. O, Yeni Azərbaycan Partiyasının Şəmkir rayon Təşkilatının Qadınlar Şurasının sabiq sədri idi.
Təzəkənd 361-ci dairədən doqquzuncu çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinin sədr müavini, Respublika Plan və Büdcə Komissiyasının üzvü idi. 8. çağırış SSRİ Ali Soveti Millətlər Sovetinin 222 saylı Şamxor dairəsindən deputat seçilmişdir.
24 aprel 2017-ci ildə Şəmkirdə vəfat edib. .
Mitsuhisa Taquçi
(d. 14 fevral 1955) — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 59 oyun keçirib.
Üsamə (film, 2003)
Üsamə — 2003-cü ildə çıxan Əfqanıstan filmi.
395 (ədəd)
Üç yüz doxsan beş — say sistemində ədədlərdən biridir. Üç yüz doxsan dörddən sonra, üç yüz doxsan altıdan əvvəl gəlir.
Qar koramazı
Qara qoyunu sağaraq elə həmin an onun südünə köhnə, qurd düşməmiş qar əlavə edib qarışdıraraq alınan məhsulu sərinləşdirici içki kimi istifadə edərdilər. Yaylaqlara çıxmış bütün elatların çoxu tarixən bu üsuldan istifadə etmişdir. Qatıq əvəzinə qar qatılması səbəbindəndə bu içkiyə qar koramazı deyərlər. Çobanlar isə qar koramazını əsasən örüşdə edir və qabı qarda basdırarlar. Südlə qarın qarışığı bir xeyli bərkiyərək dondurma halına düşdükdən sonra istifadə edilərdi.Bunu adətən günün isti vaxtlarında edərdilər. Müasir dondurmadan da dadlı olan bu süd məhsuluna şəkər qatılmırdı. Az-az hallarda zövqə uyğun müəyyən qədər bal əlavə edilir.
Ageratina glauca
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Qar koramazı
Qar koramazını ən çox çobanlar və ya yayı yaylaqda keçirən ailələr hazırlayırdılar.
Qara qoyun südü ilə qarın qarışığı əslində türk dünyasında çox-çox qədimdən istifadə edilən təmiz və sərinləşdirici içkidir.
İdahlı Böyük (Məlikan)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 458 nəfər yaşayır (131 ailə).
Nickelodeon (Rusiya)
Nickelodeon (Rusiya) - Rusiyada yayımlanan 15 noyabr 1998-ci ildə fəaliyyət göstərən bir uşaq kanalıdır. Kanal rus dilində yayımlanır. Kanal 4 oktyabr 2001-ci ildə hd yayımına başladı. Nikelodeon NTV Plus, NTV Plus Ukrayna, Telekarta, Viasat Ukrayna və OTAU TV kimi operatorlarda ingilis və rus dillərində yayımlanır.
Teofrast kəndirotu
thumb|Abutilon theophrasti
Teofrast kəndirotu — kəndirotu cinsinə aid bitki növü.
Ageratina glechonophylla
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Zoi (film)
"Zoi" — 2018-ci ildə çıxarılmış və Dreyk Doremusun rejissorluğu ilə çəkilmiş ABŞ romantik elmi-fantastika filmidir. Filmdə Yuen MakQreqor, Lea Seydu, Teo Zeyms, Kristina Agilera, Rəşidə Cons və başqa aktyorlar rol almışlar.
Filmin premyerası 21 aprel 2018-ci ildə Tribeka Film Festivalında baş tutmuşdur. 20 iyul 2018-ci ildə film, Amazon Studios tərəfindən izləyicilərə təqdim edilmişdir.
Məzmunu
Gələcəkdə alim olan Zoi (Lea Seydu) və Koul (Yuen MakQreqor) inqlabi tədqiqatlar laboratoriyasında bir yerdə çalışan alimlərdilər. Zoi cütlüklərin münasibətinin nə qədər uğurlu və davamlı olacağını əvvəlcədən müəyyənləşdirən sistem üzərində işləyir. Koul isə sintetiklər (adama bənzər robotlar) yaradan departamentin aparıcı dizayneridir. Onun işləri sayəsində xarici görünüş baxımından insandan tamamilə fərqlənməyən robotlar yaradılır. Kolun son kəşfləri isə yaratdığı robotlardan biri olan Eşə (Teo Ceyms) həm də insan kimi hiss etmək və sevmək bacarığı verir.
Kol Eşi ideal sevgi partnyoru kimi planlaşdırıb. Belə sintetiklərin gələcəkdə tənha insanların problemini aradan qaldırmaq, insanları ayrılığın yaratdığı ağrılardan xilas etmək üçün istifadə edilməsi nəzərdə tutulur. Birlikdə işlədikləri müddətdə Zoi və Koul arasında simpatiya yaranır. Eyni zamanda Eş də aşiq olur. Onlar insanın yoxsa sintetikin hisslərinin gerçək olmasını müəyyənləşdirməyə çalışırlar.
İstehsal
19 avqust 2016-cı ildə Çarli Hannem və Lea Seydunun rejissor Dreyk Doremusun əvvəl də Emmi mükafatı almış "Daxili gözəllik" adlı veb-serial üzərində birlikdə çalışdıqları Riç Qrinberqin ssenarisi əsasında çəkəcəyi romantik elmi-fantastika filmində rol alacaqları elan edilir. 25 oktyabr 2016-cı ildə Stüart Fordun "IM Global" adlı şirkətinin Zoi adlı filmin maliyyələşdirilməsini tamamilə öhdəsinə götürməsi, Scott Free Productiondan Maykl Prussun isə Dreyk Doremus və Robert Georqla birlikdə filmə prodüsserlik etmələri məlum olur. 2017-ci ilin mayında Yuen MakQreqor baş rollardan birində Çarli Hannemi əvəz edir, Teo Zeyms, Kristina Agilera, Rəşidə Cons, Miranda Otto və Metyu Qrey Qabler ikinci plan aktyor heyətinə qatılır, 8 may 2017-ci ildə isə Monrealda filmin çəkilişlərinə başlanılır.
Çıxarılması
Filmin premyerası 21 aprel 2018-ci ildə Tribeka Film Festivalında keçirilmişdir. Premyeradan sonra Amazon Studios filmin ABŞ, Kanada, Böyük Britaniya, İrlandiya, İtaliya, Avstraliya və Yeni Zellandiyada distribyutorluq haqqlarını almışdır. Netflix isə filmin Yaponiya və Benilüks ölkələrində distribyutorluq haqqlarını almışdır. Film, 20 iyul 2018-ci ildə çıxarılmışdır.
Qəbulu
Rəy aqqreqatoru Rotten Tomatoesda film, on tənqidçinin rəyi əsasında 30% təravətli 4.2/10 ortalama reytinq almışdır. Metacriticdə isə yeddi tənqidçinin "qarışıq və orta rəy"i əsasında film, 44/100 bal almışdır.
Qardaş (film, 2000)
Qardaş — Takeşi Kitano filmi.
Qış Olimpiya Oyunları
Proqrama daxil olan əsas idman növləri:
Əmir Hüseynov
Həyatı
Əmir Hüseynov 1914-cü il may ayının 25-də Zəngəzur mahalının Mehri rayonu Lök (Vartanizor) kəndində anadan olmuşdur. 1932-ci ildə İrəvan Pedaqoji Texnikumunu bitirmişdir. 1932–1935-ci illərdə Mehri rayonunun Nüvədi kəndində 7 illik məktəbdə müəllim və direktor vəzifələrində işləmişdir. 1935-ci ildə Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunun aqronomiya fakültəsinə daxil olmuş və 1940-cı ildə onu fərqlənmə ilə bitirmişdir. 1940-cı ilin oktyabr ayından – 1941-ci ilin iyun ayınadək Naxçıvan Muxtar Respublikası Şahbuz rayonunun torpaq şöbəsində baş aqronom vəzifəsində çalışmışdır.
4 iyul 1941-ci–24 avqust 1945-ci illərdə Böyük Vətən Müharibəsinin Şimali Qafqaz, 3-cü və 4-cü Ukrayna cəbhələrində bölüm, rota və eşelon komandiri vəzifələrində rəşadətlə vuruşmuşdu. 1944-cü il iyulun 4-də Moldovada ağır yaralanaraq II dərəcəli əlil olmuşdur. 1946-cı ildən Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Pambıqçılıq İnstitutunun "Pambığın seleksiyası" şöbəsində baş elmi işçi vəzifəsinə qəbul olunmuşdur.
15 may 1953-cü il tarixində "Barbadenze pambıq formalarının xüsusiyyətləri və onların seleksiyada istifadəsi" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmiş və SSRİ Ali Attestasiya Komissiyası 17 mart 1954-cü il tarixli qərarı ilə biologiya elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almışdır.
1955–1960-cı illərdə Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Pambıqçılıq İnstitutunun Ağstafa Təcrübə Məntəqəsinə rəhbərlik edərək tezyetişən, qısa veqetasiya müddəti olan pambıq sortlarının seleksiyası ilə məşqul olmuşdur. 1960-cı ildən Gəncəyə qayıdaraq ömrünün sonunadək Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Pambıqçılıq İnstitutunun Seleksiya şöbəsində pambığın seleksiyasını müvəffəqiyyətlə və yüksək səviyyədə davam etdirmişdir. Bir sıra tezyetişən və məhsuldar pambıq sortları yaratmışdır (bunlardan 3038, 3312, AzETPI-55 və s. Dövlət Sort Sınağına verilmişdir).
Onun yaratdığı 3038 pambıq sortu 1976-cı ildən Azərbaycanda rayonlaşdırılaraq 1983-cü ildə demək olar, ki bütün respublikada 230,000 hektar sahədə əkilmişdi. Hazırda da bu sort Azərbaycanda becərilir.
Əmir Hüseynovun rəhbərliyi altında 6 nəfər elmlər namizədi alimlik dərəcəsi almışdır.
Hüseynov Ə. M. Azərbaycan Genetika və Seleksiyaçılar Cəmiyyətinin idarə heyətinin üzvü, Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Genetika və Seleksiya Institutunun Əlaqələndirmə Şurasının üzvü olmuşdur.
1965-ci ildə o Qahirə universitetində pambıq bitkisinin Genetika və Seleksiyasından mühazirələr oxumuşdur.
O dəfələrlə kənd təsərrüfatı sərgilərinin mükafatçısı, bir sıra beynəlxalq seleksiyaçılar qurultaylarının iştirakçısı olmuşdur. Onun 51 elmi əsəri və 3038, 3312 pambıq sortlarının aqrotexnikasına aid təlimatları çap olunmuşdur.
Müharibədə rəşadətinə görə 1944-cü ildə Hüseynov Ə. M. 1-ci dərəcəli Vətən Müharibəsi Ordeni ilə və bir sıra hərbi medallarla təltif edilmişdir.
Elmi nailiyyətlərinə görə Hüseynov Ə. M. 1977-ci ildə "Əməkdar elm xadimi" fəxri adina layiq görülmüş, 1978-ci ildə Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni ilə təltif olunmuşdur.
3038 pambıq sortunun yaradılması və Azərbaycanın kənd təsərrüfatına tətbiqinə görə Hüseynov Ə. M. 1980-ci ildə Azərbaycan Respublikası Dövlət Mükafatına layiq görülmüşdür.
1998-ci il avqust ayının 6-da 84 yaşında dünayasını dəyişmişdir.
Xarici keçidlər
[https://www.youtube.com/watch?v=CQLYTiASPWs&feature=player_embedded Ə. Hüseynov haqqında sənədli film]
Bulbophyllum cochlia
(Bulbophyllum cochlia) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Arealı
Bulbophyllum cochlia növü Taylanddan Malayziyaya qədər yayılmışdır.
Avropa tarixi
Avropa tarixi — Avropa qitəsində yaşayan xalqların qədim zamanlardan etibarən günümüzə qədər davam etmiş tarixini əhatə edir. Arxeloji qazıntıları nəticəsində Avropada ilk insan məskənlərinin Eradan əvvəl 35.000 il əvvəl yarandığını göstərir. Avropada aşkarlanmış ən qədim yazı nümunəsi e.ə. 700-cü ildə, Qədim Yunanıstanda Homer tərəfindən yazılmış İliada dastanıdır. Qədim Yunanıstanla yanaşı eramızdan əvvəl VIII əsrdə yaradılmış Roma krallığı dövrünün ən müasir sivilizasiyalarından hesab olunurdu. Qədim Yunanıstan və Qədim Roma dövlətləri eramızın IV əsrindən başlayaraq dağılmağa başlamış, həmin əsrdən etibarən Xristianlıq dini Avropada öz təsirini gücləndirmişdir.
Orta əsrlərin əvvələrində Avropada durğunluq dönəminə daxil olmuşdur. Yaxın Şərq və Asiyada yaşayan bir çox xalqlar texniki və mədəni nəaliyyətlərinə görə Avropa xalqlarını arxada qoymağı baçarmışlar. Yeni dövrüdən etibarən başlayan intibah və reformasiya kimi hərəkatlar, Avropanın hərbi, iqtisadi, demokratik və texniki yöndə inkişaf etməsinə səbəb olmuş və qısa müddətdən sonra inkişaf tempi və mədəni səviyyəsinə görə Avropa digər qitələrdən üstün bir mövqedə qərarlaşmışdır. Bu üstünlüklərindən istifadə edən Avropa xalqları, digər qitələrdə koloniyalar yaratmış və həmin qitələrdə olan təbii sərvətləri talamışlar. Əldə olunan kütləvi gəlirlə, sosial vəziyyətlərini daha da yaxşılaşdıran, Avropa xalqları digər qitələrdə yaşayan xalqların inkişafdan geri qalmasına səbəb olmuşlar.
XX əsrə qədər hərbi və iqtisadi baxımdan dünyada lider mövqedə olan Avropa xalqları, XX əsrdə bu liderlik yarışında Amerika Birləşmiş Ştatlarına məğlub olmuşlar. Asiya qitəsində əvvəlcə Yaponiya və Cənubi Koreyanın daha sonra isə Çin və Hindistanın texnelojo və iqtisadiyyat sahəsində anidən yüksəliş əldə etməsi, Avropa üçün yeni rəqiblərin meydana gəlməsinə səbəb olmuşdur. Avropanın 27 ölkəsinin üzv olduğu, 1952-ci ildə yaradılmış Avropa İttifaqı iqtisadiyyat, idxal və ixracat sahəsindəki uğurlarından sonra dünyada bir nömrəli iqtisadi gücə çevrilmişdir.
Eradan əvvəl
Avropada İbtidai-icma quruluşu zamanı mövcud olmuş mədəniyyətlər arasında Buz dövrünün son dönəmlərindən, e.ə. 20.000 - 10.000 illərində inkişaf etmiş Qravetyen, Solutre və Maqdalen mədəniyyətləri mühüm yer tutur. Eradan əvvəl 12.500-cü ildən etibarən buz dövrünün sona çatması, Avropada iqlim şəraitinin müsbətə doğru dəyişməsinə səbəb oldu. Gündəlik temperatur anidən yüksəldi, dəniz səviyyəsi qalxmağa başladı. Avropada ki, ilk insan məskənləri eradan əvvəl yeddinci minillikdə Balkan yarımadasında yaranmışdır. Neolit dövrü eramızdan əvvəl altıncı minillikdə, Mərkəzi Avropada, beşinci və dördüncü minillikdən etibarən isə Şimali Avropada başladı.
Avropa sivilizasiyanın formalaşması
E.ə. 1-ci minilliyin 1-ci yarısında Aralıq dənizyanı ərazilərdə finikiyalılar, yunanlar, etrusklar və latınlar tərəfindən şəhər-polislər salınmışdı. Böyük yunan müstəmləkələşdirməsi dövründən (e.ə. 8-6 əsrlər) başlayaraq Aralıq dənizinin şimalında, Qara dənizin sahilyanı əraziləri Yunanıstan (Qədim) mədəniyyətinin təsiri altına düşmüşdü. Antik sivilizasiyanın əsasını təşkil edən bu mədəniyyət Avropanın mədəni inkişafında istiqamətləndirici rol oynamışdır. Latın şəhərlərindən biri olan Roma əvvəlcə İtaliyanı, e.ə. 3 əsrin sonlarından isə Avropanın başqa ərazilərini özünə tabe etdi və qüdrətli Roma dövlətinin mərkəzinə çevrildi. E.ə. 1 əsrdə qərbdə Reyn, cənubda Dunay çayları arasında yerləşən Avropa torpaqları və Böyük Britaniyanın böyük hissəsi Roma imperiyasının tərkibinə daxil idi. İmperiyanın qərb bölgələrində əhalinin əksəriyyəti latın xalq danışıq dillindən istifadə edirdi, şərq bölgələrində isə yunan dili yayılmışdı. İmperiya sərhədlərindən şimal və şərq ərazilərdə məskunlaşan keltlər (Britaniya), germanlar (Reynboyu ərazilər) və frakiyalılar (Dunayboyu ərazilər) daha az romanlaşmışdılar.
German, slavyan, türk, irandilli və başqa tayfaların 4 əsrdən başlayan kütləvi miqrasiyaları Avropanın etnik mənzərəsini dəyişdi. 5-ci əsrdə Roma imperiyasının qərb hissəsini tutan germanlar Qərbi, Cənub-Şərqi və Cənub-Qərbi Avropada geniş yayıldılar. Qitənin daha çox romanlaşmış ərazilərində (Qalliya, İberiya, İtaliya) latın xalq danışıq dilinin müxtəlif dialektləri qorunub saxlanmış, germanlar isə burada tədricən assimilasiyaya uğramışlar. Bu ərazilərdən şimalda və şərqdə yerləşən, romalıların mədəni təsirinin zəif olduğu yerlərdə yayılmış german dilləri Böyük Britaniya aaaa yerli kelt substratını, demək olar ki, tamamilə sıxışdırmışdı. Şimali german dilləri arealında (Skandinaviya, Danimarka, sonralar İslandiya və Farer) Skandinaviya xalqlarının etno-mədəni birliyi təşəkkül tapmışdır. Qərbdə Elba çayından, cənubda Balkan yarımadasından, şərqdə Orta Don və Orta Volqaboyunadək, şimalda slavyanlar, baltlar, həmçinin şərqi roman (vlaxlar), fin-uqor və türk (hunlar, avarlar, protobulqarlar, xəzərlər və başqaları) xalqları məskunlaşmışdılar. Sonralar Oder çayından qərbdə məskunlaşan slavyanlar,əsasən, germanlaşdılar. Müasir lujiselilər onların nəsilləridir.
Antik sivilizasiyanın süqutu Avropada əhalinin kəskin azalması və şəhərlərin tərk edilməsi ilə müşayiət olunurdu. Eyni zamanda son antik və barbar elementlərin bir-birilə qaynayıb-qarı.ması nəticəsində mədəniyyət, ictimai münasibətlər, hüquq, incəsənət və s.-in yeni formaları yarandı. Avropada əsas konsolidasiya faktoruxristianlığın yayılması olmuşdur: qitənin qərb hissəsi Roma papasının, şərq hissəsi (əsasən, yunanlarla məskunlaşan) isə Konstantinopol patriarxının idarəsi altında birləşmişdi. Kilsənin qərb və şərq qollarına parçalanmasına (1054 ildə başa çatmışdır) baxmayaraq, Avropa üçün Bizanslı siyası, dini və mədəni əlaqələr orta əsrlərdə böyük əhəmiyyət kəsb edirdi. Pireney yarımadasının ərəblər tərəfindən işğalı (8 əsr) nəticəsində Avropaya islam mədəyyətinin elm, fəlsəfə, incəsənət və s.sahələrdə uzunmüddətli təsiri başlandı. Şərqi Avropanın müsəlman dünyası ilə Qafqaz və Volqa vasitəsilə əlaqə saxlayırdı; vikinqlər (varyaqlar), vasitəsi bu əlaqələr Şimali Avropaya qədər çatırdı.
5 əsrin sonu - 9 əsrdə Qərbi və Mərkəzi Avropanın böyük hissəsi Frank dövlətinin ərazisinə qatıldı. Bu dövlətin Verden müqaviləsinin (843 il) şərtlərinə əsasən Böyük Karlın nəvələri arasında bölüşdürülməsi nəticəsində gələcək Almaniya və Fransa dövlətlərinin əsası olan Şərqi Frank və Qərbi Frank krallıqları meydana gəldi. 9 əsrdə İngiltərənin birləşdirilməsi başa çatdı. Şimali, Mərkəzi və Şərqi Avropada yeni dövlətlər - Avar, Xəzər və Bulqar xaqanlıqlar, Böyük Moraviya, Çexiya, Polşa, Macarıstan, Norveç, İsveç, Danimarka və Kiyev Rus dövlətləri meydana gəldi. Beləliklə,11 əsrdə Avropanın indiki siyasi bölgüsünün əsası qoyuldu. Bu dövrdə baş verən demoqrafik və iqtisadi artım Avropada qədim şəhərlərinin dirçəlməsinə ve yeni şəhərlərin meydana gəlməsinə şərait yaratdı. Qərbdə feodalizmin klassik Avropa formasının əsasını təşkil edən vassal-len torpaq sahbkarlığı sistemi formalaşdı. Səlib yürüşləri zamanı Avropanın feodal dövlətləri iqtisadi və mədəni cəhətdən çiçəklənmə dövrünə çatdı, şəhərlər inkişaf etdi, Şərqin təsiri altında yeni dini-fəlsəfi məktəblər (sxolastika) və memarlıq üslubu (qotika) formalaşdı, məişət mədəniyyəti zənginləşdi. Eyni zamanda Avropa şərq istiqamətindən yeni basqınlara məruz qaldı: 13 əsrdə monqollar Avropaya yürüyüş edərək Volqa Bulqariyasına son qoydular və rus knyazlıqları özlərinə tabe etdilər; 14-15 əsrlərdə osmanlı fütuhatı nəticəsində Bizans imperiyası süquta uğradı. Bu dövrdə Avropada yeni hərəkat - İntibah inkişaf edirdi. 15 əsrin sonu - 16 əsrdə bir çox dövlətlərdə (İngiltərə, İspaniya, İsveç, Rusiya və s.) siyasi mərkəzləşdirmə başa çatdı. Yeni dövlətlərin hüdudlarında Avropa millətləri formalaşmağa başladı. Mərkəzivə Cənub-Şərqi Avropada Habsburqlar, Osmanlılar və başqaları çox millətli imperiyalar yaratdılar (bunlar Birinci dünya müharibəsindən sonra süqut etdi).
Son orta əsrlərdə baş verən dini hərəkatlar (bidətlər, tərkidünya rahib ordenləri) 14 əsrdə katolik kilsəsində islahatın ilk cəhdi kimi təzahür etdi (C.Uiklif, Y.Hus və başqalarının təlimləri). 16 əsrdə baş verən Reformasiya Qərbi Avropanın katolik və protestant ölkələrinə parçaladı. Yeni dövrdə inkişaf edən dini azadfikirlilik və rasionalizm ənənələri, Maarifçilik xadimləri tərəfindən irəli sürülən təbii, hüquq, ictimai müqavilə, xalq suverenliyi nəzəriyyələri və s. bu gün insan hüquqlarına dair müasir konsepsiyanın əsasını təşkil edir. Eyni zamanda iqtisadi liberalizm prinsipləri (A.Smit) Avropa kapitalizminin ideoloji bünövrəsini qoydu. 18-19 əsrlərdə baş verən sənaye çevrilişi beynəlmiləl, urbanist senayeləşmiş Avropa sivilizasiyasının formalaşmasına gətirib çıxardı. Köhnə monarxiyaları devirən inqilabların qələbəsi nəticəsində millət konsepsiyası tam təşəkkül tapdı. Avstriya-Macarıstan və Osmanlı imperiyalarında yaşayan xalqlar yerli dil və mədəniyyətlərin inkişafına təkan verən milli-mədəni intibah dövrünü yaşadılar.
19-cu əsrdə, əsasən, müstəmləkələr uğrunda gedən mübarizənin güclənməsi Avropa dövlətləri arasında münasibətləri kəskinləşdirməklə bir sıra yeni müharibə və inqilablara rəvac verdi. 20-ci əsrin Avropa bəşəriyyət tarixində ən dağıdıcı vətəndaş münaqişələri və dünya müharibələrinin episentrinə çevrildi. İkinci dünya müharibəsindən sonra Avropada xalqların konsolidasiyalaşma meyili Avropa İttifaqının yaradılmasında (1993) özünü göstərdi. Asiya və Afrika ölkələrindən ərəblər, bərbərlər, türklər, kürdlər, hindistanlılar, pakistanlılar və başqalarının immiqrasiyası nəticəsində 20 əsrin ortalarından Avropanın etnik mənzərəsi dəyişir. Ərəb ölkələrindən gələnlərin əksəriyyəti Fransa, Böyük Britaniya, Niderland və Almaniyada yaşayır; türklər Almaniyada və Niderlandda xarici işçi qüvvəsinin əksəriyyətini, Avstriyada isə sayca ikinci etnik qrupunu təşkil edirlər. Hindistandan, Pakistandan, həmçinin İngiltərənin Afrika və Vest-Hinddəki keçmiş müstəmləkərindən gələnlər Böyük Britaniyada daha çoxdular. Avropadaxili miqrasiyalar (xüsusilə Fransaya, İsveçrəyə, Belçikaya, İsveçə) buradakı etnik rəngarlərliyi artırır. Milli hökumətlər və beynalxalq təşkilatlar tərəfindən həyata keçirilən xüsusi tədbirlər Avropada müxtəlif mədəniyyətlərin konsolidasiyasına imkan yaradır.
Avropa siviıizasiyanın bünövrəsi olan və burada meydana gələn iqtisadi, texniki, sosial, siyasi, mədəni inkişaf modellərinin məcmusu bütün dünya xalqlarının inkişafına təsir göstərmiş, müasir urbanist mədəniyyətin əsasını qoymuşdur.
Qədim Yunanıstan
thumb|left|100px|[[Yunanlar|Yunan dramaturqu Sofokl.]] Qədim Yunanıstanın əsasını qoymuş yunanların eramızdan əvvəl 3.000-ci illərdə kütləvi şəkildə Balkan yarımadasının cənubunda məskunlaşdığları ehtimal edilir. Qədim Yunan Sivilizasiyanın formalaşmağa başladığı eradan əvvəl 23 və 17-ci yüz illiklər Proto Qrek dövrü adlanır. E.ə. 1600-cü ildən 1100-cü ilə qədər olan dönəm Homer epiklərində əfsanəvi Troya şəhərinə qarşı müharibə aparmış, Kral Aqemmonun rəhbərlik etdiyi Mikena Yunan Dövrüdür. Eramızdan əvvəl 1100-cü ildən eramızdan əvvəl VIII əsrə qədər olan dövrdə Qədim Yunanıstana aid hər hanısa yazılı mənbə, dövrümüzə qədər gəlib çatmamışdır.
Bu səbəbdən alimlər həmin dövrü Yunan Qaranlıq Dövrü adlandırır və həmin dövr barədə səthi məlumatları aparılan arxeloji qazıntılarla əldə etməyə çalışırlar. Herodotun Tarix, Pausaniasın Yunanıstanın təsviri, Siciliyalı Diodorun Biblioteca və Çeremonun Kranikon adlı əsərləri Qədim Yunanıstan barədə məlumatlar vermişdir. Əsasən bu əsərlədə krallar, müharibələr və Yunanıstanın ictimai-siyasi və gündəlik həyatından söz açılır.
Makedoniyalı İsgəndərin E.ə. 323-cü ildə vəfat etməsindən sonra Qədim Yunanıstanda ən qədim dövr sona çatmış və Helenistik dövrü adlanan dövr başlamışdır. Bu dövrdə yaradılmış Yunan şəhər dövlətləri demokratiyanın ilkin təməllərinin atıldığı yerlər hesab edilir. Esxil, Aristofan, Evripid, Sofokl, Aristotel, Sokrat, Platon, Herodot və Ksenofont kimi böyük filosofların təhsil aldığı, yaşadığı Afina, Sparta, Tebai və Nakşa kimi şəhərlər həm bir-birləri ilə həmdə o, dövrün mühüm güclərindən olan farslarla üstünlük mübarizəsi aparırdılar. E.ə. 323-cü ildə Makedoniyalı İsgəndər Balkan yarımadasından Əfqanıstan və Pakistan ərazilərinə qədər uzanan böyük bir imperiya yaratmışdı.
Qədim Roma
Qədim Roma eradan əvvəl IX əsrdə Appenin yarımadasında Roma şəhəri ətrafında yaranmağa başlamışdır. Qısa müddətdə Aralıq dənizi boyunca böyük bir imperiya yaradılmış və bir çox mədəniyyəti öz himayəsinə almışdır. Roma şəhər dövlətinin eramızdan əvvəl 753-cü ildə Truva kralı Aeneasın nəvələri Rem və Romul adlı əkiz qardaşlar tərəfindən əsasının qoyulduğu əfsanəsinə inanılır. Zamanla yarımadada yaşayan Etrusklar güclərini itirməyə başladılar. Eradan əvvəl 509-cu ildə Romada monarxiya-oliqarxiya və Respublikanın birləşməsi nəticəsində Demokratiya yaranmağa başladı.
Bu dövrdə Roma Respublikası xalq məsclisi tərəfindən seçilən Konsul və Roma senatı tərəfindən idarə edilirdi. Romada əhalinin əsas qrupları arında Patrisilər və Plebeylər mühüm yer tuturdular. Eradan əvvəl 52-cü ildə Qalliyanı Roma Respublikasının torpağlarına qatan Qay Yuli Sezar diktator edan edildi. Oktavian Avqustun hakimiyyəti dönəmində isə dövlət Roma imperiyası adlanmağa başladı.Oktavian hakimiyyətə gəldiyi zamanda, Mark Antoni və Lipidə qalib gəldi.Tədricən triunvrtaı sıradan çıxardı.Bu işdə ona dostu Aqrippo koməklik etmişdir.
Paks Romana dönəmində daxili və xarici təhdidlərdən uzaq olan Roma sürətlə inkişaf etməyə başladı. Trayannın dönəmində Daçiyanın fəth edilməsindən sonra Roma imperiyası tarixi ərazində mövcud olmuş ən geniş sərhədlərə sahib oldu. İmperiya 6,5 milyon km² ərazini əhatə edirdi. Romalıların ortaq dili olan latın dili Avropada  Lingua franca (ortaq dil) səviyyəsinə gəlmişdi. 330-cu ildə imperator I Konstantin Konstantinopol şəhərini Yeni Roma adı ilə paytaxt elan etdi. 395-ci ildə I Feodosinin ölümündən sonra imperiya şərq və qərb olmaqla iki yerə paçalandı.
Roma imperiyasının süqutu
Qotların qərb qolu hesab olunan Vestqotlar, İtaliyadan sonra İspaniyada məskunlaşaraq burada güçlü bir krallıq yaratdılar. Başqa bir German tayfası olan Vandallarda, başçıları Genserixin rəhbərliyi altında 455-ci ildə Roma şəhərini ələ keçirb yağmalamışdır. Barbar xalqlarından sayılan Franklarda qərbə doğru hərəkət edərək, Qalliyanın içərilərinə doğru irəliləməyi baçarmışdılar. Jütlər və Saksonlar adlanan xalqlar isə bu dönəmdə Romanın əyatlərindən biri olan Britaniyaya səfərlər təşgil etmiş və burada məskunlaşmışdılar.
Qotların şərq qolu olan Ostroqotlarda Roma torpağlarını istila etdilər və İtaliyada krallıq yaratdılar. Ançaq yaradılmış bu krallığın ömrü uzun olmadı və cəmi 60 ildən sonra dağıldı. Barbar tayfalarının hücumları zamanı İtaliyada nizamlı və qalıçı bir hakimiyyət yaratmaq mümkün olmamışdır. Bizans imperiyasının imperatoru I Yustinian bu siyasi boşluqdan istifadə edərək İtaliya ərazisinin bir qismini öz imperiyasına qatmışdır. I Yustinianın 565-ci ildə vəfat etməsindən sonra İtaliya Bizans imperiyasının nəzarətindən çıxıb Lombardların nəzarətinə daxil oldu.
Müqəddəs Roma və İtaliya şəhər dövlətləri
thumb|left|120px|[[Franklar|Frank kralı Böyük Karl.]] German mənşəyli barbar xalqlardan biri olan Franklar VI əsrdə Xristianlığı qəbul etdilər. Karolinq sülaləsinə üzv olan Frank kralları günümüzdə Almaniya, Fransa, Belçika, Niderland, İsveçrə və İtaliya ərazilərini əhatə edən Karolinq imperiyasını yaratdılar. Fransa sözünün mənşəyi German irqindən olan Frankların adından gəlməkdədir.
768-ci ildə Frankların kralı seçilən Böyük Karl imperiyanın ərazilərini genişləndirdi. 800-cü ilin 25 dekabr tarixində Vatikanda yerləşən Müqəddəs Pyotr kilsəsində Roma Papası III Leo Böyük Karlı imperator elan onu edərək V əsrdə dağılmış Şərqi Roma imperiyasının varisi elan etdi. Həmin dövrə qədər Roma imperatoru titulunu yalnız Bizanslılar daşıyırdı, ançaq 812-ci ildən etibarən Bizanslılar, istəməsələr belə Böyük Karlın Roma imperatoru titulunu qəbul etməli oldular. Böyük Karlın 814-cü ildə vəfat etməsindən sonra Karolinq imperiyası zəifləməyə başladı. X əsrin ortalarında German krallarından olan I Otto Böyük Karl tərəfindən zamanından istila edilmiş torpağların çoxunu ələ keçirdi və bu torpağlarda Müqəddəs Roma imperiyası adlı dövlət yaratdı.
962-ci ildə Papa XII İohann I Ottoya Roma imperatoru titulu verdi. Müqəddəs Roma imperiyasının 1806-cı ilə qədər mövcudluğunu qorumasına baxmayaraq, əvvəlcə Mərkəzi Avropada olan Alman dövlətlərinin təsir dairəsinə düşdü və daha sonra Avstriya imperiyasının tərkibinə qatıldı. 774-cü ilə qədər İtaliyanın şimalı German xalqlarından olan Lombardların nəzarətində qaldı. 751-ci ildə Lombardlar cənuba doğru hərəkət edərək, Ravenna şəhərini ələ keçirdilər. Papa Franklardan kömək istədi. Franklar Lombardları məğlub edərək, Mərkəzi İtalyanı Papa geri qaytardılar. Bununlada Roma şəhərini əhatə edən müstəqil bir papalıq dövləti yaradılmış oldu.
Buna cavab olaraq Papa III Leo Böyük Karlı imperator elan edərək Frankların hörmətini əldə etmiş oldu. XI əsrdə Avropada Venesiya Respublikası, Genuya Respublikası, Lombard birliyi, Napoli Krallığı və Florensiya Respublikası kimi şəhər dövlətlər yaranmışdı. Bu dövrdə Vatikan və Müqəddəs Roma imperiyası əsas iki siyasi güc vəziyyətinə gəlmişdi. İtaliya şəhər dövlətləri bu iki siyasi gücün yanlarında dayanaraq, bir-birlərinə qarşı mübarizə aparmağa başladılar. Tarixdə bu mübarizə Qvelflər və gibellinlər mübarizəsi adı ilə daxil olmuşdu.
İngiltərə və Fransanın formalaşması
Fransanın ərazisi Roma imperiyası zamanı Qalliya Luqdunensis və Akiten əyalətlərində yerləşirdi. İmperiyanın süqutundan sonra bu ərazilər German xalqlarından olan Franklar tərəfindən istila edildi. Ərazini 481-687-ci illərdə Merovinqlər sülaləsi idarə etmişdir. 751-840-cı illərdə isə Fransa Mərkəzi Avropa ilə birlikdə Karolinq imperiyasının bir parçasını təşgil edirdi. 843-cü ildə Böyük Karlın nəvələri Verden müqaviləsi ilə imperiyanı öz aralında bölüşdürmüşdülər. Bununlada müasir Almaniya, Fransa və İtaliyanın sərhədləri təxminidə olsa müəyyənləşmişdir.
Qərbi Frank Krallığı adalanan əraziləri zamanla müasir Fransa ərazilərini formalaşdırmağa başladı. Orta əsrlərdə Fransa bir meçə kral tərəfindən idarə edilirdi. Kralların hər biri öz əyalətlərini idarə edirdilər. 987-ci ildə Hüqo Kapet hakimiyyətə gələrək Kapet sülaləsinin əsasını qoydu və Fransanın böyük bir qisminə yiyələndi. Bu sülalənin nəsilindən olan Valois və Burbon kimi sülalələr Fransanı 1830-cu ilə qədər idarə etmişdir. Normanlar isə yalnız Fransanın şimal ərazilərini idarə etməsinə baxmayaraq İngiltərə və Siciliyanı istila edərək ərazilərini dahada genişləndirmişdilər.
Pireney yarımadası
thumb|left|130px|[[Qranada əmirliyi XXII və son əmiri XII Məhəmməd əbu Abdullah.]] VII əsrdə Ərəbistan yarımadasında yaranmış olan İslam dinini qəbul edən Ərəblər həmin əsr müddətində Şimali Afrikanın tamamını ələ keçirmişdilər. Müsəlman Əməvi Dövlətinin Şimal Afrika üzrə valisi olan Musa bin Nüsayir bədəvi ordu başçısı Tariq bin Ziyadı Cəbəllütariq boğazını keçməklə Pireney yarımadasına göndərdi. İlk səfərdə məqsəd ərazidə olan mövcud durumu öyrənmək idi. Ərəblərin Pireney yarımadasına səfərləri zamanı, yarımada German mənşəyli bir xalq olan Vestqotların nəzarətində idi və inbizati mərkəz kimi Toledo şəhərindən istifadə olunurdu. Tariq bin Ziyad Vestqotların kralı Rodriqonu ağır məğlubiyyətə uğratdı. Bununlada Vestqot krallığı parçaladı və bütün Pireney yarımadası qısa bir müddətlikdə olsa Ərəblərin nəzarəti altına keçdi.
749-cu ildə Əməvi Müsəlman Dövlətinin dağılmasından sonra, Əməvi şahzadəsi I Əbdülrəhman, 755-ci ildə Pireney yarımadasını keçdi. 756-cı ilə bir dövlət yaratdı və özünü əmr elan etdi. 929-cu ildə III Əbdülrəhman xəlifəliyini elan etdi. 1031-ci ildə xəlifəlik sistemi sarsıldı və ölkə müstəqil əmirliklərə bölünməyə başladı. 1031-ci ildə Əhli-Beytdən olan Həmudilər xilafətə gəlmək istədilər. 1086-cı ildə Abbadi sülaləsindən olan Sevilya məliki Murabitlər dövlətindən kömək istədi. Murabitlər tərəfindən göndərilən köməyə, yol boyu 13 Əndəlüs məlikliyidə qoşuldu. İspaniyada müsəlman və xristianlar arasında yarımadaya nəzarət etmək üstündə gedən mübarizə dahada gərginləşdirdi. 1086-cı ildə baş vermiş Zəlləq döyüşündə tərəflər üzbə üz gəldi və müsəlmanlar, xristianları məğlub etdilər. Zəlləq döyüşündə müsəlmanların qalib gəlməsi, Ərəblərin Pireney yarımadasında olan hakimiyyətini bir necə əsr daha uzatmışdır.
1147-ci ildə Müvəhhidlər, Murabitlərin hakimiyyətinə son qoydu. 1187-ci ildə Səlahəddin Əyyubinin Qüds şəhərini fərh etməsi, xristian dünyasında böyük narazıçılığa səbəb oldu. Roma Papası VIII Qriqor müqəddəs müharibə elan etdi. 1236-cı ildə Bəni Əhmər, Bəni Hud əlehinə Kastiliya krallığı ilə gizli razılığa gəlməsindən sonra Kortoba şəhəri xristianların əlinə keçdi. 1232-ci ildə yaradılan Bəni Əhmər dövləti xristianlarla razılığa gələrək mövcudluğunu qorumağa çalışdı. Nasirilər sülaləsi tərəfindən idarə edilən Qranada əmirliyi 264 il boyunca öz mövcudluğunu qorumağı bacarmışdır. 1469-ci ildə Məhəmməd əbu Abdullah anasının təziqi ilə atası əmir Sultan əbu Həsəni taxtdan salıb, özünü Qranada əmirliyinin əmiri elan etdi. 1469-1486-cı illər arasında ata ilə oğul arasında taxt-tac uğrunda mübarizə getdi. Hakimiyyət daxili mübarizədən istifadə edən Xristianlar 1490-cı ildə Qranada şəhərini mühasirəyə alaraq, yağmalamağa başladılar. 1492-ci ildə Qranada əmirliyi Rekonkista hərəkatı nəticəsində dağıldı. Sonuncu əmr XII Məhəmməd əbu Abdullah Araqon kralı II Ferdinand a təslim oldu. Qranada əmirliyinin işğal edilməsindən sonra müsəlmanların Pireney yarımadasındakı hakimiyyətinədə son qoyulmuş oldu.
Şərqi Avropa
thumb|left|150px|[[Bizans imperiyası|Bizans imperatoru I Yustinian tərəfindən 532-537-ci illərdə inşa olunmuş Aya Sofya kafedralı.]] Bizans imperiyası, Roma imperiyasının 395-ci ildə Şərq və Qərb olmaqla iki hissəyə parçlanması nəticəsində yarandı. Paytaxtı Roma şəhəri olan Qərbi Roma imperiyası V əsrdə German tayfaları tərəfindən süquta uğradıldı. Mərkəzi Konstantinopol olan Bizans imperiyası isə min ilə yaxın bir müddət ərzində öz mövcudluğunu davam etdirməyi bacardı. Bizans imperiyasının yaranmasının səbəblərindən biri kimi paytaxtın 330-cu ildə imperator I Konstantinin əmri ilə Roma şəhərindən Konstantinopol şəhərinə köçürülməsi göstərilir.
Bizans imperiyası VII və VIII əsrlərdə şərqdən Ərəblərin və Farsların, qərbdən isə Slavyanların təhdidlərinə məruz qalırdı. 610-cu ildə Bizans taxtını ələ keçirən I İrakli Farsların hücumlarının qarşısını aldı və paytaxtının müdafiəsini dahada gücləndirdi. Dunay çayını keçərək Bizans torpağlarına soxulmaq istəyən Avarları məğlub etdi. Bu dönəmdə Ərəblər İslam dinini yaymaq üçün genişmiqyaslı fəthlərə başlamışdılar. Ərəb orduları 632-ci ildə Suriya və Fələstini işğal etdi. İsgəndəriyyə şəhərinin təslim olmasından sonra Ərəblər, 642-ci ildə Misirin tamamını fəth etmiş oldu. 674-678-ci illərdə Ərəb qoşunları bir neçə dəfə Konstantinopol şəhərini fəth etmək üçün hücuma keçsələrdə, bir nəticə əldə olunmadı.
Bizans imperiyası 867-1056-cı illərdə özünün qızılı dövrünü yaşamışdır. Həmin illər ərzində imperiya Mekedoniya sülaləsi tərəfindən idarə olunurdu. Sülalənin quruçularından olan I Vasili, daha əvvəl itirilmiş olan Anadolunda yenidən imperiyanın sərhədlərinə daxil etmişdir. I Vasilidən sonra hakimiyyətə gəlmiş VI Leonun dövründə, imperiyadakı hüququ sistemi tamamilə yeniləndi və dövrünə görə müasirləşdirildi. II Nikiforun zamanında Krit və Kipr adaları yenidən imperiyanın ərazilərinə qatıldı, Suriya və Balkan yarımadasında yeni ərazilər ələ keçilirdi.
Səlib yürüşləri
thumb|left|130px|[[Birinci səlib yürüşünün rəhbərlərindən biri olmuş Bulonlu Qodfrua.]] XI əsrdə Türklərin qərbə doğru köçləri başladı. Səlcuqluların Yaxın Şərqdə möhkəmlənməsi İslam dininin təsir dairəsini dahada genişləndirirdi. Həmin dövrə qədər İslam dünyası ilə genişmiqyaslı müharibə etməmiş Avropalılar 1071-ci ildə Malazgird döyüşündə müsəlmanlarla qarşılaşdılar. Döyüşün nəticəsində ağır məğlub olan Bizans imperiyasının daxilində ciddi narahatlığ başladı. Türklərin Konstantinopol üzərinə hərəkət etməkləri dahada asanlaşmışdı. İznikdə Rum sultanlığının yaradılması Bizans imperiyasının sonunu addım-addım yaxınlaşdırıdı. Bizans imperatoru I Aleksis Roma Papası II Urbandan müsəlmanlara qarşı mübarizə aparmaq üçün kömək istədi. Bununlada Qüds şəhərində yerləşən Müqəddəs torpağların müsəlmanların nəzarəti altında olmasından narazı olan radikal xristianlar arasında Səlib yürüşləri təşgil etmək ideyası yarandı.
1095-ci ildə Papa II Urban tərəfindən Klermon şəhərində Klermon kilsə məclisi çağrıldı. Klermon kilsə məclisində Xristianlığ üçün müqəddəs hesab olunan Müqəddəs torpağların müsəlmanların işğalı altında olduğu və bu işğala ən qısa zamanda son qoyulmasının vacibliyi vurğulandı. Qəbul edilən qərara əsasən hərbi birləşmələr yaradılmalı və Yaxın Şərqə doğru yürüşlər təşgil edilməli idi. Səlib qoşunu 1097-ci ildə Anadoluya daxil olaraq Birinci səlib yürüşünü başlatdı. Birinci səlib yürüşü Avropalılar üçün uğurlu nəticələndi. Avropalıların hücumlarını gözləməyən müsəlmanlar səlibçiləriny yürüşlərinə hazırlıqsız yaxalandılar və bunun nəticəsində ciddi itkilər verildi. Rum sultanlığının sultanı Qılıç Arslan İznik şəhərini səlibçilərə verməli oldu. Həmin ilin iyul ayında Eskişehir yaxınlığında baş vermiş Dorileon müharibəsində səlibçilər, müsəlman ordusuna məğlub oldu. Oktyabr ayında səlibçilər Antakyanı mühasirəyə aldı. Bir il davam edən mühairə nəticəsində Antakya səlibçilərin əlinə keçdi.
1099-cu ildə Qüds şəhəri mühasirəyə alındı. Həmin ilin 15 iyul tarixində Qüds mühasirəyə çox davam gətirə bilməyib, məğlub oldu. Birinci səlib yürüşü nəticəsində Səlibçilər Orta Şərqdə irili xırdalı bir neçə xaçlı dövləti yaratdılar. Birinci səlib yürüşündən sonra ona yaxın səlib yürüşü həyata keçirildi. Ançaq bu yürüşlərin heç biri ilk səlib yürüşü qədər uğurlu olmadı, hətta bir çoxu uğursuzluqla nəticələndi. Orta Şərqdə güclərini bərpa edən müsəlman dövlətləri zamanla həmin ərazilərdə mövcud olan və səlib yürüşləri zamanı yaradılmış, xristian dövlətirini bir-bir ələ keçirməyə başladılar. 1187-ci ildə kürd əsilli ordu başçısı Səlahəddin Əyyubinin Qüds şəhərinin səlibçilərdən azad etməsi, bu ərazilərdə yaşayan xristianların nüfuzuna ciddi zərər vurdu. XIII əsrin sonlarına yaxın Səlibçilərin Orta Şərqdə olan hakimiyyətləri sona çatmışdı. XIV əsrdən etibarən isə Avropalıların müsəlmanlara qarşı olan hücumlarına qarşı Osmanlı imperiyası mübarizə aparmağa başlamışdı.
İstanbulun fəth olunması
XV əsrin ortalarında Bizans imperiyası özünün son dövrlərini yaşayırdı. İmperiyanın paytaxtı Konstantinopol şəhərindən başqa bütün ətraf ərazilər Osmanlı imperiyası tərəfindən zəbt edilmişdi. Son bir necə yüz ildə Konstantinopol şəhəri bir neçə dəfə müxtəlif vaxtlarda ərəblər və türklər tərəfindən mühasirəyə alısada, mühasirəni aşmaq mümkün olmamışdı və hər hücum zamanı Bizanslılara Avropadan əlavə hərbi birləşmələr göndərilirdi. 1453-cü ildə əsas hücum planı tətbiq edildi və şəhər güclü top atəşinə tutuldu. Osmanlı Sultanı II Mehmed sonuncu Bizans imperatoru XI Konstantin Paleoloqa şəhəri dinc şəkildə təslim etməyi təklif etdi. Paleoloq təklifi rədd etdi və bununlada Konstantinopol mühasirəsi dahada daraldıldı. Güclü mühasirəyə çox davam gətirə bilməyən Konstantinopol 1453-cü ilin 29 may tarixində fəth edildi. Fəth zamanı sonuncu Bizans imperatoru XI Konstantin Paleoloq siravi əsgər kimi döyüşmüş və həlak olmuşdur. Konstantinopolun adı İstanbul şəklində dəyişdirildi və Osmanlı imperiyasının paytaxtı Ədirnə şəhərindən İstanbul şəhərinə köçürüldü. Konstantinopolun fəth olunmasından sonra Bizans imperiyası dağıldı.
Osmanlı, İsveç və Reç Pospolita dövlətləri
thumb|left|140px|[[Moskva və Rusiya çarı İvan Qroznı.]] Yeni eranın əvvələrində Avropanın ən güclü dövlətləri şərqdən Osmanlı imperiyası, şimaldan Reç Pospolita və İsveç imperiyası, Mərkəzi Avropada Müqəddəs Roma imperiyası, qərbdə isə İspaniya və Portuqaliya idi. Aralıq dənizində isə vəziyyət Venesiya Respublikası, Genuya Respublikası, İspaniya imperiyası və Osmanlı imperiyasının nəzarəti altında idi. Osmanlı imperiyası XV və XVI əsrlərdə Avropada xeyli güclənərək Balkan yarımadasının tamamını, Rumıniya və Macarıstanı ələ keçirdi, Vyana şəhərinin sərhədlərinə qədər irəlilədi.
Bu dönəmdə Reç Pospolita şərqə doğru genişlənərək Belarus və Ukrayna ərazilərinin böyük bir qismini işğal etdi. Erkən dönəmin əvvələrində Rusiyada Böyük Moskva Knyazlığı adlı dövlət mövcud idi. 1547-ci ilə qədər İvan Qroznının Çar elan olunmasına qədər Rusiya zəif bir dövlət idi. İsveç imperiyası isə XVII əsrin əvvəllərində Reç Pospolita, Çar Rusiyası və Danimarka-Norveç dövlətləri ilə apardığı müharibələrdə qalib gəlmiş və ərazilərini xeyli genişləndirmişdi. Ançaq İsveç imperiyası Çar Rusiyası ilə 1700-1721-ci illərdə apardığı Şimal müharibəsi zamanı məğlub oldu və gücünü itirdi.
İntibah və Reformasiya
thumb|left|160px|[[Protestantlıq|Protestantlığın banisi Martin Lüter, 1517-ci ildə Katolik Kilsəsinə qarşı 95 tezisi ilə çıxış etmişdi.]] thumb|right|160px|[[Protestantlıq|Protestantlığın atası hesab olunan Yan Qus 1415-ci ildə kilsə məhkəməsinin hökmü ilə tonqalda yandırılmışdır. Yan Qusun yandırılmasına etiraz edən Çexlər Qusçular hərəkatını başlatmışlar.]] XVI əsrin ikinci yarısında Appenin yarımadasında mədəniyyət ve elm sahələrində inanılmaz inkişaf yaşanmağa başladı. İntibah dövrü adlanan b hərəkat müasir Avropa ilə antik Avropa arasında ki, kəsilmiş əlaqəni yenidən bərpa etdi. Avropalı alimlər, bu dövrlərdə İslam dünyasındakı alimlərin hesabına riyaziyyat elminin sirlərinə yiyələndilər. Qatı dini fikirlərlə yaşaşı, dini inkar və ya tənqid edən müxtəlif fəlsəfi cərəyanlar yaranmağa başladı. İohann Qutenberqin kitab çapını asanlaşdırmasından sonra, Avropada kitabların istifadəsi genişləndi. Mədəniyyət, Ədəbiyyat və Mermarlıq sahələrində yazılmış kitablar çoxaldılaraq Avropanın müxtəlif ölkələrində yerləşən universitetlərə və elm mərkəzlərinə göndərilirdi. Orta əsrlər eyni zamanda Qədim Roma zamanında əsası qoyulan, ançaq texniki inkişafın olmaması səbəbindən yarımçıq qalmış Coğrafi kəşflərində sürətlənməsinə və genişlənməsinə səbəb olmuşdur. İtalyan İntibahı Orta əsrlərin ən mühüm hadisələrədən biri hesab olunur.
Almaniyada intibah dövrü Humanizm hərəkatı ilə başlamışdır. Desiderius Erasmus və Martin Lüter dini mövzularda araşdırmalar apardılar. Martin Lüter Xristianlıqda Protestanlıq adı verilən Reformasiya hərəkatını başlatdı. Jan Kalvin Martin Lüterin müxalif fikirlərini açıq şəkildə müdafiə etdiyi üçün kilsənin əsas güc mərkəzlərindən biri olan Paris şəhərini tərk etməli olmuşdu. Jan Kalvin 1534-cü ildə Parisi tərk etmiş və bir müddət Strasburq, Bazel kimi şəhərlərdə qalmışdır. 1541-ci ildə Cenevrə şəhərinə köçərək burada Kalvinizm cərəyanını genişləndirmişdir. 1598-ci ildə Fransa kralı IV Henri tərəfindən qəbul edilən Nant razılaşması ilə Fransada yaşayan kalvinist və protestantlara geniş hüquqlar verildi və onların dini inancı tanındı.
Alman rəssamı Albrext Dürer dini tablolar çəkməyə başladı. İngiltərədə Vilyam Şekspir, İspaniyada isə Migel de Servantes tərəfindən məşhur əsərlər yazıldı. İntibah dövrünün nəticəsində Sxolastika fəlsəfəsi çökdü. Sxolastika fəlsəfəsinin yerini hər şeyi elmi yolla sübut etmək fikiri hakim oldu və bu tip fikirlər nəticəsində reformasiya hərəkatının əsası qoyuldu. Elm və texnika sahəsində ki, uğurlar sürətləndi. Avropada bədii əsərlərdən zövq alan elitar kübar cəmiyyət formalaşmağa başladı. Din xadimlərinin və kilsələrin xalq üzərində ki, təsir dairəsi zəiflədi. Kilsə reformasiya hərəkatının qarşısını almaq üçün elm adamlarını təqib etməyə, onlara qarşı İnkvizisiya məhkəmələrini təşgil etməyə başladı. Bu təqiblər nəticəsində Cordano Bruno və Yan Qus kimi elm adamları tonqalda yandırıldı. 1542-ci ildə Roma inkvizisiya məhkəməsi yaradıldı.
1598-ci ildə Fransa kralı IV Henri tərəfindən qəbul edilən Nant razılaşması, 1585-ci ildə ləğv edildi. 1715-ci ildə Fransada Protestanlığın qadağan edilməsindən sonra 250.000 Hüqonot ABŞ və Niderland kimi protestant ölkələrə köçməli oldular. 1545-1565-ci illərdə çağrılan Trent şurası Protestanlığı sərt şəkildə tənqid etdi və bu məzhəbin Xristianlığ dininə zidd olduğunu bəyan etdi. Puritanlar və Anabaptistlər kimi dini icmalar kilsəyə qarşı aparılan reformasiya hərəkatını səmərəli hərəkat hesab etmirdi. Protestanların Avropada katoliklər tərəfindən təqib və təhdidlərə məruz qalması səbəbindən bir çox Avropalı protestant son çıxış yolu kimi, Şimali Amerikaya göçməyi seçdi.
Orta əsrlər mətbəxi
thumb|200px|right|[[Odda heyvanın doğranmadan bişirilməsi. Ətdən damlayan yağ damcıları, alt tərəfdə olan xüsusi qabda topanırdı. Sonra həmin yağlardan digər heyvanların yağlanmasında istifadə olunurdu. (1432-ci ilə aid qravür.)]] Orta əsrlər mətbəxi — V əsrdən XVI əsrə qədər Avropa mətbəxinin ərzaq, tərəvəzlərinə, yemək vərdişlərinə və yemək hazırlamaq adətlərinə verilən ümümi ad. Orta əsrlər boyu, qidalanma və yemək hazırlamaq sahəsində, böyük dəyişikliklər baş vermişdir. Bütün dəyişikliklər nəticəsində, muasir Avropa mətbəxi formalaşmışdır.
Bu dövrdə ən çox istifadə olunan çörək məmulatı idi. Yulaf və makaron kimi taxıl məmulatlarından hazırlanan yeməklər isə ikinci dərəcəli yer tuturdu. Ət məmulatlarından, gündəlik şəkildə nisbətən daha yüksək təbəqələr istifadə edirdi. Orta və yuxarı təbəqənin ümumi istifadə, etdiyi tərəvəzlər ən çox istifadə olunanlar arasında idi. Ərzaq və tərəvəzlərdən başqa, şərab, gülab və sirkədən gündəlik şəkildə istifadə olunurdu. Yeməklərə əlavə dad vermək, üçün baldan və şəkər tozundan istifadə edilirdi. Ət məmulatlarından ən çox toyuq və donuz ətlərinə təlabat vardı. Əkinçilik işlərində, iri buynuzlu heyvanların əməyindən istifadə olunduğundan, iri buynuzlu heyvanlar nadir hallarda kəsilirdi. Şimali Avropa əhalisi ətə olan təlabatını morina və ringa balıqlarını ovlamaqla ödəyirdilər. Yeməklərin hazırlanmasında həm şirin həmdə acı badamlardan istifadə olunurdu. Badamlar əsasən, əzilərək şorbaların və digər sulu yeməklərin üzərinə səpilirdi. Orucluq aylarında, heyvan südünün əvəzinə badam südü içilirdi.
Orta əsrlərdə, ticarət karvanları bir şəhərdən digərinə bir neçə həftəyə gedirdi. Bu səbəbdən təzə ərzaq əldə etmək uzaq şəhərlərdə yaşayan insanlar üçün daim böyük çətinlik olmuşdur. Bəzi hallarda karvanlarda əhali üçün zəruri olan ərzaq malları yox, yalnız yuxarı təbəqənin ala biləcəyi ətir və ədviyyatlar gətirilirdi. Bu səbəbdən varlı və kasıb təbəqənin mətbəxi, xariçi ədviyyat tacirlərinin təsirinə məruz qalırdı. Orta əsrlərin özünə məxsus cəhətlərindən biridə, aşağı təbəqənin yuxarı təbəqədə olan insanların həyat tərzlərini yamsılamaları idi. Bu yamsılama böyük ölcüdə mətbəx sahəsindədə hiss olunurdu.