cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Leandro Andrade
Klub
Andrade 16 avqust 2020-ci ildə Bolqarıstan Birinci Liqasında, "Etar Veliko Tarnovo" səfərində 4:0 hesablı qələbədə əvəzedici kimi debüt etmişdir.
Andrade 13 yanvar 2022-ci ildə "Qarabağ" FK-na transfer edilmişdir. O, klub ilə 2025-ci il iyunun 30-dək müqavilə bağlamışdır.
Beynəlxalq
Portuqaliyada anadan olan Andrade Kabo-Verde mənşəlidir. O, 2022-ci ilin martında bir sıra yoldaşlıq oyunlarında çıxış etməsi üçün Kabo-Verde millisinə dəvət olunmuşdur. Andrade 25 mart 2022-ci ildə Lixtenşteyn millisi ilə görüşdə debüt etmiş, oyun 6–0 hesablı qələbə ilə nəticələnmişdir.
Mata Hari (Samirə Əfəndiyeva mahnısı)
Mata Hari — Azərbaycanın 2021 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki mahnısı. Samirə Əfəndi 2021 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Azərbaycanı "Mata Hari" mahnısı ilə təmsil edəcək. 11 mart 2021-ci il tarixində mahnının tizeri yayımlanmışdır, müsabiqə mahnısının adı isə 13 mart 2021-ci il tarixində açıqlanmışdır. 15 mart 2021-ci il tarixində isə mahnının rəsmi təqdimatı Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinin yutub səhifəsində edilmişdir.
Maffin
Maffin — keksin amerikan variantı, kiçik dairəvi və ya oval formasında şirniyyat, əsasən şirin olur, tərkibinə müxtəlif, xüsusilə də meyvə içliyi daxildir. Adətən, maffin yetkin bir insanın ovucu boyda olur. Maffinlər həmçinin qarğıdalı unundan hazırlana bilər. Maffinə qaragilə, şokolad yonqarı, moruq, darçın, balqabaq, qoz-fındıq, banan, portağal, şaftalı, çiyələk, kök, limon və s. əlavə edilə bilər.
Tarixi
ABŞa maffini Böyük Britaniya immiqrantları gətirmişlər. Samuel Tomas 1880-ci ildə Nyu-Yorkda "Maffin Haus" adlı çörəkxana açmışdır. Maffin 1893cü ildə Çikaqoda keçirilən Ümumdünya sərgisində satışından sonra ABŞ məşhurluq qazanmışdır.
Maffinlər, ehtimal ki, kiçik pirojnanın qarğıdalı çörəyindən hazırlanan növüdür. Bugünkü maffinlərin ulu babaları kiçik şiriniyyatlar olmuşdur, lakin onların dəqiq növləri məlum deyil. Maffinlərin hazırlanması tez və sadə olduğundan səhər yeməyi üçün yaxşıdır. 50-ci illərdə meydana gələn maffin üçün qatışıqların satışını Spacey's (ABŞ) və Cadbury (Böyük Britaniya) həyata keçirmişdir.
Maffinlərin növləri
Maffinlərin iki növü vardır: ingilis və amerikan. İngilis maffinlərinin hazırlanmasında maya xəmiri, amerikan maffinlərinin hazırlanmasında isə tərkibində yumşaldıcı olan xəmir və ya şirniyyat üçün olan sodadan istifadə olunur.
Həsəncankuh (Sərab)
Həsəncankuh - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Sərab şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 157 nəfər yaşayır (34 ailə).
Kəndovan (Sərab)
Kəndovan - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Sərab şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 239 nəfər yaşayır (52 ailə).
Nortamberlend boğazı
Nortamberlend boğazı - Kanadanın şərqində Müqəddəs Lavrentiya körfəzinin cənubunda Şahzadə Eduard adasını Yeni Şotlandiya və Nyu-Bronsuik vilayətlərindən ayırır. Dərinliyi şərqdə 68 m, mərkəzdə 20 m, uzunluğu 225 km, eni 13–43 km təşkil edir. Boğazın dar yerində adı Abequeyt adlandırılır. 1997-ci ildə boğazın üzərində Konfederasiya körpüsü tikilmişdir. İyul ayında temperatur 20 °C-ə qədər qalxdığı halda dekabrdan aprelə qədər buzla örtülü olur.
Əfsanə
Əfsanəyə görə 1786-cı ildən boğazda uçan hollandiyalı görünür. Bu ruhun tez-tez göründüyü ərazi məhz Nortamberlend boğazıdır.
Kiçik Plini xristianlar haqqında
thumb|220x220px|Üzərində Plininin adı qeyd olunmuş yazılı abidədən fraqment. [[Müqəddəs Amvrosiya bazilikası, Milan.]] Kiçik Plini xristianlar haqqında — Vifiniya və Pont vilayətinin (indiki Türkiyədə yerləşir) hakimi Kiçik Plininin b.ə. 112-ci ildə imperator Trayana yazdığı məktub. Burada o, erkən xristian icması ilə necə məşğul olması haqqında imperatordan məsləhət istəmişdir. Məktubda (Epistulae X.96) Plininin anonim ittihamlar nəticəsində onun qarşısına çıxan şübhəli xristianlar üzərində necə məhkəmələr aparması barədə təfərrüat verilir və onlarla necə rəftar edilməli olduğuna dair imperatordan göstəriş tələb olunur.
Nə Plini, nə də Trayan, xristian olmaları istisna olmaqla, xristianların törətdikləri cinayətlərdən bəhs etmirlər. Digər tarixi mənbələr bu cinayətin nə ola biləcəyinə sadə olaraq cavab vermir, lakin alimlər tərəfindən güman edilir ki, bu, xristianların Roma tanrılarına sitayiş etməkdən inadla imtina etmələri ilə əlaqədardır. Bu hərəkət onları Roma hakimiyyətinə etirazçı kimi göstərmişdi.
Markos Ferreyra Xavyer
Markos Ferreyra Xavyer (18 fevral 1982-ci ildə Rio-de-Janeyroda anadan olub) — Azərbaycan Premyer Liqası təmsilçilərindən olan Karvan klubunda yarımmüdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar Braziliya əsilli Azərbaycanlı futbolçudur.
Karyerası
2005-ci ilin yay ayında Markos Korintians Alaqoano klubundan Karvan klubuna transfer olmuşdur. 2007-ci il qış ayında Markos Neftçi Bakı klubuna mövsümün sonuna qədər icarəyə verilmişdir.
Milli karyerası
2007-ci ildə Markos Azərbaycan vətəndaşlığını qəbul etmişdir. O, Azərbaycan milli futbol komandası ilə debütünü 7 mart 2007-ci ildə Alma TV Kubokunda Özbəkistan millisinə qarşı oyunda etmiş və komandası 1-0 hesabı ilə qalib gəlmişdir. O, milli ilə sonuncu oyununa dörd gün sonra Alma TV Kuboku görüşündə Qırğızıstan millisinə qarşı oyunda çıxmışdır.
Artur Hovhannisyan
Artur Hovhannisyan (23 mart 1996) — Ermənistanlı boksçu. Artur Hovhannisyan Ermənistanı 2016-cı ildə XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.
Karyerası
Artur Hovhannisyan birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 2016-cı ildə qatıldı. O, Rio-de-Janeyroda baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında kişilər 49 kq çəkidə, 1/16 final mərhələsində İspaniyanın nümayəndəsi Samuel Karmona ilə üz-üzə gəldi. Həmin görüşdə Artur Hovhannisyan rəqibinə 0:3 hesabı ilə uduzdu.
Super Liqa bombardirlərinin siyahısı
thumb|upright|right|[[1995-1996 mövsümünün bombardiri Şota Arveladze]] thumb|[[1996-1997, 1997-1998 və 1998-1999 mövsümlərinin bombardiri və liqa tarixində ən çox qol vuran futbolçu Hakan Şükür|275x275px]] Super Liqa bombardirlərinin siyahısı — Super Liqada bir mövsümdə ən çox qol atan futbolçuların mövsümlərə görə hazırlanmış siyahısı. 1959-cu ildən başlayan liqanın ilk bombardiri, on beş matçda on bir qol vuran Türkiyə futbolçusu və baş məşqçi, "Tacsız kral" ləqəbli Mətin Oqtay, sonuncu bombardir isə 2016-2017 mövsümündə iyirmi səkkiz matçda iyirmi üç qol vuran "Alanyaspor" futbolçusu Vaqner Lavdır.
Bu günə qədər qırx bir fərqli futbolçu bombardir adına layiq görülmüşdür. Mətin Oqtay altı dəfə bombardir adına layiq görülmüşdür. Tanju Çolaq beş dəfə bombardir adını layiq görülmüşdür və o, Mətin Oqtaydan sonra ikinci yeri tutur. Həmçinin Tanju Çolaq 1987-1988 mövsümündə vurduğu otuz doqquz qolla Avropanın ən çox qol atan futbolçusu olub. O, Qızıl buts mükafatını qazanmışdır. Bundan başqa, Tanju Çolaq birdən çox komanda ilə bombardir olan ilk futbolçudur.
Qırx bir futbolçudan otuz üç nəfəri Türkiyə vətəndaşı, səkkizi isə xarici futbolçudur. İlk xarici bombardir 1983-1984 mövsümündə on altı qol vuran Yuqoslaviya əsilli Tariq Hodiçdir. Digər xarici bombardirlər Şota Arveladze, Aleksandro de Souza, Milan Baroş, Ariza Makukula, Aatif Şaeşue, Fernandao, Mario Qomes və Vaqner Lavdır. Bombardirlər arasında Aleksandro de Souza iki dəfə bombardir olan yeganə xarici futbolçudur.
Ümumi olaraq, on yeddi fərqli komanda bombardir çıxarda bilmişdir. Bu sahədə ən müvəffəqiyyətli komanda on beş dəfə bombardir çıxardan "Qalatasaray" və "Fənərbaxça"dır.
Super Liqa tarixində üç mövsüm bombardirlik iki futbolçu tərəfindən paylaşılmışdır. 1975-1976 mövsümündə on yeddi qol vuran Cəmil Turan və Əli Osman Rənglibay, 1979-1980 mövsümündə on iki qol vuran Mustafa Dənizli və Bəxtiyar Yorulmaz, 2001-2002 mövsümündə iyirmi bir qol vuran İlhan Mansız və Arif Ərdəm bu titulu daşıyıblar.
Bombardirlər
Qeyd: Tünd yazılan komanda eyni mövsüm çempion olmuşdur.
{{legend|#FFD700|Qızıl buts mükafatını qazanan oyunçular|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#cedff2|Paylaşılan mükafatlar |border=1px solid #AAAAAA}}
thumb|right| [[1979-1980 mövsümünün bombardiri Mustafa Dənizli|323x323px]] thumb|upright|right|[[2004-2005 mövsümünün bombardiri Fateh Təkkə]] thumb|upright|right|[[2005-2006 mövsümünün bombardiri Gökhan Ünal]] thumb|upright|right|[[2006-2007 və 2010-2011 mövsümünün bombardiri Aleksandro de Souza]] thumb|upright|right|[[2008-2009 mövsümünün bombardiri Milan Baroş]] thumb|upright|right| [[2011-2012 ve 2012-2013 mövsümlərinin bombardiri Burak Yılmaz ]] thumb|upright|right|[[2015-2016 mövsümün bombardiri Mario Qomes]]
Komandalar tərəfindən performanslar
Qeyd: Ulduz (*) İki və ya daha çox futbolçunun bombardirliyi paylaşdığını bildirir.
Fərdi performanslar
{{legend|#cfecec|Hal-hazırda Super Liqada futbolçuluq karyerasına davam edənlər|border=1px solid #AAAAAA}}
Təbii işsizlik
Təbii işsizlik — Təbii işsizliyin səviyyəsi iqtisadi fəaliyyətin öyrənilməsində əsas konsepsiyaya verilən addır. Milton Friedman və Edmund Felps, 1960-cı illərdə bu problemi həll edərək, hər ikisi öz işlərinə görə İqtisadiyyat Elmləri üzrə Nobel Memorial Mükafatını aldılar. Konsepsiyanın sadələşdirilmiş xülasəsi belədir: "İqtisadiyyat sabit "tam məşğulluq" vəziyyətində olduqda işsizliyin təbii dərəcəsi işsiz olanların işçi qüvvəsinə nisbətidir". Başqa sözlə desək, bu konsepsiya "tam məşğulluq" iqtisadi termininin "sıfır işsizlik" mənasını vermədiyini aydınlaşdırır. O, məcmu istehsalın "uzunmüddətli" səviyyəsində olması ilə uyğun gələn hipotetik işsizlik səviyyəsini təmsil edir. Bu səviyyə əmək və mal bazarlarında qiymətlərin tam tənzimlənməməsi kimi müxtəlif müvəqqəti sürtünmələrin olmadığı halda məcmu istehsala uyğundur. Buna görə də təbii işsizliyin səviyyəsi fəaliyyətin müəyyənləşdirilməsinə klassik baxışda üstünlük təşkil edən işsizlik səviyyəsinə uyğun gəlir.
İqtisadi tarazlıqların pozulması faktiki işsizliyin davamlı olaraq təbii nisbətdən kənara çıxmasına səbəb olacaq və məhsulun müəyyənləşdirilməsinə dair Keynsçi baxışda olduğu kimi, qismən məcmu tələb amilləri ilə müəyyən ediləcək. Siyasətdən irəli gələn nəticə ondan ibarətdir ki, işsizliyin təbii səviyyəsini tələbin idarə edilməsi siyasətləri (o cümlədən pul siyasəti) ilə daimi olaraq azalda bilməz, lakin bu cür siyasətlər faktiki işsizlikdə variasiyaların sabitləşdirilməsində rol oynaya bilər. Konsepsiyaya görə, təbii işsizliyin azaldılması iqtisadiyyatın təklif tərəfinə yönəlmiş struktur siyasətləri vasitəsilə həyata keçirilməlidir. Çoxsaylı sorğulara görə, iqtisadçıları bir çoxu "İqtisadiyyatın uzunmüddətli perspektivdə meyl göstərdiyi təbii işsizliyin səviyyəsi var" ifadəsi ilə ümumiyyətlə razılaşır.
İnkişaf
Fridrix fon Hayek tam məşğulluq yaratmaq cəhdlərinin idarəolunmaz inflyasiyaya səbəb ola biləcəyini iddia etsə də, David Hume qeyd etdi ki, pul kütləsindəki artımlar hələ 1752-ci ildə əməyin qiymətini yüksəldəcək. Təbii nisbətlə bağlı klassik bəyanat Milton Fridmanın 1968-ci ildə Amerika İqtisadi Assosiasiyasına Prezident müraciətində ortaya çıxdı.
Fridman heç vaxt bütün bu xüsusiyyətlərə malik bir model yazmadı. Təbii nisbət ideyasını təsvir edərkən o, sadəcə olaraq, Don Patinkinin tam məşğulluq modeli ilə eyni olan əmək bazarı tələb və təklif modelindən istifadə etdi. Burada həm əmək tələbi, həm də təklifi real əməkhaqqından asılı olan rəqabətli əmək bazarı mövcuddur və təbii nisbət sadəcə olaraq tələbin təklifə bərabər olduğu rəqabətli tarazlıqdır. Onun baxışında təbii nisbətin unikal olması anlayışı gizlidir: tarazlığa uyğun gələn yalnız bir istehsal və məşğulluq səviyyəsi var.
Filips əyrisi
Milton Fridman təbii inflyasiyanın Phillips əyrisindən əmələ gəldiyini müdafiə etdi. İşsizliyin aşağı olduğu zaman maaşların artmasına meyilli olduğunu göstərdi. Fridman inflyasiyanın əmək haqqının artımı ilə eyni olduğunu bildirdi və öz arqumentini inflyasiya ilə işsizlik arasında sabit mənfi əlaqənin mövcud olduğuna dair geniş yayılmış fikir əsasında qurdu. Bu siyasət, tələbi artırmaq və daha yüksək inflyasiya yolu ilə işsizliyin daimi olaraq azaldıla biləcəyi siyasətinə aid idi.
Fridman və Felps nəzəri əsaslarla bu fikrə qarşı çıxdılar, çünki onlar qeyd edirdilər ki, əgər işsizlik daimi olaraq aşağı olsaydı, real əmək haqqı kimi iqtisadiyyatda bəzi real dəyişənlər həmişəlik dəyişərdi. Çünki inflyasiyanın daha yüksək olması əmək bazarındakı sistematik irrasionallığa əsaslanırdı. Fridmanın qeyd etdiyi kimi, əmək haqqı inflyasiyası real əmək haqqını və işsizliyi dəyişməz qoyacaqdır. Beləliklə, aşağı işsizliyə yalnız əmək haqqı inflyasiyası və inflyasiya gözləntiləri faktiki inflyasiyadan geri qaldıqda nail olmaq olar. Bunun yalnız müvəqqəti bir nəticə olduğu görüldü. Nəhayət, işsizlik inflyasiya səviyyəsindən asılı olmayaraq real amillərlə müəyyən edilən nisbətə qayıdacaqdır. Fridman və Felpsə görə, Filips əyrisi buna görə də uzunmüddətli perspektivdə şaquli idi və tələbi artırmaq siyasətləri daimi olaraq işsizliyin azalmasına səbəb deyil, səbəb yalnız inflyasiyadır.
Milton Fridman işsizliyin təbii səviyyədən uzaqlaşmasının əsas səbəbi kimi gözlənti səhvlərini vurğulamışdır. Fridman üçün unikal təbii nisbətin olması anlayışı onun inflyasiyanın tam olaraq gözlənilə biləcəyi (faktiki və gözlənilən inflyasiya eyni olduqda) işsizliyin yalnız bir səviyyəsinin olması fikrinə bərabər idi. Edmund Felps əmək bazarı strukturlarına və məcmu tələb dəyişikliklərinin inflyasiyaya, ləng gözləntilərə isə işsizlik səviyyəsinin müəyyənləşdirilməsinə səbəb olacaq sürtünmələrə daha çox diqqət yetirdi. Həmçinin, onun nəzəriyyələri işsizliyin çox yüksək təbii nisbətinin səbəbləri (yəni, işsizliyin niyə struktur və ya klassik ola biləcəyi) haqqında fikirlər verirdi.
Tənqidlər
Milton Fridmanın özünün dediyi kimi, "təbii dərəcə"nin əsas tənqidi ondan ibarətdir ki, bunun üçün heç bir etibarlı sübut yoxdur. Təbii nisbət fərziyyəsi işsizliyin unikal tarazlıq səviyyəsinin mövcud olması ilə bağlı əsas fərziyyə yaradır. Əhəmiyyətli olan odur ki, Milton Fridman özü heç vaxt təbii nisbətin açıq modelini yazmamışdır (Nobel mühazirəsində o, sadəcə olaraq sadə əmək tələb və təklif modelindən istifadə edir).
UCLA-dan Rocer Farmerə görə, bir şokdan sonra işsizlik səviyyəsinin "təbii nisbət" adlandırılan səviyyəsinə qayıtması ilə bağlı fərziyyə məlumatlarda özünü doğrultmur.
Mirkuh-i Ülya (Sərab)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 208 nəfər yaşayır (37 ailə).
Əzəmi Hüseynov
Əzəmi Əli oğlu Hüseynov (29 avqust 1992; Mingəçevir, Azərbaycan — 8 oktyabr 2020; Tərtər rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin çavuşu, Vətən müharibəsi şəhidi.
Hərbi xidməti
Əzəmi Hüseynov 2014-2015-ci illərdə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin sıralarıda müddətli həqiqi hərbi xidmətdə olub. 2016-cı ildən isə müddətdən artıq həqiqi hərbi xidmət qulluqçusu idi.
Azərbaycan Ordusunun çavuşu olan Əzəmi Hüseynov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Suqovuşan qəsəbəsinin azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Əzəmi Hüseynov oktyabrın 8-də Suqovuşan döyüşləri zamanı şəhid olub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Əzəmi Hüseynov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Macarıstan–Türkiyə münasibətləri
Hər iki ölkə Avropa Şurası, İƏİT, NATO, ATƏT və ÜTT -nin tamhüquqlu üzvləridir. Həmçinin Macarıstan AB üzvüdür, Türkiyə də namizəddir. Macarıstan, Türkiyənin tam üzv olduğu Türk Şurası nda müşahidəçi statusuna malikdir.
Tarixi
Həm Macarlar, həm də Türklər sırasıyla Şimali və Orta Asiya dan qaynaqlanmış və sonra fərqli vaxtlarda qərbə doğru köç etmişlər.
Lakin Macarıstan 1541 - 1699-cu illərdə Osmanlı İmperiyası tərəfindən idarə edildi. Macarıstan Krallığı ilə Osmanlı İmperiyası arasında ilk böyük toqquşma 1396-cı ildə Niqbolu döyüşü ndə baş verdi. Avropa da Osmanlı tənəzzülü Böyük Türk Savaşı zamanı baş verdi.
Daha sonra həm Avstriya-Macarıstan, həm də Osmanlı İmperiyası XX əsrdə Birinci Dünya Müharibəsi zamanı Mərkəzi Güclərin bir hissəsi idi.
Türkiyənin AB-yə üzvlüyü
Macarıstan, Türkiyə nin 2004-cü ildə üzv olduğu andan etibarən Türkiyənin Avropa Birliyi nə üzvlüyünü dəstəklədi və bu mövqeyi həm sol, həm də sağçı hökumətlər tutdu.
2018-ci ildə Macarıstan Baş naziri Viktor Orban Avropa İttifaqının bloka qoşulma cəhdlərində Türkiyəyə qarşı "qeyri-səmimi" olduğunu söyləmiş və AB-ni Türkiyə ilə "hərtərəfli və dərin əməkdaşlıq" istəyib-istəməməsinə qərar verməyə çağırmışdır.
İctimai rəy
2005-ci ildə keçirilən Eurobarometer sorğusuna görə, sorğuda iştirak edən macarların 51%-i Türkiyənin AB -yə üzvlüyünün lehinə idi ki, bu da AB ortalamasından (39%) yüksəkdir. Respondentlərin 75% -i həmçinin Türkiyənin Avropanın bir hissəsi olduğunu bildirmişlər. Anketə görə, Türkiyənin AB -yə üzvlüyü Macarıstanda bir partizan məsələsi deyildi və siyasi spektrin həm sağında, həm də solunda üzvlük tərəfdarlarının payı eyni idi.
İqtisadi əlaqələr
2018 -ci ildən etibarən Türkiyə ilə Macarıstan arasında ikitərəfli ticarət həcmi 2 milyard 551 milyon dollar (Türkiyə ixracı: 1 milyard 156 milyon dollar; Türkiyə idxalı: 1 milyard 395 milyon dollar) təşkil etmişdir. Türkiyənin Macarıstana əsas ixracatını avtomobil məhsulları, avadanlıqlar, emal məhsulları və qida məhsulları təşkil edir. Türkiyənin Macarıstandan əsas idxalı avtomobil məhsulları, avadanlıqlar, zərif məhsullar, yanacaq və iribuynuzludur.
Türkiyə hakimiyyəti 2018-ci ilin iyun ayından etibarən Türkiyədə 81 Macar şirkətinin fəaliyyət göstərdiyini bildirib. Bu şirkətlər əsasən ticarət, turizm, enerji, kimya, şüşə və qida sənayesində cəmləşib. 2002-2018-ci illərdə Macar firmalarının Türkiyəyə birbaşa investisiyalarının ümumi məbləği 29 milyon dollar qazandı. 2002-2018-ci illərdə Türk firmalarının Macarıstana birbaşa investisiyalarının ümumi məbləğinin 58 milyon ABŞ dolları olduğu da qeyd edildi. Bu şirkətlər əsasən tekstil, inşaat, zərgərlik və qida sənayesinə sərmayə qoymuşdur.
İbrahima Vadji
İbrahima Vadji (həmçinin İbrahima Vaci, ; ) — Seneqal futbolçusu, Azərbaycan Premyer Liqasında çıxış edən "Qarabağ" FK-nın hücumçusu.
Karyera
İbrahima Vadji 8 avqust 2017-ci ildə Qazişəhər Qaziantepdən "Molde"yə transfer edilmişdir.
Vadji 2018-ci ilin iyul ayında 2018-ci il mövsümünün sonuna qədər icarənin sonunda daimi olaraq klubda qalmaq imkanı ilə icarə əsasında "Högesunn"a qoşulmuşdur. "Högesunn" klubu 4 dekabr 2018-ci ildə 2021-ci ilin sonuna qədər Vadji ilə daimi müqavilə imzaladığını açıqlamışdır. 21 iyun 2019-cu ildə "Högesunn" təsdiq etmişdir ki, 19 may 2019-cu ildə "Kristiansunn" ilə matçdan sonra antidopinq testi zamanı Vadjidə morfin pozitiv olmuşdur.
İbrahima Vadji 18 avqust 2021-ci ildə Vadji "Qarabağ "la 3 illik müqavilə imzalamışdır.
Qney Arri Antonin
Qney Arri Antonin — Roma dövlət xadimi, hərbi rəhbəri və şairi. O, imperator Antonin Piyin babası olmuşdur.
Həyatı
Antonin təxminən 101-ci ildə Sili İtalikin ölümündən sonra senatdakı ən yaşlı konsulyar olmuşdur. 105-ci və ya 106-cı ildə onun təxminən 75 və ya 76 yaşı var idi. Antonin Kiçik Plini ilə məktublaşmışdır. Bundan əlavə, o, yunan dilində epiqramlar yazmışdır ki, Kiçik Plini onları latın dilinə tərcümə etməyə çalışmışdır.
Antoninin həyat yoldaşı Boyoniya Prosilla idi. Qızları Arria Antonina və 89-cu ildə konsul olmuş Tit Avreli Fulv ilə evlənən Arriya Fadilla idi. Onların evliliyindən gələcək imperator Antonis Piy adlı bir oğul anadan olmuşdur Antonin Pneyin hakimiyyəti dövründə Qney Arrinin şərəfinə heykəl ucaldılmışdır.
Yeni füyuzat (jurnal)
"Yeni füyuzat" — həftəlik ictimai-siyasi, ədəbi, şəkilli jurnal. 1910 il oktyabrın 18-dən 1911 il martın 15-dək Bakıda Azərbaycan dilində nəşr edilmişdir. Cəmi 21 nömrəsi çıxmışdır.
Haqqında
"Yeni füyuzat" 1910–1911-ci illərdə Bakıda Azərbaycan dilində nəşr edilən həftəlik ədəbi, siyasi, ictimai illüstrasiyalı jurnal. Jurnalın naşiri və məsul redaktoru Əlipaşa Hüseynzadə (Səbur), baş redaktoru Əhməd Kamal idi. Jurnal Azərbaycan milli burjuaziyasının mənafeyinə xidmət edirdi. "Yeni füyuzat"ın səhifələrində M.Ə.Sabir, Ə.Qəmküsar, A.Şaiq, Ə.Kamal, Ə.Münzib, Axund Yusif Talıbzadə, Ə.Hüseynzadə, Namiq Kamal, Əli Mişan, Məhəmmədsadıq Axundov, Ə.Səbri və başqalarının bədii və publisist yazıları dərc olunmuşdur. 1911-ci il martın 19-da naşirin və baş redaktorun evində axtarış aparılmış, naşir və məsul redaktor Əlipaşa Hüseynzadə Həştərxana sürgün olunmuş, baş redaktor Əhməd Kamal isə Rusiya hüdudlarından çıxarılıb vətəni Türkiyəyə göndərilmiş, bununla da "Yeni füyuzat"ın fəaliyyəti dayandırılmışdı.
2010-cu ildə jurnalın bütün materialları transliterasiya edilərək kitab halında nəşr edilmişdir (bax: "Yeni füyuzat" jurnalı (1910-1911-ci illər). Çapa hazırlayan və ön sözün müəllifi Hüseyn Həşimli. Bakı: Elm və təhsil, 2010, 448 səh.).
Leandro Blank
Leandro Blank (2 may 1993) — Argentinalı boksçu. Leandro Blank Argentinanı 2016-cı ildə XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.
Karyerası
Leandro Blank birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 2016-cı ildə qatıldı. O, Rio-de-Janeyroda baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında kişilər 49 kq çəkidə, 1/16 final mərhələsində Meksikanın nümayəndəsi Xoselito Velazkez ilə üz-üzə gəldi. Həmin görüşdə Leandro Blank rəqibinə 0:3 hesabı ilə uduzdu.
NGC 4266
NGC 4266, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Qız bürcü istiqamətində yerləşir. SBa tipli. tərəfindən ildə 121.92 sm (48 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Nadav Qedj
Nadav Qedj (נדב גדג'; ) — İsrail müğənnisi. O, İsraili 2015 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmişdir.
Həyatı
Nadav Qedj 2 noyabr 1998-ci ildə Fransanın paytaxtı Paris şəhərində yəhudi ailəsində anadan olmuşdur. O İsrailin Netanya şəhərində yaşayır. 2016-cı ildə İsraildə hərbi xidmətə yollanmışdır.
2015–2016: Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
2015-ci ildə Nadav Qedj İsrailin IBA telekanalının Avroviziya üçün təşkil etdiyi HaKokhav HaBa 2017 adlı milli seçim turunda iştirak etmişdir. Uzun sürən seçim turlarında Nadav Rihanna, Stivi Uander, Beyonce, Castin Timberleyk və Bruno Marsdan mahnılar ifa etmişdir. Nəticədə yarışmada qalib gələrək, ifaçı İsraili Avstriyanın paytaxtı Vyanada keçirilən Avroviziya 2017-də təmsil etmək hüququ qazanmışdır. Nadavın Avroviziya səhnəsində ifa edəcəyi mahnı olan "Golden Boy" ilk dəfə 12 mart tarixində dinləyicilərə təqdim olunmuşdur. Mahnıda İsrailin milli musiqi ritmlərindən də istifadə olunmuşdur və bu ölkənin Avroviziya tarixindəki ilk bütövlüklə ingilis dilində səslənən mahnısı olmuşdur.
Uzun məşqlərdən sonra Nadav müsabiqənin 21 may tarixində baş tutan ikinci yarımfinal mərhələsində 9-cu səhnə almışdır. Nəticədə o 151 xalla 3-cü yeri tutaraq, İsraili dörd illik aradan sonra Avroviziya finalına yüksəldə bilmişdir. Finalda mahnısını bir daha ifa edən müğənni ümumi nəticədə 97 xalla 9-cu yeri tutmuşdur.
Avroviziyadan sonra Nadav Qedjin Koka-Kola üçün yazılmış "Summer Together" mahnısı təqdim olunmuşdur. Daha sonra ifaçının 2015-ci ilin sonlarında "Good Vibes" və "Jump" sinqlları təqdim olunmuşdur. 2016-cı il ərzində Nadavın "Make You Mine" və "Hold the City" sinqlları və eyni zamanda öz adını verdiyi debüt albomu işıq üzü görmüşdür.
Mirkuh-i Süfla (Sərab)
Mirkuh-i Süfla və ya Aşağı Mirkuh - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Sərab şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 87 nəfər yaşayır (23 ailə).
Çavundur livası
Çavundur sancağı — Liva-i Çuləndər (Çuləndər livası)Osmanlı İmperiyasının Gəncə-Qarabağ əyalətində inzibati–ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Məlikli kəndi
Oğuzların 24 boyundan olan Cavuldur/Çavundur boyu adı ilə bağlıdır.
Mənbə
«Gəncə-Qarabağ əyalətinin müfəssəl dəftəri»
Quriya
Quriya diyarı (Gürcücə: გურია) — Gürcüstanın Qaradəniz sahilində inzibati ərazi vahidi. Gürcüstan Respublikasının doqquz diyarından (gürcücə: მხარე) biri. Quriyanın mərkəzi Ozurgetidir. Ozurgeti şəhərinə şəhər statusu 1840-ci ildən verilib. Şəhər 1934–1989-cu illərdə Filip Makharadze şərəfinə Makharadze adlandırılmışdır.
Son statistikasına əsasən rayon əhalinsinin sayı 113 350 nəfər idi (2014).
Birləşmək azadlığı
Birləşmək azadlığı — insanın birləşmələrə qovuşmaq və ya tərk etmək azadlığı və birləşmələrin öz üzvlərinin marağlarına əsasən birgə hərəkət azadlığı və birləşmələrin müəyyən kriteriyalara əsasən üzvləri qəbul etmək ya etməmək azadlığı. Birləşmə azadlığı insanların ən əsas hüquqlardan biridir. Hər bir fərdin təşkilatlanmaqda, formal olaraq və ya qeyri-rəsmi olaraq qruplar qurmaqda və sərbəst iştirak etməkdə sərbəst olmasını təmin edir.
Ümumdünya insan hüquqları bəyannaməsinin 20-ci maddədə, Avropa İnsan Hüquqları Konvensiyasının 11-ci maddədə və Mülki və siyasi hüquqlar haqqında Beynəlxalq Paktın 22-ci maddədə əks olunur.
Əli-Bala Rəcəbov
Rəcəbov Əli-Bala Ələkbər oğlu — gəmi kapitanı.
Həyatı
Əli-Bala Rəcəbov 22 mart 1879-cu ildə Bakı şəhərində Xəzər dənizçiləri ailəsində anadan olmuşdur. Valideynlərini tez itirən Əli qardaşının himayəsində böyümüşdür. 1921-ci ildə Həştərxanda doğulmuş Pryanişnikova Marfa Matveyevna ilə həyat qurmuşdur. 1941-ci ildə həyat yoldaşı vəfat etmişdir. 1947-ci ildə isə Bakıda doğulmuş Myaçın Veronika Arkadyevna ilə ailə həyatı qurmuşdur. Təəccüblü deyildir ki, o da ailəsindən nəslən keçən ixtisasa yiyələnmiş və ömrünün əlli ilini bu sənətə həsr etmişdir.
İş fəaliyyəti
1942-ci ilin oktyabrın 28-dən II Dünya müharibəsində Həştərxanda hərbi tapşırığı yerinə yetirərkən düşmən aviasiyasının hücumu zamanı bombardmana düşmüş Rəcəbov boğazından və ayağından yaralanmış və sağalandan sonar 1943-cü il fevralın 10-da "Stalin" tankerində 1947-ci ilə qədər kapitan kimi çalışmışdır. 1947-ci ildə Rəcəbov səhhətinin pisləşməsi ilə bağlı olaraq gəmidə üzməyi dayandırmış, Kasptankerin təmir olunan gəmilərinə kapitan təyin edilmişdir. Xəzər Dəniz Gəmiçiliyi İdarəsinin Ə.Rəcəbov haqqında yazılan təqdimat-tərifdə qeyd olunurdu: "1896-cı ildən su nəqliyyatında işləyir. "Ağamalıoğlu" tankerinin kapitanıdır. Nəqliyyatda işlədiyi müddət ərzində qəza törətməyib. 1933-cü ilin gərgin neft daşımaları zamanı iri tankerlərin dörd boru vasitəsilə doldurulmasını təklif edib. Onun bu təcrübəsi sonralar bütün tankerlərdə tətbiq olunub və bu, hər yükləmə zamanı vaxta iki saat qənaət etməyə imkan yaradıb. 1934-1935-ci illərin qış təmiri zamanı Rəcəbov yoldaş gəmini 8 günə təmirdən yüksək göstəricilərlə çıxarıb. Yoldaş Rəcəbov dəfələrlə mükafatlandırılıb".
Mükafatları
1936-ci ildə iş müddəti ərzində yaxşı işləməyinə və nefdaşıma planını yerinə yetirdiyinə görə "Əmək Qəhrəmanı" fəxri adı verilmiş sonar "Qırmızı Əmək Bayrağı", "Lenin ordeni", "Almaniya üzərində qələbə", "SSRİ dəniz donanması Fəxri işçisi nişanı" ilə mükafatlandırılmışdır. 1944-cü ildən isə fərdi təqaüdə çıxmışdır. Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyinin Sənədli Məmbələr fondundakı 129 №-li papkada gəmi kapitanı Rəcəbov Əli-Bala Ələkbər oğlunun həyat və fəaliyyətini əks etdirən bir sıra tarixi sənəd və eksponatlar mühafizə edilir. 27 may 1966-cı ildə Əli-Bala Rəcəbovun həyat yoldaşı V.A.Myacina tərəfindən muzeyə hədiyyə olunan əşyalar XX əsr Azərbaycan tarixinin mühüm materialları sırasında qorunur.
Forsaj: Hobs və Şou (film, 2019)
Forsaj: Hobs və Şou  — Dueyn Conson, Ceyson Stethem, İdris Elba, Vanessa Kirbi və Helen Mirrenin baş rollarda oynadığı, Devid Leitçin rejissorluğu və Kris Morqan tərəfindən yazılmış, döyüş, komediya və macəra janrında 2019-cu il Amerika spin-off filmi.
Bu seriyada Luk Hobbs və Dekard Şou obrazları üçün spin-off filminin çəkilməsinə qərar verildi. Baş rollarda Dueyn Conson və Ceyson Stethem, Dekard Şoun bacısını canlandıran Vanessa Kirbi isə "Hettie Şou" rolunu oynayır. İdris Elba isə cani obrazı canlandırır.
Mövzu
Qanunsuz bir fərari olan Dekard Şou, sadiq qanunçu Luk Hobbsa sui-qəsd cəhdinə görə həbs edilir. Sonra bir yerdə vəzifə götürürlər. Onlar Brikston Lore adlı yaramazı dayandırmaq üçün birləşirlər və bunu qəbul etmələri onları çətinliyə salsa belə, bir-birlərinə hörmət edirlər. Bir-birlərinə güvənməsələr də, təəssüf ki, bəşəriyyəti əbədi olaraq dəyişdirə biləcək bioloji təhlükəni dayandırmaq üçün birlikdə işləməkdən başqa seçimləri yoxdur.
Mirkuh-i Vüsta (Sərab)
Mirkuh-i Vüsta və ya Orta Mirkuh - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Sərab şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 122 nəfər yaşayır (26 ailə).
Terenti Qraneli
Həyatı
Terenti Kvirkveliya 1897-ci ildə (digər mənbələrə görə — 1898-ci ildə) Samson Kvirkveliyanın yoxsul kəndli ailəsində anadan olmuşdur. Yeddi yaşında anası İvlitanı itirmişdir. Anası doğuş zamanı həyatını itirmiş, özündən sonra iki qızı və bir oğlunu atasının himayəsində buraxmışdır. Qısa müddət sonar ata yenidən evlənmişdir. Terentinin anası Dariya Meboniya övladlığa götürülmüş uşaqlara doğmaları kimi yanaşmışdı. Xüsusilə bu valideyn istiliyini ömür boyu xatırlayan Terentini çox sevirdi. Ailədə oğlanın istedadını erkəndən görüb onu ibtidai məktəbə göndərirlər və yerli xeyriyyəçi və ictimai xadim Yakov Şanava uşağa kitab oxumaq sevgisi aşılayır və ona kitabxanasından istifadə etməyə icazə verir. Burada gənc Terenti dünya ədəbiyyatının klassikləri ilə tanış olur.
Salenjixada ibtidai məktəbi bitirdikdən sonra 1918-ci ildə Tbilisiyə köçən Terenti orada Şalva Nutsubidzenin təhsil kurslarında iştirak edir və 1920-ci ildə oranı bitirir. Dəmir yolunda bağlayıcı, sonra konduktor işləmişdir. Sonralar "Saxalxo sakmə" qəzetində kuryer işinə düzəlmiş və şeirlər yazmaqla məşğul olub. 200px|thumb|left|İvlita Lukava (oturan), Terenti Qranelinin anası Qəzetdə Terenti Qranelinin istedadını 1918-ci ildə orada işləyən və şairin şeirlərinin ilk dəfə nəşrinə kömək edən Simon Kauxçişvili gördü.
1919-cu ildə Terenti Kvirkveliya ədəbi təxəllüsü Qranelini seçdi. Onun bacıları təxəllüsün latın qranum (taxıl) sözündən gəldiyinə inanırdılar, lakin belə bir versiya da var ki, bu təxəllüs Terentinin həmin illərdə Tbilisidə çıxış edən Qranelli adlı italyan müğənnisinə bədbəxt sevgisinin xatirəsi də ola bilərdi.
1919-cu ildə onun şeirləri Tiflis jurnallarında dərc olunmaqda davam edirdi. 1920 və 1921-ci illərdə Terentinin iki şeir toplusu nəşr olundu və oxucular tərəfindən rəğbətlə qarşılandı.
Qraneli 1917-ci il Rusiya inqilabını böyük həvəslə qarşıladı, bu inqilabda gürcü özünüdərkinin və dövlətçiliyinin dirçəlişi üçün fürsət gördü, Gürcüstan Demokratik Respublikasının yaradılmasını alqışladı. 1921-ci ildə Gürcüstanın demokratik hökumətinin devrilməsi və repressiyalar onu bolşevik sisteminin rəqibi etdi və bunu o illərin sosial lirikasında izləmək olar. 1924-cü ildə onun yaradıcılığının zirvəsinə çevrilən və müasirləri, o cümlədən Qalaktion Tabidze və Vasili Barnov tərəfindən yüksək rəylər qazanan "Memento mori" adlı şeirlər toplusu nəşr olundu.
1928-ci ildən şair rəsmi sovet ədəbiyyatında yaradıcılığının senzuraya düşməsi ilə daha da ağırlaşan depressiya ilə daim mübarizə aparırdı. O, 1934-cü ildə Tiflisdə yoxsulluq içində vəfat etmiş, dostları tərəfindən Pyotr və Pavel qəbiristanlığında dəfn edilmişdir. Bacıları Maşa və Zoziya onun qəbrinin üstünə daş qəbirüstü qoyub, uzun illər ona xidmət etmişdilər. 1987-ci ildə şairin nəşinin qalıqları Didubedəki mədəniyyət xadimləri panteonuna köçürüldü. Qranelinin əlyazma şeirləri bacıları tərəfindən saxlanılmış və sonradan Leonidze adına Ədəbiyyat Muzeyinə verilmişdi. Terenti Qranelinin irsinin əhəmiyyətli bir hissəsi, o cümlədən muzeylərin anbarlarında saxlanılan rəsmləri hələ də nəşr olunmamışdır.
Əsərləri və tərcümələri
200px|thumb|right|Salenjixada Qranelinin ev-muzeyi Terenti Qranelinin sağlığında jurnal və qəzetlərdə çoxsaylı ayrı-ayrı şeirləri dərc olunmaqla yanaşı, onun beş şeir toplusu da nəşr olunub: Sovet dövründə Qranelinin yaradıcılığına maraq onun ölümündən sonra tədricən söndü və 1970-ci illərdə yenidən başladı. Bunda şairin bir neçə şeir toplusunu çapa hazırlayan yazıçı və ədəbiyyatşünas Leri Alimonak mühüm rol oynadı. Həmçinin o onun yaradıcılığını ətraflı öyrənmişdir.
İsgəndər Cəfərov
İsgəndər Həsən oğlu Cəfərov (30 dekabr 1940, İmişli - 7 yanvar 2015, Bakı ) ― fizika-riyaziyyat elmləri doktoru (1979), professor (1979), Əməkdar elm xadimi (2012), AMEA-nın müxbir üzvü (2014).
Həyatı
İskəndər Cəfərov 30 dekabr 1940-cı ildə İmişli rayonunun Əlipənahlı kəndində anadan olub. 1957-ci ildə rayonun Sarxanlı kənd orta məktəbini bitirib və Bakı Dövlət Universitetinin Fizika-riyaziyyat fakültəsinə qəbul olunub. 1962-ci ildə ali məktəbi fərqlənmə diplomu ilə bitirdikdən sonra M.V.Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin (MDU) Fizika fakültəsinin aspiranturasına daxil olub. O, məşhur sovet fiziki A.A.Sokolovun elmi rəhbərliyi altında nəzəri fizika sahəsində tədqiqatlar aparıb.
İsgəndər Cəfərov 1966-cı ilin mayında MDU-nun nəzəri və riyazi fizika üzrə ixtisaslaşmış Elmi Şurasında "Polyarizələnmiş zərrəciklərlə aparılan təcrübələrdə kompleks elektromaqnit formfaktorlarının təyini və birfotonlu yaxınlaşmanın tətbiq hüdudunun müəyyənləşdirilməsi imkanları" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə edərək fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi alıb.
İsgəndər Cəfərov 1979-cu ildə M.V.Lomonosov adına MDU-da "Kalibrlənən SU(2)xU(1)-modellər və elementar zərrəciklərin zəif qarşılıqlı təsiri" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə edərək fizika-riyaziyyat elmləri doktoru elm­lər dok­toru elmi dərəcəsini alıb. 1979-cu ildə professor elmi adını alan İsgəndər Cəfərov 2014-cü ildə fizika ixtisası üzrə AMEA-nın müxbir üzvü seçilib.
Əmək fəaliyyəti
İsgəndər Cəfərov Moskvada namizədlik dissertasiyası müdafiə edib Bakıya qayıtdıqdan sonra Azərbaycan Politexnik İnstitutunun (indiki Azərbaycan Texniki Universiteti) fizika kafedrasında baş müəllim kimi əmək fəaliyyətinə başlayıb. Belə ki, Cəfərov 1966-1969-cu illərdə həmin universitetdə baş müəllim vəzifəsində çalışıb. Daha sonra 1969-cu ildə müsabiqə yolu ilə Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Fizika İnstitutunun nüvə fizikası laboratoriyasında baş elmi işçi vəzifəsinə və az sonra həmin laboratoriyanın müdiri (1969-1985) vəzifəsinə təyin olunub.
Alim 1985-1989-cu illərdə Naxçıvan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun rektoru vəzifəsini icra edib. Naxçıvanda elm və təhsilin inkişafındakı xidmətlərinə görə İsgəndər Cəfərov dəfələrlə Ali Sovetin fəxri fərmanı ilə təltif edilib. 1989-cu ilin sonunda öz xahişi ilə Naxçıvan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun rektoru vəzifəsindən azad edilib və ADPİ-nin Fizika fakültəsinin dekanı vəzifəsinə seçilib. 1989-1995-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Fizika fakültəsinin dekanı kimi fəaliyyət göstərən Cəfərov 1995-ci ildən ömrünün sonunadək Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Nəzəri fizika kafedrasının müdiri vəzifələrində çalışıb.
Elmi fəaliyyəti
İsgəndər Cəfərovun elmi tədqiqatının əsasnı elektromaqnit və zəif qarşılıqlı təsirlərin vahid nəzəriyyəsi üzrə işlər təşkil edir. O, zərrəciklərin elektrozəif qarşılıqlı təsirlərinin SU(2)xU(1) və digər simmetriya qruplarına əsaslanan vahid nəzəriyyəsinin bir sıra variantını irəli sürüb. İsgəndər Cəfərov 173 elmi əsərin müəllifidir. Onun rəhbərliyi altında 6 fəlsəfə doktoru, 2 elm­lər doktoru və onlarla magistr dissertasiyası hazırlanıb. Professor İsgəndər Cəfərov elementar zərrəciklər nəzəriyyəsi sahəsində elmi məktəb yaradıb.
Mükafatları
İsgəndər Cəfərov 2012-ci ildə Əməkdar elm xadimi adına layiq görülüb. Həmçinin gənc alimlərlə fəal işinə görə Təhsil Nazirliyinin fəxri fərmanları, təşəkkürləri və "Qabaqcıl Təhsil İşçisi" döş nişanı ilə təltif edilib. O, ADPU Elmi Şurasının 2010-cu il 9 yanvar tarixli qərarı ilə 2008-2009-cu tədris ilində təbiət elmləri üzrə "İlin müəllimi" müsabiqəsinin qalibi olub.
Axıstabad sancağı
Axıstabad (başqa adı Böyükçay), Quzey, Gü-ney, Dağlıq İncə və İncə nahiyələrinə bölünürdü.
Hərəkət azadlığı
Hərəkət azadlığı — insanların ölkə ərazisi daxilində bir yerdən başqa yerə getmək, ölkəni tərk etmək və öz ölkəsinə maneəsiz qayıtmaq hüququ. Hərəkət azadlığı şəxsin təkcə bir yerdən başqa yerə getmək deyil, həm də sərbəst surətdə özünə yaşayış yeri seçmək azadlığını da ehtiva edir.
Vəndamçay
thumbnail thumbnail
Vəndamçay - Azərbaycan Respublikasının Qəbələ rayonunda çay.
Haqqında
Göyçayın sağ qolu. Uzubluğu 36 km, hövzəsinin sahəsi 195 kv. km.
Baş Qafqaz silsiləsinin cənub yamacından (2960 m hündürlükdən) başlayır.
Qar, yağış və yeraltı sularla qidalanır.
Daşqın və sel olur.
Suvarmada istifadə olunur.
Nüvə reaktoru
200px|thumb|Eksperimental reaktorun aktiv zonası
Nüvə reaktoru — enerji ayrılması ilə müşahidə olunan, idarəolunan özütənzimlənən zəncirvari parçalanma reaksiyasının təşkili üçün nəzrdə tutulan qurğudur. Dünyada geniş yayılmış nüvə reaktorları uran və plutoniumun parçalanması sayəsində yaranan istilikdən istifadə edərək elektrik enerjisi əldə olunur. Elmi-tədqiqat reaktorları isə materialların araşdırılması üçün sərbəst neytronların və ya tibb üçün xüsusi radioaktiv nuklidlərin yaradılmasında tətbiq tapır.
Tarixi
İmperator Vilehlmin dövründə Almaniyada "Uran layihəsi" nasistlərin dövründə də davam etdirilir və onun rəhbərliyi formal olaraq Vaytsekkere tapşırılır. İşi isə əslində zəncirvari reaksiyanın nəzəri əsaslarını qoyan Heyzenberq görür. Vaytsekker qrup işçiləri ilə ilk nüvə reaktorunun yaradılması ilə məşğul olur. 1940-cı ildə qrupun üzvü Hartek ilk dəfə olaraq uran oksidi və bərk qrafit yavaşıdıcısının tətbiqi ilə ilk dəfə olaraq zəncivari reaksiya sınağını aparır. Ancaq onun əlində olan material nəticə almağa kifayət etmir. 1942-ci ildə Leypsiq universitetində həmin qrupun iştirakçısı olan Döpel tərəfindən sınaq stendi hazırlanr və 1942-ci idə bu stenddə külli miqdarda neytronların əldə olunması mümkün olur. 1945-ci ildə alman mütəxəssislərinə tam zəncirvari reaksiyanın aparılması nəsib olur.
Nüvənin zənciravri parçalanma reaksiyası ilk dəfə olaraq 1942-ci ildə Çikaqo universitetinin bir qrup fizikaçıları tərəfindən E. Ferminin rəhbərliyi altında icra edilir. Onlar ilk dəfə olaraq "Çikaqo dəsti" (ÇD-1) adlanan nüvə reaktorunu düzəldirlər. O qrafit bloklardan ibarət olub, arasında təbii uran və onun oksidindən ibarət kürələr yerləşdirilmişdir. 235U nüvəsinin parçalanmasından sonra sürətli neytronlar qrafitlə istilik enerjisinə qədər yavaşıdılır, sonra isə nüvənin yenidən parçalanmasını şərtləndirir. Əsas parçalanması enerji təsirinin altında baş verən ÇD-1 tipli reaktorlar "istilik neytronlu reaktorlar" adlanır. Nüvə yanacağndan fərqli olaraq onun tərkibinə çoxlu miqdarda yavaşıdıcı daxildir.
SSRİ-də reaktorların işəsalma özəllikləri, işləməsi və nəzarətinin nəzəri və praktiki tədqiqatı akademik İqor Kurçatovun rəhbərliyi altında bir qrup fizik və mühəndislər tərəfindən həyata keçirilimişdir. İlk sovet reaktoru 1946-cı ildə F-1 SSRİ EA-nın 2 №-li laboratoriyasında qurulmuşdur. F-1 reaktoru qrafit bloklardan və diametri 7,5 m olan kürələrdn hazırlanmışdır. Kürənin mərkəzində diametri m olan deşiklərdə uran çubuqlar yerləşir. F-1 və ÇD-1 reaktorlarında soyuducu sistemlər yox idi, ona görə də onlar çox aşağı gücə malik idilər (maksimal 20 Vt). F-1 reaktorunda aparılan tədqiqatlar sənaye reaktorları üçün daha mürəkkəb qurğuların işlənməsi üçün əsas olmuşdur. 1948-ci ildə plutonium istehsalı üçün İ-1 reaktoru, 27 iyun 1954-cü ildə isə Obninsk (Rusiya) şəhərində gücü 5 MVt olan, dünyada ilk atom elektrik stansiyası işə salınır.
İşləmə prinsipi
frame|İstilik neytronlarına əsaslanan heterogen nüvə reaktorunun sxematik təsviri 1 — İdarəedici çubuq; 2 — Radiasiya müdafiəsi; 3 — İstilik izolyasiyası; 4 — Neytron yavaşıdıcısı; 5 — Nüvə yanacağı; 6 — İstilik daşıyıcısı.
Maddə çevrilməsi zamanı sərbəst enerji o vaxt ayrılır ki, maddə də izafi enerji olsun. Bu o deməkdir ki, maddənin hissəcikləri sükunət halında başqa mümkün hallara nisbətən daha çoxdur. Sərbəst hal dəyişikliyinə energetik sədd maneçilik törədir, bunu aşmaq üçün zərrəcik xaricdən müəyyən miqdarda enerji (həyanlandırıcı enerji) almalıdır. Ekzoenergetik reaksiya o deməkdir ki, çevrilməyə həyacanlanma zamanı daha çox enerji ayrılır, nəinki, prosesin həyacanlanmasında. Enerji səddini keçmək üçün iki üsul tətbiq olunur: zərrəciklərdən yaranan kinetik enerji və ya zərrəcikləri əlaqələndirən rabitə enerjisi.
Əgər enerji ayrılmasına makroskopik müstəvidə baxsaq, onda kinetik enerji reaksiyasını həyacanlandırmaq üçün zərrəcik əvvəlcədən müəyən həddə enerjiyə malik olmalıdır. Bu isə yalnız ətraf mühitin temperaturunun yüksəldilməsi hesabına mümkündür. Molekulyar çevrilmələrdə, bir sözlə kimyəvi reaksiyalarda, belə yüksəltmə adətən yüzlərlə kelvin təşkil edir. İstilik həyacanlandırılması praktikada yalnız kulon səddi kiçik olan ən yüngül nüvələrin sintezi zamanı tətbiq olunur.
Birləşən zərrəciklərin həyacanlanması böyük kinetik enerji tələb etmir və uyğun olaraq ətraf mühitin temperaturundan asılı olmur, çünki burada həyacanlanma istifadə olunmamış əlaqələrin hesabına baş verir. Ancaq reaksiyanı həyacanlandırmaq üçün zərrəciklərin özləri lazımdır. Əgər ayrıca akt yox, reaksiya zamanı makroskopik həddə enerji ayrılması nəzərdə tutulsa, onda zəncirvari reaksiyaya ehtiyac yaranır. Həyacanlanmış reaksiyada zərrəciklər energetik reaksiya məhsulu kimi yenidən yaranırlar.
Konstruksiyası
İstənilən nüvə reaktoru aşağıdakı hissələrdən ibarətdir:
Fiziki işləmə prinsipi
Nüvə reaktorunun aktual vəziyyətini neytronların parçalanma əmsalı k və ya reaktivlik əmsalı ρ ilə aşağıdakı şəkildə effektiv səciyyələndirmək olar:
Bu kəmiyyətlər üçün aşağıdakı qiymətlər səciyyəvidir:
Nüvə reaktorunun kritik həddini göstərən şərt:
Parçalanma əmsalının vahidə bərabər qiyməti neytronların çoxalması ilə itkiləri arasında balansın yaradılması hesabına əldə olunur. İtkinin səbəbi ikidir: parçalanma olmadan tutma və neytronların parçalanma mühitindən kənara sızması.
İdraəolunan nüvənin parçalanmasında zəncirvari reaksiyanın reallaşdırılması müyyən şəaitdə baş tutur. Yanacağın nüvəsinin parçalanması zamani ani neytronlar və gecikmiş neytronlar əmələ gəlir. Ani neytronların həyatı çox qısadır, buna görə də, reaktoru idarə edən müasir sistemlər və vasitələr lazımı çoxalma əmsalını yalnız ani neytronların hesabına təmin edə bilmir. Neytronların gecikmə müddəti 0,1–10 saniyə arasındadır. Gecikən neytronların müəyyən hayat müddəti hesabına idarəetmə sistemi udan içlikləri hərəkət etdirməyə imkan tapır, bununla neytronlarn lazımi parçalanma əmsalını təmin edir.
Reaktorun idarə olunması
Reaktoru idarə etmək üçün uducu (absorbsiya) çubuqlardan istifadə olunur. O neytronları güclü şəkildə udabilən materiallardan (əsasən: Cd, B və s.) və ya bor turşusunun məhlulundan hazırlanır və aktiv zonaya daxil edilir. Çubuqların hərəkəti xüsusi operatordan və ya neytron axınını avtomatik idarəedən apparatlardan gələn siqnallarla tənzim olunan mexanizmlərin köməyi ilə idarə olunur.
Qəza halları üçün hər bir reaktorda zəncirvari reaksiyanı təcili söndürmə nəzərdə tutulur. Bu aktiv zonaya bütün uducu çubuqların atılması ilə həyata keçirilir.
Tayna Halasima
Karyerası
Tayna Halasima birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 2016-cı ildə qatıldı. O, Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında qadınlar 100 m məsafəyə qaçış yarışlarında 1-ci təsnifat mərhələsində 12.80 saniyəlik nəticə ilə 2-ci cığırda 6-cı yeri tutdu və mübarizəni dayandırdı.
Qədir Mirzə Əli
Qədir Mirzə Əli — Qazaxıstan xalq yazıçısı, şair və ilk Qazaxıstan himninin həmmüəllifidir. O, 50-dən çox şeir kitabı, ədəbi tənqid və uşaq kitabları müəllifidir.
Həyatı
1958-ci ildə Qədir Mirzəliyev S. M. Kirov adına Qazax Milli Universitetinin filologiya fakültəsi, iki il sonra aspiranturasını bitirdi. Təhsil aldıqdan sonra uzun illər jurnalistikayla məşğul oldu. 1958—1962-ci illərdə "Baldırqan" ("Uşaq") uşaq jurnalının ədəbi əməkdaş kimi işləmişdir. 1962—1965-ci illərdə şeir və tənqid şöbəsinin müdiri, "Juldız" (Ulduz) jurnalının icraçı katibi olmuşdur. 1968—1973-cü ildə "Jazuşı" ("Yazıçı") nəşriyyatının poeziya redaksiyasının rəhbəri idi. 1973—1978-ci illərdə Qazaxıstan Yazıçılar Birliyinin şeir şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışmışdır. 1992-ci ildə Qazaxıstan Respublikası Ali Şurasının Milli Siyasət, Mədəniyyət və Dil Komitəsi sədrinin müavini oldu. 1994-cü ildə Qazaxıstan Respublikasının xalq deputatı seçilmişdir.
2011-ci il yanvarın 23-dən 24-nə keçən gecə vəfat etdi.
Pirkaman (Sərab)
Pirkaman - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Sərab şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə yaşayış yoxdur.
Qumral Sadıqzadə
Qumral Sadıqzadə (tam adı: Sadıqzadə Qumral Seyid Hüseyn qızı)  (1929-2010) — Seyid Hüseyn Sadiqin qızı.
1929-cu il dekabrın 7-də Bakıda, İçərişəhərdə ziyalı ailəsində anadanolub. 1947-ci ildə Bakı Energetika Texnikumunu, 1953-cü ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakultəsini bitirib. 1960-cı ildən etibarən dövri mətbuatda rus dilindən tərcümələri ilə çıxış edib.
Yaradıcılığı
Yazıçını ədəbi mühitə tanıtdıran ilk əsəri dövrünün görkəmli publisisti, tənqıdçisi, nasiri olan atası Seyid Hüseyndən, Azərbaycanın ilk ziyalı xanımlarından olan anası şairə Ümmügülsümdən, ümumiyyətlə nəslinin tarixindən bəhs olunan iki hissədən ibarət "Son mənzili Xəzər oldu” adlı tarixi-sənədli romandır. Müəllifin 2002-ci ildə çap etdirdiyi "Mənim nakam qardaşım” romanı bu nəslin tarixinin davamıdır. Əsər Seyid Hüseyn – Ümmügülsüm ailəsinin 37-ci il repressiyasından sonrakı dövrünü əhatə edir. 2000-2009-cu illər Qumral Sadıqzadənin həyatında bədii yaradıcılıq baxımından ən məhsuldar dövrdür. Bu illər ərzində dövri mətbuatda ədibin bir-birindən maraqlı povest və hekayələri ("Analar tək qalmasın”,"Uzunçu”, "Deyingən”,"Təranə” və s.) çap olunub. Yazıçının qələmi bu gün də öz itiliyini saxlayır və fəaliyyətini davam etdirir. Onun sonuncu "İnəkli Peçenye” adlı hekayəsi 6 noyabr 2009-cu il tarixli "Ədəbiyyat” qəzetində çap olunub. 2000-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür.
Ailəsi
Qumral həyatını məşhur ziyalı Əlipaşa Səbur Hüseynzadənin oğlu, alim və yazıçı Aydın Hüseynzadə ilə bağlayıb. Uşaqları Gülər Hüseynzadə.
Sərbəst toplaşmaq azadlığı
thumb|right|"Sammankomsten" ("Yığıncaq"), [[Ester Almkvistin rəsm əsəri. Əsərin orijinalı İsveç Milli Muzeyində saxlanılır. Əsər BMT tərəfindən Ümumdünya İnsan hüquqları Bəyannaməsinin yaradılmasını özündə əks etdirən ştampın motivi olaraq seçilmişdir.]] Sərbəst toplaşmaq azadlığı — insanların öz düşüncələrini ifadə etmək, təbliğ etmək, davam etdirmək və müdafiə etmək məqsədilə siyasi və ictimai fəallığını həyata keçirmək azadlığı. Əsasən birləşmək azadlığı ilə bir yerdə istifadə olunur.