cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sosial bərabərlik
Sosial bərabərlik, bərabərlik  — cəmiyyətin bütün üzvlərinin müəyyən bir sahədə eyni statusa malik olduğu sosial nizam.
Sosial bərabərliyin siyasi aspekti dövlət idarəçiliyinin qaydalarını nəzərdən keçirməkdən ibarətdir: seçkilərdə iştirak etmək hüququ, liderlərin müəyyən edilməsi qaydaları, liderlərin hüquq və vəzifələri, qanun qarşısında bərabərlik, iqtisadi yanaşma isə əhalinin bölüşdürülməsi prosesini nəzərdən keçirir. faydalar: işləmək hüququ, resursların bölüşdürülməsi, imkan bərabərliyi.
İdeyanın inkişaf tarixi
“Sosial bərabərlik” anlayışının spesifik mənası cəmiyyətin inkişafı ilə dəyişmişdir.
Antik dövrdə bərabərlik və əmlak imtiyazları arasında seçim problemi Platon və digər filosoflar tərəfindən mülklər daxilində bərabərlik və mülklər arasında bərabərsizlik mənasını verən “Hər kəsin özünə” düsturu ilə həll edilmişdir.
Orta əsr xristian fəlsəfəsində bərabərlik anlayışı “Allah qarşısında hamı bərabərdir” dini normasında öz tətbiqini tapmış, fərdlərin və ya qrupların ictimai münasibətlərini deyil, insanla Tanrı arasındakı münasibəti müəyyən etmişdir.
İntibah və Maarifçilik dövründə sosial bərabərlik anlayışı yenidən dünyəvi xarakter alır və fəlsəfə insanların təbii bərabərliyi məsələsini qoyur. Burjua cəmiyyətinin yaranması və inkişafı cəmiyyətə xidmətlərin qiymətləndirilməsinə və səmərələrin müvafiq bölgüsünə baxışın dəyişməsinə səbəb oldu. Sosial mövqe artıq bu və ya digər sinfə, kastaya və s. mənsubiyyətlə deyil, fərdin şəxsi keyfiyyətləri və məziyyətləri ilə izah olunurdu. Baxışlarda belə bir inqilab xüsusilə “İnsan və Vətəndaş Hüquqları Bəyannaməsi”ndə və “azadlıq, bərabərlik və qardaşlıq” şüarında öz əksini tapmışdır.
Sosialist təlimləri sosial bərabərliyi məqsəd və ideal kimi irəli sürürdü. Bərabərlik prinsipi faktiki hüquqi və mənəvi bərabərlik, əqli nemətlərin və biliklərin bərabərliyi (ümumbəşəri pulsuz təhsil, pulsuz məktəblər, əlçatan elm və ədəbiyyat uğrunda mübarizə) tələbi ilə tamamlanır. Belə bərabərlik istehsal vasitələrini bütün cəmiyyətin mülkiyyətinə keçirməklə əldə edilməlidir.
Dincələn qız
Dincələn qız, (O`Merfi, Luizanın portreti)  — Fransua Buşe tərəfindən 1752-cı ildə çəkilmiş  59 x 73 sm ölçülü rəsm əsəri. Portretdə XV Lüdovikin fovariti, məşuqəsi 15 yaşlı Luiza O`Merfi çılpaq yataqda uzanmış şəkildə təsvir olunmuşdur. Rəsmdə xarici aləmdən uzaq, tənha bir qız təsvir olunmuşdur. Əsərdə təsvir olunan yeganə interyer əşya sofadır. Qızın qeyr məlum baxışları, donmuş gözəl üzü əsərdə diqqəti cəlb edir.
O`Merfi, Luiza irlandiyalı keçmiş əsgər Daniel O`Merfinin beş qızından biridir. Atasının vəfatından sonra qızları ilə Parisə köçərək köhnə pal-paltar satmaqla, qızları isə aktrisalıq və pozaçılıqla məşğul olurlar. 1752-ci ildə Buşenin "Dincələn qız" əsərinə poza verən O`Merfi Luiza, XV Lödovik şəkili gördükdən sonra onun fovarit məşuqəsinə çevrilir. Onların nigahdan kənar bir qızı Sen-Antuan, Aqata Luiza de dünyaya gəlir.
Kazanova öz memuarında Luiza O`Merfi belə xatırlayır :
NGC 6991
NGC 6991, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış açıq ulduz topasıdır. Göy üzündə Ququşu bürcü istiqamətində yerləşir. OCL tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Demokratik Bölgələr Partiyası
Demokratik Bölgələr Partiyası (, DBP;, PHD) —Türkiyədə kürd siyasi partiyası. Azlıqların hüquqlarını müdafiə edən Xalqların Demokratik Partiyası (HDP) DBP-nin qardaş partiyası kimi çıxış edir.
Tarixi
2014-cü il bələdiyyə seçkilərindən sonra Xalqların Demokratik Partiyası və kürd tərəfdarı Sülh və Demokratiya Partiyası (BDP) yenidən ortaq bir quruluşda təşkil olunmuşdur. 28 aprel 2014-cü ildə BDP-nin bütün parlament heyəti HDP-yə qoşulmuş, BDP isə yalnız yerli idarəetmə səviyyəsində təmsilçilərə təyin edilmişdir. BDP-nin ana partiyası HDP-dən fərqli olaraq, PKK ilə daha yaxın əlaqələrinin olduğu iddia edilmişdir.
Abay çölü
Abay çölü — Rusiya və Qazaxıstanda çöl. Mərkəzi Altay dağlarında, Terekti silsiləsi (çölün şimal-şərqi) ilə Xolzun silsiləsi (cənub-qərb) silsiləsi arasında yerləşir. Rusiyada Altay Respublikasının Kök-Suu rayonunun ərazisinə aiddir. Buradakı qəsəbələrə Amur, Abay, Yustik daxildir.
Etimologiya
Abay çayının adını daşıyır. Altay dilindən "абаай" hidronimi hidronim "əmi; arvadın böyük qardaşı" deməkdir, həmçinin Altay folklorunda qadına hörmətlə müraciət forması və şəxs adıdır.
Mamona
thumb| [[Lui Breton|Lui Bretonun Mammona təsviri. 1863-cü il.]] Mamona və ya mammona — Əhdi-cədiddə pul, maddi sərvət və ya sərvət vəd edən və mənfəət əldə etmək üçün acgözlüklə əlaqəli hər hansı bir varlıq. Həm Matvey incilində, həm də Luka incilində İsanın bu sözü tez-tez "Siz tanrıya və mammona eyni anda xidmət edə bilməzsiniz" ifadəsində istifadə etdiyinə dair sitat gətirilir.
Personaj orta əsrlərdə tez-tez təcəssüm olunur və bəzən cəhənnəmin yeddi şahzadəsi siyahısına daxil edilirdi.
Etimologiyası
Arami dilindədir, bibleizm kimi Avropa dillərinə yunan və latın dilləri vasitəsilə daxil olmuşdur. Güman edilir ki, sözün arami dilindəki "ma'amon" (girov kimi götürülən dəyər) ilə əlaqəlidir, ya da arami dilində "amn" (etibar) kökündən əmələ gəlmişdir. Mütəxəssislər ehtimal edirlər ki, bu, hansısa bir Kənan dilindən götürülmüşdür.
Türkiyə Futbol Çempionatı
Türkiyə Futbol Çempionatı — Türkiyənin 1924-1951ci illər arasında ən üst səviyyəli futbol çempionatı. Türk futbol tarixində ilk dəfə bötün ölkədən komandaların yarıştığı turnir olub. Çempionatta on komanda çempion olub. Fənərbaxça ilən Harp Okulu (3) ən çox çempion olan komandalardır.
NGC 3211
NGC 3211, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış planetar dumanlıqdır. Göy üzündə Kil bürcü istiqamətində yerləşir. PN tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Mustafa Kazdal məscidi
thumb|right|250px|Mustafa Kazdal məscidi Mustafa Kazdal məscidi — Qusar şəhərində yerləşən tarixi məscid.
Aksay çayı
Aksay (устар. Асагалыль, Яхсайсув ,; Яьсси) — Çeçenistanın Naji-Yurt və Qudermes rayonu, Dağıstanın Botlix rayonu, Novolak rayonu, Babayurd və Xasavyurd rayonlarından keçən çay. Çayın yamacı 14.5 m/km-dir. .
Hidroloji araşdırmalar
1994-cü ilə qədər çayın hidroloji göstəriciləri: əvvəlcə İşkhoy-Yurt, sonra Soqunti hidroloji postları vasitəsi ilə öyrənilirdi. 2008-ci ildən etibarən Aksay su anbarının girişində - Çaqarotarda mövsümi hidroloji post təşkil edilir. Həmçinin, müxtəlif illərdə hidroloji postlar Qerzel-Aul, Boraqanqeçuv, Aksay və Çaqarotar kəndlərində yerləşirdi.
Hidrologiyası
Çayın xarakteri hündürlüklə dəyişir. Aksay çayı And dağ silsiləsindən başlayaraq, aşağı axarında isə düzən əraziyə keçir. Aksay çayı qrunt suları ilə qidalanır. İlin isti yay aylarında çay sularında daşqınlar baş verir, qış aylarında çayın suyu demək olar ki, azalır. Aksay çayı yerli kənd təsərrüfatında əhəmiyyətli rol oynayır. Qerzel-Aul kəndinin kənd təsərrüfatı ərazilərinin suvarma sistemi məhz Aksay çayın suları ilə təmin olunur. Qerzel-Aul, Boraqanqeçuv, Aksay və Çaqarotar kəndləri də çayın suyundan bağçılıq və bostançılıq ərazilərinin suvarılması üçün istifadə edirlər. Bundan əlavə çay balıqçılıq təsərrüfatına da əhmiyyətli töhfə verir.
Aksay çayının orta illik su sərfi 5,17 m³/s, maksimum isə 690 m³/s-dir. Çayın aşağı axınları yüksək çöküntü doyma ilə xarakterizə olunur, çayda orta bulanıqlıq 6500 q/m³ -dur. Çayda çöküntü axınının miqdarı bəzi illərdə 1300 min tona qədər çatır.
Qolları
Aksay çayının əsas qolları: solda - Xorielk, Belqoti-Yassi (Unkubutli), sağda isə- Yamansu çaylarıdır.
Abakan dəmir filizi yatağı
Abakan dəmir filizi yatağı — Rusiyaya bağlı Xakasiyada, Abaza şəhəri yaxınlığında yerləşən dəmir filizi yatağı.
Qərbi Sayan dağlarının şimal-şərq tələlərində, Xansın antiklinalının cənub-şərq cinahında yerləşir. 1856-cı ildən tanınır və Ural dağları üzrə mütəxəssislər tərəfindən "Abakanskaya blaqodat" (Abakan lütfü) adlandırılır. Kəşfdən sonra filizlərin işlənməsi vaxtaşırı həyata keçirilmişdir.
1947–1959-cu illərdə filizlərin çıxarılması və zənginləşdirilməsi müəssisəsi olan Abakan Mədən İdarəsi tikilmişdir. Çıxarma və emal mərkəzləri Abaza, Abakan, Novokuznetsk şəhərləridir.
Buşmenlər
Buşmenlər — Afrikada yaşayan xalqlar olub irqi xüsusiyyətlərinə görə zənci irqindən fərqlənirlər. Onların dərilərinin rəngi sarımtıl olmaqla saçları spiralşəkilli burulmuş olurlar. Onlar 10 min il bundan əvvəlki əcdadlarının adət ənənələrini indiyə kimi qoruyub saxlaya biliblər.
Buşmenlər gözəl ovçuluq və yığıcılıq qabiliyyətinə malikdirlər. Bu xalqlar Anqolada, CAR-da, Namibiyada, Mozambikdə, Lesoto və Botsvanada yaşayırlar. Koysan dilində danışırlar.
Tarixi
Afrikanın cənubunda yaşayan azsaylı buşmenlərin əcdadları bütün digər Homo sapienslərdən daha çox idi.
Genetiklərin son araşdırmalarına görə, Afrikanın cənubunda yaşayan ovçu-toplayıcı buşmenlər, 150 min il boyu insanların böyük bir hissəsini təşkil etmişdir. Bundan başqa, məlum olmuşdur ki, 120-130 min il əvvəl buşmenlərin əcdadları istisna olmaqla, bütün insanlıq demoqrafik böhran keçirirdi. Alimlər bunu, Avrasiyaya buzlaqların gəlişi nəticəsində Qərbi və Mərkəzi Afrika ərazisində quraqlığın yaranması, lakin qitənin cənubunda mülayim iqlimin saxlanması ilə izah ediblər. Sonuncu məqam buşmen populyasiyalarının yüksək səviyyədə qalmasına imkan verib.
Alimlərin araşdırmalarına görə, yalnız 22 min il əvvəl müasir avropalıların, asiyalıların və digər afrika xalqlarının əcdadları buşmenləri "sıxışdırmış" və sayca önə keçmişdir.
Kayzerşteyn sarayı
Kayzerşteyn sarayı - Praqanın Mala Strana meydanı №37-də yerləşən barokko üslublu binadır. O, 1714-cü ildə iki İntibah dövrünə aid binanın yenidən qurulması nəticəsində yaranmışdı. Hazırda Kayzerşteyn sarayı qorunan memarlıq abidəsi sayılır və UNESCO-nun Dünya Mədəniyyət Mirasları siyahısına daxil edilib. Bura həmçinin toy mərasimləri keçirmək üçün ən populyar məkandır. Çexiya paytaxtının ən qədim rayonlarından birində, yəni Praqa 1-də yerləşən saray, şəhərin tarixinin bir parçası olmaq üçün özünün xidmətlərini yeni ailə quranlara təklif edir.
Tarix
thumb|left|250px|Kayzerşteyn sülaləsinin gerbi saray binasının fasadını bəzəyir Bu barokko sarayı 1714-cü ildə daha erkən tikililər və iki renessans üslublu binanın yerində ucaldılmışdı. O, yaxınlıqdakı Şternberq sarayı ilə birlikdə italiyalı memar Covanni Batisto Alliprandi tərəfindən inşa edilmişdi. Kayzerşteyn sarayı birləşmiş nazik yan qanadları olan iki binadan ibarətdir; bu binalar kiçik bir daxili həyəti formalaşdırır. Birinci mərtəbədə renessans üslublu tavan və tağları görmək olar - bu, bir vaxtlar burada yerləşən ilkin tikililərdən bir xatırlamadır. Sarayın dam örtüyü iki daş vaza və dörd alleqorik heykəllərlə bəzədilmişdir.
Saray Praqa şəhərinin hərbi rəisi olmuş Frantişek Helfrid Kayzerşteyn üçün tikilmişdi. Helfriddən sonra, sarayın sahibləri dəfələrlə dəyişmişdi. Onların içərisində Radçeli Radetski ailəsinin adını xüsusilə qeyd etmək lazımdır. Bu ailənin nümayəndələrindən birinin şərəfinə - yəni marşal Radetskiyə 1859-cu ildə Yozef və Emanuel Maksov tərəfindən Mala Strana meydanında abidə quraşdırılmışdı. 1917-ci ildə abidə meydandan demontaj olunur və bu gün o, Milli muzeyinin kolleksiyasının bir hissəsidir. Bundan başqa, XIX əsrin ikinci yarısında Mala Strana meydanı Radetskinin şərəfinə adlandırılmışdı.
Əsas binanın Mala Strana meydanına açılan ön hissəsində tağ sırasını mövcud idi; 1896-cı ildə aparılan bərpa və yenidənqurma işləri zamanı onlar divara hörülmüşdü. Həmin bu rekonstruksiya işləri zamanı gözəl və böyük eyvan inşa olunmuşdu. Attiki bəzəyən heykəltəraşlıq dekoru italyan heykəltəraşı Ottavio Mosto tərəfindən hazırlanmışdı.
Radetskilərdən sonra, saray mehmanxana biznesinin məkanına çevrilmək üçün sahibkar Vatslav Petzoldun mülkiyyətinə keçir; o, sarayın birinci mərtəbəsində restoran açaraq, binanı "Petzold gildə" adlandırır. 1908 - 1911-ci illər arasında burada görkəmli çex opera müğənnisi Emma Destinnova yaşamışdı. Onun xatirəsini əbədiləşdirmək məqsədilə, binanın divarında onun bürünc büstü və kiçik lövhəciyi quraşdırılmışdı (büstün müəllifi Yan Simotadır). Saray binasında daha sonralar Çex əmanət kassası, Çexoslovakiya ticarət və sənaye palatası, eləcə də Çexiya Respublikasının İqtisadi palatası yerləşmişdi. Çex əmanət kassasının məqsədləri üçün, memar Kaspar Prjedak tərəfindən 1845-ci ildə birinci mərtəbənin akt zalında gecikmiş klassisizm üslubunda düzəlişlər edilmişdi.
1977-ci ildə memar Yaroslav Belski və mühəndis Zdenek Pokornı tərəfindən saray binasında genişmiqyaslı yenidənqurma və bərpa işlərinə start verilmişdi. Yenidən qurma işləri sarayın interyerini və eksteryerini ilkin barokko üslubuna geri qaytarır. Baş böyük zal yenidən bərpa olunur, birinci mərtəbənin girişindəki tağ sırası öz əvvəlki yerinə qaytarılmışdı.
Təsvir
thumb|right|250px|Kayzerşteyn sarayı və marşal Radetskinin abidəsi (1900-cü illər) Kayzerşteyn sarayı - barokko üslubunun əsl nümayəndəsidir. Birinci mərtəbədə əyrixətli formaların ayrılmazlığı və axıcılığı özünü göstərir: tağlar öz aralarında birləşdirilmişdir, onlardan birini, elə bil digərinə axıb tökülür. İkinci və üçüncü mərtəbənin əsas bəzək elementi, perimetri bitki dekoru ilə tamamlanmış pəncərə sırası sayılır. Kayzerşteyn sarayının damı mürəkkəb günbəzlərlə, çoxqatlı formalar, iki daş güldan və fəsillərə ithaf olunmuş dörd alleqorik heykəllərlə bəzədilmişdir. Bundan başqa, bütün fasad profillənilən karniz və pilyastrlarla bəzədilmişdir.
Mərasimlər
Sarayın interyerində zəfər bayramı, xüsusi ab-hava hökm sürür. Sarayın zalları xüsusi dəbdəbə ilə fərqlənirlər, onun divarları qızılla bəzədilib, hündür tavanlardan isə böyük büllur çilçıraqlar sallanır - onlardan ən böyüyü hətta öz ölçüsünə görə rekordlar kitabına daxil edilib. Bir sözlə, burada toy üçün hər bir şey vardır. Kayzerşteyn sarayında toy canlı musiqi sədaları altında keçirilir. Ayrı-ayrı geniş salonlarda bütün simfonik orkestri yerləşdirmək olar. Bəy ilə gəlin bu gözəl mərasim zalına daxil olaraq, violonçel və skripka sədaları altında Praqa Qəsrinin ətəyindəki qədim Mala Strana meydanına açılan pəncərəyə yaxınlaşaraq, bir-birinə nişan üzüklərini geyindirir və uzun və xoşbəxt ailə həyatına qədəm qoyurlar.
Gülməli adamlar (film, 2009)
Gülməli adamlar — Cadd Apatounun rejissorluq etdiyi, yazdığı komediya—dram filmidir. Baş rollarda stand-up komediyaçıları Adam Sendler və Set Roqen yer almaqdadır. Film 31 iyul 2009-cu il tarixində təqdim edilmişdir. Əvvəlki Apatou filmlərinə nəzərən daha dramatikdir. Universal Pictures və Columbia Pictures filmi istehsal etmişdir.
Məzmun
Corc Simmons həyatının ən bədbəxt xəbərini öyrənmişdir. Artıq geriyə dönüşü olmayan yol onu gözləyir: Ölüm! İşini yaxşı bilən stand-up komediyaçısıdır. Corc sağalmaz xəstəliyə tutulduğunu gördüyündə məyus olur. Artıq 1 ildən az ömürü qaldığını görər. Hekayə başlayar.
Saleh Həsənov
Saleh Valeh oğlu Həsənov — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin mayoru. Vətən müharibəsinin iştirakçısı, Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı.
Həyatı
1986-cı ildə Goranboy rayonunun Qızılhacılı qəsəbəsində anadan olub. Şəhid Dilbazi Qasımov adına 1 saylı tam orta məktəbdə təhsil alıb. 2011-ci ildə Pakistan Xüsusi Əməliyyat Məktəbini, 2017–2018-ci illərdə Rusiya Ryazan Hava Desant Məktəbini bitirib.
Hərbi xidməti
Azərbaycan Ordusunun mayoru Saleh Həsənov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Murovdağ istiqamətində gedən döyüşlərdə, Xocavəndin, Cəbrayılın, həmçinin Şuşanın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb.
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 09.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Saleh Həsənova "Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı" adı verildi.
Laricifomes
—  aləminin  şöbəsinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid göbələk cinsi.
NGC 5969
NGC 5969, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Əjdaha bürcü istiqamətində yerləşir. E-S0 tipli. tərəfindən ildə 40.64 sm (16 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Nikos Xristodulidis
O, prezident seçkilərinin birinci turunda 32,04% səslə qalib gəlmiş, bundan sonra onu hazırkı prezident Nikos Anastasiadis dəstəkləmişdir. Sonradan 48,08% Andreas Mavroyannisə qarşı 51,92% səslə ikinci turda qalib gəlmişdir.
NGC 6128
NGC 6128, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış təkrarlanmış NGC cismidir. Göy üzündə Əjdaha bürcü istiqamətində yerləşir. E0 tipli. tərəfindən ildə 40.64 sm (16 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Lətif Ağüzüm
Həyatı
Lətif Ağüzüm Əsədulla Ağüzümün oğludur. Əslən Şuşalıdır.
Lətif Aküzüm 1912-ci ildə Qarsda doğulmuşdur.
Elxan Ağüzümün atası.
Çoxçətirli
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Qızılsu-Qırğız Muxtar dairəsi
Qızılsu-Qırğız Muxtar dairəsi (qırğız.قىزىلسۇۇ قىرعىز اپتونوم وبلاسى Кызылсуу Кыргыз аптоном обласы; pinyin. Kèzīlèsū Kē'ěrkèzī Zìzhìzhōu; ) — ÇXR-nın Sintszyan-Uyğur Muxtar Rayonunun qərbində muxtar bölgə. Qırğız dilindən tərcümədə Dairənin adı "qızıl (qırmızı) su" deməkdir, bu da bölgədə axan Qızılsu çayının adı ilə eyniyyət təşkil edir. Muxtar Dairənin səlahiyyətli idarəetmə orqanları Artuş şəhərində yerləşir.
Tarixi
250px|thumb|right|Qutman-Karakul gölündən Tyan-Şan dağlarının görünüşü Qədim dövrlərdə Akçi nahiyəsinin ərazisində Yuitou knyazlığı yerləşirdi. Han Tarixi Kitabı "Han Şu"da (尉 頭) belə təsvir edilir: "300 ailə, 2300 nəfər, 800 döyüşçü, 4 Çinli məmur. Əhali köçəridirlər, onlar Külçə tərəfdə məskunlaşan Usunlar kimi geyinirlər". Uluğçat nahiyəsinin ərazisində isə Juandu knyazlığı var idi. Burada isə "Han Şu"ya (捐 毒) görə: "380 ailə, 1100 nəfər, 500 döyüşçü məskunlaşıb. Sakinləri köçərilərdir, adətləri sakların törəmələri olan Usunlara bənzəyir.
Qızılsu-Qırğız Muxtar dairəsi 14 iyul 1954-cü il tarixində qurulmuşdur. Bu, tarixdə ilk dəfə bütün bu torpaqların vahid inzibati ərazi daxilində birləşdirilməsi idi.
Əhalisi
2010-cu il əhalinin siyahıya alınmasına görə, Qızılsu-Qırğız muxtar dairəsinin daimi əhalisi 525.570 nəfərdir. 2000-ci illə müqayisədə 10 ildə ümumi insan sayı 19,53% artaraq 85,882 nəfərə çatmışdır. Əhakinin ümumu artım tempi 1.80% -dir. Bunlardan kişi əhalisi 267 660 nəfərdir ki, bu da əhalinin 50.93%-ni, qadın əhalisi 257 910 nəfərdir ki, bu da 49.07%-ni təşkil edir. Ümumi cinslər arasında nisbət (qadın başına 100) 103.78-dir.
0-14 yaşlı əhali 146 343 nəfərdir ki, bu da 27,84%, 15-64 yaşlı əhali 354 774 nəfərdir ki, bu da 67,50%, 65 və yuxarı yaşda olanlar 24 453 nəfərdir ki, bu da 4,65 mindir.
İnzibati bölgü
Muxtar dairə 1 şəhər dairəsinə və 3 nahiyəyə bölünür.
Ədliyyə Nazirliyi (Moldova)
Moldova Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi  — Moldova hökumətinin on dörd nazirliyindən biridir. Hazırkı ədliyyə naziri Veronika Mixaylov-Morarudur.
Aravot
Aravot (, "Səhər") — İrəvan şəhərində dərc edilən Ermənistan gündəlik qəzeti. 1994-cü ildə təsis edilmişdir. Ermənistanın əsas media orqanlarından biri olan "Aravot" liberal bir qəzet kimi qələmə verilmişdir. Baş redaktoru Aram Abrahamyandır.
Qəzetin ingilis və rus dillərində olan "aravot.am" internet xəbər portalı mövcuddur.
Qleb Abakumov
Qleb Arsentiyeviç Abakumov — SSRİ və Rusiya kimyaçısı. O, Rusiya Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü (1991), SSRİ Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü (1987-ci ildən), Rusiya Elmlər Akademiyasının akademiki (2000-ci ildən) olmuşdur.
Həyatı
1962-ci ildə N.İ. Lobaçevski adına Nijni Novqorod Dövlət Universitetinin kimya fakültəsini bitirmişdir. Kimya elmləri doktoru (1976), professor (1980), Nijni Novqorod Dövlət Universitetinin Kimya fakültəsində (1962–1964), SSRİ Elmlər Akademiyasının polimerlərin stabilləşdirilməsi laboratoriyasında (1964–1968), SSRİ Elmlər Akademiyasının Kimya İnstitutunda (1968–1988) işləmişdir. Rusiya Elmlər Akademiyasının Q. A. Razuvayev adına Metal Üzvi Kimya İnstitutunun direktoru, 2016–2019-cu illərdə institutun elmi direktoru olmuşdur. Nijni Novqorod şəhərində yerləşən Buqrovski qəbiristanlığında dəfn edildi.
Nəşrlər
Rusiya və beynəlxalq elmi jurnallarda 350-yə yaxın nəşrin müəllifidir.
NGC 3965
NGC 3965, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Kasa bürcü istiqamətində yerləşir. S tipli. tərəfindən ildə 66.04 sm (26 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Sidor Kovpak
Sidor Artemyeviç Kovpak - sovet hərbçisi və dövlət xadimi. General-mayor (1943). İki dəfə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı (1942, 1944).
1918-ci ildə Xarkov quberniyasının Axtırski rayonunun Kotelevski volostunda Sovet hakimiyyətinin qurulması uğrunda mübarizə aparan qırmızı partizan dəstəsi təşkil edib. 1919-cu ilin iyul ayından Fəhlə və Kəndli Qırmızı Ordusunda kvartalmaster kimi xidmətdə olub. Vətəndaş müharibəsi başa çatdıqdan sonra o, hərbi inzibati xidmətdə keçib. 1926-cı ilin iyul ayından alay komandiri olan S.A.Kovpak həmən il səhhətindəki problemlərə görə ehtiyata çıxıb.
1926-cı ilin iyulundan 1939-cu ilin dekabrına qədər Ukrayna SSR-nin xalq təsərrüfatında bir sıra rəhbər vəzifələrdə çalışıb. 1940-cı ilin yanvarından 1941-ci ilin avqustuna qədər - Putivl Şəhər İcraiyyə Komitəsinin sədri olub
Böyük Vətən müharibəsi illərində S.A.Kovpak Ukraynada partizan hərəkatının təşkilatçılarından biri idi. O, Spadşçanski meşəsindəki partizan dəstəsinə, birləşmiş Putivl partizan dəstəsinə və Sumı vilayətinin partizan dəstələrinə komandanlıq edib. Partizan müharibəsinin basqın taktikasının tərəfdarı olub. Sumı vilayətinin şimal bölgələrində iki dəfə yürüşə, Ukraynanın Sağ Sahilinə və Karpatlara basqınlar təşkil edib.
1943-cü ilin dekabrında partizan bölüyü komandiri vəzifəsindən geri çağırılıb. 1944-cü ilin noyabrından 1947-ci ilin martına qədər Ukrayna SSR Ali Məhkəməsinin üzvü olub. 1946-cı ilin fevralından 1967-ci ilin dekabrına kimi 2-7 çağırış SSRİ Ali Sovetinin deputatı seçilib. 1947-ci ilin fevralından 1967-ci ilin dekabrına kimi 2-7 çağırış Ukrayna SSR Ali Sovetinin deputatı olub. 1947-ci ilin fevralından 1967-ci ilin aprelinə qədər - Ukrayna SSR Ali Soveti sədrinin müavini vəzifəsində çalışıb. 1967-ci ilin aprelindən - Ukrayna SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin üzvüdür.
1919-cu ildən RCP(b)/VKP(b)/SovKP-nin üzvü. Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının XIX-XXIII qurultaylarının nümayəndəsi olub.
Ukraynada partizan mübarizəsi haqqında avtobioqrafik xatirələrin müəllifidir.
Həyatı
250px|thumb|left| İki dəfə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı Sidor Kovpak, 1944-cü il Sidor (İsidor) Kovpak 1887-ci il mayın 25-də (13 may - köhnə üsluba görə) Rusiya imperiyasının Xarkov quberniyasının Axtırski rayonu, Kotelev volostunun Kotelva qəsəbəsində (hazırda Ukraynanın Poltava vilayətinin Poltava rayonunda şəhər tipli qəsəbə) dövlət kəndliləri Artemi Dmitrieviç və Fyokla Evfimiyevna Kovpakov ailəsində anadan olub.
Səkkiz yaşında Sidor kilsə məktəbinə gedib. O, yaxşı oxuyur və müəllimi, kilsə keşişi Ata Melentius tərəfindən dəfələrlə tərifə layiq görülürdü. Müəllim yeniyetməyə təhsilini davam etdirməyi tövsiyə etmişdir. Lakin Kovpakların buna maddi imkanı yox idi. On bir yaşında atası Sidoru "yemək müqabilində" yerli tacir Fesakın xidmətinə verdi.
Tacir Fesakın yanında xidmət edən Sidor əvvəlcə "buyruq qulu" idi. O, müxtəlif ev işlərini yerinə yetirir, həm də ev sahibi və onun məşuqəsi üçün kiçik tapşırıqlar yerinə yetirirdi. Sidor çalışqanlığı və dürüstlüyü ilə tezliklə Fesakın etimadını qazandı. Tacir onu özü ilə dükana aparmağa və yavaş-yavaş sənəti öyrətməyə başladı. Sidorun oxumaq arzusunu bilən Fesak bir il sonra onu nazirlik məktəbinə qəbul olmasına yardım etdi. Təhsilinin ikinci ilində dərhal onu sexdəki işdən azad etmədi. 14 yaşından etibarən Sidor artıq müstəqil olaraq kassada dayandı və on yeddi yaşında kargüzar oldu. Eyni zamanda o, şəhərətrafı yanğınsöndürmə briqadasına başçılıq edirdi.
1 sentyabr 1908-ci ildə Sidor Kovpak orduya xidmətə çağırıldı. Kovpak 1910-cu ildə 186-cı Aslanduz Piyada Alayında xidmətə başlayır. 1912-ci ilin iyununda tərxis olunaraq şəhərdə qalır. O, əvvəlcə liman yükləyici-qarmaqlar artelində işə düzəlir. Lakin orada iki ay işlədikdən sonra, artel işçiləri ilə münaqişə zəminində Belçika Səhmdar Cəmiyyətinin "Tramvayların Qarşılıqlı Şirkəti"min tramvay emalatxanasına fəhlə keçməyə məcbur olur. İş gecə növbəsi olduğundan, Kovpak tezliklə gündüz də iş tapdı. O, yerli dəmirçi-sənətkarlardan birinin yanında çəkicdöyən kimi işə düzəldi. Lakin Birinci Dünya müharibəsi onun Saratovda həyatını tənzimləməsinə, öz mənzilinə, ev təsərrüfatına və ailəsinə sahib olmasına mane oldu.
Birinci Dünya müharibəsində
28 iyul 1914-cü ildə Sidor Kovpak Rusiya İmperator Ordusuna səfərbər olundu. O, həqiqi hərbi xidmətini başa vurduqdan sonra təyin olunduğu həmin 186-cı Aslandüz piyada alayına təyinat aldı. 1914-cü il avqustun 10-da Cənub-Qərb Cəbhəsində vuruşdu. Krasnik döyüşünün iştirakçısı oldu. Üç gün davam edən döyüşdə 186-cı piyada alayı ağır itkilər verdi.
Kovpakın xatirələrinə görə, cəmi 120 aşağı rütbəli şəxs və bir neçə zabit sağ qalmışdı. Bütün 47-ci diviziya oxşar itkilərə məruz qaldı və yenidən təşkil olunmaq üçün İvanqorod qalası ərazisinə aparıldı. Burada Kovpak savadlı biri kimi müvəqqəti olaraq alayın rabitə dəstəsinə yazılır. Amma bu dəfə o, artıq cəbhəyə kəşfiyyatçı kimi dönür.
Dəfələrlə kapral Kovpak düşmənin ön xəttinə və cəbhə xəttinin arxasına geçmiş, atəş nöqtələrini, bölmələrin yerləşdirilməsini və əsirləri ələ keçimişdi. Cəsarət və şücaətə görə III və IV dərəcəli Müqəddəs Georgi Xaçı ordeni, iki Müqəddəs Georgi medalı ilə təltif edilmişdir. Mükafatlardan birini ona 1915-ci ilin aprelində cəbhəyə səfəri zamanı imperator II Nikolay təqdim etmişdi. O zaman Kövpakın özünün təbirincə desək, o, vicdanla vuruşmuş, çar və Vətən uğrunda canını verməyə hazır idi. 1915-ci və 1916-cı illərdəki kampaniyalarda Karpat tərəfdə vuruşmuşdu. Rus ordusu geri çəkilmə salamat qalmışdı. Cənub-Qərb Cəbhəsində rus qoşunlarının Avstriya-Macarıstan ordusunu sarsıdıcı məğlubiyyətə uğradan Brusilov sıçrayışının iştirakçısı olmuşdu.
Fevral inqilabından sonra hərbi hissələrdə real hakimiyyət əsgər komitələri ələ keçirməyə başladı. 186-cı Piyada Alayında bolşeviklər çoxluq təşkil edirdi. Onlar polk əsgərləri komitəsində rəhbərliyi ələ aldılar. 1917-ci ilin yayında bolşeviklərə rəğbət bəsləyən Sidor Kovpak da komitə üzvləri arasına seçildi. Eyni zamanda o, alayın rabitə rəisi təyin olundu. 1917-ci ilin iyununda alay əsgər komitələri və diviziya iclaslarında Aleksandr Kerenski hökumətinin əmrlərinə tabe olmamaq barədə qərar qəbul etdi. Hökumət qiyamı yatırmaq üçün Rumıniya cəbhəsindən qüvvələr cəlb etdi. Dörd gün ağır döyüşlər oldu. Bundan sonra alay özünü buraxdı və əsgərlər kiçik hissələrlə cəbhə bölgəsindən qaçdılar.
Vətəndaş müharibəsi və ondan sonrakı illərdə
Vətəndaş müharibəsi illərində o, partizan dəstəsinə rəhbərlik etmişdir. 1919-cu ilin iyulunda o tifə tutulub xəstəxanada müalicə olunduqdan sonra Saratov quberniya komitəsinin xətti ilə Fəhlə və Kəndli Qırmızı Ordusu sıralarına qoşuldu. Uralska, 25-ci Piyada Diviziyasının qərargahına göndərildi. Burada xəstəliyindən hələ də sağalmamış keçmiş qırmızı partizan dəstəsinin komandirinin müavini təyin edildi.
Kovpak komandasının ləyaqəti düşməndən əsir götürülmüş Garford ağır zirehli maşınına və bir neçə manevr qabiliyyətinə malik Austinlərə əsaslanan Çapaevskaya diviziyasında 17-ci zirehli dəstənin yaradılması idi. Kovpakın diviziyanın hissələrinin təchizatındakı uğurlu fəaliyyəti Türküstan Cəbhəsi komandanlığının diqqətindən kənar qalmamışdı. Təsadüfi deyil ki, 1920-ci ilin mayında 25-ci atıcı diviziya Cənub-Qərb Cəbhəsinə verilərkən, Cənub Cəbhəsinə silah, sursat və artilleriya toplayıb göndərmək vəzifəsi Kovpakın dəstəsinə qaldı. 300px|thumb|right|Sidor Kovpak partizan dəstəsində 1920-ci ilin dekabrında Vrangel ordusu Krımda məğlub olduqdan sonra Kovpak Qırmızı Ordunun Komandanlıq Qərargahının Ali Atıcılıq Məktəbinə oxumağa göndərildi. 1921-ci ilin iyulunda o, Veliko-Tokmak rayon hərbi komissarının köməkçisi vəzifəsinə təyin olunsa da, tezliklə rayon hərbi komissarı vəzifəsinə təsdiq edildi. 1921-ci ilin noyabrında Kovpak Geniçesk rayonunun hərbi komissarı vəzifəsinə göndərildi.
1926-cı ilin iyununda növbəti inzibati-ərazi islahatı nəticəsində Pavloqrad rayonu ləğv edildi, onunla bərabər Pavloqrad rayon hərbi komissarlığı da ləğv edildi. Kovpak yeni vəzifə almadı. Ağırlaşmış revmatizmə görə həkim komissiyası onu sonrakı hərbi xidmətə yararsız hesab etdi. 23 iyun 1926-cı ildə Sidor Kovpak ordudan tərxis olundu, lakin hərbidən ayrılmadı. Partiyanın Pavloqrad rayon komitəsi onu Dnepropetrovsk qapalı hərbi kooperativinin Pavloqrad hərbi kooperativ təsərrüfatının direktoru vəzifəsinə göndərdi.
Partizan hərəkatının lideri
Almaniyanın Sovet Ukraynasına hücumu zamanı Sidor Kovpakın başçılıq etdiyi partizan dəstələri əvvəlcə Sumi və Bryansk vilayətlərində faşistlərə qarşı partizan müharibəsi apardılar. Lakin sonradan onların əməliyyatları Kiyev, Jitomir daxil olmaqla almanların işğal etdiyi ərazilərin dərinliklərinə qədər uzandı. Rovno, Qomel, Volın və Ukraynanın digər bölgələrində də Sidor Kovpakın dəstəsi aktiv fəaliyyət göstərirdi. Bu partizan dəstələri həm də millətçi Ukrayna Üsyan Ordusuna qarşı da vuruşurdular. 1944-cü ildə Kovpakın başçılıq etdiyi partizanlar bütün Qərbi Ukrayna və Belarusda düşmən qüvvələrinə basqın edirdilər. Hətta onun dəstəsi Karpat basqını zamanı Rumıniya ilə sərhəd bölgələrinə çatdılar və almanlara böyük itkilər verdilər.
Kovpak partizan taktikasını mükəmməl mənimsəmiş Ukrayna ərazisində partizan dəstələrinin şəbəkəsini qurmağa müvvəfəq olmuşdu. 1943-cü ilin yayında almanlar Kovpakın ikinci komandiri Semyon Rudnevi ovlamağa və öldürməyə müvəffəq oldular. Onun yerinə sonradan yazıçı olacaq və kitablarını Kovpakın gizli müqavimətinə həsr edəcək Petro Verşiqora təyin edildi. 250px|thumb|left|Putivl şəhərində S.A.Kovpakın heykəli. 1943-cü ildə Sidor Kovpak general-mayor rütbəsinə layiq görüldü. Leytenant Verşiqoranın xatirələrində deyilir ki, onun rütbəsi və general ulduzları partizan dəstəsinin mövqeyinə havadan paraşütlə atılmışdı.
Onun başçılıq etdiyi partizan dəstəsinin 1943-cü ilin sentyabrında etdiyi ikinci Karpat basqını göstərilən nəticəni vermədi. Sidor Kovpak buna görə Moskvanın onu cəzalandıracağını düşündüyü halda, rəhbərlik onu təltif etdi. 1943-cü il noyabrın əvvəlində Kovpak dəstəsinin gücünü və döyüş effektivliyini tamamilə bərpa etdi. Bu da partizanlara aktiv əməliyyatlara keçməyə imkan verdi. Bu vaxta qədər Qırmızı Ordu Dnepr çayının sağ sahilində plasdarmlarda möhkəmlənmişdi. Noyabrın 6-da Kiyev azad edildi. Sovet qoşunlarını Dneprdən geri atmağa çalışan düşmən ehtiyatlarını Ukrayna sağ sahilinə yerləşdirdi. Eyni zamanda, Henrix Himmlerin əmri ilə Ukraynanın polis füreri, SS Oberqruppenfürer G.A.Pryutsman cəbhə bölgələrindən əmlakın təxliyəsinə başladı. Bu şəraitdə Sarny-Korosten dəmir yolu alman komandanlığı üçün həyati əhəmiyyət kəsb etdi. Düşmən hərəkətin təhlükəsizliyini təmin etmək üçün dəmir yolunun mühafizəsini gücləndirərək yolun hər iki tərəfində 100 metr dərinlikdə meşə zolağı kəsildi. Zirehli qatar yol boyu növbə çəkir və Olevsk stansiyasında bir bərpa qatarı daima dururdu. Sidor Kovpak 1943-cü il noyabrın 15-də Olevsk stansiyasına hücum edərək onu ələ keçirib, geri çəkilən almanların bütün planlarını pozdular.
1943-cü il dekabrın 18-də Kovpak Kiyevə çağırıldı, ondan bir qədər əvvəl isə partizan hərəkatının Ukrayna qərargahı Moskvadan bura köçürüldü. Bu vaxta qədər Mozırdan Jitomirə qədər möhkəm cəbhə xətti yalnız kağız üzərində mövcud idi. Ovruç və Korosten arasında, partizanların "partizan qapıları" adlandırdıqları Alman müdafiəsində böyük bir boşluq yarandı. Bu qapılar vasitəsilə Kovpak dekabrın 19-da Moskvaya yola düşdü. Ovruca atla, Ovruçdan Kiyevə Saburovla maşında getdi. Kovpak bir daha Polissyaya qayıtmadı. 24 dekabr 1943-cü ildə Müdafiə komitəsinin əmri ilə Petro Verşiqor onun yerinə təyin edildi.
Ümumilikdə, müharibə illərində Sidor Kovpakın komandanlığı ilə Sumı partizan dəstəsi nasist qoşunlarının arxasında 10 min kilometrdən çox məsafədə döyüşmüş, 39 yaşayış məntəqəsində düşmən qarnizonlarını məğlub etmiş, 62 dəmir yolu eşelonunu relsdən çıxarmış, 256 körpünü partlatmış, 96 körpünü dağıtmış, anbarlar, 500 maşın, 20 tank və zirehli texnika sıradan çıxarmışdı. Sidor Kovpakın basqınları partizan hərəkatının alman işğalçılarına ağır zərbə vurulmasında böyük rol oynadı. 1943-cü il dekabrın ortalarına qədər Kovpak bölüyünün gücü 2500 döyüşçü və komandirdən ibarət idi. Ukrayna partizanları arasında Kovpakın nüfuzu çox böyük idi. M.İ.Naumov Nikita Xruşşova 6 yanvar 1944-cü il tarixli məktubunda onu düşmən xəttinin arxasında partizan mübarizəsini gücləndirməyə qadir bir şəxs kimi Ukraynanın Sağ Sahilindəki Ukrayna partizanları şöbəsinə rəhbər təyin etməyi təklif etdi. Lakin bu təklif rəhbərlik tərəfindən qəbul edilmədi.
Dövlət qulluğunda
300px|thumb|right|Sidor Kovpakın məzarüstü abidəsi Kovpakın Sumı partizan dəstəsinin komandanlığından uzaqlaşdırılmasının rəsmi səbəbləri onun qocalması, səhhətinin vəziyyəti və Ukrayna SSR-nin azad edilmiş ərazilərində dinc həyat qurmaq üçün şəxsi heyətə ehtiyacla əsaslandırıldı. Bununla belə, bəzi ekspertlər hesab edirlər ki, Kovpakın vəzifədən uzaqlaşdırılmasının əsas səbəblərindən biri onun Banderaçılara qarşı göstərdiyi mərhəmət idi. Sumı partizanları yenidən Qərbi Ukraynaya basqın etməli və Ukrayna Üsyan Ordusunun dəstələrinə qarşı barışmaz döyüşə başlamalı olacaqdılar. Bu halda barışmaz və öz iradəli Kovpak bu məsələnin həllində maneə ola biləcəyi qorxusu var idi. Buna baxmayaraq, Kovpak həqiqətən xəstəxanalarda və sanatoriyalarda bir neçə ay keçirdi. Yalnız 1944-cü il noyabrın 11-də o, 1947-ci ilin martına qədər çalışdığı Ukrayna SSR Ali Məhkəməsinin üzvü vəzifəsinə təyin edildi. Kovpak hüquq təhsili çatışmazlığını geniş həyat təcrübəsi, praktik instinkti və insanları mükəmməl başa düşməsi ilə kompensasiya etdi. O, Ukrayna SSR Ali Məhkəməsinin sədri K.T.Topçim ilə vaxtaşırı mübahisələrə girirdi. Bəzən Kovpakın səlahiyyəti ona aşağı məhkəmələrin qanuna uyğun olaraq qəbul edilmiş, lakin ədalətli olmayan qərarlarına yenidən baxılmasını tələb etməyə icazə verirdi.
Ayvaini mağarası
Mağaraya bir girişdən daxil olaraq, digər girişdən tərk etmək mümkündür. Ümumiyyətlə, mağaraya 17 metr aşağı enməklə Doğanalanıdakı giriş vasitəsilə daxil olunur. Mağara cənubi Mərmərə bölgəsinin ən uzun yeraltı keçididir. Uzunluğu 5,5 kilometr olan mağaranın içində ölçüsü 3-4 metrə çatan 60 ədəd gölməçə yer alır, mağaranın çıxışındakı gölün uzunluğu isə təxminən 400 metrə yaxındır. Gölməçələrdəki suyun səviyyəsi və göllərin müxtəlifliyi mövsümi təsirlərdən asılı olaraq dəyişir.
Sidor Kovpak
Dövlət qulluğunda
Sidor Kovpak 1946-cı il fevralın 10-dan 1967-ci il dekabrın 11-dək 2-7 çağırış SSRİ Ali Sovetinin deputatı oldu. 1947-ci il fevralın 9-dan 1967-ci il dekabrın 11-dək 2-7 çağırış Ukrayna SSR Ali Sovetinin deputatı və eyni zamanda 1967-ci il aprelin 11-dək Ukrayna SSR Ali Soveti sədrinin müavini vəzifəsində çalışdı. 1967-ci ilin aprelində Ukrayna SSR Ali Sovetinin Rəyasət Heyətinin üzvü seçildi.
Ayvaini mağarası
Yer qabığının parçalanaraq ayrı-ayrı qitələrə bölünməyə başladığı Mezozoy zamanından günümüzə gələn Ayvaini mağarası, 1970-ci ildə 3 nəfərlik bir İspan qrup tərəfindən kəşf edilmişdir. Ayvaini mağarası 2008-ci ildən etibarən ictimaiyyət üçün açıqdır.
Elxan Ağüzüm
Elxan Lətif oğlu Ağüzüm (Qars 1947 –) - Millətvəkili, Turizim naziri  (30 Mart 1989 - 23 İyun 1991)
Sidor Kovpak
Dövlət qulluğunda
SSRİ və Ukrayna SSR Ali Sovetləri deputatının səlahiyyətləri çərçivəsində Kovpak Ukraynanın Krolevetski, Qluxovski və Putivl vilayətlərinin sosial-iqtisadi inkişafına böyük diqqət yetirirdi. Onun köməyi ilə Krolevetsdə yaşayış məhəlləsi və Mədəniyyət evi, Putivldə isə asfalt zavodu, yeni elektrik stansiyası və qapalı bazar tikilmişdir. Kovpak nüfuzundan istifadə edərək Putivl və Qluxovu birləşdirən asfalt yolu, Qluxovun özündə isə küçələrin asfaltlanmasını təmin etmişdi.
Elxan Ağüzüm
Həyatı
Lətif Ağüzüm ün oğludur, Əsədulla Ağüzümün nəvəsi Əslən Şuşalıdır.Anası isə Sarı Ələkbərin qızı Brilyant xaımdır.
Sidor Kovpak
Dövlət qulluğunda
1919-cu ildən Sov.İKP üzvü Sidor Kovpak Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının XIX-XXIII qurultaylarına nümayəndə seçilmişdir.
İlliriya dili
İlliriya dili — illiriyalıların dili. Hind-Avropa dillərindəndir. Balkan yarımadası ərazisində abidələri tapılmışdır. Çoxlu coğrafi və şəxsi adlar, habelə Apennin yarımadasının cənubunda messap dilindəki kitabələr əsasında bərpa olunmuşdur. Odur ki, bəzi mütəxəssislər onu İlliriya dili hesab edirlər.
Sidor Kovpak
Dövlət qulluğunda
Müharibədən sonrakı illərdə Kövpak ədəbi sahədə də tanınıb. Onun geniş oxucu kütləsi üçün Karpat basqını haqqında bir növ reportaja çevrilən "Karpatlara yürüş" adlı ilk hekayəsi 1944-cü ildə nəşr olundu. Gələcəkdə rus və ukrayna dillərində dəfələrlə təkrar nəşr olunan daha 6 kitabı nəşr etdirdi.
Elxan Ağüzüm
Həyatı
Elxan Aküzüm 1947-ci ildə Qarsda doğulmuşdur.
Sidor Kovpak
Dövlət qulluğunda
Kovpak ölkənin ictimai-siyasi həyatında fəal iştirak edirdi. Müxtəlif tədbirlərdə, toplantılarda, mitinqlərdə, o cümlədən xaricdə çıxışları olurdu. On il Sovet-Çexoslovakiya Dostluğu Cəmiyyətinin Ukrayna bölməsinə rəhbərlik etmişdir. Üç cildlik “Ukrayna SSR 1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində” nəşrinin redaksiya heyətinin üzvü olmuşdur.
O, Kiyevdə aşağıdakı ünvanlarda yaşayıb: 1944-1960-cı illərdə Çapaeva küçəsi, ev 14, 1960-1967-ci illərdə Lipskaya küçəsi, ev 12/5. O, 1967-ci il dekabrın 11-də 81 yaşında ağciyər xərçəngindən vəfat edib. Dekabrın 13-də Baykove qəbiristanlığında hərbi şərəflə dəfn edildi. Ukrayna Nazirlər Kabinetinin 3 sentyabr 2009-cu il tarixli 928 saylı fərmanı ilə Kovpakın məzarı Ukraynanın mədəni irs abidələri reyestrinə daxil olunub.
NGC 4178
NGC 4178, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Qız bürcü istiqamətində yerləşir. SBcd tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Rus-çeçen münaqişəsi
Rus-çeçen münaqişəsi (, Çeçenskiy konflikt) - Rusiya (bir müddət Sovet İttifaqı) dövləti ilə müxtəlif çeçen qüvvələri arasında çox vaxt silahlı, əsrlər boyu davam edən qarşıdurmadır. Formal hərbi əməliyyatların 1785-ci ilə uzanmasına baxmayaraq, münaqişənin kökləri daha uzaq keçmişdə axtarıla bilər.
Rusiya İmperiyası  əvvəllər müttəfiqi Gürcüstan və onun düşmənləri olan Səfəvilər və Osmanlı İmperiyasına bir keçid nöqtəsi olması xaricində, Şimali Qafqazın özünə çox az maraq göstərmişdi, lakin Rusiyanın bölgədəki fəaliyyəti ilə əlaqəli artan gərginlik çeçenlərin Rusiya varlığına qarşı 1785-ci ildə üsyanı ilə nəticələndi. Bu hadisələri daha sonrakı toqquşmalar və 1817-ci ildə başlayan Qafqaz müharibəsi izlədi. Rusiya yalnız 1864-cü ildə çeçen üsyançıları yatırtmağa müvəffəq oldu.
Rusiya vətəndaş müharibəsi dövründə çeçenlər və digər Qafqaz xalqları 1921-ci ildəki sovetləşməyə qədər bir neçə il müstəqillik şəraitində yaşayırdılar. İkinci Dünya müharibəsi zamanı almanların Qafqazı işğalını Sovet rejiminə qarşı üsyan fürsəti olaraq görən çeçenlər, buna cavab olaraq 1957-ci ilə qədər geri qayıda bilmədikləri və və qalmaq məcburiyyətində olduqları Orta Asiyaya sürgün edildilər
Çeçenlərlə Rusiya hökuməti arasında ən son münaqişə 1990-cı illərdə baş verdi. 1991-ci ildə  Sovet İttifaqı dağılanda çeçen separatçıları müstəqilliklərini elan etdilər. 1994-cü ilin sonlarında Birinci Çeçenistan müharibəsi başladı və iki il davam edən döyüşlərdən sonra Rusiya qüvvələri bölgədən çıxdı. 1999-cu ildə döyüşlər yenidən başladı və növbəti il ​​Rusiya təhlükəsizlik qüvvələri Çeçenistan üzərində tam nəzarəti əldə etdi.
Münaqişənin kökləri
1774-cü ildə Rusiya Osetiyanı nəzarət altına aldı və bununla da strateji əhəmiyyəti olan Dəryal keçidi Osmanlılardan alındı. Bir neçə il sonra, 1783-cü ildə Rusiya Gürcüstanla Georgiyevsk müqaviləsini imzaladı və Gürcüstanı - düşmən müsəlman dövlətləri ilə əhatə olunmuş xristian anklavını - Rusiya himayəsinə aldı. Müqavilədəki öhdəliklərini yerinə yetirmək üçün Rusiya imperatoru Böyük Yekaterina Dəryal keçidində Gürcüstan Hərbi Yolunun marşrutunu qorumaq üçün bir sıra hərbi qalaların inşasına başladı. Lakin bu fəaliyyətlər qalalarını həm dağlıların tarixi ərazilərinə qəsd kimi, həm də potensial təhlükə kimi görən çeçenlər arasında ciddi narazılığa səbəb olmuşdu.
Şeyx Mənsur üsyanı (1785-1794) və nəticələri
left|120px|thumb|[[Şeyx Mənsur]] Bu dönəm çeçenlərin imamı Şeyx Mənsur İslamın daha saf bir halının təbliğinə başladı və Şimali Qafqazın müxtəlif dağ xalqlarını özlərini daha çox xarici zülmlərdən qorumaq üçün İslam bayrağı altında birləşməyə təşviq etdi. Onun fəaliyyətlərini ruslar bölgədəki öz maraqlarına təhdid olaraq gördülər və 1785-ci ildə onu ələ keçirmək üçün bir qüvvə göndərildi. Göndərilən dəstə onu tuta bilmədikləri üçün, əvəzində onun işğal edilməmiş dogma kəndini yandırdı, lakin geri dönüşdə Mansurun tərəfdarları tərəfindən hücuma məruz qaldı və məhv edildi. Beləliklə tarixdəki ilk çeçen-rus müharibəsi başlamış oldu. Müharibə bir neçə il davam etdi. Mansur, əsasən, partizan taktikaları ilə vuruşurdu və ruslar 1791-ci ildə Mansurun tutulmasına qədər çeçen kəndlərini cəzalandırmaq üçün bir sıra basqınlar etdilər. Mənsur 1794-cü ildə əsirlikdə öldü.
1801-ci ildə Rusiya Gürcüstanı rəsmi şəkildə ilhaq etdi və bu, Rusiyanın bölgədəki öhdəliyini daha da dərinləşdirdi. Sonrakı illərdə çeçen döyüşçülərinin Qafqazdan keçən rus qüvvələrinə artan çoxsaylı basqınları rusları Çeçenistan ərazisinə iki əhəmiyyətli hərbi ekspedisiya etməyə məcbur etdi. İşğalçılar hər ikisində məğlub oldular. Bununla Rusiya liderləri daha sərt tədbirlər görməyə başladılar. Ancaq  bunlar Napoleonun 1812-ci ildə Rusiyaya hücumu ilə təxirə salındı.
Qafqaz və Krım müharibələri (1817-1864)
Rusiyanın 1812-ci il müharibəsində Fransız Napoleon qüvvələrini məğlub etməsindən sonra Çar I Aleksandır diqqətini bir daha Şimali Qafqaza çevirdi və ən məşhur generallarından biri Aleksey Yermolovu bölgənin passivləşdirilməsi üçün istiqamətləndirdi. 1817-ci ildə Yermolovun komandanlığı altında rus qüvvələri Qafqazın fəthinə başladılar. Yermolovun iqtisadi müharibə, kollektiv cəza və zorla sürgün edilməni özündə cəmləşdirən qəddar taktikaları əvvəlcə uğurlu idi, lakin rusların Çeçenistan cəmiyyətinə və mədəniyyətinə təsirini effektiv bir şəkildə dayandırdığı və çeçenlərin əbədi düşmənçiliyinə səbəb olduğu üçün əks təsir göstərmişdir. Yermolov 1827-ci ilə qədər orduya komandanlıq etdi.
Münaqişədə dönüm nöqtəsi kimi 1828-ci ildə Müridizm hərəkatının yaranması qəbul edilir. Hərəkata İmam Şamil rəhbərlik edirdi. 1834-cü ildə Şimali Qafqaz xalqlarını İslam bayrağı altında birləşdirdi və Rusiyaya "müqəddəs müharibə"(qazavat)  elan etdi. 1845-ci ildə Şamilin qüvvələri Darqoda minlərlə rus əsgərini və bir neçə generalı mühasirəyə aldı və öldürdü, onları geri çəkilməyə məcbur etdi.
1853-66-cı illər Krım müharibəsi zamanı çeçenlər Osmanlı imperiyasını Rusiyaya qarşı dəstəklədi. Lakin daxili tayfa münaqişələri Şamili zəiflətdi və 1859-cu ildə o, əsir alındı. Müharibə 1862-ci ildə Rusiyanın Çeçenistan və digər Qafqaz etnik qruplarına muxtariyyət verməsi ilə rəsmi olaraq başa çatdı. Ancaq Çeçenistan və ətraf Dağıstan da daxil olmaqla bölgə Rusiyaya Terek vilayəti olaraq daxil edildi.
Rusiya vətəndaş müharibəsi və Sovet dövrü
Rusiya inqilabından sonra Şimali Qafqazın dağ xalqları Şimali Qafqaz Dağ Cümhuriyyətini yaratmaq üçün birləşdilər. Bu dövlət Sovet hakimiyyətini qəbul etməyə məcbur olduğu 1921-ci ilə qədər mövcud idi. İosif Stalin şəxsən 1921-ci ildə Qafqaz liderləri ilə danışıqlar apardı və Sovet dövləti daxilində geniş bir muxtariyyət vəd etdi. Həmin il Dağ Muxtar Sovet Sosialist Respublikası yaradıldı, ancaq yalnız altı respublikaya bölündüyü 1924-cü ilə qədər varlığını dəvam etdirə bildi. Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikası 1934-cü ildə qurulmuşdur. Çeçenlər və Sovet hökuməti arasında qarşıdurmalar kollektivləşmə zamanı, 1920-ci illərin sonlarında yaranmışdı. Bu münaqişələr 1930-cu illərin ortalarında yerli liderlər həbs edildikdən və ya öldürüldükdən sonra qismən azaldı. 1932-ci ilin əvvəlində yeni bir çeçen üsyanı baş qaldı, ancaq mart ayında məğlub edildi.
İkinci dünya müharibəsi
Nasist Almaniyası Sovet İttifaqını 1941-ci ilin iyununda işğal etməyə başladı. Sovet mənbələrinə görə çeçenlər Vermaxta qoşuldular, lakin bu iddia üçün yetərli sayda sübut olmadığı üçün mübahisəli qəbul edilir. 1943-cü ilin yanvarına qədər almanlar geri çəkilməyə başladı. Sovet hökuməti çeçen və inquşların Şimali Qafqazdan uzağa deportasiya edilməsini müzakirə etməyə başladı. 1944-cü ilin fevralında Lavrentiy Beriyanın birbaşa əmri ilə təxminən yarım milyon çeçen və inquş evlərindən didərgin düşdü və zorla Orta Asiyada məskunlaşdı. Onlar Qazaxıstanda və Qırğızıstanda məcburi əmək düşərgələrinə salındılar. 1953-cü ildə Stalinin ölümündən sonra Nikita Xruşşov hakimiyyətə gəldi və tez bir zamanda sələfini qınadı.
Etnik toqquşmalar (1958-1965)
1957-ci ildə çeçenlərə evlərinə qayıtmağa icazə verildi. Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikası yenidən quruldu. Yeni zorakılıq 1958-ci ildə  rus dənizçi və inquş gənc arasında rus dənizçinin ağır yaralanması ilə qurtaran qız üzərində davayla atılmışdı. Sonrakı 4 gündə dəvam edən iğtişaşlarda vaynaxların mülkləri talan edildi, üsyançılar hökumət binalarını ələ keçirdilər.. Ethnic clashes continued through 1960s, and in 1965 some 16 clashes were reported, taking tall of 185 severe injuries, 19 of them fatal. Etnik qarşıdurmalar 1960-cı illərə qədər davam etdi və 1965-ci ildə 19 ölümcül, 185 ağır yaralanmnın olduğu 16 toqquşma qeydə alındı. 1960-cı ilin sonlarında bölgə sakitləşdi və çeçen-rus qarşıdurması Sovet İttifaqının dağılmasına və 1990-cı ildə Çeçen müharibələrinin başlamasına qədər ən passiv dövrünü yaşadı.
Çeçenistan müharibələri
150px|right|thumb|Çeçen döyüşçü "Borz" silahı ilə 1991-ci ildə Çeçenistan müstəqilliyini elan etdi və özünü Çeçen İçkeriya Respublikası adlandırdı. Bəzi mənbələrə görə 1991-ci ildən 1994-cü ilə qədər çeçen olmayan etnik mənşəli on minlərlə insan (əsasən ruslar, ukraynalılar və ermənilər) qeyri-çeçen əhalisinə qarşı zorakılıq və ayrı-seçkilik hallarıyla respublikanı tərk etdilər. Digər mənbələr yerdəyişməni dövrün hadisələriylə əlaqələndirmir, bunun əvəzinə Çeçenistan daxilindəki pisləşən daxili vəziyyətə, Çeçenistan Prezidenti Cövhər Dudayevin təcavüzkar siyasətinə və Rusiya Prezidenti Boris Yeltsinin daxili siyasi ambisiyalarına diqqəti yönəldir. 1994-cü ildə Rusiya Ordusunun qüvvələri Qroznıya istiqamətləndirildi, lakin iki il davam edən qızğın döyüşlərin nəticəsi olaraq sonra rus qoşunları Xasavyurt razılaşması ilə Çeçenistandan çıxdılar. Çeçenistan faktiki müstəqilliyini 1999-cu ildə, ikinci müharibə başlayana qədər qorudu.
1999-cu ildə Rusiya hökumət qüvvələri çeçen mərkəzli islamçı qüvvələrin Dağıstana hücumunu bəhanə edərək, Çeçenistanda antiterror əməliyyatlarına başladı. 2000-ci ilin əvvəllərində Rusiya Qroznı şəhərini demək olar ki, tamamilə məhv etdi və Çeçenistanı Moskvanın birbaşa nəzarətinə verməyə müvəffəq oldu. Norman Naymarkın sözlərinə görə, "ciddi dəlillər Rusiya hökumətinin 1990-cı illərin ortalarında müharibəni itirmiş olduqları təqdirdə yenidən çeçenləri deportasiya etmək planlarını hazırladığını göstərir”