cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Şadlinskilər
Şadlinskilərin böyük şəcərəsi
F.Kərimzadənin "Qarlı aşırım" romanı və onun süjeti əsasında çəkilən "Axırıncı aşırım" bədii filmi Şadlinskinin həyat və fəaliyyətindən bəhs edir. Şadlinskilər nəslinin davamçısı, Tibb Universitetinin professoru Vaqif Şadlinski: "Abasqulu atamın əmisidir. Ermənilər Qərbi Azərbaycanda yaşayan soydaşlarımıza qarşı qırğınlara başlayanda Abasqulu bəyin başçılığı ilə Vedibasarda böyük silahlı dəstə yaradıldı. O, camaatı başına yığıb ermənilərə qarşı mübarizəyə başladı. Abbasqulunun ətrafında, atam Bilas Şadlinski, Nəsrulla bəy Şadlinski, Xəlil bəy, Mehdi bəy, Mirzə Təhmasib var idi. Onlar il yarım ərzində torpaqlarımızı ermənilərdən qoruyublar".
Bilas Şadlinskinin xatirələri
Həmin dövrdə baş vermiş hadisələr Vaqif Şadlinskinin atası Bilas Şadlinskinin xatirələrində geniş yer alır: "1918–1920-ci illər Vedi rayonunda vəziyyət ağırlaşdı. Hər həftə Vediyə daşnakların silahlı basqını olurdu. Abbasqulu bəy Şadlinskinin silahlı mübarizə dəstəsinin müşayiəti altında minlərlə azərbaycanlı ailəsi daşnakların qırğınlarından xilas olub, İrana mühacirət etmişdi. Bizim ailəmiz də Iranın Ərəblər və Çaypara mahallarında bir müddət qaldıqdan sonra Xoy şəhərinə gedib çıxdı. Az sonra atam vəfat etdi".
Dözülməz günlər yaşayan ailənin oğlu Bilas 15–16 yaşlarında Abbasqulu bəy Şadlinskinin silahlı dəstəsinə qoşularaq daşnaklara qarşı döyüşlərdə iştirak edir, qapı-qapı düşüb azərbaycanlı uşaqlarını təhsilə, məktəbə cəlb edirdi.
Şadlinskilər Azərbaycanda maarifləndirmə işinin aparılmasında da mühüm xidmətlər göstəriblər.
1941–45-ci il müharibəsi başlayanda Bilas müəllim Böyük Vedi rayonunun mərkəzində yerləşən məktəbdə direktor işləyirdi. Bilas müəllim böyük bir ziyalı nəslinin yetişməsində əvəzsiz xidmətlər göstərdi. O, bu nəsli Ermənistanda, yerli şovinistlərin təzyiqləri altında yetişdirirdi. Gələcək nəslə dilimizi, dinimizi, tariximizi mənimsətdi, onları erməni fitnəsinə uymağa qoymadı. Bütün bunları isə həyatı bahasına edirdi. 1948-ci ildə ermənilər növbəti dəfə azərbaycanlıların kütləvi deportasiyasına nail oldular və taleyində yurduna, xalqına, soykökünə köçkünlük yazılan B.Şadlinski Qərbi Azərbaycandakı dədə-baba yurdundan Azərbaycana — Şəmkir rayonunun Çinarlı (keçmiş Leninkənd) qəsəbəsinə köçdü. 1948-ci ildən burada pedaqoji fəaliyyətini davam etdirdi. B.Şadlinski ömrü boyu erməni millətçilərinə qarşı mübarizə aparırdı. Bu məqsədlə o, yaşadığı evdə kitabxana təşkil etmiş, burada erməni şovinistlərinin riyakar və hiyləgər əməllərini, azərbaycanlılara qarşı cinayətkar məqsədlərini açıqlayan tarixi sənədlərdən, fotolardan, kitab, qəzet və jurnal materiallarından ibarət muzey-sərgi düzəltmişdi.
Şadlinskilərin digər nümayəndələri — Yunis və Bilman Şadlinskilər də pedaqoji sahədə fəaliyyət göstərərək uzun illər maarifləndirmə işi ilə məşğul olublar. Bu gün isə həmin yolu davam etdirən nəslin davamçısı tibb elmləri doktoru, professor Vaqif Şadlinskinin adı ölkəmizin elm və təhsil işçilərinə, səhiyyə sahəsində çalışanların böyük əksəriyyətinə yaxşı tanışdır. Onun adı ölkənin tanınmış ziyalıları sırasında çəkilir.
Depok
Depok (sunda yazısı. ᮓᮦᮕᮧᮊ᮪) — İndoneziyanın Böyük Cakarta metropol bölgəsində yerləşən Qərbi Yava əyalətindəki şəhər. 200,29 km² sahəsi var. 2021-cü il siyahıyaalmasına görə əhalisi 2.462.215 nəfər, sıxlığı 8.746 nəfər / km² idi. 27 aprel 1999-cu ildə Depok ayrı bir şəhər olaraq elan edildi.
Devid Rokfeller
David Rockefeller — Amerikalı bankir və iş adamı.
Ərəstun Axundov
Axundov Ərəstun Həmzə oğlu (1924 — 1990) — Azərbaycan iqtisadçısı.
Azıxantrop
Azıxantrop (türk. azıx, yun. άνθρωπος – Azıx adamı) — Azərbaycan arxeoloqu Məmmədəli Hüseynov tərəfindən 1968-ci ildə Azıx mağarasında alt çənə sümüyü kəşf edilmiş hominidlər fəsiləsinə aid növ. Azıxantropun çənəsi bir tərəfdən pitekantroplara, xüsusilə Mauer adamının çənəsinə, digər tərəfdən bir çox cəhətlərinə görə Fransanın cənubunda olan Kondel-Araqo düşərgəsinin qədim Aşel mədəniyyətinə aid təbəqəsindən tapılmış pre-neandertal tipli insanlara daha yaxındır. Lakin son zamanlar aparılmış tədqiqatlardan sonra, bəzi alimlər neandertal tipli insanları müasir insanların əcdadı hesab etmirlər. Azıxantropun çənə sümüyü Azərbaycan Tarix Muzeyində saxlanılır.
Ərəstun Axundov
1962-ci ildə Kiyev şəhərində namizədlik, 1977-ci ildə doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmiş, 1979-cu ildə professor elmi adını almışdır. Keçmiş SSRİ məkanında "vaxta qənaət qanunu"nun tanınmış tədqiqatçılarından biri hesab olunurdu.Bu mövzuda maraqlı tədqiqatların müəllifidir. 1982-1990-cı illərdə Dadaş Bünyadzadə adına Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunda dekan, kafedra müdiri, professor kimi fəaliyyət göstərmişdir.
Azıxantrop
Tarixi
1968-ci ilin iyununda M.M.Hüseynovun rəhbərliyi altında Paleolit arxeoloji ekspedisiyası Azıx düşərgəsinin V təbəqəsinin IV horizontunda apardığı arxeoloji qazıntılar zamanı bir neçə daş məmulatı ilə birlikdə ibtidai insana məxsus çənə aşkar olunmuşdur. Çənə sümüyü qalın, dişləri isə xırdadır. Azıxantropun qalıqlarının paleoantropoloji tədqiqatı zamanı D.V.Hacıyev onların 18–22 yaşlı qadına məxsus olduğunu müəyyənləşdirmişdir. Antropoloji xüsusiyyətlərinə görə sinantrop və Heydelberq adamına uyğun gəlir; eyni zamanda Neandertal adamına da yaxındır. Azıxantrop ilk paleoantropa keçid mərhələsidir. Təqribən 350–400 min il əvvəl yaşamış Azıxantrop dünyanın ən qədim insan qalıqlarından hesab olunur. Azıxantrop sümüyünün tapıldığı Aşöl təbəqəsindən çoxlu daş alət və heyvan sümükləri də əldə edilmişdir. Bəzi tapıntılar əsasında Azıxantropun saymağı bildiyi və dini təsəvvürlərinin olduğu ehtimal edilir. Azıxantropun qalıqları Azərbaycanın qədim insanların formalaşdığı ərazilərdən biri olduğunu sübut  edir. Çoxtəbəqəli Azıx paleolit düşərgəsinin orta Aşel mədəniyyətinə aid təbəqəsindən tapılmış ibtidai insana məxsus olan çənə üzərində professor D.V.Hacıyev uzun müddət elmi tədqiqat işləri aparmışdır. M.M.Hüseynov tərəfindən tapılmış çənə Azıx paleolit düşərgəsinin elmi əhəmiyyətini və şöhrətini daha da artırmış və dünyanın müxtəlif ölkələrin arxeoloq, paleontoloq, paleoantropoloq və digər mütəxəssislər Bakıya gələrək, Azıx düşərgəsindən tapılmış maddi mədəniyyət qalıqları ilə yaxından tanış olmağa başlamışlar.
Klassifikasiya
Professor D.V.Hacıyevin Azıxdan tapılmış çənə üzərində apardığı elmi araşdırmalar zamanı məlum olmuşdur ki, çənə quruluşundakı spesifik cəhətlərə əsasən, bir tərəfdən pitikantroplara, xüsusilə Mauer adamının çənəsinə, digər tərəfdən bir çox cəhətlərinə görə Fransanın cənubunda olan Kondel-Araqo düşərgəsinin qədim Aşel mədəniyyətinə aid təbəqəsindən tapılmış pre-neandertal tipli insanlara daha yaxındır.
Çoxtəbəqəli Azıx paleolit düşərgəsinin V təbəqəsindən tapılmış ibtidai insana məxsus çənənin iri olması açıq nəzərə çarpır və onun gövdəsi nisbətən qalındır. Bu baxımdan Azıx mağara düşərgəsindən tapılmış çənə avstralopitek tipli adamlardan fərqlənir və müəyyən cəhətlərinə görə arxantropların arasında xüsusi yer tutur. Fiziki tipinə görə Azıx düşərgəsindən aşkar edilmiş çənə sinantrop tipli insanla neandertal adamı arasında keçid mərhələsindədir. Azıx mağara düşərgəsinin Aşel mədəniyyətinə aid təbəqəsindən tapılmış ibtidai insan qalığına şərti olaraq azıxantrop, yəni Azıx adamı adı verilmişdir.
Tədqiqatçılar müəyyən etmişlər ki, azıxantropun çənəsi fiziki quruluşuna görə arxantropa, sinantropa və Heydelberq adamına oxşayır, lakin bəzi inkişaf xüsusiyyətlərinə görə ilk neandertal insanlarla yaxınlıq təşkil edir. Bu səbəbə görə də azıxantrop tipli insan ibtidai adamların inkişaf tarixində arxantropdan paleoantropa keçid formasını təşkil edir.Lakin dişlərinin xırdalığına görə indiyə qədər elmə məlum olan arxantrop və paleoantroplardan tamamilə fərqlənir. Məhz bu fərqlərə görə D.V.Hacıyev tapıntını azıxantrop adlandırmışdır.
Tarixləndirmə
Professor D.V.Hacıyev apardığı elmi tədqiqat zamanı müəyyən etmişdir ki, çoxtəbəqəli Azıx paleolit düşərgəsinin V təbəqəsindən tapılmış ibtidai insan çənəsi Azərbaycan ərazisində ən qədim insana məxsus olub, 350-400 min il bundan əvvəl bu ərazidə yaşamış 18-22 yaşlı qadının çənəsidir.
Azıxdan tapılmış ibtidai insana məxsus çənə tamamilə daşlaşmış və rəngini nisbətən dəyişmişdir. Qeyd olunan daşlaşma prosesi və rənginin xüsusiyyətləri həmin təbəqədən tapılmış merka kərgədanı, nəhəng maral, zubr, bizon, ibtidai at, mağara ayısı, mağara kaftarı (bu heyvanların nəsli kəsilmişdir) və başqa heyvan sümüklərindən qəti seçilmir.
Bundan başqa həmin təbəqənin IV horizontundan əl çapacaqları, kobud çapma alətləri və kobud hazırlanmış qaşov tipli alətlər tapılmışdır.Həmin daş alətlər özlərinin hazırlanma texnikası və tipologiyasına görə qədim Aşel mədəniyyətinə aid olunur.
Çənə sümüyü
Azıx mağara düşərgəsindən tapılmış çənə, ibtidai insanın alt çənəsinin sağ hissəsidir.Çənənin əsası və onun üzərində olan üç azı dişinin yerləşdiyi çənə şaxəsinin çox hissəsi yaxşı saxlanmışdır. Çənə üzərində olan dişlərdən sonuncusu tam vəziyyətdədir, ikisi isə qazıntı zamanı sınmışdır. Eyni zamanda şaxənin yuxarı hissəsi ilə birlikdə çənə oyması, çənə tacı və oynaq çıxıntısı qədim zamanlarda sınmışdır.Çənənin alveol hissəsində üçüncü azı (ağıl) dişi tam şəkildədir, ikinci azı dişinin üst hissəsi sınmış, lakin orta və kök hissələrinin qırıqlarına rast gəlinmişdir.
Azıx paleolit düşərgəsindən tapılmış alt çənənin tam olmadığına baxmayaraq, onun qalmış hissəsi Azıx adamının fiziki quruluşunun müəyyən olunmasında ən mühüm paleoantropoloji tapıntı hesab olunur. Belə ki, azıxantropun çənəsinin morfologiyası, qalınlığı, dişlərinin quruluşu və ölçüləri paleoantropoloji müqayisə üçün çox mühüm elmi əhəmiyyətə malikdir.Azıxdan tapılmış alt çənə avstralopitek, arxantrop, sinantrop və pitikantropla müqayisə edilmişdir. Aparılmış elmi araşdırmalar maraqlı elmi nəticələr vermişdir.Azıxantropun çənəsinin aşağı hissəsi qırılıb düşdüyündən onun qalınlığı ikinci azı (A2) ilə üçüncü azı (A3) aralığı bərabərliyindəki qalınlıqla ölçülmüşdür.Həmin sahədə onun qalınlığı 19,5 mm-dir.
Aparılan elmi tədqiqatlar zamanı müəyyən olunmuşdur ki, avstralopiteklərin alt çənə lərində də həmin sahə, yəni ikinci azı və üçüncü azı aralığında olan hissə 33,5 mm-ə bərabərdir. İndoneziyanın Yava adsında tapılmış pitikantrop çənəsinin qalınlığı 26,3 mm, Çində tapılmış sinantrop tipli insanın çənəsinin qalınlığı 19,6 mm, Almaniyanın Heydelberq kəndi ərazisindən tapılmış Heydelberq adamının çənəsinin qalınlığı 21,4 mm -dir. Bu ölçülərə görə azıxantropun çənəsi pitikantropun çənəsindən fərqlidir.Aparılan elmi tədqiqata əsasən müəyyən olunmuşdur ki, Azıx adamının çənəsi sinantrop tipli insanla Heydelberq adamı arasında özünə xüsusi yer tutur.
Umbriya
Umbriya - İtaliyanın 1948-ci il Konstitusiyası ilə qismən regional muxtariyyət verilmiş 20 regionundan biridir. Yarımadadakı dənizə sahili olmayan tək bölgədir və ölkənin də ən kiçik bölgələrindən biridir.
Bulbophyllum oxyanthum
(Bulbophyllum oxyanthum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Umbriya
Əhalisi
903.072 min nəfərdir.
Azıxantrop
Çənə sümüyü
Aparılan elmi araşdırmalar zamanı müəyyən edilmişdir ki, qədim Azıx adamı dişinə görə də arxantrop və paleoantroplardan da fərqlənmə xüsusiyyətinə malikdir.Bu xüsusiyyətlərdən ən başlıcası Azıx adamında dişlərin kiçik olmasıdır. Belə ki, azıxantropun azı dişinin uzunluğu 35 mm-dir. Ona görədə professor D.V.Hacıyev bu tapıntını xırdadiş adamına aid edir.
Umbriya
Sahəsi
8.456 km²-dir.
Azıxantrop
Çənə sümüyü
Paleoantropoloqların apardıqları elmi tədqiqatlar zamanı azı dişlərin uzunluğunun pitikantroplarda 40 mm, sinantrop tipli insanlarda 36,9 mm, Heydelberq adamında 36,1 mm, azıxantrop tipli insanlarda isə 35 mm olması müəyyən edilmişdir.
Azıxantropun dişlərində başqa cəhətlər də qeydə alınmışdır. Xüsusən dişlərin düzülüşü maraqlı xüsusiyyətlərə malikdir. Azıx adamının çənəsinin şaquli istiqamətində linqval divarına doğru keçir. Lakin bütün qazıntı və müasir adamlarda azı dişləri çənənin linqval divarının lap qırağında düzülmüşdür. Belə bir xüsusiyyətin olması da Azıx adamını fərqləndirə bilir.Bu axırıncı xüsusiyyətin oxşarlığı heç bir qazıntı insanında yoxdur.
Jaquaribi çayı
Jaquaribi çayı — Cənubi Amerika ərazisindən axaraq Atlantik okeana tökülən çay.
Braziliyanın şimal-şərqində qərarlaşır. Uzunluğu 610 km təşkil edir. Çayın hövzəsinin böyük hissəsi Seara ştatı ərazisində yerləşir. Dekabrdan aprelədək gursulu olur. Tupi-quarani dilində «bəbir çayı». thumb|right|240px|Çayın kosmosdan çəkilişi
Böyük Moğol imperiyası hökmdarlarının siyahısı
Böyük Moğol İmperiyasının hökmdarlarının siyahısı – Böyük Moğol İmperiyasını idarə etmiş hökmdarların ümumi siyahısı. Böyük Moğol İmperiyasının əsası 1526-cı ildə qoyulmuşdur. Dövlətin ilk hökmdarı Babur şahıdır. Sonuncu hökmdar isə II Bahadır Şah olmuşdur. Böyük Moğol İmperiyası mövcud olduğu 332 il ərzində 19 hökmdar tərəfindən idarə edilmişdir.
Baburilərin mənşəyi haqqında
Böyük Moğol İmperiyasının əsası Zahirəddin Məhəmməd Babur (al-ṣultānu 'l-ʿazam wa 'l-ḫāqān al-mukkarram bādshāh-e ġāzī) tərəfindən qoyulmuşdur. Babur ata tərəfdən Teymurilər sülaləsindən, ana tərəfdən isə Çingizlilər sülaləsindəndir. Baburun atası Əmir Teymurun nəvəsi olan Ömər Şeyx Mirzə Barlas idi. Baburun anası isə Çingizlilər nəslindən olan Yunus xanın qızı Qutluq Nigar xanım idi.
Baburun ata tərəfdən mənsub olduğu Teymurilər sülaləsinin əsasını qoyan Əmir Teymur əslən barlas boyundandı. Barlaslar Orta Asiyada yaşayan türkləşmiş monqol  boyu idi. Monqolların gizli tarixi adlı əsərə görə barlaslar boruciginlərlə bir soydan gəlir. Karçar barlaslar barlas boyunun qurucu əcdadlarıdır. Monqolların gizli tarixi XIII əsrdə Ögedey xana yazılmış epik əsərdir. Bu əsərdə göstərilir ki, Karçar barlaslar eyni zamanda Çingiz xanın əcdadı olan əfsanəvi monqol lideri Bodonçirin nəslindən gəlir.
Orta Asiyanın yerli əhaliləri ilə sıx əlaqələrə görə barlaslar arasında İslam dinindən başqa digər dinlərə (Buddizm, Şamanizm) də inananlar yaşayırdı. Bu sıx əlaqələr mədəni cəhətdən bir-birlərindən təsirlənmələrinə və qarışmalarına səbəb olmuşdu. Bu kimi səbəblərdən monqol mənşəli boy olan barlaslar monqol dilindən başqa çağataycanı da (Türk dillərinin uyğur mənşəli bir növü; ərəb və fars dillərindən də təsirlənmiş və çağdaş özbəkcənin yaranmasında rol oynamışdı) geniş şəkildə istifadə edirdilər. Baburun ölümündən sonra çağataycanın istifadə olunması getdikcə azalmış və əvəzinə fars dili, daha sonra da urdu dilindən istifadə olunmuşdur.
Bazel Hartabil
Bazel Hartabil - Suriya və Fələstin əsilli Açıq kod proqram-təminatçısı, aktivist.
Azad proqram təminatı və azad internet şəbəkəsinin genişlənməsi istiqamətində fəaliyyət göstərən Hartabil 2012-ci ilin 15 mart tarixində Suriya vətəndaş müharibəsinin ildönümündə hökumət qüvvələri tərəfindən Dəməşq şəhərində həbs edilərək Adra həbsxanasına salınmışdır. Həbs oldunduğu tarixdən 2015-ci ilin 3 oktyabr tarixləri arasında naməlum yerə aparılaraq, hərbi məkhəmə tərəfindən mühakimə olunduğu ehtimal edilməkdədir. 2015-ci ilin 7 oktyabr tarixində Human Rights Watch və digər 30 beynəlxalq təşkilat tərəfindən Hartabilin harada saxlanılması ilə bağlı açıqlama yayımlandı.
2015-ci ilin 11 noyabr tarixində isə Bazel Hartabilin gizli şəkildə edam olunması ilə bağlı iddialar ortaya atıldı. 2017-ci ilin avqust ayında yoldaşının facebookda yazılmış statusa əsasən Bazel 2015-ci ildə həbs olunduqdan dərhal sonra rejim gücləri tərəfindən edam edilmişdir. 1981-ci ilin 22 mayında Suriyanın paytaxtı Dəməşq şəhərində anadan olan Hartabil Azad proqram təminatı sahəsində mütəxəssisə çevirlməyi bacarmışdı. Creative Commonsun Suriya üzrə rəhbəri olan proqramçı Mozilla, Vikipediya və Openclipart kimi layihələrə də öz dəstəyini vermişdir.
Güllüdüz
Güllüdüz — İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indi Keşişkənd (Yeğeqnadzor) rayonunda kənd. 1959-cu ildə rayondakı Aşağı Güllüdüz kəndi ilə Yuxarı Güllüdüz kəndi birləşdirilib Güllüdüzü kəndi yaradılmışdır. 1946-cı ildə kənd ermənicə Vardovit adlandırılmışdır. 1988-ci ildə əhalisi Azərbaycana qovulmuşdur.
Aşağı Güllüdüz
İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indi Keşişkənd (Yeğeqnadzor) rayonunda kənd. 1959-cu ildə rayondakı Yuxarı Güllüdüzü kəndi ilə birləşdirilib Güllüdüzü kəndi yaradılmışdır. Toponim fərqləndirici əlamət bildirən aşağı sözündən və "güllü, çiçəkli" mənasında işlənən güllü sözünə Azərbaycan dilində "enişi, yoxuşu, çuxuru, təpəsi olmayan" mənasında işlənən düz sözünün birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Fitotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir. 1950-ci ildə Yuxarı Gülüdüzü ilə birləşdirilmişdir
Kənddə 1873-cü ildə 115 nəfər, 1886-cı ildə 217 nəfər, 1904-cü ildə 151 nəfər, 1914-cü ildə 166 nəfər, 1916-cı ildə 407 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır. 1918-ci ildə azərbaycanlılar ermənilərin təcavüzünə məruz qalaraq deportasiya olunmuşdur. Ancaq indiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra sağ qalan kənd sakinləri ata-baba yurdlarına dönə bilmişlər. Burada 1922-ci ildə 142 nəfər, 1926-cı ildə 31 nəfər, 1931-ci ildə 190 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır.
Bulbophyllum ovatolanceatum
(Bulbophyllum ovatolanceatum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Vers dağı
Vers dağı — İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indiki Keşişkənd (Yeğeqnadzor) rayonu ərazisində dağ.
Vers dağı Dərələyəz və Göyçə mahallarının sərhədində yerləşir. Bir tərəfi Dərələyəzdə Qovuşuq kəndinə məxsus Soğanlı yaylağına, o biri tərəfi isə Göyçənin Basarkeçər (Vardenis) və Qaranlıq (Martuni) rayonuna (Göyçə gölünə) baxır. Dağın yüksəkliyi 3522 m-dir. Oronim varsaq türk tayfasının adı əsasında əmələ gəlmişdir. Etnooronimdir. Quruluşca mürəkkəb oronimdir.
Mirzə Əbdürrəhim Qarabaği
Mirzə Əbdürrəhim Molla Məhəmmədbağır oğlu Qarabaği - şair, müctəhid
Həyatı
Mirzə Əbdürrəhim Qarabaği 1794-cü ildə Şuşa şəhərində dünyaya gəlmişdi. Onun mənsub olduğu nəslin nümayəndələri ardıcıl olaraq Şuşanın qazisi və məşhur ruhaniləri olublar. Təhsil almaq məqsədilə Nəcəfə yola düşən gənc Mirzə Əbdürrəhim Şeyx Əhməd Bəhreynidən dərs alaraq ictihad məqamına çatmışdı. Daha sonra Şuşaya qayıdaraq elmi və ictimai fəaliyyətə başlamışdı. O zaman Azərbaycan Rusiya imperiyasının tərkibində idi. Buna baxmayaraq Mirzə Əbdürrəhim Qarabağinin sayəsində burada mədrəsələr açılır, şəriət qanunları təbliğ olunur, dini elmlər üzrə tələbələr yetişdirilirdi. Onun fəaliyyətindən narahat olan bəzi qüvvələr alim barəsində şaiyə yayır və rus məmurlarına yanlış məlumatlar çatdırırdılar. Bu səbəbdən alim Tiflis canişini Vorontsovun yanına gətizdirilərək həbs olunmuşdu. Bir neçə müddətdən sonra onun barəsində verilən məlumatların yalan olduğu aydınlaşmış və o azadlığa buraxılmışdı. Həbsdən sonra Mirzə Əbdürrəhim Qarabaği Şirvana köçmüşdü. Az müddətdən sonra alim məhərrəm ayının 9-u burada vəfat etmişdir. Onun cənazəsi Şirvan məntəqəsindən Şamaxıya, buradan isə Nəcəfə aparılaraq torpağa tapşırılmışdı.
Mirzə Əbdürrəhim Qarabağinin həmçinin şairlik istedadı olub və o, Əlil təxəllüsü ilə farsca şeirlər yazıb.
Dördlər (Boyat, Neftçala)
Dördlər — Azərbaycan Respublikasının Neftçala rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Neftçala rayonunda bu adda iki kənd mövcuddur. Kür çayının sahilində yerləşən bu kənd Boyat bələdiyyəsinin tərkibindədir.
Tarixi
Dördlər kəndinin tarixi haqqında müxtəlif fikirlər olmuşdur. Rəhmətlik dünyagörmüş qoca Ağadadaş Süleymanovun dediyi bir fikrə görə Şah Abbasın zülmündən qaçıb gəlmiş dörd qardaşdan bu kənd yaranmışdır və elə ona görə də "Dördlər" adlanmışdır. Başqa bir fikirdə deyilənə görə, kəndin ilk sakinlərindən biri hazırda qəbiristanlıq da XIX əsrə aid olan qəbirdə dəfn olunmuş Mehdi kişi olub. Onun dörd oğlu olmuşdur: Əsəd, Zeynal, Cəfər Və Nəcəf. Kənddə hazırda beş əsas soyad daşıyıcıları yaşayır: ata: Mehdiyevlər, onun oğlanlarından olan: Əsədovlar, Nəcəfovlar, Cəfərovlar və Zeynalovlar. Deyilənə görə, vaxtilə bu tayfanın iki üzvündən olan törəmələr Xıllı qəsəbəsində Çərəzi adlandırılan yerdə məskunlaşıb.
Hazırda Səxavət Əsədov, Arif Əsədov, Kamran Əsədov, Emin Dadaşov, Ələkbər Nəcəfov, Şamil Nəcəfov, Rahil Nəcəfov fəlsəfə doktorlarıdır. Nəcəfqulu Nəcəfov və Nadir Nəcəfov Neftçala rayonunun tanınmış zayalıları olmuşlar. Səxavət Əsədov "Əməkdar mühəndis"dir, "Tərəqqi" medalı ilə təltif edilmişdir.
I Qarabağ müharibəsində Azad Zeynalov, Firdovsi Cəbrayılov şəhid olmuşlar. Keçmiş polis işçisi Alim Əsədov müharibədə rəşadətlə vuruşmuş, II qrup Qarabaş əlili olmuşdur.
Mədəniyyəti
Dördlər kəndində bir kitabxana, bir şadlıq sarayı, tarixi XIX əsrə gedən qəbiristanlıq , bir futbol stadionu, bir çayxana vardır. Kənddə doqquz ticarət obtekti-kiçik dükan fəaliyyət göstərir. Kənddə vaxtilə kino klubu da olmuşdur. Dördlər kəndinin məktəbliləri qonşu Astanlı kənd və ya Xıllı qəsəbə 1 saylı orta məktəbdə təhsil alırlar. Kənd sakinlərindən İmamverdi Zeynalov, Sabir Alim (Əsədov) Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının üzvüdür. Sabir Alim (Əsədov) 2003-cü il üzrə ən yaxşı gənc şair mükafatının sahibi və Azərbaycan Respublikası Prezidenti təqaüdçüsüdür. Rahil Nəcəfov AMEA-nın Regionşünaslıq İnstitunun direktor müavinidir. Şamil Nəcəfov AMEA-nın Arxeologya İnstitunun böyük elmi işçisidir. Arif Əsədov Xətai rayonu 147 sayli Texniki-humanitar liseyin direktorudur.
Coğrafiyası və iqlimi
Dördlər kəndi Neftçala rayonu ərazisində, Boyat bələdiyyəsinin və intibati nümayəndəliyinin ərazisində, Kür çayının cənub sahilində yerləşir. Əhali Kür çayı ilə Neftçala-Salyan magistral yolunun aralığında yaşayır. Əhalisinin sayı günü-gündən artmaqdadır. İqlimi yayı isti, qışı sərindir. İçməli suyu Kür çayından əldə edilir.
Əhalisi
500 nəfər.
İqtisadiyyatı
İqtisadiyyatın əsas sahəsi kənd təsərrüfatıdır. Kənd əhalisi əkinçilik və maldarlıqla məşğuldur.
EA Digital Illusions CE AB
EA Digital Illusions CE AB (EA DICE; əvvəllər Digital Illusions HB və Digital Illusions CE AB) — Stokholm-əsaslı İsveç videooyun istehsalı şirkəti. "DICE" 1992-ci ildə təsis edilmişdir və 2006-cı ildən bəri "Electronic Arts" şirkətinin filialıdır. İstehsal etdiyi videooyunlar arasında "Battlefield" seriyası, "Mirror's Edge", "Star Wars Battlefront" və "Star Wars Battlefront II" var. Buna əlavə olaraq, şirkət "Frostbite" mühərrikinin yaradıcıdır.
Tarix
"DICE" şirkəti "Digital Illusions" adıyla 1992-ci ilin may ayında İsveçin Vekşö şəhərində dörd nəfər – Ulf Mandorf, Olaf Qustavson, Fredrik Liliqren və Andreas Akselson tərəfindən təsis edilmişdir. Onlar The Silents adlı bir demoqrupun keçmiş üzvləri idilər.
Şirkətin işçiləri Vekşö Universitetinin tələbələri olduğu dövrdə şirkətin qərargahı və ofisi kiçik bir yataqxanada yerləşirdi. Onlar Amiga kompüterləri üçün "Pinball Dreams", "Pinball Fantasies" və "Pinball Illusions" kimi məşhur pinbol oyunları hazırlayırdılar. 1994-cü ildə şirkət Göteborq şəhərinə köçmüşdür. Onlar 2005-ci ilə qədər burada yerləşmişdilər. Həmin il "DICE" şirkətinin baş ofisi Stokholm şəhərində yerləşən "Refraction Games" ilə birləşmişdi.
1998-ci ildə şirkət İsveçin fond birjasına daxil olmuşdur. "DICE" 1999-cu ildə "Codename Eagle" adlı bir oyun hazırlamışdır. Bu oyunun az diqqət cəlb etməsinə baxmayaraq, oyunun davamı olan "Battlefield 1942" şirkət üçün inqilabi bir videooyun olmuşdur. "Battlefield" seriyasının məşhurluğu şirkətin 2004-cü ildə 55 milyon ABŞ dolları dəyərində olması ilə nəticələnmişdir.
2000-ci ilin yanvar ayında "DICE" "Refraction Games" şirkətini satın almışdır. Buna əlavə olaraq, onlar "Synergenix Interactive" şirkətinin 90%-ni satın almışdır. Şirkət bir il sonra, 2001-ci ilin mart ayında baş ofisi Kanadanın Ontario şəhərində yerləşən "Sandbox Studios" studiyasını satın almışdır.
Electronic Arts
2004-cü ilin noyabr ayında videooyun nəşrçisi olan "Electronic Arts" "DICE" şirkətinin hər bir səhminə 61 İsveç kronu ödəyəcəyini açıqlamışdır. 31 mart 2005-ci ildə "Electronic Arts" "DICE" şirkətinin 62%-nə sahib idi.
2 oktyabr 2006-cı ildə "Electronic Arts" "DICE" şirkətinin bütün səhmlərini (2 milyon 600 min səhm) 175 milyon 500 min İsveç kronuna (23 milyon ABŞ dolları) satın almışdır. "DICE" şirkətinin adı "EA Digital Illusions CE" olaraq dəyişdirilmiş, Baş Direktor Patrik Söderlund isə "EA" Studiya Baş Meneceri olmuşdur. Fredrik Liliqren rəhbərliyindəki "DICE Canada" "Electronic Arts"ın şirkəti satın almasından dərhal sonra bağlanmışdır.
2013-cü ilin may ayında şirkətin filialı olan "DICE Los Angeles" açılmışdır. "DICE LA" "Medal of Honor: Warfighter" videooyununun kommersial müvəffəqiyyətsizliyindən sonra bağlanan "Danger Close Games" studiyasının ofisində açılmışdır. Həmin studiyanın bir neçə işçisi "DICE LA" ofisinə göndərilmişdir. "DICE Los Angeles" studiyası "Battlefield 4" videooyununun istehsalında "DICE Stockholm" ilə birgə işləmişdir.
Callicarpa lanata
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Death Note
Manqanın 108 fəsili əvvəldən Shueisha nəşriyyatın tərəfindən çap edilən Weekly Shōnen Jump jurnalında 2003-cü ilin dekabr ayından bəri 2006-cı ilin may ayına gədər nəşr edilmişdir. Bundan əlavə, manqa Yaponiyada 12 cild tankobon şəkildə 2004-cü ilin may ayından bəri 2006-cı ilin oktyabr ayına qədər çap edilmişdir.
Məzmun
Orta məktəb şagirdi 17 yaşlı Yaqami Layt (bəzi tərcümələrdə Layt Yaqami ) Ryuk adlı ölüm tanrısının əyləncə xatirinə dünyaya atdığı Death Note adlı dəftəri tapır. Kimin adı bu dəftərə yazılsa həmin adam 40 saniyə içində ölür. Ancaq gərək adı yazarkən həmin insanın üzünü də xəyalından keçirəsən. Bundan əlavə həmin dəftərə bir dəfə də olsun ad yazan şəxs öldüyü zaman nə cənnətə, nə də cəhənnəm gedir. Light bu dəftərdən dünyanı pislikdən xilas etmək üçün istifadə etməyə başlayır. O, günahkar hesab etdiyi insanların adını bu dəftərə yazır. İnsanlar Kira əfsanəsi uydururlar. Guya tanrı yer üzünə enibdir. Polis ölümlər arasında əlaqə olduğunu hesab edir və dünyanın ən yaxşı 3 dedektifindən biri olan L-i istintaqın başına keçirirlər. Digər 2 dedektif də fərqli adlarla L-dən başqası deyil. Beləliklə Kira (yəni Layt) və L arasında inanılmaz ağıl oyunları başlayır. Kim digərinin şəxsiyyətini öyrənsə, o da qalib gələcək.
Manqa
Death Note əvvəldən 2003-cü ilin dekabr ayından etibarən Shueisha nəşriyyatın tərəfindən çap edilən Weekly Shōnen Jump jurnalında serial şəkildə nəşr edilmişdir. Serial başa çatanda o, 108 fəsildən ibarət idi. Bütün fəsillər 12 ayrı tankobona yığılıblar. 2008-ci ilin fevralında, manqa epiloqun çıxmasından iki ildən sonra xüsusi one shot üzə çıxdı. Akamaru Jump jurnalında bir neçə Death Note yumoristik yonkoma dərc edilmiş. Bundan əlavə Weekly Shōnen Jump Gag Special 2005-də bir neçə Death Note yonkama olmuş.
Pilot fəsili
Pilot fəsili 2003-cü ildə Weekly Shōnen Jump jurnalın 36-cı nömrəsində çıxmış. O cümlədə, bu fəsil soraq kitabçasının tərkibinə əlavə edilib. Bu fəsildə yaradıcıların bəzi manqanın əsas hissədə istifadə edilməyən fikirləri və məfhumları görmək olar. Məsələn üçün, baş personaj daha cavan idi və onun Ölüm dəftərdən başqa Ölüm pozanı də var idi (bu pozan ilə ölənləri canlandırmaq olardı). Şiniqami və Death Notenin bəzi qaydaları isə əsas serialda saxlanıldı.
Soraq kitabçası
2006-cı ilin oktyabrın 13-də manqa üçün soraq kitabçası nəşr olunmuş. Onu Death Note 13: Necə oxumaq adlandırıblar. Bu soraq kitabçası manqanın 13-cü cild kimi sayılır, lakin orada hekayənin davamı yoxdur. Bu cildin içində manqanın pilot fəsili və əsas personajların anketləri kimi əlavə məlumat var.
Post Series — One Shot
Post Series — One Shot manqanın rəsmi davamıdır. Bu tək fəsildə Death Note ilə bağlı olan yenidən üzə çıxan cinayətlər haqqında söhbət gedir.
L FILE No. 15
L FILE No. 15 adlı kitab L: Dünyanı dəyişmək filmi ilə eyni zamanda üzə çıxdı. O, manqanın iki qısa fəsildən və filmdə L rolu oynayan Keniçi Matsuyama aktyorun fotolardan ibarətdir.
Anime
Ümumilikdə 37 iyirmi dəqiqəlik seriyadan ibarət olan, anime serialın cizgi studiyası Madhouse, rejissyoru isə Tetsuro Araki idi. Bu serialın orijinal yayımı 2006-cı ilin oktyabrın 3-də başıladı, 2007-ci ilin iyunun 26-da isə sona çatdı. Məzmun manqada kimi 2003-cü ildə yox, 2006-cı ildə başlayır. Serial Nippon TV kanalında "hər çərşənbə axşamı saat 23:34-də" göstərilirdi. Onun prodüserləri Madhouse, Nippon Television, Shueisha, D.N. Dream Partners və VAP idilər.
Death Note yenidən yazmaq: Tanrı gözləri ilə
İkisaatlıq adlı xüsusi televiziya buraxılışı 2007-ci ilin avqustun 31-də saat 20:00-da Yaponiyanın Nippon Television kanalında göstərilmişdi. Bu xüsusi verilişdə birinci 25 seriyanın məzmunu yenidən Ryuk adından anlatılır. Bu verilişdə bəzi səhnələrdə dəyişiklər və bir neçə yeni səhnələri görmək olar.
Death Note yenidən yazmaq: L-ın xələfi
adlı xüsusi veriliş Yaponiyanın NTV kanalında 2008-ci ilin avqustun 22-də göstərilşdi. Bu xüsusi verilişdə serialın axırıncı 12 seriyanın məzmunu qismən anlatılır.
Filmlər
2007-ci ildə Malaziyanın The Star jurnalında çıxan məqalədə yazılmışdı ki, ABŞ-də 10-dan çox film kompaniya remeyk çəkməsində marağlanır. 2009-cu ilin aprelın 9-da Variety jurnalı elan etdi ki Warner Bros. ABŞ-də bədii filmi çəkmək üçün Death Note manqanın müəllif hüquqları əldə etdi. Warner Bros. manqanı film üçün ssenariyə uyğunlaşdırmağa üçün Çarli və Vlas Parlapanids ssenari müəllifləri çağırdı. 2011-ci ilin yanvarın 13-də elan olundu ki, filmin rejissoru Şeyn Blek, onun ssenarisi isə Entoni Baqarozzi və Çarlz Mondray tərəfindən yazılır. Warner's studios planlarında Yaqaminin fon hekayəsini dəyişmək, ədalətli əvəzinə onu intiqamlı eləmək və bundan əlavə şinigamilərin məzmundan çıxarılması var idi. Blek bu dəyişiklərə əleyhinə idi və onlar üçün yol verilmədi. 2013-cü ilin aprelində Blek öz intervyuda təsdiqlədi ki, o hələ də bu filmin üzə işləyir. Lakin, 2014-cü ilin iyulun 8-də Bleeding Cool elan etdi ki, filmin rejissoru kimi Şeyn Blekı Qus Van Sent və onunla birlikdə Den Lin, Duq Devison və Brayan Vitten əvəzləyəcəklər, prodüsserlər isə Vertigo Entertainment, Witten Pictures və Lin Pictures olacaqlar.
Birinci film. Death Note
Manqanın əsasında çəkilən birinci film Yaponiyada 108-ci fəsilin ilk çapından iki aydan sonra çıxdı.
İkinci film. Death Note: Son ad
İkinci film birinci filmin davamıdır və onun kimi də manqa əsasında çəkdiyinə baxmıyaraq, orada olanları dəqiq təkrar göstərmir.
Üçüncü film. L: Dünyanı dəyişmək
L bir bioloji terrorçu qrupun qarşısını alır.
Death Note Another Note: The Los Angeles BB Murder Cases
Manqanın prikvelı olan, Nisio İsin yazığı, Death Note Another Note: The Los Angeles BB Murder Cases adlı ranobe Shueisha tərəfindən 2006-cı ilin avqustun 1-də nəşr olundu.
L: Dünyanı dəyişmək
L: Dünyanı dəyişmək filmini M ləqəbli müəllif kitaba adaptasiya eləmiş. Bu adaptasiya 2007-ci ilin dekabrın 25-də çap olunmuşdu.
Death Note — L’s Successors
2007-ci ilin iyulun 12-də Yaponiyada manqanın ikinci hissəsinin əsasında, adlı oyunun sikvelı üzə çıxmış.
L the Prologue to Death Note: Spiraling Trap
Üçüncü, adlı oyun isə isə Yaponiyada Nintendo DS üçün 2008-ci ilin fevralın 7-də çıxşmış.
Yasaqlar və yasaq etmə cəhdləri
2005-ci ildə Çin Xalq Respublikasının Liaonin əyalətin paytaxtı olan Şenyan şəhərinin məktəb rəsmiləri Death Noteni qadağan etdilər. Tələb olunan səbəb o idi ki, şagirdlər öz dəftərləri Death Notenə oxşadırdılar və orada öz tanışların, düşmənlərin və müəllimlərin adları yazdırırdılar. Qadağa şagirdlərin "fiziki və ruhi sağlamlığı" "günahsız uşağları düz yolundan çıxardan, ağılları və ruhları korlayan" materiallardan qorumağa üçün layihələşdirilib. Conatan Klementin fikirinə görə, Çin rəsmiləri bunu "mövhumatlara" görə və eyni zamanda Death Noten qeyri qanuni çaplarına qarşı eləmişlər. Bu yasaq Çinin başqa şəhərlərinə, o cümlədə Pekinə, Şanxaya və Qansu əyalətində yerləşən Lançjou şəhərinə də genişləndirilmişdi. Death Noten çin dilində qanuni tərcümələri Honkonqda və Tayvanda nəşr olunurlar.
2007-ci ildə Tayvanın Pindun qəzasının təhsil bürosu valideynləri manqadan gələn "mənfi təsiri" hqqında xəbərdar etdilər.
2010-cu ilin mayında ABŞ Nyu Meksiko ştatının Albukerke şəhərin dövlət məktəbləri Death Noteni dairə məktəblərində qadağan etməyə üçün məhkəmə dinləməsi keçirtdilər. Təkif üçün anonim şəkildə səsvermə aparıldı və ona qarşı səslərinə görə o, qəbul edilmədi.
Təqlid etmə cinayətləri və yamsılamalar
Death Note dünya ətrafında müxtəlif təqlid etmə cinayətlərin səbəbi olub.
2007-ci ilin sentyabrın 28-də Belçikada avropoid kişinin natamam meyitin yanında latın əlifbayla "Watashi wa Kira dess", yəni "Mən Kirayam" yazılmış 2 yazı tapılmış. Bu qətli Belçika KİV-lərdə "Mangamoord" (yəni ) adlandırırdılar. 2010-cu ildə bu qətlnən əlaqəli olaraq dörd adam həbs olunublar.
ABŞ-nin Virciniya ştatında yerləşən Riçmond şəhərinin Franklin Hərbi Akademiyasında oxuyan orta siniflərin şagirdi 2007-ci ildə içində məktəbin digər şagirdlərinin adları yazılmış olan Death Noten təqlidi ilə saxlanılıb. Məktəb direktoru bu şagirdin valideynlərinə yazdığı məktubda bir qeyri rəsmi "Death Note saytına" diqqət çəkti. Bu saytında istədiyin adamı öldürmək üçün onun adını və ölüm səbəbini yazmq olardı.
Səda Əl Şəbəb (dərgi)
"Səda Əl Şəbəb (dərgi)" — tələbə dərgisi.
Məlumat
Səda Əl Şəbəb adı ilə çap edilmiş tələbə dərgisi ərəbcə ara-sıra müxtəlif məktəblər tərəfindən yayımlanıb. Vaxtilə şəhərin bir məktəbinin çıxardığı “Səda Əl Şəbəb”in ilk sayı 1949-cu il aprelin 23-üdə nəşr edilib. Dərgi 9x23 ölçüsündə, 24 səhifədən ibarət idi. Üzərində mətbəə adı qeyd edilməyən dərginin Bağdadda çap edilməsi ehtimal olunur. Jurnalın 1950-ci il may sayı “Əl İxlas” adıyla işıq üzü görsə də, birinci səhifəsində sonradan ayrıca kağıza çap edilmiş “Səda Əl Şəbəb” adı yapışdırılıb. Buna səbəb dərginin təsisçisi haqqında adının olduğu kimi qalmalı olması ilə əlaqədardır. Jurnalın bu sayı 40 səhifədən ibarət olub Bağdadda “Əl Ərəbiyyə” mətbəssində işıq üzü görüb.
Bu nömrədə Kərküklü şair Hicri Dədənin türk dilində mənzuməsinə də yer ayrılıb. Dərginin 1952-ci il fevral sayı də Bağdadda dərc edilib. 1958-ci ilin yanvar sayı müəllimlər Məhəmməd Əl Şeyxlə Mahmud Əl Ubeydinin nəzarəti altında hazırlanaraq Kərkükdə “Şimal” mətbəəsində çap edilib. Kərkük Qərbiyyə orta məktəbinin “Səda Əl Şəbəb” adı ilə çap etdirdiyi dərginin ilk sayı 1950-ci il yanvarın 1-i, ikinci sayı 1950-ci il dekabrın 18-i, üçüncü sayı 1950-ci il dekabrın 24-ü, dördüncü sayı 1952-ci il yanvarın 6-sı Bağdadda “ƏL Nəcah” mətbəəsində işıq üzü görüb. Dərginin 1955-ci il aprel, 1957-ci il mart, 1958-ci il mart tarixli nömrələri müəllim Sinan Saidin nəzarəti ilə Bağdadda “Əsəd” mətbəəsində dərc edilib. Beləliklə, 11 sayından sonra “Səda Əl Şəbəb”ın digər saylarının çap edilməsi ehtimal olunmur.
Cəngan (Neftçala)
Neftçala rayonunun eyniadlı inzibati ərazi vahidində kənd. Kür çayının sahilində, Cənub-Şərqi Şirvan düzündədir.
Qalasar (Dərələyəz)
Qalasar — İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indi Keşişkənd (Yeğeqnadzor) rayonunda kənd.
Tarixi
Rayon mərkəzindən 27 km məsafədə, Aysəsi dərəsinin qərbində yerləşir. 1988-ci ildə kəndin əhalisi Azərbaycana qovulmuşdur. Əsli Qalahasar. Kəndin yaxınlığındakı siklopik qalaçanın adındandır. Ermənistan ərazisində çoxlu miqdarda yaşayış məntəqə adlarında е.əv. III–II minilliklərə aid olan tsiklopik tikintilərin xalq arasında ifadəsi olan "qalaca", "qalacıq", "hasar" sözləri vardır. Azərbaycanda Qazax, Qubadlı, Kəlbəcər, Tovuz, Xanlar, Şərur və b. rayonların ərazilərində də 120-yə qədər kobud yonulmuş, dördkünc formalı nəhəng daşlardan hörgü tikintilər vardır. Bax: Hisar.
Əhalisi
Kənddə 1873-cü ildə 108 nəfər, 1886-cı ildə 154 nəfər, 1897-ci ildə 184 nəfər, 1904-cü ildə 154 nəfər, 1914-cü ildə 170 nəfər, 1916-cı ildə 248 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır. 1918-ci ildə kənd erməni təcavüzünə məruz qalaraq deportasiya olunmuşdur. İndiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra sağ qalanlar doğma evlərinə dönə bilmişdir. Burada 1922-ci ildə 46 nəfər, 1926-cı ildə 104 nəfər, 1931-ci ildə 142 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır. 1988-ci ilin noyabr ayının sonlarında azərbaycanlılar Ermənistan dövləti tərəfindən deportasiya olunmuşdur. İndi ermənilər yaşayır.
Cəmil Müfidzadə
Cəmil Miryusif oğlu Müfidzadə — Azərbaycan Respublikasının xalq rəssamı (2002).
Həyatı
Cəmil Müfidzadə 24 fevral 1934-cü ildə Ordubadda anadan olmuşdur. O, ilk ixtisas təhsilini 1948-1955-ci illərdə Əzim Əzimzadə adına Bakı Rəssamlıq Məktəbində almışdır. "Ümumittifaq sərgisinə eksponatların yola salınması" tablosu onun diplom işi idi. Rəssam daha sonra 1955-1956-cı illərdə Ukraynada Kiyev Orta Rəssamlıq Məktəbini, 1959-1962-ci illərdə isə Xarkov Dövlət Rəssamlıq İnstitutunun "Qrafika" fakültəsini bitirmişdir. Cəmil Müfidzadənin növbəti diplom işi "Neft daşları" mövzusunda çəkdiyi rəngli ofortlar silsiləsi olmuşdur.
Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Akademiyasında "Qrafika" kafedrasına rəhbərlik etmiş Cəmil Müfidzadə "Ofort" adlı dərsliyin müəllifidir.
Görkəmli rəssam 20 dekabr 2019-cu ildə Bakıda vəfat etmişdir.
Yaradıcılığı
Rəssamın işlədiyi "Doğma düzənlər" ofort silsiləsi 1959-cu ildə Moskvada keçirilən Azərbaycan ədəbiyyatı və incəsənəti ongünlüyü çərçivəsində təşkil olunmuş təsviri sənət sərgisində nümayiş olunmuşdur. O, 1961-ci ildə III Ümumittifaq sərgisində (Moskva) "Qaldırıcı kranlar təmirdə" adlı ofort ilə iştirak etmişdir.
Cəmil Mufidzadənin ksiloqrafiya texnikasında işlədiyi "Bakı albomu" (1962-1966), "Neft daşları" (1965), "Qala divarları"(1966), "Parkda" (1966), "Qız qalası" (1966), "Xəzər üzərində axşam" (1966), "Romantiklər" (1966), "Damda" (1966) və s. əsərlərini qeyd etmək olar. Rəssamın yaradıcılığında "İçərişəhər" (1965-2000) silsiləsi xüsusi yer tutur. "Əcdadlarımızın yaşayış yerləri" (1968), "Göy pəncərəli evlər" (1968), "Babaların yurdu" (1968), "Köhnə Bakı" (1970), "Azərbaycan qadını keçmişdə" (1971), "Şirvanşahlar sarayı" (1971), "Xan sarayı" (1977,1992), "Köhnə evlər" (1977), "Qədim Bakı" (1977), "Yeni Məscid" (1977), "Türbə" (1984), "Dəvələr" (1985), "Qız qalası" (1985), "İçərişəhər" (1991), "Təndir" (1992), "Suçular" (1993), "Şirvan qapıları" (1993), "Namaz" (1993), "Tut ağacı", "Karvansaray" (2003) və digər əsərləri İçərişəhərə həsr edilmişdir.
Onun qarışıq texnikada işlədiyi ilk 4 əsəri 1967-ci ildə Bakıda təşkil olunan respublika sərgisində "Azərbaycanın qədim memarlıq abidələri" adı ilə nümayiş olunmuşdur. Cəmil Müfidzadənin qarışıq texnikada çəkdiyi "Abşeron nefti" silsiləsi 1967-1975-ci illəri əhatə edir. Bu silsiləyə rəssamın "Bakı-neft paytaxtıdır", "Abşeron nefti", "Çənlər parkı", qarışıq texnikada isə "Neft ehramı", "Neft saxlancı", "Neft mədənlərində" əsərlərini misal göstərmək olar.
1960-1970-ci illər yaradıcılığıda yer alan "Buhenvald" (1965-1967), "Sülhün keşiyində" (1970-1972), "Bakı-neft paytaxtıdır" (1967-1970), eləcə də 1980-ci illərin əvvəllərində Yaponiyaya səfərindən sonra işlədiyi "Bu bir daha təkrar olmamalıdır" (1982-1983) silsilələrində C.Müfidzadə dövrünün qarşılaşdığı təzadlı hadisələrə yaradıcı mövqeyini bildirmişdir. Rəssamın, eyni zamanda, Xınalıq kəndinə həsr etdiyi (1980-1990) silsiləsi yaradıcılığında mühüm yer tutur.
Cəmil Müfidzadənin digər qrafik silsiləsindən "Şimal" (1976-1979), "Bəyaz gecələr", "Şaxta 45 dərəcədədir", "Şimalın adi günləri", "Balıqçı adası" lövhələrini qeyd etmək olar. Onun "Misir təəssüratları" (2004-2006) silsiləsinə "Tənha yolçu", "Misir tarixi", "İki dost", "Daimi dostlar" tabloları aiddir.
Xalq rəssamının Polşa (1972), Azərbaycan (1977, 1985, 1986, 1994, 2006, 2009), Rusiya (1977), İran (1992, 2003), Fransa (1991) və Türkiyədə (1998) fərdi sərgiləri təşkil olunmuşdur.
Cəmil Müfidzadənın əsərləri Azərbaycan Dövlət İncəsənət Muzeyində, Azərbaycan Dövlət Rəsm Qalereyasında, Şərq xalqları Dövlət İncəsənət Muzeyində (Moskva), Maksim Qorkinin mənzil-muzeyində (Moskva), P.Lüdviqin muzeyində (Almaniya), Ulan-Bator İncəsənət Muzeyində (Monqolustan), Fransa və digər ölkələrin şəxsi kolleksiyalarında qorunub saxlanılır.
Mahmud Allahmanlı
Mahmud Qаrа oğlu Аllаhmаnlı — filologiya elmləri doktoru (2008), professor (2009), fоlklоrşünas alim, tənqidçi, publisist, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasında Folklor üzrə Əlaqələndirmə şurasının sədr müavini.
Həyatı
Mahmud Allahmanlı 1960-cı ildə Qazax rayоnunun Kəmərli kəndində anadan оlub. Оrta məktəbi başa vurduqdan sоnra 1978-1982-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin (kеçmiş V.İ.Lеnin adına Azərbaycan Dövlət Pеdaqоji İnstitutunun) dil-ədəbiyyat fakültəsində оxuyub.
Ailəsi
Məhəmməd Allahmanlının qardaşıdır.
Elmi fəaliyyəti
1990-cı ildə «Aşıq Valеhin həyat və yaradıcılığı» mövzusunda namizədlik, 2008-ci ildə isə «Aşıq yaradıcılığının inkişaf mərhələləri» mövzusunda dоktоrluq dissеrtasiyası müdafiə еtmişdir. Aşıq yaradıcılığının inkişaf mərhələlərinin öyrənilməsi sahəsində nailiyyət qazanmışdır. Azərbaycan Dövlət Pеdaqоji Univеrsitеtinin Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi kafеdrasının prоfеssоrudur. Xalq yaradıcılığından, Azərbaycan ədəbiyyatının qədim və оrta əsrlər dövründən mühazirələr dеyir. Azərbaycan Müəllimlər İnstitutunda, Bakı Slavyan Universitetində, Bakı Avrasiya Universitetində, Dnepropetrovs Universitetinin Bakı filialında, Bakı Müəllimlərin Təkmilləşdirilməsi və Yenidən Hazırlanması İnstitutunda mühazirələr oxumuşdur. Fоlklоrşünas alim, tənqidçi, publisist kimi tanınıb.
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Folklor İnstitutunda dissertasiya şurasının üzvüdür. Elmi seminarın isə sədridir. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasında Folklor üzrə Əlaqələndirmə şurasının sədr müavinidir. Bеynəlxalq simpоzium və kоnfranslarda türk xalqlarının mənəvi mədəniyyətinin ayrı-ayrı prоblеmləri ilə bağlı məruzələr еdib. Hal-hazırda bu istiqamətdə də fəaliyyətini davam еtdirir.
Mükafatları
Kırımtatarların ədəbiyyatı ilə bağlı araşdırmalarına görə 2009-cu ildə Krım Rеspublikasında Bəkir Çоbanzadə adına mükafata layiq görülüb ..
Yaradıcılığı
Azərbaycan xalq ədəbiyyatının, еləcə də türk xalqlarının şifahi yaradıcılığının bir sıra aktual prоblеmləri ilə bağlı araşdırmalar aparıb. 16 kitab, 4 prоqram, 143 jurnal, məcmuə, 256 qəzеt məqaləsi müəllifidir. 14 kitabın rеdaktоru, 19 kitabın rəyçisi оlub. Xarici ölkələrdə 43 məqaləsi çıxıbdır.
Ramiz Abdullayev
Abdullayev Ramiz Həbibulla oğlu (d.23 iyun, 1953) – Azərbaycan şairi, dramaturq, "Qızıl qələm" mükafatı laureatı, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü.
Həyatı
Abdullayev Ramiz Həbibulla oğlu 1953-cü il iyunun 23-də Bakı şəhərinin Maştağa qəsəbəsində anadan olub. 1970-ci ildə Bakı Dəmir Yolu Texnikumuna daxil olub. 1972-1974-ci illərdə hərbi xidmətdə olub. 1975-ci ildə texnikumu bitirib. Müxtəlif vəzifələrində çalışıb.
1995-1999-ci illərdə "Elm və Təhsil Mərkəzi Təfəkkür" Universitetində təhsil alıb. 1996-ci ildən hal-hazıra qədər Azərbaycan Dövlət Dəmir Yolunun "Daşıma Prosesləri İdarəetmə" Birliyində rəis müavini vəzifəsində çalışır. "Fəxri dəmiryolçu" və  "Əməkdar mühəndis" adına layiq görülüb. Bədii yaradıcılığla məşğul olur. Doqquz şeir  və dörd  musiqili komediya kitabının müəllifidir.
Ramiz Abdullayev "Abdulla Şaiq", "Vətən", "Qızıl qələm", "Qızıl açar", "Qızıl Buta","Qızıl ürək", "Dədə Qorqud" adına "Vətən Ovladı" qızıl medalı mükafatları ilə təlfif olunub, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvüdür.
2002-ci ildə "Olacağa çarə yoxdur!" adlı iki hissəli musiqili komediyası C.Cabbarlı adına İrəvan Azərbaycan Dövlət Dram Teatrının aktyorları tərəfindən Azərbaycan Milli Akademik Dram Teatrının və Ş.Qurbanov adına musiqili komediya teatrların səhnələrində oynanılmışdır. AzTV tərəfindən əsərə film çəkilmişdir.
2007-ci ildə "Biznesmen" adlı iki hissəli musiqili komediyası C.Cabbarlı adına İrəvan Azərbaycan Dövlət Dram Teatrının aktyorları tərəfindən səhnələşdirilmiş və Ş.Qurbanov adına musiqili komediya teatrının səhnəsində oynanılmış və Spase TV tərəfindən çəkilərək efirdə verilmiş. Lider TV tərəfindən əsərə bədii  film çəkilmiş və dəfələrlə efirdə göstərilmişdir.
2008-ci il iyun ayında "Pasport" adlı iki hissəli musiqili komediyası Gənc Tamaşaçılar Teatrının aktyorları tərəfindən Ş. Qurbanov adına Musiqili Komediya Teatrının səhnəsində oynanılmış və Spase TV tərəfindən çəkilərək efirdə verilmiş. Lider TV tərəfindən əsərə bədii  film çəkilmiş və dəfələrlə efirdə göstərilmişdir.
Şeirlərinə 250-dən artıq mahnı bəstələnmiş və 120-dən artıq müğəninin ifasında mahnılar xalqımıza təqdim olunmuşdur.
Əsərləri
• "Ana Yurdum Mənim, Azərbaycanım"
• "Secilmiş şeirlər"
• "99 qardaş"
Haqqında yazılanlar
1. “Yeni musiqi albomları «Neyləyim»” – “Şərqin səsi” qəzeti, fevral 2000 2. “Bütöv Azərbaycan mövzumdur mənim” – “Kür-Xəzər” qəzeti, yanvar 2001, müəllif: Böyükağa Mikayıllı 3.“Bir qəlbdə iki amal” (müsahubə) – “Ulu körpü” qəzeti, 01 noyabr 2005, müəllif: Musa Nəbioğlu 4.“Vətən torpağına sevgidən doğan şeirlər” – “Ulu körpü” qəzeti, 13 iyun 2005, müəllif: Musa Nəbioğlu 5.“Ramiz Abdullayevin poetik dünyası” – “Təhsil” qəzeti, 18 avqust 2006, müəllif: Xalq şairi Nəriman Həsənzadə 6. “Ramiz Abdullayevin poetik dünyası” – “Dərbənd” qəzeti, 08 dekabr 2006, müəllif: Xalq şairi Nəriman Həsənzadə 7.“Поэтами не становятся, ими рождаются” – “Брифинг”, 26 апрель 2007 г. 8.“Yeni tamaşa- Biznesmen” – “Təhsil” qəzeti, Sentyabr 2007, müəllif: Müşviq Borçalı, Dilşad Xaqaniqızı 9. “Nəğməkar şairin yeni uğurları” – “Elm və təhsil” qəzeti, 08 dekabr 2007, müəllif: Təranə Cəbiyeva 10. “Ramiz Abdullayev yaradıcılığını əbədi zirvələrə aparan yollar” – “Elm və təhsil” qəzeti, 06 iyun 2007, müəllif: Natiq Qursalı 11. “Nəğməkar şair” – “Şərqin səsi” qəzeti, dekabr 2008 12. “Ramiz Abdullayevin poetik dünyası” – “Naxçıvan” qəzeti, 28 may 2009 13. “Ramiz Abdullayevin poetik dünyası” – “Bizim Lider” qəzeti, 06 mart 2009, müəllif: Xalq şairi Nəriman Həsənzadə, hzırladı: İlham Həsənov 14. “Yeni kitab” – “Bizim fakt” qəzeti, 17/24 aprel 2010, müəllif: Mədət Çobanov, Şakir Əlifoğlu 15. “Bahar yağışında sevgi nəqmələri” – “Şərqin səsi” qəzeti, 1 iyun 2009, müəllif: Şakir Albalıyev 16.  “Ramiz Abdullayev yaradıcılığını əbədi zirvələrə aparan yollar” – “Təhsil” qəzeti, Sentyabr 2007, müəllif: Natiq Qursalı 17.  “Elin nəğməkar şairi” – “Formula uspexa” jurnalı, 01 yanvar 2009 18.  “Ürəyinin işığını saçlarında gəzdirən şair” – “Mədəniyyət” qəzeti, 14 oktyabr 2009 29. “Lirikin həyata satirik baxışı” – “Vışka” qəzeti, 15 dekabr 2009, müəllif: S.Mətləboğlu 20.  “Arzum təyyarəçi olmaq idi” (müsahibə) – “Azərbaycan dünyası” jurnalı 21. “Дитя отчизны, любящий ее…” – “Azərbaycan dünyası” jurnalı, автор: Наиля Рагимбейли 22. Ramiz Abdullayev -  “XXI əsr Azərbaycan ziyalıları” ensiklopediyası, 2009 23. Ramiz Abdullayev – “XX/XXI əsrin yaradıcı və ziyalı insanları” ensiklopediyası, 2010 24. “70-dən çox müğənni onun yazdığı mahnıları ifa edib” – – “Sara-Səfurə” jurnalı, oktyabr 2010 25. “Darıxmağa vaxtım olmur” (müsahibə) – “Sara-Səfurə” jurnalı, noyabr 2011
Toxtamış Atəş
Toxtamış Atəş (1944-2013) — professor, publisist