cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Azad ticarət
Tarix
Azad ticarət təlimi XIII əsrdə müdaxiləçi sistemlərə bir reaksiya olaraq ortaya çıxdı. Bu təlimə fizokratlarda, Devid Yumda və Adam Smitdə rast gəlinir. Azad ticarət anlayışı nəzəriyyəsinin təməlində Adam Smitin ölkələr arasındakı məhsuldarlığı və istehsalı artıracağı istiqamətindəki fikirləri durur. Ayrıca götürüldükdə bir ölkə, xüsusilə bəlli bir əmtəənin ən önəmli alıcısı və ya satıcısı kimi çıxış edirsə, xarici ticarətə məhdudiyyət qoyulmasından qazanc əldə edə bilər. Buna baxmayaraq praktikada yerli sənayelərin qorunması məqsədilə qoyulan məhdudiyyətlər müəyyən bir mərhələdən sonra ölkənin ümumi iqtisadi qazancı baxımından mənfi təsirlərə də səbəb olur.
Azad ticarət, ən qəti formasıyla David Rikardo və Con Stüart Millin əsərlərində yer almışdır. Bu yazıçılarda millətlər arasındakı ticarət sərbəstliyi beynəlxalq əmək bölgüsü təməlinə söykənir.
XIX əsrdə İngiltərədə Riçard Kobden və Mançester Birliyi, Fransada Frederik Bastiat və Mişel Çevaliyer tərəfindən müdafiə olunan azad ticarət, xüsusilə 1860-cı il Fransız-İngilis müqaviləsinin imzalanmasının müvəfəqiyyətə çatması ilə hiss olunsada, o tarixdən sonra II Dünya müharibəsinə qədər sürətli geriləmişdir.
Döyüş sonrasında beynəlxalq iqtisadiyyatın yenidən nizama qoyulması, azad ticarət mövzusundakı neoklasik qaydaların, xüsusilə Hekşer-Ulin nəzəriyyələrinin də təsiri ilə, sərbəst ticarətin tətbiq sahəsini yenidən genişləndirdi. II Dünya müharibəsindən sonra ölkələr arasındakı gömrük maneələrinin və valyuta məhdudiyyətlərin azaldılması məqsədilə intensiv səylər göstərilmişdir.
Əhməd Şahidov
Əhməd Şair oğlu Şahidov — azərbaycanlı hüquq müdafiəçisi, Azərbaycan Demokratiya və İnsan Haqları İnstitutunun rəhbəri, Azərbaycanlı Əsir və Girovlarla bağlı Məlumat Mərkəzinin koordinatoru.
Kürd yerköpüyü
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Təhlükəli həddə yaxın olanlar" kateqoriyasına aiddir -NT. Azərbaycanın nadir növüdür.
Əhməd Şahidov
Həyatı
Əhməd Şahidov 1982-ci ildə Qax rayonunda anadan olub. 1999-cu ildə humanitar təmayüllü liseyi bitirib və həmin il Bakı Slavyan Universitetinin pedaqoji fakültəsinə daxil olub. 2003-cü ildə BSU-nun magistratura pilləsində təhsilini davam etdirib. 2005-ci ildə magistraturanı qırmızı diplomla bitirib, aspirant kimi elmi fəaliyyətə başlayıb.
Kürd yerköpüyü
Təbii yayılması
Bozqır yaylasında, Kür düzənliyində, Kiçik Qafqazın şimal və mərkəzi hissəsində, Naxçıvanın dağlıq və düzənlik hissəsində yayılmışdır.
Əhməd Şahidov
Həyatı
2005-2008-ci illərdə Bakı Slavyan Universitetinin pedaqoji fakültəsinin Müasir rus dili kafedrasında aspirant kimi elmi tədqiqatlar aparıb. Üzərində çalışdığı dissertasiya işi "Rus və Azərbaycan dillərində hecanın fonetik quruluşu və sözün sillabik quruluşu (ikihecalı sözlərin materialları əsasında)" adlanır. Mövzuyla bağlı yerli və xarici elmi jurnallarda xeyli məqalələri dərc olunub.
Kürd yerköpüyü
Botaniki təsviri
Çoxillik bitkidir. Gövdəsi kökdən başlayaraq çoxsaylı, 2-10 sm uzunluğunda, yayılan və ya qalxan, qısa, sıx tükcüklü, çox vaxt kiçik yastıqcıqlar əmələ gətirir. Yarpaqlar uzunsov-xətvari, bəzən daha enli-ellipsivari, itiuclu, köt və ya kütvari, 9 mm uzunluğunda, qısa tükcüklüdür. Yarpaqaltlıqları iri, zarşəkilli, gümüşü ağ rəngli, uzunsov-neştərşəkilli, itiləşmişdir. Çiçəklər qısa saplaqlı, başcıqlı dəstələrdə toplanmışdır. Çiçəkaltlıqları çox iri, enli yumurtaşəkilli, iti uclu, gümüşü ağ rənglidir. Kasacıqlar otvari, 2-3 mm uzunluğunda, xətvari-lansetvari, tüklənmiş, xarici səthdəkilər daha uzundur.
Əhməd Şahidov
Həyatı
Elmi fəaliyyəti ilə bərabər jurnalistika fəaliyyəti ilə də məşğul olub. İndiyə kimi yerli mətbuatda müxtəlif mövzularda məqalələri işıq üzü görüb. O, 2002-ci ildə "Qoroskop" qəzetinin müxbiri olub. Bundan başqa, 2005-2007-ci illərdə Rusiyada dərc olunan beynəlxalq "NRS" ("Novoe Russkoe Slovo") qəzetində 300-ə yaxın məqaləsi dərc olunub.
2009-2014-cü illərdə Rusiya Federasiyası Prezidenti yanında Dövlət İdarəçiliyi Akademiyasının "Hüquq" fakültəsində "Dövlət hüququ" ixtisasında təhsil alıb.
Kürd yerköpüyü
Ekologiyası
Çiçəkləmə-meyvə əmələgətirmə dövrü may-iyun aylarına təsadüf edir. Kserofit bitkidir. Düzənlikdən orta dağ qurşağına kimi quru, gilli və daşlı yamaclarda rast gəlinir. Hazırda populyasiyanın sabitliyinə baxmayaraq, antropogen amillər və iqlim azalma tendensiyasına səbəb ola bilər. Məhdudlaşdırıcı amilləri həddindən artıq otarılma, biçilmə və iqlimin dəyişilməsidir. Yayılma əraziərində antropogen təsirləri azaldılması təklif olunur.
Əhməd Şahidov
Həyatı
2014-cü ilin İyun ayından Azərbaycan Demokratya və İnsan Haqları İnstitutunun rəhbəridir.
2018-ci ilin Dekabr ayından Azərbaycanlı Əsir və Girovlarla bağlı Məlumat Mərkəzinin koordinatoru vəzifəsində çalışır.
Mequmi Sakata
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 10 oyun keçirib.
Sultan Məhəmməd Dərbəndi
Sultan Məhəmməd Dərbəndi — Şirvanşah şahzadəsi, Dərbənd hakimi. I Keyqubadın oğlu, Kavus ibn Keyqubadın qardaşı və I İbrahimin atası. Huşəng ibn Kavusun taxta çıxmasından sonra oğulları Bəhlul və İbrahim ilə Şəkiyə qaçmış və orada vəfat etmişdir.
Mənbə
Sara Aşurbəyli, Şirvanşahlar, 2007, səh. 82-115
Yekaterina Anikeyeva
Yekaterina Anikeyeva (d. 22 yanvar 1969) — Rusiyanı təmsil edən su poloçusu.
Hacılı (Cəbrayıl)
Hacılı — Azərbaycan Respublikasının Cəbrayıl rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Tarixi
1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib.
19 oktyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.
İqtisadiyyatı
Əsas təsərrüfatı heyvandarlıq idi.
Vyaçeslav İvankov
Həyatı
Federal Təhqiqat Bürosunun versiyasına görə, "Yaponçik" 90-cı illərin əvvəllərində Amerikada rus mafiyasının lideri olub. O, ABŞ-də "Çara" bankının rəhbərliyindən haqq aldığına görə həbs edilib və 9 il Amerikanın "Allenvud" həbsxanasında yatıb. 2004-cü ilin yayında Rusiyaya deportasiya olunan Vyaçeslav İvankov tezliklə burada həbs olunur. Ona qarşı iki türk iş adamını qətlə yetirmək maddəsi ilə ittiham irəli sürülür. Lakin məhkəmə "Yaponçik"ə bəraət verir. Vyaçeslav İvankovun Tariyel Oniani və Aslan Usoyanın "qanuni oğru" klanları arasında münaqişənin həllində iştirakı barədə məlumatlar səslənirdi. Bundan başqa "Yaponçik" 2008-ci ilin payızında Moskva restoranlarından birində 12 avtoritetə "qanuni oğru" adı verilməsi mərasimində iştirak edib.
Əfsanəvi kriminal avtoritet Vyaçeslav Kirilloviç İvankov 1940-cı ildə anadan olub və kriminal karyerasına 1960-cı illərin sonu – 70-ci illərin əvvəllərində məşhur avtoritet Monqolun bandasında başlayıb. 14 yaşından oğurluğa başlayan Yaponçik ilk dəfə həbsə 26 yaşında düşüb. 1981-ci ildə növbəti dəfə tutulan İvankov 10 il sonra azadlığa çıxıb. Maraqlıdır ki, o vaxtlar "qanuni oğru"nun buraxılması üçün Rusiyanın ünlü müğənniləri, artistləri, hüquq müdafiəçiləri zəmanət vermişdilər. Həbsdən çıxdıqdan bir il sonra o, məşhur aktyor-rejissor Rolan Bıkovun çəkiliş qrupu ilə ABŞ-yə uçub və həmin vaxtdan orada qalıb. ABŞ-də leqallaşması üçün "Yaponçik" hətta bir amerikalı qadınla nikaha girib.
İvankovun Nyu-Yorkun Bruklin səmtində peyda olması ilə keçmiş SSRİ-dən çıxanların sifarişli ölümləri kəskin şəkildə artmışdı. Federal Təhqiqat Bürosu bir müddət "Yaponçik"i izləsə də, həbs etməyə səbəb tapa bilmir. 1995-ci ildə belə səbəb tapılır: tanışları "Yaponçik"ə müraciət edərək pul problemini həll etməsini istəyirlər. Onların sözlərinə görə, "Çara-bank"la bağlı olan iki biznesmen onlardan iri məbləğdə pul aldıqdan sonra ABŞ-də gizlənib. "Yaponçik" biznesmenlərdən pulu qaytarmalarını tələb edir və ilişir. 1997-ci ildə ABŞ məhkəməsi rusiyalı avtoritetə 9,7 il iş kəsir.
2000-ci ildə isə Moskva Prokurorluğu İvankova qarşı qətl törətməsi ilə bağlı qiyabi ittiham irəli sürür. İstintaq nəticəsində bəlli olubmuş ki, məhz "Yaponçik" 1992-ci ildə üç Türkiyə vətəndaşını Moskva restoranlarından birində güllələyib. RF Baş Prokurorluğu 2004-cü ildə ABŞ-dən İvankovun ekstradisiyasını istəyir və müsbət cavab alır.
2005-ci ildə Moskva şəhərinin andlılar məhkəməsi İvankova bəraət verir. Moskvanın o vaxtkı prokuroru Vladimir Bakun 12 andlıdan 7-sinin cinayətkar olduğunu bildirsə də, RF Ali Məhkəməsi hökmü dəyişmir.
Vyaçeslav İvankov 2009-cu il iyulun 28-də naməlum şəxslər tərəfindən Moskvada güllələnib. Avtoritetə Xoroşevski şossesi, 25 ünvanında yerləşən "Tayskiy slon" restoranından çıxan zaman atəş açılmışdı. "Qazel" avtomobilində gizlənən killer təxminən 70 metrdən "Draqunov" tipli snayper tüfəngi ilə onun qarnından vurub. Bir neçə mürəkkəb cərrahiyyə əməliyyatına baxmayaraq, kriminal avtoriteti xilas etmək mümkün olmayıb. O, uzun müddət Moskvadakı xəstəxanalardan birində müalicə edilsə də oktyabrın 9-da səhər tezdən dünyasını dəyişib. Adətən xaricdə yaşayan "Yaponçik" sui-qəsddən bir neçə gün öncə Moskvaya iki qruplaşma arasındakı münaqişəni həll etmək üçün gəlibmiş.
Vyaçeslav İvankov 2009-cu il oktyabrın 13-də Moskvadakı Vaqankovsk qəbiristanlığında dəfn edilib.
İvankovun "Yaponçik"dən də başqa ləqəbləri var: "Yaponiyalı", "Assuriyalı yeznə", "İvanets"...
Bulbophyllum aithorhachis
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Arealı
Bulbophyllum aithorhachis növü Sumatra və Kalimantan ərazilərində yayılmışdır.
Kompensasiya
Kompensasiya — bərpa etmək, haqqını ödəmək, ödəniş və s. mənalarda işlədilir. Şəxsiyyətə, əmlaka və ya vətəndaşın nüfuzuna dəymiş zərərin, eləcə də hüquqi şəxsin əmlakına və nüfuzuna dəymiş zərərin ödənilməsi.
İcra kompensasiyası
Qanunla kompensasiya ödənişinin alınması bilavasitə zərər çəkməyən şəxsə də təyin edilə bilər (məsələn, azyaşlı uşaqlara dəymiş zərərin kompensasiyası onların valideynlərinə və qəyyumlarına verilə bilər; hüquqi şəxsə, yaxud vətəndaşa əmək vəzifələrinin icrası zamanı işçi tərəfindən dəymiş zərər idarə tərəfindən ödənilir). Birgə zərər vurmuş şəxslər zərərçəkən qarşısında birlikdə cavabdehdirlər. Digər şəxs tərəfindən dəymiş zərəri ödəməyi öhdəsinə götürən şəxs zərərvurana əks tələb qoymaq hüququna (reqress) malikdir. Birgə dəymiş zərəri ödəyən zərəri vurmuş şəxs, bu zərəri vurmuş şəxsin günahının müvafiq dərəcəsi ölçüsündə kompensasiyanın zərərçəkmişə ödənilən hissəsini zərəri vurmuş digər şəxsdən tələb etmək hüququna malikdir. Günahın dərəcəsinin müəyyən edilməsinin qeyri-mümkünlüyü zamanı paylar bərabər qəbul edilir. Kompensasiya təkcə şəxsə və əmlaka dəymiş zərərə yox, həm də mənəvi zərərə aiddir. Əmək hüququnda istifadə olunmayan məzuniyyətə görə, işçilərə məxsus alətlərin aşınmasına görə, verilməmiş xüsusi geyimə və s. görə işi yerinə yetirən fəhlə və qulluqçulara ödəniş.
Demoqrafiya kompensasiyası
Demoqrafiyada-demoqrafik proseslərin intensivliyinin dəyişməsidir. Bu da ondan ibarətdir ki, bu və ya digər səbəblərdən baş tutmayan demoqrafik hadisələr bu proseslər dayandırıldıqdan sonrakı dövrdə güclənir. Nəticədə müvafiq hadisələrin tezliyi əvvəlcə azalır, ləngiməni doğuran səbəbin fəaliyyəti dayanan zaman kəskin surətdə artır. Kompensasiya həm də sığorta hadisəsi baş verdikdə, qorunan əmanətçilərə ödənilən pul vəsaitidir.
Kompensasiyaya xarakterik misal olaraq müharibədən sonrakı dövrdə nikah və doğumun səviyyəsinin yüksəlməsini göstərmək olar. Bu zaman müharibə ilə əlaqədar təxirə salınmış nikahlar bağlanılır və cəbhədən qayıtmış valideynlərin ailəsində uşaqların sayı artır. Kompensasiya bir sıra hallarda tam olmur; uyğun hadisələrin tezliyi onun aşağı düşməyə başladığı əvvəlki səviyyəyə çatmır. Kompensasiya xarakterli hadisələrə adətən hadisələrin tezliyinin aşağı düşməsi aiddir.
Qızılvəng (Basarkeçər)
Qızılvəng — Göyçə mahalının Basarkeçər rayonunda kənd.
Tarixi
Kənd rayon mərkəzi Basarkeçərdən 17 km məsafədə yerləşir. 27 aprel 1946-cı ildə isə Çiçəkli adlandırılmışdır. 1978-ci ildə kənd ermənicə Makenis adlandırılmışdır.
Mədəniyyəti
Qızılvəng İrəvan quberniyasının Yeni Bayazid qəzasında, indi Basarkeçər (Vardenis) rayonunda kənd. Rayon mərkəzindən 15 km cənub-şərqdə, Alagöz çayının yanında yerləşir. "İrəvan əyalətinin icmal dəftəri"ndə, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.
Toponimi
Toponim qırmızı mənasında işlənən qızıl və kilsə sözünün sinonimi olan vəng sözlərinin birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Kənddə albanlara məxsus qırmızı rəngdə kilsə olduğu üçün Qızılvəng (Qızılkilsə) adlandırılmışdır. Quruluşca mürəkkəb toponimdir. Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 24. VII.1940-cı il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Çiçəkli, 25.l.1978-ci il fərmanı ilə yenidən dəyişdirilərək Makenis qoyulmuşdur.
Əhalisi
Kənddə 1873-cü ildə 429 nəfər, 1886-cı ildə 469 nəfər, 1897-ci ildə 563 nəfər, 1908-ci ildə 733 nəfər, 1914-cü ildə 812 nəfər, 1916-cı ildə 807 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1918-ci ildə azərbaycanlılar ermənilər tərəfindən qırğınlarla qovulmuşdur. Kənddə İran və Türkiyədən köçürülən ermənilər yerləşdirilmişdir. İndiki Ermənistanda sovet hakimiyyəti qurulandan sonra sağ qalan azərbaycanlılar öz kəndlərinə qayıda bilmişlər. Burada 1922-ci ildə ermənilərlə yanaşı 168 nəfər, 1926-cı ildə 241 nəfər, 1931-ci ildə 282 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır .1948-ci ildə əhalisi Azərbaycana köçürüldükdən sonra kənddə ermənilər yerləşdirilmişdir.
Talış qoyunqulağı
Silene talyschensis Schishk.
IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və status / National IUCN Status “Nəsli kəsilməyə həssas olanlar” kateqoriyasına aiddir –VU D2. Azərbaycanın nadir, endemik növüdür.
Regional IUCN Statusu VU D2.
Qısa morfoloji təsviri
Birillik ot bitkisidir. Gövdələri 20-25 sm hündürlükdədir. Kökyanı yarpaqları kiçik, uzunsov, tərs – yumurtavari, ket, saplaqlı, gövdə və lansetli, sivri, aşağı hissədə qısa saplağa çatanda daralır, çox vaxt ellipsşəkilli və ya yumurtavari, 2-4 sm uzunluqda, 0,5-2 sm enində, yuxarı yarpaqlar isə oturaqdır. Budaqlarda yerləşən çiçəklər birtərəfli, oturaq, çiçəkləmə vaxtə horizontal əyilmiş vəziyyətdə olur. Kasacıq 10-12 mm uzunluqda, silindrik, ağ ya da boz tüklənmiş qıvrım tüklərlə örtülmüşdür. Qozası 6-7 (8) mm uzunluğunda, enli-yumurtavari, qısa 1,5-2 mm-dək çılpaq karpofor üstündədir. Toxumlar 1,5-2 mm uzunluqda, tumurcuqvri, qara, qabarıqlıdır.
Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
Çiçəkləmə-meyvə əmələgətirmə dövrü may –iyun-iyul aylarına təsadüf edir. Toxumla çoxalır, quraqlığa davamlı, işıqsevəndir. Dağ kserofit qruplaşmalarının komponentidir. Orta daö qurşağında quru, çınqıllı yamaclarda, çınqıl daşlarda rast gəlinir.
Yayılması: Diabar.
Sayı və tendensiyası
Antropogen amillərin təsiri nəticəsində yaşama ərazisi məhdudlaşır, populyasiyada azalma tendensiyası müşahidə olunur.
Məhdudlaşdırıcı amilləri
Antropogen amillər (tapdalanma, otarılma) və populyasiyanın zəif təkrar olunması.
Mühafizə tədbirləri
Xüsusi mühafizə tədbirləri aparılmır. Yeni yayılma yerlərinin aşkar edilməsi, toxumlarının toxum banklarında saxlanılması, introduksiya edilməsi təklif olunur.
M Group Production
M Group Production — prodüser mərkəzi, 7 fevral 2003-cü ildə teleprodüser Murad Dadaşov tərəfindən yaradılıb.
Layihələr
MGP-nin ilk layihəsi "Mərc şou" 2003–2005-ci illərdə Lider Televiziyasında yayımlanıb. Verilişin müəllifi və aparıcısı Murad Dadaşov olub. "Maşın" realiti şousu da MGP-nin (M Group Production) layihəsidir. 2005-ci ilin oktyabrında yayımlanmağa başlamışdır
MGP-nin digər layihəsi "Bu da bu" satirik xarakterlidir. Layihə 2011–2014-cü illərdə ANS telekanalında həftəlik yayımlanıb.
MGP 2005-ci ildə Kiyevdə keçirilən 50-ci "Eurovision" mahnı müsabiqəsində Azərbaycan adından ilk dəfə məhz MGP-nin jurnalist heyəti iştirak edib.
Ağnöqtəli andrena
Ağnöqtəli andrena (Andrena albopunctata) — Zərqanadlılar dəstəsinə, Andrenidlər fəsiləsinə aid növ. Andrena cinsinə 2000-dən çox növ daxildir. Azərbaycanda 113 növü yaşayır.
Təsviri
Uzunluğu 15 –16 mm-dir. Bədəni qara, qanadları qara – bənövşəyidir. Başı, belin ön və arxa hissələri, ön və arxa ətrafların baldırları sıx, ağ tüklərlə örtülüdür. Qarıncığın üst tərəfinin yanları sıx ağ tüklü, üstü isə qara tüklüdür.
Yayılması
Aralıq dənizi hövzəsi, Cənubi və Orta Avropa, Şimali Afrika, Kiçik və Ön Asiya, Əfqanıstan, Rusiyanın Avropa hissəsi, Qafqaz, Qərbi Qazaxıstan və Orta Asiya dövlətlərində qeyd olunub. Azərbaycanda Kür-Araz ovalığında, Talışda (Zuvand), Gəncənin ətraflarında və Abşeronda rast gəlinir.
Həyat tərzi
Quru biotoplarda yaşayır. Politrof növüdür. 5 fəsiləyə daxil olan bitkiləri tozlayır. Dəniz səviyyəsindən 1900 m hündürlükdə yaşaya bilir. Çox nadir hallarda rast gəlinir.
Məhdudlaşdırıcı amillər
Yaşayış yerlərinin insanlar tərəfindən istifadə edilməsi.
Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
Bu növə mənsub olan yaşayış yerlərini qorumaq, yol kənarında bitən çiçəkli bitkiləri məhv etməmək.
Nəqliyyat
thumb|213x213px|[[Böyük Britaniyada avtomagistral]] Nəqliyyat — insanların, yüklərin, siqnalların və informasiyaların bir yerdən başqa bir yerə daşınması, ictimai maddi istehsalın ən mühüm sahələrindən biridir. Müasir nəqliyyat sisteminə ümumi istifadəli dəmiryolu nəqliyyatı, avtomobil nəqliyyatı, dəniz nəqliyyatı, çay nəqliyyatı, hava nəqliyyatı daxildir. Daşınma işini yerinə yetirmək üçün texniki avadanlıqlar olan nəqliyyat vasitələrindən istifadə edilir. Kütləvi halda daşımalara imkan verən nəqliyyat vasitələrinə avtomobilləri, qatarları, gəmiləri və təyyarələri aid etmək olar. Hazırda informasiya kommunikasiya texnologiyalarının inkişaf etməsi ilə nəqliyyat vasitələrinin hərəkəti haqqında məlumatların əhaliyə çatdırılması üçün qabaqcıl ölkələr onun onlayn təchizatını həyata keçirməyə başlayıblar. Bu məqsədlə nəqliyyat şirkətləri xüsusi veb-səhifələr yaradır və Google Maps xidmətindən istifadə edirlər.
Ümumi məlumat
Bəşər tarixində ən vacib kəşflərdən biri olan nəqliyyat vasitələri ictimai istehsalın müəyyən vasitəsi kimi özünü göstərməklə, çox böyük əməli və xalq təsərrüfatı əhəmiyyəti kəsb edir. Nəqliyyat vasitələri, eləcə də onların hərəkəti üçün vacib yolların olması ayrı-ayrı tarixi dövrlərdə hər bir xalqın maddi mədəniyyətinin inkişaf səviyyəsini göstərən mühüm amildir. Nəqliyyat vasitələri ilə istehsal alətlərinin, əmək məhsullarının və insanların yerdəyişməsi həyata keçirilir. Nəqliyyat vasitələri hər hansı bir ərazinin təbii-coğrafi şəraitindən, onun relyef quruluşunun xarakterindən asılı olaraq yaranmışdır. Məhsuldar qüvvələrin inkişafı, xalqın ictimai-iqtisadi və mədəni-texniki inkişaf səviyyəsi, iqtisadi ehtiyacları da müxtəlif növ nəqliyyat vasitələrinin yaranması və təkmilləşməsində böyük rola malik olmuşdur. Nəqliyyat vasitələri bəşər cəmiyyətinin ilk dövrlərində meydana gəlmiş, sonralar xüsusi mülkiyyətə çevrilmiş və əmtəə istehsalının yaranması dövründə maddi istehsalın ayrıca bir sahəsi kimi formalaşmışdır.
Nəqliyyatın fəaliyyəti
Nəqliyyatın fəaliyyəti və inkişaf səviyyəsi bir sıra iqtisadi göstəricilər əsasında qiymətləndirilir. Buraya nəqliyyat yollarının ümumi uzunluğu, onlann sıxlığı, yük dövriyyəsinin həcmi və tərkibi, sərnişin daşınmalarının sayı və s. daxildir. Bu və digər göstəricilərə görə inkişaf etmiş və inkişafda olan ölkələr arasında kifayət qədər böyük fərqlər vardır. Belə ki, dünya nəqliyyat şəbəkəsinin təxminən 80%-i inkişaf etmiş ölkələrin payına düşür. Ərazinin nəqliyyat cəhətdən yüksək səviyyədə mənimsənilməsi ilə yanaşı burada əhalinin hərəkəti daha sürətlidir. Məsələn, son 100 il ərzində inkişaf etmiş ölkələrdə əhalinin hərəkəti təxminən 30 dəfə artdığı halda, inkişafda olan ölkələrdə bu göstərici 20 dəfə aşağıdır. Nəqliyyat sistemi quruda, suda və hava məkanında inkişaf edir. Nəqliyyat hər hansı coğrafi mühitdə özünəməxsus xüsusiyyətlər əsasında inkişaf edir. .
Nəqliyyat qovşaqları
Nəqliyyat qovşaqları — Bakı, Yevlax, Gəncə, Şirvan, Ağstafa, Kürdəmir, Culfa, Şəki, Hacıqabul.
Seldinger texnikası
Seldinger texnikası, Seldinger metodu qan damarlarının kateterizasiyası məqasədi ilə icra olunan punksiya üsulu. Metod ilk dəfə İsveç radioloqu Sven-İvar Seldinger (* 19. Aprel 1921, † 21. Fevral 1998) tərəfindən angioqrafiya aparmaq üçün tətbiq edilmişdir. Sonralar bu texnika təbabətdə geniş tətbiqini tapmağa başlamışdır. Ürəyin kateter laborator müayinələrində, Svan-Hanz kateteri və mərkəzi venoz kateterlərin, Elektrokardiostimulyatorların qoyulmasında və arteriyaların kateterizasiyalarında demək olar ki, əksər hallarda bu üsuldan – Seldinger texnikasından istifadə olunur.
İcrası
Seldinger texnikasının icrası üçün xüsusi punksiyon iynə-şpris, mandren – istiqamətləndirici tel, dilotator – genişləndirici və katheterdən istifadə olunur. Standartlara uyğun olaraq punksiya olunan nahiyyə dezinfeksiya olunaraq sterill materialla izolə edilir. Şpris taxılmış punksion iynə aspirasiya olunmaq şərti ilə damar istiqamətində yeridilir. Damar əldə edilərkən şprisə dərhal qan aspirasiya olunur. Bu zaman iyhə fiksə olunaraq şpris azad olunur. Punksion iyhənin proksimal mənfəzindən mandren – istiqamətləndirici elastik tel daxil edilir vä iynä xaric edilir. Giriş qapısını və yolunu (dəri səthindən damara qədərki məsafə) mandrendən keçirilmiş dilatator vasitəsi ilə spiral şəklində burmaqla yeridilərək genişləndirilir və dərhal xaric edilir. Sonuncu mərhələdə isə kateter elasik teldən keçirilməklə mandren boyunca damara yeridilir. Bununla da Seldinger üsulu ilə kateterizasiya icra edilmiş olunur.
Ziyankar proqram
Ziyankar proqram, ziyanverici proqram,  zərərli proqram (,  -  — "pisniyyətli" и  — "proqram təminatı") — kompüter sistemlərində informasiya təhlükəsizliyinə təhdidlərin əsas, mənbələrindən biridir, icazəsiz və əksər hallarda ziyankar əməllərin həyata keçirilməsi üçün yaradılan və istifadə edilən bütün proqramları birləşdirir.
Növləri
Təsir mexanizmindən asılı olaraq ziyankar proqramlarin novleri:
OS/2
OS/2 ailəsinin əməliyyat sistemləri 1987-ci ildə fərdi kompüterlərin yeni ailəsinin yaradılması ilə əlaqədar İBM firması tərəfindən hazırlanmışdır.
Ziyankar proqram
Növləri
Nə vaxtsa bütün ziyankar proqramları təsvir etmək üçün "virus" və "troya atı" anlayışları kifayət edirdi. Lakin həmin vaxtlardan kompüterlərin yoluxdurulması üsulları və texnologiyaları xeyli inkişaf edib və bu iki anlayış ziyankar proqramların bütün rəngarəngliyini təsvir etmək üçün kifayət deyil.
Ziyankar proqram təminatının yeni növləri
Son vaxtlar ziyankar proqram təminatının yeni növləri meydana çıxmışdır:
OS/2
OS/2 əməliyyat sistemi DOS-un fayl sistemi ilə uyuşan rahat qrafiki istifadəçi interfeysinə malikdir. Bu da verilənlərdən heç bir çevirmə aparmadan onlardan həm DOS–da, həm də OS/2–də istifadə etməyə imkan verir.
Modifikasiya
OS/2-nin aşağıdakı modifikasiyaları mövcuddur:
OS/2-nin əsas çatışmazlığı onun az sayda tətbiqi proqramlara malik olmasıdır ki, bu da onun MS DOS və Windows ƏS-nə nisbətən az yayılmasına səbəb olub.
Belarus rublu
Belarus rublu — Belarusun pul vahidi.
Sosnovka (Baymak)
Sosnovka — Başqırdıstan Respublikasının Baymak rayonunda yerləşən kənd. Kənd Zilair kənd şurasının tərkibindədir.
Miçiko
İmperatriça Miçiko (20 oktyabr 1934, Tokio, Yaponiya), Miçiko Seda   — Yaponiya İmperatriçası (7 yanvar 1989 - 30 April 2019), hazırkı Yaponiya imperatoru Akihitonun həyat yoldaşı.
Bioqrafiyası
left|thumb Miçiko Seda 20 oktyabr 1934 ildə 07:43 radələrində Tokioda ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. Onun atası Hidesaburo Seda iri un şirkətinin rəhbəri olmuşdur. Miçikonun ailə üzvlərindən ikisi «Mədəniyyət sahəsində xidmətlərinə görə» ali akademik mükafatına layiq görülmüşdür. Bu mükafat imperator tərəfindən məşhur alimlərə verilir.
Şahzadə Akixito və Miçiko tenis kortunda tanış olmuşlar. Toyları 10 aprel 1959 ildə baş tutmuşdur. Bu izdivacla çox əsrlik ənənəyə son verilmişdir. Belə ki, imetrator ailəsinin üzvləri yalnız aristokrat ailənin üzvləri ilə izdivaca girə bilərdilər. Buna baxmayaraq İmperator evinin sakinləri buna etiraz etməmişlər.
Bir çox rəsmi görüşlərdə iştirak etmələrinə daim məşğul olmalarına baxmayaraq. Akixito və Miçito üç övlad böyüdmüşlər: oğlanları Naruxito, Akisino və qızları Sayako.
Hirohitonun ölümündən sonra Akixito imperator olur, həyat yoldaşı isə İmperatiça titulu alır.
Nizami Ağayev
Ağayev Nizami Adil oğlu — torpaqşünas-aqrokimyaçı alim, kənd təsərrüfatı elmləri doktoru, professor.
Yuriko Mizuma
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 22 oyun keçirib, 10 qol vurub.
Nizami Ağayev
Həyatı
12 iyun 1936-cı ildə Azərbaycan Respublikasının Gəncə şəhərində anadan olmuşdur. 1959-cu ildə Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunun Üzümçülük və meyvəçilik fakültəsini bitirmişdir. 1959-cu ildə Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunu bitirdikdən sonra Bakıda Torpaq Eroziyası stansiyasında qısa müddət işlədikdən sonra Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Torpaqşünaslıq və Aqrokimya İnstitutunda laborant, kiçik elmi işçi, aspirant, böyük elmi işçi və laboratoriya müdiri vəzifələrində işləmişdir.
Mükafatları
Bir neçə müsabiqələrin qalibi kimi pul və fəxri fərmanlarla mükafatlandırılmışdır.
Elmi fəaliyyəti
Rəhbərliyi altında 6 nəfər elmlər namizədi yetişdirmişdir. Əmək veteranıdır. 200-dən artıq elmi əsərin, 9 müəlliflik şəhadətnaməsinin, 5 səmərəli təklifin, 4 tədris fənləri üzrə proqramların, müxtəlif təsdiq edilmiş elmi hesabatların və 2 monoqrafiyanın müəllifidir.
Əsas elmi fəaliyyət sahəsi
— Torpaqların meliorasiyası, su çatışmazlığı və ətraf mühitin ekoloji tarazlığının pozulması şəraitində kənd təsərrüfatı və meliorasıyanın inkişafı problemləri, torpağqoruyucu əkinçilik metodlarının tətbiqi ilə kənd təsərrüfatı biktilərinin məhsuldarlığının artırılması, dağ əkinçilik rayounlarında suvarmanın inkişaf etdirilməsi, torpaqların mühafizəsi, onları eroziyadan və səhralaşmadan qorunması, qlobal iqlim dəyişmələri şəraitində torpaq və su eytiyyatlarının qorunması və idarə olunması istiqamətində tədqiqatların aparılması və bu şəraitdə kənd təsərrüfatının inkişaf istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsi.
Arqirozavr
Arqirozavr ("Gümüşü kərtənkələ", — Gümüş və  — kərtənkələ) — Ot yeyən Dinozavr növü olaraq Titatozavr qrupuna daxildir. 70 milyon il öncə Təbaşir dövründə yaşamışlar. Onlar hazır ki, Cənubi Amerika ərazisində (Argentina və Uruqvay) yayılmışdır. Arqirozavr dünyanın ən iri dinozavrlarından biridir. Onun uzunluğu 20–30 metr, çəkisi 80 ton olmuşdur.
Arqirozavrın tipik növü Argyrosaurus superbus — dır (А. Superbus). İlk dəfə 1893-cü ildə paleontoloq Richard Lydekker tərəfindən yazılmışdır.
Qara Qarayev (futbolçu)
Qara Qarayev — azərbaycanlı futbolçu. Mövqeyi müdafiəçi olan Qara Qarayev, 2015-ci ildə "Futbol+" qəzetinin təsis etdiyi Azərbaycanda ilin futbolçusu mükafatına layiq görülüb.Azərbaycan Premyer Liqası klublarından "Neftçi"də çıxış edir. Qara Qarayev həmçinin 2013-cü ildən Azərbaycan yığmasında çıxış edir.
Həyatı
Qara Qarayev 1992-ci il oktyabrın 12-si Füzuli rayonunun Horadiz kəndində anadan olmuşdur.
Neftçi
24 iyul 2023-ci ildə "Neftçi" Qara Qarayev ilə 2+1 illik müqavilə imzaladığını elan etdi.
Statistika
Son yenilənmə tarixi: 2 avqust 2016
Uğurları
Azərbaycan Premyer Liqası
Azərbaycan Kuboku Şəxsi uğurları
Xəlil ibn Əhməd
Xəlil ibn Əhməd (أبو عبد الرحمن الخليل بن أحمد الفراهيدي; )‎ — VIII əsrin məşhur ərəb filoloqu və musiqişünası
Ümumi məlumat
Bəsrə məktəbinin nümayəndəsidir. Əl-Bəsri təxəllüsü ilə də tanınmışdır. Əruz nəzəriyyəsinin ("əl-Əruz" risaləsi və s.) yaradıcılarındandır. "Kitab ül-eyn" adlı ilk ərəb dili izahlı lüğətini tərtib etmişdir. Sibaveyhi onun rəhbərliyi ilə ərəb dilinin "əl-Kitab" adlı ilk normativ qrammatikasını yaratmışdır. Musiqi nəzəriyyəsinə dair əsərləri də (“əl-nəğam” və s.) var.
Xəlil ibn Əhmədin əruz nəzəriyyəsi
X.İ.Əhmədin müəyyən etdiyi əruz qəliblərində bölgüləri təfilələr (ərəbcə “fə’ələ” feilindən yaranmış müxtəlif ifadələr), uzun və qısa hecaların yerini isə təfilələrdəki uzun və qısa hecalar müəyyən edir. X.İ.Əhmədin əruz nəzəriyyəsinin ən kiçik anlayışından (vahidindən) ən böyük anlayışına qədər olan inkişafını sxem şəklində aşağıdakı kimi təsvir etmək olar:
Müxtəlif kombinasiyaları nəticəsində 6 rükn yaranır:
↓ Müxtəlif kombinasiyaları nəticəsində 8 əsli təfilə yaranır:
↓ Müxtəlif dəyişmələr – zihaflar nəticəsində 60-dan çox törəmə təfilə yaranır:
↓ Yarandığı əsli təfilələrdən asılı olaraq 16 bəhrdə (16-cı bəhr - Mütədarik alimin davamçıları tərəfindən yaradılmışdır) qruplaşdırılır:
↓ Ritmik yaxınlıqlarına görə 5 dairədə qruplaşdırılır:
↓
Sxemdən göründüyü kimi X.İ.Əhmədin nəzəriyyəsində ən kiçik vahid (ünsür) ritmik yox, qrafiki xarakter daşıyır. Ən kiçik ritmik vahidlər isə 6 rükndən ibarət qəbul olunmuşdur. Əslində əruzun ən kiçik ritmik vahidi olan uzun və qısa heca anlayışları isə bu nəzəriyyədə yoxdur. Həmin iki növ hecanı ərəb qrafikasına əsasən izah etmiş olsaq uzun hecalar birincisi hərəkəli, ikincisi hərəkəsiz olmaqla iki hərf (bu “yüngül səbəb” adlı rüknlə eynidir), qısa hecalar isə bir hərəkəli hərf (buna uyğun rükn yoxdur) vasitəsiylə düzəlir. Nəzəriyyədə rüknlərdən qəliblərə qədər daha iki mürəkkəb mərhələ (əsli və törəmə təfilələr) keçilir.
Əmir Bəhlul
Həyatı
Bəhlulun doğum tarixi məlum deyil. Uşaqlığı atası və qardaşı ilə Şəkidə gizlənərək keçmişdir. Qardaşı I İbrahimin dövründə Şirvan ordusunun baş komandanı təyin olunmuşdur. Çalağan döyüşündə Şirvan ordularına başçılıq etmiş, məğlub olduqdan sonra 200 tümən can bahası tələb olunmuşdu. Bəhlulun ölüm tarixi məlum deyil. Oğlu Əmir Təhmuras daha sonralar onun kimi sərkərdə olmuşdur.
Pambıq mənənələri
Pambıq mənənələri — əsl mənənələr fəsiləsindən cücülər.
Bulbophyllum alabastraceus
(Bulbophyllum alabastraceus) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Arealı
Bulbophyllum alabastraceus növü Yeni Qvineya üçün endemik növdür.
1945 Moskva Qələbə Paradı
400px|right|thumb|Qələbə Paradı, [[24 iyun 1945-ci il]] 24 iyun 1945-ci ildə Moskvada Qırmızı Meydanda Qələbə Paradı — Böyük Vətən Müharibəsində SSRİ-nin Almaniya üzərində qələbəsi şərəfinə Moskvada keçirilən tarixi hərbi parad.
Göysu
Göysu — Göyçə mahalının Basarkeçər rayonunda kənd.
Tarixi
Irəvаn qubеrniyаsının Nоvоbаyаzid qəzаsındа kənd аdı.
Əslində «köy» (kənd) və «su» (çаy) sözlərindən ibаrətdir.
Kənd rаyоn mərkəzi Bаsаrkеçərdən 23 km məsаfədə yеrləşir.
İqtisadiyyatı
Əkinçilik və heyvandalıq
Pircavidan
Pircavidan və ya Pir Davudan — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indiki Qafan rayonunda kənd.
Tarixi
Pircavidan Qafandan 37 km şimal-qərbdə, Oxçu çayının sağ sahilində yerləşir.
Kəndin adı mənbələrdə Pirdavdan, Pirdovudan formalarında qeyd edilir. Lakin kəndin əsl adı «Pircavidan»dır.
Kənddə 1831-ci ildə 17 nəfər, 1873-cü ildə 135 nəfər, 1886-cı ildə 223 nəfər, 1897-ci ildə 254 nəfər, 1904-cü ildə 231 nəfər, 1914-cü ildə 360 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1918-ci ildə azərbaycanlılar soyqırımına məruz qalaraq deportasiya olunmuşdur.
İndiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra sağ qalan kənd sakinləri öz evlərinə dönə bilmişdir. Burada 1922-ci ildə 19 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. Sonralar kənd Gecalan şəhərinə birləşdirilmiş və xüsusi yaşayış məntəqəsi kimi ləğv edilmişdir.
Toponim Babəkin qəhrəmanlarından olan Cavidanın adı ilə bağlıdır və «Cavidana aid olan pir, Cavidan piri» mənasını ifadə edir. Antropotoponimdir. Qafan rayonu ərazisində Babəkin Bəzzeyn qalasının olması fikrimizə bir doğruluq gətirir. Quruluşca mürkkəb toponimdir.
XIX əsrin sonunda 8-ci imam Rzanın nəvəsi Mir Davudun məqbərəsi yerləşib. Hər iki abidə ermənilər tərəfindən dağıdılıb.
Ağqasımlı (Meşkinşəhr)
Ağqasımlı — İranın Ərdəbil ostanının Meşkinşəhr şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 465 nəfər yaşayır (117 ailə).
Coğrafi yerləşməsi
Meşkinşəhr şəhristanının Mərkəzi bölgəsində, Ərəşti kəndistanında, Meşkinşəhrdən 40 km şimal-şərqdədir.
Zaqafqaziya Demokratik Federativ Respublikası
Zaqafqaziya Demokratik Federativ Respublikası (ZDFR; 22 aprel – 26 may 1918) indiki Ermənistan, Azərbaycan və Gürcüstan ərazisinin böyük hissəsini, Rusiya və Türkiyənin bəzi hissələri habelə Qafqazda qısa ömürlü dövlət idi. Gürcüstan müstəqilliyini elan edənə qədər dövlət cəmi bir ay yaşamış, az sonra isə Ermənistan və Azərbaycan olmuşdur.
Üç əsas qrupun (ermənilər, azərbaycanlılar və gürcülər) bir-birindən fərqli məqsədləri ZDFR-nin mövcudluğunu tez bir zamanda təhlükə altına qoydu. Sülh danışıqları yenidən pozuldu və 1918-ci ilin mayında yeni Osmanlı hücumu ilə üzləşən Seymdəki gürcü nümayəndələr ZDFR-nin davam edə bilməyəcəyini bildirdilər və mayın 26-da Gürcüstan Demokratik Respublikasını müstəqil elan etdilər. Gürcülərin artıq ZDFR, Ermənistan Demokratik Respublikası və Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin tərkibinə daxil olmaması iləhər biri mayın 28-də federasiyanı bitirərək müstəqilliklərini elan etdi. Qısa müddət ərzində mövcud olduğu üçün ZDFR regionun milli tarixşünaslıqlarında böyük ölçüdə diqqətdən kənarda qalmış və müstəqil dövlətlərə münasibətdə yalnız birinci mərhələdə nəzərə alınmışdır.
Qurulması
Zaqafqaziya Komissarlığının Rusiya imperiyasının muxtar vilayəti olmadığını elan etməsindən sonra 10 fevral 1918-ci ildə Zaqafqaziya seymi iclasda müstəqillik elanı barədə qərar qəbul etmiş, 2 həftə sonra 24 fevralda müstəqillik elan edilmişdir. Lakin hələ ZDFR qurulmamışdır. 3 mart 1918-ci ildə Brest sülhündən sonra seymin legitimliyi sualı yaranmışdı. Belə ki, sülhə görə Osmanlı imperiyası Batumi, Qars və Ərdahanı geri qazanmışdı. Lakin bu torpaqlar faktiki olaraq Zaqafqaziya seyminin ərazisi idi və bunun üçün 14 martda ayrıca Trabzon sülh konfransı başladıldı. Erməni və gürcü deleqasiyaları seymin ərazi bütövlüyünü müdafiə etsə də, Azərbaycan deleqasiyası torpaqların Osmanlıya verilməsini təklif edirdi. Seymin deleqasiya başqanı Akaki Çxenkeli Brest sülhü şərtləri ilə razılaşıb torpaqları verməyi məsləhət görsə də seym səs çoxluğu ilə 13 aprel 1918-ci ildə Osmanlı imperiyasına qarşı müharibə elan etdi. Osmanlı ordusu sürətlə Batumi və Ərzurumu geri alsa da Qarsda dayandı. 22 apreldə seym və Osmanlı imperiyası arasında atəşkəs sazişi imzalandı və ZDFR rəsmən elan edildi.
Osmanlı ilə münasibətlər
Müstəqillik elanından sonra 11 mayda Batum konfransı öz işinə başladı. Osmanlının Zaqafqaziyaya qarşı iddialarının Tiflisə qədər genişləməsi və Ermənistandan keçəcək olan Qars-Culfa-Bakı dəmiryolu xətti barədə təklifləri ZDFR tərəfindən rədd edildi, bunun nəticəsində Osmanlı ordusu Ermənistana hücum etdi, Sərdarabad döyüşü, Qarakilsə döyüşü və Baş-Aparan döyüşü nəticəsində Osmanlı ordusu çox itki almasına rəğmən xeyli irəliləmişdi. 26 mayda Osmanlı imperiyası ZDFRnin buraxılması barədə ultimatum verdi. Gürcü tərəfi Osmanlı ilə ikinci bir müharibəyə girişməmək və daha çox ərazi itirməmək üçün 26 mayda müstəqilliyini elan etdi və Ermənistanı tək qoydu. Azərbaycan Demokratik Respublikası və Ermənistan Demokratik Respublikası isə 28 mayda müstəqilliklərini elan etdilər və ZDFR rəsmən dağıldı.
Yekaterina Vasilyeva
Yekaterina Vasilyeva (d. 30 may 1976) — Rusiyanı təmsil edən su poloçusu.
Zaqafqaziya Demokratik Federativ Respublikası
Miras
ZDFR cəmi bir ay davam etdiyi üçün məhdud bir mirasa sahibdir və mövzu ilə bağlı tarixi yaddaş məhduddur. Tarixçilər Adrian Brisku və Timoti K. Blauvelt qeyd edirlər ki, "həm o zamankı aktyorlara, həm də regionun sonrakı alimlərinə unikal, şərti və şübhəsiz ki, təkrarolunmaz görünürdü". Stiven F. Cons bunun "müstəqil Zaqafqaziya ittifaqı üçün ilk və son cəhd" olduğunu bildirərkən, Riçard Hovannisyan qeyd edir ki, ZDFR-nin qısa müddət ərzində fəaliyyəti onun "müstəqil, demokratik, federativ yaxud respublika olmadığını nümayiş etdirdi”.
Bolşevik hakimiyyəti altında üç varis dövlət zorla Sovet İttifaqının tərkibində Zaqafqaziya Sosialist Federativ Sovet Respublikası kimi birləşdirildi. Bu dövlət 1922-ci ildən 1936-cı ilə qədər davam etdi, sonra yenidən üç ittifaq respublikasına parçalandı: Ermənistan, Azərbaycan və Gürcüstan Sovet Sosialist Respublikaları. Müasir Ermənistan, Azərbaycan və Gürcüstan dövlətləri daxilində ZDFR öz milli tarixşünaslıqlarında böyük ölçüdə nəzərə alınmır və yalnız öz müstəqil dövlətlərinə qarşı ilk mərhələ kimi nəzərə alınır.
Yekaterina Vasilyeva
Karyerası
Yekaterina Vasilyeva, Rusiya yığmasının heyətində 2000-ci ildə Avstraliyanın Sidney şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXVII Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Bürünc medal uğrunda görüşdə Niderland yığmasını 5:4 hesabı ilə məğlub edən Rusiya yığması, Sidney Olimpiadasının bürünc medalına sahib oldu.
Zaqafqaziya Demokratik Federativ Respublikası
Parlament
ZDFR parlamentində təmsil olunan fraksiyalar:
Yekaterina Vasilyeva
Karyerası
Daha sonra Yekaterina Vasilyeva, Rusiya yığmasının heyətində 2004-cü ildə Yunanıstanın Afina şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Beşinci pillə uğrunda görüşdə Macarıstan yığmasını 12:11 hesabı ilə məğlub edən Rusiya yığması, Afina Olimpiadasını beşinci pillədə başa vurdu.
Kavdar
Kavdar — Azərbaycan Respublikasının Cəbrayıl rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Tarixi
1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 2020-ci il noyabrın 4-də Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.
Toponimikası
Kavdar oyk, sadə. Cəbrayıl rayonunun Hacılı inzibati ərazi vahidində kənddir. Arazboyu düzənlikdədir. Tədqiqatçıların ehtimalına görə, kəndin adı qədim türkdilli qovlar tayfasının adını əks etdirir. Peçeneq tayfalarından biri olan qovların adına Tovuz, Sabirabad, İsmayıllı, Samux və b. r-nların toponimiyasında da rast gəlmək mümkündür. Kavdar qovlar etnoniminin yerli tələffüz formasıdır.
İqtisadiyyatı
Əsas təsərrüfatı heyvandarlıq idi.
Sədi (Cəbrayıl)
Toponimikası
Kəndin adı Sədili variantında da qeydə alınmışdır. Yerli əhalinin məlumatına görə, kəndi Sədi adlı şəxs saldığına görə belə adlandırılmışdır. Əslində oykonim azərbaycanlıların etnogenezində iştirak etmiş sədulu tayfasının adı ilə bağlıdır.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Arazboyu düzənlikdə yerləşir.
İqtisadiyyatı
Kənd əhalisinin əsas məşğuliyyətini heyvandarlıq təşkil edir.
Kərim xan Zənd
Kərim xan Zənd  — 1763-1779-cu illərdə hakimiyyətdə olmuş İran hökmdarı, İranın müvəqqəti vəkili.
Soyu və Ailəsi
Atası, Ləklərə    mənsub olan Zənd qəbiləsinin Zənd-i Begile şöbəsinə mənsub olan Aynaq Xan'dır. Anasıda Ağabikə (Ağabəyim) xanımdır. Qəbilənin başına keçmədən öncəsi həyatı barədə məlumat yoxdur. Afşarlar tərəfindən anayurdları olan Zaqros dağlıq bölgəsindəki Məlayir şəhərinin kəvşənindən Quzey Xorasan’nın Əbivərd’inə sürülen Zəndlər, Nadir Şah’ın öldürülmesindən sonra Kərim xan’ın liderliyi zamanında geçmiş yerlərinə dönmüşlər.
Həyatı
Kərim Bəy, 1705-ci ildə Səfəvi imperiyasının bir hissəsi olan Pəri kəndində doğuldu. O, Aynaq Xan Zəndin böyük oğlu idi və 3 bacısı, Məhəmməd Sadiq xan adlı bir qardaşı və Zəki xan və İskəndər xan Zənd adlı iki ögey qardaşları vardı. 1722-ci ildə Səfəvi İmperiyası dağılmaq ərəfəsindəydi - İsfahan və mərkəzi və şərq torpaqları Hotaki sülaləsi tərəfindən işqal edilmişdi, Ruslar şimalındakı bir çox şəhəri fəth etdilər. Eyni zamanda Osmanlı İmperiyası, qərbi bölgələri ələ keçirdilər. Yerli xanlarla birlikdə Zəndlərə başçılıq edən Mehdi xan qüvvələrini təcavüz edənlərə qarşı birləşdirdi və özlərindən güclü müqavimət göstərdilər.
Fəaliyyəti
thumb|450x450px|Kərim Xan Zəndin dərbarı 1748/49-cu ildə Kərim xan hərbi lider Zəkəriya Xanla müttəfiq oldu və Bəxtiyari başçısı Əlimərdan xan Bəxtiyari ilə toqquşdular, ilkdə döyüşü qazansalarda qısa müddətdə itki verdilər və məğlub oldular. Stratejik Gülpayigan şəhərindən geri çəkilməyə məcbur oldular. Şəhəri Əlimərdan xan ələ keçirildi.
1750-ci ilin yazında Əlimərdan xan keçmiş Səfəvi paytaxtı İsfahan ı ələ keçirməyə çalışdı. İsfahan ın hakimi Əbülfəth xan Bəxtiyari ydi, lakin şəhərin yaxınlığındakı Murçexort şəhərində məğlub oldu. Ardından Gülpayigan'a döndü və bölgə müxaliflərə elçi göndərdi, o cümlədən Kərim xan və Zəkəriyyə xan da vardı, Onlar Əlimərdan xan ın təklifini qəbul etdilər və qüvvələrini birləşdirdilər və bu da adamlarının sayısını 20.000-ə çatdırdı.
1750-ci ilin mayında İsfahan ı mühasirə etdilər. valisi Əbülfəth Xan Bəxtiyari və digər sakinlər şəhər qalasını qorumaq üçün toplaşdılar, lakin Əli Mərdan Xan ın uyğun barış təklifindən sonra müqavimətdən əl çəkib onlarla birlikdə hərəkət etməyə razılaşdılar. Əlimərdan xan, Əbülfəth xan və Kərim xanla birlikdə Səfəvi sülaləsi ni bərpa etmək məqsədiylə İran ın qərbində bir ittifaq qurdular və 17 yaşlı Səfəvi şahzadəsi Əbu Torabi nayib olaraq hökmdar təyin edildi. 1750-ci ilin 29 iyununda Əbu Torab şah elan edildi və ona sülalə adı olaraq III İsmayıl ünvanı verildi.
İsfahan ın fəthindən sonra, Əlimərdan xan özünü Vəkil-ü dəvlət ("dövlətin müavini" və ya regent) adı verdi və dövlət idarəçiliyin başçılığını əlinə aldı, Əbülfəth xan isə İsfahan ın qubernatoru vəzifəsini qorudu, Kərim xan isə ölkənin baş sərdarı (Ali Baş Komandan) təyin edildi və hərbi hakim olaraq ona bölgə xanlıqları fəth etmək vəzifəsi verildi. Ancaq bir neçə ay sonra Kərim xan Kürdüstan da bir səfərdə olarkən Əlimərdan xan İsfahan sakinlərinə vəd etdiyi şərtləri pozmağa başladı. Daha sonra Əbülfəth xan ı öldürməklə qurulan əhdləri pozdu və Kərim xanla məşvərət etmədən öz əmisini şəhərin yeni hakimi təyin etdi və Şiraz şəhərinə tərəf getdi və Fars əyalətini qarət etməyə başladı.
Şiraz ın tutulması ilə bütün Fars a və Cənub Şərqi İran a nəzarəti ələ keçirən Əlimərdan xan İsfahan ı paytaxt elan etdi. Eyni zamanda Kərim xan da Həmədan, Qəzvin və Tehran ı tutdu. Aparılan hərbi əməliyyatlar zamanı qazanılan uğurlar istər Kərim xanı, İstərsə də Əlimərdan xan ı İran da mərkəzləşdirilmiş dövlətin yaradılmasına və İran da təkhakimiyyətliliyi bərqərar etməyə sövq edirdi. Əlimərdan xan, müavinlərini əvəz etməyə başladı, ordusunu lazımi təchizatla təmin etmək üçün əhalidən ağır vergi aldı. Bu, ətrafındaki yaxınların və məmurların ondan uzaqlaşmasına səbəb oldu, Əlimərdan xan ın əmriylə onların bir çoxunun gözü çıxarıldı. O Kazerun u talan etdikdən sonra İsfahan a yola düşdü, lakin Xişt kəndinin başçısı olan Muzari Ali Xişti kamanderliyindəki yerəl partizanlar tərəfindən Kutal-e Duxtər ın keçidində pusquya düşdü. Onlar Əlimərdan ın mallarını talan etdilər və çoxlu qənimət ələ keçirdilər və 300 nəfəri öldürdülər. Qışa qədər Əlimərdan ın qüvvələri onun bəzi adamlarının tərk etməsi səbəbindən daha da azalmışdı.
Hökmranlıq üzərində Əlimərdan Xanla müharibə
Kərim xan 1751-ci ilin yanvarında İsfahan a qayıtdıqdan və şəhərdə əmniyəti bərqərar etdi və bu Əlimərdan xan üçün vəziyyət daha da pisləşdi.
Qısa müddətdən sona Loristan da Kuhrəng bölgəsində aralarında bir döyüş baş verdi. döyüş heynində III İsmayıl və Zəkəriyyə xan (Əlimərdan xan ın vəziri) bir neçə zabitlə birlikdə Əlimərdan xan ı tərk etdilər. Nəticədə qalib gələn Kərim xan Əli Mərdan ı və ordusunu geri çəkilməyə məcbur etdi. Adamlarının qalanları, Loristan valisi İsmayıl xan Feyli ilə birlikdə Xuzistan a geri çəkildilər. Orada Əlimərdan xan, əsgərlərini gücləndirmək üçün Xuzistan valisi Şeyx Sə'd ilə ittifaq qurdu. 1752-ci ilin baharının sonlarında Əlimərdan xan, İsmayıl xan Feyli ilə birlikdə Kirmanşah a yürüş etdi. Kirmanşah ı öz təsərrüfündə tutan Əbduləli xan və Mirza məhəmməd, Kərim xanın güclənməsindən və şəhərlərinə hücum etməsindən qorxurdular, ona görə Əlimərdan xan dan kömək istədilər. Kərim xanın qüvvələri, qısa müddətdə onların düşərgəsinə hücum etdilər, ama məğlub olaraq geri çəkildilər. Daha sonra Əlimərdan xan Zəndlər in torpaqlarına ayaq basdı, Nəhavənd yaxınlığında Kərim xanla üzüzə gəldi. Ancaq Əlimərdan xan bir daha məğlub oldu və Osmanlı İmperyası nın Bağdad şəhərinə qaçdı. Orada 1746-cı ildə Nadir şah ın Osmanlılar la Kürdan müqaviləsi ni bağlamaq üçün Bağdad a göndərilən keçmiş diplomatı Mustafa xan Bəydili Şamlu ilə ilgiyə keçdi. Birdə 1725-ci ildə Mir Mahmud Hotaki tərəfindən Səfəvi ailəsini qırğınında İsfahan dan qaçmağı bacaran keçmiş Səfəvi şahı II Təhmasib ın oğlu (1729-1732) də Bağdad şəhərindəydi. Bu, Əlimərdan xan, İsmayıl xan Feyli və Mustafa xan ın Səfəvilər sülaləsini bərpa etmək üçün şahzadənin İrana qayıtması bəhanəsiylə özlərinində qayıtması üçün əsas fürsət yaratdı.
Bir il sonra, Əlimərdan xan 1753-cü ilin əvvəlllərində, Lurestan da bir ordu qurmağa başladılar ve Azad xan Əfqan ın dəstəyini qazandılar. Bir neçə ay sonra Kərim xanın sərhədlərinə yürüş etdilər, ama Səfəvi şahı kimi elan edilən II Təhmasib ın oğlu II Sultan Hüseyn yararsız bir namizəd kimi özünü göstərməyə başladı və bu onların gedişini zəyiflədib çoxlarının qaçmasıyla nəticələndi. Bu hadisədən sonra, Əli Mərdan və yandaşları II Sultan Hüseyn in sülalə mənşəyini hərtərəfli yoxladıqdan sonra, onun həqiqi kimliyini ifşa etdilər və onun əslində Səfəvi nəslindən deyil, bir azərbaycan lı kişinin və bir erməni qadının oğlu olduğunu bildilər.
1754-cü ilin yazında Əlimərdan xan Kərim xanın iki qohumları, Məhəmməd xan Zənd və Şeyx Əli xan Zənd i əsir tutdu. Sonra onları Kirmanşah yaxınlığında bir düşərgəyə apardı və onlarla bir ittifaq qurmağa cəhd etdi ama nəticəsiz qaldı. İki Zənd rəisi, uyğun bir siqnalla birdən Əlimərdan xan a hücum edərək onu öz xəncər iylə öldürdülər və sonra onun adamlarının atəşi altında at üstündə ordan qaçdılar.
Osmanlı İmperiyasıyla müharibə (1775–1776)
thumb|Kərim Xan Zənd və [[Osmanlı İmperiyası|Osmanlı elçisi Vəhbi Əfəndi]] 1762-ci ildən Süleyman Əbu Layla Paşa nın vəfatından bəri, Baban Əmirliyi Kərim Xan Zəndə bağlı olan Ərdalan ın valisi Xosrov Xan ın təsiri altında getdikcə daha çox düşmüşdür. Bu səbəblə 1774-cü ildə Osmanlı İmperyası nın İraq əyalətinin Məmlük valisi Ömər Paşa, Osmanlı ya vassal olan Baban Əmirliyi işlərinə qarışmağa başladı. Bu, Ömər paşa nı Baban hökmdarı Məhəmməd Paşa nı(1765–1775) vəzifədən kənarlaşdırmağa və Abdullah Paşa nı yeni hökmdar təyin etməyə məcbur etdi. Bu iş və Ömər Paşa nın 1773-cü ildə İraq ı təxrib edən vəba mərizliyi və vəba nəticəsində ölən İran zəvvar larının mallarını ələ keçirməsi və bir də şiə lərin müqəddəs şəhərləri Nəcəf və Kərbəla nı ziyarətə gələn İran lı zəvvarların daha çox ödəməyə məcbur etməsi, Kərim xana Osmanlı lara qarşı müharibə elan etməsi üçün yaxşı bəhanə oldu.
Kərim xanın müharibə elan etməsinin başqa səbəbləri də varıydı, müqəddəs İmam Rza türbəsinin yerləşdiyi Məşhəd Zənd nəzarəti altında deyildi, buna görə də İraq ın ziyarətgahları Kərim xan üçün daha çox əhəmiyyət kəsb edirdi. Zənd ordusu narazıydı və Zəki Xan ın Hörmüz adasında alçaldıcı məğlubiyətindən sonra öz nüfuzlarını bərpa etməyə çalışırdı. daha önəmli olan, 1769-cu ildə Şərqi Hindistan Şirkəti, Bəsrə üçün Buşehr limanı nı tərk etdiyinə görə, Bəsrə limanı rəqabətli Buşehr ə üstələmiş görkəmli bir ticarət limanı olmuşdu.