cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tibbi turizm
Tayland
2015-ci ildə açıq ürək əməliyyatından tutmuş digər xəstəliklərin müalicəsi üçün mümkün olan Tayland, təxminən 10,2 faiz artaraq 2.81 milyon xəstəni cəlb edərək akkreditə olunmuş xəstəxanaları ilə tibbi turizm üçün məşhur bir məkana çevrildi. Hökumət statistikasına görə, 2013-cü ildə tibbi turistlər 4.7 milyard ABŞ dolları xərcləmişdir. 2019-cu ilə kimi 64 akkreditə olunmuş xəstəxana ilə Tayland hazırda dünyanın 10 ən yaxşı tibbi turizm məkanına daxildir. 2017-ci ildə Tayland, xüsusi tibbi müalicə almaq istəyən əcnəbilərin 3,3 milyon ziyarətini qeyd etdi. 2018-ci ildə bu rəqəm 3,5 milyona qədər artdı.
Azərbaycan
Azərbaycan İran, Türkiyə, Gürcüstan və Rusiyadan tibbi turizm üçün gələn turistlərin hədəfidir. Bakıdakı Bona Dea Beynəlxalq Xəstəxanası 2018-ci ildə beynəlxalq təcrübəni tətbiq etmək üçün inşa edilmişdir və Avropanın müxtəlif ölkələrindən işçi heyəti var.
Almaniya
2017-ci ildə Almaniya xəstəxanalarına 1,2 milyard avrodan çox gəlir gətirən 250.000 xarici xəstənin daxil olduğu bildirildi. Bəziləri gözlənilmədən xəstələnən qonaqlar idi, lakin 40 faizdən çoxunun planlı müalicə üçün gəldiyi təxmin edilir, əksəriyyəti Polşa, Hollandiya və ya Fransadan idi. Uzun müddətdir ki, Orta Şərqdən gələn tibbi turistlər var. Universitet xəstəxanaları və Berlindəki University Hospital Freiburg və ya Vivantes kimi böyük bələdiyyə klinikaları tibbi turizm üçün ən məşhur yerlərdir. Hallwang Clinic GmbH, ABŞ, İngiltərə, Avstraliya və Yaxın Şərqdən olan xəstələri özünə cəlb edən, Almaniyada mərkəzləşmiş Avropanın özəl xərçəng sənayesində ən yüksək səviyyəli bir klinikadır.
Türkiyə
Türkiyədəki tibbi müalicələrin dəyəri Qərbi Avropa ölkələri ilə müqayisədə olduqca əlverişlidir. Buna görə hər il minlərlə insan tibbi müalicələr üçün Türkiyəni gəzir. Türkiyə xüsusilə saç transplantasiyası əməliyyatı üçün bir mərkəzə çevrilir. Demək olar ki, 178 min turist 2018-ci ilin ilk altı ayında Türkitəni sağlamlıq məqsədi ilə ziyarət etdi. 67% özəl xəstəxana, 24% dövlət xəstəxanası və 9% universitet xəstəxanalarından istifadə etdi.Beynəlxalq Sağlamlıq Turizmi və Turist Sağlamlığı haqqında Əsasnamə 13 İyul 2017 tarixində qüvvəyə minmişdir. Yalnız müalicə üçün xüsusi gələnlərə aiddir.
Fərşid Rüstəmi
Fərşid Rüstəmi – Peşəkar boksda WBCA dünya kəmərinin sahibidir.
Həyatı
Fərşid Rüstəmi 7 iyul 1985-ci ildə İran ın Zəncan şəhərində anadan olub. Rio Olimpiyadasına Dünya Boks Federasiyasının (AIBA) prezidenti tərəfindən dünyanın tanınmış peşəkar bokusçular sırasında dəvət olunmuşdur.
İdmana uşaqlıq illərində giminastika idman növü ilə başlamışdır. Sonradan atasının idman növü olan boks a üzv gətirilmişdir. Az vaxt ərzində  İran ın yeni yetmə və sonra gənclər yığmasına dahil olunmuşdur.
Müxtəlif nailiyyətlər qazandıqdan sonra kişilər arasında Pakistan ölkəsində keçirilən Asiya çemiyonatının 1-ci fəxri kürsüsünə nail olunmuşdur. Azərbaycana sevgisi olduğu üçün bu ölkəyə gəlmiş və uğurlarını burada davam etdirmişdir.
Fərşid Azərbaycan boks yığmasında 64kq çəki dərəcəsində London Olimpiyadasına vəsiqə qazanan favoritlərdən 1-i sayılırdı.Lakin qəza nəticəsində bu şansı əldən verdi və onun çəkisində Heybətulla Hacıəliyev bu vəsiqəni  qazandı.
Lakin bunlara baxmayaraq Fərşid 1 daha öz uğurlu dövrünə ayaq basdı. O,bu dəfə 2016-cı il Fariz Məmmədovun doyüşündən öncə ilk dəfə peşəkar boksda özünü sınadı.Və 2-ci raundda rəqibini məğlub etdi.Həmən il Almaniyanın Hamburg şəhərində keçirilən yarışda 4-cü raundda Belarus idmançısını nakaut edib və Heydər Əliyev kəmərinə sahib olub. 2017-ci ildə Azərbaycan ın Mingəçevir şəhərinde keçirilən WBCA kəməri uğrundaki yarşıda Gürcü rəqibi ile qarşılaşıb.Ve 12 raundluq döyüşün  4-cü raundunda  rəqibini nakaut edərək bitirdi.
Fərşid Rüstəmi həmin döyüşü Erməni təxribatı nəticəsində Alxanli kəndində şəhid olmuş Zəhraya həsr etmişdir. Fərşid Azərbaycanda yaşadığı illər ərizində Milli Olimpiyanın prizidenti ,Azərbaycan Respubilikasının prizidenti İlham Əliyev in, Azərbaycan boks Federasiyasının prizidenti Kəmaləddin Heyderov un,İdman və Gənclər naziri Azad Rəhimovun sevimlilərindən birinə çevrilmiş və dəfələrlə mükafatlarla təltiv olunmuşdur. Həmçinin atdiğı addımlar nəticəsində Azərbaycan xalqi tərəfindən yüksək  qiymətləndirilmişdir.
Xarici keçidlər
https://azertag.az/xeber/Mingechevirde_iki_yasli_Zehranin_xatiresine_hesr_edilen_pesekar_boks_yarisi_kechirilib-1080425
https://www.gunaz.tv/az/xeberler/guney-azerbaycan-1/video-gunaztv-june-28-2019-boks-uzre-dunya-qehremani-azerbaycanli-fersid-rustemi-ve-telefonlar-117357
https://www.unikal.org/news/169002
http://boxrec.com/en/boxer/747008
Bayram xan Baharlı
Məhəmməd Bayram xan Baharlı  — XVI yüzillikdə Hindistanın tarixində böyük rol oynamış şəxsiyyətlərdən biri, səsli sərkərdə, fazil filosof, şanlı şair.
Həyatı
Onun babaları XV yüzildə İranın şimalında, Azərbaycanın cənubunda böyük dövlət qurmuş Qaraqoyunlu tayfa ittifaqının Baharlı oymağındandır.
Bayram xanın uluları Qaraqoyunlu sultanları yanında dövlət xidmətçiləri idilər. Onlar Əlişəkkər ölkəsində (Həmədan, Borucerd, Dinavər) yaşayırdılar və cəsur əsgər idilər. Özü tanınmış sərkərdə olmuş əmisinin adını daşıyırdı. Bayram xanın ana babası Herat hakimi Sultan Hüseyn Bayqaranın (1471–1526) sarayında xidmət etmişdi. O, XVI yüzilin önlərində Bədaxşanda Seyfəli bəyin ailəsində doğulmuşdu. Gərgin çalışmalarımıza və axtarışlarımıza baxmayaraq bu görkəmli sərkərdənin doğum tarixini dəqiqləşdirə bilməmişik. Onun yaşam yolu üzərində Türkmən və Hind alimləri də işləyirlər. Şərqi Benqaliyada yaşayan, tanınmış hind alimi, professor Sukumar Reyin "Bayram xan" monoqrafyasında qeyd olunur ki, Bayram xan təxminən 1497-ci ildə anadan olmuşdur.
Erkən yaşlarında yetim qalmış Bayram ailəsi ilə bərabər Bəlxə köçür. Orada dünyəvi və dini təhsil alır, hərb işini dərindən öyrənir ki, bu da onun taleyinə çevrilir. O dövrün bütün silahlarının fəndlərini öyrənir, həmtayfaları ilə bir çox döyüşlərdə iştirak edir. Sonradan Baburun xidmətinə daxil olur, onları poeziya daha da yaxınlaşdırır. O zamanın tarixçiləri qeyd edirlər ki, Bayram həyatsevər, şən bir igid idi. O, musiqini sevirdi və bu sənətin dərin köklərini bilirdi. Bayram ədəbiyyatı, tarixi, məntiqi gözəl bilirdi və şeir yazmaqda kamilləşmişdi. Dövrünün tanınmış alimləri, şairləri, və musiqiçiləri onunla sıx əlaqədə idilər. Bayrama görə igidin üç ali pirinsipi olmalı idi: 1. Hakim önündə özünü yaxşı aparmaq. 2. Kasıblara, gücsüzlərə yardım etmək. 3. Alimlər arasında fikrini düzgün söyləmək.
Babur Bayramın bacarığını yüksək qiymətləndirir və ona məsuliyətli işlər tapşırırdı. Gəncin əməlləri Baburun oğlu Hümayun mirzəni özünə cəlb elədi və o atasından xahiş etdi ki, Bayramı onun xidmətinə versin. Babur razılığını verdi. Bayramın xeyirxah əməlləri, etibarlı xidməti, şairlik istedadı eləcə də musiqini dərindən bilməsi şahzadənin xoşuna gəldi və onu yaxın dostu cərgəsinə qatdı. Sukumar Rey Əhməd Bin Bahbalın Bayrama verdiyi yüksək qiyməti ortalığa gətirir: "O, öz biliyini məclisdə, hərbi bacarığını döyüşdə, sədaqətini dostluqda, yüksək əxlaqını hər yerdə nümayiş etdirirdi.Şahzadənin yaxınlığını və dostluğunu qazanmışdı. Baburun əyanları arasında seçilirdi".
Hümayun imperator olandan sonra Bayram xan dövlət idarəsində daha yüksək yer tutdu və görkəmli sərkərdə oldu. Hümayunun Əfqan hakimi Şirşahın üzərinə yürüşündə Bayram xan hərbi cəsarəti və biliyi sayəsində qoşunu muhasirədən çıxardı. Kanauci savaşında Bayram xan Şirşaha əsir düşdü. Əfqan hakimi onu ənam və vədlərlə özünə çəkmək istədisədə gənc sərkərdə əyilmədi.
Bayram xan Sekəndər Suru məğlub etmişdi. thumb|right|250px|Bayram xanın əfqanlar üzərində qələbəsi, miniatür Qəndəhar və Sirhindin alınmasında göstərdiyi şücayətə görə Hümayun Bayram xana böyük ərmağanlar verdi. Onun tituluna "Xan-xanan" (Xanlar xanı) ünvanı əlavə etdi.
Hümayun onu oğlu Əkbər mirzəyə lələ təyin etdi. Sukumar Rey qeyd edir ki, bu dönəmdə Bayram xan dövlətdə ən önəmli şəxs hesab olunurdu. Hümayunun baş vəziri sayılırdı. Idarəetmənin sükanı arxasında əyləşmişdi. Hindistan tarixi həmin dönəmdə Hümayundan çox Bayram xana öz səhifəsində yer verir. Hümayunun ölümündən sonra taxt-taca gənc Əkbər mirzə yiyələndi. Faktiki olaraq Hindistanı Bayram xan idarə edirdi. O, bir sıra həlledici qərarlar qəbul etdi. Bacarıqsız məmurları vəzifədən çıxardı. Orduda ciddi nizam-intizam yaratdı. Bayram xan şahın özəl qvardiyasının döyüş və intizam bacarığını artırdı. Kabul döyüşündə geri çəkilmənin əleyhinə çıxdı. Panitə döyüşü ərəfəsində qoşunun önündə alovlu nitq söyləyərək döyüşçüləri savaşa ruhlandırdı.
Bayram xan evlənmək qərarına gəldi. Hümayunun bacısı qızı Səlimə sultan bəyimi gözaltı elədi. Bununla da hakim siniflə qohum oldu. Baharlı igidinin şahzadə ilə, həm də Əmir Teymurun nəvəsi ilə evlənməsi ona baş ucalığı gətirdi. Sarayda hörməti daha da artdı. Vəzifəsi, şöhrəti yüksəldi, var dövləti daha çoxaldı.
Vəzir Sədiyev
Vəzir İsa oğlu Sədiyev — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı; Qarabağ müharibəsi şəhidi.
Bayram xan Baharlı
Həyatı
Bəzi tarixçilərə görə Bayram xanın Səlimə sultan bəyimlə evlənməsinin təşəbbüsçüsü Hümayun olmuşdu. Bəziləri də qeyd edirlər ki, Bayram xan özü şah sülaləsi ilə qohum olmaq istəyirmiş.
Vəzir Sədiyev
Həyatı
6 iyun 1961-ci ildə Gürcüstan Respublikasının Marneuli rayonunun Aşağı Qullar kəndində anadan olmuşdur. Orta təhsilini Qərbi Azərbaycanda alan Vəzir daha sonra Tbilisi Ali Hərbi Artilleriya Məktəbinə daxil olur.
Bayram xan Baharlı
Həyatı
Bir məsələni nəzərdən qaçırmaq gərək deyil ki, Səlimə sultan bəyim ata tərəfdən qaraqoyunlu idi və Bayram xanın qohumu sayılırdı. Səlimə sultan bəyim sarayda ən gözəl qız idi. Onun gözəlliyi və zəkası haqqında Əbül Fəzl (Əbül Fəzl, Əkbərnamə, I cild, 1897) və başqa müəlliflər yazmışlar. Baburun qızı Güllədən bəyim "Hümayunnamə" adlı əsərində yazır: "O, çox savadlı qız idi "Məxfi" təxəllüsü i ilə şeir yazırdı. Səlimə sultan bəyim tərbiyəsi, qüruru, bacarığı və tutduğu yerə görə seçilirdi".
Vəzir Sədiyev
Döyüşlərdə iştirakı
Vəzir Sədiyev Əfqanıstan müharibəsində iştirak etmişdi. O, yüksək səviyyəli xidmətinə görə mayor rütbəsi də almışdı. Dəhşətli Xocalı soyqırımından sonra könüllü olaraq müharibəyə qoşulmağı qərara alır. Vəzir Laçın, Qubadlı, Füzuli, Ağdərə rayonlarında gedən döyüşlərdə iştirak etdi. Milli Orduda artilleriya hissələrinin yaradılmasında onun böyük xidmətləri olmuşdur. 1993-cü il 19 fevral Həsənriz kəndi uğrunda gedən döyüşlərdə cəsur komandir Vəzir Sədiyev qəhrəmancasına həlak oldu.
Bayram xan Baharlı
Həyatı
Qeyd etdiyimiz kimi Səlimə sultan bəyim savadlı bir qız idi. Evliliyi ərəfəsində ədəbiyyata, şeiriyyətə bələdçiliyi vardı. Sözə önəm verirdi. Saray qadınlarına savad dərsi keçir, yazı yazmaq öyrədirdi. Ədəbiyyata olan sevgisi onu Bayram xanla yaxınlaşdırdı. Bayram xanın Səlimə sultan bəyimlə evliliyi saray əyanlarının paxıllığını artırırdı. Onsuzda onlar bu görkəmli sərkərdənin əlindən yanıqlıydılar. Şər,böhtan, dedi-qodu başlandı. Meydanda qılınc, məktəbdə qələm tutmağı bacarmayanlar, saray küncünə çəkilib şərə rəvac verdilər, gənc şahın qohumları Bayram xanla Əkbərin arasını vurdular.
Vəzir Sədiyev
Ailəsi
Ailəli idi, bir övladı qalıb.
Bayram xan Baharlı
Həyatı
Bayram xan xəzinədən istədiyi kimi istifadə edirdi. Gənc Əkbər şah isə bəzən xərcləməyə pul tapmırdı. 1560-cı ildə gənc şah lələsi Bayram xana bildirdi ki, o, dövləti tək idarə etmək arzulayır. Tezliklə də dediklərini həyata keçirdi. Ordunun yerini dəyişdi.Bayram xanın ixtiyarında kiçik bir dəstə saxladı. Moğollar sarayında bir sıra dəyişikliklər həyata keçrildi. Bayram xan yüksək vəzifədən kənarlaşdırıldıqdan sonra qoşun əhli təzədən öz yerinə qayıtdı. Sarayda çəkişmə, şər-böhtan daha da qızışdı. Bayram xanın əsas düşmənləri Atka-xeyl, Ədhəm xan, Məhdumülmülk və Molla Pir Məhəmməd Şirvani idilər.
Vəzir Sədiyev
Milli Qəhrəman
Azərbaycan Respublikası prezidentinin 15 yanvar 1995-ci il tarixli 262 saylı fərmanı ilə Sədiyev Vəzir İsa oğluna ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adı verilmişdir.
Bayram xan Baharlı
Həyatı
Əkbər şah öz keçmiş lələsini fəxri sürgünə, həccə göndərmək fikrinə düşdü. Onu yanına çağırıb dedi: "Hindistandan nə qədər istəyirsən mal götürüb get. Sənin darğaların mülkündən toplanmış vergiləri dünyanın harasında olsan da sənə çatdıracaqlar" (Bax: Bədaüni, Müntəxabat üt-təvarix, II cild, Kəlküttə, 1869, səh. 38). 1561-ci ilin yanvarında Məkkəyə yollanan Bayram xan yolda xaincəsinə öldürüldü. Bayram xanın meyidini Dehliyə gətirib hörmətlə dəfn etdilər. Onun qəbri üstündə heykəl ucaltdılar.
Vəzir Sədiyev
Milli Qəhrəman
Bakı şəhərinin Şəhidlər xiyabanında dəfn edilib.
Bayram xan Baharlı
Həyatı
Bir neçə vaxtdan sonra qohumları Bayram xanın nəşini çıxarıb Məşhədi-müqəddəsə gətirib dəfn etdilər. Bayram xan Baharlı incə təbli şair idi. Qəzəl, qəsidə, rübai ъanrlarında yazmışdı. Divan bağlamışdı.
Bayram xan Səlimə Sultan bəyimlə ailə qurmuşdu. Əbdürrəhim xan adlı oğlu vardı.
Varisləri
Qarabağ xanlığının ictimai həyatında yaxından iştirak etmiş Bayramxan bəy Baharlı, Qarabağ xanının vəziri, şair Mirzə Vəli bəy Baharlı, Mirzə Haşım bəy Baharlı, İbrahim bəy Baharlı, çar ordusunun zabiti, bir çox xalq qəhrəmanlarını, günahsız insanları azğınlaşmış rus və erməni xainlərinin əlindən xilas etmiş Mirzə İsmayıl bəy Ibrahim bəy oğlu Vəliyev (Baharlı), Qarabağın varlı taciri Məşədi Əsədulla bəy Hacı Həsənəli bəy oğlu Vəliyev, "Məxfi" təxəllüsü ilə Azərbaycan və fars dillərində klassik üslubda şeirlər yazmış, "Əhvalati-Qarabağ" əsərinin müəllifi Məhəmmədəli bəy Məşədi Əsədulla bəy oğlu Vəlizadə, onun kiçik qardaşı şair Abdulla bəy Vəlizadə, İsmayıl bəy Adıgözəl bəy oğlu Vəlibəyov, Azərbaycanın ictimai-mədəni həyatında əhəmiyyətli rol oynamış Mirzə Məhəmmədhəsən bəy Hacı Həsənəli bəy oğlu Vəliyev və onun oğlanları Nəcəfqulu bəy Vəliyev (Şeyda), Əbülfət bəy Vəli, sovet dövründə siyasi fəaliyyətinə görə qətlə yetirilmiş görkəmli ensiklopedik alim Məhəmmədhəsən bəy Nəcəfqulu bəy oğlu Vəlili (Baharlı), sovet hökumətinə qarşı döyüşdüyü üçün uzun illər sürgün həyatı yaşamış  Əliş bəy Məşədi Ələsgər bəy oğlu Vəliyev, Ağdamın I Baharlı kəndində yeni tipli məktəbin əsasını qoymuş, 1937-ci il repressiya qurbanı Cabbar bəy İsmayıl bəy oğlu Vəlibəyov, 30-cu illərdə böhtana salınaraq bir müddət həbsxana həyatı yaşamış Səttar bəy Məhəmməd bəy oğlu Vəliyev, əməkdar müəllim Vəli Abdulla bəy oğlu Vəlizadə Azərbaycanda orta əsrlərə aid Şərq fəlsəfəsi tarixinin əvəzolunmaz tədqiqatçısı, AMEA-nın müxbir üzvü, fəlsəfə elmləri doktoru, professor Zakir Cabbar bəy oğlu Məmmədov (Baharlı), coğrafiya elmləri doktoru, professor Xosrov Ələsgər bəy oğlu Vəliyev və başqaları Bayram xan Baharlının görkəmli övladlarındandırlar. Bayram xan Baharlı nəslinə mənsub coğrafiya elmləri doktoru, professor Zahid Səttar bəy oğlu Məmmədov, tanınmış yazıçı-jurnalist Məhəmməd Baharlı, tədqiqatçı-jurnalist Orxan Zakiroğlu (Baharlı) hazırda Azərbaycanın sayılan ziyalılarındandırlar.
Yaradıcılığı
Məhəmməd Bayram Xan, siyasət və dövlətçiliklə birgə, şeir və ədəbiyyata da çox maraq göstərmiş birisidir. Türk və Fars dilində şeir yaradıclığı var. Şeirlərində Bayram təxəllus edərdi. İlk dəfə 1910-cu ildə onun Türkcə və Farsca şeirlərini ehtiva edən divanı, Hindistanın Kəlkütə şəhərində, İngiltərəli E. Denison Ross, tədqiqilə çap edildi. 1970 ci ildə şairin Türkcə şeirləri Müntəxəbat ünvanıyla Türkmənistanın Aşqabad şəhərində yayınlandı. 1971 -ci ildə Pakistanın Kəraçi şəhərindədə Dr. Muhammad Sabir tərəfindən nəşr edilmişdir.
1-ci Türkoloji Qurultay (film, 1926)
1-ci Türkoloji Qurultay — qısametrajlı sənədli filmi.
Film Azdövlətkinoda istehsal edilmişdir. Burada dünyada ilk dəfə Azərbaycanda Birinci Türkoloji Qurultayın keçirilməsindən bəhs edilir. Filmdə Səməd Ağamalıoğlu, Qəzənfər Musabəyov, Əli bəy Hüseynzadə və Hüseyn Cavid iştirak edirlər.
Məzmun
Film dünyada ilk dəfə Azərbaycanda Birinci Türkoloji Qurultayın keçirilməsindən, türk xalqlarının yeni latın əlifbasını qəbul etmələrindən, qurultayın türk xalqları ədəbiyyatı və dil problemləri barədə yekdil qərarlar verməsindən söhbət açır.
Mənbə
Ведомости НКП. "Азербайджанское киностроительство", стр. 6. Газ. "Кино" 28 февраля 1928 года.
Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyası. Memarlıq və İncəsənət İnstitutu. Nazim Sadıxov. Azərbaycan bədii kinosu (1920-1935-ci illər). Bakı: Elm, 1970.
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı 1926-cı ilin filmləri 1920-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Böyük Şöllü Dəmirçi
Böyük Şöllü Dəmirçi - İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indi Zəngibasar (Masis) rayonunda kənd.
Tarixi
Rayon mərkəzindən 7 km məsafədə yerləşir. 1969 - cu ildə Zəngibasar rayonu təşkil edilənədək Vağarşabad (Eçmiədzin) rayonun tərkibində olmuşdur.
Toponim mənsubluq bildirən -lu şəkilçisinin qoşulduğu çol etnonimindən və dəmirçi türk etnonimindən əmələ gəlmişdir.
Xel dili
Xel dili və ya Хel yarımadası (Mierzeja Helska, Hélskô Sztremlëzna, Halbinsel Hela) — Baltik dənizinin sahilində yerləşən dil. Dilin uzunluğu 33 km, eni isə 300 metrdən 3 km arasında dəyişir. Puskiy körfəzini Baltik dənizindən ayırır.
Böyük Şöllü Dəmirçi
Tarixi
Toponimin əvvəlindəki «böyük» fərqləndirici əlamət bildirir. Etnotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.
Erm. SSR AS RH-nin 3.l.1935-ci il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Şorlu qoyulmuşdur.
Xel dili
İnzibati status
İnzibati cəhətdən Polşaın Pomorskoe voevodstvonun Puskiy povyatı ərazisinə daxildir.
Böyük Şöllü Dəmirçi
Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 338 nəfər, 1886-cı ildə 1318 nəfər , 1922-ci ildə 238 nəfər, 1926-cı ildə 417 nəfər, 1931-ci ildə 453 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır.
SSRİ Nazirlər Sovetinin xüsusi qərarı kənddə yaşayan azərbaycanlılar 1948-53 - cü illərdə zorla Azərbaycana köçürülmüş, Türkiyədən köçürülən ermənilər kənddə yerləşdirilmişdir. Kənddə yaşayan 3540 azərbaycanlı ailəsi isə 1988-ci ilin noyabr ayında Ermənistan dövləti tərəfindən deportasiya olunmuşdur. İndi ermənilər yaşayır.
Xel dili
İnzibati status
Dilin sonucunda Xel şəhəri ərazisinə daxildir. Üstəlik dil ərazisində Yastarnya, Vladıslavovo şəhərləri və bir necə kənd yerləşir.
Tarix
Birinci Dünya müharibəsi]ndən sonra Xel dilinin ərazisi Polşanın tərkibinə keçmişdir. Dilin əhəmiyyətini anlayan polyaklar buranı istinadgaha çevirmişdilər. [[1 sentyabr 1939-cu ildə Üçüncü Reyx ordusu dildə yerləşən istinadgahlara hüçum təşkil edirlər. Xel dilinin müdafiəsi İkinci Dünya müharibəsinin ilk döyüşlərindən biri olmuşdur.
Turizm
Hazırda dil ərazisi turistlər arasında məşhur istirahət məkanıdır.
Clematis occidentalis
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Cerbe dəniz müharibəsi
Cerbe dəniz müharibəsi — 1560-cı ilin may ayında Tunisin Cerbe adası açıq Kapitanı Dərya Piyalə Paşanın komandalağı ilə Osmanlı donanması İspanların bir Xaçlı donanması arasında aparılmış dəniz müharibəsidir. Osmanlıların böyük bir qələbə qazandığı bu müharibədə Səlib gəmilərinin yarısı batırılmışdır.
Müharibə öncəsi
1538-ci ildə Prevezedə olan məğlubiyyət və 1541-ci ildə imperator Şarlkenin fəlakətlə nəticələnən Əlcəzair yürüşünün sonra Aralıq dənizinin öndə gələn dəniz qüvvələrinə sahib olan İspaniya və Venesiya dövlətləri, Osmanlılar və müttəfiqləri olan piratları özlərinə böyük bir təhdid olaraq görməyə başladılar. Xüsusilə 1558-ci ildə Piyalə Paşanın Balear adalarına yürüş etməsi və Turqut Rəis ilə birgə İspaniyanın Aralıq dənizi sahillərini zəpt etməsi ilə, İspaniya kralı II Felipe, Papa IV Poldan Trablusgarpın Turqut Rəisdən geri alınması üçün yeni bir Xaçlı donanmasının yaradılmasına qərar verdi.
Bu məqsədlə İspaniya, Papalıq Dövləti, Malta, Genuya, Venesiya və Savoya Hersoqluğunun birləşməsi ilə yaradılan və 100-150 hissə gəmi və təxminən 30 min əsgərdən ibarət olan donanma hazırlandı. Donanmaya Medina-Coeli duka Jan de la Cerdan, qara ordusuna isə İspan zadəganlardan Don Alvaro də Sanda komandanlıq edəcəkdi. Qoşunların baş komandanı isə məşhur admiral Andrea Dorianın qardaşı oğlu Giovanni Andrea Doria olacaqdı.
Səlib donanmasının əsas planı Tunis açıq yer alan və lazım Trablusgarp, istərsə də Tunisə olan məsafəsi baxımından strateji mövqeyə malik Cerbe Adasını ələ keçirmək, sonra Trablusgarpa hücum etmək. Ada ələ keçiriləndə Malta və Siciliya donanmaları burada qoyulub Osmanlı Donanmasının Qərb Dənizinə keçməsi qarşısı alınacaq, bu sayədə hərbi yardım almayacaq olan Əlcəzair daha asan əldə ediləcəkdir.
Messinadan yola çıxan Xaçlı donanması ilk öncə Maltada yerləşdir. Burada pis hava səbəbiylə 2 ay qalan donanma xəstəlik və s. səbəblərlə təxminən 2 min nəfər itki verdi. Fevral 1560-cı ildə Trablusgarpa doğru hərəkətə başladılar və 7 mart 1560-cı ildə Cerbe adasına əsgər çıxarmağa başladılar.
Osmanlı donanması və hazırlıqları
Bu zaman Aralıq dənizindəki ayağa qalxmağın fərqinə varan Trablusgarp bəylərbəyi Turqut Rəis, padşah Qanuni Sultan Süleymana vəziyyəti bildirib lazımı tədbirin görülməsini məruzə etdi. Bir tərəfdə Fars körfəzində Portuqallar ilə mübarizəyə girişən Osmanlı dövlətii, digər tərəfdə hələ ki, padşah yaşayır olmasına baxmayaraq Şahzadə Səlim və Şahzadə Byazid arasında başlayan taxt mübarizəsi ilə çalxalanırdı. Bütün bunlara baxmayaraq Qanunu, kapitanı dərya Piyalə Paşaya əmr verərək vəziyyətə müdaxilə etməsini istədi. Lazımi hazırlıqlar qısa müddətdə tamamlanaraq 86 döyüş gəmisi İstanbuldan hərəkətə başladı. Bu donanmaya Morada Midilli bəylərbəyi Kürdoğlu Muslihiddin Mustafa və Rodos bəylərbəyi Kürdoğlu Əhməd daxil oldular.
7 may 1560-cı ildə Maltaya çatan Piyalə Paşa adaya hücumlar təşkil edib əsir və qənimət əldə etdi. Ardınca Turqut Rəisin etdiyi kəşfiyyat nəticəsində Səlib donanmasının hələ də Cerbede olduğu və Trablusgarpa hücum etmək üçün gözlədiyi öyrənildikdən sonra açılan Cerbe adasına doğru yelkən açıldı. Piyalə Paşa komandanlığı altındakı donanmanın 11 may 1560-cı ildə Cerbeye çatması Xaçlı qoşunları arasında sürpriz və panika yaratdı, çünki Xaçlıların gözləntisi Osmanlı donanmasının ancaq yaza doğru İstanbuldan səfərə çıxa biləcəyi və o vaxta qədər Trablusgarpın ələ keçiriləcəyi şəklində idi.
Müharibə
14 may 1560-cı ildə mərkəzə Piyalə Paşa, sağ qanadda Kürdoğlu Əhməd bəy və sol qanadda da Kürdoğlu Mustafa bəy komandanlıq edirdi. Xaçlı donanması da bənzər bir düzülüşü tətbiq etdi. Müharibə top atəşləri ilə başladı. Türk artilleriyasının məqsədəuyğun və təsirli atışları nəticəsində Səlib donanmasında təlaş və xarabazar əlamətləri müşahidə edən Piyalə Paşa, düşmənin üzərinə gedilməsini əmr etdi. Bu manevri görən Xuan de la Cerdan, əlindəki gəmiləri iki qrupa ayırıb bir qismi ilə açıq dənizə hərəkətə başlarkən digər qrupu sahilə yönəltdi. Buna görə də Piyalə Paşa dənizə açılmaq istəyən qrupun üzərinə gedərkən, Kürdoğlu Mustafa bəy quruya doğru yönəldi. Açıq dənizdə səlib donanmasına böyük zərbə vuran Piyalə Paşa, Giovanni Andrea Dorianın donanmasını ələ keçirtdi, lakin kapitan Doria kiçik bir qayıq ilə ağır yaralı halda qaçmağı bacardı. Bu zaman Kürdoğlu Mustafa bəy başçılıq etdiyi qoşunlarla sahilə yanaşmayan Səlib gəmilərinə hücum edib Səlib qoşunlarının mühüm bir qismini təsirsiz hala gətirdi. Dəniz döyüşü Türklərin qəti qələbəsi ilə nəticələndi. İlk günün sonunda müharibənin üstünlüyü tamamilə Piyalə Paşanın əlinə keçmişdi. Bəzi mənbələrdə, Səlib donanmasının ilk gündə itkinin 20 kadırğa və 26 gəmisi olduğu, ertəsi gün quru döyüşləri davam edərkən isə verilən ümumi tələfatın az qala yarısı olduğu bildirilir. Əsgər itkisinin isə 9-18 min arasında dəyişdiyi rəvayət edilir. Müharibənin üçüncü günü Cerbeye çatan Turqut Rəisin qaçmağa çalışarkən tutduğu gəmilərə verdiyi itki və aldığı əsir və qənimətlərlə Səlib donanmasının itkisi büsbütün artmışdır. Alınan əsirlər arasında Giovanni A. Dorianın qaçması ilə başçılığı təhvil alan Don Alvaro de Sande və digər yüksək səviyyəli zabit heyəti var idi. Quru döyüşündə xilas olanların Cerbe qalasına sığınması ilə başlayan mühasirə 3 ay davam etmiş və qalanı müdafiə edən İspan əsgərlərinin təslim olması ilə müharibə tamamilə sona çatmışdır.
Müharibədən sonra
Türk tarixində Cerbe qələbəsindən, Prevezedən sonra gələn ikinci böyük dəniz qələbəsi kimi bəhs edilir. Cerbe qalasının fəthindən təxminən iki ay sonra 27 sentyabr 1560-cı ildə Osmanlı donanması, xaçlılardan ələ keçirilən və məhv edilməyən 28 döyüş gəmisi və 27 nəqliyyat gəmisi ilə bərabər, aralarında düşmən komandirlər Don Alvaro de Sande, general Sanieu de Levia və Sicilya/napoli donanma komandiri Don Xuanın olduğu təxminən 5 min əsir ilə İstanbula qayıtmışdır. Cerbe müharibəsində qazanılan qələbə ilə Osmanlı İmperiyasının Aralıq dənizində 22 il əvvəl Preveze qələbə ilə başlayan hakimiyyəti zirvə nöqtəsinə çatmışdır. Bir neçə il sonra 1565-ci ildə Osmanlı donanması Rodosdan qaçan Hospitalier cəngavərlərinin yeni bazası olan Malta adasını mühasirəyə almış, ancaq bu dəfə uğurlu olmamışdır. Türklərin dənizlərdəki məğlubedilməzliyi 1571-ci ildə Lepanto faciəsinə qədər davam etmişdir.
Ensizyarpaq lavanda
Ensizyarpaq lavanda -  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Ensizyarpaq lavandanın vətəni Aralıq dənizinin Fransa və İspaniya sahilləri hesab edilir. Avropa, Şimali Afrika, Şimali Amerikanın hər yerinə uyğunlaşdırılıb.
Botaniki təsviri:
Hündürlüyü 30-60 (100) sm, kəskin qoxulu, həmişəyaşıl, bozumtul tükcüklü yarımkoldur. Aşağı oduncaqlaşmış budaqları çox şaxələnmiş, yuxarı qalxan, çoxsaylı cavan zoğludur; çiçəkli zoğları dörd hissəli, uzun, yuxarı buğumaralıdır. Yarpaqları üzbəüz, oturaq, uzunsov-xətvari, burulmuş kənarlı, uzunluğu 2-6 sm, yaşıl və ya boz-yaşıl tükcüklüdür. Çiçəkləri sünbülvari çiçək qrupları əmələ gətirən yalançı çiçək köbələrinə yığılmışdır. Çiçək tacı ikidodaqlı, uzunluğu təxminən 1 sm, əsasən mavi-bənövşəyi, tükcük¬lü¬dür. Meyvəsi qalın kasacığa daxil olan dörd qoza¬dan ibarətdir.
Azərbaycanda yayılması:
Qafqazda təbii halda yayılmışdır.
İstifadəsi:
Yaşıllaşdırmada bordyurların salınması üçün istifadə edilir. Bitkinin bütün hissələrində efir yağı, çiçəklərində aşılayıcı maddələr, qatranlar, ursol turşusu, kumarin, qerniarin vardır. Torpaq eroziyasının qarşısının alınmasında böyük əhə¬mi¬y¬¬yə¬ti vardır. Çiçəkləri beyində qan dövranını yaxşılaşdıran, sidikqovucu, qıc olmağa qarşı və sakitləşdirici təsirə malikdir. Efir yağı parfümeriya-kosmetika əşya¬la¬rı¬nın istehsalında, kulinariyada ədviy¬yat kimi istifadə edilir. Xalq təbabətin¬də yağının spirt məhlulları baş ağrısı, əsəb xəstəliyi, revmatizm, ürək-damar, oynaq, dəri xəstəlikləri, zədələnmə və iflicdə istifadə edilir.
İstinadlar
Azərbaycan Dendroflorası III cild-Bakı:"Elm",2016,400 səh. T.S.Məmmədov
Ladan kolu
-  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Sevilya bərbəri
Sevilya bərbəri — Coakkino Rossininin 2 pərdəli Pyer Bomarşenin eyniadlı pyesi əsasında Sezare Sterbini librettosunda opera. Komik janrda olan bu operanın ilk premyerası 20 fevral, 1816-cı ildə Romada Arcintina teatrında oynanılmışdır.
Yazılma tarixi
Rossininin əsəri belə adlanırmasına səbəb ondan əvvəl Covanni Paizellonun belə bir süjetə müraciət etmiş olması idi. Bundan başqa L. Benda (1786), İ Şults, N. İzuar (1797) və başqaları bu mövzuda opera yazmışdılar. Rossini hələ 1816 cı ildə Arcintina teatrı qarşısında karnaval ərafəsində bir opera yazmaq üçün öhdəlik götürür. Lakin senzura operanın bəstəkarın özü tərəfindən yazmış olduğu liberettoya izin vermir. Karnavala az vaxt qaldığından mövcud liberettolardan birinə müraciət edir. Beləliklə də "Sevilyalı bərbər" ideyası ortaya çıxmış olur. Rossini Paizielloya izin üçün müraciət edir və o da gənc bəstəkarın uğursuzluğuna əmin olaraq ona məmnunluqla razılıq verir. Yeni liberetto Ç. Sterbiniyə tapşırılır. İnadla çalışaraq, bəstə və instrumental işləmələrini 13 günə bitirmiş olur [http://slovari.yandex.ru/dict/kratmuzslov/article/kms-1294.htm?text=%D1%81%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D1%86%D0%B8%D1%80%D1%8E%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B8%D0%BA&stpar3=1.1 Qısa musiqi lüğəti. Savilya bərbəri. ] . Operanın primyerası uğursuz keçir, tamaşanın gedişi demək olar ki, Paiziellonun pərəstişkarları tərəfindən pozulurdu. Lakin ikinci tamaşa daha uğurlu alınır. Beləliklə də primyera uğursuzluğu sonradan tədricən populyarlığa yol açmış olur.
I Pərdə
Əhvalat XVIII əsrdə Sevilyada baş verir.
I səhnə
Sevilya küçəsində sevgilisi Rozina üçün serenada oxuyan qraf Almavivanı musiqiçilər müşayiət edir. Bu gözəl nəğməsidir. Lakin hər şey əbəsdir. Rozina qəyyumu doktor Bartolonun ucbatından onlara çavab vermə bilmir. Bundan qıcıqlanan qraf musiqiçiləri öz qulluqçusu Fiorello ilə yola salır. Bu an səhnə arxasından şən bariton səs eşidilir. Bu özünü öyən və şəhərdə hamıya gərəkli olan bərbər Fiqarodur. Məlum olur ki bərbər və qraf bir-birilərini yaxşı tanıyırlar. Qraf bərbərə pul verərək ona Rozina ilə evlənməsinə kömək etməsini xayiş edir. Bərbər plan qurmağa başlayır. Onların müzakirəsinə evdən çölə çıxan doktor Bartolo pozur, və öz-özünə deyir ki, elə bu gün özü Rozina ilə evlənəcəkdir. Bunu qraf və Fiqaro eşidir. Hər iki cəld tərpənmək qərarına gəlirlər. Bartolonun yoxluğundan istifadə edən Almaviva təzədən sernada oxumağa başlayır. Bu zaman o, özünü Lindor kimi təqdim edir. Onu eşidən Rozina eyvana çıxaraq lüfkarlıq göstərir, lakin səs eşitcək tez eyvanı tərk edir. Bu zaman ideya carçısı Fiqaro tədbir tökür: Almaviva əsgər libasında guya sərxoş halda evə daxil olmalı, polkunun şəhərə təhkim olduğunu, onun isə məhz bu mənzildə qalacağını bəyan etməlidir. İdeya qrafa xoş gəlir və səhnə şən duetlə bitir.
II səhnə
Doktor Bartolonun evi. Hadisələr getdikcə daha da sürətlə inkişaf edir. Rozina özünün kolaratur ariyasını ("Gecə yarı sükunət") ifa edir. Bu ariyada Rozina naməlum serenada ifaçısı Lindora sevgisini bəyan edir. O, hesab edir ki, Lindora layiqli arvad ola bilərdi. Əks təqdirdə o iblisə, intriqa törədən ilahə Migeraya dönə bilər. Ariyadan sonra Rozina Fiqaro ilə ürəkdolu və səmimi söhbət edir. Əksinə doktor Bartolo ilə həvəzsiz danışır.
Tezliklə qraf Almaviva əsgər qiyafətində peyda olaraq bəyan edir ki onu doktorun evinə təhkim etmişlər. Doktorun etirazları əbəssiz olur. Doktoru sərxoş əsgər hədələyir. Eyni zamanda o, Rozinaya himcimlə Lindor olduğunu başa salır. Aləm bir-birinə qarışmış olur. Qalmaqala sonradan qulluqçu Berta daha sonra isə musiqi müəllimi Bazilio qoşulmuş olurlar. Səs-küyə gələn şəhər mühafizəçiləri sərxoş əsgəri həbs etmək istədikdə o, öz əsl üzünü göstərməli olur.
I səhnə
II pərdə qalmaqal get-gedə böyüyür. Qraf Almaviva doktor Bartolonun evinə bu dəfə musiqi müəllimi qiyafətində gələrək onu inandırmağa çalışır ki, Don Bazilio xəstələndiyinə görə Rozinaya musiqi dərsi vermək üçün onu əvəz edir. Bir az sonra Fiqaro əlində üz qırxmaq üçün ləyənlə gəlir; o, doktorun üzünü qırxmaqda israrlıdır. Doktorun üzü sabunlu olduğundan və Fiqaro tərəfindən başı qatıldığından sevgililərin gecə qaçışı üçün hazırlıqlarını duya bilmir. Bu an don Bazilio gəlir. O, xəstə deyil. Lakin qrafın ona verdiyi pul kisəsindən sonra o evinə müalicə olunmaq üçün dönür. Bu an doktor Bartolonun ev idarəçisi Bertanın qoca kişilərin evlənmək istəyini istehza edən kiçicik mahnısı səslənir.
II səhnə
Pəncərədən içəri qara plaş geymiş Fiqaro və sonra isə qraf içəri daxil olur. Onlar Rozinanı qaçırmağa hazırlaşırlar. Ona pis niyyətlə gəlmədiklərini anladaraq başa salırlar ki, qraf Almaviv və yoxsul Lindor eyni şəxslərdir. Qaçarkən onlar nərdivanın yerində olmadığını görürlər. Məlum olur ki onu Rozina ilə evlənmək üçün tədarük görən doktor Bartolo götürmüşdür. Bartolonun sifarişi ilə gələn Bazilio və notarı qraf satın ala bilir. Onlar qrafın Rozina ilə kəbnini kəsirlər. Qraf doktor Bartoloya ona heç bir cehizin lazım olmadığını və onları özünə saxlaya biləcəyini deyərək bir təhər yola gətirir. Beləliklə komediya xoş sonluqla bitmiş olur.
Clematis pubescens
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Senecio guadalajarensis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Mitsobi
Mitsobi — Gürcüstanın Xaşuri bələdiyyəsinin inzibati ərazi vahidində kənd.
Əhali
2002 siyahıyaalmaya görə kəndin əhalisi 366 nəfər idi. 2014-cü ildə 313 nəfər yaşayırdı.
Tiflisskiye vedomosti (qəzet)
"Tiflisskiye vedomosti" (qəzet) — Qafqazda rus dilində çıxan ilk qəzet.
Mitsobi
Ədəbiyyat
gse: 8 38
Tiflisskiye vedomosti (qəzet)
Qəzet haqqında məlumat
Şimali Azərbaycanın Rusiyanın tərkibində olması nəticəsində çar hakimiyyəti öz müstəmləkəçilik siyasətini həyata keçirmək üçün təbliğat vasitəsinə ehtiyac duydu və Tiflisdə rus dilində ilk mətbu orqan olan "Tiflisskiye vedomosti" qəzetini 1828-ci ildə nəşr etdi.
"Tiflisskiye vedomosti" qəzetinin bəzi məqalələri mərkəzi qəzetlərdə yenidən dərc edilirdi. Bu qəzetdə dekabristlərin iştirakı, qəzetin redaktor müavini V. D. Suxorukovun 14 dekabr hadisələri ilə sıx əlaqədar olması və s. haqqında məlumatlar vardır. Eyni zamanda Marlinskinin "Qırmızı örtük" (1831, N 6, 7), "Vaxtı ilə dağlılara əsir düşmüş zabitin hekayəsi", (1831, N 9, 17), şair V. Qriqoryevin oçerkləri, P. Sankovskinin, Q. Qordeyevin şeirləri və s. əsərlər dərc edilmişdir.
Qəzetdə Azərbaycanla əlaqəli məqalələr
Həmçinin mətbu orqanın səhifələrində Azərbaycanla əlaqəli materiallar dərc olunub. Qəzetdə Azərbaycan xalqının əsrlər boyu yaratdığı folklor nümunələri, yazılı ədəbiyyatı barəsində də qeydlər var. "Abbasabad mühasirəsinin təsviri" (1829, N 27, 30), "Müasir tarix. Azərbaycan vilayətinin hərbi vəziyyəti haqqında" (1829, N 38, 43), "Moskvalı dostuma məktub" (1830, N 25, 53 və b.), "Qarabağ əyalətinə tarixi baxış" (1836, N 86), "Car və Balakən vilayətlərinə səyahət" (1830, N 81–83) və s. məqalələrdə Azərbaycan haqqında, azərbaycanlıların məişəti, yaşayış tərzi və s. haqqında məlumatlar verilirdi.
Pseudophoxinus elizavetae
(Pseudophoxinus elizavetae) — Çəkilər fəsiləsinin külmə cinsinə aid balıq növü.
Tiflisskiye vedomosti (qəzet)
A. Bakıxanov
"Tiflisskiye vedomosti" qəzetində Azərbaycanın maddi və mədəni tarixinə aid bir sıra maraqlı faktlar vardır. Həmin faktların çoxu görkəmli alim və yazıçı A. Bakıxanovun adı ilə bağlıdır. Qəzet Abbasqulu Ağa Bakıxanovun dilləri mükəmməl bilməsini, xidməti işində fərqlənməsini xüsusilə qeyd edirdi. Bakıxanovun fars dili qrammatikası ("Qanuni-Qüdsi") yazması, istedadlı bir tərcüməçi kimi fəaliyyət göstərməsi də nəzərə çatdırılırdı. "Tiflisskiye vedomosti"nin əhəmiyyəti ondadır ki, Abbasqulu ağa Bakıxanovun qəzetdə tərcümə əsərləri çap olunub. Bakıxanovun "Dərbəndnamə" əsərinin tərcüməsi haqqında qəzet qeyd edirdi: Lazımi mənbələrin tərcüməsi Qafqazın bu tərəfinin tarixini yeni dünyaya yayır. (1829, N 44)
Həmin faktlar göstərir ki, A. Bakıxanov "Tiflisskiye vedomosti" redaksiyası ilə əlaqə saxlamışdır.
Ədəbiyyat, tarix, iqtisadiyyatla bağlı məqalələr
Qəzetdə "P. S." imzası ilə (zənn olunur ki, bu, redaktor P. S. Sankovskidir) çıxmış "Ərdəbil məscidinin təsviri" məqaləsi (3 oktyabr 1828, N 14) məşhur Şeyx Səfi tarixi abidəsinə və onun nəzdindəki kitabxanaya həsr olunmuşdur. Qəzetdə həmin məscid-məqbərənin nəzdindəki zəngin və qədim əlyazmaları kitabxanasının Ərdəbildən Peterburqa göndərilməsi təfsilatı da göstərilmişdir. Həmin əlyazmaları hazırda Leninqrad şərqşünaslıq kitabxanasında mühafizə olunur.
P. Sankovskinin "Axalsıx məscidi və kitabxanası" sərlövhəli məqaləsində (1828, N 16) kitabxana, məşhur Ərdəbil kitabxanası ilə müqayisə edilir, əlyazmalarının qədimliyindən və elmi əhəmiyyətindən danışılır.
Qəzet sonrakı illərdə də İran və Türkiyə ərazisindəki qiymətli əlyazma kitabları xəzinələri barəsində materiallar buraxır, böyük kitabxanaların fondu haqqında siyahı dərc edirdi. Siyahıda Azərbaycan klassiklərinin əsərlərinin də adı vardı. "Şərq kitablarının və əlyazmalarının Ərzurum və Bayaziddən 1829-cu ildə əldə edilmiş siyahısı" sərlövhəli (1829, N 46) sənəddə Nizami Gəncəvinin "Xəmsə"sinin (N 43), Xaqani Şirvani külliyatının da (N 44) adı yazılmışdır.
"Tiflisskiye vedomosti" səhifələrində Azərbaycanla əlaqədar memuar səciyyəli səyahətnamə və xatirələr də vardır. "Z…v" imzası ilə verilən səyahət-xatirələr Qarabağın o zamankı həyatına həsr edilsə də, real həyatı göstərməkdən çox uzaq, fantastik səciyyədədir.
Şahbulaq qalasına həsr olunan məqalə tarixi həqiqətə yaxınlığı ilə diqqəti cəlb edir. Məqalənin müəllifi "Qarabağ astroloqu və ya Şuşa qalasının 1752-ci ildə bina edilməsi" (Moskva, 1834) adlı tarixi-fantastik romanın müəllifi P. Zubovdur. Qəzet həmin romandan parçalar da buraxmışdır. Əsərdə tarixi faktlar təhrif olunmuş, ən pisi isə yerli xalqlara qeyri-obyektiv münasibət bəslənilmişdir.
Azərbaycanın Rusiya tərkibinə daxil edilməsi gedişinin bəzi mənzərələri də qəzetdə öz əksini tapmışdır. "Baş komandan knyaz Sisyanov tərəfindən Gəncə qalasının qəfil hücumla alınması" məqaləsi 1804-cü ilin qanlı hərbi münaqişələrinə həsr edilmişdir.
Qəzetin baş redaktoru
P. S. Sankovski 1798-ci ildə anadan olmuşdur. Təhsilini xaricdə almışdır. Bir neçə xarici dil bilirdi. O, 1823-cü ildə Tiflisə gəlmiş, Qafqaz baş hakiminin dəftərxanasında çalışmışdı. 1827-ci ildə Sankovski Qafqaz baş hakimi Paskeviçin yanında xüsusi tapşırıqlar üzrə məmur işləyib. "Tiflisskiye vedomosti" qəzeti nəşrə başlayanda onu redaktor təyin etmişlər. Puşkinin Qafqaza gəlməsi münasibətilə Sankovski qəzetin 28 iyun 1828-ci il tarixli 26-cı nömrəsində təntənəli bir məqalə dərc etmişdi. A. S. Puşkin "Ərzurum səyahəti" əsərində Sankovskinin də adını çəkmiş və demişdir: Tiflisdə iki həftəyə qədər qaldım və oradakı cəmiyyətlə tanış oldum. “Tiflisskiye vedomosti” naşiri Sankovski bu ölkə haqqında, Knyaz Sisianov A.P. Yermolov və b. haqqında mənə bir çox maraqlı məlumatlar verdi. Sankovski Gürcüstanı sevir və onun parlaq bir gələcəyi olduğunu qabaqcadan görür.
Təhsil xərclərinin ÜDM-də xüsusi çəkisinə görə ölkələrin siyahısı
Bu siyahıda dövlətlərin təhsil xərclərinin ÜDM-də xüsusi çəkisi göstərilib.
Musaküçə
Musaküçə — Azərbaycan Respublikasının Masallı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Clematis terniflora
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Musaküçə
Əhalisi
1859-1864-cü ilə olan məlumata əsasən Bakı quberniyasının Lənkəran qəzasının Musaküçə kəndində 83 evdə 312 nəfəri kişilər, 269 nəfəri isə qadınlar olmaqla 581 nəfər şiə təriqətli müsəlman azərbaycanlılar yaşayırdı. Viləşçay sahilində yerləşən kənd həmin tarixdə həm dövlət xəzinəsinə, həm də mülkədara məxsus idi və kənddə bir məscid var idi. Hazırda əhalisi 4260 nəfərdir.
Manuel Ferras di Kampus Salis
Manuel Ferras di Kampus Salis (15 fevral 1841 — 28 iyun 1913) — Braziliya Respublikasının 4-cü prezidenti, qəhvə istehsalçısı, siyasətçi və vəkil. 1894-cü ildə San-Paulu icra başçısı və senatoru vəzifəsini tutub. Bundan başqa 3 dəfə dövlət başçısı katibi, ədliyyə naziri və millət vəkili olub.
15 noyabr 1898-ci ildə keçirilən seçkilərdə prezident seçilib. Prezidentliyi müddətində sərt maliyyə islahatları aparıb. Bununla da, ölkədə yaranan iqtisadi gərginliyi aradan qaldıra bilib. 28 iyun 1913-cü ildə San-Pauluda vəfat edib.
Musaküçə
Həmçinin bax
Jindi
Kıncıvo
Monidigah
Musaküçə kəndinin sakinləri (film, 1973)
Azərbaycanda konstitusiya referendumu (1995)
Azərbaycanda Konstitusiya Referendumu-12 Noyabr 1995-ci ildə Azərbaycanda Parlament seçkilərinin (1995–1996) ilk mərhələsi ilə birgə səsverməyə qoyulmuş konstitusiya referendumudur. Seçicilərə "Siz prezident Heydər Əliyev in sədrlik etdiyi Komissiyanın hazırladığı və təqdim etdiyi ilk milli konstitusiya layihəsinin Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası olaraq qəbul edilməsinə razısınız mı?" soruşulmuşdur.
Pseudophoxinus evliyae
(Pseudophoxinus evliyae) — Çəkilər fəsiləsinin külmə cinsinə aid balıq növü.
Yüngül tank
thumb|105 millimetrlik silaha sahib M8 Zirehli silah sistemi
Yüngül tank sürətli hərəkət üçün hazırlanmış və bu gün ilk növbədə kəşfiyyat məqsədləri üçün və ya əsas döyüş tankının dəstəklənməsi üçün uyğun olmayan yerlərdə səfər qüvvələrini dəstəkləmək üçün, istifadə olunan bir tank variantıdır. İlk yüngül tanklar ümumiyyətlə zirehli maşınlar kimi zirehli quruluş və silahlarla təchiz edilmişdi, lakin tırtıldan istifadə etmələri sahədəki üstün hərəkətliliklərinin təminatçısı idi.
Həyat uğrunda mübarizə (film, 1926)
Məzmun
Texniki-təbliğat filmi neft sənayesində zədələnmə halları haqqındadır. Müəlliflərin bu filmi çəkməkdə məqsədi təhlükəsizlik texnikası qaydaları barədə fəhlələrdə əyani təsəvvür yaratmaqdan ibarət olmuşdur.
Maraqlı baxılmaq üçün aktyor oyunlarından da istifadə edilmişdir.
Nəcəfqulu bəy Şeyda
Nəcəfqulu bəy Şeyda (tam adı: Nəcəfqulu bəy Mirzə Məhəmmədhəsən bəy oğlu Vəliyev; ) — azərbaycanlı şair.
Həyat uğrunda mübarizə (film, 1926)
Məzmun
Film tərbiyəvi-profilaktik xarakter daşıyır.
Nəcəfqulu bəy Şeyda
Həyatı
Nəcəfqulu bəy Şeyda 1858-ci ildə Şuşa şəhərində doğulmuşdur. İbtidai təhsilini molla yanında almışdı. Sonra Bakıda Hacı Zeynalabdin Tağıyevin açdığı gеcə kursunda təhsilini davam etdirib. Qubеrniya idarəsində iyirmi bеş ilə yaxın tərcüməçi işləmişdir. Balaxanı kəndində nеft quyuları almışdı.
Xıl
Əhalisi
Hazırda kənd əhalisi 4312 nəfərdir.
Nəcəfqulu bəy Şeyda
Həyatı
Nəcəfqulu bəy İmarət xanımla ailə həyatı qurmuşdur. Onun Züleyxa xanım, Səltənət xanım adlı iki qızı, Məhəmmədhəsən bəy, Cavad bəy adlı iki oğlu olmuşdur.
Həyat uğrunda mübarizə (film, 1926)
Film haqqında
Kinooçerk Moskva Mərkəzi Dövlət Kino-Fotofono Sənədlər Arxivində saxlanılır. Protokol № 2189 və № 1757
Ərciş qalası
1420 tarixində Təbriz yaxınlarında Teymuroğlu Şahruh ilə qarşılaşacağı zaman vəfat edən və cənazəsi dəvə belində Ərcişə getirilen Kara Koyunlu hükümdarı Kara Yusuf Beg'e ait olabileceği düşünülmektedir. Ancak, Qara Yusif'in cənazəsinin sağlığında tikdirmiş olduğu, Ərciş Qalası yaxınındaki Van Gölü suları altında qalmış olan Qara Yusif Zaviyəsi yanında inşa edilən kümbətə dəfnədilmiş olması daha doğru kəbul edilir.
Nəcəfqulu bəy Şeyda
Həyatı
"Nəcəfqulu bəy Mirzə Məhəmmədhəsən bəy oğlu Baharlı Qarabağ vilayəti əhalisindəndir. Baharlı Şuşaya tabе olan kəndin adıdır. Otuz üç yaşlı, düz əxlaqlı bir cavandır. Mirzə Vəli Vidadinin (?) övladlarındandır. Bəzən şеir də yazır. Aşağıda yazılmış müxəmməs onun şеirlərindəndir. Təxəllüsü Şеydadır".
Ərciş qalası
1592 ilinə ait Van Bəylərbeyliği ile əlaqəli vəqif dəftərində; Qara Yusif'un Ərciş Qalasındakı zaviyısindı mıtfun olduğu qeyd edilmişdir.
Nəcəfqulu bəy Şeyda
Həyatı
O, Baharlı oymağının tanınmış şəxsiyyətlərindən Mirzə Məmmədhəsən bəy Vəliyevin oğlu, Əbülfət Vəlinin qardaşıdır.
Bilici Qorğan
Bilici Qorğan — Azərbaycan Respublikasının Şabran rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 2 aprel 2010-cu il tarixli, 982-IIIQ saylı Qərarı ilə Dəvəçi rayonunun Bilici Qorğan kəndi Pirəbədil kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, mərkəzi Qorğan kəndi olmaqla, Qorğan kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmış və Azərbaycan Respublikasının ərazi vahidlərinin Dövlət reyestrinə daxil edilmişdir.
Pseudophoxinus fahrettini
— Çəkilər fəsiləsinin külmə cinsinə aid balıq növü.
Zirehli maşın
thumb|[[Sovet BA-10M zirehli maşını]] Zirehli avtomobil tarixi kəşf, daxili təhlükəsizlik, silahlı müşahidə və digər sub-müharibə missiyaları üçün istifadə olunan yüngül təkərli zirehli döyüş nəqliyyat vasitəsidir..
Clematis texensis
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Piyalə Paşa
Piyalə Paşa(d. 1515 - ö. 1578) — Qanuni Sultan Süleyman dövründə 14 il kapitanı dərya vəzifəsində olmuş və mühüm qələbələr qazanmış bir Osmanlı dövlət xadimi və dənizçisidir.
Həyatı
1553-cü ildə aldığı bəylərbəylik ilə kapitanı dərya adı verilmiş və kapitanı dərya adını 1567-ci ilə qədər saxlamışdır. 1555-ci ilin yazında əmrində olan 60 gəmidən ibarət donanma ilə və Turqut Rəislə birlikdə Fransaya yardıma göndərilib. 1556-cı ilin yazında Orana hücum etdi lakin şəhərin İspaniya canişini Qraf Alcaudete, Mərakeş Sultanı Milli əs-şeyx ilə ittifaq bağladı və Piyalə Paşa qalanı ələ keçirə bilmədi. 1557-ci ildə yenə Turqut Rəislə birlikdə Tunisdə Bizerteyə bir axın tərtib edib və bu şəhər Osmanlılar əlinə keçdi. 1558de Majorcaya bir yürüş təşkil etdi və bu yürüşdə Balearık adasını ələ keçirdi. Bu uğurlarına görə Əlcəzair Bəylərbəyi titulu verilib. Sakız və Cerbe Adasını almış, Əlcəzairin ələ keçirilməsini başa çatdırmışdır. İspaniya, İtaliya və Fransa sahillərində 67-ə qədər kiçik ada ələ keçirmişdir. İspaniya Kralı II Felipenin donanmalarını zəiflətmiş və məşhur sərkərdələrini əsir almıştır
Osmanlı donanmasının bu uğurlarına qarşı olaraq İspaniya, Papalıq Dövləti, Malta, Neapol Krallığı, Cenova Respublikası və Florensiya Respublikası böyük bir ittifaq quraraq Cerbe adasına hücum etdilər və bu adanı ələ keçirdilər. Piyalə Paşa və Turqut Rəis bu müttəfiqlər donanması ilə 9-14 May 1560-cı il tarixində Tunisin Cerbe adası açıq Cerbe dəniz müharibəsinə başladılar. Piyalə Paşa komandasındakı Osmanlı donanması, İspan qüvvələrinin başına keçdiyi bir Xaçlı donanmasını məğlubiyyətə uğratdı. Osmanlıların əhəmiyyətli bir qələbə qazandığı bu müharibədə Xristianlar ittifaqı 60 gəmi və 18 min dənizçi itirdilər. Cerbe adası yenidən Osmanlılar əlinə geçdi.
II Səlimin qızı Gövhər Sultan la evlənib. 1564-cü ildə İspanyaya aid olan "Perron de Velz" adasını ələ keçirdi. 1565-ci ildə Maltanın mühasirə etməsində Turqut Rəis ilə birlikdə fəaliyyət göstərib. Amma Turqut Rəisin döyüşlərdə vurulması ilə qayıtmaq məcburiyyətində qaldı. 1566da Sakız adasını aldı. 1568-ci ildə kapitanı deryalıq vəzifəsi ilə bərabər üçüncü vəzir oldu. Sonra Lələ Mustafa Paşa sərdarlığı altında Kipri almaq üçün göndərilib. Buradakı uğurundan sonra ikinci vəzir titulu verildi. Bu vəzifədə ikən 1578-ci ildə vəfat edən Piyalə Paşa Kasımpaşada öz tikdirdiyi Piyalə Paşa məscidinin yanındakı türbədə dəfn edildi.
Gəndov (Şabran)
Gəndov — Azərbaycan Respublikasının Şabran rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Tarixi
Gəndov Dəvəçi rayonunun eyniadlı inzibati ərazi vahidində kənd. Samur-Dəvəçi ovalığındadır. Tədqiqatçılar kəndin adını gah yaxınlığındakı çayın suyunun yaratdığı pis qoxulu gölməçələrlə, gah da cod sulu, içməyə yararsız zəy acısı dadan bulağın suyu ilə bağlayırlar.Kənin əhalisinin çoxunu irandilli xalq olan Tatlar təşkil edir. . Kənd əlverişli coğrafi mövqeyi ilə fərqlənir.
Əhalisi
Kəndin əhalisi 2.296 nəfər təşkil edir. Etnik tərkib baxımından kəndin əhalisi müxtəlifliyi ilə seçilir. Belə ki burada tatlar, mesxeti türkləri, Azərbaycan türkləri həmçinin ləzgilər yaşayır.
Cavanşir Qafarov
Cavanşir Qafarağa oğlu Qafarov — vokalçı-aktyor, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1959).
Həyatı
Cavanşir Qafarov 10 fevral 1928-ci ildə Gədəbəydə anadan olmuşdur. Gur, cingiltili və bariton səsi olan aktyor 1948–1953-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında təhsil almışdır. 1953-cü ildə Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrına solist götürülüb.
Cavanşir Qafarov 6 yanvar 1994-cü ildə Bakıda vəfat edib. Gədəbəydə dəfn olunmuşdur.
Monasteri (Xaşuri)
Monasteri (Xaşuri) — Gürcüstanın Xaşuri bələdiyyəsinin inzibati ərazi vahidində kənd.
Əhali
2002 siyahıyaalmaya görə kəndin əhalisi 217 nəfər idi. 2014-cü ildə 195 nəfər yaşayırdı.
Ədəbiyyat
gse: 7 93
Yavər Şahbazov
Yavər Şahbazov — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı.