cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
İkinci Fransa Respublikası
Lui Napoleonun prezidentlik fəaliyyəti
Lui Napoleon ilk olaraq Odeleon Borro başda olmaqla yeni bir hökumət təşkil etdi. Bu hökumətin tərkibi yalnız Orleanistlərdən və Legitimistlərdən ibarət idi. Çünki Müəssislər Məclisində Bonapartlar çoxluq deyildilər, yetəri qədər təmsil olunmamışdılar. Napoleon bilirdi ki, müəyyən mərhələyə qədər onlarla əməkdaşlıq edəcəkdir. O əsas məqsədinə, yəni Fransanı təkbaşına idarə edəcəyi günə qədər onlarla hesablaşmalı idi.
O. Borro yeni hökumət təşkil etdikdən sonra 1848-ci il inqilabının bəzi müvəffəqiyyətlərini təftiş etmək qərarına gəldi. İş gününün qısaldılması, Milli Qvardiyanın tərkibinin dəyişdirilməsi, fəhlə assosiasiyaları, toplantı azadlığının məhdudlaşdırılması və s. Müəssislər Məclisi bu tədbrilərdən sonra monarxistlərin əsas məqsədinin respublikanı devirmək olduğu qənaətinə gəldilər və çıxışlar etməyə başladılar. 8 yanvar 1849-cu ildə Rato adlı bir monarxist təklif irəli sürdü. O Müəssislər Məclisinə müraciət edərək bildirdi ki, Fransadakı prezident seçkiləri göstərdi ki, xalq respublikaçılara yox, monarxistlərə üstünlük verir. Müəssislər Məclisi 1848-ci ildə qazandığı mandatını itirmişdir. Və hakimiyyətdən əl çəkməlidir. Ratonun təklifinə əsasən 8 yanvar 1849-cu ildə Müəssislər Məclisi özünün buraxıldığını elan etdi. Qərara gəlindi ki, Qanunverici Məclisə seçkilər 1849-cu ilin mart ayının 19-da keçirilsin. Lakin daha sonra bu seçkilərin tarixi bir qədər də uzadılaraq may ayının 13-nə təyin olundu.
1849-cu il yanvar ayının 29-da Parisdə qəribə hadisə baş verdi: ordu hissələri Parisin küçələrinə doldular. Müəssislər Məclisi bu halı təhlükə kimi qiymətləndirərək dərhal hakimiyyətə müraciət etdi. Bu o dövrün müasirlərinin fikrinə əsasən dövlət çevrilişinə bir cəhd idi. Monarxistlər ordu vasitəsi ilə Müəssislər Məclisini qovmağa çalışırdılar. Lakin bu zaman Lui Napoleon Bonapart kifayət qədər qətiyyətli deyildi ki, bu addımı atsın. O qərara gəldi ki, hələlik çevrilişi təxirə salmaq lazımdır. Artıq Paris qarnizonunun komandanı general Jan Qarnye Müəssislər Məclisinə gələrək baş verənləri guya ki, Mobil Qvardiyanın qiyam təhlükəsi yaratdığı ilə açıqladı. Lakin onun bu açıqlaması yetərli olmadı və ordu hissələri Parisdən çıxarıldı.
I Nikolay
I Nikolay
İkinci Fransa Respublikası
Lui Napoleonun prezidentlik fəaliyyəti
Napoleonun respublikaçı müxalifətlə həll edici görüşü 1849-cu il, iyul ayının 13-də baş verdi. Məsələnin mahiyyəti belə idi ki, Fransa respublikası özünün xarici siyasət doktrinasını elan etmişdi. Burada qeyd qeyd olunurdu ki, Fransa dövləti heç bir dövlətin daxili işlərinə qarışmır, amma bununla belə azadlıq sevər xalqlara hər vasitə ilə kömək etməyə hazırdır. 1849-cu ilin aprelində Müəssislər Məclisi Roma Respulikasına kömək etmək üçün İtaliyaya qoşun göndərilməsi barəsində hökumətə icazə vermişdi. Bu məsələ isə sonda hökumətə etimadsızlıq barədə qərarın qəbul olunması ilə nəticələnmişdi. Lakin respublikaçıların bu qərar layihəsi qəbul olunmayaraq ləğv edilmişdi.
1850-ci ildə boş qalmış yerlərə əlavə olaraq seçkilər keçirildi. 37 boş qalmış yerdən 27-ni radikal respublikaçılar tutdular. Bu isə hakimiyyəti qorxutdu. Buna görədə 31 iyul 1850-ci ildə yeni seçki qanunu qəbul edildi. Yeni qanunla 3 milyon nəfər seçki hüququndan məhrum edildi, 21 yaşına çatmış, 3 ildən az olmayaraq bir yerdə yaşayan, adı seçki siyahısında olan və eyni zamanda hakimiyyətə qarşı çıxışlarda iştirak etməmiş şəxslərə seçki hüququ verilirdi. Təkcə Parisin özündə seçicilərin sayı 64% azaldı. Bütövlükdə isə 9,6 milyon seçici sayı 6,8 milyona qədər aşağı düşmüş oldu. 16 iyul 1850-ci ildə qəbul edilmiş mətbuat qanununa görə qəzetlərin və jurnalların meydanlarda və küçələrdə satılması qadağan olunurdu. Qəzetin açılması üçün hökumətdən icazə alınmalı və bunun üçün 24 min frank məbləğində girov qoyulmalı idi. Eyni zamanda qəzetlərdə çap olunan məqalələrdə hökumət əleyhinə nələrsə yazılardısa bunun üçün də inzibati qaydada cəza tətbiq olunacaqdı.
1850-ci ilin sonları, 1851-ci ilin əvvələrində Orleanistlərlə Legitimistlər Bonapartçılara qarşı birləşmək qərarına gəldilər. Lakin legitimistlərin qraf Şanboru            V Henrix adı ilə taxta çıxarmaq, Orleanistlərin isə Paris qrafını hakimiyyətə gətirmək üstündə aralarındakı ziddiyətlər onların vahid mövqedən çıxış etməməsinə səbəb olur və hadisələrin Lui Napoleonun xeyrinə inkişaf etməsinə şərait yaradırdı. Orleanist deputatlardan biri 1850-ci ilin mayında inqilab vaxtı müsadirə olunmuş orleanist torpaqlarının geri qaytarılması barəsində bir layihə irəli sürdü. Respublikaçılarla legitimistlərin birləşərək bu qanuna qarşı çıxmaları orleanistlərin məğlubiyyətə uğraması demək idi.
1851-ci ilin iyulunda Napoleonu ən çox düşündürən məsələ 1852-ci ilin dekabrında Qanunverici Məclisin və onun prezidentlik səlahiyyətinin başa çatması idi. Bu müddət gəlib çatanadək mütləq konstitusiyaya dəyişiklik etmək lazım idi. Ona görə də 1851-ci ilin iyulun 26-da Napoleon sonuncu dəfə konstitusiyaya prezidentin səlahiyyətlərinin 10 ilə qədər artırılmasını özündə ehtiva edən dəyişiklik etmək qərarına gəldi. Bunun üçün səslərin dörddə üç hissəsi toplanmalı idi. Lakin bu səs toplanmadı. 1851-ci ilin 26 iyulundan sonra Napoleon başa düşdü ki, onun hakimiyyətdə qalmasının yeganə yolu çevriliş etməklə bunu reallaşdırmaqdır.
1851-ci ilin payızında artıq çevrilişə hazırlıq aparılır. Sadəcə bu çevrilişi elə etmək lazımdır ki, Fransada yeni bir inqilab baş verməsin. Departamentlərdən Napoleonun adamları tərəfindən göndərilən müraciətlər meydana çıxırdı. 1850-ci ildə 51 belə petisiya gəmişdisə, 1851-ci ildə onların sayı 80-ə çatmışdı. 2 dekabr 1851-ci ildə Napoleon Yenisey sarayında bal verirdi. Dekabr ayının 1-dən 2-nə keçən gecə Napoleonun üç müraciəti dərc olundu.
1.    Xalq müraciət;
2.    Orduya müraciət (Ordudan tələb olunurdu ki, xalqın rifahı, hüquq və azadlıqlarının, respublikanın qorunması naminə öz borcunu sonuna dək yerinə yetirsin);
3.    Baş verənlərin mahiyyəti ilə bağlı Napoleonun verdiyi vəd (Hələ 4 noyabrda Napoleon Qanunverici Məclisə ümumi səsvermə hüququnun bərpa olunması barədə müraciət etsə də bu qəbul edilməmişdi. 2 dekabrda verdiyi üçüncü bəyanatla Napoleon bildirirdi ki, bundan sonra qanunverici orqan xalqın ümumi səs verməsi yolu ilə seçiləcəkdir).
Həmin gecə ordu, mobil qvardiya əsgərləri respublikaçıların və monarxistlərin evlərinə daxil olaraq onların fəal üzvlərini həbs etdilər. Kifayət qədər kütləvi qırğınlar oldu. 4 dekabrda Parisdə sözün əsl mənasında qırğın həyata keçirildi. Yaşından, cinsindən fərqli olmayaraq süvari ordunun qarşısına çıxan hər bir kəs Lui Napoleonun orduya verdiyi göstərişə əsasən qılıncdan keçirildi.
20 dekabrda bununla bağlı plebisit keçirildi. Gözü qorxmuş əhalinin baş verənləri qəbul etməkdən başqa bir yolu qalmamışdı. Xüsusən də departamentlərdəki kəndlilər Napoleonun bu addımını bəyənirdilər. Səsvermənin nəticəsində təqribən 78,7% əhali Napoleonun bu addımını bəyəndi. Yerdə qalan əhalinin bir qismi bitərəf qaldısa, digər qismi də baş verənləri pislədi.
1852-ci il yanvar ayının 14-də Fransanın ikinci respublikasının ikinci konstitusiyası qəbul olundu. Konstitusiyaya əsasən Qanunverici Məclislə yanaşı, onun ikinci palatası olan senat, eyni zamanda sənədləri hazırlamaq və onları müzakirədə müdafiə etmək üçün Dövlət Şurası yaradıldı. Prezidentin səlahiyyətləri 10 ilə qədər artırıldı.
1852-ci ilin yanvarından etibarən Napoleonun yeganə məqsədi Fransanın imperatoru olmaq idi. Nəhayət 7 noyabr 1852-ci ildə senat xüsusi bir qərar qəbul etdi. Senatus konsuls adlandırılan qanunvericilik aktına əsasən Lui Napoleon Bonapart Fransa xalqının iradəsi ilə Fransanın imperatoru elan olunurdu. 21 noyabrda isə bu məsələ ilə bağlı plebisit keçirildi. Əhalinin təqribən 80%-ə yaxın bir hissəsi onun imperator seçilməsinə müsbət baxdığını bildirdi. 2 dekabr 1852-ci ildə Lui Napoleon Bonapart Üçüncü Napoleon adı ilə Fransanın imperatoru oldu. Fransada ikinci respublika dövrünə hüquqi olaraq son qoyuldu və Fransada yeni bir dönəm-İkinci imperiya dövrü başlandı (1852-1870-ci illər).
Yuyçzülyü Naqay
Yuyçzülyü Naqay - 492-ci ildə qardaşı oğlundan sonra taxta çıxmış jujan xaqanı. Yerinə oğlu Futu keçmişdi.
İlanyeyənlər
Cins və növləri
Azərbaycanda 1 növü yaşayır: İlanyeyən (Circaetus gallicus)
Anatoli Tebloyev
Anatoli Qriqoryeviç Tebloyev  — Rusiya futbolçusu, yarımmüdafiəçi.
Həyatı
Anatoli Tebloyev 16 iyun 1974-cü ildə Arxangelskdə anadan olub.
Karyera
Əvvəlki klubları: Torpedo V., İrtış, İriston Vladiqafqaz, Dinamo S., Volqar-Qazprom, Anji Mahaçqala, Maşuk (hamısı Rusiya), Neftçi Bakı, Oryol, Znamya Truda (hər ikisi Rusiya). 2008-ci ildən Qəbələdə çıxış edir.
Quora
Quora — istifadəçiləri tərəfindən yaradılan, redaktə edilən və idarə edilən sual-cavab saytıdır. Şirkət 2009-cu ilin iyun ayında yaradılmışdır və sayt 2010-cu ilin iyununda istifadəyə verilmişdir. Hal-hazırda sayt yalnız ingilis dilində fəaliyyət göstərir. Quora istifadəçilərin nik adla deyil, həqiqi adlarla qeydiyyatdan keçməsini tələb edir.
Ləmbəran (Vərziqan)
Ləmbəran - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Vərziqan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 289 nəfər yaşayır (81 ailə).
Aki vilayəti
right|300px
Aki (yapon dilində 安芸国 Aki no Kuni) və yaxud Qeysyu (yap.芸州) — Yaponiyanın Honşu adasının qərbində yerləşən tarixi vilayət. Müasir dövrdə Hiroşima prefekturasının qərb hissəsini təşkil edir.
Heyan dövrünün sonundan etibarən, Aki vilayətinin şöhrətini artıran amil, İsukusima məbədinin yerləşməsi olmuşdur. Məşhur sərkərdə Tayra no Kiyomori bu məbədə yeni binalar və dini mətn əlyazmaları hədiyyə etmişdir. İsukusima məbədi limana malik idi və vacib strateji əhəmiyyətli yer hesab olunurdu.
Senqoku dönəmində Akidə Mori klanı hakim idi. 1555-ci ildə Mori Motonari İsukusima döyüşündə Sue Xaratukanı məğlub edərək, Honşu adasının bütün qərb hissəsini tamamilə əlinə keçirmişdir.
Totoyami Xideyesinin öz oğlu üçün təyin etdiyi beş qəyyumdan biri olan Mori Terimoto, Sekiqahara döyüşündən öncə, İsida Misunarinin tərəfinə keçmiş və bununla da torpaqlarından çoxunu, o cümlədən də Aki vilayətini itirmişdir.
Aki vilayətini bir müddət Fukusima Masanori idarə etmişdir. 1619-cu ildə Hiroşima daymyosu vəzifəsinə 420 000 koku qarşılığında Asano Naqakira gətirildi. Meydzi islahatınadək, Aki vilayəti Asano klanının hakimiyyəti altında idi. 1871-ci ildə Aki vilayəti ləğv edilmiş və onun ərazisi Hiroşima prefekturasının tərkibinə daxil edilmişdir. Bir neçə inzibati islahatlardan sonra Xirrosima prefekturası müasir sərhədinə qovuşmuşdur.
Oklend (Kaliforniya)
Oklend — ABŞ-nin Kaliforniya ştatında şəhər. 202.4 km² ərazisi ilə Kaliforniya ştatının ən böyük şəhərlərindən biridir.
Kelvin
1848- ci ildə ingilis fiziki Vilyam Tomson (Lord Kelvin) temperaturun yeni şkalasını yaradır. Bu şkala mütləq temperatur və ya Kelvin şkalası adlanır. Kelvin — K hərfi ilə göstərilən və intervalı, sıfır nöqtəsi olaraq mütləq sıfıra (–273.15°C) sahib temperatur ölçü vahidi. Mütləq sıfır temperatur adlanır. Kelvin şkalasında suyun qaynama temperaturu isə, 373 K-dir.
BS-nin əsas vahidlərindən biridir.
Pol Feyerabend
Pol Feyerabend — Avstriyalı filosof və elm fəlsəfəçisidir. Karl Popperin tələbəsidir, ancaq daha sonra tamamilə Popperə qarşı bir mövqedə düşüncələrini əsaslandırmışdır. XX əsr fəlsəfəsində və xüsusilə elm fəlsəfəsi sahəsində Karl Popper, Thomas Kuhn ilə birlikdə ən önəmli üçüncü addır. Kuhnun teokratik nəzəriyyəsinə yaxındır ancaq elmin həm həm nəzəri, həm də sosial vəziyyətinə dair radikal bir nəzəri rəddiyə mövqeyinə malikdir. Anarxist bilik nəzəriyyəsiin ən əhəmiyyətli adlarından biridir.
Şəmsizadələr
Şəmsizadələr — Azərbaycan xalqının tanınmış soylarından biri.
Soyun yaranması
Bu soy öz başlanığıcını Şəmşi bəy Yağləvəndli-Cavanşirdən götürüb. Bu soy Cavanşir elinin Yağləvənd oymağına bağlıdır. Yağləvənd obasından köçüb Şuşa şəhərində məskunlaşmışdılar. Şəmşi bəyin oğulları İsmayıl bəy, Səfi bəy, Səfəralı bəy İbrahimxəlil xan Cavanşirə xidmət etmişdi.
Roli
Roli (ing. Raleigh) — Şimali Karolina ştatın paytaxtı.
Azad Nəbiyev
Nəbiyev Azad Mövlud oğlu — ədəbiyyatşünas, folklorşünas, filologiya elmləri doktoru (1980), professor (1981), Beynəlxalq Ekoenergetika Akademiyasının akademiki (1997), Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü (1999), Əməkdar müəllim (2000), Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü (2001).
Həyatı
Azad Nəbiyev 1945-ci il aprelin 20-də Quba rayonunun İkinci Nügədi kəndində anadan olmuşdur. Burada kənd orta məktəbini bitirdikdən sonra Azərbaycan Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsinin Jurnalistika şöbəsində təhsil almışdır (1963–1967). Əmək fəaliyyətinə Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatında redaktor kimi başlamışdır (1967–1974). "Gənclik" nəşriyyatında redaksiya müdiri (1974–1976), Azərbaycan Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsində müəllim, baş müəllim, professor vəzifələrində çalışmışdır (1976–1989). Azərbaycan Dirçəliş və Tərəqqi Partiyasının sədri olmuşdur (1992–2000). Beynəlxalq Ekoenergetika Akademiyasına həqiqi üzv seçilmişdir (1997). Beynəlxalq Əlillər Federasiyası idarə heyətinin üzvü olub (1998-ci ildən ölümünə qədər).
Ədəbi fəaliyyətə 60-cı illərdən başlamışdır. İlk mətbu şeri 1962-ci ildə "Qızıl Quba" rayon qəzetində çap olunmuşdur. Bundan sonra qəzet və jurnallarda şeir, hekayə, povest, oçerk və məqalələrlə çıxış etmişdir. "Koroğlu dastanı" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafıə etmişdir (1972). "Azərbaycan-Özbək folklorunun tipologiyası və qarşılıqlı əlaqəsi" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir (1980). İtalyan ("Bertoltonun sərgüzəştləri") və özbək ("Tülkü və qurd") xalq nağıllarından tərcümələr etmişdir. "Kitabi Dədə Qorqud"un Drezden nüsxəsi mətnini sadələşdirib nəşr etdirmişdir (2000). "Azərbaycan dastanları" (1977), "Nəğmələr, inanclar, alqışlar, adətlər" (1986), "Alqışlar, adətlər, nəğmələr" (1992), "Koroğlu dastanı" (2001) kitablarının toplayanı, nəşrə hazırlayanı və ön sözlərinin müəllifidir.
Ailəsi
Rövşən adlı oğlu və Ülkər adlı qızı var.
Mosul döyüşü (2016–2017)
Mosul əməliyyatı - İraq ordusu, Kürdüstan Regional Hökumətinə tabe olan silahlı birləşmələr və xarici koalisiyanın dəstəyi ilə Mosul şəhərinin İraq Şam İslam Dövlətinin nəzarətindən çıxarılması uğrunda aparılan hərbi əməliyyat. Döyüşlər Biz Nineviyaya gəlirik (Qadimun Ya Naynawa) şüarı altında 2016-cı ilin 16 oktyabr tarixində başlanıb. 2014-cü ilin iyun ayında İraq Şam İslam Dövlətinin İraq ordusu ilə apardığı 6 günlük müharibə nəticəsində şəhər İŞİD-in nəzarəti altına keçib və həmin tarixdən sonra şəhərin azad olunması üçün aparılan əməliyyatlarda bir nəticə əldə olunmayıb. Mosul şəhərinin itirilməsi 2003-cü ildə ABŞ-nin İraqdakı Səddam Hüseyn rejiminə qarşı apardığı hərbi əməliyyatlardakı məğlubiyyətlərdən sonra ikinci ən böyük məğlubiyyət hesab olunur.
Mosul şəhərinin azad olunması üçün 2015-ci ildə keçirilmiş Mosul əməliyyatı və 2016-cı ilin mart ayında başladılmış Mosul uğrunda əməliyyatda ciddi nəticələr əldə olunmamış, şəhər əvvəlki kimi İraq Şam İslam Dövlətinin nəzarəti altında qalmışdır. Müttəfiq qüvvələr əvvəlki iki əməliyyatda Mosul ətrafında yerləşən qəsəbə və kəndləri azad etməyə nail olmuşdular. Mosul müharibələrdən əvvəl 1.5 milyon əhalisi ilə İraqın ən böyük üçüncü şəhəri hesab olunurdu. İraq Şam İslam Dövlətinin özünə paytaxt olaraq elan etdiyi Suriya ərazisində yerləşən Əl-Rəqqa şəhəri ilə birlikdə Mosul, İŞİD nəzarətində olan ən böyük iki şəhərdən biridir. Beynəlxalq humanitar təşkilatların hesabatlarına görə şəhər, İŞİD nəzarəti altında keçəndən sonra əhalisinin yarısından çoxu ərazidən qaçıb və şəhərdə onlarla ağır cinayətlər törədilib. İraq Şam İslam Dövlətinin dinc əhalidən canlı qalxan kimi istifadə olunması ilə bağlı onlarla sübutlar mövcuddur.
İraq ordusunun və Kürdüstan Regional Hökumətinə bağlı qüvvələr 16 oktyabr tarixindən etibarən dörd müxtəlif cəbhədən şəhər istiqamətində irəliləməyə başlayıb. ABŞ və digər müttəfiq ölkələrə bağlı aviasiya isə havadan İŞİD mövqələrinə endirilən zərbələrlə qurudan aparılan əməliyyatı tezləşdirməyə çalışır. Mosul əməliyyatının ilk günlərindən sonra 20-dən çox qəsəbə və kəndin İŞİD-dən azad edildiyi bilidirlir. 26 oktyabr tarixinə olan məlumata görə azad edilmiş kəndlərin sayı 37-dir. Rəmsilər döyüşlərin belə tempdə davam edəcəyi halda Mosulun təxmin ediləndən daha tez azad edilə biləcəyini bildirir.
Arxa plan
thumb|300px|[[ABŞ ordusuna məxsus M109 haubitsası İŞİD mövqelərinə atəş açarkən. (2016, 16 oktyabr) ]] Mosul İraqda əhalisinin sayına görə Bağdad və Bəsrədən sonra üçüncü, strateji əhəmiyyətinə görə isə Bağdaddan sonra ikinci şəhər idi. Səddam Hüseynin edam olunmasından sonra İraq daxilində parçalanmaların sürətlənməsi və şiə yönümlü hakimiyyətin başa keçməsinin ardından əhalisinin mütləq əksəriyyətininin sünni müsəlmanlardan təşkil olunduğu Mosulda fikir ayrılıqları yaranmağa başladı. Şəhər əhalisi şəhərin İraq Şam İslam Dövləti tərəfindən zəbt olunmasını arzulamasada, İraq hökumətinin yürütdüyü siyasətdən açıq şəkildə narazı olduqlarını bir necə dəfə ifadə etmişdir. İraq ordusunun ərazidə gücünün zəifləməsindən istifadə edən İraq Şam İslam Dövləti terrorçuları 2014-ci ilin iyun ayının 4-də əməliyyatla Mosula doğru hərəkət etməyə başladılar. Əməliyyatlar 6 gün davam etdi və 10 iyun tarixində 1.5 milyona yaxın əhalisi olan şəhər cəmi 800 nəfər İŞİD terrorçusu tərəfindən işğal edildi. Mosul şəhərində yerləşən Ulu Məsciddə İraq və Şam İslam Dövlətinin lideri Əbu Bəkr əl-Bağdadi etdiyi çıxışında İraq və Suriya ərazilərinin əhatə edən böyük bir xəlifəliyin yaradılıdğını elan etmişdir.
İraq Şam İslam Dövlətinin ərazidə terror fırtınası əstirməsi nəticəsində iki il ərzində Mosul və ətraf ərazilərində yaşayan 1 milyona yaxın insan ərazinin məcburi şəkildə tərk etməli oldu. Xüsusi ilə qeyri-islami dini inanclara sahib olan və müxtəlif qruplar halında yaşayan yezidilər, ermənilər, assuriyalılar və İŞİD ilə islamın eyni təriqətlərini bölüşməyən türkmanlar və şahbeklər açıq hədəf halına gəlmişdi. Mosul İraqda terrorçuların əsas qalası sayılır və şəhərin tam şəkildə azad edilməsi İraq Şam İslam Dövlətinin İraqda olan nüfuzunu tamam itirməsi ilə nəticələnə bilər. Bütün bu səbəblərə görə 2016-cı ilin oktyabr ayında başladılan Mosul əməliyyatı müharibələrin anası hesab olunur.
Qüvvələr
ABŞ Müdafiə Nazirliyinin məlumatına əsasən Mosul və ətraf ərazilərdə İraq Şam İslam Dövlətinə bağlı 3.000 - 5.000 civarında terrorçu mövcuddur. Digər mənbələrdə isə terrorçuların sayı 2.000 və 9.000 aralığında göstərilir. CNN xəbər kanalına İraq rəsmiləri tərəfindən verilən məlumata görə koalisiya qüvvələri tərəfdən 94.000 yaxın döyüşçü əməliyyatlara cəlb olunub. Müttəfiqlərin sıralarına 54.000 - 60.000 İraq Müdafiə Nazirliyinə tabe olan İraq Nizami Ordusunun əsgərləri, Şiə yönümlü Əl-Həşd Əl-Şəhabi qruplaşmasına daxil 16.000 döyüşçü və Kürdüstan Regional Hökumətinin nəzarəti altında döyüşən 40.000 nəfərlik peşmərgə birlikləri daxildir. İraqda yaşayan xristian dini icmaların nümayəndələridə yaratdıqları kiçik qruplar ilə müttəfiq qüvvələrin sıralarında döyüşür. Bu qəbildən tərkibi Assuriyalılardan təşkil olunmuş Nineviya Ovasının Müdafiə Birliklərini misal göstərmək olar. İran aparılan hərbi əməliyyatlarda şiə yönümlü müxtəlif qruplara dəstəyini göstərir. Şiə yönümlü Əl-Həşd Əl-Şəhabi və digər bənzəri qruplaşmalar İŞİD ilə aparılan müharibədə aktiv rol alırlar. thumb|left|300px|Mosul əməliyyatı üçün hazırlanmış [[peşmərgələrə Ərbil şəhərində təlimlərin keçirilməsi.]] ABŞ tərəfindən rəhbərlik edilən və Birləşmiş Millətlər Təşkilatına üzv olan 60 qədər ölkənin daxil olduğu hərbi koalisiya İraq Şam İslam Dövləti ilə aparılan mübarizədə İraq ordusuna və digər müttəfiqlərinə köməklik göstərməkdədir. Beynəlxalq koalisiyanın qərargahı Mosul şəhərindən 60 kilometr cənubda yerləşən Qayyarah hava limanın ərazisində qurulmuşdur və əməliyyatlar buradan idarə edilməkdədir.
ABŞ ordusuna bağlı 101-ci Desant Diviziyasının 560 hərbçisi Qayyarah hava limanında yerli birləşmələrə təlimlər, lojistik dəstək keçməklə yanaşı əməliyyatlarda da aktiv rol almaqdadır. ABŞ tərəfindən Mosul ətrafında HİMARS markalı topçu raket sistemləri və müxtəlif növ topçu batareyaları yerləşdirilmişdir. Fransa ordusu da 150-200 civarında şəxsi heyəti və ağır texnikası ilə Qayyarahda yaradılmış qərargahda fəaliyyət göstərir. Mosul ətrafında olan Fransa əsgərlərindən başqa Ərbil şəhərində peşmərgə qüvvələrinə təlim keçmələri üçün 150 nəfərlik fransız əsgəri də səfərbər olunub. Avstraliya Silahlı Qüvvələrinə bağlı 80, Kanada Silahlı Qüvvələrinə bağlı 210-a yaxın hərbçi peşmərgələrə lojistik dəstək və təlim keçmək üçün ərazidə səfərbər edilib. Bundan əlavə Kanada ordusunun iki səhra xəstəxanası 60 nəfərlik şəxsi heyətlə birlikdə İŞİD-lə aparılan döyüşlərdə yaralanmış iraqlı və kürd döyüşçülərə xidmət göstərməkdədir. Türkiyə Silahlı Qüvvələri Mosulun azad edilməsi hərəkatı başladılandan dərhal sonra proseslərdə aktiv rol almağa hazır olduğunu açıqladı. Hal-hazırda İraq ərazisində Türk ordusuna bağlı 1.500 - 2.000 civarında hərbçi və hərbçi sayına münasib hərbi texnika mövcuddur. İraqın Başqiya ərazisində 500 nəfərə yaxın hərbçisi olan Türkiyə Silahlı Qüvvələri burada yerli sünni iraqlılara və türkmanlara təlimlər keçir, yerli ərazilərin İŞİD hücumundan müdafiə etməyə çalışır. Bəzi İraq rəsmiləri Türkiyənin prosesə müdaxilə etməsini işğal kimi qələmə versələrdə, Türkiyə Respublikasının 12-ci prezidenti, Rəcəb Tayyib Ərdoğan 1 oktyabr tarixində Türkiyə Böyük Millət Məclisində etdiyi çıxış zamanı Biz Mosulun azad olunması əməliyyatında öz töhfəmizi verəcəyik və heç kim bizə buna görə mane ola bilməz fikirlərini səsləndirmişdir. Ərdoğan həmçinin Türkiyənin İraqdakı hadisələrə müdaxilə etməsinin ölkəsində silsilə şəkildə baş verən terror hücumlarının qarşısının alınmasında da effektiv olacağını bildirmişdir. Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin Mosul əməliyyatında iştirakı Kürdüstan Regional Hökumətinin etirazı ilə qarşılanmışdır. Yüzlərlə etirazçı 18 oktyabr tarixində Türkiyənin Bağdad şəhərində yerləşən səfirliyinin qarşısında toplanaraq Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin dərhal İraqdan çəkilməsini tələb etmişdir.
Səddam Hüseynin keçmiş vitse-prezidenti olmuş İzzət İbrahim Əl-Duri İraqlı Sosialistlərin cəmləşdiyi Bəəz pariyasının adından yaydığı müraciətində Mosul əhalisninin İraq Şam İslam Dövlətinə qarşı etirazlara qalxmağa səsləmişdir. Koalisiya qüvvələrinin və onlarla müxtəlif silahlı birləşmələrin olmasına baxmayaraq İraqın Baş Naziri Heydər əl-Abadi Mosul şəhərinə ilk daxil olacaq ilk birləşmənin İraq ordusu və İraq polisinin olacağını bildirmişdir.
17 oktyabr
Baş Nazir Heydər əl-Abadinin televiziyada xalqa etdiyi çıxış ardından səhər saat 06:00 da əsas hücum əməliyyatının başladığı elan edildi. BBC müxbiri Əhməd Maker hazırladığı repotajlarında İraq ordusun əsas hədəflərinin Mosul şəhərinin mərkəzinə daxil olmamışdan əvvəl şəhəri tam şəkildə mühasirəyə almaq olduğunu bildirmişdir. İraq ordusu cənubdan Kürdüstan Regional Hökumətinə bağlı peşmərgə birlikləri isə şimaldan olmaqla üç müxtəlif cəbhədən şəhər istiqamətinə doğru hərəkət etməyə başladılar. İŞİD-lə aparılan döyüşlərin ilk 24 saatından sonra 20-dən çox kənd və qəsəbə müttəfiqlərin nəzarəti altına keçdi. Cənub cəbhəsində İraq ordusunun Qəyyarah, Əl-Sirt, Bayvanya, Əl-Hud və Əl-Məsraf istiqamətlərində uğur əldə etməsi İŞİD-in Mosul ətrafındakı manevr imkanlarını xeyli zəiflətdi. İraq rəsmiləri Qəyyarah bölgəsində yerləşən bu vaxta qədər İŞİD nəzarəti altında olan 56 ədəd neft quyusunun ordunun nəzarəti altına keçdiyini açıqladı. İraq ordusunun ciddi müqavimətlə qarşılaşmasına baxmayaraq Kürdüstan Regional Hökumətinə bağlı peşmərgə birlikləri şərq və şimal cəbhələri istiqamətindəki döyüşlərdə gözləniləndən fərqli ciddi müqavimətlə rastlaşmadılar. Kürdüstan Regional Hökumətinin Prezidenti Məsud Barzani əməliyyatının ilk günün tamamında peşmərgə güclərinin və İraq ordusunun 200 kvadrat kilometr ərazinin İŞİD-dən təmizləndiyini açıqlamışdır. Ən azı 5 peşmərgənin müharibənin ilk günündə İŞİD silahlıları tərəfindən öldürüldüyü Al Jazeera mənbələrində qeyd olunmuşdur.
İraq rəsmiləri İŞİD-in müharibənin ilk günlərində verdiyi ağır itkilər səbəbindən Mosulun cənubunda yerləşən Hamadinya bölgəsinə doğru geri çəkildiyini açıqlamışdır. CNN telekanalı döyüşlərdə yaralanmış onlarla terrorçunun müalicə üçün İŞİD-in özünə paytaxt elan etdiyi Ər-Raqqa şəhərinə göndərildiyini bildirmişdir. Ağır bombardımanlardan sonra Mosul daxilində yerləşən İŞİD birliklərinin öz qərargahlarını dəyişdirdikləri və terror təşkilatının sıralarında olan bir çox şəxsin ərazidən qaçmaq istədikləri qeyd olunur.
Humanitar vəziyyət
Tərəflər arasında aparılan hərbi əməliyyatlardan ən çox zərəri Mosolun yerli əhalisi çəkməkdədir. Qış fəsilini yaxınlaşması, zəruri istehlak mallarına olan təlabatın kəskin formada artması nəticəsində insanlar arasında böyül humanitar fəlakat yaranmışdır. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Humanitar Məsələlər üzrə koordinatoru Liza Qrande Ən pis ssenariyə əsasən biz 2016-cı ilin ən dəhşətli humanitar fəlakətlərindən birini izləməkdəyik fikirini səsləndirmişdir. Uşaqları qoruyaq beynəlxalq təşkilatının hazırladığı hesabatda şəhər əhalisinin ərazidən çıxarılması üçün etibarlı kordidorların təmin edilməcəyi təqdirdə şəhərdə böyük qətliamların baş verə biləcəyi narahatçılığı ifadə olunmuşdur. ABŞ Dövlət Departamenti yaydığı hesabatda İŞİD-in yerli Mosul əhalisindən canlı qalxan kimi istifadə etdiyini və dinc əhalinin aparılan döyüşlərdən böyük ziyan gördüyünü bildirmişdir.
İŞİD-in şəhərdən çıxamaq istəyən dinc əhalini ölümlə təhdid etdiyi təxmin olunur. Snayperlər və əraziyə yaxın yerlərdə basdırılmış minalar, şəhərdən qaçmaq istəyən dinc əhali üçün təhdid yaradıb. İraq rəsmiləri şəhərdə yayımlanan radio kanallara müdaxilə edərək, şəhər əhalisini evlərindən çölə çıxamamğa və etibarlı yerlərdə gizlənməyə səsləyib. Hökumət şəhər əhalisinin aparılan əməliyyatlarda maksimum az zərər görməsi üçün şəhərə gedən qaz xəttlərini kəsib.
Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlığının nümayəndəsi Filippo Qrandi 17 oktyabrda Ərbil şəhərinə gedərək kürd rəsmilərlə görüşüb. Aparılan danışıqlarda Mosuldan və ətraf ərazilərdən gəlmiş qaçınlar üçün 45.000 nəfərlik tutumu olan beş qaçqın düşərgəsinin yaradıldığı və gələcəkdə qaşqın düşərgələrininin tutumunun 120.000 nəfərə qədər qaldırılması planlaşdırılıb. Mosuldan çıxmaq məcburiyyətində qalmış onlarla ailə Suriyanın şimalında kürdlərin nəzarəti altında olan bölgədə yerləşən Əl-Havl qaçqın düşərgəsinə gətirilib. Bura gətirilən qaçqınlarının ümumi sayının 6.000 nəfərdən çox olduğu bildirilir.
18 oktyabr tarixində 2.000 nəfərə yaxın Mosul sakini Suriyaya qaçaq şəkildə keçmək istəyərkən YPG birlikləri tərəfindən saxlanılıb və qaçqın düşərgələrinə yönləndirilib. Şəhərin qərb cinahından çıxan qaçqınların müxtəlif qaçqın düşərgələrinə yerləşdirilməsi mümkün olsada, şərq tərəfdən şəhəri tərk edənlərlə əlaqə saxlanılması və onların gələcək talehləri barədə konkret fikir bildirmək çətindir. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlığının əsas narahatçılıqlarından biri də şəhəri şərq tərəfdən tərk edən qaçqınlarla lazımi əlaqənin yaradıla bilməməsi ilə bağlıdır. Avstraliya Mosuldan qaçqın düşmüş insanlara humanitar yardımının göstərilməsi ilə bağlı dövlət büdcəsindən 7.500.000 dollar, Yeni Zelandiya isə 1.000.000 dollar məbləğin ayrıldığını elan edib.
Licin (Vərziqan)
Licin - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Vərziqan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Orta məktəb tamaşası 2 (film, 2007)
Orta Məktəb Tamaşası 2 — 2007-cu ildə çəkilən Disney Channel orjinal filmidir. Baş rollarda — Zak Efron və Korbin Blyu. Film ilk dəfə 14 avqust, 2007 — cu ildə nümayiş etdirilmişdir.
Qarahoca uyğur idıkutluğu
Qaoçan Uyğur idikutluğu — İndiki Sintzyan Uyğur muxtar vilayəti ərazisində mövcud olmuş dövlət.
Tarixi
İdikut dövləti tarix səhnəsinə ilk dəfə Uyğur xaqanlığının devrilməsindən sonra, 843-cü ildə çıxmışdı. Məngli yabqu başçılığında hərəkət edən uyğurlar Qaraşəhər və Qaraxocanı ələ keçirib öz dövlətini qurdu. Dövlət 857-ci ildə Tan sülaləsi tərəfindən tanınmışdı.Kutadqu Bilik (福樂智慧) kitabı bu dövlətdə yazılmışdır.
Koroğlu (opera)
"Koroğlu" — Azərbaycanın böyük bəstəkarı Üzeyir Hacıbəyov tərəfındən bəstələnmiş beş pərdəlik operadır. Əsərin librettosu Heydər İsmayılov və Məmməd Səid Ordubadi tərəfindən yazılmışdır. Azərbaycanın əfsanələrindən biri olan Koroğlu dastanı, çox məşhurdur. Bu opera Hacıbəyovun yaradıcılığının zirvəsini təşkil edir. Azərbaycan opera sənətinin incilərindən sayılan bu operada Üzeyir bəy ilk dəfə olaraq klassik opera formasına riayət edərək bitkin ariyalar, kütləvi xor səhnələri, müxtəlif ansambllar, balet nömrələri, reçitativlər yaratmışdır. "Koroğlu" operası ilk dəfə 1937-ci il aprelin 30-da Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrında tamaşaya qoyulub.
Tarixçə
Bəstəkarın yaradıcılığında kulminasiya mərhələsi olan "Koroğlu" dünya klassik operaları sırasında parlaq nümunələrdən biridir. 5 pərdəli bu operanın libretto müəllifləri H. İsmayılov və M.S. Ordubadidir. Librettonun yaradılmasında Hacıbəyov fəal iştirak etmişdir. Üzeyir Hacıbəyov opera üzərində 1932–1936-cı illərdə işləmiş, ilk tamaşa 1937-ci il aprelin 30-da AOBT-nda olmuşdur. Azərbaycanda, ümumiyyətlə Zaqafqaziyada, Orta Asiya, Türkiyə və İranda geniş yayılmış "Koroğlu" xalq dastanı operanın süjet əsasını təşkil edir. Operanın musiqisində Azərbaycan xalqının tarixi taleyi, xarakteri, psixologiyası, bütövlükdə dünyagörüşü əksini tapmışdır. "Koroğlu" tipik xalq qəhrəmanlıq dastanıdır. "Koroğlu"da opera sənətinə xas bütün əlamətlər bəstəkarın milli musiqi təfəkkürü süzgəcindən keçərək kamillik səviyyəsində yaradılmışdır.
"Koroğlu" operasına görə Üzeyir Hacıbəyov 1941 ildə Stalin mükafatına layiq görülmüşdür. "Koroğlu"-nun ilk tamaşasının rej. İ. Hidayətzadə, dirijoru H., (sonralar Ə. Həsənov), rəssamı R. Mustafayev olmuşdur. Rollarda Bülbül (Koroğlu), G. İsgəndərova (Nigar), M. Bağırov (Həsən xan), Q. İsgəndərov (təlxək), Ə. Zülalov (Ehsan paşa), Q. Hüseynov (Həmzə bəy), B. Mustafayev (İbrahim xan) çıxış etmişlər. 1938 ildə opera Moskvada Azərbaycan incəsənəti dekadasında böyük müvəffəqiyyət qazanmışdır. AOBT-nda "Koroğlu"-nun 1943 (rus dilində; dirijor Niyazi), 1959 (rej. M. Məmmədov, dirijor Niyazi, rəssam Ə. Fətəliyev), 1975 ildə (rej. F. Səfərov, dirijor R. Abdullayev, rəssam T. Salahov) yeni quruluşları hazırlanmışdır. "Koroğlu" Aşqabad (1939, türkmən dilində), İrəvan (1942, erməni dilində) və Daşkənddə (1950, özbək dilində) tamaşaya qoyulmuşdur. AOBT-nın qastrol tamaşaları zamanı "Koroğlu" Təbriz, Tiflis, Kiyev, Peterburq və s. ş.-lərdə göstərilmişdir. "Koroğlu"nun 1952, 1970 illərdə klaviri və partiturası nəşr olunmuş, opera vala yazılmışdır.
Qəhrəmanlar və operanın özəllikləri
Operanın əsas qəhrəmanı olan xalqın obrazı məzlum vəziyyətdən tədricən güclənən etiraza, ədalət uğrunda əzmlə mübarizəyə qalxmaq qərarından —qələbə sevincinə qədər hərtərəfli, ardıcıl verilmişdir. Xalq obrazının açılışında ifadəli kiçik mövzu-tezislər — leytmotivlər böyük rol oynayır:
Burada kütləvi yallı rəqsinin üslub xüsusiyyətləri aydın ifadə olunmuşdur. Xalqın qəhrəmanlıq keyfiyyətlərinin açılışı "Cəngi" rəqsində və "Əhdnamə" xorunda (5-ci leytmotiv əsasında) davam etdirilmişdir.
Qıratın oğurlanması — tufan səhnəsi gərgin dramatik xarakter kəsb edir. V pərdədəki xalq səhnələri I pərdənin bir növ dinamik reprizidir. Burada məzlum xalq leytmotivi Nigar, Eyvaz, Poladın edam olunmalarına hazırlıqla əlaqədar gərginliyi, hüznü ifadə edərək mühüm dramaturji məna daşıyır. Üsyançıların qələbəsi xor ritmikaları və Koroğlunun partiyasında səslənən iki qəhrəmanlıq leytmotivi ilə təmsil olunmuşdur. Opera bayramsayağı təntənəli kütləvi rəqslə tamamlanır; rəqsin orta hissəsindəki melodiyada "Çənlibel" xoru ilə Koroğlunun I pərdədəki "Səni gördüm" ariozosunun mövzuları birləşmişdir. "Koroğlu"-dakı kütləvi xalq səhnələri xorla yanaşı, rəqslər əsasında qurulması ilə fərqlənir. Operada rəqs mənşəli musiqinin geniş tətbiğ edilməsi Azərbaycan folklorunda kütləvilik, kollektivçiliyin xorla deyil, rəqslə (ilk növbədə yallı ilə) ifadə olunmasından irəli gəlir. Məhz bu səbəbdən də opera rəqslə tamamlanmışdır.
Koroğlu obrazı operada dinamik şəkildə verilmişdir. I pərdədəki iki ariozoda qəhrəmanın ehtirasla sevən aşiq ("Səni gördüm") və coşğun mübarizlik ("Təngə gəldik yox tavan") kimi ən tipik cəhətləri təzahür edir. III pərdədəki "Mərd igidlər nərə çəksin davada" epik mahnısında Koroğlu qorxmaz, mərd üsyan başçısı, cəngavər kimi verilmişdir. Həmin pərdədəki lirik xarakterli ariya ("Sevdim səni mən") mübarizəyə qalxmış Koroğlunun dərin səmimi hisslərini, incə təbiətini açıb göstərir. IV pərdədə Koroğlu yenidən aşıq qiyafəsində səhnəyə gəlir. Həsən xanın sarayında çıxış edən Koroğlu təkcə adi aşıq deyil, cəsarətli xalq qəhrəmanı kimi təqdim edildiyi üçün onun oxuduğu lirik aşıq mahnıları burada qəhrəmanlıq rəmzi kimi qavranılır. Koroğlu obrazı operada, demək olar ki, həmişə kütləvi xalq səhnələri çərçivəsində açılır. Məsələn, I pərdədə Koroğlunun səhnədə ilk çıxışı — "Səni gördüm" ariozosu kəndlilərin rəqsindən sonra, həmin pərdədəki ikinci ariozo isə bilavasitə final xoru ilə birgə səslənir.
Nigarın obrazı da operada dinamik inkişafda verilmişdir. I pərdədəki ariya onun bütöv musiqi portretini yaradır; ariyada şəxsi hisslərin zərifliyi, səmimiliyi ilə xalqla bağlılıqdan gələn qəhrəmanlıq əzmi üzvi vəhdətdə verilmişdir. Ariyanın fəal, qətiyyətli orta hissəsində ilk dəfə Nigarın iki leytmotivi tam şəkildə səslənir. Bu leytmotivlər kütləvi mahnı intonasiyaları əsasında qurulmuşdur. Nigarın II pərdədəki ariyası isə son dərəcə kədərli, fəryad xarakteri daşıyaraq onun ağır taleyinin rəmzi kimi səslənir. Nigar obrazının açılmasında gözəl, axıcı melodiyası olan leytmotivin də rolu böyükdür.
Xalq kütlələri və Nigarın leytmotivləri əsasında qurulmuş uvertüra operanın qəhrəmani-epik istiqamətini aydın nəzərə çarpdırır. Mütəşəkkil, məqsədyönlü intonasiya dramaturgiyasına əsaslanan "Koroğlu" operası geniş mənada H.-un simfoniya bəstəkarı olduğunu nümayiş etdirir. Musiqi vasitəsilə qəhrəmanlar müsbət və mənfi obrazlara ayrılmış, onların hər biri münasib intonasiya vasitələri ilə aydın, inandırıcı təsvir olunmuşdur. Operanın dramaturgiyası leytmotivlər sistemi əsasında qurulmuşdur. Mənfi surətləri xarakterizə edən leytmotivlər sabit, dəyişməz qalaraq feodal dünyasının yaşamağa qabil olmadığını, tarix səhnəsindən gedəcəyini aydın nümayiş etdirir. Xalq kütlələri, müsbət qəhrəmanlarla bağlı leytmotivlər isə, əksinə, əsər boyu fəal inkişafda verilərək dəyişir, bir-birlərinə təsir edir, qəhrəmani və lirik obrazlı intonasiyaları çarpazlaşdıraraq, tam və çoxcəhətli musiqi səhnələrinin yaranmasına zəmin olur.
"Koroğlu" ilə Üzeyir Hacıbəyovun yetkin yaradıcılıq üslubu formalaşmış, Azərb.-da bəstəkar yaradıcılığının mövcud olduğu 30 illik nailiyyətlərinə yekun vurulmuşdur. Üzeyir Hacıbəyov "Leyli və Məcnun"-dan "Koroğlu"ya qədər" məqaləsində yazır:
"Koroğlu" ilə Üzeyir Hacıbəyov milli musiqi təfəkkürünü bütövlüklə bəstəkarlıq yaradıcılığının yüksək tələblərinə cavab verən yeni inkişaf mərhələsinə qaldırmış, bununla da mürəkkəb bədii məsələni həll etmişdir. Üzeyir Hacıbəyov şifahi ənənəli Azərbaycan musiqisindəki formayaratma prosesinin ümumi cəhətlərinin qanunauyğunluqlarını bu əsasda inkişaf etdirmişdir. Üzeyir Hacıbəyov milli melodikanın müxtəlif növlərini ümumiləşdirərək "Koroğlu"-da emosional ifadəliliyinə görə mənalı və rəngarəng tipik opera kantilenası yaratmışdır. Bununla belə, milli janrlardan gələn ahənglər operada aydın nəzərə çarpır; bu cəhətlər xüsusilə xalq və Koroğlunu xarakterizə edən aşıq musiqisinin obrazlı intonasiya kökü ilə bağlılıqda özünu göstərir. Üzeyir Hacıbəyov milli musiqi ilə bəstəkarlıq yaradıcılığının sintezi prinsipindən çıxış edərək polifoniya və harmoniya formalarını geniş tətbiq etmişdir. Məsələn, "Çənlibel" xorunda klassik polifoniya və Azərb. ladının intonasiya xüsusiyyətlərinə əsaslanaraq klassik fuqa formasından istifadə etmişdir. Operadakı orijinal akkordlar sistemi də milli musiqinin lad-intonasiya xüsusiyyətlərindən irəli gəlir. Musiqi forması sahəsində də Üzeyir Hacıbəyov Avropa və milli musiqi təfəkkürünü çarpazlaşdırmışdır; bu vəhdət xüsusilə sonata formasının tətbiqində aydın nəzərə çarpır. Məsələn, uvertüra və III pərdənin antraktındakı melodiyanın inkişafındakı monotematizm (birmövzuluq) və monointonasiya quruluşu muğam kompozisiyasından irəli gələn xüsusiyyətlərdir. Operanın ork. partiyasının orijinal səslənməsinə nail olmaq üçün H. simf. ork.-in heyətinə tar, kamança, zurna, balaban kimi milli musiqi alətlərini daxil etmişdir. "Koroğlu"-da xor, ariya, ariozo, vokal ansambl, simfonik fraqmentlər kimi klassik musiqili səhnə janrları geniş inkişaflı mükəmməl formaya malikdirlər.
Xor operada xüsusi dramaturji əhəmiyyət kəsb edir. Üzeyir Hacıbəyov yaradıcılığının hələ ilkin dövründən bu janrdan geniş istifadə etmişdir. Lakin "Koroğlu"-da ilk dəfə olaraq xorlar əsas mövzunun açılışında başlıca musiqili səhnə forması funksiyasını daşıyaraq səhnə hadisələrinin "nüvə"si rolunu oynayır. Xorlarda xalq kütlələrinin əzəmətli obrazı yaradılmış, onun psixologiyası və dünyagörüşü əksini tapmışdır. Üzeyir Hacıbəyov operada xorla qədim yallı rəqsini birləşdirərək onun təsirini daha da gücləndirmişdir. "Koroğlu"-dakı xor səhnələri Azərb. bəstəkarlarının yaradıcılığında kantata-oratoriya janrlarının inkişafına təkan vermişdir. Simf. fraqmentlər operada xüsusi əhəmiyyət kəsb edərək qəhrəmanlıq ideyasının açılışında böyük rol oynayır. İri həcmli musiqi lövhələri olan bu fraqmentlər milli simf. musiqinin inkişafı üçün mühüm mənbəyə çevrilmişdir. Kökü milli rəqslərlə bağlı olan musiqidən operada geniş istifadə olunmuşdur; o, məişət fonu yaradılmasında, eyni zamanda qəhrəmanlıq ideyasının açılışında əhəmiyyətli rol oynayır. "Koroğlu"-nun rəqs səhnələri milli baletin təşəkkülü və inkişafı üçün zəmin olmuşdur. Üzeyir Hacıbəyov əsl novator əsər olan "Koroğlu" ilə Azərbaycan musiqi sənətinin hərtərəfli zəngin inkişafı üçün yollar açmışdır.
Koroğlunun ariyası:
Düşdüm yadıma Nigar,
Getdi əldən ixtiyar.
Biz görək burda səfa, ax…
Gəl, Nigar!…
Sevdim səni mən, ey Nigar,
Rəna gözəlim, şən baharım.
Sevdim səni, canan!
Lakin zülmkar xan,
Xalqın qatil düşməni,
Əsir etmişdir səni.
Ondan müşküldür ayrı düşmək,
Lakin çətindir bu görüşmək.
Öz-özünə düşmən,
Ayrı düşdüm ondan,
Mən ayrı düşdüm ondan mən, hey…
Ondan mən, hey…
Ondan mən, hey… ondan!
Xof etmərəm xandan,
Xof etmərəm xandan, ölərəm,
Keçərəm canımdan.
Ölsün düşmən, bu üsyandan
Qurtarmasın yaxasın.
Tarix fəlsəfəsi
Tarix fəlsəfəsi - fəlsəfənin bir istiqaməti.
Koroğlu (opera)
Koroğlunun ariyası:
Dağılsın, məhv olsun kainat,
Tarix fəlsəfəsi
İnsanların maraq və mənafeləri çox rəngarəngdir, bəzən antoqonist xarakter daşıyan; ona görə də tarix fəlsəfəsi müxtəlif dünyagörüşlərin və sosial-siyasi proqramların toqquşma meydanına çevrilir. Belə ki, hər bir partiya, hər bir sosial qrup keçmişi öz mənafeləri mövqelərindən izah etməyə çalışır.
Koroğlu (opera)
Koroğlunun ariyası:
Onda nə zövq var, nə həyat.
Bu aləm sevgilər, məhəbbət
Tarix fəlsəfəsi
Tarix fəlsəfəsi haqqında alimlərin fikri
Tarixin bir elm olduğunu üzə çıxaran, onun qanunlarını açıqlayan İbn Xəldun tarixi nağıl və hekayə olmaqdan çıxarmışdır. O, bu elmin məqsədini "ictimai həyatı öyrənmək" olaraq qəbul etmişdir.
Koroğlu (opera)
Koroğlunun ariyası:
Yaratsın, yaratsın, ah…!
Tarix fəlsəfəsi
Tarix fəlsəfəsi haqqında alimlərin fikri
Vilhelm Fon Humbolt tarixin ən çətin vəzifəsini hər hansı bir faktın olduğu kimi müəyyən edilməsində görürdü. Tarix fəlsəfəsi bu tarixi vəzifənin yerinə yetirilməsini xeyli yüngülləşdirir. Henrix Ritter "Fəlsəfə elmlərin ensiklopediyasında" yazırdı : "Əgər biz tarixin qırıntıları və tikələrindən elmi cəhətdən möhkəm olan bir binanı qurmaq istəyiriksə, bu işi müəyyən bir plan əsasında görməliyik. Belə fəlsəfi məsələlərin həlli heç tarix ilə məşğul olmayanlar üçün də faydalıdır". Söhbət tarixin metodologiyasından gedir.
Tarix fəlsəfəsi və sosiologiya
Tarix fəlsəfəsi sosiologiya ilə xeyli yaxındır. O. Kont sosiologiya haqqında yazırdı: "sosiologiya təkrarlanan hadisələri öyrənir, bunu, ayrı-ayrı şəxslərin, hətta xalqların adlarını belə nəzərə almadan edir". Tarixi və onun istiqamətini isə inkişaf və tərəqqi prinsipi müəyyən edir. Bu fikri, fransız materialistləri ilə yanaşı K. Marks da ifadə edib. XIX əsrin tədqiqatçıları (Kartev) tərəqqini "tarixin canı" adlandırırdılar. Karl Ernst Fon-Ber yazırdı ki, "ümumdünya tarixi əslində bəşəriyyətin əbədi maraqlarının inkişafı tarixidir". Tərəqqi bütün insan fəaliyyətinin sahələrində baş verir: iqtisadiyyatda, elmdə, mədəniyyətdə və s.
Sosiologiya ictimai fəaliyyət növləri və formalarının mövcudluğu və inkişafı şərtlərini öyrənir. Cəmiyyət insanı yalnız təbii imkan və keyfiyyətləri hüdudlarında dəyişdirib inkişaf etdirə bilər. Digər tərəfdən, ictimai formalar fərdin, insanın təbii meylləri və qüvvələrinin inkişafının nəinki səbəbi, həm də məhsuludur. Qumploviç, Pol Bart və O. Kontun tarixi fəlsəfi sistemi, əslində bizim indi adlandırdığımız tarix fəlsəfəsidir. Kont yazırdı: "İnsan təkamülünün başlıca nəzəriyyəsi kifayət qədər müəyyən edilib, bu da, tarix fəlsəfənin bilavasitəqurulması üçün əsasdır".
Koroğlu (opera)
Koroğlunun ariyası:
Sevdim səni, yarım,
Sənsən mənim canım.
Tarix fəlsəfəsi
Tarix fəlsəfəsi və sosiologiya
Tarix fəlsəfəsinə inamın az olmasının səbəblərindən biri də bu barədə çoxlu fəlsəfi sistem və cərəyanların olmasıdır. Tarix fəlsəfəsinə irad tutula biləcək daha bir neçə məsələ var: 1) keçmiş haqqında biliklərin az olması; 2) tarixi hadisələrin mürəkkəbliyi.
Koroğlu (opera)
Koroğlunun ariyası:
Olmaz özgə sevgilim
Tarix fəlsəfəsi
Tarix fəlsəfəsi və sosiologiya
Tarixi proseslərin ümumi xarakterini öyrənmək üçün məlim tarixi hadisələrin yaranmasının səbəblərini bilmək vacibdir. Fransız tarixçisi İppolit Ten qeyd edirdi ki, "tarixdə faktları zəruri əlaqələr ilə birləşdirmək lazımdır ki, onlar əbədi olaraq inandırıcı olsunlar".
Tarix fəlsəfəsinə yeni baxış
Əvvəlki tədqiqatçılar tarix fəlsəfəsini səbəb-nəticə əlaqələri əsasında yaradırdılarsa (o cümlədən K. Marks, O. Kont, E. Dürkheym), indikilər, dünyanın yeni elmi mənzərəsinə uyğun olaraq, tarixi prosesin mürəkkəbliyi, çox ölçülülüyü və alternativliyini görür, onun insan azadlığı əsasında həyata keçerilməsi ehtimalını qeyd edirlər. Onlar göstərirlər ki, söhbət arzuolunan və mümkün tarixdən gedir. Sosial davranışın müxtəlif növləri və strategiyaları tarixin məzmununu təşkil edir, o isə bizə geniş sosial yaradıcılıq imkanları verir. Eyni zamanda, yalnız məqsədlərin ölçüsü və əhəmiyyətinə görə nizamlanması və gələcəyə inamın olması bu yaradıcılığın əzmini möhkəmləndirə bilir.
Koroğlu (opera)
Koroğlunun ariyası:
Səndən ayrı, səndən ayrı,
Səndən ayrı, düşdüm, Nigar!
Tarix fəlsəfəsi
Tarix fəlsəfəsinə yeni baxış
Tarix, insanın əlinə seçmək imkanı verir, amma bununla heç də həmişə xoşbəxt final vəd etmir. XXI əsrdə yəqin ki, tarixin yeni konsepsiyası yaranacaq və burada ilk əvvəl ekoloji, əxlaqi, sosiomədəni dəyərlər əsas yer tutacaqdır, çünki bu dəyərlər Yer üzündə insanın yaşaması üçün zəriri qarantiyadır.
Koroğlu (opera)
Həsən Xanın ariyası:
Mina ibriqlərə şərab doldurun,
Tarix fəlsəfəsi
Tarix fəlsəfəsinin istiqamətləri
Tarix fəlsəfəsi, getdikcə özünə daha çox davamçı taparaq, müasir dövrdə ictimai elmlər sırasınd özünə layiqli yer tutur. Müasir dövrün görkəmli filosofu Q. Rikkert tarix fəlsəfəsinin üç vəzifəsini göstərir:
Koroğlu (opera)
Həsən Xanın ariyası:
Şərab doldurun, şərab doldurun,
Tarix fəlsəfəsi
Tarix fəlsəfəsinin əhəmiyyəti
Tarix fəlsəfəsinin praktiki əhəmiyyəti çox böyükdür. Məlumdur ki, ictimai həyat mürəkkəb və rəngarəngdir. Ölkələrin siyasi həyatında getdikcə daha çox sosial təbəqə və qruplar iştirak edir; bəzən elə vəziyyət yaranır ki, mühüm, tarixi əhəmiyyətli məsələlərin həllində bütün cəmiyyət iştirak etməli, birinci növbədə ona öz münasibətini göstərməlidir. Hər bir vətəndaş bu məsələlərin həllində iştirak etməlidir; siyasi təəssübündən asılı olmayaraq, yəni istər kanservator, istər inqilabçı tarixi proseslərin mahiyyətini dərk etməlidir. Belə olmasa, hər birimiz, labüd bir hadisəyə qarşı mübarizə aparan Don-Kixota çevrilə bilərik. Tarixin dərki müasir dövrdə həyati bir məsələdir. Xüsusilə bu, milyonlarla insanların taleyinə cavabdeh olan dövlət xadimləri və siyasi partiya liderlərinə aiddir. Bunların səhvi faciə ilə bitə bilər. Ogüst Kont hələ 1825-ci ildə yazırdı ki, ictimai inkişafın qanunlarının öyrənilməsi insana öncəgörmə imkanı verir, bu da öz növbəsində fəaliyyətimizin olub-olmamasını müəyyən etməyə şərait yaradır.
Koroğlu (opera)
Həsən Xanın ariyası:
Şərab, şərab, şərab, şərab, şərab, şərab!
Payəndəz döşəyin o gələn yola,
Bəzənsin qadınlar, salsın qol-qola,
Geysin rəqqasələr təzə paltarın,
Paşaya göstərin ölkənin varın.
Bütün adamları çağır, ver xəbər,
Doğrudur, düşmənik, neyləyim fəqət,
İndi sülhə girmək eyni məsləhət,
Eyni məsləhət, eyni məsləhət.
Gərək axır qoyam bu üsyanlara,
Onu aldadalım bəlkə bir təhər.
Hər gün bir müsibbət doğur                                                                             xanlara.
Şərab doldurun, şərab                                                                                                                                                                                   doldurun,
Şərab, şərab, şərab, şərab, şərab                                                                                    , şərab!
Payəndəz döşəyin o gələn                                                       yola,
Bəzənsin qadınlar, salsın                                                                                                                                                 qol-qola,