cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Qaradağlı qətliamı
Zəmin
Qaradağlının ətraf erməni kəndləri və rayon mərkəzi ilə əlaqəsi kəsilmiş, işləyənlər işdən qovulmuşdular. Problemi həll etmək üçün kənddə çörək sexi, maqazalar, yeməkxanalar fəaliyyətə başladı. Qaradağlıda Bakı şəhəri 1 saylı tikiş fabrikinin və Gəncə Xalça Zavodunun sexləri, Bakı soyuducular zavodunun filialı açıldı. Bundan başqa məktəb, uşaq bağçası, kitabxana, mədəniyyət evi və xəstəxana binalarının inşasına başlanıldı. Gənc ailələrə ayrılmış həyətyanı torpaq sahələrində 60-a qədər yeni evlər tikildi. Bundan başqa Qaradağlının müdafiəsi ilə bağlı da müəyyən işlər görüldü. Azərbaycan SSR Daxili İşlər Nazirliyi 30 nəfər Qaradağlı gəncini milis işçisi kimi işə qəbul edərək kəndin müdafiəsinə göndərməsi, Ağdamdan polis işçilərinin növbə ilə Qaradağlıya ezam edilməsi kəndin müdafiə gücünü bir qədər artırmışdı.
Hücumun iştirakçıları
Qaradağlıya hücumda Arabo və Aramo birləşmələri, Monte Melkonyanın dəstəsi iştirak etmişdir. Həmçinin, kəndə hücum zamanı 366-cı motoatıcı alayın da qüvvələrindən istifadə edilmişdir.
366-cı motoatıcı alayın rolu
366-cı motoatıcı alayın komanda heyəti, əhalinin müqaviməti ilə rastlaşdıqlarına görə alayın sərbəst çıxarılmasını təmin edə bilmədiyini qeyd edirdi. Bu məqsədlə Gəncədə yerləşən desant diviziyasının qüvvələri cəlb edilməli oldu. Ancaq bu qüvvələr gələnədək alayın 103 nəfəri, əsasən ermənilərdən ibarət olan və qırğında iştirak etmiş hərbçi əmrə tabe olmaqdan boyun qaçıraraq Qarabağda qaldılar. Alayın komandanlığının cinayət sövdələşməsi və alayın çıxarılmasına məsul olan digər şəxslərin məsuliyyətsizliyi nəticəsində hərbi texnikanın bir hissəsi, o cümlədən zirehli texnika ermənilərə təhvil verildi.
Asparagus horridus
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Qaradağlı qətliamı
366-cı motoatıcı alayın rolu
Bu qüvvələr Qaradağlı və Xocalı soyqırımlarında iştirak etdilər. Qaradağlı soyqrımının şahidləri soyqırım aktında 366-cı motoatıcı alayın iştirakını təstiqləyirlər.
Əvvəlki hücumlar
1989-cu ildən etibarən kənd üzərinə ermənilərin hücumu başlamışdı. Həmin ilin dekabrında ermənilər kənd yaxınlığındakı fermaya hücum etmiş və oranı yandırmışdılar. 1990-cı il yanvarın 15-də 20 nəfərə qədər silahlı erməni Qaradağlıya yaxınlaşıb kəndin kənarındakı evləri atəşə tutmuşlar. Özünü hadisə yerinə çatdıran müdafiəçnlər ilk açıq silahlı döyüşə girirərək düşməni geri oturtmuşdular. Erməni quldurları 10 aprel 1990-cı il tarixdə yenidən kənddə hücüm etmişdilər. Atışma zamanı kənd sakini İlqar Əliyev ağır yaralanmışdı.1990-cı il noyabr ayının 24-də saat 17–00 radələrində Qaradağlıdan Ağdama gəlin aparan maşın karvanı, kəndin 5 kilometrliyində rus hərbi paltarı geymiş ermənilərin təcavüzünə məruz qalmış, həmin hadisədə 3 nəfər qaradağlılı həlak olmuşdu. Ermənilər hadisə yerini mühasirəyə alaraq meyidləri aparmağa gələnləri irəli buraxmır, prezident Ayaz Mütəllibovun gəlməsini tələb edirdilər. İki saatdan sonra, çətinliklə də olsa, camaat meyidləri ermənilərin əlindən ala bilmişdi. Bu hadisədən sonra Qaradağlı müdafiəçiləri kəndin ətrafında güclü müdafiə postları, istehkamlar və səngərlər qurmaq qərarına gəldilər. Kəndin ətrafında 5 post yaradılıb etibarlı müdafiə qurğuları ilə təchiz olundu. Xankəndindən gələn yolu üstündə üç post qurulmuşdu. Xocavənd rayonu istiqamətində, kəndin girişində yaradılmış post əhəmiyyətinə görə birinci post hesab olunurdu. Bu postun keşikçilərlə təmin olunmasını məktəb direktoru Nobil Zeynalov öz üzərinə götürmüşdü. Orada əsasən Nobil Zeynalovun şagirdləri olmuş gənclər və məktəblilər keşik çəkirdilər. Asfalt yoldan azca aralı kolxoz idarəsinin yaxınlığında qurulmuş post ikinci hesab olunurdu. Mirzəli və Zahir bu postun məsuliyyətini daşıyırdılar. Kəndin çıxışında asfalt yolun üstündə qurulmuş 3-cü postda Nazim, Qərib, Telman, Vidadi və başqaları dayanırdılar. Kəndxurə istiqamətində qurulmuş 4-cü post da mühüm postlardan biri idi. Kənddə olan basqınların əksəriyyəti bu istiqamətdən olurdu. Burada Faiq, Rabil, Xudayat və onların dostları keşik çəkirdilər. Nəhayət, 5-ci post kəndin ortasında keçən Xonaşen çayının üstündə, Zinki dərəsinin qarşısında yaradılmışdı. Zinki postunun qorunması Məmməd, Şamil, Əlqəmə və Ələddinə tapşırılmışdı. 1990-cı ilin noyabr ayından başlayaraq bütün postlarda fasiləsiz olaraq silahlı müdafiəçilər keşikdə dayanırdılar. 1991-ci ilin əvvəllərində baş vermiş faciə vəziyyəti daha da gərginləşdirdi. Yanvarın 10-da kəndin sakinlərindən olan Sultan Bayramov ermənilərə qarşı birgə mübarizə tədbirləri hazırlamaq üçün qonşu Əmrallar kəndinə getmişdi. Sultan Qaradağlıya qayıdanda kəndə çatmamış birinci postdan 4 kilometr məsafədə onun mindiyi "UAZ-469" markalı 53–55 AQT dövlət nişanlı minik maşını ermənilər tərəfindən qəfil atəşə tutulur. Maşının sürücüsü Kərəm Tağıyev maşını sürüb kəndə çatdırsa da, Sultan Bayramovun həyatını xilas etmək mümkün olmur. O, iki saatdan sonra aldığı yaralardan dünyasını dəyişir. Sultanın dəfn günü Laçın-Şuşa yolunda jurnalist Salatın Əsgərovanın ermənilər tərəfindən öldürülməsi xəbəri kəndə yayıldı.
1991-ci il sentyabr ayının 8-də Ayaz Mutəllibovun prezident seçilməsi günü idi. Qaradağlılar səhər tezdən seçki məntəqəsinə gəlib səs verirdilər. Səsvermədən sonra bazarlıq etmək üçün kənd sakinləri seçki məntəqəsinin qarşısında dayanmış avtobusa minərək Ağdama getmişlər. Geri qayıdarkən avtobus Xocavənddən 3 kilometr aralıda hər tərəfdən avtomat atəşinə tutulmuş, avtobusda olan 40 nəfərdən 2 oğlan, 6 qadın qətlə yetirilmiş, 23 nəfər ağır yaralanmışdır. Yaralılar təcili olaraq Ağdam xəstəxanasına çatdırılmışdır.
Avtobus faciəsindən sonra Qaradağlıdan olan Elnur Süleymanov, Xanalı Hüseynov və Rayət Quliyev sentyabr ayının 25-də gecə silahlanıb, ermənilərin tutduğu Aşan kəndinin arxa hissəsinə keçmişlər. Onlar kəndə yaxınlaşıb onun kənarı ilə gəzən üç nəfər silahlı erməni hərbçisini atəşə tutub qətlə yetirmişlər. Bu əməliyyat zamanı Rayət ağır güllə yarası alsa da, yoldaşları onu gizli meşə yolu ilə kəndə gətirib oradan Beyləqan xəstəxanasına çatdıraraq həyatını xilas etmişlər. 8 sentyabr 1991-ci il hadisəsindən sonra qaradağlıların nümayəndələri Məzahir Ağalarov, Nobil Zeynalov 20 nəfərlə Bakıya gedərək, prezident Ayaz Mütəllibovla görüşmüş, ona Qaradağlının ağır vəziyyəti barədə məlumat vermişlər. A.Mütəllibovla qaradağlılara kəndin müdafiəsi ilə şəxsən özü məşğul olacağına söz vermiş və bundan 3–4 gün sonra 11 nəfərdən ibarət bir qrup hərbçi Qaradağlıya göndərilmişdi. Onlar kəndin yuxarı hissəsində Abbasovun evində yerləşmişdilər. Kəndin müdafiəçiləri həmin dəstə ilə birlikdə bir qisas əməliyyatı hazırlayıb həyata keçirməyə müvəffəq oldular. 21 nəfərlik dəstə Vərəndətiyə gedən yolun kənarında yerləşən çoxlu erməni quldurlarının toplaşıb keşik çəkdiyi, hərbi əhəmiyyətli məntəqə olan fermaya hücum edərək üç nəfəri öldürmüş, qalanlarını isə qonşu erməni kəndlərinə çəkilməyə məcbur etmişlər. Lakin təxminən 1 aydan sonra kəndin mühafizəsinə kömək üçün göndərilmiş hərbçilərin müəmmalı şəkildə geri çağırılması Qaradağlının ağır olan vəziyyətini daha da ağırlaşdırdı. Ümumiyyətlə, ətrafındakı yüksəkliklərdən ara-sıra atılan atəşlər nəzərə alınmasa, 1988-ci ilin fevralından 1992-ci ilin fevralınadək Qaradağlıya 305 dəfə düşmən hücumu olmuşdu. Bu döyüşlərin hər birində isə kənd sakinləri itkilər vermişlər. Ermənilərin Qaradağlıda insanlığa sığmayan vəhşiliklər törətməsinə şərait yaradan əsas səbəblərdən biri kəndin Azərbaycanın digər yaşayış məntəqələri ilə torpaq əlaqəsinin kəsilməsi və dörd tərəfdən mühasirəyə alınmış kəndin səmasında Azərbaycan helikopterlərinin mütəmadi atəşə məruz qaldığından hava xətti ilə də heç bi köməyin göstərilməməsi idi.
Soyqırım
Kəndə son hücum 17 fevral 1992-ci ildə səhər saat 5:00 radələrində başladı. Kənd uğrunda döyüş 11 saat davam etmiş və Qaradağlı kəndinin erməni silahlı dəstələri tərəfindən işğal edilməsi ilə nəticələnmişdir. İşğal nəticəsində kənddə qalmış mülki şəxslər, eləcə də qadınlar, uşaqlar erməni silahlı dəstələri tərəfindən qırğına məruz qalmışdır.
Kəndin Bəylik dağı adlanan yüksəkliyində girov götürülənlərdən içərisində 8-i uşaq olmaqla 23 nəfəri ermənilər tərəfindən güllələndi. Öldürülən və ağır yaralılar silos quyularına atılaraq üstü torpaqlandı. İki nəfər Zəki bulağında, iki nəfər isə Cəmiyyət kəndində qətlə yetirildi. Xankəndi və Əsgəranda saxlanılan 54 nəfərdən bir neçəsi sonralar Beynəlxalq Qırmızı Xaç və Qızıl Ayparanın xətti ilə əsirlikdən azad edildi. İşğal nəticəsində Qaradağlı kəndində 200 ev, 1 mədəniyyət evi, 320 şagird yerlik məktəb binası və digər obyektlər dağıdıldı. Kəndin sağ qalan tək-tük adamları isə Ağdamda və respublikanın başqa yaşayış məntəqələrində məskunlaşdı.
Nəticədə 117 azərbaycanlı mülki şəxs, 15 nəfər xüsusi müdafiə dəstəsinin üzvləri girov götürülmüş və 56–90 nəfər qətlə yetirilmişdir. Girovların əksəriyyəti geri alınsa da çoxunun taleyi hələ də məlum deyil. Qaradağlı sakinlərinin hər 10 nəfərindən biri bu soyqırım zamanı həyatını itirmişdir. Sağ qalanlar isə fevral ayında dağları aşaraq özlərini Ağdam rayonuna çatdıra bildilər.
Öldürülənlərdən 10-u qadın, 8-i uşaq idi. İki ailənin hər birindən 4 nəfər şəhid olub, 42 ailə başçısını itirib, 140-a yaxın uşaq yetim qalıb. İşğal nəticəsində kənddə 200 ev, 1 mədəniyyət evi, 320 yerlik orta məktəb binası, 25 çarpayılıq xəstəxana binası və digər obyektlər dağıdılıb. Kəndin 800 nəfərə yaxın sakini məcburi köçkün düşüb. Kəndin Bəylik bağı adlanan yerində 33 nəfər ermənilər tərəfindən güllələnmiş, eyni zamanda, öldürülən və yaralı halda olanları bir yerdə təsərrüfat quyusuna tökərək basdırmışlar.
Soyqırımın qurbanları
1992-ci il fevralın 17-də Qaradağlı kəndi erməni silahlı quldur birləşmələri tərəfindən işğal olunmuş, kənddə olan 118 nəfər əsir götürülmüşdür. Əsir götürülənlərdən əksəriyyəti gənclər olmaqla 33 nəfəri kəndin yaxınlığında vəhşicəsinə güllələnmiş, öldürülənləri və yaralı halda olanları bir yerdə təsərrüfat quyusuna tökərək üzərlərini torpaqla örtmüşlər. Əsir götürülənlərdən 66 nəfəri öldürülmüş, 52 nəfəri böyük çətinliklərlə azad edilmişdir. Əsirlikdən xilas edilənlərin böyük əksəriyyəti əsirlikdə verilən ağır işgəncələrdən, onlara vurulmuş naməlum tərkibli iynələrin təsirindən qısa zamanda vəfat edib.
AzərTacın verdiyi məlumata görə isə ermənilər tərəfindən törədilən soyqırım zamanı Qaradağlı kəndində 91 nəfər qətlə yetirilmişdir.
Kəndin 800 nəfərə yaxın sakini məcburi köçkün olub.
Əsirlikdə olarkən qətlə yetirilənlər
Kənd işğal edildikdən sonra əsir götürülənlərin bir qismi elə kəndin ətrafındaca qətlə yetirilmiş, bir qismi isə Xankəndi həbsxanasında işğəncə verilərək öldürülmüşdür. Onlardan bir qismi bunlardır:
Qaradağlı sakinlərinin əmlakı
Kənddən çıxan Qaradağlı sakinləri hətta zəruri əşyaları belə götürə bilməmişdilər. Erməni silahlı qüvvələrinin Qaradağlıdan çıxardıqları sakinlərə heç olmasa əşyalarının bir hissəsini götürməyə imkan verilmədi. Onların əmlakı ermənilər tərəfindən talan edildi və evləri ermənilər arasında paylaşdırıldı.
Markar Melkonyanın qeydləri
Markar Melkonyan öz əsərini qardaşı, "ASALA" beynəlxalq erməni terror təşkilatının rəhbərlərindən biri olmuş Monte Melkonyanın Azərbaycan torpaqlarının işğalındakı iştirakına həsr edib. XX yüzilin 70–80-ci illərində Monte Melkonyan Avropanın bir sıra ölkələrində, o cümlədən Fransada dinc insanlara qarşı bir sıra qanlı aksiyalar təşkil etmişdir. 1983-cü ildə Melkonyanın və onun silahdaşı Vazgen Sisliyanın təşkilatçılığı və rəhbərliyi ilə Fransanın Orli hava limanında "Türk hava yolları" şirkətinə məxsus təyyarəyə qarşı terror aktı həyata keçirilmişdir. Bu aksiyadan sonra Fransanın hüquq-mühafizə orqanları tərəfindən həbs edilən Melkonyan 1989-cu ildə erməni terror təşkilatlarının rəsmi Parisə çoxsaylı hədələri və təzyiqləri nəticəsində azadlığa buraxılmış və "persona-non-qrata" elan edilmişdir. Monte Melkonyanı şəxsən tanıyan və Fransa həbsxanasında onunla görüşmək imkanı qazanmış tanınmış erməni publisisti və rejissoru Ted Boqosyan Amerikanın "Radio Open Source" radiosuna müsahibəsində demişdir:
1989-cu ildə Monte Melkonyan Ermənistana dəvət olunmuş və burada Azərbaycana qarşı işğalçılıq kampaniyasının fəal iştirakçılarından biri olmuşdur. O, Qaradağlı, Xocalı və Azərbaycanın bir sıra digər yaşayış məntəqələrində dinc insanlara qarşı soyqırım cinayətlərinə bilavasitə rəhbərlik edən şəxslərdən olmuşdur.
Markar Melkonyan "Mənim qardaşımın yolu" kitabında Montenin Qaradağlının işğalında iştirakı ilə bağlı bunları yazır:
'' O, soyuqqanlılıqla "B-7"-ni çiyninə qoydu, hədəfi seçdi və tətiyi basdı. Birinci mərmi gurultu ilə ikinci mərtəbədəki künc pəncərədən içəri daxil oldu, içəridə hər şeyi yandırdı. Pəncərədən sarı alov püskürdü. Bu, siqnal idi və hücum edənlər kəndi güllə yağışına tutdu....Günorta saat 5-də dəstələr tapşırığı yerinə yetirdi. Həmin gün erməni tərəfdən cəmi bir döyüşçü öldürülmüşdü. Düşmən tərəfdən isə iki nəfər öldürülmüş, əsir götürülmüş 48 nəfər azərbaycanlı isə yük avtomobilinə tərəf irəliləyirdi. Əsirlər Xankəndinə aparıldı və azərbaycanlıların əlində olan erməni əsirləri ilə dəyişdirilənə qədər orada saxlanıldı...Arabo və Aramo dəstələrinin döyüşçüləri kəndin kənarında içərisində dinc insanların, o cümlədən qadınların da olduğu 38 əsiri xəndəyə atdılar. Arabo və Aramo dəstələrinin əsgərləri əsirləri güllələməyə başladılar və bıçaqları ilə, istisnasız olaraq, hamısını doğradılar. Aştarakdan olan vətənpərvər dəstəsinin 5 üzvündən biri olan Edo bir neçə nəfərin üzərinə benzin tökdü və yandırılmış kibriti onların üstünə atdı. Monte xəndəyə yaxınlaşanda orada yanmış meyitlərin qalıqları var idi...Ümumilikdə, iki gün ərzində Qaradağlıda və onun ətrafında 53 azərbaycanlı qətlə yetirilmişdi...
Qaradağlı soyqırımı zamanı şahidlərin xatirələri
İlqar Hüseynov Qaradağlı müsibətini görmüş kənd sakiblərindən biridir. O, ailə üzvlərilə birlikdə 1992-ci ilin fevral ayında ermənilərə girov düşüb. İlqar Hüseynov iki ay erməni girovluğunda qalarkən olmazın müsibətlərə düçar olub. İlqar Hüseynovun dediklərindən:
''Qaradağlı camaatı arasında elə bir ailə yoxdur ki, erməni vəhşiliyindən öz nəsibini almasın. Kəndimiz 1992-ci ilin fevral ayında işğal olunub. Amma hələ 1991-ci ilin sentyabrında ermənilər Qaradağlı camaatına divan tutmuşdu. Sentyabr ayının 8-də ermənilər Ağdam-Qaradağlı avtobusunu atəşə tutmuşdular. 8 nəfər yerindəcə həlak olmuş, 10-dan artıq günahsız insan ağır yaralanmışdı. 1992-ci il fevral ayının 15-də ermənilər Qaradağlını dörd bir yandan atəşə tutdular. Evlərin əksəriyyəti alova bürünmüşdü. Atışma iki gün davam etdi. Kənddə qalan 118 nəfərdən 25-i həlak olmuşdu. Dörd nəfər isə ağır yaralıydı. Gecə yaralıları da götürüb yola düzəldik. Aramızda 10 qadın və iki uşaq vardı. Ermənilər bizi təqib edirdilər. Patronumuz qurtardığı üçün onlara müqavimət göstərə bilmirdik.
Ermənilər hamını əsir götürdülər. Kişiləri qadınlardan və uşaqlardan ayırdılar və bizi ayrı-ayrı maşınlara mindirdilər. Bizi erməni qəbiristanlığına gətirdilər. Dedilər ki, 9 nəfər könüllü aşağı düşsün. Heç kim yerindən tərpənmədi. Bundan qəzəblənən erməni quldurları avtomatla maşına atəş açdılar. 10-15 nəfər yerindəcə öldü. Təxminən 20 nəfər isə ağır yaralandı. Vəziyyətin ağır olduğunu görən kənd sakinlərindən biri qaçmaq istədi. Onun bu hərəkti erməniləri daha da qəzəbləndirdi. Onlar bizi yenidən atəşə tutdular. Ölənlərin sayı 32 nəfərə yüksəldi. Sonra bizi Xankəndinə apardılar. Bizi iki ay Xankəndi həbsxanasında saxladılar.
Həbsxananın pəncərələri yox idi. Hər gün qar yağırdı. Şaxta insanın iliyinə işləyirdi. Girovların hamısını dizə qədər suyun içində saxlayırdılar. Bizə üç gündə bir dəfə əl boyda qara çörək verirdilər.
Ermənilər bizi gündə ən azı beş-altı dəfə döyür, müxtəlif işgəncələr verirdilər. Bir neçə nəfər işgəncələrə dözmədiyi üçün elə həbsxanadaca dünyasını dəyişdi. Armaturla vurub səkkiz nəfərin qabırğalarını qırmış, ayaqlarını sındırmışdılar. İki nəfəri isə divara çırpıb beynini partlatmışdılar. Onlar təkcə kişilərə deyil, qadınlara və uşaqlara da bu cür dəhşətli işgəncələr verirdilər. İki ay sonra Qızıl Xaç Cəmiyyətinin köməkliyi ilə bizi azad etdilər. Mənimlə birlikdə girovluqda olmuş bir neçə nəfər azadlığa çıxından sonra dünyasını dəyişdi. Həmin vaxtdan 19 il keçsə də, ermənilərin verdiyi işgəncələrin ağrısı hələ də canımdan çıxmayıb.
Hüseynova Həqiqətin dediklərindən:
''Erməni silahlıları bizi mühasirəyə almışdılar. Gözümüz nələr görmədi? – Kəndçimiz Eldarı gözümüzün qabağında ağacnan öldürdülər. – Ağacnan, döyə-döyə. Kənddə yolun, asfaltın qırağında “Pir” deyilən yerdə öldürdülər onu. Töküldülər, ağacnan döyüb öldürdülər. Sonra da mənim gəlinimin atasını öldürdülər. Heç bilmədim nə ilə vurdular amma kişinin başı iki yerə paralandı. Sonra da qoydular maşının altına əzib tanınmaz hala saldılar. Cəmiyyət (Ningi) kəndi yanında Zahid adlı kəndçimizi öldürdülər. Qardaşı qışqırmaq istəyəndə əlimi tutdum ağzına ki, səsi eşidilməsin. Əlimi qan çıxana qədər dişləmişdi. Vaqif idi adı... Allah ölənlərinizə rəhmət eləsin, həmin əzablara dözmədi öldü.
Nofəl Əliyevin dediklərindən:
Bizə bütün günü işgəncə verirdilər. Ermənilər kimin qızıl dişləri var idisə onu zorla əsirlərin ağzından çıxarırdılar. Kim müqavimət göstərmək istəyirdisə döyüb öldürürdülər. Mənim də dişlərimi zorla çəkib çıxardılar.
Azərbaycan Milli Ordusunun qadın zabitlərindən biri olan Sabirə Mahmudova da soyqırım aktının şahidlərindən biridir. O, bu sözləri demişdir:
Coanna Hiffernan
Coanna Hiffernan qısa olaraq Co (1843–1903) — irland mənşəyli model, Ceyms Uistler və Qustav Kurbenin rəsm əsərlərinin əsas obyekti, eyni zamanda Ceyms Uistlerin sevgilisi. Coanna Hiffernanın təsvir olunduğu ən məşhur tablolar "Ağ simfoniya № 1, ağ geyimli qız", "Ağ simfoniya № 2, ağ geyimli qız", "Ağ simfoniya № 3, ağ geyimli qız", "Gözəl irland qadını" və "Yuxu" hesab olunur.
Həyatı
Coanna irland Patrik və Katerin Hiffernanın ailəsində 1843 cü ildə dünyaya gəlmişdir. Rəssam Ceyms Uistler ilə ilk tanışlığı London atelyelərinin birində olmuşdur. Coannanın Uistlerə ilk dəfə çəkiliş üçün duruşu "Ağ simfoniya № 1, ağ geyimli qız" tablosu ilə əlasqəli olmuşdur.
Qaradağlı qətliamı
Qaradağlı soyqırımı zamanı şahidlərin xatirələri
Uzun müddətdir mühasirədə olan Qaradağlıya ərzaq daşıyan helikopter 12 yanvar 1992-ci ildə ermənilər tərəfindən vuruldu və kəndin əhalisi taleyin ümidinə buraxıldılar...Fevralın əvvəlində Erməni Silahlı Qüvvələri 366-cı motoatıcı alayın yardımı ilə Qardağlıya yenidən hücum etdilər. Əhali müqavimətə davam etdi. 15 yanvarda olan elan etmişdilər ki, son damla qanlarına qədər döyüşəcəklər...1991-ci ilin yayından uşaqlar, yaşlılar və qadınlar kənddən helikopterlər vasitəsi ilə evakuasiya edilmişdilər. Təxminən kənddə oğlanlarına, ərlərinə baxmaq və əsgərlərə yeməy hazırlamaq üçün 11 qadın qalmışdı...14 fevralda ermənilər kəndə yenidən hücum etdilər...Mən hələ də silah səslərini və günahsız insanların qışqırıqlarını eşidə bilirəm...
Coanna Hiffernan
Həyatı
Uistler Coannanın gözəlliyini dostu Anri Fantin-Latura 1861 ci ildə yazdığı məktubda belə ifadə edirdi:
Qaradağlı qətliamı
Nəticə
Soyqırım aktından sonra Azərbaycanın müdafiə naziri Tacəddin Mehdiyevin vəzifəsindən uzaqlaşdırıldı. BMT-ə, müxtəlif beynəlxalq təşkilatlara Azərbaycan tərəfindən dəfələrlə hadisə barədə məktublar göndərilmişdir. Qırmızı Xaç Komitəsi azərbaycanlı mülki şəxslərin öldürülməsini qınamışdır.
Coanna Hiffernan
Həyatı
Uilster Coannaya saçlarının rənginə görə atəşli Co ləqəbini qoymuşdur. 1865 ci ildə Normandiya sahillərindəki Truvilldə Uilster Coannanı Qustav Kurbe ilə tanış edir. Elə həmin il Kurbe "Gözəl irland qadını" tablosunu və Conun portret eskizini çəkir. 1866 cı ildə Uilster Valparaisoda olanda, Parisə "Yuxu", "Dünyanın mənşəyi" tablosu üçün çəkiliş duruşuna gələn Coanna ilə Qustav Kurbe arasında eşq məcarası başlayır. Valparaisodan qayıtdıqdan sonra bundan xəbər tutan Uistler Coannanı atır.
Qaradağlı qətliamı
Xatirəsi
Rejissor Etibar Məmmədovun iyirmi dəqiqəlik "Soyqırım. Qaradağlı" filmini çəkmişdir. Beyləqan rayonunun Yeni Qaradağlı qəsəbəsində şəhidlərin xatirəsinə ucaldılmış abidə kompleksi mövcuddur və hər il mütəmadi olaraq anim günlərində ziyarət edilir. Qaradağlı qurbanlarının xatirəsini əbədiləşdirmək üçün həmçinin Yeni Xocavənd qəsəbəsində və Nərgiztəpə ərazisində abidə komleksləri ucaldılıb.
Senecio pycnanthus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Beynəlxalq hesablaşmalar
Valyutada pul tələbləri və öhdəlikləri dövlətlər, müxtəlif ölkələrin ərazisində yerləşən fiziki və hüquqi şəxslər arasında iqtisadi, siyasi, mədəni münasibətlərin əsasında yaranır. Beynəlxalq hesablaşmalar yuxarıda göstərilən pul tələbləri və öhdəlikləri üzrə ödəmələrin təşkili və tənzimlənməsini əks etdirir.
Beynəlxalq hesablaşmalar əsasən nağdsız qaydada və banklar vasitəsilə həyata keçirilir. Bu zaman müxtəlif ölkələrin kredit təşkilatları, bankları arasında müxbir münasibətləri qurulur. Bu məqsədlə banklar hesabların (nostro – bankın digər banklarda hesabları, loro – digər bankların bankda hesabları) açılması barədə qarşılıqlı müxbir sazişləri imzalayırlar. Bu sazişlərdə hesablaşma qaydaları, komission mükafatlandırmanın həcmləri, həmçinin vəsaitlər xərcləndikcə müxbir hesabların yenidən vəsaitlə təmin edilməsi metodları öz əksini tapır. Banklar beynəlxalq hesablaşmaları özlərinin xarici filialları və bölmələri vasitəsilə də həyata keçirə bilərlər.
Xarici ticarət müqavilələrinin, milli və xarici valyutaların dönərlilik dərəcəsi və mövqelərindən asılı olaraq beynəlxalq hesablaşmaların müxtəlif formalarından istifadə olunur.
Dünya praktikasında inkasso, akkreditiv, bank köçürməsi, avans hesablaşamalrı, açıq hesab üzrə hesablaşamalr, həmçinin veksellər və çeklər formasında hesablaşmalar kimi forma və metodlardan istifadə edilir. Son illərdə yeni vasitə – kredit kartları meydana gəlmişdir.
Beynəlxalq hesablaşmaların üsullarının və vasitələrinin fərqləndirmək məqsədəuyğun olardı, çünki beynəlxalq hesablaşma formaları anlayışı adətən özündə bu iki anlayışı birləşdirir.
Hesablaşma vasitələrinə aiddir: çek, veksel, bank trattası, köçürmə (poçt, teleqraf/teleks ödəmə tapşırığı, SWIFT sistemi üzrə ödəmə tapşırıqları, beynəlxalq ödəmə tapşırığı).
Beynəlxalq hesablaşmaların tənzimlənməsi dünya praktikasında bərqərar olmuş qayda və ənənələrin köməyi ilə həyata keçirilir. Belə ki, sənədli akkreditivlərin istifadə edilməsi ilə həyata keçirilən hesablaşmalar unifikasiya edilmiş Qayda və Ənənələrdə kodlaşdırılmışdır. Bu sənəd ilk dəfə Beynəlxalq Ticarət Palatası tərəfindən Vyana Konqresində (1933-cü il) qəbul edilmişdir və o vaxtdan dəyişən şəraitə uyğun olaraq bu qaydalar müntəzəm olaraq nəzərdən keçirilir. Hazırda sənədin 1993-cü il redaksiyası qüvvədədir.
İnkasso formasında hesablaşmalar İnkasso üzrə unifikasiya edilmiş Qaydalarla tənzimlənir. Bu sənəd ilk dəfə Beynəlxalq Ticarət Palatası tərəfindən 1936-cı ildə işlənmişdir. Hazırda onun 1978-ci il redaksiyası qüvvədədir.
Qeyd edək ki, göstərilən sənədlərə dövlətlər deyil, banklar qoşulurlar. Qoşulma halında qayda və ənənələr göstərilən hesablaşma formalarında istifadə etdiyi halda banklar və onlar müştəriləri üçün məcburi olur.
Hesablaşma formasının seçilməsi bir sıra amillərlə müəyyən edilir. Əmtəə və xidmət ixracatçı və idxalatçılarının maraqları adətən üst-üstə düşmür: ixracatçı idxalatçıdan ödəməni ən qısa müddət ərzində almağa səy göstərir, idxalatçı isə ödəməni əmtəənin son realizə mərhələsinə qədər uzatmağa çalışır. Buna görə də hesablaşmanın seçilmiş forması kompromis variant olur və burada tərəflərin iqtisadi mövqeləri, bir-birlərinə inam dərəcəsi, iqtisadi konyuktura, siyasi vəziyyət və s. nəzərə alınır. Bundan əlavə, əmtəənin görünüşü, əmtəəyə tələb və təklifin səviyyəsi də mühüm rola malikdir. Beynəlxalq hesablaşmalar kredit münasibətləri ilə sıx əlaqədə olduğundan bu cür münasibətlərin olub-olmaması (həm dövlətlərarası, həm də kontragentlər səviyyəsində) da hesablaşma formasının seçilməsinə öz təsirini göstərir.
Kompromisin əldə edilməsi o demək deyildir ki, ixracatçı və idxalatçı eyni səviyyəli üstünlük əldə edirlər: bir sıra formalar ixracatçılar üçün daha əlverişlidir, digərləri isə idxalatçıların maraqlarına daha çox cavab verirlər. Ixracatçının nöqteyi-nəzərindən ən etibarlı ödəmə forması avans ödəməsi, ən az etibarlısı isə açıq hesab üzrə hesablaşmadır.
Beynəlxalq hesablamaların əsas formaları inkasso və akkreditiv hesab edilir.
Ozon dəliyi
thumbnail
Yer üzərində həyat minillərlə, atmosferdə olan mühafizə qatı sayəsində qərar tutmuşdur. Ozondan ibarət olan bu qat Yeri günəşin zərərli ultrabənövşəyi şüalanmasından mühafizə edir. Lakin antropogen və texnogen təsirlər altında 20 ildən artıq bir müddətdə ozon qatının aramsız nazikləşməsi qlobal miqyasda təhlükə mənbəyinə çevrilmişdir.
Ozon tərkibində üç ədəd oksigen atomu olan qazdır. O, ilk dəfə 1839-cu ildə K.F.Şonbeyn tərəfindən elektrik boşalmalarının müşahidəsi zamanı kəşf edilmişdir. Lakin ozonun atmosferin bir hissəsinin olduğu faktı yalnız 1850-ci ildən sonra məlum olmuşdur.
Ozon – yunan sözü olub, mənası "kəskin iy" deməkdir. Ozon günəşin işıqlandırdığı insan və digər canlıların yayıldığı müstəsna əhəmiyyətə malikdir, çünki o, atmosferin temperaturunun lay-lay olmasını müəyyən edir və eyni zamanda intensiv ultrabənövşəyi şüalanmadan qoruyur.
Ozon əsasən atmosferin troposfer və stratosfer qatlarında yerləşir. Troposferdə ozonun miqdarı çox azdır. Onun əsas kütləsi stratosferdə, yerdən 15–25 km məsafədə yerləşir. Ozon stabil qaz deyil və xüsusilə hidrogen, azot və xlora malik təbii komponentlərə qarşı çox həssasdır ki, bunlar da onun dağılmasına səbəb olur.
Yerin səthinə yaxın qatlarda ozon qatı özündə fotokimyəvi his və qələvi yağışlar toplayan çirkləndirici maddələr kimi təzahür edir. Fəqət Yer səthindən 11–48 km hündürlükdə — stratosferdə o, həyat üçün oksigeni özü qədər gərəklidir. Ozonun atmosferdə miqdarı, oksigenə nisbətən çox azdır. Belə ki, hər 10 milyon hava molekulunda 2 milyon oksigen və cəmi 3 ozon molekulu düşür. Əgər atmosferdə olan ozonu Yer səthinə bərabər yaymaq mümkün olsaydı, onda qalınlığı 3 mm olan nazik təbəqə alınardı.
Atmosferdə ozon qatının yeyilməsinin əsas səbəbkarı xlorftor karbohidrogenlər hesab olunur. Tədqiqatlar göstərir ki, hər payız vaxtı planetin cənub yarımkürəsində Antarktida üzərindəki ozon qatında ölçüləri afrika qitəsinin sahəsinə bərabər "deşik" əmələ gəlir. Antarktida üzərindəki atmosfer qışda Yer kürəsindən qütb burulğanı adlanan küləyin təbii böhranı ilə təcrid olunur. Qış vaxtı soyuq və qaranlıq hava şəraitində atmosferdə qütb stratosfer dumanları əmələ gəlir. Bu zaman təsirsiz xlor günəş işığı altında həmin buludların səthində ozonla kimyəvi reaksiyaya girərək ozon qatını aşılamayan maddəyə çevrilir. Bunun nəticəsində də hər bahar günəş güclənir. Antarktida stratosferinin yetərincə qızdığı və beləcə də onu qalan dünyadan təcrid edən qütb stratosfer buludlarını dağıtdığı vaxt "deşik" yenidən yox olur. Ən geniş "deşiklər" son illər müşahidə olunur. Nazikləşmə ən çox 15–30 km hündürlüklərdə baş verir ki, burada ozonun konsentrasiyası yüksək olur.
Ozon qatının miqdarı Dobson vahidi ilə ölçülür. Oturacağının sahəsi 1 kv sm olan vertikal sütunda normal təzyiq və temperaturda olan ozonun miqdar Dobson vahidi adlanır. Yer kürəsində ozonun orta miqdarı təxminən 300 Dobson vahiddir. Müxtəlif coğrafi sahələrdə onun qiyməti 230–500 Dobson vahidi arasında dəyişir.
Ozon qatının kəskin nazikləşməsi təhlükəsi ilk dəfə antarktida üzərində müşahidə olunmuşdur. Müəyyən edilmişdir ki, onun miqdarı burada yaz aylarında dəhşətli surətdə azalır. Bu vaxt əmələ gələn ozon dəliyinin ölçüsü hətta ABŞ-nin ərazisindən də böyükdür.
Ozon qatının nazikləşməsi sayəsində ultrabənövşəyi şüalanmanın artması bitkilərə, dənizin flora və faunasına ciddi təsir göstərir. Buzlaqların əriməsi sürətlənir. Son 100 ildə okeanın səviyyəsi 10–15 sm artmışdır. Proqnozlar göstərir ki, əgər Yer kürəsində olan buzlaqlar tam ərisə, o zaman okean sularının səviyyəsi 60 metr qalxar, bunun isə nə demək olduğunu təsəvvür etmək o qədər də çətin deyil. Buzlaqlardan ayrılan aysberqlər okeanda üzən gəmilər üçün təhlükə mənbəyinə çevrilirlər.
Dünyanın sivil su ehtiyatının 70 %-nin Antarktida materikində olması vəziyyəti daha da mürəkkəbləşdirir və təhlükəli edir. Belə ki, materikin müəyyən yerlərində intensiv buz ərimələri davam edir. Buz ərimələri Antarktidada 8 min il əvvəl başlanmışdır. Bu təbii prosesi ozon qatının nazikləşməsi daha da intensivləşdirmişdir. Arktika ərazisində də, demək olar ki, eyni vəziyyət yaranmışdır. Bu hal xüsusilə son illər hər iki ərazinin üzərində ozon qatının nazikləşməsi ilə daha təhlükəli xarakter almaqdadır.
Freonlar kimya sahəsində və məişətdə – soyuducularda, kondisionerlərdə, aerozol qablaşdırmalarda geniş tətbiq edilir. Onlar özlüyündə toksiki deyillər, lakin çox davamlıdırlar və tez-gec havanın turbulent hərəkəti nəticəsində stratosferə düşürlər. Orada, ozonun miqdarının maksimum olduğu 20–25 km hündürlükdə freonlar günəşin ultrabənövşəyi şüalanmasının təsirindən parçalanaraq sərbəst xlor əmələ gətirir. Sonuncu isə ozonun təbii dağılması prosesini sürətləndirir. Belə hallarda çox vaxt deyirlər: Bir xlor molekulu 10 min ozon molekulunu məhv etməyə bəs edir.
XX əsrin 70-ci illərində freonların dünya üzrə istehsalını və onların atmosferə düşmə həcmini hesablayan mütəxəssislər belə qərara gəlmişlər ki, əgər onun istehsal sürəti azalmasa, onda ozon qatının düzəlməsi qaçılmaz olacaqdır. Bu təhlükənin mahiyyətini dərk edən bir sıra ölkələr – Norveç, İsveç, Finlandiya, ABŞ o zaman aerozol qablaşdırmalarda freonların tətbiqini tamamilə dayandırırlar.
Ozon problemi – qlobal problemdir. O, kəskin istiləşmə, quraqlıq, biosferə təsir, iqlimin dəyişilməsi kimi təhlükəli təzahürlərin əmələ gəlməsi ilə müşayiət olunur. Bunun nəticəsidir ki, son əsrdə Yer kürəsində orta illik temperatur 0,3–0,60 S artmışdır. Qlobal istiləşmə yerin atmosferində karbon qazı, azot oksidi və metanın miqdarının artması nəticəsində əmələ gəlir. Son əsrdə karbon qazının miqdarı 60% artmışdır. Bu qazlardan ibarət təbəqə isti havanın stratosferə çatmasına mane olur və nəticədə stratosfer soyuyur; deməli, ozon qatının nazikləşməsi davam edir. Beləcə də yerin atmosferində havanın temperaturu artmağa başlayır. Meşələr məhv olur, səhralaşma sürətlənir, quraqlıq yaranır. Bütün bunlar isə canlı aləmə ciddi təsir göstərir. Ultrabənövşəyi radiasiyanın artması bioresursların azalmasına səbəb olur. Yer səthinə çatan şüa miqdarının ixtiyari intensivlikdə artması, yerin həyati strukturlarına və onların ətraf mühitinə çox ciddi zərər vurmaqla potensial təhlükə mənbəyi yaradır.
Statistik məlumatlar göstərir ki, insan üçün ozon qatının tükənməsinin ən ağır nəticəsi – dəri xərçəngi və bədxassəli melanoma xəstəlikləri, gözün kataraktası və göz büllurcuqlarının deformasiyasıdır. Son 20 ildə məhz ozon qatının nazikləşməsinin nəticəsi olaraq 30- dan çox təhlükəli xəstəliklər əmələ gəlmişdir. Ətraf Mühitin Mühafizə Agentliyi hesab edir ki, əgər XFK-nın istifadəsinə nəzarət olunmasa, ən yaxın vaxtlarda katarakta daha 18 milyon nəfərə yayıla bilər. Burada ən təhlükəli hal odur ki, ozon qatının nazikləşməsini sürətləndirən əsas maddələr məhz uzunömürlü kimyəvi maddələrdir. Belə ki, XFK-11, XFK-12 və XFK-13 maddələrinin atmosferdə orta qalma müddəti müvafiq olaraq 50, 102 və 85 ildir. Deməli bu kimyəvi maddələrdən istifadəni hətta dayandırdıqda belə, onların ozon qatını aşılaması hələ uzun zaman davam edəcəkdir.
BMT-nin rəsmi məlumatlarına görə, ozon qatının cəmi 1% azalması dünyada 100 min yeni katarakta hadisəsinin və 10 min dəri xərçənginin yaranması ilə nəticələnir. Bundan başqa, ozon qatının dağılması parnik effektinin güclənməsinə, bioresursların, xüsusilə su ekosistemlərinin depressiyasına, torpağın deformasiyasına, ətraf mühitin ümumi çirklənməsinə səbəb olur.
Beynəlxalq təşkilat
Beynəlxalq təşkilat — müəyyən məqsədlər üçün bağlanmış sazişlərə görə yaradılmış dövlətlərarası və qeyri-dövlət xarakterli beynəlxalq birliklər. Bəziləri nizamnamə siz (məsələn, ATƏT) fəaliyyət göstərir. Beynəlxalq təşkilatlar beynəlxalq hökumətlərarası təşkilatlara və beynəlxalq qeyri-hökumət təşkilatlarına bölünür.
Beynəlxalq hökumətlərarası təşkilat dedikdə (BHT), suveren dövlət lər (üzv dövlətlər) və ya digər hökumətlərarası təşkilatlar tərəfindən yaradılan qurumlar başa düşülür.
London Assambleyası
thumb
Bərbərlər
200px|thumb|right|Mərakeş bərbəri Bərbərlər (, ; öz adları amaziq, amaxaq - "azad kişi") — Afrikanın şimalında Misirdən Atlantik okeanına qədər ərazidə VII əsrdə islam dinini qəbul etmiş yerli xalqların ümumi adı. Bərbərlər Şimali Afrikanın ən qədim sakinlərindəndirlər. Dini inanca görə sünnidirlər.
Avropalılar onlara "bərbər" adını ehtimal ki, yun."barbaros" sözündən yaranmışdır.
Bill Mürrey
Bill Mürrey (doğ. 21 sentyabr 1950) — amerika akyoru, «Qızıl Qlobus» BAFTA mükafatları laureatı.
Həyatı
Bill Mürrey 1950-ci il sentyabrın 21-də ABŞ-nin İllinoys ştatında anadan olub. Əslən irlandiyalı, katolik idilər. Yezuit məktəbində oxumuşdu.
Mürrey "Qızıl qlobus" və "BAFTA" mükafatları laureatıdır.
Mürreyi məşhurlaşdıran "Kabus ovçuları", "Tərcümənin çətinlikləri", "Sınmış çiçəklər" kimi filmlərdir.
Amerikalı yazıçı Denni Rubinin hekayəsinin motivləri əsasında 1993-cü ildə rejissor Harold Remisin çəkdiyi fantastik komediya olan "Marmot günü" filmində baş rolları Bill Mürrey və Endi Makdauell oynamışdılar.
Kamil Aydazadə
Kamil Aydazadə (tam adı: Kamil Rəcəb oğlu Aydazadə; ) — fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, professor, AMEA-nın müxbir üzvü, AMEA İdarəetmə Sistemləri İnstitutunun "Determenik sistemlərdə qərar qəbuletmənin ədədi üsulları" laboratoriyasının rəhbəri, Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasında "Tətbiqi riyaziyyat" kafedrasının müdiri.
Həyatı
Kamil Aydazadə 1950-ci il dekabrın 23-də Qusar rayonunda anadan olmuşdur. Bakı Dövlət Universitetini bitirmişdir. Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi adına layiq görülmüşdür.
Pedaqoji fəaliyyəti
1975-ci ildən Bakı Dövlət Universiteti-ndə "Tətbiqi riyaziyyat" fakültəsi 1999-cu ildən Lənkəran Dövlət Universiteti Hal-hazırda Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasında "Tətbiqi riyaziyyat" kafedrasının müdiri
Əsas elmi əsərlərin adları
(— ilə Science Citation Index və ya SCI Expanded olduğu işarə olunub)
Asparagus pastonianus
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Padar (Xaçmaz)
Padar — Azərbaycan Respublikası Xaçmaz rayon inzibati ərazi vahidində kənd.
Eucalyptus globoidea
(Eucalyptus globoidea) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Şəkər qamışı
-  cinsinə aid bitki növü.
Vorren qədəhi
Uorren qədəhi – b.e.-nın 5–15-ci illərinə aid olan gümüş qədəhdir. Qədəh üzərində iki eynicinsli əlaqə səhnəsi təsvir edilmişdir. Qədəhin Yəhudi müharibəsi dövrünə aid olan və Fələstin ərazisindən aşkarlanmış dəfinədən əldə edilməsi güman olunur.
Qədəh 1999-cu ildə Britaniya muzeyi tərəfindən 1.8 milyon funt sterlinqə alınmışdır ki, bu da o zaman üçün muzeyin ən bahalı birdəfəlik alışıdır. Qədəh adətən Yuililər-Klavdilər sülaləsi dövrünə (b.e. I əsri) aid edilsə də, bu tarixləndirməyə şübhəylə yanşanlar da vardır.
Qədəh ilk müasir sahibi olan Edvard Perri Uorrenin adı ilə adlandırılmışdır. Uorren öz sənət kolleksiyası ilə məşhur olmuş, onun kolleksiyasına Rodenin "Öpüş" və Kranaxın "Adəm və Həvva" əsərləri də daxil olmuşdur.
Uorren tərəfindən alınması
200px|thumb|left| Edvard Perri Uorren Uorren qədəhi Romada art-dilerdən 1911-ci ildə, £2,000 qiymətinə almışdır. Qədəh Romaya Yerusəlimdən gətirilmiş, orada isə Battir şəhəri ərazisindən (qədim Bethther) imperator Klavdinin sikkələri ilə birlikdə aşkarlandığı və ehtimal ki, Yəhudi müharibəsi dövründə basıdırldığı deyilmişdir. Dəqiq məlumat olmasa da, belə hesab edilir ki, Uorren qədəhi, Yerusəlimdən bir neçə mil cənub-qərbdə yerləşən Bittir şəhəri ərazisindən dəfn edilmiş vəziyyətdə aşkarlanmışdır. Qədəhin həmin əraziyə necə gedib çıxması məmmalı olsa da, biz bəzi gümanlar edə bilərik. Qədəhin təxminən 10-cu illərdə hazırlanmasını düşünmək olar. Təxminən 50 il sonra Yerusəlimdəki Roma hakimiyyəti və yerli yəhudi icması arasındakı qarşılıqlı anlaşılmazlıqlar 66-cı ildə üsyana səbəb olmuş və yəhudilər güclə şəhərdə hakimiyyətlərini bərpa etmişlər. Həmin dövrdə çox qanlı toqquşmalar baş verirdi və ehtimal edilir ki, bizim qədəh də məhz toqquşmalardan qorunmağa çalışan sahibi tərəfindən dəfn edilmişdir.
Qədəh, Uorrenin böyük sənət kolleksiyasının ən dəyərli eksponatlarından birinə çevrilmiş və kolleksionerin əsərlə tanış olan yaxınları tərəfindən "Müqəddəs kuzə" adlandırılmışdır. Artefakt, ilk dəfə 1921-ci ildə Qaston Forberq tərəfindən erotik təsvirli 113 qədim artefakt toplusunda nəşr edilmişdir. Şəkillərdə qədəhin natəmiz vəziyyətdə olması görünürdü. Daha sonra qədəh Uorrenin Artur Lyon Rayli psevdonimi ilə ilk dəfə 1928-ci ildə nəşr etdiyi "Uran sevgisinin müdafiəsi" kitabında yayımlanmışdır.
Satılması
1928-ci ildə Uorrenin vəfat etməsindən sonra, qədəh digər sənət əşyaları ilə birlikdə kolleksionerin katibi və partnyoru Asa Tomasın varisliyinə keçmişdir. Qədəh 1929-cu ildə Lyuis Haus hərracına çıxarılsa da satılmamış və Tomasda qalmışdır. Hərracdan sonra qədəh təmizlənməyə göndərilmiş və 1931-ci ildə çəkilmiş şəkillərdə artıq artefaktın yaxşı təmizləndiyi görünmüşdür.
1952-ci ildə, sənət tarixçisi və Uorrenin keçmiş yoldaşı Harold Persons qədəhin satılması işini öz öhdəsinə götürərək Nyu-Yorka, kolleksiyaçı Volter Beykerlə görüşə getsə də, Beyker danışıqları davam etdirməyə maraq göstərmir. 1953-cü ilin fevralında qədəh Tomas Volter Beykerə göndərilsə də, ABŞ Sərhəd Xidməti qədəhin ölkəyə keçməsinə imkan verməyərək onun pornorafik məzmunlu olmasının izahda qeyd edilməsini tələb edir; 1954-cü ildə qədəh Böyük Britaniyaya qaytarılır və o vaxta kimi Tomas da vəfat edir. Bu hadisədən sonra, bir neçə muzey artefaktı almağa maraq göstərir. Lakin, Tomasın dul həyat yoldaşı qədəhi art-diler Con Hyuettə satır. Hyuett isə öz növbəsində qədəhi Britaniya muzeyinin yunan və roma bölməsinin saxlancı Denis Haynsa təklif edir. Hayns artefaktla bağlı muzeyin qəyyumu Lord Kroufordla məsləhətləşir. Lakin, müzakirələr sonradan davam etdirilmir, çünki, onlar, heç vaxt, Kentrberi arxiyepiskopunun rəhbərlik etdiyi muzey qəyyumlarını razı sala bilməyəcəklərini düşünürlər.
1966-cı ildə £6,000 qiymətinə satışa çıxarılan qədəh, şəxsi kolleksiyaçı tərəfindən alınır.
1998-ci ildə Metropolitan muzeyindən götürülən qədəh britaniyalı şəxsi kolleksiyaçıya satılır. Qədəh hazırkı sahibi olan Britaniya muzeyi tərəfindən 1999-cu ildə, İrs Lotoreya Fondu, Milli Sənət Kolleksiyaları Fondu Və Britaniya Muzey Dostları tərəfindən toplanmış £1.8 milyon məbləğ qarşılığında, artefaktın Böyük Britaniyadan çıxarılmasının qarşısını almaq məqsədi ilə əldə edilmişdir. O zaman, qədəh Britaniya muzeyi tərəfindən alınmış ən bahalı tək obyekt olmaqla, 1950-ci illərdə təklif edilən qiymətini bir neçə dəfə geridə qoymuşdu.
Sərgilənməsi
1920-ci illərdə Uorren qədəhi Vyurtzburqdakı Martin fon Vaqner muzeyində sərgilənməyə vermişdir. 1985–1991-ci illərdə qədəh Bazeldəki Qədim dövr muzeyində sərgilənmişdir. 1992–1998-ci illərdə Uorren qədəhi anonim kreditor adından Metropoliten muzeyində sərgilənmişdir.
11 may-2 iyul 2006-cı ildə Britaniya muzeyində təşkil olunmuş "Uorren qədəhi: Qədim Yunanıstan və Romada seks və cəmiyyət" adlı sərginin əsas diqqət obyekti məhz qədəh olmuşdur. Biz bu fantastik obyekti təqdim edərək soruşmaq istəyirik ki, onun hazırlandığı dövrdə seksuallığa münasibəti nə qədər başa düşürük. İndi bu obyektlər bizə qəribə görünsə də, həmin dövrdə şəxsi evlərdə və hamamlarda oxşar təsvirlərlə zəngin çoxsaylı divar rəsmləri və mozaikalar, həmçinin digər əşyalar olmuşdur.
2006-cı ilin dekabrından 2007-ci ilin yanvarına kimi əsər Yorkşir muzeyində sərgilənmişdir. BBC Radio 4 tərəfindən hazırlanmış və 2010-cu ildən yayımlanmağa balanmış "Dünya tarixi 100 obyektə əsasında" verilişlər siyahısında Uorren qədəhi 36-cı obyekt kimi təqdim edilmişdir. 2001-ci ildə (yanvardan aprelə kimi) qədəh Nottingem Universitetində keçirilən "Roma seksuallığı: Təsvirlər, miflər və anlamlar" sərgisi çərçivəsində Veston qalereyasında sərgilənmişdir.
2012-ci ildə LGBT "Prayd bizim keçmiş sərgimizdir" layihəsi çərçivəsində, qədəh Plimut şəhər muzeyi və sənət qalereyasında sərgilənmişdir.
2014-cü ilin iyulunda Vayt adasındakı Breydinq Roma Villasında keçirilmiş "Roma seksuallığı: təsvirlər, miflər və anlamlar" sərgisində Uorren qədəhi də sərgilənmişdir.
Təsviri
Qədim Roma incəsənətində cinsi əlaqənin təsviri geniş yayılsa da, dövrümüzə çatmış sənət nümunələri arasında qadın-kişi əlaqələrinin təsvir edildiyi obyektlərin sayı eynicinsli əlaqələrin təsvir edildiyi sənət nümunələrindən daha çoxdur. Lakin, bunu heç də, həmin dövrdə homoerotik incəsənətin nadir hal olması kimi deyil, sonrakı dövrdə bu incəsənətə baxışın dəyişməsinə görə belə sənət nümunələrinin daha az saxlanması, saxlanmış sənət nümunələrinin isə tədqiq və nəşr edilməməsi kimi qəbul etmək lazımdır. Üzəri təsvirli içki qədəhləri cüt hazırlanmaqla, adətən axşam söhbətlərində istifadə üçün nəzərdə tutulurdu. Roma sənəkarlarının keramika, şüşə və divar rəsmləri şəklində təqdim etdikləri cinsi əlaqə səhnələri, o dövrdə məşhur olmaqla, cəmiyyətin bütün təbəqələri tərəfindən görülməsi təmin edilirdi. Romalıların homoseksualizm anlayışını ifadə edən heç bir söz və ya ifadələri yox idi və Uorren qədəhi üzərindəki təsvirlər Qədim Roma mədəniyyətinin bu aspektinin tədqiq edilməsi baxımından çox əhəmiyyətlidir. 250px|thumb|right| A tərəfindəki səhnə 250px|thumb|right| B tərəfindəki səhnə Uorren qədəhinin bir tərəfində (şərti olaraq A tərəfi adlandırılır) "saqqalı kişi" və "saqqalsız gənc"in uzanmış vəziyyətdə anal sekslə məşğul olması təsvir edilib. Gənc kəmər və ya şərfi xatırladan asqı vasitəsiylə özünü aşağı endirərək partnyorunun daxil olmasını asanlaşdırır. Yan tərəfdə qapı arasından başqa bir oğlan onları izləyir. Yaş baxımından bir-birindən çox da fərqli olmayan iki fiqur ölçü baxımından da müvafiqdir. Yuxarıdakı fiqurun özünü şərf vasitəsi ilə sevgilisinin penisi üzərinə endirməsi onun qeyri-ənənəvi passiv rolda çıxış etməsini göstərir. Şərfin seks zamanı dəstək kimi istifadə olunması Qədim Yunanıstan və Qədim Roma sənət əsərlərində tez-tez rast gəlinən haldır. Bunun ən yaxşı nümunələrindən biri Onesimos tərəfindən bəzədilmiş erotik təsvirli qədəh üzərində şərfdən tutuaraq ayaqlarını aralamış qadının göstərilməsidir.
Qədəhin digər tərəfində (şərti olaraq B tərəfi adlandırılır) "saqqalsız" və üzü qırxılmış "gənc oğlan" arasında anal seks səhnəsi təsvir olunur. Ölçücə daha kiçik olan fiqur "oğlan" və ya "yeniyetmə"dir. Oğlanın saç düzümü "puer delicatus" adlanan və yaraşığına görə sahibi tərəfindən seçilən gənc oğlanlara xas tipik xüsusiyyətə malikdir. Roma eynicinsli əlaqə praktikası, eynicinsli pedarast əlaqəsinin sosial statusundan asılı olmayaraq azad doğulmuş bütün kişilər arasında normal qəbul edildiyi Qədim Yunanıstan praktikasından fərqlənirdi. Roma kişiləri isə aktiv rolda çıxış edərlərsə, istədikləri qədər həmcinslər ilə cinsi əlaqədə ola bilərdilər. Onların partnyorları isə yalnız fahişə-qul və ya fahişə-kişi ola bilərdi: "düzgün" kişi seksuallığının paradiqması fəth və hakimlik idi. Klassik yunan vazaları üzərində aşkarlanan pedarastik səhnələri Qədim Roma dövrünə aid oxşar səhnələrdən fərqləndirən bir sıra xüsusiyyətlər vardır. Uorren qədəhindəki təsvir qrafik detallarla təqdim edilir və sanki oğlan partnyorunu təşviq etməyə çalışaraq əlini sıxır. Qədim Roma dövrünə aid sənət əsərlərində passiv obrazın qul və ya fahişə olmasını vurğulayan detallar olsa da, Uorren qədəhindəki təsvirdə incəlik hiss edilməkdədir.
Hər iki səhnədə arxa planda tekstil məhsulları, həmçinin kifara (on bir simli lira şəklində göstərilib ki, bu da çox vaxt əyləncə və şənliyi ifadə edir ) və avlos təsvir edilmişdir. Bu detallar səhnə iştirakçılarının yaş və statusunu vurğulamaqla bərabər, mədəni, elitar və musiqi ilə müşayət olunan ellinləşdirilmiş mühit formalaşdırır.
Hər iki səhnədə aktiv rolda çıxış edən partnyorların başında simvolik olaraq mərsin budağından hazırlanmış tac vardır. Həmişəyaşıl bitki olan mərsin Qədim Roma dövründə təbabətdə və toy, seksuallıq və sevgi ilahəsi Veneraya həsr edilmiş digər rituallarda istifadə edilirdi. Mərsin adətən təsvir edilən dəfnə ağacı ilə müqayisədə daha kiçik yarpaqlara malikdir. Mərsin adətən hərbi uğurlar nəticəsində bağışlanan "corona ovalis"in hazırlanmasında istifadə olunur, lakin bu çələng dəfnə ağacından hazırlanan "corona triumphalis"dən daha az nüfuzlu hesab edilirdi. Uorren kubokunda aktiv partnyorun daxil olması məcazi formada qələbə kimi qiymətləndirilərək onun başında çələng təsvir edilmişdir.
Aid olduğu dövr və orijinallığı
250px|thumb|left|B.e. 10–20-ci illərinə aid edilən gümüş [[Hobi skifosunun üzərində Uorren qədəhi üzərindəki relyefə oxar çılpaq kişi relyefləri vardır.]] Arxeoloji kontekstin olmaması ilə əlaqədar olaraq, Ostin Texas Universitetinin incəsənət professor Con Klark əsəri Pompeydən aşkarlanmış anoloji stilə malik əşyalarla müqayisə edərək, eyni dövrə aid edir.
Britaniya muzeyinin Qədim Yunanıstan və Roma bölməsinin keçmiş saxlancı Difri Vilyams qədəhi b.e. 5–15-ci illərinə aid edir. Vilyams bu tarixi təsdiqləyən bir neçə faktor da sadalayır. Qədəhin hazırlanmasında istifadə edilmiş gümüş qarışımı 95% təmizliyə malikdir ki, bu da, o dövrün gümüş Roma qədəhləri üçün xarakterik xüsusiyyətdir, sonrakı dövrlərdə isə bu cür əşyaların hazırlanmasında istifadə edilən gümüşün saflığı daha çox olmuşdur. XX əsrdə iki dəfə təmizlənməsinə baxmayaraq, qədəh üzərindəki çatlar arasında qalmış pas və digər kimyəvi elementlər yaş baxımından göstərilən dövrə uyğun gəlir. Enerqodispersion rentgen spektroskopik (ERS) analizin nəticələri əsasında müəyyən edilmişdir ki, korroziyaya səbəb gümüş xloridi olmuşdur. Dekorativ stil və forma, həmin dövrə aid Xris kanfarı və oxşar çılpaq fiqurların təsvir edildiyi, Uorren qədəhinin ilk dəfə qeyd edilməsindən on il sonra kəşf olunmuş Hobi skifosunun təsvirləri ilə oxşarlıq təşkil edir.
Mariya Tereza Marabini Moevs 2008-ci ildə "Bollettino d'Arte" jurnalı üçün yazdığı məqalədə iddia edir ki, Uorren qədəhi əslində erkən Roma imperiyası dövrünə aid deyil və ehtimal ki, 1900-cü illərdə Edvard Perri Uorrenin zövqünü bilən həvəskar arxeoloq və diler Fausto Benedettinin (1874–1931) sifarişi ilə istedadlı zərgər tərəfindən Art deko stilində hazırlanmışdır. Ola bilsin ki, Benedetti o zaman Romada klassik stil üzrə ixtisaslaşmış ən məşhur zərgər və antik əşyalar kolleksiyaçıları olan Kastellani qardaşları ilə birgə işləmişdir. Roma keramikası üzrə mütəxəssis olan Moevs iddia edir ki, qədəh üzərindəki səhnələr, bəziləri Kastellani kolleksiyasına daxil olan bir neçə Qədim Yunanıstan və Roma keramikası üzərindəki təsvirlərin detallarının birləşdirilməsi nəticəsində yaradılmışdır. Zərgər Klaudio Françi həmin məqaləyə yazdığı əlavədə müəllifin fikirlərini texniki sübutlarla əsaslandırır.