cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mudros müqaviləsi
Təsirləri
Bu şərtlər altında Antanta Dövlətlərinin tək hədəfi artıq Osmanlı Dövləti idi. Osmanlı Dövlətini parçalamağa dair, müharibə boyunca hazırladıqları gizli razılaşmaları həyata keçirmək üçün, aralarında yeni bir rəqabət başlamışdı. Bu səbəbdən, Osmanlı Dövlətinə qarşı "qeyd-şərtsiz təslim olma" kimi bir duyğunu verəcək ifadələrdən qaçmağa çalışan bir saziş mətni də hazırlanmışdı. Türk vətənini bölüşdürmək üçün bəzi elastik və qəti olmayan ifadələrə yer verilmişdi. Sultan Mehmet Vahdəddin İttihad və Tərəqqi Partiyası və Tələt paşaya müxalif idi. İstanbulda Əhməd İzzət paşa kabinetinin qurulacağından söhbət gedərkən, o günlərdə Ənvər paşadan Xəlil paşaya gizli bir teleqraf gəlmişdi. Ənvər paşa, Qafqaza gedəcəyini, Asiya türkləri arasında işləyəcəyini və Turançılıq ideyasından əl çəkməyəcəyini bildirir və bu barədə Xəlil paşanın fikrini soruşurdu. Sədrəzəm Əhməd İzzət paşa bir tərəfdən düşmənlə barışığa gəlməyin yollarını axtardığı halda, digər tərəfdən də Sultan Vahdəddinin əmrinə əsasən İttihadçıların tutulub, müharibə günahkarı olaraq Divani-Hərbə verilmələri haqda düşünürdü. Saray ilə Sədrəzəm arasında müzakirə edilən bu fikirdən xəbər tutan İttihad və Tərəqqi Partiyası üzvləri, ölkəni tərk etmək qərarına gəlmişdilər. Mudros sazişinin imzalanmasından iki gün sonra, 1918-ci il noyabr ayının ikisindən üçünə keçən gecə bəzi liderlər gizlicə ölkəni tərk etdi. Ölkədən gedənlər arasında Sədrəzəm Tələt paşa, Hərbiyə Naziri Ənvər paşa, Bəhriyyə Naziri Camal paşa, Hərbi Ləvazim rəisi Topal İsmayıl Haqqı paşa, Polis Baş Müdürlüyü ilə Hələb və Beyrut valiliyi vəzifələrində olmuş Bədri və Əzmi bəylər, İttihad və Tərəqqi Partiyasının İdarə Heyəti üzvlərindən Doktor Nazim və Doktor Bahəddin Şakir bəylər var idi. Qara Kamal bu liderlərin ölkədən kənara qaçması üçün lazımi təşkilati işləri görmüş və kömək etmişdi.
Tələt, Ənvər və Camal paşalar ölkədən getdikdən sonra, haqlarında bir çox araşdırmalar aparıldı, xatirələr yazıldı, məqalələr qələmə alındı. Yazılanlar arasında bu liderlərin bilgisizliyini, bacarıqsızlığını, siyasi və hərbi liderliklərini və səhvlərini də dilə gətirənlər oldu.
Əhməd İzzət paşa Mudros sazişinin imzalanmasından doqquz gün sonra vəzifəsindən istefa verdi. Yerinə 11 noyabrda Tofiq paşa gətirildi. Çünki, Əhməd İzzət paşa kabinetinin ölkə daxilindəki problemləri həll edə bilməyəcəyi əvvəlcədən məlum idi. Düşmən qüvvələri, ehtiyac olmadığı halda və heç bir səbəb də göstərmədən, 11 noyabr 1918-ci ildə İstanbula qoşun yeritdilər. Beləliklə, sazişin şərtlərini pozdular. Osmanlı Dövlətinin bölüşdürülməsi ilə əlaqədar Sykes-Picot Müqaviləsinin əsasları çərçivəsində və Paris Sülh Konfransı qərarlarına əsasən, Mudros sazişi şərtlərini öz anlayışlarına uyğun həyata keçirməyə başladılar.
Acmella caulirhiza
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Mudros müqaviləsi
Qafqaz İslam ordusunun geri çağırılması
Əhməd İzzət paşa hökuməti elan etdikdən sonra, ermənilərin İstanbuldakı təmsilçisi onun yanına gedərək, türk əsgərlərinin Bakıda 30 min ermənini qətlə yetirdiyini, Qarabağda isə hərbi hərəkatın davam etdiyini iddia edərək, bölgədə daha çox insanın ölməsinin qarşısını almağı xahiş etdi. Bu və buna bənzər şikayətlər əsasında Əhməd İzzət paşa 23 oktyabrda Nuru paşaya bu teleqramı göndərdi:
1. ''Ermənilərin İstanbuldakı təmsilçisinin dediyinə görə, Osmanlı hərbi birliklərinin Qarabağda Şuşaya girdiyi məlum oldu. Bu hərəkət qarşılıqlı qətliama yol aça biləcəyindən, Qarabağa hərəkət edən hərbi hissələrimiz varsa, dərhal geri çəkiləcək və geri çəkilmə barədə Baş Qərargaha məlumat veriləcəkdir. Qarabağa heç bir əsgərimiz girməyəcəkdir.''
2. ''Bakının zəbti zamanı 30 min erməni öldürüldüyü və mallarının talan edildiyi, talanlarda bizim əsgərlərimizin də iştirak etdiyi, indi də bir çox ermənilərin təqib olunduğu bildirilmişdir. Bu söylənənlər doğru isə, buna səbəb olanlar və bununla əlaqəsi olanların aşkara çıxarılıb cəzalandırılmaları və ya tərəfimizə bildirilməsi lazımdır.''
3. ''Bakıda həbs olunan ermənilər dərhal azadlığa buraxılacaq və onların təqib olunması qətiyyətlə qadağan ediləcəkdir. Bakıda olan ermənilərdən şəhərdən kənara çıxmaq və ya Ermənistana getmək istəyənlərə heç bir maneə olmayacaq, lazımi köməklik göstəriləcəkdir. Azərbaycan ilə Ermənistan arasındakı sərhəd münaqişələri, siyasi konfranslar və danışıqlar yolu ilə həll ediləcəyindən, silahlı birliklərin bu kimi hallara müdaxilə etməsini qəti surətdə qadağan edirəm. Əksinə, əsgəri qüvvələrimiz olduqları yerlərdə asayişi təmin etməklə məşğul olmalıdır."''
Erməni təmsilçilərin Osmanlı Baş Nazirinə verdikləri məlumatın bölgədəki həqiqətlərlə heç bir əlaqəsi yox idi. Ermənilərin hadisələri və sayları şişirdərək, dəyişdirərək və içinə yalan və yanlış olan bir çox məlumatlar da qataraq, dünya ictimaiyyətini öz tərəflərinə çəkməkdə mahir olduqları hamıya bəllidir. Bakı hadisələrində də eyni cür hərəkət etmişdilər. Nuru paşa Sədrəzəm Əhməd İzzət paşaya 27 oktyabrda göndərdiyi raportda bunları qeyd etdi:
1.''Qarabağ bölgəsinin düzlük ərazisində yaşayanların hamısı türkdür. Bunlar isti yay günlərində yaylaqlara gedirlər. Şuşanın üçdə ikisi türk və müsəlmandır. Ermənilər uzun müddətdir Şuşa şəhərini mühasirədə saxlayırlar, şəhərdə yaşayan müsəlmanlar isə aclıqdan tələf olmaq üzrədirlər. Bunun qarşısını almaq üçün 08.10.1918 tarixində Azərbaycan hərbi birlikləri ilə bizim əsgərlərimiz tərəfindən şəhər işğal edilmiş və Ağdam ilə əlaqəsi təmin edilmişdir. Bu irəliləmə əsnasında ilk gün bir neçə yüz erməni buna mane olmaq istəmişsə də bunlar geri oturdulmuş və asayişi pozacaq heç bir hadisə olmamışdır. Əsasən Bakının qüvvətləndirilməsi məqsədilə Qarabağdakı hissələrimiz geri çəkilmiş və Şuşada yalnız Azərbaycan hərbi birləşmələri qalmışdır. Qarabağ Azərbaycanın ayrılmaz hissəsidir, onsuz yaşaya bilməz.'' 2. ''Bakının Osmanlı qüvvələri tərəfindən zəbti ilə düşmən tərəfindən tərk edilməsi və evakuasiyası arasındakı müddət ərzində, 31 mart qırğınının intiqamını almaq üçün müsəlmanlar və ermənilər arasında qarşılıqlı münaqişə olmuş və bu zaman 2 minə qədər erməni tələf olmuşdur. Osmanlı qüvvələrinin şəhərə girməsi ilə bu münaqişəyə dərhal son qoyulmuş və müsəlmanlardan bu işdə günahkar olan 174 adam edam edilmiş, ermənilərin malını qarət etməklə, onları öldürməklə məşğul olan daha 3 nəfər isə dünən asılmışdır. Halbuki mart hadisələrində 20 minə yaxın müsəlman qətl edilmiş, malları qarət edilmiş, məscidlər topa tutulmuş, yüzlərlə böyük bina uçurulmuş, olmazın faciələr baş vermişdir. Bu dəfə müsəlmanların etdikləri müqayisəyəgəlməz dərəcədə əhəmiyyətsizdir. İrəvan ətrafında yerləşən 240 türk kəndi əhalisi ilə bərabər yer üzündən silinmişdir. Bu faciə azərbaycan xalqının qulaqlarında hələ də səslənməkdədir.'' 3. ''Münaqişələrdə və mart hadisələrində şəxsən iştirak edən bəzi ermənilər həbs olunmuşdur. Bunlardan günahı sübut olunmayanlar azad edilmiş, digərləri barədə isə Azərbaycan hökuməti tərəfindən dindirilmə aparıldıqdan sonra, qanunla hərəkət ediləcəkdir. Əsasən, çoxdan bəri həbs tədbirinə əl atılmadığı kimi, bu üsula yenidən müraciət edilməmişdir.'' 4. Erməni xalqından Gürcüstan və Ermənistana getmək istəyənlərə heç bir maneçilik törədilməmişdir."
Osmanlı Dövlətinin Birinci dünya müharibəsindəki müttəfiqlərinin məğlub olması səbəbindən saziş bağlanması ilə əlaqədar hazırlıqlar davam edərkən, Qafqazda çox böyük fədakarlıqlarla əldə edilən üstünlüyün, bir fəlakətlə tamamilə aradan qalxması kimi bir vəziyyət ortaya çıxdı. Ənvər paşa, vəzifəsindən getməzdən qabaq, Qafqazdakı və Cənubi Azərbaycandakı türk hərbi qüvvələrinin, Dağıstan və Azərbaycan milli ordusu kimi yerlərində qalmasını planlaşdırmışdı. İttihad və Tərəqqi Partiyası hökumətinin yerini tutan Əhməd İzzət paşa kabineti isə heç olmazsa, Brest-Litovsk Müqaviləsi ilə Osmanlı Dövlətinə qatılan Qars, Ərdəhan və Batumun qurtarıla bilməsi üçün, Batum Müqaviləsi nəticəsində alınan Axıska, Axalkalaki və Gümrü bölgələrinin, Qafqazda Dağıstan və Azərbaycanın boşaldılmasına qərar vermişdi.
Osmanlı Baş Qərargahı, 21 oktyabr 1918-ci il tarixli və 8.852 saylı bir yazı ilə Şərq Orduları Qrupu Komandanlığına bu əmri göndərdi:
1. Şərq Orduları Qrupu və Baş Mənzil Müfəttişliyi və 1-ci Qafqaz Korpusu Qərargahları ləğv edilərək, qərargah heyətlərinin İstanbula dönməsi, 2. 6-cı və 9-cu Orduların birbaşa Baş Qərargaha bağlandığı,
3. İranda olan nizami süvari briqadasının 6-cı Ordunun əmrinə verildiyi,
4. 10-cu Qafqaz diviziyası, 5-ci Qafqaz diviziyası, 36-cı diviziya və 15-ci piyada diviziyasının İstanbula nəqlindən sonra, 3-cü, 9-cu, 11-ci Qafqaz diviziyalarının və 12-ci diviziyanın 9-cu Ordunun əmrində qalacağı.
Bu əmrə əsasən indiki İran və Qafqazda olan hərbi birlikləri geri çəkmək vəzifəsi 9-cu ordu Komandanı Yaqub Şövqi paşaya həvalə olunmuşdu. Cənubi Azərbaycanda 9-cu Ordunun tərkibində olan 11-ci diviziya ilə 4-cü Korpus Qərargahı və nizami süvari briqadası (12-ci süvari alayı və Aşirət süvari alayı) və bu korpusun ərzaq və cəbbəxana qolları, olduqları yeri boşaltmaq üçün hazırlıqlara başladı. 4-cü Korpus Qərargahı ilə nizami süvari briqadası, Rəvandiz üzərindən qərbə doğru hərəkətə başladı. Osmanlı hissələrinin Təbrizi boşaltması barədə əmrin səs-sədası camaat arasında yayılandan sonra, bölgədə yaşayan türklər xəbərin doğru olduğuna uzun müddət inana bilmirdilər. Bu xəbərin bir ingilis təbliğatı olduğunu düşünürdülər. Ancaq 18 noyabr 1918-ci il tarixində geri çəkilmə əməliyyatı başlayanda təbrizli türklərlə Osmanlı Ordusu arasında vidalaşma əsnasında hüzn dolu və duyğulu anlar yaşandı. 11-ci diviziya Təbriz, Dilman, Xoy və Culfa bölgəsindən Şərqi Bəyazidə çəkildi. Beləliklə, böyük fədakarlıqla alınan yerlər 4 dekabr 1918-ci il tarixində tamamilə boşaldılmış oldu.
Hərbiyə Nazirliyi 26 oktyabr 1918-ci il tarixində yaydığı əmrlə, Qafqaz İslam Ordusu və Şimali Qafqaz Komandanlıqları əmrində olan əsgəri birliklərin geri çəkilməsi üçün hazırlıqlara başlamasını istəmişdi. O tarixlərdə, İstanbula göndərilməsi əmr edilən 5-ci Qafqaz piyada diviziyası ilə 15-ci piyada diviziyası və 36-cı Qafqaz diviziyasından 106 və 107-ci piyada alayları və bir topçu batalyonu, Azərbaycan və Dağıstanda xidmət edirdi. Bu hərbi birliklər, Dağıstanda Mahaçqalanı düşmən işğalından qurtarmış, Şimali Qafqazın müxtəlif yerlərindən rus və ermənilərin çıxarılması üçün canla-başla döyüşmüşdülər. 9-cu Ordunun geri çəkilməsi ərəfəsində Arpaçay və Araz çayının şərqində ermənilərin bir əks-hücuma keçmə ehtimalı yaranmışdı. Türk Ordusunun bölgədən çəkilməsi xəbəri ilə əlaqədar Axıska və Axalkalaki xalqı ilə İğdır və ətrafında böyük bir təlaş yaşandı. Bölgənin yerli türk xalqı ermənilərdən qorunmaq məqsədilə hərbi birləşmələr yaratmağa başlamışdı. Qafqaz, Şərqi Anadolu, Naxçıvan və Təbriz bölgələrində böyük bir narahatçılıq yaranmışdı.
Qafqaz İslam Ordusu Komandanlığı və Şimali Qafqaz Komandanlığının ləğv edildiyi və düşmənlə saziş imzalandığı, eləcə də Brest-Litovsk müqaviləsinə daxil olmayan bölgələrin boşaldılması ilə əlaqədar əmr, Nuru paşaya 5 noyabr 1918-ci il tarixində çatdı. Nuru paşa bu əmri 11 noyabr 1918-ci il tarixində Dağıstanda Mahaçqalanı düşmən işğalından qurtaran 15-ci piyada diviziyası komandanı Süleyman İzzət bəyə bildirmişdi. Nuru paşanın Süleyman İzzət bəyə göndərdiyi yazı belə idi:
''"Brest-Litovsk Müqaviləsinə daxil olmayan, işğal edilən Qafqaz bölgələrinin 24 oktyabr 1918-ci il tarixindən etibarən altı həftə ərzində boşaldılması, Sədrəzəm və Hərbiyə naziri Əhməd İzzət paşadan alınan əmr əsasındadır. Bu səbəbdən, Mahaçqala cəbhəsindəki bütün Osmanlı birliklərinin göndərilməsi lazım gələcək. Azərbaycandakı dəmir yolu avadanlıqları, bütün Osmanlı birliklərini birdən daşıya bilməyəcəyindən, 15-ci piyada diviziyasının sürətlə daşınmasına başlamaq tələb olunur. 15-ci Piyada Diviziyası daşındıqdan sonra, növbə ilə Bakı və digər yerlərdəki hərbi birliklər, əvvəlcə Qazax məntəqəsinə göndəriləcəkdir. 15-ci piyada diviziyasını daşıyan qatarlar geri qayıtdıqdan sonra, digər birliklər daşınacaqdır. Bununla əlaqədar, bu əmrin alınması ilə Mahaçqala cəbhəsindəki 15-ci piyada diviziyası ilə digər birliklərin dərhal daşınmasına başlanılacaqdır. Köçürülmənin təşkilinə 15-ci piyada diviziyası komandanı cavabdehdir. Hərbiyə Nazirliyinin 26 oktyabr 1918-ci il tarixli və 5.336 saylı əmrinə görə Şimali Qafqada və Azərbaycanda xidmət etmək istəyənlər qalacaqdır".''
Mahaçqalanın ələ keçirilməsi tapşırığını alan 15-ci piyada diviziyası komandanı Süleyman İzzət bəy, Nuru paşadan gələn əmri Şimali Qafqaz komandanı Yusif İzzət paşaya göndərdi. Yusif İzzət paşa 15-ci piyada diviziyasının öz əmrində olduğunu bildirərək, Nuru paşanın bu barədə əmr verə bilməyəcəyini söylədi. Buna rəğmən Süleyman İzzət bəy, köçmə hazırlıqlarına başladı. ,Şimali Qafqaz Respublikasında vəzifə almaq istəyən zabit, serjant və sıravilərin adları Temirxan-Şuradakı Şimali Qafqaz Komandanlığına bildirildi. Yusif İzzət paşa da Şimali Qafqaz Ordusunda xidmət etməyi qəbul etmişdi.
Süleyman İzzət bəy diviziyaya bir əmr yayaraq, bütün hərbi birliklərin, 17 noyabr 1918-ci il tarixində silah və mühümmatı ilə birlikdə geri çəkilmək üçün təyin olunan toplaşma nöqtələrinə doğru getməsini tələb etdi. 15-ci piyada diviziyasının qatarla daşınması lazım gələn 190 zabit və 4,811 sıravi mövcudu var idi.
Osmanlı Dövləti və İngilislər arasında razılaşdırılan şərtlər çərçivəsində, türk birliklərinin bir bölüyü Qafqazda qala biləcəkdi. Hərbi birliklərin çəkilmə hazırlıqları davam edirkən, ingilislər 11 noyabr 1918-ci ildə Osmanlı Baş Nazirliyinə bir nota göndərdilər. Buna görə Qafqazda, Birinci dünya müharibəsindən əvvəlki Osmanlı-Rus sərhədlərinə qayıdılması tələb olunurdu:
"Sazişin 11-ci maddəsinə əlavə bənddir:
''Osmanlı Dövləti ilə Rusiya arasında müharibədən əvvəlki hüduddan kənarda olan bütün türk birliklərini və onlara aid elementləri geri almaları barədə əmr etməniz üçün Britaniya hökumətindən təlimat almışam. Sözü gedən birlik və ünsürlərin Azərbaycanda saxlanılması heç bir şəkildə mümkün deyildir. Bu boşaltmanın tamamlanması üçün Xəlil və Nuru paşalar ilə Ənvərin atası Əhmədin və İslam Ordusunda hər hansı bir xidmət üçün göndərilmiş olan türk zabit və sıravilərinin də geri çəkilməsi tələb olunur"''.
"Üç Ulduz" ordeni
Üç Ulduz Nişanı (Latış dili: Tiju Zvaigžņu ordenis)- Latviyada təsis edilən ordendir. 25 mart 1924-cü ildə Latviya Milli Məclisi tərəfindən təsis olunmuşdur. Devizi "Per aspera ad astra"dır ki, mənası "Çətinliklərdən keçib ulduzlara çatmaq" deməkdir. Orden Latviyada verilən ilk və ən yüksək dərəcəli ordendir.
Xaç
Ordenin xaçı zərli kənarları olan ağ minadan təşkil olunmuş xaçdan ibarətdir. Xaçın ön tərəfinin mərkəzində mavi minadan təşkil olunmuş medalyon yerləşir. Medalyonun mərkəzində isə 3 ədəd qızıl beşguşəli ulduzu görmək olar. Əks tərəfində isə "Per aspera ad astra" və "Latvijas Republika — 1918.g.18. novembris" (Latviya Respublikası- 18 noyabr 1918) ifadələri yazılmışdır.
Ulduz
Ulduz birinci və ikinci dərəcəli nişanlarda olur. Birinci dərəcəli nişan və ikinci dərəcəli nişan (müvafiq olaraq böyük ulduz və kiçik ulduz) yalnız dizaynına və ölçüsünə görə fərqlənir. Ulduzlar mavi minalı medalyon və onun mərkəzindəki 3 ədəd qızıl ulduz ilə gümüşdən hazırlanan beşguşəli ulduz formasındadır. Onun kənarında "Par Tēviju" (Vətən üçün) sözləri yazılmışdır.
Nişanın zənciri
Zəncir yalnız Böyük Komandan Xaçında olur. Bu ordenlə isə nadir adamlar təltif olunur. Zəncirin üzərində svastikanı, üç ulduzu, şir və qrifonu görmək olar.
Fəxri Orden
Fəxri orden bir qayda olaraq xaç təsvir olunan, öndən dəyirmi formada olan nişandır. Əks tərəfində isə "Par Tēviju" sözləri yazılmışdır. Onun kənarında palıd yarpaqlarından ibarət çələng təsvir olunub. Fəxri Orden qızıl, gümüş, bürünc olmaqla 3 sinfə ayrılır.
Palmakimilər
—  kladının  sırasına aid bitki fəsiləsi.
Əliheydər İbrahimov
Əliheydər Əliqulu oğlu İbrahimov  — Sovet hərbi qulluqçusu, Böyük Vətən müharibəsinin, Brestin azad edilməsi uğrundakı döyüşlərin iştirakçısı, 4-cü qvardiya korpusunun tank əleyhinə qırıcı divizionunun komandiri, Qızıl Ordunun qvardiya mayoru.
Həyatı
Əliheydər Əliqulu oğlu İbrahimov 1906-cı il dekabrın 24-də Bakının Bilgəh kəndində dünyaya gəlib. Zaqafqaziya hərbi məktəbini, sonra isə birləşmiş süvari hərbi məktəbini bitirib polk qərargahının rəisi olmuşdur. 1926-cı ildən 1937-ci ilə qədər bir sıra şəhərlərdəki hərbi məktəblərdə, hissələrdə, birləşmə və diviziyalarda xidmət edib. Əliheydər İbrahimov hər yerdə özünü bacarıqlı və mahir əsgər kimi göstərmiş, komandanlığın və şəxsi heyətin rəğbətini qazanmışdır. 1941-ci ildə alman-faşist işğalçıları Sovetlər ölkəsinə hücum etdiyi vaxtda Əliheydər İbrahimov komandanlığa müraciət edərək cəbhəyə göndərilməsini xahiş edir, vətənin istiqlaliyyəti uğrunda əsl qəhrəman kimi vuruşacağına and içir. Cəbhəyə gəldikdən sonra Əliheydər İbrahimov komandanlığın əmri ilə 4-cü qvardiya Kuban qırıcı tank əleyhinə korpusunda divizion komandiri vəzifəsinə təyin edilir. Əvvəllər Şimali Qafqaz cəbhəsində, sonralar isə Cənub cəbhəsində, 3-cü və 4-cü Ukrayna cəbhələrində alman-faşist işğalçılarına qarşı döyüşlərdə iştirak edib, Poltava yaxınlığında zədə almasına baxmayaraq Taqanroq, Nikolayev, Odessa şəhərlərinin alınmasında özünü əsl qəhrəman kimi göstərir. Dəfələrlə əlbəyaxa döyüşlərdə iştirak etmiş, xeyli düşmən texnikasını məhv etmiş, düşmənin xeyli əsgər və zabitini əsir götürmüş, böyük strateji əhəmiyyətə malik məntəqələrin azad edilməsində müstəsna xidmətləri olmuşdur. Əliheydər İbrahimovun komandirlik etdiyi divizion Brest şəhərinin azad olunmasında böyük fəallıq, misli görünməmiş qəhrəmanlıq göstərmişdir. Onun divizionu Brest şəhərinə birinci girmiş, şəhər uğrundakı döyüşlərdə Əliheydər İbrahimov 17 yara almış, hər iki gözünü itirmişdir. Ağır yaralanan Əliheydər İbrahimov 1944-cü ildə Penza hərbi xəstəxanasına gətirilmişdir. Hər iki gözünü itirməsinə baxmayaraq onun qəlbində düşmənə qarşı qəzəb və intiqam almaq hissi var idi. O, dəfələrlə bu sözləri təkrar edirmiş: "Eybi yoxdur, mənim cəbhə yoldaşlarım faşistlərdən mənim intiqamımı alıb qanımı yerdə qoymazlar". Əliheydər İbrahimovun vəziyyətinin get-gedə ağırlaşdığına görə 1944-cü ildə hərbi xəstəxananın rəisi məktub yazaraq həyat yoldaşı Asya Hüseynzadəni onun yanına çağırmışdı. Vəziyyətini nəzərə alaraq onu Sovet Ordusu sıralarından tərxis edirlər.
Ölümü
Əzmkar hərbçi, mətin qəhrəman bu ağrılı həyatına 9 il dözür. 1953-cü ilin 6 noyabrında ömrünün 47-ci ilində həyatla vidalaşmışdır. Cənazəsi doğulub boya-başa çatdığı Bakının Bilgəh kəndindəki qəbiristanlıqda dəfn olunmuşdur.
1958-ci ildə qəbri üstündə Dövlət Mükafatı laureatı Fuad Əbdürəhmanovun yaratdığı tunc barelyef qoyuldu. Son anlarınadək onun qayğısına qalmış həyat yoldaşı Asya xanıma isə 1958-ci ilin 12 fevralında Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin qərarı ilə fərman verilmişdir: "Sovet Ordusunun döyüşçüsü, Böyük Vətən müharibəsi əlili, Brestin azad edilməsi uğrundakı döyüşlərin iştirakçısı, qvardiya mayoru Əliheydər İbrahimova qulluq edərkən göstərdiyi fədakarlıq, diqqət və qayğı üçün Asya Səracəddin qızı Hüseynzadə yoldaş Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin fəxri fərmanı ilə təltif edilsin".
Mükafatları
Azərbaycanın bu mərd oğlu göstərdiyi qəhrəmanlıq və şücaətə görə SSRİnin orden və medalları ilə təltif olunmuşdur. Əliheydər İbrahimov "Qırmızı Bayraq" ordeni, 2 dəfə Aleksandr Nevski ordeni, "Qırmızı Ulduz" ordeni, "Şərəf nişanı" ordeni, "Döyüş xidmətlərinə görə" medalı, "Qafqazın müdafiəsinə görə" medalı medalları ilə təltif olunmuşdur.
Con Qolsuorsi
Con Qolsuorsi — ingilis yazıçı və dramaturq, məşhur "Forsaytlar haqqında saqa" silsiləsinin müəllifi, Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatı (1932).
Iris bracteata
(Iris bracteata) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Con Qolsuorsi
Həyatı
İngilis şairi, dramaturq və nasir Con Qolsuorsi varlı burjua ailəsinin yeganə övladı idi. Atası Londondakı hüquq şirkətlərindən birinə rəhbərlik edirdi. Con Harrou və Oksford universitetlərində təhsil almışdı. Vəkil ixtisasına yiyələnsə də, heç vaxt hüquq sahəsində çalışmamışdı. Özü üçün yaşamağı, mütaliə etməyi və əyləncəli həyat keçirməyi, səyahətlərə çıxmağı daha üstün tutmuşdu. Dünya səyahəti zaman tanış olduğu polyak mənşəli ingilis yazıçısı Cozef Konradla ömrünün sonuna qədər dostluq əlaqələri saxlamışdı.
Bir çox həmkarları ilə müqayisədə Con Qolsuorsi yaradıcılığa nisbətən gec başlamışdı. Əslində bu işə onu məhəbbət romanı yaşadığı Ada Qolsuorsi – əmisi oğlunun xanımı məcbur etmişdi. Gənc müəllifin ilk hekayələr məcmuəsi 1897-ci ildə Con Sincon təxəllüsü ilə çap olunmuşdu. Bir il sonra isə "Joslin" adlı ilk romanı işıq üzü görmüşdü. 1901-ci ildə çap olunan hekayələr kitabında artıq yazıçının sonrakı dövr yaradıcılığında dönə-dönə təsadüf edəcəyimiz əsas qəhrəmanlarından — Forsaytlar ailəsindən söz açılırdı. 1904-cü ildə Qolsuorsi öz həqiqi ad və soyadı ilə ilk kitabını — "Pinqvinlər adası" romanını nəşr etdirmişdi.
Eyni ildə atasının vəfatı Con Qolsuorsiyə maddi sərbəstlik gətirdi. 1905-ci ildə Ada da ərindən boşandı və onlar evləndilər. Sevdiyi qadınla heç bir qınaqdan qorxmadan, sərbəst yaşamaq imkanı Qolsuorsinin yaradıcılığına təsirsiz ötüşmədi. 1905-ci ildə qələmə aldığı "Əmlakçı" romanında o, Soms və İren Forsaytların timsalında Adanın ilk uğursuz ailə həyatını təsvir etmişdi. "Forsaytlar haqqında saqa" trilogiyasının birinci kitabı olan bu roman Qolsuorsiyə ciddi yazıçı imici qazandırdı. Müəllif Birinci Dünya müharibəsinə qədər Forsaytlar mövzusuna qayıtmamışdı. Əvəzində isə "Malikanə" (1907), "Qardaşlıq" (1909) və "Patrisi" (1909) romanlarını tamamlamışdı. Bu əsərlərdə kiçik torpaq sahiblərinin, ziyalıların və aristokratiyanın həyatından bəhs edirdi.
"Gümüş mücrü" (1906) adlı ilk pyesi ilə Qolsuorsi həm də dramaturq kimi tanındı. Daha sonra "Mübarizə" (1909) və "Ədalət" (1910) pyesləri tamaşaya qoyuldu. Hər üç əsər ciddi ictimai problemlərə toxunurdu. Məhbusların təkadamlıq kameralarda saxlanmalarına qarşı çıxan "Ədalət" pyesinin yazıldığı dövrdə Britaniya imperiyasının daxili işlər naziri olan Uinston Çörçill həbsxana islahatına başlamasında bu əsərin ciddi təsirinin olduğunu etiraf etmişdi.
Müəllif Birinci Dünya müharibəsindən sonra Forsaytlar mövzusuna yenidən qayıtmış, trilogiyanın ikinci və üçüncü kitablarını — "İlgəkdə" (1920) və "İcarəyə verilir" (1921) romanlarını yazmışdı. "Forsaytlar haqqında saqa" ümumi adı ilə çap olunan üç roman Qolsuorsiyə böyük şöhrət qazandırmışdı. O, ingilis ədəbiyyatının canlı klassikinə çevrildi. Forsaytlarla bağlı ikinci trilogiya — "Müasir komediya" 1928-ci ildə, sonuncu — üçüncü trilogiya isə "Fəslin sonu" adı altında Ada Qolsuorsi tərəfindən yazıçının ölümündən sonra (1933) nəşr edilmişdi.
Hər gün mütləq bir neçə səhifə yazmağı özü üçün prinsipə çevirən Qolsuorsi 20 roman, 27 pyes, 3 poetik məcmuə, 170-dən çox hekayə, 5 esselər kitabının müəllifi kimi tanınır. Yazıçının epistolyar irsi təxminən 7000 məktubdan ibarətdir.
1917-ci ildə Con Qolsuorsi Britaniya imperiyasının cəngavəri titulundan imtina etmişdi. Yazıçı bu addımını ictimai institutlardan asılı vəziyyətə düşmək istəməməsi ilə əsaslandırmışdı. Ölümündən dörd il əvvəl Qolsuorsi ölkəsinin ali mükafatı olan "Xidmətlərə görə" ordeni ilə təltif olunmuşdu. O, Triniti-kollecin, Kembric, Dublin, Oksford, Prinston universitetlərinin fəxri doktoru seçilmişdi.
Batail zona
Batail zona
Batail zona- dəniz və okeanların batial zonasında ( sahəsində) çökən vulkanik lillərdən, dərinlik qumlarından və çınqıl daşlarından ibarət, əsasən göy, yaşıl, qırmızı və boz rəngli çöküntülərə deyilir. Batial çöküntülərin tərkibində terrigen materiallar üstünlük təşkil edir. Batial çöküntülər dünya okeanı dibi sahəsinin 15,4%- ni örtür, əsasən materik yamaclarında yayılmışdır.
Acmella ciliata
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Con Qolsuorsi
Həyatı
Con Qolsuorsi əliaçıq xeyriyyəçi kimi tanınırdı. Qazancının təxminən yarısını xeyriyyə məqsədi ilə xərclədiyi məlumdur. O, mühafizəkar ingilis cəmiyyətində senzura, boşanma, minimal əmək haqqı, qadınların seçki hüququ kimi qanunlara yenidən baxılmasının tərəfdarı kimi tanınırdı. Ölüm yatağında olan yazıçı Nobel mükafatının pul hissəsinin bütünlüklə 1921-ci ildə öz təşəbbüsü ilə yaradılan beynəlxalq yazıçı təşkilatına — PEN kluba verilməsini vəsiyyət etmişdi.
Başlanğıc meredianı
Başlanğıc meredianı
Başlanğıc meredianı- uzunluqların hesablanması üçün, beynəlxalq sazişə görə şərti qəbul olunmuş, Qrinviç rəsədxanasından( London yaxınlığındadır) keçən merediana deyilir. Baçlanğıc meredianı sıfır meredianı hesab olunur. Rusiyada 1839- cu ilədək Başlanğıc meredianı Peterburq, sonradan isə Pulkovo rəsədxanasından keçən meredian hesab edilirdi.
V Frederik
V Frederik və ya Fridrix (Friedrich V, ) — 1610-cu ildən 1623-cü ilə qədər Müqəddəs Roma İmperiyasında Pfals kürfürstü və 1619–1620-ci illərdə Bohemiya kralı kimi hökmranlıq etmiş Vittelsbax sülaləsindən alman zadəgan. O, tezliklə hər iki roldan imtina etmək məcburiyyətində qaldı və Bohemiyadakı hakimiyyətinin qısalığı ona istehzalı "Qış Kralı" (Winterkönig) ləqəbini qazandırdı.
1618-ci ildə Bohemiyanın əsasən protestant çex zadəganları katolik kralı Ferdinanda qarşı üsyan etdilər və bu isə Otuzillik müharibənin başlanmasına səbəb oldu. Çex zadəganlar Frederikdən Bohemiya tacını götürməyini xahiş etdilər. O, təklifi qəbul etdi və 1619-cu il noyabrın 4-də I Frederik adı ilə taxta çıxdı. Feodalların Frederiki seçmə səbəbi Protestant İttifaqının lideri olması idi və onun protestant qaynatası İngiltərə və Şotlandiya krlaı I Ceymsin köməyinə ümid edirdilər. Lakin Ceyms kürəkəninin Bohemiyanı Habsburqlardan almasına qarşı çıxdı və Frederikin Protestant İttifaqındakı müttəfiqləri Ulm müqaviləsini imzalayaraq ona hərbi dəstək göstərə bilmədilər. Onun Bohemiya Kralı kimi qısa hakimiyyəti tacqoyma mərasimindən bir il dörd gün sonra 8 noyabr 1620-ci ildə Ağ dağ döyüşündəki məğlubiyyəti ilə başa çatdı.
Döyüşdən sonra imperiya qüvvələri Frederikin Pfals mülklərini işğal etdi və o, 1622-ci ildə Yeddi Birləşmiş Əyalət Respublikasının ştadthauder əmisi Oranlı Moritzin yanına qaçmalı oldu. 1623-cü ildə imperiya fərmanı onu rəsmi olaraq Pfalsdan məhrum etdi. O, ömrünün qalan hissəsini həyat yoldaşı və ailəsi ilə birlikdə, əsasən Haaqada sürgündə yaşadı və 1632-ci ildə Maynsda öldü.
Onun sağ qalan böyük oğlu Karl Lüdviq müharibənin bitməsi ilə 1648-ci ildə Pfalsda hakimiyyətə qayıtdı. Digər oğlu isə dövrünün ən rəngarəng simalarından biri olan Pfals şahzadəsi Rupert idi. Onun qızı Hannoverli Sofiya nəhayət Britaniya taxtının varisi adlandırılmışdı və Hannover sülaləsinin banisi idi. Nəvəsi Georq daha sonra Böyük Britaniyanın kralı olacaqdı.
Abbasqulular (Goranboy)
Abbasqulular (keçmiş adı Şurakənd) — Azərbaycan Respublikasının Goranboy rayonunun Goranboy şəhər inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 11 iyun 2002-ci il tarixli, 341-IIQ saylı Qərarı ilə Goranboy rayonunun Goranboy şəhər inzibati ərazi vahidi tərkibindəki Şurakənd kəndi Abbasqulular kəndi adlandırılmışdır.
Tarixi
Gəncə-Qazax düzənliyində yerləşən yaşayış məntəqəsini 1928-ci ildə Cənubi Azərbaycandan rəncbərlik etmək üçün gələnlər salmışlar. Sonralar Sovet hökumətinin şərəfinə (rusca "sovet" sözünün azərbaycanca "şura" şəklində tərcümə edilməsi ilə) kənd Şurakənd adlandırılmışdı.
2002-ci ildən kənd Abbasqulular kimi rəsmiləşdirilmişdir.
Şorqoğalı
Şor qoğalı — Azərbaycanda milli şirniyyat növü.
Lazım olan məmulatlar
Xəmir:
Hazırlanma qaydası
Şorqoğalı Azərbaycanın bir sıra rayonlarında Novruz, Ramazan bayramlarında və ehsanda mütləq süfrəyə qoyulur.
İç bir az undan, sarıkök, razyana, cirə, duz və istiot əlavə edilərək hazırlanır. Bunların üstünə istilənmiş ərinmiş yağı çiləyin və kütləni yığın. Ələ alanda böyük bir "küftə" olur.
Ortasında işarə barmaqla çuxur açıb bir az içdən qoyulur. Səthinə çalınmış yumurta sürtülür, xaşxaş səpilir və 180 gr. selsiyada 20-25 dəg. bişirilir (qızaranadək).
Edqar Rays Berrouz
Edqar Rays Berrouz (1 sentyabr 1875 - 19 mart 1950)—ABŞ yazıçısı.
Həyatı
1 sentyabr 1875-ci ildə Çikaqoda anadan olan yazıçı 1895-ci ildə Miçiqan hərbi akademiyasını bitirmiş, gənclik illərini Amerikanın uzaq qərbində keçirmiş, kovboy və qızılaxtaran olmuşdur. Berrouz klerk işlədiyi vaxt macəra hekayələri çap edən bayağı jurnallardakı elanları gözdən keçirir, eyni zamanda hekayələri oxumaq imkanını da əldən vermirdi. Oxuduqlarından ruhlanmış E.R.Beroouz həmin hekayələrə bənzər bir əsər yazmaq qərarına gəlir və 1912-ci ildə "Norman Bin" təxəllüsü ilə “Marsın Ayları altında” hekayəsini, Con Karterin Marsdakı sərgüzəştləri silsiləsindən ilk romanını çap etdirir. Daha sonra yaradıcılığının ən uca zirvəsi hesab edilən “Tarzan” silsiləsini qələmə almağa başlayır. Tarzan haqqında ümumilikdə iyirmidən çox kitab yazır.
E.R.Berrouzun əsərləri dünyanın bir çox dillərinə tərcümə olunmuş, dəfələrlə ekranlaşdırılmışdır.
Fiziki-riyazi təhlil üsulu
Fiziki-riyazi təhlil üsulu vasitəsilə atmosferdəki fiziki proseslərin öyrənilməsi həyata keçirilir. Belə ki, fiziki proseslərin izahı ancaq fiziki qanunlar vasitəsilə verilə bilər. XX əsrdə bu üsulun köməyi ilə meteoroloji məsələlərin həllində böyük nailiyyətlər əldə olunmuşdur. Məsələn, fizikanın ümumi qanunlarına əsaslanaraq atmosfer proseslərini təsvir edən differensial tənliklər tərtib olunmuşdur. Bu tənliklər mürəkkəb xarakterə malik olduğu ucun onlar ədədi üsullarla və kompüter texnikasının köməyilə həll olunur. Bütün bunların nəticəsidir ki, müasir dövrdə qeyri-adi güclü tədqiqat üsulu – atmosfer proseslərinin riyazi modelləşdirilməsi üsulu geniş tətbiq olunmağa başlanmışdır. Bu üsul əsasən havanın ədədi proqnozunun hazırlanmasında və iqlim nəzəriyyəsi məsələlərinin həllində çox geniş istifadə olunur. Məhz bu üsul atmosferin və onun okean və Yer səthi ilə qarşılıqlı əlaqələrinin öyrənilməsinin əsas üsullarından biridir.
Xarici keçidlər
SİNOPTİK METEOROLOGİYA
L'Ospitale
L'Ospitale (, L'Espitalet) — Fransa da kommuna, Provans-Alp-Kot-d'Azur regionunda yerləşir. Departament — Yuxarı Provans Alpları. Banon kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Forkalkye.
INSEE kodu — 04095.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 89 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə 60 yaşdan yuxarı (15-64 yaş arasında) 40 nəfər iqtisadi cəhətdən fəal, 20 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 66,7%, 1999-cu ildə 64.0%). Fəal olan 40 nəfərdən 32 nəfər (19 kişi və 13 qadın), 8 nəfər işsiz (1 kişi və 7 qadın) idi. 20 hərəkətsiz 4 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 8 nəfər - təqaüdçü, 8 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir. .
Albov baldırğanı
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" kateqoriyasına aiddir - VU D2. Azərbaycanın nadir növüdür.
Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
Çiçəkləmə iyul-avqust, meyvəvermə avqust-sentyabr aylarına təsadüf edir. Mezofitdir. Orta və yuxarı dağ qurşaqlarında, çay kənarlarında və sulu dərələrdə rast gəlinir.
Yayılması
Naxçıvanın dağlıq hissəsi (Ordubad rayonu — Urmus kəndi ətrafı, Soyuqdağ, Yağlıdərə, Ağyurd ətəkləri).
Sayı və tendensiyası
Populyasiyasında azalma müşahidə edilir.
Məhdudlaşdırıcı amillər
Cəmi 3 lakolitetinə rast gəlinmişdir. Antropogen və zoogen amillərdir.
Antipassatlar
ANTİPASSATLAR - passat sirkulyasiyasının üst halqası olub, hava kütləsini ekvatordan subtropiklərə aparır. Antipassatlar Şimal yarımkürəsində cənub-qərbdən şimal-şərqə, Cənub yarımkürəsində isə şimal-qərbdən cənub-şərqə gedir. Antipassatların alt sərhədi orta hesabla 4 km hündürlükdən başlanır və subtropiklərdən ekvatora doğru onun hündürlüyü artır. Habelə yayda qışa nisbətən daha hündürdə hərəkət edir. Atlantik okeanında 100 şimal enlikdə onun hündürlüyü orta hesabla yayda 15 km, qışda isə 6 km-dir; 300 şimal enlikdə hündürlüyü yayda 5 km, qışda isə 2 km-ə qədərdir.
Düzqışlaq (Goranboy)
Düzqışlaq (digər keçmiş adları - Abdullabəykürdü, Ağamalıoğlu) — Azərbaycan Respublikasının Goranboy rayonunun Düzqışlaq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 12 iyun 2018-ci il tarixli, 1190-VQ saylı Qərarı ilə Goranboy rayonunun Ağamalıoğlu kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Ağamalıoğlu kəndi Düzqışlaq kəndi adlandırılmış, Ağamalıoğlu kənd inzibati ərazi dairəsi Düzqışlaq kənd inzibati ərazi dairəsi hesab edilmişdir.
Toponimikası
Kənd Gəncə-Qazax düzənliyindədir. Antropotoponimdir.
1925-ci ilədək kəndin adı Abdullabəykürdü olmuşdur. İnqilabdan əvvəl Düzqışlaq adlanan bu ərazidə Goranboy rayonunun Bağçakürd kəndindən olan abdullabəykürdü nəsli məskunlaşmışdı.
Sovet dövründə kəndin adı sovet dövlət xadimi, publisist Səmədağa Həsən oğlu Ağamalıoğlunun şərəfinə adlandırılmışdır. Memorial toponimdir.
Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 2776 nəfər əhali yaşayır.
Venera Məmmədova
Venera Məmmədova (tam adı: Məmmədova Venera Yusif qızı; ) — pedaqoq, Azərbaycan Respublikasının əməkdar müəllimi, SSRİ Ali sovetinin XI çağırış deputatı
Həyatı
Məmmədova Venera Yusif qızı 14 mart 1954-cü ildə Naxçıvan Muxtar Sovet Sosialist Respublikası Şərur rayonunun Ərəbyengicə kəndində anadan olub.
Təhsili
1978-ci ildə Azərbaycan Pedaqoji Rus dili və Ədəbiyyatı İnstitutu (indiki Bakı Slavyan Universiteti) və 1991-ci ildə Bakı Dövlət Univeristetinin nəzdində təşkil olunmuş parktiki psixoloqlar kursunu bitirmişdir.
Əmək fəaliyyəti
1978-90-ci illərdə Sədərək kəndində rus dili müəllimi, 1985-90-ci illərdə Şərur rayonu Qadınlar Şurasının sədri olmuşdur.1992-ci ildən Bakının Xətai rayonundakı 48 saylı orta məktəbdə müəllim-psixoloq işləyib.
Acmella darwinii
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
İvan Bunin
İvan Alekseyeviç Bunin — rus yazıçı, şair, tərcüməçi, Peterburq Elmlər Akademiyasının fəxri akademiki (1909), Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı alan ilk rus yazıçısı (1933).
Həyatı
Gələcək yazıçı ilk təhsilini evdə almış, 11 yaşında isə Yeletsk gimnaziyasında oxumağa başlamışdı. Ailənin maddi vəziyyəti ağırlaşdığından gimnaziyanı yarımçıq buraxmağa məcbur olmuşdu. Sonrakı təhsil həyatında qardaşı Yuli mühüm rol oynamışdı. Ruhən aristokrat olan İvanla Yuli Bunin fərqli adamlar idi. Yuli dərin ağlı ilə yanaşı həm də siyasi baxışlarının radikallığı ilə seçilirdi. Kiçik qardaşının ədəbi istedadını üzə çıxaran, onu rus klassikası ilə yaxından tanış edən və bədii yaradıcılığa ruhlandıran da Yuli olmuşdu. Bu arada ailənin maddi vəziyyəti daha da çətinləşdiyindən İvan Bunin 1889-cu ildə yerli "Orlovski vestnik" qəzetində korrektor kimi işə düzəlmişdi. İki ildən sonra "qalın" jurnallardan birinin kitabxanası seriyasından onun ilk şeirlər kitabı işıq üzü görmüşdü. Əsasən klassik üsluba yaxınlığı ilə seçilən bu şeirlərdə təbiət mənzərələrinin təsviri başlıca yer tuturdu.
90-cı illərdə Bunin nəsr sahəsində də qələmini sınamışdı. Yaradıcılığına böyük məhəbbətlə yanaşdığı Çexovla məktublaşması da bu dövrə təsadüf etmişdi. İlk görüşləri isə 1895-ci ildə olmuşdu. Sənətə fərqli münasibətlərinə və bədii üslublarının müxtəlifliyinə baxmayaraq, rus ədəbiyyatının bu iki tanınmış siması yaxın və səmimi dostluq münasibətləri qura bilmişdilər.
Ədəbi fəaliyyətinin ilk mərhələsində orijinal fəlsəfi baxışları və fərqli yaşayış tərzi ilə Buninə ciddi təsir göstərən rus sənətkarlarından biri də Lev Tolstoy olmuşdu. Şəxsi tanışlıq və ünsiyyətdən sonra isə ilkin təəssürat pozulmuşdu. Lakin bu, Buninə Lev Tolstoyu hər zaman rus ədəbiyyatının böyük simalarından biri saymağa və onun realizmindən heyranlıqla danışmağa mane olmamışdı.
Yazıçı Buninin populyarlıq qazanmasında 90-cı illərin ortalarında qələmə aldığı əsərlər mühüm rol oynamışdı. Onun "Xutorda", "Vətəndən xəbər", "Dünyanın o biri başında" hekayələri rus cəmiyyətinin acı reallıqlarına – 1892-ci ildəki aclığa, növbəti ilin vəba epidemiyasına, kiçik torpaq sahiblərinin müflisləşməsinə, kəndlilərin Sibirə sürgün edilmələrinə və s. həsr olunmuşdu. Şair Bunin isə orijinal poeziyası ilə yanaşı Rusiyada həm də Lonqfello poeziyasının məharətli tərcüməçisi kimi tanınmışdı. XX yüzilliyin əvvəllərində də bu sahədə fəaliyyətini davam etdirən müəllif Tennisonun "Ledi Qodiv", Bayronun "Manfred" poemalarını, habelə Alfred de Müssö və Fransua Koppenin şeirlərini rus dilinə çevirmişdi.
Onun Maksim Qorki ilə tanışlığı da rus ədəbiyyatı üçün şəxsiyyətlərlə zəngin olan XIX əsrin son ilində baş tutmuşdu. Qorkinin sosialist baxışlarından və ifrat realizmindən xoşlanmasa da, Bunin 1917-ci ilin oktyabrına qədər "proletar yazıçısı" ilə əlaqələrini kəsməmiş, ədəbi əməkdaşlığını davam etdirmişdi.
Rusiya kəndinin və kəndlisinin həyatı, zadəgan malikanələrinin dağıdılması, torpağa sahiblik hissinin itirilməsi iri həcmli nəsr əsərlərinin müəllifi kimi Bunini düşündürən başlıca mövzular idi. Yazıçının Birinci Dünya müharibəsinə qədərki dövrdə qələmə aldığı "Anton almaları", "Şamlar", "Kənd", "Quraqlıq" və s. əsərlərində rus kəndinin dəhşətli vəziyyəti təsvir olunmuşdu. Məhz bu əsərlərə görə Maksim Qorki onu "müasir dövrün ən yaxşı yazıçısı" adlandırmışdı. Bunin Oktyabr inqilabını qəbul etmədi. 1920-ci ilə qədər o, Ağ ordunun nəzarətində olan Odessada yaşadı. 1920-ci ildə isə vətəndaş nikahında olduğu Vera Muromtseva ilə birlikdə Fransaya mühacirət etdi. Parisdə, sonra isə Qrass şəhərində yaşayan yazıçı bolşevik rejiminə nifrətini "Lənətə gəlmiş günlər" adlı gündəliyində (1925–1926) əks etdirmişdi. Yazıçının mühacirət dövrü yaradıcılığında "İerixon gülü" (1924), "Mityanın məhəbbəti" (1925), "Günvurma" (1927) və avtobioqrafik səciyyəli "Arsenyevin həyatı" (1933) kimi əsərləri mühüm yer tutur. 1933-cü ildə İvan Bunin "klassik rus nəsrinin ənənələrni davam etdirən ciddi sənətkarlığına görə" Nobel mükafatına layiq görüldü. Bundan əvvəl onun adı iki dəfə nominantlar siyahısında olmuşdu. İsveç Akademiyasının üzvü Per Halstrem təqdimat nitqində "İvan Buninin real həyatı qeyri-adi dərəcədə ifadəli və dəqiq təsvir etmək məharəti" üzərində xüsusi dayanmışdı. Bunin cavab nitqində mühacir rus yazıçısına verdiyi qiymətə görə İsveç Akademiyasının cəsarətini alqışlamışdı.
Bunin SSRİ-yə qayıtmaq haqqında təkliflər alsa da, Stalin rejimi şəraitində belə addım atmağı məqbul saymamışdı. Onun mühacirətdəki həyatı da asan keçməmişdi. Şübhəsiz, bu çətinlik daha çox mənəvi xarakter daşıyırdı. Rus yazıçısının Nobel mükafatı laureatı kimi yaddaqalan əsəri son dərəcə acı dillə yazılmış "Xatirələr"idir (1950). Müəllif Çexov haqqında hələ 1904-cü ildə başladığı xatirələrini tamamlamağa çalışsa da, buna müvəffəq olmamışdı.
Buninin mühacirət illərində yaxın dostluq əlaqələri saxladığı ziyalılar içərisində azərbaycanlı Ümmülbanu-Banin də olmuşdu. Yazıçının əsərlərindən ayrı-ayrı nümunələr Azərbaycan dilinə tərcümə edilmişdir.
Iris chrysographes
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Səidə Məmmədova
Səidə Məmmədova (tam adı:Məmmədova Səidə Müslüm qızı; ) — xormeyster. Azərbaycan Respublikası əməkdar mədəniyyət işçisi, Naxçıvan Muxtar Respublikasının əməkdar incəsənət xadimi.
Təhsili
1960-cı ildə Asəf Zeynallı adına Bakı Musiqi Texnikumunu və 1969-cu ildə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının (indiki Bakı Musiqi Akademiyası)nın xor dirijorluğu fakültəsini bitirmişdir.
Əmək fəaliyyəti
1969-75-ci illərdə Naxçıvan şəhər musiqi məktəbində müəllim və 1975-94-cü illərdə orta ixtisas musiqi məktəbinin direktoru olmuşdur. 1994-cü ildən Naxçıvan Dövlət Universitetində ifaçılıq kafedrasının müdiridir. 1999-cu ildən dosentdir. Muxtar Respublikada xor kollektivlərinin yaranması və inkişafında xidməti var. Bir sıra el şənliklərinin bədii rəhbəri və onlarla mahnı müəllifidir. 1978-ci ildən Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının üzvüdür.
Estoniyada təhsil
Tarixi
Estoniya tarixinə nəzər saldıqda burada təhsillə bağlı bir sıra mühüm hadisələrə rast gəlmək olar. thumb|Ölkənin ən qədim ali təhsil ocağı olan [[Tartu Universiteti]] ölkənin ən qədim ali təhsil ocağı olan Tartu Universiteti 1632-ci ildə İsveç kralı Qustav II Adolf tərəfindən yaradılmışdır.
Müasir təhsil sistemi
thumb|[[Yürgen Liqi, Estoniyanın təhsil və tədqiqat naziri (9 aprel 2015-ci ildən) ]] Estoniyada təhsil sistemi eston xalqının, o cümlədən bu ölkədəki etnik azlıqların qorunması və inkişafı məqsədlərinə xidmət edir. Ölkə təhsili humanizm, demokratiklik və qanunun aliliyi prinsiplərinə əsaslanır. 1992-ci ildə qəbul edilmiş Təhsil aktına görə təhsil savadlı və müasir dünyagörüşlü vətəndaş yetişdirməyə, qanunun aliliyinə hörmətlə yanaşan şəxsiyyət formalaşdırmağa xidmət etməli, həmçinin fasiləsiz təlim üçün imkan yaratmalıdır.
Təhsil sisteminə rəhbərlik Estoniya Respublikasının Təhsil və Tədqiqat Nazirliyi tərəfindən həyata keçirilir. Nazirliyin səlahiyyət sahələrinə bunlar daxildir:
Ölkənin təhsil sistemi aşağıdakı səviyyələrindən ibarətdir:
Estoniyada uşaqlar 7 yaşdan başlayaraq icbari təhsilə cəlb olunur. İcbari təhsil isə uşaqlar əsas təhsil pilləsini tamamlayana və ya 17 yaşı tamam olana qədər davam edir.
Əsas təhsil pilləsi I–IX sinifləri əhatə edir. Əsas təhsilin VII–IX siniflərində də şagirdlər maraq sahələrinə uyğun olaraq peşə profili üzrə təhsil ala bilərlər. Orta təhsil pilləsi 3 il olmaqla X–XII sinifləri əhatə edir.
Tədris dilindən asılı olmayaraq təhsil bütün pillələrdə ümumi milli kurikulum əsasında təşkil olunur. Məktəblər ümumi milli kurikulum əsasında öz kurikulumlarını hazırlayırlar. Tədris ili ən azı 175 tədris günündən (35 həftə) ibarətdir.
Fəlsəfi roman
Fəlsəfi roman — bir roman növüdür. Bu tip romanların əsas önəmli hissəsin də fəlsəfi suallara və müzakirələrə yer ayrılır.Bu mövzular da cəmiyyətin rolu və xüsusiyyətləri həyatın məqsədi, ənənələr, sənətin insan həyatındakı yeri və ya təcrübə ilə səbəblərin məlumatın inkişafındakı rolu ola bilər. Bu sualların müzakirəsi qondarma hadisələr çərçivəsində həyata keçirilir. Bu növün bir alt növü də "fikir romanları"dır, bu romanlar elm fantastika, utopiya və distopya qurğusu ilə bənzər mövzulara bölünə bilər.
Estoniyada təhsil
Müasir təhsil sistemi
Ölkə üzrə 2008–2009-cu tədris ilində ümumi təhsil məktəblərində oxuyan şagirdlərin sayı təxminən 148000 nəfər təşkil edib. Onların 12426 nəfəri birinci sinif şagirdi olublar.
Ölkədə təhsil təqaüdlərindən bəhrələnmək üçün geniş imkanlar yaradılıb. Bunun üçün şagirdlər, tələbələr və doktorantlar kurikulumda tədris üçün müəyyən olunmuş standart müddətdə müvafiq biliklərə yiyələndiklərini nümayiş etdirməlidirlər. Tədris proqramlarını mənimsəməyən, akademik icazə və məzuniyyət götürmüş tələbələrə təqaüd almaq imkanı verilmir.
Məktəbəqədər təhsil
Məktəbəqədər təhsil məktəbəqədər təhsil müəssisələrində və ya evdə təşkil olunur. Uşaqların məktəbəqədər təhsilə cəlb olunması valideynlərin istəyindən asılıdır.
Estoniyada 4 növ məktəbəqədər təhsil müəssisəsi fəaliyyət göstərir. Bu sıraya uşaqlar üçün nəzərdə tutulan gündüz bağçaları, 1–7 yaşlı uşaqlar üçün bağçalar, xüsusi qayğıya ehtiycı olan uşaqlar üçün nəzərdə tutulan bağçalar və ibtidai məktəb tipli bağçalar daxildir.
Məktəbəqədər təhsil müəssisələrinin əksəriyyəti regionlarda fəaliyyət göstərən uşaqlar üçün nəzərdə tutulan gündüz bağçalarından ibarətdir. Şəhərlərdəki məktəbəqədər təhsil müəssisələrinə müraciət edənlərin sayı çox olduğuna görə həmin bağçalarda qrupların sayı 12-dən az olmur. Bununla yanaşı, yeni tipli məktəbəqədər təhsil müəssisələrində qrupların maksimum sayı 6-nı keçmir.
Yerli hökumətlər nəzarət etdikləri ərazi dairəsində yaşayan bütün uşaqların məktəbəqədər təhsil müəssisələrinə cəlb olunmasına imkan yaratmalıdırlar. Bələdiyyələr və ya şəhər hökumətləri fiziki, nitq, görmə və əqli qüsuru olan, eləcə də xüsusi qayğıya ehtiyacı olan digər uşaqların yaşadıqları ərazidəki məktəbəqədər təhsil müəssisələrindəki adaptasiya qruplarında tərbiyə olunmasını təmin edirlər. Məktəbəqədər təhsil müəssisələrində adaptasiya qrupunun yaradılması mümkün olmadığı hallarda bələdiyyələr və şəhər hökumətləri xüsusi qruplar yaradır və ya xüsusi bağçalar təsis edirlər. Uşaqlar adaptasiya və ya xüsusi qruplara valideynin yazılı müraciəti, eləcə də məşvərət komitəsinin qərarı əsasında qəbul edilirlər.
Ölkənin digər regionları ilə müqayisədə iri şəhərlərdə məktəbəqədər təhsil müəssisələrinə daha çox ehtiyac duyulur. Bu baxımdan Tallin, Tartu şəhərlərindəki vəziyyət daha çox diqqəti cəlb edir.
Məktəbəqədər təhsil müəssisələrində oxumayan uşaqlar üçün bağçaların və məktəblərin nəzdində məktəbə hazırlıq qrupları təşkil olunur. Bu qruplarda təhsil pulsuzdur və könüllülük prinsipi əsasındadır.
Əsas təhsil
Estoniyada uşaqlar 7 yaşından icbari və ya əsas təhsilə cəlb olunur. İcbari təhsil I–IX sinifləri əhatə edir. I–VI siniflər üçün nəzərdə tutulan ibtidai məktəblər əsas təhsilin mühüm bir hissəsidir. VII–IX siniflərində şagirdlər maraq sahələrinə uyğun olaraq təmayüllər üzrə təhsil ala bilərlər.
Əsas təhsil 3 mərhələdə təşkil edilir:
Tədris rus və digər əcnəbi dillərdə təşkil olunan məktəblərdə eston dilinin ayrıca fənn kimi keçirilməsi icbaridir. Həmçinin ana dili eston dili olmayan şagirdlərin oxuduğu məktəblərdə eston dili ikinci xarici dil kimi tədris olunur.
Əsas təhsil pilləsini başa vurmaq üçün şagirdlərdən müvafiq kurikulumu tamamlamaq və təyin olunmuş 3 imtahanı (eston dili və ədəbiyyatı, riyaziyyat və şagirdin seçdiyi hər hansı digər bir fənn) uğurla vermək tələb olunur. Əsas təhsil pilləsini tamamlaya bilməyən və ən azı 17 yaşı tamam olmuş şagirdlər ya əsas təhsil pilləsini başa vurmaq haqqında sənəd tələb edilməyən peşə təhsili üzrə peşələrə yiyələnə və ya yaşlılar üçün nəzərdə tutulan orta ümumi təhsil müəssisələrində əsas təhsil ala bilərlər.
Əsas təhsil pilləsini uğurla başa vuran şagirdlər 3 illik ümumi orta və ya 3 illik peşə yönümlü orta təhsil müəssisələrində təhsillərini davam etdirmək imkanı qazanırlar. Həmçinin onların 3 illik ümumi orta təhsil verən peşə məktəblərində və ya ümumi orta təhsil verməyən, ancaq peşə bacarıqları aşılayan peşə təhsili müəssisələrində oxuması mümkündür.
Orta təhsil
thumb|Tallində 21 nömrəli orta məktəb Orta təhsil müddəti 3 il olmaqla X–XII sinifləri əhatə edir. Orta təhsil milli kurikuluma uyğun olaraq həyata keçirilir. Hər bir məktəb milli kurikuluma əsasən öz kurikulumunu hazırlayır. Orta təhsil pilləsində bir tədris ili 35 həftə, bir tədris həftəsi isə ən azı 32 dərs saatından ibarətdir.
Bu pillədə şagirdlər seçmə fənlərlə yanaşı, müvafiq sahə, o cümlədən təbiət elmləri, humanitar elmlər və digər sahələr üzrə dərin biliklərə və ya peşə məktəblərində oxumaqla hər hansı peşəyə yiyələnə bilərlər. Orta təhsil pilləsinin sonunda şagirdlər 5 fəndən imtahan verir. Bu imtahanlardan ən azı 3-ü dövlət imtahanıdır.