cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Yeni Qafqaziya (jurnal)
Yazar heyəti
Jurnalda ən çox məqalə yazan yazıçılardan biri də Mirzə Bala Məmmədzadədir. O, Məmmədzadə Mirzə Bala, M.Mirzə Bala, Daşdəmir, M.M.B və M.B imzaları ilə 70 məqalə yazmışdır. Mirzə Balanın "Vətən qaldı", "On dəfə öldürülən", "İldırım" adlı 3 hekayənin də müəllifidir. Mirzə Bala bir çox siyasi xarakterli silsilə məqalələrlə yanaşı, Azərbaycan ədəbiyyatı haqqında da məqalələr yazmışdır. Mirzə Baladan sonra yazısı çox olan daha bir imza "Azəri" dir. Azəri "Yeni Qafqaziya" da əsasən siyasi olmaqla 52 məqalə yazıb. Bu yazıların mövzusu adətən Azərbaycan olurdu və bolşeviklərə qarşı ən şiddətli hücum da bu məqalələrdə öz ifadəsini tapırdı. Bu imzanın kimə məxsus olduğu müəyyən edilməyib. Jurnal üçün əvvəldən axıra qədər yazması və bolşeviklərin Azərbaycanla bağlı siyasətini yaxşı bilməsi "Azəri"nin Rəsulzadəyə yaxın bir şəxs olduğunu söyləmək mümkündür. Müəllif "Yeni Qafqaziya"nın davamçıları olan “Azəri Türk”, “Odlu Yurd”, “Qurtuluş” kimi jurnal və qəzetlərdə də məqalələr yazmışdır.
Azərbaycanlı yazıçılarından başqa, “Yeni Qafqaziya” jurnalında ən çox yazan şəxs Kazanlı Abdulla Battaldır (Taymas). Müəllif Abdullah Battal, A. Battal, Kazanlı və Kazanlı Abdullah Battal imzaları ilə tənqiddən tərcümeyi-hala, ədəbiyyatdan mədəniyyətə qədər müxtəlif mövzularda ümumilikdə 16 məqalə dərc etdirib. Adətən uzun olan bu məqalələr elmi yanaşma ilə yazılmışdır.
Jurnalda dərc olunan 49 şeirdən 6-sı imzasızdır. Digər 43 şeir isə şairlər Gültəkin, Əhməd Cavad, Əli Usta, Azəri-zadə, B..., Almas İldırım, Gülsərən, Hüseyn Cavid, Nafia Şükrü, Sinan və Suut Saffetə məxsusdur. Jurnalda Əhməd Cavadın altı şeiri çap olunmuşdur və Gültəkindən sonra jurnalda ən çox şeiri çap olunan şəxsdir. Jurnalın baş şairi Gültəkindir. Gültəkinin 21 şeiri çap olunub. Bu şeirlərdə vətən və millət sevgisi, qəhrəmanlıq, mərdlik kimi mövzulara toxunulurdu. Bəzilərində bolşevik rus işğalı şiddətlə tənqid olunmuşdur. Mirzə Balanın “Yeni Qafqaziya” jurnalında “istiqlal odunun şairi” adlandırdığı Gültəkinin əsl adı Əmin Abiddir. Əmin Abid 1920-ci ildə İstanbula gələrək burada ədəbiyyat fakültəsində təhsil almışdır. Tələbəlik illərində Gültəkin təxəllüsü ilə vətən və istiqlal mövzularından bəhs edən şeirlər yazan şairin İstanbulda “Buzlu cəhənnəm” adlı şeir kitabı da nəşr olunmuşdur. Şairin İstanbul Türkşünaslıq İnstitutunda Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi üzrə dissertasiya işi də var. 1927-ci ildə Bakıya qayıdan Əmin Abid Mirzə Fətəli Axundzadənin əsərlərini nəşrə hazırlamış, Bakıda Azərbaycan ədəbiyyatı haqqında çoxlu məqalələr dərc etdirmişdir. Əmin Abid şeirlərini Türkiyə türkcəsində yazmışdır.
Nəşr siyasəti
“Yeni Qafqaziya”nın yayım siyasəti siyasi mübarizə üçün tərtib edilib. Bu mübarizə bütün türklüyün, hətta Azərbaycanın, sonra isə Kommunist Rusiyasının hakimiyyəti altında yaşamağa məcbur edilən bütün məhbus millətlərin müstəqilliyini təmin etmək uğrunda mübarizədir. Jurnalın əsas məqsədi Azərbaycanın müstəqilliyini bərpa edəcək gənc nəsillər yetişdirməkdir. Azərbaycanın artıq bir dövlət olduğu və bu dövlətin müvəqqəti işğala məruz qaldığı yeni nəsillərə çatdırılmağa çalışılır. Nəşr həyatı boyu Azərbaycanın tarixi-mədəni kimliyini işıqlandırmaqda sıy göstərən jurnal ona malik olduğu hər cür potensial barədə məlumat verməyi də əsirgəmir. Beləliklə, gənclərə Azərbaycanın müstəqil yaşamaq hüququ olan köklü dövlət olması, onun qayğısına qalma hissi aşılanır.
Vətənpərvər gəncliyin problemləri  xəbərlərdən tutmuş şeirə qədər demək olar ki, bütün yazıların mövzusu idi. Jurnalda sürgün edilmiş və güllələnmiş vətənpərvərlərin adları açıqlanır, tanınmış şəxslərin tərcümeyi-halı yazılır, Bolşevik həbsxanalarında yaşanan səfalətdən bəhs edilirdi. Demək olar ki, hər yazıda oxucu kommunist Rusiyasının vəhşiliyi ilə qarşılaşırdı. Beləki, Yeni Qafqaziyanın əhəmiyyətli bir hissəsi xəbərlərə, xüsusən də bu vəhşiliyi ictimailəşdirməyə həsr olunmuşdu. Jurnalın son üç-beş səhifəsində bolşeviklərin və çekanın (bolşevik kəşfiyyat təşkilatı) vəhşiliyi canlı şahidlərin hekayələri, müxtəlif yerlərdən göndərilən müxbir məktublar və ya xarici mətbuata  əsaslanan xəbərlərlə bütün dünyaya çatdırılmağa çalışılırdı. Əslində, bu vəhşilik təkcə ictimailəşdirilmir, bəzən “Yeni Qafqaziya”ın səhifələrində sərt şəkildə tənqid olunurdu.
Yeni Qafqazın maraq dairəsi təkcə Azərbaycanla məhdudlaşmır. Rus əsarətində olan türk dünyasında baş verən hər cür hadisələr jurnalın səhifələrində işıqlandırılmışdır.. Bu mənada jurnal türk dünyasının bayraqdarı olmaq vəzifəsini öz üzərinə götürmüşdü. Rusiyanın türklərlə bağlı fəaliyyətini və ambisiyalarını yaxından izləyən jurnal türk dünyasındakı siyasi, sosial və mədəni mövzulardan da bəhs edirdi. Bu dövrdə türk dünyasının dil-mədəni birliyi ilə bağlı gedən müzakirələrə geniş yer verilmişdir. Demək olar ki, jurnal bu nəşr siyasəti ilə türk milli ruhunu yaşatmağı hədəfləyirdi. Rus istilasına məruz qalan digər xalqlar da “Yeni Qafqaziya”nın mövzularındanidi. Bolşeviklərin bu xalqlara qarşı siyasəti pislənərkən, bu xalqların ruslara qarşı milli müqaviməti təqdir edilirdi. Bunların arasında Gürcüstanın xüsusilə bəhs edilmişdir. Bolşevik inqilabından sonra yaradılmış "Mavera-yı Qafqaziya İttifaqı"nın tərkibində Azərbaycanla yanaşı adı çəkilən, lakin onu arxadan vuran Ermənistana qarşı duyulan və nifrətin əksinə olaraq Gürcüstan qardaş xalq kimi qəbul edilir və bu haqda mühüm nəşrlər dərc olunurdu (yadda saxlamaq lazımdır ki, Avropada Promete Hərəkatında gürcü ziyalıları ilə türk ziyalıları birgə fəaliyyət göstəriblər). Rusiya ilə qonşu olan İranda baş verən siyasi prosesləri yaxından izləyən jurnal digər böyük dövlətlərin də dünya siyasətini izləməyi də diqqətdən kənarda qoymurdu. Bu dövlətlərin Rusiya və xüsusilə türk dünyası ilə bağlı siyasətləri haqqında çoxlu yazılar, məqalələr jurnala daxil edilmişdir. İstanbulda nəşr olunan “Yeni Qafqaziya” qəsdən yeni qurulan Türkiyə Cümhuriyyəti haqqında yazılara yer verilmirdi. Bununla belə, Türkiyənin dünya siyasətinə aid məsələlərindən bəhs edən məqalələrə az da olsa rast gəlinir. Ruslarla münasibətlər və Şeyx Səid üsyanı Türkiyə ilə bağlı məqalələrin əsas iki mövzusudur. “Yeni Qafqaziya” Azərbaycan türkləri tərəfindən İstanbulda qurulan və bu gün də davam edən millətçi nəşrlər şəbəkəsinin ilk həlqəsidir. Ona görə də onun nəşrlərində türklüyə aid bütün məsələlər öz ifadəsini tapmışdır. Bu nəşr siyasəti ondan sonra eyni məqsədlə yaradılmış jurnal və qəzetlər üçün də bələdçi olmuşdur.
Jurnalın əhatə etdiyi mövzular
Siyasi məsələlər
“Yeni Qafqaziya” jurnalı ədəbi, ictimai və siyasi jurnal kimi fəaliyyət göstərmişdir. Amma siyasi aspekti digər sahələri üstələyir. Jurnalın bu xüsusiyyətini anlamaq üçün onun nəşrlərini mövzuların növlərinə görə müqayisə etmək kifayətdir. Jurnalda dərc olunan siyasi məqalələrin ümumi sayı xəbərlər istisna olmaqla, bütün digər mövzularda yazılan məqalələrdən bir neçə dəfə çoxdur. Xəbərlər də adətən siyasi məzmunludur. Xəbərlərdən başqa məqalələrin mövzularına görə faiz bölgüsü belədir: Tarix: 4%, ədəbiyyat: 12%, müxtəlif sosial mövzular: 14%, siyasət: 70%.
“Yeni Qafqaziya” jurnalına Azərbaycanın müstəqilliyini təmin etmək üçün yaradılmış siyasi jurnal desək yanılmarıq. O, bütün dünyanı təhdid edən kommunizmə qarşı türk dünyasında nəşr olunan ilk siyasi jurnaldır və məqsədi Azərbaycanı müstəqil görmək olsa da, bolşevik əsarətində olan bütün xalqların azadlığını müdafiə etməkdən də çəkinməmişdir. “Yeni Qafqaziya” ya görə: "Başqa millətlərə azadlıq və bərabərlik vəd edərək hakimiyyətə gələn bolşevik kommunizmi çar Rusiyasından fərqlənmir. Çar Rusiyası dövründə həyata keçirilən ruslaşdırma siyasəti bolşevik kommunistləri tərəfindən davam etdirilir, məzlum xalqların bütün resursları rus irqinin xeyrinə istismar edilir. Ruslar öz ambisiyalarına mane olacaq digər böyük dövlətləri zərərsizləşdirmək üçün bütün dünyada kommunist inqilabını yaymağa çalışırlar. Bu məqsədlə bütün dünyada geniş təbliğat şəbəkəsi yaradıblar. Amma bu inqilabın reallaşmaq şansı yoxdur. Böyük dövlətlər bu təhlükəni hiss etdikləri üçün lazımi tədbirləri gördülər və Avropada kommunizmin inkişafını dayandırdılar. Şərqdə həm kəndlilər, həm də fəhlələr kommunizm tərəfindən əzilirlər." Məhəmməd Əmin Rəsulzadə tərəfindən yazılan "İnqilabçı Sosializmin İflası" adlı məqalələr silsiləsi bu cür tənqidi məqalələrə örnəkdir.
Bolşevik siyasətindən və mətbuatda Qafqaz hadisələri və həyatına dair ara-sıra müzakirə olunan məqalələrdən nəşrlərimizin əbəs olmadığını görməkdən məmnunluq duyur və geniş ictimaiyyətə faydalı təsir göstərdiyimizi tam sevinclə hiss edirik. Bununla yanaşı, Anadolu, İran, Misir, Hindistan, Əfqanıstan və digər Şərq ölkələrində çarın mühüm mərkəzlərinə nüfuz edərək bolşevik vəhşiliyi altında türk və islam xalqlarının iniltiləri, zülmləri və qədərləri barədə üzücü xəbərlər çatdıran jurnalımız hətta öz tərəfdaşları və dostları arasında da yüksək tələbat və qayğı ilə qarşılanmışdır. ... Yarandığı gündən jurnalımızı təkcə azəri türklüyünə deyil, həm də milli sərhəddən kənarda yaşayan bütün türklərə həsr etmişik və onların köməyinə böyük ehtiyac duymuşuq.
Ədəbiyyat mövzusunda yazılar thumb|315x315px|Başqırdıstanlı Fəthəlqədir Süleyman (Əbdülqadir İnan) “Yeni Qafqaziya”da  məqalələr, şeirlər, hekayələr kimi ədəbi janrlara da yer verilmişdi. Lakin yuxarıda qeyd etdiyimiz kimi, bədii mətnlər digərləri ilə müqayisədə çox azdır. Bundan əlavə, ədəbi yazılarda da dolayı yolla siyasi məqsəd güdülürdü. Bu səbəbdən də ədəbi məqalələri digərlərindən müəyyən sərhədlərlə ayırmaq mümkün deyil. Buna baxmayaraq, məzmununa görə otuz altı ədəbi məqalə müəyyən edilmişdir. Ədəbi məqalələrdə türk dünyası ədəbiyyatı ilə bağlı məsələlərə diqqət yetirilir. Altaydan tutmuş Azərbaycana qədər, bir tərəfdən işğaldan sonra türk dünyasının düşdüyü vəziyyət və bu vəziyyətin milli ideala, milli ədəbiyyata təsiri, digər tərəfdən mədəniyyət və ədəbiyyatla bağlı inkişaflar məqalə və yazılarda öz əksini tapırdı. Rusların türk mədəniyyəti ilə bağlı mənfi əməllərini yaxından izləməklə türk dünyası ziyalılarının diqqəti bu kimi məsələlərə cəlb olunurdu. Bu kontekstdə Bakıda keçirilən Türkologiya Konqresinə böyük diqqət yetirilmişdi. Bu qurultayda gündəmə gətirilən latın əlifbası ilə bağlı müzakirələrə də jurnalda geniş yer verilmişdi. Ədəbi məqalələrin mühüm hissəsi Azərbaycan ədəbiyyatına həsr olunub. Azəri ləqəbli yazıçı (1924) rusların Azərbaycanda qurduqları “Fəhlə Məktəbləri” ilə yaratmağa çalışdıqları bolşevik ədəbiyyatından bəhs etmişdir. Mirzə Bala Azərbaycan ədəbiyyatı tarixinə dair silsilə mühüm məqalələr yazmışdır. Müəllif bolşeviklərin Azərbaycan ədəbiyyatına qarşı hücumlarına da ciddi məqalələrlə cavab verirdi. Azərbaycan ədəbiyyatından yazan başqa bir imza isə Sinana məxsusdur. Müəllifin Azərbaycan xalq ədəbiyyatına dair irihəcmli məqaləsi və Azərbaycan ədəbiyyatının müxtəlif istiqamətlərindən bəhs edən imzasız bir neçə məqaləsi var. Onların arasında Azərbaycan mətbuatı ilə bağlı olanları xüsusi qeyd etmək lazımdır. Bu məqalələrdə o günə qədər Azərbaycanda çıxan jurnal və qəzetlər xronoloji ardıcıllıqla verilmiş və bir çox adlar təqdim edilmişdir. Buna baxmayaraq jurnaldaki ədəbiyyatla bağlı məqalələr bunlarla məhdudlaşmır. Xüsusilə, türk dünyasının mədəni birliyi ilə bağlı mühüm ideyaların müzakirə olunduğu yüksək səviyyəli yazılar dərc olunmuşdur. Türk dünyasının müxtəlif ölkələrindən gələn yazarlar mədəniyyət və ədəbiyyatla bağlı müxtəlif fikirlər irəli sürərək bu fikirləri silsilə məqalələr şəklində jurnal səhifələrində dərc etdirərək, öz fikirlərini müzakirə obyektinə çevirmişlər. Bu yazılar o dövrdə türk ziyalısının türk dünyasının mədəni birliyi məsələsinə necə baxdığını göstərmək baxımından əhəmiyyətli idi. Kazanlı Abdullah Battal (Taymas), Başqırdıstanlı Fəthəlqədir Süleyman və Mehmet Fuad Toktar kimi türk ziyalıları “Xaric Türklükdə Milli Hars Məsələsi” başlığı altında türk dünyasının dil və ədəbiyyatı haqqında uzun-uzadı müzakirələr aparmışdırlar. Abdullah Battal (Taymas) Kazanlı imzası ilə “Yeni Qafqaziya”ya göndərdiyi Kazan vilayətində başlıqlı məqaləsində ortaq bir ədəbi dildən bəhs edərək yazır:  “Bu dildə yazılmış ədəbiyyatın oxunduğu coğrafi mühitin eni, Qazan türklərinin səpələnmiş coğrafi mühitin genişliyi ilə mütənasib idi”.
Belə bir ədəbi dilin meydana çıxmasını iyirmi üç illik sivil hərəkatın bəhrəsi kimi dəyərləndirən müəllif deyirdi: “...bu ədəbi dil Mərkəz türklərinin (yəni Kazanlılar, qazax-qırğızlar və türküstanlılar) ortaq ədəbi dilin lisanı üçün də əsas ola bilərdi. Əgər bu türklər milli ambisiyaları naminə yerli ləhcə təəssübkeşliyindən əl çəkib öz aralarında yaxşı yola getsələr və indiki İdil tayfa ədəbi dili “Kazan”a meyl edərsə, təxminən iyirmi milyonluq Orta Türklər üçün, yəni İdil hövzəsindən Zərəfşan vadisinə qədər bir türk əyaləti üçün ümumi bir ədəbi dilin meydana gəlmə ehtimalına zərrə qədər şübhə etmirəm." Müəllif başqırdların bu formalaşmanın qarşısını aldığını bildirirdi. Başqırdıstanlı Fəthəlqədir Süleyman isə onun bu sözlərinə cavab olaraq Kazanlını “müstəqil tatar ədəbi dili yaratmaqda” ittiham edir və sözügedən bölgənin rusların sıx təsiri altında olduğunu və bu səbəbdən İdil Boyunun milli mədəniyyət formalaşdırmağa qadir olmadığını iddia edirdi.
"Tatar dili və ədəbiyyatı 20 il ömür sürübsə, ortaq milli sərvətimiz olan Türküstan ədəbiyyatının bir neçə yüz illik ömrü var. Böyük Türküstan milli sivilizasiyanı, milli ədəbiyyatı Kazanlılara, başqırdlara, qırğızlara, qazaxlara bəxş etmişdir" deyən Fəthəlqədir Süleyman başqırd ləhcəsində yaradılacaq və bütün Mərkəzi Asiya türklərinə aid bir ədəbi dil təklif edir. “Tatar dili ümumi ədəbi dil deyil, başqırd və qırğız ləhcələrimizlə yanaşı tayfa ləhcəsidir”. Müəllif başqırd ədəbiyyatını başqırdlara tatar ədəbiyyatından daha uyğun gördüyünü də dilə gətirir. Fəthəlqədir Süleyman türk dünyası ədəbiyyatı ilə bağlı fikirlərini belə ümumiləşdirir: "Biz milli türk adət-ənənələrini rus adət-ənənələrindən qorumaq və müdafiə etmək üçün Başqırd ədəbiyyatının başqırdlara tatar ədəbiyyatından daha çox fayda verəcəyinə inananlar arasındayıq. Bizim fikrimizcə ümumi türk qövmləri üçün 2 ədəbi dil uyğundur. Şərqi türklər üçün Çağatay-özbək, Qərbi türkləri üçün Anadolu türkcəsi.Bütün Mərkəzi türklər üçün isə ortaq bir ədəbi dil təqdim etmək Çağatayların davamçısı olan türküstanlıların haqqıdır”.
Bu müzakirəyə uzun bir yazı ilə qoşulan Mehmet Fuad Toktar Kazanlı və Başqırdıstanlı Fəthəlqədir Süleymana cavab verərək türkcənin Güney türkcəsi, orta türkcə və s. kimi adlarla təsnif edilməsinə qəti etiraz edirdi. Siyasi, mədəni, və ədəbi baxımından hər dövrdə müstəqil ola bilən ölkəyə məxsus dialektin ortaq dil olmasını təklif edən müəllif bu məsələyə münasibətini belə ifadə edir: “Məncə, bu üç amil bu gün Anadolulu dostlarımızın əlindədir.Onlar istəməsələr belə Anadolu ləhcəsi ümumi türkcənin ədəbi və yazı dili kimi istifadə olunacaqdır.” Anadolu türkcəsini ortaq yazı dili kimi qəbul edən Toktar İstanbul türkcəsini qəbul etmir. “İndi işlətdiyimiz İstanbul ləhcəsi 80% ərəb və fars sözləri ilə qarışmış nə türkcə, nə ərəbcə, nə də farsca bir dildir ki, türk xalqları bir kənara heç anadolu türkləri tərəfindən də qəbul edilməyib və edilməyəcəkdir.” Müəllif: "milli sivilizasiyadan, ədəbiyyatdan söhbət gedəndə isə bu son yarım əsrdə türklüyün üç qibləsi - Anadolular, Azərbaycanlılar və tatarlar - bələdçilik edə bilərlər” deyərək müqayisəli ümumi ədəbiyyat qurulması fikrini müdafiə edirdi. Bu müzakirə bir müddət davam etsə də, Mehmet Fuad Toktara cavab verən olmadı. Lakin bu müzakirədən kənarda qalan Mirzə Bala kimi “Yeni Qafqaziya”nın bəzi qabaqcıl yazarları Türkiyə türkcəsinin ortaq dil kimi istifadə edilməsi fikrini müsbət qarşıladılar. “Yeni Qafqaziya”nın həcmini nəzərə alsaq, onun şeirlərlə zəngin olduğunu söyləmək olmaz. Şeirlər əsasən jurnalın ikinci ilində çap olunmağa başlamışdı. Üçüncü və dördüncü illərdə isə çox az sayda şeir çap olunmuşdu. Jurnalda şeirlə yanaşı, beş hekayə dərc edilmişdi. Azadlıq və vətənpərvərlik mövzularından bəhs edən bu hekayələrdən üçü Mirzə Balaya məxsusdur. O biri hekayətlərdən biri Azərbaycanlı Fuada, digəri isə Mim imzasına aiddir.
Şahsevən xalçası
thumb|350px|Şahsevənlərə aid ipək və metal örtüklü at üçün örtük.
Şahsevən xalçası və ya şahsevən kilimi — Cənubi Azərbaycan bölgəsində şahsevənlər tərəfindən hazırlanan Azərbaycan üslubu olan əl işi.
Azərbaycanda köləlik
Azərbaycanda köləlik— Azərbaycanda tarixən kölələrin (qulların) əməyindən istifadə.
Alban çarlığı
Qafqaz Albaniyası məbədlərində məbəd qulları işlədilirdi. Strabon məlumat verir ki, Selena ilahəsinə həsr edilmiş Alban məbədində "kahin vəzifəsini basilevsdən sonra ən böyük hörmət sahibi olan, geniş müqəddəs məbəd torpağının və hiyerodulların (müqəddəs qullar) başında duran xadim icra edir".
Məsqət (Maskut)
"Hüdud əl-aləm"də verilən məlumatlara görə müstəqil şəhər olan Məsqətdən islam ölkələrinə çoxlu qul gətirilirdi.
Şirvanşahlar dövləti
IX əsrin ikinci yarısından Abbasilər xilafətinin zəifləməsi və tənəzzülə uğramağa başlaması, habelə onda mərkəzdənqaçma meyllərinin güclənməsilə əlaqədar bəzi vilayətlər ayrılaraq müstəqil məlikliklər yaratmağa başladılar. Şirvanın əhalisi feodal zadəganlardan, neftverən və şumluq torpaq, duzlu göl, bağ və üzümlük sahiblərindən, şəhər məmurları, tacir və ruhanilərdən, sənətkarlardan, şəhər rəiyyətindən, kəndlilərdən və qullardan ibarət idi.
X əsrin ortalarında Şirvanşah Salar Mərzuban ibn Məhəmməd ibn Müsafirə ildə 1000 000 dirhəm xərac ödəyirdi.64 İbn Havqəlin yazdığına görə, vergi kimi qul, pul, təsərrüfat ləvazimatı, qatır, yük heyvanları və bəzək əşyaları alınırdı.
Məhəmməd ibn Yəzid çiçək xəstəliyindən ölüm ayağında olarkən hakimiyyət hərisliyi onun vəziri İbn əl-Mərağini başqa yolla hasilə gətirilə bilməyəcək bir işə sövq etmişdir. O, Məhəmmədin iki qulunu Əhməd ibn Yəzidin işgəncə çəkdiyi həbsxanaya göndərib, onu öldürmək əmri vermişdir. Onlar əmri yerinə yetirmiş və cənazəni gizlətmişlər.
XI-XIII əsrlərdə Beyləqanda satılan Şirvan və Dərbənd malları, əsasən, Şamaxıdan gətirilən qiymətli qunduz, samur, sincab xəzləri, qul və cariyələr, Şəbran və Şamaxı ipəyi, Bakı nefti, duz və sairdən ibarət idi.
XIII əsrin əvvəlinə aid "Əcaib əd-Dünya" əsərində Dərbənd malları arasında rus tacirlərinin şimaldan gətirdikləri qiymətli "qunduz, samur, sincab xəzlərinin, qul və gözəl cariyələrin" adlarını çəkir. "Əcaib əd-Dünya" əsərində Şirvan haqqında belə yazılır: "Adil Nuşirəvan (onu) abadlaşdırdı. Onun (Şirvanın) əhalisi qara papaq qoyur. Oranın malları: cariyə qızlar, türk qulları, qoyun, balıq və çoxlu qara neftdir". Əsir türkləri, kişi və qadınları Dərbənd, Şamaxı və digər şəhərlərin qul bazarlarında satırdılar.
XI-XIV əsrlərdə feodal Şirvan cəmiyyətində müharibədə qoşunlar tərəfindən ələ keçirilib aparılmış əsirlərdən ibarət qullar müəyyən yer tuturdu. Qulları torpaqlara təhkim edirdilər. Qul əməyindən məişətdə və kənd təsərrüfatında ucuz işçi qüvvəsi kimi istifadə olunurdu. Qul bol olduğundan Dərbəndin məşhur qul bazarında onlar çox ucuz satılırdı. Məlumdur ki, XII əsrdə Dərbənd hakiminin Nizami Gəncəviyə xoşuna gəlmiş şerinə görə, ona hədiyyə göndərdiyi qıpçaq kənizi Afaq şairin arvadı olmuşdu. Qul türk qızları gözəllikləri ilə şöhrət qazanmışdılar. Qullar şəhərlərin və kənd yerlərinin ən məzlum əhali qrupu idi. Feodaldan asılı kəndlilərlə yanaşı qullar da şiddətli istismara məruz qalırdılar.
1386-ci ildə Qarabağa, Şirvanşahın ərazisinə daxil olan Dərbənddən keçərək Dəşt-i Qıpçağa gedən əmir Teymurun görüşünə gələn İbrahimin davranışı barədə məlumat verilir. O, monqol hökmdarlarında dəbdə olduğu kimi, hər hədiyyədən doqquz ədəd təqdim etdi. Lakin yalnız səkkiz qul bağışladı və bildirdi ki, "doqquzuncu mən özüməm".
Şirvanşah taxtına namizəd Sultan Mahmudun sevimli qulu məmlük Qara bəy ağası yuxuda ikən onun başını kəsərək, elə həmin gecə Mahmudun əmisi Şeyxşaha göndərdi.
Osmanlı imperiyası
Səfəvi-osmanlı müharibələri zamanı o vaxtadək heç vaxt baş verməmiş bir məsələ - İslam əhalisinin əsir götürülməsi hadisəsi (şive) baş verdi, o vilayətin seyidlərinin (sadat) və əyan-əşrafının qadın və qızlarının çoxu zorla köləliyə (rəqiyyət) düçar oldular.
Odlu Yurd (jurnal)
Odlu Yurd — Türkiyə Respublikasında qurulmuş olan jurnal. Azərbaycan siyasi mühacirətinin İstanbulda nəşr etdiyi aylıq ictimai-siyasi topludur.
“Odlu yurd” Rəsulzadənin rəhbərliyi ilə Azərbaycan mühacir mətbuatı tərəfindən nəşr olunan üçüncü jurnaldır. İlk nömrəsi 1929-cu ilin martında, son - 31-ci nömrəsi isə 1931-ci ilin avqustunda çıxmışdır.
Haqqında
1920-ci il rus işğalından sonra Azərbaycanda işğala qarşı mübarizə xaricdə davam etdirildi. Azərbaycan siyasi mühacirətinin məqsədi ilk növbədə istiqlal savaşını dəstəkləmək, onu siyasi, diplomatik və taktiki cəhətdən idarə etmək, Azərbaycanın müstəqillik ideyasını möhkəmləndirmək idi. Bu səbəbdən Rəsulzadəyə görə Azərbaycan siyasi mühacirətinin tarixi məqsədi diplomatik və intellektual fikri təbliğat kimi iki əsas istiqamətdə inkişaf etmişdir. Mühacirətdə olan Azərbaycan ziyalıları istiqlal mübarizəsini intellektual istiqamətdə davam etdirirdilər. Bu məqsədlə M. Ə. Rəsulzadənin rəhbərliyi ilə Azərbaycan mühacir hərəkatının nəşr orqanı kimi 26 sentyabr 1923-cü ildə İstanbulda “Yeni Qafqasiya” jurnalının ilk nömrəsi nəşr olundu. Daha sonra isə onu eyni proqram və nəşr siyasəti ilə “Azəri Türk”, “Odlu Yurd” jurnalları və “Bildiriş” qəzeti izlədi.
"Odlu Yurd" özündən əvvəlki jurnallardan fərqli olaraq bütövlükdə latın əlifbası ilə çap olunan ilk jurnal idi. İlk nömrəsi 1929-cu ilin martın 1-də nəşr edilən jurnalın son nömrəsi 1931-ci il 5-6 avqust tarixinə aiddir. "Odlu Yurd" öz səhifələrində başda Azərbaycan olmaqla, rusiya işğalında olan başqa xalqların problemləri ilə yanaşı Qafqaziya, İslam dünyası və beynəlxalq məslələrlə bağlı mövzulara da üstünlük verirdi. İlk nömrəsi 40 səihfədən ibarət olsa da digər nömrələr 24-64 səhifə aralığında dəyişirdi.
Jurnalın üz qabığında Azərbaycan xəritəsi üzərində 8 guşəli işıq saçan ulduz rəsmi var. Jurnalın baş redaktoru Məhəmməd Əmin Rəsulzadə, imtiyaz sahibi A. Kazımzadə, məsul müdiri isə Kamal bəy olmuşdur.
“Odlu Yurt” zəngin yazar heyəti və geniş müxbir şəbəkəsi ilə Türkiyə, Azərbaycanda və İranda nüfuz sahibi olmuş jurnaldır. Jurnalda Azərbaycanın istiqlal mübarizəsi tarixi, Müsavat Partiyası, Azərbaycandakı vəziyyət, Azərbaycan mühacirləri və onların fəaliyyəti, Azərbaycanda kollektivləşmə hərəkatı, Azərbaycan nefti, Azərbaycan və Rusiya mətbuatından sitatlar, İran xəbərləri, Türkmənistan, Əfqanıstan və Qafqaz, kitab və qəzet təqdimatları, Azərbaycanda təhsil həyatı kimi mövzulara yer verilmişdir.
Jurnalın məqsəd və prinsipləri
1929-cu il mart ayının 1-də çap olunan ilk sayındakı «Çöhrəmiz» adlı məqalədə jurnalın məqsədi aşağıdakı kimi açıqlanır:
… İstiqlal-iştə Azərbaycan milliyyətçilərini məşğul edən ən aktual bir məsələ…
Milli dövlət – iştə müstəqil olan hər millət idarəsinin alması zəruri olan bir şəkil, öz-özünə bir qayə olmaqla bərabər bu şəkil bizim nəzərimizdə xalqın həqiqi ehtiyacla gördüyü zamandır ki, vaxtıdır. Demokratik hökumət, dövlət təşəkkülündə qayəni təşkil edən fərdi hürriyyəti böyük ölçüdə təmin etməklə bərabər, bu hürriyyıtin cəmiyyətdəki istehsal qüvvələrini müşkülləşdirəcək dərəcədə həddini keçməsinə dözə bilməz. Yuxarıdakı cümlələrdən də anlaşıldığı kimi, jurnal Azərbaycanın Rusiya tərəfindən işğalını “qırmızı işğal” adlandırır və bu işğala qarşı cəmiyyətdə maarifləndirmə işini gücləndirmək məqsədi ilə qəzet və jurnallar nəşr edilməsini vacib bilir. Məqsəd müstəqillik əldə etmək, işıqlı Azərbaycan yaratmaqdır. Rusları alt-üst edəcək bir müstəqilliyin mümkün olduğu barədə yazılır: Belə ki, sabahkı Rusiya dünənin Rusiyası olmayacaq, hətta bugünkü Rusiya da dünənki Rusiya deyil. 140 milyon... Bəli, bu doğrudur; lakin bu qorxunc rəqəm bölünməz deyil. Bu ittifaqı təşkil edən rəqəmdə; 30 milyon Ukrayna, 13 milyon Türküstan, 12 milyon Qafqaz var. Təmiz rus ünsürü 80 milyona belə çatmır. Rusiyadakı milli təşəkküllər və hərəkatlar tədqiq edildikdə, dünya müharibəsi nəticəsində Avropada doğulan xalqlarla artıq müşahidə olunan milli cərəyanlar nəzərə alınarsa, Rusiyanın dünya tarixində Avstriya və Osmanlı İmperiyasının taleyinə qarışmayacağını söyləməyə heç bir əsas yoxdur. Məcmuanın "xidmət etdiyi fikirlər" olaraq adlandırdığı prinsipləri jurnalın ilk nömrəsinin ilk məqaləsinin sonunda aşağıdakı kimi açıqlanmışdır:
Yazıçı heyəti
Məcmuanın baş redaktoru Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin jurnalda "M.Ə.Rəsulzadə", "M.Əmin" və "Azəri" imzaları ilə yazılmış 20 məqaləsi var. Jurnalda Rəsulzadədən sonra əsas müəllif Mirzə Bala Məmmədzadə idi. Dünyanın hər yerindən müxbirlərin İstanbula göndərdiyi məktublar vasitəsilə bolşeviklərin dünya ictimaiyyətinə əks etdirdikləri yanlış məlumatlar, ən əsası isə əks etdirmədikləri həm Azərbaycan xalqına, Türk Dünyasına və dünayaya real şəkildə çatdırılırdı. Jurnalda aşağıdakı imzalar qarşımıza çıxır:
A.A, Alptəkin, F.A, A.B, Əlaəddin Mətin, Gültəkin, A.Bat, Azəri, H.H, Əhməd Cəfəroğlu, Azər Bayqara, H.H, H.Hulki, A. Mir Qasım, Bir Türk, Həmdullah Sübhi, A.T, Cəfər Sadıq, Kamal, A. Uran, Dəmirçioğlu, Kırımlı C. Seyid Əhmet, Abdullah Cevdet, Əşrəf, M., M. Ağaoğlu, Mirzə Bala, Noy Jordaniya, M. Çələbioğlu, Mustafa, O.T., M.Ş. Əfəndizadə, Mustafa Çokayoğlu, Y. Ali, Məhəmməd Əmin Rəsulzadə, N., 117 Yey Elif, Mehmet Sadıq, Naki, Yusufbəyli Nəsib - Mir, Necati
Jurnalda bəhs olunan mövzular
Professor Nəsiman Yaqublu “Odlu Yurd” jurnalındakı yazıları belə qruplaşdırır: 1) Siyasi yazılar; 2) Elm və ədəbiyyatla bağlı yazılar; 3) Mətbuat və kitabiyyətlə bağlı yazılar; 4) Xəbərlər qismi; 5) İstila qurbanları. Tarixçi Vəfalı Ənsərov isə jurnaldakı məqalələri
Jurnalın siyasi mövzuda nəşr edilən məqalələrinin əsas müəllifləri M. Ə. Rəsulzadə və M. B. Məmmədzadədir. M. Ə. Rəsulzadənin “Öyrədən bir müsibət” (207 b), “Tarixçiyə qarşı siyasi” (206), “Temmuz (iyul) hadisəsi münasibəti ilə” (207 b), “Nə gübrədir, nə də peyin” (207 g), “Qafqaz Birliyi şüarı altında” (207 a) yazılarının  böyük əhəmiyyəti vardır.
“Siyasi” mövzuya aid olan məqalələrin ən əhəmiyyətlilərinin başlıqları belə idi: a) M. B. Məmmədzadə: “Çin-Rus ixtilafı” (207); b) A. Battal: “Beynəlmiləl həyatdan” (207 q);  Mirzə Bala: “Sovetlərin aqibəti” (205); c) C. S. Əhməd: “Qızıl istila” (207 b); ç) A. Cövdət: “Azərbaycanın müqəddəs yarası”(207 b).
"Azərbaycanın həyat və mətbuatından" bölməsi isə əksərən Mirzə Bala və Y.Əlinin yazdığı məqalələrdən ibarətidi. Burada Azərbaycanın siyasi, iqtisadi və sosial həyatından, o cümlədən ölkədə baş verən yeniliklərdən xəbərlərə yer verilirdi.
“Mətbuat və kitabiyyət” bölməsini A. T. imzalı bir yazar hazırlayırdı. “Mətbuat və kitabiyyət” bölməsindəki yazılardan ən əhəmiyyətliləri bunlardır: a) “Qiymətli bir  əsər” (207 g); b) Müəllifsiz: “H. Sübhi bəyin bir xitabəsi” (205); c) Müəllifsiz: “Gürcü sosialistlərinin pozisionu” (207 g); d) Müəllifsiz: “Türküstanda Milli Mücadilə” (207 c).
“Xəbərlər" bölməsini isə Cəfər Sadıq hazırlamışdır. Burada Azərbaycan, Türkiyə, İran, Türküstan, Şimali Qafqaz, Rusiya və Ukrayna haqqında xəbərlər öz əksini tapmışdı.
"Elm və ədəbiyyat" bölməsində əksərən Məhəmməd Ağaoğlu ilə Əhməd Cəfəroğlunun məqalələrinə rast gəlinir. “Elm və ədəbiyyat” başlığı altında nəşr olunan yazılar bunlardır: a) M. B. Məmmədzadə: “Azərbaycan tarixinə aid notlar” (205); b) M. Ş. Əfəndizadə: “Sabirə aid xatirə” (207 g); c) Ə. Cəfəroğlu: “Tarixdə Azərbaycan-Rus münasibəti” (207 g).
Jurnalın “İstila qurbanları” başlığı altında isə aşağıdakı yazılara rast gəlinir: a) M. Emin: “Yusifbəyli Nəsib bəy” (207 b); b) Azəri: “Mehmet Bağır bəy” (207 b).
“Beynəlmiləl həyat” rubrikasında o dövrdə inkişaf edən beynəlxalq hadisələr və cərəyanlar haqqında daim məlumat verən jurnal, ümumiyyətlə, Avropa-Sovet münasibətləri, Əfqanıstan, Balkanlar, Millətlər Liqası problemləri,İran-Əfqanıstan-Rusiya münasibətləri, Sovet-Çin münaqişəsi, Misir-Fələstin hadisələri, Türkiyə-Yunanıstan problemi, Fransa, Almaniya, İtaliya, İspaniya və s. kimi Avropa ölkələrində, Mərkəzi Asiyada baş verən proseslər, Hindistan və Polşa problemləri və digər beynəlxalq əhəmiyyətli hadisələr haqqında ətraflı məlumatlar verirdi.
Qeyd edək ki, “Odlu Yurd”un Azərbaycanın istiqlalı uğrunda aparılan mübarizədə özünə məxsus yeri və rolu olmuşdur: Əgər Azərbaycan istiqlal fikri xalqdan doğmuş, xalqın harsı həyat və xüsusiyyətinin təbii və zəruri bir tələbi isə, əgər xalq bunun xaricində heç bir həyat, heç bir səadət təsəvvür etmirsə, əgər Azərbaycan xalqı yeganə həyat vəsəadəti istiqlal və onun üç rəngli bayrağının altında düşünürsə – o zaman  xalqın ölüm-dirim məsələsi qədər mühüm olan bu istiqlal fikri üzərində israr etməsi, inad göstərməsi, ölməsi fəqət əzmindən dönməməsi lazım gəlir.
“Odlu Yurd”da “Qanlı icraatlar”, “Salyan süngüsü”, “Kollektivləşmənin səmərəsi”, “Həbslərin səbəbi”,  “Solovkidə”, “Kommunistləri öldürürlər” başlığı altında verilən yazılarda Azərbaycanın ümumi vəziyyəti, sovetlərin işğalı ilə bağlı müstəqil və azad yaşamaq haqqından məhrumluğu göstərilir. “Gəncədə iğtişaşlar”da yazılır: “Verilən məlumata görə Gəncədə mühüm iğtişaşlar olmuşdur. İğtişaş zamanı mahudbasma və yağ emalatxanaları yandırılmışdır”. “Şəki və Zaqatalada üsyan” başlıqlı məlumatda isə yazılıb: “Şəki və Zaqatalada əhali üsyan edərək kommunistlərlə məsul sovet məmurlarını öldürmüşlər”.
İrtica
İrtica (arb: رُجُع rücu kökündən, de: réaction — az: reaksiya) və ya geriçilik (az: "əvvəlki yerə qayıtmaq"), reaktsionizm əvvəlki vəziyyətə qayıtmağı tələb edən, həddindən artıq mühafizəkar və mütərəqqi olanlara qarşı olan, hər hansı bir ictimai və ya siyasi hərəkat və ya ideologiyadır.
Odlu Yurd (jurnal)
Jurnalda bəhs olunan mövzular
"Yeni Qafqaziya" və "Azəri Türk" jurnalları kimi "Odlu Yurd" jurnalında da hər il Azərbaycan müstəqilliyinin ildönümünün qeyd edilməsi ənənəsi davam etdirilmişdir.
İrtica
Təsviri
Sosial elmlər doktoru Emre Konqar "insanın tarixi inkişaf prosesinə, istehsal münasibətlərinə, istehlak və bölüşdürmə münasibətlərinə və siyasi rejimlərə görə" reaksionizmi təsnif etmişdir. Bu tərifə görə, bəşəriyyət tarix boyu inkişaf və tərəqqi göstərmişdir. Konqarın tərifinə görə yığıcılıq, ovçuluq, kənd təsərrüfatı, sənaye və informasiya cəmiyyəti kimi mərhələləri geri almaq və ya dayandırmaq mürtəcilikdir. Zamanla istehsal əlaqələri, ibtidai klanlar, köləlik, feodalizm, kapitalizm və sosializm kimi dəyişmişdir. Bu dəyişiklikləri geriyə qaytarmağı müdafiə etmək mürtəcilikdir. Allahın adı ilə cəmiyyəti idarə edən mütləq hüquqi və inzibati səlahiyyətlərə sahib olan hökmdarlar və səltənətlər öz yerlərini konstitusional krallıqlara və respublikalara buraxmışdırlar. Müasir dövlətlərdə fərdi hüquq və azadlıqlar demokratik və dünyəvi qanunlarla təmin olunur. Müasir və demokratik rejimlərdən daha çox, dini qaydaların insanlara qarşı tətbiq olunduğu antidemokratik rejimləri tələb etmək mürtəcilikdir.
Odlu Yurd (jurnal)
Jurnalda bəhs olunan mövzular
Jurnalın 27 aprel 1930-cu il tarixli 14-cü sayında Mirzə Balanın “İşğal təqvimi” adı ilə Azərbaycanın işğal edildiyi gündən 1930-cu ilin aprelinə qədər Rusiya istismarının günbəgün təqvimini dərc etmişdir. "İstiqlal təqvimi” başlığı altında 1917-ci ilin martından 1920-ci ilin aprelinə qədər davam edən Azərbaycan istiqlalı da təqvim şəklində çap edilmişdi. "Qızıl istila" günü baş verən hadisələrə jurnalda aşağıdakı cümlələrlə münasibət bildirilmişdir: 27 aprel millətimizin tarixindən silinməyəcək qara gündür. Hürriyyəti müstəqil həyatımıza son verilən, milli varlıq, milli azadlıq rəmzi olan üçrəngli bayrağımızın lovğa vəhşilər tərəfindən endirildiyi gündür. Bu gün bayraqları endirilən, torpaqları susdurulan, ordusu, ziyalıları məhv edilən Azərbaycanda qızıl düşmən qələbə şənliyi keçirir.
Bunlardan başqa jurnalın son nömrəsində dərc olunan “Azərbaycanda kim hökmranlıq edir?” sərlövhəli məqalə 1920-ci ildən sonrakı ruslaşdırma siyasəti və istismarı ilə bağlı statistik məlumatların olması baxımından əhəmiyyətlidir. Məqalənin əhəmiyyəti və dəyəri Mirzə Bala tərəfindən belə açıqlanır; “Bu məlumat 12 illik hökmranlıqdan sonra (...) Azərbaycanda kimin hakim olduğunu və türklərin hansı vəziyyətdə olduğunu, həqiqətin kim olduğunu göstərəcəyi üçün bizim diqqətimizi və iddialarımızı təsdiq edən tarixi sənəddir.”
İrtica
Tarixi
Bu termin Qərbdə Böyük Fransa inqilabı dövründə cinayətkar monarxiya rejiminə və ya onun şərtlərinə qayıtmaq istəyən əks-inqilabçıları təsvir etmək üçün istifadə edilmişdir. XIX əsrdə qərbdəki dərəbəylikləri və aristokratiyanı qorumaq istəyən sənayeləşmə, respublikaçılıq, liberalizm və sosializm əleyhdarlarını təsvir etmək üçün istifadə edilmişdir. Mürtəcilik termini, eyni zamanda, siyasi inkişafa və yeniliyə qarşı çıxan ideologiyaları aşağılamaq üçün də istifadə olunur.
Odlu Yurd (jurnal)
Jurnalda bəhs olunan mövzular
Müstəmləkəçi Rusiya istismarına dair digər bir sənəd isə “İşğalın əsas məqsədi” başlıqlı məqalədir. Rusiya işğalının əsas məqsədinin Azərbaycan neftini ələ keçirmək olduğu vurğulanan məqalədə təbii qaz, yun, pambıq, ipək, balıq, duz, mis, barıt, bal kimi müxtəlif sərvətlərin talan edilməsi barədə məlumatlara yer verilib. Jurnalda Azərbaycan neftinin Rusiya tərəfindən istismarı barədə yazılırdı: Budur, cəmi yeddi il ərzində (1920-1927) Bakı neftindən 150 milyon manat gəlir əldə olunub. O gəlirin 25 milyon manatına neft ehtiyacları üçün xaricdən materiallar alınıb. Qalan 125 milyon manat Rusiyanın hesabına keçib. Bəs Azəri xalqı bu qızıl neftinin müqabilində nə qazanıb?"
Jurnalın 2-ci nömrəsində Azərbaycanın müstəqillik əldə etməsindən iki ay əvvəl, 1918-ci il martın 31-də rus və erməni şovinistlərinin Bakıda törətdikləri qırğından bəhs edən məqalədə yazılırdı:
İrtica
Tarixi
XX əsrdə mürtəce (reaksionist) siyasi birləşmələrin ümumi xüsusiyyəti keçmiş dövrlərdə olduğu kimi (demokratiyadan əvvəl) totalitar və ya totalitar tipli bir quruluşun inzibati bir quruluş olmasına tərəfdar olması ilə bərabər, həm də davamlı sənaye istehsalı və sənayeləşmə tərəfdarı olmaları da görülmüşdü. İspaniyadakı Franco administrasiyası, Fransadakı Vichy administrasiyası, Portuqaliyadakı Antonio Salazar administrasiyası buna nümunədir.
Dünyanın müxtəlif yerlərində mövcud olan rejimə cavab olaraq, mürtəce siyasi proqramlar hazırlayan siyasi quruluşlar müşahidə olunmuşdur. Bu gün Almaniyadakı neonasistlər, Əfqanıstandakı Taliban və ABŞ-dakı Ku Kluks Klan kimi qruplar mürtəcili görüşə malikdirlər. Mövcud siyasi birləşmələr azlıq təşkil edirlər.
Odlu Yurd (jurnal)
Jurnalda bəhs olunan mövzular
Türkiyədə baş verənləri yaxından izləyən jurnal avqustun 6-da çıxan “Böyük fəlakət qarşısında” başlıqlı məqalədə Trabzon ətrafında baş verən və böyük dağıntılara səbəb olan zəlzələ ilə bağlı kədərini ifadə edən sözlərə yer vermişdir. Bundan başqa, jurnalın 20-ci nömrəsində dərc olunan məqalədə Türkiyənin 26-30 avqust 1922-ci ildə qazandığı zəfər təbrik edilir. Məqalənin davamında Azərbaycanın bir gün müstəqillik əldə etmək arzusu belə ifadə olunub: Odlu Yurd Türkiyə vətəndaşlarını avqust zəfəri münasibəti ilə təbrik edərək ümid edir ki, bu həyat verən günəş işğalın qaranlığında qalmış Azərbaycanın üfüqlərində belə parlayacaq.
“Odlu Yurd”un səhifələrində ən çox yer verilən mövzulardan biri də Qafqaz İttifaqı (Konfederasiya) ideyasıdır. 8-ci nömrəsində dərc olunan və bu birliyin zəruriliyini qeyd edən məqalədə bu ittifaqın əhəmiyyətindən belə bəhs olunur: “Azərbaycan da daxil olarsa, Qafqaz xalqlarının azadlıq mübarizələrini ruhlandıran siyasi ideyalarda yer alan ən mühüm şüarlardan biri də Qafqaz Birliyidir. ”
1929-cu il sentyabrın 8-də keçmiş Azərbaycan Xalq Cumhuriyyətinin nümayəndə heyəti Millətlər Cəmiyyətinə ərizə ilə müraciət etdi. “Millətlər Cəmiyyəti Məclisinin Sədrinə” başlıqlı ərizə məktubunda Azərbaycan nümayəndə heyətinin rəhbərinin müavini Mir Yaqub və baş katib Abbas Atam Əlibəylinin imzaları var. Jurnalın 8-ci nömrəsində tam mətnlə dərc olunmuş bu məqalədə deyilir:Ümid edirik ki, Millətlər Cəmiyyətinin nəzəri diqqəti dünyanın bu guşəsinə yönəldiləcək, Azərbaycan millətinin müdafiəsi və onun haqlı arqumentlərinə Ali Məclis öz mənəvi dəstəyini verəcək.”
Jurnalın “Elm və Ədəbiyyat” rubrikasının 9, 10 və 11-ci nömrələrində ard-arda dərc olunan, Əhməd Cəfəroğlunun “Tarixdə Azərbaycan-Rusiya münasibətləri” başlıqlı məqaləsi Azərbaycan-Rusiya münasibətlərinin tarixi inkişafı baxımından diqqətəlayiq icmal məqalədir. Tarixi sənədlərə əsaslanaraq Azərbaycan-Rusiya siyasi əlaqələrinin ilk dəfə 880-ci ildə başladığını vurğulayan müəllif həmin dövrdən etibarən rusların istismar və işğalçılıq məqsədi ilə Azərbaycan torpaqlarına göz dikdiklərini, Azərbaycan torpaqlarına ekspedisiyalar təşkil etdiklərini bildirir. "Bu səbəbdən 909, 913, 943, 968 və müxtəlif illərdəki səfərlərin talandan başqa bir şey olmadığını sənədlərlə göz önünə sərilmişdir."
Rəsulzadənin rəhbərliyi altında Azərbaycan mühacirətinin II Dünya müharibəsinə qədər Türkiyədə nəşr etdirdiyi son siyasi jurnal olan “Odlu Yurd” iqtisadi məqalələrin və xarici xəbərlərin bolluğu baxımından o dövrün digər mühacirət jurnalları arasında fərqli yer tutur.
Jurnalın nəşri 1931-ci ilin iyul-avqust aylarında 30-31-ci nömrələrdən sonra dayandırılmışdır.
Balıq Sənaye İdarəsi
Məlumat
1880-ci il aprelin 20-də yaradılmış, 1918-ci il iyulun 4-də Bakı Xalq Komissarları Soveti Xalq Təsərrüfatı Şurasının qərarı ilə ləğv edilmişdi. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökuməti Bakıya köçdükdən (1918-ci il 17 sentyabr) sonra Balıq sənayesi idarəsi öz fəaliyyətini ilk növbədə baxımsızlıqdan tənəzzülə uğrayan vətəgələrin bərpasına yönəltmişdi. Bankə vətəgəsi də Hökumətin 1918-ci il 30 avqust tarixli qərarına əsasən, bütün varidatı ilə birlikdə müsadirə edilmiş və 1919-cu il yanvarın 1-dək xəzinə ilə imzalanmış müqaviləyə əsasən, 1920-c il iyunun 1-dək xüsusi şəxsə, çay və göllərdəki digər məntəqələr isə hərrac vasitəsilə icarəyə verilmişdi. Balıq sənayesi idarəsi 1919-cu il oktyabrın 15-də xəzinəyə məxsus 44 siyənək ovu məntəqəsini 1920-ci il yanvarın 1-dən 6 il müddətinə icarəyə vermək barədə qərar qəbul etmişdi. Bundan əlavə, idarə xəzinənin xeyrinə rüsumların artmasına, xəzinə gəlirlərinin töycü hesabına çoxalmasına səbəb ola biləcək bir sıra tədbirlər görmüşdü.
NGC 4463
NGC 4463, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış açıq ulduz topasıdır. Göy üzündə Milçək bürcü istiqamətində yerləşir. I3p tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Natrium bisulfit
Natrium bisulfit və ya natrium hidrosulfit - natrium və sulfit turşusunun turş duzudur. Bozumtul ağ tozdur. Suda və qələvilərin duru məhlullarında yaxşı həll olur.
Alınması
Natrium hidroksidin kükürd (IV) oksidlə reaksiyasından:
Durulaşdırılmış ditionitın oksidləşmə reaksiyası nəticəsində:
Xassələri
Qızdırıldıqda parçalanır: Kaliy xloratla reaksiya qirir:
Tətbiqi
Yeyinti sənayesində konservant kimi, şərabçılıqda çaxırın oksidləşməsinin qarşısını almaq və ilkin dadını saxlamaq məqsədi ilə, kimya sənayesində reduksiyaedici, tekstil sənayesində ağardıcı kimi, dəri işində sukeçirməzlik və daha çox davamlılıq vermək üçün istifadə olunur.
Atabəy Eldəniz (tarixi roman)
Atabəy Eldəniz romanı — Yunus Oğuz tərəfindən tarixi roman janrında yazılmış roman.
Haqqında
“Atabəy Eldəniz” əsəri müəllifin yeddinci tarixi romanıdır. Yazıçı bu əsərdə Azərbaycan tarixində mühüm yer tutmuş daha bir görkəmli dövlət xadiminin romanını yaradır və Azərbaycan Atabəyliyini dövlət səviyyəsinə qaldıran ilk Atabəy Şəmsəddin Eldənizin həyat və fəaliyyətinə işıq salır. Kitaba rəyi Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının vitse - prezidenti, filologiya elmləri doktoru, professor, əməkdar elm xadimi, millət vəkili İsa Həbibbəyli və filologiya elmləri doktoru, akademik, AMEA - nın müxbir üzvü, millət vəkili Nizami Cəfərov yazıblar.
Məzmun
Əsər 1136-cı ildən 1225-ci ilə qədər dövrü əhatə edən Azərbaycan Atabəylər dövlətinin yaradılması və onun fəaliyyəti, Atabəylər dövlətinin əsasını qoyan Atabəy Şəmsəddin Eldənizdən və onun xanımı Möminə Xatundan bəhs edir. Roman Azərbaycan Atabəylər dövlətinin qurucusu Şəmsəddin Eldənizin Dərbəndin qul bazarında satılaraq Bağdada aparılması hadisəsilə başlayır. Və bu hadisənin təsviri dövrün siyasi- ictimai panoramı ilə yanaşı, minlərlə qıpçaq kölələrindən birinin gələcəyə yönəlik arzuları barədə də müfəssəl təsəvvür yaradır… Dövrün ən ziddiyyətli məqamları ( xaşxaşilər hakimiyyətinin güclənməsi, Səlcuq dövlətinin zəifləməsi, konfliktlər, qarşıdurmalar) bu kitabda əks olunub.Müəllif hadisələri həm münaqişələrlə müşayiət edir, həm də tarixi - xronoloji ardıcıllığı qoruyub saxlayır.
Elmira Kazımzadə
Elmira Kazımzadə ( 1957, Bakı) – Azərbaycan alimi. Psixologiya sahəsindəki fəaliyyəti ilə tanınır.
Həyatı
Elmira Kazımzadə 1957-ci ildə Azərbaycanın paytaxtı Bakı şəhərində anadan olub.
Fəaliyyəti
1979-cu ildə Moskva Dövlət Universitetinin psixologiya fakültəsini bitirdikdən sonra BDU-nun pedaqogika və psixologiya kafedrasında əmək fəaliyyətinə başlayıb. 1990-cı ildə "Etnopsixoloji kontekslərdə özünüqiymətləndirmə faktorunun müqayisəli təhlili"nə həsr olunmuş elmi dissertasiya işini Kiyevdə Elmi Tədqiqat İnstitutunda müdafiə edib. 1992-ci ildən Gender və tətbiqi psixologiya kafedrasının müəllimidir.
Əmək fəaliyyəti
Təhsil Proqramın Məsləhətçisi, Təhsil siyasəti və Tədqiqat üzrə Direktor - Müasir Təhsil və Tədrisə Yardım Mərkəzi NGO Proqramın koordinatoru (hal-hazırda), Ali Təhsilə Yardım Proqramı OSİ – Azərbaycan akademik cəmiyyəti. 1992-ci ildən bəri BDU, Sosial Elmlər və Psixologiya fakültəsi, Qender və Tədbiqi psixologiya kafedrasının müəllimi 1998-2004 Açıq Cəmiyyət İnstitunun Yardım Fondu – Azərbaycan, təhsil direktoru və icra directorun müavini.
Layihələr
İdarə etdiyi layihələr (bir sıra təşkilatların əməkdaşlığı ilə):
Qanunsuz immiqrasiya
Miqrasiya prosesi qanunvericiliyin tələblərinə uyğun olmasına görə qanuni ve qanunsuz olur. Qanunsuz miqrasiya miqrasiya prosesində və iqtisadiyyatda xüsusi aktuallıq kəsb edir. Qeyri-qanuni miqrasiya beynəlxalq cinayətkarlar üçün yüksək gəlir mənbəyinə çevrilmişdir. Qanunsuz miqrasiyanın 2 növü fərqləndirilir: qeyri-qanuni immiqrasiya və qeyri-qanuni emiqrasiya. Qanunsuz immiqrasiya bir nəfərin və ya bir qrup şəxsin dövlətin sərhədlərindən miqrasiya qanunvericiliyinin normalarını pozaraq daxil olması və qalmasıdır, həmçinin ölkədə qalmaq hüququ olmasa da qalmağa davam etməsidir. Qanunsuz emiqrasiya isə emiqrasiya qanunlarına zidd şəkildə milli sərhədlərin kecilməsidir və həmçinin qanuni şəkildə xaricə getməsinə baxmayaraq mənşə ölkəsi tərəfindən çağırılanda geri qayıtmamasıdır.
Çox vaxt qanunsuz immiqrasiya edən şəxslərə qanunsuz immiqrantlar deyilir. Lakin bu bir çox ölkələrdə etiraz çıxışlarına səbəb olmuşdur. Çünki şəxsin qanunsuz immiqrasiya etməsi həmin insanı qanunsuz etmir.
Əhali
Əhali artımı ərazidə mümkün ola biləcək əhali sayını keçdikdə həddindən artıq məskunlaşma probleminə səbəb olur. Və bu da öz növbəsində kasıblıq, işsizlik və digər problemlərin yaranmasına yol açır. Əhali daha yaxşı həyat şəraiti axtarışında başqa ölkələrə köç edir.
NGC 1918
NGC 1918, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktik dumanllıqdır. Göy üzündə Qılıncbalığı bürcü istiqamətində yerləşir. SNR tipli. tərəfindən ildə 22.86 sm (9 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Qazax Milli Konservatoriyası
Kurmanqazı adına Qazax Milli Konservatoriyası — Qazaxıstanın ali musiqi müəssisəsi.
Tarixi
24 iyul 1944-cü ildə Qazaxıstan SSR Xalq Komissarları Şurası oktyabrın 1-də Almaatı şəhərində Dövlət İncəsənət İnstitutunun təşkil olunması haqqında qərar qəbul etdi, hansı ki sonradan Almaatı Konservatoriyasına çevrildi, 1945-ci ildə universitetə ​​19-cu əsrin görkəmli qazax kyuşası Kurmanqazı Saqırbayulının adı verildi. 1938-ci ildə tikilən ilk binada konservatoriyadan əvvəl musiqi və xoreoqrafiya kompleksi yerləşirdi.
1960-cı illərin əvvəllərində yeni korpus və 120 yaşayış və 42 məşğələ otağları və oxu və idman zalları olan yataqxana tikildi. 1981-1982-ci tədris ilində konservatoriyada 1200-dən çox tələbə təhsil alırdı, 234 müəllim, o cümlədən 20-dən çox professor və elmlər doktoru, 50-yə yaxın dosent və elmlər namizədi, SSRİ-nin 5 xalq artisti, 7 Qazax SSR xalq artisti burada işləyirdilər.
2000-ci ilin noyabr ayında konservatoriyanın istifadəsinə əlavə dördmərtəbəli müasir bina verildi.
Fakültələri
Tədris prosesini 4 fakültə təmin edir:
Bundan başqa ümumuniversitet kafedraları fəaliyyət göstərirlər
Binası
Bina 1935-1937-ci illərdə tipik məktəbin dizaynına əsasən inşa edilmişdir. Tədris korpusunun 2 tədris korpusu və konsert salonu daxildir.
Əvvəlcə bina musiqi və xoreoqrafiya kombinatı üçün nəzərdə tutulmuşdur (indiki P. Çaykovski adına Almatı Musiqi Kolleci).
24 iyul 1944-cü ildə Qazaxıstan SSR Xalq Komissarları Şurası 1 oktyabr 1944-cü ildən binada konservatoriyanın yerləşdırılməsinə qərar verdi.
Azərbaycan Yurd Bilgisi (jurnal)
Azərbaycan Yurd Bilgisi Türkiyə Respublikasında qurulmuş olan jurnal. İlk sayı 1932-ci ilin yanvarında işıq üzü görən “Azərbaycan Yurd Bilgisi”nin məqsədi bu ilk nömrədə vurğulanır. "Bir neçə söz" başlıqlı bu bölmədə bildirilir ki, jurnalın məqsədi təkcə Azərbaycanı yaxından tanıyanlarla araşdırma qrupu yaratmaq və mədəniyyətşünaslıq aparmaq deyil, həm də onu həmvətənlərinə, dostlarına tanıtmaqdır. Bunun da kifayət etməyəcəyi, ortaq türk mədəniyyətinin öyrənilməmiş tərəflərini işıqlandırmaq məqsədinin güdüldüyü də əlavə edilir.
"Azərbaycan Yurd Bilgisi" jurnalının Mühacirət mətbuatı tariximizdə başlıca əhəmiyyəti türk mədəniyyəti tarixini və dəyərlərini elmi əsaslarla oxuculara çatdırmasında olmuşdur.
Tarixi
left|thumb|Əhməd Cəfəroğlunun portreti İlk nömrəsi 1932-ci ilin yanvarında çıxan jurnalın bütün nömrələri İstanbuldakı Bürhanəddin mətbəəsində çap olunurdu. Son çıxan nömrələr 35-36-cı nömrələrdir. Anlaşıldığı kimi, 1932-ci ilin ilk ayında nəşrə başlayan jurnal 1934-cü ilin noyabr-dekabr aylarında nəşrini dayandırdı. Üç il ərzində 12 sayı çıxan jurnalın ümumi səhifəsi 1344 (I cild üçün 456 səhifə, II cild üçün 472 səhifə, III cild üçün 416 səhifə) təşkil edirdi. İllik qiyməti 240 quruş,satışı 20 quruş olan bu aylıq, elmi jurnal azərbaycanlı mühacirlərin maddi və mənəvi yardımı ilə Bəyazid Universitetinin Türkiyət İnstitutunda nəşr edilirdi.
Lakin bu səylər tərəflər arasında baş verən gərginliyi mülayimləşdirməmişdi. Nəticədə bağlanılacağına dair heç bir açıqlama vermədən jurnal 1934-cü ildə 36-cı nömrə ilə son nəşrini yayımladı.