cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kontakt materialları
Qırıcı kontaktlar üçün kontakt materialları kimi, təmiz gec əriyən metallardan əlavə, müxtəlif ərintilər və metal-keramik kompozisiyalar tətbiq edilirlər. Ag – CdO sisteminin materialı kütləyə görə kadmium oksidi 12…20%  təşkil etdikdə böyük tətbiqə malikdir. Belə material gümüş-kadmium ərintisinin oksidləşdirici atmosferdə qızması zamanı alınır. Böyük güclü qurğularda qırıcı kontaktlar üçün gümüşün Ag, Co, Ni, Cr, W, Mo və Ta ilə; misin Cu-un W  və  Mo  ilə; qızılın  Au-un  W və Mo  ilə kompozisiyalarını tətbiq edirlər.
Sürüşkən kontaktlarıüçün materiallar sürtülməyə qarşı yüksək davamlılığa malik olmalıdırlar. Bu məqsəd üçün soyuqdartılan (bərk) misi, beriliumlu tuncu tətbiq edirlər, həmçinin Ag – CdO sistemli materialı.
28 sentyabr
1901–cari
thumb|[[Dita fon Tiz]]
thumb|[[Mayls Devis]]
Anthemis tubicina
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Frayburq Universiteti
Frayburq Universiteti — Almaniyanın Baden-Vürtemberq torpağındakı Frayburq-im-Braysqau şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi.
Tarixi
Universitetin əsası 1457-ci ildə qoyulmuşdur.
Fakültələri
İlk dövrlərdə universitetdə 4 fakültə mövcud idisə, hazırda bunların sayı 11-ə çatıb.
Xarici əlaqələri
Avropa Tədqiqat Universitetləri Liqasına daxildir.
Universiteti Amerikanın, eləcə də Avropanın tanınmış universitetləri ilə əməkdaşlıq edir. 70-dən çox ölkədən tələbələrin təhsil aldığı universitet beynəlxalq layihələr və təqaüd proqramları təqdim edir. Universitet DAAD proqramı ilə birlikdə hər il xarici tələbələrin Almaniyada təhsil və kurslarda iştirak edə bilmələri üçün təqaüd proqramı hazırlayır. Yalnız tələbələrə deyil, həmçinin doktorant və alimlər üçün də qısa və uzun müddətli təqaüd proqramları təqdim edir.
Yay məktəbləri
Yay məktəblərinin təşkili burada 100 ildən çoxdur ki, ənənə halını almışdır. Universitetlərin nəzdində fəaliyyət göstərən yay dil və mədəniyyət məktəbləri Almaniyanı yaxından tanımaq üçün əla imkanlar yaradır. Bu özündə dil, ənənə, mədəniyyət, cəmiyyət kimi ünsürləri birləşdirir. Məktəbin iştirakçıları dil kursları, müxtəlif mövzularda mühazirələr, ekskursiyalar, muzey və tarixi abidələrin birgə ziyarətindən ibarət olan çox zəngin proqramdan yararlanırlar. Bundan əlavə, yay məktəbi ərzində təhsilini Frayburq Universitetində davam etdirmək istəyən şəxslər üçün alman təhsil sistemi ilə daha yaxından tanış olmaq imkanı da yaradılır.
Aşşurbanipalın şir ovu
Aşşurbanipalın şir ovu - Nineva şəhərinin Şimal sarayından aşkarlanmış məşhur saray relyeflərinə verilmiş ümumi addır. Relyeflər hazırda Britaniya muzeyinin 10a zalında sərgilənir. Bu relyeflər mütəxəssislər tərəfindən “Assur incəsənətinin yüksək şah əsərləri” kimi qiymətləndirilmişdir. Relyeflərdə Aşşurbanipalın (çarlıq dövrü e.ə. 668 – 631/627) ritual xarakterli formal “şir ovları” təsvir edilib. Ritual zamanı əvvəlcədən tutulmuş Asiya şirləri xüsusi arenalarda qəfəsdən buraxılırdı ki, çar onları qovaraq qılıncla, oxla və xəncərlə öldürsün. E.ə. 645-635-ci illərdə hazırlanmış relyeflər sarayın müxtəlif hissələrində yerləşdirilmişdi. Böyük ehtimal ki, orijinalda müxtəlif boyalarla rənglənmiş relyeflər, sarayın parlaq dekorasiyasının tərkib hissəsi olmuşdur.
Daş plitələr 1852-1854-cü illərdə Hörmüzd Rəssam, 1854-1855-ci illərdə isə Uilyam Loftus tərəfindən aparılmış arxeoloji qazıntılar zamanı aşkarlanmış və tədqiq edilmələri üçün birbaşa Britaniya muzeyinə göndərilmişlər. Daş plitələrdəki şirlərin realistcəsinə təsvir edilməsi həmişə yüksək qiymətləndirilsə də, ehtimal ki, Assuriya dövründə yaşamış insanların bu əsərlərə yanaşması müasir insanların baxışından daha fərqli olmuşdur. İnsan personajları, xüsusilə çar formal pozalarda, əsasən profildən verilsə də, şirlər canlı, ölən və ölmüş vəziyyətlərdə müxtəlif poza və formalarda göstərilmişdir.
Bu daş qabartmalarda son 250 il ərzində Assur sənətkarlarının əldə etdiyi uğurlar əks olunmuş, onlar bu mədəniyyətin tənəzzülündən əvvəl yaradılmış ən yaxşı nümunələr kimi diqqət çəkmişdir. Aşşurbanipal Assuriyanın sonuncu böyük çarı olmuş, onun ölümü ilə Yeni Assuriya imperiyası dövrü başa çatmış, çarın varisləri, ordu başçıları və qiyamçılar arasında mənbələrdə az işıqlandırılmış vətəndaş müharibəsi başlamışdır. 25 il sonra, 612-ci ildə imperiya süqut etmiş, Nineva şəhəri talan olunmuş və yandırılmışdır.
Assur şir ovları
Bu relyeflərin hazırlanmasından min il əvvəl də, Mesopotamiyada kral ailələri arasında şir ovları ənənəsi məşhur olmuş və müxtəli hökmdarlar şir ovu zamanı təsvir edilmişlər. Ola bilsin ki, bu fəaliyyətin dini baxımdan da bir anlamı olmuşdur. Gil kitabə üzərində dövrümüzdə çatmış mətndə bildirilir ki, əyalətlərin birində evə şir girməsi zamanı, onu tutaraq qayıqla çara göndərmişdilər. Vəhşi təbiətdə yalnız Hindistan ərazisində yaşan və sayları Afrika şirindən dəfələrlə az olan Asiya şirinin öldürülməsi relyeflərdə təsvir edildiyi kimi çətin olmamışdır. Bu zaman, sol ələ keçi tükü dolanaraq, şirin diqqəti həmin ələ cəlb edilir və sağ əldə saxlanan xəncər və ya qılıncla ona zərbə endirilirdi. Lakin, bu fənd relyeflərdə heç vaxt təsvir edilməmişdir. Relyeflərdə daha çox çar şirlərə ox atarkən təsvir edilir, əgər şir təslim olmadan hücuma keçirsə, çarın yanındakı döyüşçü ox atəşi açır.
Daha əvvəlki dövrdə hakimiyyətdə olmuş və Nimruddakı sarayında şir ovlarını təsvir etdirmiş II Aşşurnasirpalın (təxm. e.ə. 883-859) e.ə. 865-ci ildə yazdırdığı kitabədə qeyd edilir ki, ''“tanrılar Ninurta və Nerqal mənim mükəmməlliyimi sevərək, heyvanlarla dolu böyük düzənliklər bəxş etmiş və ov etməyimi əmr etmişlər. Mən, 30 şiri məğlub edərək öldürmüşəm; 257 vəhşi buğanı arabamdan atəş açaraq öldürmüşəm; 370 böyük şiri ov oxundan atəş açaraq öldürmüşəm.”'' Aşşurnasirpalın arabadan ox atan yerdə təsvir edilməsindən belə qərara gəlmək olar ki, bu, daha məşhur ov manerası olmuşdur.
Daha sonrakı dövrə aid relyeflərdə şirlərin əsgərlərin yaratdığı qalxan divarlardan formalaşdırılmış qapalı məkanlara buraxılması təsvir edilmişdir. Bəzi təsvirlərdə şirlərin taxta qəfəslərdən buraxılmasını izləmək mümkündür. Ovlanmalarına baxmayaraq, Mesopotamiyada şirlər XX əsrə kimi varlıqlarını davam etdirmişlər.
Bəzən, şirlər öldürülmür və yalnız əsir alınırdı. II Aşşurnasirpal kitabəsində heyvanxanasından bəhs edərək deyir: ''“Qəddar ürəyim ilə, mən dağlar və meşələrdən 15 şir tutmuşam. 50 aslan balası ələ keçirmişəm. Mən onları Kalhuya (Nimrud) qovaraq sarayıma gətirmişəm. Cütləşdirərək, çoxalmalarını təmin etmişəm.”''
Saray relyefləri
Assuriya saray relyeflərində iki düjündən çox şir ovu səhnələri təsvir edilmişdir ki, onların da əksəri qısa səhnələrdir. Yeni Assuriya dövrü sarayları bu cür relyeflərlə daha zəngin bəzədilirdi. Həmin relyeflər Şimali İraq ərazisində geniş yayılmış gips alabasterdən hazırlanırdı. Relyeflərdə digər heyvanların ovlanması səhnələrinə yer verilsə də, əsasən üstünlük sarayı inşa etdirmiş hökmdarın hərbi səfərlərinə verilirdi. Digər səhnələrdə, çar, saray əhli, “qanadlı dahi” və lamassu kimi personajlar göstərilirdi. Əksər relyeflər sarayların böyük zallarının divarlarını bəzəyir, bəzi hallarda isə otaqlar silsilə şəklində seriya xarakterli relyeflərlə dekorasiya edilirdi. Lakin, Şimal sarayından əldə edilmiş şir ovu səhnələri bir otaqdan yox müxtəlif məkanlardan, əsasən böyük zallara aparan kiçik dəhlizlərdən aşkarlanmışdır. Onlar tam deyil. Onların bəziləri sarayın yuxarı mərtəbəsinə aid olsa da, arxeoloji tədqiqatlar aparılan zaman artıq qoparaq yer səviyyəsinə düşmüşdü. Saray tavanlarının hündür olmasına baxmayaraq, relyelərin orijinal yerləşməsi hazırda sərgiləndiyi səviyyədə olmamışdır. Həmin sarayda həm də tez-tez ağac kölgələrində əylənən, uzanan erkək və dişi şir təsvirlərinə də rast gəlinir ki, bunlar da, ehtimal ki, ev şəraitində saxlanan (ev heyvanı kimi əhliləşdirilən) şirlərin təsvirləridir.
Səhnələr
thumb|left|250px| [[Britaniya muzeyinin 10a otağı. ]] Bəzi şir ovu səhnələri relyefin bütün hündürlüyünü əhatə edir; həmin saraydan olan əksər narrativ Assur səhnələri kimi, bir çox şir ovu səhnələri də iki horizontal registerə bölünür. Yuxarı mərtəbəyə aid olan relyeflərin bəziləri üç registerlidir. Burada təməl xəttləri dəqiq şəkildə verilmişdir ki, bu da az təsadüf olunan haldır, böyük səhnə formalaşdıran bəzi şirlər də, aydın təməl üsərində təsvir edilmişdir. Şirlər kimi, hökmdarın geyimlərinin “qeyri-adi müşahidə incəliyi ilə təsvir edilməsi” də xüsusi gözəlliyi ilə diqqət cəlb edir. Son mərhələdə demək olar ki, bütün şirlərin quyruq təsvirləri qısaldılmışdır.
Dəhlizin bir tərəfində olan böyük registerdə üç səhnə təsvir edilmişdir. Səhnələrdən birində yaxşı görünüşş və ya təhlükəli yerlərdən uzaqlaşmaq üçün ağaclı təpəyə çıxan insanlar təsvir edilib. Təpənin yuxarısında çarın şir ovu təsvirini daşıyan kiçik bina vardır. Çar, atları xidmətçilər tərəfindən tutulmuş arabada ova hazırlaşır. Ovçular mastiff itləri və oxlarla qalxan divarlara yaxınlaşacaq şirləri gözləyirlər. Çarın ovlanması səhnəsində əksəri ölü və ya yaral olan 18 şir təsvir edilmişdir. Dəhlizin digər divarında isə iki dəfə hərəkətdə olan araba təsviri ilə oxşar səhnələr göstərilmişdir.
Yuxarı mərtəbədəki otaqlar və “şəxsi otaqda” yerləşmiş bir qrup relyeflər isə üç registerli olmaqla, hər register xüsusi xəttlə bir-birindən ayrılmış, fiqurlar isə daha kiçik verilmişdir. Bəzi səhnələr təkrarlansa da, bu dəqiq təkrarlanma deyildir. Şirlər qəfəsdən azad edilərək çara tərəf gəlir, çar isə bu zaman öldürülmüş şirlərin üzərinə maye tökərək libatsiya ayinini yerinə yetirir. Bu təsvirlərin bəziləri Parisdə saxlansa da, bəzilərinin eskizləri dövrümüzə çatmış, orijinalları isə itirilmişdir. Bunların sırasında çarın vəhşi təbiətdə şir ovu; çarın xəndəkdə gizlənərək ox və xəncərlə ceyran ovuna hazırlanması səhnələri də vardır. Səhnələrdən birində eyni şir üç dəfə, bir-birinə yaxın formada təsvir edilmişdir: qəfəsdən çıxarkən, çara hücuma keçərkən və onun üzərinə tullanarkən. Bu, müasir strip komikslərinin təsvir üsulunu xatırladır.
Qulaqlı bayquş
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
13-cü döyüşçü
"13-cü döyüşçü" — 1999-cu il istehsalı ABŞ filmi.
Məzmun
Şərq ölkələrindən birində zadəgan və saray şairi olan Əhməd ibn Fəhdlan cəzalandırılaraq şimala, vəhşi vikinqlərin ölkəsinə səfir göndərilir. O burada vikinqlərlə birlikdə vəhşi meyid yeyən millət olan vendallara qarşı döyüşdə iştirak edir.
Typhlodromus microbullatus
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Tukmaklı (Arxangel)
Tukmaklı — Başqırdıstan Respublikası nın Arxangel rayonu nda yerləşən kənd. Kənd Krasnokurt kənd şurası nın tərkibindədir.
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Senna scandens
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
İlah
İlah (kişi) və ya İlahə (qadın) — müqəddəs hesab olunan, fövqəltəbiilik və ya ölümsüzlük xüsusiyyətlərinə malik olan sima. Sitayiş və pərəstiş obyekti.
İlahlar müxtəlif obrazlarda və daha çox insan və ya heyvan şəklində təsvir olunurlar. Bəzi dini etiqadlar ilahların hər hansı formada təsvir edilməsini küfr hesab edirlər.
Kolobok adası
Kolobok adası — Sedov arxipelaqı qrupuna daxildir. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisində yerləşir.
Yerləşməsi
Kara dənizində, Demyan Bednıy adalarının qərbində, Komsomoles adasının şimal-qərbindən 13 km məsafədə yerləşir. Qonşu Şimal adası ondan cəmi 550 m aralıda yerləşir.
Təsviri
Ada dairəvi formaya malikdir. Diametri 600 metrdir. Şimalında ensiz körfəz yerləşir. Qərbində isə kiçik göl vardır. Səthi hamardır, yüksəklik yoxdur.
Eynəli bəy Sultanov
Sultanov Eynəli bəy Çölü bəy oğlu — yazıçı-publisist, maarifçi-pedaqoq, dramaturq, teatr xadimi, və teatr tənqidçisi, tərcüməçi, ictimai xadim.
Həyatı
Naxçıvan ziyalıları içərisində öz biliyinə, bacarığına və təşkilatçılığına görə Eynəli bəy Sultanov fərqlənirdi. Eynəli bəy Sultanov hələ 1882-ci ildə öz evində "Ziyalılar cəmiyyəti" təşkil edir, qabaqcıl adamlarla, savadlı gənclərlə, məsləkdaşlarla əlaqə saxlayır. Şəhərin bütün tərəqqipərvər, açıq fikirli adamlarından Paşa ağa Sultanov (1849-1902), Mirzə Cəlil Mirzəyev (Şürbi) (1874-1915), Mirzə Ələkbər Xəlilov (1862-1896), Əsəd ağa Kəngərli, Qurbanəli Şərifov (1854-1917), Baxşəli ağa Şahtaxtlı, Nəsrulla Şeyxov (1863-1921) və başqalarını həmin cəmiyyətə cəlb edir.
Eynəli bəy Sultanovun təşkilatçılığı və rəhbərliyi altında "Ziyalılar cəmiyyəti"ndə dövrün ictimai-siyasi, qadın azadlığı məsələləri müzakirə edilir, yeni məktəblər, kitabxanalar açmaq qərara alınır, elmi-ədəbi mübahisələr keçirilirdi. Burada Aleksandr Puşkin, Lev Tolstoy, Belinski, Dobrolyubov kimi görkəmli rus yazıçı və şairlərinin də əsərləri oxunur, tərcümə edilir və fikirləri üzərində elmi mübahisələr aparılır, xalqı qəflət yuxusundan oyatmaq üçün hər cür səy göstərilirdi.
Dövrün tərəqqipərvər, açıq fikirli ziyalılarından Məhəmməd ağa Şahtaxtlı (1846-1931), Qurbanəli Şərifov (1854-1917), Məhəmməd Tağı Sidqi (1854-1903), Cəlil Məmmədquluzadə (1869-1932), Eynəli bəy Sultanov (1866-1935), Mirzə Əlməmməd Xəlilov (1862-1896), Mirzə Ələkbər Bəyalı oğlu Süleymanov (1862-1921), Mirzə Məmməd Zamanbəyov və başqalarının təşəbbüsü və səyi nəticəsində 1883-cü ildə Naxçıvanda ilk dəfə olaraq "Müsəlman incəsənəti və dram cəmiyyəti" adlı bir ədəbi cəmiyyət yaradılır. Şəhərin tərəqqipərvər, yeni fikirli adamları cəmiyyətin fəaliyyətinə kömək etsələr də, o dövrdə ruhanilər, hökumət məmurları onlara yaxşı münasibət bəsləmirdilər.
Eynəli bəy Sultanovun fəaliyyəti Azərbaycan teatr tarixində ən gözəl səhifələrdən birini təşkil edir. Onun qaynar, çoxcəhətli fəaliyyəti və fədakarlıqla dolu həyatı Naxçıvan teatrının yaranma və təşəkkülündə çox əhəmiyyətli olmuşdur. Eynəli bəy Sultanov həmməsləklərini öz ətrafında toplamağı, gənclərin qəlbində incəsənətə sönməz məhəbbət alovu yandırmağı, xalqına vətənpərvərlik hissləri aşılamağı bacarırdı.
1883-cü ildə Cəlil Məmmədquluzadə və onun naxçıvanlı həmyaşıdları Qori seminariyasında tələbə ikən, Eynəli bəy Sultanov təhsilini başa vurub doğma şəhərinə qayıdır, lakin burada əvvəlki həyat tərzinin hökm sürdüyünü, ətalət və xurafatın həmyerlilərini əsrlərin mürgüsündə saxladığını görür və böyük həvəslə huşyar dostlarından Paşa ağa Sultanov, Mirzə Ələkbər Süleymanov, Qurbanəli Şərifov, Nəsrulla və Fərəculla Şeyxov qardaşları (Nəsrulla və Fərəculla Şeyxovlar şair Əliqulu Qəmküsar Nəcəfovun dayılarıdır ? ) ilə birlikdə ilk mədəni tədbirlərin həyata keçirilməsində əvəzsiz rol oynayır. Eynəli bəy Sultanov və dostlarının bu təşəbbüsü, fəaliyyəti Cəlil Məmmədquluzadəni də ruhlandırır. Böyük demokrat yay tətilində Naxçıvana gələrkən görür ki, onun gənc ziyalı dostları artıq yenilik toxumunu səpmişlər. Buna görə də o, dostlarının səy və təşəbbüslərini alqışlayır. Cəlil Məmmədquluzadə təhsilini başa vurub Naxçıvana qayıtdıqda Eynəli bəy Sultanovla görüşür, onun dərin biliyi, yüksək mədəniyyəti Mirzə Cəlili valeh edir. O, Eynəli bəy Sultanovu köhnəliyə qarşı mübarizədə özünün ən yaxın silahdaşı hesab edir və onunla birlikdə fəaliyyətə başlayır. Bu münasibətlə böyük demokrat yazır: "Mən darülmüəllimini qurtaran zaman Naxçıvanda özümdən artıq huşyar dostlarıma rast gəldim. Mənim səsimə səs verən sindaşlarımdan qabaqca əzizim Eynəli Sultan oldu". E.Sultanov və C.Məmmədquluzadə Naxçıvan teatrının yaradılmasında əsas rol oynayırdılar.
Faktlardan aydın görünür ki, Naxçıvanda teatrın əsasının 1883-cü ildə qoyulması ilk peşəkar dünyəvi Azərbaycan teatrının yaradılmasının 10 illiyinə təsadüf edir. Bu tarixi sübut edən bir sıra mənbələrə nəzər salmaq məqsədəuyğundur. Belə ki, o dövrdə Naxçıvanda fəaliyyət göstərən "Naxçıvan müsəlman incəsənəti və dram cəmiyyəti"nin nümayəndələri M.F.Axundovun "Müsyö Jordan və Dərviş Məstəli şah" əsərini tamaşaya hazırlamış və İrəvana, xalq məktəbləri inspektoru Tselovalnikova aşağıdakı məzmunda teleqram göndərirlər:
Naxçıvan müsəlman (şiə) dram sənəti həvəskarları tərəfindən may ayında acların xeyrinə, 1848-ci ildə nəşr edilmiş "Çadust" kitabından teatr tamaşası göstərməyə icazə vermək haqqında səadətli qubernator yanında vəsatət etməniz rica olunur. Teleqrama razılıq alındıqdan sonra tamaşa 1883-cü ilin may ayında Hacı Nəcəf Zeynalovun evində göstərilir.
Çubuqluca
(Philadelphus) — sırasının  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Fonfon buzlağı
thumb|Sentinel dağlarının xəritəsi.
Oyun (film, 2003)
Məzmun
Filmdə gecəyə düşən iki tacirin bir evdə qonaq qalmaq istərkən başlarına gələn əhvalatlardan bəhs edilir.
Fonfon buzlağı
Fonfon buzlağı (ледник Фонфон, ‘Lednik Fonfon’ \'led-nik fon-'fon\) — 4 km uzunluğu və 2.3 km eni olan, Antarktidanın Elsuort dağlarına daxil olan buzlaqdır. Buzlaq Gerila buzlağından şimalda, Embree buzlağından cənubda yerləşmişdir. Sentinel dağlarının şimal mərkəzində yerləşmişdir.
Oyun (film, 2003)
Film haqqında
Film Cəlil Məmmədquluzadənin "Kişmiş oyunu" hekayəsi əsasında çəkilmişdir.
Fonfon buzlağı
Buzlaq Bolqarıstandakı Vitoşa dağının Fonfon ərazisinin adını daşıyır.
Yerləşməsi
Fonfon buzlağı -78.18333°N, -86.03056°W koordinatlarında yerləşmişdir. 4111 zirvəsindən şimal-şərqdə, Anderson dağından cənub-şərqdə, Eyer zirvəsindən və Ellen buzlağından şimal-şərqdə yerləşmişdir. ABŞ xəritəsinə 1961-cı ildə daxil edilmişdir.
Nargin adası həbs düşərgəsi
Nargin adasında türk məhkumları üçün düşərgə — Rusiya imperiyasının Nargin adasında (indiki Böyük Zirə) qurduğu həbs düşərgəsi.
Marı
Marı — Türkmənistan Respublikasında etrap hüquqlu şəhər, Marı vilayətinin inzibati mərkəzi.
Nargin adası həbs düşərgəsi
Tarixi
thumb|Nargin adasında türk məhkumları üçün baraklar
1914-cü ilin dekabrından başlayaraq Qafqaz cəbhəsində Rusiya ilə döyüşən türk ordusunun əsir alınan əsgər və zabitləri olduqca ağır şəraitdə yaşamaq uğrunda mübarizə aparmalı oldular. Əsir alınanları Rusiyanın müxtəlif həbs düşərgələrinə aparmaqla yanaşı, mülki türk vətəndaşlarını Bakının müsəlman əhalisinin gözü qarşısında nümayişkaranə şəkildə Xəzər dənizindəki Nargin adası (indiki Böyük Zirə) adasına daşıyırdılar. Nargində tək hərbi əsirlər deyil, Şərqi Anadolunun rus işğalına məruz qalmış Qars, Ərzurum, Ərdəhan bölgələrində yaşayan mülki əhali də yerləşdirildi. Onların arasında qocalar, qadın və uşaqlar da vardı. Hərbi düşərgədə almanlardan, avstriyalılardan, bolqarlardan olan çeşidli millətlərin nümayəndələri ilə yanaşı, 10 minə yaxın türk vətəndaşı da öz talelərini yaşayırdı. İçərilərində qoca, qadın, uşaq olan türk əsirlərinin şəhər əhalisinin gözü qarşısında keçidini təşkil edən çar Rusiyası çinovniklərinin hərəkətləri milli düşüncəli ziyalıların, ruhanilərin, sahibkarların çox ciddi narazılığına səbəb olurdu.
Bakı Müsəlman Xeyriyyə Cəmiyyətinin ən vacib məramlarından biri də Nargin adasında məhkumluq həyatı yaşayan türk əsgər və zabitlərini qaçırıb, onları müxtəlif bölgələrdə təhlükəsiz şəraitdə yerləşdirməkdən ibarət idi. Nargin adasından qaçırılan əsirlərin bir çoxu Osmanlı ordusunda mühüm hərbi işləri həyata keçirdiklərindən, onların döyüş təcrübəsindən yararlanmaq, erməni-rus birləşmələrinə qarşı müqavimət təşkil etmək də planlara daxil idi.
Vaxtilə azərbaycanlılar tərəfindən Nargindən və Rusiyanın başqa həbs düşərgələrindən qurtardıqları əsir türklər də Qafqaz İslam Ordusu tərkibində döyüşlərdə iştirak etdilər. Nargin adasında türk əsirləri, onların ağır vəziyyəti barəsində ilk dəfə Azərbaycan mətbuatında jurnalist Şirməmməd Hüseynov Nəriman Nərimanovun "Hümmət" qəzetində dərc etdirdiyi "Nargin cəzirəsi" məqaləsini çap edərək toxunub.
Durdu Mehmet Burakın "Kostamonu" dərgisində çap etdirdiyi "Kostamonu millət vəkili Xalit bəyin Rusiya və digər ölkələrdə qalan türk əsirləri ilə əlaqəli çalışması" məqaləsində Nargin adasındakı əsirlərin sayı, vəziyyəti və onların bir qisminin azərbaycanlılar tərəfindən qaçırılması yazıya alınıb.
Məhbusların qohumları Nargin həbsxanasındakı dözülməz şəraitlə bağlı Hacı Zeynalabdin Tağıyevə müraciət etmiş, tədbir görülməsini ondan xahiş etmişdilər. Hacı Zeynalabdin yenicə tikdirib başa çatdırdığı dəyirman binasının içərisində düzəliş etdirərək 1910-cu ildə buranın həbsxana olmasını çar üsul-idarəsinin yerli təmsilçilərindən xahiş etmiş və bu təklif qəbul edilmişdi.
Türkiyə tarixçisi Ramazan Balıcın Birinci dünya müharibəsinin ilk illərində apardığı araşdırmalara görə, 1915-ci ilin başlanğıcından, Nargin adasına 10 min əsir gətirilmiş, onlar heç bir yaşayış şəraiti olmayan 40 baraka yerləşdirilmişdi. Hər barakda 125 nəfər öz çətin məhkumluq həyatını yaşamışdır. Zaman-zaman sayları 10 mindən az olmayan bu əsirlər baxımsızlıq, tibbi ləvazimatın olmaması, heç bir gigiyenik qaydalara əməl olunmamasının nəticəsində xəstələnir, dünyasını dəyişirdi. Cansız və zəif olan əsirlərin üzərində bitlər gəzirdi. Əsirlərə verilən ot döşəkçələr çoxdan parçalandığından, quru taxta üzərində yatmalı olurdular. Əsirlərin ən çox ehtiyac duyduqları bir içim su idi. Bəzən əsirlərə 6 gün su verilmirdi, mühafizəçilər şəhərdən qayıq və gəmilərlə göndərilən suyu özləri istifadə edir, əgər qalardısa əsirlərə paylayırdılar. Adada 400 nəfərlik xəstəxana vardısa, sadəcə bunun adı xəstəxana idi, 5 həkim çalışmasına baxmayaraq dərmanın, tibbi ləvazimatın olmaması ucbatından onlar xəstələrə baxmır, öz iş- gücü ilə məşğul olurdular.
Həbsxananın ətrafında çox qorxunc iy dolaşırdı. Bu, ölüm qoxusu idi. Ölülər islam qayda-qanununa uyğun olmadığı bir şəkildə dəniz kənarında əsirlərin özləri tərəfindən qazılan quyulara, üst-üstə atılırdı. Yuyunma imkanı olmayan əsirlər arasında xolera, tif xəstəliyi baş qaldırmışdı. Qış aylarında əsirlər ölüm həyatı yaşayır, baraklar qızdırılmadığından 45 dərəcə şaxtada donaraq həyata son verirdilər. Əsirlərə gün ərzində içərisində yağ və ot olmayan, qaynar sudan ibarət olan şorba və 100 qram qara çörək verilirdi. Çox keçmədi ki, çörək norması yarıbayarı azaldıldı. Yuyulma və dərmanlama bəhanəsi ilə əsirlərin geyimləri bəzən əllərindən alınır, əvəzinə köhnə, dağılmış kətandan paltarlar verilirdi.
1915-ci ildən ta 1917-ci ilin əvvəllərinədək məhkumların vəziyyəti bu cür davam etdi. Çar Rusiyasının devrilməsi, müvəqqəti hökumətin qurulması və hakimiyyət boşluğunun yaranmasından sonra həbsxana daha dəhşətli vəziyyətə düşmüş, baxımsız qalmış, ərzaq təchizatında ciddi problemlər ortaya çıxmışdı. 1917-ci ilin fevral ayının 25-də düşərgənin türk və alman əsirləri Rus Qafqaz Ordusu komandanı Oçilidzeyə məktub göndərərək həbsxanada da vəziyyətin dözülməz olduğunu bildirərək tədbir görülməsini xahiş etdilər, təəssüf ki, edilən bu müraciətin heç bir müsbət nəticəsi olmadı.
Rey Çarlz
Rey Çarlz Robinson - Məşhur amerikalı musiqiçi.
Nargin adası həbs düşərgəsi
Tarixi
Həbs düşərgəsində əsirlərin vəziyyətinin dözülməz olduğu haqda ilk dəfə rəsmi şəkildə Azərbaycanın böyük dövlət və ictimai xadimi Nəriman Nərimanov "Hümmət" qəzetinin 28 noyabr 1917-ci il sayında "Göz yaşı tökdürən Cəzirə" məqaləsi ilə çıxış etmişdir.
Mikania stylosa
Mikania stylosa Mikania stylosa Mikania stylosa
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Typhlodromus miyarai
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Ağakərim Şərifov
Ağakərim Şərifov — Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin II çağırış deputatı. 05.11.2000–02.12.2005-ci illər ərzində Milli Məclisin İqtisadi Siyasi Daimi Komisiyasının üzvü olub. Hal-hazırda "Azərenerji" ASC "Enerjisisteminin İdarəetmə Vasitələri Şəbəkəsi" MMC director müavini vəzifəsində işləyir (12 fevral 2007-ci ildən). Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür.
Həyatı və fəaliyyəti
Ağakərim Şərifov Şirəli oğlu 1 noyabr 1949-cu ildə Lənkəran şəhərində anadan olmuşdur.
1966-cı ildə Lənkəran 3 saylı orta məktəbi bitirib.
1973-cü ildə Ç. İldırım adına Azərbaycan Politexnik İnstitutunu bitirib, Avtomatik elektrik rabitə mühəndisi peşəsinə yiyələnmişdir. İlk əmək fəaliyyətinə 1 saylı Bakı Tikinti Trestinin, 8 tikinti idarəsindən başlayıb (1968–1969).
1971–1973-cü illər ərzində Rabitə Nazirliyi BTŞ-nın ATS-37 idarəsində baş elektro-mexanik vəzifəsində işləyib.
1973–1974-cü illərdə Almaniya Demokratik Respublikasında Sovet ordusunda həqiqi hərbi xidmətdə olmuşdur.
1974–1985-ci illər ərzində Lənkəran Rabitə Qovşağında mühəndis vəzifəsində işləmişdir.
1985–1993-cü illər ərzində Lənkəran Təcrübə Cihazqayırma zavodunda direktor vəzifəsində çalışmışdır.
1993–1995-ci illər ərzində Lənkəran şəhər Xalq Deputatları Sovetinin sədri kimi fəaliyyət göstərmişdir.
1995–2000-ci illər ərzində Lənkəran şəhər İcra Hakimiyyətinin Başçısının humanitar məsələlər üzürə müavini vəzifəsində çalışmışdır.
2007-ci ildən hal-hazırkı vaxta kimi "Azərenerji" ASC "Enerjisisteminin İdarəetmə Vastələri Şəbəkəsi" MMC director müavini vəzifəsində çalışır.
Parlamentdə
2000–2005-ci illər ərzində Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin II çağırış deputatı olmuşdur deputatı, Milli Məclisin İqtisadi Siyasi Daimi Komisiyasının üzvü olub.
Kolbek burnu
Kolbek burnu - Meri Berd Torpağında, VII Eduard yarımadasının şimal-qərb qutaracağında yerləşən burun. Burun 1902-ci ilin yanvarında «Diskaveri» gəmisi tərəfindən kəşf edilir. Burun Robert Skottun SY Morning gəmisinin kapitanı Vilyam Kolbekin şərəfinə adlandırılmışdır.
Hiqrometr
Kondensasyalı metal hiqrometr bilavasitə şeh nöqtəsini təyin etməyə imkan verir. O, bir üzü yaxşı cilalanmış metal qutudan ibarətdir. Qutuya temperaturu ölçmək üçün termometr və efir vurmaq üçün rezin kürəcik birləşdirilir.
Şeh nöqtəsi — havadakı su buxarının doymuş buxar halına keçdiyi temperatura deyilir. Efir buxarlandırmaqla qutunun hamar üzündə şeh yaranmasına nail olunur. Bu hala uyğun tempraturu bilməklə cədvələ əsasən havadaki mütləq rütubət təyin edilir.
Mütləq rütubət — ədədi qiymətcə havanın bir m3 həzmindəki su buxarınən kütləsinə bərabər olan kəmiyyətə deyilir, ρ=m/V. Ölçü vahidi 1 q/m3.
Nisbi rütubət — verilmiş temperaturda havanın mütləq rütubətinin, həmin temperaturda doymuş su buxarının sıxlığına olan nisbətinin faizlərlə ifadəsinə deyilir, φ=ρ/ρ0·100%.
Tüklü hidrometr — iş prinsipi insan tükünün rütubətlə uzanmasına əsaslanan cihazdır. Şkalanın üzərindəki əqrəb havanın nisbi rütubətini göstərir.
Mənbə
M. Murquzov və b. VIII sinif üçün Fizika. Bakı, 2005, səh. 126
Zolaqlı pijamalı oğlan (film, 2008)
Zolaqlı pijamalı oğlan — yazıçı Con Boynun eyniadlı romanı əsasında rejissor Mark Herman tərəfindən 2008-ci ildə çəkilmiş film. Filmin çəkilişləri Budapeştdə aparılmışdır.
Süjeti
8 yaşlı alman uşağı Bruno II Dünya müharibəsi zamanı Berlində qayğısız həyat sürür. Onun atası yüksək vəzifəli alman zabitidir. Atası Ralf yeni vəzifəyə təyin olunduqdan sonra ailə yeni yerə köçməyə məcbur olur. Bu barədə xəbər tutan Bruno dostlarından ayrılmalı olduğunu başa düşür və məyus olur.
Yeni yaşadıqları evin arxasında konsentrasiya düşərgəsini və orada saxlanılan dustaqları görən Bruno düşərgənin ferma, zolaqlı pijamada gəzən dustaqların isə fermer olduğunu düşünür. O, anası Elzadan "fermer"lərin nəyə görə bu cür qəribə olduğunu soruşur. Elza dəhşətə gələrək sualları cavabsız qoyur və Brunoya bir daha evin arxasına getməyə icazə vermir. Bununla belə, Bruno xahiş edir ki, onun üçün yelləncək düzəltsinlər və yellənərək "ferma"da baş verənləri izləyir.
Bir gün yelləncəkdən yıxılan Bruno dizini zədələyir. Evdə qulluqçu olan (əsasən kartof təmizləyən) qoca dustaq bunu görür və oğlana tibbi yardım göstərir. Bu arada Bruno məhbusla tanış olur (onun adı Paveldir) və onun əvvəl həkim olduğunu öyrənir. Bu söhbətin şahidi olan Elza tezliklə oğlunu Paveldən uzaqlaşdırır və onların bir daha ünsiyyət qurmağına icazə vermir. Bruno "ferma"da baş verənləri öz gözləri ilə görmək fikrinə düşür və bir gün istəyinə nail olur. O, tikanlı məftillərin arxasında oturan Şmul adlı yəhudi oğlan uşağı ilə tanış olur və sonradan tez-tez onunla görüşməyə başlayır. Bütün bu görüşlər gizli baş verir.
Ralfın əmri ilə evə cənab List adında müəllim gəlməyə başlayır. O, Brunoya və bacısı Qretelə nasizm ideyalarını çatdırmağa xüsusi önəm verir, bütün yəhudilərin almanları məhv etmək istəyində olduğunu söyləyir. 12 yaşlı Qretel bu fikirləri qəbul edir, yəhudi ilə dostluq edən (amma bunu açıqlamayan) Bruno isə müəllimin sözlərini şübhə altına alır.
Bu arada Elza konsentrasiya düşərgəsinin yaxınlığında yanan sobalarda dustaqların yandığırıldığı haqqında xəbər tutur və dəhşətə gəlir. O, Ralfa bunun yolverilməz olduğunu söyləyir, lakin ər fikrindən dönmür. Bu zəmində Ralf və Elza arasında münaqişə yaranmağa başlayır.
Bir gün qonaq gələn Ralfın atası ilə (Ralfın anası oğlunun gördüyü işə etiraz edir və xəstə olduğunu bəhanə gətirərək oğlu ilə görüşə gəlmir) şam yeməyi zamanı bəlli olur ki, Ralfın tabeçiliyində çalışan və həmçinin evdə yaşayan leytenant Kotlerin atası da nasistlərin siyasəti ilə razı deyil və bu səbəbdən Almaniyadan İsveçrəyə köçüb. İşə daxil olduğu anda bu halı gizlədən Kotleri buna görə cəza gözləyir: o, tezliklə inzibati işdən ayrılaraq cəbhə xəttinə yönləndiriləcək. Bu an yığışanlara xidmət edən keçmişin həkimi Pavel çaxırı süfrəyə dağıdır. Nasizmə sadiq olduğunu sübut etmək (və ya sadəcə kimdənsə baş verənin acığını çıxmaq) istəyən Kotler dustağı vəhşicəsinə döyməyə başlayır. Pavelin bundan sonra heç bir səhnədə peyda olmadığından nəticə çıxarmaq olar ki, o, nəticədə ölür.
Günlərin biri Bruno evdə stəkan təmizləyən Şmula rast gəlir. Dostunun ac olduğunu görən Bruno ona pirojna verir. İki oğlanın bir-biri ilə danışdığını görən Kotler otağa daxil olur. O, Şmulun pirojna yediyini görür və bununla bağlı izahat tələb edir. Şmul deyir ki, pirojnanı ona dostu Bruno təklif edib. Qəzəbə düşən Kotler Brunodan "Sən yəhudi ilə dostluq edirsən?!" soruşur. Bundan qorxan Bruno Şmulun yalan dediyini və onu ömründə ilk dəfə gördüyünü söyləyir. Sonradan bu hərəkətindən dərin xəcalət hissi çəkən Bruno tez-tez tikanlı məftillərin yanına gedir, lakin yalnız uzun fasilədən sonra Şmulu orada görür. Dostunun vəhşicəsinə döyüldüyünü görən Bruno ondan üzr istəyir və uşaqların dostluğu davam edir.
Övladlarının günahsız məhbusların yandırıldığı konsentrasiya düşərgəsinin yaxınlığında yaşamağını istəməyən Elza istəyinə nail olur: o, Bruno və Qretel Heydelberqə köçməyə hazırlaşır. Bu xəbəri Şmula çatdırmağa gedən Bruno dostunu da qəmgin halda görür: onun atası yoxa çıxıb. Evdə baş verən hadisə üçün üzr əlaməti olaraq Bruno Şmula söz verir ki, ona axtarışda kömək edəcək. O, xəndək qazaraq düşərgəyə daxil olur və Şmulun tapdığı məhkum cübbəsini taxaraq axtarışa başlayır. Bundan dərhal sonra Bruno və Şmulun da daxil olduğu bir qrup insanı qaz kamerasına salaraq elan edirlər ki, indi onları çimizdirəcəklər.
Eyni zamanda Elza və Ralf Brunonun yoxa çıxdığını görərək, onu axtarmağa başlayır və konsentrasiya düşərgəsinə qədər gəlirlər. Lakin artıq gecdir: Bruno və Şmul digər məhbuslar kimi qaz kamerasında boğulub ölürlər.
Rollarda
Asa Batterfil — Bruno
Cek Skenlon — Şmul
Vera Farmiqa — Elza (anası)
Devid Tyulis — Ralf (atası)
Senna socotrana
(Senna socotrana) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Faiq Əhmədov (şəhid)
Əhmədov Faiq Vaqif oğlu – Qarabağ müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Əhmədov Faiq Vaqif oğlu 4 fevral 1973-cü ildə Bərdə rayonunun Dəymədağıldı kəndində doğulmuşdur.
27 fevral 1992-ci ildə Bərdə RHK-dan orduya çağırılmışdır.
Sıravi əsgər Əhmədov Faiq Vaqif oğlu 702-ci hərbi hissənin avtomatçısı olmuşdur.
19 sentyabr 1992-ci ildə Füzuli rayonunda gedən döyüşdə həlak olmuşdur.
Bərdə rayonunun Dəymədağıldı kəndində dəfn olunub.
Adına məktəb var.
Ommani adası
Ommani adası — Frans-İosif Torpağına daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Arxangelsk vilayətinin Primorski rayonu ərazisinə daxildir. Ada britaniyalı zabit və Arktika araşdırmaçısı, Erasmus Ommannin şərəfinə adlandırılmışdır. O, Con Franklinin itkin düşmüş ekspedisiyasının axtarılmasında iştirak etmişdir (1850).
Yerləşməsi
Arxipelaqın şimalında, Xarli adasından 10 km şimal-şərqdə, Cekson adasından isə 12 km şimal-qərbdə yerləşir.
Sent-Etyen-an-Devolüi (kanton)
Kantonun INSEE kodu — 0519. Sent-Etyen-an-Devolüi kantonuna cəmi 4 kommuna daxildir, onlardan ən əsası Sent-Etyen-an-Devolüi kommunasıdır.
Əhali
2007-ci ildə əhalinin sayı 1032 nəfər təşkil edirdi.
Al bayraq (qəzet)
Al bayraq — leqal bolşevik qəzeti, Hümmət Partiyasının orqanı.
Tarixi
İlk və yeganə nömrəsi 1920-ci il martın 31-də Bakıda Azərbaycan dilində çıxmışdır. Redaktoru Əliheydər Qarayev idi. Əliheydər Qarayevdən əvvəl "Al bayraq" Əhməd Cövdət Pepinovun müdirliyi ilə həftədə iki dəfə nəşr olunmuş, 1919-cu ildə Tiflisdə nəşri dayandırılıb, Bakıya köçürülmüşdür.
Qəzet Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti hökumətinin fəaliyyətini tənqid edir, Birinci dünya müharibəsində iştirak edən dövlətlərin işğalçılıq siyasətinə qarşı çıxır, bolşevizmə xidmət edərək, kütlələri sosialist inqilabı uğrunda mübarizəyə çağırırdı. "Al bayraq" qəzeti dövlətə qarşı çıxış etdiyi üçün Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti hökuməti tərəfindən bağlanmışdır.
Anthemis ubensis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Əli Vəlioğlu
Əli Vəli oğlu Əlizadə — Şair, publisist, 2006-cı ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü (2004)
Həyatı
Əli Vəlioğlu 1940-cı ilin yanvarın 1-də Qərbi Azərbaycanın Meğri rayonunun Nüvədi kəndində anadan olmuşdur. Yeddiilliyi Nüvədi kəndində, 1958-ci ildə orta məktəbi qonşuluqda olan Aldərə kəndində bitirmişdir. 1958-1961-ci illərdə əmək fəaliyyətinə kolxozda məşğul olmuşdur. 1961-1964-cü illərdə ordu sıralarında xidmət etdikdən sonra 1968-ci ilədək yenidən Nüvədi kənd kolxozunda işləmişdir. 1965-1975-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsində qiyabi təhsil aldıqdan sonra 1968-1989-cu illərdə Nüvədi kənd orta məktəbində Azərbaycan dili və ədəbiyyatını tədris edib.
Fəaliyyəti
1989-cu ildə qaçqınlıq dönəmində Bakıya köçən Vəlioğlu Azərbaycan Qaçqınlar Cəmiyyətində bir il işlədikdən sonra 1991-1992-ci illərdə "Hikmət", "20 Yanvar" qəzetlərində böyük müxbir kimi jurnalistlik fəaliyyətinə başlayıb. 1993-cü ildə "Türk dünyası" jurnalında redaktor müavini, "Kefli İsgəndər" satirik qəzetində baş redaktorun müavini, həm də rəssam kimi fəaliyyət göstərmişdir. 1993-cü ildən Bakının 151 saylı orta məktəbində müəllim vəzifəsində işləyən şair 2004-cü ildən Azad Azərbaycan cəmiyyətinin üzvüdür. Ədəbi fəaliyyətə 1965-ci ildən başlayan Əli Vəlioğlunun 1970-ci ildə "Kommunist" qəzetində ilk miniatürləri, 1983-cü ildə "Ədəbi Ermənistan" almanaxında şeirləri, "Didərginlər" kitabında publisist məqalələri dərc olunmuşdur.
Mükafatları
Jurnalistlik fəaliyyətinə görə 2004-cü ildə "Həsən bəy Zərdabi", 2006-cı ildə isə "Qızıl qələm" media nükafatına layiq görülmüşdür.
Rüstəm Məmməd-Əmin Əffəndi
Rüstəm Məmməd-Əmin Əffəndi (1934—1991) — azərbaycanlı və sovet entomoloqu. Ömrü boyu Cənubi Qafqazın Pulcuqluqanadlılarını araşdıraraq örgənmişdir. O, əsasən ukraynalı entomoloq Nekrutenko ilə birgə fəaliyyət göstərmişdir.
Satyrus effendi (Satyrus effendi Nekrutenko, 1989) kəpənəyi onun şərəfinə adlandırılmışdır.
Ailə
Qızı — Rəna Əffəndi (1977) — azərbaycalı fotoqraf. 2001-ci ildən sənədli fotoqrafiya ilə məşgul olur. 2007-ci ildən Qrinberq qalereyası ilə müştərək fəaliyyət göstərir. 2013-ci ildən World Press Photo təşkilatının münsiflər heyətinin üzvüdür.
Lakkadiv dənizi
Lakkadiv dənizi ലക്ഷദ്വീപ് കടല്‍- Hind okeanı akvatoriyasında, Hindustan yarımadası ilə Şri-Lanka, Lakkadiv adaları və Maldiv adaları arasında yerləşir. Cənub hissəsi Addi atolu ilə sərhədlənir. Sahəsi 786,000 km², orta dərinlik 1929 m, ən dərin yeri 4131 metr təşkil edir. Sahilləri əsasən qumsallıq, dibi isə şelf relyefi üstünlük təşkil edir. Sularında çoxlu sayda mərcan məşəlli riflər və adalar vardır. Zəngin balıq, molusk və digər dəniz canlıları ilə zəngindir. Əsas limanları Tuttukudi, Monqaluru (Hindistan), Kolombo (Şri-Lanka).
Hidrologiyası
thumb|Lakkadiv dənizinə acılan mənzərə Dəniz sularında demək olar ki temperatur sabit qalır, bəzi yerlərdə yayda 26-28 S, qışda isə 25 S təşkil edir. Duzluğu 34‰, şimal və mərkəz hissələrdə isə 35,5‰ olur. Sahilləri quşsaldır. Burada mərcan rifləri üstünlük təşkil edir. Mərcanların burada 105 növünə rast gəlinir.
Afrika bəbiri
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinin  növünə aid heyvan yarımnövü.
Səfəvilərin vəzirlərinin siyahısı
Səfəvilərin vəzirlərinin siyahısı — I İsmayıldan III Abbasa qədər Səfəvilərin vəzirlərinin siyahısı.
Tiristor
thumb|right|400px|Tiristorun struktur sxemi
Tiristor — əsasını üç p — n keçidi təşkil edən yarımkeçirici elementdir. Belə cihazlar üçün ümumi cəhət onların Volt-Amper xarakteristikasında mənfi müqavimətli hissənin olmasıdır. Bu isə onlardan açar rejimində işləyən çevirici cihazlar kimi istifadə etməyə imkan verir. Belə açar rejimində işləyən çoxkeçidli cihazlardan praktikada ən çox istifadə olunanı tiristorlardır. Bunlar p − n − p − n sturukturlu dörd təbəqədən təşkil olunmuşdur. Tiristorlar, əsasən, silisiumdan hazırlanır. Tiristorlar quruluş və iş prinsiplərinə görə müxtəlifdir: dinistorlar, trinistorlar və simistorlar. İdarə olunmayan tiristor dinistorlar adlanır.
Adi diodlardakı kimi, iki elektroda malik olduğundan, çox vaxt, bu cihaza diod tiristoru da deyilir.
Yarımkeçirici cihazlar müasir radioelektron qurğuların əsas element bazasını təşkil edir. Bunlar kiçik ölçü və kütləyə malik olması, közərdilmə dövrələrinin lazım olmaması və etibarlılığı ilə elektrovakuum cihazlarından əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənir. Bu cihazlar sinfinə müxtəlif yarımkeçirici diodlar, tranzistorlar, tiristorlar və s. daxildir. Bunların iş prinsipi yarımkeçiricilərdə baş verən elektrofiziki proseslərə əsaslanır. Hazırda istifadə olunan yarımkeçirici cihazlar, əsas etibarilə silisium (Si), germanium (Ge) selen (Se) və s. kimi elementar yarımkeçirici materiallardan və qalium arsenid (GaAs), silisium karbid (SiC), kadmium sulfid (CdS) və s. kimyəvi birləşmələrdən hazırlanır. Yarimkeşiricilər, məlum olduğu kimi, başqa materiallardan elektrik keçiriciliyi, kristalların energetik halı, elektrik xassələrinin temperatur, şüalanma və digər xarici təsirlərdən özünəməxsus asılılığı ilə fərqlənir. Yarımkeçirici materialların elektrofiziki xassələrini dəyişməklə onların əsasında hazırlanmış cihazlarda elektrik cərəyanını idarə etmək olur. Qeyd etmək lazımdır ki, yarımkeçirici cihazların bir sıra üstünlükləri ilə yanaşı, bəzi çatışmayan cəhətləri də vardır. Bunlara misal olaraq cihazın parametrlərinin temperaturdan asılı olmasını, kiçik giriş müqavimətlərə malik olmalarını, hazırlanma texnologiyasının mürəkkəbliyini və s. göstərmək olar. Elektron lampalarında isə göstərilən nöqsanlar, demək olar ki, mövcud deyil. Odur ki, yarımkeçirici cihazlarını elektrovakuum cihazlarına qarşı qoymaq lazım deyil; bu iki sinif cihazların hərəsinin öz tətbiq sahələri vardır və bunlar müəyyən mənada bir-birini tamamlayır.
Trinistorlar idarə olunan tiristorlara deyilir. Bu cihaz, triod lampasında olduğu kimi, idarəedici elektroda malikolduğundan, buna triod tiristoru da deyilir. VAX-nın həm düz, həmdə əks qollarında mənfi müqavimətli hissələrə malik olan tiristorlar simistorlaradlanır.
Tiristorların növləri və xüsusiyyətləri
Tiristorlar funksiyalarına, strukturlarına və ya elektrod(ayaq) saylarına görə bir çox fərqli növdə hazırlanır. Tiristorların ortaq xüsusiyyətləri olaraq ən başda yarımkeçirici olduqları üçün ömürlərinin çox uzun olduğu, mexaniki zərbələrə qarşı həssas olmadıqları və baxım tələb etməməyidir. Bunun yanında Tiristorlar çox az istiləndikləri üçün çox bir soyutma problemləri yoxdur və çox az itki çalışdıqları üçün də səmərələri yüksəkdir. Tiristorların aktivləşməsi üçün kiçik gərginliklər kifayətdir və çox sürətli açılıb bağlana bilər.
Tiristorlar əsasən tək istiqamətli cərəyan çatdıran tiristor və cüt istiqamətli cərəyan çatdıran tiristor olmaqla iki qrupda araşdırıla bilər. Tək istiqamətli cərəyan çatdıran tiristorların başlıcaları; silisium idarəli düzləndiricilər (SCR), silisium tək istiqamətli açar (SUS) və proqramlaşdırıla bilən tək keçidli tiristorlardır (PUT).
Tiristorların açıq-bağlı vəziyyətə gətirilməsi(ABVG)
Tiristorların ABVG-si üçün fərqli üsullar tətbiq olunur. Bunlardan ilki doğru istiqamətdə anod — katot gərginliyini aşaraq ABVG üsuludur. Bu üsulda tiristorun anod ucuna müsbət, katod ucuna mənfi bağlanır. Bu vəziyyətdə ikən dövrədən yalnız sızma cərəyanı keçər. Ancaq gərginlik müəyyən bir dəyərə qədər arttırılırsa tiristor açıq vəziyyətə keçər. Bir digər üsul yüksək dəyişmə dərəcəli anod — katod gərginliyi tətbiq etməkdir. Əgər anod və katod arasına doğru qütblənmə istiqamətində anod müsbət, katod əksi olacaq şəkildə sürətli dəyişmə göstərən bir gərginlik tətbiq olunsa, tiristorun quruluşundakı P və N təbəqələri kondensator təsiri göstərib üzərlərində gərginlik induksiyaladığına görə tiristor açıq vəziyyətə keçər. İstilik də tiristorları açıq vəziyyətə keçirə bilər. İstilik artımı səbəbiylə tiristorun layları arasındakı sızma cərəyanlar artar və müəyyən bir dəyərə çatdığında tiristor da açıq vəziyyətə keçər. Tiristor istilik ilə ötürülməsi keçməsi ümumiyyətlə istənməyən bir vəziyyətdir.
Sabit cərəyanda çalışan tiristor bir dəfə impulslandığında impuls gərginliyi verilmədiyində də açıq vəziyyətdə qalar. Bu səbəblə tiristorun bağlanması üçün ardıcıl açar ilə bağlamaq, paralel açar ilə bağlamaq ya da tutumlu bağlama üsullarından biri istifadə edilir.
Ubalar (Arxangel)
Ubalar — Başqırdıstan Respublikasının Arxangel rayonunda yerləşən kənd. Kənd Arx-Latış kənd şurasının tərkibindədir.
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Ekstrapiramid sistem
Ekstrapiramid  sistem ( və ya ekstrapiramidal sistem ) - piramiddən kənar sistem olub, hərəki funksiyaların icrasında mühüm rol oynayır.
Bu sistemin əsasında bazal qanqlionlar durur. Bazal qanglionların hərəki, kognitiv və davranış funksiyaları var.
29 sentyabr
1600-cü ildən əvvəl
thumb|[[Migel de Servantes]]
1901–cari
thumb|[[Emil Zolya]]
Typhlodromus monosetus
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Amerika xalqları
Amerika insanların yaranması zonasına daxil deyildir. Amerika müasir fiziki tipli insanlarla (Home Sapiens) məskunlaşmışdır. Yeni dünyanın ilkin sakinlərinin mədəni səviyyəsi Avropanın Mezolit və ya Son Paleolit mədəniyyətinə uyğun gəlir. Geoloji baxımdan Amerikada insanların ilkin məskunlaşması buzlaşma dövrünün sonlarına, 40 min il bundan əvvələ təsadüf edir. Amerikanın yerli əhalisinin böyük əksəriyyəti antropoloji baxımdan monqoloidlərə və avstropoloidlərə daha yaxındır. Hər iki əhali qrupu məhz Berinq boğazı vasitəsilə Amerika ərazisinə keçərək burada məskunlaşmışdır.
Amerikanın kəşfi və məskunlaşma tarixini iki dövrə bölmək olar. Birinci dövr təxminən 40 min il bundan əvvəl başlayaraq, eramızın XV əsrin axırlarına qədər davam etmişdir. İkinci dövr isə X.Kolumbun adı ilə bağlı olan böyük coğrafi kəşflərdən başlayaraq dörd əsrdən çox davam etmişdir. Amerika tədqiqatçısı M.Suadeşin fikrincə, hələ 15-20 min il bundan əvvəl hindular vahid bir dilin ayr-ayrı dialektlərində danışırdılar. Amerikanın avropalılar tərəfindən üçüncü dəfə kəşfindən sonra orada 2200-dən artq hindu dilinin olması müəyyənləşdirilmişdir.
Amerika xalqları müstəmləkəçilik və müasir dövrdə
Amerika qitəsinin kəşfindən sonra cənubda ispanların və portuqaliyalıların, şimalda isə ingilislərin, fransızların, qismən də hollandların müstəmləkəçilik siyasəti həyata keçirildi. Müstəmləkəçilik dövründə minlərlə yerli əhali qırıldı, Afrika qitəsindən buraya xeyli zənci köçürüldü. Hazırda Latın Amerikasında hinduların sayı nisbətən çoxdur. Hindular daha çox Meksika, Peru və Qvatemalada yaşayırlar. Şimali Amerika ərazisində də hindular yaşamaqdadırlar. Hinduların ümumi sayı isə 36,5 milyondur. Zəncilər isə, əsasən, ABŞ-də məskunlaşmışdır. Burada zəncilərin sayı təqribən 29 milyondur.
Arktika dəniz ovçuları adlanan eskimoslar və aleutlar, əsasən, Şimali Amerikanın şimalında və Qrenlandiyanın cənubunda yaşayırlar. Şimali Amerikanın şimal-qərb sahilində isə oturaq balıqçılıqla məşğul olan əhali yayılmışdır. Şimali Amerikanın meşə ovçuları adlananlar isə Alqonkinlər və Atapask qəbilələridir. Onlar daha çox materikin meşəlik zonasında həyat tərzi keçirirlər. Preri hinduları isə Şimali Amerikanın mərkəzi hissəsində preri çöl zonasında məskunlaşmışlar. Preri çöl zonası Böyük Göllər rayonunun qərbindən tutmuş qərbdə Qayalı dağlar rayonuna qədər genişlənir. Kaliforniya ərazisində daha çox yığıcılıqla məşğul olan hindu qəbilələri yaşayır ki, bunları da Kaliforniyanın yığıcı qəbilələri adlandırırlar. Amerika etnoqrafi A.Krober Kaliforniya qəbilələrini linqvistik baxımdan 7 qrupa bölmüşdür.
Cənubi Amerikanın cənub qurtaracağında, Antarktida yaxınlığında Odlu torpaq adaları yerləşir. Burada məskunlaşan əhali 3 hindu qrupundan ibarətdir: Ona, Alakaluf və Yaqan. Bu qəbilə qrupları öz dillərinə və mədəniyyətlərinə görə bir-birindən fərqlənirlər. Hazırda isə bu qəbilələrə məxsus əhalinin sayı çox az qalmışdır.
Cənubi Amerikada, Paraqvay, Uruqvayda, Argentina, Braziliya ilə Boliviyanın bəzi bölgələrində quaranilər yaşayırlar.
Şimali Amerikanın şərq və şimal-şərq vilayətlərində isə əkinçi hindu qəbilələri yaşayır. Bu qəbilələr arasında İrokezlər xüsusi yer tutmuşdur. Hazırda bu ərazilərin ABŞ hissəsində 60 min, Kanada hissəsində isə 30 min hindu yaşayır. Şimali Amerikanın cənub-qərb hissəsində də əkinçi qəbilələr yaşayırlar.
Mərkəzi və Cənubi Amerikada yüksək mədəniyyətli yerli xalqlar da yaşamışlar. Mayya, Astek və İnk mədəniyyətləri bu ərazilərin qədimdən bəri ən yüksək yerli mədəniyyətləridir. Mayya mədəniyyəti Qvatemala, Honduras və Meksikada geniş yayılmışdır. Astek mədəniyyəti də daha çox Meksikada yayılmışdır. İnk mədəniyyəti isə, əsasən, And dağları ölkələrində, yəni Peruda, Çilidə, Kolumbiyada və Ekvadorda geniş yayılmışdır.
Amerika xalqlarının dilləri
Hazırda Şimali Amerikada yaşayan əhalinin əksəriyyəti ingilis və fransız dillərində danışır. ABŞ-nin dövlət dili ingilis, Kanadanın dövlət dili isə ingilis və fransız dilləridir. Cənubi Amerikada isə əksər ölkələrin dövlət dili ispan dilidir və əhalinin əksəriyyəti ispan dilində danışır. Latın Amerikası ölkələrində qaraçılar da yaşayırlar. Braziliyada dövlət dili portuqal dilidir. Peruda isə dövlət dili ispan və yerli Keçua dilləridir. Bəzi ərazilərdə qədim yerli dinlər qalmaqdadır. Cənubi Amerikanın mərkəzi hissələrində yerli dinlər daha çox yayılmışdır. Əhalinin əksəriyyəti xristian dininə mənsubdur.
Mikania subverticillata
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.