cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Asteriks və Obeliks: Vəzifəmiz Kleopatra (film, 2002)
Asteriks və Obeliks: Vəzifəmiz Kleopatra — Alen Çabatın ssenari müəllifi və rejissoru olduğu film. Komik kitabdan uyğunlaşdırılmış 2002 Fransa və İtaliya fantaziya komediya filmi olan" Asteriks" Ren Goscinnyand Albert Uderzo tərəfindən prodüserliyi edilib. Ssenari Asteriks və Kleopatra 1968 cizgi filminin əsasıdır. Bu film 1999 filmin davamı kimi çıxış edir. Kristian Klaiver və Jerar Depardye Asterikslə Obelisk kimi öz rollarını repriz, Camel Debbouze, Monika Beluççi, Klod Riç, Grard Darmon, Bayer, Dieudonn və Chabat öz rollarını repriz edib. Bu film, o zaman ən bahalı Fransız kino idi. Film, Fransada kassa filmlərin siyahısında tənqidi uğurlar, Fransada böyük kassa uğuru, 1966-cı illərdən sonra 36 il ərzində özünün ən uğurlu filmi və bütün zamanların ikinci ən böyük kommersiya uğuru olub. Film 107 dəqiqədir.
Məzmun
Asteriks və Oburiks, Misir Kraliçası Kleopatranın xidmətində çalışır. Qəlbini Sezara verən Kleopatra, Sezar istehza davranışlarından sıxılar və onunla bir iddiaya girir. Əgər çölün ortasında Sezarın şaninə yaraşan və indiyə qədər görülmüş ən böyük və ən gözəl sarayı üç ay ərzində tikdirsə, Sezar Misirlilərin dünyanın ən böyük xalqı olduğunu qəbul edəcəkdir. Bu vəzifə, Memar Temelius-a verilir. Əgər bu vəzifəni uğurla başa vurarsa Kleopatra ona çoxlu qızıl verəcək. Amma bacara bilməsə, onu çox sevdiyi timsahlarına yem olaraq atacaqdır. Asteriks və Oburiks, bu çətin vəzifəyə nail olmaq üçün lazım olan möcüzənin açarını əllərində saxlayırlar.
Lazarev buxtası
Lazarev buxtası — düzbucaqlı formaya malik olan 28 metr uzunluğa və 24 metr enə malik olan körfəz. Körfəz I Aleksandr Torpağı ilə Rotşild adası arasında yerləşir. İki adanı birləşdirən şelf buzlağı buxtanı cənubdan əhatə edir. Körfəzin şimal sahilləri 1821-ci ildə Faddey Bellinshauzen və Mixayil Petroviç Lazarev tərəfindən kəşf edilmişdir. Körfəzin şəkli səmadan Finn Ronun rəhbərlik etdiyi ekspedisiya tərəfindən 1947-1948-ci illərfə çəkilmişdir. 1960-cı ildə isə Britaniya Antarktida xidməti tərəfindən çəkilir. Buxta Mirniy gəmisinin kapitanı Mixayil petroviç Lazarevin şərəfinə adlandırılmışdır.
Pəmbək (Pəmbək)
Pəmbək — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indiki Quqark rayonunda kənd.
Tarixi
Rayon mərkəzindən 17 km məsafədə Qarakilsə - Allahverdi yolunun 25 kilometrliyində yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.
Toponim iki komponentdən ibarətdir. I komponent qədim türk dilində «dar keçid» mənasında işlənən paam // baam, bom // boom və II komponent «təpəlik», «yüksəklik, zirvə, başlanğıc, hündürlük» mənasında işlənən bak (> bək) sözündən ibarətdir.
Proprioseiopsis latoscutatus
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Pəmbək (Pəmbək)
Tarixi
«Dar keçid yanındakı təpəlik, yüksəklikdə, zirvədə olan kənd» mənasını ifadə edir. Bak (> bək) türk dilində «təpə tirələri» mənasında işlənən baku sözündən özünü göstərir.
Relyeflə bağlı yaranan toponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir. Erməni dilində Pambak, Bambak formasında işlənir.
Əhalisi
1920-ci ildən sonra xaricdən köçürülən ermənilər burada yerləşdirilmişdir.
Meysəm Nəqizadəh
Meysəm Nəqizadəh (, 20 may 1986) — 1986-cı ildə İranlının Mərənd şəhərində anadan olub. Meysəm Nəqizadəh Persepolis klubu, Yarımmüdafiəçi mövqeyində oynayır.
Hamamelis
-  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Qövr vilayəti
Rayonları
thumb|250x250px|Qövr vilayətinin rayonları
Erik Erikson
Erik Homburger Erikson — alman əsilli amerikan psixoloq və psixoanalist. Kütlə psixologiyası, fərdi kimlik və psixologiya ilə tarix, siyasət elmi və mədəniyyətin qarşılıqlı təsiri kimi mövzuları əsas götürmüş və geniş xalq kütlələrinin diqqətini çəkmişdir. Eriksonun göstərdiyi mənbələr xüsusilə şəxsiyyət psixologiyasında mühüm yer tutur.
Həyatı
Almaniyada yaşayan Danimarkalı ana-atanın oğlu olan Erikson Karlzruhedə böyüyüb. Hələ hamilə ikən atasından ayrılaraq bir alman ilə evlənən anasının ondan əsl atasının kimliyini gizləməsi Eriksonun gənc çağlarında problemlər yaşamasına səbəb olub. İncəsənət üzrə təhsil alan və Avropanı gəzən Erikson 1927-ci ildə psixoanalist Anna Freydin istəyinə əsasən Vyanadakı kiçik özəl məktəbdə incəsənət, tarix və coğrafiya dərsləri deməyə başladı. Beləliklə Freyd ailəsi ilə tanış olan və psixoanalizə böyük maraq göstərən Anna Freydin tələbəsi olan Erikson öz araşdırmalarını əsasən uşaqlar üzərində apardı. 1930-cu ildə ilk yazısı çıxdı və psixoanaliz barədə təhsilini başa vurduqdan sonra 1933-cü ildə Vyana Psixoanaliz İnstitutuna qəbul olundu. Həmin il ABŞa köçərək bir tərəfdən Bostonda uşaq psixoanalisti olaraq işləməyə, digər tərəfdən də Harvard Tibb Məktəbində müəllimlik vəzifəsinə başladı. Bu zaman o, xüsusilə “mən”in inkişafını araşdırır və mədəniyyət fərqlərinin insanın inkişafındakı rolunu vurğulayan yanaşmada daha çox Margaret Mead və Ruf Benediktin nəzəriyyələrindən təsirlənir.
Araşdırmaları
1942-ci ildə Berkli Kaliforniya Universitetində psixologiya dərsləri deməyə başlayan Erikson 1940-cı illərdə ruhi-ictimai inkişaf mövzusunda yazdığı bütün yazıları 1950-ci ildə Uşaqlıq və Cəmiyyət(Childhood and Society) adı ilə çap etdirdi.
Psixososial inkişaf nəzəriyyəsi
Erikson Freydin psixoanaliz nəzəriyyəsini ailə və uşaqlıq həyatı ilə sərhədlənmiş olmaqdan çıxarmış, uşağın dostları, müəllimləri, gözləntiləri, qarşılıqlı əlaqəyə girdiyi ictimai mühitlərlə maraqlanmışdır. Psixoanalizim əsas mərkəzini xəstəlikdən sağlamlığa yönəltmiş və daxili istək (vadaredici meyl) fərziyyələrindən o tərəfə sağlam bir fərdin şəxsiyyətinin formalaşması üzərində dayanmışdır. Eriksona görə şəxsiyyət əvvəlcədən müəyyənləşdirilmiş mərhələlərlə, müəyyən bir plan üzrə inkişaf edir. Buna görə, inkişaf səkkiz mərhələdə reallaşır. •	Etibar və etibarsızlıq – Doğumla 1 yaş arasında. Uşaqların bu dönəmdə köməyə ehtiyacları olduğu üçün onlara baxan şəxsin etibarlı olması lazımdır. Bu periodu yaxşı keçirən uşaqlar dünyada özlərini daha etibarlı yerdə hiss edəcəklər. Əks halda isə daha etibarsız və güvənə bilmədikləri bir yerdə hiss etmələrinə səbəb olacaqdır.
•	Utanc və şübhəyə qarşı öz müqəddəratını təyin etmə - 2-3 yaşlar. Erkən uşaqlıq periodunu əhatə edir. Freydə paralel olaraq Erikson da bu periodda uşağın tualet vərdişlərinin yaranmasını önəmli hesab edir. Ancaq bir qədər fərqli yanaşma var. Erikson fərdin öz bədən funksiyalarını idarə edə bilməyi öyrənməsini idarə etmək hissinin və sərbəstliyin formalaşmasına kömək etdiyini bildirir. Yemək, oyuncaq, geyim seçimləri də bu mərhələdə qazanılan vərdişlərdəndir. Bu mərhələni uğurla keçirməyən uşaqlar utanc hissinə qapılırlar.
•	Çalışqanlıq və aşağı keyfiyyət - 6-11 yaşlar. Sosial fəaliyyətləri nəticəsində uşaqlar öz bacarıqları ilə qürur duymağa başlayırlar. Ailələri və müəllimləri tərəfindən dəstəklənən uşaqlarda özlərinə güvənmək hissi formalaşır. Bu dəstəkdən məhrum olan uşaqlarda isə özünə iman əskikliyi olur.
•	Kimlik qazanmaq və dəyərsizlik – 12-18 yaşlar.Yeniyetməlik dövründə uşaqlar bir növ öz kimliklərini axtarırlar. Bu dönəmdə kifayət qədər dəstək görən uşaqlar bu mərhələdən güclü formalaşmış şəxsiyyətə sahib olaraq çıxırlar. Əks halda isə özünə əmin olmamaq, güvənməmək, qarışıqlıq kimi hallarla üzləşəcəklər.
•	Yaxınlıq və təcrid olunma – 19-40 yaşlar. Bu mərhələ ilkin münasibətlərin yarandığı ilk gənclik dövrünə təsadüf edir. Erikson düşünür ki, insanların başqaları ilə münasibət qurması çox ciddi mövzudur. Bu mərhələni uğurla keçən insanlar gələcəkdə sağlam və möhkəm əlaqələr quracaqlar. Burada hər mərhələ özündən əvvəlki mərhələnin davamıdır. əgər əvvəlki mərhələ yaxşı nəticə göstərmişsə, növbəti mərhələ də uğurla tamamlanacaqdır. Güclü şəxsiyyəti formalaşmış insanın münasibətləri də möhkəm olacaq. Əks halda o, depressiyaya, tənhalığa qapılacaq, tək hiss edəcəkdir.
•	Bütövlük və ümidsizlik – 65 yaşdan ölənədək. Bu period insanların yaşlılıq dövrünə təsadüf edir. Bu mərhələdə uğursuz olanlar həyatlarını boşa keçirdiklərini düşünürlər və bunun peşmançılığını yaşayırlar. Ancaq həyatını dolu keçirdiyini düşünən insanlar geridə qoyduqları həyatın bütöv olduğunu düşünürlər.
Sonrakı həyatı
1950-ci ildə McCarthy vaxtlarında bağlılıq andını imzalamağı rədd edərək Kaliforniya Universitetindəki işindən çıxan Erikson həmin il Massaçusetsin Stokbric bölgəsindəlo Austen Riggs Mərkəzində şəxsiyyət problemi üzərində işləməyə başlamışdır. Daha sonra yenidən Harvard Universitetinə qayıtmış və 1967-70-ci illər arasında professor, 1970-ci ildən sonra isə təqaüdçü professor kimi burada dərs demişdir. Harvardda xüsusilə şəxsiyyət mövzusundakı nəzəriyyəsini inkişaf etdirmə və tanıtma şansını əldə edən Eriksona görə, şəxsiyyət(kimlik) insanın mütəmadi və dəyişməz olan öz həyatıdır, həm insanın iç dünyasındakə bütövlüyü, həm də xarici aləmlə əlaqəsini, ictimai və mədəni cəhətdən formalaşmanı təyin edir. Erikson, şəxsiyyətin formalaşmasının gənclik dövründə baş verməsinə görə, “şəxsiyyət böhranı” adlandırdığı bu periodun insan inkişafındakı ən çətin mərhələ olduğunu deyir. 1972-ci ildə San Fransiskodakı Mount Zion Xəstəxanasında işləməyə başlayan Eriksonun “Gənc Lüter”(“ Young Man Luther”-1958) və “Militant Qeyri-Zorakılığın Mənşəyi üzərinə Qandinin Həqiqətləri” (“Gandhi’s Truth on the Origins of Militant Nonviolence”- 1969) adlı əsərləri var.
Əsərləri
Uşaqlıq və Cəmiyyət (Childhood and Society) (1950)
Gənc Lüter (Young Man Luther. A Study in Psychoanalysis and History) (1958)
Kimlik: Gənclik və Böhran (Identity: Youth and Crisis) (1968)
Militant Qeyri-Zorakılığın Mənşəyi üzərinə Qandinin Həqiqətləri (Gandhi's Truth: On the Origin of Militant Nonviolence) (1969)
Roma tətilləri (film, 1953)
"Roma tətilləri" — rejissor Vilyam Uaylerin filmi.
Erik Erikson
Əsərləri
Yetkinlik (Adulthood) (redaktə olunmuş kitab, 1978)
Roma tətilləri (film, 1953)
Məzmun
Kiçik bir dövlətin şahzadəsi Anna bir dəfə özünü sərbəst, rəsmilikdən uzaq aparmaq istəyir. Elə bu məqsədlə də həmin gecə gizlincə səfirliyin binasını tərk edir. Beləcə o, gəzə-gəzə Roma şəhərinin mərkəzinə gəlib çıxır. Şəhəri gəzən şahzadə tezliklə yorulub əldən düşür. Yuxusu gələndə isə şəhər parkında yuxuya gedir. Onu amerikalı müxbir Co Bredli təsadüfən evə gedərkən görür. Bir qədər sonra Bredliyə məlum olur ki, Annanın taksiyə verməyə belə pulu yoxdur. Şahzadə isə qətiyyətlə bildirir ki, o, heç vaxt üstündə pul götürmür. Müxbir qıza kömək eləmək qərarına gəlir. Onu maşına oturdaraq ünvanını soruşur. Şahzadə yuxulu-yuxulu cavab verir ki, Kolizeydə yaşayır. Təəccüblənən müxbir əlacsız qalıb onu öz evinə aparmalı olur...
Erik Erikson
Əsərləri
Ahıl yaşdakı həyat çətinlikləri (Vital Involvement in Old Age) (J.M. Erikson and H. Kivnick ilə, 1986)
Roma tətilləri (film, 1953)
Məzmun
Co səhər oyananda yatıb qaldığını və şahzadə ilə mətbuat konfransına gecikdiyini başa düşür. O, öz müdirinin yanına gedir yalandan müsahibəni aldığını deyir. Müdir Hennesi onun yalanının üstünü açaraq deyir ki, bü gün səhər bütün qəzetlərdə xəbər yayılıb ki, qəflətən şahzadə xəstələnib və onun iştirakı ilə olan bütün tədbir və konfranslar təxirə salınıb. Hennesi şahzadə Annanın qəzetdəki şəklini Coya göstərir. Co başa düşür ki, hal-hazırda onun evində yatan naməlum adam məhz şahzadə Annadır. Bredli o saat anlayır ki, onun əlində bu dəqiqə əsl sensasiya var!
Bredli təcili evinə qayıdır. Şahzadə duş qəbul edənə qədər o, dostu fotoqraf İrvinə zəng edir... Anna isə "azadlığın" dadını çıxarmağa davam edir. Codan bir qədər pul götürərək onunla vidalaşır və öz yoluna davam edir. Anna möhtəşəm Romanı gəzməyə başlayır. Müxbir onu izləyir. Anna gözəllik salonuna girib saçını kəsdirir. Co onu bir qədər izləyəndən sonra üzə çıxır. Və Annada elə təsəvvür yaradır ki, bu, təsadüfi görüşdür.
Qalan günləri onlar birlikdə keçirirlər. Gülürlər, danışırlar, şəhəri gəzirlər, bütün bu vaxt ərzində isə polis agentləri Annanı axtarır. Kafedə — Anna birinci siqaretini çəkən yerdə İrvin gizli olaraq onun şəklini çəkir. Sonra Co ilə Anna motosikl sürür, Roma şəhərinin bütün diqqətəlayiq yerlərinə tamaşa edirlər. Və... onları polis saxlayır. Lakin Co onların fikrini yayındırmaq üçün yalana əl ataraq deyir ki, guya onlar evlənmək üçün kilsəyə tələsirlər. Axşam onlar rəqs etmək üçün bir yerə gedirlər. Bu zaman Co Annaya aşiq olduğunu başa düşür, lakin bunu heç kimə bildirmir.
Rəqs meydançasında gözlənilmədən bu cütlüyü polis agentləri əhatəyə alırlar. Onlardan biri Annanın əlindən yapışır, buna baxmayaraq Co şahzadəni tək qoymur. Bredli öz növbəsində butulka ilə agentin başına vurur. Daha sonra Anna və Co suya tullanıb sahilə doğru üzməyə başlayırlar. Sahilə çatanda onlar bir-birlərinə vurulduqlarını anlayırlar və Bredlinin mənzilinə qayıdırlar. Radioda eşidirlər ki, dövlətin təbəələrinin hamısı şahzadənin "xəstəliyi" ilə bağlı təşvişə düşüblər. Anna başa düşür ki, gec-tez sevgilisini burada qoyub öz imarətinə qayıtmalı olacaq. Co qüssələnmiş şahzadəni səfirliyə qədər yola salır...
Şahzadəyə aşiq olduğu üçün Co yazacağı sensasiya doğuracaq məqaləni dərc etdirmir. İrvin bu cür sensasiyanı əldən verdiyinə görə dostunun ağlını itirdiyini deyir. Lakin Co öz qərarını dəyişmir.
Film mətbuat konfransı səhnəsilə başa çatır. Annadan müsahibə götürən jurnalistlər arasında Co və İrvin də olur. Konfransda Annaya onun ən çox yaddaqalan səfərinin hansı şəhərə olması barədə sual verilir. Şahzadə bu suala "Roma" cavabını verir. Anna bunu da deyir ki, onun yaddaşında bu səfər daima qalacaq. Mətbuat konfransının sonunda şahzadə Anna jurnalistlərlə sağollaşır. Onun simasında təbəssüm olsa da, üzündə göz yaşları görünür...
Mesopotamiya dini
Mesopotamiya dini qədim zamanlardan Xristian və İslam dövrünün başlanmasına qədər Yaxın Şərq reqionunda yayılan dini inaclardır. Bu inanclar o zaman orada yaşayan bütün xalqlar arasında yayılmışdır. Bu inancların mənşəyi Şumerdən gəlir. Sonra onlar başqa xalqlar arasında yayılmışdır.
Şumer, Akkad, Babil, Assuriya kimi dövlətlərin dinlərinin mənşəyi birdir. Onların hamısını Mesopotamiya dini kimi adlandırırlar. Assuriya və Babil dinlərinin xüsusiyyətləri ayrıca məqalələrdə verilmidir:
Mesopotamiya inanclarının özəllikləri
Mesopotamiyada, bütün Yaxın Şərqdə olduğu kimi, dinlər əsasən çoxtanrılı (politeist) və bütpərəst olmuşdur. Politeist düşüncəsi dünyanın hər bir təzahürünün arxasında bir tanrın olduğunu iddia edir. Qədim şumerlər inanırdılar ki, tanrılar hər bir şeyi yaradıb, idarə edirlər. Onlar insan cildində və insanabənzər təsəvvür edilirdi: insanlar kimi ailə qururlar, xəstələnirlər, əsəbləşirlər, savaşırlar, yaralanırlar, sevirlər, nifrət edirlər, bir birinə xəyanət edirlər, uşaq doğurlar və s. Tanrılar arasında insanlarda olduğu kimi iş bölgüsü aparılmışdı.
Şumerlərdə qadın ilahların çoxluğu onlarda matriarxat quruluşu olmasının göstəricisi hesab olunur. Sonrakı dövrlərdə şumerlərdə qadın obrazının mövqeyi nisbətən zəifləmişdir. Bizimim zamanəmizə çatmış şumer yazı lövhələrində 1500-ə qədər tanrı adları çəkilməkdədir, və bu onların panteonunun nə qədər çoxsaylı olduğunu göstərir.
Bilindiyi kimi, gədim insanlar külək, şimşək, zəlzələ və s. kimi təbiət hadilərərini tədricən simalaşdırmış, onlara adlar verərək tanrılaşdırmışdırlar. Bundan başqa xalqlar qədim zamanlarda yaşamış bəzi mömin, igid, mərd insanları və çarları onların ölümlərindən sonra tanrılaşdırırdılar, onlara mifoloji xüsusiyyətlər əlavə edərək, əsatirlərə çevirirdilər. Bu da tanrıların sayını daha da çoxaldırdı.
Mesopotamiyalılar dünya və kainat: onların yaranması, quruluşu və qanunları haqqında düşünürdülər. Artıq e.ə. III minillikdə onların düşünürləri bunlarla bağlı suallara cavablar axtararaq, öz kosmoqoniya və teoqoniyalarını  yaradmışdırlar. O dövrlərdə başqa ədəbi və elmi üslubun olmadığına görə, onlar öz fikirlərini əsatirlərə vasitəsi ilə ifadə edirdilər. Məbədlərdə rəqqasələr, çalğıçılar fəaliyyət göstərirdi. Onların ən vacib işləri tanrıları əyləndirmək idi. Şumerlər tanrıların qəzəblənərək onları cəzalandırmalarından qorxurdular.
Qədim şumerlərin e.ə. III minilliyə aid olan gil lövhələri üzərində yazılmış mətnlərdən bilinir ki, onlar tanrıları göy, dəniz, günəş kimi təbiət qüvvələrinin təcəssümü kimi qəbul edirdilər. Sonra, ictimai inkişaf dərinləşdikcə, tanrılar əvvəlki keyfiyyətlərini saxlayaraq, eyni zamanda şəhərlərin, əkinçilərin, çobanların və s. himayəçisi kimi tanınıb qəbul edilirdilər. Eyni zamanda, tanrılar hər bir insanın dünyagörüşündə və gündəlik həyatında da önəmli rol oynamışdırlar. Məsələn: günəş tanrısı Utu hər şeyi görür, ədaləti qoruyur, insanlara yardım edir, falçılara himayəçilik edir; bilik və su tanrısı Enki insanların və sehrbazların qoruyucusudur; Venus (Venera) planetinin (bu planet göydə ulduz kimi görsənir) tanrısı İnanna sevgililərin qoruyucusudur.
Sonra xalq arasında bu tanrılarılarla bağlı çeşidli əsatirlər meydana gəlmişdir. Bu proseslər şumer dinində müşahidə olunmaqdadır. Ümumiyyətlə Mesopotamiya dinlərinin əsasında məhz şumer əsatirləri durur. Zaman keçdikcə, burada başqa mədəniyyətlərin yayılmasına baxmayaraq, onlar şümer tanrılarını və əsatirlərini qəbul etmişdirlər. Sadəcə öz əsatirləri ilə onları daha da zənginləşdirmişdilər. Bəzən isə o tanrıların adlarını dəyişdirib öz dillərinə uyğunlaşdırsalar da, mahiyyətcə şumer dininin özəyini saxlamışdırlar. Çox güman ki, qədim şümerlər tanrılarına münasibətlərini müqəddəslik, əxlaqi və mənəvi müstəvidə deyil, gündəlik tələbatlarının ödənməsi üçün gərəkliliyi müstəvisində qurulmuşdurlar. Tanrılar bol məhsul, hərbi uğur kimi məsələlərdə insanlara yardımçı olmalı idilər. Yəni hər bir insan, tanrıya ibadət edərkən və qurbanlar kəsərkən, ondan əvəzində nəsə istəyirdi. Əgər edilən ibadətlərin və qurbanların qarşılığında, bu və ya başqa tanrı onlardan umulan şeyləri verə bilmirdiyi təqdirdə, insanlar onlara deyil, başqa tanrılara üstünlük verirdilər. Beləliklə tanrı ilə insan münasibəti “mən sənə qurbanlar verirəm ki, sən də mənə nəsə verəsən” prinsipi üzərində qurulmuşdur.
Şumerlər inanırdılar ki, tanrılar istədiklərini edirlər və insanlar qarşısında cavab vermirlər. Ancaq insanlar, edilən ibadətlər və kəsilən qurbanlara qarşılıq olaraq onlardan öz istəklərini öyrənə bilərlər. Buna qurban kəsdikləri heyvanların qaragiyərlərinin cizgiləri və işarələri üzərində fala baxmaqla nail olurdular. Bunun üçün kahinlərə müraciət edilirdi, onlar isə hər cizgi və işarənin nəyi göstərdiyini izah edirdilər.
Tanrıdan istənilən şey haqqında məlumatın əldə olunmasının başqa yolu yuxu yozumu olmuşdur. Hər hansı işin baş tutub-tutmayacağı, ya da o işin görülüb-görülməməyin daha məqsədəuyğun olmasını bilmək üçün insanlar niyyət edib, sonra tapınaqlara (məbədlər) gedib, orada tanrılara dualar edib, qurbanlar kəsirdilər. Sonra onlar tapınaqlarda uzanıb yuxuya gedirdilər. Ayılandan sonra kahinlər onlardan yuxuda nə gördüklərini soruşur və yuxu yozması yolu ilə tanrıların hökmünü açıqlayırdılar.
Tanrılara qarşı bu cür münasibətin olduğuna görə, onlardan heç biri başqalarının üzərində yüksələ bilməzdi. Ya da yüksəlsə də, hakimiyyəti mütləq və əbədi olmamışdır. Tanrı, insanların istəklərini təmin etdiyi vaxta qədər, yüksək mövqeyini saxlamış olurdu. Belə olmasaydı endirilirdi və insanlar başqa, daha da “yetərli” tanrini ucaldıb, ona üstünlük verirdilər. Bundan başqa hər hansı tanrının yüksəlməsi heç də başqa tanrıların inkar olunması demək deyil idi. Hansısa tanrıların “yüksəlməsi” və baş tanrıya çevrilməsi, əski çarların və ya kahinlərin istəkləri əsasında da cəmiyyətə qəbul etdirilirdi. Çarın rəğbət bəslədiyi hansısa tanrıya daha da çox ehtiram edilməsi,onun hakimiyyətinin qəbul edilməsi demək idi; o tanrının açıq inkar edilməsi isə çara qarşı üsyan kimi qiymətləndirilirdi. Bir çox hallarda çarlar hətta özlərini də tanrı, yaxud yer uzərində olan hansısa tanrının təcəssümü elan edirdilər və bu keyfiyyətdə özlərini xalqa təqdim edib, onu itaətə gətirirdilər.
Şumer dinində ME adlanan butün dünyanı və tanrıları idarə edən sirli qüvvələr anlayışı da olmuşdur. Bu barədə “Ninurtanın Eriduya səyahəti” əsatirində deyilir. Onlar hansısa bir varlıq şəklini alaraq tanrının ya da insanın (kahinin) ixtiyarında ola bilər. Hər şeyin ‘ME’si vardır: savaşın, barışın, ədalətin, hüququn və s. Bu bir obyektiv qanunauyğunluqdur. Şumer əsatirlərində tanrılar bir-birindən ilahi qüvvələri (‘ME’ləri) ala bilib daha da qüdrətli və ya zəif ola bilirdilər. Şumerlər inanırdılar ki, ‘ME’lərin hissələri hansısa məbədlərdə, kahinlərdə, şəhərlərdə, çarlarda və s. ola bilir və bu onları çox qüdrətli və müqəddəs edirdi.
Şumerlərin dini inancları bizim zamanəmizə çatmış dastanlarında əks olunmuşdur. Onların yazdıqları lövhələr bəşəriyyətin ən qədim yazılı ədəbiyyatıdır. Üstəlik Şumer mədəniyyətindən daha qədim və inkişaf etmiş mədəniyyət elmə məlum deyil. Buna görə də Yaxın Şərqdə və Aralıq dənizi hövzəsində yayılmış dinlərin məhz şümerlərin dini inanclarından qaynaqlanması faktı heç bir şübhə doğurmur. Məsələ burasındadır ki, o ərazilərdəki mədəniyyətlər sonra yaranmışdır, ancaq dini rəvayətlərinin və ibadət etdikləri tanrılarının Şumer tanrıları ilə bənzərlikləri vardır, adları fərqli olsa belə. Deməli bu bənzərliyi yalnız Şumer dinindən alınması ilə izah etmək olar. Örnək üçün, Suriyanın Adonis və Babilin Təmmuz tanrısı əslində Şumerin Dimuzid (ya da Dumuzi) adlı tanrısıdır; samilərin Anu və yunanların ‘Uranus’u onların An adlı tanrısıdır; sami tanrıcası İştar (ona sonralar Astarta da deyirdilər) əslində şumerlərin İnanna’sıdır; Aralıq dənizi hövzəsində tanınan ilahə Kibela şumerlərin Ki (torpaq anası) tanrısıdır; samilərin Sin və Şamaş adlı ay və günəş tanrıları şumerlərin Nanna və Uti tanrılarıdır; və bu siyahını hələ çox davam etdirmək olar.
Mesopotamiya inancları və monoteistik dinlər
Hətta tək tanrılı (monoteist) dinlərlə də qədim şumer dininin müəyyən parallelləri vardır. Örnək üçün, Əhdi-Ətiqdə (Yaradılış, 6: 9) və Quranda yazılan Nuh peyğəmbərin tufanı hadisəsinə bənzər hadisə “Gilqameş (hər şeyi bilmiş) haqqında ” adlanan qədim şumer-akkad dastanında da rəvayət edilmişdir. Əhdi-Ətiqə görə, Tanrı Nuha tufan haqqında xəbər verib və ona gəmini inşa etməyi əmr edib. Bu tufan nəticəsində bütün yeri su basmış və yalnız Nuh və onun ailəsi bu gəmiyə sığınaraq tufandan saq çıxa bilmişdirlər. Quranda da buna bənzər hadisə haqqında xəbər verilmişdir. Şumer-akkad dastanı olan Gilqameşdə Şuruppak şəhərinin hökmdarı Ziusudra (akkadca Utnapişti ya da Utnapiştim) Enki tanrısından dünyanı tufan bürüyəcəyi xəbərini alır. Enkinin məsləhəti ilə, Ziusudra bir gəmi inşa etmiş və tufan zamanı oraya sığınaraq xilas olmuşdur.
Yunanlarda da buna bənzər rəvayət vardır. Orada tufan haqqında xəbəri tanrı Kronos Ksisutros adında adama vermisdi. Bu rəvayəti e.ə. IV-III əsrlərdə yaşamış yunan tarixçisi Beros qələmə almışdı.
Bu bənzərliyi izah edən araşdırmaçıların bir hissəsi Əhdi-Ətiqdəki tufan haqqında rəvəyətinin qədim şumer-akkad dastanından alınmasını; başqaları isə bu tarixi hadisənin hamıya məlum olduğundan, çeşidli xalqların dastan və kitablarında rəvayət edilməsini iddia etmişdirlər. Bəzilərinə görə Ziusudra (Utnapiştim) və Nuh (yəhudicə Noah) eyni adam da ola bilərlər, sadəcə çeşidli xalqlar eyni adama bir ad vermişdir.
“Çar Sarqon haqqında” adlı əfsanədə də maraqlı məqamlar vardır. Çar Sarqon (akkadca Şarruken) böyük Akkad dövlətinin yaradıcısı olmuşdur. O e.ə. 24-cü yüzillikdə yaşamışdı. Mesopotamiyada arxeoloqlar onun heykəlini tapıb, onun üzərində olan yazıları oxuya bilmişdirlər. Orada Sarqonun həyatı haqqında məlumat verilmişdi. Mətndən bilinir ki, onun anasının hansısa səbəbdən uşaq doğmağa ixtiyarı yox idi. Bəlkə də o kahinə idi. Ancaq bu qadın gizli yerdə Sarqonu doğdu və bu əməlini cəmiyyətə bildirməmək üçün, onu bir hörmə səbətə qoyub, üstünü qatranla bağlayıb, Fərat cayının axarı ilə buraxdı. Çayda onu Akki adında bir adam xilas edərək, öz yanında saxlamış və böyütmüşdür. Sonra isə Sarqonu qadın tanrıcası İştar sevmiş və onu çarlıq rütbəsinə yuksəltmişdir.
Əhdi-Ətiqdə və Quranda peyğəmbər Musa da doğulandan sonra qır və qatranla sürtülmüş bir səbətə qoyulmuş və Nil çayının axarına atılmışdır (Çıxış, 2: 1-10 və Quran, 20: 36-39 ). Oradan onu fironun qızı tapmış, xilas etmiş, və sona Musa fironun sarayında yüksək məqamlara çatmışdır. Ancaq bu hadisə Mesopotamiyada deyil, Misirdə cərəyan etmişdir. Ola bilsin ki, hansısa səbəblər üzündən arzu olunmayan doğulmuş körpə uşaqları səbətə qoymaq və çayın axarına atmaq, çayların sahillərinda yaşamış xalqların bir adəti olmuşdur. Örnək üçün, bu gün də belə uşaqları müxtəlif yerlərdə kiminsə qapısına qoyurlar. Yəni bu rəvayətlərin oxşarlığını bununla izah etmək olar. thumbnail|Əlində xaç tutan tanrı Təmmuz. Assur relyefi, e.ə. 1500-cü illər. Berlin Dövlət Muzeyi. Ancaq bəzi alimlər hesab edirlər ki, yəhudilər “Çar Sarqon haqqında” rəvayəti bilirdilər və bu hadisəni Misirdə Musaya aid etmişdirlər. Eyni zamanda qeyd edilməlidir ki, “Çar Sarqon haqqında” əfsanəsi Assur çarı Aşşurbanipalın kitabxanasında tapılmış gil lövhələrinin birində yazılmışdır. Bu lövhə isə çar Sarqonun dövründə deyil, sonraki dövrlərdə, bəlkə də Musadan da sonra, yazılmışdır. Buna görə də ola bilsin ki, əksinə, yəhudilərin Musa haqqında rəvayətini assurlular çar Sarqonun rəvayəti kimi qələmə vermişdirlər Musa // Yəhudi elektron ensiklopediyası]].
Şumer və xaç simvolu
Xristianlığın simvolu olan xaçın tarixi qədim Mesopotamiya inanclarından alınmasına dair dəlillər vardır. Bu rəmz həm Babildə, həm də Misirdə Xristianlıqdan öncə də yayılmışdır. Qədim mesopotamiyalılarda xaç tanrı Dumuzinin (Təmmuzun) rəmzi olmuşdur. Əslində yunanların “τ” (tau), latınların, rusların “t,T” hərfi “Təmmuz” sözünün baş hərfidir və bu hərf elə xaçdır. O elə qədim Babildə də bu cur yazılırdı və oradan alınmışdır. Tammuz günəş tanrısı kimi də təsəvvür edilirdi. Buna görə də onun “t” simvolunun rəsmini bəzən günəşi simvolizə edən dairədə çəkirdilər.
Esxatologiya
Eyni zamanda, “Enki və Ninhursaq” əsatirindən bilinir ki, qədim şumer və akkadlar gözəl bir ölkənin mövcud olmasına da inanırdılar. O təmiz, işıqlı, misli olmayan bir yerdir. Orada ölüm və xəstəliklər yoxdur; gözəl bağlar, meşələr, çəmənliklər, çaylar və bulaqlar vardır. Bu ölkənin adı “Dilmun”dur və orada əsasən tanrılar yaşayır. Bəlkə də qədim şumerlər Bəhreyni, yaxud Fəylaka adasını, ya da Ərəbistan yarımadasının qərb hissəsini Dilmun adlandırırdılar. Eyni zamanda onlar inanırdılar ki, həyat Dilmunda yaranıb. Sonra insanlar oradan çıxıb yer üzündə yaşamağa başladılar.
Qeyd edilməlidir ki, “Kur” və “Dilmun” anlayışlarına bənzər məkanlar Şümer-Akkad sivilizasiyasından cox əsr sonra meydana gələn yəhudi, sonra isə xristian və müsəlman dünyagörüşlərində də vardır. Ancaq yahudilərdə (şumer və akkadlarda olduğu kimi) axirət dunyası haqqında təlimlər hələ bir o qədər də inkişaf etməmişdi və Əhdi-Ətiqdə bu barədə qısa və ötəri cümlələrdən başqa bir şey yoxdur. Ancaq daha sonra Əhdi-Cədiddə, və özəlliklə Quranda, axirət dünyasının təsviri daha dolğun və ətraflı cəhənnəm və cənnət anlayışlarında verilmişdir. Ancaq şumer-akkad əsatirindən fərqli olaraq, orada cənnətdə tanrılar deyil, ilk insanlar yaşamışdır.
Dilmunla cənnətin bənzər cəhətləri isə hər ikisində gözəl bağların olması, xəstəlik və ölümün olmamasıdır. Bundan başqa, məsələn müsəlman təfsirçilərin arasında Adəm və Həvvanın yerləşdiyi cənnətin heç də axirətdə olah cənnətin olmaması fərziyyəsi vardır. Hətta bəzi müsəlman təfsirçilər hesab edir ki, ilk cənnət göylərdə tox, yerdə yerləşirdi. Yəni Adəm və Həvvanın yaşadığı məkan yerdə idi və oradan insanlar yer üzərinə yayıldılar. Bu da Dilmunun yerdə, hətta Ərəbistanda, və ya ona yaxın olan məkanda yerləşməsi inancı ilə üst-üstə düşür. Deməli cənnət haqqında təsəvvürlər hələ qədim şumerlərdə olub.
Əhdi-Ətiqin bəzi kitablarından belə ehtimal oluna bilər ki, onların müəllifləri günahkarların sorğu-suala çəkilməsi haqqında biliyə malik deyildilər: ''“Çünki heyvanın başına gələn insanın da başına gəlir, ikisinin də aqibəti eyni cür olur. Necə biri ölürsə, eləcə də o biri ölür. İkisi də eyni nəfəsə malikdir, insan heyvandan üstün deyil, çünki hər şey puçdur”'' (Vaiz, 3: 19). Başqa yerləri oxuduqda isə qərara gəlmək olur ki, Əhdi-Ətiqin bəzi müəllifləri gələcək həyatən mövcudluğu haqqında heç bir şey bilmirdilər (Zəbur 103: 29). Beləliklə demək olar ki, yahudilərin axirət həyatı haqqında tam və qəti təsəvvürləri yox idi. Ancaq çox əsrlər keçəndən sonra, ölülərin dirilməsi və günahkarların sorğu-suala çəkilməsi inancı da yəhudilər arasında yayılmağa başladı: “Torpağın altında yatanların çoxu əbədi həyat, bə’zisi isə əbədi xəcalət və rüsvayçılıq üçün oyanacaq” (Daniel 12:2).
Kosmoqoniya və teoqoniya
Kainatın quruluşunu bu cür təsəvvür edən kahinlər onu kimin tərəfindən yaradıldığı haqqında düşünərək, bunu çox saylı tanrı panteonu ilə əlaqələndirirdilər. Onlar hesab edirdilər ki, bu tanrılar dünyanı yaradıb, dəyişməyən əbədi qanunlarla onu idarə edirlər. Tanrıların dərəcəsi və gördüyü işlər fərqli düşünülürdü. Buna görə daha da əhəmiyyətli və ikinci dərəcəli tanrılar var idi. Dunyanin yaranması tanrıların da yaranması sualını meydana gətirirdi. Məsələ burasındadır ki, tanrıların çoxluğu onların özlərinin haradan yaranması, hansının daha öncə, kimin isə sonra yarandığı sualarını yaradırdı. Buna ğörə də kosmoqonik problemlər mütləq teoqoniyaların (tanrıların yaranma təlimi) da yaranmasına gətirirdi.
Ən qədim şumer kosmoqonik və teoqonik əsatirlərdən biri “Göylərin və yerin dağı” adlanır. Bu əsatirə görə, əvvəl hər şey vəhdət halında olmuş və böyük bir daq formasında olmuşdur. Bu daq hər tərəfdən sonsuz okeanın suları ilə əhatə olunurdu. Okeanın qızı olan tanrı Nammudan Anu və Ki törənmişdi. Nammu Anu'nu dağın başında, Ki'ni isə ətəyində məskunlaşdırdı. Anu və Ki böyüyəndə isə, onları qovuşdurdu bə bunun nəticəsində Enlil dünyaya gəldi. O da “Lil”in (küləyin, atmosferin) tanrısı oldu. Sonra ana Ki ata Anudan daha yeddi uşaq doğdu, onların hamısı isə öz növbəsində bir biri ilə qovuşaraq çoxlu oğul və qız doğdular. Nəticədə dağda sıxlıq yarandı. Bunu görən Anu Enlillə birlikdə dağı ikiyə böldülər. Yuxarısı göyə, aşağısı isə yerə çevrildi. Anu göydə qaldı, Enlil isə yerə endi və orada həyatı yaratdı.
“Enki və dünya quruluşu” adlı bir başqa əsatirinin məzmunundan məlum olur ki, dünyanın nizam-intizamını, təmin edən daha bir məşhur tanrı var idi. Onun adı Enki idi. An və Enlil yeri yaratdılar, Enki isə onun üzərində qanuna uyğunluğu təmin etdi. Məcələn o, Dəclə və Fərat çaylarını su ilə doldurdu, onların axarını təmin etdi; dövlətlərin və şəhərlərin sərhədlərini cızdı; dəniz qırağında öz məbədini qurdu; əkin sadələrini və maldarlığı yaratdı. Sonra isə o, hər sahə üçün cavabdeh olan bir tanrını təyin etdi.
Enki nizam-intizamı öz sözü ilə yaradır. Deyilir: “Enkinin Sözünü heç kəs poza bilməz, Onun Sözü geriyə qayıtmaz”. Beləliklə çox ehtimal var ki, məhz Enki (Tanrı-Söz) haqqında əsatirlər gələcəkdə yunan dunyagörüşündə dünya intizamının təcəssümü olan Loqos (Söz) anlayıçının əsasını təşkil edir. Daha sonra isə Tanrı-Söz və yaxud Kəlam (Loqos) anlayışını Xristianlıqda İsaya aid etdilər: “Əzəldən Kəlam mövcuddur; Kəlam Allahda olub və Kəlam Tanrı olub” (Yəhyanın müzdəsi 1: 1). Quran da İslamda Allahın əbədi yaradılmamış kəlamı-sözü kimi qəbul edilir.
Göyərçin (bürc)
Göyərçin — göyün cənub yarımkürəsində bürc. Sahəsi 270,2 kvadrat dərəcədir. Bürc Rusiyanın cənubu vilayətlərində dekabr — yanvar aylarında tamamilə görsənir. Bürcün ən parlaq ulduzu göyərçinin alfası adlanır.
Mesopotamiya dini
Kosmoqoniya və teoqoniya
Şümer tanrıları əsatirlərdə qoyunları otaran, sürünü yönəldən çobanlar kimi də təsəvvür olunurdular. Məsələn bu adla Enlil tanrısı və tanrılaşdırılmış Şümer çarı Şulqa tanınmışdır. Məhz bu adı sonrakı dövrlərdə Yaxın Şərq, Yuyan və Roma tanrılarına da verirdilər. Başqa tanrı Dumuzi də çoban-tanrı kimi tanınmışdır. Daha sonra xristianlar da İsanı sürünü (insan kütləsini) yönəldən çoban (mənəvi rəhbər) kimi tanıyırdılar. Sonra isə bu adla xristian keşişlərini adlandırdılar.
Mesopotamiya əsatirləri
Ən tanınmış əsatirlərdən biri “Gilqameş (Hər şeyi bilmiş) haqqında” dastanıdır. O hələ sümer-akkad dövründə yaranmışdır. Ancaq, dastanın bizim zamanımizə çatmış ən qədim mətni Babil mətnidir.
Bu dastanda Gilqameş Uruk şəhərinin çarı olaraq, çox güclu insan olmuşur. O gücündən səmərəli istifadə edə bilməmiş və şəhər sakinlərini sıxıntı və qorxu içində saxlayırdı. Onlar da zülmdən qurtarmaq üçün tanrılara dualar edirdilər. Onların dualarına cavab olaraq, tanrılar heyvanlarla yaşayan Enkidu adlı bir iptidai insanı yaratdılar. O Gilqameşin dostu oldu və onun gücünü xeyrli işlərin görülməsinə yönəldə bildi. Enkidu bir qadını sevib, Uruk şəhərinə gələrək, Bilgameşlə vuruşmuşdur. Ancaq döyüşdən qalib çıxan olmamışdır və bundan sonra rəqiblər dostlaşmışdırlar. Bundan sonra iki dost çoxlu xeyrli işlər görmüş, igidlik göstərmişdilər. Onlar insanlara ziyanlı olah Humbaba adlı əjdahanı öldürə bildilər. Sonra Gilqameşi İştar tanrıcası sevmiş, ancaq o onun sevgisini rədd etmişdir. Buna cavab olaraq, İştar ona qarşı bir dəhşətli öküzü yolladı, ancaq Gilqameş onu öldürdü. Bu əməlinə görə tanrılar onu və dostu Enkidunu ölümə məhkum etdilər.
Enkidunun ölümündən sonra Gilqameş xilas olma istəyinə düşmüşdür. O tanrıların hökmlərindən qurtulmaq üçün ölməzliyə nail olmaq istəmişdir. Bunun üçün Gilqameş bu məqama çatmış Utnapiştim’i (sümerlərdə Ziusudra’nı) axtarıb tapmışdı. Utnapiştim tufandan sağ çıxmış və tanrılar ona ölməzlik bəxş etmişdilər. Gilqameş ondan ölməzliyə necə nail olduğu haqqında sual verdi. Bu suala cavab verərək, Utnapiştim başına gələn hadisələri ona danışmağa başladı. Onun sözlərinə görə, tanrılar yer üzərində tufan yollamaq və insanların məhv etmək qərarına gəldilər Tanrı insanları günahlarına görə məhv etmək qərarına gəldi və bu barədə Nuh peyğəmbərə xəbər verdi. . Ancaq Ea tanrısı Şuruppak şəhərinə enmiş və bu barədə Utnapiştim’ə xəbər verərək, ona bir gəminin inşa edilməsini əmr etdi. Utnapiştim isə bir mömin adam olmuş və tanrının dediklərini etmiş, sonra gəmiyə öz ailəsini və heyvanları mindirmişdir.
Bundan sonra tufan başlamış və yeddi gün davam etmişdir. Tufan qurtarandan sonra Utnapiştim, bayıra çıxaraq, bütün bəşəriyyətin məhv olduğunu gördü. Sonra o, gəmini Nitsar adlı dağa tərəf sürdü. Oraya çatmamış Utnapitim, əvvəl göyərçini, sonra qaranquşu, daha sonra isə qarğanı dağa tərəf uçurdu. Sonuncu uçan qarğa geriyə qayıtmadı və Utnapiştim anladı ki, nəhayət daq sulardan azad oldu.
Bunu görən tanrı Enlil qəzəbləndi, çünki onun fikrincə bütün bəşəriyyət tufanda məhv olmalı idi. Ancaq tanrı Ea ona insanların yalnız sayının azamasının zəruri olmasını, onların tamamilə məhv olmasının məqsədəuyğun olmamasını subut etmişdir. Enlil və başqa tanrılar bununla razılaşaraq, Utnapiştim’in tanrılar səviyyəsinə ucalması və ölməzlik məqamına çatması qərarına gəldilər.
Bu olayı danışandan sonra, Utnapiştim Gilqameşə taleyi ilə barışmağı məsləhət gördü, çünki kiməsə ölməzlik haqqında qərarını tanrılar yalnız bir yerdə yığışaraq verirlər. Ancaq Gilqameş üçün bunu etməyəcəklər.
Sonda, həyat yoldaşının məsləhəti ilə, Utnapiştim ona okeanın dibində bitən və insana əbədi gəncliyi verə bilən bir çiçəyin sirrini açdı. Gilqameş oradan bu çiçəyi çıxardı, ancaq geriyə gayıdanda, yolda onu bir ilan apardı və əbədi gənclik Gilqameşə qismət olmadı.
“Gilqameş haqqında” dastanına əlavə olunmuş “Gilqameş, Enkidu və yeraltı dünya” adlı dastanında dünyanın yaradılışı, göylərin yerdən ayrılması haqqında rəvayət edilir. Bu barədə dastanda deyilir: “Yer göylərdən ayrılanda, o anda, İnsanların adları bərqərar olanda, o anda, An göyü özü ilə aparanda, o anda, Enlil isə yeri özünə götürəndə, o anda...” Müqaisə üçün qeyd olunmalıdır ki, göylə yerin bir olması və sonradan ayrılması haqqında Quranda da ayə vardır: “Məgər kafir olanlar göylə yer bitişik ikən Bizim onları ayırdığımızı, hər bir canlını sudan yaratdığımızı bilmirlərmi?!” (21: 30).
Sonra Fərat çayının sahillərində bitən “huruppu” ağacdan söhbət açılır. Onu güclu külək qırıb aparır. Ancaq tanrıça İnanna onu tapıb, öz bağında əkərək, yenidən həyata gətirmişdir. Sonra Lilit adlı bir qız bu ağacı öz evi etmiş, Anzud quşu isə onun başında məskunlaşdı. Bir ilan isə ağacın kökündə özünə yuva qurdu. Ağacın məhv olmasından ehtiyatlanan İnanna bu barədə Gilqameşə şikayət etdi. O isə ora gəlib ilanın başını qılıncla vurdu. Bunu görən Lilit və Anzud qorxaraq yuvalarını tark etdilər. Sonra Gilqameş ağacı yardı və İnanna ondan özü üçün taxt düzəltdi.
Bu ağacın köklərindən düzəldilmiş musiqi aləti sehrli olur və özünü tanrılara bərabər tutan Bilameş onun vasitəsi ilə Uruk şəhərində insanları özünə tabe edib, onlara işkəncələr verirdi. İnsanla tanrılara dua etdiklərindən sonra, Gilqameşin sehrli aləti tanrıların hökmü ilə yeraltı dünyaya endirildi. Gilqameşin kədərli olduğunu görən Enkidu aləti, yeraltı dünyaya enərək, geri qaytarmağa hazır olduğunu bildirdi. O yeraltı dünyaya enərək, oranın qaydalarını pozdu və buna görə də orada əbədi qalmağa məhkum olundu. Gilqameş isə onu oradan qurtarmaq üçün Günəş tanrısına müraciət etdi və onun vasitəsi ilə onunla görüşdü.
Mesopotamiya əsatirləri arasında “Enuma Eliş” adlı əsatir xüsusi maraq doğurur. Burada qədim babillilərin kosmoqonik baxışları öz əksini tapmışdır. Şümerlərin varisləri olan sami akkadlardan və babillilərdən “Enuma Eliş” adında dastanın gil lövhələrdə yazılmış mətni bizim zamanımizə çatmış və oradan qədim akkadların kosmoqonik təsəvvürləri əks olunmuşdur. Baxmayaraq ki, bu dastan müştərək sümer-akkad dastanı adlanır, bir çox tədqiqatçılar onun məzmununun sümer dünyagörüşünü əks etdirməməsini hesab edirlər. Yəni bu dastan daha da çox akkadların dünyagörüşünü əks etdirir.
Bu dastanda dünyanın yaranması haqqında bəhs olunur. Orada deyilir ki, öncə dünyada heç bir varlıq olmamışdı. Yalnız sulardan ibarət dünya okeanı mövcud idi. Sonra bu xaotik okeandan tanrılar yarandılar. Ancaq buna baxmayaraq dünyada heç bir düzən olmamışdı. Müəyyən zaman bəzi tanrılar dünyada düzən yaratmaq fikrinə düşdülər. Ancaq bu istək xaosun tanrıcası olan Tiamatın və onun əri Abzunun etirazı ilə qarşılandı. Bunun nəticəsində qarşıdurma yarandı və Abzu öldürüldü. Ərinin qisasını almaq istəyən Tiamat da sonra döyüşdə öldürüldü. Onun qalibi Mərduk adında tanrı oldu.
Buna bənzər ravayət Əhdi-Ətiqdə (Əyyub kitabı) və Quranda (38:41-44) da vardır. Orada peyğəmbər Əyyub da Allah tərəfindən şiddətli sınaqlara çəkilir, malını, əmlakını, uşaqlarını və sağlamlığıni itirir. Əyyub bu sınaqlara mətanətlə sinə gəlir və Allahdan narazı olmur. Sonda ondan razı qalan Allah onun duası müqabilində ona itirdiyi şeyləri artıqlaması ilə qaytarır və sağlamlığını bərpa edir.
Bu bənzərliyi izah etməyə çalışan bəzi tədqiqatçılar Əhdi-Ətiqdə və Qurandaki rəvayətlərin “Taqsırsız əzaba çəkilmiş adam” poeması kimi qədim Babilistan rəvayətlərindən alınmasını iddia edirdilər. Ancaq başqalarının fikrincə bu eyni olaya olan fərqli münasibətlərdir. Yəni Əyyub peyğəmbərin əhvalatını babilistanlılar eşidib, özünə məxsus tərzdə qələmə almıçdılar. Hər halda qədim yəhudilər və babilistanlılar bir birlərinə yaxın ərazilərdə yaşamışdılar və biri-birinin mədəniyyətləri haqqında xəbərləri var idi.
Uendi Li
Uendi Li - ABŞ səs aktrisası.
Həyatı
Li Los-Anceles və San Fransiskoda böyüyüb. O, rəqs və teatr üzrə təhsil aldıqdan sonra, yeniyetmə olarkən rəqqasə kimi fəaliyyət göstərmişdir. Linin Magic Knight Rayearth DVD müsahibəsinə görə, o, məktəbdə müxtəlif səsləri ifa etməyə başladı və buna görə məktəbdə problemlərlə üzləşmişdir.
Muğan Babazanlı abidələri
Muğan Babazanlı abidələri — Azərbaycanın Salyan rayonu ərazisində yerləşən arxeoloji abidə.
Ümumi məlumat
Bu yaşayış məskəni Ələt-Astara magistral yolunun tikintisi zamanı aparılan qazıntılar zamanı aşkarlanıb. Dörd hektara yaxın ərazini əhatə edən yaşayış məskəni Salyan rayonunun Çuxanlı və Şorkənd kəndləri ərazisində Babazənən adlı dağın ərazisində yerləşir. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunun arxeoloji ekspedisiya qrupu qədim yaşayış məskənində araşdırmalar aparıb. İlkin nəticəyə görə, bu ərazidə eramızdan əvvəl III əsrdən bizim eranın III əsrinədək yaşayış olub. Ərazinin keçmişindən təfsilatı ilə xəbər verən bu tapıntının unikallığı ondadır ki, burada yaşayış yeri ilə məzarlıq bir ərazidə yerləşir və eyni dövrə aiddir. Aparılan araşdırmalar zamanı 5 küp qəbir və 5 torpaq qəbir tapılıb. Bunların arasında həm uşaq, həm də böyüklərə aid qəbirlər var. İnstitutun professoru, arxeoloq Arif Məmmədov bildirib ki, arxeoloji qazıntılar zamanı aşkar edilən küp qəbirlərdən birinin üzərində şamanizmlə bağlı təsvirlər verilib. apılan saxsı qabların üzərindəki işarələr sənətkarlar arasında ixtisaslaşmanın mövcudluğunu və burada məskunlaşmanın qədimliyini təsdiq edir.
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 29 oktyabr 2013-cü il tarixli Sərəncamına əsasən Muğan Babazanlı abidələrinin 2800 illiyinin qeyd olunması qərara alınmışdır.
Meyv Binçi
Həyatı
1963-cü ildə Qüdsdəki İsa peyğəmbərin son şam yeməyini yediyi mağarada olduqdan sonra ateist oldu. Daha sonra Kibbutzda işləmək üçün İsrailə köçdü. İsraildə olarkən hər həftə atasına yaşadığı torpaqlarda gedən müharibələrdən və həyatından bəhs edən məktublar yazırdı. Atası bu məktublardan birini Dublinin "Irish Times" qəzetinə 18 funta satdığa dövrdə Meyv Binçinin müəllimlik maaşı 16 sterlinq idi.
Hekayə tərzində yazılan bu məktublar onun "Irish Times" qəzetində 1969-cu ildən işləməyə kömək etdi. Beləcə həftədə iki dəfə yazan Meyv İrlandiya feminist hərəkatının ilk qadın redaktoru oldu. Londona köçən Binçi burada daha sonra uşaq kitabları yazacaq BBC kanalının işçisi Qordon Snell ilə tanış oldu.
Meyv Binçi 2012-ci ilin 30 iyulunda Dublində vəfat etmişdir.
Anjela Bulatoviç
Anjela Bulatoviç (d. 15 yanvar 1987) — Monteneqronu təmsil edən həndbolçu.
Karyerası
Anjela Bulatoviç Monteneqro yığmasının heyətində 2012-ci ildə London şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Final oyununda Norveç yığmasına 26:24 hesabı ilə məğlub olan Monteneqro yığması, London Olimpiadasını 2-ci yerdə başa vurdu və gümüş medal qazandı.
Daha sonra Anjela Bulatoviç Monteneqro yığmasının heyətində 2016-cı ildə Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Qrup mərhələsində baş tutan beş oyunun hamısında məğlub olan Monteneqro yığması, Rio-de-Janeyro Olimpiadasını 11-ci yerdə başa vurdu.
Everton Vinya-del-Mar FK
Everton (Vinya-del-Mar) (Corporación Deportiva Everton de Viña del Mar) — Çilinin Vinya-del-Mar şəhərindən olan futbol klubu. "Everton" dörd dəfə Çilinin çempionu olub. Paytaxt Santyaqodan olmayan komanda kimi o bu göstəricidə ancaq Kalama şəhərindən olan «Kobreloa» komandasından geri qalır.
Tarixi
24 iyun 1909-cu ildə İngiltərənin Liverpul şəhərindən olan dənizçilər tərəfindən təşkil edilib. Onlar komandanın adını həmin il İngiltərə çempionu olan "Everton"nun şərəfinə adlandırıblar
Abbas (Şəki)
Abbas (əvvəlki adı: Abbaskənd) — Azərbaycan Respublikasının Şəki rayonunun Aşağı Göynük kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 5 oktyabr 1999-cu il tarixli, 708-IQ saylı Qərarı ilə Şəki rayonunun Aşağı Göynük kənd inzibati-ərazi vahidi tərkibindəki Abbaskənd kəndi Abbas kəndi adlandırılmışdır.
Toponimikası
Oykonim Abbas (Şəxs adı) və kənd topokomponentlərindən düzəlib, "Abbas adlı şəxsə məxsus yaşayış məntəqəsi" deməkdir.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Alazan-Əyriçay çökəkliyində yerləşir.
Əhalisi
Kəndin əhalisi 575 nəfər təşkil edir ki, onun da 286 nəfəri kişi, 289 nəfəri isə qadındır.
Müharibə qırğısı
Müharibə qırğısı və ya qırğı  — siyasətdə və ya iqtisadiyyatda, öz ölkəsinin vəziyyətini yaxşılaşdırmaq üçün, digər ölkələr, təşkilatlar və ya hökumətlər ilə əlaqədar sərt tədbirlər tərəfdarı olan şəxslərə deyilən termin.
Mirmehdi Ağayev
Mirmehdi Ağayev — SSRİ çempionatında top vuran ilk azərbaycanlı futbolçusu, "Temp" komandasının futbolçusu, ikiqat Azərbaycan kubokunun (1937-1938) sahibi.
Həyatı
Mirmehdi Ağayev 1913-cü il sentyabrın 1-də Bakıda anadan olub.
1898-ci ildə Hacı Zeynalabdin Tağıyev Bakıda toxuculuq fabriki açdıqdan sonra başqa ölkədən Bakıya işçi qüvvəsi axını başlamışdı. Mirmehdi Ağayevin atası Mirmövsüm, anası Xeyransa xanım İrandan köç edənlərdən idilər.
Mirmehdi Ağayev 15 yaşında toxuculuq fabrikində çilingər vəzifəsində işləməyə başlayır. Burada kombinatdakı futbol komandasının məşqçisi Şirəli Şirəliyevlə tanış olur. O, heç fikirləşmədən məhəllə futbol komandasında ad-san qazanmış Mirmehdini öz komandasına götürmüşdü. Kombinatın işçiləri Mirmehdinin oyunlarını izləmək üçün nəinki "Toxucu” komandasının oyunlarına, hətta komandanın məşqlərinə də tamaşa etmək üçün stadiona gedərdilər.
30-cu illərdə Bakı inşaatçılarının Həmkarlar İttifaqı tərəfindən "Temp” komandası yaranmışdı. 1937-ci ildə komandanı yarışlara moskvalı mütəxəssis Vladimir Blinkov hazırlayırdı. Həmin ildə o, Mirmehdini komandaya götürmüşdü, az bir müddətdə Mirmehdi komandanın liderinə çevrilmişdi. Burada da o, öz gözəl görkəmi ilə azarkeşləri sevindirməyə başlamışdı. "Temp” respublikamızın ilk komandası idi ki, SSRİ çempionatının güclülər dəstəsində Azərbaycanı təmsil etmişdi. Həmin ildə (1938-ci il) 26 komanda SSRİ çempionu adı uğrunda mübarizə aparırdı. Bunlardan 10-u Moskvanı, 4-ü Leninqradı (indiki Sankt-Peterburq), 2-i Kiyevi, Tbilisini və Xarkovu təmsil edirdilər.
1940-cı ildə "Dinamo" Tbilisi komandasının oyunçusu və Mirmehdinin yaxın dostu Şota Şavqulidzenin komanda rəhbərləyinə təklifi ilə Mirmehdi "Dinamo" Tbilisiyə dəvət alır. Lakin Mirmehdi 3 yaşlı oğlundan, ailəsi və vətənindən ayrı qala bilmir və 1941-ci ildə öz doğma komandası olan "Temp"ə qayıdır.
Mirmehdi Ağayev SSRİ çempionatının güclülər dəstəsində top vuran ilk azərbaycanlı futbolçudur. Böyük Vətən müharibəsinin başlanması səbəbiylə Mirmehdi idman karyerasına son qoymaq məcburiyyətində qaldı. Cəbhəyə yollanmazdan əvvəl Mirmehdi dostu Əlihüseynlə birlikdə təxminən 80 gün Bakının "Salyan kazarması” deyilən yerdə olmuş, bir müddətdən sonra Kerç şəhərinə yola düşmüşdülər. Burada onlar 105-ci atıcı alayına düşmüşdülər. 1941-ci il sentyabrın 1-də - anadan olduğu gün Mirmehdi ailəsinə məktub göndərmişdi. Mirmehdi 199 gün faşistlərə qarşı vurumuşdu. 6 aydan sonra Ağayevlər ailəsi cəbhədən növbəti məktub almışdılar. Amma bu məktub Mirmehdidən yox, onun dostu Əlihüseyndən idi. O, məktubu Mirmehdinin atası Mirmövsüm kişiyə yazmışdı. Bu məktubda Mirmehdinin müharibədə həlak olması xəbəri yazılmışdı.
1941-ci ildə Böyük Vətən müharibəsində həlak olan Mirmehdi Ağayevin cəsədi tapılmamışdır.