cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Arif Məmmədzadə
Elmi fəaliyyəti
Məmmədzadə A.M. 100-dən artıq elmi məqalənin və 2 monoqrafiyanın müəllifidir.
Ligularia microcephala
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Mulatlar
thumb|right|200px|Barbadoslu mulat qız. Yağlı boya ilə işlənmiş rəsm. 1764-cü il Mulatlar — avropeid və neqroid irqlərinin qarışığından yaranan insanlar. Mulatlar Latın Amerikası və Karib dənizi hövzəsi əhalisinin əksəriyyətini təşkil edirlər (Dominikan Respublikası — 73 %, Kuba — 51 %, Braziliya — 38 %), həmçinin bəzi Afrika ölkələri (CAR, Namibiya). Bu ifadə ilk dəfə XVI əsr ispan sənədlərində rast gəlinir və ispan və ya portuqal dilindən yarandığı ehtimal edilir.
Həmçinin kvarteron- 1/4 zənci qarışığı olan, oktoron və ya myulatr  — 1/8 zənci, myustiv(1/2), qriff (3/4), marabu (7/8), musti (1/8) və mustafino (1/16 )qarışığı olan tiplər də var. Axırıncı iki ad yerli Yamay adlarıdır. İndi bu terminlər az işlədilir. Elmdə isə «açıq» və «tünd» mulatlar anlayışı var.
Aleksandra Zaxarova
Aleksandra Zaxarova (d. 17 iyun 1962, Moskva, RSFSR, SSRİ) — Rusiyanın əməkdar artisti (1995) ; Rusiyanın Xalq artisti (2001), iki dəfə Dövlət mükafatı laureatı.
Həyatı və fəaliyyəti
Aleksandra Zaxarova 17 iyun 1962-ci ildə Moskva şəhərində məşhur teatr və kino rejissoru, professor, ssenarist Mark Zaxarov və aktrisa Nina Lapşinin ailəsində anadan olmuşdur.
Uşaqlıq illərində anası onu tez-tez özü ilə teatra aparırdı. Beləliklə yaradıcı mühit onda erkən yaşlarından sənətə həvəs oyatmışdır. İncəsənət mühitində böyüyən Aleksandra arfa musiqi alətində ifa etməyi öyrənmişdir. Əsas arzusu isə anası kimi aktrisa olmaq idi, lakin orta məktəbdə dərsə davamiyyəti ilə valideynlərini razı salmamışdır. Onların danlağını eşitməmək üçün cürbəcür çıxış yolu da tapıb. Məktəbə getmək istəməyən balaca ata və anasını inandırmaq üçün məharətlə rol oynayır. Valideynləri məşqlərdən, çəkilişlərdən gec gəldikləri üçün günorta yuxudan oyanır, bundan istifadə edən balaca Aleksandra isə dərsə getməyərək məktəbli formasını geyinib, əlində çantası ilə onları oyadaraq deyir:
"Mən artıq dərsdən qayıtmışam, siz isə hələ də yatırsınız?"
Hətta ustalıqla gündəliyinə atasının imzasını belə qoyub. Sonralar bu hərəkətlərini xatırlayan aktrisa deyib ki, hələ 13 yaşı olarkən Soljenitsın, Berdyayev, Solovyev və Kantı oxuyub, ona görə də məktəb ona mənasız görünüb.
Aleksandra Zaxarova orta təhsilini birtəhər başa vurduqdan sonra Şukin adına Teatr Məktəbinə daxil olur. Oranı bitirdikdən sonra isə atasının baş rejissor işlədiyi "Lenkom" teatrına işə düzəlir. Onu Moskvada bir neçə teatr işləməyə dəvət etsə də, sevimli atasının işlədiyi "Lenkom"dan ayrılmaq istəmir. Atası Mark Zaxarov isə ona xüsusi tələbkarlıqla yanaşır. Hətta bununla bağlı yaradıcı şuranın gizli səsverməsini keçirir və səsvermə nəticəsində qızını işə qəbul edir. Qızı özünü təsdiqləyənə qədər ona ancaq ikinci dərəcəli rollar verir. Aleksandra atasının ona inanmadığını görüb mütəəssir olsa da, ona tapşırılan ən kiçik rolların öhdəsindən məharətlə gəlir.
1988-ci ildə "İstedadlı kriminal" filmində Aleksandra Rukoyatkina rolu ilə məşhurlaşır. Onun ardınca atasının rejissorluğu ilə "Əjdahanın ölümü" filmində (Elza) çəkilir. Və bununla da atası qızının necə istedadlı olduğunu kəşf edir. Bundan sonra artıq ona teatrda da əsas rollar verilir. Aktrisa U. Şekspirin "Hamlet"ində Ofeliya, A. P. Çexovun "Qağayı"sında Nina Zareçnaya, A. P. Çexovun "Albalı bağ"ında Ranevskaya, P. Bomarşenin "Fiqaronun evlənməsi"ndə qrafinya Almamiva rollarını məharətlə oynayır. Qızının nailiyyətlərindən fərəhlənən Mark Zaxarov deyir:
"Aleksandra teatr həyatımda mənə böyük köməkdir".
Son vaxtlar Aleksandra seriallarda da çəkilməyə başlayıb. Deyir ki, onun üçün rolun kiçiyi-böyüyü yoxdur. Təki rol olsun, onu inandırıcı oynamaq isə ondan asılıdır. Aktrisanın şəxsi həyatı isə uğurlu alınmayıb. Aktyor Vladimir Steklovla ailə həyatı qursa da, bir müddətdən sonra ondan ayrılıb. Heyvanları çox sevən aktrisa müsahibələrində deyir:
"Mənim həyatıma rəng qatan atam, oynadığım rollar və hevanlardır…"
Dörderkəkcikli yulğun
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Syzygium utilis
(Syzygium utilis) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Dörderkəkcikli yulğun
Təbii yayılması
Cənubi və Şərqi Zaqafqaziya, Ukrayna, Moldova, Orta Asiya, Kopetdağ, Badxız, Pamir Alay, Türkiyə, İraq, İran və Əfqanıstanda təbii arealı vardır.
Ekologiyası
Çay və kanal sahillərində rast gəlinir. Təbiətdə generativ və vegetativ yolla çoxalır. Başlıca olaraq insan fəaliyyətidir. Mədəni şəraitdə nəbatat bağlarında becərilir. Xüsusi qəbul edilmiş qoruma tədbiri yoxdur.
Azərbaycanda yayılması
Azərbaycanın nadir bitkisidir və arealı geniş deyildir. Abşeronun dənizsahili qumluqlarında, aran rayonlarında çay və kanalların kənarlarında qumlu dərələrdə, şoran və qumlu ərazilərdə, Araz sahillərində təbii halda yayılmışdır. Azərbaycanın "Qırmızı kitab"ına daxil edilməsi zəruridir.
Qəbul еdilmiş qоrumа tədbirləri
Xüsusi qəbul edilmiş qoruma tədbiri yoxdur.
Zəruri qоrumа tədbirləri
Azərbaycanın "Qırmızı Kitab"ına daxil edilməsi zəruridir.
Tent Obrenovaç QVK
Heyəti
2013-14 üçün
Şubanı
Şubanı — Bakı şəhərinin Qaradağ rayonunda yerləşən şəhər tipli qəsəbə. Abşeron yarımadasındadır. Azərbaycanın orta əsr yaşayış məntəqələrindən olub, eyniadlı yüksəkliyin adını daşıyır.
Oxlokratiya
Oxlokratiya ( – kütlə, – hakimiyyət) — qara camaatın hakimiyyətidir.
Haqqında
Oxlokratiya dövlət idarəetmə formalarından biridir, Polibiyə görə demokratiyanın təhrif olunmuş, eybəcərləşdirilmiş formasıdır,rəzil ehtiraslarla ağlına gələni edən, zorakılıq və qanunsuzluğa əsaslanan qaraguruhun hökmranlığıdır, dövlətin ən pis formasıdır. Aristotelin fikrincə, ""yaxşıların" hakimiyyətdən kənarlaşdırılması və onu qara camaatın əvəzləməsi ölkədə sabitliyi pozur, dövlətdə xaosun artmasına səbəb olur. Oxlokratiya haqqında C. Boden nifrətlə danışır, onu demokratiya adı altında, nifaqın və vətəndaş müharibəsinin səbəbkarı sanırdı. Kütlənin psixologiyası və onun idarəçiliyinin ağır nəticələri barədə Q.Tard və Q.Leben də yazmışlar. "Kütlənin hökmranlığı" ideyası sosialist ideyasının həyata keçirildiyi vaxtlarda daha çox səslənməyə başladı. İ.A.İlin oxlokratiyanın ayaq açıb yeriməsini xalqın hüquqi şüurunun və sosial sisteminin pozulması ilə bağlayırdı. O, öz tarixi təcəssümünü 1789-cu il Fransa inqilabında, 1871-ci il Paris Kommunasında, XX əsrin əvvəllərində Rusiyada- sovet hakimiyyətinin ilk dövrlərində tapmışdır. Belə vəziyyət ən çox dövlətin "qarışıq dövrlərində" meydana gəlir, o zaman ki, köhnə normalar, institutlat, həyat sistemi pozulur və onların yeniləri ilə əvəzlənməsi mümkün olmur. Tarixdən o da məlumdur ki, oxlokratiyanın ömrü uzun olmur.
Maqlemoze
Maqlemoze  — mezolit mədəniyyəti e.ə. VII - V minillik, qalıqları əvvəlcə Danimarkada aşkar edilmişdir.
Coğrafiya
Bu mədəniyyətə aid əsərlər Şimali Avropanın şərqindən İngiltərədən Litvaya və Norveçin cənubundan Pikardiya qədər, o cümlədən Fransa, Hollandiya, Böyük Britaniya, İrlandiya, İsveçin cənubu, Şimali Almaniya, Polşa, Estoniya, Finlandiya əraziərini daxil etmişdir.
Qəsəbələr və yaşayış yerləri
Maqlemozyalılar göllərin sahillərində yerləşməyə və daxmalarda və ya hörmə daxmalarında yaşamağa üstünlük verirdilər.
Antropoloqiya
Antropoloji olaraq, Maqlemozyalılar (Norveç antropoloqu Şreynerin dediyinə görə) Kromanyon idi. Görünür, buzlaqların əriməsindən sonra Şimali Avropanı yenidən məskunlaşdıran ilk insanlar idi.
Mədəniyyət və sənət
Maqlemoze sənəti Şimali Afrikanın Berber sənətini xarakterizə edən eyni həndəsi naxışlarla xarakterizə olunur və heyvanların real şəkilləri, İberiya sənəti ilə demək olar ki, eynidir.
İnfiks yazılış
thumb
İnfiks yazılış ( ~ ru. инфиксная запись ~ tr. infiks gösterimi) – ifadələrdə istifadə edilən elə işarələmə sistemidir ki, ikiyerli operatorlar öz arqumentləri arasında yazılır, məsələn, “2+4”, biryerli operatorlar isə, adətən, bilavasitə öz arqumentlərinin qabağında göstərilir, məsələn: “–1”. Java və C++ kimi proqramlaşdırma dillərində bu infiks yazılışından istifadə olunur.
BMT-nin əsas qurumları
thumb|350px|
BMT (Birləşmiş Millətlər Təşkilatı) 6 əsas orqandan ibarətdir: Baş Assambleya, Katiblik, Təhlükəsizlik Şurası, Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsi, Qəyyumluq Şurası, İctimai və İqtisadi Şura. BMT-nin 6 sahə üzrə orqanlarının olmasına baxmayaraq, bu sahələr qeyri-bərabər ölçü (bəzilərinin az, bəzilərinin isə çox köməkçi orqan və komitəsi olur), mövqe (bəziləri kifayət qədər səlahiyyətə malik olduğu halda, digərləri öz əhəmiyyətini itirmiş olur) və insan hüquqlarına münasibət (bəziləri insan hüquqlarının qorunması və yayılmasına olduqca geniş diqqət ayırdıqları halda, digərləri bu sahə ilə az əlaqədar olur və ya ümumiyyətlə maraqlanmır) baxımından bir-birilərindən fərqlənirlər.
Baş Assambleya
Baş Assambleya BMT-nin qanunverici orqanıdır. O, hal hazırda hər bir sessiyada iştirak etməli olan və 5-dən çox nümayəndəsi olmayan 191 üzv dövlətdən ibarətdir. Baş Assambleya, Baş Assambleyanın sessiyaları arası görüşən 7 Əsas Komitə, Prosessual Komissiya və Daimi Komissiyalar kimi Daimi Komitələr yaradıb. O, həmçinin Təhlükəsizlik Şurasının rəyi ilə növbəti 5 il müddətində fəaliyyət göstərəcək Baş Katibi təyin etmək üçün də məsuliyyət daşıyır.
Katiblik
Katibliyə Təhlükəsizlik Şurası tərəfindən tövsiyə edilən və daha sonra Baş Assambleyanın 5 il müddətinə təyin etdiyi BMT-nin Baş Katibi başçılıq edir. Bu sülhməramlı missiyalar, beynəlxalq münaqişə vasitəçiliyi, iqtisadi, mədəni, insan hüquqları və ya sosial istiqamətlər kimi Birləşmiş Millətlər Təşkilatının digər bölmələri tərəfindən hazırlanmış proqramları həyata keçirir. O həmçinin çıxış və sənəd tərcümələri, BMT-nin xəbər və məlumat buraxılışları və beynəlxalq konfrans koordinasiyaları kimi inzibati tapşırıqları yerinə yetirir. Katibliyin təxminən 9000 işçi heyəti vardır.
Təhlükəsizlik Şurası
Təhlükəsizlik Şurası qeyri-zoraki münaqişə həlli və profilaktik tədbirləri əsas götürməklə, dövlətlər əleyhinə güc istifadəsi üçün nəzərdə tutulmuş qətnamələr hazırlamaq səlahiyyətinə malikdir. Bir dövlət əleyhinə silahlardan istifadəyə görə qətnamə vermək üçün heç bir qadağa olmadan 15 üzvdən ən azı 9-dan "hə" səsi alınmalıdır. Yalnız onun daimi üzvlərinin veto qoymaq səlahiyyəti vardır. Onun tərkibi BMT nizamnaməsinə əsasən qurulmuşdur və Çin, Fransa, Rusiya, Böyük Britaniya, Amerika Birləşmiş Ştatları kimi 5 daimi üzvdən ibarətdir. Bundan əlavə, 2 il müddətinə seçilmiş 10 qeyri-daimi üzv Şurada xidmət göstərir. Qeyri-üzvlər dinləmələrdə və iclaslarda iştirak edə bilər, amma səs verə bilməz. Təhlükəsizlik Şurası dünyada sülhün və təhlükəsizliyin saxlanması üçün inkişaf etmiş BMT-nin əhəmiyyətli bir sahəsidir.
Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsi
BMT-nin hüquqi bölməsi olan Beynəlxalq ədalət məhkəməsi nin əsası Haaqa və Hollandiyada qoyulmuş və Birləşmiş Millətlər Təşkilatının nizamnaməsinə əsasən 1945-ci ildə təsis edilmişdir. BMT nizamnaməsini imzalamış bütün dövlətlər Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsinin üzvləridir. Onun yurisdiksiyası siyasi münaqişələr istisna olmaqla beynəlxalq münaqişələrə qədər uzanır (yol açır). Onun məsuliyyətlərinə konkret mövzular üzrə rəylərin verilməsi, məhkəmə işinin idarə edilməsi və beynəlxalq hüquqi normaların aydınlaşdırılması daxildir.
BƏM beynəlxalq məhkəmələrin davamlı təkamülünün sonuncu mərhələsidir. İlk belə məhkəmə Daimi Arbitraj Məhkəməsi 1899-cu ildə yaradılıb və hələ bugün də mövcuddur. Daimi Beynəlxalq Ədalət məhkəməsi Millətlər Liqası tərəfindən yaradıldı və 1922–1946-cı illər arası mövcud olmuşdur. Bu Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsinin əsaslandığı model kimi xidmət göstərir.
İqtisadi və Sosial Şura
İqtisadi və Sosial Şura Baş Assambleyaya insan hüquqları məsələləri ilə bağlı məsləhətlər verir. O, İnsan Hüquqları Komissiyası tərəfindən təqdim edilmiş hesabatları nəzərdən keçirir və düzəliş edilmiş variantı Baş Assambleyaya təqdim edir. İqtisadi və Sosial Şura hər biri 3 il müddətində fəaliyyət göstərən 54 üzvdən ibarətdir, üzvlər ildə iki dəfə bir araya gəlirlər. Bundan əlavə o, İnsan Hüquqları Komissiyası, İnsan Hüquqlarının Müdafiəsi və Təşviqi üzrə alt komitə, Qadınların Statusu üzrə Komissiya və Cinayətkarlığın qarşısının alınması və Cinayət Mühaiməsi üzrə Komisssiya kimi bir sra komitə və komissiyaya, eləcə də Beynəlxalq Əmək Təşkilatı (BƏT),Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) kimi BMT-nin ixtisaslaşdırılmış agentlikləri(qurumları)nə nəzarət edir.
Qəyyumluq Şurası
Bu şura ilkin olaraq BMT Xartiyasının 75-ci maddəsinə əsasən beynəlxalq hamilik sistemi çərçivəsində "asılı ərazilər"ə sədrlik etmək üçün yaradılmışdır, lakin şuranın hədəfləri və vəzifələri geniş miqyasda yerinə yetirildiyindən onlar artıq köhnəlmiş hesab olunur. Hazırda isə Hamilik Şurası yalnız ehtiyac olduqda (işləri bunu tələb etdkdə) görüşlər.
Muxtar Qasımov
Qasımov Muxtar Cahid oğlu — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Qarabağ müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Muxtar Qasımov 10 yanvar 1958-ci ildə Beyləqan rayonunun Kəbirli kəndində dünyaya göz açmışdır. Ağdam səhər 5 saylı məktəbi 1974-ci ildə bitirmişdir. Elə həmin il Nəriman Nərimanov adına Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutuna daxil olmuşdur. Tibb təhsilin başa vurduqdan sonra işləmək üçün təyinatla Xankəndinə yola düşmüşdür. Orada işləyərkən ermənilər arasında separatizmin, millətçi ünsürlərin təbliğinin şahidi olmuşdur. Müxtəlif təziqlərə baxmayaraq işinə davam etmiş, milliyətindən asılı olmayaraq insanlara tibbi yardım göstərmişdir. 1988-ci ildə vəziyyət nəzarətdən çıxandan, kiçik qarşıdurmalar baş verəndən sonra Ağdama qayıdıb həkim kimi hospitalda çalışmışdır.
Döyüşlərdə iştirakı
Ağdamda gedən bütün döyüşlərdə yaralıları xilas etmək üçün qəhrəmanlıq göstərmişdir. Xocalı faciəsindən sonra isə həyatını tamamilə cəbhəyə bağlayır. 1992-ci ilin iyun ayında Aranzəmin, Pircamal, Ağbulaq kəndlərinin azad edilməsi uğrunda gedən döyüşlərdə həkim olaraq öz bilik və bacarığını nümayiş etdirir. 16 iyun 1992-ci ildə Naxçıvanlı kəndi uğrunda gedən döyüşlərdə xidməti borcunu yerinə yetirərkən həlak olmuşdur.
thumb|300px|Atası və silahdaşları dəfn mərasimində
Ailəsi
Ailəli idi.
Milli Qəhrəman
Azərbaycan Respublikası prezidentinin 5 fevral 1993-cü il tarixli 457 saylı fərmanı ilə Qasımov Muxtar Cahid oğlu ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adına layiq görülmüşdür.
Bakı şəhərinin Şəhidlər xiyabanında dəfn edilmişdir.
Xatirəsi
Rejissor Rəşad Qasımov Milli Qəhrəman Muxtar Qasımovdan bəhs edən “Vətən sevgisi” adlı sənədli film çəkmişdir.
Stella Meyzi Fosett-Kar
Stella Qreys Meyzi Fosett — Avstraliya botaniki.
Elmi fəaliyyəti
Stella Qreys Meyzi Fosett evkalipt üzrə ixtisaslaşmışdır, Eucalyptus baudiniana növünün müəllifidir.
Belkovski adası
Belkovski adası — Yeni Sibir adalarının De-Lonq adaları qrupuna daxildir. Sahillərini Laptevlər dənizinin suları yuyur. Kotelnı adasından Zarya boğazı ilə ayrılır. İnzibati cəhətdən Yakutiya ərazisinə daxildir.
Ada ilk dəfə 1808-ci ildə N. S. Belkov tərəfindən aşkarlanmış və Müqəddəs İoann adası adlandırılmışdır. Adanın müasir adı isə onu kəşf etmiş Belkovun sağlığında belə şərəfinə adlandırılır.
Adanın sahəsi 500 km² təşkil edir. Ada romba bənzər formaya malik olub 16 km məsafədə uzanır. Adanın ən hündür nöqtəsi 120 metrdir. Səthi düzənlikdir. Adada çoxlu sayda qış koloniyaları və Morjların yerləşim yerləri vardır. Burada Ağ ayılara rast gəlinir. Tundra bitkiləri yayılmışdır. Mamır və Şibyə kimi bitkilər bitir.
Olokul (Askın)
Olokul — Başqırdıstan Respublikasının Askın rayonunda yerləşən kənd. Kənd Askın kənd şurasının tərkibindədir.
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kəndidə başqırdlar (86 %) üstünlük təşkil edir.
Aşağı Gümanc (Təbriz)
Aşağı Gümanc — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Təbriz şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 377 nəfər yaşayır (96 ailə).
Vəsimə İsmayılqızı
Vəsimə İsmayıl qızı Qarayeva — yazıçı, publisist, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü (1999).
Həyatı
Vəsimə İsmayılqızı Goranboy rayonunun Tap Qaraqoyunlu kəndində anadan olmuşdur. Orta təhsilini Tap Qaraqoyunlu kənd orta məktəbində almış, sovxozda işləmişdir. GDU-nu fərqlənmə diplomu ilə bitirmiş (1991), təhsil aldığı universitetdə saxlanmış, psixologiya kafedrasında işləmişdir (1992-1994). Sonralar "Patronat" şirkətində redaktor, "QAPP-Poliqraf" QTSC-də redaktor (1994-1995), "İsmayıl" Nəşriyyat-Poliqrafiya Mərkəzində direktor (1995-1999), "İsmayıl" Nəşriyyat-Poliqrafiya Müəssisəsində direktor vəzifəsində çalışmışdır. Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvüdür (1999).
Bədii yaradıcılıqla məşğuldur. Dövri mətbuatda şeirlər, kiçik hekayələr, bədii, elmi və publisistik yazılarla çıxış etmişdir.
İlk irihəcmli əsəri Goranboy bölgəsinin tarixindən, fiziki, iqtisadi və sosial coğrafiyasından, yaşayış məskənlərindən, toponimlərindən, abidələrindən, etnoqrafiyasından, əlamətdar hadisələrindən, görkəmli şəxsiyyətlərindən bəhs edən "Goranboy" ensiklopedik toplusu 2000-ci ildə nəşr olunmuşdur. Ulu öndər Heydər Əliyevin Goranboya səfərlərindən bəhs edən "Goranboyda izim qaldı" (2001), "Azərbaycan olduğu kimi" (2002), "Goranboyda izim qaldı" (2003, təkmilləşdirilmiş nəşr), "Bu, İrşad Əliyevdir" (2006), "Beyləqan" ensiklopedik toplu (2010) kitabları nəşr edilmişdir.
Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinə keçirilmiş seçkilərdə 80 saylı İmişli-Beyləqan  seçki dairəsindən deputatlığa namizəd olmuşdur (09.02.2020). Seçkilərin nəticəsi MSK tərəfindən etibarsız sayılmışdır (13.02.2020).
Mənbə
1) XX əsr Azərbaycan yazıçıları. Ensiklopedik məlumat kitabı. Bakı: 2004, səh. ;
2) https://qafqazinfo.az/news/detail/vesime-qarayeva-imislinin-ayri-ayri-kendlerinde-secicileri-ile-gorusub-fotolar-276860
3) http://www.adalet.az/w180188/_%22BEYL%C6%8FQAN%22LA_BEYL%C6%8FQANA_S%C6%8FYAH%C6%8FT__/#.XrWpJEQzbZ5;
4) http://www.adalet.az/w180209/__V%C9%99sim%C9%99_Qarayeva_%C4%B0mi%C5%9Flinin_ayr%C4%B1-ayr%C4%B1_k%C9%99ndl%C9%99rind%C9%99_se%C3%A7icil%C9%99ri_il%C9%99_g%C3%B6r%C3%BC%C5%9F%C3%BCb__-__Fotolar_/
5) http://www.yenises.az/w2162.html;
6) http://www.adalet.az/w180188/_%22BEYL%C6%8FQAN%22LA_BEYL%C6%8FQANA_S%C6%8FYAH%C6%8FT__/#.XrWpk0QzbZ5;
7) http://www.adalet.az/w180209/__V%C9%99sim%C9%99_Qarayeva_%C4%B0mi%C5%9Flinin_ayr%C4%B1-ayr%C4%B1_k%C9%99ndl%C9%99rind%C9%99_se%C3%A7icil%C9%99ri_il%C9%99_g%C3%B6r%C3%BC%C5%9F%C3%BCb__-__Fotolar_/#.XrWptEQzbZ5;
8) http://www.yenises.az/w2201.html
9) http://www.adalet.az/w180260/_80_sayl%C4%B1_%C4%B0mi%C5%9Fli-Beyl%C9%99qan_Se%C3%A7ki_Dair%C9%99si_Deputatl%C4%B1%C4%9Fa_namiz%C9%99d_Qarayeva_V%C9%99sim%C9%99_%C4%B0smay%C4%B1l_q%C4%B1z%C4%B1n%C4%B1n_se%C3%A7icil%C9%99rl%C9%99_g%C3%B6r%C3%BC%C5%9Fl%C9%99ri_/#.XrWp80QzbZ5;
10) https://qafqazinfo.az/news/detail/deputatliga-namized-vesime-qarayevanin-secicilerle-gorusleri-fotolar-276985
11) http://www.adalet.az/w180260/_80_sayl%C4%B1_%C4%B0mi%C5%9Fli-Beyl%C9%99qan_Se%C3%A7ki_Dair%C9%99si_Deputatl%C4%B1%C4%9Fa_namiz%C9%99d_Qarayeva_V%C9%99sim%C9%99_%C4%B0smay%C4%B1l_q%C4%B1z%C4%B1n%C4%B1n_se%C3%A7icil%C9%99rl%C9%99_g%C3%B6r%C3%BC%C5%9Fl%C9%99ri_/#.XrWqOkQzbZ5;
12) https://qafqazinfo.az/news/detail/vesime-qarayevanin-secicileri-ile-gorusleri-basa-catib-fotolar-277092
Neorenicola lari
Neorenicola lari — Yastı qurdlar tipinin Trematodlar sinfinə aid olan növ.
Xarici quruluşu
Xırda trematodlardır. Bədənin uzunluğu 1,6–1,8 mm, maksimal eni (qarın sormacı sahəsində) 0,62–0,68 mm-dir. Bədənin axırına qədər tikanla örtülmüş, kutikulanın uzunluğu 0,02 mm-dir. Ağız sormacı yaxşı inkişaf etmişdir. Diametri 0,21 mm-dir. Oval farinksın ölçüləri isə 0,090–0,122 x 0,095–0,113 mm-dir. Qida borusu yoxdur, qarın sormacı yaxşı inkişaf etmişdir, dairəvidir. Bir qədər ağız sormacından kiçikdir, diametri 0,17 mm-dir. Toxumluq bir ədəddir, tam kənarları uzunsov-oval formadadır. O, bədənin median xəttində yerləşmişdir. Onun yuxarı kənarı qarın sormacının aşağı kənarına girir. Qarın sormacının mərkəzi bədənin orta və bir az aşağı hissəsində yerləşir. Toxumluğun ölçüsü 0,248–0,297 mm-dir. Yumurtalıqlar girintili-çıxıntılı olub bədənin median xəttindən sağda yerləşir. Yumurtalıqlar girintili-çıxıntılı olub bədənin median xəttindən sağda yerləşir. Onun aşağı kənarları sarılığa toxunur. Ölçüləri 0,162–0,203*0,162 mm-dir. Bədənin tam orta 1/3 hissəsinin yanlarında sarılıqlar yerləşir. Onlar iri follikullardan ibarətdir. Sağ yumurtalıqlarının uzunluğu 0,309–0,324 mm, sol yumurtalıqlarının uzunluğu isə 0,269–0,389 mm-dir. Sarılıq axarları qarın sormacının yuxarı hissəsindən keçib ona qarışır və sarılıq rezervuarı əmələ gətirir. Balalıq yaxşı inkişaf etmişdir. Balalıq ilgəkləri ağız sormacının arxa sərhədlərindən başlayaraq, bədənin axırına qədər uzanır. Yumurtalıqlar açıq sarıdan tünd qəhvəyi rəngdə olub, ölçüləri 0,032-0,041*0,016-0,024 mm-dir. .
Həyat tərzi
Azsaylı-endem növdür, növdaxili müxtəlifliyi Politipdir, Parazit orqanizm olub, quşların (Larus ichtyhaetus) böyrəklərində yaşayır. Mürəkkəb həyat tərzi keçirir. Epiteli hüceyrələri ilə qidalanır. Nəsillərin növbələşməsi və sahiblərin dəyişilməsi ilə müşayit edilir. Düşmənlıri yoxdur. Hermofradit orqanizmdir. Cinsi çoxalması yumurta qoyma (nəsil dəyişkənliyi) və qeyri-cinsi çoxalma (partenogeniz) formasında olur. Üçüncü dərəcəli konsumentdir. Reproduktivliyi və xromosom göstəriciləri öyrənilməmişdir. Mühafizəsinə ehtiyac yoxdur.
Yayılması
Dünyada 3 növ, Azərbaycanda 1 növü var. Azərbaycanda Dəvəçi limanında geniş yayılmışdır.
Ligularia mongolica
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Sultan Mahmud
Sultan Mahmud, Sultanmahmud — ad.
Divan (mebel)
thumb|200px
Divan — oturmaq və ya uzanmaq üçün uzun, yumşaq taxt.
Azərbaycanda ovçuluq
Azərbaycanda ovçuluq turizmi 1963-cü ildən fəaliyyət göstərir. Son illər bu sahəyə maraq daha da çoxalmışdır.
Ovçuluq – quruda və suda təbii sərbəstlik və yarımsərbəst şəraitində daimi, müvəqqəti və köçəri yaşayan, habelə təsərrüfat subyektləri tərəfindən yetişdirilib ov yerlərinə buraxılan suda-quruda yaşayanların, xəzdərililərin, sürünənlərin, quşların və məməlilərin izlənilməsi, təqib edilməsi, tutulması və vurulması üzrə fəaliyyət növüdür.
Azərbaycan ərazisində ovlanmasına icazə verilən heyvan növləri aşağıdakılardır:
·        Dağıstan turu
·        Çöl donuzu
·        Dovşan
·        Bataqlıq qunduzu (nutriya) - Nutriya təsərrüfatları olan təşkilatlar
·        Cüllüt (qırıldayan cüllüt, ağquyruq çökükburun, kiçik kroşnep və çöl hamaquyruq cüllütü istisna olmaqla)
·        Qaz (ağqaş və qırmızıdöş qaz istisna olmaqla)
·        Qaşqaldaq
·        Alabaxta
·        Bildirçin
Ovçuluq təsərrüfatları
Cəbhə zonasına yaxın inzibati rayonların ərazilərində, Xəzər dənizinin adalarında, yaşıl zonalarda, şəhərlərin və kurortların ətrafında yerləşən ən azı 1,5 kilometrə qədər sahələrdə, xüsusi mühafizə olunan ərazilərin daxilində və onların sanitariya-mühafizə zonalarında ov fəaliyyətinin həyata keçirilməsi  qadağandır.
Syzygium umbrosum
(Syzygium umbrosum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Şəft
Şəft — İranın Gilan ostanında yerləşən şəhər. Rəşt şəhərindən 20 kilometr cənub-qərbdə yerləşir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasının nəticələrinə görə Şəftdə 1700 ailədə 6158 əhali yaşayır. Şəft əhalisinin əksəriyyətini giləklər və talışlar təşkil edir.
Cüda (Germi)
Cüda — İranın Ərdəbil ostanının Germi şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Coğrafi yerləşməsi
Mərkəzi şəhristanının Germi bölgəsinin Ənqut kəndistanında, Germi qəsəbəsindən 25 km şimaldadır.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 356 nəfər yaşayır (72 ailə).
Göybulaq-i Pain (Təbriz)
Göybulaq-i Pain — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Təbriz şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Tulpar
Tulpar (başqırdca: Толпар, qazaxca: Тұлпар, tatarca: Тулпар, qırğızca: Тулпар, rusca: Тулпар və ya Тулпа́р) — türk, qırğız və altay mifologiyasında adı çəkilən qanadlı uçan at, Peqas ilə bənzərdir. Qırğızların Manas dastanında bu uçan qanadlı atlardan söz edilir. Arxeoloji qazıntılar nəticəsində Qazaxıstanda kəşf edilən kurqanda olan qızıl geyimli adam adlı tapıntının başlığında tulpar fiquru vardır. Azərbaycan Koroğlu dastanında Qırat və Dürat tulparın (dəniz atı) nəslindən gəlir. thumb|[[Monqolustanın dövlət gerbi]] Tulparın adı, Türk, qırğız və Altay mifologiyalarında keçər. Ümumiyyətlə ağ və ya qara (tək rəng) bir at olaraq təsvir olunur. Ağ qanadları vardır və Kuday (Tanrı) tərəfindən qəhrəmanlara köməkçi olması üçün yaradılmışdır. Dünyanın ən uzun dastanı olan qırğızların Manas dastanında, Manasın məşhur döyüşçülərinin sürdüyü qanadları ilə küləkdən sürətli qaçdığı deyilən əfsanəvi atlardan bəhs olunur. Başqırd inanclarına görə qanadlarını heç kim görə bilməz. Tulpar qanadlarını yalnız qaranlıqda, böyük maneələri və məsafələri aşarkən açar. Əgər biri tərəfindən qanadları görülsə, Tulparın yox olacağına inanırlar. Osetinlər Tolpar, çeçenlər Turpal deyərlər. Qumuq atalar sözündə belə deyir.
Mədəni təsiri
Tulpar əfsanəsinin günümüzə təsirləri:
Qarqarlar
Qarqarlar – Azərbaycanlıların təşəkkülündə mühüm rol oynamış qədim tayfalardan biri.
Qarqarlar əsasən Qarabağ ərazisində yaşamışlar. Tarixin müxtəlif dövrlərində bu və ya digər səbəblərdən Qarabağ ərazisi XII–XIII əsrlərə kimi müxtəlif adlar daşımışdır. Bu adlar bəzən paralel olaraq işlənmiş və Qarabağın ayrı-ayrı əyalətlərini əhatə etmişdir. Antik və ilk orta əsrlərdə Qarabağın bir hissəsi Qarqarlar ölkəsi adlanmışdır. Əsasən indiki Qarqar çayı hövzəsində yaşamış qarqar tayfası qədim müəlliflərin verdiyi məlumata görə, Alban tayfa ittifaqına daxil idi. Qarqarlar haqqında məlumat verən müəlliflər, onu Qafqaz Albaniyasının ən qədim və ən iri tayfalarından biri hesab etmiş və ilk orta əsrlərdə onların Mil düzünün bir hissəsinə yayıldığını göstərmişlər. Burada qarqarların özlərinə məxsus eyniadlı şəhər də mövcud olmuşdur.
Etnik mənsubiyyəti
Qarqarların etnik mənsubiyyəti haqqında elmdə bir neçə fikir mövcuddur. Bir sıra tədqiqatçılar qarqarların türkdilli olduğunu qeyd edirlər. Digər alimlər isə qarqarların İber-Qafqaz etnik qrupuna aid olduğunu iddia edir və albanlarla eyniləşdirirlər. Hətta tədqiqatçı Kamilla Trever qarqarları Qafqaz Albaniyasında ən geniş yayılmış küp qəbirləri mədəniyyətinin sahiblərindən biri hesab edirlər.
Rus tədqiqatçılarının əksəri öz əsərlərində qarqarları Qafqazdilli sayırlar (P.K.Uslar,E.İ.Krupnov,A.Q.Şanidze,N.Q.Volkova və b.).Lakin qarqarların Güney Azərbaycanda və Orta Asiyada yaşaması haqqında mənbələrdə məlumatların verilməsi bu fikirlərin əsassız olduğunu göstərir.
Qafqaz Albaniyasında qarqarlar üç bölgədə yaşayırdılar:
1)Yuxarı Qarabağda.Qarqardağ və Qarqarçay toponimləri,Gədəbəy rayonunda qarqar adının təhrif olunmuş forması olan Gərgər,Herher və Xarxar kənd adları qarqarlarla əlaqədardır.
3) Qafqaz Albaniyasının Şimal-Qərb bölgəsində,Qəbələ rayonu ərazisində Xarxar-xaraba adlı yaşayış yeri tədqiq olunmuşdur.Qarqar etnonimininəks olunduğu çoxlu toponimlər Güney Azərbaycan ərazisində də vardır.
Yaqub Qədri Qaraosmanoğlu
Yaqub Qədri Qaraosmanoğlu (27 mart 1889 - 13 dekabr 1974)— Türkiyə yazıçısı, şairi, jurnalisti, diplomatı.
Həyatı
Yaqub Qədri Qaraosmanoğlu 27 mart 1889-cu ildə Qahirədə anadan olmuşdu. Atası Manisanın məşhur Qaraosmanoğlu soyuna mənsub Əbdülqadir bəy, anası İqbal xanım idi. Atası 1833-cü ildə Kavalalı İbrahim paşanın Manisanı işğalı sırasında ona yaxınlıq göstərmiş və onun Misirdəki malikanəsinə yerləşmişdi. Əbdülqadir bəyin malikanə yiyələrindən İqbal xanım ilə etdiyi evlilikdən dünyaya gələn ikinci övladı Yaqub Qədri idi. Yaqub Qədrinin ailəsi İbrahim paşanın vəfatından sonra Türkiyəyə dönmüşdü. O, burada ilk təhsilini "Fevziye Mekteb-i İptidaisi"ndə tamamladı. 1903-cü ildə İzmir edadiyasına daxil oldu. Şahabettin Süleyman ilə dostluğu bu məktəbdə ikən başladı. Uşaqlıq illərində ədəbiyyata göstərdiyi həvəs lisey illərində daha da artdı. Atasının vəfatı səbəbiylə İzmir liseyində orta təhsilini tamamlaya bilmədi. 1905-ci ildə anası ilə bərabər Misirə döndü. Misirdə Jön-Türklərlə tanış oldu. Onların təşviqi ilə siyasi işlərə atıldı. İsgəndəriyyə Fransız məktəbində orta təhsilini başa vurdu. "Türk" dərgisində Gi de Mopassandan etdiyi tərcümələri dərc etdirdi. 1908-ci ildə İstanbula gəldi. Balkan savaşına qədər ailəsi ilə burda yaşadı. Ziyalı cəmiyyətinə qatıldı. Bir çox qəzet və jurnallarda yazılar çap etdirdi.
1932 –ci ildə Atatürkün istəyi ilə Yaqub Qədri Qaraosmanoğlu, Vedat Nədim Tör və b. ilə birlikdə “Kadro” dərgisini çıxarmağa başladı. Yeni nəşrin əsas məqsədi Atatürk ideyalarının təbliği, kamalizmi ideologiyaya çevirmək idi. İlk sayını “Türkiyə bir inqilab içindədir. Bu inqilab bitmədi. İnqilabımız dərinləşmə və genişlənmə yolundadır. Bu inqilab özünə prinsip, onu yaşadanlara isə düşüncə ola biləcək bütün nəzəri əsaslara malikdir. Ancaq həmin əsaslar inqilabi ideologiyaya çevrilə biləcək bir fikir sistemi içərisində olğunlaşmamışdır. “Kadro” bu məqsədlə çıxır” –sözləri ilə açan dərgi tezliklə ictimai fikri hərəkətə gətirdiyinə, hökumət üçün müəyyən mənada baş ağrısına çevrildiyinə görə 36 – cı sayından sonra nəşrini dayandırmalı oldu.
Diplomatik fəaliyyəti
1935-ci ildə Albaniya kralı Zoqu beynəlxalq aləmdə yaranan qarmaqarışıqlıqdan öz səltənətini gücləndirmək üçün istifadə edir, ona müxalif olanları, özünə düşmən saydığı minlərlə insanı öldürür, türmələrə doldurur. Keçmiş Osmanlı dövlətinin təbəələri olan albaniyalılar kömək üçün türk səfirliyinə üz tuturlar. Səfir hər gün onlarla gözüyaşlı anaları, ataları qəbul edir, insanlardan kömək üçün yazılan məktubların sayı-hesabı bilinmir. Yaqub Qədri Qaraosmanoğlu isə acizdir, nə edə bilər ki. Türkiyə dövləti ona bu işlərə qarışmamağı tapşırıb. Onunsa ürəyi baş verən haqsızlığa dözə bilmir, bir gün o, kralın mürəbbisi və yaxını Əbdürrəhmanı qonaq çağırır. Əbdürrəhmanla insanlıqdan danışır və onu inandırır ki, törədilənlər dövlətə də, krala da hörmət gətirmir. Qonaq heç nə demədən gedir və… 20 gündən sonra kral Zoqu qeyd-şərtsiz ümumi amnistiya elan edir!
Varlı torpaq mülkiyyətçisi, ana tərəfdən Qacar, ixtisasca hüquqşünas olan, İslam hüququ, maliyyə və digər məsələlərə həsr olunmuş bir sıra əsərlərin müəllifi olan Məhəmməd Müsəddiq 1921-1924-cü illərdə nazir postlarında çalışmış, sonra uzun illər siyasətdən kənar qalmışdı. M.Müsəddiq tərəfindən yaradılmış Milli Cəbhə, əsasən, milli burjuaziyanın maraqlarını qoruyurdu, amma bu təşkilata İran tərəfindən müstəqil xarici siyasətin yeridilməsini istəyən demokratik qüvvələrin nümayəndələri də daxil idilər. Türkiyəli diplomat və ədəbiyyatçı Yaqub Qədri Qaraosmanoğlu yazmışdı ki, doktor Müsəddiq siyasi səhnəyə qəhrəman və azadlığın, konstitusiyanın müdafiəçisi kimi çıxıb.
Yaradıcılığı
XX əsr türk ədəbiyyatının əsas ədəbi simalarından biri də Yaqub Qədri Qaraosmanoğlu olmuşdur. Onun yaşadığı dövr Türkiyənin həm ədəbi-mədəni, həm də ictimai-siyasi həyatında bir çox önəmli hadisələrin ortaya çıxdığı mərhələni təşkil edir.
İstiqlaliyyət savaşı, I Dünya müharibəsi, Cümhuriyyətin qurulması, Avropaya inteqrasiya, qərbləşmə kimi ən önəmli hadisələr məhz Yaqub Qədrinin yetişdiyi bir dönəmdə ortaya çıxmışdır. Vətənpərvər bir şəxsiyyət olan Yaqub Qədri bu hadisələrə biganə qalmamış, istər ictimai-siyasi, istərsə də ədəbi fəaliyyəti ilə bu mübarizəni davam etdirmişdir. Yaqub Qədri jurnalistik fəaliyyətindən tutmuş, demək olar ki, ədəbiyyatın bütün sahələrində əsərlər yazmışdır. O, ictimai-siyasi xadim, Kadro dərgisinin qurucusu, jurnalist, şair və yazıçı olmuşdur. Onun romanları XX türk romanın ən dəyərli töhfələrindəndir. Yaqub Qədri “Kiralık Konak” (1921), “Nur Baba” (1922), “Hökm gecəsi” (1927), “Sodom və Gomore” (1928), “Yad adam” (1932), “Ankara” (1934), “Bir Sürgün” (1937), “Panorama I” (1949), “Panorama II” (1952) və “Həp o şarkı” (1956) adlı on roman müəllifidir.
Qastarbayter
Qastarbayter (almanca: Gastarbeiter tərcüməsi qonaq-işçi deməkdir) — öz vətənlərindən uzaqlarda yaşayan və hər hansı bir işlə məşğul olan əcnəbi işçilər. 1990-cı illərin sonunda alman dilində olan bu kəlmə keçmiş SSRİ ərazisində baş verən işçi kütləsinin axınına şamil edilmişdir. Əsasən Moskva və Sankt-Peterburqda geniş yayılmışdır.
Almaniyada qastarbayterlər
Alman dilində Qastarbayter analyışı başqa məna daşıyır. O, faşistlər dövründə işlədilən "Fremdarbayter" (yəni əcnəbi işçilər) kəlməsindən yan keçmək üçün işlədilmişdir. Fremdarbayter Almaniyaya işləməyə məcburi gətirilmiş şəxslərə deyilirdi. Köhnə anlayışın işlənməsi ilə yaradılan mənfi assosiasiyanı aradan qaldırmaq üçün yeni kəlmə daxil edilir. Bu yeni kəlmə, yəni qastarbayter alman dövlətinin dəvəti ilə 1960-ci illərdə iqtisadi bumun nəticəsində işçi qüvvəsinə yaranan ehtiyacı ödəmək üçün gələn şəxsləri təsvir edirdi. Alman dövləti ilə müqavilə əsasında o dövrdə Almaniyaya böyük miqdarda türklər, yunanlar, italyanlar, ispanlar, portuqallar və s. gəlirlər. Bu ucuz işçi qüvvəsi daxili bazarda əl əməyinə ehtiyac olan işləri görməli idi.
MDB-də qastarbayterlər
MDB ölkələrində qastarbayter fenomeni 90-cı illərdən başlayır. Onların getdiyi əsas ölkə Rusiya sayılır. Rusiyaya əsasən bu işçilər keçmiş sovet respubliklarından gəlirlər. Əfqanıstan, Çin və Vyetnam da bu ölkələr arasındadır. Onlar Rusiayda tikintidə və xidmət sahəsində çalışırlar. Rusiyanın böyük şəhərlərində də qastarbayterlər çalışırlar. MDB məkanında hökm sürən qastarbayter axını Almaniyada olandan kəskin fərqlənir. Almaniyada bu, dövlət səviyyəsində müqavilələr əsasında edilirdisə, Rusiyada yalnız ayrı-ayrı şəxslərin şəxsi istəkləri əsasında baş verir. Ortada heç bir müqavilə olmadan onların Rusiyada işləməsi çox vaxt qeyri leqal xarakter daşıyır. Nəticədə bu şəxslərin hüquqları tapdalanır, onları daha ucuz işlətmək üçün şərait yaranır.
Sovet İttifaqında alman hərbi əsirləri
thumb|Hərbi əsir anasının AFR-in birinci federal kansleri olmuş [[Konrad Adenauera təşəkkür etməsi. Adenauer 1955-ci ilin 14 sentyabr tarixində Moskvadan qayıtdandan sonra 15 minə yaxın alman hərbi əsirinin öz ölkəsinə qayıtması barədə razılıq əldə etmişdir.]]
Sovet İttifaqında alman hərbi əsirləri - İkinci Dünya müharibəsi dövründə SSRİ ordusu tərəfindən müharibənin gedişi zamanı əsir götürülmüş hərbi əsirlər. Təxmini hesablamlara görə 1941-1945-ci illər aralığında 3 milyona yaxın Üçüncü Reyx tərəfindən müharibəyə qatılmış əsgər sovet birləşmələri tərəfindən əsir götürülümşdür. Əsirlərin ələ keçirilməsi, müharibənin son və həlledici ili hesab olunan 1945-ci ildə daha kütləvi hal almışdır. Ələ keçirilmiş hərbi əsirlərdən əsasən SSRİ-də dağıldılmış və ya yenidən tikilməkdə olan infrastrukturun yaradılmasında istifadə olunmuşdur.
1950-ci ildən etibarən sağ qalmış hərbi əsirlərin mənsub olduqları ölkələrə göndərilməsinə başlanılmışdır. Sonuncu əsir 1956-cı ildə Almaniyaya qayıtmışdır. SSRİ rəsmi arxiv sənədlərinə görə Üçüncü Reyx ordusunda xidmət etmiş və müharibə zamanı ələ keçirilmiş 381.067 nəfər hərbi əsir SSRİ Xalq Daxili İşlər Komissarlığı tərəfindən imperiyanın müxtəlif bölgələrində yaradılmış əsir düşərgələrində ölmüşdür. Ölən şəxslərdən 356.700 nəfəri etnik alman, 24.367 nəfəri isə digər millətlərə mənsub şəxslərdir.
Tarixi
thumb|Alman əsirlərinin vətənlərində yaxınları tərəfindən qarşılanması. ([[1955)]]
Barbarossa əməliyyatının ilk ayında yüzlərlə alman əsgəri Sovet ordusu tərəfindən əsir götürülmüşdür. 1941-1942-ci illərdə baş tutmuş Moskva uğrunda döyüş və alman birləşmələrinin geri çəkilməsindən sonra 1942-ci ilə olan məlumata görə SSRİ nəzarətində olan alman əsirlərinin sayı 120 min nəfər olmuşdur. Stalinqrad döyüşündən sonra sağ olaraq ələ keçirilmiş 91 min nəfər vermaxt əsgəri əsir olaraq götürülmüş və beləliklə SSRİ-dəki Üçüncü Reyx əsirlərinin sayı 170 min nəfərə yüksəlmişdir. 1942-ci il müddətində əsir olaraq götürlmüş şəxslərin tərkibi əsasən VI ordu birləşməsində xidmət etmiş əsgər və zabitlərdən ibarət olmuşdur. VI ordu birləşməsinin SSRİ torpaqlarında aktiv olaraq hərbi əməliyyatlarda iştirak etməsi sözügedən ordu birləşməsindən daha çox əsirin ələ keçirilməsi ilə izah olunur. İkinci Dünya müharibəsinin ən şiddətli dövrləri olaraq qəbul edilmiş 1942-1943-cü illərdə Sovet ordusu tərəfindən ələ keçirilmiş əsirlərin böyük əksəriyyəti həlak olmuşdur.
Müxtəlif yoluxucu xəstəliklər, mühasirə şəraitin davam etməsi və qida çatışmamazlığı əsirlərinin həlak olmasının başlıca səbəbləri kimi göstərilir. Bu səbəblərə görə Stalinqrad döyüşündən sonra sağ olaraq ələ keçirilmiş 91 min nəfərdən cəmi 6 min nəfəri müharibədən sonra öz ölkəsinə qayıda bilmək fürsəti qazanmışdır. Müharibənin davam etdiyi illərdə, SSRİ-nin daxili iqtisadi vəziyyətinin gərgin olması səbəbindən ələ keçirilmiş hərbi əsirlər üçün yaxşı şəraitin yaradılması məsələsi ciddi müzakirə predimeti olmamışdır. 1944-cü ildən etibarən SSRİ ələ keçirilmiş əsirlərin müxtəlif infrastruktur layihələrinin bərpa olunmasında və yenidən tikilməsi işinə cəlb etməyə başlamışdır.
Azad Almaniya Milli Komitəsi və Alman Zabitlərinin Liqası adlı təşkilatlarının yaradılması və müharibədə üstünlüyünün sovet ordusuna keçməsindən sonra SSRİ tərəfindən ələ keçirilmiş hərbi əsirlərin sayında kəskin şəkildə artım baş vermişdir. Baqratiyon əməliyyatı Şərq Cəbhəsində Vermaxt ordusunun ağır məğlubiyyətləri fonunda alman əsirlərlərinin sayı iki qat artmışdır. 1945-ci ilin ilk ayında Sovet ordusunun odra çayı və balkanlar üzərinə olan hücumundan sonra müharibə əsirlərinin sayının 2 milyon nəfərə yaxınlaşdığı təxmin edilməkdədir.
SSRİ arxiv sənədlərinə görə müharibə dövründə ələ keçirilmiş ümumi əsirlərin sayı 2 milyon 800 min nəfər olmuşdur. Əsirlərin böyük bir qismi, müharibədən sonra 1946-cı ildə sərbəst buraxılmış və öz ölkələrinə göndərilmişdir. 1946-cı ildə ABŞ və Fransa tərəfindən ələ keçirilmiş bir çox əsirdə öz ölkələrinə göndərilmişdir və SSRİ-nin bu addımı müttəfiqlərinin müştərək qərarı ilə atdığı bildirilir. Qələbəsini ardından SSRİ tərəfindən yaradılmış Sovet işğal bölgəsi ərazisində qalmış 85 min alman əsiri sərbəst buraxılmışdır. Sosialist dövlət kimi tanınmış Almaniya Demokratik Respublikası ərazisində təşkil olunmuş əsir düşərgələrində toplanmış alman hərbi əsirləridə müharibədən qısa müddət sonra sərbəst buraxılmışdır.
SSRİ əsir olaraq saxlanılan şəxslərin arasında zabit rütbəsi daşıyan və qismən tanınmış şəxslərə qarşı hərbi cinayətkarlıqla bağlı müxtəlif maddələrlə cinayət işi açmış və bir çoxunu 25 il kimi ağır müddətli həbs cəzalarına məhkum etmişdir. AFR-in birinci federal kansleri olmuş Konrad Adenauerin 1955-ci ildə paytaxt Moskva şəhərində keçirdiyi bir sıra rəsmi görüşlərdən sonra SSRİ-də saxlanılan alman hərbi əsirlərin gələcək taleyinə qismən də olsa aydınlıq gəlmişdir. Belə ki, rəsmi dairələrlə keçirilən bir sıra görüşlərdən sonra 1956-cı ildə 15 min etnik alman və müharibə dövründə ələ keçirilmiş hərbi əsir öz ölkəsinə göndərilmişdir. Sonuncu alman əsirinin ölkəsinə göndərilməsi 1956-cı ildə tamamlanmışdır.
Alman mənbələrinin təxminləri
Almaniya Federativ Respublikası müharibə zamanı əsir götürülmüş almanların yeri və başlarına gələnlərlə bağlı araşdırma aparmaq üçün xüsusi komissiya yaratmış və bu komissiyaya Erix Maskl adlı alman tarixçisi rəhbərlik etmişdir. Komissiya tərəfindən 1974-cü ildə tərtib edilmiş raporta görə Böyük Vətən müharibəsi zamanı 3.060.000 min nəfər vermaxt əsgər və zabiti sovetlərə əsir düşmüşdür. Alman tərəfinin iddiasına görə ələ keçirilən əsirlərdən 1.094.250 nəfəri müxtəlif səbəblərdən əsir düşərgələrində həlak olmuş və ya öldürülmüşdür. Digər bir alman tarixçisi Rüdiger Overmansa görə ələ keçirilən əsirlərin maksimum sayı 3 milyon nəfər olmuşdur və əsir düşərgələrində həlak olanların sayı 1 milyon nəfərə yaxındır.
Tarixçi düşərgələrdə həlak olmuş 700 minə yaxın alman əsirinin qeydiyyata salınmadığını və SSRİ tərəfindən əsir düşərgələrində ölmüş şəxslərin siyahısında göstərilmədiyini iddia etmişdir. SSRİ tərəfindən ələ keçirilmiş əsirlərin siyahıya alınması və düşərgələrdə həlak olan əsirlərin siyahısı barədə ciddi işlər aparılmadığından Böyük Vətən müharibəsində konkret olaraq nə qədər şəxsin Sovet ordusu tərəfindən əsir olaraq ələ keçirildiyi və müharibədən sonra nə qədər şəxsin əsir düşərgələrində həlak olduğunu söyləmək mümkünsüzdür və bu səbəbdəndir ki, alman və rus tarixçlərin mövzu ilə bağlı müxtəlif baxışları və səsləndirdikləri rəqəmlər mövcuddur.
Siyasi Repressiya Qurbanları Muzeyi (Bakı)
Siyasi Repressiya Qurbanları Muzeyi — 1925-ci ildən dövlətin əsas repressiv orqanlarının, Fövqəladə Komissiyanın, Daxili İşlər Xalq Komissarlığının və Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsinin fəaliyyət göstərdiyi binada açılıb. Binanın zirzəmisində saxlama kameraları, istintaq otaqları, ölüm cəzasına məhkum edilənlərin güllələndiyi yerlər mövcud olub.
Muzeyin ekspozisiyası Azərbaycan tarixinin ən acınacaqlı səhifələrindən, 1920-1950-ci illərdə SSRİ-nin yüz minlərlə ictimai xadim və dövlət xadiminin, elm, mədəniyyət, incəsənət nümayəndəsinin, sıravi vətəndaşın siyasi repressiyalara məruz qoyulması ilə nəticələnən repressiv siyasətindən bəhs edir. 1920-1950-ci illərdə repressiyaya məruz qalmış vətəndaşların ümumi sayı 400 min nəfərdən artıq olub.
Haqqında
Muzey 24 may 2019-cu ildə Azərbaycan Sərhəd Mühafizəsinin 100 illiyinə həsr edilən tədbirlər çərçivəsində DSX-nin inzibati binasında yaradılıb. 1925-ci ildən sonra bu binada dövlətin əsas repressiv orqanları fəaliyyət göstərib. Binanın zirzəmisində həbs edilənlərin saxlanılma kameraları, istintaq otaqları, ölüm hökmü çıxarılanların güllələnməsi yerləri mövcud olub.
Muzeyin əsas zalında yerləşdirilən lövhələr repressiyaya məruz qalmış azərbaycanlı hərbi xadimlərə, güllələnmiş “xalq düşmənləri”nin islah—əmək düşərgələrinə sürgün olunmuş həyat yoldaşlarına, repressiya qurbanı olmuş cümhuriyyət tələbələrinə, ziyalılara həsr olunub. Bir başqa lövhədə şair Mikayıl Müşfiq, pedaqoq Tağı Şahbazi, aktyor Abbas Mirzə Şərifzadə və digərlərinin güllələnmələri barədə aktların və arayışların surətləri nümayiş olunur. Repressiya illərində bolşeviklərin siyasi məhbuslarla davranması barədə ziyarətçilərdə təsəvvür yaratmaq məqsədilə muzeydə saxlama kameraları, karserlər, dindirilmə, güllələnmə otaqları tarixi rekonstruksiya üsulu ilə bərpa edilib. Muzeyin dəhlizlərində qanunsuz həbsə etirazı, azadlığa canatmanı simvolizə edən kompozisiyalar quraşdırılıb. “Repressiya burulğanı”, “Ümid işığında” adlı kompozisiyalarda zindan həyatını yaşamış və Vətənindən didərgin edilmiş soydaşlarımızın keçirdikləri iztirab və əziyyətlər rəmzi formada ifadə olunub.
Cəlaloğlu
Stepanavan, 1924-cü ilədək Cəlaloğlu — Qərbi Azərbaycanın (indiki Ermənistan Respublikası) Loru mahalı, Cəlaloğlu rayonunda, Tona (dəyişdirilmiş adı Debed) çayının sahilində yerləşən şəhər. Cəlaloğlu rayonunun mərkəzi.
Tarixi
1938-ci ildən respublika tabeli şəhərdir. Hazırda vaxtilə erməni bolşevik Stepan Şaumyanın adını daşıyır.
Cəlaloğlu - Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında kənd. İndi Ermənistan adlanan respublikada inzibati rayon və rayon mərkəzi, şəhər tipli qəsəbə.
Rayon ərazisi IX əsrə kimi Quqark əyalətinin Taşir qəzasının tərkibində olmuş, IX əsrdə Loru hakimiyyəti altında olmuşdur. 1089-1125-cı illərdə rayonun ərazisi gürcü padşahı Davidin hakimiyyətinə tabe olmuşdur. 1801-cı ildə Gürcüstanın Rusiyanın tərkibinə daxil olması ilə əlaqədar rayonun ərazisi Tiflis quberniyasının tərkibində Rusiyanın tabeliyinə keçmişdir. 1919 - cu ildən 1920-ci ilin noyabrınadək Loruya daxil olmuş, indiki Ermənistanda 1920-ci il noyabrın 29-da sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra Loru-Pəmbək qəzasının tərkibində Ermənistanın tabeçiliyinə keçmişdir. 1930 - cu il sentyabr 9-da Cəlaloğlu rayonu yaradılmışdır.
Həmin kənd (Cəlaloğlu kəndi) çəpni türk tayfasının əmiri Məhəmməd bəy Calaloğluna mənsub olduğu üçün Calaloğlu kəndi adlanmışdır. Antropotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.
Etimologiya
Məlum olduğu kimi hazırda dünyada Ermənistan adı ilə tanınan ərazi qədim Azərbaycan torpağıdır. Lakin Rusiyanın 1828-ci il Türkmənçay müqaviləsi ilə İrəvan xanlığını işğal etməsindən sonra buraya kütləvi şəkildə ermənilər köçürülməyə başlamış və əhalinin tərkibi dəyişməyə başlamışdır. SSRİ dövründən başlayaraq isə ərazidə olan toponim və hidronimlər erməniləşdirilməyə başlamışdır. Erməniləşdirilmiş toponimlərdən birisi Cəlaloğlu şəhər/rayonudur. Sovet hakimiyyəti illərində şəhərin adı dəyişdirilərək Stepanavan (ermənicə: Ստեփանավան, rusca: Степанаван, ingiliscə: Stepanavan) edilmişdir.
Şəhərin adının Cəlaloğlu olduğunu və sonradan erməniləşdirilərək Stepanavan edildiyini təsdiq edən bir çox mənbə var. Belə mənbələrdən birisi Sovet ensiklopediyasıdır.
Sovet hakimiyyəti dövründə çap edilmiş “Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası”dır, bu səhifədə hazırda Ermənistanın tərkibində olan Stepanavan rayonu haqqında məlumat verilərək deyilir:
Böyük Sovet Ensiklopediyası, 40/604
Cəlaloğlu şəhəri haqqında Sovet Ensiklopeiyasının verdiyi məlumatların xülasəsi:
İndiki Ermənistanın Torpaq Komitəsinin 1923-cü il qərarı ilə adı dəyişdirilib, Stepan Şaumyanın adına uyğun Stepanavan qoyulmuşdur.
Mənbə
Tarixi Araşdırmalar
Kürdkəndi (Təbriz)
Kürdkəndi — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Təbriz şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 43 nəfər yaşayır (11 ailə).
Syzygium turbinatum
(Syzygium turbinatum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
2012 Yay Olimpiya Oyunları
XXX Yay Olimpiya Oyunları — London da keçirilmiş otuzuncu Yay Olimpiya Oyunu.
Ligularia myriocephala
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Botaniki təsviri
Gövdəsi dik vəziyyətdə olan, hündürlüyü 100 sm-ə, diametri iki 1-1,5 sm-ə çatır.
Közənəq (Təbriz)
Közənəq — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Təbriz şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 156 nəfər yaşayır (33 ailə).
Kral Nikolay Sarayı
Kral Nikolay Sarayı — Monteneqronun Çetinye şəhərində tarixi məkan.
Tarixi
Saray Kral Nikolayın dövründə - 1863-cü ildə tikilmişdir. Orijinal memarlıq üslubu ilə diqqəti cəlb edir.
Muzey
Saray hazırda muzey kimi fəaliyyət göstərir. Muzeydə Monteneqro tarixinin mühüm mərhələlərini əks etdirən qiymətli eksponatlar saxlanılır. Muzeydə qədim silahların kolleksiyaları toplanmışdır. Burada bir çox rəssamların müxtəlif illərdə yaratdığı qiymətli əsərlər də sərgilənir. Muzeyin qiymətli eksponatları arasında qədim pullar, bayraqlar, keçmişdə və indi istifadə olunan hərbi geyimlər nümayiş olunur.
Bərpası
Sarayda son illərdə yenidənqurma işləri aparılmış, binanın tarixi görkəmi bərpa edilmişdir.
Kennet Hill
Kennet Hill — Avstraliya botaniki.