cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sabir Əliyev (xanəndə)
Həyat və yaradıcılığı
Teatrda çalışdığı illər ərzində muğam bölməsinin tamaşalarında bir çox yadda qalan obrazlar — "Leyli və Məcnun"da (İbn Səlam, Zeyd, Şeyx), "Koroğlu"da (Vəli, Nadir), "Vaqif"də (Xanəndə, Züvvar), "Şah İsmayıl"da (Çapqınçı), "Əsli və Kərəm"də (Sofi, Osmanlı), "Aşıq Qərib"də (Aşıq Vəli, Şahvələd), "Gəlin qayası"nda (Əmioğlu, Şeyx), "Natəvan"da (Aşıq), "Sevil"də (Azançı) rolları yaratmışdır.
S. Əliyev müxtəlif səhnələrdə, radio və telekanallarda, Türkiyə, BƏƏ, Rusiya, Fransa, İsveçrə, İran, Misir, Nigeriya və b. ölkələrdə qastrol səfərlərində olmuş və böyük uğurla çıxış etmişdir.
Azərbaycan mədəniyyətinin inkişafındakı xidmətlərinə görə 16 sentyabr 2005-ci ildə "Azərbaycan Respublikasının Əməkdar artisti" fəxri adına, 15 sentyabr 2017-ci ildə isə "Azərbaycan Respublikasının Xalq artisti" fəxri adına layiq görülmüşdür.
Sabir Əliyev 22 dekabr 2020-ci ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir.
Sterlitamak rayonu
Əhalisi
2035 - 54,06 min nəfər.
2010-cu il Ümumrusiya siyahıyaalmasına görə: ruslar - 35,6 %, tatarlar - 23,2 %, başqırdlar - 21,6 %, çuvaşlar — 12,3 %, ukraynalılar — 2,6 %, mordvalılar — 2 %, digər millətlərdən olanlar - 1 %.
Yerli özünü idarəetmə
Nuriman rayonu ərazisinə 20 kənd inzibati vahidliyinə ümumilikdə 111 yaşayış məntəqəsi daxildir.
İqtisadiyyat
Rayon iqtisadiyyatı şaxələndirilir. Bununla belə üstünlük təşkil edən sahə kənd təsərrüfatıdır. Kənd təsərrüfatı əraziləri 189 818 hektar ərazini əhatə edir. Bunun 129 312 hektarı əkin sahəsidir. Bitkiçilikdə ixtisaslaşma: taxılçılıq, günəbaxan, kartof və tərəvəz becərilməsi. Heyvandarlıq ətlik və südlük maldarlıq, quşçuluq ilə təmsil olunur.
1 yanvar 2015-ci il tarixinə rayonda 1395 təsərrüfat subyekti qeydiyyata alınıb və fəaliyyət göstərir. Sahibkarlıq subyektlərinin ümumi sayı: 18 orta müəssisə, 82 kiçik, 261 mikro-müəssisə, 78 kəndli təsərrüfatı və 957 fərdi sahibkarlıq təsərrüfatı.
Təhsil və mədəniyyət
Rayonun 18 məktəbində 22 uşaq bağçası və 22 məktəbəqədər qrup fəaliyyət göstərir. Rayon məktəb sistemi 29 ümumtəhsil məktəbi (15 filial daxil olmaqla), 1 ibtidai məktəb, 1 ibtidai məktəb-uşaq bağçası ilə təmsil olunur. Uşaqlar üçün əlavə təhsil müəssisələri (uşaq incəsənət məktəbi, 2 uşaq gənclər idman məktəbi, gənc texniki işçilər üçün stansiya, regional uşaq yaradıcılıq evi) öz fəaliyyətlərini 7 əsas istiqamətdə həyata keçirir. Rayon məktəblərinin bazasında uşaqlar üçün 152 əlavə təhsil dərnəkləri fəaliyyət göstərir. Ərazidə Kuqanak uşaq evi və Kolos uşaq sağlamlıq düşərgəsi fəaliyyət göstərir. 4000-dən çox tirajı olan "Selskie Niva" qəzeti rus və tatar dillərində buraxılır. Bölgədə 15 dini icma fəaliyyət göstərir:8 müsəlman, 7 xristian.
Erigeron uncialis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
İndikator
İndiqator
Koşala
Koşala (və ya Kosala) (Sanskrit dilində: कोसल)- Qədim Hindistanda, keçmiş Auda (Hindistanda indiki Uttar Pradeş ştatında və Cənub-Qərbi Nepal ərazisində mövcud olmuş quldar dövlət
Koşala dövlətinin paytaxtı Rama allahının doğulduğu Ayodhya şəhəri hesab olunurdu. Şəhər Qhaqhra çayının sahilində yerləşirdi, bu şəhər eyni zamanda induizm dininin beş müqəddəs yerlərindən biri hesab olunurdu.
Koşala e.ə. VI–V əsrlərdə Şimali Hindistanın siyasi və iqtisadi həyatında mühüm rol oynamışdı. Koşalanın adı 16 "böyük dövlət, və ya Mahacanapad (Budda mənbələrinə əsasən Hindistanın şimal və şimal-qərb hissəsi) haqqında mənbələrdə xatırlanır. Koşala, e. ə. VI əsrdə diplomatiya və müharibələr vasitəsilə Kaşi və bir sıra digər əyalətləri özünə tabe edən çar Prasenacitin dövründə xüsusilə güclənmişdir.
Sorbus rupicola
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Con Dyui
Con Dyui — amerikalı tanınmış bir filosof və pedaqoqdur.
Tylecodon schaeferianus
(Tylecodon schaeferianus) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Con Dyui
Həyatı
Con Dyui Vermont əyalətində doğulub. 1879 'da Vermont universiteti ndən, 1884-cü ildə Baltimoredəki Cons Hopkins Universiteti dən məzun oldu. 1888 −1904-ci illər arasında Minnesota, Miçiqan və Çikaqo universitetlərində fəlsəfə müəllimliyi etdi. Son vəzifəsi əsnasında, direktorluğunu etdiyi bir təhsil hissəsində, yeni pedaqoji fikirlərinə söykənən bir təhsil proqramın tətbiqi ilə bu sahəyə əhəmiyyətli yeniliklər gətirdi.
Demokratik cəmiyyətlərin xüsusiyyətləriylə ən yaxşı şəkildə uyğun gələn bu yeni təhsil prinsipləri, Amerikadan başqa, bir çox Avropa və Asiya ölkələrindəki müəllimləri, tərbiyəçiləri də təsir etdi. Dyui bu müvəffəqiyyətindən sonra iki il Pekin Universiteti ndə təhsil, və fəlsəfə dərsləri verdi.
Dyuinin təhsil görüşü, demokratiya və sənaye sahələrindəki inkişafa dayanır. Ona görə, bilmək üçün deyil, tətbiq üçün öyrənmək lazımdır. Çünki bu dövrdə sənaye böyük bir sürətlə irəliləyir, bir çox fabriklər açılır, yeni maşınlar istifadə edilir. Bunları istifadə edən insanların isə nəzəri məlumatdan çox, praktik məlumata ehtiyacı vardır.
Dyuinin fəlsəfəsi enstrümantalizmə dayanır. Buna görə, insanların müxtəlif hal və hərəkətləri, şəxsi və ictimai məsələlərini həll etmək üçün yaratdıqları bir alət sayıla bilər. Məsələlər boyuna dəyişdiyinə görə, bunları həll edəcək alətlərin də eyni şəkildə dəyişməsi lazımdır.
Bu vəziyyətdə, insanın edəcəyi şey ətrafını, təbiəti öyrənmək, anlamaq deyil, onu idarəsi altına ala bilmək, istəklərinə uyğun bir şəkildə tənzimlənməsi. Demək ki insan üçün məlumat, onu ancaq edə bildiyi nisbətdə faydalı və dəyərlidir.
Dyui demokratiyaya inanmış bir fikir adamıdır. Bu baxımdan da təhsil mövzusunda təsiri çox böyük olmuşdur. Dyui, məlumatın köhnə alışılmış üsullarla "hər şeyi bilən" müəllim tərəfindən izah edilməsinə qarşı idi. Şagirdin öz cəhdləri ilə məlumat əldə etməsini daha doğru tapırdı. Dyuinin sistemi bu gün də bütün dünya məktəblərində tətbiq olunmağa başlanmış, irəliyə sürdüyü fikirlər mənimsənmişdir.
İnfauna
İnfauna – dəniz, çay, göl və nohurların dibindəki qruntda yaşayan heyvanlar. Molyusklar, dərisitikanlılar, həlqəvi və yumruə qurdlar, cücü sürfələri, bəzi balıqlar və s. infaunaya aiddir.
Port Qreyam hava limanı
Port Qreyam hava limanı  — Port-Qreyam (Alyaska, ABŞ) yaşayış məntəqəsində yerləşən dövlət vətəndaş aeroportu.
Əməliyyat fəaliyyəti
Port-Qreyam aeroportu dəniz səviyyəsindən 28 metr yuxarı hündürlükdədir və bir uçuş-enmə zolağını istismar edir:
Pakistan prezident seçkiləri (1965)
Pakistanda ilk dəfə prezident seçkiləri — 2 yanvar 1965-ci ildə keçirildi. Səsvermə dolayı olmalıdır, belə ki, Prezident Seçki Kollecini təşkil edən 80.000 "əsas demokratlar" tərəfindən seçilməli idi. Bu təməl Demokratlar, Bölmə, İlçə, Tehsil və ya Birlik məclislərində vəzifə yerinə yetirən demokratik şəkildə seçilmiş ictimai nümayəndələr idi.
Seçkilərdə iki əsas partiya var idi: Müsəlman Birliyi Konvensiyası və Birləşmiş Müxalifət Partiyaları. Qarışıq Müxalifət Partiyaları beş əsas müxalifət partiyasından ibarət idi və parlament demokratiyasının bərpası və birbaşa seçkilərin və yetkin françayzonun tətbiqi olan doqquz bəndlik bir proqrama sahib idi. Qarışıq Müxalifət Partiyalarının vahid rəhbərliyi yox idi və buna görə də öz aralarından prezidentliyə namizəd seçmək iqtidarında deyildilər. Beləliklə, Fatimə Cinnəni Məhəmməd Əli Cinnah ilə əlaqələri səbəbindən mübahisəsiz bir lider olaraq görülən namizəd olaraq seçdilər. Bu vaxt, Müsəlman Birliyi Konvensiyası namizədi hazırkı prezident Məhəmməd Əyyub Xan idi.
Həmdulla Aslanov
Həmdulla Aslanov (tam adı:Həmdulla İsrafil oğlu Aslanov; ) — Azərbaycan riyaziyyatçısı, fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, professor, AMEA Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunun "Funksional analiz" şöbəsinin müdiri.
Həyatı
Aslanov Həmdulla İsrafil oğlu, Funksiyalar nəzəriyyəsi və funksional analiz sahəsi üzrə mütəxəssis, 16 fevral 1950-ci ildə Şamaxı rayonunun Cəyirli kəndində anadan olmuşdur.1957-ci ildə Şamaxı rayonunun Cəyirli kəndində birinci sinifə getmiş, 1967-ci ildə rayonun Nərimankənd orta məktəbini bitirmişdir. 1967-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki Bakı Dövlət Universiteti) mexanika-riyaziyyat fakültəsinə daxil olmuş, 1972-ci ildə həmin fakültəni fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.
1972-ci ildə Azərbaycan SSR Elmər Akademiyasının Riyaziyyat və Mexanika institutnun aspiranturasına daxil olmuş, 1975-ci ildə aspiranturanı bitirmiş və 23 iyun 1976-cı ildə Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunda akademik Mirabbas Qasımov və professor Məmməd Bayramoğlunun rəhbərliyi ilə "Bəzi öz-özünə qoşma olan və öz-özünə qoşma olmayan diferensial operatorların məxsusi ədədlərinin asimptotik paylanması (01.01.01)" mövzusunda namizədlik, 1996-cı ildə "Hilbert fəzasında xüsusi törəməli operator-diferensial tənliklər üçün, həllolunma, tamlıq və spektrin asimptotikası" mövzusunda doktorluq dissertasi müdafiə etmişdir. O, əmək fəaliyyətinə 1975-ci ildə Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunda elmi işçi kimi başlamış, 1978–1988-ci illərdə Azərbaycanın Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin mərkəzində Sovet Azərbaycanının 60 illiyi adına Stepanakert Pedaqoji İnstitutunda baş müəllim, dosent və "Riyazi analiz" kafedrasının müdiri işləmişdir. 1988-ci ildə Dağlıq Qarabağda baş verən qanlı hadisələrlə əlaqədar olaraq Stepanakert Pedaqoji İnstitutu öz fəaliyyətini dayandırmış və o, həmin ildə Çingiz İldırım adına Azərbaycan Politexnik insitutunun "Ali riyaziyyat" kafedrasına dosent vəziəsinə keçirilmişdir. 1997-ci ildə Azərbaycan Texniki Universitetinin "Ali riyaziyyat" kafedrasının professoru vəzifəsinə seçilmişdir. Professor Həmidulla Aslanov 170-elmi, tədris-metodiki, elmi-populyar məqalələrin, tədris proqramlarının və 6 dərs vəsaitinin müəllifidir. Onun rəhbərliyi ilə 3 nəfər namizədlik disserasiyası müdafiə etmişdir. Hazırda 3 nəfər doktranta elmi rəhbərlik edir.2006-cı ildən AMEA-nın Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunda baş elmi işçidir.2013-cü ildən AMEA-nın Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunda "Funksional analiz" şöbəsinin müdiridir.
Elmi dərəcələri, elmi adları
1976-cı ildə Riyaziyyat və Mexanika İnstitutu, Fizika-riyaziyyat elmləri namizədi ("Funksiyalar nəzəriyyəsi və funksional analiz")
Dissertasiyanın adı: ""Bəzi öz-özünə qoşma və öz-özünə qoşma olmayan diferensial operatorların məxsusi ədədlərinin paylanması" "
1996-cı ildə Riyaziyyat və Mexanika İnstitutu, Fizika-riyaziyyat elmləri doktoru ("Funksiyalar nəzəriyyəsi və funksional analiz")
Dissertasiyanın adı: "Hilbert fəzasında xüsusi törəməli operator-diferensial tənliklərin həll olunması, tamlıq və spektrın asimptotikası məsələləri"
Fizika riyaziyyat elmləri doktoru, professor
Əsas elmi nəticələri
Elliptik tip diferensial operatorların məxsusi ədədlərinin asimptotik paylanması, operator, diferensial tənliklərin Qrin funksiyasının, məxsusi ədədlərinin və çəkili izinin tədqiqi. Hibert fəzalarında xüsusi törəməli operator-diferensial tənliklərin birqiymətli, normal və Fredholm mənada həll olunması isbat edilmiş, məxsusi və qoşulmuş funksiyaların tamlığı araşdırılmış, məxsui ədədlərin asimptotik paylanması tədqiq edilmişdir. Alınmış mücərrəd nəticələrin sonsuz oblastda elliptik tənliklər üçün sərhəd məsələlərinə tətbiqləri verilmişdir.
Pedaqoji fəaliyyəti
1978–1988-ci illərdə Sovet Azərbaycanın 60 illiyi adına Stepanakert Pedoqoji İnstitutunda baş müəllim, dosent və "Riyazi analiz" kafedrasının müdiri; 1988–2006-cı illərdə Azərbaycan Politexnik institutunda "Ali riyaziyyat" kafedrasının dosenti, 1997-ci ildən professoru: 1998–2015-ci illərdə Bakı Qızlar Universitetində "Riyaziyyat, informatika və onların tədrisi metodikası" kafedrasının müdiri
Mənbə
• AMEA Riyaziyyat və Mexanika İnstitutu
İmmunitet
İmmunitet — orqanizmə düşmüş hər hansı bir yad toxumaya, yad cismə qarşı mübarizə reaksiyasının yaranmasıdır.
Yad cisim orqanizmə düşəndə onu həm faqositlər, həm də qanda yaranan zülal mənşəli xüsusi maddələr (anticisimlər) məhv edir
Ümumi məlumat
İmmunoloji müdafiə şərti olaraq 2 kateqoriyada təsnifləşdirilir:
Adaptiv yaxud qazanılmış immun sistemi (spesifik) müdafiənin sonrakı mərhələsini təşkil edir.
İmmunologiyanın inkişaf tarixi
İmmunitet haqqında olan fikirlər min ilərdir ki, bəşəriyyətin diqqətini cəlb etmişdir. Əvvəllər elmin zəif inkişaf etdiyi dövrlərdə insanlar bir sıra epidemiyaların səbəblərini fərqli başa düşürdülər. Onlar bir sıra epidemiyalar səbəbilə baş verən qırğınların səbəblərini insanların öz allahları qarşısında günahlarının olması kimi başa düşür və onlar elə başa düşürdülər ki, xəstəlik allahın onlara göndərdiyi cəza tədbiridir. Xəstənin məhv olması onun günahlarının çox, sağalması isə günahlarının az olması ilə izah edilirdi.
İmmunidetin mexanizmini izah etmək üçün nisbətən geniş yayılmış nəzəriyyə Lui Paster tərəfindən verilib.Onun tükənmə nəzəriyyəsi bu sahədə qiymətləndirildi. Bu nəzəriyyəyə görə xəstəlik törədən amillər orqanizmdə öz substratları hesabına inkişaf edib onları tükəndirir,və ona görə də ikinci dəfə peyda ola bilmirlər. Paster belə hesab edir di ki, təbii yoluxma və ya canlı mikroblarla peyvənd zamanı orqanizm daxilində mikrobların inkişafı üçün labüd olan xüsusi substratalar tükəndiyindən həmin xəstəlik ikinci dəfə yaranmır.Lakin ,Pasterin tükənmə nəzəriyyəsi özünü doğrultmamışdır. Bunlara baxmayaraq Pasterin immunologiyanın formalaşmasında xüsusi rolu olub.O eksperimental immunologiyanın banisi hesab edilir.
Bəzi ədəbiyyatlarda immunologiyanın banısi kimi E.Cennerin adı çəkilir.Belə ki,o da çiçəyə qarşı peyvən üsulunu təklif edib.Buna baxmayaraq digərləri də biu fikirlə razəılaşmır. Belə ki, Cennerin işləri fərdi xarakter daşımış və yalnız çiçək xəstəliyinə aid olmuşdur. Digər tərəfdən isə o təklif etdiyi üsulun mahiyyətini izah edə bilməmişdir. Vaksin yaratmağın ümüumi prinsipləri işləyib ghazırlaya bilmədiyindən, Cenner digər xəstəliklərə qarşı peyzvıənd üsullarını təklif edə bilməmişdir.
Waneko
— Varşava şəhərində yerləşən Polşa manqa nəşriyyatı. Nəşriyyat 1999-cu ildə Aleksandra Vatanuki, Martina Taniquçi və Keniçiro Vatanuki tərəfindən yaradılmışdır.
Sorbus sargentiana
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Erigeron unguiphyllus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Dağ iyəsi
Dağ iyəsi - türk mifologiyasında dağın qoruyucu ruhu. Müxtəlif türk dillərində Tav (Tag, Tak, Dak) iyəsi və monqolcada Uğul (Ula) Ezen olaraq bilinər.
Xüsusiyyəti
Hər dağ üçün fərqli bir iye vardır. Dağ ruhu birinin adını deyəndə dönüb baxmamaq lazımdır. Bunu etməyən insanı yox edər və ya canını alır. Bir görüşə görə dağlar canlıdır, ildən-ilə böyüyür, yerlərini dəyişdirər, hətta öz aralarında vuruşa bilərlər. Sarı saçlı bir qız görünüşündə görünməsi mümkündür, musiqini çox sevər. Qaya iyəsi olaraq da adlandırılar. Uçurumlu dağlara isə Yar adı verilər.
Dağların daha kiçik olanlarının qoruyucu ruhları isə təpə iyeləridir.
Dağların mifoloji təfəkkürdə inikası
Türklərdə müqəddəs dağların dünyanın mərkəzində olduğu qəbul edilir. Yaxın Şərq mifologiyalarının təsiriylə mifoloji təfəkkürə daxil olan Qaf dağı da yenə dünyanın mərkəzi olaraq nəzərdən keçirilmişdir. Qaf dağları böyük ehtimalla Qafqaz dağlarıyla əlaqəlidir. Ancaq, türklərdəki ən müqəddəs dağ Altaydır. Qonşu millətlərin digər bir müqəddəs dağı da Ural dağlarıdır. Xüsusilə macarlar və fin-uqor mənşəli millətlər üçün Ural dağları önə çıxar. Dağların insan formalı və ya insanabənzər xüsusiyyətlərlə düşünülməsi türklərdə hər vaxt bir şəkildə özünü göstərər.
Tayqa iyəsi
Tayqa iyəsi - Altaylara xas bir bitki örtüyü və ova növü olan tayqanın qoruyucu ruhudur. Dağ iyəsi ilə əlaqəli və bənzər bir varlıqdır. Tayqa, şimal yarımkürəyə xas bir bitki örtüsüdür; yayılmış yer, çöldə olan ərazi mənası vardır. Dağ sözü ilə də əlaqəli olduğu da deyilər. Yakut dilində meşəlik ərazi deməkdir.
Qur xan
Qurdağda yaşayan bir xaqan olduğu deyilər. Kür xan, Gur xan və ya Gür xan olaraq da tanınır. Oğuz xanın əmisidir. Şumerlerde yer altı tanrısının adı Kür olaraq keçər və onun qoruduğu çayın adı da Qurdur. Yer altı dünyasına da bu ad verilər. Kür/Qur/Gur sözü; güc, qüvvət, dayanıqlılıq, müstəqillik mənalarına gəlir.
Quz xan
Türk və altay mifologiyasında Quzdağda yaşayan əfsanəv xaqan. Küz xan və ya Güz xan olaraq da bilinər. Yaşadığı dağa çatmaq istəyənlər soyuqdan və küləkdən çata bilməzlər. Quz/Guz sözü; soyuq, gizli, qaranlıq deməkdir.
Buz xan
Musdağ (Buzdağ)da yaşayan bir xaqandır. Bus xan, Mus xan, Büs xan və ya Müs xan olaraq da deyilər. Monqollar Mos qan deyərlər. Buzlaqlar səbəbiylə özünə çatıla bilməz.
Or xan
Ordağda yaşayan xaqandır. Soyuqdan və küləkdən ona çatıla bilməz. Ur xan olaraq da deyilər. Oğuz xanın əmisidir. Ordu (Ordo) şəklində hərbi örgütlenmeyi ilk reallaşdıran adam olaraq qəbul edilir. Or sözü güc, qüvvət, ordu, yıxılmazlıq mənalarına gəlir. Ordu (hərbi), orda (xalq) bu kökdən törəmiş sözlərdir. Yerləşmək və mövqe mənaları vardır. Ucalıq ifadə edər.
Daş Xan
Türk və altay mifologiyasında Taş xan olaraq da xatırlanan və Daşdağda yaşayan bir xaqandır. Qayalıq bölgələr özünü qoruyar.
Etimologiya
(Dağ/Tağ/Tav) kökündən törəmişdir. Böyük bir torpaq və / və ya qaya kütləsi. Yayılmaq, genişləmək mənasını ehtiva edər.
Birinci Nügədi
Birinci Nügədi — Azərbaycan Respublikasının Quba rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Eyniadlı bələdiyyənin tərkibindəki yeganə kənddir.
Quba rayonunun ən böyük kəndidir. Quba - Qonaqkənd yolunun 5-ci km-də yerləşir. Kəndin əhalisi 10 min nəfərə yaxındır.
Toponimikası
Kənd Qaraçayın sol sahilində, Qusar maili düzənliyində yerləşir. XVIII əsrə aid sənədlərin məlumatına görə, Quba şəhərinin əhalisinə mənsub bağ ərazilərində ailələrin məskunlaşması nəticəsində yaranan yaşayış məntəqəsi Nügədi (tat dilində "yeni kənd, təzə kənd") adlandırılmışdrr. Sonralar kəndn böyüyərək iki yerə ayrılmış və onları bir-birindən fərqləndirmək üçün adlarının əvvəlinə birinci və ikinci sözləri artırılmışdır.
Mədəniyyəti
Kənddə mədəniyyət evi, 9 illik və 11 illik orta məktəb, sağlamlıq məntəqəsi, aptek, bələdiyyə binası, poçt məntəqəsi, ATM, yanacaqdoldurma məntəqəsi, stadion, şadlıq sarayı, uşaq bağçası, məscid və kitabxana, 2 internet kafe fəaliyyət göstərir.
Əhalisi
Nügədinin əhalisi Azərbaycan türklərindən ibarətdir. 2010-cu il açıqlamalarına görə əhalinin 51%-ini qadınlar, 49%-ini isə kişilər təşkil edir.Kənddə az miqdarda Azərbaycan tatları da yaşayır. Kəndin cavan əhalisi üstünlük təşkil edir. Əhalinin bir hissəsi xaricdə əmək fəaliyyətindədir.
İqtisadiyyatı
Kəndin iqtisadiyyatı əsasən meyvəçilik və taxılçılıqdır. Kənddə alma, armud və s. kimi meyvələr yetişdirilir. Əhalinin tələbatını ödəmək məqsədi ilə həyətyanı torpaq sahələrində kənd təsərrüfatı məhsulları, tərəvəz bitkiləri və s. becərilir. Əhali fərdi maldarlıqla da məşğul olur. İri və xırda buynuzlu mal - qara saxlanılır. Quşçuluq inkişaf etdirilir, toyuq, ördək, qaz, hind quşu və s. kimi ev quşları yetişdirilir.
Semyon Budyonnı
Semyon Mixailoviç Budyonnı - Sovet İttifaqı Marşalı.
Həyatı
Sovet İttifaqı Qəhrəmanı marşal Semyon Budyonnı atçılıq idmanının əsasını qoymuşdu. Vətəndaş müharibəsində birləşmiş kavaleriyaya başçılıq edirdi. Sonralar birinci atlı ordusu yarada bilmişdi. Kazaklar ona "Kazbek" adında at bağışlamışdılar.O, vətəndaş müharibəsində "Kazbek"lə döyüşlərdə iştirak etmişdi. At 18 yaşına qədər Budyonnuya sədaqətlə xidmət edir. Marşal həmişə deyirdi ki, atı sevməyən onun belində çapa bilməz. Budyonnunun altı atı döyüşlərdə məhv olub. İkinci Dünya müharibəsində atçılıq qvardiyasına texnikadan daha çox üstünlük verirdi. Moskvanın müdafiəsində 45 dərəcə şaxtada texnika sıradan çıxanda atlardan istifadə olunurdu. Təəssüf ki, 1956-cı ildə hərbi kavaleriya Sovet dövləti tərəfindən ləğv edilir. S.Budyonnı bu hadisəni çox pis qəbul edir. Yeni Budyonnı cins atını yetişdirən keçmiş marşal artıq yüksək vəzifə sahibi olmadığı üçün bu məsələnin müsbət həllində  aciz qalır. Atçılıq sahəsi qoyunçuluq, taxılçılıq sovxozları ilə əvəz olunur. 11 il ərzində 7 milyon at ətliyə verilib məhv edilir. Bu, atlara qarşı ən amansız hökm, ağır cəza idi. S.Budyonnı atların az bir hissəsini qoruyub saxlatdırır. Filmlərdə çəkilişlər üçün atlara ehtiyac olduğunu bildirir. Onun 1945-ci ildə doğulan Sofist adlı sevimli atından M.Kutuzovun at heykəli üçün model kimi istifadə olunur.
Semyon Budyonnı Sovet İttifaqı Marşalı rütbəsinə layiq görülmüşdü.
S.Budyonnı 26 oktyabr 1973-cü ildə vəfat edib.
Filmoqrafiya
Budyonnı Bakıda (film, 1952)-rejissor: Muxtar Dadaşov
Cağacuq
Cağacuq – Azərbaycan Respublikasının Quba rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Tylecodon aurusbergensis
(Tylecodon aurusbergensis) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Madatov adasına gediş və dönüş
Madatov adasına gediş və dönüş - Aka Morçiladzenin romanı.Postsovet dönəmi Gürcü ədəbiyyatının ən parlaq imzalarından biri Aka Morçiladzenin "Madatov adasına gediş və dönüş" adlı romanı Alatoran Yayınlarında işıq üzü görüb.
Məzmun
"Madatov adasına gediş və dönüş" romanını oxuyarkən insan fərqli düşüncələrin şahisi olur. Rəngsaz Hafo romanın əsas qəhrəmanıdır. Sənətində əsl peşəkar olan Hafo cəmiyyət tərəfindən əxlaqsız hesab olunur. İnsanlardan ondan şikayətlər edirlər. Hafo kişibazlıqda günahkar bilinir. Hətta romanda elə bir məqam var ki, yeddi kişi birlikdə münasibətdə olurlar. Rəngsaz lal oğlanı evinə gətirir. İnsanlar deyir ki, o oğlan Hafonun arvadını əvəz edir.
Guya ki, həmin uşağı Hafo qorxutmuş və bu qorxunun nəticəsində uşaq lal olmuşdu. Hafonu sevmirlər, sevməmələri üçün yetərincə səbəbləri var. O, heç kimdən çəkinmir, insanlara qürurla baxır. Bütün həyatı dedi – qodularla dolu olsa da heç nəyə əhəmiyyət vermir. Bəlli bir həqiqət var ki, Hafo təkcə rəngsaz deyil, başqa işlərlə də məşğuldur və bu işlər insanlarda nifrət duyğusu yaradır.
Romanda keşiş obrazı var. Belə ki, Hafonun etdiyi əxlaqsız hərəkətlərə görə insanlar keşiş Zaxariya ataya şikayət edirlər. Parmeniy ağa Zaxariya ataya söyləyir ki, Hafonun varlığı məhəlləmizin əxlaqını pozur. O, insanları pis yola çəkir.
Burada təriqət parçalanmasının yaratdığı gərginlik hiss olunur. Zaxariya ata kəskin qərar verməkdə çətinlik çəkir. Çünki özü də Hafonun əməllərindən çəkinir. Keşiş Hafonu görmək üçün evinə yollanır, lakin tapa bilmir, sonra Hafo özü kilsəyə gəlir. Keşiş isə onu kilsəyə qəbul etmək ismətir. Acıqlanır ki, sənin dinin, fikirlərin məlum deyil. Əsərin bu hissəsini oxuduğum zaman Kamyunun “ Yad ” povestini xatırladım. Hafo ilə Zaxariya atanın dialoqu ilə Mersonun keşişlə söhbəti arasında oxşarlıq var. Hafo da Merso kimi dinə qarşı etinasız münasibət göstərir. Keşişlərələ söhbətdə onlarla məzələnirlər. Hafo keşişə deyir : - Sənə nə lazımdır ? Çörəyimi çətinliklə qazanıram, vəssalam.
Zaxariya atasa öz – özünə danışır, nə zavallı adamdır, öz dinini də bilmir. Zakariya atanın müəmmalı ölümü romana olan marağımı daha çox artırdı. Araşdırma aparılsa da keşişin ölümünü təsadüfi bədbəxt hadisə adlandıraraq istintaqa son qoyuldu.
Halfo general Şavişvilinin evindən qiymətli əşyaları oğurlamaqda günahkar bilinir. Onun ölümü vəziyyəti daha da çətinləşdirir. Kim idi onu öldürən, məqsədi nə idi ? İstintaq prosesi polkovnik Korqanova həvale edilir. O Korqanov ki, uzun müddət heç bir uğur qazanmayıb, yüksək nailiyyəti yoxdur. Təhmətlərlə rastlaşır. Bəs bu cinayətin istintaq prosesinin ona tapşırılmasında səbəb nədir ? Qatil tapılırmı ? Bu suallara cavab tapmaq üçün romanı oxumaq lazımdır.
Xarici keçidlər
Madatov adasına gediş və dönüş - goodreads.com
Sorbus scalaris
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Ələsgər
Ələsgər — Azərbaycanda ən çox istifadə edilən kişi adı.
Sərdar Zülfüqarov
Sərdar Zülfüqarov (Zülfüqarov Sərdar Baba oğlu; d. 1929, Zöhrəmi, Dəvəçi rayonu) — Dövlət mükafatı laureatı.
Həyatı
Sərdar Zülfüqarov 1929-cu il avqust ayının 10-da Şabran (Dəvəçi) rayonunun Zöhrəmi kəndində anadan olmuşdur.
Zülfüqarov Sərdar Baba oğlu 2002–ci ilin sentyabr ayının 28-də Bakı şəhərində ürək çatışmamazlığından vəfat etmişdir.
Təhsili
Sərdar Zülfüqarov 1946-cı ildə M.S.Rəsulzadə adına ADU-nun geoloji coğrafiya fakultəsinə daxil olmuş və 1951 ci ildə geoloq ixtisası alaraq universiteti bitirmişdir.
Elmi fəaliyyəti
1969 cu ildə “Filizçay yataqlarının əmələ gəlməsinin struktur şəraiti” mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə edərək alimlik dərəcəsi almışdır. Bir monoqrafiyanın və 10 elmi əsərin müəllifidir. 1981 ci ildən respublika ərazisində radiaktiv elementlərin öyrənilməsində və ekologiyanın tədqiqi işlərinə rəhbərlik etmişdir.
Əmək fəaliyyəti
1950-ci ildən Azərbaycan Geologiya idarəsinin Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad geoloji kəşfiyyat partiyasinda kollektor, icraçı geoloq, böyük geoloq və sahə rəisi vəzifələrində çalışmışdır. 1954–1958-ci illərdə Ordubad geoloji kəşfiyyat partiyasının texniki rəhbəri vəzifəsində işləmişdir. Bu müddətdə Nüs-nüs kəndi sahəsində molibdenli kvaslı filiz yataqlarını aşkar etmişdir.
1958 – 1960 cı illərdə Daşkəsən geoloji kəşfiyyat ekspedisiyasının baş mühəndisi vəzifəsində çalışmışdır. 1960-1962 ci illərdə Kəlbəcər və Goranboy rayonları ərazisində civə miniralları, Filizçay polimetal yataqlarının kəşfiyyatında əvəzsiz xidmətləri olmuşdur.
1969 – 1974 cü illərdə Böyük Qafqazın Azərbaycan Respublikası ərazilərində yeni polimetal yataqlarının axtarışında, Zakatala Şəki, Balakən bölgələrinin geoloji xəritələri və bir çox yataqların perspektivliyini öyrənilməsində böyük xidmətləri olmuşdur.
1974 – 1981 ci illərdə Baş Qafqaz geologiya ekspedisiyasının rəisi vəzifəsində olduğu dövrdə filizçay yataqlarının ehtiyatının iki dəfədən çox olduğunu aşkarlamış və nəticədə Dövlət mükafatına laiq görülmüşdür.
Təltif və mükafatları
SSRİ xalq təsərrüfatı nəaliyyətləri sərgisinin iştirakçısı, dəfələrlə Geologiya Nazirliyinin fəxri fərmanları, kommunist əməyi zərbəçisi, sosialist yarışının qalibi kimi adlara laiq görülmüşdür.
Ailəsi
Atası - Zülfüqarov Baba Sərdar oğlu 1888 ci ildə anadan olmuş, kolxozda çalışmış 1973 cü ildə vəfat etmişdir.
Anası - Hüseynova Züleyxa Hüseynalı qızı 1902 ci ildə anadan olmuş, kolxozda çalışmış və 1994 cü ildə vəfat etmişdir.
Sərdar Zülfüqarov 1960-cı ildə Zülfüqarova Həlimət Məmmədəli qızı ilə evlənmiş ,iki qızı,bir oğlu olmuşdur.
Serb kiril əlifbası
Serb kiril əlifbası (српска ћирилица/srpska ćirilica)— Serbiyalı dilçi Vuk Karadjiç tərəfindən 1818-ci ildə inkişaf etdirilmiş Serb dili üçün kiril qrafikasının yenidən işlənilməsi. Bu standart müasir Serbiya, Bosniya və Monteneqronun yazı standartları üçün istifadə olunan iki əlifbadan biridir. Serb kiril əlifbası  və  nin işində Makedoniya əlifbası üçün əsas hissə kimi istifadə olunub.
Pakistandakı dövlət çevrilişi cəhdləri (1995)
1995-ci ildə baş vermiş Pakistandakı çevriliş cəhdi, istefasız hərbçilər tərəfindən və Pakistanın Baş naziri Bənazir Bhutto hökumətinə qarşı gizli bir hiylə idi. Hərbçilər konstitusiya hökumətini devirmək və Pakistanda Hərbi Qayda qurmaq məqsədi güdürdülər. Kəşfiyyat qurumları Pakistan Ordusunu tərk etdikdən sonra fitnə pozulmuşdu.
Tarixi
Bənazir Bhuttonun partiyası olan Pakistan Xalq Partiyası, Məhəmməd Ziya ül-Həqqin 11 illik Diktaturasının ölümü ilə kəskin sona çatdıqdan sonra 1988-ci il ümumi seçkisində qalib gəldi.
Əvvəlki cəhd
1989-cu ildə Pakistan Ordusunun kəşfiyyat və casusluq agentliyi üzvləri Benazir Bhutto hökumətini devirmək istədikləri üçün hiyləgər bir əməliyyat hazırladı.Əməliyyatın tərəfdarı olan mayor Əmir, Şərifi siyasi lider kimi sevdiyini və cənab Şərifi yeni Baş nazir etmək istədiyini söylədi. Şərifin siyasi düşərgəsinin bir hissəsi olduğunu və Şəriflərin siyasi karyeralarına başlamış və partiyalarına dövlət fondlarına çıxış imkanı verən Məhəmməd Ziyaülhaqqın gündəmini davam etdirəcəyini söylədi.
Yay
right|thumb|200 px|Yay
Yay — ilin dörd fəslindən biri.
Məzmun
Yay, ən isti mövsümdür. Şimal yarımkürəsinin ən uzun günləri yayda reallaşır. Dünya istiliyi anbar etdiyi üçün ən isti günlər ümumiyyətlə təxminən iki ay sonra ortaya çıxar. İsti günlər Şimali Yarım Kürənin 21 İyun ilə 22 Sentyabr arasında, Cənub Yarım Kürənin isə 22 Dekabr ilə 21 Mart arasındadır.
Yay mövsümündə insanlar təbiətin gözəlliklərindən faydalanma imkanıları tapır. İnsan sağlamlığına böyük faydası olan və sümüklərin inkişafı üçün lazım olan D vitamini, günəş şüalarından alınır. Yazın insanlar dərisinə və bəzi xəstəliklərin yaxşı gələn dəniz suyu və dəniz qumundan faydalanılırlar. Günəş duşları romatizmalar üçün çox faydalıdır. Günəşin qüvvətli şüaları bir çox xəstəlikləri yox edir və yaxşılaşdırir. Meyvələrin, tərəvəzlərin əksəriyyəti bu mövsümdə yetişir. Bu fəsildəki meyvələr bol sulu olmaları ilə fərqlənir. İnsan qidasının böyük bir qisimini tutan; buğda, arpa, misir və yulaf kimi hububatlar bu mövsümdə toplanar və ambarlanır. Bu mövsümdə ərazilər gələcək oktyabr dövrünə hazırlanır.
Yayın həddindən artıq qovurucu istiliyindən da çəkinmək lazımdır. Uzun müddət başı açıq gəzmək, həddindən çox günəş vannası qəbul etmək, dəri və insan sağlamlığı üçün çox təhlükəlidir. Sərinlədici içkilər içmədə də həddindən artıq gidilmemelidir. Yayda ayağa geyilən ayaqqabılara da diqqət etmək lazımdır. Yayları tər əmici, rütubət cazibədar pambıqlı geyəcəklər seçim edilib, neylon və buna bənzər geyəcəklər geyinməməliyik.
Azərbaycan Milli Demokrat Partiyası
Azərbaycan Milli Demokrat Partiyası və ya qısaca AMDP — Tufan Kərim tərəfindən qurulan və 2008-ci il dekabrın 24-də dövlət qeydiyyatına alınan siyasi partiya.
Tarixi
Partiya 1992-ci ildə İsgəndər Həmidov tərəfindən AXC bazasında qurulmuşdur.
İlk qurultayını 26 dekabr 1993-cü ildə keçirən partiyanın sədri Bəxtiyar Əhmədov seçilmişdir.
Partiya 1994-cü ilin aprelində rəsmi dövlət qeydiyyatından "Bozqurd Partiyası" olaraq keçmişdir, lakin 1995-ci ildə Ali Məhkəmə tərəfindən verilən qərarla partiyanın adının konstitusiyaya uyğun olmadığı səbəbi ilə ləğv edildi. İsgəndər Həmidov isə həbs edildi.
Partiya fəaliyyətini dayandırmasa da, 11 iyul 1995-ci ildə adını Azərbaycan Milli Demokrat Partiyası dəyişdirdi. Ad dəyişikliyi 1999-cu ildə ki qurultayında rəsmi olaraq təsdiqləndi.
1995–2003-cü illərdə İsgəndər Həmidov həbsdə olduğu üçün partiya rəsmi olaraq qeydiyyat alınmadı.
2008-ci ilin aprel ayında AMDP və Azadlıq Partiyası arasında birləşmə qərarı alınmışdır. Azadlıq Partiyasının sədri Əhməd Oruc və AMDP Təşkilat Komitəsinin sədri Oqtay Xəlili arasında 3 dəfə görüş keçirilmişdir, lakin daha sonra birləşmə gerçəkləşməmişdir.
2008-ci ildə partiya Tufan Kərimlinin sədrliyində qeydiyyata alınmışdır.
Partiya sədrliyinə daha sonra İsgəndər Həmidov keçmişdir, lakin 2011-ci ildə İsgəndər Həmidov sədrlik postundan istefa verdi.
Sədrlik üstündə mübarizə nəticəsində AMDP iki yerə parçalanmış, Azərbaycan Milli Demokrat və Azərbaycan Milliyətçi Demokrat adlı iki ayrı partiya yaranmışdı. Birinciyə Tufan Kərimli, ikinciyə isə Qələndər Muxtarlı sədrlik edirdi.
İsgəndər Həmidov 2018-ci ildən partiya sədrliyinə keçdi, lakin 2020-ci ildə vəfat etdi.
Partiya 14 aprel 2023-cü il tarixində özünü buraxdığı ilə bağlı bəyanat yaymışdır.
Qərargah
Azərbaycan Milli Demokrat Partiyasının qərargahı Yasamal rayonunda Ə. Ələsgərov Küç. 10 ünvanında yerləşir.
Conni Loqan
Şon Patrik Maykl Şerrard (d. 13 may 1954) - və ya səhnə adı olan Conni Loqan kimi tanınan və Avstraliyada dünyaya göz açmış İrlandiyalı müğənni və bəstəkar. Conni Loqan Avropada əsasən Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində iki dəfə (1980 və 1987-ci illərdə) qələbə qazanmasına görə tanınır. O eyni zamanda 1992 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində qələbə qazanmış mahnının da bəstəkarı olmuşdur.
Conni Loqan İrlandiyanı ilk dəfə Avroviziyada 1980-ci ildə "What's Another Year" adlı mahnı ilə təmsil etmiş və 19 ölkənin iştirak etdiyi müsabiqədə qələbə qazanmışdır. Daha sonra 1984-cü ildə İrlandiyanı həmin müsabiqədə Linda Martin Conni Loqanın bəstələdiyi "Terminal 3" adlı mahnı ilə təmsil etmiş və ikinci yerdə qərarlaşmışdır. Loqan Avroviziyaya iştirakçı olaraq ikinci dəfə 1987-ci ildə geri döndü. Müsabiqədə özü tərəfindən bəstələnmiş "Hold Me Now" adlı mahnını ifa edən müğənni İrlandiyaya Avroviziyada növbəti qələbə sevincini yaşatmışdır. Conni Loqan eyni zamanda 1992-ci ildə İrlandiyanı yenidən müsabiqədə təmsil edən Linda Martinə "Why Me?" mahnısını bəstələmiş və Linda həmin mahnı ilə müsabiqədə qələbə qazanmışdır.
Həyatı
Şon Patrik Maykl Şerrard 13 may 1954-cü ildə Avstraliyanın Viktoriya ştatında yerləşən Frankston şəhərində anadan olmuşdur. Onun atası Çarlz Alfonsus Şerrard Şimali İrlandiyanın Derri şəhərində dünyaya göz açmış tenor olub. Şonun üç yaşı olanda ailəsi İrlandiyaya geri dönüb. O 13 yaşından gitarada ifa etməyi öyrənmiş və mahnılar bəstələməyə başlamışdır.
1978-ci ildə müğənni özünə səhnə adı olaraq Conni Loqanı seçmişdir. Bu adı seçərkən Şon cizgi film qəhrəmanlarından biri olan Conni Qitardan ilhamlandığını bildirmişdir. Loqan ilk sinqlını 1978-ci ildə dinləyicilərə təqdim etmişdir. O 1979-cu ildə İrlandiyanın Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi üçün keçirdiyi milli seçim turuna "Angie" adlı mahnı ilə qatılmış və üçüncü yerdə qərarlaşmışdır.
Loqan hal-hazırda həyat yoldaşı və üç uşağı ilə birlikdə İrlandiyanın Mit qraflığında yerləşən Aşborn şəhərində yaşayır.
Şürele
thumb|Şürele Şürele — türk mifologiyasında və xalq mədəniyyətində cindir. Müxtəlif dillərdə, Şurala, Çurala, Çürele olaraq da bilinər. Tək gözlü, tək qollu, tək ayaqlıdır. Meşələrdə gəzir. Bədəni tüklü və hər yanı dırnaklarla örtülüdür. Qədim bulqarlardan Şüreli Xan adıyla ölüm tanrısı mövqesindədir. Alnının ortasında tək buynuzu olduğu deyilər. Oğuz Xaqan dastanında kərgədan (Kıyat, Qanda) olaraq keçən canlı, daha primitiv dövrlərdə ehtimalla bu varlıqdır.
Xüsusiyyətləri
Qadın və ya kişi ola bilər, meşələrdə sürü sürü və ailəliklə yaşayarlar. İnsan kimi danışırlar, bir az əyilərək gedərlər. Meşədə yolunu itirənləri yaxşıca çaşdırıb ən gizli künclərə aparırlar. Günəş doğularkən və ya batarkən görünə bilər. O, meşə yolunda insanın qarşısına çıxar və yolu çaşdığını söyləyib ağlar, yardım istər. Kömək etməyə çalışan insan oğlunu da meşənin heç bilinməyən küncünə aparar, lakin meşəyə tək gəlməyən və ya yanında köpək olan birinin yolunu əsla kəsməz. Bu varlığın maraqlı bir vərdişi vardır: Özü sual soruşmağı sevsə də heç bir zaman ona verilən suallara cavab verməz. Barmaqları, ağac budaqları kimi əyri-üyrü və tüksüzdür və yaşadığı müddətcə barmaqlarını bir neçə dəfə dəyişdirər. Çox sürətli qaçar və gövdəsi də ağaca bənzədiyi üçün ağaclar arasından fərq edilməz. Geyimləri və ayaqqabıları tərs geymək, ya da gedilən yolu gizləmək üçün geriyə getmək lazımdır, çünki elə quruluşun tərəfindən davamlı tərs tərəfə qaçar. Sudan çox qorxduğu üçün ondan xilas olmaq istəyən bir insanın suya doğru qaçması lazımdır. Davamlı "Suyun başı nə tərəfdə?" deyə soruşsa, ona suyun axdığı tərəf göstərilməlidir. Tatarların istifadə etdiyi "Şüreleye suyun başını göstərmək" deyimi, ən hiyləgər insanları belə aldatmağı izah edər. Anadoludakı "şeytana papışını tərs geyindirmək" sözü ilə də əlaqəli və bənzərdir. Bu cinin bir xüsusiyyəti də ata minməyi çox sevməsidir. At sürüsünün içindən ən yaxşı atı seçər və onun üzərinə minib gün boyu qaçdırıb oynayır. Meşədə yalnız səyahətin təhlükələrini ehtiva edən bir varlıqdır.
Etimologiya
(Çor / Şor / Sür) kökündən törəmişdir. Əskik yarım deməkdir. Qorxmaq mənası ehtiva edər. Çuvaş dilinde ağlıq və yarımlıq mənaları olan cüre / müddət sözcüyü vardır. Bəzi ləhcəlerde Sura / Şura sözü ağ və ya sarı rəng bildirir ki, bu aktivin bu rənglərdə olduğunun düşünülməsiylə də əlaqədardır.
Ədəbiyyatda təsviri
Görkəmli tatar şairi Qabdulla Tukay "Şürele" poemasında onun haqqında xalq təsəvvürünə əsaslanmış təsvirini vermişdir. Daha sonra bu poemaya əsaslanmış eyniadlı balet də səhnəyə qoyulmuşdur. (müəllifi Əhməd Feyzidir).
Muxtar Əfəndizadə
Əfəndizadə Muxtar İsmayıl oğlu (1 yanvar 1880 – 19 oktyabr 1975) — şərqşünas, alim. Azərbaycanda, Krımda, Zaqafqaziyada, Türkiyədə və ərəb ölkələrində Muxtar Əfəndi adı ilə tanınıb.
Həyatı
Uzun müddət (1886-1904) Azərbaycanın müxtəlif mədrəsələrində (Ağdaş, Şamaxı, Quba, Bakı) təhsil alan Muxtar Əfəndizadə hələ 8 yaşında ikən hafiz adını alıb. 1904-1905-ci illərdə o, Qubada "Üsuli-cədid" məktəbi açıb və bir il sonra, 1906-cı ilin axırlarında maarifçilik fəaliyyətini davam etdirmək üçün öz vətəni Ağdaşa qayıdıb.
Muxtar Əfəndinin Azərbaycan mədəniyyəti və maarifçiliyinin inkişafındakı misilsiz xidmətlərindən biri də iyirminci əsrin əvvəllərində (1907) davamlı təzyiqlərə məruz qalaraq ucqar bir rayonda ilk teatr yaratmasıdır.
1907-ci ildə gələcəyin məşhur bəstəkarı Zülfüqar Hacıbəyov Ağdaşa tərcüman vəzifəsində işləməyə göndərilir. Muxtar Əfəndi Zülfüqar Hacıbəyovla görüşür və onlar o vaxtlar üçün nadir bir hadisə kimi qəbul olunan ilk teatr yaratmaq qərarına gəlirlər.
1908-ci ilin 10 aprelində təzə yaranmış ilk teatrda Rəşid bəy Əfəndiyevin "Qan ocağı" əsərinin ilk tamaşası səhnəyə qoyulur. Çox maraqlı cəhət bu idi ki, 1908-ci ildə burada səhnəyə ilk qadın çıxır. Ömrünün çoxunu Ağdaşda yaşamış artist Almaxanım və görkəmli yazıçı Maxsud Şeyxzadənin anası Fatma Şeyxzadə (sonralar Fatma Hacıyeva) yaradıcılıq qəhrəmanlığı göstərərək ilk dəfə səhnəyə çıxırlar. Muxtar Əfəndinin yaxın dostu, o illərin görkəmli sənətkarı Cəmil bəy Bağdatbəyov da bu teatrın yaranmasında və fəaliyyət göstərməsində yaxından köməklik göstərib.
Muxtar Əfəndinin maarifçilik fəaliyyətindən söhbət açarkən onun zəhməti ilə yaradılmış qiraətxana haqqında danışmamaq mümkün deyil. Görkəmli maarifçi bunu belə xatırlayır: "Qiraətxana açmaq haqqında fikrimi Azərbaycan cəmiyyət iclaslarının birində üzvlərə eşitdirdim. Çox razılıqla mənim fikrimi bəyəndilər və açılmasına qərar verildi". Az bir zamanda ərəbcə Misirdən, farsca Hindistan və İrandan, türkcə İstanbuldan, Krımdan, Bolqarıstandan, tatarca Orenburqdan, Kazandan və Astarxandan, rusca Rusiyadan gələn qəzet və məcmuələr qiraətxananı zənginləşdirir. Sonralar "Baku" qəzeti bu zəngin qiraətxana haqqında belə yazırdı: "1923-cü ildə kitabların sayına görə Ağdaş qiraətxanası Bakıdan sonra ikinci yeri tutur".
Muxtar Əfəndi o çətin illərdə səfalətdən əziyyət çəkən uşaqlardan ötrü 1908-1909-cu illərdə bir neçə bölgələrdə "Kimsəsiz uşaqlar evi" açmağa nail olur və kimsəsiz uşaqları bu ocağa yığaraq, onlara atalıq qayğısı göstərməyə başlayır. Bir neçə imkanlı şəxs (Hacı Gözəlov və başqaları) xeyriyyəçilik məqsədi ilə bu sahibsiz uşaqlara şərait yaradırlar. Bu xəbəri eşidən xalqımızın böyük xeyriyyəçi oğlu Hacı Zeynalabdin Tağıyev Muxtar Əfəndiyə xeyir-dua verir, müvəffəqiyyət arzulayır və sonra isə həmin məktəblərə yüz qızıl pul göndərərək öz atalıq və ağsaqqallıq qayğısını göstərir.
O, şərqşünas, tərcüməçi İsgəndər Münşinin "Tarixi-aləm-arayi Abbasi", İbn əl-Əsrin "Əl-Kamil Fit-Tarix" və s. əsərlərini Azərbaycan dilinə tərcümə edib. "Ərəb dilinin açarı" (1947) adlı Ali məktəblər üçün dərslik hazırlayıb. Şəmsabad kənd orta məktəbinə və Ağdaş şəhərində yaşadığı küçəyə adı verilib.
Yaşar Qarayev
Qarayev Yaşar Vahid oğlu (5 mart 1936, Nuxa, Nuxa rayonu, Azərbaycan SSR – 25 avqust 2002, Bakı, Azərbaycan) — tənqidçi, ədəbiyyatşünas, 1964-cü ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, filologiya elmləri doktoru (1980), professor (1985), Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı laureatı (1980), Azərbaycan SSR Əməkdar elm xadimi (1982), Azərbaycan Milli Yaradıcılıq Akademiyasının həqiqi üzvü (1990), Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü (2002).
Həyatı
Yaşar Qarayev 1936-cı il martın 5-də Nuxa (Şəki) şəhərində xırda sənətkar ailəsində anadan olmuşdur. 1946-cı ildə ailəliklə Bakıya köçmüşlər. Burada 31 saylı şəhər orta məktəbini bitirmişdir. ADU-nun filologiya fakültəsində təhsil almışdır (1954-1958).
Sonra Azərbaycan SSR EA Nizami adına Dil və Ədəbiyyat İnstitutunda baş laborant, kiçik elmi işçi, baş elmi işçi, nəzəriyyə və ədəbi proses şöbəsinin müdiri, institutda direktorun elmi işlər üzrə müavini işləmiş, həmin şöbəyə başçılıq etməklə yanaşı, institutun direktoru vəzifəsində çalışmışdır (1987).
Yaradıcılığı
Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının tənqid və ədəbiyyatşünaslıq şurasının rəhbəri olmuşdur (1976-1991). Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin katibi işləmişdir (tənqid və ədəbiyyatşünaslıq üzrə) (1991-?). Ali Attestasiya Komissiyasının, Azərbaycan Milli Yaradıcılıq Akademiyası rəyasət heyətinin üzvü və humanitar bölməsinin həmsədri (1990-?) seçilmişdir.
Həmçinin Azərbaycanda daimi fəaliyyətdə olan Şəhriyar konqresi komitəsinin sədri (1993-?), "Ədəbi proses" adlı illik elmi-tənqidi məcmuənin təşəbbüsçüsü, müəlliflərindən biri və məsul redaktoru olmuşdur. M. Qorki adına Dünya Ədəbiyyatı İnstitutunun hazırladığı doqquz cildlik dünya ədəbiyyatı tarixi, "Çoxmillətli Sovet ədəbiyyatı tarixi (inqilaba qədərki dövr)" və Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun hazırladığı yeddicildlik "Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi" monumental əsərlərin müəlliflərindən biri idi.
Respublikanın elmi və ədəbi-mədəni inkişafında fəal çalışmış, Dünya ədəbiyyatının inkişaf qanunauyğunluqları problemi üzrə əlaqələndirmə şurasının sədri, Ədəbiyyat İnstitutu elmi şurasının sədri, Memarlıq və İncəsənət İnstitutunun, Türkmənistan EA Dil və Ədəbiyyat İnstitutu elmi şurasının, Azərbaycan Dövlət Nəşriyyat Komitəsinin yanında redaksiya heyətinin, Azərbaycan Yazıçılar İttifaqı İdarə Heyətinin, Mədəniyyət Nazirliyi bədii şurasının, "Yazıçı" nəşriyyatının bədii şurasının, "Azərbaycan" və "Ulduz" jurnalı redaksiya heyətinin, "Bilik" Cəmiyyəti rəyasət heyətinin, Ensiklopediya Elmi Redaksiya Heyətinin üzvü olmuşdur.
Eyni zamanda SSRİ Yazıçılar İttifaqı rəyasət heyəti yanında tənqid və ədəbiyyatşünaslıq şurasının, Azərbaycan Yazıçılar İttifaqı M.F.Axundov adına mükafat komissiyasının üzvü idi. "Füzuli Vəqfı" fondunun rəyasət heyətinin üzvü kimi fəaliyyət göstərmişdir (1994-?).
2002-ci il avqustun 25-də vəfat etmiş, Fəxri Xiyabanda dəfn olunmuşdur.
Aslan Usoyan
Aslan Rəşidoviç (Raşoyeviç) Usoyan — kürd və yezid əsilli SSRİ və Rusiya cinayətkarı. Usoyanın təsiri postsovet məkanına və bir çox Qərbi Avropa cinayət dünyasına yayılmışdır. "Ded Xasan" və "Deduşka"  ləqəbləri ilə tanınır. Əməliyyat və media məlumatlarına görə, Ded Xasan — Qafqaz cinayətkar dəstələrinin lideri idi (xüsusilə "Tbilisi" və "Kürd" klanlarının), həmçinin də Rusiyanın ən güclü cinayətkar "avtoritetlərindən" və "qanuni oğrularından" biri idi.O Azərbaycan cinayət ailəminin şahı sayılan Lotu Quli adlı Nadir Səlifova ona sadiq olan idmançı Yapon ləqəbli Novruz Bayramovu onun bratvasina (qardaşlığına) verməsini istəyir. Yapon onun 3 adamını vurması ilə tanınırdı. Əgər özü orda olmasaydı bəlkədə öldürmüşdü.Lakin Quli isə öz novbəsində o mənim dostumdur bratvam yox demişdir.
Cinayət cəmiyyəti ilə bağlı ənənəvi fikirlərə riayət edirdi və sözdə köhnə məktəbin "oğrularına" aid idi, yəni cinayətkarların yazılmamış qaydalarına əməl edənlərənindən idi. Çox vaxt cinayətkar münaqişələrdə "hakim" kimi çıxış edirdi. Usoyanın klanı, Rusiyanın ən güclü cinayətkar klanlarına aid idi və postsovet dövründə bir neçə genişmiqyaslı cinayət müharibələrində iştirak etmişdir. 2010-cu ildə Aslan Usoyan ağır yaralansa da, sağ qaldı, lakin 2013-cü ilin əvvəlində Moskvada restorandan çıxan zaman snayper tərəfindən vurulub.
Cinayət fəaliyyətinin başlaması
Aslan Usoyan 1937-ci il fevralın 28-də Tbilisidə anadan olmuşdur. Mənşəcə yezid idi. 19 yaşında polis işçilərinə müqavimət göstərməsinə görə ilk cəza müddətini aldı — ona yarım il həbs cəzası verildi (sonra Gürcüstan SSR Ali Məhkəməsi işi yenidən hazırladı və Usoyan azad edildi). 1959-cu ilin yanvar ayında Tbilisinin Stalin Rayon Məhkəməsi Usoyanı soyğunda günahlandırdı və beş il həbs cəzasına məhkum etdi (lakin, o, şərti azadlığı almağı bacardı). Azadlıqda Usoyan Gürcüstanda valyuta əməliyyatları və cib oğruluğu ilə məşğul idi. O, "qanuni oğru" İlo Devdarianiyə yaxın idi, hansı ki, yeraltı sahibkarlardan ilk xərac toplayanlardan biri idi. 1963-cü ildə Usoyana "qanuni oğru" titulu verilmişdir; əməliyyat məlumatlarına görə, o, buna görə böyük miqdarda pul ödəmişdir.
1966-cı ilin dekabrında Tbilisidəki Tbilis rayon Məhkəməsi Usoyana nı üç il həbs cəzasına məhkum etdi, ancaq 1968-ci ilin iyun ayında o, erkən azad edildi (bu dəfə Gürcüstanın Tsulukidze Rayon Məhkəməsinin qərarı ilə). Bəzi mənbələrə görə, Usoyan 1963-cü ildə deyil, bu həbs müddətində "zakonnik" David Şaumyan və Mehraç Fartovoyun təklifi ilə "qanuni oğru" ("koronasiya") adını alıb. Yəqin ki, bütün qaydalara görə, yəni həbsdə saxlanılan yerlərə görə "koronasiya" təkrar olmuşdur. Azadlıqda Usoyan Orta Asiyadan saxta qızıl sikkələri satır, saxta əməliyyatlar və kölgə sazişləri ilə məşğul olurdu. Xasanın klanından olan insanlar "sexoviklərə", "naperstoçniklərə", spekulyantlara və digər yeraltı dilerlərə xərac verirdilər (həm də dövlət restoranlarının, dükanların, bazarların, tərəvəz bazalarının və tikiş sexlərinin direktorlarına), Gürcüstan rəsmiləri və polisləri arasında geniş korrupsiya əlaqələri qururdular. 1984-cü ilin avqustunda məqalələrin ümumi sayına görə (narkotiklərin qeyri-qanuni saxlanılması, qanunsuz biznes və sənədlərin saxtalaşdırılması), Usoyan Tbilisidə 15 il həbs cəzasına məhkum edildi. İlk olaraq, Usoyan "qanuni oğru" kimi Permdəki İTK-6-ya, əsasən "Ağ qu" kimi tanınan həbsxanaya göndərildi. O, orada Daxili İşlər Nazirliyi ilə əməkdaşlıq edib və "oğruların ənənələrini" rədd etmək barədə abunəliyə müraciət etmək məcburiyyətində qaldı (onlar düzəliş yolunu götürdüyü iddia edilən bütün "qanuni oğruları" imzalamağa məcbur edirdi) və daha sonra Omsk şəhərində həbsxanaya köçürüldü. Burada yerli slavyan "avtoritetlərin" mövqeləri güclü olduğundan,SSRİ-nin GUID MVD əməliyyat şöbəsi ilə razılaşmasına görə Usoyan Orta Urala köçürüldü.
Sverdlovsk vilayətinin İTK-17-də olarkən, Uralın demək olar ki, bütün həbsxana dünyası Ded Xasanın təsiri altına girdi. Sverdlovsk vilayətinin Daxili İşlər Nazirliyinin İstintaq işi şöbəsinin operativ şöbəsi əməliyyat əlaqəli şəxsin adı altında Usoyan ilə gizli müqavilə bağlayıb, onu məhbuslar arasında öz səlahiyyətlərini istifadə edərək, Nijni Tagilin yeddi təcavüzkar müəssisəsində səhmanlığı təmin etməkdə əmr verildi (o dövrdə, orada Rusiyanın hər yerindən təxminən 15 min məhkum cəzasını çəkirdi).