Hidravlik_maye
Özlülük və aşağı temperatur xassələri hidrosistemlərin istismar temperaturunun diapazonunu müəyyən edir və istismar xassələrinə həlledici təsir göstərir. Hidravlik yağın özlülüyünün seçimi zamanı nasosun növünü bilmək lazımdır. Nasos hazırlayanlar bir qayda olaraq bunun üçün özlülük həddi təklif edirlər: maksimum, minimum və optimal. Maksimum – nasos yağının yağı ötürmək üçün ən yüksək özlülükdür. O, nasosun gücündən, diametrindən və boru kəmərinin uzunluğundan asılıdır. Minimum – işçi tempraturdakı o özlülükdür ki, hansında hidrosistem kifayət qədər etibarlı işləyir. Əgər özlülük yolverilən limitdən kiçikdirsə, nasosda, onun klapanında böyük həcmli itkilər baş verir və buna müvafiq olaraq güclülük qabiliyyəti, yağlama şəraiti pisləşir. Yağın özlülüyü yağ fraksiyasının qaynama temperaturundan, onun orta molekul çəkisindən, kimyəvi tərkib qrupundan və karbohidrogenin quruluşundan birbaşa asılıdır. Göstərilən faktorlarla yağın mütləq özlülüyü, özlülük-temperatur xassələri, yəni temperaturun dəyişməsilə özlülüyün dəyişməsi təyin olunur. Sonuncu özlülük indeksi ilə xarakterizə olur. Özlülük-temperatur xassələrini yaxşılaşdırmaq üçün polimer birləşmələrdən ibarət özlülük (qatılaşdırıcı) aşqarlar tətbiq olunur. Əmtəə hidravlik yağların tərkibində qatılaşdırıcı aşqar kimi polimetakrilatlardan, poliizobutilenlərdən və vinil-butil (vinipol) efirinin polimerləşmə məhsullarından istifadə olunur. Yağın antioksidləşdirici və kimyəvi stabilliyi onun istismarı zamanı temperaturun təsirindən, nasosun işləməsi zamanı güclü hava köpüyünün əmələ gəlməsi, oksidləşməyə qarşı davamlılığı ilə xarakterizə olunur. Yağın oksidləşməsi onun özlülüyünün dəyişməsinə (bir qayda olaraq artmasına) və burada hidrosistemlərin detalları səthində əmələ gəlmiş çöküntü və lak əmələgətirən oksidləşmə məhsullarının əmələ gəlməsinə səbəb olur, bu da onun işləməsini çətinləşdirir. Hidravlik yağların antioksidləşmə xassələrinin yaxşılaşdırlmasına oksidləşməyə qarşı adətən fenol və amin tipli aşqarlar daxil etməklə nail olunur. Maşın və mexanizmlərin hidrosistemlərində kimyəvi korrozion-yeyeilməyə məruz qalan müxtəlif markalı poladlar, alüminium, bürünc kimi metallardan detallar vardır. Suyun iştirakından əmələ gələn elektrokimyəvi korroziya, aqressiv mühitin (yağların oksidləşməsi zamanı əmələ gələn turşu maddələr) təsiri nəticəsində və baş verən sürtünmə səthlərində baş verən yüksək kontakt temperaturda aşqarların kimyəvi- aktiv parçalanma məhsullarının təsiri nəticəsində yaranan – kimyəvi korrozoiyadır. Metalların korroziyasının qarşısını yağa əlavə olunan turş maddələrin əmələ gəlməsinə mane olan oksidləşmə inhibitorları və xüsusi antikorrozion əlavələrlə alırlar. Hidravlik yağların yeyeilməyə qarşı xassələrinin yaxşılaşması yeni konstruksiyalı hidravlik sistemlərə intensivləşmiş hidravlik nasosların daxil edilməsi ilə əlaqədardır. Hidravlik yağların yeyeilməyə qarşı xassəsini lazlımi səviyyədə saxlayan aşqar kimi metalların dialkilditiofosfatları (əsasən sinkin) və ya külsüz (ditiofosforturşusunun amin turşuları və efirləri) aşqarlar geniş istifadə olunur. Hidravlik yağlara, bunlarla uzun müddət kontaktda olan materiallara qarşı neyrtal olmasına görə sərt tələblər qoyulur. Nəzərə alınsa ki, müasir hidroötürücülərdə işçi temperatur kifayət qədər yüksəkdir və rezin bərkimələr çox tez parçalana bilər, hidravlik yağların tərkibində rezinlərə qarşı aqressivlik göstərən aromatik karbohidrogenlərin çox olması yolverilməzdir. Aromatik karbohidrogenlərin tərkibi baza yağının “Anilin nöqtəsi” kimi xarakterizə olunur. Sirkulyasiya edən hidravlik yağlarda köpüklənmə yolverilməzdir. O,sürtünmə qovşağına yağın ötürülməsinə mane olur, yağı hava ilə doyduraraq onun oksidləşməsini intensivləşdirir nəticədə işçi səthlərdən temperaturun kənarlaşdırılması çətinləşir, detalların kovitasiya zədələnməsinə, hidroötürücünün həddən artıq qızmasına və yeyilmənin çox artmasına səbəb olur. Yağın köpüklənməyə qarşı yaxşı xassəyə malik olmasını təmin etmək üçün, baza yağından səthi-aktiv qatran maddələrin çıxarılması böyük əhəmiyyətə malikdir. Köpüyün əmələ gəlməməsi üçün və ya onun tez parçalanması üçün yağa maye və hava arasındakı sərhəddə olan səthi gərilməni azaldaraq hava qabarcıqlarını dərhal dağıdan köpüklənməyə qarşı aşqar (məsələn polimetilsiloksan) əlavə edirlər. Hidravlik yağların tərkibində mexaniki qarışıqların və suyun olması arzuolunmazdır. Hidrosistemlərin işlək cütlərin kiçik boşluqlarının olması (əsasən aksial-porşen mexanizmlərində) çirklənmənin olması hidroavadanlığın yalnız yeyilməsinə deyil, detalların tıxanmasına gətirib çıxarır. Hidrosistemlərdə işçi mayeni çirklənmədən təmizləmək üçün müxtəlif tipli filtrlərdən istifadə edirlər. Suyun hətta çox az miqdarı (0,05-0,1%) belə hidrosistemlərin işinə mənfi təsir göstərir. Yağla və ya istismar zamanı hidrosistemə düşən su yağın oksidləşmə prosesini tezləşdirir, yağın hidravlik qeyri-sabit komponentlərinin hidrolizinə səbəb olur. (əsasən –metalların duzlarından ibarət aşqarlar). Aşqarların hidrolizi hidrosistemin metallarını elektrokimyəvi korroziyaya uğradır. Su, filtrin məsamələrini və avadanlıqda olan kiçik boşluqları tutan qeyri üzvi və üzvi mənşəli çöküntülərin əmələ gəlməsinə səbəb olur. Bəzi yağlara spesifik, əlavə tələblər irəli sürürlər. Belə ki, polimer aşqasrlarla qatılaşdırılmış yağlar, mexaniki və termiki destruksiyaya qarşı yüksək davamlı, çay və dəniz texnikasında istismar olunan yağlar üçün rütubətə davamlılıq və kiçik emulsiyalanmaya qarşı davamlığa malik olmalıdır.