cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Aşağı Düyün
Aşağı Düyün - İrəvan xanlığında kənd adı.
Minaçiçəyikimilər
—  aləminin  dəstəsinə aid bitki fəsiləsi.
I Fridrix Vilhelm
I Fridrix Vilhelm — 1713-cü ildən 1740-cı ilə qədər Prussiyanın kralı olub.
Iris tectorum
(Iris tectorum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
I Fridrix Vilhelm
Hakimiyyəti
Tarixi mənbələrin verdiyi məlumata görə "Mədəniyyət" adı verən şeydən onun zəhləsi gedirdi, baxmayaraq ki, onun atası, babası və böyük oğlu II Fridrix mədəniyyətə çox meyil edirdilər. O özü isə hər penni pulu xəsisliklə qoruyurdu ki, orduya xərcləsin. O, kral sarayının xərclərinin 75%-ə qədər azaltmışdı. Onun atasına 5 milyon talerə başa gəlmiş Köniqsberqdəki tacqoyma mərasiminə I Fridrix Vilhelm 2547 taler xərcləmişdi. O, ölkəyə bir ata kimi alman yolu ilə hökmranlıq edirdi, ona özəl mülk kimi nəzarət edirdi. Berlinin küçələrində köhnə nimdaş bir zabit paltarında dolaşırdı və qaydaya riayət etməyən vətəndaşları öz əl əsasının zərbələri ilə intizama gətirirdi. O özü daim işləyirdi, başqalarının da onun nümunəsinə əməl edəcəyini gözləyirdi. I Fridrix Vilhelm ordunu çox sevirdi, bütün siyasəti orduya xidmətə yönəlirdi. O, ilk Prussiya kralı idi ki, daim zabit paltarı geyinirdi. O, saray qaydalarını da pozmuşdu, ordu zabitlərini yuxarı qaldırır, mülki işçiləri aşağı salırdı. Onun hündürboylu əsgərlərə məhəbbəti xüsusi məşhur idi, bütün Avropadan boyu 1.80 sm və 2 metr arası olan əsgərlərdən düzəldilmiş xüsusi dəstə toplamışdı. Böyük Pyotr da ona Asiyadan da bir qədər adam göndərmişdi. O, intizamın və manevrin yeni metodlarının icad etmişdi, yunkerlərin oğlanlarına təlim keçmək üçün kadet korpusu yaratmışdı. Həmçinin əsgərlərin yığılması və yerləşdirilməsinin yeni sistemini icad etmişdi. Bu Avropada ən effektiv sayılan kanton sistemi idi. Bu sistemə görə hər bir alay xüsusi dairəyə və ya kantona malik idi ki, o da onun üçün əsgər mənbəyi rolunu oynayırdı. O, ordunun tərkibini özü hakimiyyətə gələrkən 40.000 nəfərdən, ölümü ərəfəsində 83.000 nəfərə çatdırmışdı. Onun hakimiyyəti illərində Berlin böyüyərək 100.000 nəfərlik şəhərə çevrilmişdi. Bunun 20 min nəfəri əsgərlər idi. O, həmçinin öz varisinə, praktiki olaraq heç bir müharibədə vuruşmadığından, 7 milyon talerlik hərbi büdcə qoyub getmişdi.
Bulbophyllum arachnidium
(Bulbophyllum arachnidium) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Robert Merton
Robert Merton (d. 31 iyul 1944) — amerikalı iqtisadçı. 1997-ci ildə Mayron Skoulzla birlikdə İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür.
Goranlı
Goranlı — Azərbaycan Respublikasının Goranboy rayonunun Goranlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 10 oktyabr 2006-cı il tarixli, 151-IIIQ saylı Qərarı ilə Goranboy rayonunun Goranlı kənd inzibati ərazi dairəsi Goranlı kənd inzibati ərazi vahidi hesab edilmişdir.
Robert Merton
Robert Merton 31 iyul 1944-cü ildə ABŞ-nin Nyu York şəhərində sosioloq Robert K. Merton və Suzana Kerhart cütlüyünün övladı olaraq anadan olub. Kolumbiya Universitetinin riyaziyyat mühəndisliyi bölməsindən məzun olub. Robert Merton Kaliforniya Texnologiya İnstitutunda magistr, Massaçusets Texnologiya İnstitutunda isə doktorluq dərəcəsinə yüksəlmişdir. Daha sonra isə Massaçusets Texnologiya İnstitutunun Sloan İdarə məktəbi fakültəsində işləməyə başlamışdı.
Goranlı
Toponimikası
XIX əsrdə Qarabağ düzündə maldarlıqla məşğul olmuş goran tirəsinin adı ilə bağlıdır. XIX əsrdə Gorançayın sol sahilində, indiki Qayadamı deyilən yerdə yerləşən kənd Goran adlanırdı. XX əsrin əvvəllərində həmin kənd Kürəkçayın sağ sahilinə köçmüş və Goranlı (Gorandan gələnlər) adlanmışdır.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Gəncə-Qazax düzənliyində, Kürəkçay stansiyasının alt tərəfində, Qazançı və Xəsədərli kəndlərinin neytralında yerləşir.
Goranlı kəndi isti iqlimə və az şoranlaşmış torpaq qatına malikdir. Torpaq strukturunun zəif olması kənd əhalisini maldarlıqla məşğul olmağa sövq edir.
Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 582 nəfər əhali yaşayır.
İqtisadiyyatı
Kənd əhalisi əsasən heyvandarlıq və qismən də maldarlıqla məşğul olur. Bununla yanaşı taxıl əkiminə və yoncaçılığa da böyük üstünlük verilir. Yaşayış sahələrində ailəni təmin edən meyvəçilik və bostançılıq da xüsusi yer tutur.
Danakil
Yüksək temperatur, aşağı rütubət və püskürən vulkan, zəhərli buxarlanma bölgənin tipik xüsusiyyətidir. Bu təhlükəli faktlar turistləri bura cəlb edir.
Göyzabankimilər
—  aləminin  dəstəsinə aid bitki fəsiləsi.
Minnesota
Minnesota - Amerika Birləşmiş Ştatlarında ştat. Mərkəzi Sent Pol şəhəridir.
Vyo (En)
Vyo  — Fransa da kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — En. Şampan-an-Valrome kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Belle.
INSEE kodu — 01442.
İqtisadiyyatı
2010-cu ildə əmək qabiliyyətli 215 nəfər arasında (15-64 yaş) 163 nəfər iqtisadi cəhətdən fəal, 52 nəfər hərəkətsizdir (fəaliyyət göstəricisi - 75.8%, 1999-cu ildə 73.0%). Aktiv 163 sakindən 152 nəfəri (75 kişi və 77 qadın), 11 nəfəri işsizdir (8 kişi və 3 qadın). 52 hərəkətsiz 13 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 25 nəfər təqaüdçü, 14 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsiz idir.
Sulayman Al-Sabe
Sulayman Al-Sabe ( 23 oktyabr 1985) — Küveytli suya tullanan. Sulayman Al-Sabe Küveyti 2019-cu ildə XVIII Su idman növləri üzrə Dünya Çempionatında təmsil etdi.
Karyerası
Sulayman Al-Sabe birinci dəfə Dünya Çempionatına 2019-cu ildə qatıldı. O, Kvanjuda baş tutan XVIII Su idman növləri üzrə Dünya Çempionatında kişilər 1 m tramplin yarışlarında təsnifat mərhələsində iştirak etdi. 273.90 xal toplayaraq 36-cı yeri tutdu və finala vəsiqə qazana bilmədi.
Aleksandr Milyeran
Aleksandr Milyeran ; 10 fevral 1859, Paris, Fransa - 7 aprel 1943, Versal, Fransa) - 1920-1934-cü illərdə Fransa prezidenti.
Murad Mirzəyev
Murad Mirzəyev — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin polkovnik-leytenantı, Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrin zabiti. 2016-cı ildə Aprel döyüşləri zamanı şəhid olub.
Həyatı
Murad Mirzəyev 1976-cı ilin 31 mart günündə Sabirabad rayonunun Muğan Gəncəli kəndində anadan olub. Hələ uşaq yaşlarında hərbçi olmağa can atan Mirzəyev anasının razılığı ilə sənədlərini Cəmşid Naxçıvanski adına Hərbi Liseyə verib. 1991–1994-cü illərdə bu hərbi liseydə təhsil alan Murad Mirzəyev daha sonra təhsilini Türkiyədə davam etdirib və 1998-ci ildə ali hərbi məktəbi bitirib. Nəticədə Murad Mirzəyev Amerika Birləşmiş Ştatları, Rumıniya və İordaniyada baş tutan hərbi təlimlərə qatıldı.
Ailəsi
Murad Mirzəyev 2004-cü ildə Azərbaycan Tibb Universitetinin Stomatologiya fakültəsində təhsil alan Fizzə Mirzəyeva ilə ailə həyatı qurdu. Murad Mirzəyevin 2009-cu il təvəllüdlü Nurlan və 2011-ci il təvəllüdlü Dəniz adında iki övladı yadigar qaldı.
Hərbi xidməti
thumb|222x222px|alt=|Murad Mirzəyev xidmət zamanı|left Murad Mirzəyev Amerikada ranger kursunu bitirdikdən sonra vətənə qayıdır. O Gəncə şəhərində "N" saylı hərbi hissələrin birində hərbi xidmətə başlayır. Sonralar isə Xüsusi Təyinatlı qüvvələrin zabiti olur. Xidmətə başlamasının 10-cu illiyində Murad Mirzəyev "Qüsursuz xidmətə görə" 3-cü dərəcəli medalı ilə təltif olunur və bu mükafat Murad Mirzəyevin ilk mükafatı olur. Murad Mirzəyev "Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin 90 illiyi (1918–2008)", "Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin 95 illiyi (1918–2013)", yubiley medalları və "Qızıl Ulduz" medalı ilə təltif olunmuşdur
Aprel döyüşləri
Murad Mirzəyev 2016-cı il Aprel Döyüşlərində komandiri olduğu qrup ilə birlikdə Talış kəndi ətrafındaki yüksəklikləri düşməndən azad etmiş və baş verən qeyri-bərabər döyüşdə qəhrəmancasına şəhid olmuşdur. Murad Mirzəyev ölümündən sonra Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı adına layiq görülüb.
Artur Miller
Artur Miller (17 oktyabr 1915 – 10 fevral 2005) — ABŞ dramaturqu.
Həyatı
Amerika, ümumilikdə dünya dramaturgiyasının klassiki və əfsanəsi Artur Miller 1915-ci ilin 17 oktyabrında Nyu-Yorkda anadan olub. Millerin 1943–1999-cu illər, yəni yarım əsrdən artıq bir müddəti əhatə edən pyes yaradıcılığı onun XX əsr dünya dramaturgiyasındakı yerini müəyyən etdi. Və şübhəsiz ki, onun yeri birincilər sırasındadı. Millerin dramları Amerikanın və Avropanın ən nüfuzlu teatrlarında oynanılıb, ədəbi tənqidçilər və teatrşünaslar indi bu əsərləri XX əsrin sənət hadisəsi adlandırırlar.
Teatr təbii ki, vizual sənətdi, amma Millerin pyesləri hardasa dramaturgiya ilə nəsrin vəhdətində, daha doğrusu, sərhədlərində yazılıb. Çünki dialoqlar obrazların daxili aləmin psixoloji vəziyyətini açmağa yönəlib. Artur Millerin pyesləri əsasən sosial yönümlü olsa da, ABŞ-dəki böyük depressiyadan bəhs etsə də, dramaturqun qəhrəmanları bu mövzunu bəşəri mövzu anlamı səviyyəsinə qaldıra bilirlər.
Məşhur dramaturqun 1968-ci ildə yazılmış "Qiymət" pyesi illüziyalar və gerçəklər, həqiqət və yalan, yaxın adamların bir-birinə doğmalığı və yadlığı haqqındadır.
Artur Miller 10 fevral 2005-ci ildə vəfat edib.
Kamila Batmanqılınc
Kamilə Batmanqılınc — əslən azərbaycanlı, britaniyalı iş adamı, yazıçı və xeyriyyəçi. O, 11 yaşından bəri İngiltərədə yaşayır və iki xeyriyyə qurumu təsis edib: The Place2b və Kida Company.
İstinadlar
[[Kateqoriya:Tehranda doğulanlar]
Frityof Saydel
Frityof Saydel ( 28 may 1997) — Almaniyalı suya tullanan. Frityof Saydel Almaniyanı 2019-cu ildə XVIII Su idman növləri üzrə Dünya Çempionatında təmsil etdi.
Karyerası
Frityof Saydel birinci dəfə Dünya Çempionatına 2019-cu ildə qatıldı. O, Kvanjuda baş tutan XVIII Su idman növləri üzrə Dünya Çempionatında kişilər 1 m tramplin yarışlarında təsnifat mərhələsində iştirak etdi. 277.80 xal toplayaraq 34-cü yeri tutdu və finala vəsiqə qazana bilmədi.
Ögedey sülaləsi
thumb| Ögedey sülaləsi - bəzən Ögedeyilər sülaləsi də adlanır. Böyük Monqol imperiyasını idarə edən Börçigin sülaləsinin XII-XIV əsrlərdə ən güclü qollarından biridir. Sülalə öz başlanğıcını Çingiz xanın oğlu və varisi Ögedey xandan (1185-1241) götürür. Ögedey xan Monqol istilasını böyük həcmdə davam etdirmişdir.
1304-cü ildə qısa müddətli sülh oldu. Lakin mübaribə tezliklə yenidən başladı. 1310-cu ildə Kaydu xanın varisi Çapar xan Yuan imperatoru Kayişana (Külüg xan) təslim oldu. Çağatayların torpaqlarını əldə etməyə çalışan Ögedeylərin öz torpaqları Yuan sülaləsi üzvləri və Çağatay sülaləsi üzvləri tərəfindən bölündü. Bu sülalədən birdə heç vaxt əvvəlki gücünü bərpa edə bilmədi. Bu hadisədən sonra Yuanlara qarşı bəzi üsyan rəhbərləri özlərinin bu ailəyə aid olduqlarını iddia etdilər. Həmçinin bu ailənin soyundan gələn bəzi kukla hökmdarlar Mərkəzi Asiyanın bəzi yerlərində müxtəlif zamanlarda taxta əyləşdirilmişdilər.
Fəxralı
Fəxralı (və ya Faxralı) — Azərbaycan Respublikasının Goranboy rayonunun Fəxralı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Gəncə-Qazax düzənliyindədir. Gəncə şəhərindən 25 km şimal-şərqdə yerləşir.
thumb|300px|1918–1920-ci illərdə [[Azərbaycan Demokratik Respublikası|Azərbaycan Xalq Cumhuruyyətinin xəritəsinin bir hissəsi. Xəritədə Fəxralı kəndi Fərəhli kimi yazılmışdır. Faxralı kəndi isə iki yerdə qeydə alınmışdır: Gəncə qəzasında Gəncə və Cavanşir qəzalarının sərhəddində Yevlax ilə Gülüstan arasında; Ərəş qəzasında Əlican çayının kənarında (Xanabad-Faxralı).]]
Tarixi
Fəxralı kəndi qədim kənddir. Tarixi tam dəqiqləşdirilməyib. Uzaq keçmişdən üzü bəri Fəxralılar Azərbaycan ərazində və onun sərhədlərindən kənarda müxtəlif coğrafi məkanlarda yaşamış, ən sərt məqamlarda belə öz mədəniyyətlərinin inkişaf etdirilməsini unutmamış, gələcək nəsillər üçün zəngin ənənə, qiymətli irs və çoxlu yadigarlar yaratmışlar. Onların qədim izlərinə və zəngin yardıcılıq nümunələrinə Azərbaycanın hər guşəsində və həmçinin Azərbaycanın hüdudlarından kənarda rast gəlmək mümükündür.
Tarixi qaynaq və mənbələrdə Fəxralıların adı ilə bağlı toponimlər, hidronimlər, sənətkarlıq nümunələri "Faxralı", "Fəxralı", "Fəxrəli", "Fahralı", "Fəhralı", "Fəhrəli", "Fərəhli", "Fərəxli", "Fəraqlı", "Faxlaro" və. s. kimi adlandırılır.
B.Ə.Budaqov və N.G.Məmmədov "Ermənistanda Azərbaycan Mənşəli Toponimlərin İzahli Lüğəti" kitabının 3-cü cildində F.Kirzioqlunun "1593 ylde Osmanli vilaget tahrir defterlerende Gence-Karabag sancaklari" əsərinə istinad etməklə 1588-ci ilə aid mənbədə Gəncə sancağında "Təmir-həsən aranı" qışlaq yerində qışlayan bir oymağın Yuvəli-Fəxrəli (bax: Evli) adlandığını, başqa yerdə isə şimali Azərbaycanda Zəyəm nahiyəsində Yuvalı-Fəxralı (Temur Hasan da adlanırdı) elinin yaşadığını qeyd etmişlər. Əsli İvəli olan Yuvə və Yuva Səlcuq oğuzlarının İvə (Yivə) tayfasının adını əks etdirməklə yanaşı həmçinin bir fərqlilik (başqa Fəxralıların olması) funksiyası da daşıyır.
Təmir-həsən aranı, İsmayıl bəy Qutqaşınlı "Səfərnamə" əsərində yazdığına görə Xram çayı üzəridəki Sınığ körpüdən (indiki Qırmızı körpüdən bir az aşağı) keçdikdə sağ tərəfdə Dəmirçi Həsən mahalı və sol tərəfdə Baydar, ondan bir az uzaq Borçalı mahalının kəndləri yerləşir, əhalisi müsəlmandırlar (səh.73 ).
Dəmirçi Həsən mahalı eyni yerdə 1918–1920-ci illərdə Azərbaycan Xalq Cumhuruyyətinin xəritəsində də qeyd olunmuşdur.
1727-ci ildə tərtib edilmiş "Gəncə-Qarabağ əyalətinin müfəssəl dəftəri"ndə Gəncə qəzasının Kürəkbasan və Böyük Kürəkbasan nahiyələrində Faxralı camaatı, onların qışlaq, yaylaq, əkin-biçin yerləri və 161 nəfərdən ibarət vergi ödəyicilərinin siyahısı yer almışdır. Mənbədə qeyd edilir:
— Kürəkbasana tabe olan Ağcabəy kəndi. Kənd Ağcabəy cayının kənarında yerləşir. Ağcabəy kəndinin yaxınlığında yerləşən başqa adı Ələkli olan Badik məzrəəsini Ağcabəy kəndinin rəiyyətləri və Faxralı camaatı əkib-becərir (səh.130 ).
— Kürəkbasana tabe olan Hacı Əlili camaatı. Bunlar Böyük Kürəkbasan nahiyəsində Sorluq Cəyirli kəndində qışlayır, Şəmkürbasanda yaylayırlar. Hacı Əlili camaatından əldə edilən gəlirə, Faxralıdan əldə edilən gəlir də əlavə edilirmiş. Üşr və behrə gəlirlərini torpaq sahiblərinə verirmişlər. Dəftər hazırlandıqdan sonra Şirvan torpaqlarına köçüb getmişdilər (səh.145–146 ).
— Böyük Kürəkbasana tabe olan Faxralı camaatı. Bu camaat Kürəkbasan nahiyəsinə tabe olan Ağcabəy kəndi, Səradan (?), Hezarəhməd və başqa kəndlərdə pərakəndə halda qışlayır, Şüturabad nahəyəsində yaylayırlar. Üşr vergisini Kürəkbasanda olan sultan xasslarının işlərini idarə edən şəxsə (sərkar) verirlər (səh.154 ).
Mənbəədə adı çəkilən Ağcabəy çayı, indiki Fəxralı kəndinin ortasından keçən Ağcabəy (el dilində Axçabəy) arxı olduğu ehtimal edilə bilər. "Faxralı arxı" kimi də adlandırılan bu arx mənbəyi Kürəkçay nahiyəsi olmaqla Fəxralı kəndi daxil olmaqla bir çox kəndlərin içməli və suvarma suyu ilə təmin edilməsi üçün əsas su mənbəyi olmuşdur. Son illər (~1970) yuxarıda yerləşən kəndlərdə su tələbatının artması ilə əlaqədar olaraq arxın suyu Fəxralı kəndinə gəlib çatmır. Hal-hazırda təsərrüfat su tələbatı subartezian quyuları və yeni istifadəyə (2018) verilmış "Şəmkir-Samux-Goranboy magistral suvarma kanalı kompleksi" vasitəsi ilə ödənilir. İçməli su təchizatı isə boru kəməri vasitəsi ilə təmin edilir.
Şamaxı rayonunda Saqiyan kəndinin yanında yerləşən Fəxrəküş gölünün (Saqiyan gölü də adlanır) adının Faxralılar ilə əlaqəli olduğu bildirilir ki, bu da Faxralıların həqiqətən Şirvana köç etməsini təsdiqləyir. Gölün kənarında vaxtilə Fəxrəküş adlı köç olmuş və göl həmin köçün adı ilə adlandırılmışdır. Fəxrəküş- Fəxri (fəxralı) və küş (bir hissə, parça) komponentlərindən düzəlib, "fəxralıların bir hissəsi" deməkdir (s.191 ).
1824-cü il siyahıya alınmasına görə Şəki əyalətinin Şəki mahalında Fəxralı adlı kənddə 62 evin olduğu və 286 nəfər əhalinin yaşadığı bildirilir (səh.41 ).
Fərhad Mirzə Qacar "Səfərnamə" əsərində 18 mart 1876-cı il tarixində Şəkidən Çomaxlıya yola düşdüklərini, Şəkidən Gəncəyə getmək üçün Çomaxlıya gəlməyin və Ərçən dağından keçməyin vacib olduğunu, bu ərazilərdə əhalisi müsəlman olan Böyük Dəhnə, Kiçik Dəhnə, Suiçmə, Fəxr Əli, Cağır Əli və b. kəndlərin olduğunu, Fəxr Əli və Cağır Əli kəndlərini Ərciyan çayı ilə suvarılan düzənliyin şərqində yerləşdiyini və hər iki kəndin əhalisinin şiəməzhəbli olmasını qeyd etmişdir(səh.41 ).
Eyni adlı kəndlər 1918–1920-ci illərdə Azərbaycan Xalq Cumhuruyyətinin xəritəsində də qeyd olunmuşdur. Faxralı kəndi isə iki yerdə qeydə alınmışdır: Gəncə qəzasında Gəncə ilə Cavanşir qəzalarının sərhəddində Yevlax ilə Gülüstan arasında və Ərəş qəzasında Əlican çayının kənarında (Xanabad-Faxralı). Xəritədə indiki Fəxralı kəndi isə Fərəhli kimi yazılmışdır.
1897-ci il siyahıya alınmasında Yelizavetpol quberniyasınnın Yelizavetpol qəzasında kəndin adı Faxralı (Fərəhli) kimi yazılmış və əhalisi müsəlman olmaqla 539 (302 kişi, 237 qadın) nəfər olduğu bildirilir (səh.32 ).
Fəxralı kəndinin adının bir mənbəədə "Fərəhli", digərində isə "Faxralı (Fərəhli)" kimi yazılışı, bəzi tədqiqatçıların Fərəhli oykoniminin əslinin Fəxrəli olduğu fikrini tamamlayır.
Qeyd etmək lazımdır ki, siyahıya əhalisi 500 və daha çox olan yaşayış məntəqələri daxil edilmişdir. Ona görə Ərəş və Qazax qəzasının eyni adlı kəndləri siyahıda əks olunmamışdır.
Frideş Karinti
Frideş Karinti —  Macar yazıçısı, dramaturq, şair, jurnalist və tərcüməçi. 1929-cu ildə yazdığı “Zəncirlər” hekayəsində Ayrılığın altı dərəcəsi konsepsiyasının ilk təşəbbüskarlarından idi. Karinti Macarıstanın ən məşhur yazıçılarından biridir.
Fəxralı
Tarixi
2004–2005-ci illərdə Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft və Cənubi Qafqaz qaz boru kəmərlərinin inşaatı ilə əlaqədar Goranboy rayonunun Faxralı kəndindən şimalda aparılmış arxeoloji qazıntılar nəticəsində əldə edilmiş tapıntıların tədqiqi Faxralı yaşayış yerinin IX–XII əsrlərə aid olmasını müəyyən etmişdir. Alınmış nəticələr Fəxralı kəndinin yalnız orta əsrlər dövrünün tarixini əks etdirir.
Z. Həmidov "Faxralı-necə varsa" kitabında kəndin mərkəzində vaxtı ilə mövcud olmuş (sovetlər dövründə dağıdılmış) məscidin ətrafında eradan əvvəl III–II minilliyə aid küp qəbirlərin tapılmasını (~1947-ci il) və eləcə də kəndin adını daşıyan "Fəxralı" xalçalarında əks olunan dini-astronomik və həndəsi-fəlsəfi-estetik təsəvvürləri geniş analiz edərək kəndin tarixinin daha qədim olması qənaətinə gəlmişdir.
Frideş Karinti
Həyatı və fəaliyyəti
Karinti Budapeştdə burjua ailəsində anadan olmuşdur. Ailəsi əvvəllər yəhudi idi, lakin o, doğulandan qısa müddət sonra dinlərini dəyişdilər. Yazıçılıq fəaliyyətinə jurnalist kimi başlamışdı və ölümünə kimi qısa və yumoristik hekayələrin yazıçısı kimi tanınırdı. 1912-ci ildə “Bu da sizin yazı üslubunuz” adlı ədəbi parodiyalarının dərc olunması onun şöhrətini daha da artırdı. Burada o, dövrünün məşhur yazıçılarının yazı üslubunu parodiya etmişdir. Sonrakı illərdə parodiyalardan təşkil olunan kolleksiyanı daha da genişləndirdi. İlk yazdığı əsərlər içərisində məktəb illərində qələmə aldığı qısa hekayələrdən ibarət “Zəhmət olmasa, Ser!”  əsəri həm də orta məktəbdə yaşanan çətinliklərdən bəhs edirdi. Herbert Uellsin “Korlar ölkəsi” və “Dəniz qadın”  əsərlərini macar dilinə tərcümə edən Karinti öz yaradıcılığında da Uellsdən ilham almışdır. Tərcümə etdiyi digər əsər isə Alan Aleksandr Milnin Vinni-Pux əsəridir.
Birinci Dünya müharibəsindən başlayaraq onun yazı üslubu daha ciddi xarakter aldı, lakin öz satirik məzmununu tərk etmədi. Karinti yaradıcılığında Conatan Sviftin böyük təsir göstərdiyini vurğulayır: "Faremidoya səyahət" (Utazás Faremidóba, 1916) və "Kapillariya" əsərləri (Capillaria, 1921). Romanlarının və hekayələrinin bir çoxunda kişilərlə qadınlar arasındakı münasibətlərdə yaranan çətinliklərdən bəhs edilir. Bunun səbəbi kimi bəzən onun uğursuz ikinci nikahı göstərilir.
Fəxralı
Tarixi
Tarixi-coğrafi xronika göstərir ki, Faxralılar qədim turk tayfa birliyi olaraq daima hərəkətdə olmuş üzun yollar qət etmiş, bu yollar boyunca Gəncə-Qarabağ (Ərəş nahiyəsi daxil), Gəncə-Qazax, Borçalı və b. mahallarda paralel olaraq müxtəlif düşərgələr salmış, həmin düşərgələrdə heyvandarlıq, əkinçilik və sənətkarlıqla məşğul olmuşlar. Onların bir çoxu başqa kəndlərə qarışmış, yalnız Goranboy rayonunun Fəxralı, Gürcüstan Respublikasının Borçalı mahalındakı Faxralı (1991-ci ildən Talaveri) və Türkiyə Respublikasının Yozğad vilayətinin Çayıralan mahalındakı Fahralı kəndi öz yurd yerlərini qoruyub saxlaya bilmişlər.
Frideş Karinti
Həyatı və fəaliyyəti
Karinti 1936-cı ildə Stokholmda əməliyyat olundu. 1939-cu ildə nəşr olunan avtobiqorafiyasında bu hadisədən bəhs etmişdir. Əməliyyatdan iki il sonra Balaton gölünün ətrafında tətildə oalrkən vəfat etmişdir.
Fəxralı
Toponimikası
Azərbaycan dilinin dialektlərində faxralı "ağıllı, bilikli, savadlı" deməkdir. Mənbələrin məlumatına görə, yaşayış məntəqəsini XVIII əsrdə baş vermiş siyasi hadisələrlə əlaqədar Gürcüstanın Borçalı mahalındakı Faxralı kəndindən köçüb gəlmiş ailələr salmışlar. Köçüb gələnlər köhnə yaşayış məntəqəsinin adını məskunlaşdıqları yeni kəndə vermişlər.(səh.271 ).
Frideş Karinti
Şəxsi həyatı
thumb|250px|Frideş Karintinin portreti, rəssam Jozef Ripl-Ronay
Karinti iki dəfə ailə həyatı qurmuşdu. 1913-cü ildə aktrisa Etel Yudik ilə evləndi. Ailə həyatları sakit və xoşbəxt keçdi və Qabor adında bir oğlan övladları dünyaya gəldi. Etel 1918-ci ildə çox gənc yaşında faciəvi olaraq ispan qripindən dünyasını dəyişdi. 1920-ci ildə Karinti yenidən Aranka Böhm ilə ailə həyatı qurdu və onların Ferenç Karinti adında övladları dünyaya gəldi. Ferenç Karinti daha sonralar məşhur macar yazıçısı oldu. Dili yaxşı danışmasa da, Karinti Esperantonun ən böyük dəstəkçilərindən biri idi və Esperanto konqreslərində iştirak edirdi və hətta 1935-ci ildə Macarıstan Esperanto Cəmiyyətinin prezidenti seçildi.
Fəxralı
Toponimikası
Əks fikirlər də mövcuddur. Rəşid Faxralı – "Oğuz eli Faxralı" kitabında Borçalı mahalındakı Faxralı kəndində ilk ocağı XVII əsrin əvvəllərində Qarabağdan gəlmiş Alı və Hüseyn qardaşları çatdığını bildirir.
Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 2710 nəfər əhali yaşayır.
Göynüyən
Göynüyən — Azərbaycan Respublikasının Goranboy rayonunun Hazırəhmədli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Iris tenuissima
(Iris tenuissima) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Rhodanthe forrestii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Kamran Diba
Kamran Təbatəbai Diba (5 mart 1937-ci il təvəllüdlü) — Fransanın paytaxtı Paris şəhərində yaşayan görkəmli İranlı memarıdır. O, İranın keçmiş kraliçəsi Fərəh Pəhləvinin əmisi oğludur.
Missisipi ştatı
Missisipi ştatı - Amerika Birləşmiş Ştatlarında ştat. Mərkəzi Cekson şəhəridir.
Ebenakimilər
—  aləminin  dəstəsinə aid bitki fəsiləsi.
Böyük Azadlıqlar Xartiyası
Böyük Azadlıqlar Xartiyası — İngiltərə kralı Con və onun baronları arasında 15 iyun 1215-ci ildə imzalanmış və kralın hüquqlarını məhdudlaşdıran sənəddir. Sonrakı dövrdə İngiltərədə insan hüquq və azadlıqlarının inkişafında mühüm rol oynamışdır. Magna Carta-ya görə, bundan belə baronların razılığı olmadan kral heç bir mühüm siyasi və iqtisadi qərar qəbul edə bilməzdi. Bu sənəd İngiltərə konstitusiya hüququnun əsas aktlarından biri olmaqla yanaşı, dünya hüquq tarixinin ən mühüm mənbə və nümunələrindən biri hesab edilir.
Xartiya 63 maddədən ibarət tərtib olunmuş, bunlardan 60 maddə sonrakı dövrlərdə parlament tərəfindən ləğv edilmişdir. Üç maddəsi isə bugünədək qüvvədədir.
Tarixi və strukturu
Yaranma səbəbi kralla zadəganlar arasında olan ziddiyətlərin kəskinləşməsi və beləliklə də baronların öz hüquqlarını müdafiə istəkləri olmuşdur. Nəticədə baronlar qrupu kralı belə bir xartiyanı imzalamağa məcbur etmişdir.
Faktiki olaraq, bu xartiya kralla cəmiyyət arasında bir müqavilə sayıla bilər. Bu müqavilə qarşılıqlı münasibətləri tənzim edir və tərəflərin, əsas da zadəganların hüquqlarını təsbit və əks etdirirdi.
Məzmunu və əhəmiyyəti
Xartiya latın dilində tərtib edilmiş, sonra isə fransız dilinə tərcümə edilmişdir. Səbəb isə həmin dövr İngiltərəsində fransiz dilinin rəsmi dil olması idi. Yalnız çox sonralar Xartiya ingiliscəyə çevrildi və The Great Charter kimi tanındı.
Xüsusilə qeyd edilməlidir ki, Xartiya baronların, bu öhdəlikləri pozacağı təqdirdə müəyyən şərtlər daxilində, krala qarşı üsyan haqqını tanıyırdı.
Tarixi-siyasi əhəmiyyəti
Bəzi tədqiqatçılar qeyd edirlər ki, Vilhelm Fatehin İngiltərəni işğalından sonra məhz bu Xartiyanın qəbulu prosesində İngiltərə özünü vahid şəkildə göstərdi. Xartiyada ilk dəfə olaraq əhali normandiyalılara və yerlilərə bölünməyərək vahid xalq — ingilislər kimi göstərilməyə başladı. İngiltərə qanunları hamıya şamil edilirdi.
Xartiyaya dair əsas xronologiya
Xartiyanın 1215-ci ildə imzalanması və qüvvəyə minməsindən sonra, 1216, 1217 və 1225-ci illərdə yenidən üzü köçürülüb yayılmışdır. 1227-ci ildə 1225-ci il redaksiyasına əsaslanan və rəsmi redaksiya kimi qəbul edilən yeni redaksiyası qəbul edilmişdir. 1297-ci ildə əldə olan əsas 4 nüsxənin üzünün köçürülərək çoxaldılmasına qərar verilmişdir.
2009-cu ildə YUNESKO Xartiyanı "Dünyanın yaddaşı" reyestrinə salmışdır.
Xartiya mədəniyyətdə
Bu dövrün hadisələri haqda məlumatla "Dəmir cəngavər" (2011) bədii filmini izləməklə tanış olmaq olar. Bundan başqa, Valter Skottun "Ayvenqo" romanı, bu roman haqda çəkilmiş filmlər, Robin Hud haqda bədii film və seriallar, "Aslan qışda" (pyes və bu pyes əsasında çəkilmiş filmlər) bu dövrün və Xartiyanın imzalanması zamanı olan siyasi şəraiti öyrənmək baxımından çox maraqlıdır. Şekspirin "Kral Con" adlı pyesi də vardır.
Henri Sen-Simon
Henri Sen-Simon, 17 oktyabr 1760, Paris—19 may 1825, Paris) — Fransa sosioloqu, utopik sosializm məktəbinin banisi.
Təlimi
Son utopizmin nümayəndələri içərisində fransız sosialist-utopisti Sen-Simonun təlimi özünün təkamüllü və tarixi yanaşması ilə fərqlənir. Onun nəzəriyyəsinə görə bəşəriyyət öz inkişafında quldarlıq, feodal, kapitalizm və industrializm /sosializm/ epoxalarından keçir. Sosializmdə dövlət məhv olacaq, hamı işləməyə öhdəli məruz qalacaq, bölgü əməyə görə təyin ediləcək və "hər kəsin qabiliyyətinə, işinə görə" prinsipi cəmiyyətə hakim kəsiləcəkdir.
Monqol ceyranı
Erkəklər 24–39 kq, dişilər isə 20–28 kq çəkiyə malik olurlar. Erkəklərin uzunluğu 105–148 sm, dişilərin isə 110–121 sm-dir. Erkəklərin hündürlüyü 62–84 sm, dişilərdə 54–74 sm təşkil edir.
Erkəklərin buynuzları tünd-boz qara olub 18–28 sm-dir. Dişilərin isə buynuzu olmur. Xəzi yuxarı hissəsi sarı-qum, aşağı nahiyələri isə ağ rəngdə olur. Yayda onun kürkü parlaq ton, qış dövründə uzun olmaqla yanaşı rəngi yüngül qəhvəyi olur. Yüksək sürətə malik olmaqla yananaşı yaxşı üzgüçü olurlar. Yayda onlar əsasən günlük, qışda isə qünün çıxan dövrləri fəal olurlar. Onlar çoxlu səyahət edirlər, miqrasiya yaz və payız ayları müşahidə edilir. Məsafə və istiqaməti hava və qida mövcudluğundan asılı olaraq dəyişir. Yay ayları 20–30 baş, qışda isə 100 başdan ibarət qruplara rast gəlinir. Bəzən isə hətta 5000 başdan ibarət olan qrupa rast gəlinmişdir. 2007-ci ildə Monqolustanda bir milyon monqol ceyranının bir yerə toplanması müşahidə edilmişdir. Sayları təxminən 1,5 milyon baş olması ehtimal edilir. Say baxımından bu canlılar dünyanın ən böyük sürüsünə sahib olan canlılarındandır. Hazırda saylarının artıb azalması haqqında dəqiq məlumat yoxdur. Xəstəliklər və ağır qış əhəmiyyətli dəyişikliklərə məruz olduğu bilinir. Çütləşmə payızın sonları və qışın əvvəllərinə təsadüf edir. Dişilərə sahiblənmə məqsədi ilə döyüşlər baş verir. Rəqabət güclü olsada döyüşlərdə nadir hallarda ölüm qeydə alınır. Balaların doğulması iyun və ya iyul aylarında baş verir. Boğazlıq 6 ay davam edir. Balalar doğulduqdan bir necə gün sonra anası ilə yola çıxa bilir.
Yayılması
thumb|200px Monqol ceyranı əsasən Monqolustan və Çinin səhra və yarımsəhra bölgələrində yayılmışlar. Rusiyanın Tuva Respublukası, Altay respublikası və Çita ərazilərində yayılmışdır. Rusiya ərazisində sayları az olduğundan ölkənin Qırmızı kitabına daxil edilmişdir.
Jozef Bonapart
Jozef Bonapart — (İtalyanca:Giuseppe Bonaparte; İspanca:José I Bonaparte ) (d. 1768-ci il 7 yanvar, Corte, Haute-Corse, Korsika - ö. 1844-cü il 28 iyul, Florensiya, Toskana Böyük Hersoqluğu, (indiki İtaliya)), Napoleon Bonapartın ən böyük qardaşı. Qardaşı tərəfindən 1806-1808-ci illər arasında Neapol Kralı və 1808-1813-cü illər arasında da (I Joze adı ilə) İspaniya kralı elan olunmuşdur. Napoleon Bonapartın devrilməsindən sonra Jozef özünü Survilliers Qrafı kimi adlandırmışdır.
Həyatı
Qardaşları kimi Jozef də Fransada respublika idealına bağlanmışdı. Vətənpərvər lider Paskuale Paolinin Korsikaya hakim olması ilə adadan ayrılaraq Fransaya sığınmaq məcburiyyətində qaldı. 1796-cı ildə İtaliya səfərinin başlanğıcında Napoleonu müşayiət etdi. Sardiniya ilə aparılan və Çerasko atəşkəsi ilə nəticələn danışıqlarda iştirak etmişdi. Daha sonra isə Korsikanı geri qaytarmaq üçün aparılan yürüşə qatıldı; adada idarəçiliyin yenidən bərpa olunmasına kömək etdi. Direktoriya rəhbərliyi tərəfindən əvvəl Parma Hersoqluğuna (1796), daha sonra da Romaya elçi olaraq təyin olundu. 1797-ci ilin sonlarında isə Parisə geri qayıtdı, Beşyüzlər Şurasında Korsikanı təmsil etdi.
Jozefin, Napoleon Bonapartın 18 Brumayre (1799-cu il 9 noyabr) çevrilişinə çox az köməyi dəydi. Dövlət Şurası və Qanunvericilik Orqanı üzvü olaraq 1800-cü ildə, Mortfontaynedə ABŞ ilə müqavilə imzaladı. 1801-ci ildə Avstriya ilə Fransa arasında Luneville müqaviləsi ilə nəticələnən danışıqlara sədrlik etdi. Napoleon Bonapartın Avropanı tamamilə müharibədən kənar elan edən Amyens müqaviləsindən (1802) əvvəl ingilis səfiri Lord Kornuelsi ilə danışıqları davam etdirən fransız heyətində vəzifə aldı. Amma bir il sonra İngiltərə ilə Fransa arasındakı münasibətlər gərginləşdi Jozefin diplomatik səyləri boşa getdi.
Napoleon Bonapartın həyatı boyu birinci konsul sifəti ilə əldə etdiyi hakimiyyətinə, öz varisini təyin etməsinin vacibliyi problemi iki qardaş arasında mübahisəyə səbəb oldu (1802-ci il 1 avqust). Napoleonun varisi olmadığı üçün Jozef ən böyük qardaşı olaraq özünün varis olması tələbini irəli sürdü. Halbuki Napoleon, Lui Bonopartın oğlunun varis olmasının lazım olduğunu irəli sürürdü. 1804-cü ilin mayında Napoleonun imperator elan olunması ilə münaqişə daha da dərinləşdi. Jozef, Fransa taxtı üzərindəki bütün iddialarından imtina etməsi şərtilə onun Lombardiya krallığına gətirmə istiqamətində Napoleonun etdiyi təklifi geri çevirdi.
Napoleonun Almaniyada olduğu zaman bir il ərzində fransız hökumətinə rəhbərlik edən Jozef, 1806-cı ildə Burbonlar sülaləsini devirmək məqsədilə Neapola göndərildi. Elə həmin ildə imperatorluq fərmanı ilə Neapol kralı elan edildi. Orada feodalizmin qalıqlarını təmizlədi; monastr təriqətlərində islahatlar həyata keçirdi; ədliyyə, maliyyə və təhsil sistemlərini yenidən təşkil etdi.
Napoleon, 1808-ci ildən sonra Jozefin idarəçiliyini get gedə bəyənməməyə başladı. İspaniya kralı olamqla bağlı Neapoldan geri çağrılan Jozef, üsyançı ispanların Baylednə fransız qüvvələrini yeniləmələri ilə əlaqədar olaraq, Madriddən ayrılmaq məcburiyyərində qaldı. 1808-ci ilin sonunda Napoleon tərəfindən yenidən İspaniya taxtına yerləşdirildi. Amma Napoleondan asılı vəziyyətə düşdüyü üçün dörd dəfə taxtdan ayrılmaq istəyini bildirdi.
Bulbophyllum arcaniflorum
(Bulbophyllum arcaniflorum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Arealı
Bulbophyllum arcaniflorum növü Yeni Qvineya üçün endemik növdür.
Sinqapur limanı
Sinaqapur limanı — Sinqapurun ən əsas gəlir mənbəyidir.Limanın 1819-cu ildə tikintisi başa çatmışdır. Hind okeanından Sakit okeana çıxan gəmilər bu limandan keçir. Buna görə də, Sinqapur limanı 2019-il etibarı ilə 37.8 Milyon nəqliyyat tonajı (TEU) ilə dunyanın birinci ən çox istifadə edilən limanı olmuşdur. Limanın 123 ölkədə 600-dan çox limanla əlaqəsi var.Liman Sinqapur iqtisadiyyatı üçün çox önəmlidir. Çünki bu liman Sinqapur dövlətinə hər il milyardlarla pul qazandırır.
Şahənd gəvəni
(Astragalus sahendi) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Təbii yayılması
İlk dəfə İranın Şahənd dağında təsvir edilmişdir.
Botaniki təsviri
Yerəyatan, sıx budaqlı yarımkoldur. İllik budaqları sarımtıldır. Yarpaq oxu tikanlıdır. Yarpaqları 5-7 cüt, dəyirmi və uzunsov, yarpaqcıqları 8 mm-ə qədər uzunluqdadır. Paxlası 1 sm, uzunsov, biryuvalıdır. May ayında çiçəkləyir, meyvəsi iyunda yetişir.
Ekologiyası
Orta dağ qurşağında, quru və çılpaq yamaclarda bitir.
İstifadəsi
Təsərrüfat əhəmiyyəti müəyyən edilməmişdir və mədəni halda becərilmir. Tərkibində efir yağı vardır.
Ədəbiyyat
Azərbaycan Dendroflorası III cild-Bakı:"Elm",2016,400 səh. T.S.Məmmədov
Yarımhorst
Yarımhorst –  köndələn kəsimdə asimmetrik tirə olub, dik yamacın qırılma pilləsini təşkil edir /Şukin, 1960/.
Allahyar xan Çavuşlu
Allahyar xan Süleyman xan Çavuşlu (1850–1916) — İran hərbçisi.
Üzümkimilər
Üzümkimilər (Vitaceae) — murdarçaçiçəklilər sırasına aid bitki fəsiləsi.
Allahyar xan Çavuşlu
Həyatı
Allahyar xan Süleyman xan oğlu 1850-ci ildə Xorasan əyalətinin Dərgəz vilayətində doğulmuşdu. Mükəmməl hərbi təhsil almışdı. Orduya qatılmışdı. Allahyar xan Çavuşlu 1881-ci ildə polkovnik (sərhəng) rütbəsi almışdı. 1885-ci ildə briqadir-general rütbəsinə layiq görülmüşdü.
Allahyar xan Çavuşlu 1916-cı ildə vəfat edib.
Malije
Malije (, Malijai) — Fransa da kommuna, Provans-Alp-Kot-d'Azur regionunda yerləşir. Departament — Yuxarı Provans Alpları. Le-Me kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Din-le-Ben.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 1958 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 1118 nəfərdən (15-64 yaş) 832 nəfəri iqtisadi cəhətdən fəal, 349 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstəricisi 70.4%, 1999-cu ildə 65.8%). Fəal olan 832 nəfərdən 721 nəfəri (396 kişi və 325 qadın), 111 nəfəri işsizdir (40 kişi və 71 qadın). 349 hərəkətsiz 99 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 121 nəfər təqaüdçü, 129 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir. .
Vaddan
Vaddan — Liviyanın cənub-qərbindəki şimal-şərqdəki Fezzan bölgəsində, Böyük Səhrada bir vahə şəhəridir. Cufra rayonunda yerləşir.
Tarixi
Liviya Vətəndaş müharibəsi zamanı NATO qüvvələri qəsəbədəki silah-sursat anbarını bombaladı. 8 sentyabr 2011-ci ildə şəhərin Milli Keçid Şurası ilə müttəfiq olan qüvvələrin nəzarəti altında olduğu bildirildi.
Tamaşalı nekropolu
Tamaşalı nekropolu — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur rayonunun Havuş kəndində eyni adlı yaşayış yerinin 1 km-liyində təpə üzərində yerləşir. Burаdа аpаrılmış tədqiqаtlаr nəticəsində müəyyən еdilmişdir ki, nеkrоpоlda dаş qutu tipli və tоrpаq qəbirlər vаrdır. Nеkrоpоldаn аşkаr еdilmiş mаddi-mədəniyyət nümunələri kiçik ölçülü küpə tipli qаblаrа аiddir. Küpələr əldə nisbətən kоbud şəkildə fоrmаlаşdırılmışdır. Оnlаr I-VI əsrlərə аiddir. Tоrpаq qəbirlər X-XVI əsrlərə аiddir. Оnlаr qərb-şərq istiqаmətində qаzılmışdır. Bəzisinin üzərində sənduqə tipli sinə dаşlаrı vаr.
Murdarçakimilər
Murdarçakimilər (Rhamnaceae) — murdarçaçiçəklilər sırasına aid bitki fəsiləsi.
Fat Man
Gonbul adam ABŞ tərəfindən 9 avqust 1945-ci ildə Naqasakiyə atılan atom bombasına verilən addır.İkinci dünya müharibəsidə istifadə edilən atom bombasının ikincisidir və o günə qədər həyata keçirilmiş üçüncü atom partlayışıdır.Həyata keçirilmiş ilk atom partlayışı Triniti sınağı, ikinci partlayış isə Little Boyun partladılması olmuşdur.
2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
2016-cı ildə üç illik fasilədən sonra Bosniya və Herseqovina, iki illik fasilədən sonra Bolqarıstan və Xorvatiya və bir illik fasilədən sonra Ukrayna müsabiqəyə geri dönmüşdür. Eyni zamanda 2015-ci ildə ilk dəfə Avroviziyada debut edən Avstraliya da ikinci dəfə müsabiqədə iştirak etmiş, lakin bu dəfə Avstraliya avtomatik finalçı kimi deyil, digər ölkələr kimi yarımfinalda iştirak edərək final uğrunda mübarizə aparmışdır. Portuqaliya isə son illərdə ölkənin müsabiqədə qazandığı uğursuz nəticələr səbəbi ilə Stokholmda keçirilən Avroviziyada iştirakdan imtina etmişdir. Rumıniya müsabiqədə iştirak etməyi planlaşdırsa da, Avropa Yayım İttifaqı üst-üstə yığılan borclar səbəbi ilə ölkəni müsabiqənin keçirilməsinə 20 gün qalmış iştirakdan azad etmişdir. Ümumilikdə 42 ölkənin iştirak etdiyi Avroviziya 2016-da Ukrayna təmsilçisi Camala ifa etdiyi "1944" mahnısı ilə 534 xal toplayaraq qalib gəlmişdir. Bu sonuncu dəfə Avroviziyada 2004-cü ildə Ruslananın təmsilində qalibiyyət əldə etmiş Ukraynanın müsabiqədə ikinci qələbəsi idi. Müsabiqənin finalında tamaşaçıların səsverməsində Rusiya birinci, Ukrayna ikinci, Polşa isə üçüncü yerə layiq görülmüşdür. Münsiflər heyətinin səsverməsində isə Avstraliya birincilik qazanmış, Ukrayna ikinci, Fransa üçüncü olmuşdur. Müsabiqəni televiziya vasitəsi ilə 204 milyon tamaşaçı izləmişdir.
Tender mərhələsi
Ev sahibi televiziya Sveriges Television (SVT) 2015-ci ildə qələbə qazanmaqlarının ardınca 24 may tarixində arena üçün onların ilk seçimi Stokholmda yerləşən Tele2 Arena olduğunu elan etmişdir. Lakin eyni zamanda İsveçin digər şəhərləridə müsabiqəni keçirmək üçün 3 həftə ərzində namizədliklərini irəli sürmüşdülər.
1 iyun 2015 tarixində SVT ev sahibi olacaq arenanın və şəhərin malik olması lazım olan özəllikləri elan etmişdir.
Format
Müsabiqənin keçirilmə tarixləri Vyanada 16 mart 2015 tarixində edilən konfransı nəticəsində təyin olunmuşdur. Yarımfinallar 10 və 12, final isə 14 may 2016 tarixində keçirilmişdir.
Səsvermə metodu
Avropa Yayım İttifaqı (AYİ), 18 fevral 2016 tarixində, 1975-ci ildən bu yana istifadə edilən səsvermə sistemini dəyişdirdiyini açıqlamışdır. Yeni səsvermə sistemi İsveçin Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi üçün milli seçim turu olaraq keçirdiyi ənənəvi Melodifestivalendən ilham alınaraq yaradılmış olub, iki mərhələdən ibarətdir: İlk olaraq hər ölkənin münsiflər heyəti səsləriylə 1-8, 10 və 12 ballar və hər ölkədən toplanmış olan SMS səsləri müsabiqənin birincisini müəyyən etmişdir. Serverlər tək-tək ölkələrə bağlanaraq peşəkar münsiflərin verdiyi səsləri 1-8, 10 və 12 bal şəklində qəbul etmiş və hər ölkədən gələn SMS səsləri kombinə edilərək toplu bir şəkildə açıqlanmışdır.
Bu yeni səsvermə sistemi ilə birlikdə xalq səsləri və münsif səsləri bərabərlənmiş olub daha ədalətli bir sistem yaradılmağa cəhd edilmişdir. Eyni şəkildə bir ölkənin tele səsverməsi etibarsız sayılsa belə istinad üzvləri tərəfindən verilən xallar ilə bu problem aradan qalxacaqdır. Lakin San Marino dövlət kanalı Radiotelevisione della Repubblica di San Marino (SMRTV) müdiri Karlo Romeo, 23 fevral tarixində bu tətbiqin San Marino kimi kiçik ölkələrə qarşı bir ayrı-seçkilik olduğunu bildirmişdir. Belə ki, San Marino müsabiqədə iştirak etdiyi illər ərzində yalnız münsif səsverməsindən istifadə etmişdir, buna səbəb isə San Marinoda yaşayan əhalinin İtalyan nömrələrindən istifadə etmələridir. Göndərilən səslər yalnız İtaliyada keçərli sayılır. Yeni qayda ilə San Marino telesəsverməsi qanuni sayılmadığından ölkənin səslərini istinad üzvlərinin verdiyi xallar təyin edəcək.
Açılış and interval aktlar
thumb|150px|Castin Timberleyk finalda "Can't Stop the Feeling" mahnısını ifa etmişdir. 1 May 2016-cı il tarixində 1-ci yarımfinalda 2015 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinin qalibi Mons Selmerlöv "Heroes" mahnısı ilə açılış edəcəyi elan edildi, 2-ci yarımfinalda isə açılış aktı olaraq şounun aparıcıları Petra Mede və Mons Selmerlöv "The story of Eurovision" adlı səhnəcikdə ifa etmişdirlər. 9 may tarixində isə Avropa Yayım İttifaqı (AYİ) final şousunun əsas interval aktının dünyanın tanınmış ulduzu olan Castin Timberleykin ifa edəcəyi "Can't Stop the Feeling" mahnısının olacağını açıqlamışdır.
Erməni təxribatı
29 aprel 2016-cı il tarixində Avropa Yayım İttifaqı bəzi tanınmayan qurumların bayraqlarının müsabiqə arenasına gətirilməsinə icazə verilməyəcəyini bəyan etmişdir. Bu siyahıya Fələstin, İŞİD və s. bayraqlar ilə birlikdə Azərbaycanın Ermənistan tərəfindən işğal edilən torpaqlarında Ermənistanın yaratdığı qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikasının da bayrağı düşmüşdür. Buna baxmayaraq, birinci yarımfinal zamanı nəticələri gözləyərkən Ermənistanı müsabiqədə təmsil edən İveta Mukuçyan separatçı rejimin bayrağını canlı yayımda dalğalandıraraq müsabiqənin qaydalarını pozmuşdur. Hadisə Azərbaycan mediyasında böyük etiraza səbəb olmuş və finala vəsiqə qazanan ölkələr üçün keçirilən mətbuat konfransında Azərbaycanlı jurnalist Ermənistan təmsilçisinin hərəkətinə etirazını bildirmişdir. . Ermənistan təmsilçisi İveta jurnalistə cavabında "Mənim düşüncələrim ana vətənimin yanındadır və mən hər yerdə sülh olmasını istəyirəm" demişdir. Azərbaycan təmsilçisi Səmra Rəhimli isə öz çıxışında "Avroviziya mahnı müsabiqəsidir və bu sadəcə musiqi barədədir" deyərək, müsabiqənin siyasi maraqlar üçün istifadəsinə etirazını bildirmişdir. Nəticədə Avroviziya müsabiqəsinin təşkilatçıları Mukuçyanın hərəkətini pisləyərək, bunu Avroviziyanın siyasi çıxışlara qarşı olan mövqeyinin "ciddi pozuntusu" adlandırmışdır. Ermənistanın Avroviziyanı birbaşa yayımlama hüququ olan AMPTV telekanalına isə bənzər halın bir daha təkrarlanacağı halda ölkənin müsabiqədən kənarlaşdırılacağı ilə bağlı xəbərdarlıq edilib.
Almaniya təmsilçisinin dəyişdirilməsi
19 noyabr 2015-ci il tarixdə Almaniyanın NDR telekanalı ölkəni 2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Xavier Naidunun təmsil edəcəyini açıqlamışdır. Lakin bu qərar Almaniya və Avropa mətbuatında etiraza səbəb olmuşdur. Belə ki, müğənni bundan öncə bir neçə dəfə irqçi, antisemitist və homofobik açıqlamalar etmişdir və bir çox alman vətəndaş ölkələrinin belə bir şəxs tərəfindən təmsil olunmasına qarşı olduqlarını bildirmişdirlər. Nəticədə 21 noyabr tarixində NDR telekanalı Almaniyanı Stokholmda keçiriləcək müsabiqədə təmsil edəcək müğənninin seçilməsi üçün milli seçim turundan istifadə olunacağını elan etmişdir və beləliklə Xavierin müsabiqədə iştirakı baş tutmamışdır.
Rumıniyanın müsabiqədən kənarlaşdırılması
Rumıniya Ovidiu Antonun ifa etməli olduğu "Moment of Silence" adlı mahnı ilə 12 may tarixində keçirilən 2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinin 2-ci yarımfinalında təmsil olunmalı idi. Lakin 19 aprel 2016-cı il tarixində Rumıniyanın dövlət kanalı TVR-nin Avropa Yayım İttifaqına 2007-ci ilin yanvar ayından bəri üst-üstə yığılan və toplamda 14.56 milyon€ təşkil edən borc səbəbi ilə ölkənin son anda müsabiqədən uzaqlaşdırıla biləcəyinin mümkün olduğu açıqlanmışdır. AYİ Rumıniya dövlətinə 20 aprel tarixinə qədər borcun ödənilməsi ilə bağlı müraciət etsə də, heç bir nəticə görülməmişdir və 22 aprel tarixində ölkə rəsmi olaraq 2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində iştirakdan azad olunmuşdur. Avropa Yayım İttifaqının direktoru açıqlamasında "Ölkəni müsabiqədən kənarlaşdırmağa məcbur qaldığımıza görə çox təəssüf edirik. Lakin Rumıniyanın üst-üstə yığılan borcları AYİ-nin maliyyə sabitliyini təhlükəyə atdığını" bildirmişdir.
Yarımfinallara bölünmə səbətləri
İştirakçı ölkələrin hansı yarımfinallarda iştirak edəcəyini müəyyən etmək məqsədi ilə 25 yanvar 2016 tarixində Aleksandra Pasxalidu və Yovan Radomir aparıcılığında Stockholm City Hall-da püşk çəkilişi keçirilmişdir.
Çəkilişin ilk mərhələsində ev sahibi ölkə İsveç və  Böyük beşlik  ölkələrinin hansı yarımfinallarda səs verəcəkləri və ifa edəcəkləri müəyyən edildi. İkinci mərhələdə ölkələrin hansı yarımfinallarda işitirak edəcəkləri və yarımfinalların neçənci hissəsində (birinci və ya ikinci) ifa edəcəkləri püşkatma ilə təyin olundu, Mart ayında ediləcək qrup konfransı ölkələrin səhnəyə çıxış sıraları müəyyən edir. İlk yarı finalda 18, ikinci yarı finalda 19 ölkə finala çıxmaq üzrə mübarizə aparacaq. Hər yarı finalda ilk ona daxil olan ölkələr, ev sahibi ölkə və 'Böyük beşlik' daxil cəmdə 26 ölkə finala qalacaq. AYİ, 21 yanvar 2016 tarixində yarışmanın rəsmi tele səsvermə sponsoru Digame-nin apardığı hesablamalar nəticəsində 37 ölkədən müsabiqənin tarixində ənənəvi olaraq bir-birlərinə səs verənləri təyin edərək, 6 səbətə ayırmışdır.
İştirakçı ölkələr
42 ölkənin iştirak etdiyi Avroviziya 2016 otuz altı ölkənin final uğrunda mübarizə apardığı iki yarımfinal mərhələsindən (hər yarımfinalda on səkkiz ölkə) və iyirmi altı ölkənin qalibiyyət uğrunda mübarizə apardığı final mərhələsindən təşkil olunmuşdur. "Böyük Beşlik" ölkələri (Almaniya, Böyük Britaniya, Fransa, İspaniya, İtaliya) və ev sahibi İsveç müsabiqənin finalında birbaşa iştirak etmək hüququ qazanmışdırlar. 2015-ci ildə ilk dəfə Avroviziyada debut edən Avstraliya da ikinci dəfə müsabiqədə iştirak etmiş, lakin bu dəfə Avstraliya avtomatik finalçı kimi deyil, digər ölkələr kimi yarımfinalda iştirak edərək final uğrunda mübarizə aparmışdır.
1-ci yarımfinal
10 may tarixində baş tutan yarımfinal mərhələsində 18 ölkə iştirak etmişdir. Bu yarımfinalda iştirak edən bütün ölkələr və eyni zamanda Fransa, İspaniya və ev sahibi İsveç səsvermədə iştirak etmişdir. 50% telesəsvermə, 50% münsif səslərinin tətbir olunduğu yeni səsvermə metodu ilə ən çox səs toplayan 10 ölkə müsabiqənin finalına vəsiqə qazanmışdır.
Cədvəldə işarələnmiş ölkələr müsabiqənin final mərhələsinə vəsiqə qazanmışdırlar.
2-ci yarımfinal
12 may tarixində baş tutan yarımfinal mərhələsində 18 ölkə iştirak etmişdir. Bu yarımfinalda iştirak edən bütün ölkələr və eyni zamanda Almaniya, Böyük Britaniya və İtaliya səsvermədə iştirak etmişdir. 50% telesəsvermə, 50% münsif səslərinin tətbir olunduğu yeni səsvermə metodu ilə ən çox səs toplayan 10 ölkə müsabiqənin finalına vəsiqə qazanmışdır.
Cədvəldə işarələnmiş ölkələr müsabiqənin final mərhələsinə vəsiqə qazanmışdırlar.
Final
thumb|300px|Müsabiqənin qalibi Camala Stokholm səhnəsində
Finalçılar:
14 may tarixində baş tutan yarımfinal mərhələsində 26 ölkə iştirak etmişdir. Müsabiqədə iştirak edən bütün ölkələr səsvermədə iştirak etmişdir və Ukrayna təmsilçisi ən çox səs toplayaraq müsabiqənin qalibi elan edilmişdirlər.
Münsiflər
Aşağıdakı cədvəldə 1-ci yarımfinalda iştirak edən ölkələrin peşəkar münsiflər heyətinin verdiyi maksimum 12 xallar göstərilmişdir:
SMS səsverməsi
Aşağıdakı cədvəldə 1-ci yarımfinalda iştirak edən ölkələrin SMS səsverməsindən gələn maksimum 12 xallar göstərilmişdir:
Münsiflər
Aşağıdakı cədvəldə 2-ci yarımfinalda iştirak edən ölkələrin peşəkar münsiflər heyətinin verdiyi maksimum 12 xallar göstərilmişdir:
SMS səsverməsi
Aşağıdakı cədvəldə 2-ci yarımfinalda iştirak edən ölkələrin SMS səsverməsindən gələn maksimum 12 xallar göstərilmişdir:
Münsiflər
Aşağıdakı cədvəldə iştirak edən bütün ölkələrin peşəkar münsiflər heyətinin finala vəsiqə qazanan ölkələrə verdiyi maksimum 12 xallar göstərilmişdir:
SMS səsverməsi
Aşağıdakı cədvəldə iştirak edən bütün ölkələrdən gələn SMS səsverməsinin nəticəsi olaraq finala vəsiqə qazanan ölkələrə göndərilən maksimum 12 xallar göstərilmişdir:
Digər ölkələr
Aşağıda qeyd olunan ölkələrin Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində iştirak etmək haqları olduqlarına baxmayaraq, 61-ci keçiriləcək müsabiqədə müəyyən səbəblərə görə iştirakdan imtina etmişlər.
İnvestisiya
İnvestisiya — gəlir (mənfəət) və ya sosial səmərə əldə etmək məqsədilə sahibkarlıq və digər fəaliyyət növləri obyektlərinə qoyulan maliyyə vəsaitindən, habelə maddi və intellektual sərvətlərdən ibarətdir. Bunlara pul vəsaiti, məqsədli bank əmanətləri, kreditlər, paylar, səhmlər və digər qiymətli kağızlar və s. aiddir.