cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hüceyrə nəzəriyyəsi
XVIII əsr
XVIII əsr bitki və heyvan hüceyrələrinin mikrostrukturlarının öyrənilməsi cəhdləri ilə başa çatmış olur. İlk dəfə 1759 cu ildə alman anatomu və fizioloqu Kaspar Fridrix Volf özünün "Törəmə nəzəriyyəsi" əsərində bitki və heyvan orqanizmlərin inkişafının mikroskopik olaraq quruluşunun oxşarlıqlarını təsvir etməyə çalışmışdır. Volf belə hesab edirdi ki, istər bitki, istərsə də heyvan struktursuz maddədən inkişaf edir. Lakin fərziyyə qüsurlu olduğu üçün huceyrə nəzəriyyəsində öz yerini tuta bilməmişdir.
XIX əsr
right|200px|thumb|[[Robert Brounun portreti]] XIX əsrin əvvəllərində bitkinin hüceyrəvi qurluşu haqqındakı biliklər yeni mikroskop konstruksiyaları və axromatik linzaların hesabına bir qədər təkmilləşərək dərinləşmiş olur. Link və Molhnhouer göstərillər ki, höceyrələr xüsusi divarlara malikdirlər. 1831 ci ildə Mol sübut etmişdir ki, bitki toxuması hüceyrədən inkişaf etmiş və ona aid olmayan strukturlara da (su daşıyıcı borucuqlara) malikdir. Meyen "Fitotomiya" (1830) əsərində göstərir ki, hər bir hüceyrə individ — özünəməxsus maddələr mübadiləsinə malikdir. 1831 ci ildə ilk dəfə Robert Broun nüvə komponentini təsvir etmiş və onun hər bir hüceyrənin vacib elementi olduğunu söyləmişdir.
Purkinye məktəbi
1801 ci ildə heyvan toxuması haqqında ilk məlumatlar formalaşmağa başlamış olur. Bu sahədə əsas tədqiqatlar və yeniliklər Breslavldakı Purkinye tərəfindən əsası qoyulmuş məktəbə məxsusdur. İlk dəfə olaraq Purkinye və onun şagirdləri tərəfindən məməli heyvanların o cümlədən insanın orqan və toxumalarının mikroskopik quruluşu öyrənilməyə başlanılmışdir. Purkinye hüceyrələri öz təbincə "dənəciklər" adlandırmışdır. 1837 ci ildə Purkinye Praqada bir sıra məruzələrlə çıxış edərək mədə vəziləri və sinir toxumalarının quruluşu haqqında məlumatlar vermişdir. Lakin o, bitki və heyvan hüceyrələrinin hemologiyasını müəyyənləşdirə bilməmişdir: Beləliklə bitki hüceyrəsini "dənəciklə" qarşı-qarşıya qoyaraq onların homologiyasını təsvir etməkdən uzaqlaşaraq anoloji planını təsvir etməyə çalışmışdır.
Müller məktəbi və Şvannın işləri
İkinci mikroskop altında heyvan toxuma quruluşunu tədqiq edən məktəb Berlindəki Yohann Müller məxsus laboratoriya sayılırdı. O, ilk dəfə mikroskopik olaraq xordanı tədqiq etmişdir. Onun şagirdi Fridrix Qustav Yakob Henle bağırsaq epiteli haqqında tədqiqatlarını dərc edərək onların hüceyrəvi qurluşlarını təsvir etmişdir. thumb|left|[[Şvann Teodor hüceyrə nəzəriyyəsinin müəlliflərindən biri.]] 200px|thumb|right|[[Mattias Yakob Şleyden]] Bu məktəbdə Şvann Teodor hüceyrə nəzəriyyəsinin əsasını qoymuş klassik tədqiqatlarını aparmışdır. Purkinye və Fridrix Qustav Yakob Henle məktəblərindən təsirlənən Şvann Teodor bitki və heyvan hüceyrələrini müqayisə etmək üçün düzgün mövqe seçərək homologiya yaratmış olaraq sübut etmişdir ki, bitki və heyvan mənşəyli hüceyrə strukturları oxşardırlar. Mattias Yakob Şleydenın tədqiqatları nüvənin hüceyrə üçün əhəmiyyətini müəyyənləşdirmək baxımından çox qiymətli olmuşdur. Buna görə də onu əbəs yerə hüceyrə nəzəriyyəsinin həmmüəllifi saymırlar. Lakin onun hüceyrənin bölünməsində növənin funksiyasının səhv şərhi yanlış faktlara əsaslanırdı. 1838 ci ildə Şvann 3 tezisi, 1839 cu ildə "Heyvan və bitkilərin inkişaf və qurluşlarında oxşarlığın mikroskopik tədqiqatları" əsərində hüceyrə nəzəriyyəsi prinsiplərini göstərmişdir:
XIX əsrin ikinci yarısı — XX əsr
1840 cı illdən etibarən hüceyrə daim biologiya elminin diqqət mərkəzində olmuş və sürətlə inkişaf edərək, müstəqil sitologiya elminin yaranmasına səbəb olmuşdur. Hüceyrə nəzəriyyəsinin sonrakı inkişafına təkhüceyrəli ibtidailərin kəşfi xüsusi təkan vermişdir. Əvvəllər baş hüceyrə elementi kimi qəbul edilmiş membranın ikinci dərəcəli komponent kimi qəbul edilir. Sitoplazma vı nüvə hüceyrənin əsas başlıca komponenti kimi qəbul edilir.
1861 ci ildə Brükko hüceyrənin mürəkkəb qurluşa malik olması fərziyyəsini irəli sürür. Hüceyrə çoxalmasının bölünmə yolu ilə getməsi qənaətinə ilk olaraq Mol qamçılılar üzərindəki müşahidələr əsasında gəlmiş olur. Beləliklə sitoblast fərziyyəsi inkar edilmiş olur. 1841 ci ildə Remark heyvanlarda toxuma hüceyrəsinin bılünməsini kəşf etmiş olur. Beləliklə hüceyrədən hüceyrənın törəməsi Virxov Rudolfun aforizmi ilə elm tarixinə daxil edilmiş olur: — Hər bir hüceyrədən hüceyrə.
XIX əsrin ikinci yarısından başlayaraq hüceyrə nəzəriyyəsi hüceyrə fizologoyasının inkişaf etməsi hesabına metofizik xarakter almış olur. Hüceyrədaxili fizioloji prosseslərin öyrənilməsi "hüceyrə dövləti" nəzəriyyəsinin inkişafına səbəb olur. Bu nəzəriyyəyə əsasən orqanizm dövlətlə və onu təşkil edən hüceyrələr isə vətəndaşlarala müqayisə edilir. Lakin bu müqayisə forması da orqanizmin tamlıq prinsipini özündə dolğun əks etdirmirdi. 200px|thumb|right|[[Virxov Rudolf]]
Qali Rəxim
Həyatı
Ləqəbilə daha çox tanınan Qali Rəximin adı, atasının adı və soyadı tatar qaynaqlarında Möxəmmədqali Möxəmmədşakir ulı Qabderəximov kimi yazılır. Ruslar isə onu öz dillərinə uyğunlaşdıraraq Muxammetqali Abdureximov kimi yazırlar. 1898-ci il noyabrın 4-də tacir ailəsində doğulan Qali Rəxim o dövrün tanınmış elm ocaqlarından sayılan "Möxəmmədiyyə" mədrəsəsində oxuyub. O, uşaqlıqdan elmə, ədəbiyyata maraq göstərsə də, valideynləri övladlarını tacir görmək istədiklərindən ticarət məktəbində oxumasını məsləhət görüblər.
Hüceyrə nəzəriyyəsi
Müasir hüceyrə nəzəriyyəsi
Müasir hüceyrə nəzəriyyəsi viruslardan başqa bütün canlıların təşkil olunduğu hüceyrəni mövcud həyatın əsas struktur forması kimi qəbul edir. Hüceyrə strukturlarının formalaşması bitkilərin və heyvanların təkamülündə əsas rol oynamışdır.
Qali Rəxim
Həyatı
Qali Rəxim də valideynlərinin istəyinin əksinə getməyib. 1905-ci ildə Kazandakı ticarət məktəbinə daxil olub. Orada ixtisas fənləri ilə yanaşı, bir neçə dil öyrənib, ictimai fənlərə böyük maraq göstərib. Təhsildəki uğurlarından, müəllimlərinin onu ruhlandırmasından ilhamlanaraq 1909-cu ildə yəni, 21 yaşında "Yer coğrafiyası" kitabını çap etdirib. Bu kitabdan uzun müddət Rusiyadakı türk xalqlarının övladları dərslik kimi istifadə ediblər.
1913-cü ildə məktəbi bitirən Qali Rəximi valideynləri Moskvadakı Ticarət İnstitutunun iqtisadiyyat fakültəsində oxumağa göndərib. İlk məqaləsini "An", yəni "Bilik" jurnalında çap etdirən gənc yazıçı ticarət institutunda oxumasına baxmayaraq, 1913–1915-ci illərdə babası Bikçəntəyin adını özünə ləqəb götürərək "Ak yol" jurnalında "Bikçəntəy uqlu" imzası ilə uşaq hekayələrini çap etdirir. Mövzusu xalq nağıllarından, lətifələrdən, məsəllərdən, dastanlardan alınan bu ibratəmiz hekayələr böyük maraqla qarşılanır.
Qali Rəxim institutun seçilən tələbələrindən olsa da, təhsilini başa vurmayıb. 1917-ci ildə Rusiyanı bürümüş qarışıqlığa görə məktəblərin çoxunda dərslər pozulmuşdu. Seçdiyi ixtisas ürəyindən olmadığına görə, Moskva]]dakı qarışıqlığı və atasının ölümünü bəhanə edərək Kazana qayıdır. Kazan 1917–1921-ci illərdə ağır günlərini keçirirdi. Bölgə sanki döyüş meydanına çevrilmişdi. Şəhər gah bolşeviklərin, gah ağqvardıyaçıların, gah da üsyan qaldırmış çex əskərlərinin əlinə keçirdi. Tatar millətçiləri isə bölgədə öz dövlətlərini qurmaq istəyirdilər. Milli qüvvələr arasında fikir birliyinin olmaması, xüsusən də başqırd millətçiləri ilə aralarındakı fikir ayrılığı milli hökumətin yaranmasını əngəlləyirdi. Bolşeviklər və ağqvardiyaçılar da tatarları səfərbərliyə alaraq Türküstanda, Qafqazda, Kırımda, Sibir]]də gedən daxili döyüşlərə göndərirdilər. Təsərrüfat dağıldığından bölgəni aclıq və xəstəliklər bürümüşdü.
Bütün bunlara baxmayaraq, Qali Rəxim Kazana döndükdən sonra bədii yaradıcılığını davam etdirməklə yanaşı, ciddi elmi axtarışlara da başlayır. Bu işdə ona Kazan Universitetinin məzunu, sonralar uzun müddət Azərbaycanda işləmiş və 1937-ci repressiyasının qurbanı olmuş, tarixçi alim Əziz Ubaydullin yaxından kömək edir. Əziz Ubaydullinin həmin illər çap olunan məqalələrinin altındakı imzasını Qaziz Qubaydullin kimi yazır.
Hüceyrə nəzəriyyəsi
Elmi işlər
Darvin Ç.R. ( 1809–1882)
Qali Rəxim
Həyatı
1914-cü ildə "Bağ qayğısı" pyesini yazan Qali Rəximin 1921-ci ildə çap olunan "İdil" povesti böyük qalmaqala səbəb olur. Onun Avropa tipli ilk tatar bəstəkarı sayılan Sultan Qabaşi ilə əməkdaşlığı da uğurlu alınır. Avropa mədəniyyətinin vurğunu olan hər iki ziyalı var qüvvələri ilə tatarları avropalaşdırmağa çalışırdılar.
Hüceyrə nəzəriyyəsi
Elmi işlər
Üzvi aləmin tarixi inkişafı haqqında təkamül təliminin banisidir. Öz dövrünə görə təkamülün tam sisrematik izahını vermişdir.Təkamülün hərəkət verici qüvvələrini tam göstərmişdir.
Qali Rəxim
Həyatı
Onların tatar bülbülü adlandırılan müğənni Qayşa Apanayevaya həsr etdikləri "Kukuşqa" romansı böyük uğur qazanır. Bu janr tatar ədəbiyyatında və musiqisində yeni idi. Qazanılmış uğur onları şəhərdə müsəlman gəncləri üçün ədəbi, müsiqili gecələr təşkil etməyə həvəsləndirir. 1919-cu ildə Sultan Qabaş Qali Rəximin "Yanvar" komediyasına musiqi yazır. 1920-ci illərin ortalarında səhnələşdirdikləri ilk tatar operası "Saniya" da böyük səs-küyə səbəb olur. Onlar mövzusu doğu ədəbiyyatından alınmış "Buz eqet" operasını yazmağı planlaşdırsalar da, buna nail ola bilmirlər.
Hüceyrə nəzəriyyəsi
Elmi işlər
Əliyev C. ( 1924)
Qali Rəxim
Həyatı
Kazanda açılan pedaqoji kurslarda dərs deyən, 1920–1921-ci illərdə hərbi siyasi kurslarda tatar ədəbiyyatını tədris edən Qali Rəxim elmi axtarışlarara da böyük maraq göstərir. Bölgələrə ekspedissiyalara gedir, folklor materialları, əlyazmalar toplayır, arxeoloji qazıntılar təşkil edir. Əldə etdiyi materiallar əsasında tatar ədəbiyyatına dair dəyərli məqalələr yazır.
Hüceyrə nəzəriyyəsi
Elmi işlər
Məhsuldar buğda sortlarının yaradılmasına nail olmuşdur. Rəhbərliyi altında kompüter metodunun tətbiqi ilə plastid və nüvə genomu proseslərini müqayisəli şəkildə öyrənmişdir.
Qali Rəxim
Həyatı
1921–1922-ci illərdə elmlər akademiyasının türk-tatar ədəbiyyatı və folkloru şöbəsinə rəhbərlik edən Qali Rəxim 1922–1930-cu illərdə Dövlət Pedaqoji İnstitutunda dərs deyir və 1927-ci il oktyabrın 25-də onu dossent seçirlər. Doğu ədəbiyyatının klassiklərindən Hafiz Şirazidən, Ömər Xəyyamdan, Cəlaləddin Rumidən, Sədi Şirazidən, Rabindranat Taqordan tərcümələr edən, Qıylemeddin Şərəflə birlikdə "Balalar dünyası" seryasından 50 cildlik kitab nəşrini planlaşdıran Qali Rəximə uşaq ədəbiyyatının inkişafındakı xidmətlərinə görə 1923-cü ildə "Qızıl güllər" mükafatını verirlər.
Hüceyrə nəzəriyyəsi
Elmi işlər
Anoxin P.K. ( 1898–1974)
Qali Rəxim
Həyatı
Sovet hakimiyyətinin ilk illərində respubilkaların hamsında bir elmi cəmiyyət quruldu. Azərbaycanda Tədqiq Tətəbbö Cəmiyyəti adlanan bu təşkilatın "Azərbaycanı öyrənmə yolu" adlı jurnalı da nəşr edilirdi. Tatarıstanı Öyrənmə Cəmiyyətinin elmi katibi işləyən Qali Rəximi Kazan Universitetinin nəzdindəki Tarix, Etnoqrafiya və Arxeologiya Cəmiyyətinə də üzv seçirlər.
Hüceyrə nəzəriyyəsi
Elmi işlər
Funksional sistem nəzəriyyəsini işləmişdir. Emosiyaları və onun formalarını göstərmişdir. " Biologiya və şərti reflekslərin neyrofiziologiyası" əsərini yazmışdır.
Qali Rəxim
Həyatı
Qali Rəxim 1922-ci ildən Tatarıstan Xalq Maarif Komissarlığı nəzdindəki Elmi mərkəzin nəşrə hazırladığı çoxcildli "Tatar Ədəbiyyatı kitabxanası" seriyasına daxil edilən əsərləri nəşrə hazırlayır, onlara ön söz və izahlar yazır. 1923-cü ildə nəşr etdirdiyi "Tatar ədəbiyyatı tarixi üçün materialların toplanması yolunda bir təcrübə", eləcə də Qaziz Qubaydullinlə birlikdə 1923-cü, 1924-cü, 1925-ci illərdə nəşr etdirdiyi "Tatar ədəbiyyatı tarixi" kitabları, 1925-ci ildə çap olunan "Qaliəsgər Kamalın əsərlərinə ön söz" məqaləsi böyük maraqla qarşılanır.
Qali Rəxim 1927-ci ildə "17-ci yüzilliyə aid tatar abidələrinə dair yeni qaynaqlar", 1928-ci ildə "1878-ci il tatar kəndli hərəkatı", 1930-cu ildə "Tatarların 16-cı yüzillikdəki qəbirüstü yazıları" və "Tatar dilinin izahlı lüğətinin layihəsi" kimi məqalələrini çap etdirməklə elmi axtarışlara yeni yön vermiş oldu.
Hüceyrə nəzəriyyəsi
Elmi işlər
İlk dəfə birhüceyrəliləri kəşf etmişdir.
Qali Rəxim
Həyatı
1930-cu ildə Tatarıstan İqtisadiyyatı İnstitutunda Tatar dili və ədəbiyyatı kabinetinə elmi katib təyin edilən Qali Rəximi dövrü mətbuatda kəskin tənqid etməyə başlanır. Onu folklorun əhəmiyyəti və toplanıb sistemləşdirilməsi ilə bağlı hazırladığı "Kəndi öyrənək" proqram-sorğu kitabı millətçilik nümunəsi, burjua düşüncəsini təbliğ etmək kimi dəyərləndirilir.
Hüceyrə nəzəriyyəsi
Elmi işlər
Paster L. (1822–1895)
Qali Rəxim
Həyatı
Vladimir Leninin əsərlərinini tərcümə edən, nəşrə hazırlayan heyətə üzvü olmasına baxmayaraq, 1931-ci ildə Qali Rəxim həbs edilir və beş illiyinə Ağ dəniz-Baltik Kanalının tikintisində işləməyə göndərirlər. O, həbs müddətini vaxtından əvvəl başa vurub 1934-cü ildə Kazana dönür. Həmin il oktyabrın 21-dən Kazan Universitetinin elmi kitabxanasında doğu əlyazmaları şöbəsində məsləhətçi vəzifəsinə qəbul edirlər. Lakin az sonra xüsusi xidmət orqanları onun humanitar sahədə işləməsini münasib saymır. 1935-ci il yanvarın 1-də onu işdən azad etdirirlər.
Hüceyrə nəzəriyyəsi
Elmi işlər
Qoruyucu peyvəndlər metodunu hazırlamışdır.Qıcqırma və çürümə proseslərini tədqiq etmiş, yeyinti məhsullarının zərərsizləşmə üsullarını işləmişdir." Sibir yarası" törədicisini müəyyən etmişdir.
Qali Rəxim
Həyatı
1936-cı ilin noyabrına kimi işsiz qalan Qali Rəximin gənclik illərində aldığı təhsil köməyinə gəlir. Onu Kazan Dövlət Bankında işə götürürlər. Lakin bu da çox uzun çəkmir. 1938-ci ildə yenidən həbs edərək istintaqa başlayırlar. 1943-cü ilin martın 3-də həbsxanada dünyasını dəyişən Qali Rəximinin adının çəkilməsi, əsərlərinin öyrənilməsi və təbliği qadağan edilir.
Sovetlərin bütün qadağa və qorxularına baxmayaraq, tatar xalqı vətənsevər oğlunu unutmur. Sovet hakimiyyəti devrildikdən sonra onun adını əbədiləşdirir, əsərlərini təbliğ edərək yayır.
Adi moruq
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Yayılması
Moruq iyunda çiçəkləyir. Ağ rəngli ətirli çiçəkləri 1ay müddətində açılır. Külli miqdarda çiçəkləmə isə 2 həftə davam edir. Meyvələri çiçək açdıqdan 35-40 gün sonra, yəni iyul-avqustda yetişir. Meyvəsinin rəngi tünd qırmızı, açıq qırmızı, ağımtıl-sarı olur, yetişəndə tez tökülür. Meyvəsi yumru, oval və yastı-yumru formada olur. Dadı şirin, meyxoş və ətirlidir. Iri özək üzərində xırda meyvəciklər yerləşmişdir. Hər meyvəciyin üzərində isə bir ədəd nazik sarı tük vardır. Moruğun tərkibində 3-11% şəkər (qlükoza, fruktoza, pentoza), 1-2% üzvi turşu (salisil, alma, limon, şərab) və onların duzu, 0,5-2,8% pektinli maddə, 6% sellüloza, 2,7% pentozanlar, 0,1-0,3% aşılayıcı, 0,8-1,9% azotlu, 0,4-0,8% minerallı maddə vardır. 2-29 mq% C vitamini, karotin və B qrupu vitaminləri vardır.
Moruğun meyvələri tam yetişdikdə yığılır. Təzə halda yeyilir. Ondan mürəbbə, kompot, şərbət, kisel, marmelad, pastila, nastoyka, spirtli içki, likör, şərab, sərinləşdirici içkilər və s. hazırlanır. Moruğu qurudub dərman kimi istifadə edirlər. Xalq təbabətində moruq meyvəsini çay kimi dəmləyib soyuqdəymədə tərlədici dərman kimi işlədirlər. Elmi təbabətdə ödqovucu dərman kimi də dəmləmə və bişirilmələr şəklində istifadə edilir. Təzə dərilmiş moruq meyvəsindən hazırlanan moruq mürəbbəsi və şərbəti böyrək xəstəliyinin və soyuqdəymənin yaxşı dərmanıdır.
Moruq həm də balverən bitkidir. 1 hektar moruq sahəsindən arılar 100 kq bal hasil edə bilirlər. Yabanı moruq bir çox mədəni moruq sortları üçün əcdad hesab edilir.
Tanacetum poteriifolium
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Şi Cian
Şi Cian — Hu Çaonun altıncı imperatorudur. 103 gün hakimiyyətdə olmuşdur. Onu Ran Min adlı qardaşlığı öldürmüşdü. Yerinə digər qardaşı Şi Çi keçmişdir.
Lolita (roman, 1955)
"Lolita" — Vladimir Nabokovun 1955-ci ildə qələmə aldığı roman. İngilis dilində yazılıb və ilk dəfə 1955-ci ildə Parisdə "Olimpiya Press" nəşriyyatında dərc olunub. XX əsrin ən görkəmli kitablardan biri sayılır: The Modern Library bütün zamanların yüz ən yaxşı romanlar siyahısında dördüncü yeri alıb, Le Monde qəzetinin XX əsrin 100 kitabı siyahısına və Time jurnalının əsrin ən yaxşı yüz romanı siyahısına düşə bilmişdir.
ki jurnalının əsrin yüz ən yaxşı romanı siyahısına düşüb.
Lolita Nabokovun ən tanınmış romanı sayılır və onun bütün əsərləri üçün səciyyəvi olan mürəkkəb söz oyunlarına və təsviri detallara məhəbbətini nümayiş etdirir.
Nabokovun məşhur "Lolita" bestselleri erotika, sevgi prozası və sosial-tənqidi didaktikanın birləşməsi təcrübəsi kimi meydana çıxıb. Əsər zərif estetizm və fəlsəfi dərinliklə şərtlənir. Romanda qoyulan əsas problemlərdən biri sevgini darmadağın edən eqoizm mövzusudur. Roman azyaşlı qıza qarşı xəstə bir ehtiras duyan avropalı ziyalının dilindən danışılır və bu, onun intellektual fonunu müyyənləşdirir.
Romanın qəbul edilməsi
"Sunday Ekspress" nəşriyyatı kitabı pornoqrafik sayıb, tirajı tam aradan götürmüşdü. Kitab Fransada, 1955-ci ildən 1959-cu ilədək İngiltərədə, 1974-cü ildən 1982-ci ilədək CAR-da qadağan olunmuşdu. Məhdudiyyətlər Argentinada və Yeni Zelandiyada da tətbiq edilmişdir.
İki dəfə ekranlaşdırılmışdır (1962 və 1997-ci illərdə).
Romanın yazılması
Nabokov "Lolita" romanı üzərində Amerika Birləşmiş Ştatlarında keçirdiyi tətil zamanı işləyirdi. Kitabın mövzusu öz dövrü üçün ağlasığmaz idi: yaşlı kişinin on iki yaşlı qıza qarşı olan ehtirasla dolu marağı.
"Lolitanın" nəşr olunması görünməmiş qalmaqal doğurdu, amma bu Nabokovun karyerasına və şöhrətinə mənfi təsir göstərmədi. Əksinə, "Lolita" müəllifə böyük gəlir gətirmişdir və ona ABŞ-daki müəllimlik işini saxlamağa və İsveçrəyə köçüb, diqqətini yaradıcılığına tam toplamağa imkan verdi. Bundan başqa, roman Nabokovun istedadına diqqəti cəlb edərək, bir göz qırpımında onu Amerikanın və Avropanın ən böyük yazıçılarından biri etdi.
Maraqlıdır ki, roman əvvəlcə Fransada "Olimpiya Press" nəşriyyatında dərc olunmuşdu, hansıki "yarıpornoqrafik" və bu janra yaxın romanları dərc edirdi. Nabokov bunu artıq dərcdən sonra başa düşmüşdü.
Balaca cazibədar qız obrazı ilk dəfə Nabokovun Berlində yazdığı "Lilit" (1928) şeirində peyda olur. O, 1939-cu ildə "Sehrbaz" povestini yazır, hansıki "Lolita" ilə oxşar süjetə malik idi.
Hesab edilir ki, Nabokov roman üçün materialı anonim etiraf olan və Havelock Ellisin "Studies in the Psychology of Sex" (ing. Cins psixologiyası üzrə tədqiqatlar) işinin fransız nəşrinin 6-cı cildinə əlavə qismində dərc edilən "Viktor X etirafından" əldə edə bilərdi, Viktor X, Qərbdə yaşayan və əslən Ukraynadan olan zadəgan, öz cinsi həyatı, müxtəlif cinsi təcrübələr, o cümlədən pedofiliya, barədə açıq danışır. Məlumdur ki, Nabokov tanışı amerikalı yazıçı Edmund Uilsondan Ellisin bu kitabını ona göndərməyi xahiş etmişdi. 1948-ci ildə, Nabokov "Lolita" üzərində işləməyə başlayanda, kitab göndərildi.
Adaptasiyalar
"Lolitanın" ssenarisi əsasında iki dəfə ekranlaşdırılmışdır, opera, müzikl və iki dəfə ballet yazılmışdır.
Birinci hissə
Hekayə baş qəhrəman olan və özünü Humbert Humbert (onun öz sözlərinə görə, bu təxəllüsdü) adlandıran şəxsin adından yazılıb. Humbert xüsusi görkəmli gənc balaca qızlara qarşı meyl hiss edir-onları "Nimfetka" adlandırır və onlara daxilli iblisliq aid edir. Bu qeyri-sağlam ehtirasının kökünü o, uşaq vaxtı Annabel Li adlı qıza hiss etdiyi sevgidə görürür. Böyüklər onları birdəfəlik ayırılar (tezliklə onların ayrılığından sonra Annabel xəstəlikdən ölür). Humbert nifmteka ilə əlaqəyə girməyini xəyal edir, amma qanun qarşısında qorxusundan öz arzularını həyata keçirməyə cəsarət etmir. Onun cavan fahişələrin xidmətlərindən kifayətlənir, sonralar isə, o, cavan görünən və balaca qıza oxşayan qadınla evlənir,
lakin tezliklə bu nikah dağılır və Humbert ruhi sağlamlığını sanatoriyada düzəldib, balaca Ramzdel şəhərinə köçür ki, burda sakitlikdə ədəbiyyatşünaslıqla məşğuliyyətini davam etdirsin. O, otuz beş yaşı olan və tək başına on iki yaşlı Dolores (evdə onu "Lo", "Lola" və "Dolli" kimi adlarla çağırılar) qızını böyüdən Şarlotta Heyz adlı dulun evində otaq kirayələyir. Humberti Doloresin mərhum Annabellə oxşarlığı onu şoka salır və o, bu evdə qalacağına qərar verir. Onun bəxtindən, Şarlotta öz kirayənişinə vurulur və, Dolores yay düşərgəsində olarkən, onlar nikah bağlayırlar. Humbert Şarlottaya heç bir marağı yoxdu (yaşlı qadınların əksəriyyətinə olduğu kimi), lakin bu imkandan istifadə edir ki, Doloresin (Humbert onu Lolita adı ilə çağırır) yanında qalsın.
Bir müddət sonra Şarlotta Humbertin öz "müşahidələrini" və Lolitaya olan hisslərini təsvir etdiyi gündəliyi tapır Sarsılan Şarlotta Humberti təhqir edir və tələsik qaçmaq planlaşdırır, amma tanışlarına və Lolitaya məktub göndərmək üçün poçt qutusuna tələsərək qaçır və maşının altına düşərək yerindəcə ölür. Humbert mərhum arvadının qızını yay düşərgəsindən götürür, lakin anasının öldüyünü onu söyləmir və yalandan Şarlottanın xəstəxanaya düşdüyünü deyir. Gecə o, Lolitanın içkisinə yuxu dərmanı qataraq, onu ələ almağa çalışır, amma dozanın çox az olduğunu və qızın narahat yatdığını düşünüb, bu fikirdən imtina edir. Səhər isə Lolita özü onu yoldan çıxarır, və məlum olur ki, o, heç də məsum deyil: onu bakirəliyindən düşərgə rəisinin oğlu mərhum edib.
Sonradan Humbert balaca sevgilisinə etiraf edir ki, onun anası ölüb və artıq o, onun tabeliyində qalıb. Ramzdelə qayıtmaq yerinə Humbert Humbert qızı Amerika üzrə səyahətə çıxır, arada bir kiçik mehmanxanalarda dayanaraq. Humbert Lolitaya dəbli geyimlər, komikslər, şirniyyatlar alır və hədələyir ki, əgər o, kiməsə onların əlaqələri barədə danışsa, hər şeydən məhrum olacaq və yetimlər evinə düşəcək, orda isə sərt, hətta monastır qaydalarına riayət olunur.
İkinci hissə
Təxminən yarım il səyahətlərdən sonra onlar Berdsley şəhərciyində dayanırlar, burada Lolita qızlar üçün məktəbə getməyə başlayır. Humberti Lolitanın həmyaşıdlarına qarşı qısqanclığı boğur və balaca qızın artan sərbəstliyi onu qorxudur, o, sevgilisini hər addım izləməyə başlayır və ona məktəbdəki əyləncə gecələrində iştirak etməyi və oğlanlarla ünsiyyətdə olmağı qadağan edir. Yeni qonşular bu halı köhnə dünyagörüşlü bir atanın qızına qayğısından gəldiyini düşünrlər. Buna baxmayaraq, Humberti istəmədən olsa da, Lolitaya drama dərnəyinə yazılmağa icazə verir, burada Lolita digər qızlarla hansısa Kler Giltinin və Vivian Damor-Blokun pyesini əzbərləyir. Premyera ərəfəsində Humbert aşkar edir ki, Lolita məşğələləri getmək əvəzinə, məlum olmayan insanlarla və yerlərdə sülənirdi, buna görə onlar dalaşırlar. Lolita evdən qaçır, Humbert isə şəhərin hər yerində onu axtarır; Nəhayət onu tapanda, qızcığaz bildirir ki, "böyük qərar qəbul etdi" və ona şəhərdən getməyi təklif edir.
Onlar Amerika üzrə yenidən gəzirlər, amma Humbert tezliklə görür ki, ona tanış olmayan adam onları hər yerdə izləyir. O, güman edir ki, bu adam Lolita ilə əlbirdi, amma buna qarşı heçnə edə bilmir. Yolda Lolita xəstələnir və Humbert onu xəstəxanaya buraxmaq məcburiyyətində qalır. Tezliklə qız yaxşılaşır, amma Humbert onu götürmək istəyərkən, məlum olur ki, o, öz əmisi çağırdığı adamla xəstəxanadan qaçıb. Humbert qəzəblənərək Lolitanı və onun oğurçusunu axtarmaq başlayır, amma bu heç bir nəticə vermir. Vaxt keçdikcə ümidsiz aşiq axtarışlarını saxlayır və Rita adlı qadınla bir ara münasibətdə olur, amma Lolitanı unutmur.
Bir neçə ildən sonra Humbert artıq 17 yaşına çatmış Lolitadan məktub alır, hansındaki Lolita ondan maddi kömək istəyir. O, ərdədir, hamilədi, onun həyat yoldaşı onun keçmişi haqqında heç nə bilmir. Humbert həmən sevdiyinin ərinin evinə gəlir, orda isə Lolita "oğrunun" kim olduğu açıqlayır: bu Berdsleydə tamaşa edilən pyesin müəllifi Kler Giltidi. O, Lolitanın valideynləri ilə tanış idi və uşağlıqdan qızı tanıyırdı. Gilti Lolitaya xəstəxananı tərk etməyə kömək etdi, amma sonradan onu pornoqrafik filmlərdə çəkilməyə məcbur etmək istədi, lakin qız onun əlindən qaça bildi. Bundan sonra Lolita müxtəlif işlərdə işləyirdə, ta ki gələcək əri ilə görüşənədək.
Humbert Giltidən qisas almaq qərarına gəlir. O, onu tapır və öldürür, sonra isə həbsə düşür. Öz hekayəsini isə həbsxanada yazır. Romanın əvvəlində olan saxta "redaktorun ön sözündən" xəbər olunur ki, məhkəmənin qərarını gözləmədən Humbert ürək tutmasından vəfat edir, "missis Riçard Skiller", yəni Lolita, isə doğuş zamanı keçinir və dünyaya ölü qız gətirir.
Zireh
thumb|209x209px|Qədim dövlərin zirehli geyimi
Çaldıran düzü
Çaldıran düzü — İranın Maku şəhəri yaxınlığında tarixi ərazi.
1514-cü il avqustun 23-də Səfəvi və Osmanlı dövlətləri arasında baş vermiş müharibə ilə tarixə düşmüşdür.
Azərbaycan Respublikasının əməkdar mədəniyyət işçilərinin siyahısı
thumb|right|250px|"Əməkdar mədəniyyət işçisi" fəxri adının döş nişanı
Sent-Afrik
Sent-Afrik  — Fransa da kommuna, Cənub-Pireneylər regionunda yerləşir. Departament — Averon. Sent-Afrik kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Miyo.
INSEE kodu — 12208.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 8112 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 4775 nəfər (15-64 yaş arasında) arasında 3306 nəfəri iqtisadi cəhətdən fəal, 1469 nəfər hərəkətsizdir (fəaliyyət göstərici - 69,2%, 1999-cu ildə bu 68.5%). 3306 fəal şəxsdən 3004 nəfəri (1581 kişi və 1423 qadın), 302 nəfəri işsiz (142 kişi və 160 qadın) idi. Aktiv olmayan 1469 nəfər arasında 581 nəfər şagird və ya tələbə, 480 nəfər pensiyaçı, 408 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir.
Şüvəlan FK
Şüvəlan FK— Azərbaycanın Bakı şəhərinin Şüvəlan qəsəbəsini təmsil edən peşəkar futbol klubu.
Tarix
"Olimpik-Şüvəlan" futbol klubu adı ilə 1996-cı ildə yaradılıb.
Komanda əvvəllər AMMK adı altında (təsısçi "Azərbaycan Beynəlxalq Gənclər Komitəsi"nin (rusca Азербайджанский Международный Молодёжный Комитет-in şərəfinə) futzal üzrə həvəskarlar liqasında çıxış edib. Klub 1997-ci ildə futzal üzrə həvəskarlar liqasında 8 komanda arasında 1-ci olub. Bir çox futzal turnirlərində ölkəmizi təmsil edib. Daha sonra peşəkar futzal liqasına qatılan AMMK daim mükafatlar uğrunda mübarizə aparıb. 2002/2003-cü il Futzal üzrə Çempionlar Liqasında Azərbaycanı təmsil edib və qrup oyunlarında ikinci yeri tutub. 2004-cü ildə AFFA-da peşəkar futbol klubu kimi qeydiyyatdan keçib və həmin ildə 17 yaşlılardan ibarət milli komandanın bazasında AMMK adı altında 1-ci dəstədə mübarizə aparıb. AMMK mövsümün yekununda 1-ci yeri tutaraq güclülər dəstəsinə vəsiqə qazanmışdır. 2005-ci ilin avqust ayında klub adını dəyişərək "Olimpik" adlanıb. 2005/2006-cı il mövsümündə komanda Azərbaycan Çempionatında 12-ci yeri tutub. 2006/2007-ci il mövsümündə komanda heyətini gücləndirərək qarşısına iddialı məqsədlər qoyub. Xüsusən ölkəmizin ən güclü məşqçilərindən biri olan Əsgər Abdullayevin gəlişindən sonra "Olimpik" daha yaxşı nəticələr qazanmağa başlayıb. 2006/2007-cil mövsümünü 5-ci yerdə bitirən klubumuz 2007/2008-ci il mövsümündə çempionluğu son turda əldən vermiş və vitse-çempion adını qazanmışdır. 2008/2009-ci illər Avrokuboklar mövsümündə ölkəmizi UEFA-nın klub yarışlarında təmsil edən "Olimpik" birinci təsnifat mərhələsində Serbiyanın "Voyvodina" komandası ilə qarşılaşmışdır. İlk oyunda səfərdə 1-0 hesabı ilə məğlub olan "Olimpik" Bakıdakı oyunda heç-heçə (1-1) etmişdir. Bununla da klubumuz mərhələ keçmək vəzifəsinin öhdəsindən gələ bilməmişdir.
2009-2010-cu il mövsümündən etibarən klubun adı "Olimpik-Şüvəlan" adına dəyişdirilib. . 2010/11 mövsümündən isə futbol klubu AZAL adlandırılıb. Komanda 3 may 2017-ci ildə fəaliyyətini dayandırsa da 3 gündən sonra yenidən fəaliyyətini bərpa etdi. Komanda Birinci Divizyonda yeni adla -"Şüvəlan" adı altında çıxış edir.
Avropa kuboklarında iştirakı
200px|thumb|right|Klubun Olimpik-Şüvəlan adıyla fəaliyyət göstərərkən istifadə etdiyi loqo 200px|thumb|right|Klubun 3 may 2017-ci ilə qədər istifadə etdiyi loqo
Beynəlxalq Futbol Tarixi və Statistikaları Federasiyasının reytinq cədvəlində
2015-ci il 7 Avqust tarixində açıqlanan klublarının dünya reytinqində 2.825 xal ilə Azərbaycan klubları arasında 7-ci, dünyada isə 350-ci pillədə başa vurmuşdur.
Euseius circellatus
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Örək
Örək (Ürək) - türk, tatar və altay xalq inancında yaşayan ölü. İnsanların öldürüldüyü və ya insan qanının axıdıldığı yerdə ortaya çıxdığı deyilər. Daha çox, öldürülən insanların məzarı üstündə rast gəlinir. Örək insanlara zərər verməz, ancaq onun gəzişdiyi görülər, ya da kədərli səslərlə inlədiyi eşidilər. Bu baxımdan xortlaqdan fərqlidir, çünki xortlaq insanlara zərər verə bilər. Öldürülmüş insanların ruhu dinclik tapa bilməz və qatilin ya qapısını çalar və ya pəncərəsini tıklar. Qatil bu səbəblə ağlını itirə bilər. Uzun boylu və zəif olub, kəfənini çıxararkən yalnız üzünü açır. İnsan öldürmənin enində sonunda cəzasız qalmayacağını izah etməkdədir.
Etimologiya
(Ör/Ür) kökündən törəmişdir. Başıboşluq mənası vardır. Başıboş gəzən heyvan sürülərinə də Ürək deyilir. Yun eğirme vasitəsinə də Ürək deyilir ki, sivriliği ilə əlaqəli ola bilər.
Mənbə
Öräk
Baccharis wrightii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Şi Çi
Şi Çi — Hu Çaonun son hökmdarıdır. Bir il taxtda qalmışdır. Şi bir generalı tərəfindən xəyanət edilərək öldürüldü və başı kəsilərək yandırıldı. Hunların Çindəki ikinci dövləti dağılmış oldu. Hunların şərq qolunun dağılmasından sonra şanyü titulu Kubeyin böyük nəticəsi Liu Bobonun əlinə keçdi.
Leya Orqana
Şahzadə Leya Orqana, sonradan General Leya Orqana kimi tanınan personaj, Ulduz müharibələri franşayzının qəhrəmanıdır. Ulduz müharibələri filmlər seriyasında bu personaj aktrisa Kerri Fişer tərəfindən canlandırılmışdır. İlk dəfə "Ulduz müharibələri" (1977) filmində təqdim edilən Leya Alderaan planetinin şahzadəsi, İmperiya senatının üzvü, Üsyançılar alyansının agentidir. O, sithlərin qəddar lordu Dart Vayderə mane olur və İmperiyanın qorxunc silahı olan Ölüm ulduzunun məhv edilməsinə kömək edir. "İmperiya cavab zərbəsi endirir" (1980) epizodunda Leya üsyançıların bazasına rəhbərlik edir Vayderə qalib gəlir və kontrabanda ilə məşğul olan Han Soloya aşiq olur. "Cedayın qayıdışı" (1983) epizodunda Leya Solonun yad planetli cinayətkar Cabba Hattdan xilas edilməsi əməliyyatına başçılıq edir, məlum olur ki, o, Vayderin qızı və Lyuk Skayuolkerin əkiz bacısıdır. Prikvel filmi olan "Sithin qisası" (2005) epizodunda məlum olur ki, əkizlərin anası Nabu planetinin senatoru (keçmiş kraliça) Padme Amidaladır və o, uşaqları dünyaya gətirərkən vəfat edib. Senator Beyl və Alderaan kraliçası Breha Orqana Leyanı övladlığa götürürlər. "Gücün oyanışı" (2015) epizodunda məlum olur ki, Leya Birinci Ordenə qarşı mübarizə aparan general və üsyançıdır, onların Han Solo ilə birgə Kaylo Ren adlı oğulları var.
Orijinal Ulduz müharibələri genişləndirilmiş kainatına (1977–2014) daxil olan roman, komiks və video oyunlarda Leya, Han və Lyuk ilə birgə "Cedayın qayıdışı" epizodundan sonra macəralarını davam etdirir, imperiya ordusuna və qalaktikadakı digər düşmənlərə qarşı mübarizə aparır. O, Yeni Respublikanın dövlət başçısı, Ustad Ceday və Han Solodan olan üç uşağın – Ceyna, Ceysen və Anakin Soloların anası olur.
Ulduz müharibələri kainatının ən məşhur personajlarından biri olan Leya 1980-ci illərin feminist ikonası və digər macəra filmlərinin qəhrəmanları üçün model rolunu oynamışdır. Leya personajı bir çox bədii əsərlərin və kommersiya məhsullarının qəhrəmanı olmuş, müxtəlif televiziya şouları və filmlərdə parodiya edilmişdir. Onun "Ulduz müharibələri" (1977) filmindən olan fəsəli rulonu saç düzümü və "Cedayın qayıdışı" filmindən olan metal bikinisi mədəni ikonaya çevirilmişdir.
Yaradılması və aktyor seçimi
Leya personajı Ulduz müharibələri kainatının yaradıcısı Corc Lukas tərəfindən yaradılmışdır. 1999-cu ildə Lukas Leya, Lyuk və Obi-Van Kenobi personajlarının yaradılmasından bəhs edərək demişdir: Birinci versiyada şahzadə və yaşlı generaldan bəhs edilirdi. İkinci versiyada mövzuya onun atası, oğlu və qızı əlavə edilmişdi; şahzadənin qızı filmin qəhrəmanı olmalı idi. Sonradan qız Mark Hemillin qəhrəmanı Lyuka çevrildi. Həmçinin iki qardaşın hekayəsini də işləmişdim ki, sonradan onlardan birini bacıya çevirdim. Böyük qardaş həbsə salınır və gənc bacısı onu azad edərək atasının yanına qaytarır.
Film tarixçisi Loren Buzero 1997-ci ildə nəşr edilmiş "Ulduz müharibələri: Qısaldılmış ssenarilər" adlı kitabında qeyd edir ki, Ulduz müharibələri ssenarisinin qaralama əlyazmasında Leya Kraliça Akilalı Breha və Kral Kayosun Biqqs və Uindi adlı qaraşları olan kiçik qızıdır; Biqqs dördüncü qaralama əlyazmasında Lyukun uşaqlıq dostu kimi yenidən ssenariyə qaytarılır. "Skayuolkinq: Corc Lukasın həyat və yaradıcılığı" (1999) sənədli filmində qeyd edilir ki, "Lyuk Skayuolker əvvəlcə Lyuk Skaykiller adlandırılmış, Leya isə Ouen Lars və Berunun qızı, Lyukun isə xalaqızısı olmuşdur. Onlar birlikdə Ölüm ulduzu tərəfindən məhv edilmiş planetdə həlak olmuş onun anasının məzarını ziyarət edirlər." "Ulduz müharibələrinin çəkilməsi: Orijinal filmin arxasında dayanan təkrarolunmaz hekayə" (2007)  sənədli filmində J. V. Raynzler qeyd edir ki, sonrakı hekayədə Leya Böyük Orqanadan olan Beyl Antillesin qızı "Leya Antilles" kimi qeyd edilir. Ssenarinin dördüncü variantında "Leya Orqana"nın Alderaan planetindən olması müəyyən edilmişdir.
Şahzadə Leya obrazı üçün aktrisa seçimində iştirak edərkən Fişer 19 yaşında idi. Ondan başqa seçimlərə Emi Ayrvinq, Sindi Vilyams və Codi Foster iştirak etmişdilər. 2014-cü ildə "InkTank"ın verdiyi məlumata görə rol üçün aktrisa seçimlərində iki düjindən çox aktrisa iştirak etmişdir ki, onların da arasında Qlenn Klouz, Farra Fouset, Cessika Lanc, Sissi Speysk, Siqurni Uiver, Sibill Şeperd, Ceyn Seymur, Ancelika Haston, Kim Besincer, Ketlin Törner, Cina Devis və Meril Strip də olmuşdur. 2015-ci ildə Fişerdən Strip haqqında soruşduqda o demişdir ki, "Yalandır! Mən bu haqqda heç nə eşitməmişəm, lakin Codi Foster var idi…mən daha çoxunu bilirdim. Emi Ayrvinq və Cudi. Və rolu mən qazandım."
"Cedayın qayıdışı" filminin ssenarisinin ikinci qaralamasındakı dialoqlardan birində Obi-Van Lyuka deyir ki, onun əkiz bacısı var. Bacısı və anası "uzaq sistemlərdən birində dostların himayəsi altında olublar. Bir müddət sonra anası vəfat edib, Lyukun bacısını isə Benin dostları, Alderan qubernatoru və onun həyat yoldaşı övladlığa götürüblər." 1983-cü ildə Fişer deyir ki, "Leyanın real atası hamilə olduğu zaman onun anasını tərk edir, buna görə də anası Kral Orqana ilə evlənir. Mən şahzadə olduğuma görə başqa insanlardan uzaqlaşdırılmış, övladlığa götürülmüş və böyüdülmüşdüm."
Bəstəkar Con Vilyamsın Şahzadə Leya üçün işlədiyi musiqi leytmotivi Ulduz müharibələri saqası boyunca istifadə edilmişdir. "Princess Leia's Theme" adlandırılan musiqi konsert süitası (4:18 dəq) 1977-ci ildə çıxarılmış instrumental musiqi albomu üçün lentə alınmışdır.
Personaj
"Entertainment Weekly"dən Entoni Breznikan Leya personajını "diplomat, cəsus, döyüşçü gizli agent" kimi təsvir edir. "The Huffington Post"dan Mark Edlitz onu "ağıllı, küsəyən, mərd diplomat v döyüşçü" adlandırır. 1983-cü ildə "Rolling Stone" jurnalına verdiyi müsahibədə Fişer qeyd edir: Bir çox insanlara mənim bu filmlərdəki personajım xoş gəlmir, onlar hesab edirlər ki, mən hansısa kosmik qancığam. Onun dostları yoxdur, ailəsi yoxdur; planeti isə bir neçə saniyənin içində partladıldı...bunların hamısının səbəbi isə onun özüdür. Birinci filmdə [Ulduz müharibələri], o, yalnız arxa və ön cəbhə əsgəridir. Personajı güclü təqdim etməyin yeganə yolu isə onu qəzəbli göstərmək idi.
2014-cü ildə Fişer qeyd edir ki, Mən Han Solonu oynamağa üstünlük verərdim. İlk dəfə ssenarini oxuduğum vaxt mən fikirləşdim ki, bu hissə onun həmişə canlı və maraqlı olacaq hissəsidir. O, həmişə belədir. Mən hiss edirdim ki, vaxtın böyük bir hissəsini Leya ya narahatlıq, ya yoğunluq içində keçirir və qısa bir zamanda eleqant olur. O, Han Solo ilə müqayisədə daha çox narahatlıq keçirir və bunu oynamaq o qədər də yaxşı deyil...mən daha çox Cabba Hattın öldürülməsi zamanı əylənmişdim. Onlar məndən soruşdular ki, Cabbanın öldürülməsi səhnəsində mənə dublyor lazımdırmı. Yox! Bu mənim aktyor olaraq keçirdiyim ən yaxşı vaxtlardı. Bu peşəni seçmənin ən mühüm səəblərindən biri də, bir gün nəhəng bədheybəti öldürmək imkanının olmasıdır.
Ulduz müharibələri
1977-ci ildə çıxarılmış "Ulduz müharibələri" filmində Alderaan şahzadəsi Leya Orqana İmperiya Senatının üzvüdür. O, Qiyamçılar Alyansının casusu kimi girdiyi "Tantive IV" kosmik gəmisində Dart Vayder tərəfindən ələ keçirilir. Leya İmperiyanın planet ölçülü silahı Ölüm ulduzunun planını R2-D2 droidində gizlədərək, onu Ceday ustadı Obi-Van Kenobini tapması üçün yaxınlıqdakı Tatuin planetinə göndərir. Vayder Leyanı həbs edərək əziyyət versə də, o, qiyamçıların heç bir sirrini açmır. Ölüm ulduzunun komandiri Qrand Moff Tarkin Leyanı, Qiyamçıların bazasının yerləşdiyi məkan haqqına məlumat verməyəcəyi təqdirdə Ölüm ulduzundan atəş açaraq Alderaanı məhv etməklə hədələyir. Leya, köhnə tərkedilmiş bazanın koordinantlarını versə də, Tarkin Alderaanın məhv edilməsi göstərişini verir. Leya Obi-Van, Lyuk Skayuolker, Han Solo, Vuki, Çubakka və iki droid – R2-D2 və C-3PO tərəfindən xilas edilir, onlar Hanın "Millenium Falkon" gəmisində qaçırlar. Ölüm ulduzunun planınıtədqiq edən qiyamçılar onun strukturunda kiçik zəif nöqtə tapırlar və Lyuk "X-wing" döyüş gəmisi ilə həmin zəif nöqtədən istifadə edərək Ölüm ulduzunu məhv edir. Döyüşdə qalib gəlinməsindən sonra, Leya və onun yoldaşlarına qiyamçıların Yavin 4 planetindəki bazasında medallar təqdim edilir.
"The Washington Post"dan Alissa Rozenberq "Ulduz müharibələri" filmində Leya obrazı haqqında yazır: Üsyançı kimi Leyanın qzəbli olması onun ekranda göründüyü ilk anlardan bəlli olur...O, kosmik gəmini ələ keçirmiş piyadaların silahını ələ keçirərək Dart Vayderi xəcalət çəkməyə məcbur edir...Moff Tarkinin işgəncələrindən sonra da mübarizə aparmaq üçün enerji ilə dolu olur. Əziyyət çəkdiyi müddətdə doğma planeti Alderaan Ölüm ulduzu ilə məhv edilsə də, Leya ruhdan düşmür: gözlənilmədən xilas edilən Leya mübarizə aparmağa davam edir.
Rozenberq həm də qeyd edir ki, baxmayaraq ki, ilk baxışdan Leya Hanı cəlb edir, onlar öz aralarında da mübarizəyə başlayırlar və hətta eya komandaya rəhbərlik etməyə layiq olmasını sübut etdikdə də Han mübarizədən əl çəkmir. Baxmayaraq ki, kontrabanda ilə məşğul olmasına görə Leya Hanı eqoist kimi qəbul edir, Üsyançılara qoşulmaq üçün geri qayıtdıqda Leya ona deyir ki, "Mən bilirdim ki, sənin üçün puldan daha dəyərliyəm."
1980-ci ildə Fişer "Rolling Stone" jurnalına verdiyi müsahibədə qeyd edir ki, orijinal ssenari əlyazmasında Lyuk və Han əsir edilmiş Leyanı xilas etmək üçün gəldikdə "mən başı aşağı asılmışdım və "Ekzorsist" filmindəki kimi gözlərim sarı idi…Mənə qarşı bəzi şüa işgəncələri tətbiq edildiyinə görə halsız idim, bədənimdə göyərmələr var idi və göydən asılı vəziyyətdə saxlanırdım. Bu səhnənin kəsilməsinin səbəbi isə odur ki, həmin səhnədə mən huşsuz idim və bu göstərilsə, növbəti on beş dəqiqə ərzində Vuki məni çiynində daşımalı olacaqdı."
İmpeiya cavab zərbəsi endirir
"İmperiya cavab zərbəsi endirir" (1980) filmində Leya Hotdakı qiyamçı bazasındadır. O, İmperiyanın hücumu zamanı evakuasiyaya rəhbərlik edir, daha sonra isə Han, Çubakka və C-3PO ilə birlikdə Hanın "Millenium Falcon" gəmisində uçur. İmperiyanın "TIE fighter" döyüş gəmiləri tərəfindən təqib edilən "Falcon"un hiperdrayvı sıradan çıxdıqda Leya bir müddət onu idarə edir və gəmi asteroidə eniş edir. İmperiyadan qaçdıqları müddətdə Han və Leya arasında romantik münasibətlər yaranır; kosmik ilbizin qarnında gizləndikləri müddətdə onlar ilk dəfə öpüşürlər. Zədələnmiş kosmik gəmisinin təmir edilməsi üçün Han Bespin planeti üzərindəki üçan Bulud şəhərdə yaşayan köhnə tanışı Lando Kalrissiana müraciət edir. Lando onları qonaqpərvərliklə qarşılasa da, qısa müddət sonra şəhərə gələn Dart Vayderə təhvil verir. Dart Vayder isə cütlüyü Lyuku ələ keçirmək üçün istifadə etmək istəyir. Hanın karbonla dondurulması zamanı Leya ona sevgisini etiraf edir, daha sonra baş ovçusu Boba Fettin dəstəsinə qoşulur ki, o da Leyaya Cabba Hattın yanına getməyə kömək edir. Lakndo Leya, Çubakka və iki droidə qaçmağa kömək edir. Leya hiss edir ki, Lyuk çətin vəziyyətdədir və onu xilas etmək üçün geri qayıdır, bu zaman isə Vayderlə işıq qılıncı duelində ölüm təhlükəsi ilə üzləşir.
Rozenberq qeyd edir: Bəli, bu bir qədər gülməlidir...ki, [Han] Hotda ondan sevgi etirafı eşitməyə çalışır, Leya isə yalnız ion tapançasından istifadə ilə evakuasiyanı təşkil etməyə çalışır. Lakin, Han səhv etmir, o bilir ki, Leya tələbləri olan indandır və qısa zamanda alovlanmağa hazırdır...bu bir növ erkən etirafdır: Hanı hələ də onu izləyən baş ovçuları narahat edir...Lakin, o qalaraq Leyaya dəstək və sevgi bəxş etmək istəyir, bir şərtlə ki, Leya ona ehtiyacı olduğunu bildirsin.
Cedayın qayıdışı
"Cedayın qayıdışı" (1983) filmində Leya Buşdan olan ovçu Ubese rolunda Cabbanın Tatuindəki sarayına daxil olaraq Çubakkanı əsir almış kimi görsənərək Hanı karbonitdən azad edir, lakin onlar sonradan təkrarən Cabba tərəfindən həbs edilirlər. Bu dəfə Cabba Leyaya metal bikini geyindirərək qul kimi əllərini zəncirləyir və öz taxtının yanına bağlayır. Lyukun gəlib Cabbanın yırtıcısı Rankoru öldürməsindən sonra, Cabba Lyuk, Han və Çubakkanı Sarlakka yem etməyə qərar verir. Gözətçi geyimində olan Lando əsirlərə kömək edir, Leya isə fürsətdən istifadə edərək zəncir ilə Cabbanı boğur. Cabbanın məkanı partladılmazdan qabaq Lyuk və Leya təhlükəsiz yerdə gizlənirlər. Daha sonra qəhrəmanlar İmperiya ilə mübarizəyə hazırlaşmaq üçün Endorun meşəli ayına gedirlər. Burada Lyuk Leyaya onun əkiz qardaşı olduğunu, Dart Vayderin isə onların atası olmasını açıqlayır. Leya qiyamçıları İmperiya piyadaları ilə döyüşə aparan Hana qoşulur və qiyamçıların hava qüvvələri ikinci Ölüm ulduzuna hücum edir. Leya yüngül zədələnir, lakin qiyamçılar evokların köməyi ilə İmperiya qüvvələrinə qalib gəlirlər.
1983-cü ildə "Rolling Stone" jurnalına verdiyi müsahibədə Fişer qeyd edir ki, "Cedayın qayıdışında [Leya] daha feminin, dəstəkçi və incədir, lakin gəlin unutmayaq ki, bu filmlər daha çox oğlanların fantaziyasını əks etdirir. Başqa sözlə onu daha feminin göstərməyin bir yolu da soyundurmaq idi." Rozenberq isə Han və Leya haqqında yazır: Cedayın qayıdışı filmində Han Leyadan gizlin qiyamçılara rəhbərliyi ələ aldıqda biz başa düşürük ki, bu cütlük çoxdan azad hərəkət etməyi gözləyirdi. "Yeni ümid" filmində Leya Hanın necə xilaskar olmasından narazılıq etsə də...Hanın bir zamanlar təhqiredici hesab etdiyi rütbəni qəbul edərək təhlükəli tapşırıq ardınca getdiyini öyrəndikdə, Leya onun könüllülər dəstəsinə qoşulan ilk qiyamçılardan biri olur. Ulduz müharibələrində bu elə sevgi deməkdir; partnyorunuzun iş sisteminə etibar edib onun strateji və texniki həll bacarığını dəstəkləyirsiz.
Filmdə Leya qeyd edir ki, onun real anası ilə bağlı şübhəli xatirələri var və anasını "gözəl…lakin kədərli" insan kimi xatırlayır. 1997-ci ildə Buzerou Lukasdan sitat gətirir: Mənim heç vaxt işləmədiyim yeganə hissə Lyuk və Leyanın anasının ölüm səhnəsidir. Daha erkən layihələrdə mənim onun tarixçəsi ilə bağlı fikirlərim olsa da, həmin fikirlər saxlanılmadı. "Ceday" üzərində işlədiyim zaman mən istədim ki, heç olmasa onun uşaqlarından birinin xatirəsində onunla bağlı nəsə bir məlumat olsun, çünki, onların anası mənim indi üzərində işlədiyim yeni epizodların açar personajlarından birdir. Lakin, biz ciddi müzakirələr apardıq ki, Leyanın onu xatırlaması lazımdırmı.
Gücün oyanışı
180px|thumb|right|Aktrisa [[Kerri Fişer 2015-ci ildə çıxarılmış "Ulduz müharibələri: Gücün oyanışı" filmində Leya obrazını canlandırmışdır.]] 2013-cü ilin martında Fişer "Ulduz müharibələri: Gücün oyanışı" filmində Leya personajını canlandıracağını təsdiqlədi. "Cedayın qayıdışı"ndan 32 il sonra baş verən hadisələrdə Leya "daha yorğun və qəlbi qırıqdır." 2015-ci ilin noyabrında rejissor Cey Cey Abrams qeyd edir ki, Leya "filmdə General kimi təqdim edilir, lakin … filmin bir səhnəsində personajlardan biri onu Şahzadə adlandırır." Hekayəni şərh edərkən o qeyd edir ki, "Onun hekayəsinə əlavələr kifayət qədər böyükdür, demək olar ki, Leyanın narahatlıqları ilə bağlı hissələrin işlənməsi zamanı tənbəllik edilməmişdir." Filmdə Leyanın hadisələri necə qəbul etməsi ilə bağlı suala Fişer belə cavab verir: "Çətin…o tənhadır. Böyük təzyiq altındadır. Həmişəki kimi işini tamamlasa da, daha məğlub və yorğun hiss edilir."
Filmdə Leya tiranik Birinci Ordenə qarşı mübarizə aparan və illər əvvəl yox açıxmış Lyuk Skayuolkeri axtaran Müqavimət hərəkatının rəhbərlərindən biridir. Müqavimət qüvvələri droid BB-8-i axtaran Birinci Orden qüvvlərinin hücumuna məruz qaldıqda Leya, fərari piyada Finn və Reyə droidi gizlətməyə kömək etmiş Han Solo ilə görüşür. Uzun illər ərzində eya və Han bir-birindən uzaq düşüb, övladları Benin şər qüvvələrin tərəfinə keçərək Kaylo Renə çevrilməsindən sonra onların nikahı da dağılıb. Leya hələ də Benin xilasının mümkünlüyünə inanır. Han könüllü olaraq Birinci ordenin Starkiller bazasına girib müdafiə qaxanlarını spndürməli olan heyətə qoşulur. Burada oğlu ilə görüşən Han onu xeyir qüvvələrin tərəfinə cəlb etməyə çalışsa da, oğlu Hanı işıq qılıncı ilə öldürür. Leya gücü vasitəsiylə Hanın ölümünü hiss edir və sonradan hisslərini Rey ilə bölüşür. Rey, Çubakka və R2-D2 Lyuku axtarmaq üçün yola düşərkən Leya onlarla görüşür və "Güc sizinlə olsun!" deyərək yola salır.
Leyanın nəyə görə "Gücün oyanışı"nda Ceday kimi göstərilmədiyi (Ulduz müharibələri genişləndirilmiş kainatında olduğu kimi) haqqında suala Abrams IGN-ə verdiyi müsahibədə cavab verərək bildirir ki, "Leyanın nəyə görə təbiətən malik olduğu gücdən istifadə etməməsi məsələsi mühüm olsa da, az müzakirə edilmişdir və biz hətta Kerri [Fişer] ilə də bu məsələni normal müzakirə etməmişik. Cavablardan biri belə ola bilər ki, bu onun seçimi ilə əlaqədardır, o, üsyançılara qoşularaq Müqavimət hərəkatına rəhmərlik etmiş, Ceday yox, General olmağı üstün tutmuşdur." O, həmçinin əlavə edir ki, "Əslində mən istəyərdim fikirləşim ki, biz çox da gecikməmişik…Biz görürük ki, o hələ də gücə sahibdir. Və məncə bu onun xarakterinin ayrılmaz hissəsidir."
Bu roluna görə Fişer 2016-cı ildə Ən yaxşı ikinci plan aktrisası kateqoriyasında Saturn mükafatına namizəd göstərilmişdir.
Sonuncu Ceday
Prodüsser Ketlin Kennedi 2015-ci ilin dekabrında verdiyi açıqlamada Ulduz müharibələrinin VIII Epizodunda Kerri Fişerin yenidən Leya obrazını canlandıracağını açıqlamış, sonradan layihə "Ulduz müharibələri: Sonuncu Ceday" adlandırılmışdır. 27 dekabr 2016-cı ildə ürəyində yaranan problemlərdən sonra aktrisa Fişer vəfat etmişdir. Bundan sonra verilən açıqlamada, ölümündən qısa müddət əvvəl onun çəkilişləri tamamladığı elan edilmişdir.
IX Epizod
Fişerin ölümündən sonra, "Variety" jurnalı bildirdi ki, aktrisanın Şahzadə Leya obrazını Ulduz Müharibələrinin IX epizodunda da canlandırması nəzərdə tutulmuşdu və indi Lucasfilm bu problemi həll etmək üçün yollar axtarmalıdır. Filmin çəkilişlərinin 2018-ci ildə başlanılması planlaşdırılır. 2017-ci ilin yanvarında Lucasfilm elan etmişdir ki, onların "Fişerin performansını Şahzadə və ya General Leya kimi kompüter qrafikası ilə canlandırmaq kimi bir planı yoxdur."