cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
İprit
Toksiki xassələri
İprit mədə-bağırsaq yollarına düşdükdə 30–60 dəqiqədən sonra mədədə kəskin ağrılar başlayır, ürəkbulanma və qusma baş verir. Mədə-bağırsaq zəhərlənmələri çox halda ölümlə nəticələnir.
İprit gizli təsir dövrünə malikdir və onun müddəti zəhərli maddənin dozasından, fərdi hissiyyatdan və xarici mühitin temperaturundan asılıdır.
Deqazasiya
Deqazasiya xlorlu əhəng, xloramin B və T, hipoxlorid turşusunun kalsium duzlarından ipriti neytrallaşdırmaq üçün istifadə edilir. Deqazatorlar ipriti sulfoksid və başqa maddələrə çevirir.
Trichilia solitudinis
(Trichilia solitudinis) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Bikkol (Əbyəlil)
Əhali
2002-ci il ümumrusiya siyahıya alınmasına görə Başqırdıstan Respublikası Bikkol kənd ərazisin milli tərkibi: başqırdlar — 99 %. .
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Lobaçevski həndəsəsi
Evklidin "Əsaslar" əsərinin 1-ci fəslindəki 5-ci postulat: Düz xətt digər iki düz xətti kəsdikdə cəmi 180°-dən kiçik olan daxili birtərəfli bucaqlar əmələ gətirirsə, onda verilmiş iki düz xətt cəmi 180°-dən kiçik olan daxili birtərəfli bucaqların yerləşdiyi tərəfdə kəsilmiş olsunlar. Bu postulatın isbatı ilə bağlı bir çox riyaziyyatçılar cəhdlər göstərsə də, 5-ci postulat probleminin həlli görkəmli rus riyaziyyatçısı N.İ.Libaçevskinin adı ilə bağlıdır. O, bu problemin həlli ilə bağlı apardığı tədqiqatların nəticələrinə dair 1826- cı ildə Kazan Universitetinin Elmi Şurasında məruzə etmişdir. 1829-cu ildə bu nəticələri "Həndəsənin əsaslarına dair" adlı elmi şəklində "Kazan Universitetinin Xəbərləri" məcmuəsində dərc etmişdir. Bu məqalədə Lobaçevski göstərmişdir ki, Evklidin 5-cu postulatı onun qalan postulatlarından asılı deyil. Ona görə də bu postulat onu inkar edən təkliflə əvəz edilərsə, keyfiyyətcə yeni olan bir həndəsə yaranar. Lobaçevki yeni həndəsəni "təsəvvür olunan həndəsə" adlandırmışdır.
Bulbophyllum tentaculiferum
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Filaret
Ukrayna Patriarxı Filaret — Ukrayn Pravoslav Kilsəsinin patriarxıdır (1995-ci ildən).
Kim Çonqsou
Kim Çonqsou — Koreya Respublikası Mərkəzi Bankının rəhbəri
2012-ci ildə Beynəlxalq Global Finance təşkilatı bütün dünya üzrə mərkəzi bankların rəhbərlərinin fəaliyyətini qiymətləndirərkən, ona aşağı qiymət olan, "C" qiymətini vermişdir.
Məhəmməd Şah (Moğol)
Məhəmməd Şah — Böyük Moğol İmperiyasının XIII padşahı.
Gerontofiliya (film, 2013)
"Gerontofiliya" — 2013-cü ilin, rejissor Brüs LaBrüsün, cavan oğlanla qoca kişinin sevgi həyatından bəhs edən melodram filmi.
Məzmun
18 yaşlı Lake öz həmyaşıdlarından fərqlənmir. Amma müəyyən məqamda oğlan özünün qəribə seksual tərcihini özündə aşkarlayır — onu qoca kişilər cəlb edir. O təsəvvür edir ki, bu qoca kişilər bir zaman cavan, parlaq və olduqca cəlbedici idilər. Tibb bacısı işləyən anası oğlunun yay tətili zamanı onu işlətmək üçün qocalar evinə işə götürür. Burada Lake aşkar edir ki, medpersonal psixotrop maddələri sui-istifadə edirlər, bu maddələrlə pasientləri huşsuz edirlər. Qocalar evində o mister Pibodi ilə yaxından dostlaşır. Onlar arasında, böyük yaş fərqinə baxmayaraq romantik əlaqələr başlayır. Mister Pibodi Lake'ə etiraf edir ki, o okeanı sonuncu dəfə görməyi arzulayır. Birlikdə onlar Sakit Okeanı görmək üçün yola düşürlər. Lake nəhayət öz təbii hissləri qəbul etməyə hazırdır, hansını ki o mister Pibodiyə yönəldib. Lakin səyahət gözlənilməz hadisə baş verdiyindən hər şey dəyişilir...
Senecio anonymus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Arseni Yasenyuk
Arseni Petroviç Yasenyuk  — Ukrayna siyasətçisi və dövlət xadimi.
Ukrayna hökumətində iqtisadiyyat naziri (2005–2006) və xarici işlər naziri (2007) vəzifələrini tutub. 2007–2008 illərdə Ukrayna Ali Radasının sədri olub.
Böyük Arran monastırı
Böyük Arran monastırı və ya Müqəddəs Yaqub monastırı — Kəlbəcər rayonunun Kolatağ kəndi ərazisində yerləşir. Kompleksə iki kilsə, iki narteks və köməkçi binalar daxildir. Qərbdə yerləşən kilsə (8x3.4 m ölçüdə) ensiz, uzun və hündür formaya, nalvari formada apsidaya malikdir. Apsidanın döşəməsi ibadət zalının döşəməsindən xeyli hündürdə yerləşir. Cənub və qərbdən olmaqla, kilsə iki girişə malikdir. Kilsə iki pəncərə vasitəsiylə işıqlandırılmışdır. Onlardan biri şərq divarında, xaçformalı ikinci pəncərə isə qərb divarında yerləşmişdir.
Birinci kilsənin cənub-şərq divarına birləşən ikinci kilsə də birinci kilsə kimi anoloji sadə planlaşdırmaya malikdir. Bu kilsənin ən maraqlı özəlliyi, şərq divarlında dörd kiçik hücrənin yerləşməsidir. Hücrələrdən üçünün girişi ibadət zalından, birinin girişi isə altar yüksəkliyinin altındandır. Kilsənin qapısındakı kitabədən, onun 1222-ci ildə Xaçın knyazı Vaxtanqın həyat yoldaşı, Həsən Cəlalın anası Xorişə xatun tərəfindən bərpa etdirilməsi məlumdur.
Hər iki kilsə sərt və soyuq memarlıq görünüşünə malikdir ki, bu da erkən orta əsrlər Qafqaz Albaniyası memarlığının ruhuna uyğundur. Sərt yonulmuş daşdan inşa edilmiş divarlara, hörgü arasında istifadə edilmiş xaç daşlar xüsusi görünüş verir.
Tarixi
Monastır Xaçınçayın sağ sahilində, Kolatağ kəndinin şimalındakı meşə ərazisində yerləşir. Tarixi ədəbiyyatda abidə yerləşdiyi əyalətin adına uyğun olaraq Mets-Irank (Böyük Arran) monastırı adlandırılır. Orta əsrlərdə bu əyalət mənbələrdə Aşağı Xaçın kimi tanınırdı.
Monastır ərazisindəki ilk tikilillərin inşa tarixi məlum deyil. Monastır ərazisindəki ən qədim kitabə 853-cü ilə aiddir. Mkrtçyan, 25 Bu kitabə xaçdaş özülü üzərində yazılmış, daha sonra isə həmin daş divar hörgüsü zamanı təkrar istifadə edilmişdir. Monastır haqqında başqa bir məlumat isə Matenadaranda saxlanan əlyazmada verilir. Burada Müqəddəs Yaqub monastırı ərazisində Həsən Cəlalın valideynləri Vaxtanq və Xorişə kilsə inşa etdirmişlər. Xorişə Xatunun adından yazılmış kitabədə isə qeyd edilir ki, “..ruhumun xilas edilməsi üçün Mets-Irank kilsəsini yenidən inşa etdirdim.”
Ş. Mkrtçyan qeyd edir ki, bu məlumatdakı “yenidən inşa etmək” ifadəsini belə anlamaq lazımdır ki, kilsə knyaginyanın vəsaiti hesabına bərpa edilmişdir. Bərpa edilmiş hissələrdə daş hörgüsü digər hissələrdən fərqlənir. Belə ki, bərpa zamanı ilkin tikilinin daşları ilə yanaşı ətrafdakı xaçdaşlar və məzar daşlarından da istifadə edilmişdir. Xaçdaşlar tavan örtüyü üçün, üstü yazılı yonulmuş daşlar isə künc daşı kimi istifadə edilmişdir. 1212-ci il yenidənqurmasından sonra, XVII əsrdə monastırda növbəti dəfə yenidənqurma işləri aparılmışdır. Bu inşaat işləri zamanı yerləşdirilmiş kitabədə deyilir: “...erməni təqviminin 1140-cı ilində (miladi 1691) yepiskop Qriqorun əli ilə bərpa edilib.”
Digər bir kitabəyə görə, cənub kilsəsinə bitişən yaşayış binaları 1725-ci ildə inşa edilmişdir. Buna görə də, Ş Mkrtçyan belə nəticəyə gəlir ki, kompleksin müxtəlif hissələri IX-XVIII əsrlər arasında müxtəlif illərdə, əsas tikililər isə XII-XIII əsrlərdə inşa edilmişdir.
Tarixi mənbələrin verdiyi məlumata görə Müqəddəs Yaqub kilsəsi Qafqaz Albaniyasının müqəddəs ziyarətgahlarından biri olmuşdur. Katolikos və yepiskopların adları həkk edilmiş məzar daşlarının verdiyi məlumata görə monastır yepiskopluq mərkəzi olmuş, XIII əsrdə isə Alban Həvari Kilsəsi katolikoslarının iqamətgahı kimi fəaliyyət göstərmişdir. Monastır həm də Xaçının maarif və kitabçılıq mərkəzi kimi tanınmışdır.
Memarlıq xüsusiyyətləri
220px|thumb|right|Birinci kilsənin hündürdə yerləşən altar apsidası Kompleks qala divarları ilə əhatə olunmuş iki kilsə, iki narteks, yaşayış binaları və məişət tikililərindən ibarətdir. Bütün binalar bir-birinə bitişikdir və əsasən bir-birinə keçidlərə malikdir.
Kompleksə daxil olan binaların inşası zamanı istifadə edilmiş xaçdaşlar, məzar daşları, karnizlər, arkalar, altarın yüksəlmə yerləri, qapı, pəncərə və buxarı çərçivələri memarlıq əhəmiyyətinə malik olmaqla, orta əsrlər sənətkarlarının ustalığını nümayiş etdirir. Kompleks binalarının inşasında kobud yonulmuş daşlardan istifadə edilsə də, bunu kiçik memarlıq detalları haqqında demək mümkün deyil. Monastırda belə detallara xüsusi diqqətlə yanaşılmışdır.
Kilsə və nartekslərdən başqa kompleksə başqa tikililər də daxildir. Daş qala divarları daxilində perqament əlyazmaların saxlandığı skriptorium, kaminli daş otaqlar, eyvanlı hücrələr, trapez formalı mətbəx binası, küncüt yağının əldə edilməsi üçün bina, çoxsaylı anbar binaları, su saxlancı və gözətçi məntəqələri yerləşir. Bütün bu binalar bizim dövrümüzə yarımdağılmış vəziyyətdə çatmışdır.
Monaxların hücrələri kilsələrdən şərqdə sıra ilə düzülmüşdür. Kitabələrə və binaların memarlıq xüsusiyyətlərinə istinad edən Ş. Mkrtçyan onları XVII-XVIII əsrlərə aid edir. Yaşayış kompleksi vahid dəhliz ətrafında düzülmüş otaqlardan ibarətdir. Kompleksin qarşısında, cənub-qərb tərəfdə böyük həyət yerləşir. Monastırın əsas girişinin hər iki tərəfində iki mərtəbəli otaqlar inşa edilmişdir ki, onlar əsasən yaxşı vəziyyətdə dövrümüzə çatmışdır. Monastır girişindən başlayan on metrlik dəhliz tağvari örtüyə malik olmaqla binaların altınca uzanır.
Birinci kilsə
Nəticədə kilsənin qərb divarı üçarkalı zal-narteksin mərkəzinə çevrilmişdir. Xudavəng, Çarekvəng və Tatev monastırlarında olduğu kimi burada da ön divarın aşağı hissəsi həm də üç arkalı arkada formasına malikdir. Pilyastrlar və arkalar yaxşı yonulmuş daş bloklardan inşa edildiyinə görə bütün divarın fonunda effektiv şəkildə seçilir.
Təkobrazlı daş hörgüsünün daha maraqlı edilməsi üçün narteksin divarında xaçdaşlar, uzunluğu iki metrə çatan məzar daşları və kitabəli daşlardan istifadə edilmişdir. Xaçdaşlar narıncı, məzar daşları boz, kitabəli daşlar isə ağ daşdan hazırlanmışdır və bu daşlar mavi daşdan ibarət divar hörgüsü arasında maraqlı rənglər qamması formalaşdırır.
İkinci kilsə
Birinci kilsənin narteksinin şimal divarına bitişik ikinci kilsə inşa edilmişdir. Düzbucaqlı sadə zal (8.0x3.4) formasına malik bu kilsənin şərq divarında apsida vardır. Kilsə iki girişə malikdir: cənub tərəfdən üçtağlı narteks, qərb tərəfdən isə ona bitişik sovmə-narteks tərəfdən. Beləliklə üçarkalı narteks hər iki kilsənin xarici formaları ilə orqanik şəkildə uyğunlaşaraq, həm hər iki kilsəyə girişi təmin edir, həm də arkadası sayəsində ümumilikdə kompleksə gözoxşayan görünüş bəxş edir.
Monastır kompleksinə daxil olan müxtəlif tikililər arasında ikinci kilsənin narteksi xüsusi diqqət cəlb edir. Adətən nartekslər kilsə binasına bitişik inşa edilərək həm də şərq divarını təşkil etsə də, Müqəddəs Yaqub kilsəsində narteks və kilsə binası arasında 2.5 m enə malik dəhliz yerləşdirilmişdir ki, bu regionun başqa monastır binalarında rast gəlinməyən bir haldır. İbadət zamanı kilsə və nartekslə yanaşı dəhlizdə də insanlar yerləşdirilirdi, çünki, kilsənin kiçik ölçüsü hamının ora sığmasına imkan vermirdi. Bundan başqa narteks əsilzadələrin dəfn yeri, dini və ictimai məsələlərin müzakirə yeri kimi istifadə edilmişdir. Üç arkalı narteksdə olduğu kimi burada da döşəmə çoxsaylı məzar daşları ilə döşənmişdir. Kitabələrin verdiyi məlumata görə bu narteksdə Alban Həvari Kilsəsinin katolikosları Hovanes, Aristakes, Simeon və yepiskoplar Simeon və Vardan dəfn edilmişdir.
Taekvondo
thumb|250px|Taekvondo Pekin Olimpiya oyunlarında thumb|250px thumb|250px|Taekvondo Qazaxıstanın 2000-ci il Olimpiyadasında həsr olunmuş poçt markasında
Taekvondo (, bir başqa yazılışı "Taekwon-do") —Koreya döyüş sənəti. Taekvondonun xarakterik xüsusiyyəti döyüşdə ayaqlardan və əllərdən fəal istifadə olunmasıdır. "Taekvondo" kəlməsi 3 sözdən ibarətdir: "Tae" — ayaq, "kvon" — yumruq (əl), "-do" — sənət. Azərbaycan Respublikasının Göygöl rayonunda 1997 ci ildən Taekvon-do İTF növü fəaliyyət göstərir hal hazırda Göygöl Rayon İrəvan İdman Klubunun Taekvon-do bölmələri fəaliyyət göstərir. GİİK-na Fəxri Cəfərov rəhbərlik edir
Tarixi
1955-ci il aprel ayının 11-də Çhve Hon Hinin rəhbərliyi ilə ən böyük doqquz məktəb birləşərək "taekvondo" adı altında fəaliyyət göstərməyə başlamışlar.
Geyim
Taekvondoda idmançının geyimi 2 hissədən ibarətdir: dabok və kəmər. Dabok – təmizlik rəmzidir. Dabok sözündəki "da" – həqiqi insanın həyat yolu, "bok" – paltar deməkdir. Koreyalılar ağ rəngi çox xoşladıqlarından, həm də Koreyada ipəkdən geniş istifadə olunduğundan dabok ağ rəngdədir.
Həmçinin bax
Fəxri Cəfərov ( Cəfərov Fəxri Faiq oglu) 26. 01. 1980 ci ildə Xanlar rayonunda indiki Göygöl şəhərində dogulub 1986 cı ildə Xanlar rayonu 3 saylı məktədə oxuyub. 1994 cı ilda Rusiya Federasiyasının Sankt-Peterburq şəhərində İdmanın Taekvon-do İTF növüylə məşğul olub. 1999 ci ildə həmin idman növünü Ölkədə inkişaf etdirmək ücün öz ölkəsinə qayıdıb və Xanlar rayonunda (indiki Göygöl)hal hazrda bu idman növü üzrə məşqçi müəllim işləyir. İrəvan İdman Klubuna rəhbərlik edir
Şeytana daş atmaq
thumb|1942-ci il Şeytana daş atmaq — İslam dinində Həcc ziyarəti zamanı gercəkləşdirilməli olan mərasimlərdən biri.
Ərəb üsyanı bayrağı
Ərəb üsyanı bayrağı (علم الثورة العربية) — Ərəb üsyanı zamanı ərəb milliyətçi lərinin istifadə etdiyi bayraq. thumb|[[Şəkil:FIAV_110110.svg|23x23px Bayraq nisbəti: 2:3]]
Tarixi
thumb|[[Ərəb üsyanı bayrağı (Əqəbə, 2006)]] left|thumb|1916–1918-ci illərdə baş vermiş ərəb üsyanı zamanı ərəb ordusunun əsgərləri. Əsgərlər şəkildə təsvir edildiyi kimi Ərəbistan səhrasında ərəb Üsyanı bayrağını daşıyırlar.
Bayraq üsyanın ancaq ərəblər tərəfindən təşkil olunduğunu göstərməyə çalışan bir Britaniya diplomatı olan Ser Mark Sayks tərəfindən hazırlanmışdı. Ərəb üsyanı nın kiçik bir ərazidə mövcud olmasına və Britaniya ilə birgə təşkil edildiyinə baxmayaraq, Birinci Dünya müharibəsi ndən sonra formalaşmış ərəb dövlətlərinin bayraqları kimi qəbul edilmişdi. İordaniya, İraq, Küveyt, Sudan, Suriya, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Yəmən, Fələstin, Somalilend, Səhrə Demokratik Ərəb Respublikası və Liviya kimi ölkələrin bayraqları "Ərəbçiliyi" bildirən bayraqdan ilhamlanmışdırlar.
Bayraqdakı 3 üfüqi rəng, Abbasilər (qara), Əməvilər (ağ) və Fatimilər (yaşıl) xilafətlərini, solda yerləşən qırmızı rəngli üçbucaq isə, Haşimilər sülaləsi ni təcəssüm etdirir.
Britaniya, Osmanlı İmperiyası ilə vuruşan Haşimilər sülaləsinin müttəfiqi idi. Müharibə başa çatdıqdan sonra, Haşimilər qısa müddətə Ərəbistanın İordaniya hissəsində yerləşən Hicaz bölgəsi nə, Böyük Suriya ya və İraq a hökmranlıq etmişdir.
Böyük Suriya 1920-ci ildə, yalnız bir neçə ay dəvam edən ömründən sonra süqut etdi. Haşimilər 1925-ci ildə Hicaz da baş verən Səud lar sülaləsi tərəfindən tışkil edilmiş çevrilişdən, 1958-ci ildə isə İraq da baş verən çevrilişdən sonra bu ərazilərdə hökmranlıqlarını itirmiişdilər. Haşimilər sülaləsi İraq da və indiki Səudiyyə Ərəbistanı ndakı hökmranlığını itirsədə, İordaniya da indiyə kimi hakimiyyəti qalıblar.
Bayrağın 60 m x 30 m versiyası, Əqəbə bayraq dirəyi ndə dalğalanır. Əqəbə bayraq dirəyi İordaniya nın Əqəbə şəhəri ndə yerləşir və dünyanın ən uzun 6-cı bayraq dirəyidir.
Xalqı Maarifləndirmə və Təbliğat Nazirliyi
Xalqı Maarifləndirmə və Təbliğat Nazirliyi və ya Təbliğat Nazirliyi (Almanca: Reichsministerium für Volksaufklärung und Propaganda və ya Propagandaministerium), Nasist Almaniyasında nasional sosialist ideologiyaya görə hərəkət etmiş nazirlik olmuşdur. Yarandığı gündən bağlandığı günə kimi nazirliyi Joseph Goebbels idarə etmişdir.
Xidmətləri
Coşqulu və enerjili xalqa müraciət etmək qabiliyyəti, sərt antisemit dünyagörüşü və kütləvi təbliğatın Büyük Yalan olaraq tanınmış texnikasından məharətlə istifadə etməsi Joseph Goebbelsi Təbliğat Nazirliyi üçün ən yaxşı namizəd olaraq göstərirdi. Goebbels etdiyi odlu-alovlu çıxışları ilə xalqı Adolf Hitlerin yoluna dəvət etdi. Tək Xalq, tək İmperatorluq, tək Lider şüarı xalqın şüuruna bu nazirlik vasitəsi ilə illər boyu yürüdüldü.
Nadejda Yermakova
Nadejda Yermakova — Belarus Mərkəzi Bankının rəhbəri
Xalqı Maarifləndirmə və Təbliğat Nazirliyi
Müharibənin Son Günləri
İkinci Dünya müharibəsi dövründə Goebbels rəhbərliyindəki qrup alman xalqını genişmiqyaslı hərbi toqquşmalara hazırlamaq üçün əlindən gələn hər bir şeyi etmişdir. Müharibənin son illərində elan edilmiş olan kütləvi müharibə layihəsinin də memarı bu nazirlik olmuşdur.
Nadejda Yermakova
2012-ci ildə Beynəlxalq Global Finance təşkilatı bütün dünya üzrə mərkəzi bankların rəhbərlərinin fəaliyyətini qiymətləndirərkən, ona aşağı qiymət olan, "C" qiymətini vermişdir.
Xalqı Maarifləndirmə və Təbliğat Nazirliyi
Bağlanması
Fürer Adolf Hitlerin intiharından sonra Üçüncü Reyx Kansleri vəzifəsini aldıqdan sonra nazirlik avtomatik olaraq bağlanmışdır.
Əhməd Şah (Moğol)
Əhməd Şah — Böyük Moğol İmperiyasının XIV padşahı.
Lazer
300px|thumb|Lazerlə sınaq Lazer – (ing. LASER – "Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation" – "Məcburi şüalanma ilə işığın gücləndirilməsi"). Bu söz 1957-ci ildə Qordon Quld (Gordon Gould ) tərəfindən istifadəyə daxil edilmişdir. Fiziki mahiyyəti məcburi şüalanmanın kvant mexaniki effektindən istifadə etməklə koherent işıq axınının alınmasından ibarətdir.
Lazer şüaları sabit amplitudalı fasiləsiz və ya olduqca böyük gücə sahib olan impuls xarakterli ola bilər. Bir çox konstruksiyalarda lazer qurğusunun elementləri başqa mənbədən yayılan şüaları optik gücləndirmə vasitəsi kimi istifadə edilir. Gücləndirilmiş siqnal dalğa uzunluğuna (tezliyinə), fazasına və polyarizasiyasına görə ilkin siqnalla üst-üstə düşür. Bu rabitə qurğuları üçün çox vacibdir. Adi işıq mənbələri, məsələn, közərmə lampası işığı müxtəlif istiqamətlərdə, böyük dalğa diapazonunda səpələyir. Onların çoxu koherent deyillər və bundan əlavə qeyri-lazer mənbələrdən buraxılan işıq şüaları dəqiq polyarizasiyaya da malik deyil. Lazerdə isə bunların əksinə olaraq monoxromatik dağılma bucağı kiçik olan çox dar, koherent və güclü şüalanma baş verir.
Quruluşu
Lazer 3 əsas elementdən ibarətdir:
250px|thumb|right|Lazer qurğusunun təsviri (Rubin lazeri) 250px|thumb|right|Kosmik lazer silahının konsepti Mənbədən enerji sistemə verilir. Mənbə kimi impuls lampası, qövs lampası, kimyəvi reaksiya ola bilər. Bunun seçilməsi lazerdə istifadə olunan qüvvənin xassələrindən birbaşa asılıdr. Məsələn, helium-neon lazerləri helium-neon qaz qarışığında elektrik zərrəciklərindən, neodimium aşqarlı aluminium itrit qranatı (YAG lazerləri "neodymium-doped yttrium aluminium garnet", Y3Al5O12) ksenon lampasının fokuslanmış işığından, eksimer lazerləri isə kimyəvi reaksiya enerjisindən istifadə edirlər.
Lazer rezonatorlar qurğuya daxil olmuş şüanı gücləndirilmiş mediumda müxtəlif istiqamətlərdə hərəkət etdirərək onların öz-özünə həyəcanlanmasını təmin etmək üçün tətbiq edilirlər. Rezonatorsuz qurğudan yalnız vurulmuş şüanı gücləndirici kimi istifadə etmək olur. Lazer rezonatorunda əsasən iki güzgüdən istifadə edilir. Məcburi şüalanma - həyəcanlanmış atomların onların üzərinə düşən işığın təsiri altında şüalanmasıdır. Məcburi şüalanma zamanı meydana çıxan işıq dalğası tezliyinə, fazasına və polyarlaşmasına görə atomun üzərinı düşən dalğadan fərqlənmir. Bu güzgülər vurulan işıq şüasını yol boyu refleksiya etdirir və beləliklə şüanın yolu böyüyür. Bununla foton stimulyasiya olunmuş emmissiyaya uğradılır. Rezonatorda yalnız rezonans şərtlərini ödəyən müəyyən tezliklər gücləndirilir:
Burada q əmsal və L rezonans uzunluğudur.
İşçi gövdə işığın dalğa uzunluğunu müəyyən edən əsas faktor sayılır. Lazerlərdə aşağıdakı materiallardan istifadə edilir:
Tarixi
1917-ci ildə Albert Eynşteyn işığın absorbsiyasının əksi olaraq məcburi şüalanmanı izah edir. Uzun müddət bu effektin işıq sahəsinin gücləndirilməsi üçün tətbiq edilməsi müəmmalı qalmışdır. Uzun tədqiqatlardan sonra yalnız 1960-cı ildə Teodor Mayman Hyuz şirkətinin laboratoriyasında (Kaliforniya ştatı, ABŞ) Kolumbiya Universiteti və BELL firmasının əməkdaşları ilə birlikdə ilk işləyən lazer düzəltmişdir. Mayman 694 nanometr dalğa uzunluğuna malik qırmızı işıq verən rubin içlikdən istifadə etmişdir. Eyni vaxtda azərbaycan əsilli iranlı fizik Əli Cavan qaz lazerini nümayiş etdirir. Sonralar bu işinə görə Albert Eynşteyn mükafatına layiq görülür.
1980-ci illərdə yarımkeçiricilər texnologiyası uzunömürlü və yüksək keyfiyyətli lazer diodlarının hazırlanmasına imkan yaradır. Bunlar kiçik güc ilə CD və DVD oxuyucularında və ya optik lifli verilənlər şəbəkəsində tətbiq oluna bilirlər. Onlar getdikcə inkişaf edərək kVt sahəsinə yaxınlaşaraq nasos enerji mənbəsi kimi aşağı gücə malik lampa həyəcanlandırıcıları əvəz etməyə başlamışlar.
1990-cı illərdə lazerlər daha da təkmilləşdirilərək lövhə və lifli lazerlər üçün yeni həndəsələrin yaranmasına imkan yaradır. Lifli lazerlər əsrin sonunda hazırlama texnologiyasının imkanları sayəsində geniş tətbiq olunaraq 20 kV-a qədər güc yaratmağa nail olmuşlar. Onlar material emalında tətbiqini taparaq CO2, Nd:YAG lazerlərini sıxışdırırlar.
Enn Bronte
Enn Bronte — ingilis yazıçısı. Enn Brontenin ailə üzvlərinin hamısı, özü də daxil olmaqla vərəmdən vəfat etmişdır. Enn Brontenin sonuncu çapdan çıxmış əsəri "Uayldfell-Holldan olan yad qadın" adlanır.
Lazer
Tarixi
Hal-hazırda lazer sənaye, kommunikasiya, elm və elektronika sahəsində mühüm əhəmiyyətə malik bir alətə çevrilmişdir.
Tətbiq sahələri
250px|thumb|Lazer musiqinin işıqla müşayətçisi kimi. thumb||250px|Ağac emalında lazerin tətbiqi Lazer yaranan gündən ona tətbiq sahələrini özü axtaran qurğu adı verilmişdir. Lazerin tətbiq sahələri çox genişdir. Onlar göz linzasının düzəlişindən tutmuş nəqliyyat vasitələrinin idarə olunmasına qədər, kosmik uçuşlardan tutmuş termonüvə sintezinə qədər geniş bir spektrdə tətbiq edilirlər.
Lazerin elmdə və sənayedə geniş tətbiqinə onların unikal xassəsi olan koherentlik, monoxromatiklik və yüsək şüa sıxlığı əldə etmək qabiliyyəti səbəb olmuşdur. Məsələn, lazerin koherentliyi onu bir nöqtəyə, görmə üçün çox kiçik bir həddə, cəmi yüz nanometr ölçüsündə olan, difraksiya həddi ilə üst-üstə düşən fokuslamağa imkan verir. Bu lazerlə yazılan qurğularda informasiyanı optik disklərdə (məs. DVD) saxlamaq olur. Yaxşı fokuslaşmış kəsmə, əritmə və hətta buxarlanma üçün kifayət qədər yüksək sıxlıqda şüalanma əldə etməyə şərait yaradır. Məsələn, Nd:YAG lazerləri ikiqat tezlikli rejimdə 532 nm dalğa uzunluğunda işləyərək 10 Vt güclə 1 sm2 düşən bir neçə meqavatt enerji əldə etmək imkanı verir. Praktikada şüanı difraksiya sərhədinə qədər fokuslaşdırmaq çox çətindir.
Lazer sənayedə, əsasən isə maşınqayırmada geniş tətbiqini tapmışdır. Burada lazerlə hissələrin mexaniki emalını misal göstərmək olar. Gücləndirilmiş lazer şüası ilə hətta metal hissələri kəsmək, səthi emal etmək mümkündür. Geniş tətbiq sahəsi adi alətlərlə emal oluna bilməyən daha kiçik, yəni mikroölçüdə olan həndəsi səthlərin hazırlanmasıdır. Mikrometr ölçüsündə olan deşiklərin açılması buna gözəl misaldır. Bundan əlavə lazerlə səthlərə qat çəkmək mümkündür. Səthə tökülmüş material tozu lazerlə əridilərək yeni qat çəkilir.
Əgər səthlərdə hər hansı bir həndəsi fiquru naxışlamaq lazım gəlirsə burada da lazerin tətbiqindən istifadə edilir. Dəqiq maşınların işləməsində də lazerin köməyi ilə hissələri bir-birinə dəqiq uyğunlaşdırmaq mümkündür. Burada lazer ölçmə qurğularından istifadə edilir. Bu qurğular bir neçə metr böyüklükdə olan maşınların yalnız şüaların köməyi ilə problemsiz ölçülməsini reallaşdırır.
Hərbdə hədəfə buraxılmış mərmilərin idarə olunması məqsədilə yönləndirici lazer şüalarından istifadə edilir. Hətta lazerdən silah kimi də istifadə olunur. Ancaq lazer silahları sadə lazer olub həddindən artıq böyük gücə malik olduqlarından onların tətbiqi çox əməktutumlu və baha başa gələndir.
Soltan Əli Mirzə Qacar
Şahzadə Soltan Əli Mirzə Qacar — "Qacar Şah Ailəsi"nın başçısı.
Həyatı
Şahzadə Soltan Əli Mirzə Qacar 16 noyabr 1929-ci ildə Livanın Beyrut şəhərində anadan olmuşdur. Atası Şahzadə Məcid Mirzə Qacar, babası isə 1907-1909-cu illərdə Qacar Dövlətinin şahı olmuş Məhəmmədəli şah Qacardır. Qacar Dövlətinin sonuncu şahı Sultan Əhməd şah Qacarın qardaşı oğludur.
Soltan Əli Mirzə Qacarın rəhbərliyi ilə 1999-cu ildə Prof. M.Tehranian (Havay Universiteti), Prof. M.M.İsgəndəri Qacar (Santa Barbara Şəhər Kolleci) və Barjesteh van Vaalvijk van Doorn tərəfindən Beynəlxalq Qacar Araşdırmalar Assosiasiyası (International Qajar Studies Association) yaradılmışdır. Soltan Əli Mirzə Qacar assosiasiyanın fəxri prezidenti idi.
Boylu acılıq
Təbii halda Balkanlarda, Kiçik Asiyada, İranda təsadüf edilir. Azərbaycanda Böyük Qafqazda, Kiçik Qafqazın şimalında, Qobustanda və s. bölgələrdə qayalıq yerlərdə və gilli uçurumlarda təbii şəraitdə rast gəlinir. Hündürlüyü 2 m olan, qollu-budaqlı, boz gövdəli koldur. Şaxələri düz, hamar, dar şırımlı, yaşıl və kifayət qədər nazikdir, diametri 1-1,5 mm-ə çatır. Yarpaqları tam inkişaf etməmişdir, qarşı-qarşıya düzülmüş və zər qərdəciklidir. Tozcuq sünbülcükləri saplaqsız, çox vaxt çaxələr boyu topa-topa düzülmüşdür, kürəşəkillidir, rəngi qırmızı və ya çəhrayı-sarıdır, 4-5 mm uzunluqdadır, şaxələri boyu düzülmüşdür. Xarici çiçəkaltlıqları aşağıdan dəyirmi-oval, yuxarıdan dəyirmi və uzun olub, bitişikdir. Meyvəverən sünbülcükləri qısa ayaqcıqlar üzərindədir, uzunsov-ovaldır, birçiçəklidir, 2-3 cüt çiçəkaltlığı vardır. Borucuğun kənarları uzunsov, diləbənzər olub, uzunluğu 3 mm-ə çatır. İyun ayında çiçəkləyir, avqust ayında çeyvə verir. Meyvələri qırmızı, çəhrayı və ya sarı rəngdədir, kürəşəkillidir, yetişdikdə oval formalıdır, lətlidir. Toxumları qonur rəngli, uzunsov-ovalşəkilli, 4-5 mm uzunluqdadır. Quraqlığa və istiyə davamlı, torpağa çox tələbkar olmayan və işıqsevən koldur. Vegetativ orqanlarında alkaloid və efedrin vardır. Var.chrysocarpa C.A.M. – Var.erythrocarpa formasından da istifadə edilir. 1972-ci ildən Abşeronda, Mərdəkan dendrarisində introduksiya olunmuşdur. Asanlıqla çoxaldılır.
Senecio ganganensis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Trichilia stellato-tomentosa
—  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Bulbophyllum tenue
(Bulbophyllum tenue) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Lyuizit
Lyuizit — Asetilenin alüminium xlorid AlCl3 iştirakında arsenxloridlə təsirindən (AsCl3) lyuizit alınır. Lyuizit üç maddənin birləşməsindən ibarət olub rəngsiz, yağlı maye halındadır və xoşagəlməz iyə malikdir.
Xüsusi çəkisi 1,9 q/sm3, qaynama temperaturu 930 °C, mənfi 150 C-də bərk kütləyə çevrilir, uçucu maddədir, onun buxarları da insanları zəhərləyə bilir. Suda çətin, üzvi həlledicilərdə yaxşı həll olur.
Tüklə
Əhalisi
14 may - 17 dekabr 1886-cı ildə ailələr üzrə aparılmış kameral siyahıyaalmaya əsasən Bakı quberniyası, Lənkəran qəzası, Ərkivan şöbəsi, Boradigah kənd cəmiyyətinə daxil olan Boradigah kəndində, həmçinin bu kənd sakinlərinin yeni saldıqları Qəzvinoba, Şatıroba, Babaser, Mollaoba və Tüklə kəndlərində toplam 291 evdə şiə təriqətli müsəlman talışlardan  ibarət 2.628 nəfər (1.508 nəfəri kişilər, 1.120 nəfəri isə qadınlar) əhali yaşayırdı.
Lyuizit
Zəhərlənmə təsirinə görə lyuizit ipritə oxşardır, ancaq onun özünün də xüsusi əlamətləri vardır. Bunlardan əsası odur ki, lyuizitin gizli inkişaf dövrü yoxdur. Lyuizit dəriyə düşdükdə həmin an yandırma hiss olunur, sonra qızartı və şiş əmələ gəlir, köpün əmələ gəlmə mərhələsi 2-ci günün sonuna kimi qurtarır. Sonra köplər açılaraq yara əmələ gətirir. Lyuizitin buxarları ilə nəfəs aldıqda əvvəlcə yuxarı tənəffüs orqanları zədələnir, sonra öskürək və burundan su axma kimi əlamətlər olur. Yüngül zəhərləmələrdə belə hallar bir necə saat, ağır hallarda isə bir necə sutka davam edir. Ağır zəhərlənmələr ürəkbulanma, baş ağrıları, səsin batması, qusma və bronxların iltihabı ilə nəticələnir.
Tüklə
Toponimiyası
Yaşayış məntəqəsinin adı talış dilində "çəltik əkilən sahə", "biçar" sözündən və kiçik mənasında "lə" şəkilçisindən ibarətdir.
Lyuizit
Lyuizitin damcıları gözə düşdükdə 7–10 sutkadan sonra insan görmə qabiliyyətini itirir.
Tüklə
Həmçinin bax
Jindi
Lyuizit
Lyuizit mədə-bağırsaq traktına düşdükdə ürəkbulanma, qan təzyiqinin aşağı düşməsi halları olur və daxili orqanların zədələnməsi inkişaf edir.
Tənəffüs orqanlarının və mədə-bağırsaq traktının zəhərlənməsində təcili tibbi yardım çağırmaq və bütün hallarda sanitar təmizlənmə aparmaq lazımdır.
Tüklə
Həmçinin bax
Kıncıvo
Lyuizit
İlk yardım
Əgər lyuizitin damcıları geyim və yaxud dəri üzərinə düşərsə, zəhərlənmiş sahəni fərdi kimya əleyhinə paketdə olan məhlul, yaxud xloramin məhlulu ilə deqazasiya etmək lazımdır. Gözlərə bu ZM –rin damcıları düşdükdə onları 2%-li soda məhlulu və ya zəif (0,1%-0,2%) xloramin məhlulu ilə yaxalayırlar.
Tüklə
Həmçinin bax
Monidigah
Bədəlan
Bədəlan — Azərbaycan Respublikasının Masallı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Məlumat
Masallı rayonu Bədəlan kənd inzibati ərazi dairəsi mərkəzi Bədəlan kəndi olmaqla Bədəlan, Çayqıraq, Aşurlu və Dəmirçi kəndlərini əhatə edir. Kənd paytaxtdan 244 km və rayon mərkəzindən 11 km məsafədə yerləşir. Bədəlan kəndinin və bu toponimin yaranması haqqında mülahizəyə görə kənd sakinləri Lerikin Barzavu kəndindən hazırda yaşadıqları məkana köçüb gəlmiş Bədəl adlı bir şəxsin başçılıq etdiyi tayfanın nümayəndələridirlər və bu kənd adı da bu şəxs adı ilə bağlı yaranmışdır.
Əhalisi və coğrafi mövqeyi
Bədəlan kəndi respublikanın cənub-şərqində - Lənkəran ovalığında yerləşir, o rayonun Xıl, Sirəbil, Musaküçə, Kolatan, Lürən, Qızılavar, Xanəlion, Babaser, Mollaoba, Məmmədoba kəndləri və Boradigah qəsəbəsi ilə həmsərhəddir. Masallı-Boradigah şose yolunun 11-ci kilometrliyində yerləşir. Bədəlan kəndinin sahəsi 382 ha, Çayqıraq kəndinin sahəsi 260 ha, Aşurlu kəndinin sahəsi 289 ha, Dəmirçi kəndinin sahəsi 340 ha olmaqla kənd ərazi dairəsinin ümumi sahəsi 1271 hektardır. 2017-ci ilin əvvəlinə olan məlumata görə Bədəlan kəndinin əhalisi 2598 nəfər, Çayqıraq kəndin əhalisi 1554 nəfər, Aşurlu kəndinin əhalisi 2094 nəfər, Dəmirçi kəndin əhalisi 2190 nəfər olamqla ümumilikdə kənd ərazi dairəsində 8436 nəfər yaşayır. Kənddə 1936 ev təsərrüfatların olmaqla 1230 fərdi yaşayış evi və 2 ümumi yaşayış binası vardır.
İnfrastruktur
Bədəlan kənd inzibati ərazi dairəsi dövlət əhəmiyyətli avtomobil yolunun üstündə yerləşməklə əhətə etdiyi bütün kəndlələ asfalt yollarla birləşdirilmişdir. Bədəlan kənd inzibati ərazi dairəsində Poçt Şöbəsi (İndeks: AZ4412) və 1104 yerlik EATS (Kod: 62/63) fəaliyyət göstərir. Geniş zolaqlı internetdən itifadə edən abonentlərin sayı 520 nəfərdir. Elektrik enerjisindən itifadə edən abonentlərin sayı 1838 nəfər, təbii qazdan istifadə edən abonentlərin sayı isə 1585 nəfərdir. Kənddə 20 mağaza, 7 avtomobil təmiri sexi, 5 plastik qapı-pəncərə sexi, 2 aptek, 2 çörəkbişirmə sexi, 9 ictimai iaşə müəssisəsi, yanacaqdoldurma məntəqəsi, şadlıq evi və mərasim zalı əhaliyə xidmət göstərir. 71 saylı Masallı kənd Dairə Seçki Komissiyası özündə 42 Məntəqə Seçki Komissiyasını birləşdirməklə Bədəlan kəndində fəaliyyət göstərir.
Tarixi
Kəndin arxeoloji mənzərəsi göstərir ki kəndin yaşı tunc dövrünə gedib çıxır. Kənddə bir sıra tarixi abidələr də mövcuddur. Belə ki, kənd ərazisində erkən tunc dövrünə aid "Lələtəpə" abidəsi və bir sıra kurqanlar mövcuddur. Orta əsr abidələrindən Piəğəb ziyarətgahı, Rəsullulah bulağı, Qaraxan təpəliyi, Ğənqəl qalası və sair tarixi abidələr də aşkar edilib. Kənddə mövcud olmuş tarixi hamam kompleksi hazırda sıradan çıxmış və yerində yenisi tikilmişdir. Kənd qəbristanlıqlarında zona üçün xarakterik olan qoç fiqirlu daş abidə və üzəri ərəb qarafikasının nəstəliq xətti ilə yazılmış, qılınc və şeypur təsviri olan qədim məzar daşları mövcuddur. Bütün bunlar Səfəvilər dövründə ordunun döyüşlərdən sonra bu kəndə çəkilməsini, kənd əhalisinin bu orduda vuruşub yaralanmasını və ordunun yaralı döyüşçülərinə sığınacaq verməsini deməyə əsas verir. Talış xanlığının və bölgənin tarixinə həsr olunmuş "Əxbərnamə" və "Cavahirnameyi Lənkəran" əsərlərində də kəndin tarixinə aid bir sıra qiymətli məlumatlar özünə yer almışdır. Bu əsərlərdə Talış xanlığı uğrunda Rusiya-İran müharibələrində hər iki tərəfə qarşı vuruşan xanlıq ordusunun əsas quvvəsinin tüfəngçilər olması və bu tüfəngçilərin əsasən bədəlanlılardan ibarət olması özünə yer alıb. Əsərdə tüfüəngçilərin başçısının da bu sahədə öz xüsusi məharəti ilə seçilən "bədəlanlı keçəl Məmmədəli" olması və kənd sakinlərinin işğalçılara qarşı amansız mübarizəsi dəfələrlə təsvir edilib. Əsərdə Mirhəsən xanın rəhbərliyi ilə işğalçılara qarşı vuruşan Talış xanlığı qoşunlarının döyüşdən geri çəkilən zaman məhz Bədəlan kəndinə sığınması bu kənd əhalisinin bölgədə etibar və döyüşkənliyini göstərən ən parlaq bir nümunədir. Qeyd edilən mənbələrdə hətta müharibələrdən və bölgə çarizmin nəzarətinə keçəndən sonra belə rus qoşunlarının Ərkivan qalasından Lənkəran qalasına manevr və yerdəyişməsi zamanı Bədəlan kəndindən keçən zaman kəndçilərin silahlı hücumlarına məruz qalması diqqəti çəkir. 1886-cı ildə Rusiya İmperiyası tərəfindən ailələr üzrə aparılmış kameral siyahıyaalınmaya əsasən Bədəlan kənd cəmiyyətinə daxil olan Bədəlan kəndində, həmçinin bu kənd sakinlərinin yeni saldıqları Kolatan və Xanalion kəndlərində ümumilikdə 201 evdə 1358 nəfər (966 nəfəri kişi, 392 nəfəri isə qadın) əhali yaşadığı qeyd edilib. 1914-cü il tarixinə "Qafqaz kalendarı"nda çarizmin rəsmi məlumatına görə Bədəlan kəndində hər iki cinsdən ümumilikdə 1555 nəfər əhali yaşayırdı. Mənbələrdə hazırkı Bədəlan kəndinin xanlığın tarixi Uluf və Dəştvənd mahallalrına daxil olması qeyd olunub. Çarizim dövründə kənd inzibati bölgüyə Lənkəran "uezd"inə, Azərbaycan Demokratik Cumhuriyyəti və Sovet hakimiyyətinin ilk illərində isə Lənkəran qəzasına daxil idi. 1930-cu ildə mərkəzi Masallı yaşayış məntəqəsi olamqla eyni adlı inzibati rayonu təşkil edildi və o vaxtdan kənd bu rayonun tabeçiliyinə verildi. Sovet hakimiyyətinin ilk illərində rayonda mövcud olan 4 ilk partiya təşkilatından biri də məhz Bədəlan kəndinə təsis olunmuşu.
Şəhidlər
Kənd qəbristanlıqlarında üzərində qılınc və şeypur olan qədim məzar daşlarının olması kənd əhalisinin həmişə yadellilərlə silahlı mübarizədə olmasını göstərən maddi tarixi nümunələrdir. Səfəvilər dövlətinin yaranmasında və Rusiya-İran müharibəsində kənd əhlisinin iştirakı tarixi yazılı mənbələrdə qeyd edilmiş, xüsusən kənd tüfəngçilərinin bu döyüşlərdə xüsusi çəkisi və məharəti diqqəti çəkir. Dünya müharibələrində kənd sakinlərindən yüzlərlə insan döyüşlərdə hərbçi kimi bəşəriyyətin xilas olunmasında iştirak etmişlər. Bu insanlrın mütləq əksəriyyəti hərbi əməliyyatlar zamanı itkin düşmüş və həlak olmuşlar. Dünya və ölkəmiz üzərindən faşizim təhlükəsinin dəf edilməsində Bədəlan kəndindən 57 nəfər, Çayqıraq kəndindən 29 nəfər, Aşurlu kəndindən 39 nəfər və Dəmirçi kəndindən 29 nəfər olmaqla ümumilikdə 154 nəfər  həlak və itkin düşmüşlər. Ölkəmiz müstəqilliyə qovuşan ərəfədə erməni işğalçılarına qarşı döyüşlərdə kəndin onlarla sakini könüllü iştirak etmişdir. Belə ki, Qarabağ uğrunda döyüşlərdə kənd sakinlərindən Davud Qulamov (Bədəlan ), Arif Fərzullayev (Bədəlan), Eldəniz Rəsulov (Bədəlan), Nəsib Tağıyev (Bədəlan), Bəxtiyar Gənciyev (Aşurlu), Kamran Həsənov (Çayqıraq), Zakir Abbasov (Çayqıraq) və Mətləb Bağırov (Dəmirçi) olmaqa 7 nəfər şəhid olmuş və itkin düşmüş, 6 nəfər isə əlil olmuşdur. Dünya və Qarabağ müharibələrində şəhid və həlak olanların xatirəsi kənddə əbədiləşdirilmişdir. Belə ki kəndin mərkəzində həlak olanların və itkin düşənlərin xatirələrinə möhtəşəm abidə kompleksi ucaldılmış, məktəblərə şəhidlərin adı verilərək xatirələri əbədiləşdirilmişdir. Bütün kənd məzarlıqlarında şəhidlərin və həlak olanların xatirələrinə abidə qoylmuş və məzaüstü abidələri ucaldılmışdır.
Mədəni və tarixi abidələri
1843-cı ildə çarizm tərəfindən aparılmış kameral siyahıyaalınmaya aid arxiv sənədlərinə görə kəndin  Aşurlu ərazisində məscidin və onun nəzdində mədrəsə tipli məktəbin fəaliyyət göstərməsi qeyd edilib. Sonrakı illərdə bu məscid yenidən tiklisə də hazırda o memarlıq abidəsi kimi dövlət tərəfindən tarixi abidələrin inventar fonduna daxil edilərək xüsusi qorunur. Hazırda dini icma formasına Bədəlan, Çayqıraq, Aşurlu və Dəmirçi kəndlərində 5 məscid və 2 ziyarətgah fəaliyyət göstərir.
Əhalinin məşğuliyyəti
Bədəlan kənd inzibati ərazi dairəsi zonanaya xas olan rütubətli subtropik iqlim hakimdir. Sarı torpaqlar çoxluq təşkil edir. Torpaqlar çayçılıq, faraş tərəvəzçilik üçün əlverişlidir. Sitrus, dənli, texniki və yem bitkilərin əkilməsi üçün də torpqalar münbitdir. Tütünçülük, çayqçılıq və baramaçılıq sahələri bir vaxtlar kənd iqtisadiyyatında mühüm yer tuturdu. Bu torpqalarda ildə hətta 3 dəfə məhsul əkib-becərmək belə mümkündür. Ərazi rekrasiya ehtiyatlıdır. Bədəlan kənd inzibati ərazi dairəsi rayonun inkişaf dinamikasına görə ən qabaqcıl yaşayış məntəqəsidir. Sovetlər dövründə kənddə çay fabriki fəaliyyət göstərsə də, sonralar fabrik fəaliyyətini dayandırmışdır. Dənli bitkilər və taxılçılıq bir vaxtlar kəndin əsas məşğuliyyəti olub. Kənddə tarixən zonaya xas olan çəltikçilik bir vaxtlar geniş yayılmışdır. Belə ki, burada çəltiyin "Ənbərəbu", "Sədri", "Haşimi" növlərindən torpaq sahələrinin əkilməsində geniş istifadə edilirdi. Hazırda kənddə buğda və arpa sahələri az da olsa mövcuddur. Kənd əhalisi tarixən kənd təsərrüfatı və xırda sənətkarlıqla məşğul olublar. Belə ki Bədəlan və Aşurlu kəndinin əhalisi əsasən maldarlıq, Çayqıraq kəndinin əhalisi əsasən tərəvəzçilik və maldarlqıla məşğul olurlar. Dəmirçi kəndinin əhalisi isə əsasən kənd təsərrüfatı avadanlıqlarının sənətkarlığı ilə məşğul olurlar və kəndin adı da məhz məşğuliyyətləri ilə əlaqədar yaranmışdır. Kənd əhalisinin boyuk bir qismi hazırda təmir-tikinti və ticarət sahəsində fəaliyyət göstərməyə üstünlük verirlər. Təhsil, səhiyyə və dövlət qulluğu sahəsində çalışanlar da az deyil.
Səhiyyə
Kənddə 4 həkim, 9 orta tibb işçisi və 2 texniki işçini özündə birləşdirən həkim məntəqəsi əhaliyə səhiyyə xidməti göstərir.
Qill Markus
Qill Markus — CAR Mərkəzi Bankının rəhbəri
2012-ci ildə Beynəlxalq Global Finance təşkilatı bütün dünya üzrə mərkəzi bankların rəhbərlərinin fəaliyyətini qiymətləndirərkən, ona aşağı qiymət olan, "C" qiymətini vermişdir.
II Aləmgir Şah
II Aləmgir Şah — Böyük Moğol İmperiyasının XV padşahı.
Senecio antandroi
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Bulbophyllum tenuifolium
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Riad Salameh
Riad Hüseynzadə — bank rəhbəri.
2012-ci ildə Beynəlxalq Global Finance təşkilatı bütün dünya üzrə mərkəzi bankların rəhbərlərinin fəaliyyətini qiymətləndirərkən, ona aşağı qiymət olan, "C" qiymətini vermişdir.
Olo Qəbdin (Əbyəlil)
Olo Qəbdin (Оло Ғәбдин, Ғәбдин) - Rusiyanın Başqırdıstan Respublikası Əbyəlil rayonu Bayım kənd sovetliyinə daxil olan kənd.
Əhali
2002-ci il ümumrusiya siyahıya alınmasına görə Başqırdıstan Respublikası Olo Qəbdin kənd ərazisin milli tərkibi: başqırdlar — 100 %. .
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Trichilia surumuensis
—  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Polygon (jurnal)
Haqqında
Azərbaycanda 2019-cu ilin aprel ayından nəşrə başlayan ingilis dilində hərbi texnologiya jurnalıdır. Jurnal Gürcüstan, Ukrayna, Türkiyə, Mərkəzi Asiya və Pakistanda yayımlanır. Qeyd olunan regionlarda müxbir postları var. “SR Consulting və Media” MMC-nin təsis etdiyi POLYGON jurnalı Ədliyyə Nazirliyində 2019-cu ilin yanvar ayında dövlət qeydiyyatına alınıb.
Jurnal iki ayda bir dəfə olmaqla 1500 ədəd tirajla nəşr olunur. POLYGON jurnalının həftədə iki dəfə ingilis dilində region xəbərlərindən ibarət daycesti elektron formatda dünyanın müxtəlif ölkələrindən 7000-ə yaxın yerli və xarici abunəçiyə çatdırılır.
Azərbaycanda nəşr olunan ingilis dilli ilk hərbi texnoloji "Polygon" jurnalı. Jurnalın ilk beynəlxalq təqdimatı aprelin 30-da İstanbulda İDEF-2019 müdafiə sənayesi sərgisində keçirilib.
Jurnalın baş redaktoru Zaur Babaşovdur. POLYGON jurnalının Mərkəzi Asiya zonası üzrə təmsilçisi qismində Qazaxıstanın “Savdan”, Rusiya üzrə “World Media Business” şirkəti, Türkiyə üzrə Mehmet Demirkol, Pakistan üzrə “Arms Journal” və Ehteşam Bari çıxış edirlər.
Kirpikli acılıq
Məlumat mənbələri:
Деревья и кустарники СССР. т.3.1954; Флора Азербайджана. т.5. 1954; Azərbaycanın ağac və kolları. III cild. 1970; Azərbaycanın “Qırmızı” və “Yaşıl Кitabları”na tövsiyə olunan bitki və bitki formasiyaları. 1996; Azərbaycan florasının konspekti. I-III cildlər. 2005; 2006; 2008.
Çaşitsu
thumbnail|280px| Yugao-tey kimi tanınan çay evi, Kanazava, Yaponiya. Çaşitsu və ya çay evi (茶室, "çay otaqları")   — Yapon çay mərasiminin (“çanoyu”) keçirilməsi üçün istifadə olunan xüsusi məkan. Çaşitsu tikilməsi üçün istifadə edilən memarlıq stili “sukiya” (“sukiya-zukuri”) adlanır və sukiya həm də çaşitsunun sinonimi kimi işlənə bilər. . Çaşitsunu səciyyələndirən memarlıq elementlərinə södzi pəncərələri, yarımşəffaf vasi kağızı ilə örtülmüş ağac çərçivədən hazırlanan hərəkətli qapılar, tatami döşəmə, tokonoma (əlyazmalar, rəsmlər və gül dizaynı üçün divarda xüsusi yer ) və sadə, sönük rənglərdə dizayn aiddir. Çaşitsu üçün ideal ölçü 4.5 (dörd tam onda beş)tatamilik (təxminən 7.5 kvadrat metr) otaq ölçüsüdür və bu ölçü məşhur usta Senno Rikü tərəfindən XVI əsrdə müəyyən edilmişdir.
Çay evləri və çay otaqları
right|thumb|4.5 tatami ölçüsündə ideal çay otağı tokonoma və mizuya döko ilə birlikdə
Çaşitsunun tarixi
“Çaşitsu” termini Edo dövrünün (təxminən 1600-cü il) başlanğıcından istifadə edilir. Əvvəlki dövrlərdə çay mərasiminin keçirdiyi məkanı bildirmək üçün chanoyu zashiki (茶湯座敷; "çanoyu üçün qonaq otağı"), sukiya (“çanoyu” kimi poetik xarakterli estetik məşğuliyyətlər üçün yer və kakoi (囲; ədəbi dildə "xüsusi ayrılmış məkan") kimi terminlərdən istifadə edilirdi. Yapon tarixçisi Moriya Takeşi özünün "Şəhərin içərisində yaşayan dağ" məqaləsində yazır ki, vabi-ça çay mərasiminin idealının kökləri Muromaki dövrünün (1336-1573) şəhər cəmiyyətinə gedib çıxır və şəhər əhlinin öz iqamətgahlarında tikdiyi və kənd evlərini xatırladan çay evlərində keçirilirdi  Buna qədər isə çay mərasimləri əsasən “söin-zukuri” memarlıq stilində tikilmiş otaqlarda keçirilirdi. Bu stil müasir dövrün çay otaqlarının tikintisində də geniş istifadə edilir..
Çay evləri mərkəzi hakimiyyətin zəif olduğu və dzen-buddizm ideyalarının yayıldığı Senqoku dövründə (XV əsrin ortaları- XVII əsrin əvvələri) meydana çıxmışdır. Çay evləri əsasən dzen rahibləri və “daymö”lər, samuraylar və tacirlər tərəfindən tikilirdi. Dzen fəlsəfəsinin təsiri altında tikilən bu evlər sadəlik və sakitlik təlqin etməli idilər. Çaşitsunun quruluşuna və çay mərasiminə dair qaydalar məşhur çanoyu ustaları Dzöo Takeno (1502/03-1555) və Rikü adı altında məşhurlaşan Senno Soeki (1521/22-1591) tərəfindən hazırlanmışdır. . Bəzi bədii mənbələrə inansaq, ilk çaşitsu 1473-cü ildə tikilmişdir. Başqa mənbələrə görə isə, ilk çaşitsu rahib Murata Dzükonun davamçısı usta Dzöo Takeno tərəfindən "vabi" prinsipinə uyğun olaraq kəndli koması stilində tikilmişdi. Senno Rüki çay evi konsepsiyasını təkmilləşdirmiş, onu əhatə edən bağın və çay evinə aparan yolun salınması prinsiplərini işləyib hazırlamışdır. .
İdeal çay evi
right|thumb|Çay evinin Nidziriquçi girişi Ayrıca tikili şəklində olan ideal çay evi “rödzi” adlanan kiçik yapon bağının əhatəsində yerləşir və xüsusi yol qonağı çay evinə aparır. Yolun qırağında qonaqlar üçün skamyalar yerləşir. Çay evinin yaxınlığında olan daş hovuz (dzukubai) qonaqların əl-üzlərini yuması üçün nəzərdə tutulub. Daha donra, onlar bellərini əyərək “Nidziriquçi” adlanan alçaq (hündürlüyü təxminən 60-90 sm olan bu girişin keçmişdə effekti o idi ki, samuray öz uzun qılıncı ilə içəri daxil ola bilmədiyindən qılıncları çöldə qoyurdu) kvadratşəkilli qapıdan çay otağında daxil olurlar. Bu qapı çay otağının daxili və sakit dünyasını narahat xarici dünyadan ayırır. Qapı çay otağının düz içinə aparır.
Qonaqlar üçün nəzərdə tutulmuş bu girişdən başqa digər girişlər də ola bilər: məsələn, ikiotaqlı çay evlərində “mizuya” otağına (əgər belə otaq mövcuddursa) keçməyə imkan verən və ev sahibi üçün nəzərdə tutulan normal insan boyu hündürlüyündə “saduqiçi” qapısı mövcuddur.
Çay otağının pəncərələri adətən kiçikdir və təbii gün işığını buraxan “södzi” ilə örtülmüş olur. Çay mərasimi iştirakçılarının diqqətini dağıtmamaq üçün bu pəncərələr çöldə baş verənləri seyr etmək üçün nəzərdə tutulmamışdır. Çay otağı alçaq tavana malikdir və orada mebel yoxdur. Ev sahibi və qonaqlar “seiza” stilində yerdən otururlar. Çay mərasimində istifadə olunan bütün əşyalar sadə və rahatdır. Bəzi çaşitsu sahibləri bu çay evlərinə xüsusi adlar verirlər. Belə adlar içərisində ən geniş yayılanları aşağıdakılardır:
Məşhur çaşitsular
thumb|200px|Dzo-an
Ağabəyli (Ağcabədi)
Ağabəyli — Azərbaycan Respublikasının Ağcabədi rayonunun Ağabəyli kənd inzibati-ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 5 oktyabr 1999-cu il tarixli, 708-IQ saylı Qərarı ilə Ağcabədi rayonunun Ağabəyli kəndi Hacıbədəlli kənd inzibati-ərazi vahidi tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Ağabəyli kənd inzibati-ərazi vahidi yaradılmışdır.
Toponimikası
Kəndin adı Azərbaycanın qədim kəbirli tayfasına məxsus eyniadlı nəslin adı ilə əlaqədardır. Bu kəndin adı oykonim şəxs adı ilə bağlı olub, Ağabəyli nəslinin adını əks etdirir. Tarixi həqiqətə görə XIX əsrdə kənddə Ağabəy adlı bir bəy yaşamış və kəndə ağalıq etmişdir. Ağabəyli kəbirli tayfasının bir qoludur.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Qarqarçayın sahilində yerləşir. Ağabəyli kəndinin ərazisi 5.3 km²-dir.
Əhalisi
Əhalisi 563 nəfərdir.
İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyəti əkinçilik və heyvandarlıqdır. Kənddə "Atropatena" şirkəti tərəfindən inşa olunan "Atena" süd məhsulları kombinatı fəaliyyət göstərir. Kombinatın açılışı 6 may 2011-ci ildə olmuş və açılışda Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev iştirak etmişdir. Əhali əsasən əkinçilik və heyvandarlıq ilə məşğul olur.
Təhsil
2 oktyabr 2012-ci ildə Ağabəyli 80 yerlik kənd ümumi orta məktəbinin yeni binasının açılışı olmuşdur.
Bucentaure (1803)
250px|thumb|“Bucentaure ” [[Trafalqar döyüşündə]] Bukentaur, Le Bucentaure - Fransa donanmasına aid, 80 topluq, III ranq yelkənli xətt gəmisi. Bukentaur göyərtəsində 18 avqust 1804-cü ildə vəfat etmiş vitse admiral Latuş-Trevil Lui Renenin bayraqdar gəmisi olub.
Şahmat üzrə SSRİ çempionatı 1961 (noyabr - dekabr)
Şahmat üzrə 29-cu SSRİ çempionatı 1961-ci il 16 noyabr - 20 dekabr aralığında Bakı şəhərində keçirilmişdir.
III Cahan Şah
III Cahan Şah və ya Muhi ül-Millət  —  Böyük Moğol İmperiyasının XVI hökmdarı.
Nquyen Van Binx
Nquyen Van Binx — Vyetnam Mərkəzi Bankının rəhbəri
2012-ci ildə Beynəlxalq Global Finance təşkilatı bütün dünya üzrə mərkəzi bankların rəhbərlərinin fəaliyyətini qiymətləndirərkən, ona aşağı qiymət olan, "C" qiymətini vermişdir.
Türkoba (Masallı)
Türkoba — Azərbaycan Respublikasının Masallı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Əhalisi
Əhalisi 2662 nəfərdir.
Toponimiyası və tarixi
Oykonim türk etnonimi və oba "yaşayış yeri" komponentlərinin birləşməsindəndir.
Türkoba kəndi 1284-cü ildə Elxanlılar sülaləsi tərəfindən Mərkəzi Asiyadan Azərbaycana, o cümlədən Talış ərazisinə köçəri türk tayfalarının köçürülməsi nəticəsində salınıb. Bununla bağlı əsas mənbələrdən biri Elxanlıların (Hülakülər) vəziri Fəzlullah Rəşidəddinin "Cami ət-Təvarix" əsəridir və orada bu əraziyə köçürülmüş müxtəlif tayfaların və yerlərin adları, o cümlədən Türkoba adı qeyd edilir. Talış ərazisində bir sıra obalar salan köçəri boylardan birinin Türkobanı məskunlaşdırdığı bildirilir. Bu barədə bir sıra müasir araşdırmalarda, o cümlədən bölgənin tarixini və toponimlərini araşdıran kitablarda da qeyd edilir. Məsələn, Mirhaşım Talışlının "Lənkəran" adlı kitablnda və digər əsərlərdə bu barədə ətraflı məlumat verilir. Qeyd edilən tarixdə Monqol sərkərdəsi olan Talaş-Talış ərazisində məskən salan və din baxımından Tenqriçi olan həmin köçəri türk-monqol tayfaları İslam dinini və oturaq həyata keçmişdir
Tanınmış şəxsləri
thumb|284x284px|Türkobada gün batarkən.
Həmçinin bax
Jindi
Kıncıvo
Monidigah
İstinadlar
2.Fəzlullah Rəşidəddin, "Cami-ət-təvarix" əsəri
3.Mirhaşım Talışlı, "Lənkəran" kitabı