cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mikele Alboreto
Formula-1-dən sonra
Alboreto həmçinin "IndyCar" və "Amerika La-Manş seriyası" yarışlarında da iştirak etmişdir.
Vəfatı
Ölümündən 4 il sonra 2005-ci il "İtaliya Qran-prisi"ndə podiuma çıxan italyan yarış pilotu Cankarlo Fizikella bu podiumu Alboretoya həsr etdiyini söylədi.
Karolina Rodrigez
Karolina Rodrigez (d. 24 may 1986; Leon, İspaniya) — İspaniyanı təmsil edən bədii gimnast. Karolina Rodrigez, İspaniyanı 2004 Afina, 2012 London və 2016 Rio-de-Janeyro Olimpiadalarında təmsil edib.
Karyerası
Karolina Rodrigez, 2004-cü ildə İspaniyanın bayrağı altında Yunanıstanın paytaxtı Afina şəhərində baş tutan XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. O, qrup yarışlarında кomanda yoldaşları Soniya Abexon, Barbara Qonzalez, Marta Linares, İsabel Paqan və Nuriya Velasko ilə birgə finalda 45.350 xal topladı və 7-ci yeri tutdu.
Karolina Rodrigez, 2009-cu ildə İtaliyanın Peskara şəhərində baş tutan 2009 Aralıq dənizi Oyunlarında bürünc medala sahib oldu.
Karolina Rodrigez növbəti dəfə, Olimpiya Oyunlarına 2012-ci ildə Birləşmiş Krallığın paytaxtı London şəhərində baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarında qatıldı. O, fərdi yarışların təsnifat mərhələsində 106.800 xal topladı və 14-cü yeri tutaraq mübarizəni dayandırdı.
Daha sonra Karolina Rodrigez, 2013-cü ildə Türkiyənın Mərsin şəhərində baş tutan 2013 Aralıq dənizi Oyunlarında qızıl medal qazandı.
Karolina Rodrigez üçüncü dəfə, Olimpiya Oyunlarına 2016-cı ildə Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında qatıldı. O, fərdi yarışların finalında 69.494 xal topladı və 8-ci yeri tutdu.
Ədirnənin fəthi
Ədirnənin fəthi — Bizans imperiyasının əlindəki Ədirnə (o zamankı adıyla Hadrianopolis) Osmanlı imperiyasının nəzarətinə keçməsi ilə nəticələnən proses. Müharibənin baş verdiyi il və fəth həyata keçirən adlar, mənbələrə görə 1361-1371-ci illər arasında fərqli göstərilir. Alınmasından bir müddət sonra Osmanlı imperiyasına paytaxt olan şəhər, 1453-cü ildə İstanbulun (o dövrdəki adı Kostantinopolis) ələ keçirilməsindən sonra paytaxt olmasına qədər bu statusunu davam etdirib.
Məqsəd
Osmanlı dövlətinin Balkanlardakı fəthlərini həyata keçirən qoşunlara, Osmanlı sultanı Orxan Qazinin ən böyük oğlu Süleyman Paşa komandanlıq edirdi. Etdiyi fəthlərdən sonra bölgədə Paşa bəylərbəyliyi qurulmuşdu. Bəylərbəylik qərbdə Keşan ilə İpsala arasında Yayla dağından və Malkara ilə Hayrabolunu ayıran dağlıq ərazidən keçir, Mərmərə dənizi sahillərində Tekfurdağı qəsəbəsi cənubunda Durbinlər təpəsi və Xoraya qədər olan bir ərazini əhatə edirdi. 1357-ci ilin yazında, 11 yaşlı oğlu Xəlilin Foçalı (İzmirin şimalında yer alan bir sahil ilçəsidir) quldurlara əsir düşməsinin ardından Orxan Qazi, oğlunu xilas etmək üçün Bizans imperatoru V Yoannis Paleologosla danışıqlara başladı. İki tərəf arasında aparılan danışıqlar əsasında Osmanlılar Bizans torpaqlarına hücum etməyəcək, Foça göndəriləcək gəmilərin xərclərini üzərinə götürəcək, Bizans imperatorunun keçmiş borclarını bağışlayacaq və Bizans imperatoruna qarşı duran Mateos Kantakuzinosa yardımdan imtina edərək imperatoru dəstəkləyəcəkdir. Müqavilədən əvvəl Mateos Kantakuzinos ilə əməkdaşlıq edən Osmanlılar, bu sayədə Rumelidə yerləşmə imkanı tapmışdı. Digər tərəfdən, Süleyman paşa, Xəlilin əsir düşməsindən bir müddət sonra ölmüş, ən böyük qardaşı Murad, lələ Şahin ilə birlikdə Rumelinin ucqar bölgəsinə göndərilmişdi. Mateos Kantakuzinos isə Serblər tərəfindən yaxalanmış və imperatora təslim edilmişdi. Orxan Qazinin çətinə düşdüyü bir vaxtda Yoannis Paleologosun şəxsən 3 döyüş gəmisi ilə 1358-ci ilin baharında Foça üzərinə getdi. Foçanı qurudan sıxışdırmaq üçün isə Saruhanoğulları bəyi İlyas Bəy ilə razılaşdırılmışdı. Ancaq hər iki tərəf üçün uğursuz oldu və imperator geriyə qayıtdı. Orxan Qazinin imperatora, oğlunu azad etməsə razılaşmanı pozacağını və Bizans torpaqlarına qarşı hücumlara yenidən başlayacağını bildirməsi ilə imperator iki gəmiylə birlikdə Prokonnesosa (günümüzdə Mərmərə adası) getdi və burada Orxan Qazi ilə görüşməsinin ardınca eyni il içərisində Foça hərəkət etdi. Bu dəfə də bir nəticə verməməsinin ardından 1359-cu ilin baharında Kadıköyə gələn Orxan Qazi, imperatorun elçiləri gəmidə görüş keçirdi. Oğlu Xəlilin azad edilməsinin ardınca, imperatorun qızı ilə nişanlanması və aralarındakı sülhün daimi olması şərtləri ilə yenidən müqavilə imzaladılar. Həmin ilin yaz aylarında yenidən Foça hərəkət edən imperator, Xəlili xilas etdi və Konstinantopola apardı və 10 yaşlı qızı İrini ilə nişanladı. 1359-cu ilin sentyabr ayının sonunda isə gəmi ilə İzmitə gətirilib, atasına təhvil verildi. 1357-ci ilin yazında əsir düşən Xəlilin 1359-cu ilin yazında azad edilməsinə qədərki təxminən iki illik müddətdə, iki dövlət arasında hər hansı bir münaqişə baş verməmişdir.
Osmanlı qazilərinin müttəfiqi olan Mateos Kantakuzinosun bölgədən atılmasının ardınca bölgədəki hakimiyyət birbaşa Yoannis Paleologosun nəzarətinə keçmişdi. Xəlilin azad edilməsindən qısa bir müddət sonra Rumeli başında duran Orxan Qazinin Muradın lələ Şahin və cırtdanların sərkərdələri Hacı İlbeği ilə Veteran Evrenos, bölgədəki fəth hərəkətlərinə yenidən girişdilər. Rumeli Osmanlı qüvvələri, 1359-cu ildən başlayaraq şərqə doğru sistematik olaraq hücumlar təşkil etməyə başladı. Florensiyalı Matteo Villanın bildirdiyinə görə, bu hücumlar zamanı Dimetoka (o zamankı adıyla Didymeteichon) ilk dəfə müvəqqəti olaraq Osmanlıların əlinə keçmiş, Türk qoşunları həmin il İstanbul (o zamankı adıyla Konstantinopolis) qala divarları qarşısında göründü.
Fəth haqqında mənbələr
Fəthin keçirildiyi ili fərqli göstərən mənbələr mövcuddur. Aleksandr Burmov, Serbiya salnaməçiləri ilə Laonikos Halkokondiles və Giacomo Luccarinin qeydlərinə əsaslanaraq 26 sentyabr 1371-ci ildəki Çirmen müharibəsindən dərhal sonra, 1371-ci ilin sentyabrın sonları ilə oktyabrın əvvəlləri ətrafında aparıldığını bildirirlər. Ancaq Burmov, son iki mənbədə yer alan Ədirnəni fəth edən ordunun başında Süleyman Paşa olduğu məlumatını rədd edir. O dönəmdəki ümumi vəziyyəti də göz önünə alaraq fəth tarixini 1371-ci il kimi təsvir edən Burmova görə Serbiya knyazlarının birdən Çirmenə (günümüzdə Ormenio) gəlmələri və o zamanlar Albaniya tərəflərdə yerləşən Vukain Mrnjaveviin qardaşı Jovan Ugljea ilə birləşməsi nəticəsində regionda reallaşan Çirmen müharibəsi, Ədirnənin Osmanlıların əlindən xilas etmək üçün təşkil edilmişdi. Bu müharibədə Serbiyanın məğlubolmas ilə şəhər Osmanlı hakimiyyətinə girmişdi. Ancaq Georgi Ostroqorski Burmovun mənbə olaraq istifadə etdiyi Serbiya salnamələrində Osmanlıların Balkanlardakı irəliləyişi haqqındakı bəzi tarixlərin səhv göstərilməsi və əsərini 1480-ci illərində yazmış olan Halkokondilesin də xronoloji səhvlərin olması səbəbiylə Burmovun yazdığının doğru olmadığını bildirir və 1362-ci il tarixini ortaya qoyur. Digər tərəfdən Burmov, Bizanslı salnaməçilərdən VI Yoannis Kantakuzinos və Demetrios Kydonesin Ədirnənin fəth edilməsindən yazmamaları, hadisənin 1371-ci il ərəfəsində baş vermədiyinin bir göstəricisi olaraq bildirir. Kantakuzinosun xatirələrində özünü müdafiə etdiyindən, özünü müqəssir vəziyyətinə salacaq olan bu fəthdən heç danışmamış olma ehtimalı və Kydonesin isə ayrı-ayrı hadisələr əvəzinə vəziyyətin ümumi mənzərəsi haqqında yazması səbəbiylə bu iki mənbədə fəthlə bağlı bir fakt olmağı ehtimalı üzərində dayanan Xəlil İnalcık da, Burmovun Ədirnənin 1371-ci ildə Çirmen müharibəsindən sonra fəth edildiyi tezisinin qəti dəlillərə əsaslanmadığını ifadə etməkdədir.
Elizavet Zahariadu ilə Irne Beldiceanu-Steinherr fəthin 1369-cu il tarixini göstərir. Zahariadu, Hadrianopolis metropolit Polikarposun əmri Yannis Katakalon tərəfindən Bizans imperatoru V Yoannis Paleologosa yazılan 1366-cı il tarixli mənbəyə əsaslanaraq şəhərin 1366-cı il tarixində Bizans nəzarətində olduğunu bildirir. Müxtəlif Bizans qısa salnamələrində verilən tarixi də göz önünə alaraq şəhərin 1369-cu ildə Osmanlı hakimiyyətinə girdiyi bildirilməkdədir. Bəzi salnamələrdə fəth üçün 1377-ci tarixinin də verildiyini ifadə edən Zahariadu, aradakı bu səkkiz illik fərqin bir xətta nəticəsində yazılmış olacağını bildirmişdir. Şəhərin ilk dəfə 1369-cu ildə Rumeli müstəqil Türk bəyləri tərəfindən ələ keçirildiyini ifadə edən Beldiceanu-Steinherr, 1376 və ya 1377-ci ildə şəhərin Osmanlı qüvvələri tərəfindən nəzarət altına alındığını yazmışdır. Beldiceanu-Steinherr ilə Zahariaduyu mənbə göstərən Donald Nicol, Zahariaduyu mənbə göstərən Kolin Imber və Zahariadunun əldə etdiyi kəşflərdən bəhs edən Con Van Antverpen Fine də fəth tarixini 1369-cu il olaraq göstərir.
Osmanlı mənbələri
Nəşri isə öz növbəsində Muradın taxta çıxmasından, Ahmedi-Ruhi rəvayətlərindən və Aşıqpaşazadənin anlatdığı Ədirnə fəthində baş verən hadisələrdən bəhs edir. Xətalı olaraq Muradın taxta çıxışından sonra baş vermiş kimi əlavə etmişdir. Digər tərəfdən Aşıqpaşazadədə H. 758 (M. 25 dekabr 1356-13 dekabr 1357) olaraq verilən Süleyman Paşanın ölüm tarixini H. 760 (M. 3 dekabr 1358-22 noyabr 1359) olaraq dəyişdirmiş və Orxan Qazinin Süleyman Paşadan iki ay sonra öldüyünü bildirmiş, Muradın taxta çıxması və Ankara yürüşü qismini də Ruhidən alıb bir il də bunlara ayırdığından Ədirnə fəth tarixini H. 762 (M. 11 noyabr 1360-30 oktyabr 1361) olaraq vermişdir.
Dövrü izah edən digər tarix müəllifləri Əhmədi, Şükrullah və Mehmed bin Hacı Xəlilin əsərlərində Ədirnə fəthindən bəhs edilməkdədir. Muradın taxta çıxdığı 1362-ci İlin martından sonra baş verən prosesləri izah edən bu əsərlərdə Ədirnə fəthinin yer almaması, İnalcıkın bildirdiyinə görə fəthin bu ildən əvvəl baş verdiyi mənasını verir. Digər tərəfdən Oruc Bəy tarixinin Manisa nüsxəsində Ədirnə H. 762-ci ildə fəth edildiyinə dair bir qeyd və o il bir günəş tutulmasının baş verdiyi məlumatı yer alır. Aparılan hesablarla 5 May 1361-ci il günü bir günəş tutulmasının baş verdiyi müəyyən edilmiştir. Qeyd olunan Osmanlı mənbələrindən istifadə edərək Xəlil İnalcık, Ədirnənin 1361-ci ildə Osmanlı himayəsinə girdiyini bildirməkdədir. Oskar Halecki də Venesiya qeydlərinə əsaslanaraq Ədirnə Osmanlı tərəfindən ələ keçirildiyi biliyinin bu şəhərə 14 Mart 1361-ci il tarixində çatdığı məlumatını verir. Stanford Şou da İnalcıkın bu fikrini dəstəkləyir.
Sonrası
Fəth edilməsindən bir müddət sonra Osmanlı imperiyasının paytaxtı olan şəhər 1453-cü il İstanbulun (o dövrdəki adı Kostantinopolis) ələ keçirilməsi sonra paytaxt olmasına qədər bu statusunu davam etdirib. Ədirnədən sonra Filibenin də Osmanlı nəzarətinə keçməsi Bizans imperiyasının Avropa və Balkanlar ilə quru əlaqəsi kəsilmiş oldu.
Örtük buzlaşması
Örtük buzlaşması -  buzlağın morfoloji tipi, forması yer səthinin relyefindən yox, buzun qidalanmasının və sərfinin paylanmasından asılıdır. Buzun hərəkəti qanunauyğun olaraq mərkəzi hizzədən kənarlara doğru baş verir. Qar xəttinin ovalığın səviyyəsinə,tək-tək halda platovarı yüksəklik səviyyəsinə düşən sahələrdə Örtük buzlaşması əmələ gəlir. Buzlağın kənarı quruda yaxud dənizdə qurtara bilər, sonuncu halda sərfin müəyyən hissəsi aysberqlərin parçalamnası hesabına baş verir. Örtük buzlaşması ölçüsünə görə buzlaq günbəzinə və buzlaq qalxanına, morfologiyasına görə-çıxarılma (ayrılma) buzlağında və şelf buzlağıma ayrılır.
La-Mür-Arjan
INSEE kodu — 04101.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 321 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə 197 yaşda (15-64 yaş arasında) 134 nəfər iqtisadi fəal, 63 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstəricisi 68.0%, 1999-cu ildə 70.9%). Fəal olan 134 nəfərdən 125 nəfər (64 kişi və 61 qadın), 9 nəfər işsizdir (6 kişi və 3 qadın). Fəal olmayan 63 nəfər arasında 7 nəfər şagird və ya tələbə, 32 nəfər təqaüdçü, 24 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir. .
Göbəklitəpə
Göbəklitəpə — Türkiyənin cənub-şərqində, Örəncik kəndindən 2,5 km, Şanlıurfa şəhərindən 15 km şimal şərqdə yerləşən, dünyada ən qədim istehkam məbəd kompleksidir. 2003 cü ildə aparılmış geomaqnit tədqiqatlarına əsasən 12000 il yaşı olan bu məbəd kompleksi, e.ə. IX minilliyə aiddir. Kompleks cəmi 20-dən artıq dairəvi şəklində olan istehkamlardan ibarətdir. Bəzi sütunların səthi relyeflərlə örtülüdür. Məbəd məqsədli şəkildə e. ə. VIII minillikdə torpaqla basdırılmışdır. Uzun illər məbəd kompleksi 15 m hündürlüklü və 300 m diametrli Göbəklitəpə hündürlüyündə yatıb qalmışdır. Onun aşkar edilməsi yaxın şərq və bütün avrasiyada ilkin neolit dövrü haqqındakı qəbul olunmuş baxışlarda inqilabi dönüş etmiş olur.
Aşkar edilməsi
Göbəklitəpə 1960-cı illərin əvvəllərində arxeoloqlara məlum olsa da həqiqi izahını tapa bilmir. Amerikalı arxeoloq Peter Benedikt fərz edirdi ki, bu təpənin altında Bizans dövrünə aid qəbiristanlıq yerləşir. 1994-cü ildə qazıntılar Klaus Şimidtin rəhbərliyi ilə Alman arxeoloji institunun İstanbul bölməsi və Şanlıurfa muzeyi tərəfindən davam etdirilir.
Əldə edilən ilk qazıntı materiallarından Şimidt onların daş dövrünə aid olduğunu hesab edir. Arxeoloji qazıntılara qədər sahə kənd təsərrüffat işləri üçün istifadə edildiyindən, maneə törədən daşlar bir yerə toplanaraq üstü torpaqla örtülür. Arxeoloqlar müəyən edirlər ki, bu təbə təbi yolla əmələ gəlməmişdir. Sonrada şimal yamacda daşlar arasından üzəri şəkil relyefli T- formalı sütun tapılir. Daha sonra cənuv yamacda ikinci T- formalı sütunun kiçik demenzionları tapılır.
III qat
Göbəklitəpə məbəd kompleksi bu günə qədər mezolit dövrünə aid ən qədim mədəni istehkam sayılır. Onun tikintisi mezolitdən başlamış və bir neçə minilliklər davam etmişdir. Arxeoloji kompleks neolit dövrünə aid üç əsas qatdan ibarətdir. Ən qədim qat III qat olub, PPNA mədəniyyətinə aiddir. III qatda dairəvi və oval formada emal olunmamış daşdan tikilmiş divarlara bitişik 3 m uzunluğa malik monalit sütunlar aşkarlanmışdırş. Eyni növ sütunlara istehkamın mərkəzindədə rast gəlinir. Döşəmə sönmüş əhəngdaşından döşənmiş və oturacaqlar divar boyu uzanır. Məbəddə qaban və tülkü skulpturları qoyulmuşdur. Diametrləri 10–30 m olan dörd belə istehkam açılmışdır. Geofiziki müayinələr göstərir ki, təpənin tərkində daha 16 belə istehkam mövcuddur. Tikinti üçün daş kompleksin yaxınlığından əldə edilmişdir. Qəribə də olsa onların daş tiyələr vasitəsilə kəsilib yonulması təxmin edilir. Daş karxanada bir neçə uzunluğu 9 m-ə çatan bitirilməmiş sütunlara rast gəlinir.
II qat
Arxeoloji qazıntının II qatı PPNB mədəniyyətinə, e.ə. 7500-6000 ci ilə aiddir. Radiokömür müayinəsinə əsasən II qatın e.ə. 8800-8000 ci illərə aid olduğu hesab edilir. Bu dövrdə torpaqlanmış qədim qatın üzərində cilalanmış əhəng daşından döşəməli dördbucaqlı zal inşa edilmişdir. Bu istehkamın ust qatı sahə əkin üçün istifadə edilərkən əkinçilər tərəfindən zədələnmişdir. Bu qatda 1,5 m hündürlüyə malik T-şəkilli sütünlar aşkar edilmişdir. Onların əksəriyyəti istehkamın ortasında cüt dayaqlar kimi durmaqdadırlar. Onlardan bir qədərinin üzərində şir relyeflər ovulmuşdur. Cüt sütunlar arasında oturacaq quraşdırılmışdır ki, onun da üzərində qadın şəkili ovulmuşdur.
Aşkar edilən təsvirlərdən öküz, qaban, tülkü, ilan və digər sürünənlər, cüyür, həşərat, hörümçək, quş - kərkəs relyeflərinə rast gəlinir. Kərkəs təsvirləri yerli kultla əlaqəli olduğu güman edilir. Güman edilir ki, həmin dövrdə ölü dəfn edilmirdi. Cəsəd qurd-quşa xüsusən də kərkəsə yem olurdu. Bu tərz sonralar atəşpərəstlər tərəfindən qəbul edilmişdir. Cəsəddən ayrılmış baş isə əcdadlarının kultu kimi saxlanılırdı. Bu tərz isə sonralar natufiy mədəniyyətində də rast gəlinmişdir. İnsan təsviri azlıq, içərilərində xüsusən kərkəs əhatəsində başsız cəsəd təşkil edir. T- şəkilli sütunlarda qol relyeflərinə də rast gəlinir.
I qat
Kompleksin I qatı Göbəklitəpənin üst nazik təbəqəsini təşkil edir. I qat bir o qədər də zaman kəsizini əhatə etmir. Aparılan mütəmadi əkin və torpaq işləri nəticəsində daha çox eroziyaya və digər mexaniki təsirlərə məruz qalmışdır.
Yunan-Baktriya padşahlığı
Tarixi
Şərqdə yaranan Yunan-Bakrtiya padşahlığının mövcudluğu da Parfiya üçün geosiyasi baxımdan qeyri-münasib şərait yaratmışdı. Bunun səbəbi isə yeni yaranan dövlətlərin ictimai-siyasi təbiətində olan prinsipial fərqdən irəli gəlirdi. Yunan-Baktriya tərəfdən qarşıya qoyulan plana görə, militarist ruhlu yunan-makedoniyanı ayrıca bir bölgədə döyüşə hazır vəziyyətdə saxlamaq nəzərdə tutulurdu. Təqribən yüz il bundan qabaq Böyük İskəndər öz hakimiyyətini möhkəmləndirmək üçün yunan-makedoniya əhalisinin mühacirətindən istifadə edərək onları hərbi qəsəbələrdə yerləşdirdi.
Qədim Roma tarixçisi Yustin Sələvkilərin varisi oıan Diodotu "min Baktriya şəhərinin" canişini  adlandıraraq göstərirdi ki, onlar əsasən imperiyanın Mərkəzi Asiya bölgələrində güclü surətdə təmərküzləşmişdi. Diodot (e.ə.256-230), onun canişinləri II Deodot (230-220) və Evtidam (220-190) çoxsaylı peşəkar yunan hərbiçilərinə güvənərək Sələvkilərin əvvəllər sahib olduğu Mərkəzi Asiya torpaqlarında öz hakimiyyətlərini möhkəmlətdilər.Onlar sonralar diodoxların ən güclü imperiyasına və onların bölgədə möhkəmlənmək cəhdlərinə qarşı hərbi müqavimət göstərdilər.
Arşak və varisləri ölkə daxilində qələbə qazanaraq, onun ətrafında olan qüvvələrlə düşmən vəziyyətində qaldılar. Sələvkilərin imperiyası ilə münaqişəyə daha bir problem – yəni iranlılarla tarix boyu rəqabət aparan Yunan-Baktriya padşahlığı ilə münasibətlərin kəskin şəkildə soyuqlaşması əlavə olundu. Həmin padşahlığın yunan-makedoniya mənşəli hakim təbəqəsi Arşak tərəfindən devrilmiş Andaqor rejiminə böyük rəğbət bəsləyirdi. İki dövlətin yüzillik mövcudluğu dövründə onların münasibəti həmişə gərgin olmuşdu və ona görə belə bir vəziyyət bəzən hərbi qarşıdurmaya gətirib çıxarırdı.
Ovod (roman)
Ovod — irland yazıçısı Etel Lilian Voyniç tərəfindən yazılmış roman.
Roman 1897-ci ildə ABŞ-də nəşr olunub. Əhvalatlar Gənclər Hərəkatının üzvü olan Artur Berton adlı qəhrəmanın ətrafında baş verir. Onun atası Padre Montanelli ilə münasibətləri, dostu Cemmaya olan sevgisi ilə əlaqədar olan faciəvi hadisələr əsərin əsasını təşkil edir. Bu, din, məyusluq, inqilab, romantika və qəhrəmanlığın əsəridir. "Ovod" romanı bir əsrdən artıqdır ki, böyük maraqla qarşılanır və oxucularda güclü emosiyalar yaradır.
Azərbaycan dilində Mozalan və Atmilçəyi adları ilə də tərcümə və nəşr edilib.
Azərbaycan dilinə
Əsər Azərbaycan dilində ilk dəfə 1933-cü ildə "Azərnəşr" tərəfindən Nigar Rəfibəylinin tərcüməsində və Rəsul Rzanın redaktəsilə köhnə latın qrafikasında nəşr edilmiş, 1934-cü ildə Əvəz Sadığın redaktəsində təkrar nəşr edilmişdir.
1955-ci ildə Beydulla Musayevin tərcüməsində və Rəna Şıxəmirovanın redaktəsi ilə "Uşaqgəncnəşr" tərəfindən kiril qrafikasında nəşr edilmiş, həmin tərcümə "Gənclik" nəşriyyatı tərəfindən 1976-cı ildə Reyhan Salamovanın redaktəsi və sətiraltı qeydlərlə birlikdə, 1986-cı ildə isə Harriet Biçer-Stounun "Tom dayının koması" əsəri ilə birlikdə 50 cildlik "Dünya uşaq ədəbiyyatı kitabxanası" seriyasının 23-cü cildində nəşr olunmuşdur.
Mahir Emreli
Mahir Mahir oğlu Emreli (əvvəlki adı Mahir Anar oğlu Mədətov; ) — azərbaycanlı futbolçu.
Xorvatiyanın "Dinamo Zaqreb" klubunda və Azərbaycan milli futbol komandasında hücumçu mövqeyində çıxış edir. "Bakı" Futbol Klubunun yetirməsi olan Emreli, uzun müddət klubun aşağı yaş qruplarında və əvəzedici heyətində oynayıb. 2015-2021-ci illərdə "Qarabağ"da çıxış edən futbolçu, 5 dəfə Azərbaycan Premyer Liqasının və 2 dəfə isə Azərbaycan Kubokunun qalibi olub.
Həyatı
Mahir Emreli 1 iyul 1997-ci ildə Rusiyanın Tver şəhərində anadan olub. Orta təhsilini 47 nömrəli tam orta məktəbdə tamamlamışdır. Futbola 2007-ci ildə 10 yaşında Bakı Futbol Klubunda başlamış, 2014-cü ilə qədər də Bakı FK-nın müxtəlif yaş qruplarında və əsas heyətində oynamışdır. Aşağı yaş qruplarında oynayarkən Bakı FK-nın Atletiko Madrid və Lans klubları ilə əməkdaşlıqları çərçivəsində bu klubların futbol akademiyalarında olmuş və məşqlərdə iştirak etmişdir.
Bakı FK
2014/15 mövsümünü "Bakı"nın heyətində çıxış edib. Daha əvvəllər Bakı klubunun aşağı yaş qruplarında çıxış etsədə peşəkar olaraq 2014-cü ildən əsas heyətdə oynamağa başlayıb. Bakı klubunun əsas komandasında debüt oyunu 27 sentyabr 2014-cü il Premyer Liqada Araz Naxçıvanla oyuna təsadüf edib. Əsas heyətdə cəmi 19 oyun keçirib və 1 qol vurub. Bakı klubunda yarımmüdafiəçi mövqeyində oynayıb.
Qarabağ FK
Bakı klubunda və 19 yaşlılardan ibarət milli komandanın heyətində "Valentin Qranatkinin xatirəsinə həsr olunmuş beynəlxalq turnir"də sərgilədiyi oyunla Qarabağ klubunun məşqçilər heyətinin xüsusilə də Qurban Qurbanovun diqqətini cəlb edən Mahir Emreli 2015-ci ildə Qarabağ klubuna transfer olunub. İlk oyunlarda ehtiyatda qalan Mahir daha sonra əsas heyətdə meydana çıxmağa başlayıb və Qarabağın heyətində rəsmi görüşlərdə debüt oyunu 23 avqust 2015-ci il tarixində Azal ilə Premyer Liqa oyununa təsadüf edib. Meydana çıxdığı ilk oyundaca rəqib qapısına yol tapmağı bacarıb. Bakı klubunda daha çox yarımmüdafiəçi mövqeyində çıxış edən futbolçu Qarabağda Qurban Qurbanov tərəfindən hücumçu mövqeyində oynadılır.
Mahir Emreli "Qarabağ" klubunun "Arsenal" klubuna qarşı keçirtdiyi və Azərbaycan milli futbol komandasının Malta milli futbol komandasına qarşı keçirtdiyi matçda qol epizodlarından yararlana bilmədiyi üçün hər iki matçda azərkeşlər tərəfindən fitə basılmışdır. O, Azərbaycan Premyer Liqasının 2017/2018 mövsümündə çox təriflənsə də növbəti mövsümdən bəri azərkeşlərin sərt tənqidlərinə məruz qalır. "1news.az" saytının redaktoru Emrelinin "yay fasiləsindən sonra sanki şişdi"yini bildirib. Onun fikrinə görə, Emreli 2018/2019 mövsümündə "irəli addım atmaq əvəzinə tələbkarlığı azaltdı".
Legiya Varşava FK
2021-ci ilin yayında Emreli Polşanın "Legiya" klubuna azad agent kimi keçib. Mahir Emreli "Legiya" ilə 3 illik müqavilə imzalayıb. Qeyri-rəsmi xəbərə görə, Emreli Legiyada ilinə 300 min avro maaş alır. 2021–2022 mövsümünün başlanğıcında ilk 18 oyunda 10 qol vuraraq Varşava klubundakı uğurlu oyununa görə Emrelinin transfer qiyməti 1 milyon 200 min avro məbləğində artaraq 2 milyon avroya çatıb. Nəticədə M.Emreli Polşa Liqasının ən bahalı oyunçuları sırasında 10-cu pillədə yer alıb. Ümumilikdə, M.Emreli 2021/2022 mövsümünün ilk yarısına aid statistik göstəricilərinə görə Varşava təmsilçisinin ən yaxşı oyunçusu olub. O, həmin dövrdə bütün turnirlər daxil olmaqla, 11 qol vurub və 2 qolun ötürməsini verib. Mahir klubda bu mövsüm ən çox qol vuran futbolçu olub.
Lakin "Legiya" fanatları Ekstraklasanın 18-ci turunda "Visla"ya 0:1 hesablı məğlubiyyətdən sonra komandanın futbolçularına hücum edib. Nəticədə Mahir Emreli başından xəsarət alıb. O, hadisədən sonra Varşava təmsilçisində oyuna və məşqlərə çıxmır. ABŞ-dən hüquqşünas tapan hücumçu müqaviləsinin qarşılıqlı razılıq əsasında pozulmasına kömək istəyib və belə bir addımı atmasında "Legiya"nı günahlandırıb. Forvard azarkeşlərin məlum hücumu nəticəsində psixoloji zərbə aldığını deyərək, avtobus insidentindən sonra Varşava komandasında çıxışını davam etdirməsini qeyri-mümkün sayıb.
Dinamo Zaqreb FK
Polşa "Legiya"sı ilə müqaviləsini qarşılıqlı razılaşma ilə pozan forvard 2022-ci ilin fevral ayında Xorvatiyanın Dinamo Zaqreb klubu ilə 4,5 illik sözləşmə imzalayıb. Yeni klubunda onun illik maaşı 500 min avro razılaşdırılıb. Dinamoda əsas heyətə düşməkdə çətinlik çəkən Mahir 2023-cü ilin fevral ayında icarə əsasında Türkiyə Premyer Liqasında oynayan "Konyaspor" klubuna keçib.
Statistika
Mənbə:
Milli komanda karyerası
UEFA yarışlarında milli komanda səviyyəsində debüt oyunu 19 oktyabr 2012-ci iidə 17 yaşlılardan ibarət millimizin İspaniya ilə oyununda qeydə alınıb.
Bakı klubunda göstərdiyi oyunla 19 yaşlılardan ibarət millinin baş məşqçisi Nikolay Adamın diqqətini cəlb edən Mahir Emreli 24 iyul 2014-cü ildə milliyə dəvət olunur. U19 Azərbaycan millisinin heyətində 2014 və 2015-ci illər Avropa Çempionatı Seçmə mərhələsində, 2014-cü ildə Avropa Çempionatı Elit Roundda həmçinin Valentin Qranatkinin xatirəsinə həsr olunmuş turnirdə çıxış edib. Mahir Emrelinin U19 millisinin heyətində ilk rəsmi debüt oyunu 10 noyabr 2014-cü il Macarıstanla oyunda qeydə alınıb. 2014-cü il Avropa Çempionatı Seçmə Mərhələsində U19 Azərbaycan millisi Slovakiyanın ardından qrupda 2-ci yerə sahib olaraq elit round mərhələsinə vəsiqə qazanır. Bu seçmə mərhələdə bütün oyunlarda meydanda olan Mahir Emreli 1 qol vurmağa da müvəffəq olur. Elit round mərhələsində isə bütün oyunlarda millimizi meydana kapitan sarğısı ilə çıxardır.
Mahir Emrelinin ulduzu Valentin Qranatkin Beynəlxalq Turnirində parlamağa başlayır. Bu turnirdə özünü yaxşı tərəfdən göstərir. 6 oyunda 2 qol vurmağı bacarır və sürəti, texnikası ilə bir çox klubların maraq dairəsinə düşür.
2015-ci ildə Qarabağa transfer olunduqdan sonra öz parlaq çıxışını davam etdirən Mahir bu dəfə 21 yaşlılardan ibarət Azərbaycan milli komandasına dəvət olunur. U21 millisinin heyətində debüt oyunu 24 mart 2016-cı ildə Avropa Çempionatı 2017 Seçmə mərhələsi çərçivəsində Rusiyalı həmyaşıdları ilə oyuna təsadüf edir. Mahir Emreli U21 millisinin heyətində də elə ilk oyununda qol vurmağı bacarır.
Mahir Emreli hazırda Azərbaycan millisinin əsas heyətində çıxışını davam etdirir.
Uğurları
Qarabağ FK
Bulbophyllum valeryi
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Mahir Emreli
Uğurları
Qalib(4): 2015/16, 2016/17, 2017/18, 2018/19
Qalib(2): 2015/16, 2016/17
Valbonlar Vadisi Milli Parkı
Valbonlar vadisi milli parkı — qoruq ərazisi Albaniyanın şimalında, Tropoya dairəsi, Kukes vilayəti ərazisində yerləşir. Bayram-Surri şəhərindən 25–30 km şimal-qərbdə yerləşir.
Albaniya ərazisində yerləşın üç milli oarkdan biridir. Milli park 15 mart 1996-cı Nazirlər Sovetinin № 102 qərarı ilə yaradılmışdır. Parkın ümumi sahəsi 80 km²-dir. Park Şimali-Alban Alpında yerləşən vadinin yuxarı hissəsində, Valbon çayının ətrafı əraxilərini əhatə edir. Park şimaldan Monteneqro şərhədinə, qərbdən Teti Milli Parkına, şərqdən isə Lumi i Gashit qoruna uzanır. Parkda hündürlük 400 - 2692 metr arasında dəyişir. Park ərazisində çoxlu sayda mağara vardır. Bunlardan ən məşhuru Draqobidir. Bu mağarada alban milli qəhrəmanı Bayram Surri həyatını bitirmişdir.
İqlimi
Sərt qışa malikdir. Bölgə ölkənin ən soyuq bölgəsidir. Səbəb isə ərazinin yüksək olmasıdır. İllik orta temperatur 7-10 °C və hündürlüklərdə isə 4-6 °C-dir. Ən soyuq dövrlər dekabr fevral ayları olur. Bəzi hallarda temperatur -20 °C, -10 °C qədər enə bilir. Qarlı günlər dekabrdan marta qədər davam edə bilir. Yayın ən qızmar dövrü iyul və avqust aylarıdır. Temperatur 22 °C qədər yüksəlir. İllik yağıntıların orta miqdarı 2000–2500 mm-dir.
Hidrologiyası
Ən böyük çayı Valbon çayıdır. Milli park ərazisində yerləşən ən böyük gölün sahəsi 500 m² sahəyə malikdir. Dəniz səviyyəsindən 770 metr yüksəklikdə yerləşir. Göldə maksimal dərinlik qış ayları 3 metr olur.
Flora
Park ərazisində yetişən ağac və kollar: Meşə fıstığı (Fagus sylvatica), Pinus heldreichii, Pinus peuce, Meşə şamı (Pinus silvestris), Əkin şabalıdı (Castanea sativa), Yunan qozu (Juglans regia), Malus sylvestris və başqaları.
Fauna
Park ərazisində yaşayan iri məməlilərdən Qonur ayı (Ursus arctos), Canavar (Canis lupus), Adi vaşaq (Felis lynx), Avropa cüyürü (Capreolus capreolus), Qarapaça (Rupicapra rupicapra) və Qaban (Sus scrofa) kimilərini müşahidə etmək olur.
Tamara Sinyavskaya
Tamara İlyiniçna Sinyavskaya (6 iyul 1943, Moskva, SSRİ) — sovet və rus opera müğənnisi (mezzo-soprano) və müəllim.RSFSR xalq artisti və Azərbaycan Respublikasının xalq artisti. SSRİ xalq artisti (1982). Lenin komsomolu mükafatı (1980) qalibi.
Həyatı
Tamara Sinyavskaya 6 iyul 1943-cü ildə Moskvada anadan olub
Altı yaşında o, Pionerlər Sarayındakı Mahnı və Rəqs Ansamblına rəqs qrupuna daxil oldu.Bir müddət sonra 1953-cü ildə yenidən Pionerlər Sarayında V. S. Loktevin rəhbərliyi altında Mahnı və Rəqs Ansamblında təhsili alıb. Orta məktəbi bitirdikdən sonra Moskva Konservatoriyasının nəzdindəki Musiqi Məktəbinə (L. M. Markovanın sinfi, sonra O. P. Pomerantseva) daxil olub. Məktəbdəki təhsilini Maly Teatrındakı işi ilə birləşdirdi - səhnə xorunda oxudu. 1970-ci ildə GİTİS-in musiqili komediya şöbəsini (D. B. Belyavskaya sinfi) bitirmişdir.
1964-cü ildə kolleci bitirdikdən sonra Dövlət Akademik Böyük Teatrında müsabiqədən keçərək kollektivə daxil olub. O, teatrda Q.Verdinin "Riqoletto"sunda Peyc rolunda debüt etdi. 1964-2002-ci illərdə Böyük Teatrın solisti çalışıb. O, sonuncu dəfə N. A. Rimski-Korsakovun “Çar gəlini” filmində Lyubaşa rolunda səhnəyə çıxıb.
Obliqato
Obliqato (latın: obligatus – vacib, mütləq) — orkestrdə və ya ansamblda vacib, dəyişməz, əvəzolunmaz alət. Xalq çalğı alətləri ansamblında və orkestrində tar, kamança bu qəbildəndir.
Tamara Sinyavskaya
Həyatı
1972-ci ildə Moskva Kamera Musiqili Teatrının B. A. Pokrovskinin rəhbərliyi altında R. K. Şchedrin (Varvara Vasilievnanın rolu) "Tək sevgi deyil" tamaşasında iştirak etdi. Varna Yay Musiqi Festivalının iştirakçısı olub.(Bolqarıstan).
O, Fransa, İspaniya, İtaliya, Belçika, ABŞ, Avstraliya və digər ölkələrin opera teatrlarında çıxış edib. Yaponiya və Cənubi Koreyada konsertləri ilə qastrollarda olub. Türkiyədə Karmen. Almaniyada və Fransada R.Vaqnerin əsərlərini böyük uğurla ifa etmiş, Vyana Dövlət Operasında S. S. Prokofyevin “Müharibə və Sülh” operasının (Axrosimovanın partiyası) tamaşasının iştirakçısı olmuşdur.
Moskva Konservatoriyasının Böyük Zalı, Çaykovski adına Konsert Zalı, Concertgebouw (Amsterdam) da daxil olmaqla Rusiyanın və xaricdəki ən böyük konsert salonlarında solo konsertləri ilə çıxış etmişdir. Müğənninin konsert repertuarına S. S. Prokofyevin, P. İ. Çaykovskinin ən mürəkkəb əsərləri, M. de Fallanın və digər bəstəkarların “İspan dövrü”, opera ariyaları, romansları, orqanın müşayiəti ilə qocaman ustadların əsərləri daxildir. O, həyat yoldaşı M. M. Maqomayevlə vokal dueti janrında maraqlı çıxış edib. E. F. Svetlanovla səmərəli əməkdaşlıq etdi, bir çox görkəmli dirijorlarla, o cümlədən R. Chaily və V. Gergiev ilə çıxış edib
2005-ci ildən GİTİS-də dərs deyir, 2008-ci ildən Vokal sənəti kafedrasının müdiridir
1984-cü ildən - 11-ci çağırış SSRİ Ali Sovetinin deputatı olub.
Ailəsi
Tamara Sinyavskaya iki dəfə ailə həyatı qurub.
Birinci həyat yoldaşı balet artisti Sergey Berejnoy, ikinci həyat yoldaşı görkəmli estrada və opera müğənnisi (bariton), bəstəkar, SSRİ Xalq artisti Müslüm Maqomayevdir
Mükafatlar və adları
'''SSRİ və Rusiya Federasiyasının Dövlət mükafatları '''
'''Digər ölkələrin dövlət mükafatları '''
Yaponiya coğrafiyası
Sahəsi və sərhədləri
«Yaponiya (Yaponca Nippon, Nihon) – Sakit okeanın Şərqi Asiya sahilləri yaxınlığındakı adalarda dövlətdir. Ərazisi şm.-ş.-dən c.q.-ə 3,5 min km. məsafədə uzanan təqribən 4 min adadan (ən böyükləri: Hokkaydo, Hönsü, Siköku və Küsü) ibarətdir. Sahəsi 372,2 min km²., əhalisi 115,8 mln. (1979).
Yaponiya inzibati cəhətdən 47 prefekturaya bölünür. Hokkaydo adası xüsusi inzibati vilayətdir. Paytaxtı Tokio şəhəridir.Dövlət dili, yapon dili, pul vahidi Yen-dir.Dövlət quruluşu konstitusiyalı monarxiyadır.
Yaponiyanın relyefi
left|thumb|Topoqrafik xəritə
right|thumb|Yaponiya Hazırda adaların şərq- Sakit okean tərəfində dərinliyi 5-7, bəzən də 10 km-ə çatan okean çökəklikləri yerləşir. Adaların materikə çevrilmiş qərb kənarında isə Yapon dənizini çıxmaq şərtilə əsasən 200m dərinliyindəki şelf sahələri geniş yer tutur. Yapon dənizinin mərkəzi hissəsindəki dərinlik 4200 m-ə çatır. Adaların mərkəzi hissəsində hündürlüyü 3000 m-dən çox olan dağlıq sahələrin yerləşdiyi nəzərə alınsa. Yapon adaları rayonunda relyef amplitudunun 6–7 km-lə 10–13 km arasında dəyişildiyini görərik. Yapon adalarının relyefi və geoloji quruluşu çox mürəkkəbdir. Adaların səthi əsasən dağlıq olub, qızıl, daş kömür, marqans, dəmir filizi, yanar qaz, neft və polimetal filizləri ilə zəngindir. Qırışıqlıqların yaranmaslna Koledondan başlamış Alp orogeninə qədər 4 dağəmələgəlmə fazası qeyd edilir. əsası Koledon və Hertsin qırışıqlığında qoyulmuş dağ massivləri Yanşan və Alp orogenezi ilə əlaqədar olan tektonik hərəkətlər nəticəsində daha çox parçalanmaya məruz qalmışdır. Bu dövrün tektonik hərəkətləri böyük qraben çökəkliklərinin və tektonik çatlar boyunca yerləşən vulkan püskürmələri zonasının yaranması ilə nəticələnmişdir. Bu növ hərəkətlər Yaponiya adası daxilində demək olar ki, hazırda da davam edir. Yaponiyada fəaliyyətdə olan 150 aktiv vulkandan 40-ı hazırda fəaliyyətdədir. Xokkaydə və Xonsyu adalarının orta hissəsində yerləşən bütün dağ silsilələri vulkanik mənşəlidir. Xonsyu adasını enlik istiqamətdə 2 hissəyə bölən Böyük qraben və ya Fudzi qrabeni Yaponiyada vulkanizmin ən çox yayıldığı sahədir. Fudzi qrabeni və vulkanik zonanın cənub şərq davamını İndzusitito- Bonni- Volkano adaları qrupu təşkil edir. Vulkan fəaliyyətiylə yanaşı Yapon adalarına seysmik hadisələr də səciyyəvidir. Vulkan fəaliyyəti adaların Yapon dənizinə çevrilmiş  daxili zonasında, seysmik proseslər isə Sakit okean sahilləri zonasında daha çox baş verir.
Yaponiyada yerləşən, hündürluyü 3777 metr olan sönmüş vulkanlardan biri Fudzidir. Burada həmçinin Yaponiyanın ən uca zirvəsi yerləşir. Bu sonuncu dəfə burada vulkan 1707-1708 illərə təsadüf etmişdir. Fudzi dağı yaponların ən çox ziyarət etdiyi məkandır.
İqlimi və hidroqrafiyası
Şimaldan cənuba doğru 2000 kilometrdən  çox uzanan Yaponiya arxepelaqı 4 əsas adadan: Hokkaydo, Sikoko, Hönsü, Küsü  və  Asiya  mussonlar zonası adlandırılan  kiçik  adalardan  ibarətdir .. Buna görə  də  Yaponiyanın iqlimi əsasən mülayim və kifayət qədər rütubətlidir. Soyuq qarlı qış və isti yay subarktik iqlimə malik olan Hokkaydo isə  istisnalıq təşkil edir. Bütün Yaponiya arxepelaqı  üçün uyğun olan iqlim, fəsillərə görə xarakterizə  olunur.
Qış: Sakit okean sahilləri boyu ərazilərdə temperatur nadir hallarda 0 °C dərəcədən aşağı olur. Şimal zonada güclü soyuqlar olmasa da, qar yağır və temperatur 0 °C  aşağı  olur. Mərkəzi Yaponiya mülayim günəşli qışı ilə fərqlənir. Qar yağarsa tez bir zamanda əriyir. Yaponiyanın cənub hissəsində  demək olar ki, qış havası müşahidə  olunmur, qar yağmır, iqlimi mülayim keçir.
Yaz: Yaponiyanı səyahət etmək üçün ən gözəl vaxtdır. Temperatur 10 °C –dən yüksək olur. Günəş parlaq şəfəq saçır.Mart ayında yapon albalısı –sakura, onun ardınca isə, ərik ağacı çiçəkləməyə başlayır. Aprel ayında isə artıq bütün ağaclar çiçək açmış olur [3].
Yay: Yaponiyada yay iyun ayında, 3 həftədən-4 həftəyə qədər uzanan, yağışlı mövsumlə başlayır. Bu zaman Yaponiyada qasırğalar baş verir. Çox yüksək rütubətlik və 30 °C-dən yuxarı olan havanın temperaturu  bu dövrdə buraya  səyahət etmək istəyənlər üçün məsləhət görülmür. İyul ayında rütubətlik kifayət qədər yüksək olaraq qalsa da, qısa müddətli yağıntılarla  müşahidə olunan isti hava şəraiti üstünlük təşkil edir. Artıq çimərlik mövsümü başlayır. İyul və avqust aylarında Yaponiyada Matsuri (17-24 iyul,Kioto), O-Bon ( avqustun ortaları), Tokioda  yerləşən Sumida-qava  çayı yaxınlığında baş verən atəşfəşanlıq kimi ənənəvi festivallar keçirilir.
Payız: Yaponiya daxil olmaqla, bütün Asiya üçün yüksək turizm mövsümü hesab olunur. Beləki, səyahətçilər üçün əlverişli olan quru isti hava üstünlük təşkil edir. Sentyabr ayında temperatur gündüz  30 °C,  gecə isə 10 °C-ə  düşür. Noyabr ayında dağlar sarı-qırmızı rəngə boyanmış ağcaqayın yarpaqlarıyla örtülür.
Yaponiyanın İCM-nin əlverişli cəhətləri: ada mövqeyi, Sakit okean hövzəsi ölkələri ilə sərbəst əlaqə imkanlar, zəngin təbii sərvətlərə malik  Asiya ölkələrinə, Rusiya və Avstriyaya yaxınlıq. Təbii şərait kənd təsərrüfatı üçün nisbətən əlverişlidir.Dağlıq reliyefi əkinçiliyi məhdudlaşdırır. Cənubda subtropik və tropik iqlim ildə iki dəfə məhsul yığımına imkan verir.
Əhali coğrafiyası
Hazırda Yaponiyada əhalinin sayı 130 mln-a yaxındır. Şərqi və Mərkəzi Asiya ölkələri içərisində Yaponiya şəhər əhalisinin sıxlığına görə I yerdə durur. Əhalinin 80%-i şəhərlərdə yaşayır. Yaponiya monoetnik ölkədir. Yəni onun əhalisinin 99 %-ini yaponlar təşkil edir. Yaponiyanın yerli əhalisi aynlar hesab olunurlar. 20 min nəfərdirlər. Bundan başqa Yaponiyada 700 min koreyalı, 80 min çinli, 23 min amerikan, 6 min filippinli, 5 min ingilis, 2 min hindli və 2 min nəfər kanadalı yaşayır. Yaponiya adalarının ilkin məskunlaşması cənub-şərqi Asiyadan başlamışdır. Bu miqrasiya e.ə. VIII-VII minilliklərdə baş vermişdir. Onlar əvvəlcə Ryukku adalarına gəlmiş, sonralar isə şimal adalarına keçmişlər. Belə hesab edirlər ki, aynların əcdadları bu gəlmələrlə şimaldan gəlmiş avstroloid antropoloji tipinə malik olan paleoasiyalarla birləşmə əsasında təşəkkül tapmışlar. E.ə. II minillikdə Kyusyu, Sikoku və Xonsyu adalarına cənub-şərqi Asiyadan II miqrasiya dalğası olmuşdur. E.ə. I minilliyin əvvəllərində yapon adalarının ən qədim etnik qatını aynlar təşkil edirlər. Xokkaydoda onlarla yanaşı az miqdarda paleoasiyalılar da yaşayırlar. IV əsrdə mərkəzi və cənubi Yaponiyada ilk yamato çarlığı təşəkkül tapmışdır. VI-VII əsrlərdə formalaşmaqda olan yapon xalqının tərkibinə Koreya və Çindən gəlmiş çoxlu miqrantlar daxil olmuşdur. VIII əsrdə avstroneziya tayfaları tamam assimilyasiya olunduqdan sonra yaponların formalaşması prosesi artıq başa çatmış oldu. Ryukyu adasının sakinləri-1 mln.- hazırda yaponların xüsusi etnoqrafik qrupu kimi bəzi xüsusiyyətlərini bu günə qədər də saxlamışlar. Yaponiyada 3 mln-a yaxın olan keçmiş dini kastanın qalıqları kimi – burakuminlər də yaşayırlar. Onlar ayrıseçkiliyə məruz qalır və yalnız öz icmaları daxlində evlənmək hüququna malikdirlər. Onlar ölkənin cənub-qərbində onlar üçün xüsusi ayrılmış məntəqələrdə məskunlaşmışlar. Hazırda aynlar əsasən Xokkaydo adalarında yaşayırlar. Daima yaponlar tərəfindən ölkənin mərkəzi rayonlarından sıxışdırılan aynlar Xokkaydo, Kuril, Kamçatka yarımadası, Saxalin adalarına yayılmışlar. Kuril və Saxalin yarımadasının nəzarəti altına düşdükdən sonra aynlar assimilyasiya məruz qalmışlar. Onlar öz dillərini, mədəniyyətlərini itirsələr də antropoloji əlamətlərini saxlayırlar. İlk baxımda onlar yaponlardan kəskin surətdə fərqlənirlər. Yapon dili təcrid dillər sırasına daxildir. Öz fonetik və leksik xüsusiyyətlərinə görə yapon dili polineziya dillərinə bənzəyir. 3 dialektləri var. V-VI əsrlərdə yaponlar Çin heroqlifləri əsasında yazı nümunələri yaranmışdır. IX əsrdə isə onlar əlifba tərtib etmişdilər.
Torpaq, bitki örtüyü
Xonsyu adasının 36-37º şimal enliyindən cənubda yerləşən hissəsində həmişəyaşıl subtropik meşələr yayılmışdır. Palıd, kamfora, sərv, qarağac və.s ağaclardan ibarət olan subtropik meşələri 500-800m yüksəklikdə yarpağını tökən enliyarpaqlı, daha yuxarıda isə enliyarpaqlı meşələr əvəz edir. Küsü adasında dağ ətəklərinə tropik meşələr yayıldığı üçün subtropik meşələrin yuxarı sərhəddi 1000m yüksəklikdən keçir. Rükü adasında tropik meşələr dəniz səviyyəsindən 300-500m yüksəkliyə qədər yayılmlşdır. Yaponiyada mədəni bitkilər içərisində çəltik və tütün əkini sahələri, şəkər qamışı, şəkər çuğunduru, çay plantasiyaları, tut ağacları və sitrus bitkiləri geniş yer tutur. Adaların sahillərini yuyan sular müxtəlif balıq növləi ilə zəngindir. Burada Yaponiyanın məşhur balıq vətəgələri yerləşir.
Viktoriya Veinberg Filanovski
Viktoriya Veinberg Filanovski — 23 fevral 1995-ci ildə Rusiya nın Sankt-Peterburq şəhərində anadan olmuşdur. İsrail li bədii gimnastdır. İsraili 2015 Avropa Oyunları nda təmsil etmişdir.
Həyatı
Viktoriya Veinberg Filanovski 23 fevral 1995-ci ildə Rusiya nın Sankt-Peterburq şəhərində anadan olmuşdur.
Karyerası
Viktoriya Veinberg Filanovski 2015-ci ildə İsraili 2015 Avropa Oyunlarında təmsil etdi.
Hava şarı
thumb|right|Ən qədim hava nəqliyyat vasitəsi Hava şarı və ya aerostat — isidilmiş hava, yaxud helium və ya hidrogen kimi yüngül qazlarla doldurulan və nəticədə havadan yüngül olduğu üçün uça bilən nəqliyyat vasitəsi.
Tarixi
Jozef Mişel Monqolfe və Jak Etyen Monqolfe yaşadıqları Annonay kəndində, diametri 10.5 metr olan torbanın içərsinə isti su dolduraraq, ilk qeyri-rəsmi uçuşu həyata keçirmişdilər. Həmin uçuş zamanı hava şarı 450 metr hündürlüyə qədər yüksəlmiş, 10 dəqiqə ərzində 2 kilometr məsafə yol getmişdir. Bütün təlimlərdən sonra, Monqolfe qardaşları şəhər mərkəzində, uçuş həyata keçirmək qərarına gəlirlər. 19 sentyabr 1783-cü ildə kütlə qarşısında, ilk uçuş icra edilir. Kütlənin arasında məşhur diplomat Bencamin Franklin də vardı. Uçuş Paris şəhərində, uğurla icra edilmişdir. Uçuş əsnasında, hava şarının səbətinə, bir xoruz, bir ördək və bir qoyun qoyulmuşdur.
İki ay yarımdan sonra 27 avqust 1783-cü ildə professor fizik Jak-Aleksandr-Sezar Şarlın hava şarı start verdi, hansı ki, Monqolfe qardaşlarının şarı kimi isti hava ilə deyil hidrogenlə doldurulmuşdu.
Qeyd etmək lazımdır ki, Monqolfe qardaşlarının hava şarı kəşfi praktiki olaraq təsadüfü olmuşdur: uçan aparatı yaratmaq fikri onlara istifadə olunmuş kağızların ocaqda yanarkən yanmış hissələrinin uçması nəticəsində yaranmışdır.
Professor Şarlın bu sahədə xidməti çox yüksəkdir: o ilk dəfə olaraq şarın üçün özündən hidrogeni buraxmayan səth ( bunun üçün o kauçukla hopdurulmuş ipəkdən istifadə edirdi) düşünmüşdür. Monqolfe qardaşları isə bu yüngül qazı saxlaya bilən örtük hazırlaya bilməmişdilər. Məhz buna görə də onlar təcrübələrini isti qazla aparmışdılar.
Təəssüf ki, professor Şarlın şarı 1000-dən 1500 metrə ilk sınaq zamanı deşildi və Parisə yaxınlıqda yerə düşdü. Yerli kəndlilər onların üzərinə göydən hansısa məxluqun düşdüyünü düşündülər və onun üzərinə kərənti və yaba ilə hücum edərək şarın qalan hissəsin cırıq-cırıq etdilər. Beləliklə, hazırlanması üçün 10000 frank xərclənən örtük bərpa oluna bilinməyəcək şəkildə məhv edildi.
Uçma prinsipi
Şarın havada yüksəlməsi, suya atılan cismin üzməsi ilə eyni prinsipə əsaslanır və ona təsir edən Arximed qüvvəsi ilə izah olunur. Şar yerini tutduğu havanın ağırlığı onun öz ağırlığına bərabər olana qədər yüksəlir. Yüksəklik artdıqca havanın sıxlığı azaldığından ağırlıq tarazlanır və şar daha yüksəyə çıxa bilmir. Daha yüksəyə çıxmaq üçün şarın içindəki havanın qızdırılaraq genişləndirilməsi və nəticə etibarilə yüngülləşdirilməsi, alçalmaq üçün isə şarın içindəki havanın azaldılması lazımdır.
İdarəetmə
Şarlar bir yerdən başqa bir yerə çatmaq üçün əlverişli vasitələr deyildirlər, yalnız şaquli hərəkət idarəetməsi vardır və küləklə süründürüldüklərindən üfüqi istiqamətləndirmə imkanları yoxdur. Nəqliyyat vasitəsi olaraq istifadə edilən və idarə oluna bilən hava şarları - dirijablların itələmə qüvvəsiylə hərəkət etmələrini təmin edən mühərrikləri və havada istiqamətlənməsini təmin edən sükanları vardır.
Hava şarı zərf və qandola (və ya səbət) adlanan iki hissədən ibarətdir. Zərf şarın hava ilə doldurulan yeri olduğundan yüksək daxili təzyiqə davamlı, kiçik cırıqların böyüməsini önləyən, məsaməli olmayan elastik və yüngül materiallardan hazırlanır. Şarın yuxarı hissəsində alçalmaq və ya enişdən sonra şarı boşaltmaq üçün iplə çəkilərək açılan hava boşaltma dəliyi vardır.
Öküzotu
–  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Kira Şon
Kira Şon (4 oktyabr 1957) — ABŞ aktrisasıdır.
Həyatı
Kira Şon 4 oktyabr 1957-ci il tarixində Pensilvaniyanın Pittsburq şəhərində anadan olmuşdur. 11 yaşında olarkən Yaşayan ölülərin gecəsi filminə çəkilmişdir. Bu filmdə Kira Şon Karl Hardmanın və Merilin İstmanın  qızını canlandırmışdır. Kira Şon bu filmə görə 2005-ci ildə "Ən yaxşı zombi" nominasiyasına namizəd göstərilmişdir. 2011-ci ildə "Yaşıl adam" filminə çəkilir.
Çərək pauza
Çərək pauza — uzunluğuna görə çərək nota bərabər olan pauza.
Örtük (coğrafiya)
Örtük - Geologiyada böyük sahə tutan və kifayət qədər qalınlığı olan hər hansı törəməni ifadə etmək üçün işlədilən termin (Lava örtüyü, üstəgəlmə örtüyü, moren örtüyü, çöküntü örtüyü və s.).
Çərək not
Çərək not — səslənmə uzunluğuna görə bütöv notdan dörddə birinə bərabər olan not; orta tempdə bir say hesabı ilə ölçülür; iki səkkizlik nota və ya müvafiq olaraq dörd onaltılıq nota bərabərdir.
Nathalia Dill
Nathalia Goianes Dill Orricu (Nathalia Goyannes Dill Orrico 24 mart 1986, Rio-de-Janeyro) — Braziliya aktrisası.
Ağcaköhül (Üskü)
Ağcaköhül — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Üskü şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 233 nəfər yaşayır (53 ailə).
Bulbophyllum vaginatum
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Şamisso öküzotu
(Arnica chamissionis) — cinsinə aid bitki növü.
Taksi 5 (film, 2018)
"Taksi 5" (fr. Taxi 5) — Frank Qastambid tərəfindən yaradılan komediya filmi. Filmin premyerası 12 aprel 2018-ci ildə baş tutub. Rusiyada filmin sərbəst buraxılması 10 May 2018-ci ildə baş tutub.
Süjet
Film əvvəlki filmin (Taksi 4) hadisələrindən 10 il sonra baş verir.
Paris Polis müfəttişi Silven Maro Fransanın paytaxtının ən yaxşı polis müfəttişlərindən biri hesab olunur və istənilən cinayətkarı tuta bilir. O, xüsusi qüvvələrdə xidmət etmək arzusundadır, lakin tapşırıqlarından biri zamanı onu Paris bələdiyyə başçısını həyat yoldaşı ilə birlikdə görürlər və rəhbərlik Maronu Marselin bələdiyyə polis bölməsinə yollayır. Köhnə polis işçisi, indi isə Marselin bələdiyyə sədri olan Gibert, Silvenə Ferrarilərlə şəhəri alt-üst edən cinayətkar dəstənin qarşısını almağı tapşırır. O, bu işin öhdəsindən layiqincə gəlmək üçün əfsanəvi taksi sürücüsü olan Danielin qardaşı oğlu Ediyə müraciət edir.
Davamı
Frank Qastambid "Daxildə 50 dəqiqə"yə müsahibəsində bildirib ki, əgər "Taksi 5" yaxşı gəlir əldə etsə, onun növbəti işi "Taksi 6" olacaq.
Taksi 5 filmi yaxşı gəlir əldə etsə də, "Premyera" qəzetinə müsahibəsində Sami Naseri demişdir ki, Lük Besson köhnə komandanı toplayarsa "Taksi 6-da" çəkilməyə hazıram. Lakin sonradan aktyor Frank Qastambidlə işləməkdən qəti imtina etdiyini deyib.
Melody Gardot
Həyatı
Melodi Qardot 2 fevral 1985-ci ildə doğulmuşdur. Ona blyuz və caz musiqisində Cudi Qarland Cenis Coplin Mayls Deyvis Dyuk Ellinqton Stan Qetz və Corc Göşvinin böyük təsiri olmuşdur. Onu həm də Nina Simyone ilə müqayisə edirlər. Qardot buddizmi öyrənir. O həm də özünü dünya vətəndaşı adlandırır. 2003cü ildə Filadelfiyada ağır yol qəzası keçirmişdir. Belə ki o işıqforun qırmızı işığına məhəl qoymamış və ağır qəza nəticəsində başından onurğa sütunundan ciddi xəsarət almış çanağının iki yerdən qırmışdır. Qəza onun həm də yaddaşının bir müddətinə pozulmasına da səbəb olmuşdur. Müalicədən sonra o yenidən musiqi karyerasına davam etmiş və 5 musiqidən ibarət Some Lessons: The Bedroom Sessions adlı EP albomunu öz prodüerliyi ilə buraxmışdır.
Musiqiyə o 9 yaşından başlamış Filadelfiyada piano dərsləri almışdır. Onun xəstəxanda olmağının müğənni üçün ən böyük faydası gitarda ifa etməyi öyrənməsidir. 2006ci ildə o ilk albomu olan Worrisome Heart-ı ardından ikinci albom olan My One and Only Thrill albomlarını dinləyicilərə təqdim etmişdir. İkinci albomdan olan "Who Will Comfort Me?" mahnısı Smooth Jazz radiosunda ilk 10luğda olmuşdur. Həmçinin o 2009da yeni EP albomu olan Live from SoHo-nu bitirmişdir. O 2007ci ildə Beynəlxalq Gənc Solist mükafatı ilə təltif edilmişdir.
Əfqanıstan tarixi
Əfqanıstan tarixi—Əfqanıstanın keçmiş dönəmi.
Tornado
thumb|right|22 iyun 2007-ci ildə [[Kanadanın Manitoba əyalətində qeydə alınan F5 kateqoriyalı tornado]]
Əfqanıstan tarixi
Qəznəvilər dövrü
XI əsrdə — Qəznəvilər dövlətinin ərazisinə qatılmışdı.