cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rasim Məmmədov (fizik)
Əmək fəaliyyəti
1999–2004-cü illərdə BDU-nun Fizika fakültəsində dekan müavini, 2004-cü ildən isə dekan işləyir.
Beynalxalq Layihə: "Real silisium Şottki diodlarının əlavə elektrik sahəsinin onların yararlığına, stabilliyinə və dözümlüyünə təsiri" – İnkişaf edən Ölkələr üçün Elmlər Akademiyasının Qrantı (TWAS — 2008) Respublika Layihəsi: "Əlavə elektrik sahəli metal-yarımkeçirici kontaktlarda elektron hadisələri və onlar əsasında yaradılan nanoquruluşlu diodların özəllikləri" — Azərbaycan Respublikası Elm Fondu (AMEA −2008).
Mühüm nailiyyətləri
"Səthi potensial çəpərli kontakt hadisələri", "Əlavə elektrik sahəli real metal-yarımkeçirici makro-, mikro- və nanokontaktlar fizikası" onun əsas tədqiqat apardığı sahələrdir.
Real (yəni, bircins və ya qeyri-bircins kontakt səthi məhdud olan) metal – yarımkeçirici kontaktlarda (MYK) kontakt səthinin həm qeyri-bircinsliyi, həm də onu əhatə edən metal və yarımkeçiricinin sərbəst səthləri ilə məhdudlanması hesabına yarımkeçiricinin kontaktaltı işlək hissəsində əlavə elektrik sahəsinin yaranma hadisəsini kəşf edib.
Düzləndirici və omik real MYK-ların faktiki işlək energetik modelləri və cərəyanaxma mexanizmləri, eyni zamanda MYK diodlarda ənənəvi vaxtından əvvəl elektrik deşilmənin yeni mexanizmini işləyib hazırlayıb.
Əks cərəyanı olmayan MYK diodu, nano-MYK əsaslı günəş elementi və onların hazırlanma üsullarının ixtiralarına patentlər alıb.
Yarımkeçiricilər fizikası və elektronikası sahəsində "Əlavə elektrik sahəli metal – yarımkeçirici kontakt fizikası" adli yeni elmi istiqamət açılıb və bu sahəyə aid rus dilində "Əlavə elektrik sahəli metal – yarımkeçirici kontaktlar, (Bakı, BDU, 2003, 231 s.)" adlı analoqu olmayan ilk monoqrafiya yazıb.
İlk dəfə olaraq hələ 1980-ci illərdə real MYK-ların bir-biri ilə elektriki qarşılıqlı təsirdə olan nano- və mikrokontaktlar toplusundan ibarət olması aşkar edilib, nano- və mikrostrukturların xassələrinin analoji makrostrukturların xassələrindən kəskin fərqləndiyi nəzəri və təcrübi olaraq müəyən edilib və bu fərqin yaranmasının fiziki əsasları işlənib hazırlayıb.
Əlavə elektrik sahəli metal – yarımkeçirici kontakt fizikasına aid "Emissiya qeyri-bircinsliyinin metal – silisium kontaktlarının elektrofiziki xassələrinə təsiri" mövzusunda namizədlik və "Real metal – yarımkeçirici kontaktlarının elektrofiziki xassələri" mövzusunda doktorluq dissertasiyaları yazıb və müvəffəqiyyətlə müdafiə edib.
Seçilmiş əsərləri
Materialları, Ulyanovsk, Rusiya, 2006, s.214
Meri Kassat
Erkən həyatı
Ailəsi ölkənin şərq tərəflərinə, ilk olaraq Lankaster, Pensilvaniyaya, sonra isə Merinin 6 yaşında məktəbə başladığı Filadelfiya bölgəsinə köçdü.
Kassat, gəzintilərin təhsilin ayrılmaz hissəsi olaraq hesab edildiyi bir mühitdə böyüdü; beş ilini Avropada keçirdi, London, Paris və Berlin də daxil olmaqla bir çox paytaxtı ziyarət etdi. Xaricdə olarkən Alman və Fransız dillərini öyrəndi, rəsm və musiqi sahəsində ilk dərslərini aldı. Ehtimal olunur ki, onun fransız rəssamları Jan Ogüst Dominik Enqr, Ejen Delakrua, Kamil Koro və Qustav Kurbe  ilə ilk tanışlığı 1855-ci ildə təşkil olunan Paris DÜnya Sərgisində olmuşdur. Həmçinin sərgidə Edqar Deqa və Kamil Pissarro da vardı və onlar sonradan həmkarları və məsləhətçiləti oldular.
Ailəsi onun professional rəssam olmaq arzusuna etiraz etsələr də, Kassat 15 yaşında Filadelfiyadaki Pensilvaniya İncəsənət Akademiyasında rəssamlıq oxumağa başladı. Ailəsinin bu barədə narahat olmalarının səbəblərindən biri də, qızlarının feminist fikirlərə məruz qalması və bəzi oğlan tələbələrin bohem davranışları ola bilər.Tələbələrin təxminən 20% -i qadın olsa da, bir çoxu incəsənətə sadəcə bir məşğuliyyət kimi baxırdılar; onlardan çox azı, incəsənəti Kassat kimi karyera qurmaq üçün nəzərdə tutmuşdu. Amerika Vətəndaş Müharibəsinin davam etdiyi 1861-1865-ci illərdə təhsilini davam etdirdi. Tomas İkins də tələbə dostları arasında idi; daha sonralar İkins Akademiyanın direktoru vəzifəsindən istefa verməyə məcbur oldu.
Təlimlərin yavaş tempi və kişi tələbə və müəllimlərin himayədarlıq münasibətindən səbirli olan o, köhnə rəssamların işlərindın öyrənməyə qərar verdi. Sonralar demişdir: "Akademiyada tədris yox idi". Qadın tələbələr bir qədər sonralara kimi canlı naturadan istifadə edə bilməzdilər və təlimin əsas hissəsi heykəl və qəliblərin rəsminin çəkilməsindən ibarət idi.
Cassatt təhsilini dayandırmaq qərarına gəldi: Ona heç bir təhsil statusu verilmədi. Atasının etirazlarına baxmayaraq, 1866-cı ildə anası və ailə dostları ilə birlikdə Parisə getdi. Parisdəki İncəsənət Məktəbi o vaxtlar hələ qızları tələbə olaraq götürmədiyindən, qatı neo-klassik tərzi ilə tanınan, məktəbin ən yaxşı müəllimlərindən biri olan Jan-Leon Jerom un yanında özəl rəsm dərsləri almağa başladı. Kassat Luvr muzeyində gündəlik kopyalar edərək özünü inkişaf etdirirdi. right|thumb|275x275px| Qayıq Əyləncəsi, Meri Kassat, 1893–94, kətan, yağlı boya, [[Milli Sənət Qalereyası|Milli İncəsənət Qalereyası, Vaşinqton ]] 1866-cı ilin sonlarına yaxın o, bir rəssam olan Çarlz Coşua Çaplin in müəllimlik etdiyi bir dərsə qatıldı. 1868-ci ildə Kasat, işlərinin mövzuları əsasən romantik və şəhər barəsində olan rəssam Tomas Kutur un dərslərində iştirak etdi. Çöl gəzintilərdə tələbələr həyatdanın özündən, xüsusən də gündəlik işlərini görən kəndlilərdən çəkirdilər. 1868-ci ildə, onun rəsmlərindən biri olan Mandolinaçı ilk dəfə Paris Salonunun münsiflər heyəti tərəfindən qəbul edildi. Əsəri həmin il münsiflər heyəti tərəfindən qəbul edilən Elizabet Ceyn Qardner ilə birlikdə, Kassat Salonda əsəri ilk sərgilənən iki amerikalı qadından biri idi. Mandolinaçı əsəri Romantik üslubdadır və bu gün rəssamın sənədləşdirilən karyerasının ilk on ilinin yalnız iki rəsmindən biridir.
Fransız incəsənəti dəyişiklik prosesində idi, çünki Qustav Kurbe və Eduard Mane kimi radikal sənətkarlar qəbul edilmiş akademik ənənələrdən uzaqlaşmağa çalışırdılar və impressionizm formalaşmağa başlamışdı. Kassatın rəfiqəsi Eliza Haldeman rəssamların "Akademik tərzdən ayrıldıqlarını və hər birinin yeni bir yol axtardığını, buna görə də indi hər şeyin Xaos olduğunu" yazırdı. Digər tərəfdən, Kassat, on ildən artıq müddətdə artan məyusluq hissi ilə işlərini ənənəvi qayda ilə işləyərək Salona təhvil verməyə davam edirdi.
Gec yayda Amerika Birləşmiş Ştatları dönən kimi 1870- Fransa–Prussiya müharibəsi idi başlayan-Cassatt ailəsi ilə yaşadığı Altoona. Atası seçdiyi peşəyə müqavimət göstərməyə davam etdi və əsas ehtiyaclarını ödədi, ancaq sənət əşyaları deyil. Cassatt iki rəsmini New York qalereyasına yerləşdirdi və çox sayda pərəstişkar tapdı, ancaq alıcı tapmadı. Yaz iqamətgahında olarkən oxumaq üçün rəsm əsərlərinin olmamasından da kədərləndi. Müstəqil yaşamaq qərarına gəldiyindən Cassatt sənətdən imtina etməyi belə düşündü. 1871-ci ilin iyul ayında yazdığı məktubda "Mən studiyamı tərk etdim və atamın portretini cırdım; altı həftə ərzində bir fırça toxunmadım və heç Avropaya qayıtmaq üçün bir ümid görməyəcəyəm. Mən çox istəyirəm. Növbəti payız qərbə çıxmaq və bir az işlə təmin olunmaq üçün təşəbbüs edirəm, amma hələ harada qərar vermədim. "
Kassat bəxtini sınamaq üçün Çikaqoya getdi, lakin 1871-ci ilin Böyük Çikaqo Yanğını nda ilk rəsmlərinin bir hissəsini itirdi. Bundan qısa müddət sonra, əsərləri Pittsburqlu Roma Katolik Yepiskopu Maykl Domenekin diqqətini çəkdi və ona İtaliyanın Parma şəhərində Korreco tərəfindən çəkilmiş şəkillərin iki rəsmin surətləri çəkməsini tapşırdı, səyahət və qalması üçün lazım olan xərclərin bir hissəsini ödəmək üçün kifayət qədər pul təklif etdi. Merri həyəcan içində yazırdı "İşə başlayacağım üçün nə qədər coşğunam, barmaqlarım qaşınır və yenidən gözəl bir şəkil görmək üçün gözlərim sulanır". Filadeyfiyanın tanınmış bir sənətkar ailəsindən olan rəssam Emili Sarten ilə Kassat yenidən Avropaya yola düşdülər.
İmpressionizm
Kassat, qadın sənətkarın münsiflər heyətində bir dostu və ya bir qoruyucusu olmadığı təqdirdə əsərlərinin tez-tez hörmətsizliklə rədd edildiyini görürdü, ancaq əsərlərinə dəyər verilməsi üçün münsiflərlə işvəkarlıq etmək fikri də yox idi. Münsiflərin abırsızlığına olan inancı 1875-ci ildə təqdim etdiyi iki şəkildən birinin münsiflər heyəti tərəfindən rədd edilməsi, onun arxa planını qaraltdıqdan sonra isə ertəsi il qəbul edilməsi ilə böyüdü. Kassat, onun çox açıq sözlü və xudbin olduğunu düşünən Sarten ilə mübahisələri oldu və nəticədə ayrıldılar. Sıxıntı və özünütənqiddən dolayı, Kassat daha dəbdə olan mövzularda işləməyə qərar verdsə də, ilk başlarda bu cəhdinin nəticəsini az gördü. right|thumb|276x276px| Balaca qızın portreti, 1879, left|thumb| Yay vaxtı, 1894 right|thumb|Yelpik tutan qadın, 1878-79 Deqanın, Kassat üzərində əhəmiyyətli dərəcədə təsiri oldu. Hər ikisi yeni materiallar üzərində işləməyə və təcrübə toplamağa hazır idilər.
Feminist baxış nöqtələri və "Yeni qadın"
Mary Cassatt 19-cu əsrin qadınlarının gözündə "Yeni Qadın" obrazı idi. Ellen Dey Heyl, Elizabet Koffin, Elizabet Nors və Sisiliya Bo kimi Kassat da, heç vaxt evlənməyən, müvəffəqiyyətli, yüksək səviyyədə təhsil almış bir qadın sənətçi kimi "Yeni Qadın" olaraq xarakterizə edildi. O, qadınları bilikli və sosial olaraq yetişdirməyə inanan ağıllı və aktiv anası Ketrin Kassatın təsirindən qaynaqlanan "'Yeni Qadın" imicinin başlanğıcını verdi. O, özünü  'Le Figaro' nu oxumaq (1878) adl əsərində təsvir edilmişdir.
Kassat əsərlərində açıq şəkildə qadın hüquqları ilə bağlı siyasi açıqlamalar verməsə də, qadınları bədii şəkildə təsvir etməsi daha dərin, mənalı bir daxili həyat təklifi ilə reallaşdırıldı. Kassat, "qadın sənətçi" kimi stereotip olmasına etiraz etdi, qadınların seçki hüququnu dəstəklədi və 1915-ci ildə sadiq və fəal feminist Luizin Havemeyer tərəfindən təşkil edilən hərəkatı dəstəkləyən bir sərgidə on səkkiz əsər nümayiş etdirdi. Sərgi onu seçki hüququnun əleyhinə olan və ümumiyyətlə Filadelfiya cəmiyyəti ilə birlikdə şounu boykot edən qardaşıarvadı Yejeni Karter Kassat ilə münaqişə vəziyyətinə gətirdi. Kassat, buna onun mirasçısı üçün nəzərdə tutulmuş olan əsərini sataraq cavab verdi. Xüsusilə Yejeninin qızı Ellen Merinin anadan olmasından ilhamlandığı düşünülən Qayıq Əyləncəsi əsəri Milli Qalereya tərəfindən satın alındı. thumb|Uşağın Yuyunması, 1892, kətan, yağlı boya, Çikaqo İncəsənət İnstitutu thumb|276x276px| Lojada İnci boyunbağılı qadın, 1879, kətan, yağlı boya, 81 x 60 sm, Filadelfiya İncəsənət Muzeyi
Şirvan İES
Şirvan İES və ya Şirvan Dövlət Rayon Elektrik Stansiyası (2008-ci ilə qədər Əli-Bayramlı İES) — Azərbaycanda istilik elektrik stansiyası. Şirvan şəhərində yerləşir.
Avropadakı ilk açıq tipli elektrik stansiyalarından biridir. İki mərhələdə qurulub. Stansiyanın birinci mərhələsinin inşasına 1959-cu ildə başlanılmışdır. Hər biri gücü 150 MVt olan dörd enerji bloku, PBK-150 tipli buxar turbinlərindən, buxar gücü 500 t /saat olan TGM-94 buxar qazanlarından və TGB-200 tipli bir generatordan ibarət ilk dövlət elektrik stansiyasının istismara verilməsi Azərbaycan SSR-in elektrik enerjisinə olan tələbatını tamamilə ödəmişdir. 1964-cü ildən 1965-ci ilə qədər onun gücünü 1,7 milyard kilovatsaata çatdırılmasına imkan vermişdir. Buda qonşu Cənubi Qafqaz respublikalarına elektrik enerjisi ixracına ikman vermişdir.
K-160-130 turbinləri və TGM-94 buxar qazanlarının daxil olduğu 160 MVt gücə malik üç aqreqatdan ibarət ikinci mərhələ 1968-ci ilin avqust ayında istismara verilir. Həmin dövrdə stansiyanın ümumi gücü 1 milyon 80 min kVt təşkil edirdi.
Sonradan birinci mərhələnin dörd qurğusu modernləşdirildi, bunun nəticəsində turbin gücünün 5 MVt artırılaraq K-155-130-a çevrildi ki, bu da Ali-Bayramlı İES-in ümumi gücünün 1100 MVt-a çatdırılmasına imkan verdi. Texniki su təchizatı mənbəyi Kür çayı idi.
2007-ci ilin iyun ayında istismar müddətinin başa çatması ilə əlaqədar olaraq (25 il) Azərenerji Texniki Şurası Əli-Bayramlı Dövlət Rayon Elektrik Stansiyasının yerində yeni bir elektrik stansiyasının inşasına qərar verdi. Texniki və iqtisadi göstəricilərin azalmasına baxmayaraq, 2006-cı ildə dövlət elektrik stansiyası Azərbaycanda istehsal olunan elektrik enerjisinin 20% -ni istehsal edirdi.
Ali-Bayramlı İES-in ərazisindəki Cənub qaz-turbin elektrik stansiyasının inşasına 24 dekabr 2007-ci ildə başlanılmışdır. Stansiya 2011-ci ildə istismara verilir.
Cohor Baru
Cohor Baru, Yeni Cohor (Johor Bahru, Johor Baharu) — Malayziyada şəhər. Cohor ştatının (sultanlığının) inzibati mərkəzi.
Əhalisi
Əhalisi 876,0 min (2007; şəhərətrafı ilə 1,8 milyondan çox) nəfərdir.
Coğrafiyası
left|thumb|Cohor Baru tropik cəngəlliyi Malakka yarımadasının cənubunda, Malayziyanı Sinqapurdan ayıran Cohor boğazının şimal sahilində yerləşir. Əhalisi 5,5 milyon olan Sinqapur–Cohor-Baru transsərhəd şəhər aqlomerasiyasına daxildir. İri nəqliyyat qovşağı. Sinqapur ilə damba vasitəsilə birləşir (1924; uzunluğu 1056 m, 6 zolaqlı avtostrada, dəmiryol əlaqəsi). Müasir avtomobil magistralları qovşağı. Dəniz portu (kauçuk, palma yağı, meyvə, boksit və s. ixracı); Malayziyanın ən iri Tancunq-Pelepas konteyner portu (Cohor Barudan qərbdə; 2005-ci ildə yük dövriyyəsi təqribən 4,5 milyon İFE konteyner). Beynəlxalq aeroport (Senay).
Tarixi
1855-ci ildə Malayya balıqçılarının Tancunqputri məskəni kimi meydana gəlmişdir. 1866-cı ildə sultan Əbu Bəkr Cohor sultanlığının paytaxtını bura köçürərək onu Cohor Baru adlandırmışdır. 20-ci əsrin  ortalarından Sinqapurun sənaye peyk-şəhəri kimi inkişaf edir.
İqtisadiyyatı
left|thumb|Cohor Baru şəhər şurası Malayziyanın ən sürətlə inkişaf edən iqtisadi mərkəzlərindən biri (əhəmiyyətinə görə Kuala-Lumpur və Pinanq şəhər aqlomerasiyalarından sonra 3-cü), ölkənin cənubunun başlıca regional inkişaf qütbüdür. İşləyənlərin 1/2-indən çoxu sənayedə çalışır, sakinlərinin böyük hissəsinin iş yeri Sinqapurdadır. İqtisadiyyatda Sinqapur kapitalı üstünlük təşkil edir. Cohor Baru dünyada təbii kauçuk emalının mühüm mərkəzlərindən biridir. Ağ dəmir istehsalı üzrə zavod, “General Motors” korporasiyasının avtomobilquraşdırma müəssisəsi fəaliyyət göstərir. Ticarət və nəqliyyat paylaşdırıcı (logistik) mərkəzdir (o cümlədən Sinqapurun ərzaq məhsulları ilə təchizatçısı). Turizm inkişaf etmişdir (hər il təqribən 10 milyon xarici turist – Malayziyaya gələnlərin təqribən 60%-i, əsasən, Sinqapur vətəndaşları). İri pərakəndə satış kompleksləri və ticarət rayonları (ilk növbədə Sinqapurdan gələnlər üçün nəzərdə tutulmuşdur) var.
Sənayesi
left|thumb|Cohor ştatının iqtisadi mərkəzi olan Cohor Baru Cohor Barudan şərqdə Pasir-Qudanq və Tancunq-Lanqsat (neft emalı, kimya sənayesi müəssisələri – etilen, propilen və onların törəmələrinin istehsalı; gəmiqayırma); şimal və şimal qərbdə elektronika (əsasən, Amerika və yapon TMK-larına məxsusdur), həmçinin toxuculuq, yağ, meyvə-tərəvəz konservi (konservləşdirilmiş ananas istehsalı və s.), ağac emalı sənayesi müəssisələrinin fəaliyyət göstərdiyi Senay, Skuday, Tebrau, Tampoy, Kulay azad iqtisadi zonaları yerləşir.
İkinci Homs döyüşü
İkinci Homs döyüşü — qərbi Suriyada Homs qəsəbəsi ətrafında türk kökənli Məmlük sultanlığı və Monqol imperiyasının bir qolu olan Elxanlı imperiyası arasında 29 oktyabr 1281-ci ildə baş tutmuş və Məmlüklərin zəfəri ilə nəticələnən döyüş. Bu döyüş ilk Elxanlı hökmdarı Hülakünün oğlu ikinci hökmdar Abaqa xanın Suriyanı Məmlüklərdən alma cəhdinin zədələndiyi döyüş olmuşdur.
Öncəsi
1260-cı ildəki Ayn Calut, Birinci Homs və 1277-ci ildəki Əlbistan döyüşündəki Məmlük zəfərlərindən sonra Elxanlı hökmdarı Abaqa xan qardaşı Mengü Teymura monqollardan, II Demeterenin komandanlığındakı gürcülərdən və II Levonun komandanlığındakı Kilikiya ermənilərindən ibarət ümumilikdə 40.000–50.000 nəfərlik ordunun komandanlığını vermiş və sentyabr ayında Qaziantep yolundan Məmlük torpaqlarına girməsi üçün yola salmışdır.
Məmlük ordusu say etibarı ilə Elxani ordusundan daha az idi. Onların ordusunun sayını 30.000 həndəvərində olduğu ehtimal edilir.
Döyüş
İki ordu Homsun cənubunda qarşılaşmışdır. Məmlük ordusu bölgəyə monqollardan öncə gələrək süvariləri üçün daha əlverişli mövqeni ələ keçirmişdi. Sol qanadda bədəvilər, sağ qanadda türkmən süvarilər durmaqda idi və mərkəzə Sunqur əl-Aşkarın Krak des Chevaliers qalasından əldə etdiyi muzdlu döyüşçülər dayanmışdı. Çox çətin keçən bu döyüşdə Mengü Teymur, II Demetre və II Levonun komandanlığındakı birləşmiş monqol bölmələri Məmlük ordusunun əsasən sol qanadına hücum etmiş və buradakı Məmlük bölmələrini dağıdmağı bacarmışdır. Sultan Kalavun parçalanmağa başlayan ordusunu müvəqqəti olaraq geri çəkmiş və təkrar təşkil edərək birbaşa komandanlıq etdiyi ordunu monqol ordusununu ani olaraq mərkəzinə hücum akeçirmiş, düşmən bölmələrini mərkəzdən çevrəyə doğru dağıdmışdır. Mengü Teymur yaralanmış və darmadağın olmuş ordusu arxasından gələcək formada döyüş meydanından qaçmışdır. Elxanilərin məğlubiyyətinin dəqiqləşdiyi əsnada Mengü Teymurun qaçamsına rəğmən, Sultan Kalavun məğlub ordunun qaçan bölmələrini təqi etməməyi üstün tutmuşdur. Bu sayədə, gürcü və erməni bölmələri döyüş meydanından təhlükəsiz formada qaçmağı bacarmışdır.
Nəticə
Döyüş baş vermə vaxtından cəmi 1 il keçdikdən sonra — 1282-ci ildə Abaqa xan həyatını itirdi və yerinə qardaşı, eyni zamanda da varisi olan Əhməd Tekudar xan taxta keçdi. Təkudar xan ondan əvvəl hökmdarı odluğu dövlətin Məmlüklərə qarşı olan siyasətini tamamilə tərsinə çevirmiş, özü islamı qəbul etmiş və Məmlük sultanı Kalavunla sülh razılaşması imzalamışdır.
Sarı Aşıq
Sarı Aşıq — bayatı ustadı.
Həyatı
Aşığın qəbri Zəngəzur mahalının, indiki Laçın rayonunun Güləbird kəndində, Həkəri çayının yaxınlığındadır. Qəbrin baş daşına onun xəyali şəkli də həkk olunmuşdur.
Sarı Aşıq haqda ilk məlumatı Həsənəli xan Qaradaği vermişdir. Öz həmyerlisi, əsli Qaradağdan olub Zəngəzurun Güləbird kəndinə köçmüş Sarı Aşıq haqqında verdiyi məlumata, Sarı Aşığın bayatı və qoşmalarına görə Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığı məhz Həsənəli xan Qaradağiyə borcludur. "Sarı Aşıq haqqında ilk məlumatı XIX əsrdə yaşamış Qaradaği vermişdir". 1927-ci ildə aşığın bayatılarından ibarət ilk kitabını S.Mümtaz çap etdirmişdir. Kitab "Aşıq Abdulla"adlanırdı. Qaradaği təzkirəsində göstərir ki,onun adı Qurbanəlidir,el arasında ona haqq aşığı deyirmişlər. S.Mümtaz ilk kitabında onun adını Abdulla yazmış,sonra isə Sarı Aşıq olduğu qənaətinə gəlmişdir. B.Behcət isə onun adının Sarıca Nəbi olduğunu söyləyir.
Arxeoloqlar 1927-ci ildə qəbri açaraq onun XVII əsrdə yaşadığını sübut etmişlər.
Sarı Aşığın həyatıyla bağlı xalq arasında "Yaxşı və Aşıq" dastanı təşəkkül tapmışdır.
Sarı Aşıq əsasən bayatılarıyla tanınır. O, "bayatı qoşmaq qadın işidir" deyənlərə meydan oxuyaraq yaradıcılığında bu janra üstünlük vermişdir.
Aşıq əsasən əxlaqi məsələlərə toxunan bu bayatılarında cinaslardan çox ustalıqla istifadə etmişdir.
Şeirlərində atalar sözlərini və məsəlləri tez-tez işlədən Sarı Aşıq çoxlu sayda sevgi şeirlərinin də müəllifidir.
1993-cü ildə erməni vandalları Sarı Aşığın qəbrini tamamilə dağıtmışlar.
Kitabları
thumb|Sarı Aşığın abidəsi (işğal zamanı)
Boomerang (Yaxın Şərq və Şimali Afrika)
Bumeranq Avropa - Yaxın Şərq və Afrika (əvvəllər Boomerang HQ) - uşaqların cizgi filmlərini yayımlayan Warner Bros. Afrika-ya məxsus bir uşaq kanalıdır. Bumeranq Afrika - Afrikada yayımlanan və Bumeranq MENA - Yunanıstan və Kiprdən əlavə Yaxın Şərqdə və Şimali Afrikada yayımlanir.
Nara Nağıyeva
Nara Nağıyeva (Gülnara Əsgərova; ) — teatr və kino aktrisası, dramaturq.
Həyatı
Dramatik amplualı peşəkar teatr və kino aktrisası, psixoloji səpkili rollar ifaçısı.
Azərbaycan, rus, türk, ingilis dillərini bilir.
Çoçi Yurd cümə məscidi
Maqomed Mitayev adına Çoçi Yurd cümə məscidi (Цоцин-Эвлахь Мохьмад Митаев цIарах дина маьждиг) — Çeçenistan Respublikasının Kurçaloyevski rayonu Çoçi Yurd kəndində əsas cümə məscidi. Məscid eyni vaxtda 5000-ə qədər insanın ibadət etməsi üçün nəzərdə tutulmuşdur.
Tarixi
1883-cü ilə qədər Çoçi Yurd kəndində 9 məscid, o cümlədən, əsas Cümə məscidi və 8 məhəllə məscidi fəaliyyət göstərirdi.
Çoçi-Yurd cümə məscidi məşhur çeçen din xadimi Bamat Giray Hacının nəvəsi — Maqomed Mitayevin adını daşıyır.
Məscidin tikintisinə 2009-cu ilin mayında başlanılıb. Onun inşa layihəsi Hacı Əhməd Kadırov adına Regional İctimai Fondu tərəfindən maliyyələşdirilib. 2010-cu il noyabrın 16-da məscidin təntənəli açılışı olub. Açılışda yerli sakinlər və Çeçenistan Respublikasının rəhbərliyi iştirak edib. Həmçinin rəsmi tədbirə xarici ölkələrdən qonaqlar da dəvət olunub.
Təsviri
Məscidin memarlığı iki üslubu — klassik Osmanlı memarlığı və Bizans üslubunu birləşdirir. Maqomed Mitayevin adəna olan cümə məscidi memarlıq görkəmi ilə respublikanın digər şəhərlərindəki Cümə məscidlərinə bənzəyir. Lakin bununla belə, Çoçi Yurd məscidinin memarlıq görkəmində əhəmiyyətli dəyişikliklər edilib ki, bu da ona özünəməxsus fərdilik verir. Məscidin daxili və xarici interyerinin yaradılmasında ən yaxşı türk daş oyma, ağac üzərində oyma və rəssamlıq ustaları çalışmışlar. Amma binanın bəzəyində milli çeçen ornamentinə məxsus xüsusiyyətlərdə vardır. Məscidin xaricində və içərisində divarları xüsusilə davamlı tikinti materialı travertinlə örtülmüşdür. Məscidin interyerində istifadə olunan ağ mərmər Türkiyədən Mərmərə dənizindəki Mərmərə adasından gətirilmişdir.
Svinq (rəqs)
“Svinq rəqsləri” 1920-1950-ci illərdə caz musiqisində Svinq dövrünün meydana çıxması ilə geniş yayılmış rəqs janrlarının ümumi adıdır.
Svinq rəqsi 1920-1940-cı illərdə caz musiqisinin svinq üslubu ilə inkişaf edən sosial rəqslər qrupudur, hər bir rəqsin mənşəyi məşhur "svinq dövrü"ndən əvvəldir. Svinq rəqsinin yüzlərlə üslubu inkişaf etdirilmişdir; o dövrdən bu dövrə qədər qalmış rəqs növlərinə Lindy Hop, Balboa, Collegiate Shag və Charleston daxildir. Bu gün bu rəqslərdən ən məşhuru 1930-cu illərin əvvəllərində Harlemdə yaranmış Lindi Hopdur. Svinq rəqslərinin əksəriyyəti afro-amerikan icmalarında yerli afro-amerikan rəqsləri kimi başlasa da, Balboa kimi bəzi Svinq dövrü rəqsləri bu icmalardan kənarda inkişaf etmişdir.
1967-ci il futbol üzrə SSRİ çempionatı
1967-ci il futbol üzrə SSRİ çempionatı SSRİ-nin 29-cu futbol çempionatı olmaqla, 1967-ci ilin 2 aprel — 4 dekabr tarixləri arasında keçirilmişdir. Turnirin qalibi Kiyevin «Dinamo» komandası olmuşdur.
Birinci qrup. Yekun cədvəl
Sonuncu — 19-cu yeri tutmuş Leninqradın «Zenit» komandası "Oktyabr inqilabının 50- illiyi şərəfinə" adı ilə (inqilabın 50-ci ildönümü həmin ilə təsadüf etmişdir), idman prinsiplərinə zidd olaraq «А» qrupunda saxlanılmış və 1968-ci il üçün güclülər dəstəsindəki komandaların sayı 20-yə çatmışdır.
Yucin Viqner
Yucin Viqner ( və ya, ) — macar əsilli ABŞ fiziki və riyaziyyatçısı, fizika üzrə Nobel mükafatı laureatı. "Kəşf etdiyi fundamental simmetriya prinsiplərinə və bu prinsiplərin tətbiqi vasitəsi ilə atom nüvəsi və elementar hissəciklər nəzəriyyəsinə verdiyi töhfələrə görə" 1963-cü ildə fizika üzrə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür.
Həyatı
Yucin Viqner 1902-ci il noyabr ayının 17-də Avstriya-Macarıstanın Budapeşt şəhərində anadan olmuşdur. 3-cü sinifə başlayana qədər evdə xüsusi müəllimlər tərəfindən hazırlıq görən Yucin 9 yaşında məktəbə getmişdir. Onun riyazi problemlərə marağı da məhz bu vaxtdan başlamışdır. 11 yaşına çatdıqda tuberkulyoz diaqnozu ilə 6 həftə Avstriyada dağ sanatoriyasında müalicə alsa da, sonradan bu diaqnozun səhv olduğu meydana çıxmışdır. Vaqnerin ailəsi yəhudi əsilli idi, lakin dindar bir ailə deyildi. O, orta məktəbi 1915–1919-cu illərdə Fasori İvangelikus gimnaziyasında oxumuşdu. 1919-cu ildə Bela Kunun kommunist rejimindən qaçmaq üçün Viqner ailəsi Avstriyaya köçsə də, Kunun devrilməsindən sonra Macarıstana geri qayıdır. Orta məktəbi bitirdikdən sonra Yucin 1920-ci ildə Budapeşt Texniki Universitetinə daxil olur. Burada keçirilən dərslərdən razı qalmadığı üçün o, Berlin Texniki Universitetinə sənəd vermiş, burada kimya- mühəndisliyi fakülətsində təhsil almışdı. Yucin Viqner 1936-cı ildə Ameliya Frank ilə ailə həyatı qurur, lakin həyat yoldaşı 1937-ci ildə vəfat edir. Yenidən 1941-ci ildə fizika professoru Meri Viler ilə evlənmiş, bu evilikdən 2 övladı dünyaya gəlmişdir.
Fəaliyyəti
Bundan başqa Berlində Kayzer Vilhelm İnstutunda fiziki- kimya və elektrokimya fakültəsində çalışmağa başlayır. Burada ona Maykl Polani dərs demişdi. Polani sonradan Yucin Viqnerin elmi rəhbəri də olmuşdu. Universitetdə işlədiyi müddətdə o elmi tədqiqatlarına davam etmiş, Ervin Şördingerin kuantum mexanizması ilə bağlı araşdırmaları ilə tanış olmuşdur. 1930-cu illərin sonlarında Viqner atom nüvələrinin tədqiqi və nüvə reaksiyalarının mühüm bir ümumi nəzəriyyəsini inkişaf etdirir. 1936-cı ildə isə Viskonsin Universitetində yeni işə başlayır. 8 yanvar 1937-ci ildə Viqner ABŞ vətəndaşlığı alır və Prinston univeristetinində işə girir. 1942–1945-ci illərdə Viqner İkinci Dünya müharibəsi dövründə Çikaqo Universitetində "Manhattan Layihəsi" üzərində işləmiş və 1946–1947-ci illərdə Klinton Laboratoriyalarının Tədqiqat və İnkişaf Departamentinin direktoru olmuşdur. 1947-ci ildə yaz sonunda o yenidən Prinston Universitetinə qayıdır. Tezliklə 1952-ci ildə Yucin ABŞ Atom erejisi Komissiyasının Baş Məsləhət Şurasının üzvü olur və 1964-cü ilə qədər burada işləyir. 1963-cü ildə o, fundamental simmetriya prinsiplərinə və bu prinsiplərin tətbiqi vasitəsi ilə atom nüvəsi və elementar hissəciklər nəzəriyyəsinə verdiyi töhfələrə görə" fizika üzrə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür. O bu mükafatı Mariya Göppert-Mayer və Hans Daniyel Jensenlə paylaşır.
Məmməd Əliyev (filoloq)
Məmməd İrac oğlu Əliyev- filologiya üzrə elmlər doktoru, professor. AMEA Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutu. Türk xalqları ədəbiyyatı şöbəsinin müdiri.
Həyat
Əliyev Məmməd İrac oğlu 1948-ci il dekabr ayınnın 10-da Xızı rayonunun Zöhrabkənd kəndində anadan olmuşdur. 1966-1970-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji universitetinin filologiya fakültəsində, 1971-1975-ci illərdə Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat institutunun aspiranturasında təhsil almışdır. Hal-hazırda Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat institutunun "Türk xalqları ədəbiyyatı" şöbəsinin müdiridir.
Kitabların annotasiyası
2. '''Ədəbiyyat nəzəriyyəsi. Bakı, "Elm və təhsil", 2012, səh. 480'''
Ədəbiyyatşünaslıq elmini əhatə edən mövzu və problemlərin, o cümlədən bədii əsərin mövzu və ideyası, süjet və kompazisiyası, şerimizin mövcud vəznləri, bənd quruluşu, ritm vasitələri kimi məsələlərin elmi izahı öz əksini tapmışdır.
3. Quba-Şabran folklor örnəkləri I. Bakı, "Elm və təhsil", 2013, 328 səh
Qədim tarixi-mədəni mərkəzlərdən olan Dərbənd, Quba, Şabran şəhərlərinin strateji mövqeyi istər miladdan öncə, istər də sonrakı tarixi dövrlərdə hərbi-siyasi səfərlərin, burdan keçən ticarət karvanlarının meydanına çevrilmiş, bunlar da özlüyündə söz sənətimiz və musiqimizin inkişafına güclü təkan vermişdir. Xüsusən orta əsrlərdə Səfəvilərin hərbi-tarixi səfərləri regionda maddi mədəniyyət abidələrimizin, şifahi söz sənətimizin əfsanə, rəvayət, dastan, nağıl və s. kimi janrlarının, ümumilikdə şimal-şərq regionu foklorumuzun inkişafında güclü təsir göstərmişdir.
Ümumtürk şeiri ilə müqayisəli araşdırma əsasında ərsəyə gəlmiş bu kitabda hecə vəznli Azərbaycan şeir sənətinin aktual məsələləri təhlilə cəlb edilmiş, vəzn və evfoniyaa problemləri ümumtürk şeiri ilə müqayisə fonunda işıqlandırılmışdır. Əsər nəzəriyyəçi alimlər, magostr və aspirantlar üçün dəyərli monoqrafik tədqiqatdır
5. Böyük yolun davamı (Türk xalqları ədəbiyyatına dair araşdırmalar) I kitab, Bakı, "Elm və Təhsil", 2019, 512 səh
Kitabda müəllifin son illərdə çap olunmuş məqalələri toplanmışdır. "Bir daha koroğlu haqqında", "Bolqlor Koroğlu"sunun petikası" "Şah fərmanı", "M. Kaşğari "Dİvan" şeirlərinin əsas vəzn xüsusiyyətləri", "XVIII əsr: Türkün iki şairi-M.P. Vaqif və Məhtimqulu Fəraqi" vəs. məqalələr tarixi-ədəbi faktlar əsasında işlənmiş və ədəbiyyatşünaslığımızda yenidir. Kitabda XIX-XX əsrlər Avropa türkoloji məktəbinin nümayəndələri haqqında öçerklər, şübhəsiz, oxucular tərəfindən maraqla qarşılanacaqdır.
6. Əruzu necə öyrətməli, Bakı, "Tural" NPM, 2004, 148 səh (Müəlliflər: Məmməd Əliyev, Əjdər Hüseynli)
Bu kitab milli əruzun öyrənilməsi üçün tutarlı mənbədir. Azərbaycan əruzunun öyrənilməsində böyük əhəmiyyət kəsb edən kitabdır. Azərbaycan əruzunu bir sistem şəklində ilk dəfə ədəbiyyatşünas alim Əkrəm Cəfər "Əruzun nəzəri əsasları və Azərbaycan əruzu" adlı kitabında məlumat vermişdir. Məmməd Əliyevin "Əruzu necə öyrətməli" adlı kitabda əkrəmi modellərindən istifadə edilmişdir. Bu modellər təfilərin düzgün oxunmasına nəzarət edir və səhvin qarşısını alır.
7. Azərbaycan şeir sənəti (Türk şeir materialları əsasında), Bakı,"Çaşıoğlu", 2000, 269 səh
Eşitdiyimiz xaotik, ritmik, qeyri-ritmik səslər, musiqi və poeziyanın  da həmin estetik səs tutumunda meydana çıxması, sözün erkən yaradıcılığı bu kitabda təhlilə cəlb edilmişdir.
8. Məxtumqulu Fəraqi şeirinin poetikası, Bakı, "Elm və təhsil", 2018, 120 səh
Böyük türkmən şairi Məxtumqulu Fəraqi türk dünyası poeziyasının, ümumən dünya ədəbiyyatının görkəmli simalarından biridir. Türkmənistanda milli birlik və həmrəylik ideyalarının, müstəqil dövlətçilik ideyasının qüdrətli carçısıdır. Bu kitab şairin əsərlərinin ideya-məzmun xüsusiyyətlərinin öyrənilməsi baxımından böyük əhəmiyyətə malikdir. Xüsusilə poeziyasında sənətkarlıq məsələlərinin araşdırılması baxımından yüksək qiymətləndirilir.
9. '''Əruz testləri. Bakı, "Nurlan" 2006, 277 səh'''
Azərbaycan klassik ədəbiyyatının minilliklər boyu yoldaşı olan əruz vəzni (elmi) haqlı və mənəvi olaraq dəyərlərimizdən biri sayılır. Hər zaman əruz vəznini əsaslı öyrənməyə cəhd göstərilmiş bu sahədə irəli addımlar atılmışdır. "Əruz testləri" adlı kitab da əruzun təbliği və tədrisi sahəsində böyük əhəmiyyətə mailkdir.
10. '''Azərbaycan şeirinin vəznləri. ADU. 1983, 115 səh'''
"Azərbaycan şeirinin vəznləri" adlı dərs vəsaiti ali məktəblərin humanitar fakultələrində təhsil alan tələbələr üçün yazılmışdır. Dərs vəsaitində heca vəznli Azərbaycan şeir sənətinin poetik xüsusiyyətləri şərh edilmişdir. əsərdə vəzn və dil, dünya şeir sistemləri, onların başlıca əlamətləri haqqında geniş məlumat verilmiş, türkdilli xalqların dil quruluşu ilə bağlı olan heca vəzninin aktual nəzəri problemləri şərh edilmişdir. Zəngin poetik xüsusiyyətlərə mailk olan Azərbaycan şeirinin şəkilləri, poeziyamızda işlənən durğu növləri canlı nümunələr əsasında izah edilmişdir.
11. '''Dədə Qorqud şeiri (ixtisarla) Bakı: Çaşıoğlu, 2000. 86 səh.'''
Əsərdə türk xalqlarının şeir sənətinin inkişafına səbəb olmuş ritmik-sintaktik(psixoloji) paralellər, onların üzə çıxardığı qədim poetik-texniki və üslubi vasitələrin rolundan danışılmış, Dədə Qorqud şeirinin  arxaik ritm vasitələri, heca vəznli şeirin təşəkkülündəritmik qrupların-durğuların yaranması, inkişafı, onların simmetrik və asimmetrik düzülüş xüsusiyyətləri geniş izah edilmişdir. Maraq doğuran cəhətlərdən biri də Dədə Qorqud şeiri ilə qədim türk şeirində xüsusilə Orxan-Yenisey, uyğur abidələrindən üzü bu yana mətnlərdə istifadə edilmiş, poetik və üslubi vasitələrin müqayisəli təhlilə cəlb edilməsidir.
Saib Təbrizi
Saib Təbrizi — XVII əsrdə yaşamış, mənşəcə Azərbaycan türklərindən olan, Azərbaycan türkcəsi və fars dilində yazıb-yaradan klassik Azərbaycan ədəbiyyatının ən tanınmış nümayəndələrindən biri.
Həyatı
Mirzə Məhəmməd Əli Saib Təbrizi 1601-ci ildə Təbriz şəhərində doğulmuş və ibtidai təhsilini də burada almışdır. Atası Mirzə Əbdürrəhim tacir idi və məşhur təzkirəçi Nəsrabadinin yazdığına görə, dərin etibar qazanmışdı. Ata babası Şəms əd-Din Məhəmməd Təbrizi bütün şərq dünyasında "Qələmi şirin" adı ilə tanınmış çox mahir xəttat idi.
XVI əsrin axırlarında, I Şah Təhmasibin zamanında Təbriz osmanlılar tərəfindən işğal olunmuşdu. Şəhər azad edildikdən sonra I Şah Abbas bir çox təbrizliləri İsfahana köçürür. Saibin atası da köçürülənlərin arasında idi. Saib öz təhsilini və poetik fəaliyyətini İsfahanda davam etdirir. O, dövrün görkəmli alimlərindən Kaşi və Şəfaidən dərs alır. Təhsilini bitirəndə artıq onu İsfahanda savadlı ziyalı və istedadlı şair kimi yaxşı tanıyırdılar. Bundan sonra Saib dövrünün ənənələrinə uyğun olaraq, təhsilini səyahətlərdə davam etdirir. O, Məkkə və Mədinə ziyarətində olur, buradan da Osmanlıya gedir. Burada o, ölkənin tanınmış şair və alimləri ilə tanış olur, yaradıcılıq söhbətləri aparır. Az sonra yenidən İsfahana qayıdan Saib burada soyuq qarşılandığından 1625-ci ildə Hindistana gedir. Yolüstü Kabula dönür. Kabul hökmdarı, şeir aləmində Zəfərxan təxəllüsü ilə tanınan Mirzə Əhsənulla Nəvvab Saibi əziz bir dost kimi qarşılayaraq, öz sarayında qonaq saxlayır. 1630-cu ildə Zəfərxan Saibi də özü ilə birlikdə moğol hökmdarı Şahcahanın sarayına aparır. (Şahcahan sonralar bütün dünyada öz arvadının şərəfinə tikdirdiyi Tac Mahal məqbərəsi ilə tanınıb.) Sarayda Saib görkəmli həkim və şair, Azərbaycan türkcəsində yazılmış məşhur "Vərqa və Gülşa" poemasının müəllifi Məsihi ilə rastlaşır. Məsihi burada şahın həkimi kimi çalışırdı. Bir çox təzkirəçilərin Məsihini Saibin tələbəsi hesab etmələrinə baxmayaraq onların dostluğu hər iki şairin yaradıcılığına müsbət təsir edir və uzun müddətli olur. Saib Məsihinin yaradıcılığını yüksək qiymətləndirir və onun ölümündən sonra dostunun "Divan"ının ilk tərtibçilərindən olur. Təzkirəçi Mirzə Tahir Nəsrabadinin yazdığına görə, Saibin evində Məsihinin on "Divan"ı varmış.
Saib Təbrizinin atası onun dalınca Hindistana gəlib, İsfahana aparmaq üçün icazə istəyir. 1633-cü ildə artıq Kəşmir hökmdarı olan Zəfərxan Sahibin vətənə dönmək arzusunu yerinə yetirir, lakin bir sıra səbəblər ucundan şair İsfahanda çox duruş gətirə bilmir və yenə səyahətə yollanır. O, Məşhəd, Qum, Qəzvin, Yəzd, Ərdəbil şəhərlərini gəzərək yenidən İsfahana dönür. Bu dəfə II Şah Abbas (1642–1666) şairi ehtiramla qarşılayır və sarayına dəvət edir. Saib sarayda məlik-üş-şüəra – şairlərin başçısı olur. O, burada lirik qəzəllər və qəsidələr yaradır.
Saib Təbrizi İran tədqiqatçılarının "İsfahan üslubu" adlandırdıqları yeni poetik cərəyan yaradır. Qeyd olunmalıdır ki, Hindistanda onu farsdilli poeziyanın "Hindistan məktəbi"nin banisi kimi tanıyırlar. Sarayda ikən Saib öz qəsidə və epik əsərlərində şahın hərbi hünərlərini tərənnüm edir. "Qəndəharnamə" poeması bunların arasında bədii dəyərinə görə xüsusi yer tutur. Bu poema II Şah Abbasın Əfqanıstan yürüşünə və 1649-cu ildə Qəndəharı tutmasına həsr olunub.
Şah Süleyman (1666–1694) hakimiyyətə gəldikdən sonra sarayda Saibə münasibət pis tərəfə doğru ciddi surətdə dəyişməyə başlayır və o, sarayı tərk edir.
Saib ömrünün son on ilini öz əsərlərinin sistemləşdirilməsinə və qaydaya salınmasına həsr edir. O, öz şeirlərini mövzular üzrə ayıraraq, "Miratül-camal", "Arayişe-nigar" və "Vacibül-hifz" adlı toplular təşkil edir.
Saib böyük bir poetik irs qoyub getmişdir. Bəzi tədqiqatçılar belə hesab edirlər ki, onun irsi təqribən 300 min beyt təşkil edib. Görkəmli Azərbaycan alimi Məhəmməd Əli Tərbiyət özünün "Azərbaycanın görkəmli adamları" kitabında yazır ki, o özü Saibin 120 min beytlik "Divan"ını (poemaları daxil olmadan) gözü ilə görüb.
Saib Təbrizi 1677-ci ildə İsfahan şəhərində vəfat edib və orada da dəfn edilib.
Yaradıcılığı
thumb|right|Saib Təbrizinin heykəli Saib Təbrizinin yaradıcılığı ilə müxtəlif dövrlərdə Seyid Əzim Şirvani, Hüseyn Əfəndi Qayıbov, Firidun bəy Köçərli, akademik Həmid Araslı, şair-ədəbiyyatşünas Balaş Azəroğlu, tədqiqatçılar Həsən Bicari və Məsiağa Məhəmmədi maraqlanmış və onun irsini tədqiq etmişlər. Saibin yaradıcılığı indi İranda, Hindistanda və Qərbdə də intensiv surətdə tədqiq olunmaqdadır. Bütün tədqiqatçılar Saibin istedadını etiraf edir və onun Şərq ədəbiyyatının inkişafındakı müstəsna xidmətlərini qeyd edirlər. Məşhur çex alimi Yan Ripka belə hesab edir ki, Hafiz Şirazi və Sədidən sonra Saib Təbrizi ən parlaq şairdir. Akademik Krımskinin dediyinə görə, Saib XVII əsr İran şairlərinin ustadıdır. Akademik Bertels onu öz əsrinin Hafizi sayır. Görkəmli hind alimi Şibli Nemani Saibi İran şerinin son böyük şairi adlandırır. Saibi həm Azərbaycan, həm İran, həm də Hindistan öz şairi hesab edir.
Astara Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi
Muzeyin tarixi
Muzey 4 yanvar 1980-ci tarixli qərarla yaradılmışdır. 1984-cü ildə bina inşa edilərək istifadəyə verilmişdir.Muzey in ümumi sahəsi 600 kv metr ekspozisiyanin sahəsi 200 kv metr təşkil edir. Muzey 3 şöbə və 6 bölmədən ibarətdir. Muzeyi Əmək veteranı Əsədulla İmaməliyev tərəfindən müxtəlif dövrləri əhatə edən və bölgəmizin etnoqrafiya sına aid müxtəlif əşyaları toplayaraq bir araya gətirmiş, muzey kimi ilk fəaliyyətini rayonun müxtəlif inzibati binalarında və sonradan rayonun mərkəzi mədəniyyət evində muzey təşkil edilmişdir.
Muzeyin eksponatları
Muzeyin ekspozisiya sında 2038 ədəd tarixi eksponat nümayiş olunur. Muzeydə ümumi eksponat ların sayı 7839 ədəd təşkil edir.
Muzeyin ekspozisiya bölmələri
Muzeydə toplanmış tarixi eksponatları əsasən Əmək veteranı Ə. İmaməliyev toplayıcılıq yolu ilə və rayon ziyalılarının, müxtəlif peşə sahiblərinin tərəfindən muzeyə hədiyə edilmişdir.Muzeydə olan eksponatlar əsas 8 adda kolleksiyalara ayrılmışdır.
Domeniko Modunyo
Domeniko Modunyo — İtaliya müğənnisi, aktyoru, siyasətçisi, Avroviziya mahnı müsabiqəsinin iştirakçısı.
Qaraqoyunlu tayfaları
250px|thumb|right|Qafqazda Qaraqoyunlu tayfaları ilə adlandırılmış yaşayış məntəqələri Qaraqoyunlu tayfaları — XV əsrdə Azərbaycanın siyasi tarixində mühüm rol oynamış,regionda nüfuzlu bir dövlət qurmağa qadir olan Qaraqoyunlu tayfalarının Oğuz və ya türkmən elini təşkil edən 24 boydan hansına mənsub olması ilə bağlı mənbələrdə dəqiq məlumata rast gəlinmir. Yalnız XV əsr Osmanlı tarixçilərindən Mövlana Şükrullah Qaraqoyunlu tayfasının mənşəyini Oğuz xanın oğlu Dəniz xanla əlaqələndirmişdir. Bu qeydə əsaslanaraq Faruq Sümər onların Oğuz nəslindən Dəniz xanın oğulları olan İğdir, Büğduz, Yıvə və Qınıq boylarından birinə mənsub olduqlarını qeyd etmiş və Yıvə boyu ilə Qaraqoyunlular arasında nəsli qohumluq əlaqələrinin ola biləcəyinə dair bəzi izlər görmüşdür. Bu fikri tarixçilərdən Ə.Çay da müdafiə etmişdir. V.Minorski və C.A.Boyl da Qaraqoyunluların mənşəyini Yıvə türkləri ilə əlaqələndirmişlər.
Qaraqoyunlu tayfa birliyinə daxil olan bəzi boyların V əsrdən Azərbaycanda yaşadığını nəzərə alaraq qaraqoyunluların daha erkən dövrlərdən bu ərazidə yaşadıqlarını güman etmək olar. F.Sümərin fikrincə Qaraqoyunluların ilk vətəni Şərqi Anadoludur və onlar Azərbaycana,İrana məhz bu ərazidən köç etmişlər. Z.Bünyadov və O.Əfəndiyev isə bu fikrə qarşı çıxmışlar. Çünki Azərbaycan türk tayfaların Kiçik Asiyaya köçetmə yolu üzərində yerləşir və buranın türkləşməsi də daha əvvəl baş vermişdir.Bu məsələ mübahisəli olaraq qalmaqdadır. Lakin ehtimal etməyə əsas var ki, sonralar Qaraqoyunlu tayfalarının tərkibinə daxil olmuş tayfaların və qəbilələrin bir hissəsi artıq VIII-IX əsrlərdə Azərbaycanda məskunlaşmış və Monqol istilası zamanı onlar bu torpaqlardan sıxışdırılıb çıxarılmışlar".
Türk araşdırmaçıları monqol yürüşləri dövründə onların hakimiyyətini qəbul etməmiş türkmanların böyük bir hissəsinin Azərbaycandan Şərqi Anadoluya köçdüyünü qeyd edirlər. Ehtimal etmək olar ki,sonra onlar Qaraqoyunlu tayfalarına birləşərək Qaraqoyunlu dövlətinin yaranmasında iştirak etmişlər.
Alpout tayfası
Bu tayfanın böyük əmirlərindən Pir Məhəmməd bəyi misal göstərmək olar.Pir Budağın ölmündən sonra hakim olan Pir Məhəmmədi Həsən padşah mühasirəyə alsa da bunun əhəmiyyəti olmur.872-ci ildə (miladi təqvimi ilə 1467 və ya 1468) vəfat etdi.Tayfanın böyük əmirlərindən Rüstəm bəy Təvaçi isə Səncəq döyüşündə əsir düşmüşdür.Tayfanın digər böyük əmiri Pir Məhəmməd Sani idi.Təırcan döyüşündə ``Mən Həsən Padşaham`` dediyi üçün Sultan Məhəmmədin əmrilə Tokat qalasında dustaq edilmişdir.Tayfa əmirlərindən Qaraxan bəy Qara Yusifin adından Həmədan hakimi,Sərxan bəy Qara Yusifin böyük əmirlərindən biri,Yaqub bəy Mirzə İskəndərin böyük əmiri,Məhmad bəy isə Sultan Xəlil zamanında böyük əmir idi.Tayfanın adı ``düşmənə təkbaşına hücum edən``mənasını verir.Tayfanın adı 8-ci əsr mənbələrində qeyd edilmişdir.F.Sümərin fikrincə bu tayfa Həmədan bölgəsində yerləşmişdir.Alpaut tayfası sonralar Çuxur-Səd,Qarabağ və Şirvan bölgələrində məskunlaşmışdı.Bu tayfa ilə bağlı olan oykonimlər Bərdə,Qazax,Göyçay,Laçın və Ucar bölgələrində qalmışdır. Cənubi Azərbaycanda və İran Kürdüstanında da Alpaut etnonimi saxlanılmışdır.
Baharlı tayfası
V.Minorsksinin fikrinə görə,tayfa öz adını Həmədan yaxınlığındakı Bahar qalasından götürmüşdür.F.Sümər də bu fikri müdafiə etsə də,bəzi tarixçilər bununla razılaşmırlar.Onlar tayfanın adının Kürdüstan yaxınlığındakı Bahar adlı yerdən götürmüşlər.M.H.Baharlı Baharlı tayfasının öncə Xorasanda yaşadığını və sonralar Azərbaycana gəldiyini, Marağa ətrafında yerləşdiyini qeyd edir.Baharlu bəyləri Qaraqoyunlu xanədanı ilə qohumluq əlaqələri yaratmış və bu dövlətin ən böyük əmirləri olmuşlar.F.Sümərin qənaətinə görə münəccimbaşı "Baharlu" adı ilə "Baranlu" adını bir-biri ilə qarışdığı üçün Qaraqoyunlu əmirləri bu tayfadan çıxmışdır.Həmdüllah Qəzvini "Nüzhətül qülub" əsərində Bahar qalasının XIII əsrin əvvəllərində Yıvə əmiri Süleyman Şahın paytaxtı olduğunu qeyd edir. Bu isə baharlıların oğuzların Yıvə boyundan olduğunu güman etməyə imkan verir.Baharlı tayfası öz adını heç də V.Minorskinin qeyd etdiyi kimi, Bahar qalasının adından almamışdır.Güman etmək olar ki, Baharlı tayfası öz adını tanınmış əmirlərindən birinin adından almış və sonralar bu ad həmin nəslin və ya sülalənin adına çevrilmiş və hakim olduqları bölgə də onların adı ilə adlanmağa başlanmışdı. Tayfanın ən böyük əmiri Əlişəkər bəy idi.O Cahan padşahın adından uzun müddət Həmədan,Vorucerd,Nəhavənd hakmi olmuşdur.Həsən padşahla döyüşdə iştirak edərək Mardində əsir düşdü.Lakin,sonra əsirlikdən azad edilərək yenidən Həmədan hakiminə çevrilmişdir.Övladları Pirəli bəy,Yarəli bəy və Bayram bəy də böyük əmirlər idilər.Pirəli bəy Səncəq döyüşündə Həsən padşah tərəfindən əsir götürülsə də,azad edilmişdir.Tayfanın digər böyük əmiri Şahvəli bəy Səncəq döyüşündə öldürülmüşdür.Baharlı tayfasının digər bir nümayəndəsi Əlişəkər bəyin nəvəsi Bayram xan idi.Humayun padşahın əmir-əl-ümərası olan Bayram xan Cəlaləddin Əkbərin taxta çıxmasından sonra fitnələrə məruz qalmışdır.Padşahla arasında yaşanan gərginlikdən sonra Həccə yollanan Bayram xan yolda hindlilər tərəfindən qətlə yetirilmişdir.Onun oğlu isə layiqli xidmətlərinə görə ``xanlar xanı`` titulunu aldı.Cəlaləddin Əkbər padşah ona Rüstəm Mirzə ilə birlikdə Dəkən ölkəsini tutmağı həvalə etdi.Daha sonra isə adı çəkilən məmləkətin hökmdarına çevrildi. Baharlu tayfası ilə bağlı olan oykonimlər Şuşada və Zəngəzurda indi də qalmaqdadır.
Sədlu tayfası
Öz adını XIV əsrdə Səd bəyin adından götürən bu tayfanın ən görkəmli nümayəndəsi Pirhüseyn bəy idi.O,Alaşkerd döyüşündə Mirzə Şahruxun mülazimləri tərəfindən qətlə yetirilmişdir.XIV əsrin sonu-XV əsrin əvvəllərində Naxçıvan və Sürməli bölgəsibu tayfanın hakimiyyəti altında olmuşdur.1411-ci ilədək Çuxur Səd mahalını idarə edən Əmir Sədin oğlu Pirhüseynin hakimiyyəti zamanı İrəvan sədluların inzibati mərkəzi olmuşdur.Tayfanın görkəmli nümayəndələrindən biri Hüseyn Sədlu idi ki,o da Cahan şahın adından Astrabad hakimi idi.Sultan Hüseyn Bayqara ilə döyüşən Hüseyn Sədlu bu döyüşdə həlak olmuşdur.Sədlu tayfasından olan Saru Pirəli Cahan şahın Bağdadı fəth etməsi zamanı Dəclədə boğuldu.Onun oğlanları Mirsübhan bəy və Əmir bəy Həsən padşahın əmirlərindən idilər. Pirhüseyn bəyin övladlarından Alovxan bəy Şah Təhmasib zamanında kiçik əmir idi.I Şah Abbas zamanında yüksək sultanlıq rütbəsinə çatan Fərhad xan isə Bayram bəyin övladlarından idi.Yüksək «Övlad» («fərzənd») ləqəbinə layiq görülmüşdü və heç bir xoşbəxtin təsəvvür edə bilməyəcəyi ali bir rütbəyə və möhtərəm mənsəbə yetişmişdi. Lakin,sonradan onun kiçik bir səhvi onu padşahın gözündən saldı.Onun başını nizəyə keçirərək Heratın bazar və məhəllələrində gəzdirdilər.Fərhad xanın qardaşı Zülfüqar xan isə mötəbər xanlardan olmuş,I Şah Abbas onu Ruma səfir göndərmiş,sonra isə o Ərdəbil hakimi təyin edilmişdir.
Tarixçi Q.Qeybullayev Qraqoyunlular XIV əsrin sonunda sədluların əmirliyinə son qoymuş,Sədlu tayfası dağılmışonların bir hissəsi ayrumlara birləşmiş,digər hissəsi isə Azərbaycana gəlmişdir.F.Sümər isə bildirir ki,qaynaqlar Sədin övladlarının Qaraqoyunlu hökmdarları ilə əmiuşağı olduğunu göstərir.XV əsrdən etibarən adı mənbələrdə tez-tez təkrar olunan "Çuxur-səd" bəylərbəyliyinin adı da Qaraqoyunlu dövlətinin yaranmasında böyük rolu olan bu tayfa ilə bağlı olmuşdur.
Cakirlu tayfası
Öz adını Cəlayirilər dövründə Əmir Cagirdən aldığı güman edilən bu tayfa onun ölümündən sonra oğlu Bəstam Cagir tərəfindən idarə edilmişdir.Ərdəbil bölgəsinin bu tayfanın qədim yurdu olduğu qeyd edilmişdir.Tayfanın ən böyük əmiri Əmir Bəstam illərlə Qara Yusif Türkmanla vuruşdu və axırda onun əmir əl-ümərası oldu.(Onun) oğlanlarından Əmir Bayəzid Cahanşah padşahın divan əmiri (əmir-i divan) idi və ölümündən sonra qardaşı Əbülfəth bəy onu əvəz etdi.Bəyazid bəyin oğlu Ömər bəy isə Cahanşahın böyük əmiri olmuş,Həsənəlinin məğlubiyyətindən sonra Əbu Səidin xidmətinə keçmişdir.Sonda isə Həsən padşah tərəfindən əsir alınmışdır.Tayfanın nümayəndələrindən Əli bəy Cahan şahın böyük əmiri idi və Səncəq döyüşündə Həsən padşahın qoşunu tərəfindən öldürüldü.
Qaramanlu tayfası
Başlıca tayfalardan biri də Qaramanlu tayfası idi.Sovet tarixşünaslığında bu tayfanı Kiçik Qaramanlu bəyliyi ilə əlaqələndirsələr də,bu fikrin elmi əsası yoxdur.ŞTəkindağ belə hesab edir ki,Qaramanlular XIII əsrin I yarısında, Monqol yürüşləri zamanı digər türkman tayfaları kimi Azərbaycana gəlmiş və Şirvan bölgəsində məskunlaşmışlar. Təhsin Ünal isə Qaramanlu tayfasının hələ XI əsrin əvvəllərində Səlcuq yürüşlərindən də öncə Azərbaycanın Aran və Şirvan bölgələrində yaşadığını qaynaqlara əsaslanaraq qeyd edir. Mənbələrin qeyd etdiyinə görə,Oğuzların Əfşar boyundan olan Qaramanlu tayfasının bir hissəsi monqol istilası zamanı Azərbaycanın Aran və Şirvan bölgəsindən köçərək Kiçik Asiyanın cənubunda,Kilikiyada məskunlaşdı.F.Sümer, F.Kırzıoğlu, T.Ünal və Ş.Təkindağ da Qaramanlulann Kiçik Asiyaya monqol istilası dövründən Azərbaycandan köç etdiyini göstərirlər.