cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hərb və sülh (roman)
Realizm
Tolstoy "Hərb və sülh" romanında mühüm tarixi hadisələrin baş verdiyi dövrü təsvir etmək üçün ciddi tarixi araşdırmalar aparmış və dövrün reallıqlarını öyrənməyə çalışmışdır. O, eyni zamanda, bir çox tarixi romanları tədqiq edərək yazılma üslubları haqqında informasiya toplamışdır. Krım müharibəsi veteranı olan Tolstoy "Hərb və sülh" romanında standart tarixə, xüsusilə standart hərb tarixinə çox tənqidi yanaşmışdır. Tolstoy Napoleon müharibələri haqqında həm fransız, həm də rus dilində yazılmış bütün tarixi tədqiqat əsərlərini oxumuş və əldə etdiyi məlumatlardan romanda istifadə etmişdir. O, əsərin üçüncü cildindən başlayaraq, tarixə dair şəxsi fikirlərini də qeyd etmişdir. Əsərin ikinci cildində qeyd etdiyi kimi, o əfsanə-mif xarakterli məlumatları və real tarixi faktları müqayisə edərək, qaranlıqlar arasından reallığı üzə çıxarmağa çalışmışdır.
NGC 3658
NGC 3658, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Böyük Ayı bürcü istiqamətində yerləşir. S0 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Hərb və sülh (roman)
Realizm
Əsərdə Tolstoyun da "bizim babalarımız yaşadığı dövrlərdə" ifadəsiylə qeyd etdiyi kimi, romanın qələmə alındığı dövrdən altmış il əvvəlki hadisələr təsvir edilmişdir. Tolstoy romanı yazmamışdan əvvəl Rusiyanın Fransa tərəfindən istilası dövründə yaşamış bir çox şəxslərlə görüşərək qeydlər aparmış, tarixi araşdırmalardakı məlumatları həmin qeydlərlə müqayisə edərək əsl həqiqəti üzə çıxarmağa çalışmışdır. O, Napoleon başda olmaqla, romanda təsvir etdiyi tarixi şəxslərə aid məktubları, jurnalları, avtobioqrafik və bioqrafik əsərləri oxumuş və bu yazıçıya təsvir etdiyi fiqurların real obrazını yaratmağa imkan vermişdir. Ümumilikdə, "Hərb və sülh" romanında 160 tarixi şəxsdən bədii obraz kimi istifadə edilmişdir.
Təqdimat
"Hərb və sülh"ün ilk nüsxəsi 1863-cü ildə tamamlanmışdır. 1865-ci ildə isə əsərin birinci hissəsi "1805-ci il" adı ilə dövrü mətbuatda – "Russkiy Vestnik" qəzetində nəşr edilmişdir. Növbəti ildə ilkin versiya yenidən çap olunmuşdur, lakin həmin ilkin versiya Tolstoyun ürəyincə olmamış, bununla belə o, 1867-ci ilə qədər əsərin müəyyən hissələrinin fərqli sonluqlarla nəşrinə icazə vermişdir. Yazıçı 1866–1869-cu illərdə yenidən roman üzərində ciddi çalışmışdır. Tolstoyun həyat yoldaşı Sofiya Tolstaya yazır ki, əldə olan yeddi müxtəlif nüsxə üzərində çalışan yazıçı, uzun zəhmətdən sonra romanı nəşrə hazır vəziyyətə gətirmişdir. "Russkiy Vestnik" qəzetində nəşr edilən versiya, 1869-cu ildə "Hərb və sülh" adı ilə nəşr edilmiş versiyadan fərqli sonluğa malik idi. Romanın tam versiyası "Hərb və sülh" adlandırılmışdır.
Əsərin pərakəndə şəkildə nəşr edilmiş ilk versiyasını mütaliə etmiş ruslar, epiloqun da daxil olduğu yekun və tam versiyanın satışa çıxarılmasından sonra bu nəşrdə əsərin hansı dəyişikliklərlə təqdim edilməsini öyrənməkdə çox maraqlı idilər və bu səbəbdən də əsərin ilk nəşri çox böyük sürətlə satıldı. İlk nəşrindən sonra roman qısa zamanda bir çox dillərə tərcümə edilərək nəşr edildi.
Romanı oxuduqdan sonra İsaak Babel demişdir: "Əgər dünya özü haqqında yaza bilsəydi, məhz Tolstoy kimi yazardı". Tolstoy "təmiz gerçəklik, xarakterlərin maraqlı detalları və realizmin çox uğurlu və təkrarolunmaz kombinasiyasını yaratmağa nail olmuşdur."
Dil
Tolstoyun obrazların dili ilə fransızca cümlələrə yer verməkdə, ədəbi baxımdan daha canlı obrazlar yaratmaqdan başqa, eyni zamanda romanın yazıldığı dövrdə rus dilinin hələ də Rusiyada layiq olduğu mövqeni tuta bilməməsinə gizli işarə etmək istədiyi düşünülür. Bu, Pyer və digər obrazların Bonapartistlərlə mübahisəsi zamanı fransız ifadələrinə yer vermələri və öz fikirlərini fransız dilində ifadə etmələri ilə ironik şəkildə diqqətə çatdırılır. Bu bəzən Napoleona qarşı satira kimi də istifadə olunur. Romanda, Pyer Elenə evlənmək təklif edərkən fransızca danışır və "Je vous aime" (Mən səni sevirəm) deyir. Eyni zamanda evlilikdən sonra, Elenin xəyanəti ilə bağlı qalmaqal zamanı da, Pyer öz tənqidi və əsəbi fikirlərini fransız dilində bildirir.
Fransız dilində olan dialoqlar hadisələrin inkişafı zamanı, xüsusilə Fransa ilə münaqişənin şiddətlənməsindən sonra azalır və Moskvanın yandırılması ilə yox səviyyəsinə endirilir. Fransız dilinin romanda tədricən azaldılması Rusiyanın özünü fransız mədəniyyətinin təsirindən azad etməsi anlamına gəlir. Bundan eyni zamanda, romanda hadisələrin inkişafı ilə dost fransız xalqının necə düşmənə çevrilməsini hiss etdirmək üçün bir vasitə kimi istifadə olunur.
Tərcümələr
"Hərb və sülh" romanı bir çox dillərə tərcümə edilmişdir. Roman Azərbaycan dilində tam versiyada (dörd cild) ilk dəfə 1950-ci ildə kiril qrafikalı Azərbaycan əlifbası ilə nəşr edilmişdir. Romanın Azərbaycan dilinə 1950-ci il tərcüməsi təkmilləşdirilərək, 2006-cı ildə latın qrafikalı Azərbaycan əlifbası ilə çap olunmuşdur.
İngilis dilinə roman, bir neçə tərcüməçinin birgə zəhməti nəticəsində tərcümə edilmiş və bu tərcümədə fransızcadan tərcüməni Klara Bell həyata keçirmişdir. Digər tərcüməçilər Konstans Qarnett və Luis, eyni zamanda Almer Mod Tolstoyu şəxsən tanımışlar. Tolstoyun mürəkkəb və alışılmamış söz və cümlə düzümü, eyni zamanda təkrar ifadələrin müxtəlif mənalarda işlədilməsi səbəbiylə, tərcümə prosesi çox ağır olmuşdur. "Hərb və sülh" romanının təxminən 2%-ı fransız dilindədir. Romanın 1873-cü il nəşri zamanı isə Tolstoy fransız dilində olan mətnləri tamamilə romandan çıxarmış, sonrakı nəşrlərdə həmin mətnlər yenidən bərpa olunmuşdur. Əsərin əksər tərcüməçiləri (o cümlədən əsəri Azərbaycan dilinə tərcümə edənlər) fransız dilində olan mətnləri olduğu kimi saxlayaraq, qeydlərdə həmin mətnlərin tərcüməsini vermiş və beləcə Tolstoyun istifadə etdiyi orijinal üslubu saxlamışlar.
Tarixi kontekst
thumb|left|300px|1812-ci il, rus rəssamı [[İllarion Pryanişnikov]] Əsərdə hadisələr 1805-ci ildə Çar I Aleksandrın hakimiyyətə gəlməsi ilə başlayır və 1812-ci ildə Napoleonun Rusiyaya hücumu ilə kuliminasiya nöqtəsinə çatır. Parisin Qərbi Avropa sivilizasiyasının mərkəzi hesab edildiyi II Yekaterinanın hakimiyyəti dövründə (1762–1796) münasibətlər hələ ki, kifayət qədər mülayim idi. Yekaterina özü fransız dilinə və mədəniyyətinə meylli idi. O, rusları da böyük Avropa ailəsinin bir nümayəndəsi kimi görməyi arzulayırdı və fransız dilini Rusiyada saray dili səviyyəsinə qaldırmışdı. Növbəti yüzillik ərzində fransız dilində danışmaq və fransız mədəniyyətinin daşıyıcısı olmaq Rusiya zadəganlarının əsas xüsusiyyəti kimi dəyərləndilirdi. Məhz bu tarixi və mədəni kontekst "Hərb və sülh" romanında öz əksini tapmışdır. II Yekaterinanın nəvəsi I Aleksandr hakimiyyətə 1801-ci ildə, 24 yaşında gəlmişdi. Romanda onun anası Mariya Fyodrovna Rusiyada hakimiyyətə təsir imkanı olan, güclü qadın kimi təsvir edilir.
"Hərb və sülh" beş zadəgan ailəsinin – Bezuxovlar, Bolkonskilər, Rostovlar, Kuraginlər və Drubetskoy ailələrinin nümayəndələrinin 1805–1813-cü illər arasındakı həyat və yaşamlarından, münasibətlərindən, 1812-ci ildə Napoleonun Rusiyaya hücumundan və bu hadisənin Rusiya və onun zadəganlarının yaşamına təsirindən bəhs edir. Bezuxovlar, əsilli, zəngin, lakin parçalanmış bir ailədir. Ailənin başçısı Kiril Vladimiroviç ömrünün sonunda, qeyri-qanuni doğulmuş oğlunu rəsmən varisi elan edərək, bütün var-dövlətini ona verir. Bolkonskilər qədim, hörmətli və zəngin bir ailədir. Ailənin başçısı olan qoca knyaz Nikolay Andreyeviç Bolkonski II Yekaterinanın dövründə orduda xidmət etmiş və general rütbəsinə kimi yüksəlmişdir. Rostovlar Moskvada yaşayan, çoxlu mülkə malik olsa da, maddi baxımdan çətin həyat sürən və gənc övladları vasitəsiylə zəngin ailələrlə qohumluq yaradıb öz maddi vəziyyətlərini qaydaya salmağa çalışan bir ailədir. Kuragin ailəsi üç övlada sahibdir və onların hər üçü romanın ən mübahisəli və müəmmalı obrazlarıdır. Drubetskoy ailəsi kasıblaşmış zadəgan ailəsidir. Ailənin iki nümayəndəsi var: yaşlı ana və onun hərbçi karyerası qurmağı arzulayan oğlu Boris.
Tolstoy əsərdə istifadə etdiyi məlumat və faktları toplamaq üçün bir neçə il sərf etmişdir. O, ilk mənbələr (müsahibələr və digər sənədlər) üzərində işləmiş, eyni zamanda tarix kitablarını, fəlsəfi mətnləri və bu mövzuyla bağlı olan digər romanları araşdırmışdır. Rusiya ordusunun strukturunu və ümumilikdə döyüş səhnələrini təsvir edərkən Tolstoy Krım müharibəsi zamanı qazandığı öz şəxsi təcrübəsindən istifadə etmişdir.
"Hərb və sülh"ün rus dilində olan standart mətni dörd kitabdan (əlli fəsildən) və birinci hissəsi əsasən narrativ, ikinci hissəsi isə tematik xarakterli olan iki hissəli epiloqdan ibarətdir. Romanın yarısına qədər əsasən uydurma qəhrəmanların həyatından bəhs olunsa da, ikinci yarısında, eyni zamanda epiloqda əsasən real tarixi şəxslərin həyatından, müharibədən, gücdən tarix və tarixşünaslıqdan bəhs edilmişdir.
Birinci cild
thumb|right|180px|Mariya Fyodrovna — Çar I Aleksandrın anası olan bu qadın romanda rus sarayının ən nüfuzlu fiquru kimi təqdim edilir Roman 1805-ci ildə Sankt-Peterburqda, Mariya Pavlovna Şerer tərəfindən kraliça ana Mariya Fyodrovnanın şərəfinə verilən ziyafətlə başlayır. Romanda iştirak edən əsas obrazların əksəriyyəti və zadəgan ailələrin nümayəndələri Anna Pavlovnanın məclisində iştirak edirlər. Pyer Bezuxov zəngin knyazın qeyri-qanuni doğulmuş oğludur. Bir çoxları Pyerə, zəngin irsin yeganə varisi olduğu üçün yarınmağa çalışırlar. Anasının ölümündən sonra, yüksək təhsil alması atasının maddi dəstəyi ilə təmin edilmiş Pyer, açıq ürəkli, lakin yüksək cəmiyyət içində özünü apara bilməyən, özünün saf və sadəlövh xasiyyəti ilə Peterburq zadəganlarının həyatına uyğunlaşmağa çətinlik çəkən biridir. Ziyafətə dəvət olunan qonaqların hamısı bilir ki, Pyer, atası qoca knyazın bütün övladları arasında ən çox sevdiyi övladıdır.
Ziyafətdə eyni zamanda Pyerin dostu, ağıllı və alicənab knyaz Andrey Nikolayeviç Bolkonski və onun, zadəgan məclislərinin məşhur simalarından olan xanımı Liza da iştirak edir. Peterburqun zadəgan həyatını həddən artıq dəbdəbəli, bununla belə darıxdırıcı hesab edən knyaz Andrey öz xanımının da daxilən boş və səthi düşüncəli olduğu fikrindədir. Bu kədərli həyatından canını qurtamaq məqsədi ilə Mixail İlarionoviç Kutuzovun ordusuna yazılan Knyaz Andrey Napoleona qarşı müharibədə iştirak edir.
Bald təpələrində, Bolkonskilərin hakimlik etdiyi vilayətdə isə başqa hadisələr yaşanır. Knyaz Andrey öz darıxdırıcı arvadı Lizanı, zalım atası Knyaz Nikolay Andreyeviç Bolkonskini və dindar, sakit bacısı Mariya Nikolayevna Bolkonskayanı tərk edərək orduya, xidmətə gedir.
İkinci hissə Rusiya–Fransa müharibəsinə hazırlıq səhnələrinin təsviri ilə başlayır. Artıq orduya çağırılmış Nikolay Rostov Hollabrunne döyüşündə ilk müharibə təcrübəsini yaşayır. Burada o, Knyaz Andreylə rastlaşır və tələskənliyi üzündən ona qarşı hörmətsizlik edir. Bir çox gənc əsgər kimi, Nikolay da Çar I Aleksandrın vurğunudur. Nikolay xidmət etdiyi bölüyün zabitləri Vasili Dmitriyeviç Denisov və sonradan psixoloji problemləri olduğu aydınlaşan Fyodr İvanoviç Doloxovla dostluq edir.
İkinci cild
Atasından qalan mirasa sahib olduqdan sonra, Pyer Bezuxov nəhayət ki, rus elitası tərəfindən yaxşı qəbul edilir və imperiyanın nüfuzlu, zəngin zadəganlarından birinə çevrilir. Daxilən o, bunun səhv addım olduğunu düşünsə də, Knyaz Kuraginin gənc və cazibədar qızı Elenlə (Elena Vasilyevna Kuragina) evlənir. Zadəgan mühitinin ən məşhur və cazibədar qadını olan Elen, tezliklə Pyerə ondan uşağı olmasını istəmədiyini bildirir. Elen Doloxovla əlaqəyə girir və buna istinad edən Doloxov Pyeri kütlə içində alçaltmağa cəhd edir. Özünə idarəni itirən Pyer Doloxovu duelə çağırır və duel zamanı onu ölümcül yaralayır. Bu hadisədən dəhşətə gələn Elen Pyeri qatil adlandıraraq günahlandırır və baş verən qalmaqaldan sonra Pyer Eleni tərk etmək qərarına gəlir. Qarışıq ruhi vəziyyət yaşadığı bir dövrdə, Pyer masonluq cəmiyyətinə qoşulur və masonların beynəlxalq siyasətindən irəli gələn ideyaların təbliğatçısı kimi çıxış edir. İkinci kitabda, Pyerin daxili iztirablarının, yaxşı insan olmaq və ideal insan axtarışlarının təsvirinə geniş yer verilir. İndi bu zəngin zadəgan Tolstoy vasitəsilə bir fəlsəfi sual ətrafında düşünür: bir insan əxlaqsızlarla əhatələnmiş bir mühitdə necə əxlaqlı həyat sürə bilər? Sual Pyerin sonrakı həyatının istiqamətlənməsində əsas şərt olur. O, öz təhkimli kəndlilərini azad etməyə və onların həyat şəraitinin yaxşılaşdırılması üçün çalışmağa başlayır.
Hərbi hospitalda müalicəsini tamamladıqdan sonra evə dönən Knyaz Andreyin arvadı uşaq dünyaya gətirərkən ölür. Knyaz Andrey uzun müddət arvadını tərk etdiyinə görə özünü günahlandırır və ölüm zamanı arvadının üzərindəki təqsirləndirici ifadəyə görə özünü bağışlaya bilmir. Onun övladı, Nikoenka sağ qalır. left|thumb|250px|Leonid Pasternak — Nataşa ilk dəfə balda Nihilist əfval ruhiyyəyə köklənmiş Andrey orduya qayıtmır və mülklərin idarə edilməsi və rus ordusunun vəziyyətinin yaxşılaşdırılması üçün qanun layihəsinin işlənməsi ilə məşğul olur. Həmin dövrdə Pyer yenidən Andreylə görüşür və ona yeni sual gətirir: Bu əxlaqsız dünyada Tanrı hardadır? Pyer panenteizm və ölümdən sonrakı həyat ilə maraqlanmağa başlayır.
Pyerin uzun müddət özündən uzaqlaşdırdığı arvadı Elen yenidən onu qəbul etməsi üçün xahiş edir və həmin dövrdən etibarən Peterburqun yüksək cəmiyyətində məşhur ev xanımlarından biri kimi tanınmağa başlayır.
Knyaz Andrey hazırladığı yeni hərbi qanunun qəbul edilməsi və birbaşa imperatora çatdırılması üçün cəhdlər edir. Həmin dövrdə Peterburqda olan gənc Nataşa Rostova ilk dəfə Peterburq zadəganlarının ballarından birinə qatılır və həmin məclisdə Knyaz Andreylə tanış olaraq onu özünə valeh edir. Knyaz Andrey Nataşa ilə görüşündən sonra yenidən sanki həyata qayıtdığını hiss edir və bir neçə ailəvi görüşdən sonra Nataşaya evlilik təklif edir, lakin oğlunun Rostovlarla qohum olmasına qarşı çıxan qoca Knyaz Bolkonski toy mərasimi üçün bir il gözləməyi lazım bilir. Bu hadisədən sonra Knyaz Andrey Nataşanı tək qoyaraq yenidən orduya qayıdır. Bundan ciddi sarsıntı keçirən Nataşanın əfvalını düzəltmək üçün Knyaz Rostov onu və Sonyanı özü ilə götürərək Moskvaya gedir.
Nataşa Moskvada operaya gəlir və burada Elen və onun qardaşı Anatol ilə tanış olur. Həmin dövrdə Anatol yenicə polyak bir qadınla evlənmiş və onu Polşada qoyaraq Rusiyaya qaçmışdı. O, Nataşaya çox yaxın münasibət göstərir və onunla əlaqə yaratmağa çalışır. Elen və Anatol bunun üçün bir plan hazırlayırlar. Anatol Nataşanı öpür və ona sevgi məktubları yazaraq onunla birgə qaçmağı təklif edir. Uzun düşüncədən sonra, Nataşa Anatolu sevdiyi qərarına gəlir və Knyaz Andreyin bacısı Mariyaya məktub yazaraq nişanı pozduğunu bildirir. Son anda qaçmaq planından xəbər tutan Sonya, bu planın həyata keçməməsinə səbəb olur. Pyer ilk öncə Nataşanın davranışından qorxsa da, sonradan onun aşiq olduğunu anlayaraq bunu normal qəbul edir. 1811–1812-ci illər Böyük kometasını Moskva səmasında gördükdən sonra Pyer üçün yeni həyat başlayır.
Knyaz Andrey Nataşanın nişanı pozmasını soyuqqanlılıqla qarşılayır. O, Pyerə bildirir ki, gedərkən Nataşaya azad seçim etmək imkanı vermişdi, lakin tezliklə Nataşanın tutduğu işdən çox peşman olduğunu və çox ağır xəstələndiyini eşidir.
Üçüncü cild
right|thumb|280px|[[Borodino döyüşü (rəssam Lui Fransua Lejen)]] right|thumb|280px|Fili müşavirəsində Moskvanın tərk edilməsi qərara alınmışdı (Tretyakov qalereyası, [[Moskva)]] right|thumb|280px|[[Moskva yanğını (1812)|1812-ci il Moskva yanğını (rəssam A. F. Smirnov)]] Ailəsinin, xüsusilə Sonyanın dəstəyi və dini inanclarının vasitəsilə Nataşa həyatının çətin dövründən qurtulur. Həmin zaman artıq bütün Rusiya yaxınlaşan təhlükədən və Napoleon ilə olacaq müharibədən danışmağa başlamışdı. Pyer isə özünü Napoleonun Antixrist olmasına inandırır. Öz ərazisini fransızlardan qorumaq üçün kəndli ordusu yaratmaqla məşğul olan qoca knyaz Bolkonskinin vəziyyəti ağırlaşır və o dünyasını dəyişir. Rus ordusunun geri çəkilməsi fonunda Bolkonskilərə məxsus olan ərazinin fransızların əlinə keçmək ehtimalının yaşandığı günlərdə, kəndli üsyanı səbəbiylə ərazini tərk edə bilməyən xanım qız Mariya, təsadüfən həmin ərazidə olan Nikolay Rostov tərəfindən xilas edilir. Nikolay Mariyaya qarşı yaxınlıq hiss etsə də, tezliklə Sonyaya verdiyi sözü xatırlayır.
Müharibənin başladığı dövrdə çarın Moskvaya qədər getməsi bütün rus gənclərini vəcdə gətirir və hamı orduya yazılmağa çalışır. Belə bir vaxta gənc Petya Rostov da nəhayət ki, orduya yazılmaq üçün valideynlərinin razılığını ala bilir.
III cildin əsas qəhrəmanlarından biri Napoleon Bonapartdır. Yazıçı bu cilddə imperatorun şəxsi keyfiyyətlərini, vərdişlərini detalları ilə təsvir edir, hətta onun tez-tez pişikotu iyləməsini göstərir. Eyni zamanda 400 000 nəfər şəxsi heyətə malik olan (onlardan yalnız 140 000 nəfəri fransızdillilər idi) Fransa ordusu və onun Smolenskə qədərki döyüş yolu, fransızların Rusiya ərazisinə soxulmaları, Smolenskin işğalı təsvir edilir.
Pyer Moskvanı tərk edərək Borodino döyüşünü izləmək üçün döyüş gedən əraziyə yollanır. Bir müddət müharibə şəraitində yaşadıqdan sonra Pyerdə ağır psixi sarsıntı əmələ gəlir. İnsanların bir-birini öldürməsi, ölümün bir addımlıqda olması onu dərin düşüncələrə qərq edir və bu vaxta kimi yaşamadığı yeni və çox qorxunc hisslər yaşamasına səbəb olur. Döyüş hər iki tərəfin çox böyük – orduların məhv olması səviyyəsində — itki verməsi ilə başa çatır. Napoleonun nəhəng ordusu qarşısında duruş gətirə bilməklə, böyük itkilər bahasına olsa da, ruslar üstünlük əldə edirlər, lakin strateji səbəblər və ordunun ciddi itkiləri ilə əlaqədar olaraq, döyüşün sabahsı günü ruslar geri çəkilir və fransız ordusunun Moskvaya doğru yolunu açırlar. Döyüşdə əsərin iki əsas qəhrəmanı da ciddi yaralanır. Anatol Kuragin ayağını itirir, Andrey Bolkonski isə mərmi partlaması nəticəsinə ölümcül yaralanır. Onların hər ikisinin ölüm xəbəri yayılır, lakin ailələrinə heç bir rəsmi məlumat verilmir.
Dördüncü cild
Fransız ordusu Moskvaya yaxınlaşdıqca şəhər əhalisi arasında çaxnaşmalar baş verir və moskvalılar şəhəri tərk edərək qaçmağa başlayırlar. Şəhəri tərk edərkən camaat evlərini yandırır. Bu isə şəhərdə böyük yanğının ortaya çıxmasına səbəb olur. Rostovlar şəhəri ən son tərk edən ailələrdən biri olur. Gedərkən özləriylə yalnız vacib əşyaları götürən ailə, yaralıların şəhərdən çıxarılmasına kömək edir. Yaralıların arasında knyaz Andrey Bolkonski də olur, lakin Nataşanın bundan xəbəri olmur. Son günlərə kimi, plakatlar nəşr edib Moskvanın təhlükəsizliyinin təmin edildiyini bildirən knyaz Rastopçin son günlərdə şəhərdən əhalinin çıxarılmasına rəhbərlik edir.
Napoleonun ordusu Moskvanı fəth etdiyi zaman şəhəri tərk etməyən azsaylı ruslardan biri də Pyer idi. O, Moskvaya girmiş Napoleonu öldürmək qərarına gəlmişdi. Bunun üçün də o, əsl kimliyini gizlədərək dilənçi görkəmi alır. Daha sonra fransız əsgərlərindən birini xilas edən Pyer əsgərlər, eləcə də əsirlər arasında nüfuz qazanır. Burada o, əsirlərdən Platon Karatayevlə dostlaşır. Karatayevlə söhbətləri Pyerin mənəvi cəhətdən zənginləşməsinə və dünyaya baxışının dəyişməsinə səbəb olur. Fransız əsgərlərinin Moskvanı yağmalaması və silahsız ruslara əyləncə üçün atəş açmalarının şahidi olduqdan sonra, Pyer ordu ilə birgə hərəkətə məcbur edilir və həmin ərəfədə ağır Rusiya qışına tab gətirməyən fransız ordusu təcili surətdə geri çəkilərək Rusiyanı tərk etməyə çalışır. Bir müddət sonra, rus ordusu ilə kiçik toqquşma baş verir və Pyer azad edilir. Həmin toqquşmada Petya Rostov fransızlar tərəfindən öldürülür.
Bu arada, Napoleona qarşı döyüşdə ağır yaralanmış Andrey təsadüfən Rostovların evinə gətirilir. Ailə digər yaralılarla birgə onu da özləri ilə Moskvadan Yaroslavla aparır və onun qayğısına qalır. Nataşa tezliklə Andreyin onlarla olduğunu öyrənir, bir müddət sonra Marya Bolkonskaya da qardaşının yanına gəlir. Ölməmişdən əvvəl Andrey Nataşanı bağışlayır.
İki hissəli epiloq
Epiloqun birinci hissəsi 1813-cü ildə Nataşa və Pyerin toyunun təsviri ilə başlayır. Bu Rostovların ailəsində son zamanlar baş vermiş ən xoş hadisə olur. Bir müddət sonra knyaz Rostov ölür və istila olunmuş ölkədə dağılmış ailə iqtisadiyyatını bərpa etmək Nikolay Rostovun öhdəsinə düşür.
Belə bir vəziyyətdə ailənin maddi vəziyyətinin düzəldilməsi üçün Nikolayın zəngin ailədən olan qızla evlənməsi məsələsi yenidən gündəmə gəlir, lakin belə bir addım atmaq istəməyən Nikolay, bir müddət sonra zəngin xanım olan Marya Bolkonskayanı sevir və onlar evlənirlər.
Bir müddət sonra Nikolay və Marya, knyajna Rostova və vaxtilə Nikolayın bütün həyatını birgə keçirməyə söz verdiyi Sonya ilə birgə Bolkonskilərin mülkünə köçürlər. Nikolay ailənin iqtisadi vəziyyətinin düzəldilməsinə çalışır. Onlar eyni zamanda knyaz Andreyin yetim qalmış övladı Nikolay Andreyeviç (Nikolenka) Bolkonskini də böyüdürlər. Bu uğurlu evliliklərdən sonra yeni cütlüklər — Pyer və Nataşa, Nikolay və Marya özlərini xoşbəxt hesab edirlər. 1820-ci ildə Pyer və Nataşa Bolkonskilərin evinə qonaq gəlirlər.
Epiloqun ikinci hissəsi Tolstoyun tarixi hadisələri şərhindən və müxtəlif tarixçilərin tarixi hadisələrə münasibətinin tənqidindən ibarətdir.
Əsas obrazlar
center|790px|thumb thumb|right|90px|Nataşa Rostova (rəssam Elizabet Bom) thumb|right|90px|[[Napoleon Bonapart (rəssam Enqr)]] thumb|right|90px|[[I Aleksandr (rəssam V. L. Borovikovski)]] Xanım Elena Vasiliyevna (Elen) Kuragin – gözəl və seksual xarici görünüşə malik olan ictimai nüfuzlu xanımdır. Yaxşı əlaqələrə malik olan Elen mənfi xarakterə malikdir.
Tolstoyun yaratdığı obrazların əksərinin prototipi onun real həyatda tanıdığı insanlardır. Onun nənə-babaları və onların tanışları bir çox obrazın xüsusiyyətlərinin yaradılmasında əsas mənbə olmuşlar. Bir çox obrazlar isə mühüm tarixi şəxsiyyətlərdir.
Film
Roman əsasında çəkilmiş ilk Rusiya filmi "Война и мир" ("Hərb və sülh") adlı 1915-ci il istehsalı olan filmdir. Filmin rejissoru Vladimir Qardindir. Baş rolları isə Qardin özü və Vera Karalli adlı rus balerinası canlandırıblar. 1947-ci ildə F. Kamei həmin filmin Yaponiya versiyasını təqdim etmişdir.
Roman əsasında ekranlaşdırılmış tam metrajlı ilk ABŞ filmi 1956-cı ildə izləyicilərə təqdim edilmişdir. Rejissorluğunu Kinq Vidorun etdiyi filmin baş rollarını Odri Hepbern (Nataşa), Henri Fonda (Pyer) və Mel Ferrer (Andrey) canlandırmışdır. Bu filmdə canlandırdığı rola görə məşhur aktrisa Odri Hepbern "Ən yaxşı Britaniya aktrisası" nominasiyasında BAFTA mükafatına və "Dramada ən yaxşı qadın rolu" nominasiyasında Qızıl Qlobus mükafatına layiq görülmüşdür.
Roman əsasında çəkilmiş və 1965-ci ildə təqdim edilmiş dörd hissəli sovet filminin rejissoru isə Sergey Bondarçuk olmuşdur. Əsər 1965–1967-ci illərdə hissələrlə, tam şəkildə isə 1968-ci ildə təqdim olunmuşdur. Filmdə baş rolları Lyudmila Savelyeva (Nataşa) və Vyaçeslav Tixonov (Andrey) canlandırmışdır. Bondarçuk özü isə filmdə Pyer rolunda çəkilmişdir. Tam şəkildə yeddi saat davam edən filmin əsas rollarına yüz, ikinci dərəcəli rollarına isə 120 000 aktyor çəkilmiş, filmin çəkilişləri yeddi il davam etdiyindən aktyorların yaşlanması səbəbiylə əvvəlki səhnələrlə müqayisədə sonrakı səhnələrdə xarici görünüşləri dəyişmişdir. Əsər "Ən yaxşı xarici dilli film" nominasiyasında Oskar mükafatına layiq görülmüşdür. Bu film romanın ən yaxşı ekran versiyası sayılır.
Televiziya
1972–1973-cü illərdə BBC tərəfindən roman əsasında "Hərb və sülh" adlı serial çəkilmişdir. Serialda Pyer obrazını Entoni Hopkins canlandırmışdır. Digər rollarda isə Rupert Devis, Feyt Bruk, Moraq Hud, Alan Dobi, Ancela Daun və Silvestr Morand çəkilmişlər. Bu versiyada Platon Karateyev (Herri Luki) də daxil olmaqla, Tolstoyun hətta bir çox kiçik obrazları da canlandırılmışdır.
2007-ci ildə "Italian Lux Vide"ın təqdimatında Rusiya, Fransa, Almaniya, Polşa və İtaliyanın iştirakı ilə "Hərb və sülh" adlı mini serial çəkilmişdir. Serialın rejissoru Robert Dornhelm, ssenari müəllifləri Lorenzo Favella, Enriko Medioli Və Gevin Skottdur. Serialda rollar beynəlxalq aktyor heyəti tərəfindən canlandırılmışdır.
Opera
1940-cı illərdə bəstəkar Sergey Prokofiyev roman əsasında "Hərb və sülh" adlı opera (Op. 91) yazmışdır. Operanın libretto müəllifi Mira Mendelsondur. Operanın premyerası 1955-ci ildə Leninqradda həyata keçirilmişdir. 1973-cü ildə Sidney Opera Teatrının açılışı da məhz bu əsərlə gerçəkləşdirilmişdir.
Teatr
Əsərin tamaşa formasında ilk uğurlu səhnə təqdimatı 1942-ci ildə Alfred Neumann, Ervin Piskator və R. Lukas tərəfindənn təqdim edilmişdir. 1955-ci ildə yenidən işlənmiş həmin versiya 1963-cü ildə Macgibbon & Kee tərəfindən Londonda səhnəyə qaytarılmış və bundan sonra bir çox ölkələrdə təqdim edilmişdir.
Elen Edmundson tərəfindən təqdim edilən tamaşa versiyası isə 1996-cı ilə Kral Milli Teatrında səhnəyə qoyulmuş və elə həmin il Nik Hern Buks tərəfindən Londonda yenidən yayımlanmışdır.
2008-ci ildə Edmundson təqdim etdiyi versiyanı yenidən işləyərək təkmilləşdirmiş və Nensi Mekler və Polli Tilinin rejissorluğu ilə tamaşa yenidən səhnələşdirilmişdir. Bu versiyanın təqdimatı Nottingham Playhouseda həyata keçirilmiş və daha sonra həyata keçirilmiş tur çərçivəsində Böyük Britaniyanın Liverpul, Darlinqton, Bas, Varvik, Oksford, Tryuro, London və Çeltenham şəhərlərində göstərilmişdir.
Radio
Romanın ilk radio versiyası The BBC Home Service tərəfindən Valter Pikokun rəhbərliyi ilə 1943-cü ilin 17 yanvar–7 fevral tarixlərində hər bazar günü iki hissə yayımlanmaqla təqdim edilmişdir. Sonuncu saat yarımlıq hissə nəzərə alınmamaqla, bütün hissələr bir saat davam etmişdir. Bu versiyada Pyer obrazını Lisli Banks, Nataşa obrazını isə Seli Conson səsləndirmişlər.
WBAI şirkətinin Pacifica Radio stansiyası 1970-ci ildə romanın 1968-ci ildə nəşr edilmiş və Dunnigan tərəfindən ingilis dilinə tərcümə edilmiş versiyasının oxu variantını təqdim etmişdir. Səsləndirmədə 140-a yaxın şəxs iştirak etmişdir.
Romanın iyirmi hissəli tam radio versiyası 30 dekabr 1969-cu ildən 12 may 1970-ci ilə kimi BBC tərəfindən təqdim edilmişdir. Bu səsləndirmədə Devid Bak, Keyt Binçi, Martin Carvis və başqaları iştirak etmişlər.
Marsi Kahan və Mayk Volker tərəfindən hazırlanmış on hissəli tam versiya isə 1997-ci ildə BBC Radio 4-də təqdim edilmişdir. 9,5 saat davam edən bu versiya 1998-ci ildə "Ən yaxşı dram əsəri" nominasiyasında Talkie mükafatına layiq görülmüşdür. Rejissoru Cenet Viteyker olan bu radio versiyanın səsləndirilməsində Simon Rassel Bili, Cerard Mörfi, Riçard Conson və başqaları iştirak etmişlər.
Musiqi
Romanın motivləri əsasında bəstəkar Nino Rota tərəfindən musiqi kompozisiyası bəstələnmişdir.
Kozmin burnu
Kozmin burnu — Şərqi Sibir dənizində, Çukot Muxtar Dairəsi ərazisinə yerləşən burun.
Burun 1823-cü ildə Ferdinant Vrangel tərəfindən onun ekspedisiyasının üzvü olan Prokofiy Kozminin şərəfinə adlandırılmışdır. Burada işıqlı naviqasiya işarəsi qoyulmuşdur.
Vsevolod Qarşin
Qarşin Vsevolod Mixayloviç (2 fevral 1855-1888) — rus yazıçısı.
Həyatı
Vsevolod Qarşin 1855-ci il fevralın 2-də dünyaya gəlib. Bu zaman Krım müharibəsi gedirdi və sonralar onun eşitdiyi nağıllar bu müharibənin iştirakçısı olmuş atasının zabit dostları ilə bölüşdükləri xatirələri idi. Müharibənin dəhşətli və eyni dərəcədə maraqlı olan epizodlarını gələcək yazıçı həyəcanla dinləyir, yenicə bitmiş müharibənin təlatümlü xatirələri onun qəlbini sarırdı. Uşaqlıqdan sərbəst, daha doğrusu, özbaşına böyüyən kiçik Qarşinin kitablarla tanışlığı 5-6 yaşlarından başlayır. Nəzarətsiz bu balaca oxucunun mütaliəsi uşaq kitabları yox, Hüqo, Jukovski, Qoqol, Puşkin, Çernışevski, evdə illərlə yığılıb qalmış abunə olduqları jurnallar idi. Yazıçı körpə çağlarındakı bu kimsəsiz, lakin mənalı, azad günləri xatırlayıb yazırdı: Lermontovun "Zəmanəmizin qəhrəmanı" əsərini oxuyurdum, bir şey anlamasam da, "Bela" hekayətini dərk edir, ağlayırdım. Dərk etdiyi isə ürək sıxan şeylər idi: anası böyük uşaqlarının müəllimi P.Zavadski ilə qaçmışdı. Bu əxlaq faciəsi ilə uşaq elə uşaqlıqdan bir tərəfdən odlu məhəbbət (ehtiras deyə bilərik), digər tərəfdən isə öldürücü bir ailə nifrətinin şahidi olmuşdu. Bunlar onun psixologiyasına dərin təsir göstərdi. Uşaqlıqdan da heç üzü gülməzmiş. Qarşin Dağ-Mədən institutunda oxuyarkən 1877-ci ildə Rusiyanın Türkiyəyə qarşı təcavüzkar hərbi başlayır. Serb çaxnaşmaçılarını çoxdan dəstəkləyən çar 1877- ci il aprelin 12-də Türkiyəyə müharibə elan edir. Tələbə Qarşin "Slavyan qardaşlarımızı Osmanlı zülmündən azad edək" kimi saxta, lakin müdhiş bu çağırışa uyan minlərlə şovinist ruhlu "Xristos divanələri"nə könüllülərə qoşulub, Balkan cəbhələrinə gedir. Çox təəssüf ki, bu oyuncaq ideyaların əsiri olan əcaib, lakin güclü və mətin adamlar, onların bədii surətləri o dövr rus ədəbiyyatının gözəl, parlaq nümunələrində də görünür. Belə ədəbi qəhrəmanlar əslində başlarının bəlasını götürüb.
Vsevolod Qarşin 1877-ci ildə könüllü olaraq Rusiya-Türkiyə müharibəsində iştirak etmişdir. "Dörd gün", "Qorxaq", "Sıravi əsgər İvanovun xatirələrindən" hekayələrində çarizmin istilaçı müharibələrini pisləmişdir. "Hadisə", "Rəssamlar", "Prinsip", "Qırmızı gül", "Nadejda Nikoloyevna", "Siqnal", "Ayılar", "Gecə", "Görüş" və s. əsərlərində ictimai zülmə, ədalətsizliyə qarşı qəzəbli etiraz vardır. Əsərlərinin mövzsunu şəxsiyyətin faciəsi tutub intihar etmişdir.
Abajur
right|300x300px Abajur ( sözün əsl mənasında "işıqlandırma tənzimləyicisi") — lampanın ayrılmaz hissəsi, daxili dizaynda, daxili dekorasiyada istifadə olunur. Abajur gözü parlaq işıqdan qorumaq və işığın yayılma istiqamətini dəyişmək üçün işıq mənbəyinə taxılan xüsusi formalı qalpaqdır. Abajur həmçinin çırağın bəzək elementidir. Şüşə, plastik kütlə, metal, parça və s.-dən müxtəlif formalarda hazırlanır.
Tarixi
Abajur ilk dəfə Fransada iki yüz ildən çox əvvəl ortaya çıxdı və o vaxtdan bəri bir çox insanın evlərində yerləşərək bütün dünyanı fəth etdi. Qədim dövrlərdən bəri gözləri məşəllərin, şamların və daha sonra kerosin lampalarının işığından qorumaq üçün insanlar xüsusi metal qapaqlar icad edirdilər. Tədricən dizaynerlər bu dekorativ elementə xüsusi diqqət yetirməyə başladılar. Müxtəlif növ parçalardan müxtəlif formalı və çalarlı abajurlar hazırlamağa, onları saçaqlar, fırfırlar, boncuklarla bəzəməyə başladılar. İndi abajur yalnız interyerin zəruri və funksional bir hissəsi deyil, həm də estetik zövq verməyə qadirdir.
19-cu əsrin sonunda modernizm dövrü başlayır. Təbii motivlərə, çiçək dizaynlarına və dalğalı naxışlara müraciət ilə xarakterizə olunur. Bütün bunlar daxili dizaynda öz əksini tapmışdır. Çiçəklər, yarpaqlar, kəpənəklər və quşlarla abajurlar çəkməyə başladılar. Əsas da abajurlardakı stend də dəyişməyə başladı. Onlara ən müxtəlif formalar verildi.
Əvvəlcə abajurlar yalnız ipəkdən hazırlanırdı, lakin istedadlı dizaynerlər Luis Tiffani (ABŞ) və Antonin Doma (Fransa) sayəsində bu gün şüşə və büllur abajurlara rast gəlmək mümkündür. Tiffani vitraj rəngli ilk abajurunu rəngli şüşələrin qalıqlarından hazırladı. Şüşə parçalarının göy qurşağının bütün rəngləri ilə parıldamağı xoşuma gəldi. Beləliklə yeni bir istiqamət yarandı. Antonin Doma isə əvvəllər yalnız avizələr üçün istifadə olunan kristaldan abajurlar hazırlamağa cəhd etdi. Büllur şüşə hazırlamaq üçün yeni texnika sayəsində abajurlar bir çox canlı çalarları olan təbii formalara çevrildi.
İstehsalı
Abajur müxtəlif materiallardan hazırlana bilər, məsələn, şüşə, plastik, metal, parça, karton, süni dəri. Forması konus, top, paraboloid, paralelepiped, silindr və ya bunların hər hansı bir birləşməsi ola bilər. Abajurun içinə bir və ya daha çox lampa qoyulur.
Abajur müxtəlif vasitələrdən istifadə edilərək bəzədilə bilər: boncuk, tikmə, makrame.
Digər istifadəsi
Ayrıca abajur kəlməsi çəp və ya üfüqi vəziyyətdə olan elə bir pəncərəyə deyilir ki, xaricdən işıq ona yuxarıdan daxil olur və çöldəki cisimlərin görünməsinə maneə törədir, məsələn həbsxanalarda.
NGC 2663
NGC 2663, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Kompas bürcü istiqamətində yerləşir. E3 tipli. tərəfindən ildə 40.64 sm (16 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Hyuston
Hyuston — ABŞ-nin Texas ştatında şəhər. Əhalisi 2,144,491 nəfər.
Tarixi
Hyuston ölkənin cənubunda yerləşən Texas ştatının ən böyük şəhəri, əhalisinin sayına görə isə ölkənin dördüncü ən böyük şəhəridir. 1836-cı ilin avqust ayında Baffalo Beyu (Buffalo Bayou) çayının sahilində yerləşən torpaq sahələrini satın alan nyu-yorklu Allen qardaşları burada şəhər saldılar və onu cəmisi on il mövcud olan Texas Respublikasının prezidenti Sem Hyustonun şərəfinə Hyuston adlandırdılar. Texas ştatının qəhrəmanı və dövlət xadimi olan Sem Hyuston San Xasinto (Hyuston şəhərinin şərqində yerləşir) döyüşündə Meksika ordusunu məğlub edərək Texas Respublikasını təsis etmişdir. Texas Respublikası 1846-cı ildə tamamilə konfederasiyanın tərkibinə daxil oldu. Ölkə üzrə salınan yeni dəmir yolları və ərazilər körfəzə çıxışı olduğundan Hyustona doğru irəliləyirdi. Bu isə öz növbəsində burada çoxlu sayda limanların tikilməsinə və əhalinin artmasına təkan verdi.
İqtisadiyyatı
Ölkənin cənubunda yerləşən Hyuston limanı ABŞ-nin dəniz yükdaşıma tonnajına görə ən iri, ümumi yük tonajı baxımından isə ikinci ən iri limanı hesab olunur. Hyustonda yerləşən Tibb Mərkəzinə isə onlarca xəstəxana, tibbi tədqiqat və inkişaf institutları, tibbi elm ocaqları daxildir. Şəhər səhiyyə mərkəzlərinin sayına görə dünyada birinci yeri tutur. Ən iri həcmli ilk hava təcili tibbi yardım xidməti də məhz Tibb Mərkəzi tərəfindən həyata keçirilmişdir. Burada həmçinin ürək və qaraciyər transplantasiyası əməliyyatı üzrə ən iri mərkəz yerləşir. Milli Aeronavtika və Kosmik İdarəetmə üzrə Conson adına Kosmik Mərkəz (NASA) də Hyustonda yerləşir. 2006-cı ildə Hyuston Forbes jurnalı tərəfindən biznesin inkişafı üçün ABŞ-də ən əlverişli yer hesab olunmuşdur.
Ərdistan şəhristanı
Ərdistan şəhristanı— İranın İsfahan ostanının şəhristanlarından biridir. Şəhristanın inzibati mərkəzi Ərdistan şəhəridir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhristanın əhalisi 43,585 nəfər və 12,587 ailədən ibarət idi.
NGC 6688
NGC 6688, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Lira bürcü istiqamətində yerləşir. S0-a tipli. tərəfindən ildə 121.92 sm (48 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Anşastrey
Anşastrey  — Fransa da kommuna, Provans-Alp-Kot-d'Azur regionunda yerləşir. Departament — Yuxarı Provans Alpları. Barselonnet kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Barselonnet.
INSEE kodu — 04073.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 427 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 292 nəfər (15-64 yaş) arasında 221 nəfər iqtisadi fəal, 71 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstəricisi 75,7%, 1999-cu ildə 79.1%). Fəal 221 nəfərdən 208 nəfəri (122 kişi və 86 qadın), 13 nəfəri işsiz (3 kişi və 10 qadın) idi. Aktiv olmayan 16 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 31 nəfər təqaüdçü, 24 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
İsfahan şəhristanı
İsfahan şəhristanı — İranın İsfahan ostanının şəhristanlarından biridir. Şəhristanın inzibati mərkəzi İsfahan şəhəridir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhristanın əhalisi 1,963,315 nəfər və 543,688 ailədən ibarət idi.
Cəfər Vəlibəyov
Həyatı
thumb Cəfər Vəlibəyov 1907-ci ildə Talin rayonunun Əkərək kəndində doğulub. Təqribən 20 ilə yaxın qəzetin (əvvəlcə "Qızıl şəfəq"in, sonra isə "Sovet Ermənistanı"nın) redaktoru olmuşdur. O, 22 yaşında İrəvan Türk Dram Teatrının direktoru, 25 yaşında Basarkeçər rayon Komsomol Komitəsinin katibi, sonra Amasiya rayonunda çıxan "Maldarlıq cəbhəsində" qəzetinin redaktoru, daha sonra Amasiya rayon Partiya Komitəsinin katibi vəzifələrində işləmişdi. 1938-ci ildən 1947-ci ilədək Cəfər Vəlibəyov "Sovet Ermənistanı" qəzetinin redaktoru, 1947–1949-cu illərdə isə Qarabağlar rayon Partiya Komitəsinin birinci katibi işləmişdi. 1949-cu ildə Cəfər Vəlibəyov yenidən "Sovet Ermənistanı"nın redaktoru təyin edilmiş, 1961-ci ilədək redaksiya kollektivinə rəhbərlik etmişdi.
1981-ci ildə Bakıda vəfat edib.
Ninety One
Ninety One və ya 91 — 2015-cü ildə JUZ Entertainment tərəfindən qurulmuş Q-pop qrupu. Qrupun prodüsseri ORDA qrupun üzvü, Yerbolat Bedelxandır.Ninety one qrupu 5 üzvdən ibarətdir:ACE,ALEM,ZAQ,A.Z,BALA
Tarixi
Qrupun adı Qazaxıstanın müstəqilliyini qazanması ilə əlaqəlidir( Qazaxıstan öz müstəqilliyini 1991-ci ildə qazanmışdır).Qrup 2014-cü ildə K-Top Idols layihəsi əsasında yaradılmışdır. ZAQ ilə A.Z. bu layihənin qalibləri idi, ALEM ilə BALA isə onlara kastinq nəticəsində qoşulmuşdur. Cənubi Koreyanın S.M. Entertainment agentliyində oxuyandan sonra, ACE də qrupa qoşulub. Əvvəl qrupun adları KTI-boys və W idi. Amma, 2015-ci ilin sentyabrın 1-də Aýıptama (kiril Айыптама ) adlı ilk sinqlı və onun musiqi videosunu buraxıb, qrupun adını indikinə dəyişiblər. Həmin musiqi videosu 20 həftə ərzində Qazaxıstan kanalların musiqi çartlarında baş yerləri tutmuşdur. Həmin ilin dekabrın 1-də qrupun debüt Aýıptama mini albomu təqdim olunub. .
2016-cı ilin iyunun 2-də Qaýtadan (kiril Қайтадан ) klipi üzə çıxıb, Gakku TV çartının başına qalxmışdır. 2016-cı ilin dekabrın 11-də Qalaý qaraýsıñ? (kiril Қалай қарайсың? ) klipi buraxılıb. Bu mahnı Glaмұр для дур filmin sauntrekidir. Gakku TV çartının birinci yerində 20 həftə ərzində durmuşdur..
Bundan sonra daha bir neçə klip buraxılıb. 2017-ci ilin avqustun 21-də çıxan MOOZ musiqi videosu çıxıb. Bu mahnı az sonra, avqustun 24-də çıxan, qrup haqqında bəhs edən 91 filminin saundtrekidir.
2017-ci ilin oktyabrın 30-dan qrupun üzvləri iştrakı ilə Qaǵaz keme serialı yayımlanmağa başlayıb. 2016-cı ildən başlayaraq qrup Space adı altında videolar paylaşır. Bu videolarda Türkiyəni və Koreyanı gəzdiklərini bildirirlər. Türk ölkələri arasında çox tanınmış qrup 2020-ci ildə Azərbaycana gəlməyi planlaşdırır. Ninety one bir neçə dəfə Azərbaycana gəlmək istədiklərini və burada konsert vermək istədiklərini bildirib.
A.Z.
Azamat Baybolat oğlu Zenkayev — Qrupun lideri və reperidir. 28 sentyabr 1993-cü ildə Qazaxıstanın Atırau şəhərində dünyaya gəlmişdir. Ailəsinin ortancıl övladıdır, özündən böyük bacısı və kiçik qardaşı var. Gəmi Kapitanlığı fakültəsində təhsil almışdır. 7 il boksla məşğul olmuşdur. 2004-cü ildən bəri replə maraqlanır, rep döyüşlərində (Freestyle Battle) iştirak edir. 2006-cı ildən bəri isə yeraltı repdə (Underground Rap) püxtələşir. Həmçinin qrupun digər reperi ZaQ ilə,"K-Top Idols '' layihəsinin qaliblərindən biri olmuşdur. Hobbiləri peintboll oynamaq, üzgüçülüklə məşğul olmaq və rəqs etməkdir.
ALEM
Batırxan Abay oğlu Məlikov — Qrupun əsas vokalistidir. 18 fevral 1993-cü ildə Özbəkistanın Üşqudıq şəhərində dünyaya gəlmişdir. Lakin,uşaq yaşlarında ikən Qazaxıstanın Qostanay şəhərinə qayıtmışdır. Ailəsinin ortancıl övladıdır, özündən böyük qardaşı və kiçik bacısı var. Təhsilini Rusiyanın Çelyabinsk şəhərində İncəsənət və Mədəniyyət Akademiyasında almışdır. Həmçinin,  The Voice Of Kazakhstan  yarışmasının finalçısı, sonradan "X Factor  müsabiqəsinin yarım finalçısı olmuşdur. Avropa ölkələrinin müxtəlif şəhərlərində, məsələn İspaniyanın Barselona, Almaniyanın Berlin və Rusiyanın bir neçə şəhərində keçirilən bir çox müsabiqələrdə qalib olmuşdur. Alman dilində danışa bilir. Hobbiləri animeyə baxmaq və kitab oxumaqdır. Ən çox xoşladığı anime Death Note-dur. Harri Potter'' seriyasını sevir.
Ace
Azamat Kayrat oğlu Aşmakın — qrupun rəqqas vokalistidir. 29 Avqust 1993-cü ildə Qazaxıstanın Almatı şəhərində doğulmuşdur. Ailəsinin ilk övladıdır, özündən kiçik qardaşı var. T.Q. Jurgenov adına Qazax Milli İncəsənət Akademiyasında təhsil almışdır. 2011-ci ildə burada peşəkar aktyorluğunu öyrənmişdir. 2012-2015-ci illər ərizndə Cənubi Koreyanın  SM Entertainment  şirkətində staj etmişdir. Azamat Qazax və Rus dillərindən başqa Koreya dilini də bilir. Almatıda Qazax Ablay Xan Univeristetinin Beynəlxalq Münasibətlər fakültəsində təhsilini alır. Hobbiləri təbiət idman növləri ilə məşğul olmaq və mistik kitabları oxumaqdır. Koreya qrupu olan Blackpink heyranıdır
ZaQ
Dulat Bolat oğlu Muhammetqali — Qrupun baş rəqqası, reperi və xoreoqrafiya asissentidir. 8 Fevral 1996-cı ildə Qazaxıstanın Semey şəhərində doğulmuşdur. Ailəsinin ilk övladıdır. Özündən kiçik qardaşı və bacısı vardır. Qazax Ablay Xan Universitetinin Beynəlxalq Münasibətlər fakültəsində təhisil almışdır. Beynəlxalq Rus dili Olimpiadasının qalibi olmuşdur. A.Z. ilə birlikdə o da  K-Top Idols  layihəsinin qalibi olmuşdur. Hobbisi müxtəlif ölkələrin dillərini öyrənməkdir.
Bala
Daniyar Akılbay oğlu Qulımşa — Qrupun ikinci vokalıdır. 19 Fevral 1998-ci ildə Qazaxıstanın Aqtöbe şəhərində anadan olmuşdur. Ailəsinin ilk övladıdır, özündən balaca bacısı və qardaşı var. J.Elebekov adına Respublika Kollecində təhsil almışdır. Ninety One qrupuna qoşulmazdan əvvəl Brotherhood adlı qrupda çıxış edirdi. Hobbisi kinoya baxmaqdır. Qrupun ən balaca üzvüdür.
Azərbaycan tarixi (Ziya Bünyadov və Yusif Yusifov)
Azərbaycan tarixi (ən qədim zamanlardan XX əsrədək) — Ziya Bünyadov və Yusif Yusifovun redaktəsilə Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi tərəfindən tövsiyə edilmiş ali məktəblər üçün dərslik.
Xəlil İsmayılov
Xəlil İsmayılov (tam adı: Xəlil İsmayıl oğlu İsmayılov; ) — Bakı Dövlət Universitetinin "Kitabxana resursları və informasiya axtarış sistemləri" kafedrasının müəllimi, tarix üzrə elmlər doktoru, professor, Əməkdar mədəniyyət işçisi. Bakı Dövlət Universitetinin 100 illiyi münasibətilə və Azərbaycanda təhsilin və elmin inkişafındakı xidmətlərinə görə "Tərəqqi" medalı ilə təltif edilmişdir.
Həyatı
Xəlil İsmayıl oğlu İsmayılov 1945-ci ildə Gədəbəy rayonunun Düzrəsullu kəndində anadan olmuşdur. 1952–1959-cu illərdə Düzrəsullu kəndində 7-illik məktəbində 7-ci sinfi, 1959–1963-cü illərdə Çayrəsullu kənd orta məktəbində 11-ci sinfi bitirib.
1964–1966-cı illərdə hərbi xidmətdə olmuşdur. 1967-ci ildə Bakı şəhərinə gələrək Yeni Bakı Neft Emalı Zavodunda fəhlə kimi işə başlamış, eyni zamanda Bakı Dövlət Universitetinin Kitabxanaçılıq fakültəsinə daxil olmuşdur. 1972-ci ildə BDU-nun Kitabxanaçılıq fakültəsini bitirərək, OADKYC-nin mərkəzi komitəsində təlimatçı, baş təlimatçı, təşkilat şöbə müdiri əvəzi vəzifələrində çalışmışdır.
1974-cü ildə Bakı Dövlət Universitetinin Kitabxanaşünaslıq kafedrasına dəvət edilmiş, laborant kimi işə başlamışdır. 1976–1979-cu illərdə kafedranın əyani aspiranturasında təhsil almış və 1979-cu ildən Bakı Dövlət Universitetinin Kitabxanaşünaslıq kafedrasında müəllim, baş müəllim, dossenti vəzifəsində çalışmışdır.
1984-cü ildə Moskva Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində ixtisaslaşdırılmış müdafiə şurasında "namizədlik dissertasiyası müdafiə etmiş, "Pedoqoji elmlər namizədi" alimlik dərəcəsi almışdır.
1990–1993-cü illərdə Bakı Dövlət Universitetində Kitabxanaşünaslıq kafedrasının müdiri vəzifəsində işləmişdir. 1994-cü ildən Bakı Dövlət Universitetinin Kitabxanaşünaslıq-informasiya fakültəsinin dekanı seçilmiş və 2012-ci ilədək bu vəzifədə çalışmışdır.
2004-cü ildə doktorluq dissertasiyası müdafiə edərək tarix üzrə elmlər doktoru alimlik dərəcəsi almışdır. 2007-ci ildən Kitabxana Resursları və İnformasiya Axtarış Sistemləri kafedrasının müdiri vəzifəsində işləyir. 1997-ci ildən "Kitabxanaşünaslıq və Biblioqrafiya" elmi nəzəri təcrübi jurnalının təsisçisi və baş redaktorudur. 1999-cu ildə Azərbaycanda təşkil olunmuş AKİİA-nın(Azərbaycan Kitabxana İşinin İnkişafı Asosiasiyası) təsisçilərindən biri və prezidentidir. 2009-cu ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamı ilə Azərbaycanda təhsilin və elmin inkişafındakı xidmətlərinə görə "Əməkdar mədəniyyət işçisi" fəxri adına layiq görülmüşdür. Xəlil İsmayılov dünyanın inkişaf etmiş bir sıra ölkələrində ABŞ, Fransa, Belçika, Norveçdə təhsil, elm-maarif və kitabxana-informasiya problemləri üzrə məruzələr söyləmiş, müzakirələrdə iştirak etmişdir, 100-ə qədər elmi məqalə, monoqrafiya və dərs vəsaitlərinin müəllifidir.
Karot Mkrtçyan
Mkrtçyan Karot Ovanesoviç Qarabağ müharibəsində və Çaykənd əməliyyatında iştirak etmiş erməni səhra komandiri. Suriyanın Qamışlı şəhərində anadan olan Karot Mkrtçyan 1990-cı illərdən etibarən Qarabağ münaqişəsinə qoşulmuş və bir müddət Bekor Aşotun I Stepanakert rotasında bölmə komandiri vəzifəsini icra etmişdir.
Hərbi xidməti
1991-ci ilin may ayında Dağlıq Qarabağın Şaumyan, Şuşa, Xocavənd, Hadrut bölgələrində keçirilmiş Çaykənd əməliyyatı zamanı səhra komandiri kimi iştirak etmişdir. Karot 1992-ci ilin 13 iyun tarixində Azərbaycan Respublikasının Goranboy rayonuna aid Buzluq kəndində, Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinə qarşı aparılan döyüşlər zamanı naməlum şəraitdə itkin düşmüşdür. Həmin tarixdən etibarən öldürüldüyü ehtimal olunmaqdadır.
Bürxar şəhristanı
Bürxar şəhristanı— İranın İsfahan ostanının şəhristanlarından biridir. Şəhristanın inzibati mərkəzi Dövlətabad şəhəridir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhristanın əhalisi 95,389 nəfər və 24,739 ailədən ibarət idi.
Qığızıstanda nəqliyyat
thumb|Bişke-2 dəmiryolu stansiyası Qığızıstanda nəqliyyat— Bütün əsas nəqliyyat növləri təmsil olunur: hava, dəmir yolu, avtomobil yolu, boru kəməri. İssık-Kul gölündə naviqasiya mövcuddur.
Dəmir yolu nəqliyyatı
2006-cı ildə Qırğızıstanın dəmir yollarının uzunluğu 470 km idi. 2012-ci ildə cəmi 424 km qalır. Dəmir yolu nəqliyyatı yük dövriyyəsinin təxminən 3% -ni təşkil edir. 2000-ci illərin əvvəllərinə görə dəmiryolu ehtiyatlarının pisləşmə dərəcəsi yüksək olaraq qalırdı. 2500 yük, 450 sərnişin vaqonu və 50 lokomotivi var idi. Dəmiryolunun istismarı Qırğızıstan Temir Yolu dövlət şirkəti tərəfindən həyata keçirilir.
Ölkənin dəmir yolu şəbəkəsi bir çox dalanlardan barətdir. Ayrı-ayrı xətlər ölkənin şimalını Qazaxıstan və ölkənin cənub bölgələrini Özbəkistanın dəmir yolu şəbəkəsi ilə birləşdirir. Digər dəmir yolu xətləri Qırğızıstanın cənub-qərb bölgələrindən keçir, ölkənin böyük sənaye və insan məskənlərini Fərqanə vadisi ilə birləşdirir.
1996-cı ildən bəri Çin — Qırğızıstan — Özbəkistan dəmir yolunun mümkün tikilməsi planı müzakirə edilir.
Avtomobil nəqliyyatı
Qırğızıstanda avtomobil nəqliyyatı böyük rol oynaması ilə seçilir. Sərnişin dövriyyəsinin 99,8% -ni və yük dövriyyəsinin 95% -ni təşkil edir. 2000-ci illərin əvvəllərində yolların ümumi uzunluğu 40 min kilometr idi. Bunun 17 min kilometri asfaltlanmışdırılmışdır.
Kara-Kıs Munzuk
Kara-Kıs Munzuk (Кара-Кыс Номзат-уруу Мунзук ) — Sovet Tıva müğənnisi, aktrisa, şairə, Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikası xalq artisti.
Qığızıstanda nəqliyyat
Avtomobil nəqliyyatı
Oş və Bişkek (Fərqanə və Çuy vadiləri) Tyan-Şan üzərindən keçən 570 km uzunluğunda E700 magistral yolu ilə birləşdirilir. Bu magistralda xüsusi bir tarif qurulmuşdu. Yolda Ço-Aşuu aşırımı (3200 metr yüksəklikdə 2.5 km uzunluğunda bir tunel tikilmişdir), Otmek aşırımı (3330 m), Ala-Bel aşırımı (3391 m) vardır.
Kara-Kıs Munzuk
Bioqrafiyası
Kara-Kıs Munzuk 1918-ci il sentyabrın 15-də Uryanxay vilayətinin Çal-Kejiq kəndində yoxsul ovçu-arat Nomzat Oyunun böyük ailəsində anadan olmuşdur. Cəmi iki yaşında ikən anası Natpit ölür. Bu zaman onun kiçik qardaşı Bice-ool yalnız altı aylıq idi. Ailənin daha sonra Böyük Vətən Müharibəsi zamanı könüllü olmuş (o vaxt Tıva müstəqil Tıva Xalq Respublikası idi), 1944-cü ildə Ukraynadakı döyüşlərdə həlak olmuş böyük oğlu Tunqulak da var idi. Oyun qəbiləsindən olan Nomzat ata qızı qohumlara tərbiyəyə verir.