cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Həmas
Quruluşu və inkişafı
1988-ci ildəki Həmas öz siyasi proqramında Fələstinin əsla, qeyri-müsəlmanlar tərəfindən qurulmuş bir İslam ölkəsi olmayacağını bildirmişdi və fələstinli Müsəlmanlar üçün Fələstinin idarəsini İsraildən almaq məqsədilə döyüşməyi dini cihad kimi qiymətləndirirdi. Bu, 1988-ci ildə İsraili bir dövlət kimi tanıyan Fələstin Azadlıq Təşkilatı ilə Həmas arasında münaqişəyə gətirib çıxardı.
1992-ci ilin sonunda Qəzzədə 600 məscid vardı. Həmas öz təsir gücünü univerisitetlərə, bazarlara, peşə təşkilatlarına yayırdı. 2004-cü ildə başlayan yerli siyasi müqaviməti genişlətdirməzdən əvvəl zəkat və xəyir işləri ilə ətrafını gücləndirirdi.
Əməliyyat
Həmas təşkilatı tərəfindən həyata keçirilən əməliyyat hadisələri:
Məqsədləri
Təşkilatın quruluş məqsədi 1948-ci ildən əvvəl İsrailin işğal etdiyi Qərb sahili və Qəzzə zolağı torpaqlarını azad edib yenidən Fələstin İslam dövlətini qurmaqdır. Səudiyyə Ərəbistan Həmasa maliyyə yardımı göstərir. ABŞ Xarici İşlər Nazirliyinə istinadən təşkilat xaricdə yaşayan fələstinlilər, İran hökuməti və Ərəb ölkələrindən gələn yardımlarla maliyyələşdirilməkdədir.
6 may 2005-ci il seçimində FƏTH (Fələstin Azadlıq Təşkilatı) səslərin 56 faizini, Həmas isə 33 faizini aldı. FƏTH 84 yerdən 45-nin səsini qazandı. Həmas 23 yerin seçimini qazandı. Bunlar arasında üç böyük şəhər də var: Kalkilya, Refah və Beyt Lahiya. Avropalı proqnozçuların 'adil və demokratik' olaraq qiymətləndirdiyi seçkidə 400 min fələstinli səs verdi. Seçkidə iştirak Qəzzədə 80 faiz Qərb sahilində 70 faiz oldu. Xristian qalası olan Beytüllahimdə 15 yerli parlamentin müsəlmanlara ayrılan 7 yerinin 5-ni Həmas qazandı. 16 dekabr 2005-ci ildə Qərb sahilində keçirilən parlament seçkilərində Həmas qələbə qazandı.
Zolotoy Roq buxtası
Zolotoy Roq buxtası — Yapon dənizində Şərq boğazında, ensiz ən uzun buxta.3 Buxtanın sahilləri boyunca Vladivostok şəhəri yerləşir. Buxtaya gəmilər aslıqla yan ala bilir. Burada Vladivostok ticarət və balıqçı limanı yerləşir. Buxta üzərindən asma körpü keçir. Su səthinin sahəsi 4,44 km²-dir.
Coğrafiyası
thumb|250px Buxta Şərqi Bosfor boğazının şimal sahilini təşkil edir. Buxta şimal-qərbdən Şkot yarımadası ilə əhatələnir.
Buxtanın girəcəyində dərinliyi 20—27 metrdir. İçərilərə doğru isə dərinlik azalır. Sahilə yaxın dərinlik 5,2 - 15,2 metr arasında dəyişir. Buxtanın dibi lillidir. Zolotoy Roq buxtasının sahilləri əvvəlcə sıldırımlı və hündür idi. Limanın tikintisi ilə əlaqədar olaraq isə müəyyən artırmalar olmuşdur. Buxtanın yuxarı hissəsi alçaqdır. Bu hissədə Obyasneniya çayı buxtaya tökülür.
Tarixi
250px|thumb|Zolotoy Roq buxtası (1903) 250px|thumb Böyük Pyotr körfəzi Avropada 1852-ci ildə məşhur olmuşdur. Bu isə fransız balina ovçularının Poset körfəzində qışlamasından sonra baş verir. Məlumata görə bu balina ovçuları Böyük Pyotr körfəzini 1851-ci ildə ziyarət etmişlər. 1856-cı ildə fransız-ingilis eskadronu olan «Vinçester» gəmisi Rusiya eskadronunu tapmaq məqsədi ilə buxtaya daxil olmuşdur. Bu zaman buxta cin mənçəlli ada sahib idi: Xayşryvay. İngilislər buxtanı Mey adlandırırlar.
1859-cu ildə Şərqi Sibirin qubernatoru Nikolay Nikolayeviç Muravyov-Amurski Amerika korvetində Şərqi Rusiyanı dolaşarkən əlverişli bir buxta aşkarlayır. O buxtanı İstanbulda olan Qızıl Buynuz buxtasının şərəfinə adlandırır.
Hidrometrologiya
Zolotoy Roq buxtası bütün küləklərdən ideal şəkildə qorunur. Qışda burada aydın havalar müşahidə edilir. Şimal və şimal-qərb küləkləri əsir. Qışda küləklərin güçü 6–8 m/s və daha çoc ola bilir. Yayda küləklərin güçü azalır. Yayda cənub, cənub-şərq küləkləri əsir. Əsasən yağışlı və dumanlı hava müşahidə edilir.
Duman buxtada apreldən avqusta kimi adi haldır. Ən əsas isə iyun və iyulda olur. Qabarmalar buxtada günlükdür.
Ekoloji vəziyyət
2013-cü ildə buxta Rusiyanın ən çirkli akvatoriyası elan edilir. Buxta Vladivostokun mərkəzində yerləşir. Şəhər təsərrüfatına cəlb olunur. Burada Vladivostok ticarət və balıqçı limanı, «Dalzavod» adlı gəmi təmiri zavodu, Rusiyanın Sakit okean donanmasının bir hissəsi yerləşir. Buxtanın səthi neft məhsulları və tullantı ilə doludur. 250px|thumb|Zolotoy Roq buxtası (2009)
Vladivostok TES-2 inşası buxtanın mikro iqliminə böyük təsir göstərir. Buxta hətta ən soyuq illərdə belə tam donmur. Halbuki əvvəllər tamamən donurdu.
Ənvər Mansurov (tarzən)
Həyatı
Ənvər Mansurov 1917-ci il dekabr ayının 19-da Bakıda musiqiçilər ailəsində doğulmuşdur. Ənvər Mansurov öz dövrünün ən mahir tarzənlərindən idi. Onun tarda ifası başqa tarzənlərdən yüksək texnika ilə fərqlənirdi.
1938-ci ildə Ənvər Mansurov Azərbaycan mədəniyyəti və incəsənətinin Moskva şəhərində keçirilən ongünlüyündə xalq çalğı alətləri orkestrinin tərkibində iştirak edir. Elə həmin günlərdə "Noginski" qrammafon valları istehsalı fabrikində "Çahargah" və "Segah" muğamlarını vala yazdırır. Sonralar, vala yazılmış bu iki muğam Ənvər Mansurovdan gələcək nəsillərə xatirə qalan yeganə səs yaddaşına çevrilir.
Ongünlükdən bir il sonra Ənvər Mansurov ordu sıralarına çağırılır. O, əvvəlcə fin müharibəsində, sonra isə böyük vətən müharibəsində şücaətlə vuruşur. İkinci dünya müharibəsinin lap əvvəlində 1941-ci ildə Brest qalası uğrunda döyüşlərdə qəhrəmanlıqla vuruşur və həlak olur. Onu da qeyd edək ki, Azərbaycanın ən yaxşı tarzənlərindən biri — Əhsən Dadaşov məhz Ənvər Mansurovun ən sevimli tələbəsi idi.
Rəsul Cəfərov
Rəsul Cəfərov – azərbaycanlı hüquq müdafiəçisi.
Rəsul Cəfərov 2014-cü il avqustun 2-də həbs edildi. O, Cinayət Məcəlləsinin üç maddəsi üzrə ittiham olundu və 2015-ci il aprelin 16-da 6 il 6 ay müddətinə azadlıqdan məhrum edildi. Rəsul Cəfərovun həbs edilməsindən dərhal sonra yerli və beynəlxalq insan haqları qurumları tərəfindən Azərbaycan iqtidarına, onun azad edilməsi üçün çağırışlar edilməyə başlanıldı. "Freedom House" və "Amnesty International" insan haqları qurumları Rəsul Cəfərovu siyasi məhbus olaraq tanıdı. ABŞ-nin Azərbaycan Səfirliyi və Dövlət Departamenti, habelə Avropa Şurası Parlament Assambleyası (AŞPA), "Amnesty International", "Freedom House" və "Human Rights Watch" Azərbaycan iqtidarına Rəsul Cəfərovun azad edilməsi üçün dəfələrlə çağırışlar etdilər. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 17 mart 2016-cı il tarixli Sərəncamı ilə əfv edildi.
Həyatı
Rəsul Ağahəsən oğlu Cəfərov 1984-cü il avqustun 17-də Bakı şəhərində anadan olub. 1990–2000-ci illərdə Bakı şəhərində 20 №-li məktəb-liseyi bitirən Rəsul Cəfərov, 2000–2004-cü illərdə Qərb Universitetində "beynəlxalq hüquq" ixtisası üzrə bakalavr təhsili, 2004–2006-cı illərdə isə həmin universitetdə "Avropa hüququ" ixtisası üzrə magistr təhsili alıb. 2006–2007-ci illərdə Azərbaycan Ordusunda hərbi xidmətdə olan Rəsul Cəfərov, 2018-ci ildə Mərkəzi Avropa Universitetində (CEU) "Konstitusiya hüququ" üzrə magistr təhsili alıb.
Həbs edilməsi
Rəsul Cəfərov 2014-cü il avqustun 2-də həbs edildi. Avqustun 2-də Nəsimi rayon Məhkəməsi Qərarı ilə Rəsul Cəfərov barəsində üç aylıq həbs qəti-imkan tədbiri seçildi.
Avqustun 4-də isə Azərbaycanın Baş Prokurorluğu Rəsul Cəfərova qarşı ittihamlarla bağlı bəyanat yaydı:
''Ədliyyə Nazirliyindən Baş Prokurorluğa daxil olmuş materiallara əsasən, Azərbaycanın bir sıra qeyri-hökumət təşkilatları və xarici qeyri-hökumət təşkilatlarının filial və nümayəndəliklərinin fəaliyyətlərində aşkar edilmiş qanun pozuntuları faktlarına dair Ədliyyə Nazirliyindən Baş Prokurorluğa daxil olmuş materiallar üzrə Cinayət Məcəlləsinin 308.1 və 313-cü maddələri ilə cinayət işi başlanıb. Cinayət işi üzrə çoxsaylı dindirmə, baxış, axtarış, götürmə və sair istintaq hərəkətləri yerinə yetirilib, Mərkəzi Bank yanında Maliyyə Monitorinqi Xidmətindən daxil olmuş məlumatlarda Cəfərov Rəsul Ağahəsən oğlunun həmtəsisçisi və sədri olduğu hüquqi qeydiyyatı olmayan "İnsan Hüquqları Klubu" ictimai birliyində şübhəli bank əməliyyatları həyata keçirilməsi qeyd edildiyindən birliyin fəaliyyəti məhkəmə qərarı əsasında Maliyyə Nazirliyi və Vergilər Nazirliyi, həmçinin Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Şurasının mütəxəssisləri tərəfindən yoxlanılıb.''
Rəsul Cəfərovun Cinayət Məcəlləsinin 192.2.2, 213.1 və 308.2-ci maddələrində nəzərdə tutulan əməlləri törətməsində əsaslı şübhələr olduğundan təqsirləndirilən şəxs qismində cəlb edilərək barəsində məhkəmənin qərarı ilə həbs qətimkan tədbiri seçilib.
Rəsul Cəfərov isə ona qarşı sürülən ittihamlar üzrə özünə təqsirli bilmədiyini və həbs edilməsinin siyasi motivlərlə olduğunu bildirdi. Onun vəkili Xalid Bağırovun "Voice of America" Radiosunda verdiyi müsahibə bunları demişdi:
Avqustun 4-də "Amnesty International" Rəsul Cəfərovun həbsi ilə bağlı bəyanat verdi. "Azərbaycan: Daha bir tanınmış hüquq müdafiəçisi dəmir barmaqlıqlar arxasına atılıb" adlı bəyanatda, Rəsul Cəfərovun insan haqları müdafiəçisi olduğuna görə cinayət ittihamları irəli sürüldüyü və onun ifadə azadlığı hüququndan istifadə etdiyinə görə azadlıqdan məhrum edildiyi bildirilib. Bəyanatın sonunda Rəsul Cəfərov "Amnesty International" tərəfindən vicdan məhbusu hesab edilib.
Avqustun 5-də isə "Human Rights Watch" Rəsul Cəfərovun dərhal həbsdən azad edilməsi üçün bəyanat verdi. "Human Rights Watch"-un rəhbərinin müavini Raçel Denderin Rəsul Cəfərovla bağlı bunları demişdi: Azərbaycan iqtidarı Rəsul Cəfərovu dərhal həbsdən azad etməli, bütün siyasi motivli ittihamları onun üzərindən götürülməlidir. Onlar həmçinin vətəndaş cəmiyyətinin sıxışdırılmasına son qoymalıdır. Rəsul Cəfərov iqtidarı fəal tənqid edənlərdən biridir və siyasi motivli ittihamlara məruz qalıb.
Azad edilməsinə dair bəyanatlar
Rəsul Cəfərovun həbs edilməsindən dərhal sonra bir-sıra yerli və beynəlxalq insan haqları qurumlarından başqa bir-sıra siyasətçilərdən onun həbsi ilə bağlı bəyanat vermişdi.
Avqustun 6-da Avropa İttifaqının (Aİ) Avropanın genişlənməsi və qonşuluq məsələləri üzrə Komissarı Ştefan Füle, Rəsul Cəfərovun həbsindən narahat olduğunu bildirdi.
Avqustun 7-də ATƏT-in media azadlığı üzrə nümayəndəsi Dunya Miyatoviç, Rəsul Cəfərovun həbs olunduqdan sonra KİV-lərə hücumların davam etməsindən narahat olduğunu bildirdi.
''Görünür, bu hərəkətlər azad fikrin və KİV azadlığının məqsədyönlü şəkildə susdurulmasına yönələn kampaniyanın tərkib hissəsidir. Mən hakimiyyəti Rəsul Cəfərovu dərhal həbsdən azad etməyə, tənqidi səslərə qarşı təqiblərə son qoymağa çağırıram.''
Sentyabrın 2-də Океан Ельзи qrupu Rəsul Cəfərovun həbs edilməsi ilə bağlı müraciət verdi:
Keçmiş Sovet İttifaqı regionunda fəallara qarşı ən sərt repressiya gənclərin, elm insanlarının, siyasi fəalların və QHT-lərin rejimin hədəfinə çevrildiyi Azərbaycanda baş verir.
30 yaşlı hüquq müdafiəçisi Rəsul Cəfərov daim bu represiyanı işıqlandırmaq, Azərbaycan və onun əhalisi üçün yaxşı gələcəyi təmin etmə üçün çalışıb.
''2013-cü ilin dekabrında o, Ukrayna ilə həmrəy olaraq, Maydanda olub. Həmin vaxt Океан Ельзи qrupu coşqun kütlənin qarşısında çıxış edərək öz konsertini etiraz aksiyaları zamanı həbs olunan və xəsarət alanlara həsr etmişdi.''
İPhone 4
iPhone 4 — Apple şirkəti tərəfindən istehsal olunmuş mobil telefon.
Xarakteristikası
iPhone4 800 meqahers (MHz) tezlikli A4 prosessorundan istifadə edir və 5 meqapiksellik kamera ilə təchiz olunub.
Pentacalia cadiriensis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Samərra
Samərra (سَامَرَّاء Sāmarrāʾ) — İraqda şəhər, Səlahəddin mühafəzasıın inzibati mərkəzi. Dəclə çayının sahilində yerləşir. Keçmişdə Abbasilər xilafətinin paytaxtı olmuşdur. Samərra şəhəri şiələr arasında məzhəbi əhəmiyyəti var. Bunun səbəbidə onların iki imamı Həsən Əskəri və Əliyyə-Nəqi türbələrinin orada olmasıdır.
Tarixi
Abbasilər dövründə, 892-ci ildə Bağdaddan 120 km Şimalda xəlifə üçün iqamətgah hazırlandı və bu iqamətgah Samərra (kim görsə heyrətlənər) adlandı. Bu şəhər qədim mədəniyyət mərkəzidir ki, Übeyd mədəniyyətinin kökü sayılır.
Azərbaycan xalqının qəhrəman oğlu Babək bu şəhərdə edam olundu.
Mahsun Kırmızıgül
Mahsun Kırmızıgül - (26 mart 1969, Diyarbəkir, Türkiyə), Türk müğənni, aktyor, rejissor, ssenarist və bəstəkar.
Həyatı
Əsl adı Abdullah Bazencir olan Mahsun Kırmızıgül 1969-cu ildə Diyarbəkir ilinin Hani ilçəsində Vəzir kəndində anadan olmuşdur.
Eucalyptus polybractea
(Eucalyptus polybractea) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
2019 Futbol üzrə Azərbaycan Kubokunun finalı
2019 Futbol üzrə Azərbaycan Kubokunun finalı — 2018-19 Azərbaycan Kubokunun final oyunu. Final 19 may 2019-cu ildə Naxçıvan Muxtar Respublika Stadionunda keçirilmişdir. Final oyununda "Sumqayıt" və "Qəbələ" komandaları üz-üzə gəlmiş və oyun "Qəbələ"ın 1:0 hesablı qələbəsi ilə başa çatmışdır.
Cini indeksi
Cini indeksi – gəlirlərin təmərküzləşmə əmsalı, gəlirin bölgüsündə qeyri-bərabərlik dərəcəsini miqdarca qiymətləndirməyə imkan verən statistik göstəricidir.
Onun bərabər bölgüsü zamanı hər bir qrup öz sayına mütənasib olaraq gəlir əldə edir. Qeyri-bərabər bölgü zamanı xüsusi çəkisinə görə bank olmayan qrupda gəlirlərin ümumi məbləğinin üstün hissəsi cəmləşir. Təbiidir ki, ideal bərabərlik zamanı Cini indeksi sıfıra, mütləq qeyri-bərabərlik şərtlərində isə – vahidə bərabərdir. Cini indeksi Lorents əyrisi (S) və ideal bərabərlik xətti ilə məhdudlaşan sahənin düz ideal bərabərlikdən aşağı olan (SABC) ümumi sahəyə nisbəti ilə müəyyən olunur. Cini indeksi yalnız əhalinin gəlirlərini yox, həm də müxtəlif qrup işçilərin (cins əlamətinə görə, məşğulluq xarakterinə görə və s.) əmək haqlarının qeyri-bərabər bölgüsü dərəcəsini müəyyən etmək üçün istifadə oluna bilər. Belə ki, 1988-ci ildən etibarən ABŞ-də Cini indeksinin kəmiyyətləri dərc olunur.
Çekpoynt Çarli
thumb|"C" NKM, Çekpoynt Çarli, 1988-ci il. thumb|200px|right|1961-ci ilin oktyabrında Fridrixştrassedəki "C" NKM qarşısında amerikan zirehli texnikası. thumb|200px|right|Fridrixştrassedə "C" NKM, 2003-cü il. Çekpoynt Çarli (, "Çarli" NKM, "C" YKM) — Şəhər Berlin divarı ilə iki hissəyə bölündükdən sonra Berlinin Fridrixştrasse küçəsində yaradılmış sərhəd nəzarət-keçid məntəqəsi. NATO öz NKM-ləri üçün ABŞ Silahlı Qüvvələrində tağımların işarələnməsi üçün istifadə olunan latın əlifbasının hərflərindən istifadə edirdi.
Sonuncu keçid müttəfiq ölkələrin əsgərlərinin keçidi üçün nəzərdə tutulduğundan 1961-ci ilin oktyabrında Fridrixştrassedəki NKM-də "tank qarşıdruması" məkanı oldu. SSRİ ilə ABŞ arasında ziddiyyətləri simvoluna çevrilmiş Çekpoynt Çarli Berlinin ən məşhur nəzarət-keçid məntəqəsi oldu.
NKM ətrafında ADR-dən Şərqi Berlinə qaçış cəhdləri ilə əlaqədar faciəli hadisələrə baş verib. 17 avqust 1962-ci ildə Qərb müşahidəçilərinin gözü önüdə qan itgisindən Peter Fexter ölürdü. Polis Burkxard Nirinq 1974-cü ildə pasport nəzarəti xidmətinin əməkdaşını girov götürmüşdür və qaçış cəhdi zamanı qətlə yetirilmişdir. 29 avqust 1986-cı ildə üç ADR vətəndaşı sərhəd maneələrindən yük maşını ilə keçmişdilər. Çekpoynt Çarlidən qaçan son şəxs Hans-Peter Şpinser olmuşdur. O, 18 avqust 1989-cu il tarixində qızı ilə bir yerə müttəfiq avtomobilinin yük yerində sərhədi keçmişdir.
Salisil aldehidi
Salisil aldehidi (orto-hidroksibenzaldehid, 2-hidroksibenzaldehid) o-НОС6H4CHO – fenolun iyinə bənzər kəskin iyli, yandırıcı dada malik rəngsiz mayedir. 3-Hidroksibenzaldehid və 4-hidroksibenzaldehidlərlə birlikdə sadə aromatik oksialdehidlərə aiddir. Salisil aldehidi müxtəlif xelat agentləri üşün kimyəvi reagentdir.
Fiziki xassələri
Suda (100 ml, 8°С-də 1,72 q), benzolda (100 ml, 12°С-də 64,6 q), dietil efirində, etanolda həll olur. Su buxarı ilə qovulur[1].Dielektrik keçiriciliyi 17,09-dur.
Alınması
center|300px|схема реакции Раймера-Тимана 450px|center
Təbiətdə tapılması
Təbiətdə Spiraea ulmaria, Spiraea digitat efir yağlarının tərkibində rast gəlinir. Ayrıca, salisil aldehidi, qarabaşaq toxumunun qoxusunu təyin edən bir maddədir[2].
Kimyəvi xassələri
Salisil aldehidi aromatik aldehidlərin aid olduğu kimyəvi xassələrə malikdir: semikarbizon (ər.t. 2310C), fenilfidrazon (ər.t. 143°С) və oksim (ər.t. 570C) əmələ gətirir. Hidrazinlə suda həll olmayan salisilaldazin əmələ gətirir: 450px|center Natrium asetatın iştirakı ilə sirkə aldehidinin qarşılıqlı təsirindən kumarin əmələ gətirir: 450px|center Neytral mühitdə hidrogen peroksidlə salisil turşusu, qələvi mühitdə isə pirokatexin (Deykin reaksiyası) əmələ gətirir. Salisil aldehidi, həmçinin, qüvvətli turşu xassəsinə malikdir. Bu da onun tautomerliyi ilə, yəni aldehidin xinoid formasına çevrilməsi ilə izah olunur. Salisil aldehidinin xarakterik xüsusiyyəti onun metal ionları ilə rəngli komplekslərin əmələ gətirməsidir. Belə ki, FeCl3-ün suda məhlulu ilə bənövşəyi rəng, natrium-hidroksid ilə - UB şüaları ilə işıqlandırıldıqda mavi-yaşıl rəngli sarı rəng verir.
Fyodor Buslayev
Həyatı
Moskva Universitetini bitirmiş (1838), həmin Universitetdə professor (1859–81), rus ədəbiyyatı kafedrasının müdiri işləmişdir. Rus dilinin tarixi, qədim rus ədəbiyyatı, şifahi xalq yaradıcılığına dair əsərlərin müəllifidir. Rus dilinin tədqiqində müqayisəli-tarixi metodun tərəfdarı kimi çıxış etmişdir.
Fəaliyyəti
Qədim rus və slavyan əlyazmalarının filoloji tədqiqatını aparmış və onları nəşr etdirmişdir. Buslayev 1840–60-cı illərdə yazdığı elmi əsərlərində rus mifoloji məktəbinin ən görkəmli nümayəndəsi kimi mifdə xalq yaradıcılığının dərin köklərini görmüş, onun linqvistik bərpasına çalışmışdır ("Rus xalq ədəbiyyatı və incəsənətinin tarixi oçerkləri". ).
1870-ci illərdə bu baxışlardan uzaqlaşmış və alman sanskritoloqu T. Benfeyin ideyalarına əsaslanaraq Avropanın bir sıra folklor süjetinin Şərqdən qaynaqlandığını göstərmişdir ("Səyyah povestlər və hekayələr", 1874). Rus və Qərbi Avropa rəngkarlığı, ikonoqrafiyası, miniatür və ornament sənətinin tarixinə dair tədqiqatların müəllifidir.
Fyodorovka (Xaybulla)
Fyodorovka kəndi (Фёдоровка) — Rusiyanın Başqırdıstan Respublikası Xaybulla rayonu Fyodorovka kənd sovetliyinə daxil olan kənd.
Paleoeskimoslar
Paleoeskimoslar — Arktikanın qədim əhalisi olmuşlar. Bu cür ad verilməsinə baxmayaraq arxeoloji qazıntılar və dnt analizləri paleoeskimosların Qrenlandiya eskimosları və İnuitlərlə bağlılıqlarının olmaması sübuta yetirmişdir. Onlar əsasən hazırkı Çukçalar və Aleutlarla qohumdurlar. Onlar Qrenlandiya ərazisinə 4500 il öncə gəlmişlər.
Fyodorovka (Xaybulla)
Əhali
2002-ci il ümumrusiya siyahıya alınmasına görə Başqırdıstan Respublikası Fyodorovka kəndinin milli tərkibi: başqırdlar (55 %), ruslar (42 %).
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr: Tırqamış çayı Taşla çayı ilə birləşdiyi ərazidə yerləşir.
Paleoeskimoslar
Paleoeskimosların əsas məşğuliyyəti əsasən ovçuluq olmuşdur. Onların ovunun əsasını Morj, dəniz quşları, molyusklar, şimal maralları və balıqlarla qidalanırlar. Paleoeskimosların daimi yaşayış məskəni Kekertasussuk 1983-cü ildə aşkarlanmışdır. Burada aşkarlanmış artefaktlar 2800 — 2400 il öncəyə aiddir. İnkişaf etmiş Paleoeskimosların izlərinə bütün arktikanın tirpaq sahələrində rast gəlinir. Rusiya ərazisində 1975-ci ildə Vrangel adasında Şeytan ovrağı adlı qədim paleoeskimos dayanacağı aşkarlanmışdır.
Ulduzlu çömçəxul
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Yayılması
Qara, Azov, Xəzər dənizləri hövzələrində yayılmışdır.
Morfoloji əlamətləri
D III-IV,I 8-9, A I 7-9-dur. Bel sırasında 27-30, qarın sırasında 22-25 ziyil olur. Belində qonur rəngli 3 xal vardır. Uzunluğu 107 mm-ə qədər olur. Enlənmiş başı ilə seçilir. Bunların üzərində daha çox inkişaf etmiş tikancıqlar vardır. Rəngi bozdur. Bədəndə iri lövhəciklər üç sıra əmələ gətirir. Bel sırasında lövhəciklərin sayı (25) 20-30 (31), qarın sırasında (20) 22-25-dir.
Yaşayış yeri və həyat tərzi
Xəzər dənizində 2 yarımnövü yaşayır: Xəzər ulduzlu çömçəxulu -Benthophilus stellatus leobergius Iljin və Qazan çömçəxulu B.s.casachius Rahimov. Onlardan ancaq biri Azərbaycan sularında yayılmışdır. Nominativ yarımnövdən başda nizamsız yerləşmiş daha iri çoxsaylı sümük lövhəcikləri və yuxarıdan baş ilə bədən arasında zəif əyinti ilə fərqlənir. B.s.casachius yarımnövünün yaşadığı Orta Xəzərin şərq sahilindən başqa bütün dənizdə yayılmışdır. Azərbaycan sahillərində Yalamadan Sumqayıta, Küryanı rayondan Astaraya qədər azsaylıdır.
Xəzər dənizində yaşayan balıqların siyahısı
Xəzər dənizində yaşayan balıqların siyahısı
Xəzər dənizi 141 növ balıq yaşayır. Onun 5 endemik növdür: Sabanejewia caspia, Benthophilus ctenolepidus, Benthophilus ragimovi, Ponticola gorlap. 240px|right|thumb|[[Çapaq — Abramis brama]] 240px|right|thumb|[[Alburnus alburnus]] 240px|right|thumb|[[Adi ilanbalığı — Anguilla anguilla]] 240px|right|thumb|[[Aspius aspius]] 240px|right|thumb|[[Kilkə — Atherina boyeri]] 240px|right|thumb|[[Ballerus ballerus]] 240px|right|thumb| [[Blicca bjoerkna]] 240px|right|thumb| [[Cobitis taenia]] 240px|right|thumb|[[Esox lucius]] 240px|right|thumb|[[Ağ balıq — Huso huso]] 240px|right|thumb|[[Knipowitschia caucasica]] 240px|right|thumb|[[Liza aurata]] 240px|right|thumb| [[Lota lota]]
240px|right|thumb|[[Morone saxatilis]] 240px|right|thumb|[[Neogobius melanostomus]] 240px|right|thumb|[[Oncorhynchus gorbuscha]] 240px|right|thumb|[[Perca fluviatilis]] 240px|right|thumb|[[Pseudorasbora parva]] 240px|right|thumb|[[Rhodeus sericeus]] 240px|right|thumb|[[Rutilus rutilus]] 240px|right|thumb|[[Sander lucioperca]] 240px|right|thumb|[[Silurus glanis]] 240px|right|thumb|[[Squalius cephalus]]
Qatlinq pulemyotu
300px|thumb|Qatlinq pulemyotu
Qatlinq pulemyotu (, çox zaman sadəcə Qatlinq) - çoxlüləli, yüksəksürətli atıcı silah. İlkin pulemyotlardan biri. Qısa zaman müddətində çoxsaylı atəşləri nəticəsində güclü güllə seli əmələ gətirməsi ilə məşhurdur. Qatlinq prinsipi ilə işləyən müasir pulemyotlar dəqiqədə 6,000-6,600-ə qədər atəş aça bilirlər.
İlkin nümunəsi əl ilə hərəkətə gətirilən olsa da, müasir dövrdə pulemyotun mexanizmləri elektrik mühərriki ilə hərəkətə gəlir. Əsasən ABŞ istehsalı olan hərbi təyyarələrdə, vertolyotlarda və digər döyüş vasitələrində istifadə edilir.
Çəkisinin ağırlığı və güclü təpməsi ondan yalnız döyüş texnikasında istifadə etməyə imkan verir.
Bumın xaqan
Bumın xaqan — Aşina sülaləsindən olan ilk göytürk xaqanı.
Həyatı
Aşina Tuvunun ən böyük oğlu idi. Jujan xaqanlığı dövründə tümən komandiri olmuşdur. 545-ci ildə Bumın hələ xaqan deyildi amma Qərbi Vey imperiyasının sərhədlərini pozmağa başlamışdı. Qərbi Vey imperiyasının qəyyumu Yuven Tay An Nuopanto adlı bir soğd tacir ilə Türklərə hədiyyə göndərdi. 546-cı ildə Bumın xan Oğuzların əcdadları olan Tiele qəbilələrini məğlub edərək özünə tabe etdi.
Xaqanlığa gəlişi
551-ci ildə Jujan xaqanı Anaxuanın qızı ilə evlənmək istədiyini bildirmişdi, xaqan isə öz növbəsində Bumını təhqir edərək ona qızını verməyəcəyini deyir. Bundan istifadə edən Bumın, əvəzində Vey imperatorunun qızını özünə istədi. Anaxuanın qızı Dao Vey imperatoru Ven ilə evli idi. Qəyyum Yuven Tay Bumın xana şahzadə Çanqleni gəlin kimi göndərdi. Bumın xanın övladları bu evlilikdən olmuşdu. Sonrakı il 552-ci ildə Jujan xaqanlığının hökmdarı Anaxuanı devirərək özünü xaqan etmişdi. İndiki Hebei vilayətinin Çjanbei şəhərində baş verən döyüşdə Anaxuan öldürüldü. Bumın xan özü bir neçə aydan sonra vəfat etdi.
Ailəsi
thumb|400px|Ongi abidəsində Bumın xaqana həsr olunan hissəQərbi Vey şahzadəsi Çanqle ilə evlənmişdir. Övladları:
Alfons de Kandol
Alfons de Kandol — İsveçrə botaniki.
Pentacalia calyculata
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
London Milli Qalereyası
London Milli Qalareyası dünyada ən çox ziyarət edilən sənət muzeylərindən biri.
Londonda 1824-cü ildə qurulmuşdur və 2300-dən çox eksponatın olduğu kolleksiyaya ev sahibliyi edən muzeydir. Bina Trafalqar meydanında yerləşir. Muzeydə XIII və XX əsr arasındakı çəkilmiş bir çox portretlər nümayiş olunur. Kolleksiya Birləşmiş Krallığın xalqına məxsusdur və daxil olmaq pulsuzdur. Milli Qalereyanın başlanğıcı çox təvazökar idi. Bənzərləri olan Parisdəki Luvr və Madriddəki Prado Muzeyinin əksinə mövcud olan bir kraliyət və ya xüsusi kolleksiyanın üzərinə qurulmadı. 1824-cü ildə İngilis hökuməti, bankir Con Julius Anqersteindən 36 portret satın aldı. Bu rəsmlər muzeyin ilk əsərləri idi. Ser Çarlz Lok Eastlakein o dövrdə etdiyi səylər və onun etdiyi bağışladıqları portretlər muzeyin kolleksiyasının üçdə ikisini təşkil edirdi. Nəticə olaraq, Avropadakı digər milli qalareyalarda müqayisədə kiçik ölçüdə bir kolleksiyaya sahib olmasına baxmayaraq, əhəmiyyətli əsərləri toplaya bilməsi və Giottodan Cezanneyə geniş bir yelpik altında toplaması ilə məşhurlaşdı. Bir dövr üçün Avropanın öz qalıcı kolleksiyasını nümayiş etdirə biləcək neçə qalereyadan biri idi. Bina Trafalqar meydanının şimal sahillərindədir. Önündəki memarlıq əsəri William Wilkins idi və inşa edildiyi ildən bəri eyni qaldı. Sainsbury Wing, Robert Venturi və Denise Scott Brown tərəfindən genişləndirildi. Bu əlavələr postmodern arxitekturasının əhəmiyyətli nümunələridir.
Bel kələfi
Bel kələfi plexus lumbalis üç yuxarı bel və qismən XII döş (ThXII) və IV bel sinirlərinin (L4)  ventral şaxələrindən təşkil olunur. IV bel sinirinin ventral şaxəsinin çox qismi bel kələfində iştirak edir, az bir hissəsi isə V bel sinirinin venteral şaxəsi ilə birləşərək bel-oma kötüyünü (truncus lumbosacralis) təşkil edir. XII döş sinirinin ancaq kiçik bir şaxəsi bel kələfində iştirak edir. Bel kələfi bel fəqərələrinin köndələn çıxıntılarının önündə m. psoas major daxilində yerləşmişdir.
Muğan xaqan
Muğan xaqan (554-572) — Aşina sülaləsindən Göytürk xaqanı.
Həyatı
Bumın xaqanın ikinci oğlu idi. Çjou kitabında və Şi-Ci kitabında onun haqqında "qəribə görünüşlü, qırmızı saçlı, lapis daşı kimi gözlərə sahib, qəddar, cəsur və bilikli" şəxs kimi qeyd olunur.
Hakimiyyəti
Muğan xaqan 554-cü ildə taxta çıxan kimi ölkədə yeni qanun qəbul etdi. Qanuna görə oğul atanın varisi ola bilməzdi, yalnız kiçik qardaş böyük qardaşın varisi hesab oluna bilərdi. Buna görə də Muğan xaqanın ölümündən sonra xaqanlıq taxtına qardaşı Taspar xan keçdi və onun işlərini davam etdirib türk xaqanlığının ərazisini və nüfuz dairəsini daha da genişləndirdi. Göründüyü kimi, imperiyada bəhs olunan dövrdə mükəmməl bir idarəçilik sistemi qurulmuşdu. Dövlətin idarə olunması zamanı ortaya çıxan taleyüklü məsələlər qurultay vasitəsilə həll edilirdi.
Ki imperiyası ilə münasibətlər
Jujanlar Şimali Ki imperiyası tərəfindən himayə olunurdu. 554-cü ildə imperator Vensüan Anaxuanın oğlu Anloçeni jujanlara xaqan təyin edərək Şoçjou ətrafı torpaqları onlara bağışladı. Muğan xaqan 563-cü ilin qışında Şimali Çjou imperiyası ilə ittifaqa girərək Ki dövlətinin ikinci paytaxtı Tayyuana hücuma başladı.564-cü ilin qışınacan yağmalayan Muğan xaqan daha sonra bozqıra geri çəkildi. 564-cü ilin qışında yenidən Ki torpaqlarına qayıdan Muğan xaqan Şimali Çjou qəyyumu Yuven Hunun Ki ilə sülh bağladığından xəbərsiz idi. Göytürklərdən qorxan Yuven sülhü pozaraq ona qoşulmuşdu.
Ailəsi
Muğan xaqanın qızı Şimal Çjou imperatoru Yuven Vu ilə evlənmişdi. Digər oğulları isə Apa xaqan və Yanqsu Tigin idi.
Yeni Troisk (Şaran)
Yeni Troisk — Başqırdıstan Respublikasının Şaran rayonunda yerləşən kənd. Kənd Miçurinsk kənd şurasının tərkibindədir.
Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə çuvaşlar (100 %) üstünlük təşkil edir.
1,4-Butandiol
1,4- Butandiol (butilenqlikol) C₄H₁₀O₂ - üzvü birləşmə, İki atomlu spirt, rəngsiz qatı mayedir.
Alınması
1,4-Butandiol, katalizatorun iştirakı ilə 110-130 0 C temperaturda və 200-300 atmosfer təzyiqində sulu məhlulda 1,4-butindiolun hidrogenləşdirilməsi yolu ilə əldə edilir. 1,4-Butandiol, həmçinin, katalizator kimi ağır metal asetilenidlərdən istifadə edərək formaldehidin asetilenlə yüksək təzyiqdə aparılan reaksiya zamanı alınır.
Jantsangiin Gantögs
Jantsangiin Gantögs (12 aprel 1972, Moskva, Rusiya) — Monqolustanlı oxatan. Jantsangiin Gantögs Monqolustannı 2012 və 2016-cı ildə Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.
1,4-Butandiol
Alınması
1,4-Butandiol malein anhedridindən alınma üsuluda var. Malein anhedridi metil efirinə çevrilir və sonra hidrogenləşir.
Jantsangiin Gantögs
Karyerası
Jantsangiin Gantögs birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 2012-ci ildə qatıldı. O, Londonda baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarında fərdi yarışlarda, 1/32 final mərhələsində Hindistanın nümayəndəsi Rahul Banerjee ilə üz-üzə gəldi. Həmin görüşdə Jantsangiin Gantögs rəqibinə 0:3 hesabı ilə uduzdu.
1,4-Butandiol
Kimyəvi xassələri
Kimyəvi xassələrinə görə 1.4 – Butandiol tipik qlikoldur.
Toksikliyi
1.4 – Butandiol etanola bənzəyir, insanlara narkotik təsir göstərir. Doza həddi artıq olarsa başgicəllənmə, qusma, zəiflik, yuxululuq, ağır zəhərlənmə və hətta ölümə səbəb ola bilər. Dəri ilə təmasda, qıcıqlanma və allergik reaksiyalara səbəb ola bilər, buna görə də onunla işləyərkən qoruyucu geyim və əlcəklərdən istifadə etməlisiniz.
Tətbiqi
1.4 – Butandiolun tətbiqi çox genişdir. Hər il bir million ton 1.4 butandiol istifadəyə verilir. Tibdə dərman preparatların və ekstratların alınmasında istifadə olunur. Toxuculuq, parfümeriya və qida sənayesində geniş istifadə edilir. Kimya sənayesində polimerlərin, sintetik liflərin istehsalı üçün xammal olaraq və həlledici kimi istifadə olunur.
Canıbəyli (Kəleybər)
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 117 nəfər yaşayır (25 ailə).
ADıNA günü (film, 2010)
ADıNA günü qısametrajlı sənədli televiziya filmi rejissor Bəhruz Qədirov tərəfindən 2010-cu ildə çəkilmişdir. Film ANS televiziyası nda istehsal edilmişdir. Film 30 aprel 2009-cu il tarixində Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasında baş verən qanlı terror hadisəsini araşdırır. Qanlı hadisə zamanı 12 nəfər öldürülmüş, 13 nəfər isə müxtəlif dərəcəli bədən xəsarəti almışdı. Filmdə ölənlərin və yaralananların ailə üzvləri, hadisənin şahidləri danışır, qatil Fərda Qədirov barədə faktlar açıqlanır.
Məzmun
El arasında həftənin bütün günlərinin hər birinin özünəməxsus adı var: duz, xas, adına və s. Bir qismi yaddan çıxıb. Adına ona görə yadda qalıb ki, biz azərbaycanlılar qırxı çıxana qədər ölülərimizi məhz bu gün yad edir, onlara ehsan süfrəsini də elə bu gündə açırıq. Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasına silahlı hücum da həftənin 4-cü, yəni adına günü oldu. 30 aprel 2009-cu il tarixində ADNA özünün qanlı tarixini yaşadı. Bu tarix ölən və yaralananların adı ilə yadda qaldı və onların adı ilə də anılacaq.
Film 30 aprel 2009-cu il tarixində Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasında baş verən qanlı terror hadisəsini araşdırır. Qanlı hadisə zamanı 12 nəfər öldürülmüş, 13 nəfər isə müxtəlif dərəcəli bədən xəsarəti almışdı. Filmdə ölənlərin və yaralananların ailə üzvləri, hadisənin şahidləri danışır, qatil Fərda Qədirov barədə faktlar açıqlanır.
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasında terror hadisəsi 2010-cu ilin Azərbaycan filmləri 2010-cu illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Əl barmaqları sümükləri
Əl barmaqları sümükləri Əl falanqaları(os phalanges) — qısa lüləlü sümüklər olub, əl skletinin təşkilində iştirak edirlər. Hər bir əldə (sağ və sol) onların sayı on dörddür. Bu sümüklərin orta hissəsi — cismi, corpus proksimal ucu — əsası basis, distal ucu — blok isə trochlea adlanır. Daraq sümüklərinin başları barmaqların proksimal falanqaları ilə calanır.
Nokia E6
Nokia E6 — Nokia şirkəti tərəfindən istehsal olunan mobil telefon.
Xarakteristikası
Qurğu monoblok korpusda hazırlanmış, 2,46 düym diaqonallı və 640×480 nöqtə kəskinlikli sensor ekran və QWERTY düzülüşlü klaviatura ilə təchiz edilib. Əməli yaddaşın tutumu 256 MB, birləşdirilmiş fləş daşıyıcının tutumu isə 8 QB təşkil edir. Smartfonun arsenalında — FM tüner, Bluetooth 3.0 və Wi-Fi-in (802.11b/g/n) simsiz əlaqə adapterləri, akselerometr, rəqəmli kompas, GPS peyk naviqasiya sistemi qəbuledicisi, yaxınlıq və işıqlanma dərəcəsi tənzimçiləri vardır. Telefon 8 meqapiksel kamera və 720p formatında video yazmaq imkanı ilə təchiz olunub. Nokia E6 modeli GSM/EDGE 850/900/1800/1900 MHz və WCDMA 850/900/1700/1900/2100 MHz şəbəkələrində istifadəyə hesablanıb.
Alunogen
Alunogen — triklinik sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: çox da tez-tez rast gəlməyən.
Növ müxtəliflikləri
Ferrialunogen – tektitsit.
Xassələri
Rəng – ağ, qatışıqlardan asılı olaraq – sarımtıl, qırmızımtıl; Mineralın cizgisinin rəngi – ağ; Parıltı – şüşə, ipəyi, sədəfi; Şəffaflıq – qeyri-şəffaf; Sıxlıq – 1,77-1,78; Sərtlik – 1-2; Ayrılma – {010} üzrə mükəmməl; Sınıqlar – qeyri-hamar; Başqa xassələr – kəskin turş dadlıdır; suda həll olur; Morfologiya – kristallar: nadir hallarda rast gəlir; kiçik ölçülü prizmatik, lövhəvari; Mineral aqreqatları: incəlifli, böyrək-, salxım- və pulcuqvarı, sıx dənəvər, tozaox-şar kütlələr, qabıqlar, nazik qaysaqlar.
Mənşəyi və yayılması
Sulfat turşusu məhlullarının alüminium saxlayan minerallara təsiri nəticəsində kömürlü çöküntülərdə, gil şistlərində, argillitlərdə əmələ gəlir. Çox vaxt sulfid yataqlarının oksidləşmə zonasında rast gəlir. Vulkan fəaliyyətinin təzahür etdiyi rayonlarda fumarol və solfatar çöküntülərində qeyd edilir. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: pirit, markazit, melanterit, epsomit, halotrixit, qoslarit və b. Mineralın tapıldığı yerlər: Vezuvi vulkanı, Possuoli solfatarları (İtaliya); Kollosoruk (Çexiya); Ekvador; Cənubi Avstraliya şt. (Avstraliya). Azərbaycanda Katsdağ yatağında (Balakən rayonu), Bülüldüz filiz təzahüründə (Laçın rayonu) və b. aşkar edilmişdir.
Canqacar (Zəncan)
Canqacar İranın Zəncan ostanında kənd. .
Coğrafi yerləşməsi
Mərkəzi şəhristanının Mərkəzi bölgəsinin İcrud kəndistanında, Zəncan şəhərindən 68 km cənub-qərbdədir.
Rue du General Delestraint (Paris)
General Delestraint küçəsi — Parisin XVI arrondissmentinə aid küçələrindən biri. Erlanger küçəsinin ardını Boulevard Exelmansdan sonra Rue du General Delestraint təşkil eir. Küçə Fransa Müqavimət Hərəkatınınüzvü olmuş General-leytenant Çarless Delestraintın şərəfinə 1954 cü ildə adlandırılmışdır.
Axmeta bələdiyyəsi
Axmeta bələdiyyəsi — Gürcüstan Respublikasının Kaxeti mxaresində inzibati ərazi vahidi. 2006-cı ilədək Axmeta rayonu adlanırdı.
Pentacalia campii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Albert Qottfrid Ditrix
Albert Qottfrid Ditrix (Albert Gottfried Dietrich; ) — Almaniya botaniki.
Canqur (Heris)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 1,940 nəfər yaşayır (492 ailə).
Coğrafi yerləşməsi
Əhər şəhristanının Heris bölgəsinin Ətraf kəndistanında, Heris qəsəbəsindən 21 km cənub-qərbdədir.
Pərviz Zare Şahmərəsi
Pərviz Zare Şahmərəsi (1972)—tədqiqatçı, tərcüməçi.
Həyatı
Pərviz Zare Şahmərəsi 1972-ci ildə Təbriz şəhərinin Maralan məhəlləsində anadan olub. İbtidai və orta təhsilini doğma şəhərində alıb. Ali təhsil almaq üçün Zəncan şəhərinə yollanıb. Zəncan Universitetinin siyasi elmlər fakültəsini bitirib. 1998-ci ildən Tikmədaş şəhərində tarix müəllimi kimi fəaliyyətə başlayıb. Hazırda Təbriz şəhərində tarix müəllimi kimi çlışır.
Pərviz Zare Şahmərəsi doktorluq mövzusu Qarabağ tarixidir.
Pərviz Zare Şahmərəsi Azərbaycanın orta əsrlər tarixi, Qarabağ tarixi və İran tarixinə dair 10-dək monoqrafiya, kitab, elmi, elmi-publisistik məqalə, dövri mətbuatda dərc olunmuş müxtəlif xarakterli yazılar və s. nəşrlərin müəllifidir. Eyni zamanda irihəcmli tərcümələri vardır.
Meksika erməniləri
thumb|right|200px|Meksika inqilabında iştirak etmiş erməni terrorçu Akop Harotiyan. Meksika erməniləri — Şimali Amerika qitəsində yerləşən Meksikada məskunlaşmış erməni əsilli əhali. Meksikaya ermənilərin kütləvi gəlişi 1910–1928-ci illər aralığında baş vermişdir.
Tarixi
Meksikaya gəlmiş ilk ermənilərdən biri 1672-ci ildə Fransisko Martin adlı şəxs olmuşdur. Don Pedro de Zárate adlı bir digər erməni isə 1723-cü ildə İspan qalyonunun tərkibində Çindən Sakit okeanın sahilində yerləşən liman şəhəri Akapulko səfər etmişdir. 1897-ci ildə Meksika prezidenti Porfirio Diasın təklifi ilə ölkənin şimalında yerləşən Tamaulipas ştatında ermənilərin kənd təsərrüfatı ilə məşğul olmaları üçün torpaq sahəsinin ayrılması planlaşdırılsada, təklif icra olunmamışdır.
Ölkədə qalan ermənilər paytaxt Mexiko şəhəri yaxınlığında yerləşən La Merced səmtində ticarətlə məşğul idilər. Latın Amerikasında yerləşən digər erməni icmalarına nəzərən Meksika ermənilərinin sayının az olması səbəbindən hər hansısa kilsə və ya məktəb yaradılmadı və bu fakt nəticəsində icma daxilində sürətli assimiliyasiya prosesi başladı. Bu gün Meksikada yaşayan erməni əsilli şəxslərin sayı 400–500 civarındadır və icmanı təmsil edəcək heç bir önəmli təşkilat fəaliyyət göstərmir.
Kammon boğazı
Əhali
Boğazın yerləşdiyi rayon ərazisində 1.3 milyon insan yaşayır. Boğazın Honsü adası sahillərində Şimonoseki, Kyuşu adası sahilində isə Kitakyuşu şəhəri yerləşir. Yaxınlıqdakı Kitakyusyu hava limanı 2006-cı ildə inşa edilmişdir.
Nəqliyyat
thumb|280px|Kammon körpüsü Boğazın alt hissəsindən dəmiryolu və avtomobil tunelləri inşa edilmişdir. Üstəlik adaları Kammon körpüsü birləşdirir. Çin və Koreya ilə bərə əlaqəsi təşkil rdilir.
İqtisadi əhəmiyyəti
Kammon boğazı Yapon və Daxili Yapon dənizlərini birləşdirir. Bu baxımdan yük daşımada geniş istifadə edilir. Boğazın yerləşdiri ərazidə turizm inkişaf etmişdir.
İosif Yesman
İosif Qavriloviç Yesman — Hidravlika sahəsində görkəmli sovet alimi, Azərbaycan SSR EA-nın akademiki (1945), Əmək Qəhrəmanı (1937) , texnika elmləri doktoru (1933), professor (1933), Azərbaycan SSR Əməkdar elm xadimi (1927).
Həyatı
İosif Yesman 1 dekabr 1868-ci ildə Belarusiyanın Vileyka şəhərində anadan olmuşdur. Ali təhsilini 1892-ci ildə Sant-Peterburq Texnoloji İnstitutunun Mexanika şöbəsində almışdır.
Xanmurad bəy Qaraçorlu
Qaraçorlu Xanmurad bəy Xıdır bəy oğlu (1800-?) — Qarabağ bəyi, Sultan bəyin babası.
İosif Yesman
Akademik fəaliyyəti
İosif Yesman adyunkt elmi dərəcəsini 1913-cü ildə, elmlər doktoru elmi dərəcəsini və professor elmi adını 1933-cü ildə almışdır. Azərbaycan EA-nın ilk 15 təsisçisindən biri olan İosif Yesman 1945-ci ildə Azərbaycan SSR EA-nın fizika-texnika elmləri və neft bölməsi üzrə həqiqi üzvü (akademik) seçilmişdir.
Xanmurad bəy Qaraçorlu
Həyatı
Xanmurad bəy Xıdır bəy oğlu 1800-cü ildə Qaraçorlu mahalının Hacısamlı bölgəsinin Kürdhacı (Qasımuşağı) obasında doğulmuşdu. Molla yanında oxumuşdu. Ata mülkünü idarə etməklə güzəran keçirirdi.
Xanmurad camaat arasında sadəcə Murad adı ilə çağrılarmış.Murad zirək, çalışqan və əməksevər bir gənc imiş.Xırda alverlə məşğul olar, at və qatır saxlayarmış.Yaxşı atı və qatrı tanımaqda Murad mahir imiş.Ona görə də camaat arasında qatırçı Murad kimi tanınırmış.
İosif Yesman
Akademik fəaliyyəti
Yesmanın elmi işləri, əsasən, hidravlika və hidromaşınqayırmaya, porşenli və mərkəzdənqaşma nasoslarının nəzəriyyə və hesablamalarına həsr olunmuşdur. Bir çox SES-lərin layihələndirilməsində iştirak etmişdir. Elmi kadrların hazırlanmasında xidməti olmuşdur.
Əmək fəaliyyəti
İosif Yesman 1914-1917-ci ildə Peterburq Politexnik İnstitunda professor, dekan, 1919–1922-ci illərdə Vladiqafqaz Politexnik İnstitunun rektoru vəzifəsini icra etmişdir. 1922-1924-cü illərdə Azərbaycan Politexnik İnstitutunda professor, kafedra müdiri olmuşdur.
1924-1953-cü illərdə "Azneft"in məsləhətçisi olan İosif Yesman 1926-1929-cu illərdə Azərbaycan SSR Dövlət Elmi Şurasının üzvü, 1928-ci ildə isə Azərbaycan Politexnik İnstitutunun rektoru kimi fəaliyyət göstərmişdir. 1928-1932-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Elmi Tədqiqat İnstitutunun üzvü, 1932-1935-ci illərdə SSRİ EA Zaqaf­qaziya filialının Azər­bay­can şöbəsinin sektorunun müdiri vəzifəsini icra etmişdir.
Xanmurad bəy Qaraçorlu
Ailəsi
Xanmurad xırda alverçi olduğu üçün kəndləri gəzir, hamı ilə əlaqə saxlayır, ünsiyyətdə olur.Bir gün Xanmuradın həyat yoldaşı Ağapəri öyrənir ki, Xanmurad Əsəd Soltanlar kəndindən Əsəd Soltanın dul qalmış bacısı Bəyim xanımla evlənmək istəyir. Bu xəbəri eşidən Ağapəri bərk hirslənir. Ağapəri etirazını bildirmək üçün Bəyim xanıma məktub yazır. Bildirir ki, mən heç də sonsuz deyiləm ki, sən mənim üstümə günü gələsən. Məktuba aşağıdakı məzmunda sonluq yazır:
Gülü gülüstan üstünə, Gün düşüb bostan üstünə. Gedin deyin o tülküyə, Gəlməsin aslan üstünə.
İosif Yesman
Əmək fəaliyyəti
İosif Yesman 1935-1945-ci illərdə SSRİ EA Azərbaycan filialın­da Energetika sek­to­runun müdiri, 1945–1955-ci illərdə Azərbaycan SSR EA-nın Energetika İnsti­tutunun direktoru, 1945-1950-ci illərdə AEA Fizika-Texnika elmləri və Neft bölmə­sinin sədri vəzi­fələrində çalışmışdır.
Xanmurad bəy Qaraçorlu
Ailəsi
Yazılan məktubu Bəyim xanıma çatdırırlar. Məktubu oxuyan Bəyim xanım qürurunu pozmadan cavab yazır:
İosif Yesman
Əmək fəaliyyəti
1943-cü ildə Yesmanın 75 illiyi və elmi-texniki fəaliyyətinin 50 illiyi ilə bağlı olaraq Azərbaycan SSR EA Energetika İnstitutuna onun adı verilmişdir.
Xanmurad bəy Qaraçorlu
Ailəsi
Gedin deyin ağlamasın, Başına qara bağlamasın. Tülkü deyib çağlamasın, Dağ gəlir aslan üstünə.
El arasında bunun başqa bir variantınıda söyləyirlər:
İosif Yesman
Mükafatları
İosif Yesman 1953-cü ildə Lenin ordeni, 1941-ci ildə "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni, "Qırmızı ulduz" ordeni və "Qafqazın müdafiəsinə görə", "1941–1945-ci illərdə Böyük Vətən müharibəsində əmək igidliyinə görə" medalları ilə təltif edilmişdir. Eyni zamanda 1927-ci ildə "Əməkdar elmi xadimi", 1937-ci ildə "Əmək qəhrəmanı" fəxri adlarına layiq görülmüşdür.
Xanmurad bəy Qaraçorlu
Ailəsi
Çaşırı vurdum Şəliyə, Getdim çıxdım Dadməliyə. Gedin deyin Ağapəriyə, Dağ gəlir aslan üstünə.
Yaranmış bu söz söhbətə baxmayaraq Xanmurad Bəyim xanımla evlənir.Bu izdivacdan sonra Xanmurad oğlu Paşa bəy rütbəsi almaq üçün Sultanov soyadını qəbul edir və Qafqaz canişini M.Vorontsovun yanına gedərək bəylik rütbəsi alır. Paşa bəy Hacısamlı bölgəsinin bəyi təyin edilir.
Xanmurad bəyin Əlipaşa bəy, Mеhralı bəy, Şahmurad bəy, Əmirmurad bəy adlı oğulları və Mеhribanu xanım adlı qızı vardı.
2002 Qış Olimpiya Oyunları medal sıralanması
Medal sıralanması
* — ev sahibi (Amerika Birləşmiş Ştatları)
Kvareli bələdiyyəsi
Kvareli bələdiyyəsi — Gürcüstan Respublikasının Kaxeti mxaresində inzibati ərazi vahidi. 2006-cı ilədək Kvareli rayonu adlanırdı.
Əlisa Nicat
Hüseynov Əlisa Qulam oğlu (Lerik rayonu,Zuvand mahalı,Yuxarı Gədik)— Azərbaycanlı yazıçı, tərcüməçi və tarixçi.
Həyatı
Əlisa Nicat 1936-cı il avqustun 10-da Lerik rayonunun Zuvand mahalının Yuxarı Gədik kəndində anadan olub. 1955-ci ildə Lənkəran şəhərində 3 saylı orta məktəbi bitirib. 1957-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsinin Kitabxanaşünaslıq şöbəsinə daxil olub, 1963-cü ildə oranı bitirib. 1955-ci ildə "Ədəbiyyat və incəsənət" qəzetində "Bircə söz" adlı ilk şeiri çap olunub. 1959-cu ildə yazmağa başladığı "Qızılbaşlar" romanını dövrün yaratdığı əngəllər ucbatından yalnız 1983-cü ildə "Yazıçı" nəşriyyatında çap etdirə bilib. 1961-ci ildə "Gecəniz xeyrə qalsın, ulduzlar" adlı ilk hekayəsi, 1964-də ilk şeirlər kitabı olan "Yay axşamı", 1970-ci ildə isə "Bir qız, üç çinar" adlı ilk hekayələr kitabı nəşr edilib. 1967–1969-cu illərdə Azərbaycan radiosunun "Gənclik" və "İncəsənət" redaksiyalarında, ardınca "Ekran" telefilm birliyində fəaliyyət göstərib. 1973–1983-cü illərdə "Elm və həyat" jurnalında redaktor və şöbə müdiri vəzifəsində çalışıb. 1983–1990-cı illərdə Lənkəranda yaşayıb və bu dövrdə "Zərdüşt", "Əsarət bayramı", "Gərəksiz" povestlərini qələmə alıb, Plutarxın "Makedoniyalı İskəndər" (1982), Məhəmməd Tahirin "Şeyx Şamil" (1983) kitablarını tərcümə edib. 1987-ci ildə povest və hekayələrin toplandığı "Qəbilə başçısı" kitabı, 1990-cı ildə "Gəncəli müdrik" romanı çap edilib. SSRİ-nin süqutundan və müstəqilliyin əldə edilməsindən sonra 1993–1994-cü illərdə "Turan" jurnalını nəşr etdirib. Müstəqillik dövründə "Nağıllara dönən tarix" (1993), "Ruhların söhbəti" (1994), "Dünya sərkərdələri" (1995), "Dünya filosofları" (1995), "Kədər şərabı" (1997), "Dünya tarixçiləri" (1998), "Yüz böyük Azərbaycanlı" (1999), "Karvan" (2000), "Tarixin qürubu" (2009) kitabları çap edilib. Eyni zamanda bu dövr ərzində ölkənin tanınmış mətbu orqanlarında çalışıb.
1999-cu il aprelin 28-də AMEA-nın Bəhmənyar adına Fəlsəfə və Hüquq institutunun elmi şurasının qərarı ilə Əlisa Nicata səmərəli elmi və elmi-maarif fəaliyyətinə görə Fəlsəfə elmləri üzrə Fəxri Doktor adı verilib.
Bütün külliyyatı 50 cilddən ibarətdir. Bundan başqa çox sayda tərcümələri, şeirləri, esseləri, povestləri var.
Pyotr Kropotkin
Pyotr Alekseyeviç Kropotkin (d. 9 dekabr 1842 – ö. 8 fevral 1921) — anarxizmi müdafiə edən rus fəalı, alim və filosof idi.
Həyatı
9 dekabr 1842-ci ildə Moskvada anadan olub. Atası knyaz Aleksey Kropotkin, anası Yekaterina Nikolayevna idi. 1846-cı ildə anası vərəm xəstəliyindən öldükdən sonra Pyotr və qardaşları sərt xasiyyətli ataları tərəfindən böyüdülüb.
Təhsil və hərbi xidmət illəri
Orta məktəbi 1 nömrəli Moskva Gimnaziyasında oxuyan gənc Kropotkin 1862-ci ildə Corps des Pages hərbi məktəbindən məzun olmuşdur. Hərbi korpusda əsasən aristokrat ailədən gələn 150 gənclə birlikdə təhsil alan Kropotkin gənc yaşda da zadəgan nəslin nümayəndələri ilə yola getmirdi. Bu səbəblə vaxtının əsas hissəsini kitab oxumağa və jurnal çıxarmağa ayırır. thumb|Pyotr Kropotkin (1864-cü il)|left|332x332px Sonradan bir neçə geoloji ekspedisiyada iştirak edərək Sibirdə zabit vəzifəsində çalışmışdır. O, 1874-cü ildə fəaliyyətə görə həbs edilib və iki ildən sonra həbsxanadan qaçmağa müvəffəq olub. Növbəti 41 ilini İsveçrədə, Fransada (təxminən dörd il həbsdə olduğu) və İngiltərədə sürgündə keçirmişdir. 1917-ci ildə Rusiya inqilabından sonra Rusiyaya qayıtmış, lakin Bolşevik dövlət sosializm forması ilə məyus olmuşdur.
Kropotkin mərkəzləşdirilmiş kommunist cəmiyyətin mərkəzi hökumətdən azad və özünü idarə edən icmaların, işçi müəssisələrinin könüllü birliklərinə əsaslanan bir təşəbbüslə çıxış edirdi. Çoxlu kitab, broşura və məqalələr yazmışdır. Ən tanınmış əsərləri isə Çörəyin fəthi, Tarlalar, fabriklər və seminarlardır. Onun əsas elmi təklifi isə Qarşılıqlı yardım kitabında öz əksini tapmışdır.
Pikkeringit
Pikkeringit — monoklinik sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: nadir.
Əsas effektivlik göstəriciləri
Bir çox müəlliflər müasir dövrdə istifadə edilən üç əsas performans ölçmə vasitələrinin olduğunu qeyd edirlər. Eyni zamanda bir şirkət üçün bu göstəricilərin “10-80-10” nisbətində olması məsləhət görülür.
Pikkeringit
Növ müxtəliflikləri
Buşmenit (Mn – pikkeringit).
Əsas effektivlik göstəriciləri
Əsas Effektivlik Göstəriciləri - Key Performance Indicator (KPI) şirkətin bugünki və gələcək uğuru üçün kritik əhəmiyyətə malik olan faktorların müəyyən edilərək onların üzərində fokuslanması və əldə edilən nəticələrin bu istiqamətdə istifadə edilməsindən ibarətdir. Sistem şirkət xərclərinin proseslərin yaxşıladırılması hesabına azaldılmasını məqsədləyir və şirkətin ayrı-ayrı şöbələrinə və işçilərə tətbiq edilməsinə əsaslanır. Bunun üçün əsas məsələ öncə şirkətin hədəfləri istiqamətində doğru göstəricilər seçilməli, bu göstəricilərin hesablanması üçün davamlı məlumatın toplandığı sistem qurulmalı, əldə edilən nəticələr analiz edilməli və bunların əsasında yeni strategiya və hədəflər müəyyən edilməlidir.
Pikkeringit
Xassələri
Rəng – ağ, rəngsiz, sarımtıl, qırmızımtıl; Parıltı – şüşə, ipəyi; Şəffaflıq – qeyri-şəffaf; Sıxlıq – 1,7-1,8; Sərtlik – 1,0-1,5; Ayrılma – {010} üzrə qeyri-mükəmməl; Sınıqlar – tikanlı; Başqa xassələr – büzüşdürücü dadı var; suda həll olur; Morfologiya – kristallar: iynəvari, sacabənzər; Mineral aqreqatları: lifli və qarışıq-lifli bütöv kütlələr, qabıqlar, radial-şualı, sferoidal, bəzən druza şəkilli əmələgəlmələr.
Əsas effektivlik göstəriciləri
KPI-ların 7 əsas xüsusiyyəti: