cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Trunov villası
Trunov villası — Rostov vilayəti Rostov-na-Donu şəhəri ərazisində yerləşən bina. Bina XIX əsrin sonları XX əsrin əvvəllərində inşa edilmişdir. Bina Rostov-na-Donu ərazisində regional əhəmiyyətli mədəni irs obyekti siyahısına daxil edilmişdir. Trunov villasının müasir adresi: Temerniskaya küçəsi ev 13 ünvanında yerləşir.
Tarixi
1880-ci illərdə hazırda binanın yerləşdiyi ərazi digər ünvanda yerləşirdi. Əvvəlki ünvan Temerniskaya 33 olmuşdur. Bu ərazidə yerləşən torpağın və onun üzərində yerləşən binanın sahibi Eremey Ayvazov olmuşdur. O, Naxçıvan-na-Donu şəhərində spirtli içkilərin satışı ilə məşğul olurdu. 1888-ci ildən binanın sahibi Qeorqi Trunov olmuşdur. Tarixi mənbələrin məlumatına görə binanın yerləşdiyi ünvan digər adla tanınırdı — Temerniskaya küçəsi, 37. Təqribi olaraq villanın yaranması bu dövrə təsadüf edir. Bu binanın həyətində iki mərtəbəli emalatxana yerləşə bilərdi. 1907-ci ildə binanın sahibi dəyişmişdir. Bina Qeorqi Trunovun qardaşı İvan Vasileviç Trunovun mülkiyyətinə keçmişdir. Bir necə ildən sonra o, binanı girov olaraq Rostov şəhər cəmiyyətinin bankına qoymuşdur. Səbəb isə onun bankdan 2, 5 min publ pul götürmək istəyi idi.
1914-cü ilin yay aylarının əvvəllərində binanın sahibi dəyişir. Trunov villasını Yevdokiya Ruduxina satın alır. Bu zaman binanın qiyməti 5000 rubl olaraq qiymətləndirilir. Trunov villasının sahibəsi Yevdokiya Ruduxina Dov vilayəti, Çerkasski dairəsi, Aksay stanisdən olan kazakın həyat yoldaşı olmuşdur. Binanın sahəsi 32,25 sajen təşkil edirdi. 1920-ci illərdə bina milliləşdirilmişdir. Binanın sahibədini isə Moskva küçəsində yerləşən mənzilə köçməyə vadar etmişfilər. O, burada mənzil kirayələməyə məcbur edilmişdir. Onun dəfələrlə edilən müraciyyətinə baxmayaraq, müraciyyəti təmin edilməmişdur. XXI əsrdə isə binada vəkillərə aid kabinetlər yerləşir.
Trayfl şirniyyatı
thumb|Trifle|alt=Trayfl.jpg Trayfl- İngilis mətbəxinin yeməyi.Biskvit xəmirdən hazırlanmış bişmə kremlə hazırlanmış desertdir.
Haqqında
Çox vaxt spirt lə bəzən isə meyvə soku, jele və ya qaymaq la isladılır. Sadalananları trayfla qat qat çəkirlər. thumb|Trayfl
Tarixi
Trayflın ilk resepti 1596-cı ilə aiddir. Belə ki, qatı krem, şəkər tozu, imbir və çəhrayı sudan ibarətdir. Resept 60 il sonra açıqlandı ki, bu zaman ona yumurta əlavə edildi. Spirt in xəmirə əlavə edilməsi də bu zaman məlum oldu. 1747-ci ildə isə trayfla jele nin də əlavə edilməsi məlum oldu. İngilis lərə görə trayfl Şotlandiya da və ABŞ da geniş yayılıb.Həmçinin reseptin bir neçə fərqlilikləri də mövcuddur.
Albert Uzdenov
Albert Uzdenov — Qaraçay şairi, nasir, dramaturq, 600-dən çox mahnının sözlərinin müəllifi və ifaçısı, Qaraçay Çərkəz Respublikası rəhbərinin müşaviri, Rusiya Federasiyasının əməkdar artisti, Şimali Qafqaz respublikalarının fəxri adları və mükafatlarının sahibi, SSRİ (Rusiya) Yazıçılar İttifaqın üzvü, pedaqoji elmlər namizədi. Onun şərəfinə Qoç bürcündəki ulduza "Albert Uzdenov" adı verilmişdir. Müəllimlik fəaliyyəti ilə məşğul olur, mədəniyyət sahəsində çalışır. Rəsmi Instagram hesabı: @ uzdenov_09.
Bioqrafiyası
1957-ci il aprelin 5-də Qazaxıstan SSR, Cənubi Qazaxıstan vilayətinin Arıs rayonu Zadarya kənddə anadan olmuşdur. 1963–1971-ci illərdə Xurzukda orta məktəbdə oxumuşdur. 1971–1975-ci illərdə Pervomayski sovxoz-texnikumunun baytarlıq şöbəsində təhsil alır. 1976–1978-ci illərdə hərbi xidmətdə olur. 1979–1983-cü illərdə Qaraçay-Çərkəz Dövlət Universitetində təhilini davam etdirir. 1991-ci ildə SSRİ Yazıçılar İttifaqına üzv olur. 1991-ci ildə "KBR-nin əməkdar mədəniyyət işçisi" fəxri adına layiq görülür. 1996-cı ildə isə "Rusiya Federasiyasının əməkdar artisti" fəxri adını alır. 1998ci ildə Ü. Əliyev adına QÇR Dövlət Mükafatı Laureatı olur. 1999-cu ildə "QÇR-nın xalq şairi" fəxri adına layiq görülmüşdür. 2003-cü ildə pedaqoqika üzrə namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir. 2007-ci ildə "QÇR-nın xalq artisti" fəxri adına layiq görülür. 2007-ci ildə Qoç bürcündə bir ulduza "Albert Uzdenov" adı verilir. 2008-ci ildə İnquşetiya Respublikasının əməkdar artisti adını alır. 2009-ci ildə Beynəlxalq Yaradıcılıq Akademiyasının müxbir üzvü seçilmişdir. 2010-cu ildə Qafqazın Elmlər, Mədəniyyət, Təhsil və Biznes İctimai Akademiyasının həqiqi üzvü-akademik seçilir. May 2001 — aprel 2011-ci illərdə Qaraçay-Çərkəz Respublikasının Mədəniyyət Nazirinin müavini, 25 oktyabr 2011-ci ildən isə QÇR rəhbərinin müşaviri işləmişdir.
Yaradıcı fəaliyyəti
Müəllifin yaradıcılığının çiçəklənməsi onun Qaraçay-Çərkəz Dövlət Pedaqoji Universitetində oxuduğu illərə təsadüf edir. Onun yeni mahnılarının hər biri məşhurlaşaraq yerli səsyazma studiyalarının disklərində və maqnitofonlarda səpələnmişdir. Bu mahnılar Qaraçay-Çərkəz və Kabardin-Balkar radio və televiziyası tərəfindən yazılmağa başlanılır. Bir neçə il ərzində hər iki respublikanın radio və televiziyası Albert Uzdenovun mahnılarının ifasına sifarişlər alır. Onların sayı digər müəlliflərin əsərlərinin ifasına verilən sifarişləri xeyli üstələyir.
1985-ci ildə Albert Uzdenov Böyük Qələbənin 40-cı ildönümünə həsr olunmuş Xalq Yaradıcılığının Ümumittifaq Müayinəsinin Laureatı olur. "Saratov – 86" Ümumittifaq Bəstəkar Mahnıları Festivalının diplomu laureatıdır. Zona bədii mahnı müsabiqələrinin dəfələrlə qalibi olmuşdur.
Albert Uzdenov QÇR-nın Komsomol Mükafatı Laureatı adına layiq görülür. ABŞ, Türkiyə və Qazaxıstanda səhnələrdə çıxış edir.
Gənc istedadların üzə çıxarılması və dəstəklənməsi istiqamətində böyük işlərə rəhbərlik edir.
Ailəsi
Oğlu Şamil Uzdenov Rusiya Federasiyası Yazıçılar Birliyinə üzv olan ən gənc yazıçı olmuşdur.
Mutay Ulbaşov
Mutay Ulbaşov (1 yanvar 1923-cü il Şaurdat, Çerek rayonu, KBMSSR - 9 dekabr 2005, Nalçik, Kabarda-Balkariya ) — rəqqas, baletmeyster, xoreoqraf. Kabarda-Balkarya Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının əməkdar artisti, RSFSR xalq artisti, Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının xalq artisti, "Kabardinka və "Assa" rəqs ansambllarının rəhbəri.
Həyatı
Ulbaşov Mutay İsmayıl oğlu 1 yanvar 1923-cü ildə Şaurdat kəndində anadan olub. Milliyyətcə balkardır. 1933-cü ildə orta məktəbi bitirdikdən sonra Nalçikdə yerləşən Kabardino-Balkariya ansamblında rəqqas kimi fəaliyyətə başlayır. 1942-ci ilin iyul ayında 1943-cü ilin iyul ayına qədər Sovet ordusundan xidmət edib. Xidmətdən geri döndükdən sonra ansamblda fəaliyyətini bərpa edir. 1944-cü ilin mart ayında Qırğızıstan Sovet Sosialist Respublikasının Bişkek (o dövrdə Frunze) şəhərinə sürgün edilib. Bura gəldikdən sonra Qırğız filarmoniyasının rəqqas solisti olur. 1948-ci ilin iyul ayında filarmoniyadan uzaqlaşdırılaraq Bişkekdə yerləşən ayaqqabı fabrikində işə başlayır. Əvvəlcə işə şəyird kimi başlasa da 1953-cü ildən etibarən burada istehsalat təliminin təlimçisi kimi davam edir. 1957-ci ildə balkarların bəraət qazanıb geri qaytarılmalarından sonra Kabardino-Balkariya Dövlət musiqi və rəqs ansamblında solist kimi fəaliyyət göstərməyə başlayır. 1961-ci ildə ansamblın baletmeysteri, 1965-ci ildə isə "Kabardinka" ansamblının quruluşçu baletmeysteri təyin edilir. 1968-ci ildən etibarən isə KBMSSR-nın Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən "Kabardinka" ansamblının baş baletmeysteri və bədii rəhbəri təyin edilir. 1988-ci ildə yaradılmış Balkariya etno folklor ansamblının bədii rəhbəri olur və ömrünün sonuna qədər də burada fəaliyyət göstərir.
Ailəsi
Emiliya (Zara) Yefimova (1923 - ?) - həyat yoldaşı, milliyətcə osetindir.
Vadim (1944) - oğlu
Mədinə - qızı
İqor (1950) - oğlu
Alma sukatı
Alma sukatı — Alma dilimlərindən hazırlanmış quru mürəbbə
NGC 6255
NGC 6255, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Herkules bürcü istiqamətində yerləşir. SBc tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Alma sukatı
Tərkibinə alma (şirin alma sortları), şərbət, şəkər tozu daxildir. Alma sukatından tort, pirojna, keks və digər şirniyyat məmulatlarını bəzəmək və içlik hazırlamaq, eləcə də çay yanında süfrəyə vermək üçün istifadə olunur.
Tattıbübü Tursunbayeva
Tattıbübü Tursunbayeva — qırğız əsilli sovet teatr və kino aktrisası, Qızğızıstan SSR əməkdar artisti, SSRİ Kinematoqrafçılar İttifaqının və Qırğızıstan SSR Teatr Xadimləri İttifaqının üzvü.
Həyatı
Tattıbübü Tursunbayeva 1944-cü ildə kəndli ailəsində anadan olmuşdur. 1966-cı ildə Daşkənd Teatr İnstitutunun aktyorluq fakültəsini bitirdikdən sonra Qırğızıstan Dövlət Dram Teatrının səhnəsində çıxışlar etmişdir. Bununla yanaşı, kino sahəsində də səmərəli fəaliyyət göstərmişdir. Ekranda və səhnədə bir çox müxtəlif xarakterli obrazlar yaratmışdır. T. Tursunbayeva səhnədə "Romeo və Cülyetta"da Cülyetta Kapuletti, "İnadkarın ram edilməsi"ndə Byanka, "Bernarda Albanın evi"ndə Omeliya, "Rəqs müəllimi"ndə Felisyevna, "Qırmızı yaylıqlı qovağım mənim"də Asel, "Fudziyamaya qalxmaq"da Ənvər də daxil olmaqla, ümumilikdə 100-ə yaxın obraz ifa etmişdir.
"Qırğızfilm" kinostudiyasında bir çox filmlərə çəkilib. 1960-cı ildə hələ məktəbli olarkən "Səlimənin nəğməsi" filminə çəkilməklə kinoda ilk rolunu ifa etmişdir.
Filmoqrafiya
right|300px
Qisasçılar (komiks)
Qisasçılar – Marvel Comics nəşriyyatı tərəfindən 1963-cü ildə yaradılmış superqəhrəman komandası. Komanda Sten Li və Cek Körbi tərəfindən yaradılmış və ilk dəfə "The Avengers" komiksinin 1-ci sayında (sentyabr 1963) peyda olmuşdur. Qisasçılar komandası Sten Li və Cek Körbi tərəfindən Timely Comics-in (Marvel Comics-in sələfi) Bütün qaliblər heyəti superqəhrəman komandasının bərpa edilmiş forması kimi yaradılmışdır.
"Yerin ən qüdrətli qəhrəmanları" ləqəbi ilə də tanınan Qisasçılar komandasının orijinal üzvləri Qarışqa-adam, Eşşək arısı, Dəmir adam, Halk və Tordur. 2-ci sayda Qarışqa-adam Nəhəng-adam olmuşdur. 4-cü sayda Kapitan Amerika buzda donmuş halda tapılır və o da komandaya qoşulur. Komandanın üzvləri tez-tez dəyişsə də, komandanın ideyası heç vaxt dəyişməmişdir: "Qisasçılar bir qəhrəmanın təkbaşına döyüşə bilməyəcəyi düşmənlərlə döyüşür". Komanda həmçinin "Qisasçılar, birləşin!" şüarı ilə tanınır. Müxtəlif vaxtlarda Qeyri-insanlar, mutantlar, insanlar, yadplanetlilər, androidlər, fövqəltəbii varlıqlar, hətta keçmiş supercinayətkarlar bu komandanın üzvü olub.
Nəşrolunma
thumb|left|Orijinal Qisasçıların debütü: "The Avengers" #1 (sent. 1963). Beş qurucu üzv: [[Henk Pim|Qarışqa-adam (Henk Pim), Eşşək arısı, Dəmir adam, Tor və Halk.]] Qisasçılar komandası ilk dəfə "The Avengers" komiksinin 1-ci sayında (sentyabr 1963) peyda olmuşdur. Ədalət liqası kimi Qisasçılar komandası Sten Li və Cek Körbi tərəfindən yaradılmış personajlardan qurulmuşdur. Əvvəlcə komiks iki aydan bir yayımlanırdı (6-cı saya qədər). 1964-cü ilin iyulundan etibarən hər ay buraxılmağa başlamış və 402 say davam etmişdir (sentyabr 1996).
Əsas seriyadan əlavə spin-offlar da yayımlanmışdır. Bunlardan biri Qərb sahili Qisasçıları haqqındadır. Əvvəlcə 1984-cü ildə miniseriya kimi, daha sonra 1985-ci ildən 1994-cü ilə kimi 102 saydan ibarət komik seriyası kimi buraxılmışdır. Digər spin-offlardan biri də 40 say yayımlanmış "Solo Avengers" (dekabr 1987 - yanvar 1991) komiks seriyasıdır.
1996-2004-cü ildə Marvel Qisasçılar komiksini 3 dəfə yenidən başlatmışdır. 1996-cı ildə "Heroes Reborn" hekayəsi alternativ kainatda baş vermişdir.
"The Avengers" cild 3 yenidən başladılmış və 1998-ci ilin fevralından 2004-cü ilin avqustuna qədər 84 sayı buraxılmışdır. Orijinal komikslə birlikdə 500 say olduğundan Marvel sayların nömrələnməsini dəyişdirmiş, 4 sayını "The Avengers" #500–503 şəklində buraxmışdır. 2005-ci ildə yeni Qisasçılar komiksləri peyda olmuşdur: "The New Avengers", "The Mighty Avengers", "Avengers: The Initiative" və "Dark Avengers". "Avengers" cild 4 2010-cu ilin iyulundan 2013-cü ilin yanvarına qədər davam etmişdir. Cild 5 2013-cü ilin fevralında başladılmışdır.
Bioqrafiya
Asqard tanrılarından biri olan Loki qardaşı Tordan qisas almağa çalışır. Nəticədə isə, Rik Cons adlı gənc Tora və Loki tərəfindən istifadə olunan Halka kömək etmək üçün Dəmir adam, Qarışqa-adam və Eşşək arısını köməyə çağırır. Komanda Lokini məğlub etdikdən sonra Qarışqa-adam birlikdə işləməli olduqlarını bildirir və onlar komanda qururlar. Eşşək arısı komandaya Qisasçılar adını verir.
Komandanın tərkibi daim dəyişir. İkinci sayın əvvəlində Qarışqa-adam Nəhəng-adam olur, sonunda isə Halk digərləri üçün nə qədər təhlükəli olduğunu görüb komandanı tərk edir. 4-cü sayda buzda donmuş halda tapılan Kapitan Amerika komandaya qoşulur və Halkın əvəzinə ona "qurucu üzv" statusu verilir. Qisasçılar Baron Zemo, İşğalçı Kanq, Möcüzə-adam  və Kont Nefariya kimi düşmənlərə qarşı döyüşürlər.
Növbəti illərdə Kapitan Amerika istisna olmaqla bütün üzvlər dəyişirlər. Onları keçmiş supercinayətkarlar Şahingöz, Civə və Qırmızı cadugər əvəz edir. Nəhəng-adam Qoliaf olur, Eşşək arısı komandanı tərk edir. Herakl komandaya qoşulur, Qara cəngavər və Qara dul komandaya kömək edirlər, lakin növbəti illərə qədər komandanın rəsmi üzvləri olmurlar. Hörümçək-adama üzvlük təklif olunur, lakin qəbul etmir. Qara pantera komandanı Qəddar biçinçidən və Kloudan xilas etdikdən sonra Qisasçılara qoşulur. "The X-Men" #45 (iyun 1968) "The Avengers" #53 (iyun 1968) ilə krossover edir. Daha sonra android Vijn təqdim olunur. 59-cu sayda Henk Pim Sarı jaket təxəllüsünü seçir və növbəti ay Eşşək arısı ilə evlənir.
Qisasçıların ilk bazası Toni Starka məxsus olan Qisasçılar malikanəsi olur. Malikanədə Qisasçıların sadiq xidmətçisi Edvin Carvis xidmət göstərir. Malikanədə Qisasçılar üçün müxtəlif məşq otaqları və beşmühərrikli Kvinjet yerləşir.
Başqa versiyalar
Qisasçılar komandasının müxtəlif versiyaları mövcuddur:
Digər mediada
thumb|"[[Qisasçılar (film, 2012)|Qisasçılar" filminin posteri.]] Qisasçılar haqqında 3 animasiya serialı istehsal olunmuşdur. "Qisasçılar: Birlikdə onlar güclüdürlər" qismən də olsa Qərb sahili Qisasçılarından bəhs edir və 1999-2000-ci illərdə yayımlanmışdır. "Qisasçılar: Yerin ən qüdrətli qəhrəmanları" komandanın ilk macəralarından bəhs edir və 2010-cu ildən 2013-cü ilə kimi davam etmişdir. "Qisasçılar, birləşin" komandanın yeni versiyası haqqındadır və 26 may 2013-cü ildə debüt edib.
Marvel Animation 3 film istehsal edib: "Möhtəşəm Qisasçılar", "Möhtəşəm Qisasçılar 2" və "Növbəti Qisasçılar".
Marvel Studios tərəfindən Qisasçılar filmləri istehsal olunmuş və MKK-na daxil edilmişdir. Birinci film 2012-ci il istehsalı "Qisasçılar" filmidir. Nik Furi Dəmir adam, Kapitan Amerika, Tor, Qara dul, Şahingöz və Halkdan ibarət Qisasçılar komandasını formalaşdırır. Onlar Nyu-Yorku işğal etməyə çalışan Loki və onun Çitauri ordusunu dayandırmağa çalışırlar. Film çox uğurlu olmuş və bir neçə rekord qırmışdır. İkinci film 3 may 2015-ci ildə buraxılmış "Qisasçılar: Altron dövrü" filmidir. Filmin sonunda Dəmir adam, Şahingöz, Tor və Halk komandanı tərk edirlər və onları Qırmızı cadugər, Vijn, Şahin, Müharibə maşını əvəz edir (Civə də film də görünür, amma Altron tərəfindən öldürülür). Komanda "Birinci qisasçı: Qarşıdurma" filmində də görünüb. Sokoviya akkordlarına qarşı çıxan Kapitan Amerika Qış əsgəri, Qırmızı cadugər, Qarışqa-adam, Şahingöz və Şahindən ibarət komandası ilə Dəmir adamın Qara dul, Qara pantera, Hörümçək-adam, Müharibə maşını, Vijndan ibarət komandasına qarşı çıxır. Filmin sonunda Qisasçılar parçalanır. Üçüncü film "Qisasçılar: Sonsuzluq savaşı" 27 aprel 2018-ci ildə buraxılıb. Doktor Strenc və Qalaktika mühafizəçiləri də komandaya qoşulurlar və komanda Sonsuzluq daşları ilə kainatın yarısını məhv etməyə çalışan Tanosu dayandırmağa çalışır. Hələ adı məlum olmayan 4-cü Qisasçılar filmi 3 may 2019-cu ildə buraxılacaq.
Moğol rəssamlığı
250px|thumb|Payaq. Şah Cahanın at üstündə portreti. "Şah Cahan Albomu"ndan. Təqribən 1630-cu il.
Moğol rəssamlığı, Moğol miniatürü və ya Moğol məktəbi — orta əsr hind boyakarlığının əsas məktəblərindən biri. Böyük Moğol imperiyasının sarayında inkişaf etmişdir. Moğol miniatür məktəbi Azərbaycan, İran, Mərkəzi Asiya miniatürlərinin təsiri ilə, həmçinin Avropa boyakarlığı və qrafikasından faydalanmaqla yerli ənənələr əsasında formalaşmışdır. Moğol miniatür məktəbinin erkən inkişaf mərhələsi Təbrizdən Hindistana dəvət olunmuş Azərbaycan rəssamı Mir Seyid Əli və Şirazlı Əbd əs-Səmədin yaradıcılığı ilə bağlıdır. Onların rəhbərliyi ilə XVI əsrin ikinci yarısında Hindistanda böyük rəssamlar qrupu fəaliyyət göstərirdi. Moğol miniatür məktəbinə məxsus əsərlərdə çoxfiqurlu kompozisiyalar, hadisələrlə şərti dekorativ mənzərə fonunda verilmişdir. XVII əsrin birinci yarısında Moğol miniatür məktəbi ilə portret miniatürləri əsas janr idi. XVII əsrin ikinci yarısında animalistik janr inkişaf etmişdir. XVIII əsrin miniatürlərində realist əlamətlər yoxa çıxmış, təsvirlə quruluq və qeyri-həyatilik üstün yer tutur. Hindistanın şimal rayonlarının və Dəkkənin miniatür rəssamları Moğol miniatür məktəbinin ənənələrini mənimsəmişdir.
Əbd əs-Səməd
Şirazlı Əbd əs-Səməd — XVI əsr İran rəssamı. O, Hindistana köçmüş və Moğol miniatür ənənəsinin qurucu ustalarından biri olmuşdur.
Zaberqan
Zaberqan — 550 və 582-ci illər arasında hökm sürmüş Kutriqur Bulqarlarının hökmdarı və Avropa Hunlarının xanı. Ondan öncə gələn hökmdar Sinnion sondan gələn isə Qostundur.
Kormesi xan
Kormesi xan (Кормесий) (?-738)— Dulo sülaləsindən   Böyük Bolqar xanlığının xanı.
Həyatı
Kormesi xan haqqında tarixi məlumat olduqca azdır. 716-cı ildə salnaməçi Feofan onun barəsində söhbət açır. Bəzən onu Tervel xanın oğlu kimi də göstərirlər. . "Madara atlısı" abidəsinin altında Kormesi xanın hakimiyyəti haqqında məlumat var. Amma vandallar tərəfindən qəsdən pozulub. Kormesi xanın 738-ci ilədək hakimiyyətdə olduğu bilinir.
Toponimlər
Antarktikanın Qrinviç adasında Kormesi təpəsi xanın şərəfinə adlanıb.
Tulon-sür-Alye
Tulon-sür-Alye  — Fransa da kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Cənubi Monlüson kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Monlüson.
INSEE kodu — 03286.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 1112 nəfər təşkil edirdi.
Xızır Taxtamışev
Elmi və pedaqoji tərcümeyi-halı
1962-ci ildə orta məktəbi əla qiymətlərlə bitirmişdir. 1967-ci ildə Cənubi Rusiya Dövlət Politexnik Universitetini mühəndis ixtisası ilə fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. 1969-cu ildə əyani aspiranturaya (Milli Nəqliyyat Universiteti) daxil olmuşdur. 1973-cü ildə MNU-də namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmişdir. 1991-ci ildə MNU-da doktorluq dissertasiyası müdafiə edir. Onun uzunmüddətli elmi tədqiqatlarının nəticələri Rusiya Federasiyasının və MDB ölkələrinin Dövlət Standartında (ONTP-01-90), Moskva “Akademiya” nəşriyyat mərkəzi tərəfindən dəfələrlə təkrar nəşr olunan dərsliklərdə tətbiq edilmişdir.
Tulon-sür-Alye
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə 774 nəfər əmək qabiliyyətli insanlar arasında (15-64 yaş arasında) 595 nəfəri iqtisadi cəhətdən fəal, 179 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 76.9%, 1999-cu ildə bu 76.6%). Fəal olan 595 nəfərdən 573 nəfəri (299 kişi və 274 qadın), 22 nəfəri işsizdir (10 kişi və 12 qadın). 179 hərəkətsiz olan 47 nəfər arasında şagird və ya şagird, 97 nəfər təqaüdçü, 35 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
Xızır Taxtamışev
Elmi və pedaqoji tərcümeyi-halı
Rusiya Federasiyası Təhsil və Elm Nazirliyinin Elmi Araşdırma Birliyi ona “Nəqliyyat və texnoloji maşın və komplekslərin istismarı” ixtisası üzrə “Magistr və bakalavrların hazırlanması üçün dərsliklər” nominasiyası üzrə I dərəcəli Diplom təqdim edilmişdir.
Elmi və pedaqoji fəaliyyətdə mühüm nailiyyətlərə görə texnika elmləri doktoru, professor Taxtamışev Xızır Mahmudoviç “Rusiya Federasiyasının ali peşə təhsilinin fəxri işçisi” döş nişanı ilə təltif edilib.
Yaradıcı fəaliyyəti
1995-ci ildən Rusiya Yazıçılar Birliyinin üzvüdür. Ümumrusiya və regional ədəbi nəşrlərdə, almanaxlarda müntəzəm olaraq çap olunur. Şairin yaradıcılığında əsas yeri şeir-miniatür janrı (dörtlüklər) tutur.
Mauro Tassotti
Mauro Tassotti — İtalyalı keçmiş futbolçu və məşqçi. Müdafiəçi mövqeyində çıxış edib. Daha çox "Milan" klubundakı çıxışları ilə tanınır.
Xızır Taxtamışev
Mükafatları
2017-ci ildə Beynəlxalq Yazıçılar İttifaqının “Slavyan sözü” beynəlxalq ədəbi müsabiqəsi çərçivəsində təsis etdiyi Marina Svetayeva adına mükafatın finalçısı.
Mauro Tassotti
Karyera
left|thumb| Mauro Tassotti " [[Milan FK|Milan" da 1983/84 mövsümündə çıxış edir ]]Mauro Tassotti karyerasına "Latsio" klubunda başlayıb, klubda debütünü 5 noyabr 1978-ci ildə "Askoli"yə qarşı oyunda edib. Tassotti 2 mövsüm "Latsio"da keçirdikdən sonra, o zaman İtaliya futbolunda yaranan qalmaqal səbəbindən B Seriyasına düşən "Milan" klubuna keçir.
Tassotti 24 avqust 1980-ci ildə "Kataniya" klubu ilə oyunda Milanlıların heyətində debüt edir. "Milan"a gəldikdən dərhal sonra Tassotti Rossonerilərin əsas oyunçusuna çevrilir. Arriqo Sakkinin "Milan" məşqçi korpusuna gəlişi ilə Tassotti özü də klubun ən hörmətli və əvəzolunmaz oyunçularından birinə çevirilir. Bu zaman o, komandanın vitse-kapitanı olur.
Xızır Taxtamışev
Mükafatları
Rusiya Yazıçılar İttifaqı tərəfindən rus mədəniyyətinin və ədəbiyyatının inkişafındakı xidmətlərinə görə ictimai mükafat olan Mayakovski medalı ilə təltif edilmişdir.
Mauro Tassotti
Karyera
Sakki və daha sonra onu əvəzləyən Fabio Kapello dövrundə "Milan" ilə 5 Skudetto, 4 İtaliya Superkuboku, 3 Çempionlar Liqası, 3 UEFA Super Kuboku və 2 Qitələrarası Kubok qazanır.
Xızır Taxtamışev
Mükafatları
Rusiya Yazıçılar İttifaqı tərəfindən "Rus ədəbiyyatının inkişafındakı xidmətlərinə görə" ictimai mükafat olan «НАСЛѢДIE» ulduzu ilə təltif edilmişdir.
Mauro Tassotti
Karyera
Tassotti İtaliya millisində debütünü 14 oktyabr 1992-ci ildə İsveçrə ilə matçda edri.
1994-cü ildə Tassotti İtaliya millisi ilə Dünya Kubokuna gedir, milli komandanın baş məşqçisi, Tassottinin Milandakı keçmiş məşqçisi Arriqo Sakki milli komandanın müdafiəsini Milanın müdafiə xətti əsasında qurmağa qərar verir, lakin ilk matçda İtalyanlar İrlandiyaya uduzurlar və buna görə də Tassotti də daxil olmaqla bir neçə oyunçu, növbəti oyunlarda ehtiyat oyunçular skamyasına salınır.
Xızır Taxtamışev
Mükafatları
Rusiya Yazıçılar İttifaqına “Müqəddəs Georgi lentinin 250 il” medalı – “milli kimliyin və vətənpərvərliyin möhkəmləndirilməsində xidmətlərinə görə” ictimai mükafat verilib.
“İlin şairi” nominasiyasında Şimali Qafqaz və Cənubi FD-lərdə “2019-cu ilin adamları” siyahısına daxil edilib.
Syutro teleqülləsi
Syutro teleqülləsi-  San Fransisko, Kaliforniyadakı üç kanallı televiziya və  radio yayım teleqülləsi .977 ft hündürlüyə malikdirr.Tvin peaks və Klarendon  dağının yaxınlığında yerləşən Syutro dağının arasında  təpədən yüksələn bu şəhər siluetini  şəhər sakinləri və qonaqları üçün xüsusi  önəm daşıyır. Qüllə Salesforsce qülləsi tərəfindən keçilənə qədər San-Fransiskonun ən hündür tikilisi idi.
San Fransiskonun keçmiş idarə edicisi Adolf Gilbert Sutro  San Fransiskonun ən yüksək zirvələrindənin birinə ad vermişdir. 1948-ci ildə köşk və əmlak Amerikanın Yayım Şirkətinə satıldı. . Qüllə 297.8 m     və dəniz səviyyəsindən 552 m  yuxarıdır. Şəhərin göydələn baxmayaraq, şəhərin ikinci ən yüksək quruluşudur. . thumb|Gecə görünüşü right|thumb| Sahil dumanının üstündən görüntü
Stansiyalar
Syuto teleqülləsindən ötürülən televiziya stansiyalarına aşağıdakılardır. Bu stansiyaların əksəriyyəti öz tezliklərdən əlavə kanallar daşıyırlar Yarım kanal əlaqələri rəqəmsal kanallarin linki ilə göstərilir.
Əminə Mukbilə Sultan
Əminə Mukbilə Sultan  — Osmanlı sülaləsi nin üzvü, Osmanlı xanım sultanı.
Həyatı
Əminə Mukbilə Sultan 1911-ci ildə Dolmabağça sarayı nda dünyaya gəldi. Atası Sultan Rəşad ın oğlu Ömər Hilmi Əfəndi, anası isə onun ilk xanımı Xədicə Gülnəv xanımdır. Babasının ölümünün ardından atası bütün ailə üzvləriylə birlikdə saraydan uzaqlaşdırıldı və Nişantaşı ndakı köşkdə yaşamağa başladılar. Ancaq bir il sonra anası gənc yaşda vəfat etdi və kiçik Əminə qardaşı Mahmud Namiq Əfəndiylə birlikdə nənəsi Mihrəngiz Qadınəfəndi nin himayəsinə verildi.
Əhmədabad-i Övfan
Əhmədabad-i Övfan — İranın Qəzvin ostanının eyniadlı şəhristanının Kuhin bəxşinin ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı ildə əldə edilən məlumatına görə, kənddə 128 nəfər yaşayır (29 ailə).
Əminə Mukbilə Sultan
Həyatı
Əminə Sultan isə 21 may 1995-ci ildə İstanbul da vəfat etdi və xüsusi icazəylə babasının Əyyubsultan dakı türbəsinə dəfn olundu.
Məzrayə-i Təhqiqəti Tütün (Urmiya)
Məzrayə-i Təhqiqəti Tütün — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Urmiya şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 103 nəfər yaşayır (29 ailə).
Qautama Budda
Budda (गौतमबुद्धः सिद्धार्थ शाक्यमुनि; ) — Buddizmdə ən müdrik varlıq. Buddizmə görə mütləq kamilliyə çatmış və başqalarına dini nicat yolunu göstərməyə qadir olan şəxs, Buddizm dininin banisi.
Adı tarixdə 100 ən nüfuzlu şəxs siyahısında 4-cü, tarixdə 100 ən çox öyrənilmiş şəxsiyyətlər siyahısına 67-ci şəxs olaraq daxil edilib.
Həyatı
Budda Himalaya ölkəsinin zadəgan, kral ailəsində doğulub. Hələ uşaq ikən Asita adında yaşlı və hikmətli bir adam sarayı ziyarət edir. Ruhani bir insan olan Asita Buddanın atasına oğlunun bəşəriyyətin xilaskarı olacağını müjdələyir.
thumb|Qautama Budda, bizim eranın I əsri, Qandhara
Sonradan Budda Şahzadə Qautama adını alır. Atası sevimli oğlu üçün hər cür həyat şəraitini, rahatlığı təmin edir. Oğlunun yaxşı bir kral olmasını istəyirdi. Amma Qautama (Budda) dünyəvi zövqün rifah mənbəyi üçün yetərsiz olduğunu anlayırdı. Bir gün yaşlı sonra xəstə və daha sonra ölən bir insanı görür. O anda anlayır ki, insan oğlu bu dünyada əzablar çəkir və sonda ölür. Başa düşür ki, mənəvi rahatlığın əldə olunması üçün digər insanları xoşbəxt etmək lazımdır. Budda həqiqi mənəviyyatı araşdırmaq üçün evini, həyat yoldaşını və uşağını tərk edir. Əvvəlcə, uzaq bir meşəyə gedərək özünü yemək və komfortdan məhrum edir. Amma bu ona kömək olmur. Anlayır ki, bədən zəif düşəndə ağıl gücü də zəifləyir. Hindistanda Budhi ağacının altında ikən Budda qəlbinin aydınlandığını hiss edir (hansı ki, biz buna vəhy, Allahla əlaqə deyirik) və o gündən insan oğlunu iztirablardan xilas etmək üçün Missiyasına başlayır. İnsanlara ruh və düşüncələrini təmizləmələrini, ehtiras və pisliklərdən uzaqlaşmağı, iztirab dolu bu dünyanı mənəvi şadlıq və xoşbəxtlik üçün bir hazırlanma yeri olduğunu deyirdi.
O şər qüvvəyə Mara adını vermişdi, nəfsin pis istəklərinin üzərində qalibiyyət Mara üzərində qalibiyyət idi. Budda ideyasına görə "Əgər zalımlığı görmürəmsə, eşitmirəmsə və barədə heç nə danışmıramsa, mən ondan qorunuram" (見ざる mi-dzaru), (聞かざる kika-dzaru), (言わざる iva-dzaru).
Təlimi
Budda öz mənəvi təlimləri ilə milyonlarla insanın ruhani məziyyətlər əldə etməsinə kömək etdi. Buddanın dövründə ölkəsinin xalqı Tanrı mövzusunda bir-biri ilə münaqişə edirdi. Onlar üçün bir çox qadın və kişi, Tanrı və Tanrıçalar var idi. Budda deyirdi ki, Allaha gedən yol Onun Məzhərini (Elçisini) tanımaqdan keçir. Xalqın Tanrı mövzusunda münaqişə etməsini istəməzdi. O ağıllı bir insan idi. Tanrı mövzusunda münaqişələrdən qaçmaq üçün çox vaxt susdu, amma insanlara Allah Elçilərinə, Məzhərlərinə itaətin vacibliyini xatırladırdı. Bu şəkildə milyonlarla insanı birləşdirməyi bacardı. O belə deyirdi: " Heç kim Brahman və ya Outkast olaraq doğmaz. İnsan davranışları ilə Brahman və Outkast olar." (Yəni insan yüksək mənəvi səviyyədə doğulmaz, bu məqama əməlləri ilə çatar) Onun bu dünyanı tərk etməsindən azacıq əvvəl dininin yavaş-yavaş yox olacağından qorxan ardıcıllarına vəd verərək belə dedi: "Yer üzünə gələn ilk Budda olmadığım kimi sonuncusu da deyiləm. Vaxt yetişəndə, insanlara yol göstərmək üçün, müqəddəs, ehtişamlı, aydınladılmış, dünyanı bilən, insan oğlunun bənzərsiz rəhbəri (yol göstərəni), mələklərin və ölülərin Hökmdarı olan başqa bir Budda yer üzündə zühur edəcəkdir. O, mənim sizlərə öyrətdiyim əbədi həqiqətlərin eynisini öyrədəcəkdir. Dini sizlərə təməlində, zirvəsində, məqsədlərində, ruh və sözlərində ehtişamlı (izzətli) olaraq var edəcəkdir. İndi mənim, dinimi açıqladığım kimi, müqəddəs, mükəmməl və təmiz olan dinini açıqlayacaqdır. Mənim möminlərim yüzlərcədirsə, onunkilər minlərlə olacaqdır"
Bu vəd, Budda ardıcıllarına yer üzündə yalnız qalmayacaqlarını və başqa bir qüdrətli Budda (yəni yeni zühur) tapacaqları ümidini verdi.
Nəsihət və kəlamları
1.Ağlınla və sağlam zehninlə uzlaşmayan heç bir şeyə inanma, onu mən demiş olsam belə.
2.Başqalarının qüsurları asanca görülər amma öz qüsurumuz görülməz; adam qonşusunun qüsurlarını ayırd edər, öz qüsurlarını isə qumarda hiylə ilə pərdə saxlayırmış kimi saxlayar.
3.Bir adamın öz özünü məğlub edərək qazandığı zəfər, bir başqasının döyüşdə min adamı min dəfə məğlub edərək qazandığı zəfərdən daha yaxşıdır.
4.Bizdən nifrət edənlərdən nifrət etmədən yaşayaq. Gəlin, bizdən nifrət edənlər arasında nifrətdən xilas olmuş olaraq yaşayaq.
6.Budda dənizinin sahilləri yoxdur.
7.Bu dünyanı yaradan, zehninizdir.Göydən qızıl yağsa insanın arzuları bitməz.
8.İstəyin kiçik bir zövq verdiyini və əslində ağrıya səbəb olduğunu bilən adam, müdrik adamdır.
9.Hirsiniz üzündən cəzalandırılmayacaqsınız, hirsiniz tərəfindən cəzalandırılacaqsınız.
10.Nifrət heç bir zaman nifrətlə yox edilə bilməz. Nifrət sevgiylə yox edilər, bu ölümsüz qanundur.
11.Keçmişdə kim olduğunu bilmək istəyirsənsə, bu an kim olduğuna bax. Kim olacağını bilmək istəyirsənsə, nə etdiyinə bax.
12.Kin saxlamaq yanan bir kömür parçasını başqasına atmaq üçün əlinə almaq kimidir. Yalnız özünü yandırarsan.
13.Necə ki oxçu oxların düz olmasına diqqət göstərər, usta da dağınıq düşüncələrini elə yığışdırıb istiqamətləndirər.
14.Nə ana, nə ata ,nə də hər hansı bir qohum insana yaxşı idarə olunan bir ağıldan daha çox faydalı ola bilər.
15.Sizi özünüzdən başqa heç kim qurtara bilməz. Öz özünüzə işıq olun.
18.Yaxşı bir iş, yaxşı bir düşüncədən daha yaxşıdır.
19.Yaşayan varlıqların hamısı; zəif, güclü, uzun, qısa, böyük, orta və ya kiçik görünən, görünməyən; doğulmuş olan və ya doğulmaqda olan, hamısı xoşbəxt olsun!
20.Kimsə kimsəni aldatmasın, kimsə kimsəni kiçik hesab etməsin, kimsə kimsəyə hirs ilə, incinmə ilə zərər vermək istəməsin.
Əhməd Cavad
Əhməd Cavad (Cavad Məhəmmədəli oğlu Axundzadə, ) — Azərbaycan şairi, tərcüməçi, AYB-nin üzvü (1934), professor (1933).
Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 7 may 2019-cu il tarixli, 211 nömrəli Qərarı ilə Əhməd Cavad Azərbaycan Respublikasında əsərləri dövlət varidatı elan edilən müəlliflərin siyahısına daxil edilmişdir.
Həyatının ilk illəri və təhsili
thumb|right|200px|Cavad Axundzadə uşaqlıq illərində Əhməd Cavad 1892-ci il may ayının 5-də Gəncə qəzasının Şəmkir dairəsi Seyfəli kəndi Mehrili tirəsində ruhani ailəsində anadan olmuşdur. Ə. Cavadın ailə mənsubiyyəti bir tərəfdən İranla, Cənubi Azərbaycanla, digər tərəfdən Gürcüstanla əlaqəlidir. Şairin atası-Şəmkir mahalında öz savadı ilə seçilən Axund Məhəmmədəlinin özü də Gəncəbasar bölgəsində ruhani ailəsində boya-başa çatmışdı. Babaları köklü tacir və ziyalı mühiti ilə bağlı olub. Cavadın ata babası Cənubi Azərbaycandan olub, Ərəbistanda oxuyub qayıtmış müctəhid idi. O, ömrünün sonuna kimi Gəncədə yaşamışdır. Ə. Cavadın anası Yaxşı xanım xalq ədəbiyyatının mahir bilicilərindən olub.
Şairin atasının vəfat tarixi bir sıra mənbələrdə fərqli göstərilir. Akademik B. Nəbiyevin "Əhməd Cavad" adlı kitabında 1897-ci il, tədqiqatçı N. Ələkbərlinin "Üç budaq" kitabında 1898-ci il, R. Salmanlının "Əhməd Cavadın yaradıcılıq yolu" və "Əhməd Cavad. Sən olasan gülüstan" adlı kitabda isə 1900-cü il olaraq göstərilir. Belə ki, şairin atası Məmmədəli Axundzadə Gəncədə çovğuna düşür. O, bu çovğunda möhkəm soyuqlayır və az sonra rəhmətə gedir. Şairin anası Yaxşı xanım 1938-ci ildə dünyasını dəyişib.
Cavad ilk təhsilini üç il kənddə molla yanında almış, ərəb və fars dillərini dərindən öyrənmişdir. Bu, onun Şəmkirdə aldığı ilk və sonuncu təhsil idi. O, artıq yeddi yaşında olarkən Quranı-Kərimi oxuyur və bir çox surələri əzbərdən deyirdi. Lakin atasının vəfatından sonra anası Yaxşı xanım Cavadı da götürüb Gəncəyə-əvvəlki ərindən olan uşaqlarının yanına gedir. Cavadın Gəncəyə ilk gəlişi 1906-cı ilə təsadüf edir. Bu tarixə şairin ilk şeirlərindən biri olan, tərcümeyi-hal xarakteri daşıyan, 1908-ci il sentyabrın 9-da yazılmış "Gəldim Gəncəyə" şeirində rast gəlinir. Şairin anası xalça sexində işə düzəlir, Zərrabi küçəsində, keçmişdə Əli Rzayevin mülki kimi tanınan binada mənzil kirayələyir və oğlu Cavadla burada yaşayır.
Şəhər bazarında dəmirçi işləyən Cavadın ögey qardaşları Məsim və Qulu bu ailənin yaxın qohumu olan Hüseyn kişinin köməkliyi ilə Cavadı 1906-cı ildə Şah Abbas məscidi nəzdindəki Yelizavetpol (Gəncə) Müsəlman-Ruhani Seminariyasına oxumağa qoyurlar. Seminariyada əla qiymətlərlə oxuduğuna görə "Xeyriyyə" cəmiyyəti tərəfindən ona hər ay yeddi dinar qızıl pul məbləğində təqaüd verilir. Orada ona Abdulla Sur, Hüseyn Cavid, İdris Axundzadə (Mikayıl Müşfiqin həyat yoldaşı Dilbər Axundzadənin əmisi) kimi tanınmış ziyalılar dərs deyirlər. Türkiyədən Gəncəyə gəlmiş Savad Cavad (türkiyəli Əhməd Cavadın qardaşı) adlı müəllim Cavadın inkişafında böyük rol oynamışdır. Şeirin qayda-qanunlarını demək olar ki, ona S. Cavad öyrətmişdir. Öz qələm təcrübələrinə hələ seminarist ikən başlayan Ə. Cavad ilk şeirlərilə bəzi müəllimlərinin diqqətini cəlb etmişdi. Belə ki, 1910-cu ildə Cavadın müəllimi A. Tofiqin dostu A. Şaiqə göndərdiyi məktubda o yazırdı: Tələbələrimin içində Cavad adlı gənc bir şair var. Mənə oxuduğu ilk mənzumələri gələcəyə böyük ümdilər verir. Lisanı sadə və gözəldir.
Professor Cəlal Qasımov tədqiqatlarında göstərir ki, A. Sur tələbəsi gənc yazar Ə. Cavadı təkcə öz şair dostları arasında deyil, daha geniş dairədə təbliğ edərək, görkəmli şərqşünas alim, dostu Qordlevskiyə də ünvanladığı məktubların birində Cavadın yaradıcılığına böyük ümidlər bəslədiyini və qürur duyduğunu bildirir. Ə. Cavad seminariyada altı il təhsil alır və 1912-ci ildə təhsilini başa vurur. 1912-ci il mayın 27-də Ə. Cavada təqdim olunmuş şəhadətnamədə göstərilir ki, C. Axundzadə seminariyanı 10 fəndən: "İlahiyyat", "Quranın oxunması", "Rus dili", "Tatar (Azərb.)dili", "Ərəb dili", "Fars dili", "Tarix", "Coğrafiya", "Təbiət tarixi" və "Gigiyena" fənlərindən əla qiymətlərlə bitirmişdir. Üç fəndən- "Həndəsə", "Cəbr" və "Riyaziyyat"dan dörd tam yarım almışdır. Filologiya elmləri namizədi N. Qəhrəmanov bir məqaləsində göstərir ki, Ə. Cavad "İranda təhsil alıb". ("Şair və tərcüməçi", "Ədəbiyyat və incəsənət", 20 sentyabr, 1985-ci il). Lakin başqa mənbələrdə bunu təsdiq edən bir fakt yoxdur.
Şair 1913-cü ildə Gəncədə Qafqaz Şeyxülislamı Məhəmməd Pişnamazzadəyə imtahan verərək "şərəfli türk və fars dilləri müəllimi" adını alır. Gəncədə ilk rəsmi müəllim kimi 1 nömrəli Qız məktəbində pedaqoji fəaliyyətə başlayır.
Ailəsi
Türk Ağsaqqalları Birliyinin fəxri üzvü Cavad Axundzadənin ulu babasıdır.
Yaradıcılığı
Ədəbiyyata bu səpkili şeirlərlə gələn Ə. Cavadın bir neçə ildən sonra şeir dili sadələşmişdir. 1913-cü ildə qələmə aldığı "Dilimiz" şeiri buna misaldır. Şair həmin şeirdə dilin saflığının qorunması ilə bağlı məsələlərə toxunmuş, ona özünün aydın münasibətini bildirmişdi. Dili yad ünsürlərlə, yabancı sözlərlə süni surətdə dolduranlara qarşı çıxmışdır. Baxaq dilimizə nələr görünür:
Armud sukatı
Armud sukatı - Armud dilimlərindən hazırlanmış quru mürəbbə
Əhməd Cavad
Yaradıcılığı
Oxuyub-anlamaq yazmaqdan gücdür.
Yazan düşünmədən yazsa da belə,
Armud sukatı
Tərkibinə armud, şəkər tozu, vanil daxildir. Armud sukatından tort, pirojna, keks və digər şirniyyat məmulatlarını bəzəmək və içlik hazırlamaq, eləcə də çay süfrəsində istifadə olunur.
Əhməd Cavad
Yaradıcılığı
Oxucu beş-on gün gərək düşünə,
Ki, anlasın bu söz ərəbmi, farsmı?
Şair bütün vəznlərdən, şeir formalarından daha artıq qoşmaya və bayatıya üstünlük vermişdir. Ə. Cavadın yaradıcılığında realist səpkili əsərlərinə də təsadüf olunur. Belə ki, romantik üslubla, realist üslub paralel şəkildə inkişaf etdirilmişdir. "Yazım gəl!" ,"Yuxuma gəlmişdin", "Sevgi candan ayrılmaz" və s. adlı şeirləri, eləcə də aşıq şeirlərinə nəzirə kimi qoşduğu şərqilərdən "Səhər-səhər", "Olmaz" bayatıları, oxşamaları daha çox diqqəti cəlb edir.
1912-ci ildə Ə. Cavad Gəncə mədrəsəsində öz təhsilini qurtaran dövrdə müəllimi Abdulla Sur dünyasını dəyişir. Onun dəfni mərasimində olan çıxışlar həmin ilin may ayının 17-də "İqbal" qəzetində dərc edilmişdir. Dərc olunan şeirlərin sırasında Əhməd Cavadın müəlliminə həsr etdiyi şeir də vardı. Bu barədə H. Cavid "İqbal" qəzetində yazmışdır: ... gənc və nəcib şairimiz Cavad Əfəndi həzin və ahəngdar bir tərz ilə yazmış olduğu gözəl və yanıqlı şeirini söyləməyə başladı.
Ə. Cavadın inqilabdan qabaq dövrü mətbuatda dərc olunmuş yazılarında insanlar dostluğa, qardaşlığa və birliyə çağrılır. Məsələn, 1911-ci ildə onun yazdığı "Bir-birimizi sevəlim" adlı məqaləsi "Məktəb" jurnalında dərc olunmuşdur. Şairin "Məktəb" jurnalında çap etdirdiyi uşaq şeirləri də diqqətəlayiqdir.
İlk şeirlər kitabı
Əhməd Cavadın "Qoşma" adlı ilk şeirlər kitabı 1916-cı ildə Bakıda, "Açıq söz" mətbəəsində nəşr olunmuşdur. Kitabın çapı zamanı şair Batumda idi. Burada toplanan şeirlər müəllifin ayrı-ayrı qəzet və jurnallarda dərc edilmiş əsərləridir. Şeirlər əvvəlcədən o qədər hüsn-rəğbət qazanmışdır ki, onları bir toplu şəklində doktor Xosrovbəy Sultanonovun şəxsində "Cəmiyyəti-Xeyriyyə" nəşr etdirmişdir. Cavad bu hadisədən bir il sonra xəbər tutmuş, Bakıya göndərdiyi "Təşəkkür" adlı məktubu Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin redaktə etdiyi "Açıq söz" qəzetinin 1917-ci il 24 may nömrəsində dərc edilmişdir. Məktubda deyilir: ”Qoşma” adı altında şeirlərimin kitabça şəklində çap olunmasına mənəvi və maddi yardımları toxunan Bakı müsəlman cəmiyyəti-xeyriyyə nümayəndəsi doktor X.Sultanova mübarək qəzetiniz vasitəsilə ürəkdən təşəkkürümü təqdim etməyinizi rica edirəm.
Bu əsərlərin bir yeniliyi də onların bir hissəsinin elə qoşma şəklində olması, sadə xalq dilində yazılması idi.
Balkan müharibəsində
Osmanlı Türkiyəsinə qarşı 1912-ci ildə Balkan yarımadası ətrafında müharibə başlarkən, əsasən azərbaycanlılardan ibarət xüsusi bir Qafqaz könüllü dəstəsi cəbhəyə gedib, Türkiyə tərəfindən əməliyyatlara qoşularaq Bolqarlara qarşı hərbi əməliyyatlarda iştirak edib. Həmin könüllü dəstənin tərkibində Əhməd Cavad da əqidə dostları İ. Axundzadə, İsa Əlizadə, Əli Əsədulla ilə birlikdə iştirak edib. Həmin vaxtda Cavadın 20 yaşı vardı. Əhməd Cavadın Balkan müharibəsində iştirakı ilə bağlı Hüseyn Baykara özünün "Azərbaycan istiqlal mübarizəsi tarixi" kitabında yazmışdır: Əhməd Cavad... türk xalqının dərdlərilə dərdlənmiş, sevinclərilə də sevinmişdir.
Əhməd Cavad 1912–1913-cü illərdə Balkan müharibəsində iştirak edib.
Müharibə dövründə əmək fəaliyyəti və yaradıcılğı
Ədəbiyyata romantik şair kimi gələn Əhməd Cavad Birinci Cahan müharibəsində iştirakı ilə bağlı olaraq onda realizmə, realist təsvirlərə meyl güclənmişdir. Nəhayətdə realizm onun yaradıcılığında aparıcı mövqeyə çevrilmiş, sonrakı illərdə əsasən öz əsərlərini realist üslubda qələmə almışdır. Əhməd Cavad müharibədə dövründə yazdığı məqalələrini Bakı mətbuatında çap etdirmişdir. Şair Bakıda nəşr olunan bir çox qəzetlərin xüsusi müxbiri vəzifəsini daşıyırdı. Cavadın çıxış və məqalələri, əsasən, "İqbal", "Yeni iqbal","Şəlalə", "Açıq söz", "Azərbaycan", "Maarif və mədəniyyət", "Arı", "Maarif işçisi" kimi mətbuat orqanları ilə bağlı olub. Həmin dövrdə onun yaradıcılığında bayatı və publisistika ilə yanaşı, xəbərlər, reportajlar, oçerklər, felyetonlar, sənədli hekayələr və s. nəsr nümunələri yaratmaq meyli güclənmişdir. O, tarixi essələr, etnoqrafik etüdlər, məlumat xarakterli məqalələr, xatirələr, memuar əsərlər də qələmə alırdı. Ədib 1914-cü ildən "Açıq söz" qəzetinin müxbiri kimi fəaliyyət göstərmişdi.
Onun əsərlərinin nəşr edilməsinə o zamanlar "Açıq söz" qəzetinin mühərriri Məhəmməd Əmin Ə. Rəsulzadə köməklik göstərirdi. Bu qəzetdə onun bir çox maraqlı yazıları, publisistik məqalələri, şeirləri dərc olunub. "Açıq söz" qəzeti Müsavat Partiyasının orqanı idi və Məhəmməd Əmin Rəsulzadə və Məhəmməd Əli Rəsulzadə qardaşlarının rəhbərliyi altında çıxırdı. Məhəmməd Əmin Rəsulzadə ilə xüsusi yaxınlığı, milli ideallara bağlılığı Ə. Cavadı bu qəzetə gətirmiş, onun ən fəal müxbirləridən biri etmişdi.
Əhməd Cavad savaş illərində əməli fəaliyyətlə, xeyriyyəçiliklə, zərərçəkənlərə yardım işi ilə məşğul olmaqla, bu mövzuda çeşidli, silsilə məqalələr yazmaqla yanaşı, şeir yaradıcılığını da davam etdirirdi. Bu cür şeirlərin çoxu savaş faciələri, xalqın həyatı mövzularında idi. Onun "Şeirimə" (1913), "Hərbzədələrə", "İmdad", "Nə gördümsə", "Ümidimə", "Dərdim" (1917, mart, Çaqva), "İraq", "Axşamlar" (1916, Qudaud), "Mayıs" (1916, Suxumi), "Şəhid əsir", "Haralısan?…" (1916, Batum), "Oyan", "Yazıq", "Kuropatkinə" (1917, Çaqva), "Aşiqin dərdi" (1919, Kutaisi), "Beşik" (1917, iyul, Çaqva), "Of, bu yol" və başqa şeirləri belə əsərlərdəndir.
Şairin "Yas türküsü" şeiri nəşri baş tutmayan "Səadət" müəllimləri məcmuəsi üçün göndərilmişdi. Buna baxmayaraq, mərsiyə məzmunlu şeir çapdan kənarda qalmamış, şeiri "İqbal" qəzeti 24 mart 1915-ci il tarixli nömrəsində dərc etmişdir. Yeddi bənddən ibarət olan, gəraylı formasında qoşulmuş "Nə gördümsə" şeiri də eyni məzmunludur. Şairin "Axşamlar" şeiri "Açıq söz" qəzetinin 1916-cı il 6 aprel tarixli nömrəsində ilk dəfə dərc edilmişdir. "Axşamlar" şeiri də eyni məzmunludur. Əhməd Cavadın "Açıq söz" qəzetinin 1917-ci il 4 iyul nömrəsində çıxan başqa bir məqaləsindən məlum olur ki, o, həmin illərdə Rizə və Trabzon bölgələrində də olmuşdur
1916-cı ildə şairin "İki düşmən" adlı hekayəsi "Açıq söz" qəzetində nəşr olunmuşdu. Bu nəsr əsəri onun ilk hekayəsi idi. Savaş illərində qələmə alınan "İki düşmən" hekayəsi bəşəri, ali duyğuların təbliğ edilməsi baxımından maraqlıdır. Arxa cəbhədə tanış olmuş osmanlı və rus əsgərinin mehribançılığını və səmimiyyətini mənsub olduqları millətlərin ürək təmizliyi və alicənablığı ilə də əlaqələndirən Cavad hekayəsini Ə. Hüseynzadənin məşhur "Heyrət", yaxud "Bir Mələyin insanlara xitabı" şeirilə bitirir.
Şairin "İqbal" qəzetinin 1917-ci il 15 may, 16-cı nömrəsində nəşr edilmiş "Mayıs" adlı şeiri Ə. Cavadın seçilmiş əsərlərinin I cildində "İmdad" adı ilə çap olunub. Bu iki variant arasında bəzi fərqlər mövcuddur. 1915-ci ildə Qars və Ərzurum əraziləri rus ordusu tərəfindən işğal olunduqda Ə. Cavad 22 mart 1915-ci ildə "Nə gördümsə" şeirini yazır. Cavadın 10-cu illərin əvvəllərindəki axtarışlarında Yaradana müraciətlə yazılmış "Münacat" adlı xüsusi bir əsəri də var. Əhməd Cavad cəbhəyə nə üçün gəldiyini "Heyhat!" şeirində bəyan etmişdir. Şair bu şeiri Ərdəhanda qələmə alıb. Şeir "Yeni iqbal" qəzetinin 15 may 1915-ci il tarixli nömrəsində "Ərdəhan-Cavad" imzası ilə dərc olunmuşdur. Şair 1915–16-cı illərdə yazdığı şeirlərdə xüsusilə türk xalqlarının başına gətirilən fəlakətləri qələmə almışdır.
Əhməd Cavad 1914–1917-ci illərdə Acarıstanda kənd-kənd dolaşaraq müxbir kimi fəaliyyət göstərmiş, buradakı ictimai-siyasi durum haqqında "İqbal", "Yeni İqbal", əsasən, "Açıq söz" qəzetlərinə silsilə məqalələr göndərmişdir. Həmin silsilə məqalələrdən biri olan "Acara məktubları" da "Açıq söz" qəzetində 1915-ci ilin 3 noyabr, 14 dekabr, 15 dekabr, 30 dekabr və 1916-cı ilin 25 mart tarixli nömrələrində dərc olunmuşdur. "Acara məktubları" beş silsilə məqalədən ibarət olub, bədii-publisistik üslubdadır. Məktublarda Türkiyə-Gürcüstan-Acarıstan münasibətləri, Azərbaycan nümayəndələrinin fəaliyyəti, Bakının yardımları, Acarıstanın tarixi, təbiəti, xalqın məişəti, adət-ənənələri, Türkiyəyə arxalanması, dil, din, məktəb, maarif və s. məsələlər işıqlandırılır. Acarıstanın ticari-iqtisadi həyatından bəhs edən Cavad hətta buradakı evlərin belə "tamamilə türk tərzi memariyyəsində yapıldığını", acarların geyimlərini "Anadolunun qiyafətinin incə bir şəkli" olduğunu qeyd edir.
Ümumiyyətlə, şair publisistin "Acara məktubları", "Acariyada dil", "Lazlara kömək", "Suxum yolunda", "Rizə və Trabzon fəlakətzədələri", "Batum Müsəlman Birlik Cəmiyyətindən", "Kars heyətinin gördüyü işlərdən", "Gürcü mətbuatı və Acara" kimi bir çox məqalə və müxbir məktublarında yerli türk, həm də acar xalqlarının keçmişi, hazırkı vəziyyəti barədə çox qiymətli tarixi, etnoqrafik məlumatlar, materiallar vardır. Əhməd Cavadın dekabrın 5-də Batuma gəlməsi haqqında məlumat "Açıq söz" qəzetinin 20 dekabr 1915-ci il sayında dərc olunmuşdur. Filologiya elmləri doktoru Əli Saləddin araşdırmalarına əsasən qeyd etmişdir ki, Cavad Acarıstanda 50 kənddə olub, 6671 nəfərə yardım göstərib.
İkinci xəbərdə Cavadın "Acariya məktubları" haqqında məlumat verilərək yazılır: "30 oktyabr" Cavad” imzası ilə verilmiş bu iri məktubda birinci dünya müharibəsi ilə əlaqədar Qafqaz cəbhə xətti boyunda müharibədən zərər görənlərə Bakıdan və başqa şəhərlərdən ianə və hər cür yardım məsələlərindən bəhs olunur.
Afina Məmmədli "Əhməd Cavad və Türkiyə" adlı kitabında isə qeyd edir ki, Əhməd Cavadın "Kars heyətinin gördüyü işlərdən" başlıqlı məqaləsindən məlum olur ki, həmin ilin mart ayında o artıq Qarsda imiş. Bu barədə "Yeni iqbal" qəzeti yazırdı: Batum ətrafında müsəlman gürcüsü hərbzədələrinə yardım etmək üzrə Bakı "Cəmiyyəti-Xeyriyyə"si tərəfindən göndərilən doktor Xosrov bəy cənabları Tiflisə varid oldu. İki gün sonra müavinləri Rza Zəki və Cavad Axundzadə əfəndilər Tiflisə gəldilər.
Əhməd Cavadın "C" imzası ilə "Kars heyətinin gördüyü işlərdən" xüsusi müxbirimizdən" məqaləsi "İqbal" qəzetinin 1915-ci il 14 aprel tarixində nəşr edilmişdir. Cavad "Kars heyətinin gördüyü işlərdən" başlıqlı məqaləsində "Cəmiyyəti-Xeyriyyə"nin Qars, Ərdahan, Soğanlıq, Xorasan, Sarıqamışda göstərdiyi xeyriyyəçilik və yardım işlərindən bəhs edir. O, burada əhalinin məruz qaldığı fəlakətlərin söylənilənlərdən və təsəvvür edildiyindən də qat-qat böyük olduğunu bildirir. Məqalədən məlum olur ki, Cavadgil müharibə zərərdidələrinə təkcə onların yerləşdikləri məkanlarda maddi və xeyriyyə yardımları göstərməklə kifayətlənmirdilər. Onlar mümkün qədər bu qaçqınları daha sakit və əmin-amanlıqda olacaqları yerlərə köçürməyə çalışırdılar. Qarsdakı müharibə fəlakətzədələrinin bir çoxu o zaman Bakı və Gəncə bölgələrində yerləşdirilirdi Bu haqda həmin məqalədə belə məlumat verilir: Fəlakət yerlərində kimsəsiz qalan 6500 müslümələri Bakıya, Gəncəyə göndərmək üçün hökumət (Rusiya hökuməti) tərəfindən təmsilçilərimizə izin verilmişdir.