cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Uyğur dili
Səs bilgisi
Uyğur dilində 8 sait (a, e, é, i, o, u, ö, ü), 24 samit (b, c, d, f, g, h, j, k, l, m, n) vardır. , ñ, p, q, r, s, t, v, x, y, z). Uyğurda iki növ səs var. Bunlardan ə Azərbaycan türkçəsindən daha açıq, e isə qapalı tələffüz olunur. Məni cəsarətli kƣ və ƣ səsləri ilə birlikdə oxuya bilərəm və başqa yerlərdə oxumağım qəbul olunur. K̡ və ındır səsləri türk dilindən daha qalındır. Bu səslər boğaza yaxın səslənir. h̡ sərt elan olunan bir boğazdır. Latın əlifbası ekvivalentləri (ULY) tərəfindən qəbul edilən Yeni Uyğur Ərəb Əlifbası (UEY), Urumqi Universiteti; ö əvəzinə, ə əvəzinə e, ë əvəzinə e, gh əvəzinə ğ, ̡ yerinə q, q əvəzinə ç, h əvəzinə h, x əvəzinə x, x əvəzinə əvəzinə, əvəzinə w, w yerinə qəbul edilir. Türkiyədəki Uyğurlar, ch, sh, gh yerinə ç, ş, ğ hərflərini istifadə edərlər.
Taleh Nəsibov
Fəaliyyəti
Azərbaycan Gənclər və İdman Nazirliyinin ilin yekunlarına aid keçirdiyi sorğuya əsasən minifutbol üzrə millli komanda ilin ən yaxşı kollektivi nominasiyasında mükafatlananlar sırasında ikinci olub.
Qabil Orucəliyev
Həyatı
Qabil Orucəliyev 1991-ci il 15 sentyabr tarixində Naxçıvan şəhərində anadan olub. Qabil Orucəliyev ailəli idi, şəhid olmadan 4 gün əvvəl, 29 mart günündən oğul övladı dünyaya gəldi. Oğluna atasının adı qoyuldu, (Qabil Qabil oğlu Orucəliyev).
Hərbi xidməti
Leytenant Qabil Orucəliyev 2016-cı ilin aprel ayında Azərbaycan-Ermənistan təmas xəttində baş verən atışma zamanı qəhrəmancasına şəhid oldu.
Aprelin 11-i isə Qabil Orucəliyev doğulduğu Naxçıvan şəhərində son mənzilə yola salındı. Dəfn mərasiminə minlərlə şəhər sakini ilə yanaşı, şəhidin qulluq etdiyi hərbi hissənin əsgərləri və zabitləri də qatıldı. Dəfn mərasiminin sonunda yaylım atəşi açıldı və leytenant Orucəliyev uğrunda şəhid olduğu torpağa tapşırıldı.
Qabil Orucəliyev ölümündən sonra göstərdiyi qəhrəmanlığa görə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə "Hərbi xidmətdə fərqlənməyə görə" III dərəcəli medalı ilə təltif edildi.
Əbdülrəzzaq (Kəleybər)
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 321 nəfər yaşayır (72 ailə).
Rüstəm İsmayılov
İsmayılov Rüstəm Hacıəli oğlu — Azərbaycan alimi, kimya elmləri doktoru (1961), Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasının akademiki (1962) və prezidenti (1967–1970), Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı (2, 3, 6 və 7-ci çağırışlar), Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1948), Azərbaycan SSR əməkdar elm xadimi (1964).
Həyatı
Rüstəm İsmayılov 1 iyul 1909-cu ildə Bakı şəhərində dünyaya gəlmişdir. Azərbaycan Neft İnstitutunu mühəndis texnoloq ixtisası üzrə bitirmişdir (1933).
R. İsmayılov 1945-ci ildə kimya üzrə fəlsəfə doktoru, 1961-ci ildə kimya üzrə elmlər doktoru elmi dərəcəsini, 1958-ci ildə professor elmi adını almışdır. 1959-cu ildə AEA-nın müxbir üzvü, 1962-ci ildə isə həqiqi üzvü seçilmişdir.
O, 1954–1959-cu illərdə "AzərNeftzavodları" Birliyinin baş mühəndisi olmuşdur.
1970–1972-ci illərdə Neft-Kimya Prosesləri İnstitutunun laboratoriya müdiri vəzifəsində çalışmışdır.
1 iyun 1972-ci ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir.
Elmi fəaliyyəti
R. İsmayılov respublika neft-kimyəvi sintez proseslərinin, o cümlədən Sumqayıt sənaye rayonunda böyük kimyanın inkişafının təşəbbüsçülərindəndir. Onun rəhbərliyi altında Bakı termiki krekinq qurğularının rekonstruksiyası, aşağı oktan ədədli benzin-liqroin fraksiyalarının katalitik aromatikləşməsi üzrə tədqiqatlar, neft xammalının pirolizi texnologiyasının təkmilləşməsi üzrə mühüm işlər aparılmışdır. Respublikanın neft-kimya sahəsinin inkişafı üçün karbohidrogen xammalı bazasının yaradılması onun adı ilə bağlıdır.
R. İsmayılovun həmmüəlliflərlə birlikdə neft emalı sənayesi sahəsində mühüm tədqiqat işlərindən biri xüsusi markalı aviabenzin istehsalının artırılması məqsədilə Azərbaycan neftinin emalının effektiv sxeminin tətbiqi olmuşdur. Azərbaycan cəbhəni təmin edən yeganə təchizatçı sayıldığından, bu benzin İkinci Dünya müharibəsi illərində çox qiymətli idi.
R. İsmayılovun müxtəlif karbohidrogen birləşmələrinin alkilləşdirilməsi, oliqomerləşdirilməsi və polimerləşdirilməsi sahəsindəki işləri böyük maraqla qarşılanmışdır.
R. İsmayılov xlorüzvi sintezinin istehsalata tətbiqi texnologiyasının təkmilləşdirilməsi sahəsində böyük rol oynamışdır.
İctimai-siyasi fəaliyyəti
Rüstəm İsmayılov 1950–1952-ci illərdə Bakı Şəhər Zəhmətkeş Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədri, 1952–1954-cü illərdə sədr müavini olmuşdur
Rüstəm İsmayılov 1959–1961-ci illərdə Azərbaycan SSR XTŞ Neft emalı və Kimya sənayesinin idarə rəisi, 1961–1965-ci illərdə isə Azərbaycan SSR XTŞ sədrinin birinci müavini olmuşdur.
O, 1965–1967-ci illərdə Azərbaycan SSRİ neft emalı və neft-kimya sənayesi naziri vəzifəsini tutmuşdur.
Rüstəm İsmayılov 1967–1970-ci illərdə Azərbaycan SSR EA-nın prezidenti olmuşdur.
Bove (rayon)
Bove  — Fransanın  Pikardiya regionun rayonlarından  biri. Departamenti — Uaza. Suprefektura — Bove. Rayonun əhalisi 2010-cu ildə 224.044 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 107 nəf / km². Rayon —sahəsi 2100 km².
Tərkibi
Bove rayonun kantonları (22 mart 2015-ci ildən):
Bove rayonun kantonları (22 mart 2015-ci ildən sonra):
Danxuatan
Danxuatan - Çin şorbasıdır.
Tərkibi
Yumurta, qara və ya ağ istiot və yaşıl soğan şorbanın əsas tərkib hissəsidır.
Hazırlanması
Şorbanı hazırlanmaq üçün ilk növbədə qaynadılmış suyun üzərində yumurta əlavə edilir. Yumurtanın ağı tez bir zamanda suyun üzərində ağ örpək yaradır. Bu yeməyin eynisini Avropa, Amerika və Yaponiyada da hazırlayırlar. Onlardan fərqi Çin danxuatanının çox qatı olmasıdır.
Blood Sugar Sex Magik
Blood Sugar Sex Magik — məşhur amerikan rok qrupu Red Hot Chili Peppersin beşinci studiya albomudur.
24 sentyabr 1991 tarixində yayımlanan və prodüserliyini Rik Rubinin etdiyi albom, Warner Music etiketi ilə satışa buraxılmışdır.
Novoseltsova
Novoseltsova — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indiki Kalinino rayonunda kənd.
Semih Kaya
Semih Kaya — keçmiş türkiyəli futbolçu.12 avqust 2022-ci ildə karyerasını başa vurduğunu açıqladı.
Erkən illər
Babası İzmir'ə Makedoniya'dan gəlmiş və iki uşaq olan ailənin üçüncü uşağı olaraq 24 fevral 1991-ci ildə doğulub. Kaya, atasının da keçmiş qapıçı olması səbəbindən kiçik yaşlarından futbola maraq göstərdi. 10 yaşına qədər məhlə futbolu oynayan Semih, 2001-ci ildə keçmiş qapıçı Rıfat Boza'nın məşqçilik etdiyi Petkimspor'da futbola ilk addımlarını atdı. Qardaşının sınaq üçün göndərilməsinə baxmayaraq Boza'nın ailənin kiçik uşağı olan Semih'i bəyənməsinə görə həmin klubda futbola başlayan Semih bir il bu klubda oynadı və daha sonra digər klublar tərəfindən diqqət çəkdi. Semih 2002-ci ildə "Halvacıspor"a transfer olundu. Burada da bəyənilən Semih 1 mövsümdən sonra əvvəllər Mustafa Dənizli kimi adları yetişdirən İzmirin ən böyük klublarından biri olan "Altay" a transfer olundu. Futbola sağ qanad'da başlayan Semih sonra sağ cinah'a keçdi bu komandada isə mərkəz müdafiəçisi kimi çıxış etdi. 2 mövsüm bu komandanın ulduz komandasında çıxış edən Semih, 2006-cı ildə Burhaniyedə keçirilən turnirdə Emre Çolak və Cem Sultan kimi oyunçuların yer aldığı Qalatasaray'a qarşı sərt oyunu ilə Qalatasaray'dan Rəcəb Yazıcı və Ahmet Keskinkılıçın diqqətini çəkmişdi. Daha sonra Qalatasaray akademiyasına keçdi. Hələ 15 yaşında olarkən Altay klubuna 8.000 € yetiştirmə haqqı ödənilməklə transfer rəsmiləşdi. Heyətində Aydın Yılmaz, Anıl Karaer, Cem Sultan və Erhan Şentürk kimi gənc ulduz namizədlərin yer aldığı Qalatasaray PAF komandasında 4 fevral 2007-ci ildə Kayserispor ilə matçda debüt etdi. 2006-07 mövsümündə 4, 2007-08 mövsümündə isə 14 oyun keçirən futbolçu klubun A komandasına yollandı.
Şəxsi həyatı
Qayanın babası Torbeş olub və o, Makedoniyadan Türkiyənin İzmir şəhərinə köçüb. Ailədə üç qardaşdan ən kiçiyidir.
Milli karyerası
Kaya həmin vaxtlarda gənc olmasına baxmayaraq U-21 də daxil olmaqla Türkiyə millisinin bütün yaş qruplarında oynayıb. O, 29 fevral 2012-ci ildə Slovakiya ilə matçda debüt edib. Matç Slovakiyanın 2-1 qələbəsi ilə başa çatıb. O, Türkiyə millisinin heyətində AVRO-2016'da çıxış edib.
== Uğurları ==
Klub
Qalatasaray Sparta Praqa
Bir-Murad-Rays
Bir-Murad-Rays (,‎ və ya Birmandreis) — Əlcəzairin şimalında, Əlcəzair vilayətində kommuna.
Coğrafi mövqe
Kommuna vilayətin mərkəzi hissəsində, dəniz səviyyəsindən 175 metr yüksəklikdə yerləşir.
Kommuna ölkənin paytaxtı və vilayət mərkəzi olan Əlcəzair şəhəri ilə birbaşa bitişikdir və onun mərkəzindən təxminən 4 kilometr məsafədə yerləşir.
Bəşar (şəhər)
Bəşar ‎ — Əlcəzairin qərbində şəhər, eyniadlı vilayətin inzibati mərkəzi.
Coğrafiya
Ölkənin paytaxtı Əlcəzair şəhərindən təxminən 1150 km cənub-qərbdə, Tinduf şəhərindən 852 km şimal-şərqdə və Mərakeşlə sərhəddən 80 km məsafədə yerləşir. Dəniz səviyyəsindən 747 m yüksəklikdə, şəhəri şimal-şərqdən cənub-qərbə keçən Ued-Bəşar çayının sahilində yerləşir. Cəbəl-Bəşarın qayalı qalxması şəhərin cənub-şərqində və şərqində 1206 m hündürlüyə çatır.
Əhali
2008-ci il məlumatlarına görə əhalinin sayı 165 627 nəfərdir; 1998-ci ilin məlumatlarına görə 134.954 nəfərdir. Bəşar ölkənin qərb hissəsindəki ən böyük şəhərdir. Əhalinin savadlılıq səviyyəsi 86,4%-dir (kişilərin 91,4%-i, qadınların 81,4%-i).
NGC 2372
NGC 2372, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış təkrarlanmış NGC cismidir. Göy üzündə Əkizlər bürcü istiqamətində yerləşir. PN tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Madrid derbisi
Madrid derbisi — İspaniyanın Madrid şəhərini təmsil edən Real Madrid və Atletiko Madrid klubları arasında oynanan, gərgin rəqabət şəraitində keçirilən futbol matçlarına verilən addır. Bu iki əzəli rəqib arasında baş tutan derbi əvvəllər yalnız İspaniya peşəkar futbol yüksək liqası çərçivəsində idi, lakin artıq son dövrlərdə derbi anlayışı ümumiləşdirilib və iki klub arasında (UEFA Çempionlar Liqası, Kral Kuboku, İspaniya Superkuboku və s. turnirlər) hər matçı əhatə edir.
İki klub 2014-cü ildə UEFA Çempionlar Liqasının Finalı üçün Lissabonda qarşılaşdı və bununla ilk dəfə eyni şəhərin iki klubu final matçında oynadı. 2016-cı ildə Milanda keçirilən UEFA Çempionlar Liqasının Finalında Real Madridin iki il əvvəl olduğu kimi qalib gəldiyi ikinci qarşılaşmadan sonra, klublar 2018-ci ildə UEFA Super Kubokunda da qarşılaşdılar. Bu dəfə isə əsas vaxtın heç-heçə bitdiyi qarşılaşmada əlavə vaxtda Atletiko qalib gəldi.
Tarixi
İki klub arasında rəqabət XX əsrin əvvəllərində başladı. İspaniyan paytaxtının ən güclü klubu olan Madrid Futbol Klubu (1902-ci ildə təsis edilib) şəhərin ən yaxşı kiçik klublarının birləşmə və satınalmalarını davam etdirdi. Eyni zamanda Madrid FK rəqabət apardığı klubların ən yaxşı oyunçularını da heyətinə cəlb etdi, bu da Ağlara qarşı mübarizə apara bilməyən klubları sıradan çıxardı. Bu nümunənin əsas istisnası "törəməsi olduğu" Atletik Bilbao klubunun maddi yardımı sayəsində ən yaxşı oyunçularının əksəriyyətini saxlaya bilmiş və bununla da Madrid FK-ya qarşı rəqabət apara bilən Atletiko Madrid (1903-cü ildə yaradılmışdır) idi. Reala (Krallıq tərəfindən bəyənilən klublara verilən başlıq - İspaniya Kralı tərəfindən 1920-ci ildə Madrid FK-na verildi) görə yoxa çıxan klubların bir çox tərəfdarı buna görə də qırmızı-ağların tərəfdarları oldular. Bununla belə, qazanılan rəqabətli mükafatlara görə, Real Madrid İspaniya vətəndaş müharibəsindən sonraya qədər Atletiko Madriddən (əsl Bask klubundan ayrıldıqdan sonra belə adlandırılmışdır) çox üstün idi.
Bütün zamanların bombardirləri
29 sentyabr 2018-ci il tarixindən Madrid derbisində bütün zamanların bombardiri Real Madriddə çıxış etmiş Kriştiano Ronaldodur (22 qolla). Derbi matçlarında Atletikonun bombardiri 12 qolla Pako Kamposdur.
Ən çox meydana çıxan oyunçular
Madrid derbisində ən çox meydana çıxan oyunçu 43 oyunla Real Madridin keçmiş futbolçusu Serxio Ramosdur. Atletiko oyunçusu kimi derbi matçlarında ən çox çıxış rekordu bütün yarışlarda 35 matçda və 8 qol vurmaqla Adelardoya məxsusdur.
Yunanlar
Yunanlar ( — ellines) — Cənub-Şərqi Avropada etnos.
Ümumi sayı 14–19 milyon nəfərdir. Əsasən Yunanıstanda və Kiprdə yaşayırlar. Əksəriyyət yunan dilini ana dili sayır. Aralıq dəniz yanı ölkələrdə, həmçinin Amerika Birləşmiş Ştatlarında, Almaniyada, Kanadada və Avstraliyada böyük yunan icmaları mövcuddur. Yunanların əksəriyəti məşriqi məsihiliyə etiqad edir, lakin aralarında müsəlmanlar və aləmi məsihilər də var.
Yazıları
Yunanlılar Finikiya əlifbasını qəbul etməzdən əvvəl Girit və Kipr kimi iki növ yazı mövcud idi. Bununla birlikdə, hər iki növ də zamanla dəyişdirildi, qəbul edildi və dəyişdirildi (samitləri ifadə edən bir sıra hərflərin fonetik mənası səsli səslərə dəyişdirildi) Finikiya yazısı ilə. Vahid Yunan əlifbası olduqca gec ortaya çıxdı — uzun müddət bir neçə əlifba var idi — İon (İonya), Afina (Attica), Argos (Argolis), Korint. Makedoniyalı Lagid qəbiləsi Misir hökmdarları sülaləsinə çevrildikdən sonra Yunan yazıları Kopt yazılarının təməlini atan Misirin rəsmi yazı sisteminə çevrildi. Koine, Xristian Kilsəsinin rəsmi dilinə çevrildiyi üçün, Yunan əlifbası Xristian Kilsəsinin rəsmi yazısı oldu. Xristianlığı Qotlar və Slavlar qəbul etdikdən sonra, Yunan yazıları Qotlar, Bolqarlar, Serblər, Ruslar kilsələrinin rəsmi ssenarisi oldu və Gotik yazısı, Kiril və Qlagolitiklərin əsasını qoydu.
One Hot Minute
One Hot Minute — Red Hot Chili Peppersnın altıncı studiya albomu.
12 sentyabr 1995 tarixində yayımlanan albom, Warner Music etiketi ilə satışa buraxılmışdır.
Chansi
Chansi — Hindistanın mərkəzi hissəsində, Uttar-Pradeş ştatında şəhər.
Əhalisi
Əhalisi 427,5 min (2007).
Coğrafiyası
Malva platosunun şimal-şərq hissəsində, Camni çayının (Camna çayının qolu) sol sahilindədir. Mühüm dəmiryol və avtomobil yolları qovşağı.
Tarixi
1613-cü ildə Orçha racəsinin əmri ilə əsası qoyulmuş qalanın ətrafında yaranmışdır. Strateji əhəmiyyətinə görə Chansini Bundelk handın qapıları adlandırırlar. 17-ci əsrdən 19-cu əsrin ortalarınadək eyniadlı racəliyin paytaxtı olmuşdur. Lakşmi Bainin başçılığı ilə Hindistanda xalq üsyanının (1857–59) mərkəzlərindən biri idi.
Memarlığı
Chansidə qala (1613), Rani-Mahal sarayı (1769–96, hazırda muzeydir), Maha- Lakşmi məbədi; Bundelkhand Universiteti (1975), Mühəndis-texnologiya institutu, Dövlət muzeyi var.
Sənayesi
Qara metallurgiya, dəmiryol texnikasının təmiri üzrə müəssisələr fəaliyyət göstərir. Kustar sənətkarlıq (ipək məmulatların istehsalı və s.), xalçaçılıq inkişaf etmişdir. Chansi yaxınlığında Orçha şəhəri (əsası 16-cı əsrin əvvəllərində qoyulmuşdur), 16–17-ci əsrlərə aid sarayları, məbədləri və məqbərələri olan qala yerləşir.
Qalereya
thumb|523x523px|Şəhərin görünüşü|center
Kürd ədəbiyyatı
Tarixi
Kürd ədəbiyyatının qədim yazılı abidələri b.e. VII əsrində naməlum müəllif tərəfindən dəri üzərində yazılmış dastanlardır. Onun hissələri 1920-ci ildə İraqın Süleymaniyyə ərazisində tapılmışdır. XI–XVII əsrlərdə poeziyanın mühüm nümayəndələri: Əli Həriri (XI əsr), Molla Ciziri (XII əsr), Molla Hüseyn Bateyi (XV əsr) və Əhməd Xani (XVII əsr). XIX–XX əsrlərdə Səlim, Hacı Qadir Köyi, Nali, Kürdi, Şeyx Rza Taləbani kimi şairlər məşhur idi. XX əsrin əvvəllərində ən yeni kürd ədəbiyyatı formalaşmışdır. Müasir kürd poeziyasının banilərindən olan Həmdinin, Liriy Merdanın və XX əsrin birinci yarısında yazıb-yaradan F. Bekasanın, eləcə də XX əsrin ikinci yarısında fəaliyyət göstərmiş şairlər Xocar (İran), Ciyərxun, Qədrican (Suriya), Varimon, Goran, yazıçılar Fəttah, Əhməd, Bərzinci (İraq), Bədirxan (Türkiyə) və başqaları öz əsərlərində kürd xalqının həyatını, milli istiqlal və azadlıq mübarizəsini, yaşadıqları ölkədə hökumətlərin siyasətinə etiraz əhval-ruhiyyəsini təsvir etmişdilər. İndiki kürd ədəbiyyatı 1930-cu illərdə daha da inkişaf etmişdir. 1931-ci ildə Şəmilovun "Kürd çobanı" avtobioqrafik povestini, Cindiy, Şomilov, Əbdürəhman və b. roman və povestlərini, Casmiy, Avdol, Murad, Şaro, Çaçan və başqalarının şeir toplularını İkinci dünya müharibəsindən sonrakı dövrdə nəşr etdirmişdir.
Baxış Əsədov
Baxış Sahib oğlu Əsədov (30 iyun 1999; Yüzbaşılı, Ağdam rayonu, Azərbaycan — 27 sentyabr 2020; Suqovuşan, Tərtər rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsinin şəhidi.
Həyatı
Baxış Əsədov 30 iyun 1999-cu ildə Ağdam rayonunun Yüzbaşılı kəndində Sahib Əsədovun ailəsində anadan olmuşdur. 2005-2016-cı illərdə Ağdam rayon Yüzbaşılı kənd tam orta məktəbdə təhsil almışdır. Subay idi.
Hərbi xidməti
Baxış Əsədov 2016-cı ildə Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidmətinin Ağdam rayon üzrə Hərbi Komissarlığı tərəfindən hərbi xidmətə çağırılmışdır. Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin sıralarında, "N" saylı hərbi hissədə müddətli həqiqi hərbi xidmət etmişdir. 2017-ci ildə hərbi xidmətdən tərxis olunmuşdur. Hərbi xidmətini müddətdən artıq həqiqi hərbi xidmət qulluqçusu olaraq davam etmişdir.
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Baxış Əsədov 2020-ci il sentyabrın 27-dən Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi üçün başlanan Vətən müharibəsində atıcı olaraq iştirak etmişdir. Suqovuşanın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə vuruşmuşdur. Baxış Əsədov 27 sentyabr 2020-ci ildə Tərtər rayonunun Suqovuşan qəsəbəsi istiqamətində döyüş tapşırığının yerinə yetirilməsi zamanı həlak olmuşdur. Ağdam rayonunun Xındırıstan kəndində dəfn edilmişdir.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Baxış Əsədov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Laçın rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Baxış Əsədov ölümündən sonra "Laçının azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Suqovuşan qəsəbəsinin işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 05.11.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Baxış Əsədov ölümündən sonra "Suqovuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
İstinadlar
<references group="" responsive="1">
Qulam Mirzə Şərifzadə
Qulamrza Mirzə Əbdülrəsul oğlu Şərifzadə (1884, Şamaxı -1942, İstanbul) — Azərbaycan Dövlət teatrının direktoru (1919—1920), aktyor, rejissor Abbasmirzə Şərifzadənin böyük qardaşı.
Həyatı
Qulam Mirzə Şərifzadə 1884-cü il də Şamaxının Yuxarı Qala məhəlləsində ziyalı ailəsində anadan olub. Onun atası Mirzə Rəsul dünyagörüşlü bir insan olub. Seyid Əzim Şirvaninin açdığı yeni "Üsuli-Cədid" məktəbində dərs deyən Mirzə Rəsul Şamaxının ən hörmətli müəllimlərindən sayılırmış.
1902-ci ildə Şamaxıda baş verən dəhşətli zəlzələdən sonra bir çoxları kimi onların da ailəsi şəhəri tərk edib Bakıya köçürlər.
Aktyor, rejissor Abbas Mirzə Şərifzadənin böyük qardaşıdır. 1911-ci ildə yaradılmış “Müsavat” partiyasının banilərindən biri də Qulamrza Şərifzadə olub. Abbasmirzə Şərifzadə böyük qardaşı Qulamrza Şərifzadənin yanında ticarət işlərdə məşğulluğa başlayıb, həm də onunla teatr tamaşalarına gedib. Abbasqulu Kazımzadə ilə birlikdə Bakıda kitab mağazası var idi. Birinci dünya savaşı zamanı Azərbaycandan Türkiyəyə qardaş yardımı edilərkən Qulamrza Şərifzadə xüsusi ilə fəallıq edib. Xatırladaq ki, araşdırmaçı alim Ədalət Tahirzadə Qulamrza bəyin İranda dəfn olunduğunu zənn edirdi, çünki Qulamrza Şərifzadə mühacirətə getdikdən sonra bir müddət İranda siyasi fəaliyyətlə məşğul olub.
Şərifzadə mühacir Abbasqulu Kazımzadə ilə birlikdə naşirliklə məşğul olub, kitablar, açıqcalar çap ediblər. Şərifzadənin Kazımzadə ilə birlikdə çap etdiyi Üzeyir Hacıbəylinin bir kitabı var. "Hesab məsələləri" adlanan bu kitab 1908-ci ildə Orucov qardaşlarının mətbəəsində nəşr olunub.
Vəfatı
Qulam Mirzə Şərifzadə bir müddət İranda yaşayıb, sonra Türkiyəyə köçüb. O, 1942-cı ildə İstanbulda dünyasını dəyişib. Məzarı Fəriköy qəbiristanlığında yerləşir.
Californication (albom)
Californication — Red Hot Chili Peppersnın yeddinci studiya albomudur.
8 iyun 1999 tarixində yayımlanan albom, Warner Music etiketi ilə satışa buraxılmışdır.
Elşad Allahverdiyev (güləşçi)
Elşad Allahverdiyev (27 iyun 1973) — Azərbaycanı təmsil edən sərbəst güləşçi.
Karyerası
Elşad Allahverdiyev 1994-cü ildə İtaliyada baş tutan Avropa Çempionatını beşinci pillədə başa vurdu. 1995-ci ildə isə Elşad Allahverdiyev İsveçrədə Avropa Çempionatında 11-ci, Birləşmiş Ştatlarda Dünya Çempionatında isə 18-ci pillədə qərarlaşdı.
1996-cı ilin martında Macarıstanda baş tutan Avropa Çempionatını beşinci pillədə başa vuran Elşad Allahverdiyev həmin ilin iyununda Azərbaycanı Atlanta şəhərində (ABŞ) baş tutan XXVI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil elədi. Turnirin birinci görüşündə Elşad Allahverdiyev Macarıstan nümayəndəsi Yanos Forins ilə üz-üzə gəldi. Həmin görüşdə Elşad Allahverdiyev rəqibinə 4:0 hesabı ilə qalib gəldi və növbəti mərhələyə adladı. Bu mərhələdə isə onun rəqibi Cənubi Koreya nümayəndəsi Hvan San-O oldu. Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüşdə Elşad Allahverdiyev rəqibinə 4:5 hesabı ilə məğlub oldu və mübarizəsini təsəlliverici qrupda davam elədi. Bu qrupda onun birinci rəqibi Estoniya güləşçisi Küllö Koiv oldu. Həmin görüşdə Elşad Allahverdiyev rəqibinə 1:5 hesabı ilə məğlub oldu və nəticədə Atlanta Olimpiadasını 14-cü pillədə başa vurdu.
Daha sonra Elşad Allahverdiyev 2000-ci ilin aprelində Budapeşt şəhərində (Macarıstan) Avropa Çempionatını 10-cu pillədə başa vurdu. Həmin ilin sentyabrında isə Elşad Allahverdiyev Azərbaycanı Sidney şəhərində (Avstraliya) baş tutan XXVII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil elədi. Dörd il əvvəl olimpiada da mübarizə aparan Elşad Allahverdiyev bu səfər də turnirdə uğursuz nəticə göstərdi. Elşad Allahverdiyev qrup mərhələsinin birinci görüşündə Özbəkistan nümayəndəsi Ruslan Xinçaqov ilə üz-üzə gəldi. Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüşdə Elşad Allahverdiyev rəqibinə 2:4 hesabı ilə məğlub oldu və növbəti mərhələyə vəsiqə qazanmaq şanslarını itirdi. Növbəti görüşdə onun rəqibi CAR güləşçisi Canni du Tot oldu. Formal əhəmiyyətə sahib olan görüşdə Elşad Allahverdiyev rəqibinə 8:5 hesabı ilə qalib gəlsə də, nəticədə mübarizəsini dayandırdı. Ümumi nəticədə Elşad Allahverdiyev olimpiadanı onuncu pillədə başa vurdu.
Olimpiadadan sonra da Elşad Allahverdiyev uğursuz çıxış elədi. 2001-ci ildə Macarıstanda Avropa Çempionatını 4-cü, Bolqarıstanda Dünya Çempionatını isə 12-ci pillədə başa vuran Elşad Allahverdiyev 2002-ci ildə Azərbaycanda Avropa Çempionatında 5-ci, İranda Dünya Çempionatında isə 8-ci pillədə qərarlaşdı. Elşad Allahverdiyev 2005-ci ildə idmanla vidalaşdı.
By the Way
9 iyul 2002 tarixində yayımlanan albom, Warner Music s etiketi ilə satışa buraxılmışdır.
Colin Tsay
Colin Tsay (15 sentyabr 1980, Nyu-Taipey, Çin Respublikası) — Tayvan müğənnisi.
UEFA Avro 1976 (seçmə mərhələsi, 1/4)
UEFA Avro 1976-nın seçmə mərhələsinin 1/4 oyunları Çexoslovakiya, SSRİ, Yuqoslaviya, Uels, İspaniya, AFR, Niderland və Belçika milli futbol komandaları arasında keçirilmişdir. Turnirin 1/2 mərhələsinə vəsiqəni Çexoslovakiya, Yuqoslaviya, AFR və Niderland milliləri qazanmışlar.
Oyunların nəticələri
Oyunların başlama vaxtı - yerli vaxtdır
Vayt Star Layn
Vayt Star Layn - 1874-cü ildə yaradılmış gəmiçilik şirkəti. Həmçinin məşhur Titanik gəmisi bu şirkətə məxsus olmuşdur.
Mirfazil Mirmövsümov
Mirfazil Mirhüseyin oğlu Mirmövsümov (d. 1907, Bakı, Bakı quberniyası, Rusiya İmperiyası – ö. 23 aprel 1942, Xrestise, Ukrayna SSR, SSRİ) — Azərbaycan fotoqrafı və fotojurnalisti.
Həyatı
1907-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur, keçmiş 1 May küçəsi, dalan 5, mənzil 3-də yaşamışdır. 9 yaşında olanda atası vəfat etmiş, anasınm himayəsi altında böyümüşdür. 1931-ci ildə Rəhimə xanımla ailə həyatı qurmuş və üç qız (Səkinə, Rəfiqə və Almas) atası olmuşdur. Ailəsini dolandırmaq üçün fotomüxbir kimi işləmiş və müxtəlif dövrü mətbuatda şəkilləri çap olunmuşdur. 1936-cı ildən Azərfilmdə işləmişdir.
Böyük Vətən müharibəsi başlayanda müharibəyə getmiş və geri qayıtmamışdır. 1942-ci il 23 aprel tarixində Ukraynanın Slavyansk vilayətinin Xrestise kəndində qardaşlıq məzarında dəfn olunmuşdur.
Kürdi (şair)
Mustafa bəy Sahibqıran (مستەفا بەگ ساحێبقران), təxəllüsü Kürdi (کوردی، Kurdî) — XIX əsr kürd şairi. O, Nali və Səlim ilə birlikdə sorani dilində olan Babani şeir məktəbinin yaradıcılarındandır. Odur ki, Kürdi Nali və Səlim ilə eyni vaxtda yaşamış və əslən Süleymaniyyədən olmuşdur. O, 1806 və ya 1812-ci ildə anadan olmuş, 1850-ci ildə vəfat etmişdir. Onun poeziyasının forma və məzmunu Nali və Səliminkinə bənzəyir, daha çox sevgi, fəlsəfə, mistisizm, tarix kimi mövzulardan ibarət idi. Şeirlərinin çoxu qəzəl və qəsidə formasındadır. Şeirləri kürd, fars və ərəb dillərindədir.
Stadium Arcadium
Stadium Arcadium — Red Hot Chili Peppersnın ilk studiya albomudur.
9 may 2006 tarixində yayımlanan albom, Warner Music etiketi ilə satışa buraxılmışdır.
Soçi Avtodrom
Soçi Avtodrom (Сочи Автодром) — Rusiyanın Krasnodar diyarının Sirius qəsəbəsindəki avtomobil yarışları üçün yarış treki.
Soçi Olimpiya Parkının ərazisindəki İmeretin ovalığında yerləşir. 2014 Qış Olimpiya Oyunlarının Olimpiya parkı ətrafında trek ideyası Sidneydəki Olimpiya parkı ətrafındakı Jil Vilnyov adın avtodromu və Homebush Street Circuit trassasına bənzəyir. İl boyu fəaliyyət göstərir.
Tarixi
2010-cu il oktyabrın 14-də Rusiya Federasiyası Hökumətinin dəstəyi və Vladimir Putinin iştirakı ilə Soçi şəhərində "Sentr "Omeqa"" və "Formula One Management" (FOM) qrupunun şirkətləri arasında Formula-1 Rusiya Qran-prisi yarışının təşkili ilə bağlı saziş imzalandı. Müqavilə yeddi illik nəzərdə tutulmuşdur və yenilənməsi mümkün idi. 28 oktyabr 2010-cu ildə "Sentr "Omeqa"" şirkəti "Tilke Gmbh & Co. KG" şirkəti ilə trassanın layihələşdirilməsi üçün müqavilə imzaladı. Trassanın tikintisinə federal mənbələrdən 5,8 milyard rubl ayrılıb. Obyektin tikintisi üçün məsul icraçı qismində ""Omeqa" Krasnodar diyarının tikinti kompleksinin texnologiyalarının ötürülməsi mərkəzi" çıxış etdi.
17 iyul 2011-ci ildə Rusiyada avtoidmanın populyarlaşdırılması üçün "Formula Soçi 2011" adlı yarış festivalı təşkil edildi, həmin avtoşouda üç Formula 1 komandası iştirak etdi: "Red Bull Racing", "Renault" və "Marussia Virgin Racing".
30 may 2014-cü il tarixində Formula 1 Rusiya Qran-prisinin promouteri "Soçi Avtodrom" brendini təqdim etdi və rəsmi bilet satış kanalına çevrilən "sochiautodrom.ru" saytını istifadəyə verdi. 19 avqust 2014-cü il tarixində Formula 1 yarış direktoru və FİA-nın təhlükəsizlik üzrə deleqatı Çarli Vaytinqin başçılıq etdiyi Beynəlxalq Avtomobil Federasiyasının (FIA) nümayəndə heyəti məkanın yarışlara hazırlığını qiymətləndirmək üçün Soçi Avtodroma baş çəkdi. Komissiya əsaslı yoxlamadan sonra avtodromun beynəlxalq avtomobil yarışlarına ev sahibliyi etməyə hazır olduğunu bəyan etdilər. 11 sentyabr 2014-cü il tarixində avtodromun tikintisinin başa çatması münasibətilə landşaft kompozisiyasının açılışı baş tutdu.
2014-cü il sentyabrın 13-14-də Soçi avtodromu tarixində ilk yarışa ev sahibliyi etdi. Bu, Rusiya tarixində Formula 1 üzrə dünya çempionatının ilk Qran Prisi ərəfəsində trasın və avtodromun bütün xidmətlərinin sınaqdan keçirilməsi məqsədini daşıyan Rusiya dövrə yarışlarının seriyasının bir mərhələsi idi.
Rəsmi olaraq, trek yalnız 20 sentyabr 2014-cü ildə açıldı.
10-12 oktyabr 2014-cü il tarixlərində yeddi illik müqavilə əsasında keçirilən Rusiya Qran Prisinin ilk yarışı keçirildi. Beynəlxalq Avtomobil Federasiyasının illik Baş Assambleyasında Formula-1 çempionatları arasında 2014-cü il Rusiya Qran Prisi ən yaxşısı seçildi.
2015-ci ildə Rusiya tarixində ilk dəfə olaraq "Rezept-Sport Wheelchair" adlı beynəlxalq əlil arabası yarışı baş tutdu.
Bir-əl-Cir
Bir-əl-Cir — Əlcəzairin şimal-qərbində, Vəhran vilayətində şəhər. Eyniadlı dairənin inzibati mərkəzidir.
Coğrafi mövqe
Şəhər vilayətin şimal hissəsində, Aralıq dənizi sahilinə yaxın yerdə yerləşir və Vəhran şəhərinin şərq ətrafıdır. Mütləq hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 153 metrdir. Bir-əl-Cir ölkənin paytaxtı Əlcəzairdən təxminən 340 kilometr qərb-cənub-qərbdə yerləşir.
Demoqrafiya
2008-ci ilin siyahıyaalınmasına əsasən, əhalinin sayı 152,151 nəfər nəfər idi. İllər üzrə şəhər əhalisinin dinamikası:
Nəqliyyat
Vəhran əs-Seniya hava limanı şəhərin cənubunda yerləşir.
İmamverdi Məhəmmədhəsənov
İmamverdi Məhəmmədhəsənov (İmamverdi Kəlbi oğlu Məhəmmədhəsənov; ) — kolxozçu, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1948).
Bioqrafiyası
İmamverdi Məhəmmədhəsənov 25 oktyabr 1925-ci ildə Azərbaycan SSR-in Masallı rayonunun Qızılağac kəndində anadan olub. 1937-ci ildə valideynləri ilə birlikdə Qazaxıstan SSR-in Cambul vilayətinə sürgün olunub. 1943-cü ildə Cambul vilayətinin "Jana Jol" ("Yeni yol") kolxozunda çalışıb. Elə həmin il Sovet Ordusu sıralarına çağrılıb. Böyük Vətən müharibəsində iştirak edib. Demobilizasiyadan sonra kolxoza qayıdıb. 1946-cı ildə çuğundur əkin briqadasının rəhbəri təyin edilib.
Edvard Smit
Edvard Smit — "Titanik" gəmisinin kapitanı.
İmamverdi Məhəmmədhəsənov
Bioqrafiyası
1947-ci ildə İmamverdi Məmmədhəsənovun rəhbərliyindəki çuğundurbecərmə məntəqəsi 4 hektarlıq ərazidən 616 sentner şəkər çuğunduru toplayıb, ayrıca 2 hektarlıq ərazidən isə 813 sentner şəkər çuğunduru toplayıb. Bu şücaətinə görə 22 yaşında ikən SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin Fərmanına əsasən 1948-ci il martın 28-də İmamverdi Məmmədhəsənov Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adına layiq görülüb. 1949-cu ildə kolxoz sədrinin müavini təyin olunub. 1956-cı ildə kolxoz sədri hazırlığı üzrə 3 illik Almatı orta kənd təsərrüfatı məktəbini fərqlənmə ilə bitirib. Sonra yenidən kolxoza qayıdaraq aqronom işləyib. 1961-ci ildə Qırğızıstan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunun qiyabi şöbəsini başa vurub. 1960-cı ildən təqaüdə çıxana kimi baş aqronom vəzifəsində çalışıb.
Edvard Smit
Həyatı
Edvard Smit İngiltərənin Stok-on-Trent şəhərində 1853-cü il 27 yanvar tarixində, Edvard Con Smit və Katerina Hankokun ailəsində dünyaya gəlmişdir. 13 yaşına qədər Etruria ingilis məktəbində təhsil almışdır. Daha sonra isə təhsilini Liverpul şəhərində yerləşən dənizçilik akademiyasında davam etdirmişdir. Edvard Smitin ilk gəmiçilik təcrübəsi A Qibson şirkətinə məxsus olan Senator Veberdə başlamışdır.
Karyerası
Edvard Smit 1880-cı ilin mart ayında Vayt Star Layn şirkətinin Seltik gəmisində dördüncü zabiti olaraq işə başladı. O, Avstraliya və Nyu-York arasında fəaliyyət göstərən gəmidə uzun müddət işləmişdir. 1887-ci ildə Edvard Smit Vayt Star Layn şirkətinə məxsus gəmilərin birinə ilk dəfə olaraq kapitan təyin olundu. SS Resbulika adlanan gəmidə bir müddət işləmişdir.
Edvard Smit Vayt Star Layn şirkətinə məxsus 17 gəmidə kapitanlıq etdikdən sonra Titanik gəmisinə kapitan təyin olundu. Vayt Star Layn ən böyük gəmisinə kapitan təyin edərkən, geniş seçim aparmamışdır. Edvard Smit həmin dövrdə təkcə Vayt Star Layn şirkətinin deyil, həm də bütün İngiltərədə ən məşhur kapitanlardan biri hesab olunurdu.
Ölümü
Edvard Smit Titanik batan zaman ölmüşdür. Onun hansı şəraitdə ölməsi barədə müxtəlif fikirlər vardır. Robert Balardın fikrinə görə Smit Titanik filmində olduğu kimi, körpü istiqamətində irəliləmiş və burada son əmrlərini vermək üçün gözləmişdir. Gəminin batmasından sonra isə Atlantik okeanının buzlu sularında itkin düşmüşdür.
Digər bir iddia da isə kapitanın şəxsi silahı ilə intihar etdiyi göstərilir. Gəminin batmasından xilas olan şəxslər, sonralar danışdıqları xatirələrində Edvard Smitin valideynlərindən ayrı düşmüş kiçik yaşlı bir qızı qayığa qədər ötürdüyünü görmüşlərdir. Bir çox hadisə şahidləri Smitin son anlarında belə özünü təmkinli və soyuqqanlı apardığını bildirmişdir.
Komotini hadisələri
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0d/Periferia_Anatolikis_Makedonias_ke_Thrakis.png/220px-Periferia_Anatolikis_Makedonias_ke_Thrakis.png|thumb| Komotini Yunanıstanın şimalında, ölkənin [[Şərqi Makedoniya və Frakiya periferiyasında, Türkiyə ilə sərhəddə yerləşir.]] Komotini hadisələri və ya Gümülcinə hadisələri — 29 yanvar 1990-cı ildə Yunanıstanın şimalındakı Komotini regionunda yerli yunan xristianlar və etnik türk azlıq nümayəndələri arasında baş vermiş kütləvi zorakılıq halı. Hadisələr etnik türk millət vəkili Sadiq Əhmədin Yunanıstan məhkəməsi tərəfindən mühakimə olunaraq həbs edilməsi ilə bağlı başlamışdır. 400 mağaza talan edilmiş, iki türkdilli qəzetin ofisi qarət olunmuşdur. Toqquşmalar bir etnik yunanın bir müsəlman tərəfindən öldürülməsindən sonra başlamışdır. Hadisələr zamanı türklərdən itki olmamışdır.
Zəmin
Avropa Şurası tərəfindən Qərbi Frakiyada yaşayan müsəlman azlığın bir hissəsi kimi tanınan türklərin sayı fərqli hesablamalara görə, 50,000 ilə 130,000 arasında dəyişir. "Türk azlığı" ifadəsi Yunanıstan hökuməti tərəfindən "müsəlman yunanlar" ifadəsini işlətməklə rəsmi olaraq rədd edilir. Türklərə qarşı ayrı-seçkilik ABŞ və Avropa Parlamenti tərəfindən tənqid edilmişdir. 26 yanvar 1990-cı ildə Yunanıstan məhkəməsi 2 türk liderini siyasi təşkilatlarında "türk" sözünü işlətdiklərinə görə həbs etmişdir. Yunanıstandakı türklər öz dini liderini (müfti) seçə bilmirlər.
"Human Rights Watch"a görə, Yunanıstanda türk azlığının dini, təhsil və dil hüquqları pozulmuşdur.
Hadisələr
Hadisələr Komotinidə, türk əsilli 1,500 Yunanısyan vətəndaşının məscidin yaxınlığında toplaşaraq 1982-ci ildə Ali Məhkəmənin "türk" sözünün istifadəsini məhdudlaşdıran qərarına etiraz olaraq "biz türklərik" şüarları səsləndirməsi ilə başlamışdır. Yerli radiostansiyalardan birində saxta xəbərin yayımlanmasından sonra təşkil olunmuş yunan dəstələri türk azlığın 400-ə yaxın mağazasını zədələmiş və talan etmiş, həmçinin müfti vəzifəsini icra edən azlıq üzvlərindən bəzilərini döymüşdülər. Polis zorakılıq hallarına müdaxilə etməmişdi. Beynəlxalq əks-sədadan sonra 12 yunan müsəlmanlara aid binalara hücum etdikləri üçün həbs edilmişdir.
"Helsinki Watch" tərəfindən istinad edilən bir şahidə görə, yunan dəstələri vəhşicəsinə ora-bura qaçan, pəncərələri sındıran, insanları döyən və maşınları dağıdan təxminən 40–50 nəfərdən ibarət id. O, yunan milliyətçilərinin qarşısını almaq üçün heç bir səy göstərmədən izdihamın arxasından polis maşınının gəldiyini görmüşdür. Xarici müşahidəçilər yunanlara aid dükanlara toxunulmadığını, həqiqətən də bu mağazaların bir çoxunun pəncərələrində Yunanıstan bayraqlarının asıldığını gördüklərini bildirmiş, iğtişaşların əvvəlcədən planlaşdırılması ehtimalının olduğunu və polisin izdihamı dayandırmaq üçün müdaxilə etmədiyini əlavə etmişdilər.
Nəticə
Baş verən hadisələr, həmçinin Türkiyənin Komotinidəki konsulunun "persona non qrata" elan edilməsi və Yunanıstan hakimiyyətinə zədələnmiş mağazalar üçün təzminat tələbi ilə yazdığı məktubda azlığı "qohumlarımız" adlandırdığı üçün ölkədən qovulması Yunanıstan və Türkiyə arasında gərginliyi artırmışdı. Türkiyə buna cavab olaraq Yunanıstanın İstanbuldakı konsulunu ölkədən xaric etmişdi.
1880-ci illər
1880-ci illər — Qriqori təqvimində 1880-ci il yanvarın 1-də başlayan və 1889-cu il dekabrın 31-də bitən onillikdir.
Ədəbiyyat
• 4
İncəsənət
• 4
Musiqi
• 4
Digər
• 4
Səməd Tağızadə
Səməd Əmiraslan oğlu Tağıyev (Tağızadə) — Azərbaycan teatr aktyoru, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1943).
Həyatı
Səməd Tağıyev (Tağızadə) 1907-ci ildə Nuxada (hazırkı Şəki) anadan olmuşdur. Aktyorluq fəaliyyəti 1920-ci illərin sonunda bu şəhərdə başlamışdır. Aktyorun fəaliyyəti, əsasən, 1933–1955-ci illərdə Gəncə Dövlət Dram Teatrı ilə bağlıdır. Gəncədə işləyə-işləyə Şəki Dövlət Dram Teatrının da eyniadlı əsərlərin tamaşalarında Otello, Aydın, Oqtay Eloğlu, Vaqif rollarını ifa etmişdir. Dəvətlə Şəmkir, Qazax və Ağdaş teatrlarında da rollar oynamışdır.
1955-ci ildə səsi tutulan aktyor səhnəyə çıxmasa da, teatrda truppa müdiri işləyib. 17 noyabr 1978-ci ildə Kirovabadda (hazırkı Gəncə) vəfat etmişdir.
Ceyms Coys
Ceyms Oqastin Aloyşes Coys — irland romançı, hekayə yazarı, şair, müəllim və ədəbiyyat tənqidçisi. Modernist avanqard cərəyanına töhfələr vermiş Coys 20-ci əsrin ən nüfuzlu və mühüm yazıçılarından biri hesab edilir. O, ən əsas Homerin Odisseya epik poemasındakı epizodların bir çox ədəbi üslub, xüsusən də, şüur axınının vəhdətiylə xarakterizə olunan Uliss romanı ilə məşhurdur. Müəllifin digər məşhur əsərlərinə Dublinlilər (1914) adlı hekayələr toplusu, Sənətkarın gəncliyindəki portreti (1916) və Finneqanın yası (1939) romanları daxildir. Onun digər əsərlərinə üç şeir kitabı, bir pyes, nəşr olunmuş məktubları və jurnalistik yazıları aiddir.
Coys Dublində, orta təbəqəyə aid bir ailədə dünyaya gəldi. Ağıllı və çalışqan tələbə olan Coys yezuit məktəbləri olan Klonqous Vud Kolleci və Belveder Kollecində akademik göstəriciləri ilə seçilməzdən öncə atasının qeyri-stabil maddi gəlirindən qaynaqlanan xaotik vəziyətə baxmayaraq, Xristian Qardaşlar Cəmiyyəti tərəfindən idarə olunan O’Konnell məktəbinə getdi. O, təhsilini Dublin Universitet Kollecində davam etdirdi.
Erkən həyatı
thumb|Ceyms Coysun doğum və [[baptizmi haqda şəhadətnaməsi]] Ceyms Coys 1882-ci il 2 fevralda İrlandiyanın Dublin şəhərində, Ratqar, 41 Brayton meydanı ünvanında anadan oldu. Onun atası Con Stanislo Coys, anası isə Meri Ceyn "Mey" Marrey idi. Ceyms onların sağ qalmış 10 övladından ən böyüyü idi; ikisi tif qızdırmasından ölmüşdü. O, 1882-ci il 5 fevralda Terenyurdakı Müqəddəs Yozef kilsəsi yaxınlığında Rev. Con O’Malloy tərəfindən katolik kilsəsinin ayinlərinə uyğun olaraq, xaç suyuna çəkildi. Coysun xaç ana və atası Filip və Elen MakKann idi.
Con Stanislo Coysun ailəsi Kork qraflığından, Fermoydan idi; onların kiçik bir duz və yaşıl limon biznesi vardı. Coysun ata babası Ceyms Oqastin Coys Kork şəhərində parça biznesi ilə məşğul olan və başqa mülkləri olan, Korkun bələdiyyə məclisinin üzvü Con O’Konnellin qızı Ellen O’Konnel ilə evli idi. Ellenin ailəsi "Xilaskar" ləqəbi ilə tanınan Daniel O’Konnell ilə aralarında qohumluq əlaqələri olduğunu iddia edirdi. Dediklərinə görə, onların daş ustası olan əcdadları Şon Mor Şoqa (1680) Korremaradan idi. thumb|left|upright|6 yaşlı Coys, 1888-ci il 1887-ci ildə Coysun atası Dublin Korperasiyası tərəfindən vergi yığan vəzifəsinə təyin olunan zaman ailə Dublindən 12 mil (19 km) uzaqlıqda yerləşən kiçik Brey şəhərinə köçdü. Təxminən bu ərəfələrdə Coys bir itin hücumuna məruz qaldı və bu onda bütün ömrü boyu davam edən kinofobiyaya səbəb oldu. O, həmçinin astrafobiyadan əziyyət çəkirdi; onun mövhumatçı bibisi şimşək çaxmasını Tanrının qəzəbi kimi təsvir etmişdi.
1891-ci ildə Coys Çarlz Stüart Parnellin ölümü haqqında şeir yazdı; atası Katolik kilsəsinin, İrland Vətən İdarəsi partiyası və Britaniya Liberal partiyasının Parnellə olan münasibətinə və İrlandiyanın Vətən İdarəsini qoruya bilmədiklərinə görə onlara qəzəbli idi. İrland partiyası Parnelli hakimiyyətdən saldı, amma Vatikanın Vətən İdarəsinin qarşısını almaq üçün Britaniya Mühafizəkarlar Partiyası ilə müttəfiqlik etməsi gənc Coysda təsiri uzun müddət qalan güclü bir təəssürat yaratdı. Atası şeiri çap etdirdi, hətta bir hissəsini Vatikan Kitabxanasına göndərdi. Con Coys noyabr ayında Stubbs' Gazette adlı nəşriyyat evində fəaliyyət göstərməyə başladı və işinə bir müddət ara verdi. O, 1893-cü il işdən çıxarıldı, içki düşkünlüyü və ailənin gəlirini tənzimləyə bilməməsi onların maddi vəziyyətini getdikcə pisləşdirdi.
Coys 1888-ci ildə Kleyn yaxınlığındakı yatılı yezuit məktəbi olan Klonqous Vud Kollecində təhsil almağa başladı, amma atası daha təhsil haqqını ödəyə bilmədiyindən 1892-ci ildə oranı tərk etməli oldu. Daha sonra o, təhsilini evdə davam etdirdi və 1893-cü ildə başqa bir yezuit məktəbi olan Belveder Kollecinə qəbul olmazdan əvvəl qısa bir müddət Dublində, Cənubi Riçmond küçəsində yerləşən və Xristian Qardaşlar Cəmiyyəti tərəfindən idarə olunan O’Konnell məktəbində oxudu. Atasının onların ailəsi ilə tanışlığı olan yezuit keşiş Con Komni ilə görüşmək imkanı əldə etməsi nəticəsində Belvederdə oxuya bilməsi üçün Coysun təhsil haqqına güzəşt edildi. 1895-ci ildə 13 yaşlı Coys Belvederdəki həmyaşıdları tərəfindən Müqəddəs Bakirə Məryəm Qardaşlığına qoşulmaq üçün seçildi. Tomas Akvinatın fəlsəfəsinin Coysun üzərində olan güclü təsiri demək olar bütün həyatı boyunca davam etdi.
Təhsili
thumb|upright=0.7|Ceyms Coysun [[Sent-Stivens Qrin parkındakı büstü, Dublin]] 1898-ci ildə Coys əsası yenicə qoyulmuş Dublin Universitet Kollecində ingilis, fransız və italyan dilində təhsil aldı. O, şəhərdəki teatr və ədəbi dərnəklərin fəal iştirakçısına çevrildi. 1900-cü ildə Henrik İbsenin Biz ölülər oyananda adlı tamaşası haqda yazmış olduğu tərif dolu rəy İki həftəlik icmal (ing. The Fortnightly Review) jurnalında dərc olundu; bu, onun nəşr olunan ilk yazısı idi. Norveç dilinin təməl qaydalarını öyrəndikdən sonra İbsenə pərəstişkaranə bir məktub yazdı və qarşılığında dramaturqdan ona minnətdarlığını bildirən bir məktub aldı. Coys bu dövrdə bir sıra başqa məqalələr və ən azı iki pyes (onlar itmişdir) yazdı. Onun Dublin Universitet Kollecində dostlaşdığı insanların böyük əksəriyyətinə əsərlərində rast gəlinir. Coysun ən yaxın həmkarlarına nəslin ən öndəgedən nümayəndələri, xüsusən də, Tom Ketl, Frensis Şihi-Skeffinqton və Oliver Sent-Con Qoqarti aid idi. Coysu irland ictimaiyyətinə ilk dəfə 1901-ci ilin noyabrında Birləşmiş irlandlar adlı qəzeti ilə Artur Qriffit tanıtdı. Kollec jurnalı Coysun İrland Ədəbi Teatrı haqqında yazdığı məqaləni çap etməkdən imtina etdiyinə görə, Coys onu özü çap etdirdi və yerli əhali arasında yaydı. Qriffit özü də o vaxtlar tələbə olan Coysa qarşı tətbiq olunan bu senzuranı pisləyən bir yazı yazdı. 1901-ci ildə milli irland siyahıyaalınmasında 19 yaşlı Coysun adı ata və anası, 6 bacısı və 3 qardaşı ilə Klontarfda, Kral Terasında (indiki adı İnvernes yolu) yaşayan, ingilis və irland dilli biri kimi qeyd olunmuşdu.
Karyerası
1904-cü il 7 yanvarda Coys estetika ilə bağlı Sənətkarın portreti adlı esse-hekayəsini çap etdirməyə çalışdı, amma azad düşüncəli Dana jurnalı ona rədd cavabı verdi. 22-ci yaşını qeyd etdiyi ad günündə o, hekayəni yenidən gözdən keçirib, onu Qəhrəman Stiven adını verdiyi romana çevirməyi qərara aldı. Roman Coysun gəncliyinin bədii formada əksi idi, amma sonda romanın getdikcə öz yönündən uzaqlaşdığını görən yazıçı bundan məyus oldu və əsəri yarıda qoydu. Roman bu formada heç vaxt dərc olunmadı; Coys yalnız illər sonra, Triestdə olarkən romanı tamamilə dəyişərək yenidən yazdı və ona Sənətkarın gəncliyindəki portreti adını verdi. Yarımçıq qalmış Qəhrəman Stiven isə yazıçının ölümündən sonra çap olundu.
1904-cü ildə o, həmçinin əslən Qoluey şəhərindən olan və xadimə işləyən Nora Barnakl adlı gənc qadınla tanış oldu. 1904-cü il 16 iyunda onlar ilk dəfə çöldə birlikdə vaxt keçirdilər, piyada Dublinin şəhərkənarı ərazisində yerləşən Rinqsendə getdilər; orada Nora onu masturbasiya etdi. Uliss romanında da hadisələr məhz 1904-cü 16 iyun tarixində baş verdiyindən bu hadisə Blum günü olaraq qeyd edilir.
Uzun müddət Dublində qalan Coys bu vaxt ərzində həddən artıq spirtli içki içirdi. Bir dəfə, yenə içkili olarkən Sent-Stiven Qrin parkında səhv anlaşılma üstündə bir adamla dalaşdı; atasının Alfred Hanter adlı tanışı onu yerdən qaldırdı, üst-başını düzəltdi və yaralarını təmizləmək üçün onu öz evinə apardı. Ətrafda Hanterin yəhudi olduğu və həyat yoldaşının ona xəyanət etməsi haqda şayiələr dolaşırdı; o, Uliss romanının baş qəhrəmanı olan Leopold Blum obrazını yaratmaq üçün Coysun istifadə etdiyi insan modellərindən biri olacaqdı. Əsərdəki Bak Malliqan obrazı Coysun dostlaşdığı tibb tələbəsi Oliver Sent-Con Qoqartinin prototipidir. O, Qoqartinin Sendikovda kirayəyə götürdüyü Martello qalasında altı gecə keçirdikdən sonra birgə yaşadığı tələbələrdən biri olan Dermot Çeneviks Trenç (Uliss əsərindəki Heyns obrazı) düz Coysun yatağının üzərində asılmış tavalara atəş açdı və buna görə aralarında düşən mühabisədən sonra Coys gecənin bir yarısı oranı tərk etdi. O, gecəni Dublində qohumlarının evində keçirmək üçün 8 mil (13 km) piyada yol getdi və növbəti gün əşyalarını gətirməsi üçün dostunu qalaya yolladı. Qısa bir müddət sonra o, Nora ilə birlikdə İrlandiyanı tərk edib yaşamaq üçün Avropaya üz tutdu.
1904–1920-ci illər: Triest və Sürix
thumb|upright|left|Coys Sürixdə, 1915-ci il thumb|[[Triestdə Coysun tez-tez getdiyi Stella Polera kafesi]] thumb|[[Triestdə Coysa böyük təsir göstərmiş San Nikolo kilsəsinin daxili görünüşü]] Coys və Nora öz istəkləri ilə "sürgün"ə getdilər; onlar əvvəlcə İsveçrəyə, Sürixə köçdülər. Coys orada İngiltərədəki bir agent vasitəsilə ilə guya (əslində isə yox) Berlitz Dil Məktəbində ingilis dilindən dərs keçdi. Sonradan aydın oldu ki, agentə kələk gəliblər: məktəbin direktoru Coysu o vaxtlar (Birinci Dünya müharibəsinə qədər) Avstriya-Macarıstanın, bu gün isə İtaliyanın tərkib hissəsi olan Triestə göndərmişdi. O, özünə uyğun bir iş tapa bilmədi, amma Berlitz məktəbinin direktoru Almidano Artifoninin köməyi ilə o vaxtlar Avstriya-Macarıstanın, indi isə Xorvatiyanın ərazisinə daxil olan Pula şəhərində müəllim kimi işə başladı. Coys 1904-cü ilin oktyabrından 1905-ci ilin martına, yəni casusluq edən avstriyalılar bütün qeyri-rezidentləri şəhərdən qovub çıxarana qədər orada qaldı və Pulada hərbi donanma bazasında qalan məmurlara ingilis dili dərsi keçdi. Artifoninin köməyi ilə o, Triestə qayıtdı və ingilis dili müəllimi kimi fəaliyyətinə orada davam etdi. Coys həyatının sonrakı 10 ilinin böyük hissəsini Triestdə keçirdi.
Həmin il Nora və Coysun Corc (daha çox Corco kimi tanınırdı) adlı ilk övladı dünyaya gəldi. Coys qardaşı Stanislonu onun yanına, Triestə gəlməyə razı saldı və məktəbdə onun üçün iş tapdı. O, ailəsinin acınacaqlı haldakı maddi vəziyyətini qardaşının gəliri ilə artırmaq istəyirdi. İki qardaş Triestdə birgə yaşayarkən aralarındakı münasibət yetərincə gərgin idi; Stanislo içki düşkünlüyünə və pul qazanmağa ciddi yanaşmadığına görə daim Coysla mübahisə edirdi.
Triestdəki həyatından bezən Coys 1906-cı ilin sonlarında Romaya köçdü və bank işçisi kimi çalışmağa başladı. Ancaq o, Romanı sevmədi və 1907-ci ilin əvvəllərində Triestə qayıtdı. Həmin ilin iyulunda onun qızı Lusiya dünyaya gəldi.