cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Yaşıl iqtisadiyyat
Yaşıl İqtisadiyyat İdarəetmə Səviyyələri
Bunun ardınca ideoloji səviyyə gəlir. Təsərrüfat subyektləri üçün "yaşıl" dəyərləri aktuallaşdırmaq üçün istifadə edilməlidir. Bu səviyyədə yaşıl iqtisadiyyatın əsas vəzifəsi davamlı istehsalın dəyəri və ehtiyacı ideyasını cəmiyyətə təqdim etməkdir.
İlk iki səviyyə, hüquqi, dövlət tənzimlənməsi formalaşdıqdan sonra müvafiq qanunvericiliyin hazırlanması zəruri problem sahəsinə çevrilir. Bu yaşıl iqtisadiyyatın siyasi səviyyəsidir. Eyni zamanda iqtisadiyyatın “yaşıllaşdırılmasına” töhfə verəcək və sahibkarlıq subyektlərinə uyğun olacaq belə qanunvericilik aktlarının hazırlanması zəruridir.
İqtisadi səviyyədə bütün əvvəlki səviyyələrdə inkişafın nəticələri təzahür edir, uğurları qiymətləndirilir.
Aminturşular
thumb|right|Aminturşuların ümumi strukturu Aminturşu tərkibində amin (–NH2) və karboksil (–COOH) funksional qrupları olan üzvi birləşmə qrupudur. Ümumilikdə, 500-ə qədər aminturşu növü bilinməklə yanaşı, bunların ancaq α-aminturşu olan, təxminən 20 ədədi bioloji olaraq əhəmiyyətlidir.
Quruluş
Hər bir aminturşu molekulunda 4 əvəzedicilə birləşmiş karbon atomu vardır. Bu əvəzedicilərdən biri hidrogen atomu, digəri isə COOH qrupudur. Sonuncusu asanlıqla H+ ionunu itirdiyindən bu birləşmələr turşu xassələri göstərə bilir. Üçüncü əvəzedici NH2 qrupu və nəhayət, dördüncü əvəzedici ümumi şəkildə R ilə işarə olunan atomlar qrupudur. Bütün aminturşularda R-qrupları müxtəlifdir və hər birinin özünün məxsusi və mühüm rolu vardır. Bir aminturşunu digər aminturşudan fərqləndirən "muncuqların" xassəsi R-qruplarından (onları həm də yan zəncirlərdə adlandırırlar) asılıdır. O ki qaldı COOH qrupuna, üzvi kimyaçılar ona böyük hörmətlə yanaşırlar: karboksil qrupundan uzaqlığına görə digər karbon atomlarına işarələr verilir. Karboksil qrupuna birləşmiş atom α-atom, ikincisi β-atom, sonrakı γ-atom və s. kimi adlanır. α-karbon atomu həmçinin aminqrupu ilə birləşdiyindən, zülalın tərkibinə daxil olan bütün təbii aminturşulara α-aminturşular deyilir. Təbiətdə elə aminturşulara da rast gəlinir ki, NH2 qrupları karboksil qrupundan daha uzaqda yerləşmiş karbon atomuna birləşmişdir. Lakin zülalların qurulmasında təbiət yalnız α-aminturşuları seçmişdir. Bu aminturşular uzun zəncirlərdə birləşərək nəhəng zülal molekullarının quruluşunun möhkəmliyini və davamlılığını təmin edir. R-qrupları ilə fərqlənən α-aminturşuların sayı kifayət qədər çoxdur. Lakin çox vaxt zülallarda 20 müxtəlif aminturşuya rast gəlinir. Şərti olaraq bütün aminturşular dörd sinfə bölünmüşdür. Birincisinə qeyri-polyar yan zəncirlərə malik aminturşular daxildir. İkincisinə polyar qruplar saxlayan aminturşular daxildir. Digər iki sinfə isə yan zəncirləri müsbət (üçüncü sinif) və mənfi yüklənə bilən (dördüncü sinif) aminturşular daxildir. Məs., karboksil qrupunun dissosiasiyası zamanı -COO- anionu, azot atomunun protonlaşması zamanı isə -NH3 kationu əmələ gəlir. Asparagin və qlutamin turşularının yan zəncirləri daha bir karboksil qrupuna - COOH malikdir, canlı hüceyrə üçün xarakterik olan pH-ın qiymətlərində (pH≈7) onlar hidrogen ionunu (H+) itirərək mənfi yüklənir. Lizin, arginin və histidinin yan zəncirləri müsbət yüklənmişdir, çünki onlar protonlaşa bilən azot atomları saxlayırlar.
Fiziki xassələri
Bütün aminturşular yüksək temperaturda əriyən, suda yaxşı həll olan rəngsiz kristallik maddələrdir. Onların özünəməxsusluğu ondan ibarətdir ki, molekulunda turşu xassəsi göstərən karboksil qrupu və əsasi xassə göstərən amin qrupu vardır. Ona görə də onlar amfoter xassəyə malikdir. Başqa sözlə, eyni zamanda həm əsasi, həm də turşu xassəsi göstərirlər. Ona görə də aminturşulara üzvi amfoter maddələr deyilir.
Kimyəvi xassələri
Bütün amin turşuları amfoter birləşmələrdir, molekullarında karboksil qrupunun - COOH-un olması səbəbindən həm turşu xassələri, həm də amin qrupu - NH2 sayəsində əsas xüsusiyyətlər nümayiş etdirə bilirlər. Amin turşuları turşular və qələvilərlə qarşılıqlı təsir də olurlar: Bir amin turşusunun izoelektrik nöqtəsi, amin turşusu molekullarının maksimum nisbətinin sıfır yükə malik olduğu pH dəyəridir. Bu pH-da amin turşusu elektrik sahəsində ən az hərəkətlidir və bu xassəsindən istifadə etməklə amin turşularını, həmçinin zülalları və peptidləri ayırmaq üçün istifadə etmək olar. Amin qrupunun -NH3+, karboksi qrupunun isə -COO- şəklində olan ionların təmsil olunduğu bir amin turşusu molekuludur. Belə bir molekul xalis yükdə əhəmiyyətli bir dipol momentinə malikdir. Əksər amin turşularının kristalları məhz belə molekullardan qurulur. Bəzi amin turşularında çoxlu amin qrupları və karboksil qrupları var. Bu amin turşuları üçün hər hansı xüsusi iondan danışmaq çətindir.
Təbiətdə
Canlı orqanizmlərdə aminturşular zülalların və digər bioloji mühüm birləşmələrin biosintezində istifadə edilir. Bakteriyalar və bitkilər bütün lazım olan aminturşuları bəsit maddələrdən sintez etmək qabiliyyətinə malikdir. Lakin bir sıra canlı orqanizmlərdə və insanda bir sıra aminturşular sintez oluna bilmir, ona görə də onlar orqanizmə qida ilə daxil olmalıdır. Onlar əvəz oluna bilməyən aminturşular adlanır. Orqanizmin normal fəaliyyəti üçün 20 əsas α-aminturşuların tam dəsti tələb olunur. Onlardan bəziləri orqanizmin öz hüceyrələrində, digərləri isə orqanizmə hazır vəziyyətdə qida vasitəsilə düşməlidirlər. Birinci aminturşuları əvəz oluna bilən, ikinciləri isə əvəz oluna bilməyən adlandırırlar. Axırıncıların dəsti müxtəlif orqanizmlər üçün fərqlidir. Məs., ağ siçovullar üçün onların sayı 10-a, süd turşusu bakteriyalarında isə 16-ya bərabərdir. Bitkilər özləri elə aminturşular sintez edə bilir ki, onlara zülalların tərkibində heç rast gəlinmir.
20 əsas aminturşular sinfi
center|600px 1. Qeyri-polyar R-qrupu 2. Polyar R-qrupu 3. Mənfi yüklənmiş R-qrupları 4. Müsbət yüklənmiş R-qrupları
Antiroman
Antiroman — əsasən XX əsrin ortalarında Fransa yazıçıları arasında modernizmin bəzi nəsrini xarakterizə edən və "yeni roman" termini ilə yanaşı işlənən şərti anlayış.
Tarixi
İlk dəfə “"antiroman" termini 1633-cü ildə Fransa yazıçısı Şarl Sorel tərəfindən "Dəli çoban" parodiya əsərinin alt başlığı kimi istifadə edilmişdir.
1948-ci ildə "anti-roman" termini Jan Pol Sartr tərəfindən ədəbi tənqidin praktik lüğətinə qaytarılmışdır. O, Natali Sarrotun "Naməlum adamın portreti" kitabının ön sözündə əsəri belə təsvir etmişdir.
Əslində XX əsrin ortalarında fransız əsərlərindən xeyli əvvəl yaradılmış bir sıra əsərlərdə antiroman əlamətləri var. Məsələn, İngiltərə yazıçısı Lourens Sternin "Tristram Şendi" (1759) əsərinin mətni müntəzəm olaraq çoxsaylı lirik ekskursiyalar, oxucu ilə söhbətlər, kənar hekayələr, qəhrəmanın qohumlarının həyatından bəhs edən hekayələr ilə kəsildiyi yerdə onu ironik və dramatik səhnələrin qəribə qarışığına çevirir.
Xüsusiyyətləri
Antiroman terminin mənasını əsaslandıran romanın klassik elementlərinin, məsələn, müfəssəl, ardıcıl süjetin, bütöv daxili aləmi və xarakteri olan personajların rədd edilməsi ilə səciyyələnir. Antiroman yadlaşdırma və konformizmin yaratdığı ümumən əhəmiyyətli, lakin simasız həyat vəziyyətlərini həvəslə təhlil edir. Təqdimatda vaxt ardıcıllığının pozulması, dil, qrammatika və durğu işarələri ilə təcrübələr, alternativ sonluq və başlanğıcların olması, hətta boş və ya çıxarıla bilən səhifələr, kənar rəsmlər kimi poliqrafik məşqlər də ola bilər.
Adi külmə
Adi külmə (Rutilus rutilus) — Çəkilər fəsiləsinə Külmə cinsinə aid balıq növü. Çoxlu sayda yarımnövlər əmələ gətirir.
Külmələrə Bütün Avropada, Şərqi İngiltərədən tutmuş Alpdan şimladakı ərazilərdə, Sibirin bütün göl və çaylarında, Xəzər və Aral dənizinin hövzəsində rastlamaq mümkündür. Bel nahiyəsi qaradır, mavi və zeytuni yaşıl nöqtələrə sahib olur. Böyür və qarın nahiyəsi isə gümüşü rəngdədir. Bel və quyruq üzgəci yaşıl-boz, sinə üzgəcləri sarımtıl, qarın və anal üzgəcləri isə qırmızı olur. Bununla yanaşı bəzi fərdlər sarı göz və üzgəclərə sahiblər. Pulcuqları gümüşü, üzərlərində, yan və bel nahiyələrində qırmızı nöqtələr olur.
Adətən sürülər halında zəif axın olna ərazilərdə, yosunların çox olduğu bölgələrdə dolaşırlar. Orta və kiçik balıq sürülərində tək-tük böyük fərdlər ola bilər. Kiçik və orta balıqlar çəkinçək olmurlar.
Adi külmələrin uzunluğu 50 sm, çəkiləri isə 3 kq çata bilir. Maksimal ömür müddəti 21 ildir.
Təsnifatı
Adi külmələr çoxku sayda yarımnövlərə sahibdir. Onların bir qismi ancaq sirin sularda yayılmışdır: Şirinsu külmə yarımnövlərinə aid edilir:
Bəzi təsnifatçılar yarımnövlərin bir qismini ayrıca növ kmi təsvir edir.
Cənubi Tarava
Cənubi Tarava və ya Teinainano şəhər şurası  — Mikroneziyada yerləşən Tarava atolunda olan Kiribati dövlətinin paytaxtı. Əhalisi — 40 311 nəfər (2005-ci il). Əhali sıxlığı — 2578 nəf/km².
Reaktiv yanacaqlar
Reaktiv yanacaqlar - Müasir aviasiya əsasən hava-reaktiv mühərriklərlə təchiz olunub (HRM). Belə mühərriklərdə yanacaq kameraya fasiləsiz verilir, bunun nəticəsində yanma prosesi daima gedir. Yalnız mühərrikin işə salınması üçün xaricidən alışma istifadə olunur. Yanma zamanı əmələ gələn qaz məhsulları turbinə daxil olur, orada da istilik enerjisinin bir hissəsi turbinin təkərlərinin fırlanmasının mexaniki işinə çevrilir, bunun da fırlanmasından rotorun kompressoru, yanacaq və yağ nasosları hərəkətə gəlir. Turbindən sonra yanma məhsulları qaz axını şəklində reaktiv kamerasına daxil olur və onun içində genişlənərək təyyarənin uçuşunu təmin edən reaktiv dartma gücü yaradır.
Reaktiv yanacaqlarının əsas xassələri
Reaktiv yanacaqlarının əsas xassələri aşağıdakılardı: HRM üçün müxtəlif fraksiya tərkibli yanacaqlar istifadə olunur:
TC-1 qarışıq yanacaq: birbaşa qovulmuş (>30%)+ hidrotəmizlənmiş (≤70%), geniş fraksiya tərkibinə malik (60-280oC), benzin-kerosin fraksiyasını (T-2) təmsil edir.
Reaktiv yanacaqlara aşqarlar
Reaktiv yanacaqları üçün aşqarlara olan tələblər:
Kristallaşmaya qarşı aşqarlar
Yanacaqlara buz və şeh kristallarının əmələ gəlməsinin qarşısını almaq üçün əlavə edilir. İstifadə olunur:
Antioksidləşdirici aşqarlar (oksidləşmə inhibitorları)
Bu əlavələr yalnız hidrotəmizlənmiş yanacaqlara daxil edilir (РТ, Т-8В, Т-6), hidrogenləşdirmə zamanı parçalanma nəticəsində yanacaqlardan təbii antioksidantları - heteroatomik birləşmələri təmizləyir.
Yeyilməyə qarşı aşqarlar
Bu aşqarlar hidrogenləşdirmə ilə təmizlənməyə məruz qalmış yanacaqların yağlama xüsusiyyətlərini bərpa etmək üçün istifadə olunur (РТ, Т-8В və Т-6). Yeyilməyə qarşı aşqarlar kimi aşağıdakılar istifadə olunur:
Antistatik aşqarlar
Antistatik aşqarlar, yanacaqlarda elektrik keçiriciliyini artıraraq, əmtəə aviasiya yanacaqlarını doldurarkən statik elektrikdən alovlanma riskinin qarşısını almaq üçün istifadə olunur. İstifadə olunur: qatılıq – 0,0001-0,0003%.
Deyanira
thumb|[[РQvido Reni. "Deyaniranın oğurlanması". Luvr]]
Deyanira  — Qədim yunan mifologiyasında Kalidon padşahı (və ya plevronlu) Oyneyin və Alfeyanın (və ya Dionisin) qızı, Meleaqrın bacısı, Heraklın arvadı, Heraklidlərin anası.
Deyanira və Meleaqr
Deyanira kiçik yaşlarından silah işlətməyi və araba sürməyi bilirdi. Onu döyüşçü adlandırılar. Meleaqrın ölümündən sonra, onun bütün bacıları kədərdən sesarka toyuğuna çevrilmişdilər. Yalnız Deyanira və o biri bacı olan Qorqa Dionisin müdaxiləsi nəticəsində insan simasını saxlamışdılar.
Herakl və Deyanira
Seberin ardınca Ölülər diyarına enən Herakl orada Meleaqra rast gəlmiş və Meleaqr ondan Deyaniranı almasını istəmişdi. Yerə qayıdan Herakl Oyneyin yanına gələrək ondan qızı Deyaniranı istədi. Lakin Kalidonda ona rəqib olan çay tanrısı Axeloy ortaya çıxdı. Oyney qərara gəldi ki, Deyaniranı mübarizədə qələbə çalan alacaq.
Onlar arasındakı çarpışmada Axeloy hiylə işlədərək ilanan və öküzə çevrilirdi. Lakin Herakl öküz cildində olan Axeloyun buynuzunu sındırdıqda o, məğlub oldu. Nəticədə Oyney qızını Herakla verdi.
Oyneyin saraını tərk edən Herakl və Deyanira çoxlu səyahət etdilər. Feodomantın driopları Herakla hecum edən zaman, Deyanira onunla bərabər çarpışdı və sinəsindən yaralandı.
Onun Herakldan üç oğlu - Hill, Ktesipp, Qlen və Onit (Diodora görə üç: Hill, Qleney və Qodit ) və qızı Makariya oldu.
Ness və Deyanira
Herakl bir dəfə Even çayının qırağına gəldi. Burada səyahətçiləri kentavr Ness iti axan çaydan pul alaraq keçiridi. Ness Deyaniranı o biri sahilə keçirməyi təklif etdi və Herakl onu Nessin belinə qoydu. Özü isə çayı üzərək keçdi, lakin sahilə çıxan kimi Deyaniranın köməyə səsləyən harayını eşitdi. Onun gözəlliyinin əsiri olmuş kentavr onu oğurlamaq və zorlamaq istəyirdi. Herakl Nessi ölümcül oxla yaraladı. Can verən və qisas almaq istəyən kentavr Deyaniraya onun qanını toplamağı və saxlamağı tövsiyə etdi, bu qan guya Deyanitay Heraklın məhəbbətini qorumağa yardım etməli idi.
Bir gün Heraklın Exaliyada əsir aldığı İola ilə evlənəcəyini eşidən Deyanira Nessin qanını bir xitona batırdı və onu Herakla yolladı. Lakin Heraklın lerney hidrasının ödü ilə qarışdırılmış oxu ilə öldürülən Nessin qanı zəhər kimi təsir etdi və Herakl böyük əzab içərisində həlak oldu. Ərinin ölümümün səbəkarı olduğunu öyrənə Deyanira özünü ya qılıncla ; və ya asaraq intihar etdi. O, Traxin yaxınlığında öldü, məzarı Eta dağı ətəyindəki Herakleyanın yaxınlığında idi; həmçinin Arqosda başqa bir məzarı da onunku kim göstərirdilər.
Sofoklun "Traxinlilər" və Senekanın "Herkules Etada" əsərinin baş obrazırıdır. Ovidi Deyaniranın Herakla məktubunu yazmışdı (Heroidlər IX).
Xromosom
Xromosom — DNT və zülallardan əmələ gəlmiş hüceyrəvi struktur. Hüceyrə nüvəsinin daimi və mütləq vahidi sayılır. Yunan dilindən tərcümədə boyanan cisimciklər deməkdir. Hüceyrənin daxili quruluşunu öyrənmək məqsədi ilə işlənilən əsas boyalarla rənglənir. thumb|200px|Xromosomum sxematik quruluşu
Hüceyrə bütün canlı formalarının ən kiçik vahididir. Eukariot hüceyrələr sitoplazma və nüvədən meydana gəlmişdir.
Hüceyrənin bölünməsi dövründə xromosom ikiləşir və bala hüceyrələrə bərabər miqdarda paylanır (mitoz bölünmə).
Xromosomların kəşfi, tədqiqi və sitogenetik öyrənilmə üsulları
Xromosom termini ilk dəfə 1888-ci ildə V. Valdeyer təkilf etmişdir. Xromosomlar mitotik bölünmə prosesində əsas boyalarla intensiv boyanma qabiliyyətinə malikdir. İlk dəfə 1848-ci ildə alman botaniki V. Qofmeyster tradeskansiya tozcuqlarının ana hüceyrələrini tədqiq edərkən xromosomları müşahidə etmişdir.
Xromosomların daha müfəssəl öyrənilməsi və təsviri mitoz bölünmənin kəşfi ilə əlaqədardır.
İnsan xromosomlarının tədqiqi F. Flemminqin (1882) elmi tədqiqatlarından başlamışdır. Belə ki, o gözün buynuz qişasında mitozu öyrənərkən xromatid cisimciklərini aşkara çıxarmışdır. Sonralar, insan xromosomlarının sayı, ölçüsü və morfoloji xüsusiyyətləri Vinivarter, T.Paynter, A.Q.Andres, M. S. Navaşin və b. tərəfindən öyrənilmişdir.
Həm klassik, həm də müasir tədqiqat üsullarının (elektron mikroskopu, sitofotometriya, radioavtoqrafiya və s.) tətbiqi sayəsində xromosomların morfologiyasının və hüceyrənin bölünməsi zamanı davranışının dərindən öyrənilməsi göstərdi ki, onlar genetik cəhətdən mürəkkəb, universal irsi vahidlər olub viruslarda, bitkilərdə və heyvanlarda təsadüf edilir.
Bitki və heyvan hüceyrəsi xromosomlarını öyrənmək üçün hüceyrələri intensiv bölünən toxumalardan hazırlanmış daimi və müvəqqəti preparatlardan istifadə edilir. Xromosomların öyrənilməsi üçün mitoz və meyoz bölünmələrin metafaza və ya anafaza mərhələləri daha əlverişlidir. Xromosomları aşkara çıxarmaq üçün müxtəlif toxuma kulturası üsullarından istifadə olunur. Burada məqsəd, mitozun, yaxud meyozun metafaza mərhələsində daha çox hüceyrə toplamaqdır.
Məsələn, hüceyrə bölünməsinin metafaza mərhələsində ləngitmək üçün toxuma kulturasının axromatin iy tellərini qıran və ya hərəkətini zəiflədən müxtəlif maddələr-kolxisin, vinblastin, vinkristin, yaxud kolsemid məhlulu əlavə edirlər.
Metafaza mərhələsində olan mitotik hüceyrələri toplamağın digər üsulu Stabbfild üsuludur. Həmin üsulun mahiyyəti ondan ibarətdir ki, metafaza mərhələsində olan qabın divarlarına, digər bölünmə mərhələlərindəki hüceyrələrə nisbətən zəif yapışır. Toxuma kulturasına hüceyrələrin şüşə ilə təmasını azaldan maddələr, məsələn, soyuq tripsin, yaxud versen qatılıqda metafaza hüceyrələrinin çıxımı 80%-dək artır.
Hüceyrədən xromosomlar ayırmağın növbəti mərhələsi hüceyrə qılafının dağıdılması, xromosomların sitoplazmada bərabər paylanması və sonrakı təmizlənməsidir. Hüceyrələri hipotonik məhlula saldıqda onların qılafı dağılır.
Xromosom mutasiyaları
Mutasiyalar nukleotidlər üzərində ola bildiyi kimi, xromosomlarda da meydana gələ bilir. Bir az da bunlara nümunələr verək:
Qaymaq Mustafa Paşa
Qaymaq Mustafa Paşa (ö. 1 oktyabr 1730) — III Əhməd səltənətində müxtəlif vəzifələrdə xidmət edən Osmanlı dövlət xadimi.
Həyatı
Doğum tarixi bilinmir. Atası IV Mehmed in sədrəzəm lərindən Bayburtlu İbrahim Paşa, anası isə yenə eyni dövrün sədrəzəm lərindən Mərzifonlu Mustafa Paşa nın qızı Fatma xanım idi. Kiçik yaşlarından saraya alındı və burada Əndərun da təhsil aldı. Qapıçıbaşılığa qədər yüksəldi, ardından 1717-ci ilin fevralında ikinci miraxur, həmin ilin iyununda isə qapıçılar kəndxudası oldu. Bu dönəmdə sədrəzəm Nevşəhərli İbrahim Paşa nın qızı Fatma xanımla (ö. 1765) evləndi və onun yaxın adamlarından biri halına gəldi.
Sədrəzəm Nevşəhərli İbrahim Paşa nın qızıyla evlənən Mustafa Paşanın bu nigahdan Sultanzadə Yəhya bəy (ö. 1735) və Sultanzadə Mehmed Əsad bəy (ö. 1775) adlı 2 oğlunun olduğu məlumdur.
Yeddi adalar
Yeddi adalar — Barens dənizində 7 adadan ibarət olan arxipelaq. Kola yarımadasından bir qədər aralıda, Xarlovka çayının mənsəbinin qarşı tərəfində yerləşir. Əsas qrup 5 adadan ibarətdir. Onlar materikdən Yeddiada Reydi boğazı ilə ayrılır. Bura Xarlovka, Veşyanka, Böyük və Kiçik Zelensov və kuvşina adaları daxildir. Liski adalarına daxil olan 2 ada isə 8 km cənub-şərqdə yerləşir. Birinci qrupa daxil olan adalar əsasən daşlıqlardan ibarətdir. Sahilləri hündür, ərazisi meşəsiz və boşdur. Ən iri adaları Xarlov və Veşnyakdır.
Belə ehtimal edilir ki, bölgənin köklü əhalisi olan saamilər adaların mövcudluğu barədə hələ XIII—XIV əsrlərdən bilirdilər. 24 avqust 1597-ci ildə adaların yaxınlığından Villem Barensin 3-cü ekspedisiyası keçmişdir. Arxipelaq ərazisi bütünlüklə Kondalaşk qoruğu ərazisinə daxildir.
Adaların sahillərində qabarmanın hündürlüyü 3,0 metrdir.
Burada ən böyük quş koloniyaları kuvşin və Xarlov adalarında müşahidə edilir.
Adaların siyahısı
Arxipelaqın tərkibinə Xarlovskiye Balışı, Luda, Sikov və bir çox digər kiçik adacıqlar daxildir.
Stanislav Çerçesov
Stanislav Salamoviç Çerçesov (rus. Станислав Саламович Черчесов, [stənʲɪˈslaf sɐˈlaməvʲɪtɕ tɕɪrˈtɕɛsəf]; oset.: Черчесты Саламы фырт Станислав, roman.: Ĉerĉesty Salamy fyrt Stanislav; 2 sentyabr 1963 -cü ildə) Sovet İttifaqı və Rusiya fubolçusu  və beynəlxalq futbolçudur. 2016-cı ilin avqustunda Rusiya millisinin baş məşqçisi təyin edildi və komandasına 2018 FIFA Dünya Kubokunun dörddəbir finalına çıxmasına kömək etdi. Komanda UEFA Avro 2020 qrup mərhələsində mübarizəni dayandırdıqdan sonra Rusiya millisindən uzaqlaşdırıldı.
Beynəlxalq karyera
Çerçesov Rusiya yığmasında 1994 Dünya Kubokunda və 1996 Avroda oynayıb. Sovet İttifaqının dağılmasından sonra komandada 39 oyuna çıxdı. Çerçesov 1995 -ci ildə Amerikaya, 1997 -ci ildə isə Avropa ilə Afrikaya qarşı xeyriyyə oyununda FİFA komandasının heyətində bir dəfə meydana çıxdı.
İdarəçilik karyerası
Çerçesov 2004 -cü ilin yanvar -noyabr aylarında FC Kufsteinin meneceri, 2004 -cü ilin noyabr ayından 2006 -cı ilin may ayına qədər FC Wacker Tirolun meneceri idi. 2006 -cı ilin iyun -2007 -ci ilin iyun aylarında Moskva Spartak Moskva idman direktoru idi. 19 İyun 2007 -dən 14 Avqust 2008 -ci ilə qədər Moskva "Spartak" klubunun meneceri idi. 12 İyul 2008 -ci ildə Spartak CSKA -ya 1: 5 hesabı ilə tarixi məğlubiyyət verdi. 13 avqust 2008 -ci ildə "Spartak" Çempionlar Liqasının seçmə mərhələsində Kiyev Dinamo komandasına 1: 4 hesabı ilə məğlub oldu. Ertəsi gün baş direktor Valeri Karpin komandanın baş məşqçisi Çerçesov Stanislavın istefaya göndərildiyini açıqladı. 8 aprel 2014 -cü ildə Çerçesov Amkar Permdən ayrıldı.
9 Aprel 2014 -cü ildə Çerçesov Dan Petrescu əvəzinə Dinamo FK Moskva meneceri təyin edildi. 13 İyul 2015 -ci ildə qarşılıqlı razılıq əsasında Dinamodan ayrıldı.
6 oktyabr 2015 -ci ildə Polşa tərəfi Legia Varşavanın meneceri oldu. Həmin mövsüm o, Polşanın ən yüksək peşəkar liqası çempionluğu və Legia Varşava üçün Kubok dublunu qazandı.
2016-cı ilin avqust ayında Çerçesov, 2018 FIFA Dünya Kubokuna qədər iki illik müqavilə ilə Rusiyanın yeni baş məşqçisi təyin edildi. Onun rəhbərliyi altında Rusiya Səudiyyə Ərəbistanını 5-0, Misiri 3-1 və İspaniyanı 1-1 məğlub edərək 1970-ci ildən bəri ilk dəfə dörddəbir finala yüksələcəkdi.
27 İyul 2018-ci ildə Rusiya milli komandası ilə iki illik müddətə daha iki il uzadılması ilə yeni bir müqavilə imzaladı. 12 Mart 2020 -ci ildə müqaviləsini 30 dekabr 2022 -ci ilə qədər uzatdı. Rusiya 2022 FIFA Dünya Kubokunda nokaut mərhələsinə vəsiqə qazansa, 31 iyul 2024 -cü ilə qədər uzadılacaq.
2021 -ci ilin iyununda keçirilən UEFA Avro -2020 -də qrup mərhələsindən çıxa bilməməsinin ardından Rusiya Futbol İttifaqı 8 iyul 2021 -ci ildə Çerçesovu işdən qovdu.
Şəxsi həyat
Çerçesov evlidir və iki övladı var. Oğlu Stanislav da qapıçıdır. Almaniyada və Avstriyada karyera qurduqdan sonra, almanca səlis danışmağı öyrəndi və Almaniyada məşqçilik təhsili aldı. Rusiya İdman Nazirliyi tərəfindən "Rusiyanın Qüruru" nominasiyasında "İlin məşqçisi" seçildi.
Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi (Qazaxıstan)
Qazaxıstan Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi — əmək, təhlükəsizlik və əməyin mühafizəsi, məşğulluq, pensiya və sosial təminat, məcburi sosial sığorta, əhali miqrasiyası, ehtiyaclı vətəndaş kateqoriyası üçün sosial dəstək sahələrində idarəetmə və sektorlararası koordinasiyanı həyata keçirən Qazaxıstan Respublikası Hökuməti bürosu və uşaqlı ailələr, habelə əlilliyinə görə dövlət sosial müavinətinin təyin edilməsi və ödənilməsi məsələləri, ailəsini və yaşını itirməsi halında, xüsusi dövlət müavinəti, yeraltı və açıq mədən işləyən şəxslər üçün dövlət xüsusi müavinəti, xüsusilə zərərli və xüsusilə ağır iş şəraiti olan iş, vətəndaşlara, Semipalatinsk nüvə poliqonunda nüvə sınaqlarının qurbanlarına, siyasi repressiya qurbanlarına birdəfəlik pul təzminatı.
Tarixi
1996-cı ilin noyabrında Qazaxıstan Əmək Nazirliyi və Qazaxıstan Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin birləşməsi ilə yaradıldı.
Nazirlik, Qazaxıstan Respublikası Prezidentinin 06.08.2014-cü il tarixli 875 nömrəli fərmanına əsasən ləğv edildi, Nazirliyin funksiyaları və səlahiyyətləri qurulmuş Qazaxıstan Respublikası Səhiyyə və Sosial İnkişaf Nazirliyinə verildi.
Qazaxıstan Respublikası Prezidentinin 25 yanvar 2017-ci il tarixli fərmanı ilə Qazaxıstan Səhiyyə və Sosial İnkişaf Nazirliyi Qazaxıstan Respublikasının Səhiyyə Nazirliyinə və Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinə bölünərək yenidən təşkil edildi. Qazaxıstan Respublikasının əhalisi.
Strukturu
Nazirliyin tərkibində:
Əmək, Sosial Müdafiə və Miqrasiya Komitəsi (əvvəlki 2 Komitə, Miqrasiya Komitəsi və Nəzarət və Sosial Müdafiə Komitəsi)
Şöbələr:
Maliyyə şöbəsi, Beynəlxalq Əməkdaşlıq və İnteqrasiya Departamenti, Milli Kvalifikasiya və Proqnozlaşdırma Sisteminin İnkişafı Departamenti, Dövlət xidmətlərinin təhlili və inkişafı şöbəsi, İctimaiyyətlə əlaqələr şöbəsi, Strateji Planlaşdırma və Analiz şöbəsi, Rəqəmsallaşma şöbəsi, Daxili Audit Departamenti, İnzibati iş şöbəsi, Hüquq şöbəsi, İnformasiya Təhlükəsizliyi Şöbəsi, İnsan resurslarının idarə edilməsi, Sosial Sığorta Siyasəti, Əsas Sosial Müdafiə və Pensiya Təhlükəsizliyi Şöbəsi, Sosial Yardım Siyasəti İnkişaf İdarəsi, Sosial xidmətlər siyasətinin inkişafı şöbəsi, Əmək və Sosial Tərəfdaşlıq Departamenti, Məşğulluq şöbəsi
Təhlükəsizlik kamerası
Təhlükəsizlik kamerası – mütəmadi şəkildə işləməyə uyğun elektron avadanlıqla istehsal olunan və standart olaraq 75 ohm video siqnal istehsal edən kameralardır. Əsasən CCD, CMOS, DIS kimi sensorlarla istehsal olunurlar. Onların görüntü imkanları televiziya xətləri (TVL, TV Lines) olaraq ifadə olunur. Bu gün 600–700TVL modelləri mövcuddur. Kameraların əsasən əlaqə interfeysləri BNC-dir. Təhlükəsizkik kameraları görüntü siqnalını koaksial kabeldən ötürürlər.
Təhlükəsizlik kameralarının növləri
Texnologiyanın inkişafı ilə bu sektorda da irəliləyişlər əldə edilmişdir. Müasir dövrümüzün texnologiyası ilə istehsal olunan bu tip cihazlar müəyyən kateqoriyaya ayrılırlar.
Təhlükəsizlik Kamerası Markaları
Kamera sistemləri sahəsində illərlədir tanınmış və marka dəyərlərini qoruyub saxlamış onlarla böyük marka mövcuddur. İnkişaf etməkdə olan texnologiyadan geri qalmadan böyük tədqiqatlar həyata keçirdərək bütün dünyada əhəmiyyətli bazar payı qazanan markalar mövcuddur .
Videorekorder
1990-cı illərin sonuna qədər Multipleksorlar vasitəsilə video kaset qeyd ediciyə qoşularaq qeydə alınan CCTV kameralar; mərtəbəli şəkildə əvvəlcə kompüter əsaslı qeydiyyat cihazlarında, daha sonra isə Standalone DVR adlanan rəqəmsal videorekorderlərdə qeyd olunmağa başlandı.
Müşahidə
1990-cı illərdə və ondan əvvəl yalnız video dəyişdiricilər (video switcher) vasitəsilə ancaq ardıcıl izləmələrin aparılması mümkün idi. Birdən çox izləmə yalnız bölücü (quad) ilə mümkün olmuşdur. Ancaq adından da göründüyü kimi, bir quad ekranı yalnız 4 hissəyə bölə bilərdi. Növbəti dövrlərdə cüt səhifə bölücülər təqdim edildi və 8 kamera görüntüsü 4 + 4 formasında izlənə bilən formaya gəlmişdir. Multipleksorların tətbiqi ilə bir ekranda 16 kanal izlənilə bilindi. Matrix Switcherlar isə daha çox sənaye məqsədləri üçün istifadə olunan və istədiyiniz kamera şəklini istədiyiniz ekrana köçürməyə əsaslanan bir cihaz idi. Bu cihazlar ümumiyyətlə bir idarəetmə vahidi (klaviatura) tərəfindən idarə olunurdu. Çox sayda kamera və monitor yalnız bu matriks dəyişdirici (matrix switcher) ilə idarə oluna bilirdi. Matrix dəyişdiricilər bu gün də qismən istifadə olunurlar.
Həsən Feyziyev
Həsən Feyziyev — Tanınmış alim, Azərbaycan Respublikasının əməkdar müəllimi, texnika elmləri doktoru, professor, Beynəlxalq Ekoenergetika Akademiyasının həqiqi üzvü.
Həyatı
Həsən Qulu oğlu Feyziyev 1936-cı il sentyabrın 10-da Azərbaycan Respublikasının Cəlilabad rayonunun Tahirli kəndində anadan olmuşdur. 1953-cü ildə Bakı Energetika Texnikumuna (indiki Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetinin nəzdində Bakı Neft-Energetika Kolleci) daxil olmuş, 1957-ci ildə oranı “İstilik Energetikası” ixtisası üzrə fərqlənmə diplomu ilə bitirdikdən sonra Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunun (indiki Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti) Energetika fakültəsində təhsilini davam etdirərərk, 1962-ci ildə “Elektrik stansiyalarının istilik energetik qurğuları” ixtisasını fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. Həmən ildən AzNKİ-nin “Buxar və qaz turbinləri və istilik elektrik stansiyaları” kafedrasında assistent, 1967-ci ildən baş müəllim, 1970-ci ildən isə dosent vəzifələrində çalışmışdır. Həsən müəllim 1978-ci ildə Azərbaycan İnşaat Mühəndisləri İnstitutunda (indiki Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universiteti) ”İstilik qaz təchizatı və ventilyasiya” kafedrasına müdir seçilmiş, 1981-ci ildən 2012-ci ilədək isə “İstilik təchizatı və istilik texnikası” kafedrasının müdiri vəzifəsində işləmişdir. Hazırda Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universitetində elmi məsləhətçidir.
Həsən müəllim Türkiyə, Kipr və İsrail dövlətlərinə elmi konfrans və müşavirələrə dəvət olunmuş və elmi məruzələrlə çıxış etmişdir.
Professor Feyziyev bir neçə ixtisaslaşdırılmış Elmi Şuranın, AAK-nın Ekspert Şurasının üzvi və bir neçə birdəfəlik İxtisaslaşdırılmış Elmi Şuranın sədri olmuşdur. Professor Həsən Feyziyev suyun emal texnologiyası sahəsində geniş və dərin tədqiqatlar aparan, onu yeniliklərlə zənginləşdirən, elmi məktəb yaradan tanınmış alimdir.
O insanlar xoşbəxtdilər ki, təkçə özləri üçün yaşamırlar. Belə insanların əməlləri çoxlarının həyatına, ömrünə işıq salır. Bu cür insanlar bir millətə, bir dövlətə mənsub olmurlar. Onların əməlləri bütün dünyanı gözəlləşdirir, onu daha da qabağa aparır. Belə insanlardan biri olan görkəmli Azərbaycan alimi, professor Həsən Feyziyevdir.
Ailəsi
Ailəlidir, üç övladı vardır.
Elmi fəaliyyəti
1969-cu ildə Moskvada, VODGEO Elmi-Tədqiqat İnstitutunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir.
1980-cı ildə Moskvada, Energetika İnstitutunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. 1982-ci ildə professor elmi adına layiq görülmüşdür.
Birinci istiqamətə dəniz suyunun duzsuzlaşdırılması və şirinləşdirilməsi üzrə dünyada analoqu olmayan gördüyü elmi işlər aiddir.
İkinci istiqamətə istilik elektrik stansiyalarının, istilik təchizatı sistemlərinin istilik sxemləri üzərində apardığı elmi-tədqiqat işlərini, təklif və tədqiq etdiyi yeni səmərəli istilik sxemlərini aid etmək olar.
Hazırda dəniz suyunun şirinləşdirilməsi üçün geniş yayılmış mövcud termiki və əks-osmos membran üsullarında əsas problem istilikötürmə səthlərində və membranlarda ərpin çökməsidir.
Hazırda Rusiyanın Taqanroq, Tambov və Biysk şəhərlərində onun ixtira etdiyi ikiselli-əksaxınlı süzgəclər istehsal edilir. Bu süzgəclərin ilk nümunələri Minsk şəhərində 3 saylı İstilik Elektrik Mərkəzində (İEM) məhsuldarlığı 540 və 1470 m³/saat olan qurğularda quraşdırılmış və hazırda da yüksək səmərə ilə istismar olunur.
Aparılan elmi işlərin səmərəliliyini yüksəltmək və tətbiqini sürətləndirmək məqsədilə keçmiş SSRİ Energetika Nazirliyi Azərbaycan İnşaat Mühəndisləri institutunda Həsən müəllimin rəhbərliyi ilə, “Su hövzələrinin istilik təchizatı sistemlərinin tullantılarından mühafizəsi” adlı sahə elmi-tədqiqat laboratoriyası təşkil etmişdir. SSRİ Energetika Nazirliyi tərəfindən Həsən müəllimin ixtiraları əsasında yeni texnologiyaların tətbiq dairəsini genişləndirmək üçün, AzMİU və Nazirliyin bir sıra aparıcı institutlarının iştirakı ilə hazırlanmış, layihə institutları və istismar müəssisələri üçün nəzərdə tutulmuş beş növ metodiki və texniki göstərişlər buraxmışdır. Həmin metodiki göstərişlər normativ sənədlərdir və keçmiş SSRİ məkanında hal-hazırda da istifadə edilir. Onun təklif etdiyi texnologiyalar əsasında 100-dən artıq qurğu layihələndirilmiş, onlarla qurğu isə tikilərək yüksək iqtisadi və ekoloji səmərə ilə istismara verilmişdir.
Həsən müəllimin təklif etdiyi texnologiyalar Moskva şəhərindəki 21 saylı İEM-də, Nijni-Novqorod şəhərindəki Qorki Avtomobil Zavodunun İEM-ində, Kstovo şəhərinəki Novoqorkovsk İEM-ində, Kazan şəhərindəki 1, 2 və 3 saylı İEM-lərdə, Karmanovsk DRES-ində, Novosalavat İEM-ində, Minsk 3 və 5 saylı İEM-lərdə, Tümen şəhəri 2 saylı İEM-də, Novosibirsk 2 saylı İEM-də, Saransk İEM-də, Sumqayıt 1 saylı İEM-də, Şirvan DRES-ində və s. yerlərdəki suhazırlama qurğularında böyük iqtisadi və ekoloji səmərə ilə tətbiq edilmişdir. Həmin qurğularda istifadə edilən reagentlərin xüsusi sərfi və axıntı sularının miqdarı mövcud analoji qurğulara nisbətən iki və daha çox dəfə azalmış, istifadə edilən ionit materialların mübadilə tutumları bir-neçə dəfə yüksəlmişdir. Bu qurğuların işini əks etdirən eksponatlar Respublika, Ümumittifaq və Beynəlxalq sərgilərdə nümayiş etdirilmiş, dəfələrlə qızıl və gümüş medallara, başqa mükafatlara, o cümlədən keçmiş SSRİ Xalq Təsərrüfatı Nailiyyətləri Sərgisinin medallarına, Macarıstan Xalq Respublikasında keçirilən “Azərbaycanda yenilikçilər” sərgisinin medalına layiq görülmüşdür. Bu ixtiralar SSRİ vaxtında və hal-hazırda dünyanın bir çox ölkələrində, o cümlədən Çin Xalq Respublikasında, Türkiyədə, İran İslam Respublikasında, İsraildə, Rusiya Federasiyasında, Ukrayna və Belorusiya Respublikalarında və digər ölkələrdə tətbiqini tapmışdır.
Mükafatları
Həsən müəllim çoxsaylı ixtiralarına görə iki dəfə “SSRİ İxtiraçısı” medalı ilə təltif edilmiş və Azərbaycan Respublikasının əməkdar müəllimi fəxri adına layiq görülmüşdür.
Elmi əsərləri
Elmi-pedaqoji fəaliyyəti dövründə xaricdə və Azərbaycanda 270 elmi əsər dərc etdirmişdir. O cümlədən 46 ixtiranın müəllifidir, 7 monoqrafiya, 10 metodik göstərişi çap olunmuşdur. O, "İstilik təchizatı" dərsliyinin müəllifidir.
Kitabları
7 monoqrafiyası və 10 metodik göstərişi çap olunmuşdur:
Osmium
Osmium (Os) — D.İ. Mendeleyevin elementlərin dövri sistemində 76-cı element.Ən ağır metaldır.
Qalayçı (Bukan)
Qalayçı - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Bukan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 101 nəfər yaşayır (23 ailə).
Perl
Perl — yuxarı səviyyəli, dinamik proqramlaşdırma dilidir. Perl 1987-ci ildə Lari Vall tərəfindən Unix script dili kimi yaradılmışdır. Perl 6 özündə C, Shell Script, AWK, Sed kimi müxtəlif dillərin xüsusiyyətlərini cəmləşdirir. Perl Vebdə CGİ proqramlaşdırma dili kimi istifadə olunur. Bundan başqa Perl qrafik proqramlaşdırma, sistem proqramlaşdırma, şəbəkə proqramlaşdırmasında, bioinformatikada və digər sahələrdə istifadə olunur.
Sintaksisi
"Salam Dunya" proqramı aşağıdakı kimi yazıla bilər: ilə yeni sətrə keçmək təmin olunur.
Qarabağ bölgəsində soyqırımlar (1918-1920)
Soyqırımı təsdiq edən arxiv sənədləri
Аzərbaycan Respublikası Prezidenti İşlər İdarəsi yanında İctimai-Siyasi Sənədlər Arxivinin (bundan sonra: ARPİİİSSA) və Аzərbaycan Respublikasının Dövlət Arxivinin (bundan sonra: ARDA) fondlarında bu barədə kifayət qədər sənədlər qorunub saxlanılır. Xüsusilə də ARPİİİSSA-nın 268, 276 və 277-ci fondlarını, ARDA-nın isə 100, 894, 897, 970, 1061-cı fondlarını qeyd edə bilərik.
Qorqanrud mahalı
Qorqanrud mahalı — Talış xanlığının mahallarından biri.
Türkmən kəndi (Bukan)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 336 nəfər yaşayır (72 ailə).
Aralıq nahiyəsi
Elxanilər dövlətinin Çuxursəəd tüməninin Aralıq nahiyəsi
1590-ci ilin icmal dəftərinə görə Osmanlı İmperiyasının İrəvan əyalətinə tabe olan Aralıq nahiyəsində aşağıdakı kəndlər mövcud idi:
1590-cı il Kəndləri
1728-ci ilin icmal dəftərinə görə Osmanlı İmperiyasının İrəvan əyalətinin İrəvan livasınə tabe olan Karbi nahiyəsində aşağıdakı kəndlər mövcud idi:
1728-cı il Kəndləri
Qaraqoyunlu kəndi. Gəlir: 30.500 ağça
Yeni roman
"Yeni roman" — Fransa nəsrində 1940-cı illərin sonundan 1960-cı illərin əvvəllərinə qədər inkişaf etmiş, Fransa ədəbiyyatının əsas ənənələrindən sayılan Balzak tipli romanı, sosial-tənqidi, qollu süjetli və çoxlu personajlarla öz əsərlərinə qarşı qoyan ədəbi cərəyanın adı. Bu cərəyan üçün "antiroman" terminindən də istifadə olunur.
Emil Enrio bu termini 22 may 1957-ci ildə "Le Monde" qəzetindəki məqaləsində istifadə etmişdir. Flober, Kafka, Virciniya Vulfun əsərləri, Alber Kamyunun "Taun" və Sartrın "Ürəkbulanma" əsəri "yeni romançılar" tərəfindən Balzakın üslubunun əleyhinə yazılmışdı. Bu istiqamətin müəllifləri bir insanın həyatının müxtəlif anlarında və xarici dünyanın obyektlərində psixi vəziyyətlərinin təsvirinə müraciət edirdilər. Onların məqsədi "mövcudluq substansiyası"nın qərəzsiz rekreasiyası idi.
Kamyu və Sartr "yeni roman"çıları dəstəkləyirdilər, Sartr onları səciyyələndirmək üçün "antiroman" terminindən istifadə edirdi.
Emincə (İğdır)
Tarixi
Kənd 1901-ci ildən bəri eyni adı daşıyır.
Benixofar
Benixofar — İspaniyada yerləşən bələdiyyə. Bələdiyyə Veqa-Baxa-del-Sequra ərazisinin 4,40 km² hissəsini əhatə edir.
2010-cu ildə hesablamalara görə əhali 4004 nəfərə çatmışdır.
NGC 3415
NGC 3415, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Böyük Ayı bürcü istiqamətində yerləşir. S0-a tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Mitoxondri
350px|thumb|Tipik heyvan hüceyrəsinin diaqramı. Qeyd olunmuşlar orqanoidlərdir. 1.Nüvəcik; 2.Nüvə; 3.[[Ribosom; 4.Vezikula; 5.Dənəvər endoplazmatik (və ya retikulum); 6.Holci aparatı; 7.Hüceyrə divarı; 8.Hamar endoplazmatik şəbəkə (və ya retikulum); 9.Mitoxondri; 10.Vakuol; 11.Sitoplazma; 12.Lizosom; 13.Hüceyrə mərkəzi]] Mitoxondri ( (mitos) — sap, tel və (xondrion) – dən, dənəvər) — forması əsasən oval, dəyirmi, çöp, və ya tel şəkilli olur, ancaq nadir hallarda mürəkkəb quruluşlu qantelşəkilli, fincanşəkillilərə rast gəlinir. Uzunluğu 1-10 mikrometr, eni isə 0,25-1,00 mikrometr ölçüsündə olur.
Biologiyaya dair ədəbiyyatlarda onun kəşf olunması haqda müxtəlif fikirlər mövcuddur. Belə ki, N.Qrin, U.Staut, D.Teyler (1980) göstərdilər ki, mitoxondrini ilk dəfə əzələ hüceyrəsində Mixaelis 1850-ci ildə görmüş və tənəffüs prosesində xüsusi rolunu qeyd etmişdir.
A. Lenincer (1966) qeyd edir ki, mitoxondrini 1894-cü ildə R.Altman görmüş, bioplast, 1897-ci ildə isə Benda mitoxondri adlandırmışdır.
Bəzi, ədəbiyatlarda isə, bu orqanoidin kəşfi tarixi 1890-ci il, başqa birində isə 1898-ci il göstərilir.
Hanşı ildə kəşf olunmasına baxmayaraq, bu orqanoidə bütün eukariot hüceyrələrdə rast gəlinir. Ancaq bakteriya, göy-yaşıl yosunların hüceyrələrində, eləcə də onurğalı heyvanların eritrosit hüceyrələrində olmur.
Mitoxondrilərin əsas funksiyası universal enerji mənbəyi olan ATF sintez etməkdir. Bu səbəblə onlar sitoplazmanın ATF enerjisinə çox ehtiyac olan yerlərində daha sıx olurlar (məsələn, ürək əzələsində miofibrillərin arasında və ya spermatozoidin qamçısında və s.) Ona görə mitoxondriləri xloroplastlarla birlikdə hüceyrənin "güc stansiyaları" adlandırırlar. Hüceyrələrdə mitoxondrilər ikiyə bölünməklə çoxalır və öz funksiyalarını yerinə yetirir.
Mitoxondrilərin quruluşunu hər tərəfli öyrənmək elektron mikroskopun kəşfindən sonra mümkün olub. Müəyyənləşdirilib ki, onlar 3 komponentdən təşkil olunub:
Mitoxondrinin membranlarında inteqral zülallar mövcuddur. Xarici membrana porin adlanan zülallar daxildir. Onlar xarici membranın keçiciliyini artırır, maddələr mübadiləsində iştirak edir. Mitoxondrinin daxili membranından içəri əksər molekullar keçə bilmir, istisna yalnız О2, СО2, Н20 molekullarıdır.
Mitoxondrilərin daxili membranının içəriyə doğru olan hissəsinin səthi sıx şəkildə göbələyəoxşar hissəcikıərlə örtülmüşdür. Bunlara qrin hissəciyi və ya oksusomlar da deyilir.
Elnur Bayram
Elnur Bayram, Elnur Ədalət oğlu Bayramov — Azərbaycanlı şair, jurnalist.
Həyatı
Bayramov Elnur Ədalət oğlu (Elnur Bayram) 26 iyul 1980–ci il tarixində Kəlbəcər rayonunun Ağcakənd kəndində ziyalı ailəsində dünyaya gəlib. 2001-ci ildə Azərbaycan Aqrar Ekologiya İnstitutu adlı tədris kursunu bitirib.
2001-2002–ci illərdə təmas xəttində hərbi xidmətdə olub. Xidmətin son üç ayını Müdafiə Nazirliyinin Təlim tədris taborunda ehtiyat zabit hazırlığı kursunu keçib.
2002-ci ilin noyabr ayından pedaqoji fəaliyyətlə başlayıb. 2005-2006–cı il də Azərbaycan Müəllimlər İnstitunun psixologiya fakultəsində yenidənhazırlanma təhsili alıb.
2000-ci lidən şeirləri, 2007–ci ildən publisitik, pedaqoji psixaloji məqalələri dərc olunur. 2011-ci ildə “Vaxt olsa” adlı şeirlər kitabı çap olunub.
Hal-hazırda Bakıda psixoloq kimi fəaliyyət göstərir.
Tuxaçevski işi
Tuxaçevski işi və ya "antisovet trotskiçi hərbi təşkilatı" işi — marşal Mixail Tuxaçevskinin başçılıq etdiyi bir qrup yüksək səviyyəli SSRİ hərbi liderlərinin hakimiyyəti ələ keçirmək üçün hərbi çevriliş təşkil etməkdə ittiham edilməsi ilə bağlı iş. Bu hadisə Qızıl Orduda kütləvi repressiyaların başlanğıcı idi. Bir sıra SSRİ, Rusiya və xarici tədqiqatçılar ittihamı uydurma hesab edirlər.
11 iyun 1937-ci ildə iş üzrə SSRİ Ali Məhkəməsinin Xüsusi Məhkəmə iclasının qapalı iclası keçirilmişdir. Bütün müttəhimlər təqsirli bilinmiş, hökmdən dərhal sonra güllələnmişdir. 1957-ci ildə bütün təqsirləndirilənlər cinayət tərkibinin olmaması səbəbindən ölümündən sonra reabilitasiya edilmişdir.
Lisp
Lisp — proqramlaşdırma dili 1958-ci ildə yaradılmışdır. Lisp, ikinci qədim yüksək səviyyəli dildir (ilk yüksək səviyyəli dil Fortran). Fortran kimi Lispdə də yarandığı gündən bugünə kimi bir çox dəyişikliklər edilmişdir. Lisp adı – List Processing (siyahıların emalı) sözlərindən götürülmüşdür.
Proqram nümunələri
1959-cu ildə süni intellekt məsələlərinin həlli üçün LISP (LISt Processing language – “siyahıların emalı dili”) dili meydana çıxmışdır. Bu dilin müəllifi amerikalı riyaziyyatçı Con Makkartidir (John McCarthy).
Faktorial funksyanın hesablanmasını təsvir edək (rekursiyadan təyin olunur):
n!=1 əgər  n=0 n!=n*(n-1)! əgər n>0 $(! 5) 120.
Fortran
Fortran- əsasən ədədi üsullar və elmi hesablamalar üçün istifadə edilən proqramlaşdırma dilidir. Fortran 1950-ci illərdə İBM tərəfindən elmi hesablamalar üçün San-Xosedə yaradılmışdır. Fortran dilinin ilk versiyalarında adı FORTRAN 77 kimi idi. Hal-hazırda rəsmi standartı Fortran şəklindədir (böyük hərflərdən kiçik hərflərə keçilib, rəqəmlər atılıb).
Ktheju tokës
Ktheju tokës — Albaniyanın 2019 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki mahnısı.
Maliçi Wiwibloggs saytına verdiyi müsahibədə mahnının həm albanlar üçün, həm immiqrantlar üçün və həm də bütün dünya insanları üçün yazıldığını söyləmişdir. Mahnının sözlərində Kosovo müharibəsinin ardınca yaşanan alban immiqrasiyası mövzusuna toxunulur.
Abşeronun daş yolları
Haqqında
Bu daş yolların təyinatı hələ də bütün dünya üçün sirr olaraq qalır. Tədqiqatçılar bununla bağlı müxtəlif versiyalar irəli sürürlər. Beynəlxalq elmi mənbələrdə bu daş yollar "araba yolları" kimi qeyd olunur. Lakin daş yolların bəzi parametrlərinə görə, o cümlədən cığırların sayına, dərinliyinə və enliyinin müxtəlifliyinə görə araba təkərləri üçün uyğun olmadığı ortaya çıxır. Hətta bəzi yerlərdə daş yolların yarım metrə qədər dərinliyi var. Bundan başqa daş yolların hansı tarixdə salınması ilə bağlı da müxtəlif fərziyyələr mövcuddur.
Tarixdə
Yazılı mənbələrdə Abşeronun daş yolları haqqında ilk məlumatı 1830-cu ildə Bakıda olmuş akademik Lents qeyd edib. Böyük Zirə adasını tədqiq edən o, qayaları yarıb iz salmış araba yollarını təsvir edir. Qeyd edir ki, daş yollar suyun içinədək Şıx kəndi, və ya Bakı buxtasının ən cənub nöqtəsi olan Şıx dilinə tərəf uzanır.
Vaxtilə burada arxeoloji qrupda olan Abbasqulu ağa Bakıxanov da daş yollar haqqında yazıb. O yazır :
Tarixçi Sara Aşurbəyli də Bilgəh və Nardaran kəndlərinə yaxın yerləşən Ümid qayada dənizə doğru uzanan iki təkərli araba yollarının olduğunu qeyd edib.
Haqqında
XX əsrdə Hövsan və Türkan arasında yerləşən "Kurqan çölü"-ndə sonradan isə Dübəndi, Qala və Suraxanı ətrafında da bu yollar aşkarlandı. Deyilənə görə əvvəllər Bakıda Nazirlər Kabinetinin arxasındakı Şəlaləli parkda da bir neçə belə yol mövcud olub.
Abşerondakı daş yollar da Malta və Aralıq dənizinin ətrafında yerləşən daş yollar kimi qədim məzar və məbədlərin yerləşdiyi ərazilərin yaxınlığından keçir. Türkan ətrafındakı daş yollar arxeoloqlar tərəfindən e.ə. III-II minilliklərə aid edilən kurqanların və qədim yaşayış məskəni olan sahənin yanından keçir. Dübəndidəki daş yollar üzü Pirallahı adasına doğru uzanır. Eyni zamanda Nardaran pirinin və Bibiheybət ziyarətgahının yaxınlığında da eyni daş yollara rast gəlmək mümkündür. Qız qalasının yaxınlığında isə daş yolların yalnız qalıqlarını izləmək olur.
Malta və Abşeron yolları arasında olan ümumi cəhətlərdən biri də odur ki hər iki yerdə daş yollar dənizə doğru uzanır. Aralıq dənizinin adaları və sahillərində olan daş yolların bəzi hissələri dənizə tərəf uzanaraq su altında qalır və dəniz dibində kifayət qədər böyük dərinliklərdə davam edir. Bu isə daş yolların dəniz və okeanların səviyyəsinin çox aşağı olduğu bir dövrdə yarandığını göstərir. Bundan başqa həm Aralıq dənizində yerləşən həm də Xəzər dənizində yerləşən yolların oxşarlığı və eyni istiqamətdə uzanmaqları onların təxminən eyni dövrdə yaradıldıqlarına işarə verir. Maltalı tədqiqatçılar orada yerləşən yolların eramızdan əvvəl V-IV minilliklərdə yaradıldıqlarını qeyd ediblər.
Daş yolların dağıdılması
Bir neçə onillik ərzində Abşeronda hələ tam tədqiq edilməmiş, eləcə də bir çox kəşf edilməmiş daş yollar, bu yollardan xəəbərsiz olan insanlar tərəfindən, aparılan tikinti işlərinin və yaxud da ərazidə salınan daş karxanalarının işi nəticəsində məhv olublar. Buna səbəb həm də bu yolların arxeoloji abidə kimi qeydiyyata alınmamağıdır.
“Kurqan çölü” və “Türkan yaşayış yeri” abidələrinin yaxınlığında yerləşən daş yollar 2022-ci ilin iyun ayında ərazidə iş aparan şirkət tərəfindən dağıdılıb.
Daha sonra iyul ayında Azərbaycan Mədəniyyət naziri Anar Kərimov “Kurqan çölü”, “Türkan yaşayış yeri” və “Daş yollar” tarixi abidələrinə baxış keçirərək abidələrin ciddi şəkildə qorunması ilə bağlı tapşırıqlar verib. Salamat qalmış daş yolların ətrafı çəpərlənib.
Yengikənd (Bukan)
Yengikənd - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Bukan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 336 nəfər yaşayır (100 ailə).
Kyuregey
Daha çox xalq müğənnisi adı olan Kyuregey (12 dekabr 1938) ilə tanınan Aleksandra Kyuregey Arqunova, bir rəssam, aktyor, musiqiçi və səhnə və kostyum dizayneridir. Saxa Respublikasındandır və Sibirdə anadan olub, ancaq bir neçə on ildir ki İslandiyada yaşayır və işləyir.
Aleksandra Arqunova Yakutiyada anadan olub; atası II Dünya Müharibəsində vəfat etdikdən və anası da çox keçmədən öldükdən sonra qardaşı ilə birlikdə internata yerləşdirildi. 1961 – 66-cı illərdə Moskvada GİTİS-də, indi Rusiya Teatr Sənəti Akademiyasında teatr təhsili almış, BA dərəcəsi – 94-cü illərdə İspaniyanın ən qədim sənət akademiyası Escola Massana de Barcelona-da diplom alaraq təhsil almışdır. 1966-cı ildə İslandiyaya mühacirət etdi və eyni il bir sənətçi Maqnus Consson ilə evləndi; Moskvada birlikdə oxumuşdular.
1970-ci ildən bəri, digər fəaliyyətlərlə yanaşı, İslandiya və Danimarkadakı teatrlarda çalışmış, müştəri və dizayner kimi fəaliyyət göstərmiş, həvəskar teatrda rol almış və rəhbərlik etmiş, uşaqlara və yeniyetmələrə dərs demiş, psixiatriya xəstəxanasında terapevt olaraq çalışmışdır. 2011-ci ildə Lævirkinn (The Lark) adlı bir CD çıxardı, 2009-cu ildə yazılmış on üç mahnı ilə – 11 və üçü 1972-ci ildə "Island National Broadcasting" tərəfindən gitarist Gunnar H. Consson ilə birlikdə ifa olundu. Əksəriyyəti yakutda, bəziləri rus dilində, bəziləri isə island dilində oxuyur. 2012 İslandiya Musiqi Mükafatlarında münsiflərin xüsusi mükafatlandırılmasına layiq görüldü. 2013-cü ildə İslandiyalı musiqiçilərlə birlikdə çıxış etmək üçün Rusiyaya qayıtdı.