cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kvay çayı üzərindən körpü (film, 1957)
Süjeti
Kommandos dəstəsi yapon patrulu ilə rastlaşır. Döyüş zamanı dəstə komandiri mayor Uorden ayağından yaralanır. O, çətinliklə yeriyir, o artıq daha gedə bilməyəcəyini bildikdə, Şirzə onu qoyub getmələrini, əmri yerinə yetirmələrini əmr edir. Lakin o imtina edir: "Siz və Nikolson öz cəsarətinizə tutulubsunuz. Və nə üçün? Normal insan kimi yaşadığıvız anda şərəflə ölmək üçün." Xərəkdə Uorden əməliyyat yerinə çatdıra bilirlər. Lakin o sürətlə hərəkət etmək gücündə olmadığından partlayıcını quraşdıracaq leytenant Coys və Şirzi arxadan qoruyacağını bildirir. Ərazini minalama uğurla həyata keçirilir, lakin gecə ərzində çayın suyunun səviyyəsi aşağı düşür və nəticədə yerdə olan partladıcının şnurları görsənir. Əsirlər növbəti düşərgəyə göndərilir, lakin polkovnik Nikolson və mayor Klipton ilk qatarın keçməsinə tamaşa etmək üçün qalırlar. Nikolson partlayıcının şnurlarını görür. Lakin o öz vəzifəsini ədalətlə yerinə yetirmək fikrinə qapıldığından hər şey haqda unudur. O, şnurları Saytoya göstərir və onlar ikisi birlikdə həmin şnurların hara aparmasını yoxlamağa gedirlər. Eyni zamanda yaxınlaşan qatarın səsi eşidilir. Coys ona doğru gələn Nikolson və Saytonu görür. Lakin o qatarın onların gəlməsindən daha tez gələcəyinə ümid edir. Lakin bu baş vermir. O, əlavə səs-küyə səbəb olmamaq üçün Saytonu bıçaqla öldürür və Nikolsona komandanlığın körpünü partlatmaq əmrini verdiyini bildirir. Nikolson Coysu durdurmaq və yaponları köməyə çağırmağa cəhd göstərir. Coys dəqiq atışdan yerə yıxılır. Şirz çayı keçməklər Nikolsonu öldürüb qatarı partlatmaq istəyir. Lakin o yaralı olduğundan yerindən tərpənə bilmir. Nikolson həlak olması hesab edilən insanı tanıyır və onun nə etdiyini anlamağa çalışır. Uorden Şirz və Coysun hərəkət etmək gücündə olmadığını və yaponlara sağ əsir düşə biləcəyini güman edib onları minomyotla güllələyir. Qəlpə ilə ölümcül yaralanmış Nikolson partladıcının linginin (rıçaq) üzərinə yıxılır və körpü qatar gəlməmişdən əvvəl dağılır. Yaralanmış və çoxlu qan itirmiş Uorden sərbəst şəkildə yeriyə bilmir. Ancaq yerli xərəklərdə yaralıları daşıyan yerli qızların əhatəsində qalır. Sahilə sağ qalmış Klipton qaçaraq gəlir. O, sona qədər anlaya bilmədiyi polkovnikinin nə üçün belə etdiyini düşünüb təkrarlayaraq "Ağılsızlıq,ağılsızlıq" qışqırır.
"Kvay çayı üzərində körpü" Amerika Kino Sənəti İnstitutunun reytinqində:
1998 — 100 ən yaxşı amerikan film siyahısında 13-cü yer
2001 — 100 ən kəskin süjetli amerikan film siyahısında 58-ci yer
2006 — 100 ən yaxşı ilhamverici amerikan film siyahısında 14-cü yer
2007 — yenilənmiş 100 ən yaxşı amerikan film siyahısında 36-cı yer
Boltsano-Veyerştrass teoremi
Boltsano-Veyerştrass teoremi — klassik riyazi analizin təməl teoremlərindən biri.
Teorem. Hər bir məhdud ardıcıllıq yığılan altardıcıllığa malikdir.
Şahzadə qız (film, 1991)
Məzmun
Şahzadə qız Mimo Yaramazla Xeyirxahın arasında peyda olur. Şahzadə qızla hərə öz mədəniyyətinə, tərbiyəsinə görə rəftar edir.
Film haqqında
"...Mövzu üzrə kompozisiya" serialından üçüncü filmdir.
Kinolent Mərkəzi televiziyanın (Moskva) sifarişi ilə çəkilmişdir.
Olenok ulusu
Olenok ulusu — Rusiya Federasiyası, Saxa Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon. İnzibati mərkəzi Olenok kəndidir.
Coğrafiyası
Ulusun sahəsi 318.0 min km²-dir. Saxanın ən böyük ulusudur. Sahəsi Saxa Respublikasındakı ən kiçik olan Meqino-Xanqalas ulusundan 27 dəfə daha böyükdür. Ulus şimaldan Anabar ulusu, şimal-şərqdən Bulun ulusu, şərqdən Jıqan, Vilyoy ulusu, Yuxarı Vilyoy ulusu, cənub-şərqdən Nyurba ulusu, cənubdan Mirnı ulusu ilə həmsərhəddir. Həmçinin Krasnoyarsk diyarının Taymır Dolqan-Nenes rayonu ilə həmsərhədə malikdir.
Digər rayonlarla su əlaqələri çaylar tərəfindən təmin edilir: Olenok və Anabar. Bu iri çaylar balıq ovu üçün əlverişli şərait yaradır.
Tarixi
Ulus evenklərin qədim yaşayış yerlərin in olduğu bölgədir. Bu insanlar saxalıların bu ərazidə məskunlaşmasından çox əvvəl bölgədə ndolaşırdılar. Tez-tez baş verən epidemiyalar səbəbindən əhali sürətlə azalırdı.
Ruslar bu əraziyə 17-ci əsrdə gəlmişdilər. 19-cu əsrin ortalarından eyni torpaqda toplanan üç xalqın saxaların, rusların və evenklərin assimilyasiyası baş verir. Ulus 1 oktyabr 1935-ci ildə təsis edilmişdir. 2005-ci ildə Evenk milli bölgəsi statusuna sahibdir.
Əhalisi
2002-ci il siyahıyaalmasına görə ulusun etnik tərkibi: Evenklər - 3117	(75,53 %), saxalar – 841 (20,38 %), ruslar - 73	(1,77 %), evenlər - 20	(0,48 %), digər millətlər –	69	(1,67 %). Əhalinin əsas peşələri maralçılıq, heyvandarlıq və ovçuluqdur.
Yerli özünü idarəetmə
Olenok ulusu ərazisinə 1 şəhər və 3 kənd inzibati vahidliyinə ümumilikdə 4 yaşayış məntəqəsi daxildir. Ulus ərazisinə daxil olan yaşayış məntəqələri:Jilinda k., Olenok k., Xarıyalax k., Eyik k.
İqtisadiyyat
İqtisadiyyat kənd təsərrüfatına (maralı və heyvandarlıq) və ovçuluqa əsaslanır. Kənd təsərrüfatına yararlı torpaqlar 1 302 ha təşkil edir. Rayonda kommunal-klan daxil olmaqla sovxoz, kəndli təsərrüfatları mövcuddur. Nəqliyyat əlaqələri hava və avtomobil vastəsi ilə təmin edilir.
Bulbophyllum neoguineense
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Şəkərli (Salyan)
Şəkərli — Azərbaycan Respublikasının Salyan rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Elşən Musayev (siyasətçi)
Elşən Musayev — Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatı, Azərbaycan Demokratik Maarifçilik Partiyasının sədri.
Həyatı
1979-cu il avqustun 11-də Oğuz rayonunda anadan olmuşdur. Bakı Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsini bitirmişdir. Rus, ingilis və alman dillərini bilir. 2001–2003-cü illərdə Ağır cinayətlərə dair işlər üzrə Azərbaycan Respublikası Məhkəməsində məhkəmə nəzarətçisi işləmiş, 2009–2010-cu illərdə Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin Hüquq siyasəti və dövlət quruculuğu məsələləri komissiyasının, 2010–2015-ci illərdə Hüquq siyasəti və dövlət quruculuğu komitəsinin eksperti vəzifəsində çalışmışdır. Azərbaycan Demokratik Maarifçilik Partiyasının sədridir. Milli Məclisin Hüquq siyasəti və dövlət quruculuğu komitəsinin üzvüdür. Belarus, Braziliya, Cənubi Afrika Respublikası, Çexiya, İtaliya, Qətər, Malayziya, Türkiyə, Türkmənistan parlamentləri ilə əlaqələr üzrə işçi qruplarının üzvüdür. Avropa Şurasının Parlament Assambleyasında Azərbaycan nümayəndə heyətinin üzvüdür. Evlidir, 1 övladı var.
2015 və 2020-ci ildə 110 saylı Zaqatala seçki dairəsindən Milli Məclisə deputat seçilmişdir.
Kamalülmülk
Mirzə Məhəmməd Mirzə Bözörg oğlu Kamalülmülk Qaffari (1847–1940) — İran rəssamı.
Həyatı
Mirzə Bözörg oğlu Məhəmməd Qaffari 1847-ci ildə, Kaşan şəhərinə bağlı bir kənddə doğuldu. Dönəmin ünlü rəssamlarından olan əmisi Samiulmulk ilə birlikdə Tehrana gələrək, Darulfünun mədrəsəsində, oxumağa başladı. Oxuduğu illərdə, rəssamlığı da öyrənməyə başladı. Qısa müddət sonra, İran şahı Nasırəddin şah Qacarın diqqətini çəkdi və beləcə saraydan, Kamalülmülk ləqəbini aldı.
Bu ləqəbi aldıqdan sonra yaratdığı ilk əsəri "Ayna salonu" adlı şah əsərdir. Kamalülmülk Qacar şahı Nasırəddin şahın çox sevdiyi bir şəxs oldu. Elə ki, hər çizdiyi bir rəsm için şah tərəfindən ona, yüklü mikdarlarda pul-para, qızıl və hədiyə verilirdi. Bir müddət sarayda rəsm müəllimi olduğu üçün "Nəqqaşbaşı" ləqəbinə da layiq görülən Kamalülmülk Qaçar şahının sarayındakı, fəsad və qarğaşanı görüncə, sənət sahəsində yenilikləri əldə etmək bəhanəsiylə və əslində saraydaki pis durumdan uzaqlaşmak üçün Avropanın yolunu tutdu. Beş il sürən bu yolçuluq sırasında, sənət sahəsində yeni bir dünyanın gəlişmələri onun üfüqünü açdı. Avropada olduğu müddətdə bir çox ünlü rəssamın əsərləriylə tanışma fürsəti tapan Kamalülmülk, Müzəffərəddin şahın ikinci Avropa səfərində, onunla görüşərək İrana dönməsi istəyi şah tərəfindən dilə gətirildi və o da Avropada əldə etdiyi təcrübələrindən, İranda istifadə edəcəyi ümidiylə İrana döndü, ancaq saraydakı bəzi insanların qısqançlığına uğradı və ziyarət bəhanəsiylə təkrar iki illik bir müddət üçün İrandan ayrılaraq İraqa getdi.
Burada olduğu müddətdə bəzi əsərlər yaratdı, bunlardan "Uyuyan ərəb" və "Kərbəla meydanı" adlı əsərləri çox məşhurdur. Qacar dönəmində Kamalülmülk adında bir vəqf quruldu və əsərləri bu vəqf tərəfindən qoruma altına alındı. 1927-ci ildə təqaüdə çıxan Kamalülmülk Nişapur şəhərinə bağlı Hüseynabad qəsəbəsinə gedərək özünə aid malikanədə yaşamını sürdürdü.
Ömrünün son dönəmlərində, bir daşın çarpması sonucu bir gözü görmə qabiliyətini itirdi. Nəhayət, 1940-cı ilin 27 iyulunda 95 yaşında ikən vəfat etdi. Cənazəsi, Nişapurlu ünlü şair Şeyx Əttarın məzarı yanında toprağa verildi. Kamalülmülkün bir qızı və üç oğlu vardı.
Ucunq-Kulon Milli Parkı
Ucunq-Kulon Milli Parkı — İndoneziya adalarında yerləşən milli park. 1991-ci ildən Dünya irsi siyahısındadır.
Haqqında
Region düzənlik tropik meşələri, bataqlıqlar, manqrovlar və çayırlar ilə əhatəlidir. Yarımadada mərcan adaları və mərcan qayalıqları var.
Milli park daxilində vulkanik ada qrupu Krakatoa və Panaytan, Handeuleum adaları və Sunda Boğazındaki Peucanq adası yerləşir. Krakatoa Sakit okean Odlu Qövsünün bir hissəsidir. 1883-cü ildə vulkanik axıntıların, vulkanik küllərin və sunami təsirləri bölgədə faciəvi nəticələrə açıb tərəfindən böyük bir eroziyaya məruz qalmışdır. Hollandiya hökuməti tərəfindən qeydə alınan ölü sayı 36.417 idi, lakin bəzi qaynaqlar bu ədədin təxminən olaraq 120.000 olduğunu söyləməkdədir.
Seppuku
thumb|right|200px|Harakiri etməyə hazırlaşan general Akaşi Qidayu (1582-ci il)
Seppuku ( yapon : 切腹 ) və ya harakiri ( yapon : 腹切) – Yaponiya mədəniyyətinə xas intihar adəti. Məlum olan ən qədim seppuku aktı XII əsrin II yarısında samuray Minamoto Tametomo və şair Minamoto Yorimasa tərəfindən icra edilib. Seppuku Qərbdə daha çox harakiri (腹 切 り – "qarnı kəsmək") kimi tanınır.
Etimologiyası
Harakiri (腹切り) və seppuku (切腹) sözlərinin heroqlifləri eyni olsa da, yazılanda onlar əksinə yazılır. "Seppuku" termini iki çin-yapon köklərindən ibarət "setsu" (切 – "kəsmək") və "fuku" (腹 – "qarın"), harakiri isə 腹 [hara] "qarın", 切 [kiri] "kəsmək" sözlərindən ibarətdir. Harakiri termini daha çox (Amerika ingiliscəsində danışanlar tərəfindən işlədilir) yapon dilində danışmayanlara tanışdır. "Niyə günümüzdə harakiri sözü seppukuya nisbətən daha məşhurdur?" – deyə sual etsəniz, deməliyəm ki, "harakiri" sözü yapon dilində "qarın deşmək" mənasına gəldiyinə görə arqo olaraq qəbul edilir. Qısası, seppuku mərasimi "şərəfli ölüm yolu" hesab edilsə də, avropalılar, yəni gəlmələr anlamadıqlarına görə, "nəticədə qarın kəsirlir" mənasında onu harakiri ilə əvəz edib. Ondan sonra xaricdə necə ki geişalar fahişə kimi tanıdılıb, seppuku da harakiri kimi yaddaşlara həkk olunub. Bu yerdə 1962-ci ildə ekranlaşdırılan "Seppuku" filmini xatırlatmaq istərdim. Filmin şüarında məhz bu sözlər diqqəti cəlb edir: "Dünya heç vaxt yaponların niyə ölümü şərəfsizlikdən üstün tutduqlarını anlamadı! Bu samuray filmi suallara cavab verir!"
Mahiyyəti
Adətən feodal Yaponiyasında, xüsusən də, samuraylar məğlubiyyətlə nəticələnən müharibədən sağ çıxardılarsa və ya əsir düşərdilərsə seppuku icra edirdilər. Seppuku cəza növü olaraq könüllü və ya məcburən yerinə yetirilirdi. Əslində, müharibədə məğlub olan samurayların belə bir öhdəliyi yox idi və bu, yalnız samuraylara məxsus bir hərəkət də deyildi. Edo dövründə ağalarına layiqincə xidmət edə bilməyən samurayları şərəfləndirmək məqsədi ilə verilən cəza idi. Ağasının ölümündən sonra seppuku etmək isə oyibara (追 腹 və ya 追 い 腹) adlanırdı.
İnsan ruhunun qarın nahiyəsində olduğuna inanıldığı üçün qarnı kəsmək ölmək üçün birbaşa yol və ən cəsur üsul hesab edilirdi. Ona görə də bu ritual samuraylara ayrılmış bir imtiyaz idi. Xalqın özünü asmağına və ya boğmağına icazə verildiyi halda, qadın samuraylar tili qısa olan bir qılınc və ya xəncər ilə öz boğazlarını kəsə bilərdilər (buna yaponca (自害) ciqai deyilir), lakin qadınların seppuku etmələrinə icazə verilmirdi. Yanlız kişi samuraylar seppuku edə bilərdilər. thumb|Ciqai
Adətən samuraylar qılıncı sol tərəfdən qarına saplayır və soldan sağa doğru kəskin hərəkətlə qarını yırtdıqdan sonra samurayın köməkçisi arxa tərəfdən qılıncla samurayın başını kəsirdi. Bu yolla samuraylar alçaldılmaqdan yaxa qurtarırdılar.
Seppuku mərasimi
Seppuku Edo dövründə tam inkişaf etmiş bir ritual halını aldı. Seppuku ritual olaraq ciddi qayda-qanunla icra edilir. Bu qayda-qanunlar samuray kodeksində əksini tapmışdır. Burada mərasimə sadiq qalmaq vurğulanırdı. thumb|left|Seppuku mərasimi Adi seppukuda böyük ağ yastıq yerləşdirilir və prosesi izləyəcək şahidlər ciddi bir qaydada sıraya düzülürdü. Ağ kimono geyinən samuray yastığın üstünə rəsmi formada diz çökürdü. Samurayın arxasında və solunda kaişakunin (解釈人 – onun "köməkçi"si) diz çökürdü.
Kaişakuninin vəzifəsi qarnını yırtdıqdan sonra samurayın başını kəsərək onun daha çox əzab çəkməsinin qarşını almaq idi. Yayılan inancın əksinə samuray üçün seppuku ritualı əslində intihar sayılmırdı, lakin ölümcül yaralanmaya səbəb olduğundan kaişakuninin son zərbəni vurması lazım idi. Kaişakuninin zərbəsi samurayın onurğasını kəsəcək qədər sərt, amma eyni zamanda, başını bədənə bağlı saxlayacaq qədər həssas olmalı idi. Başın bədəndən ayrılması həm seppuku edən samurayın, həm də kaişakuninin şərəfsiz olduğunu göstərdiyi üçün "köməkçi" vəzifəsi sadəcə qılınclar üzrə üstün bacarığı olan kişilərə verilirdi.
4 qurtum sake
Xidmətçi samurayın qabağına sake (düyü şərabı), bir ədəd vaşi (tut ağacı qabığından əldə düzəldilən kağız) və yazı ləvazimatlarının yanında kozuka (qarın deşmək üçün istifadə olunan bıçaq) olan taxta masa qoyurdu. Buna baxmayaraq, əgər samuray öz qılıncını istifadə etmək istəyərdisə, ona icazə verilirdi.
Taxta masa qoyulduqdan sonra xidmətçi sake bardağını doldururdu (sake içmək üçün istifadə olunan bardağa və ya balaca kasa şəkilli qaba oçoko və ya çoko (猪口) deyilir. Geniş ağızlı kasalar kimi daha düz formaları da vardır. Nəzərinizə çatdırım ki, sözlərin qarşısına artırılan "o" prefiksi onları daha nəzakətli edir). Sake içilən zaman bir qurtum tərəddüdü, üç və ya daha artıq qurtum isə acgözlülüyü təmsil etdiyi üçün samuray hər biri iki qurtumdan ibarət olan iki çoko sake içirdi. Bu da cəmi dörd qurtum edirdi. 4 rəqəminin heroqlifinin oxunuşu "şi", həmçinin, 死 – "ölüm" mənasını verən heroqlifin oxunuşu ilə eyni olduğuna görə, 4 qurtum sake içmək "ölmək" mənasını verirdi.
Ölüm şeiri
Seppuku etməzdən qabaq samuray bir cisei (自制 – şeir) yazırdı. Ölümü yaxınlaşan şəxs üçün əhəmiyyətli hesab edilən bu şeirin ölümün təbiəti və yaşamın dəyəri haqqında xüsusi məna kəsb etdiyinə inanılırdı. Şeir ümumilikdə keçici duyğular mövzusunda, zərif və təbii şəkildə yazılmalıdır. Şeirdə samurayın yaxınlaşmaqda olan ölümündən bəhs edilməsi zəif və kobud ədəbi forma kimi qəbul edilirdi.
Ölüm şeirinin əhəmiyyəti
Bu, samuray üçün də vacib idi, çünk şeir onun xarakterinin əsalətinə və ölümündən sonra necə xatırlanmaq istədiyinə dair yazılı mənbə kimi qalacaqdı. Məsələn, məşhur "47 ronin" hadisəsini sürətləndirən və seppuku aktı icra edən Asano Naqanorinin həyatının sonunun gəldiyini vurğuladığı zəif bir ölüm şeiri yazdığı, bununla da yetişkin olmadığı və xarakter əksikliyini göstərmiş olduğu söylənilir.
Seppukunun tamamlanması
Samuray seppuku etmədən öncə yuyunar, ağ geyinər (şini-şōzoku) və ən sevdiyi yeməyi yeyərdi. Ənənəyə görə, samuray özünü hazır hesab edəndə kimonosunun qabağını, qarın nahiyəsini açır, sonra isə əli ilə bıçağını qaldırır və digər əli ilə onu qınından çıxarıb kənara qoyurdu. Özünü hazırladıqdan sonra bıçağı qarnının sol tərəfinə batırıb cəld hərəkətlə sağ tərəfə doğru kəsməyə davam edir, diafraqmanı və mədəsini parçalayardı. Daha sonra isə bıçağı yarasının içində çevirir və yuxarıya doğru kəsirdi.
Kaişakunin ilk ağrını gördükdə samurayın boynunu kəsəcəyi üçün samurayların bu qədər istirab çəkməsinə ehtiyac olmurdu.
Axıra qədər edilən seppuku kəsimi "cumonci" (十文字 – mənası 10 heroqlifi şəklində), yəni xaç şəklində kəsim olaraq tanınır və bu, cuun-buun seppuku olaraq qəbul edilir. Cuun-buun seppukuda kaişakunin yoxdur.
Samuray ölüm ərəfəsində həyatının son anlarını yaşasa da soyuqqanlılığını, gücünü qorumalı və zehni ilə bədənini tam şəkildə idarə edə bilməlidir. Əgər samuray özünə yaraşmayan bir formada ölərsə, həyatı boyu qazandığı şöhrəti mənasını itirər. Bu prosesi reallaşdıracaq samuraylar üçün soyuqqanlı və sakit olmaq ideal ikən, XVIII əsrdə "Haqakure" kitabı və başqa Edo dövrünün kitabələrində samurayların seppuku etməzdən əvvəl soyuqqanlılıqlarını itirdikləri və bəzi hallarda isə zorla başlarının kəsilməsi lazım olduğu hekayələrindən danışılır.
Əlbəttə ki, samurayın bütün seppuku ritualını reallaşdırması üçün kifayət qədər vaxtı olmaya bilirdi. Buna görə də öz boğazını kəsmək, özünü ağzında qılıncla çapan atdan və ya uçurumdan aşağı atmaq kimi intiharlara da icazə verilirdi.
Samurayın intihar etməsi üçün fərqli səbəblər
Samurayın intiharı üçün bir neçə səbəb vardı. Bunlardan birincisi cunşi (遵守) – samurayın ağasının ölümünü izləyərək intihar etməsidir. Bu, samurayların meydan döyüşü günlərində geniş yayılmışdı. Məsələn, Genpei döyüşünün son qarşıdurmasında ümidsiz general Taira Tomomori həyatına son qoymağa qərar verir. Çağırdığı ögey qardaşı Tomomorinin ikinci zirehli geyimini geyinməyə kömək edir və özü də geyinir. Əl-ələ tutaraq dənizə atılırlar. Bunu görən 20 samuray generalları getdikdən sonra arxada qalmamağa qərar verərək ağır zirehlərini geyinir, batacaqlarından əmin olmaq üçün bellərinə ağır cisimlər bağlayıb, əl-ələ tutaraq dənizə atılırlar.
Yukio Mişimanın ölüm şeiri:
Kiçik bir gecə fırtınası əsir "Düşmək çiçəyin cövhəridir" demək Tərəddüd edənləri qabaqlayaraq.
Kanşi (監視) – etiraz etmək üçün edilən intihar növüdür. Samuray mübarizəsini açıqlamaq üçün, ya da digər bütün inandırma formaları təsirsiz olduqda ağasına işarə edərək intihar edərdi. Bunu 1553-cü ildə Hirate Nakatsukasa Kiyohide etdi. Ağası, Oda Nobunaqanın yolunu dəyişməsi üçün intihar etdi.
Nobunaqanın bir gənc kimi davranışının rüsvayçı olduğu deyilirdi. Hirate, Nobunaqanı yolunu dəyişdirməyə çağıran bir məktub yazır və daha sonra kanşi icra edir. Ölümünün Nobunaqa üzərində dramatik təsiri olduğu deyilir. Nəticədə o, yolunu dəyişir və Hirateni şərəfləndirmək üçün Ovaridə Seisyu-cini inşa edir.
Seppuku qadağan olunmasına baxmayaraq, günümüzə qədər mövcud olmuşdur. Bunun səbəbi isə Yaponiya cəmiyyətində qəbahətli olmağın böyük utanc və şərəfsizlik olaraq qəbul edilməsidir. Bunun qarşısını almaq üçün də seppuku edilirdi.
Altın Ay (medal)
"Altın Ay" medalı (və ya Qızıl Aypara) — Türkmənistan Qəhrəmanı adı alan şəxslərə verilən Türkmənistanın dövlət mükafatı.
Bulbophyllum neocaledonicum
(Bulbophyllum neocaledonicum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Qızçiçəyi
-  fəsiləsinə aid bitki cinsi. Bellis L.-cinsin adı yunancadan "gözəl" kimi tərcümə olunur. Aralıq dənizi sahillərində, Amerikada, Avstraliyada və Yeni Zelandiyada yayılmış qızçiçəyi cinsinin 80 növü məlumdur. Gülçülükdə bir növdən istifadə olunur. Çoxillik qızçiçəyi (B.perennis) çoxillik ot bitkisidir. Azərbaycanda müxtəlif rəngli formaları yabanı halda geniş yayılmışdır. Birinci il yarpaqları, ikinci il çiçək saplağı tək-tək səbətlərdə inkişaf edir. Çiçəkləri yastı dilcikli ya da boruşəkilli olur. Çiçək qrupunun mərkəzində boruşəkilli sarı dişciyi var. Bu bitkidən qədim zamanlardan bəri istifadə olunur. XⅦ əsrdə bir neçə yeni növünü yaratmışlar. Qızçiçəyi əsasən kolun bölünməsi ilə çoxaldılır. Qızçiçəyini başqa bitkilərlə birlikdə əkildikdə daha gözəl görünür. Həmçinin bitkini vegetativ yolla-zoğlardan kəsilən qələmlərlə və yarpaqlarla da çoxaltmaq mümkündür.
Orobanşkimilər
—  aləminin  dəstəsinə aid bitki fəsiləsi.
Qıpçaq dilləri
thumb|240px|Qıpçaq dil qrupuna aid dillərdən istifadə edən insanların yaşadığı ərazi. thumb|240px|[[Türk dillərində danışarkən bir-birini tez və asan anlayabilən türk dillərinin qruplara bölünməsi.]]
Qıpçaq qrupu — Türk dillərinin bir qoludur. Təxminən 30 milyon insan bu dillərdə danışır.
Hal-hazırda Qıpçaq dil qrupuna aid Türk dilləri bunlardır:
Saklar
right|thumb|300px|Müasir [[Azərbaycan xəritəsində eramızdan əvvəl VI-IV əsrlərdə sakların yaşadığı ərazilər]]
Saklar — müasir türk xalqlarının bir çoxunun, eləcə də Azərbaycan türklərinin etnogenezində birbaşa iştirak etmiş ən qədim Türk tayfalarından biri.
Etimologiyası
Qədim Çin yazılı mənbələrində «sak» etnonimi «sai» adlanırdı. Nikolay Aristov da «sak»/»saka» və onun təhrif edilmiş törəməsi sayılan «skif» kəlməsinin ilkin variantının məhz «sa» sözü olduğunu, «k» şəkilçisinin isə cəmlik bildirdiyini qeyd etmişdir. Onun fikrincə, «bir vaxtlar Qərbi Tyan-Şan ərazilərində yaşayan «saka», «sa» və ya «se» adlanan türk tayfası sonralar Hindistana köç etmiş və burada yerli əhaliyə qarışaraq itmişdir. Lakin onun izləri qara kırğızların sayak, qırğızların soltı və Yeniseydəki saqay tayfalarının adlarında qalmaqdadır. Soltı qırğızların bir nəsli isə «çaqa» adlanır». Qafqazın əski türklərin vətəni olduğunu bildirən Pavel Nazarova görə, «skif» kəlməsi qədim türklərin antik adıdır. Tədqiqatçı yazır ki, «yəhudilər, yunanlar, romalılar «türk» sözünü deyil, «skif» sözünü işlədirdilər və bu kəlmə (skit, skut, aşkuz, aşkez) «As kişi», yəni «As (Az) adamı» ifadəsinin təhrif olunmuş formasıdır. Herodotda skif sözləri - «jun» (yun), oyr (ər), «asxi» (acı) sadalanır və onlar türkcədir. Bizans müəllifləri isə bu sıraya «balıq» kəlməsini də əlavə edirlər». Rusiya Elmlər Akademiyası Böyük Pyotr adına Antropologiya Muzeyinin elektron kitabxanasının saytında R.Rassudova belə bir fantastik fərziyyənin sahibidir. Onun qənaətinə əsasən, «sak» etnonimi «sart» sözünün təhrif olunmuş variantıdır və qazax dilində «sarı it» anlamını verir. Yəni «köçəri maldar olan qazaxlar oturaq həyat tərzi keçənləri belə adlandırırdılar. Sartlar bu ərazidə eramızdan əvvəl VII–VI əsrlərdən etibarən yaşayırlar və onlar «sak», «massaget» və s. adlarla da tanınırdılar». "Massaget" etnoniminin İran dilləri əsasında izah edilməsi üçün çox təşəbbüs edilmiş və mühüm elmi nəticə alınmamışdır. Lakin sonrakı ciddi elmi araşdırmalar nəticəsində məlum oldu ki, bu etnonim türk dilləri üçün səciyyəvi olan "m"-"b" əvəzləməsinə görə "bas" –baş sözündən, sak etnonimindən və türk dillərində cəm bildirən "at" şəkilçisindən ibarətdir və "baş saklar" mənasındadır.
Tarixi
E.ə.I minillikdə Orta Asiya və Qazaxıstan çöllərində yaşayan əhalinin əsas hissəsi sak (əslində saka, yaxud şaka) adlanmışdır. Onlar bu ərazilərin aborigen xalqı idilər. Çünki, arxeoloji qazıntılar onların tunc dövründən başlayaraq arasıkəsilməz mədəniyyət vərəsəliyi olduğunu göstərmişdir. Arxeoloji qazıntılar sakların yalnız 20%-də monqoloid irqinin nişanələrini göstərmişdir, deməli, onlar əsasən avropoid irqinə mənsub idilər. Antropoloji cəhətdən Orta Asiya və Qazaxıstanın türk xalqlarının təşəkkülündə mühüm rol oynamış saklar Altay tayfaları ilə Aralətrafı ərazinin tayfaları arasında aralıq vəziyyət təşkil edir.
Orta Asiyada yaşayan sakların bir hissəsi antik mənbələrdə massaget adı ilə məlumdur. Onların bir hissəsi eramızın əvvələrində Qafqaz Albaniyasının şimal-şərqində, indiki Dərbənd və Vəlvələçay arasındakı ərazidə də yaşayırdı.
Orta Asiyadakı sakların adı e.ə. VII əsrdə yaradılmış Avestada da çəkilir. Diqqəti cəlb edən budur ki, bu mənbədə saklar həm də tur, yaşadıqları ərazi isə Turan adlanır. İranşünaslar sakları İrandilli saydıqları üçün turları da İrandilli hesab edir və İran eposundakı İran-Turan müharibələrini farsların iki hissəsi arasındakı müharibə kimi qələmə verirlər. Halbuki, Firdovsinin Şahnaməsində Turan türklərin ölkəsi kimi göstərilmişdir.
Orta Asiyada saklar haqqında e.ə. V əsrdən başlayaraq antik müəlliflər yazmışlar. Lakin onların bəziləri sakları ənənəvi olaraq skiflər adlandırırlar.
E.ə. VII əsrdə kimmerlərin (kəmərlər) ardınca saklar (antik müəlliflərin əsərlərində skiflər) Güney Qafqaza gəlmiş, buradan da Ön Asiyaya – Manna və Midiya ərazisinə keçmişlər. Bəzi tədqiqatçılara görə bu hadisə e.ə. 680-ci ildə baş vermişdir. Herodot Midiya hökmdarı Kiaksarın hakimiyyəti illərində (e.ə. 625-584) Şimaldan skiflərin Midiyaya gəldiyini yazmışdır. Q. Qeybullayev qeyd edir ki, bu məlumatda konkret olaraq kimin nəzərdə tutulduğu məlum deyil. Bəlkə də bu köçlərdən biri sakların, digərləri isə kimmerlərindir. Şimaldan gələn sakların bir hissəsi indiki Azərbaycan Respublikası ərazisində və Qərbi Azərbaycan (indiki Ermənistan) ərazisində məskunlaşmış, digər bir hissəsi isə Manna və Midiyaya getmişdir.
Sakların şəxs adları
thumb|right|180px|Bisütun qayalarında şişpapaq sakların hökmdarının tsviri
Paruyr – (e.ə. VII əsr) – V əsr erməni tarixçisi Moisey Xorenlinin (M.Xorenli hay deyildi, ərmən idi və ərmən tayfalarının da çoxunun türk tayfaları olması məlumdur. Xorenlinin hay olmadığını göstərən bir faktda odur ki, o vəhşi hay tayfalarından danışarkən onlar – haylar ifadəsini işlədir, lakin ərmənlərdən danışarkən biz ərmənlər deyir) əsərində qrabarca "skaodri", yəni "sak oğlu" adlandırılır və Ermənistan çarı kimi qeyd edir. Ad türkcə "bar" – var, özüdür və "ur" -varis, övlad sözlərindən (addakı "y" səsi qrabarca əlavə olunmaqla ur türk sözünün qrabarca yur kimi yazılışından əmələ gəlmişdir) ibarətdir. Paruyrun etnik mənsubiyyətcə sak olmasını sübut edən başqa fakt da var. Moisey Xorenli yazır ki, Paruyr Midiya hökmdarı Kiaksarın Assuriyanın paytaxtı Nineva şəhərini tutmasında iştirak etmişdir. Deməli, Paruyr Kiaksarın müttəfiqi idi. Başqa mənbələrdən məlumdur ki, Ninevanın e.ə. 612-ci ildə tutulmasında Kiaksara ərmənlər, haylar yox, məhz skiflər kömək etmişdilər (madayların və sakların zərbəsinə davam gətirməyən Assur çarı Sinşar-İşkun özünü hərəmxanası və xəzinəsi ilə birgə yandırmışdı). Bu məlumatda skiflər deyiləndə sakların nəzərdə tutulduğu şübhəsizdir. Çünki Moisey Xorenli Paruyru sak oğlu adlandırır.
"Skunha – (e.ə. 521) farsların hakimiyyətinə qarşı üsyan qaldırmış Orta Asiya saklarının başçısı. Eskunay adının qədim fars dilinə uyğunlaşdırılmış (başda 'e' səsinin ayrılması və 'h' səsinin əlavə olunması ilə) formasıdır. Ad eskun sözü və ay şəkilçisindən ibarətdir. Türkcə 'es'-ağıl, zəka və bir sıra qədim türk adları üçün səciyyəvi qun, kun- knyaz sözlərinə ayrılır."
"Sirak – (e.ə. 513-cü il) II əsrin antik müəllifi Poliyen yazır ki (Poliyen, Hərbi fəndlər, XII, 12), Əhəməni şahı I Dara Orta Asiyadakı sakların üzərinə yürüşə hazırlaşanda Sirak adlı bir sak özünü qəsdən xəncərlə bir neçə yerdən yaralamış, İran ordusunun düşərgəsinə gələrək guya saklardan incidiyini söyləmiş və farslara qulluq etməyə, farsların sakların üzərinə gedən yola bələdçilik etməyə hazır olduğunu demişdir. Farslar ona inanmış, Sirak isə fars ordusunu qəsdən susuz səhraya aparmışdır. Sirakın onları aldatdığını başa düşən farslar onu əzabla öldürmüşlər. Beləliklə özünü qurban verən Sirak sakların farslarla müharibəyə hazırlaşmağına vaxt qazandırmışdır. Sirakın adı isə türkmənşəli 'cirak' – ağıllı sözündəndir."
"İşpakay – Mannada sak çarının adı.Türkcə 'eş','iş'-dost və 'boka' –qüvvətli, bahadır sözlərindəndir."
"Tomris (e.ə. 530) – Orta Asiyada saklarda (bəzi mənbələrdə sakların bir qolu olmuş massagetlərdə) qadın xaqanın adı.(Herodot,I,214).Bu qiymətli məlumatda sakların türk olduğunu göstərən daha bir detal var.Tomris fars hökmdarı Kirin başını kəsdikdən sonra qanla dolu tuluğa atır.Məlumdur ki,tuluq və dağar hazırlanması türklərə aid adətdir və bu sözlər təmiz türk sözləridir.Tomir (Tomar sözünün yunanca təhrifi) adından və qədim yunan dilində şəxs adlarına əlavə olunan '-is' adlıq hal şəkilçsindən ibarətdir.Bunu e.ə. II əsr müəllifi Poliyenin bu adı Tamir kimi yazması da göstərir.Ad türkcə 'tomar' – hamayıl,qızıl boyunbağı sözündəndir.Bəzi tarixçilər Tomrisin başçılıq etdiyi massagetlərin məhz Azərbaycan ərazisində yaşadığını qeyd edirlər.Bunun səbəb də odur ki,mənbələrdə verilən məlumata görə Kir Tomrislə savaşa gedərkən güclü axan bir çayı keçdikdən sonra Tomrisin torpaqlarına daxil olmuşdur.Tomrisin Azərbaycanda yaşadığını söyləyən tarixçilər bu güclü axan çayın ya Kür,ya da Araz olduğunu söyləyirlər.Çünki Orta Asiyada massagetlər Xəzər sahilində yaşayırdılar və Kir onların torpağına girmək üçün hansısa çayı keçməli deyildi."
"Sparqapit – (e.ə. IV əsr) Tomrisin oğlunun adı.Esbirokbit adının yunanca yazılışına görə təhrifidir.Türkcə 'es'- ağıl,zəka,'birok' – yeganə,bir və 'bit' boy at,böyü sözlərindəndir."
"Kartazes (e.ə. IV əsr) –Makedoniyalı İskəndərə Orta Asiyada müqavimət göstərmiş sak çarı.(Kursiy Ruf,VII,7,I) Türkcə kartaş-qardaş sözündəndir.Yunan dilində 'ş' səsi olmadığına görə antik müəllif bu səsi 'z' səsi ilə vermişdir.Adın sonundakı 'es' isə yunan dilində əlavə olunmuş adlıq hal şəkilçisidir."
"Eslak (e.ə. VI əsr) – e.ə. ərmənlərə başçılıq etmiş sak çarlarından – sak oğullarından (Moisey Xorenlinin dediyi kimi) biri.(M.Xorenli,Ermənistan tarixi,N.Eminin tərcüməsi,Moskva,1893)Türkcə 'es'- ağıl,zəka və '-lak' şəkilçisindən ibarətdir.Rəşidəddinin Oğuznamələrində adı çəkilən Esli xanın adı ilə müqayisə oluna bilər."
Sakaların türkmənşəli olduğunu müxtəlif türk xalqlarının tərkibində sak (saka,şaka) etnonimini daşıyan tayfaların olması da göstərir:hələ 600-603-cü illərədə Altayda tuvalarda bir tayfa Səkyə ("y" danışıqda əlavə olnmadır),hazırda qazaxlarda Şaqa,Şaktı,özbəklərdə Şakay və Şekey,qırğızlarda Sake və Saka,türkmənlərdə Şaklar və Sakar,noqaylarda Şaukay,xakaslarda Sakay,Saqay,Altay türklərində Sakait və Saqal və s.Bundan başqa yakutların etnik adının Saxa (sakanın fonetik forması),Xakas etnoniminin Sakas  adından ibarət olması da nəzərə alınmalıdır.
Sakların türkmənşəli olduğunu göstərən digər bir fakt –Tatarıstanda,Azərbayanda,Türkiyədə,Qərbi Azərbaycanda (indiki Ermənistan) Şəki adlı yaşayış məntəqəsinn olmasıdır.
Kiwix
Kiwix ("kiviks" tələffüz edilir) — İnternetə qoşulma olmadan Vikipediya məqalələrin oxunması üçün azad proqram təminatıdır. Məqalələrin və təsvirin tərkibi ZIM formatında sıxılmış fayl şəklində saxlanılır.
Saklar
Sakların şəxs adları
Sakların türkmənşəli olduğunu göstərən bir fakt da onların spesifik papaq qoymalarıdır.E.ə. 521-ci ilə aid Bisütun qaya yazısında və Herodotun "Tarix" əsərində saklar "şiş papaqlılar" adlandırılır:onların kişiləri keçədən tikilən,dik dayanan,konusvari hündür papaqlar qoyurdular.Belə papaq növü məhz türk xalqlarında mövcud olmuşdur.(Mənbələrdə qeyd edilir ki,Babək ucu şiş xəz papq qoyurdu) Qədim bulqar türklərində bu papaq növü tumak,yaxud çabak adlanırdı.
Kiwix
Kiwix genişzolaqlı şəbəkəyə qoşulma mümkün olmayan və ya Vikipediya saytı senzuranın altında olan yerlərdə Vikipediyadan sadə və rahat istifadə etmək üçün yaradılmışdır. Bu proqram təminatından ilk dəfə almanca Vikipediya üçün DVD-lər vasitəsilə istifadə olunurdu.
Kastelao stadionu (San-Luis)
Kastelao stadionu (Estádio Governador João Castelo) — Braziliyanın San-Luis şəhərində yerləşən stadion. Tamaşaçı tutumu 40,000 nəfərdir. "Moto Klub" və "Sampayo Korrea" klubları ev oyunlarını bu stadionda keçirirlər.
Kiwix
Mobil əməliyyat sistemi olan Android üçün Kiwix proqramı Google Play mağazasında mövcuddur.
Saklar
Sakların şəxs adları
Maraqlıdır ki,XIV əsrə aid "Əcaib-əd-dünya" adlı bir mənbədə Gəncə şəhərində cavanların şiş uclu keçə papaq qoymaqları qeyd olunmuşdur.Q. Qeybullayev qeyd edir ki,ümumiyyətlə keçə düzəltmək adəti türk mənşəlidir.Altayda e.ə. I miniliyə aid kurqanlarda keçə qalıqlar tapılmışdır.İ.M.Dyakonov isə qeyd edir ki,e.ə. III minillikdə Midiyada keçə papaq qoyurdular.
Kastelao stadionu (San-Luis)
Tarixi
Açılışı 5 fevral 1982-ci ildə olmuşdur.
Kiwix
Kiwix-lə birlikdə Kiwix veb-server (kiwix-serve) kimi işləyən və Vikipediya ilə sizin Kiwix proqramınızı lokal şəbəkə daxilində bütün kompüterlərdə sinxronizasiya edən xidmət mövcuddur. Bu xidmətin iş prinsipi http://library.kiwix.org
Saklar
Azərbaycan tarixində saklar
E.ə. VII əsrə aid Assur mənbəsində Manna ərazisində Saka adlı bir etnos qeyd olunur. Bundan təxminən 200 il sonra Herodot Əhəməni dövlətinin X,XI və XIV əyalətlərində sakların yaşadığnı yazır. Bu əyalətlərdə yaşayanların heç də hamısı Şimaldan gələnlər deyildi. Məsələn Əhəmənilərin XIV əyaləti Orta Asiyanın müəyyən hissəsini əhatə edirdi.(Herodot,II,23) Deməli bu ərazidəki saklar elə əvvəldən Orta Asiyada yaşayanlar idilər. Midiya ərazisinə saklar Cənub-Şərqdən,yəni Orta Asiyadan da gələ bilərdilər. Həmçinin mənbələrdən madayların sakları Orta Asiyadan Midiya ərazisinə köçürmələri də məlumdur.Midiyanın Orta Asiyadakı əyalətlərinə e.ə. 550-ci ildən sonra Əhəmənilər yiyələnmişdilər.E.ə. V əsrdə yaşamış Ktesiy yazır ki, Əhəmənilər sülaləsinin banisi Kir dövründə Orta Asiya sakları Əhəmənilərə tabe idi. Əhəməni ordusunda saklar da var idi. Kirin Babilistanı tutması şərəfinə təşkil olunmuş atçapma yarışında bir sak əsgəri qalib çıxmışdı. E.ə.519-cu ilə aid Bisütun qaya yazısında İranın tabeliyindən çıxmış Orta Asiya xalqları (Marquş, yəni Marqiana, Sataquş, Parfiyanlar və s.) ilə yanaşı, saklar qeyd olunmuşdur. Herodotun qeyd etdiyi XI əyalət indiki Şimali Azərbaycana aid olan ərazinin bir hissəsi –Kürlə Arazın birləşdiyi yerdən Xəzərədək olan ərazidən Cənuba doğru uzanan əraziləri əhatə edirdi. Lakin bu ərazi tarixən Mannaya,sonra Midiyaya,e.ə. 550-ci ildən-331-ci ilə kimi fars Əhəmənilər dövlətinə, bu dövlət Makedoniyalı İskəndər tərəfindən məhv edildikdən sonra isə Atropatnaya tabe olmuşdu. Bu əyalətin coğrafi kordinatları dəqiqliyi ilə məlum olmasa da Güman ki bu əyalətə Xəzər dənizinin Cənub-Qərb sahilləri də daxil idi.Herodot məhz burada başqa tayfalarla – pantimat, pavsik və doriyetlərlə yanaşı, sakların da yaşadığını yazmşdı. Qədim mənbələrdən məlum olur ki, bu əyalətdə saklar iki mahalda məskun idilər: Sakasində və Balasakanda.
Strabon (I əsr) Atropatena ərazisində Sakasena adlı əyalətin adını qeyd edir (Strabon,XI,7,2). Bu ad saka etnonimindən və türkcə mənsubiyyət bildirən "-sin" (-çin,-şin) şəkilçisindən ibarətdir. Həmin Sakasena (əslində Sakaşin) Astara rayonunun ərazisində Sakaşon və Sakşon toponimlərində indiyədək qalmışdır. Buradan belə nəticəyə gəlmək olar ki, bu Sakaşin talışların əcdad olan kadusların ərazisində yerləşirdi. Çünki,e.ə. V əsr müəllifi Ksenefont da gürgünların və kadusların qonşuluğunda sakların yaşadığını yazmışdır. (Ksenefont,V,3,24) Qədimdə indiki Muğan və Salyan düzlərində kaspilər məskun idilər və ona görə də bu ərazi antik müəlliflərin əsərlərində Kaspiana adlanırdı. Saklar bu ərazidə məskunlaşdıqdan sonra isə bu əyalət Balasakan (türkcə "pala" – düzənlik sözü və sak etnonimindən) adlanmışdı. Balasakan toponimi ilk dəfə III əsrdən məlumdur. Axırıncı dəfə Balasacan formasında bu toponimi XIII əsr müəllifi Yaqut Həməvi işlətmişdir Q. Qeybullayev yazır ki, ehtimal etmək olar ki, eramızdan əvvəlki son əsrlərdə saklar kaspləri sıxışdırmış və onların ərazisinə yiyələnmişdilər. Bir antik mənbədə kaspilərin ətrafında at əti yeyənlərin yaşadığı göstərirlir. At əti yeyən bu köçərilər güman ki, saklar idilər.
Herodot sakların həm də Əhəmənilər dövlətinin X əyalətində yaşadığını yazır.(Herodot,III,92) Amma bu əyalətin də dəqiq kordinatları məlum deyil. Lakin Herodot bu əyalətdə saklarla yanaşı, akbatanlıları (Midiyanın paytaxtı Akbatan şəhərinin sakinlərini) da qeyd edir. Q. Qeybullayev qeyd edir ki, güman ki,bu saklar məhz Assur mənbəsində qeyd edilən Sakadır. Bu saklar daha kompakt qrup idi. Məhz həmin saklar e.ə. 552-ci ldə farsların hakimiyyətinə qarşı üsyan qaldırmışdılar və Əhəməni şahı I Dara onları e.ə. 519-cu ilə aid Bisütun qaya yazısında "şişpapaqlı saklar" adlandırır. Sakların bu hissəsi Güney Azərbaycanda Azərbaycan türklərinin etnogenezində mühüm rol oynamışlar. Oradakı Gəncə də məhz bu sakların yaşadığı ərazidə yaranmışdı.
Məlumdur ki, e.ə. II əsrdə Atropatena dövlətinin paytaxtı fars mənbələrində Qanzak adlandırılan şəhər idi. Antik müəlliflərdən Strabon,Pliniy və Ptolomey bu şəhərin adını Qazaka və təhrif olunmuş formada Zazaka kimi yazırlar. V əsr ərmən tarixçisi Favstos Buzand isə onu Qandzak kimi qeyd edir (F.Buzand,III,7). Bu adların hamısı Gəncə, yaxud Gəncək toponiminin müxtəlif dillərdə təhrif formasıdır. Marağanın 6 fərsəngliyində yerləşən Gəncə şəhərində türklərin Od məbədgahı (Azərgüşnasp məbədi) yerləşirdi. IX əsr ərəb coğrafiyaçısı İbn Xordadbeh bu toponimi Cənzə, XIII əsr ərəb coğrafiyaçısı Yaqut Həməvi Cəznək kimi yazırlar.
Gəncə toponimini tədqiq edən araşdıraçıların əksəriyyəti onu fars dilindəki "gənc" – xəzinə sözü ilə əlaqələndirmişlər. Lakin Y.Yusifov və daha sonra Q. Qeybullayev bu fikri rədd etmişdilər. Həm Atropatenada,həm də Qafqaz Albaniyasında sakların yaşadığı ərazilərdə yaranmış Gəncə toponimini onlar sakların içərisində Gəncə adlı tayfanın olması ilə əlaqələndirmişlər.Mahmud Qaşqarlı Orta Asiyada – qədimdə saklarn yaşadığı ərazidə türk tayfalarından birinin Gəncək adlandığını yazmışdır. Gəncək etnoniminin II komponenti olan "cək" türk dillərində "c"-"s" əvəzlənməsinə görə məhz sak etnonimini əks etdirir.Qədim mənbələrdə Azərbaycanın hər iki tərəfindəki Gəncələrin Qanzak adlanması da bununla  əlaqədardır.
Təkzibedilməz faktdır ki,Azərbaycandakı sakalar həm də turlar-turanlar adlanmışdılar.Maraqlısı budur ki,Güney Azərbaycanda həm sak, (Sakan,Sakani,Sakene,Şaqali,Şakabad və s.) həm də turan etnonimini (Turan,Turanqala,Turani,Turanpoşt və s.) əks etdirən əhalisi  Azərbaycan türklərindən ibarət kəndlər vardır.
Sakların digər bir hissəsi isə Şimali Azərbaycanda məskun idi.İndiki coğrafi kordinatlarla göstərilsə burada saklar Şəki,Sakaşen,Sisakan və Artsak bölgələrində məskun idilər.Diqqət edildikdə bu toponimlərin  dördündə də sak (şak) etnoniminin iştirak etdiyini görmək olar.
"1.Şəki – Burada hələ II əsr müəllifi Ptolomey Osika adlı şəhər qeyd etmişdir.(V,XI,4) Tədqiqatçılar bu adı Şəki adının təhrifi hesab edirlər.Daha sonra III əsrə aid parfiya dilindəki mənbədə bu bölgədə Sukn,'VII əsr erməni coğrafiyası'nda Sekan,VI əsrə aid bir mənbədə Şəki,IX-X əsr ərəb coğrafiyaçılarının əsərlərində Şəkkan toponimləri çəkilir ki,bütün bunalar indiki Şəki adının təhrifidir."
"2.Sakasena – I əsr müəllifi Strabon Kürdən Cənubdakə ərazidə Sakasena əylətinin adını çəkir.Alban tarixçisi Moisey Kalankatlının əsərindən məlum olur ki,həmin Sakasena indiki Gəncə bölgəsindədir,çünki o,Gəncə şəhərinin Sakaşendə yerləşdiyini yazır.(Alban ölkəsinin tarixi,II kitab,23-cü fəsil).Onu da qeyd etmək lazımdır ki,bu əyalətin sakları 'sakasin' adı ilə e.ə. IV əsrdən məlumdur.II əsr müəllifi Flaviy Arrian yazır ki,sakasinlər və albanlar (Qafqaz albanları) Əhəməni ordusunun tərkibində sağ cinahda Makedoniyalı İskəndərə qarşı döyüşdə iştirak edirdilər.(Arrian,III,84) Göründüyü kimi müəlliflər Sakasin adında iki toponim qeyd edirlər:biri Atropatenanın,digəri Qafqaz Albaniyasının ərazisində.Qeyd edilməlidir ki,mənbələrdə ikinci Sakasin indiki Türkiyənin Şərqində çəkilir.Bu faktın böyük elmi dəyəri var.Belə ki,tədqiqatçıların əksəri əvvəl belə bir fikirlə razılaşmışdılar ki,Sakasena toponimi Saka etnonimindən və İran mənşəli 'şauana' sözündən ibarətdir,başqa sözlə toponimin sonundakı 'sen' (şen) fars sözü olan 'şauana'nın erməni dilindəki fonetik şəklidir.Bu fikri XIX əsrin ortalarında alman şərqşünası Hubşman ortaya atmış,sonra İ.M.Dyakonov bu fikrə tərəfdar çıxmışdır.Erməni tarixçiləri isə bu məsələni daha da qabardaraq guya ermənilərin Gəncə bölgəsində qədimdən yaşadıqlarının sübutu kimi qələmə vermişlər.Lakin Sakasena  toponiminin təkcə Gəncə bölgəsində deyil,Atropatenada,Anadoluda olması göstərir ki,bu adda nə İran mənşəli 'şauana' nə də erməni dilindəki 'şen' sözü ola bilməz.Y.Yusifov qeyd edir  ki,Sakasen ('a'  yunan dilinin fonetikasna uyğun olaraq Strabon tərəfindən artırılmışdır) sözünün sonundakı 'sen' sözü qədim türk dilində 'şen' sözünün fonetik şəklidir.II əsr müəllifi Arrian da bu toponimi Sakesin,Bəlazuri Şakşin kimi  yazmışdır.Deməli Sakasin toponimi orada məskunlaşmış sakların öz dilində formalaşmış toponimdir və  əsl forması Sakasin,yaxud Şakaşindir."
"3.Azərbaycandakı saklarn bir hissəsi isə Yuxarı Qarabağda məskunlaşmış və onların adı ilə albanların dilində bu ərazi 'Art-sak' adını almışdı.Qədim erməni mənbələrində Artsax kimi yazılan bu toponim türkcə 'art' – dağlıq ərazi,yüksəklik sözündən və sak etnonimindən ibarət olub 'Sak yüksəkliyi', yaxud 'sakların dağlıq ərazisi' mənalarını verir.Q. Qeybullayev qeyd edir ki, A.N.Qrek mənbələrdəki Sakasena əyalətini Artsakla lokalizə etməklə müəyyən mənada haqlı idi. Ona görə ki,hər iki toponim sak etnonimi ilə bağlıdır. Saklarn bir hissəsi isə Qafqaz Albaniyası ilə Atropatenanın sərhəddindəki düzənlikdə məskunlaşmışdılar ki,bu düzənlik də Balasakan 'Sak düzənliyi' adlandırılırdı.Beləliklə saklarn dağlıq və düzənlik ərazidə məskunlaşmaları ilə Artsak və Balasakan toponimləri yaranmışdı.Həm də nəzərə almaq lazımdır ki,Azərbaycanda digər bir Artsak da Güney Azərbaycan ərazisində-Atropatenada yerləşirdi.Xürrəmilər hərəkatı ilə bağlı hadisələrdə bu toponim mənbələrdə Arşak qalası kimi qeyd edilmişdir."
"4. Azərbaycan ərazisində saklarla bağlı digər toponimlərə indiki Ağsu rayonunun Bico kəndi ərazisindəki Pirəmsaq ('sak qocası') deyilən qədim qəbiristanlıq ərazisini də qeyd etmək lazımdır. Bu əraziyə 'Pirəmşaq' da deyilir. Qeyd edildiyi kimi, bəzi mənbələrdə saklar 'şak'lar kimi də xatırlanır. Bico kəndi ərazisində yerləşən, Ləngəbiz silsiləsinin ən hündür zirvəsi olan Səndələn dağının, yerli əhali arasında əsasən Sanqalan (Sakqalan) adlandırılması da bu baxımdan xeyli maraqlıdır. Saklarla bağlı digər toponim kimi Zaqatala (Sak tala) şəhərinin adını da misal gətirmək olar."
Sakların bir özəlliyi də odur ki,onlar oda sitayiş edən olmuşlar. Nəzərdə tutulmalıdır ki, oda sitayiş üçün məbəd tikilməsi İran xalqları (taciklər,əfqanlar,osetinlər,farslar,kürdlər və b.) üçün səciyyəvi deyldi, onlar atəşpərəst olmamışlar.Əks təqdirdə hal-hazırda bu xalqların kompakt məskunlaşdıqları ərazilərdə heç olmasa nümunə üçün bircə dənə od məbədi aşkarlanardı. Halbuki,həm Güney Azərbaycanda, həm Şimali Azərbaycanda, həm də Qərbi Azərbaycanda (indiki Ermənistan) kifayət qədər od məbədləri dövrümüzə çatmışdır. Bu ibtidai din formasını Azərbaycana saklar gətirmişlər. Güney Azərbaycanda Gəncək şəhərində (Qazaka) baş od məbədinin (Azərgüşnasp məbədi)olması da bununla əlaqədarır. Qeyd etmək lazımdır ki, tarix boyu oda sitayiş edənlərin mərkəzi Güney Azərbaycan olmuşdur.
Chemical Problems (jurnal)
"Kimya Problemləri" (Chemical Problems) jurnalı — 2003-cü ildən Azərbaycanda dərc olunur.
Jurnalın təsisçiləri: [https://kqkiamea.az/index.php?mod=main AMEA-nın akad. M. F. Nağıyev adına Kataliz və Qeiri-üzvi Kimya İnstitutu]. R. Aqladze adına Qeyri-üzvi və Elektrokimya İnstitutu (Gürcüstan), Akif Şıxan oğlu Əliyev və "Turan" kiçik müəssisəsidir.
Jurnalda kimya elminin müxtəlif sahələrinə aid tədqiqatların nəticələri dərc olunur: neft kimyası və neft emalı, elektrokimya, polimer kimyası, kimyəvi kinetika və kataliz, kristallokimya, nanokimya, üzvi və qeyri-üzvi kimya, alternativ enerji mənbələrınin tədqiqi, ekoloji kimya, materialşünaslıq və s. Alman firması "Kubonund Zaqner"(Kubon&Sagner)'' xaricdə jurnalın yayımı ilə məşğul olmuşdur.
Jurnal Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyində qeydiyyatdan keçmiş (19.09.2002-ci il tarixli 105 saylı reqistrasiya), Ali Attestasiya Komissiyası rəyasət heyətinin 09.07.2004-cü il tarixli (protokol № 13 – Р) qərarı ilə dissertasiyaların əsas nəticələrinin dərc edilməsi tövsiyə edilən elmi nəşrlərin siyahısına daxil edilmişdir.
Jurnal dövrü nəşrlərin Beynəlxalq qeydiyyat mərkəzində qeydiyyatdan keçib və 2221–8688 (print) və 2522–1655 (online) ISSN indeksini alıb və bir çox nüfuzlu biblioqrafik, referativ bazalarda, repozitariyalarda və axtarış sistemlərində yerləşdilib: CAS, İndexCopernicus, e. Library.ru, CYBERLENİNKA, VİNİTİ, ResearchBib, ULRICHSWEB, SİS, TheJournalİmpactFactor, İİJİF, ScienceLibraryİndex, İAEA|İNİS, WCOSJ, AcademicKeys, EBSCO, CrossRef. Jurnalın http://chemprob.org/ saytı fəaliyyət göstərir. Jurnal Azərbaycanda nəşr olunan elmi jurnallar arasında Beynəlxalq jurnallara olan tələblərə cavab verən və Web of Science Core Collection bazasına (Chemical Problems adı ilə) daxil olan 4 jurnaldan biridir (AMEA üzrə).
Jurnalının redaksiya şurasına kimyanın müxtəlif sahələrində çalışan qabaqcıl Azərbaycan alimləri daxildir: V. M. Fərzəliyev — baş redaktor, A. M. Əliyev — baş redaktorun müavini, D. B. Tağıyev, M. Ə. Məmmədyarov, T. M. Nağıyev, A. M. Məhərrəmov, Ə. Ə. Məcidov, V. M. Abbasov, M. B. Babanlı, Yu. N. Litvişkov, A. Ə. Qəribov, Y. Ə. Yusibov, A. Ş. Əliyev, H. D. İbrahimov. E. H. İsmayılov.
Redaksiya şurasına öz sahələrində tanınmış xarici alimlər də daxildir: Beynəlxalq Hidrogen Energetikası Assosiasiyasının prezidenti, prof. N. Vəziroğlu (ABŞ), Stambul Texniki Universitetinin professoru, elektrokataliz sahəsində mütəxəssis F. Kadırqan (Türkiyə), "Kurçatov İnstitutu" Rusiya Elmi Mərkəzinin direktor müavini, professor V. N. Fateyev (Rusiya), R. Aqladze adına Qeyri-üzvi və Elektrokimya İnstitutunun professorları T. A. Marsaqişvili və G. Tatishvili, professor R. K. Kvaratcxelia (USA), d-r F. A. Raşvan (Misir), professorlar G. Ya. Kolbasov və S. A. Solovyov (Ukrayna), professor M. P. Yunusov (Özbəkistan), professor E. Slavçeva (Bolqarıstan).
İldə jurnalın 4 sayı nəşr edilir. Azərbaycan, rus və ingilis dillərində 17 il ərzində 2000 yaxın məqalə nəşr olunub.
Azərbaycan kimyaçı alimlərinin müxtəlif istiqamətlərdə apardığı tədqiqatların nəticələri dərc olunan "Kimya Problemləri"(Chemical Problems) jurnalının xarıcdə yayılması, daha çox oxucu kütləsi qazanması jurnalın ən vacib və əsas məqsədi olub. Bu istiqamətdə davamlı işlər aparılıb və jurnal müxtəlif biblioqrafik, referativ bazalarda, repozitariyalarda və axtarış sistemlərində yerləşdilib. Rəqəmsal axtarış sistemi üçün jurnal Crossref-də qeydiyyatdan keçərək DOİ alıb: 10.32737/2221–8688.
Dünyada elmi ictimayyət tərəfindən qəbul olunan iki nüfuzlu impakt faktoru hesablayan elmimetrik baza var — Web of Science və Scopus.
Kimya problemləri jurnalında məqalələr üç dildə çap olunur – azərbaycan, rus və ingilis. Son iki ildə Kimya Problemləri (Chemical Problems) jurnalında ingilis dilində dərc olunan məqalələrin sayı artaraq 40%-ə çatıb. Bu il üçün isə bu rəqəmi 75%-ə çatdırılması nəzərdə tutulub. Jurnalda Rusiya, Gürcüstan, Türkiyə, İran, Misir, Macarıstan, Bolqarıstan, Almaniya, Tayvan alimlərinin məqalələri və eləcə də Azərbaycan və onların xarici həmkarları ilə birgə tədqiqatlarının nəticələri də dərc olunub.
Bulbophyllum nemorosum
(Bulbophyllum nemorosum) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Yəhya Abdullayev
Həyatı
Abdullayev Yəhya Şahbaz oğlu 12 iyun 1972-ci ildə Gədəbəy rayonunun Hacıələkbərli kəndində anadan olmuşdur və 1979-cu ildə Dəyirmandağ kənd orta məktəbinin birinci sinfinə getmişdir. 1989-cu ildə həmin məktəbin onuncu sinfini bitirmişdir. 1991-ci ildə hərbi xidmətə çağırılmışdır. 6 avqust 1993-cü ildə Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyü uğrunda gedən döyüşlərdə Füzuli rayonunun Mənəcanatlı kəndində şəhid olmuşdur.