cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kriminologiya
Tarixi
Kriminologiya yalnız cinayətin təbiəti, səbəbi və təsirini yox, eyni zamanda cinayət məsələsi ilə bağlı olan sosial institutları və onların fəaliyyətini də öyrənir. Polis və hüquq mühafizə orqanları və qanunu yazan, tətbiq edən dövlət orqanları və həmçinin cinayətə qarşı mübarizə siyasəti hazırlayan dövlət qurumları kriminoloqların diqqət mərkəzində olan institutlardan bir neçəsidir. Kriminologiyanın ayrılmaz hissəsi olan penologiya elmi isə cəzaların seçimini, tətbiqini və dərəcəsini öyrənən elm sahəsidir, hansı ki özündə müxtəlif nəzəriyyələri cəmləyir. Kriminologiyanın son zamanlar aktual olan mövzusu isə təhlükəsizlik kameraları, onların sosial təsiri və cəmiyyətin nəzarətdə saxlanılmasındakı roludur.
Cinayət və anormallıq
Qanunla cəzalandırıla bilən hər bir hərəkət cinayət adlanır. Anormallıq isə daha böyük və abstrakt məfhumdur, çünki anormallıq ümumi normalara və dəyərlərə zidd olan və əksəriyyət tərəfindən qəbul edilməyən hərəkətlərdən savayı, cinayəti də özündə cəmləyir. Nəzərə alsaq ki qanun toplusunu da, norma və dəyərləri də insanlar özü yaradır, onlar stabil və universal deyil. Əksinə, topluma, kontekstə və zamana görə dəyişir. Buna görə də, interaktionistlərin dediyi kimi, heç bir hərəkət təbiətən cinayət və anormal deyil. Hərəkətin cinayət yaxud anormal olduğunu cəmiyyət və bəzi hallarda isə, yalnız güclü qüvvələr müəyyən edir. Məsəlçün, İspaniyada keçirilən Tomatina festivalı hər il böyük sayda insan toplusunu özünə çəkir. İştirakçılar birbirinə pomidor atırlar. Festivalda iştirak edən heç kəs qanunla cəzalandırılıb cinayətkar sayılmır, çünki onlar heç bir qanunu pozmurlar. İlk baxışda olduqca mənasız və yanlış festival kimi görsənən bu tədbir ispan toplumunda normal qəbul edilir, və festivalın mövcudluğu bu növ hərəkətin nə dərəcədə normal qəbul edilən olduğunu göstərən bariz nümunədir.
Cinayət və anormallığın mövcudluğu, Emile Durkheim-a görə, toplum üçün müəyyən mənada müsbət haldır, çünki onlar mövcud olduqda insanlar nəyin düzgün və nəyin yanlış olduğunu anlayırlar. Bu da nəticədə qanun-qaydaya tabelik və nizam-intizam yaradır. Digər funktionalist olan Robert Merton isə qeyd etmişdir ki, cinayət və anormallığın və onlara qarşı həm qanuni, həm də ictimai mübarizənin olmağı toplum üçün müəyyən mənada arzu ediləndir, lakin əgər cinayət və anormallıq halları artan tempdə çoxalsa, o zaman toplum artıq normal funksiya göstərə və yaşaya bilməz. Buna görə də, cinayətə qarşı daim mübarizə aparılmalıdır və bu mübarizədə yalnız hüquq-mühafizə orqanları iştirak etməli deyil. Əksər sosial problemlər kimi bu problemin də həlli üçün bir çox sosial institutlar və akademiklər birgə işləməlidirlər. Səbəb isə odur ki, akademik və tədqiqatçılar cinayətin və anormallığın səbəb və motivlərini öyrənən şəxslərdir. Onların tədqiqatlarının üzə çıxartdığı tapıntılar sosial institutlar və hüquq-mühafizə orqanları tərəfindən analiz edilməli və müvafiq siyasət yeridilməlidir. Nəzərə alanda ki sosial-iqtisadi çətinliklər, təhsilsizlik və savadsızlıq kimi faktorlar cinayətin törədilməsindəki önəmli amillərdəndir, bu o deməkdir ki iqtisadi sistem, sosial müdafiə sistemi və təhsil sistemi də cinayətkarlığa qarşı mübarizə aparmalıdır. Hüquq-mühafizə orqanlarının işi isə əsasən qanunu tətbiq etmək, cinayətkarları məsuliyyətə cəlb etmək və nizam-intizamı qorumaqdan ibarətdir.
Kriminoloji nəzəriyyələr
Kriminoloji nəzəriyyələr 18-ci əsrdən etibarən çoxalmaqdadır, lakin, ilk elmi nəzəriyyə ortaya çıxana kimi cinayət mövzusuna yanaşma mövcud idi. Bu məsələ ilə əsasən sosial filosoflar və fəlsəfə elminin nümayəndələri məşğul idilər. Zaman keçdikcə isə, xüsusən də sosiologiya və psixologiya elmləri nüfuz qazandıqca yeni kriminoloji nəzəriyyələr də meydana gəlməyə başladı, çünki bu üç sahə birbiri ilə olduqca sıxdır. Cinayətin səbəblərini individual (Bioloji pozitivist nəzəriyyə), mədəni (subkultural nəzəriyyə) və struktural (radikal nəzəriyyə) amillərə bölmək olar, hansıları ki nəzəriyyələri oxuyanda görəcəksiniz.
Radikal kriminologiya
Adından da göründüyü kimi bu nəzəriyyənin tərəfdarları radikal dəyişikliyin tərəfdarıdırlar, çünki onlar bütün növ cinayətlərin səbəbini dünyanın hazırkı quruluşunda görürlər (Burke 2011). Dünyanın hazırkı vəziyyəti deyildikdə radikal kriminoloqlar xüsusən kapitalist sisteminin yaratdığı mənfilikləri nəzərdə tuturlar. Onlar iddia edirlər ki, kapitalist quruluşu insanları cinayətə əl atmağa daim təhrik edir, çünki bu quruluş sosial bərabərsizliyi böyüdür və maddiyyətə olduqca böyük önəm verir. Kapitalist cəmiyyətlərində maddi varlıq uğurun göstəricisidir; nə qədər çox maddiyyətə maliksənsə, bir o qədər uğurlu, güclü və hörmətlisən (Merton 1938). Bu düşüncə bütün sosial təbəqələrin nümayəndələrini cinayətə təhriq etməyə qadirdir. Hətta ən zəngin şəxslər də öz həmkarları ilə rəqabətdə qalib gəlmək üçün çirkin cinayət əməllərinə əl atmaqdan belə çəkinmirlər (Bonger 1916). İstər inkişaf, istər inkişaf etməmiş bütün dövlətlərdə zəngin şəxslərin törətdiyi cinayətlərə rast gəlmək olar, bu o cinayətdir ki kriminologiyada ağ-yaxalı şəxslərin cinayətləri adlanır, çünki bu cinayətkarların vəzifələri maddi və nüfuz cəhətdən ağ-yaxalı peşə adlanır (Sutherland 1949). Bu cinayətlərin təsiri gündəlik həyatda küçə cinayəti qədər bariz görünməsə də, olduqca ağır və uzun-müddətlidir (bu barədə daha geniş olaraq "Korporat və ağ-yaxalı şəxslərin cinayəti" bölməsində oxuya bilərsiniz). Radikallar küçə cinayətlərini də cəmiyyətin kapitalist quruluşu ilə əlaqələndirirlər. Onlara görə, kapitalist cəmiyyətinin təbəqələşmiş struktura malik olması və bu sistemdə gücün disproporsional paylanması bir tərəfdə bütün resurslara sahib, bir tərəfdə isə bu resurslardan ya tamamilə, ya da böyük ölçüdə məhrum olan şəxslərin yaşadığı toplum yaradir (Bonger 1916). Bu yoxsulluqdan ən çox əziyyət çəkənlər eyni zamanda öz səslərini eşitdirə bilmirlər, çünki bunun üçün ən önəmli olan media qrupları kapitalistlər tərəfindən idarə olunur və onlar da kapitalizmin mənfi tərəflərini göstərmək istəmirlər. Belə bir durumla qarşılaşan insanlar sistemə qarşı etiraz əlaməti olaraq cinayətə əl atırlar. Zənginlər tərəfindən idarə olunan əmlaklara ziyan vurmaqdan tutmuş onların satdıqları məhsulları oğurlamağa kimi çox saylı cinayət üsulları bu növ insanlar tərəfindən icra olunur. Təbii ki, bu o demək deyil ki bütün bu tip cinayətlər birbaşa sistemə etiraz əlaməti olaraq həyata keçirilir. Kasıbçılıq, absolut və nisbi yoxsulluq da cinayətlərə qığılcım verən amillərdir. Radikallar gözlənildiyi kimi bütün günahı strukturların üzərinə atmağa görə tənqid olunurlar. Bu növ prizmadan çıxış edən radikallar qeyri-maddi səbəblərdən və kapitalizmlə heç əlaqəsi olmayan səbəblərdən törəyən cinayətləri də sistemin günahı adlandırırlar, halbuki bir çox cinayət növləri (ailə problemlərindən, psixoloji durumdan, mentalitetin səbəb olduğu) tamamilə fərqli səbəblərdən törəyir.
Bioloji Positivist nəzəriyyəsi
Bu nəzəriyyənin yaradıcısı italyan *Cesare Lombroso olub. O, o dövrün dominant cərəyanı olan Klassik Məktəbin kriminoloji nəzəriyyəsini rədd edərək cinayətin insanın təbiətindən və cəzaların yüngüllüyündən yox, insanın bioloji quruluşundan qaynaqlandığını irəli sürmüşdür (Burke 2011). Lombroso, apardığı antropoloji, psixoloji, bioloji və sosioloji araşdırmalardan sonra fərqinə varmışdır ki, cinayətkarlar cinayət törətməyən insanlardan zahiri görünüşdən xeyli fərqlənirlər. Cinayətkarların böyük qulaqları, önə doğru çıxan alın nahiyələri, qeyri-adi dərəcədə uzun olan qolları olur. Onlar ağrı və qəmginliyə qarşı hissiyyatsız və mənəvi dəyərlərdən məhrum olurlar. Lombrozo nəzəriyyəsini təsdiqləmək üçün cinayətkar olmayan və olan şəxslərin şəkillərini yanaşı çəkmiş və bir yerə kimi dediklərini vizual faktlarla dəstəkləyə bilmişdi. Lakin, bu nəzəriyyədə çatışmayan önəmli bir amil var idi. Lombrozo cinayətin səbəbini yalnız bioloji və fizioloji quruluşda görürdü, halbuki cinayəti müxtəlif amillər tətikləyə bilir.
Sosial Pozitivist nəzəriyyəsi
Bundan öncə haqqında danışılan nəzəriyyədən sonra yaranan bu yanaşma cinayətin səbəbini elmi üsullarla açıqlamağa cəhd göstərən yanaşmadır (Newburn 2007). Onlar bioloj pozitivistlər kimi fərdi istək konsepsiyasını qəbul etsə də, cinayətin səbəbini fərdin yaşadığını cəmiyyətin durumunda görürlər. Daha doğrusu, fərdi əhatə edən sosio-iqtisadi vəziyyətdir. Əgər toplumun durumu qeyri-stabil, yoxsul və qeyri-humanistdirsə, fərdlərin cinayətə meylliliyi artır. Sosial pozitivist nəzəriyyəsi elmi üsullara dayanaraq tədqiqat aparan ilk kriminoloji nəzəriyyədir ki, cinayətin səbəbini cəmiyyətdə görüb. Sosial pozitivistlərin dövlət siyasətinə önəmli təsiri olmuşdur. Belə ki, cinayətin səbəbini toplumda görən və bu fikirlərini təsdiqləyə bilən pozitivistlər dövləti cəmiyyətin sosio-iqtisadi durumu ilə kriminogen vəziyyət arasındakı əlaqəyə daha da çox diqqət ayırmağa vadar edir. Buna görə də sosial pozitivistlərin əməyi dövlətin cinayət məsələsinə müdaxilə etməyə başlamasında əsas faktorlardan biri sayılır. Sosial pozitivistlərin zəif nöqtəsi isə onların zəngin şəxslərin və ciddi sosio-ekonomik problemi olmayanların cinayət motivlərini açıqlaya bilməməsidir. Əgər cinayətin əsas səbəbi yoxsulluq, aşağı maddi rifah və problemli həyatdırsa, bəs niyə bu xüsusiyyətlərin heç birini özündə cəmləməyən şəxslər cinayətə əl atırlar?. Bu suala ən ətraflı cavabı isə Marksist və tənqidi kriminoloqların ifasında görmək olar, hansılar ki əsasən güclü şəxslərin cinayətlərini tədqiq etmişlər və edirlər.
Merton və onun gərginlik nəzəriyyəsi
Robert King Merton-a (1938) əsasən, hər bir cəmiyyətin özünə məxsus məqsəd və o məqsədlərə çatmaq üçün müəyyən edilmiş üsulları mövcuddur. Kapitalist sisteminin mövcud olduğu cəmiyyətlərdə, yəni ki müasir dövrün əksər cəmiyyətlərində, toplumun əsas məqsədi maddiyyət əldə etməkdir, çünki maddiyyət insana sosial nüfuz, iqtisadi və siyasi güc və bir çox imkanlar verir. Bu məqsədə çatanlar uğurlu, çatmayanlar isə uğursuz şəxslər adlanır. Qeyd edildiyi kimi, hər cəmiyyətin özünə məxsus məqsəd və məqsədə çatmaq üçün qəbul edilmiş üsulları var. Yəni ki, üsul ilə məqsəd arasında əlaqə mövcuddur. Mertona görə, bu əlaqədə gərginlik yaranan zaman şəxs cinayətə əl atır. Gərginlik deyərkən Mertonun nəzərdə tutduğu məsələ normal üsullarla məqsədə çatmağın mümkünsüzlüyüdür. Başqa sözlə desək, qəbul edilmiş yollarla məqsədə çata bilməyənlər fərqli üsullara əl ataraq məqsədə çatmağa çalışırlar. Bu məqsədə çatmaq üçün insanların istifadə etdiyi üsulları tədqiq edərkən Merton 5 növ fərqli insan qrupu görür və onları belə adlandırır. Mertonun nəzəriyyəsi Marksist nəzəriyyəsinin məruz qaldığı tənqidlərə məruz qalıb, çünki hər iki nəzəriyyə də ifrat dərəcədə materialistdir və qeyri-maddi səbəblər üzündən törəyən cinayətləri tədqiq etməyərək bütün cinayətlərin maddi maraqlar ucbatından baş verdiyini iddia etmişlər. Məsəlçün, dini, məişət, namus və mənəvi zəmində baş vermiş cinayətləri Merton nəzəriyyəsi ilə tədqiq etmək və anlamaq imkansızdır.
Gündəlik fəaliyyətlər nəzəriyyəsi
Felson və Cohen (1979) tərəfindən yaradılan bu nəzəriyyə məntiqi seçim nəzəriyyəsinin nisbətən dəyişdirilmiş formasıdır. Belə ki, hər iki nəzəriyyənin də vurğuladığı məsələ eynidir; əgər imkan varsa və törədilən cinayət şəxsin ağır şəkildə cəzalandırılması ilə nəticələnməyəcəksə, o zaman şəxsin cinayət törətmə ehtimalı olduqca yüksəlir. Lakin, gündəlik fəaliyyətlər nəzəriyyəsi cinayəti nisbətən fərqli prizmadan açıqlayır. Onlara görə, cinayətin törədilməsi üçün, cinayətkar və qurban eyni zamanda eyni məkanda olmalıdırlar. Cinayət yalnız kənar müdaxilə lakin qurbanın müqaviməti nəticəsində önlənə bilər. Cohen və Felson-un nəzəriyyəsi yoxsul, kriminal, diqqətdən kənar yerdə qalan coğrafi məkanlardakı cinayətləri açıqlamaqda effektivdir. Əksər araşdırmaların da göstərdiyi kimi, yoxsul və sosial durumun aşağı olduğu ərazilərdə cinayət halları çox olur, çünki o ərazilərdə yoxsulluqdan qurtulmaq istəyənlər və cinayət edərək özünə nüfuz qazananlar sayca çoxdur. Bəs cinayətkarlar qurbanı nəyə görə müəyyən edirlər? Bu suala cavab olaraq Felson 4 amili göstərmişdir
Gündəlik fəaliyyətlər nəzəriyyəsi təkcə küçədə nisbətən yoxsul insanların törətdikləri cinayətləri yox, eyni zamanda yüksək vəzifəlilərin də qanunsuz hərəkətlərini açıqlamaqda faydalıdır. Marcus Felson qeyd edir ki, yüksək vəzifəli şəxslərin iş şəraiti onlara hər gün cəlb edici məqsədlərə çatmaq üçün geniş imkanlar yaradır, baxmayaraq ki hər bir işi bura aid etmək düzgün olmazdı. Felson bank işçilərini nümunə göstərərək demişdir ki, bank işçilərinin, xüsusilə də səlahiyyəti geniş olanların, müştəriləri fırıldaqçılıq yolu ilə aldatmağa, pulları mənimsəməkdə yaxud maaş üçün nəzərdə tutulmayan pulu mənimsəməyə imkanları var. Felsonun dediklərini həqiqətdə görmək mümkündür. Bank işçiləri, habelə dərman sənayesi (Braithwaite) və neft sənayesində çalışanların sahələrinə yerinə yetirsək bir mənzərəni açıq aydın görə bilərik. Bu sahələrdə dövlət nəzarəti digər sahələrə nisbətdə zəif, sənaye olduqca böyük və qlobal və onların dövlət üzərində böyük lobbiçilik təsirinə malik olduğundan onlar daha sərbəst şəkildə hərəkət edirlər. Bu da ilk növbədə qeyri-qanuni əməllərin yaranması üçün münbit şərait yaradır. Bunun nəticəsində də şirkət nümayəndələri iş qrafiklərini özlərinə uyğun qurmağa başlayır.
Interaktionist nəzəriyyəsi
Adından da göründüyü kimi, sosiologiyanın fundamental nəzəriyyələrindən olan interaktionist cərəyanının prinsipləri əsasında qurulan bu nəzəriyyənin cinayət barədə fikirlərini bir cümlə ilə ifadə etməli olsaq, bunu belə etmək olar: "Heç bir əməl cəmiyyət tərəfindən cinayət adlandırılmadıqca cinayət deyil". İlk öncə qeyd edilməlidir ki, interaktionistlər təkcə cinayət yox, eyni zamanda da anormallıq haqqında da olduqca geniş danışırlar. Howard Becker-ə görə, cəmiyyətdə qanunların qəbulu və onların tətbiqi güclülər tərəfindən müəyyən edilir. Kişilər qadınlar, kapitalistlər proletariat, ağ dərililər qara dərililər üçün qanun qəbul edir və tətbiq edir. Bu bərabərsizliyin nəticəsi isə odur ki, qəbul edilən və tətbiq edilən qanunlar obyektivlikdən xeyli uzaqdır. Əksinə, onlar güclülərin maraqlarına xidmət edir. Güclülər özlərinə xeyir edən qayda-qanunu və strukturu yaratmaq üçün subyektiv qanun toplusu yaradırlar, lakin, media, dövlət və digər institutların daimi təbliğatı nəticəsində bu qanunlar ictimaiyyət tərəfindən təbii qəbul edilir. Bəzi elementləri Marksist yanaşması ilə dərin oxşarlığa malik olsa da, interaktionistləri onlardan ayıran bir xüsusiyyət var. İnteraktionistlərə görə, heç bir əməl təbiətən cinayət xarakterli deyil, hətta insan öldürmək, oğurluq etmək və zorakılıq tətbiq etmək kimi universal olaraq cinayət qəbul edilmiş hərəkətlər də kontekstə və ona verilən mənaya görə müxtəlif mənalar verə bilər. Məsəlçün, kiminsə mülkünü oğurlamaq üçün onu öldürmək əksəriyyət tərəfindən cinayət və günah kimi qəbul olunursa, özünü müdafiə məqsədi ilə hücum edən şəxsi öldürmək sosial dəyərlərə görə cinayət sayılmır, baxmayaraq ki qanunla bu əmələ görə şəxsə cəza verilə bilər. İnteraktionistlər və həmçinin bəzi Marksistlərin istinad etdiyi digər nümunə isə biraz fərqlidir. Güclü olan sosial qrup yaxud institut öz maraqlarına xidmət üçün başqalarına qarşı zorakılıqla, qanunsuzluqla, amansızlıqla yaxud digər cinayət sayıla biləcək yolla davrananda o əməl cinayət sayılmır, lakin, zəif tərəf güclüyə hər hansısa bir formada müqavimət göstərmək üçün ona ziyan vuranda bu cinayət sayılır (Box 1983). Bu da ona dəlalət edir ki, heç bir əməl nə qədər açıq şəkildə ziyan verici görsənsə də, toplum tərəfindən cinayət adlandırılmadıqca məsuliyyətə cəlb edilmir və rəsmi olaraq cinayət hesab olunmur. Tannenbaum-un açıqlaması bütün elementləri özündə cəmləyir. Ona görə, şəxsə cinayət damğasını vurmaq onun cəmiyyət tərəfindən etiketlənməsi kimi bir hərəkətdir. Bu etiket şəxslə qalır və onun həyatında ciddi dəyişikliklərə səbəb ola bilir. Həqiqətən də, digər interaktionistlərin yazılarında da görəcəyiniz kimi, cinayətkar "titulunu" şəxsə etiketləyən cəmiyyət daha sonra o cinayətkarı toplumdan fərqli formalarda uzaqlaşdırır və nəticədə də cinayətkarın gələcək həyatı olduqca çətin duruma düşür.
İnterkationistlərin nəzəriyyəsini tənqid edərkən əsasən 2 məsələyə toxunulur. İlk öncə, interaktionistlər elə düşünürlər ki, şəxsə cinayətkar yaxud anormal damğası vurulduqdan sonra onun daha da mənfiləşməsi qaçınılmazdır. Halbuki, hər bir şəxsin öz düşüncə və iradəsi var və ona vurulan damğanı aradan qaldırmaq üçün çalışıb o damğanı uğurla özündən uzaqlaşdıra bilər. İkinci məsələ isə bundan ibarətdir ki, bu nəzəriyyə yüksək səviyyəli şəxslərin törətdiyi cinayətlərin səbəblərini açıqlaya bilmir, çünki digər kriminoloq və sosioloqların göstərdiyi kimi, ağ-yaxalı vəzifədə olan şəxslərin cinayətləri onlara vurulan damğadan sonra artmır, əksinə, bir çox hallarda azalır (Braithwaite).
Təşkilati davranış nəzəriyyəsi
Daha öncə də qeyd edildiyi kimi, cinayət yalnız fərd tərəfindən yox, təşkilat tərəfindən də həyata keçirilə bilər. Dövlət, korporasiya, mafiya və ya terror təşkilatı tərəfindən törədilənlər bu qəbildən olan cinayətlərdir. Bu cinayətlərin fərqli cəhəti ondan ibarətdir ki, onlar fərdin öz düşüncə və istəyinin yox, təşkilatın önəm verdiyi dəyərlərin məhsuludur. Əgər təşkilatda önəm verilən dəyərlər oğurluq, adam öldürmək yaxud qazanc naminə bütün mənəvi dəyərlərə hörmətsizlik etməkdirsə, o zaman təşkilatın cinayət törədəcək və təşkilat daxilində bu cinayəti törədənlər tənqid yox, əksinə, təriflənəcək və onların nüfuzu artacaq. Buna ən bariz nümunələrdən biri korporasiyalardır, əsasən də adı tez-tez qalmaqallarda və qeyri-qanuni işlərdə hallananlar. Korporasiyaların başlıca məqsədi qazancdır. Onlar daim olaraq bütün siyasətlərini qazancı artırmaq üzrə qururlar və bəzi hallarda qazanc əldə etmək üçün qeyri-qanuni yola da baş vururlar, baxmayaraq ki onlar qanunla cəzalandırıla bilərlər. Məsəlçün, dərman istehsal edən korporasiya qazancını artırmaq üçün aşağı keyfiyyətli dərman istehsal edib onu yüksək qiymətə sata bilər, amma ki bir şərtlə. Dərmanın keyfiyyətini yoxlayan dövlət orqanına rüşvət ödəməklə korporasiya dərmanı satışa çıxara bilər.
Qırılan pəncərələr
1982-ci ildə *James Q. Wilson və *George L. Kelling tərəfindən irəli sürülən bu nəzəriyyəyə görə, ətraf mühitin yaxşı halda saxlanılması cinayəti azalda, səliqəsiz və xoşa gəlməz halda saxlanılması isə cinayəti artıra bilər. Fərqli formada desək, əgər şəhərin müəyyən bir hissəsindəki binaların, küçələrin, evlərin və digər iaşə və ictimai obyektlərin vəziyyəti ürəkaçan deyilsə və onlar baxımsız qalırsa, o ərazidə cinayətin yüksək olma ehtimalı olduqca böyükdür. Çünki, baxımsızlıq nəzarətsizliyin, yoxsulluğun və dövlətin o əraziyə diqqətsizliyinin göstəricisidir. Təbii ki, bu o demək deyil ki o ərazidə yaşayanların hamısı bu vəziyyəti görüb cinayətə yaxud anormal davranışa əl atırlar. Cinayətin baş verməsi üçün təkcə baxımsızlığın olması yetərli deyil. Yuxarıda da qeyd edildiyi kimi, adətən belə ərazilərdə yoxsulluğun, nizam-intizamsızlığın və təhsilsizliyin mövcud olduğu ailələr yaşayırlar. Həm ailə durumu, həm də ətraf mühitin durumu anti-sosial yaxud ətraf mühitə (həm insan həm təbii mühitə) ziyan vuracaq hərəkətlərin reallaşması üçün ideal şərait yaradır. Baxmayaraq ki Wilson və Kellingin bu nəzəriyyəsi İngiltərədə aparılan tədqiqatlar nəticəsində formalaşıb, onların idealarının gerçək olduğunu göstərən nümunələr dünyanın əksər ölkələrində mövcuddur. Bu da öz növbəsində qırılan pəncərələr nəzəriyyəsinə xüsusi çəki qazandırır. Bu nəzəriyyənin siyasətçilər və dövlət üçün önəmli mənası var idi; cinayətə qarşı mübarizə yollarından biri də ətraf mühiti və yaşayış məntəqələrinin durumunu yaxşılaşdırmaqdan ibarətdir. Lakin, bu nəzəriyyə yüksək səviyyəli şəxslərin törətdikləri və yoxsulluq və maddiyyət kimi səbəblərdən savayı baş verən cinayətləri açıqlamır.
Butan musiqisi
thumb|Linqbu ifaçıları Butan musiqisi — Butan mədəniyyətinin bir qolu olub, Butan milli folklorunu təmsil edən, xalq və ya ayrı-ayrı butanlı bəstəkarlar tərəfindən yaradılmışdır.
Butanın musiqi mədəniyyəti Tibet musiqi mədəniyyətinin regional növüdür.
Butanın bütün ənənəvi musiqisi öz növbəsində dini musiqi ilə sıx bağlıdır. Dini musiqi vacrayana buddizmi ilə bağlı olmaqla, güclü monastır ənənəsi qorunub saxlanmışdır.
Ölkədə hər il keçirilən çam dini mərasimində musiqi ilə müşayiət olunan maskalı rəqs tamaşaları onun ayrılmaz hissəsidir. XVI əsrdən bəri dəyişməmiş Tibet mənşəli musiqi alətləri lim fleytaları (linqbu; bambukdan 6 fleyta dəsti), uzun qolu olan damnyen lütnyasından ibarətdir. thumb|left|Rəsmi qarşılanma mərasimlərində göstərilən ənənəvi rəqs növü Saray və dövlət bayramlarında boeda və şunqda janrlarında mahnılar ifa olunur; şunqda başlanğıcını XVII əsr Tibet saray musiqisindən götürmüşdür və Butanın dövlət himninin əsasını təşkil edir.
1960-cı illərdən saray və dövlət təntənələrində iştirak edən peşəkar musiqiçilər ansambllarına gəzərgi musiqiçilərin Tibet mənşəli aləti olan yayla çalınan ikisimli pivanq, Çin mənşəli musiqi aləti olan yanqçen simbalları, damnyen və lim daxildir.
Peşəkar klassik, həmçinin ənənəvi kənd ansamblları dövlət tərəfindən himayə olunur.
1954-cü ildə paytaxt Thimphuda Kral İfaçılıq Sənətləri Akademiyası açılmışdır.
XX əsrin ikinci yarısından Butanda hind musiqisi janrları, Qərb nümunəli müasir musiqi alətləri yayılmağa başlamışdır.
XX əsrin sonlarından Qərb pop musiqisi, Hindistan və Tibet musiqisi elementlərindən ibarət riqsar musiqisi (kino musiqisi, populyar mahnılar, şəhər məişət musiqisi) geniş yayılmışdır; damnyen lütnyasının müasir modifikasiyasından istifadə olunur.
Ölkədə ənənəvi incəsənət festivalları keçirilir.
Donsür
Donsür  — Fransa da kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — En. Kolini kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Burk-an-Bres.
INSEE kodu — 01147.
Əhalisi
2010-ci ildə əhalinin sayı 473 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2010-cu ildə 299 nəfər yaşda olan (15-64 yaş arasında) 222 nəfər İqtisadi fəal, 77 hərəkətsiz (fəaliyyət göstərici 74.2%, 1999-cu ildə 74.0%) idi. Fəaliyyət göstərən 222 sakindən 196 nəfər (99 kişi və 97 qadın), 26 nəfər işsiz (13 kişi və 13 qadın) idi. Qeyri-aktiv olan 21 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 42 nəfər təqaüdçü, 14 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir.
Termiki emal
Termiki emal - metal və onun xəlitələrinin müəyyən temperatura qədər qızdırıb və soyutmaqla onun daxilində baş verən struktur dəyişikliyinin köməyi ilə məqəsdyönlü mexaniki xassələrin əldə edilməsinə xidmət edən üsuldur. Metalın mexaniki emal prosesində istiliyin təsirindən yaranan struktur dəyişikliyi buraya aid edilmir, çünki bu halda termiki proses məqsədyönlü baş vermir.
Salorno
Salorno— Bolzanonun təxminən 30 kilometr cənub-qərbində, İtaliyanın şimalındakı Cənubi Tirol əyalətində bir bələdiyyə. Salorno Cənubi Tirolda italyan dilində danışan 5 əsas bələdiyyələrdən biridir.
Termiki emal
thumb|Termiki sobada metal
Salorno
Ədəbiyyat
Oscar Benvenuto (ed.): "South Tyrol in Figures 2008", Provincial Statistics Institute of the Autonomous Province of South Tyrol, Bozen/Bolzano 2007, p. 17, table 10
Termiki emal
Maşınqayırmada termiki emal metal, əsasən isə dəmir tərkibli hissələrin mexaniki xassələrini yaxşılaşdırmaq məqsədi ilə geniş tətbiq olunur. Metal hissələrinin müxtəlif parametrlərdə qızdırıb-soyutduqda onun daxilində istənilən xasəəyə malik və dispersiyalı fazaların yaranması və sonrakı mərhələlərdə saxlanması məqsəd kimi qoyulur. Termiki emal üsulunun tətbiqi ilə ucuz, aşağı xassəli metalın göstəricilərini əsaslı şəkildə artırmaq mümkündür. Poladların xassələri onun tərkibindəki legirləyici elementlərlə müəyyən olunsa da, bu elementlərin təsiri yalnız termiki emaldan sonra özünü açıq şəkildə büruzə verir. Termiki emal prosesinin əsas parametrləri maksimal qızdırma müddəti (tmax), həmin temperaturda saxlama müddəti (ts), qızma və soyuma müddətləri (tq, tsoy), həmçinin bu mərhələlərdə mövcud olan sürətlərdir (Vq, Vsoy).
Termiki emalın aşağıdakı əsas növləri mövcuddur:
Termiki emal prosesini aparmaq üçün xüsusi soba və su çənlərindən istifadə olunur.
Babi Bədəlov
Babi Bədəlov — Azərbaycanlı şair və incəsənət xadimi.
Həyatı
Babi Bədəlov 18 iyun 1959-cu ildə Azərbaycan SSR Lerik rayonunda doğulub. 15 yaşı olanda Bakıya köçüb. 2 il Sovet ordusunda xidmət etdikdən sonra 1980-ci ildən Leninqradda yaşamağa başlayıb və rəssamlıq edib. 2008-ci ildə İngiltərəyə gedib və mühacirət etmək istəyib, lakin Babinin müraciəti sığınacaq üçün yetərli hesab olunmayıb. O, sığınacaq üçün İngiltərədən sonra Fransaya üz tutub. Nəhayət, iki ildən sonra Fransa vətəndaşlığını ala bilib.
Paris, Kartaxena, Antverpen kimi şəhərlərdə sərgiləri baş tutub.
İstinadlar
https://www.theneweastisqueer.com/post/meet-babi-badalov-the-queer-azerbaijani-artist-exiled-in-paris
Fətul Fətullayev
Fətul Fətullayev (tam adı:Fətul Həsən oğlu Fətullayev) — Məşhur azərbaycanlı gəmi kapitanı
Həyatı və təhsili
Fətul Həsən oğlu Fətullayev 1915-ci ildə Orconikidze (indiki Vladiqafqaz) şəhərində anadan olub. 1936-cı ildə Bakı dənizçilik texnikumunu “Uzaq səfərlər gəmi sürücüsü” ixtisası ilə bitirmişdir.
Əmək fəaliyyəti
Xəzər Dəniz Gəmiçiliyinin gəmilərində əmək fəaliyyətinə başlayıb. Özünə qarşı tələbkarlığı ilə seçilən gənc tezliklə dənizçilər arasında nüfuz qazanmışdır. Neft donanmasının qabaqcıllarından olub. Liderlik keyfiyətləri və təşkilatçılıq qabiliyyəti Böyük Vətən müharibəsi illərində özünü xüsusilə büruzə verib. 1942-ci ildə kapitan göyərtəsinə qalxıb. Müharibə illərində iritonnajlı “ÜKP(b)” tankerində böyük istehsal riski olan yüklərin – hərbi sursatın, döyüş texnikasının və yanacağın daşınmasını həyata keçirib. Kapitanı olduğu gəmi dəfələrlə aviahəmlələrə məruz qalıb. Belə şəraitdə kapitan kimi xüsusi bacarıq və şücaət göstərib.
Müharibədən sonrakı illərdə tankerlərdə işləməkdə davam edib. Qabaqcıl metodlardan məharətlə istifadə edərək böyük nailiyyətlər əldə edib. Xəzərdə neftin yeni xətlərlə – Neft Daşlarından və Çələkəndən daşınmasında fəal iştirak edib. İyirmi il hami kapitan kimi donanma üçün təcrübəli kadrlar hazırlayıb.
Dövlət gəmisi
250px|thumb|"The East Indiaman Delaford". Müəllif – [[Robert Dodd (rəssam)|Robert Dodd.]]
Dövlət gəmisi — «Dövlət» əsərinin VI kitabında Platon tərəfindən irəli sürülmüş metafora. Burada şəhər-dövləti n idarəetməsi gəminin idarəetməsinə oxşadılır. Nəticədə, gəmi nin kapitan ı olmağa uyğun insanlar sadəcə mütləq qüvvəsi olmayan, yaxşılıq ideyası nı mənimsəyən filosof krallar və xeyirxah adamlardır. Metaforanın mənşəyi lirik şair Alkey ə (frs. 6, 208, 249) qədər gedib çıxır, o cümlədən Sofokl ın "Antiqona", Esxil in isə "Fivə qarşı yeddi" şeirində qeyd olunur.
Metafora
Platon metaforanı Zevs in digər vasitə və ya peşələr də, xüsusilə də dövlət xadimliyi vəzifəsində olduğu kimi gəmi sükançısı üçün də ən yaxşı nümunələrdən biri olduğunu qeyd edərək başladır. O daha sonra metaforanı müəyyən bir dövlət modelinə – demokratiya ya uyğunlaşdırır. Platonun demokratiya anlayışı müasir demokratiya və respublikaçılığın qarışığı ideyası yox, saf çoxluğun idarəsində olan birbaşa demokratiyadır. Platonun Sokrat ı əksəriyyəti təşkil edən əhalini güclü, ancaq yaxıngörən və dənizçilik anlayışı zəif olan bir gəmi sahibi ilə müqayisə edir. Gəminin dalaşan dənizçiləri demaqoq və siyasətçilərdir. Gəminin münəccimi isə filosofdur. Gəminin kapitanı olmaq istəyən dənizçilər, baxmayaraq ki, naviqasiya haqqında heç nə bilmirlər, öz dənizçilik biliklərini tərifləyir və gəmi sahibinin təsdiqini almaq üçün bir-birləri ilə daim rəqabət aparırlar. Eyni zamanda, onlar gəminin münəccimini azad edir, baxmayaraq ki, o, gəminin hərəkəti haqqında məlumatı olan tək şəxsdir.
Hekayə
Hekayə — yazılı ədəbiyyatın və epik növün olduqca geniş yayılmış janrı. Süjetli nəsrin üç - hekayə, povest, roman janrlarının həcmcə ən kiçiyidir. Əsasən tək süjetdən, yaxud bir neçə süjet üzərinə köməkçi süjet vasitəsiylə fikirlərdən ibarət olur.
Tarixi
Qədim Yunanıstandakı “Ərəb gecələri” adlı nağıl və qısa romanslar hekayənin xəbərçisidir. Lakin romantizm və realizm cərəyanlarının təsiri altında povestdə psixoloji və metafizik problemlər yalnız 19-cu əsrdə nağılvari povestlə əks olunmağa başladı.
Rusiyada Qoqolun, Dostoyevskinin, Turgenevin, Çexovun hekayələri ədəbi əsərlər arasında hekayə janrının yaranmasına böyük töhfə verib. İlk məlum hekayə nümunəsi italyan yazıçısı Covanni Bokkaççionun “Dekameron” əsəridir. Əsər əsasən 1348-ci ildə İtaliyada ortaya çıxan “vəba” epidemiyasından bəhs edir. 10 gün ərzində danışılan 100 hekayədən ibarətdir. Xoşbəxtlik, kişi-qadın münasibətləri, ürək ağrıları, uyğun cavablar, din xadimlərinin maraq dalınca qaçması hekayələrin əsas mövzusudur.
Hekayə zamanla iki yerə bölünür; hadisə hekayəsi və vəziyyət hekayəsi.
Hadisə Hekayəsi: Hadisə mərkəzində inkişaf edən və bitən hekayələr. Belə mətnlərdə maraq elementi ön plandadır. Bu janrın ən mühüm nümunələri fransız yazıçısı Gi de Mopassan tərəfindən verilmişdir. Buna görə də hadisə hekayəsi Maupassant üslubunda hekayə adlanır.
Situasiya hekayəsi: Hekayəyə əsaslanmayan, lakin insanlar və ya həyatın kəsişməsi haqqında olan hekayələr adlanır. Bu cür hekayələrdə maraq hissi arxa plana keçir və vəziyyət və ya şəxs təsvir edilir. Situasiya hekayəsinin ən mühüm nümunələri rus yazıçısı Anton Çexov tərəfindən verilir. Bu səbəbdən situasiya hekayələrinə Çexov üslublu hekayələr də deyirlər.
Ədəbiyyatımızda ilk hekayələr Nizami Gəncəviyə aiddir. Lakin, bu hekayələr müstəqil şəkildə deyil, onun "Sirlər xəzinəsi" poemasının daxilində mənzum hekayə olaraq verilmişdir. Ədəbiyyatımıza ilk müstəqil mənzum hekayə Məhəmməd Əmaninin yaradıcılığı ilə gəlmişdir. Bundan əlavə Ədəbiyyatımızda A.Bakıxanov ("Kitabi-Əsgəriyyə") və İ.Qutqaşınlı ("Rəşid bəy və Səadət xanım") kimi hekayələr də yazılmışdır. N.Gəncəvi, A.Bakıxanov, Q.Zakir, S.Ə.Şirvani kimi yazıçılarımızın yaradıcılığında mənzum hekayələr vardır. C.Məmmədquluzadənin "Poçt qutusu", Ə.Haqverdiyevin "Mirzə Səfər" əsərləri hekayənin səciyyəvi nümunələridir.
Novella
Hekayədə epiqrafdan, sitatdan geniş istifadə olunmaqla bərabər içərisində süjetə taraz gələn və onu ixtiyarınca açıqlayan, ifadələyən şeirlərdən, mahnı sözlərindən istifadə olunur. Bütün hekayələrin maraqlı məzmunu olmalıdır. Qısa hekayə hekayə və ya romandan daha kiçik bədii ədəbiyyat formasıdır. Təqdimat tərzi ilə seçilən novella qısa hekayə müasir hekayə anlayışının ekvivalenti olan ingilis omonim novellası ilə qarışdırılmamalıdır.
Lüsi Lauless
Lucy Lawless — ABŞ pop və ritm-end-blüz müğənnisi, mənşəcə barbadosludur. Amerikan "Zena: Cəngavərlərin şahzadəsi" serialında baş qahramanıdır.
Həyatı
Lüsi Louless (ingLucy Lawless, d.29 Mart 1968,Mount Albert, Auckland),Yeni Zelandiyalı aktrisa və müğənni.Beynəlxalq mükafat almış Televiziya serialı Zena: Cəngavər Şahzadəsində 1995-dən 2001-ə qədər canlandırdığı Zena rolu ilə tanınmışdır.Bundan başqa Battlestar Galacticada da önəmli rol almışdır.Sonuncu çəkildiyi serial Spartacus: Blood and Sand və Spartacus: Vengeancedə Batiatın arvadı rolunu canlandırmışdır(ancaq serialın İntiqam hissəsində Batiat yoxdur).
Şəxsi həyatı
Lüsi 19 yaşında Qarz Loulessdən hamilə qalmışdır.1988-ci ildə Kalgoorlie,Avstraliyada evləndilər.Yeni Zelandiyaya qayıdanda Deysi Louless adlı qızları doğulmuşdur.(doğum tarixi 15 iyul 1988-ci il).Cütlük 1995-ci ildə boşanmışlar.Lüsi daha sonra Zenanın yaradıcısı Robert G. "Rob" Tapert ilə 28 Mart 1998-ci ildə evləndi.Julius Robert Bay Tapert (doğum tarixi 16 Oktyabr 1999) və Judah Miro Tapert (doğum tarixi 7 May 2002) adında iki oğulları var.
Nejdət Sançar
Nejdət Sançar (d. 1910, 1 may, İstanbul - ö. 1975, 22 fevral, İstanbul) — məşhur Türkçü və Turançı, Hüseyn Nihal Atsızın kiçik qardaşı, maarifçi və yazardır. Hüseyn Nihal Atsızla soyadının fərqli olmasının səbəbi isə soyad qanununun qüvvəyə mindiyi zaman bir-birləri ilə əlaqələrinin olmamasıdır.
Həyatı
Nejdət Sançar İstanbul Universiteti Ədəbiyyat fakultəsi məzunudur. Əsgərlikdən sonra Sivas Müəllim okuluna ədəbiyyat müəllimi olaraq təyin edilmiş, yalnız o dövrün Milli Eğitim Bakanı Hasan Ali Yüceli qarşılama törəninə qatılmadığı əsas götürülərək bu vəzifədən alınmış və Balikesir Lisesinə göndərilmişdir. Balikesir Lisəsində işinə davam edərkən Türkçülük-Turançılıq adı altında 1944-cü ilin may ayında başlayan və Hüseyn Nihal Atsız, Alparslan Türkeş, Ankara Konservatoriyasının direktoru Orhan Şaik Gökyay, Hikmet Tanyu, Türk tarixi Professoru Zeki Validi Toqan, Reha Oğuz Türkkan gibi Türkçülərin də olduğu dava da tutulmuş və Sıkıyönətim Məhkəməsində olan məhkəmələr sonrası 14 ay həbsə məhkum edilmişdir.Əsgəri Məhkəmə Türkçülər haqqındakı qərarı ləğv etmiş, yəni Nejdət Sançar o zamanlar ‘Tabutluq’ deyilən hücrədə 14 ay boşuna yatmışdı.
Ailəsi
Nejdət Sançarın atası Gümüşxananın Torul qəzasının Midi kəndinin Çiftçioğulları ailəsindən Deniz Göyərtə Minbaşısı Mehmet Nail bəy, anası Trabzonun Kadıoğulları ailəsindən Dəniz Yarbayı Osman Fevzi bəyin qızı Fatma Zəhra xanımdır.
Ageratina neohintoniorum
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Katsuyoşi Şinto
(d. 15 sentyabr 1960) — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 15 oyun keçirib, 1 qol vurub.
Horatsio Nelson
Horatsio Nelson — ingilis donanmaçısı, vitse-admiral (1801), vikont (1801). Əbukir dəniz döyüşü (1798) zamanı eskadraya komandanlıq edərkən fransız donanmasını darmadağın etmişdi. Trafalqar döyüşündə (1805) Nelsonun komandanlığı ilə ingilis donanması fransız-ispan donanması üzərində böyük qələbə qazanmış, bu vuruşmada Nelson ölümcül yaralanmışdı. 1806 il yanvarın 9-da Londonda dəfn olunmuşdur. Dəniz döyüşündə yeni manevr taktikasını tətbiq etmişdir.
Uşaqlığı və gəncliyi
Horatsio Nelson keşiş oğlu idi. Ümumiyyətlə, onların bütün qohum-qardaşları kilsə xadimləri idilər. Ona görə belə ailədən dənizçi çıxması gözlənilməz idi. Lakin bu işdə sözsüz gəmi kapitanı olan dayısının mühüm rolu olmuşdu. Onun balaca Horatsioya 7 yaşında ikən itirdiyi anasının dənizçi olan ulu babalarının macəraları haqqında söhbətləri də unudulmaz təsir bağışlamışdı. Buna görə 12 yaşı olanda Horatsio dayısı Sanqlinqin kapitan olduğu "Trayemfom" keşikçi gəmisində qulluğa girdi. Lakin dayısı onu Hindistana gedən ticarət gəmisinə düzəltdi. İki il çəkən bu səfərdən qayıdan 15 yaşlı Nelson artıq mahir dənizçi idi.
1773-cü ildə o, Şimal qütbünə ekspedisiyaya gedən hərbi gəmilərin birində səfər etdi. Bu səfərdən sonra Nelson 18 aylıq İran körfəzinə və Hindistana yola düşdü. Həmin səfər zamanı o, vətəni üçün qəhrəman olacağına and içdi. Qayıtdıqdan sonra Nelson dayısının köməyi ilə 64 düyməli "Uorçester" hərbi gəmisində dördüncü leytenant kimi qulluğa başladı. Elə həmin ildə o, imtahan verib leytenant rütbəsini aldı.
Nelsonun dövründə ingilis hərbi gəmiləri bir neçə dərəcəyə bölünürdü. Birinci dərəcə 100 toplu 2000–2600 tonluq su tutumu və 850–950 nəfər heyəti olan gəmilər böyük müharibələrdə iştirak edirdilər. Elə həmin illərdə də ingilis gəmiləri yeni tipli daha güclü toplarla silahlandı. Bu topların lülələri əvvəlkilərindən qısa, dağıdıcı zərbələri qat-qat artıq idi.
Dördüncü dərəcəli gəmilər freqatlar adlanırdı və Nelson onları "donanmanın gözü" hesab edirdi. Bu gəmilər çox çevik olub kəşfiyyatla məşğul olur və eskadra komandirləri arasında əlaqə vasitəsi sayılırdı. Freqatlar donanma admirallarının tapşırıqlarını yerinə yetirir, eyni zamanda yeri gələndə düşmən gəmiləri ilə döyüşə də girirdi.
Amerika inqilabında iştirakı
Nelson "Lovestov" freqatına təyinat alır və burada kapitan Uilyam Lokerin başçılığı ilə özünün bütün qabiliyyətlərini göstərir. Həmin illərdə ingilislərlə onların Şimali Amerika müstəmləkələri arasında istiqlaliyyət müharibəsi başlayır. "Vest-Hind"də ikən gənc leytenantın ixtiyarına əyri yelkənli, iki dor ağaclı gəmi — şxuna verilir və o, Karib dənizində adaları bir-birindən ayıran saysız körfəzlərdən keçib manevr sənətini bütün incəliklərinə qədər mənimsəyir.
thumb|left|Admiral Nelsonun Londondakı abidəsi
Bir dəfə güclü fırtına zamanı Nelsonun qulluq etdiyi freqat Amerikanın silahlı mülkü gəmisi ilə rastlaşır və Nelson bu çətin şəraitdə düşmən gəmisinin göyərtəsinə keçib onun ələ keçirilməsinə nail olur. Nəhayət, 1779-cu ildə hələ 21 yaşı tamam olmayan Nelson "Xincinbrük" freqatına kapitan təyin olunur. O dövrdə düşmən gəmilərini tutub ələ keçirmək böyük hünər sayılır və Admiralteys tərəfindən hər cür həvəsləndirilirdi. Hər ələ keçirilən qənimət üçün mükafat verilirdi.
1780-ci ildə özünü müstəqil elan etmiş Amerika Birləşmiş Ştatları ilə İngiltərə arasında müharibə gedirdi. Əvvəlcə Fransa, sonra isə İspaniya və Hollandiya da ABŞ-la birləşirlər. Bu zaman Yamayka qubernatorunun təklifi ilə Nelson Mərkəzi Amerikada mühüm bir əməliyyat həyata keçirir və özü də ağır xəstələnir. Lakin güclü iradəsi sayəsində sağalıb 1781-ci ildə "Albemarl" freqatına kapitan təyin olunur. Bu ələ keçirilən fransız ticarət gəmisi idi. Bir neçə il burada komandanlıq edəndən sonra Nelson başqa bir freqata — "Boreas"a kapitan təyin olunur. O, 1787-ci ildə varlı dul qadına evlənir, lakin dənizi tərk etmək istəmir.
Fransanın inqilabi müharibələri və Nelson
İngiltərə-Fransa sülh müqaviləsindən sonra gəmilərin çoxu işsiz dayanır. Nelson istər-istəməz dənizi tərk etməli olur. Bu işdə onun Admiralteys rəhbərləri ilə konflikti də az rol oynamır. Nəhayət, uzun mübahisə və mübarizədən sonra 1793-cü ildə o, 64 düyməli "Aqamemnon" xətli gəmiyə kapitan təyin olunur. Həmin illərdə Fransa inqilabi hadisələr burulğanından çıxıb qəribə olsa da aqressiv siyasət yeritməyə başlamışdı. Nəticədə iki ölkə yenidən düşmənə çevrilmişdi.
1793-cü ildə ingilis eskadrası fransız gəmilərinə Tulon limanından çıxmaq imkanı verməmək üçün Aralıq dənizinə çıxdı. Burada onlar çox güclü İspan donanması ilə toqquşdular. Və bu toqquşmada Nelson öz qeyri-adı hərbi istedadını bir daha sübut etdi. Əhvalat belə olmuşdur.
1797-ci il fevralın 14-də admiral Con Cervisin komandası altında 15 ingilis xətt gəmisindən ibarət eskadra Portuqaliyanın San-Visenti boğazı yanında 18 və 8 ispan gəmilərindən ibarət iki eskadra ilə rastlaşır. İngilis admiralı kiçik dəstə gəlməmiş ispanların böyük dəstəsinə hücum edib onu məhv etmək qərarına gəlir. Bir neçə manevrdən sonra Cervis öz gəmilərinə dönüb düşmən gəmilərini təqib etmək əmrini verir. İngilis gəmiləri bir-birinin dalınca düzülüb ispanların aryerqardına doğru irəliləyir. Nelsonun gəmisi arxadan üçüncü olur. Nelson görür ki, bu cür taktika eskadranı məhvə aparır. Buna görə əmr gözləmədən irəli çıxıb rəqibin qabaq gəmilərinin yolunu kəsir. Nelsonun o dövrün ən böyük hərbi gəmisi olan 74 düyməli gəmisi ispanların 30 düyməli "Santissima Trinidad"ına hücum edir. Bu açıq-aşkar admiralın əmrinin pozulması deməkdi. Lakin ağıllı Cervis Nelsonun düz hərəkət etdiyini başa düşür və o, kapitan Kollinqvurda Nelsona kömək etməyi əmr edir.
Beləliklə, ingilislər düşmənin dörd xətt gəmisini ələ keçirir. Qalanları qaçır. Nelson özü iki düşmən gəmisini admiralla bərabər çəkib aparır. Və o vaxtdan bu cür manevr "Nelson korpusu" adlanır. Bu qələbədən sonra Cervis qraf dərəcəsini, Nelson isə kontr-admiral rütbəsini və zadəgan dərəcəsini alırlar. Horatsio Nelsonun qələbələrinin sayı-hesabı yoxdur. Hesablamalara görə bu məğlubedilməz admiral ömrü uzunu 250-ə qədər döyüşdə qələbə çalmışdı və onların tacı Trafalqar döyüşüdür. Həmin tarix döyüşdə Nelson fransız-ispan birləşmiş donanmasına demək olar ki, darmadağın etmişdi. Həmin döyüşün təsviri belədir:
1805-ci ildə fransızlar ispanlarla birləşib Britaniya adalarına girmək planını hazırlayırlar. Təkcə fransızlar bunun üçün böyüklü-kiçikli iki min beş yüz gəmi hazırlaya bilirlər. Bu xəbəri eşidib bütün Britaniya həyəcana düşür. Napoleonun Avropadakı qələbələri, onun İtaliyanı bir zərbə ilə fəth etməsi onsuz da hamını sarsıtmışdı. Fransızlar İngiltərəyə desant çıxarmaq üçün 120 min seçmə əsgər hazırlamışdılar.
Nelson artıq əvvəlki döyüşlərində bir gözünü və bir qolunu itirmişdi. Buna baxmayaraq İngiltərə hökuməti onu Böyük Britaniyanın hərbi dəniz qüvvələrinin baş komandanı təsdiq etdi. 1805-ci il sentyabrın 13-də Nelson Marton limanını tərk edib Portsmuta — onu gözləyən flaqman gəmisi "Viktoriyaya" gəlib elə həmin gün göyərtəyə çıxdı.
Fransa-İspaniya gəmilərinin sayı ingilis gəmilərindən çox idi. Lakin Nelson bilirdi ki, ingilis zabit və dənizçiləri fransızlardan və xüsusilə ispanlardan qat-qat təcrübəli və dözümlüdürlər. Döyüş planını Nelson oktyabrın 21-də "Viktoriya"nın göyərtəsində hazırladı.
Admiral Kollinqvud ikinci flaqman gəmisi ilə düşmən gəmiləri arasına girib onu parçalamalı, sonra isə Nelsonun dəstəsi döyüşə girib onun taleyini həll etməli idi. Nelsonun 27, müttəfiqlərin isə 38 gəmisi döyüşə çıxmışdı. Topların sayınca da müttəfiqlər irəlidə idilər. Donanmalar Cəbəllütariq yanındakı Trafalqar burnunda üz-üzə gəldilər. Fransızlar gəmilərini aypara şəklində düzmüşdülər. İngilislər Konlinqvudu irəli verib ağır-ağır onun ardınca irəlilədilər. Döyüş başlananda onlar planı dəyişdilər və Nelsonla Kollinqvud əlbir şəkildə fransızların mərkəzinə doğru hücuma keçdilər.
Ölümü
thumb|200px
Nelson admiral geyimində, sinəsində parıldayan ordenlər "Viktoriya"nın göyərtəsində idi. Ona yerini, ya da planlarını dəyişməyi təklif etdilərsə də razı olmadı. Döyüş başlandı. Kollinqvud irəli getdi. Düşmənlər "Viktoriya"nı görüb atəşə tutdular. İngilis gəmiləri rəqiblərin cərgələrini pozdular. Fransız topçularının atəşlərindən "Viktoriya"nın göyərtəsindəki bütün matros və zabitlər həlak oldu. Yalnız kapitan Hardi ilə Nelson sağ qaldılar. İngilis gəmiləri daha sərrast atəş açırdı və düşmən gəmilərinin itkisi daha çox idi. Hardi bir də dönüb baxanda dəhşət içində Nelsonun yıxıldığını gördü. Admiral Nelson ona çatan Hardiyə dedi: "Onlar nəhayət ki, mənim axırıma çıxdılar". Saat 2-də fransız flaqmanı bayrağını endirdi və baş komandan Vilnov əsir alındı. Nelsonu təbrik edib xəbər verdilər ki, 15 düşmən gəmisi əsir alınıb. HMS Victory gəmisinin kapitanı Tomas Hardi ölən Nelsonun sonuncu sualına döyüşün hələ bitməmisinə baxmayaraq cavab verir: "Milord, bu gün sizindir." Nelson ona: — "Məni öp, Hardi", Hardi onun xayişini yerinə yetirir. Nelsonun son sözü: — "Tanrıya şükürlər olsun, mən öz borcumu yerinə yetirə bildim" olur. Beləliklə, Nelson 250-ci qələbəsini görüb sonra gözlərini yumdu. Bu, dünya hərb tarixində ən böyük qələbələrdən biri idi. Döyüşdə 6 min rəqib və 3 min ingilis dənizçisi həlak oldu. Yalnız 11 düşmən gəmisi geri qayıda bildi.
Solanum pseudoquina
(Solanum pseudoquina) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Nikola Teslanın heykəli (Bakı)
Nikola Teslanın heykəli – Azərbaycanın paytaxtı Bakı şəhərində Azadlıq prospekti və Süleyman Rəhimov küçələrinin kəsişməsində yerləşən parkda ucaldılmış abidə. Abidənin müəllifi Azərbaycanın xalq rəssamı, heykəltaraş Ömər Eldarov və memar Sənan Salamzadədir. Abidə tuncdan tökülmüşdür. Onun hündürlüyü postamentlə birlikdə 3.3 metr təşkil edir.
Abidənin fonunda alimin əsas ixtiralarından olan dəyişən cərəyan generatorunu əks etdirən dekorativ panno quraşdırılıb. Abidənin açılış mərasimi 2013-cü il fevralın 8-də keçirilmişdir. Abidənin açılış mərasimində Azərbaycanın prezidenti İlham Əliyev, xanımı Mehriban Əliyeva və Serbiya prezidenti Tomislav Nikoliç, xanımı Dragitsa Nikoliç iştirak etmişlər.
Qrinviç meridianından... kənarda (film, 2007)
Məzmun
Filmin süjet xətti belədir: Qəhrəman gənc rəssamdır. O, siyasətdən uzaq olmaq istəyir. Hər bir yaradıcı insan kimi onun da öz dünyası var. Amma vəziyyət elə inkişaf edir ki, məcburiyyət qarşısında o da, dövrün hadisələrinə qarışmalı olur. Çünki, ən yaxın dostu cəbhənin bir tərəfində, sevgilisi o biri tərəfindədir...
Film haqqında
Filmin layihəsi Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin "Yeni əsr. Yeni gənclər. Yeni baxış" qısametrajlı film layihə müsabiqəsində 2-ci yeri tutub (02.08.2006).
Çəkilişlər 2 aya yaxın davam etmişdir.
Ajania nematoloba
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Pluton (mifologiya)
thumb|right|[[Persefonanın Pluton tərəfindən qaçırılması, A.Dürer]]
Üzümlü (Qax)
Üzümlü — Azərbaycan Respublikasının Qax rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Toponimikası
Üzümlü oyk., mür. Qax r-nunun Qıpçaq i.ə.v.-də kənd. Ağyazı düzündədir. 1960-cı illərdə üzümçülük sovxozu fəhlələri üçün salındığına görə kənd belə adlandırılmışdır.
Toru Sano
(d. 15 noyabr 1963) — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 9 oyun keçirib.
Çevik Hərəkat Qüvvələri
Azərbaycan Respublikası Dövlət Sərhəd Xidmətinin Çevik Hərəkat Dəstəsi — yaşıl beretlilər kimi tanınan Azərbaycan Respublikası Dövlət Sərhəd Xidmətinin Çevik Hərəkat Xidmətinin vəzifələri aşağdakılardır :
Türkiyə 2010 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində
Türkiyəni 2010 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində MaNga qrupu təmsil edəcək. Oxuyacaqları mahnı fevralda məlum olacaq.
Bulbophyllum cylindrobulbum
—  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Türkiyə 2010 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində
Seçim
Türkiyəni bu il Avroviziya mahnı yarışmasında məşhur müğənnilərin təmsil edəcəyi bildirilirdi. Onların arasında Tarkan, Nazan Sələf, Şəbnəm Fərah və Dəniz Arçakın adları var idi. Əmrə Aydının və Murat Bozun təmsil edəcəyi xəbərləri də yayılmışdı. Sonda MaNganın təmsil edəcəyi açıqlandı.
Bulbophyllum cylindrobulbum
Arealı
Bulbophyllum cylindrobulbum növü Papuasiya, Yeni Kaledoniya ərazilərində yayılmışdır.
Amukta adası
Amukta adası — Aleut adaları qrupuna, Dörd Dağ adalarına daxil olan ada. Siquam adasından şərqdə yerləşir.
Coğrafiya
Daxil olduğu adalar qrupunun ən qərbində yerləşən adadır. Adada aktiv olan Amukta vulkanı vardır. Adanın maksimal hündürlüyü 1055 metrdir. Ərazisi əsasən tundra bitkiləri, mamır və şibyə ilə örtülmüşdür. Duman və atmosfer yağıntıları adanın əsas xüsusiyyətlərindən biridir.
Tarixi
Ada 1768-ci ildə "M. Pavel" gəmisində rus dənizçiləri tərəfindən kəşf edilmişdir. 1867-ci ildə Alyaskanın satın alınması zamanı Alyaska ilə birlikdə ABŞ-yə satılmışdır.
Sen-Sebastyen (İzer)
Sen-Sebastyen  — Fransa da kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — İzer. Matezin-Triyev kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Qrenobl.
INSEE kodu — 38456. Kommunanın 1999-cu il üçün əhalisi 178 nəfər təşkil edirdi. Kommuna dəniz səviyyəsindən 579 ilə 1 931 qədər metr yüksəklikdə yerləşir. Kommuna Paris dən təxminən 520 km cənub-şərqdə, Lion dan 130 km cənub-şərqdə, Qrenobldan 39 km cənubda yerləşir.
Əhalisi
Əhalinin dinamikası (INSEE) :
Qrizli
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinin  növünə aid heyvan yarımnövü.
Varşava Hersoqluğunun Avstriya ilə müharibəsi
Varşava Hersoqluğunun Avstriya ilə 1809-cu il müharibəsi — Napoleon Bonopartın Beşinci Koalisiyaya qarşı müharibələrindən biri.
1809-cu ildə Avstriya ilə müharibədə qələbə qazanıldı. Bu münaqişə Napoleonun beşinci koalisiyaya qarşı apardığı müharibənin bir hissəsi idi. Fransa ilə beşinci koalisiyanın müharibəsi başlayanda Varşava Hersoqluğunda hərbi nazir Yozef Ponyatovskinin tabeliyində yalnız 14 minlik hərbi korpus qalmışdı.
Ershersoq Avstriyalı-Este Ferdinand Karlın komandanlığı ilə 36.000 minlik Avstriya qoşunu Saksoniya və Varşava Hersoqluğuna hücum etdi. Ershersoq bütöv bir dövləti tutmağı planlaşdırırdı. Raşin ətrafında döyüşün nəticəsi olan konvensiyanın imzalanması başa çatmamış ershersoq Ferdinand Karl qəflətən hücum edərək müdafiəsi zəifləmiş Varşavanı ələ keçirdi. Lakin polyaklar əks hücuma keçərək və Pulav, Lublin, Sandomir, Zamoysk qalasını, Lvov, Radom və Krakovu azad etdilər.