cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Aksiomatik üsul
Aksiomatik üsulun ardıcıl inkişafı və teoremlərin aksiomlardan alınmasında istifadə olunan məntiqi qaydaları dəqiq şərh etmək cəhdi Hilbertin formal Aksiomatik üsulunun kəşfinə gətirdi. Bu, üçüncü dövrün başlanğıcı oldu. Həmin üsula görə aksiomların şərhində çoxluqlar nəzəriyyəsi və hesab anlayışlarından istifadə edilməməlidir. Məntiqin aksiomatikləşdirilməsi nəticəsində aksiomun ikinci dövrdəki mənası aradan çıxdı. Buna əsasən Hilbert göstərdi ki, aksiom məntiqi  və riyazi simvollarla qurulmuş formullardır. Məsələn, formal sistemdə məntiqin modus ponens (latın dilində aradan çıxartma) qaydası A, B və C formulları arasında elə münasibəti göstərir ki, bu münasibətə görə B formulu “əgər A-dırsa, onda, C-dir” şəklində olmalıdır. Bu halda C formulu A və B-dən bilavasitə məntiqi alına bilən adlanır. Başqa sözlə, C formulu A və “əgər A-dırsa, onda, C-dir” formullarının bilavasitə məntiqi nəticəsidir. Hilbert formalizə etməklə aksiomatik sistemləri və beləliklə də riyaziyyatın ziddiyyətsizliyini konstruktiv və kombinator sonlu metodlarla isbat etməyə cəhd göstərdi. Lakin Avstriya riyaziyyatçısı K.Gödel göstərdi ki, nəinki konstruktiv üsullarla, hətta baxılan formal sistemdə formalizə edilmiş məntiqi vasitələrlə belə ziddiyyətsiz güclü aksiomatik sistemin ziddiyyətsizliyini isbat etmək olmaz. Aksiomatik üsul riyaziyyatda intuisionizm və konstruktivizm baxımından kəskin tənqid edilir. İntuisionistlərə görə üçüncünün istisnalığı prinsipi  rədd edilir və onu şərtsiz qəbul edən Aksiomatik üsul qüsurlu hesab olunur. Konstruktivistlər isə yalnız konstruktiv obyektləri və onların konstruktiv sistemlərini riyaziyyatın tədqiqat obyekti hesab edir. Bu üsulda verilmiş elm sahəsinin bəzi obyektləri tərifsiz qəbul olunur və onların xassələri aksiomlarda ifadə olunur. Sonrakı anlayışlar təriflərin köməyi ilə daxil edilir. Bu təriflərdə məlum anlayışlardan (tərifsiz və ya tərifi olan) istifadə olunur. Aksiomatik üsul qurulan elmi nəzəriyyənin öyrəndiyi obyektlər arasındakı münasibətlər aksiomlar və teoremlərin köməyi ilə ifadə olunur. Aksiomların doğruluğu qəbul olunur. Teoremlərin doğruluğu aksiomlardan və ya əvvəl isbat olunmuş teoremlərdən formal-məntiqi yolla alınır. (isbat olunur). Hər hansı elmi nəzəriyyənin aksiomatik üsul qurulması deduktiv üsul adlanır.
Banal milliyətçilik
thumb|1830-cu il [[Böyük Fransa inqilabı|Fransa inqilabı na həsr olunmuş "Xalqa yol göstərən azadlıq" şəkli, rəssamı Ejen Delakrua, həmçinin millət vəkili də olmuşdur. ]]
Banal millətçilik — insanlar arasında milli aidiyyat hissini paylaşan millətin günlük təsvirləri.
Mahiyyəti
Termin, Maykl Billigin 1995-ci ildəki yayımlanan eyni adlı kitabından törədilmişdir və məqsəd tənqid olaraq qəbul edilməsi idi. Konsepsiya, xüsusilə siyasi coğrafiya nizamı daxilində, 1990-ci illərdə yayımlanmasında bu tərəfə elmi fikirlərin davam etməsi ilə son dərəcə təsir edici olmuşdur. Günümüzdə bu termin əvvəla kimlik formalaşması və geopolitik-akademik mübahsələrdə istifadə olunmaqdadır.
Nümunələri
Banal millətçilik nümunələri günlük həyatımızda bayraqlar, idman qarşılaşmaları, milli mahnılar, pul simvolları, populyar ifadələr və zərb-məsəllər, vətənpərvər klublar, milli mətbuatda söz vurulan birliklərin qurulması, yəni hava xəbərləri, qrup və bölünmələr kimi hadisələrin "yerli" və "xarici" xəbərlər adı ilə verilməsi kimi hadisələrdə özünü göstərir. Bu simvolların çoxu davamlı təkrarlanan olduqları və demək olar ki, şüraltında yerləri olmadıqları üçün daha təsirlidirlər. Banal millətçilik daha çox məktəblər kimi dövlət qurumları vasitəsilə yaradılmaqda və yayılmaqdadır.
Qışlaq-i Xanhüseynvalidanhacıməhəmmədtağı (Biləsuvar)
Qışlaq-i Xanhüseynvalidanhacıməhəmmədtağı — İranın Ərdəbil ostanının Biləsuvar şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 62 nəfər yaşayır (11 ailə).
Neptunun üzükləri
Neptunun üzükləri beş əsas halqadan ibarət bir sistemə malikdir. Əvvəlcə "qövslər" adlandırılan üzüklər 22 iyul 1984-cü ildə Çilidəki La Silla Rəsədxanasında Patris Buşet, Reinhold Häfner və Jan Manfroid komandası və F. Vilas və L. R. Eliser tərəfindən Cerro Tololoda kəşf edilmişdir. Uilyam Habbardın rəhbərlik etdiyi proqram. O, Amerika Rəsədxanasında aşkar edilmişdir. Üzüklər 1989-cu ildə Voyager 2 kosmik gəmisi tərəfindən çəkilib. Üzüklərin ən sıx hissələrini Saturnun əsas halqalarının nisbətən daha az sıx hissələri ilə müqayisə etmək olar (məsələn, C halqası və Cassini seqmenti); lakin Neptunun halqa sisteminin əksəriyyəti nisbətən zəif, solğun və tozludur və daha çox Yupiterin halqalarına bənzəyir. Neptunun üzükləri planetin mühüm tədqiqatlarına töhfə vermiş astronomların adını daşıyır: Galle, Le Verrier, Lassel, Araqo və Adams. Neptunun peyklərindən biri olan Qalateya orbiti ilə üst-üstə düşən başqa bir adı açıqlanmayan zəif halqa var. Onun digər üç peyki Naiad, Thalassa və Despina halqalar arasında dövr edir. Neptunun üzükləri çox qaranlıq materiallardan ibarətdir, ola bilsin ki, tərkibində üzvi birləşmələr var və radiasiyaya məruz qalır. Oxşar materiallar Uranın halqalarında da görünür. Üzük yüksək toz tərkibinə malikdir (20% -dən 70% -ə qədər) və 0,1-dən az olan aşağı və orta optik dərinliyə malikdir. Adams üzüyü beş ayrı qövsdən ibarətdir, Fraternité, Égalité 1 və 2, Liberté və Courage və bu xüsusiyyəti ilə unikaldır. Qövslər radial uzunluğun dar bir sahəsini əhatə edir, ilk dəfə 1980-ci ildə aşkar edildikdən sonra az dəyişib və olduqca sabitdir. Qövslərin necə sabit qalması davam edən müzakirə mövzusudur və onların sabitliyi çox güman ki, Adams halqası ilə daxili çoban ayı(peyki) Qalateya arasındakı orbital rezonans qarşılıqlı əlaqəsi ilə bağlıdır.
Üzük sistemi
Neptunun halqa sistemini anlamaq üçün çoxlu araşdırmalar aparılsa da, halqa sistemi və sistemdəki peyklərin halqalarla qarşılıqlı əlaqəsi ilə bağlı hələ də çoxlu naməlum məsələlər var. Araşdırmada Voyager uçuşları, Hubble, Keck və VLT tərəfindən toplanan məlumat dəstlərindən istifadə edilib. Neptun halqalarının dinamik dəyişməsi haqqında hələ kifayət qədər məlumat yoxdur. Üzüklərin kiçik peyklərlə əlaqəsi natamam peyk əmələ gəlmə prosesi ilə bağlı ola bilər. Həmçinin, üzüklər müvəqqəti ola bilər; halqalar da stabil vəziyyətdən çıxa və yeni halqa əmələ gəlməsi prosesinə səbəb ola bilər. Gələcəkdə yeni nəsil yer əsaslı çox böyük teleskoplar və James Webb Kosmik Teleskopu tərəfindən toplanacaq məlumatlarla sistemin daha yaxşı başa düşüləcəyi düşünülür.
Azərbaycan–Uruqvay münasibətləri
Azərbaycan–Uruqvay münasibətləri — Azərbaycan Respublikası ilə Uruqvay Şərq Respublikası arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr.
Diplomatik əlaqələr
İki ölkə arasında diplomatik əlaqələr 1995-cü ilin yanvar ayının 11-də qurulmuşdur
Parlamentlərarası əlaqələr
Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisində Azərbaycan-Uruqvay parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupu fəaliyyət göstərir. 4 mart 2016-cı il tarixindən Mixail Zabelin işçi qrupunun rəhbəridir.
İdman sahəsində əməkdaşlıq
thumb|[[Uruqvay milli futbol komandası|Uruqvay millisinə həsr olunmuş Azərbaycan poçt markası (1997) ]]
Qışlaq-i Xanhüseynvalidanteymur (Biləsuvar)
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 32 nəfər yaşayır (7 ailə).
Aleksandr Fadeyev
Aleksandr Aleksandroviç Fadeyev — rus yazıçısı.
Demi Mur
Demi Mur (11 noyabr 1962) — ABŞ aktrisası, film rejissoru, prodüser, keçmiş bəstəkar və modeldir.
Həyatı
Demi Mur 11 noyabr 1962-ci ildə Roswell, New Mexico-da kasıb bir ailədə anadan olmuşdur. Bioloji atası Charles Harmon anası Virginianı Demi doğulmamışdan öncə, evliliklərinin ikinci ayında tərk etmişdir. O, üç yaşında olarkən anası Dan Guynes ilə evlənmiş və ailəsi ögey atasının işi ilə əlaqədar evlərini bir neçə dəfə dəyişdirmişdir. Demi hər zaman Danı öz atası kimi qəbul etmişdir. 16 yaşından məktəbi atmış, filmlərə çəkilməyə qərara gəlmişdi.
Aleksandr Fadeyev
Həyatı
Aleksandr Fadeyev 1901-ci ildə Tver əyalətinin Kirmi kəndində inqilabçı ailəsində doğulmuşdu. Aleksandr uşaqlıqdan ətrafdakıları istedadı ilə heyran etmişdi. Dörd yaşında bacısının əlifba kitabından hərfləri öyrənmişdi. Sevimli yazarları isə Cek London, Fenimor Kuper idi. Gənclik illərindəki macərapərəstliyi də onda bu kitabların təsiri ilə yaranmışdı.
Demi Mur
Həyatı
Seriallarda çəkilir. 1982-1983-cü illərdə narkotikaya qurşanır. 1985-ci ildə "St. Elmo's Fire" filminə çəkilişlər sayəsində narkotikadan asılılığından azad olur. 1990-cı illərdə "Ruh","A Few Good Men","Indecent Proposal","Striptease" filmləri ilə ən bahalı aktrisalar siyahısına düşür. 2003-cü ildə ən pis qadın aktrisası kimi "Qızıl moruq" antiprizinə layiq görülür.
Aleksandr Fadeyev
Həyatı
Belə ki, gənc Aleksandr 1918-ci ildə məktəbi yarımçıq buraxaraq inqilabçılara qoşulur, Kommunist Partiyasının sıralarına daxil olur. Partiya təbliğatçısı kimi çıxış edir. Partiyada Bulıqa ləqəbi ilə tanınır. Aleksandr partizan dəstələrinə qoşulur və Uzaq Şərqdə döyüşlərin birində yaralanır.
1920-ci illərdə təhsilin davam etdirmək üçün universitetə daxil olsa da, yenə hərbi əməliyyatlarında iştirak edir. Kronştadt üsyanının yatırılması zamanı ikinci dəfə yaralanır. Sağalandan sonra Aleksandr Moskvada qalmağa qərara alır.
Alek Jorjen
Alek Jorjen — "Oser" klubundan icarə əsasında Fransanın aşağı çempionatının "Konkarno" klubunda müdafiəçi mövqeyində çıxış edən peşəkar Fransa futbolçusu.
Aleksandr Fadeyev
Yazıçılıqdan məmurluğa
Fadeyev hələ döyüşçü olduğu zamanlardan yazırdı. Tərxis olunandan sonra isə ciddi surətdə yaradıcılıqla məşğul olmağa başladı və 1926-cı ildə onun "Darmadağın" romanı çap olundu. Romanın çapından sonra Fadeyev gənc və istedadlı bir yazıçı kimi ədəbi çevrədə şöhrət qazandı.
Alek Jorjen
"Pari Sen-Jermen"
Jorjen öz peşəkar karyerasında debütünü Pari Sen-Jermen klubu ilə 24 yanvar 2017-ci ildə etmişdir. O, 88-ci dəqiqədə Bordo klubu ilə qarşılaşmada Lukas Mouranı əvəz etmişdir. Həmin görüşdə Pari-Sen Jermen Liqa Kubokunun yarımfinal mərhələsində Bordoya 4–1 hesabı ilə qalib gəlmişdir.
Aleksandr Fadeyev
Yazıçılıqdan məmurluğa
Ani uğurdan sonra Fadeyev yaradıcılığa daha az vaxt ayırmağa məcbur idi. Bütün məziyyətləri, ailəsinin və özünün inqilabı keçmişi partiya siyasətinin parametrlərinə cavab verirdi. Odur ki, gənc yazıçı tezliklə Rusiya Proletar Yazıçıları İttifaqının rəhbəri təyin edildi.
Sosialist realizminin atası
Fadeyev sosialist realizminin nəzəriyyəçilərindən biri idi. Onu "ədəbiyyat naziri"də adlandırdılar. Fadeyev demək olar ki, 30 il müddətində sovet ədəbiyyatının yol göstərənlərindən biri olmuşdu. Sözsüz ki, əksər hallarda partiyanın sifarişlərini də yerinə yetirirdi. Partiyanın bəyənmədiyi yazıçılar onun əlilə vurulurdu. O, Platonov, Axmatova, Pasternak, Zoşşenko kimi yazıçıları sosialist realizmindən sapmaqda günahlandırır, onları "rus ədəbiyyatının tör-töküntüləri" adlandırırdı.
Alek Jorjen
"AZ" klubuna icarə
2018-ci ilin yanvar ayında Jorjen 2018-19 mövsümünün sonunadək Niderlandın "AZ" klubuna icarəyə verildi. O, həmin klubun gənclər heyətində 4 oyun keçirdikdən sonra "Pari Sen Jermen"ə geri döndü.
Aleksandr Fadeyev
Sosialist realizminin atası
Dövrün tələblərinə cavab verməyən bir qrup yazarların təqib olunmasında onun rolu az deyildi. Ali kürsüdən onları tənqid edənlərin başında, əlbəttə, Fadeyev dururdu. Onun 1949-cu ildə "Pravda" qəzetində yazdığı "Bir qrup antivətənpərvər teatr tənqidçiləri haqqında"məqalə ilə "Kosmopolitlərlə mübarizə" kampaniyasının əsası qoyuldu. Məqaləni Stalin şəxsən redaktə etmiş, başlığı da özü qoymuşdu.
Xəstə yatağındakı Platonova yardım edirdi
Fadeyev təzadlı həyat sürürdü. Əgər Yazıçılar İttifaqının qurultayında Andrey Platonovu, Bulqakovu, Pasternakı tənqid edirdisə, əvəzində Platonov xəstə olanda tez-tez ona baş çəkir, müalicəsi üçün arvadına maddi yardım edirdi.
Fadeyev Anna Axmatova yaradıclığını tənqid etməklə, onu burjuaziya maraqlarından çıxış etməkdə günahlandırmaqla bərabər Stalin mükafatına da təqdim etmişdi. Oğlu N. Qumilyovun azad edilməsi üçün yuxarılara minnətçi düşmüşdü.
Bulqakov ölüm yatağında olanda Fadeyev onunla son dəfə görüşür. Kim deyə bilər ki, onun Platonovla, Bulqakovla söhbətləri hansı xarakterdə idi, onlardan əfv diləmişdimi? Nə bilmək olar?
Böyük Vətən Müharibəsində hərbi müxbir
Fadeyev ilk romanı "Darmadağın"dan sonra daha çox ədəbi-tənqidi məqalələr yazırdı. O, müharibə illərində hərbi müxbir qismində cəbhə bölgəsinə gedir. Almanlara qarşı mətanətlə vuruşaraq həlak olmuş Qırmızı Don yeniyetmələri haqqında əhvalatı eşidir. Fadeyev bundan sonra iri həcmli "Gənc qvardiyaçılar" romanını yazır.
Sovet ədəbiyyatı ideoloji rəhbərinin romanı gözlənildiyi kimi rəğbətlə qarşılanmır. Hətta Stalin belə Don gənclərinin müqavimət hərəkatında partiyanın rolunun göstərilmədiyi üçün Fadeyevi möhkəm danlayır.
Stalin ona nə dedi?
"Xalqlar atası" Fadeyevi qəbuluna çağırtdırır. Qapını döyüb kabinetə daxil olan Fadeyev Stalini qanıqara görür. Stalinin soyuqluğunu o dəqiqəcə duyan yazıçı irəli gəlməyə cəsarət etmir. Stalin başını qaldırıb: - Siz kimsiz, yoldaş Fadeyevsiz? - Rəng alıb, rəng verən Fadeyev cavab verməkdə çətinlik çəkir, Stalinin bu cür köntöy sual verməsinin bir səbəbi olduğunu anlayır. Amma səssiz dayanmağın da ona bir faydasının olmayacağını dərk edir:
- Mən yazıçıyam, yoldaş Stalin.
Stalin elə bu cavabı gözləyirmiş kimi:
- Siz psixsiz, yoldaş Fadeyev, yazıçı deyilsiz!
Sonra əlini masanın üstündə açıq duran kitaba vuraraq
- Yazıçı bax budur, Anton Pavloviç Çexov. Siz ideoloji cəhətdən zərərli kitab yazmısınız. Siz gənc qvardiyaçıları cinayətkar dəstə kimi, maxnoçular kimi təqdim etmisiniz. Məgər partiyanın rəhbərliyi olmadan faşizmə qarşı effektiv mübarizə aparmaq mümkündürmü? Sizin kitabınıza görə mümkündür.
Fadeyev dinməzcə dayanır, heç nə deyə bilmir. Stalin onu qapıdanca qaytarır.
- Gedin və düşünün, yoldaş Fadeyev.
Romanı yenidən yazdı.
Fadeyev əsəri yenidən yazmağa məcbur olur. O zarafatla dostlarına deyirdi: "Gənc qvardiyanı qocasına dəyişməklə məşğulam".
"Gənc qvardiya"nın işlənmiş variantı birinci qədər güclü alınmasa da, onun ölümündən sonra bu əsər sovet dərsliklərinə salındı. Filmi də çəkildi. Bir neçə il öncə aparılan araşdırmalarda isə məlum oldu ki, sən demə, Fadeyev romanda bir çox tarixi faktları təhrif edibmiş.
Fadeyevin "Udegeylərin sonuncusu" və "Qara metallurgiya adlı" iki yarımçıq romanı da var. O, 31 mart 1951-ci ildə Stalinə məktubunda sonuncu romanda "nəhəng kommunizm quruculuğu"ndan yazacağını vəd edirdi.
"O mənim atamdır"
Fadeyev deyirdi: "Mən bir Stalindən, bir də anamdan qorxuram". Fadeyev Stalinə dərindən bağlı adam idi. Əgər bütün ölkədə bir Stalin xofu var idisə, Fadeyevdə qorxudan ziyadə sevgi vardı.
Stalinin vəfatından sonra "Xruşşov qızdırması" zamanında Fadeyev üçün də ağır günlər başlamışdı. Bir zamanlar Stalinin sadiq tərəfdaşlarından biri olan Fadayev Xruşşovun diqqətindən kənarda idi. 20-ci qurultayında Şoloxov onu kəskin tənqid elədi. O, sovet ədiblərinin repressiyaya məruz qalmasında başlıca günahkarlardan biri hesab olunurdu.
Ömrünü müxtəlif tədbirlərdə, rəsmi mərasimlərdə, ictimaiyyət arasında keçirmiş bir adam artıq əvvəlki nüfuza malik deyildi. O özü də bir zamanlar etdiyi səhvləri dərk edir, vicdan əzabı çəkirdi.
Ömrünün sonun iki ay qalmış içkini də tərgitmişdi. Daha əvvəl kimi sərxoş olub küçədə, kanal qırağında yıxılıb qalmırdı. Oğlu Mixailin xatirələrinə görə, ölümündən bir gün əvvəl Peredelkinodakı bağ evindən Moskvaya gedib bir neçə nəfərlə görüşür, bundan sonra bağa qayıdır.
Mayın 13-də isə, çox sevdiyi dostu Səməd Vurğunun 50 illik yubileyinin səhəri günü iş otağında tapança ilə sinəsindən nişan alır. Fadeyev ölümündən qabaq Mərkəzi Komitəyə məktub yollamışdı. Məktub o zaman ictimaiyyətə açıqlanmadı, gizli saxlanıldı. 44 il gizli arxivdə saxlanılan məktub yalnız 1990-cı ildə dərc olundu: "Mənim həyatım bir yazıçı kimi bütün mənasını itirir və mən alçaqlıq, yalan və böhtan kimi üzərimə düşən bu murdar mövcudluqdan böyük sevinclə xilas olaraq, həyatdan gedirəm. Son ümidim bunu heç olmasa, dövləti idarə edən insanlara demək idi, amma 3 il ərzində xahişlərimə baxmayaraq, məni heç kim qəbul edə bilmir.
"Məni anamın yanında dəfn edərsiz."
Fadeyevi Sovetlər İttifaqının böyük yazıçısına layiq bir şəkildə Novodeviçye qəbirstanlığında dəfn elədilər. Ömrünü sədaqətlə partiya yolunda xərcləmiş yazıçının son arzusu yerinə yetirilmədi.
NGC 2605
NGC 2605, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Böyük Ayı bürcü istiqamətində yerləşir. S0? tipli. tərəfindən ildə 182.88 sm (72 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Azərbaycan–Venesuela münasibətləri
Azərbaycan–Venesuela münasibətləri — Azərbaycan Respublikası ilə Venesuela Bolivar Respublikası arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr.
Tarixi
Venesuela Azərbaycanın müstəqilliyini 1992-ci il yanvarın 9-da tanımışdır.
Diplomatik əlaqələr
İki ölkə arasında diplomatik əlaqələr 1995-cü ilin may ayının 12-də qurulmuşdur.
Aytən Mustafazadə
Aytən İnqlab qızı Mustafayeva — hüquq elmləri doktoru, İnsan Hüquqları üzrə Elmi-Tədqiqat İnstitutunun direktoru. Milli məclisdə insan hüquqları komitəsinin üzvü.
Qışlaq-i Miraaləm (Biləsuvar)
Qışlaq-i Miraaləm — İranın Ərdəbil ostanının Biləsuvar şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 33 nəfər yaşayır (8 ailə).
Semey
Semey (2007-ci ilə qədər rəsmi adı — Semipalatinsk) — İrtış çayının hər iki sahilində yerləşən Şərqi Qazaxıstan vilayətində Qazaxıstanda regional əhəmiyyətli şəhər. Birbaşa Semey şəhəri, tabe kənd bölgələri olmadan 210 km² ərazini tutur. Qazaxıstanın ən böyük şəhəridir, bir bölgənin və ya respublika əhəmiyyətli bir şəhərin mərkəzi deyil, baxmayaraq ki 1782–1997-ci illərdə bir ilçe (okrug) və vilayət (vilayət) mərkəzi olmuşdur.
Tarixi
Yeddi kameralı qala, Çar voivodu Vasili Çeredov və dəstəsi tərəfindən 1718-ci ildə, I Pyotrun şərq torpaqlarının qorunması və inşası haqqında fərmanı ilə əlaqədar olaraq şəhərin indiki mövqeyindən İrtışdan 18 km aşağıda qurulmuşdur. İrtış istehkamları. Qala 1718-ci ilin payızında Polkovnik Stupinin nəzarəti altında möhkəmləndirilmiş və tam silahlanmışdır. Hal-hazırda Semipalatnaya qalasının yeri "Köhnə qala" adlanır və şəhər sakinlərinin istirahət yeridir.
Sərhəd və hərbi baza olaraq qurulan qala böyüdükcə Rusiya ilə Türküstan, daha sonra Rusiya, Orta Asiya və Qərbi Çin arasında əhəmiyyətli bir ticarət nöqtəsinə çevrildi. Cunqar Kalmıkları, Kokanlar, Buxarilər, Daşkəndlilər ticarət üçün buraya gəldilər. Buna görə, 1728-ci ildən bəri Moskvada Dövlət Ticarət Kollegiyasının nəzarəti altında yerləşən Sibir Sifarişinə tabe olan ticarət əməliyyatlarına nəzarət etmək üçün bir gömrük xidməti quruldu.
1776-cı ildə Semipalatinsk qalasının inkişafı üçün Qərbi Sibir general-qubernatoru buraya qala bərpa edən, körpülər tikən, hərbi istehkamların planlarını və xəritələrini hazırlayan mühəndis-kapitan İ. Q. Andreyevi göndərdi. 1782-ci ildə Semipalatinsk, Kolyvan qubernatorluğunun bir mahal şəhəri oldu, bir şəhər məclisi və bir məhkəmə quruldu. 1797-ci ildə Semipalatinsk Tobolsk quberniyasına təyin edildi. 1 oktyabr 1854-cü ildə Semipalatinsk 1858-ci ildə əhalisi 261.487 nəfər olan yeni təşkil olunmuş Semipalatinsk vilayətinin regional mərkəzi oldu. 1863-cü ildə Semipalatinskdə qadınlar üçün məktəbli bir bölgə məktəbi, 2 kilsə məktəbi, 14 kazak və 9 özəl tatar məktəbi fəaliyyət göstərirdi. 1864-cü ildə qadınlar məktəbi orta məktəbə çevrildi. Şəhərdəki infrastruktur daim inkişaf edirdi: 1873-cü ildə şəhər teleqrafla, 1906-cı ildə — İrtışda naviqasiya açılması sayəsində su rabitəsi ilə, 1910-cu ildə — telefon rabitəsi və Qazaxıstandakı ilk su kəməri ilə təchiz olunmuşdu.
19-cu əsrin birinci yarısında köçəri qazaxların yaşadığı Semipalatinsk bölgəsi rus köçkünləri və çar məmurları üçün müəmmalı görünürdü. O dövrdə bölgədə 5726 uaq və 1250 kerey yaşayırdı. Uaki Semipalatinsk şəhərinin cənubunda, Aşikol gölü yaxınlığında, Semeytau, Arkalık, Belterek dağları və Aşçisu çayının yuxarı axınlarında yaşayırdı. İrtış çayının sağ sahilində rayonun şimal hissəsindəki indiki Lebıajye və Çernı kəndləri arasındakı ərazilərdə yerləşdilər.
Kerey mahalın şimal-şərqindəki Arçalı volostunu işğal etdi. Aksara soylarının (Kuttybai qolu), Kursarı və Siban (Şokmatar qolu) şöbələrinə aid idilər. Kereis Malybaevskaya volostunda və Semipalatinsk bölgəsinin digər yerlərində də yaşayırdı.
Cazibə (qrammatika)
Cazibə (qrammatika) — Dilçilikdə cazibə, bir cümlədəki bir xüsusiyyəti bir sözdən digərinə yanlış şəkildə genişləndirən dil istehsalında bir səhv növüdür. Bu, başqa sözlə razılaşma əsasında xüsusiyyətin təyin edildiyi razılığın cəlb edilməsinə aid ola bilər. Bu, adətən ingilis dilində mövzu fel razılaşması ilə baş verir, xüsusən də mövzu mürəkkəb isim fraza quruluşunda feldən ayrıldıqda. O, həmçinin qrammatik rollara əsaslanan xüsusiyyətlər təyin edən hal sürücüsünə və ya ingilis dilinin dialektal formalarında inkar hissəciklərini genişləndirən mənfi sürücüyə aid edilə bilər.
Müqavilə cəlbediciliyi
Razılaşmanın cəlbediciliyi felin mövzudan fərqli olan isimlə uyğunlaşması zamanı baş verir. Bu, ən çox mürəkkəb mövzu isimləri ilə baş verir, bunun əsas nümunəsi New Yorker-də ortaya çıxdı:
ABŞ-da ingilis dilini rəsmi dil etmək səyləri getdikcə sürətlənir. Mövzu isim söz birləşməsinin “səy” başlığı cəmdir, lakin fel tək formada görünür, çünki ara cümlədəki “dil” yerli isim təkdir və buna görə də tək xüsusiyyətin “is”də görünməsinə səbəb olur. . Bok bu misala işarə etsə də, cümlədəki kimi yerli isimlərin çoxalma və felə cəmləşməsinin daha geniş yayılmış nümunəsinə əməl etmir:
Cəmli isimlərin daha tez-tez cəlb edilməsi tendensiyası çoxluğun bir xüsusiyyət kimi qeyd edilməsindən qaynaqlanır, burada təklik standartın bir hissəsi hesab olunur və isimlərin çoxluq işarəsinin aktivləşməsi felin cəm formasının aktivləşməsini cəlb edir. Razılaşma yalnız Subject Verb razılaşması ilə deyil, həm də İngilis dilində WH hərəkətində Obyekt Verb razılaşması ilə görünür. Bu qeyri-qrammatik quruluşu götürək.
Cəlbedici hallar
Case cazibəsi, nisbi əvəzliyin nisbi bənddəki funksiyasına uyğun bir işə malik olmaqdansa, onun əvvəlki halını götürməsi ("cəlb etməsi") prosesidir. Məsələn, aşağıdakı ingilis cümləsində nisbi əvəzliyin müvafiq halı, ittihamedicisi var:
Bu, dünən tanış olduğum adamın müdiridir. Digər tərəfdən, aşağıdakı səhv hökmdə apellyasiya şikayəti var:
Bu, dünən tanış olduğum adamın müdiridir. “[from] a man” qabaqcıl söz sahibi olduğu üçün nisbi əvəzlik də yiyəliyə çevrilmişdir. Cazibə standart ingilis dilində nəzəri prosesdir, lakin Yunan Septuagintasında geniş yayılmışdır və Əhdi-Cədiddə də rast gəlinir.
Qüdrət Səmədov
Səmədov Qüdrət Aşur oğlu — kolxoz sədri, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı.
Həyatı
Qüdrət Səmədov 1904-cü il aprelin 4-də Salyan rayonu Sarvan kəndində anadan olmuşdur. Pambıqçılığın inkişafında xidmətləri olub. İki əllə pambıq yığılmasının ilk təşəbbüsçülərindəndir.
1922-ci ildən 1946-cı ilədək SSRİ-nin 50 illiyi adına 1 nömrəli sovxozda, Muğan tikinti idarəsində fəhlə, Sarvan kəndindəki "Qırmızı Azərbaycan" kolxozunda kolxozçu, manqabaşçısı işləyib. 1946-cı ildən ömrünün sonuna qədər Nizami adına kolxozda sədr olub. 1947-ci ildə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adı alıb.
Azərbaycan SSR Ali Sovetinin (4–7-ci çağırış), SSRİ Ali Sovetinin (8-ci çağırış) deputatı olmuş, kolxozçuların 1, 2, 3-cü Ümumittifaq qurultaylarının nümayəndəsi seçilmişdir. Azərbaycan KP 21, 22, 24–28-ci qurultaylarında AKP MK üzvü seçilib.
Qüdrət Səmədov 1972-ci il yanvarın 8-də vəfat edib.
Anadan olmasının 100 illiyi yüksək səviyyədə qeyd edilib və 100 illiyi münasibətilə sərbəst güləş üzrə respublika turniri keçirilib.
Adına Salyan şəhərində küçə var.
Xalq Artisti Həsən Məmmədovun dayısıdır.
Qurğuşun
thumb|right|250 px|Qurğuşun Qurğuşun (Pb) – D.İ. Mendeleyevin elementlərin dövri sistemində 82-ci element. Adətən bitkilərdə qurğuşunun miqdarı az olur: külün çəkisinin təxminən 1-2 mində bir faizi qədər. Qurğuşunun miqdarının son həddi müəyyənləşdirilməmişdir. Bitki məhsulları heyvan məhsullarına nəzərən daha çox qurğuşuna malik olurlar. Səbəbi yay yarpaq tökülməsi və havada qurğuşunun yüksək miqdarda olmasıdır. Amma, qurğuşunu toplayaraq bitkilər havanı təmizləyirlər.
Qurğuşunun miqdarı çox olduqda yonca və yulafın böyüməsi ləngiyir.
Qurğuşun zülal sintezinə, hüceyrələrin enerji balansına və genetik aparata aktiv təsir edir, sümük toxumalarının mübadilə prosesində iştirak edir. Qurğuşun bir sıra fermentləri məhv edərək porfinlərin və qemmin sintezini pozur. Qurğuşun ateroskleroza meyilliliyi artır. Uşaqlar böyüklərə nisbətən qurğuşuna daha həssasdırlar.
Qurğuşun insan orqanizminə hava və qurğuşuna malik qida ilə daxil olur.
Qurğuşunun daha geniş məlum olan və insan tərəfindən daha geniş istifadə olunan birləşmələri aşağıdakılardır:
PbO2 – qurğuşun (IV) oksid.
Pb(CH3COO)­2 – qurğuşun asetat
Pb3O4 – surik.
Qurğuşun çox-çox qədimlərdən insanlara məlum olan qızıl, gümüş, mis, qalay, dəmir və civə kimi çoxdan məlumdur.
Insan orqanizmində qurğuşun atomlarının sayı 2,3·1020, bir insan hüceyrəsində 2,3·106 ədəddir.
Qida məhsulları ilə qurğuşunun sutka ərzində orqanizmə daxil olan miqdarı 0,44 mq, su ilə daxil olan miqdarı 0,1 mq-a qədərdir.
Qurğuşun oksid doymuş qırmızı-narıncı rəngə malik olur.
Qurğuşun çox qədim zamanlardan insanlara məlumdur. Bu metalın yumşaq və tez əriyən olması onun emalını kifayət qədər asan edir. Havada qurğuşunun üzərində nazik ağ karbon qatı əmələ gəlir. Bu korroziya kimi proseslərin qarşısını alaraq, qurğuşunu damların, sarkofaqların, su navalçalarının hazırlanması üçün ideal materiala çevirir.
Qurğuşun tərkibli qara, ağ, qırmızı rəngli filizlər kosmetikada istifadə olunur. Elementin latın adı – plumbum –Pb - plomblamaq sözünü ifadə edir. Elementin yüksək sıxlığa malik olması onun geniş spektrdə tətbiqini təmin edir: tilov üçün ağırlıq, oyun zərləri və s. Qədim Romada qurğuşun asetatı duzunun çaxırların şirinləşdirilməsi üçün istifadə edilməsi məlumdur. Hal-hazırda bu element çap maşınlarının lentlərində, güllələrin hazırlanmasında və s. istifadə olunur.
Qurğuşunun zəhərli təbiətli olması qədim zamanlardan məlum olsa da, yalnız XX-ci əsrdə onun bir sıra tətbiq sahələri məhdudlaşdırılmışdır, bunlara santexnika təmiri, boyalara, şüşələrə, qalaylara əlavələr kimi istifadəsi aiddir.
Bunlardan əlavə qurğuşun avtomobil akkumulyatorlarında istifadə olunur. 1859-cu ildə, mühərriklərin işə salınması üçün kifayət qədər gərginlik yarada bilən və ucuz olan qurğuşunlu-turşulu batareyalar kəşf edilmişlər. Batareya boşaldıqda, sulfat turşusuna yerləşdirilmiş elektrodlar qurğuşun sulfata çevrilirlər. Batareyanın doldurulması bu prosesi geriyə qaytarır.
Mənbə
Erik Sserri. 30 saniyə kimya haqqında. Moskva: “Ripol klassik”, 2014, 155 s.
Qışlaq-i Mollanağıqənbər (Biləsuvar)
Qışlaq-i Mollanağıqənbər — İranın Ərdəbil ostanının Biləsuvar şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 308 nəfər yaşayır (60 ailə).
Bronvin Mayer
Bronvin Mayer-Smit (d. 3 iyul 1974) — Avstraliyanı təmsil edən su poloçusu. Bronvin Mayer, Avstraliya yığmasının heyətində 2000-ci ildə baş tutan XXVII Yay Olimpiya Oyunlarına qatılıb və qızıl medal qazanıb.
Karyerası
Bronvin Mayer, 2000-ci ildə Avstraliya yığması ilə birgə XXVII Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Yarışların həlledici, final görüşündə Birləşmiş Ştatlar yığmasını 4:3 hesabı ilə məğlub edən Avstraliya yığması, XXVII Yay Olimpiya Oyunlarının çempionu oldu.
Bronvin Mayer, 2004-cü ildə Avstraliya yığması ilə birgə XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Yarışların bürünc medal uğrunda görüşündə Birləşmiş Ştatlar yığmasına 5:6 hesabı ilə məğlub edən Avstraliya yığması, XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarını 4-cü yerdə başa vurdu.
Akridin
Akridin (latınca acer (acris) — kəskin, kaustik) dibenz [b, e] piridinlərinin ən sadə nümayəndəsidir. Kömür qatranında var. Akridin, sublimasiya edə bilən qıcıqlandırıcı bir qoxu olan solğun sarı kristallardır. Bir çox üzvi həlledicidə asanlıqla həll olur, suda az həll olur. Akridinin məhlulları bənövşəyi flüoresan, akridin duzlarının məhlulları yaşıl floresan rəngə malikdir.
Kimyəvi xassələri
Akridin zəif əsas xüsusiyyətlər nümayiş etdirir. Azaldıcı maddələrin (natrium amalgam, Raney nikel, xlorid turşusu ilə sink) təsiri altında asanlıqla 9,10-dihidroakridinə (akridan) çevrilir. Oksidləşdirici maddələr (qələvi mühitdə kalium permanqanat, spirt məhlullarında ozon) onu 2,3-xinolindikarboksil turşusuna, perbenzoy turşusunu N-oksidə çevirir.
Akridin və onun ən yaxın homoloqları sabit tərkibli maddələrdir. Akridin zəif əsasdır. Onun pH-5,6-dır ki, bu da piridininkinə çox yaxındır. Akridin törəmələri DNT-ilə əlaqədə ola bilər və onun ikiqat zəncirli quruluşunu poza bilər ki, bu da replikasiya zamanı azotlu əsasların daxil edilməsinə və ya silinməsinə gətirib çıxarır. Bu da sistemin pozulmasına səbəb olur. Xromosom mutasiyalarına, yəni delesiyalara (xromosomun orta hissəsinin itirilməsi) səbəb olur.
Alıması
Akridinin sintezi üçün laboratoriya üsulunda N-fenilantranil turşusu işə salınır, bu turşu POCl3 ilə 9-xloroakridin əmələ gətirir, daha sonra 9,10-dihidroakridinə qədər azalır, kalium dixromat ilə oksidləşməsi akridinə gətirib çıxarır.
Qərbi Ukrayna
thumb|right|300px|Qərbi Ukrayna [[Ukrayna SSR-in 3 mart 1940-cı ilə aidsiyasi-inzibati xəritəsində]] Qərbi Ukrayna  — Ukrayna tarixinin müxtəlif dövrlərində etnik Ukrayna ərazilərinin müəyyən bir hissəsini təyin edən qeyri-rəsmi termin. Əsas şəhərləri Lvov, Çernovtsı, Xotın, Lutsk, İvano-Frankovsk, Rivne, Ternopol, Ujqorod şəhərləridir. İkinci Dünya müharibəsinin başlanğıcında bütün ərazilər, seçki sonrası işğal altında olan Polşadan Sovet İttifaqına keçmək üçün ictimai razılıq əldə etmək məqsədi ilə təyin edilmiş və seçkilərdən sonra 22 oktyabr 1939-cu ildə Ukrayna Sovet Sosialist Respublikasına daxil edilmişdir.
Nikel əsaslı ərintilər
Ni-Co ərintiləri, maqnit xüsusiyyətlərinin, sərtliyinin, aşınmaya və korroziyaya davamlılığının yüksək olması səbəbindən geniş tətbiq olunurlar. Bu ərintilərin müstəsna maqnit xüsusiyyətləri onlardan mikroelektromexaniki sistemlərdə sərt maqnit daşıyıcısı kimi istifadə etməyə imkan verir. Bundan əlavə, ölkə iqtisadiyyatını ekoloji cəhətdən təmiz və davamlı hidrogen energetikası ilə təmin etmək məqsədilə, suyun elektrokimyəvi parçalanması prosesində qiymətli metallardan hazırlanan elektrodları əvəz etmək və hidrogenin istehsalı prosesinin maya dəyərinin azaldılması üçün yüksək elektrokatalitik aktivliyə malik yeni elektrodların hazırlanması vacibdir. Elektrokatalitik xüsusiyyətlərə, mikrosərtlik və aşınmaya davamlılığa malik nazik Co-Ni ərintilərinin elektrokimyəvi üsulla sintezi hidrogen istehsalının maya dəyərini əhəmiyyətli dərəcədə azaldacaqdır. Ni-Co ərintiləri bir sıra davamlı, bərk məhlullar əmələ gətirdiyinə görə, müxtəlif tərkibi intervallarında onların elektrokatalitik xüsusiyyətlərini öyrənmək mümkündür.
Müxtəlif ferromaqnit materialları arasında kobalt-nikel (CoNi) təkmilləşmiş maqnit və katalitik xüsusiyyətləri, eləcə də ayrıca Co nanoməftilləri ilə müqayisədə daha yaxşı mexaniki xüsusiyyətləri sayəsində əhəmiyyətli bir ərinti hesab olunur. Mükəmməl maqnit xüsusiyyətləri, sərtliyi, aşınmaya və korroziyaya davamlılığı sayəsində Ni-Co ərintiləri tədqiqatçılar üçün böyük maraq doğurur. Bu ərintilərin müstəsna maqnit xüsusiyyətləri onları mikroelektromexaniki sistemlərdə sərt maqnit daşıyıcısı kimi istifadə etməyə imkan verir.
Sulu KOH məhlulunda Ni – Co alınan ərintinin kristal quruluşu, kimyəvi tərkibi və korroziya məhsullarının paylanması, rentgen difraksiya, skanedici elektron mikroskopu və transmisiya elektron mikroskopiyası metodları ilə tədqiq edilmişdir. Ərintilərin korroziya xüsusiyyətləri üç fərqli temperaturda öyrənilmiş, böyümə kinetikası müəyyənləşdirilmiş və davamlı bir korroziya modeli tərtib olunmuşdur.
Silikon səth üzərində alınan Co, Ni və CoxNi100-x ərintili nanoklasterlərin (0<x<100) optik, quruluşı və maqnit xassələri öyrənilmişdir. Təmiz Ni-dən təmiz Co-a qədər bütün tədqiq olunan tərkib diapozonunda nanoklasterlər altıbucaqlı quruluşa malik olmuşdur. Əmələ gələn çöküntülərdə Co-ın miqdarının artması qəfəs parametrlərinin artmasına səbəb olur ki, bu da, Co-Ni ərintisinin meydana gəlməsini göstərir. Qeyd olunur ki, çöküntüdə Co-ın miqdarının artması ilə klasterin orta diametri də artır. Maqnit xassələrinin artması təmiz Co və Ni nümunələrində müşahidə edilmişdir. Bütün kompozitlər otaq temperaturunda superparamaqnit xassəsi nümayiş etdirirlər. Elektrokimyəvi çökdürülmə üsulundan istifadə etməklə binar ərintilərin nanotellərinin istehsalı, istifadə olunan maqnit materiallarının müxtəlif sintez üsullarına görə ucuz və çətindir. Tədqiqat işində, CoNi ərintisindən ibarət nanotelin faza çevrilməsi, anod alüminium-oksid (AAO) şablonu tətbiq etməklə sabit cərəyan altında çökmə metodundan istifadə edərək həyata keçirilmişdir.
Ədəbiyyat
1.          Maurel F., Knosp B., Backhaus-Ricoult M., Characterization of Corrosion Products of AB[sub 5]-Type Hydrogen Storage Alloys for Nickel-Metal Hydride Batteries // Journal of The Electrochemical Society, 2000, V.147, No 1, P. 78-86.
2.          Mattei G., Julián de Fernández C., Mazzoldi P., Sada C., De G., Battaglin G., Sangregorio C. and Gatteschi D.. Synthesis, Structure, and Magnetic Properties of Co, Ni, and Co−Ni Alloy Nanocluster-Doped SiO2 Films by Sol−Gel Processing // Chemistry of Materials. 2002. V.14. No 8. P. 3440-3447.
3.      Mukhtar A., Mehmood T.,  Wu K.M., Investigation of phase transformation of CoNi alloy nanowires at high potential, IOP Conference Series // Materials Science and Engineering, 2017, V. 239. Р.1-5.
Balina mahnıları
Balına mahnıları — Balinakimilərin əlaqə qurmaq məqsədi ilə buraxdığı səslər. Mahnı sözü onunla əlaqədər işlədilir ki, bu səslər həzmliyi ilə seçilir və insanların ifa etdiyi mahnılara bənzəyir.
Səsin istifadəsini aktuallaşdıran əsas səbəb suda görmənin məhtudluğu, iyin isə quruya nisbətdə daha zəif yayılmasından irəli gəlir.
Belə düşünülür ki, ən qəliz mahnılar Qozbel balina və dişsiz balinaların bir necə növündə müşahidə edilir. Bu güçlü səslər əsasən nikah mövsümündə çıxarılır. Nisbətən zəif səslər isə il boyu səsləndirilir. Görünür bu səslər ya rabitə ya da naviqasiya rolunu oynayır. Dişli balinalar (Osalar belə daxil olaraq) bu səslərin exolokasiya rolunu oynayır.
Səslərin yaranması
thumb|right|Delfinlərdə səslərin formalaşmasında iştirak edən orqanlar.
Dişsiz balinalarda dişin olmaması səbəbindən səslər udlaqda formalaşır. Onlarda səs tellərinin olmaması bu səslərin formalaşma mexanizmini dəqiq söyləməyə imkan vermir. Bu proses insanlardakından tamamən fərqlidir. Belə ki, insanlardan fərqli olaraq ağız boşluğunun tənəffüs sistemi ilə əlaqəli deyildir.
Həsən Dəmirçi
Həsən Dəmirçi Azərbaycanlı milli-mədəni fəal, şair, yazıçı, bəstəkar, musiqiçi.
Həyatı
Həsən Dəmirçi 1941-ci ildə Təbriz şəhərində anadan olub.
1981-ci ildə Təbrizdə küçələrdə ana dili ilə bağlı şüarlar yazdığına görə həbs olunub.
2006-cı ildə Milli Qiyam Günündə Təbrizdəki etirazçılara 30 nəfərlik orkestri ilə konsert verdiyinə görə, eləcə də etirazlara qoşulduğuna görə musiqi məktəbi və orkestri ləğv edilib. İran İnqilab məhkəməsinin hökmü ilə bir il həbs cəzasına məhkum olunaraq Təbriz Mərkəzi Həbsxanasına salınıb. Daha sonra vəkil Nağı Mahmudi ona qarşı verilmiş hökmdən şikayətçi olduqdan sonra Həsən Dəmirçi bəraət qazanıb və 6 aydan sonra azadlığa buraxılıb. Azadlığa çıxdıqdan sonra dəfələrlə təzyiqlərə və təqiblərə məruz qalıb.
2015-ci ilin dekabr ayında İranda və Güney Azərbaycanda yaşayan 1046 türk fəalı Suriya türkmənlərinin qırğınına qarşı çıxaraq onlara dəstək bəyanatı imzalayıblar. Bəyanatı imzalayanlar arasında Həsən Dəmirçi də olub.
2015-ci ildə Bakıda “Borçalı” cəmiyyəti tərəfindən verilmiş “Türklüyə Xidmət Mükafatı”na görə təzyiqlərə məruz qalıb.
Güney Azərbaycan milli-mədəni hərəkatında rolu
Həsən Azərbaycan adı ilə tanınan mərhum Həsən Dərmirçi Azərbaycan türk millətinin demokratik və milli hüquqları uğrunda apardığı mədəni mübarizəyə görə dəfələrlə təhlükəsizlik qüvvələri tərəfindən saxlanılıb və müxtəlif təzyiqlərə məruz qalmışdır.
Azərbaycanlı fəal, mərhum Prof. Zehtabi ilə birlikdə 1986-cı ildə Təbrizdə "Azərbaycan Mədəniyyət Ocağı" Dərnəyinin qurucularından biri olub. O həmin zaman dərnəyin musiqi bölümü üzrə məsul seçilib.
Həbsi
Dəfələrlə həbs edilmiş Həsən Dəmirçi müxtəlif növ cəzalara məruz qalmışdır. 2013-cü ilin noyabrın 4-də Təbrizdəki evində həbs edilmişdir. İnqilab Məhkəməsinin hakimi Bağırpurun iyul ayında çıxardığı hökmə görə, Həsən Hərgülü və Həsən Azərbaycan adları ilə də tanınan musiqiçi İrana müxalif olan etnik qrupların xeyrinə müqəddəs İran İslam Respublikası nizamına qarşı təbliğat aparmaqda ittiham olunmuşdu. Məhkəmə sənədində yazılıb ki, cənab Dəmirçi icazə almadan musiqi sinifləri təşkil etmək və gizli musiqi tədris etmək, Türkiyədə və ölkə daxilində BMT-dən İran Azərbaycanında referendum keçirilməsi tələbi ilə təşkil edilən toplantılara qatılmaq, səlahiyyətli orqanlardan icazə almadan əhalidən ianə toplamaq və həbsdən azad olmuş separatçı fəallarla toplu şəkildə görüşmək kimi fəaliyyətlərlə bağlı olaraq altı ay həbsə məhkum edilib. Sənəddə qeyd edilən, əhalidən ianə toplanılması Dəmirçinin 2012-ci ildə Şərqi Azərbaycan vilayətinin Qaradağ bölgəsində baş verən zəlzələ zamanı zərərçəkənlərə yardım etmək üçün apardığı fəaliyyətlərlə bağlıdır.
Digər təqiblər
2015-ci ilin yanvar ayında Bakıya səfər etdikdən sonra İran dövləti tərəfindən xaricə çıxışına qadağa qoyulmuşdu. Çoxsaylı müraciətlərinə baxmayaraq heç bir rəsmi cavab verilməmişdi. Ettelaat Nazirliyinin Təbriz şöbəsi əməkdaşının verdiyi qeyri-rəsmi məlumata görə İran Ettelaat Nazirliyinin Mərkəzi Ofisi tərəfindən Həsən Ağa Dəmirçinin ölkədən çıxışına qadağa qoyulub və artıq Həsən bəyin durumu ilə birbaşa Tehran maraqlanır.
Güney Azərbaycan milli-mədəni hərəkatında göstərdiyi fədakarlığa görə Güney Azərbaycanda Həsən Ağa Azərbaycan və Həsən Hərgülü ləqəbi ilə anılır.
İcazəsiz musiqi dərsləri keçdiyi bəhanə edilərək, özünün təsis etdiyi və dərs dediyi musiqi mərkəzi qapadılmışdır.
Musiqi sahəsində fəaliyyəti
Həsən Dəmirçi Güney Azərbaycanın klassik və muğam musiqisi üzrə ən tanınmış incəsənət xadimlərindən biri olub. Azərbaycanlı fəal, mərhum Prof. Zehtabi ilə birlikdə 1986-cı ildə Təbrizdə Azərbaycan Mədəniyyət Ocağı Dərnəyinin qurucularından biri olub. O həmin zaman dərnəyin musiqi bölümü üzrə məsul seçilib. Azərbaycan Mədəniyyət Ocağı Dərnəyi musiqi sahəsində böyük uğurlara imza atıb. Bu dərnəyin sayəsində Əli Səlimi kimi böyük ustadlar musiqi sahəsində addımlamağa imkan tapıblar. Dərnəyin kurslarında tar, kamança, qarmon, qara zurna, qaval və s. kimi Azərbaycan musiqi alətləri öyrədilmişdir. Dərnəkdə həmçinin türk dilində muğam oxumaq və Azərbaycan rəqsi kusrları təşkil olunmuşdur.
Türkiyə Radio Televiziya Qurumunun (TRT) yayımladığı musiqi proqramlarında iştirak edib.
Həsən Dəmirçi muğam musiqisi haqda Muğam: öyrəncilər üçün və başqa bir neçə cild kitabın müəllifidir.
"Azərbaycan Muğamları" dərslik kitabı, 5 cildlik "Azərbaycan Mahnıları", "Səhəndiyyə" operası, "Azərbaycan Marşları" adlı kitabların müəllifidir.
2018-ci il iyunun 24-də Təbriz şəhərində yerləşən "Alinəsəb" xəstəxanasında vəfat edib. İyunun 25-də Təbrizin “Vadi Rəhmət” məzarlığında torpağa tapşırılıb.
Xatirəsi
Həsən Azərbaycan xəstəxanada müalicə olunarkən yanına ziyarətə gəlmiş bir qrup Güney Azərbaycanlı milli-mədəni fəallara ziyarət üçün hökumət rəsmiləri tərəfindən icazə verilməmişdi. Vəfat etdikdən sonra isə Güney Azərbaycanın bir çox iri şəhərlərində izdihamlı anım tədbirləri keçirilmişdir.
2022-ci ildə Ankarada TÜRKSOY-un qərargahında Həsən Dəmirçinin anadan olmasının 80 illiyi münasibətilə tədbir keçirilib.
Qışlaq-i Nərimankəndiəmiraslan (Biləsuvar)
Qışlaq-i Nərimankəndiəmiraslan — İranın Ərdəbil ostanının Biləsuvar şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 43 nəfər yaşayır (11 ailə).
Entoni Şirli
Ser Entoni Şirli (d. 1565, İngiltərə krallığı — ö. 1635, Madrid, İspaniya krallığı) — ingilis səyyahlarından biri. Səfəvi imperiyasında da fəaliyyət göstərmiş, I Abbasla yaxın olmuşdur. 1603-cü ildə onun kral I Ceyms tərəfindən həbs edilməsi İngiltərə Nümayəndələr Palatasının özünün imtiyazlarından biri olan və üzvlərinin həbs edilməməsini nəzərdə tutan qanunu qəbul etməsinə yol açdı. Bu qanun Üzr istəmə və Məmnuniyyət Forması (ingiliscə:The Form of Apology and Satisfaction).
Ailəsi
Entoni Şirli Ser Tomas Şirli ilə Ser Tomas Kempenin qızı Enn Kempenin evliliyindən dünyaya gəlmişdir. O, Tomas Şirlinin böyük, Ser Robert Şirlinin kiçik qardaşıdır. Onların sağ qalmağı bacarmış 6 bacısı da olmuşdur.
Fəaliyyəti
Oksford Universitetində təhsil alan Şirli ingilis ordusu tərkibində Niderlandda döyüşmüş və Fransannı şimalına edilən 1591-ci il yürüşündə iştirak etmişdir. Şato-Laudran döyüşündə fərqlənən Entoni Şirli daha sonra həyat yoldaşı Frances Vernon ilə qohum olan 2-ci Esseks qrafı Robert Devereuxun tabeliyində döyüşdü; Təxminən bu zaman o, Navarralı Henri (Fransa kralı IV Henrix) tərəfindən cəngavər rütbəsinə layiq görüldü, bu, öz suvereninin narazılığına və qısamüddətli həbsə səbəb olan bir hadisə idi.
1596-cı ildə o, Afrikanın qərb sahilləri boyunca, sonra isə Mərkəzi Amerikaya bir yağmaı ekspedisiyasına qatıldı, o cümlədən bir il sonra İspan Yamaykasına basqın etdi. Entoni Standenə görə, o, Plymouthdan 21 may 1596-cı ildə Esseks qrafının maliyyə yardımı ilə dənizə çıxmışdır, lakin o, daha böyük donanmaya sahib olacağını gözləyirdi. Meydana çıxmış qiyama görə, o, 1597-ci ildə Londona yalnız bir gəmi ilə geri dönmüşdür.
1598-ci ildə o, bir neçə ingilis könüllü ilə İtaliyada Ferrara mülkü üzərində meydana çıxmış mübahisələrə qatılmaq üçün oraya getmişdir, lakin Entoni Venesiyaya çatdığı zaman artıq bu mübahisə həll edilmişdi, buna görə də, o, digərləri ilə birlikdə Səfəvi imperiyasına getmək qərarına gəlirlər. Bu qərarın verilməsinin iki səbəbi va idi. Çünki o, İngiltərə ilə Səfəvilər arasında ticarəti inkişaf etdirmək və qızılbaşları osmanlılara qarşı qızışdırmaq istəyirdi. İstanbulda və Hələbdə pul qazanan Entoni Səfəvi imperiyasında şah tərəfindən çox yaxşı qəbul edildi. Şah I Abbas ona digər xristian tacirlərə verilən bütün hüquqları verdi.
Avropaya Səfəvi elçiliyinin rəhbəri kimi səfəri
Ser Entoni Şirlinin Şah I Abbası inandırması nəticəsində Səfəvi imperiyası 1599-cu ildə Avropa saraylarına böyük elçilik heyəti göndərmişdir. Səfarət heyəti bir səfirdən və onun 4 katibindən ibarət idi. Heyətin səfiri Hüseynəli bəy Bayat, onun birinci katibi Oruc bəy, onun oğlu Sultanəli bəy, Hüseyn Əli bəyin qardaşı oğlu Əliqulu bəy və başqa iki nəfərdən ibarət idi. Heyətə ingilis macərapərəst Ser Antoni Şirli idi. O, 1599-cu ilin mayında 25 nəfər başqa ingilislə birlikdə Venesiyadan gəlmiş və Şah I Abbasın sevimlisi olmuşdu. Buna qədər də, İngiltərə ilə Səfəvilər arasında bir neçə əlaqə olmuşdu. Bu əlaqə Kraliça I Yelizavetanın 1562-ci ildə göndərilmiş səfiri Entoni Cenkinson vasitəsiylə olmuşdur.
Heyətin 8 Avropa sarayına səfər etmələri planlanırdı. Bundan başqa, bir xüsusi səfər də planlanmışdı. Beləki, bir nəfər rus çarı Boris Qodunovun sarayında daimi Səfəvi səfiri kimi qalmaq üçün ora gedəcəkdi. Heyət yalnız 3 alman dövləti, italyan və ispan sarayları ilə görüşə bildi. Əvvəlcədən ziyarət etmək üçün nəzərdə tutulmuş Fransa, İngiltərə, Şotlandiya və Polşa saraylarına getmək planı isə yolda olarkən ləğv edildi.
thumb|[[Robert Şirli]] 1599-cu ilin iyulunda heyət Həştərxana yola düşdü. Onlar 1599-cu ilin noyabrında Moskvaya çatdılar. Uzun səfərdən sonra, 1600-cü ildə Bohemiyaya, Praqaya çatan heyət, orada imperator Rudolfla görüşüb, qışı oada keçirdilər. 1601-ci ilin yazında Münhenə yola düşən heyət orada keçmiş Bavariya hersoqu II Uilyam ilə görüş keçirdi. Daha sonra İtaliyaya gedib, orada Mantuada Mantua və Montferratın hersoqu olan Vencenzo Qonzaga ilə görüşüldü, lakin səfirlik Osmanlı imperiyasının səfirliyi ilə görüşdüyünü bildirərək Səfəvi elçilərini qəbul etməkdən imtina edən Venesiya doju ilə görüşə bilmədi. Heyətin sonuncu tapşırığı İspan kralı ilə görüşmək idi. İspaniyaya gedən heyət orada III Flipplə görüşdü və ondan Hörmüzə gedə bilmək üçün icazə istədilər. Kral onları Portuqaliya üzərindən dəniz vasitəsiylə İran körfəzinə aparacaq nəqliyyat vasitəsi təmin etdi. Lakin son insidentdə səfirliyin üzvlərindən biri, dindar molla Meridada bir ispan tərəfindən bıçaqlanaraq öldürüldü. Təzminat almaq üçün müzakirələrdən sonra səfirlik 1602-ci ilin əvvəlində Lissabondan Səfəvi imperiyasına yola düşdü.
Avropaya geri dönüşü
Bundan sonra o, şahın nümayəndəsi kimi Avropaya geri döndü və Moskvanı, Praqanı, Romanı ziyarət etdi, lakin ingilis hökuməti ona öz ölkəsinə gəlməyi qadağan etdi. Onun ekspedisiyasının iki üzvü Londona qayıdıb, burada "Ser Entoni Şirlinin Səyahətinin Əsl Hesabatı" (ingiliscə:The True Report of Sir Anthony Shirley's Journey) adlı anonim kitabçanı nəşr etdirdilər. Həmçinin aktyor Vill Kempenin Ser Entoni ilə Romada görüşməsi nəticəsində Şekspirin "On İkinci Gecə" (ingiliscə:Twelfth Night, (1601–02)) əsərində Sofidən (ingiliscə:Sophy)- yəni, Səfəvi şahından bəhs edildi.
1605-ci ildə o, bir müddət Venesiyada həbsdə saxlanıldı və buradan çıxdıqdan sonra Praqaya gedərək Müqəddəs Roma imperatoru II Rudolf tərəfindən Mərakeşə xüsusi missiya ilə göndərildi. Bundan sonra o, Lissabona və Madridə getdi. Bu yerlərdə çox yaxşı qarşılanan Entoni Şirli İspan kralı tərəfindən donanmanın admiralı təyin edildi. İspan admiralı kimi onun xidmət yeri isə Levant ticarət yolları olacaqdı. lakin onun geniş hazırlıqlarının yeganə nəticəsi Mitylen adasına qarşı uğursuz ekspedisiya oldu. Bundan sonra o, komandanlıqdan məhrum edildi. Müqəddəs Roma İmperiyasının qrafı olan Şirli 1635-ci ildən bir müddət sonra Madriddə vəfat etdi.
Həmçinin bu mövzu ilə bağlı yazılan əsərlər bunlardır:
Xarici keçidlər
New International Encyclopedia — Anthony Shirley