Çeçenlərin_və_inquşların_deportasiyası
Xatirəsi
250px|left|thumb|2013-cü ildə xalq çeçen-inquş deportasiyasını anmaq üçün abidə ətrafına toplanıb Bu sürgün çeçenlərin yaddaşında daimi bir iz buraxdı və bu gün bəzi tarixçilər tərəfindən "Sovet dövrünün ən yaddaqalan etnik travmalarından biri" olaraq qəbul edilir. Şimali Qafqaz xalqlarının bəzi nəsilləri bu gün də yeni bir sürgün qorxusundadır. Antoni Ceyms deportasiyanı "müasir çeçen tarixinin gedişatını təyin edən hadisə" olaraq adlandırdı. Bu, həm də Kremldəki çeçen etimadsızlığının ortaya çıxmasında və 1991-ci ildə müstəqillik elan edilməsində və sonrasında 1990–2000-ci illərdəki Birinci və İkinci Çeçen Müharibəsində qismən bir motivasiya rolunu oynadı. Məsələn, üsyançı Şamil Basayev deportasiya zamanı ölən 40 qohumuna istinad edərkən, İçkeria prezidenti Aslan Masxadov 23 fevralın "xalqı üçün ən faciəli tarixlərdən biri" olaraq qaldığını və Rusiya hökumətinin hədəfinin həmişə eyni qaldığını vurğuladı: "Çeçenlərsiz Çeçenistan". Tarixçi Nikolay Buqay deportasiyanı "Leninin milli siyasətinin təhrif edilməsi və xalqların konstitusiya hüquqlarına birbaşa hörmətsizlik" kimi xarakterizə etdi. 250px|right|thumb|23 fevral 2017-ci ildə deportasiyaya həsr edilən görüşə toplanan çeçenlər 1991-ci ildə Çeçenistan prezidenti Cövhər Dudayev simvolik bir hərəkətlə deportasiya zamanı itirilmiş və orjinal yazıları təhrif olunmuş qəbir daşlarını (Sovetlər tərəfindən piyada keçidlərinin və donuz tövlələrinin qurulması üçün istifadə edilmişdilər) toplamaq və onlardan Qroznı mərkəzində abidə tikmək üçün vəzifəli şəxsləri göndərərək, siyasi bir jest göstərdi. Xatirə həm keçmişin vicdan əzabını unutmamaq, həm də ölü əcdadlarının adına, ən mükəmməl Çeçenistan Respublikasını öz ölkələrində qurmaq üçün və gələcəyə can atmaq arzusunda olduqlarını ifadə etmək üçün hazırlanmışdır. Bir daşın üzərində bu cümlə yazılmışdı: "Biz sınmayacağıq, ağlamayacağıq; heç vaxt unutmayacağıq." Tabletlərdə Xaybax kimi qırğın yerlərinin şəkilləri var idi. Abidə sonrakı Rus-çeçen müharibələri zamanı zədələndi. Daha sonra Ramzan Kadırovun Rusiyapərəst hökuməti tərəfindən köçürüldü və söküldü, bu da çox böyük mübahisələrə səbəb oldu. 250px|left|thumb|2017-ci ildə Strasburqda çeçen-inquş deportasiyasını dünyaya çatdırmaq üçün təşki edilən aksiya Fransız tarixçisi və kommunist tədqiqatları üzrə mütəxəssis Nikolas Vert, alman tarixçisi Filip Ter, professor Antoni Ceyms, amerikalı jurnalist Erik Marqolis, kanadalı politoloq Adam Cons, Dartmouth Massaçusets Universitetinin islam tarixi professoru Brayn Qlin Vilyams, alim Maykl Fredholm və Fanni E. Bryan daxil olmaqla bəziləri düşünür ki, 1907-ci il IV Haaqa Konvensiyasına və BMT Baş Assambleyası tərəfindən 1948-ci ildə qəbul olunmuş Soyqırım Cinayətlərinin Qarşısının Alınması və Cəzalandırılması haqqında Konvensiyaya görə deportasiya soyqırım aktı kimi qəbul olunmalıdır. Soyqırım Konvensiyasının təşəbbüskarı və genocide(soyqırım) terminin ortaya atan polşalı yəhudi vəkil Rafael Lemkinsə görə soyqırım çeçenlər, inquşlar, Volqa almanları, Krım tatarları, kalmıklar və qaraçaylıların kütləvi şəkildə köçürülməsi, yəni deportasiyası kontekstində edilmişdi. Alman araşdırmaçı jurnalisti Lutz Kleveman deportasiyanı "yavaş soyqırım" ilə müqayisə etdi. Beləliklə, deportasiya Avropa Parlamenti tərəfindən də 2004-cü ildə soyqırım aktı kimi qəbul edildi: