cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nikolae və Yelena Çauşeskunun məhkəməsi və edamı
Hökm
Nikolae və Yelena Çauşesku bütün ittihamlar üzrə təqsirli bilinərək məhkəmədə ölüm cəzasına məhkum ediliblər. Məhkəmədə bir dəfə o, işə götürülmüş vəkilləri müvəkkilinin müdafiəsindən əl çəkib prokurorluğa qoşulmaq əvəzinə ölüm hökmü verməkdə günahlandırdı. Çauşeskunun iddia edilən cinayətlərinə dair heç bir sübut təqdim edilməyib. Onlar prokurorların fikrincə törədilmiş cinayət əməlləri əsasında və ya mətbuatda iddia edildiyi kimi sırf cinayət adı və ya şayiələr əsasında cinayət məsuliyyətinə cəlb ediliblər.
Məhkəmə zamanı və ya ondan sonra müxtəlif pozuntular ortaya çıxdı:
Edam
Nikolay Çauşesku edamdan əvvəl "Bu maskarad olmadan da güllələnə bilərdik!" demişdi.
Məhkəmədən dərhal sonra Çauşesku 1989-cu il dekabrın 25-də yerli vaxtla saat 16:00-da Buxarest yaxınlığındakı hərbi bazada edam edilib. Edam paraşütçü alayının əsgərlərindən ibarət atəş dəstəsi tərəfindən həyata keçirilib: kapitan İonel Boeru, baş serjant Georgin Oktavian və Dorin-Marian Kirlan və yüzlərlə insanın da könüllü olduğu bildirilir. Çauşeskunun əlləri edamdan əvvəl dörd əsgər tərəfindən bağlanmışdı. Məşhur tarixşünas Simon Sebag Montefiorei, hökmlər icra edilməzdən əvvəl çölə çıxarılarkən və divara söykənərkən; Yelena Çauşeskunun "siz fahişəsiniz!" deyə qışqırdığını; həmçinin Nikolae Çauşeskunun "İnternasional" mahnısını oxuduğunu iddia edib.
Çauşesku cütlüyü divara söykənən kimi atəş dəstəsi atəş açmağa başladı. Bu edamı, məhkəməni və ölüm hökmünü yazmaq üçün təyin edilmiş televiziya heyətinin onu tam şəkildə videoya çəkməsi üçün çox tez baş verdi; yalnız son çəkiliş raundu filmə alınıb. 2014-cü ildə o vaxt təqaüdə çıxmış kapitan Boeru The Guardian qəzetinin müxbirinə demişdi ki, o, tüfəngindən açdığı güllələrin hər ikisinin ölümünə təkbaşına cavabdeh olduğuna inanır, çünki atəş dəstəsində üç əsgərə görə, Kalaşnikov tüfəngini tam avtomatik atəşə keçirməyi xatırlayan yeganə şəxs o idi və qrupun ən azı bir üzvü bir neçə saniyə atəş açmaqda tərəddüd edib. 1990-cı ildə Milli Azadlıq Cəbhəsinin üzvü ər-arvadın cəsədlərində 120 güllə tapıldığını bildirib.
1989-cu ildə baş nazir Petre Roman Fransa televiziyasına demişdi ki, Çauşesku rejiminə sadiq olanların cütlüyü xilas edəcəyinə dair şayiələrə görə edam sürətlə həyata keçirilib.
Dəfn
Edamdan sonra meyitlər kətanla örtüldü. Çauşesku cütlüyünün cəsədləri Buxarestə aparıldı və beş gün sonra, 30 dekabr 1989-cu ildə Gencea qəbiristanlığında dəfn edildi.
Cəsədlər 2010-cu ildə tanınması üçün eksqumasiya edilib və yenidən basdırılıb. Yanvarın 26-da Çauşeskunun doğum günündə çoxlu təqaüdçülərin bir araya gəldiyi yaşlı Çauşeskunun tərəfdarları gül dəstələri qoymaq üçün məzarı ziyarət ediblər.
Görüntülərin yayımlanması
Tələsik məhkəmə prosesinin və ölən Çauşeskunun görüntüləri video lentə alınıb və görüntülər edamdan iki gün sonra dərhal bir çox qərb ölkələrində yayımlanıb. Həmin gün Rumıniya televiziyasında göstərilib.
Reaksiyalar
2009-cu ildə Çauşeskunun böyük oğlu Valentin Çauşesku 1989-cu il dekabrın 22-də iddia etdi ki, inqilabi qüvvələrin həbs edilməməli və hər hansı cinayət məsuliyyətinə cəlb olunmalarına ehtiyac olmadığını və valideynlərini öldürməli olduqlarını müdafiə etdi. Hadisə ilə bağlı qeyri-müəyyən şərhlər verən İon İliyesku bunun "olduqca utancverici, lakin zəruri" olduğunu bildirib. Eynilə, Stankulesku 2009-cu ildə BBC-yə demişdi ki, məhkəmə "yalnız yox, həm də zəruridir", çünki alternativ Nikolaenin Buxarest küçələrində linç edildiyini görmək idi.
Bir çox ölkələr Rumıniyanın yeni icraçıların edamdan sonra açıq mühakimə olunmadıqlarına görə tənqid etdilər. ABŞ bu məsələni ən çox tənqid edən tərəf olub: "Təəssüf edirik ki, məhkəmə prosesi açıq və açıq şəkildə keçirilməyib".
Sonra
2018-ci ilin dekabrında İliyesku, baş nazirin keçmiş müavini Gelu Voikan Voikulesku, Rumıniya Hərbi Hava Qüvvələrinin keçmiş komandanı Cozef Rus və Milli Azadlıq Cəbhəsinin keçmiş şura üzvü Emil Dumitresku Rumıniya inqilabı zamanı insanlığa qarşı cinayətlərdə günahlandırılıb. Bu ittihamların çoxu Çauşeskunun devrilməsindən sonra gerçəkləşib. İttiham aktında həmçinin Çauşeskunun "məhkəmə prosesindən sonra" məhkum edilməsi və edam edilməsinə də toxunulub. İttiham aktlarına səbəb olan istintaq əvvəllər 2009-cu ildə bağlansa da, Avropa İnsan Hüquqları məhkəməsində aparılan araşdırmalar nəticəsində 2016-cı ildə yenidən açılıb.
Ölüm hökmünün ləğvi
Çauşesku cütlüyü 1990-cı il yanvarın 7-də edam hökmü ləğv edilənə qədər Rumıniyada edam edilən sonuncu adamlar idi.
Məhtimqulu adına Türkmən Dövlət Universiteti
Məhtimqulu adına Türkmən Dövlət Universiteti — Türkmənistanın ilk və ən böyük universitetlərindən biri. Ali təhsil müəssisəsi Məhtimqulu Fraqinin adını daşıyır.
Tarixi
M.Qorki adına Türkmən Dövlət Universiteti 14 iyul 1950-ci ildə 1931-ci ildən mövcud olan Aşqabad Pedaqoji İnstitutunun yenidən təşkili yolu ilə qurulub. İnstitut aqro-pedaqoji, təşkilati-metodiki və filoloji fakültələrdə mütəxəssislər yetişdirirdi.
1989-cu ildən Avrasiya Universitetlər Birliyinin üzvüdür. 1993-cü ilə qədər rus yazıçısı Maksim Qorkinin adını daşıyırdı.
Türkmənistan müstəqillik qazandığı gündən bu günə qədər türkmən şairi Məhtimqulu Fəraqinin adını daşıyır.
Universitetin dünyanın bir çox tədqiqat mərkəzləri və təhsil ocaqları ilə əməkdaşlıq haqqında beynəlxalq müqavilələri var. Türkmən Dövlət Universiteti Bakı Dövlət Universiteti Lev Qumilyov adına Avrasiya Universiteti, M.V.Lomonosov adına Moskva Dövlət Universiteti, İrəvan Dövlət Universiteti, Belarus Dövlət Universiteti və Rumıniya Dövlət Universiteti ilə tərəfdaşlıq edir.
Universitetin binası
Fransız firması "Buiq" TDU ilə müqavilələr çərçivəsində, binaların 45 milyon ABŞ dolları dəyərində yenidən qurulmasını başa çatdırdı. Fransız şirkəti Türkmən Dövlət Universitetinin əsas və 1-ci tədris binalarının fasadını yenidən qurmuşdur.
1 sentyabr 2008-ci ildə Fizika-Riyaziyyat Fakültəsinin binası açıldı. Türkmənistan Prezidenti Qurbanqulu Berdiməhəmmədov yeni tədris korpusunun açılış mərasiminə qatılmışdır.
1 sentyabr 2011-ci ildə Coğrafiya Fakültəsinin binası və Fransız şirkəti "Buiq" tərəfindən ucaldılmış iki yataqxana binasının açılışı oldu. Təhsil korpusu TDU-nun əsas korpusuna bitişikdir. Coğrafiya Fakültəsinin binasında 800 tələbə təhsil ala bilər.
Fakültələr
250px|thumb|right|Şinzo Abe Universitetin rektoru ilə
Maraqlı faktlar
İkinci Dünya müharibəsi zamanı Moskva Dövlət Universitetinin bir hissəsi Aşqabad Pedaqoji İnstitutunun təhsil üçün ayrıldığı Aşqabada köçürülmüşdü. Moskva Dövlət Universiteti və Pedaqoji İnstitutunun tələbələri üçün bir çox dərslər birgə keçirilirdi. 1942-ci ildə Moskva Dövlət Universitetinin məzunları arasında Aşqabaddan məzun olan məşhur sovet fiziki Andrey Saxarov da var idi.
Zahirilik
Zahirilik — məzhəbin banisi Davud ibn Əli əl-İsfahani sayılır (h.202/m817). Müasir dövrdə Zahiri məktəbinin ardıcıllarına Mərakeşdə, Səudiyyədə, Yəməndə, İordaniyada, Misirdə, Suriyada, Avropada, Amerikada rast gəlmək olar.
Tarixi
İslamın içində fərqli mövqeyi ilə seçilən bu məzhəb iki nüfuzlu alim tərəfindən meydana çıxarılmışdır. Məzhəbin banisi Davud ibn Əli əl-İsfahani sayılır (h.202/m817). Digəri alim isə İbn Həzm əl-Əndəlüsidir (h.384/m994)
Davud əz-Zahiri kimi tanınan bu şəxs islam hüququnda ilk təhsilini imam Şafeidən almışdır. Davud əz-Zahiri çox zəngin hədis bilgisinə malik idi. Ancaq zahiri olduğuna və "əlinizdəki Kİtab məxluqdur" dediyinə görə, ondan kimsə hədis nəql etməmişdir. Hətta, Əhməd ibn Hənbəldən hədis dərsləri almaq istərkən, imam Əhməd onunla görüşməkdən yayınmışdır.
İbn Həzmə gəldikdə isə o, əvvəllər Maliki fiqhinə bağlanmış, sonralar Şafeinin "İxtilafu Malik" adlı əsərin oxuduqdan sonra maliki məzhəbindən şafei məzhəbinə keçmişdir. Ancaq İbn Həzm şafei məktəbində çox uzun müddət qalmır. Bu məzhəblə dərindən tanış olmasına baxmayaraq Davud əl-İsfahani kimi qısa müddətdən sonra şafei məzhəbini tərk edir.
Görüşləri
Zahiri məzhəbi, fiqhin qaynağının ancaq Quran və Sünnədən ibarət olduğunu iddia edən məzhəbdir. Bu məzhəbə görə, şəriətin hökümlərin haqqında heç bir rəydən söz gedə bilməz. Bu məzhəbi mənimsəyənlər, bütün rəy çeşidlərinə qarşı çıxaraq nə qiyası, nə istihsanı, nə məsalihi-mursələni , nə də sədd əz-zəraini qəbul etmirlər. Yalnız Quran və Sünnəni qəbul etmişlər və haqqında Quran və Sünnədə dəlili olmayan məsələlərin istishab deyilən ibahati-əsliyyə (mübahlıq) prinsipinə tabe olduğunu bildirmişlər.
Zahiri məktəbinin alimləri irəli sürdükləri bir çox məsələlərdə digər məzhəb alimləri ilə ixtilafda olmuşlar.
Zahiri məktəbinin söykəndiyi əsas mənbələr kimi aşağıdakıları qeyd edə bilərik: İbn Həzmin "Əl-Muhəlla" adlı hədislərlə dolu kitabı çox məşhurdur. Onun üsula aid kitabının adı isə "Əl-İhkam fi usulil-əhkam"-dır. İbn Həzm dəlilin qiyasdan fərqli olduğunu və birbaşa Quran, Sünnə və ya icmadan əldə edildiyini söyləmişdir.
Ardıcılları
Zahiri məzhəbi İslam dünyasında İbn Həzmin vəfatından sonra tələbələri tərəfindən daha çox yayılmağa başlayır. İbn Həzmin tələbələrindən bir olan əl-Humeydi zahirilik məktəbinin yayılmasında böyük rol oynayır. Əl-Humeydi getdiyi bütün ölkələrdə, şəhərlərdə öz müəllimi olan İbn Həzmin əsərləri ilə təbliğat aparır və özünə tərəfdarlar tapırdı. Zahiriliyin yayılmasında çox böyük rolu olan digər bir alim isə Əbu əl-Xəttab Məcduddin ibn Ömər ibn Həsən olmuşdur. Müsəlman şərqində böyük səs salan Muhyiddin Ərəbi ibadətlər mövzusunda zahiriliyə üstünlük verir, etiqad mövzusunda isə batiniliyin tərəfdarı idi. Yeddinci yüzillikdə zahiri məzhəbi Şimali Afrika və İspaniyada yayılır və tərəfdarlarının sayı çoxalır. Müasir dövrdə Zahiri məktəbinin ardıcıllarına Mərakeşdə, Səudiyyədə, Yəməndə, İordaniyada, Misirdə, Suriyada, Avropada, Amerikada rast gəlmək olsa da sayları kifayət qədər çox deyildir.
Tao Okamoto
İlk illəri
Tao 22 may 1985-ci ildə Yaponiyanın Çiba prefekturasının eyniadlı şəhərində doğulmuşdur. Model karyerasına 14 yaşında başlamışdır.
Heydər Əliyev prospekti (Bakı)
Haqqında
1990-cı illərin əvvəllərində prospektin uzunluğu 4 kilometr olan cənub hissəsi (Qədirbəyov küçəsinə qədər) Xətai prospekti adlandırıldı. 2004-cü ildə prospekt Heydər Əliyevin şərəfinə adlandırıldı ("Moskva prospekti" adı şəhərin başqa hissəsində Tbilisi prospektinin bir hissəsinə verildi). 2007-ci ildən bəri prospekt dəfələrlə təchiz edilmiş və genişləndirilmişdir - bir çox qəzalı yaşayış binaları sökülüb və işləməyən sənaye obyektləri ləğv edilib, prospektin eni əvvəllər 32 metr, sonra 45-ə, bəzi yerlərdə isə 55 metrə qədər (10 zolaq) genişləndirildi. 2013-cü ildə prospektin yenidən qurulması layihəsi təsdiq edilib.
Prospekt boyunca bir neçə yerdə yaşıllıqlar salınmışdır. Prospektin Koroğlu metrostansiyası yaxınlığındakı istirahət parkında quraşdırılan və 30 dekabr 2011-ci il tarixində istifadəyə verilən Musiqili alov fəvvarəsi daha müasirdir. Fəvvarə Bakı Olimpiya Stadionunun və Milli Gimnastika Arenasının yaxınlığında yerləşir.
Tao Okamoto
Modellik
Tao müxtəlif reklam layihələrində işləmişdir. Mario Testino ilə birlikdə Dolce & Gabbana, Alasdeyr Maklellan ilə birlikdə Emporia Armani, Mario Sorrenti ilə birlikdə Kenzo kampaniyalarında iştirak etmişdir. "i-D Magazine", "V Magazine", "W Magazine" jurnalları, "Harper's Bazaar" və "Vogue" jurnallarının beynəlxalq buraxılışları üçün fotomodellik etmişdir.
Heydər Əliyev prospekti (Bakı)
Haqqında
2010-cu illərdə Heydər Əliyev prospektində Bakının simvollarından birinə çevrilən Heydər Əliyev Mərkəzi kimi böyük ictimai binalar, həmçinin şəhərin ən hündür binalarından biri olan SOCAR Tower, Azersu Office Tower, Atletlər kəndi, Milli Gimnastika Arenası və s kimi binalar ucaldıldı.
Bağırov körpüsü
"Bağırov" körpüsü Heydər Əliyev prospektində yerləşir və 1950-ci illərin əvvəlində tikilmişdir. Körpünün Mircəfər Bağırovun avtomobillə aeroporta gedərkən uzun müddət yoldan keçən qatarı gözləyərək əsəbləşməsindən sonra onun göstərişi ilə tikildiyi ehtimal olunur. Körpü Mircəfər Bağırovun adını daşıyır. Körpünün üzərindən Dəmiryolu vağzalı istiqamətində və əks istiqamətdə hərəkət edən qatarlar keçir.
Tao Okamoto
Modellik
Okamoto Alexander McQueen, Alexander Wang, Burberry Prorsum, Bottega Veneta, Chanel, Dolce & Gabbana, Donna Karan, Emanuel Ungaro, Fendi, Giorgio Armani, Givenchy, Hermès, Jean-Paul Gaultier, Kenzo, Louis Vuitton, Marc Jacobs, Maison Martin Margiela, Max Mara, Miu Miu, Moschino, Paul Smith, Phillip Lim, Ralph Lauren, Salvatore Ferragamo, Tommy Hilfiger, Vivienne Westwood, Yves Saint Laurent və bir çox brend üçün modellik etmişdir.
Heydər Əliyev prospekti (Bakı)
Kəsişdiyi küçələr
280px|thumbnail|Heydər Əliyev prospektindəki Olimpiya kəndinin görünüşü
Tao Okamoto
Modellik
"Vogue Nippon" jurnalının 2009-cu il noyabr buraxılışı Taoya həsr olunmuşdur. Yaponiya Dəb Redaktorları Klubu tərəfindən "İlin modeli", "Vogue Nippon" jurnalı tərəfindən "2010-cu ilin qadını" seçilmişdir.
Heydər Əliyev prospekti (Bakı)
Kəsişdiyi küçələr
Heydər Əliyev prospekti Yusif Səfərov küçəsindən başlayır və Ziya Bünyadov prospekti ilə kəsişmədə bitir.
Tao Okamoto
Aktrisa
2013-cü ildə Hyu Cekman ilə birlikdə "Şimal porsuğu: Ölməzlik" filmində əsas rollardan birini canlandırmışdır. 2014-cü ilin okyabrında "Hannibal" serialında Çiyo rolunu oynayacağı açıqlanmışdır.
Heydər Əliyev prospekti (Bakı)
Mühüm ünvanlar
200px|right|thumb|Prospektdə yerləşən [[Heydər Əliyev Mərkəzi poçt markası üzərində.]]
Tao Okamoto
Aktrisa
2015-ci ilin yanvarında Alodiya Cosinfiao ilə birlikdə "Yolayırıcıları" filmində yer alacağı anons edilmişdir. 2015-ci ildə "Hündür qəsrdəki adam" serialında vəkil Pol Kasouranın arvadı və Robet Çildanın müştərisi olan Betti Kasouranı canlandırmışdır. 2016-cı ildə "Betmen Supermenə qarşı: Ədalətin şəfəqi" filmində Mersi Qreyvz rolunda görünmüşdür.
Şəxsi həyatı
2015-ci ildə "The Last Magazine" jurnalının redaktoru olan Tenzin Vild ilə evlənmişdir.
Moldova 2015 Avropa Oyunlarında
Moldova — iyun ayının 12-dən 28-nə kimi Azərbaycanda keçirilən 2015 Avropa Oyunlarında iştirak edən ölkələrdən biridir.
Moldova ümumilikdə 87 idmançı ilə təmsil olunur.
Bezilə (Sərdəşt)
Bezilə — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Sərdəşt şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Jak Lakan
Jak Lakan — Fransız psixoanalist. XX əsr Psixoanalizminin görkəmli nümayəndələrindən biri. Jak Lakan Ziqmund Freyddən sonra öz fikirləri ilə ən çox müzakirə olunan psixoloqlardan biridir. Adı tarixdə 100 ən çox öyrənilmiş şəxsiyyətlər siyahısına daxil edilib.
NGC 1834
NGC 1834, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış açıq ulduz topasıdır. Göy üzündə Qılıncbalığı bürcü istiqamətində yerləşir. OCL tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Fuad Axundov (bioloq)
Axundov Fuad Mirəli oğlu — H. Zərdabi adına Təbiət-Tarix Muzeyinin direktoru, biologiya elmləri namizədi. .
Həyatı
F.M.Axundovun paleontologiya elminə olan marağı və təşkilatçılıq bacarığı onu laborantdan muzey müdiri (1970-1999) vəzifəsinə kimi yüksəltdi. Fuad müəllimin elmi fəaliyyətinin əsas istiqaməti kürəkayaqlıların tədqiqinə yönəldilmişdir. Bu mövzuda da elmi əsərlərin nəşrinə nail olmuşdur. O, 1967-ci ildə suitilərin yeni yarımfəslinin nümayəndələri mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müvəffəqiyyətlə müdafiə etmişdi. Təsvir olunan yeni taksonomik ranq dünya onurğalılar faunasına həsr olunan fundamental kataloqda öz əksini tapmışdır. O, kürəkayaqlıların əmələ gəlməsi, filogeniyası, yayılması, müxtəlif geoloji mərhələlərdə komplekslərinin dəyişilməsi, stratiqrafik korrelyasiyada istifadə olunması və s. məsələləri tədqiq etmişdir. F.M.Axundov 20-dən artıq elmi məqalə, elmi-tədqiqat hesabatının müəllifidir.
Fuad Axundov muzey sahəsini yaxşı bilən yüksək ixtisaslı mütəxəssisdir. Muzeyi yeni eksponatlarla zənginləşdirmək, ekspozisiyaları sistemləşdirmək və dünya muzeylərinin tələblərinə uyğun səviyyəyə qaldırmaqda səmərəli fəaliyyət göstərmişdir. O, çox prinsipial, özünə və ətrafdakılara qarşı tələbkar rəhbər, alim və ziyalı idi. Fuad Mirəli oğlu Axundov 1999-cu il aprel ayının 10-da vəfat etmişdir. .
Qaracalı (Poldəşt)
Qaracalı - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Poldəşt şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 468 nəfər yaşayır (89 ailə).
Moretel-de-May
Moretel-de-May  — Fransa da kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — İzer. Ot-Qrezivodan kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Qrenobl.
INSEE kodu — 38262. Kommunanın 2012-ci il üçün əhalisi 425 nəfər təşkil edirdi. Kommuna dəniz səviyyəsindən 250 ilə 1 178 qədər metr yüksəklikdə yerləşir. Kommuna Paris dən təxminən 480 km cənub-şərqdə, Lion dan 105 km cənub-şərqdə, Qrenobldan 29 km şimal-qərbdə yerləşir.
Əhalisi
Əhalinin dinamikası (INSEE) :
Mina Sandvoll
Mina Sandvoll  — ABŞ aktrisası.
Bioqrafiya
Sandvoll 24 oktyabr 2001-ci ildə Nyu-York şəhərində anadan olmuşdur. İlk dəfə aktrisa olaraq 2012-ci ildə "Celebrity Ghost Stories" qorxu teleserialının 4-cü mövsümündə görünmüşdür. 2014-cü ildə "Law & Order: Special Victims Unit" filmində çıxış etmişdir. 2015-ci ildə isə romantik komediya-dram janrında "Maggie's Plan", triller janrında "Freeheld" və qorxu janrında "#Horror" filmlərində yer almışdır. 2018-ci ilin aprel ayında buraxılan Netflix serialı "Lost in Space"də Penni Robinson rolunu canlandırmışdır.
İstinadlar
• 2
Əbdürrəhman Əbsəlәmov
Əbdürrəhman Əbsəlәmov — tatar yazıçı və tərcüməçi, jurnalist, müharibə müxbiri. 1941–45-ci illər Böyük Vətən müharibəsinin üzvü, Qabdulla Tukay adına Tatarıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Dövlət Mükafatı laureatı, SSRİ Ali Sovetinin deputatı.
Bioqrafiyası
15 dekabr 1911-ci ildə Köhnə Allaqulov kəndində anadan olmuşdur. 1923–1929-cu illərdə Moskvadakı Əsədullaev Evindəki orta məktəbdə oxumuşdur. Musa Cəlilin ədəbi dərnəyinin üzvü olmuşdur. 1930–1937-ci illərdə Moskvadakı müxtəlif fabriklərdə (M. Kalininin adına zavod, Teploelektrotexniki zavodu, 132 nömrəli zavodda) mexanik işləmiş, eyni zamanda axşam texniki məktəbində oxumuşdur.
1936-cı ildə Musa Cəlilin tövsiyəsi ilə Maksim Qorki adına Ədəbiyyat İnstitutuna daxil olur. 1940-cı ildə universiteti bitirdikdən sonra Kazana işə göndərilir. 1941-ci ildən etibarən orduda xidmət etməyə başlayır, kəşfiyyatçı, dəniz briqadasının minaatan ekipajının komandiri, müharibə müxbirləri sıralarında xidmət etmişdir. Karelian və Birinci Uzaq Şərq cəbhələrində xidmət etmişdir. 1946-cı ildən bəri demobilizasiyadan sonra "Adbiyata Şurası" ("Sovet Ədəbiyyatı") jurnalında məsul katib vəzifəsində çalışır.
Taurin
thumb|230px|Taurin molekulu
Əbdürrəhman Əbsəlәmov
Bioqrafiyası
1963-cü ildən Tatarıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikası Yazıçılar Birliyi sədrinin müavini olur. Respublika Sülh Komitəsində çalışmış, Kazan Şəhər Partiya Komitəsinin Bürosunun üzvü, Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası XXII qurultayının nümayəndəsi olmuşdur. SSRİ Yazıçılar İttifaqınIn üzvü olmuşdur. 20-ci əsrin ən əhəmiyyətli və məşhur Tatar nəsr yazarlarından biri olmuşdur. Əsərləri dəfələrlə rus dilinə tərcümə şəklində nəşr edilmişdir.
Taurin
Taurin — yarı əvəzolunmaz metionin və sistindən əldə edilən sülfürdən alınan amin turşusu. Bədəndə təbii olaraq meydana gəlir. Taurin tez-tez kükürd tərkibli amin turşusu olaraq adlandırılır, lakin molekulda bir karboksil qrupu yoxdur. Heyvanların və insanların toxumalarında və ödündə az miqdarda mövcuddur. Qida əlavəsi və ya dərman olaraq istifadə olunur.
Əbdürrəhman Əbsəlәmov
Bioqrafiyası
7 fevral 1979-cu ildə Kazanda dünyasını dəyişir. Kazanın Novo-Tatar qəsəbəsindəki tatar qəbiristanlığında dəfn edilir.
Taurin
Bədəndəki nevroloji funksiyaları və nevroloji əlaqə mexanizmini gücləndirir və tənzimləyərək antioksidləşdirici xüsusiyyətlər göstərir. Beyin zədələnməsindən sonra bədəndə taurin səviyyələri artılır, bunun səbəbi nevroloji olaraq qoruyucu olması və nevroloji canlandırıcı təsirlərə malik olmasıdır.
Əbdürrəhman Əbsəlәmov
Mükafatları
Lenin ordeni (28.10.1967)
Taurin
Taurinin adı "Taurus" (öküz) sözündən götürülmüşdür. Belə adlandırılmasına səbəb ilk dəfə 1827-ci ildə alman alimləri "Fridrix Tideman" və "Leopold Qmelin" tərəfindən öküzün ödündən əldə edilməsidir. 1846-cı ildə "Edmund Ronalds" tərəfindən insan ödündə aşkar edilmişdir. Yüksək miqdarda taurinə beyində, gözdə, ürəkdə və qan hüceyrələrində rast gəlinir.
Əbdürrəhman Əbsəlәmov
Mükafatları
"Oktyabr inqilabı" ordeni (12/27/1971)
Taurin
Taurinin zvitterion şəklində mövcud olması (H3N+CH2CH2SO3-) rentgen kristalloqrafiyası ilə təsdiq edilmişdir.
Əbdürrəhman Əbsəlәmov
Mükafatları
Qırmızı Ulduz ordeni (9.9.1945)
Taurin
Xüsusiyyətləri
Yeni bir taurin törəməsi olan 2-(1-phenylethyl)-aminoethanesulfonyl-2-propylamide hydrochloride in spinal cord yaralanması olan siçan modellərində nevro qoruyucu (Neyroprotektor) təsirləri elmi olaraq təsdiqlənmişdir. Taurin, sistein ilə birlikdə, prematur uşaqlar üçün əvəzolunmaz amin turşusudur.
Əbdürrəhman Əbsəlәmov
Mükafatları
"Döyüş xidmətlərinə görə" medalı (20.9.1944)
Taurin
Xüsusiyyətləri
Taurin qəbulu tip 1 və tip 2 şəkərli diabetin qarşısını almaqda olduqca təsirlidir. Bədəndə beyin və qaraciyər taurin sintezindən məsul ən vacib iki orqandır. Bu orqanların kəskin ya da xroniki problemləri bədəndəki taurin səviyyələrinə təsir edə bilər.
Əbdürrəhman Əbsəlәmov
Mükafatları
Qabdulla Tukay adına Respublika Mükafatı (1959).
Taurin
Fiziki və bioloji xüsusiyyətləri
Ağ kristal toz, parçalanma ilə əriyir. Zəif — əksər üzvi həlledicilərdə, suda yaxşı həll olur. Taurin molekulunda asidik sulfo qrupu SO3H (pH 1.5) və əsas amin qrupu NH2 (pH 8.74) var, sulu məhlullarda izoelektrik nöqtə 5, 12-dir. Fizioloji şəraitdə (pH 7.3), sulfo qrupunun ionlaşma dərəcəsi 100%, amin qrupunun — 96,3%, yəni bu cür şəraitdə taurin demək olar ki, tamamilə bir zviter ionu şəklində mövcuddur.
Əbdürrəhman Əbsəlәmov
Ailə
Qızı — Lalə Əbsəlәmova — ingilis dili müəllimi, musiqiçi Aleksey Kozlovun həyat yoldaşı.
Taurin
Effektləri
Taurin beyin və sinir sistemindəki kalsium və kalium balansını tənzimlənməsinə kömək edir. Taurin mərkəzi sinir sistemində anksiyete qarşı xüsusiyyətlərə malikdir. Taurin, istirahət vəziyyətində enerji xərcləmə potensialını stimullaşdıraraq piylənməyə də kömək edir. Taurin çatışmazlığı piylənmə ilə birlikdə ola bilər və bu kəskin dairə piylənmənin qalıcı vəziyyətə gəlməsinə səbəb olur. Taurin ürək ritminin pozulması və sərbəst radikal zədələnməsinin qarşısının alınmasında vacibdir. Taurin sümük metabolizmasına müsbət təsir edir, bədəndə osteoblastları inkişaf etdirərək xüsusilə xırdalanmamış qırıqların sürətlə yaxşılaşması üçün lazımdır. Antihipertenziv xüsusiyyətlərinə görə koronar risk və infarkt təhlükəsini azaldır. Hüceyrə əsaslı qoruyucu xüsusiyyətlərinə görə bədənin hər cür fiziki məşqə qarşı güc və müqavimətini artırır.
Əbdürrəhman Əbsəlәmov
Ailə
Oğlu — Bulat Əbsəlәmov (1946–1995) — iqtisadçı-alim, iqtisad elmləri namizədi, Kazan Maliyyə-İqtisad İnstitutunun müəllimi.
Taurin
Effektləri
Pankreatit zamanı əldə edilən histopatoloji tapıntılara görə taurinin istifadəsi əhəmiyyətli dərəcədə irəlləyişlər təmin edir. Xüsusilə sinklə neyronu oksigen çatışmazlığından qoruyur.
Əbdürrəhman Əbsəlәmov
Ailə
Nəvəsi — Timur Bulatoviç Əbsəlәmov (1 mart 1993-cü il təvəllüdlü, Kazan) — Muzeyin direktoru.
Taurin
İstifadəsi
Taurin demək olar ki, bütün enerji içkilərində mövcuddur. Ancaq aparılan son araşdırmalara görə tamamilə təhlükəsiz olduğu aşkarlanamamışdır.
Bioloji rolu
Taurin sistein dioksigenazın sistein sulfin turşusuna qatıldığı sistein sulfhidril qrupu SH-nin fermentatik oksidləşməsi zamanı bədəndə əmələ gəlir:
sistein sulfin turşusunun hipotaurinə sonrakı dekarboksillənməsi:
və hipotaurinin taurinə oksidləşməsi:
Taurin beyin və sinir sistemindəki kalsium və kalium balansını tənzimlənməsinə kömək edir. Taurin mərkəzi sinir sistemində anksiyete qarşı xüsusiyyətlərə malikdir. Taurin, istirahət vəziyyətində enerji xərcləmə potensialını stimullaşdıraraq piylənməyə də kömək edir. Taurin çatışmazlığı piylənmə ilə birlikdə ola bilər və bu kəskin dairə piylənmənin qalıcı vəziyyətə gəlməsinə səbəb olur. Taurin ürək ritminin pozulması və sərbəst radikal zədələnməsinin qarşısının alınmasında vacibdir. Taurin sümük metabolizmasına müsbət təsir edir, bədəndə osteoblastları inkişaf etdirərək xüsusilə xırdalanmamış qırıqların sürətlə yaxşılaşması üçün lazımdır. Antihipertenziv xüsusiyyətlərinə görə koronar risk və infarkt təhlükəsini azaldır. Hüceyrə əsaslı qoruyucu xüsusiyyətlərinə görə bədənin hər cür fiziki məşqə qarşı güc və müqavimətini artırır.
Pankreatit zamanı əldə edilən histopatoloji tapıntılara görə taurinin istifadəsi əhəmiyyətli dərəcədə irəlləyişlər təmin edir. Xüsusilə sinklə neyronu oksigen çatışmazlığından qoruyur. .
Farmakoloji xüsusiyyətləri
Taurin subkonjunktiv olaraq, lokal olaraq tətbiq edildikdə retinoprotektiv, katarakt əleyhinə və metabolik təsir göstərir. Sistemli məruz qalma ilə taurin yalnız metabolik təsir göstərmir, həm də hepatoprotektiv təsir, kardiotonik və hipotenziv xüsusiyyətlərə malikdir.
Taurinin, beyinlə yaddaşla əlaqəli sahə olan hipokampusta yeni hüceyrələrin meydana gəlməsini təşviq etdiyinə dair sübutlar var. Qapalı baş zədələrində beyin yenilənməsini də gücləndirir.
Radioqoruma xüsusiyyətlərinə malikdir.
Alınması
Birinci mərhələdə etanolamin kükürd turşusu ilə esterləşir:
Sonra kostik soda təsiri altında etanolamin sulfat aziridin əmələ gətirir:
Son mərhələdə aziridinə kükürd turşusunun əlavə edilməsi, asidli bir mühitdə sodium sulfitin təsiri altında həyata keçirilir:
Əsas taurin istehsal müəssisələri hazırda (2006) Cənub-Şərqi Asiyada yerləşir, qiymət səviyyəsi 3 (Çin) və 1 kq üçün 5–12 ABŞ dolları (Avropa) arasında dəyişir.
Tətbiqi
Tibb və qida sənayesində istifadə olunur. Son illərdə, şampunlar enerji içkiləri və idman qidalanma məhsullarında daha çox istifadə edilən maddə halına gəlmişdir. Çox miqdarda taurin uşaqların normal fiziki və zehni inkişafının qarşısını alır. Kofein həssaslığı olanlar, depressiya, nevroloji müalicə alan insanlar, qaraciyər, böyrək xəstəliyi olanlar və ürək xəstəliyi olan insanların energetik içkiləri qəbul etməsi məsləhət görülmür.
Tibbdə
thumb|129px| Taurin (göz damcısı)|right Taurin, lipid mübadiləsində iştirak edir, enerjini və metabolik prosesləri yaxşılaşdırır, bağırsaqdakı yağların emulsiyasını təşviq edən safra turşularının (tauroxolik, taurodeoxycholic) bir hissəsidir. Mərkəzi sinir sistemində inhibitor nörotransmitter kimi fəaliyyət göstərir, bəzi antikonvulsant aktivliyə malikdir. Distrofik xarakterli xəstəliklərdə göz toxumalarında metabolik proseslərin normallaşmasına kömək edir.
Göz damcıları şəklində taurin retinanın degenerativ lezyonları üçün, irsi tapetoretinal degenerasiya ilə, kornea distrofiyası ilə, diabetik, travmatik və radiasiya kataraktları ilə, kornea zədələnmələri üçün istifadə olunur.
Daxildə ürək qlikozidləri ilə zəhərlənmə halında ürək-damar çatışmazlığı üçün də istifadə olunur.
Qida əlavəsi
Qida məhsulları (şirələr, enerji içkiləri), habelə heyvan yemi üçün pəhriz əlavələrinin tərkib hissələrindən biri kimi istifadə olunur. Pişiklər üçün vazgeçilməz sülfonik turşudur və mütləq taurin də zəif komponentlərdən hazırlanan pişik qidasının tərkibinə daxil edilir.
Taurin həmçinin körpələr üçün istehsal olunan quru, süni qidaların tərkibində yer alır.
Yan təsirləri
Taurin, tövsiyə olunan dozaya (gündə 3 qrama qədər) qədər qəbul edildikdə sağlam yetkin şəxsdə yan təsirlərə səbəb olmur. Ancaq böyrək, mədə-bağırsaq sistemi, mədə xorası və onikibarmaq bağırsaq xorası olan insanlara taurin istifadə etmələri tövsiyə edilmir.
Katabatik külək
thumb|Katabatik külək,buz şelfinin kənarı ilə "birləşmə" thumb|Katabatik küləklərin əmələ gəlməsi Katabatik külək (κατάβασις, katabasis - enmə, eniş), həmçinin düşmə - yer səthinin yamaclarına (dağ keçidlərindən) aşağı yönəlmiş sıx və soyuq hava axını, həmçinin kumulonimbus buludlarında enən soyuq hava axınları.
Bütün enmə küləkləri katabatik deyildir. Məsələn, fön, şinuk və ya berqvind kimi küləklər yağış kölgələrinin küləkləridir, burada dağ silsiləsinin küləkli tərəfindən qalxdıqda hava nəmini itirir və quru və isti tərəfdən enir. Katabatik külək dağların ətəyinə soyutma gətirir ki, bu da hava kütlələri endikdə adiabatik proses ilə kompensasiya olunmur. Katabatik küləklər qasırğa sürətinə çata bilər - Mak-Murdonun quru vadilərində saatda 320 km-ə qədər sürətlənir.
Enən küləklər bir çox dağlıq ölkələrdə və sahillərdə də bilinir. Norveçdə belə küləklər elvequst, Rio-de-Janeyroda terre-altos, Yaponiyada iros, Kaliforniyanın cənubunda Santa-Ana küləyi adlanır. Ən çox ifadə vasitələri isə bora, buzlaq küləyi, katabatik külək, mistral və başqalarıdır.
Nəzəriyyə
thumb|Antarktidada katabatik külək Katabatik külək havanın yaylada, dağda, buzlaqda və hətta bir təpədə radiasiya ilə soyumasından qaynaqlanır. Havanın sıxlığı temperaturla tərs mütənasib olduğundan hava aşağıya doğru axacaq və endikcə təxminən adiabatik istiləşəcəkdir. Havanın temperaturu mənbə bölgəsindəki istiliyə və enmə miqdarına bağlıdır. Məsələn, Santa Ana məsələsində, külək dəniz səviyyəsinə çatana qədər istiləşə bilər (lakin həmişə belə olmur). Antarktidada isə əksinə, külək hələ də kəskin şəkildə soyuqdur.
Antarktida üzərindəki səthə yaxın bütün külək sahələri, əsasən fırtınaların öz külək sahələrini tətbiq edə biləcəyi sahil bölgələri xaricində, yay mövsümü xaricində katabatik küləklər tərəfindən müəyyən edilir.
Təsirləri
Katabatik küləklərə ən çox Antarktida və Qrenlandiyanın böyük və yüksək buz təbəqələrindən əsən təsadüf olunur. Buz təbəqələri üzərində yüksək sıxlıqlı soyuq havanın yığılması və buz təbəqələrinin hündürlüyü çox böyük cazibə enerjisini oyuna gətirir. Bu küləklər sahil vadilərindəki məhdud ərazilərdə cəmləşdiyi yerlərdə, küləklər qasırğa qüvvəsi üzərində yaxşı əsir və təxminən 300 km / saata (190 mil / saat) çatır. Qrenlandiyada bu küləklərə piteraq deyilir və aşağı təzyiq sahəsi sahilə yaxınlaşdıqda daha güclü olur.
Cənubi Amerikadakı Odlu Torpaq arxipelaqı ilə Şimali Amerikadakı Alyaskada villivo olaraq bilinən külək gəmilərə sığınmaları üçün xüsusi təhlükədir. Villivo, sahil dağlarının qar və buz sahələrindən qaynaqlanır və 120 düyündən (140 mil / saat; 220 km / saat) daha sürətli ola bilər.
Kaliforniyada güclü katabatik külək hadisələri 2018 Camp Fire və 2020 North Complex də daxil olmaqla bir çox meşə yanğınlarının sürətli böyüməsinə məsul olmuşdur.
Bişəsb (Sərdəşt)
Bişəsb — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Sərdəşt şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 347 nəfər yaşayır (63 ailə).
Bakı–Şollar su kəməri
Bakı-Şollar su kəməri - Ölkəmizdə ən böyük həcmdə tikilən ilk su kəməri.
Bakıda su təsərrüfatının vəziyyəti
Beləliklə, həmin dövrdə Bakı sənaye rayonunda iqtisadi həyatın coşğun inkişafının əksinə olaraq su təsərrüfatı hələ də orta əsr səviyyəsində qalmaqda idi. Şəhərdə uzun müddət su qıtlığının hökm sürməsi və bu səbəbdən kanalizasiya və yaşıllığın olmaması, küçələrin natəmiz saxlanması 1892-ci ildə güclü vəba xəstəliyinin baş verməsi ilə nəticələndi. Xəstəliyin əsas qurbanları isə yoxsul xalq kütlələri idi.
Bakı şəhərinin su təchizatının I mərhələsi
Öz canlarından qorxuya düşən Şəhər İdarəsi üzvləri şəhərdə su təchizatının bir qədər yaxşılaşdırılması üçün tələsik bir sıra tədbirlər gördülər. 1892-ci ildə Şəhər İdarəsi dəniz suyundan istifadə etmək məqsədi ilə suşirinləşdirici qurğu tikmək haqqında "Bakı liman birliyi" cəmiyyəti ilə müqavilə bağladı. Müqaviləyə görə qurğu sutkada 30000 vedrə su verməli idi. Bu hadisə həmin dairələri şəhərin su təchizatı ilə ciddi məşğul olmağa vadar etdi. Şəhər İdarəsi tezliklə mühəndislərdən M.İ.Altuxova, Q.Q.Poyta və E.Lyumlya Kür çayından şəhər su kəməri çəkmək üçün layihə tərtib etməyi sifariş verdi. 1893-cü ildə hər üç layihə hazır olsa da həyata keçirilmədi. Belə ki, layihələr Moskvada "Neptun" elmi texniki cəmiyyəti və Daxili İşlər Nazirliyinin Texniki Tikinti komitəsi tərəfindən dəqiq yoxlanıldığından sonra müəyyənləşdirilmişdir ki, layihələrin hamısı texniki və iqtisadi cəhətdən düzgün əsaslandırılmamışdır.
Bakı şəhərinin su təchizatının II mərhələsi
Bu mərhələnin xarakterik xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, həmin dövrdə şəhərin su ilə təchiz edilməsi işində su quyularından başqa, Kür və Volqa çaylarından gəmilərlə daşınan sudan da istifadə olunurdu.
1893-cü ildə Şəhər İdarəsi öz vəsaiti hesabına günü sutkada 30000 vedrə su şirinləşdirici qurğu tikdirməyə başladı. 1894-cü ildə bu qurğu artıq istismara verilmişdi. Qeyd etmək lazımdır ki, qurğunun emal etdiyi su olduqca baha başa gəlirdi. Belə ki, 10-12 vedrə dəniz suyunu emal etmək üçün 1 pud duru yanacaq sərf olunurdu. Ona görə də suyun 1 vedrəsinin satış qiyməti olduqca baha olub məişət məqsədi üçün 0.75 qəpik, sənaye məqsədi üçün 1 qəpik idi.
1895-ci ilə qədər Şəhər İdarəsi suşirinləşdiricinin tikintisinə və su şəbəkəsinin bir qədər genişləndirilməsi işinə 32760 rubl vəsait sərf etmişdir. 1898-ci ildə Şəhər İdarəsi "Artur Koppel" şirkət ilə gündəlik istehsal günü 5000 vedrə olan yeni suşirinləşdirici qurğu tikmək haqqında müqavilə bağladı. Yeni qurğu artıq 1899-cu ilin avqustunda fəaliyyətə başladı. Müqaviləyə görə suyun 1 vedrəsinin qiyməti 0.5 qəpik olmalı idi. Qeyd edək ki, həmin dövrdə suşirinləşdirici qurğular mükəmməl olmadığından emal olunan su dadsız və qoxulu olurdu. Buna görə də əhali ondan içmək üçün istifadə etmirdi. Bu su ağacların suvarılması üçün də yaramadığından yeni qurğunun işə salınması şəhərin su təsərrüfatında əhəmiyyətli dəyişiklik yarada bilmədi. 1899-cu ilin aprelində şəhər duması Kür və ya Samurçaydan su kəməri çəkmək, şəhərdə kanalizasiya işlərini təşkil etmək üçün öz hesabından 70000 rubl kredit verilməsi barədə sərəncam verdi. Lakin şəhər dumasının fəxri üzvü H.Z.Tağıyev Tiflis şəhərinin kanalizasiyasının Kür çayına töküldüyü üçün bu layihənin həyata keçirilməsinə icazə vermədi.
Bakı şəhərinin su təchizatının III mərhələsi - Şollar su kəmərinin çəkilişi ideyası
Nəhayət, 1899-cu ildə Odessada su təchizatı və hidravliklərin beynəlxalq qurultayında iştirak edən Bakı nümayəndə heyətinin üzvləri su kəmərinin çəkilişi ilə bağlı təkliflərini mütəxəssilərin diqqətinə çatdırırlar. Təklifi dəyərləndirən ingilis Uilyam Hirleyn Lindley su mənbəyini özü seçmək şərti ilə Bakıya gəlməyə razılaşır. O, axtarış-kəşfiyyat işləri aparmaq məqsədilə öz texniki işçiləri və şəhər idarəsinin nümayəndələri ilə Samura yola düşür. Quba qəzasının "Müşkür" adlandırılan sahəsində rast gəldiyi yolüstü bulaq tədqiqatçının diqqətini cəlb edir. Bu yerləri diqqətlə müşahidə edən Lindley belə bir qənaətə gəlir ki, burada - Şahdağın ətəklərində tükənməz ehtiyatı olan yeraltı su var və bu hövzə Bakı şəhəri üçün yetərlidir. Həmin sudan nümunələr götürən Lindley Bakıya qayıdaraq şəhərin yeraltı içməli su ilə təchizatına dair qeydlər edir və şəhər idarəsinə Samurçaydansa Şahdağın ətəklərindən süzülüb gələn təmiz, saf bulaq suyunun Bakıya gətirilməsinin daha məqsədəuyğun olduğunu bildirir.
Hacı öz şəxsi vəsaitindən quyuların qazılması üçün şəhər idarəsinə 25 min rubl pul da verir. Məhz Hacının bu xeyirxahlığı Şollar suyunun Bakıya gətirilməsi işinə, sanki, bir təkan verir.
Bakı-Şollar su kəmərinin tikintisi
Lindleyin xaricdən dəvət etdiyi mühəndislərdən ibarət ekspedisiya qrupu Xudatdan şimal-şərqə doğru meşədə şəffaf, təmiz bulaq suyu olduğunu aşkarlayır. Buna baxmayaraq, Bakı sakinlərinə sərinlik və firavanlıq gətirəcək Şollar kəmərinin çəkilişi bir tərəfdən lazımi vəsaitin tapılmamasından, digər tərəfdən isə layihənin əleyhdarlarının apardıqları əkstəbliğat səbəbindən uzanırdı. Yalnız çar II Nikolayın 6 oktyabr 1909-cu il tarixli fərmanı ilə Bakı şəhərinə 27 milyon rubldan çox olmamaq şərtilə istiqraz buraxılmasına icazə verməsindən sonra Şollar su kəməri layihəsi fəal tikinti mərhələsinə qədəm qoyur. Layihənin müəllifi Lindleyin qətiyyəti və inadkarlığı sayəsində kəmərin çəkilişi üçün lazım olan bütün avadanlıq xaricdən alınıb gətirlir. Hətta Birinci Dünya müharibəsinin qızğın çağında belə tikinti işləri səngimir. Kəmərin, anbarların, şəhərdaxili şəbəkənin inşası anbaan sürətlənir. Nəhayət, V.Lindleyin və onun mütəxəssis komandasının, Bakı Dumasının və onun azərbaycanlı deputatlarının, şəhər idarəsinin, tikintidə çalışan minlərlə Azərbaycan kəndlisinin, Bakı fəhlələrinin möhkəm iradəsi və gərgin əməyi hesabına 1916-cı ilin dekabrında Şollar-Bakı su kəmərinin birinci növbəsinin tikintisi başa çatır.
Bakı-Şollar su kəmərinin istismara verilməsi
Şəhər sakinləri üçün əsl bayrama çevrilən bu mərasimdə iştirak edən Hacı Zeynalabdin Tağıyev su anbarından şəhərdaxili şəbəkəyə gedən kranını açır. Bakı sakinləri bu hadisəni hədsiz sevinc və şadyanalıqla qeyd edirlər. Şəhərdə saysız qurbanlar kəsilir, ehsanlar paylanır. Abşeron yarımadasının içməli su təchizatı üçün çəkilmiş bu xətt həm də Birinci Bakı su kəməri adı ilə tarixə düşüb. Mənbəyini Xaçmaz rayonunun Xudat şəhəri yaxınlığında yerləşən Şollar kəndi ərazisindəki yeraltı sulardan götürən kəmər düz 100 ildir ki, Bakı əhalisini keyfiyyətli içməli su ilə təmin edir. Kəmərlə gətirilən suyun həcmi ilk vaxtlar layihə gücünün üçdə bir hissəsini təşkil etsə də, ötən əsrin 30-cu illərində Şahdağın ətəklərində əlavə artezian quyularının qazılması, su anbarlarının tutumunun 170 min kubmetrədək, nasos stansiyalarının gücünün isə 3.5 dəfə artırılması və digər texniki tədbirlər nəql olunan suyun həcmini sutkada 109 min kubmetrə çatdırmağa imkan yaradıb. Unikal su qurğusu olan Şollar-Bakı su kəməri ellipsoid formalı monolit beton borularla çəkilib. Hündürlüyü 1,7 metr, eni isə 1,2 metr olan borular marşrut boyunca torpağa basdırılıb. Suyun öz axımı ilə Bakıya çatdırılmasını təmin etmək məqsədilə relyefdən asılı olaraq borular 2 metrdən 8 metrədək dərinlikdə yerləşdirilib. Saf, təmiz bulaq suyu Hacı Zeynalabdin Tağıyev qəsəbəsindəki nasosxanaya qədər öz axımı ilə gəlir. Buradan su nasoslarla Müşfiqabad qəsəbəsinə vurulur, oradan isə yenə də öz axımı ilə Bakı şəhərinə çatır. Şollar kəməri 24 artezian quyusundan, eləcə də lay və bulaq sularından qidalanır. Xatırladaq ki, əsas hissəsi torpağın altı ilə çəkilən bu nadir su kəmərində indiyədək ciddi təmir və ya yenidənqurma işləri aparılmayıb. Üstəlik, borular dəmirdən deyil, bərk gildən hazırlandığından fəaliyyət göstərdiyi 100 il ərzində kəmərdə, bir dəfə də olsun, qəza baş verməyib. Şübhəsiz, vaxtilə Məmməd Səid Ordubadinin "qısır dəvə"yə bənzətdiyi Bakı təpəliklərinin ötən bir əsr ərzində hər addımında fəvvarələr aşıb-daşan, mənzillərində bulaq suları çağlayan bir meqapolisə çevrilməsinin uğurlu başlanğıcı bu günlərdə 100 illiyi qədirbilənliklə qeyd olunan Şollar-Bakı su kəməri ilə qoyulmuşdur.
Lindleyə xidmətləri müqabilində minnətdarlıq əlaməti
thumb|Şollar su kəmərinin çəkilişi, rəssam: Çingiz Mehbaliyev Cənab Lindleyin hədsiz xidmətləri müqabilində minnətdarlıq əlaməti olaraq, Bakı Şəhər Duması ser Vilyam Harleyn Lindleyi Bakının fəxri vətəndaşı seçmiş, Birja küçəsinin adının dəyişdirilərək Lindley küçəsi adlandırılması barədə sərəncam vermişdi. Bakıda Şollar suyunun istismara verilməsindən 9 ay sonra ser Vilyam Harleyn Lindley Londonda ürək xəstəliyindən vəfat etdi. Lakin hazırda bu küçə 28 may küçəsi adlanır.
Hazırda Şollar suyu verilən ərazilər
Hazırda Abşeron yarımadasının kiçik hissəsinə “Şollar” suyu verilir. Həmin ərazilər bunlardır:
Bəhreyn Qırmızı Aypara Cəmiyyəti
Bəhreyn Qırmızı Aypara Cəmiyyəti — 1971-ci ildə həmin vaxtda Bəhreynin əmiri olan Şeyx İsa bin Salman əl-Xəlifə tərəfindən verilmiş bir nizamnamə əsasında qurulmuşdur. Cəmiyyət 1972-ci il sentyabrın 14-də Beynəlxalq Qırmızı Xaç və Qırmızı Aypara Cəmiyyətləri Federasiyası tərəfindən tanınmışdır. 1919-cu ildə yaranandan bəri beynəlxalq qrupun 116-cı üzvüdür. Qərargahı Bəhreynin paytaxtı Manamanın Hoora bölgəsində yerləşir.
Geniş bağlanmış gözlərlə (film, 1999)
"Geniş bağlanmış gözlərlə" (sətri tərc. "Geniş bağlanmış gözlər") — Avstriya yazıçısı Artur Şnislerin "Yuxular haqqında novella" povesti əsasında rejissor Stenli Kubrikin çəkdiyi bədii film. İlkin mənbədən fərqli olaraq, burada hadisələr 1920-ci illər Vyanasından 1990-cı illərin Manhetteninə gətirilib. Baş rolları o zamankı ər-arvad Tom Kruz və Nikol Kidman ifa edirlər. Film izdivac həqiqətləri probleminə toxunur və özündə freydist işarələri ehtiva edir. Baş qəhrəman olan həkim Uilyam Harfordun Nyu-York küçələrində dolaşması yuxu və reallıq arasındakı hadisəni xatırladır.
Çəkilişlər 1996-cı ilin noyabrından 1998-ci ilin iyununadək Londonda aparılmışdır. Kruz və Kidman rejissora lazım olduğu qədər çəkiləcəkləri öhdəliyi ilə bağlı açıq müqaviləyə imza atmışdılar. Stenli Kubrik vaxt çərçivəsinə əhəmiyyət vermədiyi üçün çəkilişlər ciddi surətdə uzanmışdı. Çəkilişlər zamanı rejissor dubl sayına görə şəxsi rekordunu üstələmişdi.
Warner Bros. studiyası filmin geniş reklam kampaniyasını təşkil etmişdi. Bununla yanaşı, süjetin bütün xırdalıqları ciddi sirr kimi saxlanılırdı. KİV-də gələcək filmin fəsadlı və pornoqrafik məzmunu ilə bağlı söz-söhbət yayılmışdı. Stenli Kubrik filmin prokata çıxmasına bir neçə ay qalmış vəfat etdi. "Geniş bağlanmış gözlərlə" filminin premyerası 13 iyul 1999-cu ildə Los-Ancelesdə baş tutdu. Kubrikin karyerasındakı sonuncu filmi prokatdan 162 milyon dollar gəlir əldə edərək rejissorun ən mənfəətli işi kimi böyük kommersiya uğuruna imza atdı. Film ekranlara çıxdıqdan sonra baş rolların ifaçıları Tom Kruz və Nikol Kidman ayrıldılar. Boşanma prosesi KİV-in diqqət mərkəzinə çevrildi. Jurnalistlər bir-birindən bezən ər-arvad rolunu oynayan aktyorların bu hissləri uzun müddət yaşamasını ayrılıq səbəbi kimi görürdülər.
Film haqqında peşəkar tənqidçilərin rəyi ziddiyyətli idi. Bəziləri onu Stenli Kubrikin ən uğursuz filmi adlandırır, əsəri qeyri-aktual, ssenari və pavilyon çəkilişlərinin boşluqlarla dolu olduğunu deyirdilər. Başqa tənqidçilər isə bu filmi "şah əsər" sayırdılar. Filmin estetikası XXI əsr mədəniyyətinə və həmin dövrdə yaranan incəsənət əsərlərinə təsir göstərdi.
Məzmun
Nyu-Yorkda tanınmış həkim Bill Harford (Tom Kruz) və onun həyat yoldaşı Elis (Nikol Kidman) kübar milad gecəsinə qatılırlar. Balın təşkilatçısı qismində Billin varlı pasiyenti Viktor Ziqler (Sidni Pollak) çıxış edir. Bayram müddətində cütlük tanımadıqları şəxslərlə münasibət qurur: Elis bir macarla rəqs edir, Bill isə iki modellə ünsiyyət qurur. Gecənin ən qızğın çağında Ziqler Billi vanna otağına çağırır. Həkim orada Viktorun yenicə seks yaşadığı fahişə Mendini (Culian Devis) görür. Gənc qadın yüksək dərəcəli narkotik qəbulundan sonra huşunu itirib. Bill onu özünə gətirməyə nail olur.
Gecə evə qayıdan Bill və Elis sekslə məşğul olur. Növbəti axşam Elis ərindən həmin iki model qızla cinsi əlaqədə olub-olmadığını soruşur. Bill hər şeyi inkar edir və arvadına macarla olan mazaqlaşmanı xatırladır. Bununla yanaşı, ona etibar etdiyini və qadınların qeyri-iradi olaraq, monoqam olduğunu bildirir. Ərinin inam hissini dağıtmağa cəhd göstərən acıqlanmış Elis ona gizli seksual arzuları haqqında danışır. Qadın etiraf edir ki, Keyp-Koddakı ailəvi istirahət zamanı təsadüfən tanımadığı bir dənizçi zabitin ona baxdığını görüb. Elə həmin gün zabit onun bütün fikirlərinə hakim kəsilib və Elis də "onun üçün hər şeyi atmağa hazır idi".
Qısqanclığın yüksək həddini yaşayan Bill evdən çıxaraq Nyu-Yorkun küçələrində veyillənməyə başlayır. Onu hər addımda yoldan çıxarmaq istəyirlər. Əvvəlcə həkimə ölən pasiyentinin qızı (Meri Riçardson) sevgi etirafı edir. Sonra Bill Domino (Vinessa Şou) adlı bir fahişə ilə tanış olur. "Sonata" kafesində isə caz kvartetində çalışan köhnə dostu Nik Naytinqeyllə (Todd Fild) görüşür. Nik Billə Lonq-Aylenddəki şəhərdənkənar evdə baş tutacaq eyş-işrət məclisi haqqında danışır. Orada o, gözləri bağlı vəziyyətdə pianinoda ifa etməlidir. Təsadüfən qapalı axşama giriş şifrəsini öyrənən Bill, Niki inandıraraq, ondan ünvanı ala bilir. Bill kirayə smokinq, plaş və maska götürərək, taksi ilə həmin evə gedir.
Bill eyş-işrət ayininin başladığı məqamda sarayın içinə keçə bilir. Bütün mərasim iştirakçıları ənənəvi Venesiya maskası taxıb. Baş qəhrəman bu ayində yalnız müşahidəçi qismində iştirak edir. Bir qədər sonra onun yalanı üzə çıxır. Kişinin günahını maskalı naməlum qadın öz üzərinə götürür. Bill evə qayıdarkən narahat yatan Elisi oyadır. Arvadı indicə gördüyü dəhşətli erotik yuxuda bir ayində iştirak etdiyini və əri qarşısında ucadan güldüyünü deyir. Bill səsini çıxarmadan sonadək arvadını dinləyir.
Növbəti səhər Bill ötən gecə baş verənləri hərtərəfli öyrənməyə cəhd edir. O, Naytinqeylin qaldığı mehmanxanaya gedir. Xidmətçi (Alan Kamminq) ona deyir ki, Nik səhər tezdən nömrədən çıxıb və bu zaman onu iki naməlum adam müşayiət edirdi. Malikanənin qarşısında Bill axtarışlara son qoymaq tələbinin əks olunduğu xəbərdarlıq məktubu alır. Axşam isə qəzetdə bir qızın yüksək dərəcəli narkotik qəbulundan sonra ölü vəziyyətdə tapıldığı barədə xəbərə rast gəlir. Bill bu ölümdə dolayısı ilə özünün məsuliyyət daşıdığı barədə şübhələrə düşür.
Bill Ziqlerin evinə gəlir. Viktor azğın kef məclisi haqqında danışaraq, Billi inandırır ki, "aşkaraçıxarılma" mərasimi onu qorxutmaq üçün məxsusi olaraq təşkil olunub. Harford qəzetdə ölümündən yazılmış qızı xəbər alır. Viktor həmin qızın milad gecəsində onun vanna otağındakı fahişə olduğunu təsdiq edir. Billi eyş-işrət ayini zamanı xilas edən də məhz o olub. Ziqler həkimi inandırmağa çalışır ki, Mendi qətlə yetirilməyib, yüksək dərəcəli narkotik qəbulundan vəfat edib.
Bill evə gələndə Elisi yatan görür. Onunla yanaşı yastığın üstündə Venesiya maskası qoyulub. Bill ağlamağa başlayır və "hər şeyi" arvadına danışacağına söz verir. Növbəti səhər Elis göz yaşı axıtmış, Billsə peşman vəziyyətdə olur. Elis qızının hədiyyələr mağazasına getmək istədiyini deyir. Ailə oyuncaq mağazasına yola düşür. Orada Elis ərinə deyir ki, gərək talelərinə minnətdar olsunlar, çünki onların nikahı böyük sınaqdan çıxdı. Billsə yuxuların kənardan göründüyü kimi sadəcə "yuxu" olmadığını deyir və ümid edir ki, onlar artıq "həmişəlik yuxudan ayılıblar". Film Elisin Billə təcili cinsi əlaqəyə girmək lazım olduğunu dediyi sözlərlə başa çatır.