Sesil_Mirz
Cənub qitəsinə yolu
Sesil Mirz Robert Scott-un ekspedisiyasında iştirakı ilə bağlı heç nə dərc etməyib. O, məşhur nəşrlərə məqalələr yazmırdı, müsahibə vermirdi, gündəliklər aparmırdı və bu dövrdən salamat qalan bütün məktublar onun buzlu qitəyə gəlişindən əvvəl göndərilirdi. Buna baxmayaraq, o, komandanın digər üzvlərinin gündəliklərində və ekspedisiya sənədlərində tez-tez xatırlanır[34]. Belə çıxır ki, Mirz 1909-cu ilin yazında Britaniya Admirallığının rəsmi tövsiyəsi ilə qışlama partiyasına qoşulmuş və köməkçi kirşə partiyalarına təyin edilmiş xizək itlərinə rəhbərlik etmişdir. Bunun müqabilində Mirz, Skott tərəfindən dərhal qəbul edilən fotoqraf və operator Herbert Pontingi tövsiyə etdi. 1910-cu ilin yanvarında səyahətçi Xabarovska göndərildi və orada Trans-Sibir dəmir yoluna mindi. Oradan, Amur buzunun üzərində, o, uyğun heyvanlara Rusiya-Çin Bankının İngilis işçisi Roberts tərəfindən baxılmalı olan Nikolaevskə getdi. Antarktidaya əvvəlki ekspedisiyasının təcrübəsinə əsaslanaraq, R.Skott itlərə etibar etmirdi və poniləri və insanların əzələ gücünü qütb nəqliyyatının əsasına çevirmək niyyətində idi. Mirzə atlarla da məşğul olmalı idi. Dmitri Girev Nikolaevskdə itlərlə işləmək üçün işə götürüldü, o, ingilisləri Vladivostoka müşayiət etməli idi və sonra onunla Antarktidaya getdi. Atlar Harbində seçilməli idi: Robert Skott, şübhəsiz ki, qütb şəraiti üçün ən yaxşı hesab etdiyi açıq rəngli ponilər sifariş etdi, lakin lazımi sayda heyvan əldə olunmadı. Cəmi 20 at və 34 it bir poni üçün 5 funt-sterlinqə və it üçün 30 funt-sterlinqə alınıb[35]. Vladivostokda hippodrom jokeyi Anton Omelçenko işə götürüldü, o da qütb sularına getdi[36]. İtlərin daha çox rus ləqəbləri var idi[37]. Ən çətin iş heyvanların Yeni Zelandiyaya çatdırılması idi, oradan da ekspedisiya gəmisinə aparılmalıdır. Mirz Nikolaevskdən Skotu teleqram vurdu və köməkçi aldı — müdirin qaynı, Vilfrid Brüs. O, on üç günə Mirzəyə çatdı və itlərin "vəhşi" olmasına xoşagəlməz bir şəkildə təəccübləndi. Heyvanları Yapon paroxodu Tategami Maru-ya yükləmək çox vaxt aparıb. Sonrakı səyahət də asan olmadı: gəmi dörd Koreya limanına üz tutdu və yalnız avqustun 4-də səyahətçilər Kobeyə çatdılar. Bir dənə də uyğun İngilis paroxodu yox idi, ona görə də mən alman layneri Prince Waldemar-a bilet götürməli oldum (bu, bir gün gecikmişdi). Digər sərnişinlərin "menagerie" sevincinə səbəb olmadı. Keçid Honq-Konq, Manila, Yap Island, Rabaul və Brisbendə olmaqla uzun və darıxdırıcı idi. Sentyabrın 9-da Mirz, Brüs, Girev və Omelchenko Sidneyə gəldilər. Sonra onlar Yeni Zelandiyanın Moana paroxoduna köçdülər və yalnız sentyabrın 14-də Litteltondakı ekspedisiya bazasına gəldilər[38][39]. Poninin daşınması xüsusilə çətin idi. Nə Mears, nə də Bruce, gəmiyə köçürülərkən heyvanların qorxmasına və təpiklənməsinə səbəb olan pərdələrə ehtiyac olduğunu qabaqcadan görmədilər. 42 gün ərzində heyvanların gəzməyə yeri yox idi və onlar praktiki olaraq dincəlmirdilər; yalnız Omelçenko və Girevin səyləri sayəsində layihə gücünə qənaət etmək mümkün oldu; yalnız bir at və bir it itdi. Yeni Zelandiyada itlər və atlar Ross adasına çatana daha bir ay qalıb[41], Litteltondan beş mil uzaqlıqdakı karantin adasında olan Quayle[en]ə endirilmişdilər. Robert Skott heyvanları yoxladı və onlardan razı qaldı, lakin süvari Lourens Oates atların yaxşı olmadığını iddia etdi: onlar çox qoca, ayaqları zəif, küləkdə üşüməyə meylli və ağır iş üçün çətin ki, uyğun gəlirdilər. Bununla belə, Ots Mirzəni heç bir şeydə günahlandırmırdı, çünki onun hansı heyvanları əldə etmək seçimi yox idi[42]. Bir həftə davam edən şiddətli fırtınadan sonra (iki ponilərin həyatına başa gəldi) 9 dekabr 1910-cu ildə Terra Nova barkı Ross dənizinin buz sahələrinə girdi. Dekabrın 16-da ekspedisiya McMurdo Sound-a çatdı. Buzun vəziyyəti Xat Point-ə çatmağı mümkünsüz edib. Mirz qışlama daxmasına çatanda məlum oldu ki, ondan istifadə edən Şelton ekspedisiyasının üzvləri arxalarında bir qarışıqlıq qoyublar (eyvanda itlər və adamlar sıçrayacaq qədər); əlavə olaraq pəncərə sındırılıb, buna görə otaq qarla örtülüb[43]. Cape Evans-da yeni qurulan baza Xat Point-dən 13 mil məsafədə yerləşirdi, problem qış daxması ilə əlaqənin yalnız dəniz buzları vasitəsilə mümkün olması idi. Pis hava şəraiti ilə əlaqədar gəminin boşaldılmasına cəmi dörd gün sonra başlanılıb. Sürətli buz qeyri-sabit idi, nəticədə motorlu kirşələr boğuldu, onlardan yalnız ikisi qaldı. Robert Skott gələcək səfərinin marşrutuna daha çox ləvazimat atmağa tələsirdi. Anbarların təşkilində əsas rolu it dəstələri ilə Mirz oynamalı idi. Yanvarın 24-də Skott, bioloq Vilson, E. Evans və Mirz iki komanda şəklində yola düşdülər. Scott yazıb ki, itlər ümidləri doğrultmur və poniyalar bir qaralama qüvvəsi olaraq hər cəhətdən daha yaxşıdır. Kapitan Skott Yeni Zelandiya agenti Ser Cozef Kinsiyə 22 yanvar 1911-ci il tarixli məktubda Mirzənin bu heyvanları qiymətləndirdiyini əsas gətirərək, növbəti mövsüm üçün hind qatırlarını sifariş etdi. 25 yanvar 1911-ci il, 80° C ş. cənub qütb kampaniyasının əsas anbarını qoymalı olan 12 nəfər, 8 it və 26 ponidən ibarət bir qrup göndərildi. Skott, Vilson, Evans və Mirz eyni çadırda yaşayırdılar. Cape Xatdan otuz mil cənubda Künc Düşərgəsi yerləşirdi, on günlük piyada oradan bir ton ehtiyatın qoyulması planlaşdırılırdı, bundan sonra "Bir Ton Anbar" adlandırıldı. Üç günlük çovğun və üç poninin tükənməsi səbəbindən Evans iki dənizçi ilə bazaya göndərildi və anbar nəzərdə tutulan coğrafi nöqtədən otuz mil məsafədə qoyuldu. Mirz atlardan xeyli yaxşı nəticə göstərən iki komandaya komandanlıq edirdi. Orta keçid heç vaxt 12 mildən çox deyildi və yağışlı günlərdə altı mildən çox getmək mümkün deyildi. Fevralın 16-da Mirzənin ad günü tarlada xuş, pemmikan, üyüdülmüş çörək qırıntıları, sürtgəcdən keçirilmiş pendir və karri ilə qeyd olundu, Vilson öz gündəliyində ifadə etdi. Skott daha sonra Vilson, Mirzə və Çerri-Qarrardı it balası ilə bazaya göndərdi. Onlar özlərini və heyvanları yormadan otuz mil yürüşlər etdi. Çerri-Qarrardın gündəliyində Skottun bir dəfə itlərin dirəkdə necə faydalı ola biləcəyini söylədiyi qeyd olunur, "və mən ondan bunu bir daha eşitmədim". Səyyah buz çatlağına düşmüş itləri almaqdan imtina edəndə komandir Skottla Mirzə arasında da atışma oldu; Skott və Vilsonun gündəliklərində bu hadisə qeydə alınmayıb. Bazaya qayıtdıqdan sonra xoşagəlməz xəbərlər gəlib. Avstraliyaya qayıdan Skott Norveçli Amundsendən teleqram aldı ki, o da Cənub qütbünə çatmaq niyyətindədir. Terra Nova, leytenant Viktor Kempbellin sorğu partiyasını Edvard VII Torpağına endirmək niyyətində idi və Norveçli ekipajla Framda Balinalar Körfəzində görüşdü. Norveçlilərin yüz xizək iti var idi və onların bazası ingilislərə nisbətən Cənub qütbünə 60 mil daha yaxın idi [45]. Çerry-Qarrard-ın xatirələri aşağıdakı hekayəni izah edir: Mirz pinqvinlərə özünün iddia etdiyi kimi "Allah padşahı qorusun" himnini oxuyurdu, onun dediyinə görə, ilk səslərində özlərini suya atıblar. Bəlkə də onun naəlaclıqdan saxta olması xoşuna gəlmədi[46].