cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Azərbaycanda eneolit dövrü
Əlaqələr
Azərbaycanın erkən əkinçi mədəniyyətinin inkişafı Qafqazın və Ön Asiyanın qonşu rayonları ilə təmasda və qarşılıqlı əlaqədə keçmişdir. Mərkəzi Zaqafqaziyanın ən qədim yaşayış yerlərində dairəvi planlı kərpic tikililər inşaatda ənənəvi formanı təşkil edir. Eyni vaxtda belə tikililər Şimali Mesopotamiyada geniş, yayılmışdır. Dairəvi planlı çiy kərpic memarlığını Yaxın Şərqdə yayan Xalaf mədəniyyəti qəbilələri olmuşdur.
Xalaf qəbilələrinin tarix səhnəsinə çıxması ilə Ön Asiyada əlaqələr, etnomədəni proseslər nəzərə çarpacaq dərəcədə genişlənir. Zaqafqaziyanın, o cümlədən Azərbaycanın eneolit qəbilələrinin dairəvi planlı tikililəri ilə Xalaf qəbilələri tikililəri arasındakı münasibəti konkret izah etmək çətindir. Ancaq güman etmək olar ki, həmin regionların inşaatında yeni formalı tikililərin geniş yayılması müəyyən qarşılıqlı əlaqələrin nəticəsində mümkün olmuşdur.
Azərbaycanın Mesopotamiya ilə sonrakı (V minilliyin sonu, IV minilliyin əvvəli) əlaqələri Obeyd mədəniyyəti materiallarında öz əksini tapmışdır. Obeyd boyalı qab nümunələri Cənubi Azərbaycanda Urmiya gölünün hövzəsində, həm də Qafqaz yaşayış yerlərindən tapılmışdır. Uzunmüddətli əlaqələr və təmas nəticəsində Azərbaycan Obeyd qəbilələri üçün tanınan bir ölkə olmuş və yəqin ki, onların diqqətini cəlb etmişdir. Qarabağ düzənliyində Xındırıstan kəndi yaxınlığındakı Leylatəpədə memarlıq formaları, dulusçuluq kürələri, dulus məmulatı bu ərazidə əsrlərlə davam edən yerli mədəniyyətdən tamamilə fərqlənir. Bir sıra faktik dəlillər (iki boğazlı qablar, boğazlarında üfüqi gözlər olan küpələr və s.) Şimali Mesopotamiyanın, məsələn, 3-cü Yarımtəpə Obeyd yaşayış yerində eyni ilə təkrar olunur. Belə vəziyyət isə eramızdan əvvəl IV minilliyin birinci yarısında Qarabağ düzənliyində bina salmış qəbilələrin Mesopotamiyadan köçməsinə şübhə yeri qoymur.
Eneolit dövründə əlaqələrin istiqaməti tək Mesopotamiya ilə bitmirdi. Arxeoloji materiallar Azərbaycanın şərq və cənub vilayətlərlə əlaqələrini müəyyənləşdirməyə imkan verir. Bu cəhətdən bəzək əşyalarının xüsusi əhəmiyyəti vardır. Kültəpə və Çalağantəpə qəbirlərində bəzi daş növlərindən hazırlanmış muncuqlar, şəksiz, buraya gətirilmədir. Firuzə daşından muncuqlar bu qəbildəndir. Firuzə daşı qədimdə Əfqanıstan və Şərqi İrandan Ön Asiyanın bir çox rayonlarına yayılırdı.
Kültəpə, Çalağantəpə və başqa yaşayış yerlərinin sakinləri sümükdən və daşdan bəzək hazırlama məharətinə malik idilər. Ancaq bəzi qəbirlərdən mindən artıq muncuğun tapılması onların qonşu ölkələrdən mübadilə məqsədi üçün gətirilməsini söyləməyə əsas verir. Çalağantəpədə bir uşaq qəbrindən tapılan iki mindən artıq muncuğun 1580 ədədi sədəfdən düzəldilmişdir. Başqa qəbirlərdə də belə, həm də qara, boz rəngli bərk daşdan çox zərif işlənmiş cilalı muncuqlara rast gəlinmişdir. Görünür, harada isə cənubda, dənizsahili rayonlarda mübadilə üçün sədəfdən külli miqdarda muncuq hazırlanırmış.
Eneolitin son dövründə Azərbaycan qəbilələri Ön Asiyanın qonşu rayonlarının əhalisi ilə nisbətən intensiv əlaqələrdə olmuşdur. Mövcud əlaqələr bəzən Mesopotamiyadan Azərbaycana ayrı-ayrı qəbilə qruplarının köçməsinə gətirib çıxarırdı.
İctimai münasibətlər
İbtidai icma quruluşunun, o cümlədən erkən əkinçilik dövrünün əsasını istehsal vasitələri üzərində ictimai mülkiyyət təşkil edirdi. Azərbaycanda erkən əkinçi cəmiyyətinin quruluşunu aydınlaşdırmaq üçün əsasən arxeoloji dəlillərə, o cümlədən məişət və dəfn abidələrinə müraciət edilir. Dövrün yaşayış məskənləri təsərrüfat-məişət komplekslərindən ibarət tikililərin sıxlığı ilə səciyyələnir. Yaşayış otağı, ərzaq anbarı və həyətyanı sahələrdən ibarət belə komplekslər arakəsmə, kərpic divarlarla bir-birindən ayrılır. Bu komplekslər sosial-iqtisadi inkişafın müəyyən mərhələsində yaranır. Görünür, onlar cüt nikah əsasında qurulmuş ailə ilə bağlıdır. Belə ailə özünün mənzil, anbar və həyətyanı sahəsini ayırmaq labüdlüyünü doğurur. Belə cüt nikah ailələr həmin dövrün cəmiyyətinin ictimai əsasını təşkil edirdi. Bir neçə ailə təsərrüfatla birgə məşğul olur: taxıl tarlaları,mal-qara və otlaqlar icmanın himayəsində idi. Birgə görülən iş və birgə istifadə olunan hər şey ümumi mülkiyyəti təşkil edirdi. Lakin kollektiv təsərrüfatın məhsulu beş-yeddi üzvdən ibarət ailələr arasında illik pay kimi bölünürdü. Ailədə kişi rəhbərliyi özünə mövqe qazanır. Bununla belə, erkən əkinçilik cəmiyyətində qadının hörməti və xüsusi mövqeyi var idi. Zaqafqaziyanın eneolit məskənlərindən yalnız bəziləri nisbətən böyük sahəyə malikdir. Onlarda sayca çox olan kollektiv yaşayırdı. Görünür, belə kollektivləri başında ağsaqqallar şurası duran icma təşkilatı idarə edirdi. Onun təsir dairəsində məhdud ərazidə iri məskənlər ətrafında yerləşən bir neçə əkinçi məntəqəsinin daxil olması ehtimalını söyləmək olar.
Erkən əkinçilərin dəfn abidələri sosial ayrılmaların zəif mərhələsini əks etdirir. Ancaq ərazisi Kültəpə və Çalağantəpə yaşayış yerlərində tədqiq olunan bəzi qəbirlərdə nisbətən zəngin materiallara rast gəlinmişdir. Erkən əkinçilik mədəniyyətinin inkişafı dövründə daş toppuzların yayılması diqqəti cəlb edir. Zaqafqaziyada onlar həm yaşayış yerlərinin materialı içərisində, həm də tək-tək qəbirlərdə tapılmışdır. Xüsusi daş növlərindən hazırlanmış və səylə cilalanmış bu əşyalar hakimiyyət rəmzi kimi görünür, ağsaqqal və ya nəsil başçılarına mənsub olmuşdur.
Hadi Mirzəzadə
Hadı İsmayıl oğlu Mirzəzadə (1908 – 1965) — Azərbaycan dilçi alimi, türkoloq, filologiya elmləri doktoru (1960), professor (1961).
Azərbaycanda eneolit dövrü
İctimai münasibətlər
Yerli cəmiyyətin ictimai həyatında nəzərə çarpan mürəkkəbləşmə sonrakı, İlk Tunc dövründə baş verir - patriarxal münasibətlər möhkəmlənir, hakimiyyət qəbilə başçılarının əlində cəmləşir.
Ayinlər, etiqad
Dəfn adətləri, heyvanların əhliləşdirilməsi, dənli bitkilərin becərilməsi və müxtəlif ev sənətkarlığının inkişafı sayəsində bu dövrdə ibtidai insanın dərketmə qabiliyyəti xeyli artır – və yeni ayinlər yaranır, dil zənginləşir, insanların təsəvvürləri xeyli mürəkkəbləşir.
thumb|right
Hadi Mirzəzadə
Həyatı
1953-1955-ci illərdə Bolqarıstan hökumətinin dəvəti ilə Sofiya universitetində müasir türk dilindən mühazirələr oxumuşdur. Azərbaycan dilinin tarixinin yaradıcılarından olan H.Mirzəzadə sonralar Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya və şərqşünaslıq fakültələrində "Azərbaycan dilinin tarixi" kursundan mühazirələr oxumaqla yanaşı ciddi tədqiqatlarla məşğul olmuşdur. Elmi-pedaqoji kadrların hazırlanmasında böyük xidməti olmuşdur.
Azərbaycanda eneolit dövrü
Ayinlər, etiqad
Dini adətdə, əvvəllər olduğu kimi, əcdadlara pərəstiş mühüm yer tuturdu. Erkən əkinçi qəbilələrin çoxunda, o cümlədən Azərbaycanda ölünü bilavasitə yaşayış yerləri ərazisində dəfnetmə adəti yayılmışdı. Tədqiqatçılar adətən onu yenidən doğulma, həyata qayıtma ideyası, son nəticədə məhsuldarlıq, ailə və nəsil artımı ilə səsləşən ideya ilə bağlayırlar. Ola bilsin ki, bu ideya zəminində ölülərin üzərinə qırmızı boya tozu (oxra) səpmək adəti meydana gəlmişdi. Yaşayış yerlərində ölülər basdırılarkən həsirə bükülür, qəbir çuxuruna gil suvaq çəkilirdi. Yaşayarkən malik olduqları bəzək əşyalarına toxunulmur, qəbirə qoyulurdu. Axirət dünyasına inamla əlaqədar olaraq qəbirə gil qablar, əmək alətləri və başqa əşyalar da qoyulurdu. Ölülər tək, bükülü vəziyyətdə, bəzən isə bir neçəsi birlikdə dəfn olunurdu.
Hadi Mirzəzadə
Həyatı
Kiçik fasilələr nəzərə alınmazsa, onun bütün 30 illik elmi-pedaqoji fəaliyyəti Azərbaycan Dövlət Universiteti ilə bağlıdır. 1961-ci ildən həmin ali məktəbin "Ümumi dilçilik kafedrası"nın professoru seçilən H.Mirzəzadə ömrünün sonuna qədər bu vəzifədə çalışmışdır.
Azərbaycanda eneolit dövrü
Ayinlər, etiqad
thumb|left
Hadi Mirzəzadə
Həyatı
Xəyyam Mirzəzadə
Azərbaycanda eneolit dövrü
Ayinlər, etiqad
Azərbaycanın yaşayış məskənlərində təsadüf olunan qaralmış hisli daşların magiya ilə əlaqəsi olduğunu güman etmək olar. Qarğalartəpəsi yaşayış yerində belə daşlara təklikdə və koma halında rast gəlinmişdir. Burada gildən xüsusi düzəldilmiş, diametri 0,7 m olan təknəvari bir çuxurda 250 ədəd hisli daş qalağı aşkar olunmuşdur. Çuxura ot yığıb yandırdıqdan sonra daşlar qəsdən oraya atılmışdır. Çuxurun dibi yanıq qatla örtülü idi. Burada quraqlığa qarşı, onu mülayimləşdirmək niyyətini güdən və yağışı çağıran ayinlə əlaqədar aparılmış mərasimin qalıqlarını görürük. Azərbaycanın yaşayış yerlərində insan surətini əks etdiren fiqurlar erkən əkinçilərin ideoloji təsəvvürləri haqqında müəyyən məlumat verir. Yanıqtəpədə daşdan düzəldilmiş insan fiqurunun rənglənmiş baş hissəsi tapılmışdır. Onun gözü qara rənglə göstərilmişdir. Hacı Firuzdan gil qadın fiquru və başqa insan fiquru hissələri əldə edilmişdir. Demək olar ki, məlum olan bütün antropomorf fiqurlar qadına aid olub məhsuldarlıq ideyasını təcəssüm etdirirlər. Çalağantəpədən tapılan fiqurlar çox təmtəraqlı bəzədilmişdir. Onlarda boyunbağı, qurşaq kəmərləri, saç hörüklər fiqurların qadına mənsub olduğunu söyləməyə əsas verir. Fiqurlar yarımboydur, qol və qıçları verilməmişdir.
Hadi Mirzəzadə
Həyatı
Çimnaz Mirzəzadə
Azərbaycanda eneolit dövrü
Ayinlər, etiqad
Qarğalartəpəsi fiqurunda yuxarıdan aşağı qadın hörüklərini əks etdirən dalğavari xətlər uzanır. Belə xətlər üfüqi istiqamətdə qıçlar üzərində çəkilmişdir. Etnoqrafiyadan məlumdur ki, qadınlar məhsulu təbii fəlakətdən xilas etmək niyyəti ilə saçlarını tökərək cadugərlik vasitələrinə əl atırlar; görünür, burada yağış çağırmaq əqidəsi özünü göstərir.
Hadi Mirzəzadə
Elmi fəaliyyəti
1947-ci ildə filologiya elmləri namizədi almaq üçün "XIX əsr Azərbaycan nəsr dili" mövzusunda dissertasiya müdafiə etmişdir. Hadi Mirzəzadə Azərbaycanda dili tarixi bəhsinin, "Azərbaycan dili tarixi" tədris kursunun yaradıcılarındandır. Tədqiqatlarında Cəlil Məmmədquluzadə, Mirzə Ələkbər Sabir və ümumən "Molla Nəsrəddin" in Azərbaycan dili tarixindəki mövqeyi dəyərləndirilir. Elmi əsərləri arasında "Cəlil Məmmədquluzadənin dili" (1945), "Sabirin şeir dili haqqında bəzi qeydlər" (1946), "H.Mehdinin hekayə dili" (1947), "Nizami söz haqqında" (1947),"C.Cabbarlının dili" (1950), "Osman Sarıvəllinin bədii dili və üslubu haqqında bəzi qeydlər" (1956), "Əbdüləli Narəngin “Müasir Azərbaycan dilinin qrammatikası” kitabı haqqında (resenziya)" (1964), "M.Füzulinin dili" (1965) və s. adlarını çəkmək olar.
Azərbaycanda eneolit dövrü
Ayinlər, etiqad
Örnəklərin məhdudluğuna baxmayaraq, onlar Azərbaycanın qədim əkinçimaldar əhalisinin ideoloji təsəvvürlərinin müxtəlifliyi haqqında mülahizə yaradır.
Hadi Mirzəzadə
Elmi fəaliyyəti
H.Mirzəzadə bu sahədə öz tədqiqatlarını davam etdirərək tarixi fonetika, tarixi morfologiya və tarixi sintaksis sahəsində bir sıra əsərlər müəllifi olmuşdur. Elmi axtarışlarının labüd nəticəsi kimi Hadi Mirzəzadənin nəşr olunan "Azərbaycan dilinin tarixi morfologiyası", "Azərbaycan dilinin tarixi sintaksisi", "Azərbaycan dilinin tarixi qrammatikası" kimi qiymətli və əvəzsiz kitabları bu gün də dilçilərimizin, eləcə də elmə qədəm basan ali məkəb tələbələrinin bəhrələndiyi qiymətli tədqiqat əsərləridir.
Alim qədim və orta əsr türk dili abidələrinin Mahmud Kaşğari, İbn Mühənna, Hinduşah Naxçıvaninin lüğətləri, XVI əsr və sonrakı əsrlərə aid rəsmi sənədləri dövrün mötəbər mənbələri kimi əsas götürmüşdür. Şifahi xalq yaradıclığı nümunələrində dilimizin tarixi üçün maraqlı faktlar qorunub saxlanır ki, bunlar da tədqiqatçının diqqət mərkəzindən kənarda qalmamış, onlardan geniş istifadə etmişdir. Azərbaycan dilinin tarixi, tarixi qrammatikası üçün əsas mənbələrdən biri də dialekt və şivələrdir ki, alim tədqiqatlarda onlara tez-tez müraciət etmişdir.
Post-metal
Post-metal — birləşmiş janr olub post-rok, həvi metal və shoegaze tərzinin qarışığı hesab olunur. 1990-cı illərdən etibarən yayılmağa başlayıb. Başlıca vətənləri sırasında ABŞ, İngiltərə, İsveç var. Başda progressive və industrial musiqi olmaq üzrə sludge, stoner, instrumental metal, metalcore kimi növlərlə əlaqəsi olan, bu növlərin məzmun mənasında bir qismini altında toplayabiləcəyimiz musiqi tərzidir. Ümumiyyətlə, mahnılar qaranlıq hava daşıyır, müddətləri uzundur. Albomlar əsasən konseptikdir, mahnılar single şəklində olmaz, bütün albomu dinləməklə gözlənilən təsir təmin edilir. Minimal səviyyədəki vokallar əksərən brutal olaraq icra edilir. Normal rock/metal alətlərin yanında tez-tez sintezator istifadə edilər. Gitaralar distorsionludur, yavaş ritimlə çalınır.
Sevil Qazıyeva (film, 1970)
Məzmun
Film respublikamızda ilk mexanizator qız, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı Sevil Qazıyevaya həsr olunmuşdur. Bu, Azərbaycanın şanlı qızı haqqında lirik hekayədir. Filmdə Sevilin tərcümeyi-halı üzərində çox dayanılmır, tamaşaçının diqqəti bütünlüklə qəhrəman qızın xarakterinə yönəldilmişdir.
Bu film yaradılanda Sevil Qazıyeva artıq dünyasını dəyişmişdi. Cəsur qızın pambıq tarlasında iş vaxtı faciəli ölüm xəbəri bütün Azərbaycan xalqını sarsıtdı, çünki onu hamı tanıyır və sevirdi.
Müəlliflər çəkiliş vaxtı çoxlu kino-foto sənədlərdən istifadə etmişlər. Biz Sevillə pambıq tarlasında görüşürük. O, rəfiqələri ilə birgə pambıqyığan kombaynların yanından vüqarla keçib gedir. Budur, o, sükan arxasında oturub maşını inamla idarə edir. Bu kadrlar Sevilin həyatının son illərində çəkilmişdir. Ona baxarkən inanırsan ki, bu qız öz əməyi sayəsində hələ çox zirvələr fəth edə bilərdi.
Film nikbin sonluqla bitir. Sevilin yerini başqa qızlar tutur. Sevilin maşını yenidən tarlada məğrur-məğrur irəliləyir. Onu Sevilin bacısı Sona Qazıyeva sürür.
Ekvatorial iqlim qurşağı
Ekvatorial iqlim qurşağı
Ekvatorial iqlim qurşağı tam zolaq yaratmır. Ilboyu ekvatorial hava kütləsi hakimdir. Günəş radiasiyasının miqdarı az dəyişdiyindən fəsillər bilinmir, daima yaydır. Günəşin düşmə bucağı böyük, hava qalxan hərəkətlidir. Ilboyu temperatur +26 - +28°C-dir. Təzyiq alçaqdır. Hər gün hava buludlu və yağıntılı olur. Sıx çay şəbəkəsi mövcuddur. Yağıntıların çox olmasının əsas səbəbi bu zonada okeanların çox geniş sahə tutmasıdır. Məlum olduğu kimi,atmosferin umumi hava dövrani bir çox səbəblərdən ,xususi ilə suyun və qurunun qeyri-bərabər paylanması amilinin təsiri ilə pozulur.Nəticədə biz ideal ,yəni həmin sahə üçün gözlənən dövrü görmuruk.Dövrun pozulması yer kürəsində radiasiya rejiminin üstünlük təşkil etməsi ilə əlaqədar olaraq yalnız müxtəlif sahələrdə və xüsusən merdional istiqamətdə baş verir.O na görədə yer kürəsində atmosferin ümumi dövrü nə qədər pozulsada ,yenə yer kürəsində iqlim zonallığı müşahidə edilir.Ekvatorial iqllim tipinin ən başlıca xassəsi passatlar vasitəsi ilə buraya gələn tropik havanın rütubətlənməsidir. Ekvatorial zonada həm daniz, həmdə quru üzərində tropik havanın rütubətlənməsi eyni dərəcədə gedir.Çünki quru üzərində yayılan sıx tropik meşələr heç də okean səthindən az su buxarlandırmır.Həmin səbəbə görə də istər okean istərsə də quru üzərində bu zonadakı havanın fiziki xassəsi bir birininin,demək olar ki,tamami ilə eynidir.Ona görə də ekvatorial zonada kontinental və dəniz iqlimi ayrılmır.Ekvatorial iqlim tipi ekvatorial sakitlik zonasında bütun il boyu qüvvətli radiyasiya və tempratur ilə əlaqədar əmələ gəlmişdir.Bu zonada tempraturun illik dəyişməsi hiss olunmayacaq dərəcədə zəifdir və illik tempratur amplitudu sutkalık tempratur amplitudasından kiçikdir.Burada tempraturun şox hissəsi buxarlanmaya sərf olunur və gizli hala keçir.Ekvatorial zonada tempratur təsadüfi hallarda 350 –dən çox olur.Aylıq orta tempraturları 24-280 ola bilir.Hətta ayaz gecələrdə belə havanın tempraturu orta hesabla 160-dən aşağı düşmür.Çoxtəsadüf hallarda sutkalıq amplitud 100-ə çata bilir.Bu zona üçun konvektiv yağıntı səciyyəlidir.
Həmçinin bax
İqlim, İqlim tipləri
Xarici keçidlər
Yerin iqlim qurşaqları
Həsənbəyli (Xudafərin)
Həsənbəyli - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Xudafərin şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 80 nəfər yaşayır (16 ailə).
Astragalus filipes
(Astragalus filipes) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Madjonq
220px|thumbnail|right|Çin madjonqunun oyun prosesi Madjonq (həmçinin Madzyan 麻將) - ənənəvi qədim Çin azart oyunu. Oyun fişkalarından istifadə etməklə 4 nəfərin iştirakı ilə Çin, Yaponiya və digər Şərqi və Cənub-Şərqi Asiya ölkələrində geniş yayılmışdır. Bu oyunun daşları domino daşlarını xatırladır. Poker oyununda olduğu kimi, təcrübə, yaddaş və müşahidə kimi keyfiyyətləri oyunçudan tələb edir. Oyunun məqsədi- çox böyük miqdarda xal yığmaqdır.
Adı
İlk əvvəl oyun “ma çyue” adlanırdı, hərfi tərcümədə “şərçə” deməkdir. Bu ad hələ də bir sıra Cənubi Çin dialektlərində işlədilir.
Madjonqun yaranması haqqında miflər
Madjonqun mənşəyi haqqında miflərdən birinə görə, məşhur çin filosofu Konfutsi təxminən e.ə. 500-ci ildə bu oyunu ixtira etmişdir. Bu mifə əsasən, bu oyunun yaranması Konfutsinin Çinin müxtəlif yerlərinə öz təlimini yaymaq məqsədilə yollandığı səyahəti ilə bağlıdır. Oyun fişkaları 3 Əjdaha adlanır. Bunlar 3 səxavətlə bağlıdır. Qırmızı Əjdaha - mülayimlik və sadəliyi, Yaşıl Əjdaha - çiçəklənməni, Ağ Əjdaha -valideynlərə qarşı səmimiliyi bildirir. Bu mifdə oyunun adı olan Madjonq yaranır. Bu adın hərfi tərcüməsi “sərçə” deməkdir, buna səbəb isə Konfutsinin quşları çox sevməsi olub.
Digər bir əfsanəyə görə, çox uzaq keçmişdə Çze adlı balıqçı balıqçı dostlarını dəniz xəstəliyindən uzaqlaşdırmaq üçün bu oyunu yaratmışdır. (dəniz xəstəliyi balıqçılara açıq dənizdə balıq ovu etməsinə mane olurdu)
Daha bir mifə görə isə, madjonq Ümumdünya Su daşqını zamanı Nuhun gəmisində oynanılmışdır. Oyunda şərq üslubunun üstünlüyünün səbəbi kimi, basqın zamanı güclü şərq küləyinin əsməsi göstərilmişdir.
Oyunun peyda olması
Çoxlu sayda miflərin olmasına baxmayaraq, madjonq əslində çox cavan oyundur. Oyun Xançjou, Nankin, Şanxay və Ninbo şəhərləri ətrafında peyda olmuşdur.
Oyunun yaradılması haqda fərziyyələrdən birində, bu oyunu Taypin üsyanı zamanı Çin ordusunda xidmət edən zabitlərin yaratması göstərilir. Digər bir versiyada isə oyunun 1870-1875-ci illərdə Şanxay ətrafından yaşayan bir zadəgan tərəfindən yaradıldığı fərz edilir.
Öküz soliteri
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü. Öküz solterinin epidemiyası Afrika, Latın Amerikası, Filippində və Şərqi Avropa ölkələrində mövcuddur.
Xarakteristika
Yetkin fərdi insanın nazik bağırsaqlarında yerləşir. Aralıq sahibinin bədəninə yumurta şəklində daxil olur, finna şəklində tərk edir. Yastı qurdlar əksəriyyəti kimi hermofroditdir. Uzunluğu 4–10 metrdir. Başcıqda 4 sormacıq vardır. Eynicinslidir. Yetkin sürfəsi qaramalın əzələsində yaşayır. Buğumlarının sayı 1000-ə qədər olur. Əsas xüsusiyyəti həzm orqanlarının olmamasıdır. Qarmaqların olmamasına görə donuz soliterindən fərqlənir. İldə təxminən 600 milyon, bütün ömrü boyu isə 11 milyard yumurta qoyur Yaxşı qaynadılıb bişirilməmiş və ya qızdırılmamış mal ətində olur.
Typhlodromus andrei
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Astragalus funereus
—  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
İskəndər Novruzlu
İsgəndər Novruzlu – məşhur el şairi, xanəndə, bəstəkar, tar ifaçısı
Ata-babaları
İskəndər Novruzlunun ulu babası Hacı bəy XIX yüzilliyin birinci yarısında Kəbirli mahalının Novruzlu kəndində yaşamışdır. Müqəddəs Kərbəla ziyarətində olmuş Hacı bəyin Qasım bəy və Cəfərqulu bəy adlı oğlanları vardı. Qasım bəy 1825-ci ildə anadan olmuşdu. Onun törəmələri çar Rusiyası dönəmində Qasımbəyov, Sovet dövründə isə Qasımov soyadını daşımışlar. Kərbəlayi Qasım bəyin də Hacı bəy, Misirxan bəy adlı iki oğlu vardı. Qasım bəyin oğlu Hacı bəy də 1853-cü ildə Novruzlu kəndində anadan olmuşdur. Hacı bəy babasının adını daşıyırdı. Hacı bəyin İngilis və Məhəmməd bəy adlı oğlanları vardı. İngilis sonralar adını dəyişir və İsgəndər Novruzlu kimi məşhurlaşır.
Həyatı
İskəndər Novruzlu (İngilis Hacı bəy oğlu Qasımbəyov) 1917-ci ildə Şuşa qəzasının (indiki Ağdamın) Novruzlu kəndində anadan olmuşdur. O, 1930-1935-ci illərdə kənddə fəaliyyət göstərən Molla Hətəmovun ərəb-rus dilləri öyrədilən məktəbində oxumuş, sonra Ağdamda Mexanikləşdirmə Texnikumunda təhsilini davam etdirmişdir. Amma 1938-1939-cu illərdə bir neçə tay-tuşu ilə (Şirin Əhmədov, Əzim Əzimov və Bəşir Əkbərov) sovet-fin mübaribəsinə yollandığına görə təhsilini yarımçıq qoymuşdur. Müharibədən yaralanıb qayıtdıqdan sonra 1941-1945-ci il müharibəsində iştirak edib. Cəbhədə yaralanan İskəndər doğma kəndi Novruzluya qayıdır. Lakin sinəsi poeziya nümunələri ilə dolu olan İsgəndər kəndə sığışmadı. Orta boylu, qaşı-gözü qara, yaraşıqlı olan İsgəndərin həm də şaqraq səsi vardı. Şairlik təbi ilə yanaşı gözəl tar çalırdı. Müğənni, tarzən kimi el məclislərində iştirak edirdi.
İskəndərin adı İngilis idi. O zaman hər şeyə şübhə ilə yanaşan, adamlara qara yaxan Sovet hökuməti bəy nəslindən olan İsgəndərə də şübhə ilə baxırdı. Nəhayət, o, yaxasını izlənməkdən qurtarmaq üçün adını dəyişərək İskəndər qoydu və vətəndən uzaqlara – Aşqabada getdi. O, bir müddət Aşqabad filarmoniyasının solisti oldu. Orada olarkən əslən Şuşadan olan (vaxtilə atası, anası oraya Şuşadan gedib) Sona xanımla evlənir. İki oğlu (Rövşən, Nizami), iki qızı (Natella, Nailə) dünyaya gəlir. 1948-ci ildə İskəndər respublikadan kənarda olanda, bədbəxt hadisə – zəlzələ olur, təcili Aşqabada qayıdır, şəhəri xarabazar görür, evini, ailəsini axtarsa da tapmır. Sən demə uçqunun altından salamat çıxanları şəhərdən uzaq xəstəxanalara aparırlar. İsgəndərin axtarışı heç bir nəticə vermir. Kimsəsiz, tək-tənha qalan şair vətənə – Novruzluya qayıdır. Onun kəndə gəlişi böyük nisgilə, məyusluğa səbəb olur. Uzun müddət kənddə yas saxlanılır. Başına müsibətlər gələn İskəndər kənddə darıxır. Şair-bəstəkar təbiətin ona vurduğu amansız yaranı unuda bilmirdi. Hamı onun halına acıyırdı. Eyni zamanda onun istedadını qiymətləndirməyə şərait də yox idi.
Deyirlər, dünya yaxşı adamlardan xali deyil. 1950-ci illərdə böyük hörmət və şöhrət sahibi olan rejissor Adil İsgəndərov yaxından tanıdığı, yaradıcılığına bələd olduğu İskəndər üçün Ağdama gəlir, onunla görüşür. İşsiz olduğunu biləndə onu Novruzlu kənd soveti nəzdində klub müdiri vəzifəsinə təyin etdirir. Günlər, aylar keçsə də İskəndər başına gələn müsibətləri unuda bilmir. O vaxt Ağdam 7 illik musiqi məktəbinin direktoru işləyən Əlipaşa Daşdəmirov və kamança çalan Əli (ayaması Depo idi) tez-tez Novruzluya gəlirdilər. Məqsədləri İskəndərin məlahətli səsinə qulaq asmaq (Əlipaşa müəllim özü yaxşı tarzən idi) təzə şeirlərini dinləmək idi. Qədirbilən adamlar İsgəndəri ovundurur, onu darıxmağa qoymurdular.
Şair-bəstəkar İsgəndər Novruzlu millətinə, torpağına bütün varlığı ilə bağlı bir insandı. Onun bəstələdiyi havalar da xalq ruhunda olduğundan dərhal dillər əzbəri olurdu. Klubdan aldığı maaş əliaçıq, qəlbiaçıq İsgəndəri təmin etmirdi. Buna görə də Qiyaslı tarçalan Rüstəmlə, Novruzludan qarmonçalan Məhiş Abdullayevlə toylara gedirdi. Xanəndə Şahmalı Kürdoğlu ilə də dostluq edirdi.
Ətrafı istedadlı şair-bəstəkar İsgəndər Novruzlunu olduğu kimi qəbul edə bilmirdi. Azad ruhlu İsgəndər onların əhatəsində tək idi. Qanadları qırılmış bir quşa bənzəyirdi, çırpınır,  vurnuxur, lakin bir çıxış yolu tapa bilmirdi. Ona əl uzadan, dayaq duran demək olar ki, yoxdu. Tərslikdən ailəsini itirmiş İsgəndərin şair könlünə eşq odu düşmüşdü. Belə ki, İsgəndər özünün həmyerlisi olan bir qızı dəlicəsinə istəyirdi. Lakin müqəddəs bir ailə meyə meyilli, azadlıq sevən, sərbəst hərəkətli İsgəndərə öz qızını rəva bilməmişdi. Bu uğursuzluqdan sonra İsgəndər bir az da bədbinləşir. Beləliklə, o, hər kəsdən küsür, bəzi adamları öz hərəkətləriylə incidir. Bu incikliyin, istedadı qiymələndirməməyin, paxıllığın nəticəsi onun tutulması ilə bitir. 1957-si ildə onu saxta ittihamlarla şərləyərək tutdururlar. Keşməkeşli bir ömür sürmüş istedadlı şair-bəstəkar qəfəsə salınmış bülbül kimi çırpınır. Səsinə səs verən tapılmır. Heç kəs fərqində olmur ki, dillər əzbəri olan “Qarabağın maralı” mahnısının müəllifi Şuşa türməsində xiffətindən gün-gündən saralıb-solur. Dustaq bəstəkarın bəstələdiyi mahnılar isə xalq mahnısı adı ilə toy-düyündə oxunur
İskəndər Novruzlu 1958-ci ildə Şuşa həbsxanasında vəfat edir. Yaxınları onun cənazəsini gətirib Novruzlu kənd qəbiristanlığında dəfn etdirirlər. Beləcə, su sənəyi suda sınır. İsgəndər Novruzlunu şərləyib tutduranların adı bizə bəlli deyil, amma onun mahnıları hər kəsə bəllidir.
İskəndər bəyin qardaşı oğlu Hacı bəy 1973-cü ildə atası Məhəmməd bəylə birgə əmisinin yadigarlarını tapmaq niyyəti ilə Aşqabada gedir. Soraqlaşa-soraqlaşa İsgəndər Novruzlunun həyat yoldaşı Sona xanımı və böyük qızı Natella xanımı tapırlar. Sən demə onlar 1948-ci ildəAşqabadda baş verən zəlzələ vaxtı uçqunun altından salamat çıxarılıb şəhərdən uzaq xəstəxanalara aparıblarmış. İsgəndər Novruzlunun xanımını və qızını Ağdama, Novruzluya gətirmək istəsələr də, onlar şair-bəstəkarın vəfatı xəbərini eşitdikdən sonra Qarabağa gəlmək fikrindən daşınırlar.
Karkason (rayon)
Karkason — Langedok-Russilyon bölgəsindəki  biri olan   rayondur. Od departamentinin rayonu. Suprefektur - Karkason. Rayonun əhalisi 2006-cı ildə 153 203 nəfər idi. Əhalinin sıxlığı 57 nəfər / km² təşkil edir. Rayonun sahəsi 2668 km²-dir.
Coğrafiya
Karkason rayonu departamentin şimal-qərb hissəsini işğal edir və Şimaldan Tarn departament ilə, şimaldan Ero departamenti tərəfindən Narbon rayonunun şərqində, Limu rayonunun cənub-qərb hissəsində, Qərbi Aryej departamentivə Yuxarı Haronna departamenti ilə şimal-qərbdə sərhəddir.
Typhlodromus armiger
— fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Hacı Mirzə Hüseyn xan Sərabi
Hacı Mirzə  Hüseyn xan Mirzə Abdulla oğlu Sərabi (?-?)—şair, diplomat.
Həyatı
Hüseyn xan Mirzə Abdulla  oğlu Sərab şəhərində anadan olmuşdu. İbtidai təhsilini atasından almışdı. Sonra mədrəsədə oxumuşdu. Savadlı olduğundan dolayı mirzə ünvanı daşıyırdı. Müqəddəs Məkkəyi-mükərrəmi ziyarət etmişdi. Hacı Mirzə  Hüseyn xan  əvvəlcə Cahangir xan Şəqaqiyə xidmətdə idi. Sonra ondan ayrılıb qacarlara meyil etmişdi. Məhəmməd şah və Nasirəddin şah Qacarın hakimiyyəti dönəmində Xarici işlər nazirliyində çalışmışdı. Hacı Mirzə  Hüseyn xan  şair idi. Giranmayə təxəllüsü ilə xoştəb şeir yazırdı. Ünlü bioqraf Məhəmmədəli xan Tərbiyyət onun haqqında yazır: "Giranmayə - adı Hacı  Mirzə  Hüseyn xan  Mirzə Abdulla  oğlu,  Sərablıdır. O, İranın  baş səfiri  olan  Əminədövlənin münşisi  olmuşdur. Hicri  qəməri  1273  (1856)-cü  ildə  Büşehir  müharibəsindən  sonra  Əminədövlə  sülh  müqaviləsi  bağlamaq  üçün  Londona  və  Parisə  getdiyi  zaman  Giranmayə,  Məmmədəli  xan  Nəzmiyyə  və  Mirzə Mülküm xan  da  onunla  birlikdə  getmişdir. Giranmayə  bu  səfərində  Avropanın  vəziyyəti,  üsuli-idarə qaydalarını  ixtisarla  "Məxzənül-vəqaye  ("Hadisələr  məcmuəsi")  əsərini  yazmışdır. Bu əsərin  bir nüsxəsi  müəllifdə (M. Tərbiyət) vardır".
Poylu
Yaşayış məntəqələri
Digər
16 oktyabr
1601–1900
thumb|[[Oskar Vayld]]
thumb|[[Mariya Antuanetta]]
Pirili (Ağstafa)
Pirili — Azərbaycan Respublikasının Ağstafa rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Əhalisi
Kəndin əhalisinin çoxluğunu azərbaycanlılar təşkil etsə də, kənddə az sayda axısqa türkləri də məskunlaşıb. 90-cı illərdə kəndə yerləşməyə başlayan axısqa türkü ailələrinin sayı çox olsa da, hal-hazırda (2015-ci ildə) kənddə axısqa türkü ailələrin sayı 5-dir. Onlar əsasən Pirilinin "Türklər məhəlləsi" adlı məhəlləsində məskunlaşıblar.
Sunja rayonu (Çeçenistan)
Sunja rayonu (Соьлжан кӏошт ) — Rusiya Federasiyası, Çeçenistan Respublikasının tərkibindəki inzibati ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Sernovodskoye kəndidir.
Coğrafiya
Rayon Çeçenistan Respublikasının qərb hissəsində yerləşir. Şimaldan Nadterek rayonu, cənubdan və şərqdən Axçoy-Martan rayonu, qərbdən Respublikasının eyni adlı rayonu ilə həmsərhəddir.
Əhali
2010-cu il Ümumrusiya siyahıya alınmasının məlumatlarına görə kəndin milli tərkibi haqqında aşağıdakı məlumatlar verilmişdir :
Tarix
1936 - 1944 və 1957 - 1992-ci illərdə Sunja rayonu Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının tərkibində idi (1934 - 1936-ci illərdə Çeçen-İnquş Muxtar Vilayəti, 1944 - 1957-vi illərdə Qroznı vilayəti).
Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının süqutundan sonra iki respublikanın hər biri Sunja rayonunun ərazisinə iddia edirdi. 1992-ci ildə Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının bölünməsi zamanı keçmiş rayon ərazisində çeçen və inquşlara aid olan iki idarə quruldu. Rayonun böyük bir hissəsi İnquşetiyaya, yerdə qalan hissəsi isə Çeçenistana verildi. 10 mart 2003-cü ildə Çeçenistan administrasiyasının rəhbəri Əhməd Kadırov və İnquşetiya prezidenti Murat Zyazikov, Çeçenistan Respublikasında iki yaşayış məntəqəsini, Sernovodskoye və Assinovskaya olan Sunja rayonunu ehtiva edən bir protokol imzaladılar. Sunja rayonunun qalan hissəsi İnquşetiyanın hüquqi ərazisi olaraq tanındı.
13 fevral 2009-cu il tarixli Çeçenistan Respublikasının Qanununa əsasən, Çeçenistanın Sunja rayonunun tərkibində 2 kənd yaşayış məntəqəsi mövcud idi: Assinovskoye və Sernovodskoye.
Çeçenistan Respublikasının 6 noyabr 2012-ci il tarixli qanununa əsasən, Assinovski və Sernovodski kənd yaşayış məntəqələrindən əlavə, Çeçenistanın Sunja rayonuna 2003-cü ildə İnquşetiyaya ayrılmış torpaqların bir hissəsi də daxil edilmişdir.
26 sentyabr 2018-ci il Çeçenistan Respublikası və İnquşetiya Respublikası arasında hər iki tərəfin 4 oktyabr 2018-ci il tarixində təsdiqlədikləri, 15-16 oktyabr 2018-ci ildə qüvvəyə minən və Rusiya Federasiyasının Konstitusiya Məhkəməsi tərəfindən təsdiqlənən sərhəd müqaviləsi imzalanmışdır. Bu Çeçenistan Respublikasının qonşu İnquşetiya Respublikası sərhədləri daxilində inzibati ərazi vahidləri təşkilini qeyri-mümkün etmişdir.
Çeçenistan Respublikasının 2 noyabr 2018 -ci il qanununa əsasən, Çeçenistan Respublikasının Sunja rayonu yenidən yalnız iki inzibati ərazi vahidliyi ilə məhdudlaşır: Assinovski və Sernovodski kənd yaşayış məntəqələri.
Qoturdağ (Şahbuz)
Qoturdağ — Azərbaycanın Şahbuz rayonu ərazisində dağ. Dərələyəz silsiləsinin cənub-şərq yamacında zirvə. Günbəzvari formadadır (hünd. 2050,8 m). Zəngəzur  silsiləsi nin suayırıcısındakı Camal yüksəkliyi ndən (3204,3 m) qərbə ayrılan Toğluqaya qolunun qərb hissəsinə cavab verən Mərzəsuyal silsiləsi nin ən yüksək zirvəsi. Naxçıvançay la Nursuçayın suayırıcında, Kolanı kəndi ndən 2,5 km cənubdadır. Orta Pleystosen in flüviqlasial törəmələrindən təşkil olunmuş günbəzvari yüksəklikdir. Şimal yamaclarında cavan çöküntülər altından Üst Eosen in Priabon mərtəbəsinə aid  Üst Paradaş yarımlay dəstəsinin terrigen-çökmə süxur ları açılır. Tektonik cəhətdən Ordubad qarılma zonasının Şahbuz seqmenti nin şimal-şərq cinahına aid Kolanı-Zırnel antiklinalının cənub-cənub-şərq periklinal hissəsində yerləşir.
Nirvana (qrup)
Nirvana Seattle`in ana damarlarını təşkil edən Pearl Jam, Soundgarden , Alice in Chains ilə müəyyən bir müddət ərzində grunge rok a öz töfhəsini verən qrupdu. Kurt Kobeyn (vokal, gitarist), Krist Novoselic (bass) tərəfindən 1985-ci ildə Vaşinqtonda qurulub bu qrup. Bir neçə il ayrı-ayrı qruplarda ifa edən ikili 1988-ci ildə Chad Chaining-in(baraban alətləri) gəlməsiylə ilk albomlarını hazırlamağa başladılar. İlk mahnı "Love Buzz/Big Cheese"i 1988-ci ildə yayınlayan Nirvana,1989-cu ildə"Bleach" adlı ilk albomunu çıxartdı. Musiqi olaraq Melvins, Mudhoney, Black Sabbath və Led Zeppelin `dən yararlanan qrup, albomu olduqca ucuz qiymətə ərsəyə gətirə bilmişdilər. Albomun hazırlanmasına böyük köməyi olan Jason Everman albom çıxandan sonra qrupa 2-ci gitarist kimi qatıldı. Ancaq qrupun ilk Amerika turnesi sonrası Everman qrupdan çıxarıldı və o qısa müddətə Soundgarden`ə qatıldı. 1990-cı ildə prodüser Butch Vig ilə birlikdə yeni albomun üzərində işləməyə başlayan Nirvana, ilk mahnı köçürmələrindən sonra Chainig ilə də yollarını ayırdılar. Melvins qrupunun köməyi ilə tanışdıqları Scream qrupundan Dave Grohl`u (baraban) qrupa götürdükdən sonra həmin il Sonic Youth qrupunun köməyi ilə tanışdıqları David Geffen ilə razılaşaraq 2-ci albomu çıxartmağı qərara aldılar. 1991-ci ildə çıxarılan 2-ci albom "Nevermind" ilə musiqi dünyasında yeni bir dönəmi başladan Nirvana, özəlliklə albomun soundunda distore gitar riffleri, ağır baraban səsləri və səs-küylü bassları və Cobain`in vokalları ilə dövrün ən yaxşı grunge rocklarını dünyaya tanıtdılar. Albom Amerika listələrində 1-ci olarkən, ilk mahnı "Smells Like Teen Spirit", necə deyərlər bomba kimi düşdü rok dünyasına. Bir çox ölkələrin listələrində 1-ci yerə yerləşdi bu mahnı. Video klipi ilə də olduqca sevildi.
1992-ci ildə Kurt Cobain Courtney Love ilə evləndi və Frances Bean adında qızları oldu. Həmin il "Nevermind"ın daha 3 mahnısı işıq üzü gördü:"Come As You Are", "Lithium" və "İn Bloom". Bu mahnılar da listələrə önəmli uğurlar əldə etdi və qrup həmin il MTV Video Musuqi Mükafatlarında səhnəyə çıxdı və bu performansın sonunda qrup bütün səhnəni dağıdaraq unudulmaz bir şouya imza atmış oldular.
1992-ci ildə "İncesticide" adlı albomu çıxartdılar. Albomun qapağı üzərində Kurt Cobain`in imzası var idi. Albomda əsasən b-side parçalara yer vermişdilər.
1993-cü ildə Steve Albininin produksiyası ilə 4-cü albom "İn Utero" cəmi 14 gün içində köçürüldü və hazır hala gətirildi. Kurt Cobain əslində bu albomun adını "İ hate myself and İ want to die" qoymaq istəsə də, prodüser bu adın çox sərt olduğunu söyləyərək buna icazə verməmişdi. Amerikan listələrinə 1-ci yerdən girən albom, musiqi olaraq qrupun ilk dövrlərini xatırladırdı. Albomun ilk mahnısı "Heart-Shaped Box" oldu. "Rape Me" adlı mahnı isə böyük tənqidlə üzləşdi (sözlərinə görə). "Nevermind" qədər böyük uğur əldə edə bilməsə də, Nirvana albomdan sonra Amerika turnesinə çıxdı. Qrupa 2-ci gitarist olaraq The Germs qrupundan Pat Smear `ı alan Nirvana 1993-cü ildə MTV Unplugged konserti verdi. Sonrakı il Avropa turnesinə çıxan qrup qatıldığı konsertlərdə uğurlu performans sərgilədi. Ancaq Kurt Cobain`in özəlliklə turnenin İtaliya konsertində artıq şoulardan və konsertlərdən bezdiyi nəzərə çarpırdı.
Mart ayında xanımı Courney Love ərini ürəyi getmiş vəziyyətdə gördü və onu xəstəxanaya yerləşdirdi. Həkimlər onun alkoqol zəhərlənməsi keçirtdiyini söylədilər və Nirvana turnenin geri qalan hissəsini ləğv etdilər. Sonrakı həftələrdə Cobain`in narkotiklərlə başının dərddə olduğu bilindi və sənətçi müalicə olmaq məqsədilə yenidən xəstəxanaya yerləşdirildi. Ancaq o,müalicə mərkəzindən qaçaraq ilk təyyarə ilə Seattle`a uçdu və 1 həftə sonra 8 aprel tarixində evində ölü olaraq tapıldı. Deyilənə görə özü öz başına atəş açaraq öldürmüşdü özünü. Bundan sonra qrup üzvləri Cobain`siz davam edə bilməyəcəklərini bildirdilər.
Hal-hazıra qrup üzvlərindən Dave Grohl "Foo Fighters" qrupunda, Krist Novoselic isə" Sweat 75" qrupunda sənətçi həyatlarında davam etdilər.
Sevinc (film, 1968)
Sevinc — Azərbaycan istehsalı olan, rəqs ansamblı haqqında film. Rejissor Arif Qazıyev tərəfindən yaradılmışdır.
Məzmun
"Sevinc" respublikanın xalq artisti Əminə Dilbazinin rəhbərlik etdiyi qızlardan ibarət rəqs ansamblının adıdır. Ansambl televiziya film-konsertdə "Çinar", "Ceyran", "Vağzalı", "Mirzeyi" və başqa milli rəqsləri ifa edir.
Prosion
Alpha Canis Minoris (qısaldılmış Alpha CMi, α CMi) adlı Canson Kiçik Köpək bürcünün ən parlaq ulduzudur. Procyon (Bré /proʊsi.ɒn/; PRO-see-on). Çılpaq gözlə, 0.34-lik görünən böyüklük gecə səmada səkkizinci parlaq tək ulduz kimi görünür. Spektral tipli F5 IV-V-nin ağ əsas ardıcıllığı ulduzundan və DQZ, Procyon B spektral tipli ağ cırtdan yoldaşı olan Procyona adlı ikili ulduz sistemidir.
Avropa Kosmik Agentliyinin Hipparcos astrometriya peykləri tərəfindən müəyyən edildiyi kimi, yalnız 11.46 işıq ili (3.51 parsec) tapılar və bu səbəbdən dünyanın ən yaxın ulduzundan biridir. Ən yaxın qonşu, ulduz Luytenin Star, təxminən 1,12 lir (0,34 ədəd), ikincisi, Procyon ətrafını əhatə edən hipotetik bir planet, gecə səmada 2.7 ulduzun vizual ölçüsü olaraq görünür.
Procyon gecə səmada səkkizinci parlaq ulduzdur və 14 yanvar gecə nəticələr verir. Sirius və Bətəlqeyzə ilə yanaşı, Qış Üçbucağı asterisiyanın üç hissəsindən birini təşkil edir. Axşam saatlarında Procyonu izləmək üçün başlama saatı qışda gecikir.
Rəng indeksləri 0.42-dir və tonun solğun sarı görünüşü vardır.
0.34 uzunluğunda parlaq bir əsas komponent olan Procyon A ilə ikili bir ulduz sistemidir və Procion B ölçüsündə 10.7 kiçik bir bürüm var. Bu cüt, elliptik orbitalda 40.82 il müddətində 0.407 eksantrikliyi ilə əvəzlənir. İki komponentin ortalama ayrılması UO və Günəş arasında olan məsafədən bir qədər azdır, lakin eksantrik traektoriyalar 8,9 AU və 21,0 AU-a çatdırılacaq.
A star, F5IV-V-nin ulduz təsnifatına və son mərhələdə F tipli əsas ardıcıllıq ulduzuna işarə edir. Procyona spektral sinif üçün parlaqdır; nüvəli hidrogenin helyuma çevriləcəyi bir alt məhsuldur və sonra "yanma" nüvəndən genişlənəcəyini düşünlür Genişlənməyə davam edərkən, ulduz, mövcud diametrinin təxminən 80 ilə 150 dəfə şişiriləcək və qırmızı və ya narıncı dönəcəkdir. Bu ehtimal 10 ilə 100 milyon il arasında olacaq.
Star atmosferinin effektiv temperaturu təxminən 6.530 K, Procyon A ağ rəng verir. Günəş kütləsinin 1,5 dəfə, Günəşin iki dəfə radiusunu və 7 dəfə günəş parlaqlığını (L.) təşkil edir.
Cəmiyyət (Xocavənd)
Cəmiyyət (əvvəlki adı: Ninki) — Azərbaycan Respublikasının Xocavənd rayonunun Cəmiyyət kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 29 dekabr 1992-ci il tarixli, 428 saylı Qərarı ilə Xocavənd rayonunun Ninki kəndi Cəmiyyət kəndi adlandırılmışdır. 2 oktyabr 1992-ci ildən 10 noyabr 2020-ci ilə kimi Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olmuşdur. İkinci Qarabağ müharibəsinin nəticələrinə əsasən imzalanmış 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanata uyğun olaraq Cəmiyyət kəndi Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir.
Toponimikası
Vaxtilə gəlmə ermənilər burada məskunlaşdıqdan sonra kəndin adını da dəyişdirib Ninki adlandırmışdılar. 1992-ci ildən yaşayış məntəqəsinin keçmiş adı bərpa edildi. Cəmiyyət ərəb dilində "birlik", "camaat", "yığın" deməkdir.
Tarixi abidələri
Cəmiyyət kəndində aşağıdakı daşınmaz tarix və mədəniyyət abidəsi qeydə alınmışdır:
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd dağətəyi ərazidə yerləşir.
Mədəniyyəti
Kənddə mədəniyyət müəssisəsi mövcud deyil.
Təhsil
Kənddə təhsil müəssisəsi mövcud deyil.
Din
Kənddə dini ibadət yeri və ya dini icma qeydə alınmamışdır.
Səhiyyə
Kənddə səhiyyə müəssisəsi mövcud deyil.
Torpaqşünaslıq
Torpaqşünaslıq – torpaqlar, onların əmələ gəlməsi (genezisi), quruluşu, tərkibi və xassələri; torpaqların coğrafi yayılmasının qanunauyğunluqları; torpağın əsas xassəsi olan münbitliyinin formalaşması və inkişafını müəyyən edən ətraf mühitlə qarşılıqlı əlaqəsi; torpaqdan kənd təsərrüfatında və iqtisadiyyatın digər sahələrində səmərəli istifadənin yolları və torpaq örtüyünün kənd təsərrüfatında istifadəsi şəraitində dəyişkənliyi haqqında elmdir.
Tarixi
thumb|200 px|Vasili Vasilyeviç Dokuçayev thumb|200 px|Pavel Andreyeviç Kostıçev
Torpaqşünaslıq elmi təlim kimi XIX əsrin sonlarında tanınmış rus alimləri Vasili Dokuçayev və Pavel Kostıçyevin əməyi nəticəsində formalaşmışdır. Azərbaycanda isə H.Ə.Əliyev, V.R.Volobuyev, M.E.Salayev, K.A.Ələkbərov, M.P.Abduyev, Ş.G.Həsənov, R.H.Məmmədov və başqalarının bu elmin inkişafında əməyi danılmazdır.
Torpaqşünaslıq bir çox məsələləri əhatə edən təbii-elmi təlimdir. Torpaqşünaslığın təmasda olduğu və metodlarından geniş istifadə etdiyi fundamental elmlərə fizika, kimya, riyaziyyat, daim nəzəri mübadilə halında olduğu elmlərə isə təbiət, kənd təsərrüfatı və iqtisadi elmləri aiddir. Sonunculara geoloji-coğrafi tsiklə (mineralogiya və petroqrafiya ilə birgə geologiya, hidrogeologiya, fiziki coğrafiya, geobotanika, biogeosenologiya), aqrobioloji tsiklə (biologiya, mikrobiologiya, biokimya, aqrokimya, bitki fiziologiyası, bitkiçilik, əkinçilik, çəmənçilik, meşəçilik) və nəhayət aqrar – iqtisadi tsiklə (siyasi-iqtisad, kənd təsərrüfatı iqtisadiyyatı, yerquruluşu və s.) daxil olan elmlər aid edilir.
Torpaqşünaslığın bölmələri
Torpaqşünaslığın ən çox əhəmiyyət kəsb edən bölmələri aşağıdakılardır: torpağın formalaşması və inkişafı (genezisi) haqqında təlim; torpaq örtüyünün ətraf mühitlə (torpaq coğrafiyası) qarşılıqlı əlaqədə olan bütöv məkan törəməsi olması haqqında təlim; torpaq və torpaq örtüyünün münbitliyi və onun aqrotexniki və meliorativ metodlarla tənzim edilməsinin prinsipləri haqqında təlim.
Torpaqşünaslığın tərkibində adı çəkilən əsas bölmələrlə yanaşı, onun torpaq kütləsinin xassələri əsasında fundamental bölmələri (torpaq fizikası, torpaq kimyası, torpaq biologiyası) və torpaq və torpaq örtüyündən istifadənin tətbiqi bölmələri (aqronomik torpaqşünaslıq, meşə torpaqşünaslığı və s.) də mövcuddur. Bu tətbiqi bölmələr torpaqşünaslığın ümumi nəzəriyyəsinin inkişafına böyük təsir göstərir, belə ki, ilkin materialların geniş mənbəyi və nəzəri konsepsiyaların yoxlanmasının bazasını təşkil edir.
Torpaqşünaslığın tədqiqat metodları
Torpaqların formalaşması və inkişafını, onun tərkib və xassələrini öyrənməkdən ötrü torpaqşünaslıq elmi geniş tədqiqat metodları sisteminə malikdir. Torpaqşünaslıq bu zaman kimya, fizika və başqa elmlərin nailiyyətlərindən də geniş istifadə edir.
Torpaqşünaslıqda tədqiqat metodları aşağıdakılardan ibarətdir: öyrənilməsi, yəni bir tərəfdən torpaqlarla, onların xassə və tərkibləri, digər tərəfdən torpaqlarla cəm halda torpaqəmələgətirən amillər arasında korelyativ əlaqənin aşkarlanması durur. Bu metod torpaqların kartoqrafiyasında daha geniş istifadə olunur. sistemlərinin tətbiqi ilə torpaq nümunələrinin tərkib və xassələri haqqında mühakimə yeritməyə imkan verir. istiqamət olan torpaqların bonitirovkası zamanı istifadə olunur. Bu metod əsasında torpaqların daxili diaqnostik göstəriciləri (humus, azot, fosfor, kalium, udulmuş əsasların cəmi və s.) əsasında onların müqayisəli qiymətləri – bonitet balları tapılır.
Kosmonavtlar dənizi
Kosmonavtlar dənizi - Cənub okeanının akvatoriyasında, Antarktidanın şərqində, Enderbi Torpağı ilə Riser-Larsen dənizi arasınnda yerləşir. Dənizləri bir-birindən sualtı Qunnerus dağları ayırır. Enderbi Torpağının şərq sahilləri Kosmanavtlar dənizi ilə Birlik dənizi arasında sərhədi təşkil edir. Sahəsi 698,600 km² ,ən dərin yerdə dərinliyi 4798 m təşkil edir. Suları hərəkət edən buzlar və Aysberqlərlə zəngindir. Dəniz 1962-ci ildə Rus Antarktik Ekspedisiyası tərəfində ilk kosmanavtların şərəfinə adlandırılmışdır. Dayaz sahil xəttdi şimal hissədə birdən-birə 4798 m dərinliyə enir. Dənizin şimalında Afrika-Antarktida sınma xətti keçir. Dənizin şərqində Riser-Larsen yarımadası, Şahzadə Ulaf sahili, Şahzadə Harald sahili, Enderbi Torpağı və Midzuxo ərazisi yerləşir. Burada Lyotsa-Holmdikta körfəzi yerləşir. İlin isti vaxtları Kraliça Mod Torpağı hissədən dənizə çay axır. Qışda səthi buzla tamamən örtülür. Cənub okeanın digər dənizləri kimi bu dənizdə üzmək çox təhlükəlidir. Havasının temperaturu 0 s-dən yuxarı qalxmır. Sularında və sahillərində canlılar aləmi ilə zəngindir. Sahillərində qütb və köçəri quşlarlar vardır:Pinqivinlər və qağayılar. Məməlilərdən ueddell suitisi, dəniz bəbiri, yengəcyeyən suitilər, qozbel balinalar və digər balinalara rast gəlinir. 1962-ci ildən burada <<Molodojnaya>> stansiyası fəaliyyət göstərir. 1957-ci ildən burada Yaponiyaya məxsus Seyva hidroloji stansiyası fəailyyət göstərir. 1966-cı ildən daimi fəaliyyətə başlamışdır. 2008-ci ildən <<Molodojnaya>> stansiyası yaxınlığında Belarusun yeni stansiyası fəaliyyətə başlamışdır. Onlar ruslarla müştərək fəaliyyət göstərirlər.
Okazaki
Okazaki — Yaponiyanın Çubu regionunun Aiçi prefekturasında yerləşən şəhər.
Fəqan Əliyev
Fəqan Əliyev (d. 1945-Ağcabədi rayonu) — texnika elmləri doktoru,Beynəlxalq Ekoenergetika Akademiyasının prezidenti,Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universitetinin "Ekologiya" kafedrasının müdiri,Birləşmiş Oksford Akademiyasının fəxri Professoru
Həyatı
Fəqan Qənbər oğlu Əliyev 1945-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Ağcabədi rayonunda anadan olub.
Təhsili
1969-cu ildə Azərbaycan Dövlət Politexnik İnstitutunu bitirib. Moskvada aspirantura üzrə Fizika və İnşaat İnstitutunu bitirdikdən sonra 1977-ci ildə elmlər namizədliyi və 1988-ci ildə doktorluq dissertasiyasını müdafiə edib.
Elmi fəaliyyəti
F.Əliyev binaların enerji idarə etmə və nəzarət sisteminin problemləri, inkişaf və alternativ enerji texnologiyasının həyata keçirilməsi sahəsində tədqiqatlar ilə məşğul olmuşdur. Onun işi “avtomatlaşdırılmış idarə vasitəsi ilə Bakı şəhərində böyük İdman Kompleksində enerjiyə qənaətin optimallaşdırılması və kompüter sistemlərinə istifadə üzrə nəzarətdir”. Keçmiş SSRİ Xalq Təsərrüfatı Akademiyasının fərqlənmə diplomu ilə təltif edilib. F.Əliyev layihələşmədə iştirak edib və 25-dən çox binanın tikilməsinə rəhbərlik edib. Məsələn Respublika velosiped yolu, Atletik Arena, Bakı İdman Sarayı(indiki Heydər Əliyev adına İdman və Konsert kompleksi)Respublika Tibbi-Atletik Sağlamlıq Mərkəzi, Mingəçevir şəhərində Dövlət Olimpiya Qayıqdaşıma Bazası və s.Professor Fəqan Əliyevin fəaliyyəti ekosistem müdafiəsi və müxtəlif binaların və strukturların radiasiya təhlükəsizliyidir. Bura xüsusən sənaye inkişafının ekoloji problemləri və neft-qaz əməliyyatları daxildir.Amerika Birləşmiş Ştatları, Böyük Britaniya, Fransa, Finlandiya, Türkiyə, İran, Rusiya, Pakistan və başqa MDB ölkələrində keçirilən forumlarda konfranslar verib. Azərbaycan və xarici alimləri cəlb etmək üçün Fəqan Əliyev 10 beynəlxalq Bakı konqresi təşkil edib “Enerji, Ekologiya, İqtisadiyyat və bu beynəlxalq forumların icraatını 15 cilddə redaktə edib. Fəqan Əliyev Azərbaycan, ABŞ, Finlandiya, Böyük Britaniya, Rusiyada nəşr edilən, təsisçisi və elmi-populyar jurnalların baş redaktoru, "Enerji, Ekologiya, İqtisadiyyat" və "Kainat" çoxsaylı sənədləri, ixtira, dərslik və monoqrafiyanın, elmi jurnalların müəllifidir. "Ekoenergetika və Biologiya" jurnalının elmi redaksiya heyətinin üzvü Fəqan Əliyev akademik Yu tərəfindən təltif edilmişdir. Məmmədəliyev və V.Boguslavski medallarına elmi və təşkilatı fəaliyyəti üçün layiq görülmüşdür
Əmək fəaliyyəti
F.Əliyevin elmi faəliyyətləri başqa işlərlə də əlaqəndirilmişdir. O, Azərbaycan Dövlət Komitəsinin elmi və texnoloji sədr müavini, Xarici Dövlət İnvestisiyalar şöbəsinin müdiri, Azərbaycan Respublikasının Plan Komitəsi və Tikinti üzrə Azərbaycan Dövlət İdman Komitəsinin sədr müavini vəzifələrində çalışmışdır. F.Əliyev 1990-cı ildə “Günəş" və 1994-cü ildə Beynəlxalq Ekoenerji Akademiyasının əsasını qoyub. Hal-hazırda Beynəlxalq Ekoenerji Akademiyasının prezidenti, professor Fəqan Əliyev Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universitetinin "Ekologiya" kafedrasının müdiridir. O, binalarda səmərəli enerji və bərpa olunan enerji texnologiyaları, ətraf mühitin risk qiymətləndirilməsi və radiasiya təhlükəsizliyi və s tətbiqi üzrə mühazirə və inkişaf kursları keçir.
Üzv olduğu qurumlar
O Rusiya Tikinti və Memarlıq Akademiyasının üzvüdür, Beynəlxalq Assosiasiyanın ( AVOC) fəxri professoru, İslam Azad Universetinin doktoru və Beynəlxalq Hidrogen Enerji Assosiasiyasının müşaviridir, Beynəlxalq “AVOK” Assosiasiyasının üzvü, İslam Azad Universitetinin fəxri professoru və Beynəlxalq Hidrogen Enerji Assosiasiyasının müşaviri
Lennoks-Qasto sindromu
Lennoks-Qasto sindromu-