cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Maliyyə
Maliyyə terminləri
Valyuta məzənnəsinin zəifliyi(ing.Exchange rate vulnerability) Valyuta sabtsizliyindən fərqli olaraq iqtisadi sistemin zəifliyindən qaynaqlanır və potensial sabitsizlik kimi qiymətləndirilə bilər. Bura həm ölkənin xaricdən öz valyutasında borc ala bilməməsi, həm institusional quruluşunun zəifliyi, həm də daxili iqtisadiyyatın xarici amillərə həssaslığı daxildir. Daha doğrusu məzənnə zəifliyi halı bunların hamısının qarşılıqlı təsirindən doğan haldır. Bu hal kicik bir makroiqtisadi çətinliklə qarşılaşan ölkə pulu məzənnəsinin qeyri-sabitliyə düşməsi ilə nəticələnir.
Qaytarılmalı borc (ing.Oustanding loan) Borc alanın hələ də ödəməli olduğu və ödənilmə müddəti keçməmiş borc.
Meltzer Komitəsi(ing.Meltzer Commission) 1998-ci ildə ABŞ Konqresi tərəfindən yaradılmış Beynəlxalq Maliyyə Qurumları üzrə Məsləhətçi Komitənin qısa adıdır. Rəhbəri olmuş Allan Meltzerin adı ilə çağrılır. Məqsədi BVF və DB kimi dünya miqyaslı iqtisadi təşkilatlara ABŞ dövlətinin ayırdığı vəsaitin hədər gedib-getmədiyini üzə çıxarmaq və onların fəaliyyətinin təkmilləşdirilməsi üçün təkliflər irəli sürməkdir. Komitənin verdiyi ən mühüm tövsiyələrdən biri BVF və DB arasında aydın əmək bölgüsünü bərpa edib təkrarlanan funksiyaları aradan götürməkdir. Bu baxımdan BVF-nin orta və uzun müddətə borc verməsini dayandırmaq və bunu yalnız DB-nın regional qollarının öhdəsinə buraxmaq məsləhət görülür. BVF isə son çarə kreditoru olaraq yalnız maliyyə sabitliyi baxımından əvvəlcədən müəyyən olunmuş şərtləri ödəyən ölkələrə qısamüddətli kreditlər ayırmalıdır. Həmçinin, Fondun kreditləri bazar qiymətlərindən xeyli yüksək faiz dərəcəsi ilə verilməlidir ki, ona doğrudan da son çarə kimi müraciət olunsun. Beləcə,BVF dünya maliyyə sabitliyini qoruyan və üzvü olan ölkələrdə sağlam fiskal siyasəti təbliğ edən "daha kiçik bir qurum" şəklinə düşər. DB-nin isə öz növbəsində "Dünya İnkişaf Agentliyinə" çevrilərək yoxsul ölkələrə borc verməkdənsə, səylərini texniki yardım və yoxsulluğu azaltma qrantlarının verilməsinə yönəltməsi lazım bilinir. Borcvermə də daxil olmaqla qalan funksiyaları regional inkişaf bankları yerinə yetirməlidir. Komitəyə görə, DB regional inkişaf banklarının arzuolunar səviyyədə olmadığı Afrika və bəzi Orta Şərq ölkələrinə xüsusi diqqət ayırmalıdır. Komitənin Beynəlxalq Hesablaşmalar Bankı və Dünya Ticarət Təşkilatı ilə bağlı daha kiçik miqyaslı tövsiyələri vardır. Meltzer Komitəsinin tövsiyələrinə münasibət birmənalı deyildir.Çox vaxt bu fikir bildirənin siyasi mənsubiyyətindən asılı olur.Belə ki, Komitənin tərkibində çoxluq təşkil edən konservativ görüşlü alimlərin respublikaçılar mövqeyindən, liberalların isə demokratların mövqeyindən çıxış etdikləri qəbul olunur.
Kapital hərəkətinə məhdudiyyətlər (ing.Capital controls) İqtisadi ədəbiyyatda bu ifadə adətən ölkələrarası kapital axınlarına aid edilir. (Ölkədaxili məhdudiyyətlər üçün adətən, maliyyə repressiyası ifadəsi işlənir).Çıxış və giriş məhdudiyyətlərinə ayrılır.
Çıxış məhdudiyyətləri(ing.Outflow controls) Ölkə rezidentlərilə xarici investorlar arasında yerli maliyyə aktivlərinin xarici aktivlərə dəyişdirilmə imkanlarını azaldır. Həmçinin, yerli rezidentlərin xarici borclarını qaytarmalarının da qarşısını ala bilər.
Giriş məhdudiyyətləri (ing.İnflow controls) Yerli rezidentlərin qeyri-rezidentlərdən borc alma və xarici investorların yerli maliyyə aktivlərini əldə etmə imkanlarını azaldır.
Girov(ing.Collateral) Bankdan alınan kreditin qaytarılmasına zəmanət vetmək üçün borc alanın bankda qoyduğu və bu kreditin dəyərinə bərabər olan maddi mülkiyyət və ya qiymətli kağızdır. Kredit müqaviləsinə görə kreditin əsas məbləği və faizləri vədəsi yetəndə ödənilməzsə, girov bankın mülkiyyətinə keçir (və vurulmuş ziyanı qarşılamaq üçün satılır). Misal üçün, ipoteka kreditinin girovu həmin kreditin sayəsində tikilmiş evin özüdür.
Maliyyə yoluxması (ing.Financial contagion) Bir ölkədə baş verən maliyyə böhranının bazar iştirakçılarının gözləntiləri üzündən başqa ölkəyə yayılması. Bu gözləntilər bəzən əsassız olub bazar iştirakçılarının məlumat qıtlığından irəli gəlir. Belə ki, müəyyən meyarlara görə (iqtisadi inkişaf səviyyəsi, ticarət strukturu, maliyyə reytinqi və s.) eyni qrupa aid etdikləri ölkələrə investorlar eyni gözlə baxır, hər bir ölkədəki durumu onun özünəməxsus cəhətlərinə görə qiymətləndirmirlər. Nəticədə qurunun oduna yaş da yanır: sağlam maliyyə sistemi olan ölkələr də investor qaçhaqaçına düçar olurlar.
Çoxluq qərarı maddəsi(ing.Collective Action Clause) İstiqraz müqaviləsinin bir hissəsi olub, istiqraz sahiblərinin əksəriyyətinin razılığı olduğunda və azlığın razılıq verməməsinə baxmayaraq borca yenidən baxılmasına imkan yaradır. Əvvəllər istiqraza ilkin yazılma mərhələsində istiqraz sahibləri bu cür maddələrin istiqraz müqaviləsinə salınmasına qarşı çıxsalar da, "yeni dalğa" böhranlarından sonra (xüs. Arg. 2001) çoxluq qərarı maddəsinə münasibət dəyişmişdir. Hazırda bu maddə daha yayğın hal almış və gələcəkdə daha köklü addımlardan qorunma çarəsi kimi görülür.
11-ci Fəsil (ing.Chapter 11) ABŞ İflas Məcəlləsinin bir bölməsdir. Firmanın borclarının yenidən təşkili qaydalarını müəyyən edir. 11-ci fəsil hətta borclarını ödəmək iqtidarında olmadıqda belə firmaya fəaliyyət göstərmək hüququ verir. Bu isə kredit dövriyyəsinin bərpasına kömək edir. Ümumiyyətlə, səmərəli qurulmuş iflas qanunvericiliyi firma fəaliyyətinin surətli bərpasına və dolayı yolla iqtisadiyyatın böhrandan çıxmasına zəmin yaradır.
Xursən dağı
Xursən dağı - Kəlbəcər  rayonu  ərazisində  dağ.
Oronim
X əsrə  aid  mənbədə Xursan  Dərbəndlə  Şirvan  arasında  yerləşən  knyazlığın  adı  kimi  yad  olunur. Tədqiqatçılar bu  toponimi  xorus/gorus  etnonimi  ilə  bağlayırlar. Oronim "goruslar" mənasındadır.
Brent Şou
Brent Donald Şou — Kanada və ABŞ tarixçisi. Fəlsəfə doktoru (1978), 2004-cü ildən Prinston Universitetinin professoru, ondan əvvəl Letbric və Pensilvaniya universitetlərində professor, Amerika Fəlsəfə Cəmiyyətinin üzvü (2012).
1976–1977-ci illərdə Birminhem Universitetində qədim tarix üzrə müəllim olmuşdur. 1977–1996-cı illərdə Letbric Universitetində dərs demiş, 1981-ci ildən professordur. 1994-cü ildə Təkmilləşdirilmiş Tədqiqat İnstitutunda professordur. 1989–1995-ci illərdə Prinston Universitetində qonaq professor olmuşdur. 1996-cı ildən Pensilvaniya Universitetində professor olmuşdur. 2004-cü ildən Prinston Universitetində klassiklər üzrə professor olmuşdur. Pensilvaniya Universitetinin fəxri magistr dərəcəsinə layiq görülmüşdür (1996).
1969-cu ildən evlidir.
Həcər dağları
thumb|Vadi-qul thumb|Vadi-şaab Həcər dağları (جبال الحجر, Cəbəl-əl-Həcər, Daşlı dağlar), həmcinin Oman dağları — Oman sultanlığı ərazisində yerləşən dağlar
Coğrafiya
Həcər dağları Ərəbistan yarımadasının şərqində, aypara formasında 450 km məsafədə uzanır. Şimal-qərbdən cənub-şərqə doğru istiqamətlənir. Omanın Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri ilə sərhəddən başlayaraq onun Hind okeanı sahillərinə (Oman körfəzi)qədər uzanır. Həcər dağları Omanın quru daxili bölgələrini nəmli sahil iqlimi müşahidə edilən münbit Əl-Batina düzənliyinindən ayırır.
Həcər dağlar qərbi (Əl Həcər-əl-Qabri) və şərqi (Əl Həcər-əl-Şarki) olmaqla iki yerə bölünür. Bu ikli hissə arasında Samail vadisi yerləşir. Buradan ölkənin sahil hissəsini daxili rayonlarla birləşdirən rahat yollar keçir. Belə ki, dağların digər hissələrində rahat aşırımlar olduqca azdır. Bu baxımdan Samail boyunca, avtomobil yolları, həmçinin neft kəmərləri, elektrik və telefon xətləri keçir. Həcər dağlarının mərkəzi hissəsi Əl-Ahdar adlanır. Burada massivin ən hündür zirvələri olan Əş-Şam (3017 m) və Cəbəl-Kaur buradadır. Dağlartın şərq ətəkləri tədricən azalır. Hind okeanı sahillərinə yaxın ərazidə 500 metrə çatır. Həcər dağlarının yamacları hündürlüyü 1000 metr olan kanyon və sıldırımlar əmələ gətirir. Dəniz sahillərindən massivin daxilinə uzun vadilər uzanır. Onlar arasında Tivi, Şaab (şimal-şərq sahilləri) və Bani-Xalidin (cənub) adını çəkmək olar. Qış dövründə bu vadidən axan çaylar su ilə dolur. Şaab və Bani Xəlid vadilərinin dərələri, əsl şirin su gölləri əmələ gətirirlər. Bunu vadi ilə piyada gəzərkən görmək olar. Digər vadilərdə də yağışlar mövsümündə çaylar müşahidə edilir.
Fauna və flora
Həcər dağları planetin ən gənc dağları hesab edilir. Onlar Alp qırışıqlığı yerləçir. Bu dağlar demək olar ki, bitki örtüyündən məhrumdurlar. bitki örtüyü əsasən vadilərdə bitir ki, bunlar da palma ağacları, kollar və otlardır. Yolların və digər kommunikasiyaların çəkildiyi ərsazilər istisna olaraq digər ərazilər az mənimsənilmişdir. Bu səbəbdən burada Ərəb tarı və Ərəbistan bəbiri kimi canlıları görmək olur
Həcər dağlarının ətəklərində yalnız bir necə yaşayış məntəqəsi vardır — Ər-Rustak, Avabi və Naxl, İbri, Kubara, Baxla, Nazva və İzki.
Azərbaycan SSR əməkdar mühəndisi
Azərbaycan SSR əməkdar mühəndisi — Azərbaycan SSR-də xalq təsərrüfatı sahəsində fərqlənən şəxslərə verilən fəxri ad.
Tarixi və əsasnaməsi
Fəxri adla sənaye, nəqliyyat, rabitə müəssisələrində və xalq təsərrüfatının başqa sahələrində ən azı 15 il işləyən, öz əməli fəaliyyəti ilə fərqlənən və Azərbaycanın xalq təsərrüfatını inkişaf etdirmək işində xüsusi xidmətləri olan yüksək ixtisaslı mühəndislər təltif olunurdu.
Fəxri ad Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyəti (1990-cı ildən Azərbaycan SSR Prezidenti) tərəfindən verilir və onu almış şəxslər Azərbaycan SSR Ali Sovetinin fəxri fərmanı (1974-cü ildən Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin fəxri fərmanı) ilə təltif olunurdu.
Panama bərzəxi
Panama bərzəxi — Şimali Amerika materikini Cənubi Amerika materiki ilə birləşdirir. Şimaldan Karib dənizi və cənubdan Sakit okean suları ilə əhatələnir. Yəni bu iki coğrafi su obyektlərini ayırır. Bərzəxin formalaşması iki tavanın bir-biri ilə toqquşması nəticəsində 12–15 milyon il bundan öncə meydana gəlmişdir. Bu birləşmə nəticəsində canlılar sərbəst şəkildə şimala və cənuba doğru hərəkət etmişdir. O da bəllidir ki, Cənubi Amerikaya insanlar şimaldan məhz bu bərzəx vasitəsilə gəlmişlər. Bərzəx Panamanın ərazisində yerləşir. Mövcud əlverişli coğrafi mövqe ilə əlaqədar onun üzərində Panama kanalı çəkilmişdir. Kanalın uzunluğu 81,6 km təşkil edir. Bu kanal vasitəsi ilə 1000 kilometrlərlə məsafə qısalmışdır. Belə ki, Avropadan və Şərqi Amerikadan gələn gəmilər qısa yol qət edərək qərbi Amerika sahillərinə gedə bilirlər. Kanalın tikintisi 1906–1914 ci illərə təsadüf edir.
Qışlaq-i Qaraxanlı (Kəleybər)
Qışlaq-i Qaraxanlı və ya Qaraxanlı Qışlağı - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Kəleybər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Selenium
Selenium veb proqramlarını sınamaq üçün istifadə edilən proqramdır.Selenium vasitəsi ilə yeni bir skript dili öyrənmədən asanlıqla veb proqramlar yazılır və test edilir.C#, Groovy,Java, Perl, PHP, Python, Ruby və Scala da daxil olmaqla bir sıra populyar proqramlaşdırma dillərində testlər yazmaq üçün bir test domeni ilə (Selenese) təmin edilib. Selenium Windows, Linux və macOS-da işləyir. Apache Lisenziyası 2.0 altında yayımlanan açıq mənbəli bir proqramdır.
Haqqında
Selenium, əvvəlcə Ceyson Huqins tərəfindən 2004-cü ildə ThoughtWorks-a daxili bir vasitə olaraq hazırlanmışdır. Paul Hammant komandaya qoşulub daha sonra "Selenium Remote Control" (RC) halına gələcək ikinci iş rejiminin inkişafına rəhbərlik etmədən əvvəl Huqins-ə ThoughtWorks-də digər proqramçılar və testçilər qatıldı. Alət həmin il açıq idi.
2005-ci ildə Dan Fabuliç və Nelson Sproul (Pat Laytbodinin köməyi ilə) Selenium-RC-ni ən yaxşı şeyə çevirəcək bir sıra təklifləri qəbul etdi.
Marta Veliçko
Marta Veliçko  — Polşalı avarçəkən, 2020-ci ildə Tokioda keçirilən Yay Olimpiya Oyunlarının gümüş mükafatçısı, dünya və Avropa çempionu. "KW Wisła Grudziądz" klubunu təmsil edir.
Karyera
Marta Veliçko avarçəkməyə 2010-cu ildə başlayıb. 2012-ci ildə Bolqarıstanın Plovdiv şəhərində keçirilən yeniyetmələr arasında dünya çempionatında qoşa qayıqla qayıqda B finalında 2-ci yeri tutmuşdur. Dördüncü cütlükdə o, 2013 və 2014-cü illərdə vitse-çempion, 2015 və 2016-cı illərdə gənclər arasında dünya çempionu, 2017-ci ildə Avropa çempionatında bu yarışda 4-cü yeri tutmuş, sonra isə dünyanın vitse-çempionu olmuşdur (birlikdə) Agnieszka Kobus, Maria Springvald və Katarzyna Zilman ilə), 2018-ci ildə Avropa Çempionatını və Dünya Çempionatını qazandı (hər ikisində Agnieszka Kobus, Maria Springwald və Katarzyna Zilman ilə başlayır), 2019-cu ildə vitse-dünya çempionu oldu (yenə Agnieszka Kobus ilə birlikdə), Maria Springvald və Katarzyna Silman). 2021-ci ildə Tokioda keçirilən Yay Olimpiya Oyunlarında o, dörd qayıq arasında avarçəkmə üzrə gümüş medal qazandı (Agnieszka Kobus-Zawojska, Maria Sajdak və Katarzyna Zilman ilə birlikdə). 2021-ci ilin avqustunda Vieliczko Polşanın Dirçəliş Ordeninin Cəngavər Xaçı ilə təltif edildi. Komanda yoldaşları ilə birlikdə o, Przegląd Sportowy-nin İlin İdmançısı üçün 87-ci səsvermədə 8-ci yeri tutdu. Moskvada keçirilən Yay Olimpiya Oyunlarının gümüş mükafatçısı, avarçəkən Malqorzata Dlujevskayanın qızıdır.
Elnur Hüseynov (aktyor, 1981)
Həyatı
Elnur Hüseynov 2 avqust 1981-ci ildə Neftçala rayonu Xəzər kəndində anadan olub. Orta məktəbi 1984–1990-c; ildə Xəzər kənd orta məktəbində, 1991–1995-ci ildə Respublika İncəsənət Gimnaziyasında oxumuşdur. O, bir neçə dəfə rayonda keçirilən istedadlı uşaqların yaradıcılıq müsabiqələrində parodiya üzrə qalib olmuşdur. 1991-ci il iyun ayında Bakıda, indiki Heydər Əliyev sarayında keçirilən Ümum Respublika yaradıcılıq kollektivlərinin festivalında Neftçala rayonunu uğurla təmsil etmiş və münsiflər heyətinin, həmçinin tamaşaçıların böyük rəğbətini qazanmışdır.
Həmin konsertdən sonra Elnur Hüseynov, festivalın münsiflər heyətinin üzvü, bəstəkar Oqtay Rəcəbovun dəvəti ilə onun Bakı şəhərində yenicə təsis etdiyi Respublika İncəsənət Gimnaziyasına qəbul edilir.
Elnur Hüseynov gimnaziyada oxuduğu illərdə Ulduz Miriyeva, Həsən Əbluc, Ənvər Əbluc, Tofiq Tağızadə, Cahangir Mehdiyev, Ənvər Vəliyev, Firudin Mehdiyev, MəmmədKamal Kazımov kimi sənətkarlardan dərs almışıdr.
Onun gimnaziya illərində çəkildiyi "Arşın mal alan" (Soltanbəy), "O olmasın bu olsun" (Məşədi İbad) televiziya tamaşaları, Azərbaycan televiziyasının qızıl fondunda saxlanılır. O, həmçinin Azərbaycan televiziyasında yayımlanan "7–17", "Sübh Şəfəqləri" televiziya müsabiqələrinin və "Tələbə Klubu" əyləncəli proqramının fəal iştirakçısı olmuşdur.
1996–2002-ci illərdə Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin bakalavr və magistr pillələrində təhsil alıb.
İncəsənət Universitetində isə Nəzakət Qazıyeva, Sevil Babayeva, Könül Axundova, İlham Rəhimli və Ədalət Vəliyev kimi görkəmli pedaqoqlardan dərs almışdır.
Mükafatları
2017 ci il martın 10 — da " Fəxri mədəniyyət işcisi medalına layiq görlmüşdür. Gənc Tamaşacılar teatırnda 89-cu teatir mövsümünün bağlanışında Beynəlxalq teatr asossasiyasının təsis etdiyi " SİMA" mükafatına layiq görülmüşdür. 10 dekabr 2018-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Əməkdar artisti fəxri adına layiq görülmüşdür. 10 may 2022-ci ildə və 6 may 2023-cü ildə Prezident Mükafatına layiq görülmüşdür.
Teatr
1998-ci ildən Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrında yüksək dərəcəli aktyor vəzifəsində çalışır. Bu teatrda oynadığı rollar:
1. Aqil — ("Mənim ağ göyərçinim" T. Vəliyeva) 2. Azər — ("Mahmud və Məryəm" Elçin) 3. Uruz — ("Dədəm Qorqud" Ə. Dəmirçizadə) 4. Həbib — ("Büllur sarayda" İ. Əfəndiyev) 5. Musa — ("Ana laylası" İ. Coşğun) 6. Başkəsən Əhməd — ("Əlibaba və 40 quldur", Ərəb x. Nağılı) 7. Qaraçı — ("Qaraca qız" S. S. Axundov, A. Şaiq) 8. Çəpiş — ("Dovşanın ad günü" X. Əlibəyli) 9. Alverçi — ("Ələddinin sehrli çırağı" N. Kazımov) 10. Saqqızsatan — ("Olmuş əhvalat" A. Babayev) 11. Əli — ("Çimnaz xanım yuxudadır" S. Rüstəm) 12. Seymur, Xan — ("Güc birlikdədir" R. Tohidoğlu) 13. Robert — ("Zorro" İspan xalq rəvayətlərinin motivləri əsasında) 14. İkinci musiqiçi — ("Nənənin kələyi" Ə. Orucoğlu) 15. Qaskon, rikard ("Məzəli hadisə" K. Qoldoni) 16. Mustafa ("Mustafa" O. Asena) 17. Çoban -("Tıq-tıq xanım" A. Şaiq) 18. Anton — ("Şeyx Sənan", H. Cavid) 19. Vəliqulu — ("Məkkəyə gedən yol", C. Məmmədquluzadə) 20. Şelkunçik — ("Şelkunçik", E. T. A. Hofman) 21. Noe ("Oliver Tvistin macəraları" Ç. Dikkens) 22. Tofiq — ("Mən səni sevirəm -MSS" Ə. Əmirli) 23. Benvolio — ("Romeo və Cülyetta" U. Şekspir) 24. Şahbaz bəy — ("Müsyö Jordan və dərviş Məstəli şah" M. F. Axundzadə) 25. Tülkü — ("Şahzadə Xəzərin nağılı" K. Ağabalayev, N. Kazımov) 26. Ağpapaq, gülpapaq, çalpapaq, qarapapaq — ("Dörd əkizin nağılı" P. Pançev) 27. Cüzeppe — ("İtalyansayağı xoşbəxtlik" D. Fo, P. Filippo) 28. Hestins — lord — ("III Riçard", U. Şekspir) 29. Çəpiş — ("Dovşanın ad günü" X. Əliyəbli) 30. Alabaş — ("Möcüzəli turp" Rus Xalq nağılı) 31. Lici — Qarya — ("Qohumlar" V. Şuqrayeva, Ə. Əmirli) 32. Zeyd — ("Leyli və Məcnun" M. Füzuli) 33. Fariz — ("Yarımçıq qalmış" Y. Abramov, L. Bəyim) 34. Məlikməmməd — ("Məlikməmməd" Azərbaycan Xalq nağılı) 35. Admiral – ("Qulliver cırtdanlar ölkəsində" Conartan Svift) 36. Bədheybət – ("Hörümçək adam" Sten Li)
Kino
1. "İyirminci ilin soyuq yayı" (Tahir) Polşa filmi. 2. "Jurnalist" (Əsgər) Ntv Rusiya. 3. "Mı, vam abyavlyaem vam vaynu" (Dukas) Ntv Rusiya. 4. "Xoca" (Zabit) Ans tv.
Çəkildiyi teleseriallar
1. "Ağabəyovlar" (Sadiq) Ans tv.
2. "Qaynana" (Daşdəmir), Xəzər tv.
3. "Həyat sən nə qəribəsən" (Cavid) Xəzər tv.
Aparıcısı olduğu uşaq verilişləri — 2006–2015.
1. "Bala Dili" Ans tv. 2. "Ala Bula" Lider tv. 3. "Mən böyümüşəm" Space tv.
Xustumtok dağı
Xustumtok dağı Yuxarı Qarabağda dağ.
Oronim
Oronimin qədim türk dillərindəki Kustun (inləyən, nəfəs alan) və tok (dağ) sözlərindən düzəlib, "inləyən dağ" mənasını bildirməsi ehtimal edilir.
Mənim ağ göyərçinim
Məzmun
Tamaşa gənclərin ilk məhəbbətinin tərənnümünə həsr olunub. Bir-birini böyük məhəbbətlə sevən Aqillə Turan ayrılsalar da, daxilən ömürlərinin sonuna qədər bir-birinə sadiq qalırlar. Aqil 20 yanvar hadisələri zamanı həlak olur. Turan isə Aqilin Səidədən olan oğlunun təlim-tərbiyəsi ilə məşğul olur, onun anasını tək qoymur.
Qışlaq-i Qarabağlı (Kəleybər)
Qışlaq-i Qarabağlı və ya Qarabağlı Qışlağı - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Kəleybər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 173 nəfər yaşayır (34 ailə).
NGC 1425
NGC 1425, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Soba bürcü istiqamətində yerləşir. Sb tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Maye kristallar
Maye kristallar- izotrop maye ilə bərk kristallik cisim arasında aralıq vəziyyətdə (mezomorf) olan maddələrə deyilir. Bir tərəfdən onlar axıcılıq xüsusiyyətinə və damcıvari halda olmaq qabilliyyətinə malikdirlər, digər tərəfdən isə onlar üçün ilk növbədə optik anizotropluq xarakterikdir. Maye kristalların strukturunun nizamlılığını təmin edən molekullararası qüvvənin zəif olması onların xassələrinin xarici faktorlardan (temperatur, təzyiq, elektrik sahəsi və s.) güclü asılılığının prinsipial əsasını təşkil edir. Bu asılılıqlar öz növbəsində müxtəlif təyinatlı indikator qurğularının layihələndirilməsində geniş imkanlar açır. Maye kristallar ilk dəfə 1888-ci ildə Avstriya botaniki F.Reynister tərəfindən kəşf edilmişdir. Lakin bu maddələr praktikada yaxın zamanlardan tətbiq olunmağa başlamışdır. Maye kristalların spesifik xüsusiyyəti mezofaz (yəni kristallik halı) halının məhdud temperatur intervalında mövcudluğudur. Maddə qızdırıldıqda faza dəyişməsini aşağıdakı sxem üzrə təsəvvür etmək olar: -bərk cisim-maye kristal-izotrop maye. Maye kristal halını molekulu uzun çubuqşəkilli formada olan üzvi birləşmələr yaradır. Maye kristalların çox hissəsini aromatik sıraya malik birləşmələr yəni molekulu benzol halqalarından ibarət birləşmələr təşkil edir. Belə maddəyə misal olaraq p-metoksibenziliden, p-n butilanilini göstərmək olar. Hazırda 3000-dən yuxarı üzvi birləşmə mezofaz halına malikdir. Bunların içərisində elələri vardır ki, onların mezofaz halının mövcud olduğu temperatur intervalına otaq temperaturu da daxildir. Maye kristalların xarakterik xüsusiyyətləri çox həssas temperatur vericilərinin iş prinsipinin əsasını təşkil edir. Maye kristal indikatorlar vasitəsilə temperaturun dərəcənin mində biri qədər dəyişməsini qeydə almaq olar. Rəngli termoindikatorlar texniki və tibbi diaqnostikada uğurla tətbiq olunur. Bunlar istilik sahəsinin rəngli diaqram formasında təsvirini almağa imkan verir. Maye kristalların tətbiqi hələlik indikator qurğuları ilə məhdudlaşır. Belə qurğulara displeylər, geniş formatlı tablolar, mikrokompüterlər, rəqəmli indikatorlar aiddir. Bu indikatorların bir sıra üstünlükləri vardır:
1)Parlaq işıqda yüksək kontrastlıq;
2)Tələb olunan gücün azlığı;
3)İşçi parametrləri və konstruksiyasına görə inteqral sxemlərə uyğunluğu;
4)Hazırlanmasının sadəliyi və ucuzluğu.
Növləri
Fransız fiziki İ.Fridel maya kristalları 3 qrupa ayırmağı təklif etmişdir.
Smektik tip maye kristallar həqiqi kristallara daha yaxın quruluşa malikdir. Onlar 2 ölçülü qaydalı quruluşa malikdir ki, buda kristalların 3 ölçülü quruluşuna oxşardır. Nematik maye kristalla rın səthi düzülüşü xətti və nöqtəli düzülüşdür. Xolesterik tip maye kristallarda quruluşda parallel istiqamətlənmiş laylar  yaranır.bu laylarin istiqamətləri bir-birinə burulmuş olur.
Maye kristallar birləşmələrin molekulları mezogen adlandırılır. Onların tətbiq sahələri getdikcə daha da genişlənir.
Köhnə bazar (Cyakovisa)
thumb|300x300px|Bazar thumb|300x300px|Köhnə bazarda mağaza (1957) Köhnə bazar (Böyük bazar) (Pazari i vjetër në Gjakovë, Стари базар) — qismən tanınmış Kosovo Respublikasının ərazisində yerləşən bazar. Bazarın yerləşdiyi ərazi şəhərin ən qədim hissələrindəndir. Burada 15-ci əsrə aid Hadum məscidi yerləşir.
Böyük bazar Cyarkovisa iqtisadiyyatının mərkəzi olmuşdur. Burada əsasən yaxınlıqda yerləşən kəndlərdən gətirilən mallarla ticarət edirdilər. Köhnə bazar Kosovo müharibəsi zamanı tamaMən dağıdılmışdır. Bununla belə yenidən bərpası gerçəkləşdirilmişdir.
Məscidin ətrafında yerləşən qəbirstanlıqda Məzar daşları heykəltəraşlıq bəzəkləri ilə bəzədilmişdir. Üstəlik onlar üzərində olan yazılar qədim osmanlıcadır. Keşmişdə burada Cyarkovisanın tanınmış ailələrini dəfn edirdilər. Məscid kompleksinə həmcinin hamam (türk hamamı) və 1671-ci ilə aid olan köhnə kitabxana daxildir. Hamam 2008-ci ildə, kitabxana isə Kosovo müharibəsi zamanı dağıdılmışdır.
Köhnə bazar şəhər mərkəzindən, Kran çayının üzərində olan körpüdən 5 dəqiqəlik məsafədə yerləşir. Bazarın sahəsi 3,5 ha-dır. Onun yerləşdiri əsas küçənin uzunluğu isə 1 km təşkil edir. Küçə boyunca 500 mağaza yerləşir. Burada bir məscid və bir neçə türbə yerləşir. Bazarın mərkəzində saat qülləsi varedır. Saat qülləsi 1597-ci ildə inşa edilmişdir. 1912-ci ildə, Balkan müharibəsi zamanı saat tamamən dağıdılsa da yenidən bərpa edilmişdir.
Tarixi
thumb|250px|Cyarkovisa saat qülləsi Cyarkovisada Böyük bazar ilk ustaların və sənətkarların meydana gəlməsindən sonra yaranmışdır. Bu Cyarkovisanın şəhər tipli qəsəbə statusu almasından sonra almışdır. Bazar haqqında ilk etibarlı məlumat 1662-ci ildə Cakovisanı ziyarət edən və onun gözəlliyinə vurğunluğunu bildirən türk səyyahı Övliya Çələbidən gəlir. Böyük bazarda müxtəlif məshulların satıldığı mağazalara rast gəlmək olurdu. Burada sənətkarlar özlərinin istehsal etdiyi məshulları satırdılar.
Vinod Xanna
Vinod Xanna məşhur hind aktyoru və rejissoru olmuşdur. 1968-ci ildə başladığı aktyorluq karyerası 2017-ci ildəki vəfatına qədər davam etmişdir. O karyerası ərzində bir çox filmlərdə həm rol almışdır, həm də bir çox filmlərdə prodüserlik və rejissorluq etmişdir.
Azərbaycan SSR əməkdar inşaatçısı
Azərbaycan SSR əməkdar inşaatçısı — Azərbaycan SSR-də tikinti və layihələşdirmə sahəsində fərqlənən şəxslərə verilən fəxri ad.
Tarixi və əsasnaməsi
"Azərbaycan SSR əməkdar inşaatçısı" fəxri adı Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 18 may 1959-cu il tarixli Fərmanı ilə təsis olunmuşdur.
Fəxri adla tikinti, layihələşdirmə sahəsində, mühəndis-texnik inşaatçı kadrları və arxitektorlar hazırlamaq sahəsində azı 10 il işləyərək yüksək əməli fəaliyyət göstərmiş və kütləvi mənzil tikintisi, mülki, idarə, sənaye, kənd təsərrüfatı binaları və başqa qurğular, binalar və ya xüsusilə mühüm xalq təsərrüfatı əhəmiyyəti olan obyektlər tikilməsində xüsusilə fərqlənən inşaatçılara, arxitektorlara, tikinti materialları sənayesinin və tikinti sənayesinin, layihə, elmi-tədqiqat təşkilatlarının və məktəblərinin işçiləri təltif olunurdu.
Fəxri ad Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyəti (1990-cı ildən Azərbaycan SSR Prezidenti) tərəfindən verilir və onu almış şəxslər Azərbaycan SSR Ali Sovetinin fəxri fərmanı (1974-cü ildən Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin fəxri fərmanı) ilə təltif olunurdu.
İmirxan
İmirxan - İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indi Artik rayonunda kənd.
Tarixi
Toponim imir (eymur tayfa adının fonetik forması) türk tayfasının adına xan sözünün qoşulmasından əmələ gəlmişdir və «eymur//imir tayfasından olan xana məxsus kənd» mənasını ifadə edir. Etnotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.
Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 1.VI.1940-cı il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Saratak qoyulmuşdur.
Xuçni qalası
Xuçni qalası və ya Yeddi qardaş, bir bacı qalası — Dağıstan Respublikası Tabasaran rayonunun inzibati mərkəzi olan Xuçnidən 1–2 km şimalda, dərənin üstündə hündür sıldırım təpədə orta əsrlərdə inşa edilmiş qala.
Tarixi
Müxtəlif mənbələrə görə, qalanın tikintisinin başlanğıcı eramızın VII–VIII əsrlərinə təsadüf edir. Qalanın tikildiyi materiallar (qabıq daşı) qalanın Dərbənd qalası ilə nisbətən eyni vaxtda tikildiyini deməyə əsas verir.
Qala xüsusi qaydada tikilib — kənardan çox möhkəm, monolit görünür. Divarların qalınlığı 2 metrdən artıqdır. Uzun illər keçməsinə baxmayarq, hələ də yaxşı vəziyyətdədir. Qala daxili boşluqlar da qorunub saxlanılmışdır. Qala tikilən zaman ikimərtəbəli olmuşdur. Lakin uzun illər ərzində birinci mərtəbə demək olar ki, tamamilə torpaqla örtülmüşdür. Bu səbəbdən kənardan baxdıqda qala içəridən daha yüksək görünür. Qalanın Dərbənd qalası ilə oxşarlığı bu qalanın da müdafiə məqsədi ilə tikildiyini güman etməyə əsas verir. Üstəlik coğrafi cəhətdən hündürdə yerləşməsi onu hücum edənlərə qarşı əlçatmaz etmişdir. Qalanın inşa texnologiyası və bu zaman istifadə olunan tikinti materiallarının analizi onu Sasani dövrü memarlığına aid etməyə imkan verir.
Əfsanə
Qala tarixi əhəmiyyətə malik olduğundan dövlət tərəfindən maddi irs kimi qorunur. Yol qırağında yerləşdiyindın qalaya gələn ziyarıtçilərin sayı həddən çoxdur. Turizm marşurutlarının siyahısında qala əhəmiyyətli yer tutur. Hündür sıldırım bir təpənin üzərində yerləşən, qala 1300 illik tarixi gizlədir və təkcə yuxarıdan mənzərəli mənzərəsi ilə deyil, həm də qədim əfsanəsi ilə turistləri özünə cəlb edir.
Sevil Şaide
Sevil Şaide (4 dekabr 1964-cü il) — Rumıniya iqtisadçısı, dövlət və siyasi xadimi.
Həyatı
tatar mənşəlidir, müsəlmandır. 1987-ci ildə Buxarest İqtisadi Elmlər Akademiyasının iqtisadi planlaşdırma və kibernetika fakültəsini bitirib. Konstand vilayətinin dövlət administrasiyasında işləyib, layihələr üzrə baş direktorlarının rəhbəri olub. . 2012-ci ildən Rumıniya regional inkişaf nazirliyinin dövlət katibi vəzifəsini tutub. .
2015-ci ilin may-noyabr aylarında sosial-demokrat Viktor Pontanın hğkumətində reginal inkişaf və dövlət idarəetmə naziri olub. .
21 dekabr 2016-cı ildə Rumıniyanın sosial-demokrat və liberallar və demokratlar alyansı partiyalarının birgə təklifi ilə Sevil Şaide baş nazir vəzifəsinə namizəd irəli sürülüb. .
Fikrət Cahangirov
Fikrət Cahangirov Fətiş oğlu — filologiya elmləri doktoru, professor. Azərbaycan Dillər Universiteti Təhsil fakültəsinin dekanı, İngilis dilinin leksikologiyası və üslubiyyatı kafedrasının professoru.
Çap olunmuş əsərləri
A) Dərslik, dərs vəsaiti və monoqrafiyaları B) Seçilmiş elmi məqalələri və tezisləri
İstinadlar
http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/7299/cild/17
https://adu.edu.az/az/xeberler/xeberler/4711.html
https://bakupress.az/az/newss/16092/serefli-alim-omru
Qışlaq-i Qaradağlı (Kəleybər)
Qışlaq-i Qaradağlı və ya Qaradağlı Qışlağı - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Kəleybər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 455 nəfər yaşayır (82 ailə).
Nəhəcir dağı
Nəhəcir dağı — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Culfa rayonu ərazisində dağ (hünd. 1807,5 m). Naxçıvan çökəkliyini şimal-şərqdən hüdudlandıran Qaracalal-Qızılboğaz tirəsinin suayırıcısında sıldırım yamaclı zirvə. Tirəni eninə kəsən Qahabçayla Nəhəcirçayın suayrıcısında, Nəhəcir kəndindən 1,5 km şimal-qərbdədir. Üst Eosenin Priabon mərtəbəsinə aid Üst Paradaş yarımlay dəstəsinin terrigen-çökmə süxurlarını yarıb çıxan Alt Miosen yaşlı andezit-dasit və kvarslı andezit tərkibli ekstruziv günbəzdir. Onun şimal və cənub yamacları sıldırımdır, şimal-şərq tərəfdən zirvəsinin səthi isə yayla (plato) formalıdır. Dağın üstündə Nəhəcir qalasının xarabalıgı aydın görünür. Burada həmçinin "Naxışnərgiz" mağarası yerləşir. Tektonik cəhətdən Ordubad qarılma zonasının Şahbuz seqmentini cənub-qərbdən hüdudlandıran Naxçıvan dərinlik qırılmasının şimal-şərq asılı qanadında yerləşir.
Sovet İttifaqı Qəhrəmanlarının siyahısı (Q)
thumbnail|right|75px|"Qızıl Ulduz" ordeni
Sovet İttifaqı Qəhrəmanlarının siyahısı — İkinci dünya müharibəsi zamanı Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adı almışların siyahısı:
NGC 537
NGC 537, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Andromeda bürcü istiqamətində yerləşir. Sbc/P tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Cennifer Hadson
Cennifer Hadson — ABŞ kino ulduzu və pop-estrada müğənnisidir. 2006-cı ildə "Dreamgirls" filmində Effie White roluna görə "Oscar", "BAFTA" və "Golden Globe" mükafatlarını qazanmışdır.
Həyatı
Cennifer Hadson 1981-cu il sentyabrın 12-də Çikaqoda anadan olub.
Gematriya
Gematriya — iudaist ənənəsində söz və ifadələrin mənasını onlara daxil olan hərflərin ədədi dəyərlərinə əsaslanaraq təhlil etmək üsullarından biri (notarikon və temura ilə birlikdə). "Bir sözün gematriyası" ona daxil olan hərflərin ədədi dəyərlərinin cəmidir.
Eyni gematriyaya malik sözlərin simvolik semantik əlaqəsi olması ehtimal edilir. Məsələn, נחש ("ilan"), משׁיח ("məsih"), קורבן ("qurban") və מחודש ("yenilənmiş, bərpa edilmiş") sözləri eyni gematriyaya malikdir (358). Gematriya üsulu xüsusilə kabbalada ivrit və arami dillərində mətnlər üçün geniş istifadə olunur.
Ravvin ədəbiyyatında "gematriya" termini b.e. II əsrindən müşahidə edilmişdir. Alahada gematriya nadir hallarda müşahidə edilmişdir. Burada bundan yalnız mnemonik cihaz və işarə kimi istifadə edilmişdir. Gematriya ayrı-ayrı sözləri və ya hətta ifadələri şərh etmək üsulu kimi, haqqadada və xüsusən də keçmiş aqqada midraşimində mühüm yer tutur. Gematriyadan istifadə üsulu ХII–XIII əsrlərin aşkenazi mistikləri arasında xüsusilə intensiv inkişaf etmişdir.
Gölkənd (Qaraqoyunlu)
Gölkənd kəndi — Qаrаqоyunlu elinin (dərəsinin) kəndlərindən biri.
Məhəbbət haqqında bir neçə söz (film, 2000)
Süjet xətti
Məzuniyyətə çıxan Kapitan Karan doğma şəhərinə gəlir. Vağzalda olarkən kollec tələbəsi Sahibəni ona hücum edən bir dəstə quldurdan xilas edir. İnsidentdən sonra Karan Sahibəni evinə qədər ötürür. Bunu görən məhəllə sakinləri və ailə üzvləri Karanın qızın adaxlısı olduğunu güman edirlər. Zabit məsələnin nə yerdə olduğunu izah etməyə çalışsa da, onu heç kim dinləmək istəmir. Bunu görən Karan xəlvətcə aradan çıxmağa qərar verir. Ancaq evdə onu böyük sürpriz gözləyir.
Gölkənd (Qaraqoyunlu)
Haqqında
Gölkənd kəndi Qаrаqоyunlu elinin kəndlərindən biri olaraq Ermənistan SSR-in Mixaylovka – Çəmbərək (Krasnoselo-Qırmızıkənd) rayonunda, rayon mərkəzindən 16 km şimal-qərbdə, Tərsəçay sahilində meşə ilə örtülü səfalı bir yerdə azərbaycanlılar yaşamış kənddir. Kəndin azərbaycanlı əhalisi 1831-ci ildə 357, 1886-cı ildə 2157, 1914-cü ildə 1866, 1922-ci ildə 1015, 1931-ci ildə 1279, 1959-cu ildə 1123, 1979-cu ildə 2022 nəfər olub. Gölkənd kəndindəki son azərbaycanlılar 1988-ci ildə faciəli olaylar zamanı kənddən bütünlüklə qovulmuş və orada ermənilər məskunlaşdırılmışdır. Kəndin adı 1991-ci ildə "Ayqut" olaraq dəyişdirilmişdir. Hazırda Göyçə mahalının da daxil olduğu Geğarkunik marzına daxildir.
Qərbi Azərbaycanda "Kiçik akademiya" adını almış orta məktəb məhz Gölkənd orta məktəbi olmuşdur. Gölkənd orta məktəbinin məzunlarından iyirmidən çox elmlər doktoru, yüzdən çox elmlər namizədi fəxri ada layiq görülənlər var.
Tarixi
Gölkənd kəndi Qafqaz və Zaqafqaziya diyarı idarəsinin dəyişdirilməsi haqqında 1867-ci il 9 dekabr tarixli çar fərmanı əsasında yaradılmış Yelizavetpol quberniyasının Qazax qəzasına aid olmuşdur. 1918-ci ildən 1920-ci ilə qədər Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin ərazisi daxilində mövcud olmuşdur. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin süqutundan sonra Qazax qəzasında hərbi inqilab komitəsi yaradıldı. Ermənistanda Sovet hökuməti qurulduqdan (1920, 29 noyabr) sonra Qazax qəzası ərazisinin 44,5%-i, o cümlədən 1874-cü il inzibati bölgüsünə görə Azasu, Qaradaş, Qılınc kənd, Uzuntala, Baranin, Qalaçı, Kötikənd, Qoşqotan Külpi, Yeni Dilican, Köhnə Dilican, Karvansara, Qaraqoyunlu, Polad-Ayrım, Xaştar, Başkənd, Küləli, Mixaylovsk, Tatlıkənd, Tovuzqala kəndləri Ermənistanın tərkibində qaldı. Qazax qəzasının Azərbaycanın tərkibində qalan torpaqlarında Qazax, Ağstafa, Tovuz, Gədəbəy, Şəmkir rayonları, Ermənistana verilmiş torpaqlarda isə Karvansara (İcevan),  Çəmbərək (Krasnoselo), Şəmşəddil, Dilican rayonları yaradıldı.
Elektrik işığı ilə ən tez təmin olan kənd Çaykənd və Gölkənd olmuşdur. 1951-1953-cü illərdə həmin kəndlərdə tikilmiş xırda su-elektrik stansiyası vasitəsilə evlərə elektrik işığı verilmişdi.
Qaraqoyunlu dərəsində ən böyük kənd Gölkənd olmuşdur.
Amerikan istisnaçılığı
thumb|[[Almaniyalı professor Sieglinde Lemke deyir: “Azadlıq heykəli, özünü müstəsna bir millət kimi görmək hissinin ABŞ-nin təbii genişlənməsinə layiq olduğunu daxilləşdirmiş missiyasını ifadə edir” ]]
Kimyəvi yanıqlar
Kimyəvi yanıqlar "termiki yanıqlar"a nisbətən az rast gəlinir (2,5- 5,1% təşkil edir). Kimyəvi yanıqlar adətən, güclü turşu və qələvi olan kimyəvi maddələrin təsirindən baş verir. Təmizləyici maddələr (evdə istifadə olunan ağardıcılar, kənd təsərrüfatında istifadə olunan kimyəvi maddələr və s.) dərini asan zədələyə bilər. Termik yanıqlarında olduğu kimi, bu yanıqlarda da kimyəvi maddə nə qədər güclüdürsə və onunla təmas müddəti nə qədər çoxdursa yanıq bir o qədər güclü ola bilər. Kimyəvi maddə dərinin üstündə qaldıqca yandırma davam edir. Ona görə də bu kimyəvi maddə bədəndən mümkün qədər tez xaric edilməlidir. Turşular və qələvilərdən baş verən kimyəvi yanıqlar çox dərin olur. Həm turşu, həm də qələvilər təmas zаmаnı tохumаlаrа yeyici təsir göstərir. Turşu və qələvilərin qüvvəsi 1-14-ə qədər pH şkаlаsı ilə ölçülür. Yanığın nə dərəcədə ciddi оlmаsı maddənin qatılıq dərəcəsi, əlaqə müddəti, zədələyici məhlulun həcmi, maddənin fiziki halı dа dахil оlmаqlа bir çох amillərdən asılıdır.
Amerikan istisnaçılığı
Amerikan istisnaçılığı bir-biri ilə əlaqəli üç düşüncədən biridir
Kimyəvi yanıqlar
Kimyəvi yаnığın gecikmiş fəsаdlаrınа çаpıqlаr аiddir ki, bunlаr dа zədənin hаnsı nаhiyədə yerləşməsindən аsılı оlаrаq kifаyət qədər ciddi оlа bilər. Gözün Yаnıqlаrı buynuz qişаnın deşilməsi və görmənin itirilməsi ilə nəticələnə bilər. Qidа bоrusu və mədə yаnıqlаrı daralmasının əmələ gəlməsinə səbəb оlа bilər. Toxumaların ölməsi (nekrozu) yalnız dərini deyil, onun altında yerləşən toxumaları da əhatə edir.
Kimyəvi mаddə dахilə qəbul edilibsə, təcili оlаrаq zərərçəkənin tənəffüs yоllаrını qiymətləndirin. Аğız bоşluğundа yanıq və ödəm sаhələrini ахtаrın. Аğız suyunun axması, disfаgiyа — udma aktının pozulması (insan heç bir qidanı uda bilmir), stridor — nəfəs aldıqda nəfəsalmanın çətinləşməsi və eyni zamanda xırıltılı, fışıltılı, fitvari səsin mövcudluğu, təngnəfəslik və yа tənəffüsün tezləşməsi müşаhidə edilən zərərçəkənlərdə tənəffüs yоllаrının zədələnmə mümkünlüyünə fikir verin. Əgər dəridə аçıq zədələnmə vаrsа оnun ölçüsünü, dərinliyini, lоkаlizаsiyаsını və yаnığın dairəvi olub-olmamasını qeyd edin. Gözün zədələnməsi görmə itiliyinə təsir edə bilər.
Kimyəvi yanıqlar zamanı ilk yardım
Kimyəvi yanıqlar zamanı hər saniyə qiymətlidir. Yanıqlar zamanı ilk yardımın tez və düzgün göstərilməsi sonrakı müalicənin nəticəsinə birbaşa təsir edir. Yanıq zədələnməsi olan zərərçəkənə ilk yardım göstərilməsinin əsas şərti həyat fəaliyyətini təmin edən əsas tədbirlər olan DRCABD alqoritminin yerinə yetirilməsidir. DRCABD alqoritmində hər addım iki ardıcıl fəaliyyət tələb edir: qiymətləndirmək və təhlükəni aradan qaldırmaq. Qiymətləndirin → həyat üçün təhlükə var → səbəbi aradan qaldırın → növbəti addıma keçin. Hər müdaxilədən sоnrа onun uğurla nəticələndiyinə əmin olun. Müsbət nəticə alınana qədər davam edin və sonra digər hərəkətə keçin. Yardım göstərərkən xilasedici DRCABD alqoritmini ardıcıl olaraq mərhələ-mərhələ yerinə yetirməlidir.
Dərini vaxt itirmədən 1 saat ərzində çoxlu axar su ilə yuyun (fluorit turşusu ilə zədələnmə zamanı 3-5 saat yuyun). Yаrаnın yuyulmаsı tохumаlarda kimyəvi maddələrin dağıdıcı təsirini məhdudlаşdırır. Yuyulmа zаmаnı məhlulun sаğlаm dəriyə düşməsinin qаrşısını аlın. Dəriyə və onun üzərindəki suluqlara toxunmayın (suluqları deşməyin). Yaranın üzərinə heç bir losyon, maz, antiseptik, buz və s. qoymayın. Və daha sonra zərərçəkəni təcili olaraq xəstəxanaya çatdırın.
Səbuhi Qəhrəmanov
Səbuhi Adil oğlu Qəhrəmanov — Azərbaycan ədəbiyyatşünası, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, naşir, AMEA-nın "Elm" nəşriyyatının direktoru, Beynəlxalq Elmlər Akademiyaları Assosiasiyasının kitab nəşri və kitab mədəniyyəti üzrə Elmi şurasının və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, Avropa Elmi Redaktorlar Assosiasiyasında bölmə sədri
Həyatı
Səbuhi Qəhrəmanov 21 sentyabr 1988-ci ildə Bərdə şəhərində anadan olmuşdur. Gəncə şəhəri 24 saylı orta məktəbdə 1994-2005-ci illərdə təhsil almış, məktəbi fərqlənmə ilə bitirmişdir. 2006-cı ildən bu günə kimi ayrı-ayrı nəşriyyatlarla əməkdaşlıq etmiş, 400-dən çox elmi, elmi-kütləvi, bədii kitabın, eləcə də orta və ali məktəblər üçün dərslik və dərs vəsaitinin nəşrində redaktor, korrektor, tərtibatçı kimi yaxından iştirak etmişdir.
Təhsili
Səbuhi Qəhrəmanov 2005-2009-cu illərdə Bakı Dövlət Universitetində Nəşriyyat işi və redaktəetmə ixtisasının bakalavriat pilləsi — fərqlənmə diplomu ilə, 2010-2012-cu illərdə isə Bakı Dövlət Universitetində Nəşriyyat işi və redaktəetmə ixtisasının magistratura pilləsi — fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.
2014-2018-ci illərdə AMEA Ədəbiyyat İnstitutunda dissertanturasında təhsil almış, 2018-ci ildə “Ədəbi-tarixi prosesin problemləri və istiqamətləri (XX əsrin 20-30-cu illəri)” mövzusunda dissertasiya müdafiə etmişdir. Tədqiqat işində 1920-1930-cu illər Azərbaycan ədəbiyyatının ayrıca mərhələ kimi dövrləşdirilməsi elmi obyektivlik mövqeyindən dəyərləndirilmiş, bolşevik işğalından sonra Azərbaycanda yaranan ictimai-siyasi mühitin ədəbiyyata təsiri, ədəbi prosesinin formalaşmasında həmin dövrün yaradıcılıq təşkilatları və mətbuatının rolu araşdırılmışdır. Bundan başqa, dissertasiyada 1920-1930-cu illərdə romantizm, maarifçi və tənqidi realizm ədəbi cərəyan və yaradıcılıq metodlarının yeni ictimai-siyasi mühitin təzyiqləri altında mövcudluğu, həmin dövrün ədəbi prosesinə təsiri araşdırılmış, sosializm realizmi metodunun formalaşma prosesi təhlil olunmuşdur. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyasının qərarı ilə filologiya üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi alıb.
2018-2022-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasında Dövlət və bələdiyyə idarəetməsi ixtisasının bakalavriat pilləsini bitirmişdir.
Fəaliyyəti
2011-2014-cü illərdə AMEA-nın "Elm" nəşriyyatında ədəbi redaktor, Nəşriyyat şöbəsinin müdiri vəzifələrində çalışmışdır.
2015-2018-ci illərdə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Rəyasət Heyəti aparatında İctimaiyyətlə əlaqələr şöbəsi – mətbuat xidmətinin müdiri vəzifəsində işləmişdir. AMEA-nın mətbuat katibi kimi fəaliyyət göstərdiyi illərdə Akademiyanın kütləvi informasiya vasitələri ilə əlaqələrini möhkəmləndirmiş, yeni əməkdaşlıq əlaqələri yaratmışdır. Elm və elmi biliklərin populyarlaşdırılması və kütləvi təbliği sahəsində mövcud problemləri həmişə diqqət mərkəzində saxlamış, bu istiqamətdə zəruri işlər görmüşdür. 2016-cı il 22 iyul - Milli Mətbuat Günü münasibətilə KİV nümayəndələri üçün N.Tusi adına Şamaxı Astrofizika Rəsədxanasında "Elmi təbliğ edək!" devizi altında yay məktəbi təşkil olunmuşdur. "Science Activity - 2016" adlı II Yay məktəbində ölkənin aparıcı media qurumlarının nümayəndələri üçün təlimlər keçirilmişdir. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Rəyasət Heyəti aparatının İctimaiyyətlə əlaqələr şöbəsi – mətbuat xidmətinin müdiri olduğu zaman, eyni zamanda, AMEA Rəyasət Heyətinin Həmkarlar təşkilatının sədr müavini olmuşdur.
2019-cu ildən Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının "Elm" nəşriyyatının direktorudur. Direktor kimi fəaliyyətində əsas diqqəti “Elm” nəşriyyatının işinin günün tələbləri səviyyəsində qurulması, fəaliyyət istiqamətlərinin genişləndirilməsinə yönəldib. Bu məqsədlə 17 iyul 2019-cu ildə “AMEA-nın "Elm" nəşriyyatının fəaliyyətinin təkmilləşdirilməsi üzrə 2019-2020-ci illər üçün Tədbirlər planı” təsdiq edilib. Tədbirlər planına əsasən, “Elm” nəşriyyatının yeni korporativ imicinin formalaşdırılması, maddi-texniki bazasının gücləndirilməsi, beynəlxalq əməkdaşlığın genişləndirilməsi, müasir tələblər səviyyəsində rəsmi veb-saytının hazırlanması və s. nəzərdə tutulur. ,, Rebrendinq məqsədilə "Elm" nəşriyyatının yeni loqosu və şüarı müəyyənləşib. “Elm” nəşriyyatının yeni loqosu elm və kitabın simvolik vəhdətindən ibarətdir. Loqo cəmiyyətin intellektual tərəqqisini təmin edən elmin dəyərli kitabların mütaliəsindən doğması fikrini özündə ehtiva edir. Nəşriyyatın şüarı isə “Elm – tərəqqiyə aparan yol”dur. "Elm" nəşriyyatı çap etdiyi AMEA-nın elmi jurnallarının beynəlxalq elmi mərkəzlərlə əlaqələrinin gücləndirilməsi istiqamətində işlər görür. Bu məqsədlə nəşriyyat ABŞ-nin “EBSCO” məlumat bazası ilə əməkdaşlığa başlayıb. Qurumlar arasında imzalanmış razılaşmaya əsasən, AMEA Rəyasət Heyətinin təsisçisi olduğu beynəlxalq “Türkologiya” jurnalı elmi tədqiqatlar və nəşrlər bazası olan “EBSCO”ya daxil edilib.
Fransisk Ksaveri
Fransisk Ksaveri ; Francisco de Xavier, Francisco de Gassu y Javier, həmçinin Francisco de Jassu y Azpilcueta kimi tanınır (7 aprel 1506, Castillo de Javier, Sangüesa, Navarre krallığı (İspaniya) - 3 dekabr 1552, Şanq adası , Kanton, Çin); O, yezuitlərin yaradıcılarından və Asiyada xristian missionerliyinin təşəbbüskarlarından biridir.
Fransisk, Loyolalı İqnatius ilə birlikdə 12 mart 1622-ci ildə Papa XV Qriqori tərəfindən müqəddəs elan edilmişdir. Lizyölü Tereza ilə birlikdə o, katolik missionerlərin himayədarıdır.
Həyat hekayəsi
Fransiskn 7 aprel 1506-cı ildə İspaniyanın şimalındakı Sangüesa şəhərindəki Xavier qəsrində 5 uşaqlı bir ailənin ən kiçiyi olaraq anadan olmuşdur. 1525-ci ilin yayında o, ilk təhsilini aldığı Francisco de Xavier qəsrini evinə qayıtmamaq şərti ilə tərk etdi və qərbi Avropanın ən yaxşı universiteti olan Paris Universitetində fəlsəfə təhsili alır. left|thumb| Francisco de Xavier qalası Parisdəki təhsil müddətindən sonra fəlsəfə tədrisi vermiş və bu sahədəki uğurlarına görə təriflənmişdir. Təhsilini inkişaf etdirmək üçün Parisə gələn Loyolalı İqnatius Fransiskə qarşı duyduğu dostluq və heyranlıqdan həzz almağa başladı və onlar eyni evdə yaşamağa qərar verdilər. İqnasio, Fransiskoya həyatda ən vacib şeyin sosial uğurun arxasınca qaçmaq deyil, “ruhunu xilas etmək” olduğunu başa düşməyə kömək edərək, tədricən onu dəyişdirməyi bacarır.
15 avqust 1534-cü ildə Fransisk Loyolalı İqnatius və 5 dostu ilə birlikdə öz qərarları ilə özlərini Allaha xidmətə həsr etmək qərarına gəldilər. Və bu tarix həm də İsa Cəmiyyətinin (Yezuit ordeni) təməlinin qoyulduğu gündür.
1536-cı ilin noyabrında Parisdən ayrılaraq, yanvarda Venesiyada gəlir. Bu şəhərdə o, digər erkən yezuitlərlə tanış olur. Onlar şəhərdəki xəstəxanada işləyir, Qüdsə getmək üçün vaxt gözləyirlər. Osmanlılara qarşı müharibə davam etdiyi üçün onlar sonda Qüdsə gedə bilmirlər, sonra isv Papanın xidmətində olmaq istədikləri üçün Romaya gedirlər.
1537-ci ildə kahinlik rütbəsi aldıqdan sonra Fransisk Romada İqnatiusun katibi oldu. İqnatius onu Hindistana təyin edəndə çox sevinmişdir. Fransisk o vaxt Hindistanın qərb sahilində Portuqaliyanın ticarət bölməsi olan Qoada işə başlayır. Daha sonra o, Papanın bölgədəki nümayəndəsi olur. Bu missiyadan sonra o, missioner missiyası ilə Yaponiyaya gedir.
Yaponiyada inanılmaz çətinliklərlə qarşılaşır. Danışıq dilini bilməməsi, yapon dilində yazılmış xristian kitablarının olmaması, hakimiyyətin təqibləri, xalqın etimadsızlığı, buddist rahiblərlə rəqabət onu çətin vəziyyətə salmışdı. Çətinliklərinə baxmayaraq, o, Müjdəni əlli iki krallıqda yaydı və on bir il ərzində yüzlərlə yaponu vəftiz etdi. O, çox güman ki, həddindən artıq zəiflikdən Çində vəfat etdi. Onun məzarı indiki Qoadadır. left|thumb| Bensheim orta körpüsündə 1747-ci ildən Fransisk Ksaveri heykəli
Onun yazıları
Bu gün bizdə Fransisk Ksaveri tərəfindən yazılmış 130-dan çox məktub və təlimat var. Fransisk Ksaverinin məktubları həmişə istər şəxsi, istərsə də böyük kütlələrə  olsun böyük auduteriyaya ünvanlanmış kimidir. Onun bir çox məktubları oxunmuş, köçürülmüş, təkrar surətdə köçürülmüş, latın və başqa dillərə tərcümə edilmişdir. İlk nəşr olunan mühüm məktub 1544-cü ildə Hindistandan Romadakı dostlarına yazdığı məktub idi. Məktubları onun şəxsiyyətini və üsullarını anlamaq üçün vacibdir, eləcə də Uzaq Şərqdə xristianlığın əsaslarını və təbliğatını başa düşmək üçün böyük əhəmiyyət kəsb edir. Fransisk Ksaverinin şövqü və mərhəməti məktublarında üzə çıxır. Onun əsas maraqlarından biri Hindistana gəlməmişdən əvvəl vəftiz olunmuş yerlilərin qayğısına qalmaq idi. O, bu yeni ibadət edənlərə lazımi təhsil almaq üçün təlimatlara sahib ən azı üç dərslik yazdı. O, yerliləri portuqalların hərisliyindən qorumaq və yeni qəbul olunmuş dinlərini qoruya bilmələri üçün Portuqaliya kralından kömək istəmişdir.
Məktublar
"“ Zati-aliləri üçün təfərrüatları ifadə etməsək də, xristianlar, bizim dinimizə gələnləri . . . . Mən kapitanların və tacirlərin onlara kömək etmək vəzifəsi olsa da, çəkdikləri təhqirləri və yaralarını yazıram. Bu dözülməz və bir növ şəhidlikdir, səbirli olmaq və bütün qazanc və səylərin getdiyini seyr etmək. . ”"