cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Arzuxan Əlizadə
Seçkilərdə
2004, 2009 və 2014-cü il Bələdiyyə seçkilərində ardıcıl üç dəfə Bakıxanov bələdiyyəsinin üzvü seçilmiş, bələdiyyənin hüquq məsələləri daimi komissiyasının sədri olmuşdur.
Badımcan
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Tərkibində karotin, A vitamini, B qrupu vitaminlər, C vitamini, şəkər [3,2 %] olmaqla yanaşı, xeyli miqdarda kalium, fosfor, kalsium və dəmir duzları da vardır.
Badımcanın tərkibində 4,2% şəkər, 1,3% sellüloza, 0,2% üzvi turşu, 0,5% kül, 0,6% zülal, 0,5–0,7% pektin maddəsi, 0,0044–0,093%-ə qədər solanin qlükozidi vardır. Yetişib ötmüş badımcanın tərkibində solanin qlükozidi nisbətən çoxdur. Kal badımcanın tərkibində 0,8–3,7% nişasta olur.
Badımcan ölçüsünə və formasına görə qruplaşdırılır. Xırdameyvəli armudaoxşar badımcanların uzunluğu 8–10 sm, diametri 5–7 sm, irimeyvəli armudaoxşar badımcanda isə uyğun olaraq 10–18 və 8–13 sm, silindrformalı orta və iri ölçülü badımcanların uzunluğu 10–25 sm, diametri isə 5–8 sm-dir. Çəkisi 50 qr-dan 100 qr-a qədər (bəzən 2000 qr-a qədər) olur, lakin çox vaxt 100–300 qr irilikdə dərilir.
Yetişməsinə görə tezyetişən (120 günə), ortayetişən (120–140 günə) və gecyetişən (140 gündən çox) sortları olur. Açıq bənövşəyi və ya tünd bənövşəyi rəngdə olur. Ətli hissəsi zərif və toxum hissəsi daha cavan olanlar yüksək keyfiyyətli sayılır. Saxlanılacaq badımcan növlərini yetişməmiş dərirlər.
Həddindən artıq yetişmiş badımcanın lifləri kobudlaşdığından dadı pisləşir. Geniş yayılmış sortlarından Universal-6, Simferopol-105, Uzun bənövşəyi- 239, Konservlik-10, Don-14, Delikates, tezyetişən, Pekin, Silindr formalı misal göstərilə bilər. Bunlardan başqa Bolqar 0–14, Krım-714 və Şavqremani-9 sortları da vardır.
Azərbaycanda becərilən badımcan sortlarından Uzun bənövşəyi-239 və Yerli Abşeron sortunu göstərmək olar.
Badımcanın keyfiyyətinə aşağıdakı tələblər verilir. Meyvəsi tam yetişməmiş, təmiz, təzə, sağlam, forması və rəngi botaniki sortuna müvafiq, forması eybəcər və qabığı isə kobud olmamalıdır. Ətli hissəsi elastiki, toxum kamerası boşluqsuz və natamam yetişmiş ağ toxumları olmalıdır. Meyvəsinin uzunluğu 10 sm-dən, diametri 5 sm-dən az olmamalıdır.
Tam yetişmiş, içərisi boşluqlu və toxumu tam yetişmiş badımcanların miqdarı 5%-dən, qabığı büzüşmüşlərin miqdarı 15%-dən, əzilmiş və çatlamışların miqdarı 8%-dən çox olmamalıdır. Kənarlaşmanın ümumi miqdarı hər göstərici üzrə norma daxilində 15%-dən çox olmamalıdır. Badımcanın rəngi bənövşəyi rəngdə, müxtəlif çalarlı və saplaqlı olmalıdır.
Kulinariyada istifadəsi
Badımcandan kulinariyada geniş əkildə istifadə olunur. Azərbaycan mətbəxində salatlar, mürəbbələr, turşular və müxtəlif yeməklər hazırlanır.
Səhiyyə
Şərq ölkələrində badımçanı "uzunömürlülük bitkisi" adlandırırlar. Badımçanını tərkibi kalium duzları ilə zəngin olduğundan ondan hazırlanan yeməklər yaşlı adamlarda duz balansının tənzimlənməsinə, qan-damar xəstəliklərinin aradan qaldırılmasına, həzm sisteminin yaxşılaşdırılmasına, mədə-bağırsaq xəstəlilərinin aradan qaldırılmasına müsbət təsir göstərir.
Cəbəci Əhməd Paşa
Cəbəci Əhməd Paşa (ö. 1683) — IV Mehmed səltənətində müxtəlif vəzifələrdə xidmət edən Osmanlı dövlət xadimi, Misir bəylərbəyi.
Həyatı
Doğum tarixi haqqında məlumat yoxdur. Əslən İstanbullu olub, Çivizadə Mehmed Əfəndinin yanında təlim-tərbiyə edildikdən sonra öncə cəbəbcibaşı, daha sonra 1661-ci ildə baş dəftərdar oldu. 4 avqust 1665-ci ildə vəzir rütbəsi alaraq müxtəlif vəzifələrdə xidmət etdi. Ardından 27 avqust 1675-ci ildə bir neçə aydır boş olan Misir bəylərbəyliyinə təyin edildi. Ancaq sərt şəkildə vergi toplaması səbəbilə Misir əhalisi üsyan çıxardı və paşanı ələ keçirərək Qahirədə həbs etdi. İstanbuldan göndərilən 11 may 1676-cı il tarixli fərmanla vəzifəsindən azad edilərək geri çağırıldı. Çox keçmədən 1677-ci ilin martında Diyarbəkir bəylərbəyi oldu və bir il boyunca burada xidmət etdi. 1679-cu ildə Bosniya bəylərbəyi təyin edildi və Kamaniçe qalasının bərpası ilə vəzifələndirildi. 1682-ci ildə Timeşvar sancaqbəyi oldu. Bu vəzifədə ikən Mərzifonlu Mustafa Paşanın idarə etdiyi II Vyana mühasirəsinə qatıldı. Ancaq səfər əsnasında 1683-cü ildə əcəliylə vəfat etdi. Ömər Paşa və Mehmed bəy (ö. 1755) adlı 2 oğlunun olduğu məlumdur. Böyük oğlu Ömər Paşa 1726-cı ilin yanvarında bəylərbəyi ünvanıyla Adana valisi olmuşdur.
Rob-B-Hood (film, 2006)
Rob-B-Hood (ing. Rob-B-Hood, çin. 寶貝計劃) — film 2006-cı ildə Benni Çanın rejissorluğu ilə döyüş komediya janrında çəkilmişdir. Filmin premyerası 8 sentyabr 2006-cı ildə, Rusiyada isə 13 sentyabr 2007-ci ildə baş tutdu. Rus kassasında filmin adı "Robin Hood", "30,000,000 üçün körpə", "Uşaq bezlərində xəzinə" adları ilə məşhurdur.
Məzmunu
Film üç itkin oğrunun hekayəsindən bəhs edir. Hər cür qumarda daim xarab olan bir kirpik. Bir ahtapot bütün pullarını zəngin xanımları evləndirmək ümidi ilə xərcləyir, baxmayaraq ki, əslində onun artıq bir arvadı var. Öz patronu və müəllimi, təqaüdə çıxacaq sahibi, özü də bütün əmanətlərindən soyulana qədər. Narkotik və ya köpək balığı olsun, çevrilən hər şeyi oğurlamağa hazır olduqları təəccüblü deyil. Hətta körpəni qaçırırlar, çünki bunun üçün onlara 30 milyon Honq Konq dolları (.83.8 milyon) ödəniləcəkdir. Polisdən gizlənərək qəza keçirdilər. Boss ehtiyatsız sürücülük üçün həbs olunur. Müştərini tanıyan yeganə insan olduğundan, bəla və Octopusun körpəyə qulluq etməsi üçün iki həftə var. Bu müddət ərzində o, daha çox gəlir mənbəyi olur.
Fərman Şəkili
Fərman Şəkili  — Azərbaycan aktyoru, rejissor, ssenari müəllifi.
Həyatı
Fərman Abdulcabbar oğlu Abdullayev (Şəkili) 4 noyabr 1954-cü ildə Şəkidə anadan olub. Şəki Aktyorluq Məktəbində, Gürcüstanda Mixail Tumanişvilinin aktyorluq kursunda təhsil alıb. 1975-ci ildən peşəkar səhnədədir. Şəki Dövlət Teatrında çalışıb. Quruluş verdiyi tamaşalar beynəlxalq festivallarda mükafatlara layiq görülüb. "Dahi" adlı pantomim pyesin müəllifidir. Azərbaycanda klounada sənətinin yaradıcısı olmuşdur.
Azərbaycanın tanınmış aktyoru Fərman Abdullayev (Şəkili) uzun sürən ağır xəstəlikdən 5 mart 2013-cü ildə 58 yaşında vəfat etmişdir. .
Sad!
Sad!—amerikalı repçi XXXTentacionun ? albomundan mahnıdır (2018). Mahnı, albomun aparıcı sinqlı olub, 2 Mart 2018 tarixində çıxdı. Parça John Cunningham tərəfindən hazırlanmış və XXXTentacion tərəfindən yazılmışdır. Mahnı, XXXTentacion-un ABŞ-dakı ən çox dinlənən mahnısıdır, 18 iyun 2018-ci ildə, ölümündən sonra Billboard Hot 100-də bir nömrəyə çatdı. Mahnının musiqi videosu vəfatından sonra iyunun 28-də, YouTube kanalında yayımlandı.
Röyal Balaşzadə
Röyal Balaşzadə (23 noyabr 2003; Anzov, Yardımlı rayonu – 17 sentyabr 2022; Kəlbəcər rayonu) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri.
Həyatı
Balaşzadə Röyal Atduxan oğlu 23 noyabr 2003-cü ildə Yardımlı rayonunun Anzov kəndində anadan olmuşdur.
Ailədə üç qardaşdan sonuncusu idi. 2004-cü ildə ailə yaşayış yerini dəyişib Bakıya köçür və 2010-cu ildə Röyal yaşadığı Suraxanı rayonu Dədə Qorqud qəsəbəsində yerləşən 315 nömrəli tam orta məktəbin 1-ci sinfinə daxil olur, 2019-cu ildə həmin məktəbin 9-cu sinfini bitirib, peşə məktəbinə daxil olur, 16 dekabr 2020-ci il tarixdə atası Balaşov Atduxan Tanrıverdi oğlunun qəfil miokart infarktından vəfat etməsi səbəbindən ailənin maddi ehtiyaclarını ödəmək üçün müxtəlif peşələrdə işləməyə başlayır. 2022-ci ilin yanvar çağırışı zamanı SHÇDX-nin Yardımlı rayonu şöbəsi tərəfindən müddətli həqiqi hərbi xidməti yerinə yetirmək üçün hərbi xidmətə çağrılır. Hərbi xidmətə böyük şövq və istəklə gedən Röyal Balaşzadə Müdafiə Nazirliyinin "N" saylı hərbi hissəsində ilkin təlimləri aldıqdan sonra Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrin (XTQ) seçimlərinə daxil olur və xidmətini davam etdirmək üçün XTQ-nin "N" saylı hərbi hissəsinə göndərilir. 12/13 sentyabr 2022-ci ildən başlayan Ermənistan Silahlı Qüvvələrin törətdiyi təxribatların qarşısını alan dəstədə Balaşzadə Röyalda var idi, Röyal təlimlərdə fərqləndiyi kimi döyüş meydanında da öz cəsarəti, döyüş bacarığı ilə seçilirdi. Döyüş yoldaşları bildirir ki, biz Röyala heyran qalırdıq, çox yüksək bacarıqla döyüşürdü.14 sentyabr tarixində Kəlbəcər rayonu ərazisində döyüş tapşırığını yetirərkən odlu silahdan açılan güllə yarası nəticəsində şəhid olur. Ərazinin atəş altında olması və relyefin çətinliyi səbəbindən şəhidin nəşi yalnız 17 sentyabr 2022-ci il tarixdə "X" adlı rayon xəstəxanasında yaxınlarına təhvil verilir. Şəhidin cənazəsi ailəsinin yaşadığı Dədə Qorqud qəsəbəsinə gətirib, vida mərasimi keçirildikdən sonra atasının da dəfn olunduğu Xəzər rayonu, Binə-sovxoz qəbiristanlığının Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunub. Röyal hələ uşaqlıq yaşından Vətənə dərin məhəbbəti və bu yolda səy göstərməsilə seçilirdi. İbtidai sinifdə oxuyarkən tədbir zamanı müəlliminin "böyüyəndə kim olmaq istəyirsən?"- sualına "mən istərdim ki, Vətən yolunda şəhid olum"- cavabını verir. Ailə üzvləri şəhid Röyal Balaşzadə haqqında xatirələrini danışarkən, kiçik yaşlarından şəhidlik arzusunda olduğunu və Vətənpərvərlik tərbiyəsində atasının xüsusi rolunun olduğunu qeyd edir. Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsi uğrunda gedən döyüş əməliyyatlarında şəhid olmuş Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin hərbi qulluqçularının təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamına əsasən şəhid Röyal Balaşzadə ölümündən sonra 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni və "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif olunmuşdur.
Hərbi xidməti
2022-ci ilin yanvar çağırışı zamanı SHÇDX-nin Yardımlı rayonu şöbəsi tərəfindən müddətli həqiqi hərbi xidməti yerinə yetirmək üçün hərbi xidmətə çağrılır. Röyal Balaşzadə Müdafiə Nazirliyinin "N" saylı hərbi hissəsində ilkin təlimləri aldıqdan sonra Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrin (XTQ) seçimlərinə daxil olur və xidmətini davam etdirmək üçün XTQ-nin "N" saylı hərbi hissəsinə göndərilir. 12/13 sentyabr 2022-ci ildən başlayan Ermənistan Silahlı Qüvvələrin törətdiyi təxribatların qarşısını alarkən, 14 sentyabr tarixində Kəlbəcər rayonu ərazisində döyüş tapşırığını yetirərkən odlu silahdan açılan güllə yarası nəticəsində şəhid olur. Ərazinin atəş altında olması və relyefin çətinliyi səbəbindən şəhidin nəşi yalnız 17 sentyabr 2022-ci il tarixdə "X" adlı rayon xəstəxanasında yaxınlarına təhvil verilir. Şəhidin cənazəsi ailəsinin yaşadığı Dədə Qorqud qəsəbəsinə gətirib, vida mərasimi keçirildikdən sonra atasının da dəfn olunduğu Xəzər rayonu, Binə-sovxoz qəbiristanlığının Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunub. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamına əsasən şəhid Röyal Balaşzadə ölümündən sonra 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni və "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif olunmuşdur.
Zirə (Xəzər)
Zirə — Azərbaycan Respublikasının Xəzər rayonunun inzibati ərazi vahidində qəsəbə.
Mədəniyyəti
Heydər Əliyev Fondunun dəstəyi ilə Zirə Mədəniyyət Mərkəzi tikilmiş və 2008-ci il 10 may tarixdə kənd sakinlərinin istifadəsinə verilmişdir.
Coğrafiyası və iqlimi
Bakı şəhərinin böyuk qəsəbələrindən biri olan Zirə qəsəbəsi Xəzər rayonu (keçmiş Əzizbəyov rayonu) ərazisinə daxildir. Xəzər dənizinin kənarında yerləşir.
Əhalisi
1859—1864-cü ilə olan məlumata əsasən Bakı quberniyasının Bakı qəzasının Zirə kəndində 166 evdə 426 nəfəri kişilər, 398 nəfəri qadınlar olmaqla 824 nəfər şiə Azərbaycan tatarı yaşayırdı.
Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsinin 1 yanvar 2012-ci il tarixinə olan rəsmi məlumatına əsasən Zirə qəsəbəsinin 11.5 min nəfər əhalisi vardır.
Bir çox tanınmış şəxsiyyətlər, o cümlədən Mirzə Bala Məmmədzadə bu qəsəbənin sakini olub.
Qışlaq kəndi və Cəbirli kəndi də daxil olmaqla əhalisi 14 min nəfərdir. Yazıçı İlqar Fəhmi (ana tərəfdən Zirəli), Kimya elmlər namizədi Səyyarə Sadıqova, Şərqsünas alim Xəlil Hüseynov, Neftçi Əbdülhəsən Babayev və s. Zirə kəndinin sakini olmuşlar.
Artur Henderson
Artur Henderson (13 sentyabr 1863, Qlazqo, Şotlandiya — 20 oktyabr 1935, London, İngiltərə, Britaniya) — İşçi Partiyasını təşkilatlandıran başlıca siyasət adamlarından biri olmuşdur. 1929 iyun-1931 avqust arasında Xarici İşlər Naziri olmuş, 1934-cü ildə Nobel sülh mükafatını almışdır.
Həyatı
Henderson, Avam Kamarasındaki İşci Partiyalı namizədlərin əksəriyyəti ilə birlikdə Birləşmiş Krallıqın birinci dünya müharibəsindəki mövqeyini dəstələdi. Beləcə o sırada İşçi Partiyasındaki sülhsevər azlığın öndəri Ramsey MaCDonalddan partiyanın parlament qrup başcılığını götürdü. Müharibə vaxtlarında Herbert Henry Asquith`in koalisyalı hökuməti vaxtlarında(May1915-Dekabr1916) əvvəl təhsil heyətə başçısı, daha sonra da dövlət mühasibi və işçi problemləri mövzusunda ümumi məsləhətçi olaraq vəzifəyə alındı. Asquithin yerinə David Lloyd George keçincə yeni başçını dəstəkləyən Herson, beş nəfərlik müharibə kabinetində kürsüsüz başcı oldu.1917nin yazında Rusiyaya getdi. Stockholmda beynəlxalq bir sosialist konfrans hazırlanması istiqamətində Aleksandr Kerenskinin inqilabçı keçici hökumətinin liderliyi planını qəbul etdi. Lloyd George əvvəl bu liderliyə qatıldığı baxışını göstərsə də sonradan baxış dəyişdirdi. Henderson bunun üzərinə kabinetdən istehfa verdi(12 avqust).
Henderson 1918 ərində bütünlüklə partiya katiblikliyi ilə məşğul oldu. Sosialist islahatçı Sidney Webblə partiya qanunlarının böyük hissəsini qələmə aldı. Bu qanun, İşçi Partiyasını ilk dəfə seçim yerlərində təsirli təşkilatları olan açıqca sosilaist bir partiya mövqeyinə çatdırdı. İşçi Partiyası 6 il sonra ilk dəfə olaraq iqtidara(yanvar-noyabr1924) MacDonald hökumətində Henderson daxili işlər naziri oldu.
MacDonaldın II. İşçi Partiyasın hökumətində xarici işlər naziri olan Henderson Millətlər Cəmiyyətini hərarətlə dəstəklədi.1931 Mayda Dünya tərksilah başcısı seçildi. İşsizlərə verilən ödəmələrin azalması qərarə səbəbilə münasibətlərinin pisləşdiyi MacDonald 1931 Avqustda Milli hökuməti qurunca, Henderson xarici işlər nazirliyindən istehfa etdi. Artıq bütünlüklə tərksilah işləri ilə maraqlanırdı;Nobel sülh mükafatını da bu işlərdən ötrü aldı. Son vacib vəzifəsini 1933 iyulda yerinə yetirdi.Paris Roma Berlin Prag v Münhenə(burda Adolf Hitlerlə görüşdü) gedərək silahların sərhədləndirməsinə istiqamətli bir planı müdafiə etməyə çalışdı.
Mary Anger Hamiltonun qələmə aldığı Artur Henderson 1938də nümaiş olunmuşdur.
Dolbear qanunu
thumb|Oecanthus fultoni növündən olan ağac çəyirtkəsini bəzən termometr çəyirtkəsi də adlandırırlar. Dolbear qanunu – havanın temperaturu ilə çəyirtkələrin cırıldama sayı arasında əlaqəni göstərən qanun. Qanunun düsturu Eymos Dolbear tərəfindən təklif olunmuş və 1897-ci ildə "Çəyirtkələr termometr kimi" adlı məqalədə nəşr olunmuşdur. Dolbeardan öncə 1881-ci ildə Marqaret Bruks çəyirtkələrin cırıldaması ilə temperatur arasında əlaqəni müşahidə etmişdir, lakin onun araşdırması Dolbearə qədər diqqətə alınmamışdır.
Dolbear hansı çəyirtkə növü üzərində müşahidə apardığını qeyd etməsə də, tədqiqatçıların fikrincə qarlı ağac çəyirtkəsini (Oecanthus niveus) nəzərdə tutduğunu güman etmişdir. Lakin ilkin məqalələrdə qarlı ağac çəyirtkəsi səhvən Oecanthus niveus olaraq adlandırılmışdı, növün düzgün olan elmi adı Oecanthus fultoni şəklindədir.
Bir çox düzənlik çəyirtkəsinin cırıldaması ilə temperatur arasında əlaqə çox dəqiq deyil. Onların cırıldaması yaş və cütləşmə kimi müxtəlif faktorlardan da asılıdır. Lakin Dolbearın düsturu ən dəqiq olan düstur hesab olunur.
Düstur
Dolbear havanın Farenheyt şkalası üzrə temperaturu (T_{F}) ilə çəyirtkənin 1 dəqiqədəki cırıldamalarının sayı (N_{60}) arasındakı əlaqəni bu düsturla vermişdir:
Düsturun daha sadə versiyası çəyirtkənin 15 saniyədəki cırıldamalarının sayı ilə hesablanan versiyasıdır (N_{15}):
Selsi şkalasına uyğun olan düsturun daha sadə forması isə 8 saniyədəki cırıldamaların sayı (N_{8}) ilə hesablanan və 5 əlavə olunan formasıdır:
Mədəniyyətdə
Riyaziyyat kitablarında Dolbear qanunu riyazi modellərin çökməsinə nümunə kimi göstərilir, çünki çəyirtkələrin olmadığı və ya ölü olduğu hər yerdə temperatur sabit olmalıdır, çünki çəyirtkə cırıldamasının sayı sıfır olur. Düstura cəbr tətbiq etdikdə isə 1000 °C temperaturda çəyirtkənin hər dəqiqə 6970 dəfə (hər saniyə 116 dəfə) cırıldamalı olduğunu hesablamaq olar. Lakin heç bir çəyirtkə bu cür temperaturda yaşaya bilməz.
"Böyük partlayış nəzəriyyəsi" serialınının 3-cü mövsümünün 2-ci seriyasında qanuna istinadlar edilmişdir (lakin serialın personajı Şeldon Eymos Dolbearə Emil Dolbear olaraq xitab edir və düsturun nəşr olunma ilini 1890-ci il göstərir). "QI" serialının iki seriyasında da Dolbear qanununun adı çəkilir.
Taymır Muxtar Dairəsi
Taymır Muxtar Dairəsi — Şərqi Sibirin şimalında yerləşən, Rusiya Federasiyasının keçmiş subyekti.
İnzibati mərkəzi Dudinka şəhəridir (2007-ci ildə 24,6 min nəfər). Taymır yarımadasında yerləşir.
Norilsk şəhəri Taymır (Dolgan-Nenets) Muxtar Dairəsinin ərazisi ilə əhatə olunmasına baxmayaraq, birbaşa Krasnoyarsk ərazisinə tabedir.
Coğrafiya
Keçmiş dairənin ərazisi Şimal Qütb dairəsi daxilində yerləşir. Rusiyanın ən şimal kontinental nöqtəsi və Avrasiya materikinin şimal nöqtəsi olan Çelyuskin burnu dairə ərazisində olmuşdur. Ən böyük çayları - Yenisey, Xatanqa.
Adi zirə
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Taymır Muxtar Dairəsi
Tarix
Muxtar Dairə Ümumrusiya Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin 10 dekabr 1930-cu il tarixli qərarı ilə təşkil olunur. Əvvəlcə Taymır (Dolgan-Nenets) milli rayonu adlandırıldı və RSFSR-in Şərqi Sibir diyarının bir hissəsi idi. 7 dekabr 1934-cü ildə Krasnoyarsk diyarının təşkili ilə onun tərkibinə daxil edildi. 1977-ci ildə Taymır (Dolgan-Nenets) Muxtar Dairəsi olaraq adlandırıldı. Rusiya Federasiyasının müstəqil subyekti statusu, Krasnoyarsk ərazisinin inzibati ərazi hissəsi olaraq qalması 1992-ci il Federal qanununa uyğun olaraq rəstiqləndi. Bu müddəa Rusiya Federasiyasının 1993-cü il Konstitusiyasında təsdiq edilmişdir. 1 yanvar 2007-ci ildə Muxtar Dairəsi ləğv edildi və ərazi Taymır Dolgan-Nenets rayonu olaraq Krasnoyarsk dairəsinə daxil oldu.
Ektor Rial
Xose Ektor Rial Lagiya (José Héctor Rial Laguía; ) — 1954 və 1961-ci illərdə "Real Madrid"in heyətində hücumcu mövqeyində çıxış etmiş futbolçu. Çempionlar Kubokunu ard-arda beş dəfə qazanan heyətin üzvü olmuşdur. O, karyerası boyu Argentina, Kolumbiya, Uruqvay, İspaniya, Fransa və Çili klublarında çıxış etmişdir. O, Argentinada doğulub orada böyüsə də, İspaniya milli futbol komandasının heyətində 5 dəfə oynamışdır.
Taymır Muxtar Dairəsi
Kranoyarsk diyarı ilə birləşmə
17 aprel 2005-ci ildə keçirilmiş referendumun nəticələrinə görə, 1 yanvar 2007-ci ildə Taymır Muxtar Dairəsi ləğv edildi və ərazi Krasnoyarsk diyarının bir hissəsi oldu. Taymır Muxtar Dairəsinin ərazisində, xüsusi statusa malik olan Taymır Dolqan-Nenes rayonu adlı inzibati-ərazi vahidi təşkil olundu.
Adi zirə
Yoğun köklərə malikdir. Yerüstü gövdəsi şırımlıdır, yuxarı hissəsi budaqlıdır. Yarpaqları dövrəsində uzunsovdur, aşağıdakılar uzun saplaqlıdır. Çiçəkləri çətir şəklində yerləşmişdir, ləçəkləri ağdır və ya çəhrayı rəngdədir. Meyvəsi dənəcikdən ibarətdir. Azərbaycanda bu cins 3 növlə təmsil olunmuşdur, onların biri dərman bitkisidir.
Taymır Muxtar Dairəsi
Kranoyarsk diyarı ilə birləşmə
Sonradan yerli fəallar inzibati rayonun muxtar bölgə kimi tanınması ilə bağlı referendum keçirməyə çalışdılar, lakin hər dəfə ərazi seçki komissiyası onlardan imtina etdi.
Valerik çayı
Valerik (Валарта, Валериг, Валерг; bəzi mənbələrdə Вайрик ) — Rusiyada çay. Çay Çeçenistan Respublikasının qərbində yerləşir. Çayın mənsəbi Sunji çayının sağ sahilində, mənsəbinin 132 km-də yerləşir. Çayın uzunluğu 29 km, su toplayıcı hövzənin sahəsi — 35,4 km²-dir. Valerik çayının aşağı axarları yay aylarında quruyur. Buna səbəb çayın əsasən qar suları ilə qidalanmasıdır. O üzdən yay aylarında çayda yüksək səviyyə müşahidə olunmur.
Taymır Muxtar Dairəsi
İnzibati-ərazi bölgüsü
Dikson rayonu
Valerik çayı
Etimologiyası
Çayın adı çeçen dilindəki ilkin Valeran xi sözündən yaranıb. Hərfi tərcüməsi — "çayın ölümü" deməkdir. Dil qanunlarına əsasən sonra söz tədricən — Valeriq, Valerq — formasına düşmüşdür. Başqa bir versiyaya görə isə — çay vaynaxlar və iran dilli xalqlar arasında sərhəd rolunu oynamışdır. Çöldə yaşayan bu xalqlar arasında tez-tez qanlı müharibələr baş vermişdir. Sonrakı zamanlar çayın belə adlanmasına səbəb olmuşdur.
Taymır Muxtar Dairəsi
İnzibati-ərazi bölgüsü
Ust-Yenisey rayonu
Adi zirə
Botaniki təsviri
Hündürlüyü 30-60 sm olan ikiillik ot bitkisidir, gövdəsi düz, budaqlıdır. Yarpaqları uzunsov lansetvari, iki və ya üçqat hissələrə ayrılıb lələkvari bölünmüşdür. Xırda, ağ (bəzən çəhrayı) çiçəkləri mürəkkəb çətir formasında birləşmişlər. Meyvəsi iki tərəfdən sıxılmış uzunsov formalıdır, yetişdikdə 2 toxuma ayrılır. Özünəməxsus güclü ətirli iyə, acı, yandıran ədviyyalı dada malikdir. İyun-iyul aylarında çiçəkləyərək iyul-avqust aylarında meyvə verir.
Mənşəyi və yayılması
Adi zirə boreal coğrafi tipinin palearktik sinfinin palearktik-dağ qrupuna aiddir. Avropa, Şimali Afrika, İran, Yeni Zelandiya, Monqolustan, Rusiya, Orta Asiya və Qafqazda yayılmışdır. Qiymətli bitki olduğu üçün Azərbaycanın əksər rayonlarında çoxdan bəri becərilir. Azərbaycanda Böyük və Kiçik Qafqazın bütün rayonlarında, Naxçıvanın və Talışın dağlıq hissələrində, orta dağ qurşağından alp qurşağına kimi (dəniz səviyyəsindən 800–3200 m-ə hündürlükdə) rast gəlinir. Əsasən meşələrdə, çay kənarlarında, subalp və alp çəmənliklərində rast gəlinir.
Taymır Muxtar Dairəsi
İnzibati-ərazi bölgüsü
Avamski rayonu (1964-cü ilə qədər rayon mərkəzi Voloçanka kəndi olmuşdur )
Adi zirə
Mənşəyi və yayılması
Elmi təbabətdə zirənin meyvəsindən istifadə olunur. Belə ki, meyvələri yetişənə az qalan vaxtda bitkinin yerüstü hissəsi çin və ya oraqla biçilib yığılır, sonra dərz bağlanır və bir müddət açıq havada qurudulub, tədarük məntəqəsinə göndərirlər. Burada qurudulmuş zirə otundan meyvələrini xırmanda döymək yolu ilə və ya xüsusi maşın vasitəsilə ayırıb təmizləyir, torbalara doldurub, aptek anbarlarına göndərirlər.
Taymır Muxtar Dairəsi
İnzibati-ərazi bölgüsü
Dudinka rayonu (1956-cı ilə qədər rayon mərkəzi Dudinka kənd idi (1951-ci ildən bəri şəhər statusu daşıyır))
2006-cı ildə dairə ərazisində 5 ərazi vahidliyi, o cümlədən 1 inzibati rayon, 2 şəhər qəsəbəsi, 2 kənd yaşayış məntəqəsi var idi:
Taymır Dolqan-Nenes rayonu (rayonun bütün ərazisini əhatə edir)
Adi zirə
Tərkibi
Zirə meyvəsinin tərkibində dərman əhəmiyyətli bir sıra maddələr vardır. Bunlardan başlıcasına efir yağıdır. Meyvələrində efir yağının miqdarı 3-6%-ə qədər olur. Zirənin efir yağı son dərəcə xoş ətirli iyə malik olub, tərkibcə karbon ketonundan və terpen-limonendən ibarətdir. Bundan başqa, meyvələrində 20 %-ə qədər piyli yağ 22 % zülal maddəsi vardır. Bu son illərdə zirə meyvələrində müalicə əhəmiyyətli flavonoidli maddələr – kversetin, kempferol və s. tapılmışdır.
Taymır Muxtar Dairəsi
İnzibati-ərazi bölgüsü
Dikson şəhər tipli qəsəbəsi (Dikson rayonunun sərhədləri daxilində)
Adi zirə
Təsiri və tətbiqi
Adi zirə farmakopeyaya daxil olan ofisinal dərman bitkisidir. Elmi, eksperimental, Tibet, Çin, Hind və xalq təbabətində, habelə baytarlıqda geniş tətbiq edilir. Əsasən mədə-bağırsaq, qaraciyər, nəfəs yolları, böyrək, sidik kisəsi, göz, nevroz, vərəm və s. xəstəliklərə qarşı istifadə olunur. Antibakterial, antihelmint, işlədici, sidikqovucu, qansaxlayıcı və digər təsirlərə malikdir.
Taymır Muxtar Dairəsi
İnzibati-ərazi bölgüsü
Dudinka şəhər tipli qəsəbəsi (Dudinka şəhəri və şəhər icra hakimiyyətinə tabe olan ərazilərin hüdudları daxilində)
Karaul kənd yaşayış məntəqəsi (Ust-Yenisey rayonunun sərhədləri daxilində)
Adi zirə
Təsiri və tətbiqi
Zirə meyvələrindən təbabətdə dəmləmə, poroşok, ətirli su və efir yağı hazırlanır və onlardan xroniki mədə-bağırsaq xəstəliyində mədənin həzmolma prosesini yaxşılaşdıran, köpolmanın qarşısını alan, eləcə də bağırsaqlarda əmələ gələn iltihabı aradan qaldıran dərman kimi istifadə edilir. Ümumiyyətlə xroniki mədə-bağırsaq xəstəliklərinin müalicəsində zirə faydalı dərman hesab olunur.
Valerik çayı
Etimologiyası
Etimologiyada həmçinin fikir var ki, çayın adı çeçen sözü — Vallarıkdan meydana gəlmişdir. Mənası kobudcasına kiməsə ölüm arzulamaq deməkdir: "İt kimi öl!". Bu ehtimal versiyası rus-çeçen müharibəsindən əvvəl çayın adı ilə göstərilir — Qoxa çayı.
Taymır Muxtar Dairəsi
İnzibati-ərazi bölgüsü
Xatanqa kənd yaşayış məntəqəsi (Xatanqa rayonunun sərhədləri daxilində)
Valerik çayı
Ədəbiyyatda
Valerik çay ətrafındakı döyüşü Mixail Lermontov özünün "Valerik" şeirində gözəl təsvir etmişdir. Lermontov çayda baş vermiş bəzi hadisələri həm də rəsm şəklində çəkmişdir. Böyük rus şairi çay ətrafındakı döyüşdə iştirak etmiş və qəhramanlığına görə 4-cü dərəcəli Müqəddəs Valadimir ordeninə layiq görülmüşdür. Lakin o, bu mükafatı ala bilmədi. Çünki şairə qarşı kəskin nifrətİ olan imperator I Nikolay sonda onun adını mükafatlandırılanların yekun siyahısından çıxartmışdır.
Ektor Rial
Rial peşəkar karyerasına 1947-ci ildə Argentina çempionatının "San Lorenso de Almaqro" klubunda başladı. 1949-cu ilin iyun ayında "İndependyente Santa Fe" klubunda oynamaq üçün Kolumbiyaya köçdü. Klubla keçirdiyi iki mövsümdən sonra Uruqvayın "Nasyonal" klubuna keçdi və 1952-ci ildə yerli çempionatın qalibi oldu. 1954-cü ildə Rial, yeddi il oynadığı İspaniya nəhəngi "Real Madrid"ə qatıldı və komandası ilə birlikdə on böyük titul qazandı. Klubda, əsasən əvəzedici heyətdə oynadığı son mövsümdə o, icarə əsasında beş aylıq Çilinin "Union Espanyola" klubuna keçdi.
Valerik çayı
Ədəbiyyatda
Yazıçı K. P. Beleviç (1825–1880) Tenqin alayında xidmət edən zaman "Valerikdə" şeirini yazmışdır.
Ektor Rial
1961-ci ildə Rial Madridi tərk edərək Barselonanın "Espanyol" klubuna qatıldı və bu "Real"ın La Liqada 16 komanda içərisindən 13-cü yeri tutduğu mövsümündən sonra baş verdi.
Rial karyerasını "Olimpik Marsel"də bitirdi. Onun 1962-63 son mövsümünü fransız klubu sonuncu yerdə bitirmişdir.
Klub
Nasyonal
Real Madrid
Valerik çayı
Su qeydiyyatı məlumatları
Rusiyanın dövlət su reyestrinin məlumatlarına görə, çay Qərbi Xəzər hövzəsi rayonuna, mənbəsindən Qroznı şəhərinə qədər olan Sunja çayının su təsərrüfatı sahəsinə aiddir. Çayın hövzəsi — Terek və Volqa çayları arasındakı Xəzər dənizi hövzəsinə daxildir.
Adi zirə
Təsiri və tətbiqi
Zirə meyvələri xalq təbabətində də geniş istifadə edilir. Meyvələrini poroşok halına salıb, ondan 1 xörək qaşığı 1 stəkan qaynar suda çay kimi dəmləyib, mədə ağrılarında içirlər. Bundan başqa poroşokun çayından iştahartıran, həzmolmanı yaxşılaşdıran və mədə-bağırsaqda əmələ gələn iltihabı aradan qaldıran dərman kimi qəbul edirlər.
Zirə meyvəsinin çayından böyrək xəstəliklərində sidikqovucu vasitə kimi də işlədilir. Bundan əlavə meyvələrindən alınan efir yağından bir çox yeyinti məmulatlarının tərkibində ətirli ədviyyat kimi də işlədilir.
Yuxarıda qeyd edilənlərdən göründüyü kimi zirə çox qiymətli və xoş ətirli dərman bitkisidir. Onun Azərbaycanın subtropik rayonlarında daha geniş becərilməsi vacibdir. Bitki iyun-iyul aylarında çiçəkləyir, meyvələri avqustda yetişir. Azərbaycanda yabanı halda Böyük Qafqazın şərq və qərb zonalarında Quba-Qusar rayonlarında və Kiçik Qafqazın mərkəzində, Naxçıvanda, Lənkəranda yayılmışdır.
Əks təsirləri
Hamilə qadınların qidasında zirə istifadə edilməməlidir.
İstifadə olunan hissələri və İstifadə formaları
Müalıcə məqsədi ilə bitkinin meyvələri istifadə edilir. Cövhər və efir yağı kimi istifadə edilir.
Digər faydalı xüsusiyyətləri və istifadəsi
Adi zirənin meyvələri yeyinti və qənnadı, habelə ətriyyat sənayelərində istifadə olunur. Xoş ətrə malik olduğuna görə çörək, kəsmik, pendir və kolbasaların aromatizasiyasında geniş istifadə edilir. Şorabalara, souslara və ətə ədviyyə kimi əlavə olunur. Baytarlıqda heyvanlara qarın köpləri və bağırsaqda qıcqırma prosesləri olduqda verilir. Meyvələrindən alınan efir yağı sabun və spirtli içkilərin istehsalında isifadə olunur.
Yayılması
Böyük Qafqazın qərbində, şərqində, Quba ərazisində orta dağ qurşağından alp qurşağına kimi yayılmışdır. Meşələrdə, çay kənarlarında, subalp və alp çəmənliklərində qrup şəklində bitir.
Miracle Aligner
"Miracle Aligner" – The Last Shadow Puppets qrupunun ikinci studiya albomu Everything You've Come to Expect-dən dördüncü sinql. 28 mart 2016-cı ildə Domino Records tərəfindən buraxılmışdır. Mahnı Aleks Törner, müğənni Aleksandra Savior və prodüser Ceyms Ford tərəfindən yazılıb. "Miracle Aligner" barokko-pop, soul-pop və sofisti-pop janrında olan mahnıdır. Savior mahnın kokain satıcısı haqqında olduğunu deyib.
NGC 6510
NGC 6510, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış təkrarlanmış NGC cismidir. Göy üzündə Əjdaha bürcü istiqamətində yerləşir. SBc tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Miracle Aligner
Musiqi videosu Londonda yerləşən Hotel Café Royal-da rejissor Saam Farahmand tərəfindən lentə alınıb. Video "İtalyan dastanı" üçləməsinin sonuncu hissəsidir, klipdə Keyn və Törnerin bəzəkli otaqda kamera qarşısında rəqs etdiyi göstərilir. Musiqi videosu 16 may 2016-cu ildə yayımlandı və qrupun ən populyar videosu oldu. The Last Shadow Puppets mahnını "Le Grand Journal" və "The Late Late Show with James Corden" televiziya verilişlərində canlı olaraq ifa edib.
Osteoskleroz
Osteoskleroz — sümüklərin anormal sərtləşməsi və sümük sıxlığının artması ilə xarakterizə olan xəstəlik. Əsasən medullar və ya kortikal sümüyə təsir göstərə bilər.
Miracle Aligner
Haqqında
Mahnı ilk olaraq Törnerin ağlına gəlmişdi. O, Aleksandra Savior ilə debüt albomu hazırlayarkən mahnının sözlərini birlikdə yazdı. Bunun ardınca onlar mahnının Saviorun albomuna uyğun gəlmədiyini hiss etdilər, buna görə də mahnı The Last Shadow Puppets qrupunun oldu. Savior mahnını rədd etdi, çünki o, albomunda narkotik satıcısı haqqında yazılmış mahnı olmasını istəmədi, mahnının onun yaşadığı həyatla heç əlaqəsi yox idi.
Osteoskleroz
Yerli osteoskleroza Legg-Calve-Perthes xəstəliyi, oraq hüceyrəli anemiya və osteoartrit səbəb ola bilər. Osteoskleroz səbəb faktoruna uyğun olaraq qazanılmış və irsi olaraq təsnif edilə bilər.
Diaqnozu
Osteoskleroz sadə bir rentgen ilə aşkar edilə bilər.
Heyvanlarda
Heyvanlar aləmində osteosklerozun qeyri-patoloji forması da mövcuddur, nəticədə iliyi az olan və ya heç olmayan qeyri-adi güclü sümük quruluşu yaranır. Çox vaxt suda yaşayan onurğalılarda, xüsusən də dayaz sularda yaşayanlarda görülür. Sümükləri daha ağır, eyni zamanda daha kövrək edir. Bu heyvan qruplarında osteoskleroz çox vaxt sümük qalınlaşması (paxiostoz) ilə birlikdə baş verir. Bu birgə hadisə paxiosteoskleroz adlanır.
Barıq (Heris)
Barıq - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Heris şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 1,070 nəfər yaşayır (273 ailə).
Saqirovun villası
Saqirovun villası — Rostov-na-Donu şəhərində, Svoboda meydanı ev 6 yerləşən bina. 1890-cı illərdə Naxçıvan-na-Donu şəhərinin mərkəzi meydanında inşa edilmişdir. Hazlrda ıraxi Proletarski rayonu adlanır. Bina ekkektika stilində inşa edilmişdir. Saqirovun villası Rusiyanın regional əhəmiyyətli mədəni irs obyekti siyahısına daxil edilmişdir.
Tarixi
Binanın layihəsinin hazlrlanması şəhər arxitektoru Nikolay Nikitiç Durbaxa həvalə edilmişdir. Binada çörək istehsalını həyata keçirən iş adamı A. S. Saqirov qalırdı. 1906-cı ildə binanı A. Şelqunova satın almışdır. 1910-cu illərdə isə binanı iş adamı B. A. Şelqunov icarəyə götürmüşdür. O, burada Eldordo adlı sinematoqraf açmışdır. Bu şəhərdə ilk sinematoqraf olmuşdur.
1921-ci ildə kinoteatr Kommunist internasionalı olaraq adlanmağa başlamışdır. Üç ildən sonra isə "Kazino" adlandırılır. 1920-ci illərin sonları kinoteatr "Spartak" adlandırılır. Müharibədən sonra binanın giriş hissəsində olan talvar və lepka elementləri tamamən tamamən sökülmüşdü. Təmir zamanı binanın kino avadanlıqları yenilənmişdir. Bu zaman isə onun yeni girişi meydana gəlmişdir. 1999-cu ildə şəhərin salınma tarixi ilə əlaqədar təmir işləri aparılmışdır. Binada təmir işləri Q. Şevçenkonun rəhbərliyi altında həyata keçirilmişdir. Arxitektor və restavrator Lyubov Voloşinova təmirin keyfiyyətsiz aparılması barədə məlumat vermişdir.
Arxitektura
Zirzəmiyə sahib binanın fasadı Svoboda meydanına baxır. Şərqində Keçekyan villası yerləşir. Binanın inşasında klassizm və borokko elementləri ayfın sezilir. Fasadın mərkəzində düzbucaqlı beş pəncərə vardır. Fasad karnizlərlə bitir.
İlk əvvəllər binanın cənub hissəsində vestyubyul və parad zalı, şimalında isə qonaq və yataq otağı yerləşirdi. Aşağı hissəsində isə geniş bir məkan vardı. Binanın daxili hissəsi müxyəlif dekor elenentləri ilə bəzədilmişdi.
Kərəmcavan (Heris)
Kərəmcavan - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Heris şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 695 nəfər yaşayır (172 ailə).
Bebras müsabiqəsi
İnformatika üzrə Beynəlxalq Bebras Müsabiqəsi bütün dünyada orta məktəb şagirdləri üçün hər ildə bir dəfə keçirilən informatika müsabiqəsidir. 2021-ci ildə 54 üzv ölkə və 2,5 milyondan çox tələbənin iştirak etdiyi müsabiqə kompüter elmləri üzrə dünyanın ən böyük yarışması sayılır.
Tarixi
Bebrasın ideyası ilk dəfə Litvada Vilnüs Universitetinin professoru Valentina Dagiene tərəfindən düşünülüb. Bebras Litva dilində "qunduz" deməkdir.
İlk Bebras müsabiqəsi Litvada 2004-cü ildə keçirilmişdir. Daha sonra digər ölkələrdə qoşulmuşdur. Hazırda dünyanın 50-dən çox ölkəsində hər il Bebras müsabiqəsi keçirilməkdədir.
Müsabiqənin formatı
Bebras tapşırıqları üzv ölkələr tərəfindən hazırlanır və Beynəlxalq "Bebras Tapşırıq Seminarı" zamanı razılaşdırılır.
Bebras Azərbaycanda
“Bebras” İnformatika və Alqoritmik Düşüncə yarışması Azərbaycanda ilk dəfə 2014-cü ilin aprel ayında İsmayıllı şəhərində keçirilib. Daha sonra Elm və Təhsil Nazirliyinin dəstəyi ilə 2014, 2015 və 2016-cı illərdə Bebras həftələri təşkil olunub.
Bu müsabiqələrə Azərbaycanın fərqli bölgələrindən 5000-ə yaxın şagird qatılıb. Həmin bölgələr Bakı, Sumqayıt, Lerik, Gəncə, Mingəçevir, Qax, Xaçmaz, Lənkəran, Mingəçevir və digər şəhərləri əhatə edib.
2017-ci ilə qədər müsabiqə Azərbaycan ACM Bölməsi tərəfindən təşkil edililirdi. 2017-ci ildən sonra Azərbaycanda müsabiqənin fəaliyyəti dayandırılmışdır.
2022-ci ildə Azərbaycanın Bebras üzvlüyü bərpa edilmişdir. Hazırda Bebras müsabiqəsinin Azərbaycan üzrə nümayəndəsi ÖzünÖyrən layihəsidir.
Mixail Averbax
Mixail İosifoviç Averbax — Rusiya və SSRİ oftalmaloqu, əməkdar elm xadimi.
Həyatı
Mixail İosifoviç Averbax 29 may 1872-ci ildə o vaxtlar Rusiya imperiyasının bir hissəsi olan Mariupol şəhərində anadan olmuşdur. O, 1939-cu ildən SSRİ Elmlər Akademiyası akademiki olmuşdur. Averbaxın əsərləri, əsasən, göz zədələnmələrinin, qlaukoma, traxoma, müxtəlif göz refraksiyalarının və s. öyrənilməsinə həsr olunmuşdur. O, bir sıra yeni göz əməliyyatları işləyib hazırlamış və təcrübədə tətbiq etmişdir. Averbax 2-ci Moskva Tibb İnstitutunda, Mərkəzi Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitutunda və Helmqols adına Mərkəzi Oftalmologiya İnstitutunda göz xəstəlikləri kafedrasına rəhbərlik etmişdir. SSRİ Tibb Elmlər Akademiyası hər il oftalmologiya sahəsində ən yaxşı elmlər əsər üçün Mixail Averbax adına mükafat vermişdir. Averbax 29 iyul 1944-cü ildə Moskvada vəfat etmişdir.
Təltif və mükafatlar
Mixail Averbax 1943-cü ildə SSRİ Dövlət mükafatına layiq görülmüşdür.
Maku
Maku və ya Makı (həmçinin Daşmakı olaraq da tanınır) — İranın Qərbi Azərbaycan ostanı nda şəhər, Maku şəhristanı nın inzibati mərkəzi.
Coğrafiyası
Maku şəhərinin arasından Zəngmar çayı axır. Mülayim iqlimi olan, dəniz səviyyəsindən 1634 m hündürlükdə dağ ətəklərində yerləşən və yarımdairəvi formaya malik şəhər sanki çətirlə örtülmüşdür.
Maku şəhəri Urmiya dan təxminən 278 km, Təbriz dən təxminən 251 km, Tehran dan təxminən 939 km, Türkiyə sərhədindən (Gurbulaq sərhəd qapısı) təxminən 20 km aralı yerləşir.
Tarixi
thumb|304x304px|Makı şəhərinə açılan mənzərə Maku I Şah Abbasın hökmdarlığının əvvəlində sadəcə bir qala idi. Şəhərin salınma tarixi eramızın 1012-ci ilinə təsadüf edir. Maku, Səfəvilər zamanında İrəvan şəhəri ndən köçmüş azərbaycanlı türk bayat tayfası na məskən olur. Bayatlar Pəhləvi dövrü nə qədər (20-ci əsrin ortaları) Makuda hökm sürürlər.
Təbiəti və abidələri
Maku şəhərinin gözəl təbii landşaftı, çox qədim tarixi və təbiəti zəngin olan yerlər var. Onlardan aşağıdakıları qeyd etmək olar: thumb|Hacıbulağı, Makı
Lata Mangeşkar
Lata Mangeşkar (Lata Mangeshkar, लता मंगेशकर; ) — hind müğənnisi, film bəstəkarı, kino prodüseri və aktrisasıdır, Hindistanın ən məşhur və hörmətli kadrarxası ifaçılarından biridir. Lata — Hindistanda ən yüksək mülki mükafat olan Bharat Ratna mükafatını (भारत रत्न, Hindistanın xəzinəsi) alan ikinci hind müğənnisidir. Latanın üç kiçik bacısı (həmçinin müğənni və kadrarxası vokalçıdırlar) — Aşa Bhosle, Uşa Mangeşkar, Mina Mangeşkar və qardaşı – Hridayanath Mangeşkar var.
Bioqrafiyası
Lata İndore şəhərində teatr xadimi Master Dinanantha və onun həyat yoldaşı Şevantinin ailəsində anadan olub. Onun ata tərəfdən babası Qaneş Bhatt Qoadakı hindli keşiş idi. Doğulanda ona "Hema" adı verilir, lakin sonra valideynləri "BhaawBandhan" tamaşasının qəhrəmanı Latikanın şərəfinə onun adını "Latu" qoyurlar. Lata ailənin böyük övladı idi, onun bacıları Mina, Aşa, Uşa və qardaşı Hridaynath da həmçinin musiqiçi olurlar. O, ilk musiqi dərslərini atasından almış və beş yaşında onun tamaşalarında aktrisa kimi fəaliyyətə başlamışdı.
Vokal karyerası
Latanın karyerası 1942-ci ildə başlamış və yetmiş ildən çox davam etmişdir.
Lata əvvəlcə o vaxtkı məşhur müğənni Nur Cahanın ifasını təqlid etmək istədiyini desə də, sonradan özünəməxsus ifa tərzini yaradır. Karyerasında ilk tanınan hit, Mahal filmində aktrisa Madhubalanın (bu film onun debütü idi) obrazı üçün oxunan "Aayega Aanewaala" oldu. Sonradan, Lata Hindistanın otuz altıdan çox regional dilində və xarici dillərdə, lakin ən çox hind dilində mindən çox Bollivud filmi üçün mahnılar yazır.
Hind kinosunun bir çox qəhrəmanları, o cümlədən gənc qadınlar (məsələn, Hema Malinin ifasında Sovet-Hindistan istehsalı "Əli Baba və qırx quldurun sərgüzəştləri" filmindən Marcina) və hətta balaca qızlar da (məsələn, Do Kaliyaan "iki qönçə" filmində doqquz yaşlı Sonya Sinqhin qəhrəmanları) onun səsi ilə oxuyur.
Mangeşkar "Ən çox səs yazısı" üçün Ginnesin Rekordlar Kitabına (1974–1991-ci illərdə) düşmüşdür. GRK-ın 1974-cü il qeydinə görə, 1948–1974-cü illər arasında o, iyirmi hind dilində ən azı 25.000 solo, duet və mahnılara bek-vokal yazdırmışdır (1987-ci il nəşrinə görə, artıq 30.000 səs yazısı). Bu, həmkarı Məhəmməd Rafi də daxil olmaqla, bir sıra mənbələrdən mahnıların sayının çox şişirdildiyinə dair tənqidlərə səbəb oldu. Məhəmməd Rafi 1977-ci ildə Ginnesin Rekordlar Kitabının administrasiyasına yazmışdı: "Belə olan halda mən 28.000 səs yazısı etmişəm".
Daha sonra müğənninin pərəstişkarları onun xüsusi titullara görə səs yazılarının sayını hesabladılar və ümumi cari rəqəmi 6,5 minə çatdırdılar, halbuki Rafinin vəfat etdiyi tarixə onların sayı (təxminən 5 min) həqiqətən ondan bir qədər az idi. Hazırda Latanın kiçik bacısı Aşa Bhosle rekordun qeydə alındığı vaxt təxminən 11.000 mahnı ilə ən çox səs yazısı sayına görə Ginnesin Kitabının rekordsmeni kimi siyahıya alınmışdır.
Şəxsi həyatı
Lata heç vaxt ailə qurmayıb və övladı yoxdur.
Rasim Cabbarov
Rasim Baba oğlu Cabbarov (06 oktyabr, 1969) — fizika elmləri doktoru, dosent, AMEA-nın fizika İnstitutunun əməkdaşı
Həyatı
1969-cu il, oktyabrın 6-da Masallı rayon Ərkivan kəndində anadan olmuş, 1987-ci ildə kənd orta məktəbi bitirdikdən sonra elə həmin il, M.Ə. Rəsulzadə adına Bakı Dövlət Universitetinin fizika fakültəsinə daxil olmuş və 1993-cü ildə oranı "fizik və fizikşünas" ixtisası üzrə bitirmişdir. 1988–1989 il ərzində Sovet ordusu sıralarında hərbi xidmətdə olmuşdur.
Təhsili
İnistutu bitirdikdən sonra, 1993-cü ildə AMEA Fizika İnstitunda "Yarımkeçiricilər fizikası" ixtisası üzrə əyani aspiranturaya daxil olmuş və 1996-ci ildə aspiranturanı bitirərək, institutun "yarımkeçiricilərdə tarazlıqda olmayan elektron prosesləri" laboratoriyasında kiçik elmi işçi vəzifəsində əmək fəaliyyətimə başlamışdır. 1996-cu ildə böyük elmi işçi, 2003-cu ildə isə aparıcı elmi işçi vəzifəsinə seçilmişdir. Hal-hazırda AMEA Fizika institinun bionanostrukturlar fizikası laboratoriyasında aparıcı elmi işçi vəzifəsində çalışır.
1996-cu ildə, Fizika İnstitunun ixtisaslaşdırılmış Müdafiə Şurasında namizədlik dissertasiyasını müdafıə etmiş və 1996-ci ildə Ali Attestasiya Komissiyası tərəfindən fizika-riyaziyyat elmləri namizədi elmi adına layiq görülmüşdür. 2006-ci il Ali Attestasiya Komissiyası tərəfindən Dosent elmi adına layıq görülmüşdür. 2007-ci il Fizika İnstitunun ixtisaslaşdırılmış Müdafiə Şurasında doktorluq dissertasiya müdafiə etmiş və 2008-ci il Ali Attestasiya Komissiyası tərəfindən fizika-riyaziyyat elmlər doktoru elmi adına layiq görülmüşdür.
R.Cabbarov yarımkeçiriciler fizikası və bərk cisim elektronikası sahəsinin inkişafında хidmətləri olan və bu elmi istiqaməti tədqiqatları ilə zənginləşdirən tanınmış fizik alim və mütəхəssisdir. Innovativ GaN tipli çoxqat kvant çuxurlarının alınma texnologiyası və onlar əsasında fosfor çevirici ağ LED işıqlarının yaradılması və inkişaf etdirilməsi, onların işıq parametirlərin artırılması istiqamətində apardığı elmi araşdırmaların nəticələri nüfuzlu xarici elmi jurnallarda dərc olunmuşdur. Vizualizasiya və işıqlanmada istifadə üçün lüminofor materialların alınması, optik xassələrinin tədqiqi və lüminofor materialların telekommunikasiyada və ümumi işıqlanmada tətbiqləri istiqamətində ixtisaslaşmış mütəxəsisdir. Nadir-torpaq ionlarının şüalanma keçidlərinin spektroskopiyasının tədqiqi, şüalanma keçidlərinin müxtəlifliyi hesabına lüminofor materiallarda şüalanmanın rəngini və enerjinin çevrilmə effektivliyinin dəyişməsi mümkünlüyü onun tədqiqatlarında layiqincə öyrənilmişdir. Karbon nanoborularının (bir və çoxdivarlı) Neft məhsullarından alınması, xassələrinin tədqiqi və onların Polimer nanokompozit texnologiyasında tətbiqi sahəsində cox böyük uğurlar əldə etmişdir. R.B.Cabbarovun əsərlərinə хarici və ölkə alimlərinin monoqrafiya və elmi məqalələrində çoх sayda istinadlar vardır. R.B.Cabbarovun rəhbərliyi altında 3 namizədlik dissertasiyası yerinə yetirilib müvəffəqiyyətlə müdafiə olunmuşdur. Müntəzəm olaraq Beynəlxalq və Respublika elmi konfranslarda məruzə ilə iştirak edir.
Beynəlxalq əməkdaşlıq
Rasim Cabbarov Fransanin P.və M. Küri Universitetində bir neçə il çalışmış və bu günə qədər də elmi əməkdaşlığı davam etdirir. Almaniyanın Ulm Universitetinin Optoelektronika İnstitutunda çalışmış, Türkiyənin qazi Universiteti Fotonik Araşdırma mərkəzi ilə birgə elmi layihələr yerinə yetirmişdir. 2002 ci ildən bir cox beynəlxalq fərdi və kollektiv qrant layihələrin qalibi olmuş və uğurla tamamlamışdır.
Jidou Əl Muxtar
Jidou Əl Muxtar (d. 8 iyul 1985; Nuaкşot, Mavritaniya) — Mavritaniyanı təmsil edən yüngül atlet (sprinter). Jidou Əl Muxtar Mavritaniyanı 2012 və 2016-cı ildə Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.
Həyatı
Jidou Əl Muxtar 1985-ci ilin 8 iyul günündə Mavritaniyanın paytaxtı Nuaкşot şəhərində anadan olub.
Karyerası
Jidou Əl Muxtar birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 2012-ci ildə qatıldı. London şəhərində baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarında Əl Muxtar 200 metr məsafəyə qaçış yarışlarında 22.94 nəticə göstərdi və 8-ci yeri tutdu.
Stefanos Evangelu
Stefanos Evangelu — Yunanıstan futbolçusu, Moldova Milli Diviziyasında çıxış edən "Şerif" FK-nın müdafiəçisi.
Jidou Əl Muxtar
Karyerası
Jidou Əl Muxtar növbəti Olimpiya Oyunlarına Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində qatıldı. XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında Əl Muxtar bu səfər 100 metr məsafəyə qaçışda qüvvəsini sınadı və 11.44 saniyə nəticə ilə 7-ci yeri tutdu.
Stefanos Evangelu
Karyera
Stefanos Evangelou "Panatinaikos"un yetirməsidir. O, 2016/17 mövsümündə əsas komanda ilə məşqlərə başlamışdır. Evangelou 15 yanvar 2017-ci ildə Yunanıstan çempionatında "AEK" ilə qarşılaşmada debüt etmiş, start heyətində meydana çıxmış və bütün matçı meydanda keçirmişdir. Ümumilikdə debüt mövsümündə 8 görüş keçirib, onlardan yeddisində start heyətdə yer alıb.
Jidou Əl Muxtar
Karyerası
Jidou Əl Muxtar London və Rio-de-Janeyro Olimpiadasının açılış mərasimlərində Mavritaniyanın dövlət bayrağını apardı.
Stefanos Evangelu
Karyera
Evangelu 2018-ci ilin may ayında Yunanıstanın digər klubu "Olimpiakos"la müqavilə imzalamışdır.
Çuğundur bağacığı
Çuğundur bağacığı- buğumayaqlılar tipinin yarımsərtqanadlılar dəstəsinin ot bağacıqları fəsiləsinə aid olan növ
Xarici quruluşu
Çuğundur bağacığı çox da iri olmayan həşəratdır. Alabəzək rənglidir. Yetkin fərdlərin uzunluğu 3–5 mm-dir. Rəngləri tutqun sarımtıldır. Qanadüstlüyünün nəhayəti qırmızı qəhvəyidir. Yumurtası ovalvarı olmaqla, təzə qoyulan zaman parlaq sarımtıl, sonralar isə narıncı-sarımtıl olur. Sürfəsinin gözləri qırmızı olub, özü yaşıl rəngdədir və qarıncığın kürəyə yaxın hissəsində qara rəngli ləkə vardır. Uzunluğu 3,3 mm-dir. Çuğundur bağacığı müxtəlif bitkilərlə qidalanır.
Həyat tərzi
Yumurtası qışlayır. Yumurtasını bir sıra bitkilərin, o cümlədən yonca, unluca, müxtəlif yovşan növlərinin və s. gövdələri və yarpaq saplaqları daxilinə qoyur. Yazda qışlamış yumurtalardan sürfələr çıxmağa başlayır. Sürfələr müxtəlif çoxillik paxlalı bitkilərlə qidalanır. İnkişafı təxminən bir ay çəkir. Bu müddət ərzində 5 dəfə qabıq dəyişir. Yetkin bağacıqlar müxtəlif istiqamətlərə uçaraq kənd təsərrüfatı bitkilərini, o cümlədən yeni çuğundur sahələrini yoluxdurur. Yeni sahələrdə zərərverici sürətlə qidalanır bir azdan sonra dişi fərdlər gövdələrə, yarpaq damarlarına və saplaqlara yumurta qoyur. Yumurtalar bir-birindən azacıq aralı, topa halında qoyulur. Bu sürfələrin inkişafı kimi gedir. Çuğundur bağacığı ildə 2-4 nəsil verir. Çuğundur bağacığının yetkinləri və sürfələri qidalanarkən bitki hüceyrələrinə fermentlər buraxır və nəticədə bitki soluxur. Onun yarpaqları bükülür, əksər hallarda isə cücərtilər tamamilə məhv olaraq sıradan çıxır.
Yayılması
Cənubi Avropa, Şimali Afrika, Türkiyə, Monqolustan, Çin, keçmiş SSRİnin cənubu, Latviya, Qafqaz, Ural, Sibir və Uzaq Şərqdə (Amur vilayəti, Xabarovsk diyarı və Primorsk diyarı), Orta Asiya və Qazaxıstanda yayılıb. . Azərbaycanda çuğundur əkilən sahələrdə yayılıb.
Ağalar Bayramov
Ağalar Xanlar oğlu Bayramov — Azərbaycanlı aktyor, Respublikanın Əməkdar artisti (2002), "Qızıl qılınc" mükafatı laureatı (2003)
Həyatı
Ağalar Xanlar oğlu Bayramov 1954-cü ilin yanvar ayının 16-da Azərbaycan Respublikasının Ucar rayonun Boyat kəndində anadan olub. Valideynlərini erkən yaşda itirdiyinə görə onu nənəsi böyüdüb. 1961–1971-ci illərdə orta məktəbdə, 1971–1972-ci illərdə isə Göyçay texniki peşə məktəbində təhsil alıb.
1972–1974-cü illərdə Göyçayda işləyən Ağalar 1974-cü il mayın 31-də Krasnoyarsk vilayətinin Krasnoyarsk şəhərində hərbi xidmətə yollanıb. 1976-cı ildə əsgərlikdən Ucara qayıdan Ağaların nənəsi rəhmətə gedir və o artıq rayonda qala bilmir və 6 ay sonra Bakıya yollanır. Bakıda fəhləlik edib pul qazanan aktyor əvvəlcə sənədlərini Bakı Dövlət Universitetinin "Filologiya" fakültəsinə verir, lakin qəbul ola bilmir.
1977–1979-cu illərdə Bakı Mədəni-Maarif Texnikumunda özfəaliyyət dram rəhbəri ixtisasına yiyələnir.
Aktyor 1980–1985-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində təhsil alıb və oranı fərqlənmə diplomu ilə bitirib.
Ailəlidir, bir qızı, bir oğlu var.
Fəaliyyəti
1983-cü ildən bu günə qədər Dövlət Teleradio şirkətində bədii qiraətçi-aktyor kimi çalışmaqdadır.