cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hasəki Külliyəsi
Hasəki Sultan məscidi
1539-cu ildə inşası tamamlanan, 11,30 m hündürlüyündəki günbəzi və giriş hissəsindəki 5 kiçik günbəz ilə dövrün klassik arxitekturasına malikdir. Ancaq məscid in çox balaca olması səbəbilə 1612-ci ildə Sultan Əhməd məscidi nin də baş memarı olan Sədəfkar Mehmed ağanın rəhbərliyi ilə məscid genişləndirilmiş, əlavə olaraq bir günbəz daha inşa olunmuşdur. Məscid in şimal-qərb küncündə isə sadə tərtibatlı bir minarə si var.
Requl
Görünmə dərəcəsi
Requl sistemi gecə səmasında görünən ulduz ölçüsü +1.35 olan 21-ci parlaq ulduzdur. İşıq çıxışı Regulus A tərəfindən nəzarət edilir. Regulus B izolyasiya halında görüldüyündən ulduz ölçüsü +8.1 ölçülü bir obyekt olur və digər komponenti Requl C birbaşa müşahidə olunan üç ulduzdan ən zəifidir, teleskopla müşahidə olunması üçün görünən ulduz ölçüsü +13.5 olmalıdı. Requl A özü bir spektroskopik qoşa ulduzdu: İkinci ulduz baş ulduzdan çox zəif olduğundan birbaşa müşahidə etmək olmur. BC cütlərinin bucaq məsafəsi Requl A-dan 177 ark saniyə uzaqlıqdadır, bu da həvəskar teleskoplarda görünə bilər.
Hasəki Külliyəsi
Hasəki Sultan məscidi
Məscid in harim (namaz qılmaq üçün ayrılmış hissə) bölümü xəttat ların əl işləri ilə bəzədilmiş, günbəz lər isə tünd göy, qırmızı və yaşıl rəngin istifadə olunduğu günəş və ay motivləri ilə bəzədilmişdir.
Hasəki Sultan mədrəsəsi
Məscid in tam qarşısında 1539-1540 tarixlərində inşa olunan mədrəsə yə əsas giriş ana yoldan girilərək mədrəsə nin həyətinə açılan qapıdır. Qapının qarşısındakı tərəfdə 6, sağ və sol tərəflərdə isə 5 hücrə olmaqla, mədrəsə də ümumilikdə 16 hücrə yerləşir. Mədrəsə nin ana qapısı və giriş qapısının üzərindəki mərmər üzərinə işlənmiş rəngli çinilər isə sonralar sökülərək Çinili Köşkə aparılmışdır.
XV Lüdovik
Daxili və xarici siyasəti
Fransa dövlətinin xidmətinə keçmiş Şotlandiyalı bankir Con Lounun maliyyə islahatı daha radikal tədbir idi. 1716-cı ildə o, kredit biletlərini dövriyyəyə buraxmaq hüququ olan “Bank Jeneralite” bankını təsis etdi. 1717-ci ildə isə Qərb şirkətini yaratdı. İlk əvvəl kapitalı 6 mln olan və Kral bankına çevrilən bank illik gəlir faizi 6%, hər birinin dəyəri isə 500 livr olan səhmləri dövriyyəyə buraxdı. Maliyyə xaosu fonunda dövriyyə həddən artıq kağız pul kütləsinin daxil olması səbəbindən inflyasiya artdı. 1720-ci ildə bankın iflas olması zamanı dövriyyədə 3 mlrd. livr məbləğində səhm olduğu halda, onun kapitalı cəmi 300 mln livr həcmində idi. Maliyyə piramidasının çökməsi nəticəsində dövlət özünü müflis elan etdi.
Hasəki Külliyəsi
Hasəki Sultan mədrəsəsi
2 sentyabr 1914 tarixində tərtib olunan və İstanbul dakı mədrəsələr haqqında məlumat verən bir sənəddə mədrəsə nin təmirsiz olduğu və fəaliyyət göstərmədiyi qeyd olunur.
XV Lüdovik
Daxili və xarici siyasəti
1718-ci ilin sonlarında Parisdə ispan səfiri Sellamarın təşkil etdiyi sui-qəsdin üstü açıldı. Bu zaman Fransa İngiltərə, Hollandiya və Avstriya ilə birlikdə İspaniyaya qarşı ittifaq yaratmışdılar. Sui-qəsddə iştirak etmiş hersoq Men zindana atıldı. 1721-ci ildə İngiltərə, Fransa və İspaniya arasında ittifaq bağlandı. XV Lüdovikin ispan şahzadəsi ilə nikahı bu ittifaqı daha da möhkəmlətməli idi.
Hasəki Külliyəsi
Məktəb
Mədrəsə nin şərq ində yerləşən kvadrat planlı yan-yana iki hissədən ibarət məktəb in birinci hissəsi 4 pilləli girişlə başlayan açıq hissədir. İkinci hissə isə içəridə yerləşir və qapalıdır. Açıq hissə alt-üst olmaqla iki pəncərəsi var. Binanın önündəki hovuzlu hissə isə böyük ehtimalla sonradan tərtib olunmuşdur. Binanın kitabəsi olmadığından dəqiq inşa tarixi məlum deyil. Ancaq işlənmə tərzi və memarlıq xüsusiyyətləri nin bənzərliyi səbəbilə Hasəki Sultan mədrəsə si ilə eyni ildə tikildiyi zənn olunur. Qapalı hissənin yanında isə çox kiçik boşluq var ki, burada da bir neçə məzar yerləşir. Bu şəxslərin kim olduğu dəqiq bilinməsə də, böyük ehtimalla külliyədə çalışan şəxslərdir.
XV Lüdovik
Daxili və xarici siyasəti
1723-cü ildən XV Lüdovik özü Fransanı idarə etməyə başladı. Həmin ilin dekabrında Orleanlı Filippin vəfatından sonra kral kardinal Flerini birinci naziri təyin etmək istəsə də şahzadə Kondenin təzyiqi ilə geri çəkilməli oldu. Konde kral üçün Avropanın elə də nüfuzlu olmayan monarxı ­– Polşa kralı Stanislav Leşinskinin qızı Mariya ilə nikahı təşkil etdi. Bu  Fransanın ictimai rəyində kəskin narazılığa səbəb oldu. İspaniya ilə yeni müharibənin başlanması təhlükəsi səbəbindən hökumətin əhali üzərinə yeni birbaşa vergini qoyması Kondenin nüfuzuna ciddi zərbə vurdu. 1726-cı ilin iyununda XV Lüdovik Kondeni istefaya göndərərək XIV Lüdovik kimi özünün birinci nazir olacağını bəyan etdi. İlk olaraq o, yansenizmə qarşı mübarizəyə başladı.
Hasəki Külliyəsi
İmarət
Hasəki küçəsi üzərində yerləşən sonuncu qapı isə imarət qapısıdır. Buradakı kitabəyə görə, imarət 1550-ci ildə I Süleymanın əmrilə inşa edilib. Ancaq memarının kim olduğu məlum deyil. İmarət şimal istiqamətdə 2, sağ və sol tərəflərində 4 olmaq üzrə 10 böyük günbəz dən ibarətdir. Şimal istiqamətdə yerləşən iki böyük günbəz in arxasında isə 4 kiçik həcmli günbəz var ki, bu hissə imarətin mətbəx hissəsidir.
XV Lüdovik
Daxili və xarici siyasəti
Birinci nazir Fleri vergi toplanılması işini qaydaya saldı, ölkə daxilində yolların çəkilməsinə diqqəti artırdı. Lakin Avstriya irsi uğrunda müharibədə Fransanın maraqlarının təmin olunmaması fonunda hökumətin dini siyasəti, eyni zamanda quraqlıq səbəbindən qıtlığın yaranması ölkədə narazılığı gücləndirdi. Hökumət əleyhinə aparılan kampaniyanın kulminasiya nöqtəsi 1757-ci ilin yanvarında qulluqçu Damyenin XV Lüdovikə sui-qəsdi oldu.
Hasəki Külliyəsi
Darüş-şəfa
Külliyənin şah əsəri hesab olunan darüş-şəfa, yəni xəstəxana binası qapısındakı kitabəyə görə 1550-ci ildə inşa olunmuşdur. Ardından 1892, 1911 və 1963-cü illərdə üç dəfə bərpa olunub. Dərman hazırlamaq üçün belə xüsusi bölümləri olan darüş-şəfa günümüzədək fəaliyyət göstərir.
XV Lüdovik
Daxili və xarici siyasəti
Avstriya irsi uğrunda müharibənin başa çatmasından sonra maliyyə baş nəzarətçisi Maşo d´Arnuvilin təşəbbüsü ilə maliyyə islahatı keçirildi. 1749-cu ildə hökumət dövlət borcunun ödənilməsi məqsədi ilə yeni daimi vergi – 1/20 vergisini tətbiq etdi. 1749-cu ildə ruhanilərin daşınmaz əmlak əldə etmək hüquqları məhdudlaşdırılırdı. Vergi islahatına qarşı Paris parlamentinin və əyalətlərin ştatlarının müqaviməti yatırıldı, Langedokun ştatları buraxıldı. 1751-ci ildə kilsə mülkləri 1/20 vergisindən azad edildilər.
Hasəki Külliyəsi
Hasəki çeşməsi
Hasəki küçəsinin şimal istiqamətində külliyəyə girişi təmin edən 3 qapı mövcuddur. Bunlardan şərqdəki mədrəsə, qərbdəki imarətə, ortadakı isə məktəbə açılan qapıdır. İmarət və məktəb qapısı arasındakı hissədə isə XVI əsrə aid daş çeşmə yerləşir. Üzərindəki mərmər kitabəyə görə, çeşmə 1766-cı ildə bərpa olunub. Klassik tərzdə düzbucaqlı formada inşa olunan çeşmənin suyu hal-hazırda axmır.
XV Lüdovik
Daxili və xarici siyasəti
Yeddi illik müharibədə fransız ordularının iştirakının zəif cəhətləri ordunun radikal islahatının keçirilməsini tələb etdi. Bu sahədə islahatı 1761-ci ildən etibarən hökumətdə xarici işlər, hərbi və hərbi-dəniz üzrə dövlət katibi vəzifələrini icra etmiş hersoq Şuazel həyata keçirdi.
1763-cü ildə maliyyə baş nəzarətçisi Bertyen bütün torpaqlar üzərinə vahid vergi qoyulması məqsədi ilə onların kadastrlarının hazırlanmasına dair kral ediktinin verilməsinə nail oldu.
1768-ci ildə kansler təyin edilmiş Rene Nikol Mopu məhkəmə sahəsində islahatlar keçirdi. 1770-ci ildə məhkəmə hakimlərinin və Paris parlamentinin hüquqlarının məhdudlaşdırılması haqqında kral edikti verildi.
XV Lüdovikin hakimiyyəti dövründə Fransanın xarici siyasəti elə də uğurlu olmadı. XV Lüdovik 1743-cü ildə xarici siyasət məsələləri ilə məşğul olmaq üçün xüsusi gizli komitə yaradıb şahzadə Kontini başçı təyin etmişdi. Səfirlərdən başqa onun xarici ölkələrdə gizli agentləri də fəaliyyət göstərirdi. XV Lüdovikin hakimiyyəti illərində Fransa “zinət müharibələri” adlandırılan vərəsəlik müharibələrinə - Polşa irsi, Avstriya irsi və Yeddi illik müharibələrə qoşuldu. Fransa bu müharibələr nəticəsində Kanadanı, Luiziananı və Hindistandakı mülklərini itirdi.
Almaniya dövlətləri arasında Prussiya və Avstriya tədricən güclənirdi. Prussiya XVII əsrin ortalarından Avstriyanın rəqibinə çevrilmişdi. XV Lüdovik Avstriyaya qarşı mübarizə aparır, protestant knyazları müdafiə edirdi və «Avstriya irsi» uğrunda müharibədə Prussiyanın tərəfində iştirak etdi. Fransa, Prussiya və Bavariya «Avstriya irsi»nin bölünməsi haqqında saziş imzaladılar. 1748-ci ildə bağlanmış Aahen sülhü ilə Sileziya Prussiyaya verildi.
1754-1755-ci illərdə Kanadada hərbi toqquşmadan sonra İngiltərə və Fransa Avropada özlərinə müttəfiq axtarmağa başladılar. 1756-cı ilin yanvarında Prussiya və İngiltərə Almaniyada sülhü qorumaq və Almaniyanın ərazi bütövlüyünə qəsd edən dövlətə qarşı birlikdə mübarizə aparmaq haqqında müqavilə  bağladılar. 1756-cı ilin mayında Versalda Avstriya ilə Fransa arasında qarşılıqlı yardım müqaviləsi imzalandı, onlar aralarındakı çoxillik ziddiyyətləri kənara qoyub müttəfiq oldular. Prussiyanın güclənməsi  ilə  bağlı Baltik sahilində Rusiyanın mənafeləri  üçün təhlükə yaranmışdı. 1756-cı ilin martında Rusiya Avstriya ilə müqavilə imzaladı. Müqaviləyə görə Rusiya Avstriyaya kömək üçün 80 min nəfərlik qoşun göndərməli idi. 1757-ci ilin fevralında Rusiya ilə Avstriya arasında imzalanmış yeni müqaviləyə görə Avstriya hər il Rusiyaya 1 milyon florin kredit verməli idi. 1757-ci ilin mayında imzalanmış yeni Fransa-Avstriya müqaviləsinə görə Fransa Avstriyaya kömək üçün 105 min nəfərlik qoşun göndərməli və hər il Avstriyaya 12 milyon florin kredit verməli idi. 1761-ci ildə Avstriya-Fransa-Rusiya koalisiyasına İsveç, Saksoniya və Polşa da qoşulmuşdu.
Mənbə
Rövşən Hətəmov. Yeni tarix. Mühazirələr kursu
Kərkük qalası
Kərkük qalası — İraqın Kərkük şəhər mərkəzində yerləşir və şəhərin ən qədim hissəsi sayılır.
Tarixi
Kərkükdəki ən qədim tikili Kərkük qalasıdır. Qalabın tarixi e.ə. 3000-cü illərin ortalarına qədər gedir. Qala bu qədim şəhərin əsasını təşkil etmişdir və aydındır ki, Kərkük türkmənlərin ən mühüm yaşayış məntəqələrindən biridir. Kərkük qalası dörd məhəllədən ibarətdir. Bu məhəllələr; Ağalıq, Hamam, Meydan və Zindan adlanır. Qala 4 qapıya sahibdir. Bunlar; Topqapı, Daşqapı, Yeddi qız, Halvaçılar qapılarıdı. Ayrıca qalaya aparan bir geçid isə Seyit Nəcib təkkəsindən keçən bir nərdivanlı yoldur. Kərkükün sakinlərinin demək olar ki, hamısı türkmənləridir. Türkmənlərin simvolu olan Kərkük qalası şəhər divarlarının ən qədim tarixi abidələrini qoruyur.
Türkmənlərin əsrlər boyu daimi olaraq yaşadıqları qalanın içi bu gün yerlə bir edilmişdir.
1990-cı ildə İraq prezidenti Səddam Hüseynin göstərişi ilə Kərkük qalasının təmir etdirmək adı ilə, məqsədli şəkildə əhalinin evakuasiya planını həyata keçirildi və qalanı sökməyə başladılar. 1995-ci ildə isə Səddam Hüseynin əmri ilə qala əhalisi tamamilə zorla evakuasiya edilmiş, 1997-ci ildən 2003-cü ilə qədər yüzlərlə ənənəvi Türk tarixi evləri və əsərləri yıxılaraq məhv edilmişdir. Türkmən evləri, tarixi əsərlər, hətta məzar daşları belə məhv edilmişdir. Beləliklə, əsas məqsəd Kərkük türkmən tarixini silmək və izlərini məhv etmək idi.
Qala içərisində qorunub saxlanıla bilən tək-tük abidələr qalıbdır. Danyal Peyğəmbər məscidi, Göy künbəz abidəsi var.
Göy künbəz 1361-ci ildə Cəlayirlər dövründə 820 kvadratmetr olan və 17 metr hündürlüyündə tikilmişdir. Qalanın içində gümüzə qədər qala bilən Türk mirasının şah əsəridir.
Səlcuqlu dövrünə aid olan Göy künbəzin xarici divarlarındakı daş kitabədən məlum olur ki, XIV əsrdə Səlcuqlu sülaləsinə məxsus olan Buğday Xatun üçün bu kümbəz inşa edilmişdir.
İstinadlar
Türkmenlerin Kerkük Kalesi...
Kovalent əlaqə
thumb|400px|Kovalent rabitə thumb|right|250px|kovalent rabitə Kovalent əlaqə — Elektromənfilikləri kəskin fərqlənməyən atomlar arasında kovalent əlaqə yaranır. Kovalent əlaqənin təbiəti atomlar cütünün ümumi (əlaqələndirici) elektron cütünün əmələ gəlməsindən və bu cütə birgə sahib olmaqdan ibarətdir. Bu cütlüyün elektronları hesabına hər bir atom öz valent səviyyəsini tamamlayır və bununla da öz enerjisini azaldır. Bu cütün yerləşdiyi yerdə mənfi yükün iki qat olması hesabına nüvələrdən hər birinin arasında və bu oblastda cazibə güclənir. Beləliklə atomlar əlaqələnmiş olur və birlikdə olur.
Kovalent rabitə nəzəriyyəsi
Kovalent rabitə nəzəriyyəsi ümumi şəkildə 1916-cı ildə Amerika alimi Lyus tərəfindən yaradılmışdır. Bu nəzəriyyənin sonrakı inkişafında, xüsusilə onun kompleks birləşmələrə tətbiqi sahəsində N.Sicivikin böyük rolu olmuşdur. Buna görə kovalent rabitə nəzəriyyəsi son vaxtlarda Lyus-Secvik nəzəriyyəsi adlanır. ion rabitəsində olduğu kimi kovalent rabitə nəzəriyyəsinin də əsas mahiyyətini qarşılıqlı kimyəvi təsirdə olan element atomlarında müvafiq təsirsiz qazlara məxsus davamlı elektron konfiqurasiyasının əmələ gəlməsi təşkil edir.Lakin kovalent rabitənin yaranması zamanı ion rabitəsindən fərqli olaraq, elektronun bir element atomundan digər element atomuna tam keçidi baş vermir. Yalnız qarşılıqlı təsirdə olan hər iki element atomlarının açıq elektronlarının bir-biri ilə qapanması hesabına ümumi elektron cütləri yaranır ki, bunlar da eyni vaxtda hər iki atoma aid olmaqla onların arasında rabitənin yaranmasına səbəb olur. Beləliklə, atomlar arasında ümumi (ortaq) elektron cütləri vasitəsi ilə əmələ gələn rabitə növü kovalent rabitə adlanır.
Kovalent əlaqənin əmələ gəlmə mexanizmi
- Kovalent əlaqənin əmələ gəlməsinin iki mexanizmi mümkündür:
- Kovalent əlaqə polyar və qeyri-polyar olur. O əlaqə polyar adlanır ki, bu əlaqədə elektron sıxlığı daha çox elektromənfi atoma doğru yerini dəyişir. Qeyri-polyar əlaqə əmələ gəldikdə belə yerdəyişmə olmur. Polyarlaşma nisbi elektromənfilikləri müxtəlif qiymətlərə malik olan element atomları arasında əlaqə yarandıqda baş verir.
- Çox vaxt kovalent əlaqə elektron cütünü ifadə edən xətt (–) ilə ifadə olunur. Məsələn, H–H, H–Cl, H–O–H
Əlaqənin belə ifadəsi ilə alınan yazı struktur formulu adlanır.
Pinus mugo
(Pinus mugo) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Qolden Steyt Uorriorz
Qolden Steyt Uorriorz — NBA-da Sakit okean qrupunda yer alan Oklənd, Kaliforniyanı təmsil edən basketbol klubu.
1946-cı ildə Filadelfiya, Pensilvaniyada "Filadelfiya Uorriorz" adıyla qurulmuşdur. NBA-də 1947, 1956, 1975, 2015 və 2017-ci illərndə 5 dəfə çempion olmuşdur. Üç çempionluğun ardından 40 il sonra 2015-ci il finallarında "Klivlend Kavalers" üzərində qalib gələrək çempion olmuşlar. 2015-16 mövsümündə 73 qalibiyyət 9 məğlubiyyət alaraq NBA tarixinin normal mövsümündə ən çox qalib gələn komandası ünvanını almışdır.
1946–1962: Filadelfiya Uorriorz
Warriors, Peter A. Tyrrell tərəfindən 1946-cı ildə "Filadelfiya Warriors" adıyla quruldu. 1946-47 mövsümündə "Çikaqo Stags"i 4-1 məğlub edərək çempion oldu. Bu uğur NBA rəhbərliyi tərəfindən ilk çempionluq olaraq qəbul edilir. Bir il sonra 1947-48 mövsümündə də final oynamağa nail oldular, lakin Baltimor Bullets qarşısında 4-2 məğlub oldular. İkinci çempionluğu isə 1955-1956 mövsümündə oldu, Warriors bu dəfə "Fort Wayne Piston"s ilə 5 oyundan sonra 4-1 hesabı ilə qalib gəldilər.
1962–1971: San Fransisko Warriors
1962-ci ildə Franklin Mieuli komandanın böyük bir qisimini satın aldı və San Fransiskoya daşıdı. Ayrıca komandanın adını "San Fransisko Warriors" olaraq dəyişdirdi. 1962-64 illərdə Warriors, matçlarını ümumiyyətlə Cow Palaceda oynadı. 1964-66 illərdə isə oyunlarını San Fransisko Civic Auditoriumda keçirtdi. 1963-64 mövsümündə finala yüksəlməsinə baxmayaraq Boston Seltiksə 4-1 məğlub oldu. 1965-ci ildə Rick Barry komandanın ulduzuna çevrilməyə başladı. O mövsüm Rick Barry İlin ən yaxşı gənci seçildi və 1966-67 mövsümündə finala qədər yüksəlməyi bacardılar, lakin finalda Filadelfiya Seventi Siksers ilə qarşılaşmalarda 4-2 məğlub oldular.
1971–1978: Golden State Warriors
1971-ci ildə komandanın adı "Golden State Warriors" olaraq dəyişdirildi. 1971 və 1977-ci illər arasında yalnız 1974-cü il istisna olmaqla digər illərdə pley offlara qatılmağı bacardılar. 1974-75 mövsümü finalında "Vaşinqton Bullets" ilə qarşılaşmalarda 4-0 hesabı ilə qalib gələrək çempion oldular.
28 iyun
1601–1900
thumb|[[Həsən bəy Zərdabi]]
1901–cari
thumb|[[Frans Ferdinand]]
Kventin Dorvard
"Kventin Dorvard" — Valter Skottun 1823-cü ildə yazdığı roman.
Məzmun
Romanda gənc, cürətli və sədaqətli şotlandiyalı Kventin Dorvardın qazanc və dolanışıq dalınca Fransaya səfər edərkən başına gələn macəralardan danışılır. Kventin istəmədiyi halda, məcburən öz vətənini tərk etməli olur. Çünki o dövrdə Avropa ölkələrinin hər birində tez-tez qanlı ara müharibələri baş verirdi. Belə müharibələrdən birində onun bütün ailəsi həlak olmuşdur.
Kventinin özü də ölümdən təsadüfən qurtula bilmişdir. Anası düşmənlərə yalvara-yalvara, onu ağır yaralanmış halda, bu şərtlə xilas edə bilmişdir ki, Kventin ömrünü monastırda başa vuracaqdır. Düşmənlər Kventinin cismani oldürməmişlər. Lakin düşmənləri Dorvardlar nəslinin davam etməməsi üçün Kventini monastırda yerləşdirib ömürlük rahibliyə məhkum etmişlər. Lakin rahiblik həyatı bu gənc oğlanın ürəyincə olmadığından o, Şotlandiyadan qaçır. Kventinin öz qüvvəsinə inamından və sədaqətlə özünə bir parça çörək qazanmaq arzusundan başqa heç nəyi yoxdur. Lakin o, zadəgandır, o zamankı zadəgan adət və inamlarına görə, onun üçün sənətkarlıq və ya kəndli kimi dinc zəhmətlə yaşamaq mümkün deyildir. Ara müharibələri və yoxsulluq ucbatından öz ana yurdlarından qovulmuş olan bir çox gənc şotlandiyalılar kimi, Kventin də fransız kralı XI Lüdovikin Şotlandiya qvardiyasının muzdlu əsgəri olur. Onun dayısı qoca cəngavər də çoxdan vətənini tərk edib həmin bu qvardiyada xidmət edir.
Valter Skott Kventini açıq-aşkar öz müsbət qəhrəmanı kimi vermişdir. Kventin Dorvard kral tərəfindən ona tapşırılan bütün əmrləri qüsursuz başa çatdırır. Lakin Kventin Dorvardın təbiətində bir çox ziddiyyətlər mövcuddur. Belə ki o, Lüdovikin zalımlığına və günahsız adamları amansızcasına öldürən kral cəlladı Tristana qarşı qəzəblənirsə də, amma feodal zülmünə qarşı üsyan etmiş lyejlilərə qarşı da açıq-aşkar mənfi münasibət bəsləyir. Nəhayət artıq Lüdovikin ikiüzlülüyünü yəqin etdikdən sonra da, Kventin Lyejə qarşı cəza yürüşündə iştirak edir və öz şəhərlərini müdafiə edən lyejlilərə qarşı vuruşmaqla, öz üzərinə düşən muzdlu kral əsgəri vəzifəsini canfəşanlıqla yerinə yetirir.
Bundan başqa Kventin bir qədər xəyalpərəstdir. Bu gənc oğlan öz təcrübəsizliyindən, ətrafında baş verən hadisələrdən bir çoxunun fərqinə varmır, onların mənasını belə anlamır. Lüdovikin məqsədinə görə, özünün siyasi oyunlarda ən adi bir vasitə olduğunu dərk etmir.
Gənc Dorvardın xidməti xeyli qəribə olur, o, təsadüfən Fransa kralı XI Lüdovikin özünün diqqətini cəlb edir. Kral ondan ən təhlükəli və mühüm tapşırıqlarda istifadə edir. Şotlandiyanın ucqarlarından çıxmış bu gənc o zamanın ən qüdrətli iki hökmdarı olan Fransa kralı ilə Burqundiya hersoqu İgid Karlın arasında gedən ən kəskin siyasi mübarizənin mərkəzində durur. Ancaq Kventin Lüdoviqin tapşırıqlarını yerinə yetirəndə, yalnız bu tapşırıqlar barədə düşünmür. O, geniş və zəngin mülklərinin sahibi olan gənc qrafinya İzabella de Kruaya aşiq olur. Qrafinya İzabella, demək olar ki, kiçik də olsa, şəhərləri, qəsrləri, meşələri, çayları olan tam bir dövlətin sahibidir.
Yoxsul, amma nəcabətli gənc şotlandiyalı əsgər, gözəl gənc qrafinyaya cəngavərsayağı vurulduğu üçün onu təhlükəli səyahət zamanı Fransa yollarında bütün təhlükələrdən qoruya-qoruya ötürərək, nəhayət gətirib Cəsur Karlın dəbdəbəli sarayına çatdırır. Bu əhvalat Kventinin özünə də yaxşı tanış olan qədim cəngavərlik romanlarındakı hər hansı bir epizoda bənzəyir. Valter Skottun özünün göstərdiyinə görə, Kventin özü də belə romanları həvəslə oxuyanlardan biri imiş.
Bütün bunlar çox şairanə və təsirli olmaqla bərabər, XV əsrin real həyatına nisbətən kəskin bir təzad kimi görünür. O dövrün həqiqi həyatında qarşılıqlı nifrət, hakimiyyət və qızıl düşkünlüyü, ən alçaq intriqalar, riyakarlıq və zorakılıq hökm sürməkdə idi. “Kventin Dorvard” romanında təsvir edilən dövrün ən səciyyəvi xüsusiyyətlərini öz simalarında təmsil edən adamlar olan casuslar, kral cəlladları, sərxoş muzdlu əsgərlər, alçaq kübarlar, amansız və hiyləgər hökmdarlar idi. Kventin bunlarla qarşılaşmalı olur. Bunlar onun həyatını hər gün təhdid edirlər. Kventin onların yırtıcı rəftarlarını, riyakarlıqlarını görüb tanıyır və öz cəsarəti və sədaqəti ilə onlara qalib gəlir.
İzabellanı həm də adlı-sanlı bir aristokrat – gələcəkdə Fransa taxt-tacına yilyələnmək hüququna malik Orleon hersoqu və digər əyanlar da istəyir. Onlar, hər şeydən əvvəl, XI Lüdovikin və burqundiyalı Karlın saraylarında gedən siyasi oyunların iştirakçıları, diplomatlar, öz qərəzkar siyasi planlarının yerinə yetirilməsi arzusunda olan şöhrətpərəst adamlardır. Qrafinya de Kruanın pulları, torpaqları və gurultulu adı, onlara bunun üçün lazımdır. Qız özü isə onlar üçün öz siyasi intriqalarında bir alətdir.
Kventin Dorvard kral ilə tanış olduğu qısa müddətdə kral Lüdovikin insanların həyatı ilə oynayan məkrli və qəddar bir adam olmasını, ona inananlara asanlıqla xəyanət etməsini, ən alçaq cinayətlərdən də çəkinməməsini və kralın ən yaxın xidmətçiləri olan – casus bərbər Olivye ilə cəllad Tristanın vəhşiliklərini görən Kventin, İzabella ilə evləndikdən sonra XI Lüdovikin muzdlu qvardiyasında xidmət etməkdən imtina edir.
Əsərin sonunda müəllif qeyd edir ki, bəzi yazıçılardan fərqli olaraq Kventinin İzabellaya qovuşduqdan sonra onların toyu, uşaqlarının sayı, xoşbəxt yaşaması və bundan sonra onların həyatlarının necə keçməsi barədə təfərrüatlara varmayıb əsəri burada kəsmişdir. Bu da, gördüyümüz kimi, yazıçı tərəfindən atılan ən doğru bir addım olub həm romanın, həm də Kventin obrazının mükəmməlliyinə xidmət etmişdir.
Ləkin
Ləkin — Azərbaycan Respublikasının Cəlilabad rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Tarixi
31 may 2013-cü ildə Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin qərarı ilə Badamağac, Buravar və Şatırlı kəndləri Ləkin kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, mərkəzi Şatırlı kəndi olmaqla Şatırlı kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibinə verilmişdir.
Toponimikası
Cəlilabad rayonunun eyniadlı ı.ə.v.-də kənd. Burovar silsiləsinin ətəyindədir. Əsl adı Ləkandır. Oykonim lək tayfa adından və cəmlik bildirən – an şəkilçisindən ibarət olub, “Ləklər” mənasındadır.
Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 1665 nəfər əhali yaşayır.
İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyətini kənd təsərrüfatı-əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq təşkil edir.
Faiq Şükürbəyli
Faiq Şükürbəyli; Faiq Xasay oğlu Qurbanov (28 aprel, 1957) — Folklorşünas, jurnalist, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru.
Həyatı
Qurbanov Faiq Xasay oğlu 28 aprel 1957-ci ildə Füzuli rayonunun Şükürbəyli kəndində anadan olmuşdur. 1971-ci ildə Şükürbəyli kənd natamam orta məktəbini bitirərək Şuşa Pedaqoji Məktəbinə daxil olmuş və 1975-ci ildə oranı müvəffəq qiymətlərlə başa vurmuşdur. Təyinatla Ucar rayonunun Yuxarı Şilyan kənd orta məktəbində müəllim işləmiş, 1976—1978-ci illərdə Sovet Ordusu sıralarında hərbi xidmət keçmişdir.
Hərbi xidmətini başa vurduqdan sonra doğma Vətəninə qayıdan Faiq Şükürbəyli 1978—1980-ci illərdə Füzuli rayonunun Aşağı Yağlıvənd kənd orta məktəbində müəllim, 1980—1993-cü illərdə isə Şükürbəyli kənd orta məktəbində hərbi rəhbər və tarix müəllimi işləmişdir. 1983-cü ildə Bakıda Jurnalist Sənətkarlığı İnstitutunu, 1993-cü ildə Bakı Dövlət Universitetinin tarix fakültəsini, sonra isə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Nizami adına Ədəbiyyat Institutunun folklor şöbəsinin aspiranturasını bitirmiş, "Azərbaycan şifahi xalq ədəbiyyatının regional xüsusiyyətləri" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə edərək filologiya elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almışdır.
Faiq Şükürbəyli 1969-cu ildən dövri mətbuatda çıxış etmişdir. Onun saysız-hesabsız məqalələri respublikamızın bir sıra qəzet və jurnallarında dərc olunmuşdur. "Ərgünəş" almanaxında şerləri çap edilmişdir. Bir neçə qəzetlə əməkdaşlıq etmiş və müxbir işləmişdir. Dövri mətbuatda uzun müddətli səmərəli fəaliyyətinə, aktual mövzularda yazdığı məqalələrə və qazandığı nailiyyətlərə görə "Kamil sənətkar" diplomuna layiq görülmüşdür.
Faiq Şükürbəyli həm də folklorşünasdır. Onun folklor sahəsində çoxlu sayda incələmələri vardır. Bu sahədə xeyli elmi məqalələrin müəllifi olan Faiq Şükürbəyli eyni zamanda bir neçə kitabın tərtibçisi, yaxud toplayıcısıdır. "Əfsanələr", "Lələ yaranmışam daşdan mən", "Qarabağ folkloru antologiyası" kitablarında onun da imzası vardır. Onun şifahi xalq ədəbiyyatına aid topladığı materiallar bir qayda olaraq respublika radiosunun "Bulaq" verilişində səsləndirilir.
Qarabağ müharibəsində şəhid olan soydaşlarımızın ömür yolundan bəhs edən kitabların müəllifidir: "İstiqlal şəhidləri", "Ərgünəş fəryadı", "Dağlar, oğul amanatı", "Ərgünəşin ər oğulları", "Dağ vüqarlı insan".
Respublikanın tanınmış publisist-jurnalistlərindən biri olan Faiq Şükürbəyli hazırda Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasında çalışır.
Ailəlidir, 3 övladı, 4 nəvəsi var
Mükafatları
filologiya elmləri üzə fəlsəfə doktoru
Yapon laminariyası
(Laminaria japonica) - cinsinə aid bitki növü.
Faiq Şükürbəyli
Əsərləri
səh.), səh.), səh.), Bakı, 2011, 328 səh.), Bakı, 2011, 232 səh.), MMC, Bakı, 2012, 320 səh.), MMC, Bakı, 2013, 192 səh.), 2013, 348 səh.), 2014, 306 səh.), MMC, Bakı, 2015, 432 səh.), nəşriyyatı-2018, 156 səh.) (Bakı, “Gənclik” nəşriyyatı, 2019, 192 səh.) 1995, 48 səh.), LTD” MMC, Bakı, 2011, 376 səh.)
Senecio socompae
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Vrelo Bosne
thumb|right|350px|Park ərazisindən keçən Bosna çayı Vrelo-Bosne  — Bosniya və Herseqovinanın paytaxtı Sarayevo şəhəri yaxınlığında, İqman dağı ətəklərində olan Bosna çayı ətrafındakı ictimai park.
Ümumi məlumat
left|thumb|220x220px «Vrelo Bosne» parkı İlica bölgəsində yerləşir və ölkənin ən məşhur görməli yerlərindən biridir. Bosna çayı üzərində Roma körpüsü var. Körpü 1530-1550-ci illər arası inşa edilmiş. Körpünün tikintisində qədimdə mövcud olmuş roma körpüsünün daşlarından istifadə olunmuş. Roma imperiyası zamanı bu körpüdən istifadə edərək Aquae Sulphurae kəndi ilə əlaqə saxlanılırdı
Yaz aylarında Bosna çayı suyu çox təmiz olduğundan içməyə belə yararlı olur. İl ərzində parkı 60 000 turist ziyarət edir.
Turistlər parkda piyada və ya atla gəzişərək istirahət edə bilərlər. Əsas gəzinti yolunun uzunluğu 3 km-dir. Bu yol üzərində Avstriya-Macarıstan dövrünə məxsus bina inşa edilmiş.
Park daxili yollar həmdə velosipedlə gəzinti üçündə idealdır. Turistlər asanlıqla gur axan çayı, eləcədə şəalaləni seyr edə bilirlər. Ərazidə olan kafe və restoranlar səyahtçilərə müxtəlif içki və qida təklif edirlər. İlin mövsümündən asılı olaraq parkın fəaliyyət saatı müxtəlifdir. Park ərazisində ördək və qu quşularına rast gəlmək olar
Bosniya müharibəsi zamanı park qorunmamış və yerli əhali bir çox ağacları qızınmaq məqsədi ilə kəsib yandırmışlar. 2000-ci ildən sonra park yenidən bərpa olunmuş və beytəlxalq ekologiya təşkilatının rəhbərliyi altında öz əvvəlki formasına qayıtmışdır.
Vrelo-Bosne parkında tez-tez Bosniya və Herseqovina milli futbol komandası təlim məşq toplanışı keçirir. Futbolçular Hercegovina otelində qalırlar.
Parka giriş
Parka ərazisində Bosniya və Herseqovina markı istifadə olunur.
Ərdağı (Ardağlı dağı)
Ərdağı (Ardağlı) — Şərur rayonu ərazisində, Dərələyəz silsiləsinin suayrıcındakı Keçəltəpə yüksəkliyindən (2744,0 m) cənub-qərbə ayrılan Salahyurdu qolunun suayrıcında, Xan bulağından 1,5 km şimal-qərbdə dağ (hünd. 2230,4 m). Üst Triasın Karni mərtəbəsinə aid Tənənəm lay dəstəsinin dolomit və əhəngdaşılarından təşkil olunmuş, şimal-şərq yamacı sıldırımlı günbəzvari yüksəklikdir. Tektonik cəhətdən Şərur-Culfa qalxım zonasının Şərur seqmentinin cənub-şərqində müşahidə edilən eyniadlı sinklinalın nüvə hissəsində  yerləşir. Şimal-şərq yamacından şimal-qərb istiqamətli Anabadgədik dərinlik qırılması keçir.
Şimali Makedoniyada futbol
Şimali Makedoniyada futbol — ölkədə ən kütləvi idman növlərindən biri. Şimali Makedoniya futbol federasiyası 1949-cu ildə təşkil edilmişdir. Ölkə futbol federasiyası isə 1994-cü ildən FİFA və UEFA-nın üzvüdür. 3 peşəkar futbol liqasına sahibdir. Super kubok isə 2011-ci ildən keçirilir (mütəmadi deyil).
Ölkənin əsas arenası II Filip stadionudur. Stadion 36 400 azarkeş tutumuna sahibdir. Bu stadionda əsasən milli komanda və yerli «Vardar», «Rabotniçki» klunblarının ev oyunları keçirilir.
Yuqoslaviyanın tərkibində
Makedoniya Sosialist Respublikası 1991-ci ilə qədər Yuqoslaviyanın tərkibinə daxil idi. Bu zaman makedoniya klubları Yuqoslaviya futbol liqasında oynayırdı. Onlar arasında ən məşhuru Skopyenin «Vardar» klubu idi. Şimali Makedon klublarının qalan hissəsi Rabotniçki, Teteks və Pelister əsas liqasında ilk mövsümdəcə oranı tərk edirdilər. Vardar isə Yuqoslaviya çempionatlarında hər zaman ortabab klublardan olmuşdur. Yuqoslaviya dövründə Şimali Makedon futbolunun əsas uğuru Vardarın Yuqoslaviya Kubokunu (1960/1961) qazanması olmuşdur. Çempionatlarda ən yaxşı nəticəsi 1984/1985-ci illər mövsümündə 5-ci yeri tutmasıdır. «Vardar» Yuqoslaviyanı avrokuboklarda təmsil etmişdir. "Vardar" Avrokuboklarda ilk qələbəsini öz meydançasında, Dinamo Buxarest FK ilə oyunda əldə etmişdir.
Müstəqillik dövrü
1991-ci ildə Şimali Makedoniya müstəqillik əldə etmişdir. 3 il sonra, FIFA və UEFA-nın üzvü olmuşdur.
Aloe comosa
(Aloe comosa) –  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Xırxatala
Xırxatala — Azərbaycan Respublikasının Qəbələ rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 1 sentyabr 2004-cü il tarixli, 727-IIQ saylı Qərarı ilə Qəbələ rayonunun Xırxatala kəndi Həmzəli kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq Cığatelli kəndi mərkəz olmaqla, Cığatelli kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmışdır.
Toponimikası
Oykonim yerli əhalinin dilindəki xırxa/xırxıra (çayın iki dağ arasından axıb düzənliyə çıxdığı yer) və tala komponentlərindən düzəlib, Qul çayının coğrafi mövqeyini bildirir. Bir başqa vesiyaya görə xırxatala sözünün mənası: ərəbcə "xirqə" (qolsuz paltar, əba) və türkcə "tala" (meşənin içərisindəki açıqlıq) sözlərinin birləşməsindən yaranıb, "xirqəyə bənzəyən tala" anlamı verir.
Tarixi
Azərbaycanın qədim kəndlərindən biridir. Aparılmış tədqiqatlara görə kəndin təxminən 500 ildən artıq yaşı var. Bunu həm də kənddə müəyyən cərgə ilə əkilmiş, yaşı 500 ildən artıq olan şabalıd ağacları da təsdiq edir. Kənddə kəndin qurucularından olan 3 nəsil yaşayır: Alı nəsli, Məhəmmədyusifli nəsli, Molla Mətin nəsli.
Tarixi abidələri
Kənd arxeoloji abidələlərlə zəngin olmasa da yazılı abidələri kifayət qədərdir (əsasən XIX əsrə aid).
Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 1482 nəfər əhali yaşayır. Əsalisi azərbaycanlılardan ibarətdir.
Düzgün onyeddibucaqlı
thumb|Düzgün onyeddi bucaqlı Düzgün onyeddibucaqlı — onyeddi bucağlı və onyeddi tərəfli olan çoxbucaqlıdır.
Xırxatala
İqtisadiyyatı
Əhali əsasən maldarlıqla, əkinçiliklə məşğuldurlar. Sovet dönəmində baramaçılıq və tütünçülük də geniş inkişaf etmişdi. Kəndə fasiləsiz enerji verilir, elektron ATS-dən istifadə edilir.
Düzgün onyeddibucaqlı
Xüsusiyyətlər
Mərkəzi α bucağı bərabərdir.
Xırxatala
Təhsil
Xırxatala kəndində hələ 1840-cı illərdə Molla İsmayıl Molla Alışan oğlunun evində mədrəsə fəaliyyət göstərirdi. Ondan sonra bir sıra mollalar da öz evində dərs verib. Xırxatalada ilk məscid 1850-ci illərdən qabaq tikilib və onu Molla Abdulla əfəndi tikdirib, burada da şagirdlərə savad verilib. Azərbaycan Cümhuriyyəti dönəmində — 1919-cu ildə kəndin bəyi Mehralı bəy Şıxəli bəy oğlu öz evinin yanında (vəfat etmiş qardaşı Ağası bəyin torpağında) öz xərcinə yeni məscid tikdirib. Həmin ilin sonlrında Xırxatalada ilk dünyəvi ibtidai məktəb açılıb. Onun ilk müəllimləri Molla Çərkəz əfəndi və Molla Umud (Mehrəliyev) olublar.
Sovet dönəmində yeni məktəb 15 yanvar 1921-ci ildə açılıb. "Azərbaycan" İctima Şura Cümhuriyyəti Xalq Maarif Komissarlığı Nuxa Qəza Xalq Maarif Şöbəsinin 1-ci dərəcəli Xırxatala Şura Zəhmət Məktəbi" adlanan sovet məktəbinin ilk direktoru Umud müəllim idi. Bütün dərslər məscidin darısqal hücrəsində keçirilirdi. Umud müəllim 1 sentyabr 1932-ci ilədək həmin məktəbə müdirlik edib. 1940-ci ildə Bum Kənd Sovetinin sədri, xırxatalalı Misir Zöhrabovun köməyi ilə 4 illik məktəb 7 illiyə çevrilib və Mikayıl İbrahimov onun ilk direktoru təyin edilib.
Düzgün onyeddibucaqlı
Xüsusiyyətlər
Onyeddibucaqlının tərəfinin bu çevrənin radiusunu ilə ifadəsi:
Xırxatala
Təhsil
Əhmədiyyə Məmmədovun 21 illik (1962-1983) direktorluğu dövründə 7 illik məktəb orta məktəbə çevrildi, məktəb üçün 2 mərtəbəli bina tikildi.
Düzgün onyeddibucaqlı
Xüsusiyyətlər
Düzgün onyeddibucaqlını pərgarın və xəttin köməyi ilə qurmaq olar. 1796-cı ildə Qaus tərəfindən sübut edilmişdi. O, mərkəzi bucağın kosinusunun qiymətini tapmışdır.
Xırxatala
Mədəniyyəti
Kənddə bir mədəniyyət klubu, bir kitabxana vardır. Bundan başqa kənddə bir çox sakinlərdə tarixə aid bir nümunələr vardır.
Messidor
right|200px|thumb|Naməlum rəssam. [[Alleqoriya, timsalında Messidor ayı]] Messidor (, — məhsul və  — hədiyyə) — Böyük Fransa inqilabından sonra tərtib olunmuş, 1793 cü ilin oktyabrından 1 yanvar 1806 cı ilə qədər qüvvədə olmuş təqvimə əsasən X ay (19/20 iyun — 18/19 iyul).
Müqayisə cədvəli
Franska revolutionskalendern
Azərbaycan SSR tətbiqi incəsənət ustası
Azərbaycan SSR tətbiqi incəsənət ustası — 7 may 1960-cı ildə təsis edilmiş fəxri ad. Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyəti tərəfindən Azərbaycan SSR-də tətbiqi incəsənətin inkişafında xüsusi xidmətləri olan ən tətbiqi incəsənət xadimlərinə verilirdi.
İren Jolio-Küri
İren Jolio- Küri — Nobel mükafatı laureatı.
Həyatı
Mariya Küri və Pyer Kürinin ilk övladı və Frederik Jolio- Kürinin həyat yoldaşı. Frederik Küri ilə yeni radioaktiv elementlərin kəşfinə görə 1935-ci ildə kimya üzrə Nobel mükafatı almışdır. 1926-cı ildə İren Frederik Jolio ilə ailə həyatı qurdu. 1947-ci ildə, SSRİ Elmlər Akademiyasının xarici nümayəndəsi seçilmişdir. Belçika Kral Akademiyasının, Hindistan Elmlər Akademiyasının diplomlarına layiq görülmüşdür. 1940-cı ildə mühüm elmi xidmətlərinə görə Kolumbiya Universiteti tərəfindən ona Barnard qızıl medalı təqdim olunub.O, Fransanın Fəxri legion ordenli kavaleridir.
Uşaqlığı
İren Jolio-Küri ailənin ilk övladı idi. Pyer Küri yaşıdlarından əqli cəhətdən daha tez inkişaf edən, yaşına görə qeyri-adi öyrənmək həvəsi nümayiş etdirən balaca qızına çox vaxt ayırırdı.1848-ci il fransız inqilabçılarına dəstək olan, 1871-ci ildə isə Paris kommunasına köməklik göstərmiş ata tərəfdən babası Ejen Küri hələ İren çox kiçik olduğu zaman onlara köçmüşdü. Anası laboratoriyada çox məşğul olduğundan İren vaxtının çox hissəsini zəngin mənəviyyata və siyasi dünyagörüşə malik babası ilə keçirirdi. Ejen Küri ixtisasca həkim idi. O, liberal sosialist olmaqla bərabər, həm də antiklerikalist (din və ruhaniliyin nüfuzuna qarşı çıxan) idi. Babası İrenin siyasi baxışlarının formalaşmasına dərin təsir göstərməklə yanaşı, onda siyasi məsələlərə böyük maraq və cəmiyyətə bağlılıq yaratmışdı. Babasının hələ uşaqlıq illərində onda siyasətə qarşı oyatdığı dərin maraq İreni ömrünün sonuna kimi tərk etmədi və o, həmişə ictimai işlərdə də ön sıralarda addımladı. İren Kürinin 10 yaşı olan zaman atası, dünyaca məşhur alim, Nobel mükafatı laureatı Pyer Küri yol qəzası nəticəsində dünyasını dəyişdi. Atasının itkisi İrenin həyatında çox kədərli bir iz buraxdı. Uzun müddət atasının yoxluğu ilə barışa bilmədi. Lakin 16 yaşında İren Eynşteynlə tanış olur. İrenin rəfiqəsi fizik Ejen Kottonun sözlərinə görə, "Albert Eynşteyn az bir zamanda İrenin elmi istedadının fərqinə varmış və onunla dostlaşmışdı. Bu böyük dostluğa o heç vaxt xəyanət etməmişdi". Halbuki bu dostluğun təməli qoyulanda İrenin cəmi on altı yaşı vardı.
İren Küri 9 yaşında anasının, məşhur fiziklər Polem Lanjeven və Jan Perren də aralarında olmaqla, bir neçə həmkarı ilə birlikdə yaratdığı kooperativ məktəbdə məşğələlərə başladı. Özü də daxil olmaqla, Mariya Kürinin məşhur alim həmkarları həmin məktəbdə dərs deyirdilər.Adi məktəblərdə olduğu kimi, burada yalnız təbiət elmləri tədris olunmur, şagirdlərə həm də fiziki cihazlarla davranma vərdişləri aşılanır, onlar kimyəvi reaktivlərlə tanış edilir və müxtəlif kimyəvi təcrübələrdə iştirak etməyə cəlb olunurdular. Beləliklə, şagirdlər Sorbonna Fizika və Kimya Məktəbinin laboratoriyalarında olduğu kimi, vaxtlarını daima elmi iş şəraitində keçirirdilər. İren Sevine kollecinin 1-ci Dünya müharibəsi ərəfəsində bitirir və təhsilini Parisin məşhur Sorbon Universitetində davam etdirir. Müharibə Mariya Kürinin qarşısına yeni vəzifələr qoydu. Minlərlə yaralı fransız əsgər və zabitlərinə xidmət göstərmək üçün cəbhədə hərəkətli rentgen aparatlarına ehtiyac var idi. Mariya Küri o dövr üçün yeni olan bu işin təşkilini öz üzərinə götürdü. O, İrenə rentgen texniki peşəsini öyrətdi və onlar aparatları ilə birlikdə sahə hospitallarına getməyə başladılar.
Müharibə İrenin Universiteti bitirməsini ləngitdi. Lakin orduda xidmət etmək onun xoşuna gəlmişdi və o, bütün gücü ilə yaralıların xilas edilməsinə çalışırdı.
Fəaliyyəti
Iren müharibə başa çatdıqdan sonra təhsil aldığı universitetdəki laboratoriyada laborant vəzifəsini icra etməyə başladı. Mariya Kürinin yaratdığı və başçısı olduğu laboratoriyada çoxlu davamçıları var idi və tezliklə ən istedadlı iki tələbəsi - qızı İren və onun həyat yoldaşı Frederik nəinki radioaktivlik sahəsindəki işləri ilə, hətta daha qabağa gedərək, radioaktiv proseslərə müdaxilə etmək bacarığı ilə fərqlənirdi. Onlar təbiətdə mövcud olmayan süni radioaktiv maddələr - kimyəvi elementlərin radioaktiv izotoplarını kəşf etdilər. Bu maddələr də görünməyən şüalar buraxırdı. Beləliklə, süni radioaktivliyi də məhz Kürilər kəşf etdi.
Tədqiqatları davam etdirərək Jolio-Küri ailəsi Bor və alüminiumu alfa-zərrəciklərlə bombardman etməklə onlar ilk dəfə 1932-ci ildə Amerikalı fizik Karl D.Anderson tərəfindən kəşf olunmuş pozitronların (bütün digər münasibətlərdə mənfi yüklü elektronları xatırladan müsbət yüklü zərrəciklər) alınmasını öyrəndilər. Detektorun dəliyini nazik qatlı alüminium folqa ilə örtməklə onlar alfa-zərrəciklərlə alüminium və bor nümunələrini şüalandırırdılar. Pozitronların alınmasının alfa-zərrəciklərin polonium mənbəyinin ləğv edilməsindən sonra bir neçə dəqiqə də davam etməsi onların özlərinin də təəccübünə səbəb olmuşdur. Sonralar Jolio-Küri ailəsi belə bir qənaətə gəldi ki, üzərində analiz aparılan nümunələrdə alüminium və bor hissələri yeni kimyəvi elementlərə çevriliblər. Bundan əlavə, bu yeni elementlər radioaktiv olublar: alfa-zərrəciklərin 2 proton və 2 neytronunu udaraq alüminium radioaktiv fosfora, bor isə azotun radioaktiv izotopuna çevrilib. Qısa müddət ərzində Jolio-Küri ailəsi çoxlu sayda yeni radioaktiv elementlər aldı. left|thumb|İren və Mariya Küri 1925-ci il Hələ 1930-cu ildə alman fiziki Valter Bote bir sıra yüngül elementlərin (arasında berillium və bor olmaqla) alfa-zərrəciklərlə bombardman edilməsi zamanı güclü radiasiya buraxdığını kəşf etmişdi. Bu kəşfdən sonra meydana çıxan problemlərlə maraqlanan Jolio-Küri ailəsi alfa-zərrəcikləri almaq üçün xüsusi gücə malik polonium mənbəyi hazırladılar. Onlar bu üsulla yaranan və daxil olan radiasiyanı müəyyənləşdirmək məqsədilə (Jolio tərəfindən quraşdırılmış) həssas kondensasiya kamerasını tətbiq etdilər. Aşkarlandı ki, berillium və ya bor və detektor arasında hidrogen tərkibli maddənin lövhəciyi yerləşdirilən zaman radiasiyanın müşahidə edilən səviyyəsi demək olar ki, iki dəfə artır. Jolio-Küri ailəsi bu effektin yaranmasını onunla izah edirdilər ki, daxil olan radiasiya hidrogenin ayrı-ayrı atomlarına böyük sürət verməklə, onları dağıdır.
1933-cü ildə Brüsseldə bizim əsrin ən məşhur fiziklərinin iştirakı ilə keçirilən Solveyev konqresində Jolio-Kürinin süni radioaktivliyin kəşfi ilə bağlı məruzəsi şübhə ilə qarşılandı. Yalnız böyük düşüncə sahibi və təcrübəçi Rezerford gənc alimləri dəstəklədi. Brüsseldən Kembricə qayıdan Rezerford Parisdəki Radium İnstitutuna məktub yazaraq, onların ixtirasını yüksək qiymətləndirdiyini bildirdi.
Beləliklə, bu kəşfdən sonra Jolio- Küri ailəsi 1935-ci ildə ən gənc Nobel mükafatı laureatı oldular. 1936-cı ildə İren Sorbonun professoru oldu.1938-ci ildə İren həmkarları Otto Qan,Frits Ştrasman və Lize Maytnerlə birlikdə uran atomlarının parçalanmasına nail oldular. 280px|thumb|Frederik və İren Jolio-Küri
2-ci Dünya müharibəsi illəri
1940-cı ildə Almaniyanın Fransanı işğal etməsinə baxmayaraq, İren Jolio Küri və həyat yoldaşı Frederik Jolio Parisi tərk etmədilər və burada Müqavimət hərəkatında iştirak etməyə başladılar. 1944-cü ildə gestapoda İrenin həyat yoldaşı Frederik Jolionun fəaliyyəti ilə bağlı şübhə yaranmışdı və həmin il o, gizli fəaliyyətə keçən zaman İren iki övladı ilə qaçaraq, Fransa azad edilənədək İsveçrədə yaşayır. Başı bəlalar çəkmiş bu məşhur alimə hər yerdə və həmişə ehtiyac var idi. Amma o, Fransanı çox sevirdi. Yaşamaq, balalarını xilas etmək üçün İsveçrədə sığınacaq tapsa da, vəziyyət normal hala düşən kimi vətəninə qayıtdı. 1946-cı ildə onu Radium İnstitutunun direktoru vəzifəsinə təyin etdilər.
Ölümü
İren Jolio- Küri tədqiqatlar zamanı yüksək radioaktiv şüalanma nəticəsində leykemiya xəstəliyindən 1956-cı il martın 17-də Parisdə vəfat etmişdir.
Türkmənistan mədəniyyəti
Türkmənistan (türkməncə: Türkmenistanyň medeniýeti) — Asiya qitəsində dövlət. Bu dövlətin zəngin mədəniyyəti var.
Ədəbiyyat
Türkmənistanın EA-nın Məxtimqulu adına Dil və Ədəbiyyat İnstitutunun yaratdığı «Türkmən ədəbiyyatı tarixi»nin altı cildliyinin üç cildi qədim dövrdən müasir dövrə qədər ədəbiyyatının inkişaf mərhələlərini əks etdirir.
Türkmən ədəbiyyatı tarixinin birinci cildi «Orta əsrlər dövrünün ədəbi irsi» adlanır ki, buradakı material təkcə türkmən xalqına deyil, Orta və Kiçik Asiyada, Azərbaycanda, Iranda, Hindistanda yaşamış türk və fars xalqlarına məxsus olan ədəbiyyatdır. Burada M.Kaşğarinin lüğətindən, Y.Balasaqunlunun «Qutadqu-bilik» əsərindən bəhs olunur. Ö.Xəyyamın, Sədi, Hafiz və Ə.Caminin, İ.Nəsimi, Ə.Nəvai, M.Füzuli kimi türk şairlərinin türkmən ədəbiyyatına təsirindən, qarşılıqlı əlaqələrdən danışılır. Amma o yerlərdəki ədəbi prosesin, ədəbiyyatların arasında dil, bədii sənətkarlıq, ədəbi ənənə və s. məsələlər üzrə eynilik, əlaməti qoymaq doğru olmaz. Hər ərazidə yaranan ədəbiyyatın öz xüsusiyyətləri, özünəməxsus ənənələri və mövqeyi vardır. Şeybanilərlə vuruşmada məğlub olaraq xüsusi ölkələrə mühacirət etməyə məcbur olan Babur Əfqanıstan və Hindistanda Moqol sülaləsinin əsasını qoymuşdur. Onun sarayında Babura və onun varisi Humayuna çox yaxın olan adamlardan biri də türkmən şairi Bayram xan idi. Belə təxmin edirlər ki, Bayram xan 1500-1505-ci illərdə anadan olmuş, 1561-ci ildə öldürülmüşdür. Humayunun hakimiyyəti illərində Bayram xan Bədəxşanda Baharlı türkmənlərindən olduğu uçün, baharlılara başçılıq etmiş və hökmdarın ən yaxın adamı olmuşdur. Sonra vəliəhd Əkbərin tərbiyəsi Bayram xana tapşırılmış və ona atalıq rütbəsi verilmişdir. Lakin saray nücabaları Bayram xanı gözdən salıb onu hakimiyyətdən uzaqlaşdırmışlar.
Bayram xan zəmanəsinin istedadlı şairi olmuşdur. Onun fars və türk dillə-rində divanları olduğunu söyləyirlər. Azərbaycanlı müəllif Qəzənfər Əliyevin 1969-cu ildə «Türkmənistan» nəşriyyatında rus dilində çap etdirdiyi «Türkmən şairi Bayram xan» əsəri ilk monoqrafiyadır. O, şairin həm fars-tacik, həm də türk klassiklərindən qidalandığını göstərmişdir. Nəsimi və Nəvai onun yaradıcılığında özünü göstərirdi. Türkmən klassik ədəbiyyatının coşqun inkişaf dövrü XVIII əsrə təsadüf edir. Bu əsrin ilk görkəmli şairi Dövlətməmməd Azadidir (1700-1760). Onun «Behiştnamə» və «Vəzi Azadi» adlı iki poeması məlumdur. «Behiştnamə» dini məzmun daşıyır. O, ərəb-fars dilində yox, türk dilində yazmağın əhəmiyyətini göstərmişdir. «Vəzi-Azadi» poeması «Qutadqu-bilik» nəsihətamiz əsəri səpkisində yazılmışdır.
XVII-XIX əsrlər türkmən ədəbiyyatı son dərəcə zəngin və çoxşaxəlidir. Həmin dövrdə Nurməhəmməd Əndəlib, Dövlətməhəmməd Azadi, Abdulla Şahbəndə, Məxdimqulu Fəraqi, Şeydayi, Qurbanəli Məğrubi, Qayıbnəzər Qayıbi, Murad Talıbi, Orazpolad Qurdoğlu, Məmmədvəli Kəminə, Seyidnəzər Seydi, Seydulla Seydi, Qurbandurdu Zəlili, Əbdürrəhim Zinhari, Molla Nəfəs, Oraz Aşiqi, Əvəztaqan Katibi, Dostməhəmməd, Annaqılınc Möhtaci, Miskinqılınc, Dövlətməmməd Balqızıl kimi istedad və sənətkarlıq baxımından bir-birindən fərqli bir çox türkmən şairi yaşayıb yaratmışdır.
Bu dövrün əsas özəlliyi ədəbi türkmən dilinin cilalanması və bu dildə əsərlər yazılmasıdır. Doğrudur, türkmənlərin ədəbiyyatı XVII əsrdən başlanmır, onun ilkin kökü daha qədimlərə gedib çıxır. Xüsusilə saysız-hesabsız əfsanələr, dastanlar, rəvayətlər, folklor nümunələri ən azı min illik bir tarixi əhatə edir. Lakin yazılı ədəbiyyat qismən gəncdir. Burada da iki məsələni bir-birindən ayırmaq vacibdir. Bunlardan birincisi oğuz-türkmən kontekstində nəzərdən keçirilən ədəbiyyatdır. Məlumdur ki, türk xalqlarının oğuz boyuna mənsub olan qismi islam dinini qəbul etdikdən sonra qonşu xalqlar tərəfindən türkmən adlandırılmışdır. Ona qədər və ondan sonra da uzun müddət türkmənlər-oğuzlar özlərinə həm oğuz, həm də türkmən demişlər.
Bütün «Leyli və Məcnun»lar, «Yusif və Züleyxa»lar məsnəvi formasında yazılmış poemalardır. Həmin mövzunu işləyən Əndəlib isə sələflərindən fərqli olaraq dastan yaratmışdır. Onun əsərləri nəsrlə məzmun növbələşdiyi səpkisindədir. Məxtimqulu Fəraqi (1730-1780) atasından dərs almış, sonra mədrəsə təhsili görmüşdür. O, bəzi sufi görüşlərini təbliğ edirdi. Məxtimqulu xalq şeiri səpkisində acdığı yeniliyə görə Azərbaycan şairi M.P.Vaqifə yaxınlaşır. Məxtimqulu doğulduğu yeri, mənsub olduğu tayfanı nişan verərək yazır ki: Bilməyib soranlara aydın, bu qərib adımız, Əsli gərkəz, yurdu ətrək, adı Məxtimquludur. Gərkəz köklən tayfasının bir qolu məxtimlular olmuşdur. B.Qarrıyevin gətirdiyi bir sıra dəlillər inandırır ki, Məxtimqulu türkmən qəbilələrini birləşdirmək məqsədilə ayrı-ayrı tayfalarla görüşmüş, müxtəlif yerlərə səyahət etmişdir. B.Qarrıyev Hindistana səyahət üçün atasından icazə istəyən əfqan şahı ilə Azadi arasında mənzum mükaliməni, şairin əfqan şahı Əhmədə və türkmənlərin görkəmli şəxsiyyətlərindən Çovdurxana həsr etdiyi şeirlərini misal gətirərək göstərir ki, həmin əsərlərdə vətənpərvərlik mövzusunda yazdığı müxtəlif qoşmalarda türkmən qəbilələrini xarici istila və pərakəndəlikdən qurtarmağa çalışan Məxtimqulunun siyasi görüşləri əks olunmuşdur.
B.Qarrıyev iki tarixi hadisəni türkmənlərin 1746-cı ildə Ətrək və Qurgen ətrafında Nadir şaha qarşı üsyanını, 1767-ci ildə Xarəzmdə baş vermiş hərəkatı xatırladır. 30 mindən artıq türkmən iştirak edən birinci üsyanın rəhbəri Fətəli xanın oğlu Məhəmmədhəsən idi. O zaman Məxtimqulunun 12-13 yaşı var idi, buna görə onun siyasi hadisələrə «Sizindir» qoşmasındakı kimi açıq-aşkar münasibət bəsləməsi qeyri-mümkün idi. Görünür, şair «Sizindir» şeirini həmin tarixi hadisədən bir qədər sonra yazmışdır. 1767-ci ildə türkimənlərin Xivədə Nurəli xana qarşı çıxışında Məxtimqulu bilavasitə iştirak etmişdir. Həmin üsyandan ruhlanan şair Irandan ayrılıb müstəqil dövlət kimi yaşayan Əfqanıstanla danışıq aparmağı, ondan kömək almağı təbliğ etmişdir. Şeirlərinin birində Rəvac Verin yomut, göklən birliyinə, Ol Kamal xan Əfqan olsun başçımız - deyə əfqan şahı Əhmədə mədhnamə həsr etmişdir. Mədhiyyənin 1753-1754-cü illərdə Əhməd şahın Xorasanı tutması münasibətilə yazıldığını təxmin edirlər.