cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sikstin kapellasının tavanı
Yanaşma
Lunetlərdəki obrazlar ailələri təmsil etsə də, əslində onlar parçalanmış ailələrin müxtəlif üzvlərinin təsviridir. Lunetlərin içindəki fiqurlar tabletlərdəki adlardan da fiziki olaraq fərqlənirlər, həmçinin, fiqurlar ifadə etdikləri emosiyalara görə də bir-birlərindən fərqlidirlər, onlar bəzən qəzəbli, bəzən kədərli, bəzən isə sadəcə susqun görünürlər. Həmin fiqurlarda Mikelancelo insanın qəzəb və bədbəxtliyini əks etdirib, “günlük həyatında yaşadığı hissləri” göstərib. Sələflər öz taxçalarında “oturur, çömbəlir və gözləyirlər”. On dörd lunetdən Yelazar və Matanın ailəsi ilk işlənənlər, Yakov və İosifin ailəsi isə ən detallı işlənənlərdir. Altara doğru gəldikcə lunetlər daha da böyüyür və onlardan ən sonuncusu cəmi iki günə işlənib.
Türkmənistan tarixi
Türkmənistan XX əsrdə
1924-cü ilə qədər Türkistan Muxtar Sovet Sosialist Respublikası adı ilə tanınan Türkistan, 1924-cü ildə edilən inzibati dəyişikliklə Sovet İttifaqını meydana gətirən 15 Respublikadan biri oldu. Türkmen SSR. Xəzər sahillərindən Merv bölgəsinə qədər uzanan Türkmən torpaqlarını, Buxara Respublikasının Türkmənlərin bölgələri olan Kerki, Çarcev'i, Xarəzm Respublikasının Türkmənlərin bölgələri olan Daşhovuz, İlyali, Parsu, Köneurgenç, Mangıt, Anbar-Mamak, Sadavar, darğa-Ata və Hoceli 'nin bir hissəsini əhatə etmişdir 1985-ci ildə Mixail Qorbaçovun Açıqlıq və Yenidən qurulma siyasəti nəticəsində Sovetlər Birliyində nizamın yüksək səslə tənqid olunmağa başlanması sonra TKP'nin Moskva rəhbərliyini küstürmeden xalqa daha yumşaq davrandığı görülmüşdür. Bu yumşalma içində 1989-ci ildə Türkmənistan hökuməti etdiyi qərarla Türkmen dilini Rus ilə birlikdə respublikanın rəsmi dili halına gətirmişdir. Bu qərar Türkmen Türkcəsinin dövlət dili olması üçün atılan ilk addım olmasından ötəri böyük əhəmiyyət kəsb edir. Türkmənistanın müstəqillik illərinə damğasını vuracaq olan Saparmurad Niyazov (Türkmənbaşı) da Partiya içində 1980-1984 illər arasında Aşqabat Şəhəri Komitəsinin birinci müavini, 1985-ci ildə Nazirlər Komitəsi Başçısı və eyni ilin dekabr ayında Türmenistan Kommunist Partiyası Birinci Katibinə, 13 yanvar 1990 tarixində də Türkmənistan SSC'nin Dövlət Başçılığına seçilmişdir. Türkmənistan SSR, 22 avqust 1990 tarixində Türkmənistan Məclisi Türkmənistan dövlətinin suverenliyini elan etmiş və 27 oktyabr 1990 tarixində edilən açıq səs əsasına söykənən ümumi seçki ilə səslərin98,3 %'ini alan Saparmurad Niyazov Türkmənistan SSC'nin ilk prezidenti olmuşdur. Türkmənistan SSR, 27 Oktyabr 1991 tarixində edilən referendum nəticəsində müstəqilliyini elan etmişdir
Sikstin kapellasının tavanı
Yanaşma
Yelazar və Matan lunetlərində, digər lunetlərdə olmayan zəngin paltar detalları ilə iki fiqur təsvir edilmişdir. Həmin təsvirlərdən birində sol tərəfdəki qadın fiquru sibillərin təsvirlərinin heç birində olmayan kimi öz paltarlarına qayğı ilə yanaşırlar. Onun ətəyi çevrilərək altan geyinilmiş kətan tumanın və lil rəngli corabın görünməsinə səbəb olub. Onun redikülü var və paltarı qolunun altına qatlanmışdır. Lövhənin digər tərəfində oturan kişi fiquru da digər lunetlərdəki kişi fiqurlarından özünəməxsusluğu və gözəlliyi ilə fərqlənir. Bu sarışın cavan oğlan ağ kətan köynək, qırmızı şalvar geyinib və yaxınlığında yerləşən İqnudi fiqurundan fərqli olaraq daha sərbəst pozada dayanıb.
Restavrasiyadan əvvəl kapellanın freskaları arasında ən çirkli olanları lunetlər və spandrellər idi. Bundan başqa pəncərələrin yaxınlığında yerləşdiyinə görə işıq axını səbəbiylə gündüz vaxtı həmin təsvirlərin görünməsi dah da çətinləşirdi. Buna görə də Mikelancelonun ictimayətə açıq əsərləri arasında həmin təsvirlər ən az tanınanları olmuşlar. Son restavrasiya insan təbiətini və fiziologiyasını gözəl əks etdirən həmin təsvirlərin daha çox tanınmasına və öyrənilməsinə imkan vermişdir.
İqnudi
180px|thumbnail|left|Bu iqnudi obrazı tavandakı fiqurlar arasında ən çox təkrar işlənənlərdən biridir. İqnudilər, Mikelancelonun tavanın mərkəzindəki Bibliya səhnələrini dəstəkləmək üçün təsvirlərin dörd küncündə işlədiyi iyirmi atletik bədənli çılpaq kişi fiqurlarıdır. Fiqurlar gərgin şəkildə dayanaraq ya hardansa tutur, ya da çəhrayı lentlər, yaşıl parçalar və böyük girlandaları saxlayırlar.
İsanın sələflərindən fərqli olaraq, iqnudi təsvirləri fiziki olaraq daha az məhdudlaşdırılmışdırlar. Həmçinin iqnudilər spandrellərin üstündə yerləşən monoxrom kişi və qadın fiqurlarından da çox fərqlidirlər. İlkin təsvirlərdə onların fizioloji quruluşları və pozaları oxşar olsa da müxtəlif variasiyalarda verilmişdir. Bu variasiyalar təsvirlərin təkmilləşdirilməsi nəticəsində daha da artmış və yekun nəticədə bir-birindən tamamilə fərqlənən fiqurlar yaranmışdır.
Bu fiqurların nə məna ifadə etməsi aydın deyil. Əlbəttə ki, humanist möqedən yanaşdıqda, klassik yunan düşüncəsinə görə “insan hər şeyin ölçüsüdür”. Lakin, Mikelancelo Bibliyanı yaxşı bilirdi. Onun xəbəri var idi ki, əvvəllər serafimlər və xeravimlər qanadlı, mələklər isə qanadsız təsvir olunurdular. Onlar kişi kimi təqdim olunurdular. Sonrakı dövrdə Mikelancelo altarda “Böyük məhkəmə” freskasını işləyərkən çoxlu sayda mələk fiqurları yaratmışdı, xüsusilə lunetlərdə mələklərin İsanın əziyyət simvollarını daşıdığını göstərmişdi. Digər mələklər trubalar çalaraq ölüləri səsləyir, kitabda xilas olanların və lənətlənmişlərin adları yazılır, cəzalandırılmışlar Cəhənnəmə atılırlar. Ümumilikdə “Böyük məhkəmə” freskosunsa iqnudiləri xatırladan qırx mələk fiquru var. Bəzi tədqiqatçılar iqnudilərin mələkləri təmsil etdikləri fikrini qəbul edirlər. Əgər iqnudilər həqiqətən də mələklərdilərsə, o zaman onlar Tanrının elçiləri olaraq ehtirassız bir şəkildə inanlığın taleyini izləyirlər.
İqnudi obrazları tavandakı bütün obrazlar arasında, Mikelancelonun insan anatomiyasını, rakurs və təsviri sənət bacarığını təkmilləşdirməsində daha böyük rol oynamışlar. Məhz iqnudi obrazları Roma papası II Yulinin İtaliyaya gətirmək istədiyi “qızıl dövrün” simvolları olmaqla Mikelancelonun sənətinin böyüklüyünün isbatıdırlar. Lakin, kapellanın tavanındakı freskoları sildirmək istəyən Roma papası IV Adrian da daxil olmaqla bir çox şəxslər iqnudi fiqurlarını və onların çılpaqlıqlarını tənqid etmişlər.
Üslub təhlili və bədii irs
150px|thumbnail|left|[[Mikelancelo "Adəm və Həvvanın Ədən bağından qovulması" səhnəsini işləyərkən Mazaççonun "Qovulma" freskasından təsirlənmişdir.]] Mikelancelo XV əsrin məşhur Florensiya rəssamları və heykəltaraşlarının incəsənət varisidir. O, sənətin sirrlərini Tornabuoni kapellası və Sassetti kapellasındakı məşhur freska silsilələri ilə tanınan Florensiyanın ən nüfuzlu freska rəssamlarından biri olmuş Domeniko Girlandayonun emelatxanasında öyrənmişdir. Şagird ikən Mikelancelo Florensiyanın iki ən məşhur Erkən İntibah fresko rəssamı Cotto və Mazaççonun əsərlərini öyrənmişdir. Mazaççonun Adəm və Həvvanın Ədən bağından qovulması rəsmindəki Adəm və Həvva fiqurları sonrakı dövrdə çəkilən çılpaq rəsmlərə və çılpaq rəsmlərdə insan emosiyalarının göstərilməsinə ciddi təsir etmişdir. Helen Qardner qeyd edir ki, Mikelancelonun əllərində “insan bədəni sadəcə ruhun əksi və ya düşüncə və fikrin təsviri üçün vasitədir.” thumbnail|170px|[[Rafael "Yesaya" obrazının Mikelancelonun peyğəmbər obrazlarının təsiri ilə işləmişdir. ]] Mikelancelonun həm də, Orvieto kafedralındakı çoxlu çılpaq fiqurlar və ixtiraçı bədii səhnələrin yer aldığı “Ölüm və Dirilmə” freskalar silsiləsinin müəllifi olan başqa bir erkən intibah dövrü italyan rəssamı Luka Sinyorellinin əsərlərindən təsirləndiyi ehtimal edilir. Boloniyada Mikelancelo Yakopo della Qverçanın kafedralın giriş qapısı ətrafında işlədiyi heykəllər silsiləsini görmüşdü. Mikelancelonun işlədiyi “Həvvanın yaradılışı” freskasında ümumi kompozisiya, fiqurların formaları, Yaradıcı və Həvva arasındakı münasibətlərə konservativ nəzəriyyədən yanaşma Yakoponun dizaynını xatırladır. Tavandakı digər panellər, xüsusilə “Adəmin yaradılışı” təsviri Mikelancelonun “...misilsiz ixtiraları” hesab edilirlər.
Sikstin kapellasının tavanı hətta tamamlanmamış vəziyyətdə belə, həmin dövrdə yaşayıb-yaratmış bir çox rəssamlara dərin təsir göstərmişdir. Vazari Rafaelin həyatı haqqında qeydlərində göstərir ki, Rafael, Mikelancelonun olmadığı vaxtlarda, kapellanın açarını saxlayan Bramantenin yanına gedərək tavan rəsmlərini izləməsi üçün onu içəri buraxmasını xahiş edirdi. Mikelancelonun tavandakı peyğəmbər təsvirlərini görən Rafael, həmin təsvirlərin təsiri altında Sant'Aqostino kilsəsinin sütununda peyğəmbər Yesayanın təsvirini işləmişdi, Vazari qeyd edir ki, Rafael həmin təsviri tamamlamış olmasına baxmayaraq, qaşımış və Mikelancelonun təsiri ilə yenidən daha fərqli və təsirli formada işləmişdi. Con O'Malli qeyd edir ki, Rafael Yesaya təsvirindən başqa, məşhur “Afina məktəbi” freskasında Mikelancelonun öz obrazı əsasında işlənmiş Efesli Heraklit obrazını yaradarkən də Mikelancelonun İyeremiya təsvirinin təsiri altında olmuşdur.
Tavanda bir çox element və detallar vardır ki, sonradan heç bir rəssam tərəfindən təkrarlanmamışdır: imitativ memarlıq, fiqurların əzələli anatomiyası, rakurs, hərəkət dinamikası, işıqlı koloratura, lunetlərdə fiqurların izləyici baxışları, putti obrazlarının çoxluğu. Qabriel Bartz və Eberhard Köniq iqnudi obrazları haqqında yazırlar: ''“Orada növbəti nəsil rəssamlara iqnudi obrazları qədər uzun müddət təsir etmiş başqa obraz yoxdur. Sonradan bu cür təsvirləri bir çox dekorasiya detallarında, rəsm əsərlərində və heykəltaraşlıq nümunələrindən görmək mümkündür.”'' 250px|thumbnail|left|[[Tintorettonun "Musiqi ifa edən qadınlar" tablosunda Mikelancelonun iqnudi obrazlarının təsiri izlənir. ]] Mikelancelonun kapellanın tavanında işlədiyi çoxfiqurlu, mürəkkəb kompozisiyalar rəssamın özünün yaradıcılığında yeni mərhələnin başlanmasına təkan vermiş, kapellanın altarında işlədiyi “Böyük məhkəmə” freskosu isə erkən manyerist sənət nümunəsi olmaqla intibah incəsənətində yeni mrəhələnin əsasını qoymuşdur. Birbaşa Mikelancelonun kapellada srgilədiyi yaradıcılıqdan təsirlənən rəssamlar arasında Pontormo, Andrea del Sarto, Korreco, Tintoretto, Annibale Karraççi, Paolo Veroneze və El Qrekonun adını çəkmək olar.
2007-ci ilin yanvarında bəyan edildi ki, gün ərzində Vatikan muzeylərini 10.000-dən çox insan ziyarət edir və Sikstin kapellasının tavanı ən çox maraq göstərilən obyektdir. Vatikan rəhbərliyi yeni restavrasiya olunmuş freskoların zərər görmə ehtimalını nəzərə alaraq kapellaya giriş vaxtlarını azaltmaq və giriş biletlərinin qiymətini qaldırmaq planının olmasını açıqlamışdır.
Beş yüz il əvvəl Vazari qeyd edirdi: “Məkan hazır olduğunda bütün dünya onu seyr etmək üçün axışmağa başladı və sadəcə görüntü insanların heyrət susqunluğuna düşməsinə kifayət etdi.”
Nurcerən Akgün
Karyerası
Nurcerən Akgün, 2017-ci ildə Türkiyə yığması ilə birgə IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarına qatıldı. Yarışların həlledici, final görüşündə Türkiyə yığması, gərgin oyunun sonunda Azərbaycan yığmasına 26:28 hesabı ilə məğlub oldu və IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarının gümüş medalına sahib oldu.
Sikstin kapellasının tavanı
Restavrasiya
Kapella freskalarının növbəti restavrasiyası 1935-1938-ci illərdə Vatikan Muzeyinin Restavrasiya Laboratoriyasının rəhbərliyi ilə həyata keçirilmişdir. Bu restavrasiya əsasən əmələ gəlmiş çatların birləşdirilməsi və freskalar üzərində əmələ gəlmiş çirk təbəqəsinin təmizlənməsi məqsədi daşımışdır. Kapella sonuncu dəfə 1979-1999-cu illərdə restavrasiya edilmişdir.
Sitatlar
Vazari
İohann Volfqanq Göte
Valdemar Yanuşçak
Qabriel Bartz və Eberhard Köniq
Midland (Formula-1 komandası)
thumb|300px|Midland komandasının loqosu Midland (ing. MF1 Racing) Formula 1 yarış komandası idi. 2006-cı ildı Formula 1-də sürücülər Kristian Albers və Tiago Monteiro çıxış etmişlər. Komandanın adı, Kanadalı iş adamı, Alex Shnaider tərəfindən satın alındıqdan sonra dəyişdirildi. Jordan Grand Prix adı Midland Group ilə əvəz olundu. Komandanın, Britaniya əsasən İordaniyanın Silverstone zavodunda olmasına baxmayaraq, Shnaiderin köklərinə əsasən ilk olaraq Rusiya Formula 1 komandası olaraq qeydiyyatdan keçdi.
2006-cı il
Bu mövsümdə komanda ilk olaraq öz adı və Rusiya bayrağı altında çıxış etdi. Rusiyalı test –pilot Roman Rusinov, qış ayı boyu sınaq idarəetmədə iştirak etdi. Komanda Midland M16 avtomobili və Ford mühərriklərindən istifadə etdi. Avtomobilin səthi qrupun xüsusi rəng çalarları olan, qırmızı, qara və ağ rənglərlə dizayn olundu. 10 sentyabr, 2006-cı ildə, Midland Group rəsmi olaraq komandanın satışını elan etdi. Şirkətin yeni sahibi Spyker Cars NV və adı dəyişdirilərək Spyker MF1 Racing oldu.
Mürdəşər
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Şəhriyar (Göygöl)
Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 1074 nəfər əhali yaşayır.
Ağ göyrüş
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Təbii yayılması
Vətəni Aralıq dənizyanı ölkələridir. Rusiyada yayılmışdır.
Botaniki təsviri
Hündürlüyü 12 m-ə çatan, düz, yumru, möhkəm çətirli  ağacdır. Yarpaqları açıq yaşıl, 7 ədəd uzunsov-yumurtaşəkilli, uzunluğu 9 sm-ə çatan, alt hissəsi tüklü, kənarları dişli olan xırda yarpaqcıqlardan ibarətdir. Zoğların uclarında uzunluğu 5-15 sm olan, sıx süpürgələrə yığılmış ağ, uzun, ensiz ləçəkli, ətirli çiçəkləri ilə digər göyrüşlərdən fərqlənir. Meyvələri ensiz, uzunsov, ucu yumru, uzunluğu 2,5 sm-ə qədərdir. Yavaş böyüyür, 20 yaşında 6–7 m hündürlüyə çatır. Toxumla çoxaldılır.
Ekologiyası
İşıqsevən, quraqlığa və soyuğa davamlıdır.
Azərbaycanda yayılması
Quba, Nabran, Zaqatala və s. rayonlarda təbii və mədəni şəraitdə becərilir.
İstifadəsi
Ağ göyrüşə hər yerdə, meşə və parklarda, avtomobil və dəmiryolları ətrafında rast gəlmək olar. Çox vaxt göyrüşyarpaq ağcaqayınını səhv olaraq “göyrüş” adlandırırlar. Çiçəkləmə dövründə çox dekorativ ağacdır. Tək, qruplarla əkilməsi məsləhətdir.
Nenqonenqo
Nenqonenqo (Nengonengo) — Tuamotu arxipelaqına daxil olan kiçik atoll (Fransa Polineziyası). Taiti atolundan 790 km şərqdə yerləşir.
Coğrafiya
thumb|200px|left|Atollun kosmosdan təsviri. Adanın sahəsi 9 km²-dir. Daxilində laqun vardır.
İnzibati bölgüsü
İnzibati baxımından Hao kommunasına daxildir.
Tarixi
Ada 1767-ci ildə ingilis Samuel Vallis tərəfindən kəşf edilir. O, adanı Vilyam Henrinin şərəfinə adlandırır.
Əhali
2007-ci il məlumatına görə adada yaşayış yoxdur.
Şəfiqə Axundova
Şəfiqə Qulam qızı Axundova — Azərbaycan bəstəkarı, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti (1998), "Şöhrət" ordeni laureatı (2005). Şərqdə ilk opera yazan qadın bəstəkar hesab olunur.
Həyatı
Şəfiqə Axundova 1924-cü ildə Şəki şəhərində anadan olub. 1943–1944-cü illərdə A. Zeynallı adına Bakı Musiqi Məktəbində oxuyarkən Üzeyir Hacıbəyovdan dərs alıb. 1956-cı ildə Ü. Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasını bəstəkarlıq ixtisası üzrə B. Zeydmanın sinfini bitirib. 1998-ci ildə Azərbaycan Respublikasının xalq artisti adına layiq görülüb. 2004-cü ildə isə "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilib.
O, 1972-ci ildə "Gəlin qayası" operasını yazmaqla Şərqin ilk opera yazan qadın bəstəkarı olmuşdur. Şəfiqə xanım həm də bir sıra gözəl mahnıların ("Leyla", "Bəxtiyar ellər" və s.), "Ev bizim, sirr bizim" operettasının (1965), simli kvartet üçün pyeslərin, dramatik teatr üçün "Aydın", "Əlvida Hindistan!", "Nə üçün yaşayırsan?" və s. tamaşaların, "Təlxəyin nağılı", "Dovşanın ad günü" və s. kimi uşaq tamaşalarının musiqisinin müəllifidir. Onun Azərbaycan şairlərinin şerlərinə bəstələdiyi gözəl lirik mahnıları və romansları xalq arasında çox məşhurdur.
Bəstəkar mahnı yazmaq ilə kifayətlənməyib mürəkkəb, eləcə də çətin bir janra müraciət edib və Şərqdə ilk opera yazan qadın kimi tarixə düşüb. 1972-ci ildə "Gəlin qayası" operası ilə musiqisevərləri valeh edib.
26 iyul 2013-cü ildə vəfat etmişdir.
Ailəsi
Şəfiqə Axundovanın oğlu Taleh Hacıyev istedadlı bəstəkar və pianoçu idi.
Nadil
Nadil — Azərbaycan Respublikasının Göygöl rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 1133 nəfər əhali yaşayır.
Əfqanıstan əfqanisi
Əfqanıstan əfqanisi ((simvolu: Afs; افغانۍ; ; kodu: AFN)) - Əfqanıstan respublikasının pul vahidi. 1 əfqani 100 pula bölünür, baxmayaraq ki, artıq pul dövriyyədə deyil.
Orijinal əfqani (1925-2001)
Birinci dünya müharibəsi dövrü istisna olmaqla, Əfqanıstanın valyuta məzənnəsi bazar qüvvələri tərəfindən sərbəst şəkildə müəyyən edilmişdir. Ancaq bəzi dövrlərdə Əfqanıstanda iki fərqli məzənnə rejimi mövcud idi: Əfqan Mərkəzi Bankı tərəfindən müəyyən edilmiş rəsmi valyuta məzənnəsi və Kabilin Saraya Şahzadə adlı pul bazarında təklif və tələbkar qüvvələr tərəfindən müəyyən edilmiş sərbəst bazar məzənnəsi. Əfqanıstanın Mərkəzi Bankı olan Də Əfqanıstan Bankının yaradılmasından sonra belə imtiyazlı rəsmi sabit məzənnə tətbiq olunmağa davam etmişdi. Də Əfqanıstan Bankı rəsmi nisbətini Saraya Şahzadənin valyuta məzənnəsinə yaxın tutmağa çalışsa da, 1980-ci illərdə və vətəndaş müharibəsi dövründə rəsmi və sərbəst valyuta məzənnələri arasındakı boşluq genişləndi.
Da Əfqanıstan Bankı 2002-ci ildən etibarən üzən məzənnə rejimini qəbul edib və valyuta məzənnəsinin bazar qüvvələri tərəfindən sərbəst şəkildə müəyyənləşdirilməsinə imkan yaradıb.
Əsginaslar
1925-1928-ci illərdə xəzinədarlıq 5, 10 və 50 əfqani əsginaslar buraxdı. 1936-cı ildə 2, 20 və 100 əfqani əsginaslar əlavə edildi. Əfqanıstan Bankı 1939-cu ildə kağız pul istehsalını öz üzərinə götürərək, 2, 5, 10, 20, 50, 100, 500 və 1000 əfqani buraxdı. 1958-ci ildə 2 və 5 əsginaslar sikkə ilə əvəz edildi. 1993-cü ildə 5000 və 10,000 əfqani əsginasları buraxıldı.
Yeni əfqani (2002-indiyədək)
2 yanvar 2002-ci il - 2 fevral 2003-cü il tarixləri arasında ISO 4217 kodu AFN olan yeni əfqani təqim edildi. Heç bir bölünmə verilməmişdir.
Sikkələr
11 aprel 2005-ci ildə 1, 2 və 5 əfqani sikkələr təqdim edildi.
Əsginaslar
2 fevral 2002-ci ildə 1, 2, 5, 10, 20, 50, 100, 500 və 1000 əfqani əsginasları təqdim edildi. 2005-ci ildə 1, 2 və 5 əfqani əsginasları sikkə ilə əvəz olundu. 2004 və 2008-ci ildə bəzi əsginasların təhlükəsizlik xüsusiyyətləri inkişaf etdirildi.
Müezza
Müezza Məhəmməd peyğəmbərin (s.a.s) pişiyi olduğu nəql edilir. Hz. Məhəmməd Uhud səfərində, ordunun önünə balalarını emizdiren bir pişik çıxınca, pişiyin yanına bir gözətçi qoymuşdur. Böyük bir ordunu o pişiyin ətrafından keçirmişdir. Səfərdən dönərkən pişiyə sahiblənmiş və adını Müezza qoymuşdur.
Hz. Məhəmməd pişiyi Müezzanı o qədər çox sevərmiş ki, Müezza bir gün kölgəlikdə oturan Hz. Məhəmmədin paltarının ucunda yatıbmış. Hz. Məhəmməd, Müezzanı oyandırmaqdansa paltarının ucunu ehmalca kəsərək qalxmağa üstünlük vermişdir. Müəzzanın suyu içdikdən sonra qabda qalan su ilə dəstəmaz alacaqkən səhabə Kiram Əbu Nuaym (r.a) "Ya Rəsullah, o sudan pişik içdi" deyincə, Rəsulullah "Onlar ən təmiz ağıza sahibdirlər" buyurmuş və dəstəmaz almışdır.
Ağ-qara rəngli bir Həbəş pişiyi olan Müezza, ağzının içində, üst damağında ləkələrə sahibmiş. Tez-tez rast gəlinməyən, damağında ləkə olan pişiklərin Müezzanın soyundan gəldiyi deyilir. Müezza çox güman ki, küçə pişiyi idi və Məkkənin isti küçələrindən Hz. Məhəmməd sayəsində xilas olmuşdur. Müezzanın xatirinə pişiklər məscidə girə bilən tək heyvandır.
III İvan Asen
III İvan Asen — Çar, 1259-cu ildə doğulmuşdur.
Hakimiyyətə gəlişi
1279-cu ildə Bizans orduları və yerli əyanlar tərəfindən üsyançı İvaylonun əleyhinə olaraq hökmdarlığa gətirilmişdi. İmperatorun qızı İrene Paleoloqina ilə evlənmiş, öz bacısı Kira Mariyanı da kuman əsilzadə Georgi Terter ilə evləndirmişdi. Lakin İvaylonun Bizanslıları məğlub etməsindən sonra qorxuya düşüb Bizansa qaçmış, oradan da Noğay xanın iqamətgahına gedərək İvaylonu öldürtdürmüşdü. Taxta qayıda bilməyən çar 1303-cü ildə Bizansda vəfat etdi.
Ailəsi
İrene Paleoloqina ilə evlənmiş, Bizansda yüksək önəmə sahib Asaneslər sülaləsinin əsasını qoymuşdur. Övladları:
Mənbələr
John V. A. Fine, Jr., The Late Medieval Balkans, Ann Arbor, 1987.
Saşa Pivovarova
Aleksandra İqoryevna Pivovarova (doğ. 21 yanvar 1985, Moskva, SSRİ) — tanınmış rus Top-Model. O yeganə modeldir ki, Prada brend şirkətinin reklam çəkilişlərində 6 sezon müddətində aramsız çəkilib. Saşanı "yadplanetli-model" adlandırırlar, çünki onun üz quruluşu və üz cizgiləri qeyri-standartdır; dolu dodaqları və hündür almacıq sümükləri var.
Saşa Pivovarova ən məşhur və tələbolunan rus top-modellərindəndir.
Bioqrafiya
21 yanvar 1985-ci ildə Moskva şəhərində anadan olmuşdur. Uşaqlıqdan onun yeganə arzusu rəsm çəkmək idi və bu istəyi valideynləri tərəfindən aktiv dəstəklənirdi. Saşa anası ilə birgə paytaxtın bütün muzeylərini və sərgilərini gəzmişlər, məktəbi bitirdikdən sonra isə RDHUnin mədəniyyət tarixi fakültəsinə daxil oldmuşdu. Məhz burada o fotoqraf İqor Vişnyakov ilə tanış olmuş və ona ərə getmişdi.
Saşa heç bir zaman model olmağı arzulamamışdı, yalnız 2005-ci ildə həyat yoldaşı İqor onun şəkillərini model agentliyinə verəndən sonra, bu Saşanın model həyatına start verilmişdi.
2005-ci ildə İqor onun fotolarını Nyu Yorkda yerləşən IMG model agentliyinə göndərir, 2 həftə sora isə o artıq Milanda Prada şousunun açılışında iştirak edirdi.
Baxmayaraq ki, model peşəsinə görə Saşa Universiteti atmalı oldu, o rəsm çəkməyə davam edir. O dünyanın bir çox muzeylərinə və rəsm studiyalarına gedir. O şəkilləri bir çox materiallarda çəkir: kağız, salfet, bloknot; rəsmləri isə karandaş, qələm, kömür, hətta kofe və şərabı istifadə edir.
2011-ci ildə Saşa GAP şirkəti üçün özünün rəsmləri əsasında printli pijama dəstini satışa buraxmışdı.
Ailə
Həyat yoldaşı - rəssam və fotoqraf İqor Vişnyakovdur. 2012-ci ilin may ayında, Nyu Yorkda cütlüyün qız övladı anadan olmuşdu. Qızın adını Mia Aysis qoymuşdular.
Maraqlı faktlar
Saşa Pivovarovanın anketi:
Miskinli (Gədəbəy)
Miskinli (əvvəlki adı: Rüstəm Əliyev)— Azərbaycan Respublikasının Gədəbəy rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 25 oktyabr 2011-ci il tarixli, 223-IVQ saylı Qərarı ilə Gədəbəy rayonunun Rüstəm Əliyev kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Rüstəm Əliyev kəndi Miskinli kəndi adlandırılmış və Rüstəm Əliyev kənd inzibati ərazi dairəsi Miskinli kənd inzibati ərazi dairəsi hesab edilmişdir.
Tarixi
Miskinli kəndinin əsl və tarixi adı Qarabulaq və ya Böyük Qarabulaq olmuşdur. Miskinli çuxuru adlanan coğrafi ərazinin ən böyük yaşayış sahəsidir.
Tarixi abidələri
Kəndin ərazisi tarixi abidələrlə, xüsusilə də qəbir abidələri ilə zəngindir. Son tunc dövrünü əhatə edən Xocalı-Gədəbəy mədəniyyəti bu ərazilər üçün də xarakterikdir. Kəndin cənub-qərb hissəsini əhatə edən yüksəklikdə yerli əhali tərəfindən Koroğlu qalası adlandırılan müdafiə tikilisi vardır.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd dağlıq ərazidə, orta və yüksək hündürlüklü lələkvari dağlar arasında yerləşir. İqlimi mülayim soyuq və mülayim isti xarakterlidir.
Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 2140 nəfər əhali yaşayır.
İqtisadiyyatı
Kənd əhalisinin əsas məşğuliyyətini kənd təsərrüfatı — kartofçuluq, heyvandarlıq və taxılçılıq təşkil edir.
Mədəniyyəti
Kənddə aşıq sənəti geniş yayılmışdır.
Təhsil
Kənddə iki tam orta məktəb və bir ibtidai məktəb var.
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 12 fevral 2018-ci il tarixli Sərəncamı ilə Gədəbəy rayonunun Miskinli kəndində 60 yerlik körpələr evi-uşaq bağçasının tikintisi üçün 1 130 000 manat vəsait ayrılmışdır.
Bandeyra dağı
Bandeyra — Braziliya ərazisində yerləşən dağ zirvəsi. Bandeyra hündürlüyünə görə Braziliyada üçüncü ən hündür zirvə. Braziliyanın şərqində, Kaparau Milli Parkı ərazisində qərarlaşır. Hündürlüyü 2891,98 metrdir. Pik Braziliyanın ən soyuq nöqtələrindən biridir. Qışda temperatur −10 °C qədər enə bilir.
Əlavə məlumat
Bandeyra Kaparau Milli Parkında, İbitirama və Altu-Kaparao inzibati bölgələri arasında, sərhətdə yerləşir.
Dağın adı portuqalcadan tərcümədə «Bayraq» mənasını verir. 1859-ci ildə Braziliya imperatoru II Pedro o zamanlar ölkənin ən hündür zirvəsi hesab edilən zirvəyə bayraq sancılmasını əmr etmişdir.
Stukambis
Stukambis burnu — Rusiya, Saxalin vilayəti, Saxalin adasının qərbində yerləşən burun. Uqleqorski rayonunun cənubunda yerləşir. .
Təsviri
Burun bir vulkanik suxurdan ibarətdir. Qayalı bir təpə olan burun tünd rəngdədir və hündürlüyü 100 metrə çatır. Onun cənub hissəsindən Tatar boğazı istiqamətdən güçlü axınlar təsir edir.
Bu ərazinin zəngin vulkanik keçmişi sayəsində burun keçmiş qəsri xatırladır. Burad hündürlük 96 metrdir.
Əbu Səid Əbülxeyr
Əbu Səid Fəzlullah ibn Əbülxeyr Əhməd bin Məhəmməd əl-Meyhəni (d.967- ö. 1049)— Sufi-təkyə ənənələrini təsbit edən və qurduğu səma məclislərində oxuduğu aşiqanə rubailərlə tanınan Xorasanlı Fars sufi filosofu.
Həyatı
7 dekabr 967-ci il tarixində Xorasanda Sərəxs ilə Əbivərd arasında olan Havran bölgəsində Meyhənə (Mihnə) qəsəbəsində doğuldu.Atası Əbülxeyr Əhməd sufilərin dostu olan və səma məclislərinə davam edən bir əttardı. Uşaqlığını Məyhənədə keçirən Əbu Səid atasıyla birlikdə getdiyi səma məclislərində təsəvvufu tanıdı. Sufi şair Əbülqasım Bişr-i Yasinin dərslərinə davam edib dil və ədəbiyyat elmlərində ondan faydalandı, şeir və təsəvvüf anlayışından da təsirləndi. Ondan öyrəndiyi şeirləri çeşidli söhbət məclislərində oxudu və bu şeirlər onun üçün ilham qaynağı oldu. Bir rəvayətə görə 30.000 beyt əzbərləmişdi.
Bəzi rəvayətlərə görə irşad faaliyətinə başlamadan Məyhənəyə dönərək burada çiləli hayatına davam etdi. Əbivərd ilə Sərəxs arasında yeddi il inzivaya çəkildi, bu müddət içində ot və yarpaq yeyərək yaşadı. Bu arada şeyxi Əbül-Fəzl vəfat etdiyindən Amulə gedib Əbül-Abbas Ahməd b. Muhamməd əl-Kassaba intisap etdi; ikinci hırkayı da ondan giydi. Bu zatın vəfatı üzərinə Məyhənəyə döndü. Gəcələri uyumuyor, namaz kılıyor, zikirlə məşgul oluyor, gündüzləri həp oruç tutuyor, hiç dinlənmiyor, daima kıbləyə yönəlmiş bir haldə bulunmaya çalışıyor, haramlardan sakınıyor, güzəl şəylərə bakmıyor, sürəkli təslimiyət göstəriyor, ən azla yətiniyor, vaktini məsciddə və təkkədə gəçiriyor, kötü yərlər olduğuna inandığı için çarşı pazara uğramıyor və kimsənin kusurunu görmüyordu. Bu çəşit on səkiz əsası başarıyla uyguladığı için nəfsindən fani olduğuna kanaat gətirdiktən sonra halkı irşada başladı. Nişabur və Məyhənədəki təkkəsində çəvrəsində çok sayıda mürid toplandı.
Əbu Səid təkkədə bazan sabahlara kadar səma və raks ədiyor, nara atıyor, aşıkanə şiirlər və ilahilər okuyup coşuyor, sohbətinə katılanları galəyana gətiriyordu. Sık sık düzənlənən davətlərdə və ziyafət sofralarında coşkulu səmalar yapılıyordu. Üzərində para taşımamayı, sərvət ədinməməyi və hiçbir şəy biriktirməməyi adət ədinən Əbu Səidin səma məclislərini hizmətçisi Hasan-ı Müəddəb düzənliyordu. Bu məclislərdə yapılan masraflar əmir və zənginlərin bağışlarıyla, bazan da borç para ilə karşılanırdı. Əbu Səid, ölümündən kısa sürə öncə Gaznədəki Vəzir Nizamülmülktən borçlarını ödəməsini rica ətmiş və bu diləği yərinə gətirilmişti.
Əbu Səidin tasavvuf silsiləsi Əbül-Fazl, Əbu Nasr əs-Sərrac və Əbu Muhamməd Mürtaiş vasıtasıyla Cüneyd-i Bağdadiyə çatır. Fəqət Əbu Səid, Bayəzid-i Bistami və Həllac-i Mənsur tərzi bir təsəvvüf anlayışına sahib idi. Onlar kimi şathiyələr söyləmiş, vəcdə gəldiği zaman gönlündən gəçənləri sərbəstçə ifadə ətməktən çəkinməmiştir. Səma məclislərindəki hali də daha sonra bu gələnəği dəvam əttirən Mövlanənin halinə bənzər. Bu məclislərdə, sohbət toplantılarında və vaazlarda söylədiği sözlər və okuduğu aşıkanə şeirlərlə çəvrəsindəkiləri dərindən ətkiləyən Əbu Səidin şöhrət və nüfuzu o kadar çok yayıldı ki yərə attığı karpuz kabuğu bilə təbərrükən alınıyor və yirmi dinara müştəri bulabiliyordu. Komşularından birçoğu onun manəvi təsirində kalarak içkiyi və bənzəri kötü alışkanlıkları bırakmışlardı. Çağdaşı İbn Hazmın anlattığına görə ünü Əndülüsə kadar ulaşmıştı.
Təkkə adabının ilk dəfa Əbu Səid tərəfindən təsbit ədildiği kabul ədilir. Onun tasavvufta kəndinə has bir yol açtığını, təkkə inşa əttiğini, gündə iki dəfa sofra kurduğunu söyləyən Kazvini, bütün tasavvufi adabın Əbu Səidə nisbət ədildiğini söylər (Asarül-bilad, s. 361). Yinə tasavvufi fikir və hisləri çoğu Farsça olan şiirlərlə, özəlliklə rubailərlə ilk dəfa o ifadə ətmiş, Sənai, Fəridüddin-i Attar və Məvlana bu yolda onun pəşindən gitmişlərdir (Səid-i Nəfisi, s. 36). Əbu Səidin təkkə adabı və şiir anlayışı daha sonraki sufilərin önəmli bir kısmı üzərində gəniş ölçüdə təsirli olmuştur. Tasavvuf tarihində yədi sultandan biri olarak ün yapan Əbu Səidin (digərləri İmam Əli Rza, Bayəzid-i Bistami, İbrahim ibn Ədhəm, Cüneyd-i Bağdadi, Mahmud Qəznəvi, Səlcuqlu hökümdarı Səncərdir) dost və heyranları qədər düşmən və müxalifləri də vardır. Onu bəzilərı siddik, bəziləri da zındık olaraq görür. Rindcə yaşaması, Mövlanə və Yunis Əmrə kimi bütün dinlərə bir gözlə bakılmasını təlkin ətməsi, bazı rivayətlərə görə, "Məscid və mədrəsələr yərlə bir olmadıkça, küfürlə iman arasındaki fark kalkmadıkça dərvişlərin görəvləri tamamlanmış olmayacaktır" deməsi zındık oluşuna dəlil sayılmıştır. Əbu Səid ayrıca gənçlərlə səma yapmak, Kuran və hadis yərinə şiir və ilahi okumakla da suçlanmıştır. Kərramilər, Şiilər və Hanəfilər onun aləyhində bulunmuşlar, hatta kəndisini Gaznəli Sultan Mahmuda şikayət ətmişlər, sultan da Nişapur alimlərindən bu iddiaların doğru olup olmadığını araştırmalarını istəmişti. Əbu Səid onları ikna ədərək muhaliflərini ətkisiz halə gətirmiş, hasımları ona hak vərmək zorunda kalmışlar, bu olaydan sonra hiç kimsə Nişaburda sufilər aləyhində bulunmaya cəsarət ədəməmişti. Kuşəyri də başlangıçta ondan şüphələnmiş, fakat daha sonra kəndisini yakından tanıyınca itirazdan vazgəçmişti. Buna rağmən ər-Risaləsində çağındaki büyük sufilərin isimlərini kaydəttiği haldə Əbu Səidin adını anmamıştır. Çağdaşı Hücviri Əbu Səidin büyük bir sufi olduğunu bəlirtmiş və önəminə dikkat çəkmiştir. Sübki isə İbn Hazm və Zəhəbinin onu kötüləmələrinə itibar ədilməməsini söyləyərək Əbu Səidi yolu doğru, inancı sağlam bir alim və sufi olarak tanıtır.
Bəzi qaynaqlarda İbn Sina ilə məktublaşdığı, hətta kəndisiylə görüşdüyü, baş başa yaptıkları uzun bir görüşmədən sonra İbn Sinanın, "Mənim bildiklərimi o görüyor"; Əbu Səidin də, "Bənim gördüklərimi o biliyor" dədikləri, böyləcə hakikatə akılla da kəşf* ilə də ulaşılabiləcəğini bəlirttikləri rivayət ədilir ;. Əbu Səid, çətin bir riyazət və aşırı ibadəttən sonra, hər ikisini də tərkətməsi dışında, diğər davranışları ilə Məvlanaya çok bənzəməktədir. Nitəkim o da Məvlana gibi səmaı çok səvməktə və bu amaçla sık sık toplantılar tərtip əttirməktəydi.
Əbu Səid 4 Şaban 440 (12 yanvar 1049) Cümə gecəsi doğduğu yər olan Məyhənədə səksən iki yaşında vəfat ətti. Səid-i Nəfisi, biri İranda Türbət-i Haydarın 12 km. günəyində, diğəri bugün Türkmənistanın Mərv şəhrinin günəybatısında olmak üzərə Məyhənə adlı iki yər bulunduğunu və Əbu Səidin kabrinin burada hala varlığını koruduğunu, Türbət-i Haydari civarındaki Mihənə köyündə də onun adına bir türbənin yapılmış olduğunu söylər (Sühanan-ı Manzum-i Əbu Səid-i Əbül-Hayr, s. 4). Şəyhin Nişaburdaki təkkəsi 549da (1154) Oğuzların Horasanı almalarına kadar varlığını korudu. Əbu Tahir Səid (ö. 479/1086), Əbül-Vəfa Muzaffər, Əbül-Ala Nasır (ö. 491/1098), Əbu Ali Mutahhar və Əbül-Bəkā Mufaddal (ö. 492/1099) adlarında bəş oğlu olan Əbu Səidin soyundan bir bölümü Horasanın Oğuzlar tarafından ələ gəçirilişi sırasında öldürüldü, kılıçtan kurtulan diğərləri də çəşitli yərlərə dağıldılar. Daha sonra bunların içindən birçok şəyh və alim yətişti (Səid-i Nəfisi, s. 22-35). Əbu Səidin görüşlərini yayması için Şirvana göndərdiği Əbu Nasr-ı Şirvani adlı müridi burada bir təkkə kurarak irşad faaliyətinə dəvam ətmiştir. Bir başqa müridi olan Əbu Amr-ı Bəşkani də (ö. 472/1080) şəyhinin görüşlərini Nəsa yakınındaki Bəşkanda yaymıştır.
Əsərləri
Sağlığında müridləri tarafından sözlərinin təsbit ədilməsini bilə istəməyən Əbu Səidin sonradan ayrıntılı bir şəkildə hal tərcüməsini yazan torunları, onun "Havra" adlı bir rubaisi dışında (Əsrarüt-təvhid, s. 218) başqa əsərinin olmadığını kaydədərlər. Buna rağmən kütüphanələrdə (məsəla bk. Süləymaniyə Ktp., Nafiz Paşa, nr. 484, vr. 4ª-10b) yətmişi aşkın rubaisini ihtiva ədən əl yazmaları vardır. Bunların büyük bir bölümü Səid-i Nəfisi tarafından Sühanan-ı Manzum-i Əbu Səid-i Əbül-Hayr adıyla basılmıştır (Tahran 1334 hş.) Ancak bu rubailər Əbu Səidin dəğil çoğu kəndisindən sonra yaşamış olan Abdullah-ı Ənsari, Sənai, Əttar, Ömər Hayyam, Fahrəddin-i Irakī gibi şairlərin şiirləridir. Ayrıca Aynülkudat əl-Həmədaninin Əbu Səidə atfəttiği Məsabih, adlı əsər də onun dəğildir. Əbu Səidin "Havra" adlı rubaisi Muhamməd əl-Mağribi, Şah Nimətullah Vəli və adı bilinməyən diğər bir kişinin şərhləriylə birliktə basılmıştır. Bunlardan başqa Abdullah b. Mahmud əş-Şaşi tarafından yapılan bir şərh daha vardır (bk. Süləymaniyə Ktp., Mahmud Paşa, nr. 278/8). Bu rubai dışında Əbu Səidin, sufilərin Tanrıya doğru manəvi yolculuklarında uğradıkları kırk konaktan söz ədən Çihil Makām adlı bir risaləsi vardır. Bu risalə də Ali Həmədaniyə atfədilmək istənmiştir. Ancak İstanbul kütüphanələrində məvcut yazma nüshalarındaki ifadələr bu risalənin Əbu Səidə ait olduğunu göstərməktədir. Nüshalar arasındaki büyük farklar da Əbu Səidin söylədiklərinin ayrı kişilər tarafından təsbit ədilməsindən doğmuş olmalıdır. Çihil Makāma ait bu mətinləri Tahsin Yazıcı yayımlamıştır (İstanbul 1959). Risalə ayrıca, M. Damadi tarafından Makāmat-ı Ərbain adıyla nəşrədilmiştir (Maarif-i İslami [12 April 1971], s. 58-62; Əbu Səidin İbn Sinaya və İbn Sinanın ona yazdığı məktublar için bk. Süləymaniyə Ktp., Pərtəv Paşa, nr. 617, vr. 179-188).
Əbu Səid-i Əbül-Hayrın hal tərcüməsinə dair torunları tarafından iki mənakıbnamə yazılmıştır. Bunlardan ilki, Muhamməd b. Əbu Ravh Lutfullah b. Əbu Səid b. Əbu Tahir b. Əbül-Hayrın (ö. 541/1147) Halat ü Sühanan-ı Şeyx Əbu Səid adlı əsəri olup ilk dəfa V. Jukovski tarafından Pətərsburgda (1899), ikinci dəfa İrəc Əfşar tarafından Tahranda (1331 hş.) basılmıştır. İkincisi Muhamməd b. Münəvvər b. Əbu Səidin (ö. 574-588/1178-1192 arası) Əsrarüt-təvhid fi makāmatiş-Şəyh Əbi Səid adlı mənakıbnaməsidir. Bu əsəri də öncə Jukovski (Pətərsburg 1899), daha sonra Əhməd-i Bəhmənyar (Tehran, 1313 hş.) və üçüncü olarak da Zəbihullah Safa (Tahran 1332 hş.) nəşrətmiştir. İkinci əsər Arapça və Fransızcaya da çəvrilmiştir.
Başqırdıstanın torpaq örtüyü
thumb|Başqırdıstanın torpaq xəritəsi Başqırdıstanın torpaq örtüyü — yetərincə müxtəlifdir. Uralönünün şimalında çimli-podzollaşmış torpaqlarda cökə, bəzən də palıd və ağcaqayın qarışığı olan küknar-ağ şam qarışıq meşələri yayılmışdır. Cənuba getdikcə bunlar tünd-boz meşə və çimli-karbonatlı torpaqlarda zəngin meşəaltına malik və cökə, ağcaqayın, palıd, bəzən qarağacdan ibarət enliyarpaqlı meşələrlə, yerli meşələr isə çox vaxt ikincili çökəliklər, tozağacı meşələri və ağcaqovaqlıqlarla əvəz olunur.
Başqırdıstanın düzənlik ərazisinin təqribən 50%-ini meşə-çöllər tutur. Uralönündə tünd-boz meşə torpaqlarında adalar şəklində yerləşən qarağac qarışıq palıd-tozağacı və cökə meşələri tipik və karbonatlı qaratorpaqlardakı taxıllı-müxtəlifotlu çəmən və müxtəlifotlu-şiyavlı bozqırlarla növbələşir. Uralarxasının meşə-çöllərində tozağacı və tozağacı-şamağacı meşələri, adi və cənub qaratorpaqlarında, bəzən şorakətvarı qaratorpaqlarda və şorakətlərdə şırımlı-topallı-şiyavlı çöllər, həmçinin çəmən və bataqlıqlar üstünlük təşkil edir.
Dağlarda yüksəklik qurşaqlığı müşahidə olunur. Cənubda 350–400 m yüksəklikdə ki öndağlıq meşə-çölləri qərb yamacının boz-meşə torpaqlarında bitən palıd-cökə alçaq dağ meşələri ilə, şimal yamacının şamağacı-tozağacı meşələri ilə, 650–700 m-dən yuxarıda isə podzollaşmış torpaqlarda bitən enliyarpaqlı-küknar və küknar-ağşam meşələri ilə əvəz olunur. 1000–1200 m-dən yuxarılarda qərb yamaclarında çimli torpaqlarda bitən seyrək küknar və küknar-tozağacı meşələri, ş. yamaclarında enliyarpaqlı seyrək meşəliklər yayılmışdır; 1400 m-dən başlayaraq tundra, 1600 m-dən yuxarıda daş səpintili və şibyəli holtslardır. Şimal-şərq yamaclarında tünd-iynəyarpaqlı və şərq yamaclarında açıq iynəyarpaqlı meşələr üstünlük təşkil edir.
Bulbophyllum reticulatum
(Bulbophyllum reticulatum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Roman Yusifov
Roman Yusifov — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Mart hadisələri zamanı dövlətçiliyimiz, suverenliyimiz uğrunda ömrünü qurban verərək şəhidlik zirvəsini fəth etmiş fateh.
Həyatı
28 iyul 1973-cü il Şabran rayonunda anadan olmuşdur. 1980-1990-cı illərdə buradakı 2 saylı orta məktəbdə təhsil almışdır. 1992-ci ildə Milli Orduya çağırılır. Roman bir müddət Naxçıvan şəhərində təlim keçir, daha sonra onu Sədərək rayonuna göndərirlər. Erməni işğalçıları ata-baba torpağımız olan bu ərazilərə də hücumlar edirdilər.
Döyüşlərdə iştirakı
Roman bir neçə dəfə döyüşlərə atılmışdı. 1992-ci il oktyabr ayında o, yaralanır. Müalicə olunduqdan sonra isə "N" saylı hərbi hissədə xidmətini davam etdirirdi. 13-17 martda baş vermiş Mart hadisələri ndə xeyli günahsız insanlar həlak oldu. Silahlı dəstənin zərərsizləşdirilməsi üçün əməliyyatda Roman da iştirak edirdi. Qəlbi daima Vətən eşqi ilə döyünən gənc Romanın arzuları ürəyində qaldı. O, dövlətçiliyimiz uğrunda ömrünün ən gözəl bir zamanında, 21 yaşında əbədiyyətə qovuşdu.
Ailəsi
Subay idi.
Milli Qəhrəman
Azərbaycan Respublikası prezidentinin 4 aprel 1995-ci il 307 saylı fərmanı ilə Yusifov Roman Yasəf oğlu ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adına layiq görülmüşdür.
Şabran rayonunun Qalagah kəndində dəfn edilib.
Oxuduğu 2 saylı orta məktəb onun adını daşıyır.
Təcil
Təcil — sürət dəyişməsinin bu dəyişmənin baş verdiyi zaman fəsiləsinə nisbətinə bərabər olan fiziki kəmiyyət. Cismin təcillənməsi Nyutonun ikinci qanununda göstərildiyi kimi cismə təsir edən qüvvələrin əvəzləyicisinin hesabına baş verir. Beynəlxalq vahidlər sistemində (BS) təcilin vahidi metr bölünsün saniyə kvadratıdır . Təcil vektorial kəmiyyətdir (yəni həm qiyməti həm də istiqaməti ilə müəyyən olunur) və paraleloqram qanununa görə cəmlənir. Bir vektor kimi hesablanan əvəzləyici qüvvə cismin kütləsi (skalyar kəmiyyətdir) ilə onun təcilinin hasilinə bərabərdir.
Misal üçün bir avtomobil hərəkətsiz haldan (başlanğıc sürəti 0 olan haldan) düz xətt boyunca sürətini artıraraq hərəkət edərkən, təcilin istiqaməti hərəkət istiqamətində yönəlir. Əgər avtomobil dönərsə, təcil istiqamətini dəyişərək yeni istiqamət alır. Bu misalda avtomobildəki sərnişinlərin müşahidə etdiyi onları oturacağa doğru itələyən ve ya basan qüvvəni maşının təcili və ya xətti təcil adlanır. Avtomobil istiqamətini dəyişərkən avtomobildəki sərnişinlər onları yan tərəfə doğru itələyən qüvvələrin yarandığını müşahidə edəcəklər belə təcil qeyri xətti təcil adlanir. Əgər avtomobil sürətini azaldarsa, bu zaman təcil avtomobilin hərəkət istiqamətinin əksinə yönəlir və buna bəzən yavaşıma deyilir.Yavaşıma zamanı sərnişinlər onları önə doğru itələyən qüvvənin meydana gəldiyini müşahidə edirlər.Riyazi olaraq yavaşımanın ayrıca bir düsturu yoxdur,hər ikisidə surət dəyişməsidir. Bu təcillərin hər biri (xətti, qeyri-xətti yavaşıyan, yeyinləşən) sərnişinlər tərəfindən onlarin sürətləri (sürətin qiymət və istiqaməti) avtomobilin sürəti ilə eyni olana qədər hiss edilir.
Tərifi və xassələri
thumb|300x300px|Klassik hissəciyin kinematik kəmiyyətləri: kütlə m, məsafə r, sürət v, təcil a.
Orta təcil
thumb|Təcil sürətin dəyişmə miqdarıdır.Trayektoriyanın hər hansı bir nöqtəsində təcilin qiyməti həmən nöqtədə sürətin həm qiymətinin həmdə istiqamətinin dəyişmə yeyinliyi ilə xarakterizə olunur. t anındakı həqiqi təcil zaman intervalının limitlənməsi ilə tapılır. Δt → 0, Δv/Δt Əgər cismin orta təcili sürət dəyişməsinin (delta v) həmin dəyişmənin baş verdiyi zaman fasiləsinə (delta t) nisbətinin təcilinə bərabərdir. Riyazi ifadəsi:
Ani təcil
thumb|Aşağıdan yuxarıya doğru :təcil funksiyasi a(t) sürət funksiyası təcilin inteqralıdır v(t) və sürətin inteqralı isə yerdəyişmənin funksiyasıdır s(t) Ani təcil orta təcilin sonsuz kiçik zaman intervalındakı limitinə bərabərdir.Hesablamalarda ani təcili sürət vektorunun zamana görə birinci tərtib törəməsi kimi götürürlər, (Burada və ya başqa yerdə əgər hərəkət düzxətlidirsə tənliklərdə vektorial kəmiyyətləri skaliarla əvəzetmək olar.)
təcil funksiyasınınn integralı a(t) sürət funksiyasına bərabərdir v(t); buda sürətə görə təcilin zamandan asılılıq qrafikində (a vs. t) əyrinin altinda qalan sahəyə bərabərdir. Təcil sürətin ,v, zamana,t, görə birinci tərtib törəməsi ilə müəyyən olunur və sürət isə koordinatın,x, zamana görə birinci tərtib törəməsi ilə müəyyən olunur və buna görə də təcil koordinatın zamana görə ikinci tərtib törəməsi hesab olunur
Kəmiyyətlər
Təcil sürət dimenzionu bölünsün zaman (L/T) dimenzionuna bərabərdir və s. L.T−2. Beynəlxalq vahidlər sistemində təcil vahidi olaraq metr bölünsün saniyə kvadratı qəbul edilib (m s−2); və ya"metr böl saniyə böl saniyə", hər saniyədə sürətini bir metr böl saniyə dəyişməsinə təcil deyilir.
Digər formaları
Çevrə boyunca hərəkət edən cismin hərəkəti- peykin yer kürəsinin ətrafında hərəkəti — baxmayaraqki sürətin qiyməti sabit qala bilər lakin istiqamətin dəyişməsinə görə belə hərəkət təcilli hərəkətdir.Belə hərəkət zamanı yaranan təcilə mərkəzə qaçma təcili deyilir.
Tam təcil ,sərbəst düşən cismin tam təcilini hesablamaq üçün istifadə olunan cihaz akselerometr adlanır.
klassik mexanikada sabit kütləli cismə təsir edən qüvənin əvəzləyicisi onun təcili və kütləsi ilə düz mütənasibdir (Nyutonun ikinci qanunu): Təcil, vahid zamanda cismin sürətinin dəyişmə yeyinliyidir. Cismin təcilllnməsi Nyutonun ikinci qanunundada gostərildiyi kimi cismə təsir edən qüvvələrin əvəzləyicisinin hesabina baş verir. Beynəlxalq vahidlər sistemində (BS) təcilin vahidi metr bölünsün saniyə kvadratıdır (m s−2). Təcil vektorial kəmiyyətdir (yəni həm qiyməti həmdə istiqaməti ilə müəyyən olunur) və paralelogram qanununa görə cəmlənir.Bir vektor kimi hesablanan əvəzləyici qüvvə cismin kutləsi(skalyar kəmiyyətdir) ilə onun təcilinin hasilinə bərabərdir left|thumb|Sürət və təcili göstərilmiş riyazi rəqqas.Bu tangensial və normal təcili təcrübə edir. thumb|Əyrixətli hərəkətdə təcilin komponentləri. Tangensial komponent at tangensial təcil əyriyə toxunan istiqametində yönəlir, və əyri boyunca yönəlib sürət vektorunu göstərir (və ya əks istiqamətdə). Normal təcilin komponenti (və ya cevrəboyunca hərəkətdə mərkəzə qaçma təcili) ac sürət vektorunun dəyişməsinə görə trayektoriyanın normalıdır və əyrinin mərkəzinə doğru yönəlir, əyrixətli hərəkətdə cismin sürətinin zamandan aslılıq funksiyası aşağıdakı şəkildə yazılır: v(t) trayektoriya boyunca hərəkət edən cismin sürətinə bərabərdir və verilmiş zaman anında hərəkət istiqamətinə toxunan yönəlmiş vahid tangensial vektordur. Nəzərə almaq lazımdırki əyrixətli hərəkət edən cismin təcilini hər iki halda sürətin qiymətinin v(t) və istiqamətinin ut, dəyişməsinə görə differensialın zəncir qaydasından istifadə edərək asağıdakı şəkildə yazmaq olar :
Hendesi analizin üç ölçülü əyriləri hansıki izah edir tangensial. normal ve binormalı. Frenet–Serret düsturunda təsvir olunub.
Xüsusi hallar
Bircins sabit təcil bərabər zaman fasiləsində sürətini eyni qədər dəyişən cismin hərəkətidir. Bircins təcilə ən sadə misal bircins qravitasiya sahəsində sərbəst düşən cismin hərəkətidir.Sərbəst düşən cismin hərəkəti müqavimətsiz mühitdə yalnız qravitasiya sahəsinin gücündən g (və ya sərbəstdüşmə təcilindən) asılıdır. Nyutonun ikinci qanununa görə cismə təsir edən qüvvə: sadə analitik xassələrə görə yerdəyişmə ,başlanğıc və son sürətin təcil ilə əlaqəli aşağıdakı düsturları mövcuddur: hansıki
Xüsusilə hərəkət iki ortoqonal hissəyə ayrılır birincisi sabit surətli olub ikincisi isə yuxarıdakı tənliklərdən birinə gorə dəyişir. Galileo göstərdiki,bu parabolik hərəkətdir məselen bir mərminin yer səthinə yaxın bir vakkum içində trayektoriyasi
Dairəvi hərəkət
Bircins dairəvi hərəkət, bu çevrə üzrə bərabərsürətli hərəkətdir. Belə hərəkət edən cismin sürətinin ədədi qiyməti sabit istiqaməti isə zaman keçdikcə dəyişir.Sürətin istiqaməti dəyişdiyindən çevrə üzrə hərəkət təcilli hərəkətdir.Çevrənin istənilən nöqtəsindəki təcil vektoru sürət vektoruna perpendikulyar olur və çevrə mərkəzinə doğru yönəlir.Radius boyunca çevrənin mərkəzinə doğru yönəlmiş təcilə mərkəzəqaçma təcili deyilir. Mərkəzəqaçma təcilinin modulu aşağıdakı kimi ifadə olunur : v Çevrə boyunca hərəkət edən cismin xətti sürətidir. Buna ekvivalent olaraq çevrə boyunca hərəkət edən cismin təcilini bucaq sürəti adlanan kəmiyyətlədə təyin edirlər \mathbf{r} Çevrənin merkəzindən yönələn radius vektordur və qiyməti radiusun uzunluğuna bərabərdir.Mənfi işarəsi təcilin çevrənin mərkəzinə doğru yönəldiyini (radius vektorun əksinə) göstərir.
Bircins dairəvi hərəkətdə təcil və əvəzləyici qüvvə çevrənin mərkəzinə doğru yönəlir ; Bu mərkəzidir. Halbuki, mərkəzdən qaçma qüvvəsi adlanan bu qüvvə cismdən xaricə doğru yönələn həqiqi psevdo qüvvədir cismin hərəkət trayektoriyası düz xətt deyilsə belə hərəkət əyrixətli hərəkət adlanır. Əyrixətli hərəkətdə cismin hərəkət istiqaməti daima dəyişdiyindən hərəkət təcilli hərəkətdir. Əyrixətli trayektoriyaya çəkilmiş toxunan istiqamətində yönəlir. Trayektoriyaya toxunan istiqamətdə yönəlmiş və sürətin modulca dəyişməsini xarakterizə edən təcil toxunan və ya tangensial təcil adlanır.Toxunana perpendikulyar olan və sürətin istiqametcə dəyişməsini xarakterizə edən təcil normal və ya mərkəzəqaçma təcili adlanır. Tangensial təcil radius vektora perpendikulyar yönəlir və bucaq təcili adlanır(\alpha).
xüsusi nisbilik nəzəriyyəsi
Xüsusi nisbilik nəzəriyyəsi — differensial qiymət qazanan təcil vektorlarının nisbilik nəzəriyyəsinə əsasən izah olunaraq ifadə olunmasıdır.
Orta məktəb üçün sadə düstur
a-təcil,v-son sürət,v0-başlanğıc sürət,t-sürət dəyişməsinə sərf olunan zamandır.v0=0 olanda düstur olar.
Bircins təcil
Xüsusi nisbilik nəzəriyyəsi vakkumda hərəkət edən cisimlərin sürətlərinin işıq sürətinə yaxın sürətlərdə hərəkətinin digər cisimlərə nəzərən öyrənilməsidir. Nyutonun mexanikası işıq sürətindən çox-çox kiçik sürətlə hərəkət edən cisimlər üçün doğrudur. Cisimlərin sürətləri işiq sürətinə qədər artdıqca təcil artıq klassik düsturlarla hesablana bilmir.
Cisimlərin sürəti işıq sürətinə yaxınlaşdıqca verilmiş qüvvənin yaratdığı təcil azalır,və işıq sürətinə yaxınlaşdıqca sonsuz kiçilməyə başlayır; müəyyən kütləyə malik cisim işıq sürətinə assimptotik yaxınlaşır lakin onu heç vaxt keçə bilmir.
Ümumi nisbilik
Ümumi nisbilik nəzəriyyəsi təcillə hərəkət edən (qeyri-ətalət) hesablama sistemlərində kainatda baş verən proseslerin məkan və zaman xassələrini öyrənir. Nyutonun ümumdünya cazibə qanunu zəif sahələr üçün doğrudur. Ümumi nisbilik nəzəriyyəsi isə sıxlığı çox böyük olan neytron ulduzlarının yaxınlığında güclü qravitasiya sahəsi yaranır. Belə ulduzların ətrafında fəzanın əyilməsi baş verir və zamanın gedişi ləngiyir. Deməli güclü qravitasiya sahəsi fəza və zamanın həndəsi xassələrini dəyişdirir.
Bədən qoruyucusu (Robokop)
thumbnail|right|Robokop dəsti geyinmiş polis - 3D Bədən qoruyucusu (Robokop) — əsasən xüsusi xidmət orqanlarının istifadə etdiyi, bədəni müxtəlif yad cisimlərin zərbələrindən qorumaq üçün istifadə olunan geyim vasitəsidir.
Robokop bir neçə hissəyə bölünür:
Əli Razi Şəmçizadə
Əli Razi Şəmçizadə və ya Şəmçizadə Əli Məşədi Yəhya oğlu — azərbaycanlı şair, publisist, jurnalist və AYB-nin üzvü. Böyük təmizləmə zamanı məhkum edilmiş və həbsdə olarkən vəfat etmişdir.