cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Üç tərzi siyasət
"Üç tərzi siyasət" — türk millətçiliyinin ideoloqlarından olmuş Yusif Akçura tərəfindən yazılmış məqalə.
Tarixi
"Üç tərzi siyasət" Yusif Akçura 1904-cü ildə Qahirədə "Türk" adlı qəzetdə qələmə aldığı məqalədir. Daha sonra kitab olaraq nəşr edilmişdir.
Məğzi
Yusif Akçura Osmanlı dövlətinin təməl dövlət siyasəti olaraq Osmanlıçılıq, Panislamizm, Türkçülük olmaqla 3 siyasəti müqayisə edərək incələmişdir.
Yusif Akçura "Üç tərzi siyasət" əsərinin girişində yazır ki, Osmanlıda Qərbdən təsirlənərək güc qazanmaq, tərəqqi etmək üçün üç yol təklif edilib:
Osmanlı milləti yaratmaq
Yusif Akçura Osmanlı milləti anlayışının Sultan II Mahmudun dönəmində yarandığını yazır. Əsərdə sultanın məşhur fikrini misal gətirir:
Mən təbəələrim arasındakı din fərqini məscid, sinaqoq və kilsələrə girdikləri zaman görmək istəyirəm
Osmanlıda vahid millət yaratmaq anlayışı fransız inqilabından sonra formalaşmışdı. Lakin Y.Akçuranın da yazdığı kimi, Osmanlı paşaları (Əli və Fuad paşalar) bu inqilabın mahiyyətini anlamadıqları üçün yanlış çizgiyə girmişdilər. Fransa imperatoru III Napoleonun bu paşalara dəstək verməsi ilə Osmanlı milləti yaratmaq ideyası güclənmişdi. Lakin 1870-71-ci il savaşında almanların fransızları məğlub etməsindən sonra eyni zamanda vicdani dəyərlərə əsaslanan fransız millətçiliyi, irqi əsasa söykənən alman millətçiliyi qarşısında yenildi. Bu yenilgi həm də fransızlardan təsirlənərək tətbiq edilmək istənən Osmanlı milləti anlayışını da məhv etdi.
Panislamizm
Y.Akçura yazır ki, panislamizm ideyasını gündəmə gətirənlər Osmanlı milləti ideyasının dəstəkçilərindən bir qrup idi. Vahid millət ideyası iflasa uğradıqdan sonra həmin qruplar panislamizmə söykəndilər. Panislamistlər Osmanlı dövlətində və ondan kənarda olan bütün müsəlmanları dinin ortaq dəyərləri ilə birləşdirməyə, soy fərqinə baxmadan “din və millət birdir” anlayışı ilə hərəkət edirdilər. Amma bu ideyanın əks tərəfi o idi ki, artıq Osmanlı daxilində müsəlmanlar və qeyri-müsəlmanlar ayrılacaqdı. Panislamizm əvvəlcə mətbuat səhifələrində işləndi, daha sonra diplomatik danışıqlarda istifadə olundu. Hökmdarlar padşah, sultan ləqəblərindən dolayısı ilə imtina edib xəlifə anlayışını yenidən önə çəkdilər. Saraylar seyidlər, şəriflər, imamlar, şeyxlərlə dolub daşdı.
Y.Akçura yazır ki, panislamizmə uyğun olaraq müsəlmanların çox yaşadığı Afrikanın içərilərinə, Çinə elçilər göndərildi, Həmidiyyə Hicaz dəmir yolunun inşasına başlanıldı. Beləliklə, Osmanlı yenidən teokratik kimliyə bürünürdü. Bu isə o demək idi ki, artıq vicdan, fikir azadlığı, din və irq birliyi kimi Osmanlının son dönəmlərdə qazandığı uğurlar yenidən itirilirdi.
İrqə söykənən millətçilik
Yusif Akçura üçüncü axımın çox yeni olduğunun, mövcud hökumətin bu görüşə isti yanaşmamasına görə çox yavaş inkişaf etdiyini yazır. İrqə söykənən millətçilik axını Osmanlıdan kənardakı türk xalqlarını da özündə ehtiva edirdi.
Beləliklə, Yusif Akçura "Üç tərzi siyasət" əsərində mövcud görüşləri təqdim edir və bunlardan hansının uyğun olması barədə fikirlərinə keçir.
Yusif Akçura öncəliklə qarşısına sual qoyur. Bu üç yoldan birini seçərkən mənim hansı mənfəətlər əsasında seçim etməyim lazımdır? Çünki Osmanlıda hər cür dindən və millətdən insan yaşayırdı.
Elə isə seçim necə olmalıdır?
Bu suala isə Y.Akçura hələ ki ağılla deyil, ancaq hisslərlə cavab verməyin mümkünlüyünü qeyd edir: Mən Osmanlı, müsəlman bir türkəm. Buna görə də, Osmanlı dövləti, İslamiyyət və bütün türklərin mənfəətinə xidmət etmək istəyirəm…Osmanlı dövlətinin mənfəəti bütün türklərin və müsəlmanların mənfəətlərinə qarşı deyil. Əksinə, təbəəsi olan müsəlmanlar və türklər onun güclənməsi ilə güclənmiş olduğuna görə, müsəlman və türklər də güclü dəstək tapmış olurlar. Lakin İslamın mənfəəti Osmanlı dövləti və türklüyün mənfəətlərinə tamamən uymaz
Çünki bu zaman Osmanlı uzun illərdir təbəəsində olan qeyri-müsəlman topluluqlarını itirmiş olacaqdı, eyni zamanda türklərin içində müsəlman olmayanlar da dəstək verməyəcəkdi.
Y.Akçuraya görə, türklüyün mənfəəti əsas götürüldükdə isə, bu da Osmanlı dövlətinin və İslamın mənfəətinə uyğun gəlməyəcəkdi.
Peter Nikolay Arbo
Peter Nikolay Arbo — Norveç rəssamı. O, Norveç tarixi ndən olan rəsm əsərləri və skandinav mifologiyası ndan şəkillər üzrə ixtisaslaşmışdı. Onun ən tanınmış əsəri Vəhşi ov və Valkiriya mövzuları əsasında yağlı boya ilə çəkilmiş "Odinin Vəhşi ovu" rəsm əsəridir.
Həyatı
Peter Nikolay Arbo 18 iyul 1831-ci ildə Norveç in Drammen şəhəri nin Skoger borosunda anadan olmuşdur. O, məktəb direktoru olan Kristian Fredrik Arbo (1791–1868) və onun həyat yoldaşı Mari Kristian fon Rozenin oğlu idi. Onun qardaşı Karl Oskar Oygen hərbi həkim və Norveç antropologiya elmlərinin pionerlərindən biri idi. Arbonun uşaqlıq evi olan Qulskogen 1804-cü ildə yay iqamətgahı kimi tikilmişdir.
Arbo 1861-ci ildə Norveç ə qayıdmışdır. O, növbəti il dostu Hans Qude və Frederik Kollett ilə birlikdə etüd səyahətinə çıxmışdır. Arbo 1863-cü ildə "Yüksək dağlardakı ilxı" adlı ilk rəsm əsərini çəkmişdir. Bu əsərin 1889-cu ildəki versiyası Oslo şəhəri ndəki Milli İncəsənət, Memarlıq və Dizayn Muzeyi ndə saxlanılır.
Hicaz Qüvvə-i səfəri
Hicaz Qüvvə-i səfəri və ya Hicaz səfəri qüvvələri — Osmanlı ordusuna bağlı olaraq qurulan səfər ordusu. Ordu komandanlığı rütbəsindəki hərbçi komandanlığını edirdi. I Dünya müharibəsində Mədinə mühasirəsindən əvvəl Mədinədə qurulmuşdur.
Fəxrəddin paşa 17 iyul 1916 tarixində Hicaz səfəri qüvvələrinin komandanı olaraq təyin edilmişdir. Bu ordunun əsas qüvvəsi Mədinə qarnizonu idi. 1916-cı ilin payızında bu orduda 14 min döyüşçü var idi.
Döyeş nizamı
1916-cı ildə bu ordunun strukturu aşağıdakı kimi idi:
Kalanchoe pinnata
Kalanchoe pinnata (Lam.) Pers. (=Bryophyllum pinnatum Lam.) - Lələkvari kalanxo (Kalanxo, lələkvari, doktor)
Botaniki xarakteristikası
Çoxillik, həmişəyaşıl, sukkulent ot bitkisi olub, hündürlüyü 50-150 sm-dir. Gövdəsi düzqalxan, möhkəm olub, ağac əsaslıdır. Yarpaqları üz-üzə dayanan, saplaqlı, şirəli, yoğun, açıq-yaşıl və ya qırmızı rəngə çalan, ellips və ya yumurtavari, dişcikli-çəpərli, vegetasiya başladıqda sadə, qurtardırda yuxarı hissəsi bərabər olmayan-lələkli, 3-5 (7) ellips və ya yumurtavari yarpaqlı olub, qısa saplaqlı və ya oturaq olur. Çiçəkləri ikicinsli olmaqla, süpürgəvarı çiçək qrupunda formalaşmışdir. Çoxsaylı meyvələri kiçiktoxumlu və çoxyarpaqlıdır. Həyatının ikinci ilində qeyri-müntəzəm formada çiçəkləyir və zəif meyvə əmələ gətirir. Toxumla və vegetativ orqanlarla çoxalır.
Vətəni məlum deyil. Tropik Afrikada, Madaqasqarda, tropik Asiyada, Avstraliya, cənubi və mərkəzi Amerikada yayılmışdır. Otaq şəraitində geniş inkişaf edir. Plantasiya şəklində Gürcüstanda (Acarıstan) becərilir.
Birinci toplanılma avqustun başlanğıcında, ikinci isə oktyabrın sonunda aparılır. Oktyabr ayının sonunda cavan budaqların üzərində çıxan yarpaqları kəsilərək yeşiklərə toplanaraq ventiliyasiyalı anbarlara yığılır və emal ediləcək zavodlara göndərilir bundan sok (şirə) alınır.
Xammal kimi gövdə yarpaqlarıdır. Zəif iyli, turş dadlı olmaqla, azacıq büzücüdür.
Xudadat bəy Poladov
Xudadat bəy Əli bəy oğlu Fuladov (1844-1872) — XIX əsr Azərbaycan şairi.
Kalanchoe pinnata
Tərkibi və təsiri
İltihab əleyhinə dərmandır. Toxuma regenerasiyasını stimullaşdırır.
Xudadat bəy Poladov
Həyatı
Xudadat bəy Fuladov böyük satirik şair Qasım bəy Zakirin nəvəsi, dövrün tanınmış şairləri olan İbrahim bəy Azər (1836-1885) və Abdulla bəy Asinin (1841-1874) qardaşlarıdır.
Fuladov familiyası ilə məşhur olan üç qardaşdan biri də 1844-cü ildə Şuşada anadan olmuş ailənin son beşiyi Xudadat bəy idi. "Əli bəy vəfat edəndən sonra dörd səğir uşağı qaldı. Bu balalara Zakirdən başqa, bir münasib pərəstar yox idi. Odur ki, Zakir də naçar qalıb qəyyum oldu. (Rza qulu Cavanşir).
Kalanchoe pinnata
Tərkibi və təsiri
Xammal olaraq keyfiyyətli dərman bitkisi kimi istifadə edilir. Təzə gövdəsindən hazırlanan sokdan yerli iltihabsorucu, toxumaları saflaşdırıcı vasitə kimi istifadə edilir. Eyni zamanda irinli nekrotik proseslərin, trofik yaraların, yataq yaralarının, dəlikli-deşikli yaraların, dəri transplantasiyalarında və yanıqların müalicəsində təyin edilir. İrinli yaraların, abses, dolama, frunkulyoz zamanı tamponların qoyulmasında istifadə edilir. Eyni zamanda qızılyel iltihabında, göz xəstəliklərində, yanıq, travma, keratitdə və gözün distrofit hallarında işlədilir. Qranulası mədə və 12 barmaq bağırsağın iltihabında, qastritdə, qastrodiodenitdə və xroniki enterkolitdə təyin edilir.
Xudadat bəy Poladov
Həyatı
Əli bəy Fuladovun uşaqlarını, yəni Qasım bəy Zakirin qız nəvələrini – İbrahim bəyi, Abdulla bəyi və Xudadat bəyi babaları öhdəsinə götürüb, onlara öz doğma balaları kimi baxmağa başladı. Nəvələrinə "ailə məktəbi"ndə təlim-tərbiyə verdi, savad öyrətdi, şerə, sənətə məhəbbət oyatdı, bir sözlə qayğıkeşliklə böyüdüb ərsəyə çatdırdı. Bu nəticədə də hər üç qardaş – Zakir "ailə məktəbi"nin "məzunları" gələcəyin tanınmış şairləri oldular və Qarabağ poeziya məktəbinin layiqli davamçılarına çevrildilər.
Dövran elə gətirmişdi ki, bu üç qardaşın uşaqlığı və gənclik illəri Qasım bəy Zakirin dolanışığı nisbətən yaxşı olan vaxtlara düşmüşdü. İyirmi evdən ibarət olan Xırdırıstan kəndinin gəliri Qasım bəy ailəsini hər cəhətdən dolandırırdı.
Elə şair həyatının son dövrlərində yazdığı "Qocalıq" şerində gün-güzaranının firavam keçdiyini və nəvələrindən razı qaldığını bildirirdi:
Xudadat bəy evin son beşiyi olduğu üçün babası daha çox mehrini ona salmışdı. Qasım bəy vəfat edənə qədər nəvəsi onun yanında yaşamış, ev və təsərrüfat işlərində əlindən tutmuş, köməklik göstərmişdi.
O da böyük qardaşları kimi Şuşada fəaliyyət göstərən ədəbi və musiqi məclislərində iştirak edir, Qarabağın tanınmış ədəbiyyat və incəsənət xadimləri ilə oturub-durur, görüb-götürürdü. İlk dəfə qələm tutub, şeir yazmağı babasından öyrənsə də, Şuşa məclislərində iştirakı onu daha da püxtələşdirmiş, əsl şair səviyyəsinə yüksəktmişdi.
Xudadat bəy Fuladovun böyük şair qardaşları ədəbi təxəllüs qəbul etmişdilər (İbrahim bəy "Azər", Abdulla bəy isə "Asi" təxəllüsü ilə yazırdı), o isə təxəllüs götürməmişdi. Şeirlərinə sadəcə olaraq ad-familiyasını qoyurdu.
Xudadat bəy təkcə Qarabağda yox, ondan kənarda – Gəncədə, Şamaxıda, Ordubadda, Barıda, Lənkəranda da şair kimi tanınır və bir çox şairlərlə dostluq əlaqələri saxlayırdı. Satirik şairimiz Seyid Əzim Şirvani onu şəxsən tanıyır və yaradıcılığını yüksək qiymətləndirirdi.
Nazlı Səbri
Nazlı Səbri — ( Nazlı Ṣəbrī; ) Misir kralı I Fuadın həyat yoldaşı olub. Nazlı 25 iyun 1894-cü ildə türk və fransız əsilli ailədə anadan olmuşdur. Atası Əkinçilik Naziri və Qahirə valisi Əbdürrəhman Səbri Paşa, anası Tövfiqə Xanım Şərif idi. Ana tərəfdən o, türk əsilli baş nazir və xarici işlər naziri general Məhəmməd Şərif Paşanın nəvəsi idi.
Nazlı əvvəlcə Qahirədə la Mère-de-Dieu Liseyinə, sonra isə İsgəndəriyyədəki Notre-Dam de Sion Kollecinə gedib. Anası dünyasını dəyişdikdən sonra o, bacısı ilə birlikdə iki il müddətinə Fransanın Paris şəhərindəki internat məktəbinə göndərilir. Nazlı qayıdandan sonra türk əmisi oğlu Halil Səbri ilə evlənməli olub. Ancaq on bir aydan sonra evlilik boşanma ilə başa çatdı. Misir Sultanı Fuad Nazlını ilk dəfə opera tamaşasında görüb. 1919-cu il mayın 12-də Fuad ondan 26 yaş kiçik olsa da, bunu istədi. 1919-cu il mayın 24-də Qahirədə Bustan sarayında Nazlı Sultan Fuadla evləndi. Nazlı ilə Fuadın ikinci evliliyi idi. Daha sonra Abbasilər sarayındakı hərəmxanaya köçürüldü.
1936-cı ildə Kral Fuadın ölümündən sonra onun oğlu Faruq Misirin yeni kralı, Nazlı Səbri isə kraliça ana oldu. Qardaşı Şərif Səbri Paşa Faruq azyaşlı ikən qurulan üç nəfərlik Sultanlıq Şurasında xidmət edirdi. 1946-cı ildə Misiri tərk edən Nazlı böyrək xəstəliyindən müalicə üçün ABŞ-yə getdi.
1950-ci ilin avqustunda Kral Faruq anası Nazlı Səbri və bacısı Şahzadə Fəthiyənin hüquq və titullarından məhrum etdi. Buna səbəb Şahzadə Fəthiyənin Nazlının da dəstəklədiyi, Faruqun isə qarşı çıxdığı Kopt xristian Riyad Qali ilə evlənməsi olub. Nazlı daha sonra xristianlığı qəbul etdi və adını Meri Elizabeth olaraq dəyişdirdi.
Qışlaq-i Qurçınlıhacınəcəf (Biləsuvar)
Qışlaq-i Qurçınlıhacınəcəf — İranın Ərdəbil ostanının Biləsuvar şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 153 nəfər yaşayır (31 ailə).
Qız Qala (Qoşaçay)
Qız Qala - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Qoşaçay şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 490 nəfər yaşayır (113 ailə).
Bentos
thumb|right|250px|Tipik makrozoobentos nümunələri
Bentos ( — dərinlik) — su ekosistemlərinin dib biohorizonlarında yerləşən orqanizmlərin cəmi. Bentos avtotrof orqanizmlərdən (yosunlar, qimən ali bitkilər), əsasən az hərəkətli heterotrof orqanizmlərdən (protoza, qurdlar, zəli, malyusk, xərçəngkimilər) ibarətdir.
Arda (Tolkin)
Árda (kv: /'arda/) — C. R. R. Tolkinin legendariumunda Yer kürəsinin adı, "Üzüklərin hökmdarında" və əlaqəli əsərlərdə bütün qeyd olunan yerləri özündə cəmləşdirən bir dünya, aləm. Faktiki olaraq bu Tolkinin icad etdiyi mifik tarixdə Yer planeti və günəş sistemidir. Ardada bir neçə dəniz və okean, Orta Dünya və Aman qitələri, İkinci Dövrdə mövcud olan nəhəng Númenor adası və Tolkinin qaralamalarında qeyd etdiyi digər torpaqlar yerləşirdi.
Ümumi məlumat
Arda Tolkinın kosmologiyasında Eä kainatının bir hissəsidir. O, Eä-nın qalan hissəsi kimi, Ainur Musiqisi vasitəsilə İlúvatarın övladları yəni elflər və insanlar üçün yaradılmışdır.
Tolkin kosmologiyasında Günəş, Ay, ulduzlar və digər göy cisimləri bu planetin orbitində olduğundan, onlar da Ardanın bir hissəsi hesab olunur, ona görə də Arda bəzən “Günəş sistemi” kimi təxmin edilir. Göy cisimlərsiz bu Planetin özü isə Ambar və ya İmbar adlanır.
Əvvəldən Arda yastı formasında idi, burada yerləşən qitələr nəhəng Ekkaya (kv. Ekkaia) və ya Vaya (kv. Váya; «Əhatə dənizi» və ya «Zahiri dəniz») okeanı ilə əhatə olunmuşdu, Beleqaer (sind. Belegaer;  «Böyük dəniz») okeanı və Ayıran dənizlər isə  qitələri bir-birindən ayırırdı. Birinci Dövrdə Orta Dünyanın şimal-qərbində yerləşən Beleriand, Qəzəb Müharibəsi nəticəsində məhv edilmişdir.
Orta Dünyanın cənubunda və şərqində Qaranlıq diyar adlanan bir qitə mövcud idi. Şərqdə nisbətən kiçik Günəş Diyarı qitəsi yerləşirdi, yastı dünyanı işıqlandıran Günəş Qapısına yaxın olduğuna görə bu qitə belə adlanırdı.
Geniş şərq torpaqları ümumi olaraq Run adlanırdı, baxmayaraq ki, bu söz yalnız Run dəniziylə və Qaçan çayla  birbaşa bitişik əraziyə aid edilə bilərdi. Burada yaşayan isterlinglər, Haradrimlər kimi müxtəlif xalqların konqlomerasiyası idi.
Orta Dünyanın dənizə çıxan uzaq şərq sərhədləri haqqında məlumat daha da azdı. Məlumdur ki, qədim zamanlarda orada şimaldan cənuba nəhəng Orokarni (“Qırmızı dağlar”) dağ silsiləsi uzanırdı, oxşar dağ silsiləsi Ered Luin ("Göy Dağlar") qitənin qərbindədə mövcud idi (dərin qədimlikdə dünya simmetrik idi). Elflər ilk dəfə orada, uzaq şərqdə peyda olurlar. Onların vətəni Kuiviénen (kv. Cuiviénen) artıq Üçüncü Dövrdə mövcud deyildi. Üçüncü Dövrdə Orokarninin mövcudluğu məlum deyil (Ered Luin ölçüdə çox azalsa da, yoxa çıxmır). Runun uzaq şərqində, Sauronun fəth etdiyi torpaqlarda ona qarşı üsyan qaldırmaq üçün oraya Göy cadugərlər yollanmışdır, lakin onların fəaliyyəti haqqında məlumat qərb torpaqlarına heç vaxt çatmamışdı. Yəqin ki, Göy cadugərlər öz tapşırıqlarını yerinə yetirə bilməmişdilər, ya Saruman kimi onlar da insanları idarə etməyə başladılar, ya da Radaqast kimi müəyyən bir ərazinin və ya xalqın himayədarı oldular və bütün Orta Dünyanın taleyi ilə narahat olmağı tərgitdilər. Onların heç birinin geri qayıtmaması dəqiq məlumdur.
İkinci Dövrdə édain üçün Böyük dənizdə Numenor adası yaradılır. İkinci Dövrün böyük qismi bu ada mövcud idi, lakin numenorluların təşəxxüsü səbəbindən Valar qadağasını pozaraq hərbi əmiliyyatla Amana getməsinə görə Numenor məhv edilmişdir.
Numenorun məhv olmasından sonra Arda kürə formasına dəyişdi, dünya kiçildi. Aman dünya dairələrindən uzaqlaşdırıldı insanlar üçün həmişəlik əlçatmaz oldu, bundan sonra ora Düz Yolla yalnız elflər çata bilərdi. İluvatarın istəyi ilə yoxa çıxan torpaqlar əvəzinə Orta Dünyanın şərqində və qərbində yeni torpaqlar yarandı.
"Arda" sözü Tolkin tərəfindən çox güman german dillərindən götürülmüşdür və analoji olaraq ingiliscə "Earth" sözü ilə eynidir. Amma əlbəttə, Tolkinin mifologiyasında bu sözün real dillərlə heç bir əlaqəsi yox idi və Kvenya dilinə aid idi.
Təhriflənmiş Arda
Yeni dünya Təhriflənmiş Arda adlanmaqa başlayır, çünki Melkorun ruhu Fëa bütün dünyaya yayılmışdır. Bu dünyada şər və zorakılıq, xəstəliklər, dözülməz soyuq və isti həmdə başqa şeylər mümkündür, hansılar ki Təhriflənməmiş Ardada mümkün deyildi.
Təhriflənmiş Arda, həmçinin elflərin ölümsüzlüyü ideyasını təhrif etdi, Təhriflənmiş Ardada elflər yavaş-yavaş zəifləyirlər, bədənləri ruha çevriləcək qədər incələşir. Bu proses yalnız Valinorda dayandırıla bilərdi, bu və başqa səbəblərdən bütün elflər əvvəl-axır Valinora getməyə məcbur oldular. Qüvvət üzüklərinin qabiliyyətlərindən biri də zamana hakim olmaq idi, bunun sayəsində Elrond və Qaladriel onlara tabe olan krallıqlardakı elflərin solma prosesini dayandıra bilirdilər. Tək Üzük məhv edildikdən sonra elflərin üzükləri güclərini itirdi və Dördüncü Dövrün əvvəlində bir çox elf Orta Dünyanı həmişəlik tərk etdi.
Fredrik Sölner
Fredrik Sölner - Alman astrofizik və alim.
Qərbi Frank krallığı
thumb|Frank dövləti Verden müqaviləsindən sonra (843)
Qərbi-Frank krallığı (, Francia occidentalis, ) — Frank krallığının bölünməsi zamanı indiki Fransa ərazisində yaranan dövlət.
Tarixi
843-cü ildə Böyük Karlın nəvələri I Lotar,II Lüdovik və II Keçəl Karl Frank imperiyasını bölmək üçün Verden müqaviləsini imzaladı. Lotair, imperiya titulunu saxlayaraq, İtaliyanı və Reyn və Rone ( Orta Krallıq ), Lui Alman - Reynin şərqindəki torpaqları ( Şərqi Frank Krallığı ), Keçəl Çarlz - Reyndən qərbdəki torpaqları (Qərbi Krallıq yəni Qərbi Frank) torpaqlarını aldı.Beləliklə, frankların ilk torpaqları (və bir çox başqa ərazilər) Lothair və Lui Almanın əlinə keçdi. Keçəl Çarlz, frank işğalçılarının əhalinin cüzi bir azlığını təşkil etdiyi keçmiş Qalliya ərazisini aldı ( Flandriya qraflığı istisna idi , burada yerli əhalinin sayı qədər frank var idi). Eyni zamanda, franklar hərbi təbəqəyə çevrildilər, daha sonra bu təbəqə feodalların mülkünə çevrildi.Əhalinin əsas hissəsini Qallar təşkil edirdi və bir sıra romalıların nəsli də yaşayırdı. O vaxta qədər onların hər ikisi Roman qrupunun dilində danışırdılar və Latın dilinə yaxındır. (Qallıların qədim orijinal dili olan Kelt dilinin latın dilinə yaxınlıq dərəcəsi mübahisəli olaraq qalır.)Qallo-Roman əhalisi kəndliləri və ruhanilərin əksəriyyətini təşkil edirdi.Yalnız Flandriya və Lotaringiyada (870-ci ildən Verdun şəhəri ilə birlikdə bir müddət krallığın bir hissəsi idi) frankların əksəriyyəti kəndlilərin bir hissəsi oldu.Frankların dili German qrupuna aid olsada, onların öz yazısı yox idi.Onlar latın yazısından istifadə edirdilər.Onlar həmçinin yerli Gallo-Roma əhalisi vasitəsilə xristianlığı qəbul etdilər. Bütün bunlar ona kömək etdi ki, imperiya parçalananda Qalli Franklarının əsas hissəsi öz ana dilini itirərək o dövrdə "Roman" (Rim), indi isə köhnə fransız dilinə keçdi. . Əslində, bu, təəccüblü dərəcədə az sayda frank sözlərini ehtiva edən Qallo-Roman əhalisinin dili idi. Yalnız ən yüksək aristokratiya hər üç dili bilirdi - Latın, Frank və "Roman"
Sonradan frankların Qallo-Roma əhalisi tərəfindən assimilyasiyası fransız milliyyətinin yaranmasına səbəb oldu. Français (Fransız) sözü ilkin olaraq "Frank" mənasını daşıyırdı (məsələn, les rois français - Frank kralları. Sonra fransızlar Paris ətrafındakı ərazinin bütün sakinlərini (indiki Ile-de-France bölgəsi ) və yalnız bundan sonra - bütün krallığın sakinləri adlandırmağa başladılar. Müasir fransız dilində sözlərin 50%-ə qədəri alman dillərindən (əsasən ingilis və alman) götürülür, lakin birbaşa frank dilindən götürülmüş sözlərin nisbəti cüzidir. Bununla belə, bəzi məşhur fransız adları Frank krallarından yaranmışdır: Charles (Karl), Henri (Henry), Louis (Clovis, Louis). Ölkənin indiki adı franklardan gəlir. - "Fransa".Əvvəlcə Frank krallıqları arasında sülalə əlaqələri qorunurdu. Onlar nominal olaraq hələ də Frank "Roma İmperiyasının" bir hissəsi idilər . Xüsusilə, Keçəl Çarlz 875-877-ci illərdə imperator olub. 884-cü ildə Qərbi Frank feodalları, o vaxta qədər artıq imperator olmuş Alman kralı Kök Çarlzı hakimiyyətə dəvət etdilər. Lakin 887-ci ildən Qərbi franklar imperatorların ali hakimiyyətini tanımağı dayandırdılar.Krallıq feodal parçalanma prosesində idi. Hersoq və qraflar padşahlara yalnız nominal tabe oldular və çox vaxt onlarla düşmənçilik edirdilər. Krallar adətən feodallar tərəfindən seçilirdi, seçilmiş krallar isə həmişə Karolinq sülaləsindən olmurdu.9-cu əsrdən Norman istilaları başladı. Onlar Sena, Luara və başqa çaylar boyu üzərək yerli əhalidən xərac götürür, Frank şəhərlərini qarət edir, Parisə səfərlər edirdilər. Bəzən hətta krallar da Normanlara xərac verməyə məcbur olurdular. Norman şahzadəsi Rollon ilə Qərbi Frank kralı Çarlz Sadə arasında 911 -ci il Sen-Kler-sür-Ept müqaviləsinə əsasən Normandiya qraflığı yaradıldı.(Tezliklə hersoqluğa çevrildi). Norman fatehləri Normandiyanın feodal və tacir siniflərini təşkil edərək, qallo-Roma əhalisinin dilini qəbul etdilər (Fransız dilinin əslində ləhcəsi olan "norman dili" adlanan dil inkişaf etmişdir). 10-cu əsrdə Norman xalqı formalaşdı, sonralar fransızların tərkibinə daxil oldu.Qərbi Frank kralları, Şərqi Franklar (yəni, Alman) kimi adətən özlərini "Frankların Kralı" (rex Francorum) və ya sadəcə olaraq "Kral" adlandırırdılar. Tam adları "rex Francorum Occidentalium" və "rex Francorum Orientalium" bir-birləri ilə müqavilə bağlayarkən istifadə etdilər. 962-ci ildə Şərqi Frank kralı I Böyük Otto "Frankların və Romalıların İmperatoru" titulunu aldı və 967-ci ildə oğlu II Otto sadəcə olaraq "Romalıların İmperatoru" kimi taclandı. Beləliklə, "rex Francorum" titulu Qərbi Frank krallarına qaldı.Şərti olaraq, 987-ci il Qərbi Frank krallığının Fransaya çevrilməsi tarixi kimi qəbul edildi, bu tarixdə Karolinqlər sülaləsinin sonuncu kralı öldü və Kapetiya sülaləsinin banisi Hyu Kapet kral seçildi. Rəsmi titulda ilk dəfə Filipp II Avqust 1180 -ci ildə Fransa kralı seçildi.
Qışlaq-i Hacıəlibarat (Biləsuvar)
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 48 nəfər yaşayır (9 ailə).
Beynəlxalq Coğrafiya İttifaqı
Beynəlxalq Coğrafiya İttifaqı (BCİ) — dünya coğrafiyaşünaslarının beynəlxalq elmi təşkilatı. 1922-ci ildə yaradılmışdır. BCİ coğrafiyaya aid problemlərin öyrənilməsinə yardım göstərir, beynəlxalq əməkdaşlıq şəraitində aparılmalı tədqiqatların təşkili və mərkəzləşdirilməsi ilə məşğul olur, beynəlxalq coğrafiya konqreslərini çağırır və s.
NGC 909
NGC 909, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Andromeda bürcü istiqamətində yerləşir. E0 tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Qışlaq-i Hacıağanəsiroğlu (Biləsuvar)
Qışlaq-i Hacıağanəsiroğlu — İranın Ərdəbil ostanının Biləsuvar şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 19 nəfər yaşayır (4 ailə).
Vüsal Teymurov
Vüsal Zakir oğlu Teymurov (4 mart 1991; Bakı şəhəri, Azərbaycan SSR - 8 noyabr 2020; Şuşa rayonu, Azərbaycan) – Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Vüsal Teymurov 1991-ci il martın 4-də Bakı şəhərində anadan olub. 1997-2008-ci illərdə Bakı şəhərində T.Məmmədov adına 239 nömrəli tam orta məktəbdə, 2008-2012-ci illərdə Azərbaycan Kooperasiya Universitetinin “Gömrük işinin təşkili” fakültəsində təhsil alıb. Subay idi.
Hərbi xidməti
Vüsal Teymurov 2012-ci ildə müddətli həqiqi hərbi xidmətə çağırılıb.
2012-2013-cü illərdə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin “N” saylı hərbi hissəsində xidmət edib.
Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri olan Vüsal Teymurov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Füzuli, Xocavənd, Cəbrayıl, Zəngilan, Qubadlı və Şuşa rayonunun azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə iştirak edib.
Vüsal Teymurov noyabrın 8-də Şuşa döyüşləri zamanı şəhid olub. Bakı şəhərində torpağa tapşırılıb.
Azərbaycanın Şuşa rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Vüsal Teymurov ​ölümündən sonra "Şuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Uçan Hollandiyalı
Uçan Hollandiyalı — folklora görə okeanlarda həmişə üzməyə duçar edilmiş əfsanəvi yelkən qarabasma gəmisi. right|300px
Əfsanəvi qəhrəman
"Uçan Hollandiyalı" gəmisini görən dənizçilər uğursuz və ya ölmüş olacaqlar. Əfsanə XV–XVI əsrlərdə meydana gəlmişdir və onun müxtəlif variantları var. Bir neçə rəvayətlərə görə gəmisinin kapitanı söz vermişdir ki, ona hətta məhşər kimi vaxt lazım olarsa o, Ümid burnunu dolanıb keçəcək. Başqa rəvayətdə isə kapitanın Van der Straatenin günahlarına görə gəmi lənətləndirilmişdir.
Əsərlərin qəhrəmanı
1826-cı ildə ingilis yazıçısı Edvard Fitsboll "Uçan Hollandiyalı" melodramını və 1839-cu ildə Frederik Marryat "Kabus gəmisi" romanı yazmışdılar. Alman bəstəkarı Rixard Vaqner 1843-cü ildə "Uçan Hollandiyalı" operasını yazmışdır. Vaşinqton İrvinqin də 1855-ci ildə qələmə aldığı "Tappan dənizdə Uçan Hollandiyalı" əsəri var.
Mirnəcəf Həmzəyev
Mirnəcəf Həmzəyev — — Azərbaycanlı şəhid, baş gizir.
Hərbi xidmət
Mirnəcəf Həmzəyev 1978-ci ildən etibarən Gəncə şəhərində 21357 saylı hərbi hissədə praporşik vəzifəsində işləmyə başlamışdır. 1991-ci ildə o, Gəncə şəhər Hərbi Polis Şöbəsinin zona üzrə hərbi polis dəstəsində taqım komandiri vəzifəsində çalışmışdır. Mirnəcəf Həmzəyev Qarabağ uğrunda gedən döyüşlərdə xüsusilə fərqlənmiş, döyüş taktikası ilə əsgər yoldaşları arasında böyük hörmət qazanmışdır. O, nizam-intizamlı olmağı ilə yanaşı, həm də yüksək döyüş bacarığı ilə tez bir zamanda əsgər yoldaşlarının hörmətini qazanmış, dəfələrlə ağır döyüş əməliyyatlarında iştirak etmişdir. Nizami rayon məhkəməsinin 23 iyul 2007-ci il tarixli qətnaməsinə əsasən şəhid elan edilmişdir.
Sudhindra Çandra Dasqupta
Sudhindra Çandra Dasqupta — 1937-ci ildə Hindistanın Tripura şəhərində anadan olmuş olan siyasətçi. Bartiya Canata BJP Partiyasının üzvü idi. O, Tripuranın prezidenti vəzifəsində çalışıb.
Dasqupta 2014-cü ildə Lok Sabha seçkiləri zamanı Qərbi Tripuradan (Lok Sabha seçki məntəqəsi) BJP / NDA-ya seçilmək üçün namizədliyi irəli sürmüşdür.
Vulkan bombası
thumb|[[ABŞ-nin Havay ştatındakı Kilauea vulkanından 1983-cü ildə çıxan vulkan bombası.]]Vulkan bombası — vulkan kraterindən plastik halda atılan, havada soyuyub bərkiyərək müəyyən forma alan lava parçası. Daxili hissəsi adətən məsaməli, xarici qabığı isə şüşəli olur. Lavanın qatılığından asılı olaraq vulkan bombaları müxtəlif formada olur: qatı lavanın bombası açıqçatlı olub, çörək qabığını xatırladır, duru bazalt lavası iyvari, kürəvi, armudvari və ucları dartılmış, quyruqlu bombalar əmələ gətirir. Uzun müddət plastik halda qalan çox duru lavalar qoğalvari bomba əmələ gətirir. Vulkan bombası nüvəsi bəzən kənar süxurdan və ya bərkimiş lavadan ibarət olur. Sonuncular "bürünmüş" vulkan bombası adlandırılır. thumb|[[ABŞ-nin Kaliforniya ştatının Mohave səhrasında vulkan bombası.]] thumb|[[Almaniyanın Reynland-Pfalts ştatındakı Strohn şəhərində, 5 metr diametrli və 120 ton ağırlığında olan vulkan bombası. E.ə. 8300-cü illərdə baş verən vulkan püskürməsi nəticəsində əmələ gəlmişdir.]]
Cümə məscidi (Balakən)
Tarixi
Balakən şəhəri Cümə məscidinin tikintisinə binanın fasadındakı daş kitabəyə görə 1867-ci ildə başlanılmış, 1877-ci ildə başa çatdırılmışdır.
Sovet dövründə 1947-ci ilədək məscid anbar kimi istifadə edilmişdir. 1947-ci ildən etibarən məscid fəaliyyətə başlamışdır. 1955-ci ildə, 1980-ci ildə və 1996-cı ildə məsciddə təmir işləri aparılmışdır.
Memarlıq quruluşu
Məscidin əsas binasından ayrı tikilmiş minarəsinin hündürlüyü 45 metrə yaxındır. Məscid binası çaylaq daşı ilə, minarəsi isə bişmiş kərpiclə inşa edilmişdir. Minarəsi səkkizguşəli olub, nəbati ornamentlərlə işlənmişdir. Bu cür minarəli məscid təkcə bölgədə deyil, bütün Azərbaycanda İslam memarlığının nadir nümunələrindəndir.
Giriş qapılarının ön tərəfində eyvan yerləşmişdir. Eyvan altı sütundan və yeddi tağdan ibarətdir. Məscidin ibadət zalında 12 sütun və 26 tağ vardır. Sütunlar bişmiş kərpicdəndir. Məscidin üç giriş qapısı vardır. ibadət zalında 16 pəncərə qoyulmuşdur. Məscidin giriş qapılarının üstündə kitabələr həkk olunmuşdur. Balakən şəhər Cümə məscidinin minbəri taxtadandır.
Zeynəb Zərbəli qızı
Zeynəb Zərbəli qızı (d.1860 – ö.1942) — XIX əsrin qadın aşıqlarındandır.
Həyatı
Zeynəb Zərbəli qızı 1860-cı ildə Şirvan bölgəsində Kolanı elatının Goran obasında anadan olmuşdur. Üç oğul, bir qız anası olan Zeynəb 1942-ci ildə 82 yaşında vəfat etmişdir. Bəndəlinin həyat yoldaşı olmuşdur. İndi Bəndəliyev soyadı olanlar Bəndəlinin və Zeynəbin nəvə, nəticə və kötücələridir..
Babası Çürük İslamın yanında böyümüşdür. Zeynəbin atası da şair imiş. Onun bu sənəti seçməsində atasının böyük rolu olub. Zeynəbi çobanları İsmayıl sevsə də ailəsi onun çoban ilə evlənmək istəyinə qarşı çıxıb.
Şairənin şeirlərində haqsızlıqlara qarşı üsyan motivləri özünü büruzə verir. Əsasən gəraylı, qoşma janrlarına müraciət etmişdir.
"Ədliyyə sahəsində fərqlənməyə görə" medalı
"Ədliyyə sahəsində fərqlənməyə görə" medalı — Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 13 iyul 2012-ci il tarixli Sərəncamı ilə təsis edilən dövlət təltifi (medal).
NGC 6593
NGC 6593, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Herkules bürcü istiqamətində yerləşir. E-S0 tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
İstilik şüalanması
İstilik şüalanması — temperaturu mütləq sıfırdan fərqli olan istənilən cisim elektromaqnit dalğaları şüalandırır. Belə şüalanma həmin cismin istilik enerjisinin ehtiyatı hesabına baş verir. Şüalanan cismə kənardan əlavə enerji verilmədiyi halda onun enerji ehtiyatı azaldığından temperaturu get-gedə aşağı düşür. Digər tərəfdən, bu şüalanma hər hansı cisim tərəfindən udulduqda onun istilik enerjisi ehtiyatını artırır - cisim qızır. Elə bunlara görə də həmin şüalanma istilik şüalanması, yaxud temperatur şüalanması adlanır.
İstilik şüalanması bütün digər növ şüalanmalardan fərqli olaraq tarazlıqlı şüalanmadır. Kimyəvi reaksiyalar nəticəsində meydana gələn şüalanma müstəsna olmaqla bütün şüalanma növlərində şüaburaxma, sistemin həyəcanlanmış haldan əsas hala keçməsi nəticəsində baş verir. İstilik şüalanmasını digər növ şüalanmalardan, məsələn lüminesensiyadan fərqləndirən cəhət şüalanma nəticəsində sistemin itirdiyi enerjinin yerini doldurma (şüalanma mənbəyini həyəcanlanmış hala gətirmə) mexanizmidir. İstilik şüalanması zamanı həyəcanlanmış hala keçmə istilik hərəkəti hesabına toqquşan hissəciklərin (atom və molekulların) öz enerjisinin müəyyən hissəsini digər hissəciklərə verməsi nəticəsində baş verir.
İstilik şüalanmasının xarakteri haqqında təsəvvür əldə etmək üçün divarı elektromaqnit dalğalarını keçirməyən qapalı qab daxilində müxtəlif temperaturlu iki cisim fərz edək. Müəyyən zaman keçdikdən sonra belə sistem, yəni qapalı qab daxilindəki cisimlər və cisimlərin buraxdığı şüalanma tarazlıq halına gəlir. Bu halda sistemə daxil olan bütün cisimlərin və qab daxilində meydana gələn şüalanmanın temperaturu eyni olur. Şüalanmanın temperaturu dedikdə, onunla istilik tarazlığında olan cisimlərin temperaturu başa düşülür. Sistemin istilik tarazlığında olması o deməkdir ki, onu təşkil edən cisimlərdən hər birinin vahid zamanda şüalandırdığı enerjinin miqdarı, həmin müddətdə udduğu enerjinin miqdarına bərabərdir. Bu zaman cisimlərin buraxdığı şüalanmanın qab daxilindəki həcmi sıxlığı tarazlıq halının temperaturu
ilə müəyyənləşən sabit qiymətə malik olur. Tarazlıqlı şüalanmanın
enerji sıxlığı və onun spektral tərkibi, qabın həcmindən və formasından, həmçinin qab daxilindəki cisimlərin növündən asılı deyildir. Şüalanmanın
enerji sıxlığı və spektral tərkibi yalnız temperaturdan asılıdır.
Tarazlıqlı şüalanma bircinsdir, izotrop dur və polyarlaşmış deyildir. Bu o
deməkdir ki, istənilən nöqtədə tarazlıqlı şüalanmanın enerji sıxlığı və
spektral tərkibi eynidir, bütün yayılma istiqamətləri və sahə gərginlik vektorlarının (\vec{E} və \vec{H}) bütün rəqs istiqamətləri eyni hüquqludur.
Spektral tərkibini təcrübi yolla öyrənmək məqsədilə tarazlıqlı şüalanma
əldə etmək üçün divarının temperaturu sabit saxlanılan qapalı qabın divarı üzərində çox kiçik deşik açmaq kifayətdir. Həmin deşikdən çıxan şüalanma verilmiş temperaturdakı tarazlıqlı şüalanmadır. Yeganə fərq ondan ibarətdir ki, bu haldakı şüalanma izotrop olmayıb, yalnız verilmiş cisim bucağı daxilində yayılan şüalanmadır. Qabın divarının temperaturunun artırılması ilə deşikdən çıxan tarazlıqlı şüalanmanın təkcə enerjisi deyil, həm də spektral tərkibi də dəyişir.
243 İda
243 İda (/ˈaɪdə/) — Asteroid qurşağında yerləşən və Koronoid ailəsinə məxsus S sinifli asteroid. 29 sentyabr 1889-cu ildə avstriyalı astronom İohan Paliza tərəfindən kəşf edilmiş və asteroidə yunan mifologiyasında nimfalardan biri olan İdanın adı verilmişdir.
Kəşfi
29 sentyabr 1889-cu ildə Vyana rəsədxanasında Avstriya astronomu İohan Paliza tərəfindən kəşf edilmişdir. Bu kəşf edilən 45-ci asteroid idi. İda adını həvəskar astronom və pivəbişirən Moriz von Kuffner vermişdir. İda yunan mifologiyasında Kritin nimfasıdır. Kiyotsuqu Hirayama tərəfindən Koronoid ailəsinə salınmışdır.
İdanın spektrumunu 1980-ci ilin 16 sentyabrında astronomlar David Tolen və Edvard Tedesko ölçmüşdür. O gün S sinifinə aid edilmişdir. İdanın tədqiq edilməsi 1993-cü ilin əvvəllərində həyata keçirilmişdir. "Qalileyo" aparatı asteroidin 60–78 km uzaqlığında onun şəkillərini çəkmişdir.
Haqqında
thumbnail|left Asteroid qurşağında ən çox rast gəlinən asteroid siniflərindən biri olan S sinifinə aiddir. 28 avqust 1993-cü ildə asteroid Yupiter üçün göndərilmiş "Qalileyo" aparatı tərəfindən ziyarət edilmişdir. İda kosmik aparat tərəfindən ziyarət edilən ikinci asteroid, peyki tapılan isə ilk asteroiddir.
243 İdanın orbiti Yupiter ilə Mars arasında yerləşir. Günəş ətrafında dövrünü 4,84 ilə, öz oxu ətrafında dövrünü 4,63 saata tamamlayır. Radiusu 31,7 kilometrdir. Forması nahamar və uzanmışdır, iki göy cisminin toqquşması nəticəsində yarandığı güman olunur. Səthində böyük genişlikdə və ölçüdə kraterlər vardır.
Peyki Dektil missiya üzvü Anna Harx tərəfindən "Qalileyo"dan göndərilmiş şəkillərin köməyi ilə kəşf edilmişdir. Daktil yunan mifologiyasında İda dağında yaşayan qnomlardır. Bu addan əvvəl peykə 1993(243)1 şərti adı verilmişdi. Diametri 1,4 kilometrdir və bu İdanın 1/20 hissəsidir. Onun İda ətrafında orbiti tam dəqiqliklə müəyyən olunmayıb. Daktil və İda bir çox xüsusiyyəti paylaşır, onların mənşəyinin eyni olduğu ehtimal olunur.
İda
İdadakı 21 krater adlarını Yerdəki eyniadlı mağaralardan almışdır. Mötərizələrdə mağaranın yerləşdiyi ölkə göstərilmişdir.
Daktil
Daktildəki 2 krater adını iki Daktildən almışdır.
Lespedeza hedysaroides
Lespedeza hedysaroides (Pall.) Kitag. – Qəpikvari lespedeza (Lespedeça, tibbi lespedeça)
Botaniki xarakteristikası
Lepidezaçoxillik ot bitkisi olub, qısa kökümsovu sıxılmış və basılmış düz gövdəsi 50 sm hündürlüyündədir. Yarpaqları uzunsov və ya uzunsov-ellipsşəkilli, sonu tikanlı, üçərmürəkkəb, sapvari-iynəli olub, yalançı zoğludur. Hamaşçiçəkləri qoltuq tumurcuqları fırçalı, kəpənəkçiçəkli tipində, sarımtıl və ya ağ-bənövşəyidir. Meyvəsi təktoxumlu, ellipsvari və ya dairəvi-yumurtavari paxlameyvədir. İyul-avqust ayında çiçəkləyir, sentyabr ayında isə meyvələri yetişir.
Teoden
Teoden ― Con Tolkinin "Üzüklərin hökmdarı" adlı fantastik romanındakı personaj.
Lespedeza hedysaroides
Botaniki xarakteristikası
Lepideza quru yerlərdə, otlu kolluqlarda, çınqıllı torpaqlarda, çay kənarlarında, qumlu-çaqıl daşlı yerlərdə daha yaxşı inkişaf edir.
İti bıçaq, oraqla torpaqdan 5–10 sm hündürlüyündə toplanılmalıdır. Yaxşı havalanan çardax və navestlərdə, parça və ya kağız üzərində daimi çevrilərək qurudulmalıdır. Quruducu şkafda qurudulması 40–50ºС temperaturda aparılmalıdır.
Bütun yarpaqlı gövdəsi, çoxsaylı hamaşçiçəklərin qoltuq tumurcuqları və meyvələri buraya aiddir. Spesifik iyli və zəif-büzücü dadlıdır.
Yaxşı havalanan quru yerlərdə, stelajlarda saxlanılmalıdır. Saxlama müddəti 5 ildir.
Tərkibi və təsiri
Yarpaqlarının tərkibində flavonoidlər (2,5%), kempferol, kverçetin, orientin, homoorientin, viteksin, saponaretin, biokverçetin və lespedin vardır. Cavan budaqlarında flavonoidlərdən — kempferol, kverçetin, izokverçetin orientin və lespedin vardır.
Dərman maddələri - Xelepin, həb,0,1 q; məhlul 0,2%; məlhəmi 1% və 5% (flavonoidlərdən ibarət təmizlənmiş ekstrakt). Virus əleyhinə (herpes) dərmandır.
Lespeflan, məhlul (gövdəsinin təmizlənmiş ekstraktı). Hipoazotemik, diuretik və natrium qovucu təsirlidir.
Farmakoterapevtik qrup - Virus və herpes əleyhinə dərmandır. Hipoazotemik, diuretik və iltihabsorucu təsirlidir.
Bu bitkidən alınan "Xelepin" virus əleyhinə təsir edərək, qamma-interferonun sintezini aparmaqla, immun stimullaşdırıcı, hüceyrələrdə humoral immunitet yaradır. Preparat herpes, dəmirov, otit və hətta adenovirus konyuktivitdə əvəzsiz sayılır. Bu bitkidən alınan "Lespeflan" iltihab əleyhinə, hipoazotemik və diuretik dərmandır. Yumaqcıq filtrasiyasını gücləndirməklə, qanda azot qalığıni aşağı salır. Xroniki böyrək çatmamazlığında və nefropatiyada işlənilir. Fransada anoloji olaraq şimali Amerika növünün gövdə və yarpaqlarından (Lespedeza capitata Michx.) "Lespenefril" adlı preparat hazırlanır.
Vaytim
Vaytim — Alban adətində ölənlərin yas mərasimində bir və ya bir neçə qadın tərəfindən oxunan mərsiyyə. Şimali Albaniyada kişilərin də ifa etdiyini görmək olur.
Cənubi Albaniya
Cənubi Albaniyadakı adətlərə görə bir qadın poetik ayələr oxuyur və arxasında xor duruş gətirir. Cənubi Albaniyada Vaytimdə yalnız qadınlar iştirak edir, Şimali Albaniyada isə kişilər də iştirak edə bilər. Mahnı mərhumun dirildilməsini xahiş edir, çünki sahib olduğu və onun üçün əziz olanların hamısı onu yenidən həyata qayıtmağa çağırır. Keçmişdə varlı ailələr tərəfindən yaxşı bir vaytim icra etmək üçün peşəkar matəmçilər işə götürüldü. Türk səyyahı Övliya Çələbi 1670-ci ildə Osmanlı İmperiyasının bir hissəsi olan Cənubi Albaniyanın Qirokastra şəhərinə baş çəkdi və bunları qeyd etdi: "Qirokastra xalqı ölən qohumlarını qırx və ya əlli, şüphəsiz səksən ilədək yas tutur. Hər bazar günü ölən şəxsin bütün qohumları ağlaya-ağlaya böyük bir nalə və fəryad qaldıran peşəkar matəmçilərə pul ödəməklə tikilmiş bir evdə toplaşırlar. Bütün səs-küy və qarışıqılıq səbəbindən bazar günü heç kim şəhərdə dayana bilməz. Mən Qirokostranı fəryad edən şəhər adlandırdım. Peşəkar matəmçilərin öz qohumları üçün deyil, yüz il ölən və hətta qohum olmayan biri üçün belə hisslərlə hönkürməyi və fəryad etməyi bacarması çox təəccüblüdür. Və necə ağlayırdılar! Bu yalnız onlar aclıqdan qurtulduqları zaman dayanırdı."Vaytimin xüsusi bir növü E qara me ligje ( "Fəryadla ağalamaq") və buna əsasən Laböriada rast gəlinir.
Mahnıda istifadə olunan nida uzuntələffüz olunan Oi-oi nidasıdır''. Oirat termini alban bəstəkar Aleksandr Peçi Oirat'' operasında istifadə olunmuşdur.
Şimali Albaniya
Gjâma e Burrave, ("Kişilərin Mərsiyəsi") Albaniyada, yalnız Dukagin dağlıq ərazilərində, Yakova və İballe, Puka yüksəkliklərində, yalnız kişilər tərəfindən icra edilən və kişilər üçün edilən bir ölüm ayinidir. Bu ayini həyata keçirmək üçün on və ya daha çox kişidən ibarət kvorum lazımdır. Mərasim zamanı kişilər sinələrini vurur və üzlərini cızır, mərhumdan asılı olaraq təkrarlayırlar: O i mjeri unë për ty o biri / nipi / miku jem, (Oh kasıb mən, o mənim oğlum / qardaşım / dostum). Gjama, kədərini ifadə etməkdə, eyni zamanda, başqalarının mərhumun ailəsini ziyarət etməsi üçün xoşagəlməz xəbərləri qonşu bölgələrdə yaymaq üçün xidmət etdi.
Kommunist rejimi dövründə mərasim qəti qadağan edildi. Lakin ənənə 1990-cı ildən sonra yenidən canlandı. Gjamanın mənşəyi 1468-ci ildə İskəndər bəyin ölümü ilə bağlıdır.
Alban katolikləri Maljiya bölgəsindəki alban müsəlmanlarından daha çox Gjâma tətbiq edirlər. Müsəlman inancına görə, ölülər üçün ağlamaq kişilərə qadağandır. Bu gün Monteneqronun alban katolikləri özləri artıq Gjâma ifa etmirlər və Şimali Albaniyadan Gjâmatarë adlı peşəkar matəmçilər işə götürürlər.
Vaytim alban mifologiyasında daha yaxşı tanınır. Kreşniks dövrünün ən gözəl hissələrindən biri Vajtimi i Ajkunës ("Aykunesin Vaytimi" )-dir.
Gözəllik müsabiqəsi
Gözəllik müsabiqələri ənənəvi olaraq qadınların fiziki xüsusiyyətlərinin qiymətləndirildiyi müsabiqələrdir. Ancaq zamanla bu müsabiqələrin çoxunda müsabiqə iştirakçılarının şəxsi xüsusiyyətləri, zəkaları, bacarıqları və münsiflər heyətinin suallarına verdikləri cavabları da qiymətləndirmə meyarlarına daxil edilmişdir. “Gözəllik müsabiqəsi” termini çox vaxt subay qızların iştirak etdiyi milli və beynəlxalq müsabiqələri təsvir etmək üçün istifadə olunur.
Qədim dövrlər
Homerin “İliada”sına görə, tarixdə məlum olan ilk gözəllik müsabiqəsi eramızdan əvvəl 2000-ci ildə indi Kaz dağları kimi tanınan İda dağında keçirilmişdir. Müsabiqənin iştirakçıları Eris, Hera, Afina və Afrodita olmuşdur. Gözəllərin hər biri Parisə onu seçməsi üçün öz təkliflərini vermişdirlər, lakin sonda Paris əlindəki almanı Afroditaya (Venera) verir. Müsabiqədən sonra Paris aşiq olduğu Heleni Afroditanın köməyi ilə qaçırır və Troya müharibəsinə səbəb olur.
Müasir dövr
Müasir dünyanın ilk gözəllik müsabiqəsi 1888-ci il sentyabrın 19-da Belçikada Concours de Beaute adı altında 350 namizədlə keçirilmiş və axırda 18 yaşlı Berta Soucaret ilk gözəllik kraliçası elan edilmişdir.
İlk rəsmi və beynəlxalq müsabiqə 1908-ci il avqustun 14-də İngiltərənin Folkestone şəhərində, ilk Dünya Gözəllik Kraliçası müsabiqəsi isə 19 aprel 1951-ci ildə London festivalı çərçivəsində keçirilmişdir.
Tənqidlər
Gözəllik müsabiqələrini mənfi nöqteyi-nəzərdən tənqid edənlərin fikrincə, bu müsabiqələr gənc qızların və qadınların fiziki görünüşünə görə qiymətləndirilməli olduğu fikrini müdafiə edir. Bu, qadınların bu gözəllik standartlarına çatmaq üçün moda, kosmetika, saç və hətta plastik əməliyyatlara pul və vaxt sərf etmələrinə səbəb olur ki, bu da öz növbəsində qadınların üzərindəki təzyiqi artırır. Tənqidçilərin fikrincə, bəzi qadınlar fiziki gözəllik adı ilə daxil olduqları pəhrizlərlə öz sağlamlıqlarına da zərər verirlər.
Miskin Qələm
thumb|right|250px|Miskin Qələm. Miskin Qələm - XIX əsrdə yaşamış məşhur kalliqrafiya ustası və rəssam. Miskin Qələm eyni zamanda bəhai dinin qəbul edərək dinin əsas təbliğatçılarından birinə çevirilmişdir. Bəhai dinində Bəhaullahın 19 həvarisindən biri hesab olunur. Miskin Qələm dünyada ən geniş yayılmış bəhai simvollarından olan ismí al-a'zamın kalliqrafik müəllifi kimi tanınır.
Miskin Qələm 1826-cı ildə Şiraz şəhərində anadan olmuşdur. Bəhailik dinin yayılmasını xəbərini alanda İsfahan şəhərində yaşayırdı. Bir necə il sonra Bağdad şəhərinə gedərək burada digər bir bəhai həvarisi Nəbili-Əzəm ilə görüşmüş və dinin təməl prinsipləri ilə daha ətraflı tanış olmaq imkanı əldə etmişdir. Miskin Qələmin Ədirnə şəhərinə gedərək burada Bəhaullah ilə də görüşdüyü məlumdur. Yeni dini qəbul etməmişdən əvvəl sufi yönümlü islam təriqəti olan Nemətullahiyyə təriqətinə mənsub olmuşdur.
Hacı Həsən (Qoşaçay)
Hacı Həsən - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Qoşaçay şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 1,098 nəfər yaşayır (250 ailə).
Sağ mərkəzçilik
Sağ mərkəzçilik və ya mərkəz sağçılıq — cəmiyyətdə tədrici, təkamül xarakterli dəyişikliklərə əsaslanan ictimai-siyasi cərəyan.
Siyasətdə sağ mərkəzçilər, onların fikrincə, siyasi spektrin sağ cinahına aid olan, lakin digər sağçılarla müqayisədə mərkəzə daha yaxın olan siyasətçilər və partiyalar hesab edilir. Bu, həm də bəzi məsələlərdə mərkəzçilərlə blokadaya düşən mötədil sağçı siyasi baxışların və sosial transformasiya üsullarının birləşməsi kimi də şərh oluna bilər. Sağ mərkəzçilərə xristian demokratlar, sosial mühafizəkarlar, klassik liberallar, iqtisadi liberallar, mühafizəkar liberallar, liberal mühafizəkarlar, neoliberallar, milli mühafizəkarlar, milli demokratlar və milli liberallar kimi istinad etmək adətdir.
2019-cu ildə aparılan araşdırmaya görə, 2018-ci ildə sağ mərkəzçi partiyalar 21 Qərb demokratiyasında təxminən 27% səs toplamışdır. Bu, 1960-cı ildəki 37%-dən azalma idi.
Qədim azərbaycanca
Qədim azərbaycanca və ya Qədim Azərbaycan türkcəsi — Azərbaycan dilinin başlanğıc dövrü.
Tarixi
Türkoloq və etnoqraf N. A. Baskakov Azərbaycan ədəbi dilinin inkişaf tarixini üç mərhələyə bölür, XIV–XVI əsrləri ədəbiyyatda fars dilinin istifadə edildiyi və ərəb və fars sözləri ilə zəngin olan qədim Azərbaycan dilinin inkişaf etdiyi dövr hesab edir. Məmməd Arif isə qədim Azərbaycan dilinin inkişafa başlaması dövrünü XIII–XVI əsrlər hesab edir.
Qədim Anadolu türkçəsi adlandırılan dildə yazılmış mətnləri qədim Azərbaycan dilində hesab etmək, həmçinin ilkin azərbaycanca mətnləri erkən Osmanlı ədəbiyyatının bir hissəsi saymaq mümkündür.
Çərkəzi alim Əbu İshaq Sələbinin peyğəmbərlərin tarixinə aid "Ərais əl-məcalis fi qisas əl-ənbiya" əsərini Anadolu türkcəsində yazsa da, əsər qədim Azərbaycan türkcəsinin bəzi xüsusiyyətlərini daşımışdır. Bunlardan biri "-am²" şəkilçisinin istifadə edilməsidir: bu mənaya məmur degüləm; istədügün adəm mənəm; seyir əfal və sıfətundan xoşnudam; bir zülm olmış pir adəməm.
Aslan Qəhrəmanlı
Qəhrəmanlı Aslan Qəhrəman oğlu (14 sentyabr 1939 – 20 yanvar 2014) — Azərbaycan yazıçısı, dramaturq, fizika-riyaziyyat elmləri namizədi, Azərbaycan Universitetinin rektoru (2011-2012).
Həyatı
Aslan Qəhrəmanlı 1939-cu il sentyabr ayının 14-də Ağstafa rayonunun Yenigün kəndində anadan olmuşdur. Orta məktəbi bitirdikdən sonra Azərbaycan Dövlət Universitetinin mexanika-riyaziyyat fakültəsində təhsil almışdır.
Əmək fəaliyyətinə 1961-ci ildə Elmlər Akademiyasının Hesablama Mərkəzində başlamış, həmin mərkəzin bazası əsasında kibernetika institutu yaradılandan sonra orada müxtəlif vəzifələrdə elmi tədqiqatla məşğul olmuşdur. 1972-1975-ci illərdə İttifaq NeftMaş Birliyinin xüsusi konstruktor bürosunda laboratoriya rəisi vəzifəsində çalışmışdır.