cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ağ qvardiya (Finlandiya)
1905 rus inqilabı sosiaa və siyasi narahatlığa və Finlandiyadakı təhlükəsizliyin sarsılmasına səbəb oldu. Sivil milislər buna reaksiya olaraq qurulmuş, ancaq bu siyasi (sol-sağ) bir struktura çevrilmişdi. 1917 rus inqilabı və sonra da Finlandiyanın müstəqilliyini elan etməsi ölkədə toqquşmaları özüylə gətirmişdir. 27 yanvar 1918-ci ildə Finlandiya hökuməti qalan rus dəstələrindən Ağ Qvardiyaya təslim olmaqlarını istəmiş, ancaq eyni gündə Qırmızılar çevrilişi elan etmişdilər. Bu da ölkədə qanlı bir müharibəyə səbəb oldu. Ağlar qələbəsiylə nəticələnən Finlandiya vətəndaş müharibəsi (1918) ərzində Ağ Qvardiyaya general Mannerheym komandanlıq etmişdir. Müharibədən sonra Finlandiya Müdafiə Qüvvələri və nizamlı polis qüvvəsi qurulmuşdur. 1919-1934 arasında Ağ Qvardiya orduya bağlı könüllü dəstələr olaraq görülürdü və ayrı olaraq ehtiyat qaravul qrupları da var idi, ancaq 1934-cü ildə bütün birliklər bir ordu altında birləşdirilmiş və Qvardiya Könüllü Müdafiə Təlim Təşkilatına çerilmişdir. Siyasi olaraq tərəfsiz idilər, ancaq qeyri-rəsmi olaraq anti-solçu idilər. Açıq bir şəkildə antikommunizm, mühafizəkar olan ordu böyük ölçüdə işçi hərəkatları və sol siyasətə də qarşı idi.
On dördüncü adam
On dördüncü adam — Elxan Elatlının 2015-ci ildə nəşr olunan romanı.
Məzmun
"On dördüncü adam" romanı bir insanın gəncliyində buraxdığı səhv ucbatından yaşadığı faciəli həyatdan bəhs edir. Roman detektiv süjet üzərində qurulsa da burada Tanrıya münasibət, insanın öz taleyində daşıdığı rol və məhəbbət mövzuları ön plana çəkilib. Evin yeganə oğul övladı olan gənc böyük arzularla Bakıya ali təhsil almağa gəlir. Bir neçə ildən sonra anlayır ki, ömrünün ən gözəl çağlarını yaşayan əksər tələbələr kimi onun da sevib-sevilməyə ehtiyacı var. Amma universitetdə yüzlərlə gözəl qızın arasında olan bu gənc öz taleyinin qismətini qəribə üsulla seçməyə qərar verir, həyatını qumara qoyur. O ümidlə ki, tale qismətinə də elə ilk baxışdan vurulduğu həmin o qızı çıxaracaq.
Amma tale onunla amansız oyun oynayır. Həyat eşqi aşıb-daşan, gələcək xoşbəxtliyinin xəyallarını quran gəncin qarşısına sonradan evlənməyə, az sonra isə boğub öldürməyə məcbur olacağı qızı çıxarır. Bu qadın onu qatilə, qumarbaza, bədbəxt bir adama çevirir.
Bəsrə (Sərdəşt)
Bəsrə — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Sərdəşt şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 230 nəfər yaşayır (40 ailə).
NGC 4591
NGC 4591, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış təkrarlanmış NGC cismidir. Göy üzündə Qız bürcü istiqamətində yerləşir. Sab tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Elşən Quluyev
Elşən Natiq oğlu Quluyev (21 dekabr 1992; Daşkəsən, Azərbaycan — 27 sentyabr 2020; Kəlbəcər rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin kiçik çavuşu, Vətən müharibəsi şəhidi.
Hərbi xidməti
Azərbaycan Ordusunun kiçik çavuşu olan Elşən Quluyev 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Murovdağ istiqamətində gedən döyüşlərdə savaşıb. Elşən Quluyev sentyabrın 27-də Murovdağ döyüşləri zamanı şəhid olub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Elşən Quluyev ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Lust for Life
Lust for Life — amerikalı müğənni Lana Del Reyin 21 iyul 2017-ci ildə Polydor və Interscope Records tərəfindən buraxılan beçinci studiya albomu. Albomun prodüserliyini Rick Nowels, Kieron Menzies, Emile Haynie, Boi-1da, Max Martin, Benny Blanco və Metro Boomin etmişdir. Bəzi treklərdə The Weeknd, ASAP Rocky, Stivi Niks, Şon Lennon və Playboi Carti qonaq ifaçı kimi yer alıb.
Biləv qalası
Biləv qalası, Naxçıvan Muxtar Respublikası Ordubad rayonu ərazisində arxeoloji abidə.
Haqqında
Qala divarları yalnız bəzi yerlərdə qalmışdır. Divar qalıqlarına əsasən demək olar ki, qala təpənin üzərini tamamilə əhatə etmişdir. Qalanın tikintisində Naxçıvan qalaları üçün xarakterik olan ziqzaq şəkilli çıxıntılardan istifadə olunmuşdur. Qalanın içəri tərəfində dördkünc formalı binaların qalıqları izlənməkdədir. Tədqiqat zamanı toplanan yerüstü materiallar erkən orta əsrlər dövrünə aiddir. Yerli əhalinin verdiyi məlumata görə qala uzun müddət düşmən hücumlarından qorunmaq üçün istifadə olunmuşdur. 20 əsrin əvvəllərində qazılmış səngərlərin yerləri indi də qalada qalmaqdadır. Qalanı 7–10 əsrlərə aid etmək olar.
Hindistan Qırmızı Xaç Cəmiyyəti
Hindistan Qırmızı Xaç Cəmiyyəti (, IRCS) — insan həyatını və sağlamlığını qorumaq üçün Hindistanda yerləşən könüllü bir humanitar təşkilatdır. Beynəlxalq Qırmızı Xaç və Qırmızı Aypara Hərəkatının bir hissəsidir və Beynəlxalq Qırmızı Xaç və Qırmızı Aypara Hərəkatının əsas prinsipləri əsasında fəaliyyət göstərir. Cəmiyyətin missiyası fəlakətlərə / fövqəladə hallara və həssas insanların və icmaların sağlamlığına və qayğılarına yardım etməkdir. Hindistanda 700-dən çox filial şəbəkəsi var. Cəmiyyət Qırmızı Xaç emblemini digər beynəlxalq Qırmızı Xaç cəmiyyətləri ilə vahid bir emblem kimi istifadə edir. Könüllülük, 1920-ci ildə qurulduğu gündən etibarən, Hindistan Qırmızı Xaç Cəmiyyətinin əsas diqqət mərkəzində olmuşdur, cəmiyyətin "Gənclik" və "Yeniyetmələr" adlı könüllülük proqramları mövcuddur. Cəmiyyət, Hindistandakı Müqəddəs Con Ambulansı ilə yaxından əlaqələndirilir.
Tarixi
Birinci dünya müharibəsi dövründə Hindistanda yaralanan əsgərlər üçün yardım xidmətləri qurumları, Birgə Müharibə Komitəsinin şöbəsi tərəfindən, Müqəddəs Con Ambulans Assosiasiyası ilə Britaniya Qırmızı Xaç Cəmiyyəti arasında əməkdaşlıq etdi. 3 mart 1920-ci ildə Sir Klod Hill tərəfindən Hindistan Qanunvericilik Şurasına Britaniya Qırmızı Xaç Cəmiyyətindən müstəqil olaraq fəaliyyət göstərən Hindistan Qırmızı Xaç Cəmiyyəti yaratmaq üçün bir layihə təqdim edildi. Layihə, 17 Mart 1920-ci ildə Hindistan Qırmızı Xaç Cəmiyyəti 1920-ci il Qanunu olaraq qəbul edilmiş və 1920-ci il 20 mart tarixində XV Parlament Assambleyasında yer almışdır.
7 iyun 1920-ci ildə Birləşmiş Qərargah Komitəsinin Hind filialının üzvlərindən əlli üzv Hind Qırmızı Xaç Cəmiyyətini formalaşdırmaq üçün rəsmi olaraq irəli sürülmüşdür. İlk İdarəetmə Qurumu onların arasından seçildi və Sir Uilyam Malkolm Heyli İdarə Heyətinin sədri təyin olundu.
Qırmızı Xaç Cəmiyyətinin bağlamaları
Hindistan Qırmızı Xaç Cəmiyyəti tərəfindən təmin edilən bağlamaların tərkibinə aşağıdakılar daxildir:
Virciniya xurması
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Təbii yayılması
ABŞ-nin şərq hissəsində bitir. Növün arealı şimaldan İngiltərəyə, cənubdan Floridaya, şərqdən Atlantika okeanına və qərbdən Texasa, Kanzasa və Oklahomaya qədər uzanır.
Ekologiyası
İşıqsevəndir. Küləkdən qorunan sahələrə üstünlük verir. Qışadavamlıdır, -25-30 °C-dək, bəzən -37 °C-dək şaxtalara dözür. Torpaqlar turş, neytral (pH 5-8) və yüngül olmalıdır. Rütubətsevəndir, torpağın quruluğuna dözür. Kök sistemi dərindir.
Azərbaycanda yayılması
Cənub bölgəsində rast gəlinir.
İstifadəsi
Tərkibində 40% şəkər, 0,88% zülal maddələri və 0,5% alma turşusu vardır. 2-4-cü ilində meyvə verməyə başlayır. Bir ağacdan 300 kq-dək məhsul alınır. Yaxşı balverəndir, şəhər yaşıllaşdırmasında tək əkinlərdə istifadəsi məqsədyönlüdürlər. Oduncağı mebel və musiqi alətlərinin düzəldilməsi üçün yararlıdır.
Binəvilə-i Büzürg (Sərdəşt)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 214 nəfər yaşayır (40 ailə).
Pirqəmiş məscidi
Pirqəmiş məscidi — Naxçıvan şəhərində Şəhid İ. Məmmədov küçəsində, Şahab məhəlləsində tarixi-memarlıq abidəsi.
Tarixi
Naxçıvan şəhərindəki Pirqəmiş məscidinin yaranması tarixi VIII əsrə aid edilir. Naxçıvandakı Pirqəmiş məscidi ərəblər tərəfindən tikilib ilk tarixi ziyarətgahdır. Ərəb əmirləri, zavallı qələndərin məzarı yanında (Məzar 50-ci ilədək məscidin həyətindəki tut ağacının yanında idi.) məscid binası qururlar. Həmin dövrlərdə məscid gil kərpiclə hörülərək zaman-zaman bərpa olunur. Həmin bina düzbucaqlı şəkildə tikilərək hündürlüyü 5, eni 20 və uzunluğu 30 metr ölçüsündə olur. Divarlar samanlı gillə suvanaraq, içəridən tavana (üst örtüyə) dayaq tirləri qurularaq üstü torpaqla örtülür.
60-cı illərdə şəhərdəki məhəllə məscidləri bağlanıb. Xaraba məscid yerində ictimai bina tikmək istəyirlər. Torpaq qazılan yerdən içərisində insan sümükləri olan saxsı küp tapılır. Torpaq altında o 21 cümlədən küfi xətti ilə ərəbcə yazılmış saxsı bardaq içərisində sikkələr də üzə çıxır ki, həmin ianəni qoyanlar məscidin təmiri üçün saxlayıbmışlar. Tikintidə qəribə işlər meydana çıxır. İşləyən ekskavatorun yanacaq çəni öz-özünə çatlayaraq yanacaq yerə tökülür, ertəsi günü çən dəyişdirildikdən sonra işləyən saz mühərrikin çarxları sınır və təmir olunan mühərriklər işə başlayarkən polad məftillər qırılaraq yerə tökülür. Ekskavator sürücüsü qorxudan ruhi xəstəliyə tutularaq xəstəxanada keçinir. Qazılmış məscidin yeri xəndək şəklində uzun illər baxımsız qalır. 1975-ci il (on ildən sonra) orada hamam binası tikilərək istifadəyə veriləndə tərs hörüldüyü aşkar olur. 1992-ci ildə yanacaq qıtlığından hamam fəaliyyətini həmişəlik dayandırır, baxımsızlıqdan binanın avadanlıqları sökülərək aparılır.
1996-cı ilin Qurban bayramı günündə məhəllə camaatının təklifi ilə xeyriyyəçi A. Kazımovun vəsaiti ilə sökülmüş hamam binası yerində məhəllə məscidi inşa olunur. 1998-ci il aprelin 26-da (Məhərrəm ayının əvvəlində) Naxçıvandakı Pirqəmiş məhəllə məscidi yeni görkəmi ilə qapılarını möminlərin üzünə açır.
Pirqəmiş məhəllə məscidi öz görkəminə görə şəhərdəki digər məscidlərdən seçilir. Məscid binasının ümumi sahəsi 400, həyətyanı hissəsi isə 1500 kvadrat metr ölçüsündədir. İkimərtəbəli məsciddə eyni vaxtda 500 nəfər ibadət edə bilər. Məscidin uca minarəsi ilə günbəzi də vardır. Binanın divarları bişmiş kərpiclə üzlənərək Quran ayələri yazılıb.
Səkkiz metr ucalığındakı minarənin yuxarısında ərəbcə "Allahu Əkbər" sözləri ilə "1998-ci il" tarixi qeyd olunub.
Qələndər
Rəvayətə görə, Naxçıvanda islam dinindən öncə İraq əcəmi vilayətlərindən bir nəfər qələndər (tərki dünya) gələrək, indiki məscid yerində özünə daxma tikmiş və tənha ömür sürüb.
Qələndər öldükdən sonra, adamlar mərhumun cənazəsini adət üzrə daxmasında böyük saxsı küpdə dəfn ediblər. İslamdan öncə insan cəsədləri adətən Zərdüşt qanunlarına görə, günahkarlar yandırılar, günahsızlar isə böyük küplərdə torpağa basdırılarmış.
Baxımsız qalan daxma uçub-tökülür, yeraltı sular ətrafda sıx qəmişlik bitirir. Atəşpərəst əhali, bayram günlərində bivaris qələndərin (daxması) "məzarı" yanında tonqal qalayaraq (Avesta" kitabındakı atəşbazlıq, Zərdüşt dinin əsasını təşkil edirdi. Həmin dinin bir neçə təriqət formaları Hindistanda qalmaqdadır) oranı ziyarətgaha çevirmişlər. Zaman keçir, qələndərin adı unudulur, yalnız xalqın yaddaşında ziyarət yeri kimi "pirqəmiş" olaraq qalır.
Fərid Yusifoğlu
Fərid Yusifoğlu — vizual effekt mütəxəssisi (VFX Supervisor)
Həyatı
Fərid Yusifoğlu 1983-cü il avqust ayının 3-də Mingəçevir şəhərində anadan olub. 2005-ci ildə İqdisad universitetinin Türk Dünyası İşlətmə fakultəsini bakalavr dərəcəsində bitirib. Reklam üçün animasiyalar hazirlamaqla başlayan 'freelancer' iş həyatı, peşəkar animatorluqla əvəz olunur. 3D və Matte Painting həvəsi sonradan filmlərə tədbiq olunur. Rejissor Samir Kərimoğlu-nun 'Sirat Körpüsü' filmi ilə başlayan filmoqrafiya siyahısı artıq 6 film ilə sıranı artırır. Hal hazırda 'Samir Kərimoğlunun "Mən Evə Qayıdıram" filmində VFX supervayzer vəzifəsində debütə imza atır. Ən son işi tanınmış Azərbaycanın tanınmış rejissoru Fikrət Əliyevin "Polkovnikin xəzinəsi" filmi olub. Filmdə həm Vizual Effekt Supervayzer kimi həm də Matte Paint Artist kimi çalışmışdır. Son zamanlar Azərbaycan kinomatoqrafiyasının inkişafı Vizual Effektlər industriyasına da təsir edib. Bir çox işlərdə yeniliklər tələb etdiyi üçün yeni texnologiyaların kinomatoqrafiyada tədbiqi də başlanıb.
2014-cü ildə Xəzər Universitəsində "Khazar Film & Animation School" Peşəkar Film və Animasiya məktəbinin direktoru vəzifəsində işə başlayır. Hollywood Camera Works, Animation Mentor, Zbrush Central və s. tanınmış film və animasiya məktəblərində tədris görmüş müəllimlər cəlb edərək Azərbaycanda ilk və tək vizual effektlər məktəbini qurur. Məktəbin nəzdnində Operatorluq (D.O.P), Rəqəmsal Kinematoqrafçılıq (Digital Cinematography), Vizual Effektlər (VFX), 3D Personaj Animasiyası (Character Animation), Kompozinq (Digital Compositing), ZBrush 3D Skulptura (ZBrush Modelling & Sculpting) və s. peşəkar fənnlər tədris olunur. Texniki bazasına görə məktəb Azərbaycanın Kino və İncəsənət sahəsində təhsil verən mərkəzlərinin içərisində ən son texnologiyalara sahib yeganə məktəbdir. "Khazar Film & Animation School" "Black Magic Cinema Camera" ilə praktika keçirə bilən yeganə məktəbdir. Texniki baza hal hazırda tələbələr üçün qisametrajlı film çəkə bilmə gücünə sahibdir.
Mif (film, 2005)
Mif (, kantonca:神話) – 2005-ci ildə macəra-döyüş janrında çəkilən filmdir. Filmdə Ceki Çan çəkilmişdir. Filmin ssenarisi Tsin sülaləsi üzərində qurulub. .
Məzmun
Arxeoloq Cek bir daşın arxasındadır. İnanca görə, bu daş cazibəni aradan qaldırır. Cekin fərqli bir həyatı da vardır. Yuxularında Çin Xanədanının baş generalı Menq-Yi olaraq Ok-Su adlı şahzadəyə aşiqdir. Arxeoloji araşdırmaları əsnasında bu şahzadənin rəsmi ilə qarşılaşan Cekin yuxuları və gerçək həyatı artıq bir nöqtədə kəsişmişdir. Ceki yuxularındakı şahzadənin özünə göstərdiyi şəlaləni gerçək həyatda tapır. Şəlalədən etdiyi araşdırmada isə şahzadəyə və yuxularındakı dünyaya çatacaqdır. Çatdığında onu çox çətin bir vəziyyət gözləyir...
LIBOR skandalı
LIBOR dərəcəsi ilə manipulyasiya 2008–2016-cı illərdə beynəlxalq qalmaqal və bunun ardından dünyada standart faiz dərəcələrinin qlobal islahatı ilə başa çatan ən böyük Avropa və Amerika bankları tərəfindən həyata keçirildi. 2012-ci ildə sona çatan skandal nəticəsində LIBOR rəhbərliyi dəyişdirildi. Bundan əlavə, məhkəmə proseslərinin ardından böyük beynəlxalq bank qrupu cərimə ödədi. Keçmiş treyder Tom Heys ağır cinayətə görə cəza alan tək şəxs idi.
LIBOR yaranması
LIBOR faiz dərəcəsi, Yunan bankiri Minos Zombanakis, JP Morgan Manufacturers Hanover Bank (London) İdarəedici direktoru tərəfindən təklif edilmişdir. 1969-cu ildə, korporativ müştərisinə Londondakı altı aylıq banklararası faiz dərəcəsi ilə təyin olunmuş dərəcədə sindikatlaşdırılmış kredit verdi. 1986-cı ildən bəri, İngilis Banklar Birliyi mütəmadi olaraq LIBOR-un hesablanması üçün ictimai bir öhdəlik götürdü. Dərnək, gündəlik olaraq on altı bankdan digər banklardan borc ala biləcəkləri şərtlərlə soruşdu. Ən aşağı və ən yüksək dərəcələr hesablamadan çıxarıldı, qalan dərəcələr orta hesablandı. Beləliklə, qalmaqaldan əvvəl LIBOR, bankirlərin bir-birlərinə kredit verə biləcəkləri dərəcələr barədə ortalama bir fikir idi. 1990-cı illərdə LIBOR beynəlxalq maliyyə bazarında pulun dəyəri üçün əsas etalon oldu və 2000-ci illərdə yüz trilyon dollar dəyərində derivativ qiymətləri üçün əsas yaratdı. Populyarlığın zirvəsində Britaniya Banklar Birliyi on valyuta üçün standart LIBOR dərəcələrini hesabladı.
LIBOR manipulyasiyası
Bir sıra səbəblərə görə LIBOR, banklararası kreditlər üçün təsirli bir qiymət vasitəsi olmamışdır. Faiz dərəcəsi, hər biri məcburi olmayan kredit təklifi üçün dərəcələrini bildirən dar bir bank dairəsi arasında aparılan bir sorğu əsasında hesablandı. Bu dərəcənin dəyərini dəyişdirmək üçün geniş imkanlar yaratdı. Bəzi banklar, yüksək kredit qabiliyyətlərini göstərmək üçün təklif dərəcələrini endirdilər. Bundan əlavə, bank şöbələrinin işçiləri LIBOR dəyərini derivativ bazarındakı mövqelərinin qiymətləndirilməsini və ya hesablanmasını yaxşılaşdıracaq şəkildə təyin etmək üçün kartel anlaşmasına girə bilərdilər.
Göstərici dərəcələrə dair sorğunun səbəbi banklararası bazarda nizamsız ticarət fəaliyyəti idi. Statusunun LIBOR-u əks etdirməsi nəzərdə tutulan banklararası əməliyyatların həcmi son dərəcə az idi və gündə təxminən 500 milyon dollara çatdı. Bu, LIBOR-un qiymət qoyuluşu üçün əsas rolunu oynadığı trilyonlarla dollarlıq aktivlərlə müqayisədə əhəmiyyətsiz idi. Fəal banklararası bazar olmadığı təqdirdə göstərici dərəcələr bazar şərtlərinə əsaslanmırdı, əksinə ekspert qərarları idi. İkincisi, öz növbəsində, digər bankların göstərilən dərəcələrinin bir funksiyası idi. Beləliklə, istinad dərəcəsinin formalaşması bazar amilləri ilə deyil, banklararası icma iştirakçılarının qərarları ilə müəyyən edilmişdir.
Canköy
Canköy (Джанкой, Canköy, Джанкой) — Krımın şimalındakı şəhər. Krım Respublikasının ayrıca inzibati vahidini - respublika əhəmiyyətli Canköy şəhərini təşkil edən, onun tərkibinə daxil olmayan Canköy rayonunun mərkəzidir.
Trua (rayon)
Trua  — Fransanın Şampan-Ardenn regionun rayonlarından biri. Departamenti — Ob (departament). Suprefektura — Trua. Rayon əhalisi 2006-cı ildə 217 625 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 62 nəf / km². Rayon sahəsi — 3534 km².
Canköy
Etimologiyası
Çox vaxt "Cankoy" adı Krım-tatar dilində can kəndi və ya sevimli kənd (dzhan - can, koy - kənd) kimi tərcümə olunur. Eyni zamanda, Krım toponimikası mütəxəssisləri Dzhankoy adını Krım tatar dilinin çöl ləhcəsində yeni kənd olan dzhan'koydan götürən etimologiyanı daha ağlabatan hesab edirlər[8].ndə can kəndi və ya sevimli kənd (can - can, koy - kənd) kimi tərcümə olunur. Eyni zamanda, Krım toponimikası mütəxəssisləri Canköy adını Krım tatar dilinin çöl ləhcəsində yeni kənd olan -canköydan götürən etimologiyanı daha məntiqli hesab edirlər.
Coğrafiyası
Respublikanın şimalında paytaxt Simferopoldan 90 kilometr məsafədə yerləşir. Canköy stansiyası Xarkov-Sevastopol və Xerson-Kerç xətlərinin kəsişməsində yerləşən dəmir yolu qovşağıdır.
Stepnaya çayı şəhərin mərkəzindən axır, şəhərin yeganə su axınıdır. Çayın mənbəyi Yarkoye Pole kəndinin şimal kənarında yerləşir
Tarixi
XVI əsrin ikinci yarısı - XVII əsrin əvvəllərində Qara dənizin şimal bölgələrindən buraya axışaraq Canköy bölgəsində türk tayfaları məskunlaşdılar. Sonralar onlar burada kənd saldılar.
XIX əsr
250px|thumb|right|1912-ci ildə Cankoy stansiyası Canköy ilk dəfə 1855-ci il sənədlərində qeyd edilib. 1842-ci ilin xəritəsində artıq onun adı yaşayış məntəqəsi kimi çəkilir. 1860-1865-ci illərdə yerli tatar əhali təqib və ayrı-seçkiliyə dözməyərək Osmanlı imperiyası ərazisinə köç etdilər. Bir müddət sonra boş Canköy alman koloniyaçıları tərəfindən məskunlaşdırıldı. Almanlar Rusiya imperiyasının Krımı ilhaq etməsindən sonra ruslar kimi Krıma gəlməyə başladılar. 1865-ci ildə Canköy kəndinin əhalisi 114 nəfər, o cümlədən 53 kişi və 61 qadın, 20 təsərrüfatdan ibarət idi. Hər ev təxminən 60-65 hektar torpaq sahəsinə malik olub.
1871-ci ildə Lozovo-Sevastopol dəmir yolunun tikintisinə başlandı. Bunun sayəsində Canköyün daha böyük bir yaşayış məntəqəsi kimi daha da inkişafı mümkün oldu. İnşaatçılar daha sonra ilk böyük küçələrindən biri olacaü Krımskaya küçəsini təşkil edən dəmir yolunun qovşağında yerləşən taxta kazarmalarda və qazmalarda yaşayırdılar. Dəmir yolunun tikintisi 1874-cü ildə başa çatdırıldı. İyun ayının 2-də ilk qatar Canköydən keçdi.
1892-ci ildə Canköy və Feodosiyanı birləşdirən dəmir yolu xətti çəkildi. O vaxtdan Canköy stansiyasına mərkəz statusu verildi. XIX əsrin sonunda burda yarımadada ən böyük dəyirman tikildi. 1892-ci ilə qədər kənddə 50-yə yaxın ticarət dükanı var idi. 1896-cı ildə Cankoyda ikiillik ibtidai məktəb, 1900-cü ildə isə kilsə məktəbi açıldı.
XX əsrin əvvəllərində
1903-cü ildə taxta vağzal binasının yerində daş tikili ucaldıldı. 1905-ci ilin oktyabrında Canköy fəhlələri Ümumrusiya siyasi tətilində iştirak etdilər. Şəhərdə dəmiryolçular məktəbi 1908-ci ildə yaradılıb. 1909-cu ildə müasir Lenin küçəsi ərazisində, Mədəniyyət və İstirahət Mərkəzi ilə üzbəüz, iş adamı Xasanovun dəmir tökmə zavodu açıldı. İşçilərin sayı 80 nəfər idi. Zavodda müxtəlif kənd təsərrüfatı texnikaları, o cümlədən atlı xırmanlar, şumlar, tırmıklar və s. istehsal olunurdu.
Birinci Dünya müharibəsi başlayanda Canköy Krımın aran hissəsində ən inkişaf etmiş kənd təsərrüfatı sənayesi olan şəhərlərdən biri idi. Şəhərdəki dəmir tökmə zavodu cəbhədə istifadə üçün nəzərdə tutulan məhsulların istehsalı üzrə yenidən ixtisaslaşdı.
3 iyun 1917-ci ildə Canköy şəhər statusu aldı. O vaxta qədər onun əhalisi 9 min nəfər idi. Əhalinin əsas hissəsini idarə və dövlət müəssisələrinin işçiləri, dəmiryol işçiləri, tacirlər və sənayeçilər olmaqla ruslar təşkil edirdi.
Həmin ilin iyununda 8 bolşevik Fəhlə və Kəndli Deputatları Sovetinin üzvü idi. Avqustun sonunda şəhərdə RSDP (b)-nin şöbəsi yarandı. Canköydə partiya komitəsinin bürosu yaradıldı. İndiki Krasnoperekopski, Pervomaiski və Krasnoqvardeiski rayonlarına xidmət edən yalnız bir xəstəxana, eləcə də Saturn kinoteatrına var idi.
Vətəndaş müharibəsi dövründə
250px|thumb|left| Müqəddəs Teodoksun Şəfaətinin şərəfinə Katedral 1917-ci ilin oktyabrında Petroqradda inqilabi hadisələri başlanandan sonra Canköydə Qırmızı Qvardiyanın bir dəstəsi yaradıldı.
Həmin ilin payızında adı Xasanovun müəssisəsi milliləşdirilərək “V.İ.Lenin” adına dəmirtökmə zavodu" adlandırıldı. Oktyabr ayında tam hüquqlu qarışıq gimnaziya təşkil edildi.
1918-ci il yanvarın 12-də Canköydə qırmızı qvardiyaçıların iştirakı ilə Sovet hakimiyyəti quruldu. İnqilab komitəsi fəaliyyətə başladı. Zavodlarda fəhlələrin nəzarəti tətbiq olundu, torpaq mülkiyyətçilərinin mülkləri müsadirə edildi, şəhər şurasına təkrar seçkilər keçirildi. Nikolay Terentyeviç Tuboltsev Canköy komendantı oldu.
Aprelin 19-da şəhər alman ordusunun hissələri tərəfindən işğal edildi. Aprelin 22-də Vsevolod Petrivin komandanlığı altında Ukrayna Xalq Respublikası Ordusunun Krım qrupunun bir eşelonu Canköyə daxil oldu. Şəhərə çatdıqdan dərhal sonra alman qoşunları eşelonun qarşısını aldı və yeni gələn Robert Koş, ukraynalıların Krımın cənubuna irəliləməsinə icazə verməyəcəyini bildirdi. Vəziyyəti aydınlaşdırmaq üçün Petriv Krıma yeni gələn Aleksandr Natiyevlə məsləhətləşmələr aparmağa getdi.
1919-cu il aprelin 8-də bolşeviklər qəsəbəni işğal etdilər. Həmin il aprelin 12-də hərbi inqilab komitəsi yaradıldı. Aparılan islahatlar zamanı polis, şura, məhkəmə, banklar, xəzinədarlıqlar ləğv edildi. Parça fabriki, dəmir tökmə zavodu, Çaplikova məxsus emalatxanalar isə milliləşdirildi.
1919-cu ilin yayında şəhər Anton Denikinin komandanlığı altında olan Ağ Qvardiyaçılar tərəfindən tutuldu. Müəyyən müddət ərzində general Y.A.Slaşçevin qərargahı Canköy ərazisində yerləşirdi. Bir sıra yerli bolşeviklər ağlar tərəfindən repressiyaya məruz qaldı.
12 noyabr 1920-ci ildə Qızıl Ordu Perekop-Çonqar əməliyyatı zamanı Canköyü işğal etdi. 30-cu diviziyanın 266-cı atıcı alayının komandiri V.A.Aronet şəhərin ilk hərbi komendantı təyin olundu.
Canköydə yəhudi kənd təsərrüfatı məskənləri
1939-cu ildə Canköy Avtomobil və Traktor Təmiri Zavodu traktor və mühərriklərin təmir üzrə sosialist yarışının gedişində Sovet İttifaqında öz ixtisası üzrə birinci yeri tutdu.
1919-cu ildə İosif Trampeldor Canköy yaxınlığında sionist He-Xaluts təşkilatının kənd təsərrüfatı işləri üzrə təlim mərkəzini təsis etdi. 1922-ci ilin oktyabrında Kolay (indiki Azovskoye) dəmir yolu stansiyası yaxınlığında Tel-Hai ilk yəhudi kənd təsərrüfatı kommunası yaradıldı. Tel-Hayın təsərrüfat fəaliyyətinin genişlənməsi yeni kənd təsərrüfatı kommunasının (He-Halutz çərçivəsində) - Mayanın təşkilinə səbəb oldu. 1924-cü ilin aprelində Tel Hai sionistlərə və kommunistlərə parçalandı, nəticədə Tel Hainin bir qrup keçmiş üzvü ayrılaraq Canköy yaxınlığında Mişmar kommunasını qurdu.
1930-cu ildə Canköydə yəhudi kənd təsərrüfatı kommunası yaradıldı, 1933-cü ildə kolxoza çevrildi. 1941-ci ildə yəhudi kolxozu dağıdıldı və 1941-1942-ci ilin qışında Holokost zamanı Cankoyda yeddi minə yaxın yəhudi kolxozçu güllələndi.
Böyük Vətən Müharibəsi illərində
22 iyun 1941-ci ildə Vermaxt bölmələri sərhədi keçərək SSRİ ərazisinə soxuldu. Avqustun 18-də Lüftvaffe Canköy dəmir yolu qovşağına hava zərbəsi endirdi. Bundan sonra Canköy ərazisində Sov.İKP(b) və komsomolun ən fəal üzvlərindən partizan dəstəsi yaradıldı. Dəstə sonradan Qarasuvbazar yaxınlığındakı meşələrdə gizlənəcəkdi.
Oktyabrın birinci yarısında cəbhə xəttinin şəhərə yaxınlaşması ilə əlaqədar partizanlar dağlara doğru hərəkət etdilər. Onların fəaliyyət dairəsinə nasist zirehli maşınlarının, hərbi qulluqçuların məhv edilməsi, körpülərin ləğvi, dəmir yolu xətlərinin dağıdılması daxil idi.
11 aprel 1944-cü ildə şəhər Qırmızı Ordu tərəfindən azad edildi.
XXI əsr
18 mart 2014-cü ildə Canköy Krım yarımadası və Sevastopol şəhəri ilə birlikdə Rusiya Federasiyasın tərəfindən ilhaq olundu. 21 mart 2023-cü ildə Rusiyanın Ukraynaya hücumu zamanı o, Ukrayna pilotsuz təyyarələrinin hücumuna məruz qalıb.
Əhalisi
2020-ci il Ümumrusiya Əhali Siyahıyaalmasına əsasən, 1 oktyabr 2021-ci il tarixinə şəhər Rusiya Federasiyasının 1118 şəhəri arasında əhalinin sayına görə 413-cü yerdə idi.
Canköy şəhərinin etnik tərkibi
1805 - 173 nəfər (167 Krım tatarı, 7 yasır).
1926 - 8310 nəfər (5603 rus (67,4%), 933 yəhudi (11,2%), 473 alman (5,7%), 322 Krım tatarı (3,9%).
2001 və 2014-cü il siyahıyaalmalarına görə:
İqtisadiyyatı
Taxıl və yağlı bitkiləri qəbul edən Canköy elevatoru Canköydə yerləşir. Şəhərdə zavodlar da var. Hazırda Canköydə maşınqayırma zavodu (mağazaların bəziləri fəaliyyətini dayandırıb və bağlanıb), dəmir-beton konstruksiyalar, yem zavodu, ət emalı, süd zavodu, konserv zavodu (2010-cu ildə satılıb dağıdılıb), məişət məmulatları fabriki, qənnadı məmulatı, çörək zavodu fəaliyyət göstərir.
Canköy stansiyası Krım dəmir yollarına daxildir. Canköy stansiyasının lokomotiv deposu dəmir yollarında mühüm rol oynayır.
Canköy yaxınlığında Şimali Krım kanalının öz sürətilə axan hissəsi bitir.
Rusiya Federasiyasının Krımı ilhaq etməsindən sonra bütün rabitə sahələri - telefon, poçt və s. Rusiya ilə uyğunlaşdırılıb.
Təhsil
Canköydə 14 uşaq bağçası, 8 ümumtəhsil məktəbi, lisey və əlavə təhsil müəssisəsi fəaliyyət göstərir.
Mədəniyyət
Canköydə geniş kütləvi mədəniyyət müəssisələri şəbəkəsi fəaliyyət göstərir:
Şəhər Sovet İttifaqı dövründə Canköy rayonunun kolxozunda yəhudilərin həyatından bəhs edən məşhur yəhudi xalq mahnısı "Hey Canköy"ə həsr olunub. Mahnı xüsusilə Pit Siger, Teodor Biçkel, həmçinin "The Limeliters" və "The Klezmatics" kimi ifaçıların çıxışından sonra məşhurlaşıb.
İqlimi
Canköy şəhərinin iqlimi mülayim isti, qışı sərt deyil. Qışlar mülayimdir, az qar yağır, tez-tez əriyir. Yay isti və uzun, qurudur. Yanvarda orta temperatur -1,5 °C, iyulda +23,8 °C-dir. Yağıntının səviyyəsi ildə 400 mm-dir.
Cırdatəpə yaşayış yeri
Cırdatəpə, Naxçıvan Muxtar Respublikasının Sədərək rayonununda Araz çayı yaxınlığında (e.ə. 2–1) minilliklərə aid yaşayış yeri.
Karlis Skalbe
Karlis Skalbe (Kārlis Skalbe; ) — Latviya yazıçısı və ictimai xadimi.
Bioqrafiya
Vespiebalqa paroxial məktəbini bitirmişdir (1893). Müəllimlik imtahanını verdikdən sonra (1901) Erql məktəbində müəllim işləmişdir (1901–1904). 1905-ci il Birinci Rus İnqilabı zamanı o, müxalif "Kavi" jurnalının redaktoru olub. Reaksiya başlayandan sonra mühacirət etmək məcburiyyətində qalır, Finlandiya və Norveçdə yaşayır (1906–1909). Latviyaya qayıdaraq inqilabi fəaliyyətdə iştirak etdiyinə görə həbs edilir və 18 ay (1911–1913) həbsdə qalır. Birinci Dünya müharibəsi illərində bir sıra nəşrlərdə qəzet əməkdaşı olur. 1918-ci ildə Müvəqqəti Milli Şuranın (sonralar Latviya Xalq Sovetinin) üzvü, Latviya Müəssislər Məclisinin deputatı (1920–1922), Latviya Seyminin deputatı (1922–1925, 1931–1934) kimi fəalyyyət göstərir.
O, "Jaunakās Ziņas" (1920–1940) qəzetinin ədəbiyyat şöbəsinin müdiri, "Piesaule" (1928–1935) və "Latvju Mēnešraksts" (1942–1944) jurnallarının redaktoru, Latviya Jurnalistlər və Yazıçılar İttifaqının sədri olub (1929–1931).
Latviya Mərkəzi Şurasının 17 mart 1944-cü il tarixli Memorandumunu imzalayanlardan biri olmuşdur. 1944-cü ildə İsveçə mühacirət edir.
O, latviyalı tərcüməçi Lizeta Skalba ilə evli olub. 1945-ci il aprelin 14-də Stokholmda vəfat edib, 1992-ci ildə yazıçının külü evində yenidən dəfn edilib. 1984-cü ildə Karlis Skalbenin xatirə ev-muzeyi açılmışdır.
Heteroseksuallıq
Heteroseksuallıq və ya heteroseksualizm — əks cins və ya genderdən olan insanlar arasında romantik cazibə, cinsi cazibə və ya seksual davranış. Cinsi oriyentasiya olaraq, heteroseksuallıq eyni cazibə seçiminə, əlaqəli davranışlara və bu cazibə seçimlərini paylaşanlardan ibarət cəmiyyətin bir parçası olmağa əsaslanan bir kimlik anlayışına da aid edilir.
Qaradağ rayonu
Qaradağ — Bakının rayonlarından biri.
Heteroseksuallıq
Biseksuallıq və homoseksuallıq ilə yanaşı, heteroseksuallıq cinsi oriyentasiyanın üç əsas kateqoriyasından biridir. Mədəniyyətlərdə insanların çoxu heteroseksualdır və heteroseksual fəaliyyət indiyə qədər ən çox yayılmış cinsi fəaliyyət növüdür.
Qaradağ rayonu
Tarixi
Qaradağ rayonu inzibati ərazi vahidi kimi Puta-Şubanı mədəninin kəşfi ilə əlaqədar yaradılmışdır. 1923-cü il mayın 7-də Puta qəsəbəsindəki klubda ilk partiya konfransı keçirilmiş və rayonun əsası qoyulmuşdur. Rayon 1937-ci ilədək Mikoyan rayonu, 1956-cı ilədək Molotov rayonu, 1956–1963-cü illərdə Qaradağ rayonu, 1963–1966-cı illərdə Əzizbəyov rayonu, 1966-cı ildən isə yenidən Qaradağ rayonu adlandırılmışdır. Rayonun adı Zaqafqaziyada ilk dəmiryol stansiyalarından olan Qaradağ stansiyasının adı ilə bağlıdır.
Heteroseksuallıq
Müasir elm adamları cinsi oriyentasiyanın dəqiq səbəbini bilmirlər. Buna baxmayaraq, onlar bunun genetik, hormonal və ekoloji amillərin mürəkkəb qarşılıqlı təsirindən qaynaqlandığını irəli sürürlər və bunu seçim kimi qiymətləndirmirlər. Cinsi oriyentasiyanın səbəbi ilə bağlı tək bir nəzəriyyə indiyədək geniş yayılmasa da, elm adamları biologiyaya əsaslanan nəzəriyyələrə üstünlük verirlər. Xüsusilə kişilər üçün cinsi oriyentasiyanın bioloji səbəblərini dəstəkləyən daha çox dəlil var.
Qaradağ rayonu
İnzibati vahidləri
Hazırda Qaradağ rayonunun inzibati ərazi vahidliyinə 11 qəsəbə daxildir.
Heteroseksuallıq
Heteroseksual və ya heteroseksuallıq termini ümumiyyətlə insanlara aid edilir, lakin cinsi çoxalma üçün zəruri olduğu üçün heteroseksual davranış bütün digər məməlilərdə və digər heyvanlarda müşahidə olunur.
Qaradağ rayonu
İnzibati vahidləri
Qaradağ rayonunun mərkəzi şəhərtipli Lökbatan qəsəbəsidir. Lökbatan adının tarixi hazırkı Xocəsən və Səngəçal qəsəbələri arasında olan karvan yolu ilə bağlıdır. Vaxtı ilə qəsəbənin ərazisində dəvə karvanlarının dayanacaqları olmuş və dəvələr bataqlıqlara batdıqlarından ərazi Lökbatan (dəvə batan) adlandırılmışdır.
Lökbatan qəsəbəsinin əsası 1931–1934-cü illərdə ərazidə 45 saylı neft quyusunun fontanı (18 may 1933-cü il) ilə əlaqədar qoyulub. Həmin dövrdə qəsəbənin indiki S.Orucov küçəsində qamış tipli evlərdən ibarət olan ilk yaşayış massivi salınmışdır.
Puta qəsəbəsinin yaranma tarixi 1910–1920-cu illərə təsadüf edir, qəsəbənin salınması onun ərazisində zəngin neft yataqlarının olması və neft quyularında işləmək üçün bu əraziyə gələn insanların məskunlaşması ilə bağlıdır. Toponim kimi adı buta mənasını daşıyan Puta qəsəbəsi 1922–1923-cü illərdə sənaye mərkəzi olmuşdur. 1923-cü ilin mayın 7-də Puta qəsəbəsində keçirilən ilk partiya yığıncağında Qaradağ rayonunun əsası qoyulmuşdur.
Ehtimallara görə qədim quş (Kərgəz) və ya qadın (Gülgəz) adı mənasını daşıyan Korgöz qəsəbəsinin indiki ərazisində neftin çıxarılması və neft buruqlarının salınması ilə əlaqədar 1932–33-cü illərdə burada neftçilər məskunlaşmış və o vaxt yaradılan Azərbaycan Neft Sənaye İdarəsinin (Azneftsənaye) qısaldılmış adı ilə bağlı həmin yaşayış massivi AZNS adlandırılmışdır. 2000-ci ilə qədər Korgöz və AZNS yaşayış məntəqələri Qızıldaş qəsəbəsinin tərkibində olmuş və 2000-ci ildə Korgöz qəsəbə inzibati-ərazi vahidliyi təşkil olunmuşdur.
Qızıldaş qəsəbəsinin bünövrəsi 1945–1946-cı illərdə qoyulmuş və qəsəbə əvvəllər yaxınlıqda olan təpənin zirvəsindən çıxan qırmızı qum və kərpiclə əlaqədar Qızıltəpə adlandırılmışdır. 1948-ci ildən qəsəbənin ətrafında neftin çıxarılması ilə bağlı respublikanın müxtəlif yerlərindən bura insanlar köçmüş, qəsəbəyə Yeni Trest (Neft İdarəsi) adı verilmiş və 1954-cü ildə qəsəbə inzibati ərazi vahidliyi yardılmışdır.
1973-cü ildə qəsəbənin adı ərazidən çıxan mişar daşı ilə bağlı Qızıldaş adlandırılmışdır.
Ümid qəsəbəsinin əsası Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin təşəbbüsü ilə qaçqın və məcburi köçkünlər üçün 1999-cu ildə tikilmiş 110 fərdi yaşayış evinin istifadəyə verilməsi ilə qoyulmuş və 2000-ci ildə qəsəbə inzibati ərazi vahidliyi kimi təşkil olunmuşdur.
Toponim kimi ağ daş mənasını daşıyan Səngəçal qəsəbəsinin ərazisində 1936–37-ci illərdə dəmir yolu stansiyası fəaliyyət göstərmiş və dəmiryolçular üçün barak tipli ilk yaşayış evləri salınmışdır. 1940-ci ilədək burada kiçik balıqçılar zavodu olmuş və yerli sakinlərin əksəriyyəti burada işləmişlər.
1940-cı illərin ikinci yarısından etibarən Səngəçal qəsəbəsinin ərazisində hərbi əsirlər üçün yeni barak tipli evlər tikilmiş, iki hərbi hissə yaradılmış və hərbi şəhərcik salınmışdır. 1956-cı illədək Səngəçal qəsəbəsi Duvannı rayonunun tərkibində olmuş, 1956-ci ildə Molotov (Qaradağ) rayonunun tərkibinə verilmiş və 1968-ci ildə qəsəbə inzibati vahidliyi kimi təşkil olunmuşdur.
Alfred Sisley
Alfred Sisley — ingilis əsilli fransız rəssam-peyzajist,  impressionizm cərəyanının nümayəndəsi.
Qaradağ rayonu
İnzibati vahidləri
Yaxınlıqda yerləşən dağın adını daşıyan Çeyildağ və ya balaca Bakı mənasını verən Umbakı qəsəbəsi 1947–1950-ci illərdən bu ərazidə neft yataqlarının istismarı ilə əlaqədar əhalinin məskunlaşması ilə bağlı yaradılmış və 1951-ci ildə qəsəbə inzibati ərazi vahidliyi kimi təşkil olunmuşdur.
Toponim kimi çökəklik mənası daşıyan Qobustan qəsəbəsinin indiki ərazisində 1893–1894-cü illərdə Duvannı stansiyası yaranmış, 1901–1905-ci illərdə ilk dəfə həmin stansiyasından xaricə neft yollanılmış və 1935–1937-ci illərdə ilk kəşfiyyat neft buruğu işə salınmışdır.
1945–1949-cu illərdə Duvannı Hacıqabul rayonunun tərkibində olmuş, 1950–1954-cü illərdə tərkibində Sənqəçal, Çeyildağ, Ələt, Atbulaq qəsəbələri olmaqla Duvannı rayonu yaradılmış və 1956-cı ildə həmin ərazilər yenidən Molotov (Qaradağ) rayonunun tərkibinə verilmişdir.
Qəsəbə inzibati ərazi vahidliyi kimi 1951-ci ildə təşkil olunmuş və 1972-ci ildə qədim tayfa adınıdan götürülən qəsəbənin Duvannı adı dəyişdirilərək Qobustan qoyulmuşdur. Qobustan qəsəbəsinin ərazisində eramızdan əvvəl II minillikdə — "Daşdövründə" məskunlaşan qədim insanların qayaüstü rəsmlərini əks etdirən dünya əhəmiyyətli Dövlət Tarixi Bədii Qoruğu yerləşir.
Alfred Sisley
Həyatı
Bununla belə, vəfatından bir il sonra – 6 mart 1900-cü ildə onun "Port-Marlidə daşqın" ("") adlı əsəri hərracda Count İsaac de Camondo tərəfindən alınarkən, qiyməti yüksək məbləğə qaldırılır. Beləcə, sağ ikən onu tərk etmiş uğur, vəfatından cəmi bir il keçdikdən sonra, adı vasitəsilə qazanıldı.
Qaradağ rayonu
İnzibati vahidləri
Toponim kimi dənizdən görünən yer mənasını daşıyan Ələt qəsəbəsinin ərazisində XIX əsrin 40–50-ci illərində bir neçə balıqçı evi olmuş, yaxın rayonların dağ kəndlərinin əhalisi heyvanların qışlaması üçün qəsəbənin ərazisindən istifadə etmiş və tədricən orada məskunlaşmışlar.
Alfred Sisley
Həyatı
Sisley, impressionizm peyzajlarında təbiətin ən çox hiss edilməyən nüanslarını belə qabarıq şəkildə ifadə etməyə müvəffəq olan Corot və Mone kimi sırf peyzaj rəssamı idi.
Qaradağ rayonu
İnzibati vahidləri
1881–1884-cü illərdə tikilən Bakı-Tiflis və 1921–1924-cü illərdə tikilən Bakı-İrəvan dəmir yolları Ələt qəsəbəsinin ərazisindən keçir.
Alfred Sisley
Əsli
Əslən ingilis olan Sisley 1839-cu ildə, Parisdə doğulmuşdur. Atası Britaniyalı kommersant idi. 1857-ci ildən 1861-ci ilə qədər ailəsi onu kommersiya üzrə təhsil almaq üçün Londona göndərir. Lakin Sisley atasının istəyinə baxmayaraq, rəssam olmaq niyyətində idi. Buna görə də o, 1862-ci ildə Paris Təsviri Sənətlər Məktəbinə; Mark Qabriel Şarl Qleyr emalatxanasına daxil olur. Sisley burada Pyer-Ogüst Renuar, Mone və Frederik Bazil ilə dostluq ünsiyyətləri qurur.
Qaradağ rayonu
İnzibati vahidləri
Ələt qəsəbəsi inzibati ərazi vahidliyi kimi 1935-ci ildə təşkil olunmuş, qəsəbənin ərazisində Bakı-Ələt və Yeni Ələt dəmir yol stansiyaları tikilmiş və balıq vətəgələrinə balıqla yüklənən gəmilərin yan aldığı Ələt-Pristan (Sahil) yaşayış məntəqəsi salınmışdır.
Ələt qəsəbəsi 1956-cı ilə qədər Hacıqabul rayonunun tərkibində olmuş, 1956-cı ildən isə Molotov (Qaradağ) rayonunun tərkibindədir.
Alfred Sisley
Əsli
Sisley, ikin dövrlərindən etibarən – Pissarro kimi – yaradıcılığını əsasən peyzaj rəsmlərinə və kənd küçələrinin, yaxud da Paris çaylarının təsvirinə həsr edirdi.
Qaradağ rayonu
İnzibati vahidləri
Müşfiqabad qəsəbəsi Yeni Baki Broyler fabrikinin tikintisi ilə əlaqədar 1980-cı illərdə salınmışıdr. 1984-cü ildə qəsəbədə fabrikin ilk iki yataqxanası istifadəyə verilmiş, 1985–1987-ci illərdə yeni doqquzmərtəbəli yaşayış binaları tikilmiş və 1988-ci ildə qəsəbə inzibati ərazi vahidliyi kimi təşkil olunaraq xalq şairi Mikayıl Müşfiqin şərəfinə adlandırılmışdır.
Alfred Sisley
Əsli
Mone və Renuar ilə birlikdə işləmək üçün, Sisley onlarla tez-tez görüşürdü. Onun ilk əsərləri Kourbet, Korot və Daubiqni realizmindən bəhrələnmişdir.
Qaradağ rayonu
İnzibati vahidləri
Hazırda Qaradağ rayonunun ərazisi – 1080 km² və əhalisi 109371 nəfərdir.
Əhalisi
Əhalisi 114 671 nəfərdir.
Alfred Sisley
Əsli
Sisley Rəsmi Salona 1866, 1868, 1870-ci illərdə qəbul olunur. Onun rəsmləri müəllifin, ağacların və tikililərin rəngli təəssüratlarına və mənzərənin üstündəki buludların, habelə gün işığının dəyişən effektlərinə olan güclü marağını göstərir.
Kristalloqrafik sinqoniya
Kristallik Sinqoniyalar
Alfred Sisley
Ailəsi
1866-cı ilin iyun ayında, Sisley, Eugènie Lescouezec adlı, kübar ailədən olan bir model xanımla ailə qurur və bu nigahdan onların iki övladları dünyaya gəlir. 1868-ci ildə, Auguste Renoir onlara "Alfred Sisley və onun xanımı" ("Alfred Sisley and his wife") kimi tanınan "Nişanlı cütlük" ("The engaged couples") adlı məşhur rəsm əsərini ithaf edir. 1869-cu ildə, Sisley ailəsi ilə birlikdə Lyuvensendə məskunlaşır. 1870-ci ildə isə Franko-prussiya müharibəsi onların ailəsinin dağılmasına səbəb olur. Belə ki, indi Sisley artiq yaxşı ictimai vəziyyəti olan gənc deyil, ömrünün sonunadək çətinlik içində yaşayan adi bir rəssam olur.
Kristalloqrafik sinqoniya
Bütün kristallar 7 sinqoniyaya bölünür:
Alfred Sisley
Yaradıcılığı
1871-ci ildə, "Paris kommunası" kimi tanınan vətəndaş müharibəsi onu Londanda sığınacaq tapmağa vadar edir. Burada o, fransız rəssamlarının əsərlərini sərgiləmək üçün qalereya açmış incəsənət xadimi Paul Durand-Ruel ilə tanış olur. Hadısələrdən qısa müddət sonra o, yenidən Fransaya qayıdır. Lakin 1874-cü ildə o, Parisi birdəfəlik tərk etməli və Marly-le-Roi ərazisində məskunlaşmalı olur.
1874-cü ildə, impressionistlər qrupunun ilk sərgisini nümaiş etdirən 31 iştirakçıdan biri də məhz Sisley olur. Sonra isə, 1876 və 1877-ci illərdə o öz əsərlərini sərgiləyir, lakin orada bu əsərlər ona rəğbət qazandırmır və tənqidçilərin də xüsusi diqqətinə səbəb olmur.
Kristalloqrafik sinqoniya
Triklin — 2 (monoedr və pikanoid)
Alfred Sisley
Yaradıcılığı
O dövrlər, Sisley əsasən Argenteuil, Marly və Bougival ərazilərində rəsm çəkirdi: "Bujival dayanacağında qayıqlar"-1873 ("Boats at Bougival lock"), "Lyuvesendə qar" – 1874 (""), "Port-Marlidə daşqın" – 1876 ("") onun həmin vaxtlar çəkdiyi ən məşhur əsərlərindəndir.
Nicat Quliyev (kiçik çavuş)
Nicat Nüşrəvan oğlu Quliyev (8 aprel 1985; Yevlax, Azərbaycan SSR — 30 oktyabr 2020; Kəlbəcər rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin kiçik çavuşu, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Nicat Quliyev 1985-ci il aprelin 8-də Yevlax şəhərində anadan olub.
Hərbi xidməti
Azərbaycan Ordusunun kiçik çavuşu olan Nicat Quliyev 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Murovdağ istiqamətində gedən döyüşlərdə savaşıb. Nicat Quliyev oktyabrin 30-da Murovdağ döyüşləri zamanı şəhid olub.
Alfred Sisley
Yaradıcılığı
1883-cü ildə, Durand-Ruel onun əsərlərindən ibarət fərdi sərgi açır və onun rəsmlərindən bəzilərini alır. Bununla belə, Sisley yaradıcılığına maraq hələ də kifayət qədər deyildi.
Nicat Quliyev (kiçik çavuş)
Hərbi xidməti
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Nicat Quliyev ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Suqovuşan qəsəbəsinin işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Nicat Quliyev ölümündən sonra "Suqovuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Alfred Sisley
Vəfatı
Alfred Sisley ömrünün son illərini burada çox sadə şəraitdə yaşayır və hələ 1895-ci ildən etibarən xahiş etdiyi – fransız vətəndaşığı – ona verilmədən, 1899-cu ildə vəfat edir. Yalnız ölümündən sonra, Sisley dahi İmpressionist rəssamlarından biri kimi tanınır.
Alfred Sisley öz dəst-xəttində daima İmpressionizmə sadiq qalsa da, eyni zamanda ilk bəhrələndiyi Corot və Daubigny ilə olan sıx təmaslarından doğan təsir də əsərlərində özünü göstərir.
Alfred Sisley rəsmləri – gözəlliyin, aydınlığın və işıqlılığın müsbət mühitini göstərir və İmpressionizm nailiyətinin yüksək dərəcəsini özündə əks etdirir.
Kristalloqrafik sinqoniya
Monoklin — 3 (domat, sfenoif, prizma)
Triqonal - 5 (triqonal piramida, romboedrik, ditriqonal piramida, triqonal trapesoedr, triqonal skalenoedr)
NGC 7515
NGC 7515, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Peqas bürcü istiqamətində yerləşir. Sc tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Kristalloqrafik sinqoniya
Heksaqonal — 7 (triqonal dipiramida, heksaqonal piramida, heksaqonal dipiramida, ditriqonal dipiramida, diheksaqonal piramida, heksaqonal trapesiya, diheksaqonal dipiramida)
Tetraqonal - 7 (tetraqonal disfenoid, tetraqonal piramida, tetraqonal dipiramida, tetraqonal skalenoedr, ditetraqonal piramida, tetraqonal trapesiya, ditetraqonal dipiramida)
Kub — 5 (pentaqontriteraedr, didodeaker, heksatetraedr, pentaqontrioktaedr, heksaoktaedr) sinifə bölünür.
Sinqoniyaların və siniflərinin adlarından göründüyü kimi onlar yuyanca rəqəm və sözlər ile adlandırılmışdır. Dilimizə tərcümə etdikdə:
mono — bir, klin — ox, triklin — üç ox, heksaqonal — altı bucaq, tetraedr — dörd üz və s. deməkdir.
Binəvilə-i Kiçik (Sərdəşt)
Binəvilə-i Kiçik — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Sərdəşt şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 360 nəfər yaşayır (67 ailə).
Hüseyn Rəhimov
'''Pirotexnik. Kinoşünas'''
Həyatı
İxtisasca kinoşünasdır. 2002-2006 Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin kinoşünaslıq ixtisası üzrə məzunudur. Müstəqil olaraq pirotexnik kimi çalışır. Hekayə və məqalələri müxtəlif qəzet və jurnallarda çap olunub. Türkiyənin Samanyolu televiziya kanalında hekayəsi əsasında televiziya filimi çəkilib və yayımlanıb. Adobe Premiere CS5, Cinema 4D, Sketchup pro 7, Realflow 5, 3D Real-Time Motion Capture system və s. kompüter proqramlarında işləməyi bacarır.
Atom fizikası
Atom fizikasının başlıca vəzifəsi atomun enerji səviyyəsinin düzgün xarakterini, onların incə və ifrat (hədsiz dərəcədə) incə quruluşunu, xarici elektrik və maqnit sahələrində enerji səviyyələrinin parçalanması yaxud hər hansı dəyişməsini öyrənməkdən, hərəkət miqdarı momentinin ala biləcəyi qiymətləri və həyacanlanmış hallarda elektronların orta yaşama müddətini tapmaqdan ibarətdir.
Buna görə də müasir atom fizikasına atomun quruluşunu öyrənən nəzəriyyələr, kimyəvi birləşmələrdə və kristallarda atomların qarşılıqlı təsirini, eləcədə atomun optik və rentgen şüalanma spektrlərini öyrənən fizika bölmələri də daxildir. Atom fizikası XIX əsrin sonu, XX əsrin əvvəllərində yaranmışdır.
Lakin atomun varlığı və onun bölünməz olması haqqında ilk fikirlər Demokrit və Epikürə məxsusdur. XVII əsrdə fransız filosofu P. Qassendi və ingilis kimyaçısı Robert Boyl bu fikri yenidən söyləmişlər. Kimyanın inkişafı ilə əlaqədar C. Dalton atomlarda həndəsi nisbətlər qanunu kəşf etdi. A. Avoqadro və S. Kannitsaro atomla molekul arasındakı fərqləri tapmışlar.
XIX əsrin sonlarında atomların optik xassələrinin öyrənilməsinə başlanması ilə atom fizikasının əsası qoyuldu. Hər bir atomun xarakterik optik spektrə malik olması məlum olduqdan sonra onların qruplaşdırmağın mümkünlüyü başa düşüldü. 1869-cu ildə D. İ. Mendeleyevin elementlərin atom kütlələrinin artması və kimyəvi xassələrinin periodik dəyişilməsi üzrə qurduğu sistem elm tərəfindən qəbul olundu. Radioaktivlik, elektronun kəşfi və bundan sonra Ernest Rezerfordun atomun planetar modelini verməsi ilə atom fizikasında inqilab oldu. Lakin planetar modeldə elektronun orbit üzrə təcillə hərəkət edərək öz enerjisini itirməsi və atomun nüvəsi üzərinə düşüb atomu məhv etməsi məsələsi həll olunmadı. Buna məsələni həll etmək üçün Nils Bor aşağıdakı iki postulatı irəli sürdü:
-burada h-Plank sabiti, Em, En-stasionar hallarda atomun enerjisidir. Bu iki postulat klassik fizika qanunlarına ziddir. Lakin, 1913-1914-cü illərdə C. Frank və H. Herts aparılmış təcrübələrin nəticəsində Bor postulatlarının doğruluğunu sübut etdilər. Atomların spektral analizi də Bor postulatlarının bir daha sübut etdilər. Bu postulatlara əsaslanan onların yaradıcısı Bor Hidrogen atomunun yarımkvant nəzəriyyəsini yaratdı.
Sonralar A. Zommerfeld qələvi metalların belə bir nəzəriyyəsini yaratdı və onların atomlarında olan qanunauyğunluqları izah etdi. Sonralar Bor postulatlarından istifadə edilərək Mozli qanunu (tezliyin kvadrat kökü elementin dövri sistemində sıra nömrəsi ilə düz mütənasibliyi qanunu ), hetropolyar molekulların atomları arasındakı qarşılıqlı təsiri izah edildi.
Lakin Bor postulatlarının çatışmamazlıqlarıda var idi. Bu nəzəriyyə ardıcıl kvant nəzəriyyəsi deyildi. Bundan başqa Bor nəzəriyyəsi mürəkkəb atomlarının hətta Hidrogen atomunun spektr xəttinin intensivliyini izah edə bilmədi. Ən əsası bu nəzəriyyə kovalent rabitədə atomların qarşılıqlı təsirini, postulatlar valentliyi, bərk cisimlərdə atomlar arası qarşılıqlı təsir qüvvələrini tapa bilmir. Bütün bunların hamısı sonradan Kvant mexanikası əsasında qurulmuş atom nəzəriyyəsi əsasında izah edildi.