cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Böyük partlayış
Dini və fəlsəfi şərhlər
Böyük Partlayışın kainat mənşəyinin izahı kimi din və fəlsəfəyə əhəmiyyətli təsiri var. Nəticədə elm və din arasındakı mübahisənin ən hərəkətli sahələrindən birinə çevrildi. Bəziləri Böyük Partlayışın yaradıcının işarəti olduğuna inanır və bəziləri istinad kimi öz müqəddəs kitablarını göstərir, bəziləri isə Böyük Partlayış kosmologiyasının yaradıcı anlayışından daha artıq olduğunu iddia edir.
Bəziləri Böyük partlayışın elmi sübutlarını nominal dəyərlə qəbul edir, bəziləri onu dini prinsiplərinə uyğunlaşdırmağa çalışır, bəziləri isə bu nəzəriyyənin elmi dəlillərini rədd edir və ya görməməzlikdən gəlirlər.
Ucom
Ucom — Ermənistanın mobil şəbəkə operatoru və internet provayderi.
Audemars Piguet
Audemars Piguet — İsveçrə lüks saat şirkəti.
Tarixi
1875-ci ildə Le Brassus sakinləri Edvard-Auguste Piguet və Jules-Louis Audemars tərəfindən qurulmuşdur.
Çarlston (Qərbi Virciniya)
Çarlston — ABŞ-ın Qərbi Virciniya ştatının və Kanova qraflığının paytaxtı və ştatın ən sıx əhalisi olan şəhəri. 2010-cu ildə şəhərin əhalisi 51,4 min nəfər, şəhərətrafı qəsəbələrlə birlikdə 304,2 min nəfər olub.
Əhalisi
2010-cu il siyahıyaalınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 51400 nəfərdir.
Əhalinin irqi tərkibi:
Şəhər əhalisinin təxminən 1/10-u alman, ingilis və ya irland mənşəli amerikalılardır.
Adambaşına düşən orta illik gəlir 26,017 dollar təşkil etmişdir (2000-ci ilin məlumatı). Vətəndaşların orta yaşı 41,7-dir. Cinayət nisbəti yüksəkdir, Amerikadakı orta göstəricidən 2,8 dəfə və əyalətdəki orta göstəricidən 3 dəfə çoxdur.
Aşağıda şəhər əhalisinin dinamikası verilmişdir.
Sənan Əliyev (əsgər)
Sənan Ceyhun oğlu Əliyev (19 avqust 1999; Dəliməmmədli, Goranboy rayonu — 23 noyabr 2020; Füzuli rayonu) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin giziri, Vətən müharibəsinin şəhidi.
Həyatı
Sənan Əliyev 1999-cu il avqustun 19-da Goranboy rayonunun Dəliməmmədli şəhərində anadan olub.
Hərbi xidməti
Azərbaycan Ordusunun giziri olan Sənan Əliyev 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Füzulinin azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə iştirak edərək şücaət göstərmişdir.
Noyabrın 23-də şəhid olduğu müəyyənləşib.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Sənan Əliyev ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
A. Lange & Söhne
A. Lange & Söhne — Richemont holdinqinin törəmə şirkəti olan Saxony Lange Uhren GmbH ("Lange") şirkətinin alman saat şirkətinin ticarət nişanı. Lange-nin qol və cib saatları, Patek Philippe, Jaeger-LeCoultre, Audemars Piguet və Vacheron Constantin kimi İsveçrə brendləri ilə rəqabət aparan oxşar brendlərdən super lüks kateqoriyasında dünyanın ən yaxşıları sırasındadır.
Caimaninae
Caimaninae — timsahlar dəstəsinə, Alliqatorlar fəsiləsinə daxil olan yarımfəsilə.
Görünüşü
Yarımsinfin nümayəndələri Mərkəzi və Cənubi Amerikada yaşayan üç cinsi əhatə edir. Bunlar timsahlar dəstəsinin kiçik və orta ölçülü nümayəndələridir. Qara kayman (Melanosuchus niger) bu baxımından istisnadır. Uzunluğu 5 m-dən çox böyüyə bilən və bütün alliqator sinfinin ən böyük nümayəndəsidir. Yarımfəsilənin ən kiçik növü, 1,2–1,5 m uzunluğa çatan Hamaralın kaymandır (Paleosuchus palpebrosus). Kaymanlar timsahlardan, yaxın (və daha geniş tanınan) qohumlarından bir neçə xarakterik cəhətləri ilə fərqlənir: burun dəlikləri arasında sümük septumunun olmaması, ventral zireh. Əksər kaymanların timsahlara nisbətən daha uzun və incə dişləri vardır ki, bu da daha kiçik, daha çox mobil yırtıcılığa üstünlük verdiklərini əks etdirir. Bununla birlikdə, qara qaymanın çənələri və dişləri iri heyvanlara hücum etmək üçün digər alliqatorların dişlərindən daha yaxşıdır. Enlisifət kaymanın çənələri və dişləri isə qatı yemək yeməyə uyğunlaşmışdır.
12,5 metrdən çox böyüyən nəhəng bir miosen cinsi olan Purusaurus da bura daxildir.
Filqoqeniya
Brochu tərəfindən kladoqram (2011) :
Hastings et al. (2013) kladoqram :
Farandzem
thumb|Kraliça Farandzemin son döyüşü, Rubik Köçəryan, 2013 Farandzem — Ermənistan Kralı II Arşakın həyat yoldaşı. O, Sünik ailəsinin üzvü idi. O, 368–370-ci illərdə həyat yoldaşı və oğlunun olmadığı dövrdə Ermənistanın regenti olub və Persiyaya qarşı Artaqers qalasını müdafiə etməsi ilə məşhurdur. 369–370-ci ilin qışında Artaqersin süqutundan sonra farslar tərəfindən vəhşicəsinə öldürüldü. Oğlu Pap tezliklə romalıların köməyi ilə yenidən taxta çıxdı.
Erkən həyatı
Farandzem Ermənistanın Sünik vilayətini idarə edən Sünik knyazlıq ailəsinin böyük naxararı Andovk Sünikin qızı idi. Onun əmisi Valinak Siak təxminən 330-cu ildə Sünik vilayətindəki Sünik sülaləsinin ilk tanınmış naxararı idi, Valinakın varisi və Farandzemin qardaşı Andovk isə təqribən 340-cı ildə Sünik naxararı kimi xidmət edirdi. Farandzemin anası Mamikoniyan ailəsindən olan adı açıqlanmayan zadəgan qadın idi və onun ən azı bir bacısı, 379-cu ildə Sünikdə naxarar kimi xidmət edən Babik (Baqben) adlı qardaşı var idi. Onun erkən həyatı haqqında çox az şey məlumdur. Farandzem gözəlliyi və təvazökarlığı ilə çox məşhur idi.
İlk evliliyi
359-cu ildə Farandzem Arşak şahzadəsi Qnellə evləndi. Qnel 350-368-ci illərdə Ermənistan Kralı II Arşak qardaşı Arşak şahzadəsi Trdatın oğlu idi. II Arşakın hakimiyyəti dövründə Qnel Ermənistanda məşhur şahzadə idi və onun potensial varisi kimi görünə bilərdi.
Farandzemin gözəlliyinə görə şöhrəti o yerə çatmışdı ki, Qnelin ata tərəfdən qohumu Tirit ona ehtirasla aşiq oldu və onun arvadı olmasını istədi. Əmisi oğlu Qnelə qarşı sui-qəsd qurmağın yolunu tapan Tirit onların əmisi II Arşaka yaxınlaşaraq ona dedi: "Qnel hökmranlıq etmək və səni öldürmək istəyir. Bütün böyüklər, naxararlar və Qnel kimi azatlar və ölkənin bütün naxararları onun ağalığını sizinkindən üstün tuturlar. İndi deyirlər: "Bax gör nə edirsən, padşah, özünü xilas edə biləsən"". Tiritin sözlərinə inanan II Arşak həyəcanlandı və Tiritin sözlərini təsdiqlədi.
Qnelin qətli
O vaxtdan II Arşak Qnelin ölümünə qədər Qnelə qarşı kin bəsləyirdi və o, uzun müddət onu tez-tez təqib etməyə və ona qarşı xəyanət planı qurmağa çalışdı. O andan etibarən Qnel II Arşakdan Farandzem ilə birlikdə qaçırdı. II Arşak nəhayət, Navasard festivalı zamanı (avqust ayında keçirilən) Qneli öldürdü, çünki yalandan yalana əsaslanaraq, qardaşı oğlu və Farandzemi arşakların yerli düşərgəsi olan Şahapivana apardı. II Arşak Qnellə barışmaq istəyirdi. Qnel II Arşakın əsgərləri tərəfindən tutulduqda, o, Lsin adlı dağın yaxınlıqdakı təpəsinə aparıldı və orada edam edildi. Qnelin ölümündən və dəfnindən sonra II Arşak qardaşı oğlunun ölümünə yas tutmaq əmri verdi və II Arşak Qnel üçün çox ağladı və yas tutdu, Farandzem isə Qnel üçün o qədər yas tutdu ki, paltarını cırdı, qışqırdı və çox ağladı.
İndi Tirit əmisi oğlundan uğurla qurtulmuşdu, Farandzemə olan şəhvətini cilovlaya bilmirdi. Tirit öz elçiləri ilə Farandzemə bir not göndərmişdi: "Bu qədər yas tutma, çünki mən ondan daha yaxşı kişiyəm. Mən səni sevirdim və ona görə də onu öldürənə qədər xəyanət etdim ki, səninlə evlənim". Onun matəmində Farandzem etiraz etdi, saçını yoldu və ərinin ona görə öldüyünə ağlayaraq qışqırdı.
Ermənilər, xüsusən II Arşak, Farandzemin fəryadını eşidəndə II Arşak Tiritin hiyləsini və Qnelin mənasız ölümünü başa düşməyə başladı. II Arşak baş verənlərdən məəttəl qaldı və Qneli öldürdüyünə görə peşman oldu. Bir müddət II Arşak Tiritə heç nə etmədi. Tirit II Arşaka "Kral, səndən əmr verməni istəyirəm ki, Qnelin arvadı ilə evlənməyə icazə verəsən" deyə mesaj göndərmişdi. II Arşak bunu eşidən kimi dedi: "İndi mən dəqiq bilirəm ki, eşitdiklərim doğrudur. Qnelin ölümü həyat yoldaşına görə baş verdi. II Arşak Qnelin ölümünə görə Tiriti öldürməyi planlaşdırırdı. Tirit bunu eşidəndə II Arşakdan o qədər qorxdu ki, gecə qaçdı. II Arşaka Tiritin getdiyi xəbəri verildi və əsgərlərinə Tiriti tapıb öldürmələrini əmr etdi. Əsgərləri Tiriti Böyük Kəpənək rayonundakı meşələrdə tapıb orada öldürdülər.
İkinci evliliyi
Tiritin ölümündən sonra II Arşak Farandzemlə evləndi. Farandzem ikinci həyat yoldaşı olaraq II Arşak ilə evləndi. II Arşakın Farandzem arvadı olduğu bir vaxtda, onun başqa bir arvadı, Olimpiada adlanan yunan-krit zadəgan qadını da var idi. II Arşakın romalı arvadı Olimpiada ona Roma İmperatoru II Konstansidən imperator gəlini olaraq verildi, çünki II Arşak onu Romaya müttəfiq hesab edən imperator tərəfindən çox bəyənildi.
Romalılar Olimpiadanı II Arşakın qanuni arvadı hesab etsələr də, o, Farandzemi bir qədər çox sevirdi, lakin Farandzem II Arşaka nifrət edirdi: "Fiziki cəhətdən o, tüklüdür və rəngi tünddür". II Arşak Olimpiadanı Farandzemdən daha çox sevməyə başladı. II Arşak ilə evliliyi sayəsində Farandzem erməni kraliçasına çevrildi və erməni cəmiyyətində çox güclü, varlı və nüfuzlu bir qadın oldu.
II Arşak ilə evləndikdən bir müddət sonra Farandzem hamilə qaldı. 360-cı ildə Farandzem II Arşaka oğul doğdu və adını Papas (Pap) qoydular. Papas Farandzemin dünyaya gətirdiyi yeganə məlum uşaq və erməni padşahlığı dövründə II Arşakın doğulmuş olan məlum yeganə uşağı idi. Farandzem həm də Anobun ögey anası idi, çünki Anob II Arşakın erməni krallığından öncə öncəki evliliyindən doğulan ilk oğlu idi.
Ermənistan Kraliçası fəaliyyəti
Fars yüksəlişində II Arşakın birdən çox arvadı olduğu üçün Farandzemin Olimpiadaya qarşı kin və paxıllığı vardı. Oğlu dünyaya gəldikdən sonra Farandzem Olimpiadanı zəhərlə öldürmək üçün plan qurdu. Farandzem 361-ci ildə kral sarayından keşiş tərəfindən birlik müqəddəs mərasimində Olimpiadanın zəhərlənməsini təşkil etdi. Olimpiada yemək və içki ilə bağlı məsələləri qəbul edərkən son dərəcə diqqətli idi, çünki o, yalnız qulluqçularından ona təklif olunan yemək və içkiləri qəbul edirdi. Farandzem və II Arşakın davranışları, hərəkətləri, xüsusən Qnel, Tirit, Olimpiadanın və ola bilsin ki, Ermənistanın əvvəlki hökmdarı VII Tiqransın (Tiran) ölümləri hökmranlıq edən katolikos Müqəddəs I Nersesi tamamilə qəzəbləndirdi. Kilsə tamamilə özgəninkiləşdirildi. II Arşak və Müqəddəs Nersesin kral sarayı II Arşakın sağlığında kral sarayında bir daha görünmədi. Farandzem farslardan gələn hər hansı Sasani təsirinə düşmən olsa da; Farandzemin Olimpiadaya qarşı hərəkətləri erməni siyasətini xristian maraqlarına uyğun olmayan vəziyyətə salmışdı və o, dinsiz qadın hesab olunurdu. Olimpiadanın ölümündən sonra Farandzem erməni kraliçası oldu.
367 və ya 368-ci illərdə Sasani şahı II Şapur, II Arşakın həbsxanada öldüyü Sasani monarxı tərəfindən siyasi məhbus kimi götürüldüyü üçün II Arşakı tutmaq üçün xəyanətə əl atmışdı. Bu, II Şapurun Ermənistanı birdəfəlik zəbt etmək planının bir hissəsi idi, çünki II Şapur hərbi münaqişədə idi və Roma imperatorları İovian və Valent ilə diplomatik müqavilələr uğursuz idi. II Şapur II Arşakı müvəffəqiyyətlə ələ keçirdikdən sonra ordusunu Ermənistanı işğal etməyə göndərdi.
Artoqerassanın müdafiəçisi
Sasani ordusu Ermənistanı, Farandzem və oğlunu elə keçirməyə hazırlaşarkən Papas erməni xəzinəsini götürərək azatların qoşunları tərəfindən qalanın müdafiə olunduğu Artoqerassa qalasında gizlənirdi. Erməni işğalına II Şapura tərəf keçmiş iki erməni olan Kilas və Artabanes rəhbərlik edirdi. Kilas və Artabanes, həmçinin II Şapura dəstək olan erməni zadəganları Vahan Mamikonyan və Merujan Artsruni tərəfindən də dəstəklənirdi. II Şapur Ermənistanda arşakların hakimiyyətini yatırmaq və Ermənistanı idarə etmək üçün sülaləni fars idarəçiləri və ənənəvi erməni aristokrat lordları ilə əvəz etmək istəyirdi.
Farandzem həmin dövrdə qalanın təslim olması üçün Kilas və Artabaneslə danışıqlara başlaya bildi. Farandzem ərinin adına onlara müraciət etdi. Kilas və Artabanes II Şapurdan Farandzemə doğru yönəldi, burada Papas təhlükəsizliyi üçün Kiçik Asiyaya, Valentin məmləkətinə göndərildi. Valentlə birlikdə olduğu müddətdə Papas, xilasını gözləməyə təşviq etdiyi qaladan anası ilə ünsiyyətdə idi.
Valent Papasın Arşak taxtına qaytarılması və II Şapurun ordusunun Ermənistandan çıxarılması üçün çalışırdı. II Şapur Papasın Ermənistana qaytarıldığını eşidəndə şəxsən Papasın arxasınca getmək əvəzinə, Farandzemi tutmağa cəmləşdi; Artoqerassa qalasındakı mühasirəni bitirərək Ermənistanı işğal etdi. II Şapurun göndərdiyi fars qoşunları nəhayət Ermənistanı zəbt etdi və iki ildən sonra qalanı ələ keçirdi. Qıtlıq və xəstəlik qalaya pənah gətirmiş 11.000 əsgər və 6.000 qadından çox az insan sağ qalan II Şapurdan Farandzem 2 il ərzində özünü və Ermənistanı cəsarətlə müdafiə etdi.
Abdulla Şaiq
Abdulla Şaiq (əsl adı: Abdulla Axund Mustafa oğlu Talıbzadə; ) — azərbaycanlı şair, yazıçı, dramaturq, publisist, pedaqoq, ədəbiyyatşünas, tərcüməçi, 1934-cü ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Azərbaycan uşaq ədəbiyyatının banilərindən biri, Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi (1940).
Erkən illəri və təhsili
Abdulla Şaiq Mustafa oğlu 1881-ci ilin fevralın 21-də Tiflisin Şeytanbazar məhəlləsində anadan olmuşdur. Onun valideynləri Axund Mustafa və Mehri xanım bir neçə il idi ki, Tiflisə köçərək orada məskunlaşmışdılar. Abdulla böyük qardaşı Yusif dən sonra evin ikinci övladı idi. Onun əkiztayı olan qız övladı doğulandan az sonra tələf olmuşdu. Atası Axund Mustafa Süleyman oğlu dövrünün seçilən bir ruhani ziyalısı idi. O, 1881-ci ilədək Tiflis şəhəri üzrə qazinin müavini, sonra isə Qafqaz şeyxülislamının müavini işləmişdi. Oğlanları Yusif və Abdulla ilk təhsillərini Tiflisdə müsəlman uşaqları üçün nəzərdə tutulan altısinifli ruhani məktəbində almışdılar. Bu məktəb təkcə dini təhsil ocağı deyildi. Onun tədris proqramı rus-tatar (Azərbaycan) məktəblərinin layihəsinə uyğun idi. Bu məktəbdə Abdullanın atası Axund Mustafa ilə yanaşı, Qori müəllimlər seminariyasının məzunlarından Baxşəli bəy və Paşa bəy də dərs deyirdilər. Ölkədə XIX əsrin ortalarından başlayıb getdikcə inkişaf edən maarifçilik hərəkatının ideyaları gənc Abdullada öz təsirini buraxırdı. Abdulla Şaiq 1889–93-cü illərdə bu məktəbdə ilk təhsilini aldıqdan sonra Xorasana ziyarətə gedən anası, qardaşı Yusiflə birlikdə onu da özü ilə aparır. Yusiflə Abdulla təhsillərini Xorasana davam etdirirlər. Burada dövrün qabaqcıl fikirli gənclərindən olan, Urmiyadan köçüb gəlmiş Yusif Ziya adlı bir müəllim də dərs deyirdi. Hər iki qardaşın fikri inkişafında, ədəbiyyata və yaradıcılığa olan maraqlarının qüvvətlənməsində Ziyanın xüsusi rolu və təsiri olmuşdur. Böyük qardaş Axund Yusif müəlliminə bəslədiyi ehtirama əsasən özünə "Ziya" təxəllüsü götürmüşdür. 1889-cu ilin payızında Mehri xanım oğlu Yusiflə birlikdə Tiflisə geri dönür. Abdulla isə təhsilini tamamlamaq üçün 1900-cü ilin payızınadək Xorasana bir tanışlarının evində qalaraq burada bakıkılə Mirzə Abdulladan və gəncəli Mirzə Bağırdan məntiq və poetika, habelə ərəb şeirlərinin tarixinə dair dərs alır. Yeddi il Xorasana mükəmməl təhsil alıb, tarix, psixologiya elmlərini, Şərq, Azərbaycan, rus ədəbiyyatını mənimsəyir. Payızda anası Xorasana gələrək Abdullanı da Tiflisə gətirir. Bir neçə ay burada qaldıqdan sonra əvvəlcə Yusif, sonra isə Abdulla Bakıya köçür. Abdulla Bakıda iki sinfi mübarizə ilə üzləşdi. Bir tərəfdən burjuaziya, digər tərəfdən isə proletariat. 1905-ci il inqilabı ərəfəsində bu iki sinif arasında başlanan mübarizə tarixin zəruri bir hadisəsi kimi meydana çıxmışdı. Bununla bərabər Bakı həm də elm, ədəbiyyat və mədəniyyət mərkəzinə çevrilirdi, mətbuat orqanları, məktəblər, mədəniyyət orqanları açılır, ziyalıların sayı artırdı.
Pedaqoji fəaliyyəti
Dövrün ziyalılarının çoxu Qori müəllimlər seminariyasının məzunları idi. Onlar yeni üsulla dərs deyir, əsərlər yazırdılar. Mirzə Fətəli Axundov, Nəcəf bəy Vəzirov, Nəriman Nərimanov, Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev və digər dramaturqların əsərlərini tamaşaya qoyurdular. 1905–1907-ci illər inqilabının təsiri altında məktəb ətrafında gedən mübarizə günü-gündən şiddətlənirdi və bu, Azərbaycan ziyalılarının, müəllimlərinin, mühərrirlərinin və ədiblərinin dəstələrini əhatə edirdi. Həmin dövrdə şəxslər Qori müəllimlər seminariyasını bitirib Azərbaycanın müxtəlif yerlərində çalışırdılar. Onlar nəslin təlim-tərbiyəsinə, onların dünyəvi təhsil almalarına qayğı göstərirdilər. Bu insanlar yeni üsulla məktəblər açır, qəzet, jurnallar çıxarır, dərsliklər hazırlayır, tədris proqramlarında dünyəvi elmlərə geniş yer verirdilər. Məqsəd insanların şüuruna təsir göstərmək, xalqlar arasında dostluq ideyası yaymaq idi. Abdulla Bakıya gələn kimi ilk növbədə Tiflisdən tanıdığı Nəriman Nərimanovla görüşür. Abdulla, Nəriman Nərimanova onun Bakıya müəllim arzusu ilə gəldiyini, Nərimanov isə ona bu sənət üçün imtahan verməli, müəllimlik hüququ qazanmasının vacib olduğunu bildirdi. Nərimanovun məsləhətlərindən sonra Abdulla Nəriman Nərimanovun ona verdiyi "Türk-Azərbaycan dilinin müxtəsər sərf-nəhvi" kitabını, Azərbaycan dilinin qrammatikasını, ədəbiyyatı, eləcə də metodikasını öyrəndi. 1901-ci ilin aprelin 22-də I Aleksandr adına üçüncü oğlan gimnaziyasında imtahan komissiyası çağırıldı. Abdulla üç növ üzrə imtahan verdi: yazılı, şifahi və nümunə dərsi. Bu imtahanları zamanı o, öz istedadı və bacarığını göstərmiş, səyi sayəsində Azərbaycan dili və ədəbiyyatına metodikaya aid suallara Nəriman Nərimanovu və başqa komissiya üzvlərini razı salan cavablar vermiş və hər üç imtahandan "5" qiyməti almışdır. Abdulla Talıbzadə 1901-ci il aprelin 22-də 608 nömrəli şəhadətnaməyə əsasən "Azərbaycan dili müəllimi" adını alır. Şəhadətnaməni komissiya üzvü olan Nəriman Nərimanov imzalamışdır. Onun müəllim kimi işə düzəlməsində Nərimanov mühüm rol oynamışdır. Onun Bakı Dövlət Dumasının maarif şöbəsinin müdiri Mixail Aqanoviçə yazdığı məktubda bildirilir:
Bununla, Abdulla Talıbzadə Sultan Məcid Qənizadənin müdir olduğu altı sinifli şəhər məktəbində pedaqoji fəaliyyətə başlayır. Abdulla Talıbzadənin pedaqoji fəaliyyətə başladığı dövrdə xalqı maarifləndirmək, onları zamanın tələbinə uyğun tərbiyə etmək ictimai bir məsələ kimi meydana çıxmışdı. Abdulla Talıbzadənin pedaqoji fəaliyyətinin birinci mərhələsini əhatə edən 1901–18-ci illər arasında Azərbaycan maarifi sahəsində iki qüvvə qarşı-qarşıya gəlmişdi: köhnə təlim ocaqları — mollaxanalar, mollalar, sxolastik təlim-tərbiyə üsulu ilə dərs deyən müəllimlərdən ibarət qüvvə, ikincisi isə: yeni təlim-tərbiyə üsullarına, dünyəvi məktəblərə meyl edən pedaqoji qüvvə idi. Abdulla Talıbzadə yeni tipli tədris ocaqlarının şəbəkəsinin genişləndirilməsi uğrunda mübarizə aparan ikinci qüvvənin — dövrün maarifçilərinin sıralarına qoşuldu. Azərbaycan dilinə ayrılmış dərs saatı az olduğundan o, beş-altı ay hazırlaşdıqdan sonra imtahan verərək şəriət müəllimi şəhadətnaməsi aldı. O, işlədiyi məktəbdə azərbaycan dili dərsləri ilə yanaşı şəriət dərsləri də aparırdı. İkinci Real məktəbin direktorunun Qafqaz Təhsil Dairəsinə göndərdiyi 1916-cı il 18 oktyabr tarixli məktubunda yazılır:
İlkin dövrlər
thumb|right|220px|Abdulla Şaiq [[Ukrayna şəhərləri|Ukrayna şəhəri Slavuta ərazisində, 1909-cu il]]
Yaradıcılığı
Abdulla Şaiq 1901-ci ildə 22 aprel üçüncü oğlan gimnaziyasında xüsusi imtahan komissiyasında imtahan verərək Ana dili müəllimi adını alıb. 5 noyabr 1901-ci ildən rus-tatar məktəblərində ehtiyat müəllimi kimi pedaqoji fəaliyyİiətə başlayıb. Bundan sonra ömrünün 34 ilini Azərbaycan maarifinin inkişafına həsr edib. 1906-cı ilin avqustunda Bakıda keçirilən I Müəllimlər Qurultayının təşkilində böyük xidmətləri olub. Qurultayda ana dilinin və ədəbiyyatın tədrisinə dair təşəbbüslə çıxış edib. Qurultay H. Zərdabi, F. Köçərli, M. Mahmudbəyov, S. Sani, A. Şaiq və başqalarından ibarət xüsusi komissiya seçib və Azərbaycan dilində müvafiq proqram hazırlamağı onlara tapşırıb. I Müəllimlər Qurultayından heç bir il keçməmiş neçə-neçə yeni dərsliklər yaranıb. "Əlifba", "Uşaq çeşməyi", "İkinci il", "Gülzar" və s. bu kimi dərsliklərdə A. Şaiqin öz əsərləri və dünya ədəbiyyatından örnəklər çap olunub. On altı səhifəlik "Uşaq çeşməyi" kitabı kiçik yaşlı uşaqların bilik səviyyəsinə uyğun hazırlanıb. Bundan sonra o, müxtəlif illərdə bir-birinin ardınca "Milli qiraət", "Müntəxabat", "Türk çələngi", "Ədəbiyyat", "Türk ədəbiyyatı", "Gülşəni ədəbiyyat" adlı dərsliklər və proqramlar hazırlayıb. Bu dərsliklərdə Azərbaycan klassiklərinin həyat və yaradıcılığı haqqında məlumatlar və əsərlərindən parçalar verilib. O, həm də qadınlar üçün jurnal çıxarmaq, uşaq bağçası açmaq, kitabxana yaratmaq, kasıb uşaqları pulsuz oxutmaq kimi xeyirxah təşəbbüslər irəli sürüb, eyni zamanda Azərbaycan ədəbiyyatını tədqiq və təbliğ edib, Xaqani, Nizami, Nəsimi, Füzuli, Xətai, Vaqif, Vidadi, Zakir, M. F. Axundov, S. Ə. Şirvani, M. Ə. Sabir, A. Səhhət, M. Hadi, H. Cavid kimi şair-yazıçıların yaradıcılıqları araşdırıb. A. Şaiq yaradıcılığına tərcümə və qəzəllə başlasa da, ilk mətbu əsəri "Laylay" adlı uşaq şeri olub. O, 1906-cı ildən başlayaraq silsilə şeirləri ilə Azərbaycan milli uşaq poeziyasının incilərini yaradıb. Bir sıra şeirləri "Dəbistan" və "Məktəb" uşaq-gənclər toplularında işıq üzü görüb. Bu illərdə "Nicat" cəmiyyətinin idarə heyətinə üzv seçilib, ədəbi-bədii problemlərlə, maarif və məktəb işləri ilə məşğul olub.
300px|thumb|right|"[[Pıspısa xanım və Siçan bəy (film, 1974)|Pıspısa xanım və Siçan bəy" cizgi filmindən kadr]] Xalq ədəbiyyatını toplayıb araşdıran A. Şaiq bu örnəklər əsasında "Tıq-tıq xanım", "Tülkü həccə gedir", "Yaxşı arxa" kimi mənzum nağıllar da yazıb. Onun "Ədhəm", "Tapdıq dədə", "Qoçpolad" kimi poemalarında milli folklorun təsiri görünür. Şaiq həm də 1910-cu ildə yazdığı "Gözəl bahar" pyesi ilə milli uşaq teatrının özülünü qoyub. Şairin "Hürriyyət pərisi"nə, "Niyə uçdu", "Bir quş", "XX əsrə xitab", "Şikayətlərim", "Zamanın inqilabçılarına" kimi şeirləri inqilab ruhlu şeirləri sayılır. Nəsr yaradıcılığına 1905-ci ildə romantik "İki müztərib və ya əzab və vicdan" yarımçıq romanı ilə başlayan ədib "Məktub yetişmədi", "Köç", "Daşqın", "İntiharmı, yaşamaqmı", "Göbələk", "İblisin huzurunda", "Dursun", "Əsrimizin qəhrəmanlar"ı kimi bir çox hekayə, povest və romanlar yazıb. "Köç" və "Məktub yetişmədi" hekayələri və "Əsrimizin qəhrəmanları" romanı ilk milli nəsr örnəkləri kimi dəyərləndirilir. "Həpimiz bir günəşin zərrəsiyiz" əsəri şairin o dövrkü dünyagörüşünü, şər qüvvələrin xalqlar arasında nifaq salmasını, savaş törətdiyini, bəşərin sabahını, insanların taleyini göstərən romantik şeirlərindəndir. A. Şaiq müstəqil Azərbaycan ideyasında Məhəmməd Əmin Rəsulzadə, Ə. Ağaoğlu, Ə. Topçubaşov, Ə. Hüseynzadə, Y. Nəsibbəyli kimi öndər ziyalılarla həmfikir olub. O, 1918-ci il mayın 28-də yaranan Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətini sevinclə qarşılayıb. Məhəmməd Əmin Rəsulzadə bu dövrdə "milli istiqlalın sevincini ilk duyanlar" sırasında A. Şaiqin də adını çəkib. Rəsmi dövlət qəzeti olan "Azərbaycan"ın səhifələrində məktəblər və milliləşdirmə məsələsi haqqında ilk çıxış edən, onu təbliğ edən və həyata keçirənlərdən biri də A. Şaiq idi. O, 1919-cu ildə Bakı Dövlət Universitetinin yaranması ilə bağlı "Tələbə həyatı" pyesini yazıb, yarımçıq "Əsrimizin qəhrəmanları" romanını tamamlayıb. Bu əsərlərdə müəllif vətən, millət, müstəqillik arzularını dilə gətirib, milli dövlətçiliyimiz üçün yeni milli kadrlar hazırlanması məsələsini önə çəkib. Onun bu illərdə qələmə aldığı "Yeni ay doğarkən", "Türk ədəmi mərkəziyyət Müsavata ithaf", "Arazdan Turana" kimi şeirləri ədəbi mühitdə dəyərləndirilən poeziya örnəklərindəndir. Onun "Vətənin yanıq səsi" şerində ulu oğuzların hünəri, Altay türkləri, Elxan və Altun ordusu örnək göstərilib.
Ciovyo Seriyası
thumb|290 px|[[Uffitsi qalereyasında birinci dəhliz. Ciovyo portretləri boyalı tavandan aşağıda göstərilən kiçik rəsmlərdir.]]
Ciovyo Kolleksiyası və ya Ciovyo Portretləri kimi tanınan Ciovyo Seriyası 16-cı əsrin italyan intibah dövrü tarixçisi və bioloqu Paolo Covio tərəfindən yığılmış 484 portretdən ibarət bir seriyadır. Ədəbi şəxsiyyətlərin, hökmdarların, dövlət xadimlərinin və digər şəxslərin portretləri vardır. Ciovyo məşhur adamların ictimai arxivi kimi nəzərdə tutulan bu kolleksiyanı ilk olaraq Komo gölü sahilində yerləşən xüsusi bir muzeydə yerləşdirib.Orjinal kolleksiyanın zədələnməsinə baxmayaraq I Kosimo de Mediçi üçün hazırlanmış bir nüsxəsi indi Florensiyanın Uffitsi qalereyasında daimi bir evə malikdir.
Yaranması
Ciovyo ilk olaraq Roma şəhərində karyerasını davam etdirmək üçün məmləkəti Komonu tərk etdikdən sonra 1512 civarında portret toplaya bildi. Əvvəl yazıçılara yönəldilmiş kolleksiya hərbiçilər, krallar, papalar, rəssamlar və hətta bir neçə tanınmış qadınları əhatə etmişdir. Seriya öz zamanındakı məşhur adamları da ehtiva edirdi. Ciovyonun qalereyası daimi bir ictimai qeyd kimi xidmət etmək üçün nəzərdə tutulmuşdur və onun dəqiqliyi haqqında diqqətli olmuşdur. İdeallaşmış portretlər kifayət deyil. O, mümkün olduğu qədər həyatdan çəkilmiş portretləri üstünlük verdi. Belə olmadığı təqdirdə sikkələrdən, büstlərdən və ya əvvəlki həyat portretlərindən hazırlanan bənzərliklər qəbul edilmişdir. Ciovio kolleksiyası istiqamətində əsərlər qazanmaq üçün intensiv işləmiş, müraciət edərək Avropada və Yaxın Şərqdə onlarla ictimai xadimə yazmışdır. Onun yazışmaları göstərir ki, o özü üçün ödənilən bir çox şəkillər üçün qiymət sövdələşməsi aparmış,razı salmağa çalışmış və hətta rüşvət də vermişdir.
Ciovyo kolleksiyasını unikal edən onu ictimaiyyətə açmaq idi.20-ci əsr bioqrafı T.C Prays Zimmermann yazırdı ki,Göldə bir portret muzey qurma ideyası Avropa sivilizasiyasına ən orijinal töhfədir. Portretlərin kolleksiyalarının ruhlandırıcı dəyəri antik nümunələrdən şüurlu şəkildə canlanan tanış İntibah dövrü idi.humanist Poqqio Bracçiolini öz essesi De nobilitate liberdə yazırdı ki, "çünki onlar şüur ​​və hikmət axtarışında üstünlük qazanan insanların gözlərinin qarşısında yerləşdirildiklərinə inanırdılar ki, qəlbinə kömək etsinlər və ruhu yandırsınlar" deyə romalıları təqlid etməlidirlər. Bənzər kolleksiyaların nümunələri 14-cü əsrin əvvəllərində və daha az dünyəvi dəstlərlə izah edilə bilər " Doqquz görkəmli "və Roma kitabxanalarında filosofların büstlərinin ədəbi məlumatları,  Plini kimi " bürüncdən şəkillər "... ölümsüz ruhları bizimlə danışanların şərəfinə kitabxanalarda eyni yerdə qurulmuşdur. lakin bunlardan heç biri ictimaiyyətin inkişaf etdirilməsi məqsədilə nəzərdə tutulmamışdır. Ciovyo tez-tez layihəsini templum virtutis olaraq ya da "fəzilət məbədi" kimi onun nəsihətamiz məqsədini əks etdirir.
Muzeyin qurulması 1537-ci ildə başlanmış və 1543-cü ildə başa çatmışdır. Portretlər subyektlərin nailiyyətlərinə görə dörd kateqoriyaya bölünmüşdür:yaşayan yazıçılar (şairlər və filosoflar da daxil olmaqla),vəfat etmiş yazıçılar, böyük sənətkarlar, krallar, papalar və generallar. Şəkillər bu qruplar içərisində ölüm tarixinə görə xronoloji olaraq və ya hələ də yaşadıqları təqdirdə doğum ilinə görə uyğunlaşdırılır. Sonra əlaqəli olaraq Ciovyo portretlərini müşayiət etmək üçün qısa tərcümeyi-halları yazılmışdır. eləcə də Eloqia kimi tanınan Elogia veris clarorum virorum imaginibvs apposita, quae in Mvsaeo Ioviano Comi spectantur (1546) and Elogia virorum bellica virtute illustrium veris imaginibus supposita, quae apud Musaeum spectantur (1551) kimi dərc edilmişdir. Bu bioqrafyaların daxil edilməsi yenilik idi. 1517-ci il antikvar Andrea Fulvionun İllustrium təsvirləri sikkələrdən çəkilmiş ağac portretləri ilə qısa tərcümeyi-halları birləşdirən bir neçə oxşar əsərdən biridir. Qədim dünyanın təxminən 700 məşhur şəxsiyyətindən ibarət olan Varronun itirilmiş təsvirləri, Cioviyoya də ilham verə bilərdi.
1521-ci ildə Cioviyonun ölümündən sonra orijinal kolleksiyası sonradan dağılmış və itmişdir. Bəzi portretlər Komodakı Pinacoteca Civica di Palazzo Volpidə saxlanılır. O,I Kosimo de'Mediçi tərəfindən o il istismara verilmiş bir sıra nüsxədə saxlanılır. Rəssam Kristofano Dell’Altissimo portretlərin sürətlərini 1552-1589-cu illər ərzində nüsxələrini çıxararaq, 1587-ci ildən bu yana Uffitsinin birinci dəhlizində nümayiş etdirdi.
Badminton üzrə Azərbaycan Milli Çempionatı
Badminton üzrə Azərbaycan Milli Çempionatı — ən yaxşı badminton oyunçusunu bəlli etmək üçün təşkil olunmuş turnir. Yarış 1996/1997 mövsümündən bəri keçirilir.
Böyük Azərbaycan şairi Nizami Gəncəvi (kitab)
Böyük Azərbaycan şairi Nizami Gəncəvi — AMEA prezidenti, akademik İsa Həbibbəylinin Azərbaycan şair i Nizami Gəncəvi haqqında on dildə çap olunan kitabı
Haqqında
Ədəbiyyat İnstitutunun Elmi şurasının qərarı ilə "Elm" nəşriyyatında çap edilən kitabın məsul redaktoru filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Mehman Həsənli, ixtisas redaktoru isə filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Zəhra Allahverdiyeva dır. Nəşr görkəmli dövlət xadimi Heydər Əliyevin 24 may 2000-ci ildə Gəncədə Nizaminin məqbərəsini ziyarət edərkən çəkilən fotosu və dahi şair haqqında fikirləri ilə başlayıb. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24 yanvar 2014-cü ildə Gəncədə Nizami Gəncəvi Muzeyinin açılışında çəkilmiş fotosu və Nizami Gəncəvi haqqında fikirləri də kitabın əvvəlində yer alıb.
Kitabda Əməkdar mədəniyyət işçisi Fəxrəddin Əli, Xalq rəssamları Mikayıl Abdullayev, Fuad Əbdürrəhmanov və digər müəlliflərə məxsus rəsm əsərləri, mozaika, heykəl və başqa janrlarda olan nümunələr də əksini tapıb. "Nizami Gəncəvi almanaxı" hissəsində isə Nizami Gəncəviyə həsr olunmuş və incəsənətin müxtəlif sahələrində (rəssamlıq, xalçaçılıq, heykəltaraşlıq, ağ üzərində oyma sənəti və s.) yaradılmış sənət nümunələrinin şəkilləri verilib.
Məzmunu
Vəsaitdə böyük Azərbaycan şairi və mütəfəkkiri Nizami Gəncəvinin həyatı və yaradıcılığından, nəsil şəcərəsindən, əsərlərindəki ölkə reallıqlarından və bəşəri dəyərlərdən bəhs olunur. Nizami Gəncəvinin ölkədə və dünyada tanıtımı və təbliği üçün sanballı mənbə olan bu kitabda yer alan araşdırmalar on dildə tədqim edilib. Azərbaycan, türk, ingilis, rus dillərində olan mətn irihəcmli, alman, çin, polyak, gürcü, ukrayna və bolqar dillərində isə ixtisarladır. Nizami Gəncəvinin həyatı, lirikası, poemaları, Azərbaycan renessansı məsələsi, dahi şairin yaradıcılığında azərbaycançılıq kimi mövzular kitabda öz əksini tapıb.
Kitab haqqında fikirlər
Professor Nüşabə Araslı yazır…
Estoniya Milli Kitabxanası
thumb|[[Tallin şəhərində yerləşən kitabxana binası]] Estoniya Milli Kitabxanası — Estoniya Dövlət Kitabxanası kimi 21 dekabr 1918- ci ildə əsası qoyulmuşdur. 1919- cu ildən kitabxana Estoniya ərazisində nəşr olunan bütün çap məhsulunun məcburi nüsxəsini alır. 1922-ci ildə kitabxana parlament, hökumət və dövət müəssisələrinə xidmət edən Mərkəzi Kitabxana statusu almışdır. 1939-cu ildə Estoniya Dövlət Kitabxanası haqqında Qanuna əsasən kitabxana dövlət müəssisələri kitabxanalarının və Estoniya elmi kitabxanalarının mərkəzi kitabxanası hesab edilir. 1940-cı ildən kitabxana SSRİ-də çap olunan məhsulların məcburi nüsxəsini almağa başlayır. 1942-ci ildən Estoniya Kitab Palatası funksiyasını da daşımağa başlayır. 1944-cü ildən Estoniya SSR Respublika kitabxanası adlanmağa başlayır. 1962-ci ildə müstəqil Kitab Palatası yaranır. 1968-ci ildə kitabxananın yeni Əsasnaməsinə görə Dövlət Ümumi Kitabxanası adlanır. 1988-ci ildə Kitabxana MK statusu alır. Kitab Palatasının funksiyası yenidən Kitabxanaya həvalə olunur. 1990-cı ildə Estoniya Respublikası Ali Soveti “Estoniya Milli Kitabxanası haqqında” Qanun qəbul edir. Qanuna görə kitabxana ümumi və parlament kitabxanası kimi ölkə ərazisində nəşr olunan bütün çap məhsullarını toplayır və mühafizə edir və eyni zamanda eston dilində ölkədən kənarda çap olunan məhsulları toplayıb eston milli biblioqrafiyasını yaradır. Kitabxana 1993-cü ildən xüsusi layihə əsasında tikilmiş binaya köçürülmüşdür. 1994-cü ildə Estoniya Milli Kitabxanası haqqında yeni Qanun qəbul olunmuşdur. Qanuna əsasən kitabxanaya əvvəlki funksiyaları ilə yanaşı, informasiya müəssisəsi funksiyası da verilmişdir. 1998-ci ildən kitabxanalarda Avropa Birliyi nin informasiya mərkəzi fəaliyyət göstərir. 1995-ci ildən MK estoniya kitabxana şəbəkələrinin konsorsiumuna daxil olmuşdur.
MKnın fondu 3 milyon nüsxədən çoxdur. Elektron Kitabxana yaradılmışdır. Oxucuları 100 mindən çoxdur. Kitabxana 1993-cü ildən İFLAnın üzvüdür. Baltik regionu və Finlandiya kitabxanaları ilə sıx əlaqələr qurulmuşdur. Kitabxana dövlət büdcəsindən maliyyələşdirilir. Milli Kitabxana kitabxanaşünaslıq, biblioqrafiyaşünaslıq və informatika üzrə elmi-tədqiqatlar aparan ölkə kitabxana şəbəkəsinin kompüterləşdirilməsinə başçılıq edir.
Eminönü
Eminönü — Türkiyənin İstanbul ilinin keçmiş ilçəsi. Ərazi hal-hazırda İstanbulun və İstanbul ilinin paytaxtı olan Fateh ilçəsinin səmtidir. Eminönü təxminən qədim Bizantion şəhərinin qurulduğu ərazini əhatə edir. Qalata körpüsü, Haliçdən keçərək şimalda Karaköyü (tarixi Qalata ) cənubda Eminönü ilə birləşdirir. Eminönü Haliçin Mərmərə dənizinin yaxınlığında Bosfor boğazının cənub girişi ilə birləşdiyi nöqtədə yerləşir. Səmt 1928-ci ilə qədər Fateh ilçəsinin bir hissəsi idi və Roma şəhər divarları daxilindəki bütün yarımadanı əhatə edirdi. Eminönü daha sonra ilçə statusu alsa da, əhalisi aşağı olduğundan 2009-cu ildə yenidən Fateh ilçəsinə qatılmışdır.
Tarix
Haliç Eminönü/Sirkeci sahilində yerləşən təbii liman idi. Bizantion şəhəri buradan başalayaraq böyümüşdür. Bu dövrdə mövcud olmuş ən qədim məhəllələr Haliç boyunca yerləşən liman bölgələri idi. Bizans limanı 12-ci əsrdə Venesiya, Amalfi, Genuya və Pizadan olan tacirlər tərəfindən işğal edildi.
Haliç Osmanlı dövründə hələ də idxalatçılar, anbarçılar, dənizçilər və tacirlər tərəfindən istifadə edilən inkişaf etmiş liman idi.
Məhəllənin adı olan Eminönü, səmtin tarixdəki yerini əks etdirir. Emin türk dilində "ədalət', önü isə "qarşısında" deməkdir.
Eminönü 1928-ci ilə qədər Fateh ilçəsinin bir hissəsi idi. Səmt daha sonra 2009-cu ilə qədər müstəqillik əldə etsə də, həmin ildə yenidən Fatehə daxil edildi.
Türkiyə Cümhuriyyətinin ilk günlərində Eminönü geniş şəkildə təmir edildi: Yeni məscidin qarşısında böyük meydan açıldı, Misir bazarı bərpa edildi, Haliç sahilindəki balıq bazarı təmizləndi və Unkapanında yeni körpüyə qədər yol açıldı.
Eminönü bu gün
Hökumət Ankaraya köçmüş və İstanbul genişlənərək başqa səmtlərində iş mərkəzlərinin nəhəng parlaq binalarda yerləşdiyi böyük bir şəhər halına gəlmiş olsa da, Eminönü hələ də aktiv və səs-küylü yer olaraq qalır. Ərazi gündüz saatlarında tacirlər, müştərilər və çoxsaylı turistlə dolu olur.
Səmt gecələr sakit bir yerdir. Eminönüdə bir neçə ev olsa da, tikililərin çoxu ofislər, dükanlar və atelyelerdir və səmt axşamlar gündüzün əksinə bir qədər qorxuducu yerdir. Hər gün təxminən iki milyon insan Eminönüdə işləsə və ya oradan keçsə də, səmtin cəmi 30 000 sakini var. Eminönüdə yaşayan insanlar əsasən işçi sinfi və mühafizəkarlardır.
Görməli yerlər
Eminönü İstanbulun ən məşhur yerlərindən olan bir çox tarixi məscid və tikiliyə ev sahibliyi edir.
Türksat 1C
Türksat 1C — Türkiyənin Türksat və Fransanın Aérospatiale şirkəti tərəfindən nəzarət edilən telekommunikasiya peyki. Arianespace tərəfindən, Ariane-44LP H10-3 daşıyıcı raketi vasitəsi ilə, Ərəbistan peyki Arabsat 2A ilə birlikdə, 9 iyul 1996-cı ildə Fransa Qvianasının Korou şəhərindəki Qviana Kosmos Mərkəzindən ELA-2 platformasından kosmosa göndərilmişdir.
Florensiya Milli Mərkəzi Kitabxanası
thumb|Kitabxana binası Florensiya Milli Kitabxanası — Roma Milli Mərkəzi Kitabxanası ilə yanaşı, İtaliyanın iki milli kitabxanasından biridir.
Məşhur italyan alim Antonio Malyabeki 1714-cü ildə 30 min cilddən ibarət olan kitab kolleksiyasını Florensiya şəhərinə bağışlayır. Əvvəlcə Malyabeki (Malyabeçi) Kitabxanası adlanan kitabxana 1747-ci ildə rəsmi olaraq fəaliyyətə başlayır. 1861-ci ildə kitabxananın fondu “Biblioteca Palatina” adlı kitabxananın fondu ilə birləşdirilir və 1885-ci ildə Florensiya Milli Mərkəzi Kitabxanası adlandırılır.
thumb|
1935-ci ildə kitab kolleksiyaları Arno çayı sahilində Sezar Baççani tərəfi ndən layihələşdirilmiş binaya köçürülür. Bu vaxta qədər isə fond Uffuçi Qalereyasının binasında yerləşirdi. 1966-cı ildə çayda baş vermiş daşqın zamanı fondun yarı hissəsi məhv olmuşdur.
Vüsal Mahmudov
Vüsal Xəyyam oğlu Mahmudov (10 mart 2002; Ağalıq, Şabran rayonu, Azərbaycan — 2 oktyabr 2020; Buzluq, Goranboy rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsinin şəhidi.
Həyatı
Vüsal Mahmudov 10 mart 2002-ci ildə Şabran rayonunun Ağalıq kəndində anadan olmuşdur. 2019-cu ildə orta məktəbdən məzun olmuşdur. Subay idi.
Hərbi xidməti
Vüsal Mahmudov 2020-ci ildən Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin sıralarında müddətli həqiqi hərbi xidmət qulluqçusu idi. Goranboy rayonunda yerləşən "N" saylı hərbi hissədə xidmət edirdi.
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Vüsal Mahmudov 2020-ci il sentyabrın 27-dən Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi üçün başlanan Vətən müharibəsində iştirak etmişdir. Murovdağın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə vuruşmuşdur. Vüsal Mahmudov 2 oktyabr 2020-ci ildə Murovdağ döyüşləri gedişatında Goranboy rayonunun Buzluq kəndi istiqamətində təmas xəttində, "Cəngavər" döyüş mövqeyində döyüş tapşırığının yerinə yetirilməsi zamanı həlak olmuşdur. Şabran rayonunda dəfn olunmuşdur.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Vüsal Mahmudov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Kəlbəcər rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Vüsal Mahmudov ölümündən sonra "Kəlbəcərin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad olunması zamanı döyüş tapşırıqlarını və xidməti vəzifələrini yerinə yetirən zaman fərqləndiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 30.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Vüsal Mahmudov ölümündən sonra "Hərbi xidmətlərə görə" medalı ilə təltif edildi.
İstinadlar
<references group="" responsive="1">
Alfonso Robles
Alfonso Qarsiya Robles (Alfonso García Robles; 20 mart 1911, Samora-de-Hidalqo,Miçoakan,Meksika - 2 sentyabr 1991, Mexiko,Meksika) —Meksikalı siyasətçi,diplomat,Meksikanın Xarici İşlər naziri (1975-1976), Alva Mürdal ilə birgə 1982-ci ildə Nobel Sülh mükafatı laureatı
Erkən həyatı
Alfonso Qarsiya Robles Tereza Qarsiya və Kirino Qarsiya Roblesin (Miçoakan ştatı) ailəsində dünyaya göz açıb. Öncə keşiş olmaq niyyətində olan Alfonso, sonra fikrini dəyişərək və Mexiko Dövlət Universitetin hüquq fakültəsinə daxil olur. 1933-cü ildə beynəlxalq hüquq və beynəlxalq münasibətlər ixtisası üzrə məzun oldu,bundan sonra Parisdə (1934-1937) və Haaqa Beynəlxalq Hüquq Akademiyasında (1938) təhsilini davam etdirdi. Robles hələ Avropada ikən diplomat kimi fəaliyyət göstərərək iki ilini İsveçdəki Meksika səfirliyində keçirir.
Karyerası
1941-ci ildə vətəninə qayıdaraq beynəlxalq təşkilatlar şöbəsinin müdiri,daha sonra siyasi və diplomatik xidmətin baş direktoru təyin edildi. 1945-ci ildə,San-Fransiskoda BMT-nin yaradıldığı konfransda Meksika nümayəndə heyətinin üzvü oldu. Daha sonra Nyu Yorkdakı BMT Katibliyində çalışdı. 1957-ci ildə Meksikaya qayıtdıqdan sonra Xarici İşlər nazirliyində Avropa,Asiya və Afrika şöbəsinin müdiri təyin edildi,bununla əlaqədar 1958 və 1960-cı illərdəki dəniz hüququ ilə bağlı konfranslarda fəal iştirak etmişdir.
Sülhməramlı kimi fəaliyyəti
1962-1964-cü illərdə Meksikanın Braziliyadakı səfiri olmuşdur. 1962-ci ildə Karib böhranından sonra Latın Amerikasında nüvə silahından azad zonanın yaradılması haqqında müqavilə barədə ciddi düşündü.
1964-cü ildə Meksika Xarici İşlər nazirinin müavini təyin edildi və bu vəzifəsini icra edərkən Latın Amerikasında nüvə silahlarının qadağan edilməsi ilə bağlı Tlatelolko müqaviləsinin (1967) imzalanmasında əsas rollardan birini oynadı.
1967-ci ildə ona Alva Mürdal ilə birlikdə 1968-ci ildə dünyanın 115 dövləti tərəfindən qəbul edilmiş Nüvə Silahlarının Qarşısının Alınması Müqaviləsinin hazırlanmasında fəal iştirak etdiyi üçün ona,BMT-nin Silahsızlanmaya dair Cenevrə konfransındakı Meksika nümayəndə heyətinə rəhbərlik etmək tapşırıldı.
1970-1975-ci illərdə Meksikanın BMT-dəki nümayəndəsi olmuş,sonra bir il Meksikanın xarici işlər naziri vəzifəsində çalışmışdır. 1977-ci ildən Meksikanın Cenevrədəki BMT Silahsızlaşdırma Komitəsində daimi nümayəndəsi oldu. Silahlanma yarışına son qoyulmasına dair böyük güclər arasında uzlaşma əldə etməyə çalışdı. 1978-ci ildə ilk belə iclas keçirildi,burada Robles qeyri-rəsmi olaraq "Yekun Sənəd" adlanan qətnamənin mətn layihəsinin hazırlanmasından məsul oldu. 1982-ci ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Məclisinin xüsusi iclasında dünya səviyyəsində tərksilah kampaniyası təşkil etməyi təklif etdi. Böyük dövlətlərin mövqeyi səbəbindən sənəd hazırlamaq mümkün olmadı, lakin bu fikir böyük dəstək aldı və 1982-ci ilin yayında ABŞ və Avropada minlərlə nüvə əleyhinə nümayiş keçirildi.
Son illəri
1982-ci ildə Alva Mürdal ilə birlikdə silahsızlanma və beynəlxalq danışıqlar sənəti sahəsindəki iyirmi illik fəaliyyətinə görə Nobel Sülh mükafatına layiq görüldü. Nobel sülh mükafatını alarkən söylədiyi nitqində Robles,Tlatelolko müqaviləsinin hazırlanması və məzmunu barədə danışaraq,Latın Amerikasının nüvəsiz zonasının,təəssüf ki,əhalinin sıx olduğu digər ərazilərində özünə davamçı tapa bilmədiyini xatırlatdı.
1985-ci ildə BMT-nin Silahsızlaşdırma Komitəsinin sədri seçildi.
2 sentyabr 1991-ci ildə vəfat etdi.
Şəxsi həyatı
1949-cu ildə BMT-nin Yaxın Şərqdəki missiyasına rəhbərlik edərkən Robles,bir il sonra evləndiyi Perulu Xuana Mariya Sislo Valdenomar ilə tanış oldu. Onların - Alfonso və Fernando adlı iki oğlu oldu.
Diplomat kimi fəaliyyət göstərdiyi illərində Robles beynəlxalq münasibətlərə dair 20 kitab və 300-dən çox məqalə yazmışdı.
Mais Səfərov
Mais Şakir oğlu Səfərov — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Mais Səfərov 20 iyul 1999-cu ildə Azərbaycanın Neftçala rayonunun Xol Qarabucaq kəndində anadan olmuşdur. Atası Şakir maşın ustası, anası isə Narıngül idi. Bir bacısı var idi. İbtidai təhsilini 2006-cı ildə Səbail rayonu Bayıl qəsəbəsi 163 saylı tam orta məktəbdə almış, daha sonra təhsilini 2010-cu ildən 2015-ci ilə qədər Sabunçu rayonu Balaxanı qəsəbəsi C. Cahangirov adına 4 saylı tam orta məktəbdə davam etdirmiş, 2015-ci ildə Bakı Humanitar Kollecinin Təsviri İncəsənət müəllimliyi fakültəsinə qəbul olmuşdur. 31 may 2019-cu ildə kollec təhsilini başa vurmuşdur.
Hərbi xidməti
Mais Səfərov 1 iyul 2019-cu ildə Neftçala RHK-dan xidmətə yollanmış, Goranboy rayonu Aşağı Ağcakənd kəndində xidmət etmişdir. Əsgərlikdə olarkən xidmətini layiqli yerinə yetirdiyi üçün dəfələrcə fəxri fərmana layiq görülmüşdür. O, 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi üçün başlanan Vətən müharibəsində savaşmışdır. Səfərov Talış yüksəklikləri, Murovdağ və Suqovuşan uğrunda gedən döyüşlərdə iştirak etmişdir. Qrantamiyotçu olan Mais Azərbaycan telekanallarının birindəişğaldan azad olunmuş torpaqlarda erməni maşınlarını apararkən görünmüşdü. Səfərov 1 oktyabr 2020-ci ildə Goranboy rayonu Tap Qaraqoyunlu kəndi, Kəhrilər xarabalığı istiqamətində Ermənistan qüvvələri tərəfindən odlu silahla və diğər silah növlərindən atılan mərminin partlayışı nəticəsində həlak olmuşdur.
Ədalət Vahabov
Vahabov Ədalət Qurban oğlu — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin leytenantı, Qarabağ müharibəsi şəhidi. thumb|300px|[[Həsənriz (Aterk) uğrunda 40 Şəhid. (Abidə 5 sentyabr 1992 qoyulmuşdur.) Haqverdi Verdiyev ,Yusif Qasımov (baş leytenant), Çərkəz Həsənov, Dəyanət Məmmədov,Vüqar Hüseynov, Rasim Abbasov, İmaməddin Əliyev, Simran Rzayev,Şahin Abbasov, Sərvan Ağayev,Qarabala Mayılov,Müşfiq Paşayev, Elman Cavadov,Ədalət Vahabov, Ucar Zeynalov, Bəxtiyar Cəfərov (əsgər, 1973), Sadiq Muradov, Vasif Əlibəyov, Rəsul Süleymanov (əsgər, 1973), Əlibaba İbrahimov, Fuad Həsənov İlham Hüseynov (əsgər, 1973), Münasib Mehdiyev]]
Həyatı
19 iyul 1992-ci ildə Ağdərənin Həsənriz məntəqəsi istiqamətində gedən döyüş zamanı şəhid olmuşdur.
Təltifləri
Sıravi İlham Hüseynov 19 noyabr 1992-ci il tarixdə respublikamızın suverenliyinin və ərazi bütövlüyünün qorunmasında, dinc əhalinin təhlükəsizliyinin təmin edilməsində göstərdiyi şəxsi igidlik və şücaətə görə “Azərbaycan Respublikasının Fəxri fərmanı” ilə (ölümündən sonra) təltif edilmişdir. İgid döyüşçünün məzarı Bakı şəhərindədir.
Mədəd Coşqun
Həyatı
Mədəd İsa oğlu İsmayılov 1938-cı il iyunun 18-də Borçalıda Dmanisi (Başkeçid) rayonunun Azərbaycan Gəyliyən kəndində anadan olmuşdur. 1959-cu ildə Dmanisi rayonu Qızılkilsə kəndində orta məktəbini qızıl medalla, 1961-ci ildə isə A.S.Puşkin adına Tbilisi Dövlət Pedaqoji İnstitutunun Tarix-Filologiya fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.
Tbilisidə nəşr olunan "Samqori" qəzeti Mədəd Coşqunun ilk iş yeri olub. İnstitutu bitirdikdən sonra o, Dmanisi rayonuna qayıdıb, Qamışlı kəndində səkkizillik məktəbin direktor müavini, Dmanisi rayonunun yerli radio verilişləri redaksiyasının redaktoru, rayon partiya komitəsinin ideologiya şöbəsində təlimatçı vəzifələrində çalışıb. Mədəd Coşqun uzun illər Dmanisidə iki dildə (gürcü və Azərbaycan) çıxan "Trialeti" adlı rayon qəzetində Azərbaycan şöbəsinin redaktoru olub. Borçalıda milli qarşıdurma dövründə Mədəd Coşqunun Gürcüstanda sonuncu iş yeri olan "Trialeti" qəzetinin Azərbaycan dilində nəşri 1991-ci ildə dayandırılıb. Gürcüstanda azərbaycanlıların milli zəmində sıxışdırılmasının, yeni-yeni başlayan köç prosesinin qarşısını almaq, soydaşlarımızı məlumat blokadasından çıxarmaq üçün Mədəd Coşqun "İnam" adlı qeyri-leqal qəzet yaradaraq Borçalıda yayımlamağa başlayır. Mədəd Coşqun Dmanisidə 1992-ci ilə qədər mübarizəsini davam etdirir. 1992-cü ildə o ailəsi ilə Gürcüstandan köçməyə məcbur qalır.
Mədəd Coşqun SSRİ Jurnalistlər İttifaqının, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvüdür.
Yaradıcılığı
Mədəd Coşqunun şeir və məqalələri 1960-cı ildən etibarən "Sovet Gürcüstanı", "Samqori", "Axali Marneuli", "Trialeti", "Qələbə bayrağı" (Gürcüstan), "Azərbaycan gəncləri", "Ədəbiyyat və incəsənət", "Kommunist", "Azərbaycan dünyası", "Kəndin səsi", "Rabitə dünyası", "Şərqin səsi" (Azərbaycan) və s. qəzetlərdə, "Pioner" jurnalında ("Bənövşə" poeması 1967-ci il), Azərbaycanın və Gürcüstanın dövlət radio-televiziyalarında səslənib. Mədəd Coşqunun şeirləri həmçinin "Çeşmə" (Tbilisi, 1980), "Dan ulduzu" (Tbilisi, 1987), "Addımlar", (Bakı, 1994, 1995, 1997), "Ədəbi Gürcüstan" (Tbilisi, 2007, 2012), "Azərbaycan ədəbiyyatı antologiyası. Borçalı" (Bakı, 2008) ədəbi məcmuələrində dərc edilib.
Mədəd Coşqun novator şairdir — ilk dəfə dörd, iki və hətta bir hecalı şerləri dünya poeziyasına məhz Mədəd Coşqun gətirib. Mədəd Coşqun nəinki dörd, iki, birhecalı şer yazmışdır. O, həm də dördhecalı şerlərdə daxili qafiyələr yaratmışdır:
Mədəd Coşqunun əsərləri gürcü, rus, türk, abxaz, ingilis dillərində çap edilmişdır.