cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Moisey Bainov
Həyatı
Orta məktəbi doğulduğu kənddə bitirmişdir. Daha sonra Moskvada Maksim Qorki adına Ədəbiyyat İnstitutunda təhsil almışdır. Moisey Bainov Rusiya Yazıçılar Birliyinin üzvü seçilmişdir (1964).
2001-ci ildə Abakanda vəfat etmişdir.
Yaradıcılığı
Moisey Bainov bədii yaradıcılığa hələ orta məktəbdə oxuduğu illərdə şeirlə başlamışdır. 1959-cu ildə xakas dilində nəşr olunan “Şeirlər” (Стихтар) adlı poetik toplusu və daha sonra yayınlanan “Çöl Duması” poeması ilə ədəbi prosesdə tanınmışdır. Bütövlükdə müəllifin xakas və rus dillərində 10-dan artıq kitabı nəşr olunmuşdur. Onun şeirlərini rus dilinə V.Juravlyev, S.Polikarpov, İ.Fonyakov, A.Medvedyev, N.Axpaşeva kimi peşəkar tərcüməçilər çevirmişlər.
Moisey Bainovun poeziyası realist və romantik üslubun qovuşunda təzahür edir. Uşaq ikən yetim qalması, həyatın ən sərt, mürəkkəb keşməkeşləri ilə üzləşməsi onu erkən yaşlarında müdrikləşdirmiş və bu məqam poeziyasına yansımışdır. Onun lirik, melodik şeirlərinin sətirləri arasında real, kədərli, acı həqiqətlər gizlənir. Şeirlərindən fərqli olaraq şairin poemalarında epik vüsət özünü büruzə verməkdədir.
Mosey Bainovun xakas türkcəsinin imkanlarından maksimum bəhrələnərək şeir və poemalar yazması onun doğma ana dilini yaşatmaq missiyasından qaynaqlanır. Müəllifin əsərləri rus dili ilə yanaşı, qırğız, tuva və ukrayna dillərinə tərcümə olunmuşdur.
Kitabları
Xakas dilində Rus dilində
Mükafatları və xatirəsinin əbədiləşdirilməsi
2014-cü ildə Xakasiya Respublikasında Moisey Bainov adına ədəbi mükafat təsis edilmişdir.
Xarici keçidlər
http://www.nbdrx.ru/chit/lm/souz/souz3.asp
Ədəbiyyat
Кошелева А. Л. Хакасская поэзия 1920—1990-х годов: Типология и закономерности развития. Абакан, 2001; Библиограф, справочник «Писатели Хакасии» / Сост. Вычужанина А. Г. — Абакан, 2000
Romi Şnayder
Romi Şnayder, əsl adı Rozmari Maqdalina Albax (23 sentyabr 1938, Vyana - 29 may 1982, Paris)—Avstriya aktrisası.
Monastrdan səhnəyə
Romi Şnayder əsl adı (Rozmari Maqdalina Albax) 1938-ci il sentyabrın 23-də Vyana şəhərində anadan olub. Ailənin tək övladı olan gələcək aktrisanın dörd yaşı tamam olanda valideynləri boşanırlar. Rominin anası ikinci dəfə restoran sahibi ilə ailə qurur. Başları öz həyatlarına qarışdığından valideynləri Romini tərbiyə olunması üçün monastra verirlər.
Rominin on beş yaşı olanda anası onu monastrdan götürüb öz yanına gətirir. Həmin zaman onun anası Vyana teatrlarının birində prodüsser vəzifəsində çalışırdı. Rominin nənəsi Avstryanın Sara Bernar titulunu qazanmış Roza Albax Petti də həmin teatrda vaxtilə aparıcı rolları ifa edən qocaman aktrisa kimi fəaliyyət göstərirdi. Rozamri də həmin teatr tamaşalarında rollar ifa etməyə başlayır. Bir il sonra Rozmari “Feyerverk” filminə çəkilir. Və özünə Romi Şnayder təxəllüsünü götürür.
1957-ci ildə Romi artıq məşhur aktrisaya çevrilə bilir. Erkən yaşda gəlmiş məşhurluq onun başını gicəlləndirmir. 1957-ci ildə o, “Sissi” serialına çəkilir. Lakin, qəfildən serialın gələcək bölümlərinə çəkilməkdən imtina edən aktrisa “Kristina” filmindən gələn təklifi qəbul edir. Ancaq bir şərtlə tərəf müqabilini məhz o, özü seçəcək. Yüzlərlə fotonun içərisindən Alen Delonun şəklini seçən Romi anası ilə birlikdə Fransaya gedir. Aktrisanın qarşılanma mərasimi gül-çiçəklə başa çatdıqdan sonra Rominin qarşısında əlində qırmızı gül dəstəsi tutmuş cavan oğlan dayanır. Həmin oğlan hələ Parisdə çox az tanınan Alen Delon olur. Kinayəli gülüşlə Romini izləyən Alen dostuna tərəf çevrilərək aktrisa haqqında dodaqltı mızıldayır: “Üfürülmüş alman qazı”. Onun bu sözlərini eşidən yaxınlıqdakı pərəstişkarlar cavan aktyoru yerindəcə parçalamaq istəyirlər.
Nifrətin məhəbbətə çevrilməsi
Filminin çəkilişləri bitən kimi Romi vətəninə yola düşür. Təyyarə ilə onu yola salan Alenin kədərli və sevgi dolu baxışlarını unuda bilməyən Romi düz iki gündən sonra yenidən Parisə sevimlisinin yanına qayıdır.
Alenlə tanışlığının yeni dövrlərində Romi öz gündəliyinə bu sözləri yazır: “Parisdə mən əsl Alen Delonla tanış oldum. Gənc, dəliqanlı, daima cins və rəngbərəng köynəklər geyinən, həmişə çəkiliş meydançasına gecikən Alen Delonla. O, özünün “Reno” markalı maşını ilə gələr və həmişə də inanılmaz əhvalatlar nəql etməyi sevərdi.”
Sevgililər Parisdə böyük bir mənzil kirayə edib orda yaşamağa başlayırlar. İstirahət günlərini isə yaxınlıqdakı kənddə keçirirlər.
Ölü sevgi
Hər iki məşhurun film çəkilişləri ucbatından Alenlə Rominin toyu bir neçə dəfə təxirə salınır. Hər zaman cütlüyə izlənən baxışlrda ancaq bircə sual olurdu: Toy nə zaman olacaq?
1963-cü ildə qəzetlərin biri bu suala Alen Delonun sarışın bir qadının qarşısında diz çökmüş fotosu ilə cavab verir. Elə həmin gün Romi Alenə zəng vurur. Alen isə hər vasitə ilə onu sevdiyini inandırmağa çalışır. Ancaq həmin ilin avqustunda Alenin Romidən ayrılma xəbərləri ətrafı bürüyür. Bir neçə aydan sonra isə bu xəbər özünün doğruldur. Alenin başqa qadından bir oğlu dünyaya gəlir.
Bir müddət sonra Romi Berlində yeni istifadəyə verilən restoranın açılışında iştirak etmək üçün Berlinə yola düşür. Açılış zamanı o, Berlində fəaliyyət göstərən “Komediya” teatrının direktoru Qarri Meyenlə tanış olur. Onlar xeyli müddət görüşürlər. Nəhayət Romi Qarrinin ona olan məhəbbətinə müsbət cavab verir. Toydan sonra Rominin David adlı bir oğlu doğulur. Romiyə elə gəlir ki, onun həyatında artıq hər şey qaydasında gedir. Və o, həyatı yaşamağı yenidən öyrənir. Lakin, bir telefon zəngi yenidən hər şeyi darmadağın edir. Alen Delon Romini onunla birlikdə “Hovuz” filmində tərəf müqabili olmağa dəvət edir. Publika qarşısında gülümsər sima ilə pozlar verən Alen jurnalistlərin Romi ilə bağlı suallarına belə cavab verir: “Bu dəfə biz doğrudan da ssenari üzrə bir-birimizi sevəcəyik.” Onunla yanaşı dayanan Romi isə çiyinlərini çəkərək deyir: “Ölü sevgidən soyuq heç nə ola bilməz.” Filmin premyerasından sonra qəzetlərdə Romi ilə Alenin aeroportların birində qucaqlaşmış vəziyyətdə olan fotoları yayımlanır.
Qarri Meyen Rominin bu xəyanətini ona bağışlaya bilmir. O, işdən çıxır. İçki içməyə başlayır. Romi də tez-tez rast gəldiyi depressiyaya məruz qalır. 1973-cü ildə aktrisa ərindən boşanmaq üçün məhkəməyə ərizə verir. Və onlar qısa zamanda boşanırlar.
Oğul faciəsi və bir il sonra gələn ölüm
55-ci filminin çəkilişləri zamanı Romi artıq əsəbi və deyingən bir aktrisaya çevrilir. O, gün ərzində iki, üç qutu siqaret çəkir, İçki şüşələrindən uzaq dayana bilmir. Həddindən artı əsəbi və gərgin olan aktrisaya ən böyük zərbə oğlu Davidin qəfil ölüm xəbəri olur. 1981-ci ildə açarının evdə unudan David evə girmək üçün bağçanın hasarından aşıb keçmək istəyərkən metaldan düzəldilmiş şiş uclu payaların üzərinə yıxılır.
Bədbəxtlikdən özünə qapanan aktrisa heç kimi görmək istəmir. Bir nəfərdən başqa. O, yalnız Alen Delonun onunla görüşmək istəyinə razılıq verir. Və vəfat etdiyi zaman onun ölüm işləri ilə əlaqəli bütün səlahiyyətləri Alen Delona tapşırır.
Çəkdiyi əzablardan əldən düşüb, bir dəri, bir sümük qalan aktrisa hamıdan üz çevirib dörd divara qapanır. Jurnalistləri isə qətiyyətlə rədd edir. Hətta onun ən yaxın dostları olan mətbuat işçiləri belə Romiyə yaxın düşə bilmirlər. Ancaq necə olursa, Romini evdən çıxartmağa rejissor Jak Ruffino nail olur. Mişel Pikollo ilə “San-susi dəhlizi” filmi aktrisanın çəkildiyi son film olur. Həmin filmdə o, on iki yaşlı oğlanı təhlükədən xilas edən qadın rolunu ifa edir. Rominin xahişi ilə filmin son titrlərində bu sözlər yazılır: “David və atasının xatirəsinə…”
29 may 1982-ci ildə aktrisa öz evində ölü vəziyyətdə tapılır. O, yazı masasının üzərinə sərilmiş vəziyyətdə baxışları isə qarşı tərəfdə divardan asılmış oğlu Davidin şəklinə dikilmiş halda olur. Sonradan həmin masadan Rominin qızı Saraya yazdığı məktub tapılır. Tezliklə qəzetlərin manşetlərini intihar xəbərləri bürüyür. Lakin, aparılan ekspertizadan sonra məlum olur ki, Romi ürək partlamasından dünyasını dəyişib.
Vəsiyyət etdiyi kimi onu bütün dəfn işlərini Alen Delon özü yerinə yetirir. Romi oğlu Davidin yanında dəfn edilir.
Fumi-e
thumb|İsanın təsviri. thumb|Bakirə Məryəmin təsviri. – Tokuqava şoqunatı dövründə Yaponiyada xristian olanları müəyyənləşdirmək üçün istifadə olunan İsa və Məryəm təsviri. Xristianlığın qadağan olduğu dövrdə Yaponiya rəsmiləri xristianları müəyyənləşdirmək üçün onlardan həmin təsvirlərə ayaqla basmaları tələb olunurdu.
Tarixi
Fumi-edən istifadə 1629-cu ildə xristianların Naqasakidə təqibləri ilə başlayıb. Onların istifadəsi 13 aprel 1856-cı ildə limanların xaricilərə açılmasından sonra rəsmi olaraq dayandırılsa da, qeyri-rəsmi istifadəsi bir müddət də davam edib. Sözügedən təsvirlər həm də ita-e adlanırdı.
Yaponiya hökuməti fumi-edən katolikləri və təqibçilərini tapmaq üçün istifadə etmişdir. Fumi-e Bakirə Məryəm və İsa təsvirləri idi. Hökumət rəsmiləri şübhəli şəxsləri bu təsvirlərə basmağa məcbur edirdilər. Təsvirlərə basmaq istəməyən şəxslər katolik hesab edilirdi və Naqasakiyə göndərilirdilər. Edo hökumətinin siyasəti onları xristianlıqdan döndərmək idi. Lakin əgər dindən qayıtmaq imtina etsələrdi, işgəncələrə məruz qalırdılar. Əgər imtina etməyə davam etsələrdi, hökumət onları öldürürdü. Edamlar bəzən Naqasakidəki Unzen dağında baş tuturdu: xristianları onsenlərdə qaynadıb öldürürdülər.
Xristianların edam olunması qeyri-rəsmi olaraq 1805-ci ildə dayandırılmışdı.
XVIII əsr Avropası fumi-edən xəbərdar idi. Bəzi müəlliflər - Conatan Svift "Qulliverin səyahəti" (1726), Oliver Qoldsmit "Dünya vətəndaşı" (1760), Volter "Kandid" (1759) - öz əsərlərində bu məsələyə toxunmuşdular. Müasir Yaponiya ədəbiyyatında Şusaku Endonun "Səssizlik" romanında fumi-e ssenari elementlərindən biridir.
Bəzi teoloqlar fumi-enin yapon xristianları üzərindəki təsirini aşkarlamağa çalışmıdırlar. Bəziləri fumi-eni İsanın sevgi və əfvinin nişanəsi kimi görmüşdür.
Yaponiyada bəzi xristianlar öz inanclarını qorumaq üçün fumi-e yerinə yetirmişdilər və gizli şəkildə (Kakure Kirişitan) inanclarına sadiq qala bilmişdilər. Yaponiyada xristianlıq yenidən leqallaşanda Yaponiyada cəmi 20.000 gizli xristian vardı. Fumi-edən öncəki dövrdə isə Naqasakidə 500 min xristian vardı. Oklend Universitetinin professoru Mark Mallins qeyd edir ki, bu göstərici fumi-enin effektiv olduğunu göstərir.
Forma
Fumi-e əsasən bürüncdən hazırlanırdı, lakin bəziləri daşdan və ya taxtadan da hazırlanırdı. Salamat qalmış fumi-elərin sayı azdır, çünki bir çoxu ya atılıb, ya da başqa şeylər üçün istifadə olunub. Bəzi nümunələr 2007-ci ildə Smitsonian İnstitutundakı "Dünyanın əhatəsi: Portuqaliya və dünya XVI və XVII əsrlərdə" sərgisində sərgilənib.
Yalançı tsuqa
—  aləminin  şöbəsinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Əbülhəsən Həsənzadə
Əbülhəsən Mirzə oğlu Həsənzadə (20 avqust 1997; Havzova, Lənkəran rayonu, Azərbaycan — 4 noyabr 2020; Daşaltı, Şuşa rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Əbülhəsən Həsənzadə 20 avqust 1997-ci ildə Lənkəran rayonunun Havzova kəndində anadan olmuşdur. Ailəsində 2 qardaş və 1 bacı olmuşdur. 2003-2014-cü illərdə şəhid Aydın Əliyev adına Lənkəran rayon Havzova kənd tam orta məktəbində təhsil almışdır. Təhsil müddətində 2012-2014-cü illərdə Lənkəran İslam Kollecində oxumuşdur. Hərbi xidmətini bitirdikdən sonra Rusiyada yaşamış və işləmişdir. Subay idi.
Hərbi xidməti
Əbülhəsən Həsənzadə 2015-ci ilin oktyabrında Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin sıralarında müddətli həqiqi hərbi xidmətə çağırılmışdır. Tərtər rayonunun Qapanlı kəndində yerləşən "N" saylı hərbi hissədə xidmət etmişdir. Hərbi xidmət müddətində 2016-cı ilin aprelin 2-dən 5-nə qədər davam edən Aprel döyüşlərində yaxından vuruşmuş, Tərtər rayonu istiqamətində fərqlənmişdir. 2017-ci ildə hərbi xidmətdən tərxis olunmuşdur.
2020-ci ilin 14 iyul tarixində Tovuz döyüşləri zamanı general-mayor Polad Həşimovun şəhid olmasından sonra səfərbərlik başlamış, Əbülhəsən Həsənzadə səfərbər olunmuşdur. 21 sentyabr 2020-ci ildə hərbi təlim toplantılarına çağırılmışdır.
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Əbülhəsən Həsənzadə 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsində könüllü olaraq iştirak etmişdir. Füzulinin, Cəbrayılın, Qubadlının və Şuşanın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə vuruşmuşdur. Əbülhəsən Həsənzadə 4 noyabr 2020-ci ildə Şuşa döyüşləri gedişatında Şuşa rayonunun Daşaltı kəndi istiqamətində döyüş tapşırığını yerinə yetirərkən həlak olmuşdur. 6 noyabr tarixində doğulduğu Lənkəran rayonunun Havzova kəndində dəfn olunmuşdur.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Əbülhəsən Həsənzadə ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad olunması zamanı döyüş tapşırıqlarını yerinə yerinə yetirən zaman mərdliyin və igidliyin göstərilməsinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Əbülhəsən Həsənzadə ölümündən sonra "İgidliyə görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Əbülhəsən Həsənzadə ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Şuşa rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Əbülhəsən Həsənzadə ​ölümündən sonra "Şuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
İstinadlar
<references group="" responsive="1">
Araz Məmmədov (əsgər, 1994)
Araz Adil oğlu Məmmədov — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Araz Məmmədov 1994-cü il mayın 2-də Tovuz rayonunun Kirən kəndində anadan olub. Daha sonra Məmmədovlar ailəsi Gəncə şəhərinə gəlirlər və burada yaşamağa başlayırlar. Araz Məmmədov 2001–2012-ci illərdə Gəncə şəhərində K. Uşinshi adına 29 nömrəli tam orta məktədə təhsil alıb. İdmanın cüdo növü ilə məşğul olurdu. Subay idi.
Hərbi xidməti
Araz Məmmədov 2012–2014-cü illərdə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin Müşfiqabad qəsəbəsində yerləşən "N" saylı hərbi hissəsində müddətli həqiqi hərbi xidmətdə olub. Hərbi xidmət zamanı o, "Baş Kəşfiyyatçı snayper" vəzifəsində çalışıb və cəbhə bölgələrində yerləşən hərbi hissələrdə ezamiyyətdə olub.
2020-ci ilin Tovuz döyüşləri zamanı general-mayor Polad Həşimovun şəhid olması Araz Məmmədova təsir edir və o, döyüşlərə yollanmaq üçün Gəncə şəhərinin Kəpəz rayonunun SHXÇDX müraciət edir.
2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi üçün Vətən müharibəsi başlanan da, Azərbaycan Ordusunun ehtiyatda olan əsgəri Araz Məmmədov öz istəyi ilə müharibəyə yollanıb. Vətən müharibəsi zamanı o, Tərtər rayonunun Suqovuşan qəsəbəsinin azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Əvvəlcə snayper, sonra isə Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrin heyətində döyüşüb. Suqovuşan istiqamətində Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin pulemyotçularının məhv edilməsində fərqlənib. Araz Məmmədov noyabrın 4-də Suqovuşan istiqamətində şəhid olub. Gəncə şəhərinin Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Araz Məmmədov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Suqovuşan qəsəbəsinin işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Araz Məmmədov ölümündən sonra "Suqovuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Qışlaq-i Hacıağaqulu (Pərsabad)
Qışlaq-i Hacıağaqulu — İranın Ərdəbil ostanının Pərsabad şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 156 nəfər yaşayır (32 ailə).
Tori Eymos
Tori Eymos — Amerikalı müğənni, mahnı müəllifi və pianoçu. Eymos mezzo-soprano vokal diapazonuna sahib olan klassik bir musiqiçidir. 5 yaşında artıq fortepianoda instrumental əsərlər bəstələməyə başlayan Eymos, bu günə qədər Johns Hopkins Universitetindəki Peabody İnstitutuna tam təqaüd qazanaraq qəbul edilən ən gənc şəxsdir. 11 yaşında oranı tərk edir. Eymos, 1990-cı illərin əvvəllərində solo sənətçi kimi irəliləyiş əldə etməzdən əvvəl, 1980-ci illərin populyar qrupu Y Kant Tori Read -in aparıcı müğənnisi idi. Onun mahnıları gender, feminizm, siyasət və din də daxil olmaqla geniş mövzulara yönəlmişdir.
Naşir
Naşir — müəssisə (dövlət, ictimai, kooperativ və ya özəl) - ədəbiyyat, incəsənət, musiqi və ya elm sahəsində fəaliyyət göstərən və məhsullarını çoxaldaraq paylaya bilən bir media şirkəti.
Nəşr məhsullarının paylanması ticarət kanalları, İnternet, habelə birbaşa naşir tərəfindən həyata keçirilə bilər. Yayımcının varlığından və iş modelindən asılı olaraq paylama ya pullu və ya pulsuz ola bilər.
Nəşrin mahiyyəti məlumatların yayılması və müəllif hüquqları obyektləri üçün əlavə dəyərin yaradılmasıdır. Nəşriyyat, təcrübəsini rəhbər tutaraq, müəllifdən (yazıçı, rəssam) yayımlanmış əsərə müstəsna hüququ əldə edir və onun təkrar istehsalını (istehsalını) və paylanmasını təşkil edir. Bununla yanaşı, həm ödəniş, həm də əsərin müəllifinə birdəfəlik qonorar ödənişi və qonorarla - müqavilədə müəyyən edilmiş əsərin satışından əldə olunan gəlirin faizinin ödənilməsi tətbiq olunur.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin açılışı münasibətilə siyasi amnitsiya haqqında qanun
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin açılışı münasibətilə qanunsiyasi amnitsiya haqqında - Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti nin fəaliyyətə başlaması münasibətilə həyata keçirilmiş humanizm aktı.
Qəbul edilməsi
Bu barədə qanun 1918 il dekabrın 7-də Parlament in birinci iclasında qəbul olunmuşdu.
Həyata keçirilməsi
Amnistiya keçirmək məqsədilə Aslan bəy Qardaşov, Həmdulla Əfəndizadə, Ağa Zeynal Tağıyev, Aslan bəy Səfikürdski, S.Ağamalıoğlundan ibarət xüsusi heyət - "Əfvi-ümumi" komissiyası yaradılmışdı. Komissiya dekabrın 11, 13, 17 və 25-də keçirdiyi iclaslarda "Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin açılışı münasibəti ilə siyasi amnistiya haqqında" qanun layihəsini hazırlayaraq Parlamentin 1919 il yanvarın 8-də keçirilən 7-ci iclasının müzakirəsinə vermişdi. Qanuna görə 1918 il dekabrın 7-nə qədər həbs edilmiş və ölkədə qüvvədə olan keçmiş Rusiya qanunlarının həm cinayət, həm də mülki məcəllələrinin bir sıra maddələri ilə təqsirli bilinən şəxslər bağışlanırdı. Bu qanuna əsasən həmin il dekabrın 7-nə qədər törədilmiş və icraatda olan məhkəmə işlərinə də xitam verilirdi.
Ramin Bayramlı
Ramin Baba oğlu Bayramlı — Tibbi Ərazi Bölmələrini İdarəetmə Birliyi İdarə Heyətinin sədri (2 dekabr 2019-cu il — 12 sentyabr 2021-ci il) , Azərbaycan Tibb Universitetinin dosenti, tibb üzrə fəlsəfə doktoru. Azərbaycan Tibb Universitetinin Mikrobiologiya və immunologiya kafedrasının müəllimidir (3 fevral 2023-cü ildən).
Həyatı
Ramin Bayramlı 20 noyabr 1979-cu ildə Göyçə mahalının Toxluca kəndində ziyalı ailəsində anadan olub. 1996-cı ildə Şəmkir rayonunun Çənlibel kənd 1 saylı orta məktəbini bitirib, həmin il Azərbaycan Tibb Universitetinin tibbi profilaktika fakültəsinə daxil olub. Tələbəlik illərində Mərkəzi Hərbi Klinik Hospitalın travmatologiya və ortopediya bölməsində gecə növbəsində tibb qardaşı vəzifəsində çalışıb. 2007–2008-ci illərdə İstanbul Universitetində, 2010-cu il Kocaeli Universitetində elmi tədqiqatlar aparıb, 2009-cu ildə 19 Mayıs Universitetində Tibbi Laboratoriyaların İdarə olunması kursunu bitirib.
Ailəlidir, 4 övladı var.
Əmək fəaliyyəti
2001–2005-ci illərdə Azərbaycan Tibb Universitetinin Mikrobiologiya və İmmunologiya kafedrasının baş laborantı, 2005–2010-cu illərdə həmin kafedranın assistenti, 2010–2013-cü illərdə baş müəllimi işləyib. 2011–2016-cı illərdə ATU-nun Tədris Terapevtik Klinikasının Mərkəzi Laboratoriyasının müdiri, 2013–2016-cı illərdə həmin klinikanın baş həkimi, 2018–2019-cu illərdə Talessemiya Mərkəzinin Elmi işlər üzrə direktor müavini kimi çalışıb. 2013–2016-cı illərdə ATU-nun Tədris-Terapevtik klinikasında işlədiyi kollektivlə birlikdə ölkəmizdə ilk dəfə tam elektronlaşmış Klinikanın qurulmasına və Klinikada 7 yeni şöbənin yaradılmasına, bu şöbələrə xaricdə təhsil almış gənc mütəxəssislərin cəlb olunmasına nail olub. Bundan başqa ATU-nun Tədris Terapevtik, Tədris Cərrahiyyə, Onkoloji klinikalarında tam avtomatlaşdırılmış tibbi laboratoriyalarının qurulmasına rəhbərlik edib. Ölkəmizdə ilk dəfə olaraq, artıq mütəmadi keçirilən rezidentlərin elmi konfranslarının təşkilinə nail olub.
ATU Tibbi Mikrobiologiya və İmmunologiya kafedrasında fəaliyyəti
Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi Elmi-metodik şurasının "Tibbi-nəzəri" bölməsinin 09.07.2010-cu il tarixli (protokol N 48) və Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi kollegiyasının 02.07.2010-cu il 14 saylı qərarı ilə tibb universitetlərinin tələbələri üçün iri həcmli fundamental dərslik yazılıb. Dərsliyin yenidən işlənmiş ikinci nəşri 2019-cu ildə çapdan çıxıb və 500 nüsxə dərs kitabı ATU-nun əsaslı kitabxanası na hədiyyə edilib.
Tibb universitetlərinin tələbələri, həkim-rezidentlər və laborantlar üçün Klinik Laborator Diaqnostika adlı iri həcmli dərs vəsaiti yazılıb, Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi kollegiyasının 15 fevral 2017-ci il, 08 saylı qərarı ilə nəşr edilib.
ATU Tədris Terapevtik Klinikasında fəaliyyəti
Azərbaycanda ilk dəfə tam avtomatlaşdırılmış Klinik-diaqnostik laboratoriya yaradılıb. Avtomatlaşdırılmış hemokultura, identifikasiya və antibiotiklərə həssaslıq sistemləri ilə təchiz olunmuş Klinik Mikrobioloji laboratoriya fəaliyyətə başlayıb. Pasiyentlər üçün Klinikada aparılan müayinələrin nəticələrinin veb portaldan əldə edilməsi təmin edilib. Universitet tarixində ilk dəfə Tədris Klinikasında fəaliyyət göstərən 6 terapiya şöbəsinin bazasında yeni şöbələr yaradılıb (Ürək-damar Mərkəzi, Hematologiya , Pulmonologiya , Nefrologiya , Qastroentrologiya , Revmatologiya , Endokrinologiya). Bununla da Klinika çoxprofilli Universitet Xəstəxanasına çevrilib.
Klinikada rezidentura təhsilinin yeni modeli tətbiq olunmağa başlayıb. Klinikanın bütün şöbələrində həkim-rezident otaqları yaradılıb, gənc mütəxəssislərin nüfuzlu beynəlxalq elektron kitabxanalara daxil ola bilməsi təmin edilib. Həkim rezidentlər Klinikanın müalicə-diaqnostika fəaliyyətinə yaxından cəlb edilib. Yuxarı kurs rezidentlərə bu istiqamətdə sərbəstlik verilib, onların aylıq məcburi növbə sistemi təşkil olunub. Bununla da hazırlanan həkim mütəxəssislərin praktik vərdişlərə yiyələnməsində ciddi dönüş yaranıb.
Ölkə tarixində ilk dəfə Azərbaycan Tibb Universiteti Rezidentlərinin Elmi Konfransı (ATUREK) keçirilib. Hazırda bu Konfranslar hər il ənənəvi olaraq may ayında keçirilir və Ulu Öndər Heydər Əliyevin doğum gününə həsr olunur. Rezidentlərin elmi tədqiqatlarını özündə əks etdirən illik ATUREK elmi toplusu nəşr olunub. Gənc tədqiqatçıların ən yaxşı şifahi və poster məruzələri ilə çıxışlarının təşviqi üçün mükafatlandırma sistemi tətbiq olunub.
Ölkədə ilk dəfə olaraq Xəstəxana İdarəetmə Sistemi (XİS), Laboratoriya İdarəetmə Sistemi (LİS), Görüntü arxivləmə və rabitə sistemi (Picture archiving and communication system — PACS) tətbiq olunmaqla tam elektronlaşmış xəstəxana yaradılıb. Xəstəlik tarixləri və ambulator qəbul kartlarının kağız forması ləğv edilib, elektron formaya keçilib. Dərman və tibbi sərflərin depolanması və dövriyyəsi tam elektronlaşdırılıb.
Sadiq Muradov
Muradov Sadiq Məmməd oğlu — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin Qarabağ müharibəsi şəhidi.
Ramin Bayramlı
Talassemiya Mərkəzində fəaliyyət
Talassemiyya Mərkəzin Tibbi Xidmətləri tamamilə elektronlaşdırılıb. Mərkəzdə tibbi sənədləşmənin elektronlaşdırılması diaqnozların təyinində, dərman və tibbi sərfiyyatın dövriyyəsində şəffaflığı təmin edib. Mərkəzdə bütün tibbi laboratoriyaların, o cümlədən sümük iliyi transplantasiyası icra olunan xəstələrin müalicəsi üçün xüsusi əhəmiyyət kəsb edən Klinik Mikrobioloji Laboratoriyanın fəaliyyəti təmin edilib. Mərkəzdə ölkə tarixində ilk dəfə olaraq, sekvenləşdirmə, yeni nəsil sekvenləşdirmə və sitogenetika laboratoriyaları yaradılıb. . Azərbaycanın beynəlxalq gen banklarına əlçatanlığı təmin edilib. Bu məqsədlə laboratoriyalar nüfuzlu Qiagen şirkəti tərəfindən xüsusi serverlə təchiz edilib. Mərkəzdə ən müasir standartlara uyğun immunofluorossesnsiya laboratoriyası yaradılıb. Hazırda bu laboratoriyalarda yüzlərlə hematoloji, onkoloji, irsi xəstəliklərin genetik və immunoloji diaqnozunu təyin etmək, orqan və toxumaların transplantasiyası üçün toxuma uyğunluğu analizlərini aparmaq mümkündür. Həmçinin bu laboratoriyalarda bütün mikroorqanizmlərin, o cümlədən təhlükəli virus və bakteriyaların genetik tiplərini, mutasiyaya uğramış ştammlarını təyin etmək mümkündür. 2021-ci ildə ölkə tarixində ilk dəfə olaraq bu laboratoriyalarda COVID19 xəstəliyinin törədicisi olan SARS Cov-2 viruslarının ölkəmizin ərazisində yayılan genetik tipləri və mutasiyanın varlığı araşdırılıb, əldə olunmuş nəticələr beynəlxalq gen bankına daxil edilib.
Sadiq Muradov
thumb|300px|[[Həsənriz (Aterk) uğrunda 40 Şəhid. (Abidə 5 sentyabr 1992 qoyulmuşdur.) Haqverdi Verdiyev ,Yusif Qasımov (baş leytenant), Çərkəz Həsənov, Sərvan Ağayev,Qarabala Mayılov, Elman Cavadov, Ucar Zeynalov, Bəxtiyar Cəfərov,Vasif Əlibəyov, Rəsul Süleymanov (əsgər, 1973), Əlibaba İbrahimov, Fuad Həsənov İlham Hüseynov (əsgər, 1973), Münasib Mehdiyev]]
Ramin Bayramlı
Talassemiya Mərkəzində fəaliyyət
Mərkəzdə ən müasir yüksək texnologiyaların tətbiq olunduğu Hematologiya, Hemostaz, Axın Sitometriyası, İmmunelektroforez laboratoriyaları yaradılıb.
Sadiq Muradov
Həyatı
1972-ci ildə Ağdaş rayon Ağzıbir kəndində anadan olmuşdur. 1987-ci ildə kənddəki orta məktəbi qurtarıb, sonra Ağdaş Kənd Təsərrüfatı Texnikumuna daxil olmuşdur. Texnikumda oxuyarkən hərbi borcunu ödəmək üçün milli ordunun tərkibində Qarabağa döyüşə yola düşmüşdür.
19 iyul 1992-ci ildə Ağdərənin Həsənriz məntəqəsi istiqamətində gedən döyüş zamanı şəhid olmuşdur. Subay idi. Sadiqin 18 yaşı vardı.
Ramin Bayramlı
Talassemiya Mərkəzində fəaliyyət
Talassemiya Mərkəzi ilə Türkiyə Respublikasının aparıcı Universitet Klinikaları arasında hematologiya və sümük iliyi sahəsi üzrə əməkdaşlıq müqaviləsi imzalanıb. Bu müqavilə çərçivəsində Mərkəzin tibbi personalının əksər hissəsi, o cümlədən burada təhsil alan rezidentlər uzunmüddətli təcrübə kurslarına göndərilib. Türkiyədən, Avropadan, Amerikadan, Rusiyadan, İsraildən dəvət olunmuş professorların iştirakı ilə dəfələrlə tibb işçiləri üçün elmi-praktik seminarlar, xəstələr üçün konsultasiya və konisilumlar təşkil olunub.
Sadiq Muradov
Təltifləri
Sıravi Sadiq Muradov 19 noyabr 1992-ci il tarixdə respublikamızın suverenliyinin və ərazi bütövlüyünün qorunmasında, dinc əhalinin təhlükəsizliyinin təmin edilməsində göstərdiyi şəxsi igidlik və şücaətə görə “Azərbaycan Respublikasının Fəxri fərmanı” ilə (ölümündən sonra) təltif edilmişdir. İgid döyüşçünün məzarı Bakı şəhərindədir.
Ramin Bayramlı
Talassemiya Mərkəzində fəaliyyət
2018-ci ildən sonra Talassemiya Mərkəzinin ölkədə hələlik yeganə olan sümük ilyi transplantasiyası şöbəsində həyata keçirilən bütün transplantasiya əməliyyatları xarici mütəxəssislər dəvət edilmədən, Mərkəzin mütəxəssisləri tərəfindən həyata keçirilir.
Elmi fəaliyyəti
2007-ci ildə "Ətrafların odlu silah yaralarının mikrobioloji xarakteristikası" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə edərək Tibb üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi alıb, 2013-cü ildən bu günə kimi ATU-nun dosenti kimi fəaliyyətini davam etdirir. Hal-hazırda "Nozokomial infeksiya törədicilərinin molekulyar-genetik xarakteristikası" mövzusunda doktorluq dissertasiyası üzərində işləyir. 100—dən çox elmi məqalənin, 1 metodik tövsiyələrin, "Klinik Laborator Diaqnostika" adlı dərs vəsaitinin (298 s) və "Tibbi Mikrobiologiya, İmmunologiya və Klinik mikrobiologiya" adlı dərsliyin (755 s) müəllifidir.
Dövlət İmtahan Mərkəzinin ekspertidir.
I Vasiley (imperator)
I Vasiley və ya Makedoniyalı Vasiley   — Bizans imperatoru. Makedoniya sülaləsinin banisidir.
Makedoniya əyalətində kasıb kəndli ailəsində dünyaya gəlmişdir. Daha sonra Bizans imperatoru III Mixail in qohumlarından birinin xidmətinə alındı və beləcə, sarayda əlaqə qurdu. Daha sonra sarayda yüksəldi və imperatorun məşuqələrindən biriylə evləndirildi. Evlənməsinə baxmayaraq xanımının imperatorla olan sevgi macəralarına göz yumdu və bu vasitəylə sarayda gücləndi. Hətta bu vəziyyət o qədər ağırlaşdı ki, bu xanımın dünyaya gətirdiyi ilk övladı və daha sonra taxta çıxacaq olan VI Leo nun atasının kim olduğu hələ də bilinmir.
Çox keçmədən sezar titulu aldı və mühüm rəqiblərini aradan qaldırdı. İmperatora yaxınlaşan Vasiley 866-cı ildə özünü ortaq imperator elan etdirdi. Cəmi bir il sonra imperator sui-qəsdlə öldürüldü və I Vasiley taxta çıxarıldı.
Hakimiyyət illəri Bizans imperiyası nın çiçəklənmə dövrü olaraq qəbul edilir. 869-cu ildə oğulları Konstantini, 870-ci ildə Leo nu, 879-cu ildə isə Aleksandr ı ortaq imperator elan edərək ailəsinin taxt iddialarını gücləndirdi. Onun səltənətində Konstantinopol da güclü memarlıq işləri görüldü. Nea Eklezya kilsəsi məhz onun sifarişiylə inşa edilmişdir.
Ölümünün ardından oğlu və ya oğulluğu VI Leo hakimiyyətə gəldi.
Qışlaq-i Hacıasparkəndi (Pərsabad)
Qışlaq-i Hacıasparkəndi — İranın Ərdəbil ostanının Pərsabad şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 109 nəfər yaşayır (15 ailə).
Tsuqa
—  aləminin  şöbəsinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Qışlaq-i Hacıbayandur (Pərsabad)
Qışlaq-i Hacıbayandur — İranın Ərdəbil ostanının Pərsabad şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 140 nəfər yaşayır (31 ailə).
Kontakt dermatit
Kontakt dermatit — kimyəvi və ya fiziki agentlərin təsirindən yaranan dərinin kəskin və ya xroniki iltihabı. Tez-tez allergik kontakt dermatitin səbəbi bəzi şampunların, losyonların, nəmləndirici kremlərin bir hissəsi olan törəmələrdən ayrılan formaldehidə reaksiyadır.
Epidemiologiyası
Kontakt dermatit bütün peşə dəri xəstəliklərinin 95%-ni təşkil edir. Kontakt dermatitin vaxtı və yayılması ilə bağlı dəqiq statistika azdır. Bir neçə aparılan tədqiqatın nəticələri metodoloji fərqlərə görə müqayisə edilə bilməz.
Simptomları
Kontakt dermatit, yad bir maddə ilə təmas nəticəsində yaranan lokallaşdırılmış səpgi və ya dəri qıcıqlanmasıdır. Kontakt dermatitə dərinin yalnız səthi bölgələri təsirlənir. Təsirə məruz qalan toxumanın iltihabı epidermisdə (dərinin ən xarici təbəqəsi) və xarici dermisdə (epidermisin altındakı təbəqə) mövcuddur.
Kontakt dermatit şiddətli qaşınma ilə nəticələnir. Onların sağalması bir neçə gündən həftələrə qədər çəkə bilər. Hətta bir neçə gündən sonra kontakt dermatit yalnız dəri artıq allergen və ya qıcıqlandırıcı ilə təmasda olmadıqda yox olur. Xroniki kontakt dermatit patogenin aradan qaldırılması gözlənilən rahatlığı gətirmədikdə inkişaf edə bilər.
Qıcıqlandırıcı dermatit adətən allergenin həqiqətən dəriyə toxunduğu bölgədə olur, allergik dermatit isə dəridə daha geniş yayıla bilər. Qıcıqlandırıcı dermatit adətən əllərdə, dərinin açıq sahələrində olur. Hər iki formanın simptomlarına aşağıdakılar daxildir:
Kontakt dermatitin hər hansı forması bədənin hər hansı bir hissəsinə təsir etsə də, qıcıqlandırıcı kontakt dermatit tez-tez əllərə təsir göstərir.
Səbəbləri
Peşəkar kontakt dermatiti ilə əlaqəli halların faizi üstünlük təşkil edən sənayelərdən, insanların məşğulluğundan, məruz qaldıqları risklərdən, və digər hallar barədə məlumat verən mərkəzlərdən və diaqnozların tərifi və təsdiqindəki fərqlərdən asılı olaraq əhəmiyyətli dərəcədə dəyişir.
German Krupkin
German Krupkin — XX əsrin ən yaxşı violonçel ifaçılarından biri, Azərbaycan Simfonik Orkestrinin əsasını qoyanlardan biri.
Kontakt dermatit
Səbəbləri
Allergik kontakt dermatitin ümumi səbəbləri bunlardır: nikel, 14 karat və ya 18 karat qızıl, Peru balzamı (Myroxylon pereirae) və xroma qarşı allergiya. Hər il təkcə Şimali Amerikada milyonlarla hadisə baş verir.
German Krupkin
Həyatı
Mərhum violonçelist evli idi və iki oğul övladı var idi. Yaxınları onu Qrişa çağırırdı. Həyat yoldaşı Yevgeniya Krupkina mahir piano ifaçısı idi və opera teatrında çalışırdı.
Kontakt dermatit
Səbəbləri
Qıcıqlandırıcı kontakt dermatitin ümumi səbəbləri arasında həlledicilər, metal emal mayeləri, lateks, kerosin, etilenoksid, kağız, xüsusilə kimyəvi maddələr və çap mürəkkəbləri ilə örtülmüş kağız, müəyyən qidalar və içkilər, ədviyyatlar, ətirlər, dərmanlar və kosmetika, qələvilər, bir çox bitkilər və s. Qıcıqlandırıcı kontakt dermatitin digər ümumi səbəbləri sərt qələvi sabunlar, yuyucu vasitələr və təmizləyici məhsullardır.
Kontakt dermatitin üç növü var: qıcıqlandırıcı kontakt dermatit, allergik kontakt dermatit və fotokontakt dermatit. Fotokontakt dermatit iki kateqoriyaya bölünür: fototoksik və fotoallergik.
Qıcıqlandırıcı kontakt dermatit
thumb|Nəm ağac zibilinin qorunmadan istifadəsi nəticəsində yaranan kontakt dermatit
German Krupkin
Fəaliyyəti
Azərbaycan kinosunda musiqi tərtibatçısı kimi 40-a yaxın filmdə çalışmışdır. Həmçinin, Azərbaycan televiziyasında bir neçə televiziya tamaşasına musiqi tərtibatı vermişdir.
Filmoqrafiya
Musiqi tərtibatçısı kimi
Kontakt dermatit
Qıcıqlandırıcı kontakt dermatit
Qıcıqlandırıcının epidermal keratinositlərə birbaşa sitotoksik təsiri qıcıqlandırıcı kontakt dermatitə səbəb olur. Bu, dəri baryerini qırır və anadangəlmə immun sistemini aktivləşdirir. Epidermisdəki keratinositlər həqiqətən qıcıqlandırıcılardan təsirlənə bilər. Bu, hər ikisi xəstəliyin patogenezində rol oynayan genetik və ətraf mühit amillərinin təsirinə məruz qalan kompleks reaksiyadır. Həm peşəkar, həm də qeyri-peşəkar mühitlərdə görünə bilər, lakin aşağı rütubət şəraitini əhatə edən peşələrdə daha çox rast gəlinir.
Allergik kontakt dermatit
thumb|Kontakt dermatiti olan 3 yaşlı qız, zəhərli sarmaşıq ilə təmasdan bir gün sonra
Allergik kontakt dermatit (AKD) insanlarda rast gəlinən immunotoksikliyin ən geniş yayılmış forması hesab olunur və ümumi peşə və ətraf mühit sağlamlığı problemidir. Allergik təbiətinə görə kontakt dermatitin bu forması əhali üçün tipik olmayan yüksək həssaslıq reaksiyasıdır. Xəstəliyin inkişafı iki mərhələdə davam edir: induksiya və elikasiya. Dərinin həssaslaşması prosesi həssas bir subyekt istənilən dəri immun reaksiyasını yaratmaq üçün kifayət qədər konsentrasiyada bir allergenə məruz qaldıqda başlayır. Bu, həssaslığa səbəb olur və daha sonra eyni allergenə dərinin eyni və ya fərqli bölgəsində məruz qaldıqda, təmas yerində ikincil immun reaksiyaya səbəb olur. Bu reaksiyanın baş verdiyi mexanizmlər mürəkkəbdir. Onların immunologiyası immun tənzimləyici sitokinlərin və T-limfositlərin diskret subpopulyasiyalarının qarşılıqlı təsirinə yönəlmişdir.
Allergenlərə nikel, qızıl, Peru balzamı (Myroxylon pereirae), xrom və zəhərli sarmaşıq, zəhərli palıd və zəhərli sumaq kimi toksikodendron bitkilərinin yağlı örtüyü daxildir. Akrilatlar, rezin kimyəvi maddələr, emulqatorlar və boyalar allergik kontakt dermatitə səbəb ola bilən maddələrdən yalnız bəziləridir.
Allergik kontakt dermatitin çox hissəsi peşə təsirindən qaynaqlanır. Dərman, geyim, kosmetika və bitkilərdəki allergenlərə qeyri-peşəkar məruz qalma da allergik kontakt dermatitin əhəmiyyətli səbəbidir.
Fotokontakt dermatit
Bəzən “foto-ağırlaşdıran” adlandırılan və fototoksik və fotoallergik olmaqla iki kateqoriyaya bölünən PCD dəri üzərində başqa bir şəkildə zərərsiz və ya daha az zərərli maddə ilə ultrabənövşəyi şüa arasında qarşılıqlı təsir nəticəsində yaranan ekzematöz vəziyyətdir (320- 400 nm UVA). ) (ESCD 2006), buna görə də yalnız xəstənin bu cür şüalara məruz qaldığı bölgələrdə görünür.
Bu şüaların iştirakı olmadan fotosensibilizator zərərli deyil. Bu səbəbdən, kontakt dermatitin bu forması adətən yalnız paltarla örtülməyən dəri sahələri ilə əlaqələndirilir və günəşə məruz qalmamaqla inamla müalicə edilə bilər. Təsir mexanizmi toksindən toksinə qədər dəyişir, lakin adətən fotoməhsulun əmələ gəlməsi ilə əlaqələndirilir. PCD ilə əlaqəli toksinlərə psoralenlər daxildir. Əslində, psoralenlər pullu dəmrov, ekzema və vitiliqo xəstəliyi kimi xəstəliklərdə müalicə etmək üçün terapevtik olaraq istifadə olunur.
Fotokontakt dermatit, kontakt dermatit formaları arasındakı fərqin aydın olmadığı başqa bir vəziyyətdir. İmmunoloji mexanizmlər də AKD-yə bənzər reaksiyaya səbəb olan bir rol oynaya bilər.
Diaqnozu
thumb|[[Tətbiq testi]]
Xəstə qıcıqlandırıcının və ya allergenin harada olduğunu bilməlidir ki, ondan qoruna bilsin. Kimyəvi maddələrin bəzən bir neçə fərqli ada malik olduğunu və həmişə etiketlərdə qeyd olunmadığını da qeyd etmək lazımdır.
Kontakt dermatitin müxtəlif növləri arasındakı fərq bir sıra amillərə əsaslanır. Vəziyyətin formasını diaqnoz etmək üçün toxuma morfologiyası, histologiya və immunoloji məlumatlar istifadə olunur. Kontakt dermatitin müxtəlif formalarını ayırd etməkdə bəzi qarışıqlıqlar var. Yalnız histoloji müayinənin istifadəsi kifayət deyil, çünki bu nəticələrin müəyyən etməyə imkan vermədiyi qəbul edilmişdir və hətta müsbət tətbiq testi dermatitin qıcıqlandırıcı, eləcə də immunoloji formasının mövcudluğunu istisna etmir.
Şvarsvald (tort)
Şvarsvald tortu — alman mətbəxinə aid tort.
Tarixi
Şvarsvald tortu 1930-cu illərdə Almaniyada meydana gəlmişdir və hazırda bütün dünyada məşhurdur. Şvarsvald albalılı tortuna şokoladlı biskvitinə kirşvasser hopdurulmuş, içliyi albalıdan hazırlanmışdır. Bəzək üçün tortda albalı və şokolad yonqarından da istifadə edilir. Tortun mənşəyi dürüst məlum deyil və çox güman ki Almaniyanın eyniadlı regionu ilə əlaqəlidir.
İsveç şvarsvald tortu
Almaniya mətbəxi ilə yanaşı İsveç mətbəxində də şvarsvald tortu vardır. İsveç şvarsvaldı kremlə örtülmüş və şokoladla bəzədilmiş formada olur. right|thumb|İsveç şvarsvald tortu Schwarzwaldtårta
Əmiraslanov
Əmiraslanov — Azərbaycanda daha çox işlədilən soyad.
Naxçıvan Muxtar Respublikası İnsan Hüquqları üzrə müvəkkili
Naxçıvan Muxtar Respublikası İnsan Hüquqları üzrə müvəkkili (Ombudsman)-Naxçıvanda Ali Məclis tərəfindən seçilən ombudsman.
Tarixi
30 dekabr 2005-ci ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Konstitusiyasına əlavələrin və dəyişikliklərin təsdiq edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya qanunu qəbul edilmişdir. Həmin qanuna əsasən Naxçıvan Muxtar Respublikasının Konstitusiyası na Naxçıvan Muxtar Respublikasının İnsan Hüquqları üzrə Müvəkkilinin (Ombudsmanın) seçilməsi və onun statusu ilə bağlı əlavə və dəyişikliklər edilmişdir. Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisi nin 20 fevral 2006-cı il tarixli üçüncü çağırış ikinci sessiyasında "Naxçıvan Muxtar Respublikasının İnsan Hüquqları üzrə Müvəkkili (Ombudsman) haqqında" Naxçıvan Muxtar Respublikası qanunu qəbul edilmişdir.
Müvəkkillər
Naxçıvan Muxtar Respublikasının İnsan Hüquqları üzrə müvəkkili Ülkər Bayramova, ilk dəfə 11 iyul 2006-cı il tarixdə keçirilən üçüncü çağırış Naxçıvan MR Ali Məclisinin üçüncü sessiyasında, ikinci dəfə 28 dekabr 2013-cü ildə dördüncü çağırış Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin səkkizinci sessiyasında bu vəzifəyə seçilib.
Hazırkı Naxçıvan Muxtar Respublikasının İnsan Hüquqları üzrə Müvəkkili (Ombudsman) Günay Rzayeva 16 iyul 2022-ci il tarixdə keçirilən altıncı çağırış Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin yeddinci sessiyasında bu vəzifəyə seçilib.
Səyyarə İbadullayeva
Həyatı
Səyyarə İbadullayeva 22 fevral 1957-ci ildə Naxçıvan şəhərində anadan оlub. 1980-ci ildə Naxçıvan Dövlət Universitetinin Təbiət-Coğrafiya fakültəsini bitirib. Universiteti bitirdiyi il Azərbaycan Еlmlər Akademiyası Naхçıvan Regional Еlm Mərkəzində, daha sonralar isə Naxçıvan Muxtar Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin Həsən Əliyev adına "Araz" Elm-İstehsalat Birliyində kiçik elmi işçi kimi işləyib.
1993-cü ildə Bakı şəhərinə işə dəvət edilib və fəaliyyətini AMEA Eroziya və Suvarma İnstitutunda (Aqroekologiya Elm Mərkəzində) davam etdirib.
Təhsili
1990–1994-ci illərdə AMEA Botanika İnstitutunun dissertantı olub və Botanika ixtisası üzrə "Naxçıvan MR florasında Baldırğan (Heracleum L.) növlərinin bioekoloji xüsusiyyətləri və efiryağlılığı" mövzusunda namizədlik dissertasiyası işini müdafiə edib. 1995-ildə AMЕA Bоtanika İnstitutunda əvvəlcə elmi fəaliyyət göstərib, daha sonra isə Botanika institutunun Еtnоbоtanika şöbəsinin müdiri vəzifəsinə təyin edilib. Bakı Dövlət Universitetində "Azərbaycan florasının Kərəvüzkimiləri — Apiaceae Lindl" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir (2005). 2012-ci ildə artıq yüksək elmi fəaliyyəti layiqincə qiymətləndirilmiş və professor elmi adına layiq görülmüşdür.
Oktyabrın 18-də AMEA Botanika İnstitutunda keçirilən Elmi şuranın növbəti iclasında AMEA prezidentinin sərəncamı ilə biologiya elmləri doktoru, professor Səyyarə İbadullayeva Botanika İnstitutun icraçı direktoru vəzifəsinə təyin edilmişdir. 2021-ci il noyabr ayının 5-i professor Səyyarə İbadullayeva açıq səsvermənin sonunda yekdilliklə Bоtanika İnstitutunun baş direktoru vəzifəsinə seçilib.
Ailəsi
Ailəlidir, 2 övladı var.
Fəaliyyəti
Səyyarə İbadullayeva Azərbaycan flora və bitkiliyində formasiya və assosiasiyaların tərkibini öyrənib, genezisi və formalaşması yollarını araşdırıb, itmək təhlükəsində оlan bitkilərin mühafizəsi və bərpası istiqamətində populyasiyaları senoloji və beynəlxalq qırmızı siyahıya uyğun qiymətləndirmişdir. O, bu sahədə indiyədək 500-ə qədər çöl tədqiqatları aparıb, xüsusən Qoruq və Yasaqlıqlarda flora biomüxtəlifliyinin ekoloji qiymətləndirilməsini həyata keçirib, mühüm xalq təsərrüfat əhəmiyyətli növləri aşkara çıxarıb, onların regionlar üzrə ehtiyatını öyrənib və itməkdə olan bitkilərin mühafizəsi üzrə tədbirlər kompleksi işləyib hazırlayıb. O cümlədən Şahbuz Dövlət Təbiət Qoruğunda, Şahdağ Milli Parkında bitkilərin təbiətdə qurşaqlar üzrə yayılma qanunauyğunluqlarını, torpaqlara münasibətini öyrənib, Kür-Araz və Arazboyu düzənliklərdə səhralaşmanın yaranma səbəblərini araşdırıb və bu sahədə bir neçə beynəlxalq impact faktorlu jurnallarda məqalə nəşr etdirmişdir.
Pedaqoji fəaliyyətləri
1992–1993-cu illərdə Naxçıvan Tibb Kollecində, 2007–2008-ci illərdə Odlar Yurdu Universitetində, 2012–2013-cü illərdə isə Sumqayıt Dövlət Universitetiində dərs deyib. İndiyə kimi Səyyarə İbadullayeva 13 nəfər biologiya üzrə fəlsəfə doktoru, 4 nəfər elmlər doktoru yetişdirmişdir.
Elmi fəaliyyətləri
Səyyarə İbadullayeva 1999–2018-ci illərdə Botanika İnstitutunun nəzdində fəaliyyət göstərən müdafiə şurasının elmi katibi, 1999–2018-ci illərdə AMEA Botanika İnstitutunun nəzdində fəaliyyət göstərən Dissertasiya Şurasının elmi katibi, 2012–2015-ci illər həmin İnstitutun Elmi Əsərlər Toplusunun redaktor müavini, 2016–2021-ci illərdə redaksiya heyətinin üzvü; 2021 toplunun redaktoru və AMEA Biologiya Bölməsində biologiya seksiyası üzrə sədr, Problem Şurasının sədr müavini və Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında AAK-nın Biologiya və Aqrar elmləri üzrə ekspert (2018–2019-cu illər), AMEA Molekulyar Biologiya və Biotexnologiyalar İnstitutunun Elmi Şurasının üzvü (2017–2020-ci illər), Scientific journal of Academic research. Multidisciplinary Journal. BLACK SEA. Tbilisi, Georgia beynəlxalq redaksiya heyətinin üzvüdür.
Əsas elmi nailiyyətləri
Azərbaycan florasında bir sıra fəsilələrin taksоnоmik tərkibi və biоеkоlоji xüsusiyyətlərini müəyyənləşdirmiş, mühüm xalq təsərrüfatı əhəmiyyətli növlərin regionlar üzrə ehtiyatını öyrənmiş və ilk dəfə olaraq itməkdə olan 70-dən çox növün mühafizəsi üzrə tədbirlər kompleksini işləyib hazırlamış, bəzilərini Azərbaycanın "Qırmızı kitab"ının II nəşrinə daxil etmiş, 40-dan çox növ barədə əlavə tövsiyə vermişdir. Tədqiqatlara əsasən "Gəncə-Qazax bölgəsinin nadir bitkiləri" kitabını tərtib etmişdir. Naxçıvan MR florası üçün 1 (Viscum album L.) Azərbaycan florası üçün 2 (Thymus hyemalis Lange., Salvia modesta Boiss.) və Qafqaz florası üçün 1 (Helasciadium nodiflorum) yeni bitki növü aşkar etmişdir.
Azərbaycan florasına Kərəvüzkimilər fəsiləsindən 6 cins, 23 növ və 1 yarımnöv, Dalamazkimilər fəsiləsindən 2 növün ilk dəfə təsvirini vermişdir. Apiaceae, Malvaceae, Lilaceae, İridaceae, Polygonaceae fəsilələrinin təyinedicilərini tərtib etmiş, bioekologiyasını, fitosenologiyasını və təsərrüfat əhəmiyyətini öyrənmiş, 300-ə qədər növün areal xəritəsini tərtib etmişdir.
Azərbaycan biomüxtəlifliyində dərman preparatlarında istifadə edilən bəzi maddələrin xammal mənbəyi aşkar edilmişdir. Baldırğan cinsinin 5 növünün kök və toxumlarından elm üçün yeni 15 fərdi maddə almışdır.
Azərbaycan florasında 85 növdə efir yağı müəyyən etmiş, onların ekoloji şəraitdən asılı olaraq dinamikada öyrənmiş, komponent tərkibini aşkar etmişdir. Tədqiqatlar nəticəsində bozqırlarda rast gələn növlərin 72–75%-in bütün orqanlarında, meşədə olan növlərin (39–42%) çiçək və toxumunda efir yağı toplanmasını aşkar etmiş, efir yağlarının antimikrob xüsusiyyətlərini təyin etmişdir.
Azərbaycan florasında faydalı bitkiləri etnobotaniki təhlil etmiş, yabanı tərəvəzlərə aid 200, yem kimi istifadə edilən 330, dərman bitkilərindən 500-ə qədər növün areallarını, populyasiyalarının müasir vəziyyətini və bitkilik tipində rolunu müəyyənləşdirmişdir. Təbii fitosenozlarda antropogen amillərə məruz qalan növləri ilk dəfə olaraq reintroduksiya etmiş, onları təbiətdəki ilkin vəziyyətlərinə qaytarmışdır. Xalq təbabətində etnik üsullarla istifadə edilən bitkilər barədə bölgələrdən məlumatlar toplamış və buna aid 5 kitab nəşr edilmişdir.
Bütöv Azərbaycan regionu (İran İslam Respublikası və Azərbaycan Respublikası) üzrə xalq təbabəti üsullarının eyniliyini sübut edən "Folk medicine" kitabını nəşr etmişdir.