cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Suxoy Su-39
Su-39, SU-25-in dərin modernizasiyasıdır. Təyyarənin üzərində işlər 1986-ci ilin yanvar ayından başlanmışdır. Həmin dövrdə SSRİ müdafiə nazirliyi tərəfindən belə qərara gəlinmişdi ki, sutkanın istənilən vaxtı döyüş apara bilən yeni versiyanın Su-25T-nin üzərində işə başlanılsın. Yeni təyyarədə yeni radioelektron aparatların və geniş silah nomenklaturasının istifadəsi planlaşdırılmışdı. Yeni təyyarə üçün tələblər bunlar idi:
1. Silahların hədəflərə qarşı daha effektiv tətbiqi;
2. Düşmənin hava hücumundan müdafiəsinin effektiv keçilməsi;
3. Relyefin dəyişikliklərinə uyğun olaraq aşağı hündürlüklərdə uça bilmək.
T-8TM-3 öz birinci uçuşunu 1995-ci ildə 15 avqustda etdi. Elə həmin il təyyarə rəsmi olaraq Su-39 adlandırıldı. Hazırkı dövrdə bu modifikasiyalı 4 təyyarə düzəldilmişdir. Yaxın dövrlərdə aviasiyanın əsas vəzifəsi quru qoşunlarının əsas zərbə qüvvələri olan tank qoşunlarını məhv etmək və yaxud da onların hərəkətini ləngitmək olacaqdır ki, bununla da həmin dövr ərzində quru qoşunları yenidən qruplaşmağa və əkshücum əməliyyatlarına vaxt qazanmış olacaqlar. Su-39-un konstruksiyası Su-25UB təlim döyüş təyyarəsinin konstruksiyasına çox bənzəyir. Lakin Su-39 da ikinci pilotun yerində əlavə yanacaq çəni və çənin altında xüsusi aralıqla ayrılmış radioelektron aparatlar yerləşdirilmişdir. Qoşalüləli QŞ-23-2 pulemyotu gövdənin əsas oxundan 273 mm sağa çəkilmişdir. Təyyarənin ön şassisi isə əsas oxdan 222 mm sola doğru çəkilmişdir. Füzelyajın quyruq hissəsində isə daha bir yanacaq çəni əlavə edilmişdir. Modernizasiya olunmuş təyyarə yeni radiolokasiya sistemi “Kolye-25” ilə təmin olunmuşdur. Bu sistem təyyarənin qanadlarının altında yerləşən asqı nöqtələrinə xüsusi konteynerdə asılır.
Su-39 həmçinin təyyarələrlə hava döyüşü aparmaq qabiliyyətinə də sahibdir. Bunun uçun Su-39 aşağıdakı raketlərə sahibdir: 1. P-73 : mənzil 20 – 40 km olan hava – hava raketi; 2. P-27 : mənzil 50 – 90 km olan hava – hava raketi; 3. P-77 : mənzil 80 – 110 km olan hava – hava raketi Dəniz qüvvələri ilə mübarizə aparmaq üçün təyyarə X -31A raketləri ilə təmin olunur: mənzil-110 km.
Düşmənin radiolokasiya sistemləri ilə mübarizə üçün isə Su-39 X-31P ve X-25MPU tipli raketlər istifadə edir.
Yer hədəflərinin məhvi üçün isə yüksək dəqiqliyə malik “Vixr” raketlərindən istifadə olunur. Su -39 özü hədəfi müəyyən edib ona qarşı hansı silahdan istifadə etməyi təyin edə biləcək qədər avtomatlaşdırılmışdır. Təyyarənin ümumilikdə 11 asqı yeri mövcuddur. 5 ədədi qanadlarda, 1-i isə füzelyajın altında. Ümumilikdə təyyarənin silahlanma kombinasiyaları aşağıdakı kimi ola bilər.
1. 16 ədəd Vixr tipli TƏIR; 2. 4 ədəd radiolokasiya əleyhinə raket X-31P və X-25MPU; 3. 4 ədəd gəmiəleyhinə raket X -31A;
5. 8 ədəd blokda ümumi sayı 160 raket olan S-8 kompleksi; 6. fərqli kütlələrdə aviabombalar və yandırıcı baklar; 7. 4 ədəd asılan pulemyotlu konteynerlər;
8. Təyyarənin füzelyajının altında qoşalüləli GŞ-23-2 Su- 39 da istifadə olunan pilotaj naviqasiya apparatları onun sutkanın istənilən vaxtında, istənilən hava şəraitində döyüşməyə, həmçinin uçuşu tam avtomatik rejimdə aparmağa imkan verir.
Yeni təyyarə 3 əsas problemin həlli üçün yaradılmışdır: 1. Düşmənin tanklarını PDM, ZTR və özüyeriyən artilleriya qurğularını dayanmış və hərəkətdə olanda, döyüş zamanı sutkanın istənilən vaxtında və çətin hava şəraitində məhv etmək; 2. Fərqli siniflərdən olan dəniz hədəflərini – desant bərələri, sürətli katerlər, freqatlar, esminesləri məhv etmək; 3. Quru qoşunları aviasiyasını, ağır zərbə və hərbi nəqliyyat təyyarələrini yerdə və havada məhv etmək Təyyarənin əsas hissələrindən biri günün istənilən anında döyüş aparmağa imkan verən “Şkval” nişangah kompleksidir. Su- 39 uçuş zamanı sabitliyi ilə fərqlənir. Bunun nəticəsində Şkval sistemi 10 km məsafədə hədəfi 60 sm dəqiqliyilə məhv etməyə kömək edir. TƏİR Vixr yüksək dəqiqliyə sahibdir. Buna görə də Su-39-un döyüş kompleksi düşmənin 16 zirehli hədəfini məhv etməyə yetərlidir. Müqayisə üçün deyək ki Su-25 160 ədəd idarəolunmayan S-8 raketi götürür, amma dəqiqliyi ancaq bir neçə tankı vurmağa bəs edir. Əsas silah TƏİR “Vixr” 1 metr qalınlığında homogen polad zirehi deşə bilir. Bir Leopard 2 hərəkətdə olarkən Su- 39 tərəfindən Vixr ilə məhv edilməsi ehtimalı 0.8-0.85-dir (80- 85%). Təyyarə həmçinin X-29T X-29P və X-25MP kimi daha güclü idarəolunan raketlər ilə də silahlandırıla bilər. TƏİR Vixr-in minimal atəş məsafəsinin az olması ona 2 km-lik meteominimumda 200 metrdən hədəfi məhv etməyə belə imkan verir. Təyyarə həmçinin az tələbatı ilə fərqlənir belə ki, Su-39-un havaya qalxması üçün qrunt uçuş zolağı da yetərlidir. Hətta 3000 metrdən yuxarı dağlıq ərazilərdə belə təyyarə havaya qalxa bilir. Güc strukturu 2 ədəd TRD-195S tipli turbindən ibarətdir. Turbinlərin hər birinin gücü 4500 kq/sm². Turbinlərin infraqırmızı diapazonda şüalanması azaldılmışdır. Bununla belə təyyarə 6 ton sursatı havaya qaldırır. Bu kriteriyalarda təyyarə Fransanın Mirage-2000-5, ABŞ-nin F-16C, İsveçin JAS-39 Gripen təyyarələrini qiymət/effektivlik nisbətinə görə 1,4- 2,2 dəfə qabaqlayır.
Təyyarənin bəzi əlavə üstünlükləri
1. Dizel yanacağını belə işlədə bilməsi; 2. Yüksək kvalifikasiyalı xidmət ekipajı tələb etməməsi; 3. İstənilən kvalifikasiyalı pilot tərəfindən idarə edilə bilməsi. Su-39–da pilotun mühafizə hissələrinin (zireh) ümumi kütləsi 1115 kq-dır. Hansı ki, bu mühafizə pilotun 30 mm-lik atıcı silahlardan 100 % qorunmasını təmin edir. Həmçinin Stinger tipli DZRK–ların tətbiqi zamanı belə təhlükəsiz enişə kömək edir. Pilotun kabinəsi isə titan zirehlə qorunur. Bu zireh 30 mm-lik mərmilərin birbaşa təmasına qarşı davamlıdır.
Baba Şeydullah (Qürvə)
Baba Şeydullah — İranın Kürdüstan ostanı Qürvə şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.
Suxoy Su-39
Təyyarənin bəzi əlavə üstünlükləri
Təyyarənin həyati qabiliyyətini “İrtış” adlı kompleks təmin edir. Bu kompleksin tərkibinə Qardeniya adlı radioelektron mübarizə/ “pomex” stansiyasi daxildir.
Baba Şeydullah (Qürvə)
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 501 nəfər yaşayır (113 ailə). Əhalisini azərbaycan türkləri təşkil edir.
Suxoy Su-39
Təyyarənin bəzi əlavə üstünlükləri
Bu stansiyanın tərkibinə daxildir: 1. İstiqamət araşdırıcı və identifikasiya edici hissə; 2. Aktiv infraqırmızı pomex “Suxoqruz” sistemi; 3. Dipol tipli yayındırıcılar və trasserlər Buraxıcı qurğu UB- 26 blokuna və İnfraqırmızı generatora sahibdir. Sistem ümumilikdə 192 yalançı fişəngə sahibdir. Fişəngləri 2 tipdədir: 1. PPİ- 26 radiolokasion tipli 2. PPR- 26 istilik tipli. Hər iki tip fişəng ümumi blokda yerləşdirilir. Təyyarənin aşkarlanmasının azaldılması üçün xüsusi boyası vardır. Bu radiosusturucu örtük EPR-elektron paramaqnit rezonansını azaltmağa və nəticədə təyyarəni RLS–lərdən yayındırmağa hesablanıb. Su-39-a qarşı istilik raketləri tətbiq edildikdə “Suxoqruz” sistemi öz raketlerini-yalançı hədəflərini atəşləyir. Üstəlik bu sistemde 6 kvt-lıq lampa da vardır. Lampa amplitudu dəyişdirilmiş dalğalar yayır və nəticədə raketin təyyarədən uzaqlaşdırılmasına səbəb olur. PPR-26 istilik tipli fişənglər də bu zaman istifadə olunur. Təyyarədə forsajsız TRD- 195S (idarəolunmayan soplolu) turbinlər vardır ki, bu turbinlərdə İnfraqırmızı iz bir neçə dəfə azaldılmışdır. Turbindəki dəyişikliklər onun çıxış temperaturunu aşağı salmış və təyyarənin termoizi aşağı düşmüşdür. Təyyarədə REM sistemlər də istifadə olunmuşdur və bu da düşmən HHM sisteminin keçilməsini asanlaşdırır. Əsas REM sistemi “İrtış” həm də radiotexniki kəşfiyyat vəzifəsini yerinə yetirir. Hansi ki, təyyarənin RLS-nin yönləndirilməsini, atəşin idarəedilməsinin və aşkar olunmasını təmin edir. Xüsusi indikatorla düşmənin RLS-nin tipi, təyinatı, araşdırdığı hədəf təyin olunur və kabinədə göstərilir. İrtış sisteminin köməyilə pilot döyüş vəziyyətindən asılı olaraq müxtəlif tapşırıqlar yerinə yetirə bilir. Bunlara düşmən RLS-lərinə raket zərbəsi endirmək, ZRK-ların təsir sahəsindən çıxılması, Qardeniya stansiyasının aktiv pomex verməsi və s. aiddir. İki kiçik konteynerdə Qardeniya sistemi qanadların altında asılır. Bu stansiya yanıldıcı, parıldadıcı, səs, yönləndirici tipdə pomexlər verə bilir.
Xüsusiyyətləri
Qanad açıqlığı – 14,36 m Uzunluq – 15,06 m
Hündürlük – 5,2 m Qanadların sahəsi – 30,1 m²
Təyyarənin normal uçuş kütləsi – 16 950 kq
Maksimal qalxma kütləsi – 21 500 kq
Yanacaq çəninin tutumu – 4890 l Yerdə maksimal sürəti – 950 km/saat
Döyüş radiusu – 1050 km
Maksimal qalxma hündürlüyü – 12 000 m
Ekipaj – 1 nəfər
Alim Keşokov
Alim Keşokov — Sovet, kabardin əsilli şair, nasir. Kabardin-Balkar MSSR xalq şairi (1964). Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1990). 1941-ci ildən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının üzvü.
Bioqrafiya
9 iyul 1914-cü ildə Şaluşka kəndində (indiki Kabarda-Balkariya Respublikasının Çeqem rayonu) anadan olmuşdur. Atası Pşemaho Mirzabekoviç Keşokov (1876–1937) inqilabdan sonra kənd inqilab komitəsinin sədri, kolxoz təşkilatçısı, əvvəllər isə kənd müəllimi işləyib. Anası Kuoz Tliqurovna Keşokova olmuşdur (1897–1973).
1923-cü ildə atasının açdığı ikiillik kənd məktəbini (1924–1926) bitirmişdir. 1926–1928-ci illərdə kabardin ədəbiyyatının banisi Əli Şoqentsukovun dərs dediyi Baksan dairə kənd təsərrüfatı məktəbində (indiki Baksan "Aqro" peşə liseyi) oxumuşdur. Vladiqafqazda İkinci Şimali Qafqaz Pedaqoji İnstitutunun filologiya fakültəsini bitirdikdən sonra (1931–1935) kənd məktəblərində müəllimlər hazırlamaq üçün regional müəllimlər kurslarında kabardin dili və ədəbiyyatı müəllimi işləmişdir.
İl ərzində o, Kabardin pedaqoji işçi fakültəsində rus dili və ədəbiyyatından dərs demiş, sonra Moskvada Qeyri-Rus Məktəbləri İnstitutunun aspiranturasına daxil olmuşdur.
1938–1939-cu illərdə Nalçikdə Milli Mədəniyyət Elmi-Tədqiqat İnstitutunun direktoru olur.
Alim Keşokov ilk şeirlərini 1924-cü ildə yazır. 1934-cü ildə nəşr olunmağa başlayır. İlk şeirlər toplusu olan "Dağların ətəyində" (1934) kitabı "Yeni güc" («Къаруущӏэ») almanaxının səhifələrində çap olunur.
Böyük Vətən Mmüharibəsi illərində zabit kimi (1941–1945) Qırmızı Orduda xidmət etmişdir. 115-ci Kabardin-Balkar süvari diviziyasında xidmət etmiş, Stalinqrad döyüşü zamanı yaralanmışdır. Xəstəxanadan çıxandan sonra Donbas, Zaporojye, Melitopol, Krım, Baltikyanı ölkələrin azad edilməsində iştirak edir.
1945-ci ilin iyununda Kabardin-Balkar Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının maarif naziri təyin edilir və 1948-ci ilə qədər bu vəzifədə işləyir, sonra Bolşeviklərin Ümumittifaq Kommunist Partiyası Kabardin Vilayət Komitəsinin katibi (1948–1950) vəzifələrində çalışır.
1953-cü ildə Qırmızı Professorlar İnstitutunda aspiranturanı bitirdikdən sonra KBMSSR Nazirlər Soveti sədrinin müavini (1953–1959) vəzifəsində çalışmışdır.
1959-cu ildən Alim Keşokov KBMSSR Yazıçılar İttifaqının İdarə Heyətinin sədri və RSFSR Yazıçılar İttifaqının İdarə Heyətinin katibi, SSRİ Yazıçılar İttifaqının İdarə Heyətinin katibi olur.
1970–1980-ci illərdə SSRİ Ədəbiyyat Fondunun sədri işləyir.
Asiya və Afrika ölkələrinin Sovet Həmrəyliyi Komitəsinin Rəyasət Heyətinin, Asiya və Afrika yazıçıları ilə əlaqələr üzrə Sovet Komitəsinin üzvü olmuşdur.
7–8 çağırış SSRİ Ali Soveti (1966–1974), RSFSR Ali Soveti və KBMSSR Ali Sovetinin deputatı seçilmişdir.
Ömrünün son illərini Moskvada yaşamış, 2001-ci il yanvarın 29-da orada vəfat etmişdir. O, Nalçik yaxınlığındakı, Şaluşka kəndində ata-baba qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.
Xatirəsi
2009-cu ildə Nalçik administrasiyasının binası qarşısında Alim Keşokovun abidəsi qoyulmuşdur.
Onun üçün Rostov-na-Donuda xatirə lövhəsi qoyulmuşdur.
Mükafatları
Sosialist Əməyi Qəhrəmanı — "Sovet ədəbiyyatının inkişafında görkəmli xidmətlərinə və səmərəli ictimai fəaliyyətinə görə".
İki dəfə "Lenin" ordeni (1984, 1990);
"Oktyabr inqilabı" ordeni (1974);
Üç Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni;
"Xalqlar Dostluğu" ordeni (26 iyul 1994) — rus ədəbiyyatının inkişafına, millətlərarası mədəni əlaqələrin möhkəmləndirilməsinə və səmərəli ictimai fəaliyyətinə görə ;
1-ci dərəcəli "Vətən müharibəsi" ordeni;
İki dəfə "Qırmızı Ulduz" ordeni;
"Şərəf nişanı" ordeni;
"1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində Almaniya üzərində qələbəyə görə" medalı;
M.Qorki adına RSFSR Dövlət Mükafatı (1969, "Zirvələr yatmır" romanına görə);
Kabardin-Balkar MSSR xalq şairi (1964);
KBR-nin fəxri sertifikatı (1994);
Ədəbiyyat və incəsənət sahəsində M. A. Şoloxov adına Beynəlxalq Mükafat;
Nalçik şəhərinin fəxri vətəndaşı.
Qara qu quşu (hərbi birləşmə)
Tarixi
Bosniya və Herseqovinada 1992-ci il aprel ayının 6-dan 1995-ci il sentyabr ayının 14-ə qədər vətəndaş müharibəsi davam etmişdir. Döyüşün tərəfləri serb birləşmələri, Bosniya müsəlman ordusu və xorvatlar idi. 1992-ci ildə müsəlmanlar və xorvatların münaqişəsi zamanı onlar serblərlə birlikdə müsəlmanlara qarşı vuruşurdular. left|150px|[Bosniya və Herseqovina ordusunun rəsmi emblemi
İlk əvvələrindən tutmuş 1992-ci ilin avqustuna qədər müsəlman briqadaları ərazi prinsiplərinə əsasən bölünmüşdür. Avqust ayında orduna modernləşmə həyata keçirilmişdir. Nəticədə ordu 1-ci korpusu təşkil edilmişdir. Bura piyada, mobilləşdirilmiş və dağ briqadaları daxil idi. Onun mövcudluğu dövründə korpusa Mustafa Xayrulaxoviç, briqada generalı Vahid Karabeliç və briqadir Nicad Aynacic rəhbərlik etmişdir. Korpusa ümumilikdə 34 500 - 40 500 nəfər əsgər daxil idi.
1992-ci ildə "Vətənpərvərlər Liqası"nın tərkibində xüsusi əməliyyatları həyata keçirən hərbi birləşmənin yarıdılmasına ehtiyac yarandı. Birliyin qurucusu müharibədən əvvəl Splitdə yaşayan və döyüş sənəti ilə məşğul olan etnik bosniyalı Senad Mehdin Hocic olmuşdur(1957-1992). Döyüş əməliyyatları başladıqdan sonra o, xüsusi hissələrin və silahların təşkili ilə məşğul olaraq "Vətənpərvərlər Liqası"na qatıldı. Bielinanın süqutundan sonra Mehdin Hociç və Hasə Tiric bir dəstə könüllü ilə birlikdə Kule Qrad qarnizonunun komandiri Almir Nistoviçin köməyi ilə Sapna və Teoçaka getdilər. Nezukda onlar Hayrudin Mesiç və onun könüllüləri ilə qarşılaşdılar. Onların hər üçü birlikdə "Qara qu quşu" bölməsinin yaradıcısı oldu. Xocic dəstənin komandiri, Mesic və Tiric isə onun müavinləri oldular.
Birləşmənin hərbi əməliyyatları
Müharibə ərzində hərbi birləşmənin 79 üzvü həlak olmuş, 414 nəfər isə yaralanmışdı.
Hərbi birləşmənin istifadə etdiyi silah növləri: Zastava M70, Heckler & Koch MP5, Heckler & Koch G3, FN FAL, AKM, FAMAS və Milkor MGL idi.
Türkiyənin məşhur dramaturqu, yazıçısı və köşə yazarı Rəfiq Ərduran 1995-ci ildə Bosniyaya getmiş və serb hücumlarına qarşı olduğunu göstərmək üçün "Qara qu quşu" xüsusi qüvvələrinə qoşulmuşdu. Orada şahid olduğu hadisələr gündəlik "Milliyət" qəzetində yayımlanırdı. Sonradan bu silsilə yazılar "Bosniya Samurayları" (Bosnalı Samuraylar) adlı bir kitab şəklində dərc olundu.
Aftafa
150px|thumb
Aftafa — Əsasən, misdən hazırlanan və əl-üz yumaq üçün istifadə edilən məişət əşyası. Yaxın və Orta Şərq ölkələrində geniş yayılmışdı. Afatafalar, adətən, qızlara cehiz verildiyi və məclislərdə işlədildiyi üçün zərif naxışlarla bəzədilirdi. Azərbaycanda, xüsusilə Lahıcda misgərlərinin düz əltdikləri aftafalər xarici ölkələrdə də şöhrət qazanmışdı.
Ağ Təklə
Ağ Təklə Tiflis quberniyasının Tiflis qəzasında (indi Qardabani rayonunda) kənd adı.
Toponimkası
Ağ Təklə- Tiflis quberniyasının Tiflis qəzasında (indi Qardabani rayonunda) kənd adı. Gürcücə yazılış forması Aqtaqla. Təklə tayfasının məskunlaşması nəticəsində yaranmış məntəqələrdəndir. Bəzi tədqiqatçıların toponimin "ağ" komponentini "şərq", Qara Təklə adında qara sözünün "qərb" mənasında olması fikri düz deyil. Əsli Əxi Təklə, yəni "Əxiyə (Sufi ordeninin üzvünə) mənsub Təklə" məntəqəsi mənasındadır.
Həmçinin bax
Tiflis quberniyası
Xarici keçid
yasamal.cls.az
Kassandra yarımadası
Kassandra — Yunanıstanın şimalında, Halkidiki yarımadası ərazisində yerləşən üç yarımadadan biri (Sitoniya və Afon). İnzibati cəhətdən Halkidiki nomu ərazisinə daxildir. Yarımada öz adını Makedoniya hökmdarı Kassandrın şadından almışdır. Öncəki adı Pallena olmuşdur.
Çjunyuan qülləsi
Çjunyuan qülləsi- Çinin Henan vilayətində yerləşən poladdan hazırlanmış teleqüllə .Hündürlüyü 388 metrdir (1273 fut). Tikinti 2011-ci ilin fevral ayında başa çatdırılmışdır. Televiziya qülləsi kimi istifadə olunur. 2012-ci ildən etibarən dünyanın ən yüksək 20 teleqülləsindən biridir..
Təsvir
Qüllə hiperboloid strukturunu yaradan borular şəklində elementlərlə əhatə olunmuş mərkəzi bir nüvədən ibarətdir .Qüllənin quruluşu Yapon arxitektoru Kisho Kurokavanın iştirakı ilə həyata keçirilmişdir. .
Qüllənin müşahidə göyərtəsi amorf bir forma malikdir və bir neçə ayrı konus formalı şüşəli platformalardan ibarətdir.
Gözləmə mənzərəsinin üçüncü və dördüncü mərtəbəsində dünyanın ən böyük panoraması olaraq Guinness Rekordlar Kitabında qeyd edildi. Panorama hündürlüyü 18 metr, uzunluğu 164 metr, sahəsi isə 3012 kvadrat metrdir. Müşahidə göyərtəsində polad antennalar yerləşdirlib
Teleqüllə, 58.000 kvadrat metrlik bir ərazidə yerləşir. 120 kilometr radiusda radio və televiziya radiasiyaları üçün nəzərdə tutulmuşdur.
Mükafatlar
Çjunyuan teleqülləsi 2012-ci ilin mart ayında Çin İnşaat Mühəndisliyi Cəmiyyətindən Zhan Tianyou mükafatını aldı.
İblis Bibliyası
thumbnail|"İblis Bibliyası" "İblis Bibliyası" və ya "Codex Gigas" kimi də tanınır — XII-XIII əsrlərin qovşağında güya İblisin yardımı ilə bir rahib tərəfindən yazıldığı iddia edilən kitab. İsveçin paytaxtı Stokholmda saxlanılır.
Tarixi
thumb|right|[[İblisin rəsmi olan səhifələrdən biri]] Alimlərin fikrinə görə isə kitabı XIII əsrin əvvəllərində Çexiyanın paytaxtı Praqadan 100 km aralıdakı Podlajitsa şəhərindəki Benediktin monastırının rahibi 12 ilə yazıb. . Monastır 15-ci əsrdə Qusçular hərəkatı zamanı dağıdılması ilə Sistersiyanların Sedlek monasırına bağışlanılan kitab daha sonra Brevnovskidəki Benediktin monastırı tərəfindən alınmışdır. 1477-ci ildən 1593-cü ilədək Braumovda bir monastırın kitabxanasında saxlanılmış, 1594-cü ildə isə İmperator II Rudolfun kolleksiyasına qatılmaq üçün yenidən Praqaya aparılmışdır.
1648-ci ildə 30 illlik müharibənin sonunda kolleksiya İsveç ordusu tərəfindən qənimət kimi götürülmüşdür. 1649-cu ildən 2007-ci ilə qədər əlyazma Stokholmda İsveç Kral Kitabxanasında saxlanılmışdır. 7 may 1697-ci il tarixində yanğın nəticəsində kral sarayı yanmış və nəticədə kitabxanaya ciddi zərər dəymişdir. Əlyazma pəncərədən çölə atılaraq xilas edilmişdir. Nəticədə kitab bəzi vərəqləri ətrafa səpələnmişdir və onların bəziləri tapılmamışdır. Buna görə də əlyazmanın bəzi səhifələri əksikdir.
2007-ci ilin sentyabr ayında, 369 ildən sonra kitab İsveçrədən 2008-ci ilin yanvarına qədər müvəqqəti şəkildə Praqaya qaytarılmış və Çex Milli Kitabxanasında nümayiş etdirilmişdir.
Əfsanə
Kitabla bağlı rəvayətlərə görə, bir rahib günahlarının bağışlanması üçün "Bibliya"nın üzünü bir gecəyə köçürəcəyini vəd edir. Amma bu işi səhərədək başa vura bilməyəcəyini anlayanda o, İblisdən yardım istəyir.
Ölçüləri
İlkin olaraq 640 səhifədən ibarət olmuşdur. Günümüzə kitabın 624 səhifəsi çatmışdır. Vərəqləri 160 eşşəyin dərisindən hazırlanmışdır. Ağırlığı 75 kq, eni 50 sm, uzunu 92 sm-dir.
Məzmunu
Kitabda Əhdi-Ətiq və Əhdi-Cədid, Seviliyalı İsidorun "Etimologiya"sı, İosif Flavinin "Yəhudi savaşları", "Günahkarın aynası", Kosma xronikasının siyahısı, müxtəlif dualar və müqəddəslərin bayramları göstərilmiş təqvim var.
Koolen gölü
Koolen gölü — Rusiyanın uzaq Şərq regionunda, Çukot Muxtar Dairəsinin Çukot rayonu ərazisində yerləşən gölü. Adının mənası Коолён — «dərin uçurum» deməkdir.
Coğrafiyası
Çukot dənizinin sahilindən 13 km məsafədə, Çukot yarımadasının şərqindəki Aynan silsiləsinin kənarında yerləşir. Ən yaxın yaşayış məntəqəsi 44 km məsafədə yerləşən Lavrentiya kəndidir.
Gölün yaxınlığındakı ən yüksək nöqtə Ittıvıt dağıdır (939 m).
Hiodrologiya
Göl tektonik mənşəlidir. Buradan yalnız bir çay axır. Koolenvem çayı Çukot dənizinin Uelen laqununa tökülür. Gölə 20 kiçik arx axır, əksəriyyəti yayda quruyur. Gölün suyu çox az midarda olsa da minerallaşmışdır. Suyu şəffafdır. Dərinlik artdıqca dərin mavi bir rəngə sahib olur. Böyük dərinliklərdə qara və mavi rəngə çevrildiyi bildirilir.
Fiziki göstəriciləri
Göl dik dağlarla əhatə olunmuş dərin bir hövzədə yerləşir. Bununla belə bumeranq şəklinə malikdir. Şərq hissəsində geniş bir sahil dayaz suları əmələ gətirən çınqıl çimərlik var.
İqlimi
Göl hövzəsində iqlim kontinentaldır. Kifayət qədər buludsuz və sakit günlər olur. Qışda orta aylıq temperatur −15.9° C ilə −18.4 ° C, yayda + 3.9 ° C ilə + 7.3 ° C arasında dəyişir. Mütləq minimum temperatur −43 ° C-dir. Sabit şaxtalar oktyabr ayının son ongünlüyündə başlayır və mayın ilk ongünlüyünün sonunda dayam edir.
Fauna və flora
Bitki icmalarının tərkibinə ot-kol tundra bitkiləri daxildir. Söyüd ağaclarının hündürlüyü 3 mə çatır. Buradan Alnus fruticosa növünün Avrasiyada yayılmasının şərq sərhədi keçir.
Göldən axan çay vastəsi ilə bura qızılbalıq, siqi, Dallia pectoralis sə s balıqlar daxil olur.
Göl və ətrafında 62 növ quş qeydə alınmışdır. Bunlar arasında yırtıcılardan yalnız şunqar burada yuva qurur.
Gölün yaxınlığındakı məməlilər arasında amerika sünbülqıranı, qütb tülküsü və qonur ayı vardır. Bəzən qütb porsuğuna da rast gəlinir.
Çukot folklorunda
Yerli sakinlərin nəql etdiklərinə görə, gölün dərinliklərində bir neçə növ böyük balıq yaşayır. Onlardan biri nəhəng bir ölçüyə sahib olub gölün sahibi adlanır. Su içməyə gələn vəhşi və ev marallarını yeyir.
Arxeoloji tapıntılar
Gölün ərazisində yaşı 6000 ildən çox olan qədim ovçuların düşərgələri tapılmışdır. Burada nizə və ox ucları, ikitərəfli döşəmə və tutma ilə qaşovlar və bıçaqlar aşkarlanmışdır.
Pen (hərf)
𐕗 (səslənməsi, transkripsiyası Ṗ, ṗ) — Alban əlifbasının 40-cı hərfi. Matenadaran MS 7117 əlyazmasında hərfin adı Պեն (Pen) kimi verilmişdir. Bütün tədqiqatçılar hərfin bu cür adlanması ilə razılaşır və Udi dili ndəki P' səsi ilə eyniləşdirirlər. Nümunələr:
Bayanlı (Bicar)
Bayanlı — İranın Kürdüstan ostanı Bicar şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 604 nəfər yaşayır (148 ailə). Əhalisini azərbaycan türkləri təşkil edir.
Edvard Morze
Edvard Silvester Morze – ABŞ-lı zooloq, astronom və Yaponiya mədəniyyəti üzrə mütəxəssis. Quru ilbizlərini, molyuskları və çiyinayaqlıları tədqiq etmişdir. Yaponiya arxeologiyasının qurucusu hesab olunur. 1877–80-ci illərdə Yaponiyada olmuş, yapon dulusçuluq sənətini və yapon evlərini öyrənmişdir. Yaponiyanın "Doğan günəş" ordeni ilə mükafatlandırılan ilk amerikalıdır. Bir çox elmi cəmiyyətin, eləcə də, ABŞ Milli Elmlər Akademiyasının üzvü olmuşdur.
İlk illəri
1838-ci ildə ABŞ-nin Men ştatının Portlend şəhərində anadan olmuşdur. Conatan Morze və Ceyn Bekketin oğlu idi. Atası qunduz xəzi biznesi ilə məşğul idi, anası elmlə maraqlanan qadın idi. Uşaqlıqda Morze balıqqulağı toplamağı sevirdi və 17 yaşında Portlend Təbiət Tarixi Cəmiyyətinə qoşulmuşdu. Morze quru ilbizlərini araşdırmağa başlayıb, lakin kollec təhsilini davam etdirmək üçün dəmiryolu dükkanında eskizçi kimi işləməli olub. Burada işləyərkən eskiz və rəsm bacarıqlarını inkişaf etdirmişdir.
Məhəmmədrza
Məhəmmədrza — ad.
Edvard Morze
Karyerası
1863–64-cü illərdə Salem şəhərində yerləşən Esseks İnstitutuna qoşulmuşdur. İnstitutun muzeyində təbiətşünaslıq və etnologiyaya dair böyük kolleksiya var idi və Morze balıqqulağı kolleksiyasından məsul idi. 1868-ci ildə Morze 3 həmkarı ilə birlikdə "American Naturalist" elmi nəşrini yaratmışdır. Morze nəşr üçün məqalələr yazmış və illüstrasiyalar çəkmişdir. O, elm və darvinizm haqqında mühazirələr vermişdir.
Morze 1871–74-cü illərdə Boudoin kollecində zoologiya və müqayisəli anatomiya professoru olmuşdur. 1875-ci ildə "Zoologiyada ilk kitab" adlı dərsliyi nəşr olunmuşdur. Molyuskları araşdıran Morze oxşarlığa baxmayaraq onların çiyinayaqlılarla yaxın qohum olmadıqları qənaətinə gəlmişdir. Daxili orqanları və yumurtaların yaranmasını öyrənən Morze onların qurdlara daha yaxın olduqlarını demişdir.
Yaponiyada bir çox çiyinayaqlı növü müəyyən edildiyi üçün 1877-ci ildə Yaponiyaya səyahət etmiş və Enoşimada dənizkənarı laboratoriya qurmuşdur. Tezliklə Tokio Universitetinə professor kimi dəvət edilmişdir. 1877–80-ci illərdə burada işləmiş və işlədiyi müddətcə Yaponiya mədəniyyətinə böyük maraq göstərmişdir. Bəzi tələbələri zooloq olmuşdurlar.
1880-ci ildə ABŞ-də qayıtdıqdan sonra 1916-cı ilə kimi Salemdəki Pibodi muzeyinin direktoru olmuşdur. Muzeyin kolleksiyasını yenidən tərtib etmiş, sərgi metodlarını inkişaf etdirmiş və muzeyi genişləndirmişdir. 1925-ci ildə Salem şəhərində ölmüşdür.
"American Naturalist" nəşri üçün çəkdiyi eskizlər
Elmi töhfələri
thumb|Tokioda bir ev, "Yapon evləri və onların ətrafı" əsərindən. Morze ilk olaraq Men ştatındakı yeni quru ilbizi növlərini təsnif etmiş, növbəti illərdə molyusk və çiyinayaqlıları öyrənmişdir. Astronomiyaya da maraq göstərmiş, Louell rəsədxanasında 34 gecə keçirmiş, Marsı müşahidə edərək eskizlərini hazırlamışdır. 1906-cı ildə "Mars və müəmması" adlı əsəri nəşr olunmuş, Fransa və Belçikanın astronomiya cəmiyyətlərinə qəbul edilmişdir.
1877-ci ildə Enoşimadan Tokioya gedən qatarda ikən təsadüf nəticəsində qədim balıqqulağı yığınlarını kəşf etmişdir. Həmçinin Yaponiyada antik dulusçuluğu tədqiq etmiş, yapon dulusçuluq məmulatlarının kolleksiyasını toplamışdır. 1880-ci ildə Morze yapon dulusçuluq kolleksiyasını Boston muzeyinə yerləşdirmişdir və həmin kolleksiyanın nəzarətçisi olmuşdur. 1901-ci ildə muzey bu kolleksiyanın kataloqunu nəşr etmiş və kataloq Yaponiya hökuməti tərəfindən yapon dilinə tərcümə olunmuşdur. 1898-ci ildə Morze imperator tərəfindən "Yüksələn günəş" ordeninə layiq görülən ilk amerikalı olmuşdur. O, həmçinin Yaponiyanın "Müqəddəs xəzinə" medalı ilə də təltif edilmişdir.
Yaponiyada yaşayarkən və 1882–83-cü illərdə Yaponiyaya etdiyi səfər zaman yapon evlərinə böyük maraq göstərmişdir. 1888-ci ildə "Yapon evləri və onların ətrafı" əsəri nəşr olunmuş, əsərdə 300-dən çox eskizi yer almışdır. Daha sonra maraq dairəsini Çinə yönəltmiş və 1882-ci ildə Çində səyahətdə olmuşdur. 1906-cı ildə "Çinə nəzər və Çin evləri" əsəri çapdan çıxmışdır.
Morze bir çox elmi cəmiyyətin üzvü olmuş, 1886-cı ildə Amerika Elmin İnkişafı Assosiasiyasının prezidenti seçilmişdir. 1876-cı ildə ABŞ Milli Elmlər Akademiyasına seçilmişdir.
Şəxsi həyatı
Morze 1863-cü ildə Ellen Elizabet Ouenlə evlənmiş və 2 uşağı olmuşdur. Dişlərindəki problemlərə görə ABŞ Vətəndaş müharibəsində İttifaq ordusuna qəbul edilməmişdir.
Qara Dəniz Ticarət və İnkişaf Bankı
Qara Dəniz Ticarət və İnkişaf Bankı — Qara dəniz bölgəsi ölkələrinin regional inkişafını və əməkdaşlığını dəstəkləmək üçün yaradılmış beynəlxalq maliyyə təşkilatı.
Məqsəd və vəzifələri
Bankın məqsədləri bölgədə ticarət əlaqələrini inkişaf etdirmək, beynəlxalq layihələrin həyata keçirilməsini asanlaşdırmaq, xarici investisiyaları təşviq etmək və ticarət və iqtisadi əlaqələrin həm dövlət səviyyəsində, həm də özəl biznesdə inkişafına zəmanət verməkdir.
Qara Dəniz Ticarət və İnkişaf Bankı beynəlxalq Qara Dəniz İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatına aiddir.
Dəb paytaxtı
Moda paytaxtı beynəlxalq moda meyillərinə böyük təsir göstərən və moda məhsullarının dizaynı, istehsalı və pərakəndə satışının, moda həftələri, mükafatlar və ticarət yarmarkaları kimi tədbirlərin hamısının əhəmiyyətli iqtisadi nəticə verdiyi bir şəhərdir.
Qara Dəniz Ticarət və İnkişaf Bankı
Məqsəd və vəzifələri
QDTİB-in fəaliyyətini müəyyənləşdirən əsas sənəd, BMT tərəfindən qeydiyyata alınan Qara Dəniz Ticarət və İnkişaf Bankının yaradılması haqqında Sazişdir.
Dəb paytaxtı
XXI əsrin qlobal "Böyük Dördlüyü" moda paytaxtı sayılan şəhərlər Milan, Paris, London və New Yorkdur. 250px|right .
Qara Dəniz Ticarət və İnkişaf Bankı
Məqsəd və vəzifələri
Bankın nizamnamə kapitalı 3 milyard XBH-dur.
Dəb paytaxtı
Moda Kapitalinin Tərifi
Moda paytaxtı geyim və dizaynda liderlik rolunu öz üzərinə götürür. Bundan əlavə, moda paytaxtları ümumiyyətlə geniş bir iş, bədii, əyləncə, mədəni və asudə fəaliyyət qarışığına sahibdirlər və beynəlxalq səviyyədə bənzərsiz və güclü bir şəxsiyyətə sahib olduqları üçün tanınırlar. Bir moda paytaxtı statusunun getdikcə bir şəhərin daxili və beynəlxalq profili ilə əlaqəli olduğu qeyd edildi. Moda paytaxtları, ehtimal ki, dizayn məktəbləri, moda jurnalları və varlı istehlakçıların yerli bazarı ilə daha geniş bir dizayn səhnəsinin bir hissəsidir. XVI əsrdən bəri Paris, dünyanın Moda Paytaxtı kimi qəbul edilir. Hal-hazırda moda paytaxtı termini, moda həftələrini keçirən şəhərləri, xüsusilə Paris, Milan, London, Roma və New Yorku təsvir etmək üçün istifadə olunur, sənayesini nümayiş etdirmək üçün. Digər müxtəlif şəhərlər də diqqətəlayiq moda tədbirlərinə ev sahibliyi edir və qlobal modada nüfuz sahibidirlər.
20-ci əsr və ondan sonra
Qızıl iyirminci illər ərzində Berlin avanqard moda paytaxtı sayılırdı.
20-ci əsr boyu - ancaq II Dünya Müharibəsindən sonra Nyu-York, xüsusilə 1940 və 50-ci illər ərzində idman geyimlərinin inkişaf etdirilməsində və moda kimi populyarlaşmasında fərqli bir yanaşma ilə Parisin hökmranlığına meydan oxuyaraq bir moda paytaxtı kimi böyüdü.
1950-ci illər ərzində İtaliya yenidən məşhur oldu. Floransa modada lider bir şəhər olaraq yenidən ortaya çıxdı,, 1970-ci illərdən etibarən Milana yönəldilməsinə baxmayaraq, aparıcı dizayn evləri şəhərə köçdü. 1980-ci illərdə Tokyo moda nümayişi Parisdə olsaydı belə dünyaya diqqət çəkən İssey Miyake və ya Comme des Garçonsdan Rei Kavakubo da daxil olmaqla avangard dizaynerlərin yeni nəsli ilə moda paytaxtı olaraq yerini aldı. Moda həm tekstil istifadəsində, həm də dizaynerlərin kəsib örtmək tərzində kökündən fərqlənirdi. 250px|right O vaxtdan bəri dünyada yeni moda mərkəzləri meydana çıxdı və köhnə nizam Afrika, Avstraliya və Cənubi Amerika da daxil olmaqla dünyanın hər yerindən çətinliklərlə qarşılaşdı. 2007-ci ildən bəri, Berlin yenidən qlobal moda meylləri üçün getdikcə daha da əhəmiyyətli bir mərkəz olaraq vurğulandı. Paris "yüksək moda" ilə yeganə lüks paytaxt hesab olunur. 250px|right Moda Nəzəriyyəsi: Bədən və Mədəniyyət Jurnalı 2011-ci il sayında, müəllif Lise Skovla birlikdə izah etdiyi şeyləri təklif edərək beş əsas şəhərin (London, Milan, Nyu-York, Paris, Tokio) ənənəvi hökmranlığından uzaqlaşma yolunu araşdırdı. 21. əsrdə inkişaf edən "çox mərkəzli" moda sənayesi olaraq.
Lamhuni (Kəleybər)
Lamhuni - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Kəleybər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 18 nəfər yaşayır (6 ailə).
Abbasəli Kərimov
Abbasəli Kərimov — Azərbaycan şairi, publisisti, pedaqoqu; qabaqcıl təsərrüfat rəhbəri.
NGC 4514
NGC 4514, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Veronikanın Saçları bürcü istiqamətində yerləşir. Sbc tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Abbasəli Kərimov
Həyatı
2004-cü ildə Bakı şəhərində vəfat edib.
Təhsili
Abbasəli Kərimov 1952-ci ildə orta təhsilini tamamlamışdır. 1952-1956-cı illərdə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun (indiki Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti) fizika-riyaziyyat fakultəsində təhsil almışdır.
1971-ci ildə Bakı Ali Partiya Məktəbinə oxumağa göndərilmişdir.
Pedaqoji fəaliyyəti
1956-cı ildən pedaqoji fəaliyyətə başlayan Abbasəli Kərimov, 1966-cı ildə qonşu Cil kəndində məktəb direktoru vəzifəsinə təyin olunmuşdur.
Siyasi fəaliyyəti
Abbasəli Kərimov 1968-ci ildə Krasnoselo rayon Partiya Komitəsinin Təbliğat-təşviqat şöbəsinin təlimatçısı vəzifəsinə irəli çəkilmişdir.
Təsərrüfat rəhbəri kimi
1974-cü ilin yanvar ayında öz doğma kəndində Ardanış kolxozu İdarə Heyətinin sədri (kolxoz sədri) vəzifəsinə təyin olunmuşdur.
1977–1987-ci illərdə Ardanış kənd sovxozunda direktor vəzifəsində işləmişdir.
Yaradıcılığı
Abbasəli müəllim ədəbi yaradıcılıqla da məşğul olmuşdur. 1961-ci ildən etibarən mətbuat orqanlarında yazıları dərc olunub.
Görkəmli Azərbaycan şairi Məhəmmədhüseyn Şəhriyarın "Heydərbabaya salam" poemasının təsiri ilə yazdığı "Göyçədən salamlar" poeması 1968-ci ildə Cənubi Azərbaycandakı "Fərzanə" nəşriyyatında çap olunub.
2003-cü ildə isə şeir, hekayə, publisistik məqalələr və poemadan ibarət "Göyçədən salamlar" kitabı nəşr olunub.
Mükafat və təltifləri
"Qırmızı əmək bayrağı" ordeni ilə təltif edilmişdir.
Sterleqov boğazı
Sterleqov boğazı — Rıbnıy yarımadasını Pesçovıy adasından ayırır. Krasnoyarsk diyarı Taymır rayonu ərazisinə daxildir. Şimal Buzlu okeanının Kara dənizi daxilində yerləşir. Uzunluğu 20 km, eni 4,5–10 km, dərinliyi 14 metri keçmir. Mərkəzi hissədə 5-6 metrdir. Şimal sahilində Trenoq, Ryozançev, Zapadnıy, cənub hissədə Nacalnıy, Dvuqorıy, Nizmennıy, Priboynıy burnuları vardır. Pesçovıy adasından boğaza çoxlu arx tökülür. Şimal-qərb hissədə sahəsi sotlarla ölçülən Drovyanoy və Qolıy adaları vardır. Sahillərində yaşayış məntəqəsi yoxdur. Ərazidəki adalar ərazisi <<Böyük Arktika>> qoruğuna daxildir, Qoruq 1993-ci ildə təsis edilir. Boğaz şimal buzlu okeanına təşkil edilən ekspedisiyanın üzvü rus qütb araşdırmaçısı Dmitri Vasilyeviç Sterleqovun şərəfinə adlandırılır.
Çanpen Zao
Çanpen Zao — əsasən "CZ" olaraq da tanınan Çin-Kanada iş adamı. Zao 2018-ci ilin aprel ayındakı ticarət həcminə görə dünyanın ən böyük kriptovalyuta birja platforması Binance-nin təsisçisi və baş icraçı direktorudur. CZ Çinin Szyansu vilayətində dünyaya gəlmiş və kiçik yaşlarında ailəsi ilə birgə Kanadaya köçmüşdür.
Zao əvvəllər "Blokchain.com" saytını təkmilləşdirən üzvlərdən biri və OKCoin şirkətində informasiya texnologiyalarından cavabdeh rəhbər idi. 1 mart 2022-ci il məlumatına əsasən 77,3 milyard ABŞ dolları xalis sərvəti ilə "Bloomberg milyarderlər siyahısı"nda 13-cü yeri tutmuşdur.
Həyatının erkən dönəmi və təhsili
Zhao, Çinin Cianqsu əyalətində doğulub. XX əsrin 80-ci illərinin sonlarında 12 yaşında olan Zhao ailəsi ilə birlikdə Kanadaya köçdülər. Gənclik çağında Zhao McDonalds və bənzər yerlərdə işləyib ailəsinə dəstək olmuşdur.
Karyera
Zhao universiteti bitirdikdən sonra Tokyo Fond Birjasında ticarət sifarişləri üçün proqram təminatı hazırlamağa başlayır. Burada təcrübəçi olaraq fəaliyyət göstərdikdən sonra Bloomberg Tradebook-da 4 il işləmişdir. Ardından 2005-ci ildə Şanxay şəhərinə köçdükdən sonra brokerlər üçün yüksək tezlikli ticarət sistemlərindən biri kimi tanınan Fusion Systems-i qurdu.
2013-cü ildən etibarən o Blockchain.com kimi müxtəlif kriptovalyuta layihələrində çalışmış və daha sonra OKCoin-də Baş Texnologiya Direktoru vəzifəsini icra etmişdir. Kriptovalyutalardan xəbərdar olan Zhao Bitcoin almaq üçün Şanxaydakı mənzilini 1 milyon dollara satdı.
2018-ci ilin fevral ayında Forbes jurnalı onu 1-1,2 milyard xalis sərvət ilə "Kriptovalyutadakı ən zəngin insanlar" siyahısında üçüncü yerdə qərarlaşdırıldı.
Demensiya
Bugün bir sıra demensiyaların səbəbləri aydındır, bir çox formalarda isə yaranması haqqında hələ dəqiq, mübahisəsiz məlumatlar yoxdur. Demensiyanın bir sıra formaları geri çevrilə biləndir, bəzi başqa formalarda məhdud dərəcədə terapevtik müdaxilələr mümkündür, lakin bunlar yalnız müəyyən simptomların başlanğıcını təxirə sala bilər. Demensiyanın ən tez-tez rast gəlinən forması Altsheymer xəstəliyidir.
Demensiyanın tərifi
Demensiya elmi diskussiyada diaqnostik kriteriyalar vasitəsilə təsvir edilir. Buna görə demensiya xəstəliyin gedişatında peşəkar və ümumi sosial funksiyaların pozulmasına aparan koqnitiv, emosional və sosial bacarıqların artan deqradasiya əlamətlərinin kombinasiyasıdır. Aparıcı simptom yaddaş pozğunluğudur. Xəstəliyin başlanğıcında qısamüddətli yaddaş və xatırlama bacarığının pozulması baş verir, daha sonra oriyentasiya bacarığında pozğunluqlar izləyir. Demensiyanın irəliləyən gedişatında pasient uzunmüddətli yaddaşın artıq əzbərlənmiş məzmununa get-gedə daha az meraciət edə bilir, beləliklə o həyatı boyunca qazandığı bilik, bacarıqları itirir.
ICD-10-da
Demensiya (ICD-10 kodu F00-F03) adətən çoxlu yüksək kortikal funksiyaların (yaddaş, düşünmə, oriyentasiya, qavrama, hesablama, öyrənmə bacarığı, dil və danışma) və dəyərləndirmə bacarığının pozulması ilə gedən beynin xroniki və ya irəliləmiş xəstəliyinin nəticəsi olan bir sindromdur, lakin şüur pozulmur. Demensiya diaqnozu üçün ICD-yə görə simptomlar ən azı 6 aydan çox mövcud olmalıdır. Duyğular və qavrayış şəxs üçün normal çərçivədə işləyir. Koqnitiv pozğunluqları emosional idarənin və əhval-ruhiyyənin, sosial davranışlar və ya motivasiyanın anormallıqları müşayiət edir; bəzən bu dəyişikliklər daha çox üzə çıxır. Onlar Altsheymer xəstəliyində, beynin damar xəstəliklərində və beyin və neyronlara birincili və ya ikincili təsir edən başqa vəziyyətlərdə ortaya çıxırlar.
Əlamətlər
Demensiya sindromunun kliniki şəkli 3 ana kateqoriyada sinifləndirilə bilir.
1. Koqnitiv pozulmalar 2. Davranış pozulmaları 3. Funksional (gündəlik həyat fəaliyyəti- GHF) pozulmalar
Yaş həddi
Erkən (presenil) və gecikmiş (senil) başlanğıclı demensiya ayırd edilir. Presenil demensiya zamanı əlamətlər 6 5 yaşa qədər, senil demensiya zamanı isə 65 yaş və daha gec başlayır. Demensiyanın bu növləri etiologiya, klinik şəkli və gedişinə görə bir-birindən fərqlənir. Berlin Qocalıq tədqiqatlarının (1996) gəldiyi qənaətə görə demensiya yaşa görə aşağıdakı tezliyə malikdir:
Yəmən yəhudiləri
Yəmən Yəhudiləri və ya Temani — Yəməndə Ərəbistan yarımadasının cənub ucunda yaşayan və ya əcdadları son vaxtlara qədər Yəməndə yaşamış yəhudilərdir. Sehirli Xalça Əməliyyatı (Operation Magic Carpet) ilə 1949-cu ilin İyun – 1950-cu il Sentyabr tarixləri arasında demək olar ki, bütün Yəmən Yəhudiləri İsrailə gətirildi. Bugün Temanilərin əksəriyyəti İsraildə yaşayarkən, az bir qismi ABŞ-də və digər ölkələrdə yaşayır. Yəməndə yaşayan Yəhudilərin sayı digər Yəmən Yəhudilərinə müqayisədə bir əlin barmaqlarına bərabərdir. Temanilər inkişaf etdirdikləri özlərinə xas ənənələriylə Aşkenazi və Səfərad Yəhudilərindən fərqlənirlər. Birçox Mizrahi mədəniyyətinin Səfərad mədəniyyətiylə  inteqrasiya olması və Temanilərin Səfərad mədəniyyətiylə tanışmış olmaması Temanilərin Mizrahi olub olmayacayağı mövzusunu müzakirəyə aparır.
Məhəmmədəli
Məhəmmədəli — ad.
Murtuzanək
Murtuzanək - İranın Qəzvin ostanının Qəzvin şəhristanının Aşağı Tarım bəxşinin ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2016-cı ilin məlumatına görə kənddə 374 nəfər yaşayır (122 ailə).
Şeyx Əhməd Mədani üsyanı
Şeyx Əhməd Mədani üsyanı — İranın Qamsirat bölgəsində 1730-cu ilin yanvarında başlayıb 1734-cü ilin may ayına qədər davam edən üsyan. Üsyan Səfəvi imperiyasına qarşı olmaqla birlikdə, əfqanların imperiya ərazilərindən qovulması ilə eyni dövrdə başlamış, Şeyx Əhməd Mədaninin ələ keçirilməsi ilə də sonlanmışdır. Şeyx Əhməd Mədani ələ keçirildikdən sonra da üsyan zəifləsə də bir müddət davam etmiş və iyun ayının ortalarında tamamilə yatırılmışdır.
Arxa plan
İsfahanın ələ keçirilməsindən sonra Səfəvi sülaləsi hakimiyyətdən devrilmiş və Hotakilərin komandanı Mir Mahmud özünü şah elan etmişdi. Lakin onlar bütün imperiya ərazisinə nəzarət etmirdilər. Əvvəlcə İsfahan ətrafındakı məntəqələr tabe etdirildi, daha sonra İraqi Əcəmdə bir sıra ərazilər ələ keçirildi. Yalnız bundan sonra onlar cənuba doğru yönəlməyə başladılar. Onlar əvvəldə ərəb dərəbəylərindən olan Hacı Baqeri tabe etdirdilər. Hacı Baqer Şəhrza bölgəsini idarə etməkdə idi. Bundan sonra 28 iyulda Şiraz mühasirəyə alındı və 1724-cü ilin aprelində ələ keçirildi. Şirazın tabe etdirilməsi əfqanlara öz hakimiyyətlərini cənubda daha böyük ərazilərə yaymaq imkanı verdi. 1724-cü ilin iyununda Lar əfqanlar tərəfindən ələ keçirildi və 3 noyabrda Bəndər-Abbas da Lardan gələn əfqan qüvvələrinin əlinə keçdi. Əfqanlar bu işğalları zamanı yalnız böyük şəhərlərə nəzarət etməkdə idilər. Villem Floor özünün "The Rise and Fall of Nader Shah: Dutch East India Company Reports, 1730-1747" kitabında belə yazmaqdadır:
1726-1730-cu illərdə əfqanlar Laristan və Qarmsiratın mütləq ağaları deyildilər. Əslində, bu bölgələrdəki insanlar ya şəhərdə güclü qarnizon olduğunda, ya da müəyyən bir kəndi tabe etmək üçün ordu göndərildiyində tabe olurdular. 1729-cu ilin oktyabrında Ların əfqan hakimi Neda xan Sulqarini ələ keçirmək tapşırığında artilleriyası olmadığı üçün uğursuz olmuşdu. Həmçinin Gheyst kəndində də ona qarşı müqavimət var idi. Neda xan maddi və texniki təminat məsələlərində yerli sünni feodal hakimlərinə güvənməkdə idi.
3 iyun 1725-ci ildə səfəvipərəst qüvvələr Ları (baxmayaraq ki, əfqanlar hələ də ətrafda mövcudiyyətlərini qorumaqda idilər) geri qaytardılar və 10 iyunda Bəndər Abbas da əfqanlardan azad edildi. 1726-cı ildə Səfəvi şahzadəsi olan Şah Əhməd Maraşinin yürüşü əfqanlara qarşı böyük təhlükə ərz etməyə başladı. Lakin 1727-ci ilin sonlarında əfqanlar əkshücuma keçdilər və 20 dekabrda Bəndər Abbasa daxil oldular. Bu bölgə 1727-ci ilin oktyabrından Şah Əhməd tərəfindən idarə edilirdi. Beləliklə, 1728-ci ildə Şah Əhməd Maraşinin fəaliyyəti dayandırıldı və bir qədər sonra edam edildi. 16 dekabr 1729-cu ildə Bəndər Abbas Səfəvi qüvvələri tərəfindən yenidən ələ keçirildi. Bir neçə gündən sonra əfqanlar şəhəri geri ala bildilər. 9 yanvar 1730-cu ildə Bəndər Abbasın əfqan hakimi Şiraza qaçdı və 15 yanvar 1730-cu ildə Zərqan döyüşündə əfqan ordusu Səfəvi ordusu tərəfindən darmadağın edildi. Müxtəlif əfqan qrupları Lara qaçdılar, qaça bilməyənlər isə, ətraf kəndlərdə edam edildilər. Bir qrup əfqan döyüşçüləri isə sahil ərəblərinin yanına sığındılar.
Üsyan
Üsyan Səfəvi taxt-tacının 1729-cu ildə bərpa olunmasının nəticəsində meydana çıxmışdır. Məğlub edilən əfqan Hotaki döyüşçülərinin çoxu uzaq məsafədə olan Kirmana getmək əvəzinə Qamsirat bölgəsinə gəldilər və bundan yararlanan yerli ərəb tayfa başçıları müstəqil ola bilmək üçün onlara sığınacaq təmin etdilər. Yüksək vergi toplanması da səbəblərdən biri idi. Yerli bir çox ərəb tayfası da üsyan qatılmışdı və üsyanı yatırmaq üçün göndərilmiş Səfəvi orduları hərbi donanma gücündə yoxsun olduğu üçün üsyanı yatıra bilmirdi.
Holland Şərqi Hindistan şirkətinin məktublarından aydın olur ki, Şeyx Əhməd Mədani Larla Şiraz arasındakı bölgəlrədən gəlir əldə etmişdir. 1730-cu ilin payızında Məhəmmədəli xan üsyançıları bir neçə dəfə məğlub edə bildi. Məhəmmədəli xan edilən bütün sülh təkliflərini rədd etdi, çünki o, üsyanı tamamilə ortadanq aldırmaq istəyirdi. Lakin o, bunda uğursuzluğa düçar oldu. Bundan sonra Şeyx Əhməd yenidən Ları ələ keçirdi və qalanı mühasirəyə aldı. Lakin qalanı ələ keçirməkdə uğursuz olaraq, məğlub edildi. Lakin o, hələ də regiondakı Səfəvi qüvvələrinə təhlükə olaraq qalmaqda idi.
1732-ci ildə Məhəmməd xan Bəluc 12 minlik qüvvə ilə üsyanı yatırmaq üçün göndərildi. Lakin o, üsyançılarla mübarizəyə girməyərək Cahrom valisi ilə olan şəxsi ədavəti ilə məşğul oldu. 1733-cü ilin payızında Məhəmməd xan Bəluc Şeyx Əhməd Mədaninin təlqini ilə Nadirə qarşı özü üsyana başladı. Bu bölgədən narahat olan Nadir xanın səbrini daşıran son damla oldu və bölgəyə edilən yürüşə özü şəxsən komandanlıq etdi. Nadir xan üsyançılara qarşı yürüşdə hollandiyalı və ingiltərəli qüvvələrdən də yardım alırdı. 1734-cü ilin mayında Şeyx Əhmədin istehkamı olan Marağ ələ keçirildi və özü də əsir düşdü. 1734-cü ilin iyun ayının ortalarında üsyan əleyhinə olan yürüş uğurla tamamlandı. Məhəmməd xan Bəlucun və Şeyx Əhməd Mədaninin tərəfdarlarının bir hissəsi Kişə getdilər və orada üsyanlarını davam etdirdilər. Lakin onların bu müqaviməti də ortadan qaldırıldı.
Nəticəsi
Üsyan tamamilə yatırıldı, üsyançıların rəhbərləri edam edildilər. Cənubi İranda Səfəvi hakimiyyəti yenidən bərpa edildi.
Arxacbulaq
Arxacbulaq — Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında bulaq adı.
Curcu
Curcu (Giurgiu) — Rumıniyada şəhər.
İdman
thumb|[[Marin Anastasoviçi stadionu]] Ployeştidən köçən "Astra" futbol klubu 2012-ci ildən Curcuda məskən salıb. Klub ev oyunlarını Curcunun 8500 tamaşaçı tutumuna malik Marin Anastasoviçi stadionunda keçirir.
Müttəhim
Müttəhim və ya Təqsirləndirilən şəxs cinayət törətdiyinə görə məhkəməyə gətirilən şəxsdir. Barəsində cinayət işi açılmış və cinayət məhkəməsinin vermiş olduğu qərar hökmünün qüvvəyə minməsinə qədər cinayətdə şübhəli bilinən şəxsdir.
Zirə İdman Kompleksi
Zirə FK -nun ev oyunlarını keçirdiyi Zirə idman kompleksinin tikintisinə 2011-ci ilin oktyabr ayında başlanılıb və 2012-ci ilin aprel ayında kompleksin tikintisi tamamlanıb. Kompleks Heydər Əliyev Fondunun dəstəyi ilə tikilib. Ümumi ərazisi 2 ha olan kompleksdə xüsusi idman təyinatlı binalar, qurğular, yardımçı tikililər inşa edilib, ətrafı abadlaşdırılıb, yollara asfalt örtüyü çəkilib. Kompleks FİFA-nın beynəlxalq standartlarına uyğun yaradılıb.
Eyni zamanda şahmat, dama, boks, güləş zallarının hazırlanmasında Azərbaycan idman federasiyalarının tövsiyələri nəzərə alınıb. İki binadan ibarət olan kompleksdə aşağıdakı otaqlar və zallar var:
Burada futbol oyunlarının beynəlxalq standartlar səviyyəsində təşkili üçün xüsusi bina inşa edilib. Binada dopinq nəzarəti, həkim, hakim və məşqçilər üçün otaqlar, paltar dəyişmə, masaj, yuyunma otaqları və idmançılar və tamaşaçılar üçün ayrılıqda sanitar qovşaqları yerləşir.
Tikinti
Futbol meydançası beynəlxalq standartlar səviyyəsində xüsusi ot örtüyü ilə döşənib. Süni ot örtüyü İtaliyanın LİMONTA şirkəti tərəfindən istehsal olunub. Meydançanın kvars qumu (160 ton) Misirdən gətirilib. Yaşıl rəngli rezin qranulası (80 ton), futbol qapıları İtaliyadan gətirilib. Hazırda isə meydançada təbii ot örtüyünün döşənməsi işləri davam etdirilir və işlər bu ilin sonuna kimi yekunlaşacaq.
Stadionda xüsusi elektron lövhə (3x5 ölçüdə), səs gücləndirici, spiker idarəetmə və şərhçi sistemləri quraşdırılıb. Meydançanı işıqlandırmaq üçün hər birində 20 proyektor olan 4 ədəd 28 m hündürlüyündə proyektor quraşdırılıb.
Stadion 1512 yerlik tamaşaçı tutumuna malikdir və tamaşaçı yerinin üstü Türkiyə istehsalı olan modul konstruksiya quraşdırılmaqla xüsusi membran ilə örtülüb. Kompleksdə internet kafe fəaliyyət göstərir.
Kompleksin elektrik, su, qaz təchizatı üçün 10/04 kv-luq 2 x 1600 kva gücündə yarımstansiya binası, 800 kva gücündə generator, qazanxana binaları, 25, 50, 100 m³ tutumu olan su anbarları inşa edilib, qeyd edilən obyektlərə yeni, müasir avadanlıqlar quraşdırılıb. Kompleksin daimi su təchizatı üçün 2 ədəd su quyusu qazılıb, suyun təmizlənməsi üçün xüsusi OSMUS sistemi – filtr quraşdırılıb. Kompleksin qaz təchizatı üçün 2000 metr uzunluqda qaz xətti çəkilib, isitmə, havalandırma və kondisioner sistemləri quraşdırılıb. Kompleks ətrafında 3000 m2 sahədə abadlıq və yaşıllaşdırma işləri aparılıb.