cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Qış sarayı
Yanğın (1837)
left|thumb|320px|[[Klod Jozef Verne — "Qış sarayında yanğın".]] 1833-cü ildə Monferran parad zallarının yenidən dizayn edilməsi, həmçinin Feldmarşallar zalı və Kiçik taxt zalının (9 & 10) yaradılması haqqında sifariş alır. 1837-ci ildə sarayda bir yanğın baş verdi. Yanğının yaranma səbəbi bilinməsə də, yayılmasında Monferran ittiham edilir. Belə ki, çarın büdcənin məhdudlaşdırılması qərarından sonra, memar, daş materialların istifadəsi lazım olan yerlərdə də taxtadan istifadə etmişdi. Həmçinin, taxta materialın istifadəsi ilə yanaşı, yanğının yayılmasına başqa bir səbəb də olmuşdur; belə ki, memar otaqların taxta divarları arasında havanın hərəkəti üçün boşluqlar buraxmışdı ki, bu boşluqlar da yanğının daha sürətlə və hiss olunmadan otaqlara yayılmasına imkan vermişdi.
Sarayın nəhəng ölçülərini nəzərə almayan çar, onun ilin sonuna kimi bərpa olunmasını əmr etdi. Markiz de Küstin bu əmri təsvir etmək üçün "eşidilməmiş əmr" ifadəsindən istifadə edir. "Böyük şaxtalar zamanı 6000 nəfər sarayda daimi işlə təmin olunmuşdu; onlardan hər gün xeyli insan həyatını itirir, lakin həyatını itirməyə namizəd olan digər insanlarla əvəzlənirdilər. İnşaat işlərinə, hələ Arakçayevin rəhbərliyi ilə orduda xidmət etdiyi zaman amansız insan kimi tanınmış Pyotr Kleynmixel rəhbərlik edirdi.
Sarayın bərpa olunmasında sənaye dövrünün ən yeni texniki kəşflərindən istifadə edilmişdir. Sarayın damı metal karkas vasitəsiylə dəstəklənmişdi, böyük salların aşırımları isə dəmir tirlərlə bərkidilmişdi. Yanğından sonra, sarayın eksteryerinin böyük bir hissəsi, İordan pilləkəni və Böyük saray kilsəsinin interyeri memar Vasili Stasov tərəfindən orijinalda olduğu kimi bərpa edilmişdir. Sarayın ikinci böyük otağı olan Gerb zalı kimi bəzi otaqlar orijinalda olduğundan daha çox bəzədilmişdir. Sarayın daha kiçik və şəxsi otaqları isə Aleksandr Briullov tərəfindən XIX əsrdə məşhur olan müxtəlif stillərdə, həmçinin otaq sahiblərinin iştirakı ilə qotikdən rokokoya kimi müxtəlif üslublarda işlənmişdir. İmperial otaqlar arasında yerləşən Çarevnanın moruğu buduarı əlli il əvvəl II Yekaterinanın hakimiyyəti dövründə saray interyerində üstünlük təşkil etmiş rokoko stilində dizayn edilmişdir. Sarayın ən məşhur otaqlarından biri və Çariçanın qəbul məkanı olan Malaxit zalı yanğın zamanı Yaşma otağının məhv olmasından sonra yaradılmışdır. Böyük sarayda yaşamasına baxmayaraq, Çar özü sadəliyi sevirdi. Onun Qış sarayındakı yataq otağı spartan üslublu olmaqla heç bir bəzəyə malik deyildi, otaqda yalnız bir neçə xəritə, ikona yataq və saman döşək vardı.
Son çarlar (1855–1905)
III Aleksandrın həyat yoldaşı İmperatriça Mariya Fyodrovna (Danimarka Daqmarı) 1885-ci ildə parad zallarının qarşısında, əvvəllər daşla döşənmiş ərazi olan sahədə bağça saldırmışdır. Saray memarı Nikolay Qornostayev sarayın əhəng divarları arasında qranit plitələrlə döşənmiş və fəvvarəli bağ dizayn etmişdir.
1894-cü ildə III Aleksandrdan sonra hakimiyyətə oğlu II Nikolay keçmişdir. Sonuncu çar olan II Nikolay Qış sarayında atası üçün matəm mərasimi təşkil etmiş, həmçinin Aleksandra Fyodorovna ilə dəbdəbəli toy mərasimi də Qış sarayında olmuşdur. Lakin mərasimdən sonra yeni cütlük də Qış sarayında qalmamış, dul imperatriça ilə birgə Ançikov sarayında yaşamışdır. Ançikov sarayında onlar ilkin olaraq altı kiçik otaqda məskunlaşmışdılar.
1895-ci ildə II Nikolay və Aleksandra Çarskoe Seloda özləri üçün yeni sarayın — Aleksandr sarayının əsasını qoyur. Hakimiyyətləri dövründə bu saray onların sevimli yaşayış yeri olur, lakin 1895-ci ildən etibarən qış ərzində çar ailəsi Qış sarayında yaşamağa başlayır. Memar Aleksandr Krasovski sarayın şimal-qərb qanadında yerləşən Qotik kitabxana da daxil olmaqla, bütün otaqların yenidən dizayn edilməsi üçün vəzifələndirilir.
1896-cı ildə II Nikolay Qış sarayında keçmiş parad meydanının yerində, çar ailəsinin şəxsi apartamentlərinin qarşısında yeni bağın (planda 35 nömrə ilə göstərilib) salınması göstərişini verir. Bağı saldırmaqda onun məqsədi insanların şəxsi otaqların pəncərələrinə yaxınlaşmasının qarşısını almaq idi. Bağ, Riqa şəhər bağ və parklarının direktoru olan landşaft memarı Georq Kufaldt tərəfindən dizayn edilmişdir. Bu bağ sarayın dövrümüzə çatmış iki bağından biridir.
II Nikolayın hakimiyyəti dövründə saray həyatı sakitliyi ilə seçilmişdir ki, bunun da səbəbi çariçanın Sankt-Peterburq yüksək cəmiyyətinə inamsızlığı və təbiətdə vaxt keçirməyə meyl etməsidir. İmperatriçanın fikrincə: "Sankt-Peterburq çürük şəhərdir və bu şəhərdə rus özülü yoxdur." İmperatriçanın təsiri ilə əvvəllər tez-yez Qış sarayında təşkil edilən və güclü rus elitası nümayəndələrinin toplaşdığı qəbullar və ballar sona çatdırılmışdır. Ballar Ermitajda keçirilən tamaşalarla əvəzlənmişdir ki, onlar da heç kim üçün "əyləncəli deyildi", bu səbəbdən də qısa zaman sonra tamaşalar dayandırılmışdı.
Qış sarayında sonuncu imperial məclisi 1903-cü il 11 – 13 fevral tarixində I Alekseyin hakimiyyətə gəlməsinin qeyd edilməsi məqsədiylə keçirilən kostyumlu bal (Qış sarayında 1903-cü il balı) olmuşdur. Böyük knyaz Aleksandr Mixayloviç bu hadisəni belə xatırlayır: "imperiya tarixində son tamaşa bal…[lakin] yeni və düşmən Rusiya bala pəncərədən baxırdı…biz rəqs elədiyimiz müddətdə, işçilər qol döyürdülər və Yaxın Şərqdən gələn təhlükəli buludlar getdikcə aşağı enirdilər." Bütün çar ailəsi XVII əsrin zadəgan geyim tərzinə uyğun zəngin paltarlar geyinmiş, bu mərasim üçün xüsusi olaraq Moskva Kremlindən gətirilmiş çox dəyərli, orijinal zinət əşyaları ilə bəzənmişdilər, çar özü I Aleksey kimi, imperatriça isə Mariya Miloslavskaya kimi geyinmişdi, balda imperator ailəsinin birlikdə son fotosu çəkildi.
1904-cü ildə Rusiya Yaponiya ilə müharibəyə başladı və yeni doğulmuş Çareviç Aleksey Nikolayeviç Romanovun xəstəliyi olduğu müəyyənləşdi; rahatlıq və təhlükəsizlik naminə, çar və imperatriça Qış sarayını və elitar cəmiyyəti (imperatriça tərəfindən dekant və əxlaqsız olmaqda günahlandırıldı ) həmişəlik tərk edərək Çarskoe Seloya köçdü. Qış sarayı öz möhtəşəmliyi ilə heyrət yaratmaqla Romanovların gücünü və hakimiyyətini təmsil edirdi, çar ailəsinin bu sarayı tərk etməsi isə, hələ süqutundan on il əvvəl sülalənin artıq mövcudiyyət səbəbini itirdiyini göstərirdi.
Romanovlar sülaləsinin süqutu (1905–1917)
Çar ailəsinin Qış sarayını tərk edib Çarskoe Selodakı Aleksandr sarayına köçməsindən sonra, Qış sarayı əvvəlki əhəmiyyətini itirərək yalnız rəsmi qəbulların keçirildiyi və dövlət işlərinin aparıldığı bir məkana çevrilmişdir. İl ərzində çar ailəsi bir saraydan digərinə köçürdü: Martda ailə Krımdakı Livadia sarayına, mayda Peterhof sarayına (böyük saray yox, dövrümüzə çatmamış və əsas sarayın yerində olmuş XIX əsr villasında) köçürdülər, İyunda imperial yaxta olan Standartda dincəlir, Avqustda Polşanın Spala kəndində vaxt keçirir, Sentyabrda isə yenidən Krımdakı Livadia sarayına qayıdırdılar, Qış düşdükdə isə Çarskoe Seloya dönürdülər.
1912-ci ildə Çar ailəsini yola salmaq üçün toplanmış zadəganlar qarşısında çıxış edən Çar Sankt-Peterburq haqqında fikirlərini dilə gətirərək deyir: "Mən bu bataqlıqda qalan sizlər üçün narahatam." Buna baxmayaraq, Qış sarayı təkcə Çar ailəsinin evi kimi yox, həm də imperiya gücünün simvolu kimi qəbul edilirdi. Bu rolda saray XX əsrin əvvəllərində Rusiya tarixinin bir çox mühüm hadisələrinə şahidlik etmişdir. Bu hadisələrdən üçün Rusiya tarixində mühüm əhəmiyyətə malikdir: 1905-ci il Qanlı Bazar qırğını; 1906-cı ildə Müqəddəs Georq zalında (planda 13 nömrə ilə göstərilib) baş tutmuş ilk Dövlət Dumasının açılışı; 1917-ci ildə Qış sarayının inqilabçılar tərəfindən ələ keçirilməsi.
Qanlı bazar qırğını insanların Qış sarayına hücum edərək Çar hakimiyyəti üçün təhlükə yaratması nəticəsində baş vermişdir. Bu hadisə 22 yanvar [ K. T. 9 yanvar ] 1905-ci ildə baş vermişdi. Nümayişçilərin sonuncu dəfə gülləbəran edilməsi Müqəddəs İsaak kafedralı yaxınlığında, Aleksandr parkının girişində, Saray meydanında, Qış sarayının qarşısında baş vermişdir. Qırğın, rus ortodoks keşişi və işçi kütlənin tanınmış lideri Qapon atanın, Çarın fundamental dəyişikliklər etməsi və parlament çağırmasını tələb edən 100.000 silahsız işçiyə rəhbərlik edəcəyini açıqladıqdan sonra baş vermişdir. Etirazçılar bilmirdilər ki, saray artıq sakini olmayan imperiya ikonudur və Çar artıq burada yaşamır. Çar keçirilməsi planlaşdırılan etiraz aksiyası haqqında məlumatlandırılmamışdı və bu səbəbdən də etirazçılarla görüşmək və onların petisiyasını qəbul etmək üçün öz nümayəndəsini göndərməmişdi. Bundan əlavə Daxili İşlər Naziri əraziyə əlavə hərbi qüvvə cəlb etmişdi. Etirazçılar saraya yaxınlaşaraq dini ikonalar qaldırmağa və imperiyanın himnini oxumağa başlamışdılar ki, onlara atəş açıldı. İtkilərin sayı haqqında mübahisəli məlumatlar olsa da, orta hesabla 1000 nəfər kişi, qadın və uşağın yaralandığı və öldürüldüyü bildirilir. Sonradan Qanlı bazar qırğını adlandırılan hadisə Oxrana tərəfindən həyata keçirilmiş ciddi səhv addm olmaqla, Çar rejiminin süqutuna aparan yolu daha da qısaltmışdır. Bu qırğın həm də 1905-ci il inqilabı üçün katalizator rolunu oynamışdır.
Həmin dövrdə, Rusiyanın öz siyasətində zərrə qədər də dəyişikliyə yer verməməsi, monarxiya ilə yanaşı Qış sarayının da taleyini təhlükə qarşısında qoymuşdu. 1913-cü ildə Romanovlar sülaləsi hakimiyyətə gəlməsinin 300 illik yubileyini qeyd edirdi, lakin bu hadisəni qeyd etmək üçün toplanan insan kütləsi seyrək olduğundan İmperatriça narazı qaldı və hakimiyyətin varisi xəstələndi. İmperator və imperatriça Qış sarayında bal keçirməkdən imtina etdi və yalnız iki kiçik qəbulla kifayətlənildi ki, bu qəbullarda da imperatriça iştirak etmədi. 1914-cü ildə Rusiya Antantanın üzvü kimi müharibəyə girməyə məcbur oldu. Çar və çariça salutları qəbul etmək və döyüşə gedən ordu birləşmələrini yola salmaq üçün Qış sarayının eyvanına çıxmalı idilər, bu səbəbdən də onlar qısa müddətə saraya köçməyə məcbur oldular. Qəribədir ki, məxmər döşənmiş və bəzənmiş eyvanlarda ailə üzvlərinin ətrafında kütlə qarşısına çıxan Avropa monaxlarından fərqli olaraq, Çar və çariça heç bir bəzəyi olmayan boş eyvanın bir küncündə, rəngləri solmuş və az qala qopan köhnə dövlət gerbi yaxınlığında təkbaşına kütlə qarşısına çıxırdı. Döyüşə yola düşən hərbi birləşmələr İmperator və İmperatriçanı sarayın qarşısından keçərək salamlayırdı, müharibənin gedişində isə sarayın dövlət otaqlarından hospital kimi istifadə olunurdu.
Müharibənin ilkin mərhələsində Rusiya Mazur gölündə və Tannenberqdə ciddi itkilər verir və yaralıların hamısı Qış sarayına qayıdır. 1915-ci ildə saray, tamamilə Çareviç Aleksey Nikolayeviç Hospitalına çevrildi və onun dövlət zallarından palatalar kimi istifadə olunmağa başlandı. Feldmarşallar zalı sarğı otağı, Gerb zalı isə əməliyyat otağı kimi istifadə olunurdu. Kiçik taxt zalı həkimin qəbul otağı idi, lakin daha vacib xəstələr Nikolay zalında qəbul edilirdi. Tibb bacıları sarayın əvvəllər Romanovlar sülaləsi nümayəndələrinə aid olan daha uzaq otaqlarında məskunlaşmışdılar. 1912-ci ildə Qalereya əczaxanaya, İordan pilləkənlərinin vestibülü isə xəstələr üçün yeməkxanaya çevrildi.
Müharibə Rusiya üçün pis nəticələndi və bu nəticələr Sankt-Peterburqa da ciddi təsir etdi. Çar imperatriçanı Çarskoe Seloda tək qoyub, orduya daha yaxşı rəhbərlik edə bilmək üçün cəbhəyə getdi. Bu həm Romanovlar sülaləsi, həm də Çar üçün görünməmiş bir addım idi, belə ki, Çarın yoxluğunda imperatriça sevimlisi Rasputinin məsləhəti ilə tez-tez dövlət xadimlərini işdən çıxarır və yenisini təyin edirdi. 1916-cı ildə Rasputinin zadəganlar tərəfindən öldürülməsindən sonra, qəzəblənən imperatriça daha sərt davranmağa başladı və vəziyyət daha da pisləşdi, bu isə Sankt-Peterburqda inqilab küləklərinin əsməsinə təkan verdi.
Həm müharibə, həm də ölkədəki vəziyyətdən çıxış yolu tapa bilməyən Çar II Nikolay 15 mart 1917-ci ildə qardaşı Knyaz Mixail Aleksandroviçin xeyrinə taxtdan əl çəkməyə məcbur oldu. Knyaz Mixail isə ordu və xalqın dəstəyi olmadan taxta gəlməkdən imtina etdi. Ölkədə Müvəqqəti Hökumət quruldu və Çar, imperatriça və onların uşaqları da daxil olmaqla imperator ailəsinin bir çox üzvləri həbs olundu. Həmin tarixdən sonra Romanovlar sülaləsinin heç bir üzvü Qış sarayında yaşamadı. 1918-ci ildə Yekaterinburqda güllələnənə kimi, II Nikolay, xanımı və uşaqları əsirlikdə saxlanıldı. İmperator sülaləsinin digər üzvləri də ya Çarla eyni taleyi bölüşdülər, ya da ölkədən qaçmağa məcbur oldular.
Müvəqqəti hökumətin mərkəzi kimi (1917)
right|thumb|320px|Qış sarayının [[Qış sarayının Malaxit zalı|Malaxit zalı. Müvəqqəti hökumətin üzvləri bu zalda bolşeviklər tərəfindən həbs olunmuşdur. ]] Rusiya tarixinin Fevral inqilabı adlandırılan mürəkkəb dövründə Qış sarayı yenidən hökumətin mərkəzi olmuş və keçmiş Rusiya imperiyasının ərazisi yenidən bu saraydan idarə edilmişdir. 1917-ci ilin fevralında Aleksandr Kerenskinin rəhbərlik etdiyi Rusiya Müvəqqəti Hökuməti Qış sarayının şimal-qərb küncündə məskunlaşdı və Malaxit zalı iclas zalı kimi istifadə olunmağa başladı. Həmin dövrdə sarayın dövlət zalları hələ də, hərbi hospital kimi istifadə olunmağa davam edirdi.
Hökumət kimi, bu məskunlaşmanın da ömrü qısa olmalı idi. 25 oktyabr 1917-ci ildə Müvəqqəti Hökumət uğursuzluqla üzləşdi və militant bolşeviklərin sarayı hədəfə götürdüklərini öyrənən hökumət onu müdafiə etmək qərarına gəldi. Şəhərdəki bütün hərbi birləşmələr, Kerenski hökumətini "inqilabçı qarnizonu məhv etmək üçün Petroqradı almanlara verməkdə günahlandıran" bolşevikləri dəstəkləyirdi.
Bu halda, əvvəllər çara xidmət etmiş bir neçə sadiq xidmətçinin köməyi ilə saray ətrafında barrikadaların qurulmasına başlanıldı. Bir çox adminstrativ işçi sarayı tərk edərək qaçdı və böyük saray yalnızca bir neçə kazak, kadet və qadın batalyonunda xidmət edən 137 qadın hərbi qulluqçu tərəfindən müdafiə olundu. Saraya gətirilən ərzaq ehtiyatının bolşeviklər tərəfindən ələ keçirilməsindən sonra Qış sarayı öz tarixinin ən ağır günlərini yaşamağa başladı. Sovet tarixşünaslığına görə, Kronştadt şəhərindən yenicə qayıtmış beş min matros saraya hücum etmək üçün əmr gözləyirdi və bu zaman Aurora kreyseri Neva çayında, sarayla üzbəüz öz yerini alırdı. Sudan Petropavlovsk qalasına yaxınlaşan bolşeviklər qalanı ələ keçirdikdən sonra artilleriyanı qalada yerləşdirmiş və ətrafdakı binalara qarşı yönləndirmişdirlər. Artıq çarəsiz qalan Müvəqqəti Hökumət sarayın əvvəllər çar ailəsi üzvlərinə məxsus olmuş otaqlarında gizlənməkdən bezərək, sarayın bombardman edilməsindən bir neçə saat əvvəl Saray meydanındakı dövlət binalarından birində bolşeviklərə təslim oldu. left|thumb|320px|Qış sarayının son mühafizçiləri və sarayı qoruyan Qadın batalyonu. 7:00 pm-da hökumətin Malaxit otağında son iclası keçirməsi zamanı telefon və digər vasitələr də daxil olmaqla, xarici aləmlə bütün əlaqələr kəsilmişdi. Sarayı tərk etmədən, bolşeviklərlə müzakirələrə başlamaq haqqında qısa debat baş tutdu, lakin tamamilə əhatə olunmuş sarayın Neva çayına açılan əsas fasadının Aurora krayslerindən açılan atəşlə bombardman edilməsindən sonra Müvəqqəti hökumət ultimatum verməkdən imtina etdi. Daha sonra pulemyotlardan saraya atəş açmağa başlamasıyla bolşeviklər İmperator Həzrətlərinin şəxsi pilləkənindən saraya girməyə çalışdılar. Baş vermiş döyüşlər zamanı hər iki tərəf itki verdi və nəhayət 2:00 am-də bolşeviklər sarayda nəzarəti ələ keçirə bildilər. Keçdikləri bütün otaqlarda dağıdıcı izlər qoyan bolşeviklər, çar ailəsi üzvlərinə məxsus xüsusi otaqlardan biri olan Kiçik yemək otağında (planda 28 nömrə ilə göstərilib) Müvəqqəti hökumət üzvlərinin hamısını tutana kimi sarayda gəzdilər. Krenski bolşeviklərin əlindən qaçaraq Pskovda gizləndi və burada hərbi dəstə yığaraq paytaxtı qaytarmağa çalışdı. Onun döyüşçüləri Çarskoe Selonu ələ keçirə bilsələr də, növbəti gün Pulkovoda məğlub edildilər.
Artıq dağıdılmış və lazımslz bina olan Qış sarayı, rejimin təhqir simvolu olmaqla naməlum gələcəyini gözləyirdi. 1920-ci ildə bolşeviklər, tarixi qələbələrinin üçüncü ilini qeyd etmək üçün "Qış sarayına hücum" adlı tamaşa təşkil etmişdilər. Leninin başçılıq etdiyiminlərlə Qımızı qvardiyalının iştirakı ilə təşkil olunmuş və 100.000-dən çox adamın izlədiyi tamaşa Rus İnqilabının "ən məşhur" hadisələrindən biri olmuşdur.
Qəribədir ki, tamaşada açıq buraxılmış arxa qapıdan saraya daxil olan Qırmızı qvardiyalılar köməksiz insanları və əlilləri xilas edirdilər. Bu isə, Sovet dövlətinin doğulmasını simvolizə edirdi. Saraya hücum əməliyyatının təşkilatçılarından və iştirakçılarından biri olan Nikolay Podvoyski tamaşadan o qədər təsirlənmişdi ki, Sergey Eyzenşteynə "Oktyabr" filmini çəkməyi məsləhət görmüşdü. Eyzenşteynin filmində görünən işıqlandırma vasitələri və sair detallar göstərir ki, o hadisənin özündən çox, təkrar səhnələşdirilməsinin təsiri altında olmuşdur. right|thumb|280px|Qış sarayının əsas darvazası üzərində [[Rusiya imperiyasının simvolu olan ikibaşlı qartal. SSRİ dövründə bu simvollar saraydan yığışdırılsa da, restavrasiyadan sonra bərpa edilmişdir.]]
Müasir dövr
30 oktyabr 1917-ci ildə Qış sarayı ictimai Ermitaj muzeyinin bir hissəsi elan olundu. Qış sarayında keçirilmiş ilk sərgi inqilabın tarixinə həsr olunmuşdur və bu sərgi zamanı ilk dəfə imperator ailəsinin şəxsi otaqları ictimayət üçün açılmışdır. Bu, insanların sarayın hansı dərəcədə zədələnməsinə şahidlik etməsi üçün yaxşı şans idi. Sarayda hospitalın yaradılması zamanı imperiya ailəsi üzvlərinə məxsus otaqların əşyaları təhlükəsizlik üçün Moskvaya aparılmışdı, sarayın mühasirəsi zamanı Ermitaj binasına isə heç bir ziyan dəyməmişdi. left|thumb|250px|Leninqradın müdafiəçiləri Qış sarayının yaxınlığında, 1 aprel 1942 İnqilabdan sonra keçmiş imperiyanın bütün simvollarının, o cümlədən daşyonma, gəcişləmə və metalişləmə nümunələrinin təmizlənməsi tapşırığı qoyulmuşdu. SSRİ dövründə sarayın saxlanmış xəzinəsinə daxil olan eksponatlar Sovet republikalarında yerləşən muzeylər və qalereyalara səpələnmişdir. Bəzi dəyərli sənət əşyaları satılmış, bəziləri isə SSRİ-ni ziyarət etmiş xüsusi qonaqlara hədiyyə edilmişdir. Saray otaqlarını bəzəmiş əsl sənət əsərləri yoxa çıxmış, saray otaqları isə əvvəllər qapalı saxlanan daha az dəyərli eksponatlarla bəzədilmişdi. Bəzi otaqlar əvvəlki adlarını, kiçik və böyük taxt zalları kimi bəzi otaqlar isə imperiya simvollarını və orijinal mebellərini qoruyub saxlasalar da, Alman İncəsənəti zalı kimi əksər otaqlar müasir məzmununa görə tanınmışdır.
1941–1943-cü illər Stalinqradın mühasirəsi zamanı saray ciddi zədələndiyindən, İkinci dünya müharibəsinin başa çatmasından sonra sarayın restavrasiya olunması qərarı verildi və nəticədə saray tamamilə bərpa olundu. Bundan başqa, Rusiya hökuməti SSRİ kimi imperiya simvollarından qaçmadığından, sarayda olmuş bütün imperiya simvolları da bərpa edilmişdir. İkibaşlı taclı qartal simvolları yenidən sarayın divarlarını, eyvanlarını və darvazalarını bəzəmişdir. Qış sarayı artıq imperiyanın mərkəzi deyil və Romanovlar sülaləsinin üzvləri sarayda yaşamır, lakin sarayı bəzəyən iki başlı, taclı qartallar imperiyanın tarixini yaşadır.
Bu gün saray ildə 3.5 milyondan çox ziyarətçisi olan, dünyanın ən məşhur və zəngin muzeylərindən biri Ermitaj kompleksinin tərkibinə daxildir.
Sarayın istifadəsi
thumb|left|230px|[[Qış sarayının Böyük saray kilsəsi bu gün də ilkin rokoko dizaynını saxlayır. Kilsəinin üzərində ucalan soğan gümbəz isə ümumilikdə sarayın eksteryerində qədim rus memarlığını xatırladan yeganə nümunədir.]] Sarayın şimal və şərq qanadlarında dövlət otaqları, qərb qanadında isə çar ailəsi üzvlərinin otaqları yerləşirdi, binanın hər dörd küçcündə kiçik otaqlar vardı ki, bu otaqlar da adətən daha kiçik monax nəsli nümayəndələrinin mənzilləri kimi istifadə olunurdu. Bu da sarayın nəhəng zallar və kiçik otaqlardan ibarət qarışıq interyerinin formalaşmasına səbəb olmuşdur. Məsələn, Malaxit zalını Qızılı zaldan ayıran bir neçə istifadəsiz yataq otağı və kabinet buna misal ola bilər, lakin məsələyə başqa kontekstdən yanaşdıqda, Malaxit otağının impretariçanın, Qızılı otağın isə onun gəlinin əsas qəbul otağı olduğu nəzərə alınsa bu iki otağın bir neçə otaq vasitəsiylə bir-birindən ayrılması məntiqli görünür. Oxşar şəkildə sarayın Ağ zalı da, digər iri zallardan, elə İmperator və İmperatriçanın otaqlarından da xeyli uzaqda yerləşir. Bu səbəbdən də, Qış sarayını nəhəng bir saraydan daha çox, kiçik otaqlar və mənzillər vasitəsiylə bir-biri ilə əlaqələndirilmiş bir neçə kiçik saraya daha çox oxşatmaq düzgündür.
Rusiya çarlarının yaşayış yeri olan sarayda çox tez-tez əyləncəli ziyafətlər təşkil edilirdi. Yemək stolunda eyni zamanda 1000 nəfər otura bilirdi, dövlət zalları isə eyni zamanda 10000 nəfəri qəbul edə bilirdi. Bütün otaqlar, zallar və qalereyalar elə işıqlandırılmışdı ki, bayırda temperatur sıfır dərəcə olduqda belə, içəridə işıqlandırmanın yaratdığı effektlə ekzotik bitkilər çiçək açırdı.
Sarayın ən mühüm hissələrindən biri Böyük Saray Kilsəsidir (planda 16 nömrə ilə göstərilib). Kilsənin kafedral statusu daşıması bir çox Avropa saraylarından fərqli olaraq Qış sarayında bu məkanın daha ciddi dini status daşımasının göstəricisidir. Ənənəyə uyğun olaraq, Romanovlar sülaləsi nümayəndələrini toyları bu kilsədə baş tuturdu. Hətta gəlinlərin geyimi və maneraları da ənənələr əsasında tənzimlənirdi. Gəlin Malaxit zalından və dövlət zallarından keçərək kilsəyə daxil olurdu.
Çar ailəsi üzvləri sarayın yeganə sakinləri deyildi; bu sarayda ailəyə qulluq edən yüzlərlə xidmətçi yaşayırdı. Onların bir hissəsi sarayı təzə südlə təmin etdiklərinə görə, inək qoxusu ilə seçilirdilər. 1837-ci il yanğınından sonra sarayda heyvan saxlanılmasına son qoyulmuşdu.
right|thumb|340px|Yeni Ermitaj binasının [[Atlant (mifologiya)|Atlantlı portiki, memar Leo von Klenze.]]
İmperial Ermitaj Muzeyi
II Yekaterinanın ölümündən sonra onun inşa etdirdiyi Ermitaj binası, dəyərli sənət əsərləri toplamağa davam edən Çar ailəsinin şəxsi xəzinəsi kimi istifadə edilirdi. 1850-ci ildə Kristoforo Barbariqonun kolleksiyası saraya gətirilmişdi. Venesiyadan gətirilmiş bu kolleksiyada Tisianın, həmçinin XVI əsr İntibah rəssamlarının əsərləri var idi. Digər Avropa paytaxtlarındakı iri sənət qalereyalarını görən Çar I Nikolay II Yekaterinanın Ermitajının da ictimayətə açıq belə bir muzey kimi formalaşdırılması qərarını verdi.
1839-cu ildə alman memarı Leo von Klenze Ermitaj üçün plan hazırladı, planın icrasını isə Aleksandr Briullov və Nikolay Yefimovun köməkliyi ilə Vasili Stasov həyata keçirdi. İcraat işlərində çoxlu memarın iştirak etməsi, onlar arasında tez-tez münaqişələrin yaranmasına və çarın şəxsən münaqişələrin yatırılmasında iştirak etməsinə gətirib çıxarırdı. Nəhayət ki, on bir illik inşaat və dizayn işlərindən sonra 5 fevral 1852-ci ildə Rusiyanın ilk incəsənət muzeyi olan İmperial Ermitaj Muzeyinin açılışı olmuşdu. Binanın əsas fasadında Karl Fridrix Şinkelin memarlıq tərzinin təsiri hiss olunmaqdadır. Üç tərəfdən həyətlə əhatə olunmuş və boz mərmərlə üzlənmiş bina assimetrik planlanma ilə qeyd edilmişdir. Çarın əmri ilə hətta səhər olsa belə, muzeyi ziyarət edənlər xüsusi mərasim geyimində olmalı idilər.
Konstruktiv özəllikləri
Sarayın üç mərtəbəli binasının tərkibinə həmçinin yarımzirzəmi və müxtəlif antresol mərtəbələr də daxildir; ikinci mərtəbənin bir sıra zalları hər iki tərəfdən işıqlandırılır. Əhəngli məhluldan istifadə olunmuş hörgülü divarlar böyük kütləyə malikdir. Sarayın massiv karnizi hələ Rastrellinin dövründən qorunub-saxlanılmış kərpic hörgülü xarici divarlar arasından keçən dəmir skrep və daş fundamentinin üzərində yerləşir. Bütün çat üzərindəki tirlər və zalların üzərindəki tavanlar XVIII əsrdə taxta materiallardan hazırlanmışdı (tavanlar keçə və kətan materiallardan istifadə edilməklə qızdırılırdı). Sarayda baş vermiş yanğına qədər çardaqlarda brandmauer yox idi. Sarayın bərpası zamanı artıq əsas rolu dəmir konstruksiyalar oynamağa başlamışdır. Tikintidə dəmir materialların bu cür kütləvi istifadə edilməsi dünya təcrübəsində çox qeyri-adi bir hal idi.
Mühəndis Matvey Yeqoroviç Klark Qış sarayının damının saxlanılması üçün "tavanlı şprengel" adlı üçkünc tirlərdən, zalların örtülməsi üçün isə "içiboş elliptik tirlərdən" istifadə etmişdir. Şprengel və tirlər Peterburqun məşhur Aleksandrov zavodunda hazırlanmışdı. Buna baxmayaraq, zavodda yalnız iki metal emaletmə texnologiyasından — döymə və tökmədən istifadə olunmuşdu. Zallar üzərində 20 metr enində olan şprengellər və 14 metr tirlər quraşdırılmışdı. Bu cür konstruksiyaların inşasında intuitiv yanaşma riyazi hesablamanı üstələmişdir. Konstruksiyalarda müxtəlif birləşmələr — bolt, pərçim, tiyə və s. tətbiq olunmuşdu; həmçinin qaynaq döymədən də istifadə olunmuşdu, lakin konstruksiyaların deformasiyasından sonra şprengellərin arasında yerdəyişmənin qarşısını almaq məqsədilə rastorlar quraşdırılmışdı. Çardağın istilik izolyasiyasının keyfiyyəti birmənalı olaraq temperatur rejimindən, yəni dəmir konstruksiyaların davranışından asılı idi. 9 avqust 1841-ci ildə böyük qəza baş verdi — sarayın Georgiyev zalında tavan çökür. Bu hadisəni araşdıran komissiya, ikitavrlı tirlərin daşıyıcı divarın "Etibarsız yerlərinə" söykəndiyi nəticəsinə gəlmişdirlər. Zalın bərpasında artıq yalnız şprengellərdən istifadə olunmuşdu. M. Y. Klark Votkin zavodunun yayma üsulu ilə hazırlanmış tavr profilli məmulatın əsasında xüsusi şprengel konstruksiyalarını hazırlamışdı (3 metr hündürlüyündə, 21 metr uzunluğunda və 447 pud ağırlğında). Georgiyev zalının örtülmüş tavanı Rusiyada prokatın istifadəsinin ilk nümunələrindən biri olmuşdu. 1887-ci ildə memar Qornostayevin rəhbərliyi altında deformasiyaya uğramış köhnə konstruksiyaların yenilənməsi və möhkəmləndirilməsi həyata keçirilmişdir. Onların əksəriyyəti hələ də saz və qüsursuz xidmət göstərir.
1840-cı ildə sarayın zirzəmisində yerləşən Ammasov buxarıların köməyi ilə unikal istilik sistemi yaradılmışdı; qızdırılan təmiz hava alov-kanalları vasitəsilə otaqlara daxil olurdu (sonradan bunun əsasında su-hava sistemi yaradılacaqdır). XIX əsrin sonlarında sarayın havalandırma sistemlərinə böyük diqqət ayrılmışdı. Çirkablar hələ Rastrelli tərəfindən hazırlanmış kollektorda akkumulyasiya edilərək Neva çayına axıdılırdı. Sahilyanı küçənin rekonstruksiyasından sonra bu kollektor bağlanılır və saray hələ bir müddət özü bu çirkab axıntıların öhdəsindən gəlməyə məcbur olur. 1886-cı ildə Qış sarayı elektrifikasiya ilə təchiz olunur.
Eksteryeri
right|thumb|300px|Qış sarayının səmadan görünüşü. Tamamlanmış vəziyyəti ilə, eksteryerinin həll edilməsi, stukko işləmələri və pəncərələrin quruluşuna görə Qış sarayı barokko memarlığının xüsusiyyətlərini daşıyır. Sarayın eksteryeri İmperatriça I Yelezavetanın dövründə tamamlanmış görkəmini qoruyub saxlamışdır. Saray meydanı və Neva çayına baxan iki əsas fasadı həmişə ictimayət üşün əlçatan və görünən olmuşdur. II Nikolay dövründə yaradılmış bağın gizlədilməsi üçün yalnız künc divarların ətrafında qranit hasarlar çəkilmişdir. Ümumilikdə bina, Fransa krallarının Versal sarayı kimi park içərisində yerləşən imarət olmamaqla, şəhər içərisində yerləşən saray xüsusiyyətinə malikdir.
Daxildən saray barokko və klassisizmin kombinasiyası təsirini bağışlayır. Rastrellinin rokoko interyer dizaynının bəzi hissələri də saxlanılmışdır: yalnız İordan pilləkəni və Böyük kilsə original stilində dövrümüzə çatmışdır. Sarayın original quruluşunda əsas dəyişikliklər II Yekaterinanın hakimiyyətinin son illərində, onun himayə etdiyi memarlar Starov və Kvarenqi tərəfindən həyata keçirilmişdir ki, bununla da Rastrellinin memarlıq üslubu məhv edilmişdir. II Yekaterina həmişə son dəblə ayaqlaşmağa çalışırdı və 1760-cı illərdə Avropa saraylarında dəbdə olan neoklassik üslub onun zamanında geniş şəkildə Sankt-Peterburq saraylarında da tətbiq olunmağa başlamışdı. Sarayların memarlıq quruluşlarında neoklassik dəyişikliklər sonradan II Yekaterinanın nəvəsi I Nikolayın hakimiyyəti dövründə də həyata keçirilmişdir.
Kvarenqi Sankt-Peterburqda neoklassik stilin əsas təmsilçilərindən biri idi. Onun Karl İvanoviç Rossi və Ogüst Monferranla birgə Sankt-Peterburqda həyata keçirdiyi memarlıq layihələri şəhəri bir "İmperiya Şəhəri"nə çevirmişdi. Monferran təkcə bəzi Sankt-Peterburq saraylarının neoklassik interyerini işləməmiş, həm də Rossi tərəfindən dizayn edilmiş Saray meydanında Aleksandr sütununun layihəsini hazırlamışdır.
Dam və fasadın rəngi
right|thumb|220px|Qış sarayının fasadında təmizlənmədən sonra üzə çıxarılmış tarixi rəng qalığı. Saray fasadının koloristik qamması bir neçə dəfə dəyişdirilmişdi. Daha sonrakı sənədlərdə "ağ solğun-sarı ilə", "yabanı daş rəngi" və buna bənzər digər adları görmək olar. Eyni zamanda saray tavanının mis elementləri pas atmaması üçün qalaylanmışdır. İlkin dövrdə sarayın fasadı yüngül oxra rəngində işlənmiş, naxışlar isə əhənglə boyanmışdı. İnşaat idarəsinin sənədlərində qeyd olunur ki, bu nəticənin alınması üçün əhəng, təbaşir, oxra və çerlendən (işlənildikdən sonra piqment kimi istifüadə olunan qırmızı torpaq) istifadə olunmuşdur. Sarayın divarları xaricdən sarımtıl-qum rəngində, ornamentləri isə bəyaz əhənglə boyanmışdı.
1816-cı ildə ağ-boz rəngli damı qırmızı rəngə boyanması istisna olunarsa, saray fasadının rənglərində 1837-ci ildə baş vermiş yanğına qədər əsaslı dəyişikliklər baş verməmişdir. Yanğından sonrakı təmir işləri zamanı divarın koloriti tosna əhənginin, oxranın, italyan mumyosununun və Olonets torpağının birgə inqridiyentlərindən hazırlanmış və fil dişi çalarını xatırladan rənglə, binanın tavanı isə ona qonur-qırmızı rəng çaları bəxş edən Surik qırmızı dəmir tozu ilə boyanmışdır.
1850–1860-cı illərin ortalarında, imperator II Aleksandrın hakimiyyəti dövründə saray fasadının koloriti dəyişdirilir. Oxra daha qatı və sıx komponentlə divara çəkilir. Order sistemi və plastik dekorun üzərinə əlavə rəng vurulmur, əksinə ona daha yüngül tonal üzlük çəkilir. Beləliklə binanın fasadı monoxrom qəbul edilir.
1880-ci ildə imperator III Aleksandrın dövründə fasadın raskoloritləşdirilməsi iki ton üzrə hazırlanır: qırmızı piqmentin əlavə edilməsi ilə qatı oxralı güclü ifadə və daha yüngül terrakot tonallığı. II Nikolayın 1897-ci ildə çar elan olunmasından sonra o "öz bağının hasarlarının rəngi kimi" — yəni qırmızı qum rəngində fasadın boyanması üzrə hazırlanmış layihəni təsdiqləmişdir. Elə saray meydanının ətrafında yerləşən bütün binalar da həmin bu rəngdə boyanmışdır, bu da o zamankı bir çox memarlar tərəfindən müsbət qarşılanmışdı. 2011-ci ildə restavrasiya zamanı Ermitaj qarajının divarları məhz bu rəngdə boyanmışdı. left|thumb|280px|Qış sarayının müasir fasadından fraqment. Sarayın kərpici-terrakot rəngi düz 1920-ci illərin sonuna kimi saxlanılmışdı və daha sonra fasadın yeni raskolorlaşdırılması üçün müxtəlif eksperimentlər aparılmışdı. 1927-ci ildə sarayı boz rəngə, 1928–1930-cu illərdə isə qəhvəyi-boz çalarlarda boyamağa cəhd edilmişdi. 1934-cü ildə sarayı narıncı yağlı boya ilə rənglənmək təklif olunmuşdur, ancaq yağlı boya daş, suvaq və stükkoya mənfi təsir göstərmişdir. Buna görə də, 1940-cı ildə həmin yağlı boyanın silinməsi haqqda qərar qəbul edilmişdir.
Böyük Vətən müharibəsinin başlamasından sonra, sarayın maskirovkası ilə əlaqədar olaraq onun divarları qayıdıcı yapişqan boz rənglə boyanır. 1945–1947-ci illərdə Leninqradın baş memarı N. V. Baranovun, Abidələrin Mühafizəsi üzrə Dövlət Müfəttişliyi rəhbəri N. N. Belexovanın, Leninqrad Şəhər İcraiyyə Komitəsinin nümayəndələrinin, Dövlət Tikinti Nəzarətçilərinin, Dövlət Ermitajı və elmi məsləhətçilərinin birgə səyi ilə yaradılmış komitədə saray divarlarının xrom oksid və əlavə olunmuş zümrüd piqmenti ilə, sütun, karniz, pəncərə çərçivələri — ağ rənglə, dekor, kartuş və kapitelləri isə oxra rəngi ilə boyanması qərara alınmışdı.
1960-cı ildən ənənəvi əhəngli boyaların əvəzinə saray rənglənməsi zamanı sintetik boyalar tətbiq edilmişdir. Sintetik birləşmələr dekor, suvaq və təbii daşlara birbaşa neqativ təsir göstərir. 1976-cı ildə Ümumittifaq Mərkəzi Araşdırma laboratoriyasının təklifi ilə əlaqədar olaraq boya örtüklü heykəllərin səthini təmizləyərək, o zamanlar aqressiv ekoloji təsirlərə qarşı təbii müdafiə hesab olunan natural patina üzlüyünün əmələ gəlməsi barədə qərar qəbul edilmişdi. Hal-hazırda misin səthinin qorunması məqsədilə rəngarəng xüsusi kompozisiya hesab edilən korroziyaya qarşı inhibitordan istifadə olunur.
Altmış beş il ərzində şəhər ictimaiyyət və hakimiyyət içərisində Saray fasadının rəngləri barədə müəyyən stereotip fikir formalaşmışdı, lakin Ermitaj elmi heyətinin fikrincə, hal-hazırda saray fasadının rəng palitrası bədii görünüşə uyğun deyil və bununla əlaqədar sarayın ilkin rəng-kompozisiyasını yenidən qaytarmaq üçün onlar müxtəlif təkliflər irəli sürürlər.
İnteryeri
Qış sarayının 1,500 otağı, 1,786 qapısı və 1,945 pəncərəsi vardır. Saray meydanına baxan əsas fasadın uzunluğu 150 m (500 ft), hündürlüyü isə 30 (100 ft) metrdir. Birinci mərtəbədə bürokratik iş ofisləri, ikinci mərtəbədə isə yüksək rütbəli dövlət xadimləri və saray əyanlarının otaqları yerləşir. İmperator ailsəi üzvlərinin yaşayış otaqları və əsas parad zalı da birinci mərtəbədə yerləşir. Yüksək dövlət məhkəməsi tərəfindən istifadə olunan otaqlar isə İordan pilləkəninin iki tərəfində yerləşirdi. Çariça I Yelezavetanın Nevanın qərbində yerləşən barokko suitası 1790–1793-cü illərdə Cakomo Kvarenqi tərəfindən tamamilə yenidən işlənmişdir. O, beş dövlət zalından ibarət enfiladanı yenidən dizayn edərək üç böyük zala çevirmiş və zalları süni mərmər sütunlar, barelyeflər və heykəllərlə bəzəmişdir.
II Yekaterina üçün inşa edilmiş ikinci suita isə Böyük saray kilsəsindən cənubda yerləşirdi. 1787–1795-ci illərdə Kvarenqi bu suitaya yeni bir şərq qanadı əlavə etmişdir ki, bu qanadda da böyük taxt zalı olan Müqəddəs Georgi zalı yerləşirdi və bu zal Qış sarayından daha çox, Yekaterina tərəfindən inşa etdirilmiş Ermitajla əlaqəli idi. 1820-ci illərdə Napoleonun Rusiyaya hücumunun dəf edilməsinin qeyd edilməsi üçün silsilə otaqların yaradılması ərəfəsində Hərbi Qalereya təşkil edilərkən bu süita da dəyişikliyə uğramışdır. 1826-cı ildə, I Nikolayın hakimiyyəti dövründə, I Aleksandra həsr edilmiş və və Karlo Rossi tərəfindən dizayn edilmiş qalereya yaradılmış və bu qalereyanın açılışı 25 oktyabr 1826-cı ildə baş tutmuşdur. 1812-ci ildə çar Fransanın məğlub edilməsində iştirak etmiş 332 generalın portretini sifariş etmişdir. Sifarişi alan rəssam isə ingilis portret rəssamı Briton Corc Dou olmuşdur ki, o da Aleksandr Polyakov və Vilhelm Qolikin köməyindən istifadə etmişdir.
I Nikolay həmçinin, Saray meydanına baxan fasadın əsas hissəsini tutan Döyüş qalereyalarının (planda 19 nömrə ilə göstərilib) yaradılmasına nail olmuşdur. Onlar 1812-ci ildən əvvəlki rus qələbələrinin şərəfinə Aleksandr Bryullov tərəfindən işlənmişdir. Maraqlıdır ki, fransızların məğlub edilməsi şərəfinə yaradılmış bu otaqların qonşuluğunda I Napoleonun oğulluğu və Çarın kürəkəni olan Luxtenberq hersoqu Maksimilian evliliyinin ilk günlərində yaşamışdır.
Saray incəsənətdə
right|200px|thumb|Rusiya Federasiyası Mərkəzi Bankının xatirə sikkəsi.
Rus (xalq)
Qədim ruslar – qədim xalq (və ya sosial qrup). Müasir rusların ilk əcdadları. Onlar skandinav, türk və slavyanların qarışmasından yaranmışlar
Şərq slavyanlarının ilk dövləti olan Rus dövlətinın (müasir elmi ədəbiyyatda Kiyev Rus dövləti) adı bu xalq ilə bağlıdır. Qədim Rus dövlətinin qurucuları olmuşlar.
Entnik mənsubiyyətləri mübahisəlidir. Tarixçilərin əksəriyəti onların varyaqlar (vikinqlər) olduğunu düşünür. Bəzi rus tarixçilər isə slavyan xalqlarından biri hesab edirlər.
Dəfələrlə peçeneqlər və başqa türk tayfaları ilə vuruşmuş, Bizansa, İdil bulqarlarına, Xəzər xaqanlığına və Qafqaz ərazisinə uzaq səfər yürüşləri etmişlər.
Nəvaz Şərif
Mian Məhəmməd Nəvaz Şərif 2013-cü ildən 2017-ci ilə qədər Pakistan İslam Respublikasının Baş naziri olmuş pakistanlı biznes maqnatı və siyasi xadim. O, buna qədər iki dəfə (1990–93 və 1997–99-cu illərdə) bu vəzifəni icra etmiş, 1985-ci ildən 1990-cı ilə qədər isə Pəncab əyalətinin baş naziri olmuşdur. Pakistan tarixində ən uzun müddət baş nazir vəzifəsində xidmət etmiş şəxsdir.
Şərif ilk baş nazirliyi dövründə o dövrkü prezident Qulam İshaq Xan tərəfindən korrupsiyada şübhəli bilinərək vəzifədən azad edilmişdir. Lakin, Pakistan Ali Məhkəməsi onun günahsız olması barədə qərar qəbul etmişdir. O, hakimiyyətdə olduğu ikinci dövr ərzində 1998-ci ildə general Cahangir Karamatı ordu komandiri vəzifəsindən azad etmiş və onu Pərviz Müşərrəflə əvəz etmişdir. Buna baxmayaraq, Kargil müharibəsi onun Müşərrəflə əlaqələrinin pisləşməsinə səbəb oldu. 12 oktyabr 1999-cu ildə Müşərrəfin başçılığı altında baş vermiş dövlət çevrilişinin ardınca o, Səudiyyə Ərəbistanına sürgün olunmuşdur.
2013-cü ildə baş tutmuş seçkilər nəticəsində ölkədə koalisiya hökuməti təşkil olunmuşdur. Nəticədə, Şərif Parlament tərəfindən baş nazir vəzifəsinə təyin olunmuşdur. Onun verdiyi tapşırıqlardan sonra ordu 2015-ci ildə ölkə ərazisində yerləşən ekstremist qruplaşmalara qarşı mübarizəsini kəskinləşdirmişdir. Şərifin üçüncü baş nazirliyi dövründə Çinlə qarşılıqlı investisiya qoyuluşları və BVF-dən alınan kreditlər sayəsində ölkədə makroiqtisadi sabitlik yaranmışdır. Lakin, həmin dövrdə dövlət borcu 35%-ə qədər qalxmış və bu da onun nüfuzunun azalmasına səbəb olmuşdur.
28 iyul 2017-ci ildə Pakistan Ali Məhkəməsi korrupsiya ittihamlarının istintaqı çərçivəsində Baş Nazir Nəvaz Şərifi vəzifəsindən uzaqlaşdırmışdır.
Panqramma
Panqramma (yunan dilində "hər hərf") — əlifbanın bütün hərflərini istifadə edən mətndir. Panqrammalar şriftlərin nümayişi, çap edən qurğuların yoxlanılması üçün istifadə olunur.
Senecio famatinensis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Panqramma
Azərbaycan dilində panqramma
Gecə ürəyiyumşaq əjdaha paxıl ovçunun tüfəngini söküb kağıza bükdü.
Qürub
Sunset
Azərbaycan 2010 Yeniyetmələrin Yay Olimpiya Oyunlarında
Azərbaycan — 2010-ci ildə Sinqapurda baş tutan Yeniyetmələrin I Yay Olimpiya Oyunlarında. Azərbaycan Milli Olimpiya Komandası Yeniyetmələrin I Yay Olimpiya Oyunlarında 12 idmançı ilə 7 idman növündə təmsil olundu.
Azərbaycan Milli Olimpiya Komandası Yeniyetmələrin I Yay Olimpiya Oyunlarını 8 medalla (5 qızıl və 3 gümüş) başa vurdu. Komandanın heyətində güləşçilər Murad Bazarov (qızıl), Elman Muxtarov (qızıl), Patimat Bəhəmmədova (qızıl), Əli Məhəmmədəbirov (qızıl) və Kənan Quliyev (gümüş), ağır atlet Nicat Rəhimov (qızıl), boksçular Salman Əlizadə (gümüş) və Elvin İsayev (gümüş) medala sahib oldu.
Yeniyetmələrin I Yay Olimpiya Oyunlarında 5 qızıl və 3 gümüş medala sahib olan Azərbaycan Milli Olimpiya Komandası medalların əyarına görə 11-ci pillədə, medalların sayına görə isə 18-ci pillədə qərarlaşdı.
Medalçıların siyahısı
Azərbaycan Milli Olimpiya Komandası Yeniyetmələrin I Yay Olimpiya Oyunlarını 8 medalla (5 qızıl və 3 gümüş) başa vurdu. Komandanın heyətində güləşçilər Murad Bazarov, Elman Muxtarov, Patimat Bəhəmmədova və Əli Məhəmmədəbirov, həmçinin ağır atlet Nicat Rəhimov Olimpiadanın qalib oldu.
İdman növləri üzrə medal sıralanması
Ağır atletika
thumb|286x286px|alt=|[[Nicat Rəhimov (ağır atlet)|Nicat Rəhimov Azərbaycanın idman tarixinə Yeniyetmələrin Yay Olimpiya Oyunlarının qalibi olan birinci ağır atlet olaraq düşdü]]
Yeniyetmələrin I Yay Olimpiya Oyunlarında ağır atletlərin turnirlərində Azərbaycanı bir idmançı təmsil elədi: Nicat Rəhimov. Nicat Rəhimov 2010-cu ildə Valensiya şəhərində (İspaniya) baş tutan Avropa Olimpiya Təsnifat Turnirinin nəticələrinə əsasən Sinqapur Olimpiadasına vəsiqə qazandı.
Oğlanların turnirində mübarizə aparan Nicat Rəhimov birdən qaldırma turnirində əvvəlcə 125 кiloqramlıq, sonra isə 130 кiloqramlıq ştanqın öhdəsindən gəldi. Sonuncu cəhdində isə Nicat Rəhimov 134 кiloqramlıq ştanqı qaldıra bildi və bu mərhələni birinci pillədə başa vurdu. Təjanla qaldırmada isə Nicat Rəhimov birinci cəhdində 154 кiloqramlıq ştanqın öhdəsindən gələ bildi. Növbəti cəhdində 161 кiloqramlıq ştanqı qaldıra bilsə də, üçüncü cəhdində 166 кiloqramlıq ştanqın öhdəsindən gələ bilmədi. Bununla belə Nicat Rəhimov ümumi nəticədə 295 кiloqram nəticə göstərdi və Sinqapur Olimpiadasının qızıl medalına sahib oldu.
Boks
Salman Əlizadə yarım-final mərhələsində Sinqapur nümayəndəsi Mohd Həmid ilə üz-üzə gəldi. Həmin görüşdə Salman Əlizadə rəqibinə 10:1 hesabı ilə qalib gəldi və Sinqapur Olimpiadasının final görüşünə vəsiqə qazandı. Həlledici görüşdə isə onun rəqibi İrlandiya nümayəndəsi Ryan Burnet oldu. Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüşdə Salman Əlizadə rəqibinə 6:14 hesabı ilə məğlub oldu və Yeniyetmələrin I Yay Olimpiya Oyunlarının gümüş medalına sahib oldu.
Yeniyetmələr arasında Dünya Çempionatının qalibi olan Şaban Şahpələngov isə Sinqapur Olimpiadasında birinci görşündə Misir nümayəndəsi Heşam Abdeləziza 4:8 hesabı ilə məğlub oldu və mübarəzini beşinci pillə uğrunda görüşdə davam elədi. Bu görüşdə isə Şaban Şahpələngov Rusiya nümayəndəsi Vasili Vehina 8:11 hesabı ilə məğlub oldu və Sinqapur Olimpiadasını altıncı pillədə başa vurdu.
Elvin İsayev isə Sinqapur Olimpiadasında birinci görüşündə Monqolustan nümayəndəsi Anand Daşdorj ilə üz-üzə gəldi. Nəticədə Elvin İsayev rəqibinə 14:2 hesabı ilə qalib gəldi və yarım-final mərhələsinə adladı. Bu mərhələdə onun rəqibi Venesuela nümayəndəsi Fradimil Masayo oldu. Həmin görüşdə Elvin İsayev 10:6 hesabı ilə qalib gəldi və Sinqapur Olimpiadasının final görüşünə vəsiqə qazandı. Həlledici görüşdə onun rəqibi Almaniya nümayəndəsi Artur Bril oldu. Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüşdə Elvin İsayev rəqibinə 4:11 hesabı ilə məğlub oldu və Yeniyetmələrin I Yay Olimpiya Oyunlarının gümüş medalına sahib oldu.
Cüdo
Yeniyetmələrin I Yay Olimpiya Oyunlarında cüdo idman növü üzrə turnirlərdə Azərbaycanı bir idmançı təmsil elədi: Cəlil Cəlilov.
Cəlil Cəlilov Sinqapur Olimpiadasının 1/8 final mərhələsində Andorra nümayəndəsi Patris Ferreyra Martinsa ipponla qalib gəlsə də, 1/4 final mərhələsində ABŞ nümayəndəsi Maxamillian Şneyrera ipponla məğlub oldu və mübarizəsini təsəlliverici qrupda davam elədi. Təsəlliverici qrupun birinci görüşündəcə Cəlil Cəlilov Danimarka nümayəndəsi Fus Kaiya məğlub oldu və turniri medalsız başa vurdu.
Güləş
Yeniyetmələrin I Yay Olimpiya Oyunlarında güləş idman növü üzrə turnirlərdə Azərbaycanı beş idmançı təmsil elədi: Murad Bazarov, Elman Muxtarov, Kənan Quliyev, Əli Məhəmmədəbirov və Patimat Bəhəmmədova.
Avqustun 14-də yunan-roma güləşində Murad Bazarov və Elman Muxtarov mübarizə apardı. -42 Kq. turnirində mübarizə aparan Murad Bazarov qrup mərhələsinin birinci görüşdə Ukrayna nümayəndəsi Olehsey Jabshi ilə üz-üzə gəldi. Həmin görüşdə Murad Bazarov rəqibinə qalib gəldi — 2:0 (7:0, 4:0). Növbəti görüşdə isə onun rəqibi Ekvador nümayəndəsi Henri Pilay oldu. Bu görüşdə də Murad Bazarov rəqibinə qalib gəldi — 2:0 (1:0, 3:0). Bununla da Murad Bazarov qrup mərhələsini birinci pillədə başa vurdu və Sinqapur Olimpiadasının final görüşnə vəsiqə qazandı. Həlledici görüşdə onun rəqibi Kuba nümayəndəsi Yosvanis Pena Flores oldu. Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan final görüşündə də qalib gələn tərəf Murad Bazarov oldu — 2:0 (2:0, 1:0). Bununla da Murad Bazarov Yeniyetmələrin I Yay Olimpiya Oyunlarının qızıl medalına sahib oldu.
-50 Kq. turnirində mübarizə aparan Elman Muxtarov qrup mərhələsinin birinci görüşdə Belarus nümayəndəsi Andrey Pihazu ilə üz-üzə gəldi. Həmin görüşdə Elman Muxtarov rəqibinə qalib gəldi — 2:0 (3:0, 3:0). Növbəti görüşdə isə onun rəqibi Kuba nümayəndəsi Yohan Rodriqez Banqela oldu. Bu görüşdə də Elman Muxtarov rəqibinə qalib gəldi — 2:0 (2:0, 5:1). Bununla da Elman Muxtarov qrup mərhələsini birinci pillədə başa vurdu və Sinqapur Olimpiadasının final görüşnə vəsiqə qazandı. Həlledici görüşdə onun rəqibi Özbəkistan nümayəndəsi Nurbəy Haqqulov oldu. Final görüşündə də qalib gələn tərəf Elman Muxtarov oldu — 2:0 (3:0, 4:0). Bununla da Elman Muxtarov Yeniyetmələrin I Yay Olimpiya Oyunlarının qızıl medalına sahib oldu. Nəticədə yunan-roma güləşi üzrə Azərbaycan yığması Sinqapur Olimpiadasını 2 qızıl medalla başa vurdu və 100 faizlıq nəticə göstərdi.
Proton (raket)
right|thumb|"Proton-K" "Zvezda" modulunu beynəlxalq kosmik stansiyaya çıxaran zaman
Azərbaycan 2010 Yeniyetmələrin Yay Olimpiya Oyunlarında
Güləş
Avqustun 17-də sərbəst güləşdə Kənan Quliyev və Əli Məhəmmədəbirov mübarizə apardı. -54 Kq. turnirində mübarizə aparan Kənan Quliyev qrup mərhələsinin birinci görüşdə Kolumbiya nümayəndəsi Yerzon Hernandez ilə üz-üzə gəldi. Həmin görüşdə Kənan Quliyev rəqibinə qalib gəldi — 2:0 (5:0, 2:1). Növbəti görüşdə isə onun rəqibi Sinqapur nümayəndəsi Kester Çun Yu Lun oldu. Bu görüşdə də Kənan Quliyev rəqibinə qalib gəldi — 2:0 (6:0, 7:0). Qrup mərhələsinin üçüncü görüşündə Kənan Quliyev Avstraliya nümayəndəsi Cayden Lavrense üzərində təmiz qələbə qazandı. Bununla da Kənan Quliyev qrup mərhələsini birinci pillədə başa vurdu və Sinqapur Olimpiadasının final görüşnə vəsiqə qazandı. Həlledici görüşdə onun rəqibi Yaponiya nümayəndəsi Yuhi Tahahaşi oldu. Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan final görüşündə qalib gələn tərəf Yuhi Tahahaşi oldu — 2:0 (4:0, 4:0). Bununla da Kənan Quliyev Yeniyetmələrin I Yay Olimpiya Oyunlarının gümüş medalına sahib oldu.
Proton (raket)
Proton (UR-500, "Proton-K", "Proton-M") — Rusiya daşıyıcı raketi. Raketdən ağır yüklərin kosmosa çıxarılması üçün istifadə olunur. Proton avtomatlaşdırılmış kosmik aparatları həm Yerin orbitinə, həm də açıq kosmosda uzaq məsafələrə daşıya bilir. "Proton" XX əsrin 60-cı illərinin əvvəlində yaranmışdır. Əvvəlcə Raket 2 proqramı çərçivəsində 30–100 meqaton mərmilərin kontinentlərarası nəqli üçün nəzərdə tutulan raket kimi layihələndirilmişdir. 1965-ci ildə bu məqsəddən yayınaraq aya uçuş proqramı daxilində kosmosa uçan raket kimi inkişaf etdirilir. 16 iyul 1965-ci ildə ilk alınmayan startından sonra onun üzərində çoxlu sayda təkmilləşdirmə işləri aparılır. Hazırda bu raket dünyada ən etibarlı daşıyıcı sayılır. Çatışmayan cəhəti ətraf mühitə mənfi təsir göstərən hipergolen və toksik qaz qarışıqlarıdır. 2000-ci illərin ortalarından etibarən Proton raket-daşıyıcısının yeni modifikasiya olunmuş variantı Proton-M həm Rusiyaya məxsus kosmik aparatların, həm də xarici kommersial kosmik yüklərin kosmosa çatdırılması üçün istifadə olunur.