Kilikiya_çarlığı
Din
Baxmayaraq ki, XI əsrin sonlarında erməni dövlətlərinin böyük hissəsi məhv edildi, kilsə hakimiyyəti ənənəvi olaraq Pəhləvuni qəbiləsindən seçilən katolikosun simasında mövcud olmaqda davam etdi. Ermənistanın paytaxtı Ani şəhərinin 1045 -ci ildə Bizans, daha sonra isə 1064 -cü ildə Səlcuqlar tərəfindən zəbt edilməsi nəticəsində Katolikosluğun qovulmasına başlanıldı. Bir əsrə yaxın erməni katolikosunun iqamətgahı xarici və daxili qüvvələrin düzülüşündən asılı olaraq Kapadokyadan Fərata köçürüldü. 12 - ci əsrdə erməni katolikosunun görkəmi Kilikiyaya, əvvəlcə Romklu şəhərinə, sonra isə Sis şəhərinə köçürüldü. 11-ci əsrdən bəriBurada erməni monastırları və kilsələri çoxalmış, həmin əsrin ikinci yarısından başlayaraq monastırlarda skriptoriyalar fəaliyyətə başlamışdır. Erməni katolikosunun Kilikiyada iqamətgahı iki əsr davam etdi, bundan sonra Eçmiədzinə köçürüldü və bu günə qədər orada qaldı. Digər erməni torpaqlarından fərqli olaraq, Kilikiyada üstünlük təşkil edən ənənəvi erməni kilsəsi ilə yanaşı, başqa konfessiyaların, ilk növbədə katoliklərin xristian kilsələri də mövcud idi. Bu hal onunla izah olunur ki, Ermənistan dövləti Şərqin ticarət qapısı olub, həm də səlib yürüşləri zamanı papalıq tərəfindən müttəfiq və dayaq məntəqəsi kimi qəbul edilib. Bundan əlavə, Ermənistan Krallığının Şərqdə oynadığı rolu nəzərə alaraq, dövlətdə ermənilərlə yanaşı, Bizans və Latın xristianlığına etiqad edən başqa xalqların müəyyən sayda nümayəndələri də yaşayırdılar. Katolik kilsəsi öz rəhbərinin timsalında Roma Papası krallığın əhəmiyyətini dərk edərək, öz təsirini Ermənistan dövlətinə uzatmağa və erməni kilsəsinin təsirini azaltmağa çalışırdı. Roma legatları və missionerləri əhalini katolikliyə inandırmağa çalışırdılar. Fəal olmalarına baxmayaraq, bu, onlara nəzərəçarpacaq dividentlər gətirmədi və erməni kilsəsinin təsiri azalmadı. Ermənistanın ilk kralıI Leo Katolik Kilsəsinə bir sıra imtiyazlar təqdim edərək, əvvəlcə Roma tərəfdarı siyasət yürüdürdü. Lakin o, erməni kilsəsinin nümayəndələrinin və zadəganların şiddətli müqaviməti ilə üzləşdi. Üstəlik, zaman keçdikcə papa legatlarının açıq-aşkar anti-erməni əhval-ruhiyyəsini nəzərə alaraq, o, Roma ilə bütün əlaqələri kəsir və katolik kilsəsinin bütün nümayəndələrini krallıqdan qovur  . Kral I Hetum və katolikos I Konstantinin hakimiyyəti illərində erməni və katolik kilsələri arasında münasibətlər istiləşdi. Sonuncu isə bundan istifadə etməyə qadir deyil və erməni kilsəsinə ittifaqı qəbul etməyi təklif edir. Cavab olaraq bütün ermənilərin katolikosu I Konstantin, padşaha bir mesaj göndərdi, o, katolik kilsəsinin dogmasını rədd etdi. 1260-cı ilə qədər öz təsirini erməni kilsəsinə yaymaq istəyən papanın ambisiyaları səbəbindən kilsələr arasında münasibətlər kəskin şəkildə pisləşdi. 1262-ci ildə papa öz legatını Akkoya göndərdi, o, bir vaxtlar III İnnokentinin II Levonun məhkəməsinə göndərdiyi legatlar kimi təkəbbür göstərdi. Katolikos I Konstantin legatla görüşməkdən imtina edərək, arximandrit Mxitar Skevratsini onunla görüşə göndərdi. İki kilsə xadimi arasında kəskin dialoq baş verdi, erməni keşiş soruşdu  :"Roma Kilsəsi digər apostol kilsələrini mühakimə etmək və onların hökmlərinə heç bir şəkildə qulaq asmamaq hüququnu haradan əldə etdi? Axı bizim də sizi müzakirəyə cəlb etmək imkanımız var"İclasın nəticələri mövqelərin uyğunsuzluğunu üzə çıxardı: legat kilsədə papanın üstünlüyündə israr etdi, erməni keşiş isə erməni kilsəsinin yalnız Məsihin üstünlüyünü tanıdığını bildirdi. Ancaq Papa IV Urban bu dəfə daha çevik bir legat göndərir. Nəticədə I Hetum katoliklərə Kilikiyada Dominikan monastırı yaratmağa icazə verdi  . Katolik kilsəsinin öz təsirini erməni kilsəsinə genişləndirmək cəhdləri hər dəfə erməni monarxının müqaviməti ilə nəticələnirdi. Yalnız III Levonun ölümündən sonra müqavimət zəiflədi. Xələflərindən heç biri onun siyasi müdrikliyinə malik deyildi; səltənət üçün kritik bir məqamda Qərbdən kömək diləməklə papalığa güzəştə getdilər. thumb|Ermənilərin məmlüklərlə döyüşü. Şahzadə Thoros öldürüldü (aşağı sağda), Şahzadə III Levon (gələcək Kral II Levon) - əsir göturüldü (ortada)