Mixail_Prişvin
Həyatı
1902-ci ildə Parisdə kiçik tətil zamanı 29 yaşlı Prişvin Varenka – Sarbonna Universitetinin tarix fakültəsinin tələbəsi, Peterburq məmurunun qızı Varvara Petrovna İzmalkova ilə tanış olur. Onların üç həftəlik, coşqun, lakin platonik macəraları Prişvinin qəlbində dərin iz buraxaraq ona iztirab verən təzadlarda özünü büruzə verdi. İki sevgilinin zərif hisləri ayrılıqla birdi, həm də onun günahı ucbatından. Prişvin bu barərdə öz gündəiyində dəfələrlə müxtəlif illərdə acı hislərlə xatırlayır: “Bir vaxtlar sevdiyimə onun yerinə yetirə bilməyəcəyi tələblər qoymuşdum. Mən onu heyvani hislərlə alçalda bilməzdim – mənim ağılsızlığım da elə bunda idi. O, isə adi evlilik istəyirdi. Həyatıma ömürlük düyün vurulmuşdu”. Hətta 30 il sonra belə Prişvin heç cür sakitləşə bilmir. Dönə-dönə özündən soruşurdu: “O gənclik məhəbbəti nikahla bitsəydi, necə olardı?” Və özü də cavab verir: “...indi aydındır ki, nəğməm oxunmamış qalardı”. Yazıçı hesab edir ki, məhz həlledilməmiş ziddiyyətlər üzündən çəkdiyi istirab və əzablar onu əsl yazıçı edib. Artıq yaşlandıqdan sonra yazırdı ki, taleyin ona bəxş etdiyi o yeganə səadət anını əldən buraxıb. Yenə də özünə bəraət qazandıraq üçün mühüm dəlillər axtarır və tapır: “...həyatıma nə qədər çox nəzər salıramsa, o qədər daha çox aydın olur ki, O, mənə yalnız öz əlçatmazlığı ilə lazım idi, ruhumun kəşf edilməsi və yüksəklərə qalxması üçün gərək idi”. Təhsilini bitirdikdən sonra Rusiyaya qayıdan Prişvin aqronom işləyir və hər kəsdə ünsiyyətcil, fəal və işgüzar adam təsiri bağışlayır. Ancaq kimsə onun qəlbinə nəzər salmağı bacarsaydı, qarşısında romantik xarakteri üzündən iztirablarını kənar gözlərdən gizlətməyə məcbur olan və onları yalnız gündəlik səhifələrinə köçürə bilən dərin kədər içərisindəki insanın dayandığını anlayardı. “Heç yaxşı deyildim – heyvani və ruhani hislər arasında mübarizə gedirdi, “yeganə” qadınla nikaha girmək istəyirdim”. Bəs həyatın əsas ziddiyyəti ilə - yüksək mənəvi məhəbbətə çatmaq və kişinin təbii, cismani arzuları ilə necə edim? Bir dəfə o, kədərli gözləri olan gözəl kəndli qadına rast olur. Qadın ərindən ayrıldıqdan sonra qucağındakı bir yaşlı uşağı ilə tək qalmışdı. Bu qadın Prişvinin birinci arvadı Yefrosinya Pavlovna Smoqaleva idi. Ancaq lap əvvəlcədən də gözlənildiyi kimi, bu nikah yaxşı heç nə vermədi. “Frosya zalım Ksantippə çevrildi”, ər-arvad arasındakı münasibətlər lap başından düz gətirmədi – daxili aləmləri və tərbiyələri baxımından tamamilə fərqli insanlar idilər. Ən əsası isə qadın Prişvinin məhəbbət haqqındakı yüksək ideallarına cavab vermirdi. Bununla belə, bu nikah nə az-nə çox, düz otuz illik bir ömür yaşadı. Odur ki, Prişvin qəlbinin ağrı-acılarından qaçmaq, deyingən arvadı ilə ünsiyyətdən qurtulmaq üçün Rusiyanı səyahətə çıxır, böyük həvəslə ovçuluq və yazıçılıqla məşğul olur və ən əsası bütün bunlarla dərdini, kədərini gizləməyə çalışır. Səyahətdən qayıdan yazıçı mənəvi tənhalıqdan əzab çəkir, özü öz əli ilə məhv etdiyi ilk məhəbbtətinin acısı ona rahatlıq vermir, sevgilisini yuxularda görür. “Ömründə ancaq bir qadını sevə bilən bütün kişilər kimi hələ də onu gözləyirdim və o da həmişə yuxularıma gəlirdi. Uzun illər sonra anladım ki, şairlərin belə sevgililərinə Muza deyirlər”. Prişvin tamamilə təsadüfən öyrənir ki, Varya İzmalkova universiteti bitirdikdən sonra Paris banklarından birində işləyir. Tərəddüd etmədən məktub göndərir və etiraf edir ki, ona olan hisləri sönməyib, o, əvvəlki kimi qəlbindədir. Görünür, Varenka da öz romantik macərasını unuda bilməmişdi. Odur ki, münasibətlərini yeniləmək və bəlkə də həyatlarını birləşdirmək üçün bir daha cəhd etmək qərarına gəlir. Ancaq ağlagəlməz bir şey baş verir. Çox illər sonra yazıçı həyatının o “biabırçı anı”nı böyük bir kədərlə xatırlayaraq yazır ki, fikri dağınıq olduğundan günləri səhv salmış və təyin olunan görüşə getməmişdi. Varvara Petrovna isə məsələyə heç bir aydınlıq gətirilməsini istəmədən bu laqeydliyi bağışlamır. Parisə qayıdaraq Prişvinə qəzəb dolu məktub yazır və əlaqələrini qəti olaraq kəsir. Prişvin bu faciəni birtəhər adlatmaq üçün yenidən səyahətə yollanır və ona geniş şöhrət qazandıran kitablarını yazır. Ancaq ümidsizlik hissi, həyatındakı və dünyadakı yeganə Qadına qarşı duyduğu həsrət, məhəbbət və ailə xoşbəxtliyi haqqındakı xəyalları onu tərk etmir. “Yazmaq ehtiyacı – tənhalıqdan qurtulmaq, qüssə və sevincini insanlarla bölüşmək ehtiyacıdır... Ancaq mən acımı özümə saxladıım, oxucularla isə yalnız sevincimi bölüşdüm”. Beləliklə də yazının bütün ömrü çırpınma və daxili təlatümlər içərisində keçir. Və nəhayət, ahıl yaşlarında tale Mixail Prişvinə sözün əsl mənasında şahlara layiq hədiyyə bəxs edir. 1940-cı il. Prişvinin 67 yaşı var. Artıq bir neçə ildir ki, uzun çək-çevirdən sonra Moskada Lavruşinck döngəsində aldığı mənzilində tənha yaşayır: arvadı Zaqorskdadır, əlbəttə, hərdən ona baş çəkir, maddi yardım göstərir. Adəti tənhalığını iki ov iti ilə bölüşür. “Budur, bu da arzuladığım mənzil, amma dərdləşməyə bir kimsə yox... Mən tənhayam. Uzun evlilik həytımı “yarımrahib” kimi yaşadım... ” Ancaq bir dəfə Prişvinin evində bir qadın peyda olur – tanış yazıçının məsləhəti ilə uzun illər yazdığı gündəliklərini səliqəyə salmaq üçün bir katibə tutmuşdu. Yazıçının köməkçidən bircə tələbi var idi – gündəlik qeydlərinin xüsusi şəxsiliyini nəzərə alaraq həddindən artıq nəzakətli və ədəbli olmaq.