cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ktişvəng monastırı
Kompleksin əsas elementi kafedral kilsədir. Kilsə yerli sarımtıl daşdan inşa edilmişdir. Qövsvari tağlar divar qabağındakı pilonları birləşdirməklə, həm də kilsənin çox iti uclu olmayan, lakin kifayət qədər yüksəkdə yerləşən günbəzini saxlayır. Silindrik baraban üzərində yerləşən günbəz, ikipilləli dam kərpiclərindən yığılmış yelpik formalı örtüyə malikdir.
Tarixi
200px|thumb|left| Kafedral kilsənin qapısı ağzında yerləşən xaçdaş Mənbələrin məlumatına görə Qtiçavəng Qarabağın əsas dini və siyasi mərkəzlərindən biri olmuşdur. Moisey Kalankatlı “Alban ölkəsinin tarixi” əsərində Partav kilsə məclisindən bəhs edərkən, məclisdə iştirak edənlər arasında “Qtiçavəng tanuteri”nin də iştirak etdiyini qeyd edir. Mənbələrdə monastırın adı Ktiş, Qtiç və Qtiçavəng kimi qeyd edilir.
Yeparxiya mərkəzi kimi monastır əvvəlcə Arranşahların nəzarətində olmuş, VIII əsrdən etibarən isə həmin sülalənin Dizaq qolunun himayəsinə keçmişdir. Yaxınlıqda yerləşən Ktiş qalası IX əsrdən Yesai Əbu Musanın iqamətgahı olmuşdur. X əsrdən etibarən qala burda yaradılmış Dizaq çarlığının mərkəzi olmuşdur.
XIII əsrdə yeni tikililər hesabına monastır genişlənir, xüsusilə Dizaq məlikləri Avan və Yeqanın dövründə Qafqazın ən məşhur monastır komplekslərindən birinə çevrilir.
Monastırın divarlarında yerləşdirilmiş kitabələr və xaçdaşlar ərazinin orta əsrlər tarixi üçün əhəmiyyətli məlumatlar verirlər. Monastır divarındakı epiqrafik abidələr erkən monastır tikililərinin ərəblərin Azərbaycanı işğal etməsindən sonra dağıdıldığını xəbər verir. Hazırkı kilsə binasının şimal divarındakı kitabəyə əsasən Amaras monastırından buraya köçmüş iki yepiskop qardaş Ter Sarkis və Ter Vardanes dağıdılmış köhnə kilsənin təməlləri əsasında monastırın kafedral kilsəsini inşa etdirmişlər. İnşaat işlərinə 1241-ci ildə başlanılmış və 1248-ci ildə tamamlanmışdır.
Kitabədə həm də həmin dövrün qorxulu siyasi hadisələri haqqında məlumat verilir: “Kilsə oxçular qəbiləsinin bütün ölkəni xarabalıqlara çevirdiyi və Amarası da dağıtdığı çətin bir vaxtda inşa edilmişdir.”
Amaras monastırının dağıdılmasından sonra Sarkis və Vardanes qardaşları əvvəl orda xidmət etmiş rahib qardaşları Ktişvəng monastırında toplamışdılar. Kitabələrdə kilsənin inşa tarixi və kompleksin bərpası ilə bağlı ətraflı məlumatla yanaşı, Dizaq məliyi Qaqikin varislərinin monastıra bağışladığı monastır mülkləri haqqında da məlumat verilir: “Aqvan çayından başlayaraq Erasxa kimi, Vakunisdən Vaxaznaqetə kimi, Karatnisdən Xozanaget çayına kimi, Zaristdən Həkəriyə, Azaraget, Krataget, Dizaq, Belukan, həmçinin Parax, Qotanoç və Yekexeçadzor...” Kitabənin sonunda daha dörd kəndin adı çəkilir ki, onlardan Tuğ, Möhrənis və Akaku dövrümüzə kimi çatmış, Tais kəndi isə Tuğ və Böyük Tağlar kəndləri arasında olmuşdur.
Memarlıq xüsusiyyətləri
200px|thumb|right| Kafedral kilsə ermənilər tərəfindən restavrasiya edilməzdən əvvəl
Kafedral kilsə
Kompleksin əsas elementi kafedral kilsədir. Xaricdən 10x7.5 metr ölçüyə malik düzbucaqlı, daxildən isə mərkəzi günbəzli tikili, qoşa divar pilonları və yarımdairəvi apsidanın hər iki tərəfində yerləşən iki mərtəbəli otaqlara malikdir. Otaqların ikinci mərtəbəsinə girişlər daş pilləkənlərin apardığı apsidadan açılır.
Kilsə yerli sarımtıl daşdan inşa edilmişdir. Qövsvari tağlar divar qabağındakı pilonları birləşdirməklə, həm də kilsənin çox iti uclu olmayan, lakin kifayət qədər yüksəkdə yerləşən günbəzini saxlayır. Silindrik baraban üzərində yerləşən günbəz, ikipilləli dam kərpiclərindən yığılmış yelpik formalı örtüyə malikdir. Kafedralın fasadları qoşa üçbucaqlı nişlərlə bəzədilmişdir. Pəncərə yerləri naxışlarla bəzədilmiş düzbucaqlı çərçivəyə malikdir. Kilsənin divarları həm xaricdən, həm də daxildən kifayət qədər sadə görünüşə malik olmaqla, dekorativ relyeflər və qabartmalarla yüklənməmişdir. Ərazinin seysmoaktiv olmasına baxmayaraq, hətta 1868-ci ildə baş vermiş dağıdıcı zəlzələdən sonra belə kilsə ilkin görünüşünü saxlayaraq dövrümüzə çatmışdır.
Fasadların tərtibatında pəncərə yerləri və üçbucaqlı fasad nişlərini əhatə edən çərçivələr fərqlənir. Kilsənin memarlığında həm köhnə, həm də yeni dekorativ motivlər birləşdirilmişdir. Müxtəlif detallar Müqəddəs Qriqorisin Amaras monastırındakı məzarı və Gəncəsər monastırındakı Müqəddəs Vəftizçi İohann kilsəsinin  künc nişlərin dekorativ tağları ilə oxşarlıq təşkil edir.
Digər tikililər
200px|thumb|right| Narteksin interyeri Kilsə binasına bitişik böyük narteks Makar Barxudaryanın fikrincə kilsə binasından daha qədimdir. Kifayət qədər geniş olan narteksin şimal tərəfində ucaldılmış sütunlar əlavə həcm yaratmaqla yanaşı, həm də narteksin daxili həcmini genişləndirir. Kobud yonulmuş bazalt daşlarından tikilmiş və tağ-tavanla örtülmüş narteks yalnız toplantı yeri olmamış, həm də türbə kimi istifadə edilmişdir. Narteksin döşəməsi monastırda xidmət etmiş din xadimləri və bir neçə yerli məliyin məzar daşları ilə örtülmüşdür. İncə oyma naxışlarla bəzədilmiş məzar daşlarının hər biri üzərində həm də kitabələr vardır. Bir neçə məzar daşı isə kilsənin içində yerləşir.
Şimaldan kilsə və narteksə daha kiçik ölçülü daha bir kilsə binası birləşir. Düzbucaqlı plan və altara malik birnefli zal kilsəsinin üstü çatmatağla örtülmüşdür. Kilsənin divarlarında qırmızı kərpiclə hörgü işləri müşahidə olunur ki, bu da XVII əsrdə həyata keçirilmiş bərpanın nəticəsidir. Kilsə narteks ilə cənub çıxışı vasitəsiylə əlaqələndirilmişdir. Buna görə də kompleksə daxil olan hər iki kilsənin narteksi ümumidir. Kilsənin divarlarına naxışlı xaç daşlar hörülmüşdür. Həmiin xaç daşlardan biri üzərində 1000-ci il tarixi göstərilmişdir. Ş. Mkrtçyanın fikrincə bu, dövrümüzə çatmış kilsənin yerində daşdan tikilmiş başqa bir kilsə olmasını sübut edir.
Kompleksin qərb tərəfində yaşayış binaları vəə kompleksi əhatə edən qala divarlarının qalıqları dövrümüzə çatmışdır. Monastır ətrafında yerləşən qəbirsanlıq yüz illər ərzində baxımsız qaldığından torpaq altına batmış və yalnız məzar daşlarının yuxarı hissələri görünməkdədir.
Xaçdaşlar
Monastır ərazisində səpələnmiş yüksək bədii dəyərlərə malik çoxsaylı xaçkarların ən qədimi IX əsrə ən yenisi isə XIX əsrin əvvəllərinə aiddir. Onlar arasında zərgər incəliyi ilə işlənmiş naxışları və yüksək səviyyəli bədii tərtibatı ilə seçilən iki xaçdaş kafedral kilsənin giriş qapısının sağ və sol tərəflərində sərgilənir. Cənub tərəfdəki xaçdaş üzərində yazılmışdır: “695-ci ildə (1246) Mən, ter Vardanes ruhumun xilas olunması üçün bu xaçdaşı ucaltdım...” Digər xaçdaş üzərində isə yazılmışdır: “Mən...yepiskop bu xaçı ucaltdım.” İkinci xaçdaş SSRİ dövründə monastır ərazisindən götürülərək Ermənistana aparılmışdır və hazırda Üçkilsə kafedralının həyətində sərgilənir.
Əhməd Səncər
Əhməd Səncər və ya Sultan Səncər ya da Muizzəddin Əhməd Səncər, tam adı Muizzəddin Ədudüddövlə Əbu'l-Haris Əhməd Səncər bin Məlikşah, 1097-1118-ci illər arasında Xorasan Səlcuq Sultanı, 1118-1157-ci illər arasında Böyük Səlcuq Sultanı.
Həyatı
thumb|300px|[[Mərvdə Sultan Əhməd Səncərin qəbri]]
Xaşxaşilər (həşşaşinlər) tərəfindən atası Sultan Məlikşah öldürülmüş, Səlcuqluların çöküşü sürətlənmişdir. Daha sonra Sultan Səncər, xaşxaşilərə bir həmlə etməyi düşündüsə də, yatağına saplanmış xəncəri və məktubu görüncə fikrindən daşınmışdır. Məktubda "İstər bizə hücum et, istərsən bizi rahat burax, əgər yatağına öz evim kimi girə bilmişəmsə, özündən muğayat ol İbn(Əbu) Tahir". Anası, Tacəddin xatun idi. Məlikşahın həyat yoldaşı Türkan xatun, Məlikşahın kiçik oğlu və Səncərin qardaşı I Mahmud un sultanlığını elan etdi. Məlikşahın böyük oğlu olan Börküyarıq isə tərəfdarları tərəfindən Rey şəhərinə qaçırılıb sultan elan edildi. 17 yanvar 1093-cü ildə Börküyarıq və I Mahmud arasındakı savaşda Börküyarıq qalib gəldi. Səncərin və Börküyarıqın əmisi olan Tutuş Suriyaya irəliləyərək Şam və Hələb şəhərlərini ələ keçirib Suriya Səlcuqlu dövləti nin qurucusu oldu. Tutuşun Börküyarıqın əlində olan İran torpaqlarını ələ keçirmək məqsədilə Börküyarıqa hücum etməsinə baxmayaraq, 26 fevral 1095-ci ildə Reydəki savaşda Tutuş yenildi və öldü.
1097-ci ildə Sultan Börküyarıq 12 yaşında olan qardaşı Əhməd Səncərə Mərv şəhərində mərkəzi olan Xorasan sultanlığını verdi.
Səncər Farsda assassinləri məhv etmək üçün bir kampaniya apardı və onları Kuhistan və Təbəs də daxil olmaqla bir sıra qalalarından uğurla qovdu. Sultan Səncər 1102-ci ildə Qaşqar dan irəliləyən Arslan Xanı Termez civarında yendi.
26 fevral 1105-ci ildə Sultan Börküyarıq öldü. Sultan olmaq üçün özünə varis kimi yaşı az olan oğlu Məlikşahı seçmişdi və o, II Məlikşah olaraq Səlcuq Sultanı oldu. Ancaq iqtidar, əmisi olan Təpər in əlində idi. O il keçmədən Təpər, II Məlikşahı taxtdan endirib Böyük Səlcuq Sultanı olaraq dövləti idarə etməyə başladı. Təpər 4 aprel 1118-ci ildə ölüncə Böyük Səlcuq Dövlətində taxt davası yenidən başladı. Təpərin yerinə İraqdakı oğlu II Mahmud Böyük Səlcuq Sultanı elan edildi.
Sultan Səncər qardaşlarının sağlığında Xorasan və ətrafında hakimiyyətdə olmuş, burdakı vassalların mərkəzi hakimiyyətə qarşı baş qaldırmaması üçün nəzarət etmişdir. Səlcuqlu imperiyasını şərqdən gələcək təhlükələrə qarşı qorumağa çalışmışdır. Şərqdə ən böyük problemlər talançı oğuzlar və günü-gündən qüdrətlənən Xarəzmşahlar dövləti idi. Xarəzm qədimdən mühüm ticarət və mədəniyyət mərkəzi olmuş zəngin bir ölkə olduğundan oranı idarə edən canişinlər də qısa müddətdə varlanaraq böyük siyasi nüfuz əldə edə bilirdilər.
Sultan Məhəmməd Təpərin ölümündən (1118-ci il) sonra Mahmud, onun qardaşları Məsud, Toğrul və əmisi Sultan Səncər arasında hakimiyyət uğrunda cəmi iki çəkəcək mübarizə başlandı. Sultan Səncər Sultan elan olundu, Mahmud isə bütün imperiyanın varisi kiçik Sultan təyin edildi. Öz oğlu Davudun adına Azərbaycanda və digər ərazilərdə xütbə oxunması haqqında əmr verən Mahmudun ölümündən (1131-ci il) sonra onun qardaşı Səlcuq da hakimiyyət uğrunda mübarizə aparmağa başladı. 1132-ci ildə Sultan Səncər Həmədan yaxınlığında Məsud və Səlcuqun birləşmiş qoşununu darmadağın etdi. Səlcuq şahın taleyi naməlum qaldı. Məsud qaçsa da, sonradan Sultan Səncər onu bağışladı. Məsud tezliklə Sultan Səncər tərəfindən vəliəhd elan olunmuş II Toğrulun tutduğu Azərbaycan ərazisinə yiyələndi.
Sultan Səncər əsas təhlükənin Şərqdən gələcəyini ehtimal edirdi. Nəhayət o Oğuzların talanlarına birdəfəlik son qoymaq üçün onların üzərinə yürüş edərək mühasirəyə ala bildi. Bu vaxt oğuzların tayfa başçıları Sultan Səncərin qarşısına gələrək aman dilədilər və ona böyük miqdarda xərac boyun oldular həmçinin xeyli əsir cavan oğlan da verməyi qəbul etdilər. Lakin öz qələbəsindən əmin olan Sultan Səncər bu şərtlərlə razılaşmadı. Oğuzlar Səncərin öz qərarında qəti olduğunu gördükdə böyük bir şücaətlə döyüşə atılaraq Səlcuq ordusunu məğlub edərək Sultan Səncəri əsir aldılar. Onlar Sultan Səncəri özləri ilə gəzdirərək Səlcuq imperiyasının şərqindəki şəhərləri qarət edir və Sultanın onlara başçılıq etdiyini deyirdilər. Sultan Səncər bir neçə dəfə qaçmağa müvəffəq olsa da oğuzlardan qurtula bilmədi. Onu heç kəs dəstəkləmirdi. Səlcuq imperiyasının şərqindəki vassallar öz dövlətlərini qüdrətləndirmək və yeni imperiya qurmaq istəyirdilər.
Ailəsi
Sultan Səncərin həyat yoldaşı Türkan/Tərkən xatun idi. O, Qaraxanlı sülaləsindən idi. İkisinin bir-birini çox sevdiyi o zamanın qaynaqlarında qeyd edilirdi. Səncərin qızlarından birisi Mahmələk xatun idi. O, 1105-ci ildə doğulmuşdu.
Türbəsi
Səncər, 1157-ci ildə öldü və Mərvdə dəfn edildi. Türbəsi, moqollar tərəfindən 1221-ci ildə Xarəzmşahlar İmperiyasına hücum zamanı dağıdıldı.
Sultan Səncər və mədəniyyət
12 əsr Azərbaycan şairi Məhsəti Gəncəvi yaradıcılığının ən məhsuldar dövrünü Sultan Mahmud Səlcuqinin və onun əmisi Sultan Səncər Səlcuqinin saraylarında keçirmişdir. Fars dilində, əsasən, rübai janrında yazmışdır. Ədəbi irsi dövrümüzədək tam halda gəlib çatmamışdır. 13-15-ci əsrlərə aid cünk və təzkirələrdə iki yüzə yaxın rübaisi və bir neçə başqa lirik şeiri saxlanılmışdır. Yalnız öz dövründə deyil, sonralar da görkəmli rübai ustası kimi tanınmış, bu isə bəzən başqa sənətkarların rübailərinin də ona aid edilməsinə səbəb olmuşdur. Məhəbbət lirikası yaradıcılığında əsas yer tutur.
Phytoseius oreillyi
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Behişti-Zəhra
Behişti-Zəhra ( — behešt-e zahrâ) — Dünyanın və İranın ən böyük qəbiristanlıqlarından biri.
Ümumi məlumatlar
Qəbiristanlığın ümumi ərazisi 534 hektardır. Burada 1.600.000 insan dəfn olunub. Qəbiristanlıqda orta hesabla hər gün 150 insan dəfn olunur. Orta hesabla qəbiristanlığa hər gün 15 min insan ziyarətə gəlir.
Qəbiristanlıqda quraşdırılmış xüsusi avadanlıq sayəsində ziyarətə gələnlər mobil telefonun bluetooth sistemi ilə istədikləri qəbiri və ya yeri asanlıqla tapa bilirlər.
2009-cu il hadisələri
2009-cu ildə İranda keçirilən prezident seçkilərində Mahmud Əhmədinejad qələbə qazandı. Ancaq islahatçı namizədlər Mir Hüseyn Musəvi və Mehdi Karrubi səslərin hesablanmasında pozuntulara yol verildiyini irəli sürərək onları dəstəkləyənləri küçələrə çıxmağa çağırdılar. Bundan sonra başda paytaxt Tehran olmaqla, yüz minlərlə insanın iştirak etdiyi kütləvi etiraz aksiyaları təşkil edildi. Hökumət əvvəlcə polis, sonradan isə İnqilab Keşikçiləri nəzdindəki Bəsic qüvvələrinin gücü vasitəsilə nümayişlərə müdaxilə etdi. Etirazlar nəticəsində 70-dən çox insan həlak oldu. Müsəvi və Karrubi ev dustağı edildi.
2009-cu il etirazlarında zindanlarda işgəncələr altında həlak olmuş 44 nəfərin meyitinin gizli şəkildə basdırılması faktı öz etirazlardan bir müddət sonra öz təsdiqini tapır. Hadisə həm İranda, həm də dünyada böyük əks-səda doğurur. Tezliklə "Behişti-Zəhra" qəbristanlığının o dövrdəki baş direktoru Mahmud Rzaianı tutduğu vəzifədən azad edirlər. İlk dövrlər ittihamları qəbul etməsələr də daha sonra bu etiraf olunur və araşdırma komissiyası yaradılır. Parlament araşdırma komissiyasının üzvü Həmidrza Katuzian deyib: "Son hadisələrdə həlak olanların kütləvi şəkildə gizlicə basdırılması məsələsini bəzi deputatlarla müzakirə etmişik". Deputat bu qəbristanlığın 302-ci bölümündə kimliyi müəyyənləşdirilməmiş meyitlərin basdırıldığını təsdiq edib.
2009-cu il etirazlarının simvoluna çevrilmiş Nida Ağa Sultan da məhz Behişti-Zəhra qəbiristanlığında dəfn edilib. Nidanın dəfni və 40 mərasimi böyük izdihamla müşahidə olunub. 40 mərasiminə qatılıb qəbrinə qərənfil qoyan rejissor Cəfər Pənahi və həmkarı Məhnaz Muhammədi polis tərəfindən həbs edilib. Polis həmçinin prezidentliyə namizəd Mir Hüseyn Musəvinin məzara yaxınlaşmasına izin verməyib və başqa bir namizəd Mehdi Kərrubinin çıxış etməsinə mane olub.
Sferik həndəsə
Sferik həndəsə - həndəsənin sfera üzərində yerləşən fiqurların xassələrini öyrənən bölməsidir.
Sferik həndəsə müəyyən dərəcədə planimetriyaya, yəni həndəsənin müstəvi üzərində yerləşən fiqurların xassələrini öyrənən bölməsinə bənzəyir. Sferanın böyük çevrələri müstəvi üzərində düz xətlərin oynadığı rolu oynayır.
Sferanın eyni diametrinin ucları olmayan ixtiyari iki nöqtəsindən bir böyük çevrə keçir. Bu fakt planimetriyada iki müxtəlif nöqtədən yalnız bir düz xətt keçir aksiomuna bənzəyir.
Buna baxmayaraq, sferik həndəsə paralel düz xətlər yoxdur. Evklid müstəvisində və Lobaçevski həndəsəsində paralel düz xətlər var.
Sferik həndəsə əsas fiqurları sferik üçbucaq, sferik ikibucaqlı, sferik çoxbucaqlıdır (Sferik çoxbucaqlının tərəfləri böyük çevrənin, uzunluqları yarımçevrənin uzunluğundan kiçik olan qövsləridir).
Tətbiqi
Sferik həndəsə geodeziyada, astronomiyada, coğrafiyada, dənizçilikdə və s. tətbiq olunur.
Ədəbiyyat
1. M.Mərdanov, S.Mirzəyev, Ş. Sadıqov Məktəblinin riyaziyyatdan izahlı lüğəti. Bakı 2016, "Radius nəşriyyatı", 296 səh.
Phytoseius orizaba
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Sferik həndəsə
Ədəbiyyat
2. "Fizika, riyaziyyat və informatika tədrisi" jurnalları, 2000-2012-ci illər,Bakı.
3. "Azərbaycan Sovet Ensklopediyası" I-X cild, Bakı 1976-1987.
Mikania longicarpa
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Çarski Selo
Çarski Selo (Rusca: Ца́рское Село́, "Çarın kəndi") — Sankt Peterburq şəhərinin 24 km cənubunda yerləşən, imperiya nın keçmiş iqamətgahıdır. Hal-hazırda Puşkin şəhərinin də bir hissəsidir. Sovet dönəmi ndə Detski Selo da adlanmışdır.
Vezen-de-Levezu (kanton)
Vezen-de-Levezu  — Fransa da kanton, region — Cənub-Pireneylər, departament — Averon. Miyo dairəsinə daxildir.
Albi
Albi (qədim Albiqa,, ) — 51,2 min əhalisi olan Fransanın cənubunda yerləşən Tarn departamentinin inzibati mərkəzi (Langedok tarixi bölgəsi) (2008).
Coğrafiyası
Tarn çayı üzərindəki bir təpədə yerləşir. Yaxınlıqda məşhur So-dü-Sabo və ya Sôtes du Tarn, əhəngdaşı uçurumlarına çırpılan bir sıra şəlalə yerləşir. Şəhərin yerləşdiyi sahə əvvəllər "Albijua" adlanır və onun sakinlərinin dini təqibləri ilə tanınır. IX–XIII əsrlərdə sənədlərdə Albi qeyd olunur.
Nəsrullah xan Kahardli
Nəsrullah xan Kahardli (1892-1938) — "Fani" təxəllüsü ilə Azərbaycanın, 14-cü əsr (Hicri şəmsi) şair, rəssam, heykəltaraş və növhə janrında yazan yazıçılarındandır ki, Rəzən şəhristanının Kahardkəndində dünyaya gəlmişdir. 1938-ci ildə, 46 yaşında ürək çatışmazlığından vəfat etmişdir.
Albi
Abidələri
Şəhərin tarixi hissəsi Ümumdünya irsi abidəsidir. 1282–1512-ci illərdə inşa edilmiş, antik freskalarla boyanmış və bir orqan xoruna malikdir; Saint-Salvi kilsəsi, prefekturanın bənzər bir binası — Albiju sayılarının köhnə sarayı, burada arxiyepiskopları, xəstəxana və teatr yaşadı.
Nəsrullah xan Kahardli
Yaradıcılıği
آچولدئ چؤللَردَه چيچَك/Açıldi çöllərdə çiçək
نوباهار اوْلدئ آچوْلدي گَنَه چؤللَردَه چيچَك/Nobahar oldu açıldi yenə çöllərdə çiçək
هابولوت سَسلَه دئ اوَّلدَه منيمدور گؤبَه لَك/Habulut səslədi əvvəldə mənimdir göbələk
حاجي‏لئيلَكلريموز چيْخديْلا پروازَه تامام/Hacı leyləklərimiz çıxdıla pərvazə tamam
قيْرجانا- قيْرجانا يان ـ يان يئرييوْر قاز ، اؤردَه‏ك/Qırcana-qırcana yan-yan yeriyir qaz, ördək
ساغساغان قويروغونا باغلاديْ بيرجَه دؤگَجَك/Sağsağan quyruğuna bağladı bircə döyəcək
گؤر سيْغيْرچين چَكوري شاخ ـ ي صينوبردَه نَوا/Gör sığırçın çəkiri şax-i sinobərdə nəva
قاشلارون وَسمَه‏لييوب كَكليگ ، ايدوب ياخشيْ بَزَك/Qaşların vəsmələyib kəklik, edib yaxşı bəzək
چيْخدي اوْ نازلو ناخورچي گَنَه اَلدَه دَگَنَگ/Çıxdi o nazli naxırçi yenə əldə dəyənək
كَند ديلبرلَري چيْخدي قيْشيْن آستدان شادان/Kənd dilbərləri çıxdi qışın astdan şadan
ووردولار ناز ايلَه نازيك كمَرَه ييْرتيق اَتَك/Vurdular naz ilə nazik kəmərə yırtıq ətək
بيريسئ قلبيرئ گؤتدي چؤلَه گيتدئ اوْدونا/Birisi qəlbiri götdü çölə getdi oduna
بيريسي چَمرَلَه‏نوب ايْسلادي ايويندَه تَزَك/Birisi çəmrələnib islatdi evində təzək
جمع ايدوب كؤلفتيني كَرمَه‏ني سَردئ گونئييَه /Cəm edib kölfətini kərməni sərdi güneyə
بيريسئ يوْخدو بيزووچي يايوْري چؤلدَه بيزوو/Birisi yoxdu bizovçu yayıri çöldə bizov
بيريسئ يوْخدو ساغونچي ساغوْري كندي اينَك/Birisi yoxdu sağınçi sağıri kəndi inək
بيرئ خامَه اگيرور گوندَه آلوْر ايككي شاهي/Biri xamə əridir gündə alır ikki şahi
بيرئ يوْرقان سَرييور گوندَه يئيَه‏ر بيرجَه چؤرَك /Biri yorğan səriyir gündə yeyər bircə çörək
بيرئ ايگ اَلدَه دگيرمانا داغارجوخ دالدا/Biri ig əldə dəyirmana dağarcıq dalda
بيرئ ايپ بئلدَه كؤلؤنگ اَلدَه و دالوندا وَرَه‏ك/Biri ip beldə külüng əldə və dalında vərək
بيريسئ دامدا گونئيدَه يامورو پالتارونو/Birisi damda güneydə yamuru paltarıni
بيريسئ ليفتَه‏سينئ بيتليرئ يانوندا كؤپَك/Birisi liftəsini bitliri yanında köpək
بيرئ آسموْش قازانو شام ايچو يونجا پيشيرور/Biri asmış qazanı şam üçün yonca pişirir
بيرئ ياتموْش يوْخودا بلكَه گؤرَه تاززَه چؤرَك/Biri yatmış yuxuda bəlkə görə tazə çörək
بيريسئ آجدو ز بس ايرتَه‏ليدَن كرمَه ياپوپ/Birisi acdi əz bəs irtəlidən kərmə yapıb
بيريسئ توْخدو ياتوب ، بس كي يئيوب دادلو كؤتَك/Birisi toxdu yatıb, bəs ki yeyib dadlı kötək
ايشيدوبلَر كئ ايياق‏قابي وار عالمدَه ولي/Eşidiblər ki ayaqqabı var aləmdə vəli
بيريسئ داغليْيوب و باغلوْري داب باني چاتون/Biri dağliyib və bağlıri dab bani çatın
بيريسئ زينت ايچون باشَه سالوْر كؤهنَه لَچَك/Birisi zinət üçün başə salır köhnə ləçək
بيرئ وورموش اَري سيْنميش باشيْ قانيْ تؤكولور/Biri vurmuş əri sınmış başi qanı tökülür
قوْيوب اوْ تالوقا شئيطان تورودان بير كؤلچَك/Qoyub o taluqa şeytan torudan bir kölçək
جمع اوْلوب قازياغي دَرماغا گيدوللَر قيزلَر/Cəm olub qazyağı dərmağa gedillər qızlar
بيرئ اوْينار بيرئ ييرلَر بيريسئ مئللاق اوچار/Biri oynar biri yirlər birisi məllaq uçar
اوستوخانلار قيْزار اوْل دَم كئ چالوللار كله نَك/Ostoxanlar qızar ol dəm ki çalırlar kələnək
. . . ..
Axtaçı Şirvan
Axtaçı Şirvan — Azərbaycan Respublikasının Hacıqabul rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Toponimikası
Axtaçı Şirvan Hacıqabul r-nunda eyni adlı i.ə.v-də kənd. Şirvan düzündədir. Kürün Şirvan hissəsində yerləşdiyi üçün belə adlanmışdır. 1917-ci ildə Göyçay qəzasında Axtaçı Salyan adlı yaşayış məntəqəsi də qeydə alınmışdır. XIX əsrə aid mənbələrdə Axtaçı Sultanbəyli, Axtaçı Kəkəli kəndlərinin olduğu da göstərilir.
Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 587 nəfər əhali yaşayır.
Alparslan Türkeş
Alparslan Türkeş — Türk hərbçi, siyasətçi, Milliyətçi Hərəkat Partiyasının qururcusu və ilk sədri.
Həyatı
Alparslan Türkeş 25 noyabr 1917-ci ildə Əhməd Həmdi əfəndi və Fatmagül Zəhra xanımın ailəsində Lefkoşada dünyaya gəlmişdir. Əslən Kayserilidir.
İlk və orta təhsilini Lefkoşda almışdır. 1933-cü ildə ailəsi ilə birlikdə İstanbula köçmüşdür. Hərbi sferaya böyük sevgisi olan Alparslan Türkeş, 1936-cı ildə Qülləli Hərbi Liseyinə daxil olmuş, 1938-ci ildə kiçik leytenant rütbəsi ilə məzunu olmuşdur. 1940-cı ildə Refik Yurdsevərin qardaşı qızı Müzəffər xanımla evlənmiş, daha sonra isə Seval xanımla ailə qurmuşdur. Türkeşin 2 evlilikdən 7 uşağı olmuşdur.
1997-ci ildə Ankarada vəfat etmişdir.
Erkən fəaliyyəti
1959-cu ildə də Almaniyanın Atom və Nüvə Tədris Mərkəzinə göndərilir. Buradakı təhsilinin ardınca polkovnik rütbəsi alaraq, Türkiyə Quru Qoşunlarının NATO şöbəsinin müdiri təyin olunur.
Dövlət çevrilişində iştirakı
27 may 1960-cı ildə Demokrat Partiyası hökumətini devirən xuntanın daxilində yer almışdır. Həmin gün radio vasitəsilə çıxış edən Türkeş baş verən hadisələr haqqında ictimaiyyəti məlumatlandırmışdır. Daha sonra o dövləti müvəqqəti olaraq idarə edən Milli Birlik Komitəsinə (MBK) daxil olmuşdur.
MBK daxilində gedən münaqişlər sözügedən təşkilatın bölünməsi ilə nəticələndi. MBK üzvü olan 14 hərbçi ölkə xaricində müxtəlif vəzifələrə göndərildi. Alparslan Türkeş də bu qrupun içində idi.
Diplomatik fəaliyyəti
MBK daxilindəki çəkişmələrin nəticəsi olaraq Türkeş 1960-cı ildə diplomatik fəaliyyətə başlamaq məcburiyyətində qalır. 1960–1963-cü illərdə Türkiyə Respublikasının Dehli səfirliyində səfirin siyasi məsələlər üzrə müşaviri vəzifəsində çalışmışdır. Fəaliyyəti dövründə Türkiyənin daxili siyasi məsələlərinə dair fikirlərini mətbuatla bölüşür.
Siyasi fəaliyyəti
1963–1980-ci illər arasında 4 çağırış Ankara və Adanadan Türkiyə Böyük Millət Məclisinə millət vəkili seçilir.
1975-ci ildən sonra qurulan 1-ci və 2-ci Milli cəbhə hökumətləri dövründə baş nazirin müavini vəzifələrində çalışmışdır.
1965-ci ildə Cümhuriyyətçi Kəndli Millət Partiyasının, 1969-cu ildə isə Milliyətçi Hərəkat Partiyasının sədri seçilmişdir.
Şirə
thumb|Portağal şirəsi dünyada ən populyar və sevimlidir. Şirə və ya Meyvə suyu — maye halında olan qida məhsuludur, demək olar ki, dünyanın bütün ölkələrində məşhurdur. Ən yeməli, keyfiyyətli, yetişmiş meyvələrdən və tərəvəzlərdən hazırlanan şirələr daha çox yayılmışdır, lakin elə şirələrdə var ki, bitkilərin gövdələri, kökləri, yarpağlarından alinir (məsələn, şəkər qamışı şirəsi, kərəviz şirəsi). İstehlakçıların nöqteyi-nəzərindən, şirələr ənənəvi olaraq üç növə bölüşürlər:
Olenok körfəzi
Olenok körfəzi — Laptevlər dənizində yerləşən körfəz. Körfəzin uzunluğu 65 km, eni isə 130 km-dir. Ən dərin yeri 15 metrdir. Lena deltasından qərbdə yerləşir. İlin böyük qismi buzla örtülüdür. Avqust-sentyabr ayları buzdan azad olur. Körfəzin suyu az duzludur. Bu səbəbdən burada şirin su balıqlarını görmək olar. Körfəzə Olenok çayı tökülür. Şərq sahillərini Lena deltası şəkilləndirir. Körfəzdə çoxlu ada vardır. Onlardan ən irisi Canqılaxdır. Ətrafında tundra bitkiləri yayılmışdır. Buxtanın sahil bölgəsi Böyük Arktik qoruğu ərazisinə daxildir. Buxtaya çoxlu sayda çaylar axır. İnzibati cəhətdən buxtanın böyük hissəsi Rusiya Federasiyası Krasnoyarsk diyarı ərazisinə daxildir.
Araşdırılma tarixi
Körfəz 1633—1634-cu illərdə yenisey kazaklarının rəhbəri İvan Rebrov tərəfindən kəşf edilmişdir. 1735—1736-cı illərdə Vasili Vasilyeviç Pronçişev tərəfindən tətqiq edilmiş və xəritəyə salınmışdır. uzaq məsafədən kəşf edilmişdir. Sahillərində Vasili Vasilyeviç Pronçişev və Tatyana Pronçişevanın rəhbərlik etdiyi ekspedisiya qışlamışdır. 1736-cı ilin sentyabrında ər və arvad geri qayıdarkən yolda həlak olmuş və Olenok çayı mənsəbində dəfn olunmuşlat.
2002-ci ildə frsansız yazıçısı və səyyahı Jil Eklem kayaklsa körfəz boyu 60 km üzmüşdür.
Qanlı Bakı (film, 1994)
Məzmun
Film 1990-cı ildə Bakı şəhərində baş vermiş qanlı yanvar hadisələrindən bəhs edir. Yanvarın 19-dan 20-nə keçən gecə Sovet qoşunları qanunsuz olaraq Bakı şəhərinə yeridildi. Şəhərin yüzlərlə dinc əhalisi odlu silahdan, zirehli texnikadan açılan atəşlərə məruz qaldılar. O günlər yüzlərlə günahsız insanlar şəhid oldular. Həmin gün 20 yanvar hadisəsi SSRİ rəhbərlərinin şovinist maskalarını açıb ifşa etməklə yanaşı, Azərbaycan tarixini ən parlaq səhifələrindən biri oldu. 20 yanvar Azərbaycan xalqının azadlığa, müstəqilliyə doğru ən böyük addımlarından biri idi. Nə qədər ki, Azərbaycan dövləti azaddır, müstəqildir, bir o qədər də şəhidlərimizin ruhu şad olacaqdır.
Zəyet (Arxangel)
Zəyet — Başqırdıstan Respublikasının Arxangel rayonunda yerləşən kənd. Kənd Qızıl Ezem kənd şurasının tərkibindədir.
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə başqırdlar (52%), tatarlar (46%) üstünlük təşkil edir.
Con Rolz
Con Rolz — Amerika filosofu.
Fəlsəfəsi
Çıxış vəziyyəti adlananla bağlı fikri eksperiment normativ ümumi əhəmiyyətə malik olma üçün meyar verir. O, bizə deyir ki, normanın ümumi əhəmiyyətə malik olduğunu aydınlaşdırmaq üçün biz necə hərəkət etməliyik. (Biz deməli ki, bu meyar haqqında "metanorma" kimi danışa bilərik). Rolz əxlaqi fəlsəfənin bəzi adi problemlərindən maraqlı bir üsulla qaçmağa səy edir. Məsələn, o, əxlaqı ənənəvi mənada əsaslandırmaq istəmir. Əxlaqın əsaslandırılmasının fəlsəfi problemləri belə bir məsələ ilə bağlıdır ki, əxlaqi mülahizələrin həqiqi və ya yalan, düzgün və ya qeyri-düzgün olduğunu hesab etmək olarmı və olarsa, hansı qaydada? Əgər məsələn, heç bir əxlaqi fakt mövcud deyildirsə, onda əxlaqi mülahizə "faktlara" uyğun gələ bilməz (məntiqi pozitivizm ilə müqayisə edin). Rolz yanaşmanı, nəzəri uyğunluq (a coherence-theoretical perspective) ideyasına əsaslanmış yanaşmanı reallaşdırır: əgər əxlaqi prinsip bizim digər normativ nöqteyi-nəzərlərimizlə və təsəvvürlərimizlə uzlaşırsa, onda demək olar ki, o, əsaslandırılmışdır. Beləliklə, məqsəd bizim müəyyən harmoniyaya nail oluncaya qədər düzəlişlər verdiyimiz özünəməxsus refleksiv müvazinətdir. Əgər əxlaqi nəzəriyyə bizim əxlaqi intuisiyamızla və insan və sosial şərait haqqında nəzəriyyələrlə yaxşı uyuşursa, o, daha güclüdür. Etiraz etmək olar ki, belə bir mövqe əxlaqi fəlsəfənin bəzi bazis problemlərindən tamamilə qaçmağa imkan vermir. Məsələn, bir neçə mümkün "razılaşdırılmış" (coherent) əxlaqi sistem təsəvvür etmək olarmı və bizə bu halda onlar arasında necə seçim etmək lazımdır? Belə bir situasiyada biz çətin ki "razılaşmaya" bir meyar olaraq müraciət edə bilək. Bundan başqa, bu müzakirə üsulu görünür, onu nəzərdə tutur ki, əgər prinsip bizim ümumiyyətlə, düzgün hesab edərək inandığımızla uzlaşa bilərsə, onda biz müəyyən praktik sübut əldə etmiş oluruq. Amma burada bəzi filosoflar deyə bilərdilər ki, biz yenidən klassik problemlə qarşılışmışıq. Bizə haradan məlumdur ki, «bizim düzgün hesab edərək inandığımız» düzgündür? Beləliklə, əxlaqi fəlsəfənin bazis problemlərindən tamamilə qaçmaq Rolza nəsib olmur.
Xurşid Abdullayeva
Həyatı
Xurşid Abdullayeva 15 sentyabr 1959-cu ildə Bakıda anadan olmuşdur. O, 1966–1977-ci illərdə Bülbül adına musiqi məktəbində təhsil almışdır. 1983–1988-ci illərdə isə Üzeyir Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının fortepiano sinfində təhsilini davam etmişdir.
Xurşid Abdullayeva 1989-cu ildə Belorusiyanın Minsk şəhərində professor (Vatikan) və 1992-ci ildə İngiltərədə  (Kanada) klavesin üzrə ustad siniflərini başa vurmuşdur. O, 1998-ci ildə Moskva Dövlət Konservatoriyasında dosent İ.Zenaişvilinin sinfində bir illik ali ifaçılıq kurslarını bitirmişdir.
Fəaliyyəti
Xurşid Abdullayeva 1995-ci ildən Bakı Musiqi Akademiyasının Orqan və klavesin kafedrasının müəllimi, 2001-ci ildən isə Azərbaycan Dövlət Akademik Filarmoniyasında Azərbaycan Dövlət Xor Kapellasının direktoru vəzifələrində işləyir. O, Türkiyə, Rusiya, İngiltərə, Belorusiyada konsert proqramları ilə çıxış etmişdir. Bir sıra elmi-tədqiqat işlərinin müəllifidir.
Mükafatları
Xurşid Abdullayeva 15 may 2007-ci ildə "Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti" fəxri adına, 30 aprel 2014-cü ildə, 6 may 2015-ci ildə, 6 may 2016-cı ildə , 1 may 2017-ci ildə , 9 may 2018-ci ildə , 10 may 2019-cu ildə , 7 may 2020-ci ildə , 7 may 2021-ci ildə və 6 may 2023-cü ildə Prezident Mükafatına layiq görülmüşdür.
Nəsil şəcərəsi
Xurşid Abdullayeva aktyor, Azərbaycan SSR xalq artisti Lütfəli Abdullayevin və alman dili üzrə mütəxəssis Sevda Pepinovanın qızıdır. O, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin katibi Əhməd bəy Pepinovun və musiqişünas, Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi Xurşid Ağayevanın nəvəsidir.
Kütuclular üsulu
thumb thumb
Qanadlı sehirbazlar (film, 1978)
Film haqqında
Film Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin sifarişi ilə çəkilmişdir.
Ayvor Pauel
Ayvor Pauel — Uels futbol mütəxəssisi
Dünyanın ən qoca futbol məşqçisi sayılan Ayvor Pauel İngiltərənin 6-cı liqasında çıxış edən "Tim Bat" komandasından 2010-cu ildə istefa verib. 93 yaşlı Pauel son illərini komandada baş məşqçi köməkçisi kimi keçirib.
Pauel dünyanın ən qoca məşqçisi kimi 2004-cü ildə Uelsin İdman Şöhrət Zalına, 2006-cı ildə isə Ginnesin rekordlar kitabına düşüb. O, 2008-ci ildə Britaniya İmperiyası ordeninin üzvü olub.
Ənvər Məmmədov (iqtisadçı)
Ənvər Hacı Həkim oğlu Məmmədov — Azərbaycan SSR dönəminin dövlət xadimi, iqtisadçı, Azərbaycan Xalq Bankının sədri.
Həyatı
Ənvər Məmmədov 1914-cü ildə Şəki şəhərində, ziyalı ailəsində anadan olub. Atası Hacı Həkim, 1862-ci ildə Ərəbistan yarımadasında anadan olub, milliyətcə ərəb olub. 1898-ci ildə Şəki şəhərinə köçüb, Cənubi Qafqazda tanınmış həkim olub, burada taun və tif viruslarına qarşı mübarizə aparıb. Anası Zəhra Məmmədova milliyətcə azərbaycanlı olub.
3 yaşında Ənvər Məmmədovun atası vəfat edib. Bundan sonra o, bacısı Əzizə ilə birlikdə internat məktəbdə böyüyür. Burada anasının "Məmmədov" soyadını götürür. Daha sonradan Bakı şəhərinə köçür. 1931-ci ildə K. Marks adına Xalq Təsərrüfatı İnstitutunda (hazırkı İqtisad Universitetində) təhsil almağa başlayıb. 1936-cı ildə universitetin maliyyə-iqtisad fakültəsini bitirib.
Ali təhsilini aldıqdan sonra Ənvər Məmmədov, Moskva və Bakı şəhərlərində, Dövlət Nəzarət Komissiyasında iqtisadçı kimi işləməyə başlayıb. Daha sonra Azərbaycan SSR Xalq Bankının (hazırkı Mərkəzi Bankın) şöbə rəhbəri vəzifəsinə çalışıb. 1950-ci ildə Ənvər Məmmədov Azərbaycan Xalq Bankının direktoru vəzifəsinə təyin edilib. Sonrakı illərdə, o, Dövlət İqtisad texnikumunin direktoru vəzifəsində çalışıb. Həyatının son illərində Oktyabr rayonunun (hazırkı Yasamal rayonunun) maliyyə komitəsində çalışıb. 1969-cu ildə Ənvər Məmmədov xərçəng xəstəliyindən vəfat edib. Yasamal rayon qəbirstanlığında dəfn olunub.
Hacı Həkimin oğludur.
Ailəsi
Atası Hacı Həkim, anası Zəhra Məmmədova. Qardaşları Fərrux və Əhməd Məmmədovlar, bacıları Zəhra və Zərifə Məmmədovalar. 1944-cü ildə Nazan Nəcəfova (1917–2010) ilə ailə həyatı qurub. Nikahdan onun Natella (1945–2020) və Suella (1947–2008) adlı iki qızı olub.
Markem dağı
Markem dağı —  Antarktida ərazisində yerləşən Transantarktika dağlarının Kraliça Elizavet silsiləsində yerləşən ən hündür zirvə. Onun hündürlüyü 4350 metr təşkil edir.
Coğrafiya
Dağ Şərqi Antarktidanın Şelkton sahili ərazisində yerləşir. Təqribi olaraq Kerkpatrik dağından 175 km şimal-qərbdə, Elizabet dağından isə 148 km şimal-qərbdə yerləşir.
Markem dağı öz növbəsində uzanan dağ massividir. Dağın üç zirvəsi mövcuddur. Ən yüksək pik 4351 netrdir.
Dağ massivi Britaniya Antarktida ekspedisiyası zamanı kəşf edilmişdir. Eksoedisiyaya rəhbərlik Robert Skott etmişdir. Dağ Kral Coğrafiya cəmiyyətinin prezidenti Klement Markemin şərəfinə adlandırılmışdır.
Zırnel dağı
Zırnel dağı — Şahbuz rayonu ərazisində dağ (hünd. 2575,1 m). Dərələyəz silsiləsinin suayırıcısındakı Keçəldağ yüksəkliyindən (hünd. 3118,9 m) cənub-şərqə istiqamətlənmiş Təkəlik qolundan cənub-qərbə ayrılan eyniadlı şaxəsində zirvə. Kükü kəndindən 3,3 km şimal-şərqdədir. Erkən pliosen maqmatizminin törəmələri olan andezit, andezit-dasit və dasitlərdən ibarət eyniadlı subvulkanik kütləyə uyğun gələn, şimal və qərb yamacları sıldırımlı, günbəzvari yüksəklikdir. Yamaclarında eyniyaşlı Biçənək lay dəstəsinin andezit, andezit-dasit lavaları və piroklastolitləri açılır. Tektonik cəhətdən Ordubad qarılma zonasının Şahbuz seqmentinin şimal-şərq cinahına aid Batabat-Qanlıgöl əyilməsinin hüdudlarında yerləşir. Zirvə və yamaclarında şimal-qərb istiqamətli fay-yerdəyişmə qırılmaları keçir.
Jak Fresko
Jak Fresko — amerikalı futurist və ictimai mühəndis olaraq özünü tanıtmışdı. Avtodidakt idi və industrial dizayn sahələrində çalışmışdı.
Fresko davamlı şəhərlər, enerji effektivliyi, təbbi resursların idarəolunması, avtomatlaşma və elmin cəmiyyətdə yeri haqda fikirlərini yazmış və mühazirələrində dilə gətirmişdir. O, Venera layihəsini (Venus Project) yaratmış və resurs əsaslı iqtisadiyyat adlandırdığı sosio-iqtisadi modelin qlobal tətbiqini müdəfiə etmişdir.
Hava gəmisi sənayesi
Fresko 1930-cu illərin sonrarına doğru Kaliforniada Douglas Aircraft Company-də çalışıb. O, "flying wing" adlanan gövdəsiz təyyarə və disk formalı hava gəmisi dizayn edib təqdim etmişdi. Onun bəzi dizayn layihələri zamanında qeyri-praktik olaraq dəyərləndirilib və ideyaları qəbul olunmayıb. Fresko fikir ayrılıqları səbəbi ilə Duqlasdan istefa edib.
1942-ci ildə Fresko Amerika ordusuna qəbul edilir. O, Ohayo ştatında Wright Fielddə Amerika Birləşmiş Ştatları Hava Qüvvələrinə texniki dizayner olaraq təyin olunur. Fresko ordu həyatına uyğunlaşa bilmədiyinə görə tərxis olunur.
Trend Home layihəsi
Fresko Earl Muntz tərəfindən ucuz qiymətli mənzil layihəsi dizayn etməsi üçün təyin olunur. Muntz layihəyə 500.000 dollar başlanğıc maliyə vəsaiti qoymuşdu. O vaxt 32 yaşında olan Fresko öz əməkdaşları olan Harry Giaretto və Eli Catranla birlikdə Trend Home adlanan ev layihəsini işləyib hazırlayır. Fresko bu layihə ilə ənənəvi karyera uguruna xeyli yaxınlaşır. Əsasən alüminium və şüşədən hazırlanan layihə Hollywoodda Warner Bros. Sunset Lotda 3 ay sərgidə qalır. 1dollar qarşılığında gəzilə bilən evin gəliri Xərçəngdən Qorunma Cəmiyyətinə gedir. 1948-ci ilin yayında Federal Mənzil İdarəsinin rəsmisi layihə barədə Muntzla görüşür. Muntza görə rəsminin təklifi əlavə bürokratik xərclər gətirə bilərdi hansı ki, aşağı istehsal xərclərini mənasızlaşdırırdı. Dövlətdən va ya digər maliyə dəstəyi olmazsa layihə kütləvi istehsala getməyəcəkdi. Bu təcrübə Freskonun o nəticəyə gəlməsinə səbəb oldu ki, ixtiralarının gerçəkləşə bilməsi üçün cəmiyyətin dəyişilməsi gərəklidi.
Orta yaşlar
1995-ci ildə Fresko Mayami, Floridaya gəlir. Burada o formal təhsili olmamasına baxmayaraq özünə psixoloq-məsləhətçi işi qurur. Amerika Psixoloqlar Assosiasiyasının tənqid atəşi nəticəsində Fresko bu işini dayandırmalı olur. Həmin vaxtların bir qəzet məqaləsində Freskonun Los Angeles Sierra Universitetindən diplom aldığını iddia edir, hansı ki, öz təsdiqini tapmır.
Fresko bəyazların üstünlüyünü müdafiə edən qurumlara qatılmasını insanların fikirlərini dəyişdirməyin mümkünlüyünü yoxlamaq məqsədi ilə izah edir. O Ku Klux Klan və White Citizens Council-ə qoşulmasını onların irqi diskriminasiya haqda fikirlərini dəyişdirmək cəhdi olduğunu deyir.
Fresko Mayamidə dairəvi şəhər dizaynı layihəsini təqdim etdi. Fresko Alkoa və Major Ralty Corporation kimi şirkətlərdə industrial dizayner olaraq çalışaraq həyatını qazandı.
1961-ci ildə Fresko "Sandwich House" olaraq bilinən layihədə Pietro Belluschi və C. Fredrick Wise ilə əməkdaşlıq etdi. Təməlləri və bütün daxili qurğuları ilə birlikdə əsasən prefabrik hissələrdən, arakəsmə və aliminyumdan ibarət məhsul 2950–7500 dollar arası qiytmətlərə satıldı. Həmin vaxtlarda, Fresko, Jacque Fresco Enterprises İnc.- də dizayn etdiyi prefabrik aliminyum cihazlarla layihələrini dəstəklədi.
1955-ci ildən 1969-cu ilədək Fresko öz sosyal ideyalarını "Project Americana" adlandırırdı.
"Sociocyberneering İnc"
Freskonun Project Americana üçün ideyaları "Sociocyberneering" adlı konsepsiyaya çevrildi. Fresko Sociocyberneering konsepsiyasını kompüter texnologiyasının en inkişaf etmiş formalarının insan problemlərinin idarəolunmasına tətbiqi olaraq izah edirdi. O bu konsepsiyanı 1970-ci ildə Mayami Universitetində tələbələrə təqdim etdi. 1971-ci ildə isə bu konsepsiya əsasında bir təşkilat yaradır. Bu "Sociocyberneering İnc" adlanır və üzvlük əsasında fəaliyyət göstərir, hansı ki, ən çox 250 üzvü olmuşdu. Bu,qeyri-siyasi qeyri-kommersiya təşkilatı idi. Üzvlərin əksəriyyəti Freskonun tələbələrindən ibarət idi. Fresko tez-tez Miami Beach və Coral Gablesdakı evində mühazirələr verirdi. Fresko bu təşkilatı universitetlərdə mühazirə oxuyaraq, televiziya və radioda çıxış edərək dəstəkləyirdi. Üzvlərin ən çox olduğu vaxtda Naples yaxınlığında bir əraziyə investisiya qoyuluşuna başladılar. Təşkilat özlərinin də yaşayabiləcəyi eksperimental birlik inşa etməyi qərar aldı. 1978-ci ildə üzvlərin Collier County abadlıq şurasının işləri dayandırmasından qorxması nəticəsində maneəyə rast gəldilər. Nəticədə "Sociocyberneering İnc" üzvlərinin bir hissəsi ayrıldı. İnvestisiya tərk edildi və ərazi satıldı. Fresko evini satdı və Venus kəndinə köçdü. 1980-ci ildə kənd təsərrüfatı ərazilərində "Sociocyberneering İnc" üçün araşdırma mərkəzi qurdu. Geriyə qalan üzvlərin köməyi ilə Fresko öz futuristik dizayları əsasında binalar tikdi. Venusa köçdükdən sonra üzvlərin çoxu Mayamidə qaldığına görə "Sociocyberneering İnc"-in populyarlığı azaldı. Nəhayət, "Sociocyberneering İnc" daha da passivləşdi və 1980-ci illər ərzində Fresko vaxtını kolleqası olaraq yanında qalan Roxanne Meadows ilə dizayn və öyrənməyə həsr elədi.
Sonrakı həyatı
1994-cü ildə Fresko "Sociocyberneering İnc"ə yeni bir məzmun verdi və Venera layihəsi adı altında yenidən başlatdı. Bu dəfə Fresko, öz baxışlarının ümumi konturlarının necə göründüyünü və işlədiyini göstərəbiləcək xeyli sayda dizayn və modellər toplamışdı və bunlar universitet və müəllimlərə paylanılan öyrədici filmlər və ədəbiyyat vasitəsiylə qurumu tanıtmaq üçün istifadə olundu. Öyrədici materiallarına əlavə olaraq Fresko və Meadows 1990-cı illər boyunca sərbəst investisiyalar, sənaye mühəndisliyi, ənənəvi arxitektura modellənməsi və ixtira konsultasiyaları ilə layihəni dəstəklədilər. Bu dövrdə Freskonun bəzi futuristik dizaynları inkişafameyilli şirkətləri ruhlandıra bildi. Bir dəfəsində, Fresko Venera layihəsinin Türkiyədə eksperimental şəhərcik/ tema park tikilməsinin planları üzərində düşündüyünü iddia etmişdi. Oxşar fikir Dubai üçün də səsləndirilmişdi. 2002-ci ildə Fresko özünün əsas işini "The Best That Money Can`t Buy" (Pulun satın ala bilməyəcəyi ən yaxşı şey) adlı kitabı yayımladı. 2006-cı ildə William Gazecki Fresko haqqinda "Future by Design" adlı yarı-biografik sənədli film çəkdi hansı ki, filmdə Fresko Renessans dövrünün erudit şəxsiyəti Leonardo Da Vinçi ilə müqayisə olunurdu. 2008-ci ildə Peter Joseph Zeytgeyst Addendum filmində Freskoya xüsusi yer verdi və onun gələcəyə baxışları filmdə bəhs olunan ictimai və ekolojik böhranın mümkün həlli kimi qiymətləndirdi. Bunun nəticəsi olaraq, Freskonun fikirlərini aktiv bir şəkildə yaymaqda olan və özünü Venera layihəsinin "aktivist qolu" olaraq adlandıran Zeytgeyst hərəkatının inkişafı vüsət aldı. 2011-ci ilin aprel ayından etibarən Venera layihəsi və Zeytgeyst hərəkatı əlaqələrini kəsdi.
2010-cu ildə Fresko "Resurs Əsaslı İqtisadiyyat" ifadəsinin ən məşhur olduğu dönəmlərdə öz izahını qorumaq üçün onu markalaşdırmağa cəhd etdi. İfadə dəyərləndirildi və marka ola bilmək üçün çox ümümi anlayış olduğu qeyd olundu. Beləliklə, Freskonun öz izahını markalaşdırma cəhdi uğursuz oldu. Bəzi kiçik internet təşkilatları Freskonun orijinal konsepsiyasına əsaslanan bir resurs-əsaslı iqtisadiyyat varyantını yaymaqdadırlar.
Venera layihəsinə maraq artdığına görə 2010-cu il boyunca Fresko Meadows ilə birlikdə dünya miqyasında səyahətdə oldu. 2011-ci il Yanvar ayının 15-də Freskoya və planetar dilemmaların mümkün həlli kimi onun baxışlarının daha ətraflı ifadəsinə xüxusi yer verilmiş Zeytgeyst: İrəliləyiş filmi kinoteatrlarda göstərilməyə başlandı. İl ərzində Fresko Venera layihəsinin ərazisinə turlar təşkil edib muhazirələr oxuyurdu, eyni zamanda Venera layihəsinin gələcəyini əks etdirəcək böyük kinofilm üçün maliyyə toplamağa da başlamışdı. 2011-ci ilin noyabr ayında Fresko Mayamidə "Mayamini işğal et" aksiyasında aksiyaçılar qarşısında çıxış etmişdi.
Venera layihəsi
left|frameless|338x338px|Venera layihəsinin loqosu Venera layihəsi Freskonun həyat fəaliyyətinin əsasını əks etdirən və təsvir edən bir təşkilatdır və onun aclıq, cinayət, müharibə, korrupsiya və israfın olmadığı gələcək təsəvvürünü təqdim edən bir təməl olaraq xidmət göstərir. O, 1980-ci ildə qurulub və 1994-cü ildə indiki adını alıb. O, Floridanın mərkəzində Okeechobee gölünün yaxınlığında Fort Mayersin 80 km şimal-şərqində yerləşir. Ərazisinin 9 hektarlıq hissəsində Fresko tərəfindən dizayn edilmiş və onun memarlıq dizaynlarının məhdud versiyalarını nümayiş etdirən 10 tikili var. Bura qismən Fresko və Meadows üçün araşdırma mərkəzi olduğu kimi qismən də layihənin dəstəkçiləri üçün təhsil mərkəzidir. Onlar gələcək təsəvvürü və gerçəkləşdirilməli hədəfləri təsvir və izah edən video və ədəbiyatlar hazırlayırlar. Bu hədəflər arasında ən əhəmiyyətliləri layihənin təsəvvüründəki gələcək dünyanı canlandıran əsaslı kinofilm çəkmək; Venera layihəsinin ideyalarını və texnologiyalarını sərgiləmək məqsədiylə tema park inşa etmək; və Freskonun hipotezlərini sınamaq təşəbbüsü ilə eksperimental şəhərcik inşa etməkdir. Onun başlıca məqsədi "resurs-əsaslı iqtisadiyyat" olaraq adlandırılan qlobal, davamlı, texnoloji ictimai quruluşa doğru irəliləyərək cəmiyyəti inkişaf etdirməkdir.
Keyxosrov Cahan bəyim
Keyxosrov Cahan bəyim (d. 9 iyul, 1861 - ö. 12 aprel, 1930) — İngilis idarəsindəki Hindistanda yarımüstəqil Bopal sultanlığı dövlətinin son qadın hökmdarı (1901-1926).
Həyatı
Keyxosrov Cahan bəyim 9 iyul 1861-ci il tarixində Hindistanın Bopal (Bhopal) şəhərində doğulmuşdu. Anası Bopal nəvvabəsi Sah Cahan bəyim, atası Bəxşı Baqi Məhəmməd xandır. Mövlanə Cəmaləddin əl-Vəzir və Müftü Əyyub bin Qəmərüddindən çeşidli dərslər aldı. Nənəsi İskəndər bəyimdən də dövlət idarəsiylə ilgili mövzularda bilgilər etdi. Ayrıca xətt dərsləri aldı və Farsca öyrəndi. 1875-ci ildə Əmir Əhməd Əli xan ilə evləndi. Bu evlilikdən 1876-cı ildə Məhəmməd Nəsrullah xan 1877-ci ildə Hafız Ubeydullah xan və 1894-cü ildə Məhəmməd Hamidullah xan adlarında üç oğlu oldu.
Devon Aoki
Devon Aoki (10 avqust 1982, Nyu-York, ABŞ) — amerikalı aktrisa və model.
Keyxosrov Cahan bəyim
Həyatı
Anası Şah Cahan Bəyimin 16 iyul 1901-ci ildə vəfatından sonra onun Lord Canning ilə etdiyi anlaşma gərəyincə Cahan bəyim "sultan" ünvanıyla taxta keçdi. Ancaq 1902-ci ildə əri ölüncə bir çox problemlə qarşı-qarşıya qaldı. Bu arada boşalan dövlət xəzinəsinə gəlir yolları aradı. Böyük oğlu Məhəmməd Nəsrullah xanın yardımlarıyla ölkə idarəsində və hüquq sistemində islahatlar etdi. 1903-cü ildə hacca getti.
Bibiyə Bəyim olaraq da bilinən Cahan bəyim 12 aprel 1930-cu ildə vəfat etdi.
Devon Aoki
Filmoqrafiya
Bu Amerikalı aktrisa və top model bir çox filmlərdə çəkilib. Bunlara misal olaraq "Forsaj 2" (ingiliscə: 2 fast 2 furious), "Günahlar şəhəri" (ingiliscə: Sin city), "Müharibə (ing. War), "Mutantların xronikası" filmlərini göstərmək olar.
Jak Fresko
Şəxsi həyatı və ailəsi
Fresko Orta Asiadan Amerikaya köçmüş mühacirlər Lena və İsaac Freskonun ailəsində dünyaya gəlib. Onun atası 1880-ci ildə doğulub və 1905-ci ildə İstanbuldan Nyu Yorka köç edib. O, burada bitkiçiliklə məşğul olurdu və 1963-cü ildə vəfat edib. Freskonun anası 1887-ci ildə Qüdsdə anadan olub və həmçinin o da təqribən 1904-cü ildə Nyu Yorka köç edib. O, 1988-ci ildə vəfat edib. Freskonun Freda adında bacısı və David adında qardaşı var idi.
Fresko Los Angelesdə yaşayarkən iki dəfə ailə həyatı qurub və ikinci evliliyini Mayamiyə köçdükdən iki il sonrasına kimi davam etdirib. O, 1957-ci ildə ikinci həyat yoldaşından boşanıb və ömrünün sonuna kimi dul yaşayıb. Onun ikinci həyat yoldaşı Patrisia 1956-cı ildə Richard adlı oğul və Bambi adlı qız dünyaya gətirib. Richard orduda zabit idi və 1976-cı ildə vəfat edib. Bambi 2010-cu ildə xərçəngdən ölüb.
Fresko 2017-ci il May ayının 18-də 101 yaşında Sebring Floridadakı evində yatarkən Parkinson xəstəliyinin ağırlaşmasından ölüb.
Roxanne Meadows 1976-cı ildən Freskonun köməkçisidir. Freskonun ev yoldaşı və kolleqası olaraq Venera Layihəsinin əsas idarəçisidir.
Ceyran Mahmudova
Ceyran Emin qızı Mahmudova — Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin rektoru (2018-ci ildən), xalq musiqisi tarixi və nəzəriyyəsi üzrə Bakı Musiqi Akademiyasının müəllimi, professor, "Musiqi Xəzinəsi" verilişinin aparıcılarından biri.
Həyatı
Ceyran Mahmudova 1971–1982-ci illərdə Bülbül adına orta ixtisas musiqi məktəbində təhsil almışdır. 1982–87-ci illərdə təhsilini Ü. Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının tarixi-nəzəriyyə fakültəsində davam etdirib.
AAK-ın Sənətşünaslıq və Memarlıq üzrə ekspert şurasının üzvü, 2 monoqrafiya, ali məktəblər üçün 2 dərs vəsaiti, orta məktəb müəllimləri üçün 2 metodik vəsait, 50-dən çox elmi məqalə müəllifidir.