cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Məni yaradan alim (film, 2020)
Süjet xətti
2038-ci ildə gənc alim Corc Elmor süni intellektə malik insan ağlına bərabər olan robot üzərində işləyir. O, Yaponiyanın dərin meşələrindən birində yerləşən laboratoriyada tək yaşayır. Onu işə götürən şirkətlə 3 illik bağlanmış müqaviləsi altı aydan sonra başa çatacaq, lakin indiyə qədər o, J1 adlandırdığı gələcəyin robotunun yalnız bir prototipini göstərə bilmişdir. Eyni zamanda, Corc ikinci nəsil olan qabaqcıl J2 prototipinə malikdir və üçüncü nəsil olan və tam antropomorfik J3 üzərində işlərini bitirir. Geri dönüşlərdən aydın olur ki, müqavilə bağlanan ərəfədə Corc və həyat yoldaşı Jüli avtomobil qəzasına düşmüş və Jüli ölmüşdür. Bununla belə, Arxiv şirkətinin texnologiyalar üzrə mütəxəssisləri mərhumun qalıqlarını xüsusi anbara yerləşdirmiş və ümumilikdə 200 saata qədər onun şüuruna daxil olmağın mümkün olduğunu, bundan sonra isə tamamilə şüurun ölümü hadisəsinin baş verəcəyini bildirirlər. Corc vaxtaşırı Jüli ilə telefona bənzər bir cihazla danışır. Bundan əlavə, o, həyat yoldaşının şüur ​​siqnalını rəqəmsallaşdıra bilmiş və onun bütün robotları (robotlar onun həyat yoldaşının adının ilk hərfi olan J hərfi ilə adlandırılmışdırlar) həyat yoldaşının zəkasına əsaslanır: J1 5–6 yaşlı uşaq səviyyəsindədir, J2 15–16 yaşlı yeniyetmə səviyyəsindədir, J3 isə yetkin qadın şüuruna malikdir.
J3-ün nə qədər mükəmməl olduğunu görən J2 Corcu qısqanır və onun işinə mane olmağa çalışır və sonda gölə girərək intihar edir. Bu arada Corcun vaxtaşırı onunla videozənglər edən müdiri Simona (Simone) Corcun ona göstərmədiyi yeni robot prototipləri hazırladığını öyrənir. Bundan əlavə, Corcun bazasını ziyarət edən komissiyanın üzvləri Culianın anbarının açıldığını aşkar etməsi ilə əlaqədar olaraq açılması qəti olaraq qadağan edilmiş "Arxiv"in açılmasına görə şirkəti məhkəməyə verirlər. Bazaya hücum təhlükəsi ilə üz-üzə qalan Corc planının son mərhələsinə başlayır. O, son dəfə Jüli ilə danışır və onun şüurunu sərt diskə "yükləyir". J3 Corcun keçmiş həyat yoldaşının zəkasını onun beyninə yazmaq üzrə olduğunu anlayır və mövcud şəxsiyyətini itirmək istəmədiyi üçün Corca müəyyən qədər müqavimət göstərir. Lakin, o, sonda Corca məğlub olur və Jülinin zəkası onun beyninə yazılır. Corc məqsədinə çatır: o, robot qiyafəsində də olsa, iki il yarım əvvəl itirdiyi həyat yoldaşına yenidən qovuşur.
Birdən Jüli arxiv anbarından yenidən əlaqə saxlayır. O, Corcla vidalaşır və deyir ki, bu son onların sonuncu seansıdır, bundan sonra onun şüuru həmişəlik yox olacaqdır. Corc körpəsinin səsini də eşidir (Juli qəza zamanı hamilə idi). Juli və körpəsi telefonu söndürərək koridorda gəzməyə başlayırlar. Buradan da belə nəticə çıxır ki, avtomobil qəzasında ölən Jüli deyil, Corcun özü olmuşdur və baş verən bütün bu hadisələr onun hələ bir müddət Arxivdə yaşayan beynində cərəyan etmişdir.
Lüdviq Knit
thumb|[[Kapitan Qrantın uşaqları (roman)|Kapitan Qrantın uşaqları kitabının cildi, 1930. Müəllif: Lüdviq Knit]] Lüdviq Franseviç Knit — Azərbaycanlı rəssam, miniatürçü.
Həyatı
1891-ci ildə Bakıda anadan olmuşdur. İran miniatürü sahəsində ekspert idi. Kommunist simvolikasını yerli Azərbaycan incəsənət üslubu ilə birləşdirərək incənəsənət tarixinə özünə önəmli yerlərdən birini tutmuşdur. Azərbaycandakı ilk ekslibris 1934-cü ildə hazırlanmış və 1922-1928-ci illərdə Azərbaycan SSR Xalq Maarif Komissarı olan Mustafa Quliyevə məxsus ekslibris sayılır. Bu ekslibrisin müəllifi Lüdviq Knit idi. "Искусство" (İncəsənət), "Molla Nəsrəddin", "Qızıl Qələm" jurnallarında işləmiş, "Kommunist", "Bakinski raboçi" qəzetlərində fəaliyyət göstərmişdi. 2012-ci ildə Azərbaycan Tarix Muzeyində kollektiv sərgisi baş tutmuşdu. left|thumb|Azərbaycanın ilk ekslibrisi - Azərbaycan SSR Xalq Maarif Komissarı [[Mustafa Quliyevə məxsus ekslibris - 1934. Müəllif: Lüdviq Knit|186x186px]]
Lachesis
— gürzəkimilər fəsiləsinə aid ilan cinsi.
Menay boğazı
Menay boğazı - Dar və dayaz boğaz olub uzunluğu təqribi 14 dəniz mili (23 km) təşkil edir. Anqlsi adasını Uelsin əsas hissəsini ayırır. Ən dar yeri 200 m, ən dauaz yeri isə 0,5 m təşkil edir. Boğaz üzərində iki körpü vardır:Britaniya və Menay asma körpüsü.
Hudul (Astara, İran)
Hudul — İranın Gilan ostanının Astara şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 388 nəfər yaşayır (84 ailə).
Eqq-Aylend (Baham adaları)
Eqq-Aylend —  Baham adalarında ada. Əhalisi yoxdur.
Adanın yaxınlığında su altında qalmış "Arimora" gəmiis yerləşir.
Bellini
Vinçentso Salvatore Karmelo Françesko Bellini (Vincenzo Salvatore Carmelo Francesco Bellini; 3 noyabr 1801, Kataniya, Siciliya — 23 sentyabr 1835, Püto, Paris yaxınlığında) — italyan bəstəkarı, 11 operanın müəllifi.
Bioqrafiyası
O, Neapolitan Konservatoriyasında Nicolo Zingarellinin himayəliyi altında oxumuş, ilk olaraq instrumental və kilsə musiqisi əsərlərini yazırdı. Bellininin ilk operası "Adelson e Salvini" 1825-ci ildə konservatoriyada tamaşaya qoyuldu. 1826-cı ildə Teatr San Karlo onun "Bianca e Fernando" operasını elə uğurla səhnələşdirdi ki, o, 1827-ci ildə Milanda La Skaladan sifariş aldı. Bellini son üçün "Pirat" operasını yazdı və bu, parlaq uğur idi; "Əcnəbi" gələn il daha da uğurlu oldu. Onların ardınca "Zaira" və s.
1833-cü ildə Bellini nəhayət Parisə köçdü və burada qısamüddətli olsa da, böyük uğur qazandı; onun taleyinə yalnız daha bir opera, 1835-ci ildə italyan teatrında tamaşaya qoyulan "Le Puritani" adlı opera yazmaq düşmüşdü.
Yaradıcılığı
Qısa ömrü ərzində o, 11 opera yazmışdı, onlardan yalnız biri (“Zaira”) uğurlu alınmayıb – qalanları əksər Avropa səhnələrində yer almışdı. Ən yaxşı operaları: Kapuleti və Montekki (I Capuleti e i Montecchi, 1830), La sonnambula (1831), Norma (1831), Puritani (1835).
Bellininin təsirlərinin izlərini təkcə opera sahəsində deyil, Şopen in fortepiano musiqisində də görmək olar.
Vəfatı
23 sentyabr 1835-ci ildə Parisin kənarında Bellini qaraciyərin absesi ilə çətinləşən kəskin bağırsaq iltihabından öldü. Ölümünün qəfil olması hətta bəstəkarın zəhərlənməsi ilə bağlı söz-söhbətlərə səbəb oldu. Əvvəlcə Per Laşez qəbiristanlığında dəfn edildi, lakin 1876-cı ildə bəstəkarın külü Siciliyaya, Kataniya şəhərindəki Müqəddəs Aqata Katedralinə köçürüldü.
Həmçinin bax
Frederik Şopen
Motsart
İohann Sebastyan Bax
Cəbrayılməhəllə (Astara, İran)
Cəbrayılməhəllə — İranın Gilan ostanının Astara şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 112 nəfər yaşayır (24 ailə).
NGC 2339
NGC 2339, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Əkizlər bürcü istiqamətində yerləşir. SBbc tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Knaravan
Knaravan — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Tarixi
Kəndin ərazisi 1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib.
2003-cü ildə ermənilər tərəfindən Lev çayının yaxınlığında salınıb. Kənddə 18 kotec tikilib. Lex qalasına yaxın ərazidədir.
10 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan, Rusiya və Ermənistan dövlət başçılarının imzaladığı üçtərəfli bəyənatdan sonra kənd 25 noyabr 2020-ci ildə boşaldıldı.
Gülnar Hüseynzadə
Gülnar Hüseynzadə — Azərbaycan dilçisi, pedaqoq, pedaqoji elmlər doktoru, professor
Həyatı və yaradıcılığı
Gülnar Cabbar qızı Hüseynzadə 13 may 1953-cü ildə Bakı şəhərində ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. O, 1960—1970-ci illərdə Bakı şəhərində 23 saylı orta məktəbdə təhsilini başa vurduqdan sonra M.F.Axundov adına Azərbaycan Pedaqoji Dillər İstitutunun Qərbi Avropa Dilləri fakültəsinin ingilis dili bölməsinə qəbul olunmuş və 1974-cü ildə oranı fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.
1976—1980-cı illərdə Leninqrad Dövlət Pedaqoji İnstitutunun aspiranturasında təhsil aldığı zaman tədqiqat obyekti kimi seçdiyi xarici dillərin metodikası ilə ciddi məşğul olmağa başlamış, topladığı zəngin materiallar əsasında 1989-cu ildə Leninqradda «Совершенствование лексико-синтаксической стороны устной английской речи на старших курсах в национальной аудитории языкового вуза» mövzusunda dissertasiya müdafiə edərək pedaqoji elmlər namizədi elmi dərəcəsi almışdır.
O, 1980—1989-cu illərdə Azərbaycan Xarici Dillər İnstitutunda İngilis dilinin leksikası kafedrasında saat¬hesabı  müəllim, 1989-1991-ci illərdə Xarici dillərin tədrisi metodikası kafedrasında müəllim, 1991-ci ildən baş müəllim vəzifələrində işləmişdir.
Gülnar Hüseynzadə dünyanın bir çox universitetlərində keçirilən beynəlxalq konfranslara qatılmış, 2010—2014-cü illərdə “Tempus” proqramı çərçivəsində müxtəlif ölkələrdə (Birləşmiş Krallıq, Türkiyə) keçirilən peşəkar səviyyəli seminarların fəal iştirakçısı və məruzəçisi olmuşdur.
Onun «Методические рекомендации по обучению английским многозначным словам в азербайджанской аудитории языкового вуза» adlı kitabı 1994-cü ildə, yuxarı kurs tələbələri üçün yazdığı “Communicate” kitabı 2012-ci ildə, «Обучение речевой коммуникации на иностранном языке» adlı kitabı 2000-ci ildə “Mütərcim” nəşriyyatı tərəfindən nəşr olunmuşdur. Gülnar xanım orta məktəblər üçün dərsliklər yazılması prosesində də fəal iştirak etmişdir. Onun R.Əliyeva, A.Rasulova, N.Əliyeva ilə birlikdə orta məktəblərin V sinifləri üçün tərtib etdikləri “English”adlı dərslik 2002-ci ildə çapdan çıxmışdır.
O, 2004-cü ildə «Лингво-дидактический анализ речевой коммуникации на английском языке» adlı doktorluq dissertasiya müdafiə edərək pedaqoji elmlər doktoru elmi dərəcəsi almışdır. O, 2008-ci ildə müsabiqədən keçdiyi üçün universitet Elmi Şurasının qərarı ilə Xarici dillərin metodikası kafedrasının professoru vəzifəsini icra etməyə başlamışdır. Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyasının 2014-cü il tarixli qərarı ilə ona Linqvodidaktika kaferdası üzrə professor elmi adı verilmişdir.
Gülnar Hüseynzadə iyirmi ildən artıq Azərbaycan Dillər Universitetində Xarici dillərin tədrisi kafedrasının müdiri vəzifəsində çalışmışdır. O, Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin elmi-metodik şurasının Avropa dilləri və ədəbiyyat bölməsinin, Təhsil problemləri institutunun pedaqogika və psixologiya problemləri üzrə Elmi Şurasının, ADU-nun Elmi Şurasının, ADU-nun nəzdində doktorluq dissertasiyası Şurasının, ADU-nun nəşri olan “Elmi əsərlər”in idarə heyətinin üzvü olmuşdur.
Gülnar Hüseynzadə 10 mart 2021-ci ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir.
Sitologiya
Sitologiya və ya hüceyrə biologiyası (yun. sitos - hüceyrə, loqos - elm) hüceyrə lərin fiziologiya sını, quruluşunu, tərkibindəki orqanoidləri, ətraf mühitlə əlaqəsini, həyat dövrünü, bölünməsi və ölümünü öyrənən elmdir. Bu proses həm molekulyar, həm də mikroskopik miqyasda həyata keçirilir. Sitologiya tədqiqatları bakteriya və protozoa kimi təkhüceyrəli orqanizmlərdən tutmuş insanlar kimi çoxhüceyrəli orqanizmlərə qədər dəyişir.
Sitologiyanın əsası bir elm kimi təxminən 100 il əvvəl qoyulmasına baxmayaraq, hüceyrə özü 1665-cı ildə Robert Huk kəşf edilmişdir və ona hüceyrə (hücrə) adı vermişdir.
Hüceyrə
thumb|380px|Hüceyrən daxili quruluşu və [[orqanoidləri]]
Hüceyrəni öyrənən elm sahəsi sitologiya adlandırılmışdır. O da bioloji elmlər sırasına daxildir. Müasir sitologiya hüceyrənin mikroskopik və ultra mikroskopik quruluşundan, onun funksiyasından, inkişafından, kimyəvi təşkil xüsusiyyətlərindən, fiziki-kimyəvi xassələrindən, özünü törətməsi, regenerasiyası, mühitə uyğunlaşmasından bəhs edən elmdir. Hüceyrə orqanizmin çoxalan elementar canlı hissəsidir. Ona görə də biologiyanın inkişafı bir çox cəhətdən sitologiyanın inkişafı ilə əlaqədardır. Canlılar adi gözlə görünməyən kiçik hüceyrələrdən təşkil olunmuşlar.
Böyüdücü cihazların ixtirasından sonra onları öyrənmək mümkün olmuşdur. Hollandiyada optik cihaz ustaları ata və oğul Hans və Zaxariya Yansenlər tərəfindən 1590-cı ildə ilk mikroskop tipli cihaz quraşdırılmışdır. İtaliya alimi Q.Qaliley həmin mikroskopu bir qədər də təkmilləşdirdi. 1625-ci ildə Almaniyada Yohan Faber ilk dəfə olaraq «mikroskop» terminini elmə gətirdi. XVII əsrin əvvəllərində Hollandiya alimi A.Levenhuk 250 - 300 dəfə böyüdən daha təkmilləşdirilmiş mikroskop hazırlamışdır. O, 1660-cı ildə ibtidai birhüceyrəliləri: bakteriyaları, infuzorları, heyvanlarda erkək cinsi hüceyrələri öyrənmişdir. İlk dəfə olaraq ingilis fiziki Robert Huk mikroskopdan tədqiqat məqsədilə istifadə etmişdir. O, 1665-ci ildədə «Bəzi kiçik cisimlərin təsviri» əsərində bitki hissələrinin mikroskopik təsvirini vermiş, bitki toxumalarının arı şanına oxşadığını göstərmiş və onları «hüceyrə» adlandırmışdır. İngilis alimi Qryu və italyan alimi Malpigi ayrı-ayrılıqda bitki hüceyrə və toxumalarını öyrənmişlər. Onlar hər ikisi bitki anatomiyasını tədqiq etmiş və bu elmin əsasını qoymuşlar. Hüceyrələrin quruluşu haqqında. 1831-ci ildə Robert Braun hüceyrədə nüvəni kəşf etmiş və onun əhəmiyyətini göstərmişdir. Rus alimi P.F. Qoryaninov (1796 - 1856), çex alimi Purginye, onun tələbələri, alman botaniki M.Şleyden (1937) bitki hüceyrəsini tədqiq etmişlər.
Hüceyrə nəzəriyyəsi
Sitologiya elminin yaranması və inkişafı hüceyrə nəzəriyyəsinin irəli sürülməsinə səbəb oldu. Hüceyrə nəzəriyyəsi sitoloji tədqiqatları daha da genişləndirdi. 1838-ci ildə botanik M.Şleyden (1881) və zooloq Teodor Şvann (1882) tərəfindən hüceyrə nəzəriyyəsi əsaslandırıldı. Bu isə təbiət elmlərinin inkişafında bir dönüş yaratdı. Hüceyrə nəzəriyyəsinə görə:
Alaxan Sultan
Alaxan Sultan, Alya xan Sultan Abil oğlu — İli bölgəsindəki 1864-cü il Uyğur üsyanının liderlərindən biri və hazırda ÇXR-in Sincan-Uyğur Muxtar Rayonunda, tarixi Şərqi Türkistan ərazisində mövcud olan dövlət olan İli sultanlığının hökmdarı.
Sitologiya
Hüceyrə nəzəriyyəsi
Tədqiqatçıların əksəriyyəti hüceyrənin bölünməsi üzərində işləməyə başladılar. Remak amitoz bölünməni, Fleminq heyvanlarda və Strasburger bitkilərdə mitoz bölünməni kəşf etdilər. Artıq bioloji problemlərin tədqiqi hüceyrə səviyyəsində aparılmağa başladı. Orqanizmlərin çoxalmaları cinsi hüceyrələrlə (spermatozoid, yumurta hüceyrə) ilə əlaqədar olub, irsi əlamətləri nəsildən-nəslə ötürürlər. Bu baxımdan sitologiya bir çox elmlərin (genetikanın, embriologiyanın, histologiyanın, patoloji anatomiyanın və mikrobiologiyanın) əsası hesab olunur. 1892-ci ildə Hertviq «Hüceyrə və toxumalar» adlı monoqrafiyasını nəşr etdirməklə biologiyanın sərbəst bir sahəsi kimi sitologiyanın əsasını qoydu. Müasir sitologiyanın sitogenetika, hüceyrə fiziologiyası, sitokimya, molekulyar biologiya kimi bir sıra sahələri mövcuddur.
Alaxan Sultan
Həyatı
Alaxan Sultan Külçədə, Uyğur məmurların ailəsində anadan olub. İli bölgəsində 1864-cü il uyğurlar və dunqanların üsyanının fəal iştirakçısı olub. Əbdürəsul bəy və Sadır Pəlvanla birlikdə üsyanın əsas təşkilatçılarından sayılırdı. 1865-ci ildə dövlətin hökmdarı olan Məzəmzət bəy tərəfindən Əbdürəsul bəyin öldürülməsindən sonra müxtəlif uyğur qrupları arasında qarşıdurma başladı. Bu qarşıdurmalar dunqanlarla münasibətdə daha ağır formada baş qaldırmışdı.
Sitologiya
Orqanoidlər
Hüceyrə canlı orqanizmlərin kiçik hissəciyi olmaqla, bir-biri ilə əlaqəli tam sistem əmələ gətirir. Formasına, quruluşuna, ölçüsünə, funksiyasına görə hüceyrələr fərqlənirlər. Lakin istənilən hüceyrə üç hissədən qılaf, sitoplazma və nüvədən ibarətdir. Onun sitoplazmasında səpələnmiş halda orqanoidlər yerləşir. Bunlara endoplazmatik şəbəkə, ribosomlar, mitoxondrilər, lizosomlar, Holci kompleksi, hüceyrə mərkəzi, plastidlər, hərəkət orqanoidləri və hüceyrə törəmələri aiddir. Nüvənin yerləşməsinə görə hüceyrələr prokariot və eukariot formalara bölünür. Prokariotlara bakteriya və göy-yaşıl yosunlar aiddir. Prokariot hüceyrələrdə nüvə görünmür və Holci kompleksi, mitoxondrii, endoplazmatik şəbəkə kimi orqanoidlər olmur, eukariot hüceyrələrə bitki, heyvan və insan hüceyrələri daxildir.
Hüceyrənin kimyəvi tərkibi
Kimyəvi tərkibinə görə hüceyrələr oxşardırlar. İnsan, heyvan, bitki və mikroorqanizmlərin hücyerələrində eyni elementlərə, maddələrə rast gəlinir. Lakin həmin maddələr miqdarca müxtəlif olurlar.
Alaxan Sultan
Həyatı
2 fevral 1865-ci ildə Çin qalası Bayandayın Alaxan və Sadır Pəlvan qüvvələri tərəfindən ələ keçirildikdən sonra onların qruplaşması daha da gücləndi. Bir sıra sui-qəsdlər və qətllər nəticəsində Molla Şövkət Axund hakimiyyətə gəlir. 1866-cı ilin yayında İli diyarı ərazisi üsyançıların əlinə keçir.Əvvəllər Çin hökumətinə qarşı birlikdə mübarizə aparan uyğurlarla dunqanlar arasında döyüşlər baş verir. Getdikcə şiddətlənən toqquşmalarda dunqanlar ciddi itkilər verməyə başlayır. Nəticədə dunqanların rəhbəri olan Açji Axund öldürülür. İyunda Xivasa dunqanların rəhbəri olur. Lakin o, bir şey edə bilmir və dunqanlar döyüşdə məğlub olurlar.
Qiu Ziao
Qiu Ziao (30 avqust 1998) — Çinli üzgüçü. Qiu Ziao Çini 2016-cı ildə XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.
Sitologiya
Hüceyrənin kimyəvi tərkibi
Elementlərin dövri sistemində məlum olan 109 elementdən 60-ı hüceyrə tərkibində toplanmışdır. Hüceyrələrin tərkibindəki elementləri miqdarına görə 3 qrupa bölürlər. Birinci qrupa 4 element: oksigen, hidrogen, azot, karbon daxildir. Bunlar orqanogen elementlər adlandırılır və bütün hüceyrə tərkibinin 98%-ni təşkil edirlər. İkinci qrupa kalium, kalsium, maqnezium, natrium, fosfor, kükürd, dəmir, xlor daxildir. Bunlar hüceyrə tərkibinin 1,9%-ni təşkil edirlər. Üçüncü qrupa bütün qalan elementlər daxil olub, onun 0,01%-ni təşkil edirlər.
Alaxan Sultan
İli sultanı
350px|thumb|left|Rusiya imperiyası qoşunları ilə İli sultanlığı ordusu arasında döyüş 1866-1867-ci illərdə dunqanlarla bir neçə dəfə toqquşmalar zamanı Alaxan qüvvələri qələbə qazanır və İli bölgəsi ərazisinə nəzarəti tamamilə ələ keçirir. Elə həmin il Molla Şövkət Axund taxtdan endirildi və Alaxan İli uyğurlarının rəhbərləri tərəfindən Sultan seçildi.
Qiu Ziao
Karyerası
Qiu Ziao birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 2016-cı ildə qatıldı. O, Rio-de-Janeyroda baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında kişilər 1500 m sərbəst stildə, təsnifat mərhələsində iştirak etdi. 15:06.71 saniyəlik nəticəsi ilə 20-ci yeri tutdu və finala vəsiqə qazana bilmədi.
Sitologiya
Hüceyrənin kimyəvi tərkibi
Hüceyrənin tərkibində olan kimyəvi birləşmələr də iki qrupa bölünür:
Sitoloji tədqiqat metodları
Hüceyrəni öyrənmək üçün əsas tədqiqat metodu kimi mikroskopiyadan istifadə edilir. Bunun üçün işıq və elektron mikroskopları işlədilir. İşıq mikroskopiyasının müxtəlif növləri mövcuddur: Elektron mikroskopiyası hüceyrə strukturlarının elektron mikroskopu ilə tədqiq edilməsidir. Müasir elektron mikroskopu obyektin təxminən bir neçə yüz min dəfə böyüdülməsinə imkan verir. Hüceyrənin öyrənilməsində hazırda digər müasir metodlardan istifadə edilir. Bunlara aiddir:
Alaxan Sultan
İli sultanı
Sərhəddində müstəqil türk dövlətinin yaranmasının qəbul edə bilməyən Rusiya imperiyası İli sultanlığına münasibəti yaxşı olmur. Hər iki dövlət arasında gərgin münasibətlər hökm sürür. Ruslar qazaxların soyundan olan sultan Tazabekin sultanlıq ərazisində olmasını bəhanə edərək sultanlığın ərazisinə soxulur.
1871-ci ildə rus qoşunları general Qerasim Kolpakovskinin başçılığı ilə sultanlığın ərazisinə soxulur. Döyüş nəticəsində sultanlığın qoşunları məğlub olur. 1300 mil² ərazi və 200,000 əhali rusların tabeçilinə keçir. İli sultanı Alaxan Sultan əsir alınaraq rusların hərbi istehkamı olan Vernıy (indiki Almatı) istehkam şəhərinə aparılır. Alaxan Sultan burada vəfat edir.
Bill Klinton
Bill Klinton — Amerika Birləşmiş Ştatlarının 42-ci prezidenti (1993–2001). O, Franklin Delano Ruzveltdən sonra Demokrat partiyasından iki dəfə ard-arda seçilmiş ilk prezidentdir. Onun prezidentliyi dövründə ABŞ öz tarixinin ən sülhsevər ve parlaq iqtisadi dövrlərindən birini yaşamışdır. Bununla yanaşı, onun hakimiyyəti dövründə ABŞ Yuqoslaviyaya qarşı (1999) genişmiqyaslı hərbi kampaniya təşkil etmişdir.
1998-ci ildə mətbuatda Bill Klintonun öz katibəsi Monika Levinski ilə 1996-cı ildə olan intim əlaqələri barədə məlumatlar yayıldı. Bu xəbərlər prezidentin qeyd olunan məsələ ilə bağlı yalan danışdığı iddialarına səbəb oldu və ona qarşı impiçment prosedurunun başlanması ilə nəticələndi, lakin sonda ABŞ Senatı impiçment tələbini rədd edən qərar qəbul etdi. Bununla da Bill Klinton ABŞ tarixində məsuliyyətə cəlb olunan 3-cü ABŞ Prezidenti oldu. Belə ki, 1868-ci ildə Endrü Conson impiçmentə məruz qalsa da vəzifəsini saxlaya bilmiş, 1974-cü ildə isə Riçard Nikson impiçment prosedurunu gözləmədən istefa vermişdi.
Həyatı
Klinton,19 avqust 1946-cı ildə Arkanzasın Hop şəhərində dünyaya gəlib. Doğumundan 3 ay sonra atası nəqliyyat qəzasında ölüb.4 yaşında olarkən anası Billin ögey atası Rocer Klinton ilə evlənir. Uillam Ceferson öz istəyi ilə ögey atasının soyadını qəbul edir. 1968-ci ildə Corctaun Universitetindən məzun olduqdan sonra Oksford universitetində təhsilini davam etdirib.1973-cü ildə Yale universitetinin hüquq dipmlomunu aldıqdan sonra siyasətə atılıb. İlk dəfə seçimlərə Arkanzasda girdi və uğursuz oldu. Bir il sonra Hillari Rodham ilə evləndi və Çelsi adlı qızları oldu. 1992-ci ildə prezidentlik müddəti bitmək üzrə olan Corc. H. U. Buşu məğlub edərək ABŞın 42-ci prezidenti oldu.
Sağlıq problemləri
2004 sentyabrında bypass əməliyyatı keçirdi.2005-ci ildə ağciyər əməliyyatına girdi.2010 da sinə ağrılarından şikayətlənərək gettiyi Kolumbiya Hospitalda qəlbinə 2 ədəd stend yerləşdirildi. Daha sonra isə həkimlərinin məsləhətlərinə qulaq asaraq vegetariyan olaraq qidalanmağa başladı
Pakistan Talibanı
Pakistan Təhriki Təliban Pakistan-Əfqanıstan sərhəddində fəaliyyət göstərən terrorçu təşkilat.2007-ci ildən fəalliyyət göstərən qruplaşmanın lideri (şeyx)Bayatullah Məshud həmçinin İran-Əfqanıstan sərhəddində də öz aktivliyini qoruyub saxlamaqdadır.
Kəşfi (Astara, İran)
Kəşfi — İranın Gilan ostanının Astara şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 131 nəfər yaşayır (27 ailə).
Fərrux Həşimov
Fərrux Mirzəmməd oğlu Həşimov (24 mart 1988; Qubadlı rayonu, Azərbaycan — 1 noyabr 2020; Xocavənd rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin kapitan-leytenantı, Vətən müharibəsi şəhidi.
Hərbi xidməti
thumb|left|Fərrux Həşimov hərbi xidmət zamanı|237x237px Azərbaycan Ordusunun Hərbi Dəniz Qüvvələrinin "Su Altı Hücum" (SAH) Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrinin kapitan-leytenantı olan Fərrux Həşimov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Cəbrayılın, Füzulinin, Qubadlının və Xocavəndin azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Fərrux Həşimov noyabrın 1-də Xocavənd rayonunun Qırmızı Bazar istiqamətində gedən döyüşlər zamanı şəhid olub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsində xüsusi xidmətlərinə və işğal olunmuş ərazilərin azad olunması zamanı düşmənin məhv edilməsi üzrə qarşıya qoyulmuş döyüş tapşırığını yerinə yetirən zaman göstərdiyi qəhrəmanlıq nümunəsinə görə, həmçinin hərbi qulluq vəzifəsini yerinə yetirən zamanı igidliyin və mərdliyin nümayiş etdirilməsinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 09.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Fərrux Həşimov "Qarabağ" ordeni ilə təltif edildi.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Fərrux Həşimov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Sust yaşayış yeri
Tarixi
1979-cu ildə Naxçıvan Arxeoloji Ekspedisiyası tərəfindən tədqiq edilmişdir. Sahəsi təqribən 6 ha-dır. Mədəni təbəqənin qalınlığı 2 m-dən çoxdur. Təbəqə kül qarışıq torpaq laylarından ibarət olub, əsasən, çiy kərpic (bişmiş kərpicə də təsadüf edilmişdir), qalıqları, şirli və şirsiz gil qab məmulatı ilə zəngindir. Şüşə məmulatı fraqmentlərinə də rast gəlinmişdir. Sust yaşayış yerinin XV-XVII əsrlərə aid olduğu ehtimal edilir. Sust yaxınlığında "Qaş" adlı yerdə çox güman ki, IX-XVII əsrlərə aid duzdağ mədəni qeydə alınmışdır. Yaşayış yeri hazırda duz karxanası tərəfindən dağıdılmışdır.
Fərrux Həşimov
Hərbi xidməti
Azərbaycanın Cəbrayıl rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Fərrux Həşimov ölümündən sonra "Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Fərrux Həşimov ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Qubadlı rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Fərrux Həşimov ölümündən sonra "Qubadlının azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Şəhid F.Həşimova məxsus materiallar ailəsi tərəfindən Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyinin Vətən müharibəsi fonduna təhvil verilmişdir.
Manqal
Manqal - içində od qalayıb, üstündə şişlik ət, toyuq, balıq və s. bişirmək üçün istifadə edilən xüsusi ocaq növü. right|thumb|Manqal
Hazırlanması
Manqal dəmirdən, misdən və ya gildən düzəldilir. Manqal adətən dördkünc və uzunsov olur. Üstündə şiş qoymaq üçün kəsiklər, kənarlarında daşımaq üçün qulp düzəldilir. Əksər manqallar dörd(4) ayaqlı olur. Manqalın uzunluğu müxtəlif, eni isə şişin üzunluğundan 10-15 sm qısa olur.
İstifadə
Manqalın içində ağac, kömür və ya odun yandırılıb köz salınır. Qızardılan məhsul şişlərə taxılıb manqala eninə düzülür.
Hüceyrə təbəqəsi
Mikrob təbəqəsi — Cücərmə təbəqəsi, embrion inkişafı zamanı əmələ gələn hüceyrələrin əsas təbəqəsidir. Onurğalılarda üç hüceyrə təbəqəsi xüsusilə aydın şəkildə ifadə olunur. Bununla birlikdə, bütün eumetazoanlar (süngərlərə qohum olan heyvanlar) iki və ya üç əsas mikrob təbəqəsi əmələ gətirirlər. Bəzi heyvanlar, iki mikrob təbəqəsi (ektoderma və endoderma) istehsal edərək onları diploblastik edir. Heyvanlar, bu iki təbəqə arasında üçüncü bir təbəqə (mezoderma) əmələ gətirərək onları triploblastik edir. Hüceyrə təbəqələri nəticədə orqanogenez prosesi ilə bütün heyvanın toxumalarını və orqanlarını əmələ gətirir.
Tarix
thumb|Onurğalı bir heyvanın yumurta hüceyrəsinin parçalanması və bölünməsi (Remak, 1855).
Kaspar Friedrix Volf, erkən embrionun yarpaq kimi təbəqələrdə quruluşunu müşahidə etdi. 1817 -ci ildə Heinz Kristian Pander, toyuq embrionlarını öyrənərkən üç əsas mikrob təbəqəsi kəşf etdi. 1850-1855 -ci illərdə Robert Remak, hüceyrə təbəqəsi (Keimblat) anlayışını təkmilləşdirərək, sırasıyla xarici, daxili və orta təbəqələrin epidermis, bağırsaq və ara əzələləri və damar sistemini meydana gətirdiyini ifadə etdi. "Mesoderma" termini 1871 -ci ildə Huxley tərəfindən ingilis dilinə, 1873 -cü ildə Lankester tərəfindən "ektoderma" və "endoderma" kimi təqdim edilmişdir.
Təkamül
Heyvanlar arasında süngərlər bir hüceyrə təbəqəsi olan hissələrə ən az ayrılır. Fərqli hüceyrələrə (məsələn, yaxa hüceyrələrinə) sahib olsalar da, əsl toxuma koordinasiyasından məhrumdurlar. Diploblast heyvanlar, endoderma və ektoderma olmaqla iki  hüceyrə təbəqəsi ilə bölünmənin artdığını göstərir. Diploblastik heyvanlar tanınan toxumalara bölünür. Bütün iki istiqamətli heyvanlar (yastı qurdlardan insanlara qədər) diploblastlarda olan hüceyrə təbəqələrinə əlavə olaraq mezoderma malik olan triploblastlardır. Triploblastlı heyvanlarda tanınan orqanlar inkişaf edir .
İnkişaf
Gübrələmə nəticəsində ziqot əmələ gəlir. Bölünmənin növbəti mərhələsində, mitotik hüceyrə bölünməsi ziqotu içi boş bir hüceyrə topuna, bir blastula çevirir. Bu erkən embrion forması qastrulyasiyaya uğrayaraq iki və ya üç qatlı bir qastrula əmələ gətirir (mikrob təbəqələri). Bütün onurğalılarda bu nəcis hüceyrələr bütün yetkin toxumalara və orqanlara fərqlənir.
İnsan embrionunda, təxminən üç gündən sonra, ziqot morula adlı mitotik bölünmə ilə möhkəm bir hüceyrə kütləsi meydana gətirir. Daha sonra trofoblast adlanan xarici bir təbəqədən və embrioblast adlı bir daxili hüceyrə kütləsindən ibarət olan bir blastosist halına gəlir. Uterus mayesi ilə dolu olan blastokist zona pellucidadan çıxaraq implantasiya olunurT. Daxili hüceyrə kütləsi əvvəlcə iki təbəqədən ibarətdir: hipoblast və epiblast. İkinci həftənin sonunda primitiv bir zolaq görünür. Bu bölgədəki epiblast əsas zolağa keçir, ona daxil olur və hipoblastı kənara itələyərək endoderma adlı yeni bir təbəqə əmələ gətirir (amnion əmələ gətirir). Epiblast hərəkət etməyə davam edir və ikinci bir təbəqə - mezoderma əmələ gətirir. Üst təbəqəyə indi ektoderma deyilir.
Əhmədcan Əşiri
Əhmədcan Aksupiyeviç Əşiri ((Qazaxca: Ахметжан Ақсупиұлы Аширов;1938 – Malıbay aulu, Almatı vilayəti, Şelek rayonu (indiki Yenbekşikazax),Qazaxıstan) — uyğur yazıçısı və dramaturqu, Qazaxıstan Yazıçılar Birliyi Uyğur Ədəbiyyatı bölümünün başqanı
Həyatı
Əhmədcan Aksupiyeviç Əşiri 1938-ci ildə Qazaxıstanın Almatı vilayətinin Şelek rayonunun (indiki Yenbekşikazax) Malıbay aulunda doğulmuşdur. 1956-cı ildə Panfilov adına Pedaqoji məktəbi bitirmişdir, 1961-ci ildə isə Qazaxıstan Dövlət Universitetinin filologiya fakultəsindən məzun olmuşdur. Təhsilini bitirdikdən sonra bir sıra işlərdə işləmiş, o cümlədən Qazaxıstan radiosunda redaktor vəzifəsində çalışmışdır. İbray Altınsarina adına Elmi-Tədqiqat Pedaoji İnstitutunun aspiranturana daxil olmuşdur. Bir müddət Talqar rayonunda müəllim işləmişdir. Daha sonra “Kommunizm tuği” (hazırda “Uyğur avazı”) qəzetində ədəbiyyat və incəsənət şöbəsinin müdiri, məsul katib vəzifələrində çalışmışdır. 1982-ci ildən Qazaxıstan Yazıçılar Birliyi Uyğur Ədəbiyyatı bölümünün başqanı vəzifəsində çalışır. 1986-cı ildə Qazaxıstan Yazıçılar Birliyinin IX qurultayında yaradıcılıq qurumunun sədr müavini vəzifəsinə seçilmişdir. O, SSRİ Yazıçılar Birliyi Ədəbiyyat fondunun İdarə Heyətinin üzvü, Almatıda rusca yayınlanan “Prostor” dərgisinin redaksiya heyətinin üzvü seçilmişdir. 1991-1995-ci illərdə “Arzu” dərgisinin baş redaktoru vəzifəsində çalışmışdır. 2002-ci ildən Qazaxıstan Respublikası Dövlət mükafatı komissiyasının üzvüdür. Hazırda Almatı şəhərində yaşayır.
Yaradıcılığı
Əhmədcan Əşiri bədii yaradıcılığa orta məktəbdə oxuduğu illərdə başlamışdır. 1956-cı ildən başlayaraq yazıçının yayınlanan ilk hekayələri “Sabah məltəmi” və “Fərqli insanlar” adlanır. 1965-ci ildə “Belə yaşamaq istərəm” adlı hekayəsi yayınlanmış, daha sonra bir neçə kitabı nəşr edilmişdir. Əsərləri qazax, qırğız, özbək, yakut, türk, eləcə də çeçen-inquş, rus, Ukrayna, Çin dillərinə çevrilmişdir. “Ölməyənlər”, “Muğamçı”, “Tikan”, “İdikut” pyesləri Qazaxıstan Dövlət Uyğur Musiqi Teatrında tamaşaya qoyulmuşdur. “Belə yaşamaq istərəm” (1965), “Bunu unutamaram” (1969), “Solmayan güllər” (1977) hekayələr, “Tək yovşan” (1980), “Nur Ana” (1988), “İdikut” (2003) romanları işıq üzü görmüşdür. Müəllifin özünəməxsus üslubda qələmə aldığı “İdikut” və “Baurçuk Art Tekin” roman-dialogiyası uyğur türklərinin dövlətçilik tarixindən bəhs edir. Əhmədcan Əşiri tərcümə yaradıcılığı ilə də məşğul olmuş, A.Çexovun “Albalı bağı”, K.Şanqitbayevin “Ah, bu dəliqanlılar”, Q.Lorkanın “Qanlı düyün” əsərlərini uyğur türkcəsinə çevirmişdir.
Hantinqton xəstəliyi
Huntington xəstəliyi — genetik bir nevroloji xəstəlikdir. Xəstələrdə bəzi hərəkət pozuntuları, eləcə də zehni dayanıqlılıq var. 1872-ci ildə ilk olaraq xəstəliyin irsi olduğunu izah edildi. Adını Jorj Huntington'dan alır. Otozomal dominant bir xəstəlikdir və beyin və sinir sisteminə təsir göstərir. Xəstələr adətən heterozigotdur. Xəstəliyin ilk simptomları 30–50 yaş arasındadır. Xəstənin bu dövrdə uşaqları olmasına baxmayaraq, bu xəstəliyi uşaqlarına ötürmək riski 50% -dir. Xəstəlik ölümcül olmasa da, bu xəstəliyin inkişafından asılıdır. Xəstəliyin səbəbi Huntington proteininin istehsal pozuqluğu səbəb olur.
Əlamətləri
Bu, 10–20 il müddətində yavaş-yavaş inkişaf edir və nəticədə insanı gəzinti, danışma, düşüncə və məntiqdən məhrum edir. Ümumiyyətlə ən çox rast gəlinən 30–50 yaş arasındadır.
Ən açıq əlamətlər silahların, Ayaqların, torsonun və üz əzələlərinin qəfil və məcburi büzülməsidir. Simptomları tez-tez emosional dəyişikliklər, ağızda sözlər əyilmək, sakitlik, depressiya və sinirlilik ilə baş verir. Xəstəliyin inkişafı ilə birlikdə udma çətinlikləri, vaxtsız gəzinti, balans itkisi, pozulmuş qərar və yaddaş problemləri kimi simptomlar görünür.
Adətən simptomlar 30–50 yaş arasındadır. Beyin korteksinin ön lobu təsirlənir və istəksiz hərəkətlər olur və şəxsiyyət dəyişikliyi müşahidə olunur. Sürətli qıcıqlanma, depressiya, bağlanma və konsentrasiya qabiliyyəti kimi davranışlar da xəstədə iştirak edir. Yutulma, demans, söhbətdə çətinlik çətinliyi sonrakı dövrlərdə baş verir. Böyrək ölməyincə hüceyrə ölümü və nöron zərərləri artır. Semptomların başlanmasından sonra orta hesabla 10–15 il sonra xəstələrin çoxu ölür.
1993-cü ildə bir xromosom müşahidə edildi və xəstəliyə səbəb olan gen tapıldı. Glutamin amin turşusu üçün tələb olunan CAG kodu zülallarda uzun glutamin zolaqları təkrar edir və çıxarır.
NGC 7201
NGC 7201, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Cənub Balığı bürcü istiqamətində yerləşir. Sa tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Tsikloalkanlar
Tsikloalkanlar (alitsiklik karbohidrogenlər və ya naftenlər) - həlqəvi quruluşlu karbohidrogenlər sinfinə daxildir. İlk dəfə 1883-cü ildə Vladimir Markovnikov tərəfindən Bakı neftinin tərkibində tapılmışdır. Tsikloalkanlar suda pis həll olur. Ümumi formulu: CnH2n (n ≥ 3) Neft sənayesində katalitik riforminq yolu Aromatik karbohidrogenləri əmələ gətirmək üçün əsas mənbə olaraq istifadə olunur. Tsikloalkanlar neftin tərkibində olduğu üçün bəzən "Naftenlər" termini ilə adlandırılır.
Fiziki xassələri
Tsikloalkanlar su ilə reaksiyaya girmir və molekulunda bütün karbon atomu sp³ hibridləşmə halındadır. Lakin tsiklobutan, əsasən də tsiklopropan hibrid orbitalları arasında ölçü 109°28'-dən aşağıdır. Bu səbəbdən onların molekulları arasındakı gərginlik artır və bir çox nümayəndələr reaksiyaya girmə qabiliyyətini itirir. Tsikloalkanların yan zənciri olmayan ilk 4 nümayəndələrində molyar kütlə artdıqca, ərimə, qaynama temperaturu, sıxlığı, izomerlərin sayı artır. Lakin burada C və H-in kütlə payı atomların sayı sabitdir. Tsiklopropan və tsiklobutan (С3 — С4) otaq temperaturunda qaz halında, digər nümayəndələri (С5 — С16) maye, ali nümayəndələri (С17 nümayəndələrindən başlayaraq) isə bərk haldadır. Sıxlığı eyni C olan doymuş k/h-lər çoxdur. Tsiklopropandan narkoz istehsalında geniş istifadə edilir. Lakin partlama qabiliyyəti olduğundan onun istifadəsi bu sahədə məhdudlaşdırılıb. Tsikloalkanlarınbəzi nümayəndələrinin ərimə və qaynama temperaturu:
Tsikloalkanların reaksiyaları
Maye fazada karbohidrogenlərin molekulyar oksigen ilə oksidləşməsinin mexanizmi haqqında ümumi təsəvvürlər
Karbohidrogenlərin maye fazada oksidləşməsi ilə müxtəlif oksigenli birləşmələrin – hidroperoksidlərin, spirtlərin, karbonil birləşmələrin, turşuların, mürəkkəb efirlərin alınması prosesləri karbohidrogenlərin daha çox tonnajlı kimyəvi emal üsullarına aiddir. Məsələn, adipin turşusunun və tsikloheksanonun tsikloheksandan, yağ turşuları və spirtlərin parafinlərdən, ftal turşularının ksilollardan, fenol və asetonun izopropil benzoldan (izopropil benzolun hidroperoksidindən keçməklə) alınması proseslərindən hər il milyon tonlarla məhsullar alınır.
Maye fazada oksidləşmə qaz fazada oksidləşmədən aşağıdakı üstünlükləri ilə fərqlənir:
Üzvi maddələrin molekulyar oksigen ilə oksidləşməsi reaksiyası geniş temperatur intervalında praktiki olaraq termodinamiki dönməzdir və çoxlu istilik ayrılması ilə müşayiət olunur. Reaksiyanın entalpiyası oksidləşmə dərinləşdikcə artır, xüsusən də karbohidrogenlərdən karbon turşusu alınarkən. Karbohidrogenlər CO2 və H2O –ya qədər oksidləşdikdə ən çox, hidroperoksidlərə oksidləşdikdə isə ən az istilik effekti yaranır. Oksidləşmə proseslərinin ekzotermikliyi oksidləşən substratın quruluşu və reaksiyanın getmə dərinliyi ilə müəyyən olunur.
Müasir texnoloji sxemlərdə reaksiya istiliyinin utilləşdirilməsi nəzərdə tutulur.
Maye fazada molekulyar oksigen ilə üzvi birləşmələri oksidləşdirərkən nəzərə almaq lazımdır ki, qaz partlayışı baş verməmək üçün çıxan qazlarda oksigenin miqdarı həcm ilə 4-5%-dən çox olmamalıdır. Oksigen və hava ilə qarışıqda bəzi karbohidrogenlərin partlayış hədləri cədvəldə verilir
Hava və oksigen ilə qarışıqda bəzi karbohidrogenlərin hidrogenin və ammonyakın partlama hədləri, % (həcm): {| class="wikitable" ! Birləşmə !! Havada!! !!Oksigendə !        !! aşağı !! yuxarı!! aşağı !! yuxarı
Onu da nəzərə almaq lazımdır ki, alışma və partlayış hədləri yaxınlaşmış qiymətlərə malikdir və temperaturdan və alışmanı inisiatorlaşdırma üsulundan asılı olaraq dəyişir.
Üzvi birləşmələrin maye fazada avtooksidləşməsinin radikal-zəncirvari xarakterini bir çox təcrübi məlumatlar da göstərir:
Sərbəst radikalların mövcudluğu izopropilbenzolun, ikili-butilbenzolun, 2,7-dimetil oktanın və digər birləşmələrin inisiatorlaşdırılmış oksidləşməsi zamanı elektron paramaqnit rezonansı üsulu ilə qeydə alınmışdır. Çox saylı tədqiqatlarla avtooksidləşmənin prinsipial sxemi müəyyənləşdirilib.
Mənbə
V.M. Abbasov, R.Ə. Cəfərova, L.M. Əfəndiyeva, N.Ş. Rzayeva, F.Ə. Əmirov, M.M. Abbasov, A.M. Tağıyeva, İ.H. Əyyubov. Tsikloalkanlar kimyası. Monoqrafiya. Bakı-2019, 385 səh.
2017 FİFA Konfederasiyalar Kuboku A qrupu
2017 FİFA Konfederasiyalar Kuboku A qrupunda Rusiya, Yeni Zelandiya, debütant Portuqaliya və Meksika mübarizə aparır. Bu qrupda oyunlar 17 və 24 iyun 2017-ci il arasında keçiriləcək. Ən yaxşı nəticə göstərən iki komanda yarımfinala vəsiqə qazanacaq.
Turnir cədvəli
<section begin=Standings /><section end=Standings />
Yarımfinal mərhələsində:
Oyunlar
Bütün oyunlar Moskva vaxtı ilə (UTC+03:00).
Rusiya və Yeni Zelandiya
<section begin=Match 1 /><section end=Match 1 />
Xbox 360
Xbox 360 — "Microsoft" tərəfindən hazırlanan "Xbox" brendinin 2-ci konsolu. "Sony"nin "PlayStation 3" və "Nintendo"nun "Wii" konsolu ilə birlikdə VII nəsil videooyun konsollarının bir parçasıdır. Konsol ilk dəfə 12 may 2005-ci il tarixində "MTV" telekanalında açıqlanıb.
2017 FİFA Konfederasiyalar Kuboku A qrupu
Portuqaliya və Meksika
<section begin=Match 2 /><section end=Match 2 />
Xbox 360
"Xbox 360"ın davamçısı "Xbox One" 22 noyabr 2013-cü il tarixində satışa çıxarılmışdır. 20 aprel 2016-cı il tarixində "Microsoft" şirkəti "Xbox 360" konsolunun istehsalını sona çatdıracağını, ancaq platformanın fəaliyyətini dayandırmayacağını açıqlamışdır.
2017 FİFA Konfederasiyalar Kuboku A qrupu
Rusiya və Portuqaliya
<section begin=Match 5 /><section end=Match 5 />
Meksika və Yeni Zelandiya
<section begin=Match 6 /><section end=Match 6 />
Meksika və Rusiya
<section begin=Match 9 /><section end=Match 9 />
Xanəhay-i Asiyab (Astara, İran)
Xanəhay-i Asiyab — İranın Gilan ostanının Astara şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 803 nəfər yaşayır (190 ailə).
Chopard
Chopard — İsveçrə premium saatlar və zərgərlik istehsalçısı.
Cökədağ
Cökədağ — İdil bulqarların qədim qalası.
Etimologiya
Tatarca Cükätaw (indiki ədəbi dildə Yükätaw) sözü "Cükä" ("Cökə") və "Taw" ("Dağ") sözlərindən yaranıb, rusca tərcüməsi isə "Липовая Гора"-dır. Lakin Çuvaş dilindən tərcüməsi "Töhfə dağı"dır, Cökə sözü isə çuvaşca "Сoka"-dır (çăка). Ruslar şəhəri işğal edəndən sonra buranı Jukotin adlardındılar. Qərb qaynaqlarında Sacetim kimi tanınır.
Tarixi
X əsrdə xəzlik heyvandarlıq mərkəzi kimi yaranıb. Bəzi zamanlar Bulğar Əmirliyinin paytaxtı oldu. 1360, 1391, 1399, 1414 və 1431-ci illərdə rus tayfaları tərəfindən basqınlara uğraşdı. XVI-cı yüzillikdə Rusiya İmperatorluğu tərəfindən işğal olundu.
Coğrafiya
İndiki Tatarıstan cümhuriyyətinin  Çistay şəhərinin yaxınlığında, Çolman çayının sol sahilində yerləşir.
Sanco Sanetomi
– Yaponiya saray əyanı və Meyci hökumətinin başçılarından biri.
Həyatı
1863-cü ildə imperatorluq sarayında yenicə yaradılmış dövlət işləri üzrə komissar postuna təyin olunmuş, Tokuqava şoqunluğunu devirmək və imperator hakimiyyətini bərpa etmək istəyən əyanlar arasında vacib rol oynamışdır. İmperatorluğu dəstəkləyən Çoşu əyalətinin samurayları ilə əlaqələr qurmuşdur. 30 sentyabr 1863-cü ildə baş vermiş dövlət çevrilişindən sonra altı əyanla birlikdə Çoşu əyalətinə qaçmışdır. Sonuncu Tokuqava şoqunu Tokuqava Yoşinobunun 1867-ci ilin noyabrında hakimiyyəti imperatora qaytarmasından sonra Sanetomi Kiotoya qayıtmışdır. Növbəti il Administrasiya ofisinə təyin olunmuş, İvakura Tomomi ilə birlikdə yeni hökumətin mərkəzi fiqurlarından biri olmuşdur. 1869-cu ildə Sağ nazir, 1871-ci ildə Böyük nazir təyin olunmuşdur. 1885-ci ilə kimi bu postda qalmışdır. 1889-cu ildə Yaponiyanın Baş naziri vəzifəsini yerinə yetirmişdir.
Sanetomi yuxarı vəzifələri tutan siyasətçi olsa da, çəkingən şəxsiyyətə malik idi. Koreyanın işğalı məsələsi kimi böhranlar zamanı İvakura və digərlərinin təsirinə düşürdü.
Blez Paskal
Eyni zamanda böyük bir riyaziyyatçı olan Torriçelli (Torricelli) təxəllüsü ilə əsərlər yazan və ilk hesab maşınını icad etmiş olan Paskalın ən məşhur əsəri ölümündən sonra yayımlanmış olan "Düşüncələr"dir.
1642-ci ildə fransız fiziki, riyaziyyatçı və filosof Blez Paskal (Blaise Pascal) tərəfindən ilk mexaniki hesablama qurğusu yaradılmışdır. Ədədlərin üzərində toplama əməliyyatı aparan bu cəmləyici maşın Paskalina (Pascalina) adlanırdı. Paskal bu qurğunu vergi işçisi olan atasının hesablama işlərini asanlaşdırmaq üçün hazırlamışdı.
Adı tarixdə 100 ən çox öyrənilmiş şəxsiyyətlər siyahısına daxil edilib.
"Düşüncələr" əsəri
O 1654-cü ildə dini bir təcrübə yaşamış, hayatının bundan sonraki dövrünə, elmi fəaliyyətdən çox, din və Allah haqqında mübahisələr aparmışdır. Başqa sözlə, Paskal deist bir hümanizmin, rasional bir şübhəciliyin ve sərbəst düşüncənin hakim olduğu bir zamanda və cəmiyyətdə, Allahın və İlahi qüvvənin gərəkliyini və gücünü göstərmək istəmişdir. Descartes'ı həm qəbul edən həm də təkmilləşdirən, Dekardın riyazi üsulun istifadə sahəsini genişləndirmək istədiyi yerdə, riyazi üsulun digər sahələrə uyğunlaşdırılması ve yararı mövzusunda şübhəci bir münasibət sərgiləyən Paskal, bu üsulun teolojiyle də, metafiziklə də bir əlaqəsi olmadığını demişdir. Soyut, analitik ve tümdengelimsel düşünen ağıl, Paskala görə, Allahın varlığını sübut edə bilməz. Həqiqəti bilmənin, mütləq doğruluğa çatmanın tək yolunun ağıl, riyazi ya da elmi üsul olmadığını deyən Paskala görə, qurtuluş urək və inancdadır. Məsələnin həlli inancda, ürəkdə, dini bir yaşamdadır, çünki yalnız burada, inanan insan Allaha bağlı eşq dolu bir qavrayışa ulaşar. İnsanın qurtuluşu, səmimi möminde əsas məsələ olan adətən içgüdüsel, doğrudan, aracısız ve ağıla bağlı olmayan, ağıl süzgəcindən keçməmiş bir anlayışda, Allaha təslim olmalıdır.
"Düşüncələr" əsərindı deyilir:
Paskal teoremi
Əgər altıbucaqlınin təpələri bir konik əyri (yəni ellips, hiperbola, parabola və hətta iki düz xətt) üzərindədirsə, onda bu altıbucaqlının qarşı tərəflərinin kəsişmə nöqtələri bir düz xətt üzərindədir və ya tərsinə.
Nort-Minç boğazı
Nort-Minç boğazı — Şotlandiyanın şimal-qərbində Haylend, Ayois və Harris adalarını ayırır (Daxili Hebrid adaları). Litl-Minç boğazı isə cənubda Skay adasını digər Herbrid adalarından ayırır. Bu adalar qrupuna Nort-Mist, Benbekyula, Sout-Uist, Barra daxildir. Cənubda Hebrid dənizi yerləşir. Eni 30–70 km, uzunluğu 110 km, Litl-Minc boğazının eni 25 km, dərinliyi 129 m təşkil edir. Boğazın ekologiyası gərgindir. Belə ki, yarım millyon ton dəniz yükü boğazdan daşınır.
Vikimedia
Vikimedia — bir neçə sahədə fəaliyyət göstərən bir böyuk layihədir. Vikimedia Wikimedia Foundation Inc adında şirkət tərəfindən idarə olunur.
Anton İpsen
Anton İpsen — Danimarkalı üzgüçü. Anton İpsen Danimarkanı 2016-cı ildə XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.
Karyerası
Anton İpsen birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 2016-cı ildə qatıldı. O, Rio-de-Janeyroda baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında kişilər 1500 m sərbəst stildə, təsnifat mərhələsində iştirak etdi. 15:05.91 saniyəlik nəticəsi ilə 18-ci yeri tutdu və finala vəsiqə qazana bilmədi.
Anuçin adası
Anuçin — Kuril adalarına daxil olan Cənubi Kuril sırasına daxildir. İnzibati cəhətdən Rusiyaın Cənubi Kuril şəhər dairəsinə daxildir.
Yaponiya adaya iddia edir. İnzibati cəhətdən Hokkaydo qubernatorluğu Nemuro dairəsi ərazisinə daxil edilir. Yaponlar adanı Habomay adarı qrupuna daxil edirlər.
Anuçin adası Tanfilev adasından Tanfilev boğazı ilə ayrılır.
17 sentyabr 2014-cü ildə Anuçik adasının cənubunda xaç yerləşdirilmişdir.
Fauna
Adanın iqlimi Kiçik Kuril cərgəsinə daxil adalar arasında ən yumşaq olanıdır. Gəmiricilərin bala vermə dövrü noyabrın sonlarına qədər davam edir. Burada hətta isti sevər növlərdən onlan dovşanlar belə yaşaya bilər. Buna misal kimi 1946-cı ildə adala şinşila növündən olan dovşanların gətirilməsidir. 1955-ci ildə sayları o qədər artmışdır ki, 1–2 saat ərzidə 10–20 dovşanı ovlamaq mümkün olurdu. Ancaq daha sərt qış ayları adaya tülkülər doluşmuş və nəticədə dovşanların sayı azalmağa başlamışdır. 1995-ci ildə bu dovşan növünün,adada nəsli tam kəsilmişdir.
UEFA Avro 1972 (seçmə mərhələsi, 5-ci qrup)
UEFA Avro 1972-nin seçmə mərhələsinin 5-ci qrupunda Belçika, Danimarka, Portuqaliya və Şotlandiya milli futbol komandaları mübarizə aparmışlar. Turnirin 1/4 mərhələsinə vəsiqəni 1-ci yeri tutan Belçika millisi qazanmışdır.
Oyunların nəticələri
Oyunların başlama vaxtı - yerli vaxtdır
Çox dövrlülər
Çox dövrlülər - politsiklik quruluşa malikdir.
Vəli Əliyev (tarixçi)
Vəli Əliyev (Vəli Hüseyn oğlu Əliyev; ) — Azərbaycan MEA Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutu Tunc və İlk Dəmir dövrü arxeologiyası şöbəsinin müdiri vəzifəsində işləyib, tarix üzrə elmlər doktoru, professor, AMEA-nın müxbir üzvü (2003).
Həyatı
Vəli Əliyev 1936-cı ildə Şəki rayonunun Daşbulaq kəndində anadan olmuşdur. 1959-cu ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin tarix fakültəsini bitirmiş, 1966-cı ildə namizədlik, 1984-cü ildə doktorluq dissertasiyalarını müdafiə etmişdir. 1994-cü ildə professor elmi adını almış, 2003-cü ildə isə AMEA-nın müxbir üzvü seçilmişdir.
Elmi fəaliyyəti
1959-cu ildə AMEA A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutunda elmi işçi kimi əmək fəaliyyətinə başlayan Vəli Əliyev 1990-cı ildən AMEA Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunun Tunc və ilk dəmir dövrü arxeologiyası şöbəsinin müdiridir. O, həm də Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetində Ümumi tarix kafedrasının müdiri vəzifəsində çalışır.