cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Maşınqayırma
İqtisadiyyatda rolu
Maşınqayırma məhsulunun ticarəti də dünya ticarətində mühüm yer tutur. Dünya ixracının ümumi həcmində maşın və avadanlıqların xüsusi çəkisi 37%-ə çatır. Ümumi ixracda maşınqayıma məhsulunun xüsusi çəkisi Yaponiyada 64%, ABŞ və Almaniyada 48%, İsveçdə 44%, Kanadada 42%, təşkil edir. Maşın və avadanlıqların dünya üzrə ticarətinin 80%-i inikşaf etmiş ölkələrin payına düşür. İnkişafda olan ölkələrin payı 10%, Rusiyanın isə dünya maşınqayırma məhsulu üzrə ixracdakı payı cəmi 1%-dən də az təşkil edir. Bu rəqəmlər bir daha sübut edir ki, maşınqayırma aparıcı sahədir, lakin hər bir istənilən ölkə onu inkişaf etdirmək iqtidarında deyil. İnkişaf etmiş ölkələr isə bu problemin öhdəsindən uzun illərdir ki, bacarıqla gəlirlər. Bir qayda olaraq, bu ölkələrin sənayesində maşınqayırmanın xüsusi çəkisi yüksək (32-38%) olur. Dünya maşınqayırmasının sənaye məhsulu həcmindəki xüsusi çəkisi təxminən 35% təşkil edir. Emal sənayesinin də tərkibində maşınqayırma və metal emalı üstün yer tutur. Son illər dünya emal sənayesi məhsulunun həcmində maşınqayırma və metalemalı sahəsinin xüsusi çəkisi 42-44%-ə çatmışdır.
Maşınqayırma sənayesinin coğrafiyası
Dünya iqtisadiyyatına aid ədəbiyyatlarda planetimizdə dörd əsas maşınqayırma regionu fərqləndirilir. Birinci region - Şimali Amerikanı əhatə edir. Bu region digər regionlardan özünün aparıcı mövqe tutması ilə fərqlənir. Dünya maşınqayırmasının 30%-ə qədəri bu regionun payına düşür. Ən mütərəqqi maşınqayırma məhsullarının istehsalı (müasir kompüter texnikası, təyyarə, raket-kosmos texnikası, müxtəlif hərbi texnika və sursatlar) əsasən bu regionda istehsal edilir. Bu regionda baş mövqe ABŞ-yə məxsusdur. ABŞ-nin sənayesi dünya sənayesində dayanıqlı yüksək yer tutur. Amerika sənayesinin strukturunda aparıcı yeri maşınqayırma tutur.
Maşınqayırmanın strukturu da mütərəqqidir. Elektron, elektrotexnika, avtomobil sənayeləri maşınqayırmada xüsusi yer tutur. Aviaraket-kosmik texnika istehsalı da ABŞ maşınqayırma sənayesində xüsusi yer tutur. Elektron maşınqayırmasında yüksək xüsusi çəkiyə sənaye və hərbi tə-yinatlı məmulatlar malikdir, məişət tipli əşyalar nəzərə çarpacaq dərəcədə azlıq təşkil edir. Amerika sənayesində maşınqayırmadan sonra ikinci yeri kimya sənayesi tutur. Bu sahənin müəssisələri neft və qaz çıxarılan rayonlarda yerləşdirilmişdir. Kimya sənayesinin zavodları Meksika körfəzində və ABŞ-nin şimalında daha çoxdur. Bunun da səbəbi idxal neftin bu yerlərdən ölkəyə daxil olmasıdır. Amerika sənayesinin digər inkişaf etmiş ölkələrdən fərqli cəhəti hasilat sənayesinin yüksək inkişaf etməsidir. Amerika təbii resurslarla zəngin bir ölkədir. Burada zəngin neft, qaz, daş kömür, əlvan və qiymətli metal yataqlarıı vardır. Neft, qaz sənayesi qabaqcıl mövqelərdə dayanır. Maşınqayırma sənayenin bütün bu sahələrini yüksək texniki-iqtisadi göstəriciləri olan avadanlıqlarla təmin edir.
Şimali Amerikanın ikinci böyük ölkəsi olan Kanada da sənaye cəhətdən yüksək səviyyədə inkişaf etmişdir. Bu ölkədə sənayenin aktiv hissəsi - emal sənayesi daha çox inkişaf edib. Bununla yanaşı bu gün Kanada nikel, uran, asbest, alüminium kimi xammal materiallarını hasil və istehsal edir və bu sahədə dünya üzrə aparıcı mövqe tutur. İstehsalın artım sürətinə görə Kanada sənayesində “xammal” resursları sənayesi - neft və qaz sənayesi qabağa gedir. Təklifin azalması və qiymətin tez-tez dəyişməsi Kanadanın xammalla əlaqədar olan ənənəvi sahələrinin müəssisələrində mənfəət normasının və kapital qoyuluşunun azalması müşahidə olunur. Eyni zamanda sənayenin aparıcı sahəsi olan maşınqayırmada yüksəliş olur: burada son zamanlar elektron, elektrotexnika kimi elmtutumlu maşınqayırma sənayesinin məhsulları nəzərə çarpacaq dərəcədə yüksəlmişdir. Ümumi maşınqayırmanın inkişafında, telekommunikasiya vasitələrinin istehsalında, kimya və avtomobil sənayesində inkişaf sürətlə gedir. Kanada sənayesinin başlıca xüsusiyyətlərindən biri də sənayenin aktivində xarici investorların payının 40%-ə çatmasıdır ki, onların da 70%-i ABŞ kompaniyalarına məxsusdur. Sənayenin digər sahələrində isə xarici kapital daha üstün yer tutur. Məsələn, kimya sənayesində fəaliyyət göstərən kompaniyaların aktivlərinin 63%-i, elektrik enerjisi sənayesində - aktivlərin 62%, avtomobil sənayesində isə bu rəqəm hətta 92% təşkil edir.
Üçüncü region - Şərqi və Cənubi Şərqi Asiyanı əhatə edir. Dünya maşınqayırma məhsulunun təxminən 25%-i bu regionun payına düşür. Region gəmiqayırma, avtomobil sənayesi, məişət elektronikası sənayesi sahəsində irəlidə gedir. Yaponiya bu regionda maşınqayırmanın inkişafını idarə edir. Elmtutumlu maşınqayırma əsasən Yaponiyada inkişaf edir. Nisbətən çox da mürəkkəb olmayan məhsulların istehsalını isə Yaponiya yeni sənaye ölkələrinə istiqamətləndirir.
Dördüncü region - Rusiya və keçmiş SSRİ-yə daxil olan respublikaların daxil olduğu regiondur. Ümumi kontekstdə bu region maşınqayırmanın demək olar ki, bütün sahələri fəaliyyət göstərən regiondur. Lakin az miqdarda elmtumlu maşınqayırma məhsulu əsasən Rusiyada istehsal edilir. İstər Rusiyada və istərsə də MDB ölkələrində mürəkkəb olmayan maşınqayırma məhsulları istehsal edilir. Ümumdünya maşınqayırma məhsulunda regionun xüsusi çəkisi 12-15%-ə çatır. Regionun maşınqayırma sənayesi əsasən Rusiyada yerləşmişdir. Bu ölkədə raket-kosmik texnika istehsalı, aviasiya, maşınqayırma və məişət elektronikası yüksək səviyyədə inkişaf etmişdir.
Mariya Svanenburq
Mariya Svanenburq (Maria Catharina Swanenburg, eləcə də Goeie Mie və de Leidse Gifmengster ləqəbləri ilə tanınırdı; 9 sentyabr 1839,  Leyden — 11 aprel 1915, Qorinhem) — ən 27 nəfəri və 90-dan çox insanı öldürməkdə şübhəli bilinən hollandiyalı qadın seriyalı qatil.
Həyatı
Mariya Svanenburq Klemens Svanenburq və Yohanna Dinqyanın qızı idi. Mariyanın ilk iki qızı gənc yaşda öldükdən sonra o, 13 may 1868-ci ildə Yohannes van der Linden ilə evləndi. Bu evlilikdən beş oğlu və iki qızı dünyaya gəldi. Onun evliliyi 29 yanvar 1886-cı ilə kimi davam etdi.
O, özünün yaşadığı Leydenin yoxsul məhəlləsində körpələrin böyütmək, xəstələrə və yaşlılara qayğı göstərmək üçün “Yaxşı Mi” ləqəbini götürdü.
Qətllər
Onun ilk qurbanı 1880-ci ildə öz anası olmuşdur. Çox keçmədən atasını da zəhərlədi. 1880-1883-cü illər ərzində ən az 102 nəfəri arsen ilə zəhərlədiyi konkret olaraq müəyyən edilmişdir. Qurbanlarında 27-sini öldürmüşdü və onlardan 16-sı onun qohumları idi. İstintaq 90-dan çox şübhəli ölüm hadisəsini əhatə etdi.
Ələ keçirmə və məhkumluq
Svanenburq 1883-cü ilin dekabrında Frankhuizen ailəsini zəhərlədikdən sonra tutuldu. Onun məhkəməsi 1885-ci ilin 23 aprelində baş tutdu. Svanenburq ən az üç qurbanı öldürməkdə günahkar bilindi və o, 1915-ci ildə öldüyü bir islah müəssisəsində ömürlük həbs cəzasına məhkum edildi.
Yeni ay (roman)
Mayer qeyd edir ki, roman itirilmiş əsl sevgi haqqındadır. Romanın adı ay təqviminin qaranlıq dövründən seçilmişdir və bu əsas qəhrəman Bella Svonun həyatının qaranlıq dövrünə işarədir. Mayer bu romanı “Alatoran” romanı nəşr edilməmişdən əvvəl yazmışdı. Romanın yazılması Mayer üçün çox çətin olmuşdur, o, oxucuların reaksiyasından qorxmuş, Bellanın acılarını təsvir edərkən, tez-tez ağlamışdır.
Roman ilk dəfə 6 sentyabr 2006-cı ildə bərk üz qabığı ilə 100.000 nüsxədə nəşr edilmişdir. ABŞ-də nəşr edilən roman qısa zamanda böyük uğur qazanmaqla, bestseller siyahılarının zirvəsinə yüksəlmiş, ilin ən çox gözlənilən əsərlərindən biri olmuşdur. Əsər həm The New York Times Best Seller siyahısı, həm də USA Today's Top 150 Bestseller siyahısında birinci yerə yüksəlmiş , 5.3 milyondan çox satılmaqla, 2008-ci ilin ən çox satılan yumşaq üzlü kitabı olmuşdur. Bundan başqa, Yeni Ay 2009-cu ilin də ən çox satılan kitablarından biri olmuş və 38 dilə rəsmən tərcümə edilmişdir. 20 noyabr 2009-cu ildə isə romanın film adaptasiyası ekranlara çıxarılmışdır.
Roman, tənqidçilər tərəfindən əsasən müsbət qarşılanmışdır. Tənqidçilər romanın, “daha çox nağıl xarakteri daşıyan” “Alatoran” romanı ilə müqayisədə daha yetkin və dərin olduğunu qeyd etmişlər. Obrazların, xüsusilə Bella Svonun inkişafı, həmçinin sevgi və ağrı hisslərinin təsviri baxımından Mayerin yazı tərzi ciddi maraq doğurmuşdur. Lakin, bəzi tənqidçilər qeyd etmişlər ki, orta hissədə romanın tempi bir qədər aşağı düşmüşdür.
Məzmunu
Bellanın 18 yaşı tamam olur. Kallenlər bunu qeyd etmək üçün onu evə dəvət edərək hədiyyələr verirlər. Bella hədiyyələrdən birini açanda təsadüfən barmağı kəsilir və qan damlayır. Cesper özünü saxlaya bilməyərək ,onun üstünə atılmaq istəsədə Edvard buna mane olur.
Bu hadisə Edvardı çox qorxudur və bununla belə Belladan da ayrılmaq istəmir. Lakin onu qorumağın da ən yaxşı yolunun bu olduğunu fikirləşir. Nəhayət o Bellaya ayrılmaq barədə danışır və təbii ki, o buna etiraz etsədə Edvard dediyini edir. Digər Kallenlər ilə birgə Forksu tərk edir. Bu hadisə isə öz növbəsində Bellaya böyük bir zərbə vurur.
Evə qayıdanda,Bella aylardır getmiş olan Kallenlərdən birini görür. Bu, Elisdir. Elis ,Bellaya Edvardın onun öldüyünü fikirləşdiyini deyir və Volturinin yanına özünü öldürməyə getdiyini Bellaya xəbər verir. Bella dərhal Elis ilə İtaliyaya gedir hansıki Voulturilər oradadır. Ən son anda Bella özünü çatdıra bilir və Edvard onun sağ olduğunu görür. Voulturilər Bellaya görə çox narahatdır. Çünki bir insanın vampirlərdən xəbər tutması təhlükəlidir. Lakin Elis gələcəyi görə bilir və onlara Bellanın da çevriləcəyini deyir. Əmin olduqdan sonra Voultirilər onlara getməyə icazə verirlər.
Artıq Bella və Edvard yenidən birlikdədir. Edvard Bellaya ondan bir daha ayrılmayacağına dair söz verir. Film Edvardın Bellaya evlənmə təklif etməsi ilə başa çatır.
Tarixi
"Alatoran" romanının yazılmasından sonra Mayer kitabın elipoqunu yazmağa çalışır, lakin qısa müddətdə 100 səhifədən artıq mətn yığılır, yazıçı qeyd edir ki, “bu zaman anladım ki, mən Edvard və Bellanın hekayəsini dayandırmağa hazır deyiləm.” O, əsərin davamını yazmağa başlayır və “Həmişəlik Çöküş” adlandırılmış əlyazmada Bellanın son məktəb illərindən bəhs edir. "Həmişəlik Çöküş" üzərində işlədiyi müddətdə Mayer öyrənir ki, Alatoran yeniyetmələr üçün roman kimi nəşr ediləcək. Kitabın yenidən eyni kütləyə istiqamətlənməsini arzulayan Mayer əsərini “Yeni Ay” adlandırır və bu romanda Bellanın son məktəb illərini təsvir edir. Buna görə də Mayer kitabın süjet xəttini yazmağa, obrazların nələr edəcəyini fikirləşməyə başlayır. Əvvəlcə Mayer Edvardın romanın əvvəlində oxucunu tərk etməsi fikrini bəyənmir və başqa bir xətt fikirləşməyə çalışır, lakin deyir ki, "sonda qərara gəldim ki, bundan qaçmaq mümkün deyil."
Mayer "Yeni Ay"ı beş ay ərzində yazdı. Lakin əsərin redaktə olunması, "Alatoran"la müqayisədə "xeyli uzun müddətə və daha çətin başa gəldi." Həmçinin, əgər “Alatoran”ı yazanda Mayer əgər düşünürdüsə ki, əsər nəşr olunmayacaq, "Yeni Ay”ı yazanda artıq əsərin nəşr olunacağına əmin idi və bu, onda əsərin necə qarşılanması ilə bağlı tərəddüdlər yaradırdı. Lakin, Mayer risk edərək, Ceykob obrazının əsərə əsas hədiyyəsi olmasına qərar verdi, çünki, o, bu obrazı bəyənirdi və onun hadisələrin gedişində rolunu artırmaq istəyirdi.
“Yeni Ay”ın ilk əlyazma mətni kitabın nəşr edilmiş mətnindən xeyli fərqlənirdi. Orijinalda Bella heç vaxt Ceykobun canavar adam olmasını öyrənməli deyildi və bu hadisənin təsvir edildiyi yeddi səhifə romanda yox idi. Həmçinin, epiloq da başlıq və məzmun baxımından fərqli idi. Mayer üçün, Edvardın getməsindən sonra Bellanın çəkdiyi əziyyətlər və hiss etdiyi ağrılar haqqında yazmaq çox çətin idi və həmin hissələri yazdığı zaman yazıçı dəfələrlə ağlamışdı. Mayer bildirir ki, əslində heç vaxt Bellanın yaşadığı kimi ürək qırılması yaşamayıb və təsvir etdiyi hisslər şəxsi təcrübəsinə əsaslanmır, lakin uşaq itkisi, həmçinin yazıçının “həm kədər, həm də sevincə eyni dərəcədə açıq olan” xarakteri onun Bellanın yaşadığı ağrını dolğun təsvir edə bilməsinə imkan vermişdir. Mayer bildirir ki, bu vəzifənin öhdəsindən gəlmək onun üçün “gözlənilməz” olmuşdu.
Mayer qeyd edir ki, romanı Şekspirin “Romeo və Cülyetta” pyesinin təsiri ilə yazmışdır.
Üz qabığı
“Yeni Ay” romanının üz qabığı Geyl Dubinin tərəfindən dizayn edilmiş, foto isə Con Qrant tərəfindən çəkilmişdir. Mayer qeyd edir ki, onun bu üz qabığını seçməmək üçün müxtəlif səbəbləri var idi və ən əsası o bu üz qabığını bəyənmirdi. O, qeyd edir ki, “çox gözəl zanbaqdan qopan ləçək heç bir məna ifadə etmir.” Əslində Mayer kitabın üz qabığı üçün saat şəklinin seçilməsini daha məqsədəuyğun hesab edirdi, çünki, “zaman” romanın əsas mövzularından biridir. Lakin, kitabın dizaynı üzərində işləyən içi qrupu üz qabığı üçün, Bellanın itirilmiş bir damla qanını simvolizə edən bir ləçəyini itirən zanbaq çiçəyinə üstünlük vermişlər.
Adı
Romanı tamamladıqdan sonra, Mayer onun üçün “Alatoran” adına uyğun olması məqsədi ilə, günün dövrlərindən birini ifadə edən söz seçmək istəyirdi. Lakin, sonradan müəllif “Yeni Ay” adına üstünlük verir. Romanın adı ay təqviminin qaranlıq dövründən seçilmişdir və bu əsas qəhrəman Bella Svonun həyatının qaranlıq dövrünə işarədir.
Nəşri
200px|thumb|right|Romanın [[Azərbaycan dilində ilk nəşrinin üz qabığı. Yay nəşriyyatı.]] “Yeni Ay” romanı ilk dəfə ABŞ-də 6 sentyabr 2006-cı ildə, “Little, Brown” nəşriyyatı tərəfindən 100.000 nüsxə ilə çap edilmişdir. Kitaba təlabata o qədər yüksək olmuşdur ki, ilkin oxunuş nüsxələri eBay-da $380 qiymətə satılmışdır. “Yeni Ay” qısa müddətsə uğurlu satış nəticələri göstərərək, ikinci həftəsində New York Times Best Seller siyahısında birinciliyə yüksəlmiş, məşhur uşaq yazıçıları Kristofer Paolini və Markus Zusakı yerindən etmiş, öz birinciliyini isə on bir həftə qorumuşdur. Ümumilikdə kitab 47 həftə həmin siyahıda qalmışdır. “Yeni Ay” çıxışından iki həftə sonra USA Today Best Seller siyahısına daxil edilmiş, bir müddət sonra birinciliyə yüksəlmiş və 150 həftə həmin siyahıda qalmışdır. “USA Today”in 2007-ci il best seller siyahısında roman 29-cu yerdə qərarlaşmışdı.
2008-ci ildə “Publishers Weekly” kitabın təkcə ABŞ-də 1.5 milyon nüsxədən çox satıldığını elan etdi. 2008-ci ilin oktyabrında “USA Today”in “Son 15 ilin ən çox satılan kitabları” siyahısında roman 37-ci yerdə qərarlaşmışdı. “USA Today”in versiyasına görə kitan “Alatoran”dan sonra 2008-ci ilin ikinci ən çox satılan kitabı olmuşdur. Roman həm də 2010-cu ilin ən çox satılan kitabları siyahısında 27-ci yerdə olmuşdur.
Tənqidçilərin mövqeyi
Bəzi tənqidçilər romanın ortalarında bir az tempini itirdiyini qeyd etsələr də, ümumilikdə əsər tənqidçilərdən əsasən müsbət rəylər almışdır. “School Library” jurnalından Hillas J. Martin “Alatoranla müqayisədə daha peşəkar yazılmış, bununla yanaşı ən azı onun qədər maraqlı olan “Yeni Ay” birinci romanın həvəskarı olan oxuyucuların nəfəs almadan oxuyacaqları və üçüncü roman üçün böyük həvəslə gözləməyə həvəslənəcəkləri bir əsərdir” deyərək əsəri qiymətləndirmişdir. Kirkus-da əsər haqqında qeyd edilir: “romanın hər səhifəsi digərindən daha maraqlıdır... Bu əsər cazibədar şeytan vurğunları üçündür.” “Booklist”dən Sindi Dobrez isə Bella obrazına xüsusi diqqət yetirərək qeyd edir ki, “əsərdə heç vaxt ölümsüz həyatı yaşmağa ümidi olmayan, lakin, ölümsüz birini sevən qızın hissləri çox təsirli şəkildə verilmişdir”.   Bundan əlavə Teenreads.com-dan Nora Piel bildirir ki, “əsərin ortasında hadisələrin aktivliyi bir qədər zəifləyir və sanki oxucular vampirlərin yenidən səhnəyə qayıtmasını gözləyirlər”. About.com-dan Anna Limber də Pielin fikrinə həmrəy olub “əsərin ortasında tempini itirməsi”ni təsdiqləyir. Lakin, o, romana 5 ulduz üzərindən, 3,5 ulduz verərək, əsərin “xüsusilə yeniyetmələrə təsir edə biləcək melanxolik ruh”a malik olduğunu bildirir.
“Yeni Ay” romanı 2009-cu ildə “Senior Young Reader's Choice” Mükafatına layiq görülmüşdür.
Adaptasiyalar
Romanın film adaptasiyası 20 noyabr 2009-cu ildə təqdim edilmişdir. Bu film, 2008-ci ildə təqdim edilmiş “Alatoran” filminin sikvelidir. Filmdə Bella Svon, Edvard Kallen və Ceykob Blek rollarını müvafiq olaraq Kristen Stüart, Robert Pattinson və Teylor Lotner canlandırmışdır. 2008-ci ilin noyabrında “Summit Entertainment” filmin Kris Veytzin rejissorluğu və Melissa Rozenberqin ssenari müəllifliyi ilə ekranlaşdırılacağını elan etmişdi. Filmin əsas hissələri Vankuver, Britaniya Kolumbiyasında çəkilmişdir.
Dəlləkli (Zəngilan)
Dəlləkli – Azərbaycan Respublikasının Zəngilan rayonunun Çöpədərə kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
1993-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib.
2020-ci ilin oktyabr ayının 22-də Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad olunmuşdur.
Tarixi
Kənd dağətəyi ərazidədir. Yaşayış məntəqəsini dəlləkli nəslinə mənsub ailələr saldığı üçün belə adlandırılmışdır. Etnotoponimdir. Keçmışdə mərzili və ərəbbaloğlan icmalarının tərkibində dəlləkli tirəsi qeydə alınmışdır.
Dəlləkli kəndinin indiki əhalisi bu kəndin başqa adı olan güman Dəlləkli kəndindən törəndiyi deyilir. Təxminən 60-70 evdən ibarət idi. Araz çayının sahilinin üst tərəfində yerləşir. Aşağı tərəfdən Bakı-Mincivan-Naxçıvanı birləşdirən dəmir yolu və avtomobil yolu keçir.
Günəşli vadinin serenadası
Günəşli vadinin serenadası — baş rollarda Sonya Heni, Con Peyn, Lin Bari və Milton Berlenin oynadığı 1941-ci ildə çəkilmiş musiqili film. Bu filmdə həmçinin Qlenn Miller və orkestri də rol almışdır.
Məzmun
Dağ-xizək kurortunun sahibi cənab Morri mövsümi işə Fila Korinin məşhur orkestrini dəvət etməyi qərara alır. Musiqiçilər razılaşırlar. Dağ-xizək kurortunda "Günəşli vadi" əyləncəyə ruh verir, hər kəsə sevinc bəxş edir; lakin vadinin sərhədində müharibə sədaları eşidilir. Orkestrin musiqiçiləri müharibə nəticəsində qaçqın olanlardan birinin qəyyumu olmağı arzu edirlər. Elə güman edirlər ki, bu, onlara elə də böyük yük olmayan kiçik yaşlı bir uşaq olacaq. Amma onların bəxtinə olduqca gözəl, gənc bir qız – Karen Benson düşür. İş elə gətirir ki, Karen həmin dəstədəki məşhur bir müğənniyə aşiq olmuş musiqiçiyə vurulur. "Günəşli vadi" kurortunda Karen vurulduğu oğlanı cəlb etmək üçün xizəkdə məmnuniyyətlə öz məharətini göstərir. Film onların qarşılıqlı məhəbbəti ilə başa çatır.
Carex filifolia
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Pentacalia inquisiviensis
Pentacalia inquisiviensis Pentacalia inquisiviensis Pentacalia inquisiviensis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Padardərə
Padardərə — Azərbaycan Respublikasının Cəbrayıl rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Toponimikası
Padardərə -Cəbrayıl rayonunda kənd adı. Padar ( Ağsu, qubadlı, dəvəçi, Zaqatala və Xaçmaz rayonları), Pazarqışlaq ( Ağsu Padardərə rayonu) və Padarçay ( Zəngilan rayonu) kənqd adları ilə mənşəcə eynidir. Qədim türk tay	falarından biri də Padar olmuşdur. Hulakular (Elxanilər) dövlətinin ( 1256- 1365) vaxtında Orta Asiyadan Cənubi Azərbaycana köçürülüb yerləşdirilmiş tayfalardandır. XYIII əsrdə Şah I Abbas padarların bir hissəsini Şimali Azərbaycana dağıstanlılara qarşı köçürmüşdü.
Nazir (hökumət)
Nazir — hökumət üzvü, nazirlik rəhbəri. Nazirlər dövlət xadimi hesab edilir.
Padardərə
Həmçinin bax
Kavdar
Kürdlər (Cəbrayıl)
Xarici keçid
https://cebrayilmks.wordpress
Kral Feysəl Fondu
Kral Feysəl Fondu — Səudiyyə Ərəbistanında fond
Kral Feysəl Fondu 1976-cı ildə qurulmuşdur. Elə həmin ildən islam dünyasına və islama xidmət edənlərə, riyaziyyat, kimya, fizika, biologiya kimi sahələrdə kəşflərə imza atan elm xadimlərinə təsis etdiyi Kral Feysəl mükafatını verir.
JAXA
JAXA və ya tam adı ilə: Yaponiya Kosmos Araşdırma Agentliyi — 1 oktyabr 2003-cü ildə ISAS (Institute of Space and Astronautical Science), NAL (National Aerospace Laboratory of Japan) və NASDA (National Space Development Agency of Japan) təşkilatlarının birləşməsindən yaranmış bir təşkilatdır.
Rombyarpaq xaçgülü
-  cinsinə aid bitki növü.
Yastıyarpaq xaçgülü
(Senecio plathyphylloides) - cinsinə aid bitki növü.
Botaniki xarakteristikası:
Toplanılması və qurudulması – Xammal olaraq ikiillik, üçillik bitkinin kökü və otu hesab olunur. Xammal kimi butonizasiya, çiçəkləmə və meyvənin əmələ gəlməsi zamanı toplanılır. Xammal kimi ən çox yastı yarpaqları yığılır. Yabanı şəkildə bitən xaçgülünü toplamaq qadağandır. Torpaqdan qazıb çıxarararaq, yarpaq, kök və gövdələrini toplamaq məqsədəuyğundur. Bitkinin yerüstü orqanları çiçəkləmə dövründə iti bıçaq və ya oraqla yerüstü hissədən 15-20 sm hündür biçmək lazımdır. Təkrar toplama 2 ildən sonra mümkündür. İlkin olaraq toplanılmış xammalı kölgəli yelçəkən yerlərdə, naveslərdə, çardaxda brezent və digər vasitələrin üzərinə sərməklə və ya 45-50ОС temperaturda quruducu şkafda qurudulmalıdır.
Xammalı B siyahısında saxlanılır. Saxlanılma müddəti 3 ildir.
Tərkibi və təsiri:
Bitkinin bütün orqanlarının tərkibində pirozolin törəməli alkoloidlər (platifillin və seneçifillin) vardır. Yerüstü orqanlarında bişmiş halda alkoloidlər 2-5%, otunda 0,6-3%-ə qədər inulin, qatran və piyli yağlar olur. Platifillin köklərində 1%, bitkidə isə 0,5% olur.
Spazmolotik və M-xolinoblakatr dərmandır. Yabanı çoxillik ot bitkisi olan yastıyarpaq xaçgülü butonizasiya dövründə, eyni zamanda çiçək və meyvələri keyfiyyətli xammal və dərman bitkisidir. M-xolinoblakatr kimi atropin və skopolamindən güclüdür.
Platifillin hidrotartarat toz, həb 0,005 q, 0,2% məhlul. Spazmalotik, sedativ və M-xolinoblakatr dərmandır.
Diplaçin hidroxlorid 2% məhlul. Mioreleksant dərmandır.
Kökümsovlarının və köklərinin tərkibindən platifillin alkaloidi alınır. Platifillin hidrotartarat saya əzələlərin spazmını götürərək, 12 barmaq bağırsaq xorasında, bronxial astmada, qan damarlarının spazmında, hipertoniya xəstəliyi, stenokardiya və göz xəstəliklərində bəbəyin genişləndirilməsində tətbiq edilir.
Carex fracta
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Ariana Hilborn
Ariana Hilborn (19 sentyabr 1980, Greendale, Vinkonsin, Amerika Birləşmiş Ştatları) — Latviyalı marafonçu. Ariana Hilborn Latviyanı 2016-cı ildə XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.
Karyerası
Ariana Hilborn birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 2016-cı ildə qatıldı. O, Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında marafon yarışlarında qüvvəsini sınadı və məsafəni 2 saat 50 dəqiqə 51 saniyəyə qət edərək 157 marafonçu sırasında 106-cı yeri tutdu.
Pentacalia jalcana
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Günnüt
2018-ci ilin may ayında Əlahiddə Ümumqoşun Ordusunun Mətbuat xidmətinin məlumatına görə, Azərbaycan Ordusunun xüsusi təyinatlılarının əks hücumu nəticəsində kəndin ətrafındakı erməni mövqeləri məhv edilmiş və kəndə nəzarət tam olaraq Azərbaycan Ordusunun əlinə keçmişdir.
Toponimikası
Kəndin keçmiş adı Günnüt Cəfərli olmuşdur. Yaşayış məntəqəsini cəfərli nəslinə mənsub ailələr Günnüt adlı yerdə salmışlar. Toponimiyada günnüt sözünü "çəmən, düzən", günnük sözünün təhrif forması kimi "gün vuran yer", "güzdək, son bahar yaşıllığı, payız otlağı" mənaları və nəhayət monqolların tərkibində Naxçıvan a gəlmiş günnüt tayfasının adı ilə bağlayırlar.
Həmçinin Günnüt kəndinin adı etimoloji cəhətdən yaxınlıqda yerləşən Xunut dağının (Kömürlüdağ) adıyla bağlı ola, habelə onunla eyni kökə malik ola bilər.
Əhalisi
1992-ci ildə kənd Ermənistan ordusu tərəfindən işğal olunduqdan sonra kənd əhalisi Naxçıvan rayonunun digər yaşayış məntəqələrinə, əksəriyyəti isə Mahmudkəndə köçməyə məcbur olub. 2009-cu ildə keçirilən əhali siyahıyaalınması na əsasən kəndin əhalisi 0 nəfərdir.
L'Epin (Yuxarı Alplar)
L'Epin  — Fransa da kommuna, Provans-Alp-Kot-d'Azur regionunda yerləşir. Departament — Yuxarı Alplar. Kommunanın dairəsi — Qap. Ser kantonuna daxildir.
INSEE kodu — 05048.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 180 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 99 nəfər arasında (15-64 yaş) 63 nəfər iqtisadi fəal, 36 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 63.6%, 1999-cu ildə 65.4%). Fəal olan 63 nəfərdən 54 nəfəri (30 kişi və 24 qadın), 9 nəfər işsiz (5 kişi və 4 qadın) idi. 36 hərəkətsiz 2 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 24 nəfər təqaüdçü, 10 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir.
Futbol üzrə SSRİ Kuboku
Futbol üzrə SSRİ Kuboku — 1936-1992-ci illərdə SSRİ-də keçirilmiş futbol yarışı. SSRİ çempionatı ilə yanaşı, Sovet İttifaqının əsas turnirlərindən biri.
Ümumilikdə 51 dəfə keçirilib. Ən titullu komanda Moskva "Spartak"ıdır — komanda 10 dəfə kuboku qazanıb.
Qaliblər
<font face="Tahoma">
<b>SSRİ Kuboku
Gilbert Vernam
Gilbert Sandford Vernam (d.3 Aprel 1890 - ö.7 Fevral 1960) — AT&T Bell Laboratoriyasının tanınmış mühəndislərindən biri.
Havuş
Havuş (əvvəlki adı: Avuş) — Azərbaycan Respublikası Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur rayonunda kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 1 mart 2003-cü il tarixli, 423-IIQ saylı Qərarı ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur rayonunun Axura kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Avuş kəndi Havuş kəndi adlandırılmış, Havuş kəndi Axura kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla, Havuş kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmışdır.
Gilbert Vernam
O 1917-ci ildə çoxəlifbalı axım şifrsi (polyalphabetic stream cipher) kəşf etmişdir və məşhur "One time pad" şifrləmə alqoritminin müəlliflərindən biridir. O 1943-cü ildə Western Union şirkəti Postal Telegraph Co. teleqraf agentliyini alana qədər bu şirkətdə, daha sonra isə Western Unionun özündə çalışmışdır. Teleqraf sahəsində ötürmələr və teleqraf şəbəkələrinin qurulmasında böyük əməyi vardır.
Havuş
Əhali
Əhalisi 147 nəfərdir (2009-cu il)
Gilbert Vernam
Patentləri
1,310,719 nömrəli patenti Amerikə Milli Təhlükəsizlik Agentiyi kriptoqrafiya tarixinin ən önəmlisi adlandırır.
Vernam Şifrsi
Müasir terminologiyada Vernam şifrsi simmetrik axım şifrsi adlanır. Simmetrik axım şifrlərində şifrləmə üçün normal mətn uzunluğunda bir açar sözü götürülür və mətnlə XOR-lanır. Riyazi ədəbiyyatlarda ⊕ işarəsi XOR ifadə edir və aşağıdakı kimi tərif verilir. XOR funksiyasının dəyəri bütün girişlərin dəyəri eyni olanda mənfi, fərqli olanda isə müsbət olur. Aşağıda bu funksiya üçün doğruluq cədvəli verilmişdir.
Bu funksiya həmçinin qeyri-bərabərlik funksiyası da adlanır. XOR funksiyasının özəlliyi ondadır ki, A girişindəki dəyərləri B girişi ilə ardıcıl olaraq iki dəfə XORladıqda yenidən A dəyəri alınır. Buna görə də Vernam şifrlənməsində bu metoddan istifadə olunur.
Günümüzdə istifadə edilən bir çox şifrləmə alqorimlərinin kökü buna dayanır.
Sen-Vits
Sen-Vits — Fransada bələdiyyə, region — İl-de-Frans, departament —Val-d’Uaz, rayon — Sarsel, kanton — Lüzarş. Əhalisi — NaN nəfər (1999).
Bələdiyyə Paris şəhərinin 31 km şimal-şərq, Serji bələdiyyənin 38 km şərqdə yerləşir.
Carex geyeri
(Carex geyeri) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
İslam Qəribli
İslam Eynəli oğlu Qəribli — f.e.d, yazıçı-ədəbiyyatşünas, “Qızıl Qələm” mükafatı laureatı.
Həyatı
İslam Eynəli oğlu Qəribli 5 may 1954-cü ildə Lerik rayonunun Molalan kəndində anadan olmuşdur. İbtidai təhsilini doğulduğu kənddə almış, orta təhsilini isə qonşu Şingədulan kənd orta məktəbində tamamlamışdır. 1971-1975- ci illərdə ADPU-nun filologiya fakültəsində oxumuş, ali məktəbi fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. 1975 -1979- cu illərdə Biləsuvar rayonunun Əmənkənd kəndində müəllim və tədris işləri üzrə direktor müavini vəzifələrində çalışmış, 1979- 1990-cı illərdə Lerik payonunun Murya, Kaqoy, Molalan kəndlərində müəllim və məktəb direktoru olmuşdur. 1990 – cı ilin dekabrında Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Nizami adına  Ədəbiyyat İnstitutuna dəvət olunmuş, hazırda həmin İnstitutun Cənubi Azərbaycan Ədəbiyyatı şöbəsinin aparıcı elmi işçisidir. “Məhəmməd Hadinin “İnsanların tarixi faciələri, yaxud əlvahi-intibah" poeması adlı namizədlik, “M. Hadinin ədəbi-bədii irsi Azərbaycan dövri mətbuatında(1905-1920)” adlı doktorluq dissertasiyasının müəllifidir. Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının ilk qurucularından və VHP Ali Məclisinin (Ali Şurasının) ilk üzvlərindən biri olub.
Müəllifi olduğu kitablar
İ.Qəribli aşağıdakı kitabların müəllifidir:
Tərtib etdiyi və ön söz yazdığı kitablar
İ.Qəribli geniş diapazona malik ədəbiyyatşünas alimdir. Onun klassik və müasir ədəbiyyatımızın müxtəlif problemlərinə dair onlarca samballı əsəri olsa da, elmi yaradıcılığının əsas istiqamətini ədəbiyyat tarixçiliyi və mətnşünaslıq təşkil edir. Tərtib etdiyi, müqqəddimə, şərh və lüğətlər yazdığı aşağıdakı kitabları nəşr olunmuşdur. On iki bədii və elmi kitabın redaktoru olmaqla, onların bir neçəsinə ön söz yazmışdır. M. Hadinin kiril və latın əlifbaları ilə çap olunmayan ərəb qrafikalı 50 çap vərəqi həcmində şeir, nəsr, tərcümə, məqalə, elmi əsər və məktublarını müxtəlif mətbuat orqanlarından və arxivlərdən toplayarq müasir əlifbaya köçürmüş, geniş müqəddimə, şərh və lüğətlər yazmaqla nəşrə hazırlamışdır.
Taliqan
Taliqan— İranın Əlburz ostanının şəhərlərindən və Taliqan şəhristanının mərkəzidir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 3,281 nəfər və 988 ailədən ibarət idi.
Böyük Yarıq
Böyük Yarıq — Adi gözlə, Süd Yolunun parlaq qolunu, uzunluğunun üçdə biri qədərini uzunlamasına bölən və çoxlu sayda ulduzun zolaqları ilə əhatə olunmuş qaranlıq bir zolaq kimi görünür.
Astronomiyada Böyük Yarıq-(bəzən Qaranlıq Yarıq kimi, çox az hallarda Qaranlıq Çay kimi də adlandırılır) Günəş Sistemi ilə Süd Yolu qalaktikasının Oxatan qolu arasında uzanan örtülü, qeyri-parlaq, molekulyar toz buldudunun birləşməsidir. Bu buludlar Yerdən 800–1000 parsek (2600–3300 i.i.) məsafədə yerləşir. Buludlar 1 milyon günəş kütləsi tərtibində plazma və tozdan ibarətdir. thumb|Dark Rift 2012
Böyük Yarıq Qu bürcündən başlayaraq burada, Qu Yarığı və ya Şimal Kömürü adlandırılır, Qartal bürcünə uzanır; İlandaşıyan bürcündə genişlənir; Oxatan bürcündə Qalaktik Mərkəzdə gizlənir; və nəhayət Sentavr bürcünə uzanır. Qaranlıq ən vacib bölgələrdən biri, Qu OB2 assosiasiyasıdır, o gənc ulduzların böyük bir qrupunu özündə birləşdirməklə bərabər həm də Dünyanın yaxınlığındakı ən böyük ulduzəmələgəlmə bölgələrindən biridir. Bu cür qaranlıq yarıqlar, Andromedada NGC 891 və Veronikanın Saçları bürcündə NGC 4565 (İynə qalaktikası) kimi bir çox kənar qalaktikalarda görülə bilər.
Windows 8
Windows 8 — Microsoftun yaratdığı əməliyyat sistemi. Windows 8 Microsoft şirkətinin fərdi kompüterlər üçün istehsal etdiyi əməliyyat sistemidir.
Windows 8 26 oktyabr 2012-ci ildə satışa çıxarılmışdır. Əməliyyat sisteminin planşet versiyasının birinci və ən gözəçarpan dəyişikliyi onun interfeysidir. Hazırda interfeysdə adət etdiyimiz "Start" düyməsi yoxdur, işçi masası isə klassik Windows -dan daha çox Windows Phone-a bənzədilir. Windows 8-də yüklənmə sürətini yüksəltmək, sistemin gözləmə rejimdən çıxma vaxtını azaltlmaq, enerji sərfiyyatı effektivliyini artırmaq, eləcə də personal kompüter istehsalçılarına, öz kompüterlərini əvvəlcədən qurulmuş əməliyyat sistemi ilə daha keyfiyyətli uyğunlaşdırmaq imkanı verən yeni alətlər təqdim edib. Windows 8 əməliyyat sisteminin final versiyasında qacetlər, yəni işçi masanın üzərində olan, informasiya və ya alətlərə qısa yol olan mini proqram əlavələri yoxdur. Əməliyyat sistemində iki yeni arxitektura dəstəklənir: SoC ("çip üzərində sistem" – System on a Chip) və ARM-dən gedir. Portativ qurğular üçün nəzərdə tutulmuş hər iki arxitektura ənənəvi "x86" platformasına nisbətən daha kiçik enerji sərfiyyatı və maya dəyəri ilə fərqlənir. Microsoft şirkətinin hesablamasına görə, Windows 8 əməliyyat sistemi istifadəyə verildikdən 3 gün sonra onun 4 milyondan çox surəti satılıb.
Semyon Farada
Semyon Farada (rusca :Семён Львович Фердман, Семён Фарада, d. 31 dekabr, 1933, Nikolskoye, Moskva – 20 avqust 2009, Moskva) — rus teatr və kino artisti.
Həyatı
Semyon Farda çox filmlərdə çəkilib, onların içində ("Məhəbbətin formulu", "Həmin Minhauzen", "Əjdahanın ölümü" və s.) çəkilən, Taqanka teatrında çalışan 76 yaşlı artistin səhhətində ilk problem 1980-ci ildə yaranıb.
1988-ci ildə Faradanın ürəyində cərrahiyə əməliyyatı aparılıb, ürəyinə süni qapaq yerləşdirilib. Əməliyyat uğurlu keçib, hətta o vaxt aktyor dostlarıyla futbol da oynayıb.
Ancaq 2000-ci ildə Farada infarkt keçirib. Yarım il sonra yıxılıb və omba sümüyü sınıb. Üç dəfə cərrahiyyə əməliyyatına məruz qalıb, sonradan ikinci dəfə infarkt onu yaxalayıb. Son vaxtlar aktyor 9 xəstəxana dəyişib.
Semyon Farada 1999-cu ildə Rusiyanın xalq artisti adına layiq görülüb.
Badam xəmiri
Badam xəmiri, Badam əzməsi, Marzipan, Marsipan və ya Martsipan — Badam tozu, yumurta sarısı və şəkər ya bal qarışıqından hazırlanır və tortlar və şokoladlarda istifadə olunur.
Başlanğıc (Den Braunun əsəri)
Başlanğıc — ABŞ  yazıçısı  Den Braun tərəfindən  2017-ci ildə mistik-triller janrında yazılmış romandır. Robert Lenqdon haqqında romanlar seriyasından olan əsər Mələklər və iblislər, Da Vinçi şifrəsi, İtirilmiş simvol və Cəhənnəm romanlarından sonra beşinci romandır. Əsər ilk dəfə 3 oktyabr 2017-ci ildə "Doubleday" nəşriyyatı tərəfindən təqdim edilmişdir.
Qalaktika müstəvisi
thumb|338x338px|NGC 891 spiral qalaktikası|alt=|right Qalaktika müstəvisi, disk şəkilli qalaktikanın kütləsinin əksəriyyətinin özündə saxlayan sahədir. Qalaktika müstəvisinin perpendikulyarları qalaktik qütbləri göstərir. Real halda, qalaktika müstəvisi və qalaktik qütblər terminləri əsasən Yerin aid olduğu Süd Yolu qalaktikasının müstəvisini və qütblərini işarə edir. thumb|309x309px|NGC 4452|right Bəzi qalaktikalar düzənsizdir və diskşəkilli quruluşa malik deyildir. Süd Yolu kimi spiral qalaktika halında belə, qalaktika müstəvisini müəyyənləşdirmək, ulduzların mükəmməl bir düzülüşü olmadığından bir qədər qeyri-adi və zahiri olur. 1959-cu ildə BAİ Süd Yolu şimal qalaktik qütbünün mövqeyini, R = 12h 49m, Dec = 27 ° 24' B1950 kimi təyin etdi; hazırda istifadə edilən J2000 dövründə, pressesiya nəzərə alındıqdan sonra koordinatlar RA 12h 51m 26.282 s, 27 ° 07 '42".01 kimi təyin olundu. Bu koordinantlar, Arktur parlaq ulduzu yaxınlığında, Veronikanın Saçları bürcündədir və eyni zamanda cənub qalaktik qütbü Heykəltəraş bürcünə uzanır.
Seyful-İslam Qəddafi
Seyful-İslam Müəmmər əl-Qəddafi (سيف الإسلام معمر القذافي, adının mənası "İslamın qılıncı"; ) — Liviyanın dövlət başçısı Müəmmər əl-Qəddafinin 7 oğlundan ikincisi. Xalq arasında xeyriyyə təşkilatının rəhbəri kimi nüfuz qazanıb.
Tripolidəki Əl-Fateh Universitetində memarlıq ixtisası üzrə təhsil almış, təhsilini Vyanada davam etdirmişdir. Tripolidə yerləşən Beynəlxalq Qəddafi Fondunun prezidentidir. Fondun Londonda nümayəndəliyi də var.
Liviyanın modernizasiya kursu onun adı ilə bağlıdır. Ləqəbi "Mexanik"dir. Çox mürəkkəb layihələr hazırlamağı, eyni vaxtda çoxlu müxtəlif işlər görməyi bacarır.
2010-cu ildə "New York Times" qəzeti Seyf əl-İslamı "Qərbin dostu və Liviyanın islahatçı imici" kimi xarakterizə etmişdi. O, ingilis dilində sərbəst danışır, London İqtisadiyyat Məktəbində fəlsəfə doktoru dərəcəsi almışdır.
Qərbdə Seyf əl-İslam Liviyada həbs olunmuş 5 bolqar tibb bacısı və bir fələstinli həkimin azadlığa buraxılmasında oynadığı rola görə də tanınır. Liviya hökuməti həmin tibb işçilərini azyaşlı uşaqları HİV virusuna yoluxdurmaqda ittiham edirdi.
Seyf əl-İslam Qəddafi son 10 ildə Liviyanın Qərb dövlətləri ilə danışıqlar aparmasında da müsbət rol oynayıb. Bu danışıqlar sayəsində Liviya nüvə silahından imtina edib. On illərdir Qərbin düşməni qismində davam edən izolyasiyaya son qoyulub. Bununla da o, ölkənin neft sektoruna xarici investisiyanın qoyulmasına yol açıb.
O, ərəb ölkələrini bürüyən etiraz dalğası çərçivəsində atasının 40 illik hakimiyyətinə qarşı başlanmış iğtişaşlarla bağlı 2011-ci il 20 fevral tarixli televiziya çıxışında atasının hakimiyyətini son ana qədər qoruyub saxlayacağını bildirmiş, həmçinin mühacirətdə yaşayanları ölkədəki iğtişaşları qızışdırmaqda ittiham etmişdir. Eyni zamanda islahatlar aparmaq üçün dialoq təklifi də irəli sürmüşdür.
Pentacalia jelskii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Beyləqan rayonu
Beyləqan rayonu — Azərbaycan Respublikasında inzibati – ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Beyləqan şəhəridir.
Tarixi
Beyləqan rayonu 1939-cu ilin yanvar ayında inqilabçı Andrey Jdanovun adı ilə yaranmışdır. 1963-cü ildə rayon ləğv edilərək İmişli rayonu ilə birləşdirilmiş, mərkəzi İmişli şəhəri olmuşdur. 1964-cü ildə yenidən ayrılaraq Jdanov olmuşdur. Azərbaycan SSR Ali Sovetinin 19 mart 1989-cu il tarixli qərarı ilə rayonun adı dəyişdirilərək ərazidə xarabalıqları qalmış qədim tarixi Beyləqan (Örənqala) şəhərinin adı verilmişdir. Qədim Beyləqan şəhərinin əsasının IV əsrdə qoyulması ehtimal olunmaqla XIII əsrdə monqol istilaçıları tərəfindən dağıldığı tarixi faktdır. Qədim İpək yolunun buradan keçməsi Beyləqanın Bərdə, Gəncə və Təbrizlə əlaqəsini genişləndirmişdir.
Coğrafi mövqeyi
Beyləqan rayonu Ağcabədi, Zərdab, Füzuli, İmişli rayonları ilə, habelə İran İslam Respublikası ilə həmsərhəddir. Rayonun ərazisi 1,13 min kvadrat km-dır. Mərkəzi Beyləqan şəhəridir. Beyləqan rayonu ilə Bakı şəhəri arasındakı məsafə 281 km-dir.
Təbiəti
Rayon ərazisində səhra və yarımsəhra üçün xarakterik olan heyvanlar üstünlük təşkil etməkdədir. Tuqay meşəsi və qamışlıq zonalarında oxlu kirpi, qaban, canavar, kirpi, ilan, bayquş, ağacdələn, turac, kəklik, qalan düzən ərazilərdə tülkü, çaqqal, dovşan, siçan, siçovul, porsuq, qaz, ördək, axarsız gölməçələrdə vağ, ördək, qağayı, qarğa, qamışlıqlarda qamışlıq pişiyi, qaban və başqa heyvanlara rast gəlinir. Yaz aylarında bülbül, qaranquş kimi köçəri quşlar ərazidə yuva qururlar. Hamar relyefə malik Beyləqanda yarımsəhra bitkiləri üstünlük təşkil edir. Rayonun Cənib-Qərbində yarımsəhra, yovşanlı-efemerli bitkilər Yuxarı-Qarabağ kanalından, Kür çayına qədər yovşanlı-efemerli və yovşanlı şorangəli bitkilər, Kür çayı sahilində qismən qorunmuş Tuqay meşəsi, Xan qızı və Yuxarı Qarabağ kanalları arasında isə səhraların və yarımsəhraların yerində yenidən bərpa olunmuş bitki örtüyü üstündür. Bataqlıq çəmənləri də müəyyən ərazini əhatə edir. Suqoruyucu, torpaqyuyucu və yol qoruyucu məqsədilə ensiz meşə massivləri qalmaqdadır. thumb|Beyləqan qalasının plan
İqlimi
Beyləqan rayonu ərazisi quru subtropik iqlim qurşağında yerləşir. Qışı mülayim, yayı isti quraq keçən yarımsəhra və quru çöl iqlim tipi hakimdir. Qış fəslində mülayim iqlim, yay dövründə isə tropik iqlim üstünlük təşkil edir. İqlimin bu cür formalaşmasında ərazinin həm şimal, həm də cənub hissəsində maili çay çökəkliyi, cənub-qərbində təpəli, şərqində isə hamar düzənliyin olması mühüm şərq, qərb və şimaldan gələn cənub siklonları, tropik, Orta Asiya və yerli hava kütlələrinin təsiri altındadır. Ərazidə orta yanvar izotermi – 0 °C, orta iyul izotermi +24 °C keçməklə, qışda t-5–10 °C, yayda +25+35 °C arasında dəyişir.
Ərazidə yağıntı qeyri – bərabər paylanmaqla orta kəmiyyət 350–400 mm arasındadır. Bu kəmiyyət Araz və Kür çayları boyu daha çox mərkəzi Aran hissəsində isə orta hesabla 300 mm təşkil edir. Mümkün buxarlanmanın 800–1400 mm olmasının nəticəsidir ki, rütubətlilik əmsalı 0,3-ə bərabərdir və ərazidə yay vaxtı suvarma tələb olunur.
Çayları və su hövzələri
Rayonun şimal-şərq sərhədindən Kür çayı, cənub-şərq sərhədindən Araz çayı axır. Kür çayınm mənbəyi Qızıl-Gədik dağının şimal-şərq hissəsində (2720 m) yerləşir. Araz çayı Kürün ən böyük qoludur. Araz Türkiyə ərazisində Bingöl silsiləsindəki (2600 m) külli miqdarda bulaqlardan formalaşır.
Landşaftları və bioloji müxtəlifliyi
İqlimi yayı quraq keçən mülayim isti yarımsəhra və quru çöl iqliminə uyğundur. Yovşanlı və yovşanlı- şorangəli yarımsəhra bitkiləri geniş sahələr tutur. Boz və boz — çəmən torpaqlar yayılmışdır. Yovşan lı və yovşanlı- şoranotlu bitkilər geniş sahə tutmaqla bərabər meşə sahələri də mövcuddur. Mil düzünə aid olan bu ərazinin florası Ağcabədi florasına yaxındır. Bu rayon respublikamızın başqa rayonlarına nisbətən ağır torpaq və iqlim şəraitinə malikdir. Heyvanları ceyran, qaban , canavar , adi tülkü, boz dovşan və s. Quşlardan turac , çöl göyərçini , qaraqarın bağrıqara qırqovul , sultantoyuğu , flaminqo , qaraquş , ərsindimdik , qarabattaq. Ağgöl Milli Parkının bir hissəsi burada yerləşir.
İri yaşayış məntəqələri
Rayon 1 şəhər, 15 qəsəbə və 24 kənd olmaqla, cəmi 31 ərazi vahidinə bölünmüşdür. O cümlədən 37 bələdiyyə mövcuddur.
Əhalisi
2014-cü ilin məlumatlarına görə Beyləqanda əhalinin sayı 91 min nəfərdir. 1 kvadrat km-ə 72 nəfər düşür. Əhalisi azərbaycan türklərindən ibarətdir. Tərəkəmə Qarapapaq türkləri, Təklə-Təkəli türkləri, Avşar türkləri məskunlaşmışdır.
İqtisadi xarakteristikası
Beyləqan rayonunda 23 sənaye müəssisəsi qeydə alinmış və 2009-cu il üçün onların 8-i fəaliyyət gostərir. 2009-cu ildə rayonun sənaye müəssisələri, habələ fiziki səxslər tərəfindən faktiki qiymətlərlə 3.6 milyon manatliq sənaye məhsulu istehsal edilmişvə xidmətlər göstərilmisdir. İstehsal olunmus sənayə məhsulunun həcmi 2006-cı ilin müvafiq dövru ilə muqayisədə 37 faiz çox olmuşdur. Qeyri-dövlət müəssisələrində istehsalın həcmi əvvəlki ilə nisbətən 17 artmış və rayon sənayesinin umumi məhsulunda onun payı 69,9 faiz olmusdur. İstehlakçilara 3,7 milyon manatliq sənaye məhsulu göndərilmişdir. 2009-cu ildə bütün maliyyə mənbələri hesabına 7,1 milyon manat həcmində investisiyalardan istifadə olunmuş, 6,4 milyon manat məbləğində tikinti quraşdırma işləri aparılmışdır. Rayonda 2010-cu ildə ümumi məhsul buraxılışı 96244.6 min manat olmuşdur ki, bunun da 4329.8 min manatı və ya 4,5%-i sənayenin payına düşmüşdür.
Beyləqan rayonu respublikamızın mühüm kənd təsərrüfatı rayonlarındandır. Rayonun cəmi sərhəd daxilində 113,113 hektar torpaq sahəsi vardır. Qeyd olunan torpaqların 69.8 faizini yəni 78,920 hektarını kənd təsərrüfatına yararlı torpaqlar, o cümlədən 47.9 faizini və ya 54,170 hektarını əkin sahəsi təşkil edir. Bundan əlavə, rayonun ərazisi daxilində "Ağ ğöl" Milli Parkından 4,142 hektar, kanal-kollektor və yollar altında 31,548 hektar, Araz çayı yatağı altında 343 hektar və Sərhəd zolağında 1,180 hektar olmaqla ümumilikdə 37,213 hektar torpaq sahəsi vardır ki, bunlar da dövlət fondunda olan torpaqlardır. Rayonun iqtisadiyyatında taxılçılıq, pambıqçılıq və heyvandarlıq əsas yer tutur. Bununla yanaşı, təsərrüfatlarda kartof, üzüm, tərəvəz, bostan məhsulları və meyvə də yetişdirilir. İstehsal olunan kənd təsərrüfatı məhsullarından taxıl, üzüm, tərəvəz məhsullarından kartof, soğan, heyvandarlıq məhsullarından ət, süd, pendir, nehrə yağı və sairə məhsullar daxili bazara çıxarılan məhsullara aiddir. 2010-cu ildə rayonda 45.7 min ton taxıl, 3.2 min ton pampıq, 3 min ton kartof, 13.5 min ton tərəvəz, 4.5 min ton bostan məhsulları, 6.9 min ton meyvə və 30 min ton şəkər çuğunduru istehsal olunmuşdur. 2010-cu ildə rayonda iri buynuzlu mal-qaranın sayı 55 min baş, xırda buynuzlu mal-qaranın sayı 290 min baş olmuşdur. İl ərzində rayonda 34.8 min ton süd istehsal olunmuşdur.
Rayon ərazisində 9 süd emalı sexi fəaliyyət göstərir. Onların gündəlik istehsal gücü 24 tondur. Süd emalı müəssisələri Milabad qəsəbəsində, Kəbirli, II Şahsevən və Dünyamalılar kəndlərində yerləşir. "Örən-Qala" şərab zavodunda nar şirəsi istehsal olunur. Meyvə-tərəvəz məhsullarının emalı üçün "Beyləqan-Konserv" ASC və Dünyamalılar kəndində illik istehsal gücü 626 min şərti banka olan Konserv zavodu fəaliyyət göstərir. Pambığın ilkin emalı üzrə CTS-Aqro MMC-nin illik gücü 30 min t olan pambıq emalı zavodu və "Beyləqan-Pambıq" ASC fəaliyyət göstərir. 2007-ci ildə 1604 t mahlıc istehsal olunmuşdur. Kərpic istehsalı üzrə "Aran-Qala" LtD müəssisəsi yaradılmışdır.
İdman
Rayonu Təmsil edən Mil-Beyləqan FK fealiyyət göstərir. Klub 1955-ci ildə keçmiş Jdanov indiki Beyləqan rayonunda təsis edilmişdir. Klub 2006–2007-ci illərdə Həvəskarlar liqasının Respublika çempionatında çempion olmuş 2009–2010-cu illərdə liqada III yer 2010–2011-ci illərdə isə VI yeri qərarlaşmışdır. Klub hal hazırda AFFA Region Liqası mübarizə aparır. Oyunları 2500 tutumlu Beyləqan OİK-də keçirir.
Maddi-mədəni irsi
thumb|Cərcis Peygambər Ziyarətgahı Beyləqan rayonunda bir neçə tarixi abidə mövcuddur. Bunlar Həzrəti Cərgiz Peyğəmbər ziyarətgahı, orta əsrlər dövrünü əhatə edən qədim Beyləqan şəhər xarabalığı (Örənqala) və Soltanbud təpəsidir.
Beyləqan şəhər xarabalığı Örənqala tarixi abidəsi rayondan 18 km aralıda yerləşən Kəbirli kəndinin yaxınlığındadır. Burada qədim Beyləqan şəhəri mövcud olmuşdur. Tarixi məlumatlara görə əsası V əsrdə qoyulmuş Beyləqan şəhəri dövrünün ən iri ticarət və mədəniyyət mərkəzlərindən biri olmuşdur. Bu şəhər XIII əsrdə monqol-tatarların işğalına məruz qalaraq tamamilə dağılmışdır. XIV əsrdə Əmir Teymur tərəfindən şəhərin yenidən inşasına başlansa da, onun ölümü ilə əlaqədar olaraq başlanmış işlər yarımçıq qalmışdır. XVI əsrdən bəri şəhər xarabalığa çevrilmiş və bir daha bərpa olunmamışdır.
Bundan əlavə, rayon Mədəniyyət şöbəsinin mühafizəsində olan aşağıdakı tarixi, memarlıq və incəsənət abidələri mövcuddur: Saray təpəsi, Soltanbud qəbristanlığı, Seyid Əminə türbəsi, Əminə Xatın məscidi, Kərbəlayı Seyid Ağa türbəsi, Gəray Əsədovun ev muzeyi, Böyük Vətən Müharibəsi iştirakçılarının xatirə kompleksi, Sevil Qazıyevanın ev muzeyi və büstü, Sovet İttifaqı Qəhrəmanı G.Əsədovun xatirəsində ucaldılmış abidə, Türklər məscidi, Əmək birliyi abidəsi, M.Beyləqaninin heykəli, Sovet İttifaqı Qəhrəmanı Həzi Aslanovun büstü.
Kəmalşəhr
Kəmalşəhr— İranın Əlburz ostanının Kərəc şəhristanının Mərkəzi bəxşində şəhər. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 80,435 nəfər və 20,940 ailədən ibarət idi.
Nigar İsmayılqızı
Nigar İsmayılqızı (tam adı: İsmayılova Nigar İsmayılqızı; ) — jurnalist, yazıçı, Prezident təqaüdçüsü və Yazıçılar Birliyinin üzvü.
Həyatı
İsmayılova Nigar İsmayılqızı 13 sentyabr 1984-ci ildə Şabran şəhərində doğulub. Bakı Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsini bitirib. Odlar Yurdu Universitetinin Jurnalistika fakültəsində müəllim işləyib. AZTV, ATV və digər KİV-lərdə çalışıb. 2015-ci ildə Türkiyənin İstanbul şəhərinə köçüb və orada da televiziya sahəsində işləyib.
2018-ci ildə onda xərçəng xəstəliyi aşkar edilmişdir. 3 sentyabr 2018-ci ildə Hacəttəpə xəstəxanasına yerləşdirilmişdir. Nigar İsmayılqızının bu vəziyyətində ölkənin bir çox ziyalıları dövlət rəhbərliyinə, iş adamlarına və ictimaiyyətə müraciət ediblər. Nəticədə bir çox dövlət xadimini və ölkə ziyalısını əhatə edən kompaniya başlamışdır. Bu kompaniyaya Alim Qasımov, Çingiz Abdullayev, Fəxrəddin Manafov, Müşviq Hətəmov, Fəttah Heydərov, Asim Mollazadə, Çingiz Qənizadə, Fazil Mustafa və s. dəstək vermişdir. Lakin bütün cəhdlərə baxmayaraq Nigar İsmayılqızının həyatını xilas etmək münkün olmamış və 14 sentyabr 2018-ci ildə vəfat etmişdir.
Təhsili
Bakı Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsini bitirib.