cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hüseyn ibn Əli
Ömər ibn Xəttabın xilafəti
Hüseynin Ömərin xilafəti dövründə necə və nə şəkildə yaşadığına dair mənbələrdə kifayət qədər məlumat yoxdur. Böyük ehtimalla bunun səbəbi atası Əli və övladlarının bu dövrdə hökumətdən geri planda dayanaraq bir guşəyə çəkilmələrindən irəli gəlir. Bəzi mənbələrdə rəvayət edildiyinə görə Ömərin xilafətinin ilk dövrlərində Hüseyn bir gün məscidə girir və Öməri Məhəmmədin minbərində çıxış edərkən görür. Çıxış sonunda yanına gedərək belə deyir: "Atamın minbərindən aşağı düş və öz atanın minbərində otur!" Bu sözdən sarsılaraq çaşqınlıq keçirən Ömər ona belə deyir: "Atamın minbəri yox idi." Daha sonra onu yanında oturdur    və sonra evinə apararaq ona belə deyir: "Əziz oğlum! Bunu sənə kim öyrədib?" Hüseyn ona cavab olaraq belə demişdir: "Bunu mənə heç kim öyrətməyib."
Osman ibn Əffanın xilafəti
Hüseyn Osman xilafətə çatanda təxminən 19 yaşında olmuşdur. Bəzi sünni mənbələrində Hüseyn Osmanın xilafət dövründə bəzi istilalara qardaşı -Həsən- Abdullah ibn Abbas, Abdullah ibn Ömər və Abdullah ibn Zübeyr birlikdə Səid ibn Asın komandanlığında təşkil olunan Təbəristan müharibəsinə qatıldığı qeyd olunmuşdur.
İslam Xilafəti əhalisi xəlifə Osmana qarşı üsyana qalxaraq onu öldürmək üçün evinə doğru hərəkətə keçəndə Hüseyn qardaşı Həsən ilə birlikdə ataları Əlinin əmri ilə Osmanı qorumaq üçün hərəkətə keçmişdir. Xalqın qarşısını almaq o qədər də asan olmayıb. Və sonda xalq üsyanı Osmanın ölümü ilə nəticələnmişdir. Atasının əmri ilə cəmiyyətin bəzi dəyərlərini qorumaq üçün Osmanın canını qorumaq naminə mübarizə aparmışdır.
Əli ibn Əbu Talibin xilafəti
Hüseyn Əlinin dövründəki döyüşlərin (Cəməl, Siffeyn və Nəhrəvan) hamısında iştirak etmişdir. Siffeyn döyüşündə isə insanları cihada təşviq etmək üçün xütbə söyləmişdir.
Əli Hüseyni Həsənlə yanaşı vəqf və xeyir işlərində özünə vəkil etmişdir. Bir nəqlə görə Hüseyn atası öldürüldüyü zaman atasının özünə verdiyi bir vəzifə ilə əlaqədar olaraq Mədaində olmuşdur. Həsənin yazdığı məktubla hadisədən xəbərdar olmuş və atasının dəfninə yetişmişdir.
Həsən ibn Əlinin dövrü
Həsənin 10 il imamət və alt aya yaxın xilafəti dönəmində[80] Hüseyn hər zaman Həsənin yanında yer almış və onunla birlikdə hərəkət etmişdir. Əlinin öldürülməsindən sonra Həsən xəlifə seçilmişdir. Bu səbəbdən də Hüseyn qardaşı Həsənə beyət etmişdir. Ordunu Nüxeylə və Məskin qərargahına hazırlayıb, göndərmək mövzusunda qardaşı Həsənlə birlikdə rol oynamış və Həsənlə birlikdə əsgər toplamaq üçün Mədain və Səbata getmişdir.
Mənbələrə görə Həsən ilə Müaviyə arasında bağlanan sülh müqaviləsində bir qrup şiə Hüseyndən bu siyasi sazişə qarşı çıxmasını və Müaviyənin qarşısında dayanmasını istəmiş; Ancaq Hüseyn qəti bir şəkildə qardaşının Müaviyə ilə bağladığı müqaviləni himayə etmiş və bu istəyə qarşı çıxmışdır. Qeys ibn Səd Hüseynin bu mövzudakı fikrini soruşduqda Hüseyn açıq bir şəkildə fikrini bildirmişdir. Hüseyn sülh sazişindən sonra qardaşı ilə birlikdə Kufədən Mədinəyə gedərək orada sakit bir həyat keçirmişdir.
İmamlığının dəlilləri
İslami mənbələrdə Məhəmməddən nəql olunmuş "bu iki oğlum (Həsən və Hüseyn), istər qiyam etsinlər və istərsə etməsinlər, imamdır" hədisi şiələrə görə Həsən və Hüseynin imamətinə dəlalət edir.
Bundan başqa Məhəmməddən nəql olunan hədislərdə imamların sayı, Əli, Həsən, Hüseyn və Hüseynin nəslindən olan doqquz imamın imamlığı bildirilmişdir.
Həmçinin Həsənin Hüseynə özündən sonra xilafət və imamət barəsində vəsiyyəti və Məhəmməd b. Hənəfiyyəyə Hüseynin davamçısı olması lazım olduğuna dair əmri də şiələrin nəzərində onun imamlığının dəlillərindəndir. Şeyx Mufid    qeyd edilmiş bu iddialara görə Hüseynin imamət məqamının sabit və qəti olduğunu, ancaq imamın təqiyə, sülh və atəşkəs müqaviləsinə bağlılığından dolayı insanları açıq şəkildə öz imamət məqamına dəvət etmədiyini, buna baxmayaraq Müaviyənin ölümündən və çəkişmələrin ardınca imamlığını açıqlayaraq elan etdiyi bildirməkdədir.
Əli Hüseyndən də Həsəndən istədiyi kimi insanlara çıxış etməsini istəmiş və Qüreyşlilərin onu gələcəkdə savadsızlıqda ittiham etmələrinin qarşısını almışdır. İslami mənbələrdə Hüseynin elmi məqamı, bəzi səhabələrin sözləri və ondan fətva tələb etmələri haqqında rəvayətlər mövcuddur. Bundan başqa İslami mənbələrdəki rəvayətlərdə Hüseynin də öz imamlığı haqqındakı bəzi sözləri və bir qism möcüzə və kəramətləri də onun imamətinin dəlili olduğu iddia edilmişdir.
Muaviyəyə qarşı siyasəti
Müaviyənin hökumətin başında olması, cəmiyyətin siyasi və ictimai atmosferinin münasib olmamasına görə Hüseynin ümumiyyətlə yalnız öz inanclarını açıqlayaraq təbliğ etməsinə və Müaviyənin bəzi fəaliyyətlərinə etiraz etməklə kifayətlənməsinə səbəb olmuşdur. Buna görə də Hüseyni qiyam etməyə dəvət edənlərə belə demişdir: "Mən bu gün belə bir fikirdə deyiləm, özünüzə şəfqətli olun, yerinizdən qalın və evlərinizdə oturun. Müaviyə həyatda olduğu müddət ərzində şəkk-şübhə və sui-istifadələrə səbəb olacaq şeylərdən çəkinin. Əgər Allah onun üçün bir şeyi qərar qılar və mən həyatda olarsam, öz fikirlərimi sizə yazaram."
Hüseyn bu dövrdə açıq-aşkar və ya gizli olaraq imamət, xilafət hökmlərini və haqq xəlifənin daşıması lazım olan xüsusiyyətləri açıqlayırdı. O dövrdəki ictimaiyyətin fikirlərinə təsir göstərmək və ilahi hökmləri bəyan etmək üçün Hüseynin təbliğat işləri daha çox Minada həcc mövsümündə və eyni şəkildə Məkkədə gizli toplantılar şəklində olurdu.
Hüseynin 10 illik imamət dövründə Müaviyə ilə qarşılıqlı yazdığı məktublar, Hüseynin Müaviyə qarşısındakı mövqeyini ortaya qoyur. Belə ki, Müaviyə tərəfindən həyata keçirilən və Hüseyn tərəfindən cinayət və qeyri-İslami mövqe kimi qiymətləndirilən hərəkətlər Hüseyn tərəfindən şiddətlə tənqid edilmiş və Müaviyə hər dəfə Hüseyn tərəfindən qınanaraq azarlanmışdır. Hücr b. Ədiyy, Əmr b. Xumq Xəzai, Xadrəmi və köməkçilərinin Müaviyə tərəfindən öldürülməsinə Hüseynin reaksiyası son dərəcə sərt və şiddətli olmuşdur.
Müaviyə oğlu Yezidin vəliəhdliyini möhkəmləndirmək üçün gördüyü irihəcmli işlər əsnasında Mədinəyə bir səfər təşkil etmişdir. Bu səfərdə Hüseyn başda olmaqla Mədinənin böyüklərindən oğlu Yezid üçün beyət almağa çalışmışdır. Müaviyə Mədinəyə daxil olduqdan sonra Hüseynlə görüşmək üçün yanına getmiş və söhbətlərinin ardınca Yezidin vəliəhdliyini irəli sürmüş və Hüseynin himayəsini almağa çalışmışdır; Ancaq Hüseyn şiddətlə bunu inkar etmiş, Yezidin ləyaqətsizliyini, hava-həvəs pərəstliyindən danışmış və Müaviyəni Yezidi vəliəhdi olaraq təyin etməkdən çəkindirmişdir. Özü Yezidə beyət etməyən nadir insanlardan biri kimi xütbələrində Müaviyəni qəti şəkildə pisləyərək tənqid etmişdir.
Yezid
Yezid ibn Müaviyənin qısa müddətli səltənəti siyasi baxımdan olduqca təlatümlü və gərgin keçmiş və 3 il bir neçə ay sürən bu dövrdə daha çox daxili qiyamları yatırmaq və Xilafət torpaqlarında baş verən iğtişaşları aradan qaldırmaq üçün cidd səy sərf etmişdir. Yezid hakimiyyəti boyu hər cür müxalifətə şiddətlə qarşılıq vermiş və daha yeni ikən qarşısını almışdır.
Onun dövründəki təzyiq və zorakılıq elə bir həddə gəlmişdir ki, tarixçi Məsudi bu dövrü belə nəql edir: "Yezidin həyatı və mövqeyi Fironun həyatı və mövqeyinin eynisidir, hətta Firon öz adamlarına daha ədalətli davranır və həm ictimaiyyət önündə həm də təklikdə daha insaflı mövqe sərgiləmişdir." "Hökumətinin birinci ilində Hüseyni və Məhəmmədin Əhli-Beytini öldürdü; İkinci ildə müsəlmanların nəzərində Məhəmmədin hərəminin (Mədinə) hörmətini tapdalamış və 3 gün ərzində ordusuna (can, mal, namusunu) halal etmiş; Üçüncü il Kəbəni dağıtmış və od vurmuşdur." Yezidin bu qısa hökuməti dövründəki davranış və mövqeyi gələcəkdə Əməvi hökumətinin sonunu gətirəcək qarşıdurma və müxalifətin qarşısını açmışdır.
Yezid xəlifə olmamışdan əvvəl musiqi alətləri ilə çalıb-oynayan və içki içməsi ilə tanınmışdır. Bunda o qədər ifrata gedərdi ki, hətta atası Müaviyə də onu danlayır və şərab içməkdə ifrata varmamasını istəmişdir. Buna görə də Müaviyə onu özünə vəliəhd kimi təyin etmək istədikdə bir qrup müsəlman bu vəziyyətə olduqca təəccüblənmiş və bunu qəbul etməmişdilər. Müaviyə Yezidin mənfi imicini düzəltmək və onu ictimaiyyətin gözündə yaxşı tanıdmaq üçün onu Hicri-qəməri 51-ci ildə Dəməşq (Şam) zəvvarlarının lideri adı ilə Məkkəyə göndərmişdir. Ancaq bu dəfə də Yezid yenə şərab içmiş və Mədinəyə daxil olduqdan sonra şərab məclisi təşkil etmişdir.
H.Q. 52-ci ildə Yezid Müaviyənin əmri ilə Əməvi ordusu ilə birlikdə Bizans İmperiyasına doğru yürüşə çıxmışdır. Əməvi qoşunu Bizans sərhədlərinə doğru hərəkətə keçmiş, ancaq Yezid həyat yoldaşı Ümmü Gülsüm ilə birlikdə Dir-Murran deyilən yerdə fasilə vermiş və sərxoşluq etmişdir. Əməvi ordusunun "Kazkazunə" adlanan yerdə vəba və çiçək xəstəliyinə tutulduğu və ağır itkilər verdiyi xəbərini alan Yezid heç bir şey etməz və müsəlmanların bu xəstəliklərdən ölməsindən heç bir şəkildə təəssüf etmədiyini ortaya qoyan şeirlər oxumuşdur. [113] Müaviyə bu şeyi bildikdən sonra Yezidə Əməvi ordusunun qərargahına gedərək onlara qatılması əmrini vermişdir. O da çətinliklə hərəkət edərək ordu ilə birlikdə Konstantinopola getmişdir. Ancaq ordu şəhəri fəth edə bilməyərək geri dönmək məcburiyyətində qalmışdır. Bu yürüşə Abdullah ibn Abbas, Abdullah ibn Zübeyr, Əbu Əyyub əl-Ənsari və başqa məşhur səhabələr də qatılmışdır.
Məkkə və Mədinənin öndərləri başda olmaqla, müsəlmanların etirazlarına baxmayaraq, Müaviyə oğlu Yezidə müsəlmanlardan beyət almaq üçün ciddi səy sərf edir və nəhayət H.Q. 56-cı ildə Yezid üçün xalqdan beyət almağa nail olur.
Mədinədən çıxması
Müaviyə H.Q. 60-cı ilinin Rəcəb ayının 15-də Dəməşqdə öldü. Öldüyü vaxt Yezid Həvarində idi. Dəməşqə çatanda xalq ona beyət etdi. Yezid, Mədinə valisi Vəlid ibn Ütbəyə bir məktub yazaraq "Hüseyn ibn Əli, Abdullah ibn Ömər və Abdullah ibn Zübeyrdən öz xilafəti üçün beyət almasını, etməslər boyunlarını vurmasını istəmişdir".
Vəlid onları çağırmaq üçün Abdullah ibn Əmr ibn Osmanı göndərmişdir. Abdullah ibn Zübeyr və Hüseyn - hər ikisi də o vaxt məsciddə idilər. Abdullah ibn Əmr, onlarla görüşərək Vəlidin mesajını onlara çatdırdı. Abdullah ibn Əmrə getməsini və bir azdan gələcəklərini söylədilər.
Vəlidin görüşmək üçün təyin etdiyi saat valinin, normalda xalqı qəbul etdiyi bir saat deyildi. Elə bu səbəbdən də Vəlidin elçisinə, sən get, biz də gələcəyik, - dedilər.
Abdullah ibn Əmr getdikdən sonra Abdullah ibn Zübeyr Hüseynə: Səncə niyə bizi istəyir? Deyə soruşdu. Hüseyn Abdullah ibn Zübeyrə "Elə güman edirəm ki, Müaviyə ibn Əbu Süfyan öldü və onun ölüm xəbəri yayılmamışdan Yezid üçün bizdən beyət almaq istəyirlər" deyə cavab vermişdir. Abdullah ibn Zübeyr: "Mən də bu fikirdəyəm. İndi sən nə etməyi düşünürsən?" demiş, Hüseyn də cavabında "Valinin yanına gedəcəyəm!" demişdir.
Sonra Hüseyn məsciddən bayıra çıxmış, qohumlarından və tərəfdarlarından bir qrupu toplayaraq hökumət evinə getmiş və onlara belə demişdir: "Mən Vəlidin yanına gedirəm; Çağırsam və ya Vəlidin qışqırıb hirsləndiyini görsəniz dərhal içəri girib ətrafımı sarın; Əks halda, mənim gəlməyimi gözləyin".
Hüseyn içəri girdikdə Mərvan ibn Həkəm, Vəlidin yanında olmuşdur. Sonra Vəlid, Yezidin məktubunu Hüseynə oxuyaraq Yezid adına ona beyət etməsini istəmişdir. Hüseyn isə "Mənim kimi biri gizli olaraq beyət etməz, bütün Mədinə xalqını və məni dəvət et, görək nə olacaq?" demişdir. Bunun üstündən Vəlid Hüseynin təklifi qarşısında: "O halda sağ-salamat get" - demişdir. Hadisəyə şahid olan Mərvan Vəlidə xitabən "Onu qoyma! Əgər beyət etmədən getsə, artıq bir daha onu tapa billməzsəsn. Əgər beyət etməzsə onu öldür" demişdir. Hüseyn isə hirslənərək belə demişdir: "Nə sən məni öldürə bilərsən, nə də o".
Ən sonda Hüseyn və Abdullah ibn Zübeyr, beyət etmədən Məkkəyə getdilər".
Kufəlilərin məktubları
Şam rəhbərliyi Hicazdan beyət alma təlaşında ikən, Kufədə gələcəkdə baş verə biləcək fırtınalar qopurdu. Əli tərəfdarları 20 illik Müaviyə dövründə yüzlərlə itki vermiş və yüzlərcəsi yaxud daha artığı da zindanlarda idi. Əli tərəfdarları Süleyman ibn Surad Xəzainin evində bir araya gəldi. Söhbətlər aparıldı. Süleyman ibn Surad belə bir çıxış etdi: ''"Ey insanlar! Əgər canınızdan qorxur və meydan əhli deyilsinizsə, bu adamı (Hüseyn ibn Əlini - red.) boşuna aldatmayın!" Səslər yüksəldi və hamı bir ağızdan belə deməyə başladılar: "Əsla və əsla. Biz canımızdan keçdik və Yezidi devirib Hüseyni xilafətə çıxaracağımıza dair öz qanımızla əhdləşdik!"''
Daha sonra Hüseynə belə bir məktub yazdılar: "Həmd olsun Allaha ki, Məhəmməd ümmətinin yaxşılarını öldürüb pislərini iş başına gətirən düşmənini məhv etdi. Müsəlmanların dövlət xəzinəsini güclü və varlılar arasında bölüşdürərdi. İndi sənin idarəçiliyivin qarşısında heç bir maneə qalmadı. Bu şəhərin hakimi, Noman ibn Bəşir hökumət sarayında yaşayır. Bizlər nə ona tabe olur və nə də namazlarında iştirak edirik."
Göndərilən məktublar yalnız bunlarla məhdud deyildi. Yüzlərlə və hətta minlərlə məktub bir-birinin ardınca göndərildi.[120] Hüseyn Kufə xalqına cavab verərək, onlara belə bir məktub yazdı: "Güvəndiyim bir adam olan əmim oğlu Müslimi şəhərin vəziyyətini müşahidə edərək mənə lazımi məlumatları verməsi üçün sizə göndərirəm. Mənə yazdıqlarınız doğrudursa, sizin yanınıza gələcəyəm ".[121]
İraqa hərəkət
Hüseyn 4 ay 5 gün Məkkədə qaldıqdan sonra çərşənbə günü Zilhiccə ayının 8-ci günü (Tərviyə günü) [125] (Müslim b. Əqil Kufədə öldürüldüyü gün) 82 nəfərlə birlikdə [126] Kufəyə getmək üçün Məkkədən ayrıldı.
Hüseyn Müslim ibn Əqilin məktubunu alar-almaz qadınlar, uşaqlar və bir qrup köməkçiləri ilə birlikdə İraq yolunu tutur. Digər tərəfdən, Yezidin fərmanını alan Ubeydullah ibn Ziyad isə Kufəyə doğru yola çıxır. İbn Ziyad İraq və xüsusilə Kufə xalqını çox yaxşı tanıyırdı. Atası Ziyad ibn Əbih illərlə bu şəhərdə hökumət etmiş və Ubeydullah atasının yanında burada böyümüşdü. Kufə xalqına necə davranacağını çox yaxşı bilirdi. Şəhərə çatdıqdan sonra o, dərhal şəhərin əsas şəxslərini təhdid və rüşvətlərlə öz yanına çəkdi və onların köməyi ilə başqalarını öz yerinə qoyaraq casuslar göndərərək Müslimin qaldığı yeri öyrəndi. İlk əvvəl Müslim ibn Əqili qarşılayan Hani ibn Urvəni həbsə atdı. Bundan sonra Müslim tərəfdarlarını döyüşə çağırır, ancaq saylarının yüz minə qədər olduğu söylənən xalq, özündən heç bir cəsarət nümunəsi göstərmədən və heç bir qarşıdurmaya girmədən bir gün ərzində Müslim ibn Əqilin yanından ayrılırlar. Belə ki, Müslim axşam namazını qılarkən bir nəfəri belə yanında tapa bilmir. Hökumət qüvvələri sonda Müslimin sığındığı yeri də müəyyən edir. Müslim həbs olunur. Sonra Ubeydullahın əmri ilə o və Hani ibn Urvəni öldürərək başsız bədənlərini iplərə bağlayaraq Kufə küçələrində gəzdirirlər. Kufənin əsas şəxsləri heç bir şey olmamış kimi eləcə evlərində qalırlar.[124]
Hüseyn Məkkədən çıxdıqdan sonra İraq yolunda Müslim və Haninin öldürüldüyünü və Kufə xalqının əhdlərinə vəfa göstərmədikləri xəbərini alır. Vəziyyəti əshabına izah edir və onlara yanından ayrılmaları üçün icazə verir. Bir qrup yanından ayrılır, ancaq ailəsi və az sayda səhabələri onu tək qoymurlar.
Başı
Hüseynin başının harada dəfn olunması haqqında müxtəlif fikirlər var. Kərbəla, Nəcəf, Kufə, Mədinə, Şam, Rəqqə, Misir həzrətin başının dəfn olunmasının ehtimal edildiyi yerlərdir.
Bəzi alimlərin fikrincə, Hüseynin qırxı günü (Ərbəin) geri qayıdan Zeynülabidin Hüseynin başını Kərbəlada onun bədəninin yanında dəfn etdi. Başın bədən olan qəbirdə və ya onun kənarında dəfn olunması məlum deyil.
Həyat yoldaşları və övladları
Şeyx Abbas Qumi Hüseynin adı müəyyən olmayan bir həyat yoldaşını daha qeyd etmişdir. Hamilə olduğu və Kərbəla hadisəsində əsir Əhli-beyt karvanı ilə birlikdə hərəkət edərkən Hələb yaxınlığında bir yerdə uşağını saldığını yazmışdır. [39]
Şeyx Mufid Hüseynin 4 oğlan və 2 qız olmaqla 6 uşağının olduğunu iddia etmiş, [40] Əllamə Seyid Muhsin Əminin bəzi sözlərindən[41] və İbn Həşşab[42] Hüseynin 6 oğlan və 3 qız olmaqla 9 uşağının olduğunu; İbn Şəhraşub "Mənaqib"[43] kitabında, Ərbili isə "Kəşful-Ğummə" kitabında Hüseynin 6 oğlan və 4 qız olmaqla 10 uşağının olduğunu[44] və hətta bəziləri 10-dan çox uşağının olduğunu qeyd etmişlər. Qədim mənbələr [45] Hüseynin 4 oğlan, 2 qız; sonrakı mənbələr isə 6 oğlan və 3 qızının olduğunu yazmışdır.[46] Sonrakı mənbələrdə 2 oğlan və 1 qız uşağının adları bu şəkildə keçməkdədir: Əli Əsgər, Məhəmməd, Zeynəb.[47] İbn Təlhə Şafei[48] isə Hüseynin uşaqlarının sayını 10 olaraq ifadə etmiş, ancaq 9 dənəsinin adını zikr etmişdir.
Sonrakı bəzi təzkirə və mərsiyə kitablarında Hüseynin 4 yaşındakı Rüqəyya adında bir qızından da bəhs edilmişdir.[49]
Bəzi mənbələr Hüseynin 4 oğlan və 2 qız olmaqla 6 uşağının digər mənbələr isə 6 oğlan, 3 qız olmaqla 9 övladının olduğunu qeyd etmişdir.
Fəzilət və üstünlükləri
Hüseyn ağbəniz olub. Bəzən kürkdən düzəldilmiş bir sarıq bəzən də qara bir sarıq taxıb. Saç və saqqalına xına çəkərmiş. Bir çox hədis, tarix və qədim rical mənbələrində Hüseynin babası Məhəmməd peyğəmbərə bənzədiyinə dair məlumatlar mövcuddur. Bir rəvayətdə isə Hüseyn Məhəmməd peyğəmbərə ən çox bənzəyən şəxs kimi tanıdılıb. Əlidən nəql edilən başqa bir rəvayətdə isə oğlu Hüseyni yaradılış və əxlaq baxımından özünə ən çox bənzəyən şəxs olaraq təsvir edib.
İki üzüyündən birində "Lə ilahə illəllah uddətu lil-qaullah", digərində isə "İnnəllahə baliğun əmrəhu"  yazılıbmış.
Hüseyn qardaşı Həsən ibn Əlinin şəhadətinin ardınca yaşca özündən böyük olanlar olmasına baxmayaraq, Haşim oğullarının içində ən mötəbər şəxs olub. Onunla məşvərət edər və onun fikrini başqalarının fikrindən üstün tutarmışlar. Hüseyn yaxınları ilə birlikdə 25 dəfə piyada həccə gedib.
Yəla Əmiri Məhəmməd peyğəmbərdən belə rəvayət etmişdir: "Hüseyn məndən və mən də Hüseyndənəm; Allah onu sevəni sevsin. Həsən və Hüseyn peyğəmbər övladlarındandır."
Salman Farsidən rəvayət edildiyinə görə, Məhəmməd Hüseyni dizləri üstünə oturdur, onu öpür və buyururdu: Sən seyid oğlu seyid və seyid atasısan; Sən imam, imam oğlu və imamların atasısan; Sən Allahın höccətinin oğlu və sonuncuları qaim olan doqquz höccətin atası olan höccətsən".
Yenə Salman Farsinin Məhəmməd peyğəmbərdən nəql etdiyi rəvayətdə İslam peyğəmbəri belə buyurmuşdur: "Ey Salman! Kim onları sevsə, məni sevib və kim məni sevsə, Allahı sevmişdir". Sonra əllərini Hüseynin çiyinləri üzərinə qoyaraq buyurdu: "Bu, imam oğlu imamdır. Onun nəslindən olan 9-cu imam, əmin və məsumdurlar. Onlardan doqquzuncusu onların qaim (qiyam edən) olanlarıdır.
Məhəmməd peyğəmbər dəfələrlə belə buyurmuşdur: "Həsən və Hüseyn mənim övladlarımdır; Onları sevən məni sevir, məni sevən Allahı sevər; Allahı sevəni də Allah cənnətə qoyar. Onlara nifrət edən mənə nifrət edər, mənə nifrət edən Allaha nifrət edər, Allah da özünə nifrət edəni, cəhənnəmə atar".
Hüseynin düşmənləri belə onun fəzilətlərini etiraf ediblər. Belə ki, əzəli düşmənlərindən I Muaviyə də Hüseyn haqqında "Hüseyn də atası kimi hiylə və fırıldaq əhli deyil”, - deyə etiraf edib. Həmçinin Əli və Həsənə də düşmənlik edən Misir valisi Əmr ibn As da Hüseyn haqqında göy əhli yanında yer üzündəki ən əziz adamın Hüseyn olduğunu söyləyib.
Hüseyn daim qardaşı Həsənə hörmət bəsləmiş və onun qarşısında danışmamışdır. Heç vaxt ondan öndə getməmiş və hər ikisinin olduğu yerdə ondan əvvəl danışmamış və fikir bildirməmişdir. Hətta Mədinədə olduqca mərhəmətli və cömərdliyi ilə tanınmasına baxmayaraq səxavətində belə Həsənə ehtiram göstərib. Deyildiyinə görə, bir ehtiyac sahibi Həsənin yanına gəlir və ondan kömək istəyir. Həsən ona bir miqdar kömək edir. Eyni adam daha çox yardım almaq üçün bu dəfə Hüseynin yanına gedir. Hüseyn qardaşının ona kömək etdiyini öyrəndikdə, qardaşına hörmətsizlik olmasın deyə, o adama Həsənin kömək etdiyi miqdardan bir dinar daha az yardım edir.
Özü yetimlərlə oturar, onların dəvətini qəbul edər, onlarla yemək yeyər və onları evinə dəvət edərmiş. Evində olan şeylərdən onları əsirgəməzdi. Dilənçi və ya ondan nəsə istəyən biri ondan bir şey istədikdə namazda da olsa, namazını qısa edər və hər nəyi varsa ona verərmiş. Qul və kənizlərini gözəl əxlaqlarına görə azad edərmiş. Deyildiyinə görə, I Muaviyə çox sayda mal, paltar və bir kənizi Hüseynə hədiyyə olaraq göndərir. Kənizi Qurandan bir neçə ayə oxuduğu və dünyanın fani olması və insanların öləcəyinə dair bir şeir oxuduğuna görə Hüseyn onu azad edir. Hətta bir gün qullardan biri cəza tələb edən münasib olmayan bir iş görür, ancaq kölə Ali-İmran surəsinin 134-cü "وَالْعَافٖينَ عَنِ النَّاسِ " ayəsini oxuyur. Bunun ardınca Hüseyn onu Allah yolunda azad edir. Xəstə yatağına düşən və borcunu ödəməkdə aciz qalan Usamə ibn Zeydin borcunu özü ödəyir.
Haqqında nəql olunan kəlamlar
Fatimə əleyhəs-səlam:«Hüseyni (ə) dünyaya gətirdikdən sonra Allahın Peyğəmbəri(s) yanıma gəldi. Uşağı sarı parçaya bükülmüş halda o Həzrətə verdim. Peyğəmbər sarı parçanı açıb kənara atdı və ağ parça götürüb Hüseyni ona bükdü. Sonra buyurdu:«Tut ey Fatimə, o, imam və imam oğludur! O onun nəslindən dünyaya gələcək doqquz imamın atasıdır ki, onların doqquzuncusu «Qaimdir.»
İmam Səccad (ə):«Hüseyn (ə) dünyaya gələndə Allah-taala Cəbrailə vəhy etdi ki, Məhəmmədin oğlu olub, onun yanına get, onu təbrik et və ona de ki, Əli sənin üçün Harun Musaya olan kimidir. Odur ki, uşağa Harunun oğlunun adını qoy. Cəbrail (ə) yerə endi və Allah tərəfindən Peyğəmbəri təbrik etdi və sonra dedi:«Allah-taala sənə uşağa Harunun oğlunun adını qoymağı əmr edir.» Peyğəmbər soruşdu:«Harunun oğlunun adı nə olub?» Cəbrail (ə) dedi:«Şubəyr.» Peyğəmbər buyurdu:«Mənim dilim ərəb dilidir.» Cəbrail (ə) dedi:«Uşağın adını Hüseyn qoy.»
İmam Həsən (ə):«Mənim vəfatımdan və ruhum bədənimdən çıxandan sonra Hüseyn ibn Əli (ə) imamdır. Onun Peyğəmbərin varisi olması Allahın yanında kitabda (Lövhi-məhfuzda və ya Quranda, yaxud da vəsiyyətnamədə) yazılıb və Allah-taala bu varisliyi onun ata.anasından olan varisliyə artırıb. Çünki Allah bilir ki, siz onun yaratdıqlarının ən yaxşısısınız. Buna görə də sizin aranızdan Məhəmmədi (s) seçdi və Məhəmməd (s) Əlini (ə) və Əli məni imamətə seçdi və mən Hüseyni seçdim.»
Allahın Peyğəmbəri(s):«Hüseynə gəldikdə, o məndəndir. O mənim oğlum və balamdır. O qardaşından sonra insanların ən yaxşısıdır. O müsəlmanların imamı, möminlərin başçısı, aləmlərin Rəbbinin xəlifəsi, kömək istəyənlərin köməyi, pənah axtaranların pənahı və Allahın bütün yaratdıqları üçün höccətidir. O, Cənnət cavanlarının başçısı və ümmətin nicat qapısıdır. Onun əmri mənim əmrim və ona tabe olmaq mənə tabe olmaqdır. Kim ona itaət etsə məndəndir və kim ona qarşı itaətsizlik etsə məndən deyil.»
Bəra ibn Azib:«Allahın Peyğəmbərini (s) gördüm ki, Hüseyni dalına mindirib və belə deyir:«İlahi! Mən onu sevirəm, onu Sən də sev.»
Səid ibn əbi Raşid Yə’la Amiridən nəql edir ki: O, Allahın Peyğəmbərinin (s) də‘vət olunduğu qonaqlığa gedərkən o Həzrətlə yoldaş olub. Peyğəmbər (s) qabaqda gedirmiş və Hüseyn uşaqlarla oynamaqla məşğul imiş. Peyğəmbər (s) onu tutmaq istəyir. Amma uşaq o tərəf bu tərəfə qaçır. Peyğəmbər (s) onunla zarafat etməyə və onu güldürməyə başlayır və nəhayət Hüseyni tutur, əlinin birini onun boynunun arxasına, digərini isə çənəsinin altına qoyur, onun ağzından öpə-öpə :«Hüseyn məndəndir və mən Hüseyndənəm. Allah Hüseyni sevəni sevsin. Hüseyn nəvələrimdən biridir.»
İbn Abbas:«Allahın Peyğəmbəri(s) Hüseyn ibn Əlini (ə) öz çiyninə mindirmişdi. Bir nəfər dedi:«Oğulcan, nə yaxşı miniyə minmisən? Peyğəmbər (s) buyurdu:«O özü necə gözəl süvaridir!»
Allahın Peyğəmbəri(s):«Kim yer üzünün göy əhli yanında ən sevimli şəxsinə baxmaq istəyirsə, Hüseynə baxsın.»
İmam Hüseyn (ə):«Allahın Peyğəmbərinin (s) yanına getdim. İbn Ubey Kə’b onun yanında idi. Allahın Peyğəmbəri (s) mənə dedi:«Xoş gəlmisən, ey əba Abdullah! Ey göylərin və yerlərin zinəti və bəzəyi! Ubey Peyğəmbərə dedi:«Ey Allahın Peyğəmbəri! Necə ola bilər ki, sizdən başqası göylər və yerlərin zinəti olsun?!» Peyğəmbər (ə) buyurdu:«Ey Ubey, məni haqq olaraq peyğəmbər göndərənə and olsun ki, Hüseyn ibn Əlinin göylərdəki məqam və dərəcəsi yerdəki məqamından daha üstündür. Allah-taalanın ərşinin sağ tərəfində yazılıb ki: (Hüseyn) hidayət çırağı və nicat gəmisi, yorulmaz, izzətli, fəxr olunmalı, yol göstərən imam və (qiymətli) azuqədir.»
İmam Hüseyn (ə) Aşura günündəki kəlamlarının birində buyurmuşdur:«Bilin! Bu haramzadə oğlu haramzadə məni iki yol arasında qoyub: qılınc və zillət! Zillətə qatlaşmaq bizdən çox-çox uzaqdır. Allah, Onun Peyğəmbəri, möminlər, (bizim tərbiyə olunduğumuz) pak ətəklər, qeyrətli qəlblər, alicənab ruhlar qəbul etməzlər ki, biz alçaq bir başçıya təslim olmağı şərəfli ölümdən üstün tutaq!»
İmam Hüseyn (ə) Aşura günündəki kəlamlarının digər birində buyurmuşdur:«And olsun Allaha ki, nə sizə zillət əli uzadacağam və nə də əsirlər, kölələr kimi qaçacağam.»
İmam Səccad (ə):«İmam Hüseynin (ə) əli ilə sağ qulağına işarə edib belə buyurduğunu eşitdim ki:«Əgər bir nəfər mənim bu qulağıma söysə və digər qulağıma üzr istədiyini bildirsə mən onun üzrünü qəbul edərəm. Çünki Əmirəl-möminin Əli ibn əbu Talib (ə) mənə babam Peyğəmbərdən (s) belə eştdiyini nəql edib ki:«Üzrü – istər yetərli olsun istərsə də yetərsiz – qəbul etməyən kəs Kövsər hovuzunun yanına daxil olmayacaq.»
Hüzeyfə ibn Yəman:«Peyğəmbərin Hüseynin Əlindən tutub belə buyurduğunu eşitdim ki: Ay camaat! Bu Hüseyn ibn Əlidir. Onu tanıyın. Canım (qüdrət) əlində olana and olsun ki, həm o, həm onu sevənlər və həm də onu sevənləri sevənlər Cənnətdədirlər.»
Şueyb ibn Əbdurrəhman Xuzai:«Təff (Kərbəla) günü Hüseyn ibn Əlinin kürəyində nəyinsə izi qalmışdı. Zeynəlabidindən (ə) bu barədə soruşduqda O Həzrət buyurdu:«O, Hüseynin (ə) başsız qadınlar, yetimlər və fəqirlərə kürəyində daşıdığı kisələrin yeridir.»
Həmin vaxt Hüseyn (ə) düşməni təkbətək mübarizəyə çağırır, meydana çıxan hər bir kəsi öldürürdü. Belə ki, onlardan çoxlu sayda adam məhv etdi. O Həzrət mübarizə zamanı belə buyururdu: Ölüm xarlığı qəbul etməkdən daha yaxşıdır Xarlıq Cəhənnəm oduna daxil olmaqdan daha yaxşıdır.»
Ravilərdən biri deyir:«And olsun Allaha övladları, ailə üzvləri və yoldaşlarının hamısı öldürülüb məğlub olmuş elə bir şəxs görməmişəm ki, Hüseyn kimi sakit və soyuqqanlı olsun. Düşmənin qoşunu mühasirə dairəsini sıxırdı, amma o, öz qılıncı ilə onlara hücum edirdi. Onlar da o Həzrətin qarşısından keçi sürüsü hücuma keçən canavarın qarşısından qaçan kimi qaçırdılar. O, düşmənin otuz min nəfərlik qoşununa hücum edir və onları milçək kimi dağıdırdı. Sonra: لا حول و لا قوة إلاّ بالله العليّ العظيم deyib öz yerinə qayıdırdı.»
Niyazi Səfərov
Niyazi Abdulla oğlu Səfərov — Azərbaycan Respublikası İqtisadiyyat nazirinin müavini (2006–h.h.).
Həyatı
Səfərov Niyazi Abdulla oğlu 1959-cu ildə anadan olub. Bakı Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsini bitirib. Əmək fəaliyyətinə 1982-ci ildə Azərbaycan Respublikası Elmlər Akademiyasının Fəlsəfə və Hüquq İnstitutunda başlayıb.
1990–1992-ci illərdə Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin Hüquq şöbəsində aparıcı məsləhətçi, baş məsləhətçi, sektor müdiri və şöbə müdirinin müavini, 1992–2006-cı illərdə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Aparatında Qanunvericilik və hüquq ekspertizası məsələləri şöbəsinin müdir müavini, 2006-cı ildən isə Azərbaycan Respublikası İqtisadi İnkişaf nazirinin müavini vəzifələrində çalışıb.
Galium multiflorum
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Hüseyn Qocadağ
Hüseyn Kocadağ — Türk polisi, sabiq İstanbul Təhlükəsizlik müdirinin müavini.
Ligularia alatipes
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Eugenia kiahii
(Eugenia kiahii) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Topinambur
Topinambur və ya yer armudu — mürəkkəbçiçəklilər fəsiləsindən olan çoxillik bitkidir, xarici görünüşdə bir qədər günəbaxanı xatırladır. Onun stolonlar üzərində əmələ gələn yumru və ya uzunsov gövdə yumrularından 2-3 metrə qədər hündürlükdə olan güclü, çox şaxələnən zoğları inkişaf edir. Günəbaxanda olduğu kimi, topinamburunda gövdələri özəklə doludur və cod tükcükləri olur. Yarpaqları sallanan, qarşı-qarşıya düzülmüş, ayaları yumurtavari, şişuclu, kənarları dişli olur. Diametri 6-10 sm sarı çiçəkləri olan səbət çiçək qrupuda günəbaxanın çiçək qrupuna çox bənzəyir. Gün qısa olan yerlərdə topinambur daha çox çiçəkləyir. Topinamburun vətəni - Cənubi Amerikadır, demək olar ki, kartofun vətəni olan bölgələridir. XVII-XVIII-ci əsrlərdə bu gövdə yumrulu bitki Avropada geniş sahələrdə becərilirdi. Lakin sonradan onu kartof sıxısdırıb çıxarmışdır. Topinambur nisbətən geniş sahələri hazırda Fransada hələdə var. İqlimə və torpaga qarşı topinambur müqayisədə az tələbkardır. Becərilməsi demək olar ki, kartofda olduğu kimidir. Lakin, ondan fərqli olaraq bir dəfə əkilmiş torpaq bir neçə il məhsul yığmağa imkan verir. Həm yerüstü yaşıl hissələri, həmdə gövdə yumruları istifadə olunur. Yaşıl kütləsini ildə iki dəfə kəsmək olar, lakin bu zaman gövdə yumrularının məhsuldarlığı kəskin aşağı düşür. Yaşıl kütləni silos kimi istifadə edirlər. Yumrular elə də yeməli olmadığı üçün əsasən heyvanların yemini təşkil edir. Onların qabığı zəif olduğu üçün az saxlanılır. Buna baxmayaraq onlar karbohidratlarla zəngin yemdirlər. Düzdür kartofla müqayisədə topinamburda nişasta yox, inulin karbohidratı olur. Onlar həmçinin spirtin hazırlanmasında xammal kimi istifadə olunur.
Eyc (hərf)
Ե, ե (adı: eyc, ) — erməni əlifbasının beşinci hərfi. Orta əsrlərdə "yerkatagir", "qraçagir", "notrgir", "şxagir" yazı üslublarında istifadə edilmişdir.
Unicode nömrəsi:
Niluka Qeetani Rajasekara
Boqaha Kotuve Gedara Niluka Qeetani Rajasekara — Şri-Lankalı marafonçu. Niluka Qeetani Rajasekara Şri-Lankanı 2016-cı ildə XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.
Sent-Luis
Sent-Luis — ABŞ-də şəhər.
Niluka Qeetani Rajasekara
Karyerası
Niluka Qeetani Rajasekara birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 2016-cı ildə qatıldı. O, Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında marafon yarışlarında qüvvəsini sınadı və məsafəni 3 saat 11 dəqiqə 5 saniyəyə qət edərək 157 marafonçu sırasında 129-cu yeri tutdu.
Sent-Luis
Sent-Luis şəhəri ABŞ-nin 18-ci ən böyük paytaxt şəhəridir.
Əhalisi
Müxtəlif dövrlərdə buraya köçmüş immiqrant və macəraçıların hesabına hazırda şəhər əhalisinin sayı 3 milyondan çoxdur.
İqlimi
Sent-Luis şəhəri rütubətli kontinental və rütubətli subtropik iqlimə malikdir.
Abidələri
Şəhərin ən məşhur abidəsi böyük Qapı Arkasıdır. Həmçinin, Sent-Luisdə yerləşən Baş kilsə, Sent-Luis bədii muzeyləri, simfonik orkestri, Opera, Edison teatrları, MUNY Meşə Parkı, Missuri botanika bağı və sairdir.
Eugenia klossii
(Eugenia klossii) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Ligularia alpigena
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Azərbaycan Birinci Divizionu 1993/1994
Azərbaycan Birinci Divizionu 1993/1994 1993-1994-cü il, futbol mövsüm göstəriciləri
Mənbə
PFL.az (arxiv)
Galium murale
(Galium murale) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Kastelno-de-Manday
Kastelno-de-Manday  — Fransa da kommuna, Cənub-Pireneylər regionunda yerləşir. Departament — Averon. Espalyon kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Rodez.
INSEE kodu — 12061.
Kommuna təxminən Paris dən 490 km cənubda, Tuluza şəhərindən 155  km şimal-şərqdə, Rodez dən isə 33  km şimal-şərqdə yerləşir.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 546 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 342 nəfər arasında (15-64 yaş arasında) 240 nəfər iqtisadi fəal, 102 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici - 70,2%, 1999-cu ildə 67,7%). 240 fəal 220 nəfərdən (124 kişi və 96 qadın), 20 nəfər işsiz (9 kişi və 11 qadın) idi. Fəal olmayan 102 nəfər arasında 19 nəfər şagird və ya tələbə, 47 nəfər təqaüdçü, 36 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir. .
Ellinlər
Ellinlər yunanların özlərinə verdikləri ad.
Çox böyük ərazidə, o cümlədən yad ölkələrdə məskunlaşmış, amma eyni dildə danışan, eyni yazıdan istifadə edən, eyni allahlara etiqad edən və özünü vahid xalq hesab edən bütün qədim yunanlar özlərini bu adla adlandırırdılar.
Ximera (mifologiya)
Ximera (Chímaira "keçi") yunan mifologiyasında Tifon və Yexidna tərəfindən dünyaya gətirilmiş mifik əcaib iki: keçi və şir başlı və gövdəli heyvan. Məntiqsiz, əsassız, qeyri-mümkün yuxu mənasını daşıyır. Likiyalı Amisodor tərəfindən bəsnəlilmişdir. İlk olaraq Ximera İliadada altıncı nəğmədə ilahi bir məxluq kimi xatırlanmışdır. Poemada Homer onu ön hissəsi şir, bədəni keçi və quyruğu ağzından od püskürən ilan kimi təsvir edilmişdir. . Hesiod onu Teoqoniyasında eynilə V əsrə məxsus Arissodakı məşhur bürunc heykəl kimi, üç başlı təsvir etmişdir. . Ximera tanrıların qabaqcadan müəyyənləşdirdiyi kimi gözəl Bellerofont tərəfindən oxla öldürülmüş və Aley düzünə atılmışdır. .
Eugenia kemamensis
(Eugenia kemamensis) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Faiq Abdullayev
Faiq Məmmədəli oğlu Abdullayev — Texnika elmləri doktoru (1987), professor (1988), "Neftqazavtomat" Elmi-İstehsalat Birliyinin baş direktorunun elmi işlər üzrə sabiq birinci müavini, Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyası "Avtomatika, Telemexanika, Elektronika" kafedrasının sabiq professoru, AMEA-nın İnformasiya Texnologiyaları İnstitutunun baş elmi işçisi. Azərbaycan elmini Çexoslovakiya, Polşa, Almaniya və Fransada keçirilən elmi konqreslərdə təmsil etmişdir.
Elmi əsərləri
Onun 239 elmi əsəri vardır. Bunlara monoqrafiyalar, dərs vəsaitləri, tematik icmallar və 70-ə qədər ixtira daxildir.
Dağıstan kərtənkələsi
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Xüsusiyyətləri
Uzunluğu 65-70 mm, quyruğu isə iki uzundur. Yuxarı hissəsinin rəngi yaşıl, qəhvəyi və ya boz-küll olur.
Əsasən bunlarla qidalanırlar: İkiqanadlılar, Kəpənəklər, Zərqanadlılar, Sərtqanadlılar, Düzqanadlılar və Hörümçəklər.
Klassifikasiya
Əvvəllər bu növ Qafqaz kərtənkələsinin bir yarımnövu(Darevskia caucasica) kimi qəbul edilirdi. Sonradan növ olması təstiqlənmiş və Darevskia caucasica daghestanica adı verilmişdir.
20 Yanvar abidə-kompleksi
20 Yanvar abidə-kompleksi — Bakıda 1990-cı il 20 yanvar faciəsi qurbanlarının xatirəsinə ucaldılmış kompleks.
1990-cı il 20 yanvar faciəsi qurbanlarının xatirəsinə ucaldılmış bu kompleks Bakı şəhərinin Yasamal rayonundakı "20 Yanvar" dairəsində yerləşir. Kompleksin tikintisinə 2009-cu ilin oktyabrında başlanıb. Azərbaycan paytaxtında "20 Yanvar abidə-kompleksi"nin açılışı 20 yanvar 2010-cu ildə olmuşdur. Abidənin açılışını Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev edib.
Kompleksin ümumi sahəsi 1500 kvadratmetrdir. Xatirə kompleksinin mərkəzində hündürlüyü postamentlə birlikdə 8 metr olan əzəmətli abidə ucaldılıb. Memarı Ədalət Məmmədov, heykəltəraşları Cavanşir Dadaşov və Azad Əliyev olan kompleksin üzərində 20 Yanvar faciəsi zamanı həlak olmuş 147 nəfərin adı və soyadı, habelə mərhum prezident Heydər Əliyevin "1990-cı il yanvarın 20-si Azərbaycanın tarixinə ən faciəli günlərdən biri, eyni zamanda xalqımızın qəhrəmanlıq səhifəsi kimi daxil olmuşdur" sözləri qızılı hərflərlə həkk edilib.
Un
Un — taxılın üyüdülməsi yolu ilə əldə edilən incə toza verilən addır. Başda çörək və xəmir məmulatları olmaqla bir çox qidanın əsas tərkib hissəsidir. Ümumiyyətlə buğdadan əldə edilən toza yalnız un deyilir. Arpa, ot, çovdar, qarğıdalı, noxud kimi bitkilər dən əldə edilən un isə, məşhur olaraq o taxıl adıyla birlikdə qarğıdalı unu, arpa unu formasında adlandırılar.
Neçunayevski adası
Neçunayevski adası — Novosibir su anbarında, Borovoe kəndinin sahilindən 1 km aralıda yerləşir. Adanın sahəsi 100 ha-dır. İnzibati cəhətdən Borovski kənd sovetliyinə daxildir.
Un
Fiziki göstəriciləri
Makaron ununun sıxlığ ı 650 və ya 700 kq/m³.
Əhməd Ardel
Həyatı
Əhməd Hulusi Ardel 1902-ci ildə İstanbulda dünyaya gəlib. Uşaqlıq illəri Üsküdarda keçirmişdir. Orta məktəbi bitirdikdən sonra Universitetə daxil olmuşdur. 1927-ci ildə Ədəbiyyat Fakültəsi, Coğrafiya şöbəsindən məzun olmuşdur. Universitet təhsili əsnasında Ali Macit Arda, Həmid Sədi Selen və İbrahim Hakkı Akyol kimi dövrün hörmətli Türk coğrafyacılarından və Belçikalı Theodore Lefebvre və Fransalı Ernest Chaput kimi dünya şöhrətli coğrafyacılardan dərs almışdır. Məzun olduqdan sonra təhsilini davam etdirmək üçün Fransaya göndərilmiş və Strasburq Universiteti Coğrafiya fakültəsində H. Bauling kimi böyük bir müəllimin yanında təhsilini tamamlamış və 1931-ci ildə bakalavr diplomu almışdır. 1932-ci ildə Türkiyə qayıtmış, Yüksək Müəllim Məktəbində vəzifələndirilmiş və qısa bir müddət orta məktəbdə müəllimlik etmişdir. 1933-cü ildə Ədəbiyyat Fakültəsi Coğrafiya bölümünə dosent olaraq təyin edilmişdir. O tarixdən etibarən Umumi Coğrafiya kafedrasını idarə etməyə başlayan Ardel, 1942-ci ildə professor vəzifəsinə, 1958-ci ildə Ordinarius professor vəzifəsinə yüksəldilmişdir. 1973-cü ildə təqaüdə çıxmışdır. Əhməd Ardel fransız və alman dillərini bilirdi. Buna görə də, tədqiqatlarında təkcə Fransız ədəbiyyatından faydalanmamış, eyni zamanda Alman mənbələrindən də istifadə etmişdi. Əhməd Hulusi Ardel 13 oktyabr 1978-ci ildə vəfat etmişdir.
Un
Fiziki göstəriciləri
Buğda ununun sıxlığ ı 550 və ya 600 kq/m³.
Əhməd Ardel
Dərslikləri
Ardel rəhbərlik etdiyi məktəbin ehtiyacına əsasən, ümumi coğrafiya mövzusunu əhatə edən müasir dərsliklər hazırlamağa və bu sahədə boşluğu doldurmağa çalışırdı. Bu kolleksiyanın ilk dərsliyi 1940-cı ildə nəşr olunmuş və Ümumi Coğrafiya adlanırdı. Kitab Türkiyədəki iqlimşünaslıq üzrə ilk universitet kursu kitabıdır və Türkiyənin iqlim məsələlərini də əhatə edir.
Neçunayevski adası
Brokenerlik
2016-ci ildə iki şəxsin saxlanması ilə nəticələnən əməliyyat keçirilmişdir. İki Novosibir şəhər sakini adada qanunsuz yaşayış yeri salmış, balıq saxlama anqarı tikmişlər. .
Əhməd Ardel
Elmi məqalələri
Əhməd Hulusi Ardel'in elmi araşdırmalarının məhsulu olan məqalələri, geomorfologiyadan Ümumi  ölkələr coğrafiyasına qədər bir çox mövzunu əhatə edir. Ancaq onların işlərinin çoxu geomorfologiya sahəsindədir. Bu, onun şəxsi meylindən, həm də təhsil aldığı yerli və xarici müəllimlərin təsirlərindən, təbiəti sevən bir insan olmasından irəli gəlirdi. Ardel geomorfologiya sahəsində müxtəlif mövzulara, xüsusilə hövzələrin formalaşması və geomorfoloji təkamülə xüsusi diqqət yetirmişdir. İşləri və nəşrləri içində sənaye coğrafiyası və coğrafiyanın metodologiyasını əhatə edən çox müxtəlif mövzuların tədqiq olunduğu elmi məqalələri vardır. Məsələn Cumhuriyyət Dövründə Sənaye (1944) adlı tədqiqatı Türkiyə Cumhuriyyətinin 11-ci ilində Türk sənayesinin müxtəlif sahələrdəki vəziyyəti və həyata keçirilən tədbirləri ortaya qoyan qiymətli bir sənəddir.
Tuqərək (Şaran)
Tuqərək — Başqırdıstan Respublikasının Şaran rayonunda yerləşən kənd. Kənd Nürəy kənd şurasının tərkibindədir.
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Tarix
Kənd 1952-ci ildə təşkil edilmişdir. 1982-ci ildə xəritəyə salımnan kənddə 60 nəfər yaşayırdı. 1989-cu ildə kəndə 19 nəfər (7 kişi, 12 qadın), 2002-ci ildə 8 nəfər (3 kişi, 5 qadın, başqırdlar (100 %)), 2010-cu ildə isə 3 nəfər (1 kişi, 2 qadın) yaşayırdı.
Kenza Dahmani
Kenza Dahmani (18 noyabr 1980) — Əlcəzairli marafonçu. Kenza Dahmani Əlcəzairi 2016-cı ildə XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.
Ligularia altaica
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Abşeronun Müdafiə Sistemi
Abşeronun Müdafiə Sistemi — Denikin qoşunlarının təcavüzü təhlükəsinə qarşı 1919-cu ilin yayında Bakı ətrafında həyata keçirilmiş hərbi-istehkam tədbirləridir.
Məqsəd ölkənin şimal sərhəddindəki müdafiə xəttini möhkəmləndirmək, düşmənin paytaxta daxil olmasının qarşısını almaq idi. Bunun üçün Bakı ətrafında müdafiə qurğularının yaradılması, Qafqaz İslam Ordusu hissələrinin Bakıya hücumu zamanı şəhər ətrafında qazılmış səngərlərin bərpası və təkmilləşdirilməsi, tikanlı məftil zolağının düzəldilməsi, Abşeronun müxtəlif məntəqələri arasında telefon rabitəsini qurulması nəzərdə tutulmuşdu.Abşeronun müdafiə sisteminin yaradılmasında Azərbaycan-Gürcüstan hərbi müdafiə sazişinə (1919) uyğun olaraq Bakıya gəlmiş gürcü hərbi istehkamçıları da iştirak edirdilər.
Adi güləvər
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Abşeronun Müdafiə Sistemi
Abşeronun müdafiə mövqeləri Badamdar-Masazır gölü- Novxanı xətti boyunca yerləşdirməklə 7 dayaq qrupundan ibarət idi: Bütün bu mövqelərin müdafiə imkanlarının artırılması üçün lazımi qüvvə və vəsait də ayrılmışdı. Bütünlükdə, 64 ədəd pulemyot, 16 ədəd top nəzərdə tutulmuşdu. Bunlardan əlavə, dəniz sahilinin qorunması üçün 6 ədəd top ayrılmışdı.
Denikinin hücum təhlükəsi aradan qalxdığı və 1920 ilin yazında Qarabağda erməni təcavüzü başladığı üçün Abşeronun müdafiəsinə xüsusi qüvvələr ayrılmasımümkün olmadı Şimal sərhəddi boyunca və Bakı ətrafındakı qüvvələr Qarabağda erməni qoşunları ilə mübarizəyə səfərbər olunduğundan, Aprel işğalı (1920) zamanı Abşeronun müdafiə sistemini işə salmaq və təcavüzkarlara müqavimət göstərmək mümkün olmamışdır.
Mario Lanza
Mario Lanza (əsl adı: Alfredo Arnold Kakotsa; 31 yanvar 1921, Cənubi Filadelfiya, ABŞ — 7 oktyabr 1959, Roma, İtaliya) — amerikalı müğənni (tenor) və aktyor.
Həyatı
Təqaüdə çıxmış hərbçi Antonio Kokotsa və Mariya Kokotsa — Lanza ailəsində anadan olmuşdur. Marionun (balaça Fredi) beş yaşı olanda valıdeyinlərinin uzaq İtaliyadan gətirdikləri qramafon cəlb etdi. Karuzo ve Ruffonun ifalarından ibarət olan musiqi vallarına saatlarla qulaq asardı. Xüsusilə Enriko Karuzonun səsinn sehrinə düşmüşdü. İlbəil müsiqi onun — gənc Fredinin həyatına daxil olmüşdu. Bu artıq uşaqlıq marağı deyildi onun həyatının bir hissəsinə cevrilmişdi. Böyük Karuzonun balaça heyranı ariya, romanslarının hər kicik xirdalıqlarını bele əzbər bilirdi. O təkcə qulas asmırdı — həm də zumzumə edirdi. İlk real oxuma üzrə dərslərini bariton Antonio Skardutsodan aldı. Onun növbəti müəllimi isə müxtəlif ictimai tədbirlərdə ifasını-cıxışalrını təşkil edən İren Villyams idi. Müğənninin karyerasında növbəti addım, Filadelpfiya Musiqi Akademiyasının konsert — meneceri Villiam C. Haffın təşkil etdyi tədvbitdə Sergey Kousevitskinin dinləməsi idi.
Fəaliyyəti
Kousevitski Tanglevudda müğənni və musiqiçilər üçün məktəbdə təhsil almaq üçün gənci dəvət etdi. Son buraxılış imtahanı olaraq Lanza məktəb səviyyəsində qoyulmuş quruluş əsasında Nicolainin operası "Vindsor və Merri arvadları"nda bir istehsal Fenton partiyasını ifa etdi və o vaxtdan bəri opera tənqidçiləri onun yaradıçılığını gözdən qaçırmadılar. 1952-ci ildə o Doretta Morrou ilə birlikdə "Cünki sən mənimsən" musiqilı filmdə çəkildi.
28 may 1957-ci il müğənni "Əlvida, Roma" filmində çəkiliş üçün İtaliyanın Neapol şəhərinə ailəsi ilə getdi.
17 aprel 1959-cu il Mario birdən infarkt keçirdi. Avqustun 27-də müğənni ikinci infarkt keçirdi Roma xəstəxansına "Valle Çulia" (Valle Giulia) infarkt və ikitərəfli sətəlcəm ilə daxil olmuşdur. 30 sentyabr "Gül təlxək" filminin çəkilişləri aktyorun xəstəliyi səbəbindən dayandırıldı. Həkimlər klinikada Marioda ateroskleroz və hipertoniya əlamətləri aşkar etdilər.
Tamamilə sona qədər aydın olmayan səbəblərdən Mario Lanza geniş infarktdan klinikada "Valle Giulia" da 7 oktyabr 1959-cu öldü.
Qordon Vilyam Biton
Şərəfinə adlandırılmış taksonlar
Aşağıdakı göbələklər Qordon Vilyam Bitonun şərəfinə adlandırılmışdır.
1924 Qış Olimpiya Oyunları
1924 Qış Olimpiya Oyunları - I Qış Olimpiya Oyunları. 1924-cü ildə Fransanın Şamoni şəhərində keçirilmişdir.
Galium nuttallii
(Galium nuttallii) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Xok
Toponimikası
Arazboyu düzənlik dədir. Qədim yaşayış məntəqələrindəndir. Bəzi tədqiqatçılara görə, oykonim türk dillərindəki "çəmən, otlaq" mənasında işlənən xok/xak sözü ilə əlaqədardır. Toponimin İran dillərindəki xak (torpaq) sözündən olmasını da güman etmək olar.Qıvraq və Yeni Kərki arasında yerləşən bu kənd füsunkar gözəllikləri ilə insanların marağını cəlb edir.
Əhalisi
Əhalisi 5234 nəfərdir.
Tanınmış şəxsləri
• Aslan Mirzəyev
Kitablar aləmində (jurnal)
Jurnalın hər nömrəsində həm yenicə çapdan çıxan, həm də nəşrə hazırlanan kitablar haqqında məlumat verilib. Nəşrdə, həmçinin, kitablar fonunda, tarixə, ədəbiyyata, elmin ayrı-ayrı sahələrinə, dünya xalqlarının mədəniyyətinə və s. aid publisistik yazılar da dərc olunub.
"Kitablar aləmində" jurnalına, 26 il nəşri dövründə İsrafil Nəzərov, Sabir Tarverdiyev, Səyadulla Kərimli kimi Azərbaycanın tanınmış jurnalist-yazıçıları baş redaktorluq edib.
Monnye yandırıcı kökü
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Ligularia alticola
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Rusiyanın Uzaq Şərqin cənub hissəsində yayılmışdır.
Eugenia koordersiana
(Eugenia koordersiana) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Bosniya böhranı
thumb|18 oktyabr 1908-ci ildə Le Petit jurnalı özünün üz qabığında Bosniya krizindən bəhs edən şəkil yayımlayır. Şəkildə I Ferdinand Bolqar çarlığını, Avstriya-Macarıstan imperatoru I Frans İosif Bosniya-Herseqovinanı ələ keçirirmiş kimi, II Əbdülhəmidi isə Bosniya-Herseqovinanı axtarırmış kimi təsvir etmişlər. Bosniya böhranı — 8 oktyabr 1908-ci ildə Avstriya-Macarıstan imperiyasının rəsmi olaraq Bosniya-Herseqovinanı ilhaq etməsilə meydana çıxan beynəlxalq böhrandır. Bəhs edilən dövrdə Bosniya-Herseqovina ərazisi Osmanlı imperiyası tabeliyində idi. 1908-ci ilin oktyabrın 3-də Avstriya-Macarıstanın Parisdəki səfiri Fransanın prezidentinə məktub göndərdi. Məktubda deyilirdi ki, Avstriya-Macarıstan Bosniyanı ilhaq etməyə hazırlaşır və Rusiya, Almaniya və İtaliya Bosniyanın ilhaqına etiraz etmir. 1908-ci ilin oktyabrın 5-də Avstriya-Macarıstanın imperatoru Bosniyanın ilhaq edilməsi haqqında fərman imzaladı. Oktaybrın 6-da Avstriya-Macarıstan hökuməti qismən səfərbərlik elan etdi. Almaniya Avstriyanın hərəkətinə etiraz etmədi. İtaliya isə Avstriya-Macarıstana narazılığını bildirdi. Fransa hökuməti bildirdi ki, Avstriya-Macarıstanın Bosniyanı ilhaq etmək haqqında qərarına hörmətlə yanaşır.
Fransa
Fransa çalışırdı ki, Almaniya Mərakeş məsələsində ona güzəşt etsin.1908-ci il oktyabrın 8-də Rusiya hökuməti bildirdi ki, Avstriya-Macarıstanın aksiyası Berlin müqaviləsinə ziddir və həmin müqaviləni imzalamış dövlətlərin iştirakı ilə müzakirə edilməlidir.
Rusiya
1908-ci il oktyabrın 8-də Rusiya hökuməti bildirdi ki, Avstriya-Macarıstanın aksiyası Berlin müqaviləsinə (1878) ziddir və həmin müqaviləni imzalamış dövlətlərin iştirakı ilə müzakirə edilməlidir. Oktyabrın 9-da Rusiyanın xarici işlər naziri Londona gəldi. İngiltərə hökuməti bildirmişdi ki, Bosniyanın Avstriya-Macarıstan tərəfindən ilhaqını tanımayacaq. İngiltərə hökuməti Rusiyanın beynəlxalq konfrans keçirmək təklifi ilə razılaşdı.