cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Apofillit
Apofillit — mineral, KCa4[F | (Si4O10)2] ·8H2O. Na qismən K-u, OH- F-u, Al – Si-u əvəz edir. Tetraqonal. Habitus prizmatik və lövhəvari. İkiləşmə {111} üzrə. Ayrılması  {001} üzrə mükəmməl, {110} üzrə üzrə qeyri-mükəmməl. Aqreqat: dənəvər və druzlar. Rəngsiz və zəif boyanmış. Sərtliyi 4,5-5. Xüsusi çəki 2,4. Hidrotermal; bazaltların badamcıqlarında və seolitli trapplarda; bəzi hallarda qranit və metamorfik süxurların boşluqlarında; pektolitlə birgə bəzi qələvi süxurların kontakt zonalarında. Növ müxtəlifliyi: natrium-apofillit.
Səbir (Lənkəran)
Səbir — Azərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 5 oktyabr 1999-cu il tarixli, 708-IQ saylı Qərarı ilə Lənkəran rayonunun Kərgəlan inzibati-ərazi vahidi tərkibindəki yaşayış məntəqəsi Səbir kəndi adlandırılmış və rayonun yaşayış məntəqələri uçot məlumatına daxil edilmişdir.
Tarixi
“Səbir” sözünün mənası müqəddəs “Quranda” Allahın “birinci” adı deməkdir. Əvvəllər bağ olan bu kənddə sırf azərbaycanlılar yaşayan “səbir edən” qəbilə yaşamışdı. 1900-cu illərdən sonra kəndin məscidi və dəyirmanı fəaliyyətdə olub.Çünki kənd camaatı taxılçılıq, maldarlı, bostançılıq və əkinçiliklə məşğul olublar. 1932-ci ildə “Səbir” kəndində yaradılan kolxoza “Bolşevik kolxozu” adı verilmişdi. Kəndin özünün dəyirmanı,xirmanı, 500 hektardan çox taxıl-əkin sahəsi, barıt anbarı və indiyə qədər yerdən 1 m-yə qədər kürsüsü toxunulmaz qalan Məscidi olub-qalmaqdadır və ocaq-pir kimi qorunur. Lənkərançayın bir qolu məhz bu kənddən keçib Xəzər dənizinə axirdı.Ona görə də çəltikçilik və çay sahələri salinib. Bu illərdə Lənkəranda məhz “Səbir” kəndində şəkər qamışı və şəkər çuğunduru əkilib-istehsal olunurdu. Ona görə də bu kolxoza “Şəkər bağı” adı verilib ki, 2000-ci illərdə “Leninçi” qəzetində öz əksini tapıb. Müharibədən sonra torpağı daha çox münbit olduğu üçün dənli bitkilərlə bərabər bostançılıq, çayçılıq və tərəvəzçilik inkişaf etmiş və sovxoz “Zona Təcrübə Stansiyası”(ZTS) kimi fəaliyyət göstərmişdir. ZTS-da yetişən kənd təsərrüfatı alimləri dünyada tanınmışlar. 1951-ci ildə 2-ci Dünya müharibəsində kişi cinslərinin azalması və aclığa görə 8 kənd- Səbir Darquba Şilavar Digah Kərgəlan Lüvəsər Şağlaküçə və Bəlləbur kəndləri Kərgəlanda yerləşən sovetlikdə birləşdirilmişdir. 1999-cu il 5 oktyabr tarixindəki “Azərbaycan Respublikasında bəzi rayonların inzibati-ərazi bölgüsündə qismən dəyişikliklər edilməsi haqqında” qanun əsasında “Səbir” kəndi yenidən müstəqil oldu.
Əhalisi
”Səbir” kəndinin torpağı öz dövründə görkəmli tibb elmində tanınmış professor Azad İsmayılov yetişdirib. Lənkəran şəhər mərkəzindən 2 km aralı türk mənşəli sırf azərbaycanlılar yaşayan kəndin adı sənədlərdə və hətta SSRİ-nin Hərbi xəritəsində olmuşdur 2-ci Dünya müharibəsində Səbir kəndindən 30 nəfərdən çox insan vuruşmuş və yarısından çoxu qayıtmamışlar. ‘Səbir”kəndi elm-təhsil sahəsində də ildən-ilə inkişaf edir. Son 5-6 ildə bu kəndə 20-yə yaxın gənc ali məktəb bitirib, 10-a yaxın gənc isə hal-hazırda oxumaqdadır.
İqtisadiyyatı
2014-cü ilin dekabr ayının 4-də kəndə ilk dəfə olaraq təbii qaz verilmişdir.
İmam məscidi (İsfahan)
Came məscidi, Sultan məscidi və İmam məscidi adları ilə də tanına Şah məscidi İranın İsfahan şəhərində Nəqşi Cahan meydanında yerləşən məscidlərdən biridir. Məscid 6 yanvar 1932-ci il tarixində İranın yerli əhəmiyyətli tarixi abidəsi kimi dövlət qeydiyyatına alınmışdır. Bundan başqa “Nəqşi Cahan” meydanı ilə birlikdə YUNESKO-nun Ümumdünya irsi obyektlərinin siyahısına daxil edilmişdir. Məscid I Şah Abbasın göstərişi ilə I Şah Təhmasibin xatirəsinə ehtiram olaraq tikilmişdir.
Tarixi
Səfəvilərin ən mühüm nailiyyətləri memarlıq sahəsindədir. Burada ən yüksək mövqe 1598-ci ildə Şah Abbasın təşəbbüsü ilə irəli sürülmüş İsfahanın genişləndirilməsi layihəsidir. Bu, İslam tarixində ən iddialı və yenilikçi şəhərsalma sxemlərindən biridir Bu nəhəng şəhərsalma proyektinin baş memarı Şeyx Bəhai (Bəhaəddin əl-Amili) idi. Bu layihə Şah Abbasın baş planının iki əsas xüsusiyyəti üzərində cəmləmişdir: Şəhərin hər iki cinahında,bütün görkəmli qurumların, məsələn, bütün xarici dövlətlərin iqamətgahlarının yerləşdiyi Çaharbağ prospekti və Nəqşi Cahan Meydanı (“ Dünyanın Nümunəsi ”).Şahın hakimiyyətə gəlişindən əvvəl ölkədə mərkəzləşdirilməmiş güc strukturu var idi: müxtəlif qurumlar, hərbçilər ( qızılbaşlar ) hakimiyyət uğrunda mübarizə aparırdılar.) və imperiyanı təşkil edən müxtəlif əyalətlərin qubernatorları. Şah Abbas bu siyasi quruluşu sarsıtmaq istəyirdi və İsfahanın imperiyanın paytaxtı kimi yenidən qurulması hakimiyyətin mərkəzləşdirilməsində mühüm addım idi.  Meydanın əhəmiyyəti ondan ibarət idi ki, Şah Abbas onu inşa etidrməklə Səfəvi hakimiyyətin üç əsas komponentini burada  cəmləyəcəkdi; Şah Məscidi ruhanilərin, Bazar tacirlərin və təbii ki, Ali Qapı sarayı isə burada yaşayan şahın gücünün simvolu idi.
İsfahanın Nəqşi Cahan meydanında yerləşən 4 abidədən biri olan İmam məscidi meydanın cənub tərəfindədir. Məscidin inşası 1612-ci ildə Şah Abbasın sifarişi ilə başlasa da 1629.-1631-ci illərdə Şah Səfinin hakimiyyəti dövründə başa çatmışdır. Məscidin cənub-qərb və cənub-şərqindən birləşən mədrəsələrin tikintisi və dizaynı barədə dəqiq tarix yoxdur.
İlk inşa edildiyi dövrdə məscid Məscid-i Şah, Məscid-i Sultani-i Cədid, Cami-i Abbasi kimi adlarla anılsa da, 1979-cu il İran İslam İnqilabından sonra adı dəyişdirilərək Məscid-i İmam olmuşdur.
250px|thumbnail|left|İmam məscidi
Ömər Ağayev
Ömər Ağacahangir oğlu Ağayev — istehsalat qabaqcılı, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1974), Azərbaycan SSR dövlət mükafatı laureatı (1976).
Həyat və əmək fəaliyyəti
Ömər Ağayev 1928-cı ildə Şamaxının Leninabad (indiki Təklə) kəndində anadan olmuşdur. Əmək fəaliyyətinə 1944-cü ildən başlamışdır. 1952-ci ildən Bakı elektrik maşınqayırma zavodunda çalışmışdır. 1959-cu ildən Sov.İKP üzvü olmuşdur. 1960-cı ildən hopdurucular briqadasının briqadiri olmuşdur. AKP 28 və 29-cu qurultaylarında AKP MK-nın üzvü seçilmişdir. Sov.İKP 22 və 25-ci qurultaylarının nümayəndəsi olmuşdur. 3 yanvar 1974-cü ildə sənayenin inkişafında göstərdiyi xidmətlərə görə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adına layiq görülmüş, 2 dəfə Lenin ordeni, Oktyabr İnqilabı ordenləri ilə təltif olunmuşdur.
Ömər Ağayev 2017-ci ilin oktyabrın 1-də vəfat edib. Təklə kəndində dəfn olunub.
Ayaks AFK
"Ayaks" AFK — Niderland futbol klubu. 33 qat hollandiya çempiyonu və 1971, 1972, 1973, 1995 ci illərdə Uefa Çempiyoblar liqasının qalibi, 1969, 1996 ci illərdə finalçısı.20 ci əsrin ən uğurlu 7 ci klubu. Adının mənası qədim yunan mifalogiyası qəhrəmanı Ajax dan almışdır.
thumb|Klubun forması Avropa Liqası Muzeyində
Tarixi
Klub 18 mart 1900-cü ildə Flores Stempel, Corel Reser və Yohar Deyt tərəfindən yaradılıb. İlk liqa kubokunu 1918-ci ildə qazanıb. 1967-ci ildə növbəti dəfə çempionluğunu qazanarkən 112 qol ataraq rekord müəyyənləşdirib. 1971-ci ildə isə həm kubok, həm də liqada ən güclü klub adını qazanmış, eyni zamanda da Çempionlar Kubokunda "Panatinaykos" klubunu 2 cavabsız qolla məğlub etmişdir. 1979-cu ildə Yohan Kroyff "Barselona" klubuna transfer olarkən klubda zəifləmə hiss olunurdu. 1985-ci ildə Kroyff məşqçilik vəzifəsinə gətirildi. Həmin ildə Ayaks o vaxtkı adı ilə Lokomotiv Leypziqə 1 cavabsız qolla qalib gəldi.
Stadionu
İlk yaradıldığı dövrdə klubunun stadionunun xüsusi adı yox idi. 1928-ci də Ayaks ev oyunlarını Yay Olimpiya Oyunları stadionunda keçirirdi. 1996-cı ildə klub "Amsterdam Arena"-ya köçür.
Loqosu
Ayaksın ilk loqosunda bir oyunçu təsvir edilmişdir. 1928-ci ildən isə Qəhrəman Ayaks portreti klubun loqosunda yer alır.
Sərinbulaq
Sərinbulaq — Azərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Əhalisi
Əhalisi 93 nəfərdir.
Penza Dövlət Universiteti
Penza Dövlət Universiteti — Rusiyada universitet; Zəngin İT infrastuktura malik, informasiya-kommunikasiya texnologiyalarının tədris prosesində geniş tətbiq olunduğu və İT ixtisaslarına xüsusi diqqət yetirildiyi ali təhsil müəssisələrindən biri.
Tarixi və fəaliyyəti
Böyük Vətən müharibəsinin çətin illərində - 1943-cü ildə fəaliyyətə başlayan Penza Dövlət Universiteti sənaye institutundan klassik universitetə qədər böyük formalaşma və inkişaf yolu keçib. Universitet bu gün intellektual potensialın formalaşması, təmin edilməsi və regionun sosial-iqtisadi inkişafı baxımından Volqa­boyu universitetləri sırasında ən böyük və çoxistiqamətli ali məktəblərdən biridir. Universitet dəfələrlə "Rusiyanın 100 ən yaxşı ali məktəbi" nominasiyası üzrə "Avropa keyfiyyəti" qızıl medalına layiq görülüb. Universitet və onun filiallarında 1500 professor-müəllim heyəti fəaliyyət göstərir, 20000 tələbə təhsil alır. Magistratura və doktorantura təhsil pilləsi üzrə yüksək ixtisaslı kadr hazırlığına xüsusi diqqət yetirilir.
Maddi-texniki təminatı
Universitetin Kuznets İnformasiya və İdarəetmə Texnologiyaları İnstitutu, Nijnelomov və Serdobsk filialları istifadəyə verilib.
Penza Dövlət Universiteti təxminən 28 hektar ərazidə yerləşir. Ali məktəbin tədris-laboratoriya binalarının ümumi ərazisi təxminən 107 min kv.m təşkil edir. Universitetdə tədris prosesin həyata keçirilməsi üçün 18 tədris korpusu inşa edilib. Bu korpuslarda mühazirə auditoriyaları, praktik məşğələlər üçün auditoriyalar, laboratoriyalar, elmi kitabxana (12 tədris korpusunda), qiraət zalları, 3 akt zalı, konfrans zalı, İ.İ Sprıqin adına botanika bağı yerləşir.
Bədən tərbiyəsi məşğuliyyətləri üçün "Temp" idman-mədəni mərkəzi, "Trud" idman-sağlamlıq kompleksi, idman zalları, xizək bazası, hovuz mövcuddur. Örtülü idman tikililərinin sahəsi təxminən 11 min kv.m təşkil edir.
Universitetdə 4 yeməkxana və bufet tələbələrin və işçilərin ixtiyarına verilib.
Bütün kompüter sinifləri və universitetin əməkdaşlarının iş yerləri korporativ hesablama şəbəkəsinə birləşdirilib, yüksək sürətli internetə çıxış var.
Tələbə yataqxanalarının ərazisi təxminən 23 min kv.m. təşkil edir. Universitetin tələbə şəhərciyinin tərkibinə 3200 yerlik 7 yataqxana korpusu daxildir. Tələbə şəhərciyində yaşamaq, sərbəst məşğuliyyətlər və istirahət, həmçinin dərsdənkənar, mədəni-kütləvi işlərin təşkili üçün lazımi şərait yaradılıb.
Tədris istiqamətləri
Hazırda Penzen Dövlət Universitetində 15 fakültə fəaliyyət göstərir: hesablama texnikası, cihazqayırma, informasiya texnologiyaları və sistemləri, elektroenergetika, nanotexnologiya və radioelektronika, fizika-riyaziyyat, təbiət elmləri, qiyabi təhsil, qiyabi pedaqoji təhsil, tarix-filologiya, maşınqayırma və nəqliyyat, əyani-qiyabi və distant təhsil, pedaqogika, psoxologiya və sosial elmlər, yüksək ixtisaslaşma və əlavə təhsil, bədən tərbiyəsi və idman, iqtisadiyyat və idarəetmə, hüquq.
Universitetin informasiya texnologiyaları sahəsi üzrə ixtisaslaşan 3 fakültəsi var.
Ali məktəbin əsas bölmələrindən biri hesab olunan hesablama texnikası fakültəsində kompüter texnikası, onun planlaşdırılması, istismarı, proqram təminatının hazırlanması və fəaliyyətin bütün sferalarında yeni informasiya texnologiyalarının tətbiqi, həmçinin idarəetmə sahəsində mütəxəssislərin hazırlığı həyata keçirilir. Burada informatika və hesablama texnikası, informasiya sistemi və texnologiya, proqram mühəndisliyi, tətbiqi informatika, riyazi təminat və informasiya sistemlərinin idarə edilməsi, sənədləşmə və arxivşünaslıq kafedraları yaradılıb.
Cihazqayırma, informasiya texnologiyaları və sistemləri texniki sistemlərdə idarəetmə, obyektlərin təhlükəsizliyi sistemlərinin informasiya idarəetmə kompleksi, mexatronik və robot texnikası, döyüş sursatı və partladıcı, xüsusi təşkilatı-texniki sistemlər, telekommunikasiya sistemlərinin informasiya təhlükəsizliyi, avtomatlaşdırılmış sistemlərin informasiya təhlükəsizliyi, cihazqayırma, informasiya - ölçü texnikası və texnologiyalar, standartlaşdırma və metrologiya sahələri üzrə kadrlar hazırlanır.
Bulbophyllum trimenii
(Bulbophyllum trimenii) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Enrike İqlesias
Enrike Migel İqlesias Pleysler (Enrique Miguel Iglesias Praysler) — ispan müğənnisi, bəstəkar və prodüser, 116 platin, 227 qızıl diskin və 26 beynəlxalq mükafatın sahibidir. Məşhur ispan müğənnisi Hulio İqlesiasın oğludur.
Həyatı
Enrike İqlesias 1975-ci il mayın 8-də Madriddə anadan olmuşdur. Anası İzabel və atası Hulio ayrıldıqdan sonra Enrike bir müddət anası ilə yaşamışdır. Babası quldurlar tərəfindən oğurlandıqdan sonra anası 10 yaşlı Enrikeni atasının yanına - Mayamiyə göndərmişdir. O, burada universitetdə təhsil almış, lakin onun musiqiyə olan həvəsi və qüruru onu atasının evini tərk etməyə məcbur etmişdir. Özünə mənzil tutaraq, axşamlar kiçik bir restoranda mahnı oxuyur və ailəsindən xəbərsiz ilk albomu üçün mahnılar yazır. Hətta ilk albomunu 20 yaşında çıxarmasına baxmayaraq, albomu üçün mahnıları hələ 16 yaşında ikən yazmağa başlamışdır. Atasının şöhrətinə arxalanmağı sevməyən Enrike çox qürurlu idi və o bu albomu onun köməyi olmadan çıxartmışdı. 1995-ci ildə işıq üzü görən və "Enrique Iglesias" adlanan bu ilk albom elə ilk həftədən rekord sayda - yarım milyon tirajla satıldı. Bundan sonra da o, karyerasına uğurla davam etdi. Onun ən uğurlu hitlərindən biri Uill Smitin "Wild, Wild West" filmi üçün saundtrek olaraq yazılmış "Bailamos" mahnısıdır.
thumb|left|200px|Enrike İqlesias
Yaradıcılığının ilk illərində Enrike İqlesias  Enrike Martinez  təxəllüsü ilə çıxış edib.
Enrike siqaret çəkmir. Hətta, onun tüstüsü belə  müğənnini qıcıqlandırır. Siqaret çəkilən məkanda  onun başı dəhşət dərəcədə ağrımağa başlayır. O, çox nadir hallarda spirtli içki qəbul edir.
Müğənni sürəti və təhlükəni çox sevir. O, hətta itinin adını Speed yəni sürət qoyub.
Xulio İqlesisas yəni Enrikenin atası 3000-də artıq qadınla görüşdüyünü heç vaxt gizlətməyib. Enrikenin babası da bu məsələdə geri qalmayıb. Belə ki, 90 yaşındaykən babanın artıq yeni körpəsi olub. 92 yaşında dünyasını dəyişərkən isə  Enrikenin babasının gənc xanımı artıq daha bir övladının dünyaya gəlməsini gözləyirdi.
Səhnədə gözəl, yaraşıqlı, üz-gözü təmiz olan, əynində bahalı köynək  mahnılar ifa edən Enrike, adi həyatda çox sadə adamdır. Hətta, darağın və üzqırxanın nə olduğunu belə bilmir yəni istifadə etmir. Onun ən çox sevdiyi geyim isə  cins şalvar və adi  futbolkadır yəni nazik idman köynəyi.
İndiyə qədər yaradıcılığı ərzində Enrike İqlesisas 43 sinql buraxılıb. Onlardan 20-si Amerikanın Billboard Hot Latin Tracks çartında ön pillələrdə olub.
Varlı ailədə dünyaya gəlsə də,  çox sadə həyat sürür. Bahalı geyimlər əvəzinə sadə köynəklər və sürtülmüş cins şalvarlara üstünlük verir.
Onun ən çox sevdiyi yeməklər isə ayaqüstü tez hazırlanan qidalardır. Bundan başqa Enrike suşini da çox sevdiyini deyir.
2003-cü ildə sağ yanağından  xalını əməliyyat yolu ilə götürdən Enrike, yuxusuzluqdan əziyyət çəkir.
Qremmi və Lukas adlı daha iki köpəyi olan ifaçı rəsmi geyinməyi o qədər sevmir ki, onun hətta öz toyunda  kostyumsuz iştirak edəcəyini deyirlər. Deyilənə görə idman üslubuna üstünlük verən müğənninin geyim kolleksiyasında 300-dən artıq idman köynəyi var.
Özünün ilk turnesi ərzində Enrike İqlesias 13 ölkədə 78 konsert proqramı ilə çıxış edib.
26 beynəlxalq  mükafat, 227 qızıl və  116 platin disk sahibi Enrike alış-veriş etməyi çox sevir. Geyim və ərzaq dalınca şəxsən o, özü bazara yollanır.
Qarderobunda adətən ağ geyimlərə üstünlük verən müğənni, bəyaz paltarda səhnədə çıxış etməyin asan olduğunu düşünür.
Səhər tezdən durmağı sevməyən ifaçının atası qədər, anası da məşhur şəxsdir. Onun  anası fillipinli jurnalist və aparıcı İzabel Preyslerdir.
Enrike İqlesias zəngin və məşhur olmasına baxmayaraq, onun çox adi hobbiləri var. O, öz vaxtını məktəb yoldaşları və 2 iti ilə keçirməyi xoşlayır. Onun 2 ədəd "Porsche" markalı avtomobili var və o, bu avtomobillərdə Mayamini gəzməyi çox sevir. Onun ən sevdiyi yeməklər - hamburger, hot-doq və pizzadır.
Hazırda Mayamidə yaşayır. Rus tennisçisi Anna Kurnikova ilə birlikdədir.
Allophylus bullatus
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Malmö FK
"Malmö" FF — İsveç futbol klubu.
Bəzirxana
Bəzirxana — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Zar kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı ilə Kəlbəcər rayonunun Zar kənd Sovetindən Vəzirxana kəndi Əli Bayramlı kənd Sovetinin tərkibinə verilmişdir. 1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 25 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.
Toponimikası
Azərbaycan dilinin qərb qrupu dialektlərində bəzir "kətan yağı, kotan toxumu" mənasında işlənir. Oykonim "kətan vağı və ya toxumu istehsal edilən yer" kimi izah oluna bilər. 1917-ci ildə Cavanşir qəzasında Birinci və İkinci Bəzirxana adlı iki kənd olmuşdur. Digər bir yerli məlumata görə bu kənddə bəzir yağı istehsal etmək üçün bəzir bitkisi əkib becərirmişlər. Bəzir yağı istehsal etmək üçün istifadə olunan daşlar 1970-ci illərə kimi kəndin şərq hissəsində yerləşən dəyirmanın yanında qalırdı. Bəzirxana sözü buradan götürülmüşdür.
Tarixi
Kəndin yerləşdiyi ərazi qədim yaşayış məskəni olub. Ev himləri (özülləri) qazılarkən köhnə ev divarlarının qalıqları, alt-üst mərtəbəli qəbirlər, yerin altında gizlədilmiş bütöv saxsı küpələr və s. aşkar edilirdi.
Yeni kəndin bünövrəsini təxminən 1850-1860-cı illərdə (XIX əsrin ortalarında) Zəylik kəndindən gələn Kərbəlayı Hüseyin, Molla Həsən, Kərbəlayı Təhməz, Kəlbəcərdən gələn Şükürlər tayfasının ulu babası İsmayıl qoymuşlar.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Qarabağ yaylasının ətəyində yerləşir.
Yaylaqları
Aşağı yurd, Gəlmələrin yurdu, Balaca Tamaşalı yurdu, Qatarqaya yurdu, Yuxarı yurd (Duzdax), Böyük Tamaşalı yurdu, Sudərəsinin yurdu, Boğaz yurdu, Şırran yurdu, Novalar yurdu, Temirin yurdu, Qaraqayanın üstünün yurdu, Hasarların üstü yurd, Qovşuq yurdu (şimal hissə), Ağduzdağ yaylağı.
Bulaqları
Bəzirxana bulağı (əsas bulaq), Dərə bulağı (Qara Mələyin bulağı), Korabulaq, Gav bulaq, Qoçalmaz bulağı, Şırran bulağı, Fındıq bulağı, Novalar bulağı, Novlu bulaq.
Məşhur yerləri
Ağenin kahası, Bavonun kahası, Abduləzimin dəyirmanı, Bavonun dəyirmanı, Şükürlərin əkin yeri, Məmmədin əkin yeri, Heydərin əkin yeri, Mahmudun əkin yeri, Mollaoğlu Əlinin əkin yeri, Mollaoğlu Əhmədin əkin yeri, Molla Əhmədin darı yeri, Qasımın əyri yeri, Mikayılın yeri, Avasın təpəsi, Şəldinin yeri, Əmiralıoğlunun yeri, Şükürlərin tələ yeri, Hacıməmmədalının yeri (biçənəyi), Qoçalmaz, Rusqalağı, Çınqıllıtəpə, İmanyerləri, Məmmədin xora yeri, Qurban təpəsi, Çəvlik, Kərimin dərəsi, Porsuqölən yal, Şiş (İt yalağı), Ortaburunun dərəsi, Kərbəlayı Ələkbərin kalafaları, Sıra qayalar, Qırmızıqaya, İldırımvuranqaya, Güney yerləri, Qartopu dərəsi, Dəlikqaya, Böyükdöş, Qaraqaya, Novalar, Sulonun dəliyi, Batqın, Əyriqar, Rəhimin kahası, Zom, Mehdinin hasarı, Sadığın körpüsü, Yolumlar, Köçərinin biçənəyi, Adalar biçənəyi, Pirmalı biçənəyi, İmamquluoğlunun adası, Zeynoyeri, Qarrax, Çaybiçənəyi, Boğazın hasarları ( Şükürlərin hasarı, Hacı Qurbanın hasarı, Abbasların hasarı, Kərbəlayı İsanın hasarı ), Sudərəsi, Mustafanın hasarı, Hacı bədəlin atıölən yal, Orucbiçən, Kərbəlayı Təhməz arxı, Abdulhüseynin əkin yeri, Dəli Hüseynin yeri, Alayın əkin yeri, Kərbəlayı İsanın yeri, Hacı Əsədin əkin yeri, Ocaqverdinin əkin yeri, Yunisin əkin yeri, Alayın biçənəyi, İmamquluoğlunun əkin yeri, Kərbəlayı Rzanın əkin yeri.
Başt
Başt — İranın Kohgiluyə və Boyer-Əhməd ostanının şəhərlərindən və Başt şəhristanının mərkəzidir. 2006-cı ilin siyahıya alınması əsasında bu şəhər 8,269 nəfər və 1,561 ailədən ibarət idi.
Azərbaycan SSR əhalisinin siyahıyaalınması (1970)
Azərbaycan SSR əhalisinin siyahıyaalınması — 1970-ci ildə keçirilən əhalinin siyahıyaalınması
Tekokota
thumb|200px|left|Atollun kosmosdan təsviri. Tekokota — Tuamotu arxipelaqına daxil olan kiçik atoll (Fransa Polineziyası). Hikuerudan 22 km cənub-şərqdə yerləşir.
Tarixi
Ada 1774-ci ildə ingilis səyyah Ceyms Kuk tərəfindən kəşf edilmişdir.
Əhali
2007-ci il məlumatına görə adada yaşayış yoxdur.
Bulbophyllum trilineatum
(Bulbophyllum trilineatum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Berni (film, 1996)
Berni (fr. Bernie) rejissor Alber Düpontelin 1996-ci ildə çəkdiyi faciəvi komediyadır.
Məzmun
Berni 30 yaşlı yetim oğlandır. Günlərin bir günü o ata və anasını axtarıb tapmaq qərarına gəlir. Lakin bu axtarışlar ona baha oturur. Xüsusilə atasını tapdıqdan sonra onunla birlikdə anasının yeni ailəsinin bütün üzvlərini amansızcasına qətlə yetirərək, anasını atasının köməyi ilə qaçırır. Bu da daha böyük faciəyə gətirib çıxarır. Filmin yaradıcıları "məcburi xoşbəxtlik olmaz" deyimini kinematoqrafik dillə izah etməyə çalışmışlar. Əlbəttə bu məcburiyyət digərlərinin bəlasına səbəb olur və qəhrəman yavaş-yavaş məhvə doğru addımlayır.
Allophylus chirindensis
(Allophylus chirindensis) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Borel cəmi
z - də bir baza ardıcıllığı olsun və y-nin Borel çevrilməsi aşağıdakı şəkildə təyin edilsin.
qəbul edilsin.
Bu halda y - in Borel cəmi -nin Laplas çevrilməsinə bərabər olur.
Likək
Likək və ya Likak — İranın Kohgiluyə və Boyer-Əhməd ostanının şəhərlərindən və Bəhməi şəhristanının mərkəzidir. 2006-cı ilin siyahıya alınması əsasında bu şəhər 12,226 nəfər və 2,201 ailədən ibarət idi.
Sinovli
Sinovil — Azərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Əhalisi
Əhalisi 799 nəfərdir.
Toponimiyası
Yerli əhalinin məlumatma görə, oykonim Siobil adının təhrif olunmuş forması olub, talış dilindəki si (doymuş) və biUvil (su daşqını) sözlərindən ibarətdir və mənası “su daşqınından doymuş yer” deməkdir. Talış dilində “üzmək” mənasında sınov sözü də işlənir.
Venesuela Silahlı Qüvvələri
Venesuela Silalı Qüvvələri (Fuerzas Armadas de Venezuela) - Venesuela Respublikasının silahlı qüvvələri. Azadlığın, müstəqilliyin müdafiəsi və respublikanın ərazi bütövlüyünün qorunması üçün nəzərdə tutulub. Quru-qoşunlar, hərbi-dəniz, hərbi-hava qüvvələrindən və milli qvardiyadan ibarətdir.
Allophylus dodsonii
(Allophylus dodsonii) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Ermənistan şəhərləri
Bu məqalə Ermənistan Respublikasının şəhər statuslu yaşayış məntəqələri haqqındadır.
Veb-analitika
thumb
Veb-analitika – veb-saytların keyfiyyətinin yüksəldilməsi və optimallaşdırılması üçün istifadəçilər haqqında informasiyanın yığılması, ölçülməsi, tədqiqi, təsviri və interpretasiyasıdır.
Veb-analitika internet-marketinqin fundamental əsasını təşkil edir, onun tərkib hissəsidir. Veb-analitika, internet-texnologiya və marketinq kommunikasiyaları sahəsində biliklərin məcmusudur.
Veb-analitikanın əsas məqsədlərindən biri veb-saytların monitorinqinin aparılmasıdır. Veb-analitikanın tətbiqi ilk baxışda göründüyündən daha genişdir. O, yalnız şəbəkənin fəaliyyəti və saytın ziyarətçilərinin təhlilindən ibarət deyil. Veb-analitikanın köməyi ilə marketinq şirkətlərini proqnozlaşdırmaq, bazarı təhlil etmək, alıcıların mallara münasibətinin monitorinqini aparmaq və s. mümkündür.
Veb təhlil edilir, üç mərhələyə: məlumat toplamaq, təhlil etmək, məlumatlar və davranış dəyişdirmək daha səmərəli.
Meşəlik yastıqotu
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
İkinci Braziliya Respublikası
İkinci Braziliya Respublikası — Braziliyada mövcud olmuş və 1946 - 1964 illəri əhatə etmiş dövr
Avropada müharibənin bitməsinə az qalmış prezident Jetuliu Varqas prezidentlik vəzifəsindən imtina etməli olur. O yeni prezident seçkiləri təyin etmişdir. Seçiçilərin böyük qismi Varqasın hakimiyyəti illərində Müdafiə Naziri olan general Euriku Qaspar Durtaya səs verirlər. Yeni konstitutsiya 1946-cı ildə qəbul edilir və 1967-ci ilə qədər qüvvədə qalır. Durtanın hakimiyyəti 1951-ci ildə bitmişdir. Bu zaman Riu-Qrandi-du-Sul seçkilərə hazırlaşırdı. Durtandan sonra Varqas yenidən böyük səslə prezident seçilir. Ancaq o 1954-cü ildə ağır siyası böhran səbəbindən intihar etmişdir.
Kubiçekin hakimiyyəti illərində (1956—1961) Braziliya sürətli iqtisadi inkişaf dövrünü yaşayırdı. Təsadüfü deyildir ki, ölkənin çağdaş şəhəri Brazilia məhz bu dövrdə salınmışdır.
Bundan sonra prezident Janiu Kuadrus olur. O, seçkilərdən bir il sonra istehfa verməli olur. Onun səlahiyyətləri vitse-prezident Juan Qularta keçir. Kuadurun prezident and içməsindən dərhal sonra Konqres təcili parlament idarə üsulunun tətbiqinə keçir. Ancaq xalqın etirazları onu göstərdi ki, onlar köhnə sidtemin qalmasının tərəfdarıdırlsr. Bundan sonra ölkədə infilyasiya artmış, sağçılarla solçuların mübarizəsi sosial-siyasi nizamsızlığa gətirib çıxarmışdır. Yaranmış böhran iki il yarım davam etmişdir. Nəticədə isə 1964-cü ilin 31 martında hərbiçilər hakimiyyəti ələ keçirmiş və Qulartı isə hakimiyyətdən uzaqlaşdırmışlar.
Bulbophyllum trigonocarpum
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Şimali Maruteo
thumb|200px|left|Atollun kosmosdan təsviri. Şimali Maruteo (Marutea Nord) — Tuamotu arxipelaqına daxil olan kiçik atoll (Fransa Polineziyası). Maruteonun əvvəlki adı Fyurno (Furneaux) olmuşdur. Makemo atolundan 24 km cənub-şərqdə, Nihirudan 30 km cənub-qərbdə yerləşir. Tuamotu arxipelaqına daxil olan Maruteo və ya Cənubi Maruteo qrupuna daxildir.
Coğrafiya
Atollun sahəsi 2.7 km²-dir. Daxilində laqun vardır. Laqunun sahəsi 400 km²-dir.
Əhali
2007-ci il məlumatına görə adada yaşayış yoxdur.
Qədim Gəncə qalası
Qədim Gəncə qalası — Qədim Gəncə şəhərini əhatə edən üç qatlı müdafiə səddləri. Şəhər ərazisi əvvəlcə daxili, daha sonra ikinci, sonradan isə üçüncü qat divarlarla əhatə edilmişdir. Qala divarlarının dəqiq inşa edilmə tarixi bilinməsə də, məlumdur ki, Gəncə Şəddadilər dövlətinin paytaxtı olarkən (971-1088) artıq şəhər qala divarı ilə əhatə edilmişdir. 1063-cü ildə isə Əbüləsvar Şavurun sifarişi ilə usta İbrahim ibn Osman tərəfindən Qədim Gəncə qalası üçün qoşa qala qapıları hazırlanmışdır. 1139-cu ildə baş vermiş Gəncə zəlzələsi zamanı qala divarlarına ciddi zədə dəysə də, onlar sonradan bərpa olunmuş və 1235-ci ildə monqollar tərəfindən dağıdılana kimi şəhəri müdafiə etmişdir. XVII əsrdə şəhər ərazisi I Şah Abbas tərəfindən köçürülənə kimi Gəncə qalası əhali ilə məskunlaşmışdır.
Sisəxt
Sisəxt — İranın Kohgiluyə və Boyer-Əhməd ostanının şəhərlərindən və Dena şəhristanının mərkəzidir. 2006-cı ilin siyahıya alınması əsasında bu şəhər 6,342 nəfər və 1,528 ailədən ibarət idi.
Qədim Gəncə qalası
Qala-şəhərin solsahil hissəsi daşlarla üzlənmiş qala divarları və dərin xəndəklərlə əhatə olunmuşdur. Qala divarları ilə əhatə olunmuş ərazi düzgün olmayan dördbucaqlı formasına və 600x750 m ölçüyə malikdir. Daxili qala divarları çaydaşı və əhəng məhlulu qarışığından inşa edilmişdir. Qala divarları arasındakı dərin xəndək Gəncəçayından gələn su ilə doldurulurdu. Divarlar bir-birindən aralıda yerləşən bastionlarla möhkəmləndirilmişdir.
Tarixi
200px|thumb|left|[[1063-сü ildə Şəddadilər sülaləsindən olan Əbüləsvar Şavurun sifarişi ilə usta İbrahim ibn Osman tərəfindən Qədim Gəncə qalası üçün hazırlanmış Gəncə qapıları, 1139-cu il Gəncə zəlzələsi zamanı şəhəri yağmalamış I Demetrinin rəhbərlik etdiyi gürcü ordusu tərəfindən qənimət kimi aparılmışdır. Hazırda Gəncə qapılarının dövrümüzə çatmış hissəsi Gelati monastırında saxlanılır.]] Gəncə qalası orta əsrlərdə (X-XIII əsrlər) monqollar tərəfindən dağıdılana kimi (1235-ci il) Yaxın Şərqin ən böyük ticarət, sənətkarlıq və mədəniyyət mərkəzlərindən biri olmuşdur. Bu zəngin və gözəl qala-şəhər tarixi qədim dövrlərə gedib çıxan yaşayış məntəqəsinin yerində inşa edilmişdi.
Şəhər-qalanın əsasının nə vaxt qoyulması haqqında mənbələrdə müxtəlif fikirlər qeyd edilir. XV əsr İran tarixçisi Mirxond yazır ki, ''“I Qubad inşaat işini sevən şahlardan idi. O, bir çox gözəl tikili və böyük şəhərlərin əsasını qoymuşdur. Deyirlər ki, Bərdə, Gəncə və Miafarikin də onun tərəfindən əsası qoyulmuş şəhərlərdəndir.” XIV əsr tarixçisi Həmdullah Qəzvini isə qeyd edir ki, “Gəncə beşinci iqlimə aiddir...Bu islam şəhərinin əsası hicri 39-cu ildə qoyulmuşdur. O, gözəl və böyük bir şəhərdir.”'' Qəzvinin məlumatını əsas alsaq, Gəncə qalasının əsasının miladi 659-660-cı illərdə qoyulmasını ehtimal etmək olar.
Bəzi tədqiqatçılar VII əsrdə Gəncə qalasına nəzarət uğrunda ərəblər və xəzərlər arasında döyüşlərin baş verməsini qeyd edirlər.
Moisey Kalankatlı isə yazır: Bundan iki il sonra amansız və qəddar insan Xozepatqos Ermənistana gəldi. O, elə həmin il öldürüldü. Sonra onun oğlu gəldi və ölkəmizi qılınc gücü ilə alıb, çoxlu kilsə yandırdı və əhalini əsir alıb Bağdada qayıtdı. Sonra o, xəlifənin əmrilə oradan yenə qayıtdı və xəzinə hesabına erməni təqviminin iki yüz doxsan beşinci ilində Arşakaşen vilayətində Qandzak şəhərini saldırdı. Sonra o, Süniklilərin ölkəsinə getdi. Baqk vilayətinin əhalisini əsir etdi və sonra Alahec dairəsinin Arkunaget kəndinə gəlib əmr etdi ki, burada olan müqəddəs Qriqori adına kilsəni yandırsınlar.
Kalankatlının məlumatını əsas alsaq, Gəncə qalasının əsasının IX əsrdə qoyulmasını ehtimal etmək olar. İ. Cəfərzadə Kalankatlının bu məlumatını şərh edərkən deyir ki, “Gəncə qalasının əsasının qoyulmasını IX əsrdən əvvəlki dövrlərə aid edən mənbələrin məlumatlarını nəzərə alsaq, ehtimal etmək olar ki, Xozepatkos əvvəlcə hücum zamanı Gəncə qalasını dağıtmış və daha sonra bərpa etmişdir.”
Ərəb coğrafiyaşünası İbn Havqəl 977-ci ildə yazır: ''“Gənzə şəhəri gözəl və zəngindir. Bu yaşayış yeri çox sıx məskunlaşmışdır, əhali əliaçıq, xoş xasiyyətli, mügribandır, yadellilər və alimləri sevirlər.”''
1938-1940-cı illərdə aparılmış arxeoloji tədqiqatlar zamanı müəyyən edilmişdir ki, Qədim Gəncə qalası daha əvvəlki əsrlərdə yaşayış yeri olmuş ərazidə inşa edilmişdir. Bunu qala altında 1 metrdən artıq qalınlığa malik mədəni təbəqənin üzə çıxarılması sübut edir. İlkin olaraq Qədim gəncə bir qat, daha sonra iki, daha sonra isə üçüncü qat qala divarları ilə əhatə edilmişdir. Bütün bu təbəqələşmə göstərir ki, Qədim Gəncə uzun əsrlər boyunca eyni ərazidə mövcud olmuşdur.
Ümumilikdə Qədim Gəncə qalası və ətrafdakı şəhər məhəllələri 9–10 km2 ərazini əhatə edir. Qala daxilində mədəni təbəqənin qalınlığı 4-metrə yaxındır. Qədim şəhərin iki qat qala divarları ilə əhatə olunması, küncləri işıq istiqamətində yönləndirilmiş dördbucaqlı sitadeli, 42x42x12, 33x33x8 və 31x31x7 sm ölçülü, o zaman üçün kifayət qədər böyük olan, mühüm tikililər üçün xarakterik böyük ölçülü kərpiclərin istifadəsi, 4 km uzunluğa malik sahil səddləri, üç monumental tağlı körpüsü və müxtəlif dini ayinlərin izləndiyi qədim nekropollarının olması onu deməyə əsas verir ki, 1139-cu ildə baş verən güclü zəlzələ və 1235-ci ildə monqollar tərəfindən dağıdılmasından sonra Qədim Gəncə ərazisi tərk edilməmişdir.
XIII əsrdə Gəncədə yaşamış və 1241-ci ildə “Tarix” əsərini yazmağa başlamış Kirakos Qandzaketsi 1235-ci ildə monqolların şəhəri ələ keçirərək dağıtmalarını təsvir edərkən yazır: “Beləcə, dörd il ərzində şəhər insanlarsız qaldı, bundan sonra onun yenidən inşa edilməsi əmri verildi, tədricən toplanmış insanlar şəhər divarları istisna olmaqla onun tikilməsinə başladılar.”
Yerləşməsi
Qədim Gəncə qalası Gəncə şəhərindən şimal şərqdə, şəhər mərkəzindən 5 km aralıda yerləşir. Gəncə və Zazalı dəmir yolu stansiyaları arasından keçən Gəncəçay, qala ərazisini və qala divarlarını iki hissəyə bölür. Şəhər-qalanın ərazisi üç qatlı qala divarları ilə əhatələnmişdir. Qala divarları və onların qalıqları 250 hektara yaxın ərazini tutur, şəhər yerinin ümumi sahəsi isə 9–10 km2-ə bərabərdir.
Şəhər-qalanın xarabalıqları yerləşən ərazi cənubdab Xaraba yeri, Dinaraç, Narlı qoruq, Çilləxana və Əsa yeri, qərbdən İrəvanlı yeri, şimaldan Tap-Qışlaq, Tatlı və Zazalı kəndləri, Şərqdən isə Mirzik kəndi ilə əhatələnmişdir. Gəncəçayın sağ sahilində, dəmir yolu xəttindən şimalda qədim İmamzadə qəbirsanlığı və İmamzadə türbəsi yerləşir. Gəncəçayın sağ sahilində, dəmir yolu xəttindən təxminən 1 km aralıda, İmamzadə türbəsindən fərqli olaraq qala divarları xaricində inşa edilmiş Comərd Qəssab türbəsi yerləşir.
Qala divarları halqasından 3 km aralıda daha bir qədim qəbirsanlıq yerləşir. XII əsr şairi Nizami Gəncəvinin həmin qəbirsanlıq ərazisində yerləşən məzarı üzərində sonradan böyük məqbərə inşa edilmişdir.
Təsviri
Qala-şəhərin solsahil hissəsi daşlarla üzlənmiş qala divarları və dərin xəndəklərlə əhatə olunmuşdur. Ehtimal ki, xəndək daha bir qala divarı ilə əhatə olunmuş, yəni iki qala divarının arasında yerləşmişdir. Qala divarları ilə əhatə olunmuş ərazi düzgün olmayan dördbucaqlı formasına və 600x750 m ölçüyə malikdir. Daxili qala divarları çaydaşı və əhəng məhlulu qarışığından inşa edilmişdir. Qala divarları arasındakı dərin xəndək Gəncəçayından gələn su ilə doldurulurdu. Divarlar bir-birindən aralıda yerləşən bastionlarla möhkəmləndirilmişdir.
Qala divarlarının cənub-şərq tərəfində yarımdairəvi künc qülləsinin qalıqları yaxşı saxlanmışdır. Qüllə də qala divarları kimi çaydaşı və əhəng məhlulundan inşa edilmişdir. Burda xəndək qülləni keçərək şimala – çay istiqamətinə doğru irəliləyir. Qalanıın bu hissəsinin daxili həcmi şəhər tikililərinin qalıqlarından formalaşmış təpə formasına malikdir. Təpənin səthi çaydaşıları, bişmiş kərpic qalıqları, həmçinin şirli və şirsiz saxsı qab qırıqları ilə örtülmüşdür. Şəhər yerindən kənarda yerləşən və sahil boyunca uzanan müdafiə divarları yaxşı saxlanmışdır. Bu divar çay axınının əksinə bir kilometrdən çox məsafədə uzanır. Dövrümüzə çatmış sahil divarı bir metrdən çox enə malik olmaqla, gəc və gil qarışığından istifadə ilə inşa edilmişdir. Bəzi yerlərdə divarın hündürlüyü 3 metrə yaxındır. Hörgü zamanı çaydaşlarından istifadə edilmiş və inşaat “şam ağacı” formasında aparılmışdır. Bu divarın hörgüsündə kərpicə nadir hallarda rast gəlinir. Çayın aşağı axarında, qala divarlarından kənarda sahil müdafiə divarı davam etdirilmir və onun olmasını isbat edəcək qalıqlar dövrümüzə çatmamışdır. Buna görə də tədqiqatçılar belə qərara gəlmişlər ki, Qədim Gəncə qalasının solsahil hissəsində əsas tikililər cənub və cənub-qərb hissədə - hazırda Xaraba yeri adlanan ərazidə yerləşirdi.
Qalanın sağsahil hissəsi solsahil hissəsindən bir neçə dəfə böyükdür. Şəhər yerinin bu tərəfi hər tərəfdən demək olar ki paralal gedən iki qatlı qala divarları ilə əhatə edilmişdir. Yalnız cənub-qərb tərəfdən qala divarları bir qatlıdır. Qala divarları arasındakı məsafə 100-200 metr arasında dəyişir.
Birinci qala divarları ilə əhatə olunmuş ərazi 600x420 metr ərazi və düzgün olmayan düzbucaqlı formasına malikdir. Qala divarları bir-birinin yaxınlığında yerləşən yarımdairəvi bürclərlə möhkəmləndirilib.
İkinci qala divarları daha geniş ərazini əhatə edir. Bu divarların əhatə etdiyi ərazi də düzbucaqlı formasına malikdir. Həmin ərazi 860x860 metr ölçüyə malikdir. Şərq divarının şimal qurtaracağı bu böyük meydanı əhatə edərək qərbə doğru burulur və İmamzadə türbəsinin divarları yaxınlığında yoxa çıxır. İki qala divarı arasındakı ərazinin bu hissəsini İmamzadə türbəsi və sonradan salınmış İmamzadə qəbirsanlığı tutur. Qərb divarı sahil divarı ilə üst-üstə düşür və beləliklə sahil kənarı möhkəmləndirmə səddi həm də qala divarlarının bir hissəsi kimi istifadə olunur. Cənub-qərb tərəfdən bu hissə daxili halqanın divarları ilə əhatələnmişdir. Onun qərb qurtaracağı şəhər sitadelinin ərazisindən çıxaraq sahil yaxınlığında şimala dönür və bir qədər irəliləyərək sahil divarı ilə birləşir. 320px|thumb|left|İkinci qala divarında tədqiq edilmi dairəvi qüllənin qalıqları Bu divarlardan başqa, Qədim Gəncə qalasının şərq hissəsinin divarları da çox dağılmış vəziyyətdə olsa da dövrümüzə çatmışdır. İkinci şəhər divarından bir qədər şərqdə yerləşən bu divar dəmir yolunun cənubundan baxdıqda yaxşı görünür. İkinci qala divarı ilə üçüncü divar arasında təxminən 150 metr məsafə vardır. Üçüncü qat qala divarı dəmir yolu yaxınlığında kəsilir və xəttin digər tərəfində bir neçə addım sonra yenidən görünərək şimal-qərb istiqaməti boyunca xeyli uzanır. Daha sonra iki təpə yaxınlığından keçərək ikinci qat qala divarına doğru yaxınlaşır. Daha sonra həmin divar düz xətt boyunca 300 metrdən artıq şimala doğru irəliləyərək bir qədər qərbə, daha sonra şimala doğru burularaq qərbə dönür və İmamzadə türbəsini əhatə edən divarlara çatır. Qala-şəhərin bu hissəsində bir-birinə qarışmış çoxlu sayda divar qalıqları görünməkdədir. Həmin divarlar müxtəlif ölçü və səviyyədə olan meydanlar əmələ gətirirlər.
Qala divarlarının inşasında kərpic və çaydaşı ilə yanaşı 75x75x40 sm ölüçyə malik tuf daşlarından da istifadə olunmuşdur. Divarda onlar bloklar şəklində tətbiq edilməklə kərpic yuvararın içində yerləşdirilmişdir. Tuf daşı ətrafındakı kərpiclər yanlardan vertikal, üst və altdan isə horizontal şəkildə hörülmüşdür. Qala divarlarının qalıqlarına əsasən müəyyən edilmişdir ki, bu cür daş-kərpic hörgüsü bütün divar boyunca sıralanmış və bir növ naxış xarakteri daşımışdır. Qalanın inşası zamanı istifadə edilmiş tuf daşı Hacıkənd qəsəbəsi ərazisindəki daş karxanasından gətirilmişdir. XVII əsrdə həmin karxandan gətirilmiş tuf daşlarından Gəncə şəhərindəki Müqəddəs İohann kilsəsinin, XIX əsrdə isə isə Göygöl şəhərindəki Müqəddəs İohann kilsəsinin inşasında istifadə olunmuşdur.
Qaladaxili ərazi, vaxtilə burda olmuş tikililərin xarabalıqlarından formalaşdmış çoxlu sayda təpələrdən ibarətdir. Bütün qala ərazisi kərpic və ornamental tikili qalıqları, şirli və şirsiz saxsı qab qırıqları və digər arxeoloji materiallarla zəngindir. Qala divarrları xaricində də tikili qalıqlarından əmələ gəlmiş çoxlu sayda təpələr mövcuddur və onların da səthi arxeoloji materiallarla zəngindir.
Sağsahildə inşa edilmiş müdafiə divarı solsahildəki divarla müqayisədə daha dayanıqlı, qalın və əsaslı inşa edilmişdir. Sağ sahildə qala divarları xüsusi qüllələr şəklində irəli çıxır və ehtimal ki, həmin qüllələr yazda su həcminin qalxması, həmçinin şəhərə çay tərəfdən ola biləcək hücumun qarşısının alınması zamanı müdafiə üçün istifaadə olunmuşdur. Sağsahil müdafiə divarı uzunluq baxımından da solsahil müdafiə divarını geridə qoyur. Onun uzunluğu dağılmış hissələrlə birlikdə 3 km-dən artıqdır.
Bu sahədə şəhər ərazisi daha geniş olmaqla cənub-şərq tərəfdə fasiləsiz davam edərək Nizami Gəncəvinin məzarı yerləşən qədim məzarlığa, şimal-şərq tərəfdə isə Tatlı kəndinin ərazisinə kimi çatır.
Şəhərin sağ və sol sahil hissələri üç ədəd tağlı körpü vasitəsiylə əlaqələndirilmişdir. Gəncəçayın şəhər ərazisindən keçən hissəsində çoxlu sayda tikili qalıqları dövrümüzə çatmışdır.
Gəncə qalası ərazisində yerləşən bağlar Gəncəçaydan çəkilmiş və bu günə kimi fəaliyyət göstərən çoxlu sayda arxlar vasitəsiylə sulanır. Qalanın solsahil ərazisində Korarx, Qızılhacılı arrxı, Xan arxı, Ləmsə arxı, Balabağban arxı, Karxana arxı, Arazbar arxı, Şatır arrxı və Allahdad arxı, sağsahil ərazisində isə Xanlıq arxı, Ərəb arxı, Çölək arxı, Topçu arxı, Şin arxı, Dinarac arxı yerləşir. İ. Cəfərzadə qeyd edir ki, aparılmış tədqiqatlar Qədim Gəncə qalasının sağsahil hissəsinin daha qədim yaşayış yeri olduğunu göstərmişdir.
Tədqiqi
Qədim Gəncə qalasının xarabalıqlarında tədqiqatlar ilk dəfə 1890-cı illərdə E.Ressler tərəfindən aparılmış, sonradan Azərbaycanı Tədqiq və Tətəbbö Cəmiyyətinin üzvləri qala-şəhər ərazisindən yerüstü materiallar toplamışlar. Onların topladığı arxeoloji materiallar 1926-1928-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Muzeyində nümayiş etdirilmişdir. 1935-1937-ci illərdə Gəncə Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyinin direktoru E. R. Xadarin Qədim Gəncə ərazisində səthi raşdırmalar apararaq çoxlu sayda keramika, şüşə və metal məmulatı, o cümlədən müxtəlif dövrlərə aid sikkələr toplamışdır. Onun topladığı arxeoloji materiallar hal-hazırda Gəncə Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyində nümayiş etdiririlir.
1935-ci ildə E. Xadarinin qala ərazisindən aşkarladığı keramik qab qırığı üzərindəki yazıya görə xüsusi diqqət cəlb etmişdir. Qırmızı gildən hazırlanmış və 7x5 sm ölçüyə malik qab ehtimal ki, qapaq qırığıdır. Onun üzərində alban hərflərini xatırladan əlifba ilə yazı qeyd edilmişdir. Sonradan 1939-cu ildə İ. Cəfərzadə tərəfindən Qədim Gəncə ərazisində aparılan arxeoloji tədqiqatlar zamanı, qalanın sağsahil ərazisinin iç qala sahəsində, şimal küncü yaxınlığında oxşar forma və xüsusiyyətə malik daha bir qab qırığı əldə edilmişdir. 1939-cu ildə hər iki artefakta baxış keçirən akademik İ. İ. Meşşaninov onların hər ikisi üzərində eyni sözlərin təkrarlandığı qənaətinə gəlmiş, lakin yazıların oxunmasına nail ola bilməmişdir.
1938-ci ildə qala ərazisinin əsasən horizontl tədqiqi həyata keçirilmiş, bu tədqiqatlar zamanı 5–6 km2 sahədə, müxtəlif tikililər ərazisində, o cümlədən Gəncəçay boyunca 4 km uzanan qala divarı ərazisində arxeoloji qazıntılar aparılmışdır. Bu mərhələrə Gəncə qalası və onun daxilində yerləşən bir neçə tikilinin təsvir və planı hazırlanmış, qala ərazisindəki kəhriz və su quyuları aşkarlanaraq təmizlənmişdir. Bu mərhələdə qazıntılar zamanı müxtəlif keramika və şüşə məmulatı, o cümlədən XII-XIII əsrlərə aid daşdan yonma yolu ilə hazırlanmış qablar və və mis sikkələr aşkarlanmışdır. 250px|thumb|left|Qədim Gəncə qalası ərazisində aşkarlanmış üzərində [[Məhəmməd Cahan Pəhləvanın adı olan saxsı qab. Gəncə Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi]] Qazıntıların birinci mərhələsində Qədim Gəncə qalasının birinci (sitadel) və ikinci divarları daxilində tədqiqatlar aparılmış, qala-şəhər ərazisində mədəni təbəqənin qalınlığı və mərhələləri müəyyən edilmişdir. Aydın olmuşdur ki, Qədim Gəncə qalasının sağsahil ərazisində mədəni təbəqənin qalınlığı 3-4 metr, solsahil ərazisində isə 1-2 metrə bərabərdir. Həmçinin qala ərazisində aşkarlanmış 12 tip saxsı materialından yalnız ağ və boz gil məmulatının yerli olmadığı, qalan saxsı qabların isə şəhər ərazisindəki emalatxanalarda (aşkarlanmış istehsal tullantıları və emalatxanalar əsasında) hazırlandığı təsdiqlənmişdir.
1939-cu ildə həyata keçirilmiş qazıntı işlərinin əsas məqsədi Qədim Gəncə qala divarlarının (birinci və ikinci divar sıraları) inşaat texnikasının müəyyənləşdirilməsi və qala divarlarından kənarda mədəni təbəqənin qalınlığının araşdırılması olmuşdur. Qala divalarından kənarda, Gəncəçay sahilində, solsahil qalasının şimal-şərq künc qülləsindən 150 addım aralıda yerləşən yanaşı iki meydanda qazıntılara başlanılmışdır. Burada birinci meydançada böyük yaşayış binası kompleksi, ikinci meydançada isə aşağı körpüyə eniş yolu aşkarlanmışdır. Bu iki meydançadan birincisində mədəni təbəqənin qalınlığı 130-150 sm, ikincisində isə 100-120 sm müəyyən edilmişdir.
1940-cı ildə həyata keçirilmiş arxeoloji qazıntı işlərinin əsas məqsədi şəhərin formalaşması tarixinin, birinci və ikinci qala divarları halqalarının inşa dövrünün müəyyənləşdirilməsi, həmçinin qala divarlarından kənarda yerləşən ərazilərin öyrənilməsi olmuşdur. Bu məqsədlə 1940-cı ilin qazıntı planına Qədim Gəncə qalasından cənub-qərbdə yerləşən Xaraba yeri ərazisində, o cümlədən, Nizami Gəncəvinin məzarı yerləşən qədim qəbirsanlıq ərazisində tunc dövrünə aid üç kurqan və orta əsrlərə aid altı məzarın öyrənilməsi də daxil edilmişdir.
Birinci qala divarı
290px|thumb|left|[[Gəncəçay sahilində yerləşən müdafiə səddinin qalıqları]] Birinci qala divarlarının öyrənilməsi məqsədi ilə üç sahədə qazıntı işləri aparılmışdır. Qazıntı sahələrindən ikisi qala divarlarının şimal hissəsinin şərq qurtaracağında, üçüncüsü isə şimal qurtaracağı yaxınlığında yerləşir. Bu hər üç qazıntı sahəsi birinci divarın şərq künc qülləsi ətrafında yerləşir. Birinci qazıntı sahəsində işlər zamanı daxili divarın 6 metr uzunluğunda fasadı təmizlənərək üzə çıxarılmışdır. Ümumilikdə birinci tədqiqat sahəsi 5 metr en, 40 metr uzunluğa malik olmuşdur. Bu sahədə qazıntılar zamanı qala divarlarrı daxilində müxtəlif şəhər tikililərinin qalıqları aşkarlanaraq təmizlənmişdir. Aşkarlanmış tikililərin inşası zamanı əsasən çaydaşından istifadə olunmuşdur. Kərpicə isə bu tikililərdə nadir halda rast gəlinir.
Bu ərazinin təmizlənməsi zamanı çaydaşı ilə döşənmiş kiçik şəhər meydanı üzə çıxarılmışdır. Meydanın döşəməsi inşaat baxımından 1938-ci il qazıntıları zamanı körpü yaxınlığında təmizlənmiş ərazinin döşəməsini xatırladır. Həmin ərazidə qala divarının inşaat texnikasının müəyyənləşdirilməsi məqsədi ilə, divar, yuxarıdan aşağıya doğru 50 sm ölçüdə kəsilmişdir. Müəyyən edilmişdir ki, qala divarlarının aşağı hissəsi gil-saman qarışığından inşa edilmiş, 3 metr hündürlükdən sonra isə inşaat materialı kimi 33x33x8 sm ölçülü çiy kərpicdən istifadə edilmişdir. Arxoloqların qala divarından bütöv kərpic çıxarmaq cəhdləri uğursuzluqla nəticələnmişdir və burdan belə qərara gəlinmişdir ki, daxili qala divarlarının hörgüsü zamanı kərpiclər hələ tam qururmamış olmuşdur.
Daxili qalanın tədqiqatı sonrakı mərhələdə bir qədər qərb tərəfdə 50 metr uzunluğa malik sahədə aparılmışdır. Burada qala divarı kvadrat formalı, 5 metr hündürlüyə malik üç qüllə ilə bölünmüşdür. Bu üç qüllədən yalnız ən şimalda olanın ərazisində ətraflı tədqiqat aparılaraq, qüllə təməlinə kimi qazılmış, onun yanında çaydaşı və gil məhlulundan inşa edilmiş tikililərin özülləri aşkara çıxarılmışdır. Araşdırmalar nəticəsində müəyyən edilmişdir ki, bu ərazidə qala divarlarının təməli sarı fil məhlulundan inşa edilmişdir. 2 metr hündürlükdən etibarən isə hörgü 42x42x12 sm ölüçülü çiy kərpiclər vasitəsiylə davam etdirilmişdir. Kərpiclərin hazırlanması zamanı sarımtıl gil və saman qarışığından istifadə olunub. Ümumilikdə daxili qala divarlarının eni 6 metrə bərabər olmuşdur.
Daxili qalanın tədqiqat işləri, tikilinin şimal küncündəki şərq qülləsi yaxınlığında 15-50 metr ərazidə davam etdirilmişdir. Burdakı tədqiqatlar zamanı tikilinin təməlinin iki sıralı çaydaşları və gil məhlulundan hörülməsi aşkara çıxarılmışdır. Yuxarı hissədə görgü 33x33x8 sm ölçülü böyük və 31x31x7 sm ölçülü kiçik çiy kərpclərdən istifadə ilə həyata keçirilmişdir. Ümumilikdə qala divarı, digər tədqiq edilmiş ərazilərdə olduğu kimi 6 metr enə malikdir.
Birinci qala divarının müxtəlif yerlərində aparılan tədqiqatlar nəticəsində onun hər tərəfdən eyni dövrdə inşa edilməsi, eyni qalınlığa və höhkəmliyə malik olması müəyyən edilmişdir. Birinci qala divarlarının şərq tərəfinin fasadı gil hörgü üzərinə əlavə edilmiş və bir metr enə malik olan çaydaşı-gil toxuması ilə üzlənmişdir. Hörgüdən tökülmüş dağ yerlərindən məlum olur ki, qala divarlarının qərbində yerləşən dairəvi qüllənin fasadı kimi şərq divarının fasadı da çaydaşı-tuf hörgüsü ilə bəzədilmişdir. Hörgü texnikası və xarakterinə görə fasad, çiy kərpiclərdən tikilmiş qala divarlarının özündən daha sonrakı dövrdə inşa edilmişdir.