cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kələnov
Tarixi
Kəndin ərazisi təsərrüfat məşğuliyyəti üçün əlverişli olduğuna görə keçmişdə Zərqava kəndindən bir sıra ailələr əvvəlcə bu məkandan qışlaq kimi istıfadə üçün buraya gəlmiş və 19-cu əsrin əvvəllərindən isə indiki ərazidə həmişəlik məskunlaşmışlar.Həm ilk zamanlarda,həm də sonrakı dövrlərdə əsasən taxılçılıqla,maldarlıqla, arıçılıqla,bağçılıqla məşğul olmuşlar. Yerli əhali arasında indiyədək işlədilən "Dadaş bağı", "Salman bağı", "Hacı bağçası" (tatca:"Bağça Həci"), "Murad bağı", "Məmmədağa qoruğu", "Axundun arıçılıq sahəsi" (tatca:"Əngəlu Axund"), "Talıbın arıçılıq sahəsi" (tatca:"Əngəlu Talıb") və sair yer adları o dövrlərdə yaranıb və ərazidə məskunlaşmış insanların məşğuliyyətini göstərir.
Kəndin böyük biçənək sahələri olan "Güləvaxt" adlanan ərazisində isə ilk zamanlarda  ot biçini ilə məşğul olublar. Həmin məkan geniş əraziyə malik düzənlikdən ibarət olub.Düzənliyin əhatə etdiyi sahələr əvvəlcə  tam boş idi,orada hələ yaşayış da yox idi. Oradakı biçənək sahələri hər ilin bahar aylarında gül-çiçəyə bürünürdü.Sahələri biçən insanlar isə uzaqda yaşadıqlarına görə biçənəklərin olduğu ərazidə görüləcək yeganə təsərrüfat işini - otların biçilməsi işini məhz düzənliyin gül-çiçək vaxtında  yerinə yetirirdilər. Bu səbəbdən həmin düzənliyə “Güləvaxt”  adı  verilmiş və  “gül-çiçək vaxtında işlər görülən yer (ərazi)” mənasında işlədilmişdir. (Sonralar bu söz tat dilində müəyyən dəyişikliklərə uğrayaraq yerli əhali arasında əvvəlcə "Güləvəxt", hal-hazırda isə əsasən "Kuləvəxt" kimi işlədilir). 19-cu yüzilliyin ortalarında insanlar düzənliyin bir hissəsində daimi məskünlaşmış və "Güləvaxt" düzənliyi ilə eyni ad daşıyan yeni oba yaranmışdır.
Sovetlər dönəmində kolxoz quruculuğunun elə ilk illərində Kələnov kəndinin əhatə etdiyi ərazilərdə Kalinin adına kolxoz təşkil olunmuşdur.Saf əqidəli,nurani və mömin bir insan olan Məmmədağa kişi kolxozun ilk sədri seçilmişdir. O zamanlar mürəkkəb,ziddiyyətli proseslər getdiyinə,müəyyən qadağaların qoyulduğuna baxmayaraq, uşaqlıqdan ibadətlə məşğul olan Məmmədağa kişi ən çətin dövrlərdə də namaz qılmaqda, islamın buyurduğu bütün işləri görməkdə davam etmişdir.Sonrakı dövrlərdə kolxoz sədri vəzifəsini Şəmsəddin Seyidov,Seyfulla Həlimov,Qədiməli Əmirov və başqaları icra etmişlər.
Şahidlərin söylədiklərinə görə Kalinin kolxozu rayonda nümunəvi təsərrüfat sayılırdı,orada insanlar arasında mehribanlıq,səmimiyyət var idi,nizam-intizam var idi,ümumiyyətlə isə digərlərindən fərqli olaraq,Kələnovda, o cümlədən onun kolxozunda həmişə çörək, xeyir-bərəkət və insanlara qayğı çox olmuşdur.Hətta ağır dönəmlərdə - aclıq,müharibə,dağıntı illərində yaxın və uzaq yaşayış məntəqələrindən xeyli sayda insan,xüsusən uşaqlar,qocalar,qadınlar buraya pənah gətirmiş və onlar burada ayrı-ayrı ailələrin himayəsinə götürülərək həm kolxozdan, həm də kəndin xeyirxah insanlarından aldıqları lazımi köməklik sayəsində yaşaya bilmişlər.Kolxoz  indiki Vəlvələ İƏD-nin ərazisini də əhatə edirdi. Müharibədən sonra 60-cı illərin ortalarınadək orada taxıl,çəltik,qargıdalı, bostan bitkiləri əkilib becərilirdı. Maldarlıq da əsas təsərrüfat sahələrindən sayılırdı.Sovxozun bir neçə yerdə maldarlıq fermaları, qoyunçuluq təsərrüfatları,anbarları var idi.50-60-cı illərdə həmin ərazinin geniş sahələrində Kalinin sovxozunun fəhlələri tərəfindən böyük bağ sahələri salınmışdır.sonradan isə Sovxoz bölündüyünə görə bu bağlar Səməd Vurğun sovxozu üçün qalmışdır.Nəticədə həmin bağları salmış insanlar Zərqava sovetliyinin ərazisində yenidən bağ sahələri yaratmalı olmuşlar.
Adi atşabalıdı
Ümumi məlumat
Müxtəlif müəlliflərin fikrinə görə atşabalıdının müxtəlif hissələrindən hazırlanan preparatlardan ağrıkəsici, hipertoniya, əsəb, stres və s. xəstəliklərin müalicəsində istifadə edilir. V. Q. Nikolova görə (1964) ağ ciyər xəstəliklərində, podaqra damar qıcolmalarında, öd kisələrinin pozuntularında, təngnəfəslikdə, diz qapaqlarında baş verən yaraların müalicəsində geniş istifadə edilir. Atşabalıdından hazırlanan "venostazin"dən babasilin, damarların genişlənmələrində tromboflebitin, aterosklerozun müalicəsində daxilə qəbul edilir.
Kələnov
Tarixi
Ölkə miqyasında kolxozların iriləşdirilməsi zamanı Zərqava sovetliyi ərazisində yaradılmış vahid kolxoza Kalinin adına kolxozun adı verilmişdir. Ayrı-ayrı illərdə Camal Cəfərov,Həmdulla Şükürov,Teymur Zamanov,Niftalı Sultanov,Dünə Əliyeva,Sabir Qazıyev bu kolxozun sədri olmuşlar Həmin kolxoz 1964-cü ildə eyni adlı sovxoza çevrilmişdir. Zərqava sovetliyi ilə yanaşı, sonralar yaradılmış Vəlvələ sovetliyinin də əhatə etdiyi ərazilər Kalinin adına sovxozun təsərrüfatçılığında olduğuna və belə böyük təsərrüfatın idarə edilməsində çətinliklər yarandığına görə Gədik Sirti adlanan yüksəklikdən Zərqava kəndinə qədər olan ərazidə sovxozun 2 nömrəli şöbəsi yaradılmışdır. Bu şöbənin müdiri vəzifəsini Ələkbər Bayramov yerinə yetirmişdir. Sovxozun həmin şöbəsi 4 ilə yaxın fəaliyyət göstərmişdir.
Adi atşabalıdı
Ümumi məlumat
M. A. Nosal və İ. M. Nosala (1959) görə budaq və çiçəklərindən hazırlanan dəmləməsindən uşaqlıq qanaxmalarının, xüsusən də klimakteriya dövründə, eləcə də yenicə əmələ gələn bədxassəli şişlərin müalicəsində tətbiq edilir.
Kələnov
Tarixi
1968-ci ildə ərazinin yerli idarəetmə sistemində dəyişiklik baş vermişdir. Zərqava sovetliyi ərazisinin bir hissəsində yeni inzibati ərazi vahidinin - Vəlvələ sovetliyinin yaradılması ilə əlaqədar sovxoz  2 yerə bölünmüşdür. Bölünmüş Zərqava sovetliyinin ərazisi əvvəlki kimi Kalinin adına sovxoz olaraq qalmış və yeni yaradılmış Vəlvələ sovetliyinin ərazisində isə ayrıca bir təsərrüfat - Səməd Vurğun adına sovxoz yaradılmışdır. S.Vurğun adına sovxozün ilk direktoru Sabir Qazıyev olmuşdur (onun ardınca bu sovxoza 1996-cı il islahatlarına qədər olan dövrdə Ədilşah Cümşüdov,Əhəd Məmmədov,Tofiq Mirzəyev,Firdovsi Məmmədov,Aslan Tahirov,Səfər Bayramov rəhbərlik etmişdir). Dəyişiklikdən sonra Kalinin adına sovxozda direktor vəzifəsini əvvəlcə Nizaməddin Ağayev, sonrakı müddətlərdə isə Seyidbaba Qasımov,Tofiq Xəlilov,Şıxəli Hacıbabayev,Həsən Günəşli,Səfər Bayramov və Hüseyn Kərimov icra etmişlər. 90-cı illərin 1-ci yarısında Kalinin sovxozu “İstiqlal” sovxozu adlandırırlmışdır. 1996-cı ildə aqrar islahatların həyata keçirilməsi ilə əlaqədar sovxoz ləğv olunmuş və onun torpaqları,əmlakı ərazidə yaşayan insanlar arasında bölüşdürülmüşdür.
Adi atşabalıdı
Ümumi məlumat
Elmi təbabətdə atşabalıdının meyvəsindən hazırlanan eskuzan və esflazid preparatlarından eləcə də onun hissələrinin tərkibində olan (saponin, flavonoid, essin) maddələrdən hazırlanan preparatlardan damar genişlənmələrində, babasil, flebitin və tromboflebitin müalicəsində geniş istifadə olunur. Essin soyuqdəymə proseslərini aradan qaldırır, kapilyarların qırılmasının qarşısını alır, onların divarlarını möhkəmləndirir və tonusunu artırır. Bütün bunlar venoz damarlarda qanın normal hərəkətinə şərait yaradır, toplanan artıq suları orqanizmdən çıxarılmasına səbəb olur.
Kələnov
Toponimikası
Kələnov oyk, mür. Quba r-nunun Zərqova i.ə.d.-də kənd. Dağətəyi ərazidədir. Oykonim kələ (tat dilində "kələ","kələhə" sözündən olmaqla, "böyük", "əsas","çox" ) və nov ("su mənbəyi,su olan yer","nohur","gölməçə") sözlərindən düzəlib, "böyük nohur, böyük gölməçə,çox su yığılan yer" mənasındadır.Çünki həqiqətən də vaxtilə bir-birinə yaxın olan bulaqların suyu eyni yerə axıb toplanmaqla böyük nov - böyük nohur,böyük gölməçə, su mənbəyi (su yığılan yer) əmələ gəlmişdir."Kələnov" adının yaranması da məhz bu faktla bağlıdır. Daimi su mənbəyinin olması və əlverişli şəraitin mövcudluğu sayəsində bu ərazi bir neçə əsr öncə bağ-bostan,maldarlıq və digər təsərrüfat növləri ilə məşğul olmaqdan ötrü insanların diqqətini cəlb etmiş və onlar burada əvvəlcə mövsümi,sonra isə daimi məskən salmışlar. "Kələnov" sözünün meydana gəlməsində əsas olmuş böyük nohurun (gölməçənin) və su yığılan yerin qidalandığı O vaxtkı bulaqlar indi də var.Əvvəlki dövrdən fərq yalnız bundadır ki,hazırda həmin bulaqların suyu böyük nohura(gölməçəyə) deyil, yerli sakinlərin rahatlığı üçün su boruları vasitəsilə onların şəxsi həyətlərinə axır. Toponim kəndin salındığı ərazini relyef cəhətdən təsvir edir.
Adi atşabalıdı
Ümumi məlumat
Atşabalıdından hazırlanan preparatlar qanda laxtalanmanı azaldır, damarlarda trombun əmələ gəlməsinin qabağını alır, kapilyar və venoz damarlarının divarlarını möhkəmləndirir. Atşabalıdının spirtli çıxarışı, cövhəri, dəmləməsi, yarpaq, çiçək və meyvəsindən hazırlanan spirtli çıxarışından ən daxildə və xaricdə damar tutulmalarında (qıcolmalarında), öd vəzisi pozuntularında, həzm sisteminin xroniki pozuntularında, podaqra, revmatizm, oturaq damar genişlənmələrində, oturaq sinir xəstəliklərində, babasilin, trombların, baldır yaralarının müalicəsində geniş istifadə edilir. Bundan başqa atşabalıdından dərinin qocalmasının qarşısının alınmasında, tüklərin dibini möhkəmləndirilməsində, onların tökülməsinin qarşısının alınmasında istifadə edilir. Sakitləşdirici xüsusiyyətlərə malik olduğundan ondan hazırlanan preparatlardan əsəb sakitləşdirici kimi əsəb xəstəliklərində istifadə edilir. Qabığından hazırlanan cövhərindən prostatın, adenomanın müalicəsində, həmçinin cinsi fəaliyyətin artırılmasında işlədilir.
Kələnov
Əhalisi
Prosesin ilk böyük dalğası 20-ci əsrin 40-cı illərinədək olan müddət ərzində məhz həmin zamanlarda cərəyan etmiş təlatümlərlə, mürəkkəb hadisələrlə bağlı olmuşdur.Nəticədə müəyyən sayda ailələr bu yerlərdən köçüblər. İkinci dünya müharibəsi zamanında isə böyük sayda cavanlar müharibəyə gedərək qayıtmayıblar. Həm müharibə dövrünün, həm də ondan sonrakı dövrün ciddi çətinlikləri ilə əlaqədar daha bir qrup əhali həmin yaşayış məntəqələrini tərk etmişdir. 50-ci illərdə və 60-cı illərin əvvəllərində isə bu kəndlərdə əhali axınının yeni dalğası baş vermişdir. Kəndlər perspektivsiz hesab edildiyindən və köçmək zərurəti ortaya atıldığından Güləvaxt və Əliqulu kəndləri əhalisinin hamısı, Həsəngeridəki əhalinin isə bir hissəsi miqrasiya etmək zorunda qalıblar. Əslində adı çəkilən kəndlər gözəl yerlər sayılırdı, təsərrüfat fəaliyyəti üçün əlverişli idi.
Adi atşabalıdı
Təbii yayılması
Cənubi Balkan yarımadasında, Şimali Yunanıstanda və Cənubi Bolqarıstanda dağlarda, dəniz səthindən 1000–1200 m yüksəklikdə bitir.
Kələnov
Əhalisi
Güləvaxt obası hündür ərazidəki düzənlikdə yerləşirdi, çox mənzərəli yer idi.Oradan ətrafa açılan xoş mənzərə indinin özündə də ruh yüksəkliyi yaradır, insana müsbət enerji verməklə yaşamaq,qurub yaratmaq meylini artırır. Oranın sakinləri bağçılıq və taxılçılıqla məşğul olurdular, geniş otlaq sahələri movcud olduğuna görə obadan böyük mal-qara. qoyun sürüləri çıxırdı. Lakin son axın zamanı ailələrin çox hissəsi Çayqışlaq, Bərqov, Zərqava kəndlərinə, az hissəsi isə Kələnovun özünə köçdüyü üçün bu oba tam boşalmışdır. Əliqulu obası da (tat dilində obanın adı “Əliqulu”lu və ən çox isə qısaca “Əlqullu” kimi işlədilir) səfalı yerlərdən idi.Təbiət öz gözəlliklərini bu yerdən əsirgəməmişdi. Hər tərəfdən bağlarla və yaşıllıqlarla haşiyələnmişdi.Əhalisi təsərrüfat işləri ilə çox fəal məşğul olurdu.Perspektivsiz kəndlər məsələsi Əliqulu sakinlərinin də miqrasiyasını labüd etmişdir. Onların yalnız bir qismi Kələnova. əksəriyyəti isə Qubanın,Xaçmazın, Abşeronun ayrı-ayrı yaşayış məntəqələrinə köçüblər.Nəticədə Əliquludakı (tatca Əlqullu adlanan) yurd yeri birdəfəlik yox olub getmişdir.
Adi atşabalıdı
Botaniki təsviri
Hündürlüyü 25–30 m, diametri 1 m-dən çox olan, sıx mütənasib çətirli, iri gövdəli, dekorativ ağacdır. Gövdəsinin qabığı boz-qonur rəngdə olub, çatlayaraq nazik lövhəciklər halında tökülür. Cavan budaqları yoğun, çılpaq, sarımtıl-qəhvəyi və ya qırmızımtıl-qonur, boz rəngə çalan mərciməklərlə örtülüdür. Yumurtacıqları iri, 1–3 sm uzunluqda olub, yapışqanlıdır. Yarpaqları iri, barmaqları mürəkkəb, 20 sm uzunluqda olub, 6–7 oturaq, iri, uzunsov, nizəvari, ucu iti, kənarları mişarvarı dişli olub, 8–20 sm uzunluqdadır. Yarpaq saplağı 15 sm-ə çatır. Tumurcuqları iri (2–3 sm uzunluqdadır), yapışqanlı pulcuqlarla örtülüdür. Çiçəkləri sıx, 20–30 sm uzunluqda və 7–12 sm enində, düz dayanan, piramidal şəkilli süpürgəçiçək qrupunda yerləşir, beş dilimli kasacıqdan, beş ağ rəngli kirpikvari ləçəklərdən ibarətdir. Kasacığı silindrvari-zınqırovvaridir. Ləçəkləri 5–13 mm-ə qədər uzunluqda, ağ və ya qırmızımtıldır. Yumurtalığı xırda tikancıqlarla örtülüdür. May-iyun aylarında çiçəkləyir, sentyabr-oktyabrda meyvəsi yetişir. Meyvə yetişəndə uc tərəfi çatlayandır. Toxumları 2,5–3 sm uzunluqda qəhvəyi-qonur rəngdədir. Payızda yarpapaqları qızılı-sarı rəng alır.
Ekologiyası
Mülayim iqlim şəraitində yaxşı bitir.
Kələnov
Əhalisi
Əhalisinin müəyyən hissəsi miqrasiya edən Həsəngeri obasından və təbiətin bu dilbər guşəsindən nisbətən geniş bəhs etmək lazımdır. Həsəngeri gözəl təbiətə malik yer olub və indiyədək qalmaqdadır, çoğrafi yerləşməsi baxımından sehirli nağıllar aləmini xatırladır, iri sal daşın içərisindən süzülüb gələn buz kimi soyuq suyu olan bulağı vardır və yaxın ərazilərin əhalisi hətta ən sərin suları içərkən soyuqluğuna görə onları Həsəngeri bulağının suyuna bənzədərək müqayisə edirlər. O vaxtlarda Həsəngeri kənd təsərrüfatı üçün əlverişli məkan olduğundan burada arıçılıq, bağçılıq, heyvandarlıqla məşğul olan çoxlu sayda ailə təsərrüfatları cəmləşmişdi. Lakin 50-60-cı illərdə hökm sürən perspektivsiz kəndlərlə bağlı ədalətsiz yanaşma Həsəngeri obasından da yan keçmədi. Əhalinin müəyyən hissəsi yaxın və uzaq yaşayış məntəqələrinə köçməli oldu. Yerli sakinlər arasında güclü,kəsərli söz sahibləri sayılan Abdal kişinin və Nəcmulla kişinin yalnız qətiyyəti, məntiqli əsaslandırmaları, aidiyyətli təşkilatların nümayəndələrini inandıra bilmək bacarıqları sayəsində Həsəngeri yaşayış məskəni tam boşalmaq təhlükəsindən xilas oldu.Nəticədə əhalinin bir hissəsi burada qaldı və yaşayış məntəqəsi də öz movcudluğunu indiyədək qoruyub saxladı.
Adi atşabalıdı
Azərbaycanda yayılması
Mədəni halda bir çox şəhər və kəndlərin yaşıllaşdırılmasında istifadə edilir. Abşeronda su ilə təmin olunmuş sahələrdə əkmək olar.
Kələnov
Əhalisi
Beləliklə.xeyli əhalinin yaşadığı 2 oba bütünlüklə yox olub getmiş,onların adları yalnız yaşlı nəsil tərəfindən xatırlanır. Həsəngeri isə qismən qalmışdır. Adları sadalanan hər 3 obadakı yurd yerləri vaxtilə buralardan köçmüş insanların yaddaşlarında əbədi və şirin bir xatirəyə çevrilmiş və həmin xatirələr zaman-zaman yeni nəsillərə ötürülməkdədir. Ümumiyyətlə isə baş vermiş proseslər Kələnov əhalisinin sonrakı sayına da öz təsirini göstərmişdir.
Adi atşabalıdı
İstifadəsi
Ballı bitkidir. Meyvələrindən nişasta, yağ, spirt, saponin və s. maddələr alınır. Yaşıllaşdırmada qrupla xiyaban və yol kənarlarında əkmək üçün qiymətlidir.
Müalicə preparatlarının hazırlanması
Atşabalıdının müxtəlif hissələrindən ev şəraitində hazırlanan preparatların müalicəvi keyfiyyəti, heç də sənaye şəraitində hazırlanan müalicə vasitələrindən geri qalmır. Bu preparatlardan müalicə edən həkiminizin icazəsi ilə qəbul edə bilərsiniz.
Prostatın adenoması zamanı. Atşabalıdının yetişmiş meyvəsinin qabığından hazırlanmış məhluldan 25 q götürüb 250 ml spirtə töküb 2 həftə qaranlıq yerdə saxlayıb süzün. Gündə 2 dəfə səhər və günorta 10 damcı qəbul edin. Sulu dəmləməsindən isə 20 damcı qəbul edə bilərsiniz. Müalicə kursu 20 gündür. 10 gün fasilə verib, yenidən müalicəni təkrar edə bilərsiniz; müalicə kursunu 10 dəfə təkrar etmək məsləhət görülür.
Damar ağrılarında. 10 ədəd yetişmiş atşabalıdı meyvəsinin qabığını xırdalayıb, 0,5 litr arağın üzərinə töküb ağzını möhkəm örtüb, 7–10 gün soyuq qaranlıq yerdə saxlayıb süzün. Cövhəri pambığa hopdurub ağrıyan nahiyəyə sürtün cövhərdən kompres formasında da istifadə etməklə yanaşı gündə 3 dəfə, yeməkqabağı 30 damcı qəbul edin.
Xroniki bronxit zamanı. 1 çay qaşığı xırda doğranmış qabıq və yaxud yarpağından götürüb 2 stəkan soyuq suya töküb 8 saat dəmləyib süzün. Gündə 5–6 dəfə, yeməkarası 2–3 xörək qaşığı qəbul edin. Cövhər papiros çəkənlər üçün daha faydalı hesab edilir.
Öskürək zamanı. Doğranmış atşabalıdı yarpağından 1 çay qaşığı götürüb 1 stəkan qaynar suya töküb, 5–10 dəqiqəyə süzün. Tərkibinə 1 çay qaşığı bal qatıb qəbul edin.
Damar genişlənmələri zamanı. 50 q atşabalıdının meyvəsinin qabıqlarını təmizləyib, əzib, tünd rəngli şüşə qaba töküb üzərinə 0,5 litr araq əlavə edin. Sonra 2 həftə soyuq yerdə saxlayıb hər gün tez-tez çalxalayıb süzün. Gündə 3 dəfə, yeməkdən qabaq 10 damcı qəbul edin. Müalicə kursu 3–4 həftədən artıq olmamalıdır. Bundan sonra müalicəni aşağı dozada davam etdirmək olar. Daha qatı olsun deyə 50 q xammalı 250 ml spirtə töküb çıxarıış aldıqdan sonra genişlənmiş damarların üzərinə kompres şəklində qoyub sarıya bilərsiniz.
Babasil zamanı. Atşabalıdının meyvə və qabığından 5 q götürüb 1 stəkan qaynar suya töküb, 30 dəqiqə qaynadıb süzün və ilk həcminə gətirin. Gündə 2–3 dəfə, yeməkdən sonra 1 xörək qaşığı qəbul edin.
Xroniki qaymarit zamanı. 2 ədəd yetişmiş atşabalıdı meyvəsini qaynadılmış soyuq suya salıb 3–4 gün isladın. Axşam 1 ədəd meyvəsinin qabığını təmizləyib ət hissəsini götürüb əzib, günəbaxan yağı ilə qarışdırıb, ağrıyan yerə qoyun və çox saxlamağa çalışın. Açıq dəlikdən selik və irin axmağa başlayacaq. Müalicənin qurtaracağında yara yerinə gənəgərçək yağı yaxın.
Hipertoniya zamanı. Atşabalıdının qurudulmuş çiçəklərindən 5 q götürüb 0,5 litr arağın üzərinə töküb, 7 gün dəmləyib süzün. Sonra 1:4 nisbətində araq ilə qarışdırıb gündə 3–4 dəfə qəbul edin. Müalicəni 3 həftə davam etdirin. Aldığınız cövhərin ağzını möhkəm bağlayıb qaranlıq yerdə saxlayın.
Döşdə və uşaqlıq yollarında əmələ gələn mastopatiya zamanı. Axşamlar quru atşabalıdı çiçəklərindən 6–8 xörək qaşığı götürüb 1 litr suya töküb, qaynama dərəcəsinə çatdırın (ancaq bişirməyin). Axşam qazanın ağzını örtüb üzərinə isti odeyal sərib, səhər süzün. Qurtum-qurtum hər saat qəbul edin.
Podaqra zamanı. Quru atşabalıdı çiçəyindən 20 q götürüb 0,5 litr arağın üzərinə töküb 2 həftə dəmləyin, süzüb istifadə edin.
Poliartirit zamanı. 5 xörək qaşığı və yaxud 5 atşabalıdı meyvəsinin xırdalanmış hissəsindən götürüb 0,5 litr istənilən bitki yağına töküb su hamamına qoyub 1 saat saxlayın. Soyudub, süzüb ağrıyan nahiyəyə sürtün. Belə mazdan üz dərisinin cavanlaşdırılmasında və ağardılmasında istifadə edə bilərsiniz.
Radikulit zamanı. Qurudulmuş atşabalıdı çiçəklərindən 1 xörək qaşığı götürüb 10 xörək qaşığı yağa əlavə edib qaranlıq yerdə saxlayın. 12 gündən sonra götürüb su hamamına qoyub qaynadıb süzün. Ağrıyan nahiyəyə sürtün.
Revmatizm zamanı. 1,5 kq xırdalanmış ət maşınından keçirilmiş atşabalıdı meyvəsindən götürüb 5 litr soyuq suya tökün, 30 dəqiqə bişirib süzün. Temperaturu 30–35 °C olan vannadakı suya tökün. Əməliyyatı 15 dəqiqə davam etdirin. Bu, dəri səpmələrində, əsəb narahatlığında əhəmiyyətli hesab edilir.
Diqqət! Ev şəraitində hazırlanmış atşabalıdı preparatlarını 3–8 həftədən artıq qəbul etmək məsləhət görülmür.
Brickellia betonicaefolia
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Rustov (kənd)
Rustov — Azərbaycan Respublikasının Quba rayonunun inzibati ərazi vahidində qəsəbə. Azərbaycanın Quba rayonunda Böyük Qafqaz dağlarının ətəklərində yerləşən gözəl bir qəsəbədir. Qəsəbədə bir çox tarixi abidələr vardır.
Tarixi
Qədim tarixə malikdir. Qəsəbədə olan tarixi abidələr və tapıntılar bunu sübut edir. 1587 də Osmanlı İmperiyası tərkibində Cənubi Qafqazda Dərbənd əyalətinin Rustov sancağı olmuşdur.
Toponimikası
Rustov oyk., sadə. Quba r-nunun eyniadlı i.ə.v.-də kənd. Rustov çökəkliyindədir. Yerli tələffüz forması Rustadır. 1728-ci ilə aid xəritədə Rəstab kimi qeydə alınmışdır. Oykonimin İran dillərindəki rusta (kənd, qəsəbə) sözündən olması güman edilir. Erkən orta əsrlərdə hökmdara məxsus torpaqlara rustak deyilirdi. Rustak eyni zamanda XIII-XIV əsrlərdə İranda inzibati bölgü vahidi olmuşdur. XVI əsrə aid mənbələrdə Şirvanın səkkiz mahalından biri olan Rustovun 30 kənddən və 675 evdən ibarət olması haqqında məlu¬mat verilir.
Əhalisi
Əhalisinin çox hissəsini tatlar təşkil edir.Rustov qəsəbəsi tərkibində 12(oniki) kənd var ki onların əhalisi irandilli qurupa aiddir. Rustov qəsəbəsində 6 (altı) min Tat əhali yaşamaqdadır.Tat xalqının ən əski yaşayış yerlərindən olub. Rustov tat dillində (rusta) ( rustai) yəni :kənd və ya kəndli mənası verir. Tatların öz milli Tat dilləri var. 2009-cu ilin siyahıyaalınmasına görə əsasən kəndə 946 nəfər əhali yaşayır.
Bulbophyllum kanburiense
(Bulbophyllum kanburiense) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Mitoz bölünmə
Eukariot hüceyrələrin əsas bölünmə üsullarından biridir. Fasiləsiz surətdə davam edən bu prosesin öyrənilməsini asanlaşdırmaq üçün onu şərti olaraq 4 hissəyə ayırırlar: Profaza, Metafaza, Anafaza, Telofaza. Mitoz bölünmə prosesi İnterfazadan sonra başlayır.
Profaza
Mitozun birinci fazasıdır. Bu fazada hüceyrənin nüvəsi həcimcə böyüyür, nüvə şirəsinin qatılığı azalır. Spirallaşma nəticəsində nüvə şirəsində olan sapşəkilli xromosomlar qısalır, yoğunlaşır və işıq mikroskopunda daha aydın görünür. Bu zaman ikiləşmiş sentriollar (sentriola malik hüceyrələrdə) qütblərə çəkilir. Sentriollar qütblərə çəkildikdən sonra bölünmə vətərləri yaranmağa başlayır. Profazanın sonunda nüvə pərdəsi (qılafı) ayrı-ayrı hissıciklərə parçalanaraq əriyir. Həmin hissəciklər endoplazmatik şəbəkənin membranlarına birləşir. Profaza boyu xromosomların qalınlaşması davam edir, sonra nüvəcik itir. Nüvə pərdəsi və nüvəcik itdikdən sonra xromosomlar sərbəst şəkildə sitoplazmada yerləşir.
Bu dövrdə hər bir xromosomun həm sayı, həm də iki xromatidli olması müəyyənləşdirilə bilər.
Metafaza
Xromosomların spirallaşması ən yüksək səviyyəyə çatır və qısalmış xromosomlar hüceyrənin ekvator hissəsinə doğru irəliləyərək, metafaza lövhəsini əmələ gətirir. Hər bir xromosoun sentromerinə qütblərdən bir vətər teli birləşir. Metafazada bölünmə vətərlərinin yaranması başa çatır və xromosomlar qütblərdən bərabər məsafədə yerləşir. Bu dövrdə xromosomların ikixromotidli olmaları daha aydın görünür. Onlar yalnız sentromer hissədə bir-biri ilə birləşmiş vəziyyətdə olurlar. Bu səbəbdən metafazada xromsomları saymaq və morfoloji xüsusiyyətlərini təyin etmək daha asan olur.
Anafaza
Anafazada xromosomların xromotidləri bir-birindən tam ayrılaraq qütblərə çəkilirlər. Bu vaxtdan etibarən xromotidlər sərbəst xromosomlar hesab olunur. Xromotidlərin ayrılması anafazada xromosomların sayını iki dəfə artırır.
Telofaza
Mitoz bölünmə telofaza ilə başa çatır. Qütblərə çəkilmiş xromosomların spiralları açılır, onlar görünməz olurlar. Sitoplazmanın membran strukturundan yenidən nüvə qılafı əmələ gəlir və nüvəcik formalaşır. Nüvə bölünməsinin ardınca sitoplazma da ikiyə bölünür. Heyvan hüceyrəsində qılaf nazik olduğu üçün o, ortadan bölünərək iki qız hüceyrə əmələ gətirir. Bu hüceyrələrin hər biri ana hüceyrədə olduğu kimi diploid xromosom yığımına malik olur. Bitki hüceyrələrində qalın hüceyrə divarı olduğu üçün hüceyrələrin orta hissəsində eninə yerləşmiş lövhə əmələ gəlir və o, kənara doğru uzanaraq hüceyrəni ortadan ikiyə bölən plazmatik membran yaradır. Membranın yaranmasından sonra sellüloza mənşəli hüceyrə divarı əmələ gəlir.
Mənbə
11-ci sinif dərslik kitabı səh. 4-5 (Bakınəşr 2005)
196 (ədəd)
Yüz doxsan altı — say sistemində ədədlərdən biridir. Yüz doxsan beşdən sonra, yüz doxsan yeddidən əvvəl gəlir.
Vought F-8 Crusader
1952-ci ilin sentyabr ayında ABŞ Hərbi Donanması aviadaşıyıcılarda istifadə edilə biləcək, ön şərtlər içərisində təmirin asanlığı, qatlanan qanadlar, aşağı eniş sürəti və kreyser sürəti əsnasında supersonik sürətlərə çata bilən yeni bir təyyarə üçün səkkiz istehsalçı şirkət arasında yarış elan etdi.
Bundan öncəki üç cəhddə uğursuz nəticələr (F5U, F6U və F7U ilə) almış Chance Vought firması bu yarışmanı 45 dərəcə arxaya əyilmiş qanadları olan supersonik F8U “Crusader” ilə qazandı. Bu təyyarənin enmə və qalxma zamanı aşağı sürəti təmin edə bilən, hidravlik olaraq 7 dərəcəlik bucaq ilə qaldırıla bilən, uçuş və göyərtədə gövdəyə paralel olan xüsusi və bənzərsiz qanadları var idi. Dörd ədəd 20 mm-lik top ilə təchiz edilmiş F8U bir “silahşör” və pilotları tərəfindən hava üstünlük təyyarəsi olaraq qəbul edilirdi. Eyni zamanda 1800 kq-lıq silah yükü daşıya bilirdi. Bu yük gövdənin iki yanına bərkidilmiş 4 ədəd AIM-9 “Sidewinder” enfraruj AA döyüş raketi, qanad altındakı pilonlarda “Bullpup” AS idarə edilə bilən döyüş raketləri və “Zuni” AS raketlərindən ibarət idi.
F8U modelinin çox vacib olan uğurlarından biri Sakit okeandakı bir aviadaşıyıcıdan qalxıb ABŞ-ni başdan-başa keçərək Atlantik okeanına gəlməsidir. Tək motorlu bir təyyarə üçün çox vacib olan bu vəzifə əsnasında 1195 km/saat sürətlə qitələrarası sürət rekordunu da qırmağı bacarmışdır. Bu vəzifə əsnasında təyyarəni birbaşa astronavt və ABŞ senatoru olan USMC pilotu Minbaşı John Glenn idarə etmişdir. Livandakı patrul vəzifəsi, Kuba böhranındakı kəşfiyyat-foto vəzifələri də vacib vəzifələrindən hesab oluna bilər. Vyetnam müharibəsi zamanı davamlı olaraq ön sıralarda foto, hücum və qırıcı təyyarə vəzifələrində çıxış etmiş, 18 ədəd MiG vurmağı bacarmışdır. Bu vəzifədə 83 ədəd F8U vurulmuş, 109 ədədi isə zədələnmişdir.
F8U-NE Donanma üçün istehsal olunan son modelidir. Hər cür hava şəraitində vəzifəyə imkan yaradan APQ-94 axtarış və silaha nəzarət radarı ilə təchiz edilmişdir.
Radar axtarışına “Sidewinder” döyüş raketləri üçün infraruj axtarış quraşdırılmışdır. İki qanad arasındakı kambura da AGM-12 “Bullpup” döyüş raketlərini idarə edə bilməsi üçün əlavə avioniklər yerləşdirilmişdir.
1987-ci ildə ABŞ Hərbi Donanmasından çıxarılmışdır. Fransa Donanması isə hələ də (2001) istifadə edir.
Sitrin
thumb|Sitrin
Sitrin — sarı rəngli kvars, qiymətli daş.
Sitrinin min bir sirri
Sitrin termini mineral aləmə 1747-ci ildə Valerius tərəfindən daxil edilib. Sitrin limon rəngli mineraldır.
Sitrin-işıq rəmzi, əhval ruhiyyənin simvoludur. Bu şəffaf daş sizə çox eleqant görkəm verər və hər geyim növü ilə sizi iştirak etdiyiniz hər hansı bir ziyafətin şahanəsi edər. Sitrin soyuq brilliantdan fərqli olaraq insana bir sakitlik və əminlik bəxş edir.
Sitrin daşın bir çox qəribə xüsusiyyətləri, möcüzələri də var:
Gəlin ən əsasını xatırladaq. Qədim Romada natiqlər ən hörmətli, izzətli insanlar sayılırdı. Onlara orator deyirdilər. Nitqində defekt olan insanlar ağızlarına xırdaca daşı götürüb uzun müddət dəniz kənarında məşq edərdilər. Və o daş onların diksiyasına bir aydınlıq gətirərdi. İndi isə aydın olur ki, həmin möcüzəli daş parçası məhz sitrin olub.
Astroloqlar belə hesab edir ki, sitrin əkizlər və dolçalara düşərlidir. Oğlaqlar və əğrəblər isə bu daş-qaşdan uzaq olsalar yaxşıdır. Beləcə hər bir dəblə geyinən insanın üst-başında sitrin görəndə, onun hansı bürcdən olmasını da aydınlaşdırmaq olar. Hətta bu daşı qədim dövrlərdə tüfəngə qoyub, güllə kimi də atıblar. Bu daş-qaşla bəzənib, ictimaiyyət arasına çıxan hər kəsi sitrin daşı öz hərarəti və xeyirxahlığı ilə qoruya da bilir. Ailədə, işdə ovqatını xoş edir. Görün xırdaca bir təbii daş nə qədər böyük qüvvəyə və möcüzəyə malikdir. Təbiətdə bu daşa nadir hallarda rast gəlmək mümkündür. Sadəcə olaraq külçə şəklində tapılır. Sonradan 300–400 dərəcə istilikdə kristaı ametistin köməkliyi ilə əridilib əldə olunur.
Bu sehirli daşın gücünü, qüvvəsini üstünüzdə hiss etmək istəyirsinizsə, onda siz də sitrindən istifadə edin və dəbli görünün.
Təbabətdə əhəmiyyəti
Mədə-bağırsaq sisteminin müalicəsində istifadə edilir. Bu gün litoterapevtlər sitrini ümumi fiziki tonusu qaldırmaq, yaddaşı gücləndirmək və beyni aktivləşdirmək üçün məsləhət görürlər. Baş ağrısını yüngülləşdirir, körpə uşaqlarda nitq çatışmamazlığına kömək edir. "Qohumu" rauxotopaz (tüstülu kvars) kimi o da narkotikadan əziyyət çəkənlərə "yardımçıdır". Birincisi başgicəlləndirən peraparatdan qurtarmaq üçündürsə, ikincisi bu axmaq vərdişə bir də qayıtmamaq üçündür. Enerjili sitrin –müvəffəqiyyət və pozitiv hal üçün daşdır, insanlar arasında dostluq və qohumluq əlaqələrini gücləndirir, gözəl danışığa sövq edir, gözəgəlimli edir.
Siyasətçilər, tanınmış şəxslər, daima insanlarla ünsiyyət olan insanlar üçün sitrindən olan kulon gəzdirməsi məsləhətdir. Hissiyyatlı limon rəngli kvars insanları daha praktiki, rasional edir, özünə inam yaradır. Biznesmenlər, xüsusən də yeni işlərə başlayanlar üçün "xeyirlidir". Bu mineral, yaradıcı adamlara, hətta, fokusçulara, fala baxanlara da "yararlıdır". Astroloqlar sitrini Şirlərə, Əkizlərə və Qızlara məsləhət görürlər. Buğa bürcünə məsləhət deyil.
Qaralar (Şəmkir)
Qaralar (əvvəlki adı: Komsomol) — Azərbaycan Respublikasının Şəmkir rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 5 oktyabr 1999-cu il tarixli, 708-IQ saylı Qərarı ilə Şəmkir rayonunun Qasım İsmayılov kənd inzibati-ərazi vahidi tərkibindəki Komsomol kəndi Qaralar kəndi adlandırılmışdır.
Əhalisi
Kəndin əhalisi 583 nəfər təşkil edir ki, onun da 301 nəfəri kişi, 282 nəfəri isə qadındır.
İqtisadiyyatı
Əsas təsərrüfatı heyvandarlıq və əkinçilikdir.
Xırdayarpaq ağcaqayın
Xırdayarpaq ağcaqayın (Acer mono)
Təbii yayılması
Yaponiya, Koreya, Çin, Monqoliyada bitir.
Botaniki təsviri
Hündürlüyü 20–25 m-ə çatan, piramidal — şaxələnmiş çətirli, yarpağı tökülən ağacdır. Qabığı hamar, sonradan isə sarı-boz olur. Yarpaqları beş və ya yeddi pərli, eni 8–15 sm, hər tərəfdən yaşıl, zəif və ya mərkəzinədək kəsik, kənarları hamar, alt tərəfi tükcüksüz və ya əsas borucuqlarda yumşaq tükcüklüdür. Pərləri üçkünc, bərabər, ucu bizdir. Saplaqları uzundur. Payızda sarı, qırmızı rəng alır. Çiçəkləri sarı, salxımlara yığılmış, çiçək saplaqlarında 4–6 sm-dir. Yarpaqlarla eyni vaxtda və ya əvvəl əmələ gəlir. Bir ağacda ancaq erkək və ya ancaq dişi çiçəkləri olur. Tumurcuqları qışda tünd qırmızıdır. Aprel-mayda çiçəkləyir, sentyabrda meyvə verir. Meyvəsi cüt- cüt uzanmış qanadcıqlı, eni 1–1,5 sm, uzunluğu 3–3,5 sm, hamar qozanın uzunluğu 1–1,3 sm və eni 8–10 mm-dir. Qanadcıqları müxtəlif bucaqlar altında yerləşmişdir.
Ekologiyası
Meşələrdə, qayalıqlarda, dağlarda, dəniz səviyəsindən 1800 metr hündürlüklərdə bitir. Çox tez uyğunlaşır, nəmişli drenajlı torpaqlarda, zəif günəşli ərazilərdə bitir.
Azərbaycanda yayılması
Bakıda, Gəncədə, Qalaltında mədəni şəraitdə park və bağlarda becərilir.
İstifadəsi
Meyvələri yeməlidir, tərkibində şəkər vardır, müxtəlif siropların hazırlanmasında istifadə edilir. Tək əkinlərdə istifadəsi məqsədəuyğundur.
Məmmədəli bəy Qayıbov
Məmmədəli bəy Səlim bəy oğlu Qayıbov — azərbaycanlı aktyor, tərcüməçi, jurnalist.
Həyatı
Məmmədəli bəy Qayıbov Şuşada dünyaya gəlmişdir. Atası Səlim bəy Rəhim bəy oğlu Qayıbov (1865-...) Şuşanın hörmətli tacirlərindən sayılmışdır.
Məmmədəli bəy Qayıbov gənclik illərində müxtəlif teatr truppalarında iştirak etmişdir. Məmmədəli bəy Qayıbov jurnalist fəaliyyəti ilə məşğul olmuş, mətbuat orqanlarında müxtəlif mövzulu yazıları işıq üzü görmüşdür. "Kommunist" və başqa mətbuat orqanlarında işləmişdir.
Məmmədəli bəy Qayıbov tərcüməçilik fəaliyyəti ilə məşğul olmuşdur.
Artemio Franki
Artemio Franki (22 yanvar, 1922 - 12 avqust, 1983) - İtaliyanın məşhur idman funksioneri
Həyatı
İtaliyanın məşhur idman funksionerlərindən Artemio Franki öz istedadını nəinki Apennin miqyasında eləcə də, beynəlxalq arenada göstərə bilmişdi. Bir müddət "Fiorentina"da çalışan təşkilatçı tədricən renomesini artıraraq, ölkənin yuxarı futbol dairələrinə doğru voyajına start verir. Federasiyanın rəhbərliyinə kimi qalxan Frankinin səriştəsi onun FİFA-nın vitse-prezidenti seçilməsini təmin edir. 1973–1983-cü illər arasında UEFA başqanı vəzifəsində çalışan futbol xadiminin uzun müddət Avropanın ali qurumuna rəhbərlik edəcəyi təxmin edilirdi. Lakin Frankinin avtoqəza nəticəsində dünyasını dəyişməsi bütün perspektivlərin üstündən xətt çəkdi. Onun kalço qarşısındakı əvəzsiz xidmətləri bü gün hamı tərəfindən qəbul edilir. 1960-cı illərin ortası italyan futbolunun dirçəməsi istiqamətindəki görülən layihələr ilk növbədə Frankinin personası ilə əlaqələndirilir. O zaman İFF prezidenti Avropa çempionatının ölkəsində keçirilməsini təmin etmiş, "Squadra Azzurra"nın beynəlxalq imicini bərpa etməsinə nail olmuşdu. Hal-hazırda İtaliyanın 2 stadionu - Florensiya və Sienada yerləşən arenalar onun adını daşıyır. Bununla yanaşı Apennində yerləşən bir çox idman qurğuları, məktəblər əfsanəvi prezidentin tarixi xidmətlərinin maddi daşıyıcısı kimi mövcuddurlar.
Sofikənd
Sofikənd — Azərbaycan Respublikasının Quba rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Toponimikası
Sofukənd oyk., mür. Quba r-nunun Rustov i.ə.v.-də kənd. Dağətəyi ərazidədir. Yerli məlumata görə, yaşayış məntəqəsi XVIII əsrin əvvəllərində Şabran r-nunun keçmiş Qoleku (Azərb. dilində Qaladağ) kən¬dindən olan İbrahim Əfəndi baba adlı bir nəfər sufinin öz ailəsi və tərəfdarları ilə məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Oykonim “sufinin kəndi” mənasındadır.
Suriya göyrüşü
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Təbii yayılması
Vətəni Mərkəzi və Qərbi Asiyadır.
Botaniki təsviri
Hündürlüyü 10-15 m-ə çatan ağacdır. Düz, nazik gövdəlidir. Lələkvari yarpaqların uzunluğu 20 sm-dir. Yarpaqcıqları 9-11 ədəd olub, oturaqdır. Iti uclu, yumurtavari formalıdır. Çiçəkləri süpürgəvari çiçək qrupuna toplanmışdır. Dişi çiçəklərin dişicik ağzı tozcuğu götürməyə hazır olduqda erkək çiçəkləri hələ yetişmir. Ona görə mayalanma digər budaqlardan və ya digər ağaclardan olan tozcuqlarla baş verir. Meyvələri sentyabr-oktyabrda yetişir, ancaq qışda və ya erkən yazda torpağa düşür. Aprel-may aylarında çiçəkləyir, toxumları sentyabr ayında yetişir.
Ekologiyası
Məhsuldar torpaqlarda tez böyüyür, şaxtaya davamlıdır, bəzən yaz soyuqlarından əziyyət çəkir. 25-40 yaşından meyvə verir, 300 il yaşayır.
Azərbaycanda yayılması
Böyük və Kiçik Qafqazda rast gəlinir.
Luzon adaları
Luzon adaları (Luzon) — Filippin arxipelaqına daxil olan üç əsas qrupdan biri olaraq, arxipelaqın şimalında yerləşir.
Suriya göyrüşü
İstifadəsi
Yaşıllaşdırmada, park və bağların salınmasında istifadə olunur. Həşəratları cəlb etmək üçün onun çiçəklərində çiçək tacı vardır. Tərkibində çoxlu miqdarda yağ və zülallar olduğuna görə quşların və gəmiricilərin bir çox növləri tərəfindən qida kimi istifadə edilir.
Luzon adaları
Luzon adalarına, Luzon adası, onun şimalında Batan və Babuyan adalar qrupları, şərqdə Polilo adaları, cənubda Katanduanes, Marinduke və Mindoro adaları daxildir. Həmçinin, Masbate, Palavan və Romblon adaları da Luzon adalarında daxildir, baxmayaraq ki, bu üç ada bəzən digər arxipelaq olan Visay la qruplaşdırılır.
Coğrafiyası
Adalar qrupuna daxil olan əsas adalar:
Palavan adası bu qrupa daxil olması bir çox alimlər tərəfindən inkar edilir, onu həm Luzon həmdə Viday adalar qrupuna daxil edilir.
Əhalisi
2010-ci il sıyahıya alınmasına görə adalarda 52 363 492 nəfər insan yaşayır.
İnzibati bölgü
right|thumb|275px|Luzon adarının inzibati bölgüsü. {{legend|purple|Bikol regionu (Region V)}} {{legend|navy|Kaqayan vadisi (Region II)}} {{legend|yellow|Kalabarson (Region IV-A)}} {{legend|blue|Mərkəzi Luzon (Region III)}} {{legend|green|Kordilyer inzibati regionu (CAR/KAR)}} {{legend|red|İlokos regionu (Region I)}} {{legend|magenta|Paytaxt regionu}} {{legend|orange|Mimaropa (regionu IV-B)}}
Vayxır (Babək)
Vayxır — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Babək rayonunun Vayxır kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 5 oktyabr 1999-cu il tarixli, 708-IQ saylı Qərarı ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Babək rayonunun Vayxır kəndi Alagözməzrə kənd inzibati-ərazi vahidi tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Vayxır kənd inzibati-ərazi vahidi yaradılmışdır.
Toponimikası
Kəndin yaxınlığında Köhnə Vayxır adlı xarabalıq mövcuddur. Həmin kəndin dağılması nəticəsində indiki Vayxır yaşayış məntəqəsi yaranmışdır. Kəndin adı oradakı Vayxır mineral bulağının adındandır. Bulağın adı isə orta fars dilində vah – "yaxşı", "xeyirxah" (müasir "beh/bəh" sözünün qədim halı) və xvar – "yer" sözlərindən ibarətdir ki, bu da bulağın müalicə əhəmiyyətli mineral su olması ilə əlaqədardır.
Tarixi abidələri
Vayxır kəndində aşağıdakı daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələri qeydə alınmışdır:
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Naxçıvançayın sahilində, alçaq təpəlikdə yerləşir.
Mədəniyyəti
Kənddə mədəniyyət müəssisəsi mövcud deyil.
Təhsil
Kənddə Vayxır kənd tam orta məktəbi fəaliyyət göstərir.
Din
Kənddə dini ibadət yeri və ya dini icma qeydə alınmamışdır.
Səhiyyə
Kənddə səhiyyə müəssisəsi mövcud deyil.
İndiqo uşaqlar
300px|thumb|right|İndiqo uşaq İndiqo uşaqlar — qeyri-adi qabiliyyətə, fenomen istedada malik yeni nəsil insanlar.
İndiyə qədər elm hesab edirdi ki, Homo Sapiens təkamülün ən yüksək dərəcəsidir, amma alimlər indi daha çox ehtimal edir ki, bizim öz növümüz də inkişaf mərhələsindədir. Söhbət indiqo uşaqlardan gedir.
"İndiqo uşaqlar" haqqında ilk dəfə amerikan ekstrahiss və sinestetiki Nensi Enn Tepp 1982-ci ildə çıxardığı "İşıq vasitəsilə həyatı necə qaydaya salmaq olar" kitabında qeyd etmişdir. Ekstrahiss insanların auralarını yoxlaması zamanı bu qeyri-adi uşaqların aurasının başqalarından fərqli rəngdə — tünd göy rəngdə olduğunu bildirmiş və belə auralı insanları indiqo insanlar adlandırmışdır.
Onların görünüşü
İndiqo uşaqların istedadı həqiqətən fenomenaldır. V. İ. Vernadski demişdir ki, XX əsrdə insan noosfera ilə əlaqə qurmağı öyrənəcək və yeganə əlaqə vasitəsi intuisiya olacaq. İndiqoların fərqli cəhəti də odur ki, onlar ətraf aləmi dərk etmək üçün intuisiyaya daha çox üstünlük verirlər. Müəyyən situasiyanın həlli yolunu intuisiya ilə daha çox tapırlar. Bunda əlavə, indiqo rəngli auraya malik insanlar telepatik olaraq uzaq məsafələrdən bir-biri ilə əlaqə qurumağı da bacara bilirlər. Onlardan əksəriyyəti rentgen kimi insanların daxili organlarını görə, hiss edə, ovucları ilə kitabları oxuya və s. fenomenal qabiliyyətlərə də malikdirlər. İndiqo insanlar keçmiş həyatını, uşaq yaşlarında baş verən hadisələri kiçik detalları ilə olduğu kimi yadda saxlaya bilirlər. Bəzi indiqo insanlar noosfera ilə əlaqəyə girib, oradan lazımı informasiyaları qəbul edir, bəziləri hətta kosmosdan gələn signalları belə analiz etmək imkanına malik olur.
Bəzi indiqolar fərqli immunitet lərinə görə başqalarından seçilir. Belə ki, XX əsrin 90-cı illərində HİV virusuna yoluxmuş ana bir uşaq dünyaya gətirir. Analizlərin cavabına əsasən bu uşaq da HİV-ə yoluxmuş hesab edilir. Bir müddətdən sonra, uşağı 6 yaşında ikən təzədən qanın analizi zamanı heç bir virus tapılmır. Alimlərin analiz üçün həmin uşaqdan götürdükləri DNT-yə əsasən müəyyən oldu ki, bu uşaqda 20 kodon əvəzinə 24 kodon "işləyir". (Normal insanda 60 kodon vardır, hansı ki, bunlardan cəmi 20-si "işləyir". Kodon- genetik informasiyaların daşıyıcısı).
Onların ümumi cəhəti
Amerikan psixologu Li Kerroll özünün "indiqo uşaqlar" kitabında onları 4 tipə ayırır və hər tipin həyat programlarını təsvir edir.
İndiqo uşaqlar XX əsrin 70-ci illərindən doğulmağa başlayıblar. O vaxtlar onlara tək-tək rast gəlinirdi. 80-ci illərdə isə artıq 15%-ə çatırlar. Günü-gündən onların sayı artmaqdadır. Bəzi hesablamalara görə artıq onların sayı 60 milyona çatıb. Psixologların gəldiyi qənaətə görə, demək olar ki, bu gün 50 yaşlılar arasında 1%, 30 yaşlılar arasında 10%, 12 yaşlılar arasında 25% insanlar təşkil edir.
Onların missiyası
Həyatın itirlimiş harmoniyasını geri qaytarmaq. Hələ qədim Yunanıstanda Appolon məbədində belə bir yazı yazılmışdı. "Özünü dərk et". İndiqo uşaqlar da belədir. Onlar özünü dərk edir. Öz dünyasını ələ almağı, psixikasını, düşüncələrini və hisslərini idarə etməyi bacarır.
İndiqo insanların adi insandan fərqi
İndiqo auralı insanlar daxilən ziddiyətli şəxslərdir. Onların insanlara sevgisində xüsusi bir ahənglik olur. Sadə və fərasətli, agressiv, başqaları ilə o qədər də maraqlanmamaq kimi bir çox xüsusiyyətləri özündə cəmləyirlər. Onlar nüfuzlu insanları qəbul etmir, özlərini daha əhəmiyyətli sayırlar.
İndiqo insanların marağına səbəb olan bir şeyi onlar yarımçıq cümlədən mənimsəməyə, dərk etməyə başlayırlar. Bundan əlavə onların rəgəmli texnologiyalardan yaxşı başı çıxır. İndiqo insanların reallığa baxışı tam fərqli olur və onlar müəyyən problemləri heç kəsin görə bilmədiyi və gözləniləməyən tərəfdən həll etməyə çalışır.
Onların çatışmayan cəhəti
Özlərinin unikallığına baxmayaraq, onların da bəzi çatışmazlıqları vardır. Ətrafdakıların onları başa düşməməsi səbəbindən özlərinə qapılırlar. İntellektual potensiallarının çox olmasına baxmayaraq, onlar dərs programlarını çox çətinliklə ödəyə bilirlər. Öz daxili meyarlarına rəhbərlik edən indiqolar özlərinə lazım olan və lazım olmuyanı öyrənməyə çalışırlar. Onlara imtahan vermək çətindir. Onlar heç cür dərk etmir ki, oxuyub kiməsə cavab verməlidirlər. Onlar ətraf cəmiyyətə, onların hərəkət tərzinə uyğunlaşa bilmirlər. "Düzəlməkdən" imtina edirlər. "Öz səhvlərini" qəbul etmək istəmirlər. İndiqo üçün vacibi onun özü kimisi ilə bir yerdə olmasıdır.
İndiqolar zərər gətirə bilərlərmi?
İidiqolar özləri-özlərinə təhlükəli deyillər. Onların nəyisə dağıtmaq məqsədi də yoxdur, amma əgər cəmiyyət onu qəbul etmirsə, onun hərəkətlərinə normal baxmırsa, onda onlar agressiv ola bilirlər. Düşdüyü mühit onları qəbul etmirsə, o qisas ala bilir. İndiqo uşaqları aldatmaq təşəbbüsü heç cür mümkün deyil. Sonra isə onun inamını qaytarmaq da qeyri-mümkündür.
İndiqolar hər zaman müşahidəçi və ağıllı olurlar. İndiqolar hətta valideyn və ətrafındakılarının zəif nöqtələrini bilib, onları idarə etməyi də bacarırlar. İndiqolar əmindirlər ki, onlar seçilmişlərdən biridir və Yerdə öz missiyaları var və onlara qarşı heç kim çıxa bilməz.
Analitik fəlsəfə
Analitik fəlsəfə  — XX əsrin ənənəvi fəlsəfi dünyaörüşlərinə qarşı çıxmaqla yaradılmış fəlsəfi bir məktəb. Bu məktəb həmçinin analiz, lingivistik analiz, məntiqi analiz, fəlsəfi analiz, Kembric (Canbridge) analiz məktəbi və Oksford fəlsəfəsi kimi adlarla da tanınmışdır.
Yaradıcılar və nümayəndələr
Analitik fəlsəfənin qurucuları Kəmbric filosoflari G.E.Moore və Bertrand Russell olmağla birlikdə hər iki filosof da Alman filosofu və riyaziyyatçi Gottlob Frege və bu fəlsəfənin ən görkəmli nümayəndələrindən (Alman və Avstriya əsilli) Ludwig Wittgenstein, Rudolf Carnap, Kurt Gödel, Karl Popper, Hans Reichenbach, Herbert Feigl, Otto Neurath ve Carl Hempel kimi alimlərdən təsirlənmişdilər. İngiltərədə Rusell və Mooreni C. D. Broad, L. Stebbing, Gilbert Ryle, A. J. Ayer, R. B. Braithwaite, Paul Grice, John Wisdom, R. M. Hare, J. L. Austin, P. F. Strawson, William Kneale, G. E. M. Anscombe və Peter Geach, Amerikada isə Max Black, Ernest Nagel, C. L. Stevenson, Norman Malcolm, W. V. Quine, Wilfrid Sellar və Nelson Goodman Avstralya'da A. N. Prior, John Passmore və J. J. C. Smart davam etdirmişdir.
Əsas yanaşma
Analitik fəlsəfə mütləq varlığı və idealist görüşünə qarşı çıxmış bir istiqamətdir. Analitik fəlsəfədə biliklərlə bağlı anlayışların linqivistik cəhətdən analiz edilməsi və fəlsəfədə qarışıq və mürəkkəb mənalı kəlimələrin və ya anlayışların, hətta yanlış qurulan sualların təhlili ilə məşğul olur.
Analitik fəlsəfə barədə əlavə məlumatlar
Analitik fəlsəfə pozitivizmin 20-ci əsrdəki müasir şəklidir. Neo-pozitivizm və ya məntiqçi pozitivizm olaraq da bilinən bu anlayışa görə fəlsəfənin əsl məşğuliyyət sahəsi dildir.
Analitik fəlsəfəyə görə fəlsəfədə ortaya çıxan problemlərdən biri qeyri-səlis məntiqi nəticələr, digəri fərqli mənaları olan sözlərin bir birinə qarışdırılmasıdır. Bu səbəblərdən qaynaqlanan problemləri həll etmək üçün də qeyri-səlis məntiqi nəticələr yerinə açıq-aydın məntiqi nəticələr yaratmaq və tək mənalı sözlərdən meydana gəlmiş süni bir dil sistemi qurmaq gərəkdir.
Qədəhvari baldırıqara
Qədəhvari baldırıqara (Adiantum pedatum) - cinsinə aid bitki növü.
Yurd (qəzet)
"Yurd" (qəzet) — 1970-ci ildə Bağdad şəhərində çap olunmuş qəzet.
Məlumat
Qəzetin çapından bu günə kimi Abdullətif Bəndəroğlu həm baş redaktor, həm də qəzetin məsul rəhbəri olub. “Yurd” 345-ci sayına qədər 8 səhifəlik çıxmış və normal qəzet formasını qoruya bilmişdir. Qəzetin səhifələrində siyasi, tarixi, ictimai, elmi, iqtisadi, idman və folklor mövzusunda məqalələrə yer verilmişdir.
“Yurd” qəzetində Abdullətif Bəndəroğlu, Xeyrulla Kazım, Nevzat Abdulkərim, İbrahim Dakuklu, Fazil Bayatoğlu, Abdul Huseyn Faris, Qasım Sarıkahya, Fələkoğlu, Rza Çolaqoğlu, Rəmzi Çavuş, Haşim Rəşad Ağsu, Talıb Səmin Dakuklu, Abdulxaliq Bayatlı, Məhəmməd Xurşid Dakuklu, Adnan Sarıkahya, Həmzə Hamamçıoğlunun imzalarına rast gəlmək olar. “Yurd” qəzetinin 1979-cu il oktyabrın 19-da 475-ci sayı çap olunmuşdur. Fəaliyyətini davam etdirən “Yurd” qəzetinin 1290-cı sayı 2002-ci il mayın ayının 15-də nəşr olunmuşdur.
Dostluq
Dostluq — insanlar arasındakı qarşılıqlı sevgi münasibətidir. Birlikdən daha güclü bir şəxsiyyətlərarası bağ formasıdır və ünsiyyət, sosiologiya, sosial psixologiya, antropologiya və fəlsəfə kimi akademik sahələrdə tədqiq edilmişdir. Sosial mübadilə nəzəriyyəsi, bərabərlik nəzəriyyəsi, əlaqəli dialektika və bağlılıq üslubları da daxil olmaqla müxtəlif akademik dostluq nəzəriyyələri təklif edilmişdir. Bəzi yerlərdə fərqli ola biləcək bir çox dostluq forması olmasına baxmayaraq, bu cür bağların bir çox növündə müəyyən xüsusiyyətlər mövcuddur. Bu xüsusiyyətlərə sevgi, xeyirxahlıq, fəzilət, rəğbət, şəfqət, dürüstlük, fədakarlıq, sədaqət, səxavət, bağışlama, qarşılıqlı anlaşma və şəfqət, bir-birinin yanında olmaq, güvən və öz-özünə olmaq, hisslərini başqalarına ifadə etmək qabiliyyəti daxildir. Dostluq münasibət qurma bacarıqlarının vacib bir tərəfidir.
Bulbophyllum kaniense
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Françeska Lebren
Françeska Lebren — italyan əsilli alman müğənnisi, bəstəkarı və pianoçusu
Brickellia betonicifolia
Brickellia betonicifolia Brickellia betonicifolia Brickellia betonicifolia
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Hacı Seyid Nəsrulla xan Dəbirəssəltənə
Hacı Seyid Nəsrulla xan Mirzə Rəfi oğlu Diba-Təbatəbai (1861-1933) — İranın ictimai-siyasi xadimi.
Həyatı
Hacı Seyid Nəsrulla xan Mirzə Rəfi oğlu Diba-Təbatəbai 1861-ci ildə Təbriz şəhərində doğulmuşdu. İbtidai təhsilini atası Məhəmmədrəfi Nizamülüləmadan almışdı. Sonra mədrəsədə oxumuşdu. Müzəffərəddin mirzə Cənubi Azərbaycanın valisi olarkən Nəsrulla xanı sarayına dəvət etmişdi. Münşibaşı vəzifəsində çalışmışdı. Şah Tehrana gedəndən sonra onu dövlət torpaqlarının (xalisəcat) rəisi vəzifəsinə təyin etmişdi. Əvvəlcə Nasirəssəltənə ləqəbini daşıyırdı. Hacı Seyid Nəsrulla xan Dəbirəssəltənə 1933-cü ildə vəfat edib.
197 (ədəd)
Yüz doxsan yeddi — say sistemində ədədlərdən biridir. Yüz doxsan altıdan sonra, yüz doxsan səkkizdən əvvəl gəlir.
Məxməri göyrüş
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Botaniki təsviri
Hündürlüyü 15 m-ə çatan ağacdır. Düz nazik gövdəli, qabığı boz rənglidir. Məxməri yarpaqlarının uzunluğu 15 sm, 3-5 ədəd ellipsvari və ya dairəvi yarpaqcıqdan ibarət, uzunluğu 2-4 sm, itiuclu, kənarı dişli, üst səthi qabarıqdır. Çiçəkləri budaqların ucunda hamaş çiçək qrupuna yığılmışdır. Meyvəsi qanadlı, 1,8 sm uzunluqdadır. Toxumla çoxaldılır.
Ekologiyası
Şaxtaya və quraqlığa davamlıdır. Abşeron şəraitində çiçəkləməsi və meyvə verməsi müşahidə edilməmişdir.