cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Massimo D'Alema
2006-cı il İsrail-Livan münaqişəsi
2006-2008-ci illərdə Romano Prodinin mərkəz-sol hökumətində İtaliyanın Xarici işlər naziri olarkən Massimo D'Alema 2006-cı il Livan müharibəsində olduqca proaktiv diplomatik mövqe nümayiş etdirmişdi. İtaliya İsrailin Xarici işlər naziri Tsipi Livni ilə danışıqlara rəhbərlik edirdi və İsrail tərəfindən İtaliyanın beynəlxalq sülhməramlı missiya olan UNİFİL-ə rəhbərlik etməsi təklif olunmuşdu. Baxmayaraq ki, İtalyan qoşunları üçün missiyanın təhlükəli olması mərkəz-sağ müxalifət tərəfindən xəbərdarlıqların baş qaldırmasına səbəb olmuşdu. Belə ki, müxalifət bunun İsrail və yaxşı silahlanmış Hizbullah arasında sıxışdırılmış sülhməramlılardan ibarət "kamikaze" missiya olmasını sübut edə bilərdi. D'Alema, Livan haqqında Birləşmiş Millətlər Təşkilatının qətnaməsini yerinə yetirməyə hazır olduqlarını bildirmiş və digər Avropa Birliyinə üzv ölkələri də eyni şeyi etməyə çağırmışdı, çünki Yaxın Şərqdəki sabitlik Avropalılar üçün başlıca narahatlıq olmalıdır.
Tsikloparafinlər
Tsikloparafinlər - alifatik karbohidrogenlərə bənzəyir. Kimyəvi xassələrinə görə polimetilen karbohidrogenləri doymuş karbohidrogenlərə bənzəyir, buna görə də onlara tsikloparafinlər deyilir.
Tsikloparafinlərin fiziki xassələri
Tsikloparafinlərin C5-ə qədər karbonu olanları qaz, C5-C15-ə qədər olanları maye, C15-dən çox karbonu olanları isə bərk maddələrdir. Molekul çəkiləri artdıqca onların qaynama dərəcələri və xüsusi çəkiləri yüksəlir. Tsikloparafinlər suda həll olmur.
Tsikloparafinlərin kimyəvi xassələri
Parafinlər kimi tsikloparafinlər də əksərən birləşmə reaksiyalarına qabil olmayıb, əvəzlənmə reaksiyalarına asan girişir. Ancaq tsiklopropan və qismən tsiklobutan bu qaydaya tabe olmayaraq birləşmə reaksiyalarına girişir. Bu zaman onların qapalı halqaları qırılır və açıq zəncirli (alifatik) birləşmələr alınır. Aşağıdakı reaksiyaları buna misal göstərmək olar: Qeyd etmək lazımdır ki, hidrogeni birləşdirmə qabiliyyətinə görə trimetilen, doymamış karbohidrogenlərdən az fərqlənir. Məlumdur ki, nikel katalizatorunun iştirakı ilə etilenə hidrogen birləşdirmək üçün 400C temperatur tələb olunur. Tetrametilen həmin şəraitdə 1800C-də hidrogeni birləşdirib, normal butana çevrilir. Pentametilen isə platin katalizatoru ilə 3000C-də hidrogeni qismən birləşdirə bilər (N.D. Zelinski). Pentametilenin bəzi homoloqları (1,2,4-trimetiltsiklopentan) isə hidrogeni heç bir şəraitdə birləşdirmir. Heksametilen və daha çox karbon halqası olan birləşmələr də bu cəhətdən pentametilenə bənzəyir. Xlorla başqa tsikloparafinlərə təsir etdikdə əsasən əvəzlənmə reaksiyası gedir və müvafiq xlortsikloparafinlər alınır. Brom ilə təsir etdikdə tsiklopropan bromu birləşdirir və trimetilenbromid əmələ gətirir. Tsiklobutan, brom ilə həm birləşmə. Həm də əvəzlənmə reaksiyası verir. Tsiklopentan və daha çox karbonu olan tsikloparafinlər bromla yalnız əvəzlənmə reaksiyasına girir. siklobutan halqası (yalnız qızdırmaq şərtilə) HBr və HJ-un təsirindən qırılıb, butilbromid və ya butilyodidə çevrilir. Yüksək temperaturda tsikloparafinlər permanqanat və başqa qüvvətli oksidləşdiricilərin təsirindən, halqanın qırılması nəticəsində, müvafiq ikiəsaslı turşulara çevrilir. Bu reakrsiyadan tsiklik birləşmənin halqasından neçə karbon atomu olduğunu təyin etmək üçün istifadə edirlər.
Daltonizm
Daltonizm — rəngli görmənin anadangəlmə pozuntusu; əsasən, qırmızı və yaşıl rəngləri seçmə qabiliyyətinin olmaması ilə səciyyələnir. Ən çox kişilərdə təsadüf edilir.
Ümumi məlumat
İlk dəfə ingilis fiziki C.Dalton 1794 ildə təsvir etmişdir. Daltonizm digər görmə funksiyalarının pozulması ilə müşayiət olunmur, lakin onun aşkara çıxarılması bütün nəqliyyat növlərində, bəzi sənaye sahələrində işləyən şəxslərin, ayrı-ayrı qoşun növü hərbi qulluqçularının, habelə rəssamların, kimyaçıların və başqalarının peşə yararlılığının təyin olunması üçün əhəmiyyətlidir. Daltonizmin diaqnostikası polixromatik cədvəlin (bir rəngdə olan rəqəm və ya fiqurun eyni parlaqlıqlı digər rəng fonunda göstərilməsi), anomaloskopun (əsas rənglərin qavranma həddinin ölçülməsi), xüsusi kompüter proqramının köməyilə yerinə yetirilir.
Daltonizm Xəstəliyə səbəb göz arxasında yerləşən rəng detektorundakı hüceyrələrdə yerləşən konusların içərisindəki 3 piqmentin (qırmızı, yaşıl və mavi) hər hansı birinin və ya hər üçünün az olması yaxud da heç olmamasıdır. İrsən keçən xəstəlikdir.
İlk dəfə olaraq 1798-ci ildə ingilis Con Dalton adlı bir kişidə rast gəlinən və sonradan onun adı ilə adlandırılan daltonizm bəzi insanların qırmızı və yaşıl rəngi seçə bilməməsidir.
İngiltərədə nəşr olunan Nature jurnalında dərc olunan bir xəbərə əsasən Amerika alimləri daltonizmdən əziyyət çəkən Sam və Dalton adlı iki meymun üzərində 2 il müddətində bir təcrübə aparmışlar. Təcrübədə gözün torlu qişasındakı işığı qəbul edən sinir hüceyrələrini qırmızı və yaşıl rəngi qəbul edə bilməsi üçün lazım olan zülalı təmin etdilər və nəticədə meymunlar rəngləri görməyə başladı. Qeyd etmək yerinə düşərdi ki, bu xəstəliyə kişilərdə daha çox rast gəlinir. Daltonik bir kişinin qızı heç vaxt daltonik olmur, lakin onun əlamətlərini özündə daşıyar və gələcəkdə onun oğlu daltonik ola bilər.
Xarici keçidlər
Rəng koru (daltonizm) olan insanlar dünyanı necə görür?
Virinyen
Virinyen  — Fransa da kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — En. Belle kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Belle.
INSEE kodu — 01454.
Əhalisi
2010-ci ildə əhalinin sayı 855 nəfər təşkil edirdi.
Qərəq
Qərəq - Azərbaycanda ən çox yazqabağı (bayramqabağı) günlərdə, eləcə də digər vaxtlarda, əsasən  gənc lər arasında, geniş şəkildə oynanılan qədim oyunlarından biridir.
Oyunun qaydaları
Məlumata görə, Qərəq oyununda 6-8 nəfər iştirak edirmiş. Meydanın ortasında basdırılmış hündür dirəyin-“qərəq” ağacının ucuna içi gümüş pulla dolu kiçik bardaq və qızıl bir cam-piyalə qoyulur. El-oba şənliklərində, təntənəli günlərdə keçirilən oyunlarda bardaq qızıl sikkələrlə doldurulmuş. Oyunçular atlarını çaparaq müəyyən məsafədən tək-tək hədəfə ox atırlar. Hədəfi vuran qalib sayılır və bardaqdan tökülən sikkələr ona çatardı.
Bayram Hüseynli
Hüseynli Bayram Xəlil oğlu — musiqişünas, professor
Həyatı
Bayram Xəlil oğlu 1923-cü il martın 22-də Gəncə şəhərində anadan olub. Ilk musiqi təhsilini də burada alıb. 1941-ci ildə Gəncə musiqi texnikumuna daxil olub. 1946-cı ildə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının nəzəriyyə-bəstəkarlıq fakultəsində təhsilini davam etdirib və ali musiqi təhsili alıb, təhsil almaqla yanaşı M.Maqomayev adına Dövlət Filarmoniyasının Mahnı və Rəqs ansamblında işləyib, ansablın instrumental qrupuna rəhbərlik edib. Musiqi texnikumunda müəllim, Gəncə dövlət filarmoniyasında xormeyster işləyib. 1959-1962-ci illərdə Azərbaycan EA Me’marlıq və Incəsənət Intstitutunun aspiranturasında namizədlik mövzusu üzərində зalışıb, 1966-cı ildə "Azərbaycan xalq rəqs musiqisi" mövzusunda dissertasiya müdafiə edib və sənətşünaslıq namizədi elmi dərəcəsi alıb. 1972-ci ilə qədər Institutda elmi işзi kimi зalışıb, folklor tədqiqatları aparıb. 1970-ci ildən ömrünün sonuna kimi o, Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının xalq musiqisinin tarixi və nəzəriyyəsi kafedrasında elmi-pedaqoji fəaliyyət göstərib. 1976-cı ildə kafedranın dosenti, 1991-ci ildə isə professoru seзilib. B.X.Hüseynli uzun müddət Konservatoriyanın xalq musiqisi kabinetinə rəhbərlik edib. Xalq musiqi nümunələrinin toplanması, sənədləşdirilməsi, yazıya alınması işlərində, tələbələrdə xalq musiqisinə elmi marağın formalaşdırılmasında, musiqişünas-mütəxəssislərin yetişdirilməsində elmi-pedaqoji əhəmiyyətli, səmərəli işlər görüb. B.X.Hüseynli Azərbaycan Bəstəkarlar Ittifaqı folklor bölməsinin sədri vəzifəsində зalışıb. Bəstəkar və folklor problemləri ilə bağlı istər respublikada, istərsə də SSRI miqyasında keзirilən elmi-praktik konfranslarda mə’ruzələr edib, Azərbaycan folklor mədəniyyətinin fəal tədqiqi və təbliği ilə məşğul olub, folklor konsertləri təşkil edib, bəstəkarlar tərəfindən folklor nümunələrinin notlaşdırılması və işlənməsi məsələlərinin səriştəli təşkilatзısı olub. Qeyd edilməlidir ki, Bayram Hüseynli Azərbaycan Xalq Yaradıcılığı Evi ilə fəal yaradıcılıq ünsiyyəti saxlayıb, respublikamızın bölgələrində xalq özfəaliyyətinin təşkili və inkişafında bir mütəxəssis kimi bilavasitə yaxından iştirak edib. O, xalq yaradıcılığı üzrə festivallarda, müsabiqə və konsertlərdə daim münsiflər hey’ətinin üzvü olmuş, bu tədbirlərin təşkilində fəal rol oynamış, öz dəyərli məsləhətlərini və əməli köməyini heз vaxt əsirgəməmişdir. B.X.Hüseynli 1972-ci ildən SSRI Bəstəkarlar Ittifaqı Xalq musiqisi yaradıcılığı komissiyasının daimi büro üzvü, 1980-cı ildən isə Beynəlxalq folklor festivallarının Sovet Komitəsinin YUNESKO tərəfindən təsdiq edilmiş fəxri üzvü seзilib. B.X.Hüseynlinin respublika, eləcə də SSRI və beynəlxalq miqyaslı yaradıcılıq və mədəniyyət qurumlarındakı səmərəli fəaliyyəti bir daha təsdiq edir ki, o, yalnız tədqiqatзı alim deyil, həm də praktik əhəmiyyətli işlər görən təşkilatзı mütəxəssis olmuşdur. B.Hüseynli 1992-ci ilin iyul ayında Bakıda vəfat etmişdir.
Fəaliyyəti
B.X.Hüseynli xalq musiqi mədəniyyətini tədqiq edən musiqişünas kadrların yetişdirilməsində də layiqli əmək sərf etmişdir. Xalq musiqisi kabinetində, xalq musiqisinin tarixi və nəzəriyyəsi kafedrasında зalışdığı illərdə o, bir pedaqoq kimi mütəxəssis yetişdirilməsi məsələsinə də tələbkarlıqla yanaşmış, tələbə və gənc tədqiqatзılarda xalq musiqi yaradıcılığına ciddi elmi maraq yarada bilmişdir. Bu gün musiqi elmində öncül mütəxəssis kimi tanınan R.Zöhrabov, S.Seyidova, S.Abdullayeva, T.Kərimova, R.Ismayılzadə, F.Xalıqzadə, K.Həsənov, Y.Həbibov, V.Xəlilov, F.Зələbiyev, A.Ziyadlı və bir зox başqaları B.X.Hüseynlinin dəyərli elmi məsləhətlərindən, bir alim kimi diqqət və qayğısından az bəhrələnməmişlər.
B.X.Hüseynli XX əsr Azərbaycan musiqisinə böyük bir bəstəkar nəsli vermiş və məktəb yaratmış B.I.Zeydmanın bəstəkarlıq sinfini bitirsə də və bir müddət bəstəkarlıqla fəal məşğul olsa da, əsasən 60-cı illərdən e’tibarən elmə marağı bədii yaradıcılığına üstün gəlmiş və bu marağı onu elmə gətirmişdir.
O, Azərbaycanda etnomusiqişünaslığı bir elm kimi dərindən bilən, bu elmin özünəməxsus tədqiqat metodlarına, metodologiyasına, kompleks yanaşma problemlərinə, təhlilinə, müasir tədqiqat məsələlərinə və onların müxtəlif aspeklərdə qoyuluşuna hərtərəfli, peşəkar səviyyədə bələd olan mütəxəssislərdən idi. Azərbaycan musiqi folklorunun bir зox məsələləri müasir etnomusiqişünaslığın tələbləri baxımından Bayram Hüseynli tərəfindən qaldırılmış və elmi müstəviyə зıxarılmışdır. Azərbaycan instrumental rəqs musiqisinin ilk dəfə elmi səviyyədə tədqiqi B.X.Hüseynlinin adı ilə bağlıdır. Onun bu mövzuda apardığı tədqiqatlar, yazdığı məqalələr, tərtib etdiyi musiqi-etnoqrafik məcmuələr öz problem əhatəsinə, elmi-tədqiqat, təhlil səviyyəsinə görə etnomusiqişünaslıq elmi üзün bu gün də aktual əhəmiyyət kəsb edir və tədqiqatзı-alimlər üзün daim dəfərli elmi mənbə olaraq qalır.
B.Hüseynlinin namizədlik dissertasiyası da xalq rəqs musiqisi mövzusunda olub. "Azərbaycan xalq rəqs musiqisi" adlanan bu dissertasiya iki hissədən ibarətdir. Birinci hissə xalq rəqs musiqisinin tədqiqini əhatə edir. Ikinci hissə müəllif tərəfindən toplanmış və nota salınmış nümunələrdən ibarətdir. B.Hüseynli dissertasiyada xalq rəqs musiqisinin tarixi-mədəni köklərini araşdırmış, janrın yaranması və inkişafı yollarını tə’yin etmiş, ilk dəfə olaraq, bu zəngin yaradıcılıq sahəsinin geniş janr təsnifatını aparmış, ayrı-ayrı rəqs adlarının etimologiyasını vermiş, rəqs musiqisinin xalqın əmək-təsərrüfat, məişət və mərasimləri ilə, xalqın qəhrəmanlıq tarixi, lirik yaşantıları ilə bağlı öyrənmiş və xalq rəqs musiqisinin digər folklor janrları ilə, şifahi-peşəkar musiqi janrları ilə əlaqələrini tədqiq etmişdir. Dissertasiyada xalq rəqs musiqisinin nəzəri təhlilinə də geniş yer verilmişdir. B.Hüseynlinin dissertasiyasının ikinci hissəsi də elmi cəhətdən olduqca maraqlıdır. Burada toplanmış və təsnifat üzrə qr uplaşdırılmış xalq rəqs musiqisinin nümunələri müasir nəzəri tədqiqatlar üзün də əhəmiyyətli faktik mənbə ola bilərlər. Qeyd etmək lazımdır ki, folklor məcmuəsi kimi tərtib edilmiş ikinci hissədə bir зox nümunələr ilk dəfə məhz B.Hüseynli tərəfindən toplanıb yazıya alınmışdır. Dissertasiyanın II hissəsində xüsusilə Masallı-Lənkəran bölgəsindən toplanmış toy-mərasim folkloru olan halaylar diqqəti cəlb edir. Burada demək olar ki, bütün halay rəqs-mahnıları toplanmışdır. Doğrudur, həmin bölgənin toy-mərasim mahnılarının bir qisminə "Azərbaycan xalq mahnıları" toplusunda da (B.I-1981; II-1982) rast gəlirik. Lakin B.Hüseynlinin tədqiqatında bölgənin məhz toy halayları nota salınmış və müəllif notlaşdırma zamanı bu rəqs-mahnının özünəməxsus ifa xüsusiyyətini nəzərə almış, notlaşdırmanın elmi prinsiplərinə riayət etmişdir. Beləliklə, qeyd etmək lazımdır ki, halay rəqs-mahnının ilk etnomusiqişünas təhlili və ilk elmi notlaşdırılması B.Hüseynliyə məxsusdur.
B.Hüseynlinin namizədlik dissertasiyasından bəhs edərkən mühüm bir məsələni mütləq nəzərə almaq lazımdır. Onun aspirantura illərində elmi rəhbəri dünya miqyaslı alim V.M.Belyayev olmuşdur. B.Hüseynli məhz V.M.Belyayevin elmi məktəbinin yetişdirməsidir. O, V.M.Belyayevdə aspirantura təhsili keзmiş ilk iki Azərbaycanlı musiqişünaslardan biridir. Bu böyük musiqi alimi öz aspirantının iste’dadına həmişə yüksək qiymət vermiş, onun namizədlik işini, folklor toplamaq fəaliyyətini müsbət rəylərlə qiymətləndirilmişdir.
B.Hüseynlini ciddi etnomusiqişünas-alim kimi səciyyələndirən ən əsas keyfiyyətlərdən biri onun xalq musiqisi irsinə məhəbbəti, mə’suliyyətli və qayğılı münasibəti idi. B.Hüseynli şifahi ən’ənəli musiqiyə xalqın tarixi mədəniyyəti, milli-mə’nəvi dəyəri kimi olduqca yüksək qiymət vermiş və bir alim kimi bu zəngin irsin tarixi-mədəni əhəmiyyətini lazımınca dərk etmişdir. Məhz belə bir münasibətinə görədir ki, B.Hüseynli etnomusiqişünaslıq elmini folklor toplamaq işindən, folklor praktikasından ayrı təsəvvür etmirdi. Onun özünün də tədqiqatзı-alim kimi fəaliyyəti folklor toplamaq işi ilə bilavasitə ayrılmaz idi. Əslində, B.Hüseynli belə bir münasibətində haqlı idi. Зünki etnomusiqişünaslıq toplama işinə daim ciddi və aktual elmi məsələ kimi yanaşır, bu işin elmi və praktik problemləri ilə məşğul olur və onu etnomusiqişünaslığın mahiyyətli tərkibi bilirdi. Bu mə’nada B.Hüseynli xalqın musiqi irsini toplayıb tədqiq etdiyi ilk vaxtlardan ömrünün sonuna qədər mədəniyyətimiz üзün son dərəcə əhəmiyyətli olan bu nəcib işlə məşğul olmuş, Azərbaycanı qarış-qarış gəzərək böyük məhəbbətlə xalqımızın şifahi ənənəli musiqi irsini toplamış, onları nota salmış və məcmuə halında nəşr etdirmişdir. Beləliklə, B.Hüseynli qədim əmək folkloruna, laylalara, mərasim nəğmələrinə, uşaq mahnılarına, instrumental musiqiyə dair yüzlərlə nümunəni aşkar etmiş, onları yenidən xalqın istifadəsinə qaytarmışdır. Bu nümunələr arasında elə unikal vahidlər var ki, onları ilk dəfə elmə məhz B.Hüseynli təqdim etmişdir. Onun topladığı və nota saldığı hər bir folklor nümunəsini, sözün əsl mə’nasında, elmi tapıntı kimi qiymətləndirmək olar. B.Hüseynlinin folklor irsinə yüksək peşəkar münasibəti və folklor toplamaq fəaliyyəti bir daha təsdiq edir ki, o, yalnız mütəxəssis-alim deyil, həm də vətəndaş-alimdir. Belə bir keyfiyyəti özünü bir də bununla təsdiqləyir ki, o, folklor irsinə tələbələrində də məhəbbət və elmi maraq oyada bilmişdir.
B.Hüseynlinin bu istiqamətdə bir xidməti də qeyd olunmağa layiqdir. O, Ü.Hacıbəyov və M.Maqomayevin 1927-ci ildə nəşr olunmuş "Azərbaycan türk el nəğmələri" aldı folklor toplusunun ikinci nəşrinə (B., Işıq, 1985) redaktor və şərh müəllifi olmaqla onu yenidən musiqi ictimaiyyətinə təqdim etmişdir. XX əsrdə musiqi folklorumuzun ilk elmi toplusu olan bu əvəzsiz mənbənin ikinci dəfə nəşri Ü.Hacıbəyov və M.Maqomayev irsinə ciddi və səriştəli alim-mütəxəssis münasibətini ifadə edir. Eyni zamanda B.Hüseynli bu folklor toplusunun ikinci nəşrininin bilavasitə təşkilatзısı və iştirakзısı olmaqla klassiklərimizin irsini yeni nəslə ötürərək yaşatmış, həm də etnomusiqişünaslıq üзün əvəzsiz elmi mə’xəz olan bu toplunu demək olar ki, yenidən bərpa etmişdir.
Azərbaycanda etnomusiqişünaslığa dair bir зox mövzu və problemlər ilk dəfə məhz B.Hüseynli tərəfindən elmin gündəliyinə зıxarılıb. Məsələn, Azərbaycan uşaq mahnı folklorunun toplanılması və araşdırılması, Halay və Yallıların toplanılması, təsnifatı və təhlili, instrumental rəqs musiqisinin elmi tədqiqata cəlb edilməsi, etnoorqanologiya, müasir xalq musiqisi yaradıcılığının elmi məsələ kimi qaldırılması, folklor yaradıcılığının etnoqrafiyası və sosiologiyası, xalq ifaзılığının tədqiq edilməsi kimi köklü elmi məsələlər ilkin olaraq məhz B.Hüseynlinin adı ilə bağlıdır. Alim zəmin mövzuları elmin gündəliyinə зıxarmaqla milli musiqi elmimizin müasir prolblematikasını da müəyyən etmiş və istiqamətləndirilmiş, onun mövzu və problem dairəsini artırmış, milli etnomusiqişünaslığın nəzəri hüdudlarını genişləndirmiş, elmi fikrin inkişafına təkan vermişdir. B.Hüseynlinin problem səviyyəsində qaldırdığı bir зox məsələlər daha sonra onun tələbələri və tədqiqatзılar tərəfindən yeni səviyyədə işlənilmiş və ayrı-ayrı a spektlərdə inkişaf etdirilmişdir.
B.Hüseynli SSRI adlanan böyük bir ölkədə musiqi folklorşünaslığı sahəsində tanınan, sayılan mütəxəssislərdən idi. O, bir alim kimi Ittifaq miqyasında tanınmış və hörmət qazanmışdı. Daim yüksək səviyyəli elmi məclislərə, simpozium və konfranslara, mədəniyyət tədbirlərinə də’vət olunurdu. Təsadüfi deyildir ki, SSRI-nin ayrı-ayrı respublikalarında musiqi folkloruna, şifahi ən’ənəli musiqinin müxtəlif problemlərinə, şərq musiqisinə dair tədqiqatlar aparan, dissertasiya yazan alim və mütəxəssislər B.Hüseynlidən mütəmadi olaraq məsləhətlər, rəylər alır, onun tənqidi mülahizələri və elmi fikirləri ilə hesablaşırdılar.
Elmi yönümü
B.X.Hüseynlinin alim kimi maraq dairəsinə daxil olan elmi problematikanı belə ümumiləşdirmək olar:
Echinops parviflorus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Bulbophyllum fenixii
(Bulbophyllum fenixii) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Ramazan Abbasov
Ramazan Fazil oğlu Abbasov (22 sentyabr 1983, Salah, İcevan, Qaraqoyunlu mahalı, SSRİ) — Azərbaycan futbolçusu.
Aksak
Aksak — İrəvan quberniyasının Yeni Bəyazid qəzasında kənd adı.
İrəvan xanlığı dövründə bir mahal bu kəndin adı ilə Seyidli-Axsaqlı (Ayrım elinin Seyidli qolunun adı) adlanırdı. XIX əsrin II yarısında bu mahal İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasının tərkibində idi. Axsaqlının əsl adı Aksakludur. Kəndin adı isə Türkiyədə orta əsrlərdə Aksakqala nahiyəsinin adı ilə bağlıdır. Ermənistan ərazisində XIX əsrdə Anqar-Saq (Əngər-sak), Sarsaxlı (Sarı-Saklı), Seyid-Axsaqlı, Talış dağ silsiləsində Mirzə-Saq dağ adı və Pir-Sak toponimləri ilə sıra təşkil edir. Türk dillərində rəng bildirən ak və sak — "içməli su" sözlərindən ibarətdir.
Mikayıl Cəfərov
Mikayıl Cəfərov - Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabineti nəqliyyat və rabitə şöbəsinin müdiri.
Həyatı
Mikayıl Cəfərov 1959-cu ildə Naxçıvan MR-in İliç rayonunun Aralıq kəndində anadan olmuşdur. 2000-ci ildə Sankt-Peterburq Xarici İqtisadi Əlaqələr, İqtisadiyyat və Hüquq İnstitutunu hüquqşünas ixtisası üzrə bitirmişdir.
Əmək fəaliyyətinə 1976-cı ildə Naxçıvan MR İliç rayon Kənd təsərrüfatı texnika birliyində fəhlə kimi başlamışdır. 1978-1980-ci illərdə ordu sıralarında xidmət etmişdir. 1981-1983-cü illərdə Bakı Baş Tikinti İdarəsinin Hündürbinatikinti trestinin 5 №-li tikinti idarəsində ikinci, dördüncü dərəcəli bənna işləmiş, 1983-1984-cü illərdə Azərbaycan Dəmir Yolunun 404 №-li ixtisaslaşdırılmış tikinti-quraşdırma qatarında ikinci dərəcəli avtoçilingər, dördüncü dərəcəli bənna, 1984-1986-cı illərdə 376 №-li tikinti-quraşdırma qatarında dördüncü, beşinci dərəcəli avtoçilingər olmuşdur.
1986-1990-cı illərdə Azərbaycan Dəmir Yolunun Yol tikinti trestinin mərkəzləşdirilmiş avtobazasında avtoçilingər, növbətçi mexanik, böyük dispetçer, şöbə rəisi, 1990-1995-ci illərdə Azərbaycan Dəmir Yolunun Yol tikinti trestinin 376 №-li tikinti-quraşdırma qatarında sahə mexaniki, baş mexanik vəzifələrində işləmişdir. 1995-1996-cı illərdə Azərbaycan Respublikası Dövlət Gömrük Komitəsinin Bakı Baş Gömrük İdarəsinin Xocahəsən gömrük postunda inspektor, 1996-cı ildə Binə gömrükxanasında yük şöbəsinin rəisi, 1996-1999-cu illərdə Binə Gömrük İdarəsinin rəis müavini vəzifələrində çalışmışdır.
1999-cu ildən Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabineti İşlər İdarəsinin (2003-cü ilin sentyabrından Aparatının) nəqliyyat və rabitə şöbəsinin müdiridir.
Miçi Qoto
Miçi Qoto — Yaponiya qadın futbolçusu.
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 7 oyun keçirib, 2 qol vurub.
Etnoqrafiya
Etnoqrafiya — yunan sözü olub, "etnos" xalq, "qrafis" isə təsvir etmək deməkdir. Deməli etnoqrafiya xalqı öyrənən, təsvir edən, xalqa daha yaxın olan, onun adət-ənənələri, məişətinə, istək və arzularına daha çox bələd olan elmdir. Etnoqrafiya elminin başlıca vəzifəsi xalqı öyrənmək, tarixini tədqiq etmək və daha da zənginləşdirməkdən ibarətdir. Etnoqrafiya tarix elminin tərkib hissəsidir. Əgər arxeologiya tarix elminin ixtiraçısı hesab olunursa, etnoqrafiya isə onun bərpaçısı funksiyasını daşıyır. Ona görə də hər bir tədqiqatçı tarixin tədqiqi zamanı arxeoloji və etnoqrafik mənbələrə üstünlük verməlidir.
Etnoqrafiya elm kimi
Rus alimlərindən S.P.Tolstov etnoqrafiyanın predmetindən danışaraq yazırdı ki, bu elm dünyanın müxtəlif xalqlarının məişət və mədəniyyətindəki xüsusiyyətləri bilavasitə öyrənən, müşahidə edən tarix elmidir. Bu elm xalqın məişət və mədəniyyətindəki xüsusiyyətlərin tarixi dəyişkənliyini və inkişafını, xalqların etnogenezini, etnik coğrafiyasını, onların qarşılıqlı mədəni-tarixi əlaqələrini tədqiq etməklə məşğul olur. Y.V.Bromley və S.A.Tokaryev etnoqrafiyanın tədqiqat obyektindən, predmet və metodlarından danışaraq yazırlar: "'Etnoqrafiya – əsas tədqiqat obyekti bilavasitə etnos və ya etnik birliklərin digər tipləri olan tarix elmidir'."
1968-ci ildə nəşr olunan "Etnoqrafiyanın əsasları" adlanan kitabında S.Tokaryev etnoqrafiyaya ümumiləşdirilmiş tərif verərək yazır: "Etnoqrafiya dünya xalqlarının məişət və mədəniyyətini öyrənən tarix elmidir". Y.V.Bromley isə 1973-cü ildə nəşr edilən "Etnos və etnoqrafiya" əsərində, habelə 1981-ci ildə çap olunan "Etnoqrafiyanın müasir problemləri" adlanan kitabında etnoqrafiyanı "etnik birliklər haqqında elm" adlandırır.
Bu deyilənlərdən aydın görünür ki, etnoqrafiya elminin əsas tədqiqat obuekti bilavasitə etnosdur, xalqın özüdür. Məhz xalq anlayışı etnoqrafiyanın əsas və başlıca anlayışıdır, çünki xalq anlayışı çox vaxt etnosla eyniləşdirilir. Qədim yunan termini olan "etnos" etimoloji cəhətdən "xalq", "qəbilə", "insan qrupu" anlayışlarına uyğun gəlir. Y.Poplinskinin göstərdiyi kimi qədim yunanlar özlərini başqalarından fərqləndirmək üçün qeyri-yunanları "etnos" adlandırmışlar.
İlk etnoqrafik biliklər tarixin qədim və orta əsrlər dövründə əldə edilmişdir. Etnoqrafik məktəblərin yaranmasında isə filosof, maarifçi və ensiklopediyaçıların baxışları mühüm rol oynamışdır. Utopik sosiolist J.Russonun "Bərabərsizliyin mənşəyi və əsasları haqqında mühakimə" (1755) və "İctimai saziş və ya siyasi hüquqların prinsipləri" (1762), ingilis iqtisadçısı A.Smitin "Xalqların təbiəti və sərvət toplamaq səbəbləri" (1776) adlı əsərlərində xüsusi mülkiyyət əsas götürülmüşdür.
S.Dejnyov və V.Atlasovun Uraldan şərqdə yaşayan aborigen xalqlar -koryaklar və itelmenlər haqqında məlumatları böyük əhəmiyyət kəsb edir.
Rusiyanın 1675-1677-ci illərdə Çində olmuş səfiri A.Spafarinin "Çin dövlətinin təsviri" və "Amurun təsviri", Q.Novitskinin "Ostyak xalqları haqqında qısa təsvir" (1715), rus səyyahı S.Kraşeninikovun 1737-1741-ci ildə yazdığı, "Kamçatka torpağının təsviri", M.Lomonosovun "Rusiyanın qədim tarixi" və "Şəcərənin qısa səlnaməsi" əsərlərinin də xüsusi yeri vardır.
M.Lomonosov, Lepjoxin, P.Pallas və S.Qmelinin ekspedisiyalarının materialları əsasında 1776-1788-ci illərdə "Rusiya dövlətində yaşayan xalqların təsviri" adlı olduqca maraqlı bir kitab nəşr olunmuşdur. Moskva Universitetinin professoru S.Denitski "Ailənin və xüsusi mülkiyyətin mənşəyi" (1775) əsərində ailəyə və xüsusi mülkiyyətə cəmiyyətin tarixi inkişafı ilə sıx əlaqəli, dəyişən və inkişaf edən bir hadisə kimi baxmışdır. XVIII əsr tarixşünaslığında A.N.Radişevin rolu böyükdür. Onun fərdilik prinsiplərini izah edərək təklikdə yaşamağın ölümlə nəticələnəcəyini yəqin etməsi və kollektivçilik haqqında fikirləri də maraq doğurur.
XVII-XVIII əsrlərdə istər qərbdə, istərsə də Rusiyada ibtidai icma tarixinin öyrənilməsi sahəsində etnoqrafik və tarixi materialların toplanmasında mühüm nailiyyətlər qazanılmışdı. Bununla belə qeyd olunan dövrdə etnoqrafiya bir elm kimi hələ formalaşmamışdı. Bu elm müstəqil bir sahə kimi yalnız XIX əsrin ortalarında Qərbi Avropa və Amerika ölkələrində təşəkkül tapmağa başlamış, XIX əsrin 60-70-ci illərində isə müxtəlif ölkələrdə etnoqrafik təşkilat və cəmiyyətlər yaranmışdır. İngilis etnoqrafı Toms etnoqrafiyanı folklor adlandırmışdır (folk-xalq, lor-bilik deməkdir).
Etnoqrafiya elminin inkişafında 1607-ci ildə yazıçı İ.Zommerin Maqdeburq şəhərində nəşr etdirdiyi "Etnoqrafik məcmuə", 1791-ci il Nürenburq şəhərində dərc olunan "Etnoqrafik albom", 1820-ci il macar "Etnoqrafiya" albomu, 1826-cı il İtaliya coğrafiyaçısı Adriano Balbinin "Etnoqrafik atlas"ı, fransız fiziki Jan-Jak Amperin 1830-cu ildə təklif etdiyi antropoloji elmlərin təsnifatı və etnologiyanın yeri və 1839-cu ildə fəaliyyətə başlamış Paris "Etnologiya cəmiyyəti"nin böyük əhəmiyyəti olmuşdur.
1842-ci ildə Nyu-Yorkda "Amerika etnologiyacəmiyyəti" fəaliyyətə başlamışdır. 1843-cü ildə İngiltərə "Etnologiya cəmiyyəti", 1869-cu ildə Almaniya və 1871-ci ildə İtaliya "Antropologiya və etnologiya cəmiyyəti", 1845-ci ildə isə "Rus coğrafi cəmiyyəti" nəzdində "Etnoqrafiya" bölməsi fəaliyyətə başlamışdır. Bu sahədə akademik Berin və Nadejdinin fəaliyyəti diqqətəlayiqdir.
Rus etnoqrafiyası XIX əsrin ortalarında B.Boqoroz, V.İexelson, S.Şternberq, N.Mikluxo-Maklay və D.Anuçinin kompleks tədqiqat metodu əsaslandırılmışdır. Cənub-şərqi Asiya xalqlarının etnoqrafik baxımından öyrənilməsində N.Mikluxo-Maklayın rolu böyükdür. M.Kovalevski, Y.Petri, S.Şternberq, F.Kol, N.Ziber və başqaları isə təmayülçülər idilər.
1851-ci ildə "Rus coğrafiya cəmiyyəti"nin Qafqaz şöbəsi yaradılmış və 1852-ci il Zapiski "KORQO", 1872-ci ildə isə Izvestiya "KORQO" jurnallarının nəşrinə başlanılmışdır.
L.M.Morqanın "Qədim cəmiyyət" (1877) əsərinin surətini də etnoqrafiya elmində yeri böyükdür. Sosial-iqtisadi formasiyaların etnoqrafik tədqiqində K.Marks və F.Engelsin əsərlərinin xüsusi rolu vardır. F.Engelsin "Kapitalizməqədərki istehsal formaları" məqaləsi (1883) və K.Marksın "Kapital" (1867) əsərində "Ovçu xalqlar", "Vəhşilər" haqqında, həmçinin Hindistan, digər şərq xalqları ilə Dunay knyazlığının milli hərəkat problemləri əsas yer tutur. F.Engelsin 1878-ci ildə yazdığı "Anti Durinq" əsərində qədim insan birlikləri, habelə Hindistan, slavyan, kelt  və german xalqları, həmçinin dinin tarixi haqqında məlumatlar vardır.
"Alman ideologiyası" (1883) əsərində K.Marks və F.Engelsin maddi mədəniyyət, xüsusi mülkiyyət və onun qalıqları haqqında mülahizələri şərh olunur.
F.Engelsin "Ailənin xüsusi mülkiyyətin və dövlətin mənşəyi" (1884) adlı əsərinin etnoqrafiya elmində, 1896-cı ildə yazmış olduğu "Meymunun insana çevrilməsində əməyin rolu" adlı əsərinin isə antropogenez problemində yeri böyükdür.
K.Marks və F.Engelsin davamçıları Avqust Bebel, Pol Lafarq, Karl Kautski, Roza Lüksemburqun əsərlərində və baxışlarında da etnoqrafik istiqamətlər özünəməxsus yer tutur.
Cəmiyyətin iqtisadi və siyasi inkişafı XIX əsrin 80-90-cı illərində – Taylor, Lebbok, Mak-Lennan, Morqan, Spenser, Lippert və s. kimi görkəmli etnoqraf alimlərin yetişməsinə səbəb oldu.
Budapeşt muzeyi (1872), Stokholm (1874), Paris (Insan muzeyi 1877), Rotterdam (1883), Varşava (1888), Skansendə açıq səma altında ilk muzey (Stokralm, 1891), Sv. Martin muzeyi (Slovakiya, 1893), Sofiya (1893), Brüssel (1897), Krakov (1910), Arnhemdə açıq səma altında muzey (Niderland, 1972) və digər muzeylər yaradıldı. İngiltərədə "Folklor" (1890) və "Mən" (1901), Almaniyada "Etnoqrafiya" (1909), Avstiya-Macarıstanda "Antropos" (1906), Amerikada "Beynəlxalq Etnoqrafiya arxivi" (1888) "Amerika antropologiyası" (1899) və s. məcmuələr nəşr olunmağa başlandı, XIX əsrin 60-70-ci illərindən həmçinin çöl tədqiqat işlərinə start verildi. Amerika etnoqrafı Frans Boas 1897-1902-ci illərdə Şimal-Qərbi Amerika və Şimal-Şərqi Asiyaya səfər etdi. 1880-ci ildə Amazonkanın cənub hissəsində - Şinqa çayı sahillərində yaşayan bakairi tayfaları, habelə Mato, Qrosso vilayətində yaşayan borora hinduları öyrənildi.
Konrad Starkenin "İlkin ailə, onun təşəkkülü və inkişafı" (1888) əsəri, ingilis Eduard Vestermarkın (mənşəcə fin) (1862-1939) "İnsani nikahın tarixi" (1891), Henri Kunun (1862-1936) "Avstraliya zəncilərinin qohumluq ittifaqları" (1894) və "Nikah və ailənin başlanğıcı (1912-1913)" adlı əsərlərini yazdı. Alman etnoqrafı Ernst Qrossun "Ailənin və təsərrüfatın formaları" (1896) mövzusunda kitabı çap olundu.
Alman etnoqrafı Henri Şursun "İnkişaf edən siniflər və kişi ittifaqları" əsərində insanların iqtisadi münasibətlərinin erkən formaları və yeni problem məsələləri əksini tapdı. Eduard Han, Karl Blyuxer, Feliks Şomlo animist nəzəriyyəni tənqid edərək, pramoxoteizmi, Taylor isə "Dinin parçalanması" (1898) əsərində preanimizmi əsaslandırdı.
Etnoqrafik məktəblər
Etnoqrafiya dünya xalqlarının həyat və məişətindən bəhs edən elmdir. Etnoqrafiya antropologiya, arxeologiya, dilçilik, folklorşünaslıq, coğrafiya və digər elmlərlə əlaqəlidir. İlk etnoqrafik biliklər tarixin qədim və orta əsrlər dövründə əldə edilmişdir.
Etnoqrafik məktəblərin yaranmasında isə filosof, maarifçi və ensiklopediyaçıların baxışları mühüm rol oynamışdır. Utopik sosiolist Jan Jak Russonun "Bərabərsizliyin mənşəyi və əsasları haqqında mühakimə" (1755) və "İctimai saziş və ya siyasi hüquqların prinsipləri" (1762), ingilis iqtisadçısı Adam Smitin "Xalqların təbiəti və sərvət toplamaq səbəbləri" (1776) adlı əsərlərində xüsusi mülkiyyət əsas götürülmüşdür.
S.Dejnyov və V.Atlasovun Uraldan şərqdə yaşayan aborigen xalqlar -koryaklar və itelmenlər haqqında məlumatları böyük əhəmiyyət kəsb edir.
Rusiyanın 1675-1677-ci illərdə Çində olmuş səfiri A.Spafarinin "Çin dövlətinin təsviri" və "Amurun təsviri", Q.Novitskinin "Ostyak xalqları haqqında qısa təsvir" (1715), rus səyyahı S.Kraşeninikovun 1737-1741-ci ildə yazdığı, "Kamçatka torpağının təsviri", Mixail Lomonosovun "Rusiyanın qədim tarixi" və "Şəcərənin qısa səlnaməsi" əsərlərinin də xüsusi yeri vardır.
M.Lomonosov, Lepjoxin, P.Pallas və S.Qmelinin ekspedisiyalarının materialları əsasında 1776-1788-ci illərdə "Rusiya dövlətində yaşayan xalqların təsviri" adlı olduqca maraqlı bir kitab nəşr olunmuşdur. Moskva Universitetinin professoru S.Denitski "Ailənin və xüsusi mülkiyyətin mənşəyi" (1775) əsərində ailəyə və xüsusi mülkiyyətə cəmiyyətin tarixi inkişafı ilə sıx əlaqəli, dəyişən və inkişaf edən bir hadisə kimi baxmışdır. XVIII əsr tarixşünaslığında A.N.Radişevin rolu böyükdür. Onun fərdilik prinsiplərini izah edərək təklikdə yaşamağın ölümlə nəticələnəcəyini yəqin etməsi və kollektivçilik haqqında fikirləri də maraq doğurur.
XVII-XVIII əsrlərdə istər qərbdə, istərsə də Rusiyada ibtidai icma tarixinin öyrənilməsi sahəsində etnoqrafik və tarixi materialların toplanmasında mühüm nailiyyətlər qazanılmışdı. Bununla belə qeyd olunan dövrdə etnoqrafiya bir elm kimi hələ formalaşmamışdı. Bu elm müstəqil bir sahə kimi yalnız XIX əsrin ortalarında Qərbi Avropa və Amerika ölkələrində təşəkkül tapmağa başlamış, XIX əsrin 60-70-ci illərində isə müxtəlif ölkələrdə etnoqrafik təşkilat və cəmiyyətlər yaranmışdır. İngilis etnoqrafı Toms etnoqrafiyanı folklor adlandırmışdır (folk-xalq, lor-bilik deməkdir).
Etnoqrafiya elminin inkişafında 1607-ci ildə yazıçı İ.Zommerin Maqdeburq şəhərində nəşr etdirdiyi "Etnoqrafik məcmuə", 1791-ci il Nürenburq şəhərində dərc olunan "Etnoqrafik albom", 1820-ci il macar "Etnoqrafiya" albomu, 1826-cı il İtaliya coğrafiyaçısı Adriano Balbinin "Etnoqrafik atlas"ı, fransız fiziki Jan-Jak Amperin 1830-cu ildə təklif etdiyi antropoloji elmlərin təsnifatı və etnologiyanın yeri və 1839-cu ildə fəaliyyətə başlamış Paris "Etnologiya cəmiyyəti"nin böyük əhəmiyyəti olmuşdur.
1842-ci ildə Nyuyorkda "Amerika etnologiya cəmiyyəti" fəaliyyətə başlamışdır. 1843-cü ildə İngiltərə "Etnologiya cəmiyyəti", 1869-cu ildə Almaniya və 1871-ci ildə İtaliya "Antropologiya və etnologiya cəmiyyəti", 1845-ci ildə isə "Rus coğrafi cəmiyyəti" nəzdində "Etnoqrafiya" bölməsi fəaliyyətə başlamışdır. Bu sahədə akademik Berin və Nadejdinin fəaliyyəti diqqətəlayiqdir.
Rus etnoqrafiyası XIX əsrin ortalarında B.Boqoroz, V.İexelson, S.Şternberq, N.Mikluxo-Maklay və D.Anuçinin kompleks tədqiqat metodu əsaslandırılmışdır. Cənub-şərqi Asiya xalqlarının etnoqrafik baxımından öyrənilməsində N.Mikluxo-Maklayın rolu böyükdür. M.Kovalevski, Y.Petri, S.Şternberq, F.Kol, N.Ziber və başqaları isə təmayülçülər idilər.
1851-ci ildə "Rus coğrafiya cəmiyyəti"nin Qafqaz şöbəsi yaradılmış və 1852-ci il Zapiski "KORQO", 1872-ci ildə isə Izvestiya "KORQO" jurnallarının nəşrinə başlanılmışdır.
L.M.Morqanın "Qədim cəmiyyət" (1877) əsərinin surətini də etnoqrafiya elmində yeri böyükdür. Sosial-iqtisadi formasiyaların etnoqrafik tədqiqində K.Marks və F.Engelsin əsərlərinin xüsusi rolu vardır. F.Engelsin "Kapitalizməqədərki istehsal formaları" məqaləsi (1883) və K.Marksın "Kapital" (1867) əsərində "Ovçu xalqlar", "Vəhşilər" haqqında, həmçinin Hindistan, digər şərq xalqları ilə Dunay knyazlığının milli hərəkat problemləri əsas yer tutur. F.Engelsin 1878-ci ildə yazdığı "Anti Durinq" əsərində qədim insan birlikləri, habelə Hindistan, slavyan, kelt və german xalqları, həmçinin dinin tarixi haqqında məlumatlar vardır. "Alman ideologiyası" (1883) əsərində K.Marks və F.Engelsin maddi mədəniyyət, xüsusi mülkiyyət və onun qalıqları haqqında mülahizələri şərh olunur. F.Engelsin "Ailənin xüsusi mülkiyyətin və dövlətin mənşəyi" (1884) adlı əsərinin etnoqrafiya elmində, 1896-cı ildə yazmış olduğu "Meymunun insana çevrilməsində əməyin rolu" adlı əsərinin isə antropogenez problemində yeri böyükdür. K.Marks və F.Engelsin davamçıları Avqust Bebel, Pol Lafarq, Karl Kautski, Roza Lüksemburqun əsərlərində və baxışlarında da etnoqrafik istiqamətlər özünəməxsus yer tutur. Cəmiyyətin iqtisadi və siyasi inkişafı XIX əsrin 80- 90-cı illərində – Taylor, Lebbok, Mak-Lennan, Morqan, Spenser, Lippert və s. kimi görkəmli etnoqraf alimlərin yetişməsinə səbəb oldu.
Budapeşt muzeyi (1872), Stokholm (1874), Paris (Insan muzeyi 1877), Rotterdam (1883), Varşava (1888), Skansendə açıq səma altında ilk muzey (Stokralm, 1891), Sv. Martin muzeyi (Slovakiya, 1893), Sofiya (1893), Brüssel (1897), Krakov (1910), Arnhemdə açıq səma altında muzey (Niderland, 1972) və digər muzeylər yaradıldı. İngiltərədə "Folklor" (1890) və "Mən" (1901), Almaniyada "Etnoqrafiya" (1909), Avstiya-Macarıstanda "Antropos" (1906), Amerikada "Beynəlxalq Etnoqrafiya arxivi" (1888) "Amerika antropologiyası" (1899) və s. məcmuələr nəşr olunmağa başlandı, XIX əsrin 60-70-ci illərindən həmçinin çöl tədqiqat işlərinə start verildi. Amerika etnoqrafı Frans Boas 1897-1902-ci illərdə Şimal-Qərbi Amerika və Şimal-Şərqi Asiyaya səfər etdi. 1880- ci ildə Amazonkanın cənub hissəsində - Şinqa çayı sahillərində yaşayan bakairi tayfaları, habelə Mato, Qrosso vilayətində yaşayan borora hinduları öyrənildi.
Konrad Starkenin "İlkin ailə, onun təşəkkülü və inkişafı" (1888) əsəri, ingilis Eduard Vestermarkın (mənşəcə fin) (1862-1939) "İnsani nikahın tarixi" (1891), Henri Kunun (1862-1936) "Avstraliya zəncilərinin qohumluq ittifaqları" (1894) və "Nikah və ailənin başlanğıcı (1912-1913)" adlı əsərlərini yazdı. Alman etnoqrafı Ernst Qrossun "Ailənin və təsərrüfatın formaları" (1896) mövzusunda kitabı çap olundu. Alman etnoqrafı Henri Şursun "İnkişaf edən siniflər və kişi ittifaqları" əsərində insanların iqtisadi münasibətlərinin erkən formaları və yeni problem məsələləri əksini tapdı. Eduard Han, Karl Blyuxer, Feliks Şomlo animist nəzəriyyəni tənqid edərək, pramoxoteizmi, Taylor isə "Dinin parçalanması" (1898) əsərində preanimizmi əsaslandırdı.
Etnoqrafiya və аeminizm
Feminist etnoqrafiya – sosial antropologiya və sosiologiya üzrə empirik tədqiqatlar praktikasıdır. Feminist etnoqrafiya ənənəvi etnoqrafiyadan fərqli olaraq, yad cəmiyyətə daxil olmaq işlərinin nəticələrinin ifadəsini təsvir etmək üsullardan istifadə etmək, uzunmüddətli iştiraklı müşahidələr aparmaqla yanaşı, həm də alimlərin antidiskriminasiyon meyilli işlərini də nəzərdə tutur. Feminist etnoqrafiya çox vaxt sosial məlumatların toplanmasına və analizinin pozitivist sxemlərinə əsaslanmış elmi analizdə təkrarlanan sosial, o cümlədən gender və irsi bərabərsizliyin aradan qaldırılmasına istiqamətlənib. Genderə etnoqrafik mətnlərin təhlili kateqoriyası kimi maraq ilk dəfə XIX əsrin əvvələrində yaranıb. Bu dövrə F.Raytın 1821-ci ildə nəşr olunmuş "Bü ölkədən İngiltərədəki dostlara göndərilmiş məktublarda Amerika cəmiyyətinə və adətlərinə baxış (1818, 1819, 1920-ci illər)" əsəri və Amerika cəmiyyətinin X.Martinin "Amerika cəmiyyəti" (1837) əsərində həyata keçirilmiş, etnoqrafik dəlillərə əsaslanmış feminist analizi aid edilir. XIX-cu əsrin 80-ci illərində Siu hindli tayfasına yalnız baş çəkməklə qalmamış, həm də kifayət qədər uzun zaman onların arasında və onların adətləri üzrə yaşamış antropoloq A.Fletçerin işləri geniş məşhurluq qazandı. Bundan əvvəl antropoloqlar heç zaman "başqa" mədəni mühitdə uzun müddət yaşamamışdılar və bu cür tədqiqatlar XX əsrdə sosial elmlərin inkişafında dönüş nöqtəsi oldu. Amerikanın kiçik Middltaun şəhərinin 1924-cü ildə nəşr olunmuş məşhur etnoqrafik tədqiqatlarında gender aspektinin kifayət qədər geniş təqdimi ilə ilk genişmiqyaslı etnoqrafik layihənin əsası qoyuldu. Britaniyada feminist etnoqrafiya XX əsrin 50-ci illərində Mançester layihəsinin tətbiqi ilə inkişaf etdi. Feminist etnoqrafiyadan danışarkən, Ş.Reynxarts tədqiqat məqsədlərinə görə fərqlənən üç istiqaməti ayırır:
Etnoqrafik terminlər
Etnoqrafik terminlər başlıca olaraq ictimai quruluşu,ailə-nikah münasibətlərini, maddi və mənəvi mədəniyyəti hər tərəfli əhatə edir. Bəzi terminlər isə ümumi, elmi əhəmiyyət kəsb edir.
Ümumi terminlər
İctimai həyat terminləri
Ailə-nikah terminləri
Mukden döyüşü
300px|thumb|right|Rus ordusu [[Şenyan|Mukdendə]] 500px|thumb|right|Mukden (indiki [[Şenyan). Tərəflərin vəziyyəti 1904-cü il sentyabrın ortalarında, Rusiya imperiyasının Mançur ordusu hücuma keçməzdən əvvəl.Rus-yapon müharibəsi ]]
Mukden döyüşü — Rus-yapon müharibəsinin ən böyük, ən uzun və ən qanlı döyüşü. Döyüş ümumi uzunluğu 150 kilometrə qədər çatan cəbhə boyu olmuşdu. Hər iki tərəfdən təxminən yarım milyona yaxın əsgər və zabit, iki min yarım artilleriya, 250 pulemyot iştirak etmişdi. Döyüşən orduların ümumi itkiləri 160 min nəfəri (yəni iştirakçıların sayının 30% -ni) keçmişdi, onlardan 24 mindən çoxu həlak olmuş, 131 mindən çoxu yaralanmışdı. Tərəflərdən heç biri bu döyüşdə davamlı qələbə qazana bilmədi, ancaq yaponların Mukdeni ələ keçirməsi onlara öz qələbələrini elan etmələrinə imkan verdi.
Döyüşdən əvvəlki vəziyyət
Mukden döyüşündən əvvəl Port Arturun təslim olması (5 yanvar) və Sandepə uğursuz hücum (25–29 yanvar) daxil olmaqla bir sıra uğursuz döyüşlərdən sonra Rusiya ordusunun birləşmələri qismən dağınıq vəziyyətdə idi.
Rusiya qüvvələri
Lyaoyandan geri çəkildikdən sonra rus ordusunun bölmələri Mukden bölgəsində cəmləndi. Döyüşün əvvəlinə qədər rus qüvvələri təxminən 280 min döyüş heyəti, 1475 artilleriya qurğusu və 56 pulemyotla 150 km uzanan cəbhəni tuturdu. Burdakı qüvvələrə ümumi komandanlığı general Kuropatkin icra edirdi. O, Mancur ordusunu üç hissəyə ayırmışdı.
Yapon qüvvələri
Yapon qüvvələri 270 min canlı heyət, 1062 artileriya qurğusu və 200 pulemyot təşkil edirdi. Ümumi komandanlığı marşal Oyama həyata keçirirdi. Yaponiya ordusu da üç hissəyə və beş orduya bölünmüşdü.
Tərəflərin niyyəti
Hər iki tərəf 1905-ci ilin fevralında hücuma keçməyə hazırlaşırdılar. Rus komandanlığının planına görə düşmənin sol cinahına həlledici zərbə vurulmalı idi. Yanvar ayında olduğu kimi, planda yenidən 2-ci Ordunun qüvvələri tərəfindən cəbhədə Sandep tərəfindən hücum təşkil edilməli idi. Digər orduların rolu isə "nümayiş" səviyyəsinə endirilirdi. Hücumun başlanğıcı fevralın 12-nə (25) təyin edilmişdi. Yapon komandanlığı rus qoşunlarının hər iki cinahını tutmağı və bütün qüvvələri onların sağ cinahlarına qarşı cəmləşdirməyi planlaşdırırdı. Sedan yaxınlığında Moltkenin zəfərinin şəxsi şahidi olan marşal Oyama düşməni mühasirəyə almağa hazırlaşırdı. Rus ordularının uzanan cəbhəsi Oyama və qərargah rəisi general-leytenant Kodamanın 5-ci ordunu irəli aparmaqla rusların Fuşin istiqamətində Kuropatkinin bütün ehtiyatlarını buraya cəlb etmək üçün sol cinahını mühasirəyə almaq mümkünlüyü fikrinə səbəb oldu. Bu da öz növbəsində əlavə qüvvələr gətirmədən rusların sağ cinahına zərbəni asanlaşdırdı. Plan rabitə xəttlərini kəsmək üçün 3-cü ordunun rusların 2-ci Mancur ordusunun ətrafından keçməsini nəzərdə tuturdu. Sonradan isə Oyama və Kodama rusların arxasında Noqinin 3-cü ordusu ilə Kavamuranın 5-ci ordusunun birləşməsini planlaşdırmışdı.
Döyüş meydanı dəmir yolu xətti ilə iki hissəyə bölünmüşdü: qərb — düzən və şərq — dağlıq. Dəmir yolunun qərbində düzən yerdə yolun zolağı boyu ərazidə xırda çəpərlərlə əhatələnmiş kiçik Çin kəndləri yerləşirdi. Şərqə, bir sıra silsilələrlə kəsişən ərazidə yollar yararsız halda idi. 1904-cü ilin may ayından etibarən Kuropatkinin göstərişi ilə Mukdenə qədər bütün istiqamətləri əhatə edəcək istehkamlar tikilməyə başlandı. Buna görə də Mukden əməliyyatının əvvəlində burada dörd möhkəmlənmiş istehkam var idi: Şahey, Mukden, Telinsk və Kaulitun. Cəbhənin ön hissəsindəki kəndlər müdafiə vəziyyətinə gətirilmişdi, istehkamlar, fortlar, səngərlər və artilleriya batareyaları üçün mövqelər tikilmişdi. Bütün döyüş səngərləri tikanlı məftillər, canavar çuxurları, maneələrlə əhatə olunmuş və minalanmışdı.
Tərəflərin qüvvələri
300px|thumb|left|Yapon qoşunlarına qarşı döyüşən rus ordusu. 1905-ci il fevralın əvvəlində rus ordularının tərkibi və gücü.
Döyüşün əvvəlində Yapon ordularının tərkibi və gücü:
Cədvəllərdəki məlumatlar Sıtinin Hərbi Ensiklopediyasından götürülmüşdür.
Döyüş
Döyüşə yaponlar başladı. Fevralın 19-da Kavamuranın komandanı olduğu ordu rusların şərq cinahına hücum etdilər. İlk zərbəni general Alekseyevin Çinxeçen dəstəsinin avanqardı aldı, lakin hücumlara tab gətirə bilməyərək əvvəlcə Dalin aşırımına (Tayçıxenin yuxarı hissəsində), sonra isə Tyupintaya geri çəkilməyə məcbur oldu. Şərq cinahını gücləndirmək üçün general Kuropatkin general Danilovun 6-cı Şərqi Sibir atıcı diviziyasından ibarət ehtiyat briqadasını oraya göndərdi. Bu diviziya martın 2-ə qədər Kavamuranın irəliləməsini dayandırmağı bacardı. Rusların Kavamuranın hücumuna başları qarışdığından faydalanaraq yaponlar fevralın 24-də Kuroki ordusunun qüvvələri ilə şərq cinahına yeni bir həmlə təşkil etdilər. Bir neçə rus istehkamını ələ keçirdikdən sonra Kuroki ordusu martın 3-də Qaotulinski keçidində (Şenyanın şərqində Tayçıxe və Xunxe çaylarının arasında) dayandırıldı. İlk hücumda olduğu kimi ruslar bu dəfə də qərb cinahını (1-ci Sibir Korpusunun çıxarıldığı yer) zəiflətmək hesabına qüvvələrini şərq cinahlarına cəmləşdirməyə başladılar. 250px|thumb|right|Mukden döyüşü əsnasında öz mövqeyində olan rus batareyası. Fevralın 27-də yaponlar Oka, Nozu və Noqi ordulardan ibarət əsas qüvvələrini hərəkətə gətirərək rusların zəiflədilmiş qərb cinahına və mərkəzinə zərbələr endirdilər. Rusların güclü şərq cinahı isə bu proseslər zamanı heç bir aktiv reaksiya göstərmədi. Bu arada, rusların qərb cəbhəsi yaponların təzyiqinə dözməyərək geri çəkilməyə başladı. Martın 3-də Salinpu kəndi yaxınlığında (Mukdendən 10 km qərbdə) Noqi ordusunun irəliləməsi dayandırıldı. Ancaq yapon generalı riskli bir manevr edərək, qərbdən rus qoşunlarının ətrafına dolanaraq onların arxasına geçməyə cəhd etdi. Bunda əsas məqsəd metropoliya ilə rus ordusu arasında dəmiryolu əlaqəsini kəsmək idi. Diqqəti bu manevrdən yayındırmaq üçün yapon generalı Oku martın 5-də rusların qərb cinahına hücum etdi.
Martın 7-də Mukdendən 6 km qərbdəki Yuxuantun uğrunda qərb cinahda döyüş baş verdi. Yaponların Nambu dəstəsi (5 min nəfər) bu yaşayış məntəqəsini sürətlə ələ keçirərək rusların qüvvələrini öz üzərinə cəlb etdilər. Yuxuantunu müdafiə edən bütün yapon hərbi dəstəsi demək olar ki, bütün tərkibdə həlak oldu (təxminən 4000 nəfər).
Martın 8-də rus qoşunları qüvvələrini yenidən toparlamaq üçün qismən geri çəkilməyə başladılar. Ancaq martın 9-da yaponların Kuroki ordusu rusların şərq cəbhəsinə hücum etdi və Mukdennin şərqində Xunxe çayı üzərində, Kiyuzan kəndi yaxınlığında rus cəbhəsini yardı. Bu isə öz növbəsində rus qoşunlarının arxasındakı Mandarin yolunun kəsilməsi təhlükəsini yaratdı. Eyni vaxtda heç kim tərəfindən narahat edilməyən Lineviçin ordusunun hissələri artıq Fuşandan Telinə tərəf hərəkət edərkən, digər iki rus ordusu Mukden bölgəsində mühasirədə idi. Martın 10-na keçən gecə onların şimala çəkilməsi çətin şərtlər altında baş verdi. Belə ki, rus ordusu dar bir dəhliz boyu və düşmən tərəfindən güclü artilleriya atəşi şəraitində geri çəkilmək məburiyyətində qaldı. Martın 10-da yaponlar Mukdeni işğal etdilər. 250px|thumb|right|Mukden döyüşündən sonra geri çəkilən rus ordusu
İtkilər
250px|thumb|right|Mukden döyüşündən sonra 1-ci Yapon Ordusunun bölmələrinin sıra düzülüşü. Döyüş hissələrinin düzülüşündən onların tam komplektləşmədiyi yaxşı görünür. Mukden döyüşündə itkilər: ruslardan 8.705 nəfər öldürülmüş, 51 388 yaralanmış, 28 209 nəfər isə itkin və əsir düşmüşdü. Sonunculardan 21100 nəfər əsir düşmüş, o cümlədən 2537 nəfər yaralı halda. Döyüş meydanında 58 top və 4 pulemyot qalmışdı. Yaponlar isə döyüşdə 15,892 nəfər ölü, 59,612 nəfər yaralı, 2 min əsir vermiş 2 top və 10 pulemyot itirmişdilər. Ancaq rus ordusunun itkiləri cəmi bir ay içində yenidən dolduruldu və tədricən onların sayı artırıldı. Yaponların isə öz qoşunlarının sıralarındakı boşluqları bağlayacaq ehtiyat qüvvəsi yox idi.
Əhəmiyyəti
250px|thumb|right|II Nikolayı karikaturası olan Yapon təbliğat plakatı. Rus ordusu Telinə çıxdı və sonra daha da içərilərə şimala tərəf yaxşı möhkəmləndirilmiş sıpinqay istehkamlarına doğru (Mukden 175 km) geri çəkildi. Orada müharibənin sonuna qədər qaldı. Öz qüvvələrini yeniləyərək doldurdu və yeni hücuma hazırlaşmağa başladı, lakin sülhün bağlanması ilə əlaqədar hücum baş tutmadı. Mukden əməliyyatında böyük itkilərdən təsirlənən yaponlar bütün aktiv fəaliyyətlərini dayandırdılar. Verilmiş itkiləri doldurmaq mümkün deyildi. Yaponiyanın məhdud sayda olan insan və maddi imkanları bitmişdi. Cəbhə sabitləşdi və 200 km-ə uzandı.