cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Qırğızıstanın dövlət quruluşu
Məhkəmə hakimiyyəti
Müasir məhkəmə-hüquq sistemləri ilə yanaşı, keçmiş Sovetlər Birliyinin hüquq sisteminin müəyyən struktur elementlərini də özündə ehtiva edən Qırğızıstan Respublikasının məhkəmə hakimiyyəti, ölkədə son apelyasiya instansiyası sayılan Ali Məhkəmə, habelə Konstitusiya və Ali Arbitraj məhkəmələri tərəfindən həyata keçirilir.
Məhəmməd Muradlı
Karyerası
2011-ci ildə 8 yaşlı oğlanlar arasında Azərbaycan çempionatının qalibi olub.
2012-ci ildə Çexiyanın Praqa şəhərində keçirilmiş 10 yaşlılar arasında Avropa çempionatında 5-ci yer tutaraq ELO əmsalını 117 xal artırıb. Eyni ildə İranın Rəşt şəhərində keçirilmiş "Xəzər kuboku"nun D qrupunda yarışıb və 10 yaşlı şahmatçılar arasında 3-cü yeri tutub.
2013-cü ildə 10 yaşlılar arasında Bakı və Azərbaycan çempionu olub. Həmin ildə Rusiyanın paytaxtı Moskva şəhərində keçirilmiş "Moskva Open" turnirində 10 yaşı olmasına baxmayaraq 11 yaşlılar arasında 9 mümkün xaldan 8.5 toplayıb və turnirin qalibi olub
2014-cü ildə Heydər Əliyevin anadan olmasının 91-ci ildönümünə həsr olunmuş ümumtəhsil məktəblərinin şagirdləri arasında Respublika şahmat festivalında 12 yaşlılar arasında birinci yeri tutub. Həmin il Yunanıstanın Kavala şəhərində keçirilmiş məktəblilər arasında şahmat üzrə Avropa çempionatında yaşı 11-dək olan şahmatçılar arasında qələbə qazanıb. Ardından Vüqar Həşimovun xatirəsinə həsr olunmuş beynəlxalq turnirdə 1 və 3-cü yerləri bölüşdürərək əlavə əmsallara görə 3-cü yeri tutub.
2015-ci ilin mart ayında 12 yaşadək oğlanlar arasında şahmat üzrə Bakı şəhər birinciliyində qızıl medal qazanıb. Ardıyca Vüqar Həşimov un xatirəsinə həsr olunmuş beynəlxalq turnirdə uşaqların yarışında 3-cü yerə layiq görülüb. Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin paytaxtında keçirilmiş "Abu Dhabi Masters" turnirinin A qrupunda (böyüklər arasında) iştirak edib və öz ELO reytinq əmsalını 133 xal artırıb. Eyni ilin noyabr ayında Yunanıstanın Halkidiki şəhərində keçirilmiş 12 yaşadək şahmatçılar arasında dünya çempionatında 11 oyundan 9 xal toplayaraq birinci olub. Bu qələbəsi ilə Məhəmməd öz reytinq əmsalını 121 xal artırmış və FİDE ustası titulunu qazanmışdır. .
2016-cı ildə kişilər arasında Azərbaycan çempionatına qatılmış və Eltac Səfərli, Nicat Abasov, Azər Mirzəyev, Vasif Durarbəyli və digər bu kimi qroysmeysterlərin arasında altıncı yeri tutmuşdur. Bu nəticəsi ilə Məhəmməd reytinq əmsalını 42.4 xal artırmış və Beynəlxalq Usta titulunun ilk normasını toplamışdır. 2017-ci ildə Rusiyanın paytaxtında keçirilən "Moskva Open" turnirinin A qrupunda 9 oyundan 5.5 xal toplayaraq çıxışını uğurla başa vurub. Bu nəticəsi ilə Məhəmməd öz ELO reytinq əmsalını 48.6 xal artırmış və Beynəlxalq Usta titulunun 2-ci normasını toplamışdır. 2017-ci ildəki daha bir yarışda Gürcüstanın Poti şəhərində keçirilən Nana Aleksandria Kubokunun A qrupunda 9 oyundan 5.5 xal toplayaraq reytinq əmsalını 28.8 xal artırmış və Beynəlxalq Usta titulunun son normasını toplayaraq Beynəlxalq Usta adını qazanmışdır.
2018-ci ilin yanvar ayında keçirilmiş kişilər arasında Azərbaycan çempionatında üçüncü, mart ayında keçirilmiş 18 yaşadək oğlanlar arasında Azərbaycan birinciliyində ikinci, aprel ayında keçirilmiş 20 yaşadək oğlanlar arasında Azərbaycan birinciliyində isə birinci yerə çıxıb.
2019-cu ilin yanvarında kişilər arasında Azərbaycan çempionatının qalibi olub. Həmin ilin fevralında Rusiyanın Moskva şəhərində keçirilən  Aeroflot Open  turnirinin B qrupunda 9 oyundan 6.5 xal toplayaraq 3-cü yerə çıxıb və reytinq əmsalını 16 xal artırıb.
2020-ci ilin fevral ayında Moskvada keçirilən  Aeroflot Open  turnirinə ikinci dəfə qatılır, 9 oyundan 6.5 toplayaraq 4-cü yerə çıxır və qrosmeyster titulunun ilk normasını toplayır. Bu turnirdəki nəticəsi ilə reytinq əmsalını 2449-a yüksəldir.
2021-ci ilin mayında Kişilər arasında Azərbaycan Çempionatında 11 oyundan 5.5 xal toplayaraq reytinq əmsalını 11.8 xal artırıb. İyul ayında isə Serbiyada keçirilən Paracin Open 2021 turnirində 9 oyundan 7.5 xal toplayaraq turnirin qalibi olmuş və qrosmeyster titulunun 2-ci normasını yerinə yetirmişdir. Ardından Barselona da keçirilən "El Llobregat Open Chess Tournament"də 6.5 xalla 8-ci yeri tutaraq 3-cü qrosmeyster normasını yerinə yetirdi.
2022-ci ildə Naxçıvanda keçirilən Azərbaycan çempionatının qalibi oldu. May ayında FİDE Məhəmmədin qrosmeyster titulunu rəsmi olaraq təsdiq etdi.
Komanda
Məhəmməd Muradlı 2016-cı ildə Bakıda keçirilmiş 42-ci Ümumdünya Şahmat Olimpiadasında Azərbaycanın kişilərdən ibarət üçüncü komandasının heyətində mübarizə aparmışdır.
Şəxsi həyatı
Məhəmməd Muradlı 2023-cü ilin aprelində blokçeyn əsaslı şirkət ilə birlikdə şahmat sənayesində ilklərdən olan NFT əməkdaşlığını açıqladı.
Elista
Elista — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər Kalmıkiya Respublikasına daxildir
Vivekananda
Svami Vivekananda (əsl adı: Narendranat Datta; ) — XIX əsr hind filosofu və ictimai xadimi.
Vivian Mayer
Vivian Doroti Mayer – ABŞ küçə fotoqrafı. Peşəcə uşaq dayəsi olan və fotoqrafiya ilə bağlı heç bir təhsil almayan Mayer həyatı boyunca 150.000-dən çox şəkil çəkmiş və onları bir nəfərə də göstərməmişdir. Yalnız 2009-cu ildə əşyalarını saxladığı depo borcları səbəbilə əşyalarını hərraca çıxardıqdan sonra tanınmışdır.
Nyu-York qalereyasında açılan sərgisi və yaradıcılığından bəhs edən kitabı sayəsində Mayer ölümündən sonra dünya şöhrətli bir fotoqrafa çevrilmişdir.
Həyatı
Vivian Mayer 1 fevral 1926-cı ildə ABŞ-nin Nyu-York şəhərində anadan olmuşdur. Çətin uşaqlıq keçirən Mayer atasını erkən yaşda itirmiş, fransız əsilli anası ilə yaşamağa davam etmişdir. Anasının ölümündən sonra parça fabrikində işə düzəlsə də, daha sonra dayəlik etməyə başlayır. Bu dövrdə Rolleiflex marka kamerası ilə küçələrdə fotoqraflıq etməyə başlayır. Küçə ilə yanaşı mədəni tədbirlərə də tez-tez qatılaraq şəkillər çəkməyə çalışır.
Heç vaxt evlənməmiş və uşaq sahibi olmamışdır. Sevgilisinin olub-olmadığı da məlum deyil. 21 aprel 2009-cu ildə buzda yıxılmış və başından zədə alaraq vəfat etmişdir.
Tanınması
thumb|left|Vivian Mayer tərəfindən fotolardan biri (may, 1955). 2007-ci ilin qışında yazdığı bir kitab üçün şəkillər axtaran Con Maluf içi neqativlərlə dolu qutu alır. Qutunun içindəki şəkillərin qiymətli olduğunu anlayan Maluf qutu üzərindəki adı Google-da axtarışa versə də, bir nəticə əldə edə bilmir. İki il sonra Maluf şəkilləri öz hesabı ilə buraxmağa, daha sonra Flickr və bloqu vasitəsilə yayımlamağa qərar verir. Nəticədə, gözlənilmədən şəkilləri böyük marağa səbəb olur.
Artan maraqdan sonra Maluf yenə qutudakı adı Google-da axtarışa verir və bu dəfə bir ölüm elanı ilə qarşılaşır. O, fotoqrafın Vivian Mayer olduğunu aşkara çıxarır və onun bütün şəkillərini toplamağa başlayır, dayəlik etdiyi ailərlə bir-bir görüşür. Maluf daha sonra onun şəkillərinin sərgilənməsi üçün mübarizə aparır.
Şəxsiyyət və üslub
Sosialist və feminist qadın olan Vivian dayəlik etdiyi uşaqları sadəcə parklara deyil, ara küçələrə – sadə vətəndaşların həyatlarını keçirdikləri yerlərə aparırdı. Çünki o, varlıların həyatını yox, işləyən uşaqların, zəhmət çəkən təbəqənin, evsizlərin, qocaların şəkillərini çəkmək istəyirdi.
Sadəcə ara məhəllələri deyil, memarlıq nümunələrini, gözəl qadınları və göz oxşayan geyimləri də fotoaparatına həkk edirdi. Mayer tez-tez müxtəlif üsullarla selfi çəkməyi də yoxlayırdı.
Vivian xidmət etdiyi heç bir ailədə özü, yaxud həyatı haqqında danışmır, hətta bəzən özünü agent kimi tanıdırdı. Ölümündən sonra dayəlik etdiyi ailələr onu qəribə və sakit, öz içinə qapalı biri kimi xatırlayırdı.
Vivian heç vaxt bir şəxsiyyətə bağlı qalmamışdı. Onu tanıyanların hərəsi bir başqa adla müraciət edirdi. Fransız aksentində danışdığından bəzən onu fransız hesab edirdilər.
İrs
Vivian Mayer haqqında 2013-cü ildə "Vivian Mayeri tapmaq" adlı sənədli film çəkilmişdir. Sənədli film Ən yaxşı sənədli film nominasiyasında Oskar namizədi olmuşdur.
Ventoz
right|200px|thumb|Naməlum rəssam. [[Alleqoriya, timsalında Ventoz ayı]] Ventoz (,  — küləkli) — Böyük Fransa inqilabından sonra tərtib olunmuş, 1793-cü ilin oktyabrından 1 yanvar 1806-cı ilə qədər qüvvədə olmuş  təqvimə əsasən  VI ay (19/20 fevral — 20/21 mart).
Müqayisə cədvəli
Franska revolutionskalendern
Tomas Cefferson
Tomas Cefferson (ing. Thomas Jefferson; 13 aprel 1743, Şeduell, Virciniya, Britaniya Amerikası — 4 iyul 1826, Şarlotsvill, Virciniya, ABŞ) — Amerika Birləşmiş Ştatlarının 2-ci vitse-prezidenti (1797-1801) və 3-cü prezidenti (1801-1809), ilk Dövlət katibi (1789-1793). ABŞ İstiqlal Bəyannaməsinin əsas müəllifi, ABŞ-nin bani atalarından biri. Onun prezidentliyi dövründə ABŞ Fransadan Luiziana torpaqlarını satın alaraq öz ərazisini əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirmişdir.
Tarixdə 100 ən çox öyrənilmiş şəxsiyyətlər siyahısına daxil edilib.
Erkən həyatı
T.Cefferson 13 aprel 1743-cü ildə Virciniya ştatının Albemarl qraflığında, varlı plantator ailəsində dünyaya gəlmişdir. Yaşlı vaxtında yazdığı memuarlarda, əcdadlarının Şimali Amerikaya ilk müstəmləkəçilərlə birlikdə Uelsdən gəldiyini bildirir. Uşaqlığı atası Piter Ceffersona məxsus Şedvil malikanəsində keçmişdir. Ailənin böyük oğlu olduğundan, atası onun təhsilinə ciddi fikir vermişdir. Çünki, Virciniya plantatorları feodal Avropa ənənələrinə sadiq qalaraq böyük oğlu əsas varis hesab edirdilər. Balaca Tomas beş yaşından xüsusi müəllimlər yanında sistemli təhsil alırdı. 1757-ci ildə Tomas çox sevdiyi atasını itirir. Bu ona böyük zərbə olur. Atasının vəsiyyətnaməsinə əsasən, ona 3.000 hektar torpaq sahəsi və 60 qul miras qalır. Lakin Cefferson təhsilini davam etdirmək niyyəti ilə Şedvili tərk edərək Vilyamsburqa gəlir. Burada o, virciniyalıların fəxri sayılan nüfuzlu «Uilyam və Meri» kollecinə daxil olur. Bu kollec din, hərb, tibb və hüquqşünaslıq sahələrində mütəxəssislər hazırlayırdı. Tomas tərəddüd etmədən vəkil olmağı qərara alır. 1763-cü ildə təhsilini bitirən Cefferson dostu və müəllimi, professor Corc Vaytın hüquq kontorunda fəaliyyətə başlayır və tezliklə böyük uğur qazanır. Virciniyanın varlı plantatorları onun müştərilərinə çevrilirlər. Cəmiyyətdə böyük nüfuz qazanan gənc Tomas 26 yaşında Virciniya qanunvericilik məclisinin üzvü seçilir. 1770-ci ildə Şedvil malikanəsində yanğın baş verir. Yanğın onun evi ilə birlikdə, zəngin kitabxanasını da məhv edir. Bu ərəfədə o, gənc dul qadın Marta Skeltonla tanış olur. 1772-ci il yanvarın 1-də onlar evlənirlər. Bu nikahdan beş övladları olsa da, onların yalnız ikisi sağ qalır.
Dövlət katibliyi
23 noyabr 1789-cu ildə Cefferson Parisdən vətənə qayıdır. Burada ona gözləmədiyi bir xəbər çatdırırlar: prezident Vaşinqton onu Dövlət katibi təyin etmək istəyir. Dekabrın 11-də o, bu məzmunda Vaşinqtonun şəxsi məktubunu alsa da, qəti cavab vermir. Nəhayət 1790-cı ilin fevralında, xüsusən dostu Medisonun təkidlərindən sonra Cefferson dövlət katibi təyin edilməsinə razılıq verir. Dövlət katibi kimi çalışdığı dövrdə, o, ABŞ-nin xarici siyasət kursunun müəyyənləşdirilməsində başlıca rol oynamışdır. Ceffersonun əsas məqsədi bütün müharibələrdən kənarda qalmaq, bir sözlə ABŞ-nin bitərəfl iyini təmin etmək idi. O, yazırdı: «Yeni Dünya Köhnə Dünyanın səfehliyindən mənfəət götürməlidir. Onlar vuruşurlarsa, biz möhkəmlənməliyik». Onun müəyyənləşdirdiyi yeni xarici siyasi kurs, ölkənin bir çox Avropa dövlətləri ilə qurduğu iqtisadi-ticari əlaqələrə də öz təsirini göstərməyə bilməzdi. Bu əlaqələrdən ölkənin daha çox qazanc götürməsi məqsədini güdən maliyyə naziri A.Hamiltonla uzun müddət davam edən qarşıdurmalar öz mənbəyini məhz buradan götürürdü.
Vitse-prezident və prezidentliyi
1796-cı ilin əvvəllərində C.Vaşinqton bir daha prezident seçilmək arzusunda olmadığını bildirdi. Respublikaçılar bu vəzifəyə Ceffersonu namizəd göstərdilər. İlin axırında keçirilən seçkilərdə federalistlərin namizədi Con Adams kiçik üstünlüklə (71:68) prezident seçilir. Cefferson vitse-prezident olur. Lakin, Adamsla aralarında ciddi fi kir ayrılığı olduğu üçün, ölkənin idarə edilməsində onun rolu nəzərəçarpacaq olmur. 1800-cü il prezident seçkiləri, artıq liderlər yox, yaxşı təşkil edilmiş, konkret fəaliyyət proqramlarına malik partiyalar arasında gedən mübarizə kimi xarakterizə edilir. Bu seçkilərə respublikaçılar böyük əhəmiyyət verirdilər. Hətta T.Cefferson onu 1776-cı il inqilabı ilə eyniləşdirirdi. Prezident seçkilərində T.Ceffersonun ilk atdığı addım, partiya daxilində həmrəyliyə nail olunması məqsədi güdürdü. Bunun üçün Şimal ştatlarında böyük nüfuza malik Aaron Burrla bir mövqedən çıxış etməyi qərarlaşdırır. Belə ki, Burr Şimal ştatlarında onun, o isə Cənub ştatlarında Burrun federalistlərlə mübarizəsinə yardımçı olmalı idi. Belə taktikanın seçilməsi, onların hər ikisinin federalistlərin nümayəndəsi Adamsdan çox səs toplaması ilə sonuclanır. Lakin səslər bərabər olduğundan, seçkilər Konqresin Nümayəndələr Palatasına keçirilir. Burada hər ştat, nümayəndələrinin sayından asılı olmayaraq bir səslə təmsil olunur. Gərgin keçən seçkilərdə T.Cefferson prezident seçilir. Aaron Burr vitse-prezident olur.
Tomas Ceffersonun prezident kimi gördüyü ilk iş kabineti formalaşdırmaq olmuşdur. Onu ən çox narahat edən iki əsas nazirin: maliyyə naziri və dövlət katibinin təyin edilməsi idi. O, bu vəzifələrə əvvəlcədən nəzərdə tutduğu şəxsləri təyin edir. Beləliklə C.Medison Dövlət katibi, əslən isveçrəli olan Albert Qallatini isə maliyyə naziri təyin edilir. Tomas Ceffersonun ilk prezidentlik dövründə əldə etdiyi ən böyük uğuru şübhəsiz ki, Luiziananı ABŞ-yə birləşdirməsi olmuşdur. ABŞ dövləti 80 milyon frank ödəməklə Fransanın nəzarəti altında olan Luiziananı əldə edir. Bu isə ABŞ ərazisinin təqribən iki dəfə böyüməsi demək idi. 1804-cü ilin ortalarından respublikaçılar partiyası növbəti prezident seçkilərinə hazırlaşmağa başlayır. Cefferson yenidən respublikaçılar partiyasının namizədi kimi göstərilsə də, vitse-prezidentliyə A.Burrun deyil, Corc Klintonun namizədliyi irəli sürülür. Bu halda Burr federalist lərlə koalisiya yaratmaq istəsə də, federalistlərin lideri A.Hamilton buna razılıq vermir. Burr və Hamilton arasındakı düşmənçilik iyul ayında duellə nəticələnir. Hamilton dueldə öldürülür. Bu, Aaron Burrun da siyasi ölümü demək idi. Müxalifət partiyası olan federalistlər Pinkni və Kinqin namizədliyini irəli sürürlər. Əvvəlki prezident seçkisində verdiyi vədlərin heç də hamısını yerinə yetirə bilməməsi Ceffersonun qalib gəlməsinə mane olmur. Luiziananın əldə edilməsi öz işini görmüşdü. İkinci müddətə prezident seçilən Cefferson kabinetində ciddi dəyişikliklər etmir. Avropada başlamış Napoleon müharibələri ABŞ ticarət donanmasının Atlantik okeanında və Avropa limanlarında hərəkət etməsinə mane olurdu. Buna görə də ticarət hüquqlarının qorunması ikinci prezidentlik müddətində «bitərəf» Ceffersonun başlıca problemi olur. İngiltərənin hərbi donanması ABŞ ticarət gəmilərini müsadirə etməkdən belə çəkinmir. Problemi diplomatik yolla həll edə bilməyən prezident Avropa ölkələri ilə ticarət əlaqələrinə embarqo tətbiq edir. İngilislərə təzyiq kimi nəzərdə tutulan bu qərar, nəticədə ABŞ-nin özünə böyük ziyan vurur. Sonralar Cefferson bu qərarı özünün böyük səhvi olduğunu etiraf etmişdir. Hələ 1807-ci ildə respublikaçılar partiyasının liderləri Ceffersona üçüncü dəfə namizədliyini irəli sürməyi təklif etmişdilər. Lakin respublikaçıların lideri buna qəti etirazını bildirir. O, əsası Vaşinqton tərəfi ndən qoyulmuş ənənəni pozmaq istəmir. İstefaya çıxmamışdan əvvəl özünün siyasi varisi haqqında düşünür. Bu vəzifəyə daha çox Medisonu layiq görür. Ölkə rəhbərinin iradəsi öz təsirini göstərir. C. Medison yekdilliklə növbəti seçkilərə namizəd göstərilir.
Eks-prezidentlik dövrü
İstefaya çıxdıqdan sonra Montiçello malikanəsinə qayıdan eks-prezident maarifçilik fəaliyyəti ilə məşğul olmuşdur. 1919-cu ildə yaradılmış Virciniya Universiteti onun maarifçilik fəaliyyətinin bariz nümunəsidir. Universitet binasının tikilməsindən tutmuş, tədris planının hazırlanmasına qədər bütün prosesə şəxsən özü rəhbərlik etmişdir. Onun təşəbbüsü ilə universitetə Avropadan təcrübəli müəllim və alimlər dəvət olunmuşdur. 1826-cı ilin yazında Ceffersonun səhhəti pisləşir. O, əsasən yaddaşının pozulmasından, ayaqlarındakı bərk ağrılardan şikayət edir. Mart ayında tərtib etdiyi vəsiyyətnaməsində bütün mülkiyyətinin qızı və nəvələrinə çatmasını, kitabxanasının isə Virciniya Universitetinə verilməsini göstərir. İyunun 13-də qeydiyyat kitabçasına sonuncu qeydini edir. 3 iyulda İstiqlaliyyət haqqında bəyannamənin qəbul edilməsinin 50 illiyi ərəfəsində sonuncu dəfə «4 iyul hələ başlamayıb?» deyə soruşur. Bu onun dediyi son sözlər olur. Növbəti günün səhəri Cefferson vəfat edir. Elə həmin gün Massaçusets ştatında başqa bir xadim — Con Adams vəfat edir. Adamsın sonuncu kəlməsi «Cefferson isə hələ yaşayır» olur. Bu, Adamsın sonuncu səhvi idi. O öz siyasi rəqibi və dostundan bir neçə saat çox yaşamışdı. Ceffersonu ailə qəbiristanlığında, həyat yoldaşı Marta və qızı Mariyanın qəbirləri arasında dəfn edirlər.
Maraqlı faktlar
thumb|200px|right|[[Raşmor dağında (Cənubi Dakota) təsvir edilmiş ABŞ prezidentləri]]
Senecio dubitabilis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Tandem prosessorlar
thumb|TANDEM T/16 memory board
Tandem prosessorlar — iki prosessorun birləşməsindən ibarət elə çoxprosessorlu sistemdir ki, prosessorlardan biri sıradan çıxdıqda onun funksiyalarını obiri yerinə yetirir. Tandem prosessorlardan istifadə xətaya-dayanıqlı sistemlərin yaradılması strategiyasının bir hissəsidir.
thumb|centre|Tandem NonStop II System
Şatırlı (Bərdə)
Şatırlı — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Şatırlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Metallurq Skopye FK
Metalurq — Makedoniya Respublikasının futbol klubu.
Monson
Monson İspaniyada şəhər. Əhalisi 17 115 nəfər (2010).
Bakı birinci kişi gimnaziyası
Bakı birinci kişi gimnaziyası — Azərbaycanda klassik gimnaziya tipində fəaliyyət göstərən ilk həhsil müəssisəsi. 1896-cı ildə fəaliyyətə başlamışdır. Gimnaziyanın açılmasında Həsən bəy Zərdabinin böyük əməyi olmuşdur. Gimnaziyada dərslər Azərbaycan dilində aparılır, rus dilinə böyük diqqət yetirilirdi. İlk tədris ilində gimnaziyaya daxil olmaq üçün 600-dən çox ərizə vermilşdir. Şagirdlərin sayına və təlim-tərbiyə işinin keyfiyyətinə görə bütün Qafqazda tanınırdı. XIX əsrin somnları gimnaziyada 997 nəfər şagird təhsil alırdı.
Apertium
Apertium — İspaniya və Kataloniya hökumətlərinin maliyyə vəsaitləri hesabına Alikante Universitetində (Universitat d’Alacant) yaradılan avtomatik tərcümə platforması. O, GNU GPL şərtlərinə uyğun yayılan pulsuz proqram təminatıdır.
Apertium avtomatik tərcümə aləti kimi OpenTrad layihəsinin çərçivəsində yarandı və ilkin olaraq qohum dillər arasında tərcümə üçün nəzərdə tutulmuşdur. Lakin bu yaxınlarda onun imkanları bir-birindən fərqli olan dilləri əhatə etmək üçün genişləndirilmişdir. Yeni avtomatik tərcümə sisteminin yaradılması üçün yalnız dəqiq təsvir olunmuş XML formatında linqvistik əsaslar (lüğətlər, qaydalar) yaradmaq lazımdır.
Bu proqram üçün yaradılmış dil bazaları (Universidade de Vigo, Universitat Politècnica de Catalunya və Universitat Pompeu Fabra ilə əmakdaşlıqda) hal-hazırda İspaniyanın Roma dilləri, (İspan (Kastilya), Katalon və Qalisiya) və həmçinin ingilis, portuqal, fransız və rumın dillərini dəstəkləyir.
Apertium özünün bütün leksiki trasformasiyaları üçün son dəyişdiricilərdən və nitq hissələrinin səciyyələndirilməsi və ya söz kateqoriyaları arasında ziddiyyətlərin aradan qaldırılması üçün gizli Markov modellərindən istifadə edən avtomatik tərcümə sistemidir.
Senecio maculatus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Kalori
Kalori — istiliyin sistemdən kənar vahidi; Adətən 1 q suyu 1 °C qızdırmaq üçün sərf olunan istilik miqdarı Kalori götürülür.
Pubol qəsri
Pubol qəsri və yaxud Qala-Dali qəsri (Castillo de Púbol или Castillo Gala-Dalí, Castell de Púbol или Castell Gala-Dalí) – İspaniyanın Jiron vilayətinin (Kataloniya) Pubol kəndində yerləşən XI əsrə aid qəsr. Orta əsrlərdə Pubol baronluğunun mərkəsi olsa da, XX əsrin 70-ci illərindən 1982-ci ildə markiz de Pubol titulu almış ispan rəssamı Salvador Dalinin, həyat yoldaşı Qalanın iqamətgahı olmuşdur.
Memarlığı
240px|thumbnail|left|Pubol qəsrinin daxili həyəti Pubol qəsri La-Pera bələdiyyəsinin mərkəzi bölgəsində ən hündür nöqtədə yerləşir. Pubol qəsrinin memarlıq ansamblına daxildir: bağ divarı ilə əhatələnmiş saray-malikanə, Pubollu Müqəddəs Pyotr kilsəsi. Ətrafda bir-birinə sıx yerləşmiş və qala divarının qalıqlarını qoruyan taxta evlər vardır. . İndiki görkəminin əsas xarakterləri – dar və yüksək daxili həyətin (patio) ətrafında üçqanadlı əsas tikililər və üç mərtəbə yerləşmişdir. XIV əsrin ikinci yarısı- XV əsrin əvvəllərində Pubol baronluğu dövründə çiçəkləmə dövrünü yaşamışdır. Daxili həyəti İntibah qotikası dövrünün orijinal elementlərinin çox hissəsini özündə qoruyub saxlayır. . Onlardan ən əhəmiyyətlisi əsas fasad sayılır. İlk mərtəbənin pəncərələri orijinal qotik üslubda, giriş qapıları isə yarımdairəvi arka formasında idi. Qəsrin digər otaqlarında digər memarlıq elementləri qotik pəncərə və İntibah dövrünün pəncərələri kimi emblemlərlə bəzədilmiş şəkildə böyük maraq doğurur.
200px|thumbnail|left|Pubollu Müqəddəs Pyotr kilsəsi Dəfələrlə yenilənən Pubollu Müqəddəs Pyotr kilsəsi 1327–1341-ci illər arasında qotik üslubda hazırlanmış nef və kilsə zəngindən ibarətdir. Məryəm anaya həsr olunmuş iki kapelladan biri XV əsrin heykəlləri ilə bəzədilmiş, digəri isə 1631-ci ildə yaradılmışdır. XVII əsrdə xor, XVIII əsrdə isə keşiş cübbələrinin saxlandığı yerlər əlavə olunmuşdur. Kilsə fasadının mərkəzində qızılgül formasında portal yerləşmişdir. 1936-cı ilə qədər kilsədə katalon rəssam Bernat Martorel tərəfindən yaradılan Pubollu Müqəddəs Pyotrun altar rəsmi yerləşirdi. Bu rəsm təxminən 1437-ci ildə yaradılmışdır. Lakin hal-hazırda Jironda İncəsənətdə Muzeyində yerləşir. Müqəddəs Pyotrdan savayı kilsənin altar rəsmində Pubol qəsrinin sahiblərindən biri olmuş – Bernat De Korber, onun həyat yoldaşı Marqarita de Kamplonq və onların oğulları Fransesk de Korber və de Kamplonqun rəsmləri də yer almışdır.
Orta əsrlər
Pubol qəsri haqqında ilk məlumatlar 1065-ci ilə aid sənəddə öz əksini tapmışdır. Burada qəsrin sahibi kimi Qaufred Bastonsun öz Pubol qəsrini Barselona qrafının sərəncamına verməsi göstərilmişdir. XIV əsrin ortalarında qəsrin sahibi Arno de Lyers olmuşdur. Ondan sonra bu qəsr bir neçə ailənin malikanəsi olmuşdur.
Salvador Dalinin malikanəsi
1969-cu ildə Salvador Dali öz həyat yoldaşı Qalaya ona qəsr bağışlayacağını söz verir. Empord və Foşa qəsrlərini almaq üçün edilən uğursuz cəhdlərdən sonra, Dali nəhayət çoxlu çatları, baxımsız bağı olan Pubol qəsrini alır. Bütün bunlar qəsrə romantik və sirli görkəmi verirdi. Bunu qiymətləndirən Dali qəsrin bərpası zamanı bu effekti qorumağa çalışmışdır. Bərpa işlərinə Salvador Dalinin dostu və mütəxəssis Emil Pinyo rəhbərlik etmişdir. Qəsrin konstruksiya işləri onu möhkəmləndirsə də onun, fasadında dərin çat buraxmışdır. Dalinin fikrincə, zamanın bu izi qorunub saxlanılmalıdır. Tikilinin uçmuş hissələrində olan hündür zallar miniatür və kamer otaqlarla ziddiyyət təşkil edirdi. Qəsrin dağıntılarını az miqdarda bərpa etməklə xilas etmək mümkün olur.
Qəsrin interyerinin əsas elementləri Dali tərəfindən yaradılan divarlarda olan rənglər, gözəl vizual effektlə yaradılan müxtəlif tromplöylar (optik illüziya ), antikvariat, romantik simvollar və s. idi. Bağda isə nazik ayaqlı fil fiqurları və rəngli keramikadan hazırlanmış bəstəkar Rixard Vaqnerin büstünü bəzəyən fontanlar vardır. . Bu haqda Dali öz xatirələrində yazmışdır:
220px|thumbnail|right|[[Rixard Vaqnerin büstü]]
“Qala mənim əlimdən tutaraq gözlənilmədən dedi: “Yenə də sənə hər şeyə görə təşəkkür edirəm. Mən Pubol qəsrini bir şərtlə qəbul eləyirəm: mənim yazılı dəvətim olmadan sən burda olmayacaqsan.” Bu şərt mənim mazoxist meyllərimə uyğun idi və məni heyran etdi. Qala həmişə olduğu kimi mənim üçün əlçatmaz qalaya çevrildi. Sıx yaxınlıq və xüsusən təklifsizlik hər bir ehtirası söndürməyə qadirdir. Hisslərin təmkinliyi və məsafə ehtirası gücləndirir.” Ömrünün son illərinin yay aylarını Pubol qəsrində keçirən Qala Dalinin göstərişinə əsasən 1982-ci il 10 iyun tarixində tikilən kriptada basdırılmışdır.
Həmin ilin 24 iyun tarixində İspaniya kralı I Xuan Karlos Salvador Dalini markiz de Pubol titulu ilə təltif edir. Həyat yoldaşının ölümündən sonra Dali Pubol qəsrində 2 il müddətinə tək-tənha yaşayır. Lakin 1984-cü ildə qəsrdə baş vermiş güclü yanğın nəticəsində Dali güclü yanıqlar alır. Xəstəxanada müalicə aldıqdan sonra Dali Fiqeyrosda öz Teatr-muzeyində yerləşən Qalateya qülləsinə qalxır və ömrünün sonuna qədər orada yaşayır.
"Qala-Dali Qəsri" ev muzeyi
1996-cı ildə tamaşaçılar üçün açılan "Qala-Dali qəsri" ev muzeyinə "Qala-Salvador Dali Fondu" rəhbərlik edir. Qəsrdə aparılan restavrasiya və mebel, eksponat və digər xırda əşyaların rekonstruksiyası işləri aparılmışdır.
Mariya Tüsso
Mariya Tüsso ; ) — kolleksiyaçı, 1835-ci ildə Madam Tüsso muzeyi onun mum fiqurlar kolleksiyası əsasında yaradılmışdır. Londonun bu məşhur muzeyi Britaniya paytaxtının görməli yerlərindən biri sayılır.Mariya Tüsso mum heykəl düzəltməyi anasının xidmətçilik etdiyi Filips Kertisdən öyrənib.
Nyu-York Niks
Nyu-York Niks — NBA-də Şərq Konfransında Atlantik qrupunda yer alan, Nyu York şəhərini təmsil edən peşəkar basketbol klubu.
Qt
Qt (/ˈkjuːt/ ) — kross platformalı, Qİİ-in köməyi ilə proqram təminatı yaratmaq üçün proqramlaşdırma mühitdir. Qt ilə əsasən Qİİ proqramlar yaradılsa da, az da olsa qrafiksiz proqramlarda yaradılır. Bir çox böyük proqramların (yalnız Linux üçün hazırlanmasında (Skype, VCL Media player, VirtualBox, Mathematica və s.) Qt-dən istifadə olunub.
Batasek
Batasek — Macarıstanın Tolna medyesində yerləşən rayon. Əhalisi əsasən macarlardan təşkil olunmuşdur, serblər də ərazidə məskunlaşmışdır.
“Batasekin ən qədim ağacı” 2016-cı ildə “İlin Avropa ağacı” mükafatı qazandı.
Qardaşlaşmış şəhərlər
Batasek aşağıdakı şəhərlər ilə qardaşlaşmışdır:
Rəhimli
Rəhimli — Azərbaycanda daha çox işlədilən soyad.
Kəndlər
Ümumi fizika
Ümumi fizika - texniki ali məktəblərdə fizika kursunun ümumi adı. Fizika elminin bütün bölmələri haqqında xülasə məlumat verir. Kursun tədris proqramı ali məktəbin xüsusiyyətindən asılı olaraq müəyyənləşdirilir.
Ümumi fizika kursu bir qayda olaraq altı bölməyə bölünür:
Bükrek və Sanqal
Bükrek və Sanqal - türk və altay mifologiyasında bibirleriyle döyüşən iki əjdaha. Döyüşərkən, görünüşləri İn və Yan simvolunu xatırladır.
Bükrek
Bükrek - türk və altay mifologiyasında əjdaha. Bükre və yaBukra (Bukrak) olaraq da bilinər. Yaxşı xüsusiyyətlərə malikdir. İnsanlara zərər verməz, hətta köməkçi olar. Kərtənkələ görünüşlüdür. Qanadları yoxdur, bu səbəblə uça bilməz. Bütün dənizləri bir-birinə bağlayan böyük dənizdə (okeanda) yaşayır. Uzun bir boyu və çox güclü pəncələri vardır. Səsinin də çox gözəl olduğu və dünyanın o biri ucundan belə duyulduğu deyilər. Onun səsini eşidən köktücül ejderhalar qaçacaq yer axtararlar. Sangal adlı pis bir əjdaha ilə doqquz il davam edən bir döyüş etmiş və qazanmışdır. Rəvayətlərə görə hər min ildə yer üzünə enərək vəziyyəti idarə edir.
Sanqal
Davamlı bir-birləriylə döyüşən iki əjdahadan şər gücləri təmsil edənə verilən addır. Bükrek ilə etdiyi doqquz il davam edən bir döyüşün sonunda məğlub olmuşdur.
Etimologiya
(Bük/Bug/Buk) kökündən törəmişdir. Bükülən, qıvrılan deməkdir. Bundan başqa güclülük və yenilmezlik mənalarını da bünyəsində saxlayar. Bu məzmunda Böke (qəhrəman, çempion) anlayışıyla da əlaqəsi vardır. Böge/Böğe (şaman) sözü ilə də bağı vardır.
Kareliya Muxtar Sovet Sosialist Respublikası
thumb|Kareliya MSSR torpaqları və bayrağı. Kareliya Muxtar Sovet Sosialist Respublikası, SSRİnin tərkibində mövcud olmuş muxtar respublika. Paytaxtı Petrozavodsk şəhəri olmuşdur. Xələfi Kareliya Respublikasıdır.
Kələntərli
Kələntərli — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun eyniadlı inzibati ərazi vahidində kənd.
Tarixi
Qarabağ düzündədir. Yaşayış məntəqəsi ilk dəfə həmin ərazidə məskunlaşmış kələntərli nəslinin adını daşıyır. Etnotoponimdir.
Avstraliya Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsində
Avstraliya ilk dəfə 2015-ci ildə Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsində iştirak etmişdir. Avropa ölkəsi olmamasına baxmayaraq, Avropa Yayım İttifaqının əsas əməkdaşlarından biri olan Avstraliyanın SBS telekanalına Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsində iştirak üçün müsabiqənin təşkilati komitəsi tərəfindən icazə verilmişdir. İndiyədək Avstraliyanın müsabiqədə qazandığı ən yaxşı nəticə 2017 və 2018-ci illərdə əldə etdikləri 3-cü yerdir.
Təmsilçilər
{{legend|gold|Qalib}} {{legend|silver|İkinci yer}} {{legend|#cc9966|Üçüncü yer}} {{legend|#FE8080|Sonuncu yer}}
Xallı əzvay
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Senecio sotikensis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Molyer
Həyatı
Fransız dramaturqu, aktyor, teatr xadimi Jan Batist Molyer 1622-ci ildə Parisdə saray xidmətçisi Jan Poklenin ailəsində doğulmuşdur. 1639-cu ildə Klermon kollecini bitirmişdir. Dünyagörüşünə fransız materialist filosofu P.Qassendinin təlimi güclü təsir göstərmişdir. Gənc yaşlarında həyatını teatrla bağlamış, 1643-cü ildə "Parlaq teatr" truppasını yaratmışdır. Lakin Parisdə müvəffəqiyyət qazanmayan truppa 12 il (1645-1658) əyalət şəhərlərini gəzib dolaşmış, yalnız 1659-cu ildə xoşbəxt bir təsadüf nəticəsində paytaxta qayıda bilmişdir. Bu müddət ərzində Molyer xalq həyatını dərindən öyrənmiş, gələcək əsərləri üçün zəngin material toplamışdır. Yaradıcılığa truppası üçün xalq farsları səpgisində yazdığı şən əhval-ruhiyyəli komediyalarla ("Barbulyanın qısqanclığı", "Uçan təbib") başlamışdır.
Dünya dramaturgiyasının şah əsərləri sayılan "Tartüf", "Kişilərə ibrət dərsi", "Qadınlara ibrət dərsi", "İstəksiz nikah", "Zorən təbib", "Mizantrop" və s. komediyalarının bir çoxu Azərbaycanda da səhnəyə qoyulmuşdur. Bir sıra əsərləri ekranlaşdırılmışdır. Bu komediyalarda feodal-dvoryan təbəqələri kəskin satira atəşinə tutulur.
"Xəsis", "Skapenin kələkləri", "Jorj Danden və yaxud aldadılmış ər", "Sqanarel", "Tartüf", "Don Juan və yaxud daş qonaq" və bir çox digər əsərləri onun şah əsərləridir.
Aktyorluq və ədəbi yaradıcılığın vəhdəti prinsipinə axıradək sadiq qalan Molyer səhnədə xəstə halda Arqan rolunu ifa etdiyi "Zorən xəstə" komediyasının tamaşasından bir neçə saat sonra şiddətli öskürmə nəticəsində venalarının partlamasından vəfat etmişdir.
Yaz zirinci
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Təbii yayılması
Vətəni şimal-qərbi Çindir. Tyan-Şanın şərq (Çin) hissəsinin dağlarında yayılmışdır.
Botaniki təsviri
Hündürlüyü 2 m-dək olan, yarımdərili yarpaqlı və uzun (5 sm-dək) iynələri olan koldur. 8 yaşında hündürlüyü 1,4 m-ə, çətirinin diametri 140 sm-ə çatır. Vegetasiyası aprelin ikinci yarısından oktyabrın ortalarına qədərdir. Yavaş böyüyür və 6 yaşından hər il çiçəkləyir, meyvə verir. İyunun ortalarında təxminn 10-12 gün çiçəkləyir. Meyvələri oktyabrın əvvəllərində yetişir. Yay qələmlərinin 50 %-i kök atır.
Ekologiyası
Qışadavamlıdır, torpaqlara tələbkar deyil. Günəşli, yarımkölgəli yerlərdə yaxşı bitir.
Azərbaycanda yayılması
Mədəni şəraitdə park və bağlarda becərilir.
İstifadəsi
Müxtəlif kompozisiyaların qurulmasında, tək və qrup əkinlərində istifadəsi məqsədyönlüdür.
Buyan xan
Buyan Xan - türk-monqol mifologiyasında əfsanəvi xaqan. Monqolların Atası. Kızı Alanqovadır. Qırx dənə qızı olmuşdur. Amma heç oğlu olmamışdır. Son 41. qızı isə Alanqovadır. Bu Qırx-Qızdan Qırğız boyundan törədiyi deyilər. Buyan monqolcada "Düşüncə Tayı" deməkdir. İnsanın zehin gücünü ifadə edir və səhv istifadə insana zərər verir. Monqol nəslinin ortaya çıxışındakı fəlsəfi algılayışta əvvəl düşüncənin var olduğu fikri ilə də əlaqəli görülməkdədir.
Etimologiya
(Buy) kökündən törəmişdir. Soyuqlamaq, soyuq hava esintisi kimi mənaları ehtiva edir. Kut, xoşbəxtlik, dayanıqlılıq kimi mənaları da vardır. Monqolcada savab və ərdəm kimi mənaları var.
Portadaun FK
"Portadaun" — Şimali İrlandiyanın futbol klubu.Klub Mid-Ulster iştirak etmək istəyən gənclərdən ibarət komanda kimi 1887-ci ildə yaradılıb və 1924-cü ildə digər yerli klubların dəstəyi ilə İrlandiya Liqasına qoşulub.
İslandiya krallığı
Tarixi
İslandiya 1380-ci ildən bəri Danimarka ölkəsinin içindəki Norveç krallığının mülkü idi. 1874-cü ildə Danimarka İslandiyaya muxtariyyət hüquq verdi. Bu hüquq 1903 və 1904-cü illərdə genişləndirildi. 1 dekabr 1918-ci ildə iki tərəf arasında Danimarka-İslandiya Birləşmə Aktı imzalandı və İslandiya suveren dövlətə çevrildi. Danimarka kralı həm də İslandiya kralı olmaq şərtilə və xarici münasibətlərin Danimarkanın öhdəliyinə keçməsi şərtilə İslandiya müstəqil dövlət elan olunurdu.
İkinci Dünya Müharibəsi
9 aprel 1940-cı ildə Nasist Almaniyasının Danimarkanı işğalı iki dövlət arasındakı əlaqələrdə problemlər yaratmağa başladı. Buna görə də 10 apreldə Altinq İslandiyanın xarici münasibətlərində söz haqqını əlinə aldı. 15 may 1941-ci ildə Sveyn Byörnsson krallıq naibi təyin olundu. Həmin ilin iyulunda Üçüncü Reyxin işğal ehtimalına qarşı İslandiya-Amerikan müdafiə paktı imzalandı. Ölkəyə 40.000 amerikan hərbçisi gəldi. Bu rəqəm, o vaxt üçün İslandiyadakı kişilərin sayından çox idi. Danimarka işğal altında referendum keçirən İslandiya, 17 iyun 1944-cü ildə müstəqil respublika qurulduğunu elan etdi.
Senecio dumeticolus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Busul xan
Busul Xan - türk və altay mifologiyasında keşikçi tanrısı. Buzul Xan olaraq da tanınır. Kayra Xanın sarayına gedən yolu qoruyan gözətçidir. Bunçak Xan ilə birlikdə xatırlanır. Sibir bölgəsi üçün buzlar və buzlu sahələr gündəlik həyatın davamlı bir parçasıdırlar. Bu səbəblə soyuqla bağlı anlayışların mifologiyadakı əks olunmaları çox şişirdilmiş hesab olunmamalıdır.
Etimologiya
(Bus / Pus) kökündən törəmişdir. Bulandıran, puslandıran mənasını verər. Bir yerə sinmeyi, pusquya yatmağı da ifadə edir. Bus/Pus sözü qədim altaycada buxar mənasını verər və yarı şəffaf bir görünüşü bildirir. Tunquscada Mus kökündən törəyən Musun / Musan sözü qarabasma, ruh deməkdir.
Pinus latteri
(Pinus latteri) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Azqüdə
Azqüdə Tiflis quberniyasının Axalsix qəzasında göl adı.
Toponimkası
Azqüdə - Tiflis quberniyasının Axalsix qəzasında göl adı. Gölün adı monqol dillərində az "bitkisiz, meşəsiz" və türk dillərində kuta "bataqlıq" sözlərindən ibarətdir.
Həmçinin bax
Tiflis quberniyası
Xarici keçid
lib.az/maps
Muxtar respublika
Muxtar respublikalar suverenliyinə görə dövlətlərin təsnifatında federal dövlətlər kimi təsnif edilirlər: suveren hüquqlar, üstün bir suveren güc vasitəsi ilə konstitusiya ilə idarə edilə bilən, ancaq xarici münasibətlər istisna olmaqla, öz sərhədləri daxilində suveren səlahiyyətlərini həyata keçirə bilən və respublika xüsusiyyətinə malik olmaları, dolayı yolla sahib olduqları hakimiyyəti qanunlar verməklə yerinə yetirən dövlətlərdir. Unitar bir dövlətin demək olar ki, bütün keyfiyyətlərinə malikdirlər. Ümumiyyətlə, sərhədləri etnik fərqliklər nəzərə alaraq müəyyən edilmişdir. Bəzi muxtar respublikaların öz konstitusiyaları da ola bilər. Rusiya respublikalarının timsalında bu ölkələrin xüsusiyyətləri və quruluşları aydın şəkildə başa düşülə bilər.
Aloe namibensis
(Aloe namibensis) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Kələk (nəqliyyat)
Kələk — su nəqliyyatı vasitəsi.
Ümumi məlumat
XIX əsr və XX əsrin əvvəllərində Azərbaycanda su nəqliyyatı vasitələrinin məhəlli-lokal xüsusiyyəti ilə fərqlənən növləri də mövcud olmuşdur. Naxçıvan bolgəsi ucun səciyyəvi olan, ibtidai salın nisbətən təkmilləşdirilmiş forması hesab edilən pələ və kələk belə su nəqliyyatı vasitələrindəndir. Quruluşuna və təyinatına görə hər iki su nəqliyyatı vasitəsi oxşarlıq təşkil etsə də, ölçülərinə və yukgöturmə qabiliyytəinə görə pələ kicik, kələk isə nisbətən iri ölçudə hazırlanırdı.
Kələk öz həcminə görə pələdən uç-dörd dəfə iri düzəldilirdi. Adətən bir kələyin düzəldilməsi üçün 5-6 m uzunluğunda beş ədəd ağac, təxminən bir o qədər də atmalar gərək olurdu. Kələyə bağlanmış tuluqların sayı isə 12-16 ədədə çatırdı. Kələk də xüsusi çəp vasitəsilə idarə olunurdu və təxminən 150-170 puda qədər yuk götürə bilirdi. Culfa rayonunun Yaycı kəndi ərazisində "Kələkişləyən yer" adlanan sahə indi də qalamqdadır. Buradan suya salınan kələk Üctəpədə digər sahilə çıxa bilirdi.
Fəlsəfə
thumb|Fəlsəfə
Fəlsəfə — varlığın (yəni təbiət və cəmiyyətin), insan təfəkkürünün və idrak prosesinin tabe olduğu ən ümumi qanuna uyğunluqlar haqqında elm.
Fəlsəfə ictimai şüurun qədim və özünəməxsus formasıdır, nəticə etibarı ilə cəmiyyətin iqtisadi münasibətləri ilə müəyyən edilir.
Fəlsəfə sözü
"Filo" və "sofiya" yunan sözləridir. "Sofiya" hikmət, "filo" isə sevmək deməkdir."Filosofiya" — "hikməti sevmək" mənasını verir. "Fəlsəfə" isə orta əsr şərq alimlərinin bu yunan sözünü ərəb dilinə uyğun demələrindən yaranıb.
İlk dəfə Pifaqor özünü "filosof" adlandırıb və deyib:
"Mən öz yerimi bilirəm. Bilirəm ki, hikmət yalnız Tanrı biliyidir və məndə ola bilməz. Mən ancaq hikməti sevə bilərəm"
Fəlsəfənin predmeti
Fəlsəfə termininə ilk dəfə Pifaqorda təsadüf edilir. Xüsusi elm kimi onu ilk dəfə Platon fərqləndirmişdir. Fəlsəfə formalaşmış bir elm kimi quldarlıq cəmiyyətində meydana gəlmişdir. İlkin fəlsəfi görüşlərin şərqə məxsus olmasına baxmayaraq, fəlsəfə sistemli bir elm kimi ilk dəfə Yunanıstanda öyrənilmişdir.
Fəlsəfədə varlıq problemi
Müxtəlif fəlsəfə məktəbləri və cərəyanlarının kateqoriya aparatı sistemində varlıq kateqoriyası mərkəz yeri tutur. Varlıq sözü müxtəlif dünya dillərində təxminən "var olmaq", "mövcud olmaq", "üzə çıxmaq", "reallıq" mənalarını verir. Müasir fəlsəfə ədəbiyyatında varlıq anlayışı iki mənada işlədilir:
Orta əsrlərin xristian fəlsəfəsində Allahın varlığından ibarət olan "həqiqi" varlıq "qeyri-həqiqi" varlığa qarşı qoyulur və göstərilir ki, bütün qeyri-həqiqi varlıqları Allah yaratmışdır. Burada varlıq yaradanın və yaradılanın varlığı olmaqla iki növə ayrılır.
Fəlsəfi kateqoriyalar
Fəlsəfə insanın dünyaya münasibətinin ən ümumi anlayışlarla dərk edilməsi fəlsəfi kateqoriyaların sayəsində baş verir. Kateqoriyalar təbiətin, cəmiyyətin və təfəkkürün ən umumi və vacib xüsusiyyətlərini özündə əks etdirir. Fəlsəfi kateqoriyalar fəlsəfənin zamanca inkişaf səviyyəsinə görə dəyişir.
Materialist dialektikada "materiya" ilk kateqoriya hesab olunurdu və onun tərifi də özünəməxsus səciyyəvi xüsusiyyətlərinə görə fərqlənirdi. Materialist fəlsəfədə Təsadüf kateqoriyası idealist fəlsəfədə təkzib olunur və yaxud tamamilə fərqli don geyindirilirdi.
Fəlsəfəyə ilk kateqoriya anlayışını antik dövr yunan filosofu Aristotel gətirmişdir. İnsanın dünyanın dəyişdirilməsinə və dərk edilməsinə istiqamətlənmiş fəaliyyəti boyu təbii olaraq kateqoriyalar da dəyişir və formalaşır. Onların sayı çoxalır, məzmunu genişlənir. Fəlsəfədə əsas hesab olunan kateqoriyalar aşağıdakılardır:
Fəlsəfə tarixi
Fəlsəfə tarixi antik dövrdən bu günə qədər fəlsəfənin inkişaf yolunu, strategiyasını, filosofların fəlsəfi nəzəriyyələrini, sistemlərini, baxışlarını öyrənir. Fəlsəfə tarixinin subyekti fəlsəfə tarixçisidir. Fəlsəfə tarixi tarixi inkişaf müddətində müəyyən mərhələlərdən keçmiş, çoxsaylı müstəqil düşüncələr, ideyalar, nəzəriyyələrlə zənginləşmişdir. Fəlsəfə tarixçisi tarixşünaslıq elminin də məsələyə yanaşma üslub və metodlarından, kriteriyalarından çıxış edərək Fəlsəfə tarixini öyrənir.
Antik dövrdən bu yana Fəlsəfə tarixi fəlsəfəni dövrlərə və yerlərə bölərək mərhələli şəkildə tədqiq edir. İlk fəlsəfi fikirlərin yaranıb inkişaf etdiyi qədim Şərq dünyası olmuşdur. Bu baxımdan fəlsəfə tarixçisi Şərq düşüncələrinə dövr və məkan prizmalarından yanaşaraq mövzunu Qədim Şərq fəlsəfəsi adı altında tədqiq edir,
lakin fəlsəfənin beşiyi hesab olunan Şərq dünyası ilə bərabər fəlsəfi düşüncələrin sistemləşdirilməsində və zənginləşdirilməsində əhəmiyyətli yerə və rola malik Antik fəlsəfənin (Qədim yunan — roma fəlsəfəsi)də adını çəkmək mümkündür. Qədim dövrdən etibarən fəlsəfə müəyyən dövrlərə və bölgələrə ayrılaraq araşdırılmış, tədqiq olunmuşdur.
thumb|250px|Filosoflar, [[Rafael]]
Fəlsəfi nəzəriyyələr
İdealizm, materializm, modernizm, peripatetizm, praqmatizm, pozitivizm, ekzistensializm, rasionalizm, irrasionalizm, skeptisizm
Fəlsəfənin beş bölməsi var:
Fəlsəfənin iki əsas metodu var:
İkinci dünya müharibəsi dövründə Finlandiya
thumb|248x248px|1940-cı ilin yanvar ayında Finlandiya əsgərləri|alt=
İkinci Dünya Müharibəsində Finlandiya üç böyük müharibəyə girdi. Bunlardan ilk ikisi Sovet İttifaqına qarşı keçirildi. Sonuncu müharibəni isə müttəfiq olduğu Nasist Almaniyasına qarşı etdi.
Döyüşlər nəticəsində Finlandiya müstəqilliyini qorumağı bacardı, lakin ərazisinin təxminən 10% -ni, o cümlədən ikinci böyük şəhəri Viipurini itirməli oldu. Sovet İttifaqına da böyük miqdarda müharibə təzminatı ödəməli oldu. Bu torpaq itkisindən sonra bölgədə yaşayan bir çox fin torpaqlarını tərk etdilər.
Arxa plan
1809-cu ildə Rusiya imperiyası Finlandiyanı İsveçdən aldı. Bu yeri aldıqdan sonra Rusiya imperiyası finlərə geniş muxtariyyət verdi. Rusiya dövrü yaşayarkən bu region inkişaf edirdi. Lakin XX əsrin əvvəllərində Finlər arasında müstəqillik arzusu artdı. Rusiyadakı daxili problemlər Finlandiyada müstəqillik elanına səbəb oldu. Müstəqillik elan edildikdən sonra Almanların dəstəklədiyi sağ qanadla Sovet İttifaqının dəstəklədiyi sol qanad arasında vətəndaş müharibəsi başladı. Finlandiya vətəndaş müharibəsi kimi tanınan müharibədə sağçılar qalib gəldi.
İki Dünya Müharibəsi arasındakı dövrdə Finlandiya ilə Sovet İttifaqı arasında münasibətlər gərgin idi. Finlandiyadakı ifrat millətçi ünsürlər "Böyük Finlandiyanı" xəyal edirdilər. Bu torpaqlar Kareliya adlanırdı və bu torpaqlar Sovet nəzarətində olan ərazilər idi. Sovet İttifaqı üçün ən vacib olan məsələlərdən biri inqilabın lideri Leninin adını daşıyan və ölkənin ən böyük şəhərlərdən biri olan Leninqradın (indiki Sankt-Peterburq) təhlükəsizliyi idi.
24 avqust 1939-cu ildə Almaniya ilə Sovet İttifaqı Molotov-Ribbentrop paktı imzalandı. Bu paktın imzalanması ilə Finlandiya Sovet İttifaqını təbrik etdi. Daha sonra Sovet İttifaqı, Leninqradın təhlükəsizliyini təmin etmək üçün Finlandiya ilə danışıqlara başladı. Leninqradın təhlükəsizliyini təmin etmək üçün Sovetlər Finlandiyadan Karelia İsthmus, Finlandiya körfəzi adaları və Hanko yarımadasını tələb etdi. Stalinin Finlərdən istədiyi bu torpaqların ümumi sahəsi 1700 km² təşkil edirdi. Bunun müqabilində SSRİ Finlandiyaya Finlandiya-Sovet sərhədinin mərkəzi hissələrindən 3500 km²-lik ərazi təklif edirdi. Bu danışıqlardan heç bir nəticə alınmadı. Noyabrın 26-da Mainila kəndi bombalandı. Sovet İttifaqı bu bombardmana görə Finlandiyanı günahlandırdı. Bunun ardınca 4 gündən sonra SSRİ Finlandiyaya müharibə elan etdi. Millətlər Liqası hücumu qınadı. Bununlada kifayətlənməyən liqa və 14 dekabrda Sovetləri cəmiyyətdən qovdu.
Hələb şamı
thumb|Pinus halepensis
(Pinus halepensis) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Yayılması
Aralıq dənizi ölkələri, İspaniya, Fransa, Almaniya, o cümlədən Şimali Afrika, Suriya, Fələstində yabanı halda bitir. Hündürlüyü 25 m-ə, diametri 50 sm-ə çatan, düz və ya əyrigövdəli ağacdır. Cavan ağacların çətiri sıx, oval-konusvarı və ya piramidaldır. Budaqları uzun elastik, iynəyarpaqlarla örtülmüşdür, zoğları nazikdir, tumurcuqların uzunluğu 5–10 mm-ə çatır. İynəyarpaqları cüt-cüt yerləşir, yumşaq və nazikdir, cavan iynəyarpaqlar açıq-yaşıl, yaşlı iynəyarpaqlar isə tünd yaşıl olub, kənarları hamar, ucları sivriləşmişdir. Yarpaq qını 5–8 mm uzunluqdadır. Qozaları meyvə saplaqlarından asılı halda yerləşir. 2-6 ədədi bir yerdə və ya tək-təkdir. Cavan qozaları uzunsov-konusşəkilli və ya yumurtavarı, kürəvi formalıdır, yetişmiş qozaları isə sallaqdır. Bu qozalar qonurumtul-qəhvəyi və ya qırmızı-qonur rəngdə olub, uzunluğu 7-10 sm, eni 3-5 sm-dir. Yetişmiş qozaların qalxancıqları iridir, ön hissəsi enli-dəyirmi, yastı və ya azca qabarıqdır, ortasında ellipsşəkilli və azca irəli çıxmış iri, boz göbəyi var, köndələn tili sivridir, boylama tili az nəzərə çarpır. Qozalar aprel-may aylarında əmələ gəlir, üçüncü ilin yayında yetişir. Toxumları açıq-boz rəngdə, 5–7 mm uzunluqda, 4–5 mm enində, yumurtavarı, qeyri-müntəzəm romb və ya üçbucaq şəkilli, bir qədər yastılaşmışdır. Qanadı pərdəyəoxşar, açıq qonur rəngli, 2-3 sm uzunluqda və 6–9 mm enindədir. Quraqlığa, istiyə, şaxtaya davamlı, işıqsevən və torpağa qarşı tələbkar olmayan ağacdır. Külək vasitəsilə tozlanır. Toxumla çoxalır. Hələb şamı sıra, qrup və tək əkinlərdə istifadə edilir. Hələb şamının qabığında 15 % tannin maddəsi vardır. Azərbaycanda mədəni şəraitdə Abşeron, Kürdəmir, Yevlax, Ucar, Sabirabad, Beyləqan, Şirvan, Biləsuvar, Lənkəran və s. yerlərdə rast gəlinir.
Məlumat mənbələri:
Деревья и кустарники СССР. т.3.1954; Флора Азербайджана. т.5. 1954; Azərbaycanın ağac və kolları. III cild. 1970; Azərbaycanın “Qırmızı” və “Yaşıl Кitabları”na tövsiyə olunan bitki və bitki formasiyaları. 1996; Azərbaycan florasının konspekti. I-III cildlər. 2005; 2006; 2008.
Kussmaul tənəffüsü
Kussmaul tənəffüsü — dərin, tezləşmiş, küylü patoloji tip tənəffüs növü. Adətən ağır metobolik asidozlarda xüsusilə ketoasidoz mənşəyli diabetik komada, asetonemik sindromda (qeyri diabetik ketoasidozlarda), qaraciyər çatmamazlığının terminal mərhələsində rast gəlinir.
Tarixi
Bu patoloji tənəffüs tipini ilk dəfə diabetik komalarda 1874-cü ildə alman həkimi Adolf Kussmaul müşahidə etdiyinə görə onun şərəfinə adlandırılmışdır.
Əliyanlı
Əliyanlı — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Tarixi
Əliyanlı Bərdə rayonunun Kələntərli i.ə.v.-də kənd. Yaşayış məntəqəsi Qubadlı rayonunda yaşayan kürd mənşəli qaraçorlu tayfasının əliyanlı qolunun məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Əliyanlı etnonimi hələ XII əsrdən məlumdur. Orta əsrlərdə Arazbar mahalında da bu adda kənd mövcud olmuşdur.
Əhalisi
Kəndin ilkin əhalisi kürd mənşəli qaraçorlu tayfasına mənsub idi.
Məmmədli (Bərdə)
Məmmədli — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Kirjim
Kirjim — yastıdibli gəmi, su nəqliyyatı vasitəsi.
Ümumi məlumat
Ağac materialından hazırlanan kiçik həcmli bu nəqliyyat vasitəsi ən çox Xəzər dənizində işlədilmişdir.
Kirjimdən əsasən dənizin dayaz yerlərində limana yan ala bilməyən gəmilərin yükünü sahilə daşımaq üçün istifadə edilirdi. Bu nəqliyyat vasitəsi də avarla və ya yelkənlə hərəkətə gətirilirdi. Bəzən kirjimlə uzaq səfərlərə də çıxırdılar. Arxiv sənədləri göstərir ki, hələ XVIII əsrin ikinci yarısında kirjim və sandal inşa etmək üçün Bakıda gəmi tərsanəsi olmuşdur.
Azərbaycanda bəzi nəqliyyat vasitələrindən hərbi məqsədlər üçün də istifadə edilmişdir. Rusiya-İran müharibəsi illərində (1826-1828-ci illər) Təbriz istiqamətində hərəkət edən çar ordusu üçün lazımi ərzaq və digər yükləri Azərbaycan kəndlərindən balıqçılar kirjimlə Kür çayı vasitəsilə Zərdaba qədər daşımışlar.
Ayranlı
Toponimkası
Ayranlı - Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında dağ adı. Qazax qəzasında da bir dağ Ayranlı adlanır. XIX əsrdə İrəvan quberniyasının Eçmiadzin qəzasında Ayranlı kənd adı ilə mənşəcə eynidir. Avranlı adının təhrifidir.
Həmçinin bax
Tiflis quberniyası
Xarici keçid
lib.az/maps
Qırımçaqlar
thumb|250px|Ukrayna əhalisinin milli tərkibi-2001 s.a. Qırımçaqlar — əsasən Ukraynanın Krım ərazisində yaşayan türk xalqı.