cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Özbəkistan prezidentlərinin siyahısı
thumb|211x211px|[[Özbəkistanın dövlət gerbi]] Özbəkistan prezidentlərinin siyahısı — 1991-ci ildə Sovet İttifaqından müstəqilliyini qazanan Özbəkistanın, dövlət başçılarının siyahısı. Özbəkistan Prezidenti, Özbəkistan Silahlı Qüvvələrinin Ali Baş Komandanıdır. Özbəkistan Prezidenti vəzifəyə, Özbəkistan Konstitusiyasının müvafiq maddələri ilə təyin olunur.
2016-cı ilin 8 sentyabr tarixindən vəzifəni, Şavkat Mirziyayev icra edir.
Nəssir Əbdül Kərim Əbdül Rəhim
Nəssir Əbdül Kərim Əbdül Rəhim — Fələstinin Azərbaycandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri (2010-cu ildən)
Ayya burnu
Ayya — Ukraynada, Krımın cənub sahilində, Balaklavanın cənub-şərqində, 13 kilometr uzunluğunda sahil burunu. Ərazi Sevastopolun Balaklavski rayonunun bir hissəsidir. Ayya burnu Krımın cənub sahillərini qərbdən məhdudlaşdırır. Burunun adı yunanca "aios" ( – müqəddəs) sözündəndir. Ehtimal olunur ki, yunanlar bu yerləri müqəddəs hesab etmiş və öz əcdadlarını burada dəfn etmişlər.
Ədəbiyyatda və incəsənətdə
Bəzi tədqiqatçılar hesab edirlər ki, Ayya burnu qədim yunan və Roma coğrafiyaçılarının haqqında bəhs etdiyi əfsanəvi Kriumetopondur. Burun "Ayya burnunda fırtına" (1875) rəsm əsərində rəssam İvan Ayvazovski tərəfindən təsvir edilmişdir.
İqtisadi əhəmiyyəti
Ayya burnu bölgəsində 1955–1956-cı illərdə S-2 "Sopka" raket sistemi qurulmuşdur. Bu, sonradan qanadlı raketlərin buraxılması üçün yenidən qurulmuşdur. 1990-cı illərin ortalarında Rusiya kompleksi Ukraynaya vermişdir. 2014-cü ildə Rusiya Federasiyasına qayıtmışdır.
Herbert Kvellen
Herbert Kvellen (d. 27 dekabr 1953, Herford, Almaniya) — Almaniyanın Azərbaycandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri (2010 -2013 )
Köçəri yaşayış yeri
Köçəri yaşayış yeri — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonunun Üstüpü kəndindən 7-8 kilometr şimalda XIV-XVII əsrlərə aid yaşayış yeri.
Tarixi
Yaşayış yerində dördkünc formalı tikintilərin qalıqları saxlanmışdır. Divarlar qaya parçalarından gil məhlulu istifadə olunmaqla inşa olunmuşdur. Yaşayış yerinin şimal tərəfində daşdan inşa olunmuş məscidin qalıqları var. Böyük bir qismi dağılmış yaşayış yerinin yerüstü əlamətləri itmişdir. Araşdırmalar zamanı yaşayış yerinin ərazisindən orta əsrlərə aid şirli və şirsiz keramika məmulatlarının parçaları aşkar olunmuşdur. Arxeoloji materiallara əsasən Köçəri yaşayış yerini XIV-XVII əsrlərə aid etmək olar.
Aşağı Dilənçiarxı (Sulduz)
Aşağı Dilənçiarxı - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Sulduz şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 455 nəfər yaşayır (85 ailə).
İzabo
İsraili Avraviziya 2012-də "İzabo" rok qrupu "Time" mahnısı ilə təmsil etdi. Qrup 4 musiqiçidən-Ran Shem-Tov (vokal və gitara), Shiri Hadar (klavir), Jonathan Levy (bas gitara) və Nir Mantzurdan (baraban) ibarətdir.
NGC 1488
NGC 1488, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış ulduzdur. Göy üzündə Buğa bürcü istiqamətində yerləşir. *2 tipli. tərəfindən ildə 34.29 sm (13.5 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Quyuq (Sulduz)
Quyuq - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Sulduz şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 550 nəfər yaşayır (102 ailə).
Viktor Raul Ayya de la Torre
Viktor Raul Ayya de la Torre  — Peru solçu siyasətçisi. O, milli-islahatçı Amerika Xalq İnqilabi Alyansı təşkilatçılarından və lideri olmuşdur.
Ceyran Əliyeva
Ceyran Əliyeva — azərbaycanlı voleybolçu, Azərbaycan milli komandasının və Bakının "Azəryol" klubunun oyunçusu. Libero kimi oynayır.
Viktor Raul Ayya de la Torre
Həyatı
Viktor Raul Ayya de la Torre Perunun şimalında, Truxilyo şəhərində anadan olmuşdur 1913-cü ildə ədəbiyyat üzrə təhsil almaq üçün Truxilyo Milli Universitetin ə daxil olmuş və burada məşhur Peru şairi Sezar Valyexo ilə tanış olur, onunla dostluq edir. Daha sonra Limadakı San-Markos Universitetinə daxil olmuş və burada universitetin inzibati islahatlarının aparılmasında mühüm rol oynamışdır. Bu islahatın bir hissəsi tələbələr tərəfindən tədris olunan işçilər üçün qiyabi kursların təşkili ilə bağlı idi. Ayya de la Torre tərəfindən işçilər üçün qurulan Qonzales Prada Xalq Universiteti sonralar onun APRA partiyasının əsasını təşkil etdiyi güman edilir.
Ceyran Əliyeva
Bioqrafiya
1995-ci il yanvarın 3-də Bakıda anadan olan Ceyran Əliyeva ilk dəfə məşqçi Tatyana Semyonovna Korjovanın rəhbərliyi ilə Bakının Əhmədli kənd idman məktəbində voleybolla məşğul olmağa başlayıb. Voleybolçunun kumiri Azərbaycanın ən yaxşı voleybolçularından biri Valeriya Məmmədovadır.
Azərbaycan milli komandası
2010-cu ildən Azərbaycanın yeniyetmələrdən ibarət yığmasının rənglərini qoruyub. O, 2014-cü ilin avqustunda əsas milli komandaya cəlb olunub. Azərbaycan milli komandasının tərkibində 2014-cü ildə İtaliyada keçirilən dünya çempionatında iştirak edib.
Köhnə əndəmic (Gülaman)
Köhnə əndəmic (Gülaman) — Naxçıvan Muxtar Respublikası Ordubad rayonunun Yuxarı Əndəmic kəndindən qərbdə arxeoli abidə.
Tarixi
Divar qalıqlarına əsasən demək olar ki. evlərin tikintisində daş və möhrədən. bəzi evlərdə kvadrat formalı çiy kərpicdən istifadə edilmişdir. Evlər dördkünc formalıdır. Onlar bir, iki, bəzən isə üç otaqlıdır. Yaşayış binaları dağın yamacında yaradılan səkilərdə inşa olunmuşdur. Tədqiqat zamanı Son Orta əsrlərə aid şirli və şirsiz keramika məmulatına rast gəlinmişdir. Araşdırmalara əsasən demək olar ki, yaşayış yerində XIV-XVIII əsrlərdə yaşayış olmuşdur.
Viktor Tsoy
Viktor Robertoviç Tsoy — sovet rok musiqiçisi, koreya (ata) və rus (ana) mənşəli şair, rəssam, "Kino" rok qrupunun yaradıcısı və rəhbəri. Bir neçə filmdə aktyor kimi də rol alıb.
Bioqrafiya
Viktor Tsoy bədən tərbiyəsi müəlliməsi Valentina Vasilyevna Tsoy və koreya mənşəli mühəndis Robert Maksimoviç Tsoyun ailəsində dünyaya gəlmişdir. 1974-1977-ci illərdə incəsənət məktəbinə getmişdir. Bu illərdə Palata №6 adlı qrupda bas-gitarist kimi fəaliyyət gostərmişdir. İncəsənət məktəbindən davamiyyət səbəbinə görə xaric edildikdən sonra texniki-peşə məktəbində "ağac oyma" sənəti üzrə oxumuşdur. Gəncliyində Vladimir Vısotski, Mixail Boyarski və Brüs Linin fanatı olmuşdur. Sonralar onun imicində Bryus Linin təsiri hiss olunurdu. Şərq əlbayaxa döyüş növləri ilə maraqlanır, netske adlanan yapon fiqurlarını düzəldirdi.
Yaradıcılığı
1970-ci illərin sonu, 1980-ci illərin başlanğıcında həvəskar rok qrupu olan "Piliqrim"-in üzvü Aleksey Rıbin və "Palata №6" qrupunun bas-gitaristi Viktor Tsoy arasında davamlı danışıqlar başladı. Onlar Mayk Naumenko (Zoopark) və ya Andrey Panovun (Svin) mənzillərində görüşərək "Автоматические удовлетворители" pank qrupunun ərsəyə gətirmək üçün hazırlıqlar həyata keçirirdilər.
Avtomobil qəzasında ölümü
Viktor Tsoy 15 avqust 1990-cı il 12:28 radələrində avtomobil qəzasında həlak olub. Qəza Latviyada Sloka-Talsi yolunun 35-ci kilometrliyində rəsmi versiyaya görə sükan arxasında yatıb və özünə məxsus Moskviç-2141-də İkarus markalı avtobusla toqquşub. Tsoy 19 avqust 1990-cı ildə Boqoslovskoe məzarlığında dəfn edilib. Ölümün səbəbləri haqqında başqa versiyalar da vardır. Belə ki, "Sledstvie veli..." sənədli filmlərini hazırlayanlar təxmin edirlər ki, Tsoy sərt döngəni dönərkən maqnitofonundakı kasetin üzünü dəyişməyə çalışıb ki, bu da fikrinin yayınmasına və nəticədə qəzaya səbəb olub.thumb|"Rusiya estradasının populyar müğənniləri" seriyasından Viktor Tsoya həsr olunmuş [[poçt markası, 2 rubl (1999)]]
Gənc Finlər Partiyası
Gənc Finlər Partiyası — Böyük Finlandiya Knyazlığında və müstəqil Finlandiyada liberal-demokrat partiyası.
Skay adası
Skay adası ( və ya Eilean a' Cheò; ) — Şotlandiyanın şimal-qərbində yerləşən ada. Bu, Daxili Hebridlərin ən böyük arxipelaqıdır. İnzibati cəhətdən Haylend rayonuna aiddir.
Köçəri qəbiristanlığı
Köçəri qəbristanlığı —Naxçıvan Muxtar Respublikası Ordubad rayonu ərazisində arxeoloji abidə.
Tarixi
Qəbiristanlıq Ordubad rayonunun Üstüpü kənindən 7-8 kilometr şimal şərq tərəfdə yüksək dağlıq ərazidə yerləşir. Burada orta əsrlər zamanı yaradılmış və üzərində ərəb əlifbası ilə kitabələr həkk edilmiş, çoxlu sənduqə formalı, daşdan hazırlanmış qoç və qoyun tipli qəbirüstü xatirə abidələri qalmışdır. Abidələrin bir hissəsinin üzərində müxtəlif təsvirlər, o cümlədən, ox, kaman, günəş və s. həkk olunmuşdur. Zaman keçdikcə bu kitabələrin və təsvirlərin bir hissəsi təbii qüvvələrin təsirindən aşınaraq məhv olmuşdur. Qəbiristanlıqda hicri 1003 (1594-1595), 1030 (1620-1621) illərə aid və başqa kitabələr tədqiq olunmuşdur. "Naxçıvan sancağının müfəssəl dəftəri"ndə (1727 il) qəbiristanlığın mənsub olduğu Köçəri kəndi haqqında məlumat verilmişdir. Həmin vaxt kənddə 13 nəfər vergi ödəyən kişi yaşamış, onlar 2621 ağça vergi ödəmişlər. 19 yüzilliyin əvvəllərində kəndin əhalisi buranı tərk edərək Arazın cənubuna köçmüş, bundan sonra qəbiristanlıqda dəfn mərasimləri dayanmış- dır. Qəbiristanlığı 11-19 əsrlərə aid etmək olar.
Guranabad-i Paşayi (Sulduz)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 60 nəfər yaşayır (17 ailə).
Koşi tənliyi
Koşi ötürmə tənliyi Optikada müəyyən bir şəffaf material üçün işığın sınma indeksi və dalğa uzunluğu arasında empirik əlaqə. Adını 1837-ci ildə təyin edən riyaziyyatçı Oqüsten Koşinin şərəfinə almışdır.
Tənlik
burada n sınma əmsalıdır, λ dalğa uzunluğu, A, B, C və s., tənliyi məlum dalğa uzunluqlarında ölçülmüş sındırma göstəricilərinə uyğunlaşdırmaqla material üçün müəyyən edilə bilən əmsallardır. Əmsallar adətən mikrometrlərdə vakuum dalğa uzunluğu (materialın daxilində olan λ/n kimi deyil) kimi λ üçün göstərilir.
Adətən, tənliyin ilk iki həddindən istifadə etmək kifayətdir:
burada A və B əmsalları tənliyin bu forması üçün xüsusi olaraq təyin edilir.
Ümumi optik materiallar üçün əmsallar cədvəli aşağıda göstərilmişdir: işıq-maddə qarşılıqlı əlaqəni əsaslandıran Koşinin bu tənliyi sonradan yanlış olduğu məlum oldu. Xüsusilə, tənlik yalnız görünən dalğa uzunluğu bölgəsində normal dispersiya bölgələri üçün keçərlidir. İnfraqırmızı dalğalarda tənlik qeyri-dəqiq olur və anomal dispersiya bölgələrini təmsil edə bilmir. Buna baxmayaraq, onun riyazi sadəliyi onu bəzi tətbiqlərdə faydalı edir.
Zelmeyer tənliyi anomal dispersiv bölgələri əhatə edən və ultrabənövşəyi, görünən(400-700 nm dalğa uzunluqlu şüalar) və infraqırmızı spektrdə materialın sındırma indeksini daha dəqiq modelləşdirən Koşinin çalışmasının genişləndirilmiş formasıdır.
Hava üçün rütubətdən asılılıq
Koşinin iki həddli tənliyində rütubət nəzərə alınaraq Lorentz tərəfindən genişləndirilmiş hava üçün tənlik aşağıdakı kimidir:
burada p millibarda hava təzyiqi, T kelvində temperatur və v millibarda suyun buxar təzyiqidir.
Köhnə Kotam yaşayış yeri
Köhnə Kotam yaşayış yeri—Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonunun Kotam kəndindən şimal şərqdə orta əsrlərə aid yaşayış yeri.
Tarixi
Kəndin xarabalıqları Kotam çayı boyunca uzanır. Kəndin mərkəzi hissəsində məscid binası var. Evlər daş, möhrə və kvadrat formalı çiy kərpiclərdən inşa olunmuşdur. Evlər bir-birinin yaxınlığında, təpənin yamacında düzəldilmiş şəkillərdə salınmışdır. Əkin və bağ yerləri kəndin şimal tərəfindəki sahədə çay boyunca uzanır. Əhalinin əsas məşğuliyyəti bağçılıq, bostançılıq və maldarlıq olmuşdur. Kəndlə üzbəüz çayın sol sahilində Orta əsrlərə aid nekro- pol yerləşir. Kəndin içərisindəki məsciddə və nek- ropolda qalan kitabələrdə kənd sakinləri ilə bağlı məlumatlar var.
Daniyel Ayyala Peres
Daniyel Ayyala Peres — Meksika skripkaçısı, dirijoru və bəstəkarı.
Həyatı
Daniyel Ayyala Peres 21 iyul 1906-cı ildə Meksikada, Yukatanda yerləşən Abala şəhərində anadan olmuşdur. O, 1922-ci ildən 1927-ci ilə kimi Mexiko şəhərindəki Konservatoriya Milli Musiqi Məktəbində skripka və bəstəkarlıq təhsili almışdır. Bir müddət "Salon Mexico" gecə klubunda çıxış edərək pul qazanmışdır. 1934-cü ildə o, həmkarları Salvador Kontreras, Blas Qalindo və Xose Pablo Monkayo ilə birlikdə "Dördlər qrupu"nu yaratmışdır. 1975-ci ildə vəfat etmişdir.
Rusiyadakı məscidlərin siyahısı
1550 -ci ildən 2010 -cu ilə qədər inşa edilmiş Rusiyadakı məscidlər sənədləşdirilib və Rusiyada İslam tarixini əks etdirir. Rus məscidləri Avropa və Asiya məscidlərini birləşdirir.
Siyahı
Aşağıda Rusiyadakı məscidlərin qismən siyahısı verilmişdir.
Empirik əlaqə
Elmdə empirik əlaqə və ya fenomenoloji əlaqə təcrübə və müşahidə ilə dəstəklənən, lakin nəzəriyyə ilə mütləq şəkildə dəstəklənməyən əlaqə və ya korrelyasiyadır.
Nəzəriyyəsiz analitik həllər
İlk prinsiplər kimi nəzəri əsaslardan asılı olmayaraq empirik əlaqə təsdiqedici məlumatlar ilə dəstəklənir. Bəzən ilkin empirik əlaqələr üçün nəzəri izahatlar tapılır, bu halda əlaqələr artıq empirik hesab edilmir. Buna misal olaraq hidrogen spektral xətlərinin dalğa uzunluqlarını təxmin etmək üçün Ridberq düsturunu göstərmək olar. 1876-cı ildə təklif edilmiş o, Lyman seriyasının dalğa uzunluqlarını mükəmməl təxmin etmişdi, lakin 1925-ci ildə Niels Bor atomun Bohr modelini yaradana qədər nəzəri əsası yox idi.
Bəzən empirik amil hesab edilən şey sonradan əsas fiziki sabit hesab olunur.
Təxminlər
Bəzi empirik əlaqələr sadəcə təxminlərdir, çox vaxt fenomeni təsvir edən analitik həllin Taylor seriyasının ilk bir neçə həddinə ekvivalentdir. Digər əlaqələr yalnız müəyyən spesifik şərtlər altında baş verir və onları daha ümumi əlaqənin xüsusi hallarına endirir. Bəzi təxminlər, xüsusən fenomenoloji modellər hətta nəzəriyyə ilə ziddiyyət təşkil edə bilər; Onlar bəzi nəzəriyyələrə nisbətən riyazi cəhətdən daha asan başa düşülən və nəticə verə bildikləri üçün istifadə olunurlar.
Aleksandr Avdeyenko (dramaturq)
Aleksandr Ostapoviç Avdeyenko — SSRİ və Rusiya nasiri, publisisti, dramaturqu, kinossenaristi.
Həyatı
Aleksandr Ostapoviç Avdeyenko 8 avqust 1908-ci ildə Makeyevka kəndində (indiki Ukraynanın Donetsk vilayətinin şəhəri) fəhlə-mədənçi ailəsində anadan olmuşdur. Uşaq ikən yetim olmuş, sonra Donbass şaxtalarında, Makeyevkadakı "Union" zavodunda işləmişdir. Daha sonra Maqnitoqorskda – İ. V. Stalin adına Moskva Dəmir-Polad Zavodunun tikintisində lokomotiv maşinistinin köməkçisi, isti rels mühəndisi kimi çalışmışdır. "Buksir" ədəbi dərnəyinin üzvü olmuşdur.
1935-ci ildə Sovetlərin 7-ci Ümumittifaq Qurultayında mərkəzi qəzetlərdə "Mən yoldaş Stalini alqışladım" başlığı altında nitqlə çıxış etmişdir:
1940-cı ildə onun ssenarisinə əsasən "Həyatın qanunu" filmi çəkildi, ekrana çıxdıqdan az sonra "Pravda" qəzetində sovet tələbə gənclərinə böhtan atdığına görə tənqid olunmuşdur. Kinofilm təcili ekranlardan çıxarılmışdır. 9 sentyabr 1940-cı ildə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin Orqbürounun genişləndirilmiş iclası keçirilmişdir. Burada Mərkəzi Komitənin katibləri Stalin və Jdanov, yazıçılar Nikolay Aseyev, Nikolay Poqodin, Aleksandr Fadeyev Avdeyenkonun dağıdıcı tənqidi ilə çıxış etmişdilər.
Arxeplastidlər
—  domeninin  kladına aid bitki qrupu.
Qrup qırmızı yosunlar (Rhodophyta), yaşıl yosunlar, quru bitkilər və qlaukofitlər kimi bəzi kiçik qrupları əhatə edir. Arxeplastidlərin bütün nəsilləri fotosintetik olmayan eukariotrof bir flagella növü qırmızı yosunların paralel taksonu olan Rhodelphidia istisna olmaqla hamısı fotoavtotrofdur. Arxeplastidlərin iki membranla əhatə olunmuş xloroplastları var və bu xüsusiyyətlərləri bu canlıların sianobakteriya ilə qidalanaraq endosimbioz hadisəsi ilə birbaşa əldə edildiyini göstərir. Kökayaqlılar Paulinella chromatophora, eləcə də xloroplastları olan bütün digər qruplarda üç və ya dörd membranla örtülmüş xloroplastlar var ki, bu da onların ikinci olaraq qırmızı və ya yaşıl yosunlardan törədiyini göstərir. Qırmızı və yaşıl yosunlardan fərqli olaraq, qlaukofitlər heç vaxt ikincili endosimbioz hadisələrinə daxil olmamışlardır.
Arxeplastidlərin hüceyrələrində adətən sentriol yoxdur və düz kristal mitoxondri var. Onlar adətən sellüloza ehtiva edən hüceyrə divarına malikdirlər və qida maddələri nişasta şəklində saxlanılır. Lakin bu xüsusiyyətlər digər eukariotlarla da paylaşılır. Archaeplastida-nın monofiletik qrup təşkil etməsinin əsas sübutu onların plastidlərinin ehtimal ki, tək mənşəli olduğunu göstərən genetik tədqiqatlardan əldə edilir. Bu fakt mübahisəlidir. Bu günə qədər olan dəlillərə əsasən, tək birincili endosimbiozla alternativ təkamül ssenarilərini təsdiqləmək və ya təkzib etmək mümkün deyil. Müxtəlif mənşəli plastidləri olan fotosintetik orqanizmlər (məsələn, qəhvəyi yosunlar) arxeplastidlərə aid deyil.
Arxeplastidlər iki əsas təkamül xəttinə bölünür. Qırmızı yosunlar, əksər sianobakteriya kimi, xlorofil a və fikobiliproteinlərlə piqmentlidir və xloroplastların xaricində nişasta toplayır. Yaşıl yosunlarda və quru bitkilərində - birlikdə yaşıl bitkilər və ya Chloroplastida kimi tanınır - a və b xlorofilləri ilə piqmentlənmişdir; lakin bu canlılarda fikobiliproteinlər yoxdur və nişasta xloroplastların içərisində toplanır. Qlaukofitlərin tipik siyanobakteriya piqmentləri var və onların plastidlərində (siyanella adlanır) hüceyrə divarının saxlanması qeyri-adi haldır.
Arxeplastidlər siyanobakteriyalara və digər bakteriya qruplarına aid olan köhnə və köhnəlmiş Archiplastideae ilə qarışdırılmamalıdır.
Rhodelphis
Rhodelphis su mühitində yaşayan bir hüceyrəli arxeplastiddir və ehtimal edilirdi ki, qırmızı yosunların və Picozoa'nın qardaş qrupudur. Qırmızı yosunların qamçıları olmadığı və ümumiyyətlə fotoavtotrof olmasına baxmayaraq Rhodelphis qeyri-fotosintetik plastidi olan qamçılı yırtıcıdır. Bu qrup plastidlərin təkamülünü başa düşmək üçün vacibdir, çünki onlar erkən arxeplastidlərin morfologiyası və biokimyası haqqında fikir verirlər. Rhodelphis, fotosintez edə bilməyən bir qalıq plastid ehtiva edir, lakin hemin sintezi və dəmir-kükürd qruplaşması kimi hüceyrədəki biokimyəvi yollarda rol oynaya bilər. Plastidin genomu yoxdur, lakin genlər nüvədən ona yönəldilir. Rhodelphis iki perpendikulyar yönümlü flagella daşıyan konusvari bir ön ucu olan yumurtavari formalıdır.
Xatirə Nurgül
Xatirə Nurgül — Azərbaycan şairi, tərcüməçi. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü
Həyatı
Xatirə Nurgül 2 avqust 1981-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Bakı şəhəri 172 saylı orta məktəbi bitirmişdir. İxtisasca hüquqşünasdır.
Fəaliyyəti
1998-ci ildən dövrü mətbuatda dərc olunur. "Azərbaycan", "Ulduz" jurnallarında, "Kaspi", "Ədəbiyyat" qəzetlərində şeirləri, tərcümələri, araşdırma və esseləri çap edilmişdir. 2003-cü ildə "Vektor" Beynəlxalq Elm Mərkəzində "Göyərçin yuxusu" adlı şeirlər kitabı işıq üzü görmüşdür. 2009-cu ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür.
2003-cü ildə "Vektor" BEM-in "İlin ən yaxşı şeiri", 2004-cü ildə Gənclər Nazirliyinin "İlin gənc şairi" mükafatına layiq görülmüş, 2005-ci ildə QAT-ın "Qarabağ harayı" müsabiqəsinin qalibi olmuşdur.
Xarici keçidlər
Vaqif Yusifli — Xatirə Nurgülün 11 şeiri
Ninel Qarayeva
Ninel İsrafil qızı Qarayeva — Biologiya elmləri doktoru, Professor, AMEA-nın müxbir üzvü (2001).
Həyatı
Ninel Qarayeva 25 may 1932-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. 1955-ci ildə M.V.Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin biologiya fakültəsini bitirdikdən sonra 1957-ci ildə AMEA Botanika İnstitutunun məqsədli aspiranturasına daxil olub. 1961-ci ildə Xarkov Dövlət Universitetində “Xəzər dənizinin qərb sahilboyu hissəsinin bentos diatom yosunları” mövzusunda namizədlik, 1975-ci ildə keçmiş SSRİ EA-nın Botanika İnstitutunda (Leninqrad) “Xəzər dənizinin diatom yosunları” mövzusunda doktorluq dissertasiyalarını müdafiə edib. Alimin elmi fəaliyyəti bütün dövrlərində yüksək qiymətləndirilib, müxtəlif illərdə Milli Elmlər Akademiyası və başqa təşkilatlar tərəfindən Fəxri fərman və diplomlarla təltif olunub. O, “Tərəqqi” medalı, “Əmək veteranı” medalı və “Sosialist yarışı əlaçısı” nişanına layiq görülüb.
Ninel Qarayeva 4 aprel 2017-ci ildə 84 yaşında Bakı şəhərində dünyasını dəyişib.
Elmi əsərləri
1. Ross R., Cox E.J., Karayeva N.I. a. oth. An amended terminology for the siliceous components of the diatom cell., Beih. 64 zur Nova Hedwigia, 1979, səh. 513-533.
2. Karayeva N.I. Some species of the genus Amphora Ehr. in the Caspian sea. Arch. Protistenkunde, 133, 1987, səh. 93-109.
3. Караева Н.И. совм. с колл. "Диатомовые водоросли СССР", т. II, в. 1. Л., Изд. "Наука", 1988, 114 səh.
4. Karayeva N.I., Genkal S.I. The diatoms of the genus Navicula Bory (Bacillariophyta) in the Volga river. Limnology, № 4, 1993, səh. 309-321.
5. Караева Н.И. Методика ботанического мониторинга Каспийского моря. Bakı, 2002, "Adiloğlu" nəşr., səh. 1-19.
7. Караева Н.И., Забержинская Э.Б. Динамика Zostera noltii Hornem у азербайджанского побережья Каспия. Вестник Одесского Нац. Универст., 2008, № 13, в. 4., səh. 196-200.
Köhnə Kotam qəbiristanlığı
Köhnə Kotam qəbristanlığı — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonunun Kotam kəndinin şərq tərəfində arxeoloji abidə.
Tarixi
Qəbirlər torpaqda qazılmış və qərb-şərq istiqamətinə yönəlmişdir. Bəzi qəbirlərin ətrafında dördkünc formalı daş düzümlərinə rast gəlinir. Baş daşlarının əksəriyyəti yonulmamış qaya parçalarından ibarətdir. Lakin qəbirlərin bir çoxunun baş daşları yonularaq dördkünc və tağvarı formada işlənmişdir. Bu tip baş daşlarında ərəb qrafikası ilə yazılmış kitabələr vardır. Kotam qəbiristanlığındakı qəbirlərin bir neçəsinin üstündə qoç daşlar olmuşdur. Arxeoloji və epiqrafık dəlillərə əsasən qəbiristanlığı 11-19 əsrlərə aid etmək olar.
Qızıl bazarı
Qızıl bazarı — beynəlxalq ödənişlərin, sənaye və məişət istehlakının, şəxsi yığımların, investisiyaların, risklərin sığortalanmasının, spekulyativ əməliyyatların həyata keçirilməsini təmin edən bazar.
Bazar növləri
Təşkilatlanma dərəcəsinə görə birja və birjadankənar qızıl bazarları fərqləndirilir.
Paylanma dairəsinə görə dünya və daxili qızıl bazarları fərqləndirilir. Daxili qızıl bazarları, öz növbəsində, məhdudiyyətlərə münasibətdə azaddır və azad deyil.
Hökumətin qızıl əməliyyatlarına tətbiq etdiyi valyuta məhdudiyyətlərinə cavab olaraq yaranan qızıl üçün "qara" bazarlar da mövcuddur.
Hazırda dünyada 11-i Qərbi Avropada, 14-ü Amerikada, 19-u Asiyada, 8-i Afrikada olmaqla 50-dən çox qızıl bazarı fəaliyyət göstərir.Qlobal bazarlara London, Sürix, Nyu-York, Çikaqo, Syanqan (Honq Konq), Dubay və s. Daxili sərbəst bazarlar Paris, Hamburq, Frankfurt-am-Mayn, Amsterdam, Vyana, Milan, İstanbul, Rio-de-Janeyro bazarlarıdır; azad deyil (yerli, idarə olunan) — Afina və Qahirədə.
Korrivrekan körfəzi
Korrivrekan körfəzi və ya Korrivrekan boğazı  — Şotlandiyanın qərb sahillərində, Cura və Skarba adaları arasında boğaz. İnzibati cəhətdən Arqayl-end-Büt qraflığında yerləşir.
Avdi (peyğəmbər)
Həyatı
Avdiyanın nə vaxt və harada yaşadığı məlum deyil. Talmud onu iudaizmi qəbul etmiş idumeyalı adlandırır və onu e.ə. IX əsrin əvvəllərində İsrailin qəddar padşahı Ahavın tanrıdan qorxan idarəçisi ilə eyniləşdirir. Xristian ilahiyyatçısı Suriyalı Yefrem Ovadiyanın Sixemdən olduğunu və Osiya, İoil, Amos və Yeşua peyğəmbərlərin müasiri olduğunu (e.ə. IX–VIII əsrin sonu) yazırdı. Eyni zamanda, "Ovadiya" kitabının məzmunu göstərir ki, o, İudeya səltənətinin Babil tərəfindən ilk məğlubiyyəti dövrünə, yəni Yeremiya (e.ə. VII–VI əsrlərin sonu) ilə eyni vaxta təsadüf edir – bu, ona ünvanlanmış nitqdən aydın görünür. Edomlular, məğlub olduqları zaman xilas yolunu bağlayan qardaşları idumeililərə qarşı xəyanətlə məzəmmət etmişdilər.
Arzu Bağırova
Arzu Bağırova — ictimai xadim, iş adamı. Regional Hüquqi və İqtisadi Maarifləndirmə İctimai Birliyinin (RHİM İB) sədri, müxtəlif mövzularda maarifləndirmə ilə bağlı bir çox sosial tədbirlərin təşkilatçısı, layihə rəhbəri.
Həyatı
Bağırova Arzu Zakir qızı 11 dekabr 1980 tarixində Sumqayıt şəhərində anadan olmuşdur. Orta təhsilinə Sumqayıtda başlamış, Masallı rayonunun Bədəlan kəndində bitirmişdir. Taras Şevçenko adına Kiyev Milli Universitetində Hüquq ixtisası üzrə bakalavr təhsilini bitirdikdən sonra həmin universitetdə Dövlət İdarəçiliyi ixtisası üzrə magistr dərəcəsi almışdır.
Evlidir. 4 övladı, 2 nəvəsi var.
Fəaliyyəti
Arzu Bağırova 2005-ci ildən özəl sektorda fəaliyyət göstərir. Hazırda Gözəl Yaşam Mərkəzinin təsisçisidir. Arzu Bağırova şəhid, qazi ailələrinə, o cümlədən fiziki imkanları məhdud şəxslər, tənha, yaşlı, aztəminatlı ailələrə göstərdiyi aktiv fəaliyyəti ilə tanınır. O, onlarla gənc yazarın ilk kitablarını nəşr etməsinə və onlarla gənc rəssamların ilk sərgilərini, yaradıcılıq gecələrinin təşkil olunmasına öz töhfəsini vermişdir. Regionlarda yaşayan onlarla qadının ilk sahibkarlıq fəaliyyətinə başlamasına dəstək olmuşdur. Məktəblilər arasında kitab mütaliəsini artırmaq üçün region kitabxanalarına minlərlə kitab hədiyyə etmişdir. Regional Hüquqi və İqtisadi Maarifləndirmə İctimai Birliyinin (RHİM İB) sədridir.
2019-cu ildə RHİM sədri Azru Bağırovanın dəstəyi ilə Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi nazirliyinin əmədaşlığı çərçivəsində görmə imkanları məhdud insanların yaradıcılığının dəstəklənməsi və cəmiyyətə tanıdılması, onların gələcək uğurlara stimullaşdırılması məqsədilə həmin şəxslərin şeirlərindən ibarət "Zülməti dələn işıq" şeirlər antologiyası, "Vətən, Bayraq, Millət" kimi kitablar və kitab-albomları çap olunub.
Həmin ildə Arzu Bağırovanın dəstəyi ilə solo-saz ifaçısı Azər Xanlaroğlunun anım gecəsinə həsr olunmuş "Sazın məcnunu Azər", Tovuz futbolunun 100 illiyi ilə bağlı "100 yaşlı Tovuz futbolu"  kitabının təqdimatı və eyni adlı tədbir, Nəsiminin 650 illiyinə həsr olunmuş "Nəsimi yaradıcılığında folklor izləri" kitabı, Sumqayıtın 70 illik yubileyinə həsr olunmuş "Sumqayıtda ədəbi həyat" kitabı, Özbəkistanın tanınmış şairi Xasiyyət Rüstəmin yaradıcılıq gecəsi, Özbəkistan sənətçilərinin "Azərbaycan, Qarabağ və sülh üçün oxu",  İraqın mətbuat tarixinə həsr olunmuş "İraq mətbuat tarixi" kitabı və eyni adlı tədbir, "Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin və Türk dünyası birliyinin güclənməsində gənclərin rolu" adlı bir sıra mədəniyyət layihələri keçirilmişdir.
O həmin ildə şəhid Orxan Hümmətova həsr olunmuş "Qızılqaya qartalı" kitabının nəşrinə və eyniadlı layihəyə, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Alı Mustafayevin xatirəsinə həsr olunmuş "Alı zirvəsi" filmi, Xocalı soyqırımının tarixi faktlarından bəhs edən "Erməni zindanında səkkiz gün" kitabı və eyni adlı tədbir, Azərbaycan Milli Qəhrəmanı Səfiyar Behbudovun xatirəsinə ithaf olunmuş "Qürur dastanı" kitabı, aprel döyüşləri şəhidi, kəşfiyyatçı, polkovik-leytenant Raquf Orucova həsr olunmuş "Komandir" romanı, Qarabağ müharibəsi zamanı həlak olmuş Masallı şəhidlərinə həsr olunmuş "Şəhidlik Manifesti" kitabı kimi çoxsaylı layihələrə dəstək olub.
Azru Bağırova məktəblilərin maarifləndirilməsi üçün aktiv fəaliyyət göstərir. Həmin ildə müxtəlif məktəblərdə "Milli Dirçəliş Günü", "Uşaqların vətənpərvərlik ruhunda böyüməsində aydınların rolu" kimi layihələrin keçirilməsinə dəstək olmuşdur. Onun təşəbbüsü ilə keçirilən "Evdə qal, kitab oxu" layihəsi çərçivəsində məktəblilərə minlərlə kitab bağışlanmışdır.
Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin mədəniyyət komitəsinin sədri, millət vəkili Qənirə Paşayevanın müəllifi olduğu kitablardan "Tarixə adını yazan qadınlar" (3 cildlik), "Addım-addım Yaponiya", "Səni Allaha eşq götürür" və digər kitabların çapını və təqdimatını Avrasiya Beynəlxalq Araşdırmalar İnstitutu İB və Regional Hüquqi və İqtisadi Maarifləndirmə İB sədri Arzu Bağırova həyata keçirmişdir.
Külyeri
Külyeri - Naxçıvan Muxtar Respublikası Şərur rayonunun Vərməziyar kəndindən şərqdə, Püsyan-Xanlıqlar yolunun sol tərəfində arxeoloji abidə.
Arzu Bağırova
Fəaliyyəti
Arzu Bağırova qadın hüquqlarının müdafiəsi üzrə aktiv fəaliyyəti ilə seçilir. Onun dəstəyi ilə "Qadına qarşı zorakılığa, ailədaxili şiddətə YOX deyək" kimi layihər icra olunmuşdur.
Külyeri
Tarixi
Yaşayış yerinin mərkəzi qismi alçaq təpə şəklindədir. Ərazinin böyük bir qismi əkin sahə- sinin altında qalmışdır. Yaşayış yeri hər tərəfdən su kanalları və əkin sahələri ilə əhatə olunmuşdur. Mədəni təbəqənin dağılması nəticəsində şirli və şirsiz keramika məmulatı yerin üzərinə yayılmışdır. Aşkar olunmuş tapıntılar inkişaf etmiş və Son Orta əsrlər dövrünə aiddir. Yaşayış yerində aparılan araşdırmalar zamanı onun ərazisində xeyli bad qırıqları və kül qalıqları izlənmiş, çəhrayı və boz rəngdə bişirilmiş keramika məmulatı toplanmışdır.
Arzu Bağırova
Fəaliyyəti
Arzu Bağırovanın dəstəyi ilə təkrar nəşr olunan "Azərbaycan mətbəxində Dolmalar: 381 çeşid" kitabı Dünya Qurman Mükafatı Sərgisində ən yaxşı kulinariya kitabı adına layiq görülüb.
2021-ci ilin sentyabrında Azərbaycan-Özbəkistan arasında ədəbi əlaqələrin inkişafı, Özbək ədəbiyyatının tədqiqi, təbliği istiqamətində fəaliyyətləri, habelə xalqlar arasında dostluq münasibətlərinin inkişafı üzrə Özbəkistan-Azərbaycan Dostluq Cəmiyyətinin Fəxri diplomu ilə təltif olunub.
2021-ci ilin oktyabrında Abşeron rayonunda göstərdiyi fəaliyyətlərinə görə Abşeron Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı tərəfindən və Masallı rayonunda həyata keçirdiyi önəmli layihələrə görə Masallı Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı tərəfindən fəxri fərman ilə təltif edilib.
Beynəlxalq tədbirlər
Arzu Bağırova Azərbaycan Respublikasını təmsil edən nümayəndə heyətlərinin tərkibində qlobal əhəmiyyət daşıyan mövzulara həsr olunmuş bir sıra beynəlxalq konfranslarda iştirak etmişdir, o cümlədən:
Mənbə
__INDEX__
İbrahim Qalın
İbrahim Qalın  — Türkiyə bürokratı, diplomatı, siyasətçisi, professoru, baş nazirin xarici siyasətə cavabdeh olan baş müşaviri, Baş Nazirlik İctimai Diplomatiya Koordinatorunun ilk koordinatoru, Baş nazirlik müşaviri müavini, prezidentin baş katibinin müavini, prezident sözçüsü, Prezident yanında Təhlükəsizlik və Xarici Siyasət Şurasının sədr müavini və prezidentin baş müşaviri, Milli İstihbarat Təşkilatının hazırkı rəhbəri.
Həyatı
Ailəlidir, 3 övladı var.
Manzo Naqano
Naqano Viktoriyada məskunlaşaraq bizneslə məşğul olmağa başlamışdır. Səhhətindəki problemlərə görə 1923-cü ildə Yaponiyaya qayıtmış və növbəti il ölmüşdür.
Həyatı
Manzo Naqano 1853-cü ildə müasir Naqasaki prefekturasının ərazisində yerləşən Kuçinotsu balıqçı kəndində anadan olmuşdur. O, atası Kihey Naqanonun yeddi övladından dördüncüsü idi.
Yaponiyada izolyasiya dövrünün başa çatması səbəbilə canlanan beynəlxalq dəniz ticarəti Naqanonun diqqətini cəlb etmiş, Britaniyaya məxsus ticarət gəmisi ilə Şanxaya və Kanadaya səyahət etmişdir. 1877-ci ildə daimi olaraq Kanadada məskunlaşmağa qərar vermişdir. O, əvvəlcə yerli xalqların arasında yaşamış, balıqçılıq və odunçuluq kimi işlərlə məşğul olmuşdur. O, Viktoriyadakı çinli immiqrat icmasına qarışmış, dəmiryol tikintisində də iştirak etmişdir.
1886-cı ildə evlənmək məqsədilə Yaponiyaya getsə də, həyat yoldaşının ölümündən sonra 1896-cı ildə Naqano oğlu və yeni həyat yoldaşı Tayoko ilə Kanadaya qayıtmışdır. O, 1897-ci ildə Klondayk qızıl hərisliyində iştirak edən şəxslər üçün ləvazimatlar satan mağaza açmışdır. Bundan əlavə, hotelçilik və Yaponiyaya salmon balığı ixracatı ilə də məşğul olmuşdur. O, biri ABŞ-də, biri Yokohamada olmaqla, "Ricksha" adlı iki restoran açsa da, uğur qazana bilməmişdir.
Birinci dünya müharibəsi zamanı Naqano İskvaymoltda lövbər atmış Yaponiya donanması üzvlərinə ev sahibliyi etmişdir. Müharibədən sonra vərəm olmuş və 1923-cü ildə həyat yoldaşı ilə Kuçinotsuya qayıtmağa qərar vermişdir. 1924-cü ilin mayında burada ölmüşdür.
Ailəsi
Naqano 1886-cı ildə Yaponiyada 17 yaşlı Tsuya İçi ilə evlənmişdir. 9 dekabr 1893-cü ildə doğulmuş birinci oğlu Corc Tatsuoya Britaniya monarxının adını vermişdir. Bir müddət sonra həyat yoldaşı ölmüş və Tayoko adlı qadınla evlənmişdir. 3 oktyabr 1898-ci ildə Manzo və Tayokonun Frenk Terumaro adlı oğlu olmuşdur.
Xatirəsi
1977-ci ildə Naqanonun Kanadaya gəlişinin 100 illiyi münasibətilə Britaniya Kolumbiyasında yerləşən Sahil sıradağlarının bir zirvəsinə onun adı verilmişdir. Naqanonun həyatı Toyo Takata və ulu nəvəsi Pol Naqano tərəfindən araşdırılmışdır.
Babetta Koul
Babetta Koul — İngilis uşaq yazıçısı və illüstratorudu.
Həyatı və karyerası
Koul Kanal Adalarındakı Cersi şəhərində anadan olub. Kenterberi İncəsənət Kollecində (indiki Yaradıcı Sənətlər Universiteti) oxudu və birinci dərəcəli İncəsənət Bakalavr dərəcəsi aldı. Bagpuss (Oliver Postgate və Peter Firmin ilə işləmək) və BBC televiziyası üçün Jackanory kimi uşaq proqramlarında çalışmışdır. Koul Kanal Adalarındakı Cersi şəhərində anadan olub. Kenterberi İncəsənət Kollecində (indiki Yaradıcı Sənətlər Universiteti) oxudu və birinci dərəcəli İncəsənət Bakalavr dərəcəsi aldı. Bagpuss və BBC televiziyası üçün Jackanory kimi uşaq proqramlarında çalışmışdır.
Mükafatları
Koul Drop Dead mükafatını (Conatan Keyp, 1996) qazandı. Maschler Nəşrləri və Booktrustun əvvəlki mükafatı hər il bir İngilis "mətn və illüstrasiyaların hər birini digərini gücləndirən və tarazlaşdıran bir şəkildə birləşdirildiyi uşaqlar üçün təxəyyül əsəri" olaraq qiymətləndirilir. İngilis uşaq kitablarının illüstrasiyalarına görə həm Princess Smartpants (1986), həm də Prince Cinders (1987) üçün illik mükafatı olan Kate Greenway Medalını alanlardan bir neçəsidir. Koul kitabları üçün bir çox başqa mükafat aldı:
İsa Kapayev
İsa Kapayev (noğayca: Иса Суюн улы Капаев; 16 iyun 1949, Erkin-Yurt) — noğay yazıçısı, şairi, publisisti, tərcüməçisi, folklorçusu, Qaraçay-Çərkəz Respublikasının xalq yazıçısı, Rusiya Federasiyasının Əməkdar mədəniyyət xadimi
Həyatı
İsa Suyun oğlu Kapayev 16 iyun 1949-cu ildə Qaraçay-Çərkəz Respublikasının Adıge- Xabl (Noğay) rayonunun Erkin Yurd (indiki Erkin Xalq) aulunda məşhur şair Suyun Kapayevin ailəsində dünyaya göz açmışdır. Orta təhsilini tamamladıqdan sonra Rostov Mühəndis-İnşaat İnstitutunda təhsil almışdır. 1975-ci ildə Moskvada Maksim Qorki adına Ədəbiyyat İnstitutunu bitirmişdir. Bir müddət "Lenin yolu" qəzetində jurnalist kimi çalışmışdır.
İsa Kapayev 1978-ci ildə N.Ostrovski adına Ümumittifaq ədəbi müsabiqəsinin qaliblərindən biri olmuşdur, 1998-ci ildə o, U.Əliyev adına Beynəlxalq mükafata layiq görülmüş, 2008-ci ildə isə Qaraçay-Çərkəz Respublikası Prezdentinin mükafatçısı olmuşdur. Yazıçının "Ölümsüz ölüm" (Stavropol, 2004) tarixi essesi Rusiya və Qazaxıstanda bir neçə dəfə işıq üzü görmüş, kitabın Qazaxıstan nəşri "Ölümsüz səhra" (Astana: 2008) adı altında oxuculara catdırılmışdır. 1991–1996-cı illərdə İsa Kapayev rusca dərc olunan "Qıpçaq ayı" ("Половецкая луна") adlı noğay ədəbi-publisistik dərgisinin baş redaktoru kimi fəaliyyət göstərmişdir. Həmin dərginin ilk sayında Sovet hakimiyyəti dövründə yasaq olunmuş məşhur noğay dastanı "Edigey" ruscaya tərcümədə dərc olunmuşdur. İsa Kapayev "Qıpçaq ayı" ədəbi-publisistik jurnalının baş redaktoru olduğu dönəmdə noğayların və digər türk xalqlarının tarixinə dair həmin dövrə qədər məlum olmayan çoxsaylı materiallar bu dərgidə oxuculara çatdırılmışdır.
2002–2004-cü illərdə İsa Kapayev Rusiya Federasiyası Prezidentinin təqaüdünə layiq görülməklə yanaşı, həm də böyük mədəni işlər həyata keçirməkdədir. Belə ki, o, Qaraçay — Çərkəz Respublikasının Erkin Xalq aulunda Noğay Xalq Tarix və Mədəniyyət Muzeyini yaratmışdır. İsa Kapayev Qaraçay-Çərkəz Respublikasının xalq yazıçısı fəxri adı ilə yanaşı, Rusiya Federasiyasının Əməkdar mədəniyyət xadimi adını daşımaqla, Qazaxıstan Respublikasının Mədəniyyət xadimi fəxri döş nişanına da layiq görülmüşdür. İsa Kapayevin adı 2006-cı ildə "Rusiyanın ən yaxşı adamları" siyahısına, 2016-cı ildə isə "Müasir Rusiyanın tarixçiləri" Ensiklopedik lüğətinə salınmışdır. O, həmçinin Moskva şəhərindəki Ümumrusiya Ədəbi Dostluq Heyətinin üzvüdür. İsa Kapayev hazırda Çerkessk şəhərində yaşayır.
Ailəsi
Xanımı Gəldixan Kumratova (1944–2003) noğay şairidir. Onların üç övladı olmuşdur. Atası Suyun İmaməliyeviç Kapayev (1927–2001) noğay şairi və yazıçısı, Qaraçay — Çərkəz Respublikasınıb Xalq yazıçısı olmuşdur.
Yaradıcılığı
İsa Kapayevin ilk hekayəsi 1968-ci ildə nəşr olunmuşdur. Əsərlərini doğma noğay dilində yazan yazıçının yaradıcılığı janr baxımından olduqca zəngindir. 1974-cü ildə Moskvada nəşr olunan "Yunost" jurnalında "Ocağa inam" hekayəsi ilə debüt etmiş və həmin hekayəyə görə bu nəşrin mükafatına layiq görülmüşdür. Bundan sonra İsa Kapayev ardıcıl olaraq "Drujba narodov", "Znamya", "Don" və digər jurnallarda maraqlı əsərlərlə çıxış etmişdir. "Kurjın" adlı ilk kitabı 1975-ci ildə yayınlanmışdır.
İsa Kapayevin indiyə qədər noğay və rus dillərində 30-dan artıq müxtəlif mövzuda kitabları işıq üzü görmüşdür, əsərlərinin xeyli hissəsi "Sovremennik", "Sovetski pisatel", "Sovetskaya Rossiya", "Molodaya qvardiya", "Qolos-Press" və s. kimi Rusiya nəşriyyatlarında yayınlanmışdır. Bundan əlavə, onun kitabları və ayrı-ayrı əsərləri Qazaxıstan, Türkiyə, Bolqarıstan, Ukrayna, Polşa və digər ölkələrdə də yayınlanmışdır. Yazıçının "Sıntaslı haqqında dastan" kitabı Qazaxıstanda qazax dilində iki dəfə oxuculara təqdim olunmuşdur. 1970-ci illərin sonu — 1980-ci illərin əvvəllərində onun "Sintaslı əfsanəsi", "Salam, Mixail Andreyeviç!", "Harmonist" romanları və "Vağzal" romanı yayımlanmışdır. "Düşüncələr kitabı" (1989, 1991) adlı romanı yazıçının bədii yaradıcılığında mühüm bir mərhələ təşkil edir. Onun 2000-ci ildə "Uçan kölgələr" tarixi povesti nəşr olunmuşdur.
İsa Kapayevin bədii nəsri müəyyən qədər rus yazıçıları A.P.Çexov və F.Dostoyevskinin ənənələrinin davam etdirilməsi baxımından səciyyəvidir. O, bədii axtarışları ilə noğay ədəbiyyatına dərin psixologizm və fəlsəfilik gətirmişdir.
Orijinal, bənzərsiz yazı tərzinə malik olan müəllifin əsərlərində noğay xalqının milli kimlik problemi önəmli yer tutur. Müəllif yaradıcılığında dram janrı da xüsusi yerlərdən birini tutmaqdadır. Onun müxtəlif dövrlərdə qələmə aldığı pyeslər Qaraçay-Çərkəz və Dağıstan Respublikalarında tamaşaya qoyulmuşdur. Müəllifin noğay dilində nəşr olunmuş seçilmiş əsərlərinin dörd cildliyinə onun "Sarayçıkin alovlu qəlbi" tarixi essesi, "Mən qəlbən Səma qurdu olan noğayam" və orta əsrlər noğay yıraularının (jraularının) yaradıcılığı ilə bağlı tədqiqat işləri daxil edilmişdir.
İsa Kapayev yazıçı, şair, publisist, tərcüməçi və nasirliyi ilə yanaşı, həm də noğay və rus leksikologiyası, leksikoqrafiyası, lüğətçilik sahəsində yaxından fəaliyyət göstərən dilçi-tədqiqatçılardandır. Onun müəllifi və tərtibçisi olduğu "Rus-noğay danışıq kitabı" (Stavropol, 2007) maraq doğurmaqdadır. İsa Kapayevin elmi tədqiqatları Moskva, Astana, Astraxan, Mahaçqala və başqa elmi mərkəzlərdə çıxan müxtəlif türkoloji dərgilərdə yayınlanmışdır. Müəllifin "Mifoloji lüğət təcrübəsi" Noğay mifləri, əfsanələri, inancları" (Moskva, "Qolos- Press", 2012) kitabı ona xüsusi şöhrət gətirmiş və tükologiya elminin inkişafına mühüm töhfə kimi qiymətləndirilmişdir.
İsa Kapayev yaradıcılığının ən maraqlı səhifələrindən birini təşkil edən "Tale qılıncı" kitabı 2017-ci ildə Moskvadakı "Qolos-Press" nəşriyyat tərəfindən oxuculara təqdim olunmuşdur. Kitab müəllif tərəfindən əlavələr və dəyişikliklərlə zənginləşdirilmiş tarixi tədqiqatdan ibarətdir. Onlardan birincisində esse janrında noğay hökmdarlarından olan tanınmış sərkərdə və dövlət başçısı Edigenin ömürlüyü maraqlı şəkildə ortaya qoyulursa, "Tale qılıncı" tədqiqatında çoxsaylı sənədli materiallar əsasında Kiçik Noğay Ordasındakı (1550–1640) dövlət quruluşunun yaranması ilə bağlı məsələlərə toxunulur. Xronologiyaya ciddi riayət etməklə, müəllif burada orta əsrlər noğaylarının Türkiyə, İran və Rusiya kimi dövlətlərlə olan qarşılıqlı əlaqələrini işıqlandırmışdır. Əsərin maraq doğuran digər bir cəhəti ondan ibarətdir ki, tədqiqatda noğay xalqının dəyərli xalq rəvayətləri, inancları, toponimik adları və tarixi dövlət xadimləri ilə bağlı əlaqələri də buraya daxil edilmişdir. İsa Kapayevin əsərləri rus, bolqar, polyak, qazax, qaraqalpaq və başqa dillərə çevrilmişdir.
Tərcümə fəaliyyəti
İsa Kapayev orijinal yaradıcılıqla paralel tərcümə ilə də məşğul olmaqdadır. O, "Orxon-Yenisey abidələri"ni müasir noğay dilinə çevirməklə yanaşı, Yusuf Balasağunlunun, Əhməd Yasəvinin, Seyfi Sarayın, Qütbün, Yuğnikinin şeirlərindən xeyli nümunələri noğay dilində səsləndirmiş və həmin tərcümələr "Noğay poeziyası antologiyası" (Çerkessk, 2013) kitabına daxil edilmişdir.
Aleksandr Korneyçuk
Aleksandr Yevdokimoviç Korneyçuk  — Ukrayna sovet yazıçısı, SSRİ EA akademiki (1943), Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1967).
Böyük sahilqağayısı
Böyük sahilqağayısı (Catharacta skua) — Sahilqağayıları fəsiləsinə (Stercorariidae) aid olan dəniz quşu.
Aleksandr Korneyçuk
Həyatı
Aleksandr Korneyçuk Xristinovka kəndində (indiki Çerkassi vilayəti, Ukrayna) dəmiryol ustası ailəsində anadan olmuşdur. 1920–1923-cü illərdə dəmir yolunda çalışmışdır: vaqon təmiri və s. işlərlə məşğul olmuşdur. 1917-ci ildə inqilabçı hadisələr başlandı, yeniyetmələr hakimiyyətin ildırım dəyişikliyini izlədilər, Xristinovka stansiyası dəfələrlə əldən-ələ keçdi. 1923-cü ildə Aleksandr Korneyçuk rabfaka (Рабочий факультет: Fəhlə fakültəsi) daxil oldu. 1924–1929-cu illərdə Kiyev Universitetində (daha sonra Kiyev Xalq Təhsili İnstitutunda) təhsil almışdır. 1929–1933-cü illərdə Kiyev və Odessa kinostudiyalarının ssenaristi idi. 1933–1941-ci illərdə "Ukraynafilm" Trestinin redaktoru və ssenaristi olmuşdur. 1934-cü ildə Sovet İttifaqının Birinci Qurultayında A.Y. Korneyçhuk SSRİ-nin İdarə Heyətinin üzvü seçildi.
Böyük sahilqağayısı
Təsviri
Onun hündürlüyü 50 - 58 sm, qanadaları arasında məsafə 125 - 140 sm təşkil edir. Yetkin böyük sahilqağayılarında qırmızı zolaqlar və qara rəngli ləkələr vardır. Quyruqları tünd qonur rəngdə olur. Genetik araşdırmalar onların Qısaquyruq sahilqağayılarına (Stercorarius parasiticus) yaxın olmaları müəyyəjn edilmişdir.
Aleksandr Korneyçuk
Həyatı
Tələbə illərində yazıçı olaraq ilk dəfə çıxış etdi — Lenin haqqında "O böyük idi" (1925) adlı esse yazdı. Daha sonra özünü əsasən dramaturqaya həsr etmişdir. Korneyçuk, yaradıcılıq karyerasının başlanğıcından etibarən, Mikola Xvilovinin başçılıq etdiyi ədəbiyyatda milli-kommunist meylinin uzlaşmaz bir rəqibi idi.
Böyük sahilqağayısı
Areal
Bu canlıların ən böyük yumurtlama arealı İslandiya, Norveç, Şotlandiyanın adaları və Farer adalarında müşahidə edilir.
Aleksandr Korneyçuk
Həyatı
"Sərhəddə" (1929) adlı ilk pyesini, Sovet xalqının inkişafına rəssamın roluna həsr edilmişdir. 1929–1933-cü illərdəki pyeslər bütün təzahürlərində "millətçiliyə" qarşı çıxırlar. Onlar kifayət qədər kifayət qədər bədii deyil, çox jurnalistdir, baxmayaraq ki, onların içərisində patetika və insanın dramaturqun xarakteristikası ( "Çəhrayı durnabalığı" komediyası, 1932) özünü göstərməyə başlayır.
Böyük sahilqağayısı
Qidalanması
Bu canlıların qidasının böyük hissəsini balıqlar təşkil edir. Bu balıqları isə digər dəniz quşlardan oğurlayırlar. Üstəlıik kiçik dəniz quşlarını da ovlayırlar. Onların iri quşlar arasında Şimal oluşasına belə hücum edərək onların ovlarını alırlar.
Aleksandr Korneyçuk
Həyatı
Korneyçuk, "Ukrayna çöllərində" (1941) əsərində kollektiv təsərrüfat (kolxoz) hərəkatını dəstəkləmişdir. Burada, mükəmməllikdə ilk dəfə, komediya və bəzən hətta köhnə psixoloji xəstəliklərinə qarşı yeni bir sosialist kollektiv kənd təsərrüfatı kəndinin ideoloji təsiri və mübarizəsini təmin etmək üçün istifadə edir.
Böyük sahilqağayısı
Qorunması
Şotlandiyanın yasaqlıqlarında Böyük sahilqağayısı qoruma altındadır:
Kalsium sulfat
Kalsium sulfat (CaSO4) — qeyri-üzvi birləşmədir, sulfat turşusunun kalsium duzudur.
Təbiətdə CaSO4•2H2O dihidrat (gips, selenit) və susuz vəziyyətdə - anhidrit şəklində tapılır.
Fiziki xüsusiyyətləri
Susuz kalsium sulfat — sıxlığı 2,96 q / sm³, ərimə nöqtəsi 1450 ° C olan, rombvari kristal qəfəsli normal şəraitdə rəngsiz kristallardır. Yüksək temperaturda (1200 ° C-dən çox) sabit kub modifikasiyası və ya iki metastabil α- və β-altıbucaqlı modifikasiyası şəklində mövcud ola bilər. Çox yavaş-yavaş suyu birləşdirir, sulfatın 1 molekuluna müvafiq olaraq CaSO4 · 0,5H2О ilə 1/2 və ya 2 su molekulu olan kristal hidrata nəmləndirir. Suda bir az həll edilməlidir. Artan temperaturla həllolma azalır: 20 ° C-də 0,2036 q/ 100 q sudursa, suyun qaynama nöqtəsinə yaxın (100 ° C) 100 q suya 0,067 q sulfat qədər azalır. Sərt suda həll olunan kalsium sulfat suyun sərtliyini təyin edən amillərdən biridir.
Alınması
Sənaye miqyasında onlar təbii mineralların, məsələn, gips, selenit və ya alebastrın bir hissəsi kimi çıxarılır və ya CaCl2-ni K2SO4 ilə birləşdirilərək sintetik yolla əldə edilir.
Kükürd turşusunun kalsium oksidi, hidroksid, karbonat, oksalat və ya asetat üzərində təsiri ilə əldə edilə bilər. CaS + 2O2 = CaSO4 reaksiyası ilə 700-800 ° C-yə qədər qızdırıldıqda kalsium sulfidinin oksidləşməsi nəticəsində əmələ gəlir.
Tətbiqi
Tikintidə əhəmiyyətli dərəcədə alebastrdən çox istifadə olunur (quru suvaq, arakəsmələr üçün plitə və panellər, gips daşları və s. ondan hazırlanır). Gips məhsulları nisbətən aşağı sıxlıq, yanğına davamlılıq və nisbətən aşağı istilik keçiriciliyi ilə xarakterizə olunur. Alebastrın su ilə qarışdıqda sərtləşmə xüsusiyyəti tibbdə və sənətdə təsdiqini tapmışdır. Gipsin bu xassəsindən ortopediyada, travmatologiyada və cərrahiyyədə bədənin ayrı-ayrı hissələrinin bərkidilməsini təmin edən gips çubuqlarının hazırlanmasında geniş istifadə olunur. Su ilə qarışdırılmış gipsin sərtləşməsi onun həcmində bir qədər artımla müşayiət olunur. Bu, heykəltəraşlar və memarlar tərəfindən geniş istifadə olunan qəliblənmiş formanın bütün detallarının incə reproduksiyasına imkan verir. .
Susuz kalsium sulfat, hiqroskopik xüsusiyyətlərinə görə quruducu kimi istifadə olunur. Kobalt xlorid əlavəsi ilə anhidritdn ibarət olan Drierite quruducu, ilkin mavi rəngini çəhrayıya dəyişir, bu da dərman resursunun tükənmə anını vaxtında izləməyə imkan verir.
Manqan və ya samarium ilə qatlanmış kalsium sulfatın süni kristalları termolüminesans material kimi istifadə olunur.
Tələblərdən asılı olaraq alüminium 1:1 ~ 2 nisbətində alüminium və ya maqnezium ilə qarışdırılmış işıqlandırma kompozisiyalarında oksidləşdirici maddə kimi pirotexnikada tətbiq olunur.
Həm toz halında, həm də qurudulmuş vəziyyətdə istifadə olunur.
Qida sənayesində E516 qida əlavəsi emulqatoru kimi qeydiyyata alınmışdır.
CAS Qeydiyyat Nömrəsi:
Vaqif Qurbanov (professor)
Vaqif Qurbanov — Neft və Qaz İnstitutunun icraçı direktoru, geologiya-mineralogiya elmləri doktoru, professor
Həyatı
Qurbanov Vaqif Şıxı oğlu 1 aprel 1948-ci ildə Ağsu rayonunun Bico kəndində anadan olmuşdur. 1966-cı ildə orta məktəbi bitirmiş və həmin ildə M. Əzizbəyov adına Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunun (indiki Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti) Geoloji-kəşfiyyat fakültəsinə daxil olmuşdur. 1972-ci ildə təhsilini müvəffəqiyyətlə başa vurmuşdur.
Əmək fəaliyyəti
Təhsilini davam etdirməklə 26 Bakı Komissarları (indiki Bibiheybət NQÇİ) adına neft-qaz çıxarma idarəsinin mədənlərində mühəndis-geoloq kimi çalışmışdır. 1969-cu ildə Ümumittifaq Elmi-tədqiqat Geofizika İnstitutunun Azərbaycan bölməsinə mühəndis vəzifəsinə qəbul olunmuşdur. 3 may 1976-cı il tarixdən Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunda (indiki Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti) çalışmışdır.
Elmi fəaliyyəti
1982-ci ildən Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunda (indiki Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti) asisstent, 1986-cı ildən isə dosent kimi pedaqoji fəaliyyət göstərmişdir.