cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bertran modeli
Model oliqopolist bazarda öz məhsulları üçün qiymət səviyyəsini dəyişdirərək rəqabət aparan firmaların davranışını təsvir edir. Modelin paradoksal nəticəsi — firmalar, həmçinin mükəmməl rəqabət şəraitində firmalar üçün marjinal xərcə bərabər qiymət tətbiq edəcəklər - Bertran paradoksu adlanır.
Modelin fərziyyələri
Qiymət rəqabəti fərziyyəsi o deməkdir ki, firmalar öz məhsullarını asanlıqla dəyişə bilərlər, lakin seçimdən sonra qiyməti dəyişmək çox çətindir və ya qeyri-mümkündür.
Klassik Bertran modelində tarazlıq
1-ci firmanın optimal qiyməti onun 2-ci firma tərəfindən təyin olunan qiymətə dair gözləntilərindən asılıdır. Öz qiymətini rəqibin qiymətindən bir qədər aşağı təyin etmək bütün istehlakçı tələbini D tutur və mənfəəti artırır. Əgər 1-ci firma 2-ci firmanın MC-nin marjinal dəyəri ilə və ya ondan aşağı qiymət alacağını gözləyirsə, o zaman 2-ci firmanın ən yaxşı cavabı marjinal qiymətə qiymət verməkdir.
Diaqram 1 firma 1-in ən yaxşı cavab funksiyasını göstərir p1’’(p2). Bu göstərir ki, əgər p2 < MC firma 1 p1=MC təyin edir. p2 ilə MC və inhisar qiyməti pM firma 1 p2 qiymətindən bir qədər az xərcləyir. Nəhayət, əgər p2 pMdan böyükdürsə, firma 1 inhisar qiymətini p1=pM alır.
Brianson (rayon)
Brianson  — Fransanın Provans-Alp-Kot-d'Azur regionun rayonlarından biri. Departamenti — Yuxarı Alplar. Suprefektura — Brianson. Rayonun əhalisi 2006-cı ildə 34 015 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 16 nəf / km². Rayon ərazisi — 2138 km².
İngiltərə Milli Futbol Superkuboku 1964
1964-cü ildə təşkil olunmuş İngiltərə Milli Futbol Superkuboku matçı sayca 42-ci oyun idi. Görüş birinci divizyonun qalibi və İngiltərə Federasiya Kubokunun qalibi arasında keçirilirdi. Matç avqustun 15-də Liverpul şəhərində yerləşən Enfilddə oynanılırdı. Keçən 1963–64 mövsümünü "Liverpul" çempion kimi "Vest Hem Yunayted" isə İngiltərə Federasiya Kubokunun qalibi kimi başa vurmuşdur. Matç 2-2 hesabı ilə başa çatdığından yekun nəticədə hər iki klub qalib hesab olunurdu.
Bertran modeli
Klassik Bertran modelində tarazlıq
Fayl:İqtisadiyyat Bertran diag1.png
Hər iki firmanın xərc funksiyaları eyni olduğundan, Firma 2-nin ən yaxşı cavabı p2(p''1) simmetrik olacaq. koordinat bucağının diaqonalı I. Hər iki firmanın ən yaxşı cavab funksiyaları Diaqram 2-də göstərilmişdir.
Fayl:İqtisadiyyat Bertrand diag2.png
Firmalar tərəfindən strategiyaların seçilməsinin nəticəsi Neş tarazlığıdır ki, bu da bir cüt qiymətdir (p1, p2) hətta bir firmadan yayınmağın faydasız olduğu. Ən yaxşı cavab əyrilərinin kəsişmə nöqtəsi kimi tapıla bilər (diaqramda N nöqtəsi). Görünür ki, bu nöqtədə p1 = p2 = MC, yəni hər iki firma öz qiymətlərini marjinal xərcə bərabər qoyur.
Nəticələr
Bertran modelinin iki ağlabatan nəticəsi var:
Asimmetrik vəziyyətdə, firmalardan birinin marjinal dəyəri daha aşağı olduqda (məsələn, daha yaxşı istehsal texnologiyasından istifadə edərkən) o, rəqibin marjinal dəyərindən aşağı qiymət təyin edə və bütün bazarı ala bilər. Bu fenomen "marjinal qiymət" adlanır.
Zuid-Beveland
Zuid-Beveland — Niderlandiyanın cənub-qərbində yerləşən yarımada.
Coğrafiyası
Niderlandın Zelandiya vilayəti ərazisində yerləşən, Şimal dənizi suları ilə yuyulan yarımada. Yarımadanln sahəsi 344,33 km² təşkil edir.
Əhali və iqtisadiyyat
Yarımadada 92 081 nəfər (2006) yaşayır. İnzibati cəhətdən Bosele (22 311 nəfər), Qus (36 616 nəfər), Kapelle (11 611 nəfər) və Reymersval (20 952 nəfər) icmalarına bölünmüşdür. Yarımadanın mərkəzi Qus şəhəridir. Qərbi Şeld sahillərində atom ekektik stansiyası olan Borseel yerləşir.
Con Skott Harrison
Con Harrison - Amerikalı siyasətçi və fermer.
Həyatı
1853-1857-ci illərdə Ohayo II bölgəsini ABŞ Nümayəndələr Palatasında təmsil etmişdir. Con Harrison atası və oğlu Amerika Birləşmiş Ştatları prezidenti olan yeganə şəxsdir. Belə ki, atası Vilyam Henri Harrison Amerika Birləşmiş Ştatlarının IX prezidenti olmuşdur. Vilyam Henri Harrison 1841-ci ilin 4 mart - 4 aprel tarixləri arasında vəzifədə olmuş, inaqurasiya çıxışı zaman ən uzunmüddətli nitq söylədikdən (2 saat) sonra xəstələnmişdir. Pnevmaniya və plevrit diaqnozu ilə bir aylıq uğursuz müalicə alan Henri Harrison 1841-ci ilin 4 aprel tarixində vəfat etmişdir. ABŞ-nin XXIII prezidenti Benjamin Harrisonun da atası olmuş Con Harrison oğlunun prezident seçilməsini görməmişdir. 1889 - 1893-cü illər aralığında vəzifəsini icra edən Benjamin Harrison prezident seçiləndə Con Harrison vəfat etmişdir.
Bosniyalı Osman Paşa
Bosniyalı Osman Paşa (d. 1620 - ö. 1 avqust 1685) — Sultan İbrahim və IV Mehmed səltənətində müxtəlif vəzifələrdə xidmət edən Osmanlı dövlət xadimi, Misir bəylərbəyi.
Həyatı
1620-ci ildə dünyaya gəldi. Əslən boşnaq olub, Əndərun da təlim-tərbiyə edildikdən sonra öncə bostançılar kəndxudası, daha sonra 1671-ci ilin sentyabrında bostançıbaşı oldu. 1676-cı iliin martında vəzir rütbəsilə Şam bəylərbəyi təyin edildi. 1678-ci ildə Anadolu, 1681-ci ilin iyununda Misir, 1683-cü ilin iyununda Diyarbəkir və ardından yenidən Şam bəylərbəyi oldu. 1684-cü ildə Bosniya ya təyin edilsə də, çox keçmədən vəzifədən alındı. 1685-ci ilin mayında Əyri qalasının mühafizəsi ilə vəzifələndirildi. 1 avqust 1685-ci ildə qala mühasirəsi əsnasında şəhid edildi.
Selam Söyleyin (mahnı)
Selam Söyleyin - azərbaycanlı müğənni Almaxanımın mahnısıdır. 2020-ci ildə ifa etdiyi sinql. Mahnı türk mediasında da yayınlanmışdır.
Litl-Rok (Arkanzas)
Litl-Rok  — ABŞ-nin Arkanzas ştatının inzibati mərkəzi. Əhali — 193,5 min nəfər (2010). 2010-cu ildə 699,8 min əhalisi olan bir aqlomerasiya mərkəzidir.
Tarixi
Ağlar gələnə qədər ərazidə hind qəbilələri yaşayırdı. Bölgəni araşdıran ilk avropalı 1541-ci ildə İspan səyyahı Ernando de Soto idi.
Mərkəzin adı (little rock — "kiçik qaya") 1722-ci ildə burada bir ticarət limanı yaratmağı təklif edən Fransız tədqiqatçı Bernar de la Arp tərəfindən verilmişdir. İndiki Kiçik Qaya yerindəki yaşayış yeri 1821-ci ildə quruldu, 10 il sonra şəhər statusu aldı; XX əsrdə, boksit mədənçiliyinin inkişafı ilə Little Rock böyük bir iqtisadi mərkəzə çevrildi.
1957-ci il hadisələri, ştatın qubernatoru Orville Faubusun ABŞ-də irqi ayrı-seçkiliyi qadağan edən qara və ağ rəngli məktəblilərin birgə təhsilinə dair məhkəmə qərarına ("Braun Təhsil Şurasına qarşı") rədd etməsi ilə geniş yayılmışdı. 1957-ci ildə qubernator O. Fobusun rəhbərlik etdiyi şəhər rəhbərliyi doqquz qaradərili uşağın Mərkəzi Liseyə girməsinin qarşısını aldıqdan sonra, ABŞ Prezidenti Dvayt Eyzenhaver, ağların müqavimətini qıran Litl-Roka qoşun göndərdi. Beləliklə, şəhər vətəndaş hüquqları uğrunda ağ əhaliyə qarşı mübarizənin simvollarından biri oldu.
Coğrafiyası və iqlimi
Litl-Rok, mərkəz olaraq Arkanzas çayının cənub sahilində, Nort-Litl-Rokun qarşısında yerləşir. Şəhərdən bir neçə böyük çay axır və çaya tökülür. Şəhərin qərb hissəsi təpələrdə yerləşir. Litl-Rokun şimal-qərbində şəhəri içməli su ilə təmin edən Maumele gölü var.
Litl-Rok subtropik okean iqlimindədir, rütubətli, isti yaz və sərin qışı ilə. Yanvar ayının ortalama temperaturu +5.2 °C, iyul ayında +28.0 °C-dir. Orta illik yağıntı 1263 mm-dir.
İqtisadiyyatı
thumb|right|Şəhərin mərkəzi Bu günə qədər şəhərdə alətlər (foto və film avadanlığı, təyyarə hissələri, saatlar istehsalı daxil olmaqla), silah istehsalı (Remington Arms), kimya, ağac emalı, sellüloz və kağız sənayesi inkişaf etmişdir. Boksit emalı zavodları (alüminium, alüminium) var. Kənd təsərrüfatı məhsullarının emalı ənənəvi olaraq inkişaf etmişdir.
Şəhərdəki ən böyük işəgötürən tibb sektorudur.
Şəhərdə Arkanzas Universitetinin bir kolleci, kolleclər (Arkanzas Baptist və Filander Smit kolleci) var.
2005-ci ildə Litl-Rok, ABŞ-də Forbes jurnalı tərəfindən işini asanlaşdırdığı üçün 22-ci (sorğuda iştirak edən 361 şəhər arasında) oldu.
Tanınmış sakinləri və yerliləri
ABŞ Prezidenti Bill Klinton, general Duqlas Makartur Litl-Rok da anadan olub və Evanescence-in aparıcı müğənnisi Amy Lee uzun müddət burada yaşayıb.
Görkəmli yerləri
thumb|500px|center|Arkanzas ştatının Parlament binası
Görməli yerlərdən 1915-ci ildə inşa edilmiş və Vaşinqtonun miniatür bir nüsxəsi olan Arkanzas ştatının parlament binasını qeyd etmək lazımdır (şəhərdə üç ştatın qanunverici orqanı var — Amerika Birləşmiş Ştatları üçün müstəsna bir hal); Arkanzas incəsənət mərkəzi; Elm və Təbiət Tarixi Muzeyi; Duqlas Makartur ev muzeyi. Teatr və simfonik orkestr var. 2004-cü ildən bəri Bill Klinton prezident kitabxanası fəaliyyət göstərir.
Litl-Rokda yerləşən zoopark, Arkanzas ştatında yeganə zooparkdır.
Unicode
Unicode — istənilən simvol üçün platformadan, proqramdan, dildən asılı olmayan unikal bir koddur.
thumb
—UNICODE – bütün milli əlifbaların simvollarını kodlaşdırmaq üçün ISO 10646 standartı. Bu kodda hər bir simvolu göstərmək üçün 16-bitlik (2-baytlıq) bənzərsiz kombinasiyadan istifadə olunur. Standartları təsdiq edilməsi ilə Unicode konsorsiumu məşğul olur. Yunikod’da simvolları kodlaşdırmaq üçün 1 112 064 (= 220 + 216 − 211) yer ayrılıb ki, hazırda onlardan 100 mindən çoxu istifadə olunur. Kod fəzası hər birində 65 536 (= 216) simvol olmaqla 17 "müstəviyə" bölünüb:
•	0 müstəvisi (0000–FFFF): Təməl çoxdilli müstəvi (Basic Multilingual Plane, BMP)
•	1 müstəvisi (10000–1FFFF): Əlavə çoxdilli müstəvi (Supplementary Multilingual Plane, SMP)
•	2 müstəvisi (20000–2FFFF): Əlavə heroqlif müstəvisi (Supplementary Ideographic Plane, SIP)
•	3 müstəvisi (30000–3FFFF): Üçüncü heroqlif müstəvisi (Tertiary Ideographic Plane, TIP)
•	4 – 13 müstəviləri (40000–DFFFF) istifadə olunmur
•	14 müstəvisi (E0000–EFFFF): Xüsusi təyinatlı əlavə müstəvi (Supplementary Special-purpose Plane, SSP)
•	15 müstəvisi (F0000–FFFFF) Xüsusi istifadəli əlavə A-sahəsi (Supplementary Private Use Area-A, SPUA-A)
•	16 müstəvisi (100000–10FFFF) Xüsusi istifadəli əlavə B-sahəsi (Supplementary Private Use Area-B, SPUA-B)
0 müstəvisində hazırda istifadə olunan bütün əlifbaların simvolları və çoxlu sayda xüsusi simvollar yerləşir. Cədvəlin böyük bir hissəsini Çin-yapon heroqlifləri və Koreya hərfləri tutur. Azərbaycan (Türk) əlifbasının özəl simvollarının Unicode qarşılıqları bunlardır:
ğ U+011f
Ğ U+011e
ı U+0131
İ U+0130
ö U+00f6
Ö U+00d6
ü U+00fc
Ü U+00dc
ş U+015f
Ş U+015e
ç U+00e7
Ç U+00c7
ə	U+0259
Ə	U+018F
Mahiyyətinə görə kompüterlər yalnız rəqəmlərlə işləyə bilir. Kompüterlərin yaddaşlarında hərfləri saxlamaq üçün hər bir hərfə (və ya simvola) müəyyən bir ədəd qarşı qoyulur. Unicode yaranmamışdan əvvəl dünyada müxtəlif növ simvol kodlaşdırmaları var idi, lakin onlardan heç biri bütün simvolları əhatə edə bilmirdi. Məsələn, Avropa Birliyi dillərinin əlifbalarına daxil olan hərflərin kodlaşdırılması üçün müxtəlif kodlaşdırmalardan istifadə edilirdi. Hətta ayrıca bir dili təyin etmək üçün də (məs. İngilis dilini) müəyyən bir standart kodlaşdırma sistemi yox idi ki, o adi hərfləri, işarə simvollarını və texniki simvolları özündə cəmləşdirsin. Bundan başqa, çox vaxt da bu kodlaşdırmalar arasında uyğunluq yox idi. Misal üçün, iki müxtəlif kodlaşdırma sistemi bir-birindən fərqli olan iki simvola eyni bir kod və ya eyni bir simvola müxtəlif kodlar verirdi. Belə vəziyyətdə istənilən bir kompüterdə, əsasən də, server kompüterlərdə müxtəlif kodlaşdırma sistemlərini saxlamaq lazım gəlirdi, lakin bu halda da informasıyanın digər patformaya ötürülməsi və ya digər kodlaşdırmaya çevrilməsi müəyyən risk tələb edirdi.
Unicode-un tətbiqi bütün bu problemləri həll edir. Unicode sistemi dildən, platformadan, proqramdan asılı olamayaraq istənilən simvola unikal bir kod mənimsədir. Unicode Apple, HP, IBM, JustSystem, Microsoft, Oracle, SAP, Sun, Sybase, Unisys kimi böyük kompüter şirkətləri (və digər başqaları) tərəfindən kodlaşdırma standartı kimi qəbul edilmişdir. XML, Java, ECMAScript (JavaScript), LDAP, CORBA 3.0, WML və s. kimi müasir texnologiyalar tərəfindən yalnız Unicode kodlaşdırması istifadə olunur. Unicode ISO/IEC 10646-nın rəsmi realizə sxemidir. Nəhayət ki, bu kodlaşdırma demək olar ki, bütün əməliyyat sistemləri (platformaları), bütün İnternet proqramları və digər proqramlar tərəfindən dəstəklənir. Unicode standartlarının hər yerdə tətbiq edilməsi və onu dəstəkləyən vasitələrin əldə olunmasının mümkünlüyü hal-hazırda proqram təminatlarının inkişafının ən vacib istiqamətlərindən biridir.
Opera teatrı
thumb|Opera teatrının panoraması
Opera teatrı, opera salonu və ya opera evi — opera tamaşalarının nümayişi üçün istifadə edilən binalara verilən addır. Binaya səhnə, orkestr yeri, tamaşaçı oturacaqları və səhnə arxası xidmət bölmələri (geyimlər və səhnə dekorasiyası üçün) daxildir. Bu binalar bəzi şəhərlərdə yalnız opera tamaşalarına həsr olunmuş binalar olarkən, digər şəhərlərdə isə daha böyük tamaşa sənəti mərkəzlərinin bir hissəsi kimi xidmət edirlər.
Tarixdə ilk tanınmış və ictimaiyyətə açıq olan opera teatrı İtaliyanın Venesiya şəhərində yerləşən və 1637-ci ildə açılan Teatro San Cassiano opera teatrıdır. Tarixən təkcə elit təbəqənin deyil, həm də ictimaiyyətin bütün təbəqələrinin operaya maraq göstərdiyi bir ölkə olan İtaliyada bu gün də çox sayda opera salonları mövcuddur.
Anar Hüseynov (kiçik çavuş)
Anar Hüseyn oğlu Hüseynov — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin kiçik çavuşu, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Anar Hüseynov 1982-ci il oktyabrın 8-də Tovuz rayonunun Əlibəyli kəndində anadan olub. 1988-1999-cu illərdə Q. Rzayev adına Hacallı kənd tam orta məktəbində təhsil alıb. Ailəli idi. Bir qızı və bir oğlu yadigar qaldı.
Hərbi xidməti
Anar Hüseynov 2000-2002-ci illərdə Dövlət Sərhəd Xidmətinin sıralarında müddətli həqiqi hərbi xidmətdə olub. 2015-ci ildən isə müddətdən artıq həqiqi hərbi xidmət qulluqçusu idi. 2016-cı ilin 2-5 aprelində baş verən Aprel döyüşlərində savaşıb.
Azərbaycan Ordusunun kiçik çavuşu olan Anar Hüseynov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Füzulinin azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Anar Hüseynov sentyabrın 28-də Füzuli döyüşləri zamanı şəhid olub. Tovuz rayonunun Əlibəyli kəndində anadan olub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Anar Hüseynov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Anar Hüseynov ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad olunması zamanı döyüş tapşırıqlarını yerinə yerinə yetirən zaman mərdliyin və igidliyin göstərilməsinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Anar Hüseynov ölümündən sonra "İgidliyə görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan Dövlətinin Konstitusiya statusu
Haqqında
Konstitusiya quruluşunun əsasları ayrı−ayrı dövlətlərin konstitusiyalarında müxtəlif adlar altında verilmişdir.Məsələn,İtaliya və Almaniya Federativ Respublikasının Konstitusiyasında "Əsas Prinsiplər",Fransa Respublikası Konstitusiyasında "Suverenlik haqqında",Türkiyə Respubliksının Konstitusiyasında "Ümumui Əsaslar"və s.
Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasında isə cəmiyyətin və dövlətin fundamental əsasları,həyata keçirilməsi ölkəmizdə konstitusin dövlətin bərqərar olunmasına yönələn başlıca prinsiplər isə "Ümumi müddəalar"adı altında təsbit olunmuşdur.Bu bölmədə öz əksini tapan norma—prinsiplər,məqsəd normaları,vəzifə—normaları hesab olunur.
Bu bölmədə öz əksini tapan normalar norma—prinsiplər,məqsəd normaları,vəzifə—normaları hesab olunur.
Konstitusiyanın struktur elementləri
Konstitusiya quruluşu dar və geniş mənada anlaşılır.Dar mənada Konstitusiya quruluşu—Konstitusiyada təsbit olunan və mövcud qanunvericilikdə inkişaf etdirilən dövlətin təşkili üsullarıdır.
Geniş mənada konstitusiya quruluşu—ali hakimiyyət və idarəetmə orqanlarının təşkili;dövlət quruluşu və insan;vətəndaş cəmiyyəti və dövlət arasındakı hüquqi əlaqələrlə bağlı meydana çıxan,başlıca olaraq Konstitusiya normaları ilə nizama salınan iqtisadi, sosial, siyasi, hüquqi, ideoloji münasibətlərin məcmusudur.
Konstitusiya quruluşunun əsasları
Dövlətin hüquqi tabeçiliyini təmin edən və onu konstitusion dövlət kimi xarakterizə edən başlıca prinsiplərin məcmusudur.Bu prinsiplər bütövlükdə konstitusiya hüquq sisteminin ideya və hüquqi bazasını təşkil edir.Konstitusion dövlət ilk dəfə İngiltərədə meydana gəlmiş və konstitusion təsisatlar XVIII əsrin sonlarından başlayaraq Qərbi Avropa və Amerikaya,sonra isə Şərqi Avropaya və bir sıra Asiya ölkələrinə yayılmışdır.
Ölkəmizdə konstitusion dövlət quruculuğu istiqamətində yeni addım 1991-ci il 18 oktyabr tarixli "Dövlət Müstəqilliyi haqqında" Konstitusiya Aktının qəbulundan sonra atılmış oldu. Artıq bu Aktda Konstitusiya quruluşunun mühüm prinsipləri öz təsbitini tapmış oldu. Məsələn, "Azərbaycan Respublikasında suveren hakimiyyət Azərbaycan xalqına məxsusdur" (10-cu maddənin I hissəsi); "Azərbaycan xalqı müstəqil, dünyəvi, demokratik, unitar dövlət yaradır" (12 maddənin I hissəsi); "Azərbaycan Respublikasında dövlət hakimiyyəti hakimiyyətin bölunməsi prinsipinə əsaslanır" (12-ci maddənin II hissə-si) və s. Qeyd etmək lazımdır ki, Akt yeni Konstitusiyanın işlənməsi üçün əsas hesab olunurdu. Konstitusiya quruluşunun elementləri Konstitusiyanın birinci bölməsində aşağıdakı qaydada öz əksini tapmışdır:
Ərazisində bütün dövlət və ictimai proseslərin baş verdiyi Azərbaycan dövlətinin normal fəaliyyət göstərməsi şərtləri cəmiyyətin iqtisadi əsaslarının Konstitusiyada təsbit edilməsindən ibarətdir. Azərbaycan Respublikasında vahid iqtisadi məkana, malların sərbəst dövriyyəsinə, xidmət və maliyyə vəsaitlərinə, rəqabətə kömək göstərilməsinə, sərbəst iqtisadi fəaliyyətə təminat verilir. Bazar iqtisadiyyatı sisteminin təşəkkül tapması yönümündə göstərilən parametrlərin həyata keçirilməsi əmtəə-bazar münasibətlərinin inkişafına səbəb olur. Azərbaycanın yeni iqtisadi sistemi üçün mülkiyyət formalarının müxtəlifliyi xarakterikdir. Bu forma Konstitusiyada təsbit edilməklə əldə edilmişdir. Azərbaycan Respublikasında dövlət mülkiyyəti, xüsusi mülkiyyət, bələdiyyə mülkiyyəti və mülkiyyətin digər formaları bərabər surətdə tanınır və müdafiə olunur. Konstitusiyanın 29-cu maddəsinə əsasən, mülkiyyətin heç bir növünə üstünlük verilmir. Torpaq və digər təbii ehtiyatlar, həmçinin dövlət, xüsusi və bələdiyyə mülkiyyətində ola bilər. Mülkiyyət münasibətləri konkret olaraq mülki qanunvericiliklə, torpaq münasibətləri və torpaqdan istifadə qaydaları isə torpaq qanunvericiliyi ilə nizama salınır.
Demokratik dövlət
Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası Azərbaycan dövlətinin başlıca əlamətlərini təsbit etmişdir ki, bu da dövlətin mahiyyətini müəyyən edir. Konstitusiyanın 7-ci maddəsinin I hissəsində deyilir: Azərbaycan dövləti demokratik, hüquqi, dünyəvi, unitar respublikadır. Azərbaycan dövlətinin demokratik xarakteri özünün ifadəsini konstitusiya quruluşunun aşağıdakı struktur elementlərində tapır:
Konstitusiya hüququ elmində, adətən xalq, millət və dövlət suverenliyi anlayışları bir-birindən fərqləndirilir. Bunlar qarşılıqlı əlaqəyə malik olan anlayışlardır. Xalq və millətin suverenliyi onların müstəqil, azad şəkildə öz siyasi, sosial və mənəvi məişətini müəyyən etməsi olub, dövlətin suverenliyinin əsasında durur. Xalq suverenliyi milli suverenlik və dövlət suverenliyinin əsasıdır və sonuncu xalq və millətin suveren iradəsinin siyasi-hüquqi forması kimi təzahür edir.
Xalq hakimiyyəti
Dövlət hakimiyyətinin yeganə mənbəyidir. Onu cəmiyyət özü müəyyən edir. Xalq suverenliyinin həyata keçirilməsi üsulları aşağıdakılardır: suveren və müstəqil dövlətin yaradılması, başqa dövlətə müstəqil birləşmə və ya onların birləşməsi, xalq tərəfindən azad şəkildə müəyyən edilən hər hansı siyasi statusun müəyyən edilməsi. Xalqın iradəsi demokratik dövlətin yeganə bazisidir və dövlət hakimiyyətinə, onun formasının dəyişməsinə mandat məhz ondan gəlir. Azərbaycan Respublikası Konstitusiyası xalq hakimiyyətinin əsaslarını təsbit etmişdir. Konstitusiyanın 1-ci maddəsinə əsasən, Azərbaycan Respublikasında dövlət hakimiyyətinin yeganə mənbəyi Azərbaycan xalqıdır. Xalq hakimiyyəti aşağıdakı əsas formalarla həyata keçirilir:
Bilavasitə demokratiya
Bu zaman xalq ona məxsus olan dövlət hakimiyyətini bilavasitə həyata keçirir.
Nümayəndəli demokratiya. Xalqı təmsil edən, onun iradəsi ilə fəaliyyət göstərən dövlət hakimiyyəti və yerli özünüidarə orqanları vasitəsilə həyata keçirilir. Konstitusiya hüququ elmində mövcud olan fundamental problemlərdən biri də bilavasitə demokratiya institutları sistemidir. Bilavasitə demokratiya institutları sisteminin kataloqunu müasir konstitusya hüququ elmi aşağıdakı kimi təsnifləşdirir:
Referendum və azad seçkilər xalq hakimiyyətinin ali, birbaşa təzahür formalarıdır.
Azərbaycan Respublikasında seçkilərə — Azərbaycan Respublikası Prezidentinin, Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin və yerli özünüidarəetmə orqanlarının seçkiləri aiddir. Seçki dedikdə dövlət hakimiyyət orqanları və yerli özünüidarəetmə orqanlarının təşkil olunması üçün seçki komissiyalarının, seçki dairələri və seçki məntəqələrinin təşkili, seçici siyahılarının tərtibi, namizədlərin irəli sürülməsi və qeydiyyatı, seçkiqabağı təşviqatın aparılması, səsvermə və ona yekun vurulması üzrə Azərbaycan Respublikası vətəndaşlarının fəaliyyəti başa düşülür. Seçkiləri başqa formada dövlət hakimiyyəti və yerli özünüidarəetmə orqanlarının təşkil olunması üsulu kimi də xarakterizə etmək olar. Seçkilər cəmiyyətin siyasi barometridir.
Bu məsələlərin həlli üçün yalnız referendum keçirilməsi nəzərdə tutulub, başqa qayda yoxdur. Belə referendum məcburi referendum adlanır. Bundan əlavə, Konstitusiyanın 155-ci maddəsinə əsasən aşağıdakı məsələləri müəyyən edən maddələrə dəyişikliklər və ya onların ləğv edilməsi referenduma çıxarıla bilməz:
Bununla yanaşı Konstitusiyanın III fəslində nəzərdə tutulmuş insan və vətəndaş hüquq və azadlıqlarının ləğvi və ya Azərbaycan Respublikasının tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilələrdə nəzərdə tutulduğundan daha artıq dərəcədə məhdudlaşdırılması haqqında təkliflər referenduma çıxarıla bilməz (maddə 155). Referendumun təsnifatı müxtəlif meyarlara görə aparılır. I. Predmetinə görə: II Məcburiliyinə görə: III. Keçirilmə müddətinə görə:
IV. Məkana görə:
Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 7-ci maddəsində qanunvericilik, icra və məhkəmə hakimiyyətinə əsaslanan hakimiyyət bölgüsü prinsipi təsbit edilmişdir ki, bu da dövlət hakimiyyətinin normal fəaliyyət göstərməsinin vacib ilkin şərtidir. Hakimiyyətin bu üç qolunun hər biri müstəqildir. Hakimiyyətin bölgüsü prinsipi, həmçinin hakimiyyətin səmərəli tarazlığını yaradır ki, bunun nəticəsində hakimiyyət budaqlarından heç biri digərinin səlahiyyətlərinin həyata keçirilməsinə qarışmır. Buna görə də mövcud prinsipin müntəzəm olaraq həyata keçirilməsi bütün dövlət mexanizminin səmərəli fəaliyyət göstərməsinin zəruri şərtidir. Ümumiyyətlə isə, qeyd etmək lazımdır ki, hakimiyyətin bölünməsi prinsipinin dövlət idarəetmə formasına müvafiq olaraq Konstitusiyada necə təsbit olunmasından asılı olmayaraq, artıq demokratiyaya doğru atılmış addım kimi qiymətləndirilməlidir Azərbaycan Respublikasının da Konstitusiyası bu prinsipi təsbit edərkən, mövcud sistem nəzərə alınmış və özünəməxsus bir bölgü işlənib hazırlanmışdır. Konstitusiyanın preambulasında Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 1991-ci il 18 oktyabr tarixində qəbul edilmiş "Azərbaycan Respublikasının Dövlət Müstəqilliyi haqqında" Konstitusiya Aktına əsaslanması haqqında müddəa əks olunmuşdur. Məhz bu aktda da ilk dəfə olaraq Azərbaycan Respublikasında hakimiyyətin bölgüsü təsbit olunmuşdur. Yeni Konstitusiyanın II fəsli "Dövlətin əsasları" adlanır və 7-ci maddədə Azərbaycan dövləti xarakterizə edilir, habelə dövlət hakimiyyətinin təşkili əsasları göstərilir. 7-ci maddənin III hissəsinə görə, dövlət hakimiyyəti hakimiyyətlərin bölünməsi prinsipi əsasında həyata keçirilir. Qanunverici hakimiyyəti Milli Məclis həyat keçirir, icra hakimiyyəti Azərbaycan Respublikası Prezidentinə mənsubdur, məhkəmə hakimiyyətini isə ədalət mühakiməsi yolu ilə məhkəmələr həyata keçirir. Bu prinsipin davamı kimi Konstitusiyanın III bölməsi "Dövlət hakimiyyəti", tamamilə hakimiyyətin bölünməsi prinsipi üzərində qurulmuşdur. V fəsildə qanunvericilik, VI fəsildə icra, VII fəsildə isə məhkəmə hakimiyyətindən bəhs edilir, onların təşkili və fəaliyyəti əsasları, hüquqi vəziyyəti, qəbul etdiyi aktların hüquqi qüvvəsi və s. kimi məsələlər müəyyən edilir. Yuxarıda qeyd edilənlərə bir qədər dəqiqliklə yanaşılsa, hər bir hakimiyyət budağının hakimiyyətin bölgüsü çərçivəsində eyni sayda orqanlarla təmsil olunmadığı, bu orqanların bölgüdə iştirak dərəcəsinin və onların öz aralarında münasibətlərinin müxtəlif olması aydın olar. Qanunvericilik hakimiyyətini Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi həyata keçirir.
İcra hakimiyyətini bölgü çərçivəsində, əsasən prezident təmsil edir, bununla belə, hakimiyyət bölgüsü mexanizmində Nazirlər Kabineti də iştirak edir. İcra hakimiyyəti bütövlükdə icra hakimiyyəti sisteminə daxil olan bütün orqanlar tərəfindən həyata keçirilir. Məhkəmə hakimiyyətini Azərbaycan Respublikası məhkəmələri ədalət mühakiməsi yolu ilə həyata keçirir. Qanunverici hakimiyyət yalnız bir orqanda təşkilatlanıb, onun yerli orqanları yoxdur. İcra hakimiyyəti çoxsaylı orqanlar sistemində təşkilatlanıb, bütün səviyyələrdə müxtəlif orqanlara malikdir. Məhkəmə hakimiyyəti də daxilən hər bir üzvü (hər bir məhkəmə) geniş muxtariyyətə malik olan orqanlar sistemi tərəfindən həyata keçirilir, yəni bir məhkəmə digər məhkəmənin işinə müdaxilə edə bilməz, hər bir məhkəmə ayrılıqda məhkəmə hakimiyyətinin daşıyıcısıdır. Ölkənin ali orqanları səviyyəsində hər üç hakimiyyət budağı arasında tarazlaşdırma və çəkindirmə sistemi qarşılıqlı şəkildə realizə olunur. Həm Milli Məclis, həm də prezident, həm də Konstitusiya Məhkəməsi bir-birinə konstitusion səlahiyyətlər vasitəsilə təsir edir. Hakimiyyət budaqları daxilində ikinci səviyyədə mənzərə bir qədər fərqlidir.
Bu orqanlardan sonra gələn və orqanlar iyerarxiyasında mühüm rola malik orqanlar, ancaq və ancaq icra hakimiyyətində dəqiq və təşkilatlanmış şəkildə mövcuddur. Burada söhbət mərkəzi icra hakimiyyəti orqanlarından gedir. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasında demək olar ki, bütün hakimiyyət orqanları hakimiyyətin bölünməsi prizmasından nəzərdən keçirilir və eyni şəkildə də təsbitlənir.
Demokratik dövlətin ayrılmaz xüsusiyyətlərindən biri də burada plüralizmin mövcudluğudur, yəni onun ideoloji və siyasi müxtəlifliyə malik olmasıdır. İdeoloji müxtəliflik o deməkdir ki, heç bir ideologiya, dövlət səviyyəsində məcburi ideologiya kimi müəyyən edilmir. Əlbəttə, bu o demək deyil ki, cəmiyyətdə, ümumiyyətlə, heç bir əsas ideologiya olmamalıdır. Belə ideologiyanın Azərbaycan cəmiyyətinin əksər sosial təbəqələri və qrupları tərəfindən bəyənilməsi və himayə edilməsi lazımdır. Bəzən cəmiyyətdə mövcud olan ideoloji mühit cəmiyyətin möhkəmliyinə kömək etmir, çox vaxt mənəvi, mədəni əsasları sarsıdır, hərc-mərciliyə və ideoloji nihilizmə aparıb çıxarır. Siyasi müxtəliflik özünü aşağıdakılarda göstərir: birincisi, çoxpartiyalılıq; ikincisi, ictimai birliklərin qanun qarşısında bərabərliyi; üçüncüsü, ictimai birliklərin sərbəst fəaliyyəti; dördüncüsü, məqsəd və fəaliyyəti Azərbaycan Respublikasının konstitusiya quruluşunun məcburi dəyişdirilməsi və onun bütövlüyünün pozulmasından, dövlətin təhlükəsizliyinin sarsıdılması, silahlı birləşmələr yaradılması, sosial, irqi, milli və dini düşmənçiliyin qızışdırılmasından ibarət olan ictimai birliklərin təşkil edilməsi və fəaliyyətinin qadağan olunması.
Hüquqi dövlət
Ölkəmizdə həyata keçirilən konstitusion islahatların məqsədi demokratik dəyərlərin təsbit olunması və gerçəkləşdirilməsi mexanizmlərinin işlənib hazırlanmasıdır. Konstitusiyanın preambulasında elan edilən Azərbaycan xalqının ülvi niyyətlərindən biri də qanunların aliliyini təmin edən hüquqi dövlət qurmaqdır. O dövlət hüquqi dövlət kimi xarakterizə olunur ki, hüquqla özünün fəaliyyətini məhdudlaşdırır, insan və vətəndaşların hüquq və azadlıqlarının təmin olunmasını özünün başlıca məqsədi hesab edir. Hələ XX əsrin əvvəllərində qeyd olunurdu ki, müasir mədəni dövlət — hüquqi dövlətdir. Hüquqi dövlət anlayışı özündə konstitusion demokratik dövlət anlayışında mövcud olan əlamətləri birləşdirir. Lakin hüquqi dövlətin spesifik əlamətlərinin üzərində dayansaq hüquqi dövlət haqqında daha geniş, aydın təsəvvür yaratmış olarıq. Bu prinsiplər əsasən, aşağıdakılardır:
Bu prinsiplərin dairəsini genişləndirmək də olar. Lakin, hüquqi dövlət quruculuğunun hüquqi əsaslarını bu prinsiplər təşkil edir. Digər prinsiplər bu prinsiplərdən törəmədir.
Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasında təsbit olunan — "Azərbaycan hüquqi dövlətdir" formulasına belə dövlət quruculuğunun başlıca məqsədi, vəzifəsi və istiqaməti kimi baxmaq lazımdır. Hüququn aliliyi prinsipi hüquqi dövlətin ən mühüm prinsipidir. Bu prinsip öz təzahürünü hər şeydən əvvəl qanunun aliliyində tapır. Başqa sözlə, ictimai həyatın bütün sferalarına aid olan əsas ictimai münasibətlər qanunqüvvəli aktlarla deyil, yalnız qanunla nizama salınmalıdır. Ölkəmizdə Konstitusiya ən yüksək hüquqi qüvvəyə malik olan qanundur. Konstitusiya təkcə qanunvericilik sisteminin yox, eyni zamanda hüquq sisteminin əsasını təşkil edir. Digər tərəfdən Konstitusiya — dövlətin bütün ərazisində birbaşa hüquqi qüvvəyə malikdir. Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 147-ci maddəsində Konstitusiyanın əsas qanun kimi bir sıra özünəməxsus əlamətləri təsbit edilmişdir.
Konstitusiyanın 7-ci maddəsinin I hissəsinə görə "Azərbaycan dövləti demokratik, hüquqi, dünyəvi, unitar respublikadır". Həmin maddənin II hissəsində isə dövlət hakimiyyətinin hədləri hüququn aliliyi prinsipinə əsaslanaraq müəyyən olunur: "Azərbaycan Respublikasında dövlət hakimiyyəti daxili məsələlərdə yalnız hüquqla məhdudlaşır", III hissədə isə "Azərbaycan Respublikasında dövlət hakimiyyəti hakimiyyətlərin bölünməsi prinsipi əsasında təşkil edilir" müddəaları təsbit olunmuşdur. Yaxşı olardı ki, elə bu arada hüququn aliliyi prinsipinə yaxın digər prinsipləri qeyd edək. Çünki Konstitusiyanın digər institutlarında hüququn aliliyi prinsipinin həyata keçirilməsi üçün aşağıdakı prinsiplər hüquqi praktiki əhəmiyyət daşıyır:
Hüquqi dövlətdə dövlət, insan və vətəndaşların təbii hüquq və azadlıqlarının Konstitusiyada təsbit edilməsi ilə yanaşı, bu hüquq və azadlıqların realizə edilməsi təminatlarını, həmçinin onların müdafiə edilməsi vəzifəsini daşıyır. Azərbaycan dövlətinin mahiyyətini təşkil edən xarakterik cəhətlərdən biri də onun sosiallığıdır, yəni sosial dövlət olmasıdır. Azərbaycan Respublikasının sosial dövlət kimi siyasətinin əsas istiqamətini insanın azad inkişafı və onun ləyaqətli həyatının təmin edilməsi şərtləri təşkil edir ki, bu da Konstitusiyanın I və II bölmələrində təsbit edilmişdir. Bu bölmələr Azərbaycan Respublikasının sosial siyasətinin əsas istiqamətini müəyyən edir. Xüsusilə: insanların sağlamlığı və əməyin müdafiəsi; əmək haqqının təminatlı minimum məbləğdə müəyyən edilməsi; ailələrin, analığın, atalığın və uşaqların, əlil və yaşlı vətəndaşların dövlət tərəfindən himayə edilməsinin təmin edilməsi; dövlət təqaüdlərinin, yardımların və sosial müdafiənin digər təminatlarının müəyyən edilməsi və s.
Dünyəvi dövlət
Dövlətin bu xarakteristikası özündə onu ehtiva edir ki, Azərbaycan Respublikasında din dövlətdən ayrıdır, başqa sözlə, bunlar qarşılıqlı fəaliyyət göstərir, bir-birilərinin işlərinə qarışmırlar. Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 7-ci maddəsinə əsasən, Azərbaycan dünyəvi dövlətdir. Azərbaycan dövlətinin dünyəvi dövlət xarakteristikası özünü aşağıdakı amillərdə göstərir. Birincisi, rəsmi, qanuniləşdirilmiş dinin mövcud olmaması — heç bir din məcburi müəyyən edilməmişdir. İkincisi, dinin dövlətdən ayrılması. Üçüncüsü, bütün dini etiqadların qanun qarşısında bərabərliyi. Bu müddəalar Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 18-ci maddəsində təsbit olunmuşdur. Konstitusiyanın birinci bölməsində verilən bu ümumi müddəalar Konstitusiyanın sonrakı — insan və vətəndaşların hüquq və azadlıqları bölməsində və dini birliklər haqqında qanunda konkretləşir. Buna Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 25-ci maddəsi (Bərabərlik hüququ), 47-ci maddəsi (Fikir və söz azadlığı), 48-ci maddəsi (Vicdan azad-lığı), 58-ci maddəsi (Birləşmək hüququ) və s. maddələri misal göstərmək olar. Azərbaycan Respublikası Konstitusiyanın 18-ci maddəsinə görə, Azərbaycan Respublikasında din dövlətdən ayrıdır və bütün dini etiqadlar qanun qarşısında bərabərdir, insan ləyaqətini alçaldan və ya insanpərvərlik prinsiplərinə zidd olan dinlərin yayılması və təbliği qadağandır, habelə dövlət təhsil sistemi dünyəvi xarakter daşıyır. Bununla belə, respublika qanunvericiliyi dini birliklər üçün aşağıdakıları müəyyən edir: — dini birliklər qanuna uyğun olaraq öz fəaliyyətlərini qurur və həyata keçirir; — dövlət orqanlarının və yerli özünüidarəetmə orqanlarının vəzifələrini icra etmir; — dövlət hakimiyyəti və yerli özünüidarəetmə orqanlarına seçkilərdə iştirak etmir; — siyasi partiyaların və hərəkatların fəaliyyətində iştirak etmir və onlara maliyyə və digər yardım göstərmir.
Dövlət rejimi
Dövlət hakimiyyətinin həyata keçirilməsi metodlarını səciyyələndirən dövlət formasının ən fəal, dinamik hissəsidir. Dövlət rejimi avtoritar və demokratik olmaqla iki qrupa bölünür.
Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası bizim ölkəmizdə dövlət rejiminin konkret növünü müəyyən etməklə dövlətimizin dünyanın demokratik dövlətlərindən biri olduğunu sübut etdi. Konstitusiyanın 7-ci maddəsində birbaşa olaraq Azərbaycan dövlətinin demokratikliyi təsbit edilir. Hakimiyyətlərin bölünməsi prinsipi; dövlət hakimiyyət orqanlarının və yerli özünüidarəetmə orqanlarının seçilməsi və vaxtaşırı olaraq dəyişilməsi; insan hüquq və azadlıqlarının ali dəyərlər kimi tanınması, onlara riayət edilməsi və təminatının dövlətin vəzifəsi hesab olunması; siyasi plüralizm; qanunvericiliyin əsası kimi Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının aliliyinin müəyyən edilməsi dövlətimizin demokratikliyini sübut edən əsas amillərdən hesab olunur.
Meyvəli knedlik
thumb|Ərikli knedliklər,Avstraliyanın milli yeməyi Meyvəli knedliklər-Çex, Avstriya və Polşa mətbəxində rast gəlinən yeməkdir.Knedliklər tvaroqlu, kartoflu və drojılı xəmirdən hazırlanır. İçlik kimi çox vaxt meyvə və giləmeyvələrdən, məs ərik, qaraqarağat, çiyələk və s.ola bilər. Son mərhələsində knedliklər isti suda qaynadılır. Süfrəyə təqdim olunan zaman üzərində tvaroq, şəkər və qaynar yağ əlavə edilir. Bəzən knedliklərin içərisinə qıyma əlavə edilir ki, bu zaman o qıymalı knedliklər adlanır. Çexiyada kəsilmiş knedliklər daha məşhurdur.
Çirlidinq
Çirlidinq — bədən tərbiyəsi ilə bağlı olan məşğuliyyətlərə uşaqların və gənclərin kütləvi cəlb etməsi vasitəsi. Ayrıca idman növü olmaqla yanaşı, bu idman hadisələrinin müşayiətidir. Çirlidinqə idman komandalarının yarış fəaliyyəti zamanı dəstək, mədəni-kütləvi idman tədbirlərində nümunəvi çıxışlar aiddir.
Əlincə (Xudabəndə)
Əlincə — İranın Zəncan ostanının Xudabəndə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 371 nəfər yaşayır (72 ailə).
Keriq-i Büzürg (Nir)
Keriq-i Büzürg — İranın Ərdəbil ostanının Nir şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 163 nəfər yaşayır (39 ailə).
Qərdaya
Qərdaya — Əlcəzairin mərkəzi hissəsinin şimalında şəhər, eyniadlı vilayət və rayonun inzibati mərkəzi. 2005-ci ilin məlumatına görə, əhalisi 120 min nəfərdir.
Coğrafiya və iqlim
Şəhər Böyük Səhranın şimal kənarında, Mzab vəhasında yerləşir. Kəskin kontinental iqlimə görə, Qərdaya gecə 0 ° C-dən gündüz +46 ° C-ə qədər temperaturun düşməsi ilə xarakterizə olunur. Qum fırtınaları martdan may ayına qədər müşahidə olunur. Bununla belə, bəzən məsələn, 2008-ci ilin oktyabrında uzun sürən yağışlar nəticəsində daşqınlar baş verir.
Tarixi
Mzab vahəsində yerləşən Qərdaya 1048-ci ildə Uarqladan, sünnilərin dini təqiblərindən qaçan ibadi qaçqınları tərəfindən qurulmuşdur. Orta əsrlərdə burada ağ və qırmızı kərpic ilə tikilmiş tikililər mövcuddur. Onların bir çoxundan bu gün də yaşayış binası kimi istifadə olunur.
XVI əsrdən 1830-cu illərə qədər Osmanlı imperiyasının bir hissəsi olan şəhər daha sonra Fransanın hakimiyyəti altına keçmişdir. 187 -ci ildə Uarqlada Buşişinin başçılıq etdiyi Fransa əleyhinə üsyan Qərdayaya da sıçramışdır.
Şəhər 1962-ci ildən müstəqil Əlcəzairin bir hissəsidir.
İqtisadiyyat
Qərdayanın iqtisadiyyatı kənd təsərrüfatına əsaslanır, burada əsasən xurma yetişdirilir. Şəhər həmçinin, xalça və parçalar istehsalı yeridir.
Şəhərin öz hava limanı var.
Serban
Serban  — Fransa da kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Eskyurol kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Vişi.
INSEE kodu — 03271.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 723 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə 481 əmək qabiliyyətli insan (15-64 yaş) arasında 331 nəfər iqtisadi cəhətdən fəal, 150 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 68,8%, 1999-cu ildə 71.8%). 331 aktiv insandan 300 nəfəri (152 kişi və 148 qadın), 31 nəfəri işsizdir (15 kişi və 16 qadın). Aktiv olmayan 35 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 81 nəfər təqaüdçü, 34 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
Monqol axmağlığı
Köhnəlmiş tibbi termin olan monqol axmaqlığı və monqolizm, hazırda Daun sindromu kimi tanınan genetik pozğunluqla əlaqəli xüsusi bir psixi çatışmazlıqdır. Bu sindromlu insan üçün köhnəlmiş termin monqol axmaqlığıdır.
21-ci əsrdə bu terminlər artıq tibbi terminologiya kimi istifadə edilmir, Daun sindromluların qəbuledilməz, təhqiredici və yanıltıcı təsviri hesab edilir. Terminoloji dəyişikliyi həm elmi, həm də tibbi ekspertlər, həmçinin Monqolustandan olanlar da daxil olmaqla Asiya mənşəli insanlar tərəfindən aparılmışdır.
"Axmaq" termininin özü də oxşar məna və konnotasiya dəyişikliyinə malikdir.
"İdiot" keçmiş termin kimi
"İdiot" termini bu gün tibbi, hüquqi və ya psixiatrik kontekstdə istifadə edilməsə də, bunun əvəzinə axmaq və ya axmaq insan mənasını verir, əvvəllər bu termin həm hüquqi, həm də psixiatrik kontekstlərdə istifadə edilən texniki termin kimi məna daşıyırdı. Əlil şəxsin əqli yaşının iki yaş və ya daha az olduğu hesab edilən dərin əqli qüsur növü. " Moron ", " imbecile " və " cretin " (xristian ikilisi) kimi terminlərlə yanaşı, "idiot" hüquqi, tibbi və psixiatrik kontekstlərdə arxaik təsvirə çevrilmiş, bunun əvəzinə köhnəlmiş və köhnəlmiş hesab edilən təhqiramiz terminə çevrilmişdir. bir dəfə təsvir etmək üçün istifadə edilmişdir.
Termin tədricən evfemistik təkamül yaşamış və tədricən başqa terminlərlə əvəzlənmiş "dərin zehni gerilik" ilə əvəz edilmişdir.
Tarix
Con Lenqdon Daun ilk dəfə 1862-ci ildə və 1866-cı ildə daha geniş dərc olunmuş hesabatda indi onun adını daşıyan sindromu əqli qüsurun fərqləndirici forması kimi xarakterizə etmişdir. Daun sindromlu uşaqların alman həkimi İohann Fridrix Blumenbaxın "monqol irqi" kimi təsvir etdiyi populyasiyalarla üz oxşarlıqlarını bölüşdüyünə dair təsəvvürünə görə, Daun Daun sindromlu uşaqların xarakteristikasında "monqoloid" adlandırmışdır.
Termin 1908-ci ildə W. Bertram Hill tərəfindən monqolizm və onun patologiyası adını daşıyan bir araşdırma ilə 20-ci əsrdə istifadəsini davam etdirdi. "Monqolizm" termini hələ 1961-ci ildə ingilis psixiatrı və genetiki Lionel Penrose tərəfindən istifadə edilmişdir.
FG Crookshank 1924-cü ildə "Ortamızda olan monqol" adlı yalançı elmi kitab nəşr etdi və bu kitabda sindromun sözün əsl mənasında monqoloid irqlərindən miras qalmış genetik əlamətlərlə bağlı olduğunu irəli sürdü.
Zaman keçdikcə istifadədən çıxması
1961-ci ildə genetik mütəxəssislər The Lancet tibb jurnalına birgə məktub yazdılar. Çoxdan məlum olmuşdur ki, monqol idiotiyası, monqolizm, monqoloid və sair. Avropalılar və onların nəsilləri arasında bu anomaliyanın əhəmiyyəti asiyalılardan alınan genlərin ayrılması ilə bağlı deyil; onun Asiya əhalisinin nümayəndələri arasında görünməsi "monqol monqoloidi" kimi qeyri-müəyyən təyinatları nəzərdə tutulur; vəziyyətin araşdırılmasında çinlilərin və yaponların daha çox iştirak etməsi onların üzərinə biabırçı termindən istifadə etməyi məcbur edir. Buna görə də, vəziyyətin irqi aspektini ifadə edən ifadələrdən artıq istifadə edilməməyə çağırıldı. Aşağıda imzası olanlardan bəziləri monqolizm terminini "Lenqdon Daun Anomaliyası", "Daun Sindromu və ya Anomaliyası" və ya "Anadangəlmə Akromikriya" kimi ifadələrlə əvəz etməyə meyilləndilər. Bir çoxumuz hesab edirik ki, bu, sadə Trisomiya və translokasiya hallarını əhatə edən "Trisomiya 21 Anomaliyası" terminini təqdim etmək üçün uyğun vaxtdır. Ümid edilir ki, "monqolizm" termini ləğv edildikdən sonra konkret bir ifadə üzərində razılaşma tezliklə kristallaşacaq. 1965-ci ildə ÜST Monqolustan Xalq Respublikasının tələbi ilə bu termindən imtina etmək qərarına gəldi. Termini dəyişdirmək üçün onilliklər ərzində fəaliyyət göstərməməsinə və ondan imtina etməyə müqavimət göstərməsinə baxmayaraq, daha sonra bu termin Daun Sindromu, Daun Sindromu və Trisomiya 21 pozğunluğu ilə əvəzlənməsinin lehinə istifadədən getməyə başladı.
Bununla belə, "Monqol axmaqlığı" termininin ÜST-nin ondan imtina etmək qərarından iyirmi il sonra istifadə olunmağa davam etdiyi bildirilir; 1980-ci ildə nəşr olunan Pandanın Baş barmağı kitabında paleontoloq Stephen Jay Gould bildirmişdir ki, "monqolizm" termini "böhtan" və "bütün hesablarla yanlış" olmasına baxmayaraq, ABŞ-da hələ də ümumi istifadə olunur.
Həmzə Paşa
Həyatı
Doğum tarixi haqqında məlumat yoxdur. Əndərunda təlim-tərbiyə edildikdən sonra Sultan Mehmedin anası Validə Turhan Sultanın kəndxudası olaraq illərlə sarayda xidmət etdi. Bu vəzifədə ikən paşa ünvanı aldı. Ancaq 1683-cü ildə Validə Turhan Sultanın vəfatının ardından orduya dəvət edildi və 1684-cü ilin yanvarında Misir bəylərbəyi oldu. 1687-ci ilin martında vəzifədən alındı və bir il sonra Şam, 1698-ci ildə isə Tərabülüs əş-Şam bəylərbəyi təyin edildi. Ancaq son vəzifə yerinə çatdıqdan qısa müddət sonra vəfat etdi. İdarəçilikdə bacarığının olmadığı, Numan bəy (ö. 1717) adlı oğlunun olduğu məlumdur.
Fərhad İbrahimi
Həyatı
left|thumb|Soldan: Fərhad İbrahimi, Əli Səliminin həyat yoldaşı [[Fatma Qənnadi və Əli Səlimi]] Fərhad (Rəcəb) İbrahimi Korabbaslu 1935-ci ildə Ərdəbilin Yurtçu bölgəsində yerləşən Kurabazlı (Korabbaslu) kəndində anadan olmuşdur. Fərhad (Rəcəb) İbrahimi Kurabazli "Ayrılıq", "Açıl Səhər" və "Ağlama" kimi mahnıların sözlərinin müəllifidir.
Fərhad İbrahimi 84 yaşında İranın Ərdəbil şəhərində vəfat etmişdir.
Mahnıları
"Ayrılıq" mahnısının sözləri Fərhad İbrahimiyə məxsusdur. "Ayrılıq" mahnısının musiqisini bəstələyən Əli Səlimi bu barədə demişdir: Mən uzun zaman idi bir çox azərbaycanlının həyatına ağrı və kədər gətirən ayrılıq mövzusunda bir mahnı bəstələmək üçün uyğun sözlər axtarırdım. Çoxlarımız üçün bu, ailə üzvləri, sevdiklərimiz, qohumlar və Arazın o tayındakı doğma kəndlər və şəhərlərimizdən ayrı olmaq demək idi. O dövrdə nə Sovet, nə də Şah rejimi bizlərə o taydakılarla görüşmək üçün icazə vermirdilər. Bir gün Fərhad adında gənc bir şair mənə bir şeir gətirdi. Öncə çox maraqlanmasam da, şeiri oxuduqdan sonra budur mənim axtardığım, dedim.
Arqın (Xudabəndə)
Arqın - İranın Zəncan ostanının Xudabəndə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 936 nəfər yaşayır (209 ailə).
Cümə məscidi (Yeni Ataqi)
Molla Elax adına Yeni Ataqi Cümə Məscidi (Элах-моллин цIарах дина маьждиг) — Çeçenistan Respublikasının Şali rayonu Yeni Ataqi kəndində əsas cümə məscidi. Məscid XX əsrin əvvəllərinə inşa edilmişdir. Məscidin binası yerli əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına daxildir.
Tarixi
Məscidin mərkəzi girişinə yaxın çərçivədə qara mərmərdən hazırlanmış lövhə qoyulmuşdur: "Molla Elax adına məscid 1913-1331" (hicri təqvimi) (Элах-моллин цIарах дина маьждиг 1913-1331). Molla Elax Dəbirov 1871-ci ildə Yeni Ataqi kəndinin qzısı seçilmiş, on üç il bu vəzifədə qalmışdır. Tikilməzdən əvvəl indiki mərkəzi məscidin yerində 1880-cı ildə ucaldılmış kiçik taxta sökük məscid var idi.
33 il sonra, XX əsrin əvvəllərində Yeni Ataqi kəndinin sakinləri köhnə məscidn yerində təməli qaya qayadan və divarları qırmızı kərpicdən olan yenisini tikmək qərarına gəldilər. 1904-cü ildən sakinlər Bakıdan mişar daşı almağa başladılar. Daş vaqonlarda dəmir yolu ilə Bakıdan Qroznıya gətirilir, oradan isə öküz xaraba ilə kəndə daşınırdı. Bina Bakıdan gətirilmiş mişar daşı ilə tikilmiş, üzərinin dekor bəzəməsi isə qırmızı kərpiclə olmuşdur.
Yeni dövr
1937-ci ildə, kütləvi Stalin repressiyaları zamanı məscid bağlandı. Kəndin o vaxtkı qazısı Əbdülhəlim Bersanov SSRİ Xalq Daxili İşlər Komissarlığının qadağasına baxmayaraq, məsciddə xütbə-namaz oxuyurdu. Bu hərəkətinə görə Xalq Daxili İşlər Komissarlığı əməkdaşları onu həbs edib birbaşa məsciddən aparıblar. O, bir çox din xadimləri kimi itkin düşüb.
Böyük Vətən müharibəsi illərində məsciddə hərbi hospital yerləşirdi. Çeçenlərin və inquşların deportasiyası baş tutduqdan sonra 1979-cu ilə qədər məscid taxıl anbarı üçün istifadə edilmişdir. Çeçenlərin sürgündən qayıtdıqdan sonra məsciddən məktəb tikmək istədiklərini təsdiqləyən arxiv sənədi var.