cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Krka Milli Parkı
Flora
Krka Milli Parkı Cənubi Avropa regionuna daxildir. (Aralıq dənizi iqlimi) Yerləşmə mövqeyinə və müxtəlif tip ekosistemlərin yayılmasına görə ərazi zəngin flora və faunaya sahibdir.
Fauna
Milli parkdakı Krka çayında aralarında 10 endemik olmaq üzərə 18 növ balıq yaşayır. Kumja və Dalmatiya çəkisi də milli park sakinləri arasındadır.
Bataqlaşmış çəmənliklərdə quşlar və amfibilər, cəngəlliklərdə sürünənlər yaşamaqdadır. thumbnail|Milli parkın emblemi Milli park ərazisində 222 quş növü müşahidə olunmuşdur. Yaz və payız aylarında buraya bir çox quş növü miqrasiya etdiyindən Avropa üçün ən əhəmiyyətli regionlardan biridir. Milli parkda bir çox yırtıcı quş növü məskunlaşmışdır: çay qaraquşu, ilanyeyən, qırğı qartal, bığlı qızılquş, şahin, və s. Qızılı qızlarquşu, adi yapalaq, ağbaş kərkəs digər əhəmiyyətli quş növləridir.
Məməlilərə gəldikdə burada çox nadir və nəsilləri kəsilmək üzrə olan 18 yarasa növü yaşayır: uzun barmaqlı yarasa, Daubenton yarasası və s. Bayağı su samuru milli parkdda nəsli təhlükədə olan məməli növüdür.
Ria
Krka çayının dənizə töküldüyü yerdə Dördüncü dövr buzlaşmasından sonra Adriatik dənizinin 135 m qalxması və çay yatağının subasması nəticəsində ria əmələ gəlmişdir.
Görməli yerlər
left|Visovaç adası|thumb
Visovaç adası
thumbnail|Milli parkın xəritəsi Milli parkın daxilində yerləşən Visovaç adası Macarıstan kralı I Luiz dövründə kəşf olunmuşdur. Adada fransiskanlara məxsus qədim katolik Visovaç monastırı yerləşir və 1445-ci ildə tikilmişdir. Bununla yanaşı milli park ərazisində Şərq Ortodoks Kilsəsinə məxsus və 1345-ci ildə inşa olunmuş Krka monastırı da yerləşir. Adanı qayıqla ziyarət etmək mümkündür.
Krka monastırı Ortodoks Dalmatiya Yeparxiyasının mərkəzidir. Haqqında ilk məlumatı 1402-ci ildə Serbiya imperatoru Duşanın bacısı Yelena Şubiç tərəfindən verilmişdir. Monastır daha sonra XVIII əsrdə yenidən təmir olunmuşdur.
Fərid Fərəcov (əsgər)
Fərəcov Fərid Yaşar oğlu — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Fərəcov Fərid Yaşar oğlu, 11 noyabr 1998- ci ildə Ağcabədi rayon Muğanlı kəndində dünyaya göz açmışdır .Ailənin 3 uşağınnan ortancıl uşaq olan Fəridin özündən böyük qardaşı,kiçik olan bacısı var. 2005- ci ildə Ağcabədi rayon ,Muğanlı kəndində Sərvan Quliyev adında orta məktəbdə 1 - ci sinifə getmişdir. 2016-cı il eyni məktəbin 11 ci sinifini bitirmişdir.
Hərbi xidməti
Fərəcov Fərid ,məktəbi bitirdikdən sonra hərbi xidmətə yollanmışdır .2016-2017 ci illərdə Qusarda hərbi xidmətdə olmuşdur. Hərbi xidmətdə topcu olaraq fəaliyyət göstərmişdir.
Kollektiv müdafiə
thumb|[[Avropada Birinci Dünya müharibəsindən əvvəl yaradılmış olan Üçlər ittifaqı (qəhvəyi rəngdə) və Antanta (yaşıl rəngdə) blokunu göstərən xəritə]]
thumb|İki hərbi alliyansın ([[NATO (göy rəngdə) və Varşava Müqaviləsi Təşkilatı (qırmızı rəngdə)) soyuq müharibə dövründə Avropadakı vəziyyəti]]
Kollektiv müdafiə və ya Hərbi blok - dövlətlərin siyasi, hərbi, iqtisadi və digər hərəkətlərinin inteqrasiyasını təmin edən, ümumi məqsədə çatmağa yönəlmiş hərbi-siyasi ittifaq formasıdır. Ümumiyyətlə sülh dövründə təşkil olunur. Daha yüksək səviyyədə təşkil olunmuş idarəedici və işçi orqanlara, müştərək silahlı qüvvələrə və idarəetmə sisteminə malik olurlar.
Sulu dənizi
Sulu dənizi — Sakit okeanında yerləşən adalar arası dənizdir. Adalar dənizin sərhədlərini təşkil edir. Şimal-şərqdə Filippin arxipelaqı, şimal-qərbdə Plavan adası, cənub-qərbdə Kalimantan adası və cənub-şərqdə Sulu arxipelaqı yerləşir. Dənizin ətrafında dar və dayaz boğazlarla zəngindir. Dənizin ən dərin yeri 5576 metr təşkil etdiyi halda Mindoro boğazıında dərinlik 450 m təşkil edir. Şimalda Cənubi Çin dənizi ,cənub ,cənub-şərqdə Sulavesi dənizi və Mindanao dəniziləri ilə birləşir. İl boyu temperatur yüksək olur, 25-29 s arası dəyişir. Duzluğu 33-34,5 ‰ təşkil edir. Dənizin cənubunda mərcan rifləri yerləşir. Burada Tubbutaha atolu UNESCO tərəfindən Ümumdünya irsi kimi qeydə alınmışdır. Sahilində yaşıyan əhali əsasən balıqçılıqla məşqul olurlar. İloilo (Papay), Zamboanqa (Mindanao), Sandokan (Palovan) kimi limanları vardır. Sahillərində yerləşən bəzi adalar tropik meşələrlə örtülüdür. Sahəsi 335,000 km² təşkil edir.
Böyükağa Pişnamazzadə
Böyük Ağa Fərəcullah oğlu Pişnamazzadə (18.05.1918-17.06.1977) - kimyaçı alim.
Həyatı
B.F.Pişnamazzadə 1918-ci il mayın 18-də Şəki şəhərinin Gəncəlilər məhəlləsində Zaqafqaziya Müsəlmanları Ruhani İdarəsinin Şeyxüslamının müavini Hacı Şeyx Fərəcullah Zeynaləbdin oğlu Pişnamazzadənin ailəsində anadan olmuşdur. 1926-cı ildə Şəki şəhəri orta məktəbinə daxil olmuş, 1928-ci ildə ailəsinin Bakı şəhərinə köçməsi ilə əlaqədar təhsilini Bakıda 18 saylı orta məktəbdə davam etdirmişdir. 1936-cı ildə orta məktəbi bitirmiş və həmin ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki BDU) kimya fakultəsinə qəbul olmuşdur və 1941-ci ildə oranı bitirmişdir. Həmin ilin iyul ayında II Dünya müharibəsinin başlanması ilə ordu sıralarına səfərbər edilmiş və döyüşən ordunun arxa cəbhəsini müdafiə edən Daxili İşlər Xalq Komissarlığının 2-ci sərhəd polkunda kimya xidməti rəisi olmuşdur. 2-ci sərhəd polkunun tərkibində Şimali qərb, 2-ci Pribaltika, 1-ci Ukrayna cəbhələrində Polşa ərazisində döyüş yolu keçərək qələbəni Almaniyada başa vurmuşdur.
Elmi dərəcələri və elmi adları
Böyük Ağa Pişnamazzadə 1949-cu ildə "Üzvi kimya" ixtisası üzrə kimya elmləri namizədi, 1964-cü ildə isə həmin ixtisas üzrə kimya elmləri doktoru elmi dərəcəsini almışdır. O, 1952-ci ildə "Üzvi kimya" ixtisası üzrə baş elmi işçi, həmin ixtisas üzrə professor elmi adına layiq görülmüşdür.
Elmi fəaliyyəti
1945-ci ilin noyabrında ordudan tərxis olunduqdan sonra Azərbaycan EA-nın Kİ-da kiçik elmi işçi vəzifəsinə işə götürülmüşdür. 1947-ci ildə həmin institutun aspiranturasına qəbul olmuş və 1949-cu ildə "Alfa-xlorefirlərin etrilen karbohidrogenlərin etilen karbohidrogenləri ilə alkilləşməsi" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını vaxtından əvvəl müdafiə edərək "Üzvi kimya" ixtisası üzrə kimya elmləri namizədi alimlik dərəcəsini almışdır. 1952-ci ildə isə böyük elmi işçi adına layiq görülmüşdür. 1964-cü ildə kimya elmləri doktoru alimlik dərəcəsi almaq üçün "Sadə və mürəkkəb xlorefirlərin sintezi və çevrilməsi sahəsində tədqiqatlar" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir.B.F.Pişnamazzadə 1952-ci ildən ömrünün son günlərinə kimi Azərbaycan EA-nın Neft İnstitutunda, Y.Məmmədəliyev adına Neft-Kimya Prosesləri İnstitutunda və onun Sumqayıt filialında Epoksid qatranlarının modifikatorlarının sintezi laboratoriyalarına rəhbərlik etmişdir. Onun elmi tədqiqatları üzvi və neft kimyasının müxtəlif sahələrini əhatə edir. Qamma-xlorefirlərinin sintezi və onların şevrilmələri sahəsində apardığı elmi-tədqiqatlar onun əsas elmi istiqamətini təşkil edir.onun tərəfindən neftdən alınan benzin fraksiyasından üzvi sintez üçün çox mühüm rol oynayan metiltsiklopentanın, tsikloheksanın, metiltsikloheksanın ayrılması prosesi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.
Elmi əsərləri
Onun apardığı çoxşaxəli elmi-tədqiqat işlərinin nəticələri 250 elmi əsərdə, o cümlədən 3 kitab və 50 müəlliflik şəhadətnaməsində öz əksini tapmışdır.
Elmi rəhbərliyi
10 elmlər namizədi hazırlamışdır.
İctimai fəaliyyəti
B.Pişnamazzadə işlədiyi institutlarda yerli komitənin sədri, partiya təşkilatının katibi olmuşdur.
Mükafatları
O, müharibə illərində döyüş yolunda və elmdə qazandığı nailiyyətlərə görə dövlət tərəfindən "Almaniya üzərində qələbə", "Əmək şücaəti", "Fədakar əməyə görə", "Əmək veteranı" medalları ilə təltif olunmuşdur.
Yeşua D. Salom malikanəsi
Yeşua D. Salom malikanəsi ― Bosniya və Herseqovinanın Sarayevo şəhərinin mərkəzində yerləşən malikanə. Bina 2008-ci ilin noyabrından Bosniya və Herseqovinanın milli abidəsi olaraq siyahıya alınmışdır.
Tarix
Malikanə yaşayış binaları arasında çiçək motivlərindən istifadə edilmiş ilk tikililərdən biridir. Bina tikildiyi ilk dövrlərdə su, daxili santexnika, elektrik enerjisi və istilik sisteminə sahib avanqard obyekt idi. Binanın arxasında daş fəvvarəli daxili həyət yerləşirdi.
1922-ci ildə bina Simo Krstiçə satıldı. 1931-ci ildə isə malikanəyə Bosniya və Herseqovina Mərkəzi Bankı tərəfindən əl qoyuldu və elə həmin ildə bank binanı ilk Bosniya kibrit fabriki olan Dolakın direktoru Jak Saloma satdı.
Bina 1962-ci ildə Bosniya və Herseqovina Mühəndislər və Texniklər Cəmiyyətinin qərargahının yerləşdiyi sosial mülk olaraq milliləşdirildi. Malikanə 1991-ci ildən bəri Demokratik Fəaliyyət Partiyasının Sarayevo kantonal idarə heyətinə ev sahibliyi edir.
2008-ci ildə Sarayevo Kantonal Mədəni, Tarixi və Təbii İrsin Qorunması İnstitutu daha sonra milli abidə olaraq siyahıya salınanan malikanəni bərpa etmişdir.
Təsvir
Tikilinin ölçüləri 27,7 x 16,55 metr kimidir və ümumi hündürlüyü 18,20 metrdir. Binanın girişi qəhvəyi rəngli qoruyucu boya ilə örtülmüş keyfiyyətli palıd ağacından hazırlanmış, 2,15 x 3,3 metr ölmülərində iki qanadlı taxta portaldan ibarətdir. Tikilinin kompozisiyası təxminən 3,7 metr diametrdə və 5,1 metr hündürlüyündəki yumurta formalı günbəzin ucaldığı iki mərtəbəli bir dam örtüyü ilə tamamlanmışdır.
Atlasov adası
Atlasov adası (Alaid adası, Аraidoto) — Böyük Kuril adalarının ucqar şimal nöütəsini təşkil edən ada. Ada həmcinin Kuril adaları tərkib hissəsini təşkil edir. İnzibati cəhətdən Saxalin vilayətinin Şimali Kuril şəhər dairəsinə daxildir.
Adanın sahəsi 150 km² təşkil edir. Dairəvi formaya malik olaraq diametri 14 kilometrdir. XXI əsrdə adada yaşayım yoxdur. Əvvəllər isə adada Atlasov yaşaşayış məntəqəsi və Devyatka sərhəd zastavası olmuşdur. Adadan 20 kilometr cənub-şərqdə Paramuşir adası yerləşir.
Lovbər atmaq üçün əlverişli yerləri yoxdur.
Ada vulkanik suxurlardan təşkil olunmuşdur.
Ayaqlar altında bəzi bitkilər sıx alcaqboylu kolluqlar yaradır. Dağ terrasları və təpələrdə: Mərcangilə, Festuca, Polygonum viviparum, Geranium, Ladan kolu, cır qaragilə, Pediculáris, Empetrum və s. yayılmışdır.
Adada gəmisicilər və tülkü yaşayır. Ada özünün rus adını bölgələ avropalılar arasında ilk dəfə gələn Vladimir Vladimiroviç Tlasonun şərəfinə adlandırılmışdır. thumb|300px|none|Atlasov adası kosmosdan. 1992 i.
Alaid vulkanı
Ada bütünlüklə bir vulkanın konusunu təşkil edir. Alaid vulkanı Kuril adalarının ən hündür nöqtəsini təmkil edir (2339 м). 1778-ci ildə baş vermiş püskürmə nəticəsində konus zədələnmişdir. XVIII əsrdə vulkan 10 dəfələrlə püskürmüşdür. Sonuncu dəfə vulkan 23 avqust 1997-ci ildə püskürmüşdür. Kiçik titrəyişlər isə 31 oktyabrdan 19 dekabr 2003-cü il müddətində qeydə alınmışdır. 5 oktyabr 2012-ci ildə vulkabdan tüstü və qaz çıxır. 15 oktyabrda bu peykdən qeydə alınır. 2015-ci ilin sentyabrında zəif püskürmə müşahidə edilir.
Burada olan konuslar: Qoto, Misuto, Maru, Suribaçi. Hündürlükləri 49–315 metr arasında dəyişir.
Alaid haqqında əfsanə
thumb|Alaidin ürəyi Bəzi əfsanələrə görə Alaid Kamçatkanın cənubunda Kuril gökündə yerləşirdi. Ən hündür olması və onun qonşularına gələn işiğın qarşısənə kəsdiyindən qonşuları onu qovmuşdur. Digər əfsanədə isə onun dənizin ortasına atılmasının səbəbini onun gözəlliyində görülür. Həqiqətəndə ada kənardan gözəlliyi ilə insanı cəlb edir. O daş ürəyini Kamçatkada saylayaraq Oxot dənizi istiqamətinə uzaqlaşmışdır. Təbii ki bu əfsanələrdə həqiqət yoxdur. Çünki Kuril gölü sadəcə bir kalderadır ki, 11 000 il öncə formalaşmışdır.
Banqladeş Televiziyası
Banqladeş Televiziyası  və ya qısaca BTV — Banqladeş hökumətinin tabeliyində yaradılan, Banqladeşin milli televiziya kanalı. 1964-cü ilin dekabr ayının 25-də yaradılan televiziya kanalının verilişləri Banqladeşin müstəqilliyindən əvvəl Pakistan Televiziyası (PTV) adı altında aparılırdı. Banqladeş istiqlal müharibəsindən sonra kanalın adı Banqladeş Televiziyası olaraq dəyişdirildi. thumb|300px|Bangladesh Television administrative building BTV-in Dəkkədə yerləşən ölkə miqyaslı bir televiziya stansiyası mövcuddur. Çittaqonqda regional bir stansiya da mövcuddur. 1990-cı illərin ortalarında, milli televiziya kanalı BBC və CNN xəbər proqramlarının yayımlarına başlamışdır. 2004-cü ildə BTV, peyk əsaslı filialı olan BTV Dünya vasitəsilə dünya səviyyəsində verilişlər aparmaq imkanı olmuşdur.
Gənç Oğluev binası
Gənç Oğluev binası — Rostov-na-Donu şəhəri ərazisində ilk çoxmərtəbəli gəlirli ev olmuşdur. Binanın tikintisinə 1880-ci ildə başlanılmışdır. 1883-cü ildə Aleksadr Nikanoroviç Pomeransev layihəsi əsasında, Stepan Feodoroviç Gənç Oğluevin vəsaiti ilə inşa edilmişdir. Bina yerləşən Bolşaya Sadovaya küçəsi küncündə və Semaşko xiyabanı ərazisində yerləşir. Eklektika stilində inşa edilmişdir. Bina regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına daxildir.
Banqladeş Televiziyası
Başlanğıc
BTV 1964-cü ilin dekabr ayının 25-də Pakistanın özəl televiziya kanalı olan Pakistan Televiziyası adı altında yaradılmışdır. Kanalın adı 1971-ci ildə, Banqladeşin müstəqilliyindən sonra Banqladeş Televiziyası (BTV) olaraq dəyişdirilmişdir. Televiziya kanalı 1972-ci ilə qədər özəl qalmışdır. Daha sonra BTV-yə, Banqladeşin İnformasiya Nazirliyinin rəhbərliyi altında Hökumət Dairəsi statusu verilmişdir.
Yeni dövr
BTV, 1980-ci ildə verilişlərini rəngli aparmağa başlamışdır. 2003-ci ilə qədər ölkənin hər tərəfində 14 ötürücü stansiya qurulmuşdur. Beləliklə ölkənin 93%-i BTV-in ötürücü əhatə dairəsində idi.
Gənç Oğluev binası
Tarixi
Rostov taciri Stepan Feodoroviç Gənç Oğluev 1870-ci ildə özünə gəlirli bina tikmək qərarına gəlir. Bu məqsədlə o, memar Aleksadr Nikanoroviç Pomeransevi dəvət edir. Mənzilin tikintisinə 1880-ci ildə başlanılır. Binanın tikintisi 1883-cü ildə başa çatdırılmışdır. Bu bina Pomeransevin Rostovda tikdiyi ilk bina olur.
Gənç Oğluev mənzilləri kirayəyə verirdi. Birinci mərtəbədə pərakəndə satış obyekləri, ikinci mərtəbədə isə mənsillər yerləşirdi. Genç-Ogluev binasında bir müddət "Priazov regionu" qəzetinin mətbədi yerləşirdi. Burada 1897-ci ildə xüsusi bina inşa edilənə qədər Volqa-Kama Bankının filialı yerləşidi.
Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra bina milliləşdirildi. 1925-ci görə orada idarə Rostov-na-Donuda yerləşən "Neftesindikat" şirkətinin filialı, "ət məhsulları" və digər mağazalar yerləşirdi. Cənub-Şərqi Commercial Səhmdar Bank yerləşir. İkinci mərtəbədən dördüncü mərtəbəyə qədər yaşayış mənzilləri yerləşirdi. 1930-cu ildə burada "balıq" məhsulları satam mağaza açıldımışdır. Böyük Vətən müharibəsi zamanı bina böyük zərər çəkmişdir. 1948-1949-ci illərdə Q. O. Kalaycan tərəfindən bərpa edilmişdir.
Arxitektura
U-formalı plana məxsusdur. Çardağa sahib bir binadır. Dörd mərtəbədən ibarətdir. Əsas giriş Bolşaya Sadovaya küçəsi və Semaşko xiyabanınına açılır. .
NGC 3940
NGC 3940, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Şir bürcü istiqamətində yerləşir. E1 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Haqverdi Dadaşov
Haqverdi Xudadverdi oğlu Dadaşov (1975; Qubadlı, Azərbaycan SSR) — Azərbaycan Ordusunun Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrinin polkovniki, Vətən müharibəsi veteranı.
Həyatı
Haqverdi Dadaşov 1975-ci ildə Qubadlı şəhərində anadan olub. 1995-1999-cu illərdə Bakı Ali Birləşmiş Komandanlıq Məktəbində (BABKM) ali hərbi təhsil alıb.
Hərbi xidməti
Haqverdi Dadaşov 1993-1995-ci illərdə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin sıralarında xidmət edib və Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı Ağdam rayonunun müdafiəsi uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. 1999-cu ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin sıralarında zabit olaraq xidmətə başladı.
Baş leytenant Haqverdi Dadaşov Azərbaycan Prezidenti Heydər Əliyevin 24 iyun 2003-cü il tarixli Sərəncamına əsasən "Hərbi xidmətlərə görə" medalı ilə təltif edildi.
Polkovnik-leytenant Haqverdi Dadaşov Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24 iyun 2015-ci il tarixli Sərəncamına əsasən "İgidliyə görə" medalı ilə təltif edildi.
Polkovnik-leytenant Haqverdi Dadaşov Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25 iyun 2018-ci il tarixli Sərəncamına əsasən "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan Ordusunun Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrinin polkovniki olan Haqverdi Dadaşov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Şuşanın azadlığı uğrunda gedən döyüşlər zamanı Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin canlı qüvvələrinin məhv edilməsində fərqlənib.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsində xüsusi xidmətlərinə və işğal olunmuş ərazilərin azad olunması zamanı düşmənin məhv edilməsi üzrə qarşıya qoyulmuş döyüş tapşırığını yerinə yetirən zaman göstərdiyi qəhrəmanlıq nümunəsinə görə, həmçinin hərbi qulluq vəzifəsini yerinə yetirən zamanı igidliyin və mərdliyin nümayiş etdirilməsinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 09.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Haqverdi Dadaşov "Zəfər" ordeni ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Şuşa rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Haqverdi Dadaşov "Şuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Kənan Çoban
Kənan Çoban ―  Türkiyə aktyoru.
NGC 4152
NGC 4152, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Veronikanın Saçları bürcü istiqamətində yerləşir. SBc tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Qubadlının azad edilməsi
Qubadlı döyüşü və ya Qubadlı uğrunda döyüşlər — 1993-cü ildə Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilmiş Qubadlı rayonunun azad edilməsi məqsədilə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən 2020-ci il oktyabrın 25-də başladılan hərbi əməliyyatlar.
Arxa plan
Qubadlı rayonu, Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən 1993-cü ilin avqust ayında işğal edilmişdi. Rayon işğal edilərkən, 1 şəhər və 93 kənddən ibarət idi.
2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan İkinci Qarabağ Müharibəsi zamanı, rayonun şərqində yerləşən Cəbrayıl rayonunda düşmən qüvvələrinə sarsıdıcı zərbə vurulması və cənubda yerləşən Zəngilan rayonunda qısa müddətdə aparılan uğurlu əməliyyatlar, Azərbaycan Silahlı Qüvvələri bölmələrinin Qubadlı rayonunun inzibati hüdudlarına çıxmasına şərait yaratdı.
Nəticə
Qubadlının azad edilməsi üçün aparılan hərbi əməliyyatlar zamanı Qubadlı rayonunun 1 şəhəri və 41 kəndi işğaldan azad edildi. İşğaldan azad edilən yaşayış məntəqələri:
Nerak (rayon)
Nerak  — Fransanın Akvitaniya regionun rayonlarından biri. Departamenti — Lo və Qaronna. Suprefektura — Nerak. Rayon əhalisi 2006-cı ildə 39 099 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 27,86 nəf / km². Rayon ərazisi — 1400 km².
Wind of Change
"Wind of Change" — "Scorpions" qrupunun vokalçısı Klaus Mayne tərəfindən 1990-cı ildə yazılmış rok ballada. Mahnı SSRİ-dəki yenidənqurmaya və soyuq müharibənin başa çatmasına həsr olunub. İngilis dilində olan mahnı, sonralar qrup tərəfindən rus və ispan  dillərində də ifa olunub. Wind of Change qrupun ən məşhur mahnılarından biri hesab olunur.
Tarixi
Kompozisiya Crazy World albomunun tərkibində 1990-cı ildə çıxıb və tezliklə Avropa və Amerika çartlarının zirvəsinə çıxaraq əsl hitə çevrilib. Mahnı Klaus Mayne tərəfindən yazılıb. O, bildirib ki, mahnını 1988-ci ildə SSRİ-yə ilk səfərindən və 1989-cu ildə keçirilmiş "Moscow Music Peace Festival"ından təsirlənərək yazıb.
Mahnının relizindən bir il əvvəl Berlin divarı uçurulub, tezliklə isə Sovetlər İttifaqı dağılıb, bu səbəbdən "Wind of Change" yenidənqurmanın, soyuq müharibənin bitməsinin və bütün dünyada sülhün himni kimi qəbul edilir,
Vyör
Vyör  — Fransa da kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Burbon-l'Arşambo kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Mulen.
INSEE kodu — 03312.
Azərbaycan Respublikasının Dövlət Arxivi
Azərbaycan Respublikasının Dövlət Arxivi (qısaca: ARDA) — Azərbaycan Respublikası Milli Arxiv İdarəsinin strukturuna daxil olmayan tabeliyindəki qurumlardan və Azərbaycan Respublikasının dövlət arxivlərindən biri
Vyör
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 256 nəfər təşkil edirdi.
Azərbaycan Respublikasının Dövlət Arxivi
Maliyyələşməsi
Azərbaycan Respublikasının dövlət büdcəsindən maliyyələşir.
Azərbaycan Respublikasının Dövlət Tarix Arxivi
Azərbaycan Respublikasının Dövlət Tarix Arxivi (qısaca: ARDTA) — Azərbaycan Respublikası Milli Arxiv İdarəsinin strukturuna daxil olmayan tabeliyindəki qurumlardan və Azərbaycan Respublikasının dövlət arxivlərindən biri
Maliyyələşməsi
Azərbaycan Respublikasının dövlət büdcəsindən maliyyələşir.
Hərbi mətbuat
Azərb.-ın hərbi qüvvələri haqqında mətbu orqanlarda ilkin məlumatlara hələ 1828 ildə Tiflisdə çıxan "Tiflisskiye vedomosti" qəzetində rast gəlinir. Qəzet səhifələrində A. Bakıxanovun Rusiya-Türkiyə və Rusiya-İran müharibələri ilə bağlı yazılarında Azərb.-nın suvari alayları haqqında da bəzi məlumatlar verilmişdir.
Azərb.-da H.m. tarixinin başlanğıcı isə 19 əsrin sonlarına – ölkədə ilk milli mətbuatın yarandığı dövrə təsadüf edir. 1875–77 illərdə çıxan "Əkinçi" qəzetinin "Tazə xəbərlər" rubrikasında hərbi sahə ilə bağlı bir sıra məlumatların, kiçik şərhlərin verilməsi ordu islahatlarına o dövr üçün yeni olan ictimai yanaşma qaydalarının formalaşdırılmasına gətirib çıxardı. 20 əsrin əvvəllərində AXC hökumətinin müdafiə və təhlükəsizlik sektorunda həyata keçirdiyi islahatlar və görülən tədbirlər, yeni yaradılan ordu ilə bağlı məlumatlar müxtəlif mətbuat orqanlarında ("Azərbaycan", "Açıq söz", "İstiqlal" və s.) öz əksini tapmışdır. Azərb.-da Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra resp.-da hərbi sahədə yazan ilk mətbu orqanlar yaranmışdır.
İlk hərbi qəzet tarixi 1920 ildən nəşr edilən və Azərb. atıcılıq diviziyasının siyasi şöbəsinin orqanı olan "Qırmızı əsgər"lə (16 nömrə) başlayır. Resp. H.m.-nın inkişafında xüsusi yer tutan bu qəzet on ildən çox nəşr edilmişdi. Diviziya və alay qəzetlərini öz ətrafında birləşdirən "Qırmızı əsgər"in baş redaktoru yazıçı H. Nəzərli olmuşdur. Onun rəhbərliyi ilə qəzetin nəzdində hərbi nəşriyyat yaradılmışdır. Nəşriyyatın buraxdığı kitabların əksəriyyəti tərcümə ədəbiyyatından ibarət olmuş və orijinal əsərlərdən yalnız gen. Ə. Şıxlinskinin "Ruscadan türkcəyə qısa döyüş sözlüyü" (1926) və "Fəhlə-kəndli Qızıl Ordusu topçusunun döyüş təlimatnaməsi" (1927) mövcuddur.
1925 ildə Zaqafqaziya Resp.-larında hərbi tərcümə kollegiyaları yaradılmış və Azərb. hərbi tərcümə kollegiyasına keçmiş Azərb. ordusunun tam artilleriya gen. Ə. Şıxlinski təyin olunmuşdur. C. Naxçıvanski, Q. Vəzirov, C. Əliyev, H. Rəhmanov, H. Vəzirov kimi hərbi xadimlər hərb elmində həm də nəzəriyyəçi kimi yetişmişdilər. Bu dövrdə hərbi kitab nəşrləri ilə yanaşı qəzet və jurnalların da sayı artmış və onlarda keyfiyyət dəyişikliyi baş vermişdi.
Yakov Abramov
Yakov Vasilyeviç Abramov — Rusiya publisisti, ədəbiyyatşünası və jurnalisti, ictimai xadim, xalq həyatının tədqiqatçısı. O, islahatdan sonrakı kənddə kəndlilərin taleyi və şəhər kənarında yaşayanların həyatı haqqında hekayə və esselərin müəllifi olmuşdur.
Hərbi mətbuat
Hərbi sahadə ilk jurnal 1922 ilin sentyabrında nəşrə başlayan "Savadlı qırmızı əsgər" (1922–24 illər, 14 nömrə; 1925 ildən "Qızıl əsgər", 6 nömrə; 1928–29 illərdə Ə. Şıxlinskinin təklifi ilə "Hərbi bilik" adlandırılmışdı, 10 nömrə) olmuşdur. Ayda bir dəfə çıxan siyasi, ictimai, ədəbi-elmi məcmuə Azərb. atıcılıq diviziyasının orqanı idi. Məsul redaktorları komissar H. Rəhmanov və diviziya komandiri C. Naxçıvanski olduğu jurnalda əsgərlərin savadlanması, döyüş hazırlığı, silaha qulluq qaydaları, ədəbi-bədii yazılar dərc edilirdi. 1993–2017 illərdə Müdafiə Nazirliyinin Hərbi-elmi tədqiqatlar və nizamnamələr şöbəsi tərəfindən "Hərbi bilik" jurnalı yenidən nəşr edilmişdir (ayda 1 dəfə).
Yakov Abramov
Abramov liberal populist olmuşdur. O, 1880-ci illərin əvvəllərində. "Oteçestvennıye zapiski", "Ustoy", "Slovo", "Delo" jurnallarında məqalələr yazmışdır. 1880-ci illərin ortalarında. "Nedelya" qəzetində "kiçik əməllər nəzəriyyəsi"ni təbliğ etmişdir. O, 1890-cı ildən "Severnıy Kavkaz" qəzetinin redaktoru olmuşdur.
Hərbi mətbuat
1934 ildə bölük və alay qəzetlərinin ümumi sayı 80-ə yaxın idi. "Qızıl əsgər" qəzeti ilə yanaşı "Dəmir mübariz", "Qızıl topçu", "Döyüşçü səsi", "Qızıl bayraq", "Fəhlə-kəndli Qızıl Ordusu döyüşçüsü" adlı çoxsaylı alay qəzetləri nəşr olunurdu.
İkinci dünya müharibəsi SSRİ-də hərbi jurnalistikanın inkişafına da təsirsiz ötüşmədi. Dövlət informasiyasına nəzarət etmək məqsədilə Sovet İnformasiya Bürosu ("Sovinformbüro") təsis edilmiş, radio və mətbuat "Sovinformbüro" tərəfindən rəsmi məlumatlarla təmin edilirdi. H.m.-ın çəkisi artmış, cəbhə bölgələrində milli dildə hərbi mövzuları işıqlandıran qəzetlər yaradılmışdı.
Cəbhə bölgəsində döyüşən Azərb. əsgərlərin döyüş ruhunu yüksəltmək və arxa cəbhə ilə əlaqə saxlamaq məqsədilə Azərb. dilində bir çox cəbhə qəzetləri buraxılmışdı. "Fəhlə-kəndli Qızıl Ordusu döyüşçüsü", "Qızıl Ordu", "Sovet döyüşçüsü", "Həyəcan", "Suvorovçu", "Vətən eşqi", "Hücum", "Vətən qəhrəmanı", "İrəli" adlı cəbhə, ordu və diviziya qəzetləri nəşr edilirdi.
"Fəhlə-kəndli Qızıl Ordusu döyüşçüsü" qəzetinin ("Pravda" qəzetinin yarım formatında, günaşırı çıxırdı, redaktoru C.X. Hacıyev idi) əməkdaşları təşəbbüskarlıq göstərərək maşınlarla, təyyarələrlə və hərbi qatarlarla cəbhəyə yollanıb döyüş vərəqələri yayır, müxbirləri isə Novorossiysk, Mozdok ətrafında gedən döyüşlərdən redaksiyaya telefonla və hərbi sahə poçtu vasitəsilə məlumatlar çatdırırdılar.
"Vətən eşqi" qəzeti döyüş əməliyyatlarının gedişini gündəlik işıqlandırır, arxa cəbhədə baş verən hadisələri nəzərdən qaçırmırdı. Qəzetdə "Vətəndən məktublar", "Sovet İttifaqı" və "Sovet Azərbaycanı" guşələri əsas yer tuturdu.
Azərb. dilində hərbi dairənin "Həyəcan" adlı qəzeti də çap edilirdi. Qəzetdə sistematik olaraq hərbi terminlərin izahlı lügəti verilirdi ki, bu da əsgərlərimizin hərbi and və nizamnamədə, əmrlərdə təsadüf edilən sözlərin mənasını başa düşmək üçün müəyyən söz ehtiyatına malik olmalarını təmin edirdi.
Cəbhə və ordu qəzetlərindən başqa qoşun növləri üzrə məcmuələr də nəşr edilirdi. SSRİ Müdafiə Nazirliyinin Baş Siyasi İdarəsi tərəfindən rus dilində və SSRİ xalqlarının dilində "Qızıl Ordu agitatorunun bloknotu" (tiraj 250 min) jurnalı buraxılırdı. Azərb. dilində ayda bir dəfə bir çap vərəqi həcmində çıxan bu jurnalda (məsul redaktor N. Buriçev, redaktor və mütərcimi H. Vəzirov) sistematik olaraq döyüş əməliyyatları barədə materiallar verilirdi.
Sovet ordusunun İranın şimalına daxil olması o vaxtkı Azərb. rəhbər orqanları, dövlət işçiləri, ziyalıları, hərbi qulluqçuları və s. uzərinə fövqəladə və səlahiyyətli missiya – Cənubi Azərb.-da sovet ideologiyasının təbliğatı, eyni zamanda milli-mədəni və siyasi dirçəlişə yardım göstərmək vəzifəsini qoyurdu. Sovet ordusu tərkibində Cənubi Azərb.-a gəlmiş yaradıcı ziyalılar 1941 ildə Təbrizdə "Vətən yolunda" (red. M. İbrahimov, H. Şahgəldiyev, R. Quliyev) və Urmiyada "Qızıl əsgər" (red. Z. İbrahimov) qəzetlərini təsis etmişlər. Rəsmən hər iki qəzet sovet ordusundakı azərb. zabir və əsgərləri, əslində isə ərəb qrafikasında olmaqla yerili əhali üçün nəzərdə tutulmuşdur. Bu qəzetlər Xiyabani hərəkatı yatırıldıqdan sonra Cənubi Azərb. ərazisində Azərb. dilində çıxan ilk qəzetlər idi. Bundan başqa Rəştdə fars dilində "Sərbaz-e sorx" ("Qızıl əsgər", red. X. Vəzirov) qəzeti də nəşr olunmuşdur. Buradakı qəzetlərin səhifələri çeşidli rubrikalar altında publisistik yazılar və kəskin felyetonlar, incəsənətə dair icmallar, nəsr və poeziya nümunələri ilə zəngin idi.
Həmin dövrdə hərbi müxbirlərin fəaliyyəti "Cəbhədə hərbi müxbirlərin fəaliyyəti haqqında Sov. İKP(b) MK-nın Təbliğat və Təşviqat İdarəsi və Qızıl Ordunun Siyasi İdarəsi tərəfindən təsdiq olunmuş 1042a saylı Qaydalar"la tənzimlənirdi. Orada hansı mətbuat orqanlarının cəbhə bödgələrinə öz müxbirlərini göndərmək hüququ olduğu dəqiq təsbit olunmuşdu: "Pravda", "İzvestiya", "Krasnaya zvezda", "Stalinski sokol", "Komsomolskaya pravda" və s. SSRİ-nin tərkib hissəsi olan Azərb.-da da eyni proses gedirdi. Sovet dövründə hərbi münaqişələrlə bağlı məlumatlar siyasi iradəyə uyğun verilir və müxbirlərin hesabatı mühafizəkar xarakter daşıyırdı.
SSRİ-nin süqutundan sonra ortaya çıxan müharibələr jurnalistikanın bu sahəsinin istiqamətinə və inkişafına mühüm təsir göstərmişdi. Münaqişələrin işıqlandırılması üçün həm yeni yaranan müstəqil qəzetlər, həm də hərbi orqanların təsis etdiyi mətbu orqanlar bu istiqamətdə xeyli iş görmüşlər.
Azərb. yenidən müstəqillik əldə etdikdən sonra ilk H.m. orqanı 1992 ilin fevralın 11-də (həmin gün müstəqil Azərb. H.m.-ının yaranması günü kimi qeyd olunur) nəşr olunan "Xalq Ordusu" (indiki Müdafiə Nazirliyinin "Azərbaycan Ordusu") qəzeti idi.
Bundan başqa Daxili Qoşunların "Əsgər" (1992), Daxili İşlər Nazirliyinin "Mübariz keşikdə" (1993), Tərxis Olunmuş Hərbiçilərin Gəncləri Maarifləndirmə İctimai Birliyinin (TOHGMİB) "Hərbi and" (2002) qəzetiləri, "Azeri Defence" (2012) hərbi-texnoloji jurnalı və s. mətbu orqanlar (ümumilikdə 10-dək) fəaliyyət göstərir. Nəşr olunan qəzet və jurnallarda cəbhə xəbərləri, hərbi hazırlığın nəzəri və praktiki məsələləri, hərb sənətinin nailiyyətləri, ordunun döyüş və psixoloji hazırlığı, onun təchizat və təminat qayğıları, kadr çətinlikləri və həlli yolları, Silahlı Qüvvələrin şəxsi heyəti arasında hərbi-vətənpərvərlik ruhunun yüksəldilməsi, ordu quruculuğu sahəsində aparılan tədbirlərin ictimaiyyətə çatdırılması öz əksini tapmışdır. Həmçinin Müdafiə Nazirliyinin Hərbi nəşriyyatı və Sənədli filmlər Kino-tele studiyası fəaliyyət göstərir.
__INDEX__
Şükrü Tezər
Şükrü Tezər — türk əsgəri, bürokrat.
1916–1918-ci illər arasında Ədirnədən Diyarbəkirə, Şərqi Suriya cəbhələrində onun ətrafında və tabeliyində idi.
Mustafa Kamal bu dövrdə yaşadıqlarını qələmə aldığı gündəliyi özünə vermiş və bu dəftər Tezerin xatirələri ilə birlikdə Türk Tarix Qurumu tərəfindən ilk dəfə 1972-ci ildə "Atatürkün gündəliyi" adı ilə nəşr edilmişdir.
Həyatı
1893-cü ildə Yunanıstanın Larisa şəhərində anadan olub. Atası Larisalı Nuri bəydir. Ailəsi 93 hərbindən sonra Manisaya köçdü.
İbtidai və orta təhsilini Manisada başa vurduqdan sonra İstanbul Bəylərbəyi Ehtiyat Zabit Məktəbinə daxil olur. Balkan müharibəsi başlayanda təhsilini yarımçıq qoyaraq Osmanlı ordusuna qatılır.
Məktəbi bitirdikdən sonra ilk olaraq Serez Redif Diviziyasının Mərkəzi Alayın hücum batalyonuna təyin edildi. Balkan müharibəsində bu cəbhənin süqutu ilə əlaqədar 1912-ci ildə Çanaqqala vasitəsilə İzmirə getmiş və orada 12-ci diviziyada xidmətə başladı. Çanaqqala döyüşündən sonra diviziya ilə Ədirnəyə getdi.
Mustafa Kamal Atatürkün xidmətinə gətirilməsi
O, o vaxtlar Ədirnəyə 16-cı Kolordu komandiri təyin olunan Mustafa Kamala bir məşq zamanı özünü tanıdır. Praporşik Şükrü (Tezər) əmisi qərargah mayoru Fuat bəyin tövsiyəsi ilə 28 fevral 1916-cı ildə polkovnik Mustafa Kamalın köməkçisi seçildi. Şükrü Tezer Mustafa Kamalın ikinci köməkçisi olaraq Muş-Bitlis cəbhələrində idi. Bu arada birinci köməkçi Cavad Abbas olub. Mustafa Kamal 7-ci Ordunun komandanı olanda Şükrü Bəy də köməkçi təyin edildi.
Sivil həyatı
Manisada mülki həyatına başlayan Şükrü bəy Duyun-u Umumiye idarəsində çalışıb. Yunan işğalı zamanı Anadoluya keçməyə fürsət tapa bilmədi. Qurtuluş Savaşı zamanı Manisanın yunanlar tərəfindən işğalı zamanı bir neçə dəfə həbs olunub; Sərbəst buraxılanda onu imza atmaq üçün hər gün polis bölməsinə getməyə məcbur ediblər.
Zəfərdən sonra Manisa Varidat Mühasibat İdarəsi, Bergama Vergi Dairəsi müdirliyi və Tekel idarəsində çalışıb. İzmir, Samsun, Bitlis, Diyarbəkir və Malatyada Monopoliya idarəsinin müdiri işlədikdən sonra 1949-cu ildə təqaüdə çıxdı. O, xatirələrini təqaüd həyatında yazıb. 1969-cu ildə İzmirdə vəfat edib. Onun xatirələri ölümündən sonra nəşr olundu.
NGC 6961
NGC 6961, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Dolça bürcü istiqamətində yerləşir. E2 tipli. tərəfindən ildə 182.88 sm (72 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Böyük sürgün
Böyük sürgün – I Şah Abbasın əmri ilə 1604–1605-ci illərdə Ağrı vadisi, Çuxursəəd, Naxçıvan əhalisinin (müsəlmanlar, ermənilər və yəhudilərin) İran ərazisinə köçürülməsi hadisəsidir. Köçürülən əhali arasında ermənilər üstünlük təşkil edirdilər. Müxtəlif mənbələrdə 250.000 – 300.000 arası əhalinin ərazidən İranın mərkəzlərinə köçürülməsi haqqında məlumatlar vardır.
Ərəfə
180px|thumb|left| [[I Şah Abbasın flamand rəssamı Dominik Kustos tərəfindən çəkilmiş qravür təsviri. ]] 1555-ci ildə Osmanlı və Səfəvi dövlətləri arasında imzalanmış Amasiya müqaviləsinə əsasən Qərbi Gürcüstan vilayətləri (İmereti, Meqreli və Quriya), Bağdad və Ərmənniyə ərazisi Osmanlı dövlətinin, Şərqi Gürcüstan vilayətləri (Mesxetiya, Kartli və Kaxeti) isə Səfəvilər dövlətinin hakimiyyətinə düşdü. Lakin, 1579-cu ildə Osmanlı ordusunun Krım xanının 100.000-lik ordusu ilə Səfəvilərin nəzarətində olan ərazilərə hücum etməsi ilə Amasya müqaviləsinin şərtləri pozulur. Türk-tatar ordusunun Cənubi Qafqaza talançı yürüşləri 1589-cu ilə kimi davam edir. Həmin dövrdə hücuma məruz qalan ərazidə yaşayan əhalinin böyük bir hissəsi öz yurdunu tərk etməyə məcbur olmuş, qul kimi əsir edilmişdi; təkcə İrəvan şəhərindən 60.000 insan qul edilmişdi. XVI əsr erməni tarixçisi Hovannisik Çaretsi bu hadisələrlə bağlı yazır: Lala adlı bir sərkərdə çoxlu sayda döyüşçülərlə hücuma keçərək Ararat əyalətinə kimi irəlilədi, 60 mindən çox erməni və müsəlmanı qul edərək rumluların ölkəsinə sürdü.
21 mart 1590-cı ildə imzalanmış İstanbul müqaviləsinin şərtlərinə görə Osmanlı dövləti, Təbriz, Qarabağ, Şirvan, Dağıstan və Şərqi Gürcüstan ərazilərini də ələ keçirdi. I Şah Abbas hakimiyyətə gəldikdən sonra, İstanbul müqaviləsinin şərtlərini qəbul etməyərək ordu quruculuğu ilə məşğul olur və Osmanlı dövlətinə qarşı yeni müharibəyə başlayır. 1605-ci ildə baş vermiş Sufiyan döyüşündə qalib gələn Səfəvilər Naxçıvan, Culfa və İrəvan ərazilərini ələ keçirdi. 1603–1607-ci illərdə isə bütünlüklə Çuxursəəd ərazisi Osmanlılardan azad edilir. Bundan sonra Osmanlı imperiyası ilə sərhəddə yerləşən ərazilərdə I Şah Abbasın əmri ilə "yandırılmış torpaq siyasəti" adlandırılan əməliyyat tətbiq edilmişdir. Bu siyasət nəticəsində həmin ərazilərin əhalisi güclə İranın daxili əyalətlərinə köçürülmüş, ərazilər isə yandırılaraq yaşayış üçün yararsız hala gətirilmişdir.
Deportasiya
thumb|250px|right| Arakel Təbrizli "Tarix kitabı" əsərinin ilk və müəllifin sağlığında edilmiş nəşrinin üz qabığı, 1669, [[Amsterdam; əsərdə Böyük sürgünlə bağlı hadisələr geniş şəkildə təsvir edilmişdir. ]] XVII əsrdə yaşamış və baş vermiş hadisələrin müasiri və şahidi olmuş tarixçi Arakel Təbrizli yazır:
''Hökmdardan dağıdıcı və məhvedici əmr alan sərkərdələrin hər biri rəhbərlik etdikləri döyüşçü dəstəsi ilə birgə erməni ölkəsinin getmələri əmr edilən havarına gəldilər; və qamşlığa düşmüş azğın yanğın kimi irəliləyərək, onlar, sakinləri böyük keçi dəstəsi kimi qabaqlarına salaraq, Ararat havarına çatana kimi qovmağa başladılar. Həmin ərazi, Gərni dağından Araz çayı çayına kimi, bir günlük yol ölçüsündədir.
İndicə erməni təqviminin 1054-cü ilinə qədəm qoymuşuq və ilk erməni ayı navasardda ölkənin sakini sürgün edildi. Əhalini köçürmək üçün göndərilmiş fars hərbçiləri insanları evlərindən qovaraq evləri sonuncu yaşayış yerinə kimi yandıraraq məhv etməyə başladılar. Həmçinin taxıl zirzəmiləri, toplanmış buğda, düyü və arpa da yandırılaraq məhv edildi.
Farsların bu şəkildə ölkəni talan və məhv etmələrinin səbəbi, osmanlıların əlinə keçəcəyi halda bu torpaqların yararsız olması və onları qida tapmasının qarşısını almaq idi. Həmçinin torpaqların bu cür yandırılmasında məqsəd qovulan insanlarda qorxu yaradaraq onların yenidən öz evlərinə qayıtmalarının qarşısını almaq idi.
...Şah Abbas Ağcaqalada idi, osmanlı sərdarı Ciqal oğlu isədöyüşçüləri ilə Qarsa çatmışdı. Onun çoxsaylı döyüşçülərindən qorxan Şah Abbas ordu üçün İrana geri qayıtdı.
Osmanlı ordusu da fars ordusunu izləməyə başladı. Və böyük və saysız üç ordu meydana gəldi: birincisi – xalq ordusu, ikincisi – fars ordusu, üçüncüsü – osmanlı ordusu. Vəziyyət belə gətirdi ki, xalq ordusunun çəkilməsi ilə onların yerini Şah Abbasın ordusu tutdu, həmin ordunun çəkilməsindən sonra isə əraziləri Ciqal oğlunun ordusu tutdu. Fars və xalq ordusunun Culfa adlı yerə toplanmasına, osmanlı ordusunun Naxçıvana çatmasına kimi, onlar bu cür bir-birini izlədilər. Bu zaman, farslar xalqa bir saat dincəlməyə vaxt da vermədən, qovmağa, öldürücü zərbələr vurmağa başladılar, insanların burun və qulaqlarını kəsirdilər, bəzilərinin isə (məsələn, katolikos Arakelin qardaşı Ohancan kimi) başlarını kəsərək nizəyə keçirdilər. [Ohancan] və başqalarının başını Araz çayı sahilində kəsərək nizəyə taxdılar. [Farslar] insanları bu və başqa cəzalarla qorxudaraq çayı tez keçmələrinə nail olmaq istəyirdilər. Onları izləyən osmanlıları qorxusu altında, məkrli xalq olan farslar yerli xalqa belə zülm etdilər. Farslar xalqın ordusuna baxdı və öz ordularına baxdı, xalqın ordusu böyük idi. Belə çoxlu əhalini çaydan keçirmə üçün çoxlu günlər sərf etmək lazım idi. Farslar qorxdular ki, osmanlılar bu günlərdə onlara çataraq gizli zərbə endirməklə məğlub edə və ya, xalqı öz evlərinə geri qaytara bilərlər ki, bu da farsların məkrli planına mane olardı. Buna görə də, onlar xalqı, çayı keçməyə məcbur edirdilər. Xalq çox idi, çayı keçmək üçün vasitələr isə çatışmırdı. Baxmayaraq ki, hardansa sallar gətirilmiş və yerindəcə qayıqlar inşa edilmişdi, xalq və fars ordusunun sayı bir yerdə çox böyük olduğuna görə, vasitələrin sayı çatışmaz olaraq qalırdı. Xalqı ötürən fars ordusu isə, insanları saxlayaraq onların qaçmasına mane olur, dəyənəklə vuraraq sürətlə irəliləmələrini tələb edirdilər. Beləcə xalq üzərinə təhlükə və kədər yağırdı.
Bədbəxt xalq isə qarşısında dəniz kimi geniş və batıran çay, arxasında isə farsların doğrayan qılınclarını görür və çıxış yolu tapa bilmirdi; insanların göz yaşlarından Araz çayına oxşar ikinci çay yaranmışdı; ağlamaq və fəryad səsləri bir-birinə qarışmış, xilas və rəhm isə görünmürdü.''
Təsiri
Bu köçürülmə zamanı xüsusilə ərazidəki ən qədim yaşayış məskənlərindən biri olan Cuğa şəhəri (xarabalıqları Naxçıvan MR-nın Culfa rayonu ərazisindədir) dağıdılmış, sakinləri isə (bəzi mənbələrdə 12.000 ailə , bəzilərində 20.000 nəfər kimi qeyd edilir) İsfahan ərazisinə köçürülmüş və burada onlar üçün ayrılmış ərazidə Yeni Culfa şəhərciyinin əsasını qoymuşlar. Bu dövrdə ermənilərin cənub-şərqi Asiya ölkələrinə, xüsusilə Hindistan və Birmaya köçü baş vermişdir.
Hadisələr zamanı İranın içlərinə köçürülmüş əhalinin sayı 250.000 (bəzi mənbələrdə 300.000) nəfər olaraq qiymətləndirilir. XIX əsrin əvvəllərində İranın cənubi və mərkəzi əyalətlərində köçürülmüş ermənilərin xələfləri olan 600.000-dən çox erməni yaşayırdı. Köçürülmüş ermənilərin bir çoxu yerli müsəlman hakimlərin təzyiqi ilə sonradan İslamı qəbul etmiş assimilyasiya olunmuşdur.
İncəsənətdə
Erməni şairi Hovanes Tumanyan (1869–1923) "Şah və satıcı" adlı şeirində Böyük sürgünlə bağlı hadisələrdən bəhs etmişdir.
Aleksandr Fok
Aleksandr Viktoroviç Fok – Rusiya İmperator Ordusunun general-leytenantı. Rus-yapon müharibəsində iştirak etmiş, Port-Arturun mühasirəsi zamanı quru müdafiə qüvvələrinin komandanı olmuşdur.
Həyatı və karyerası
Aleksandr Fok 1843-cü ildə doğulmuşdur. Hərbi akademiyanı bitirdikdən sonra 1871–1876-cı illərdə jandarmalarda xidmət göstərmiş, 1877–1878-ci illərdə Rusiya-Osmanlı müharibəsində döyüşmüşdür. Sibirdə müxtəlif hərbi vəzifələri tutmuş, 1900-cü ildə 4-cü Şərqi Sibir piyada briqadasının komandanı olaraq Boksçular üsyanına göndərilmiş beynəlxalq briqadada iştirak etmişdir.
Fok 1904-cü ildə general-leytenant rütbəsinə yüksəlmiş və Rus-yapon müharibəsinin əvvəlində Port-Arturda 4-cü Şərqi Sibir Piyada Diviziyasının komandanı olmuşdur. O, Nanşan döyüşündə iştirak etmiş və rusların bu döyüşdəki məğlubiyyətinin ən böyük səbəbkarı hesab olunmuşdur. Ehtiyat qüvvələri Şərqi və Qərbi Panluna göndərmək barədə olan əmrə itaət etməkdən imtina etdiyi üçün 21 avqust 1904-cü ildə Konstantin Smirnov tərəfindən hərbi vəzifəsindən azad edilmişdir. General-leytenant Roman Kondratenkonun 1904-cü ilin dekabrındakı ölümündən sonra general-leytenant Anatoli Stessel tərəfindən Port-Arturun quru müdafiə qüvvələrinin komandanı təyin olunmuşdur. O, Port-Arturun təslimiyyətində iştirak etmiş və 1906-cı ilin qışında Sankt-Peterburqda hərbi məhkəməyə çıxarılmışdır.
Fok 1908-ci ildə həbsdən çıxdıqdan sonra hərbi karyerasına son qoymuşdur, lakin 1912-ci ildə Birinci Balkan müharibəsi başlayanda könüllü əsgər kimi Bolqarıstan ordusuna qatılmışdır. 1926-cı ildə naməlum səbəblərdən ölmüşdür.
Calğan dağı
Calğan dağı (Calğan-Tau, Calğan-Dağ ) — Sabnova-Calğan silsiləsində, Böyük Qafqazda yerləşən zirvə. İnzibati cəhətdən Rusiya Federasiyası Dağıstan Respublikası Dərbənd rayonu ərazisində yerləşir. Hündürlüyü 585 metrdir.
Coğrafi yerləşmə
Dağ Dağıstan Öndağlığı ilə dəniz kənarı ovalıq arasında qərarlaşır. Dağdan aşağıda Dərbənd şəhəri yerləşir.
Geologi quruluşu
Calğan-Mekax antiklinalına daxildir. Üst-Miosen suxurları üstünlük təşkil edir.
Bitki örtüyü
Dağın ətəklərindən yarımsəhra lanşaftının birdən meşə lanşaftına keçməsini müşahidə etmək olur. Bu isə zirvəuə doğru yağıntının miqdarının artması ilə əlaqədardır (Dərbənd — 171 mm, Calğan — 262 mm). Burada palıd, heyva və digər bitkilər meşə əmələ gətirir.
Əhali
Dağın ətəklərində Yuxarı Calğan, Mitağı və Mitağı-Qazmalar kimi kəndlər yerləşir.
Görməli yerləri
Dağda yerləşir:
Niyazi Əhmədov
Niyazi Əhmədov — azərbaycanlı teatr aktyoru.
Həyatı
Niyazi Əhmədov 1977-ci ildən 1994-cü ilə qədər Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrında çalışmışdır. Bir neçə filmdə çəkilmişdir. Ən yaddaqalanı rolu "Həm ziyarət, həm ticarət…" filmindəki Çingiz obrazıdır.
E-qızlar və e-oğlanlar
E-qızlar və e-oğlanlar, adətən e-uşaqlar kimi də bilinən 2010-cu illərin sonlarında ortaya çıxan, video paylaşma tətbiqi TikTok ilə xüsusilə populyarlıq qazanan E-nəsili submədəniyyətidir. Emo, scene, mall goth modasının təkamülü və yapon küçə modasının (anime, kospley, kawaii və lolita) və K-pop dəbinin birləşməsi nəticəsində yaranıb. thumb|Tipik tərz, makiyaj və jestlərlə e-qız. E-qızların və e-oğlanların videoları naz-qəmzəli və bir çox hallarda açıq şəkildə seksual xarakter daşıyır. Gözlərin döndürülməsi və dillərin çıxarılması (orqazmı təqlid edən aheaqo kimi tanınan üz ifadəsi) tez-tez rast gəlinir.
20 nömrəli məktəb-lisey
Arif İsmayıl oğlu Hüseynzadə adına 20 nömrəli tam orta məktəb-liseyi — Azərbaycan Respublikasının Bakı şəhərində ümumi təhsil müəssisəsi.
Haqqında
Parlament prospekti 7/11 ünvanında yerləşən A. Hüseynzadə adına 20 nömrəli tam orta məktəb-liseyin əsası 1958-ci ildə qoyulmuşdur. O vaxt məktəb 1 korpusdan ibarət olmuş, 1000 nəfər şagird üçün nəzərdə tutulmuşdur. 1988-ci ildə məktəbin daha 3 korpusu tikilib istifadəyə verilmişdir.
Məktəbə 1994-cü ildə lisey adı verilmişdir.
2012-ci ildə cənab prezident İlham Əliyevin sərəncamı ilə məhz 20 nömrəli məktəb-liseyin şagirdlərinin təhlükəsizliyini təmin etmək məqsədi ilə məktəbin qarşısında yeraltı keçid inşa edilmişdir. 2010–2011-ci tədris ilində məktəbi bir məzun – Quliyeva Fəridə Rauf qızı Qızıl medalla bitirmişdir.
2008–2013-cü illərdə 20 nömrəli tam orta məktəb-lisey 2 dəfə "İlin ən yaxşı məktəbi" adına layiq görülmüşdür. Məktəbdə 3 Əməkdar müəllim, 1 "Tərəqqi" medalına, 2 "Qabaqcıl təhsil işçisi" medaına layiq görülmüş müəllimlər çalışır.
2014-cü ilin iyun ayında məktəb-lisey sökülmüşdür.
2017-ci ilin sentyabrın 15-də isə yeni inşa edilmiş məktəb-lisey 2017–2018-ci tədris ili üçün müəllim və şagirdlərin istifadəsinə verilmişdir. Məktəbin açılışında Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev, eləcə də I Vitse Prezident xanım Mehriban Əliyeva iştirak etmişlər.
2022–2023-cü tədris ili üçün ümumi şagird sayı isə 4608-dir. Onlardan 2380-i rus bölməsində, 2228-i isə Azərbaycan bölməsində təhsil alan şagirdlərdir. Məktəb-liseydə hal-hazırda 162 sinif fəaliyyət göstərir.
Şahmar Quliyev
Şahmar Kəmaləddin oğlu Quliyev (7 noyabr 1991; Naxçıvan, Azərbaycan — 28 sentyabr 2020; Tərtər rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin kapitanı, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Şahmar Quliyev 1991-ci il noyabrın 7-də Naxçıvan şəhərində anadan olub. Ailəli idi. Bir övladı yadigar qaldı.
Hərbi xidməti
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Şahmar Quliyev ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsi zamanı döyüş əməliyyatlarının rəhbəri olan, düşmənin canlı qüvvəsinin məhv edilməsində rəşadət göstərən, vəzifə borcunu ləqayətlə və vicdanla yerinə yetirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Şahmar Quliyev ölümündən sonra 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edildi.
Andre Salvat
Andre Salvat (1920 - 2017)  — Fransa Ordusunun polkovniki.
NGC 3941
NGC 3941, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Böyük Ayı bürcü istiqamətində yerləşir. SB0 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Şorçu (Özbəkistan)
Şorçu (Shoʻrchi) — Özbəkistanın Surxandərya vilayətində şəhər.
Qanna (kommuna)
Qanna  — Fransa da kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Qanna kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Vişi.
INSEE kodu — 03118.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 5868 nəfər təşkil edirdi.
Nitsa (rayon)
Nitsa  — Fransanın Provans-Alp-Kot-d'Azur regionun rayonlarından biri. Departamenti — Dənizkənarı Alplar. Suprefektura — Nitsa. Rayon əhalisi 2006-cı ildə 521 254 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 170 nəf / km². Rayon ərazisi — 3067 km².
I Artafern
Həyatı
O, Herodotun "Tarix" əsərində dəfələrlə xatırlanır. Klisfenin dövründə Afina səfirləri məhz ona, fars padşahına itaət və onun hökmdarlığının tanınmasının rəmzi olan "torpaq və su"yu təqdim etmişdilər.
Lidiya satrapı olaraq İoniya üsyanı zamanı qiyamçı yunan şəhərlərinə qarşı vuruşurdu. Üsyan zamanı onun idarə etdiyi satrapiyanın paytaxtı Sardis yunanlar tərəfindən işğal edildi. Qiyam yatırıldıqdan sonra sülh üçün məqbul şərtlərlə danışıqlar aparmaq üçün səfir tərəfindən onun yanına Hekatey göndərildi. Siciliyalı Diodora görə, Hekatey öz məqsədinə uğurla nail oldu.
Artaferndən sonra Lidiyanın hökmdarı onun oğlu II Artafern oldu, hansı ki farslar üçün uğursuz başa çatan Marafon döyüşü zamanı fars ordusuna komandanlıq edirdi.
Xacu körpüsü
Körpü ilk əvvəl gömrük yoxlama məntqəsi rolunu oynayırdı.Belə ki, burada karvanlar yoxlanılır və keçid rüsumları alınırdı. Digər bir funksiyası isə Xacu körpüsü şəhəri qorumaq üçün hərbi baza kimi istifadə edilməsi idi. Körpünün yan divarları işğalçılara atəş açmaq üçün münasib yer idi. Xacu körpüsü, bu funksiyaları ilə yanaşı, xüsusi dizaynına görə şəhər məkanının formalaşması üçün  tikilmiş ideal strukturlardan biri idi.