cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Şarmon (Val-d'Uaz)
Demoqrafiya
Əhalinin dinamikası (Cassini и INSEE ):
Azərbaycan-İngiltərə futbol matçlarının siyahısı
İngilislərlə futbol əlaqələrimiz isə bununla tamamlanmır. Hollandiyanın "Tvente" klubunda çıxış edən millimizin oyunçusu Vaqif Cavadov məhz Kapellonun yığmadakı sələfi Stiv Maklarenin rəhbərliyi altında çempion olub. Şirlərin sabiq müdafiəçiləri Toni Adams və Hari Stivens isə artıq məşqçilik karyeralarını "Qəbələ"də davam etdirirlər. Onlar müvafiq olaraq, baş məşqçi və köməkçi kimi, daha bir həmyerliləri Alastair Savyerimutto isə icraçı direktor kimi ölkəmizdə çalışır. Mundial zamanı bu "üçlük" klubun hazırlığı ilə yanaşı, yığmalarını da izləyəcək. Daha bir məqam isə Azərbaycan çempionatında ingilis komandasının olmasıdır. Ölkəmizdə yaşayan britaniyalılardan təşkil olunan "Halliburton" həvəskarlar liqasında çıxış edir.
Örənqala (qədim şəhər yeri)
Örənqala — V–XIII əsrlərdə mövcud olmuş qədim Azərbaycan şəhəri. Beyləqan şəhərindən 15 kim. şimal-qərbdə yerləşir.
Örənqalada arxeoloji qazıntılar
Mil düzündə yerləşən qədim Örnəqala yaşayış yerinin tədqiqinə hələ 1933-cü ildə AMEA-nın elmi əməkdaşları İ.İ.Meşşaninovun rəhbərliyi altında başlamışlar. Bu ekspedisiya Örnəqala yaşayış yerini tədqiq edən ilk elmi ekspedisiya idi.
Bu birinci ekspedisiya aydınlaşdırmışdır ki, erkən dövrlərin birində şəhər ölçülərinə görə böyük olub, indi tədqiq edilən şəhər yerinin ərazisini bütünlüklə əhatə etmişdir. Sonralar görünür ki, iqtisadi və siyasi mərkəz rolunu itirəndən sonra şəhər ərazisi kiçilmiş və yeni divarlar hörüləndən sonra köhnə şəhərin yalnız bir hissəsi yeni şəhərin ərazisinə daxil olmuşdu. Köhnə şəhərin qalan hissəsi isə şəhər divarlarının xaricində qalaraq tədricən dağılmışdı. Yeni şəhərin daş divarları dağıldıqdan sonra şəhər ətrafındakı müdafiə işləri torpaq sədd çəkməklə aparılır. Ekspedisiyanın məlumatıma görə yeni şəhərə aid olan mədəni təbəqə dağıntıya məruz qaldığından Örənqalanın bu hissəsindəki 1933-cü il qazıntıları stratiqrafiyanı dəqiq müəyyən etməyə imkan verməmişdi. Buna baxmayaraq Örənqala şəhər yerindən tapılmış Rey keramikasının ayrı-ayrı nümunələri və çoxlu miqdarda mis sikkələr göstərir ki, şəhərin çiçəklənmə dövrü səlcuq və monqol yürüşləri (XII-XIV əsrlər) dövrünə təsadüf edir. Qeyd etmək lazımdır ki, monqol işğalları dövrü dedikdə, Hülakülər dövləti dövrü nəzərdə tutulur. Belə ki, ilk monqol hücumları zamanı şəhər güclü dağıntıya məruz qalmış, uzun zaman dirçələ bilməmişdi.
İkinci dəfə Örənqalada arxeoloji qazıntı işləri Ə.Ələkbərovun rəhbərliyi altında 1936-cı ildə aparılmışdır. Qazıntıların nəticəsi olaraq şəhərin təxmini planını cızmaq və bəzi yerlərdə mədəni təbəqələrin xarakteristikasını vermək mümkün olmuşdu.
Sonralar Q.M.Əhmədov öz tədqiqatlarında şəhər yerinin tutduğu ərazinin nisbətən böyük, mədəni təbəqənin isə daha qalın olduğunu göstərmişdir. O yazır: "'Örənqala şəhər yeri Mil düzündə – Beyləqan rayon mərkəzindən təxminən 17 km şimal-qərbdə yerləşir. O, hər tərəfdən düzənliklə əhatə olunmuşdur. Örənqala şəhər yerinin hazırkı ərazisi, təxminən 36 hektardır. Bu sahə yerin adi səthindən 5-6 m hündür olan təpələrlə, təpələrin ətrafı isə 1-2 m dərinliyində və 10-15 m enində xəndəklərlə əhatə olunmuşdur. Şəhərin içərisindəki sahədə müxtəlif dövrlərdə maddi mədəniyyət qalıqlarından əmələ gəlmiş mədəni təbəqənin qalınlığı düzənliyin adi səthindən 3-4 m və bəzi yerlərdə daha çox yüksəklikdədir. Şəhərin bütün ərazisini düzbucaqlı şəkildə olan uzun təpələr dövrəyə alır'."
1936-cı ildə Örənqaladakı qazıntı işləri yeni şəhər yerində deyil, onun kənarında – yaxınlıqdakı təpələrin birində aparılmışdı. Qazıntı işləri aparılan sahədə mədəni təbəqə dağılmamışdı və gözlənilməz nəticə vermişdi. Ə.Ələkbərov 1936-cı il qazıntıları haqqında yazır ki, qazıntı işlərini biz təpələrdəki ümumi sahəsi 200 m olan üç meydançada aparmağa başladıq. Təpələrdə aparılan qazıntılar göstərdi ki, bu üç meydançada yerləşən mədəni təbəqələr oxşardır. Hər bir meydançada birinci yarım metr dərinlikdən kərpic qarışıq torpaq qatı, bunun ardınca isə divarları müxtəlif ölçülü kərpiclərlə hörülmüş tikilinin qalıqları üzə çıxmışdı. İkinci və üçüncü təbəqələrdən eyni ölçülü (21×21×4 sm) kərpiclərlə daha ustalıqla hörülmüş tikinti qalığından aşkar edilmişdir. Dördüncü təbəqədən yarım metr hündürlüyü olan, kərpicdən tikilmiş pilləkən qalığı tapılmışdı. Ə.Ələkbərov yazır ki, pilləkən qalıqlarının aşkar edilməsi burada nə vaxtsa iki mərtəbəli ev olduğunu göstərir. 3 m dərinlikdə yerləşən beşinci təbəqədən hansısa iri tikilinin küncləri aşkarlanmışdır. Bu tikilinin divarlarının hörgüsündə 35×35×5 sm ölçülü bişmiş kərpiclərdən istifadə olunmuşdur. Kərpic divarların möhkəmliyi üçün bərkidici məhluldan istifadə edilmişdir.
Birinci dörd təbəqədə aşkar edilmiş evlərin bünövrəsi yaxşı qalmışdır. Kərpicdən arakəsmə divarları olan, kiçik otaqlardan, mətbəx və təndirlərdən ibarət olan tikili daxili planına görə feodal şəhərləri üçün xarakterikdir. Ə.Ələkbərov tikinti materialları və bina qalıqlarından başqa buradan çoxlu miqdarda keramika nümunələri tapıldığını qeyd edir.
Ə.Ələkbərov qazıntılar zamanı 160-170 sm-dən 250 sm-dək dərinlikdən gildən hazırlanmış qəndilin ayrı-ayrı parçalarının iki topasını aşkarladıqlarını yazır və göstərir ki, bu keramika yığnağı (trizna) evin içində deyil, onun xaricində – çoxlu inşaat zibilinin içərisində tapılmışdır. Bu onu göstərir ki, tapılmış keramika parçaları daha alt təbəqələrə aiddir. Lakin bu alt təbəqələr hələ qazılmamışdır. Bu təbəqədən həmçinin Kufi yazılı inşaat bəzəyinin və basma naxışlı keramikanın ayrı-ayrı parçaları da üzə çıxarılmışdır. Təbəqənin yuxarı hissəsindən isə Eldənizlərə (XII əsrin sonu - XIII əsrin əvvəlinə) aid xeyli miqdarda mis pullar tapılmışdır. Müəllif göstərir ki, Rey tipli keramika bir qədər erkən dövrə aiddir.
Ə.Ələkbərov aşkar edilmiş Rey tipli keramika fraqmentlərinin fövqəladə müxtəlifliyini, işlənmə texnikasına görə zənginliyini və onların nəbati naxışlarla bəzədildiyini göstərmişdir. Bundan başqa üzərində insan, quş və mifik heyvan şəkli olan qablar da aşkar edilmişdi. Qabların birinin daxili hissəsində oturmuş qadın şəkli çəkilmişdir. Qabların xarici hissəsinə isə ərəb yazılarına oxşar bəzəklər vurulmuşdur. Lakin fraqmentlərin hamısı əldə olunmadığından bu yazıları oxuyub aydınlaşdırmaq mümkün olmamışdı. Bu təbəqədən qırmızı gildən hazırlanmış və basma naxışlarla bəzədilmiş qab da tapılmışdır. Qabın üzərində yüksək ustalıqla ağac və heyvan rəsmləri çəkilmişdir. Belə qabların parçaları xeyli miqdarda şəhər yerinin yuxarı hissəsində tapılmışdı. Bu qabların üzərindəki rəsmlər əsasən həndəsi naxışlar və itin dovşanı qovması səhnəsindən ibarətdir.
Ekspedisiya qədim şəhər yerindən şərqə tərəf 200 m aralıda olan təpələrdən birində kəşfiyyat xarakterli qazıntı işləri də aparmışdır. Burada Örənqala şəhər yerindəki üçüncü təbəqədə aşkar edilmiş yaşayış kompleksinə oxşar daha bir yaşayış kompleksi tədqiq edilmişdir. Məlumdur ki, şəhərin xaricində aparılan bundan əvvəlki qazıntılar zamanı məqbərə qalıqları da tapılmışdı.
Ə.Ələkbərov bu fakta əsasən qəbristanlığın şəhər yerinin xaricində mövcud olması fikrini irəli sürmüşdü.O, Örənqala şəhər yeri ətrafındakı tikililər haqqında yazır ki, şəhər yalnız qala divarları ilə hüdudlanmır, bunlarla yanaşı şəhərin kənarında ayrı-ayrı qəsəbələr də yerləşmişdi.
Ə.Ələkbərov qazıntı sahəsində feodallara və varlı şəhərlilərə aid ev qalıqlarını da tədqiq etmişdi. Alim bunlardan başqa aşkar edilən kiçik həcmli evlərin isə sənətkarlara məxsus olması mülahizəsini irəli sürmüşdür.
Ə.Ələkbərovun Örənqala şəhər yerində apardığı arxeoloji qazıntılar nəticəsində məlum olmuşdur ki, qazıntı sahəsinin müxtəlif təbəqələrindən əldə edilən maddi mədəniyyət qalıqlarının əsas hissəsi keramika nümunələrindən ibarətdir. Qeyd edilməlidir ki, keramika istehsalı feodal Azərbaycanında sənətkarlığın əsas sahələrindən biri olmuşdur. Ə.Ələkbərovun apardığı arxeoloji qazıntılar və onların nəticələri böyük marağa səbəb olmuş və Örənqalanın fundamental tədqiqinə yol açmışdır.
Örənqalada üçüncü arxeoloji qazıntı İ.M.Cəfərzadənin rəhbərliyi ilə 1951-ci ilin yanvar ayında AMEA-nın Tarix İnstitutunun təşkil etdiyi ekspedisiya aparmışdır. Bu qazıntılar zamanı, Kiçik şəhərin şimal-qərb xəndəyi Böyük şəhərin şimal-şərq divarını üzdə deyil, dərindən kəsdiyi müəyyənləşdirilmiş və həmin divarın ilk dəfə saman qarışıq çiy kərpicdən, sonra isə möhrədən tikildiyi aydınlaşdırılmışdır.
1953-1957-ci il qazıntıları SSR EA-nın Arxeologiya İnstitutunun Leninqrad bölməsi ilə Azərbaycan SSR EA Tarix İnstitutunun 1953-cü ildə təşkil olunmuş birgə ekspedisiyası tərəfindən aparılmışdır. A.A.İessenin rəhbərlik etdiyi bu ekspedisiya Örənqalada üç yerdə qazıntı aparmışdır:
1953-1957-ci illərin qazıntıları nəticəsində əldə edilmiş materiallar şəhərin müxtəlif inkişaf dövrləri haqqında müəyyən fikir yürütməyə imkan vermişdi.
1957-ci ilin yazından Örənqalada qazıntı işləri A.L.Yakobson və N.V.Minkeviç-Mustafayeva tərəfindən aparılmışdır. Qazıntı sahəsi 15 m-lik ərazini əhatə edirdi. Ekspedisiya əldə edilən keramika məmulatının öyrənilməsini davam etdirərək qazıntı zamanı aşkar edilmiş maddi mədəniyyət nümunələrinin bizim eranın V-VI əsrlərinə aid olduğunu müəyyən etmişdi.
Örənqala şəhər yerinin cənub-qərb tərəfindəki qazıntılar orta əsr Azərbaycan şəhəri Beyləqanda dulus istehsalı ilə bağlı yeni faktlar aşkar etmişdi.Belə ki, 0,2-1,0 m dərinlikdə külli miqdarda şirli və sadə keramika qalıqları aşkarlanmış, sadə keramikaya xas olan dar boğazlı və dörd lüləkli küp qırıqları, fincan, çıraq, nimçə, üzərində yarpaq şəkilli möhürü olan qapaq və s. əldə edilmişdi.
1958-ci ildə V.P.Fomenko tərəfindən Örənqalada məqbərə qalıqları üzə çıxarılmışdı. Məqbərənin kvadrat planda olan kürsülüyünün özülü və ağ rənglə suvanmış otağın döşəməsinin qalıqları salamat qalmışdı. Məqbərənin kürsülüyünün şimal və cənub divarlarının uzunluğu müvafiq olaraq 6,0-5,80 m, qərb və şərq divarlarının uzunluğu isə 5,60 və 5,80 m təşkil edirdi. Dairəvi döşəmənin diametri 4,70 m ölçüdədir. Məqbərəyə giriş şimal-qərb tərəfdəndir. Məqbərənin əsas tikinti materialı kvadrat, düzbucaqlı və üçbucaqlı formalarında olan bişmiş kərpiclərdən ibarətdir. Görünür bu kərpiclər Örənqala şəhər yerinin xarabalıqlarından götürülmüşdür.
F.İ.İbrahimov tərəfindən Beyləqanda aparılan qazıntı işləri zamanı xeyli metal məmulatı (mis və tunc) tapılmışdır. Əldə edilən maddi mədəniyyət nümunələri əsasında müəyyənləşdirilmişdir ki, orta əsr ustalan metal əşyaların naxışlanmasında əsasən, həndəsi və nəbati ornamentlərdən istifadə etmişlər.
Beyləqanın qala darvazasını tapmaq məqsədilə 1962-1967-ci illərdə burada qazıntı işləri aparılmışdır. Qala darvazası Örənqalanın "Böyük şəhər" adlanan hissəsinin şimal-qərb qala divarlarının təxminən ortasında yerləşir. Qazıntılardan aydın olmuşdu ki, darvazanın şimal-şərq bürcü orta hissədə 28×28x6 sm ölçüdə çiy kərpiclərlə hörülmüşdür. Burada ölçüləri 26×26x6 sm olan tək-tək bişmiş kərpiclərə də təsadüf olunur. Bürcün möhrə ilə hörülən hissələri də vardır. Darvazanın cənub-qərb bürcü qazıntının qərb hissəsində aşkar olunmuşdur. Bu bürc formasına və tikinti üslubuna görə darvazanın şimal-qərb bürcü ilə oxşardır. Hər iki bürcün üz divarındakı batıqlar, ornamentlərin eyniliyi onların bir vaxtda tikildiyini göstərir.
Örənqala şəhərinin adına gəlincə Ə.Ələkbərov Paytakaran, Beyləqan və Bilaqamın eyni şəhərin adı olduğunu ehtimal etmişdir. O, qeyd etmişdir ki, fars müəlliflərinə görə Örənqala şəhər yerinin altında Bilaqan gizlənir. Bunu vaxtilə Azərbaycan tarixçisi A.Bakıxanov da təsdiq etmişdi. Bundan başqa digər fars müəlliflərinin mülahizələrinə görə Teymur Mil düzündə Örənqala görünüşdə Bilaqan divarları hördürmüşdür.
Ə.Ələkbərov Örənqala adının etimologiyasının "Uran qalası" olduğunu ehtimal etmiş və göstərmişdir ki, bu qədim söz Aran adının transformasiya olunması nəticəsində yarana bilər. Paytakaran adı da, həmçinin, Aran sözünün transformasiyası nəticəsində yaranmışdır.
Q.M.Əhmədovun qənaətincə, Örənqalanın hansı şəhərin xarabalıqları olması məsələsi ancaq 1955-ci ildə həll edilmişdir. Belə ki, həmin ildə Örənqala şəhər yerinin sənətkarlar məhəlləsində qazıntı zamanı əldə edilən materiallar içərisində bir ədəd bütöv və dörd ədəd istehsalat tullantısı olan şar-konusvarı qab parçası tapılmışdır. Bu qab parçalarının üzərinə vurulmuş kiçik möhürlərin içərisində ərəbcə "Fəzlun Beyləqanda hazırlamışdır" sözləri yazılmışdır. Bu qab parçalarımın istehsalat tullantısı olması (yəni yerli istehsalın məhsulu olması), Örənqalanı Beyləqan şəhərinin xərabələri hesab edən tarixçilərin fikrini qəti şəkildə təsdiq etmişdir.
Qədim Misir ədəbiyyatı
Qədim Misirdə bədii ədəbiyyatın əsasında şifahi xalq yaradıcılığı dayanır. Ən qədim əsərlər e.ə. V minilliyə aiddir. Qədim misirlilər üç min il ərzində müxtəlif janrlarda zəngin bədii ədəbiyyat nümunələri yaratmışlar. Şifahi xalq yaradıcılığına daxil olan nağıllar əsasən əkinçi həyat tərzini, dünyagörüşünü əks etdirirdi. Belə nağıllarla yanaşı fironlar və əyanlara həsr edilmiş nağıllar da geniş yayılmışdı. Fironlar üçün onların sevdiyi nağıllar yazılırdı və adətən mumiya ilə birlikdə sərdabələrinə qoyulurdu. Qədim misirlilər nağıl vasitəsilə müdrikliyi, humanistliyi tərənnüm edir, sadə insanların əqlini, mübarizliyini, dönməzliyini göstərməyə çalışırdılar. Belə nağıllardan "Gəmi qəzasına uğrayan adam", "Düz və əyri haqqında nağıl", "Firon Xufu və cadugərlər", "İki qardaş haqqında nağıl" və s. göstərmək olar.
Orta və Yeni səltənət dövründə ədəbiyyatda mövcud dövlət və ictimai quruluşu müdafiə edən nəsihətlərə təsadüf olunur. Belə nəsihətlərdə sosial ziddiyyətlər, yuxarıların aşağıdakılara münasibəti, xalq üsyanlarının xoşagəlməz nəticələri və s. öz əksini tapır. Bu nəsihətlərə misal olaraq, "Heraklopol hökmdarı Axtoyun oğlu Merikaya nəsihəti", "I Amenemxetin nəsihəti", "Duauf oğlu Axtoyun nəsihəti", "İpuserin kəlamı", "Nefertifm nəsihəti" və s. göstərə bilərik.
Polislər və Robbersonlar (film, 1994)
Polislər və Robbersonlar — 1994-cü ildə istehsal olunmuş komediya filmidir. Film naməlum büdcə ilə $11,391,093 milyon gəlir əldə etmişdir. Filmin adı bir çox ölkələrdə müxtəlif adlarla adlandırılmışdır. Film Rusiyada "Faraonlar və Robbersonlar" kimi tanınır.
Məzmun
Polislər soyuqqanlı qatil Osbornun Robbersonlar ailəsinə məxsus binanın ətrafında yaşadığı öyrənən zaman bu ailənin başçısı Norman Robberson ilə qatili tutmağa çalışırlar. İşin əvvəlində Normanın ailəsinin bundan xəbəri olmur. Amma polis olan Ceyk Stounun köməkçisi Toni Murun yanlışlığı ucbatından bütün ailə bundan xəbər tutur. Bu zaman ailə polislərə kömək etməyə razı olur. Robbersonlar ailəsi qəribə olmaları ilə seçilirlər. Norman Robberson çox sadə insandır. Bu səbəbdən Osbornla asanlıqla tanış olur. Osborn başqa bir iş adamı ilə görüşməlidir. Polislər hər gün Osbornun evinə baxırlar. Norman isə artıq polis olmaq fikrindədir. Günlərin birində gecə vaxtı Osborn iş adamı ilə görüşür və onu öldürmək niyyətindədir. Amma bu zaman çoxlu hadisələr baş verir və bütün ailə Osbornun evinə getməyə məcbur olurlar. Polislər və ailə Osbornun dustağına çevrilirlər. Osborn onları öldürmək istəyir. Zəng zamanı Ceyk Normana onların dustaq olmaları barədə nişan verir. Norman Ceykin söylədiyi fikri başa düşür və ailəni xilas etmək istəyir. Norman qatilin üzərinə pəncərədən atlanmaq istəyir. Bu zaman Norman iki dəfə əzilir. Üçüncü dəfədə isə pəncərəni sındırsa da, düzgün yerə düşmür. Amma ailə qatili zərərləşdirməyi bacarır və Osborn polislərə təhvil verilir. Beləliklə, Polislər və Robbersonlar ailəsi xilas olur. Sonda Ceyk Stoun Normana özünə məxsus polis nişanını verir.
Misir heroqlif yazısı
300px|thumb|right|Misir heroqlifləri Misir heroqlif yazısı — dünyanın ən qədim yazı sistemlərindən biridir.
Yaranması
Misirdə dövlət meydana gələndən sonra yazı qəti şəkildə yarandı. Əvvəlcə misirlilər demək istədikləri şeyin sadəcə şəklini çəkirdilər. Məsələn, içərisinə nöqtə qoyulmuş dairə "günəş", yay-oxlu insan isə "döyüşçü" demək idi. Buna piktoqrafiya deyilir. Yazının heroqriflərdən təşkil olunması Qədim Misirdəki səsli danışığın araşdırılmasını çətinləşdirir.
Sonralar hecaları və ayrı-ayrı səsləri də işarələrlə göstərməyə başladılar. Bu cür işarə şəkillərə heroqlif deyilir. Yazı yazmaq üçün Nil çayının dayaz yerlərində bitən papirus adlı qamışdan istifadə edirdilər. Papirusun gövdəsini nazik zolaqlar şəklində kəsir və bunları kağıza oxşayan vərəqlər şəklində bir-birinə yapışdırırdılar. Nazik qamış qələmi boyağa batıraraq vərəqin üstündə yazırdılar. Vərəq yazı üçün çatışmayanda, bir vərəqin ucuna o biri vərəqi yapışdırırdılar. Beləliklə çox uzun papirus lentləri əmələ gəlirdi: bunlardan birinin uzunluğu 40 metrə çatır. Üstü yazılmış vərəqləri də papirus adlandırırdılar. Burada yazılar əsasən papirus üzərində cızılırdı ki, bu da onlar üçün kağızı əvəz edirdi. Yazılmış papirusu burur və iplə bağlayırdılar. Misirlilər daş üzərində də oyub yazı yazırdılar.
Dövlətə savadlı məmurlar və digər təhsil almış adamlar lazım idi. Buna görə də Qədim Misirdə oğlan uşaqlarını oxutmaq üçün məktəblər var idi. Adətən məktəblərdə əyanların, kahin və məmurların uşaqları oxuyurdu. Təlim bir çox illər davam edirdi. Kiçik şagirdlər qırılmış qab-qacaq qalıqları üzərində, böyük şagirdlər isə papirus vərəqləri üzərində yazı yazmaq öyrənirdilər. Müəllimin əli çubuqlu bir köməkçisi olurdu. Tənbəl və sözə baxmayan şagirdlər kötəklənirdi.
Yazı və elmi biliklərin meydana gəlməsinin böyük əhəmiyyəti var idi. Elmi biliklər kənd təsərrüfatının, sənətlərin, tikinti işinin inkişafına kömək edirdi. Yazı biliklərin saxlanıb böyüklərdən kiçiklərə, bir xalqdan başqa xalqlara keçməsinə kömək edirdi.
Misirlilərin danışdığı və yazdığı dil sonralar unudulmuşdu. XIX əsrin əvvəllərində Misirin Rozetta şəhərində tapılmış bir yazılı daş Avropaya gətirilmişdi. Bu daşın üzərində Misir və yunan dillərində oyulub yazılan yazı var idi. Gənc fransız alim Şampolyon bəzi heroqliflərin mənasını aça bildi və Misir yazısının oxumasının əsasını qoydu (1822-ci il).
Misir yazısının üç növü var: heroqlif, heratik, demotik. Əsas və ən qədim yazı heroqliflərdir. Ən qədim heroqlif mətnləri eramızdan əvvəl 32-ci əsrə, son mətnlər isə eramızın 3 əsrinə aid edilir.
Misir yazısı 750-ə qədər heroqlifdən ibarətdir. Belə mürəkkəb yazını uşaqlıqdan öyrənmək lazım gəlirdi. Bu işin çətinliyi təkcə işarənin yadda saxlanılmasında deyildi, çətinlik həm də hər bir sözü xüsusi qayda ilə tərtib etməkdə idi. Ona görə də həmin dövrdə savadlı adamlar çox az idi, yazmaq və oxumaq xüsusi peşə sayılmırdı. Misirdə yazı e.ə. V minilliyin sonlarında meydana gəlmişdir. Müxtəlif dövrləri əks etdirən Misir yazı abidələri indiyə qədər saxlanılmaqdadır. Misirdə də ilk yazı növü Şumerlərdə olduğu kimi piktoqrafiya, yəni şəkli yazı olmuşdur.
Misir yazısını öyrənmək olduqca çətin idi. Misir yazısı qarışıq yazı hesab olunur. Bu yazıda 700 işarə ilə yanaşı, 21 heroqlif də vardır ki, onlar ayrı-ayrı hərfləri ifadə edirlər. Məktəbdə oxuyan şagirdlər sərbəst və asan yazmağı 5–6 il müddətinə öyrənirdilər. Təlim prosesində şagirdləri müxtəlif şəkildə cəzalandırırdılar. Baxmayaraq ki, məktəblərdə oxuyanlar varlıların və adlı-sanlı adamların övladları idi, mirzəlik çox hörmətli sənət hesab olunduğundan valideynlər bu münasibətə (övladlarının mirzələr tərəfindən cəzalandırılmasına) pis yanaşmırdılar. Papiruslardan olan Misir dəftərlərinin kənarlarında çox vaxt belə bir atalar sözü yazılırdı: "Uşağın qulaqları belindədir, ancaq döyüldüyü zaman qulaq asır".
Misir yazı sistemi təkmilləşdikcə, onun dil quruluşu da minilliklər ərzində dəyişmişdir. III–VII əsrlərdə qədim Misir dili artıq canlı dillərdən hesab olunurdu. Həmin dövrdə Misirdə "tuya" dilindən istifadə olunurdu.
141-сi şərq meridianı
thumb|[[Avstraliyada meridian Cənubi Avstraliya sərhədinin bir hissəsini, Yeni Cənubi Uels ilə sərhədi olan Kvinslend ilə müəyyənləşdirir və Viktoriya ilə sərhədə yaxınlaşır.]]
Qrinviçin şərqindəki 141-ci şərq meridian— Şimal qütbündən Şimal Buzlu okeanı, Asiya, Sakit okean, Avstraliya, Hind okeanı, Cənub okeanı, Antarktidadan cənub qütbünə keçən və qərb uzunluğunun 39-cu meridianı ilə ortodromiya təşkil edən uzunluq xətti.
141-ci şərq meridian, 39-cu meridianın qərb ilə böyük bir dairə meydana gətirir.
Sərhəd
Avstraliyada Cənubi Avstraliya əyalətinin şərq sərhədi, Kvinslend və Yeni Cənubi Uels ilə həmsərhəddir. Cənubi Avstraliya ilə Viktoriya arasındakı sərhəd əvvəlcə 141-ci meridianın üzərində olduğu elan edildi, lakin ölçmə səhvləri indiki sərhədi bu xəttin təxminən 3,6 km qərbinin 140 ° 57'45 nisbətində olmasına səbəb oldu "(bax Cənubi Avstraliya-Viktoriya sərhəd mübahisəsi)
Qütbdən dairəyə
Şimal qütbündən başlayaraq cənubdan cənub qütbünə doğru, 141-ci meridian şərqdən keçir:
Neoseiulus pseudoherbarius
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Aioi
Aioi — Yaponiyanın Hyöqo prefekturasında yerləşən şəhər.
Terminalia kangeanensis
—  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Artemisia nortonii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
34
34-cü il (Otuz dördüncü il) — Bazar günündən başlayan uzun olmayan il.
Cüneyt Çakır
Cüneyt Çakır — türkiyəli beynəlxalq dərəcəli futbol hakimi və sığortacı. Cüneyt Çakır köməkçiləri ilə birlikdə 6 sentyabr 2015-də Çempionlar Liqasının finalında Barselona- Yuventus matçını idarə edərək, bu turnirin finalında hakimlik edən ilk türk hakimi olmuşdur.
Sevil
Sevil — qadın adı.
Cüneyt Çakır
Hakimlik karyerası
İstanbul bölgəsi hakimi olan Cüneyt Çakır Kocaeli Universiteti işlətmə fakültəsinin məzunudur. Hazırda hakimliklə birlikdə sığortaçılıqla da məşğul olur. 1994 ildə hakimlik karyerasına başlayan Çakır, 1997 ildə C reytinqli və 1999 ildə isə B reytinqli hakim oldu. Türkiyə Futbol Federasiyasının qeydlərində olan ilk idarə etdiyi matç 18 Oktyabr 1996-cı il tarixli Beşiktaş A.Ş.-Samsunspor matçıdır, bu oyunda o, yardımcı hakim vəzifəsini görürdü. Yüksək reytinq hakimi kateqoriyasına 2001-ci ildə yüksələrkən, Türkiyə Super Liqasındakı ilk oyununa da eyni ildə çıxmışdı. Super Liqadakı ilk matçı Malatyaspor-Çaykur Rizespor matçıdır. 2006-cı ildə FİFA dərəcli hakim olan Cüneyt Çakır, göstərdiyi uğura görə 2007-ci ildə Avropanın istedadlı hakimlərinin dəvət edildiyi isveçli keçmiş hakim Karl-Erik Nilssonun rəhbərliyi altında keçirilən Mentör Proqramına dəvət edilmiş və buradakı üstün müvəffəqiyyətinə görə UEFA tərəfindən yüksək səviyyəli müsabiqələrdə tapşırıq verilmişdir.
2007-ci ildə Avstriyada təşkil edilən 19 yaşlılar arası Avropa Çempionatının final mərhələsinə dəvət olunan Cüneyt Çakır bu turnirdə Fransa-Serbiya və İspaniya-Portuqaliya arasında oynanan qrup oyunlarını idarə etmişdir. 2008/09 mövsümündə o, UEFA Kuboku turnirin Şalke 04-Tvente oynunda hakimlik edərək, avrokuboklarda debüt etmişdir. . 2009 ildə gənclər arası Avropa çempionatında yarımfinal oyunu daxil olmaqla daha 3 oyununda idarəçilik etmişdir. 2009-10 mövsümündə Fulham ilə Hamburq arasında oynanan Avropa Liqası yarım final revanş matçında baş hakim vəzifəsini yerinə yetirirdi. 2010-11 mövsümündə Çempionlar Liqası qrup matçlarında idarə etdiyi Rubin Kazan-Barselona matçı həm 10 il aradan sonra bir türk hakim Çempionlar Liqasında vəzifə almış, həm də Çakır, bu liqada Doğan Babacan və Ahmet Çakardan sonra belə turnirin matçını idarə edən 3-cü türk hakimi olmağı bacarmışdır. Çakır 16 İyun 2011-də UEFA tərəfindən ən yüksək kateqoriya olan UEFA Elit Hakim Kateqoriyasına yükseltildi.
2011-12 mövsümündə Barcelona ilə Çelsi arasında oynanan Çempionlar Liqası yarım final revanş mübarizəsinэ rəhbərlik etmişdir, 2-2 bitən qarşılaşma sonda Çelsi finala çıxması ilə nəticələnmişdir. 16 Dekabr 2012 tarixində Braziliyanın Korintians Paulista ilə İngiltərənin Çelsi komandaları arasında oynanılan FİFA Klublararası Dünya Kuboku finalınıda Çakır idarə etmişdir. 2014 UEFA Çempionlar Liqası finalında dördüncü hakim vəzifəsini yerinə yetirdi.
Beynəlxalq Futbol Tarixi və Statistikaları Federasiyası tərəfindən hazırlanan 2014-cü il üçün "Dünyanın Ən Yaxşı Hakimi" siyahısına meksikalı Marko Antonio Rodrguez ilə birlikdə 13 xal alaraq, səkkizinci sırada yer almışdır.
Füzuli Allahverdiyev
Füzuli Allahverdiyev — futbolçu.
Cüneyt Çakır
2012 Avropa Çempionatı
Polşa və Ukraynada keçirilən 2012 Avropa Çempionatında o, vəzifə alan 12 hakimdən biri olmuşdur. Qrup matçlarında Ukrayna-İsveç, İtaliya-İrlandiya matçlarını idarə etmişdir, dörddə bir finalda İngiltərə-İtaliya oynunda dördüncü hakimlik vəzifəsini yerinə yetirmişdir. Yarımfinalda isə Portuqaliya-İspaniya oynunda baş hakim funksiyasını yerinə yetirmişdir.
Füzuli Allahverdiyev
Həyatı
1963-cü il yanvarın 1-də anadan olub.
1980-ninci ildən 2002-ci ilə kimi Kəpəz futbol komandasının əvəzedilməz futbolçusu olub.
Cüneyt Çakır
2014 FIFA Dünya Kuboku
Braziliyada keçirilən 2014 FİFA Dünya Kubokunda köməkçi hakimləri Bahəddin Duran və Tarıq Ongün ilə birlikdə kubokun hakimləri siyahısına salınmışdır. Cüneyt Çakır, qrup mərhələlərində Braziliya - Meksika və Əlcəzair - Rusiya oyunlarını idarə etdikdən sonra, 1974 FİFA Dünya Kubokunda oyunları idarə edən Doğan Babacandan sonra bir Dünya Kubokunda oyun idarə edən ikinci türkiyəli hakim olmuşdur. 9 İyul 2014 ildə oynanılan Hollandiya - Argentina yarımfinal matçını idarə etdi.
Füzuli Allahverdiyev
Həyatı
Hal hazirda Kəpəzdə köməkçi məşqiçi işləyir.
Pont yunan soyqırımı
Pont soyqırımı və ya Pont yunan soyqırımını — 1914–1923-cü illərdə Osmanlı imperiyası ərazisində "Gənc türklər" hökuməti tərəfindən həyata keçirilən və Mustafa Kamal Atatürkün başçılıq etdiyi Böyük Millət Məclisi hökuməti tərəfindən davam etdirilən tarixi Pont vilayətinin yunan əhalisinin qəsdən fiziki olaraq məhv edilməsi.
Pont yunanlarının soyqırımı Anadolu yunanlarının daha geniş soyqırımının bir hissəsidir, lakin Pont vilayətinin coğrafi baxımdan təcrid olmasına, həmçinin bir sıra geosiyasi və tarixi xüsusiyyətlərinə görə ayrıca nəzərdən keçirilir.
American Beauty: Original Motion Picture Score
“American Beauty: Original Motion Picture Score” 1999-cu ildə təqdim edilmiş “Amerikansayağı gözəllik” filminin Tomas Nyuman tərəfindən yazılmış orijinal film musiqisidir.
Film, Ən Yaxşı Orijinal Film Musiqisi nominasiyasında Oskar mükafatına (“Qırmızı violonçel” filmi qazanmışdır) və eyni nominasiyada Qızıl Qlobus mükafatına ("1900-ün əfsanəsi" filmi qazanmışdır) namizd göstərilmiş BAFTA mükafatlarının təqdim edilməsi mərasimində “Film Musiqisinə görə Entoni Osquit Mükafatı”na layiq görülmüşdür.
Film musiqisi albomu “Bədii film, televiziya və ya digər visual mediada Ən Yaxşı Orijinal Musiqi” nominasiyasında Qremmi mükafatına layiq görülmüş, prodüsser Bill Bernşteyn, mühəndis Dennis Sends və Nyuman mükafat almışlar.
Film musiqisi albomu 5 oktyabr 1999-cu ildə həm də “American Beauty: Music from the Original Motion Picture Soundtrack” adı ilə çıxarılmışdır. Həmin alboma müxtəlif ifaçıların mahnıları daxil edilmişdi ki, onlardan ikisi - "Dead Already" və "Any Other Name." – də Nyumanın yazdığı musiqilər idi. 'Any Other Name', 'Dead Already' və 'American Beauty' musiqilər filmin treylerlərində də istifadə edilmiş və film musiqiləri arasında ən məşhurları olmuşlar.
Lava axını
Lava axını – vul­kan dan axan lava nın yatım for­ması; lava nın qatılığından və yer səthinin meylliyindən asılı olaraq ensiz və xeyli uzun olması ilə səciyyələnir. Turş  lava  axını adə­tən qısa /1–10 km/ və qalın, bazalt  axını isə uzun /60–80 km-ə qədər/ və nazik olur.
CONMEBOL
Cənubi Amerika Futbol Konfederasiyası (CONMEBOL, ; və ya CSF) — Cənubi Amerikada futbol assosiasiyalarının rəhbər orqanıdır və bu, FİFA-nın altı kontinental konfederasiyalarından biridir.Dünyada ən yaşlı qitə konfederasiyası sayllan Cənubi Amerika Futbol Konfederasiyasının (CONMEBOL) qərargahı Paraqvayyın paytaxtı Asunsyon yaxınlığında Lukedə yerləşir. CONMEBOL Cənubi Amerika futbolunun böyük beynəlxalq turnirlərin təşkili və idarə edilməsi üçün məsuliyyət daşıyır.Konfederasiyaya 10 futbol assosiasiyası üzvdür. FİFA-nın ən az üzvü olan konfederasiyasıdır.
CONMEBOL milli komandaları doqquz dəfə FİFA Dünya Kuboku (beş Braziliya,iki Uruqvay, iki Argentina ) qazanıb və CONMEBOL klubları 22 dəfə Qitələrarası Kubok və dörd dəfə FİFA Klublararası Dünya Kubokunu qazanıb.Argentina və Uruqvay Olimpiadada qızıl medal qazanıb.Bu, dünyada ən güclü,konfederasiyalardan biri sayılır.CONMEBOL dünya Çempionatının seçmə mərhələsində "dünyada ən sərt seçim" konfederasiya kimi təsvir olunmuşdur.Onların sadə round-Robin sistemi, bura dünyada ən yaxşı milli komandaların bəzilərinin daxil olması,zəif milli komandaları  və onların tərəfdarlarını bərabərləşdirib.
Əlibəyli (Üçkilsə)
Əlibəyli — İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, indiki Üçkilsə (Eçmiədzin) rayonu kənd. Rayon mərkəzindən 2 km cənub-qərbdə yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.
Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 4.IV. 1946-cı il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Atarbekyan qoyulmuşdur.
Tarixi
TToponim oğuzların ulu yörük tayfasından olan əlibəyli etnonimi əsasında əmələ gəlmişdir. Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.
Əhalisi
Kəndin köklü sakinləri azərbaycanlılar olmuşdur. Azərbaycanlılar 1914-1915-cı illərdə ermənilər tərəfindən tarixi-etnik torpaqlarından deportasiya olunmuş və kəndə ermənilər köçürülmüşdür. Ermənilər buraya 1915-20-cı illərdə Türkiyənin İğdır və Van vilayətlərindən, 1946-cı ildə İrandan, eyni zamanda indiki Ermənistanın Sisyan, Əştərək, Abaran və Hamamlı (Spitak) rayonlarından köçürülmüşdür.
Neoseiulus pseudoumbraticus
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
35
35-ci il (Otuz beşinci il) — Bazar ertəsidən başlayan uzun olmayan il.
Terminalia intermedia
(Terminalia intermedia) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Baccharis cyanosa
Baccharis cyanosa Baccharis cyanosa
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
36
36-cı il (otuz altıncı il) — qriqorian təqvimi ilə çərşənbə axşamıdan başlayan uzun il.
Şatne-an-Frans
Şatne-an-Frans — Fransada bələdiyyə , region — İl-de-Frans, departament  — Val-d'Uaz, rayon — Sarsel, kanton — Lüzarş. Əhalisi — 61 nəfər (1999).
Bələdiyyə Paris şəhərinin təxminən 25 km şimalında, Serji bələdiyyəsinin 29 km şərqində yerləşir.
Diderix Frans Leonard fon Şlextendal
Diderix Frans Leonard fon Şlextendal (, ) — Alman botaniki.
Benni Benson
Con Ben "Benni" Benson (Oktyabr 12, 1913 – iyul 2, 1972) Alyaska bayrağının yaradıcısıdır. Benni 1927-ci ildə Alyaska ərazisi üçün bayrağın yaradıcısı kimi müsabiqənin qalibi olarkən 13 yaşı var idi ki, sonradan 1959-cu ildə Alyaska ABŞ-nin ştatına çevrilmişdir.
Həyatı
thumb|250px|Benni Benson abidəsi [[Sivard, Alyaskada yerləşir.]]
Erkən illər
Con Ben Benson Alyaska ərazisinin Çiqnik şəhərində doğulmuşdur. O, Alyutik kimi isveç-amerikalı atanın və supik-rus olan anası Tatiana Şebolaynın övladı idi. Onun 3 yaşı olarkən anası vəfat etmiş və onların qayğısına qala bilmədiyi üçün atasından onu və qardaşı Karlı yetimxanaya qoymasına görə təzyiq edirdi. Benni Unalaşkada yerləşən Uşaqlar üçün Cessi Li evində və sonradan isə Sivardda böyümüşdür.
Tülkü ferması
1932-ci ildə, kolleci bitirdikdən sonra Benni Cessi Li evini tərk etdi. O, atasının yanında, tülkü fermasında işləmək üçün Aleut adalarında fermanın yerləşdiyi Uqayuşak adasına geri qayıtdı. Kürk sahəsində işlər zəiflədiyi üçün Benni 1936-cı ildə Sietl şəhərinə köçdü. O, Alyaska bayrağı üçün keçirilən yarışda qazandığı 1000 $ məbləğlə Hemfil Dizel Mühəndislik Məktəbində Dizel mühərriki təmiri üzrə təhsili aldı. 1938-ci ildə Benson Betti Van Hise ilə evləndi. Cütlüyün ilk övladı Anna Mey 1938-ci ilin okytabrında doğuldu. Onların ikinci qızı Şarlotte Abbot isə 1940-cı ilin iyununda dünyaya gəldi. Benson 1950-ci ildə ayrılaraq iki qızı ilə birlikdə Kodiak şəhərinə köçərək burada Kodiak Airways şirkətində təyyarə mexaniki kimi çalışmağa başladı.
Sonrakı illər
Benni bacısı ilə 30 illik ayrılıqdan sonra 1950-ci illərin ortalarında görüşdü. Sonra tezliklə bacısı vəfat etdi. Onun qardaşı Karl isə 1965-ci ildə vəfat etdi. 1969-cu ildə zədə səbəbilə Benninin sağ ayağı amputasiya edilmişdir. Bundan qısa müddət sonra 1972-ci ildə vaxtı ikən Cessi Li evində yaşamış Anna Sofi Cenks ilə tanış oldu və evləndi. Benni, 58 yaşında Kodiakda ürək tutmasından vəfat etdi.
Bayraq dizaynı
Alyaskanın ştat stutusu almasından 30 ildən çox öncə, Amerikan Legionun Alyaska Departamenti 7–12 yaş arası uşaqlar üçün yarışma təşkil etdi. Benninin dizaynı Alyaska Ərazisinin gələcəyini təmsil etmək üçün seçildi. O zamana qədər, Alyaska 1867-ci ildə Rusiyadan alınandan sonra orada yalnız ABŞ bayrağı dalğalanırdı. Onun dizaynı 7–12 yaş arası uşaqların təqdim etdiyi 700-dən çox nümunənin arasından qalib seçildi. Digər namizədlər isə əsasən bayraqda əraziyə məxsus suiti, gecəyarısı günəşi, qütb işıqları, qütb ayıları və qızıl axtaran qablar təsvir etmişdilər. Bu uğuruna görə Benni 1000 $ pul mükafatı, oymalı saat və Vaşinqtona səyahət şansı qazandı.
Benni öz dizaynına daxil olan simvollar üçün səmaya baxdı. Tanış bürclərin seçimi sırasında o, qaldığı yetimxanada yatmazdan öncə hər gecə səmanı izləyirdi ki, o, dizayn ilə bağlı belə bir açıqlamanı verdi: Göy sahə Alyaska səması və Alyaska çiçəyi olan Məni unutma kimi adlanan çiçəyi əks etdirir. Ən yuxarıda yerləşən qütb ulduzu Alyaskanın gələcək durumununu bildirir. Aşağıdakı ulduzlar isə Böyük ayını əks etdirir ki, bu da gücü işarə edir.
37
37 il (Otuz yeddinci il) — Cümə axşamıdan başlayan uzun olmayan il.
Neoseiulus queenslandensis
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Aydın Əfəndiyev
Aydın Əfəndiyev (Əfəndiyev Aydın Məmməd oğlu; d. 25 noyabr 1938. İlisu, Qax rayonu, Azərbaycan SSR, SSRİ) — Rusiya alimi, Texnika elmləri doktoru, professor (1992). N.İ.Vavilov adına Saratov Dövlət Aqrar Universitetinin ASK müəssisələrinin enerji təminatı kafedrasının professoru. “SSRİ ali təhsil əlaçısı” (1985).
Həyatı
Əfəndiyev Aydın Məmməd oğlu 1938-ci il noyabrın 25-də Azərbaycan Respublikasının Qax rayonunun İlisu kəndində anadan olub. 1960-cı ildə Ç.İldırım adına Azərbaycan Politexnik İnstitutunu (indiki Azərbaycan Texniki Universiteti) “avtomobil nəqliyyatının istismarı” ixtisası üzrə bitirib. 1960-1964-cü illərdə təyinatla Qazaxıstan SSR-in Cənubi Qazaxıstan regional idarəsindəki nəhəng avtonəqliyyat müəssisəsində işləyib və böyük mexanik vəzifəsindən baş mühəndis vəzifəsinədək yüksəlib. A.Əfəndiyev 1965-ci ildə Daşkənd Politexnik İnstitutunda mühəndis-tədqiqatçı, 1966-1970-ci illərdə V.İ.Lenin adına Xarkov Politexnik İnstitutunun daxili yanma mühərrikləri kafedrasının aspirantı, böyük elmi işçisi olub. 1970-ci ildə Özbəkistan KP MK-nın dəstəyi ilə bu respublikanın Təhsil Nazirliyi tərəfindən Xarkovdan geri çağırılaraq Buxaraya, əvvəlcə DaşPİ-nin filialının, sonradan yeni texniki ali məktəbin açılması üçün göndərilib.
O, 1970-1977-ci illərdə dosent, mexanika kafedrasının müdiri, DaşPİ filialı direktorunun tədris və elmi işlər üzrə müavini, 1975-1985-ci illərdə 1977-ci ildə fəaliyyətə başlayan Buxara Texnoloji İnstitutunun kənd təsərrüfatı maşınları kafedrasının müdiri və gecə-qiyabi təhsil üzrə prorektoru vəzifələrində işləyib. A.Əfəndiyev bu institutun açılmasının əsas təşkilatçılarından biri olub. “Özbəkqazsənaye” trestinin nəqliyyat müəssisələri, “Buxaraqazsənayetikinti”, “Buxarairtikinti” və digər trestlərlə real istehsalat məsələlərinin həllinə dair aparılan fasiləsiz elmi əməkdaşlıq 1985-1988-ci illərdə A.Əfəndiyevə texnika elmləri doktoru alimlik dərəcəsi almaq üçün dissertasiya işini tamamlamağa imkan verib. 1991-ci ildə o, Sankt-Peterburq Dövlət Aqrar Universitetində iki ixtisas - “İstilik mühərrikləri” və “Kənd təsərrüfatı texnikasının istismarı, təmiri və bərpası” üzrə doktorluq dissertasiyasını müdafiə edib. 1992-ci ilin yanvarında ona professor elmi adı verilib. 1988-1996-cı illərdə A.Əfəndiyev Buxara Texnoloji İnstitutunun istilik texnikası və istilik energetika qurğuları kafedrasının müdiri və institutun elmi işlər üzrə prorektoru işləyib. 1996-2002-ci illərdə nəqliyyat vasitələrinin istismarı kafedrasının müdiri olub.
1988-ci ildən indiyədək professor A.Əfəndiyevin elmi fəaliyyəti qeyri-ənənəvi və bərpa olunan energetika texnologiyaları və vasitələrinin hazırlanması, həmçinin kənd təsərrüfatı və istehsalat müəssisələrinin üzvi tullantılarından alternativ qaz və maye yanacağının əldə edilməsi ilə bağlıdır. O, 200-dən çox elmi əsər, o cümlədən 4 monoqrafiya və 8 dərs vəsaiti dərc etdirib, 4 müəlliflik şəhadətnaməsi, 3 patent alıb. A.Əfəndiyev tərəfindən 2 doktor və 5 elmlər namizədi hazırlanıb. 2005-ci ildə üzvi tullantılardan bioqaz emalı zamanı alınan ekoloji təmiz biogübrələrin keyfiyyətinin texniki şərtləri işlənib. Özbəkistan ali məktəblərində kiril əlifbasından latın qrafikasına keçid və rus dilində (qeyri-dövlət) məşğələlərə rəsmi qadağa qoyulması səbəbindən A.Əfəndiyev 2002-ci ildə Özbəkistanı tərk etmək məcburiyyətində qalır. N.İ.Vavilov adına Saratov Dövlət Aqrar Universiteti rektorunun dəvəti ilə KTMEİ–də yeni ixtisas - “müəssisələrin enerji təminatı” üzrə laboratoriya bazasının, təhsil prosesinin və kadr hazırlığının təşkili üçün Saratova köçür.
A.Əfəndiyev 2002-ci ildən idarəçilikdən imtina edərək N.İ.Vavilov adına SDAU ASK-nın müəssisələrin enerji təminatı kafedrasının professoru və 2005-ci ildə özü tərəfindən yaradılan “Biotexnoloji proseslərin qeyri-ənənəvi və bərpa olunan mənbələri və avtomatlaşdırılması” kafedralararası elmi-tədqiqat laboratoriyasının müdiri vəzifəsini tutur.
Təltif və mükafatları
1985-ci ildə A.Əfəndiyevə “SSRİ ali təhsil əlaçısı” fəxri adı verilib. 2014-cü ildə o, Saratov DAU-nun “Ən yaxşı monoqrafiya” müsabiqəsinin qalibi olub. Onun “Bioqaz. Texnologiyalar və avadanlıqlar” işi 2-ci yerə layiq görülüb.
Bləkett boğazı
Bləkett boğazı -  Kolonbanqora adasını şimaldan Arimdel və Qizo adalarını ayırır. Nyu-Corciya arxipelaqına daxil adaları ayırır. Qərbdə Belya körfəzi ilə, şərqdə isə Kula körfəzi ilə əhatələnir. Boğazın bəzi yerlərində rif adaları ilə əhatələnir. Şimal hissədə Arundel və Vonavona adaları yerləşir. Ən enli yeri, 5,5 km, ən dar yeri isə 0,9 km təşkil edir. İkinci Dünya Müharibəsində Yapon və ABŞ hərbi gəmilərinin əsas döyüş yerlərindən biri olmuşdur.
Tatar (Qubadlı)
Tatar — Azərbaycan Respublikasının Qubadlı rayonunun Tatar kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 25 may 1991-ci il tarixli, 123-XII saylı Qərarı ilə Qubadlı rayonunun Tatar kəndi Xocahan kənd Sovetindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Tatar kənd Soveti yaradılmışdır. 1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kənd 2020-ci ildə işğaldan azad olunub.
Toponimikası
Oykonim özündə türk tayfalarından olan tatarların adını əks etdirir. Erkən orta əsrlərə aid Orxon-Yenisey yazılı abidələrində də tatarların adı çəkilir. Tatar etnonimi ilk dəfə VI-IX əsrlərdə Baykal gölündən cənub-şərqində köçəri həyat sürən monqol tayfalan arasında qeydə alınmışdır. XIII əsrdə monqol işğalları dövründə tatarların adı avropalılara da məlum oldu. Həmin bu dövrdən başlayaraq monqol işğal Ian zamanı Azərbaycana gəlmiş tatarlann bir qismi burada məskunlaşdılar. Monqol tarixinin tədqiqatçısı Rəşid-əd-Din monqol yürüşlərində türkdilli tayfaların iştirakından danışarkən Qafqazda tatar etnoniminin iştirakı ile 14 toponim qeyd edir. Keçən əsrin əvvəllərində Zəngilan rayonunda Tatar Kosalar, Zəngilan və Bərdə rayonlarında Tatarkənd adlı yaşayış məntəqələri olmuşdur. Tatar qayası (Qax rayonunun Armudlu kəndi), Tatar qaya (Laçın rayonu, Haqnəzər kəndi), Tatarlılar yaylağı (Laçın rayonu, Alxaslı kəndi), Tatar dərəsi (Zəngilan rayonu, Vejnəli kəndi; Cəbrayıl rayonu, Kürdlər kəndi), Tatar düzü (Cəbrayıl rayonu, Nüsüs kəndi) və başqaları məlumdur. Dağıstanın Dərbənd rayonunda Tatarxankənd kəndi, Rusiyanın Novosibirsk vilayətində Tatarsk adlı şəhər, Krımın Baxçasaray və Simferopol rayonlarında Tatarköy, Tatar Osman, Tatarıstanın Əlki rayonunda Tatar Suiksu, Tatar Şəpkəse adlı yaşayış məntəqələri qeydə alınmışdır.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd dağətəyi ərazidə yerləşir.
Azərbaycan pambıqçılığında qabaqcıl aqrotexnikanın tətbiq edilməsi (film, 1955)
Azərbaycan pambıqçılığında qabaqcıl aqrotexnikanın tətbiq edilməsi qısametrajlı sənədli filmi rejissor Həbib İsmayılov tərəfindən 1955-ci ildə çəkilmişdir. Bakı Kinostudiyası nda istehsal edilmişdir. Filmdə pambıqçılığın inkişafında qabaqcıl aqrotexnikanın tətbiq edilməsinin səmərəsindən danışılır. 1955-ci ildə rejissor Həbib İsmayılov filmə görə ÜİKTS-in Gümüş Medalına layiq görülmüşdür.
Artemisia norvegica
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Azərbaycan pambıqçılığında qabaqcıl aqrotexnikanın tətbiq edilməsi (film, 1955)
Məzmun
Elmi-kütləvi filmdir. Filmdə pambıqçılığın inkişafında qabaqcıl aqrotexnikanın tətbiq edilməsinin səmərəsindən danışılır.
Mükafat
1955-ci ildə rejissor Həbib İsmayılov filmə görə ÜİKTS-in Gümüş Medalına layiq görülmüşdür.
Filmin üzərində işləyənlər
Ssenari müəllifi: Həbib İsmayılov Rejissor: Həbib İsmayılov Operator: Vladimir Zbudski
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı 1955-ci ilin Azərbaycan filmləri 1950-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Sultan Rüknəddin Firuz
Sultan Rüknəddin Firuz (1236)—Müəzzilər dövlətinin sultanı.
Həyatı
Atası Şəmsəddin Eltutmuşun 1236-cı ildə vəfatından sonra taxta əyləşdi. Anası Türkan xatunun köməyi ilə hakimiyyətə gəlsə də, qətiyyən dövlət işlərinə marağı olmamışdır. Əvvəllər Lahor hakimi vəzifəsində çalışmışdı. Onun taxta çıxarılmasından narazı olan əmirləri və qardaşları üsyan qaldırdılar. Əvvəlcə heç nəyə fikir verməyən Firuz şah gününü eyş-işrətlə keçirirdi. Səhərdən axşamacan əyyaşlıqla məşğul olur, xəzinənin pulunu sağ-sola xərcləyirdi. Lakin vəziyyətin ciddiliyini görən Firuz şah qoşun toplayıb qiyamçıların üzərinə gedir. Olduqca bacarıqsız və ürəyiyumşaq olan sultanın ətrafı və qoşun əhlindən bir hissəsi qiyamçıların tərəfinə keçir. Eyni zamanda Dehlidə üsyan qalxır və hakimiyyəti bacısı Raziyə bəyim ələ keçirir.
Sultan Rüknəddin Firuz şah 7 aylıq hakimiyyətdən sonra taxtdan salınır və zindan küncünə atılır. 1236-cı ildə zindanda vəfat edir.
Şalom (qəzet)
Şalom (ivrit. שָׁלוֹם, Sülh) – İstanbulda yayımlanan həftəlik ictimai-siyasi qəzet. 29 oktyabr 1947-ci ildə yəhudi əsilli jurnalist Avram Leyon tərəfindən yaradılan qəzet Türkiyə yəhudilərinin yayım orqanıdır.
Qəzet sefard dilində olan bir səhifəsi istisna olmaqla türk dilində çıxır. 2005-ci ildə orta hesabla gündə 5 000 ədəd tirajla çap edilmişdir. Qəzet hər həftənin çərşənbə günləri dərc olunur. Qəzetin baş redaktoru İvo Molinas, redaktoru Yakup Barokasdır.
Qəzetin sahibi "Gözlem Gazetecilik Basın ve Yayın A.Ş." şirkətidir.
Qlavrıba adası
Qlavrıba adası (Главрыба) — Neva çayı akvatoriyasında yerləşən ada. Sahəsi 19 ha-dır. Sankt-Peterburqun Kolpinski rayonundan cənubda yerləşir. Materikə Oranjereyka qolu üzərində yerləşən avtomobil körpüsü ilə birləşir. Şimal hisəsə, Neva çayının sağ sahilində Oranjereyka kəndi yerləşir.
1701-ci ilə aid isveçrəli Karl Eldberqin xəritəsində ada Sirvisaari adı ilə qeyd edilir. 1922-ci ildə adada balıqyetişdirmə zavodu inşa edilir "Neva balıqyetişdirmə zavodu". Zavod qızılbalıqların yetişdirilməsini həyata keçirirdi. Yetişdirilən bala balıqlar Neva çayının sağ qoluna buraxılırdı.
2–3 sentyabr 1941-ci ildə almanlar adaya hüçüm təşkil etmişlər. Ancaq İ. İvanovun rəhbərlik etdiyi 5-ci atıcı batalyonunun bölüyü tərəfindən geri otuzdurulmuşdur. ada Neva çayının sağ sahilində qısa müddətədə olsa almanların nəzarətinbdə olmuş yerganə ərazidir.
Ada palıd meşəsi ilə örtülüdür. Bunun sayəsində özünə məxsus mikro iqlimi vardır.
38
38-ci il (Otuz səkkizinci il) — Cümədən başlayan uzun olmayan il.
Kakoqava
Kakoqava — Yaponiyanın Hyöqo prefekturada yerləşən şəhər.
Baccharis cymosa
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Seylor Yupiter
— Naoko Takeuçi tərəfindən yaradılmış "Seylor Mun" manqasından personaj. Əsl adı Günəş sistemini şər qüvvələrdən qorumaq üçün yaradılmış Seylor döyüşçüləri komandasının üzvüdür.
Seylor Yupiter Usaqi Tsukino tərəfindən tapılmış 3-cü Seylor döyüşçüsüdür. Komandanın ən uzun boylu (168 sm) və ən güclü üzvlərindən biri olduğundan komandanın "vuran qolu"dur. Planeti Yupiterin verdiyi güc sayəsində Makoto elektriki və bəzi bitki növlərini idarə etmək, şimşək çaxdırmaq gücünə sahibdir.
Seylor Yupiter ilk dəfə manqanın 5-ci aktında, orijinal animenin 25-ci seriyasında, ikinci animenin ("Sailor Moon Crystal") 5-ci seriyasında görünmüşdür. Bir çox videooyunda yer almışdır. "Seylor Mun" manqasından başqa Seylor Yupiter özündən bəhs edən "Makonun depressiyası" manqasında da yer almışdır.
İzah
thumbnail|left|[[Naoko Takeuçi tərəfindən çəkilmiş təsviri.]] Makoto Kino personajı baş tutmayan "Codename: Sailor V" animesində yer alması üçün təklif edilmişdir, lakin onun üçün ilk öncə Mamoru Çino adı təklif olunmuşdur. Yaradıcı Naoko Takeuçi sonda personaja Makoto Kino adını vermişdir və onun üçün konsepsiya hazırlamışdır. Lakin personajın ilkin konsepsiyası ilə personajın indiki şəxsiyyəti tamamilə fərqlənir. Naoko personajı əvvəlcə dələduz, siqarətçəkən və sukeban kimi təsvir etmişdi. Seriyanın davamında peyda olan Mamoru Çiba personajı üçün ad seçilərkən Makoto Kinonun adından ilham alınmışdır.
Seylor Yupiterin kostyum dizaynı seriyanın digər personajlarında olduğu kimi təkrarolunmaz idi. Kostyum toqqadan, çox uzun əlcəklərdən, göy və yaşıl işıq zolaqlarından, tünd çəhrayı lentlərdən və siqnal cihazından ibarət idi. Daha sonra Takeuçi bu eskizləri gördükdə çox təəccüblənmişdir və eskizləri nə vaxt çəkdiyini xatırlamadığını demişdir. Naoko Takeuçi cizgi filmi hazırlayan rəssamlara təlimat vermişdi ki, Makotonu bir az ətli-canlı və qüvvətli göstərsinlər."
Yapon dilində Yupiter planeti adlanır və bu, "meşələr planeti" mənasını verir.
Seylor Yupiterin planetar simvolu (♃) ildırım işarəsinin və Zevs sözünün baş hərfi olan zettanın birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Bu işarədən elmdə Yupiter planetinin və qurğuşun elementinin simvolu kimi istifadə olunur.
Seylor Yupiterin Kabus bacılar qarşılığı Petts, İfritələr 5 qarşılığı Tellu, Seylor Kvartet qarşılığı Yun-Yundur.