cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Qız qalası (balet)
Üçüncü redaktə
Sonuncu quruluşda həmin səhnə köklü dəyişdirilib: Aypəri Gülyanağın toya hazırlığını tələsdirir. Öncəki redaktə və quruluşun III pərdəsində, o zamanki tamaşaçıların səbirsizliklə gözlədikləri "Aypərinin sirri açması" səhnəsində həmçinin. Yeni quruluşda Aypərinin saraya gəlişi ancaq xana yalvararaq qızın nişanlı olduğunu bildirməsi və ona rəhm edərək taleyi ilə oynamamaq xahişi ilə bağlıdır. Bütün məzmun dəyişmələri də, öz növbəsində, yeni libretto ilə bağlıdır.
Üçüncü redaktədə Gülyanaq surəti Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti Mədinə Əliyevaya tapşırılıb. Mədinə xanımın ifasının öz oxşarsız özəllikləri var. O, biri-birindən köklü seçilən öncəki və sonuncu quruluşlarda da görünmüşdü. Əsərdə qeyri-səmimilik və qondarmaçılıqdan uzaq, tamaşaçının yaşantılarını oyadan və tamaşadan sonra düşündürən başlıca qəhrəman surəti yaratmaq üçün şəxsiyyətin bütövlüyü gərəkdir. Mədinə xanımın yaratdığı Gülyanaqda oynaqlıq, şuxluqla yanaşı, sədaqət və yüksək mənəviyyat görünür.
M. Əliyeva canlandırdığı obraz haqqında deyir: "Yeni quruluş tamamilə yeni məzmun və yeni libretto deməkdir. V təbii ki, Gülyanağı dəyişdirmək və üzərində cərrahiyyə işi aparmaq yox, yeni Gülyanaq yaratmaq lazım gəldi. Librettoda "ata-qız" xətti artıq yoxdur, sevgililəri biri-birindən ayırıblar, lakin hər ikisi ilqarından dönmür. Və tamaşanın faciəli sonluğuna baxmayaraq, onların məhəbbəti mənəvi saflıq və yenilməzlik rəmzi kimi ucadan da ucadır."
Balet truppasının bədii rəhbəri Yuliana Əlikişizadə baletin yeni redaktəsi haqqında deyir: ''"Librettonun yeniliyi özünü doğruldur, tamaşanın mahiyyətcə uduşu göz qabağındadır. "Qız qalası" çox uzun səhnə ömrü sürüb, tamaşaçı alqışları qazanıb. Lakin məzmunda "ata-qız" xətti həmişə təəccüb doğurur, milli mənəviyyata heç cür uyğun gəlmirdi. azırkı baletin başlıca ideyası isə zülmkar hökmdarın məhəbbət, sədaqət və mənəviyyatla, saflıqla mübarizədə məğlubiyyətidir. Baletin xoreoqrafiyasına gəldikdə isə, Qəmər xanım Almaszadənin quruluşundan mümkün olanı saxlamışıq. Yeni partitura və libretto ilə bağlı bir sıra lazımsız bölümləri çıxarmaq şərtilə. Bir sıra rəqs bölümləri, mən deyərdim, uğurlu alınıb. Məsələn, I və III pərdələrdə. Dövlət rəqs ansamblının iştirakına gəldikdə isə, milli baletdə belə rəqqasların çıxışları maraqlıdır və lazımdır. Uğurlarımızdan biri də budur ki, biz çox qısa zamanda, Polad və Cahangir xan surətlərinin yaradıcıları olmuş iki gənci – Gülağası Mirzəyev və Yuri Lobaçovu hazırlaya bilmişik. Onlar üçün belə böyük yaradıcılıq işi çox böyük peşəkarlıq imtahanıdır."''
Azərbaycan Dövlət rəqs ansamblının bədii rəhbəri Afaq Məlikova deyir: ''"1999-cu ilin may ayında professor Fərhad Bədəlbəyli mənə müraciət edib, öz ideyası ilə bölüşdü. İdeyanın mahiyyəti belə idi ki, Dövlət rəqs ansamblı yeni quruluşda iştirak etsin. Təklif çox gözlənilməz idi və məndə çaşqınlıq hissi yaratdı. Öncədən razılaşmadım, çünki, balet tamaşası qarşısında böyük məsuliyyət, klassik balet truppası ilə birgə çıxışın öz çətinlikləri, simfonik orkestrlə uyuşmağın çətinlikləri razılaşmağa imkan vermirdi. Baxmayaraq ki, kollektivimizdə hər bir rəqqas və rəqqasə ixtisasçı, sənətçidirlər və xoreoqrafiya məktəbi bitiriblər. Lakin sonra Ə. Bədəlbəylinin xatirəsinə, Qəmər Almaszadənin əvəzsiz sənətkarlığına, ilk milli baletimizə və Fərhad Bədəlbəylinin qeyrətinə hörmətim bütün inamsızlıqlara üstün gəldi və mən məzuniyyətdən sonra qərara gələ bildim. O ki, qaldı xoreoqrafiya baxımından çətinliklərə, tam arxayınlıqla deyə bilərəm ki, rəqs bizim sənətimizdir və "bizimkilər" uğurla çıxış etdilər. Mən I pərdədəki "Şalaxo" rəqsini, III pərdədə isə "Gürcü rəqsi" və "Nəlbəki" rəqsini nəzərdə tuturam. Bir sözlə, ansamblımızın tamaşada iştirakı ən xırda ünsürlərədək mükəmməl işlənmişdi. Elə böyük çətinliyimiz olmadı."''
Opera və balet teatrının baş dirijoru Cavanşir Cəfərov deyir: ''"Baletin yeni redaksiyası əsərin yeni variantıdır. Mən məzmunu nəzərdə tuturam. O ki, qaldı orkestrləşmə məsələsinə, bu tamamilə yeni partituradır. Və çox gözəl işlənib. Musa Mirzəyev özüllü, "azman" partituralar yaratmağı sevir və onları sevə-sevə yaradır. Əlbəttə, həmin partituranı hazırlamağın ən başlıca çətinliyi, onun tutumu, sanballığından savayı, vaxtın azlığı idi. Mən partituranın köçürülmüş əlyazmasını ancaq sentyabrın ilk günlərində gördüm. Orkestr partiyaları isə sentyabrın 15-də əldə olunub orkestrə paylandı. Yəni əslində bircə aya baletin musiqi kəsimini hazırladıq. Çox ağır, lakin çox maraqlı iş oldu. Simfonik inkişafın arasıkəsilməzliyi tamaşanın dinamik alınmasına imkan yaratdı. Orkestr çalarlarının gözəlliyi mənim lap özümü belə ovsunlamışdı. Balet truppası və Dövlət rəqs ansamblı ilə birgə məşqlər isə cəmi on gün çəkdi. Doğrudur, 4, 5, hətta 6 saat məşq edirdik və hamılıqla boynumuza düşən məsuliyyəti başa düşürdük. Ümumiyyətlə, dirijor üçün asan-çətin partitura, fikrimcə, yoxdur və ola da bilməz. Klassik partituralar nə qədər "duru", "şəffaf" olsalar da, böyük diqqət tələb edir. Bununla yanaşı, deməliyəm ki, "Qız qalası" baletinin yeni redaksiyasını, tutumuna görə, ancaq hazırda dirijorluq etdiyim "Min bir gecə" baletinin partiturası ilə tutuşdura bilərəm. Və bu baxımdan, qazandığımız uğur şəxsən məni arxayın salmır. Əksinə, belə düşünürəm ki, hər tamaşa bu partitura üzərində yaradıcılıq işinin davamıdır."''
Bəstkar Musa Mirzəyev deyir: "1937-ci il "Koroğlu" operasının tamaşaya qoyulduğu, 1940-cı il isə ilk milli baletimizin – "Qız qalası"nın yaranışı illəri sayılır. Üzeyir bəylə bir yöndə, bir axarda üzmək, – özü də bir gəmidə üzmək,- həm o zaman üçün, həm də bugünkü baxımdan, sözsüz ki, böyük yaradıcı qoçaqlıq, sənət igidliyi sayılmalıdır. Və ilk milli janr yaradıcısı təşəbbüsündə bulunmaq da o cümlədən. Deyilənlərlə yanaşı, "Qız qalası"nın meydana gəlişi tamamilə qanunauyğundur."
Librettosu
Baletin ilk librettosu onun müəllifi Əfrasiyab Bədəlbəylinin qələmindən çıxan bütün ədəbi, publisistik və elmi əsərlərə xas olan düzgün biçimliliyi ilə seçilirdi.
Qəddarlığı ilə tanınmış Bakı hökmdarı Cahangir xan, oğlu – varisi doğulacağını səbirsizliklə gözlədiyi halda, qızının dünyaya gəlişini qəzəblə qarşılayır. O uşağı öldürməyi, anasını isə köləyə çevirməyi əmr edir. Lakin vəzirin uşağa yazığı gəldiyindən, onu dayəsinə verib, saraydan gizlicə çıxmalarına kömək edir…
…Artıq 18 il keçmiş və körpə qızcığaz füsunkar gözələ çevrilmişdir. Həmişə şən, gülərüzlü Gülyanaq xoşbəxtdir, çünki onun sevib-seçdiyi Polad adında igid var. Və talelərinin birləşəcəyi gün artıq yaxınlaşıb
Toyun ən qızğın yerində xan öz adamları ilə qasırğa kimi kəndlilərin üstünü alır. Qızın gözəlliyi və vaxtı ilə sevdiyi keçmiş arvadı ilə oxşarlığı onu heyrətə salır. Xan qərar verir ki, Gülyanaq onun arvadı olmalıdır. Lakin Polad sevgilisindən əl çəkə bilməz və onun uğrunda zülmkarla mübarizəyə hazırdır. Cahangir xanın əmri ilə Polad ölməlidir. Öz sevgilisinin həyatını xilas etmək üçün Gülyanaq xanın arzusunu yerinə yetirməyə razılaşır, lakin şərt qoyur: xan onun üçün dənizlə dövrələnən hündür qala tikdirməlidir. Cahangir xan razılaşır və onun əmri ilə kəndlilər hər yerdən qovulub tikintiyə gətirilirlər.
Kristina (İsveç kraliçası)
Kristina 1632-ci ildən 1654-cü ildə taxtdan əl çəkənə qədər İsveç kraliçası idi. O, Kral II Qustav Adolf və onun həyat yoldaşı Brandenburq şahzadəsi Mari Eleonorun yeganə övladı idi.
Qız qalası (balet)
Librettosu
Nəhayət, qala tikilib qurtarır. Xan toyu başlamağı əmr edir. Hətta Gülyanağın onun doğma qızı olduğunu öyrənsə də, ondan əl çəkmək istəmir. Poladla xanın döyüşü sonuncunun ölümü ilə qurtarır. Cahangir xan üçün onun məhəbbəti rəmzi olan qala, Gülyanaq üçün ölüm qülləsinə çevrilir: ümidzisliyindən o özünü dənizə atır…
Kristina (İsveç kraliçası)
Onun doğulması gözlənildiyi kimi bir o qədər də yaxşı qarşılanmadı.
Lützen döyüşündə atasının ölümündən sonra altı yaşında İsveç taxtına çıxdı. Otuz illik müharibədə protestantizm tərəfdarının qızı olan Kristina 1654-cü ildə taxt-tacdan imtina edərək katolikliyi qəbul edərək qalmaqala səbəb oldu. Qalan illərini Romada keçirərək yerli musiqi və teatr həyatının lideri oldu. Ölkəsiz bir kraliça kimi bir çox sənətçi və layihələri qoruyub.
Qız qalası (balet)
Sonrakı əlavələr
1959-cu ilin mayında Moskvada keçirilmiş Azərbaycan ədəbiyyatı və incəsənəti ongünlüyünə hazırlıq dövründə "Qız qalası" baleti bəstəkar tərəfindən yenidən işlənmişdi. Dəyişmələr aşağıdakılardan ibarət idi:
Kristina (İsveç kraliçası)
Romada onu çox yaxşı qarşıladılar və onu "Roma kraliçası" hesab edən insanların heyranlığından həzz aldılar.
Kristina 1689-cu ildə vəfat edib və Vatikanda dəfn edilən azsaylı qadınlardan biridir.
Qız qalası (balet)
Sonrakı əlavələr
1959-cu ilin yeni redaktəsində Cahangir xan Gülyanağın keçmiş arvadı ilə qəribə oxşarlığından heyrətə gəlir, lakin onun özünün doğma qızı olduğunu son məqamda öyrənir. Milli çaları gücləndirmək üçün elçi qadın surəti də artırmalardan biridir.
2-ci redaktədə tikinti səhnəsinə yenidən baxılmış, daha sonra isə həmin səhnə qısaldılmışdı. Tikinti səhnəsindən sonrakı "Xanın xəyalları" şəkil-bölməsi "Poladın xəyalları" şəkil-bölməsi ilə əvəzlənmişdi. Həmin şəkil – bölmə qaranlıq məhbəsə salınmış Poladın sevgilisi haqqında düşüncələri, onun yuxusunda Gülyanağa qovuşmağı (İrəm bağında) və şərlə zorakılıq rəmzi Şəddadla qarşıdurması səhnələrindən ibarət idi.
Kristina (İsveç kraliçası)
Kristina əhval-ruhiyyəli, ağıllı idi və kitablar və əlyazmalar, din, kimyagərlik və elmə maraq göstərirdi. O, Stokholmun “Şimalın Afinası” olmasını istəyirdi. Əks- Reformasiyanın təsiri ilə o, ölkəsindən uzaqlarda inkişaf edən Barokko və Aralıq dənizi mədəniyyətinə getdikcə daha çox cəlb olundu.
Qız qalası (balet)
Sonrakı əlavələr
1959-cu ildə Moskva ongünlüyü üçün Aypərinin Gülyanaq haqqında söylədikləri (xanın doğma qızı olduğu haqqında) I pərdədən III pərdəyə keçirilmişdi. Sonrakı dövrdə daha bir sıra dəyişikliklər aparılmışdı. Məsələn, II pərdə – "Poladın yuxusu", "Gülyanağın yuxusu" ilə əvəzlənmiş, lakin sonrakı məzmun olduğu kimi saxlanmışdı.
Ovini Uera
Ovini Uera (d. 18 yanvar 1988) — Naurunu təmsil edən cüdoçusu. Ovini Uera Naurunu 2016-cı ildə Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.
Qız qalası (balet)
Klaviri
right|thumb|280px|Baletin "Giriş" hissəsinin not yazısı 1959-cu ildə Moskvada keçiriləcək mədəniyyət ongünlüyümüzlə bağlı klavir çap olunmalıydı. Lakin çiyninə düşən işin çoxluğundan müəllif klavirin çapa hazırlığını daim gecikdirirdi. Əslində, əsərin əsil klaviri yox dərəcəsində idi, çünki bəstəkar əsəri klavirsiz, birbaşa partitura şəklində yazmışdı. Bunun oxşarlarını Q. Qarayevin baletlərindən misal gətirmək olar. Klavirlər çox sonralar, partituralar əsasında "biçimlənir", yaxud "işlənirdilər".
Yeni librettoya görə, əsərin proloqu tamamilə aradan qaldırılmalı, yəni proloqun musiqisi də həmçinin. Lakin bəstəkar M. Mirzəyev musiqini "qoruyub saxlamaq" qərarına gəlir. Bütövlükdə, yeni, ikipərdəli balet biçimləndi ki, onun artıq proloqu yox, yeni epiloqu – sonluğu var idi. II və III pərdələrin birləşdirilməsi, yaxud arasıkəsilməz ifası beynəlxalq standartlara yaxud qəliblərə uyğun yeni tamaşanın başlıca cəhətlərindən biridir.
Ovini Uera
Karyerası
Ovini Uera birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində qatıldı. XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında Uera birinci görüşdə Beliz cüdoçusu Renik Ceyms üzərində qələbə qazandı, 100:000. Növbəti görüşdə isə Ovini Uera Gürcüstan cüdoçusu Varlam Liparteliani ilə görüşdə məğlub oldu, 000:100.
Qız qalası (balet)
Klaviri
Əsərin musiqisində ciddi yığcamlamalar, ixtisarlar yeni librettodan, – Fərhad Bədəlbəylinin] redaktəsindən irəli gəlir. Bir sıra, sözün əsil mənasında, "dramatik balet" bölümləri aradan götürülüb. Məzmun dəyişikliyi pantomimalar üçün yazılmış musiqi bölümlərini lazımsız etdi. Yeni redaktəli I pərdədə arasıkəsilməz simfonik-rəqsi inkişaf gedir. Yeni redaktənin bir sıra bölümləri simfonik konsertlərdə ifa olunmaq üçün də yararlıdır. Məhz uvertüranın materialının əvəzsizliyi onun əsasında yeni sonluq (epiloq) bəstələməyimə imkan verib.
Burada vurğulamaq lazım gəlir ki, Əfrasiyab Bədəlbəylinin musiqi mövzuları onu Üzeyir Hacıbəyovun ləyaqətli şagirdi kimi dəyərləndirir. Müəllifin musiqi mövzularına xas olan "üslub təmizliyi", "zövqi naqislik və xətaların" yoxluğu onu bir sıra bəstəkarlardan, o cümlədən, istedadlardan daha seçimli görməyə imkan yaradır.
I pərdədə məzmun birbaşa toya hazırlıqdan başlayır. Bu səbəbdən ananın qızı ilə III pərdədəki görüşü başqa məna daşıyır. Üçüncü redaktədə qonaqların gəlişi genişləndirilib. Yeni librettoya görə yerdəyişmələr çoxdur. Təkrarlamalara yol verilmir. Cəmi bir təkrar (xanın çıxışı) var ki, onun da orkestr çalarları öncəkindən tamamilə seçilir. Vaxtı ilə xanın mövzusu dəfələrlə səslənirdi. Sevgililərin "Adajio"-su genişləndirilib və konsertlərdə ayrıca ifa oluna bilər.
Əsərin orkestrləşməsinə gəldikdə, redaktənin istər harmonik, istər polifonik, istərsə də orkestr çalarları baxımlarından ölçüyəgəlməz zənginliyi göz önündədir. Orkestr dolğun səslənir. Məsələn, əski partiturada "pedallıq" anlamı yox dərəcəsində idi. Yeni redaktə "pedallıq"ların geniş çeşidli toplumundan faydalanır. Hətta çalğıçılar üçün əlverişsiz tonallıqlar əlverişliləri ilə əvəzlənib.
Burada tamamilə yeni harmonik dil və yeni orkestrləşmədən danışmaq daha düzgün olardı. Məsələn, valtornaların yeri və vəzifələri ən böyük bəstəkarların yaradıcılığı səviyyəsində ən yüksək və ən nəfis tələblərə cavab verir. Digər tərəfdən, "Gülyanağın rəqsi"ndə mis alətlər susur, simlilər çox tutumlu səslənir, və rəqs daha yaddaqalan, daha yaşantılı görünür. Əslində bütün toy rəqsləri tamamilə yenidən bəstələnib.
Azərbaycan Respublikası xalq artisti, professor, tamaşanın bədii rəhbəri və librettoçusu Fərhad Bədəlbəyli deyir: ''"Baletin yeni redaksiyası ideyası uzun illərdir ki, məni düşündürürdü. Əlbəttə, köhnə libretto çox gözəl yazılmışdı, mən deyərdim ki, çox "intriqalı" libretto idi. Hamı böyük maraq və gərginliklə izləyirdi ki, "görəsən tamaşanın axırı nə ilə qurtaracaq?". Lakin milli mənaviyyata bu bir növ sataşmaq deməkdi. Sovet dövrünün məhsulu idi. Əfrasiyab əmim özü deyərdi ki, ədəbiyyatçılar, tarixçilər, tənqidçilər bizim tarixdə, folklorda belə məzmuna rast gəlinmədiyini, yad ünsür olduğunu tez-tez onun nəzərinə çatdırardılar. Aydındır ki, kommunist sinfi mübarizə ideologiyası xanı lap binamus etmək üçün dəridən qabıqdan-çıxmalıydı. Gəlin düzünü deyək. 50 yaşında xan cavan bir qıza aşiq olub, onu alsaydı, yaxud hərəmxana saxlasaydı, böyük günah işlətməzdi. Təbii bir şey olardı… Lakin atanın öz doğma övladına ehtirası…, yolverilməzdir. Və belə məzmun, açığını deyim məni çox-çox illərdir ki, incidirdi. Digər tərəfdən, əsərin orkestr səslənməsi. "Qız qalası" baleti Əfrasiyab Bədəlbəylinin ilk böyük əsəri və tələbə ikən yazdığı diplom işi idi. Sonrakı operalarında orkestr tamamilə başqa cür, daha dolğun səslənir. Dövr dəyişdikcə, bədii tələblər də dəyişir. Özünüz bilirsiniz ki, hətta İ. Stravinski kimi böyük bəstəkar da öz əsərlərini neçə dəfə redaktə edib, hətta əldə olan musiqi materialını saxlamaqla köklü dəyişikliklər aparıb. M. Musorqskinin "Boris Qodunov" operasının 2 redaktəsi var: N. Rimski-Korsakovun və D. Şostakoviçin. Buna oxşar misallar çoxdur. Mənim məhz Musa Mirzəyevə müraciət etməyimin səbəbi onun çox yüksək zövqü və dərin orkestr bilicisi kimi tanınmağındadır. Ən nəhayət, o, Əfrasiyabın dostu idi, bu isə çox vacibdir. Bir il öncə fikrimi, səbrimi bir yerə yığıb, özüm oturdum və yeni libretto yazdım. Yəqin ki, köhnə tamaşanı görənlər bilir: proloqda baletdən çox pantomima var idi. Və proloqsuz balet nə musiqi, nə rəqs baxımından heç nə itirmədi. Əksinə, birbaşa musiqili-xoreoqrafik inkişafın gedişinə yol açdıq. Klaviri gözdən keçirdikdə də görünür ki, xanə-xanə, – dram əsərinə yazılmış musiqini xatırladırdı "Qız qalası". Bütövlük çatmırdı. İndi isə baleti hər yerdə, istənilən ölkədə göstərmək, tamaşaya qoymaq olar. Çünki dinamiklik artıq var. Lakin nə dərəcədə var, – onu mütəxəssislər və tamaşaçılar deyə bilər. Hələ ki. tamaşaçılardan razılıq edənlər daha çoxdur."''
Dəniz məməliləri
thumb|[[Qozbel balina (Megaptera novaeangliae), Balinakimilər]] thumb|[[Dəniz bəbiri (Hydrurga leptonyx), Əsl suitilər]] thumb| [[Amerika lamantini (Trichechus manatus), Sirenlər]] thumb|[[Dəniz samuru (Enhydra lutris), Dələlər]] thumb| [[Ağ ayı (Ursus maritimus), Ayılar]] right|thumb|[[Kaliforniya dəniz şiri, Qulaqlı suitilər]]
Dəniz məməliləri əsasən yırtıcılardır və balıq, dəniz məhsulları ilə qidalanırlar.
Dəniz məmnəlilərinin sistemləşdirilməsi
Hal-hazırda ənənəvi olaraq aşağıda sadalanan beş qrupa bölünən dəniz məməlilərinin 128 növü vardır.
Əvvəllər Pərayaqlılar müstəqil Pinnipedia dəstəsinə daxil edilirdi.
Fetəng döyüşü
Fetəng döyüşü — Nadir şah ilə Xivə xanlığının hökmdarı II İlbars xan arasında Nadirin Mərkəzi Asiya yürüşü çərçivəsində baş vermiş döyüş.
Arxa plan
Nadir Hindistanda olarkən Xivə xanlığını döyüşçüləri vaxtaşırı olaraq hücum edib Xorasanı yağmalayırdılar. Buna cavab olaraq Xorasanda olan nadir şahın vəliəhdi şahzadə Rzaqulu Mirzə Əfşar Mərkəzi Asiyaya yürüş etdi və qələbə qazandı. Lakin Nadir ona hücumlarını davam etdirmyə icazə vermədi. Çünki məqsədi geri dönüb öz komandanlığı altında daha iri həcmli yürüş həyata keçirmək idi.
Nadir Hindistanda böyük qələbə qazanıb geri döndükdən sonra Mərkəzi Asiyaya yürüşə başladı. Onun hədəfində Buxara hakimi Əbülfəz xan və Xivə hakimi İlbars xan var idi. 1740-cı ilin sonlarında Əbülfəz xan məğlub edildi. Nadirə məğlub olduqdan sonra tabe olacağını bildirən Əbülfəz xanın başına Türküstan hökmdarlığı şahı qoyuldu. Belə bir təklif İlbars xana edilsə də, o, bu təklifi rədd etdi.
İlkin toqquşmalar
Nadir şah hələ Buxarada olarkən İlbars xana məktub yazaraq Əbülfəz xan kimi tabe olmağını istədi, lakin bu təklif rədd edildi. Ilbars xan onu da qərara aldı ki, Məhəmmədəli xan Uşağın rəhbərliyi altında özbək, aral, yəmut və türkmən süvarilərindən ibarət 30 min nəfərlik qoşun dəstəsini Çarcoya göndərsin. Bu dəstə Nadir şahın qoşun dəstəsindən daha tez Çarcoya çatsın, Amu-Dərya üzərindəki keçidi dağıtsın və bununla da Nadir şah qoşunlarının çaydan keçidini çətinləşdirsin. İlbars xan əmin idi ki, Məhəmmədəli xanın rəhbərliyi altındakı qoşun dəstəsi ilə Nadir şahın qoşunlarını pərən-pərən salacaq və onu geri çəkilməyə məcbur edəcəkdir. Həmin qoşun dəstəsi Çarconun 6 millik məsafəsinə yetişəndə Nadir şah vəziyyətin nə yerdə olduğundan xəbər tutdu. Çarco yaxınlığında Amudərya üzərindəki keçidin ələ keçirilməsi Nadir şahın Xarəzmə yürüşünü çətinləşdirəcəyi aydın idi. Ona görə Nadir şah qoşunların yükünü və təchizatını arxada buraxıb təcrübəli döyüşçülərdən ibarət dəstəsi ilə Çarcoya doğru hərəkəti sürətləndirdi. Arxada qalan yüklər və təchizat onları müşayiət edən dəstə ilə hərəkəti davam etdirib Çarcoda Nadir şaha birləşməli idi. Həmin dəstəyə rəhbərlik Rzaqulu Mirzəyə tapşırıldı. Nadir şahın rəhbərliyi altında olan dəstədə 20 min döyüşçü var idi. Bundan başqa Nadir şah Mərv bəylərbəyi Məhəmmədrza xan Qırxlıya xəbər göndərdi ki, Çarco ətrafında qarovula təyin edilmiş 3 minlik Mərv dəstəsi də ona qoşulsun.Mərv əhalisi türkmən və ya özbək tayfaları ilə daim düşmənçilikdə olduğu üçün Nadir şah Mərv dəstəsindən həmin tayfalara qarşı istifadə edilməsini faydalı sayırdı.
Nadir şah, İlbars xanın kifayət qədər güclü və döyüşgən qoşuna malik olmasından da xəbərdar idi. Ona görə də Çarcoya doğru hərəkət zamanı qoşunların cinahlardan, arxadan və qarşıdan mühafizəsini, habelə qoşunların yığcam şəkildə hərəkətini təmin etdi. Nadir şah vaxtında özünü Çarcoya yetirdi, Amu-Dərya çayını adlayıb o biri sahildə düşərgə saldı. Bir gündən sonra arxada qalan qüvvələr də gəlib ona yetişdi. Çarcoya çatandan sonra Nadir şah Rzaqulu Mirzənin geri qayıtmasına razılıq verdi. Çarcoda da lazımi təşkilati işləri başa vurandan sonra Nadir şah qoşunla Dəvəboyunu dərəsi adlanan yerə hərəkət etdi. Yola düşməzdən əvvəl o, qoşunu yenidən qruplaşdırdı və bütün qoşun dörd böyük dəstəyə bölündü.Qarşıda gedən dəstə eyni zamanda mühafizə rolunu oynayırdı. Bu dəstənin arxasınca qoşunların əsas hissəsi irəliləyirdi. Digər iki dəstə isə cinah mühafizə dəstələrini təşkil edirdilər. Bundan başqa 6 min nəfərlik bir dəstə sahil boyunca hərəkət edir və çayda azuqə ehtiyatları aparan gəminin mühafizəsini təmin edirdi. Dəvəboyunu dərəsinə çatanda Nadir şah qoşunlara dayanmaq əmri verdi və onun göstərişi ilə qoşunun yükləri bir yerə toplandı və onun mühafizəsinə xüsusi dəstə təyin edildi. Nadir şahın Dəvəboyunu dərəsinə çatması 1740-cı il oktyabr ayının son günlərinə təsadüf edir.
Hər iki ordunun avanqard dəstələri arasında baş vermiş döyüşdə Nadirin dəstələri qələbə qazandılar.
Döyüş
Fetənk qalası yaxınlığında qarşı tərəflər üzbəüz gəldilər. Döyüş başlamazdan əvvəl hər iki tərəf öz qüvvələrini qruplaşdırdı. Mərkəz, sağ və sol cinahlar, pusqu və ehtiyat qüvvəsi müəyyənləşdirildi, onların hər birinə rəhbərlik təcrübəli sərkərdələrə tapşırıldı. 6 min nəfər olan yəmut döyüşçüləri dəstəsi də İlbars qoşunlarının çərxigərləri kimi döyüşə ilk qatılanlardan oldu. Onlar Nadir şah qoşunlarının hərəkət yollarını kəsib döyüşün qızışmasına səbəb oldular. Yəmut döyüşçüləri elə bir əzmkarlıq nümayiş etdirdilər ki, hətta cəbhənin iki istiqamətində Nadir şah qoşunlarının müqavimətini qırıb irəliləyə bildilər. Yəmutların irəliləməsinin təhlükəli hal almasına yol verməmək üçün Nadir şah dərhal özü döyüş meydanına atıldı və yəmut qoşunlarına doğru irəlilədi. Həmişə yəmut və Türküstan süvarilərinin talançı yürüşlərinə məruz qalan və yəmutlardan qisas almaq üçün fürsət axtaran əfşar, Mərv və Ətək süvariləri də Nadir şahı müşayiət edirdilər. Bu addımı ilə Nadir şah yəmutların müvəqqəti uğur qazandığı istiqamətdə qüvvə üstünlüyü yaratdı və çox tezliklə həmin qüvvə üstünlüyü hərbi üstünlüyə çevrildi. Irəliyə can atan yəmutlara ciddi zərbə endirildi və onların sıralarına bir vəlvələ salındı. Nadir şahın döyüşə atılması ilə döyüş meydanında gərginlik artdı. Bütünlükdə, Fetənk qalası ətrafında baş verənlərin real mənzərəsini yaratmaq mümkün olmasa da məlumdur ki, Nadir şah döyüşə qatıldığı istiqamətdə əldə etdiyi uğur ümumi nəticəyə də öz təsirini göstərdi. Nadir şahın sərt müqaviməti ilə qarşılaşandan sonra yəmut döyüşçüləri geri çəkilmək məcburiyyətində qaldılar.Onların bu addımı digər dəstələrə də öz təsirini göstərdi və İlbars xan növbəti qarşıdurmada da Nadir şah qoşunlarının şücaəti qarşısında aciz qalaraq geri qaçmalı oldu. Onun qüvvələrinin təqibi zamanı çoxlu öldürülən və əsir düşənlər oldu. Hezarəsb qalasına yetişmələri isə İlbars xan qoşunlarını məhv olmaqdan xilas etdi.
Nəticə
Nadir İlbars xanın qoşunlarını da bu döyüş nəticəsində darmadağın etdi. İlbars xanın sonradan sığındığı Hezarəsb qalası, Xanəgah qalası da Nadir tərəfindən ələ keçirildi. Ən sonda bütün qüvvələri tükənən İlbars xan Nadir tərəfindən ələ keçirilərək edam edildi.
Malta dili
Malta dili (Malti) — Maltada istifadə edilən rəsmi dil.
Alisa möcüzələr ölkəsində (film, 1972)
Alisa möcüzələr ölkəsində və ya Alisanın möcüzələr diyarında macəraları — Luis Kerrollun eyniadlı əsəri əsasında hazırlanmışdır. Filmin baş makiyajçısı olan Stüart Friborn (1914–2013) film heyəti üçün Luis Kerrolun orijinal əsərindəki personajların şəkilləri əsasında makiyajlar hazırlamışdır.
Məzmun
Alisa Ağ Dovşanı izləyən zaman gözlənilmədən dərin dəlikdə büdrüyür və möcüzələr aləminə düşür. Burada onu çoxlu macəralar gözləyir. Bu aləmə düşmək üçün sehrli məhlullar sayəsində onun boyu gah kiçilir, gah da böyüyür. Alisa müxtəlif möcüzəvi varlıqlarla qarşılaşır və bundan heyrətlənir…
Məməlilər
Məməlilərin sinfinə aid iki — İlk məməlilər (Prototheria) və Vəhşi heyvanlar (Theria) yarımsinifləri var.
Synapsida, məməlilər və onların nəsli kəsilmiş qohumlarını ehtiva edən qrup, Pensilvaniya yarımdövründə (~323 milyondan ~300 milyon il əvvəl) onların sürünənlər nəslindən ayrıldıqları zaman yaranmışdır. Keçid qrupu məməlilər Erkən Yura dövründə əvvəlki məməli formalarından təkamül keçirmişlər. Kladoqramma məməliləri keçid qrupu kimi qəbul edir.
Batabano
Banabano - Karib dənizinə daxil olan körfəz və boğaz. Kubanın cənub şərqində Kuba adasını Nuventud adasından ayırır. Ərazisi Dinar del Rio, Qavana və Matansos vilayətlərinə daxildir. Uzunluğu 130 km, ən dərin yeri isə 61 m təşkil edir. Körfəzdə 350 qədər kiçik ada vardır. Los-Konarreos arxipelaqına (Los Archipiélago de los Canarreos) daxildir. Şimalında kiçik Ensenado de la Broa körfəzi vardır. Kubanın əsas balıqçılıq rayonudur.
Məməlilər
Dünyada 4500-ə qədər məməli növü vardır. Məməlilərin 1229 cins, 153 fəsilə, 29 dəstəsi məlumdur. Məməlilərin balaları əsasən, müəyyən bir inkişaf dövrünü tamamlayana qədər analarının qarnında saxlanılır. Doğum zamanı balanın formalaşması məməli növünə görə dəyişir. Kor (və əsasən çılpaq) doğulan və bəzən illərlə anası tərəfindən böyüdülən məməli növləri olduğu kim, doğulduqdan qısa müddət sonra yeriməyə və ya üzməyə başlayan məməli növləri də var, Ancaq ümumilikdə balaların müəyyən müddət ana tərəfindən baxılması məcburidir. Dişi məməlilər balalarını zəngin tərkibli süd ilə qidalandırır.
Vsevolod Abdulov
Vsevolod Osipoviç Abdulov — SSRİ və Rusiya teatr və kino aktyoru, dublyaj ustası.
Məməlilər
Məməlilərin bədəni isti və ya soyuq iqlimdə yaşamaq üçün fərqli xüsusiyətlərə sahibdir. Quru məməliləri qalın bir qış kürkünə, dəniz məməliləri isə dəri altında qalın bir yağ təbəqəsi və ya yağlanmış bir kürkə sahibdir. Bəzi məməlilər qış yuxusuna yataraq bu dövrdə enerjiyə qənaət etmiş olurlar. Qidanın bol olduğu dövrdə yığdığı kaloriləri, qidanın az olduğu dövrdə yuxu zamanı sərf edirlər (sincablar, ayılar və porsuqlar kimi).
Vsevolod Abdulov
Həyatı
Vsevolod Osipoviç Abdulov 29 dekabr 1942-ci ildə Moskvada teatr xadimi olan yəhudi ailəsində anadan olmuşdur. Atası Osip Naumoviç Abdulov, anası Yelizaveta Moyseyevna Metelskaya (qızlıq soyadı Şextman).
Məməlilər
Məməliər həmçinin bir çox helmintlərin aralıq və ya əsas sahibi ola bilər: (Qaraciyər sorucusu, Öküz soliteri, Exinokokk, İnsan askaridi və s.)
Vsevolod Abdulov
Həyatı
Abdulov Moskva İncəsənət Teatrının məktəbini bitirdikdən sonra Moskva İncəsənət Teatrına dəvət edilmişdir. Bu teatrda o, "Soyuq saat üçün solo" və "Üç kök adam" tamaşalarında ən yaxşı rollarını oynamışdır. O, "Üç bakalavr yaşayırdı" (1973), "Görüş yeri dəyişdirilə bilməz" (1979) filmləri ilə tanınır. Abdulov ekrandan kənar çoxlu oxu və dublyaj işi ilə məşğul olmuşdur, onlarla televiziya şousu, sənədli filmlər, elmi-populyar filmlər, cizgi filmləri, xarici filmlər səsləndirmişdir. O, radioda iki yüzdən çox əsər yaratmışdır.
Məməlilər
Ümumi xarakteristika
Xarakterik xüsusiyyətləri bunlardır:
Daxili quruluşu
Həzm sistemi bütün şöbələrdən ibarətdir və anal dəliklə bitir. Dişlər inkişaf edib (bəzi növlər, həmçinin dişsiz balinalar istisna olmaqla). Dişlər kəsici, köpək və azı dişlərinə bölünür. Qidalanmasına görə məməlilər otyeyənlər və ətyeyənlərə ayrılır. Tənəffüs sistemi ağciyərlər, traxeya, bronx, bronxiol və alveollardan ibarətdir. Qan-damar sistemi çox təkmilləşib. Ürək dörd kameralıdır. İki qan dövranı, sol aorta qövsü vardır. Yetkin eritrositlər nüvəsizdir. İfrazat sistemi bir cüt böyrəkdən, onlardan çıxan və sidik kisəsinə açılan axarlardan, sidik kanalından ibarətdir. Sinir sistemi yaxşı inkişaf etmiş beyin yarımkürələrindən, qırışlı və büküşlü beyin qabığından, beyincikdən ibarətdir. Hissiyyat orqanları da çox yaxşı inkişaf edib. Eşitmə orqanı xarici qulaq, xarici keçəcək, üç eşitmə sümüyü və səs qəbul edən aparatdan ibarətdir. Qoxu hissiyyatı da inkişaf edib. Lövhəcikli quruluşa malik burun boşluğu və burun labirinti vardır. Görmə və dadbilmə qabiliyyəti inkişaf edib. Daxili sekresiya vəziləri inkişaf edib. Cinsi yolla çoxalırlar. Cinsiyyət vəziləri dişilərdə və erkəklərdə cütdür. Mayalanma daxilidir və cinsi dimorfizm nəzərə çarpır.
Həyat fəaliyyəti
Məməlilərin əksəriyyətinin bədəni baş, boyun, gövdə, quyruq və ətraflardan ibarətdir. Möhkəm və elastik dəridə tüklər, tər, piy, qoxu və süd vəziləri olur.
Həzm sistemi. Ağızda yerləşən dişlər qidanın tutulmasında və xırdalanmasında iştirak edir. Qida ağızdan udlağa, qida borusuna, mədəyə, əvvəl nazik və sonra yoğun bağırsağa keçir. Həzm olunmayan qalıqlar anusla xaric edilir.
Qan-damar sistemi. Məməlilərin ürəyi dördkameralı olub,2 qulaqcıq və 2 mədəcikdən ibarətdir. Ürəyin sağ və sol hissələri bir-birindən tamamilə ayrıldığından arterial və venoz qanlar qarışmır. İstiqanlı heyvanlardır, bədən temperaturları sabitdir.
İfrazat sistemi. Paxlaşəkilli bir cüt böyrəkdən, bir cüt sidik axarı, sisik kisəsi və sidik kanalından ibarətdir.
Sinir sistemi. Məməlilərdə baş-beyin, digər onurğalılarda olduğu kimi, beşşöbəlidir. Beyin yarımkürələrinin üzəri boz maddədən ibarət qırışlı qabıqla örtülmüşdür. Boz maddəni sinir hüceyrələri əmələ gətirir. Məməlilərdə sinir sisteminin yaxşı inkişaf etməsi ilə əlaqədar mürəkkəb davranış hərəkətləri müşahidə edilir.
Hiss orqanları. Məməlilərdə eşitmə, görmə, qoxubilmə, lamisə, dadbilmə hissiyatı olur. Əksəriyyətində eşitmə orqanı yaxşı inkişaf etmişdir. Görmə orqanı 2 göz qapağına malik gözlərdən ibarətdir. Əksər məməlilərdə üçüncü göz qapağı qalıq halındadır. Həyat tərzindən və yaşadığı mühit şəraitindən asılı olaraq hiss orqanlarının inkişaf səviyyəsi müxtəlif məməlilərdə fərqlidir. Qoxubilmə hissiyatı su heyvanlarında zəif, quru həyat tərzi keçirən heyvanlarda isə daha güclüdür. Məməlilər üçün lamisə funksiyasını burunun və gözlərin kənarında olan uzun və sərt tüklər yerinə yetirir.
Ptxni
Ptxni — İrəvan xanlığı, Qırxbulaq mahalı, İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indiki Ellər (Kotayk, Abovyan) rayonunda kənd.
Kəndin köhnə adı Bağçalıq olmuşdur.
Zəncilabad (Sərab)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 122 nəfər yaşayır (43 ailə).
Suuryarv gölü
Suuryarv (Suryarv; — « Böyük göl», Rõuge Suurjärv, Nõiajärv) — Estoniyanın cənub-şərqində yerləşən şirin sulu göl. Buzlaq mənşəli olan bu göl Rıuqe çayı üzərində yerləşir. Suuryarv gölü Rıuqe inzibati ərazisində, Vırumaa uezdinin mərkəzindədir. Göl Haanya yüksəkliyinin qərbində yerləşib bu bölgənin yeddi ən dərin göllərindən biridir. Suuryarv sonuncu buzlaşma epoxası zamanı, buzlağın geri çəkilməsi zamanı ərimiş buzlaqların suyu ilə formalaşmışdır.
Estoniyanın ən dərin gölüdür. Dərinliyi 38 metrdir. Gölün dərinliyini ilk dəfə 1907-ci ildə müəyyənləşdirmişdir: 41 metr. 1962-ci ildə A. Mäemetsin ölçmələrinə əsasən dərinlik 38 metr olmuşdur. Orta dərinlik — 11,9 metr (Estoniya gölləri içində ikinci yer). Göl suyunun şəffaflıq göstəricisi 7,1 metrdir. Gölün sahəsi 14,6 hektardır. Gölün sutoplayıcı hövzəsinin sahəsi — 25,8 km²-dir.
Göl Haanya landşaft qoruğunun ərazisinə daxildir. Suuryarv gölü kənd tipli Rıuqe qəsəbəsinin inzibat ərazisindədir (Rõuge alevik). Göl şimal-qərbdən - cənub-şərq istiqamətdədir və uzunluğu 858 metrə qədərdir. Maksimum eni 300 metr olub düzgün olmayan oval formasına malikdir. Qonşu göllərlə çay vasitəsi ilə əlaqəlidir: cənub-şərqdən Liynyarv və Valqyarv, şimal-qərbdən Kausyarv və Ratasyarv.
Ölkənin populyar istirahət mərkəzlərindən biridir. Ümumi istifadəyə açıq çimərlik var. Hər yay göldə Su bayramı və Qayıq yarışması keçirilir. Göl sahilində Rıuqe qəsəbəsi, Müq.Mariya kilsəsi (XVIIIəsr) var. Yaxınlıqda VI-XI əsrlərə aid olunan Rıuqe yaşayış məntəqəsinin xarabalığı var.
Göl suyunda bir çox balıq növlərinə rast gəlinir. Ən geniş yayılmış balıq növləri: xanı və durna balığıdır.
Xalid Oşayev
Xalid Dudayeviç Oşayev (Ошаев, Халид Дудаевич; ) — Çeçen yazıçısı, alimi və dramaturqu.
Həyatı
Xalid Oşayev 1897-ci ildə Vozdvijenskaya qəsəbəsində (indi mövcud deyil, müasir Çeçenistan ərazisində yerləşirdi) işçi ailəsində anadan olub. 1916-cı ildə Qroznı real məktəbini bitirmiş, sonra Petroqradda Meşəçilik İnstitutunda oxumuşdur. 1921–1922-ci illərdə Çeçen İnqilab Komitəsinə rəhbərlik edib. Sonra Vladiqafqazdakı Dağ Pedaqoji İnstitutunun direktoru oldu. 1925–1930-cu illərdə Oşayev Çeçenistanda vilayət xalq maarif şöbəsinin müdiri olmuşdu.
Xalid Oşayevin ilk əsərləri 1926-cı ildə nəşr edilmişdir. Oşayev Rusiyada vətəndaş müharibəsindən bəhs edən "Odlu illər" ("Alun Şeraş") adlı dörd kitabda romanın müəllifidir. O, həm də qan davasına qarşı mübarizədən bəhs edən "Vendettanın ölümü" hekayəsinin həmmüəlliflərindən biridir. Oşayevin "Aslanbek Şeripov" (Vətəndaş Müharibəsi haqqında), "Gənə", "Mübarizə davam edir", "Selasat", "İki Zaybull", "Kim günahkardır", "Bir əlində iki qarpız", "Zulay" pyesləri tamaşaçılar arasında populyardır. Bədii əsərlərlə yanaşı, Oşayev çeçen folkloruna dair bir sıra elmi məqalələr yazmışdır.
X. Oşayev ədəbi yaradıcılıqla yanaşı elmi axtarışlarla da məşğul olub. Belə ki, o Brest qalasının müdafiəsində iştirak etmiş həmyerlilərinin axtarışı və şəxsiyyətinin müəyyən edilməsi üzrə məsuliyyətli işlə məşğul olmuşdur. Oşayev Brest müdafiəsində iştirak etmiş çeçenlər haqqında 1968-ci ildə nəşr olunmuş "Brest od yumruğudur" bədii və sənədli hekayəsini yazmışdır. Xalid Oşayevin bu əsəri 1990-cı ildə yenidən nəşr edilmişdir.
1925-ci ildə Oşayev latın qrafikası əsasında çeçen əlifbası tərtib etmişdir. 1937-ci ildə Oşayev həbs olunana qədər bu əlifbadan istifadə edildi. 1925-ci ildə Oşayevin təşəbbüsü ilə Çeçen-İnquş respublika diyarşünaslıq muzeyi yaradıldı. 1931-ci ildə Oşayev Çeçen-İnquş Elmi-Tədqiqat Tarix, Dil və Ədəbiyyat İnstitutunun yaradılması təşəbbüsü ilə çıxış etdi və onun ilk rəhbəri oldu.
Calal Calalzadə
Həyatı
Calal Calalzadə 1993-cü il oktyabr 17-də Bərdə rayonunun Mustafaağalı kəndində anadan olub.
Hərbi xidməti
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Calal Calalzadə 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Suqovuşanın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Calal Calalzadə oktyabrın 3-də Suqovuşan döyüşləri zamanı şəhid olub. Bərdə rayonunun Mustafaağalı kəndində dəfn olunub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Calal Calalzadə ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Ararat Yerevan FK
"Ararat" futbol klubu — Ermənistanın futbol klubu
Stavridalar
Stavridalar — xanıbalığıkimilər dəstəsindən balıq cinsi.
Stavridaların iyəoxşar bədəninin uzunluğu 50 sm-dək, çəkisi q-dək olur. Quyruq gövdəsi nazikdir. 10-dan artıq növü məlumdur. Pelagik balıqlardır; mövsümdən asılı olaraq bir yerdən başqa yerə köçürlər. Plankton xərçəngkimilər və xırda balıqlarla qidalanırlar. Vətənə balığıdır. Keçmiş SSRİ sularında 4 növü (2 növü Baltik, Qara və Azov dənizlərində, 2 növü Yapon dənizində) yayılmışdır.
NGC 500
NGC 500, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Balıqlar bürcü istiqamətində yerləşir. E-S0 tipli. tərəfindən ildə 182.88 sm (72 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Şirəli Adilov
Şirəli İlham oğlu Adilov (6 iyun 1996; Çaxırlı, Göyçay rayonu, Azərbaycan — 25 oktyabr 2020; Qarabağ, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Hərbi xidməti
Şirəli Adilov 2014-cü ildə Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidmətinin Bakı şəhər Nərimanov rayon üzrə Hərbi Komissarlığından hərbi xidmətə çağırılmışdır. Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin sıralarında, "N" saylı hərbi hissədə müddətli həqiqi hərbi xidmət etmişdir.
Artur Con Robin Qorell Milner
Artur Con Robin Qorell Milner — hesablama sistemləri nəzəriyyəsi sahəsində ixtisaslaşmış britaniyalı alim.
Şirəli Adilov
Hərbi xidməti
2016-cı il aprelin 1-dən 2-nə ötən gecədən başlayaraq Azərbaycan və Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin bölmələri arasında cəbhənin Tərtər və Cəbrayıl-Füzuli istiqamətlərində şiddətli döyüşlər başlamışdır. Tarixə Aprel döyüşləri olaraq yazılan döyüşlər zamanı Şirəli Adilov müddətli həqiqi hərbi xidmət edirdi. O, döyüşlərdə atıcı olaraq vuruşmuşdur. Gecə döyüşləri zamanı Cəbrayıl rayonunun Lələtəpə istiqamətində olan əlverişli mövqelər, strateji nöqtələr, o cümlədən Lələtəpə zirvəsi Azərbaycan Ordusu tərəfindən işğaldan azad olunmuşdur. Həmin döyüşlərdə Ermənistanın müdafiə naziri Seyran Ohanyan tərəfindən qurulan və Ermənistan Ordusunun "yenilməz Ohanyan xətti" olaraq tanınan müdafiə xətti 40 dəqiqə ərzində darmadağın edilmişdir.
Artur Con Robin Qorell Milner
Həyatı
13 yanvar 1934-cü ildə anadan olmuşdur.
Şirəli Adilov
Hərbi xidməti
Döyüşlərdən sonra xidmətinə davam edən əsgər Adilov 2016-cı ildə hərbi xidmətdən tərxis olmuş və mülki fəaliyyətinə davam etmişdir.
Artur Con Robin Qorell Milner
Həyatı
1991-ci ildə o, LCF (Logic for Computable Functions) teoremlərin avtomatik isbatının aparılma sistemini, bu sistem üçün ML funksional proqramlaşdırma dilini və CCS (Calculus of Communicating Systems) qarşılıqlı təsirdə olan sistemlər üçün hesablamalar nəzəriyyəsini yaratdığına görə Türinq mükafatına layiq görülmüşdür. 2010-cu ildə "Milner CiteSeer" layihəsində ən çox istinad edilən müəlliflər siyahısında Milner 25-ci yeri tuturdu.
Ədəbiyyat
Əliquliyev R.M., Salmanova P.M. İnformasiya cəmiyyəti: maraqlı xronoloji faktlar. Bakı: "İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı, 2013, 169 səh.
Şirəli Adilov
Hərbi xidməti
2020-ci ilin 14 iyul tarixində Tovuz döyüşləri zamanı general-mayor Polad Həşimovun şəhid olmasından sonra səfərbərlik başlamışdır. Şirəli Adilov da səfərbər olunmuş, hərbi təlim toplantılarına çağırılmışdır.
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Şirəli Adilov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsində könüllü atıcı olaraq iştirak etmişdir. Füzulinin və Xocavəndin azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə vuruşmuşdur. Şirəli Adilov 25 oktyabr 2020-ci ildə döyüş tapşırığının yerinə yetirilməsi zamanı həlak olmuşdur. Nərimanov rayonunda dəfn olunmuşdur.
Azərbaycanın Xocavənd rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Şirəli Adilov ölümündən sonra "Xocavəndin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Şirəli Adilov ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
İstinadlar
<references group="" responsive="1">
Dehdolan (Sərab)
Dehdolan - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Sərab şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Poştə (Talış)
Poştə — İranın Gilan ostanının Talış şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 1,149 nəfər yaşayır (259 ailə).
Biqorno
Biqorno (Bigorno, Bigornu) — Fransanın Korsika regionunda yerləşən kommuna. Kommuna departamenti — Yuxarı Korsika. Qolo-Morozalya kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Bastiya.
Kommunanın INSEE kodu — 2B036.
Əhalisi
2008-ci ildə kommunanın əhalisi 79 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli yaşda olan 34 nəfər (15-64 yaş) arasında 16 nəfər iqtisadi fəal, 18 nəfər qeyri-fəal (fəaliyyət göstəricisi 47,1%, 1999-cu ildə 41,2%) olmuşdur. Fəaliyyətdə olan 16 nəfərdən 14-ü işləyir (9-u kişi və 5-i qadın), 2-si işsiz (1-i kişi və 1-i qadın) olub. Fəaliyyət göstərməyən 18 nəfərdən 2 nəfəri şagird və ya tələbə, 11 nəfəri pensiyaçı, 5 nəfəri digər səbəblərdən fəaliyyətsiz olub. .
Çoxkeçidli çap (İnformatika)
Çoxkeçidli çap (İng. multiple-pass printing, ru. многопроходная печать )- matrisli printerlərdə: hər bir sətri ikinci dəfə birincinin üzərinə çap etmək üçün çap başçığının bir neçə keçid etməsindən ibarət olan çap üsulu. Bu üsuldan çapın kontrastlığını yaxşılaşdırmaq və düzləndirmə xətalarını hamarlamaq məqsədilə istifadə olunur. Yaxşı printerlərdə ikinci keçiddən öncə kağız azca yuxarı sürüşür, buna görə də simvolların nöqtələri üst-üstə düşərək daha aydın (dəqiq) və tünd görüntü yaradır.
Bayan (Ayırtau rayonu)
Əhalisi
1999-cu ildə kəndin əhalisi 305 nəfərdən (156 kişi və 149 qadın) ibarət idi. .2009-cu il əhalinin siyyahıyaalınmasına görə kənddə 219 nəfər (107 kişi və 112 qadın) yaşayırdı. .
Stakkato
right|thumb|Musiqi notları üzərində nöqtə ilə işarələnmiş stakkato right|thumb|Stakkato-artikulyasiyasız musiqi right|thumb|Stakkato-artikulyasiyaslı musiqi Stakkato ( — qırıq-qırıq, kəsik-kəsik; — ayırmaq, qoparmaq) — musiqidə səslərin qısa, qırıq-qırıq ifa edilməsi. "Staccato" sözü ilə, yaxud notların altında və ya üstündə nöqtə qoyulmaqla işarə olunur.
İsmayılabad (Sərab)
İsmayılabad - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Sərab şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Horas və Tina (teleserial, 2001)
Horas və Tina ilk dəfə 2001-ci ildə "Network Ten" kanalında nümayiş olunan Avstraliya uşaq televiziya serialıdır. Serial "Jonathan M. Shiff Productions" tərəfindən istehsal edilmişdir. Azərbaycanda teleserial Lider TV-də yayımlanmışdır. Nelflərin teleserialda canlandırılması üçün elektro-mexanik kuklalardan istifadə edilmişdir.
İsmayılabad (Sərab)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 374 nəfər yaşayır (88 ailə).
Horas və Tina (teleserial, 2001)
Serialın mövzusu Lauren Parker və ancaq onun görə bildiyi iki nelfin (Horas və Tina) macəralarından ibarətdir. Horas balacaboy, tərs, 200 yaşı olan, dünyanın ən çox fitnə-fəsad törədən nelfidir. Horasın böyük bacısı Tina 271 yaşındadır, heç vaxt düzəlməyəcək dərəcədə romantikdir, insanların işinə qarışmağı və məsləhət verməyi sevir. Lauren Horas və Tinanı görə bilən yeganə insan olduğundan onların mövcudluğunu ailəsindən və dostlarından gizli saxlamalıdır. Horasın həmişə sosiska yemək istəyi vəziyyəti daha da çətinləşdirir və Laurenin nelfləri qorumaq üçün etdiyi hərəkətlər ögey atası və ögey qardaşı tərəfindən qəribə qarşılanır.
Sesil Tormey
Sesil Tormey (Tormay Cécile; ) — macar yazıçısı, intellektual, sağ siyasi xadim, feminist, tərcüməçi və sosial nəzəriyyəçi. O, 1936 və 1937-ci illərdə Nobel mükafatına təqdim olunmuşdu.
Həyatı
Sesil Tormey 8 oktyabr 1876-cı ildə Budapeştdə anadan olmuşdu. Alman kökləri var. Ədəbiyyat fakültəsində oxumuşdu.
Sesil Tormey iki roman ("Qaya adamları" (Emberek a kövek között), 1911; "Köhnə ev" (A Régi ház), 1914) və beş hekayə yazaraq məşhur olmuşdu. Onun ən tanınan "Cinayətkarın gündəliyi" əsəridir ki, 1919-cu il hadisələrindən, Bela Kunun rejimindən bəhs edir.
Sesil Tormey Assizli Fransiskin "Kiçik çiçəklər" əsərini Macar dilinə çevirmişdi.
Sesil Tormey 2 aprel 1937-ci ildə vəfat edib.
Eyvaq (Sərab)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 1,348 nəfər yaşayır (294 ailə).
Seki Takakazu
və ya – Yaponiya riyaziyyatçısı. Yapon riyaziyyatının Seki məktəbinin qurucusudur. "Vasanın tanrısı" kimi tanınır.
İlk illəri
Seki Takahazu 1642-ci ildə Kozuke əyalətinin Fucioka şəhərində doğulmuşdur. Sekinin həyatı haqqında məlumatlar azdır. O, samuray Nakaakira Uçiyamanın ikinci oğlu olsa da, Edoda Tədarük Bürosunun samurayı olan Seki Qorozaemon tərəfindən övladlığa götürülmüşdür. O, Tokuqava şoqunluğunda geyim və ləvazimatdan cavabdeh olan qurumda işləmişdir.
Elmi töhfələri
Seki riyaziyyatı özbaşına öyrənmişdir, müəllimi olmamışdır. Çin riyaziyyatından təsirlənmiş, Çju Şitse, Yan Huey və Çen Davey kimi çinli riyaziyyatçıların əsərləri ilə tanış olmuşdur. O, Nyuton metoduna çox oxşayan metod kəşf edərək ali cəbr tənliyinin köklərini hesablamağı bacarmışdır. Determinantlar nəzəriyyəsi alman riyaziyyatçı Qotfrid Leybnits tərəfindən inkişaf etdirilsə də, Seki bu nəzəriyyəni ondan öncə kəşf etmişdir. O, cəbri notasiya sistemini yaratmış, dairənin çevrəsini hesablamaq üçün düstur tapmış, vasanın əsasını qoymuşdur.
Seki bir neçə fundamental hesablama konsepsiyası kəşf etmiş, riyaziyyat haqqında bir çox kitab yazmışdır. Onun cəbr texnikaları şagirdi Takabe Katahiro tərəfindən inkişaf etdirilmişdir.
Qeyri-bioloji resurslar
Hazırda Okeanın dəyişiklərində yerləşən müxtəlif mineral xammal ehtiyatlarından ən çox neft və qaz böyük əhəmiyyət kəsb edir. Dəniz dibində olan neft ehtiyatları Yer kürəsindəki neft ehtiyatının yarısı qədərini təşkil edir. İndi dünyanın bütün kontinental şelflərindən neft çıxarılır, dənizə çıxışı olan 140 dövlətdən 100-dən çoxu şelflərdə neft istehsal edir, 2000 -dən artıq neft və qaz yataqlan aşkar edilmiş, onların 700-dən çoxunda istehsal başlanmışdır. Dəniz və okanlann dibindən hər il 700 mln. ton neft çıxanlır, bu dünyada istehsal edilən neftin 30%-i qədərdir. Dənizərin dibindən 300 mlrd. m³-dan artıq qaz çıxanlır. Xarici mütəxəssislərin məlumatına görə kontinental şelfdə çıxanlacaq neft in ehtiyatı 80 milrd. ton, qazın həcmi isə 40-50 trln. m³ hesablanmışdır. Bu dünya neft ehtiyatının yarısı, qaz ehtiyatının 2\3-ni təşkil edir. Dünya okeanı hədsiz eneqi mənbəyidir.
Bu eneqi qabarma və okean axınları, ləpənin dalğası və s. hesab olunur. Alimlərin məlumatına görə Okean dalğalarının enerjiyə çevrilmiş gücü 900 mlrd, kvt-a yaxınlaşır. Qabarma enerjisinin dünya potensialı isə 1 trln. 200 mln. kvt təşkil edir. Gücü 240 min kVt olan ilk qabarma elektrik stansiyası Fransa nın Atlantik okeanı sahilində Sen-Malo buxtasında Rans çayının mənsəbində işə salınmışdır. Dalğanın, dəniz axınının, suyun sət- hindəki və dərinliyindəki temperatur fərqindən eneqi almaqda istifadə etmək üzrə bir çox layihələr hazırlanmışdır. Okeanın dibində və suyunda çoxlu miqdarda mineral xammal vardır. Dünya okeanmda 1,4 -IO16 ton natrium, 1,8 • 1015 ton maqnezium, 5,6 • 1014 ton kalsium, 5,3 -1014 ton kalium, 20 mlrd, tona qədər uran, 15 milrd. ton mis, 0,5 mlrd, ton gümüş, 8-10 mln. ton qızıl həll olunmuşdur. Dəniz suyundakı maqnezium, brom (brom ehtiyatının 99%-i okeanda yerləşir) istehsalı artıq mənimsənilmişdir. Dünya okeanmda həll olan qızılın miqdarı hər adam başına 1 kq-dan artıq olması hesablanmışdır.
Türkiyə, Çin, Avstraliya, Arktıka, ABŞ-nin şelflərində daş kömür tədqiq edilmişdir Dünyanın kükürd istehsalının 4%-i okeanın раyı düşür. Okean şelflərində fosforitlərin ümumi ehtiyatı 30 mlrd, ton təşkil edir, onun yalnız 10%-i bir neçə il fosfor gübrəsi istehsalı üçün kifayətdir.