cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pyotr Kotlyarevski
Həyatı
Ali baş komandan Azərbaycanın Talış xanlığından çox narahat idi. Burada da çarın mənafeyinə zidd qüvvələr baş qaldırmışdı. Talış hakimi həmişə olduğu kimi yenə də ikitərəfli siyasət yeridir, bir çox məsələlərin həllində tərəddüdlə iştirak edirdi.
Mir Mustafa xan Lənkəranı tərk etmişdi. O, nicat yolunu yalnız Rusiyada görürdü. Qafqaz ali baş komandanı general-leytenant P. S. Kotlyarevskiyə həmin istiqamətinə hərəkət etdi. Lakin o, Arazı keçəndən sonra Muğanda şahsevənlərin müqavimətinə rast gəldi, bu müqaviməti aradan qaldırıb Talış xanlığının ərazisinə daxil oldu.
Rus qoşunları 1812-ci il dekabrın 25-də Qamışavana (Lənkəranın girəcəyi) daxil olub, Sarı adasında yerləşən digər rus hərbi qüvvəsi ilə birləşdi. Bu dəstəyə 1-ci dərəcəli kapitan Veselaqo başçılıq edirdi. Beləliklə, rus qoşunları iki istiqamətdə hərəkət etməyə imkan tapdı. Həm quru yolla, həm də dənizdən Lənkərana zərbə endirmək olardı. Kapitan Veselaqo generalın gəlişinə qədər işğal planını hazırlamışdı. O, 1812-ci il noyabrın 11-də kapitan Yakovlevdən rota, Tronskiy piyada polkunda 2 pulemyot almış, Qamışavanda istehkam qurmuşdu. Bu barədı o, general P. Kotlyarevskiyə məlumat da göndərmişdi.
Bu vaxt Lənkəran qalasında İran qoşunu istehkam qururdu. Həmin qoşuna Sadıq xan başçılıq edirdi. Sadıq xan da həddən artıq inadkar şəxs idi. Rus generalı ona dəfələrlə danışıqsız təslim olmaq barədə məktub göndərsə də Sadıq xan bu tələblərə əhəmiyyət vermir, rus generalını "Şimal tülküsü" adlandırırdı.
Papua pinqvini
Papua pinqvini — Antarktika pinqvinləri cinsinə (Pygoscelis) Pinqvinlər fəsiləsinə aid olan növ. Adeli pinqvini və antarktika pinqvini ilə qohumdur.
Pyotr Kotlyarevski
Həyatı
Sadıq xan Qacar generala göndərdiyi cavab məktubunda yazırdı: "Şimal tülküsü, heç vaxt qürrələnmə. Qələbənin cahillikdir. Qələbəyə inam Allah işidir. Döyüşmək istəyirsən irəli gəl, halına bax!" Belə sərt cavab Kotlyarevskini hövsələdən çıxarmaya bilməzdi.
İşğalçı general Mir Mustafa xana Lənkəran qalasına daxil olmaq üçün təcili olaraq nərdivanlar hazırlmağı tağşırdı. Mir Mustafa xan rus generslına demişdi: "Allah qoysa qala düşmən qüvvələrindən təmizlənəcəkdir".
Papua pinqvini
Ümumi məlumat
Ölçü baxımından İmperator pinqvini və Kral pinqvinindən sonra ən iri pinqvin növü hesab edilir. Erkəklər 9 kq, dişilər isə 7,5 kq olur. Yetkin fərdlərin hündürlüyü 75–90 sm-dir. Suyun altında üzmə sürətləri 36 km/s olur ki, bu da bütün pinqvinlər arasında ən yüksək göstəricidir. Bu növün nümayəndələri əsasən kril və kiçik balıqlarla qidalanırlar.
Pyotr Kotlyarevski
Həyatı
General ona bildirmişdi: "Allah qoysa da alacağam, qoymasa da".
Papua pinqvini
Arealı
Yuva qurma əsasən Antarktida və Subantarktik qurşaqda həyata keçirilir. Dünyada ümumi sayları 320 000 başdır. Yuva qurma koloniya şəklində həyata keçirilir.
Pyotr Kotlyarevski
Həyatı
Bu döyüşlə bağlı sənədlərdə bildirilir ki, "Lənkəran qalasında qan su yerinə axırdı".
Papua pinqvini
Həyat tərzi
Yuva qurma əsasən qumlu və gilli sahillərdə həyata keçirilir. Koloniya dənizlərdən 1–2 km məsafədə yerləşir.
Pyotr Kotlyarevski
Həyatı
Lənkəran vuruşunda general-leytenant P. Kotlyarevski üç yerdən yaralandı. Yarasının ağır olmasına baxmayaraq o, qalada qələbə qazanmasına, minlərlə insan qanı axıtmağına sevinirdi. Bu işğalçı Lənkəran qalasında qazandığı qələbəyə görə 2-ci dərəcəli müqəddəs Georgi Ordeni ilə təltif olundu.
Papua pinqvini
Həyat tərzi
Ymurta qoyma oktyabrın sonlarına bitir. Əsasən iki yumurta qoyur. Bir yumurtanın çəmisi 130 q-dır. Yumurtanı hər iki valideyn bəsləyir. Onlar birlikdə yumuurtaya 34 gün baxır. 1–3 gündən bir valideynlər növbələrini dəyişirlər. Balaların gər ikisi 24 saat ərzində yumurtadan çıxır. Balalar 3–4 həftə balalardan aralanmırlar.
Balalar artıq koloniyanı 14-cü həftəsində tərk edirlər. Əsas düşmənləri dəniz şiri, dəniz bəbiri və osadır. Yumurtalar və balalar üçün təhlükə isə fırtınaquşlar və qağayılardır.
Pyotr Kotlyarevski
Həyatı
Abbas Mirzənin yanında xidmət edən fransız zabiti Q. Druvil bu haqda belə yazıb: "Xüsusən Aslandüz və Lənkəranın alınması onların (İranın) bütün hərbi vəsaitinin sarsıtmışdı. Demək olar ki, onların ingilis zabitinin komandası altında olan bütün topları ilə bərabər hərbi sursat və şahzadənin düşərgəsi rusların əlinə keçdi".
P. Kotlyarevski Lənkəranda çox qalmadı. Orada kapitan Veselaqonu saxladı, özü isə 1813-cü ilin mart ayında Qarabağa gəldi. O burada da çox qalmadı. Aldığı yaralar hələ sağalmamışdı, onu işləməyə qoymurdu. Tezliklə general istefaya çıxdı. Rusiyanın Baxmut qəzasının Aleksandrovka kəndində yaşadı və elə orada da vəfat etdi.
Pambıq yığımı Staxanovçuları (film, 1937)(II)
Məzmun
Elmi-kütləvi filmdir. Burada məşhur pambıq ustası Qüdrət Səmədovun iki əllə pambıq yığmasından, onun iş üsulundan söhbət gedir.
Film haqqında
Film saxlanılmayıb.
Prayneş Qunnesvaran
Prayneş Qunnesvaran (12 noyabr 1989-cu ildə anadan olub) — ATP Çelencer Turunda iştirak edən Hindistan peşəkar tennisçisi. 17 oktyabr 2016-cı ildə o, Dünya ATP reytinqində 329-cu sırada qərarlaşaraq rekorduna imza atmışdır.
Yunis Hüseynov
Həyatı
Yunis Hüseynov 1965-ci ildə Gəncə şəhərində anadan olub. O, futbolçu karyerasına da elə Gəncədə - “Kəpəz” klubunda başlayıb. Daha sonra, 1984-cü ildən Bakının “Neftçi” klubunda oynamağa başlayıb. O zaman “Neftçi” keçmiş SSRİ çempionatının güclülər dəstəsində çıxış edirdi. Y.Hüseynov iki dəfə Azərbaycanın ən yaxşı futbolçusu seçilib.
1992-93-cü illərdə karyerasını İranda davam etdirən Hüseynov sonra yenidən “Neftçi”yə qayıdıb.
O, 1993-1998-ci illərdə Azərbaycan milli komandasında çıxış edib. 2001-ci ildə Yunis Hüseynov böyük futbolda karyerasını başa vururb və məşqçi kimi fəaliyyət göstərməyə başlayıb. 2004-2005-ci illərdə Yevlaxın Karvan futbol klubunun baş məşqçisi olub. Məhz onun rəhbərliyi altında “Karvan” milli çempionatda bürünc medal qazanıb.
Y.Hüseynov 2012-ci ildə "Xəzər-Lənkəran" 2019-cu ildə "Kəpəz" 2020-ci ildə isə "Keşlə " klubunun baş məşqçisi işləyib.
Geocell
Geocell — Gürcüstanın öndə gedən telekommunikasiya şirkətidir. Geocell Teliasonera şirkəti ilə üzvdür.
Xarici keçidlər
Rəsmi saytı.
The Pale Emperor
The Pale Emperor — Marilyn Mansonın onuncu studiya albomu.
Qumdağ
Qumdağ — Türkmənistan Respublikasının Balkan vilayətində etrap hüquqlu şəhər.
Mikania troyana
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Typhlodromus persicus
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Robert Muqabe
Robert Muqabe — Zimbabvenin ikinci prezidenti, diktator.
Həyatı
21 fevral 1924-cü ildə Kutama qəsəbəsində anadan olan Muqabenin atası dülgər, anası isə Britaniya müstəmləkəsi olan Cənubi Rodeziyadan (indiki Zimbabve) müəllimə idi.
Təhsili
Muqabe ibtidai təhsilini katolik məktəbində almış, ali təhsilini isə Cənubi Afrika Respublikasındakı qaralar üçün nəzərdə tutulmuş universitetdə davam etdirmişdir. Bakalavr təhsilini bitirdikdən sonra bir müddət Qana Respublikasında müəllim işləmişdir.
Siyasi fəaliyyəti
Ölkəsinə geri qayıdarkən burada irqi mübarizənin gərginləşdiyini görən Muqabe müəllimlik işini buraxaraq, siyasi fəaliyyətə başlayır və Coşua Nkomonun yaratdığı Zimbabve Xalq İttifaqına qoşulur. 1963-cü ildə Coşua ilə gərgin münasibətlərinə görə Coşuadan ayrılıb özünə yeni partiya qurur.
Həbsi
Yeni partiya rəhbəri olduqdan qısa müddət sonra həbs edilərək 11 il cəza çəkir. Bu illər o, çox əziyyət çəkir, işgəncələr görür, hətta xəstəlikdən dünyasını dəyişmiş üçyaşlı oğlunun dəfninə də onu buraxmırlar. Ancaq bütün bunlar Muqabeni sındırmaq əvəzinə daha da möhkəmləndirir.
Onu bu dövrdə qapalı və işgəncəli həyatdan çıxaran ümidi və elmə həvəsi olur. Tezliklə həbsxana yoldaşları üçün dərslər təşkil edib. Savadsız məhbuslara yazmaq-oxumaq, hesab, hətta ingilis dilini öyrədir. Bununla da o öz öyrəndiklərini, ən əsası ingilis dilini yaddan çıxartmağa imkan verməyib. Həbsxanada ola-ola London Universitetinə imtahan verir və daxil olur. Həbs müddəti bitənə qədər isə daha 4 diploma yiyələnir: biri magistr olmaqla iki hüquq, iqtisadiyyat və idarəetmə.
Həbsxanadan sonra
Həbsxanadan çıxan kimi yenidən azadlıq uğrunda mübarizəyə qalxır, kəndli inqilabına hazırlaşıb. Muqabe strategiya planları hazırlayır, dəstələrin sərhədi aşıb Cənubi Rodeziyaya keçməsinə nəzarət edirdi; özü sərkərdə olmadığı üçün bütün hərbi məsələləri silahdaşları həll edirdi.
Prezidentlik dövrü
"Dünən düşmən idik, bu gün birləşib dost olmalıyıq. Ağlar bizi sıxırdı, amma biz bunun qisasını almayacağıq. Mən gələcək naminə birləşməyə və güzəştə getməyə sizi dəvət edirəm".
Əslində bu, ağların ölkədən çıxmaması üçün bir tələ idi. İlk başlarda dediyinə əməl etdi. Çünki qaralar idarəçiliyi, təsərrüfatı bilmirdilər. Yeni qurulmuş Zimbabve dövlətini gücləndirmək lazım idi. Odur ki, ağ fermerlərə torpaqları geri verildi. Qərb də işi belə görüb Zimbabveyə yardımlar edirdi. Bu yardımların sayəsində Muqabe ölkədə yollar çəkdirdi, təhsil və səhiyyə sahələrini formalaşdırdı.
Ağların ölkədə rahat nəfəs alması qaraları Muqabeyə qarşı hiddətləndirirdi, amma qarşı çıxanların aqibəti heç də yaxşı olmadı. Coşua çevrilişdə ittiham edilərək ölkədən qovuldu. Digərləri isə yavaş-yavaş aradan götürüldü. Coşuanın aid olduğu Matabel xalqı blokadaya alınaraq aclığa məhkum edildi. Aralarında baş qaldıranları islah düşərgəsinə göndərərək işgəncələrə məruz qoyurdular, amma Muqabe bununla xalqın iradəsini qıra bilməyəcəyini görüb sülhə getməyə məcbur oldu, Coşuanı geri qaytardı. Onun müttəfiqlərini də həbsdən buraxdırdı; bir şərtlə ki, daha heç birisi Muqabeyə qarşı çıxmayacaqdı. Bu adamlar Muqabedən yaxşı vəzifə aldıqdan sonra ölkədə müxalifət qalmadı, tezliklə təkpartiyalı sistem yaradıldı. Müxalifət məsələsini həll etdikdən sonra Muqabe irqi məsələlərə keçdi. Bunda onu məcbur edən qüvvələr də vardı — əvvəlki qara döyüşçülər verilən vədləri istəyirdilər. Ağları qovub onların torpaqlarına yiyələnməyə niyyətlənmişdilər. Qısa müddətdə ağ fermerlərin yarıdan çoxu ölkədən qovularaq böyük təsərrüfatları qaraların ixtiyarına buraxdılar. Yerdə qalanlar da "xalq düşməni" elan olunub həbsə atıldı, amma idarəçilikdən, təsərrüfatdan anlamayan keçmiş qulların sayəsində ölkə tezliklə başıpozuq, korrupsiyanın hökm sürdüyü bir yerə çevrildi. Muqabenin yaxınları, qohumları böyük varidata sahib olduqları halda əhalinin 85%-i isə ildə cəmi 300 dollara dolanmalı olurdu.
Avropa İttifaqı Muqabenin heç də refarmator olmadığını görüb ölkəyə sanksiyalar tətbiq etməyə başladı. Bundan sonra ölkə tamamilə çökdü. Hiperinflyasiya baş verdi, yəni qiymətlər günbəgün qalxırdı, mağazalar boşalmışdı. Xəstəxanalar fəaliyyətini dayandırmalı oldu, çünki dərman tapılmırdı. Fermerlər bir vaxtlar ağlardan mübarizə ilə əldə etdikləri torpaqları qoyub tərk etdilər. Keçmiş qullar və partizanlar idarəçilikdən və təsərrüfat işlərindən anlamırdılar, çünki onlar buyruq verməyə deyil, icra etməyə öyrəşmişdilər. Qısacası aydın oldu ki, Zimbabve Britaniyanın nəzdində Cənubi Rodeziya olarkən daha yaxşı həyat tərzinə malik idi.
Hakimiyyətinin son illərində Prostat xərçəngindən əziyyət çəkən Robert Muqabe mütəmadi olaraq xaricdə müalicədə olmasına baxmayaraq, hələ də hakimiyyəti əldən vermək istəmirdi. .
Ailəsi
thumb|Robert Muqabenin arvadı [[Qreys Muqabe]] 1996-cı ildən evli olduğu arvadı Qreys Muqabe onun əsas varislərindən biri hesab olunurdu. .
12 noyabr
1601–1900
thumb|[[Sun Yatsen]]
1901–cari
thumb|[[Sten Li]]
APSM-1
APSM-1 aparatı- aşqarlı və aşqarsız neft yağları üçün nəzərdə tutulub, transformator, turbin və s. yağlarının oksidləşməyə qarşı davamlığının (ГОСТ 981-75 üzrə) təyini üçün istifadə olunur.
Üsulun məğzi
АПСМ-1 aparatında yağların oksidləşməsi ВТИ priborlarında oksigenin təsiri altında yüksək temperaturda və katalizatorun iştirakı ilə baş verir. Yağın oksidləşməyə qarşı davamlığı turşu ədədi, aşağımolekullu uçucu turşular və oksidləşmə zamanı  əmələ gələn çöküntünün miqdarı ilə xarakterizə olunur. Sınaq yağın tətbiq sahəsindən asılı olaraq ona aid olan normativ-texniki sənədlərdə nəzərdə tutulan şəraitdə (temperatur, oksidləşmə müddəti, oksigenin sərfi və katalizator) aparılır.
Dalbergia cochinchinensis
(Dalbergia cochinchinensis) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Fəzlullah Rəşidəddin
Fəzlullah Rəşidəddin — tarixçi, həkim, dövlət xadimi. 1247-ci ildə Həmədandan, yəhudi ailəsində anadan olmuşdur. 30 yaşında İslamı qəbul edən Rəşidəddin çox keçmədən Elxani dövlətinin qüdrətli 3 hökmdarının vəziri olmuşdur.
Fəzlullah Rəşidəddin monqol basqın və dağıntılarından sonra Elxanilər dövlətində sabit sosial və iqtisadi sistemin qurulmasına cavabdeh idi. O, həm də mühüm sənət və memarlıq himayədarı idi. Rəşidəddin Misir və Suriya, Çindən alim və tələbələri cəlb edən o cümlədən bir çox əsərlərini nəşr etdirdiyi Rəb-i Rəşidi kompleksinin qurucusudur. O, həm də məhsuldar müəllif idi. Alimin əsərlərinin bir neçəsi günümüzə qədər gəlib çatmışdır. Fəzlullah Rəşidəddin tərəfindən yazılmış Cəmi ət-Təvarix əhatə dairəsinin genişliyinə görə ilk dünya tarixi sayılır. O həmçinin elmin müxtəlif sahələrindən bəhs edən 24 cildlik "Əl-əhya vəl-əsar" adlı ensiklopedik əsərin müəllifidir. Alimin "Ər-risalət əs-Sultaniyyə", "Lətaif əl-həqaiq", "Tovzihat", "Bəyan ül-həqaiq" kimi başqa məşhur əsərləri var. "Tənsuqnamə" əsəri Rəbi-Rəşididə Rəşidəddinin göstərişi ilə Çin dilindən Ərəb dilinə tərcümə etdirilmişdi.
O, Elxani hökmdarı Olcaytunu zəhərləməkdə mühakimə olunaraq 13 iyul 1318-ci ildə, 70 yaşında edam edilmişdir.
Həyatı
Fəzlullah Rəşidəddin 1247 ya da 1250-ci ildə Həmədan şəhərində həkim ailəsində dünyaya gəlmişdir. Alimin doğum ili ilə bağlı dəqiq məlumat yoxdur, lakin Müctəba Münəvinin yazdığına görə Rəşidəddin özünün "Bəyanül həqaiq" əsərini yazarkən yəni hicri 710 tarixində 62 yaşı varimiş. Digər tərəfdən məşhur "Cami ət-təvarix" əsərini bitirdiyi zaman alimin 60 yaşının olduğunu təxmin edərək onun 1247/48-ci ildə anadan olduğu qənaətinə gəlmək olar.
F. Rəşidəddin əczaçı kimi fəaliyyət göstərən yəhudi əsilli İmadədövlə Əbülxeyr Həmədaninin oğlu idi. Alimin yəhudi əsilli olduğunu vurğulayann B. Levis onu da qeyd edir ki, "Cami ət-təvarix" əsərində əks olunan miniatürlərdə yəhudi dininin elementləri mövcuddur. Yəhudi və ya müsəlman olmasından asılı olmayaraq F. Rəşidəddin tarixi Azərbaycan şəhəri olan Həmədanda anadan olmuş və daha bir Azərbaycan şəhərində — Təbriz kimi böyük mədəniyyət mərkəzində fəaliyyət göstərmişdi. Uşaq vaxtı yaxşı tibb təhsili alan alimin babası Müvəffəqdövlə Əbül Fərəc Əli və qardaşı Rəisidövlə bin Əbu Şüca Nəsrəddin Tusi ilə dost olmuşdur. Nəsrəddin Tusi İsmayililərin himayəsinə keçdikdən sonra bu iki qardaş da onların himayəsinə keçərək bir müddət İsmayillilərin tabeliyindəki qalada yaşayırlar. Çox keçmədən İsmayili lideri Ruknəddin Hürşahın Moğollara tabe olması ilə İmadədövlə ailəsi də monqol himayəsinə keçirlər. B. Hofman İbn əl-Fuvatiyə istinadən bildirir ki, İmadədövlə Əbülxeyr Həmədaninin ailəsinin Marağa şəhərinə köçməsi və onun Elxani idarəsində yüksək vəzifə tutmasında böyük alim Nəsirəddin Tusinin əhəmiyyətli rolu olmuşdur. Rəşidəddinin tibb sahəsindəki bilikləri onu Abaqa xanın dövründə Elxani sarayına daxil olmasına və Keyxatu xanın yeməklərindən məsul olduğu bir vəzifəyə gətirib çıxardı. Arqun xan 1288-ci ildə Rəşidəddin kimi həkim olan Sadüdövlə bin Safini vəzir təyin edir. Bu zaman o Rəşidəddinə də divanda vəzifə verilməsini təklif etsə də alim onun bu istəyinə təmkinlə yanaşımış və qəbul etməmişdir.
Ardenlər (departament)
Ardenlər (, val. depårtumint des Årdenes) — Fransanın şimal-şərqində, Belçika sərhədində, Qrand Est bölgəsinin departamentlərindən biri. Ardıcıllıq sayı 8-dir. İnzibati mərkəz Şarlevil Mezyerdir. Əhalisi 291.678 nəfərdir (departamentlər arasında 2010-cu ilin məlumatları üzrə 77-ci yer).
Fəzlullah Rəşidəddin
Həyatı
Rəşidəddin həkimlik peşəsinə təzəcə başlayanda bu sahədə biliklərini artırmaq üçün Yəzd şəhərinə səfər etmiş və özü kimi bir həkim olan Şərəfəddin Əli ilə tanış olmuşdur. Yəzd şəhərinin görkəmli simalarından olan Şərəfəddinlə dostluq edən Rəşidəddin, onun kitabxanasından yararlanma şansı qazanmışdı. Hicri 695-ci ildə (1296) Sədrəddin Əhməd-i Zəncani vəzir təyin olunsa da, məclisdə tezliklə fikir ayrılığı yarandı. Qütbəddin Şirazi və Muinuddin Xorasani Qazan xanın hüzuruna gedərək onlara Zəncaninin dövlətə xəyanət etdiyini bildirdilər. Zəncanini günahkar bilən Qazan xan, onu tutduğu vəzifədən azad edərək, edam etdirdi. Rəşidəddin 697-ci ildə (1298) dövləti Sədəddini Savəci ilə birgə idarə etmək üçün vəzir təyin edildi. Beləliklə, Rəşidəddin Elxailərin siyasi və inzibati həyatında yalnız Qazan xan ona bu tapşırığı verdikdən sonra təsirli ola bildi. Rəşidəddinlə birlikdə on üç il vəzirlik vəzifəsini yerinə yetirən Sadəddin Savəci, Tacəddin Əlişahın idarədə özünə yer tapmasından sonra hakimiyyətdə öz təsirini itirməyə başladı. Dövlət strukturunda köklü dəyişikliklər edən Qazan xan islahatlarının hər mərhələsində fəal iştirak edən Rəşidəddin kəndlilərin həyat səviyyəsinin yüksəldilməsinə, kənd təsərrüfatının yaxşılaşdırılmasına çalışırdı. Bu islahatlar nəticəsində gözlənilən inkişafın əldə olunmasını təmin edilmişdi. Rəşidəddinin anlayışına görə, əkinçiliklə məşğul olan kəndli dövlətə düşən vergini rahatlıqla ödəyə bilsə, heç bir üsyana cəhd etmək ağlına da gəlməzdi. Rəşidəddin dövlətin ilk dövrlərində dağıdılmış ərazilərin, istifadəyə yararsız körpü və su kanallarının bərpası üçün də böyük səylər göstərmiş, tərk edilmiş, yararsız torpaqları işlək vəziyyətə gətirərək insanların bu bölgələrdə məskunlaşmasına şərait yaratmışdır. Kənd təsərrüfatının yaxşılaşdırılması üçün çoxlu səylər göstərən Rəşidəddin botanika mövzusunda yazdığı "Asar-u İhya" adlı əsərində başqa ölkələrdə yetişdirilən bitkilərin də ölkədə yetişdirilməsinin vacibliyini qeyd etmiş və ona gətirilən bitkilərin xüsusiyyətlərini açıqlamışdır.
Ardenlər (departament)
Coğrafiya
Ərazi 5229 km ² əhatə etmişdir. Departamentdə Möz çayı axır.
Tarix
Ardenlər, 1790-ci ilin mart ayında qurulan ilk 83 şöbədən biridir. Arqon meşələrində keçmiş əyalətlərində meydana gəlmişdir.
Fəzlullah Rəşidəddin
Həyatı
Rəşidəddin Qazan xanın həkimi və məsləhətçisi olmaqla yanaşı, həm də onun hər mövzuda danışa biləcəyi ən yaxın dostu idi. Rəşidəddin və oğlu İbrahim birlikdə xanın yeməyinə, onun hazırlanmasına və təqdimatına nəzarət edirdilər. 1300-cü ildə Qazan xanın Suriya yürüşündən sonra Məmlük mənbələri Rəşidəddindən xanın vəziri və həkimi kimi bəhs etmişdilər.
Dövlət xəzinəsinin son vəziyyəti ilə əlaqədar dövlətin gəlir və xərc hesablarını araşdırmaq Əmir Çobana həvalə edilmişdi. Bu araşdırma nəticəsində Əlişahın köməkçilərinin hesablarında açıq aşkar edilsə də, Tacəddin Əlişah özünün xan yanındaki nüfuzundan istifadə edərək bağışlanmasına nail oldu. Xəstəliyi ilə bağlı idarəçilikdən tamamilə uzaq olan Rəşidəddin Əmir Çobanın himayəsinə sığındı, lakin çox keçmədən Tacəddin Əlişah və köməkçilərinin də təsiri ilə Əmir Çoban Rəşidəddini dəstəkləmək fikrindən daşındı. Vəzirlikdən uzaqlaşdırılan Rəşidəddin paytaxt Sultaniyyədən Təbrizə gedərək xəlvətə çəkildi. Rəşidəddinin dövlət işlərindəki təsirinin əhəmiyyətini qısa müddətdə dərk edən Əmir Çoban ondan yenidən idarəçiliyə qayıtmasını xahiş etsə də ilk əvvəl Rəşidəddin onun bu xahişini rədd edir. Səbəb olaraq isə artıq ömrünün son illərini yaşadığını və onu heç bir dövlət vəzifəsinin maraqlandırmadığını bildirir, lakin Əmir Çoban təkidlərinə davam edərək Rəşidəddini razı salmağa nail oldu. Onun yenidən dövlət idarəçiliyinə qayıtmasını Tacəddin Əlişah və köməkçiləri birmənalı qarşlamadı. Çox keçmədən onlar Rəşidəddini Olcaytu xanı zəhərlməkdə günahlandırdı. Şayiələrə inanan Əbu Səid Rəşidəddindən sorğu-sual olunmasını xahiş etdi. Əksəriyyəti Əlisaha sadiq olan insanların müdaxiləsi və Olcaytunun həkimi Cəlaləddin bin Harranın Rəşidəddin əleyhinə verdiyi ifadə ilə o günahkar bilindi və 718-ci ildə (1318) oğlu İbrahimlə birlikdə edam edildi. Rəşidəddinin cəsədi edamından sonra onun yəhudi köklərinə vurğu edilərək Təbriz küçələrində gəzdirilir. Ona qarşı başladılan bu rəftar ölümündən sonrakı illərdə davam etdirilir. Hətta Əmir Teymurun oğlu Miranşah Rəşidəddinin cəsədini Təbrizdəki məzarından çıxarılaraq yəhudi qəbiristanlığına basdırılmasını əmr edir.
Fəzlullah Rəşidəddinin və oğullarının danışıq dili türk dili idi. O, monqol dilini də mükəmməl bilmişdir. Əsərləri müasir dövrə ərəb və fars dilində çatsa da, türk və monqol dillərində yazmağı da bilmiş, türk adət və ənənələrini mənimsəmişdir. Hər iki oğlu türklər tərəfindən fəzilət və əxlaqları, Elxani qanun və nizamlarını bildiklərini görə mədh edilib sevilmişdir. Rəşidəddin və oğlu Qiyasəddinin qızları türk dilində "xatun" ləqəbi daşımış, Rəşidəddinin nəvələrindən biri Artuq adlandırılmışdır.
Elmi və mədəni fəaliyyəti
Fəzlullah Rəşidəddinin təhsilin inkişafındakı xidmətlərini iki istiqamətə ayırmaq mümkündür: 1. Alimin təsis etdiyi mədrəsələrin təhsilin inkişafında rolu; 2. Onun əsərlərindən dərslik kimi istifadə olunması və o dövr üçün bunun əhəmiyyəti.
Əsərləri
Tansuqnamə. 1938-ci ildə Süheyl Ünver Tansuqnamə-i İlhani dər Fünun-i Ulum-i Xita əsərini tapır. Vank Şu-ho adlı çinli alim tərəfindən qələmə alınan əsər Rəşidəddinin təşviqi ilə Çincədən fars dilinə tərcümə edilmişdir. Rəşidəddin tərəfindən yazılmış əsərin giriş hissəsi və birinci hissəsi bəzi əskikliklərə günümüzə qədər gəlib çatmışdır. Əsər Süleymaniyyə Kitabxanası Ayasofya Kolleksiyası 3596-da qorunur.
Əsər-ü ihya. Əsər əkinçilik, ölçü vahidləri, təqvimlər, geologiya, yenidənqurma fəaliyyətləri və gəmiçilik haqqında yazılmışdır. Kitab İrəc Əfşar və Məniçöhr Sutudə tərəfindən Tehranda nəşr edilmişdir.
Əsilə və əcvibə. Rəşidəddin bu əsərində dünyanın müxtəlif yerlərindən göndərilən suallara cavab verir. Bu əsər hal-hazırda Süleymaniyyə Kitabxanasının Ayasofya kolleksiyasında 2180 nömrəsi ilə saxlanılmaqdadır. Əsərin dili farscadır.
Kitabüs Sultaniyyə və ya Ər-risalət əs-Sultaniyyə. Əsər Rəşidəddin və Olcaytu xanın müzakirə etdiyi müxtəlif məsələlərdən ibarətdir. Əsərin ərəb nüsxəsi Süleymaniyyə Kitabxanası Turhan Sultan toplusu 325 nömrə qeydiyyatdadır və kitabxana kataloqunda "Risale-i Sultaniyyə" adı ilə qeyd edilmişdir. Fəvaid-i Sultaniyyənin farsca nüsxəsi Süleymaniyyə Kitabxanasının Nuruosmaniyyə kolleksiyasında "ər-Risaletü sultaniyye fil-meratibin-nebeviyyə" adı ilə 3415 nömrə ilə saxlanılır.
Bəyan ül – həqaiq. Əsərin ümumi mövzusu İslam kəlamı, fəlsəfəsi, təbabəti və təbiət elmləridir. İyirmi risalədən ibarət olan əsər Süleymaniyyə Kılıç Əli Paşa Kitabxanasının 834 nömrəli qeydiyyatındadır.
Vəqfnamə-i Rəb-i Rəşidi Rəşidəddin tərəfindən yazılmış müfəssəl cədvəldən, alimin Tehran yaxınlığında qurduğu Rəb-i Rəşidinin qaydalarından və orada həyata keçiriləcək fəaliyyətlərdən ibarətdir. 1309-cu ildə qələmə alınan vəqfnamədə kompleksin çörəklə təmin edilməsindən tutmuş işçilərin maaşlarına qədər ətraflı məlumatlar vardır. Bundan başqa o vəqfnamədə kompleksdə yaşayan qulların mənsub olduqları ölkə və milliyətə əsasən siyahısını da vermişdir.
Şüab-i Pəncganə. Bəzi tədqiqatçıların fikrincə, "Cami-ət-Təvarix"in bir hissəsindən ibarət olan əsərdə monqol, türk, ərəb və ibrani hökmdarlarının şəcərəsi yer alır. Bu əsər Topqapı Saray Muzeyi, III. Əhməd Kitabxanası 2937-də saxlanılır.
Faidə-i ziyarət. Əsər İrəc Əfşar tərəfindən 1978-ci ildə Tehranda nəşr etdirilmişdir.
Kitab-ı Siyasəti Tədbir-i Mülk-i Hitaiyan və Suvarü-l əkalim əsərləri günümüzə qədər gəlib çatmamışdır.
Alimin tarix sahəsində yazdığı Cami-ət-təvarix ilk məlum dünya tarixi kitabı qəbul edilir. Rəşidəddin Fəzlullahın bəzi əsərləri müxtəlif risalələrdən ibarət məcmuə şəklində idi. Müxtəlif mövzularda yazdığı risalələrdən ibarət əsərlərindən biri olan "Məcmua-i Rəşidiyyə" müəllifin özü tərəfindən bir araya gətirilərək təsnif edilən dörd kitabdan ibarətdir. Cami-ət-təvarix adlı əsərini tamamladıqdan sonra Quran elmləri sahəsində bəzi ifadə və sözləri izah etmək üçün Olcaytunun (1304–1316) təşviqi ilə tərtib etdiyini özü bildirmişdir.
Tovzihat. Məcmua-i Rəşidiyyənin birinci kitabıdır. Tovzihatın giriş hissəsi "''Kitab əl-Tovzihatı Rəşidi" adlanır. Burada'' Məcmuanın dörd kitabdan ibarət olduğunu bildirdikdən sonra, hər kitabın əvvəlində kitabdakı risalələr, risalələrin mövzuları, hansı suallara cavab verdikləri "faidə" başlığı ilə risalədə qeyd olunur. Bu hissə 49 səhifədən ibarətdir. Tovzihat dini və fəlsəfi mövzularda on doqquz risalədən ibarətdir. Süleymaniyyə Kitabxanasında, Kılıç Əli Paşa kolleksiyasında 835-də saxlanılan bu nüsxə 404–460-cı səhifələr arasında yerləşir. Kitabxanadakı kataloqda bu əsərin müəllifi səhvən Cəmaləddin Məhəmməd kimi qeyd olunmuşdur. Başqa bir nüsxə Nuriosmaniye toplusunun 3415-ci nömrəsində saxlanılır. Əsərin Süleymaniyyə Kitabxanası, Fatih Kolleksiyasında da bir nüsxəsi mövcuddur.
Miftəhüt təfasir. Məcmuənin ikinci kitabıdır. Əsər Quran təfsirinə giriş mahiyyəti daşıyır vı xeyir, şər, qədər-qismət, tənasüh kimi məsələlərdən bəhs edən 8 risalədən ibarətdir. Günümüzdə Süleymaniyyə kitabxanası Şəhid Əli Paşa kolleksiyasında 304 nömrədə saxlanılır.
Məcmua-i Rəşidiyyənin 4-cü kitabı Lətaif-həqaiq müxtəlif mövzularda yazılmış 14 risalədən ibarətdir. Rəşidəddin kitabın əvvəlində "içindəkilər" bölməsindən sonra kitabdakı hər risalənin mahiyyətini izah edən "Faidələr" bölməsinə yer vermişdir. Bu bölmə 90 səhifədən ibarətdir.
Rəb-i Rəşidi
Rəşidəddinin həyatına nəzər saldıqda onun nəinki yaxşı vəzir olduğunu, həm də dövründə dövlətin müxtəlif şəhərlərdə tikinti işləri aparmasına yol açdığını söyləmək mümkündür. Əslində Qazan xan dövründə abadlıq sahəsində ictimai fəaliyyətlər aparılaraq, Elxanilər dövlətində yeni yaşayış məntəqələri salınmağa cəhd edilmişdi. Onlardan biri Təbriz divarları içərisində Vəliyankûhun olduğu yerdə Rəşidəddin tərəfindən əsası qoyulmuş və 700-cü ildə tikilmiş Rəb-i Rəşidi kompleksidir. Rəşidəddinin öz adını verdiyi bu şəhərcikdə bir qrup yüksək təhsilli insan hədis və Quran elmləriylə o cümlədən onların tədrisi ilə məşğul idi. Kitabların gün keçdikcə yox olma təhlükəsini nəzərə alan alim burada həm öz kitablarını həm də dövrün böyük əhəmiyyətə malik kitablarının ərəb, fars, Moğol dillərinə tərcümə edilərək çoxaldılmasını əmr etmişdi. Bundan başqa Rəbi Rəşidi kitabxanasında Rəşidəddinin öz kitablarından ibarət Cami- ət- təsanifir- Rəşidi adlı məcmuə də varidi.
Kompleksdə 300-dən artıq insan çalışırdı. Bunlardan 100-ü xidmət sahəsində fəaliyyət göstərirdi. Rəb-i Rəşidi də türbələrin açalarını daşıyanlar, məsciddə çalışan imam, müəzzin və müdərrislər digərlərindən daha çox maaş alırdılar.
Rəşiddəddinin 1309-cu ildə qələmə aldığı vəqfnamədə kompleksin çörəklə təmin edilməsindən tutmuş işçilərin maaşlarına qədər ətraflı məlumatlar vardır. Bundan başqa o vəqfnamədə kompleksdə yaşayan qulların mənsub olduqları ölkə və milliyətə əsasən siyahısını da vermişdir. Bu siyahıya əsasən kompleksdə 220 kişi qul yaşayırdı. Bunlardan 20-si türk qalanları isə erməni, gürcü, rus, Anadolu və Qəzvindən gətirilmiş qullar idi.
Təəsüf ki, günümüzdə heç bir qalığı qalmayan bu kompleksin daxilində üləma qrupu yaşayırdı ki, onların əsas fəaliyyəti kitabların cildlənərək çoxaldılması idi. Yaxın dövrlərdə yaşamış alim Birgit Hofman bir məqaləsində Rəşidəddinin məktublarına əsaslanaraq kompleksdə 100-lərlə alimin, 1000-lərlə tələbənin yaşadığını yazmışdır, amma günümüzə qədər gəlib çatmış Vəqfnamə məlumatlarına əsasən burada 24 hafizin, 10 din adamının, 3 tibb işçisi və 2 həkimlə birlikdə 25 tələbənin yaşadığını söyləmək olar.
Rabaz-i Rəşidi. Bura Rəb-i Rəşidiyə bitişik formada inşa edilən, anbar və zirzəmilərin yerləşdiyi, o cümlədən qəyyumların, müşriflərin, gözətçi və açarçıların eləcə də türk əsilli ailə və uşaqların yaşadığı evlərdən ibarət böyük yaşayış məskəni idi.
Şəhristan-i Rəşidi. Bura Rəb-i Rəşidinin yaxınlığında yerləşən böyük məhəllə və onu tamamlayan iqtisadi, sosial binaların toplusundan ibarət idi. Kompleksdə işləyən evli məmurların əhəmiyyətli bir hissəsi ailələri ilə birlikdə burada Salihiyyə məhəlləsində yaşayırdı. Bunlardan başqa burada kasıblar üçün evlər (darül məskən), yeməkxana, müxtəlif taxıl anbarları, məscid (Məscid-i Cami-yi Şəhristan) , bazar, zərbxana və böyük bir bağ yerləşirdi. Salihiyyə məhəlləsi bir küçə qapısı vasitəsilə Rəb-i Rəşidiyə bir digər qapı vasitəsilə isə Bazar, Darvazay-i Sorhaba (Təbriz şəhər qapısına) birləşirdi.
Rəb-i Rəşidi. Kompkesin ən həyati və əsas ünsürləri burada yerləşirdi. Rəb-i Rəşidi ayrılıqda daxilində bir sıra təhsil, mədəniyyət, ibadət və sağlamlıq mərkəzlərinin yerləşdiyi böyük bir kompkesidi. Buradakı binalar keçidlər və dəhlizlər vasitəsilə bir birinə bağlanırdı və gecələr məşəllər, lampalarla işıqlandırılırdı. İmarətlərin yaxınlığında isə Rəşid-i abad bağı yerləşirdi. Bu bağ su kanalları vasitəsilə sulanırdı.
Digərləri
Rəşidəddin Təbriz yaxınlığında qurduğu Rəb-i Rəşididən başqa Həmədan, Sultaniyyə və Yezddə dini və ictimai vəqflər qurmuş, eyni zamanda Qazan xan tərəfindən qurulan Şənbi Qazan adlı vəqfin müdiri vəzifəsində çalışmışdı. Rəşiəddin tərəfindən Yəzddə inşa edilən binalar arasında mədrəsə və xanəgah var. O həmçinin mədrəsənin düz yanında Bazar-ı Kağızyan (بازار کاغذیان) adlı bazarı və Mədrəsə-yi Verdanruzla (مدرسۀ وردانروز) üzbəüz başqa bir karvansara tikdirmişdir.
Dediyimiz kimi vəzirlikllə yanaşı yenidən qurma fəaliyyəti ilə də məşğul olan alim Cənubi Azərbaycanın Sultaniyyə şəhərində bir məhəllə saldırmışdır. Bundan başqa Malatya yaxınlığındakı Nehr-i mistəcidde-i Qazani adlı kanalın ətrafında və Anadoluda vali oğlu Cəlaləddinin rəhbərliyi ilə Mahmudabad, Yuxarı və Aşağı Mahmudiyə, Qazanabad, Sultanabad, Mübarəkabad, Sahabad kimi təxminən 26 kənd tikdirmişdir. Mardin Cizrədə açılan kanal üzərində 14 kənd quran Rəşidəddin, buranın ətrafına türkmən boylarını yerləşdirilməsini tapşırmışdı.
O, həmçinin suvarma kanallarının təmiri, yeni çəki və həcm ölçülərinin tətbiqi, yerli və xarici tacirlərin qorunması və buna uyğun olaraq ticarətin canlandırılması, rəsədxanaların bərpası, bərbad vəziyyətdə olan karvansaraların təmiri və s.kimi bir çox fəaliyyətlə məşğul olmuşdur.
Cəmi ət-Təvarix
Fəzlullah Rəşidəddinin yaradıcılığında mühüm yer tutan "Tarixlər toplusu" ("Came ət-təvarix") kitabı XIII–XIV əsrlərdə müsəlman Şərqində, xüsusilə Azərbaycanda baş verən tarixi hadisələri, ictimai-siyasi mühiti əks etdirir. Fars dilində yazılmış "Came ət-təvarix" kitabı A. K. Arends tərəfindən rus dilinə tərcümə edilmiş və həmin tərcümə 1957-ci ildə çapdan çıxmışdır.
"Came ət-təvarix" kitabının Azərbaycana, xüsusilə dövlət və hüquqa aid hissələri Mirafərin Seyidov tərəfindən fars dilindən Azərbaycan dilinə tərcümə edilmiş, "Elxanilər dövləti və hüquqi məsələlərə aid ilk qaynaq" adlı kitabda nəşr edilmişdir.
Ailəsi
Qızları:
Pambıqçının vüqarı (film, 1975)
Məzmun
Film məşhur pambıq ustası, Jdanov (indiki Beyləqan) rayonundakı Lenin adına sovxozda çalışan Sərdar İmrəliyevə və onun briqadasına həsr olunmuşdur.
Mikania turbaricola
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Krayniy adası
Təsviri
Şimal-qərbdən cənub-şərqə doğru uzanır. Uzunluğu 1,3 km, eni isə 300 metr təşkil edir. Adanın maksimal hündürlüyü 11 metrdir. Adada çay və göl yoxdur.
Lima Universiteti
Lima Universiteti (Universidad de Lima) — Perunun paytaxtı Lima şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi.
Tarixi
Universitetin əsası 25 aprel 1962-ci ildə qoyulmuşdur.
Malpelo adası
thumb|left|200px|Adanın xəritəsi Malpelo adası — Sakit okeanın şərq hissəində, Cənubi Amerika sahilində yerləşən Buenaventura körfəzindən 500 km aralıda yerləşən ada. İnzibati cəhətdən Kolumbiyanın Valye Del Kauka departamentiinə daxildir. Sahəsi 0,35 km²-dir.
12 iyul 2006-cı ildə Malpelo adası ətrafında yerləşən 857 150 ha ərazi ilə birlikdə UNESCO Ümumdünya irsi siyahısına daxildir. Sakit okeanın şərqində balıqçılıq üçün qadağan olunmuş geniş bir tropik ərazidir.
Coğrafiyası
thumb|right|250px|Sula granti Ada öz növbəsində bir iri qaya parçasıdır. Maksimal hündürlüyü 376 metrdir (Mona dağı ). Adanın hündürlüyü 1850 m, eni 600 metrdir. Kiçik qayalıqlarla əhatələnmişdir. Qorunma ərazisi 9,656 km radiusunda ərazini əhatə edir.
Ətraf sularında Carcharhínus falcifórmis, Chlamydoselachus anguineus, Balina köpəkbalığı və Sphyrnidae kimi canlıları görmək mümkündür. Bu isə adanı dayuvinq həvəskarlarını özünə cəlb edir.
Əsasən vulkanik suxurlardan ibarətdir. Bitki örtüyü yosunlar, şibyə və mamırlardan ibarətdir. Burada kol bitkiləridə nadir deyil.
Ağbulaq-Mirzəbəy (Kürdüstan)
Ağbulaq-Mirzəbəy - İranın Kürdüstan ostanında kənd. .
Coğrafi yerləşməsi
Bicar şəhristanının Mərkəzi bölgəsinin Kərani kəndistanında, Həsənabad-Sukənd qəsəbəsindən 24 km cənub-şərqdədir.
Şin (kompüter)
right|250px|thumb|Kompüter şini — [[PCI Express]]
Nou-hau
Nou-hau ( — bilirəm necə) və ya istehsalat sirri — 1)hələ ümumi istifadə obyektinə çevrilməmiş, yenilik olan biliklər, elmi-texniki, istehsal, texnoloji, idarəetmə, maliyyə-iqtisad, kommersiya səciyyəli məlumatlar, həmçinin onlardan istifadə; 2)texniki məsələni, yaxud digər məsələni, həll etmək üçün texniki biliklər, kommersiya, idarəetmə, reklam sahəsində əməli təcrübə, istehsal sirləri.
Şin (kompüter)
Kompüter şini və ya sistem şini ((giriş/çıxış şini) ~ en. input/output bus ~ ru. шина ввода-вывода ~ tr. giriş/çıkış veri yolu) prosessorla yaddaş arasında və ya giriş-çıxış qurğularının kontrollerləri (idarə sxemləri) arasında verilənlərin və idarə siqnallarının ötürülməsini təmin edən naqillər yığımından ibarətdir. kompüterin bütün hissələri bir-biri ilə sistem şini vasitəsilə birləşmişdir. Şin kompüter arxitekturasında kompüter elementləri arasında informasiya ötürən alt sistemdir. Şinlər onlara qurğu qoşmaq üçün müvafiq slotlara malik olur. Qurğuda şinləri 3 tərkib hissəyə bölmək olar – ünvan şini, verilənlər şini və əmrlər şini.
Nou-hau
Ümumi məlumat
Onlar alınıb-satıla bilər və rəqib üzərində üstünlük əldə etməyə imkan verir. Bu müəyyən informasiya, düsturlar, sxemlər, fəaliyyət alətləridir. Bəzi ölkələrdə bura pate ntlər və üstünlük əldə etməyə imkan verən informasiya da daxildir.
Tətbiq praktikası
Müəllif əvvəlcə patent alır, nou-hau paketi əldə edir və müvafiq hüquqi sığorta ilə təmin edilir. Nou-hau və nou-nou eyni anlayışlardır.
Şin (kompüter)
Ünvan şini – ünvan mübadiləsi üçündür (məsələn: mərkəzi prosessor operativ yaddaşdan hər hansı məlumatı oxumaq istəyirsə onda mərkəzi prosessora uyğun ünvan göndərilir). Ünvan şininin mərtəbəsi ünvanlandırıla bilən ünvanlar fəzasının ölçüsünü müəyyən edir. Ünvan şini 32 mərtəbəlidirsə onda ünvanlandırıla bilən xanaların sayı 2^32 olar.
Azərbaycan fəlsəfəsi
Azərbaycan fəlsəfəsi — tarixən Azərbaycanda və ölkə xaricində yaşayan azərbaycanlıların fəlsəfi irsinin təşəkkül və təkamülünü əhatə edir.
Orta əsrlər
XIV əsrin əvvəllərindən XIX əsrin II yarısına qədər Azərbaycan ədəbiyyatında mövcud olan mövzular ya lirika, ya da mistik-fəlsəfi mövzu da hesab edilə bilər. Azərbaycan ədəbiyyatındakı şiə mövzusu ilkin dövrlərdə mistik-fəlsəfi istiqamətli idi, müxtəlif şiə təriqətləri və sufi birliklərinin geniş mövzu dağarcığından bəhrələnirdi.
Şin (kompüter)
Əmrlər şini – 2 qurğu arasında əlaqənin tipini müəyyən etmək üçündür (məsələn: yaz, oxu).
Azərbaycan fəlsəfəsi
Orta əsrlər
XV əsrin sonu və XVI əsrin əvvəllərində yaşamış Azərbaycan şairi Həbibinin şeirlərində hürufiliklə bağlı məzmunlar öz yerini tapmışdır. O, aydın və canlı metaforalarla məhəbbət və sufilik mövzularında fəlsəfi şeirlər yazmışdır.
Şin (kompüter)
İndiki kompüter şinlərinin paralel və ardıcıl birləşmə, eləcədə paralel(ing. multidrop) və zəngirvari(ing. daisy chain) topologiyaları vardır.
Azərbaycan fəlsəfəsi
Orta əsrlər
XVI əsrin əvvəllərində Səfəvilər imperiyasının qurulması və XVII əsrin əvvəllərində Şah I Abbasın qısamüddətli Osmanlı hakimiyyətindən sonra Şirvan və İran Azərbaycanını geri alması nəticəsində sünni fars, azərbaycanlı və kürd elm adamları Osmanlı imperiyasına köçmüşdür. Bu hadisə Osmanlı imperiyasında fəlsəfi elmlərə marağın artmasına gətirib çıxartmışdır. Səfəvilər imperiyasından qaçan bu alimlər özləri ilə Osmanlı imperiyasına məntiqi elmlər sahəsində yeni elmi əsərlər gətirdilər və bacarıqlı müəllimlər kimi şöhrət qazandılar.
Şin (kompüter)
Şinlərin təsviri
Şinlər paralel(verilənlər ayrı – ayrı kanallarla sözlərlə ötürülür) və ardıcıl (verilənlər bitlərlə ötürülür) olur.
Azərbaycan fəlsəfəsi
Orta əsrlər
Şəmsəddin Səmərqəndinin "Əl-Risalə fi ədəb əl-baht" əsəri Osmanlı imperiyasında Məsud Şirvaninin (?-1499) şərhi ilə birlikdə tədqiq edilirdi. Dövrünün məşhur alimi Məmməd Əmin Sadruddin Şirvanizadənin (?-1627) əsərlərindən biri Məmməd Fərnarinin Əsirəddin Əbhərinin "İsaquci"sinin şərhinə həsr edilmiş traktatı idi. Bu traktat XIX əsrdə hələ də Osmanlı çevrələrində tədqiq edilirdi. Məmməd Əminin nəvəsi olan Məmməd Sadıq Sadruddin Şirvanizadə (?-1708) isə məntiq sahəsində ən azı bir əsər yazmışdır.
Şin (kompüter)
Şinlərin təsviri
Kompüterlərdə daxili və xarici şinlər mövcuddur. Daxili şinlər kompüterin daxili komponentlərini (operativ yaddaş, HDD, VGA və s.) ana plataya birləşdirilməsi üçün istifadə olunur. Belə şinləri lokal şinlərdə adlandırırlar, çünki lokal qurğuların qoşulması üçün istifadə olunur. Xarici şinlər isə periferiya qurğularının ana plataya birləşdirilməsi üçündür.
Şəbəkə birləşməsi olan Enthernet, adətən şin adlandırılır, ancaq burda konseptual fərq var.
Azərbaycan fəlsəfəsi
XIX əsr
thumb|200px|right|[[Mirzə Fətəli Axundovun "Kəmalüddövlə məktubları" (1865)]]
Şin (kompüter)
1-ci nəsil
İlk kompüter şinləri bir qrup naqillərdən ibarət idi ki, buda xarici yaddaşı və periferiya qurğularını kompüterə birləşdirirdi. Demək olar ki, həmişə yaddaş və periferiya üçün sürətləri və ötürücü qabiliyyəti fərqli olan şinlərdən istifadə olunurdu.
Azərbaycan fəlsəfəsi
XIX əsr
XIX əsrdə Azərbaycanın Rusiyanın tərkibinə qatılması ilə ölkənin qərbləşməsini istəyən maarifpərvərlik ideologiyası yarandı. Maarifpərvərlər ölkənin Avropadan geri qalmasını və dini cəhalətpərəstliyi tənqid edirdi.
Şin (kompüter)
1-ci nəsil
DEC firmasının irəli sürdüyü fikir o idi ki, mikrokompüterlərdə yaddaş qurğusu və periferiya üçün ümumi şindən istifadə etmək. O vaxtlar bu çox ciddi addım idi, və hamı onları birmənalı qarşılamadı.
Azərbaycan fəlsəfəsi
XIX əsr
Azərbaycan alimi Abbasqulu ağa Bakıxanov insanın elm və öyrənmə yolu ilə geridə qalmaqdan qurtulacağını fikirləşsə də, elm və din arasında harmoniyaya inanırdı. O, "Əxlaqın tərbiyələnməsi" əsərində İslam təlimlərindən bəhs edir və onları Yunan fəlsəfəsi və Qərb dəyərləri ilə müqayisə edirdi. Bakıxanovun "Nəsihətlər kitabı" əsəri mesaj baxımından Qaraxanlılar dövrünə aid "Qutadqu-bilik" əsəri ilə bir çox oxşarlıq daşıyır.
Şin (kompüter)
1-ci nəsil
1980-ci illərdə İBM PC tipli kompüterlərdə vahid şindən istifadə olunurdu. Səbəbi o dövrün kompüterlərində olan müxtəlif qurğuların sürətinin yaxın olmasıdır. Bu şinin universal kompüter üçün yeganə çatışmaz tərəfi vardı – şinə qoşulmuş bütün avadanlıq informasiyanı yeganə sürətdə verə bilərdi. Prosessorun sürətinin artırılması yaxşı fikir olmurdu, çünki digər qurğularda sürətinin artırılmasını tələb edirdi. Buda çox vaxt çox sürətli prosessorların zəif, tam gücünə işləməməsinə səbəb olurdu. Digər problem isə onda idi ki, şin üzrə hər hansı operasiyanın yerinə yetirilməsi üçün prosessor lazım idi və prosessor digər proseslər üzərində işlədikdə şin boş qalırdı.
Azərbaycan fəlsəfəsi
XIX əsr
Mirzə Fətəli Axundov öz fəlsəfi fikirlərini "Kəmalüddövlə məktubları", "Mollayi-Ruminin və onun təsnifinin babında", "Həkimi-ingilis Yuma cavab", "Yek kəlmə haqqında" kimi əsərlərində bəyan edirdi. O, "Kəmalüddövlə məktubları" əsərində İslamın əsaslarını, despotik feodal dövləti, İranda hökm sürən aristokratik təbəqəni tənqid edirdi. XIX əsrdə Azərbaycanda ictimai və fəlsəfi fikrində İslam ideoloqu Cəmaləddin Əfqaninin irsi önəmli rol oynamışdır.
Şin (kompüter)
1-ci nəsil
Bu problemin həlli 2-ci nəsil şinlərlə öz həllini tapdı.
Azərbaycan fəlsəfəsi
Müasir dövr
1918–1920-ci illərdə mövcud olmuş Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin fəlsəfəsinin yaradıcılarından biri olan Əli bəy Hüseynzadə "Milli Azərbaycan", "İslam bölgəsi miqyasında intibah" və "Turan" konsepsiyalarına görə təqiblərə məruz qalmışdır. O, türk xalqlarının inkişafında Şərq və Qərb mədəniyyətinin sintezini vacib hesab edir, türkçülüyün, islamçılığın və avropalaşmanın labüdlüyünü irəli sürürdü. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin qurucularından olan Məhəmməd Əmin Rəsulzadə milli müstəqil Azərbaycan ideyası və dövlət konsepsiyasının banilərindən biridir.
Şin (kompüter)
2-ci nəsil
2-ci nəsil NuBus kompüter şinləri bir çox problemi həll edirdi. Bu şinlər kompüteri 2 hissəyə bölürdü mərkəzi prosessor və yaddaş qurğusu bir, digər qurğuları isə 2-ci hissəyə. Hissələr arasında şin kontrolleri(bus controller) istifadə olunurdu. Bu həll prosessorun sürətini artirmağa kömək oldu. Eləcədə şini artıq prosessor idarə etmirdi. Kontrollerin köməyi ilə qurğular bir-biri ilə prosessorun müdaxiləsi olmadan əlaqə qura bilərdilər. Şinin sürət problemi də onun mərtəbəliyinin 8 bitlikdən 16–32 bitliyə qaldırmaqnan düzəldi. Eləcədə yeni qurğuların qoşulması üçün artıq proqram təminatıda ortaya gədi (Plug-n-play).
Azərbaycan fəlsəfəsi
Müasir dövr
1920-ci ildə Azərbaycanın Qırmızı Ordu tərəfindən işğalından sonra marksizmin tədqiqinin və tədrisinin aparıldığı dialektik və tarixi materializm kafedrası açıldı. Bu dövrdə fəlsəfənin Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının himayəsində institualizasiyası baş verdi, Qərb fəlsəfəsinə aid əsərlərin azərbaycan dilinə tərcüməsi və Azərbaycan fəlsəfəsinin tədqiqi və sistemləşdirilməsi təmin edildi və Rene Dekart, Benedikt Spinoza, Tomas Hobbs, Con Lokk və Georq Vilhelm Fridrix Hegelin fəlsəfi görüşləri tədqiq edildi. Əddin Şakirzadənin Qədim Yunanıstan filosofu Epikürə həsr edilmiş əsəri məşhur idi. Bu dövrdə Azərbaycanın İmadəddin Nəsimi, Məhəmməd Füzuli kimi görkəmli mütəfəkkirlərinin fəlsəfi görüşləri ilə bağlı tədqiqatlar aparıldı. SSRİ-in son dövlərində paniranizmlə rəqabət aparan türkçülük ideologiyası populyarlıq qazandı. Bundan başqa Zakir Məmmədovun (1936–2008) Azərbaycan fəlsəfəsinin sistemləşdirilməsi və tədqiq edilməsində böyük rolu olmuşdur.
Şin (kompüter)
2-ci nəsil
2004-cü ildə AGP-nın da sürəti lazımi qədər olmadığından AGP PCİ Express(3-cü nəsil) şinləri ilə əvəz olundu.
Çoxalan sayda xarici qurğular artıq öz şinlərini tələb edirdilər buna görədə 1990-cı illərdən tədbirlər görülmüşdür. Kompüterlərdə bir çox giriş slotları vardı. Ancaq bu problemi də həll edən və slotları boş qoyan SCSİ və İDE şinləri oldu. İndiki dövrün tipik hesablayıcı maşınları 5 növ şin dəstəkləyir.
Typhlodromus philippinensis
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Şin (kompüter)
2-ci nəsil
Şinləri 2 yerə bölürlər daxili (local bus) və xarici (external bus). Birincilər daxili qurğuların qoşulması üçündür (video-adapterlər, səs kartları, HDD), digərləri isə xarici qurğular üçün (printer, skaner, Mouse,…). İDE şini xarici şin kimi nəzərdə tutulsa da yalnız kompüterin daxilinə işlənir.
3-cü nəsil
3-cü nəsil şinlər(PCİ Express) həm sürətli (VGA, MP üçün) həm də zəif sürətli(periferiya üçün) qurğularla eyni zamanda işləməyə imkan yaradır.
Yeni PCİ şinləri fiziki qoşulma tərəfdən də artıq çox mükəmməlləşdirilmişlər, artıq onlar həm daxili həm də xarici şin kimi istifadə oluna bilər (Məsəl üçün: kompüterlərin birləşməsində). Ancaq buda öz problemlərini yaradır və elə proqram təminatı ilə də öz həllini tapır. Ümumilikdə 3-cü nəsil şinlər daha çox kompüter şəbəkələrinə oxaşayırlar. Artıq 1 şindən bir-neçə qurğu eynizamanda istifadə edə bilər.
İndiki inteqral sxemlər əvvəlkilər üzərində qurulur. Şinlər var ki (Wilshbone) inteqral sxem hissələrinin daha tez inteqrasiyasına komək edir.
Paralel şinlər
· ASUS Media Bus, bəzi ASUS ana platalarında istifadə edilmişdir.
· CAMAC (instrumentation systems)
· Extended ISA və ya EISA
· Industry Standard Architecture və ya ISA
· Low Pin Count və ya LPC
· MicroChannel və ya MCA
· MBus
· Multibus
· NuBus və ya IEEE 1196
· OPTi local bus, Intel 80486-də istifadədə idi.
· S-100 bus или IEEE 696, Altair və digər mikrokompüterlərində istifadə olunmuş.
· SBus или IEEE 1496
· VESA Local Bus və ya VLB və ya VL-busVMEbus, VERSAmodule Eurocard bus
· STD Bus 8 və ya 16 bitlik mikroprosessorlu sistemlər üçün.
· Unibus
· Q-Bus
Ardıcıl şinlər
• 1-Wire
• HyperTransport
• I²C
• PCI Express və ya PCIe
• Serial Peripheral Interface Bus или шина SPI
• USB, Universal Serial Bus
• FireWire, i. Link, IEEE 1394
• Direct Media Interface (DMI)
• Intel QuickPath Interconnect və ya QuickPath (QPI)
• SATA/SAS
Alo, bu mənəm (film, 2013)
Alo, bu mənəm filmi rejissor Nonna Müzəffərova tərəfindən 2013-cü ildə ekranlaşdırılmışdır. Film "Debüt" studiyası nda istehsal edilmişdir. Filmdə rolları Sonaxanım Mikayılova, Abbas Qəhrəmanov, Mətanət Abbaslı və Rafiz Mehdizadə ifa edirlər. Filmdə hadisələr “qazdığı quyuya” düşən soyğunçu ətrafında cərəyan edir.
Məzmun
Filmdə hadisələr “qazdığı quyuya” düşən soyğunçu ətrafında cərəyan edir.
Boş bir evə oğru girir. İşini bitirib evdən çıxmağa macal tapmamış evin sakinləri bir-bir gəlib çıxır. Müəmmalı telefon zəngləri isə hadisələrin axarını dəyişir.
Filmin üzərində işləyənlər
Ssenarist: Yelena Andreyeva Rejissor: Nonna Müzəffərova Operator: Əli Sultanov Rəssam: Rövşən Mehdiyev
Rollarda
Sonaxanım Mikayılova — kişi Abbas Qəhrəmanov — qadın Mətanət Abbaslı — qız Rafiz Mehdizadə — oğru
Vəhsudan ibn Məhəmməd
Vəhsudan ibn Məhəmməd — Salarilər sülaləsindən Deyləm hökmdarı.
Hakimiyyəti
İlkin həyatı haqqında məlumat yoxdur. Hakimiyyətə atası 941-ci ildə Məhəmməd ibn Müsafiri devirərək gəlmişdir. Hakimiyyət dövrü boyunca qardaşı Mərzbanla əlaqələri yaxşı olmuş, ona döyüşlərdə kömək göstərmişdir. 957-ci ildə Mərzbanın ölümündən sonra onun oğulları ilə müharibə aparmışdır.
Azərbaycanın işğalı
957-ci ildə Mərzbanın ölümündən sonra Azərbaycana gələn Vəhsudan qala əmirlərinin ona tabe olmadığını gördü. Mərzbanın oğlu Cüstan özünü hökmdar elan etmişdi və Vəhsudanın hakimiyyətini tanımırdı. Azərbaycanı tərk etməyə məcbur qalan Vəhsudan Mərzbanın oğullarının birini Azərbaycan, digərini Arran hakimi kimi tanıyaraq Tarıma qayıtdı. 960-cı ildə Cüstan və Nasir Vəhsudana qonaq gələrkən Vəhsudan onları qəflətən həbs etdirərək öz oğlu İsmaili Azərbaycana göndərdi. Mərzbanın digər oğlu, Arran hakimi İbrahim isə buna cavab olaraq İsmailə qarşı yürüşə keçərək Vəhsudanın digər qardaşları və anasını edam etdirməsinə səbəb oldu. İbrahim İsmailə qarşı gələ bilmədi və Arrana qayıtdı.