cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
For My Pain…
Fallen (2001—2006)
Bir neçə ildən sonra layihə yenidən hazırlanmağa başlandı. Bu dəfə üzvlərin daha çox vaxtları var idi. Qrupa iki yeni üzv, Oli-Pekka Tyorryo (Eternal Tears of Sorrow-dan gitara çalan) və Yuxa Kyulmyanen (Reflexion qrupundan vokalist) qoşuldu, və qrup 2001-ci ildə öz debüt albomunun yazısına başladı. Daha sonra qrup 2003-cü ildə “Fallen” adlı debüt albomunu və 2004-cü ildə "Killing Romance" adlı sinqlı buraxdı. Bu albom və sinqllardan sonra qrup üzvləri layihənin fəaliyyətini dayandırdı. Daha sonra 2007-ci ildə elan edilmişdi ki, qrup yeni albomu payızda buraxmağa hazırlaşır, ancaq oktyabrda elan edilmişdi ki, albom təxirə salınacaq, təxmini payıza qədər 2008-ci il və ya yaz 2009-a qədər, ancaq hələ də albom işıq üzü görmədi.
İşəy (İşembay)
İşəy — Başqırdıstan Respublikasının İşembay rayonunda yerləşən kənd. Kənd İşəy kənd şurasının tərkibindədir.
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Monpelye Universiteti
Monpelye Universiteti — Fransa Respublikasının Monpelye şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi.
Tarixi
1289-cu ildə yaradılmış Monpelye Universiteti Fransanın və ümumiyyətlə Avropanın ən qədim universitetlərindən biridir.
Xarici əlaqələri
Koimbra qrupunun üzvüdür.
Deyeneris Tarqarien
300px|thumb|right|Droqonun Deyeneris Tarqarieni Harpi Oğullarından müdafiə etməsi Deyeneris Tarqarien — amerikan yazıçısı Corc R. R. Martinin "Buz və odun nəğməsi" romanının və romandan adaptasiya olunmuş "Taxtların oyunu" serialının personajı. Romandakı hadisələrin bir hissəsi Deneris Tarqarienin baxış bucağından verilir.
Trachyphonus
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
N.E. Jukovski adına Milli Aerokosmik Universitet - Xarkov Aviasiya İnstitutu
Tarix
Xarkov Aviasiya İnstitutu 1930-cu ildə yaradılıb. Əvvəlcə onun tərkibinə iki fakültə, təyyarə və motor istehsalı fakültələri, daxil idi. İnstitutun yarandığı zaman onun cəmi 12 müəllim və 69 tələbəsi var idi. Amma institut tez inkişaf edirdi, və artıq 1932-ci ildə, XAİ-nun müəllimləri və tələbə-diplomçuları tərəfindən hazırlanmış - Avropada ilk yığılan şassisinə sahib olan - XAİ-1 sərnişin təyyarəsi havaya qalxdı.
1937-ci ilin noyabrından XAİ-da birinci raketləri layihələşdirən reaktiv qrup işləməyə başladı. 40-cı illərin başlanğıcına yaxın - institutda artıq təxminən 1000 tələbə var idi, eksperimental dizayn bürosu işləyirdi və fəal elmi araşdırmalar aparılırdı.
İnstitutun ixtisaslaşması daimi genişlənirdi, yeni fakültələr açılırdı. Yeni tədris korpusları və yataqxanalar tikilmiş, aerodinamik borular kompleksi açılmışdır.
1991-ci ildə, nə vaxt ki, Ukrayna müstəqil oldu, XAİ ölkənin avia-kosmik sahəsi üçün mütəxəssislərin kompleks hazırlığını həyata keçirən yeganə institut oldu. 1992-ci ildə institut xarici vətəndaşların təhsilinə başladı.
Özünün mövcudiyyət illəri ərzində aerokosmik universitet 53 mindən çox mühəndis hazırladı. Universitet haqlı olaraq öz alimlərinin səsdən surətli aerodinamika, aviasiya konstruksiyaların möhkəmliyi, aviasiya və raket mühərriklərinin qurulması, uçucu aparatları idarə sistemləri və bir çox başqa sahədə nailiyyətləri ilə fəxr edir.
Universitet inkişafını davam etdirir. 11 sentyabr 2000-ci il universitetə Milli statusu verilmişdir.
Layihələr
Universitet "Alfa" Beynəlxalq kosmik proqramın, həmçinin ABŞ-nın, Yaponiyanın, Almaniyanın, Meksikanın, Niderlandın, Çinin firmaları ilə elmi layihələrin şərikli icraçısıdır.
Xarkov aerokosmik universitetinin ərazisində məşhur "Şare" tələbə abidəsi qurulmuşdur.
Kuşva
Kuşva — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər. Sverdlovsk vilayətinə daxildir.
Love Me Tender
Love Me Tender – Elvis Presli tərəfindən Love Me Tender albomundan çıxarılan sinql. Mahnının musiqisi George R. Poulton və  W.W. Fosdickin müəllifi olduğu  Amerikan vətəndaş müharibəsinə həsr edilmiş Aura Lee (və ya "Aura Lea") mahnısına uyğunlaşdırılmışdır. Aura Lee mahnısı 1861-ci ildə çıxmış və elə həmmin dövrdən də xalq tərəfindən çox sevilmişdir.
Elvis Presley mahnını ilk dəfə 1956 – cı il 9 sentyabrda The Ed Sullivan Show – da ifa etmiş, qısa müddət sonra mahnı sinqı şəklində satışa çıxarılmış, bir ay sonra isə Love Me Tender filmi çəkilmişdir. Sinqlın çıxarıldığı gün RCA Records şirkəti daha bir milyon sifariş almış və mahnı görünməmiş uğur qazanmışdır. Love Me Tender filmini çəkən 20th Century Fox şirkəti əvvəlcə filmi "The Reno Brothers" adlandırmaq istəsədə, sonra mahnının qazandığı böyük uğuru görüb filmi "Love Me Tender" adlandırmışdır.
Elvis Preslidən sonra mahnı 1967-ci ildə Riçard Chamberlain və 1967-ci ildə Percy Sledge tərəfindən də ifa edilmişdir.
Krasnoufimsk
Krasnoufimsk — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər. Sverdlovsk vilayətinə daxildir.
Malacoptila panamensis
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
294 (ədəd)
İki yüz doxsan dörd — say sistemində ədədlərdən biridir. İki yüz doxsan üçdən sonra, iki yüz doxsan beşdən əvvəl gəlir.
Tsuneyasu Miyamoto
(d. 7 fevral 1977) — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 71 oyun keçirib, 3 qol vurub.
ABŞ Müdafiə Nazirliyinin perspektivli layihələri araşdırma idarəsi
thumb|right|upright=1.35| Hypersonic Test Vehicle 2 (HTV-2), inkişaf ortaq [[DARPA Falcon Project|FALCON ВВС Abş və DARPA bir layihə çərçivəsində həyata keçirildi.]] ABŞ Müdafiə Nazirliyinin perspektivli layihələri araşdırma idarəsi  — silahlı qüvvələrin maraqları və istifadə üçün yeni texnologiyaların hazırlanmasına cavabdeh olan Müdafiə Nazirliyi nəznində idarə. DARPA-nın məqsədi ABŞ silahlı qüvvələrinin texnoloji üstünlüyünü qorumaq, ABŞ üçün yeni texniki müharibə vasitələrinin meydana gəlməsinin qarşısını almaq, irəliləyişli araşdırmalara dəstək vermək, təməl tədqiqat və hərbi sahədə istifadə arasındakı boşluğu aradan qaldırmaqdır.
Tarixi
DARPA 1958-ci ildə SSRİ-də ilk süni Yer peykinin buraxılmasına cavab olaraq təsis edilmişdir. DARPA-ya ABŞ hərbi texnologiyasının inkişaf etdirilməsi tapşırıldı. DARPA şərti hərbi tədqiqat institutlarından asılı olmayaraq mövcuddur və birbaşa Müdafiə İdarəsinin rəhbərliyinə hesabat verir. DARPA-nın təxminən 240 işçisi var (onlardan təxminən 140 nəfər texniki mütəxəssisdir); Təşkilatın büdcəsi təxminən 3 milyard dollardır. Bu rəqəmlər təxmini olaraq verilir, çünki DARPA, podratçı şirkətlərin kiçik, xüsusi seçilmiş kooperasiyaları tərəfindən həyata keçirilən qısamüddətli proqramlara (iki ildən dörd ilədək) diqqət yetirir.
DARPA paylanmış kompüter şəbəkəsinin ARPANET (sonradan İnternet yaranan), həmçinin BSD (Berkli Universiteti) versiyası UNIX və TCP / IP protokol yığımının maliyyələşdirilməsinə cavabdeh idi. Hal-hazırda, xüsusilə robot avtomobillərinin inkişafına sponsorluq edir.
2009-cu ilin dekabr ayında DARPA, sosial şəbəkələr vasitəsilə məlumat toplamaq, təhlil və paylaşma imkanlarını sınamaq üçün ABŞ-nin səmasına qırmızı hava şarları atdı. Bütün 10 topun hamısı 9 saatdan az müddətdə tapıldı, layihənin mükafat fondu 40.000 dollar təşkil etdi.
2014-cü ilin payızında Terahertz Monolithic Integrated Circuit (TMIС)  gücləndiricisi yüksək elektron hərəkətliliyi olan tranzistorlara əsaslanaraq  təqdim edildi və beləliklə 850 GHz-də əvvəlki rekordu 17% üstələyərək 9 qazanc əldə etdi. 1 THz tezliyində dB və 1.03 THz tezliyində 8 dB. Maraqlıdır ki, əvvəlki performans rekordu da 2012-ci ildə DARPA tərəfindən qoyulmuşdur.
Strukturu
Agentliyin strukturu 7 bölmədən ibarətdir:
Lesnoy
Lesnoy — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər. Sverdlovsk vilayətinə daxildir.
Mixaylovsk (Sverdlovsk vilayəti)
Mixaylovsk — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər. Sverdlovsk vilayətinə daxildir.
Sacidə Əbdülvahabova
Sacidə Əbdülvahabova — "Qadın Problemlərinin Tədqiqat Birliyinin-Qadın İnstitutunun" direktoru, fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, professor.
Həyatı
Sacidə Əbdülvahabova 2 iyun 1947-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. 1964–1969-cu illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetində təhsil alıb. 1969–1974-cü illərdə Moskvadakı Birləşmiş Nüvə Tədqiqatları İnstitutunun aspirantı olub. 70-dən artıq elmi məqalənin, "Nüvə fizikası" kitabının müəllifidir. Bir çox beynəlxalq konfrans və kursların, o cümlədən Şərqi və Mərkəzi Avropada silahlı münaqişəyə vətəndaşlıq cavabdehliyi (sentyabr 1995, Almaniya), İnsan haqları üzrə vəkillik kursu (avquşt 1996, ABŞ), ABŞ Beynəlxalq İnkişaf təşkilatının təşkil etdiyi "İnsan haqları" seminarının (dekabr, 1996, Bakı) və "Cənubi Qafqaz qadınlarının liderliyi" (oktyabr 1998, Gürcüstan, may 2000, Ermənistan və iyun 2000, Azərbaycan) konfranslarının, Ümumdünya İnsan Haqları Bəyannaməsinin 50 illiyinə həsr edilmiş (dekabr 1998, Bakı), Qadınlar keçid dövründə (fevral 1999, Özbəkistan), Haaqa Sülh Çağırışının 100 illiyinə həsr olunmuş (may 1999, Hollandiya) konfranslarının, ATƏT-in təşkil etdiyi "Qadınlar və seçkilər" seminarının iştirakçısı olmuş, çıxış etmişdir.
1997-ci ildən "Qadın Problemlərinin Tədqiqat Birliyinin-Qadın İnstitutunun" direktorudur.
Təhsili, elmi dərəcəsi və elmi adı
1969-cu ildə ADU (indiki BDU) fizika fakültəsini bitirib. 1974-cü ildə "Cüt-cüt deformasiyaya uğramış nüvələrdə 0+ halları" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını Dubna şəhərində "Birləşmiş Nüvə Tədqiqatları İnstitutunda"müdafiə etmişdir. 1995-ci ildə "Mürəkkəb nüvələrdə birbaşa gedən (p, t), (t, p) nüvə reaksiyalarınnın tədqiqi" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir. 1995-Professor.
Əmək fəaliyyəti
1970–1972 -Birləşmiş Nüvə Tədqiqatları İnstitutunun (Moskva vilayəti, Dubna şəhəri) Nəzəri Fizika Laboratoriyasının aspirantı; 1972–1974 — Birləşmiş Nüvə Tədqiqatları Nəzəri Fizika Laboratoriyasının stajoru. 1974-cü ildən BDU-nun "Maddə quruluşu" kafedrasında işləyir.
Hansı dərsləri aparır: Atom və Nüvə fizikası.
Neçə məqalənin müəllifidir: 142
Neçə kitabın müəllifidir:-1
Yetişdirdiyi elmlər namizədi- 2
Mükafatlar: BDU-nun 80 illiyi münasibətilə səmərəli elmi və pedaqoji fəaliyyətinə görə "Fəxri Fərmanla" təltif edilmişdir. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti tərəfindən "Tərəqqi" medalı ilə təltif edilmişdir.
Aşağıdakı: AMEA-nın "Nüvə tədqiqatları" üzrə Elmi Şuranın; D.02.012 Dissertasiya Şurasının; Fizika fakültəsinin Elmi Şurasının üzvüdir; Fizika fakültənin müdafiə şurasının nəzdində Elmi seminarın sədridir.
İctimai fəaliyyəti: 1997 –hal-hazıradək qeyri-hökumət təşkilatı olan "Qadın Problemlərinin Tədqiqat Birliyinin-Qadın İnstitutunun" direktorudur. 2006-cı ildə BMT-nın Qadınların İnkişaf Fondunun Gender bərabərliyi uğrundakı fəaliyyətinə görə Xüsusi Sertifikatı ilə təltif edilmişdir
Qanqlılar
Qanqlılar (Kanqlı, kankyu, Kəngərlər) — qədim türk tayfası.
Tarixi
Kayı/qayı – kanqlı/kanlı oğuz qəbilə birləşməsinin (24 qəbilə) adıdır. Bu etnonim haqqında ilk məlumat "Telfikül-Əxbar"da verilmişdir. Burada qumıkların kanqlılardan törədikləri qeyd olunur. Dağıstanda Qaya-kənd/Qayı-kənd toponiminin bu vaxtadək qorunub-saxlanması da buna sübut ola bilər.
Mahmud Kaşğarlının "Divan"ında şəxs (Kanğ) adının kanq/kanqlı tayfasından olduğu şübhəsizdir. Bir çox mənbələrdə kəngərlərlə eyniləşdirilən kanqlı/kanlı etnonimi Ç.Ç.Valixanovun fikrincə, eradan əvvəl ІІІ əsrdən məlumdur.
Kanqlıların VІІІ əsrin ortalarında Sır-Dəryanın orta axarının hövzəsində yaşadıqları, oğuz və karlukların basqınından sonra iki hissəyə parçalandıqları və bir hissəsinin Aral dənizinin şimal-qərb çöllərinə doğru hərəkət edərək peçeneq və xəzərlərlə qarışması digər hissəsinin isə şimal-şərq tərəfə sıxışdırılaraq Balxaş gölü və Xarəzm zonasında köçərilik etmələri, 1218-ci ildə monqolların tərkibinə daxil olaraq Azərbaycana gəlmələri qeyd olunur.
Bəzi mənbələrdə isə kanqlıların XІ əsrdə İrtış çayı ətrafında Aral dənizi boyu çöllərə köçmüş qıpçaqların yerli oğuz-peçneqlərlə qaynayıb-qarışması nəticəsində XІ-XІІ əsrlərdə yarandığı yazılır. Eləcə də onların orta əsrlərdə Orta Asiya dövlətlərinin (Xarəzmşahların) həyatında mühüm rol oynadıqları və XІІІ əsrdə monqolların İssıkkul ərazisinə köçmüş kanqlıların bir qismini darmadağın etdikləri, Xarəzmdə qalanlarının isə sonralar Orta Asiya xalqlarının (özbək, qazax, qaraqalpaq, eləcə də başqırdların) tərkibinə daxil olduqları barədə məlumat verilir.
Kanqlılar isə VІІ-VІІІ əsrlərdə Sırdərya çayının orta axını hövzələrində yaşamış türk tayfa birləşməsinin adı kimi qeyd olunur. Oğuz və karlukların VІІІ əsrin 70-ci illərində iki hissəyə parçalanmış bir hissəsi Aral dənizindən şimal-qərbindəki çöllərə çəkilmiş və sonra peçeneq və qıpçaqlara qarışmış, digər hissəsi Qazaxıstanda Talas və Çu çaylarının sahillərində məskunlaşmış, sonralar başqırd, qazax və qaraqalpaqların tərkibinə daxil olmuşlar. Kanlıların oğuz və monqolların tərkibində Cənubi Qafqaza yürüşlərində də iştirak etdikləri yazılır. Azərbaycanda Kəlbəcərin Qanlıkənd, Tovuzun Bozalqanlı toponimlərinin kanlılarla əlaqədar olaraq yarandqları haqqında məlumat vardır.
T.Əhmədov kəngər/kanqar və qanlı/kanqlı etnonimlərini eyni adların müxtəlif dil və ya dialekt paralelləri sayır. O yazır: ―... bunu ekstralinqvistik faktlarla yanaşı, adın linqvistik təhlili də təsdiq edir. Hər iki etnonimin əsasını kanq/kəng sözü təşkil edir. Əsas fərq onlardan birinin etnonim düzəldən ―adam, ər, kişi‖ mənalı ar/ər vahidi, ikincisinin isə təxminən eyni funksiyanı yerinə yetirən -lı/-li şəkilçisi ilə yaranmalarındadır".
Bəzi mənbələrdə Cənubi Rusiya əarazisində yaşayan peçeneqlərin kanqar adlandırıldığı, eləcə də kanqarların hun adı altında məlum olduqları haqqında yazılır. .
Qeyd edək ki, bu etnonim Cənub-Qərb başqırdlarında 8-ci nəslin min-minlər yarımqrupunda, Şimal-Qərb başqırdlarının X qəbiləsinin (kanlı/kanqlı) 1-ci nəslində aktay-kanqlı, aktı-kanqlı, 2-ci nəslində idel-kanqlı, 3-cü nəslində kır-kanqlı, sındaş-kanqlı, 4-cü nəslində yurektay-kanqlı, yuraktı-kanqlı yarımqruplarında bugünədək mühafizə edilmişdir.
Eldar Əliyev (aktyor)
Eldar Həsən oğlu Əliyev— Azərbaycan teatr və kino aktyoru, Səməd Vurğun adına Rus Dram Teatrının rejissoru.
Həyatı
Eldar Həsən oğlu Əliyev 1936-cı ildə anadan olub. Rus dili və Ədəbiyyatı Pedaqoji İnstitutunu və İncəsənət İnstitutunu bitirib. İlk vaxtlar Səməd Vurğun adına Rus Dram Teatrında rejissor işləyib, sonralar Musiqili Kоmediya Teatrında və Leninqrad Dövlət Musiqili Komediya Teatrında tamaşalar hazırlayıb. “Azərbaycanfilm”də çəkilən filmlərdə və Rusiyada istehsalı olan “Azadlıq şirin sözdür” filmində rəngarəng obrazlar yaradıb. Eldar Əliyev 1984-cü il fevralın 27-də dünyasını dəyişib.
Nevyansk
Nevyansk — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər. Sverdlovsk vilayətinə daxildir.
David Nalbandyan
David Pablo Nalbandyan (isp David Pablo Nalbandian; ) — Profesional Arqentinalı tennisçi.
Nalbandyan ümumilikdə 11 ATP turnirinin qalibi olmuşdur. 2002 ci ildə, Nablandyan öz karyerasında addım ataraq  Böyük Slam turnirinin finalina qədər gəldi. Ancaq, finalda avstraliyalı Leiton Hiuiltə qarşı 3 dəfə uduzdu. Nalbandiani tarixə arqentinalı kişi tennisçi kimi düşmüşdür. O, bütün böyük slam turnir oyunlarının yarıfinalına qədər gəlmişdir. Nalbandyan karyerasına 2013- cü ildə son qoydu.
Həyatı
Nalbandyan 1 yanvar 1981-ci ildə ölkədə böyüklüyünə görə 2ci yerdə olan şəhər Kordovadan 28 kilomer uzaqlıqda yerləşən, Unkiloda anadan olmuşdur.
Nalbandyanın valideynləri italiya kökənli Alda və erməni kökənli Norberto Nalbandyan idi. Onun 2 qardaşı var, Xavier və Dario.
Nalbandyan tennis oyununa 5 yaşındaykən babasının tikdiyi sement pərdədə böyük qardaşlarıyla oynayaraq başladı. Nalbandyan "River Fleyt" adlı futbol komandasının fanatıdır.
İlin Xülasə Turnir Finalı: 1 (1–0)
(d) – Qapalı Məhkəmə
295 (ədəd)
İki yüz doxsan beş — say sistemində ədəd. İki yüz doxsan dörddən sonra, iki yüz doxsan altıdan əvvəl gəlir.
Before The Dawn
Before The Dawn — Finlandiya metal qrupu, 1999-cu ildə Tuomas Saukkonen tərəfindən yaradılmışdır. İki il sonra, 2001-ci ildə, Before the Dawn birinci minialbom EP "Gehenna" adlı albomu buraxdı, və bu albomda "Not Divine As Them" mahnısı albomdan ilk və tək sinql oldu. Bu albomdan sonra qrupun üzvlər qrupu tərk edir. Yarım il sonra Tuomas komandasını yenidən qurur. Qrupa vokalist Pan Vilman Mike Ojala, və Kimmo Nurmi gəlir. Tuomas-ın yeni komandasıyla birlikdə iki rəsmi "My Darkness" və "4.17 am." adlı albomları çıxarıldı. Qrup həmçinin 2003-cü ildə Skandinaviya və Avropa ölkələrin də Katatonia qrupu ilə birgə konsertlər də çıxış etdi.
Bu albomlardan sonra üzvləri qrupu tərk edərək digər üzvlər: köməkçi vokal & bas, GLORIA MORTI, gitaraçı Juho Räihä, klaviş Joel Mäkinen və barabançı Aatu Mukka qrupa qatıldı.
Üçüncü dəfə üzvlərin dəyişilməsindən sonra, qrup 3 albom çıxartdı: 2005, 2007 və 2008-ci ildə "The Ghost", "Deadlight" və "Soundscape of Silence" adlı müvafiq albomlar. Ardından qrup "Deadsong" və "Faithless" adlı sinqllar buraxaraq 2009-cu ilə qədər Avropa ölkələrin də konsertlər də çıxış etdi.
Daha sonra qrup Nuclear Blast Records albom şirkəti ilə müqavilə imzalayaraq, 2011-ci ildə "Deathstar Rising" və 2012-ci ildə "Rise of the Phoenix" adlı albomları çıxartdı.
10 yanvar 2013-cü ildə Tuomas Saukkonen elan edərək, Before the Dawn qrupunun fəaliyyətinə son qoyduğunu açıqladı. Həmçinin bütün özünün digər başqa layihələrini dayandıraraq, o Wolfhear adlandırılmış yeni qrup yaratdı.
Rüsumsuz Ticarət Mağazaları
RTM-nın ərazisi (satış zalları, köməkçi tikililər və anbarlar) gömrük nəzarəti zonası sayılır və buradan alınan mallar Azərbaycan Respublikasından çıxarılmalıdır. Rüsumsuz ticarət mağazası gömrük rejimindən istifadə etmə şərtlərinə (gömrük ödənişlərinin verilməsi daxil olmaqla) riayət edilməsinə məsuliyyəti RTM sahibi daşıyır.
RTM yerləşdiyi yerə və təchiz edilməsinə tələblər
RTM-nın aşağıdakı nəzərdə tutulmuş tikililəri olmalıdır:
RTM-nın satış zallarının, köməkçi tikililərinin və anbarının RTM gömrük rejimi altında yerləşdirilən malların gömrük nəzarətindən kənara çıxarılmasına yol verməməlidir, həmin tikililərdə yerləşən belə malların salamatlığını və kənar şəxslərin onların yanına keçə bilməməyini təmin etməlidir. RTM-nın satış zalları gömrük nəzarəti xəttindən sonra elə yerləşməlidir ki, Azərbaycan Respublikası ərazisinə gələn fiziki şəxslərin həmin zallara daxil olması mümkün olmasın. Mağazanın satış zalları, köməkçi tikililəri və anbarı lazımi yanğın söndürən və mexaniki mühafizə vasitələri, həmçinin müvafiq siqnalizasiya ilə təchiz edilməlidirlər.
Malların RTM-na daxil olması və onların RTM-sı gömrük rejimi altında yerləşdirilməsi
RTM-sı gömrük rejimi altında yerləşdirilən malların gömrük rəsmiləşdirilməsi yeri ancaq həmin malların satışı nəzərdə tutulmuş mağazanın anbarında ola bilər. Əgər malların gəlmə və çatdırılma yeri müvəqqəti saxlanc anbarıdırsa, belə hallarda həmin malların gömrük nəzarəti altında çatdırılması qaydalarına müvafiq olaraq RTM-nın anbarlarında çatdırılmalıdır. Mallar RTM-nın anbarına gömrük orqanlarının səlahiyyətli vəzifəli şəxslərinin iştirakı ilə və ya onların icazəsi ilə yerləşdirilir.
RTM-sı gömrük rejimi altında aşağıdakı malların yerləşdirilməsinə yol verilmir:
Malların RTM-da satışı
RTM-ları Rüsumsuz Ticarət Mağazası gömrük rejimi altında yerləşdirilmiş malların yalnız Azərbaycan Respublikası ərazisindən kənara çıxan fiziki şəxslər üçün pərakəndə satışını həyata keçirirlər. Malların RTM-da satışı ancaq nağd pula və ya kredit kartoçkaları üzrə həyata keçirilir. Malların RTM-da topdan, həmçinin xırda topdan (təxminən 10 vahiddən pərakəndə satış üçün qablardan, komplektlərdən artıq) satışına yol verilmir. RTM-da nümunələr üzrə, əvvəlcədən sifariş üzrə, evə çatdırılması ilə, ödənişin hissə-hissə verilməsi ilə satılmasına və əlavə xidmətlərin göstərilməsinə (satışqabağı hazırlıqdan, qablaşdırılmadan, nümayiş etdirmədən və analoji əməliyyatlardan başqa) yol verilmir.
İstinadlar
http://www.az-customs.net/az/1852.htm
http://www.az-customs.net/az/099-301001.htm
http://customs.gov.az/modules/law/lawfolder/4/FILE_B24F2C-76BB95-7CCE56-8336FF-BD8326-7F0669.pdf
Disaxarid
thumb|287x287px|Saxaroza bir qlükoza və bir fruktoza molekulunun kondensləşməsi nəticəsində əmələ gələn disaxariddir Disaxarid (ikiqat şəkər və ya bioza ) — iki monosaxaridin qlikozid rabitə ilə birləşməsindən əmələ gələn şəkər. Monosaxaridlər kimi disaxaridlər də suda həll olan sadə şəkərlərdir. Geniş yayılmış disaxaridlərə misal kimi saxaroza, laktoza və maltozanı göstərmək olar. Disaxaridlər karbohidratların dörd kimyəvi qrupundan (monosaxaridlər, disaxaridlər, oliqosaxaridlər və polisaxaridlər) biridir. Disaxaridlərin ən geniş yayılmış növlərinin — saxaroza, laktoza və maltozanın ümumi kimyəvi formulu C12 H22 O11 olub, 12 karbon atomuna malikdir. Bu disaxaridlər arasındakı fərq molekul daxilindəki atomların düzülüşü ilə əlaqədardır.
Monosaxaridlərin disaxaridə birləşməsi kondensləşmə reaksiyası ilə baş verir ki, bu da su molekulunun yalnız funksional qruplardan kənarlaşdırılmasını nəzərdə tutur. Disaxaridin iki monosaxaridə parçalanması disaxaridaza adlı bir növ fermentin köməyi ilə, hidroliz yolu ilə həyata keçirilir. Daha iri şəkərin qurulması zamanı bir su molekulu kənarlaşdığından, onun parçalanması üçün bir su molekulu tələb olunur. Bu reaksiyalar maddələr mübadiləsi üçün vacibdir. Hər bir disaxarid müvafiq disaxaridazanın (saxaraza, laktaza və maltazanın) köməyi ilə parçalanır.
Təsnifatı
Funksional baxımdan fərqlənən iki disaxarid sinfi var:
Formalaşması
İki monosaxarid molekulundan disaxarid molekulunun əmələ gəlməsi bir molekuldan bir hidroksil qrupunu, digərindən isə bir hidrogen nüvəsini (protonu) dəyişdirməklə baş verir ki, monosaxaridlər üzərində indi boş olan rabitələr iki monomeri birləşdirir. Su molekulunun məhsuldan çıxarılması səbəbindən belə bir proses üçün əlverişlilik müddəti "dehidratlaşma reaksiyası"dır (həmçinin "kondensləşmə reaksiyası" və ya "dehidratlaşma sintezi"). Məsələn, süd şəkəri (laktoza) qlükoza monosaxaridlərinin hər birinin bir molekulunun kondensləşməsi nəticəsində əmələ gələn disaxariddir, halbuki şəkər qamışı və şəkər çuğundurunda olan disaxarid saxaroza qlükoza və fruktozanın kondensləşmə məhsuludur. Digər geniş yayılmış disaxarid olan maltoza iki qlükoza molekulunun kondensləşməsi ilə alınır.
Monosaxaridləri disaxaridlərlə birləşdirən (həmçinin monosaxaridləri daha mürəkkəb polisaxaridlərlə birləşdirən) dehidratlaşma reaksiyası qlikozid rabitələrini əmələ gətirir.
Xassələri
Qlikozid rabitəsi monosaxarid komponentinin hər hansı bir hidroksil qrupu arasında yarana bilər. Beləliklə, hər iki komponent şəkər eyni olsa belə (məsələn, qlükoza), müxtəlif rabitəli birləşmələr (regiokimya) və stereokimya (alfa- və ya beta-) müxtəlif kimyəvi və fiziki xüsusiyyətlərə malik diastereoizomerlər olan disaxaridlərin alınması ilə nəticələnir. Monosaxaridlərin tərkibindən asılı olaraq, disaxaridlər bəzən kristal, bəzən suda həll olan, bəzən isə şirin dadlı və yapışqan olur. Disaxaridlər digər üzvi birləşmələrlə qlikozid rabitələri yaradaraq, biozidlər əmələ gətirən funksional qruplar kimi əhəmiyyət kəsb edə bilər.
Müxtəlif şəkərlərin şirinliyi. Şəkərlərin xarakterik xüsusiyyətlərindən ən əsası onların şirin dada malik olmasıdır. Sulu karbonların bəzilərinin şirinliyi aşağıdakı kimidir:
Qeyd etmək lazımdır ki, bəzi bitki zülalları daha çox şirinliyə malikdir. Məsələn, Afrika bitkisindən alınmış monellin zülalı saxarozadan 3000 dəfə şirindir. Daha başqa bitki zülalı olan tumatin, saxarozadan 750–1000 dəfə şirin dada malikdir. Qlikoproteidlərin nümayəndəsi olan mirakulin zülalı isə şirin deyil, ancaq turş dadlı məhsulları şirin dada çevirir.
Geniş yayılmış disaxaridlər
Daha az yayılmış disaxaridlərə aşağıdakılar daxildir:
Ağaxan Salmanlı
Ağaxan Əli oğlu Salmanlı — Azərbaycan teatr və kino aktyoru və film səsləndirən, Azərbaycanın xalq artisti (2005), "Qızıl dərviş" mükafatı laureatı.
Həyatı
29 fevral 2020-ci ildə səhər saatlarında qəflətən vəfat etmişdir. Suraxanı qəbiristanlığında dəfn olunub.
Teatr sahəsindəki rolları
Quruluş verdiyi tamaşalar: Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrında
«Zaman» teatrında:
Dərbənd Azərbaycan Dövlət Dram teatrında:
Het dili
Türk dili ilə bənzərliyi
Xet dili ilə müasir türk dili arasında müəyyən bənzərliklər vardır. Bu əsasən Şərqi Anadolu regionu dialektlərində özünü göstərir. Çünki Xet dövləti bu ərazilərdə qurulmuşdur. Ana, ata, çox, çörək, gecə, parlaq, möhür kimi bəzi sözlərdə bu xet dili ilə bənzərlikləri görmək mümkündür.
Çərkəz dili ilə bənzərliyi
Çərkəzlərdə "Afeşij Emin" kimi tanınan Mehmet Arslanın apardığı araşdırmalar nəticəsində, o Xet dili ilə Çərkəz dili arasında böyük oxşarlıqlar olduğunu tapmışdır. Mehmet Arslan bunu belə ifadə edir: "Bu təsadüf deyil. Bir mənşə birliyi olduğuna inanıram…"
O iki dil arasında oxşarlığını nümunələrlə göstərməyə çalışır. Xetlərin baş allahı Thaşub, Çərkəzlərdə isə bu mənada Tha sözünün işlənildiyini, Xetlərdə almaya ma deyildiyini, çərkəzlərdə isə maarise deyildiyini dilə gətirdi.
1964 UEFA Millətlər Kuboku
Futbol üzrə 2-ci Avropa çempionatı — 1964-cü il 17-21 iyun tarixində İspaniyada keçirilən futbol yarışı. Çempionatın qalibi finalda SSRİ yığmasını 2:1 hesabı ilə məğlub edən ev sahibi İspaniya milli futbol komandası olmuşdur. İlk çempionatda 17 olan iştirakçı sayı, bu çempionatda 29-a çıxmışdır.
Reqlament
Turnir pley-off sisteminə uyğun keçirilmişdir. 29 komanda çempionatda iştirak etmək üçün ərizə vermişdir (Yunanıstan millisi püşkatmadan sonra iştirakdan imtina etmişdir). SSRİ, Avstriya və Lüksemburq milliləri turnirə birbaşa ikinci mərhələdən başlama hüququ əldə etmişlər. Yarımfinallara qədər komandalar bir-birləri ilə iki oyun keçirmişlər (evdə və səfərdə). Turnirin final mərhələsinə vəsiqə qazanan dörd komanda çempionatın bu mərhələsinin keçiriləcəyi ölkəyə toplaşmışlar. Ev sahibi ölkə isə final mərhələsində iştirak edəcək dörd komanda məlum olandan sonra bu komandaların mənsub olduqları ölkələrin içindən seçilmişdir.
Tarixi
Lüksemburq millisi bütün turnirin sensasiyası hesab edilmişdir. 1/8 final mərhələsində lüksemburqlular Niderland milli futbol komandasını iki oyunun nəticələrinə görə (1:1, 2:1) məğlub etmiş, 1/4 finalda isə Danimarka milli futbol komandasına sadəcə əlavə oyunda 0:1 hesabı ilə məğlub olmuşdur. Turnirin final mərhələsinə Danimarka millisi ilə yanaşı SSRİ, İspaniya və Macarıstan milliləri də vəsiqə qazanmışlar.
Mirvari sırğalı qız
1994-cü ildə rəsmin sonuncu bərpasından sonra rəsimdəki incə rəngli kombinasiya və qızın tamaşaçıya baxışının yaxınlığı çox artırılmışdır.
1964 UEFA Millətlər Kuboku
Tarixi
Birinci yarımfinalda SSRİ millisi danimarkalıları Barselonada 3:0, İspaniya millisi isə macarları Madriddə oyuna əlavə olunmuş vaxtda 2:1 hesabı ilə məğlub etmişdir. Madriddəki Santyaqo Bernabeu stadionunda keçirilən final oyununda ev sahibi İspaniya Marselinonun oyunun sonunda vurduğu qol hesabına SSRİ üzərində 2:1 qələbə qazanmışdır.
Mirvari sırğalı qız
Dörd il Vermerin nadir əsərlərinin hissə-hissə xaricə satılmasına mane olmağa çalışmış Victor de Stuersin məsləhəti ilə A.A. des Tombe 1881-ci ildə (bu dövrlər olduqca çətin dövrlər idi) tablolardan birini Haaqada keçirilən auksionda iki gilder 3 sentə aldımış və varisi olmadığından o, bu və aldığı başqa əsərləri 1902-ci ildə Mauritshuisa bağışlamışdı.
1964 UEFA Millətlər Kuboku
Bombardirlər
2 top
Mirvari sırğalı qız
1937-ci ildə Vermerin əsərlərindən olduğu güman edilən, olduqca oxşar bir rəsm "Gülən qız" kolleksiyaçı Andrew W. Mellon tərəfindən Vaşinqtondakı Milli İncəsənət Qalereyasına bağışlanmışdır. Hal-hazırda çoxları bu əsərin saxta olduğunu güman edir. Vermer eksperti Arthur Wheelock 1995-ci ildəki araşdırmalarında iddia edirdi ki, bu saxtakarlıq Han van Meegeren-in dostu, rəssam, saxta pul kəsməklə məşğul olan Theo van Wijngaarden tərəfindən edilmişdir.
Əsərin təsirləri
1999-cu ildə Tracy Chevalier bu tablonun yaranmasından bəhs edən ""Mirvari tanalı qız" adlı tarixi roman yazmışdır. Romanda Vermeerin şəklin çəkilməsi üçün pulla tutlmuş Griet adlı (uydurma) qulluqçu ilə yaxınlığından və "Mirvari tanalı qız" əsəri çəkilərkən Grietin onun arvadının mirvari sırğasını taxdığından bəhs edilir. Bu romanın motivləri əsasında 2003-cü ildə baş rolda Skarlett Yohanssonun oynadığı eyni adlı film çəkilmiş və 2008-ci ildə tamaşaya qoyulmuşdur.
Oftalmologiya
thumb|right|250px Oftalmologiya (yun. ὀφθαλμός "göz" + λόγος "tədris") — gözü, onun anatomiyası, fiziologiyası və xəstəliklərini öyrənən, həmçinin göz xəstəliklərinin müalicəsi və profilaktikası üsullarını işləyib hazırlayan tibb sahəsi.
Oftalmoloq — gözləri tibbi və cərrahi üsulla müalicə edən xüsusi təhsil almış həkim.
Tarixi
Oftalmologiya qədim dövrlərdə yaranmışdır. Eramızdan əvvəl II minilliyin ortalarında Misirdə yaşamış göz xəstəliklərini müalicə edən şəfaçılardan biri olan Peni Ank İrinin məzar daşı üzərində həkk olunmuş adı və təsviri bu günə qədər gəlib çatmışdır.
Kornelius Sels (e.ə. I əsr) irisin, siliyer cismin, gözün ön və arxa kameraların mövcudluğunu müəyyən etmişdir. O, həmçinin korluğu 2 hissəyə bölmüşdü: geri dönməz — korluğa səbəb qlaukoma və geri dönən — korluğa səbəb katarakta olanda. Sels XVII-ci əsrin ortalarına qədər istifadə edilən kataraktın azaldılması texnikasını təkmilləşdirmişdir.
Ərəb əsilli həkim İbn əl-Heysəm (Əlhazen, eramızın X—XI əsrləri) Avropada eynəklərin ixtirasına və müasir görmə nəzəriyyələrinin yaranmasına böyük töhfə verən “Optika kitabı”nı yazmışdır. Əbu Əli ibn Sinanın (İbn Sina, eramızın X əsri) məşhur “Tibbi təbabət Kanonu” əsəri 500 ildən artıq müddət ərzində həm ərəb ölkələrində, həm də Avropada göz xəstəliklərinin əsas bələdçisi olmuşdur.
XIX-cu əsrdə müasir oftalmologiyanın inkişafında mühüm rol oynamış ingilis cərrahı Corc Kritçet etdiyi oftalmoloji əməliyyatlar və nəşrləri ilə Avropada şöhrət qazanmışdır.
Xəstəliklər
thumb|204x204px|Dolayı oftalmoskopiya Oftalmoloqların müalicə etdiyi ən çox yayılmış xəstəliklərin bəzilərinin qısa siyahısı:
Alt ixtisaslar
Oftalmologiyaya müəyyən xəstəliklər və ya gözün müəyyən hissələrinin xəstəlikləri ilə məşğul olan alt ixtisaslar daxildir. Onlardan bəziləri bunlardır:
Mustafa Kamalın Samsuna gəlişi
Samsunda yunan qrupları və türk xalqı arasında meydana gələn toqquşmaların yatırılması üçün Osmanlı hökuməti tərəfindən Mustafa Kamal vəzifələndirilmiş və ona 9-cu Ordunun müfəttişliyi vəzifəsi verilmişdir. Buna əsasən müfəttiş, vəzifə bölgəsinə Bandırma gəmisi ilə çatmış və 1 həftə ərzində Qazi Muzeyində qalmışdır. Bu müddət ərzində bölgədə əmələ gəlmiş toqquşmaların səbəbini araşdırmış və işğalçılara qarşı birbaşa türk müqavimət təşkilatlarının yaradılmasında ciddi rol oynamışdır. Mustafa Kamal 1 həftəlik müddətin sonunda Havzaya yönəlmişdir. Havzada keçirdiyi 17 günün sonunda isə şəhərdən ayrılaraq Amasyaya hərəkət etmişdir.
Anadoluda ümumi vəziyyət
thumb|250px|Müdafiə Nazirliyinin [[Mustafa Kamalı 9-cu Ordu Müfəttişliyinə təyinat əmri.]] Osmanlı İmperiyası 1918-ci ilin sonlarına doğru Birinci Dünya müharibəsindən məğlub ayrılmış, Mudros müqaviləsini imzalayaraq artıq dağılma dövrünün sonuna gəlmiş bir dövlət halında idi. Avropa dövlətlərinə görə xəstə adam olaraq xarakterizə edilən Osmanlı İmperiyası imzaladığı atəşkəs ilə boğazların hakimiyyətini, yeraltı qaynaqların istifadə haqqlarını və donanma ilə ordu üzərindəki bütün əmr haqqlarını Antanta dövlətlərinə təslim etmiş olur.
Mudros müqaviləsinin ardınca İzmir yunanlar, Adana fransızlar, Antalya və Konya italyanlar tərəfindan işgal edilmişdi. Bunlarla bərabər Urfa, Maraş, Antep, Merzifon və Samsuna ingilis əsgərləri daxil olmuş, İstanbulda isə Krallıq donanması yerləşmişdi. Bunlara qarşı olaraq türklər tərəfindən Frakiya-Paşaəli Müdafiə Hüquq Cəmiyyəti, Vilayəti Şərqiyə Müdafiə Hüququ Milli Cəmiyyəti, Rəddi İlhaq Cəmiyyəti kimi cəmiyyətlər qurulmuş və işğalı sonlandırmanın çarələri barəsində düşünülməyə başlanmışdı.
Müfəttişlik vəzifəsinin verilməsi
Ayrıca olaraq fərmanda Mustafa Kamalın 3 və 4 nömrəli korpuslarla birgə Diyarbəkir, Bitlis, Elazığ, Ankara və Kastamonu vilayətlərinin korpus komandirlərinə birbaşa əmr verə biləcəyi səlahiyyət bəndlər arasında göstərilmişdir. Bu fərman ilə 9-cu Ordu müfəttişi Mustafa Kamal, Anadolu coğrafiyasının bütün şərq qisminə əmir verəbiləcək rütbəyə yüksəlmişdir.
Müfəttişlik vəzifəsini özünün İstanbuldan uzaqlaşdırılması üçün verilmiş bir vəzifə olaraq düşünən Mustafa Kamal müəllifi olduğu Nitq adlı əsərinin 1-ci bölməsində yer alan Mənim qərarım adlı qismində vəzifəni qəbul etməsinin arxasındakı düşüncələrini bu şəkildə qələmə almışdır : Osmanlı ölkələri bütünlüklə parçalanmışdı. Ortada bir ovuc türkün sığındığı bir ata yurdu qalmışdı. Son problem, bunun da paylaşılmasını təmin etmək üçün məşğul olmaqdan başqa bir şey deyildi. Osmanlı dövləti, onun müstəqilliyi, padşah, xəlifə, hökumət, bunların hamısı mənasını itirmiş mənasız sözlərdi.
Elə isə sağlam və gerçək qərar nə ola bilərdi?
Bəylər, bu durum qarşısında bir tək qərar vardı. O da xalq hökmranlığına söykənən, tam müstəqil yeni bir Türk dövləti qurmaq.
Budur, daha İstanbuldan çıxmadan öncə düşündüyümüz və Samsunda Anadolu torpaqlarına ayaq basar basmaz tətbiq etməyə başladığımız qərar, bu qərar olmuşdur.
Falih Rıfkı Atay və Mahmud Nedim Soydanın xatirələrinə əsaslanan Nitq öncəsi Atatürk danışır adlı kitabda Mustafa Kamalın səfər öncəsi VI Mehmed Vahidəddin ilə görüşdüyü və padşahın ona bunları söylədiyi yazılmışdır : Paşa, paşa! İndiyədək dövlətə çox xidmət etdin. Bunların hamısı artıq bu kitaba girmişdir, tarixə keçmişdir!.. Bunları unudun, əsl indi edəcəyiniz xidmət hamısından daha önəmli ola bilər! Paşa, paşa... Dövləti xilas edə bilərsən!..
Samsuna hərəkət
15 may 1919-cu ildəki bu görüşmədən sonra özü üçün hazırlanan və onu Samsuna aparacaq Bandırma gəmisinin kaptanı İsmail Haqqı Bəyi otağına çağıraraq səfər haqqında məlumat almış ve ertəsi gün günorta hərəkət edəcəklərini bildirmişdir. Səfər günü gəmi, Sirkəçi stansiya sahillərində ingilislər tərəfindən axtarış işlərinin aparılmasına və nəzarətə tabe tutulmuş və Mustafa Kamal, Beşiktaş körpüsündən Qız qülləsi (İstanbul) sahillərində gəmiyə minmişdir. Gəmi hərəkət etməzdən öncə Rauf Bəy Mustafa Kamala gəminin işgalçı qüvvələrə mənsub bir torpedo tərəfindən təqib ediləcəyini və batırılacağını xəbər aldığını bildirmiş, fəqət o, səfərin planlanşdırıldığı kimi davam edəcəyini söyləmişdir.
Gəmi Mustafa Kamal və 18 əsgərlə bərabər 16 may 1919-cu il tarixində günorta İstanbuldan Samsuna doğru yola çıxmışdır. Rauf Bəyin gördüyü ingilis gəmisi Bandırma Gəmisini izləməyə başlamış ancaq Qara dənizə açıldıqdan sonra fırtınalı havada izlərini itirmişdir. Mustafa Kamal, İsmail Haqqı Bəyə sahilə yaxın bir xətt ilə irəliləməsini və düşmənin hücumu olduğu halda gəmini ən yaxın sahilə çəkməsini əmr etmişdir. Sərt havada, dalğalı bir dənizdə irəliləyən gəmi 17 may tarixində gecə saat 23:00 radələrində İnebolu Limanına girmiş, 18 may tarixində günorta saat 12:00-da Sinop Limanına yaxınlaşmışdır. Baş leytenant Hikmət Bəy qayıq ilə sahilə çıxmış və yolda olduqlarını Samsun Bölmə Komandirliyinə teleqraf ilə xəbər vermişdir. Bandırma Gəmisi, bu teleqrafdan bir gün sonra, 19 may 1919-cu ildə Samsuna çatmışdır.
Mustafa Kamal ilə Samsuna yola çıxan əsgərlər bunlardır :
Samsun günləri
19 may tarixində Tütün Estakadasından Samsuna çıxan Mustafa Kamal vəzifəsinə aid işləri yerinə yetirmək üçün hərəkətə keçmiş və bəzi dəyərləndirmələr etmişdi. Bu dəyərləndirmələr nəticəsində yunan dəstələrinin müsəlman xalqa hücum etdiyi, yerli idarəçilərin isə xarici dövlətlərin vəziyyətə qarışması ilə bu hadisələrə müdaxilə edə bilmədiyi qənaətinə gəlmişdir. Nəticədə Canik qubernatorunu vəzifəsindən azad edərək yenisini təyin etmiş və bölgədə baş verən qarışıqlıqlara xarici əsgərlərə önəm vermədən dərhal müdaxilə etməsini əmr etmişdir.
Ərzurum və Ankarada olan korpuslar ilə əlaqə quran Mustafa Kamal müfəttişlik vəzifələri arasında yer alan "bölgədə yer aldığı iddia edilən türk dirəniş qruplarının dağıdılması"nı yerinə yetirmək bir kənara öz əli ilə milli dirəniş təşkilatlarının qurulmasında təşəbbüskar olmuşdur.
Mustafa Kamal tamamilə ingilis yoxlaması altında olan şəhərdə milli hərəkatın idarə edilməyəcəyi qənaətinə gəlmiş və 25 may günü Havzaya hərəkət etmişdir. Havzada keçən günlərində Ankara və Konyadakı korpus komandirləri ilə teleqraflaşmış, ölkədəki ümumi durum haqqında məlumat almağa çalışmışdır.
Bir həftə Samsunda, 17 gün də Havzada qalan Mustafa Kamal bu müddətdə Anadolunun və xalqın ümumi durumu haqqında məlumat alaraq milli hərəkatın ideya təməllərini yaratmışdır. Bununla bərabər 28 may 1919 tarixində müdafaa-i hüquq cəmiyətlərinə göndərdiyi bir təmimnamə ilə İzmirin işğalına etiraz edilməsini istəmiş və bunun nəticəsində bütün Anadoluda 96 mitinq keçirilmişdir. Bu, Osmanlı hökuməti tərəfindən xoş qarşılanmamış və onun İstanbula geri dönməsi əmr edilmişdir. Müdafiə Nazirliyinə əyləndirici bir teleqraf göndərən müfəttiş 12 iyun 1919 tarixində Amasyaya hərəkət etmiş və burada bir təmimnamə elan ederək açıq şəkildə Milli Mücadilənin başladığını elan etmişdir.
Önəmi
thumb|290px|19 may [[1935 tarixində Samsundakı qeyd etmələrdən bir görüntü. Mustafa Kamalın Samsuna çıxışı canlandırılır.]] Türkiyə Cümhuriyyətinin quruluşuna gedən yolun ilk dayanacağı kimi qəbul edilən bu hadisə türk tarixindəki dönüş nöqtələrindən biridir. Şərq Məsələsi adı altında yox edilməsi planlaşdırılan türklər üçün 19 may 1919 tarixi milli azadlıq, müasirləşmə və demokratikləşməyə gedən yolun ilk addımıdır.
Bu gün Atatürkün çox önəm verdiyi bir gündür. Atatürk, cümhuriyyət qurulduqdan sonra 19 may tarixinin önəmini, bu günü doğum günü kimi qəbul edərək göstərmişdir.
Bundan savayı 19 may tarixi, 1938-ci ildən bəri milli bayram olaraq qeyd edilir. Ancaq Atatürk "doğum günüm" dediyi 19 may qeyd etmələrinə sadəcə bir dəfə qatıla bilmişdir.
Mübahisələr
İndiki zamanda Mustafa Kamalın Samsuna çıxışı ilə bağlı müxtəlif şərhlər mövcuddur. Bu şərhlər isə VI Mehmed Vahidəddinin Türk Milli Hərəkatına dəstək verib vermədiyi mövzusu ətrafında dolaşır. Mətin Hülaqünün yazdığı Yurdsuz İmperator Vahidəddin adlı kitab bu iddiaların yer aldığı kitablardandır. Kitabda ingilis gizli sənədlərinə söykənərək VI Mehmed Vahidəddinin Mustafa Kamala 40.000 məcidiyə verdiyi və Türk Milli Hərəkatını dəstəklədiyi qeyd edilir. Ancaq Turqut Özakman bir konfransında bu iddiaların gerçək olmadığını müdafiə etmişdir. Bundan başqa Mustafa Kamal, Nitq adlı əsərində VI Mehmed Vahidəddinin Türk Milli Hərəkatına dəstək verməsi bir yana, bu hərəkəti mənimsəməyə çalışdığını bildirmiş və haqqında vətən xaini deyərək bəhs etmişdir.
Həbib Fərşbaf
Fəaliyyəti
Uzun illər müəllim kimi fəaliyyət göstərən Fərşbaf fars dilini tədris etməsinə baxmayaraq tədris keçdiyi körpə uşaqlarda Azərbaycan türkcəsinə sevgi hissi oyadır.Əməkçi ailəsində dünyaya gələn və həyatın çətinliklərinə dözməyə lap uşaq yaşlarından alışan gənc müəllim ucqar kəndlərdə bir sıra ciddi sınaqlara, rejimin yaratdığı çətinliklərə tuş gəlir. Lakin bu çətinliklərə sinə gərir, yolundan dönmür, heç vəchlə sevdiyi peşəsindən əl çəkmir. Qaradağlı uşaqlara, oğlan və qızlara savad verməklə bərabər, bölgənin folklor, ağız ədəbiyyatı nümunələrini toplayır və bu zəngin irsin Təbrizdə çap olunmasına səy göstərir. Həmçinin bütün bunlardan tədris prosesində də istifadə edir, şagirdlərinin milli-mənəvi dəyərlərimizi mənimsəməsi, sağlam ruhda böyüyərək xalqına faydalı bir insan olaraq böyüməsi, əsl vətəndaş kimi formalaşması qayğısına qalır.O, gündüzlər qurduğu siniflərdə dərs deyir, gecələrsə evində savadsız kəndlilərə M.Ə.Sabirin “Hophopnamə”sini, Cəlil Məmmədquluzadənin, Mirzə Əli Möcüzün,Səməd Behrənginin və b. əsərlərini oxuyur, onların “gözünü açır”.İran İslam İnqilabının qələbəsindən sonra Təbrizdə yaranmış yazıçı-şairlər Cəmiyyəti rəyasət heyətinin üzvü seçilən Həbib Fərşbaf hazırda Təbrizin Dəvəçi və Şengilan məktəblərində pedaqoji fəaliyyətini davam etdirir. Yazarın bu günədək “Qaradağ kəndlərində”, “Dan yeri”, “Uşaq bağçası”, “Bir sevgi – bir ömür” kitabları çap olunmuşdur. Nəzm və nəsr əsərlərinin mövzusunu real həyatdan, gerçəkliklərdən, götürən yazarın yaratdığı obrazlar, qəhrəmanlar da onun müasirləri, gündəlik qarşılaşdığı, təmas qurduğu, tanıdığı insanlar, müəllim işlədiyi uzun illərdə yaşadıqları, şahidi olduğu hadisə və olaylardır.
Həbib Fərşbafın “Bir sevgi – bir ömür” kitabında toplanmış hekayələri haqqında qələmə aldığı dəyərli məqalədə çox dəyərli alimimiz, Filologiya elmləri doktoru Paşa Kərimov yazır: “Bu əsərlərin mövzusu həyatdan götürülüb, onlar yazıçının Azərbaycan kəndlərində müəllimlik etdiyi illərdə yazılıb. Burada uydurma heç nə yoxdur, müəllif elə bil ki, sənədlər əsasında tariximizi yazır. Ancaq hadisələrin nə zaman baş verdiyini qeyd etməkdən ibarətdir? Bəs insanın, vətəndaşın həyatda qarşısına çıxan çətinliklərlə mübarizə aparması, təslim olmaması, şəxsiyyətini qoruyub saxlamağa çalışması tarix deyil? Tarixin bu tərəflərinin yazılması daha çox yazıçıların üzərinə düşür. Yazıçıdan tələb olunan yalan yazmamaq, ancaq gerçəyi deməkdir. Bilə-bilə bəzi məsələlərin üzərindən sükutla keçmək elə ən böyük yalandır. H.Fərşbafın hekayələrində biz tariximizin müəyyən dövründə həyatı, şəxsiyyəti, mənliyi uğrunda mübarizə aparan Güney Azərbaycan türkünü, onun sevincini, kədərini, faciəsini görürük. Realist yazıçının əsərində, təbii ki, faciə daha çoxdur, lakin bu faciə mənən yenilməyən, təslim olmağı ağlına belə gətirməyən, ölümün gözünə gülə-gülə, dik baxan adamların faciəsidir”.
Culfa (Azərbaycan)
Culfa — Azərbaycan Respublikası, Naxçıvan Muxtar Respublikası, Culfa rayonunda respublika tabeli şəhər, Culfa rayonunun inzibati mərkəzidir.
Şəhər respublika paytaxtından 490 km cənub-qərb, muxtar respublika paytaxtından 46 km cənub-şərqdə, Araz çayının sol sahilində, İran İslam Respublikası ilə sərhəddə yerləşir.
İran ərazisində, Araz çayının əks sahilində Culfa şəhərinə simmetrik şəkildə eyniadlı şəhər yerləşir. Bu, vaxtilə vahid şəkildə mövcud olmuş Culfa şəhərinin sonradan iki yerə bölündüyünü göstərir.
Culfa Naxçıvan Muxtar Respublikasının ikinci ən böyük şəhəridir.
Tarix və etimologiyası
Culfa Azərbaycanın qədim şəhərlərindən biridir. Tarixi mənbələrdə Culfa şəhərinin salınması bizim eranın VI əsrinə aid edilir.
Tarixçi Şərafəddin Əli Yəzdi “Zəfərnamə” əsərində yazır ki, Culfa şəhəri Azərbaycanın şimal və cənub torpaqlarının göründüyü yerdə, Araz çayının dağın ətəyindən keçdiyi ərazidə yerləşir. Burada məşhur Ziya-ül-mülk körpüsü də salınmışdır.
Culfa şəhəri qədim dövrlərdə onun indi yerləşdiyi ərazidən bir qədər aralıda qərar tutmuşdur. Araz çayı boyunca uzanan karvan yolu üzərində yerləşən Qədim Culfa o dövrdə bölgənin iqtisadiyyatının tənzimlənməsində mühüm rol oynayırdı. Qədim Culfa indiki Culfa şəhərindən 4 km qərbdə yerləşmişdir. Tədqiqatlar nəticəsində burada yaşayış binaları, qala divarları, karvansara, bazar və dini binaların qalıqları, o cümlədən qədim qəbiristanlıq aşkar edilmişdir. 1939-1940-cı illər ərzində Culfa şəhərində aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı isə tunc dövrünə aid monoxrom və polixrom boyalı gil qablar, tunc xəncər, ox və nizə ucluqları, toppuz, bilərzik, boyunbağı və s. aşkar edilmişdir.
Tranzit karvan yolu üzərində yerləşən Culfa bölgənin iqtisadi əhəmiyyətinin artmasında daim mühüm rola malik olmuşdur. IX-XII əsrlərdə Culfada sənətkarlıq və ticarət daha da inkişaf etmişdir. Culfa şəhəri XI əsrin ikinci yarısından etibarən beynəlxalq ipək ticarətində mühüm rol oynamağa başlamışdır. Həmin dövrdə Culfada təqribən 3000 ev mövcud idi və 15-20 min nəfər əhali yaşayırdı. Culfa tacirləri İran, Rusiya, Şərq ölkələri, habelə Venesiya, Marsel və s. Avropa şəhərləri ilə ipək ticarəti edirdilər.
Culfa Səfəvilər dövlətinin başlıca şəhərlərindən biri kimi tanınmışdır. XVI əsrin ikinci yarısında Culfa beynəlxalq ipək ticarətinin iri mərkəzi kimi şöhrət qazanmışdır. Şəhər Avropa-Asiya ipək ticarətinin iri birja və anbar yeri olmuşdur. Culfa Böyük ipək yolu üzərində yerləşmiş, beynəlxalq ipək ticarətinin inkişafı ilə əlaqədar XVI əsrdən şəhər kimi daha da təşəkkül tapmışdır. XVI əsrdə, qısa bir dövr ərzində Culfa yüksək səviyyədə inkişaf etmiş, Səfəvilər dövlətinin ölkə əhəmiyyətli Azərbaycan şəhərləri arasında ticarət və sənətkarlığın mühüm mərkəzlərindən hesab edilən Təbriz, Şəki, Şamaxı, Ərdəbil, İsfahan şəhərləri ilə bir sırada dayanmışdır. Buna səbəb olan mühüm amillərdən biri də Səfəvilər dövründə Azərbaycanın qərb bölgələrinin əsas ticarət yollarının Culfa şəhərindən keçməsi idi.
Qeyd etmək lazımdır ki, XVI əsrdə şəhərin iqtisadi imkanlarının artmasında burada yaşayan tacirlərin də mühüm rolu olmuşdur. Müxtəlif şəhərlərlə sıx ticarət əlaqələri aparan Culfa tacirləri xam ipəyi istehsal olunduğu yerlərdən – Şamaxı və Şəkidən alır, sonra isə onu Qərbi Avropa və Şərq ölkələrində satırdılar. Bu səbəbdən, şəhərin iqtisadi əhəmiyyətini nəzərə alan I Şah Təhmasib onu 1545-ci il fərmanı ilə xas torpaq fonduna keçirmişdir. Sözügedən fərmanla Culfa əhalisinə bir çox imtiyazlar da verilmişdir. Bu imtiyazlardan biri olan vergi imtiyazına görə Culfa əhalisi vergiləri Dövlətin divanına deyil, birbaşa olaraq Şahın xəzinəsinə ödəyirdilər. Culfada vergi yığmaq vəzifəsi Şah tərəfindən xüsusi olaraq təyin edilmiş şəxslərə həvalə edilirdi.
Yevgeni Zevakin "Elçi Voliskinin 1715-1718-ci illərə aid jurnalı"nda göstərir ki, Culfa tacirlərinin çox hissəsi öz əmtəələrinə malik olmaqla yanaşı, Hələb və Samirə şəhərləri ilə də ticarət edirlər.