Renium
Reniumun fiziki-kimyəvi xassələri
Renium D.İ. Mendeleyevin dövrü sisteminin 7-ci qrupunda yerləşir. Reniuma yaxın yerləşən texnesium təbiətdə tapılmayıb. Reniuma dövrlər üzrə ən yaxın elementlər volfram və osmium, diaqonal üzrə isə molibden, uran və ruteniumdur. Renium və onun birləşmələrinin analoqları ilə müqayisəsindən onların xassələri haqqında ətraflı məlumat almaq mümkün olur. Bütün keçid elementlərində olduğu kimi reniumda sonuncudan əvvəlki elektron səviyyəsi 5d-dir. Bu onu göstərir ki, kimyəvi əlaqələrdə yalnız s elektronlar deyil d elektronlar da iştirak edir. Ona görə də renium bir neçə oksidləşmə dərəcəsinə malikdir, kompleksəmələgətirmə qabiliyyəti yüksəkdir və keçid elementlərində olan bir çox xüsusiyyətləri var. Atom və ion radiusuna görə renium, molibden, volfram, osmium, iridium və digər platin metallarına yaxındır. Atom radiusları belədir: Re–1.37,  Mo–1.36,   W–1.37,  Os–1.34,   İr–1.35,  Mn–1.29,  Tc–1.30 Bu elementlərin reniumun geokimyasında xüsusi əhəmiyyəti var. Renium birləşmələrdə bütün 7 elektronundan istifadə edir. +7-dən–1-ə qədər. Reniumun ən davamlı birləşmələri oksidləşmə dərəcəsi +7 və +4-dür. Ən xarakterik birləşmələri (+7) perrenat turşusu, bu turşunun duzları və renium 7-oksiddir. Renium və onun birləşmələrinin kimyəvi xassələri bir çox kitablarda geniş yazılmışdır. Otaq temperaturunda kompakt metal renium davamlıdır. Reniumun oksidləşməsi 600◦C-də başlayır, oksigen atmosferində isə 400◦C metal yanmağa başlayır. Ağ tüstünün əmələ gəlməsi Re2O7 əmələ gəlməsini göstərir bu tüstü çox tez uçma qabiliyyətinə malikdir. Nəm havada renium tədricən oksidləşir, nəticədə HReO4 perrenat turşusu əmələ gəlir. Perrenat turşusunu eyni zamanda Re2O7 suda həll etməklə alırlar. Renium nəm mühitdə yüksək korroziyaya davamlıq xassəsinə malikdir, otaq temperaturunda xlorid, sulfat və hidrogen florid turşularında həll olmur. İsti sulfat turşusu Re ilə reaksiyaya girərək HReO4 əmələ gətirir. Zəif qızdırdıqda bromlu suda renium asan həll olur. Metal renium azot turşusunda, hidrogen peroksidində həll olaraq perrenat turşusu əmələ gətirir. Perrenat ionu həm turş və həm də qələvi məhlullarda davamlıdır. Altıvalentli renium, renium 6-oksiddə ReO3 davamlıdır. Reniumun halogenidləri və oksihalo¬genidləri məlumdur: ReF6, ReOCl4. Bu yaxınlarda onun qatılaşdırılmış sulfat turşusundan alınması üsulu hazırlanmışdır. Turş məhlullarda zəif reduksiyaedicilərin təsiri ilə beşvalentli renium birləşmələri alınmışdır. Bu birləşmələr müəyyən kompleksəmələgətiricilərin olduğu mühitdə davamlıdır. Dörd valentli renium birləşmələri sulu məhlullarda müxtəlif kompleksəmələgətiricilərin və artıq miqdarda reduksiyaedicilərin iştirakı ilə əmələ gəlir. Dörd valentli renium birləşmələri turş və zəif turş mühitdə davamlıdır. Dörd valentli reniumun dioksidi, disulfidi, halogenidləri, oksihalogenidləri və müxtəlif kompleks birləşmələri məlumdur. Renium fiziki xassələrinə görə D.İ.Mendeleyev cədvəlinin 6-cı qrupunun çətin əriyən metallarına yaxındır.Metal renium çətin əriməsinə görə volframdan sonra ikinci metaldır. 5–7-ci qrup çətin əriyən metallar içərisində yalnız renium sıx halda düzəldilmiş heksaqonal qəfəsəyə malikdir. Qalanları isə kubik həcmə mərkəzləşmiş qəfəsə malikdirlər. Ona görə də renium yüksək elastiklik qabiliyyətinə malikdir. Bununla əlaqədar olaraq renium molibden və volframa nisbətən möhkəm və plastikdir. Renium elastiklik moduluna görə ancaq osmium və iridiumdan geri qalır. Bərkliyinə görə isə osmium, iridium və platindən geridədir. Renium yüksək temperaturda uzun müddət möhkəmliyini saxlayır. 5380C temperaturda möhkəmliyini saxlamaq həddi 77,7 kq∕mm2-a =dir. 10930C-də 56,7 kq/mm2 22050C-də 88kq/mm2-a bərabərdir. Beləliklə Re çətin əriyən metallardan Mo, Ta, Nb, Cr-dan möhkəmdir, yüksək temperatura daha davamlıdır. 200C temperaturda renium molibden və volframa nisbətən daha plastikdir, W və Mo bu temperaturda nisbətən kövrəkdir. Yüksək plastikliyi reniumu kristallaşma halında da saxlayır.