cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Noqaylar
Etnogenez
Noqay xalqı türk boyları olan oğuz, qıpçaqların və monqol-manqıtların qarışması nəticəsində XV əsrdə Volqa, Emba və İrtış çayları ərazisində formalaşmışdır. Etnoad Noğay adından götürülüb (XIII əsr) – Noğay Qızıl Orda dövlətinə qarşı üsyançılardan biri olub. Noğay adına tarixdə ilk dəfə, orta əsrlərdə, Monqol imperiyasının dağılmasından sonra rast gəlinir. Monqol imperatorluğunun ulusu olan Qızıl Orda imperatorluğunun dağılmasından sonra yaranan kiçik xanlıqlar (Qazan, Krım, Sibir və digər) arasında Noğay Xanlığı da var idi.
Noqaylar həmçinin qırğız tayfaları arasında da mövcuddurlar. Məşhur dastana görə Manas Baba Noğay olub.
Antropologiya
Antropoloji baxımdan noqaylar, kiçik güney Sibir irqinə aiddir, hansı ki, monqoloid və avropoid arasında keçid sayılır. Monqoloid xüsusiyyətləri noqayları öz ətraflarından kəskin fərqləndirir. Noqayların müxtəlif qrupları müxtəlif dərəcədə qarışıqlıqlığa uğrayıblar. Misal üçün, kuban və kumsk noqaylarının intensiv olaraq yerli adıgeylər (çərkəzlər) ilə qarışması nəticəsində onlarda daha çox avropoid xüsusiyyətləri nəzərə çarpır.
Yayılma əraziləri
Öncələr noqaylar Qara dənizdən Aral dənizinə qədər olan ərazilərdə yaşayırdılar. Hazırda əsasən Quzey Qafqazda – Dağıstan, Stavropol, Qaraçay-Çərkəz, Həştərxan (Astraxan) bölgələrində və Çeçenistan ərazilərində yaşayırlar.
Noqaylar həmçinin Türkiyə və Rumıniya ərazilərində də yaşayırlar. Rusiyanın Moskva və Sankt-Peterburq kimi böyük şəhərlərində noqay diasporları fəaliyyət göstərir.
Qaraçay-Çərkəz Respublikasında (Rusiya Federasiyası) noqayların milli rayonlarının yaradılması haqqında qərar 2005-ci ilin yayında verilmişdir, hansı ki, 2006-cı il referendumunda təsdiqlənmişdir. Qaraçay-Çərkəz Muxtar Respublikasında yaşayan beş çoxsaylı xalqlardan biri də noqaylardır.
Noqayların Krım dönəmi. (XVII-XVIII əsr)
Qızıl Orda dövlətinin süqutundan sonra noqaylar aşağı Volqa ərazilərində yaşayırdılar ancaq 17ci əsrdə kalmıkların doğudan yürüşü noqayları quzey Qafqaz, Krım ərazilərinə çəkilməsinə səbəb oldu. Noqayların digər hissəsi Aral dənizin güney hissələrinə köç edərək, qaraqalpaqların əsasını qoydular. Öz ata torpaqlarında qalmağı üstün tutan noqaylar isə Kiçik Juzun tərkibinə qoşularaq özlərini "kazak" adlandırmağa başladılar.
1728-ci ildə noqayların bir hissəsi Qara dənizin quzey bölgələrinə köç edərək orada Osmanlıların asılılığını qəbul etdilər. Rusların həmin ərazilərə yürüşündən sonra isə (1771) noqaylar Kubana köçürüldülər.
Noqaylar Rusiyanın tərkibində. (XVIII əsr)
1783 cü ildə II Yekaterina Qara dəniz ətrafı dövlətlərin işğalı, əhalisinin isə Ural ətrafına köçürülməsi haqda fərman (manifest) verdi. Deportasiya cəhdləri noqaylar arasında yeni etiraz dalğası yaratdı. Etirazı yatırtmaq üçün noqayların üzərinə Suvorovun başçılığı altında qoşun göndərildi, hansı ki, noqaylara divan tutaraq onların böyük hissəsini qılıncdan keçiri.
1853-56 cı il Krım müharibəsindən sonra (Osmanlı, Britaniya, Fransa, Sardin krallığı- Rusiya) noqayları yenidən Osmanlıya simpatiyada təqsirləndirdilər və onların Rusiya ərazilərindən qovulması dalğası yenidən gücləndi. On minlərcə əhali zorla köçürüldü. Bundan sonra Qara dəniz ətrafında az sayda qalan noqaylar, krım tatarlarının tərkibinə qatıldılar, əsas deportasiya olunmuş hissə isə Anadolu türkləri tərəfindən getdikcə assimləyə uğradılar.
XX əsrin ortalarında noqaylar yalnız Dağıstan, Çeçenistan və Stavropol bölgələri arasında bölüşdürülmüş Noqay düzündə yaşamağa başladılar.
Dinləri
Noqaylar İslam dininin hənəfi məzhəbinə aid edilir.
Mətbəxləri
Noqayların milli-ənənəvi mətbəxinə süd içkiləri olan ayran və kımız daxildir.
Qasımlı (Ağdam)
Qasımlı — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun Qasımlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 20 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.
Hindilər
330px|thumb Hindular, Yerli amerikalılar , Amerika hinduları , Qırmızı dərililər Qırmızı hindular  — Amerikanın yerli əhalisinin, Amerika qitəsinin, Cənubi və Şimali Amerikanın yalnız bəzi rayonlarında qalan ən qədim yerli əhalisini təşkil edən tayfa və xalqların ümumi adı. Adları Xristofor Kolumb və başqalarının (15-ci əsr) Amerikanı səhvən Hindistan güman etmələri ilə əlaqədar yaranmışdır. Dil baxımdan bir-biriylə qohum olmayan iki ayrı əsas qrupa bölünürlər: Sibir mənşəli na-dene dilləri və na-dene istisna olmaqla özündə bütün hindu dillərini ehtiva edən amerind dilləri. Alyaska yerliləri adı Alyaskada yaşayan eskimos-aleut xalqlarını və hinduları topluca xarakterizə etmək üçün istifadə edilir. ABŞ-nin digər əyalətlərində "Native Americans", "American Indians" ya da qısaca olaraq "Indians" adlanırlar. Kanada yerliləri (Aboriginal peoples) adı Kanadada yaşayan eskimosları, aleutları (inuit), hinduları (First Nations) və metisləri ümumilikdə xarakterizə etmək üçün istifadə edilir. Olmeklər və mayyalılar kimi Mərkəzi Amerika hinduları kəşfdən əvvəl qarğıdalı əkinçiliyi ilə, keçuvalar və aymaralar kimi Cənubi Amerika hinduları isə kartof əkinçiliyi ilə məşğul olmuşdurlar. Amerikanın kəşfinə qədər onlardan yalnız üç xalq ibtidai icma quruluşundan çıxmış və dövlət qurmuşdu: mayyalılar, asteklər və inklər.
Valid Məmmədli
Məmmədov Valid Nizami oğlu — Heykəltəraş.
Hindilər
Adlandırma
Hindilərin necə adlandırılması hələ də müzakirə mövzusudur. İngiliscədəki "Red skin" (qırmızı dərili) ispanca "Piel roja" birləşməsinin tərcüməsidir və bu ispanca ad Xristofor Kolumbun 1492-ci ildə Hindistan hesab etdiyi yerə ilk çatdığı nöqtə olan Karib adalarının yerli xalqlarından biri olan taynoların bədənlərini "Biksa orelyana" bitkisinin toxumu ilə rəngləməsindən qaynaqlanır. Bundan əlavə ingiliscədə "Red Indians" (qırmızı hindilər) adı da istifadə edilir, lakin elə də çox yayılmamışdır və "Red skin" hal-hazırda yalnız arqo olaraq qəbul edilir.
Valid Məmmədli
Həyatı
Məmmədov Valid Nizami oğlu, 1960-cı ilin iyun ayının 28-də Bakıda məşhur diktor Nizami Məmmədovun ailəsində anadan olmuşdur. 1980-ci ildə Əzim Əzimzadə adına Rəssamlıq Məktəbinin heykəltaraşlıq fakultəsini bitirmişdir. 1989-cu ildə Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun, heykəltaraşlıq fakultəsini bitirmişdir. 1989-1992-ci illərdə SSRİ Rəssamlıq Akademiyasının aspranturasında oxumuşdur, Moskva - Rusiya (SSRİ) left|frameless 1989-1992-ci illərdə SSRİ Rəssamlıq Akademiyasının Rəssamlar Emalatxanasında heykəltaraş işləmişdir. 1992-2010-cu illərdə Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Akademiyasının Rəssamlıq emalatxanasında heykəltaraş işləmişdir. 2008-2010-cu illərdə İstanbul Böyükşəhər Bələdiyyəsi tərəfindən Əlif Sənət İstehsalları Dizayn və Tətbiqi Sənət Şirkətində Kasımpaşada ucaldılan Fateh Sultan Mehmetin Heykəli layihəsinin hazırlanması və tətbiq olunması mövzusunda iş müqaviləsi (Prof. Dr. Ömər Eldarovla birlikdə) 1983-2010-cu illərdə Rusiya (Moskva, Sankt-Peterburq), Polşa, Almaniya, Ukraynada, Londonda keçirilən müxtəlif rəssamlıq və heykəltaraşlıq sərgilərində işlərini nümayiş etdirib
Hindilər
Adlandırma
Amerika yerliləri ya da qısaca olaraq yerlilər: Amerika Birləşmiş Ştatlarında "Native Americans" (yerli amerikalılar), "American Indians" (Amerika hindiləri) ya da qısaca olaraq "Indians" (hindilər) adlanır və yalnız hindilərə aid edilir. Hindi sözünün istifadə edilməsi səyyah Xristofor Kolumbun Amerikanın şərq sahilinə çatdığında buranı Hindistan hesab etməsindən qaynaqlanır.
Valid Məmmədli
Fərdi işləri
2009-cu il - Bakıda və Bərdədə Azərbaycanın Müstəqilliyi uğrunda həlak olmuş şəhidlərə abidə, Bakıda, Zaqatalada, Lənkəranda dekorativ heykəl kompleksləri.
Hindilər
Adlandırma
ABŞ əhalinin siyahıyaalınması dairəsi (United States Census Bureau) ölkədəki yerliləri "American Indian" (Amerika hindisi) və "Alaska Native" (Alyaska yerliləri) adı altında qeyd edir. Kanadada "aboriginal peoples" (yerli xalqlar) adlanırlar, bu ad həm eskimos-aleut xalqlarına (inuit) həm də hindilərə (First Nations) aid edilir. Qayanada "Amerindian" (Amerika hindisi) adı hindi mənasında istifadə edilir və bu adlandırma digər ölkələrdə məşhur deyil. Region ispancasında gündəlik danışıq dilində "Indios" (hindilər) istifadə edilir, yazı dilində isə "Amerindio" (Amerika hindlisi) ya da "pueblos indígenas" (yerli xalqlar) adı istifadə edilir. Argentinada isə daha çox "aborigen" (yerli) adlanırlar.
Valid Məmmədli
Fərdi işləri
Şah İsmayıl Xətai, Masallı - Azərbaycan (2006); Zərdüşt, Yuxu, Azərbaycan, Zəvvar, Bremen məzhəkəçiləri Ankarda Masal adası uşaqlar üçün əyləncə kompleksində ucaldılan heykəllərin yaradılmasında bir qrup heykəltaraşla müştərək iştirak etmişdir. Türkiyədə ucaldılacaq layihədə olan əsərləri – Fateh Sultan Mehmet (Prof. Dr. Ömər Eldrovla birlikdə), Memar Sinan, İkar 1993–2010-cu illər - Azərbaycan Rəssamlar İttifaqı 2010-cu il iyunun 22-də Bakıda vəfat etmiş və Bakıda dəfn olunmuşdur.
Hindilər
Şimali Amerika hindiləri
Dövlət strukturları olmadığına görə alimlər Şimali Amerika yerlilərini əsas mədəniyyət qrupları olaraq ya da dilinə görə təsnif edirlər.
Tom Soyyerin macəraları
Tom Soyyerin macəraları — Mark Tvenin 1876-cı ildə çıxan romanı. Kitabda Tom Soyyer və ən yaxın dostu Heklberri Finn'in Missisipidə başlarına gələn bir-birindən maraqlı macəralardan danışılır. Romana aid bir neçə dəfə film və cizgi filmləri çəkilib.O, Polli xala ilə yaşayır çünki,Atası, anası qəzaya düşərək ölüb.
Rəhman İsmayılov (şair)
İsmayılov Rəhman Heydər oğlu - şair, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Cavid Həsənovun babası.
Həyatı
Rəhman İsmayılov 1947-ci il aprel ayının 2-də Kəlbəcər rayonunun Alçalı kəndində dünyaya gəlmişdir. 1953-cü ildə Kilsəli kənd məktəbinin 1-ci sinfindən təhsilini başayıb 1960-cı ildə 7-ci sinfi bitirdikdən sonra 1964-cü ildə Kəlbəcər rayonunun 11 illik məktəbini bitirib.
Gəncə Dövlət Universitetinin riyaziyyat fakültəsində təhsilini davam etdirmişdir (1964-1968). Təyinatla Kəlbəcər rayon Kilsəli kənd orta məktəbinə müəllim göndərilmişdir. 1969-cu ildə hərbi xidmətə getdikdən sonra müəllimlik fəaliyyətini yenidən Kilsəli kənd 8 illik məktəbində davam etdirmişdir.
Pedaqoji fəaliyyətini davam etdirmək məqsədilə 1973-cü ildə Xanlar rayonuna müəllim təyin olunmuşdur.
İşlədiyi müddətdə rayon təhsil şöbəsi və Təhsil Nazirliyi tərəfindən dəfələrlə təltif olunmuşdur. O cümlədən Təhsil Nazirliyi tərəfindən ,,Respublika Xalq Maarif əlaçısı", ,,Baş Müəllim", ,,Metodist" adlarına layiq görülüb.
Yaradıcılığı
Hələ orta məktəb illərindən şeir yazmağa, bədii yaradıcılığa başlayan şairin 2002-ci ildə Azərbaycan nəşriyyatı tərəfindən "Dağlar Ürək Dağımdı" adlı şeir kitabı işıq üzü görmüşdür. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür. Şeirlərindən nümunələr bir neçə kitabda çap olunmuşdur.
Tuva Xalq Respublikası
Yaradılması
Dövlət Rusiya imperiyasının protektoratlığında olan Uryanxayski diyarı ərazisində formalaşmışdır. 1917-ci ilin mart ayında Fevral inqilabından sonra Uryanxayski diyarı ərazisində sürətli şəkildə sovetləşmə həyata keçirilirdi. 11 iyun 1918-ci ildə diyarın rus əhalisinin V qurultayı, ardından 13 iyulda isə Tuva xalqının qurultayı çağrılır. Diyar sovet deputatlarının qaşısında duran məsələ Uryanxay diyarının müqəddəratının müəyyət edilməsi olur. 18 iyun 1918-ci ildə isə rus və tuva qurultay iştirakçılarının görüşü təşkil edilir. Burada Diyarın öz müqəddaratını həll etməsi, rus və tuva xalqları arasında qarşılıqlı anlaşma, dostluq haqqında müqavilə imzalanır. 7 iyul 1918-ci ildə Uryanxay diyarı Aleksandr Kolçakın qüvvələri tərəfindən tutulur. 14 iyun 1919-cu ildə Bacey Sovet Respublikası qüvvələrinin komandanları Aleksandr Diomidoviç Kravçenko və Pyotr Efimoviç Şetinkin Kan və Krasnoyarsk uezdləri ərazisinə soxularaq Uryanxayski diyarı ərazisinə daxil olur. 18 iyul 1919-cu ildə Uryanxayski diyarının paytaxtı olan Beloçarsk şəhərini işğal edilir. Diyarda sovet hakimiyyəti bərpa edilir.
1921-ci ildə yerli inqilabçılar Qırmızı Ordunun köməkliyi ilə Tuvanın istiqlaliyyətinin elan edilməsi haqqında qərar qəbul edirlər. 1921-ci ilin iyununda qərbi kojuunda iki xemçik kojuun nümayyəndələri (hansı bu ərazilərdə Tuvalıların böyük əksəriyyəti cəmləşmişdi) müşavirə təşkil edərək bir səslə qərara alırlar:"Biz, iki xemçik kojuunun nümayəndələri olaraq Tuva xalqının gələcək həyatı üçün yeganə, ən düzgün və ən yaxşı yol kimi bizə tam özmüqədddaratını həll etmək hüququnun verilməsində görürük. Sovet Rusiyası nümayəndələrindən bu qurultayda bizi dəstəkləməsini və öz müqəddaratını həll etmək istəyini anlaşıqlı şəkildə qəbul etməsini istəyirik".
13–16 avqust 1921-ci ildə Suq-Bajı Atamaovka kəndində Ümumtuva qurultayı qurultayı təşkil edilir. Burada 300 nəfər yığılır. Üstəlik qurultayda Sovet Rusiuasının uzaq şərq üzrə nümayəndəsidə iştirak edirdi. Birinci gündə Tuvalıların müstəqil dövlətlərinin yaradılması qərara alınır və ölkənin Tannu-Tuva adlandırılması qərara alınır. Qərarda deyilirdi: "Tanu-Tuva Respublikası müstəqil dövlət olaraq daxili məsələlərdə tam azaddır. Beynəlxalq məsələlərdə isə Rusiya Sovet Federativ Respublikası ilə məsləhətləşmə şəraitində həll etməlidir".
14 avqust 1921-ci ildə Tanu-Tuva Respublikasının müstəqilliyi elan edilir. Dövlət orqanları təşkil edilir və 22 hissədən ibarət konstutsiya hazırlanır. Birinci konstutsiyada azad şəkildə ibadət təmin edilir. Ölkənin paytaxtı Xem-Beldir olur. 1923-cü ildə Sovet qoşunları Tuvadan çıxarılır. Bir müddət sonra 1924-cü ildə SSRİ və 1926-cı ildə Monqolustanla Tuvanın müstəqilliyinin tanınması haqqında anlaşma imzalanır.
Müstəqilliyin ilk illəri
Ölkənin ilk hökumət başçısı qun noyon Monquş Buyan-Badırqı seçilir. 13 avqust 1921-ci ildə qurultayda bütün kojuunların nümayyəndəsi seçilir və Rusiyaya bağlı olduğunu birdirir. Onun rəhbərliyi altında ilk Tuva konstutsiyası qəbul edilir. Tuvalıların inqilabi gənclər birlikləri yaradılır. 20-ci illər müstəqil dövlət üçün çətin keçir. Belə ki, Monqolustan yeni dövlətə ərazi iddiası irəli sürür. 1926-cı ildə Monqolustan onun müstəqilliyini tanısada sərhəd ərazi mübahisələri davam edirdi.
1929-cu ildə Tuva Xalq-İnqilab Partiyasının mərkəzi komitəsinin sədri və ölkənin birinci hökumət başçısı 1932-ci ildə həbs edilərək güllələnir. İrqıt Şaqdırjan və keçmiş baş-nazir Donduk Kuular güllələnir.
I Antiox Soter
I Antiox Soter (təx. E.ə. 324 — E.ə. 261) — Selevkilər imperiyasının hökmdarı.
Həyatı
İmperiyanın banisi I Selevk Nikatorun oğlu I Antiox Soter olmusdur. Onun dövründə dövlətin paytaxtı Antioxiya adlanırdı.
I Antiox Soterin bütün ciddi-cəhdlərinə baxmayaraq, e.ə. III əsrin ortalarına yaxın Selevkilər imperiyası fəlakət həddinə çatdı. Baktriya, Soqdiana və Parfiya əldən çıxdı.
Tuva Xalq Respublikası
Tuva İkinci Dünya müharibəsində
22 iyun 1941 ildə X Böyük Qurultayda (Xural) deklarasiya qəbul edilir: Tuva xalqı başda bütün inqilabi partiya və rəhbərləri adından faşist qüvvələrinə qarşı Sovetlərlə birgə mübarizə aparmağa hazır olduğunu bildirərək sona qədər mübarizə aparacaqlarını bəyan edirlər. Bununla da Faşizmə qarşı Sovetlərlə birlikdə müttəfiqlik etmiş ilk ölkə olur. 25 iyun 1941-ci ildə Tuva Xalq Respublikası Almaniyaya qarşı müharibə elan edir. Sovetlərə 30 milyon rubl qiymətində qızıl yarım göstərilir. 1941-ci ilin iyun ayından 1944-cü ilin oktyabrına kimi Tuva Sovetlərə 50 min at, 70 min ton xəz dəri, bir necə min ton ət, 66,7 milyon rulb pul ilə yardım göstərmişdi. 1942-ci ildə Tuvadan könüllülər Sovet ordusuna qəbul olunur. Tuvanın rus dilli əhalisindən ordu təşkil edilir. 1943-cü ilin mayında ilk könüllülər Qırmızı ordu sıralarına qəbul edilir və onlardan 25-ci ayrı tank briqadası ikinci Ukrayna cəbhəsinə göndərilir. 1943-cü ilin sentyabrında isə ikinci qrup 8-ci kavalerlər diviziya ordusu tərkibinə daxil edilir. Bütün müharibə dönəmində 8,000 Tuvalı Qırmızı ordu tərkibində vuruşmuşdur.
SSRİ-nin tərkibinə daxil edilməsi
right|thumb|250px|Tuvanın SSRİ-nin tərkibinə daxil olması sənədi 17 avqust 1944 ildə Kiçik Xuralın VII sesiyasında Tuvanın SSRİ-na birləşdirilməsi haqqında qərar qəbul edilir. 11 oktyabr 1944 ildə Tuva Respublikası RSFSR tərkibində muxtar vilayət olaraq daxil edilir. Bu məsələ ilə bağlı heç bir referendum keçirilmir.
1960-cı illərdə vilayətin inkişafı ilə əlaqədar respublika orqanlarının yaradılması təmin edilir. Salçak Toka Tuvanın ilk kamunist partiyası rəhbəri seçilir. 10 oktyabr 1961 ildən 1991 ilə qədər Tuva Muxtar Sovet Respublikası olaraq RSFSR-nın tərkibində qalır. Hazırda Rusiya Federasiyasının tərkibində Tuva Respublikası olaraq qalır.
Dövlət başçıları
Tuva Xalq Respublikasının Mərkəzi Sovetin sədrləri:
Heklberri Finnin macəraları
Heklberri Finnin macəraları — Mark Tvenin 1884-cü ildə çıxartdığı roman. Mark Tven məşhur "Tom Soyyerin macəraları" (1876) adlı romanının davamı kimi bu romanı yazmışdır.
Tuva Xalq Respublikası
Dövlət başçıları
Tuva Xalq Respublikasının Kiçik Xuralın sədrləri:
Heklberri Finnin macəraları
Kitabda Heklberri Finnin dostu Tom Soyyerlə birlikdə Missisipidə başlarına gələn macəralardan danışılır.
Süni intellektin inkişafı assosiasiyası
thumb|Süni intellektin inkişafı assosiasiyası
Senecio citriformis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Buzlaq gölü
Buzlaq gölü – buzlaqların eşdikləri çökəkliklərdə və ya buzlaq çöküntüləri (morenlər) arasında əmələ gəlmiş göl. Kola yarımadasında, Kareliyada və Finlandiyada çoxlu buzlaq gölü var. .
Mariya adaları
thumb|200px|left|Atollun kosmosdan təsviri. Mariya adaları — Tubuai arxipelaqına daxil olan kiçik ada (Fransa Polineziyası). Rimatara adasından 205 km şimal-qərbdə, Manqaia adasından (Kuk adaları) isə 352 km şərqdə yerləşir. Digər adları — Hall adaları.
İnzibati bölgüsü
İnzibati baxımından iki adası Ritamara kommunasına, digərləri isə Rurutu kommunasına daxildir.
Tarixi
Mariya adaları 1827-ci ildə Hiram Paulding tərəfindən kəşf edilir.
Əhali
2007-ci il məlumatına görə adalarda yaşayış yoxdur.
Buz şəlaləsi
Buz şəlaləsi – buzlaq yatağının çox meyilli olduğu yerdə buzlağın parçalanıb yarıqlar və pillələr əmələ gətirdiyi hissədir. .
Maqindanao qətliamı
Maqindanao qətliamı — 2009-cu ilin noyabrında Filippində 32 jurnalistin və bir o qədər də mülki insanın həyatına son qoymuş hadisə
Camışlı
Camışlı - İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indiki Alagöz (Araqadz) rayonunda kənd.
Rayondakı Böyük Camışlı və Kiçik Camışlı kəndlərinin birləşdirilməsi əsasında yaradılmıışdır. Alagöz (Araqadz) rayonu təşkil edilənədək, yəni 15 mart 1972-ci ilə kimi Abaran rayonunun inzibati ərazi bölgüsünə daxil olmuşdur.
Toponim camışlı türk tayfa adı əsasında formalaşmışdır. Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.
Dendrobium gibsonii
(Dendrobium gibsonii) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Dağ qaranquşu
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Qafqaz susamuru
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinin  növünə aid heyvan yarımnövü. Sayı getdikcə azalır.
Görünüşü
Bədənin uzunluğu 700 mm. Quyruğunun uzunluğu 470 mm. Zahiri görünüşü Afrika susamuru kimidir. Belinin və yanlarının rəngi açıq-qəhvəyidir. Qarın hissəsinin rəngi yetərincə açıqdır. Quyruğu üstən və altdan eyni rəngdədir.
Qidalanması
Əsasən balıqla, eləcə də suda və suya yaxın yaşayan onurğalı canlılarla qidalanırlar.
Sayı
Dəqiq sayı məlum deyil. Ola bilsin 1980-ci ildə 6 min civarında idi. Onlardan Gürcüstanda 4,5 min. Bütün arealda nadirdir. Sayının azalması, birbaşa insan tərəfindən təqib olunması, çay axarlarının tənzimlənməsi, çayların qırağındakı meşələrin qırılması ilə əlaqəlidir.
Qorunması
Laqodex, Kazbek, Liaxv, Zakatala, Dilican, Qafqaz, Kolxida, Riçin qoruqlarından saxlanırlar.
Kamel Daoud
Kamel Daoud — Əlcəzair yazıçısı.
Həyatı
Kamel Daoud 17 iyun 1970-ci ildə Əlcəzairin Mostaqanem şəhərində anadan olub.
Onun "Merso, istintaq" romanı fransız yazıçısı Albert Camus-nun "Yad" romanının təsiri ilə yazılıb. "Yad"da baş qəhrəman Merso bir ərəbi öldürür. Əlcəzairli yazıçının romanı həmin ərəbin qardaşının dilindən nəql edilir.
Ötən il Daoud başqa bir nüfuzlu mükafatı — Franois Mauriac ödülünü də qazanmışdı.
Daoud Əlcəzairin Oran şəhərində yaşayır. 44 yaşı var. Jurnalistdir.
Ötən ilin dekabrında ölkədəki sələfi imamı onu İslamın və ərəb dilinin düşməni olmaqda ittiham edib.
Daoudun romanı Goncourt-un ən nüfuzlu nominasiyada — "Ən yaxşı roman" nominasiyasında qısa siyahıya düşmüşdü,
amma mükafatı "Ağlama" romanı ilə fransız yazıçısı Lydie Salvayre qazanmışdı.
Elxan Nuriyev (ekspert)
Elxan Eldar oğlu Nuriyev — siyasi elmlər doktoru, Azərbaycan Republikasının Prezidenti yanında Strateji Araşdırmalar Mərkəzinin direktoru (2008-2011).
Senecio kongboensis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Elxan Nuriyev (ekspert)
Həyatı
Elxan Eldar oğlu Nuriyev 15 may 1969-cu ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur.
Zalanqo rəqsi
190px|thumb|270px|right|Ari Şeffer tərəfindən çəkilmiş tabloda zalanqo rəqsi [[kütləvi intihar təsvir olnumuşdur..]]
Elxan Nuriyev (ekspert)
Həyatı
1992-ci ildə Azərbaycan Dillər Universitetini bitirmişdir. 1993-cü ildə Pakistan Xarici İşlər Nazirliyinin Diplomatiya Akademiyasında, 1993-1996-cı illərdə Rusiya Elmlər Akademiyasında, 2000-ci ildə Almaniyadakı Höte İnstitutunda və 2002-ci ildə Corc Marşal adına Avropa Təhlükəsizlik Mərkəzində təhsil alıb.
1990-cı illərin əvvəllərində Azərbaycan Respublikası Xarici İşlər Nazirliyinin məsul əməkdaşı olub.
Zalanqo rəqsi
Zalanqo rəqsi - Yunanıstanın Souli bölgəsində yaşayan yerli əhalinin özlərini dağdan atmaqla gercəkləşdirilmiş kütləvi intihar hadisəsi. 1803-cü ildə Osmanlı imperiyası ilə Soulitlər arasında baş verən müharibədə osmanlı ordusu qalib gəlmişdir. Osmanlıların əlinə sağ keçmək istəməyən qadınlar, başda uşaqları olmaqla özlərini Zalanqo dağından ataraq kütləvi intihar etmişdir. Hadisənin 1803-cü ilin 16 dekabr tarixində baş verdiyi ehtimal olunur. Hadisə ilə bağlı eyni adda rəqsdə mövcuddur. Qadınların müxtəlif rəqs elementlərinin müşayiəti altında intihar etdikləri rəvayət olunur. Vallja e Zallongut (Zalanqo rəqsi) Çameriya albanlarının mədəniyyətlərində də geniş yayılmışdır.
Elxan Nuriyev (ekspert)
Həyatı
1996-1997-ci illər ərzində ABŞ-nin Fulbrayt Təqaüd Proqramının iştirakçısı kimi Corc Vaşinqton Universitetinin baş elmi işçisi vəzifəsində çalışıb.
Zalanqo rəqsi
Tarixi
1803-cü ilin dekabr ayında Osmanlı imperiyası ilə Soulitlər arasında baş tutan müharibdə osmanlı-alban əsilli Əli Paşanın birlikləri qalib gəldi. Soulitlər məğlubiyyətdən sonra Soulini tərk etməyə başladılar. Təxliyyə zamanı bir qrup qadın və uşaqlar, Epirdə yerləşən Zalanqo dağında Əli Paşanın birlikləri tərəfindən mühasirəyə alındı. Qadınlar əsir düşməmək və sonradan kölələşdirilməmək üçün özlərini Zalanqo dağından ataraq kütləvi intihar etməyə başladılar. Birinci uşaqların, sonra qadınların özlərini sıldırım qayalardan atdığı ehtimal olunur.
Elxan Nuriyev (ekspert)
Həyatı
1998-1999-cu illərdə Kaliforniyadakı Beynəlxalq Araşdırmalar üzrə Monterey İnstitutunda və Vudro Vilson adına Beynəlxalq Mərkəzdə aparıcı elmi işçi vəzifəsində çalışıb.
Zalanqo rəqsi
Tarixi
Rəvayətə görə qadınlar kütləvi intihardan əvvəl müxtəlif musiqi və rəqslər ifa etmişdilər. Hadisə Avropada böyük marağa səbəb olmuşdur. Fransız, romantik rəssamı Ari Şeffer 1827-ci ildə Paris Salonuna Soulit qadınları adlı rəsm əsərini təqdim etmişdir. Bu gün Zalanqo dağında kütləvi intihar etmiş insanların xatirinə abidə ucaldılmışdır.
Elxan Nuriyev (ekspert)
Həyatı
2000-ci ildə Almaniyanın Aleksandr von Humboldt adına elmi tədqiqat mükafatına layiq görülmüşdür. 2000-2003-cü illərdə Almaniyanın Sülh və Münaqişələr İnstitutunda aparıcı elmi işçi vəzifəsində çalışmışdır. Eyni zamanda, 2001-2004-cü illər ərzində Corc Marşal adına Təhlükəsizlik Məsələlərinin Araşdırılması üzrə Avropa Mərkəzinin nəzdindəki Cənubi Qafqaz üzrə beynəlxalq ekspert qrupunun həmsədri olub.
2005-2006-cı illərdə Almaniyanın Beynəlxalq Siyasət və Təhlükəsizlik İnstitutunda aparıcı ekspert kimi işləmişdir.
Zalanqo rəqsi
Mahnı
Yunanıstanda Zalanqo rəqsi nəğməsi geniş yayılmışdır. Yunan xalq mahnısı olan Zalango rəqsinin sözləri aşağıdakı kimidir;
Elxan Nuriyev (ekspert)
Həyatı
2004-2010-cu illərde Qərb Universitetinin Siyasi Elmlər və Beynəlxalq Münasibətlər kafedrasının professor vəsifəsində çalışmışdır.
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 8 fevral 2008-ci il tarixli Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Strateji Araşdırmalar Mərkəzinin direktoru vəzifəsinə təyin edilmişdir. 21 yanvar 2011-ci ildə vəzifəsindən azad edilmişdir.
2013-cü ildən bu günə kimi Corc Marşal adına Təhlükəsizlik Məsələlərinin Araşdırılması üzrə Avropa Mərkəzinin nəzdindəki Cənubi Qafqaz beynəlxalq ekspert qrupunun regional təhlükəsizlik strategiyası üzrə müşaviridir.
2021-ci ildə Elxan Nuriyev Macarıstanın Xarici İşlər və Ticarət İnstitutunda (IFAT) dəvət olunmuş beynəlxalq ekspert kimi çalışıb.
Yerli və beynəlxalq mətbuata mütəmadi olaraq siyasi şərhlər verir, 150-dən çox elmi-analitik məqalələrin və monoqrafiyaların habelə The South Caucasus at the Crossroads: Conflicts, Caspian Oil and Great Power Politics, (LIT, Germany, 2007) və Azerbaijan and the European Union: New Landmarks of Strategic Partnership (Routledge, Taylor & Francis, London, UK, 2008) kitabların müəllifidir. .
Xarici dillərdən ingilis, alman, türk və rus dillərini bilir.
Evlidir, iki övladı var.
İspaniya FİFA Klublararası Dünya Çempionatında
Bu məqalə İspaniya klublarının FİFA Klublararası Dünya Çempionatındakı iştirakı haqqındadır.
Bəyazid Dövlət Kitabxanası
Bəyazid Dövlət Kitabxanası — (keçmiş adı:kütüphane Ümumi Osmani) Bəyazid məscidi və tarixi Çarşılar bazarı arasında, Bəyazid meydanına tərəf iki tarixi binada 1884-cü ildən tədqiqatçılar üçün xidmətə verilən kitabxanadır.
Türkiyədə dövlət tərəfindən yaradılan və əmələ gəlmə şəraiti bütün detallarıyla məlum olan ilk kutabxanadır. Kitabxanada təxminən yarısı kitab olmaq üzrə cəmi bir milyona yaxın vəsait saxlanılır. Kitabların 11.120 nüsxəsi əl yazma əsərlərdən ibarətdir. 2003-cü ildə Haqqı Tarıq Us Kolleksiyasının kitabxanaya təhvil verilməsindən sonra qəzet-jurnal bölümü Türkiyənin ən əhəmiyyətli arxivi halına gəlmişdir.
Qurum, Avropadakı milli kitabxanalara bənzər bir kitabxananı İstanbulda yaratmaq ideyasının nəticəsi olaraq ortaya çıxdı. Bu ideyanın reallaşmasına dövrün Maarif Naziri Mustafa Nuru Paşa, sədrəzəm Mehmed Səid Paşa və sultan II Əbdülhəmid rəhbərlik edib. Kitabxana binası kimi istifadə edilmək üçün Bəyazid məscidi kompleksi imarətinin bir hissəsinin təmir edilib istifadə edilməsinə qərar verildi. İmarətinin altı günbəzli hissəsinin (indi oxu zalı olan hissə) təmir edilib düzəldilməsi işi Məktəbi Mülkiyə binasını da inşa edən Ohannes Kalfaya həvalə edilib. II Bəyazid dövründə 1501–1506-cı illər arasında inşa edilmiş bina, 27 sentyabr 1882-ci ildə başlayan bərpa işləri nəticəsində yenilənmiş və 27 iyun 1884-cü ildə "Kütüphane-i Umum-i Osmanî" adı ilə Maarif nəzarətinə bağlı bir kitabxana olaraq xidmətə başlamışdır.
Cümhuriyyət dövründə Bəyazid kitabxanası adı ilə xidmət edən kitabxana, 1934-cü ildə çıxarılan Basma yazı və Şəkilləri toplama qanunu çərçivəsində toplanacaq əsərlərin bir nüsxəsinin göndəriləcəyi yığma kitabxanalarından biri oldu. Bu qanun, kitabxana kolleksiyasının sayını və növünü daha da zənginləşdirdi.
1896-cı ildə kitabxanaya direktor təyin olunmuş İsmayıl Saip Səncər, vəzifəsini 1939-cu ilə qədər davam etdirdi. Kitabxana çox sayda siçan basdığı üçün onun idarə etdiyi dövrdə kitabxanada çox sayda pişik saxlayırdı. Pişik həvəskarı olan İsmayıl Saipin dövründə kitabxana "pişikli kitabxana" adlandırılmağa başladı. İsmayıl Saipdən sonra onun məsləhətilə yerinə Necati Lugal təyin edildi. 1939–1943-cü illər arasında Necati Lugal, 1943–1946-cı illərdə Səadətdin Nüzhet Ərkin kitabxana direktoru vəzifəsində işlədilər. 1942-ci ildə kitabxanaya 2 ədəd 48 gözlü kitab rəfinin quraşdırılması ilə ölkədə müasir söndür və kataloqlaşdırma üsulunun tətbiq olunduğu ilk kitabxana oldu.
1952-ci ildə kitabxana nəzdində Bəyazid Uşaq Kitabxanası açılıb, ancaq bu hissə sonrakı illərdə dövri nəşr anbarı kimi istifadə edilib. Kitabxana həmin dövrdə böyük bir yer sıxıntısı yaşayırdı. 1961-ci ildə kitabxanaya xüsusi status verilməsi ilə "Bəyazid Dövlət Kitabxanası" adını aldı. 1974-cü ildə kitabxanaya keçmiş Stomatologiya Məktəbi binası təsis edildi. Binanın kitabxanaya əlavə yardımçı binası kimi əsaslı təmiri üçün 1979-cu ilin sonunda əsas qoyulub.
1992-ci ildən kitabxana nəzdində gözdən əlillər üçün xüsusi bir hissə yerləşir.
2009-cu ildə İstanbul İl Xüsusi İdarəsi tərəfindən kitabxana binasının bərpasına başlanılmışdır.
Kayseri Ərciyəsspor
Erciyesspor (Kayseri) - Türkiyənin köhnə futbol klubu.
Tarixi
1932-ci ildə qurulan Ərciyəsspor, 1937-ci ildə Yılmazspor ilə birləşərək Ərciyes Gənclik oldu. Qırmızı - Ağ rənglərlə qurulmuşdur. Daha sonra sarı-qırmızı rəng aldı. Klubun ilk yerləşdiyi yer Düvenönü idi. 1940-cı ildə Kayseri Gənclər İdman Klubuna keçdi. 1948-ci ildə hərbi komandalar liqadan çəkildikdən və 3 komanda liqada qaldıqdan sonra İbrahim Bamyacıoğlu və Şaban Çenkçinin səyləri ilə Ərciyəs Gənclik Klubu Sarı - Tünd Mavi rənglərlə fəaliyyətə başladı. 1949-cu ildə Kayseri Gənclik İdman Klubu ilə birləşərək Sarı-Qırmızı rənglərlə liqaya davam etdilər. 1951-ci ildə klub ləğv edildi. Klubun keçmiş oyunçularından olan Naci Ulucan 1952-ci ildə klubu yenidən aktivləşdirir. 1966-cı ildə Ərciyəsspor, Ortaanadoluspor və Sanayisporun birləşməsi ilə 1 iyul 1966-cı ildə Kayserispor adı dəyişdirildi.
Kayseri Ərciyəsspor-Kayserispor ad mübadiləsi
1966-2004-cü illər arasında liqalarda 38 mövsüm Kayserispor adı ilə oynayan komanda, 2003-04 mövsümündə Çempion olan Kayseri Erciyesspor ilə 2004-cü ildə ad mübadiləsi apararaq Kayseri Ərciyəsspor adını aldı və Kayseri Ərciyəsspor da Kayserispor oldu.
2004-2005 Mövsümdə 2-ci Liqa A Kateqoriyasında mübarizə aparan Kayseri Ərciyəsspor çempion olaraq Super Liqaya yüksəldi. 2005-2006 mövsümündə Ərciyəsspor əsas rəngini mavi-qara, ara rəngi isə ağ rəngə dəyişdi. Mavi rəng Ərciyəs dağının səmasını, qara Ərciyəs dağının səthini, ağ rəng isə Ərciyəs dağının qarını təmsil edir.
Super Liqa
2005-2006-cı il mövsümündə Super liqada ilk ili olsa da, Mustafa Uğurun çalışdırdığı Ərciyəsspor liqanı orta pillələrdə başa vurub.
2006-2007 mövsümündə Ərciyəsspor ilk yarıda liqanın son pilləsində lövbər saldı. Mustafa Uğurun istefası və Verner Lorantın istefasından sonra baş məşqçi təyin olunan Bülənt Qorxmaz və Erol Bedirin yerinə başqan təyin olunan Ziya Eren ikinci hissədə ən çox xal toplayan 5-ci komanda oldular, amma bacarmadılar. liqanı 17-ci yerdə bitirməkdən və liqadan düşməkdən qurtula bilmədi. Həmin mövsümdə Ərciyəsspor tarixində ilk dəfə Türkiyə Kubokunun finalına yüksəlib. 2007-ci ilin mayında İzmir Atatürk Stadionu nda Beşiktaş ilə oynadığı final matçında 1-0 hesabı ilə məğlub olaraq kuboku əldən versə də, UEFA Kuboku nda iştirak etmək hüququ qazandı.
Avropa kuboklarında iştirak
1 dəfə Avropa kuboklarında iştirak edib.
Oxşar zantoksilum
Ümumi yayılması
Şimali və Mərkəzi Çində rast gəlinir.
Botaniki təsviri
7 m-ə qədər hündürlükdə ağac və ya koldur. Cavan zoğları tüklüdür, tikanları 6-20 mm uzunluqda olub, oturacaqdan 1,5 sm-ə qədər enində yastıdır. Yarpaqları təklələkvari olub, 1,5-5 sm uzunluqda 7-11 yumurtavari və ya uzunsov yumurtavari, dişli yarpaqcığa malikdir. Yarpağın saplağı və yarpaqcıqların orta damarı altdan tikanlıdır. Çiçəkləri 4-6 sm enində qısa salхımlara toplanaraq, qırmızımtıl rəngdədir. İyun-iyul aylarında çiçəkləyir, meyvəsi sentyabr-oktyabr aylarında yetişir.
Ekologiyası
Düzən və dağətəyi zonalarda əkilib becərilir.
Azərbaycanda yayılması
Böyük və Kiçik Qafqazda təbii halda rast gəlinir. 1869-cı ildən introduksiya edilmişdir.
İstifadəsi
Düzən və dağətəyi ərazilərinyaşıllaşdırilmasında geniş istifadə oluna bilər.
19 fevral
1600-cü ildən əvvəl
thumb|[[Nikolay Kopernik]]
1901–cari
thumb|[[Umberto Eko]]
Vürm buzlaşması
Vürm buzlaşması – Alp dağları nda Dördüncü dövrün sonuncu buzlaşmasıdır. Şərqi Avropa düzənliyi ndə Valday buzlaşmasına uyğun gəlir. .
Sergey Paracanov muzeyi
Sergey Paracanov muzeyi  — erməni əsilli sovet kinorejissoru Sergey Paracanovun şərəfinə yaradılıb. İrəvanın ən tanınmış muzeylərindən biridir. Muzey özündə Paracanovun ədəbi-bədii irsini təcəssüm etdirir.
Tarixi
Muzey 1988-ci ildə Paracanov İrəvana köçən zaman yaradılıb. Bu məkanı və tikinti layihəsini rejissor özü seçmişdir. 1988-ci ildə baş vermiş Spitak zəlzələsinə və sosial-iqtisadi problemlərə görə muzey Paracanovun ölümündən bir il sonra, 1991-ci ilin iyununda açılıb.
Muzeyin təsisçi-direktoru Zaven Sarkisyandır. Muzey öz sərgiləri, nəşrləri və fəxri qonaqları ilə İrəvanın mədəniyyət mərkəzlərindən biri hesab olunur. Qonaqlar sırasına Qızıl Ərik İrəvan Beynəlxalq Film Festivalına gələn nüfuzlu şəxslər də daxildir. Paulo Koelyo, Vim Venders, Mixail Vartanov, Tonino Querra, Enrika Antonioni, Atom Eqoyan, Nikita Mixalkov, Vladimir Putin, Aleksandr Lukaşenko, Yevgeni Yevtuşenko, Arnold Rüytel, Valdas Adamkus, Tarya Halonen, Donald Nut və bir çox başqa məşhur şəxslər muzeylə tanış olublar.
Sərgi
Muzey ənənəvi Qafqaz üslublu binada yerləşir və iki mərtəbədən ibarətdir. Təxminən 1400 eksponatı əhatə edən sərgi özündə muzeyin kolleksiyasını təşkil edən qurma, kollaj, toplu, rəsm, kukla və şlyapaları əks etdirir. Muzeydə həmçinin, çap olunmamış ssenarilər, rejissorun həbsxanada olarkən ərsəyə gətirdiyi libretto və müxtəlif incəsənət nümunələri sərgilənir. Digər eksponatlar arasında yenidən qurulmuş iki memorial otaq, orijinal plakatlar, festivallardan alınan mükafatlar, Federiko Fellini, Lilya Brik, Andrey Tarkovski, Mixail Vartanov və Yuri Nikulinin şəxsi məktubları; muzeyə gəlmiş Tonino Querra, Vladimir Putin və "Paracanov muzeyində gecə" filminin rejissoru Roman Balayanın hədiyyələri yer alır. Muzeydəki incəsənət nümunələri Paracanovun şəxsi prinsipləri əsasında təşkil olunub.
Muzey Kann, Afina, Tokio, Moskva, Roma, Tehran, Hollivud və başqa şəhərlər də daxil olmaqla, təxminən 50 sərgi təşkil edib.
Ermənistanın Rediscovering Armenia bələdçi-nəşrinə əsasən, "İrəvanın ən yaxşı muzeyi kiçik və məxsusidir və məşhur sovet rejissoru Sergey Paracanovun sonuncu potensial mənzili sayılır".
Papeete
Papeete — Fransa Polineziyasının paytaxtı, Taiti adasında yerləşir. Əhalisi 26 min nəfər, şəhərətrafı yaşayış məntəqələri ilə birlikdə əhalisi 130 min nəfər (2002-ci il rəqəmləri). Papeete ölkənin əsas dəniz limanıdır, həmçinin burada beynəlxalq hava limanı yerləşir.
Adın etimologiyası
Şəhərin adı taiti dilindən tərcümədə «zənbildən götürülmüş su» deməkdir.
İlham Şahmuradov
İlham Şahmuradov (d. 1 yanvar, 1958, Qubadlı rayonu, Azərbaycan SSR) — Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Botanika İnstitutunun Bioinformatika laboratoriyasının müdiri, Azərbaycan Tibb Universitetinin Tibbi biologiya və genetika kafedrasının professoru, biologiya elmləri doktoru, Bakı Dövlət Universitetinin Biologiya, Ekologiya və Torpaqşünaslıq fakültələrində Bioinformatika üzrə kursların rəhbəri,Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü
Həyatı
Universiteti bitirdikdən sonra 1979-1981-ci illərdə Azərbaycan EA Bioloji Tədqiqatlar Elmi Mərkəzində işləmiş, daha sonra isə SSRİ EA Sibir bölməsinin Sitologiya və Genetika İnstitutunda təcrübə keçmiş (1981-1982) və məqsədli aspirantura (1982-1985) təhsilini davam etdirmiş, 1987-ci ildə "Genetika" ixtisası üzrə namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmişdir. Ailəlidir, 2 övladı var.
Elmi əsərlərinin adları
7. Shahmuradov IA, Gammerman AJ, Hancock JM, Bramley PM, Solovyev VV (2003). PlantProm: a database of plant promoter sequences. Nucl. Acids. Res. 31: 114-117
8. Shahmuradov IA, Solovyev VV (2003) PromH: promoters identification using orthologous genomic sequences. Nucl. Acids. Res., 31, 3540–3545
9. Shahmuradov IA, Akbarova YYu, Solovyev VV, Aliyev JA (2003) Abundance of plastid DNA insertions in nuclear genomes rice and Arabidopsis. Plant Molecular Biology, 52, 923-934
10. Gordon L, Chervonenkis AYa, Gammerman A.J., Shahmuradov IA, Solovyev VV (2003). Sequence alignment kernel for recognition of promoter regions. Bioinformatics, 19, 1964–1971
11. Gordon L, Chervonenkis AYa, Gammerman AJ, Shahmuradov IA, Solovyev VV (2003) In: "Advanced in Intelligent Data Analysis V", Proceedings of 5th International Symposium on Intelligent Data Analysis (IDA 2003), Berlin, Germany, 2003 (Eds.: Merthold M.R., Lenz H-J., Bradley E., Kruse R., Borgelt C.), Springer, 2003, p. 386-3
Arpaçay SES
Arpaçay Su Elektrik Stansiyası — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur rayonunda yerləşir. Açılışı 9 sentyabr 2013-cü ildə olub.
İlham Şahmuradov
Elmi əsərlərinin adları
12. Shahmuradov IA, Akberova YY, Mustafayev NS., Abdulazimova AU, Aliyev JA (2000) Computer analysis reveals a set of additional promoter elements upstream of maize plastid genes. In: Proceedings of The Second International Conference on Bioinformatics of Genome Regulation and Structure. Novosibirsk, Russia, 2000, Part 1, p. 142-144
Arpaçay SES
Arpaçay Su Elektrik Stansiyası Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə təsdiq olunmuş “2008-2013-cü illər üzrə Azərbaycan Respublikası regionlarının sosial-iqtisadi inkişafı Dövlət Proqramı” çərçivəsində inşa olunmuşdur. Stansiyanın tikintisinə 2011-ci ilin fevral ayında başlanılmış və qısa müddətdə başa çatdırılmışdır. Gücü 20,5 meqavat olan su elektrik stansiyası suqəbuledici qurğu, stansiya binası, tunel və transformator yarımstansiyasından ibarətdir. İstehsal olunmuş elektrik enerjisini şəbəkəyə ötürmək üçün transformator yarımstansiyası qurulmuş, 11 kilometr uzunluğunda 110 kilovoltluq elektrik verilişi xətləri çəkilmişdir.
İlham Şahmuradov
Elmi əsərlərinin adları
13. Mamedov AC, Shahmuradov IA, Suleymanova ZJ, Aliev JA (1998) Some peculiarities of Cicer arietinum chloroplast genome. In: "Photosynthesis: Mechanisms and Effects". Budapest, Vol. IV, Kluwer Academic Publishers, Netherlands, 1998, 3039-3042
14. Kapitonov VV, Kolchanov NA, Shahmuradov IA (1993) Phylogenetic analysis of Alu repeats. In: "Computer analysis of genetic macromolecules . Structure, Function and Evolution", World Scientific, 1993, 181-186
15. Kapitonov VV, Kolchanov NA, Shahmuradov IA (1993) Evolutionary dynamics of the number of Alu repeats in Human genome. - In: "Computer analysis of genetic macromolecules . Structure, Function and Evolution", World Scientific, 1993, 186-192
16. Kapitonov VV, Kolchanov NA, Shahmuradov IA (1993) Computer simulation of Alu repeat evolution. - In: "Computer analysis of genetic macromolecules . Structure, Function and Evolution", World Scientific, 1993, 192-196
17. Kapitonov VV, Kolchanov NA, Shahmuradov IA (1993) Distribution of Alu repeats in the genome: cluster formation and specificities of insertion sites. - In: "Computer analysis of genetic macromolecules . Structure, Function and Evolution", World Scientific, 1993, 197-205 Kapitonov VV, Shakhmuradov IA, Kolchanov NA (1989) Evolution of Alu repeats: Imitation model. Genetics (USSR/Russia), 25,1111-1118
18. Shakhmuradov IA, Kapitonov VV, Kolchanov NA, Omelyanchuk LV (1989). Evolution of Alu repeats: Dynamics of propagation in genome. Genetics (USSR/Russia), 25, 1682-1689
19. Kolchanov NA, Shakhmuradov IA, Kapitonov VV, Omelyanchuk LV (1988) Evolutionary aspects of the mammalian Alu repeats. Molecular Biology (USSR/Russia), 22, 1335-1344
20. Kapitonov VV, Kolchanov NA, Shakhmuradov IA, Solovyev VV (1987) The existence of the sites homological to the regulatory site of heat-shock in mobile genetic elements. Genetics (USSR/Russia), 12, 2112-2119
21. Bogachev SS, Blinov AG, Blinov VM, Gaidamakova EK, Kolesnikov NN, Kiknadze II, Shakhmuradov IA (1986) Some structural elements in DNA sequence from Balbiani ring of IV Chromosome of Chironomus thummi. Proceedings of Academy of Sciences of (former) USSR (now Russia), 288, 230-233
22. Shakhmuradov IA, Kolchanov NA, Solovyev VV, Ratner VA (1986) Enhancer-like structures in middle repetitive DNA elements of eukaryotic genomes. Genetics (USSR/Russia), 22, 357-367
Şəhər qaranquşu
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Gözəl Quba
Gözəl Quba — bəstəkar Səid Rüstəmovun şair Mirmehdi Seyidzadənin sözlərinə bəstələdiyi mahnı. Mahnı 6/8 xanə ölçülü, rəqs xarakterli bir mahnıdır. Mahnı bənd və nəqəratdən ibarət quruluşa malikdir. Mahnıda Qubanın bir tərəfdən Şahdağ, digər tərəfdən Xəzərlə əhatə olunduğu, meyvəli bağları, al, qızıl və sarı almaları, payız aylarının da bahara bənzədiyi vəsf olunur. "Gözəl Quba" mahnısı mi-major tonallığında yazılmış və Segah muğamının intonasiyaları üzərində qurulmuşdur.
Mahnının sözləri
I Bir yanın Şah dağı, bir yanın Xəzər, Meyvəli bağların ormana bənzər, Səhər şəfəqlərin hüsnünü bəzər.
Nəqərat: Sən belə deyildin əzəl, ay Quba, Nə qədər gözəlsən, gözəl, ay Quba. II Əyir budaqları bağların barı, Şirin almaların al, qızıl, sarı, Baharı bənzəyir payız ayları.
Nəqərat:
Braziliyada turizm
Braziliyada turizm — Braziliya ərazisindəki turizm bazaları, istirahət mərkəzləri və səyahətlər.
Xarici turistlər
Braziliyaya gələn qonaqlar arasında aşağıdakı göstərilən ilk 20-likdə olan ölkələr bunlardır:
Tibbi turizm
Braziliyada xaricdən gələnlərə yönəlik tibbi xidmət sferası 1970-ci illərdən yaranıb. Bu sahədə ilk fəaliyyət göstərən qurum Rio-de-Janeyrodakı İvo Pitanquy xəstəxanasıdır.
Braziliyada tibbi xərclər ABŞ-dakının 1/3-i, Almaniyadakının isə təxminən yarısı qədərdir.
Braziliya Turizm Nazirliyinin məlumatına görə, 2009-cu ildə Braziliyaya 900 min xarici turist müalicə olunmaq üçün gəlmişdir. Onların 20%-i ABŞ-dən, 19%-i Fransadan, 17%-i Almaniyadan, qalanları isə Cənubi Amerika və Afrika ölkələrindəndir.
Müalicə turizmindən ötrü Braziliyaya gəlməyin ən vacib səbəblərindən biri təklif olunan xidmətin sistemləşdirilməsidir. Məsələn, burada qurulan sistem imkan verir ki, Braziliyaya gələn turist heç bir növbə gözləmədən və vaxt itirmədən birbaşa müalicəsinə başlasın.
center|600px|thumb|Fernando de Noronha arxipelaqı, Pernambuko.
Tamamlayıcı metal-oksid yarımkeçirici
thumb|CMOS
Senecio reptans
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Tamamlayıcı metal-oksid yarımkeçirici
Tamamlayıcı metal-oksid yarımkeçirici (CMOS — complementary metal-oxide semiconductor) – bir silisium kristalında yerləşdirilmiş N- və P-tipli iki MOY-tranzistordan (METAL-OXIDE SEMICONDUCTER FIELD EFFECT TRANSISTOR, MOSFET) ibarət olan yarımkeçirici qurğu. Adətən, operativ yaddaş qurğularında və kommutasiya vasitələrində istifadə olunan belə qurğular üçün çox yüksək və enerjidən istifadənin çox aşağı səviyyəsi səciyyəvidir. Ancaq onlar statik elektrik yüklərinin təsirinə qarşı çox zəifdir.
DŞK
DŞK 1938 — sovet istehsalı 12,7 mm-lik ağır pulemyotdur. Bəzi hallarda piyadalara kömək etmək üçün də istifadə edilir, bu zaman daşınma məqsədləri üçün iki təkərli yedəkləmə vasitəsinə quraşdırıl və ya qabağına silərlik zireh əlavə edilərək istifadə edilir. Adını silahın konstruktorlarından almışdır. Vasiliy Degtyaryov, silahın ilk versiyasını hazırlamış, Georgi Şpagin bəslənmə mexanizmini inkişaf etdirmişdir və qısaltma adına əsasən Doçka / Doşka adlandırılmışdır. 12.7 kalibrli olub, 12.7x108mm-lik sursat işlətmişdir. İşləmə mexanizmi qaz mexanizmi, tətik mexanizmi pulemyot mexanizmi əsasında olmuşdur. Atış sürəti dəqiqədə 600 mərmi, mərminin çıxış sürəti 850 m/s, effektiv mənzili 2000 m, maksimum mənzili 3500 m, doldurulması lent əsaslı, nişangahı optik və ya mexaniki olmuşdur.
Tamamlayıcı metal-oksid yarımkeçirici
Xarici keçidlər
"BIOS" və "CMOS" CMOS Nə Deməkdir?
DŞK
Dizayn və xidmət tarixi
1925-ci ildə Qırmızı Ordu zenit və zireh əleyhinə olaraq istifadə edilməsi planlaşdırılan yüksək kalibrli bir silah dizaynı istədi.
Türkiyədə PKK tərəfindən TSQ-yə qarşı həm ağır piyada pulemyotu kimi, həm də helikopterlərə qarşı yüngül zenit pulemyotu kimi istifadə edilmişdir.
Otuz altı stratagema
thumb|250px|[[Çjuqe Lyanq - çinli sərkərdə, “Otuz altı stratagem”in müəlliflərindən biri.]] thumb|250px|[[Sun Dzı - Çinli hərb nəzəriyyəçisi, strateq, “Otuz altı stratagem”in müəlliflərindən biri.]]
Otuz altı stratagema (,, pinyin: sān-shí-liù jì) — Qədim Çinə aid hərbi traktat.
Stratagema ( — hərbi hiylə, kələk ) — hərbi, mülki, siyasi, iqtisadi və şəxsi məqsədlərə çatmaq üçün orijinal yolun hiyləgər planı. Qədim Yunan dövrünə aid olsa da, Avropada geniş istifadəsi Qədim Roma yazıçısı Sekst Yuliya Frontinaya məxsus kitabından sonra olmuşdur. Hal-hazırda stratagema 36 qədim Çin hərbi kələyi ilə də xarakterizə olunur. “Stratagem mübaliğə ilə dedikdə insan beynində gizlənmiş və vaxtı çatan zaman dərhal istifadə oluna bilən xəncərdir. Kim stratagemadan vaxtında istifadə etməyi bacarırsa təşəbbüsü əlində saxlaya bilir”. Stratagema — hər hansı bir (gizli) məqsədə çatmaq üçün, hansısa bir müşkül məsələni həll etmək üçün müvafiq obyektin psixologiyasını, vəziyyətini, şəraitini nəzərə almaqla düşünülmüş alqoritmdir. Bu alqoritm Çin tarixində və mədəniyyətində üç min illik bir tarixə malikdir. Heroqliflə 計 (“tzi”) kimi göstərilir. Digər mənaları: “ölç”, "hesabla", "plan", "texnika", "texnologiya", "oyun", “hiylə”.