cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Elytropappus
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Səriyyə Cəfərova
Həyatı
Səriyyə Müslüm qızı Cəfərova 1960-cı ildə Xocalı şəhərində anadan olmuşdur. Xocalı soyqırımının canlı şahididir. Soyqırım zamanı anasını, yaxın qohumlarını itiribdir.
Yaradıcılığı
1991-ci ildə "Xocalının səsi" qəzetində xüsusi müxbir, həm də "Səhər" qəzetinin bölgə müxbiri işləmişdir. Xocalı soyqirımından bəhs edən ilk kitabı "Qan üstünə qan yağırdı" adı altında 1992-ci ildə nəşr olunmuşdur.
Kitab və məqalələri əsasən Dağlıq Qarabağ, Ermənilərin Qarabağda törətdikləri vəhşiliklərə və Xocalı soyqırımına həsr edilmişdir.
Birlik sədri kimi Türkiyədə, Almaniyada Azərbaycan həqiqətlərinin dünyada yayılması ilə əlaqədar tədbirlər keçirmişdir. 2012-ci ildə Macarıstanda kütləvi qırğınların qarşısının alınması mövzusunda beynəlxalq tədbirdə Elmira Süleymanova ilə birgə iştirak etmişdir. Dəfələrlə ölkə daxilində Qarabağın işğalına qarşı tədbirlər keçirmiş, mövzu ilə əlaqədar ölkədə keçirilən beynəlxalq konfranslarda iştirak etmişdir. Qarabağ həqiqətlərinin dünyada yayılması ilə bağlı yazı müsabiqələrində 1-ci və 2-ci yerlərin qalibi olmuşdur.
Bir çox əsərləri Azərbaycanın teatr səhnələrində oynanılır.
Əsərləri
Səriyyə Müslüm qızı 12 kitab müəllifidir. thumb|300px|[[Xocalı şəhərində, 28 may, 1991-ci ildə keçirilən tədbirdə Səriyyə Cəfərova və Xocalı sakinləri.]]
Rumex palustris
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Konstantin Myakişev
Konstantin Mixayloviç Myakişev — rus əsilli Azərbaycan və Rusiya aktyoru, Azərbaycan SSR xalq artisti (1955).
Həyatı
1910-cu ildə Bakı şəhərində qulluqçu ailəsində anadan olmuşdur. 1929-cu ildə Bakı Teatr Texnikumunu bitirmiş, 1930-cu illərdən Azərbaycan Rus Dram Teatrında, 1960-cı illərdən isə Moskvada çalışmışdır. Bakı Teatrında rejissor kimi bir neçə tamaşaya quruluş vermişdir. 1960-cı ildən ömrünün sonuna qədər Moskvanın Malıy teatrında çalışmışdır. 22 fevral 1990-cı ildə Moskvada vəfat etmişdir.
NGC 2080
NGC 2080, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktik dumanllıqdır. Göy üzündə Qılıncbalığı bürcü istiqamətində yerləşir. EN tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Tamara Çernova
Tamara Aleksandrovna Çernova (d. 2 yanvar 1928, Sverdlovsk, RSFSR) — Sovet kino və teatr aktrisası, RSFSR əməkdar artisti (1966).
Həyatı
Tamara Çernova 1928-ci ildə Sverdlovskda (indiki Yekaterinburq) dünyaya gəlmişdir. Atası Aleksandr Çernov partiya işçisi, anası Anastasiya isə maliyyəçi olmuşdur. Ailədə 3 qız uşağından biri olan Tamaranın Viktoriya adlı ekiz bacısı və Klara adlı böyük bacısı olmuşdur.
Böyük Vətən Müharibəsi illərində "Uralmaş" zavodunda çalışmış, həmçinin hospitallarda növbətçi olmuşdur. 1947-ci ildə Kiyevdə rus teatrının teatr studiyasını bitirmiş, daha sonra Leninqrada yollanaraq burada Teatr institutunun aktyorluq fakültəsinə qəbul olunmuş və bir ilə yaxın burada təhsil almışdır.
1950-ci ildə filmlərin çox az çəkildiyi dövrdə ekranlara çıxan "Qoçaq insanlar" ("Смелые люди") filmində debüt edən Tamara dərhal məşhurlaşdı. Həmin il ailə quran aktrisa tezliklə ana olduğu üçün yeni filmlərdə çəkilmək təkliflərinə razı olmurdu. Bu filmin təqdimatından sonra o, Moskva Bədii Akademik Teatrının (Московский художественный академический театр) məktəb-studiyasının ikinci kursuna qəbul olunur. Buranı 1953-cü ildə bitirdikdən sonra Mossovet adına Teatrın truppasında fəaliyyətə başlayır.
1955-ci ildə "Bakı kinostudiyası"nın çəkdiyi "Bəxtiyar" filmində Saşa rolunu ifa edir və Rəşid Behbudovun tərəf müqabili olur.
1991-ci ildə səhhətindəki problemlərlə əlaqədar teatrdan ayrılan Tamara Çernova hazırda Rusiyada yaşayır.
Qumral əvəlik
Botaniki təsviri
Hündürlüyü 50-100 sm olan çoxillik ot bikisidir. Gövdəsi bərk, çılpaq və azacıq şırımlıdır. Qalın və lansetvari cod yarpaqları saplaqlı, uzunsov- lansetvari və ya uzunsov-xəttvaridir. Saplaq tərəfi yumru və ya ürəkvari şəkildə daralmış, ucları iti, qıraqları burulmuş-dalğavaridir. Çoxçiçəkli dəstə kimi birləşən çiçəkləri dar uzun süpürgəvarı çiçəkqrupu əmələ gətirir. Meyvələri 2 mm uzunluğunda tünd mixəyi rəngli, parıltılı, iti üçkünc qozcuqlardır. May-iyul aylarında çiçəkləyir və meyvə verir.
Mənşəyi və yayılması
Qumral əvəlik boreal coğrafi tipinin palearktik sinfinə aiddir. Atlantik və Orta Avropa, Skandinaviya, Kiçik Asiya, Monqolustan, Yaponiya, Çin, Şimali Amerika, Rusiya, Orta Asiya və Qafqazda yayılmışdır. Qumral əvəlik Azərbaycanın bütün rayonlarında arandan subalp qurşağına kimi (dəniz səviyyəsindən 2600 m qədər) bitir.
Ekoloji qrup və bitdiyi yerlər
Mezokserofitdir, meşə və alaq bitkilik tiplərində rast gəlir. Əsasən meşələrdə, meşə talalarında, əkinlərdə, bağlarda, bostanlarda, dincə qoyulmuş torpaqlarda, yol kənarlarında, çay məcraları və su axarların boyunca kiçik qruplar (3-6 fərd) əmələ gətirir və seyrək şəkildə bitir.
Kimyəvi tərkibi
Qumral əvəlik flavonoid, aromatik birləşmələr, C, B1, B2, E, PP vitaminləri, karotin, steroid, aşı maddələri, efir yağı, antosian, fenolkarbon və üzvü turşularla zəngindir.
Təsiri və tətbiqi
Elmi, eksperimental və xalq təbabətində, eləcə də homeopatiyada və baytarlıqda geniş tətbiq edilir. Tibet və Çin təbabətində istifadə olunmuşdur. Əsasən dəri, mədə və onikibarmaq bağırsaq xoralarında, dizenteriya, sarılıq, ağciyər vərəmi, nəfəs yolları və malyariya xəstəliklərinə qarşı, qəbizlik, bəd xassəli şişlər, ishal, ilanvurma və digər hallarda istifadə olunur. İşlədici, büzüşdürücü, yarasağaldıcı, tərlədici, hərarəti salan, qansaxlayıcı, antibakterial, antiseptik, antioksidant, antifunqal təsirə malikdir.
İstifadə olunan hissələri
Müalıcə məqsədi ilə bitkinin yerüstü hissəsi, kökü, yarpaqları və meyvələri istifadə edilir. İstifadə formaları. Dəmləmə.
Digər faydalı xüsusiyyətləri və istifadəsi
Yarpaqlar tərəvəz kimi, yazda yığılmış cavan yarpaqlar isə qurudulduqdan sonra, qida və dərman vasitəsi kimi istifadə edilir. Onlardan ishal olan xəstələrə plov və sıyıqlar hazirlanır. Bal verən və mal-qara üçün yem bitkisidir.
Ənvər Əlibəyli
Əlibəyli Ənvər Əliverdi oğlu — şair, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü (1939), tərcüməçi, ictimai xadim.
Həyatı
Ənvər Əlibəyli 1 aprel 1916-cı ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. O, ali təhsilini əvvəl Tibb Texnikumunda, sonra ADU-nun Fəhlə fakültəsində, daha sonra isə ADPU-nUn Filologiya fakültəsində almışdır. 1939-cu ildən İkinci Dünya müharibəsi başlayana qədər Azərbaycan radiosunda çalışmışdır. Tiflisdə Topçular hərbi məktəbini bitirib, leytenant rütbəsi ilə könüllü olaraq ön cəbhəyə getmişdir.
İkinci Dünya Müharibəsinin ilk günlərindən ordu sıralarında olan Ənvər Əlibəyli artilleriya batareyasının komandiri olmuş, 416-cı Taqanroq atıcı diviziyasında ağır döyüş yolu keçmişdir. Qafqaz və Ukraynanın azad olunmasında fəal iştirak edən Ənvər Əlibəyli 1944-cü ildə ağır yaralanmışdır. O, daha sonra döyüşdə iştirakını yazıçı-jurnalist kimi davam etdirmişdir.
Yaradıcılığı
1939-cu ildən Sovet Yazıçılar İttifaqının üzvü olan Ənvər Əlibəylinin şeir və poemaları rus dilinə, keçmiş SSRİ xalqlarının dillərinə tərcümə edilmişdir. Onun "Qaranquş" adlı ilk şeirlər kitabı 1947-ci ildə işıq üzü görür. Sonrakı illərdə xeyli kitabı nəşr olunur: "Sənin adınla", "İlk məhəbbət", "Dostluq körpüsü", "Mingəçevir şeirləri", "Dalğalar arasında", "Elə xoşbəxtəm ki!", "Nəğmələr", "Bir kitab şeir", "Ürəyimdəsən" və s.
"Ədəbiyyat" (1964) novella-pyesinin müəllifi olan Ənvər Əlibəylinin "Seçilmiş əsərləri" 1975-ci ildə işıq üzü görmüşdür. Rus dilində 1958-ci ildə nəşr olunmuş "За островом Артёма" kitabına müəllif seçmə şeirlərini toplamışdır. Puşkin və Nekrasovdan tərcümələri vardır.
Ənvər Əlibəyli həm də bir neçə poemanın müəllifidir. "Samur dastanı" poeması Samur çayının suyunu çəkən inşaatçıların əməyindən bəhs edir. Əsərdə lirizm ilə epos maraqlı şəkildə bir-birinə qovuşur. "Bacı", "Gözlər, ürəklər, əməllər" poemaları 1941–1945-ci illərin hadisələrindən, "Dalğalar arasında" poeması isə dəniz neftçilərinin şücaətindən, "Polad", "Dostluq körpüsü" yaxın keçmişin hadisələrindən bəhs edir.
Azərbaycanım! Özün kimi vüqarlıdır uca dağların, Hüsnünə bir yaraşıqdır yaşıl bağların, Bizimlə bir başlamışdır gözəl çağların, "Yurdum, yuvan, məskənimsən", Azərbaycanım, Al bayraqlı vətənimsən, Azərbaycanım
El bilir ki, tükənməyən sərvətin vardır. Sinən üstə ağ pambıqlı göy tarlalardır, Buruqların dənizdə də qatar-qatardır, "Yurdum, yuvan, məskənimsən",Azərbaycanım, Al bayraqlı vətənimsən, Azərbaycanım!
Sənə şirin arzum deyim, diləyim deyim, Havam deyim, suyum deyim, çörəyim deyim, İkiyə parçalanmış ürəyim deyim, "Yurdum, yuvan, məskənimsən", Azərbaycanım, Al bayraqlı vətənimsən, Azərbaycanım!
Vəfatı
Ənvər Əlibəyli 7 may 1968-ci ildə Bakıda vəfat etmiş və Fəxri xiyabanda dəfn olunmuşdur.
Şeyx Məhəmmədəli Hüseyinoğlu
Şeyx Məhəmmədəli Hüseynoğlu (ərəbcə: (Şeyx Məhəmmədəli ibn Hüseyn ibn Allahyar, gürcücə: შეიხ მაგომედალი ჰუსეინოღლი) (1889 Tiflis quberniyası, Borçalı qəzsı, Sarvan  –  1937, Sibir, RSFSR) 1930 – 1935-ci illərdə Zaqafqaziya Müsəlmanları Ali Ruhani İdarəsinin Sədri, görkəmli din xadimi, ilahiyyatçı mütəfəkkir.
İlk həyatı və Gəncliyi
Şexy Məhəmmədəli Axund Ağa Hüseyin-oğlu 1889-cu ildə Borçalının Sarvan kəndində (indiki Marneuli şəhəri) görkəmli din xadimi Axund Ağa Hüseyn Allahyar-oğlunun ailəsində dünyaya göz açmışdır. İlk uşaqlığı Sarvanda və Tiflis şəhərində keçmişdir. Uşaqlıqdan babası Allahyar ağanın himayəsində tərbiyə almışdır. Erkən gəncliyində Şeyx Məmmədəli ərəb, fars və rus dillərində sərbəs danışa və yaza bilirdi.
Təhsili
Şeyx Məhəmədəli İlk gənclik çağlarından Sarvanda fəaliyyət göstərən islam məktəbində təhsil almışdır. 1915-ci ildən sonra İranda, Məşhəd Ali Dini Mədrəsəsini bitirmiş. Daha sonra islam hüququ və ilahiyyat üzrə ali dini təhsilini Bağdad Mədrəsəsində davam etdirmişdir.
Həyatı
1925-ci ildən sonra Şeyx Məhəmmədəli Borçalıya qayıdır və Zaqafqaziya Müsəlmanları Ali Ruhani idarəsində fəaliyyətə başlayır. Lakin sovet rejiminin islam dininə qarşı apardığı ateist siyasət Şeyx Məhəmmədəlinin əli-qolunu bağlayır. 1929-cu ildən etibarən Şeyx Məhəmmədəli evində təxminən 20 min ədəd kitab və əlyazmadan ibarət kitabxana təşkil etmişdir. 1927-ci ildən etibarən Zaqafqaziya Müsəlmanları Ali Ruhani İdarəsi Qazilər Şurasının üzvü olmuşdur. 1930-cu ildə Zaqafqaziya Müsəlmanları Ali Ruhani İradarəsinin Sədri seçilmişdir və və vəzifəni 1935-ci ilə qədər icra etmişdir. Şeyx Məhəmmədəlinin müsəlman əhalisi arasındakı böyük nüfuzu o vaxtkı Gürcüstan SSR-nin və ZSFSR-in kommunist rəhbərliyinin xoşuna gəlmirdi. 1935-ci ildə Şeyx Məhəmmədəlinin Gürcüstan SSR XDİK (NKVD) Baş Siyasi İdarəsi tərəfindən həbs edilərək Sibirə sürgün olunmuşdur. 1937-ci ildə saxta ittiham əsasında güllələnmişdir. Şeyx Məhəmmədəlinin həbs edildikdən sonra onun təşkil etdiyi kitabxana yandırılmışdır.
Mənbə
Məmməd Sarvan, "Ulu Borçalı" – Bakı, Elm 1998 -370c. İSBN 5-8066-0850-6
Gömrükçü Mehmed Paşa
Gömrükçü Mehmed Paşa — I Mahmud dönəmində 1 il 3 ay 3 gün Osmanlı imperiyasının sədrəzəmi olmuş dövlət adamıdır.
Rumex patientia
(Rumex patientia) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Rumex pulcher
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Rumex sanguineus
(Rumex sanguineus) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Mehmed Səid Qalib Paşa
Mehmed Səid Qalib Paşa — II Mahmud səltənətində 9 ay sədrəzəm olmuş Osmanlı dövlət adamı.
NGC 1120
NGC 1120, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Eridan bürcü istiqamətində yerləşir. E-S0 tipli. tərəfindən ildə 66.04 sm (26 inç) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Mehmet Akif Ərsoy
Mehmet Akif Ərsoy — Türk şairi, baytar, müəllim, vaiz, hafiz, Quran tərcüməçisi, siyasətçisi və İstiqlal Marşının müəllifi.
Mehmet Akif Ərsoy Türkiyə Respublikası və Şimali Kipr Türk Respublikasının(ŞKTR) İstiqlal Marşının müəllifidir. "Vətən şairi" və "Milli şair" ünvanları ilə tanınır. İstiqlal Marşı ilə yanaşı, Çanaqqala dastanı, Bülbül və 1911–1933-cü illər arasında nəşr olunan yeddi şeir kitabındakı şeirləri bir araya gətirən Safahat ən dəyərli əsərlərindəndir. İkinci Məşrutiyyət dönəmindən bəri Sırat-ı Müstakim (sonradan Sebilür-Reşad kimi tanınır) jurnalının baş redaktorudur. Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi dövründə millət vəkili olaraq Birinci Dövr Böyük Millət Məclisində iştirak etmişdir.
Erkən həyatı
Mehmet Akif Ərsoy,1873-cü ilin dekabrında İstanbulda, Fatehin Qaragümrük səmtinin, Sarıgözəl məhəlləsində anadan olub. Doğum şəhadətnaməsi, onun doğulmasından sonra, uşaqlığının keçdiyi, atasının imam olduğu Çanaqqalanın Bayramiç ilində verildiyi üçün, sənəddə doğulduğu yer Bayramiç ili göstərilib. Anası Buxaradan Anadoluya köçən bir ailənin qızı Əminə Şərif xanım; Kosovonun Peç şəhərində anadan olan alban mənşəli Fateh məscidinin mədrəsə müəllimlərindən olan Peçli Tahir Əfəndinin qızı idi. Mehmet Tahir Əfəndi ona doğum tarixini göstərən "Raqif" adını verdi. Raqif adını atasının ölümünə qədər istifadə etsə də, bu ad geniş yayılmış ad deyildi, buna görə dostları və anası onu "Akif" adı ilə çağırırdılar və zamanla bu adı qəbul etdi. Uşaqlığının çox hissəsini nənəsinin Fateh Sarıgözəldəki evində keçirib. Nuriyə adlı kiçik bacısı da vardı.
6 mart 1913-cü ildə yazdığı, "Üç beyinsiz başın dərdinə 3 milyon xalq" misrasıyla başlayan və irqçiliyi tənqid edən şerinin sonundakı; "Bunu məndən eşidin, bəli, mən Albanam … Başqa bir şey deyə bilmərəm … Budur viran olmuş ölkəm! …" misralarıyla şəxsən özünün alban olduğunu vurğulayır.
Təhsili
İlk təhsilinə Fatehdəki Əmir Buxari məhəllə məktəbində, o dövrün adətinə görə 4 il, 4 ay, 4 günlük ikən başladı. 3 il sonra ibtidai məktəbə getdi və atasından ərəb dilini öyrənməyə başladı. Orta təhsilinə Fateh məktəb rüştiyəsində başlamışdır (1892). Digər tərəfdən Fateh məscidində fars dili dərslərinə gedir. Dil dərslərinə böyük maraq göstərən Mehmet Akif, orta məktəbdə oxuduğu müddətdə həmişə türk, ərəb, fars və fransız dillərində birinci oldu. Bu məktəbdə ona ən çox təsir edən şəxs, dövrün "azadlıqsevər" aydınlarından biri olan türk dili müəllimi herseqovinalı Hoca Kadri Əfəndi idi.
Rüştiyəyi bitirdikdən sonra anası onun mədrəsədə oxumasını istədi, lakin atasının dəstəyi ilə dövrün ən sevilən məktəblərindən biri olan Mulkiye İdadisinə yazıldı. 1888-ci ildə məktəbin yuxarı sinfində təhsilini davam etdirərkən atasını itirməsi və növbəti il Fatehdəki yanğın zamanı evlərinin yanması ailəni yoxsulluğa sürüklədi. Atasının tələbəsi Mustafa Sıtkı eyni ərazidə kiçik bir ev tikdi və ailə bu evdə yerləşdi. Tez zamanda bir peşə sahibi olmaq və internatda oxumaq istəyən Mehmet Akif, Mülkiye İdadisini tərk etdi. O illərdə yeni açılan ilk mülki baytarlıq məktəbi olan Kənd təsərrüfatı və Baytar məktəbinə daxil oldu.
Dörd illik bir məktəb olan Baytar məktəbində onun bakteriologiya müəllimi olan Rıfat Hüsamettin Paşa onun elmə olan marağının inkişaf etdirilməsində böyük rol oynadı. Məktəb illərində idmana böyük maraq göstərdi; güləşi qonşuluqdakı dostu Kıyıcı Osman Pəhlivandan öyrəndi; başda güləş və üzgüçülük olmaqla uzun məsafəyə qaçış və güllə atma yarışlarına qatıldı; Şeirə olan marağı məktəbdəki son iki ilində daha da gücləndi. Məktəbin baytarlıq şöbəsini 1893-cü ildə bitirdi.
Məzun olduqdan sonra Mehmet Akif fransız dilini inkişaf etdirdi. 6 ayda Quranı əzbərlədi və hafiz oldu. 1893 və 1894-cü illərdə Xəzinəyi Fünun jurnalında bir qəzəli,1895-ci ildə "Məktəb" məcmuəsində "Qurana xitab" adlı şeiri çap olundu və məmur fəaliyyətinə başladı.
Məmur işlədiyi vaxtlar
thumb|100 TL üzərindəki (1979–1989) [[Ankara qalası, Mehmet Akif Ərsoyun portreti, muzey olan Ankaradaki evi ve İstiqlal Marşının ilk iki dörtlüyü]] Məktəbi bitirdikdən sonra Kənd Təsərrüfatı Nazirliyində məmur olan Mehmet Akif, 1893–1913-cü illər arasında məmur həyatını davam etdirdi. Nazirlikdəki ilk işi baytar müfəttişinin köməkçisi oldu. Nazirliyin mərkəzi İstanbulda idi, ancaq vəzifəsinin ilk dörd ilində Rumeli, Anadolu, Albaniya və Ərəbistanda yoxlanışda oldu. Bunun sayəsində xalqla sıx təmasda olmaq fürsəti oldu. Bu səyahəti sırasında atasının doğulduğu Peç şəhərinə gələrək, əmiləri ilə tanış olur. 1898-ci ildə Tophaneyi Amirənin vəziri Mehmet Əmin Bəyin qızı İsmət xanımla evləndi; Cəmilə, Fəridə, Suadi, Emin və Tahir adlı uşaqları dünyaya gəldi.
Mehmet Akif ədəbiyyata olan marağını şeir yamaqla davam etdirdi. Şeir və məqalələri Sərvəti Fünun jurnalında dərc edildi. İstanbulda olarkən Halkalı Əkinçilik və Baytar Məktəbində (1906), daha sonra Fermer Makinist məktəbində türk dilindən (1907) dərs demək üçün müəllim təyin edildi.
İkinci Məşrutiyyətin təsiri
thumb|left|Sırat-ı Müstəkim jurnalının ilk nömrəsinin üz qabığı İkinci Məşrutiyyət elan edildikdə, Mehmet Akif Umurı Baytariye departamentinin müdir müavini idi. II Əbdülhəmid rejiminə müxalif idi, hətta II Əbdülhəmidi gördüyündə, ürəyinin bulandığını xatirələrində qeyd etmişdi. Bunun təsiri ilə, konstitusiyalı monarxiya elan edilməsindən 10 gün sonra, dostu, rəsədxana direktoru Fatin Hocanın yönləndirməsi ilə, on bir dostu ilə birlikdə "İttihad və Tərəqqi" cəmiyyətinin üzvü oldu. Yalnız Mehmet Akif üzvlüyə qəbul olarkən edilən andda," nə olursa olsun, cəmiyyətin bütün əmrlərinə, qeyd-şərtsiz (ittihamsız) tabe olacağam" cümləsindəki "qeyd-şərtsiz" ifadəsinə qarşı çıxdı və andını "yalnız yaxşılar və doğru olanlar" şəklində etdi. Cəmiyyətin Şəhzadəbaşı İlmiyə mahalında Ərəb ədəbiyyatından dərs keçən Akif,1907-ci ilin noyabr ayında Umuri Baytariyyə müdir müavinliyi vəzifəsində çalışarkən Darülfününda Osmanlı ədəbiyyatı kurslarında dərs keçməyə başladı.
İkinci Məşrutiyyətin Mehmet Akifin həyatına ən böyük təsiri,konstitusiyalı monarxiya ilə birlikdə, nəşriyyat dünyasına addım atması oldu. Daha öncə bəzi şeir və məqalələri bir neçə qəzetdə dərc olunsa da, əsərlərin nəşrini uzun müddət idi ki, dayandırmışdı. Konstitusiyalı monarxiyanın elanından sonra dostu Əşrəf Edip Fərqan və Əbülula Mardin tərəfindən nəşr olunan və ilk nömrəsi 27 avqust 1908-ci ildə çıxan Sırat-ı Müstəkim jurnalının baş yazarı oldu. İlk nömrəsində "Fateh məscidi" şeri çap edildi. Əbülula Mardin ayrıldıqdan sonra jurnal 8 mart 1912-ci ildən etibarən Sebilür-Rəşad adı ilə nəşr olunmağa davam etdi. Akifin demək olar ki, bütün şeir və yazıları bu iki jurnalda çap olunmuşdur. İstər yazılarında, istərsə də, İstanbul məscidlərindəki oxuduğu xütbələrdə Misirli alim Məhəmməd Əbdühun təsiri ilə qəbullandığı İslam Birliyi görüşünü yaymağa çalışdı.
1910-cu ildəki Alban qiyamı onu çox üzdü və özündən sonra gələcək hadisələri hiss etdi. Balkanlarda artan düşmənçilik və üsyanların qarşısını almaq üçün nə isə etmək istədi, lakin Balkan müharibələri bu istəyi yarımçıq qaldı. 1914-cü ilin əvvəllərində iki aylıq Misir və Mədinəyə səyahət etdi. Misir səfəri ilə bağlı xatirələrini "Əl Uksurda" şeirində yazdı.
1913-cü ildə qurulan Milli Müdafiə dərnəyinin xalqı ədəbiyyatı yolu ilə maarifləndirməyi hədəfləyən nəşriyyat şöbəsində Əbdülhaq Hamid Tərxan,Mahmud Əkrəm,Süleyman Nazif, Cənap Şahabəttin ilə birlikdə çalışdı. 2 fevral 1913-cü ildə Bəyazid məscidinin və 7 fevral 1913-cü ildə Fateh məscidinin kürsüsündə çıxış edərək xalqı vətənlərini qorumağa çağırdı.
Təşkilat-i Məxsusa daxil olması
Balkan müharibəsindən sonra əvvəlcə Umur-i Baytariyədəki (1913) vəzifəsindən istefa etdi, sonra nəşrləri hökumətə qarşı olduğu üçün aldığı xəbərdarlıqla Darülfünundakı (1914) vəzifəsindən də istefa verdi. Yalnız Halkalı Əkinçilik və Baytar məktəbindəki vəzifəsininin icrasını davam etdirdi. Hərbi Nazirliyə bağlı Təşkilat-i Məxsusanın təklifi ilə İslam birliyi qurmaq istəyən Tunisli Şeyx Salih Şərif (1914) ilə Almaniyaya (Berlin) getdi. İngilislərlə birlikdə Osmanlılara qarşı mübarizə apararkən, almanlar tərəfindən əsir götürülən müsəlmanların düşərgələrində oldu və fərqində olmadan Osmanlı imperiyasına qarşı vuruşan bu müsəlman məhbusları maarifləndirməyə çalışdı. Fransız ordusundakı müsəlmanlar üçün ərəbcə yazdığı bəyannamələr cəbhələrə təyyarələrdən atılırdı. Almaniyada olarkən yazdığı Berlin xatirələri adlı şeirini qayıdandan sonra Sebilürreşadda nəşr etdirdi.
İstanbula qayıtdıqdan sonra 1916-cı ilin əvvəllərində Təşkilat-i Məxsusa tərəfindən Ərəbistana göndərildi. Onun vəzifəsi bu ərazilərdəki ərəbləri Osmanlıya qarşı provokasiya edən ingilis təbliğatına qarşı mübarizə aparmaq üçün "əks təbliğat" aparmaq idi. Berlində olarkən Mehmet Akif Çanaqqala müharibəsi xəbərlərini həyəcanla izləyirdi. On dörd ay davam edən müharibənin qalibiyyətlə nəticələndiyi xəbərini Ərəbistanda olarkən aldı. Belə şad xəbərdən ilhamlanan Mehmet Akif "Çanaqqala dastanını" qələmə aldı. Ərəbistandan qayıdandan sonra iki ay Livanda qalan Mehmet Akif, "Nəcid çöllərindən Mədinəyə" şeirində bu səyahətindən bəhs etdi.
Darü-l — Hikməti-l — İslamiyə cəmiyyətinə daxil olması
1918-ci ildə Livanda yaşayan Məkkə əmiri Şərif Əli Heydər paşanın dəvəti ilə Livana gedən Akif, Livanda ikən Şeyxülislama bağlı Darül-Hikmeti-l-İslamiyə cəmiyyətinin baş katibi vəzifəsinə təyin edildi. Əhməd Cövdət paşa,Mustafa Səbri Əfəndi və Səid Nursi kimi adların Osmanlı Dövlətində və digər İslam ölkələrində ortaya çıxacaq dini məsələləri həll etmək və İslama qarşı olan hadisələrə cavab vermək üçün qurulan bu təşkilatda çalışarkən, Səid Halim paşanın "İslamlaşmaq" adlı əsərini fransızcadan türkcəyə çevirdi.
Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsində iştirakı
thumb|left| Mehmet Akif Ərsoyun ev muzeyi, Mehmet Akif Ərsoyun [[Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi illərində Ankarada yaşadığı və İstiqlal Marşı başda olmaqla bir çox şeirini yazdığı muzeyə çevrilmiş Ankaradakı evi.]] İstanbulda sərbəst hərəkət edə bilməyən Mehmet Akif, vəzifəsindən azad edilməzdən əvvəl oğlu Emini də götürərək Anadoluya getdi. Sebilür-Rəşadın Ankara şöbəsi üçün Mustafa Kamal Paşadan dəvət gəlmişdi. Türkiyə Böyük Millət Məclisinin (TBMM) açılışının ertəsi günü,24 aprel 1920-ci ildə Ankaraya gəldi. Milli mübarizəyə şair, natiq, səyyah, jurnalist və siyasətçi kimi qatıldı. Ankaraya gəldikdən bir müddət sonra ailəsini də özü ilə apardı.
Ankaraya gəldiyi günlərdə Mustafa Kamal Paşa Konya valisinə teleqram göndərərək, Mehmet Akifin Burdur millət vəkili seçilməsini istədi. İyun ayında Burdurdan, iyulda Biqadan deputat seçildiyi xəbərləri parlamentə çatdı. Akif Burdur millət vəkiliyini seçdi. Beləliklə,1920–1923-cü illər arasında 1-ci TBMM-də millət vəkili olaraq iştirak etdi. Parlament qeydlərində adı "Burdur millət vəkili və İslam şairi" olaraq xatırlanır.
Ankaraya gələr-gəlməz, ona verilən ilk işi Konya üsyanının qarşısını almaq üçün xalqa məsləhət vermək üçün Konyaya getmək idi, böyük səylərinə baxmayaraq Konyada qəti bir nəticəyə gələ bilmədi və Kastamonuya köçdü. 1920-ci ilin noyabrında Kastamonuda Nəsrullah məscidində xalqı düşmənə müqavimət göstərməyə təşviq etmək üçün oxuduğu xütbə Diyarbəkirdə nəşr edildi və bütün vilayətlərə və cəbhələrə paylandı.
1921-ci ildə Ankaradakı Tacəddin Dərgahında məskunlaşan Mehmet Akif Burdur millət vəkili olaraq parlamentdəki vəzifəsinə davam edirdi. O dövrdə Ankaraya doğru irəliləyən yunanların qarşısında parlamenti Kayseriyə köçürmək hazırlığı var idi. Bunun dağılmaya səbəb olacağını düşünən Mehmet Akif Ankarada qalmağı və Sakaryada yeni bir müdafiə xətti qurulmasını təklif etdi; təklifi müzakirə edildi və qəbul edildi. Ankarada, Tacəddin Dərgahında yaşadığı ev, Mehmet Akif Ersoy Muzeyi olaraq ziyarətçilərə açıqdır.
İstiqlal Marşını yazması
thumb|left|Mehmet Akif Ərsoyun [[Kastamonu Nəsrullah məscidində xütbə oxuduğu kürsü.]] thumb|Osmanlı əlifbası ilə yazılmış İstiqlal Marşı Eyni zamanda, Milli Təhsil naziri Həmdullah Sübhi Tanrıövərin istəyi ilə dostu Həsən Bəsri bəy onu milli marş yarışmasına qatılmağa razı saldı. Başlanğıcda qoyulan 500 lirə mükafata görə iştirak etməkdən imtina etdi. O günə qədər göndərilən şeirlərin heç biri o günə qədər kifayət qədər qənaətbəxş deyildi və ən gözəl şeiri Mehmet Akifin yazacağı fikri məclisdə hakim idi. Mehməd Akifin müsabiqəyə qatıldığı bilindikdən sonra, bir çox şair şeirlərini geri çəkdilər. Şairin orduya həsr etdiyi Türk İstiqlal marşı, 17 fevralda Sırat-ı Müstəkim ve Hakimiyəti Milliyədə yayımlandı. Həmdüllah Subhi bəy tərəfindən parlamentdə oxunulub, ayaq üstə dinləndikdən sonra, 12 mart 1921-ci il şənbə günü saat 17.45-də Milli İstiqlal marşı olaraq qəbul edildi. Akif pul mük
ı n
mükafatı, Türk Qırmızı Aypara Cəmiyyəti nəzdində qadın və uşaqlara iş öyrədən və cəbhəyə paltar tikən Darül Məsai vəqfinə bağışladı.
Misir illəri
"İstiqlaliyyət" medalı ilə təltif olunan Mehmet Akif,1922-ci ildə səhhətinə görə millət vəkilliyindən istefa verdi. 1923-cü ilin mart ayının son günlərində itkin düşən yaxın dostu Trabzon millət vəkili Əli Şükrünün Mustafa Kamalın mühafizə alayının komandiri Topal Osman tərəfindən öldürüldüyünü anladıqdan sonra yeni ev tapmalı olduğunu hiss etdi. Bir müddətdir onu Misirə dəvət edən Misir xədivi Abbas Həlim paşanın dəvətini qəbul etdi və beləliklə qışlarını Misirdə keçirməyə başladı. Onun ölkədən getməsini 1924-cü ildə xilafətin ləğv edilməsi və ya 1925-ci ildə qəbul edilmiş Papaq inqilabı ilə izah edənlər də oldu.
Ən məşhur əsəri olan Səfahət 1924-cü ildə Türkiyədə nəşr edilmişdi. Bir neçə il yayları İstanbulda, qışları Misirdə keçirən Mehmet Akif 1926-cı ilin qışından sonra Misirdən qayıtmadı. Qahirə yaxınlığındakı Hilvana yerləşdi. Burada, Quranın tərcüməsi üzərində işləməyə davam edərkən, ölkədə milli din layihəsinin (Türk azanına pərəstiş) həyata keçirilməsini öyrəndikdə, onun yazılarının bu layihədə istifadə edilməsindən ehtiyat edərək,1932-ci ildə müqaviləsinə xitam verdi. Dəyanət İşləri Müdirliyi, həm tərcümə, həm də təfsir işini Elmalılı Məhəmməd Həmdi Yazıra verdi. Akif öz yazılarını dostu Yozqatlı İhsan Əfəndiyə təslim etdi və əgər olüb, geri dönməzsə, yazılarının yandırılmasını tövsiyə etdi (Əkmələddin Ehsanoğlunun atası).
Mehmet Akif, Misirdə Quranı tərcümə etməklə yanaşı türk dillində dərslər də deyirdi. Qahirədəki "Cəmiət-ül Misiriyyə" adlı universitetdə türk dili və ədəbiyyatından dərs verdi (1925–1936). thumb|Mehmet Akif Ərsoyun cənazəsi (28 dekabr,1936)
Türkiyəyə qayıdışı və vəfatı
thumb|200px|Mehmet Akif Ərsoyun ölümü ilə bağlı qəzetdə dərc olunan xəbər [[Cumhuriyet (qəzet)|(Cumhuriyet, 28 dekabr 1936-cı il)]] Sirroz xəstəliyinə tutularkən hava dəyişikliyi yaxşı gələcək deyə əvvəlcə Livana, daha sonra Antakyaya getdi, ancaq Misirə xəstə olaraq döndü. 17 iyun 1936-cı ildə müalicə üçün İstanbula döndü. 27 dekabr 1936-cı ildə İstanbulda, Bəyoğlundakı Misir binasındakı mənzilində vəfat etdi. Ədirnəqapı məzarlığında dəfn edilib. İki il sonra, məzarı universitet tələbələri tərəfindən düzəldildi; 1960-cı ildə məzarı yol inşası səbəbiylə Ədirnəqapı şəhid məzarlığına köçürüldü. Məzarı Süleyman Nazif və dostu Əhməd Naim bəyin məzarları arasındadır.
1 iyun 1936-cı il tarixində Mehmet Akifə 478 lirə 20 quruş təqaüd kəsildi. Bu təqaüd,1936-cı ilin oktyabrından bəri ödənməyə başlanmış, cəmi 2976 lirə almışdır. Təqaüd qəbzinin son səhifəsinə "600 lirə borc" ifadəsi yazılmışdır. Bu borc silindikdən sonra qalan hissəsi ailəsinə verilmiş və Mehmet Akif bundan iki ay sonra vəfat etdimişdi.
Ədəbi həyatı
Mehmet Akif şeir yazmağa Baytar məktəbində tələbə ikən başladı. İlk nəşr olunan şeiri "Qurana xitab" adlanır. 1908-ci ildən bəri əruz vəznində şeirlər, hekayələr yazmağa başladı. Hekayələrində insanların dərdlərini və sıxıntılarını dilləndirdi. Balkan müharibəsi illərindən bəri epik şeirlər yazmağa başladı. İlk böyük dastanı "Çanaqqala şəhidləri" başlıqlı şeiridir. İkinci böyük dastanı Bursanın işğalı ilə bağlı yazdığı "Bülbül" şeiridir. Üçüncü əsəri Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsinə həsr etiyi İstiqlal Marşını yazdı.
"Sənət sənət üçündür" düşüncəsinə qarşı çıxan Mehmet Akif, dini yönümlü ədəbi üslubü qəbul etdi. Ədəbi dil olaraq milli ədəbiyyat hərəkatına qarşı çıxdı və ədəbiyyatdakı qərbləşmə mövzusunda Tefik Fikrət ilə toqquşdu.
Qara şahzadə Eduard
Eduard Vudstok və Qara şahzadə Eduard  — İngiltərə kralı III Eduard ın ən böyük oğlu və İngiltərə taxtının vəliəhdi. Ancaq atasından daha öncə öldüyü üçün atasından sonra taxta onun oğlu Riçard çıxarıldı. Buna baxmayaraq Eduard Yüzillik müharibə də iştirak edən ən önəmli hərbçilərdən biri və yaşadığı dövrün ən güclü cəngavərlərindən biri idi. 1337-ci ildə atası tərəfindən Kornvol hersoqu elan edildi. 1338, 1340 və 1342-ci illərdə atasının yoxluğunda ona naib olaraq krallığı idarə etdi. 1343-cü ildə Uels şahzadəsi elan edildi və 1346-cı ildə atası tərəfindən cəngavər statusu verildi.
Rumex scutatus
(Rumex scutatus) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Qara şahzadə Eduard
1346-cı ildə Kresi döyüşü ndə, 1349-cu ildə isə Kale döyüşü ndə iştirak etdi. Puatye döyüşündə Fransa kralı II Con u əsir aldı və 1 il sonra İngiltərə yə qayıtdı. 1360-cı ildə Fransa ilə aparılan sülh müzakirələrində iştirak etdi. 1362-ci ildə Akvitaniya və Qaskoniya şahzadəsi olaraq təyin edildi ancaq yerli zadəganlar tərəfindən onun bu ünvanı tanınmadı. Kastiliya və Navarra kralları ilə aparılan danışıqlarla bölgədə öz idarəçiliyini təmin etdi.
1371-ci ildə İngiltərə yə qayıdan Şahzadə Eduard ertəsi il Akvitaniya və Qaskoniya şahzadəsi ünvanından imtina etdi. 1376-cı ildə dizenteriya səbəbilə vəfat etdi və cənazəsi şəxsi əşyalarının qorunub saxlandığı Kenterberi kafedralı na dəfn olundu.
Lev Mayorov
Lev Nikolayeviç Mayorov — məşqçi.
Həyatı
Bakıda anadan olan Lev "Neftçi"nin yetirməsidir. 10 yaşında bu klubda futbolun sirlərini öyrənən Mayorovun ilk baş məşqçisi müstəqillik dönəmində flaqmanın əsas komandasında çalışan Tahir Əmiraslanov olub. Lev 1987-ci ildə "Neftçi"nin heyətində gənclər komandaları arasında SSRİ çempionatının qalibi olub. O, 1988 və 1989-cu illərdə Zaqafqaziya hərbi dairəsinin yığmasının heyətində Silahlı Qüvvələr kubokuna sahib çıxıb. Milli komandanln heyətində 2 oyun keçirən Mayorov 1994-cü ildə Trabzonda İsrail yığması ilə keçirilən rəsmi oyunda (0:2) iştirak edib.
Futbolçu karyerası boyu həm müdafiəçi, həm də yarımmüdafiəçi kimi çıxış edən Mayorov daha çox Novorossiysk "Çernomorets"ində çıxışı ilə tanınıb. 1992-2005-ci illərdə bu komandanın şərəfini qoruyan Lev, ümumilikdə 417 görüşdə 37 qol vurub. Bunlar arasında 208 oyunda 13 qol Rusiya Premyer-Liqasına təsadüf edir.
2005-ci ildə futbol karyerasını bitirən Mayorov bundan bir il sonra – 2006-cı ilin iyunun 3-də vida oyunu keçirib. Karyerasını bitirdikdən sonra "Çernomorets"in məşqçilər korpusunda yer alan Lev sonra Rusiya çempionatının ikinci divizionunda çıxış edən Anapanın "Spartak-UQP" klubunun baş məşqçisi olub.
Hüseynqulu Səlimov
Hüseynqulu Yusif oğlu Səlimov (9.10.1889, Bakı - ?) — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin xüsusi qərarına əsasən, dövlət hesabına ali təhsil almaq üçün xaricə göndərilməsi nəzərdə tutulmuş tələbələrdən biri.
Həyatı
Bakı real məktəbini bitirmiş (1909), Xarkov Texnologiya İnstitutunun kimya Şöbəsində 3-cü kursadək oxumuşdur. Lakin maddi çətinlik üzündən təhsilini yarımçıq buraxıb geri qayıtmağa məcbur olmuşdu. Parlamentin 1919-cu il 1 sentyabr tarixli qərarına əsasən, Hüseynqulu Səlimovun təhsilini kimya sahəsində davam etdirməsi üçün Rusiyaya göndəriləcək tələbələrin siyahısına salınmışdı. Lakin Vətəndaş müharibəsi ilə əlaqədar yaranmış mürəkkəb vəziyyətdə oraya tələbə göndərmək baş tutmamışdır. Sonrakı taleyi barədə məlumat aşkar olunmamışdır.
Rumex stenophyllus
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Rumex tingitanus
(Rumex tingitanus) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Rumex triangulivalvis
—  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Mir İsmayıl Seyidzadə
Seyidzadə Mir İsmayıl Seyid Əhməd oğlu — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin xüsusi qərarına əsasən dövlət hesabına ali təhsil almaq üçün xaricə göndərilmiş tələbələrdən biri.
Həyatı
Mir İsmayıl Seyidzadə Lənkəran kişi gimnaziyasını bitirmiş (1917), Kiyev Politexnik İnstitutunun Elektrotexnika şöbəsində 2-ci kursadək oxumuş, lakin maddi çətinlik üzündən təhsilini davam etdirə bilməmişdi. Parlamentin 1919-cu il 1 sentyabr tarixli qərarına əsasən, təhsilini elektrotexnika sahəsində davam etdirmək üçün Berlin Universitetinə (Almaniya) göndərilmişdir. Azərbaycanda sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra xaricdə dövlət hesabına təhsil alan azərbaycanlı tələbələrin vəziyyətini öyrənən Azərbaycanlı Tələbələr İttifaqının 1923–1925-ci illər üçün məlumatında Seyidzadənin təhsilinin bitməsinə 1 il qaldığı göstərilirdi. Sonrakı taleyi barədə məlumat aşkar olunmamışdır.
Rumex thyrsiflorus
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Emilia
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Növləri
[[SS 3 (*
NGC 3044
NGC 3044, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Sekstant bürcü istiqamətində yerləşir. SBc tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
IV Xlodviq
Xlodviq IV — Merovinqlər sülaləsindən olan Frank kralı 691-695-ci illərdə kral olub.
Xlodvqi hələ 9 yaşında ikən Kral elan edilmişdir. 695-ci ildə 13 yaşında ikən ölüb.
Saccharum arundinaceum
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Emiliella
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Hacı Səədi
Səədi Hacı Həsən oğlu (?, Göyçay - ?) — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin xüsusi qərarına əsasən, dövlət hesabına ali təhsil almaq üçün xaricə göndərilmiş tələbələrdən biri.
Həyatı
1919-cu ildə Türkiyədə İstanbul Universitetinin tibb fakültəsinin son kursunda oxuyarkən maddi çətinlik üzündən təhsilini yarımçıq buraxmağa məcbur olmuş və Azərbaycana qayıtmışdı.
Parlamentin 1919-cu il 1 sentyabr tarixli qərarına əsasən, təhsilini davam etdirmək üçün yenidən İstanbul Universitetinə (Türkiyə) göndərilmişdi.
Sonrakı taleyi barədə məlumat aşkar olunmamışdır.
Rəşid Yusifov
Rəşid Əliməmməd oğlu Yusifov (rusca: Рашид Алимамед-оглы Юсупов, gürcücə: რაშიდ ალიმამედ–ოღლი იუსიპოვი, ) — pəhləvan, atlet, klassik güləş və sirk ustası, Azərbaycan SSR xalq artisti (1980).
Həyatı
Rəşid Yusifov 1900-cü ildə Borçalı mahalının Gorarxı kəndində (indiki Gürcüstanın Marneuli rayonun Gorarxı (Algeti) kəndi) dünyaya göz açıb. Uşaqlığı əsasən Borçalıda, Baş keçiddə və Tiflisdə keçib.
1910–1912-ci illərdə Gorarxı kəndində fəaliyyət göstərən dini məktəbdə təhsil alıb. Gəncliyindən Rəşid Yusifov heyrətamiz fiziki gücü ilə seçilib. 15 yaşında ikən dəfələrlə Rəşid Yusifovun yalın əllə canavar boğduğu indi də Gorarxıda, eləcə də Borçalıda danışılır. Gəncliyi daha sonra Tiflisdə keçmişdir. Atası Əliməmməd sonradan Tiflisin Şeytanbazar məhəlləsində məskunlaşmışdır. 1914–1915-ci illərdə təhsilini Tiflisdə yenə dini məktəbdə davam etdirmişdir.
1915-ci ildən etibarən Rəşid Yusifov Tiflisdə müxtəlif sirklərdə pənləvan kimi çıxış etməyə başlamışdır. 1916-cı ildə bir sirk səhnəsi zamanı Rəşid Yusifov gürcü pəhləvanı Pavliyaşvilini güləşdı məğlub edir. Bu zaman R. Yusifova diqqət göstərən məşhur gürcü güləş ustası Maysuradze onu öz məşqlərinə dəvət edir.
1916–1917-ci illərdə Rəşid Yusifov təcrübəli güləşçilər Maysuradze və Yemelyanovun tələbəsi olur. Daha sonra Rəşid Yusifovun məşqlərinə güləş üzrə dünya çempionu, "Parisin şarfının fəxri sahibi" titulunu daşıyan Karazakumov rəhbərlik edir.
1919-cu ildə Rəşib Yusifovun fiziki-idman hazırlığı təcrübəli gürcü idmançısı Lado Kavsadze rəhbərliyi altında davam edir
1919-cu ildən etibarən Rəşid Yusifovun peşəkar pəhləvan fəaliyyəti başlayır. 1919-cu ildə Tiflisdə məşhur gürcü güləş ustası, pəhləvan David Beriaşvili üzərində qələbə çalır. 1920-ci ildə yenə Tiflisdə Osmanlı imperiyasının məşhur pəhlavanı Mustafa Xamırçı üzərində parlaq qələbə qazandı. Mustafa Xamırçı üzərində qələbə Rəşid Yusifovun pəhləvan kimi şöhrətini daha da artırdı. 1920-ci ildə Moskvada turnirlərdə qazandığı qələbələrin şərəfinə Rəşid Yusifova "Qafqaz çempionu" fəxri adı verildi. Qeyri-rəsmi olaraq isə Rəşid Yusifova "Qafqaz Şiri" deyilməyə başladı. 1924-cü ildə Tiflis sirkində keçirilən turnirdə Rəşid Yusifov Fransalı pəhləvan, "Fransız güləşinin texniki" adlandırılan Petr Paraşek üzərində 17 saniyə ərzində inanılmaz qələbə qazandı. 1924-cü ilin mayında Rəşid Yusifov Almaniyalı güləş ustası Abek Andersonu məğlub etdi. Bu turnir zamanı Rəşid Behbudova gürcü kinorejissoru İ. Perestiani "Üç həyat", "Qaçaq Arsen" və "Tariyel Mklavadzenin işi" filmlərində rollarda iştirak etməyi təklif etdi. 1924-cü ilin sonlarında Rəşid Yusifov Azərbaycan SSR Mərkəzi İcrayyə Komitəsinin sədri Mir Bəşir Qasımov tərəfindən Azərbaycana, Bakı sirkində fəaliyyət göstərməyə dəvət olunur. 1925-ci ildən Rəşid Yusifovun pəhləvan karyerasının Bakı dövrü başlayır. 1929-cu ildə o, Azərbaycan SSR adından Aşqabad (Türkistan MSSR) sirkində görüş zamanı məşhur fransız pəhləvan Nikolye Bredix üzərində qələbə qazanmışdır. Aşqabad sirkində Rəşid Yusifov həmçinin türkmən pəhləvanı Başkirovu və rus güləşçisi Şatskini də məğlubiyyətə uğratmışdır. 1933-cü ildə etibarən Rəşid Yusifov Moskva Dövlət Sirkinin truppasında müxtəlif qastrollarda çıxış etməyə başlamışdır. Bu zaman həmçinin rus pəhləvanı İvan Poddubnı onun məşqlərinə rəhbərlik etmişdir. 1934-cü ildən etibarən Rəşid Yusifov Türkiyəli pəhləvan Kara Yusif, Almaniyalı pəhləvan Rudolf Albert, ABŞ pəhləvanları Çembers Tsips və Frenk Qud üzərlərində parlaq qələbə qazanaraq, onları güləş zamanı məğlubiyyətə uğratmışdır. Almaniyalı pəhləvan Rudolf Alberti məğlub etməsi hətta o zamankı Rexskansler Adolf Hitleriə məruzə edilmiş və onun alman pəhləvanın məğlub olmasına ciddi qəzəbi tutmuşdur. Rəşid Yusifovun pəhləvan və güləş karyerası 1958-ci ilə qədər davam etmişdir. 1950-ci il martın 8-dən 11-nə qədər Bakı dövlət sirkində keçirilən klassik güləş üzrə yarışlarda Rəşid Yusifov 14 qələbə qazanmış, 2 oyunu heç-heçə qurtarmışdır. 1958-ci ildən etibarən peşəkar fəaliyyətini dayandırmış, əməyini güləş üzrə idmançıların hazırlanmasına sərf etmişdir. Təqaüdə çıxdıqdan sonra ölümünə qədər Bakıda yaşamışdır.
Lütfi Məmmədbəyov
Məmmədbəyov Lütfi Şahbaz oğlu — Azərbaycan aktyoru və rejissoru, ssenari müəllifi, mətn oxuyan, filmlərin bədii rəhbəri, Azərbaycan Respublikasının Xalq artisti (1991).
Həyatı
Lütfi Məmmədbəyov 6 fevral 1927-ci ildə Ağdaşda anadan olub. Aktyor 1943-1947-ci illərdə Teatr Texnikumunda təhsil alıb. 1961-1966-cı illərdə isə M.Əliyev adına ADİİ-nun Rejissorluq fakültəsini bitirib.
Fəaliyyəti
Lütfi Məmmədbəyov 1947-ci ildə Teatr texnikumunda təhsilini başa vurduqdan sonra bir müddət Musiqili Komediya Teatrında fəaliyyət göstərib. Lakin 40-cı illərin sonunda teatr müvəqqəti olaraq bağlanıb. Bu səbəbdən aktyor Gənc Tamaşaçılar Teatrının truppasına daxil olub. Lütfi Məmmədbəyov Gənc Tamaşaçılar Teatrında çalışarkən Bakıda o vaxtkı 26-lar Mədəniyyət Sarayında dram dərnəyinə rəhbərlik etmişdir. O, 1961-ci ildə Xalq Teatrı statusu alan bu dərnəkdə Azərbaycan aktyorlarının bir neçə nəslini yetişdirmişdir.
Lütfi Məmmədbəyov 1961-ci ildə Akademik Milli Dram Teatrına dəvət olunub və ömrünün sonunadək burada çalışıb. Rejissor həmin teatrın səhnəsində bir neçə tamaşanın quruluşçu rejissoru olmuşdur. Böyük aktyorluq məktəbi keçmiş Lütfi Məmmədbəyov 1953-cü ildə yaratdığı xalq teatrına 40 ildən çox rəhbərlik edib və adı teatr tarixinə şərəflə yazılan böyük aktyor nəsli yetişdirib.
Lütfi Məmmədbəyov televiziyada 60-dan çox televiziya tamaşasının rejissoru o cümlədən “Göz həkimi”, “Yağışdan sonra”, “Səninlə sənsiz”, “Yad qızı” kimi əsərlərin rejissoru olub. Lütfi Məmmədbəyov kinofilmlərdə də çəkilib. “O olmasın, bu olsun”, “Bəxtiyar”, “Səhər”, “Qızmar günəş altında”, “Göz həkimi”, “Leyli və Məcnun”, “Sehrli xalat” və başqa filmlərdə rol alıb.
Lütfi Məmmədbəyli respublikada televiziya serialları çəkən ilk rejissordur. Rejissor 1993-cü ildə yazıçı Əlibala Hacızadənin “İtkin gəlin” əsəri əsasında 12 seriyalı filmə quruluş vermişdir. Daha sonra 6 seriyalı “Dodaqdan qəlbə” (1998), yenə də 6 seriyalı “Yağışdan sonra” (1998) seriallarını çəkmişdir.
Vəfatı
Lütfi Məmmədbəyov 1 fevral 2004-cü ildə Bakıda vəfat edib.
Saccharum bengalense
(Saccharum bengalense) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Silva Kaputikyan
Silva Kaputikyan - erməni şairəsi, erməni millətçilərinin Qarabağın Azərbaycandan qoparılması üçün başladığı "Qarabağ hərəkatının" aktiv nümayəndəsi.
Həyatı
5 yanvar 1919 cu ildə İrəvanda anadan olub. 1933 – cü ildən mətbuatda şeirləri nəşr olunub 1941 – ci ildən Ermənistan SSR – nın Yazıçılar ittifaqının üzvü olub.
80 – ci illərin sonundan etibarən Miatsum ideyasının ardınca düşərək, nümayişlərdə və mətbuatda Qarabağın Azərbaycandan alınıb Ermənistana verilməsi tələbi ilə aktiv çıxışlara başlayır. Onun çıxışları bir qayda olaraq Azərbaycana və azərbaycanlılara qarşı nifrət və düşmənçilik ilə dolu idi. Mətbuatda və əhali qarşısında irqçi çıxışlarına baxmayaraq, rus hüquq müdafiəçiləri və inteleqensiyası arasında özünə geniş dəstək əldə edə bilir. 26 fevral 1988 – ci ildə Zori Balayanla birlikdə Moskvada Mixail Qorbaçovun şəxsi müşaviri Georgi Şahnazarovun "Qarabağ nümayəndə heyəti" ilə təşkil etdiyi görüşdə iştrak edir, bu görüşdə Silva Kaputikyan Qorbaçovu Qarabağ məsələsini Ermənistanın xeyrinə həll etməyə çağırır. Yuri Pompeyev öz kitabında (Krovaviy omut karabaxa) Silva Kaputikyanın "türklərə və azərbaycanlılara qarşı zooloji nifrət bəslədiyini" yazır. Bütün münaqişə dövrü ərzində Kaputikyan azərbaycanlılara qarşı törədilən cinayətlərə bəraət qazandıran çıxışlar edərək erməniləri müharibəyə səsləyirdi. 90 – cı illərin ortalarından Silva Kaputikyan Ermənistan hakimiyyətinə qarşı müxalif mövqe tutur. 2004 – cü ildə İrəvanda müxalifətin nümayişlərinin güc yolu ilə dağıdılmasından sonra ona 80 illik yubileyi ilə əlaqədar verilmiş "Mesrop Maştots" ordenini prezident Robert Koçaryana qaytarır. 26 avqust 2006 – cı ildə İrəvanda vəfat edir. Silva Kaputikyan hələ sovet hakimiyyəti illərində öz əsərlərində erməni terrorçularının fəaliyyətinə toxunur, onlara bəraət qazandırırdı. 1983 cü ildə o, ASALA üzvü olan erməni terrorçusu Levon Ekmekçyana həsr olunmuş şeir yazır.
Kərəm Mirzəyev
Kərəm Mirzəyev — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı; Qarabağ müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Mirzəyev Kərəm Ərşad oğlu 20 may 1960-cı ildə Qubadlı rayonunun Xanlıq kəndində anadan olmuşdur. 1977-ci ildə burada orta məktəbi bitirmişdir. 1978-ci ildə Azərbaycan Dövlət İnşaat Mühəndisləri İnstituna daxil olmuşdur. Azərbaycan İnşaat Universitetini yenicə başa vurub kəndlərinə qayıtmışdı. 1983–1985-ci illərdə hərbi xidmətdə olmuşdur. Kərəm Arxangelsk və Murmansk şəhərlərində tank bölüyündə xidmət etmişdi. 1990-cı ildə Qubadlı rayonunda sahə müvəkkili kimi işə başlayır. Müharibə başlayanda Kərəm baş leytenant idi və doğma Xanlıq kəndində sahə müvəkkili işləyirdi. Bir müddət Kalininqrad şəhərində təhsil aldığdan sonra Vətənə dönür. 30 yaşını yenicə başa vurmuş Kərəmin gələcəklə bağlı çox böyük arzuları vardı. Lakin müharibə onun bütün gələcək arzularını arxa plana keçirdi.
Ailəsi
Yenicə ailə qurmuşdu, bir oğlu yadigar qalıb.
Atası Ərşad Mirzəyev uzun müddət partiya-sovet işində rəhbər vəzifələrdə çalışmış, 1975–1980-ci illərdə Qubadlı Rayon Zəhmətkeş (1977-ci ildən Xalq) Deputatları Sovetinin İcraiyyə Komitəsinin sədri olmuşdur.
Milli Qəhrəman
Azərbaycan Respublikası prezidentinin 11 may 1993-cü il tarixli 599 saylı fərmanı ilə Mirzəyev Kərəm Ərşad oğluna ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adı verilmişdir.
Özü isə anadan olduğu və ürəyi qədər sevdiyi Qubadlı rayonunun Xanlıq kəndində torpağa tapşırıldı.
Xanlıq kənd orta məktəbi onun adını daşıyır, Bu məktəb hal-hazırda Bakı şəhərində fəaliyyət göstərir.
Hidroksixloroxin
Hidroksixloroxin (HXX) — antimalyariyal dərmandır. Ən çox Plaquanil brendi adı altında məşhurdur. Xininlər dərman qrupuna daxildir. İkinci dünya müahribəsi zamanı dərmanın başqa müsbət təsirlərə malik olduğu müşahidə edilmişdir. 1955-ci ildə FDA tərəfindən qırmızı qurd eşənəyi, revmatioit artirt xəstəliyinin müalicəsi üçün də təsdiq edilmişdir. Geniş spektrumda müsbət terapevtik təsirlərə malik olmaqla yanaşı ciddi həyati təhlükəli yan təsirləri də vardır.
Tarixi
Hidroksixloroxin molekulasının tarixi qədim ink mədəniyyətinə qədər gedib çıxır. 1600-ci illərdə İspanlar İnk imperiyasının istilası zamanı müşahidə etmişlər ki, yerlilər hərarəti yüksək olan insalara müəyyən ağacın qabığından hazırlanmış məcun verirlər. Bu məcunun təsirindən xəstələrin hərarətinin düşməsini və sağalmasını görmüşlər. Madrid yaxınlığında yerləşən Chinchon kontunun rəhbərinin həyat yoldaşı olan Maria Tereza de Borbonun düşməyən hərarəti varmış. Müalicə etmək üçün 1630-cu ildə inklərin istifadə etdiyi ağacın qabığından hazırlanmış məcunu xəstəyə veririlər. Xanımın hərarəti düşmüş və sağalmışdır. Bu hadisədən sonra həmin ağacın adına kontun adı verilmişdir. Chinchona ağacı. Azərbaycan dilində isə kinə ağacı deyilir. Sonrakı dönəmlərdə məlum olmuşdur ki, müəmmalı hərarət qalxması əslində malyariya paraziti ilə əlaqəli imiş. Kinə ağacının qabığının ekstraktı isə malyariya əleyhinə təsir göstərdiyinə görə xəstələr sağalırmış. 1820-ci ildə ilk dəfə Caventou və Pelletier tərəfindən kinə ağacının ekstraktının bioloji aktiv maddəsi aşkar edilmiş və adını kinin və ya xinin qoymuşlar. İkinci dünya müharibəsinə qədər kinə ağacı qabığı ekstraktı sadəcə malyariya müalicəsində uğurla istifadə edilmişdir. Lakin, ikinci dünya müharibəsi zamanı bu dərmanın tarixində yeni dönüş başlamışdır. Belə ki, kinə ağacı qabığı ispanların monopoliyasında olduğu üçün ABŞ və digər qərb ölkələri xinin molekulasını sitentik yolla əldə etməyə çalışırdılar. Bu yolda Perkin mavisi, metilen mavisi, prontosol, mepakrin, mefloxin maddələri sintez edilmişdir. Lakin, malyariya əleyhinə təsiri az olduğu üçün kütləvi istehsala buraxılmamışdır.Lakin, 1934-cü ildə Almaniyada Bayer şirkətində xloroxin və ya xlorokin dərmanı istehsal edilmişdir. Malyariya xəstəliyinin müalicəsi üçün yararlı olan ilk sintetik molekula olsa da ciddi yan təsirlərinə görə toksik dərman qəbul edilərək istehsalı dayanmışdır. İkinci dünya müharibəsi illərində ABŞ əsgərlərini malyariyadan qorumaq adına elmi araşdırma çərçivəsində müxtəlif xinin qrupuna aid olan molekulalar istifadə edilmişdir. Elmi araşdırmanın nəticəsi olaraq almanların imtina etdiyi xloroxin molekulası ən uğurlu antimalyariyal dərman olaraq qəbul edilmişdir. Lakin, xininlərin ABŞ əsgərlərində malyariya profilaktikası üçün istifadəsi zamanı oynaq ağrıları, üzündə qızartı, günəş allergiyası olan əsgərlərin şikayətlərində düzəlmə də müşahidə edilmişdir. Yəni revmatoloji və dermatoloji xəstəliklərin müalicəsində də ümidlər yaranmağa başlamışdır. Bunun üçün 1950-ci illərdə sintetik yolla xloroxindən hidroksixloroxin molekulası əldə edilmişdir.
Tibbdə istifadəsi
Hidroksixloroxin dərmanı immun hüceyrələrdən sayılan leykositlərin aktivliyini aşağa salaraq iltihab əleyhinə təsir göstərir. İmmunomoduyator təsirindən dolayı avtoimmun revmatizmal xəstəliklərdə istifadə edilir. Sadəcə lupus xəstəliyi, revmatoit artritdə deyil, eyni zamanda dermatomiozit, sklerodermia kimi sistem xəstəliklərin müalicəsində istifadə edilir. Bir sıra avtoimmun mənşəli dəri xəstəlikləri bu dərmandan fayda görür.