cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Səməd Vurğun bağı
Haqqında
2009-cu ildə park bərpa ediləndən sonra bakılıların və paytaxtın qonaqlarının ixtiyarına verilib. Piyada cığırlarına tava daşları döşənib, qazonlar salınıb. Növbənöv çiçək ləkləri salınıb. Bəzi ləklər Azərbaycan xalçalarının, kəlağayılarının və s. ənənəvi motivi olan buta şəklində əkilib. Parkda hələ sovet dövründə tikilən fəvvarələr bərpa edilib, işıqlandırma tamamilə yenilənib, yeni fənərlər quraşdırılıb, yüzillik ağacların kölgəsində rahat skamyalar qoyulub.
Park əvvəlki kimi şəhər sakinlərinin və paytaxt qonaqlarının sevimli istirahət yeridir. İlin isti aylarında axşamlar fəvvarələrin yanında istirahət edənlərin sayı xüsusilə çox olur.
Ağul rayonu
Ağul rayonu – Rusiya Federativ Respublikasının subyekti olan Dağıstan Respublikasının rayonlarından biri.
Coğrafiyası
Rayonun sahəsi 812 km², inzibati mərkəzi Tpiq kəndidir.
Əhalisi
2002-ci ildə aparılmış rəsmi siyahıya almaya əsasən rayonun bütün yaşayış məntəqələrində 23,314 nəfər əhali yaşayırdı. 2010-da isə 11,290 nəfərdir. Rayonun ərazisinə 18 yaşayış məntəqəsi var və onların hamısı kənd tipli yaşayış məntələridir. Rayonun əhalisinə görə (2002-ci il siyahıya almasına əsasən) ən iri yaşayış məntəqəsi Tpiq (2.637 nəfər) kəndidir.
1989 – cu ildə aparılmış siyahıya almaya əsasən rayon əhalisininin 92%-ni ağullar təşkil edir.
Adaqan
Adaqan Xan - Türk mifologiyasında dağ tanrısı. Digər adları Ataqan Xan ve ya Adaxan Xandır. Dağları və üzərində yaşayan varlıqları qoruyur. Xüsusilə, dağlardakı at və mal-qara sürülərini mühafizə edər. Buralardakı canlılara zərər verənlərə çox hirslənər. Daha qədim adının Pataqan olduğunu irəli sürən görüşlər vardır. Qoruduğu varlıqları qısqandığı fikri əfsanələrdə özünə yer tapmışdır.
Etimologiya
(Ad / At) kökündən törəmişdir. Ad və At sözləriylə və adama (qurban gətirmə) ilə əlaqəlidir. Ata sözü ilə də əlaqədar ola bilər. Ataghan sözü monqol dilində da qısqanclıq mənası ehtiva edər. Yatağan adlı qılınc növünün başqa bir forması da Ataqandır, bu anlayışla əlaqəli olma ehtimalı da mövcuddur.
Məhəmməd Allahmanlı
Məhəmməd Qаrа oğlu Аllаhmаnlı (d.1963 - v.2010) — АMЕА-nın Аrхеоlоgiyа və Еtnоqrаfiyа İnstitutunun Tаriхi еtnоqrаfiyа şöbəsinin еlmi işçisi
Həyatı
Məhəmməd Qаrа oğlu Аllаhmаnlı 1963-cü ildə Qаzах rаyоnunun Kəmərli kəndində аnаdаn оlub. Bаkı Dövlət Univеrsitеtinin tаriх fаkültəsini bitirmişdir. Təhsilаldığı illərdən bаşlаyаrаq mətbuаt səhifələrində еlmin, mədəniyyətin аyrı-аyrı prоblеmləri ilə bаğlı məqаlələr yаzmışdır. «Sərbəst düşüncə», «Müхаlifət», «Еtimаd» qəzеtlərində müхbir, şöbə müdiri vəzifələrində çalışmışdır.
Аzərbаycаnın хаrici və dахili siyаsəti, оnun müхtəlif prоblеmləri ilə bаğlı аnаlitik şərhlər vеrmək fəаliyyətinin mühüm bir hissəsini təşkil еdib. Хаlq yаrаdıcılığının tоplаnmаsı, аrаşdırılmаsı sаhəsində gərəkli işlər görüb. Bütövlükdə ədəbi prоsеsi izləmək оnun həmişə mаrаğındа оlub. Tаriхçi аlim, tənqidçi, publisist kimi tаnınıb.
«ХIХ əsr – ХХ əsrin əvvəllərində Аzərbаycаnın qərb bölgəsinin mənəvi mədəniyyəti (tаriхi-еtnоqrаfik tədqiqаt)» mövzusundа nаmizədlik disеrtаsiyаsı müdаfiə еtmişdir (1998). Sоn dövrlərdə Аzərbаycаnın bаğçılıq mədəniyyəti prоblеmi ilə bаğlı аrаşdırmаlаrа dаhа çох üstünlük vеrirdi.
Аzərbаycаn Milli Еlmlər Аkаdеmiyаsının Аrхеоlоgiyа və Еtnоqrаfiyа İnstitutunun Tаriхi еtnоqrаfiyа şöbəsinin еlmi işçisi оlub. Bеynəlхаlq simpоzium və kоnfrаnslаrdа Аzərbаycаn хаlqının tаriхi, еtnоqrаfiyаsı və ədəbiyyаtı ilə bаğlı mаrаqlı məruzələrlə çıхış еdib.
Məhəmməd Qаrа oğlu Аllаhmаnlı 2010-cu ildə vəfat edib.
Ailəsi
İki оğlu, bir qızı vаr.
Mahmud Allahmanlının qardaşıdır.
Erigeron hyrcanicus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Erigeron hypsophilus
Erigeron hypsophilus Erigeron hypsophilus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Debüt (şahmat)
Debüt (şahmat) — görüşün ilk mərhələsi, oyunun başlanğıcı
Görüşün ilk mərhələsi olan debütdə rəqiblər fiqurları irəli çıxararaq sonrakı mərhələyə hazırlıq görürlər. Debüt şahmat strategiyasının və nəzəriyyəsinin, ilk növbədə fiqurların və piyadaların qarşılıqlı əlaqəsinin strateji prinsiplərinin əsas qanunlarına tabedir.
Debüt üç növə bölünür:
Şeytan (film, 1974)
Türk Exorcist, 1973-cü ildə ABŞ-də qurulan Şeytan filminin Türk versiyasıdır. Metin Erksan tərəfindən idarə olunan film, İstanbulda olduğu kimi, Türk korku filmi kinosunun ilk nümunələrindən biridir.
Krasnokama rayonu
Krasnokama rayonu (Краснокама районы) — Rusiya Federasiyası, Başqırdıstan Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon. İnzibati mərkəzi Nikolo-Berezovka kəndidir.
Tarixi
20 Avqust 1930-cu ildə Nikolo-Beryozovski rayonu adı ilə Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının tərkibində meydana gəlir. Buraya Novo-Kabanovskaya və Birsk rayonunun Kaleqin və Novo-Kainlıkovski volostları daxil idi. 20 fevral 1932-ci ildə Nikolo-Beryozovski rayonu ləğv edilir və ərazisi Kaltasin rayonuna verilir.
31 yanvar 1935-ci ildə rayon Krasnokama rayonu adı ilə yenidən qurulur. Rayona Arlanov, Karyakin, Kasevski, Korievsi, Kutlin, Muzyakov, Nikolo-Beryozovski, Nikolski, Novo-Aktanışbaşevski, Novo-Kabanov, Novo-Kainlıkovski, Novo-Muştinski, Novo-Urazaevski, Novo-Yazziqov, Staro-Kuzqovski, Staro-Muştinski və Staro-Yanziqitovski kənd icmaları daxil idi. 1962-ci ilin dekabrında Krasnokama rayonu ləğv edilir və ərazisi Yanaul rayonuna birləşdirilir. 31 mart 1972-ci ildə Krasnokama rayonu yenidən bərpa edilir. Rayon daxil idi: Neftekamsk şəhərinin inzibati tabeliyindən verilmiş Nikolo-Berezovka işçi qəsəbəsi, habelə Arlanovski, Karievski Muzyakovski, Nikolski, Novo-Burinski, Novo-Kabanov kənd sovetlikləri və Kaltasin rayonundan Novo-Kainlıkovski, Novo-Naqayevski, Redkinski, Sauzbaşski, Staro-Muştinski, Staro-Yanziqitovski və Şuşnurski. 26 dekabr 1974-cü ildə Neftekamsk şəhərinin inzibati tabeliyindən Krasnokama rayonuna Kuyanovski yarımstansiyası verilir.
Əhalisi
2035 - 25,99 min nəfər.
2010-cu il Ümumrusiya siyahıyaalmasına görə: başqırdlar - 31,3%, marilər - 26,5%, tatarlar - 25,8%, ruslar - 14,7 %, digər millətlərdən olanlar - 1,7%. Dini baxımından əhalisi provaslav və müsəlmandır.
Yerli özünü idarəetmə
Durtöylö rayonu ərazisinə 14 kənd inzibati vahidliyi daxildir. Rayon ərazisinə ümumilikdə 68 yaşayış məntəqəsi daxildir.
İqtisadiyyat
İqtisadiyyatın əsas sahəsi kənd təsərrüfatıdır. Rayonun kənd təsərrüfatı sahələrinə Ətlik və südlük maldarlıq, donuzçuluq, quşçuluq, tərəvəzçilik, kartofçuluq və taxılçılıq daxildir. Kənd təsərrüfatına yararlı torpaqların sahəsi 95,5 min ha-dır: əkin sahələri 56,4 min ha, otlaq sahələri - 18,2 min ha, biçənəklər sahələri - 10.8 min ha.
İngilis başlanğıcı (şahmat)
İngilis başlanğıcı (şahmat) (1. c4) — Şahmat termini
Saqqallı qızılağac
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinin  növünə aid bitki yarımnövü.
Qısa morfoloji təsviri
Hündürlüyü 20 (25) m olan ağacdır. Cavan budaqları yapışqanlıdır, çılpaq və ya bəzən yumşaq tüklüdür. Yarpaqları enli-əksinə yumurtaşəkilli,dəyirmi, bəzən ovaldır, uzunluğu 6-15 sm, qaidə hissəsində enli-pazşəkillidir, uc hissədə az uzanmışdır, kənarları ikiqat-dişlidir, 8-10 cüt damarları vardır, alt tərəfdən damarların küncləri sarı rəngli sıx keçə kimi saqallıdır və üst səthi qismən tüklüdür. Saplaqlarının uzunluğu 5 sm-ə qədərdir. Bar verən salxımları uzunsov olub,uzunluğu 16-20 mm-dir, 3-5 ədəd olmaqla meyvə saplağında yerləşmişdir, uzunluğuna görə onlara bərabər və ya biraz daha qısadır. Fındıqcalar yastıdır, dar qanadlı və ya qanadsızdırlar. Aprel ayında yarpaqların açılması ilə bir vaxtda çiçəkləyir. Sentyabr-oktyabr aylarında meyvə verir.
Azərbaycanda yayılması
Samur-Şabran oval., Alazan-Əyriçay, Kür düz., Lənk. oval.Əsasən ovalıqlarda və orta dağ qurşağına qədər.
Yaşayış mühiti
Rütubətli yerlərdə, çay vadilərində və sahillərində rast gəlinir.
Təsərrüfat əhəmiyyəti
Oduncağı yumşaq,çoxqatlı olduğuna görə xarrat işlərində, mıx hazırlanmasında və s. istifadə olunur. Qabığının tərkibində aşı maddəsi vardır və bundan başqa parçaları qara,qırmızı və sarı rəngə boyamaq üçün istifadə olunur. Qozalarılarından hazırlanmış məlhəm kolit və dizenteriyada müalicə məqsədilə istifadə olunur. Tozcuğununşəkərlə qarışığı arılar üçün yem hesab olunur.
Braziliya Qran-prisi
thumb|right|200px|Xose Karlos Pase (İnterlaqos) trası
Braziliya Qran-prisi - Formula 1 avtomobil yarışları üzrə dünya çempionatının mərhələlərindən biri. San-Paulu şəhərində, Xose Karlos Pase avtodromunda keçirilir.
Ümumi məlumat
Braziliya Qran-prisi ilk dəfə 1972-ci ildə İnterlaqos trasında keçirilmişdir. İlk yarış qeyri-rəsmi idi və Formula 1 üzrə dünya çempionatının təqviminə daxil edilməmişdi. Yarış test xarakteri daşıyırdı. Beləki əgər təşkilatçılar FİA-nı razı sala bilsələr qran-pri keçirmə hüququ ala bilərdilər. Bu hal növbəti ildən etibarən dəyişdi. Braziliya qran-prisinin keçirilməsində braziliyalı pilot Emerson Fittipaldinin böyük rolu olmuşdur. Elə o 1973-cü il ilk rəsmi Braziliya Qran-prisinin qalibi olmuşdur.
Bütün Cənubi Amerika avtodromları kimi İnterlaqos trasıda böyük şəhərlərdə, əhalinin sıx olduğu yerlərdə salınırdı. Buna görə onların izləyici sayı çox böyük olurdu.
1987-ci ildə İnterlaqos avtodromunun adı 1977-ci ildə aviasiya qəzasında vəfat edən braziliyalı pilot Xose Karlos Pasenin şərəfinə dəyişdirildi.
1994-cü ildən etibarən adətən bu qran-prinin qalibi mövsümün sonu Formula 1-in çempionu olurdu. İstisna olaraq Felipe Massanın 2006 və 2008-ci illərdəki qalibiyyəti ona çempionluğu qazandırmadı.
Həmçinin bax
"Formula-1" Qran-pri siyahısı
Meyci islahatı
Meyci islahatı (yap. 明治維新 Meyci işin) — eləcə də Meyci yenilənməsi və Meyci inqilabı kimi tanınan, Yaponiyada 1868-1889-cu illərdə keçirilən, geriyə qalmış aqrar ölkəni dünyanın aparıcı ölkələrindən birinə çevirən,sosial-iqtisadi, siyasi, hərbi islahatlar kompleksi.
Samuray şoqun idarəçilik sistemindən birbaşa, imperator Mutsuxitonun və onun hökumətinin timsalında, imperator idarəsinə keçid idi. İslahat dövlət quruluşuna, qanunvericiliyə, İmperator sarayına, əyalət inzibatçılığına, maliyə, sənaye, diplomatiya, təhsil, din və yaponların həyatının başqa sahələrinə ehəmiyətli dərəcədə təsir etdi. Yeni dövr yapon milli dövlətçiliyinin formalaşması və yapon milli identikliyinin yaranması Meyci islahatı ilə bağlıdır. Meyci illəri ənənəvi yapon həyat tərzinin sınması və qərb sivilizasiyasının nailiyətlərinin sürətlləndirilmiş tədbiqi ilə səciyələnir. Buna görə Meyci islahatını bəzən Meyci inqilabı da adlandırırlar.
Şahmat saatı
thumb|Mexaniki şahmat saatı
Şahmat saatı — şahmat yarışlarında vaxtı ölçən cihaz.
Tarixi
Mançester şahmat klubunun üzvü Tomas Brayt Uilsonun kəşf etdiyi şahmat saatlarından ilk dəfə 1883-cü ildə keçirilmiş beynəlxalq şahmat turnirində istifadə olunmuşdur. Bu, şahmat görüşlərinin daha maraqlı və gərgin mübarizə şəraitində keçməsinə səbəb olmuşdur.
1851-ci ildə Londonda keçirilmiş birinci beynəlxalq turnirin qaydalarında dəyişikliklər edildi. Belə ki, şahmat stollarının yanında xüsusi nəzarətçilər əyləşərək, görüş zamanı baş verən hadisələri qeydə alırdılar. Bəzən rəqiblər yuxuya getdikləri üçün görüşlər yarımçıq qalırdı.
İrina Azər
İrina Azər Abdurrezaevna (İren Azər) (1949) — SSRİ-də populyar kino-aktrisa. 1949-cu ilin sentyabr ayının 19-da (bəzi mənbələrə görə 18-də) Bakıda anadan olmuşdur. Sovet kinosunun ən gözəl sarışını, Sovet ekranının ən gözəl aktrisası, Sovet Merilin Monrosu kimi taninib. Ümumilikdə 1967 −1991-ci illərdə 31 filmdə çəkilmişdir. 1990-cı ildə kino sənətini tərk etmişdir. 1991-ci ildən kiçik bizneslə məşğul olmağa başlamışdır.
Şahmat saatı
Tarixi
Sonralar Nürnberqdə keçirilmiş beynəlxalq turnirdə çox fikirləşən şahmatçıları cərimə etmək qərara alındı. Lakin iştirakçılardan alınan cərimə böyük məbləğə çatmışdır. Bu da şahmatçıları müflis olmaq təhlükəsi qarşısında qoymuşdur.
İrina Azər
Hal-hazırda qızı, kürəkəni və 2 nəvəsi ilə ABŞ (Los Anceles, Kaliforniya)- da yaşayır.
Şahmat saatı
Tarixi
Şahmat oyunlarının çox çəkməməsi üçün qum saatlarından istifadə olunmağa başladı. Uilsonun kəşfindən sonra isə görüşlərdə hazırkı saatlar işə düşdü. Qrossmeyster və ustalara 40 gediş üçün 2,5 saat verilir.
Neçə-neçə qiymətli görüşlərin seytnotun qurbanı olduğuna baxmayaraq, şahmat yarışlarını saatlar olmadan təsəvvür etmək olmaz.
İrina Azər
Erkən həyatı
Anası Liliya Georgievna İkinci Dünya müharibəsində Sovet Ordusunun tərkibində ön cəbhədə vuruşub. Dəfələrlə cəbhə xəttinin arxasına kəşfiyyata gedib. Atası Polşa aristokratı Yofan adlı şəxs idi. O, təyyarəçi kimi müharibədə döyüşüb, ondan sonra isə Bakıda sınaqçı pilot işləyib. Cütlük evlənməyə hazırlaşırdı, Yofan hətta qızına İren adını da fikirləşmişdi, lakin məsələyə onun Polşadakı qohumları müdaxilə etdi. O müharibədə bütün gənc varislərini itirmiş aristokrat bir nəsilin yegənə davamçısı idi. Qızının doğulmasından üç ay əvvəl Yofan həmişəlik Polşaya getdi.
Yofan Bakını tərk edəndən az sonra İrandakı qədim Azərbaycan nəslindən olan general Abdur Rza Azər Liliyaya evlilik təklif edir və Liliya bunu qəbul edir. Abdur Reza Azər iranlı azərbaycanlıların hüquqlarını müdafiə edən və kommunizmi dəstəkləyən bir general idi. Sovet İttifaqı qoşunları İran ərazisindən çıxaranda İran dövləti onu vətən xaini elan etmiş və qiyabi olaraq ölüm cəzasına məhkum etmişdi. Beləliklə Abdur Rza Bakıya gəlir, orada onun yüksək statusunu nəzərə alaraq, onun İran iqamətgahından, demək olar ki, geri qalmayan bir iqamətgahda yaşayırdı. Abdur Rezanın əvvəlki nikahdan Delaram adlı qızı da vardı. İren öz müsahibələrində məhz Abdur Rezanı öz atası saydığını deyirdi. İrinanın özünün dediyinə görə, ögey atası ən zəngin İran ailəsinə mənsub idi. Rza Azər məşhur general, İranın son şahinşahı Məhəmməd Rza Pəhləvidən SSRİ-də sığınan siyasi mühacir idi.
Burada varlıların iqamətgahında yaşayırdı və sevimli ögey qızı üçün evin qarşısında dəbdəbəli fəvvarə da yaratmışdı. Bir müddət sonra 1957-ci ildə bacısı Dilarəm dünyaya gəlir.
Tezliklə İrene ailəsi Moskvaya köçdü, burada Reza Azər Şərqşünaslıq İnstitutunda dərs dedi. Ömrünün sonunda, ölümündən bir müddət əvvəl Reza Azər Tehrana qayıtdı. 1978-ci ildə ögey atasının ölümündən dərhal sonra ölkədə İslam inqilabı baş verdi və o vaxt Tehranda olan İrina və bacısı Delaram, ögey atalarının vəsiyyət etdiyi mirasdan heç bir şey almadan İrandan qaçmağa məcbur oldular.
Karyerası
16 yaşında 1965–1977-ci illərdə model olaraq çalışmağa başladı, 12 ilini bu peşəyə həsr etdi.
1968-ci ildə Sergey Gerasimov adına Ümumrusiya Dövlət Kinematoqrafiya İnstitutuna daxil olub. Aktrisa Gerasimovla görüşünü həyatındakı taleyüklü bir məqam hesab etdi.
Tələbəlik illərindən film təklifləri alır. İrenin karyerası 1966-cı ildən ""13 stul" qəlyanaltıxanası" serialından başlayıb. O, serialda eyni zamanda 2 rolda (Olqa və Karolina) öz bacarığını nümayiş etdirmişdi. Aktrisanı populyarlaşdıran növbəti ekran işi "Azadlıq: Alovlu qövs" filmindəki Tanya obrazı olur. Daha sonra "Diqqət, tısbağa", "Oğurluq", "Akvanavtlar", "Ağ qu quşlarına atəş açmayın", "Sirli farvater", "Əziz oğlan" və "Rezidentin qayıdışı" və digər filmlərdə yaddaqalan obrazlar yaradır. "Böyük dəyişiklik" filmindəki Lyuska obrazı ona xüsusi uğur gətirir.
Anzak
thumb|right|200px|"Kərənay çağırır": Avstraliyada 1914–1918 arasında istifadə edilən kərənay
ANZAK (Australian and New Zealand Army Corps; ANZAC) — Birinci dünya müharibəsində ingilis ordusunda döyüşən, Avstraliyalı və Yeni Zelandiyalı əsgərlərdən ibarət olan birləşmiş ordu hissəsi. Bu ordu birləşməsinin əsgərləri Türkiyədə Anzaklar adlandırılır.
Tarixi
Onun yaradılmasının planlaşdırılması 1914-cü ilin noyabrında, Avstraliya və Yeni Zelandiya qoşunlarının ilk kontingentinin Avropaya konvoyda olduğu vaxt başladı. Bununla belə, Kanada Ekspedisiya Qüvvələrinin Solsberi düzənliyindəki təcrübəsindən sonra, Avstraliya və Yeni Zelandiyalıları yaşayış və təchizat çatışmazlığı səbəbindən ingilis qışına məruz qoymamaq qərara alındı, buna görə də Qərb Cəbhəsi Fransaya köçməzdən əvvəl təlim üçün Misirə göndərildi. Böyük Britaniyanın Müharibə üzrə Dövlət Katibi Horatio Kitçener Britaniya Hindistan Ordusunun zabiti general Uilyam Birdvudu korpusa komandanlıq etmək üçün təyin etdi və o, həmçinin Hindistan Ordusundan korpus personalının əksəriyyətini lavazimatla təmin etdi. Birdvud korpusa komandanlıq etmək üçün 21 dekabr 1914-cü ildə Qahirəyə gəldi.
Əvvəlcə korpusu Avstraliya Ordusu Korpusu adlandırmaq nəzərdə tutulmuşdu, bu başlıq Yeni Zelandiyalılar və Avstraliyalıların idman yarışlarında Avstraliya kimi birlikdə yarışdıqları dövrün ümumi təcrübəsinə uyğun olaraq vahid gündəliyində istifadə edilmişdir. Bununla belə, Yeni Zelandiya əsgərlərinin şikayətləri Avstraliya və Yeni Zelandiya Ordu Korpusu adının qəbul edilməsinə səbəb oldu. Administrasiyanın məmurları başlığı çox çətin gördüklərinə görə tez A.N.Z.A.C abbreviaturasını qəbul etdilər. Qısa müddət sonra rəsmi olaraq korpusun kod adı olaraq qəbul edildi, lakin Gelibolu çıxarılmasından sonra qoşunlar arasında ümumi istifadə olunmadı.
Haseki hamamı
Haseki Hamamı — İstanbulda (Ayasofya Hamamı, Haseki Xürrəm Sultan Hamamı da deyilir) Ayasofya ilə Sultan Əhməd camisi arasında yer alan Türk hamamı. Qanuni Sultan Süleymanın həyat yoldaşı Xürrəm Sultan tərəfindən, Memar Sinana XVI əsrdə inşa edilmişdir. Ayasofyanın yanında, daha əvvəl tarixi Zeuksippos hamamlarının olduğu yerdə inşa edilmişdir.
Xüsusiyyətləri
Haseki Hamamı Xürrəm Sultanın göstərişi ilə 1556-cı ildə Memar Sinan tərəfindən inşa edilmişdir. Klassik dövr Osmanlı hamamları üslubundakı quruluş, cüt hamam şəklində və 75 mt uzunluğundadır. Bu hamamda, Türk hamam arxitekturasında bir yenilik olmaq üzrə ilk dəfə qadınlar və kişilər üçün olan bölümlər eyni ox üzərində aparılmışdır. İki hissənin istilik hissələri bitişikdir. Binanın divarları bir sıra kəsmə daş, iki sıra kərpiclə hörülmüşdür. Kişilər üçün olan bölümün soyunma hissəsinin üstündə dördlü, qadınlar bölməsində isə üçlü iti kəmərli pəncərə vardır. Qapının bütün günbəzləri quğuşun metalı ilə örtülüdür.
Kişilər üçün olan tərəfində digər hamamlardan fərqli olaraq ortasında bir günbəz olan sütunlu bir aşırım var. Günbəz və aşırım tavanı kərpic dekorasiya ilə bəzəklidir. Hamamın monumental giriş qapısının kəmərində bir qırmızı, bir ağ palmet dekorasiya və üzərində yaşıl zəminə qızılla yazılmış kitabə vardır. Soyunma hissəsi kvadrat şəklindədir və üstü günbəzlə örtülüdür. Günbəzə keçid tromp təmin olunmuşdur. Tağın ətrafını ziqzaq şəklində bir yarpaq frizi çevirir. Həmçinin dörd divarda iti kəmərli oyuqlar yer alır. Düzbucaqlı plan göstərən bu hissədən, üzərində 3 qübbə olan soyuqluğa, oradan da qapıla temperatura keçilir. Soyuqluğun sağ tərəfində ayaqyolular, solda isə usturalık yer alır. Planı xaç şəklində olan temperaturun 4 eyvanı və 4 halveti var. Xəlvətlər, müstəqil otaqlar halındadır və üstləri kiçik günbəzlərlə örtülüdür. Ortada səkkizbucaqlı bir göbək daşı olur. Bu hissənin əvvəlləri rəngli mozaikayla örtülü olduğu məlumdur. Günbəz səkkizbucaqlı məkanın divarlarına oturdulmuşdur.
Qadınlar üçün olan hissəsi
Qadınlar tərəfi də kişilər üçün olan bölümü ilə eyni plandadır. Lakin bu hissədə soyunma otağı kişilər tərəfindəkindən daha kiçikdir. Kvadrat olan məkan qübə ilə örtülüdür. İstanbulun monumental əsərlərindən biri olan bu hamam uzun illər qapalı qalmış, anbar olaraq istifadə edilmiş və 1957-1958-ci illərdə bərpa olunmuşdur. 2008-ci ildə başlanan restovrasiya olunaraq 2011-ci ilin ay ayında yenidən istifadəyə verilib.
Ötəmiş Hacı
Ötəmiş Hacı ibn Mövlanə Məhəmməd Dosti — XVI əsr tarixçisi.
Həyatı
Ötəmiş Hacının Mövlanə Məhəmməd Dosti adlı bir şəxsin oğlu olub, Xarəzmdə hökmdarlıq edən Şibanlılardan Yadigar xan sülaləsinin xidmətində olmuş olduğu və hətta onlara vəzirlik etdiyini də öz ifadəsindən anlaşılır.
Ötəmiş Hacının “Çingiznamə”si Qızıl Orda dövləti haqqında günümüzə qədər gəlib çatmış ən əsas mənbələrdən biri hesab olunur. Çağatayca XVI əsrdə qələmə alınmış əsərdə Qızıl Orda dövlətinin hökmdarları, siyasi idarəetmə sistemi və sosial-mədəni vəziyyət haqqında geniş bilgi verilir.
Ötəmiş Hacının “Çingiznamə” adlı əsəri Azərbaycan, Qazax, Yapon və Türk dillərinə tərcümə olunaraq nəşr olunub.
Əsər AMEA Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun direktor köməkçisi Mehman Həsən və Nəsimi adına Dilçilik İnstitutun doktorantı Dilbər Türksoy tərəfindən tərcümə olunaraq nəşrə hazırlanıb və “Qələm” nəşriyyatında çap olunub.
Qızıl Orda dövləti haqqında aparılan araşdırmalarda əsas qaynaq kimi istifadə olunan “Çingiznamə”nin Daşkənd və Orenburq nüsxələri mövcuddur. Hazırda çap olunan əsər Daşkənd nüsxəsidir. Bu nüsxə ilk dəfə 1992-ci ildə Qazaxıstanda, 2008-ci ildə Yaponiyada, 2009-cu ildə isə Türkiyədə nəşr olunub.
“Çingiznamə”də Batı xandan başlayaraq Toxtamış xan dövrünə qədərki hadisələrlə bağlı önəmli məlumatlar yer alıb. Əsərdəki rəvayətlərin bir çoxu tarixi qaynaqlarındakı məlumatlarla üst-üstə düşür. Bütün bunlar “Çingiznamə”nin önəmli tarixi mənbə kimi əhəmiyyətini artırır. Ötəmiş Hacı əsərdə Qızıl Ordada İslamın qəbulu ilə bağlı məsələyə də toxunur.
Ötəmiş Hacının əsərlərindən biri də "Tarixi-Dost sultan"dır. Bu əsər 1550-ci ildə ərsəyə gəlib. İş sultanın (?-1558) tapşırığı ilə yazıldığı bilinir.
Zlate Moravtse
Zlate Moravtse (Zlaté Moravce, Goldmorawitz, Aranyosmarót) — Şəhər Slovakiyanın mərkəzində, Poqronski İnovets dağ massivinin yamacında və Jitava çayının sahilində yerləşir. Əhalisi 15 min nəfərə yaxındır.
Tarix
Zlate Moravtse ilk dəfə 1113-cü ildə Morova adı altında qeyd olunmuşdu. 1530 və 1634-cü ildə şəhər türklər tərəfindən iki dəfə yandırılaraq qarət edilmişdi. 1735-ci ildə şəhər Tekova vilayətinin paytaxtına çevrilmişdi. 1894-cü ildən isə Şuranıdan buraya dəmiryolu çəkdirilmişdi. 1919-cu ildə şəhər ətrafında Macar Qızıl ordusu ilə Çexoslovak qoşunları arasında şiddətli döyüşlər gedirdi.
Şəhər rayonları
Zlate Moravtse bir neçə hissəyə bölünür:
Əhali
2001-ci ilin siyahıyaalma nəticəsində, şəhərdə 15,618 nəfər yaşadığı qeyd olunmuşdu. Şəhər əhalisinin 97.09% slovaklar, 0.60% çexlər və 0.29% macarlar təşkil edirlər. Öz dini mənsubiyyətinə görə isə, əhalinin 82.52% roma-katolikləri, 10.59% ateistlər və 1.48% lüteranlardır. Şəhərdə həmçinin güclü yəhudi icması da mövcuddur və hər il şəhərdə Holokost qurbanları qeyd olunur.
Baxımlı abidələri
thumb|190px|right|Müqəddəs Arxangel Mixail kostyolu
thumb|190px|right|Magazzi ailəsinə məxsus kostyol
Erigeron hyssopifolius
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Gloeospermum
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Növləri
[[SS 2 (*
Benqal körfəzi
Benqal körfəzi — Hind okeanının şimal-şərqində yerləşən körfəz. Sahillərində Hindistan, Banqladeş, Myanma və Şri-Lanka yerləşir. Qərbdən Hindustan yarımadasıyla, şərqdə Myanma sahilləri və Andaman və Nikobar adalarının ada qövsələri ilə məhdudlaşdırılıb. Körfəzin şimal qurtaracağında tarixi Benqaliya vilayəti yerləşir, elə körfəzin adı da bu vilayətə görə adlanıb. Dünyanın ən böyük körfəzidir.
Körfəzin şimal-şərqində isə "Cox's Bazar" adlı dünyanın ən uzun çimərliyi yerləşir (120 km), bu istirahət zonası eyni adlı şəhərdədir.
Hidroloji, hidrokimyəvi və başqa parameterlərə görə Benqal körfəzi dəniz lərə aid olunur
Etimologiyası
Qədim hind mətnlərinə əsasən, körfəz Mahodbahi adlanırdı. Antik xəritələrdə körfəz ya Sinus Qanqetikus yada Qanqetikus Sinus (tərcüməsi — Qanqın körfəzi) yazılırdı. Çola dövləti körfəz ətrafı əraziləri zəbt edəndə isə bura Çola gölü kimi tanınırdı. Sonralar isə Benqaliya vilayətinin şərəfinə körfəz indiki adla adlandı.
Çayları
thumbnail|«Cox's Bazar» -ın səhər tezdən görüntüsü|leftKörfəzə Hind sub-qitəyə aid çoxlu çaylar axır. Onlardan ən şimalda Qanq yerləşir (onun əsas qolu Padma adlanır). Brahmaputra çayı Assamı keçərək, Banqladeşin ərazisinə daxil olur, və orada onu Camuna adlandırılar. Camuna körfəzinə axmaqdan qabaq o, Padma və Meqxna çayları ilə birləşir. Qanq, Brahmaputra və Meqhnanın ortaq deltasında iri Sundarban manqrov meşəsi formalaşıb. Bu meşə Banqladeşin və Qərbi Benqaliyanın ərazisinə dahildi. Brahmaputra 2 948 m ölçüsü ilə dünyanın ən uzun 28-ci çayıdı, çay başlanğıcını Tibet də götürür və burada Tsanqpo adı ilə tanınır. Qanqın başqa qolu olan və sahilində Kəlkətə şəhəri yerləşən Huqli çayı isə Benqal körfəzinə bilavasitə Hindistanın ərazisində tökülür.
Qanq və Brahmaputra hər il körfəzə təxminən 1000 million ton bərk hissəciklər gətirilər. Bu iki çayın yığıntıları ümumi delta və 16,5 km-ə qədər qalınlığla Banqladeşdən ekvatora istiqamətində uzanan və tərkibində son 17 milyon il ərzində toplaşan ən azı 1 130 trilyon ton sediment i olan sualtı çöküntüləri formalaşdırıblar. Əgər bu sayda sedimentlər hər il daxil olmasaydı, Benqal körfəzi indikindən daha dərin ola bilərdi. Dünya okeanın çatan orqanikanın 8%-ını bu iki çay təşkil edir. Körfəzə yüksək miqdarda karbon tökülür, bu da zəngin neft və təbii qaz ehtiyatlarının yaranmasına səbəb olub.
Benqaliyadan cənubda körfəzə Mahanadı, Qodovari, Krişna və Kaveri çayları tökülür. Həmdə buraya çoxlu kiçik çaylar da tökülür. İravadi çayı şimaldan cənuba axır və Benqal körfəzinin Andaman dənizi nə tökülür. Həmçinin onun deltasında böyük manqrov meşəsi yerləşir.
Dəniz limanları
Dünyanın ən iri limanlarından bəziləri Körfəzin sahillərində yerləşir: Çittaqonq (Banqladeş), Visakhapatnam və Çennai (ikisi də Hindistan a məxsusdu). Həmçinin böyük limanlardan Monqla, Kəlkətə və Yanqon adlarını çəkmək olar. thumbnail|right|Visakhapatnam limanı
Adalar
Körfəzin sahilində çoxlu adalar yerləşir, onlardan ən böyükləri Andaman, Nikobar və Myey adalarıdı. Myanma sahilləri yaxınlığında yerləşən Çeduba ada qrupunda fəaliyyət göstərən çoxlu palçıq vulkan ları yerləşir. Böyük Andaman Andaman adalarının əsas arxipelaqıdır.
572 sayında olan Andaman və Nikobar adalarının yalnız 37-sində (6,5%) insanlar toplum şəklində məskunlaşıb.
Okeanoqrafiya
Benqal körfəzi Hind okeanın kənar dənizi sayılır.
Tektonikası
Benqal körfəzi böyük Hind-Avstraliya plitəsinin hissəsi olan və yavaş-yavaş şimal istiqamətində hərəkət edən Hind plitəsində yerləşir. Plitə Yava çökəkliyin də Birman plitəsi ilə toqquşur. Andaman və Nikobar adaları Birma plitəsinin bir hissəsidir. Toqquşma zonasında iki plitənin sürtünməsi təzyiqi və temperaturu yüksəldir, bu isə vulkanların yaranması ilə nəticələnir. Subduksiya zonasında yığılmış gərginliyin artması 2004-cü ildə Hind okeanında baş verən zəlzələ və sunami nin səbəbi olmuşdur.
thumbnail|Körfəzin coğrafi vəziyyəti {{legend|#Ea6463|Hind plitəsi qırmızı rənglə boyanıb |border=#000 solid 1px}}{{legend|#F9C498|border=1px solid #000|2=Hind-Avstraliya plitəsi narıncı rənglə boyanıb }}
Dəniz bioloqiyası
Dəniz sakinlərindən burada barrakudalar, zolaqlı tuneslər, sarıüzgəc tuneslər, balinaların və s. adlarını çəkmək olar. Hindistanın "Qahirmatxa" adlı dəniz qoruğunda zeytun dəniz tısbağaların yumurta qoyduğu yerlərin qorunması təmin olunur
Böyük Nikobar biosfer qoruğunda dəniz faunasının bir çox təmsilçiləri qorunur, məsələn: yallı timsah, dəri kürəkli tısbağa və s.
Sundarban milli qoruğunda Qanqın deltasında olan manqrov meşələlərin qorunması üçün tədbirlər görülür.
Fiziki okeanoqrafiya, Benqal körfəzinin klimatı
Yanvardan oktyabra qədər hava kütlələrinin şimal tərəfə və saat əqrəbinin fırlanma istiqamətində hərəkəti müşahidə olunur, və bu təbiət hadisəsi Şərq-Hind cari hərəkatı adlanır. Bunun nəticəsində şimal-qərb istiqamətində hərəkət edən mussonlar əmələ gəlir. Bu külək may ayından Andaman və Nikobar adalarının üzərinə əsir, iyunun sonunda isə Hindistanın şimal-şərq sahillərinə.
Qalan başqa vaxtlarda isə hava kütlələrinin istiqaməti saat əqrəbinə əks istiqamətdə hərəkət edir, bu sirkulyasiyanın adı Şərq-Hind şırnaqlı qış hərəkəti adlanır. Sentyabrdan dekabra qədər davam edən mussonlar Hindistanın şərginə əhəmiyyətli təsir göstərir.
Canqor
thumb|Azərbaycanın milli mizrablı-simli musiqi aləti Canqor — Azərbaycanın yeni ixtira olunmuş simli-mizrablı milli musiqi aləti. Alət 2016-cı ildə ixtiraçı-alim Qorxmaz Əlilicanzadə tərəfindən ixtira edilib.
Tarixi
Qorxmaz Əlilicanzadə 2016-cı ildə alətin ixtirası üzərində işlərə başlayıb. Bir neçə variant üzərində təcrübələr apardıqdan sonra 2017-ci ilin yayında alət ərsəyə gəlib. Alətin ilk ustası Rizvan Qurbanovdur. Alət üzərində 1 il axtarış işləri aparılıb. Alət 2017-ci ilin dekabr ayında Xəzər Tv-nin "Xəzər Xəbər" səhər proqramında təqdim olunub. Buna baxmayaraq, ixtiraçı Qorxmaz Əlilicanzadə alətin üzərində təkmilləşdirmə işlərini davam etdirib. 2018-ci ilin noyabr ayında Mədəniyyət telekanalının "Saz söz axşamı" verilişində Məhərrəm Qasımlının təqdimatında Roman Azaflı Canqor alətində musiqi kompazisiyası ifa edərək aləti nümayiş etdirib. 2019-cu ildə isə alətin son variantı ərsəyə gəlib. Alətin sonuncu ustası Vaqif Özbək oğlu Orucovdur.
2019-cu ilin mart ayında Qorxmaz Əlilicanzadə tərəfindən ixtira olunmuş milli musiqi alətlərindən ibarət "Nur" instrumental ansamblı yaradılıb. "Canqor" simli-mizrablı musiqi aləti də bu ansamblın tərkibinə daxil edilib. Alətin ilk ifaçısı Roman Azaflı olub. 2019-cu ilin iyun ayında ARB Tv-nin "Səhər-səhər" proqramında "Nur" milli musiqi alətləri ansamblının təqdimatı olub. Ansamblın konsertmeysteri Mirmöhsün Mirhafiz oğlu Mirmöhsünzadədir. Ansamblın ilk solisti Əli İlham oğlu Səlimovdur.
Bir sıra yerli media orqanlarında ixtiraçının alətləri barədə xəbər mətnləri, məqalələr və köşə yazıları yayımlanıb. Bu məqalələrdə "Canqor" aləti haqqında da məlumat verilir.
Quruluş və forması
İxtira Azərbaycan milli musiqi alətlərinə, xüsusən, mizrablı-simli müsiqi alətləri ailəsinə aiddir.
İxtiranın məqsəd-məramı alətin səs akustikasının mükəmmələşdirilməsi, simlərin həddən ziyadə "cır" səs tembrını yumşaltmaq, alətin kökdən düşmə ehtimalının minimuma endirilməsi, səs diapazonunun genişləndirilməsi, əlavə bəm səslərin artırılması sayəsində ifa imkanlarının genişləndirilməsidir.
Qarşıya qoyulan məsələ onunla həll olunur ki, üzərinə rezonator rolunu oynayan, nazik taxta üzlüklü membran örtülmüş çanaqdan, üst və alt tərəfdən yastı olan və aşağı hissəsi çanağa birləşdirilmiş qoldan, qola bir-birindən müəyyən məsafədə eninə bağlanmış pərdələrdən, qolun yuxarı hissəsinə bərkidilmiş və üzərində aşıxlar yerləşdirilmiş kəllədən, qolun kəllə ilə birləşdiyi yerdə yerləşən kiçik xərəkdən, çanaqda membran üzərində yerləşən böyük xərəkdən, çanağın alt hissəsində yerləşən simgirdən, çanaq və qol üzərində on metal simdən ibarət olan mizrablı-simli musiqi alətində ixtiraya əsasən, rezonator rolunu oynayan membran, hər iki tərəfdən (çanağın üst və alt) yastı, nazik taxta üzlüklə örtülmüşdür, çanaq və kəllə buta milli ornamenti şəklində hazırlanıb, qolun yuxarı — kəllə tərəfdən eni 32 mm, aşağı — çanaq tərəfdən eni isə 42 mm təşkil edir, çanağın gövdəsinin uzunluğu 390 mm, eni 220 mm təşkil edir belə ki, qola müxtəlif rəngli — ton notlar üçün ağ rəngli, yarım ton notlar üçün qara rəngli və komma notlar üçün qırmızı rəngli olmaqla, ümumilikdə iyirmi üç pərdə bağlanmışdır, bu zaman metal simlər — dörd ağ nazik sim, iki fərqli sim və dörd ağ kök simlərdən ibarətdir. Aşıxlar metaldan, rezonator rolunu oynayan membran isə nazik taxta üzlüklü olub üzərində 3 (üç) müxtəlif ölçüdə naxışlar açılmaqla hazırlanmşdır.
"Canqor" mizrablı-simli musiqi alətinin çanaq və kəlləsinin Azərbaycanın ənənəvi milli atributu olan buta şəklində hazırlanması alətin yalnız Azərbaycana məxsus olduğunu və milliyini qorunması məqsədini daşımaqla, həmçinin, buta formalı çanaq alətin səs akustikasının xeyli mükəmməlləşməsinə səbəb olmuşdur.
"Canqor" simli alətin qolunun ölçülərində edilmiş dəyişiklik, yəni, qolun yuxarı — kəllə tərəfdən eni 32 mm, aşağı — çanaq tərəfdən eni isə 42 mm təşkil etməsi ilə, bu ölçülü qolda 10 (on) sim qolun üzərinə oturdulub. Yeddinci, səkkizinci, doqquzuncu simlərin fa (ifa olan musiqi əsərə görə sol tonallığına köklənə bilər) və do tonallığına köklənməsi, əlavə bəm səslərə nail olunmuşdur. (Klassik sazda bəm səsli tebr olmur). 10(on) simin hamısı azərbaycan və anadollu bağlama saz havalarının, muğamın, təsnif, xalq və bəstəkar əsərlərinin ifasında lazımı səviyyədə istifadə olunmasına kömək edir.
Alətin qolunda müxtəlif rəngli — ton notlar üçün ağ rəngli, yarım tonlar üçün qara rəngli və komma notlar üçün qırmızı rəngli olmaqla, ümumilikdə 23(iyirmi üç) pərdə bağlanması alətin səs diapazonunu genişlənməsinə səbəb olmuşdur.
Kəllənin buta şəklində olması və aşıxların metaldan (dəmirdən) hazırlanması sayəsində alət rahat və tez köklənir, həm də simlərin taxılıb — dəyişdirilməsində, az vaxt sərf etməklə, xeyli rahatlıq yaradır, bundan əlavə simli alət not-köklərini sabit saxlayır, kökdən düşmə ehtimalı minimuma endirilir.
Alətin çanağının bütöv bir hissədən olması və üzərində 3 (üç) müxtətəlif ölçüdə naxışlar açılması və bu yolla, alətin səs tembrının yumşalmasına, üstəlik xüsusi bir "exo" əldə olunmasına nail olunub.
Məlum sazda, simlərin say düzülüşü 3–2–3-dür. İxtirada isə, simlərin düzülüşü 2-2-2-2-2-dir. Məlum sazda, birinci, üç ağ nazik simlərin yerinə iki nazik ağ sim bağlanıb, ikinci cüt ağ simlər (fərqli simlər) bağlanılıb. Növbəti ardıcıllıqda üç ağ simlərin əvəzinə iki (bir ağ nazik sim və bir ağ kök) sim bağlanıb, dördüncü iki (bir ağ nazik sim və bir ağ kök) sim, növbəti beşinci cütlükdə iki (bir ağ nazik sim və bir ağ kök) sim əlavə olunub. Sazda bu simlər yoxdur. Bu yeni simlərin sayəsində yeni səs tembri əldə edilib. Bu minvalla "Canqor" simli alətində zil, orta və bəm səsləri səsləndirmək imkanı əldə olunub.
İxtirada köklənmə sistemi: "re", mi", "do" məlum sazın köklənmə sistemindən ("re", mi", "do", "fa", "do") fərqlidir. Bundan əlavə "do", "sol", "re", "lya", "mi" kvarta sistemi ilə köklənir. Belə köklənmə milli müasir musiqi alətləri ilə (əlbuta, qorbuta, canbuta) birgə ansambl tərkibində səslənməyə imkan yaradır. Alət dünya klassik tonallığa köklənmişdir.
"Canqor" simli alətlində aşıq havaları, muğam, xalq mahnıları, təsnif, rəng, dəraməd və milli bəstəkarların əsərləri ilə bərabər Avropa kompozitorlarının əsərlərini də ifa etmək mümkün olacaq.
"Canqor" mizrablı-simli müsiqi aləti ifaçılar üçün əlavə ifaçılıq imkanları yaradır. Əsasən, ifaçının muğam və xalq mahnılarının ifası zamanı müxtəlif, yeni çalarlar və geniş səs diapazonları yaranır. Bu alət muğam ifaçılarını tar səviyyəsində, amma fərqli və rəngarəng səs tembrləri ilə müaşiyət edə bilər.
İstinadlar
1. https://www.youtube.com/watch?v=7XeRsLOB-uo
2. https://www.youtube.com/watch?v=IcQtU8NkFpg
4. https://sputnik.az/culture/20190706/421023526/qorxmaz-elilinin-ixtira-etdiyi-musiqi-aletleri.html
Cem Yılmaz
Cem Yılmaz — Türkiyəli komediya ustası, aktyor, karikaturaçı rəssam, ssenarist və rejisor.
Həyatı
Cem Yılmaz 23 aprel 1973-cü ildə İstanbulda anadan olmuşdur. Sənət həyatına 1992-ci ildə "Leman Kültür Merkezi"ndə başlamış, Leman karikatura jurnalında (Leman Dergisi) karikaturçu rəssam olaraq çalışmışdır. "Leman Kültür Merkezi"ndə yumoristik çıxışları ilə məşhurlaşdıqdan sonra karyerasını "Beşiktaş Kültür Merkezi"ndə davam etdirmişdir. Hazırda Türkiyənin ən məşhur komediya ustalarından biridir.
Əkin güləvəri
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Botaniki xarakteristikası
Birillik və ya ikiillik nazik ox və ya milşəkilli ot bitkisi olub, düz kökləri, topaşəkilli tükcüklü gövdəsi olmaqla, hündürlüyü 30-80 sm-ə bərabərdir. Kök üstündə olan yarpaqları bozumtul-yaşıl rəngli, topaşəkilli-tükcüklü, çiçəkləyən zaman ölüşkəyən, gövdə yarpaqları iridişcikli, üst yarpaqları bütövkəkarlı, oturaq və xətti quruluşludur. Gövdənin sonunda yerləşən çiçək səbəti yaxşı inkişaf edir. Çiçək səbəti yarpaqlarla bir-birini kirəmit kimi əhatə edir. Çiçək yatağı yastı, uzun qılçıqlardan ibarətdir. Kənar çiçəkləri cinsiyyətsiz, göyümtül, qıfabənzər,  beşbölümlü olub, uzunluğu 2 sm-ə qədərdir. Boruşəkilli (daxili) çiçəkləri ikicinsli, göyümtül-bənövşəyi, olub, uzunluğu 1 sm-ə qədərdir.
Meşə və meşə-çöl zonalarında, buğda və digər taxıl bitkilərinin (payızlıq və yazlıq) əkin yerlarində və zibilli yerlərdə  yaşayır.
Birillik ot bitkisi olan yabanı peyğəmbərçiçəyinin borşəkilli çiçəkləri toplanılır və keyfiyyətli dərman bitki xammalı kimi istifadə edilir. Çoxillik yabanı və mədəni şəraitdə əkilən göyçiçəyin yaz və ya payız aylarında kök və gövdələri toplanılır. Qurudulma tez bir zamanda – çiçəklərin qalınlığı 1-2 sm olmaqla kağız üzərində sərilməklə kölgədə aparılmalıdır. Qurudulma günəş altinda aparılarsa, xammalın rəngi avazıyır və keyfiyyəti aşağı düşür. Quruducu şkafda 50-60°С temperaturda tez bir zamanda aparılması daha yaxşıdır. Bu halda quru xammalın çıxım faizi 20% olur. Zəif iyli, özünəməxsus ədviyyəli dadlıdır.
Yaxşı havalı qaranlıq yerlərdə stellaj və yeşiklərdə saxlanılmalıdır. Saxlanılma müddəti 2 ildir.
Tərkibi və təsiri
Tərkibində antosian qlükozidi (sianin) və sentaurin maddələri vardır. Kimyəvi tərkibi tam öyrənilməmişdir. Tərkibində sentauren glikozidi, sianin antosian glikozidi, efir yağı, acı, aşı maddələri, saponinlər, mineral duzlar və digər maddələr vardır.
Diuretik dərmandır. Xammal, əsasən kənar çiçəkləri və  çiçək yatağı hesab olunur. Bitkinin çiçəklərində antosian (sianin, sianidin-3,5 dihidroqlükozid), pellarqonidin qlükozidi, flavonoidlər (apigenin, lyuteolin, kverçetin və kempferol) aşı maddələri, pirokatexin qrupu, kumarin (çikornin), acı qlükozidlər, efir yağı, polisaxaridlər və askorbin turşusu vardır. Çiçəklərinin dəmləməsi yüksək diurez yaratmaqla, ödqovucu, antimikrob və spazmalotik xüsusiyyəti də vardır. Klinik-eksperimental təcrübələrdə böyrəkdaşı xəstəliklərində diurezi artıraraq qanda maddələrin konsentrasiyasını aşağı salır, daşabənzər kristalların (kalsium, qeyri-üzvi fosfor, sidik turşusu konkrimentləri) böyüyərək daşa çevrilməsinin qarşısını alır və sidik turşusunun qatılığının azalmasına kömək edir.
Bitkinin kənar çiçəkləri istifadə edilir. Sidikçıxarıcı yolların xəstəliklərində, xüsusən qlomerulonefrit (böyrək parenximasını qıcıqlandırmır) xəstəliyinin müalicəsində tətbiq edilir. Bitkinin çiçəkləri sidikqovucu çayın tərkibində olur. Göyçiçəyin tərkibində acı qlükozidlər vardır ki, bu qaraciyər xəstəliklərinə ödqovucu və spazmolotik təsir göstərir. Tibb praktikasında dəmləməsi və ekstraktı nefrit, sistit, uretrit xəstəliklərində sidikqovucu, qaraciyər və ödyolları xəstəliklərində ödqovucu, difteriyada öskürəyə qarşı, əsəb və mədə xəstəliklərində, uşaqlarda ishal və uşaqlıq qanaxmalarında tətbiq edilir. Qaraciyər və ürək xəstəliklərində yaranan ödemlərdə sidikqovucu kimi istifadə edilir. 1 xörək qaşığı çiçəklərini 0,5 litr qaynanmış suda (sutqalıq doza) dəmləyib, gündə 2-3 dəfə yeməkdən 30 dəqiqə əvvəl qəbul edilir. Təbabət praktikasında bitkinin çiçəklərindən sidik yollarının iltihabında diuretik dərman kimi istifadə edilir. Kök və kökümsovundan (bütöv, kəsilmiş) öskürəkkəsici dərman, bişirmə kimi və işlədici qarışıqların tərkibində tətbiq edilir. Ürək və böyrək xəstəlikləri səbəbindən yaranan ödemlərdə sidikqovucu kimi, sidikyolu xəstəliklərində (pielonefrit, sistit, uretrit), prostat vəzi xəstəliyində diuretik olaraq, iltihab əleyhinə və spazmalotik dərman kimi, maddələr mübadiləsi pozğunluqlarında (böyrəkdaşı və öddaşı) diuretik və duz mübadiləsinin tənzimlənməsində işlədilir. Bundan başqa xolesistit, xolangit, öd yollarının diskenziyasında və hepatitdə təyin edilir.
Xalq təbabətində Göyçiçəyin çiçəkləri və ya yarpaqları digər bitkilərlə qarışıq şəklində göz praktikasında, uşaqlıq qanaxmalarında, xroniki dəri xəstəliklərində - frunkulyoz, ekzema, trofik yaraların müalicəsində müvəffəqiyyətlə istifadə edilir. Malyariya, istisqa (ödem), konyuktivit, təzə yarpaqları dəri yaralanmalarında işlədilir. Bolqar təbabətində dəmləməsindən mədəni tonuslandırıcı və iştahartırıcı dərman kimi istifadə edilir.
Əks göstəriş — Hamiləlik. Çiçəkləri az toksikidir.
Valter Ulbrixt
Valter Ernst Paul Ulbrixt (30 iyun 1893, Leypsiq – 1 avqust 1973, Berlin) — alman kommunist siyasətçisi, Almaniya Sosialist Vahid partiyasının baş katibi və 1950-ci ildən 1971-ci ilədək Şərqi Almaniyanın başçısı. Berlin divarının tikilməsinin təşəbbüskarı kimi sayılır.
Ulbrixt 1950-ci illərdə Şərqi Almaniyada iqtisadi islahatlar keçirmişdi. 1960-cı illərin sonunda, həm respublika daxilində, həm də xaricdə nüfuzunu itirmiş, siyasi cəhətdən təcrid olunmuşdur. Berlin divarının tikilməsi nəinki qərb ölkələrdə, hətta Şərqi Bloku dövlətlərin arasında Ulbrextin rəhbərliyini ciddi şəkildə gözdən salmışdır. İqtisadi islahatlar Ulbrextin arzu etdiyi nəticələri gətirmədiyi halda, qonşu ölkələrin Şərqi Almaniyaya yardım verməməsi vəziyyəti daha da gərginləşirdi. Nəhayət, SSRİ-in rəhbərliyi ilə münaqişəsi nəticəsində, Ulbrext 1971-ci ildə istifayə verməyə məcbur edilir.
Ulbrextin Berlin divarın tikilməsinə iki ay qalmış Berlindəki presskonferansda Qərb Almaniyalı jurnalistin verdiyi sualına cavabı məşhurdur. O, divarın tikilməsi və şəhəri ikiyə bölünəcəyilə bağlı dedi-qoduları israrla rədd edərkən dedi:
"Mən sizin sualınızı belə başa düşürəm ki, Qərbi Almaniyada bizim ADR paytaxtının inşaatçıları hansısa divarın tikilməsinə səfərbər edəcəyimizi arzu edən insanlar var? Mənə belə bir niyyətin mövcud olduğu bəlli deyil, çünki paytaxtımızın tikinti işçiləri əsasən mənzillər tikilməsi ilə məşğuldurlar, və bunun üçün onların iş qüvvəsindən bütövlüklə istifadə olunur, təmamilə işə salınır. Heç kimin hansısa bir divarı inşa etdirmək niyyəti yoxdur!"
Astana FK
"Astana FK" — Qazaxıstanın paytaxtı Astana şəhərini təmsil edən futbol klubu.
Tarixi
"Astana"nın əsası 2009-cu ildə, "Lokomotiv" adıyla qoyulub. Qazaxıstan Dəmir Yollarının sponsorluq etdiyi klub 2011-ci ildən hazırkı adını daşıyır.
Komanda əsası qoyulduğu il qatıldığı çempionatı 2-ci pillədə başa vurur. Beləliklə ilk qatıldığı çempionatdan avrokuboklara vəsiqə qazansa da, UEFA onların lisenziyasını qəbul etmir və nəticədə "Astana" qitənin ali futbol qurumu tərəfindən üç il müddətinə avrokuboklardan kənarlaşdırılır. Buna görə də, paytaxt təmsilçisi avrokuboklarda debütünü 2013-cü ilədək təxirə salır.
"Astana" avrokuboklarda ilk oyununu Avropa Liqasında Bolqarıstan "Botev"inə qarşı keçirib. "Sarı-göylər"in avrokuboklarda debütü uğursuz alınıb. Belə ki, paytaxt təmsilçisi bolqarlarla ev oyununda 0:1, səfərdə isə 0:5 hesabıyla məğlub olaraq, mübarizəni elə ilk mərhələdəcə dayandırır.
Avropa Liqasına qatıldığı ikinci mövsümdə Ermənistan "Pünik"ini, İsrail "Hapoel"ini və İsveç AİK-ini mübarizədən kənarlaşdıran qazaxlar pley-offda "Vilyarreal" səddinə ilişir.
2015-2016 mövsümündə isə ÇL-in ikinci mərhələsində "Maribor"u, üçüncü mərhələsində HİK-i, pley-offda isə APOEL-i mübarizədən kənarlaşdıraraq tarix yazdılar. Belə ki, "Astana"nın timsalında Qazaxıstan təmsilçisi ilk dəfə qitənin ən nüfuzlu klub turnirinin qrup mərhələsinə vəsiqə qazanmışdır.
Stadionu
Klub ev oyunlarını 2009-cu ildə açılmış, tikintisinə 185 milyon dollar xərc çəkilmiş 30 min yerlik "Astana Arena"da keçirir.
Rəhbərliyi
Klubun prezidenti Sayat Xamitcanov, baş məşqçisi isə bolqar Stanimir Stoylovdur.
Uğurları
"Astana" bir dəfə Qazaxıstan çempionu olmaqla yanaşı, iki dəfə də ölkə kubokuna sahib çıxıb.
Aşıq Cahad
Aşıq Cahad (Nacıyev) — Aşıq Ələsgərin kiçik oğlu Aşıq Talıbın şagirdi.
Həyatı
Aşıq Cahad 1917-ci ildə Göyçə mahalının Qaraqoyunlu kəndində dünyaya göz açıb. Söylədiyinə görə, atası Camal kişi (1884–1965) savadlı olub, bir neçə dil bilməklə yanaşı, saz-söz sənətinin gözəl bilicisi olduğundan, artıq 15 yaşında yaddaşıyla tutumlu saz-dastan yatırına yiyələnib. Havacatı hər yayı Göyçədə keçirən Aşıq Əsəddən öyrənsə də, 30-cu illərin II yarısında Aşıq Talıb və Aşıq Nəcəf onu həmişəlik şagirdliyə götürürlər. O, 1947–1948-ci illərdə artıq qocalmış Aşıq Əsədin evində qalıb, onunla da məclis keçirirmiş. Daha sonralar Aşıq Cahad Göyçəyə qayıdaraq ustadının oğlu və qardaşı oğlu ilə məclislərə gedərmiş. Ozü də sonuncu ilə — Aşıq Nəcəflə daha çox.
thumb|left|Papır Canbaxışov, [[Sərraf Şiruyə, Aşıq Cahad, İsgəndər Hidayətov, Molla Əmirxan. İstisu, Kəlbəcər, 1980-ci il]]
Aşıq Cahad da, artıq yaşı ötdukdən sonra, Şərqi Azərbaycanda, eləcə də Bakıda tanınmağa başlayıb. Belə ki, televiziya və radionun fondunda onun 1990-cı illərədək bircə lent yazısı yox idi. 1987-ci ildə Göyçə aşıqlarının və el şairlərinin – Haqverdi Talıboğlunun, onun özünün, Daşkəndli Aşıq Hacının, Babacanlı Aşıq Mikayılın, Zəki Islam, Eldar İsmayıl və digərlərinin Bakı səfəri zamanı televiziya və radionun saymazyanalığı və yekəxanalığından qəzəbləndim və Dövlət səs yazıları arxivinin direktoru Yaqub Mədətovun milli qeyrətindən faydalanmalı oldum. Məhz onun köməyi ilə Aşıq Cahad və Ağbabalı Aşıq İskəndər 3 dekabr 1987-ci il tarixdə ilk dəfə səs və çalğılarının studiya lent yazılarını eşidə bildilər.
Aşıq Cahadın söylədiyinə görə, Kəlbəcərin Keşdək kəndindən Aşıq Bəhmən onun ilk şagirdi olub və sonralar Sarıyaqubdan və Dağıstandan daha bir neçə nəfəri öyrədib.
Erigeron illapelinus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Psillidlər
Psillidlər fəsiləsi- Buğumayaqlılar tipinin Bərabərqanadlılar dəstəsinə aid olan fəsilə.
Xarici quruluşu
Çox qamətli bədəni var. Başının eni adətən döş ilə bərabər olub, ondan aydın şəkildə ayrılmışdır. Bığcıqları, bəzi istisnalarla (Pachypsyllidae, Diaphorinae, Calophya) sapşəkilli, nazik, başın enindən xeyli uzundur. Erkəyin anal borucuğunun arxa qurtaracağında çıxıntılar yoxdur. Qabaq qanadların damarlanması əvvəlki fəsilələrə bənzəyir. Bir qayda olaraq, qabaq qanadları zarlıdır. Demək olar ki, fəsilənin bütün nümayəndələrii trofik şəkildə ağac və kolluq cinsləri ilə bağlıdır.
Həyat tərzi
Alma yarpaqbiti (balçı) – Psylla mali Schm. respublikanın bütün meyvəçilik rayonlarında geniş yayılmışdır. Uzunluğu 3,0 mm olan, açıq-yaşıl və ya sarımtıl-yaşıl rəngli yaşlı yarpaqbirəciyi 0,4 mm uzunluğunda, narıncı çalarlı sarımtıl yumurta qoyur. Sürfələri az hərəkətli, yastı, başlanğıc yaşında narıncı, sonra isə qəhvəyi rəngdə olur. Açıq-yaşıl nimfalarda enli qanad rüşeymləri vardır. Yumurtalar qabıqların qırışında meyvə ağaclarının şivlərində qışlayır. Yazda tumurcuqlar açılarkən sürfələr doğulur, tumurcuqların içinə girib, cavan, hələ açılmamış yarpaqların şirəsini sorurlar. Sonralar onlar saplağa və çiçək boynuna keçirlər, ancaq qidada olan bütün şəkəri həzm edə bilmirlər, buna görə də ifrazatları şirin olur. Bu ifrazatlar bal şehi adlanır. Buna görə də yarpaqbirəcikləri, həm də ballıcalar da deyilir. Bir çox Y.b. sürətlə çoxaldığından kənd təsərrüfatı bitkilərinə böyük zərər vurur. Ən təhlükəlisi alma (Psylla mali) və armud (P.Pyri) balıcası, kələm Y.b., soğan Y.b.-dir. Əsasən, sürfələri zərərlidir; bitkilərin şirəsini sorduğundan yarpaq və zoğlar quruyur, qönçələr, çiçəklər, saplaqlar tökülür, bitki zəif böyüyür. Mübarizə tədbirləri aqrotexniki və kimyəvi üsullardır.
Səpələng güləvər
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Azərbaycanda atom enerjisi
Azərbaycanda nüvə energetikası — Azərbaycan Respublikasında hal-hazırda mövcud olmayan, ancaq inkişaf üçün uzaq gələcəkdə planlaşdırılan sahə.