cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Baba Kuhi Bakuvi
Həyatı
Baba Kuhi Bakuvi haqtında məlumatlara Sara Aşurbəylinin "Orta əsrlər Bakısının tarixinə dair oçerk" kitabında da rast gəlirik: "Baba Kuhi batinidir. Lakin batiniliyin diapozonu o qədər genişdir ki, bu məsələ üzərində xüsusilə konkret bir şəkildə dayanmaq lazım gəlir... Belə hesab edirlər ki, o, sufidir. Bəzi tədqiqatçılar isə düşünürlər ki, o qələndər idi. Qələndərlər isə heç də bütün məsələlərdə sufilərlə uzlaşmırdılar." Baba Kuhi Bakuvinin ərəb dilində bizə gəlib çatmış fəlsəfi əsərləri arasında "Əxbar əl-arifin", "Əxbar əl-qafilin", "Bədayət hal əl-həllac" və başqalarının adını çəkmək olar. Bunlardan başqa onun farsca şerlər divanı da olmuşdur. Akademik Aqafangel Krımski bu "Divan" haqda yazır: "Bu, sufi divanları arasında ən qədimlərindən biridir. Burada çox zaman sufinin Allaha oxuduğu yanıqlı məhəbbət nəğmələrini canlı, nazənin bir gözələ vurulmuş gənc bir oğlanın ehtiraslı mahnılarından ayırmaq çətinlik törədir:
"Mənim könlüm sıxılır, ancaq cananımın eyninə deyil, Hicrindən xəstə olmuşam, ancaq o mənə dərman vermək istəmir Gözlərimdən qan yaş axır, buludlardan yağan yağışdan da güclü Ancaq onun dodaqları qaçır, qəlbimin yarasını sarımaq fikrində deyil."
Mərhəmət
Mərhəmət — lüğətlərdə “bir kəsin və ya bir başqa canlının qarşılaşdığı pis vəziyyət səbəbi ilə hiss edilən üzüntü, kədər, yazığı gəlmə” olaraq müəyyənləşdirilir. Neo-spiritualist terminologiyada da istifadə olunan terminlərdən biridir.
Baba Kuhi Bakuvi
Həyatı
Bu divanın ən qədim əlyazmalarından birinin tarixçəsi olduqca maraqlıdır. İran alimi Həbibullah İmad öz evində təmir işləri apararkən divardan bir sandıq tapır. Sandığın içindən çıxan bir neçə əlyazmanın arasında Bakuvinin "Divan"ının qədim nüsxəsi də vardı.
Görkəmli şair və alimin tərcümeyi-halı hələ də dəqiqləşdirilməyib. Burada qaranlıq mətləblər çoxdur. Hələ də bir çox tədqiqatçılar, o cümlədən də tanınmış Azərbaycan alimi Zakir Məmmədov belə hesab edirlər ki, risalələrin müəllifi Baba Kuhi olsa da, "Divan" Məhəmməd Bakuviyə məxsusdur. Bu barədə mübahisələr bitmədiyindən Baba Kuhi Bakuvi haqda bioqrafik məlumatlarda əsas etibarilə Solmaz Rzaquluzadənin əsərinə istinad edilir. "Baba Kuhi Bakuvinin dünyagörüşü" adlı həmin kitabda ilk dəfə olaraq, mütəfəkkirin yaradıcılığı nisbətən geniş araşdırılmış və adları çəkilən əsərlərin bütünlüklə Baba Kuhiyə aid olduğu üzə çıxarılmışdır. S. Rzaquluzadə əvvəlcə Y. E. Bertelsin bir fikrini misal gətirir: "Mənim dərin inamıma görə, Kuhinin "Divan"ı həqiqətdə həm də ibn Bakuyə adlandırılan alim şeyxə məxsusdur". Daha sonra Azərbaycan alimi yazır: "Biz də bu fikri bütövlükdə bölüşür və Baba Kuhi ilə ibn Bakuyənin eyniliyi fikrinə əsaslanıb, mütəfəkkirin tərcümeyi-halının təsvirinə keçirik."
Baba Kuhi 933-934-cü ildə Bakıda doğulub. Belə hesab olunur ki, o, məşhur mütəfəkkir, ilahiyyatçı və şirvanşah Mənuçöhrün vəziri Pir Hüseyn Şirvaninin doğmaca qardaşıdır. Pir Hüseynin Pirsaat çayı üzərindəki Navahı kəndindəki Pirsaatçay xanəgahı indiyə qədər ziyarətgah kimi qorunub saxlanmışdır. Baba Kuhi yüz ildən artıq yaşamış və 1074-cü ildə vəfat etmişdir. Baba Kuhinin bütöv adının yazılışında da müəlliflərin fikirləri fərqlənir. Ancaq ümumun qənaətinə görə, onun bütöv adı belə göstərilir: Əbu Abdullah Məhəmməd ibn Abdullah ibn Übeydullah ibn Bakuyə. Bəzən bu ada Şirazi, yaxud Nişapuri nisbəsi də artırılır. Bu, onunla bağlıdır ki, Kuhi uzun müddət Şirazda və Nişapurda yaşamışdır.
Yaradıcılığı
Baba Kuhi öz ilkin təhsilini ruhani olmuş atasından almışdır. Hələ gənc yaşlarından onda müstəqil həyat tərzinə və səyahətlərə meyl güclü idi. Qardaşı ilə mübahisədən sonra o, əvvəlcə Pirsaat düzündə, sonra isə müqəddəs Babadağ (bir çox tədqiqatçılar belə hesab edirlər ki, bu dağın adı Baba Kuhinin şərəfinə verilmişdir) yaxınlığında məskunlaşır. Sonralar o, Azərbaycanın müxtəlif yerlərinə, İrana və başqa ölkələrə səfərlər edir, alimlərlə görüşür, müqəddəs yerlərə ziyarətə gedir. Bəzi məlumatlara görə, o, 988-990-cı illərdə bir müddət Şirvanda da qalır. Ruhani-alim kimi nüfuzu artan Baba Kuhi mühəddis-hədislər tərtibçisi olmaq arzunda idi. Lakin yeni hədislər toplamaq üçün çox gəzmək, başqa ölkələrdə yaşayan mühəddislərlə görüşüb-danışmaq lazım gəlirdi. Bakuvi həddən artıq hədis toplayır. Xacə Abdullah Ənsari onun öz sözlərinə əsaslanaraq, yazır ki, Bakuvi otuz min hekayət və üç min hədis yığmışdı.
Bakuvi Şirazda Əbu Abdullah ibn Xəfifin yanında təhsilini artırmaqa da bir neçə il sərf edir. Görünür, məhz onun təsiri altında Bakuvi sufi olur. Tədqiqatçılar göstərirlər ki, 981-982ci illərdə Xəfif dünyasını dəyişdikdən sonra Bakuvi yenidən səyahətlərə çıxır. 0, məşhur elm mərkəzlərinə, o cümlədən, Bağdada səfər edir. Sonra X-XI əsrlərdə sufi təliminin başlıca yayılma nöqtəsi sayılan Nişapura gəlib çıxır. S. Rzaquluzadə onun ömrünün bu mərhələsi haqda yazır: "Burada bir tərəfdən şeyx Bəyazid əl-Bistaminin ekstaza çağıran, "Allahla qovuşmaqdan həzz alan", "ilahi eşq ilə məst olan (ərəbcə: sükr)" tələbələri, o biri tərəfdən şeyx Cüneyd əl-Bağdadinin "ekstaz" və "sərməstlik"də sufilər üçün təhlükə görən (sufi bu zaman öz-özünü süni şəkildə qızışdıraraq, fantaziyasını allahla həqiqətən qovuşmaq kimi qələmə verir) ardıcılları vardı. Cüneydin tələbələri sufi üçün yeganə düzgün yolu "ayıqlıq"da (ərəbcə: səhv), "sakit, ayıq ibadətdədə görürdülər... Mənbələrdə Bakuvinin Xorasan alimi Əbu Əbd ər-Rəhman Sullami və Əbül -Qasim Qüşeyri ilə dostluğu, Əbu Abbas Nəhavəndi ilə elmi mübahisələri (həmin mübahisələrdə Nəhavəndi Bakuvinin üstünlüyünü etiraf etmişdi), həmçinin o dövrdə böyük populyarlıq qazanmış sufi şeyxi Əbu Səid ibn Əbül-Xeyrlə birbaşa təmaslarda olması barədə də məlumatlar verilir."
Y. E. Bertels Bakuvinin həyatının Nişapur dövrü haqqında yazır: "Ehtimal etmək olar ki, Nişapurda Kuhinin ilahiyyata dair baxışları müəyyən dəyişikliyə uğramalı idi. Xorasan və İraq məktəblərinin sufi nəzəriyyələri bir-birindən kəskin surətdə fərqlənirdi. Bu elə bir vaxt idi ki, Xorasan sufiləri İraq məktəbinin təsirindən çıxaraq, çoxsaylı nəzəri əsərlərində (Qüşeyri, Sərrac, Cüllabi, Sullami və başqaları) öz təlimlərini ifadə edirdilər. Əbu Yəzidin (vəf. 873/74) qətiyyətli ekstremizmi özünə alovlu ardıcıllar tapmaqda idi. Bunların arasında Əbülhəsən Xərəqani (1033/34) öz filantropik sevgi konsepsiyasını Bistam zahidinin qəzəbli mistikası ilə barışdırır. Beləliklə, Kuhi elə bir mühitə düşmüşdü ki, öz-özü ilə ciddi daxili mübarizə aparmalıydı."
Sullami öldükdən sonra onun sufi təriqətinin (xanəgahının) başçılığı Bakuviyə keçir ki, bu da onun yüksək nüfuzundan xəbər verir. Lakin hələ də müəmmalı qalan səbəblər üzündən bircə il sonra o, Nişapurdan Şiraza köçür.
Tanınmış coqrafiyaşünas N.K. Kərəmovun yazdığına görə, şair-alimin dəfn olunduğu yer onun şərəfinə Baba Kuhi adlandırılır. Şərqin Nizami Gəncəvi ("İskəndərnamə"də), Sədi, Hafiz, Əbdürrəhman Cami, Nəsimi, Seyid Əzim Şirvani kimi dahi sənətkarları ona şerlər həsr etmiş, öz əsərlərində Baba Kuhini xatırlamışlar.
İndinin özündə də şirvanlılar arasında öz böyük həmyerliləri barədə əfsanə və nəğmələr yaşamaqdadır. Ötən əsrdə Azərbaycanın böyük səyyah və coqrafiyaşünası Zeynalabdin Şirvani Baba Kuhinin məzarını ziyarət etmişdir. O, məqbərənin və onun ətrafındakı ərazinin abadlaşdırılmasını öz boynuna çəkmiş, təmir və bərpa işləri aparmışdır.
Çala gölü
Çala gölü – Bəndovan Dövlət Təbiət Yasaqlığının və Şirvan Dövlət Təbiət Qoruğunun ərazilərində yerləşir. Çala gölünün sahəsi 100 hektardan çoxdur və onun dərinliyi 0,3-1,0 metrə çatır. Göldə qamış və digər su bitkiləri yaxşı inkişaf etmişdir. Gölün köçəri su-bataqlıq quşları üçün çox böyük əhəmiyyəti vardır. Göl Qızılqaz, Flaminqo gölü olaraq da adlanır.
Böyük və Kiçik Çala (Qızılqaz) gölləri XX əsrin 50-ci illərində Salyan su toplayıcı kanalının yaranması nəticəsində əmələ gəlmişdir. Göllərinin 60-65%-ni təşkil edən qarğı və qamışlıqların əsas sakinləri sufərəsi, adi təqibçi, kiçik təqibçi, cırtdan təqibçi və qamışlıq fərəsidir.
Azərbaycanın bir çox gölü kimi bu göl də kanal suyu ilə (Şirvan kanalının) qidalanır. Susevər bitkilərin, xüsusilə də pambığın əkin sahələrinin kiçilməsi səbəbindən irriqasiya kanallarının suyunun səviyyəsi kəskin surətdə aşağı düşmüş, buna görə də gölə axan sular azalmışdır. 1990-cı illərin əvəllərindən Salyan su toplayıcı (Yenikənd) kanalına suyun vurulmasının dayandırılması ilə əlaqədar olaraq göllərə su daxil olmamış və 1999-cu ilin yayında sahəsi 4 min hektardan çox olan göllər qurumuşdur. Bu, ekosistemdəki bitki və heyvanlara mənfi təsir göstərmişdir. Su-bataqlıq quşları buranı tərk etmişlər. Ancaq köç vaxtı hər dəfə onun üzərindən uçub keçərkən quşlar gölü axtararaq dövrə vurmuşlar.
Sonralar "Salyanoyl" neft şirkəti Baş Şirvan kollektorundan gölə kanal çəksə də, kanalın qurtaracağı gölün dibindən hündürdə qaldığından, göl su ilə ancaq qış aylarında qismən dolmuş, yayda isə yenidən qurumuşdur.
2002-ci ildə Dövlət Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi tərəfindən göllərə suyun vurulması bərpa edilmişdir. 2003-cü ilin yanvarında Böyük və Kiçik Çala göllərində 2390, Xəzər dənizi sahil zolağında isə 4983 fərd su-bataqlıq quşu qeydə alınmışdır.
Robert Malliqan
Robert Malliqan (23 avqust, 1925 – 20 dekabr, 2008) — məşhur amerikalı rejissoru.
1962-ci ildə Harper Linin eyniadlı əsəri əsasında çəkilmiş "Bülbülü öldürmək" adlı filmin müəllifidir. Rejissor bu filmdən əlavə "Summer of '42" ,"The Other" ,"The Man in the Moon","Same Time, Next Year" və "Kiss Me Goodbye" kimi filmlərin də müəllifidir.
Marat Haqverdiyev
Marat Haqverdiyev (tam adı: Marat Xanlar oğlu Haqverdiyev; ) — Azərbaycan yazıçısı, ssenarist, dramaturq, Azərbaycan Respublikasının əməkdar mədəniyyət işçisi (2018).
Həyatı
Marat Haqverdiyev 1938-ci il iyulun 21-də Bakıda sənətkar ailəsində anadan olub.Atası Azərbaycan və Türkmənistanın Əməkdar artisti Xanlar Haqverdiyev və Anası Cahan Əfruz (Dilanova) şairə-dramaturq olub.İki sənətkarın əhatəsində böyüyən Marat uşaqlıqdan rəssamlığa böyük maraq göstərsə də, orta məktəbi bitirərkən memar olmağı qərara alıb və bu istəklə də 1956-cı ildə Azərbaycan Politexnik İnstitutunun memarlıq fakültəsinə daxil olub. Tələbəlik illərində incəsənətə olan marağı ötüb keçməyib, institutun xalq çalğı alətləri ansamblı və estrada orkestrinin solisti kimi sovet respublikalarında qastrol səfərlərində olub. Marat Haqverdiyev təhsilini başa vurandan sonra qısa müddətdə tikinti sahəsində çalışıb. Ömrünün təxminən 40 ilini isə Mədəniyyət Nazirliyinin nəzdində Tarix və Mədəniyyət Abidələrinin Bərpası İdarəsində müxtəlif vəzifələrdə işləyib. Respublikanın tarix və mədəniyyət abidələrinin, o cümlədən Akademik Opera və Balet Teatrı, Rəşid Behbudov adına Mahnı Teatrı, muzeylər, məscidlər, mədrəsələr, qala və türbələrin bərpası ilə məşğul olub.
Yaradıcılığı
1970-ci illərdə ədəbiyyata tərcüməçi kimi gələn Marat Haqverdiyev anasının əsərlərini — şeirlərini, poemalarını rus dilinə çevirir. Anası dünyasını dəyişəndən sonra qərara gəlir ki, onun yolunu davam etdirsin.
İlk dram əsəri "Ailədə məhkəmə" komediyası olur. Əsər Lənkəran Dövlət Dram Teatrında Baba Rzayevin quruluşunda səhnəyə qoyulur. Tamaşa uğurlu alınır.Bir il sonra Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrında rejissor Mərahim Fərzəlibəyov Marat Haqverdiyevin "Məhəbbət, şeytan və lambada", ardınca "Məşuqələr" pyesini tamaşaya qoyur.Hər iki əsər teatr aləmində böyük əks-səda yaradır.1992-ci ildə "Ah, qadınlar, qadınlar" komediyasını yazıb Həsənağa Turabova təqdim edir,Həsənağa Turabov tərəfindən bəyənilir.Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrının səhnəsində Mərahim Fərzəlibəyov bu əsəri tamaşaya qoyur. Baş rolda görkəmli aktyor Səyavuş Aslan və tanınmış aktrisa Firəngiz Mütəllimova oynayırdılar.Tamaşa maraqla qarşılandı. Bir ildən sonra "Qısqanc ürəklər" komediyası yenə də bu teatrda Mərahim Fərzəlibəyovun quruluşunda səhnələşdirildi.Bu tamaşa da yaxşı mənada böyük səs-küyə səbəb oldu.
Sonralar müəllifin "Fədakarlıq", "Sənsiz yaşaya bilmərəm", "Məhəbbət əzabları", "Məhəbbət yaşa baxmır" və başqa pyesləri bir-birinin ardınca müxtəlif teatrların səhnəsində uğurla tamaşaya qoyulur.
27 may 2018-ci ildə "Azərbaycanın əməkdar mədəniyyət işçisi" fəxri adına layiq görülmüşdür.
Anders Foq Rasmussen
Anders Foq Rasmussen (Anders Fogh Rasmussen, 26.1.1953, Ginnerup, Danimarka) — Danimarka siyasətçisi, 2009-2014-cü illərdə NATO-nun baş katibi. 27 noyabr 2001-ci ildən 5 aprel 2009-cu ilədək Danimarkanın 48-ci baş naziri, 1987-1992-ci illərdə Poul Şlüterin kabinetində vergilər naziri. 1998-ci ildən Danimarka Liberal Partiyası — "Venstre"nin üzvü və 2001-2009-cu illərdə partiyanın sədri.
Buxara döyüşü
Buxara döyüşü — Göytürk-Sasani ittifaqı ilə Ağ Hun imperiyası arasında baş vermis döyüşdür. Döyüş sonunda Ağ Hun imperiyası dağıdılmış və torpaqları Ceyhun çayı sərhəd olmaqla göytürklər ilə sasanilər arasında paylaşılmışdır.
Arxa plan
Göytürklərin Çindən Aralıq dənizinə uzanan İpək yoluna hakim olmağa başlamasıyla birlikdə qərbdə Ağ Hun imperiyası ilə qonşu halına gəldilər. Ağ Hun imperiyası 350-ci ildən bəri Şimali Əfqanıstan və Məvaraünnəhr bölgələrində mövcudiyyətini davam etdirməkdə və İpək yolu ticarətini əlində tutmaqda idi. Bu bögələri əlində tutmaq üçün də Sasani imperiyası ilə davamlı toqquşma içərisində idilər. Bu dövrdə böyük güc olaraq ortaya çıxan gpytürklər də bu böldələri ələ keçirmək və İpək yolu ticarətini nəzarət altına almaq istəyirdilər.
Döyüş
Bunun üçün İstəmi Yabqu komandanlığındakı Göytürk ordusu 556-cı ildə Ağ Hun imperiyasına qarşı hücuma keçdi. Şərqdə Göytürk, qərbdə də Sasani hücumları qarşısında çətin vəziyyətdə qalan Ağ Hun imperiyası 555 və 558-ci illərdə Çindəki Qərbi Vey dövlətinə elçi göndərərək ittifaq təklif etdi. İstəmi Yabqu isə buna cavab olaraq Sasani imperiyası ilə ittifaq qurmaq fikrinə düşdü. Bunun üçün də qızını Sasani imperatoru I Xosrov ilə evləndirdi. Bu qızın adı islami qaynaqlarda Tabəri, Məsudi, Fakim kimi formalarda keçməkdədir. Bu qız daha sonra Sasani imperatriçası oldu. Qurulan Göytürk-Sasani ittifaqı əsasında 557-ci ildə Sasani ordusu qərbdən, Muğan xaqanın komandanlıq etdiyi və böyük ehtimalla İstəmi Yabqunun da olduğu Göytürk ordusu şərqdən hücum etdi və Ağ Hun imperiyası tez zamanda süqut etdi.
Nəticə
Yıxılan Ağ Hun imperiyasının torpaqları Ceyhun çayı sərhəd olmaqla göytürklər ilə sasnailər arasında bölündü. Məvaraünnəhr, Fərqanənin bir hissəsi, Qaşqar, Xotan və Qərbi Türkistanın mühüm şəhərləri Göytürk xaqanlığına verildi. Dolayı yolla, İpək yolu ilə, bu yolda ticarət edən soqdlular göytürklərin hakimiyyəti altına girdi.
Ağ Hun imperiyasının süqut etməsi ilə, Göytürk xaqanlığı qərbdə tam mənası ilə Sasanilər İmperiyası ilə qonşu olarkən, eyni zamanda siyasi olaraq dövrünün iki böyük dövləti olan Sasani imperiyası və Bizans imperiyası ilə müxtəlif siyasi və iqtisadi əlaqələr qurdu və onlarla bir səviyyəyə yüksəldi.
Xoca Əli Rza
Xoca Əli Rıza (tür. Hoca Ali Rıza) (1858, Üsküdar — 20 mart 1930, Üsküdar) — İmpressionist mənzərələri və memarlıq əsərləri ilə tanınan türk rəssamı və rəssamlıq pedaqoqudur.
Haqqında
1858-ci ildə Üsküdar ilçəsinin Əhmədiyə məhəlləsində anadan olub. Atası Mehmet Rüştü Bəy idi. Həvəskar xəttat olan öz atasını yeddi yaşında itirib.
1880-ci ildə, Üsküdar Rüştiyəsində oxuduqdan sonra, Qülləli Hərbi Məktəbinə daxil oldu.
1891-ci ildə, Türkiyə-İslam abidələrinin öyrənilməsi üzrə Hökumət Komissiyasının tərkibinə daxil olub. Dörd il sonra o, yeni imperatorun farfor zavodunda dizayner kimi işləməyə başlayıb. O, həmçinin Ulduz Sarayında yerli sənətkarın həyat yoldaşı tərəfindən rəsm tədris edən Fausto Zonaro ilə birlikdə işləmişdir.
Osmanlı-Yunan müharibəsi zamanı o, İoniyada batalist rəssam idi. 1903-cü ildə Qədim Muzeyin yaradılması üzrə təşkilatda xidmət etmişdir.
20 Mart, 1930-cu ildə İstanbulun Üsküdar ilçəsində yerləşən məsciddə namazı qılındıqdan sonra Qaracaəhməd qəbiristanlığında dəfn edildi.
Dəhnəz
Dəhnəz — İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında (Sonra Vedi rayonunda), indiki Vedi (Ararat) rayonunda kənd.
Əhalisi
Dəhnəzdə 1919-cu ildə 450 nəfər yaşamışdır. Daşnak hökumətinin soyqırım siyasəti bu kənddə böyük fəlakət törətmişdir. Gecə camaat çirin yuxuda olarkən kəndə basqın edib mühasirəyə almışlar. Evlərə, ot tayalaraına od vurub yandırmışlar. Evdən çıxan ya güllələnmiş, ya qılıncdan keçirilmiş. 150-dən artıq insanın başı kötüyn üstə qoyulub balta ilə kəsilmişdir. Qonşu kəndlərdən kömək gələnə kimi 247 adam amansızlıqla məhv edilmişdir. Səttar oglu Əlinin ailəsindən 36 nəfər işgəncələrlə öldürülmüşdü.
Futbol qaydaları
Futbol qaydaları (hərfi tərcümə "oyunun qaydaları") — futbol oyunun qaydalarını müəyyən edən reqlament, həm də buna əsasən futbol yarışları keçirilir. Bu qaydalara riayət edilən ilk oyun Kembric Universitetinin üzvləri keçiriblər (Parkers Pis, Kembric şəhəri, 1848-ci il). 26 oktyabr, 1863-cü ildə İngiltərə Futbol Assosiasiyası bu qaydaları rəsmən təsdiqləmişdi. Qaydaların müasir formasının isə futbol assosiasiyalarının beynəlxalq şurası düzəldib və FİFA tərəfindən dərc olunub, bu hadisə 1970 ildə baş vermişdi. Bu qaydalar futbolda bu məsələləri qaydaya salır: oyunçuların sayı, matçın davamlılığı, meydançanın ölçüsünü, futbol topuna aid tələblər, pozuntuların növləri və s.
Oyun Qaydaları
right|thumb|Ebenzer Kobb Marli tərəfindən yazılan "Oyunun qaydalarının orijinalı, hal hazırda [[Mançester şəhərinin "Milli futbol muzeyində" yerləşir]] Qaydaların (1 iyun 2016-2017-ci il tarixindən) sonuncu redaksiyası 17 bənddən ibarətdir.
Leon Musayev
Leon Nərmanoviç Musayev — rusiyalı futbolçu, "Rubin" klubunun yarımmüdafiəçisi.
Həyatı
Adı "Leon" filminin qəhrəmanının şərəfinə verilib.
Altı yaşında "Smena" məktəbində, məşqçi İvan Şabarovun yanında futbol oynamağa başladı. 2016-cı ilin avqustunda gənclər komandasının tərkibində debüt etdi, 23 oyun keçirdi, 4 qol vurdu. Zenit-2 üçün NFL (Qərb Divizionu) çempionatında 11 iyul 2016-cı il tarixində, ilk turda "Sokol" la oyunda (1:1) debüt etdi. 2019-cu ildə o, əsas komandaya Sergey Semak tərəfindən götürüldü və 21 fevralda Avropa Liqası nın 1/16 final matçında ilk komandada debüt etdi, Fənərbaxça ilə matçda (3:1) 87-ci dəqiqədə Artyom Dzyuba nı əvəzlədi. Rusiya çempionatında 14 aprel 2019-cu ildə yenə də Dzyubanın əvəzinə 85-ci dəqiqədə əvəzlənən Leon "Anji" ilə matçda (5-0) ev oyununda debüt etdi. Musayev Rusiyanın gənclər komandalarında oynayıb.
29 yanvar 2021-ci ildə Rusiyanın "Rubin Kazan" klubu ilə 5 illik müqavilə imzalayıb. Kazan klubunda debütü həmin ilin fevralın 28-də Moskva "Spartak"ına qarşı matçda oldu. 2022-ci ilin avqustun 21-də "Volqa" Ulyanovsk klubuna qarşı matçda "Rubin" üçün ilk qolunu vurdu.
Moris Jarr
Moris Jarr (Maurice Jarre; ) — bəstəkar.
Həyatı
13 sentyabr 1924-cü ildə Fransanın Lion şəhərində dünyaya göz açmışdır. O, 1952-ci ildə ilk bəstəsini etmişdir. 1960-cı ilin ortalarında ABŞ-də məskunlaşmışdır.
Moris Jarr "Allahın elçisi Məhəmməd" (The Message) filminin musiqisini də bəstələmişdir. 3 övlad atası olan Moris Jarr sonuncu dəfə Berlin festifalında musiqidəki nəaliyyətlərinə görə, "Qızıl ayı" mükafatına layiq görülmüşdür.
Moris Jarr filmlər üçün bəstələdiyi musiqilərinə görə 3 dəfə Oskar mükafatı almışdır. Xərçəng xəstəliyindən əziyyət çəkən bəstəkar 29 mart 2009-cu ildə səhər dünyasını dəyişmişdir.
1912-1913-cü illər aqrar qanunları
1912-1913-cü illər aqrar qanunları — Çar Rusiyası tərəfindən Azərbaycanda kəndlilərin torpaq sahiblərindən asılılığından azad olunmasını rəsmiləşdirən qanunlar.
Yeni aqrar qanunların qəbul edilməsi zəruriliyi
XX əsrin əvvəllərində çarizm vergi siyasətində ancaq dövlət kəndinə aid edilmiş 1900-cü ilin 1 may və 1903-cü ilin 21 aprel əsasnamələrindən sonra heç bir dəyişiklik və tədbir nəzərə çarpmır; verilən qanun və qaydalar isə vergi və mükəlləfiyyət sistemini xəzinə kəndində ağırlaşdıraraq mürəkkəbləşdirdi və əsarəti daha da qüvvətləndirdi. Sahibkar kəndində isə çarizmin vergi siyasəti, kəndlilərlə mülkədarlar arasında mükəlləfiyyətli münasibətlərin ləğv edilməsi məsələsinin meydana çıxması ilə əlaqədar olaraq, torpaq siyasəti elə qarışmışdı ki, onları bir-birindən ayırmaq mümkün deyildi. Bu dövrdə bütün Cənubi Qafqazda, o cümlədən Şimali Azərbaycanda da çarizmin aqrar siyasətinin əsas məqsədi kənddə icmaları dağıtmaq, kənd burjuaziyasının-qolçomaqların şəxsində özünə dayaq yaratmaq idi. Qafqaz ali hakimiyyət orqanları və yerli burjuaziya torpaq məsələsində yeganə çıxış yolunu Stolıpin aqrar siyasətinin tətbiqində görürdülər. Qafqaz canişini Vorontsov-Daşkov və digər çar məmurları hesab edirdilər ki, Stolıpinin aqrar siyasəti kəndlilərin xüsusi torpaq mülkiyyətçilərinə çevrilməsi üçün zəmin yaradır və buna görə də o, təkcə Rusiya üçün deyil, Cənubi Qafqaz üçün də məqsədəuyğun və xeyirxah aktdır.
1907-ci il mayın 10-da Dövlət Dumasında Stolıpinin torpaq məsələsi haqqındakı bəyanatı Cənubi Qafqazda Stolıpin aqrar siyasətinin tərəfdarlarını bir daha ruhlandırdı, çünki bu bəyanat çar hökumətinin təkcə Rusiyanın daxili quberniyaları yox, milli ucqarları üçün də aqrar məsələ məramnaməsi idi.
Stolıpin aqrar siyasətinin Cənubi Qafqazda, o cümlədən Azərbaycanda tətbiq edilməsinin tərəfdarlarının səylərinə baxmayaraq, onların arzusu həyata keçmədi. Çünki çar hökuməti bu siyasətin ancaq bütün kəndlilərin 20 faizini təşkil edən sahibkar kəndinə tətbiq olunmasına razılıq vermişdi. Buna görə də 1908-1909-cu illərdə xəzinə kəndlilərini xüsusi mülkiyyətçilər qrupuna daxil etmək haqqında III Dövlət Dumasının müzakirəsinə çıxarılan layihələr təsdiq edilməmiş, kağız üzərində qalmışdı.
Qanun layihəsinin hazırlanması
1909-cu ilin əvvəlində - Stolıpin aqrar siyasətinin həyata keçirilməsinin qızğın dövründə Qafqaz canişini Vorontsov-Daşkov tərəfindən Cənubi Qafqaz quberniyaları, o cümlədən Azərbaycan üçün tərtib edilmiş qanun layihəsi yalnız sahibkar torpaqlarda yaşayan kəndlilərə torpaqlarını ödənclə almaq və xüsusi mülkiyyətçilər qrupuna daxil olmaq hüququ verilməsini, kəndlilərin xüsusi mülkiyyətinə keçmiş pay torpağı üçün mülk sahiblərinə dövlət xəzinəsi tərəfindən ildə ümumi ödənc pulundan 5 faiz ödənməsi nəzərdə tutulurdu. Rusiyada olduğu kimi, bu, nağd pulla deyil, beşfaizli pul təəhhüdü ilə verilməli idi. Kəndlilər isə dövlət tərəfindən torpaq sahiblərinə verilən pulu faizlə birlikdə 28, 41 və 56 il müddətində xəzinəyə qaytarmalı idilər
Qanun layihəsinə görə, kəndlilər çəmən, otlaq, meşə yerlərindən və su arxlarından ancaq torpaq sahibinin razılığı ilə istifadə edə bilərdilər. Vorontsov-Daşkov tərəfindən tərtib olunan qanun layihəsi 1909-cu il aprelin 2-də canişin şurasının müzakirəsinə verildi. Müzakirələr 1910-cu il mayın 22-nə qədər davam etdi. Qanun layihəsinin məzmunu ilə tanış olan Azərbaycan torpaq sahiblərinin nümayəndələri canişin idarəsinə öz tənqidi mülahizələrindən ibarət məktublarını göndərmişdilər. Onlar həmin məktublarda kəndlilər tərəfindən torpaqların ödənclə alınması ilə əlaqədar bir çox məsələlərə qarşı çıxırdılar. Yelizavetpol quberniyası torpaq sahiblərinin nümayəndəsi Fərrux bəy Vəzirov məktubunda ödənc pulunun kənd təsərrüfatı məhsulunun keçən əsrin 60-70-ci illərindəki qiymətilə müəyyənləşdirilməsinə etiraz edirdi. Bu, yalnız Fərrux bəy Vəzirovun deyil, bütün Azərbaycan torpaq sahiblərinin tələbi idi. Gündən-günə genişlənən kəndli hərəkatı və kəndlilərin narazılığından ehtiyat edən hökumət bu tələblə razılaşmaqdan çəkinməyə məcbur oldu.
1910-cu il may ayının 22-də qanun layihəsi canişin idarəsi tərəfindən qəbul olunub, yenidən baxılmaq üçün Daxili İşlər Nazirliyi yanında idarələrarası müşavirəyə təqdim edildi. Burada qanun layihəsinin müzakirəsi ilə əlaqədar təkliflərini vermək üçün Azərbaycan torpaq sahibləri özlərinin iki nümayəndəsini - Abbasqulu xanı və Cəfərqulu xanı 1910-cu il dekabrın 1-də Peterburqa göndərdi. Müşavirə torpaq sahiblərinin ehtirasla dolu tələblərindən ancaq birini nəzərə aldı, yəni kəndlilərin mülkiyyətinə veriləcək pay torpağının əvəzinə onlar sahibkarlara, Rusiyada olduğu kimi, pul verməli idilər. Müşavirə 1910-cu il dekabrın 20-da qanun layihəsinə əhəmiyyətsiz düzəlişlər edib, onu Nazirlər Şurasının sərəncamına verdi.
Qanun layihəsinin III Dövlət Dumasında müzakirəsi və təsdiqi
1911-ci il martın 17-də Nazirlər Şurası layihəni III Dövlət Dumasına təqdim etdi. Müzakirələrdə III Dövlət Dumasının üzvü, Bakı və Yelizavetpol quberniyaları torpaq sahiblərinin nümayəndəsi Xəlil bəy Xasməmmədov iştirak edirdi. Bütün Zaqafqaziya torpaq sahiblərinin nümayəndələri və millətçi-burjua deputatlar ödəncin xüsusi sahibkarların xeyrinə aparılmasını tələb edir, hətta əkin üçün yararsız yerlərin kəndlilərə pulsuz verilməsinə qarşı çıxırdılar.
III Dumada qanun layihəsinin əleyhinə ancaq sosial-demokratlar səs verdilər. Canişinin layihəsi ilə əlaqədar olaraq, sonradan bir deputatın da qoşulduğu 34 deputat hələ 1908-ci ilin dekabrında Zaqafqaziyada kəndlilərin mülkədarlara olan mükəlləfiyyətli münasibətlərini ləğv etmək haqqında özlərinin qanunverici təkliflərini Dumanın müzakirəsinə vermişdilər. Bu təkliflərdə göstərilirdi ki, təhkimçiliyin qalıqları iqtisadi və mədəni inkişafa mane olur, "kəndli istismarının ən vahid formalarının mühafizə olunmasına və qüvvətlənməsinə imkan yaradır, bütün xalqı səfalətdə, cəhalətdə və hüquqsuz vəziyyətdə saxlayır". Qeyd edilirdi ki, Cənubi Qafqazda, o cümlədən Azərbaycanda yerli kəndlilərin Rusiyanın daxili quberniya kəndlilərindən iki-üç dəfə az pay torpaqları olmasına baxmayaraq, onlar 3-4 dəfə artıq mükəlləfiyyət daşıyırlar. Kəndliləri ödənc verməyə məcbur etmək onların onsuz da tükənmiş büdcələrinə əlavə və gücçatmaz yük olar, təsərrüfat vəziyyətlərini sarsıdır, bu "görülən iş ədalətsizlik, ümumxalq və ümumdövlət mənafeyinə açıqcasına zidd gedən bir aktlardı". Deputatların tələbləri asılı və müvəqqəti mükəlləfiyyətli münasibətlərin təxirəsalınmaz və danışıqsız surətdə ləğv edilməsinə, müvəqqəti mükəlləfiyyətli və asılı kəndlilərdən, həmçinin Dağıstanda və Zaqatala dairəsində olan asılı rəiyyətlərin və keşkəlçilərin torpaq sahibləri üçün icra etdikləri hər cür mükəlləfiyyətlərin aradan qaldırılmasına, bu kəndlilərin istifadəsində olan pay torpaqlarının, torpaq nizamnaməsində göstərilmiş sərhədlərə uyğun olaraq, onların mülkiyyətlərinə çevrilməsinə yönəldilmişdi.
Mülkədarların mənafeyini müdafiə edən canişin bu təkliflərin əleyhinə çıxdı. 1911-ci ilin mayında Dövlət Dumasının torpaq komissiyası 35 deputatın təklifini müzakirə edib, kəndlilərin mülkədarlara müvəqqəti mükəlləfiyyətli münasibətləri ləğv etmək mülahizəsi ilə razılaşdı. Lakin komissiya kəndliləri mülkədarlar qarşısında daşımalı olduğu mükəlləfiyyətlərdən əvəzsiz azad etmək haqqında təklifləri rədd edərək, onların öz pay torpaqları müqabilində ödənc ödəmələrini bunun üçün əsas şərt hesab etdi.
Dendroxilum cinsinə aid növlər
J
thumb|right|[[Javier's Dendrochilum (Dendrochilum javieriense) inflorescence Image courtesy of http://www.larsen.twins.dk ]]
1912-1913-cü illər aqrar qanunları
Qanun layihəsinin III Dövlət Dumasında müzakirəsi və təsdiqi
III Dövlət Dumasında qanun layihəsinə Stolıpin aqrar siyasətinin əsas müddəaları əlavə edilmişdi, bu dəyişiklik və tamamlamalar qanun layihəsinin mətnində deyil, onun əlavələrində öz əksini tapmışdı. Bu əlavələrdən birinin məzmunu belə idi: "Ayrı-ayrı kəndlilər tərəfindən əldə edilən pay torpağı bəxşiş, yaxud satmaq vasitəsilə başqasının əlinə keçə bilər...". Lakin pay torpağının sərbəst alınıb-satılmasını məhdudlaşdırmaq üçün əlavələrdə müəyyən şərtlər də qoyulmuşdu. Həmin şərtlərə görə, kəndli xüsusi mülkiyyəti sayılan pay torpağını ancaq kənd icmasının iclasında kəndlilərin 2/3-dən az olmayan hissəsinin razılığı ilə sata bilərdi. Bundan başqa, satılan torpağın qiyməti 500 manatdan baha olduqda, həmin torpaq ancaq maliyyə nazirinin icazəsinə əsasən Daxili İşlər Nazirliyinin sərəncamı ilə alqı-satqı obyekti ola bilərdi. Daha sonrakı müzakirə mərhələlərində qanun layihəsi torpağını ödənclə əldə etmiş kəndliyə xüsusi mülkiyyətçi hüquqi verirdi.
Stolıpin aqrar siyasətini müəyyən məhdudluqla özündə əks etdirən canişin layihəsi Dövlət Dumasında təsdiq olunduqdan sonra Dövlət Şurasına təqdim edildi, 1912-ci il dekabrın 19-da Şuranın 36 üzvünün razılığı ilə, heç bir dəyişiklik edilmədən 1912-ci il dekabrın 20-də çar tərəfindən təsdiq edilib qüvvəyə mindi.
Dendroxilum cinsinə aid növlər
L
thumb|right|[[Long-leaved Dendrochilum, Dendrochilum longifolium]]
1912-1913-cü illər aqrar qanunları
Qanun layihəsinin III Dövlət Dumasında müzakirəsi və təsdiqi
1912-ci il 20 dekabr qanunu Azərbaycan ərazisində Bakı və Yelizavetpol quberniyalarını, İrəvan quberniyasında isə Naxçıvan qəzasını da əhatə edirdi. Qanun Zaqatala dairəsinə aid edilmədi. Müstəqil inzibati ərazi sayılan Zaqatala dairəsində asılılıq münasibətlərinin ləğvi haqqında müddəalar isə 1908-ci ildə canişinin tərtib etdiyi "Dağıstan və Zaqatala dairəsində kəndlilərin bəylərdən və keşkəl sahiblərindən asılılıq münasibətlərinin ləğv edilməsi haqqında" qanun layihəsində verilmişdi. Bu layihə 1910-1912-ci illərdə canişin idarələrində dəfələrlə müzakirə olunduqdan sonra 1912-ci ildə Daxili İşlər Nazirliyi yanında idarələrarası müşavirəyə təqdim edildi. 1912-ci ildə IV Dövlət Dumasında təsdiq edilən qanun layihəsi 1913-cü il iyulun 7-də çarın sərəncamı ilə qüvvəyə mindi.
Dendroxilum cinsinə aid növlər
M
thumb|right|[[Large Dendrochilum (Dendrochilum magnum) flowers]]
1912-1913-cü illər aqrar qanunları
1912-1013-cü illər aqrar qanunların əsas məzmunu və mahiyyəti
1912-ci il 20 dekabr qanunu bütün Cənubi Qafqazda olduğu kimi, Azərbaycanda da 1913-cü il yanvarın 1-dən həyata keçirilirdi. Bakı və Yelizavetpol quberniyaları üzrə ödənc 1163 mülkə aid edilmişdi. 1913-cü il yanvarın 1-dən etibarən 403,4 min desyatin. pay torpağı sahibkar kəndlilərin xüsusi mülkiyyəti elan edildi, kəndlilər xüsusi mülkiyyəti olan pay torp ağı üçün xəzinəyə faizlə birlikdə 20755376 rubl pul ödəməli idilər. Zaqatala dairəsində isə ödəncə aid edilmiş 47 kənd 20 il müddətində dövlət xəzinəsinə 284969 rubl ödənc verməli idi.
Ödənc əməliyyatına başlamaq üçün 1913-cü ildə Azərbaycanda münsif şöbələrinin sayı xeyli artırıldı. 1912-ci ildə, islahat ərəfəsində, Bakı və Yelizavetpol quberniyalarında 12 münsif şöbəsi yaradıldı və 1913-cü ildə onların sayı 32-yə çatdırıldı.
Dendroxilum cinsinə aid növlər
U
(Filippin, Tayvan)
1912-1913-cü illər aqrar qanunları
1912-1013-cü illər aqrar qanunların əsas məzmunu və mahiyyəti
Zaqatala dairəsində isə ödənc əməliyyatını aparmaq üçün üç münsif vəzifəsi təsis edildi, bununla əlaqədar olaraq inzibati dairənin ərazisi 3 barışdırıcı şöbəyə bölündü. Hər barışdıncı şöbənin işinə bir münsif rəhbərlik edirdi.
Bakı və Yelizavetpol quberniyalarında 1913-cü il yanvarın 1-dən başlamış ödənc əməliyyatının ayrı-ayrı mərhələlərindən birincisində kəndlilər tərəfindən veriləcək ödəncin hər kənd üzrə hesablanması üçün ilk hesablama siyahılarının tərtib edilməsinə 1913-cü ilin əvvəllərində başlandı və 17 kənd istisna olunmaqla, həmin ilin sonunda qurtardı. 1913-cü ildə hər kənd üzrə ödəncin hesablanıb qurtarması ilə əlaqədar olaraq kəndlilərə çoxlu pul ödəmə vərəqəsi göndərildi. Bakı quberniyasının kəndliləri 1913-cü ildən başlayaraq hər il həmin vərəqələr üzrə xəzinə palatasına 131678 rubl ödənc verməli idilər. Lakin kəndlilər hər il bu qədər pulu verib qurtara bilmir və onların borcu sonrakı illərə keçirdi.
İlk hesablama siyahılarının tərtib edilməsilə əlaqədar 1913-cü il yanvarın 1-dən ləğv olunmuş mükəlləfiyyət əvəzində bəylər ödənc almağa başladılar. 1915-ci il yanvarın 1-nə qədər Zaqatala dairəsinin 47 kəndi üzrə 1583 torpaq sahibinə ödənc pulu almaq üçün vəsiqə verildi. Torpaq sahibləri həmin vəsiqələr üzrə 241811 rubl ödənc pulu almışdılar. 1915-ci il yanvarın 1-nə qədər Zaqatala dairəsində ikinci və üçüncü barışdırıcı şöbələrdə torpaq sahiblərinin ödənc pulunu alması başa çatdırılmışdı, ancaq birinci barışdırıcı şöbədə Zaqatala xəzinəsinin bəylərə və keşkəl sahiblərinə 16962 rubl borcu qalmışdı.
Kəndlilərin xüsusi mülkiyyətçilər qrupuna daxil olması üçün ödənc aktlarının tərtib və təsdiq olunub-olunmamasının əhəmiyyəti yox idi, çünki, yuxarıda göstərildiyi kimi, kəndlilər ödənc aktlarının tərtib və təsdiq edilməsinə qədər artıq ilk hesablama siyahıları üzrə ödənc pulunu ödəməyə başlamışdılar. Ödənc aktlarının tərtib və təsdiq edilməsi ilk hesablama siyahılarında təxmini hesablanmış ödənc pulunun qədərini dəqiqləşdirmək və rəsmiləşdirmək məqsədini daşıyırdı. Lakin qeyd etmək lazımdır ki, ödənc əməliyyatının bu mərhələsi də olduqca ləng getmiş, başa çatdırılmamışdı. 1917-ci ilə qədər Bakı və Yelizavetpol quberniyalarında ödəncə aid edilmiş 1163 mülkün 450-si üzrə tərtib edilmiş ödənc aktının ancaq 281-ni kəndli məsələsi üzrə quberniya idarələri təsdiq etmişdi.
1912-ci il qanunu tətbiq edilən Bakı və Yelizavetpol quberniyalarından fərqli olaraq, Zaqatala dairəsində ödənc əməliyyatının özünəməxsus cəhətləri var idi. 1912-ci il qanunu üzrə, ödənc əməliyyatı bir neçə mərhələdən ibarət olduğu halda, Zaqatala dairəsində bu mərhələlər yox idi, çünki ödənc əməliyyatının başlanmasına qədər, hələ 1908-ci ildə ödənc pulunun məbləği Zaqatala dairəsinə ezam edilmiş komissiya tərəfindən müəyyən olunmuşdu. Odur ki, ödənc əməliyyatı başlayan zaman münsifin vəzifəsi ödənc pulunu hesablamaq deyil, onu ancaq hər kənd üzrə həyətlər arasında bölmək idi. Buna görə də Zaqatala dairəsində ödənc əməliyyatının sonrakı mərhələlərini həyata keçirməyə ehtiyac qalmamışdı.
1912-1913-cü illərin aqrar qanunları təhkimçilər tərəfindən həyata keçirilməsinə və təhkimçilik aktı olmasına baxmayaraq, öz məzmununa görə burjua xarakteri daşıyırdı. Kəndlilər tərəfindən pay torpaqlarının ödənclə alınması özü də xalis burjua xarakterli hadisə idi. Məhsul mülkiyyətinin ləğv edilməsi, kəndlinin ödənc ödəməyə başlaması sahibkar kəndində kapitalist münasibətlərinin inkişafını, təbəqələşməni daha da sürətləndirirdi, yoxsullaşmış və əmlakdan məhrum olmuş kəndlilərin sayını artırırdı, tavanalı və tavanasız kəndli qrupları özünü daha aydın göstərməyə başlayırdı. Bu qanunlar sahibkar kəndinin iqtisadi həyatında kapitalist münasibətlərin inkişafını daha da sürətləndirirdi.
Şamlıq (Loru)
Şamlıq —Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında, indi Ermənistan Respublikasının Loru mərzində (İndi Ermənistanın Tumanyan rayonunda) şəhər. Rusiya imperiyası zamanına aid rəsmi sənədlərdə kəndin adı həmçinin 1887-ci ilə aid mənbədə Şambluq kimi də qeyd edilir. 1938-ci ildə şəhər tipli qəsəbə, 1995-ci ildə isə şəhər statusu almışdır. 7 noyabr 1995-ci il tarixində Ermənistan Respublikası Milli Məclisinin qəbul etdiyi və 4 dekabr 1995-ci ildə Ermənistan Respublikasının prezidenti Levon Ter-Petrosyanın təsdiq etdiyi "Ermənistan Respublikasının inzibati-ərazi bölgüsü haqqında Qanunu" na əsasən Axtala və Bendik kəndləri ilə birlikdə "Şamlıq bələdiyyəsi"ni təşkil edir. 12 – 21 oktyabr 2011-ci il siyahıyaalınmasına əsasən şəhərin (de–yuri) daimi əhalisi 700 nəfərdir.
Toponimi
Toponim iki cür izah oluna bilər: 1. Kəndin adı orada Şam ağacının bolluğunu bildirir. 2. Şamlı (Suriyalı) Qızılbaş tayfasının adı ilə bağlıdır. 1588-ci ilə aid mənbədə Qarabağda bir ulus Şam-Bayatı adlanırdı [167, 206].
Əhalisi
Kənddə 1886-cı ildə 7 nəfər, 1897-ci ildə 49 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.
1918-ci ildə azərbaycanlılar ermənilərin təcavüzünə məruz qalaraq qırğınlarla deportasiya olnmuşdur. İndiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra sağ qalanlar ata-baba torpaqlarına dönə bilmişdir. Burada 1922-ci ildə 62 nəfər, 1926-cı ildə.65 nəfər, 1931-ci ildə 166 nəfər, 1959-cu ildə 260 nəfər, 1970-ci ildə 266 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. Qəsəbədə azərbaycanlılarla yanaşı, yunanlar, ermənilər və ruslar da yaşamısdır. Azərbaycanlılar 1988-ci ilin noyabr ayında Ermənistan dövləti tərəfindən tarixi-etnik torpaqlarından deportasiya olunmuşdur. 1988-ci ildə kəndin əhalisi Azərbaycana qovulmuşdur. İndi burada yunanlar və ermənilər yaşayır.
Alma çiçəkyeyəni
Alma çiçəkyeyəni — sərtqanadlılar dəstəsindən cücü növü.
Xarici quruluşu
Bədəni qonyrumtul-boz, bığları dirsəkli, burnu boruyabənzər və uzundur. Qanadüstlüklərində köndələn ağ zolaq olur. Uzunluğu 3,5–4,5 mm-dir, sürfəsi ayaqsızdır, başı qonur və kiçikdir. Alma, armud, bəzən albalı və gilas ağaclarına ziyan verir. Əsasən qöncələri zədələyir. Böcəklər tökülmüş yarpaqların altında və qismən ağacın qabığında qışlayır. Dişi böcək 100-dək yumurta qoyur. Yumurtası oval, sarımtıl rəngdədir. Sürfəsi çəhrayı-ağ rəngdə olub, ayaqsızdır. Yumurtaların inkişafı 5–10, sürfələrinki 15–20, pupunku 7–12 gün çəkir.
Həyat tərzi
Alma çiçəkyeyəni imaqo mərhələsində, ağacların gövdə yarpaqları içərisində, qabığın və yerə tökülmüş yarpaqların altında qışlayır. Yazda tumurcuqların açılmasına az qalmış, gündəlik orta temperatur 15–18oC olduqda, böcəklər qış yerlərindən çıxırlar və ağacların tumurcuqları ilə qidalanırlar. Bir müddət qidalandıqdan sonra, aprel ayının I ongünlüyündə dişi fərdlər hər bir çiçək qönçəsinin üzərinə bir ədəd yumurta qoyur. Kütləvi yumurtaqoyma mayın I, II ongünlüyündə baş verir. Hava şəraitindən və qönçələrin açılmasından asılı olaraq, yumurtaqoyma 15–20 gün çəlkir. Müşahidələrə əsasən zərərverici alma bitkisindən əlavə armud bitkisinə də ciddi zərər verir. Belə ki, armud ağacının çiçəklənməsi tez başladığı üçün, zərərverici ilk yumurtalarını armud çiçəyinin qönçəsinin üzərinə qoyur. Armud ağacının çiçəklənmə müddəti qurtardıqda isə zərərverici alma ağacının çiçək qönçələrinin üzərinə yumurta qoymağa başlayır. Bir dişi fərd 30–120-yədək yumurta qoya bilir. Yumurta qoyulan gündən 10–16 gün sonra (may ayının II ongünlüyündə) yumurtalardan çıxan sürfələr çiçəyin erkəkcik və dişicikləri ilə qidalanırlar. Belə olan halda çiçəklərin ləçəkləri tökülür, çiçəkyanlığı sürfələr tərəfindən yeyilir, nəticədə qönçələr quruyur və qonurlaşırlar. Sürfələrin inkişafı (3 yaş dövrü) 18–24 gün çəkir. İnkişafını başa vurmuş sürfələr, zədələnmiş və inkişafdan qalmış qönçələrin içərisinə (may ayının axırı və iyunun əvvəli) keçərək orada da puplaşırlar. Pup mərhələsinin inkişafı, hava şəraitindən asılı olaraq 10–12 gün çəkir. Alma çiçəkyeyəni il ərzində bir nəsil verir. Bir nəslin inkişafı 30–35 gün çəkir. Böcəklər qönçələrdə 2–3 mm diametrində deşiklər açaraq oradan təbiətə uçurlar. İyul ayında havaların isti keçməsi ilə əlaqədar, böcəklər kölgəli yerlərə çəkilərək, ağacların qabığı altında gizlənib sakit həyat tərzi keçirirlər. Payızda isə qışlama yerlərinə keçərək, yaz fəslinədək orada qalırlar. Azərbaycanda 14 növ entomofaqı aşkar edilmişdir. Abşeron yarımadasında isə alma çiçəkyeyəninin sayının biotənzimlənməsində 9 növ (Pimpla examinator F., Scambus colobata Grav., Apanteles spurius Wesm., Bracon intercessor Nees., Ascogaster quadridentata Wesm., Culister lineare Er., Tanasimus formicarius L., Calasoma enquisitor Dej., Adalia bipunctata L.) entomofaq fəaliyyət göstərir. Ayrı-ayrı illərdə entomofaqlarla kompleks yoluxma 50–55% -ə çatır.
Yayılması
Azərbaycanın hər yerində, xüsusilə Quba-Xaçmaz, Şəki-Zaqatala, Gəncə-Daşkəsən və Naxçıvan MR-da, Rusiyada, Qafqazda; Şərqi Avropada, Koreya, Yaponiyada geniş yayılmışdır.
Mübarizə tədbirləri
Tumurcuqlar açılmamış ağaclara xlorofos və ya ftalofos çilənir.
Deutschland (mahnı)
Deutschland (alman dilindən – «Almaniya») — Almaniya rok musiqi qrupu olan "Rammstein" mahnısı. Mahnı musiqi qrupunun gözlənilən adsız yeddinci studiya albomunun baş sinqlıdır. Bu, musiqi qrupunun 2012-ci ildə çıxardığı "Mein Herz brennt" mahnısından sonra çıxardığı ilk mahnıdır. "Deutschland" mahnısı "Rammstein" musiqi qrupunun Almaniyada ən çox qulaq asılan mahnı tituluna qazanan ikinci mahnı olmuşdur. Birincisi 2009-cu ildə çıxarılan "Pussy" mahnısı idi.
26 mart 2019-cu ildə musiqi qrupunun rəsmi "YouTube" kanalında 35 saniyəlik bir promo videosu yayımlanmışdır. Bu videonun sonunda rum rəqəmləri ilə 28 mart 2019-cu il tarixi və "Deutschland" sözü görünür. İki gün sonra – 28 mart 2019-cu il tarixində mahnının klipi yayımlanır. Bu klipdə Roma imperiyasının qədim Almaniyaya hücumu, orta əsrlərdə Müqəddəs Roma imperiyası, Napoleon müharibələri, İkinci Dünya müharibəsi və Berlin divarı kimi Almaniya tarixindən müxtəlif hadisələr, eləcə də indiki dövr və gələcək nümayiş olunur. Klipin bir səhnəsində Nasist Almaniyasının bir həbs düşərgəsində ölüm hökmü ilə edam olunan məhbuslar nümayiş olunur. Bu səhnə Almaniya KİV-lərinin və yəhudi icmasının sərt tənqidlərinə məruz qalmışdır.
Musiqi videosu
26 mart 2019-cu il tarixində "Rammstein" musiqi qrupunun rəsmi "YouTube" kanalında 35 saniyə uzunluğunda bir promo videosu yayımlanmışdır. Çox keçmədən bu videonun izlənmə sayı 1.000.000-u keçmişdir. Bu videoda musiqi qrupunun üzvləri Nasist Almaniyasının təsis etdiyi həbs düşərgələrinin birində ağ-qara zolaqlı məhbus forması geyinərək boyunlarından kəndir asılmış formada bir eşafotun üzərində dayanırlar. Onların birinin sinəsində sarı rəngli və altı guşəli bir ulduz var. Bu, Davud ulduzudur. Videonun sonunda rum rəqəmləri ilə XXVIII. III. MMXIX – 28 mart 2019-cu il tarixi, eləcə də "Deutschland" sözü görünür. İki gün sonra – 28 mart 2019-cu il tarixində Mərkəzi Avropa vaxtı ilə 18:00-da (Bakı saatı ilə 21:00) mahnının tam klipi yayımlanmışdır. Klipin rejissoru Spekter Berlindir.
Mahnının klipi Almaniya tarixindən dramatik, qəddar, zalım hadisələrin interpretasiyalarını nümayiş etdirir. Dövrün hadisələri klipə sıx şəkildə yerləşdirilib. Səhnələrin əksəriyyətində musiqi qrupunun üzvləri ilə yanaşı qırmızı lazerlər də var. Bunun birləşmə zamanı istifadə olunan "qırmızı sap" metaforası olduğu ehtimal olunur. Doqquz dəqiqəlik bu klipdə çoxlu istinadlar və "pasxa yumurtaları" var. Video boyunca Almaniyanın təcəssümü olan "Germaniya" rolunu canlandıran qaradərili bir qadın (Rubi Kommi) ön plandadır. "Germaniya" döyüşə hazırlıqla olan hərbi geyimli güclü bir qadın olaraq təsvir edilib. Onun geyimində Almaniya gerbi, eləcə Almaniya bayrağındakı qara-qırmızı-qızılı rəng kombinasiyası, başında isə bir tac var.
350px|thumb|right|"Deutschland" mahnısının klipindən bir kadr.
Klipin ilk saniyələrində səhnənin vaxtı və yeri – "Germania Magna, 16" göstərilir. Klipdə həmin səhnə Roma ordusunun əsgərlərinin alman xalqının və Almaniyanın personifikasiyası – "Germaniya" ilə qarşılaşmasıyla başlayır. "Germaniya" ölü bir döyüşçünün başını kəsir və onu əlində alır. Bunu görən romalılar "Germaniya" personifikasiyasına hücum etməyə başlayır. Bir sıra publikasiyalar bu səhnənin Roma generalı Publi Kvintili Varın 36.000 nəfərdən ibarət ordusu ilə german tayfaları üzərinə yürüşü və germanların böyük qələbə əldə etdiyi Tevtoburq meşəsi döyüşü olduğunu iddia edir, halbuki həmin döyüş 9-cu ildə gerçəkləşmişdir. 16-cı ildə gerçəkləşən döyüş İdistavisa döyüşü idi. Bu döyüşdə Roma generalı Yuli Sezar Germanik 50.000 nəfərlik ordusuyla german tayfalarını məğlub etmişdir. Növbəti səhnədə kosmonavtların dəmir və şüşədən hazırlanmış bir tabutu daşıması, arxaplanda isə Birinci Dünya müharibəsi və İkinci Dünya müharibəsində istifadə olunmuş "U-boat" sualtı qayıqları nümayiş olunur. Bu səhnədən sonra orta əsrlərdə cəngavərlər arasında baş verən bir döyüş nümayiş olunur. Bundan sonra Veymar Respublikası dövründə, bir kabaredə reallaşan və iştirakçıların əllərinə beşbarmaq taxdığı, "Germaniya" personifikasiyasının isə flepperlər geyinərək ofisiantlıq etdiyi bir boks müsabiqəsi nümayiş olunur. Növbəti səhnədə "Hindenburq" dirijablının qəzaya uğraması (1937-ci il) nümayiş olunur. Səhnələrin birində Almaniya Demokratik Respublikasının rəsmi vəzifəliləri nümayiş olunur. Burada Erix Honekker aydın şəkildə təsvir olunmuşdur. Həmin səhnənin arxaplanında Karl Marks və Vladimir Leninin büstləri, eləcə də ADR gerbi mövcuddur. Bu rəsmi vəzifəlilər ADR-ın hökumət binasının otağında bir orgiya təşkil edirlər. Həmin səhnədə sadəcə iki qadın var. Onların sarışınlıqları ilə rus stereotipinin vurğulandıqları və Almaniyanın şərqinin SSRİ-nin kuklası olduğu dövrləri simvolizə etdiyi ehtimal olunur. Klipdə başqa heç bir yerdə – "Germaniya" istisna olmaqla – qadın yoxdur. Ehtimal olunur ki, bu, alman xalqının patriarxal strukturuna bir işarədir. Bu səhnə həmçinin, Yerin orbitinə çıxan ilk alman kosmonavtı Ziqmund Yenə istinad edir. Bundan sonra əllərində məşəl olan keşişlərin birlikdə irəliləməsi və onların ayaqları arasında çoxlu siçanların olması nümayiş olunur. Bu, yəqin ki, "Hameln siçovultutanı" əfsanəsinə bir istinaddır. Başqa bir səhnədə bu keşişlər qrotesk bir tərzdə, acgözlüklə masanın üzərində uzanmış "Germaniya" personifikasiyasının üzərindən ət və kələm turşusu yeyirlər. Bunun kilsənin alman xalqını illərlə istismar etməsinin təmsil etdiyi ehtimal olunur. "Germaniya" personifikasiyasının altındakı qabda sadomazoxist üslubda geyinən naməlum şəxslər də zülm edilən xalqı simvolizə edir. Həmin səhnədə çox qısa şəkildə 1700-cü illərin Prussiya əsgərləri geyimində şəxslər oturub içirlər.
Klipdə Holokostu təsvir edən Nasist Almaniyasının həbs düşərgələrindən birində gerçəkləşən edam səhnəsinin əvvəlində Almaniya himnindəki "Deutschland über alles" (alman dilindən – "Almaniya hər şeydən yüksəkdədir") şüarının azca dəyişdirilmiş variantı, yəni "Deutschland über allen" (alman dilindən – "Almaniya hər kəsdən yüksəkdədir") səslənir. Orijinal şüar İkinci Dünya müharibəsi sona çatdıqdan sonra nasist şüarı olaraq qiymətləndirilmişdir. Həmin səhnədə musiqi qrupunun bütün üzvləri ağ-qara zolaqlı bir məhbus forması geyirlər. Onların hər birinin sinəsində "cinayət"lərinin simvolu var: çəhrayı rəngli üçbucaq homoseksualları, sarı rəngli altı guşəli ulduz yəhudiləri, qırmızı üçbucaq isə siyasi məhbusları təmsil edir. Səhnənin arxaplanında "Fau-2" ballistik raketi havaya qalxır. Klipin sonunda bu məhbuslar azadlığa buraxılırlar və həbs düşərgəsinin komandirlərini edam edirlər. Till Lindemannın qadın kimi geyindiyi səhnədə Lindemann və musiqi qrupunun digər üzvləri "Germaniya" personifikasiyasını əsir alıb qaçırmağa cəhd edirlər və polisə atəş açırlar. Bu, "Qırmızı Ordu Fraksiyası" ( QOF) təşkilatının terrorçu fəaliyyətinə bir istinaddır. Bu təşkilat 1970-ci ildən 1998-ci ilə qədər Qərbi Almaniyada gerilla müharibəsi aparmışdır. Till Lindemannın təşkilatın qurucularından biri olan Qudrun Enslin rolunu canlandırdığı ehtimal olunur. Klipin axırlarında nümayiş olunan etiraz aksiyaları və küçələrdə aparılan döyüşlər səhnəsi Berlin şəhərində gerçəkləşən 1987-ci il Kroytsberq etirazlarının bir interpretasiyasıdır. Klipin bu səhnələri həmçinin, "Germaniya" personifikasiyasını dəri jaket geymiş, üzərində qızıl cəvahirat və patron kəmərləri olmuş, dörd alman çoban itinə öncülük etmiş bir tərzdə təsvir edir. Bu, Brandenburq darvazasının üzərindəki kvadriqanı xatırladır. Müxtəlif səhnələrdə nümayiş olunmuş ağ mərmərdan hazırlanmış fiqurlar Bavariyadakı Valhalla memorialına istinad edir. Tavandan düşən pulların 1920-ci illərdə gerçəkləşən hiperinflyasiyanı təmsil etdiyi ehtimal olunur.