cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tuğ
Təhsil
Cavad bəy Məlikyeqanov Azərbaycanda ilk fəhlə həmkarlar təşkilatının yaradıcısı olmuş, Cümhuriyyət dövründə sənayedə aparılan islahat işlərinə başçılıq etmişdir.
Sovet hakimiyyəti illərində – 1920-ci illərdən başlayaraq Cavad bəy 7 dəfə həbs edilmiş, sonuncu dəfə isə həbs edilərək uzaq Kareliyaya sürgün edilmişdir.
Ömrünün 20 ildən çoxunu həbsxanalarda və QULAQ düşərgələrində keçirən Cavad bəy 1942-ci il mayın 18-də dünyasını dəyişmişdir. Ölümündən 17 il sonra – 1959-cu ildə Kareliya Muxtar Respublikası Ali Məhkəməsinin hökmü ilə ona bəraət verilmişdir.
Cavad bəyin həyat yoldaşı Məryəm xanım Bayraməlibəyova (1898–1987) Azərbaycanda maarifçiliyin əsasını qoyanlardan biri idi. O, ilk təhsilini Bakıda rus-müsəlman məktəbində almış, daha sonra müqəddəs Nina qız məktəbini qızıl medalla bitirərək pedaqoji fəaliyyətə başlamışdır. 1918–1920-ci illərdə Bakıda və Lənkəranda qız məktəblərinin açılmasında onun müstəsna xidmətləri olmuşdur. 1921–1937-ci illərdə Məryəm xanım Bakı Sənaye Texnikumunda və Tibbi-Pedaqoji Texnikumda fəaliyyət göstərmişdir.
Sonralar Məryəm xanım Moskvada ali təhsil alaraq hüquqşünas olmuşdur. 1925-ci ildə I Ümumittifaq müəllimlər qurultayında N. K. Krupskaya ona SSRİ Maarif Komissarlığında yüksək vəzifə təklif etmiş, lakin Məryəm xanım Azərbaycandan ayrılmaq istəməmişdi. 1937-ci ildə Məryəm xanım keçmiş müsavat funksionerinin həyat yoldaşı kimi həbs edilərək Arxangelskə, sonra isə Qazaxıstana sürgün edilmişdir. O, 1948-ci ildə "islah olunaraq" Bakıya qayıtmış, yalnız 1956-cı ildə bəraət ala bilmişdir.
Bu kəndin ad-san qazanmış oğullarından biri də Xudadat bəy Ağabəy oğlu Məlikaslanovdur (1879–1935). Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin banilərindən biri olan Xudadat bəy Azərbaycanın məşhur ictimai-siyasi xadimlərindəndir. O, 1905-ci ildə Qarabağda erməni təcavüzünə, qırğınına qarşı fəal mübarizə aparan Ağa bəyin oğludur.
Xudadat bəy ilk təhsilini Şuşa realnı məktəbində almış, sonra isə məşhur milyonçu və xeyriyyəçi Hacı Zeynalabdin Tağıyevin köməyi ilə Rusiya imperiyasının paytaxtı Sankt-Peterburqda Dəmiryol İnstitutuna daxil olaraq təhsilini davam etdirmişdir.
1904-cü ildə Xudadat bəy institutu əla qiymətlərlə bitirərək Voloqda-Peterburq dəmiryolunun inşasında mühəndis kimi çalışmağa başlamışdır. 1905-ci ildə Xudadat bəy Tiflis şəhərinə Zaqafqaziya Dəmiryolu İdarəsinə məsul işə göndərilir. Məhz həmin dövrdə onun rəhbərliyi altında Qafqazda mühüm dəmiryolları inşa edilib istifadəyə verilir.
1917-ci ilin mart ayında müvəqqəti hökumət Xudadat bəy Məlikaslanovu Zaqafqaziya Dəmiryolu İdarəsinin rəisi təyin edir. 1917-ci ilin noyabrında bu idarə Zaqafqaziya Dəmiryolu Komissarlığına çevrilir və Xudadat bəy komissar vəzifəsini icra edir. 1916-cı ildə komissarlıq Zaqafqaziya Federativ Respublikasının nazirliyinə çevrilir və Xudadat bəy dəmiryol naziri olur.
1918-ci ilin mayında Azərbaycan Zaqafqaziya Seymindən çıxaraq öz müstəqilliyini elan edir və Xudadat bəy Məlikaslanov müstəqil Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin parlament üzvü olmaqla yanaşı, dəmiryol, poçt və teleqraf naziri olur.
Bilik və bacarığı nəzərə alınaraq sovet hakimiyyətinin ilk illərində ona toxunmamışlar. O, Tikinti, Nəqliyyat və Rabitə Komitəsinin sədri işləmiş, dəfələrlə Azərbaycanın ali seçkili orqanlarında rəhbər vəzifələrə seçilmişdir.
Azərbaycanın ilk texnika elmləri doktoru – professorlarından biridir, 3 monoqrafiya və 70-dən çox məqalənin müəllifidir.
Sonrakı illərdə Xudadat bəy ömrünün sonunadək ali məktəblərdə pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olmuş, Politexnik İnstitutunda inşaat fakültəsinin dekanı vəzifəsində çalışmışdır. Onun təşəbbüsü ilə Bakıda Dəmiryol Texnikumu açılmış, metropoliten yaradılmasının ideya müəlliflərindən biri də Xudadat bəy olmuşdur.
30-cu illərin əvvəllərində SSRİ-də ilk repressiyalar dalğası başlayanda Xudadat bəy keçmiş müsavatçı kimi 1930-cu ildə həbs olunmuş və 1933-cü ildə həbsdən azad edilsə də, 1934-cü ilin avqustunda yenidən həbs edilmişdir.
Xudadat bəy Ağa bəy oğlu Məlikaslanov 1935-ci ilin iyun ayında vəfat etmiş, 1959-cu ildə ona bəraət verilmişdir.
Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasını vərəqləyərkən bu "xəsis" məlumatların arxasında qalan insan taleləri, qırılmış ümidlər, yarımçıq arzular göz önundə canlanır.
Qarabağa, xüsusən onun dağlıq hissəsinin inkişafına, orada yaşayan azərbaycanlı əhalinin problemlərinə sabiq prezident Heydər Əliyev həmişə diqqət yetirib. Ümumiyyətlə, istər Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsinin sədri, istərsə Azərbaycan Kommunist Partiyası MK-nın birinci katibi olduğu bütün dövrlərdə o, erməni millətçiliyinə qarşı amansız mübarizə aparıb. Bu mənada, 1968-ci ildə Xankəndidə azərbaycanlılara qarşı baş verən vəhşiliklər zamanı göstərdiyi qətiyyəti hadisə iştirakçıları indi də yaxşı xatırlayırlar.
1988-ci ildə Qarabağda başlayan məlum hadisələrdən sonra kənd sakinləri kimi Tuğ məktəbi də öz qaçqın ömrünü yaşamağa başladı. İşğala qədər Tuğ məktəbində 420 şagird təhsil alır, 55 müəllim, 24 texniki işçi çalışırdısa, indi onların sayında xeyli fərq var. Beyləqanda salınan "Yeni Tuğ" qəsəbə məktəbində hazıda 105 şagirdin təlim-tərbiyəsi ilə 21 müəllim məşğul olur. Müəllim və şagirdlərin böyük bir hissəsi fəaliyyətini müxtəlif məktəblərdə davam etdirirlər. Şərait dəyişsə də, problemlər çoxalsa da, məktəb əvvəlki ənənələri qoruyub saxlamağa çalışır.
Səhiyyə
Kənddə xəstəxana mövcud idi.
Xolmsk
Xolmsk ya da Maoka  — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər. Saxalin vilayətinə daxildir.
Redunca fulvorufula
(Redunca fulvorufula) — cinsinə aid heyvan növü.
Şaxtyorsk
Şaxtyorsk ya da Toro  — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər. Saxalin vilayətinə daxildir.
Bərəbərzamanlama
thumb|Xilasetmə qrupları bir paradda yürüş edir
Sinxronizasiya, bərəbərzamanlama və ya bərəbarləşdirmə, koordinasiyalı işləyən hissəli sistemlərinin vaxtlarının bərəbarləşdirilməsi deməkdir. Hissələri bu şəkildə işləyən sistemlər sinxron və ya eyni vaxtda işləyən sistemlər kimi tanınır.
Bəzi sistemlər demək olar ki, bərabərzamanlı olduqları üçün plesiokron adlanır. Bəzi tətbiqlərdə uyğunluq arasındakı fərq çox dəqiq şəkildə həll olunur. Elektron əşyalarda məlumat ötürülməsi üçün istifadə olunan məlumat mübadiləsi sistemi kimi istifadə olunur.
Peridural anesteziya
Peridural anesteziya, epidural anesteziya ( — ətrafına, dövrəsinə, əhatəsinə; — səth, üst dura mater — sərt qişa; ) qısa olaraq PDA regional anesteziyanın bir növü.
Tarixi
== Anatomiya ==
Onurğa beyni xaricdən daxilə doğru üç qişa (meninges medullae spinales) ilə əhatə olunmuşdur: 1) onurğa beyninin sərt qişası — dura mater spinalis; 2) onurğa beyninin hörümçək torunabənzər qişası — arachnoidea spinalis və 3) onurğa beyninin yumuşaq qişası — pia mater spinalis. Onurğa beyni və beyin qişaları mezenximdən inkişaf edir. Rüşeym 9 mm boyda olarkən sinir borusu mezenxim toxuması qatı ilə əhatə olunur; bu qata mərkəzi sinir sisteminin ilk qişası — meninx nervosa primitiva deyilir. Rüşeym 20 mm boyuna çatarkən ilk qişa iki səfhəyə ayrılır: xarici səfhə — exomeninx və daxili səfhə — endomeninx. Bunların arasında maye toplanmağa başlayır; mayenin təzyiqi nəticəsində onların arasında sahə — subdural boşluq — cavum subdurale əmələ gəlir. Sonradan xarici səfhə iki qata ayrılır: xarici və daxili qat. Xarici qat kəllə boşluğunda — sümüküstlüyünü və onurğa kanalında — beynin sərt qişasının xarici səfhəsini, daxili qat isə kəllədə beynin sərt qişasının daxili səfhəsini və onurğa kanalındasərt qişanın özünü (dura mater spinalis) təşkil edir. Xarici və daxili qatların arasında qalan sahəyə kəllədə sərt qişaarası boşluq — cavum interdurale və onurğa kanalında sərt qişaüstü boşluq — cavum epidurale deyilir. Embrional həyatın ikinci yarısında daxilisəfhə də iki qata ayrılır: xarici və daxili qat; xarici qatdan hörümçək torunabənzər qişa (arachnoidea) və daxiliqatdan yumuşaq qişa (pia mater) əmələ gəlir. Bu qişaların arasında sahə meydana çıxır; həmin sahəyə hörümçək torunabənzər qişaaltı (subaraxnoideal) boşluq — cavum subarachnoidale deyilir. Yuxarıda qeyd olunan sahələrin hamısı limfa ilə tutulmuş olur.
Benitoa
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Növləri
Benitoa occidentalis (H.M.Hall) D.D.Keck — Şimali Amerikada bitən yeganə növ.
Berardia
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Redunca redunca
(Redunca redunca) — cinsinə aid heyvan növü.
Yujno-Saxalinsk
Yujno-Saxalinsk ya da Toyohara  — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər. Saxalin vilayətinə daxildir.
NGC 2032
NGC 2032, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktik dumanlıqdır. Göy üzündə Qılıncbalığı bürcü istiqamətində yerləşir. EN tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
NGC 174
NGC 174 — Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktika. Göy üzündə Heykəltəraş bürcü istiqamətində yerləşir. SB0-a tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 inç) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Çəmənli oymağı
Çəmənli oymağı — Qarabağın tarixi oymaqlarından biridir.
Tarixi
thumb|200px|left| Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Hatəmxan ağa nəslinin tarixi şəxsiyyətləri. Bakı, 2015 thumb|200 px|Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Çəmənli oymağı və Hatəmxan ağa nəsli.I kitab.Bakı, 2016 Qarabağ xanlığının qurucusu Pənahəli xanın rəqiblərinə qarşı apardığı mübarizədə inandığı, etibar etdiyi tayfalar, oymaqlar sırasında Kəbirli tayfasının Çəmənli oymağı da var idi.
Çəmənli oymağı hər zaman görkəmli şəxsiyyətlər yetirmiş nəsilləri ilə tanınmışdır. Hatəmxan ağa nəsli Çəmənli oymağının əsasını təşkil edir. Nəsil öz adını Hatəmxan ağanın adından almışdır.
Çəmənlidə Orduqayalı, Nurular, Balağışlaq, Sarı hüseynli, Böyük qışlaq, Sarı hacılı, Zülfülər, Çuxur məhlə adlı 8 məhlə bu günə kimi öz adını qoruyub saxlamaqdadır.
Şəxsiyyətləri
Hatəmxan ağa XVIII əsrdə yaşamış, 1698-ci ildə anadan olmuş, uzun illər Çəmənli oymağının başında durmuşdur. Sələflərindən xələflərinə ötürülən məlumata görə, o, yüz il ömür sürmüş, qeyri-adi bacarığa malik, hazırcavab, qonaqpərvər insan kimi tanınmış, Qarabağda mahir at çapması ilə yaddaşlarda qalmışdır.
Hatəmxan ağa Qarabağ xanlığının qurucusu Pənahəli xanın, onun oğlu İbrahimxəlil xanın hakimiyyətləri dövründə Qarabağın hörmətli, qoçaq, ədalətli insanlarından sayılmışdır.
Azərbaycan Respublikası Dövlət Tarixi Arxivində müxtəlif illərdə aparılmış əhalinin siyahıya alınması sənədləri saxlanılır. Həmin sənədlərə görə, Çəmənlidə bəylərin siyahısı ayrıca aparılmış, 30 nəfərdən ibarət dörd evin olması qeyd olunmuşdur. Bu sənədə istinadən XIX əsrin əvvəllərində Çəmənli oymağının yüzbaşısı Hatəmxan ağanın oğlu Nadirqulu bəy idi.
Nadirqulu bəyin Yusif bəy, Hatəmxan bəy, Kazım bəy adlı üç oğlu olmuşdur. Azərbaycan Respublikası Dövlət Tarixi arxivinə aid sənəddə Nadirqulu bəyin bu üç övladının ictimai həyatdakı mövqeləri barədə məlumat verilmişdir.
Yusif bəy Nadirqulu bəy oğlu (1788–1848) Çəmənli oymağında dünyaya gəlmiş, molla yanında təhsil almışdır. Dövrünün dünyagörmüş, hörmətli, qoçaq bəylərindən sayılmış, geniş torpaq sahələri, əkin yerləri, üzüm bağları olmuşdur.
Yusif bəy Seyidli oymağından Hüsnü xanımla (1791-…) ailə həyatı qurmuşdur. Onun Nəcəfqulu bəy, Məmməd bəy, Həsən bəy adlı övladları dünyaya gəlmişdir.
Hatəmxan bəy Nadirqulu bəy oğlu (1798-…) Çəmənli oymağında anadan olmuş, təhsilini dini məktəbdə almışdır. Hatəmxan bəy zəmanəsinin mömin bəylərindən sayılmış, Məşhəd şəhərini ziyarət etdiyi üçün Məşədi Hatəmxan bəy adı ilə tanınmışdır.
Məşədi Hatəmxan müəyyən səbəblərə görə bəy adından imtina etmişdir. Lakin bəylərin siyahıya alınması sənədlərində o, Məşədi Hatəmxan bəy kimi qeydə alınmışdır.
Məşədi Hatəmxan bəyin XIX əsrin 60-cı illərin sonlarında vəfat etməsi ehtimal olunur.
Məşədi Hatəmxan bəy Çəmənli oymağının sakinlərindən olan Gülnisə xanımla (1807-…) ailə həyatı qurmuşdur. Onun Cəfərqulu bəy, Qasım bəy, Əbdürrəhman bəy, Abbas bəy adlı oğlanları olmuşdur.
Kazım bəy Nadirqulu bəy oğlu (1816-…) Cəmənli oymağında anadan olmuş, dini məktəbdə oxumuşdur. Qarabağda zəmanəsinin tanınmış, ədalətli bəylərindən sayılmış, Çəmənlinin yüzbaşısı olmuşdur. Bu gün Çəmənli kəndində Kazım bəyin şərəfinə "Kazım bəyin dərəsi" adlanan ərazi vardır.
Kazım bəy Yaxşı xanımla (1816-…) evlənmişdir. Onun Hüseyn bəy, Nadirqulu bəy, Nadirqulu bəy, Behbud bəy adlı oğlanları, Qızxanım, Bəyim adlı qızları dünyaya gəlmişdir.
Azərbaycan Respublikası Dövlət Tarixi Arxivində saxlanılan Çar Rusiyasında müxtəlif illərdə aparılmış əhalinin, o cümlədən bəylərin siyahıya alınması sənədlərinə istinadən Hatəmxan ağanın nəslindən sonra Çəmənli oymağında XVIII əsrin sonları — XIX əsrin ilk illərində Əli bəy, Ağarza bəy adlı iki bəy ailəsi yaşamışdır. Əli bəyin və Ağarza bəyin mənsub olduğu ailə soy-kök etibarilə Çəmənli oymağındandırlar. Hər iki bəy Hatəmxan ağanın oğlu yüzbaşı Nadirqulu bəyin müasirləri olmuşdur.
Kərbəlayı Şirin bəy Əli bəyin oğludur.
Azad bəy Əhməd bəy oğlu, Baxşalı bəy Alı bəy oğlu, Yusif bəy Əhmədbəyov, Məmməd Abdulla oğlu Həkimxanov, Cümşüd Rüstəm oğlu Həkimxanov, Səməd Cavad oğlu Həkimxanov Çəmənli oymağının hörmətli insanlarından sayılmış, Sovet hakimiyyəti illərində incidilmişlər.
Seyid Abdulla (1783–1873), onun oğlanları Seyid İsmayıl, Seyid Cabbar, Seyid Abbas, Seyid Məhəmməd, Molla Əlməmməd, onun oğlu Molla Əli (1793–1848), Axund Molla Namaz (1808–1848), onun oğlanları Axund Molla Məmmədəli (1846-…), Molla Xanqulu (1838-…), Molla Sadıq Molla Məmmədəli oğlu (1868-…), Molla Qasım Səfərəli oğlu (1833-…), Molla Şükür Allahverdi oğlu (1828–1848), Molla Dostu (1828-…), onun oğlu Molla Mikayıl (1861-…), onun nəvəsi Molla Həsən Molla Mikayıl oğlu, Molla Hüseyn Rza oğlu XIX–XX əsrlərdə Çəmənli oymağının savadlı din xadimlərindən sayılmışlar. Əliş Qənbər oğlu Əliyevin (1919–1988) adı Çəmənlinin sayılan övladları sırasında çəkilir. O, Çəmənli oymağının sakini Məmmədin (XVIII–XIX) böyük oğlu Cəfərin (1793–1848) nəslindəndir. Əliş Əliyevin ata babası Fətəli (1830-…) Cəfərin və Qızyetər xanımın oğludur. Əliş Əliyev uzun illər Ağdamda, Gəncədə, Şəkidə hüquq-mühafizə orqanlarında çalışmışdır.
Aslan Əhməd oğlu Aslanov (1895–1976) Şuşa qəzasının Çəmənli (indiki Ağdamın Çəmənli kəndi) kəndündə dünyaya gəlmişdir. Çəmənli oymağının sakini Məmmədin (XVIII–XIX) oğlu Hümbətin (1812–1848) nəslindəndir. Aslanov soyadı onun adını daşıdığı babası Aslanın adının şərəfinədir. Babası Aslan Hümbət və Zeynəb xanımın oğludur.
Aslan Aslanov ərəb, fars dillərində oxuya bilmiş, dövrünün savadlı adamlarından sayılmışdır. Dini təhsilini Zəngişalı kəndində almışdır. Onun təhsili aldığı məktəb "Ağalıq bağı" adlı bağın yaxınlığında idi. Cavanşir nəslindən olan Hüseynqulu ağa tərəfindən salınmış bu bağ Şərq ölkələrindən gətirilmiş müxtəlif növ nadir ağaclardan ibarət idi. Aslan Aslanov 1976 ildə vəfat etmişdir.
Çəmənli kənd orta məktəbinə iyirmi səkkiz il rəhbərlik etmiş, istedadlı kadrların hazırlanmasında böyük əməyi olmuş Bayram Aslanov Aslan Aslanovun oğludur.
Müasir Azərbaycan ədəbiyyatının tanınmış nümayəndəsi Şahmar Əkbərzadə Məmmədin altıncı oğlu Qurbanın nəslindəndir. Qurban 1816 ildə anadan olmuş, 70 ildən yuxarı ömür sürmüşdür. Onun Əkbər (1846-…) adlı oğlu olmuşdur. Əkbərin ortancıl oğlu Rəsul (1880-…) Şahmar Əkbərzadənin babasıdır.
XX əsrin əvvəllərində Çəmənli kəndinin yüzbaşısı Alı bəy (…-1926) idi.
Oymağın əhalisi
Çar hökuməti tərəfindən müxtəlif illərdə Azərbaycanda əhalinin siyahıya alınması aparılmışdır. Azərbaycan Respublikası Dövlət Tarixi Arxivində saxlanılan əhalinin siyahıya alınması sənədinə əsasən Çar Rusiyası zamanında Çəmənli Yelizavetpol quberniyasının, Şuşa qəzasının, Kəbirli mahalının kəndi kimi qeydə alınmışdır.
Azərbaycan Respublikası Dövlət Tarixi Arxivində saxlanılan 1823 ilə aid Qarabağ əyalətinin siyahıya alınmasına görə, Qarabağ əyalətinin Kəbirli mahalının minbaşı idarəsinin divanbəyi Məmmədalı bəy olmuşdur. Bu tarixi sənədlərdə Çəmənli Hatəmxanın köç yerinin 43 tüstüdən, Çəmənli Hacı Tahirin köç yerinin 26 tüstüdən ibarət olması yazılmış, vergi ödəyənlərin, ödəməyənlərin sayı göstərilmişdir.
Azərbaycan Respublikası Dövlət Tarixi Arxivində Çəmənli Hatəm xanın, Çəmənli Hacı Tahirin köç yerləri adlı 1844 ilə aid əhalinin siyahıya alınması sənədləri saxlanılır. Həmin sənədə görə Çəmənli Hatəmxanın köç yeri 68 evdən ibarət olub, 237 nəfər sakini var imiş. Çəmənli Hacı Tahirin köç yeri isə 40 evdən ibarət idi. Köç yerinin 126 sakini olmuşdur. 1848 və 1863 illərdə yalnız kişilərin siyahısı aparılmışdı. 1848 ildə kişilərin sayı təxminən 102 nəfər idi. 1863 ildə isə 59 evdən ibarət Çəmənlidə 185 kişi sakini yaşamışdır. 1873 ildə aparılmış siyahıya alınmaya əsasən 329 kişi, 297 qadından ibarət Çəmənlinin 626 sakini olmuşdur. 1886 ildə 682 nəfər sakini olmuş Çəmənli 46 evdən ibarət idi. Həmin ildə Çəmənlidə 412 kişi, 270 qadın sakin yaşamışdır.
Hazırda Çəmənli Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun inzibati ərazi vahidində kənddir.
Duker
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
İmtahan (teleserial, 2017)
İmtahan — 2017-2020-ci ildə Ramin Nəbiyev tərəfindən çəkilmiş Azərbaycan serialı.
Məzmun
Ekran işi adından göründüyü kimi tələbə və universitet həyatı, onların təkcə tədrislə bağlı yox, həm də həyatda qarşılaşacaqları imtahanlarla bağlıdır.
Filmin heyəti
Failə Nəbiyeva, Könül Ələsova, Qızbəs Abdullayeva, Şəbnəm Türbəndəzadə, Rüfət Tahirov, Nurlan Həsənli
Qitələrarası ballistik raketlər
thumb|Silodan fırlatılan Peacekeeper Qitələrarası ballistik mərmi (QABR) (İngilis: intercontinental ballistic missile (ICBM)) minimum 5500 km və daha çox mənzili olan, nüvə başlıq daşıması məqsədiylə hazırlanmış ballistik raketlərdir. Ayrıca kimyəvi və bioloji silah təsirləri ilə də təchiz oluna bilər. Tək bir mərmi birdən çox hədəf üçün birdən çox döyüş başlığı daşıya bilər. Erkən model QABR'lər hədəfi tam vurmaq mövzusunda qabiliyyətləri məhdud idi buna görə ümumiyyətlə şəhər kimi böyük hədəflər üçün istifadə olunurdular. Daha sonra hədəfi isabət qabiliyyəti artdıqda hərbi hədəflərə qarşı istifadə edilməyə başlandı. İkinci və üçüncü nəsil dizaynlar isabət mövzusunda xeyli irəlilədiyi üçün ən kiçik hədəflərə belə müvəffəqiyyətli nöqtə atışı edə bildi.
İkinci Dünya Savaşı
İnkişaf etdirilən istifadəyə əlverişli ilk KABE, faşist Almanyasında Projekt Amerika adı ilə Wernher von Braun və qrupunun boynuna götürdüyü A9 / 10 raketidir. New York və digər Amerika şəhərlərini bombalamaq üçün nəzərdə tutulmuşdur. A9 / 10 mərmiləri ilk başlarda radio idarəsi ilə hədəfləməkdi. Lakin Elster Əməliyyatında ki müvəffəqiyyətsizlikdən sonra dəyişdirildi. A9 / 10 raketlərinin ikinci mərhələsi Yanvar və Fevral 1945 də bir neçə dəfə sınandı. A9 / 10 raketlərinin qabaqcılı yenə Wernher von Braun tərəfindən hazırlanan və İkinci Dünya Müharibəsinin sonuna qədər İngilis və Belçika şəhərlərini bombalamaq üçün istifadə olunan V-2 raketləri idi. Döyüşdən sonra Wernher von Braun və digər əhəmiyyətli elm adamları Paperclip Hərəkatı daxilində ABŞ ye daşındılar və müxtəlif mərmilər dizayn etdilər..
Elmira Şabanova
Elmira Balahüseyn qızı Şabanova — Azərbaycanın görkəmli kino aktrisası, Azərbaycan Respublikası Xalq Artisti (2006), Prezident təqaüdçüsü.
Həyatı
Elmira Balahüseyn qızı Şabanova 1 noyabr 1940-cı ildə Bakıda anadan olmuşdur. Atası əvvəl zavod direktoru, sonra SSRİ Ali Sovetinin deputatı olub. M.A. Əliyev adına ADİİ-da əvvəlcə aktyorluq (1958–1962), sonra rejissorluq fakültəsini bitirib. (1969)
Hələ institutun 1-ci kursunda rejissor Rüfət Şabanovla ailə qurub və rejissor ona filmlərdə çəkilməyi qadağan edib.
Rejissor Rüfət Şabanovun həyat yoldaşı, rejissor Fuad Şabanovun anasıdır.
Hüseyn Mehdiyev
Hüseyn Mahmud oğlu Mehdiyev — Azərbaycan kinorejissoru, kinooperatoru, ssenaristi, kinoprodüseri, Azərbaycanın Əməkdar incəsənət xadimi (2000), Azərbaycan Professional Kinorejissorlar Gildiyasının sədri.
Həyatı
Hüseyn Mehdiyev 1945-ci il mart ayının 19-da Şəki şəhərində anadan olub.
Şah Abbas məscidi (Gəncə)
Şah Abbas məscidi və ya Gəncə Cümə məscidi — Gəncəçayın sol sahilində, Gəncənin tarixi mərkəzində yerləşən, XVII əsrdə Arran memarlıq üslubunda inşa edilmiş tarixi məsciddir.
Hüseyn Mehdiyev
Həyatı
1977-ci ildə Moskva Ümümittifaq Dövlət Kinematoqrafiya İnstitutunun operatorluq fakültəsini bitirib. Həmin ildən "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında bir sıra sənədli və bədii filmlərin quruluşçu operatoru, 1986-ci ildən quruluşçu rejissorudur.
Şah Abbas məscidi (Gəncə)
Gəncə Cümə məscidi ümumi memarlıq kompozisiyası, planlaşdırma, konstruktiv və bədii-dekorativ xüsusiyyətlərinə görə orta əsr Azərbaycan memarlığının portal-günbəz ənənələrini davam etdirir. Binanın memarlığında, xüsusilə günbəz və portalların həll edilməsində Azərbaycan və qonşu ölkələrin zəngin memarlıq ənənələri uğurla istifadə olunmuşdur. Bununla yanaşı binanın memarlığında forma və detalların sadə təkrarlanmasına da yol verilməmiş, Arran memarlıq məktəbi üçün xarakterik olan lakoniklik, ifadəlik və aydınlıq əks etdirilmişdir.
Hüseyn Mehdiyev
Həyatı
"Dissonans", "Ancaq adanı özünlə apara bilməzsən", "Özgə vaxt" filmləri bir sıra beynəlxalq kinofestivallarda müxtəlif mükafatlara layiq görülüb.
Şah Abbas məscidi (Gəncə)
Tarixi
180px|thumb|left|Məscid XIX əsrin sonlarında Gəncə şəhərinin Qədim Gəncə ərazisindən köçürülməsindən sonra, yeni şəhərin abadlaşdırılmasına xüsusi diqqət yetirilmişdi. Yerüstü tikililər, meydanlar və bağlarla yanaşı həmin dövrdə bir neçə kilometrə çatan kanalizasiya sistemi də yaradılmışdır ki, həmin sistemin də bir hissəsi bu vaxta kimi istifadə edilir. Kərpicdən inşa edilmiş geniş kanalizasiya yolları cənubdan qərbə və şimaldan şərqə uzanmaqla məscidin yanından və meydanın altından keçərək Gəncəçaya qədər uzanır. Şəhərin su təminatı isə inşa edilmiş kəhriz sistemi ilə həyata keçirilirdi.
Şəhər mərkəzinin özəyini təşkil edən məscid kompleksinə monumental məscid binası, onun şimalında müstəqil dayanan və iki tərəfdən qoşa minarələrlə əhatələnən giriş portalı, və məscid ətrafında yerləşən Gəncə mədrəsəsi daxil idi. Kompleksin əsas binası inşası 1606-cı ilə aid edilən məscid binasıdır. C. Aleksandroviç yazır: "…məscid qapısı üzərindəki kitabədə onun inşa tarixi "Kilidi-Şamaxi" ifadəsi ilə bildirilmişdir ki, bu da əbcəd hesabı ilə hicri 1015-ci il, yəni bizim eranın 1606-cı ili deməkdir."
Digər məlumata görə isə, məscidin inşası bir qədər sonrakı dövrə aid edilir. Gəncə Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyində saxlanan kitabədə məscidin inşası 1620-ci ilə aid edilsə də, M.Əliyev birinci tarixin daha inandırıcı olduğunu bildirir. Kompleks bütün şərq ölkələrində məşhur olan alim və memar Şeyx Bəhaəddin tərəfindən inşa edilmişdir. Şeyx Bəhaəddin həm də Şah Abbas məscidi yaxınlığında yerləşən Şah Abbas karvansarası və Çökək hamamın memarı hesab edilir.
1885-ci ilin Qafqaz təqvimində Gəncə Cümə məscidi kompleksinin şəhəri ələ keçirən Qarabağ xanının ordusu tərəfindən yağmalanması və dağıdılması haqqında məlumat verilir: "Hicri təqvimi ilə 1209-cu ildə Qarabağ xanı tərəfindən dağıdılmış bu məscidin bərpasına başlanıldı. Bu caami, 4000 rubldan çox gəlir gətirən mədrəsə və vəqf mülklərinə malikdir."
Yerləşməsi
Məscid qismən düz ərazidə inşa edilmiş, onun qarşısında isə böyük Bazar meydanı salınmışdı. 3,5 hektara yaxın ərazini əhatə edən meydan çoxsaylı ticarət sıraları və qədim çinar ağacları ilə əhatə olunmuşdu. Məscidin cənub tərəfində 1870-ci illərə kimi yaxşı saxlanmış zəngin bağ olmuşdur. Bir zamanlar bağı bəzəmiş ağacların bəzisi dövrümüzə çatmışdır. Gözəl mənzərəli ağacların böyük görünüşü məscid binasının sərt memarlığını yumşaltmağa xidmət edir. Məscid kompleksini meydandan ayıran bağ da demək olar ki, yaxşı qorunmuş vəziyyətdə dövrümüzə çatmışdır.
Memarlıq xüsusiyyətləri
270px|thumb|left| Məscid binasının profil kəsimi Məscid binası planda kvadrat formaya malik 25.30x25x28 metr ölçülü mərkəzi modelli zal və ona birləşən yan nişlərindən ibarətdir. Tikilinin bütün kompozisiyası 204 m² sahəyə və 13 metr hündürlüyə malik mərkəzi zala tabe edilib.
Hər tərəfində dərin nişlər yerləşən kvadrat zal forması XVII əsr Azərbaycan memarlığında tez-tez rast gəlinən hal olmaqla, münasib olaraq girişlər və bütün ətraf tikililər yerləşdirilən binanın əsas oxlarını dəqiq müəyyənləşdirir.
Binanın əsas giriş şimal divarında, mehrab isə cənub divarında yerləşir. Mehrab zalın cənub nişinin dərinliyində yerləşdirilmişdir. Zalın qərb və şərq divarlarında isə daha iki qapı yerləşir. Plana əsasən bu girişlər əsas hesab edilir. Lakin, kiçik bişlərdən keçən əlavə qapılar da vardır. Onlar portalla vurğulanmış əsas girişlərin hər iki tərəfində yerləşdirilmişdir.
Altı xarici niş 12m2 sahəyə malik olmaqla təriqət üzvləri üçün nəzərdə tutulmuşdu. Ziyarətçilər həmin nişlərə həm həyətdən birbaşa, həm də mərkəzi zala açılan qapıdan girə bilirdilər. Bundan başqa binanın dörd küncündə də kiçik otaqlar yerləşdirilmişdir. Həmin otaqların hər biri 12 m² sahəyə malikdir. 4.4 metr hündürlüyə malik olan həmin otaqlar məscid binasında elə yerləşdirilmişdir ki, bina planda kvadrat forma almışdır. Ziyarətçilər həmin otağa həyətdən girə bilirlər. Buna baxmayaraq həmin otaqlar divar dərinliklərində açılmış qapılar vasitəsiylə bir-birləri, o cümlədən mərkəzi zalla əlaqələndirilmişlər. Öz növbəsində xarici nişlər də aralıq divarda yerləşdirilmiş girişlər vasitəsiylə portallarla əlaqələndirilmişlər. Qapıların hər birinin üstündə həm də pəncərə yerləri vardır. 300px|thumb|right| Məscid binasının əsas fasadı Binanın çoxsaylı girişlərə malik olması, zalın bütün hissələri arasında fasiləsiz əlaqəni təmin edir. Bnunla yanaşı girişlərin demək olar ki, divar qədər hündürlüyə malik olması da xüsusi diqqət çəkir. Girişlərin hündür olması binanın pilonlar-sütunlar üzərində inşa edilməsi təəssüratını yaradır. Bu baxımdan Gəncə Cümə məscidinin binası Azərbaycanın həmin dövrdə inşa edilmiş başqa məscidlərindən fərqlənir.
Gəncə cümə məscidi 20x20x4.5 sm ölçüyə malik kərpiclər və gəc məhlulundan tikilmişdir. Bəzi yerlərdə divarların qalınlığının 3 metrə qədər çatması diqqət cəlb edir. Bu cür qalınlığa yalnız mərkəzi zalın divarlarında rast gəlinir. Portallar, nişlər və künc otaqları isə 1–1.3 metr qalınlığa malikdir. Bütün otaqlar kərpicdən hörülmüş tağvari örtüyə malikdir. Bu baxımdan mərkəzi zalın günbəzli örtüyü istisna təşkil edir. Qapı və pəncərələrin tağvari çərçivələri də kərpicdən hörülmüşdür. Binanın bütün divar və tağları səliqə ilə suvanmışdır.
Fasadları
280px|thumb|left|Məscidin portalsız cənub fasadı və Cavad xan türbəsi Cümə məscidinin ümumilikdə sadə və aydın olan memarlıq kompozisiyası rahat qəbul edilir. Tikilidə böyük niş və kiçik girişlərin kontrastı, həmçinin işıq və kölgə effektləri əks etdirilmişdir. Təməldə düzbucaqlı olan prizma 8 metr hündürlükdə çoxbucaqlıya, daha sonra səkkizbucaqlıya keçərək oxvari profilli və düz kərpic səthli olan günbəzlə tamamlanır. Nəticədə bir həndəsi formadan digərinə tədricən keçən kompozisiya günbəzlə tamamlanır.
Əksər portal-günbəz tikililəri kimi Gəncə Cümə məscidinin də bütün fasadları lakonik formalarda həll edilmişdir. Onların əsasında mərkəzi oxların vurğulanması ilə əldə edilən simmetriya durur. Fasadların memarlığında (cənub fasadı istisna olmaqla) əsas önəm portallara verilmiş, onlar divar səthinin mərkəzində yerləşdirilmişdir. Fasadların qeyri-adi dərəcədə sadə formaları – əsas girişlərin həddən artıq böyük giriş portalları və portalların dərinliyində yerləşdirilmiş kiçik giriş yerlərinin formalaşdırığı kontrast yüksək təssürat yaradır. Nişlərin oxvari tağları (6 m hündürlüyə və 5.6–5.60 metr enə malikdir) demək olar ki, portalların bütün sərhini tutur.
Məscidə aparan əsas portallar yaxşı vurğulanmışdır. Onlar iri ölçülərsə sadə və sərt formalarla həll olunmuşdur. Açıq olan böyük və dərin nişlər binanın dərinliyinə aparır, fasadların hündür və düz divarları isə kontrast nəticəsində dini tikilinin ifadəliyini vurğulayır. Portalların yanlarında düzbucaqlı çərçivə içərisində inşa edilmiş kiçik nişlər yerləşir. Fasadların maili səthində yan otaqların pəncərə və qapı yerləri açılmışdır.
Qərb və şərq fasadları, şimal fasadı kimi həll edilsələr də, onlara simmetrik yerləşdirilmiş iki kar niş də əlavə olunmuşdur. Cənub fasadında portal yoxdur. Divarın iki tərəfində isə şəbəkəli pəncərələr yerləşdirilmişdir.
İnteryer
Mərkəzi zal üçyaruslu formada həll edilmişdir. Üçüncü yarusda onun kvadrat əsası tromplar vasitəsiylə səkkizguşəliyə keçir. Səkkizquşəli hissənin üstündə isə böyük gümbəzin təməli olan dairə formalı hissəyə keçir. Yuxarıda həndəsi formaların tədricən dəyişməsi 14 metr diametri olan böyük gümbəzin dəstəklənməsinə hazırlıq rolunu yerinə yetirir.
Kiçik otaqların interyerləri kifayət qədər sadə görünüşə malikdir. Onlarda heç bir dekorativ element istifadə edilməmişdir. Otaqların tağvari tavanı və divarları səliqə ilə gəclə üzlənmişdir.
Cənub divarında iki, digər divarlarda isə yalnız ikinci yaruslardakı pəncərələrdə gəclə işlənmiş dekorativ pəncərə çərçivələri saxlanılmışdır. Çərçivələr nəbati naxışlarla bəzədilmişdir. Əsas təsvirin ümumi kompozisiyası da nəbati naxışla əhatə edilmişdir. Pəncərələr şəbəkə texnikası əsasında rəngarəng şüşələrlə işlənmişdir. Şəbəkə pəncərələr binaya sonradan əlavə edilmişdir. Onlardan birinin ümumi naxış dizaynına hazırlanma tarixi əlavə olunmuşdur. Həmin tarix hicri 1214 (miladi 1799–1800) kimi qeyd edilmişdir. Kiçik taxta və şüşə hissələrindən yığılmış bu cür böyük şəbəkə pəncərələr XVIII əsr Azərbaycan sarayları üçün xarakterikdir. Şəki xan sarayı, Şəkixanovların evi, Şuşa xan sarayında divar səthinin böyük bir hissəsini əhatə edən bu cür şəbəkə pəncərələrin gözəl nümunələri dövrümüzə çatmışdır. Kiçik otaqların da pəncərələri şəbəkə texnikası ilə işlənmiş, lakin burda həndəsi naxışlar istifadə edilmişdir.
Mehrabın ilkin forma və xarakteri məlum deyildir. M. Əliyev ehtimal edir ki, XVIII əsrə mehrab zalın ümumi stilinə uyğun dizayn edilmişdi. Dövrümüzə isə mehrab, yenidən dizayn edilmiş vəziyyətdə çatmışdır. Mehrab üç yaruslu stalaktitlə bəzədilmiş və kiçik güzgülərlə üzlənmişdir. Mehrabın tağı gəc kəmərlə əhatələnmiş və yaşıl boya ilə rənglənmişdir. Quruluş formasına görə stalaktitlət Azərbaycanın həmin dövr abidələrindəki müvafiq detalla eyniyyət təşkil etsə də, inşa keyfiyyətinə görə bir çox abidələrdən geri qalır. Mehrabın divarında, stalaktitin altında tarixli kitabə yerləşir. Burada hicri tarixi ilə 1271-ci (miladi 1854–1855) qeyd edilmişdir ki, bu da ehtimal ki, mehrabın yenidən dizayn edilmə tarixini göstərir. Mərkəzi zalda günbəz altında və cənub nişinin tağında yerləşən rozetlər də təxminən bu dövrə aiddir. Rozetlər, mərkəzi on iki guşəli qabırğa tipli fiqur və onun ətrafında on iki dairə içində beş guşəli ulduzlardan təşkil edilmişdir. Dairələr daha az relyefli naxışlarla əhatə olunmuşdur. Rozetlər də mehrab kimi güzgü ilə üzlənmişdir.
Rəngli şüşələrlə işlənmiş şəbəkə pəncərələr, plafonlar və güxgü ilə üzlənmiş stalaktitlər Azərbaycan memarlığında XVIII əsrdən etibarən yayılmağa başlamışdır. Bunda rəngli şüşə və güzgülərin geniş istifadə edildiyi saray memarlığının açıq təsirini izləmmək mümkündür.
Lojalar
Cənub divarı istisna olmaqla digər üç divardakı nişlərin dərinliklərində döşəmədən 4.2 metr hündürlükdə tağlı lojalar yerləşir. Lojaların tağları nişlərin tağları ilə birləşdirilmişdir. Lojaların hamısında keçid divar dərinliyində yerləşdirilmiş qapılardan həyata keçirilir. Şərq lojası girişdə xüsusi nərdivana malikdir. Girişin şərq divarında yerləşdirilmiş bu nərdivan şimal nişin sol tərəfindən mərkəzi zala aparır. Г-formalı plana və on dörd pilləkana malik olan bu nərdivan da tağ-tavanla örtülmüşdür. Nərdivan eyni zamanda binanın damına da çıxışı təmin edir. Şimal və qərb lojaları arasındakı əlaqə də bu şəkildə təmin edilmişdir. Bu lojalara aparan nərdivanlar şimal və şərq divarlarının qalınlıqlarında inşa edilmişdir. Hər iki nərdivana keçid eyni qapıdan həyata keçirilir. Qapı şimal-şərq küncündə yerləşir.
Lojaların kiçik sahəyə məxsus olması (1.8–2.7 m²) onların qadınlar üçün nəzərdə tutulmasını ehtimal etməyə imkan vermir. M. Əliyevin fikrincə həftənin müəyyən günlərində məscid yalnız qadınlara xidmət etmişdir. Tədqiqatçının fikrincə həmin lojalar ibadətə gələn yüksək və ali rütbəlii şəxslər üçün nəzərdə tutulmuşdur. Zal tərəfdən lojalar orta hündürlüklü baryerlərlə əhatələnmişdir.
Giriş portalı və minarələr
200px|thumb|right|Giriş portalı və minarələrin məscid həyəti tərəfdən görünüşü Azadlıq meydanına aparan giriş qapısı böyük oxvari portal və onun iki yanında simmetrik yerləşdirilmiş iki kiçik niş şəklində həll edilmişdir. Portal səliqə ilə suvanmışdır. Çatmatağ da dövrümüzə suvanmış şəkildə çatmışdır. 1929-cu ilə kimi tağın yuxarı hissəsini bəzəyən altı sıra stalaktit isə dövrümüzə çatmamışdır. M. Əliyev stalaktitvlərin qalın suvaq qatı altında qaldığını ehtimal edir. Forma və inşa keyfiyyətinə görə portal stalaktitləri mərkəzi zalın mehrab stalaktitlərini xeyli geridə qoyurdu. Gəncə Cümə məscidinin stalaktitləri souncu dəfə 1929-cu ildə məscidin memarlıq-texniki vəziyyətinin öyrənilməsi aktında qeyd edilir. Sənəddə deyilir ki, "məscidin memarlıq baxımından əhəmiyyətli stalaktitli niş yerləşən qapısında bu cür təmir aparıla bilməz…" Qapının həyətə açılan portalı bişmiş kərpicdən, kompleksin ümumi stilinə uyğun olmayan tərzdə inşa edilmişdir.
Məscid həyətinə girişi təmin edən portalın iki tərəfində hündür minarələr yerləşir. Hündür dairəvi qüllə formasında inşa edilmiş minarələrin mərkəzindən keçən vintvari nərdivan onun yuxarı hissəsinə aparır. Sağ tərəfdəki minarənin nərdivanı yerdən başlayır və 64 pilləkəndən ibarətdir. Həmin minarənin girişi nişin yan divarında yerləşir. İkinci minarənin girişi isə giriş tağının altında inşa edilmiş otaqdan həyata keçirilir.
Məscid binası kimi minarələr də relyef detallarından məhrumdur. Minarələrin düz səthi kərpic hörgüsü ilə yaradılmış həndəsi naxışlarla örtülmüşdür. Qabırğa üzərində düzülmüş kvadratlardan formalaşan bu naxış horizontal şəkildə minarə silindri ətrafında fırlanır və hər sırada beş kvadrat yerləşir. Şahmat lövhəsi şəklində düzülmüş bu kvadratlar vertikaldan spiral kimi görünür. Əlbəttə ki, yalnız şahmatvari hörgü görünüş baxımından effektiv olmaz və struktur baxımından möhkəmliyi təmin etməzdi. Buna görə də kvadratlar perimetr boyunca beş qat kərpic hörgüsü ilə əhatələnmişdir. İşıq-kölgə effekti nəticəsində vertikal hörülmüş kərpiclər horizontal hörülmüş kərpiclərdən daha işıqlı görünür.
Minarələr inkişaf etmiş karnizin böyük tacı ilə tamamlanırlar. Karniz profilinin otuz qatlı sınığı kərpicin künc hissəsinin qabağa çıxarılması ilə yaradılmış hər iki üç sıradan bir təkrarlanır. Bu cür hörgü, minarənin pilləvari hötdü sıralarındakı monotonluğu aradan qaldıraraq canlanma gətirir.
Minarələrin inşa tarixi dəqiqləşdirilməmişdir. Şərq tərəfdəki minarənin səthinə firli kərpicdən hicri təqvimi ilə 1271-ci il (miladi 1854–1855) hörülmüşdür. M. Əliyev qeyd edir ki, "minarələr memarlıq forması və xaakteri baxımından bir-birini təkrarlasalar da, onlar arasında çoxlu sayda fərqlər də varıdır."
M. Əliyev qeyd edir ki, şərq minarəsi dağılmalara məruz qaldıqdan sonra bərpa edilmişdir. Daha qədim görkəmini saxlamış qərb minarəsi dövrümüzə bir qədər qərbə əyilmiş halda çatmışdır ki, bu da giriş portalının yuxrı hissəsinin bir qədər deformasiyaya uğraması ilə əlaqədardır. Həyət portalının yenidən qurulması da ehtimal ki, qərb minarəsinin bərpası zamanı həyata keçirilmişdir. Buna əsaslanan M. Əliyev minarələrin inşasının daha qədim dövrə aid edilməli, 1855-ci ilin isə bərp tarixi kimi qəbulunu düzgün hesab edir.
Cephalophus adersi
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Cephalophus dorsalis
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Ebru Polad
Ebru Polad (d. 1 iyun 1983, İzmir, Türkiyə) — Türkiyə musiqiçisi.
Koordinasiya
Koordinasiya və ya razılaşdırma müəyyən bir məqsədə çatmaq üçün müxtəlif işlər arasında əlaqə, münasibət, nizam və harmoniya təmin etməkdir.
Koordinasiya eyni zamanda aşağıdakı mənalarda da işlənə bilər:
Pektolit
Pektolit — mineral, Ca2Na [Si3O8OH].
Əmud
Əmud, Gürz, Toppuz və ya şeşpər, düşməni yaralamaq və qalxanı (zirehi) sındırmaq (dağıtmaq) üçün yaxın məsafədən istifadə edilən hərbi silah.
Hazırlanması
Əmud odlu silah yaranmamışdan əvvəl istifadə edilən baş hissəsi sümük, daş, dəmir, tunc, bürünc və sairədən, sapı isə ağacdan və yaxud da tamamilə metaldan, düzəlmiş bir silahdır.
thumb|left|200px
İstifadəsi
Piyadaların istifadə etdikləri əmud çox sadə olmuşdur. Lakin sonradan süvarilərin istifadə etdikləri gürzlərin sapı daha uzun və at üstündən istifadə emək üçün təkmilləşdirilmişdir. Əmud hər növ qalxana və zirehə qarşı işlədilən ən yaxşı silah növü olmuşdur.
Digər dillərdə
Əmud (Gürz) türk dilində "bozdoğan" deməkdir. "Bozdoğan" bir ytırtıcı quş cinsidir. Əmud (Gürz), bozdoğan quşunun başındakı pipiyə bənzədiyi üçün bu adla adlandırılmışdır. Əmudun (Gürzün) baş (yumuru) hissəsi çıxıntılı və ya düz olardı.
Ərəb dilində əmud "sütun" mənasında işlədilir. Ərəblər alaçıq qurarkən onun ortasını qaldırdıqları sütuna "əmud" dеyirdilər. Hədislərin birində Həzrət Pеyğəmbər (s) buyurur: "Əgər çadırın əmudu möhkə olarsa çadır da möhkəm olar. Əmud möhkəm olmasa, iplər və mıxlar çadırı saxlaya bilməz"
Digər növləri
Əmudun altı üzlü olanlarına isə "şeşpər" deyilirdi.
NGC 3004
NGC 3004, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış ulduzdur. Göy üzündə Böyük Ayı bürcü istiqamətində yerləşir. * tipli. tərəfindən ildə 182.88 sm (72 inç) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Kanış Satbayev
Kanış Satbayev — Qazaxıstan Elmlər Akademiyasının ilk prezidenti və prinsipial tərəfdarı, həmçinin də SSRİ metallogeniyasının təsisçilərindən biri.
Bioqrafiya
Satbayev Pavlodar vilayətinin Bayanaul rayonunda anadan olub. Satbayevin geologiya ilə maraqlanmağına Tomsk geoloqu Mixail Usov səbəb olub. 1921-ci ildə o, Tomsk Texnoloji İnstitutuna (indi Tomsk Politexnik Universiteti adlanır) daxil olub. 1926-ci ildə təhsilini başa vurduqdan sonra, Satbayev Qazaxıstana qayıdıb və ilk ixtisaslı Qazax dağ mühəndisi və geoloqu olub.
O, 1964-ci ildə Moskvada dünyasını dəyişib və Almatıda dəfn olunub.
İrs
thumb|left|Qazaxıstan Milli Texniki Universitetinin qarşısında Kanış Satbayevin şərəfinə ucaldılmış abidə Kanış Satbayev 640-dan çox elmi əsərin müəllifidir. O, Qazaxıstanın mineral ehtiyatlarının araşdırılması mərkəzi olan Geologiya İnstitutu yaradıb.
Satbayevin şərəfinə adlandırılıb:
Biblioqrafiya
İngilis dilində nəşrlər
Qara duker
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Monika Belluççi
Monika Anna Mariya Belluççi — italiyan aktrisa və model. İtaliya, daha sonra ABŞ və Fransa istehsalı filmlərdə rol almazdan əvvəl "Dolce & Gabbana" və "Dior" üçün model xidməti göstərərək modellik karyerasına başlamışdır.
Beluççi Frensis Ford Koppolanın qorxu romantika filmi "Brem Stokerin Drakulası"nda (1992) Drakulanın gəlini və İtaliya istehsalı romantik dram filmi "Malena"da (2000) Malena Skordi rolunu canlandırmışdır. O, Qaspar Noenin art hous qorxu filmi "Dönməzlik" (2002) filmində rol aldı və Mel Gibsonun bibliya dram filmi "İsanın ehtirasları" (2004) filmində Mariya Maqdalena obrazını canlandırdı.
Beluççi 2003-cü il istehsalı "Matris: Yenidən yükləmə" və "Matris: İnqilab" elmi fantastika filmlərində Persefon rolunda yer almışdır. 2015-ci ildə Ceyms Bond filmi "Agent 007: Spektr"da o ən yaxşı "Bond qızı" oldu.
Həyatı
Beluççi 30 sentyabr 1964-cü ildə Umbriya regionunun Çitta-di-Kastello şəhərində Brunella Briqanti və Pasqual Beluççinin tək övladı olaraq dünyaya gəlmişdir.
Model
left|thumb|Beluççi [[Kann kinofestivalında, 2002]] Monika Beluççi 13 yaşında yerli həvəskar fotoqrafa pozalar verərək modellik etməyə başlamışdır. Beluççi 1988-ci ildə Peruci Universitetinin hüquq fakültəsini tərk etdi və Avropanın moda mərkəzlərindən biri olan Milana köçərək burada modelik agentliyi Piero Piazzi-nin vasitəçiliyi ilə Elite Model Management ilə müqavilə imzaladı. Monika 1989-cu ilə qədər Paris və Atlantik okeanın o tayında "Nyu-Yorkda model" kimi tanınırdı. O, həmçinin "Dolce & Gabanna" və fransız jurnalı "Elle"nin model çəkilişlərində iştirak etdi. Beluççi həmin il aktrisalıq dərsləri alaraq aktrisalığa keçid etdi. 2001-ci ilin fevral ayında Beluççi "Esquire" jurnalının "Desire"-da nəşr olunan məqaləsinin üz qabığında yer almışdı.
Monika 2003-cü ildə "Maxim" jurnalında yer aldı. "Men's Health" jurnalının "Tarixin ən cazibədar 100 qadını" siyahısında 21-ci sırada yer aldı. "AskMen" jurnalı isə onu 2002-ci ildə "ən arzu olunan qadın" adlandırdı. İki milli qəzetə görə o, italyanların "seks simvol"u hesab olunur.
Beluççi 2004-cü ildə qızı Devaya hamilə olarkən heteroseksual cütlüklərə məhsuldarlıq müalicəsinin təmin edilməsini məhdudlaşdıran və subay qadınları və ya homoseksual cütlükləri istisna edən, surroqat analığı və insandan istifadə edərək araşdırmaları məhdudlaşdıran İtaliya qanununa etiraz olaraq italyan "Vanity Fair" jurnalı üçün çılpaq pozalar verdi. O, jurnalın 2010-cu il aprel buraxılışı üçün hamilə və yarıçılpaq pozalar verib. 2006-2010-cu illərdə Beluççi bir sıra "Dior" məhsulunun siması olub.
2012-ci ildə "Dolce & Gabanna"nın yeni siması oldu. Beluççi Milanda D'management Group və həmçinin Londonda Storm Management ilə müqavilə imzalamışdır. O həm də "GQ Italia" jurnalı üçün də poza vermişdir. Beluççi "Dolce & Gabanna" üçün 2019-cu ilin yazında Milan Dəb Həftəsində iştirak edib.
Aktrisa
thumb|252x252px|Beluççi "Dünya qadınları mükafatı" mərasimində, 2009 Beluççinin film karyerası 1990-cı illərin əvvlində başlayıb. Belə ki, "Lotereya" (1992) və "Brem Stokerin Drakulası" (1992) filmlərində kiçik rollar oynamışdır. O, 1996-cı ildə "Mənzil" filmində canlandırdığı Liza roluna görə ən yaxşı ikini plan aktrisası olaraq "Sezar mükafatı"na namizəd göstərildi və aktrisa kimi mövqeyini möhkəmləndirdi. Monika "Malena" (2000), "Qurd qardaşlığı" (2001) və "Dönməzlik" (2002) filmləri ilə tanınaraq dünya üzrə məşhurlaşmışdır.
Beluççi həmçinin Avropa və Hollivud filmləri — "Günəşin göz yaşları" (2003), "Matris: Yenidən yükləmə" (2003), "İsanın ehtirasları" (2004), "Qrimm qardaşları" (2005), "İkinci külək" (2007), "Vur onları" (2007), "Geriyə baxma" (2007) və "Sehrbazın şagirdi" (2010) filmlərində rol almışdır.
Monika 2007-ci ildə buraxılması planlaşdırılan "Sonya" filmində Sonya Qandi obrazını canlandıracaqdı, amma filmin hazırlanması baş tutmadı. Beluççi "Onları vur" (2007) filminin fransız və italyan versiyaları üçün öz səsini dublyaj etmişdir. O, "Prince of Persia: Warrior Within" videooyununda Kaillina personajını, "Robotlar" cizgi filminin fransız veriyasında isə Keppini səsləndirmişdir.
50 yaşında "Agent 007: Spektr" (2015) filmində Lusia Skarra rolunu oynayaraq ən yaşlı "Bond qızı" olmuşdur. Üç il sonra isə Avstraliya filmi "Nektrotronik" filmində görünmüşdür.
2021-ci ildə bədii innovasiyaya görə 39-cu Torino Film Festivalında "Stella Della Mole mükafatı"na layiq görüldü.
Şəxsi həyatı
Beluççi 1990-cı ildə italyan fotoqraf Klaudi Karlos Basso ilə evləndi, 18 aydan sonra isə cütlük ayrıldı.
O, fransız aktyor Vensen Kassel ilə 1996-cı il istehsalı "Mənzil" filminin çəkilişlərində tanış oldu. Onlar 1999-cu ildə evləndilər və Deva (2004) və Leoni (2010) adlı iki qızları var. Cütlük 26 avqust 2013-cü ildə münasibətlərinin olmadıqlarını elan etdilər və sonra ayrıldılar.
"İsanın ehtirasları" filmindən bəhs edən "Böyük sual" sənədli filmində Beluççi demişdir: "Bütün dinlərə hörmət və marağım olsa da, mən aqnostikəm. İnandığım bir şey varsa, bu sirli enerjidir. Hansı ki, dalğalar zamanı okeanları dolduran, təbitə və varlığı birləşdirən."
2009-cu ildə Beluççi 1977-ci ildə cinsi zorakılıq ittihamları ilə əlaqədar Sürix Film Festivalına gedərkən saxlanılan rejissor Roman Polanskini dəstəkləmək üçün petisiya imzaladı.
Beluççi italyan, fransız və ingilis dillərində axıcı danışa bilir.
Mükafatlar və namizədliklər
thumb|Beluççi [[Kann kinofestivalında, 2017]]
Akif Musayev (film direktoru)
Akif Hacıbaba oğlu Musayev — film direktoru, icraçı prodüser, Azərbaycanın əməkdar mədəniyyət işçisi (2000) və əməkdar incəsənət xadimi.
Həyatı
Akif Musayev 26 iyun 1942-ci ildə anadan olub. Əməkdar incəsənət xadimidir.
Nik Conas
Nikolas "Nik" Cerri Conas (, 16 sentyabr 1992) — Amerikalı müğənni və aktyor, Jonas Brothers qrupunun üzvü.
Həyatı
Nik Conas 1992-ci ildə ABŞ-nin Texas ştatının Dallas şəhərində dünyaya gəlmişdir. O uşaqlıqdan musiqi alətlərinə maraq göstərmişdir. Özləri də sənət adamları olduqlarına görə valideynləri Nikə həmişə dəstək olmuşlar. Nik artıq 6 yaşında istedadlı aktyor kimi tanınmışdır. O, şəkər xəstəliyindən əziyyət çəkdiyinə görə insulindən asılı həyat tərzi sürür.
Qardaşları Kevin Conas və Co Conas ilə o, gənclər arasında məşhur olan Jonas Brothers rok qrupunu yaratmışdır və özünə Mr. President ləqəbini götürmüşdr. Nik 2007-ci ildə "Geri Board Conni Kapahala" filmində rol almışdır. Onun rol alması sayəsində film kino reytinqlərində ilk pilləyə yüksəlmişdir. Nik 2008-ci ildə Rok düşərgəsi (film, 2008), 2010-cu ildə isə Rok düşərgəsi 2 filmində çəkilib. Bununla bərabər o, Jonas Brothers adlı məşhur gənclər teleserialında da çıxış edib. Daha sonra 2010-cu ildə "Jonas la" adlı serialla jonas brothers serialını davam etdirmişdir.
NGC 175
NGC 175 — Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış təkrarlanmış NGC cismi. Göy üzündə Balina bürcü istiqamətində yerləşir. SBab tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Bruk dukeri
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Cephalophus harveyi
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Cephalophus jentinki
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
V Mehmed
V Mehmed Rəşad (Osmanlı türkcəsi: محمد خامس — Meḥmed-i ẖâmis) — 35-ci Osmanlı sultanı və 114-cü İslam xəlifəsi.
Səltənət illəri
Sultan Rəşad həmin gün Hərbi nazirlikdə keçirilən andiçmə mərasimində məşrutiyyətin ilk sultanı olmaqdan fəxr hissi duyduğunu və bütün Osmanlılarla birlikdə məşrutiyyətin və müqəddəs səltənətin xidmətində olacağını bildirdi. Şəriəti, məşrutiyyəti, millətin hüquqlarını və vətənin mənfəətlərini qoruyacağına and içdi. Məclis üzvlərinin hamısının mərasimdə iştirak etməməsi səbəbilə andiçmə mərasimi Məclis-i Məbusan binasında yenidən təkrarlandı (20 may 1909). V Mehmed ünvanıyla taxta çıxarılsa da, xalq tərəfindən Sultan Rəşad olaraq adlandırıldı.