cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Not
Şərq not sisteminin tarixçəsi
Belə bir şəraitdə XIII əsr Azərbaycan musiqişünası Səfiəddin-Əbdül Mumin Urməvinin yaratdığı tabulatura daha mükəmməl və daha dəqiq hesab edilməlidir. Yəqin ki, Urməvi bu işində özündən əvvəlki görkəmli musiqi alimlərindən Xəlil ibn Əhmədin (- 786) "Musiqidə və şerdə ölçü qaydaları" və "Musiqi kökləri" adlı kitablarında, mosullu İbrahimin (742-803) ud musiqi alətini şəhr etdiyi risaləsindən, görkəmli İran musiqişünası Əbülfərəc İsfahaninin (897-ci ildə İsfahan şəhərində doğulmuş, 967-ci ildə Bağdadda vəfat etmişdir) "Kitab-ül-ağani" ("Nəğmələr məcmuəsi") əsərindən və nəhayət Əbu Nəsr Farabinin elmi kitablarından geniş və səmərəli surətdə istifadə etmişdir.
Səfiəddin Urməvinin təklif etdiyi not yazısı da mürəkkəb olduğundan Şərq musiqiçiləri arasında geniş yayıla bilməmişdir. Lakin, onun icad etdiyi not yazısı daha dəqiq, daha mükəmməl olduğundan indi biz onun "Kitab-ül-ədvar" təzkirəsindəki tabulaturaları şərh etməklə 800-1000 il bundan əvvəl Azərbaycan musiqisinin necə, nə şəkildə və nə tərzdə olması barədə müəyyən məlumat əldə edirik.
Hər bir musiqiçi, hər bir bəstəkar yeni əsər üzərində çalışdığı zaman, ya da yeni musiqi əsərini not yazısına köçürtdükdə bu əməliyyatı adətən müəyyən bir musiqi alətindən istifadə yolu ilə həyata keçirir. Məsələn, bu gün opera, balet, ya da simfonik əsər üzərində çalışan müasir bəstəkarın yaradıcılıq prosesində istifadə etdiyi musiqi aləti pianodur. Ola bilər ki, piano yazılan əsəri ifa edəcək orkestrin tərkibində olmasın. Lakin buna baxmayaraq əsər bəstələndiyi, həm də not yazısına köçürüldüyü zaman pianonun rolu çox böyükdür. Çünki, bəstəkar yazdığı əsəri, əksər hallarda, pianoda çalaraq yaradır. Orta əsrlərdə Azərbaycanda və ümumiyyətlə Yaxın Şərq ölkələrində musiqiçilərin istifadə etdikləri əsas musiqi aləti ud olmuşdur. Urməvinin not yazılarını şərh edib müasir not yazısı sisteminə köçürmək istədikdə hər şeydən əvvəl udun quruluşunu ətraflı surətdə öyrənməliyik.
Udda bəm simdən zilə doğru hər qoşa simin öz adı vardır: bəm, misləs, məsna, zir, hadd. Hər qoşa sim öz-özlüyündə kainatın varlığını təşkil edən ünsürlərlə: ab (su), atəş, xak (torpaq) və bad (külək) ilə əlaqələndirilir. Ən zil sim olan beşinci qoşa sim isə itilik, kəskinlik məfhumunu ifadə edən hədd adlandırılmışdır.
Not sətri və notlar
Üfüqi cəkilmiş beş paralel xətt not sətiri adlanır. Bu xətlər aşağıdan yuxarıya doğru istiqamətdə sayılır. Həmin xətlərin altında, üzərində və üstündə yazılan işarələrə not deyilir. Not yazılışında beş əsas xətdən başqa əlavə xətlərdən də istifadə olunur. Bu xətlər vasitəsilə daha bəm və daha zil səsləri yazmaq mümkündür. Musiqidə səslərin (melodiyanın) yazılışı səsin iki əsas xüsusiyyətindən, yəni onun yüksəkliyindən və səslənmə müddətindən asılıdır. "Sol acar"ında səslərin yüksəkliyinə görə notların yazılışı və adlanması:
Musiqi səslərinin əlifba hərfləri ilə qeydə alınması Qərbi Avropada hələ çox uzaq keçmişdən ta bu günə qədər geniş yayılmışdır. Hazırda bəzi hallarda latın əlifbası hərflərindən istifadə edilir. Burada bir-birinə paralel olan beş xətdən istifadə yolu ilə tərtib olunmuş not işarələrindən əlavə latın hərfləri ilə də ayrı-ayrı səslər qeydə alınır. Məsələn, C — "do" notunu, D — "re" notunu, Cis — "do diyez" notunu, B — "si bemol" notunu, H — "si" notunu ifadə edir. Lakin əlifba hərfləri qeydə alınan ayrı-ayrı musiqi səslərinin ölçüsünü, yəni hər səsin ayrılıqda nə qədər uzadılmasının lazım gəldiyini göstərmir. Beləliklə, musiqi sənətinin əsasını təşkil edən melodiyanın əlamətdar cəhətləri ondan ibarətdir ki, səslərin bir-biri ilə qarşılıqlı münasibətdə olmasını əlifba hərfləri ilə bir təhər ifadə etmək mümkündürsə, həmin səslərin təşkilində çox əhəmiyyəti olan ölçü, ritm, ahəng cəhətlərinin əlifba hərfləri vasitəsilə ifadə edilməsi heç də mümkün olmur. Hərflərdən ibarət tabulaturaların əsas çatışmaz cəhəti də elə bundan ibarətdir.
Qız, oğlan və şir (film, 1974)
Məzmun
Filmdə Kinq adlı şirin insanlarla dostluğundan danışılır. Şir uşaq çarpayısında yatır, uşaqlarla birgə bir masa arxasında nahar edir, sonra onlar səyahətə çıxırlar, hətta "ov" oyununu oynayırlar. Xəstə şirə iynə vurulması filmin maraqlı epizodlarından biridir.
Filmin finalında biz Kinqi rejissor Eldar Ryazanovun məşhur kinokomediyasında görürük.
Film haqqında
Filmdə Berberovlar ailəsi çəkilmişdir. Burada "İtalyanların Rusiyada qeyri-adi sərgüzəştləri" kinofilmindən Kinq adlı şirlə bağlı fraqmentdən istifadə olunmuşdur.
Aechmea caudata
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Cek Keruak
Cek Keruak (doğum adı Cin Luiz Keruak; 12 mart, 1922 – 21 oktyabr, 1969) — Amerikalı yazıçı və şair. Yaxın dostları Allen Qinzberq və Uilyam Borrouz ilə birlikdı Bit cərəyanının qurucusu və "Yolda" (On the Road) adlı romanıyla bu cərəyanın simvolu olaraq qəbul edilir.
Kerukak 1922-ci ildə Louvel, Masaçusets'də dünyaya gəldi. Atası Leo-Alkayd Keruak və anası Qabriel Anqe Levesqi, Kvebekin yerlilərindən Fransız mənşəli Kanadalılardı. Ailə bir müddət sonra Louvel'ə köçmüşdü. Jack Jean Louis Kirouac adı ilə vəftiz edildi və ana dili evdə danışılan Kvebek Fransızcasıydı. Keruak ingiliscəni ancaq 6 yaşında məktəbə başladıqdan sonra öyrəndi.
Dörd yaşında ikən böyük qardaşı Cerard daha sonra Visions of Gerard romanında izah ediləcək bir revmatik xəstəlik nəticəsində doqquz yaşında vəfat etdi. Anası dindar bir Katolik idi və ərinin içki, tütün və qumara olan düşkünlüyü artdıqca inancı daha da dərinləşdi. Keruak anasına çox bağlı idi və anasının onun üzərindəki təsiri böyük idi. Keruak sonralar ondan "aşiq olduğum tək qadın" olaraq bəhs edirdi.
Amerikan futbolundakı qabiliyyəti sayəsində burs qazanaraq Nyu Yorkda Kolumbiya Universitetinə daxil oldu. Ağır bir zədə və məşqçisi ilə olan ziddiyətlərin nəticəsində idman karyerası sona çatır, burs isə təkrarlanmır. Bundan sonra universitetdən ayrılan Keruak bir müddət Nyu Yorkun Upper West Side məhəlləsində sevgilisi Edi Parker ilə yaşayır. Romanlarında həmişə bəhs edəcəyi Bit cərəyanının nüvəsini meydana gətirən insanlarla da məhz burada tanış olur: Allen Qinzberq, Nil Kasadi və Uilyam Borrouz.
1942-ci ildə dəniz ticarət donanmasına, 1943-cü ildə də Dəniz Qüvvələrinə qoşuldu, lakin şizoid bir şəxsiyyətə sahib olduğu səbəbiylə ordudan uzaqlaşdırıldı.
1944-cü ildə dostu Lusiyen Karr'ın törətdiyi bir cinayətdə Borrouz'la birlikdə şübhəli bilinərək həbs olundular. Edi'nin babasından qalan mirası ala bilməsi üçün həbsxanada ikən onunla evləndi və beləliklə girov ödənişi ödəyə bildi.
Həddindən artıq dozada spirt qəbul edən Cek Keruak, 47 yaşında serrozdan qaynaqlanan şiddətli daxili qanama keçirdərək öldü.
Ölümündən qabaq üçüncü arvadı Stella Sampas Keruak və anası Qabriyel ilə birlikdə yaşayırdı. Mirasının böyük bir qismi anasına qaldı. Qabriyel 1973-cü ildə öldükdən sonra, qoyduğu bir vəsiyyətə uyğun olaraq əsərlərinin hüquqları Stella'ya keçdi. 2009-cu ildə digər ailə üzvlərinin bir Florida məhkəməsinə müraciət etməsi ilə bu vəsiyyətin saxta olduğu müəyyən olundu.
Keruak'ın bütün kitablarının avtobioqrafik olduğu deyilir.
İlk kitabı "The Town and the City" 1950-ci ildə "John Kerouac" imzası ilə çap olundu. Tənqidçilərdən az sayda, amma müsbət reaksiyalar alsa da çox az satıldı.
1951-ci ildə yazılan və Viking Press tərəfindən 1957-ci ildə nəşr olunan Yolda (On the Road), spontan və görünüşə görə redaksiyadan keçməmiş yazı tərzi, enerjisiylə, tanınmış yazıçıları bir xeyli təəccübləndirdi. Çox satıldı və onu məşhur edən kitab da məhz bu oldu. Böyük ölçüdə avtobioqrafik olan və bir çox ünsürü real həyatdan götürülən romanda, Keruak'ın əsrin ortalarında ABŞ-ni başdan-başa gəzmək üçün çıxdığı yolda başına gələnləri və qazandığı dost çevrəsi haqqında yazılıb.
Livinqston adası
thumb|Fruslend zirvəsi Livingston, həmcinin Smolensk — Cənubi Şetland adaları qrupuna daxil olan ada.
Coğrafiya
Livinqston adasından qərbdə Qrinviç adası, şərqdə Snou adası, şimalda isə Desepşen adası yerləşir. Ada qərbdən şərqə 73 km, şimandan cənuba isə 5–36 km məsafədə uzanır. Livinqston adasının sahəsi 798 km² təşkil edir.
Yaxınlığında çoxlu sayda kiçik ada və qayalıqlar vardır. Nisbətən iri adalardan Raqqid və Aypara adasını göstərmək olar. Demək olar ki, ada bütünlüklə buzla örtülüdür. Bircə Bayers yarımadası (61 km²) buzdan azadır. Üzərində vulkanik külünün təbəqəsinə rast gəlinir. Bu isə Desepşen adasındakı vulkanın təsiri ilə meydana gəlmişdir. Adanın ən hündür zirvəsi Frislend zirvəsidir. Zirvə Tanqra dağlarının bir pikidir. Dağın hündürlüyü 1700 metr təşkil edir.
İqlimi olduqca qlsa vaxt ərzində dəyişə bilir. Havası küləkli, rütubətli və yağmurludur. Yayda temoeratur + 3 °C, qışda isə 11 °C təşkil edir. Güçlü küləklər zamanı temoeratur 5-10 dərəcə aşağı enir. Fevral ayınln orta temperaturu +2,6 °C, avqust ayının isə -4,6 °C təşkil edir. İllik yağıntınln miqdarı 377 mm -dir
Kevin Kubemba
Kevin Kubemba ( 23 mart 1993, Kulommiye, Fransa) — Azərbaycan Premyer Liqası təmsilçilərindən olan "Sabah" klubunda hücumçu kimi çıxış edən peşəkar Konqo Respublikası futbolçusu.
Livinqston adası
Tarixi
Livinqston adının təqtiqlənmədindən sonra Smolensk toponiminin qorunması məqsədi ilə adanı Desepşen adasından ayıran boğaza Smolensk adı yerilmişdir.
Kevin Kubemba
Karyerası
Kubemba Fransanın Kulommiye şəhərində anadan olmuşdur. O, karyerası ərzində "Amyen", "Lill", "Brest" və "Sint-Truyden" klublarında çıxış etmişdir.
ÇSKA Sofiya
31 yanvar 2017-ci ildə Kubemba Bolqarıstan təmsilçisi olan "ÇSKA Sofiya" klubu ilə müqavilə imzalamışdır. 2018-ci ilin yanvar ayında o, klubu tərk etmişdir.
Livinqston adası
Tarixi
1957-58 illərdı Hanna burnunda Britaniyaya məxsus olan Station P stansiyası fəaliyyət göstərirdi. 1988 ildən adada iki daimi qütb stansiyası fəaliyyət göstərir.
Xəritə
thumb|Livinqston və [[Smit adasının xəritəsi ]]
Kevin Kubemba
Səbail
23 iyul 2018-ci ildə Kubemba Azərbaycan Premyer Liqası təmsilçilərindən olan "Səbail" klubu ilə müqavilə imzalamışdır.
Milli karyerası
Kubemba Konqo Respublikası ilə debütünü 2014-cü ildə etmişdir. O, millinin 2015 Afrika Millətlər Kuboku üçün tərtib etdiyi 38 nəfərlik müvəqqəti heyətə daxil edilmişdir. Lakin bir həftə sonra o, siyahıdan çıxarılmışdır.
Əkrəm Şəkinski
Əkrəm Məmmədəmin oğlu Şəkinski — Azərbaycan dövlət və siyasi xadimi, tanınmış mühəndis.
Həyatı
Əkrəm Məmmədəmin oğlu Şəkinski 1929-cu il noyabr ayının 16-da Bakı şəhərində bu gün də böyük hörmətlə xatırlanan əfsanəvi "çekist" Məmmədəmin Şəkinskinin ailəsində dünyaya göz açmışdır. Atasının repressiyaya məruz qalaraq həbs olunması balaca Əkrəmi hələ yeniyetməlik çağlarından əmək fəaliyyətinə başlamağa vadar etdi. O, Xəzər Donanmasının İstehsalat kombinatının çörəkxanasında usta köməkçisi işləyərək qazandığı cüzi vəsaitlə məhrumiyyətlərə düçar olmuş ailəni dolandırırdı. Bir qədər sonra SSRİ "Baştunelmetrotikinti" İdarəsinin Bakıdakı Baş Markşeyder İdarəsində böyük fəhlə, kiçik texnik-geodeziyaçı işləmişdir.
1954-cü ildə Azərbaycan Sənaye İnstitutunun (indiki ADNA) geoloji-kəşfiyyat fakültəsini bitirib. "Azneft" birliyinin Dənizdə Geofiziki Kəşfiyyat İdarəsinə təyinat alan Əkrəm burada seysmik kəşfiyyat partiyasının böyük radiotexnikindən idarənin baş mühəndisliyinədək yüksəlir.
Əkrəm Şəkinski "Texnoeksport" Ümumittifaq Birliyi ilə İran neft kompaniyası arasında bağlanmış müqavilənin məsləhətçi-rəhbəri kimi 1966–1968-ci illərdə İrana xidməti ezamiyyətə gedir. Orada onun rəhbərliyi ilə Cənubi Xəzərin İran sektorunda aparılan seysmik kəşfiyyat sayəsində 30-dan artıq perspektivli neft-qaz strukturları aşkarlanaraq dərin qazma işləri üçün hazırlanır. Onun qonşu ölkədəki məhsuldar fəaliyyəti SSRİ Geologiya Nazirliyi tərəfindən yüksək qiymətləndirilir.
İrandan qayıtdıqdan sonra Ə. Şəkinski 1969-cu ildə SSRİ Neft Sənayesi Nazirliyinin "Azneftgeofizkəşfiyyat" Trestinin müdiri vəzifəsinə təyinat alır.
Ölkənin neft sənayesi sistemində seysmik kəşfiyyat dəstəsinin rəisi, baş mühəndis və trest müdiri vəzifələrində çalışdığı illərdə Ə. Şəkinskinin rəhbərliyi və birbaşa iştirakı ilə quruda və dənizdə bir sıra perspektivli neft-qaz strukturları (quruda Kürsəngi, Qarabağlı, Muradxanlı; dənizdə Bulla-dəniz, Bahar, "Günəşli", Livanov və başqaları) aşkar edilərək dərin kəşfiyyat qazması üçün təhvil verilmişdir. Adları çəkilən strukturların bir qismi sonradan Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin əsas istismar obyektlərinə çevrilmişdir.
Xarici ölkələrlə iqtisadi əməkdaşlığa dair danışıqlar aparmaq məqsədilə Ə. Şəkinski hökumət komissiyalarının heyətində — 1969-cu ildə İranda, 1973-cü ildə Nigeriyada olmuşdur.
1974-cü ilin aprelində Ə. Şəkinski respublika hökumətinin üzvü kimi Nazirlər Soveti Geologiya İdarəsinin rəisi vəzifəsinə təyin edilir və ömrünün sonunadək bu vacib dövlət qurumuna yüksək səriştəlilik, peşəkarlıqla rəhbərlik edir.
Ölkədə mineral-xammal bazasının genişləndirilməsi, faydalı qazıntı ehtiyatlarının artırılması Ə. Şəkinskinin fəaliyyətinin başlıca qayəsi idi. 1975–1990-cı illər ərzində polimetal filizlərinin, yodlu-bromlu suların, qara metallurgiya üçün xammalın resursları 2 dəfədən çox artırıldı. İnşaat materiallarının, üzlük və dekorativ daşların, yeraltı şirin, termomineral və müalicə sularının ehtiyatları yaradıldı.
SSRİ Dövlət Ehtiyatlar Komissiyasında 1976-cı ildə Katex, 1983-cü ildə Filizçay və Kasdağ yataqları polimetal filizlərinin sənaye ehtiyatlarının təsdiq edilməsi ilə respublikamızın şimali-qərb bölgəsində əlvan metallurgiyanın güclü mineral-xammal bazası yaradıldı.
1983–1990-cı illər ərzində ölkəmizin geoloji xidməti tarixində ilk dəfə iki mis-qızıl filizi yatağı kəşf olunaraq sənaye kateqoriyaları üzrə ehtiyatları təsdiq edilmişdir. Bunun sayəsində ötən əsrin 90-cı illərinin əvvəllərində respublika ərazisinin ümumi perspektivləri nəzərə alınmaqla "Azərqızıl" Dövlət şirkətinin yaradılması mümkün oldu.
Ə. Şəkinskinin geoloji-kəşfiyyat işlərinə rəhbərliyi dövründə onlarca müxtəlif növ qeyri-filiz xammalı və inşaat materialı yataqları kəşf edilmişdir. Bu müddət ərzində respublikada çoxsaylı inşaat materialı istehsalı kombinatları, tikinti daşı, bentonit gili, alüminium oksidi istehsalı üçün mexanikləşdirilmiş xammal karxanaları, Yeni Neftçala və Bakı Yod zavodları və texnoloji proseslərində mineral-xammal ehtiyatlarından istifadəyə əsaslanan bir çox müəssisə fəaliyyət göstərirdi.
Ekoloji və digər problemlərin həlli ilə bağlı məsələlər həmişə Ə. Şəkinskinin diqqət mərkəzində olmuşdur. Buraya, ilk növbədə, yüksək keyfiyyətli yeraltı şirin və müalicəvi mineral su ehtiyatlarının aşkar edilməsi, Bakı şəhərinin su təminatının əsaslandırılması, iqtisadiyyat üçün daim təhlükə mənbəyi olan ekzogen geoloji proseslərin (sürüşmələr, torpaq eroziyası və s.) aşkarlanaraq öyrənilməsi, binaların zirzəmilərində subasması ilə mübarizəyə dair təkliflərin verilməsi, ölkə paytaxtının sanitar-ekoloji şəraitinin yaxşılaşdırılması və başqa bu kimi məsələlər aid idi.
Əkrəm Şəkinskinin iştirakı ilə Şəki-Qəbələ bölgəsində kəşf olunmuş miqdarı saniyədə 15 kubmetr təşkil edən yeraltı su ehtiyatları hesabına Bakı şəhəri və Abşeron yarımadasının əlavə su təminatının alternativ variantı da yaradılmışdır. Artıq bu variantın tam gerçəkləşməsinə çox az müddət qalır.
Ə. Şəkinskinin elmi axtarışları nəticəsində Qanlı gölün ətraf mühitə, ilk növbədə, metro xəttinə və şəhər qəbiristanlığına zərərli təsiri öyrənilərək bunun ləğvi variantları təklif edilmişdi. Bu təklif də artıq öz müsbət həllini tapıb. Onun təşəbbüsü ilə və rəhbərliyi ilə 1988–1989-cu illər ərzində Bakı və Sumqayıt şəhərlərinin, Abşeron yarımadası ərazilərinin radioaktiv çirklənməsinin səviyyəsi hərtərəfli öyrənilmişdir. Nəticə etibarilə fon göstəricilərini üstələyən 100-ə yaxın radioaktiv çirklənmə mənbəyi aşkarlanaraq ləğv edilmişdir.
Ə. Şəkinski bir sıra dövlət və hökumət komissiyalarının üzvü idi. Sovet İttifaqı nümayəndə heyətinin tərkibində 1989-cu ildə ABŞ-nin Vaşinqton şəhərində keçirilmiş XXVIII Ümumdünya Geoloji Konqresin işində fəal iştirak etmişdi.
X və XI çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı olmuşdur. "Qırmızı Əmək Bayrağı" və "Şərəf nişanı" ordenləri, medallarla, respublika Ali Sovetinin Fəxri fərmanı ilə təltif edilmiş, "Azərbaycan SSR əməkdar geoloqu" və "SSRİ Yer təkinin fəxri kəşfiyyatçısı" fəxri adlarını almışdı.
Ə. Şəkinski iki dəfə — Kürsəngi neft-qaz yatağının aşkar olunması və kəşfiyyatına və Binə-Hövsan və Neftçala yodlu-bromlu su yataqlarının aşkar edilməsi, kəşfiyyatı və sənaye mənimsənilməsi üçün təhvil verilməsinə görə "Yatağın ilk açanı" diplomuna və fəxri nişanına layiq görülmüşdü.
Ə. Şəkinski Türkiyə Cümhuriyyətinin İstanbul şəhərində xidməti ezamiyyətdə olarkən — 1998-ci il iyun ayının 25-də vəfat edib. O, Bakıda, Fəxri xiyabanda dəfn edilib.
Draqor təpəsi
thumb|Triniti yarımadasının yerləşməsi.
Draqor təpəsi (хълм Драгор, ‘Halm Dragor’ \'h&lm 'dra-gor\) — Antarktidanın Triniti yarımadasının Vaytklaud buzlağı sahillərindən şərqdə yerləşən, 748 m hündürlüklü qaya zirvəsidir.
Zirvə cənubi Bolqarıstanda yerləşən Draqor şəhərinin adını daşıyır.
Yerləşməsi
Draqor təpəsi -63.90556°N, -59.51583°W koordinatlarında yerləşmişdir. Nikyup burnundan 7.85 km cənub-şərqdə, Almond burnundan 2.85 km cənubda, Borovan təpəsindən 1.85 km şimal-qərbdə yerləşmişdir. Alman-Biritaniya xəritəsinə 1996-cı ildə daxil edilmişdir.
Bahar (Ələt) palçıq vulkanı
Ümumi məlumat
Bahar palçıq vulkanı mərkəzi hissədə məhsuldarqat, ətraf hissədə isə Ağcagil və Abşeron süxurlarından təşkil olunmuşdur. Bu palçıq vulkanı 1853, 1859, 1882, 1886, 1908, 1909, 1911, 1912, 1926 və 1967-ci ildə püskürmüşdür. Püskürmə zamanı səthə yayılmış brekçiyanın eni 70–80 m, tutduğu sahə 20 ha, brekçiyanın orta qalınlığı 3 m, ümumi həcmi isə 370 min m³ olmuşdur, ən iri dilinin uzunluğu 350 m-dir. Bu palçıq vulkanının kökü üst Təbaşir çöküntülərinə qədər çatır ( Ə.Ə.Yaqubov və b. 1970).
Bahar palçıq vulkanında eroziya denudasiya, arid denudasiya, ətək hissələrində eol akkumlyasiya və abrasiya akkumlyasiya kimi müasir relyef əmələ gətirici proseslər üstünlük təşkil edir. Bahar palçıq vulkanının landşaftında özünə məxsus müxtəliflik vardır. Son 1967-68-ci il püskürmələrindən ayrılmış təzə brekçiya örtüyü əsasən onun krater hissəsinin və eləcə də cənub-qərb yamacını əhatə edir. Brekçiya açıq göy rəngə çalan süxurlardan (gil, qumdaşı, qum və s.) ibarətdir, səthi kələ kötürdür.
Palçıq vulkanının təzə brekçiyası hələlik aşınmaya məruz qalmamışdır.Bitki örtüyündən tam məhrumdur. Bu axınlardan şimalda olan sahədə, brekçiya üzərində çox seyrək kəngiz kolluqlarına rast gəlinir. Çox ehtimal ki, bu brekçiya 1926-cı ildə vulkanın püskürdüyü məhsuldur.
Vilkiski adaları (Laptevlər dənizi)
Vilkiski adaları — İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisinə yerləşir.
Yerləşməsi
Laptevlər dənizini ərazisində, Tereza Klavenes körfəzinin girəcəyində, Taymır yarımadasının şərq sahili boyunca 1–4 km məsafədə yerləşir. Qrupa daxil adalar:
Qızıl (film, 2004)
Məzmun
Filmdə Bakıda baş verən hadisədən bəhs edilir. Özündən razı bakılı bir oğlan qaçqın düşmüş və Bakıda məskunlaşmış bir qızı ələ salır, onu dolamağa başlayır. Lakin sonradan səhvini başa düşüb ona yardım göstərməyə çalışır.
Aechmea cephaloides
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Areca whitfordii
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
İsmayıl bəy Nakam
İsmayıl bəy Sədrəddinbəyov (Nakam) — Azərbaycan şairi.
Həyatı
İsmayıl bəy Sədrəddinbəyov (Nakam) 1829-ci ildə Şəkidə anadan olmuşdur. Şəki və Şirvan xalqı arasında məşhur olan Hacı Sədrəddinbəyov nəslindəndir. Atası Hacı Məhəmmədbəydir.
Babası Hacı Sədrəddinbəyov Şirvan və Xaldan mahallarında çoxlu torpaq sahələrinə malik bir mülkədar olmuş,bu torpaqlardan hasil olan gəlir sayəsində də Nakam 40 yaşınadək firavan həyat sürmüş, bir sıra Şərq ölkələrini gəzib,görüb-götürmüşdür.Uşaqlıq  dövründə ərəb, fars dillərində mükəmməl təhsil almış, sonra oxuduğu məktəbdə rus dilini öyrənmişdir.
Şərq dillərini mükəmməl bilməsi sayəsində Nizami, Sədi və Hafizin əsərlərini şəxsi mütaliə vasitəsilə öyrənib onlardan  təsirlənmişdir.M.Fizuliyə pərəstiş etmiş, S.Ə.Şirvaniyə  xüsusi rəğbət bəsləmiş  və onunla dostluq münasibəti yaratmış, onu  Şəkiyə qonaq dəvət etmişdir. Mütərəqqi türk şairlərinin əsərlərini mütaliə etməkdən də kənarda qalmamış, hətta öz yardıcılığında türk şairi İ.Həqqinin şerlərindən bəhrələnmişdir. Yaradıcılığının məhsulu olan çoxlu qəzəl, "Leyli və Məcnun", "Fərhad və Şirin" poemaları, məktəbə  dəvət və gənclərin tərbiyəsinə, yalançı ruhanilərin tənqid və ifşasına həsr olunmuş əsərləri Azərbaycan  Milli Elmlər Akademiyasının Əlyazmaları İnstitutunun xüsusi fondunda mühafizə  olunub saxlanılır.
1928-ci ildə Əliabbas Müznib Nakamın seçilmiş əsərlərini tərtib edərək"Nakam"adlı bir kitab nəşr etdirmiş və kitaba yazdığı qısa müqəddimədə Nakamın həyatı və əsərləri haqqında məlumat vermişdir.
Fərhad bəy Ağalarov
Fərhad Ağalarov (d. 10 noyabr 1868, Tiflis quberniyası, Qaraçalı kəndi – ?) — ADR ordusunun polkovniki.
Həyatı
Fərhad bəy Əbülfət bəy oğlu 10 noyabr 1868-ci ildə Tiflis quberniyasının Qaraçalı kəndində anadan olub. Şuşa real məktəbini, 1885-ci Nikolayev hərbi kavaler məktəbinə qəbul olmuş, 1888-ci ildə bitirmişdi. Birinci Dünya müharibəsində iştirak edib. 1914–1915-ci illərdə alman cəbhəsində, 1916–1917-ci ildə Urmiyada Levondovskinin dəstəsində xidmət etmişdi. Milli Orduda birinci Azərbaycan süvari alayının komandiri idi. Bakıda qarnizon rəisi olub. 1921-ci ildə sürgünə göndərilib.
Ağalarovun rəhbərlik etdiyi kəşfiyyat və əks-kəşfiyyat bölməsinin daha bir fəaliyyəti barədə arxivdə maraqlı material saxlanılır. İngilis qoşunlarının komandanı general Tomsonun tələbi ilə Bakıda yerləşən Azərbaycan korpusunun qərargahı, o cümlədən Hərbi Nazirlik Gəncəyə köçürülmüşdü. Bakıda yerləşdirilməsi nəzərdə tutulan 1 piyada taboru, 400 nəfərdən ibarət süvari və 1 topçu alayı polkovnik Fərhad bəy Ağalarovun rəhbərliyi ilə Salyan qazarmasında yerləşməli idi. Hərbi nazirin də bu münasibətlə Bakıya gələcəyi planlaşdırılırdı. Bakıda olan qarışıqlıq, təbii ki, müəyyən təhlükəsizlik tədbirləri görməyi tələb edirdi. Hər cür təxribatların ola biləcəyi istisna edilmirdi.
Ailəsi
Fərhad bəy Sultan Turan xanım Bəhmən mirzə qızı Qacarla (1885–1941) ailə qurmuşdu. Tamerlan bəy, Abbas bəy, İdris bəy adlı oğlanları, Ziya xanım adlı qızı vardı.
Monthly Shōnen Sirius
— Yaponiya aylıq şonen manqası jurnalı. Kodansha nəşriyyatı tərəfindən 2005-ci ilin mayından nəşr olunur. B5 formatındadır və bir sayının qiyməti 580 yapon yenidir. Digər şonen manqası jurnalları kimi bu jurnal da 16-21 yaşlı oxucu kütləsi üçün nəzərdə tutulmuşdur.
Mirə türbəsi
Mirə türbəsi — Elxanilər dövləti dövründə vəzir olmuş Tacəddin Əlişahın həyat yoldaşı Mirə Xatunun Salmas şəhərinin yaxınlığında məqbərəsi (1310 il).
Mirə Xatunun ozamankı adıyla Əminə xatun, Arqun ağanın qızı və Tacəddin Əlişahın həyat yoldaşıydı. Salmasın qərbində Köhnə Şəhər yaxınlıqlarında Mirə Türbəsi olaraq tarixçilər tərəfindən qeyd olunmuşdur. Türbə 7 may 1930-cu ildə baş vermiş Dilman zəlzələsi zamanı dağılmışdır. Türbənin ucalığı 20 metr idi.
Adi başınağacı
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Botaniki xarakteristikası
Yarpaqları qarşı-qarşıya düzülmü uzunluğu 5-12 sm-dir, dəyirmi və ya yumurtaşəkilli-dəyirmidir, yuxarı yarısında üç bölümlü və bundan başqa iri kəsilmiş -dişli olub, çılpaqdır, qaidə hissəsində xırda qılşəkilli yalançı zoğları vardır. Saplaları çılpaqdır, yuxarı hissədə oturaq vəziciklidir, aşağı hissədə isə vəziciklər oturaq deyil, ayaqcıq üzərindədir. Çiçəkləri ağ rəngli, ətirli olub, iri, sıx olmayan qalxanaoxşar yastı çiçək qrupunda toplanmışdır, orta çiçəkləri kiçik, ikicinsli düzgün olub, qıfaoxşar-zınqırovvari tacı vardı, kənar çiçəklər isə bar verməyən, iriləşmiş ağappaq çarxşəkilli bölümlü tacı vardır. Meyvələri giləmeyvəyə bənzər olub, lətli, ovaldır, parlaq-qırmızı rəngdədir, dadı acıdır, diametri 8–10 mm-dir. Toxumları təkdir və yastıdır. May-iyun aylarında çiçəkləyir, avqust-sentyabr aylarında meyvə verir.
Ekoloji qrup və bitdiyi yerlər
Kseromezofitdir, meşə-kol və sahilyanı bitkilik tiplərində rast gəlir. Əsasən meşə və meşə kənarlarında, kolluqlarda və çay kənarlarında seyrək bitir.
Kimyəvi tərkibi
Flavonoid, saponin, kumarin, K və C vitaminləri, karotin, piyli və efir yağları, steroid, aşı maddələri, antosian və qətranla zəngindir.
Təsiri və tətbiqi
Adi başınağaci farmakopeyaya daxil olan ofisinal dərman bitkisidir. Elmi, praktiki, eksperimental və xalq təbabətində, habelə homeopatiyada, farmakologiyada və baytarlıqda tətbiq edilir. Əsasən mədə və onikibarmaq bağırsaq xorası, bronxial astma, qaraciyər, dəri-zöhrəvi, böyrək, babasil, epilepsiya, anemiya, nevroz xəstəlikləri, soyuqdəymə, öd və sidik kisəsi daşları, qanaxmalar zamanı istifadə olunur. Kardiotonik, sedativ, hipotenziv, ağrıkəsici, şualanmadan qoruyucu, protistosid, antihelmint, antibakterial, qanqatılaşdırıcı və s. təsirə malikdir.
Əkstəsirləri
Təzə meyvələrin tərkibində acı qlikozid viburin olduğu üçün, yeməklərdə istifadə edildikdə bəzən ürəkbulanma və qusma hissi əmələ gətirir. Mədə və onikibarmaq bağırsaq xorası, böyrək və pankreatit xəstəliklərinin kəskin dövründə, eləcə də podaqrada istifadə etmək olmaz. Trombofiliyalı xəstələr təzə meyvələri ehtiyatla və az miqdarda qəbul etməlidir.
İstifadə olunan hissələri
Müalıcə məqsədi ilə bitkinin meyvələri, yarpaqları, çiçəkləri, qabığı, toxumları və budaqları istifadə edilir.
İstifadə formaları
Cövhər, şirə, və spirtli ekstraktlar.
Azərbaycanda yayılması
Samur-Şabran oval., BQ (Quba), BQ şərq, BQ qərb, KQ şimal, KQ mərkəz, Lənk. dağ. Orta dağ qurşağına qədər.
Yaşayış mühiti
Meşələrdə, çayların sahilində, kolluqlar arasında, meşə sahələrində, səpələnmiş halda rast gəlinir.
Təsərrüfat əhəmiyyəti
Dərman bitkisidir. Qabığında aşı maddəsi vardır. Dekorativ koldur.
Kuzinellus elhariri
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Makarov PM
Makarov PM — 1948-ci ildə sovet konstruktoru Nikolay Makarov tərəfindən hazırlanmış özüdolan tapançadır. 1951-ci ildə istifadəyə verilmişdir. Sovet Silahlı Qüvvələrində və hüquq-mühafizə orqanlarında, müdafiə olunmaq üçün polisin şəxsi tabel silahı olub, düşməni yaxın məsafədən dəf etmək üçündür. Tapançadan atəş tək — tək açılır. Atəş açmaq üçün diametri 9mm olan adi və polad ürəkcikli gülləli patronlardan istfadə edilir.
Tapançada alman konstruksiyasından alınmış bir neçə yenilik var idi. Makarov xüsusilə atış vaxtı ləngimələri praktik olaraq tamamilə aradan qaldırmağı bacardı.
PM 1991-ci ildə SSRİ-nin dağılmasından sonra silahlı və təhlükəsizlik qüvvələrinin öhtəliyində qaldı. PM həmçinin öz sadəlik və etibarlılığının sayəsində keçmiş sosializm düşərgəsinin ölkələrində istifadə olunmağa davam edir. Hal-hazırda PM-in Rusiyada, Bolqarıstanda və Çində modifikasiya olunmuş versiyaları istehsal olunur.
ABŞ-də vətəndaş atıcı silah bazarında hər şeydən əvvəl müəyyən tələbatdan və yaxşı reputasiyadan özünümüdafiə silahı kimi tamamilə münasib etibarlılıq, kiçik qabaritləri və ucuzluğu ilə seçilən silahları istifadə edir. ABŞ-də silah həvəskarları arasında ən böyük tələbat daha yüksək emal keyfiyyətinə və istehsal materiallarına görə Almaniya Demokratik Respublikasının istehsalı olan Makarov tapançalarınadır.
Qurgen Tonunts
Qurgen Ovanesoviç Tonunts — erməni mənşəli sovet kinoaktyoru.
Həyatı
1922-ci il sentyabrın 2-də Tbilisidə anadan olub.
1938-1941-ci illərdə Murmansk gəmiçilik məktəbində oxuyub. Tonunts paralel olaraq yerli teatr studiyasında çalışıb. 1941-ci ildə könüllü olaraq cəbhəyə yollanıb. Hərbi xidmətini Şimal donanmasındakı SKR-19 mühafizə gəmisində (“Semyon Dejnev adına buzqıran paraxod) keçib. 1942-ci il avqustun 27-də Dikson limanında alman ağır kreyseri “Admiral Şeer”lə döyüşdə iştirak edən Qurgen Tonunts yaralanıb.
Onun kino debütü 1947-ci ildə baş tutur. Həmin il erməni aktyor Sergey Gerasimov adına Ümumrusiya Dövlət Kinematoqrafiya İnstitutunun rejissorluq fakültəsinə daxil olur və Lev Kuleşovun qrupunda təhsil alır. Təhsilini 1952-ci ildə başa vurur.
1952-1956- cı illərdə Qazaxıstanın Kustanay vilayətinin Dram Teatrında aktyor və rejissor kimi fəaliyyət göstərib. 1957-ci ildən Moskvada kinoaktyorlar üçün təşkil edilən teatr studiyasında aktyorluq edib.
1957-ci ildə ilk dəfə “Şəxsən tanış olan” filmində “Kamo” rolu Qergen Tonuntsa məşhurluq gətirir. Filmdə o, erməni inqilabçı Kamo obrazını canlandırır.
Tonunts məktəbdən sonra Murmansk Ali Dənizçilik məktəbinə gətirir. Dəfələrlə o, çətin şimal səfərlərində, “Sedov” paroxodunun buzlardan azad olunmasında iştirak edib və Dikson, Şpiçbergen, Frans-İosif torpağı adalarında, Kolımada olub. Böyük Vətən Müharibəsi zamanı Tonunç hərbi əməliyyatlarda, o cümlədən “Dejnev” buzqıran paraxodunun heyətində ağır alman kreyseri “Admiral Şeer”lə toqquşmasında iştirak edir. Bir neçə qəfil hərbi əməliyyatların keçirilməsinə rəhbərlik edib.
Müharibədən sonra Qurgen Tonunts Gerasimov adına Ümumrusiya Kinematoqrafiya institutuna gəlir. Lev Kuleşovun qrupunda rejissorluq, Belokurovanın qrupunda isə aktyorluq dərsləri alan Qurgen aktyorluğa başlayır.
Onu 1959-cu ildə ”Azərbaycanfilm”də çəkilən “Onu bağışlamaq olarmı?” filminə çağıraraq baş rola çəkirlər. Bu, sovet ideologiyasının diqtəsi idi, Azərbaycan filmlərinə digər respublikalardan olan aktyorlardan da kimsə çəkilməliydi.
Qurgen Tonunç 1997-ci il sentyabrın 21-də Moskvada vəfat edib. Aktyor Troekurov qəbirstanlığında dəfn olunub.
Erməni aktyorun teatr rollarına gəldikdə Voyniçin “Ovod” əsərində Panşin, İvan Turgenevin “Dvoryan Yuvası”nda Panşin, Evgeni Şeremet “Kənardakı ev”, “On ikinci gecə” əsərində “Ser Tobi”, Ostrovskinin “Personal iş” əsərində Poludin rollarını ifa edib. Qurgen Tonunç Yakutiya MSSR-nın əməkdar artisti (1961), Ermənistan SSR-nin (1967) və Rusiya Federasiyasının (1993) xalq artistidir.
Kaşiva
Kaşiva — Yaponiyanın Kanto regionunda yerləşən Çiba prefekturasının şimal-qərbində şəhər.
Luiziananın satın alınması
Nəticəsi
Luiziananın satın alınması nəticəsində ABŞ əraziləri iki dəfə genişləndi. Bununla da Amerikada qərbə axın daha da sürətlənmiş, ölkənin genişlənməsi onun siyasi və iqtisadi gücünün daha da artmasına bir başa təsir göstərmişdir. Sonrakı illərdə satın alınan ərazi müxtəlif ştatlara bölünmüşdür. Luiziana, Missuri, Arkanzas, Ayova, Şimali Dakota, Cənubi Dakota, Nebraska və Oklahoma ştatlarının əraziləri tamamilə satın alınan torpaqlarda təşkil edilib. Kanzas, Kolorado, Vayominq, Montana və Minnesota ştatlarının isə bir hissəsi 1803-cü ildə Fransadan satın alınan ərazidə yerləşir. Ümumi satın alınan ərazilər ABŞ-nin 23% təşkil edir.
Mikania nana
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Aechmea chantinii
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Gəray Məmmədov
Həyatı
Gəray Məmmədov 7 mart 1969-cu ildə Laçın rayonunun Güləbird kəndində dünyaya gəlmişdir. Güləbird kənd orta məktəbini bitirəndən sonra 1987–1989-cu illərdə keçmiş Sovet ordusu sıralarında həqiqi hərbi xidmət keçmişdir. Hərbi xidməti başa vurduqdan sonra doğma kəndi Güləbirdə qayıtmış, elə həmin il Laçın Rayon Daxili İşlər Şöbəsində polis sıralarına daxil olmuşdur. Şəhid olduğu günə qədər torpaqların müdafiəsi uğurunda ağır döyüşlərdə iştirak etmişdir. Bu illərdə düşmənin onlarla canlı qüvvəsini və hərbi texnikasını sıradan çıxarmışdır. Güləbird, Cicimli, Qazıdərəsi, Səfiyan, Fərəcan uğrunda gedən döyüşlərə qatılmışdır. 27 avqust 1993-cü ildə Qubadlı rayonunun Xanlıq kəndi yaxınlığında gedən döyüşlərin birində düşmən gülləsinə tuş gəlmiş və şəhid olmuşdur. Subay idi. Məzarı Sumqayıt şəhər Şəhidlər xiyabanındadır. Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin 10 iyul 2010-cu il sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasının müstəqilliyinin və ərazi bütövlüyünün qorunub saxlanmasında xüsusi xidmətlərinə, öz xidməti vəzifələrini və hərbi hissənin qarşısında qoyulmuş tapşırıqları yerinə yetirərkən fərqləndiyinə görə Məmmədov Gəray Azad oğlu "İgidliyə görə" medalı ilə təltif edilmişdir. 1997-ci ildən Güləbird kənd kitabxanası onun adını daşıyır.
Avtomatlaşdırılmış istehsal
thumb|Avtomatlaşdırılmış istehsal Avtomatlaşdırılmış istehsal (computer-aided manufacturing ) – istehsal prosesinin avtomatlaşdırılmasında kompüterlərin tətbiqi. CAM vasitələrindən istər kiçik istehsalatda, istərsə də irimiqyaslı robotlaşdırılmış yığım xətlərində istifadə olunur. İstehsalatda CAM-sistemlərində çox zaman kompüterlər yox, xüsusi avadanlıqlar və proqramlar tətbiq olunur.
Ədəbiyyat
İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 996 s.
Xarici keçidlər
computer aided manufacturing (CAM)
What is CAD/CAM?
Kuzinellus febriculus
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
At paxlası
thumb
-  cinsinə aid bitki növü.
Aechmea coelestis
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Bardarevo təpəsi
thumb|Triniti yarımadasının yerləşməsi.
Bardarevo təpəsi (Бърдаревски хълм, ‘Bardarevski Halm’ \bar-'da-rev-ski 'h&lm\) — Antarktidanın Qreyam torpağının Triniti yarımadası sahillərindən şimalda yerləşən, 660 m hündürlüklü qaya zirvəsidir. Mareskot silsiləsinin şiaml hissəsidir.
Zirvə şiaml-şərqi Bolqarıstanda yerləşən Bardarevo şəhərinin adını daşıyır.
Mikania castroi
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Bardarevo təpəsi
Yerləşməsi
Bardarevo təpəsi -63.51611°N, -58.53139°W koordinatlarında yerləşmişdir. Kroun zirvəsindən 5.1 km şimal-şərqdə, Mareskot burnundan 4.1 km cənub-şərqdə, Oqled zirvəsindən 11.32 km cənub-qərbdə yerləşmişdir. Alman-Biritaniya xəritəsinə 1996-cı ildə daxil edilmişdir.
Eremogone aculeata
(Eremogone aculeata) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Sarımsaq çörəyi
thumb|Sarımsaq çörəyi
Sarımsaq çörəyi — sarımsaq,zeytun yağı və ya kərə yağı ilə örtülmüş bir növ çörəkdir. Bu çörək adətən baget şəklində hazırlanır. Bəzi versiyaları,Çeddar, Mozzarella və Brınza kimi müxtəlif pendir növləri ilə örtülür. Bəzi restoranlarda məzə kimi serv olunur.
Koşi əlaməti
Teorem. Tutaq ki, müsbət hədli ədədi sırası verilib və aşağıdakı limit var: Onda baxılan sıra l<1 olduqda yığılır, l>1 olduqda isə dağılır. Qeyd edək ki, l=1 olduqda sıra yığıla da bilər, dağıla da bilər.
m m x y, m m m x + h y + hy¢ nöqtələri üçün toxunanın meyl bucağının orta tangensi tapılır.
Keyn adası
Keyn adası — Frans-İosif Torpağı arxipelaqı daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Arxangelsk vilayətinin Primorski rayonu ərazisinə daxildir. Dairəvi formaya malikdir. Diamerti 6 km-dir. Ziçi adaları qrupuna daxildir. Qrili adasından 2 km şimal-şərqdə yerləşir. Ondan Ştrenek boğazı ilə ayrılır. Bütünlüklə buzdan azaddır. Ada qütb araşdırmaçısı İlayş Kent Keynin şərəfinə adlandırılmışdır.
Cəfərqulu xan Sarıcalı-Cavanşir (kitab)
Cəfərqulu xan Sarıcalı-Cavanşir — Ənvər Çingizoğlunun bu kitabı Qarabağ xanlığının hakimiyyətinə iddiaçısı haqqındadır. Kitabda İbrahimxəlil xanın nəvəsi,  məşhur Azərbaycan sərkərdəsi, general-mayor, şair Cəfərqulu xan Nəvanın  yaşam salnaməsi əks olunub. Onun tarix səhnəsinə çıxmasının tarixi zəmini və əsas məqamları kitabda izlənmiş, şəxsiyyəti barədə ətraflı məlumat verilmişdir. Qarabağ xanlığı uğrunda göstərdiyi çaba-çalışmalar təfərrüatı ilə təsvir edilmişdir.
Qızıl balıqlar (film, 1975)
Məzmun
Dədə-babalarımız Xəzərin, Kürün nadir balıqlarını mərcanla, mirvari ilə müqayisə edərdilər. Elə indi də qızıla bərabərdir Xəzər. Kür balıqları, qızıl balıqlar.
Filmdə Xəzər dənizində və Kür çayında olan müxtəlif çeşidli balıqlar, onların nəslini artırmaq üçün bir ildən artıq yol getməli olmaları və müxtəlif maneələrə rast gəlmələri göstərilmişdir. Lakin təbiətin bu gözəl sərvəti getdikcə azalır. Bu vəziyyət alimlərimizi düşündürür və bərk narahat edir. Onlar qızıl balığın süni yolla çoxaldılması üzərində tədqiqat işləri aparırlar. Filmdə qeyd olunur ki, vaxt gələcək, alimlərin zəhməti öz bəhrəsini verəcək. Xəzər yenidən qızıl balıqların məkanına çevriləcək.
Aechmea colombiana
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Elnur Dəryagir
Elnur Dəryagir — Azərbaycan peşəkarlar kəmərinin sahibi, Avropa çepionu, iki qat dünya çempionu, Azərbaycan Respublikası "əməkdar idman ustası".
Həyatı
2003-cü ildə hərbi xidmətə çağrılmış, 2005-ci ilin yanvarın 2-də tərxis olmuşdur.
2006-cı ildə Gəncə Dövlət Universitetinin Bədən tərbiyəsi fakültəsinə daxil olmuş, 2010-cu ildə bitirmişdir.
İdman fəaliyyəti
Peşəkar idmançı 1999-cu ildə kikboks idman növü ilə məşğul olmuşdur.
Kikboks üzrə Elnur Dəryagir bir çox nailiyyətlər əldə etmişdir.
20 dekabr 2014-cü ildə Bakıda keçirilən kikboks üzrə beşinci beynəlxalq turnirin qızıl medal qalibçisi olmuşdur.
2015-ci il may ayının 7-də Şərur Rayon Olimpiya İdman Kompleksində Heydər Əliyevin anadan olmasının 92-ci ildönümünə həsr olunmuş kikboksinq üzrə "Azərbaycan kəməri" uğrunda peşəkarlar arasında ilk ölkə çempionatı keçirilir və Elnur Dəryagir kikboksinq üzrə "Azərbaycan kəmərinə" sahib olur.
Kuzinellus ignavus
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Meduza gölü
Göldə iki növ meduza vardır — qızılı (Mastigias papua) və ay (Aurelia). Göldə təbii düşmənlərinin olmaması səbəbindən sayı 2 mln başa çatmışdır. Meduzaların sayı turistləri özünə cəlb edir. Eyl-Malk adasında onlarla kiçik göl vardır. Onların hamısında meduza vardır. Onlar Dünya okeanından tamamən təcriddir. Ancaq meduzalar arasında snorkelik ancaq burada bitmişdir
Gölün xüsusiyyətləri
225px|thumb|left Meduza gölü okeanla çatlar, tunellərlə ayrılır. Bu keçidlər miosen dövründə rifdən təşkil olunmuşdur. Ancaq bununla belə göl okeandan kifayət qədər təcriddir.
Gölün suyu iki təbəqədən ibarətdir. Birinci qatda oksigenin həcmi böyükdur. Alt qatda isə oksigenin həcmi azdır.
Növlər
thumb| [[Mastigias papua növünün göl (sol) və okean tiplərinin morfologiyası]] Göldə iki növ meduza vardır — Mastigias papua və Aurelia sp.
Hacı Mirzə Mehdi Cahanşahi
Hacı Mirzə Mehdi Mirzə Əhməd oğlu Cahanşahi (?-1903)—İslam alimi.
Meduza gölü
Növlər
Ay meduzası ilk əvvəl Aurelia aurita olaraq bilinirdi. 1981-ci ildə aparılan araşdırmalar Aureliya cinsinə 3 deyil 6 növün daxil olduğu nüəyyən edir. Bu cinsə daxil olan üç növ Palau ərazisində yerləşən göllərdə yayılmışdır. O cümlədən Meduza gölündə. 2010-cı ilə əsasən Aurelia cinsinə daxildir.
Hacı Mirzə Mehdi Cahanşahi
Həyatı
Hacı Mirzə Mehdi Mirzə Əhməd oğlu Təbriz şəhərində anadan olmuşdu. Atası ictihad dərəcəsinə yüksəlmiş məşhur islam alimlərindən idi.
Meduza gölü
Meduzaların miqrasiyası
Qızılı meduzlar günlük horizantal və vertikal şəkildə hərəkət edirlər : Ay meduzaları qızılı meduzalardan fərqli olaraq bu qədər təşkilatlanmamış formada üzmürlər. Gecələr onlar suyun səthində üzürlər.
Hacı Mirzə Mehdi Cahanşahi
Həyatı
Hacı Mirzə Mehdi Cahanşahi ibtidai təhsilini ailədə almışdı. Sonra mükkəmməl mədrəsə təhsili görmüşdü. Qum və Nəcəf alimlərinin yanında ali savada yiyələnmişdi.Şeyx Məhəmmədhüseyn Ərdəkaninin sevimli şagirdlərindən idi. O, doğma şəhəri Təbrizə qayıtmış, hüquq və elmlə məşğul olmuşdu.
Meduza gölü
Nəslin kəsilmə təhlükəsi və sayının bərpası
Meduza gölünda meduzalar 1998 — 1999-ci illər ekoloji fəlakəti zamanı tələf olmuşdur. Göldə tempetatur El-Ninyo hadisəsi zamanı artmışdır. Nəticədə yosunlar tələf olmuşdur. Bu isə öz növbəsində meduzaların populyasiyası demək olarki tam tələf olmuşdur. Ancaq 2000-ci illərin əvvəllərindən populyasiyanın sayı bərpa olunmuşdur.
Cəmil Quliyev (tarixçi)
Quliyev Cəmil Bahadur oğlu — Azərbaycan və sovet tarixçisi, professor, 1972–1978-ci illərdə o Azərbaycan EA Tarix İnstitutunun direktoru, 1976–1990-cı illərdə Azərbaycan EA-nın vitse-prezidenti, 1975–1988-ci illərdə Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasının Baş redaktoru, 1989–1990-cı illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin rektoru, 1976–1991-ci illərdə və 1997-ci ildən 2007-ci ilədək Azərbaycan MEA Rəyasət Heyətinin üzvü, 1972-ci ildə Azərbaycan EA-nın müxbir üzvü, 1980-ci ildə həqiqi üzvü.
Həyatı
Cəmil Quliyev 16 dekabr 1927-ci ildə Şuşada anadan olub. 1944-cü ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki BDU) Tarix fakültəsinə daxil olmuş, 1946-cı ildən təhsilini M.V.Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetində davam etdirmiş, 1949-cu ildə həmin universiteti bitirdikdən sonra aspiranturada saxlanılmışdır. C.B.Quliyev 1952-ci ildə namizədlik dissertasiyasını müdafiə edərək təyinatla Bakıya göndərilmişdir. 1952-ci ildən ADU-da müəllim, dosent 1958–1972-ci illərdə Azərbaycan KP MK yanında Partiya Tarixi İnstitutunda elmi işlər üzrə direktor müavini işləmişdir. 1971-ci ildə doktorluq dissertasiyası müdafiə etmiş və professor adını almışdır. Həmin ildən Azərbaycan EA-da fəaliyyətə başlamışdır. 1972–1978-ci illərdə o Azərbaycan EA Tarix İnstitutunun direktoru, 1981–1990-cı illərdə Azərbaycan EA-nın vitse-prezidenti, 1975–1988-ci illərdə Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasının baş redaktoru, 1989–1990-cı illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin rektoru olmuşdur. 1976–1991-ci illərdə və 1997-ci ildən 2001-ci ilədək AMEA-nın İctimai Elmlər Bölməsinin akademik-katibi, AMEA-nın Rəyasət Heyətinin üzvü (1997–2007) üzvü olub. 1972-ci ildə Azərbaycan EA-nın müxbir üzvü, 1980-ci ildə isə həqiqi üzvü seçilmişdir. O, bir neçə sanballı monoqrafiyanın, 300-dən çox məqalənin müəllifidir. C.B.Quliyev 7 cildlik "Azərbaycan tarixi"nin nəşrinə rəhbərlik etmiş, onun redaktorluğu ilə "Naxçıvan ensiklopediyası" (1999–2002) çapdan çıxmışdır.
C.B.Quliyev beynəlxalq forumlarda Azərbaycan elmini dəfələrlə təmsil etmiş, bir sıra hökumət və ictimai təşkilatların rəhbər orqanlarının üzvü olmuşdur. Əməkdar elm xadimi və Dövlət mükafatı laureatıdır. 1997-ci ildə Prezident Heydər Əliyevin fərmanı ilə "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilmişdir.
27 dekabr 2010-cu ildə vəfat etmişdir. Tarix elmləri doktoru, professor idi.
Asəf Nadirov
Asəf Abbasqulu oğlu Nadirov — Əməkdar elm xadimi, iqtisad elmləri doktoru (1968), professor (1970), AMEA-nın həqiqi üzvü (1989).
Həyatı
Asəf Nadirov 13 mart 1930-cu ildə Naxçıvan MR Şərur rayonunun Cəlilkənd kəndində anadan olmuşdur. Ali təhsilini 1946-1951-ci illərdə Bakı Dövlət Universitetinin Geoloji-coğrafiya fakültəsinin İqtisadi coğrafiya ixtisası üzrə almışdır.
Əmək fəaliyyəti
Asəf Nadirov əmək fəaliyyətinə 1951-ci ildə Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin Rəyasət Heyətinin aparatında məsləhətçi kimi başlamışdır. 1956-cı ildən etibarən fəaliyyətini Azərbaycan EA-da davam etdirmişdir. 1956-1958-ci illərdə Akademiyanın Coğrafiya İnstitutunun İqtisadiyyat bölməsində kiçik elmi işçi və baş elmi işçi kimi çalışmışdır.
1958-1992-ci illərdə Azərbaycan Elmlər Akademiyası İqtisadiyyat İnstitutunda şöbə müdiri vəzifəsini icra etmişdir. 1964-1981-ci illərdə Azərbaycan EA İqtisadiyyat İnstitutunda elmi işlər üzrə direktor müavini işləmişdir. 1980-1989-cu illərdə yenə həmin institutun nəzdindəki ixtisaslaşmış müdafiə şurasının sədr müavini, 1990-1998-ci illərdə isə sədri olmuşdur.
Asəf Nadirov 1997-ci ilədək Azərbaycan Elmlər Akademiyası Rəyasət Heyətinin baş elmi katibi və akademik-katibi olmuşdur. Daha sonra 1997–2000-ci illərdə Azərbaycan Elmlər Akademiyasının müşaviri kimi fəaliyyət göstərmişdir. O, 2000–2007-ci illərdə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Rəyasət Heyətinin üzvü təyin edilmişdir. 2007-ci ildə yenidən Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının müşaviri təyin edilən Asəf Nadirov ömrünün sonuna kimi bu vəzifədə çalışmışdır.
Asəf Nadirov 1966-1981-ci illərdə Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyası Xəbərləri "İqtisadiyyat" seriyasının baş redaktor müavini olmuşdur. Daha sonra 1981-ci ildən həmin jurnalın baş redaktoru vəzifəsini icra etmişdir.
Elmi fəaliyyəti
Asəf Nadirov 1952-ci ildə Azərbaycan Elmlər Akademiyasının aspiranturasına qəbul olunmuş və 1956-cı ildə Moskva şəhərində SSRİ Elmlər Akademiyasının Coğrafiya İnstitutunun aspiranturasını bitirmişdir. O, "Naxçıvan MSSR: İqtisadi-coğrafi səciyyəsi" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə edərək fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsini almışdır. 1968-ci ildə "Azərbaycanda sənayenin səmərəli yerləşdirilməsinin iqtisadi problemləri" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə edərək iqtisad elmləri doktoru elmi dərəcəsini almışdır.
Vəfatı
Asəf Nadirov 14 mart 2014-cü ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir.
Nailiyyətləri
Asəf Nadirovun əsərləri Türkiyədə, Rusiyada, MDB ölkələrində, Almaniyada, Fransada, Hindistanda, Yunanıstanda və s. ölkələrdə nəşr olunmuşdur olmuşdur. Türkiyə, Almaniya, Fransa, ÇXR, Hindistan, Yuqoslaviya, Yunanıstan, Avstriya, İran və s. keçirilmiş beynəlxalq, həmçinin ittifaq əhəmiyyətli konqres və simpoziumlarda məruzə etmişdir.
Mükafatları
Asəf Nadirov Azərbaycan Respublikasının ali mükafatları olan "Şərəf"(2009) və "Şöhrət"(2004) ordenlərinə, bir çox me­dallara, fəxri fər­manlara layiq gö­rül­müş­dür. 2012-ci ilin oktyabr ayının 16-da Bakıda keçirilən İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının (ECO) XII Sammitində İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının mükafatını alan ilk azərbaycanlı kimi tarixə düşüb
Mikania dissecta
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Aechmea conifera
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Kuzinellus kuzini
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Ruslan Polovinko
Ruslan Aleksandroviç Polovinko — Hərbi hava qüvvələrinin leytenantı, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı; Qarabağ müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Ruslan Polovinko 21 oktyabr 1969-cu il Ukraynanın Xarkov vilayətninin Zmiyev şəhərində anadan olmuşdur. 1987-ci ildə Sızran Ali Hərbi Təyyarəçilər məktəbinə daxil olur. Ali məktəbi bitirdikdən sonra 1991-ci ildə Naxçıvan şəhərində "N" saylı hərbi hissəyə göndərilir. Azərbaycan Hərbi Hava Qüvvələri yaradılanda o, xidmətini Bakı Əlahiddə Vertolyot Eskadrilyasında davam etdirir. Ruslan 1991-ci ildən ermənilərin Qarabağda törətdiklər vəhşiliklərə qarşı əməliyyatlarda iştirak etməyə başladı. Azərbaycanın erməni millətçiləri, faşistləri tərəfindən hücumlara məruz qalması məlum məsələ idi, onlar silahsız günahı olmayan insanları vəhşicəsinə qətlə yetirir, doğma ata-baba yurdlarından deportasiya edirdilər.
Bildiyimiz kimi erməni yaraqlıları bütün bu vəhşilikləri tək deyil, həm də muzdlu qatillərin köməkliyi ilə edirdilər. Ruslan belə muzdluların bir neçə cəsədini ələ keçirməyə müvəffəq oldu. Qubadlı, Laçın, Ağdərə uğrunda gedən döyüşlərdə düşmənin başına od ələyən Səma Qartalları əfsanəvi qəhrəmanlıqlar göstərirdilər. Mİ-24 vertolyotunun heyəti Polovinko Ruslan, Zakir Məcidov, Cavanşir Rəhimov 1992-ci il 6 avqustda döyüşçülərimizin Kasapet yüksəkliyində mühasirəyə düşmələri barədə xəbəri alan kimi havaya qalxdılar. Üç dəfə təhlükəli uçuş edən hava qartalları düşmənin buradakı canlı qüvvəsini və zirehli texnikasını tamamilə məhv etdilər. Onlar yaralılarla yanaşı Şəhidlərimizi də təhlükəli ərazidən çıxara bildilər. Dördüncü uçuş zamanı Mi-24 vertolyotu erməni faşistləri tərəfindən raketlə vuruldu. Vətənimizin cəsur övladları qəhrəmancasına həlak oldular.
Ailəsi
Subay idi.
Milli Qəhrəman
Azərbaycan Respublikası prezidenti Əbülfəz Əliyevin 14 sentyabr 1992-ci il tarixli 204 saylı fərmanı ilə Polovinko Ruslan Aleksandroviç ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adına layiq görülmüşdür.