Jan_de_Lafonten
İlk əsərləri
Lafontenin yaradıcılığında onun təmsilləri xüsusi yer tutur. Bu təmsillərin ilk altı kitabı çap olunan kimi onlar uşaq qiraəti üçün yazılmış əsərlər kimi qəbul edildi. Bu baxışın kökündən yanlış olduğu artıq XVIII əsrdə J.J.Russo tərəfindən qeyd edilmişdir. Lafonten, doğrudan da, təmsillərini uşaqlar üçün yazmamışdı. Realist sənətkar kimi o, həyatı müşahidə edib doğru əks etdirməyə çalışmış, əksər halda əxlaqi, yaxud tənqidi nəticə çıxarmağı oxucunun öhdəsinə buraxmışdır. Onun təsvir etdiyi gerçəklik əslində xudbin mənafelər kimi göstərilmişdir. Həyatın acı həqiqətlərini olduğu kimi əks etdirmək Lafonten təmsillərinin əsas qayəsidir. İncə, oynaq təhkiyə üsulu yazıçının ifşaedici fikirlərini maskalayan əlverişli vasitəyə çevrilir. Bu cəhətlər onun təmsillərinin uşaqlar üçün yaramadığını təsdiq edir. Təmsillərini yazanda Lafonten özü də uşaqlar haqqında düşünməmişdir. O, başqa əsərləri kimi təmsillərini də əksər halda kübar salonlarını nəzərdə tutaraq yaradırdı. Lakin bu cəhət ona zadəgan oxucularından fərqli olaraq tamam başqa mövqedə durmağa mane olmurdu. Ədib öz təmsillərində zadəgan dairələrində hökm sürən təkəbbürü, qəddarlığı, həyasızlığı, tüfeyliliyi ifşa etməkdən çəkinmirdi. Kübar ağaların axmaqlığını, kütlüyünü göstərməkdən xüsusi zövq alırdı. Böyük təmsilçi burjua nümayəndələrinə də aman vermirdi. Onların xırdaçılığını, qorxaqlığını, zadəgan rütbələri arxasınca qaçmalarını müasiri və dostu Molyer kimi qamçılamaqdan çəkinmirdi. Onun təmsillərində XVII əsr fransız cəmiyyətinin bütün təbəqələrinin yadda qalan surətləri yaradılmışdı. Şir görkəmində təsvir və təqdim edilən kral özü də bu surətlər silsiləsində o qədər hörmətlə göstərilməmişdir. Onu daşürəkli, məğrur, şöhrətpərəst, tiran, yaltaqlıq sevən, özünəvurğun, təbəələrinə nifrətlə baxan bir şəxs kimi təqdim etmişdir. Ancaq əzilənləri və sadə adamları Lafonten məhəb-bətlə təsvir edir. Əsl insani sifətləri, duyğuları o, xalq içərisində tapır və göstərir. Onlardakı sədaqət, fədakarlıq, təmənnasızlıq, həqiqi dostluq məhəbbətlə təsvir edilmişdir. Lafontenin siyasi təmsilləri xüsusilə kəskin tənqidi məzmunu ilə seçilir. "Vəhşilər taun zamanı" təmsili bu baxımdan səciyyəvidir. Burada göstərir ki, taun vəhşiləri biçirmiş. Şir məşvərət çağırıb deyir: "Dostlar, göylərin bizə qəzəbi tutmuşdur. Günahımızı yumaq üçün qurban gözləyirlər. Aramızda ən cinayətkarı tapıb onu edam edək, bəlkə, allahlar mərhəmətə gəldilər." Sonra öz cinayətlərindən danışıb deyir: "Mən az qoyun yeməmişəm, boynuma alıram ki, bəzən çobanları da yeməli olmuşam." Tülkü o saat dillənib söyləyir: "Hökmdar, siz özünüzə çox böhtan atırsınız. Qoyunları yemək! Siz ki bununla onlara böyük şərəf göstərmisiniz. Qaldı çobanlara, o da yerindədir, onlar bizim canımıza necə qorxular salırlar!" tülkünün nitqi alqışlarla qarşılanır. Meşənin baş rütbəli nümayəndələrinə də bəraət qazandırırlar. Nəhayət, uzunqulaq dillənir: "Mən çəmənlikdə bir çəngə ot yedim, çəmənlik isə düzünü deyim mənim deyildi. Ac idim, şeytan məni yoldan çıxartdı." Vəhşilər Uzunqulağın bir çəngə ot yeməyini dəhşətli cinayət kimi qiymətləndirib, "Edam! Edam!" deyə qışqırmağa başlayırlar. Uzunqulaq edam olunur. Lafonten təmsildən belə nəticə çıxarır ki, məhkəmə sənin güclü, yaxud zəif olduğuna əsasən haqlı, yoxsa günahkar olmağın barədə qərar çıxarır.