cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Vladimir Arnold
Həyatı
Arnold 1961-ci ildən 1986-cı ilə qədər Moskva Dövlət Universitetinin Mexanika-riyaziyyat fakültəsində, 1986-cı ildən ömrünün sonuna qədər Steklov adına Riyaziyyat İnstitutunda, 1993-cü ildən 2004-cü ilə qədər isə paralel olaraq Paris-Dofin Universitetində işləmişdir. Rusiyalı alimlər arasında ən çox istinad olunan alimdir.
Fəxri adları
1981-ci ildə kiçik planetlərdən biri onun şərəfinə 10031 Vladarnolda adlandırılmışdır.
Zoğal
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Zoğal Böyük və Kiçik Qafqaz dağlarının ətəklərindəki meşəliklərdə yabanı halda yayılmışdır. Azərbaycanda Şəki – Zaqatala, Quba – Qusar zonalarında, eləcə də Kür – Araz çayları ətrafındakı rayonlarda ona çox təsadüf olunur. Bundan başqa, zoğal respublikamızın bir çox rayonlarının həyatyanı bağlarında becərilir.
Zoğal ağacının ən çox meyvələrindən istifadə olunur. Meyvələrini tam yetişəndə yığır, həm təzə-təzə, həm də qurudub istifadə edirlər. Zoğalın meyvəsində 20-25 % şəkər (qlükoza, fruktoza, saxaroza), 10-11 % üzvi turşular (limon, alma, kəhraba və s.) 8-8 % aşı maddəsi, karotin və C, B vitaminləri, boyayıcı və pektin maddələri və s. vardır.
Zoğalın təzə dərilmiş meyvəsindən və şirəsindən xalq təbabətində şəkər xəstəliyi zamanı sərinlədici və ürək yanğısının qarşısını alan vasitə kimi istifadə edirlər. Bundan əlavə, meyvəsinin tumunu qovurub toz halına salandan sonra uşaqlarda baş verən ishala dizenteriyaya qarşı işlədirlər. Zoğal meyvələrindən hazırlanmış çaxır demək olar ki, ishalın və dizenteriyanın ən vacib dərmanıdır. Zoğalın yarpağından çay surqatı kimi də istifadə edilir. Ümumiyyətlə, Azərbaycanın xalq təbabətində zoğalın meyvələrindən çox qədimdən isitməyə qarşı istifadə olunur. Bu məqsədlə zoğalın qurudulmuş meyvəsindən suda çay kimi dəmləyib gündə 2-3 dəfə, hər dəfə də bir stəkan xəstəyə içirirlər.
Zoğaldan hazırlanan keyfiyyətli lavaş da rayon əhalisinə çoxdan məlumdur. Zoğal lavaşından bir sıra xörəklərdə dadverici, iştahartırıcı, mədənin həzm prosesini yaxşılaşdırıcı kimi geniş istifadə edilir.
Zogal meyvələri yetişdikcə turşuluğu azalır, şəkəri isə xeyli artır. Odur ki, zoğalı al-qırmızı rəng aldıqda toplamaq məsləhətdir.
Növləri
[[SS 2 (*
Sen-Lazar vağzalı (tablo)
Sen-Lazar vağzalı — Eduard Mane tərəfindən 1873-cü ildə çəkilmiş rəsm. Əsərdə XIX əsr Paris şəhərinin mənzərəsi təsvir olunmuşdur.
Məhəmməd Kasem
Karyerası
Məhəmməd Kasem birinci dəfə İslam Həmrəyliyi Oyunlarına 2017-ci ildə qatıldı. O, Bakıda baş tutan IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarında kişilər 81 kq çəkidə, 1/8 final mərhələsində İordaniyanın nümayəndəsi Baker Əlzidanen üzərində 10:0 hesabı ilə qalib gəlsədə, növbəti mərhələdə Özbəkistanın nümayəndəsi Davlat Bobonov ilə üz-üzə gəldi və rəqibinə 11:0 hesabı ilə uduzdu.
Cosmopolitan
Cosmopolitan — beynəlxalq qadınlar üçün jurnal. İlk dəfə jurnal 1886-cı ildə ABŞ-də təsis edilmişdi. Dünyanın 52 ölkəsində buraxılır. Rusiyada jurnal Sanoma Independent Media nəşriyyat evində çap edilir.
Cosmopiltan müasir dövrdə
Jurnalın beynəlxalq çapı: Argentina, Ermənistan, Avstraliya, Azərbaycan, Braziliya, Bolqarıstan, Mərkəzi Amerika, Çili, Çin, Kolumbiya, Xorvatiya, Kipr, Çexiya, Ekvador, Estoniya, Finlandiya, Fransa, Almaniya, Yunanıstan, Honkonq, Macarıstan, Hindistan, İndoneziya, İtaliya, Qazaxıstan, Cənubi Koreya, Latviya, Litva, Malayziya, Meksika, Monqolustan, Niderland, Peru, Filippin, Polşa, Portuqaliya, Puerto-Riko, Rumıniya, Rusiya, Serbiya, Sinqapur, Sloveniya, CAR, İspaniya, Tayvan, Tailand, Türkiyə, Böyük Britaniya, U.S. en Español, Ukrayna, Venesuela, Vyetnam.
Çapı dayandırılmış ölkələr: Danimarka, Gürcüstan, İsrail, Keniya, Norveç və İsveç.
Kent yarımadası
Kent yarımadası — Kanadanın şimal-qərbində yerləşən iri yarımada.
Rosa spithamea
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Kent yarımadası
Coğrafiya
Nunavut vilayətinin şimalında yerləşir. Yarımadadan qərbdə Koroneyşen körfəzi qərarlaşır. Şimalda yerləşən Dis boğazı yarımadanı Kanadanın ən böyük adasından biri olan Viktoriya adasından ayırır. Yarımada ensiz bərzəxlə materikə birləşir. Cənub-şərqdə Kuin-Mod körfəzinə daxil olan Labirint buxtası yerləşir. Yarımadanın ən hündür nöqtəsi Corc dağı 183 metrdir. Yarımadanın uzunluğu 112 km, eni 40 km-dir.
Yarımada Tomas Simpson tərəfindən Kent Hersoqinyasının şərəfinə adlandırılmışdır.
Tarixi
Yarımadanın qərbi ilk əvvəllər Uminqmuktoqmiut qoluna daxil olan Eskimoslar yayılmışdır.
Rober Geren
Rober Geren — 1904–1906-cı illərdə FİFA prezidenti.
Həyatı
Dünya futbol qurumunun birinci rəhbəri Rober Qeren əvvəllər "Le Martin" jurnalında işləyib. Futbol cəmiyyətlərinin birləşdirilməsi ideyası ilə birinci dəfə o çıxış edib. O, bu ideyaları haqqında işlədiyi jurnalda məlumat verirdi. Qeren hətta bir müddət Fransa yığmasının baş məşqçisi də olub. 1904-cü ildə onun rəhbərliyi altında fransızlar Belçika ilə qarşılaşıb. Bir ildən sonra FİFA-nın yaradılması yolunda bəzi addımlar atılıb. Rober ilk dəfə klublar arasında dünya çempionatını təşkil etmək fikrinə düşür. 15 ölkəni təmsil edən klub həmin turnirdə iştirak etməli idi. Amma son anda klublar həmişə çempionatda çıxış etməkdən imtina etdilər. Bu Rober üçün böyük zərbə oldu. O, işlərini müavininə tapşırmağa başladı. Yavaş-yavaş FİFA prezidentliyi Daniel Berli Vulfolla keçdi.
Çinar (Əcəbşir)
Çinar — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Əcəbşir şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 1,173 nəfər yaşayır (279 ailə).
Bulbophyllum ligulifolium
(Bulbophyllum ligulifolium) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Qordon Braun
Ceyms Qordon Braun qısaca Qordon Braun — Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığının baş naziri və İşçi Partiyasının ümumi başçısıdır. 1997 ilə 2007 illəri arasında Toni Bleyerin hökumətində Maliyyə Nazirliyi etmişdir.
Xəmsə məliklikləri
Qalın mətn200px|thumb|right|Xəmsə məliklikləri (1-Gülüstan, 2-Çiləbörd, 3-Xaçın, 4-Vərəndə, 5-Dizaq)
Xəmsə əvvəllər Qarabağ bəylərbəyliyi, sonra isə Qarabağ xanlığı tərkibində olan beş alban əsilli erməni məsihi məlikliyinin XVII—XVIII əsrlərdə işlənilən ümumi adıdır. Bu ad ərəb dilindəki xəms (yəni «beş») sözündən əmələ gəlibdir və «beşlik» mənasını daşıyır. XVIII əsrin ortalarınacan Xəmsə məliklikləri bəylərbəylərə tabe idilər. 19-cu əsrdə ermenilərin Qarabağa köçürülməsindən əvvəl məhz burda yerli Qafqaz Albaniyası dövründən qalma xristian ocaqlarında yerli udin mənşəli ermənilər movcud idiki sonradan Rus imperiyasının Türkiyə və İrandan köçürdüyü ermenilərlə tarixi silməyə çalışırdılar. Həmin məlikliklər bunlar idi:
1747-ci ildə Pənah Əli xan Qarabağda xanlıq yaradandan sonra bəzi məliklər onun tərəfini tutdular, bəziləri isə ona qarşı durdular. Üsyançıları susduran Pənah Əli xanın adı artıq erməni tarixçisi Semion İrəvanlının «Cambr» əsərində Xəmsə xanı kimi çəkilir.
== İstinadlar ==
Qərb çinarı
Təbii yayılması:
Təbii halda Şimali Amerika-Ontariodan Meksika və Şimali Floridaya qədər yayılmışdır.
Botaniki təsviri:
Hündürlüyü 45 m-ə qədərdir. Çətiri uzunsov və ya yumurtavari-piramidaldır. Gövdəsinin qabığı açıq boz rəngli, xırda, nazik lövhələrlə ayrılır və açıq sarı rəngli tər qabığın xallarını açır. Birillik budaqları tünd, narıncı-qonurdur. Yarpaqları iri, eni 20 sm-ə qədər, üçpərli, güclü zoğlarda bəzən beş pərli, parlaq, üstdən tünd yaşıl, altdan nisbətən açıq rəngdə, bünövrəsi enli-ürəkvari, bəzən qısa-pazşəkilli, kənarları bütövdür. Cavan yarpaqları hər tərəfdən seyrək keçəli, inkişaf etmişlərin üstü çılpaq və parlaq, tünd yaşıl, alt tərəfi daha açıq, damarcıqlarda və qoltuqlarında keçəli-tüklüdür. Saplağı keçəli-tükcüklü və şərq çinarına nisbətən daha uzundur. Yalançı zoğların uzunluğu 2,5-3,5 sm, qıfvari, kənarları dişlidir. Meyvə başcıqları tək, bəzən cüt, hamar, diametri təxminən 2,5-3 sm, çılpaq meyvə saplağının ucunda uzunluğu 7,5-15 sm-dir. Toxumcaları ucunda sancaqvari qalınlaşmış, çılpaq, sütuncuğu tez tökülən, sütuncuğun qısa qalığı toxumların ucunda batığa girmişdir.
Ekologiyası:
Şaxtaya, quraqlığa davamlıdır. Çayların, göllərin sahillərində, zəngin və rütubətli torpaqda bitir. Bu növ cavan yaşda şaxtaya az davamlıdır. Digər növlərdən fərqli olaraq Gloeosporium nervisequum göbələyi ilə çox yoluxur.
Azərbaycanda yayılması:
Böyük və Kiçik Qafqazda geniş yayılmışdır. Təbii halda yoxdur.
İstifadəsi:
Gözəl, dekorativ görünüşə malikdir. Yaşıllaşdırmada, park və bağlarda tək-tək əkinlərdə istifadə edilir.
İstinadlar
Azərbaycan Dendroflorası III cild-Bakı:"Elm",2016,400 səh. T.S.Məmmədov
Normanlar
250px|right
Normanlar (Norman: Normaunds; Fransızca: Normandlar; Latınca: Nortmanni / Normanni; Köhnə Norveç: Norðmaðr) — 912-ci ildən Normandiyada yaşayan frank və vikinq qarışığı olan xalq. Fransadakı bir bölgənin Norland Viking köçkünləri ilə Normandiya adlanan yerli franklar və Gallo arasında təmasdan yaranan bir etnik qrupdur. Romalılar. Fransadakı məskunlaşma yerləri, əsasən Danimarkadan Fransız sahillərində bir sıra basqınları izlədi — bəziləri Norveçdən və İslandiyadan gəlsə də — və Viking lideri Rollo mühasirədən sonra Qərbi Fransiya Kralı III Çarla sədaqət andı verməyə razı olduqda siyasi legitimlik qazandı. MS 911-ci ildə Chartres. Normandiyada Norveçli köçkünlərin və yerli frankların və Gallo-Romalıların bir-birinə qarışması, 10-cu əsrin birinci yarısında etnik və mədəni bir "Norman" kimliyi meydana gətirdi, əsrlər boyu inkişafda davam edən bir kimlik. Norman sülaləsi orta əsrlər Avropa və Yaxın Şərqə böyük siyasi, mədəni və hərbi təsir göstərmişdir. Normanlar döyüş ruhları və sonda Katolik dindarlığı ilə məşhurlaşaraq Romantizm icmasının katolik ortodoksallığının nümayəndələri oldular. Orijinal İskandinav köçkünləri, yerləşdikləri Frank torpağının Gallo-Romantik dilini qəbul etdilər, Köhnə Norman ləhcəsi Norman, Normaund və ya Norman Fransızları kimi tanınmağa başladılar, bu gün də Normandiyanın bəzi hissələrində (Cotentinais və Cauchois ləhcələri) danışılan mühüm bir ədəbi dil. və yaxınlıqdakı Kanal Adaları (Jèrriais və Guernésiais). Fransız tacı ilə müqavilə bağlayaraq qurduqları Normandiya Hersoqluğu orta əsr Fransasının böyük bir müttəfiqi idi və Normandiyalı I Riçardın rəhbərliyi altında feodal mülkiyyətində birləşmiş və qorxunc bir knyazlığa çevrildi. 996-cı ildə Normandiyalı I Riçardın hakimiyyətinin sonunda (Qorxmaz Riçard mənasını verən "Richard sans Peur" adı ilə), əyalətdə yaşayan Norveçli köçkünlərin nəsilləri Cambridge Ortaçağ Tarixinə görə (Cild 5, Fəsil XV), "yalnız xristianlar deyil, bütün zəruri olan Fransızlar". Normanlar həm özünəməxsus Romanesk memarlığı və musiqi ənənələri kimi mədəniyyətləri, həm də əhəmiyyətli hərbi uğurları və yenilikləri ilə seçilirlər. Norman avantüristləri, qısa müddətdə Saracens və Bizansdan Cənubi İtaliya və Malta'yı fəth etdikdən sonra Roger II altında Siciliya Krallığının qurulmasında rol oynadılar və Hersoqu William Fatih adına bir ekspedisiya, Norman'ın İngiltərəni tarixi olaraq fəth etməsinə səbəb oldu 1066-cı ildə Hastings döyüşü. Norman və Anglo-Norman qüvvələri XI əsrin əvvəllərindən XIII əsrin ortalarına kimi İber Rekonkistasına öz töhfələrini verdilər. Norman mədəni və hərbi təsir bu yeni Avropa mərkəzlərindən şahzadələri I Bohemondun Levantda Antakya Beylikliyini qurduğu Yaxın Şərqdəki Səlib dövlətlərinə, Böyük Britaniyada Şotlandiya və Uelsə, İrlandiyaya və sahillərinə yayıldı. şimal Afrika və Kanarya adaları. Normanların mirası bu gün Fransa, İngiltərə, İspaniya və Siciliyanın regional dilləri və ləhcələri və fəth etdikləri ərazilərdə tətbiq etdikləri müxtəlif mədəni, məhkəmə və siyasi tənzimləmələr vasitəsilə davam edir.
300px|right
Etimologiya
İngilis adı "Normans" Fransız sözlərindən gəlir Normans / Normanz, Normantın çoxluğu, müasir Fransız normand, özü də Old Low Franconian Nortmann "Northman" dan götürülmüşdür və ya birbaşa Köhnə Norveç Norðmaðr'dan müxtəlif Latınlaşmış. Nortmannus, Normannus və ya Nordmannus olaraq (Orta əsr Latınında yazılmış, 9-cu əsr) "Norseman, Viking" mənasını verir. XI əsr Benediktin rahibi və tarixçisi Goffredo Malaterra, Normanları belə xarakterizə etdi: Xüsusi olaraq hiyləgərliklə işarələnmiş, daha böyük qazanmaq ümidi ilə öz irsinə xor baxan, həm qazancdan, həm də hökmranlıqdan sonra istəkli, hər cür təqlidə verilən, təmtəraq və xəsislik arasında müəyyən bir orta tutmuş, yəni bəlkə də birləşdikləri kimi, görünən bu iki keyfiyyət. Baş adamları yaxşı hesabat vermək istəkləri ilə xüsusi təmtəraqlı idilər. Üstəlik, yaltaqlıqda bacarıqlı, danışıq qabiliyyətini öyrənməyə verilən bir yarış idi, belə ki, oğlanlar natiq oldular, ədalət boyunduruğundan möhkəm tutulmadığı təqdirdə ümumiyyətlə idarə olunmayan bir yarış. Atlar və hər cür silah və müharibə paltarından zövq alaraq ova və şahinliyə verildikləri zaman zəhmətə, aclığa və soyuğa dözürdülər.
İngiltərə
250px|right The Normans were in contact with England from an early date. Not only were their original Viking brethren still ravaging the English coasts, they occupied most of the important ports opposite England across the English Channel. This relationship eventually produced closer ties of blood through the marriage of Emma, sister of Duke Richard II of Normandy, and King Ethelred II of England. Because of this, Ethelred fled to Normandy in 1013, when he was forced from his kingdom by Sweyn Forkbeard. His stay in Normandy (until 1016) influenced him and his sons by Emma, who stayed in Normandy after Cnut the Great's conquest of the isle. When Edward the Confessor finally returned from his father's refuge in 1041, at the invitation of his half-brother Harthacnut, he brought with him a Norman-educated mind. He also brought many Norman counsellors and fighters, some of whom established an English cavalry force. This concept never really took root, but it is a typical example of Edward's attitude. He appointed Robert of Jumièges Archbishop of Canterbury and made Ralph the Timid Earl of Hereford. He invited his brother-in-law Eustace II, Count of Boulogne to his court in 1051, an event that resulted in the greatest of early conflicts between Saxon and Norman and ultimately resulted in the exile of Earl Godwin of Wessex. 250px|left On 14 October 1066, William the Conqueror gained a decisive victory at the Battle of Hastings, which led to the conquest of England three years later; this can be seen on the Bayeux tapestry. The invading Normans and their descendants largely replaced the Anglo-Saxons as the ruling class of England. The nobility of England were part of a single Norman culture and many had lands on both sides of the channel. Early Norman kings of England, as Dukes of Normandy, owed homage to the King of France for their land on the continent. They considered England to be their most important holding (it brought with it the title of King—an important status symbol). Nəhayət, [nə vaxt] normanlar dilləri və ənənələri özündə cəmləşdirən yerli insanlarla birləşdi ki, Marjorie Chibnall "yazıçılar hələ Normanlara və İngilislərə istinad edirdilər; lakin bu terminlər 1066-cı ilin dərhal sonrası ilə eyni məna daşımırdı.  " Yüz illik müharibə zamanı Norman kübarları tez-tez özlərini İngilis kimi tanıyırdılar. Anglo-Norman dili, Latın dilindən fərqləndi, bu da Geoffrey Chaucer tərəfindən biraz yumor mövzusu oldu. Anglo-Norman dili nəhayət öz mövzularındakı Anglo-Sakson dilinə hopdu (bax. Köhnə İngilis dili) və ona təsir etdi (köhnə İngilis-Norveç köçkünlərinin Norveç dili və kilsə tərəfindən istifadə edilən Latın dili ilə birlikdə) orta ingilis dilinin inkişafı, bu da öz növbəsində müasir ingilis dilinə çevrildi.
İrlandiya
250px|right Normanlar 1169-cu ildə Bannow Körfəzinə hücumundan sonra İrlandiya mədəniyyəti və tarixinə böyük təsir göstərdilər. Başlanğıcda Normanlar fərqli bir mədəniyyət və etnik mənsubiyyət saxladılar. Yenə də zaman keçdikcə, İrlandiyalıların mədəniyyətinə "İrlandiyalıların özlərindən daha irland olduqları" söylənilən nöqtəyə gətirildi. Normanlar daha çox İrlandiyanın şərqində, daha sonra Solğun adlanan bir ərazidə məskunlaşdılar və Trim Castle və Dublin Castle da daxil olmaqla bir çox incə qala və qəsəbə tikdilər. Mədəniyyətlər bir-birinin dilindən, mədəniyyətindən və dünyagörüşündən borc alaraq bir-birinə qarışdı. Norman soyadları bu gün də mövcuddur. Fransız, (De) Roche, Devereux, D'Arcy, Treacy və Lacy kimi adlar, xüsusilə İrlandiyanın cənub-şərqində, xüsusən ilk Norman məskənlərinin qurulduğu County Wexford'un cənub hissəsində yaygındır. Furlong kimi digər Norman adları üstünlük təşkil edir. Digər bir Norman-İrlandiyalı ad, Fransız Norman adından Moreldən qaynaqlanan Morell (Murrell) idi. Fitz ilə başlayan adlar (Normandan oğul üçün) ümumiyyətlə Norman atalarını göstərir. Prefiksi olan Hiberno-Norman soyadlarına Fitzgerald, FitzGibbons (Gibbons) sülaləsi, Fitzmaurice daxildir. Barry (de Barra) və De Búrca (Burke) kimi soyadları olan ailələr də Norman çıxarışındadır.
Şotlandiya
Fatih William'a qarşı çıxan İngilis taxtının iddiaçılarından biri Edgar Atheling, nəticədə Şotlandiyaya qaçdı. Şotlandiya kralı III Malcolm Edgarın bacısı Margaret ilə evləndi və onsuz da Şotlandiya'nın cənub sərhədləri ilə mübahisəli olan William'a qarşı çıxdı. William, 1072-ci ildə gəmi parkı ilə görüşdüyü Abernethy'ye qədər sürərək Şotlandiyanı işğal etdi. Malcolm, William'a hörmət göstərdi və oğlu Duncan'ı girov olaraq təslim etdi, Şotlandiya Tacının İngiltərə Kralına sədaqətli olub olmadığı ilə bağlı bir sıra mübahisələrə başladı. Normanlar, Qalalar tikdirən və Robert Bruce kimi gələcək kralları təmin edəcək zadəgan ailələrini quran və eyni zamanda xeyli sayda İskoç klanını quran Şotlandiya-ya getdi. Böyük qardaşı I. İskəndərin Normandiya Sybilla ilə evləndiyi Şotlandiya Kralı I David, Normanların və Norman kültürünün İskoçya'ya tanıdılmasında böyük rol oynadı. İngiltərə I Henry məhkəməsində (Davidin bacısı İskoçya ilə bacısı Maud ilə evli) vaxt keçirtmiş və onların qardaşı Mael Coluim mac Alaxandair-dən krallıqla mübarizə aparmalarına ehtiyac duyan David, bir çoxunu torpaqlarla mükafatlandırmaq məcburiyyətində qaldı. Davud Davudun varisləri dövründə, ən çox da Aslan William dövründə davam etdirildi. Normandan qaynaqlanan feodal sistem Şotlandiya'nın əksər hissəsində müxtəlif dərəcələrdə tətbiq olundu. Bruce, Grey, Ramsay, Freyzer, Rose, Ogilvie, Montgomery, Sinclair, Pollock, Burnard, Douglas və Gordon adlarından Şotlandiya ailələri, yalnız bir neçəsinin adını çəkmək və sonrakı krallıq Stewart Evi də daxil olmaqla, hamısı Norman'da izlənilə bilər. ata-baba
Uels
200px|right İngiltərənin Norman Fəthindən əvvəl də Normanlar Uelslə təmasda olmuşdular. Etiraf Edward, yuxarıda adı çəkilən Ralphı Herefordun Qrafı olaraq təyin etmiş və ona yürüşləri müdafiə etmək və uelslilərlə savaşmaqda ittiham etmişdi. Bu orijinal təşəbbüslərdə Normanlar Uelsə doğru irəliləmədilər. Fəthdən sonra, yürüşlər tamamilə William'ın ən etibarlı Norman baronları, Bernard de Neufmarché, Shropshire'daki Montgomery'li Roger və Cheshire'daki Hugh Lupus'un hakimiyyəti altına girdi. Bu Normanlar, demək olar ki, bütün Galler bir anda Normanın müdaxiləsinə tabe olduğu uzun bir yavaş fəth dövrü başladı. Baron (barwn) kimi Norman sözləri ilk dəfə Welshə o zaman daxil oldu.
Səlib yürüşündə
Normanların əfsanəvi dini canfəşanlığı, Birinci Səlib yürüşü Antakyada bir Norman bəyliyini yaratmadan çox əvvəl dini müharibələrdə həyata keçirildi. İberiyadakı Reconquista’da əsas xarici döyüşçülər idilər. 1018-ci ildə Roger de Tosny, Moorish torpaqlarından özü üçün bir dövlət yaratmaq üçün İber Yarımadasına getdi, lakin uğursuz oldu. 1064-cü ildə, Barbastro müharibəsi zamanı, Montreuil William papa ordusuna rəhbərlik etdi və böyük bir qənimət götürdü. 1096-cı ildə Amalfi mühasirəsindən keçən Xaçlılar, Taranto'dan Bohemond və qardaşı oğlu Tancred'le birlikdə İtalo-Normans ordusu ilə qoşuldu. Bohemond Kiçik Asiyadan keçərkən Haçlı yürüşünün faktiki lideri idi. 1097-ci ildə uğurlu Antakya mühasirəsindən sonra Bohemond bu şəhərin ətrafında müstəqil bir knyazlıq oymağa başladı. Tancred, Qüdsün fəth edilməsində böyük rol oynadı və Transjordaniyada və Cəliley bölgəsində Səlibçilər səltənətinin genişləndirilməsi üçün çalışdı.
Anglo-Norman'ın Kipri fəthi
250px|right Üçüncü səlib yürüşünün İngiltərə-Norman qüvvələri tərəfindən Kiprin fəthi adanın tarixində sonrakı 380 il ərzində Qərbi Avropanın hakimiyyəti altında olacaq yeni bir səhifə açdı. Planlaşdırılan bir əməliyyatın bir hissəsi olmasa da, fəth əvvəlcə gözləniləndən daha qalıcı nəticələr verdi. Aprel 1191-ci ildə, Aslan ürəkli Richard Acre-yə çatmaq üçün böyük bir donanma ilə Messinanı tərk etdi. Ancaq fırtına donanmanı dağıtdı. Bir az axtardıqdan sonra bacısı və nişanlısı Berengaria'yı daşıyan qayığın, xəzinə gəmisi də daxil olmaqla bir neçə digər gəminin qalıqları ilə birlikdə Kiprin cənub sahillərində lövbər saldığı məlum oldu. Dağıntılardan sağ qalanlar adanın despotu Isaac Komnenos tərəfindən əsir götürülmüşdü. 1 May 1191-ci ildə Riçardın donanması Kiprin Limasol limanına gəldi. İshaqa əsirləri və xəzinəni sərbəst buraxmasını əmr etdi. İshaq imtina etdi, buna görə Richard qoşunlarını yerə endirdi və Limassol'u götürdü. 250px|left Müqəddəs Torpağın müxtəlif şahzadələri eyni zamanda Limasola, xüsusən Guy de Lusignan'a gəldilər. Hamısı Richard'a Montferrat'ın rəqibi Conrad'a qarşı Guy'u dəstəkləməsi şərti ilə dəstək olduqlarını bəyan etdilər. Yerli baronlar Riçardla sülh bağlamağı, səlib yürüşündə ona qoşulmağı və qızı Riçardın adını daşıdığı adama evləndirməyi düşünən İshaqı tərk etdi. Ancaq İshaq fikrini dəyişdi və qaçmağa çalışdı. Sonra Richard bütün adanı fəth etməyə başladı, qoşunlarına Guy de Lusignan rəhbərlik etdi. İshaq təslim oldu və gümüş zəncirlərlə bağlandı, çünki Riçard onu dəmirlərə qoymayacağına söz vermişdi. 1 iyunda Richard bütün adanı fəth etdi. İstismarı yaxşı tanıdı və nüfuzuna kömək etdi; ayrıca adanın fəthindən əhəmiyyətli maliyyə qazancları əldə etdi. Richard müttəfiqləri ilə birlikdə 5 İyunda Acre'ye getdi. Gedişindən əvvəl Norman generallarından ikisini, Richard de Camville və Robert de Thornham'ı Kipr valisi olaraq adlandırdı. Limasolda olarkən Richard Lion-Heart, Navarre Kralı VI Sançonun ilk doğulan qızı Navarre Berengaria ilə evləndi. 12 May 1191-ci ildə Müqəddəs Georgi Şapelində keçirilən toyda Riçardın Siciliyadan gətirdiyi bacısı Joan iştirak etdi. Evlilik böyük təmtəraq və əzəmətlə qeyd olundu. Digər möhtəşəm mərasimlər arasında ikiqat tacqoyma da vardı: Richard, Kipr Kralı, İngiltərə Berengaria Kraliçası və Kipr Kraliçası da tacına sahib oldu. Sürətli Anglo-Norman fəthi göründüyündən daha vacib oldu. Ada, xristianlar tərəfindən işğalı dənizdən dəstək almadan davam edə bilmədiyi Müqəddəs Torpağa gedən dəniz zolaqlarında əsas strateji mövqeyi tuturdu. Fəthdən bir müddət sonra Kipr Templar Şövalyelerine satıldı və daha sonra 1192-ci ildə Guy de Lusignan tərəfindən satın alındı və sabit bir feodal krallığı oldu. Venediklilər yalnız 1489-cu ildə 1571-ci ildə Famagusta süqut edənə qədər bir xristian qalası olaraq qalmış adaya tam nəzarəti əldə etdilər.
Kanar adaları
150px|right Between 1402 and 1405, the expedition led by the Norman noble Jean de Bethencourt  and the Poitevine Gadifer de la Salle conquered the Canarian islands of Lanzarote, Fuerteventura and El Hierro off the Atlantic coast of Africa. Their troops were gathered in Normandy, Gascony and were later reinforced by Castilian colonists. Bethencourt, Kastiliya III Henriyə vassal olaraq Kanar adalarının kralı adını aldı. 1418-ci ildə, Jean'in qardaşı oğlu Maciot de Bethencourt, adaların hüquqlarını 2. Kont de Niebla'daki Enrique Pérez de Guzman'a satdı.
Norman qanunu
Normandiya adət qanunu 10–13-cü əsrlər arasında inkişaf etmiş və Kanal adalarındakı Jersey və Guernsey hüquq sistemləri vasitəsi ilə günümüzə qədər davam etmişdir. Norman adət hüququ, iki hakim tərəfindən özləri və həmkarları tərəfindən istifadə edilməsi üçün iki hakim tərəfindən Latın dilində köçürülmüşdür: Bunlar 1200 ilə 1245 arasında müəllif olan Très ancien coutumier (Çox qədim adət); və 1235–1245-ci illər arasında müəllifi olan Grand coutumier de Normandie (Normandiyanın böyük adətidir, əslində kuriya laïcali'də Summa de legibus Normanniae).
Musiqi
Normandiya, XI əsrdə klassik musiqi tarixində bir neçə mühüm inkişafın yeri idi. Fécamp Abbey və Saint-Evroul Abbey musiqi istehsalı və təhsil mərkəzləri idi. Fécamp'da, iki İtalyan abbatının, Volpiano William və Ravenna John'un altında, notların hərflərlə ifadə edilməsi sistemi inkişaf etdirildi və öyrədildi. Bu gün də İngilis və Alman dilli ölkələrdə meydança təmsilçiliyinin ən yaygın formasıdır. Fécamp-da, ətraf mühitin yönəldildiyi heyət, ilk dəfə 11-ci əsrdə inkişaf etdirildi və öyrədildi. Alman abbatı Isembard altında La Trinité-du-Mont musiqi kompozisiyasının mərkəzi oldu. Saint Evroul'da bir oxuma ənənəsi inkişaf etmiş və xor Normandiyada şöhrət qazanmışdır. Norman abbatı Robert de Grantmesnilin rəhbərliyi altında, Saint-Evroul'un bir neçə rahibi Cənubi İtaliyaya qaçdı və burada Robert Guiscard tərəfindən himayə edildi və Sant'Eufemia Lamezia'da bir Latın monastırı qurdular. Orada mahnı oxumaq ənənəsini davam etdirdilər.
Qara bəy Əliverdilər
Qara bəy Əliverdilər (tam adı: Qara bəy Rəhim bəy oğlu Əliverdilər; d.1879 Pərioğlular, Şuşa qəzası, Yelizavetpol quberniyası - ö.1929) — ictimai-siyasi xadim, Azərbaycan Parlamentinin üzvü.
Vəfatı
Qara bəy 1929-cu ildə vəfat etmişdir.
Brickellia spinulosa
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Botanika bağı
thumb|200 px|[[Botanika İnstitutunun qarşısındakı hovuz Bakı]] 200px|thumb| Botanika bağı, [[Braziliya]] thumb|200px| Botanika bağı [[Berlin]] Botanika bağı — yerli və başqa ölkələrin bitkilərini becərən və öyrənən, botaniki elmləri təbliğ edən elmi-tədqiqat və mədəni-maarif müəssisəsidir, əsas vəzifəsi bitki ehtiyatlarını öyrənib zənginləşdirmək məqsədilə faydalı bitkiləri öyrənmək və onların təsərrüfat üçün qiymətli olanlarını müəyyənləşdirməkdir. Bununla əlaqədar, Botanika bağı bitkilərin introduksiyası, iqlimləşdirilməsi, eləcə də bitki kolleksiyaları toplamaqla məşğul olur.
Azərbaycanda
Azərbaycanda Botanika bağı 1934-cü ildə Bakının dağlıq hissəsində, Badamdarda Qurd Qapısının yaxınlığda salınmışdır. 41 ha ərazisi var. Mərdəkanda digər Botanika bağı yerləşir.
Virciniya itburnusu
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Dizac-i Həsənbəy (Əcəbşir)
Dizac-i Həsənbəy — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Əcəbşir şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 615 nəfər yaşayır (117 ailə).
Milli Sənət Qalereyası
thumb|Right|250px|Milli Sənət Qalereyası
Daniel Berli Vulfoll
Daniel Berli Vulfoll — 1906–1918-ci illərdə FİFA prezidenti
FİFA prezidenti seçilənə qədər Vulfoll İngiltərə Futbol Assosasiyasına rəhbərlik edirdi. O, həmçinin bəzi fransız klublarına da nəzarəti əlində cəmləmişdi. Vulfoll futbolun bəzi qaydalarında dəyişiklik etdi. O, beynəlxalq yarışları klub və yığma turnirlərə böldü. Təşkilatın üzvlərinin sayı da məhz britaniyalı prezidentin FİFA-ya rəhbərlik etdiyi dövrdə olub.
1909-cu ilə qədər dünya futbol qurumuna yalnız Avropa ölkələri daxil idi. 1912-ci ildə isə ABŞ, Çili, Argentina, CAR da FİFA-ya daxil oldular.
Dehli Universiteti
Dehli Universiteti — Hindistanın Dehli şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi.
Tarixi
Universitetin əsası 1922-ci ildə qoyulmuşdur.
Kitabxanası
Universitetin zəngin kitabxana fondu var.
Vuds itburnusu
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Qılman Salahov
Bioqrafiya
Qılman Salahov 16 mart 1906-ci ildə anadan olmuşdur. O, 1922–1926-cı illərdə Üzeyir Hacıbəyovun təşkil etdiyi Azərbaycan Dövlət Türk Musiqi Məktəbində, daha sonra isə musiqi texnikumunda kamança sinfində oxumuşdur. Üzəyir Hacıbəyovun təşkilatçılarından olduğu və 1939-cu ildə Moskvada keçirilən xalq çalğı alətləri ifaçılarının I Ümumittifaq müsabiqəsinin laureatıdır. 1931-ci ildən Üzəyir bəy Hacıbəyovun dəvəti ilə xalq çalğı alətləri orkestrində fəaliyyət göstərmiş, 1938–1964-cü illərdə illərdə Azərbaycan Dövlət Akademik Filarmoniyasının mahnı və rəqs ansamblının bədii rəhbəri olmuşdur. Ansambl üçün bir sıra mahnılar və rəqslər hazırlamışdır. Bunlar arasında "Nəlbəki" və "Naz eləmə" rəqsləri var. Qılman Salahov 1974-cü ildə vəfat etmişdir. .
Bulbophyllum lilacinum
—  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Aliaksandr Nemirko
Aliaksandr Andreyeviç Nemirko (8 fevral 2000-ci ildə Belarusda anadan olub) — Belarus Premyer Liqası təmsilçilərindən olan BATE Borisov klubunda yarımmüdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar Belaruslu futbolçudur.
BATE Borisov
Nemirko BATE Borisov akademiyası vasitəsilə inkişaf etmişdir. Nemirko öz peşəkar karyerasında debütünü 11 iyul 2018-ci ildə Energetik–BDU klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, 120 dəqiqə meydanda mübarizə aparmışdır. Belarus Kuboku görüşündə BATE rəqibinə 2–1 hesabı ilə qalib gəlmişdir.
Klub
1 UEFA Çempionlar Liqası görüşləri daxildir. 2 Belarus Superkuboku görüşləri daxildir.
Günbəd (Əcəbşir)
Günbəd — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Əcəbşir şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 301 nəfər yaşayır (77 ailə).
Sterneneyland
Sterneneyland — süni şəkildə yaradılan yarımada Belçika sahilində yerləşir. Sterneneyland susüpürənlərin əsas yuva qoyma yeridir: Adi susüpürən, Sternula albifrons və Əlvanburun kəkilli susüpürən. Yarımadaya çevrilməmişdən öncə sahəsi 5 ha, 2007-ci ildə isə sahəsi 11 ha çatdırılmışdır. Gələcəkdə sahəsinin 22 ha çatdırılması düşünülür. 2005-ci ildə 11 kiçik susüpürən, 2538 Əlvanburun susüpürən və 1475 adi susüpürən qeydə alınmışdır. 2009-ci ildə populya burada tülkülərin görünüşü ilə azalmışdır. Sterneneyland ada olaraq qeydə alınmasına baxmayaraq rəsmi olaraq yarımadadır.
Sterneneyland ziyarət üçün bağlıdır.
Jül Rime
Jül Rime — 1921–1954-cü illərdə FİFA prezidenti
Bu mütəxəssis nə az, nə çox düz 33 il FİFA-ya rəhbərlik edib. Rime "Red Star" klubunun da yaradıcısı olub. Bir müddət Fransa Futbol Federasiyasına rəhbərlik edib. Rimenin fəaliyyəti dövründə ilk dəfə Dünya Çempionatının təşkil olunması ideyası ortaya çıxıb. 1928-ci ildə Amsterdamda keçirilən iclasda Dünya Çempionatının keçirilməsi ideyası hamı tərəfindən bəyənilir. 1930-cu ildə ilk mundial keçirildi. Uruqvaydakı çempionatda elə ev sahibləri qalib gəldilər. Rimeyə idmanın təbliğatındakı xidmətlərinə və müharibə əleyhinə gördüyü işlərə görə Nobel Sülh Mükafatına namizəd göstərilib.
Acaena dumicola
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Radiokarbon tarixləşdirmə üsulu
thumb|300px|right|Şimali Ronaldseydəki çimərlikdə qoyunlar. Qışda bu qoyunlar otdan daha yüksək δ 13C qiyməti olan dəniz yosunu yeyirlər; bu qoyunlardan olan nümunələrin  δ 13C  qiyməti -13‰-dir və bu qiymət otla qidalanan qoyunlarınkından yüksəkdir.
Radiokarbon tarixləşdirmə üsulu - karbonun radioaktiv izotopu olan radiokarbonun xüsusiyyətlərini istifadə edərək obyektin yaşının müəyyən edən, izotop yaş təyinində işlədilən üsul. Bu üsul 1940-cı ilin sonlarında Uillard Libbi tərəfindən kəşf edilib və az bir müddətdə arxeoloqlar üçün standart alətə çevrilib.
İlk dəfə Libbi (Libby, 1949) tərəfindən nisbətən cavan obyektlərin yaşını təyin etmək üçün təklif olunmuşdur. Karbonun C14 izotopunun parçalanmasına əsaslanır. C14 atmosferin üst təbəqələrində kosmik şüaların neytronlarının atmosfer azotun nüvəsinə təsiri nəticəsində yaranır: N14+nC14+p. C14 oksidləşib CO2 formasına keçir və atmosferin aktiv olmayan CO2 ilə qarışır. Atmosfer CO2 ilə okeanın CO2 arasında gedən mübadilə nəticəsində C14 həll olmuş karbonatlar və bikarbonatlarla qarışır. Canlılar atmosferdən aktiv olmayan CO2 ilə birlikdə C14 də mənimsəyir. Bitkilər və heyvanlar məhv olandan sonra, yaxud dəniz dibinə karbonatlar çökəndə atmosferdən artıq C14 mənimsənilmir, əksinə, toplanmış C14 miqdarı radioaktiv parçalanma nəticəsində azalmağa başlayır. Tədqiq olunan obyektlərdəki C14 konsentrasiyasını (miqdarını) onlara uyğun müasir obyektlərdəki miqdarla müqa¬yisə etməklə tədqiq olunan obyektin izotop yaşı təyin edilir. Radiokarbon üsulu nəinki dördüncü dövr geologiyasında, habelə başqa elmi sahələrdə (arxeologiya, botanika və b.) də geniş tətbiq edilir.
Azərbaycan paxlavası
right|300 px|thumb|Azərbaycan paxlavası
Tərkibi
Xəmiri hazırlayaq. Südü qaba töküb ilıq qızdırırıq. Yağı əridirik. Mayanı ilıq suda qarışdırırıq 5-10 dəqiqə qalır köpüklənir. Unun ortasına yumurtanı, mayanı, südü, yağı, xamanı və duzu əlavə edirik. Yumşaq xəmir yoğururuq. Xəmirin üstünə neylon çəkib, dəsmal qoyub, ədyala bükürük, 2 saat acımağa qoyuruq. İçlik hazırlayırıq. Qozu tavada qovurub qabığını təmizlədikdən sonra qoz çəkən maşından keçiririk. Çəkilmiş qozu şəkər tozu və hil ilə qarışdırırıq. Yuxaları yağlamaq üçün yağı əridirik. Şərbəti hazırlayırıq. Qaba suyu və şəkər tozunu əlavə edib qaynara düşən kimi 2-3 dəqiqə qaynadıb, götürük. Üzünə çəkmək üçün yumurta sarısını bir qaba sındırıb çalırıq. Üzü üçün badam ləpəsini təmizləyirik. Bax: Badam ləpəsinin təmizlənməsi Xəmir 2 saata acıyır. Xəmiri hər tava üçün12 hissəyə bölürük. İki kündəni böyük qalanlarını balaca kündələyirik.
Yuxanı (az) unla yayırıq. Tavanı yağlayıb yuxanı səririk. Yuxaya yağ töküb yağlayırıq. Hər qata 1 stəkandan 1 barmaq aşağı içlik səpirik. Yenə yuxanı sərib yağlayırıq. Bu şəkildə bütün qatları hazırlayırıq. Axırıncı qatı qoyduqdan sonra kənarlarını yaxşı düzəldirik. Xəmiri romb şəklində kəsirik. Yarım saat saxlayırıq. Sonra yumurtalayıb ortalarına badam ləpələrini qoyuruq. 180 dərəcə qızdırılmış sobada üzü az qızarana qədər bişiririk. Sonra çıxarıb yağlayırıq. Dərəcəni 150 dərəcəyə qoyuruq. Üzü tam qızarana yaxın çıxarıb şərbətini tökürük. Hər iki halda bıçaqla kəsilən yerlərlə bir də gedirik ki, həm yağ həm də şərbət hər yana yaxşı yayılsın. Şərbəti tökdükdən sonra sobada 3-5 dəqiqə saxlayıb götürürük. Paxlava ilıq olanda tavadan tək-tək çıxarıb başqa düz qaba aralı yığırıq.
Qeyd: Paxlavanın üzünün parıltılı və gözəl olmağını istəyirsinizsə onda paxlavanın şərbətindən 3 x.q götürüb 1 x.q bal ilə əridib firça ilə hazır olan isti paxlavanın üzünə çəkirik.
Bakı paxlavası
Qabığı soyulmuş badam və ya qozdan hazırlana bilər. 8-10 təbəqədən ibarətdir. Üst təbəqəsi sarısı ilə qarışdırılmış zəfəran la Insert non-formatted text here örtülmüşdür. Hər almaz formalı parçanın üst qatının ortasına yarım qoz və ya püstə qoyulur. Paxlava hazır olmamışdan 15 dəqiqə əvvəl üzünə şərbət və ya bal tökülür.
Quba paxlavası
Bu növ paxlava xüsusilə rəngi ilə seçilir. Quba paxlavasının üzlük qatı zəfəran qarışığı və qırmızı rəngli əlavə ilə örtülmüşdür. Quba paxlavası təqribən 50 riştə qatından ibarətdir.
Şəki paxlavası
Şəki halvası da deyilir. Rişta, içlik (fındıq, hil və keşniş toxumu) və şərbətdən hazırlanır.
Rəvan FK-ın rekordları
Ən çox meydana çıxanlar
17 may 2014 məlumatlarına əsasən.
''Siyahıya ən azı 50 rəsmi oyun keçirən futbolçular daxil edilmişdir. Mötərizədə isə vurduğu qollar qeyd olunmuşdur.''
Ən çox qol vuranlar
17 may 2014 məlumatlarına əsasən.
Oyunların sayı, mötərizədə isə qolların sayı göstərilmişdir.
Milli komanda oyunçuları
4 fevral 2014 məlumatlarına əsasən.
Bilon sikkə
Həmçinin bax
Pul
Brickellia subsessilis
Brickellia subsessilis Brickellia subsessilis Brickellia subsessilis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Stiven Hokinq
Stiven Uilyam Hokinq — müasir dövrün ən məşhur və ən nüfuzlu fizik-nəzəriyyəçilərindən biridir.
Həyatı
Stiven Hokinq 1942-ci ildə Oksfordda anadan olmuşdur. 1962-ci ildə Oksford Universitetini bitirmiş və nəzəri fizika ilə məşğul olmağa başlamışdır. Elə həmin dövrdə Hokinqdə sonralar iflicə səbəb olacaq Yan amiotrofik sklerozun ilkin əlamətləri özünü büruzə verir. 1965-ci ildə Ceyn Vayldla evlənir, bir qız və iki oğlan atası olur. 1974-cü ildə Hokinq London Kral Cəmiyyətinin üzvü seçilir. 1985-ci ildə boğazından keçirdiyi əməliyyatdan sonra danışıq qabiliyyətini itirir.
Ağır xəstəliyə baxmayaraq, Hokinq aktiv həyat tərzi sürmüşdür, 2007-ci ildə o, hətta xüsusi hazırlanmış kostyumda çəkisizlik şəraitində uçuş həyata keçirmişdir. Tamamilə hərəkət qabiliyyətini itirən Stiven Hokinq bu gün miqyasına görə heç bir analoqu olmayan COSMOS layihəsi üzərində çalışmışdır. Bu proqram Britaniya kosmoloji tədqiqatlarının başlıca nüvəsini formalaşdırmalıdır.
Bundan əlavə, Hokinq bir neçə dəfə "Simpsonlar" və "Futurama" kimi multiseriallarda öz rollarını səsləndirmişdir.
Stiven Hokinq üç əsr əvvəl İsaak Nyutonun tutduğu "Lukasian" professorluğu vəzifəsini tutmuşdur.
Elmi fəaliyyəti
Hokinqin əsas tədqiqat sahəsi kosmologiya və kvant qravitasiyası ilə əlaqədardır. Əsas nailiyyətləri:
Yer kürəsinin və kainatın yaranması və Böyük Partlayış anından bugünkü günə qədər keçdiyi inkişaf yolu ilə bağlı ən məntiqi model məhz Hokinqə məxsusdur, o həmçinin qara dəlikləri araşdırılması ilə bağlı bir sıra kəşflərə imza atmışdır. Hokinq haqqında astronomiya, qara dəliklər nəzəriyyəsi, kosmologiya və Enşteyndən sonrakı dövrdə cazibə anlayışlarına ən çox töhfə etmiş alim kimi söz açırlar.
Hokinq nəzəriyyəsi
Bu nəzəriyyənin tərəfdarlarının fikirlərinə görə kainat genişlənməkdə davam edir. Nəzəriyyənin əsas tərəfdarlarından biri olan S.Hokinq idi. O, tarixən mövcud olan "Böyük partlayış" nəzəriyyəsini daha da inkişaf etdirmişdir. Onun fikrinə görə dəliklər əbədi deyil və onlar "buxarlanma" qabiliyyətinə malikdir. Özündən əvvəlki bir çox kosmoloqlar kimi o da iddia etmişdir ki, digər qalaktikalar bizdən uzaqlaşır və kainat genişlənir. Belə ki, biz fincanın stolun üstündən düşüb sınmasını görürük, amma heç kim sınan qəlpələrin bitişərək geri qayıtdığının görməmişdir. Kainatın genişlənməsi ilə nizamsızlıq artır, bu isə gələcəyi keçmişdən fərqləndirir və zamanın istiqamətini müəyyən edir. Əgər kainat sıxılsaydı, zamanın gedişi istiqamətini dəyişər və insanlar getdikcə gəncləşərdilər. Bu isə "Böyük partlayış"-ın əksi olan "Böyük sıxılma" nəticəsində kainatın məhvinə gətirərdi.
Yadplanetlilər
Stiven Honkinq yadplanetlilərin mövcud olduğunu söyləmişdir. Onun fikrincə, kainatda milyonlarla qalaktika və qalaktikada milyardlarla ulduz vardır. Bu qədər səma cisimləri arasında yalnız Yerdə həyatın mövcud olmasının ehtimalı çox azdır. Lakin o yadplanetlərin Yerə gəlməsinin bəşəriyyət üçün yaxşı nəticə verməyəcəyinə də əmin olmuşdur Həmçinin onların Yerə gəlməsi Yer planeti üçün çox ciddi fəsadlarla nəticələnəcəkdir.
Elmi məşhurlaşdırması
Hokinq dünyada elmin məşhurlaşdırılmasında fəal iştirak etmişdir. 1988-ci ilin aprelində işıq üzü görən "Zamanın qısa tarixi" adlı kitabı tezliklə alimə dünya şöhrəti gətirmişdir. Giriş hissədə yazırdı:
Mənə dedilər ki, kitaba salacağım hər bir düstür alıcıların sayını iki dəfə azaldacaq. Onda mən ümumiyyətlə düstursuz keçinməyə qərar verdim. Düzdür, hər halda bir düstüru – Eynşteynin məşhur E=mc² düsturunu yazmalı oldum.
Bir qədər sonra "Qara dəliklər və yeni kainatlar"(1993), "Dünya iki kəlmə ilə" (2001) kitabları nəşr olunur. 2005-ci ildə "Zamanın qısa tarixi"kitabının yeni nəşri "Zamanın ən qısa tarixi" işıq üzü görmüşdür.
2010-cu ildə o, "Discovery Channel"də göstərilən "Stiven Hokinq ilə kainata doğru" sənədli mini-filmlərin seriyasında iştirak etdi. Seriyanın premyerası ABŞ-də 2010-cu ildə aprelin 9-da baş verib, mayın 9-da isə "Stiven Hokinqin Kainatı" dəyişmiş ad ilə Birləşmiş Krallıqda.
Norveç
Norveç, rəsmi olaraq Şimali Avropada Skandinav ölkəsidir, materiki Skandinaviya yarımadasının qərb və ən şimal hissəsini əhatə edir. Arktikanın ucqar adası Yan Mayen və Şpitsbergen arxipelaqı da Norveçin bir hissəsidir. Subantarktika qurşağında yerləşən Buve adası Norveçdən asılıdır; ərazisinə, həmçinin I Pyotr adası və Kraliça Mod Torpağı Antarktika ərazilərini iddialarına daxildir. Paytaxtı və ən böyük şəhəri Oslodur.
Konstitusiyalı monarxiyadır. Paytaxtı Oslo şəhəridir. Norveç Skandinaviya yarımadasının qərbində yerləşib İsveç, Finlandiya və Rusiya ilə həmsərhəddir. Şimal ərazi boyu uzanan fyordlar Norveç təbiətinin ən ecazkar fenomenlərindən sayılır.
Norveç Krallığına Arktikada yerləşən bir neçə ada, Svalbard (Şpitsbergen adası və qonşu adalar daxildir) və Yan Mayen adaları da daxildir. Norveç Krallığının Svalbard üzərindəki mülkiyyət hüququ Svalbard Sazişi əsasında razılaşdırılmışdır. Bu saziş Yan Mayen adasına şamil edilmir. Cənubi Atlantik Okeanında yerləşən Buve və I Pyotr adaları da Norveçin tabeliyindədir. Bununla belə bu adalar krallığa məxsus deyildir. Norveçin Antraktidadakı "Şahzadə Mod Torpaqları"na da ərazi iddiları vardır. Həmin adada Norveçin "Troll" tədqiqat stansiyası yerləşir.
Norveç 2001-ci ildən etibarən hər il insan inkişafı göstəricisinə görə birinci yeri tutur. Rəy sorğularına görə ölkə həmçinin dünyanın ən sakit və sülhsevər ölkəsi hesab edilmişdir.
Tarix
thumb|upright|Norveç qışda peykdən görüntü thumb|[[Trondheimsfjordyaxınlığında]] |thumb|upright|Şimali Norveç |thumb|upright|[[Rondeslottetgölü Rondane Milli parkında, Şərqi Norveç]] |thumb|upright|, [[Sogn og Fjordane]] |thumb|upright|[[Muskok Dovrefjellda]] |thumb|upright| [[Toten]] VIII–XI əsrlər arasında Norveçdə Vikinqlər olaraq bilinən bir dövlət höküm sürmüşdür. Davakar bir xalq olaraq tanınan Vikinqlər cənubda Britaniya, İrlandiya,İslandiya, Qrenlandiya ve hətta Şimali Amerikaya qədər çataraq koloniyalar qurdular. 1000-ci illərdə Xristian missionerlər Norveçdə Xristiyanlığı yaymağa başladılar. Norveç kralı I. Haakon Xristiyanlığı qəbul etdi. 1030-cu ildə Danimarkalılar Norveçi ələ keçirdilər. Norveç Danimarka kralı Knudun qurduğu Şimal Dənizi İmperatorluğunun'nun bir parçası halına gəldi. 1363-cı ildə Norveç kralı VI. Håkon Danimarka kralı IV. Valdemar'ın qızı I. Margrete'lə evlənərək iki ölkəni bir bayraq altında birləşdirdi. Ayrıca Håkon İsveç krallığı ailəsiylə də əqraba idi. Cütlüyün evliliyindən doğulan Olaf'ın 1387-cı ildə erkən yaşda ölməsi üzərinə I. Margrete taxta çıxdı (1387–1412). Margrete'nin başçılığı altında 1397 ildə İsveç, Norveç, Danimarka və koloniyaları (Farer adaları, İslandiya, Qrenlandiya və Finlandiya) birləşərək Kalmar Birliyi adı altında böyük bir Skandinaviya İmperatorluğu halına gəldilər.
1521-ci ildə İsveç Kalmar Birliyindən ayrıldı. Bu zamanda Skandinav ölkələri Martin Lüter tərəfindən Almaniyada başladılan Protestant Reformasiyası ilə sarsıldı. Danimarka və Norveç 1821-ci ilə qədər Danimarka-Norveç adı altında birlikdə hərəkət etməyə davam etdilər. Kralları bir idi, amma konstitusiyaları, dövlət qurumları və orduları ayrı-ayrı olmağa davam etdi. 19-cu əsrin başlanğıcında Norveç Napolyon döyüşləriylə təməlindən sarsıldı. Fransa müharibədə məğlub olanda Danimarka 1814-cü ildə imzaladığı Kil müqaviləsi şərtləri əsasında döyüşü qazanan tərəfin iştirakşısı olan İsveçə Norveçi vermək məcburiyyətində qaldı. Norveçlilər İsveç idarəçiliyindən məmnun qalmadılar. Üsyanlar baş qaldırdı. Nəhayət 1905 tarixində İsveç Norveçin müstəqilliyini tanıdı. Danimarka şahzadəsi VII. Haakon Norveç kralı elan edildi. Bu gün Birliyin Dağılması Günü adı ilə bayram edilməkdədir.
Norveç Birinci dünya müharibəsində bitərəf qaldı. İkinci dünya müharibəsində də bitərəf qalma niyyətində olmasına rəğmən 9 Aprel 1940 tarixində Nasist Almaniyası tərəfindən işğal edildi. 9 May 1945-ci il tarixində Almaniyanın təslim olmasına qədər Norveç işğal altında qaldı. 1949-cu ildə Norveç NATO'ya daxil oldu. 1960'ların sonlarında Norveç sularında kəşfedilən neft və qaz Norveçə böyük bir rifah qazandırdı. 1972 və 1994'də edilən referendumlarda Norveç xalqı Avropa Birliyi'nə daxil olmamasına qərar verdi. Norveç Avropa Birliyi ilə olan əlaqələrini iştirakçısı olduğu EFTA qurumu vasitəsiylə sürdürməkdədir. Günümüzdə Norveç Birləşmiş Millətlər Təşkilatının məlumatına görə yaşama standartları baxımından dünyanın ən irəlidə olan ölkələrindən biridir.
Coğrafiyası
Şimali Avropada yerləşmiş Norveç Skandinaviya yarımadasının şimal və qərb hissəsini tutur. Şpitsbergen arxipelaqı, Yan-Meyen və ölkəyə yaxın yerləşmiş digər adalarda Norveçə məxsusdur. Şərqdə, İsveç (sərhəddin uzunluğu 1619 km), şi-mal-şərqdə Finlandiya (729 km) və Rusiya (167 km) ilə həmsərhəddir. Qərbdə Atlantik okeanına, şimalda Barens, cənubda isə şimal dənizlərinə çıxışı var.
Norveç, sahilləri çox girintili-çıxıntılı olan ölkələrdən biridir. Bir çox bölgələrdə əzəmətli sıldırım qayalar sahil boyu şaquli dovarlar kimi uzanır və ya dərin oyuqlar yaradaraq, sanki dəniz üzərində asılı vəziyyətdə qalırlar. Bu oyuqlar sahil dalğalarının qayalara çırpılması nəticəsində yaranır. Bu cür qayalıq sahillərin önündən yalnız kiçik gəmilər və ya qayıqlar keçə bilər.
Dəniz sahilinə yaxın ərazilərdə çoxsaylı sahil adaları, sualtı qayalar və adsız ki-çik adalar səthə çıxır. Gəmişilik üçün yararsız olan Norveç çaylarından fərqli olaraq, fyordlar ölkənin əlverişli su yolları sayılır.
Norveç dənizinin fyordları, dəniz tərfdən çoxsaylı adalarla əhatə olunduğundan, fırtına, külək və dəniz cərəyanları dalğalarından yaxşı qorunur. Fırtına zamanı fyord-lar həmçinin gəmilər üçün yaxşıd aldanacaq rolu oynayır. Norveç ərazisinin 70 faizini təşkil edən orta yüksəklikli Skandinaviya dağları cə-nub-qərbdən şimal-şərqə doğru bütün ölkə boyu uzanır. Ölkənin ən yüksək zirvəsi Qalhöpiggen dağıdır (2469m). Norveçdə çoxlu göllər və iti axan astanalı və şəlaləli dağ çayları vardır. Şəlalələr Norveç çaylarına qeyri-adi gözəllik verir.Əsas çaylar Lo-gen, Beqna və Qlommadır.
Sahilə doğru gələn mülayim dəniz cərəyanı və daim əsən mülayim qərb və cə-nub dəniz küləkləri, Norveç iqliminə böyük təsir göstərir. Norveç sahillərində dəniz donmur, fyordlar isə ilboyu naviqasiya üçün açıqdır. Şimal en dairəsi istiqamətində uzanmasına baxmayaraq, Şimali Avropanın ən isti ölkəsidir. Osloda və şimla sahillər-də yanvarın orta temperaturu mənfi 2-dən mənfi 4 dərəcəyədək olur. Yay fəsli isti keçmir. Ölkənin ancaq cənub-qərbində iyulun orta temperaturu müsbət 12, Oslo ətra-fında 17, bəzən 25, hətta 30 dərəcəyə çatır.
Stavangerdən Namsusa qədər olan sahil ərazidə isə ümumiyyətlə orta aylıq tem-peratur il boyu mənfi olmur. Amma ölkənin bir sıra daxili rayonlarında iqlim olduqca sərtdir. Elə rayonlar var ki, qış yeddi ay davam edir, bəzi günlərdə temperatur mənfi 50 dərəcəyə enir.
Əhalisi
Norveçin iri şəhərlə-ri Kristiansann, Berken, Oslo, Tronheym isə əsas portlarıdır. Əhalinin böyük əksəriy-yəti – norveçlilərdir. Ölkədə digər etnik qruplardan – saamilar danimarkalılar, isveçlilər finlər yaşayır. Orta ömür müddəti: kişilər üçün 74, qadınlar üçün 81 ildir.
Mədəniyyət
Ənənəvi xalq rəqsləri, mahnıları və hekayələri olduqca məşhurdur. Ölkə sənət sahəsində əhəmiyyətli insanlar yetişdirmişdir. Bunlardan rəssam Edvard Munch, bestekar Edvard Grieg, heykəltaraş Qustav Vigeland və oyun yazıçısı Henrik İbseni misal göstərmək olar.
Norveç Krallığında ali təhsil
Norveçdə ali təhsil müəssisələrinin əksəriyyəti dövlətə məxsusdur. Ölkədə 7 universitet, universitet səviyyəsində 7 ixtisaslaşmış institut, 24 dövlət kollec universiteti, iki dövlət incəsənət institutu və 2 özəl kollec universiteti, 31 özəl institut (onlardan 22-si dövlət tərəfindən müəyyən maliyyə yardımı alır) fəaliyyət göstərir. Ali məktəblərdə oxuyan təxminən 195000 tələbədən 24500-ü özəl kollec və ya kollec universitetlərdə təhsil alır.
Norveçin ən qədim və nüfuzlu ali təhsil müəssisəsi Oslo Universitetidir. Bu tədris ocağı 1811-ci ildə fəaliyyətə başlayıb. 1939-cu ildən Oslo Universiteti adlandırılıb. 1946-cı ilə qədər ölkədə yeganə universitet olub.
Universitetdə hüquq, tibb, humanitar, riyaziyyat, ilahiyyat, təbiət elmləri, sosial elmlər, təhsil və digər ixtisaslar üzrə 30000-ə yaxın tələbə təhsil alır. Dünyada aparıcı universitetlərdən biri olan bu ali məktəb xaricdə təhsil və tədris üzrə ixtisaslaşmış "Quacquarelli Symonds" (QS) şirkətinin 2010-cu ildə tərtib etdiyi dünya universitetlərinin reytinq siyahısında 100-cü pillədə qərarlaşıb. Universitet məzunlarından bir çoxu müxtəlif illərdə Nobel mükafatına layiq görülüb.