cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bakıya hücum (film)
İstehsal
Filmdəki bütün aktyorlar avropalı idi. Filmin musiqisi ilə məşhur Avstriya bəstəkarı, Berlin filarmoniyasının konduktoru Aloiz Melixar məşğul olub.
Qəbul
"Film-Kurier" jurnalında film haqda "Alman və müttəfiq qoşunlar Qafqazın neft yataqlarına daha dərindən daxil olanda, əlbəttə ki, "Bakıya hücum" adlı film başdan sona qədər xüsusi maraq doğurur" yazılmışdır. Avstriya yazıçısı Key Veniqer filmi "qəhvəyi rəngli propaqanda istehsalı" adlandırmışdır.
Ernest Orlando Lourens
ABŞ Milli Elmlər Akademiyasının üzvü (1934), SSRİ Elmlər Akademiyasının xarici fəxri üzvü (1942).
Erkən illəri
Ernest Orlando Lourens 8 avqust 1901-ci ildə Cənubi Dakotanın Kanton şəhərində anadan olub. Valideynləri Karl Qustavus və Qunda (Yakobson) Lourens, atasının direktoru olduğu Kantonda orta məktəbdə oxuyarkən tanış olan Norveç mühacirlərinin nəsillərindən idi. Daha sonra tibb sahəsinə girən və nüvə tibbində qabaqcıl olan kiçik bir qardaşı Con Lourens var idi. Uşaqlıqdakı ən yaxşı dostu sonradan çox bacarıqlı bir nüvə fizikası olan Merl Tuve idi.
Lourens Kanton və Pyer dövlət məktəblərində təhsil aldı, sonra Minnesota ştatının, Nortfild Müqəddəs Olaf Kollecinə daxil oldu, ancaq bir il sonra Vermillion Cənubi Dakota Universitetinə köçürüldü. Kimya fakültəsini 1922-ci ildə, fizika üzrə magistr dərəcəsini 1923-cü ildə Minnesota Universitetindən Uilliam Frensis Qrey Suonnanın rəhbərliyi ilə almışdır. Magistr tezisi üçün Lourens ellipsoidi maqnit sahəsi ilə fırladan təcrübə aparatı qurdu.
Mərəngalı-i Kiçik (Urmiya)
Mərəngalı-i Kiçik — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Urmiya şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Zərbə dalğası
thumb|Partlayışın ən pis təzahür forması göbələk formalı partlayış deyil, keçici bir parıltı və onun yaratdığı zərbə dalğasıdır thumb|20 kt partlayış zamanı bir yay formasında olan şok dalğasının (Mach təsiri) meydana gəlməsi
Zərbə dalğası – Nüvə partlayışının ilk anından sonra havada şar (göbələk) şəkilli işıq sahəsi əmələ gəlir. Əmələ gəlmiş şarın daxilində partlayış məhsullarının istiliyi 10 milyon dərəcəyə, təzyiqi isə bir neçə milyard atmosferə çatır. Bunun nəticəsində şarı əhatə edən hava sərhəddində təzyiqin və temperaturun kəskin fərqi əmələ gəlir. Partlayış məhsulları məhdudlaşmış şarın səthindən sürətlə ətrafa yayılmağa başlayır və nəticədə havada zərbə dalğası yaranır. Zərbə dalğası – partlayış mərkəzindən hər tərəfə səsdən iti sürətlə yayılan bərk sıxılmış hava qatından ibarətdir.Zərbə dalğasının zədələyici təsirini xarakterizə edən əsas parametrlər dalğanın ön həddindəki izafi təzyiq, dalğanın surət təzyiqi və izafi təzyiqin təsir müddətidir. İzafi təzyiq yaranmış maksimal atmosfer təzyiqi ilə zərbə dalğasından əvvəlki normal atmosfer təzyiqinin fərqinə bərabərdir. İzafi təzyiq hər kv. sm. düşən kq. qüvvə ilə ifadə olunur və KP (kilopaskalla) ölçülür. Zərbə dalğası nəticəsində binalar, qurğular, tikililər dağılır, insanlar isə müxtəlif dərəcəli zədələr alırlar. İzafi təzyiqin miqdarından asılı olaraq zədələr aşağıdakı 4 növə növlə bölünür:
– orta zədələnmə – izafi təzyiq 40 – 60 kPa bərabər olanda baş verir. Belə hallarda bədənin ümumi kontuziyası, qol və qıç nahiyələrinin bərk burxulması, burun və qulaqlardan qanaxma baş verir;
– ağır zədələnmə – izafi təzyiq 60 – 100 kPa bərabər olanda baş verir. Bu zaman qol və qıç nahiyələrinin sınması, daxili orqanların zədələnməsi, burun və qulaqlardan şiddətli qanaxma baş verir.
– ən ağır zədələnmə – izafi təzyiq 100 kPa - dan yüksək olanda baş verir. Bu zaman bütün sümüklərin sınması, daxili orqanların dağılması, daxili qanaxma və beyin silkələnməsi baş verir.
Zərbə dalğasının önündə izafi təzyiq 10 kPa – dan artıq olan sahələr nüvə dağıntı ocağı adlandırılır. Dağıntıların xarakterinə görə bu sahələr 4 növə ayrılır: tam dağıntı zonası, güclü dağıntı zonası, orta dağıntı zonası və zəif dağıntı zonası.
Tam dağılma zonası
Nüvə partlayışı mərkəzinə ən yaxın olan sahələrə tam dağıntı zonası deyilir və bu sahənin hüdudları daxilində zərbə dalğasının yaratdığı izafi təzyiq 50 kPa-dan artıq olur. Burada istehsalat və yaşayış binaları tamamilə dağılır, partlayış mərkəzinin lap yaxınlığında isə sığınacaqların bir qismi uçulur. Sığınacaqların əksəriyyəti (75%-ə qədər) və yeraltı kommunal-energetika şəbəkələri (95%) salamat qalır. Küçələrdə uçqunlar əmələ gəlir, sığınacaqların çıxış yolları uçqunlarla tutulur.
Güclü dağılma zonası
50 kPa-dan 30 kPa-dək izafi təzyiqin təsirinə məruz qalan sahələr orta dərəcəli dağıntılar zonasıdır. Bu zonanın hüdudları daxilindəki yerüstü binalar orta dərəcədə dağılır, yeraltı sığınacaq və şəbəkələr salamat qalır. Küçələrin müxtəlif yerlərində uçqunlar yarana bilər. İşıq şüalanması nəticəsində güclü yanğınlar törəyir.
Orta dağılma zonası
30kPa-dan 20 kPa-dək izafi təzyiq təsir göstərən sahələrdə orta dağıntılar baş verir. Taxta evlər tamamilə və çox dağılır, daş evlər orta və ya zəif dağıntılara uğrayırar. Sığınacaq, daldalanacaq və bina zirzəmilər dağıntılarsız ötüşülər. Küçələrdə ayrı-ayrı uçqunlar əmələ gəlir. İşıq şüalanması nəticəsində başdan-başa yanğınlar törəyir.
Zəif dağılma zonası
20kPa-dan 10 kPa-dək izafi təzyiq təsir göstərən sahələrdə zəif dağıntılar baş verir. Bu zonada yerüstü binalar zəif dağıntılara məruz qalır (onların qapı-pəncərələri, artırmaları, daxili arakəsmələr və s.dağılır). Küçələrdə tək-tək uçqunlar yaranır, işıq şüalanmasından tək-tək yanğınlar törəyir.
Dağıntı zonalarından kənarda
Dağıntı zonalarından kənarda (izafi təzyiq 10 kPa -dan az olan yerlərdə) zərbə dalğası mühafizə olunmamış adamlara təhlükə törətmir, binaları isə azacıq zədələyir. Zərbə dalğasının zədələyici təsiri partlayışın gücündən, partlayışın növündən, partlayış mərkəzindən olan məsafədən və yerin relyefindən asılı olur. 20 kilotonluq nüvə partlayışı zamanı zərbə dalğası 1 km məsafəyə 2 saniyə, 2 km məsafəyə 5 saniyə, 3 km məsafəyə 8 saniyə ərzində çatır.
İctimai iddia
Köhnə dildə dövlətin mühakimə olunması da adlandırılan ictimai iddia; cinayət işinin baş tutması üçün cinayət ittihamının məhkəmə orqanlarına təqdim edilməsi deməkdir.
Dövlət cəmiyyət adından hər hansı cinayətkarı törətdiyi cinayətə uyğun olaraq məhkəmə qarşısına çıxarmalı, mühakimə etməli və məhkəmə prosesinə başlamalıdır. Bununla əlaqədar olaraq bu ittihama da ictimai iddia deyilir.
Kürreyn dairəsi
Kürreyn dairəsi (Kurrheinischer Reichskreis) 1512-ci ildə yaradılmış Müqəddəs Roma İmperiyasının imperiya dairələrindən biri. Dairə öz adını Orta Reyn boyunca ərazisinin böyük əksəriyyətini təşkil edən yeddi kürfürstdən dördünün adından götürmüşdür.
Üzvləri
Dairə aşağıdakı dövlətlərdən ibarət idi:
Eritreya 2018 Qış Olimpiya Oyunlarında
Eritreya 2018 Qış Olimpiya Oyunlarında' dağ xizəyi idman növündə bir idmançı ilə təmsil olunacaqdır. Bu Eriteriyanın qış olimpiya oyunlarındakı ilk iştirakıdır.
Treto
Treto  — Fransa da kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Monmaro kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Monlyuson.
Eritreya 2018 Qış Olimpiya Oyunlarında
30px Dağ xizəyi idmanı
Təsnifat mərhələsində idmançı Beynəlxalq Xizək İdmanı Federasiyasının 21 yanvar 2018-ci il reytinqinə əsasən yarışmada iştirak edirlər. Bu yarışmada top-500 daxil olan və təsnifat xalını toplaya bilən idmançılar iştirak edə bilirlər. Top-500 daxil olmayan ölkələrin idmançıları «B» kateqoriyasında iştirak edirlər. Nəticələrə əsasən Eritreya «B» kateqoriyası üzrə təmsil olunacaqdır. Ölkəsini təmsil etmək hüququ Şennon-Oqbani Adebaya məxsusdur.
Treto
INSEE kodu — 03189.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 551 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 330 nəfər arasında (15-64 yaş arasında) 242 nəfər iqtisadi fəal, 88 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 73,3%, 1999-cu ildə bu 63.6%). Fəal olan 242 nəfərdən 218 nəfəri (128 kişi və 90 qadın), 24 nəfər işsiz (9 kişi və 15 qadın) idi. 88 hərəkətsiz 13 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 37 nəfər təqaüdçü, 38 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
Yoşko Qvardiol
Coşko Qvardiol — Almaniya Bundesliqasında çıxış edən Leypsiqin və Xorvatiya millisinin futbolçusu.
Leypsiq
Qvardiol Bundesliqada debütünü 20 avqust 2021-ci ildə VfB Stuttgart üzərində 4-0 hesablı qələbə ilə bitən matçda etdi. O, tez bir zamanda özünü Leypsiqin ilk 11-liyinə daxil ola bildi və yaxşı çıxışı ilə diqqət çəkdi. Çempionlar Liqasında sentyabrın 15-də o, "Mançester Siti"yə 6-3 hesabı ilə məğlub olduqları matçda debüt etdi. Dekabrın 11-də o, Borussiya Münhenqladbax üzərində 4-1 hesablı qələbədə Leypsiqin heyətində debüt qolunu vurdu. 23 yanvar 2022-ci ildə Volfsburq üzərində 2-0 qalib gəldikləri matçda mövsümdə ikinci qolunu vurdu. Mövsümün sonuna qədər Qvardiol Leypsiq-ə DFB-Pokal-da qalib gəlməyə və klub tarixində ilk dəfə hər iki uğura imza ataraq Leypsiqin Avropa Liqasının yarımfinalına yüksəlməsinə kömək etdi. Bundan əlavə, DFB-Pokal qazanmaq həm də klubun tarixində ilk böyük kubok titulu idi.
Avqustun 12-də France Football, Qvardiolun 2022-ci il Kopa Trophy üçün namizədlərdən biri olduğunu elan etdi və o, nəticədə altıncı yeri tutdu. Sentyabrın 1-də Qvardiol Leypsiq ilə müqaviləsini 2027-ci ilə qədər uzatdı, klub Çelsi-nin oyunçu üçün 90 milyon avroluq təklifini rədd etdi. Oktyabrın 25-də Qvardiol Real Madrid üzərində 3-2 hesablı qələbə qazandıqları matçda Çempionlar Liqasında ilk qolunu vurdu. Bu matç Madridlilərin mövsümdə ilk məğlubiyyəti oldu. 22 fevral 2023-cü ildə Qvardiol Çempionlar Liqasının 1/8 final mərhələsində Mançester Siti ilə 1:1 hesablı heç-heçə etdikləri matçda bərabərlik qolunu vurdu. 21 yaş 30 günlüyündə, Çempionlar Liqasının pley-off mərhələsində qol vuran ən gənc xorvatiyalı oyunçu oldu.
Milli
== Uğurları ==
Klub
Dinamo Zaqreb Leypsiq
Milli
Xorvatiya
Ekosistem
thumb|right|Göy Linka Ulduz balığı Ekosistem (yunanca. "oikos" – ev, yaşayış yeri + "systema" – birlik) – bir-biri ilə və ətraf mühitlə sıx qarşılıqlı əlaqədə olan növlərin əmələ gətirdikləri davamlı, öz-özünü tənzimləyən sistemidir.
Ekosistem anlayışı
Termin 1935-ci ildə A.Tensli tərəfindən təklif olunmuşdur. Bu məfhum müxtəlif ölçülü və mürəkkəbliyə malik obyektlərə şamil edilir; məs.: su hövzəsi və gölün ekologiyasını ayırmaq olar, amma onun özünü də sahilyanı bitki örtüyünün, yaxud dib sahəsinin ekologiyasına bölmək olar və s. Adətən ekosistem dedikdə mühitin canlı və cansız elementlərinin birliyi nəzərdə tutulur. Bunların qarşılıqlı təsiri nəticəsində maddələrin biogen dövriyyəsi baş verir. Ekosistem terminini həmçinin süni ekosistemlərə də şamil etmək olar (park, bağ, tarla və s.). Ekosistem davamlı, uzun, yaxud qısaömürlü ola bilər. Mürəkkəblik dərəcəsindən asılı olmayaraq hər bir ekosistem müəyyən növ tərkibi, ona daxil olan növlərin sayı, biokütləsi, qida əlaqəsi, produsentliyin və redusentliyin dərəcəsi ilə xarakterizə olunur. Ekosistemin sərhədləri az-çox aydın, orada gedən proseslərin xarakterinə görə avtonom xarakter daşıya bilər. Ekosistemin öyrənilməsi təbii sərvətlərdən səmərəli istifadə etmək, təbiəti qorumaq nöqteyi-nəzərincə müasir dövrün ən aktual problemlərindəndir.
Bəzən "Ekosistem" anlayışının sinonimi "Biogeosenoz" anlayışı da işlənir. 1944-cü ildə Vladimir Nikolayeviç Sukaçov bu hadisəni meşədə tapdığı üçün "Biogeosenoz" anlayışını elmə daxil etmişdir.
Zoosenoz
Zoosenoz (yunanca:Ümumi heyvan) — Biosenoza daxil olan heyvanların məcmusuna deyilir. Zoosenoz termini ekologiyada az işlənir.
Səxavət İsmayılov
Səxavət Sabir oğlu İsmayılov (19 avqust 1997; Dünyamalılar, Beyləqan rayonu, Azərbaycan — 7 oktyabr 2020; Cəbrayıl, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Hərbi xidməti
Səxavət İsmayılov 2015-ci ildə Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidmətinin Beyləqan rayon üzrə Hərbi Komissarlığı tərəfindən hərbi xidmətə çağırılmışdır. Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin sıralarında, Naxçıvanda yerləşən "N" saylı hərbi hissədə müddətli həqiqi hərbi xidmət etmişdir. 2017-ci ildə hərbi xidmətdən tərxis olunmuşdur.
2020-ci ilin 14 iyul tarixində Tovuz döyüşləri zamanı general-mayor Polad Həşimovun şəhid olmasından sonra səfərbərlik başlamışdır. Səxavət İsmayılov da səfərbər olunmuş, hərbi təlim toplantılarına çağırılmışdır.
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Səxavət İsmayılov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsində könüllü atıcı olaraq iştirak etmişdir. Füzulinin və Cəbrayılın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə vuruşmuşdur. Səxavət İsmayılov 7 oktyabr 2020-ci ildə Cəbrayıl istiqamətində döyüş tapşırığının yerinə yetirilməsi zamanı həlak olmuşdur. Beyləqan rayonunda dəfn olunmuşdur.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Səxavət İsmayılov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad olunması zamanı döyüş tapşırıqlarını uğurla yerinə yetirdiyinə, düşmənin əsas qruplaşmalarının məhv edilməsi ilə qoşunların döyüş qabiliyyətinin qorunub saxlanılmasında fərqləndiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Səxavət İsmayılov ölümündən sonra "Cəsur döyüşçü" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Cəbrayıl rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Səxavət İsmayılov ölümündən sonra "Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
İstinadlar
<references group="" responsive="1">
Mobil (Alabama)
Mobil — ABŞ-də, Alabama ştatında şəhər. Meksika körfəzi sahilində bir portdur. Arağ emalı, süllüloz-kağız, kimya sənyesi var. Gəmi, alüminium oksidi, sement istehsal olunur. 1711-ci ildə salınmışdır.
Məmməd Zamanlı
Məmməd Rəhman oğlu Zamanlı (3 avqust 1998; Şərur rayonu, Azərbaycan — 27 sentyabr 2020; Füzuli rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin leytenantı, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Məmməd Zamanlı 1998-ci il avqustun 3-də Şərur rayonunun Püsyan kəndində anadan olub. ve
Hərbi xidməti
Azərbaycan Ordusunun leytenantı olan Məmməd Zamanlı 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Füzulinin azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Məmməd Zamanlı sentyabrın 27-də Füzuli döyüşləri zamanı şəhid olub. Şərur rayonunda dəfn olunub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Məmməd Zamanlı ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsi zamanı döyüş əməliyyatlarının rəhbəri olan, düşmənin canlı qüvvəsinin məhv edilməsində rəşadət göstərən, vəzifə borcunu ləqayətlə və vicdanla yerinə yetirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Məmməd Zamanlı ölümündən sonra "Azərbaycan Bayrağı" ordeni ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Məmməd Zamanlı ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Gülpınar (İğdır)
Gülpınar — Türkiyənin İğdır ilinin İğdır ilçəsinə daxil olan kənd.
Tarixi
1901-ci il mənbələrində "Muçi", 1928-ci il mənbələrində Muçe olarak qeyd olunur.
Əhalisi
1886-cı il məlumatına görə kənddə 228 nəfər azərbaycan türkü yaşayırdı. 2014-cü il məlumatında kənddə yaşayan 250 insan Mehmet Öztürk ad və soyadını daşımaqdadır.
Tərsanə
250px|thumb|right|[[Bakı Gəmiqayırma Zavodu. 2019-cu il.]]
Tərsanə və ya verf — gəmilərin tikintisi və ya təmiri üçün yer və ya müəssisə.
Sovet dövründə bu cür müəssisələr üçün "gəmiqayırma zavodu" adından istifadə olunurdu. O, gəmilərin və gəmilərin tikintisi, konvertasiyası, modernləşdirilməsi, təmiri və utilizasiyası üzrə ixtisaslaşmışdır.
Etimologiyası
Tərsanə sözü Azərbaycan dilinə italyan dilindəki "tersaná" sözündən keçmişdir, bu söz isə öz növbəsində ərəb dilində "darüssəna" (, mənası – "sənaye evi") sözündən yaranmışdır. Verf sözü Niderland dilindəki "werf" sözündən keçmişdir.
Əli Ələsov
Əli Aydın oğlu Ələsov — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin leytenantı, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Əli Ələsov 1995-ci il yanvarın 8-də Goranboy rayonunun Tatarlı kəndində anadan olub. Ailəli idi. Bir qız övladı var.
Hərbi xidməti
Azərbaycan Ordusunun leytenantı olan Əli Ələsov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Tərtər rayonunun Suqovuşan qəsəbəsinin azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Əli Ələsov oktyabrın 6-da Ağdərə istiqamətində şəhid olub. Uzun müddət nəşi tapıla bilməyib. 29.12.2020-ci il tarixində Goranboy rayonunda dəfn olunub.
Fitosenoz
thumb|right|Meşə Fitosenozu Fitosenoz (yunanca:Ümumi bitki) — Biosenoza daxil olan bitkilərin məcmusuna deyilir.
Xarici keçidlər
]]
Pətək nahiyəsi
Pətək nahiyəsi — Tiflis əyalətinin nahiyələrindən biri.
Valeri Ulyanişşev
Valeri Ulyanişşev (27 dekabr 1898, Voronej - 6 dekabr 1994) — Azərbaycan Respublikası Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü (1972), Dövlət mükafatı laureatı, Əməkdar elm xadimi (1974), biologiya elmləri doktoru, professor (1952), akademik
Həyatı
Valeri Ulyanişşev 27 dekabr 1898-ci il Voronej şəhərində anadan olmuşdur. Ali təhsilini 1924-cü ildə Voronej Kənd Təsərrüfatı İnstitutunda almışdır.
Əmək fəaliyyəti
Valeri Ulyanişşev əmək fəaliyyətinə 1925-ci ildə rus mikoloqu, Rusiyada göbələklərin ilk təyin­edicisinin tərtibçisi və Rusiya EA-nın müx­bir üzvü A.A.Yaçevskinin Mikoloji labo­rato­ri­ya­sında laborant vəzifəsin­də başla­mışdır. Daha sonra 1927-ci ildə mədəni bitkilərin xəstəlik törədicilərini öyrənmək məqsədi ilə Azərbaycan SSR Torpaq Xalq Komissarlığının xahişi ilə Azərbaycana dəvət edilmiş və elə həmin ildən Zaqafqaziya Xalq Komissarlığının Bitkilərin mühafizəsi şö­bə­sində Fitopatologiya laboratoriyasının əsasını qoymuş və ona rəhbərlik etmişdir. 1937-ci ildə işləmək üçün Botanika İnstitutuna dəvət olunan V.İ.Ulyanişev İbtidai bitki­lərin sistematikası şöbəsinin əsasını qoymuş və 1992-ci ilədək şöbəyə rəh­bərlik etmiş.
Elmi fəaliyyəti
Valeri Ulyanişşev Azərbaycanın mikroflorasına dair fundamental araşdırmalar aparmış, bu sahədə mühüm nailiyyətləri ilə respublikada biologiya elminin aktual problemlərinin öyrənilməsinə, eləcə də kənd təsərrüfatı üçün böyük əhəmiyyətə malik bir sıra məsələlərin həllinə sanballı töhfələr vermişdir
Valeri Ulyanişşev 1940-cı ildə fəlsəfə doktoru, 1952-ci ildə elmlər doktoru elmi dərəcəsini almışdır. 1952-ci ildə professor elmi adına layiq görülmüşdür. O, 1968-ci ildə Azərbaycan SSR EA-nın müxbir üzvü, 1972-ci ildə həqiqi üzvü seçilmişdir. Valeri Ulyanişşevin rəhbərliyi altında 12 fəlsəfə və 3 elmlər doktoru hazır­lanmışdır.
Vəfatı
Valeri Ulyanişşev 6 dekabr 1994-cü ildə vəfat etmişdir.
Xatirəsi
23 noyabr 2018-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev Akademik V.İ.Ulyanişşevin 120 illik yubileyinin keçirilməsi haqqında sərəncam imzalamışdır.
NGC 6535
NGC 6535, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış kürəşəkilli ulduz topasıdir. Göy üzündə İlan bürcü istiqamətində yerləşir. XI tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Ağcaqala nahiyəsi
Ağcaqala nahiyəsi — Tiflis əyalətinin nahiyələrindən biri.
Marsel Panyol
Marsel Panyol — fransız yazıçı və rejissor. Otör hesab edilən Panyol, 1946-cı ildə Fransa Akademiyasına seçilən ilk rejissor oldu. Onun əsərləri əvvəlkindən daha az dəbdə olsa da, Panyol hələ də ümumiyyətlə Fransanın 20-ci əsrin ən böyük yazıçılarından biri kimi qəbul edilir və demək olar ki, hər bir vasitədə — memuarlarda, romanlarda, dramlarda və filmlərdə uğuru ilə tanınır.
Qafqaz Kabel Sistemi
thumb|Bolqarıstan-Gürcüstan rabitə kabelinin xəritədəki yeri
Qafqaz Kabel Sistemi (qeyri-rəsmi adıyla Bolqarıstan-Gürcüstan rabitə kabeli) Qara dənizdə Gürcüstanın Poti şəhərini Bolqarıstanın Balçik şəhəri ilə 1182 km məsafədə birləşdirən Gürcüstan mərkəzli sualtı rabitə kabelidir. Onun Balçikdəki eniş stansiyası yerüstü əlaqə vasitəsilə Almaniyanın Frankfurt şəhəri və digər Avropa internet qovşaqlarına qoşulur. Gürcüstanı birbaşa Avropa ilə birləşdirən yeganə rabitə kabeli olan Qafqaz Kabel Sistemi geostrateji əhəmiyyət kəsb edir və onu Rusiyaya məxsus şirkətə satmaq planlarına görə mübahisələrin mərkəzində olub. 2017-ci ilin yanvarına olan məlumata görə, kabelin yeganə mülkiyyətçisi Caucasus Online şirkətidir.
Konstruksiya
Döşəmə işləri 2008-ci ilin iyulunda Cənubi Osetiya münaqişəsindən cəmi bir neçə həftə əvvəl Amerikanın CS Tyco Decisive kabel gəmisi tərəfindən tamamlandı. Sualtı kabel TE Connectivity şirkəti tərəfindən istehsal edilmiş və çəkilmişdir. Hər biri 100 Gbit/s bant genişliyi ilə 96 dalğa uzunluğu daşıyan iki lif cütündən ibarətdir və ümumi ötürmə qabiliyyəti 12,8 Qbit/s təşkil edir (ilkin olaraq 64 × 10Gbit/s və cəmi 1,2Tbit/s). 2011-ci ildə TE Connectivity tərəfindən təkmilləşdirmə daha çox dalğa uzunluqlarının əlavə edilməsini təmin etdi.
Layihəyə Gürcüstanın ən böyük internet provayderi olan "Caucasus Online" rəhbərlik edib. Sualtı kabelin konstruksiyasının dəyəri 40 milyon dollar təşkil edib ki, bunun da 35 milyon dolları Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankından (AYİB) alınmış kreditlər hesabına maliyyələşdirilib. Sövdələşmə çərçivəsində AYİB şirkətin səhmlərinin 5,0%-ni əldə edib.
Layihəyə yerüstü fiber optik infrastruktur üçün stansiyalara xərclənən 22 milyon ABŞ dolları məbləğində sərmayə də daxildir. Bolqarıstan tərəfdən Varna ilə, Gürcüstan tərəfdən isə Azərbaycanla fiber-optik əlaqə qurulub.
Layihənin tamamlanması 2008-ci ildə Rusiya-Gürcüstan diplomatik böhranı səbəbindən təxminən bir aya qədər yubanmışdı.
Rusiyaya satış qalmaqalı
2016-cı ilin fevralında Gürcüstanın "Azad Demokratlar" siyasi partiyası "Caucasus Online" ilə Rusiyanın "VimpelCom" şirkətinin törəmə şirkəti arasında "Caucasus Cable System"in həmin şirkətə satılması ilə bağlı gizli danışıqlar apardığını iddia edib. Şərhçilər belə bir strateji rabitə kanalının Rusiya firmasına ötürülməsinin Gürcüstanın milli təhlükəsizliyini təhlükə altına atacağından və Rusiya kəşfiyyat xidmətlərinə kiber çıxışı artıracağından ciddi narahat olduqlarını bildiriblər. Caucasus Online, VimpelCom ilə qismən satış danışıqları apardığını etiraf etdi, lakin sualtı kabelin müqavilənin bir hissəsi olmadığını iddia etdi. Qafqaz Online-nın direktoru Giorgi Tkeşelaşvili Rusiyanın Gürcüstanın kiber təhlükəsizlik təhdidlərinə müdaxilə etmə cəhdi mövzsunda rəy olaraq bildirdi ki, VimpelCom müxtəlif millətlərdən formalaşmış insanların iştirak etdiyi beynəlxalq ticarətə malik şirkətdir. Azad Demokratların bir iddiası da kabelin taleyi ilə bağlı Türkiyədə "Caucasus Online" və "VimpelCom"un törəmə şirkətləri arasında gizli danışıqlar aparılması istiqamətində idi.
Azərbaycana satılması qalmaqalı
Kabelin yeganə mülkiyyətçisi Caucasus Online şirkətidir. Şirkətin 49%-i 2019-cu ildə 61 milyon dollara azərbaycanlı iş adamı Nəsib Həsənova məxsus "Neqsol Holding"-ə satılıb. 2021-ci ilin mart ayında isə "Neqsol Holding" şirkəti Gürcüstanın "Caucasus Online" internet provayderinin geri qalan 51%-ini əldə edərək 100%-lik sahibi olub. Müqavilənin maddi dəyəri bilinməsə də bu razılaşma Gürcüstanın Milli Kommunikasiya Komissiyası​ tərəfindən sərt şəkildə tənqid olunub. GMKK rəhbəri Kaxa Bekauri sövdələşmənin komissiya tərəfindən əvvəlcədən təsdiqlənmədiyini, buna görə qanunsuz olduğunu və ləğv edilməli olduğunu bildirib.
Qiymət diskriminasiyası
Qiymət diskriminasiyası (price discrimination) — eyni əmtəə və ya xidmətin eyni zamanda müxtəlif alıcılara müxtəlif qiymətlərlə satıldığı və bu qiymət fərqinin bu mal və ya xidmətin müxtəlif istehsal xərcləri ilə əsaslandırılmadığı qiymət siyasəti. Konsepsiya ilk dəfə 1844-cü ildə Jül Düpüinin əsərində yazılmışdır.
Tərifi
Kempbell Makkonnell və S. L. Brüya görə, qiymət diskriminasiyası eyni məhsul və ya xidmətin eyni vaxtda müxtəlif alıcılara müxtəlif qiymətlərlə satılmasıdır, o zaman qiymətlər fərqi bu məhsul və ya xidmətin müxtəlif istehsal xərcləri ilə əsaslandırılmır; Clayton Aktına uyğun olaraq rəqabəti məhdudlaşdıran ABŞ-da cinayət kimi tanınan qiymət siyasəti.
Tarixi
İlk dəfə konsepsiya 1844-cü ildə nəşr olunan Jül Düpüinin "Mülki strukturların faydalılığının ölçüsü haqqında" əsərində ortaya çıxdı. Qiymət diskriminasiyası Con Lardnerin 1850-ci ildə nəşr olunmuş “Dəmir yollarının iqtisadiyyatı: Yeni nəqliyyat növü, onun idarə edilməsi, kommersiya, maliyyə və sosial əlaqələrin perspektivləri və əlaqələri haqqında traktat” əsərində tədqiq edilmişdir. Artur Piqunun Rifahın İqtisadiyyatı və Coan Robinsonun Qeyri-kamil Rəqabətin İqtisadiyyatı qiymət diskriminasiyasının öyrənilməsinin inkişafına töhfə verdi.
Fərziyyələr
Aşağıdakı şərtlər yerinə yetirildikdə, satıcı uğurlu qiymət diskriminasiyasını həyata keçirə bilər :
Qiymət diskriminasiyasının növləri A. Piquya görə qiymət diskriminasiyasının üç növü var :
Qiymət ayrı-seçkiliyinin təsnifatı
Professor Frits Maxlup təsnifatına görə qiymət diskriminasiyasının növləri və satıcı davranışının növləri :
Salman Raduyev
Salman Raduyev — İçkeriya hərbi lideri, Birinci Çeçenistan müharibəsinin və İkinci Çeçenistan müharibəsinin ilkin mərhələsində ən məşhur çeçen səhra komandirlərindən biri, Çeçen ordusunun briqada generalı (1997-ci ilə qədər) , Çeçen İçkeriya Respublikasının silahlı qüvvələrinin Şimal-Şərq Cəbhəsinin komandiri (1994-cü ilin noyabrı — 1996-cı ilin iyunu), Rusiya Federasiyası ərazisində bir sıra səs-küylü terror aktlarının təşkilatçısı. O, ögey əmisi oğlu Cövhər Dudayevin qızı ilə evlənmişdi. Rusiyada terrorçu elan edilmiş, 2000-ci ildə həbs edilərək və terrorçuluqda təqsirli bilinmişdir. "Belıy lebed" koloniyasında (Solikamsk) vəfat etmişdir.
Bioqrafiyası
13 fevral 1967-ci ildə Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Qudermes şəhərində anadan olmuşdur. O, 4 saylı şəhər orta məktəbdə oxumuş, öz ifadəsinə görə oranı fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. Məktəbi bitirdikdən sonra 1985-ci ilin martından doğma Qudermesdə şəhər icra hakimiyyətinin tikinti briqadasında suvaqçı işləyir. SSRİ Silahlı Qüvvələrinin sıralarında hərbi xidmətdə olarkən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası (iyul 1987) sıralarına daxil olmuşdur. Raduyev ehtiyata buraxıldıqdan sonra 24 saylı Peşə texnikumunda qaz qaynağı ustası kimi qəbul olunur; müəssisədə eyni vaxtda Çeçen-İnquş respublika komsomol komitəsinin üzvü olur. Komsomol işində o, özünü müsbət tərəfdən göstərmişdir. İlk illərdə o, müntəzəm olaraq şok tikinti briqadalarının işinin təşkilində iştirak etmiş, Komsomolsk-na-Amurda, Volqodonskda və SSRİ-nin müxtəlif yerlərində digər mühüm tikinti obyektlərində komsomolçuları müşayiət etmişdir.
1990-cı illərin əvvəllərində Raduyev şəxsi bizneslə məşğul olmağa qərar verir: o, yüngül sənaye mallarının ticarəti üzrə ixtisaslaşan Könüllü Əmək Birlikləri Mərkəzinin təsisçisi olur. 1996-cı il yanvarın 10-da "Moskovski Komsomolets" qəzetinə verdiyi müsahibədə Raduev bildirir ki, "onun arxasında ali iqtisadi təhsil, aspirantura və demək olar ki, tamamlanmış namizədlik dərəcəsi var". Sonralar o, Rostovda Xalq Təsərrüfatı İnstitutunun qiyabi şöbəsində sənaye planlaşdırması ixtisası üzrə təhsil aldığını, lakin oranı bitirmədiyini bildirir. Öz sözlərinə görə, o, həmçinin Bolqarıstan Elmlər Akademiyasının (Varna) Ali İdarəetmə Məktəbində və Mahaçqala İdarəetmə, Biznes və Hüquq İnstitutunun Xasavyurt filialının İqtisadiyyat fakültəsində təhsil almışdır.
Çeçen münaqişəsində iştirakı
"Çeçen inqilabı" hadisələri zamanı o, respublika hakimiyyət orqanlarına müxalifətin, Çeçen Xalqının Milli Konqresinin hərəkətlərini dəstəkləyir. Təşkilatın lideri general Cövhər Dudayevi dəstəkləməsi məlumdur. 1992-ci ilin iyununda Dudayevin fərmanı ilə Qudermes prefekti təyin edilir. 1994-cü ilin yazında yerli sakinlərin təşəbbüsü ilə o, prefekt vəzifəsindən uzaqlaşdırılır. 1992-ci ilin yayında Çeçen İçkeriya Respublikası Prezidentinin hərbi dəstəyini təşkil edən "Prezident bereliləri" elit silahlı birləşməsini qurur və ona rəhbərlik edir. Silahlı qarşıdurma başlayandan sonra berelilərdən təşkil olunmuş Çeçen İçkeriya Respublikasının Silahlı Qüvvələrinin Cənub-Qərb Cəbhəsinin tərkibində 6-cı batalyon qurulur.
Qızılyar hücumu
9 yanvar 1996-cı ildə Raduyev, Xunkar-Paşa İsrapilov və Turpal-Əli Atgeriyevin başçılıq etdiyi 350 silahlı dəstə Dağıstan ərazisinə döyüş atışları keçirərək yerli aerodroma və Daxili Qoşunların batalyonunun hərbi şəhərciyinə hücum edir. Əsas zərbə Rusiya qoşunlarının Kizlyar şəhəri yaxınlığındakı helikopter bazasına vurulur (iki Mi-8 helikopteri və bir yamnacaqdaşıyan məhv edilir). Yaxınlaşan federal qüvvələrin hücumu altında yaraqlılar əvvəlcə şəhər xəstəxanasında üç minə yaxın insanı girov götürərək, Çeçenistana qayıdarkən təhlükəsizlik zəmanəti tələb edirlər.
Yanvarın 10-da yüzdən çox insanı girov saxlamağa davam edən silahlı dəstələr şəhəri tərk edir. Sərhəddəki Aksay çayında konvoy havadan gələn federal xəbərdarlıq atəşi ilə dayandırılır. Bu hərəkətlər məhv etmək cəhdi kimi qiymətləndirən Raduyevin döyüşçüləri Pervomayskoye kəndində yerləşirlər. Yanvarın 19-na keçən gecə dəstələr ağır itkilər verərək mühasirədən çıxırlar və Çeçenistana qaçmağa müvəffəq olurlar. Raduyevin sözlərinə görə, onun dəstəsi 256 nəfərdən ibarət olub. Əməliyyat sonrası yaraqlılarıəndan iki yüzdən çoxu məhv edilib və əsir götürülüb. Bəzi məlumatlara görə, bu terror hücumundan sonra Raduyevə qazanır. Əməliyyatın rəhbəri ilk mərhələdə İsrapilov olsada onu sonradan Salman Raduyev əvəz edir.
Raduyevə qarşı silsilə sui-qəsdlər
Qızılyar və Pervomaiskoye basqından sonra İçkeriya rəhbərliyi Salman Raduyevə briqada generalı rütbəsi verir və Rusiya üçün bu adam 2 nömrəli terrorçuya çevrilir. 1996-cı ilin yanvarında İnterpol tərəfindən əvvəlcə federal, sonra isə beynəlxalq axtarışa verilir. Bu zaman özü də bir neçə sui-qəsd cəhdinin qurbanı olur. 1996-cı ilin əvvəlində Raduevi məhv etmək üçün ilk uğursuz əməliyyat həyata keçirilir: onun ərazisindəki özbaşınalıqdan narazı qalan ayrı-ayrı dəstələrin rəhbərləri onun Qudermesdəki evini partladırlar. Silahlıların lideri ailə üzvlərinin öldüyü binada olmur, lakin özü bu cəhdi Rusiya xüsusi xidmət orqanlarının işi ilə əlaqələndirir.
3 mart 1996-cı ildə Rusiya mətbuatı Raduyevin Starıye Ataqı və Urus-Martan kəndləri arasındakı yolda Pervomayskda ölən çeçenlərin qohumları tərəfindən qan düşmənçilikləri səbəbindən snayper gülləsinin başına dəyərək öldürüldüyünü bildirir.
7 mart 1996-cı ildə Estoniya parlamentinin 101 deputatından 63-ü Cövhər Dudayevə "komandir Salman Raduyevin itirilməsi" ilə bağlı "çeçen xalqına dərin simpatiya", Dudayevə isə "şəxsi" müraciətini imzalayır. Bu müraciətdə deyilirdi: "Görkəmli azadlıq mübarizinin dəhşətli qətli bizi çox sarsıtdı". 1996-cı il martın 20-də Rusiya Dövlət Duması Estoniya parlamentinin deputatlarının bu müraciətinin Estoniyanın Rusiyanın daxili işlərinə kobud müdaxiləsi və təcavüzkar rusofobiyanın təzahürü olduğunu bildirən qətnamə qəbul edir. Bu qətnamədə rusfobiyanın "Estoniyanın daxili və xarici siyasətinin əsas xətti" olması vurğulanır. Dövlət Dumasının qərarında qeyd edilirdi ki, Raduyev Dağıstanda onlarla mülki vətəndaşın qurbanı olan iri terror aktının təşəbbüskarı və rəhbəri oımuşdur.
Həbsi
2000-ci il martın 12-də Raduyev gecə radələrində Oysxara kəndindəki tualetdə xüsusi əməliyyat zamanı FTQ Xüsusi Təyinatlı Qüvvələr Mərkəzinin əməkdaşları tərəfindən həbs edilir. Moskvaya çatdırılıb və Lefortovo istintaq təcridxanasına yerləşdirilir. Raduyevin həbsi birmənalı qarşılanmır: bir çoxları televiziya ekranlarında nəhəng saqqallı terrorçu əvəzinə cılız, qorxmuş bir insanın göstərilməsi əməliyyatın həqiqiliyinə şübhə ilə yanaşmağa məcbur edir, lakin "ordu generalı Dudayev"in komandirinin yaxınlarının onun maraqlarını müdafiə etməyi təklif etdikləri vəkillər Ruslan Dadaxanov, Arbi Baxanayev və Pavel Neçipurenko tərəfindən Raduyevin şəxsiyyəti təsdiqləndikdən sonra bütün şübhələr aradan qalxır.
"Rusiya — Çeçenistan: səhvlər və cinayətlər silsiləsi" kitabında həbs tarixi mayın 12-də göstərilib, lakin sonradan müəlliflərdən biri bunun səhv çap olduğunu bildirir.
Ölümü
6 dekabr 2002-ci ildə Raduyevin gözündə kiçik qanaxma olduğu məlum olur. Artıq dekabrın 13-də o, hemorraqik vaskulit (iltihab) diaqnozu ilə Perm vilayəti Federal Penitensiar Xidmətiin regional xəstəxanasına köçürülür.
2002-ci il dekabrın 14-də səhər saatlarında Raduyev geniş daxili qanaxma nəticəsində Solikamsk şəhər xəstəxanasının terapevtik şöbəsində dünyasını dəyişir. Yarılmadan sonra patoloqlar, Perm Məhkəmə Tibbi Ekspertiza Bürosunun Solikamsk bölməsinin məlumatına görə, məhbusun yəqin ki, hansısa qan laxtalanmasından — limfomadan və ya leykozdan əziyyət çəkdiyindən şübhələnirlər. Yarılma zamanı onun başında məşhur titan lövhələr aşkar edilmir. Amnesty International insan haqları təşkilatı Raduyevin ölümü ilə bağlı müstəqil araşdırma aparmağa çağırır.
Salman Raduyev 2002-ci il dekabrın 16-da Solikamsk şəhərinin Borovski qəbiristanlığının kənarında dəfn edilmişdir.
Rəylər
Şamil Basayev Botlix rayonunda gedən döyüşlər ərəfəsində Raduyevlə bərabər döyüşmək fikrində olmadığını açıq şəkildə bildirərək onu "isterik qadın" adlandırırmışdır.
Qadınların hüquqlarının qorunması
Qadınların hüquqlarının qorunması ( 1792) — feminist fəlsəfənin ilk əsərlərindən biri olan XVIII əsrin İngilis feministi Meri Uolstonkraftın ən məşhur kitabı. Bu kitabda Uolstonkraft, qadınların təhsil almamalı olduğuna inanan on səkkizinci əsr təhsil və siyasi nəzəriyyəçiləri ilə polemikaya girir. O, qadınların cəmiyyətdəki mövqelərinə uyğun bir təhsil almalı olduqlarını, uşaqları böyüdükləri üçün millət üçün vacib olduqlarını və bu səbəbdən ərləri üçün “yoldaş” ola bildiklərini, yalnız arvadların deyil ”deyə mübahisələndirdi. Uolstonkraft, qadınları cəmiyyətin bəzəyi və ya evlilikdə alınıb-satıla bilən mülk olaraq görməkdənsə, kişilərlə eyni təməl haqlara layiq insan olduqlarını iddia edir.
Uolstonkraft, Şarl Moris de Taleyran-Periqorun Fransa Milli Məclisinə qadınların yalnız evdə təhsil almaları lazım olduğunu söyləyən 1791-ci il tarixli hesabatını oxuduqdan sonra “Qadınların Hüquqlarını Müdafiəsi” yazmağa qərar verdi. bu hadisə ilə bağlı şərhlərini cinslərdəki ikili standartların geniş tənqidinə başlamaq və kişilərin qadınların həddindən artıq emosional olduğu görüşünü təbliğ etməkdə günahlandırmaq üçün istifadə etdi. Uolstonkraft baş verən hadisələrə birbaşa reaksiya göstərmək üçün əsərlərini tələsik yazdı; daha düşünülmüş ikinci cild yazmaq niyyətində idi, lakin tamamlanmadan vəfat etmişdir.
Moböj
Moböj — Fransanın şimal-şərqində, Belçika ilə sərhəddə şəhər. Sambr çayı sahilindədir. Nəqliyyatı qovşağı rolunu oynayır. Metal konstruksiyalar, boru, kabel, nəqliyyat maşınları, dəzgah istehsal olunur.
Buddenbroklar
Buddenbroklar və ya Buddenbroklar ailəsi — 1901-ci ildə Paul Tomas Mann tərəfindən yazılmış bir romandır. On bir bölümdən ibarət olan bu əsərdə yazıçı Buddenbroklar ailəsinin müasir yaşamla ayaqlaşmayaraq çöküşünü əks etdirir: Doğumlar, evlənmələr, boşanmalar, məğlubiyyətlər, ölümlər.
1835–1877-ci illərdə Burjuaziyanın həyat tərzini, yaşayışını, siyasətini, sosial və iqtisadi vəziyyətini əks etdirən bir romandır. Paul burada özünün və ailəsinin avtobioqrafiyasını yaratmışdır. Əsər 1929-cu ildə Tomasa Nobel mükafatını qazandırmışdır. Bu romanda o hər kəsin bacaracağına uyğun olaraq çalışma mövqeyi seçdiyi müddətcə uğur qazana biləcəyini qeyd etmişdir.
Orta sinif yaşamını ustalıqla bir portretini əks etdirən roman eyni zamanda itirilən burjuaziya dəyərləri üçün bunu bir növ insanlara yeksək səslə bildirir.
Tomas Mann əsərdə əsas tiplər Hanno və Kristian xəsdə cılız və normal yaşamayan şəxslərdir. bunu səbəbi isə avto bioqrafik səbəblər ilə əlaqədardır. Belə ki, Tomas özünü atasının buğda ticarətini idarə etməkdə zəiflik gösdərdiyini qeyd etmişdir və əsərlərindəki qəhrəmanlarının zəifliklərini onların inamsızlıq fikri ilə əlaqələndirmişdir.
Karl Avqust Möbius
Karl Avqust Möbius – Almaniya hidrobioloqu. İlk dəfə elmə biosenoz terminini elmə daxil etmişdir.
Tronje
Tronje  — Fransa da kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Le-Monte kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Mulen.
INSEE kodu — 03292.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 933 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 592 nəfər (15-64 yaş) arasında 404 nəfər iqtisadi cəhətdən, 188 hərəkətsiz (fəaliyyət göstərici 68,2%, 1999-cu ildə 71.1%) olmuşdur. Fəal olan 404 nəfərdən 357 nəfəri (200 kişi və 157 qadın), 47 nəfəri işsiz (28 kişi və 19 qadın) idi. 188 hərəkətsiz 29 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 92 nəfər təqaüdçü, 67 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
Aidə İsayeva
Aidə İsayeva (12 sentyabr 1973) — Azərbaycanı təmsil edən yüngül atlet.
Həyatı
Aidə İsayeva 1973-cü il sentyabrın 12-də anadan olub.
Karyerası
Aidə İsayeva Azərbaycanı 2000-ci ildə Avstraliyanın Sidney şəhərində baş tutan XXVII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib. Amma o, finişə çata bilmədi və olimpiadanı nəticəsiz başa vurdu.
Azərbaycan–İrlandiya münasibətləri
Azərbaycan–İrlandiya münasibətləri — Azərbaycan Respublikası ilə İrlandiya Respublikası arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr.
Diplomatik əlaqələr
İki ölkə arasında diplomatik əlaqələr 1996-cı ilin iyul ayının 1-də qurulmuşdur.
Parlamentlərarası əlaqələr
Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisində Azərbaycan-İrlandiya parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupu fəaliyyət göstərir. Bu işçi qrupu 7 mart 1997-ci il tarixində yaradılmış və ilk rəhbəri Teymur Bünyadov olmuşdur. Bu işçi qrupu 6 mart 2009-cu il tarixində yenidən yaradılmış və rəhbəri Rafael Cəbrayılov olmuşdur. 4 mart 2016-cı il tarixindən də Rafael Cəbrayılov işçi qrupunun rəhbəridir.
Dalğa (veriliş, 1987)
"Dalğa" — 1987-ci ildən 1991-ci ilə qədər Azərbaycanın AzTV kanalında yayımlanan tok-şou. Verilişin aparıcıları müxtəlif illərdə İlqar Əlfioğlu, Osman Mirzəyev, Nadejda İsmayılova, Yusif Bağırov, Çingiz Kərimov, Nüsrət Kəsəmənli, Məti Osmanoğlu və İlqar Qasımov olub.
II Məhəmməd (Xarəzm hökmdarı)
Ələddin Məhəmməd Xarəzmşah — Xarəzmşahların sonuncu nümayəndələrindən olan Əlaəddin Məhəmmədin dövrü dövlət üçün önəmli dövrlərdən sayılır. Hakimiyyətinin ilk dövrlərində Xarəzmşahlar dövləti sürətlə inkişaf etsə də, hakimiyyətinin son dövründə eyni sürətlə də zəifləmişdir. Dövlətin yüksəlişində ordunun, siyasi və idarəetmə fəaliyyətinin, işğalların təsiri böyük olmuşdur. Xarəzmşahın hakimiyyətinin son dövrlərində isə dövlətin dərin böhran keçirməsinə səbəb sultanın şəxsi xüsusiyyətlərində olan mənfi xarakterlər, işğal edilmiş ölkələrin xalqlarına qarşı hakimiyyətin rəftarının yaxşı olmaması, xəlifə Ən-Nasirə qarşı həyata keçirilən mənasız güc mübarizəsi və nəhayət monqol hücumu ehtimalına qarşı ağıllı bir siyasətin tətbiq edilməməsi olmuşdur.
Şəhzadəlik dövrü
Mənbələrdə şahzadəlik dövrü haqqında məlumat demək olarki yoxdur. 1197-ci ildə vəliəhd qardaşı Nəsrəddin Məlikşahın ölümündən sonra vəliəhd seçilərək onun yerinə 1200-cü ilə qədər Xorasana hakimlik etmişdir.
1200-cü ildə atası Xarəzmşah Təkişin əmri ilə İsmaililərə qarşı hücuma keçmiş və Turşizi mühasirəyə almışdır. Həmin ildə də atasının ölümü xəbərini almışdır və 100 min dinar qarşılığında mühasirəni dayandıraraq, paytaxta üz tutmuşdur. 1200-cü ilin avqustun 3-də taxta oturmuşdur.
Daxili mübarizə
thumb|right|250px|Terkən xatun Monqol əsirliyində ([[Fəzlullah Rəşidəddinin Cami ət-Təvarix əsəri).]] Əlaəddin Məhəmməd hakimiyyətinin ilk dövrlərində əyanların müqaviməti ilə üzləşdi. İsfahandakı qardaşı Əlişahın orada möhkəmlənməsindən narahatlıq keçirən Sultan Məhəmməd onu mərkəzə çağırdı. Sultan Təkişin ölümü və burada möhkəmlənmiş Əlişahın mərkəzə qayıtması Şərqi İrandakı Xarəzmşah hakimiyyətini zəiflətdi. İsfahan Atabəy Əbu Bəkr tərəfindən ələ keçirildi, Rey itirildi.
Sultan Məhəmmədin hakimiyyəti üçün təhlükələrdən biri də qardaşı oğlu Hindu xan idi. Hindu xan əmisinin hakimiyyətini qəbul etmirdi və Mərvdə ona qarşı qoşun yığmağa başlamışdı. 1201-ci ildə Sultan Məhəmmədin Mərvə göndərdiyi orduya qarşı müqavimət göstərə bilməyəcəyini başa düşən Hindu xan Qurilərdən kömək istədi. O, həmçinin onlara tabe olacağın və Quri hökmdarı Qiyasəddin Məhəmmədin adına sikkə kəsdirəcəyini vəd edirdi. Hindu xanın təklifini qəbul edən Qiyasəddin Məhəmməd hücuma keçərək Xorasanın çox hissəsini tutdu. Quri hökmdarı Əlişah və başqa Xorasana təyin edilmiş Xarəzm sərkərdələrini əsir aldı.
Daha bir əyan mübarizəsi isə Monqolların yürüşü ərəfəsində başlamışdı. Belə ki, Sultan Əlaəddin Məhəmmədin anası Terkən xatun Hind əsilli Ayçiçək xatundan olan Cəlaləddinin vəliəhd kimi qəbul edilməsinə qarşı çıxırdı. Buda əyanlar arası ixtilafların yenidən başlanmasına və onsuzda Monqolların yürüşü ilə dağılmağa başlayan dövlətin böharanının daha da artmasına səbəb oldu. 1221-ci ildə Terkən xatun Monqollar tərəfindən əsir alındı və 1232-ci ildə öldürüldü.
Qurilərlə mübarizə
Xarəzmşah mərkəzdə siyasi sabitlik yaratdıqdan sonra 1201-ci ilin sentyabrında Xorasana yürüşə başladı. Şadyahı və Mərvi ələ keçirirdi. 1202-ci ildə Heratı mühasirəyə aldı. 40 günlük Herat mühasirəsi heçbir nəticə vermədi. Qurilərdəki hakimiyyət dəyişikliyindən istifadə edərək 1204-cü ildə Herat üzərinə edillmiş yürüş isə müvəffəqiyyətli oldu.
Mərkəzi hakimiyyəti gücləndirməyi bacaran Quri sultanı Şəhabəddin Məhəmməd 1204-cü ildə Sultan Məhəmməd tərəfindən işğal olunmuş topraqların geri alınması üçün Xarəzmşahlar üzərinə əks-hücuma başladı. 1204-cü ilin iyul ayında Şəhabəddin Xorasana doğru hərəkət etdi. Quri hökmdarının böyük bir ordu ilə hücuma başladığı xəbəri Sultan Məhəmmədə çatan kimi tələsik Xorasandan Xarəzmə çəkilərək müdafiə işlərinə başladı.
1204-cü ildə Ceyhun çayının sahilində baş vermiş döyüşdə Xarəzmşah məğlub oldu və paytaxa çəkildi. Arxasıyca gələn Şəhabəddin Ürgənci mühasirəyə aldı. Sultan Məhəmməd Qaraxitaylara məktub yazaraq onlardan kömək istədi və vassal kimi onlara tabe olacağını bildirdi. Bu təklifi müsbət qarşılayan Qara Xitay xan Tayanqunun və vassalı Qaraxanlı hökmdarı Osmanın rəhbərliyi ilə güclü ordunu Sultan Məhəmmədə köməyə göndərdi. Ani hücuma keçən Qaraxitaylar Quri ordusunu darmadağın etdilər. Şəhabəddin böyük itkilər verərək geri çəkildi.
Qurilərin məğlubiyyəti onların hakimiyyətini zəiflətdi və ara müharibələrinə gətirib çıxardı. Bu qarışıqlıqlardan istifadə edən Sultan Məhəmməd Quri sarayına elçi göndərdi və bağlanan müqaviləyə əsasən Şəhabəddin Heratı çıxmaqla bütün Xorasanda Xarəzmşahların hakimiyyətini qəbul etdi. Şəhabəddinin 1206-cı ildəki ölümündən sonra isə Herat və ilin sonunda Bəlx işğal edildi. Tirmiz qalası tutularaq Qaraxanlı sultanı Osmana verildi.
Hakimiyyətə gəlmiş yeni Quri hökmdarı Sultan Məhəmməddən asılılığı qəbul etdi və Firuzkuhda Xarəzmşahın canişini kimi hakimiyyətdə qaldı. Sultan Məhəmməd 1215-ci ildə bu ərazilərin qəti olaraq Xarəzmşahlara tabe edilməsi üçün yürüşə başladı. Beləliklə Qiyasəddin Mahmud və Qəznədaki Tacəddin Ulduzun hakimiyyətinə son qoyuldu və Quri hakimiyyətindəki bütün torpaqları ələ keçirildi. Qəznədən Hind çayına qədər bütün torpaqlar Cəlaləddinə Məngüberdiyə tapşırıldı, lakin Sultan Məhəmməd Cəlaləddini yanından ayırmamaq istədiyi üçün bu torpaqlar müvəqqəti yəni Monqol hücumundan sonra Cəlaləddinin Qəznəyə çəkilməsinə qədər Kərbər Məlikə tapşırıldı.
Qaraxitaylarla mübarizə
thumb|left|250px|Sultan Əlaəddin Məhəmməd dövründə Xarəzmşahların hakimiyyətindəki torpaqlar. 1207-ci ilin yazında Qaraxitay hakimiyyətində olan Buxarada Səncərin başçılığı böyük ilə üsyan qalxdı. Mərkəzi hakimiyyətdən kömək gəlməməsi səbəbindən şəhər hakimi Ali Burhan Xarəzmşahdan kömək istədi. Bu istəyi qəbul edən Sultan Məhəmməd Buxaraya yürüşə başladı. Həmin ildə Xarəzmşah ordusu üsyançıları məğlub etdi və üsyanın başçısı Səncər həbs edildi. Bu qələbənin nəticəsində Qaraxitay hakimiyyətinə tabe olan Sultan Osman Xarəzmşahla yaxınlaşdı. Bələ ki, Sultan Osman xütbəni həm öz adına, həm də Xarəzmşah adına oxutdurmağa başladı. Hər iki səbəb Qaraxitaylarla münasibətlərin pozulmasına gətirib çıxardı. Məhəmmədin Mavəraünnəhrdəki qüvələrinə hücuma keçən Qaraxitay ordusu onları darmadağın etdi.
Xarəzmşah Məhəmməd sülh danışıqlarına başladı, lakin Qaraxitay elçisinin sultanla bir yerdə taxta oturmaq istəməsi aradakı münasibətləri tamamilə pozdu. Sultan elçini "kafir" deyərək öldürdü və Qaraxitaylara hər il verdiyi təzminatı dayandırdı. Ordu yığmağa başlayan Əlaəddin Məhəmməd 1210-cu ildə Qaraxitayların üzərinə hücuma keçdi. Həmin ilin sentyabrında baş vermiş İlamış döyüşündə Qaraxitaylar məğlub edildilər. İrəliləyən Xarəzm ordusu bütün Mavəraünnəhri ələ keçirdi.
Şərqi İranın işğalı
Qardaşı atabəy Əbu Bəkrin vəfatından sonra Azərbayan Atabəyləri taxtına Özbək keçdi. Onun taxta çıxdığı vaxt Əcəm İraqında vəziyyət ağır idi. Bu vaxt bir müddətdir Əcəm İraqını tək başına idarə edən Aydoğmuşa (Özbəyin vassalı) qarşı Cahan Pəhləvanın bir başqa vassalı Nəsrəddin Məngli çıxış edərək onu məğlub etdi və Əcəm İraqındakı torpaqları əlinə keçirərək Rey, İsfahan, Həmədan və digər əyalətlərdə öz adına xütbələr oxudub, "sultan" adıyla sikkələr zərb etdirdi.
Xəlifə ən-Nasir, Azərbaycan atabəyi Müzəffərəddin Özbək və ismaili hökmdarı Cəlaləddin Həsən öz aralarında Menglinin əlindəki Əcəm İraqı torpaqlarını bölüşdürdülər. Ərbil atabəyi Müzəffərəddin Göy-Börü də onlara qoşuldu. Müttəfiqlərin birləşmiş orduları Həmədana hərəkət etdilər. 27 sentyabr 1215-ci ildə baş vermiş döyüşdə Məngli məğlub oldu və öldürüldü. Seyfəddin Oğlamışı canişin təyin edən Atabəy Özbək özü Təbrizə qayıtdı. Ancaq daha əvvəl Xarəzmşahların xidmətində olan Oğlamış naib təyin edildikdən sonra xütbəni Xarəzmşah Əlaəddin Məhəmmədin adına oxutdurmağa başladı. Bu səbəbdən də sui-qəsdin qurbanı oldu.