cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Moisey Vaynberq
Həyatı
Moisey Vaynberq 1919-ci ildə Varşava şəhərində anadan olub. 1939-cu ildə Varşava konservatoriyasını, Yuzef Turçinskinin sinfini bitirmişdir. 1939-cu ilin sentyabrında müharibə başladıqda SSRİ-yə qaçmış və burada bir çox filmlərə, o cümlədən Durnalar uçur filminin bəstəkarı olmuşdur. Moisey Vaynberq 1996-cı ildə Moskvada vəfat etmişdir.
İskəndər kabab
thumb|İskəndər kabab
Türk mətbəxinin ləziz təamlarından olan məşhur Dönər Kababının tarixçəsi 1867-ci ildən başlayır. Türkiyənin Bursa şəhərində yaşayan İskəndər kişi quzu ətini özünün düzəltdiyi ocaqda, dik çubuğa qat-qat düzərək hazırlayırdı. Zaman ötdükcə İskəndər kişinin pide, qatıq və kərə yağı ilə birləşdirdiyi bu dad “İskəndərin Dönər Kababı” adı altında ilk olaraq Bursaya sonra Türkiyəyə və dünyaya yayılır.
Döner Kababı dünyanın müxtəlif yerlərində dəyişkliklərə məruz qalıb, müxtəlif formada təqdim olunur. Amma İskəndər Kababı əsl, təbii dadını bu gün də Bursa şəhərində nəsildən-nəsilə ötürərək, qoruyub saxlamağı bacarıb.
Rəqəmsal fotoqrafiya
thumb|right|10 MP Nikon D200 və bir Nikon foto skaneri thumb|right| Canon EOS 350D thumb|right|Canon PowerShot A95
Çayırlı (Zəncan)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 742 nəfər yaşayır (152 ailə).
Coğrafi yerləşməsi
Zəncan şəhristanının İcərud kəndistanında, Zəncan şəhərindən 50 km cənub-qərbdədir.
Hüseyn Muxtarov
Hüseyn Muxtarov — Türkmənistan dramaturqu.
Həyatı
Hüseyn Muxtarov 11 iyul 1914-cü ildə Qacarlar dövlətinin Xorasan əyalətinin Məşhəd şəhərində anadan olub. 1953-cü ildə Maksim Qorki adına Ədəbiyyat İnstitutunu bitirib. 1954–1966-cı illərdə Türkmənistan SSR Kinematoqraflar ittifaqının sədri olub.
Hüseyn Muxtarov 1980-ci ildə vəfat edib.
Ərəbşəki
Ərəbşəki — Azərbaycan Respublikasının Ağdaş rayonunun Eymur inzibati ərazi vahidində kənd. Şirvan düzündədir.
Tarixi
Keçmiş adı Qəribli olmuşdur. XIX əsrdə Nuxa qəzasında maldarlıqla məşğul olmuş, qışı Kür sahillərində, yayı isə Şəki ətrafında keçirmış ərəb mənşəli tayfaya mənsub ailələrin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. 1913-cü ildə Yelizavetpol quberniyasının inzibati-ərazi bölgüsünə əsasən kənd Ərəş qəzasının Xanabad kənd cəmiyyətinə tabe idi. 1926-cı ildə Azərbaycan SSR-in inzibati-ərazi bölgüsünə əsasən kənd Göyçay qəzasının Ləki dairəsinə aid edilirdi. 1929-cu ildə inzibati bölgü və qəzalar ləğv edildikdən sonra Azərbaycan SSR-in Ağdaş rayonunda bu kəndin də daxil olduğu Qaradəin kənd şurası yaradılmışdır. 1961-ci ilin İnzibati bölgüsünə əsasən Ərəbşəki kəndi Azərbaycan SSR Ağdaş rayonunun Qaradəin kənd sovetinə, 1977-ci ilin İnzibati bölgüsünə əsasən isə Ağdaş rayonunun Eymur kənd sovetinə daxil idi. 1999-cu ildə Azərbaycanda inzibati islahat aparılmış və bu kəndin də daxil olduğu Ağdaş rayonunun Eymur bələdiyyəsi təsis edilmişdir.
Coğrafiya
Ərəbşəki kəndi Kür çayı yaxınlığında yerləşir. Kənd Ağdaş rayon mərkəzindən 33 km, Bakıdan 267 km məsafədə yerləşir. Ən yaxın dəmir yolu stansiyası Ləki stansiyasıdır.
İqlimi
Kənddə havanın orta illik temperaturu +15,2 C-dir. Kənddə semiarid iqlimi mövcuddur.
Yaşıl kərtənkələ (növ)
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Xariçi görünüş
15,5 sm uzunluğa malikdir. Bədəni boyunca 40–58 pulcuq yardır. Yetkin fərdlərdə yuxarı hissəsi yaşıl olur. Bu nahiyyəlırdə qara və ya sarı nöqtələr vardır. Erkəklərin boğaz nahiyyəsində parlaq-mavi, yay və payız aylarında tünd göy rəngdə olur. Dişilərdə isə ağ və ya göyə çalır. Qarın nahiyyəsi erkəklərdə parlaq-sarı, dişilərdə isə ağımtıl və ya göyümtül olur.
Həyat tərzi
Ən çox otluqlarda, qayalıqlı dərələrdə rast gəlinir. Onlar əsasən dərinliyi 1 metr olan yuvalarda yaşayırlar. Yuxaların adətən bir necə çıxışı olur. Martdan oktyabra qədər aktiv həyat sürürlər. Əsasən Cücülər, Molyusklar, Çoxayaqlılar və Hörümçəklərlə qidalanır. 5–13 yumurta qoyurlar. May iyul ayında yumurta qoyurlar. Balalar isə yayın sonu və payızın əvvəllərində yumurtadan çıxırlar.
Yarımnövləri
Beş yarımnövə bölünür:
Yayıldığı ərazi
Yaşıl kərtənkələ mərkəzi və cənubi Avropada, üstəlik Kiçik Asiyanın şimal-qərbində yayılmışdır. Bu növün yarımnövlərinə Ukrayna və Moldova ərazilərində rast gəlinir.
Artemisia arctica
İstinadlar
Artemisia arctica Artemisia arctica
MTV Azerbaijan
MTV Azerbaijan və yaxud MTV Azərbaycan — Azərbaycanda fəaliyyət göstərən ixtisaslaşmış musiqi kanalı.
Tarixçə
Azərbaycan incəsənətinin təbliğatı sahəsində yeni imkanlar açan telekanal "Muz TV Azərbaycan" adıyla 2012-ci ilin may ayının 11-də "muz-tv.az" saytı vasitəsilə yayıma başlayıb. Telekanal yayıma başladığı ilk gündən tamaşaçıya dünya musiqi xəzinəsinin incilərini təqdim edir. Özünəməxsus layihələrin, eksklüziv kliplərin, ayrı-ayrı proqramlar və reportajlar kanalın əsas prioritetidir… 5 ildən artıq internet vasitəsilə yayımlanmış telekanala 2017-ci ildə MTRŞ tərəfindən peyk yayımı üçün lisenziya verilib. 2018-ci ilin noyabr ayının 15-dən telekanal "MTV Azerbaijan" adıyla fəaliyyət göstərir. Həmçinin, həmin tarixdə kanalın loqosunda, arakəsmələrində, qrafikasında və qismən formatında dəyişiklik edilib.
2020-ci ildə telekanalın qərargahı Rahib Məmmədov küçəsi № 17 ünvanından Tbilisi prospektinə köçürülüb.
Mikrofotoqrafiya
thumb|right|Meyssner cisimciyinin 100 dəfə böyüdülmüş işıq mikrofotoqrafiyası. thumb|İtin düz bağırsağının en kəsiminin 40 dəfə böyüdülmüş mikrofotoqrafiyası. thumb|İncə bir əhəng daşının en kəsiminin mikrofotoqrafiyası. Ən böyük hissəciklər təxmini 1.2mm uzunluğundadır.
Mikrofotoqrafiya- bir obyektin mikroskopa bənzər bir alət altında çəkilmiş şəkili və ya rəqəmsal şəklidir. Mikrofotoqrafiya mikroskopiyanın bütün hissələrində geniş bir istifadə sahəsinə malikdir.
Mikrofotoqrafiya
İşıq mikrofotoqrafiya və ya mikrofotoqrafiya işıq mikroskopu istifadə edilərək hazırlanmış bir fotoşəkildir, mikrofotonun əldə ediliş müddətini əhatə edən əməliyyatlar  fotomikroskopiya  olaraq bilinir. Ən sadə halıyla fotomikroskopiya bir mikroskopa kamera yerləşdirilərək asanca edilə bilən bir əməliyyatdır; beləcə adam yüksək nisbətdə böyüdülmüş fotoşəkil çəkmə imkanına sahib olur.
Roman Vişniak mikrofotoqrafiya sahəsinin qabaqcıllarındandır; hərəkətli canlıların foto şəkillərinin çəkilməsində mütəxəssis olan Roman Vişniak işıqsız fotoqrafiya və rəngli mikrofotoqrafiya sahələrinə inqilab xüsusiyyətində töhfələr vermişdir.
Elektron mikrofotoqrafiya
Elektron mikrofotoqrafiya elektron mikroskopu istifadə edilərək hazırlanmış bir fotoşəkildir. Ancaq elektron mikrofotoqrafiya termini elektron mikroskopiyada istifadə edilmir. Məşhur adı mikrofotoqrafiya şəklindədir.
Rəqəmsal mikrofotoqrafiya
Rəqəmsal mikrofotoqrafiya birbaşa bir mikroskop vasitəsilə ya da bir fotomikroqraf ilə əldə edilən rəqəmsal fotoqrafiya növüdür. Terminlərin istifadəsi bir qədər heyrətləndirici ola bilər, gündəlik istifadədə "fotoşəkil" sözü "rəqəmsal foto" sözü ilə az qala eyni yeri tutmaqdadır. İndiki dövrdə rəqəmsal mikrofotoqrafiyanı İPodlar vasitəsilə həyata keçirmək mümkündür.
Yaxınlaşdırma nisbəti və mikron çubuqları
Mikrofotoqrafiyada ümumiyyətlə ya mikron çubuqları, ya da yaxınlaşdırma nisbəti və yaxud hər ikisi istifadə edilir.
Yaxınlaşdırma nisbəti- bir obyektin gerçəyi ilə şəkil halı arasındakı nisbətdir, şəklin çəkilməsindən sonrakı ölçüsünə bağlı olduğu üçün bir az yanlış ola bilər. Nümunə vermək lazım olsa; kiçik bir kağıza çap şəklin yaxınlaşdırma dərəcəsi ilə, böyük bir kağıza çap şəklin yaxınlaşdırma dərəcəsi arasında fərqin olduğunu görərik. Jurnal redaktorları şəkilləri səhifəyə uyğun yenidən ölçüləndirir, bu da böyütmə nisbətinin etibarlılığını itirməsinə səbəb olur. Miqyas Çubuğu (və ya Mikron Çubuğu)- şəklin üzərinə yerləşdirilmiş, uzunluğu üzərinə yazılan bir çubuqdur. Şəklin üzərində doğru ölçmələr edə bilmək üçün istifadə edilir. Şəkil yenidən ölçüləndirildikdə mikron çubuq da yenidən ölçüləndiyindən şəkildə mikron çubuqdan istifadə edərək doğru yaxınlaşdırma nisbəti asanca hesablana bilər. Əslində nəşr olunan / göstərilən bütün şəkillərin miqyas çubuğu ilə saxlanması idealdır, böyütmə nisbəti istəyə bağlı olaraq müəyyən edilə bilər.
Çaykənd (Zəncan)
Çaykənd — İranın Zəncan ostanında kənd.
Coğrafi yerləşməsi
Mərkəzi şəhristanının Mahnişan bölgəsində, Ənquran kəndistanında, Mahnişan qəsəbəsindən 27 km cənubdadır.
Ağdam muğam məktəbi
Ağdamın Xan Şuşinski adına Muğam məktəbi — 1985-ci ildən fəaliyyətə başlayıb. Yarandığı vaxtdan indiyə kimi məktəbə respublikanın Əməkdar Mədəniyyət İşçisi Rafiq Rüstəmli rəhbərlik edir. R.Rüstəmlinin 1987-ci ildə məktəbin nəzdində təşkil etdiyi "Qarabağ bülbülləri" ansamblı dövlət tədbirlərində, M.Maqomayev adına Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasında, televiziyada, hərbi hissələrdə geniş proqramla konsertlər vermişdir.
Muğam məktəbi yüzlərlə sənətkar yetişdirib. Onlardan əməkdar artist Firuz Səxavət, Opera və Balet Teatrının solisti Səbuhi İbayev, Sevinc Sarıyeva, Humay Məmmədova, Ehtiram Hüseynov, Fəqani Əliyev, Cabir İmanov, Ayaz Qasımov, Habil Hacıyev və digərləri republikamızın tanınmış, adlı-sanlı sənətkarlarıdır. 1993-cü ildə Ağdam şəhəri işğal olunduqdan sonra muğam məktəbi Biləcəridəki Q.Abbasov adına 284 saylı orta məktəbdə fəaliyyətini davam etdirir. 7 şöbə üzrə fəaliyyət göstərən məktəbdə təhsil alan 251 şagirdin təlim-tərbiyəsi ilə 50 müəllim məşğul olur
Abzak (Uçalı)
Abzak — Başqırdıstan Respublikasının Uçalı rayonunda yerləşən kənd. Kənd Mansur kənd şurasının tərkibindədir.
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə başqırdlar (99 %) üstünlük təşkil edir.
Conospermum
(Conospermum) — fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Növləri
[[SS 2 (*
Burserkimilər
—  sinfinin  sırasına aid bitki fəsiləsi.
Artemisia arctisibirica
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Kastelno-Peqerol
Kastelno-Peqerol  — Fransa da kommuna, Cənub-Pireneylər regionunda yerləşir. Departament — Averon. Sen-Bozeli kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Rodez.
INSEE kodu — 12062.
Kommuna təxminən Paris dən 530 km cənubda, Tuluza şəhərindən 135 km şimal-şərqdə, Rodez dən isə 38 km cənub-qərbdə yerləşir.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 321 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 342 nəfər (15-64 yaş arasında) 240 nəfər iqtisadi fəal, 102 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 70,2%, 1999-cu ildə 67.7%). Aktiv olan 240 nəfərdən 220 nəfəri (124 kişi və 96 qadın), 20 nəfər işsiz (9 kişi və 11 qadın) idi. Fəal olmayan 102 nəfər arasında 19 nəfər şagird və ya tələbə, 47 nəfər təqaüdçü, 36 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir.
Euplassa isernii
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Ağ saçların işığı (film, 1993)
Ağ saçların işığında qısametrajlı sənədli filmi rejissor Teymur Bəkirzadə tərəfindən 1993-cü ildə çəkilmişdir. Film "Salnamə" Sənədli Filmlər Studiyasında istehsal edilmişdir. Kinolent Azərbaycanın görkəmli alimi, yazıçısı, pedaqoqu Əzizə xanım Cəfərzadənin anadan olmasının 70 illiyinə ithaf edilmişdir.
Məzmun
Kinolent Azərbaycanın görkəmli alimi, yazıçısı, pedaqoqu Əzizə xanım Cəfərzadənin anadan olmasının 70 illiyinə ithaf edilmişdir.
Filmin üzərində işləyənlər
Ssenari müəllifi: Svetlana İsmayılova Rejissor: Teymur Bəkirzadə Operator: Bala Şərif
Hacılar (Ağdaş)
Hacılar — Azərbaycan Respublikasının Ağdaş rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Tarixi
Yaşayış məntəqəsi qızılbaşların zülqədər tayfasının hacılar tirəsinə mənsub ailələrin məskunlaşması nəticəsində yarandığı üçün belə adlandırılmışdır. Etnotoponimdir.
Filip Parker
Filip Parker — INSEAD-ın elmi idarəetmə üzrə professoru; dünyanın ən sürətlə yazan yazıçısı; 200 mindən çox kitabın müəllifi.
Yazma texnologiyası
Filip Parker internetdən axtarışla götürülən informasiya ilə şablonla kitab yazmaq metoduna patent almış və bu üsulla indyə qədər 200 mindən çox kitab çap etdirmişdir. Onun tək ayaqqabılar haqqında 188, şamlar haqqında isə 219 kitabı vardır.
Çaykəndi (Heris)
Çaykəndi - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Heris şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 424 nəfər yaşayır (90 ailə).
Coğrafi yerləşməsi
Əhər şəhristanının Mərkəzi bölgəsinin Ətraf kəndistanında, Əhər şəhərindən 35 km qərbdədir.
Ərtik
Ərtik, Artik — Qərbi Azərbaycanda (hazırda Ermənistan Respublikası) ən hündür dağ olan Alagöz dağının Şimal-Qərb ətəyində yerləşən şəhər. 1945-i ildən respublika tabeli şəhərdir. Ərtik rayonunun mərkəzidir.
Toponimikası
ARTİK - İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında (indiki Artik r-nunda) kənd adı. 1878-ci ildə Azərbaycan türkləri qovulmuş və ermənilər yerləşdirilmişdir. Həmin qəzada XIX əsrin axırlarında Artik adlı kənd xarabalığı da vardı. Erməni mənbələrində VII əsrdən məlumdur. Ehtimal ki, qədim türk dillərindəki art - "dağlıq ərazi", "aşırım" sözündəndir və əsli Artdıq (yəni Artlıq) olmuşdur. Kənd həqiqətən 1770 m. hündürlükdə, aşırımda yerləşir. XIX əsrdə Şimali Qafqazda Ter əyalətinin Nalçik dairəsində Art-Kol-Su və Art-Kol-kənd, Dağıstan əyalətinin Andi dairəsində Artluk, həmin əyalətin Kaytak-Tabasaran dairəsində Art-Uzun (çay adı) toponimləri ilə sıra təşkil edir.
Əhalisi
Rəsmi statistikaya görə hal-hazırda 15.000 nəfər əhalisi var.
Zəfər tağı (roman)
Süjet
Hadisələr 1938-39-cu illərdə Fransada cərəyan edir. Cərrah Ravik I Dünya Müharibəsinin iştirakçısıdır. O, II Dünya Müharibəsi ərəfəsində gestaponun əlindən canını qurtararaq Fransaya qaçır, və orada bir müddət peşəsi ilə məşğul olur. İtalyan aktrisası Joan Maduya aşiq olur, bir müddət onunla yaşayır...
Xərə-Zirə adası palçıq vulkanı
Xərə-Zirə adası palçıq vulkanı - Azərbaycan Respublikasının palçıq vulkanlarından biri.
Haqqında
Xərə Zirə adası palçıq vulkanı Cənubi Xəzərdə neft və qaz yataqları ilə əlaqəsi olan vulkanik ada qurğularının xarakter nümunəsidir. Sahəsi 3,5 km² olan ada, dil və əlavə çıxıntısı istisna olmaqla, oval formaya malikdir və uzununa qırılmalarla mürəkkəbləşmiş pliosen-holosen çöküntüləri üzrə gömülmüş qalxımın tağında yerləşən nəhəng palçıq vulkanının krateri və krater bəndinə cavab verir. Krater meydançası dəniz səviyyəsindən yük­­səkliyə qalxmışdır və burada həm fəaliyyətsiz, həm də qaz və lilli palçıq ifraz edən qrifonları müşahidə etmək mümkündür. Adanın ətrafında və açıq dənizdə suyun üzərində qaz ifrazatları və zəif neft pərdəcikləri açıq-aydın görünür. Vulkanın ilk dəfə sənədləşdirilmiş püskürməsinin qeydə alınma tarixi 1810-cu ilə aiddir və o vaxtdan bu günə kimi onun aktivliyinin 13 parok­sizmi qeydə alınmışdır ki, onların da axırıncısı 2006-cı ilin payına düşür.
Artemisia argentea
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
İstinadlar
Artemisia argentea Artemisia argentea
Sığırquyruğu
İstifadəsi
Çiçəkləri bəlğəmgətirici, efir yağı və qlikozitlər daşıyır. Bəlğəmgətirici ve sinə yumuşadıcı olaraq istifadə olunur. Bəzı qatır quyruğu növlərinin toxumları Saponin daşıdıklarından balıqlar üçün zəhərli olub, balıq tutmaq üçün istifadə edilir. Bitkinin yarpaqları da tərlədici, bəlğəmgətirici, sidik qovucu və ishal əleyhinə istifadə olunur.
NHIndustries NH90
NHIndustries NH90; Orta ölçülü, iki mühərrikli, çox məqsədli hərbi vertolyotdur. NHIndustries tərəfindən istehsal edilmişdir. İlk prototip ilk uçuşunu 1995-ci ilin dekabrında etmişdir. O vaxtdan bəri on dörd ölkə ümumilikdə 573 helikopter sifariş etmişdir. Bu vertolyotların tədarükünə 2006-cı ildən başlanmışdır. Vertolyotun adı "NATO Helicopter 90's" (90-cı illərə aid NATO Helikopteri) adının qısaltmasından irəli gəlir.
Konstruksiya və inkişafı
1985-ci ildə Fransa, Qərbi Almaniya, İtaliya, Hollandiya və İngiltərə bir araya gələrək 1990-cı illərdə istifadə edilmək məqsədi ilə NATO üçün, döyüş bölgəsinə daşınma və gəmi əleyhinə/sualtı döyüş helikopterləri istehsal etməyə çalışdılar. Bununla birlikdə İngiltərə 1987-ci ildə qrupdan ayrıldı. 1 sentyabr 1992-ci ildə NHIndustries NH90 modeli üçün NAHEMA (NATO Helicopter Manegement Agency) ilə konstruksiya və inkişaf müqaviləsi imzalandı. Bu təşkilat dörd iştirakçı ölkəni təmsil edirdi: Almaniya, Fransa, İtaliya və Hollandiya. 2001-ci ildə Portuqaliyada bu agentliyə qoşuldu. Vertolyotun konstruksiya işləri 1993-cü ildə başladı. İlk prototip, PT1 tipi ilk sınaq uçuşunu 18 dekabr 1995-ci ildə etmişdir. İkinci prototip PT2 ilk uçuşunu 19 mart 1997-ci ildə, üçüncü prototip PT3 isə ilk uçuşunu 27 noyabr 1998-ci ildə etmişdir.
NH90-ın iki əsas növü istehsal edildi: Taktik Nəqliyyat Helikopteri (TNH) və NATO Freqat Helikopteri (NFH). Bu əsas növlərə baxmayaraq, sifariş verən ölkələrin əksəriyyəti bəzi xüsusi dəyişikliklərin edilməsini istədi. Proqramda 1990-cı illərdə bir sıra texniki və maliyyə problemləri var idi. Bundan sonra tərəfdaş ölkələr 2000-ci ilin iyun ayında 366 kimi böyük bir istehsalı reallaşdırdılar. Bunun ardınca Avropa, Asiya və Okeaniya ölkələrindən sifarişlər gəldi. İlk sifarişlərin təhvili 2006-cı ilin sonunda, proqramın istehsal prosesindəki iki illik pozğunluqdan sonra həyata keçirilmişdir. Finlandiya tərəfindən tələb edilən dəyişikliklərin daxil olduğu dizayn 19 fevral 2008-ci ildə qəbul edildi, beləliklə NH90 helikopterləri son formasını aldı.
thumb|NH-90-ın [[pilot kabinəsi]]
thumb|NH-90 NATO Freqat Helikopteri (NFH)
Skandinaviya ölkələri
thumb|Finlandiya ordusuna məxsus NH90 2001-ci ildə üç Skandinaviya ölkəsi vertolyotlardan alınması üçün müqavilə imzaladı.
İsveç bu helikopterlərdən 18-ni (daha yeddisini almaq ehtimalı ilə), Norveçi 14-ünü (daha onunu almaq ehtimalı ilə), 20-sini isə Finlandiya sifariş etmişdir.
2011-ci ilin dekabr ayında Norveçə birinci NH90 helikopterləri təslim edildi.
Yunanıstan
2003-cü ilin avqustunda Yunanıstan 20 ədəd NH90 (daha 10 ədəd alınma ehtimalı ilə) sifariş verdi. Onlardan dördü 2012-ci ilin martında Yunanıstan Silahlı Qüvvələrinə təslim edildi. Bu helikopterlər Yunanıstan Ordusunda təlim üçün istifadə olunur.
Avstraliya
Avstraliya 2005-ci ildə 12 NH90 sifariş vermişdi ki, hissələrinə ayrılaraq ordu sıralarından çıxardığı UH-1 Iroquoisləri əvəz etsin. Bu say 2006-cı ilin iyun ayında Avstraliya Müdafiə Nazirliyi tərəfindən artırıldı. Digər hissələrinə ayrılmış vertolyotların yerini tutmaq üçün 34 əlavə vertolyot da sifariş edildi. Bununla da sifariş edilmiş vertolyotlarını sayı 46-ya çatdırıldı. Bu vertolyotlardan dördü Avropada istehsal edildi. qalan 42-ni Avustrailian Aerospace (Eurocopter törəmə şirkəti) istehsal etdi. Avstraliyada NH90-lara MRH90 (Multi Role Helicopter (Çoxməqsədli Helikopter)) də deyilir.
Hollandiya
Proqramın əsas dəstəkçilərindən biri olan Hollandiyanın 20 sifarişi mövcuddur. Bununla birlikdə, dizaynda edilən dəyişikliklər sonuncu vertolyotu Hollandiyanın istəyindən daha ağır etmişdir. Hollandiyanın istəklərinə uyğun olaraq dəyişiklik edilib-edilməyəcəyi məlum deyil.
Səudiyyə Ərəbistanı
Səudiyyə hökuməti, 2006-cı ilin iyul ayında 64 NH90 əldə etmək üçün müqavilə imzalamışdır.
Almaniya
Almaniya Hərbi Dəniz Qüvvələri 2009-cu ildə yeni Dəniz Helikopteri üçün 30 ədəd NFH istehsal etmişdir.
Digər ölkələr
Yeni Zelandiya hökuməti, hava qüvvələrindəki UH-1 Iroqious filosunu əvəz edəcəkə 8 ədəd (biri ehtiyat hissə üçün) NH90 almaq üçün müqavilə imzalamışdır. 2007-ci ildə Parisdəki hava sərgisi zamanı Belçika 20 noyabr 2007-ci ildə 10 NH90 (4 NFH, 4TTH + 2 alınma ehtimalı) almaq üçün müqavilə imzaladı. Beləliklə, NAHEMA-da altıncı ölkə oldu.
İlk çatdırılmalar
İlk NH90-lar 2006-cı ilin sonlarında Almaniya Silahlı Qüvvələrinə təslim edildi. Bunu 2007-ci ildə İtaliya və Finlandiya izlədi.
Radiotelefon
Radiotelefon - radio vasitəsilə rabitə vasitələrinə aid olan cihazların üui adıdır. Elektron cihazın məişət versiyasına simsiz telefon deyilir, yəni baza ilə əlaqə bir kabeldən istifadə edilmədən həyata keçirilir.
Tarix
Müasir radiotelefonun prototipi XX əsrin əvvəllərində hərbi məqsədlər üçün icad edilmişdir. Yaradıcı Kanadalı Reginald Fessend idi. Siqnal uzaqdan ötürüldü, lakin quraşdırılmış mexanizm fərqli idi. Prototip dizaynı təxminən 20 kiloqram ağırlığında idi.
Müasir radiotelefon yaratmaq ideyası Al Gross-a məxsus idi. Fikir 1950-ci ildə patentləşdirildi, ancaq texniki cəhət, inkişafın reallığa çevrilməsi üçün kifayət deyildi. 1970-ci illərin əvvəllərində radiotelefon icad edildi. Bu zaman Al Grossun patentlərinin müddəti başa çatdı, buna görə alim heç bir qazanc əldə etmədi.
Xüsusiyyətlər
Müasir modellər 1880 MHs-dan yuxarı tezlikdə işləyir. Hərəkət radiusu telefonun növüylə təyin edilir — 30-dan 300 m-a qədər. Radiotelefonlar üç kateqoriyaya bplünür.
Simsizlər
Otaqlarda əlaqə üçün uyğundur: evlər, ofislər, mənzillər. Hərəkət radiusu 100 m-dən çox deyil.
Stasionar və mobi
Bu simsiz telefonlar tezlik spektrindəki yerlərdən istifadə edərək bir-biri ilə əlaqə qururlar. Siqnal göndərmək üçün pulsuz lentlərin axtarışı əl ilə (radio operatoru tərəfindən) avtomatik rejimdə aparılır. Siqnal oxşar alqoritm ilə həyata keçirilir: çağrı siqnalı və ya nörə yığımı istifadə olunur.
İş prinsipi
İş generatorun daşıyıcı tezliyin kəsilmə metodunun istifadəsinə əsaslanır. Boş rejimdə qəbuledici aktivdir, DA1 çipi üzərində işləyir. Telefon xəttinə zəng gəldikdə, zəng cihazı işləyir (VT3 tranzistorunda əməliyyat).
Trubka işə salındiqdan sonra, xüsusi qəbuledici vasitısilə qəbul edilən tranzistor ötürücü tezlik saçır. Telefonu götürəndə stabilizator və LED işləyir: xəttin məşğul olduğunu göstərir.
Siqnal bazaya daxil olduqda, gücləndirici vasitəsilə telefon xəttinə gələn aşağı tezlikli siqnalına çevrilir.
Hekayəti Müsyö Jordan həkimi-nəbatat və dərviş Məstəli şah cadükuni məşhur
"Hekayəti Müsyö Jordan həkimi-nəbatat və dərviş Məstəli şah cadükuni məşhur" — Azərbaycan yazıçısı və dramaturqu Mirzə Fətəli Axundovun 1850-ci ildə Azərbaycan dilində yazdığı dörd aktdakı ikinci komediya. Komediyanın orta əsr feodal ideologiyasına, xurafatçılara qarşı yönəldildiyi qeyd olunur. Müəllifin özü tərəfindən rus dilinə tərcümə edilmiş komediya 1851-ci ildə Qafqaz qəzetində çap olunmuşdur. Müəllifin tərcüməsində rus səhnəsindəki ilk əsər həmin il Sankt-Peterburqda baş tutdu, 1852-ci ildə pyes Tiflisdə, 1883-cü ildə isə Naxçıvanda nümayiş olundu.
Müsyö Jordanın prototipi, o illərdə əslində elmi araşdırmalar üçün Zaqafqaziyaya gəlmiş və xüsusən də komediya janrında fəaliyyət göstərdiyi Qarabağın florasını öyrənən Fransız təbiətşünası Aleksis Jordan (1814–1897) idi. Hətta ehtimal olunur ki, M. F. Axundov fransız alimi ilə şəxsən tanış olmuş və onunla söhbət etmiş, bu da alimin bədii obrazını yaratmasına kömək etmişdir. Qeyd olunur ki, M. F. Axundovun yaradıcılığında Aleksis Jordanın elmi fəaliyyəti və bitkilərin təsnifatına etdiyi düzəlişlər barədə həqiqi məlumatlar verilir.
Süjet
Süjet 1848-ci ildə Qarabağda baş verir. Fransız botanist, Kral Akademiyasının üzvü Müsyö Jordan yerli bitki növlərini öyrənmək üçün buraya gəlir. O burda Təklə-Muğanlı Hətəmxan ağanın mülkündə qalır. Qardaşı oğlu, gənc Şahbaz, Jordanın Parislə bağlı hekayələrini özünə cəlb edir və Jordan ilə birlikdə elm öyrənmək üçün ora getməyə hazırlaşır, amma gəlini Şərafnis və xalası Şahrabanu xanım bunu istəmirlər. Gəzintiyə mane olmaq üçün İrandan gələn məşhur dərviş Məstəlinin köməyinə müraciət edirlər. Mastalinin sadəlövh və xurafatçı qadınların verdiyi yüz "chervonets" (pul vahidi) üçün Fransanın paytaxtını məhv etməyə başlayır. Mastali dəhşətli sehrləri çəkir, şeytanları və şeytanları çağırır və Parisin imicini məhv edəcəyi kimi bir zərbə ilə məhv etmək əmrini verir. Dərviş günahkar bir şəhəri təsvir edən lövhələrə qaçır və güclü bir zərbə ilə onları hamarlayırlar. Birdən qapı güclü döyülür və həyəcanla içəri girən Müsyö Jordan, Parisin məhv edildiyini və dərhal Fransaya getməli olduğunu bildirdi. Qadınlar, Mastalinin sehrli hərəkətlərinin tez bir zamanda icra olunmasından qorxurdular. Hətta dərvişin özü də əməllərindən qorxaraq pərdə arxasında gizlənir ki, heç kim onu ​​tapmasın. Qaçan Hatamxanın sualına: "Parisi kim məhv etdi?", Müsyö Jordan belə cavab verir: "Lənətə gəl! .. Şeytan! .. Şeytanlar! .. Vəlilər! .." Qadınlar Parisin dərviş Məstəlı tərəfindən məhv edildiyinə şübhə etmirlər. Əslində Parisdə bir inqilab baş verir və kral qaçır. Bundan qorxan fransız dərhal Qarabağı tərk edir. Şahbaz isə qalır. Qadınlar zəfər çalırlar.
Televiziyada
1976-cı ildə komediya əsasında "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında rejissorlar Şamil Mahmudbəyov və Kamil Rüstəmbəyov "Dərviş Parisi partladır" filmini hazırladılar. Müsyö Jordan obrazını RSFSR-in əməkdar artisti Sergey Yurski, dərviş isə Azərbaycan SSR-nin əməkdar artisti Mirzə Babayev ifa edirdi. Filmdə SSRİ xalq artisti Adil İsgəndərov (Hətəmxan ağa), Azərbaycan SSR xalq artisti Leyla Bədirbəyli (Şəhrabanu-xanım), Həsən Turabov (Rəşid-bəy) və başqaları da rol aldılar.
Şərur rayonu
Şərur rayonu — Azərbaycan Respublikası Naxçıvan Muxtar Respublikasının tərkibində inzibati – ərazi vahidi. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 55-XII saylı Qərarı ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının İliç rayonu Şərur rayonu adlandırılmışdır.
Şərur rayonu – Muxtar Respublikanın qərbində yerləşir, cənubda İranla həmsərhəddir. Ərazisinin şimalı və şərqi dağ relyefinə malikdir. Dərələyəz dağ sistemi buradan keçir. Ən yüksək dağı – Qalınqayadır (2775 metr). İqlimi yarımsəhra, quraqdır. Lakin kifayət qədər yumşaqdır – qışda temperatur nadir hallarda +3 dərəcədən aşağı düşür, yayda + 26 dərəcədən yuxarı qalxmır.
Buradan Araz çayının qolu Arpaçay və digərləri axır. Arpaçay suyundan suvarmada istifadə edilir. Onun üstündə Arpaçay su anbarı tikilmişdir. Yerli faunası – muflonlar (dağ qoyunu), canavarlar, dağ keçiləri, tülkülər, qabanlar, dovşanlardır.
Burada olan tarixi abidələr Araz və Arpaçay sahilləri boyunca bürünc dövrünə aid qədim yaşayış məskənləri ilə təmsil olunur. Qazma mağarasında mustye dövrünə aid daş və obsidian əmək alətləri, Şahtaxtı yaşayış məskənində zövqlə işlənmiş bəzəkli saxsı qab nümunələri aşkar edilmişdir. Arbatan, Verməziyar, Qarahəsənli, Babəki, Kosacan kəndləri yaxınlığında aparılmış arxeoloji qazıntılar göstərmişdir ki, burada qədim yaşayış məskənləri yerləşirmiş. Onlar Kölüklər, Köhnə, Arbatan, Köhnəkənd, Kültəpə kimi toponimlərin yaddaşında yaşayır. Burada çoxlu ev əşyaları və bəzəkli saxsı qablar aşkar edilmişdir.
Şərur rayonu (1930–1964-cü illərdə Noraşen rayonu, 1964–91-ci illərdə İliç rayonu) 8 avqust 1930-cu ildə təşkil edilmişdir. Şimalda və şimal-şərqdə Ermənistan Respublikası, cənubda və cənub-qərbdə İranla həmsərhəddir. Ərazisi 811,14 km2 . Rayonda 1 şəhər, 65 kənd yaşayış məntəqəsi var. Mərkəzi Şərur şəhəridir.
Rayon ərazisinə Şərur şəhəri və Yengicə, Alışar, Xələc, Şəhriyar, Muğanlı, Qorçulu, Kürçülü, Kürkənd, Cəlilkənd, Mahmudkənd, Günnüt, Bəhruz Kəngərli, Düdəngə, Zeyvə, Oğlanqala, Dizə, Aşağı Yaycı, Yuxarı Yaycı, Şahbulaq, Gümüşlü, Axura, Həmzəli, Qarxun, Sərxanlı, Məmmədsabir, Muğancıq Müslüm, Muğancıq Mehrab, Yuxarı Aralıq, Aşağı Aralıq, Siyaqut, Kosacan, Yuxarı Daşarx, Aşağı Daşarx, Dərəkənd, Oğuzkənd, Xanlıqlar, Ələkli, Vərməziyar, Stansiya Daşarx, Danyeri, İbadulla, Qışlaq Abbas, Ərəbyengicə, Tumaslı, Vayxır, Diyadin, Maxta, Qaraburc, Axamət, Kərimbəyli, Dərvişlər, Çərçiboğan, Babəki, Arbatan, Arpaçay, Çəmənli, Qarahəsənli, Çomaxtur, Püsyan, Təzəkənd, Dəmirçi, Havuş, Yeni Havuş, Xətai, Tənənəm kəndləri daxildir.Şərur rayonu tarixən Azərbaycanın mədəni,iqtisadi,siyasi həyatında mühüm yer tutmuşdur.Şərur rayonu Yallı rəqsinin beşiyidir,yarandığı yerdir.Dahi bəstəkar Üzeyir Hacıbəyov demişdir:"Şərur Azərbaycan Folklor Mədəniyyətinin Beşiyidir". Uzun illər boyu Şərur rayonundan olan Azərbaycanlılar yüksək dövlət vəzifələrində çalışmış və çalışırlar.Şərur Azərbaycanın dövlət quruculuğunda ən mühüm yerə sahibdir.
Təbiəti
Rayonun səthi şimalda və şərqdə dağlıq, Arazboyu hissədə bir-birindən tirə və yüksəkliklərlə ayrılan maili düzənliklərdən (Şərur, Sərdar və Tənənəm düzləri) ibarətdir. Ərazidə Dərələyəz silsiləsi əsas yer tutur. Hündürlüyü Araz çayı sahilində təqribən 600–700 m-dən Dərələyəz silsiləsində 2775 metrədək (Qalınqaya dağı) dəyişir. Düzənlik və dağətəyi hissədə əsasən Antropogen, dağlıq hissədə Devon, Perm, Trias, Təbaşir çöküntüləri yayılmışdır. Faydalı qazıntıları: polimetal filizlər, travertin, mərmərəbənzər əhəngdaşı və s. Yayı quraq keçən soyuq yarımsəhra, quru çöl və yayı quraq keçən soyuq iqlimi var. Orta temperatur yanvarda 3-dən 6 °C-yə qədər, iyulda 20–26 °C, illik yağıntı 200–400 mm-dir. Çayları (Şərqi Arpaçay və s.) rayonun İranla sərhədi boyu axan Araz hövzəsinə aiddir; suvarmada geniş istifadə olunduğundan suları yayda mənsəbə çatmır.
Əhalisi
Rayon ərazisi hələ qədim zamanlardan bəri azərbaycanlılarla məskunlaşmışdır.Hazırda da rayon əhalisinin əksər hissəsi azərbaycanlılardan ibarətdir.Şərur rayonun əhalisi tam olaraq Oğuz Türklərindən gəlmədir.
İqtisadiyyatı
2003–2004-cü illər ərzində Şərur rayonunda bütün təsərrüfat dərəcələri üzrə taxıl məhsulları istehsalı 13,8 %, kartof istehsalı 15,7 %, meyvə istehsalı 1,6 %, üzüm istehsalı isə 0,7 % artmışdır. 2004-cü ildə muxtar respublikada istehsal olunan taxılın 23,1 %-i, tərəvəzin 29,8 %-i, bostan məhsullarının 11,5 %-i, kartofun 34,9 %-i, meyvənin 92,2 %-i, üzümün 15,5 %-i Şərur rayonunun payına düşmüşdür. Muxtar respublikada istehsal olunan ətin 33,1 %-i, südün 32,2 %-i, yunun 18,5 %-i, yumurtanın 35,3 %-i Şərur rayonuna aiddir. Muxtar respublikadakı qaramalın 32,9 %-i, o cümlədən inək və camışların 33,3 %-i, xırda buynuzlu heyvanların 18,4 %-i Şərur rayonunun payına düşür (2004). Qış otlaqları geniş sahə tutur. Rayonda heyvandarlıq birlikləri yaradılmışdır.
Şərur rayonunun sənayesi, əsasən, kənd təsərrüfatı məhsulları emalı və tikinti materialları istehsalı üzrə ixtisaslaşmışdır. Rayonda 3 şəkər çuğunduru şirkəti fəaliyyət göstərir. Konserv zavodu, 3 şərab zavodu, quşçuluq fabriki, sənaye kombinatı, Gümüşlü dağ mədəni, Şahtaxtı daş karxanası rayonun əsas sənaye müəssisələridir. 2004-cü ildə muxtar respublika sənaye məhsulunun 17 %-i Şərur rayonunun müəssisələrində istehsal olunmuşdur. Muxtar respublikada kapital qoyuluşunun 5,6 %-i, istifadəyə verilmiş əsas fondların 4,8 %-i, cəmi əmtəə dövriyyəsinin 23 %-i, əhaliyə göstərilən pullu xidmətlərin 19,3 %-i Şərur rayonunun payına düşmüşdür. Əhalinin hər nəfərinə düşən pullu xidmətlərin həcmi 214.1 min manat olmuşdur ki, onun da 17,4 %-ini məişət xidməti təşkil edir. Bakı-Yerevan dəmir yolu, Naxçıvan-Yerevan avtomobil magistralı rayonun ərazisindən keçir (vaxtilə ümumittifaq şəbəkəsinə daxil olan dəmir yolu və avtomobil xətləri Ermənistanın apardığı təcavüzkarlıq siyasəti nəticəsində 1992-ci ildən işləmir).
13 sentyabr 2019-da prezidentin Fərmana əsasən Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur rayonunda Şərur Sənaye Məhəlləsi yaradılır. Şərur Sənaye Məhəlləsinin ərazisində qeyri-neft sənaye sahələri üzrə məhsul istehsalı müəssisələri, habelə xidmət müəssisələri yaradılır; Şərur Sənaye Məhəlləsinin fəaliyyətinin təşkili, tənzimlənməsi, idarə olunması və inkişafı ilə bağlı tədbirləri Naxçıvan Muxtar Respublikası Nazirlər Kabinetinin müəyyən etdiyi idarəedici təşkilat həyata keçirir.
Tarixi-arxeoloji abidələr və memarlıq
Şərur rayonu ərazisində qədim insanların əmək fəaliyyətini və həyat tərzini əks etdirən maddi mədəniyyət qalıqları ilə zəngin xeyli arxeoloji abidə var (XX əsrin 30-cu illərindən tədqiq olunur). Bu abidələr qədim yaşayış yerləri, qalalar, qəbiristanlıqlar və memarlıq abidələrindən ibarətdir. 1987–90-cı illərdə Daş dövrünə (Mustye) aid Qazma mağarasından maddi mədəniyyət qalıqları, o cümlədən çaxmaqdaşı və obsidiandan (dəvəgözü) hazırlanmış xeyli əmək aləti aşkara çıxarılmışdır. Eneolit və Kür-Araz mədəniyyəti abidələrinin bu ərazidə sayca çoxluğu və mədəni təbəqənin qalınlığı e. ə. IV–III minilliklərdə Şərur ərazisində əkinçi-maldar tayfaların intensiv məskunlaşdığını göstərir. Orta Tunc dövrünün abidələri, əsasən, Araz, Arpaçay və onların qolları üstündə salınmışdır. Şortəpə və s. abidələrdən yüksək sənətkarlıqla hazırlanmış boyalı qablar aşkar olunmuşdur. E. ə. II minilliyin sonu – I minilliyin əvvəllərində Şərur rayonu ərazisində Xocalı-Gədəbəy mədəniyyətinin (son Tunc-ilk Dəmir dövrləri) keramikası ilə seçilən abidələr yayılmışdı. E. ə. I minilliyin 1-ci yarısına aid abidələrin tədqiqi bu əraziyə xarici işğalçıların, xüsusilə Urartu basqınlarının artdığını göstərir. Bölgədə Oğlanqala, Qalacıq, Govurqala, Qarasu qalası kimi müdafiə istehkamları inşa edilmişdir. Qədim Şərur ərazisi küp qəbirlərlə zəngindir. E. ə. I minilliyin 2-ci yarısına aid abidələr Alban (Qafqaz) mədəniyyətinə məxsus elementləri ilə seçilir. Eramızın I–IV əsrlərində bölgədə quyu qəbirlərlə xarakterizə olunan arxeoloji mədəniyyətin yayılması xüsusi maraq doğurur. Qəbirlərin dəfn adətinin müəyyən cəhətləri türk tayfalarının Azərbaycana axınının gücləndiyini göstərir. Erkən və inkişaf etmiş orta əsrlərdə Şərur rayonu ərazisində yaşayış məskənlərinin sayı xeyli artmışdır. Şərur rayonunda, Naxçıvan–Şərur avtоmоbil yоlunun sağ tərəfində оrta əsrlərə aid yaşayış yeri Parçı yerləşir. Şərur sözünün mənası qədim zamanlardan gəlir.Şumerlərin yaradılış dastanlarında qədim mifik obrazlar içərisində Şərur obrazı xüsusi yer tutur. Bu obraza Ninurta haqqında mifdə rast gəlinir. Ninurta cənub küləklərinin və qasırğa allahıdır. Burada əjdahaya, qara qüvvəyə qarşı mübarizə əsas yer tutur. Bu cür motivlərə şumerlərdən sonrakı xalqların miflərində də rast gəlinir. S.N.Kramer Şərurla bağlı məlumatların qədim yazılı mətnlərdə çox az olduğunu qeyd edir. Mifin məzmunu göstərir ki, Şərur obrazı şumerlərdə xüsusi əhəmiyyətə və hörmətə malik olmuşdur. Belə olmasa, o, Ninurta kimi ilahəyə göstəriş verə bilməzdi.
Şərur rayonu ərazisində memarlıq abidələrindən orta əsrlərə aid Arpaçay üzərində körpü, bürclər, məscid və pirlər, karvansaralar mühafizə olunmuşdur. Mühüm elmi və tarixi əhəmiyyət kəsb edən nadir abidələr əsaslı şəkildə bərpa olunmuşdur. Rayonun ərazisində aparılan yenidənqurma və quruculuq tədbirləri nəticəsində gözəl, müasir tikililər, milli arxitekturalı binalar, qədim üslubda meydanlar inşa edilmiş, yollar boyu kəndlər abadlaşdırılmış, kəndlərarası körpülər tikilmişdir.
Metavr döyüşü
Metavr döyüşü — Pun müharibələri gedişində konsullar Qay Klavdi Neron və Mark Livinin 40 minlik romalı qoşunu ilə Hasdrubal Barkinin 30 minlik karfagenli ordusu arasında e.ə 207-ci ilin 24 iyununda Metavr çayının yanında baş verən döyüş.
Döyüşün gedişi
thumb|Döyüşün gedişinin sxemi Qasdrubal belə şəraitdə döyüşə girmək məcburiyətində qaldı. Roma ordusu arxasında süvarilər olan üç cərgəyə düzüldü. İki cərgədən ibarət Qasdrubalın döyüş qaydasının önündə 10 fil arxasında isə süvarilər dayanırdı. Döyüşü Qasdrubal sağ cinahdan Livinin legionuna hucumla başladı. Lakin onun hucumu müsbət nəticə vermədi. Döyüşün gedişində, dəstəsi romalıların sağ cinahında yerləşən Neron, qüvvələrinin bir hissəsi ilə öz arxasında manevr edir və karfagenli qoşunun sağ qanadının cinahına və arxasında zərbə endirdi. Bu döyüşün taleyini həll etdi.
Döyüşün nəticəsi
Qasdrubalın ordusu məhv edildi, 5400 döyüşçüsü əsir alındı, Qasdrubalın özü isə öldürüldü. Romalılar 8 min adam itirdilər. Romalıların Metavr döyüşündəki qələbəsi Hannibalı çox çətin vəziyətə saldı. O Apuliyadan geri çəkilməyə məcbur oldu və qəti hərəkətlərdən imtina etdi.
Euplassa occidentalis
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Çayqışlaq (Mahnişan)
Çayqışlaq - İranın Zəncan ostanının Mahnişan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə nəfər yaşayır ( ailə).
Antonio Krapovikas
Antonio Krapovikas — Argentina botaniki.
Elmi fəaliyyəti
Antonio Krapovikas Bromeliyakimilər üzrə ixtisaslaşmışdır.
Artemisia argyrophylla
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Onuncu simfoniya (Motsart)
thumb|Volfqanq Amadey Motsart 1770-ci il Onuncu simfoniya Volfqanq Amadey Motsart tərəfindən İtaliyaya ilk səfəri zamanı, 1770-ci ildə bəstələnmişdir. Motsart bu simfoniyanı Milanda karnaval zamanı bəstələməyə başladı və bir neçə ay sonra Boloniyada başa çatdırdı.
Ümumi məlumat
Simfoniyanın əlyazmasında birinci cümlənin sonunda Motsart ("Finis Laus Deo") Tanrıdan təriflər yazmışdı, lakin əlyazmada əsərin yazılma tarixi barədə heç bir qeyd yoxdur. Buna görə konkret dövr müəyyən deyil: Köxel kataloqunun altıncı nəşrində (1964) simfoniyanın tarixi ilə bağlı yalnız bir qey vardır: "ehtimal ki, 1770".
Quruluşu
Simfoniya bir italyan uvertürası şəklindədir və 2 hissədən ibarətdir. Simfoniyanın ifa müddəti təxminən 9 dəqiqədir.
Üçüncü hissə: Allegro
G-Dur, 2/4-Takt, 129 Takte
Bəxtiyar Məmmədov (neftçi)
Məmmədov Bəxtiyar Məmməd Rza oğlu  — Azərbaycan neftçisi, exnika elmləri namizədi, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı, Azərbaycan SSRİ-nin Dövlət mükafatı laureatı, Respublikanın əməkdar mühəndisi, SSRİ-nin fəxri neftçisi, SSRİ-nin neft ustası fəxri adlarına layiq görülmüşdür. Qırmızı Əmək Bayrağı, Oktyabr İnqilabı ordenləri və medallarla təltif edilmişdi. Bəxtiyar Məmmədov 4 çağırış Azərbaycan SSR-in, 1 çağırış SSRİ Ali Sovetinin deputatı olmuşdu.
Həyatı
Bəxtiyar Məmməd Rza oğlu Məmmədov 18 oktyabr 1925-ci ildə Şəki şəhərində anadan olmuşdur. Erkən yaşlarından zəhmətə alışan Bəxtiyar orta məktəbi qurtardıqdan sonra 1943-cü ildə o dövrün ən nüfiızlu ali məktəblərindən olan Azərbaycan Sənaye İnstitutuna daxil olmuş və oranı 1949-cu ildə bitirərək, dağ-mədən mühəndisi ixtisasına yiyələnmişdir. Bəxtiyar Məmmədov neft-qazçıxarma sənayesində əmək fəaliyyətinə institutda oxuduğu illərdən başlamışdır. 1948-ci ildə Orcenikidzeneft neft-mədən idarəsinin neft hasilatı üzrə usta köməkçisi, usta, mədən rəisinin köməkçisi, böyük mühəndis; 1951–1952-ci illərdə Qobustanneft trestinin böyük mühəndisi, Umbakı mədəninin rəisi, 1952–1955-ci illərdə Gürganneft neft- mədən idarəsində I və II mədənlərin müdiri; 1955–1962-ci illərdə Gürganneft (indiki Neft Daşlan NQÇİ) neft-mədən idarəsinin rəisi; 1962–1963-cü illərdə "Azneft" Birliyinin rəis müavini, baş mühəndis; 1963–1965-ci illərdə Başdənizneft idarəsinin rəisi; 1965–1970-ci illərdə Azərbaycan SSR-in Neft Sənayesi naziri; 1970–1972-ci illərdə Xəzərdənizneft İstehsalat Birliyinin rəisi; 1972–1974-cü illərdə 26 Bakı Komissan adma NQÇİ-nin rəisi; 1974–1976-cı illərdə xarici ölkəyə xidməti ezamiyyətdə — Nigeriyada kontrakt rəhbərinin məsləhətçisi; 1976–1982-ci illərdə "Dənizneftqazlayihə" DETL İnstitutunun elmi işlər üzrə direktor müavini; 1982–1986-cı illərdə "SSRİ-nin 50 illiyi" adına NQÇİ-nin ("Bulla-dəniz" NQÇİ) rəisi; 1986–1989-cu illərdə Dənizneftqazlayihə DETL İnstitutunda şöbə rəisi işləmişdir. 1943-cü ildə "Neft yataqlarının işlənilməsi və istismarı" ixtisası üzrə AzSİ-nun neft-mədən fakültəsini bitirmişdir. Onun əmək fəaliyyəti bütünlüklə Azərbaycanda neft yataqlarının mənimsənilməsi ilə bağlı idi. İnstitutu bitirdikdən sonra o Ordjenikidzeneft trestinin mədənlərində neft hasilatı və qazılması üzrə usta köməkçisi, usta, böyük mühəndis, sonra isə, Qobustanneft trestinin ÜmBakı yatağında baş mühəndis və mədən rəhbəri işləmişdir.
Ailəsi
Nadir şəxsiyyət olan Bəxtiyar Məmmədov həm də qayğıkeş ailə başçısı idi. O, üç övlad tərbiyə edib, cəmiyyətə layiqli varislər verib. Oğlu Yaşar ARDNŞ-də məsul vəzifədə çalışır. Böyük qızı İntizar xanım uşaq həkimidir, kiçik qızı Hicran xanım isə ginekoloq işləyir. Beş nəvəsi, on nəticəsi var. Yeganə oğlan nəvəsinin oğlu Bəxtiyar Məmmədovun adını daşıyır.
Elmi fəaliyyəti
Məmmədov B.M. neft və qaz yataqlarının işlənilməsi sahəsində tanınmış alimdir.
Məmmədov B.M. 50 elmi məqalənin müəllifidir. İxtiralara görə 9 müəlliflik şəhadətnaməsi alıb.
Məsul vəzifələrdə olmaqla, o dəfələrlə Azərbaycan KP MK-nın tərkibinə seçilmiş, özünün mühəndis və təşkilatçı kimi qeyri-adi bacarıqları ilə respublikanın dənizdə neft hasilatının inkişafı və təşəkkül tapmasında əhəmiyyətli rolu olmuşdur və buna görə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı, Azərbaycanın Dövlət Mükafatı laureatı adlarına layiq görülmüşdür. O həmçinin "Azərbaycan neft ustası", "Azərbaycanın əməkdar mühəndisi", "SSRİ Fəxri neftçisi" fəxri adlarına layiq görülmüşdür. Lenin, Oktyabr İnqilabı, Qırmızı Əmək Bayrağı ordenləri ilə təltif olunmuşdur.
Mükafatları
Neft sənayesinin, xüsusilə dəniz neftinin inkişafında böyük xidmətlərinə görə Bəxtiyar Məmmədov Sosialist Əməyi Qəhrəmanı, Azər¬baycan SSRİ-nin Dövlət mükafatı laureatı, respublikanın əməkdar mühəndisi, "SSRİ-nin fəxri neftçisi", "SSRİ-nin neft ustası" fəxri adlarına layiq görülmüşdür. "Qırmızı Əmək Bay rağı", "Oktyabr İnqilabı" ordenləri və medal¬larla təltif edilmişdi. Bəxtiyar Məmmədov 4 çağırış Azərbaycan SSR-in, 1 çağırış SSRİ Ali Sovetinin deputatı olmuşdu. Altmışdan çox elmi məqalənin, onlarla patent, ixtira və səmərələşdirici təklifin müəllifi idi. Onun bir neçə monoqrafiyası bu gün neftçilərin stolüstü kitablarına çevrilmişdir.
Tutkabun
Tutkabon — İranın Gilan ostanında yerləşən şəhər.
Xınaxlı
Xınaxlı — Azərbaycan Respublikasının Ağdaş rayonunun Kotavan (Ağdaş) inzibati ərazi vahidində kənd.
Adının mənası
"Xınaxlı" sözü oykonimdir. Kəndin adının əsl mənası "Xınalıqlıdır".
Tarixi
Bu ərazidə kəndin yaranması XIX əsrin ortalarına təsadüf edir. Belə ki, kənd həmin vaxtlarda Quba rayonunun Xınalıq kəndindən çıxmış ailələrin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Həmin ailələr hapıt tayfaları içərisində kiçik köç şəklində buraya gəlmişlər.
Coğrafiyası
Kür çayının sahilində, Şirvan düzündədir.
Çayqoşan (Xalxal)
Çayqoşan — İranın Ərdəbil ostanının Xalxal şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Coğrafi yerləşməsi
Xalxal şəhristanının Şahrud bölgəsində, Xuruş-Rüstəm kəndistanında, Xalxal-Miyanə avtomobil yolunun 40 kilometrliyindədir.
Semyonovski adası
Semyonovski adası — Keçmiş ada (hazırda Semyonovski dayazlığı) Yeni Sibir adalarının cənubunda yerləşir. Yoxa çıxmamışdan öncə arxipelaqın ən dayaz adası olmuşdur.
1945-ci ildə adanın hündürlüyü 24 metr təşkil edir. Dayazlıq öz adını adanın adından götürmüşdür.
Aşkarlandığı ildən sonra ada sürətli şəkildə kiçilməyə başlamışdır. 4,6 km² 1823-ci ildə, 0,9 km² 1912, 0,5 km² 1936 və 0,2 km² 1945-ci ildə olmuşdur. 1950-ci ildə ada kiçik sahəyə malik idi. 1952-ci ildə isə ada dəniz səviyyəsində olmuşdur. 1960-ci illərdə ada tamamən yoxa çıxmışdır.
Hazırda dayazlığın dərinliyi 3 metrdir.
Yakov adanı 1770-ci ildə adanı aşkarlayır. O, adaya çoxlu sayda maralın yönəldiyini müşahidə etmişdir. Onun adaları kəşf etməsi ilə əlaqədar II Yekaterina ona Fil sümüyü toplamağı həvalə edir. Digər məlumata görə Vasilevski adası ilə birlikdə 1815-ci ildə Maksim Lyaxovski kəşf etmişdir.
1823-ci adanı Pyotr Fyodroviç Anju adada olmuşdur
Ağa, cəddinə qurban (film, 1993)
Ağa, cəddinə qurban qısametrajlı sənədli filmi rejissor Şamil Nəcəfzadə tərəfindən 1993-cü ildə çəkilmişdir. Film Azərbaycanfilm kinostudiyası və "Metropol" kino şirkətinin istehsalıdır. Film xalq arasında böyük hörmət sahibi, xəstələrə şəfa vermək, onları sağaltmaq qabiliyyətinə malik Mir Mövsüm Ağa (Mirmövsümov) haqqındadır.
Məzmun
Film xalq arasında böyük hörmət sahibi, xəstələrə şəfa vermək, onları sağaltmaq qabiliyyətinə malik Mir Mövsüm Ağa (Mirmövsümov) haqqındadır.
Filmin üzərində işləyənlər
Ssenari müəllifi: Teyyub Qurban, Hikmət Seyidov Rejissor: Şamil Nəcəfzadə Operator: Adil Abbasov, Ramiz Ağalı Prodüser: Gülafət Ələsgərli
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı 1993-cü ilin Azərbaycan filmləri 1990-cı illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Reki Kavahara
— Yaponiya yazıçısı. "Sword Art Online" və "Accel World" ranobe və manqa seriyalarının müəllifi kimi tanınır. Hər iki ranobe əsasında anime serialları çəkilmişdir. Kavaharanın digər əsərləri arasında "The Isolator" və "Sword Art Online: Progressive" spin-off seriyası da var. thumb|left|"[[Sword Art Online" ranobesinin ilk cildinin üzlüyü.|200px]]
Haqqında
Ən tanınmış əsəri "Sword Art Online" ranobesidir. "Sword Art Online" seriyasını ilk dəfə 2002-ci ildə təxəllüsü ilə veb-roman şəklində yayımlamışdır. Kavahara 2008-ci ildə "Accel World" ranobesi ilə 15-ci Dengeki Roman Mükafatı müsabiqəsinə qatılmış və romanı baş mükafatı qazanmışdır. "Accel World" ilk dəfə 10 fevral 2009-cu ildə ASCII Media Works nəşriyyatı tərəfindən Dengeki Bunko imprinti altında çap olunmuşdur. 10 oktyabr 2015-ci ilə kimi 19 cildi işıq üzü görmüşdür. 2012-ci ilin aprelində isə anime adaptasiyası çəkilmişdir. "Accel World" ranobesinin uğurundan sonra Kavahara "Sword Art Online" ranobesini çap etdirmişdir. 2016-cı ilin aprelinə kimi 20 cildi, "Sword Art Online: Progressive" spin-off seriyasının isə 6 cildi nəşr olunmuşdur. 2012-ci ilin iyulunda anime serialı yayımlanmağa başlamış və böyük alqış toplamışdır. Anime serialının ikinci mövsümü "Sword Art Online II" 2014-cü ilin iyulunda nümayiş etdirilməyə başlamışdır. 31 dekabr 2013-cü ildə "Sword Art Online Extra Edition" telefilmi yayımlanmışdır. 2017-ci ildə isə "Sword Art Online: Ordinal Scale" adlı anime filmi ekranlaşdırılmışdır.
2004-cü ildə onlayn formatda yayımlanmağa, 2014-cü ilin iyununda isə çap olunmağa başlamışdır. Üç ranobe və bir manqa yazılmışdır.
Artemisia armeniaca
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
1900 Yay Olimpiya Oyunlarında oxçuluq
Yekun medal sıralaması
thumbnail|Kamandan oxatma yarışlarında iştirak edən naməlum iştirakçı
İştirakçı ölkələr
Bu yarışlarda 3 ölkədən ümumilikdə 153 olimpiyadaçı iştirak etmişdir.
Araukani müharibəsi
Araukani müharibəsi — Uzun zaman sürən hərbi münaqişə İspaniya imperiyasına daxil olan Çili general-kapitanlıqda yaşayan kreol əhalisi ilə yerli əhali olan Mapuce xalqı və digər qəbilələrlər (Vilice, Pikunce və Kunko) arasında baş vermişdir. Hərbi əməliyyatların arialı Matakito çayıdan Relonkavi körfəzi arasında yerləşirdi. Əsas əməliyyatlar Konsepson şəhəri və sahil boyu ərazilərdə (Bio-Bio, Araukaniya bölgələri) gedirdi. Faktiki olaraq bu müharibə fasilələrlə 300-il davam etmişdir. Müharibə 1536-cı ildən başlamış və Çilinin mütəqiliyinin elan edilməsinə qədər 1817-ci ilə qədər davam etmişdir. Bu müharibədə ispanlar məğlub olaraq istilanı dayandırmaq məcburiyyətində qalmışdır. Çili müstəqiliyi elan etdikdən sonra müharibə artıq Çiliyə qarşı aparılır. Nəticədə isə Çili bölgəni istila etməyi bacarır. Bu tarixə Araukaniyanın işğalı kimi düsür.
Duhalar
Duhalar — Monqolustanın şimalında yaşayan Monqolustan əhalisini təşkil edən 24 tayfadan biri. Duha tayfası Monqolustandakı dörd türk tayfasından biridir. Digərləri Kazak, Hoton və Tıvadır. 2010-cu ilin məlumatlarına əsasən duhaların sayı cəmi 282 nəfər idi.
Əpsələm (Uçalı)
Əpsələm — Başqırdıstan Respublikası nın Uçalı rayonu nda yerləşən kənd. Kənd Mansur kənd şurası nın tərkibindədir.
Duhalar
Etnonimi
Monqol mənbələrində duhaları uranhay, tayqa uranhay, taigin irged, oin irged , soyat, tsaatan ( - "tsaa" – şimal maralı və isimdən isim düzəldən "-tan" şəkilçisi) olaraq adlandırıblar. Hazırda isə monqollar rəsmi olaraq duhaları və həmçinin Monqolustandakı müsəlman olmayan digər türk xalqlarını ümumilikdə uyğur adlandırırlar.
Əpsələm (Uçalı)
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Duhalar
Etnonimi
Bəzi türkoloq və tarixçilərin fikrincə "tuva/tuba" etnoniminə sahib xalqlar əslən samoyed və yeniseyli olub tarixin müxtəlif dövrlərində türkləşiblər ki, duhalar da onlardan biridir.