cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tural Əliyev (əsgər)
Həyatı
Əliyev Tural Arif oğlu 1991-ci il yanvarın 18-də Beyləqan rayonunun Təzəkənd kəndində dünyaya ğöz açmışdır.2009-cu ildə Əliheydər Məmmədov adına Təzəkənd kənd tam orta məktəbin 11-ci sinifini bitirmişdir. Orta məktəbi bitirdikdən sonra Beyləqan rayon hərbi komissarlığı tərəfindən həqiqi hərbi xidmətə çagırılan Tural Silahlı Qüvvələrin Gəncə şəhərində yerləşən "N" saylı hərbi hissəsində xidmət etmişdir. 2011-ci ildə həqiqi hərbi xidmətini başa vurub geri dönən qəhrəmanımız 2012 - ci ildə sənədlərini "Müddətdən artıq həqiqi hərbi xidmət hərbi qulluqçularının hazırlığı " kursuna vermişdir. Peşəkar yararlılığı müsbət qiymətləndirilən Turalın adı namizədlər siyahısına daxil edilmiş və növbəti qəbul zamanı kursa göndərilmişdir. Kursu müvəffəqiyyətlə başa vuraraq Beyləqan rayonunda yerləşən "N" saylı hərbi hissədə müddətdən artıq həqiqi hərbi xidmətə başlamış və manqa komandiri kimi fəaliyyət ğöstərmişdir. Burada müəyyən müddət xidmət etdikdən sonra Füzuli rayonunun Şükürbəyli kəndində yerləşən "N" saylı hərbi hissədə post komandiri kimi xidmətini davam etdirmişdir. O, hərb tariximizə 44 günlük müharibə kimi düşmüş Aprel döyüşlərinin də fəal iştirakçısı olmuşdur. Lələtəpə yüksəkliyinin işgaldan azad olunmasına görə fəxri fərmanla təltif olunmuşdur.
İkinci Qarabağ müharibəsində iştirakı
2020-ci il sentyabr ayının 27-də başlayan və hər birimizin yaddaşında Vətən müharibəsi kimi qalan müharibədə tarix yazan igidlərimizdən biri olan Tural döyüşlərə Füzuli rayonunun Qaraxanbəyli kəndi istiqamətindən qatılmışdır. o,irəliləyən günlərdə Cəbrayıl ,Qubadlı ,Hadrut, Xocavənd və Şuşakənd uğrunda gedən döyüşlərdə fəal iştirak etmiş,Füzuli şəhərinə ilk daxil olan hərbşçilərimizdən olmuşdur. Noyabrın 2-si Şuşakənddə yaralanan Tural Hadruta hospitala göndərilmişdir. Hospitalda tibbi yardım maşını düşmən artilleriyası tərəfindən atəşə tutulmuşdur. Şəhidimizin döyüş yoldaşları bildirdilər ki, o ,hər zaman əsgərlərinin qayğısına qalmış, onlara yüksək ruh vermişdir.Azuqələri bitdikdə isə işgaldan azad olunan evlərdən qidalanmaq üçün nələrsə tapıb gətirirmiş, əsgərlərinə daim qayğı ilə yanaşan hərbçimiz son döyüşündə də yaralıların həyatını xilas etmişdir .Özü yaralı olsa da, hospitala getməkdən imtina edib digər yaralıların döyüş meydanından çıxarılmasına kömək etmişdir. Tural yalnız sonuncu döyüş yoldaşını daha təhlükəsiz əraziyə çatdırdıqdan sonra hospitala getməyə razı olmuşdur. Noyabrın 2-də Qırmızı Bazar istiqamətində şəhid olan Turalın nəşi ailəsinə 43 gün sonra - dekabrın 15-də təhvil verilmişdir.Həmin gün doğma kəndində özündən əvvəl şəhid olan qardaşlarının yanında torpağa tapşırılmışdır. Şəhidimiz ailəli idi. Onun Abbas və Tuncay adlı iki oğluvar. İgidliyi və cəsurluğu ilə fərqlənən kiçik çavuş Əliyev Tural Arif oğlu ölümündən sonra - iştirak etdiyi döyüş əməliyyatlarında və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyinə görə - Azərbaycan Respublikasının Prezdenti, Silahlı Qüvvələrin Ali Baş Komandanı cənab İlham Əliyevin sərəncamları ilə "Füzulinin azad olunmasına görə "və "Xocavəndin azad olunmasına görə " medalları ilə təltif edilmişdir.
Təltifləri
"Füzulinin azad olunmasına görə" medala təltif görülüb "Xocavəndin azad olunmasına görə " medalla təltif görülüb
NGC 622
NGC 622, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Balina bürcü istiqamətində yerləşir. SBbc tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Mori Kante
Mori Kante — Qvineya musiqiçisi, müğənni və mahnı müəllifidir.
Həyat və karyera
Mori Kante 29 mart 1950-ci ildə Fransız Qvineyasının Albadaria şəhərində anadan olub. Yeddi yaşında olanda xoru çalmaq və səs ənənələrini öyrənmək üçün Maliyə göndərildi. 1971-ci ildə Salif Keita'nın müğənni olduğu Rail Band cəmiyyətinə qatıldı. 1973-cü ildə Keitanın ayrılmasından sonra Kante müğənni cəmiyyətdəki boşluğu doldurdu.
Mori Kante 1987-ci ildə səsləndirdiyi "Yé ké yé ké" mahnısı ilə beynəlxalq səviyyədə ən yaxşı tanındı. Yé ké yé ké, Afrikanın indiyə qədər ən çox satılan mahnısı oldu. 16 oktyabr 2001-ci ildə Kanté Birləşmiş Millətlər Təşkilatının (FAO) Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatının xoşməramlı səfiri seçilib.
Ölüm
Gine musiqiçisi Mory Kanté, 22 may 2020-ci ildə Gine'nin Konakri şəhərində 70 yaşında vəfat etdi.
Qırğızıstan gerbi
Qırğızıstan Respublikasının dövlət gerbi — Qırğızıstan Respublikasının dövlət rəmzi. 14 yanvar 1994-cü ildə Qırğızıstan parlamenti tərəfindən təsdiq edilmişdir.
Təsviri
Qırğızıstan gerbinin aşağı hissəsində mavi dairə, ön planda ağ şahin, mavi göl, yuxarı hissəsində təpəsi ağ, yamacları isə mavi rəngdə verilmiş Qırğız ala dağları, o cümlədən günəş və ondan saçılan qızıl rəngli şüalar təsvir olunmuşdur. Gerbin yuxarı hissəsində ağ rəngdə "Qırğız", aşağında isə "Respublikası" yazılmışdır. Gerbin yan tərəflərində pambıq sapları və qızıl rəngdə buğda sünbülləri var.
Semantik təsviri
Qırğızıstan Respublikasının dövlət gerbinin mərkəzi qırğız xalqının zehniyyətinin, təbiətinin, mədəniyyətinin və təsərrüfatının xüsusiyyətlərini şərti simvol dilində ifadə edən bir dairədən ibarətdir.
Gerbin ön planında, mavi dairənin alt hissəsində, geniş qanadlı bir ağ şahin şəkli mövcuddur. Düşüncələrin saflığı və nəcibliyinin rəmzi olan "Ağ Şumkar" quşu qırğız əfsanələrində və xalq dastanlarında oxunur. Qırğızıstan Respublikasının dövlət gerbindəki bu quşun təsviri qırğız xalqının həyat tərzi, ənənəvi mədəniyyətini təmsil edir və İssık-Kuldan Qırğız ala dağlarının qarlı zirvələrinə qədər uzanan Qırğızıstan torpağının qorunmasını simvollaşdırır. Dairənin içərisində, Qırğızıstan Respublikasının Dövlət gerbinin yuxarı hissəsindəki dağların arxasında, doğan günəş və onun şüaları təsvir edilmişdir.
Müəlliflər
Rəsmi olaraq Qırğızıstan Respublikasının dövlət gerbinin müəllifləri Aseyin Abdrayev və Sadırbek Dubanayevdir. Buna baxmayaraq, Abdrayev gerbin tək müəllifi olduğunu və Dubanayevin yalnız orijinal gerbi korladığını iddia etmişdir.
Texniki spesifikasiyalar
Qırğızıstan Respublikasının dövlət gerbinin yenidən istifadə edilən surəti ölçüsündən asılı olmayaraq, Qırğızıstan Respublikası Prezidentinin iqamətgahında saxlanılan Qırğızıstan Respublikası dövlət gerbinin standartının rəngli və ya ağ-qara təsvirinə tam uyğun olmalıdır. Qırğızıstan Respublikasının dövlət gerbinin rəngləri Qırğızıstan Respublikasının dövlət gerbinin texniki göstəricilərində göstərilən rənglərə uyğun olmalıdır.
Alim Şəbiyev
Həyatı
thumb|Alim Şəbiyev Alim Şəbiyev 1968-ci il martın 31-də Yardımlı rayonunda anadan olub.
Hərbi xidməti
Şəbiyev Alim Böyükağa oğlu orta məktəbi bitirdikdən sonra 1986-1988 -ci illərdə Belarusiyanın Qrodni şəhərində N saylı hərbi hissədə Tank qosşunları diviziyasında qulluq etmişdir. 1-ci Qarabağ müharibəsi zamanı döyüşlərdə iştirak etmişdir. Şəbiyev Alim 09.04.1993-cü il tarixdə Kəlbəcər istiqamətində, məşhur "Murov əməliyyatında" iştirak etmiş və qəhrəmancasına şəhid olmuşdur. 01.05.1993 tarixində Bakı şəhəri Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunmuşdur. Qaradağ rayonu Lökbatan qəsəbəsində adına küçə verilmişdir.
Asamati (Resen)
Asamati (Асамати, Asamat, Osomat) — Prespa gölünün şimal şərq sahilində, Makedoniya Respublikasının Resen Bələdiyyəsində yerləşən bir kənddir. Asamati, Resen bələdiyyə mərkəzindən 12 kilometr uzaqlıqda yerləşir və 175 sakini var.
Tarixi
Asamati, müxtəlif tarixi dövrlərdən qalma və bir çoxu təsadüfən kəşf edilən müxtəlif arxeoloji sahələrə ev sahibliyi edir. Tapıntıların bir çoxu Resen qəsəbəsindəki Sarayda yerləşdirilir.
XIX əsrdə, daha sonra Ademayt olaraq adlandırılan kənd əhalisi, 16 evdə yerləşən 30 müsəlman sakinin və Bolqar Yepiskopluğunun 16 üzvündən ibarət idi. 1905-ci ildə Asamati'nin 150 sakini var idi, bunların 102-si Müsəlman albanlar, geri qalan hissəsi isə Bolqar Yepiskopluğunun üzvlərindən ibarət idi.
Demoqrafiya
Asamati əhalisi etnik olaraq qarışıqdır, Bələdiyyədə etnik əksəriyyətə sahib olmayan tək kənddir:
Cunko Tabey
– Yaponiya alpinisti. 1975-ci ildə Everest dağının zirvəsini fəth edən ilk qadın, 1992-ci ildə isə Yeddi zirvəni fəth edən ilk qadın olmuşdur.
Həyatı
Cunko Tabey 22 sentyabr 1939-cu ildə Yaponiyanın Miharu şəhərində doğulmuşdur. Dördüncü sinifdə oxuyanda Nasu dağlarına edilən məktəb ekskursiyası nəticəsində ilk dəfə alpinizmlə tanış olmuşdur. Edmun Hillari onun ən böyük ilham mənbəyi olmuşdur.
1992-ci ildə Şova Qadınlar Universitetindən ingilis və amerikan ədəbiyyatı üzrə dərəcə əldə etmişdir. O, bir neçə alpinizm klubuna qatılmış, 1969-cu ildə isə Yaponiyada ilk dəfə qadınlar üçün alpinizm klubu yaratmışdır.
Tabey 1970-ci ildə Annapurna III zirvəsini fəth edən ilk qadın və yapon olmuşdur. 16 may 1975-ci ildə isə Everest dağının zirvəsini fəth etmiş və bunu bacaran ilk qadın olmuşdur. O, zirvəyə dırmaşarkən qar uçqunu ilə üzləmiş, lakin qrupunda heç kim yaralanmamışdır. Tabey bundan sonra Yeddi zirvənin fəthini tamamlamağa qərar vermişdir. O, 1980-ci ildə Kilimancaro, 1987-ci ildə Akonkaqua, 1988-ci ildə Denali, 1989-cu ildə Elbrus, 1991-ci ildə Vinson, 1992-ci ildə isə Caya zirvəsini etmiş, beləcə, Yeddi zirvəni fəth edən ilk qadın olmuşdur.
Bunlardan əlavə, Tabey hər ölkənin ən hündür zirvəsini də fəth etməyə çalışmışdır və bu kateqoriya üzrə hədəflədiyi 196 zirvədən 60-nı fəth etmişdir. Daha sonra ətraf mühitin müdafiəsinə yönəlmiş və Kyuşu Universitetindən məzun olaraq alpinistlər tərəfindən atılan tullantıların təsirini öyrənmişdir.
Tabey 1996–2008-ci illərdə yeddi kitabın müəllif olmuşdur. Həyatının son dörd ilini xərçəng xəstəliyinə qarşı mübarizə aparmaqla keçirsə də, dırmaşmağa davam etmişdir. Son dırmanışını ölümündən 3 ay öncə məktəb ekskursiyası çərçivəsində Fuci dağına etmişdir.
Ailəsi
Cunko Masanobu Tabey ilə evlənmişdir. Onun Noriko adlı qızı və Şinya adlı oğlu olmuşdur. Cunko Everest dağını fəth edən zaman Norikonun 3 yaşı var idi. Şinya da alpinist olmuş və Tokioda alpinizm salonu açmışdır.
Xatirəsi
1987-ci ildə kəşf edilmiş 6897 Tabey asteroidi onun adını daşıyır. Pluton planetində yerləşən bir dağ silsiləsinə 19 noyabr 2019-cu ildə onun şərəfində Tabey adı verilmişdir.
Musa Mirzəyev
Mirzəyev Musa Abdulla oğlu — Azərbaycan Respublikasının xalq artisti (2005), professor (2002), Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqı İdarə Heyətinin üzvü, Ü. Hacıbəyli adına Bakı Musiqi Akademiyasının professoru, təcrübəli pedaqoq, prezident təqaüdçüsü, "Şöhrət" və "Şərəf" ordenləri laureatı.
Həyatı
Musa Abdulla oğlu Mirzəyev 1933-cü il yanvarın 26-da anadan olmuşdur.
Musa Mirzəyev həmçinin Əfrasiyab Bədəlbəylinin "Qız qalası" baletinin yeni musiqi redaktəsini hazırlamış və əsər 1999-cu ildə məhz bu redaktədə tamaşaya qoyulmuşdur.
Bəstəkar uzun illərdir pedaqoji fəaliyyət göstərərək, öz bilik və bacarığını gənc musiqiçi nəslinin yetişdirilməsinə sərf edir. O, 1992-ci ildən görkəmli pianoçu, SSRİ və Azərbaycanın Xalq artisti, professor, Üzeyir Hacıbəyli adına Bakı Musiqi Akademiyasının rektoru Fərhad Bədəlbəylinin dəvəti ilə bu təhsil ocağında mahir orkestr bilicisi kimi pedaqoji fəaliyyət göstərməyə başlamışdır. Akademiyanın dirijorluq kafedrasında "Simfonik alətləşdirmə" və "Xor aranjimanı" fənlərindən dərs deyən bəstəkar gənc musiqiçilərə sənətin sirlərini böyük həvəslə öyrədir.
Musa Mirzəyevin ictimai musiqi xadimi kimi fəaliyyəti də çox önəmlidir. O, müxtəlif illərdə M. Maqomayev adına Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının bədii rəhbəri vəzifəsində çalışaraq təcrübəli musiqi təbliğatçısı və gözəl təşkilatçı kimi respublikanın musiqi həyatında böyük xidmətlər göstərmişdir. 1959-cu ildən Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının üzvü olan Musa müəllim ittifaqın 2012-ci ilin dekabrında keçirilmiş IX qurultayında İdarə Heyətinin üzvü seçilmişdir. Bəstəkar həmçinin "Simfonik musiqi" bölməsinin sədri və Bəstəkarlar İttifaqının Lənkəran bölgə təşkilatının sədri kimi fəal ictimai iş aparır. O, dəyərli məsləhətləri və zəngin təcrübəsi ilə həmişə həmkarlarına yaxından kömək göstərir.
Musa Mirzəyev 83-cü ad günündən 3 gün sonra, 29 yanvar 2016-cı ildə Bakıda insultda vəfat etmişdir.
Ailəsi
Bəstəkar İlyas Mirzəyevin atasıdır.
Mükafatları
Musa Mirzəyevin yaradıcılığı dövlət tərəfindən yüksək qiymətləndirilmişdir.1982-ci il Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi,2006-cı ildə Azərbaycan Respublikasının Xalq Artisti,2003-cü ildə Heydər Əliyev tərəfindən "Şöhrət" ordeni 2013-cü ildə İlham Əliyev tərəfindən "Şərəf" ordeni layiq görülüb.
Dnestryanı gerbi
191px|thumb|[[Moldova Sovet Sosialist Respublikası gerbi|Moldova SSR gerbi]]
Polineziya
thumb|300px| Polineziyanın xəritəsi Polineziya (yunan dilində: πολύς çox, νῆσος ada) — Sakit okeanın mərkəzi hissəsində,   Okeaniyada yerləşən adalar qrupu. 23°30’сş.u. — 28 °C.u. və 176°ç.u. — 109°20’q.u.
Polineziyanın əsas adaları
250px|thumb|«[[Polineziya üçbucağı»]]
Qarmiş-Partenkirhen
Qarmiş-Partenkirhen (Garmisch-Partenkirchen, Garmasch-Partakurch) — Almaniyanın cənubunda Bavariyada Qarmiş-Partenkirhen inzibatın mərkəzi.
Sevda Ağazadə
Həyatı
1958-ci ilin sentyabr ayının 6-da Bakıda anadan olmuşdur. 7 yaşına qədər Balaxanıda yaşamışdır. Sonra təhsilini Xətai rayonu 56 nömrəli məktəbdə davam etdirmişdir. Orta məktəbi 1975-ci ildə qızıl medalla bitirib indiki Dövlət Neft Akademiyasına daxil olmuşdur. Anası, dayısı, qardaşı, bacısı və oğlu da oranı bitirmişlər. Ali məktəbi bitirəndən sonra Milli Elmlər Akademiyasının Energetika İnstitutuna mühəndis-proqramçı kimi işə götürülmüşdür. Orada 5 il işləmişdir. Sonra eşidir ki, AzTV-də müsabiqə var, müsabiqədə iştirak edir və radioda işə düzəlir. İki ay radioda işləyir. 15 il xəbərləri oxumuşdur. 1985-ci ildən 2000-ci ilə qədər əsas xəbərləri oxumuşdur. 1990-cı ilədə həyat yoldaşından ayrılmışdır.
Pir Mikayıl (Soyuqbulaq)
Pir Mikayıl - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Soyuqbulaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 111 nəfər yaşayır (17 ailə).
Valeri Venediktov
Valeri Nikolayeviç Venediktov – Sovet hərbi komandiri, hərbi texnikanın konstruktoru, Sovet Ordusunun general-leytenantı Böyük Vətən Müharibəsi nin iştirakçısı, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1976 il) iki SSRİ Dövlət Mükafatı laureatı.
NGC 5608
NGC 5608, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Çoban bürcü istiqamətində yerləşir. Im tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Əkbər Ağayev (kimyaçı)
Ağayev Əkbər Əli oğlu — Sumqayıt Dövlət Universitetinin professoru.
Həyatı
Ağayev Əkbər Əli oğlu 26 fevral 1954-cü ildə İrəvan şəhərində müəllim ailəsində anadan olmuşdur. 1961-ci ildə İrəvan şəhəri M.F.Axundov adına 9 saylı orta məktəbin birinci sinifinə getmiş və həmin məktəbi 1971-ci ildə bitirmişdir.
1971-ci ildə M.Əzizibəyov adına Neft və Kimya istitutunun (indiki ADNA) kimya-texnologiya fakültəsinə daxil olmuş və oranı 1976-cı ildə bitirmişdir. Mühəndis-kimyaçı texnoloqdur.Əmək fəaliyyətinə 1976-cı ildə başlamışdır. 1976–1983-cü illərdə Azərbaycan Elmlər Akademiyasının akademik Y.H.Məmmədəliyev adına Neft-Kimya prosesləri institutunda mühəndis, böyük mühəndis, kiçik elmi işçi vəzifələrində çalışmışdır. 1976–1980-ci illərdə həmin institutun qiyabi aspirantı olmuşdur.
1983-cü ildən Sumqayıt Dövlət Universitetində çalışır. 1983–1987-ci illərdə dosent, 1987-ci ildən bu günə qədər isə indiki "Neft kimyası və kimya texnologiyası" kafedrasının müdiridir. 1995–2000-ci illərdə beynəlxalq əlaqələr üzrə prorektor, 2004–2006-cı illərdə "İqtisadiyyat və İdarəetmə" fakültəsinin dekanı vəzifələrini də icra etmişdir.
Ə.Ə. Ağayev 1981-ci ildə "Neft kimyası" ixtisası üzrə namizədlik, 1992-ci ildə isə həmin ixtisas üzrə doktorluq dissertasiyalarını müdafiə etmişdir. 1994-cü ildən "Üzvi maddələrin texnologiyası" kafedrası üzrə professorudur.
Əsas elmi nailiyyətləri
Ə.Ə.Ağayevin üzvi birləşmələrin, o cümlədən, arenlər, fenollar, naftollar və aromatik aminlərin alkilləşmə, dismutasiya, izomerləşmə, dehidrogenləşmə və polimerləşmə reaksiyalarının öyrənil¬məsi və bu proseslər üçün effektiv katalitik sistemlərin yaradılması sahəsində apardığı kompleks tədqiqatları neft-kimyasının və katalizin nəzəri və praktiki istiqamətlərinə yeni töhfələr vermişdir.
Prof. Ə.Ə.Ağayev tərəfindən Aromatik birləşmələrin aşağı spirt və olefinlərlə alkilləşmə reaksiyasının oksid və seolit katalizatorları iştirakı ilə tədqiqi nəticəsində krezolların, ksilenolların, etilfenolların etilkrezol və etilksilenolların, metilnaftolların, metilanilinlərin və s. kimi qiymətli yarımməhsullar və monomerlərin səmərəli alınma üsulları işlənmişdir. Katalitik sistemlərin tərkibi, səthi və məqsədli modifikasiyasının alkilləşmə reaksiyasına təsirinin qanunauy¬ğunluqları müəyyən edilmiş və bu proseslər üçün katalizatorun seçilmə prinsipləri hazırlanmışdır. Sintetik alkilfenolların alınma proseslərinin kinetik və riyazi modelləri işlənmiş və müasir optimallaşma üsulları tətbiq edilməklə texnoloji rejimin və göstəricilərin idarəetmə yolları araşdırılmışdır. Nəticədə krezol, ksilenol və etilfenolların fərdi izomerləri və izomer qarışıqlarının istehsalı üçün çevik texnologiya işlənib hazırlanmışdır. İlk dəfə olaraq nanoquruluşlu titan rutenium oksid sisteminin katalitik xassələri fenol və naftolların metanol və metilformiatla qarşılıqlı təsiri reaksiyasında tədqiq edilmiş və durulaşdırılmış reaksiya mühitində maraqlı nəticələr əldə edilmişdir.
Ferrit və seolit katalizatorları iştirakı ilə sintetik krezol və ksilenolların alınma üsulları Ufa şəhərində yerləşən "NIINeftexim" təcrübə zavodundakı yarımsənaye qurğusunda fasiləsiz texnologiya üzrə uğurlu sınaqlardan keçmiş və texnoloji reqlament hazırlanmışdır. C4 fraksiyası əsasında izooktanın alınması üçün tədqiq edilmiş üsul və seolit tərkibli alümosilikat katalizatorunun sintezində sistemin pH-nın idarə edilməsi məqsədilə işlənmiş metod "Azərneftyanacaq" (indiki H.Əliyev adına Neft emalı zavodu) zavodunda istifadə olunmuş və iqtisadi səmərə əldə olunmuşdur. Katalitik krekinq qazoylu və ağır piroliz qatranlarına əsaslanan 1- və 2- naftolların alkil törəmələrinin katalitik alınma üsulunun işlənməsi bir sıra qiymətli məhsulların (dərman preparatlar, vitaminlər və s.) istehsalı üçün xammal problemini həll edə bilər.
Elmi tədqiqatları
Ə.Ə.Ağayev 365 elmi işin, o cümlədən, 18 dərslik və dərs vəsaitinin, 24 tədris metodiki vəsaitin və işləmənin, 27 fənn proqramının, 18 ixtira və patentin müəllifidir. Elmi əsərlərinin 110-dan çoxu xarici ölkələrdə (Rusiya, ABŞ, Almaniya, Türkiyə, Avstriya, Norveç, Çexiya, Sloveniya, Polşa, Hindistan, Pakistan, Kipr, Gürcüstan və s.) nəşr olunmuşdur. Respublikanın hüdudlarından kənarda nəşr olunmuş bir sıra monoqrafiyalarda, jurnallarda və elmi məqalələrdə onun elmi əsərlərinə istinadlar verilmişdir.
Ə.Ə.Ağayev bizim ölkəni xaricdə keçirilən elmi konfranslarda (Türkiyə, Almaniya, Rusiya, Çexiya və s.) və tədris probleminə həsr olunmuş beynəlxalq məclislərdə (Rusiya, Pakistan) ləyaqətlə təmsil edir. O, İslam ölkələri konfransı təşkilatının Pakistanda keçirdiyi universitet-istehsalat əlaqələrinə həsr edilmiş COMSTECH-İSESCO-97 forumunda və həmin ölkənin qabaqcıl universitet¬lərin¬də çıxışlar etmiş və ölkələrimiz arasında elm və təhsil əlaqələrinin yaradılması və ikitərəfli müqavilələrin imzalanmasında əməyini əsirgəməmişdir. O, Türkiyənin bir sıra universitetlərində (19 Mayis Universiteti-Samsun, Diclə Universiteti- Diyarbakır, İstanbul Universiteti) elmi məruzələr etmiş və mühazirələr oxumuşdur. Köln Tətbiqi Elmlər Universitetində (Almaniya), Hindistanın Elm İnstitutunda (Banqalor), İordaniya Universitetində (Amman) ezamiyyətlərdə olmuş və elmi araşdırmalar apararaq, universitetlər arasında elmi əlaqələrin yaranmasında öz töhfəsini vermişdir.
Mənbə
Neft-Kimya Prosesləri İnstitutunun alimləri: bioqrafik portret, elmə və təhsilə töhfələr. "Müəllim" nəşriyyatı. Bakı 2019. s.19–22.
Sultan Səlahuddin Əbdül Əziz məscidi
Tarixi
Məscidin tikilməsi 14 fevral 1974-cü ildə Selanqor ştatının yeni paytaxtı Şah-Alamı tanıtmaq üçün mərhum Sultan Səlahuddin Əbdül Əziz tərəfindən tapşırılıb. Tikinti işləri 1982-ci ildə başlamış və 1988-ci il mart tarixində tamamlanmışdır. Məscid həmçinin öz göy günbəzinə görə Göy məscid kimi də adlanır. Bu məscidin ən fərqləndirici xüsusiyyəti dünyada ən böyük dini günbəzə malik olmasıdır. Günbəzin diametri 51.2 metrə, yer səviyyəsindən hündürlüyü isə 106.7 metrə çatır. Məscidin hər birinin yer səviyyəsindən hündürlüyü 142.3 metr olan dörd minarəsi var. Minarələrinin hündürlüyünə görə Mərakeşin Kasablanka şəhərində yerləşən İkinci Həsən məscidindən sonra dünyada ikinci yeri tutur. İlk əvvvəllər məscid 1993-cü ildə İkinci Həsən məscidinin təntənəli açılış mərasiminə kimi dünyada ən hündür minarəyə malik məscid kimi Ginnesin Rekordlar Kitabına düşmüşdü. Bu məscid yenə də hər birinin yer səviyyəsindən hündürlüyü 142.3 metr olan dörd minarəyə malik olması ilə dünyanın ən hündür minarələr qrupudur.
Memarlığı və xüsusiyyətləri
Səlahuddin Əbdül Əziz məscidinin memarlıq üslubu Malay və Müasir memarlıq üslublarının qarışığıdır. Məsciddə eyni zamanda 24,000 nəfər ibadət edə bilər. Məscid aydın günlərdə Kuala-Lumpurun bəzi nöqtələrindən görünəcək dərəcədə böyükdür.
Məacidin əsas günbəzinin diametri 51.2 metr, hündürlüyü isə 106.7 metrdir. Günbəzin tikilməsində əsasən alüminiumdan istifadə edilib. Məscidin 14.3 metr hündürlüyə malik olan və hər biri məscidin bir küncündə yerləşən dörd minarəsi var.
Malay və İslam memarlıq elementləri binanın işlənməsinə daxil edilmişdir. Dekorativ xətlərin təsviri günbəzin daxili qatlarında və divarların üzərində görülə bilər. Xəttatlıq işləri misirli xəttat Şeyx Əbdüləziz Moneim Məhəmməd Əli El Şarkavi tərəfindən edilib. Mürəkkəb konstruksiyaya malik alüminium qəfəsələrə məscidin qapıları, pəncərələri və divarlarında rast gəlmək mümkündür. Pəncərələr zala daxil ola biləcək işığın miqdarını azaltmaq üçün göy rəngli şüşə ilə təchiz olunmuşdur.
Məscidin 14 hektar ərazini əhatə edən ərazisində xəttatlıq, heykəltəraşlıq, rəsm və memarlıq kimi İslam incəsənətinin zəngin spektrini göstərən doqquz qalereya yerləşir. Bu yer vaxtaşırı ənənəvi İslam fəaliyyətləri üçün istifadə olunur.
Roman (En)
INSEE kodu — 01097.
Coğrafiyası
thumb|200px|left|Kommunanın xəritəsi Kommuna Paris şəhərinin 420 km cənub-şərqində, Lion şəhərindən 70 km şərqdə yerləşir və Burk-an-Bres şəhərindən 55 km cənub-şərqdə yerləşir.
Əhalisi
2010-ci ildə əhalinin sayı 199 nəfər təşkil edirdi.
İqritisadiyyatı
2010-cu ildə əmək qabiliyyətli 131 nəfər (15-64 yaş arasında) 93 nəfər iqtisadi cəhətdən, 38 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstəricisi 71.0%, 1999-cu ildə 68.8%). Fəaliyyət göstərən 93 sakindən 90 nəfəri (40 kişi və 50 qadın), 3 nəfər işsiz (3 kişi və 0 qadın) idi. 38 hərəkətsiz 11 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 19 nəfər təqaüdçü, 8 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
Aydınoğulları bəyliyi
Aydınoğulları bəyliyi — Rum Səlcuqlu dövlətinin çökməsi və dağılmasıyla başlayan Anadolu bəylikləri dönəmində, XIV əsrin əvvəllərində Anadolunun Aydın və çevrəsində qurulmuş bir türk bəyliyi.
Tarixi
Malazgird döyüşünü (1071) izləyən illərdə türklərin əlinə keçən bölgə, XI əsr əvvəllərində I xaclı səfərilərinin dalınca Bizanslılar tərəfindən geriyə alındı. 1280-ci ildə MəntəĢə bəy tərəfindən fəth edildi. Məntəşə bəyin hakimiyyətində qalan şəhər daha sonra Məntəşə bəyi öldürən Aydınoğlu Məmməd beyin əlinə keçdi və 1308-ci ildə Aydınoğulları bəyliyi quruldu. Dövlətin qurucusu Aydınoğlu Məmməd bəy, Germiyanoğullarıın subaĢısıydı (ordu komandiri). Məmməd bəy, əvvəl Germiyanoğullarına bağlı qaldı. Sonra Bizansdan Birgini alıb paytaxt halına gətirdi. Bu Ģəkildə müstəqilliyini elan etdi. Daha sonra ÖdəmiĢ, Sultanhisar və Ġzmiri də torpaqlarına qatdı. Ayasuluğda (bu günki Səlcuq) Aydınoğullarının ilk donanmasını qurdu.
Məmməd bəyin 1334-cü ildə ölümündən sonra bəyliyin baĢına oğulu Umur bəy keçdi. Umur bəy Səlcuq və Ġzmirdə limanlar qurdu, donanmasını gücləndirdi. Saqqız, Bozcaada, Eğriboz, Mora və Rumeli sahillərinə axınlar təĢkil etdi. Umur bəy AlaĢehiri də torpaqlarına qatınca, Venedik, Cənəviz, Rodos cəngavərləri və Kipr krallığının donanmaları birləĢərək hərəkətə keçdi. BirləĢmiĢ xaçlı donanması 1344-cü ildə Ġzmiri ələ keçirdi və Aydınoğulları bu döyüĢdə donanmasını itirdi.
Aydınoğulları, Umur bəyin 1348-ci ildə ölməsindən sonra gücünü itirdi. Dənizdən Venedik və Rodos Ģovalyelerinə, qurudan da Osmanlılara qarĢı qoya bilmədi. Ġsa Bəy, 1390-cı ildə torpaqlarını Ġldırım Bayezide buraxaraq Tiredə oturmağı qəbul etdi. 1402-ci ildəki Ankara döyüĢündə Ġldırım Bayezidi məğlub edən Teymur Aydınoğullarına köhnə torpaqlarını geri verdi. Bəyliyi əlinə keçirən Cüneyd bəy idarəsində Aydınoğulları bir az daha ayaqda qaldı. Lakin Cüneyd bəy Osmanlı dövləti əleyhində müxtəlif narahatlıqlara qatıldı. Xüsusilə fetret dövründə dəyiĢik Ģahzadələrə dəstək təmin etdi və saxta Mustafa üsyanlarında əhəmiyyətli rol oynadı. Ən sonunda Ġzmir yaxınlarındakı sığındığı qalada təslim olmaq məcburiyyətində qaldı və həm özü həm də ailəsi öldürüldü. Beləcə 1426da Aydınoğulları bəyliyi torpaqları II Murad tərəfindən qəti olaraq Osmanlı dövlətinə qatıldı.
Təbriz zəlzələsi (1641)
Təbriz zəlzələsi (1641) — fevral ayının 5-də müasir Şərqi Azərbaycan ostanının paytaxtı olan Təbriz şəhərində baş vermiş zəlzələ nəzərdə tutulur. Zəlzələnin maqnitudasının 6.8 bal olmuş və episentri Urmiya gölü ilə Təbriz şəhərinin arasına düşmüşdür. Bölgədə baş vermiş ən dağıdıcı zəlzələrdən biri hesab edilən bu hadisə zamanı 30 min insan həyatını itirmişdir.
Zəlzələ
6.8 ballıq zəlzələ Şimali Təbriz Fayının cənubunda yerləşən qırılma strukturunu parçaladı. Şimal Təbriz qırağının özü zəlzələ zamanı qopmayıb. Zəlzələnin ehtimal olunan yeri 20 km (12 mil) sol yan qırılma olan Dehxarqan qırağı boyuncadır. Normal qırılma xüsusiyyətləri zəlzələ bölgəsində ümumi bir hadisədir. O, Osku və Azərşəhr şəhərləri arasında NE-SW-ni vurur. Fay 200 m (660 fut) ölçülən ofsetin qeydə alındığı Səhənd vulkanının qərb bazasında yerləşir.
Ziyan
Araşdırmaçılar Nikolas Ambraseys və Çarlz P. Melvill bildirir ki, zəlzələ cümə günü baş vermişdir. Xosrovşah, Üskü və müasir Azərşəhr tamamilə dağılmışdır. Demək olar ki, şəhərdəki bütün evlər, ictimai infrastruktur və tarixi abidələr yerləbir olmuşdur. Bu sıraya bir çox ictimai hamamlar və karvansaraylar da daxildir. Zəlzələnin effekti Bağdaddan da hiss edilmişdir. Qış olduğu üçün əksər heyvanlar tövlələrdə saxlanılırdı və bu tövlələrin uçması nəticəsində çox sayıda heyvan da tələf olmuşdur. Təbrizdəki Məscid-i Ustad-Şagird və Ərk qalası ciddi ziyan görmüşdür. Bir çox məscidin minarələrinə, gümbəzlərinə və binalarına ciddi ziyan dəymişdir. Zəlzələ Səhənddə qaya sürüşməsinə səbəb olmuş və bu xeyli sayda insanın ölməsinə səbəb olmuşdur. Yerdə çatlar əmələ gəlmiş və bu çatlardan su püskürmüşdür. Zəlzələnin vurduğu ziyanı ortadan qaldırmaq və ölüləri dəfn etmək aylarla vaxt davam etmişdir. Afterşoklar zəlzələdən sonrakı 6 ay ərzində hiss edilmişdir. Zəlzələdən sağ qurtulmağı bacaranların çoxu öz evlərinin xarabalığında yaşamaqda idilər. Bəzi sakinlər bir qədər sonra evlərinə geri döndülər və afterşoklar zamanı zədəli evlərinin çökməsi nəticəsində həyatlarını itirdilər. Zəlzələdən sonrakı iki ay ərzində hər gün 7 afterşok hiss edilməkdə idi.
Qarayazı xalçaları
Qarayazı xalçaları — Gəncə xalçaçılıq məktəbinin Qazax qrupuna daxil olan xovlu xalçalar.
Ümumi məlumat
Qarayazı xalçalarının adı Qazax rayonundan 10 km şimalda yerləşən Qarayazı kəndinin adı ilə bağlıdır. Lakin bu xalçaların adı təkcə bu kəndin adı ilə deyil, Kür çayının sol sahili boyunca geniş bir ərazini əhatə edən bu ərazi indiki Gürcüstan Respublikasının ərazisində yerləşən Aşağı Kartli düzünün ərazisi ilə birləşən böyük bir ərazini əhatə edir. Əhalisi əsasən etnik azərbaycanlılardan ibarət olan bu ərazidə yaşayan əhali vaxtilə Borçalıya köçmüş Kosalar, Təzəkənd, Nəzrəli, Kəpənəkçi və Cavdar kəndləri Qarayazı xalçalarının istehsal olunduğu əsas xalçaçılıq məntəqələri olmuşdur. Bu yerlərdə istehsal olunan xalçalar Kür qırağında yerləşən xalçaçılıq məntəqələri kimi bütövlükdə "Dəmirçi Həsən" adı ilə tanınır.
Bədii analiz
"Qarayazı" adı ilə məşhur olan bu xalçalar, Qazax xalçaçıları arasında "Quşlu xalçası" kimi tanınır. "Qarayazı xalçaları" quruluşuna və ornament formalarına görə "Muğan xalçası"na oxşardır. Yerliyi qara rəngli olan bu xalçaların ara sahəsinin aşağı hissəsindəki uzunsov kətəbə, xalçanın mərkəzində isə ağ yerlikli göl və quş təsvirləri bu xalçanın əsas elementləridir. Həmçinin simmetriya qanunları əsasında göl və kətəbələrin yanlarına cüt-cüt yerləşdirilmiş kiçik naxışlar bu xalçanın əsas elementləridir.
Texniki xüsusiyyətlər
"Qarayazı xalçaları" əsasən iki ölçüdə: kiçik və böyük ölçülərdə toxunur. Kiçik ölçüdə olan xalçalar 100x150 sm və böyük ölçüdə olan xalçalar isə 180x300 sm olur.
İlmələrin sıxlığı: hər kvadrat metrdə 80 min ilmədən 120 min ilməyə qədər ola bilər.
"Qarayazı xalçaları"nda xovun hündürlüyü adətən 7–9 mm-dir.
Qazaxıstanın iqtisadi rayonlaşdırılması
350 px|thumb|right| {{legend|#FF7158|[[Mərkəzi Qazaxıstan}} {{legend|#C3BD78|Şimali Qazaxıstan}} {{legend|#F1AD29|Cənubi Qazaxıstan}} {{legend|#74A2D0|Şərqi Qazaxıstan}} {{legend|#66E84F|Qərbi Qazaxıstan}}]]
Qazaxıstanda Şımkənd (əvvəllər Çimkənd) şəhərinin torpağında ən təhlükəli inqrediyentlərdən biri sayılan qurğuşunun miqdarı YVK-nı 340 dəfə; Qırğızıstanın torpağında civənin miqdarı YVK-dan 100 dəfə artıq olmuşdur.
Arif V 216 (film, 2017)
Arif V 216 — rejissoru Kıvanç Baruönü və ssenaristi Cem Yılmaz olan türk komediya filmi. Baş rollarda Cem Yılmaz, Ozan Güvən, Səda Bakan, Zəfər Algöz və Özqan Uğur yer alır.
Mövzusu
G.O.R.A.-dan Dünyaya qayıdan Arif sakit həyat sürməkdədir. Robot 216 gözlənilmədən Dünyaya gəlir və Arifə bir insan kimi sevmək istədiyini deyir. Məhəllə sakinləri yadplanetli istəmədiklərindən mitinq təşkil etdikləri sırada Arif və 216 səhvən zaman maşını ilə 1969 ilinə gedirlər.
Qazaxıstanın iqtisadi rayonlaşdırılması
Qazaxıstanın çox zəngin neft resursları var. Qazaxıstan 4 milyard ton neft və 2000 kub metr qaz ehtiyatlarına malikdir. Hesablamalara görə Qazaxıstan 2015-ə qədər həe gün 3 million barel neft çıxarda bilər. Bu da Qazaxıstanı dünyanın ilk 10 neft istehsalçısı ölkəsindən biri edir. Burada neft əsasən Yeralıyev və Aktaudan çıxarılır. Qazaxıstanda çox zəngin daş kömür yataqları var. (Karaqanda, Ekibastus) Qazaxıstan xrom istehsalına görə Cənubi Afrika və Zimbabvedən sonra 3-cü yerdədir.
Xrom əsasən Qazaxıstanın şimal regionu Aqtobe və Xromatuda cəmləşib. Xrom istehsalı əsasən Qərbin investisiyası və maraqlarına görə işləyir. Qazaxıstanda böyük mis ehtiyatları var. Bu ehtiyatlar əsasən Artemonskoye, Zaman-Aybat, Aktogay, Saryoba rayonlarında yayılıb. Mis istehsalında “kazakhmys” şirkətinin böyük rolu var. Burada ildə təxmini 28000 ton mis və 98000 ton sink çıxarılır. Bunla yanaşı Qazaxıstanda böyük miqdarda qurğuşun çıxarılır.(Leninoqorsk, Kamenogorsk) Qazaxıstan Uran istehsalına görə dünyada 4-cü yerdədir. Qazaxıstanın Kazatomprom şirkəti dünyanın ən böyük 5 uran şirkətindən biridir.
Rumıniya tatarları
280px|thumb|Tatari Romania 2002.png Rumıniya tatarları (həmcinin rumın tatarları, dunay tatarları, Tătarii din România, Romaniya Tatarları, Дунай татарлары, Dunay tatarları) — Rumınya ərazisində rəsmi tanınmış milli azlıq. Rumınya parlamentində bir nümayəndələri vardır. Rumıniyada 2002-ci ildə aparılan siyahıya alınmaya görə burada 24 min tatar yaşayır (ölkə əhalisinin 0,1 %). İslam dininə etiqat edən tatarların az bir qismi isə Moldovada yaşayır. Onlar krımtatar dilinin müxtəlif dialektlərində danışırlar.
Tarixi
Tatarlar müasir Rumıniya ərazisində XIII əsrdə peyda olmuşlar. Onlar monqol yürüşləri zamanı bölgəyə gəlmişlər. Ancaq bir necə türk əsilli tayfalar hələ V əsrdən burada yaşayırdı. Rumıniyada yaşayan tatarların böyük əksəriyyəti krım tatarlarının törəmələridir. Onların böyük qismi Krımın ilhaqından sonra formalaşmışdır. Digərləri isə bucas tatarlarıdır. Demək olar ki, onların böyük qismi Rumıniyanın şərqində, Doburcada yaşayır. Hələ XV əsrdən burada tatarlar taşayırdı. 1877-1878-ci illərə qədər Doburcada 150 mindən az olmayan tatar yaşayırdı. Bölgənin yaxınlığında isə türklərin sayı 50 min olmuşdur. Onların böyük qismi mühacirlər idi. Türklər və krım tatarlar, çərkəzlər tədricən qayıyıb qarışaraq Rumıniyada işlan diasporasını təşkil etmişlər. Bununla belə rumın mədəniyyəti, mətbəxi, həyat tərzi və dili türklər və tatarlara böyük təsir göstərmişdir.
Əhalisinin siyahıya alınması
Doburcada ilk siyahıya alınma 1880-ci ildə aparılmışdır. Bu zaman burada 29476 tatar (21 %) və 18624 türk (13 %) yaşayırdı. Ölkədə yaşayan müsəlmanların 34 % burada yaşayırdı. Rumınların Doburcada sayı isə cəmi 43671 nəfər (31 %) təşkil edirdi. Buraya həmdə XVIII — XIX əsrlərfə Osmanlı sultanının təkıifi ilə 30 min noqay köçürülşüşdür. 2002-ci ilə olan məlumata görə Doburca əhalisinin cəmi 2,5% tatardır.
Əziz Əliyevin kitabları
Əziz Əliyevin kitabları — O, kitabları sevirdi, xiridarı idi. Hər yerdə həmdəmi kitablar idi, özü də onu maraqlandıran bütün problemlərin cavabını və həllini onlardan tapırdı.
1934-cü il
Klinik analizlər: Həkimlər və tələbələr üçün Əziz Əliyev; red. M.Ə.Əfəndiyev.- Bakı: Azərnəşr, 1934.- 107 s. Kitabın içindəkilər: Müqəddimə. Qan: Ümumi məlumat; Qan almaq texnikası; Hemoqlabin miqdarının toyini; Rong göstə ricisinin toyini; Qanın formalı elementlərinin sayılması; Təzə qan preparatının hazırlanması və müayinəsi; Quru, boyanmış qan pre paratlarının hazırlanması və müayinəsi; Qalın damcının hazırlan ma və boyanması; Qan lövhaçiklərinin trombositlərin sayılması; Retiqulositlərin sayılması; Eritrositlərin normal va patoloji mor folojisi: Ağ qan kürəciklərinin normal va patoloji morfolojisi, Plazmotik hüceyrələr — Türkin qıcıqlanma hüceyralari; Leyko sitar formula; Malariya plazmodiyalarının qanda aranılması. Bəlğəm: Ümumi məlumat ; Bəlğəmin maqrosqopik muajinasi, Si diyin kimyəvi müayinəsi ; Sidiyin mikroskopik müayinəsi.- Nacis : Ümumi məlumat ; Nəcisin maqrosqopik tədqiqi; Nəcisin mikros kopik müayinəsi.
1947-ci il
Yaralanma və bədbəxt hadisələr zamanı ilk yardım Əziz Əliyev; red. Ş.Ələkbərov; Azərbaycan Səhiyyə Nazirliyinin Mərkəzi sanitariya maarifi metod stansiyası.- Bakı: Azərnəşr, 1947. — 34 s.
1959-cu il
Alkoqolizmlə mübarizə sağlam məişət uğrunda mü barizədir/Əziz Əliyev.- Bakı: Azərb.SSR Siyasi və Elmi Bilik Yayan Cəmiyyət, 1959.- 28 s
1983-cü il
Xatirələr: Əziz Əliyev haqqinda. ed. V.Rüstəmov Bakı: Yazıçı, 1983.- 125 s. Kitabın içindəkilər: İmran Qasımov. Gözəl dost; M.C.Umaxanov. Partiyanın və xalqın sədaqətli oğlu; Mustafa Topçibaşov. Səməndər quşu; Mirzə İbrahimov. Sədaqət, dəya nət, mədəniyyət: Süleyman Rüstəm. Yada düşənlər; Rəsul Həmzətov. Unudulmaz illərin əziz insanı; N.İ.Trufanov. Əziz Əliyev haqqında xatirə; Əhməd Musayev. Unudulmaz illər; Abdulla Quliyev. İstedadlı pedaqoq; Baxış Qəhrəmanov. Əziz müəllim; Həmid Rüstəmov. Sadə və qüdrətli şəxsiyyət; Əbdül vahab Süleymanov. Minnətdaram.
1996-cı il
Əmiraslanov, Ə.Ömür salnaməsi və xatirələr — Əziz Əliyev Əhliman Əmiraslanov.- Bakı: Təbib, 1996.- 124 s. Kitabın içindəkilər: F.İslamzadə. Ön söz. Birinci hissə: Əziz Əliyevin həyatı və fəaliyyəti. Ə.Əmiraslanov. Görkəmli alim, mahir təşkilatçı və dövlət xadimi; M.Cabbarov. Əziz Mammadkarim oğlu Əliyevin Səhiyya təşkilatçılığı sahəsindəki amali və elmi irsi; R.Məmmədhəsənov. Əziz Əliyevin "Klinik analizlar" kitabı haqqında; A.Baxşəliyev, D.Hüseynov. Farmo kologiya elmi və tədrisi sahəsində professor Ə.M.Əliyevin xid matlari. II hissa : Əziz Əliyev haqqında xatirələr. M.Topçubaşov. Səməndər quşu: N.Trufanov. Əziz Əliyev haqqında xatirə; A.Quliyev. İstedadlı pedaqoq; Z.Quliyeva. Əziz Əliyevin 100 illik yubileyinə həsr edilir; B.Qəhrəmanov. Əziz müəllim; D.Hüseynov. Mərhum professor Əziz Əliyev haqda xatirələrim; H.İsazadə. Qaygıkeş müəllim; N.Oliyev. Nadir şəxsiyyət; K.Cabbarov. Professor Əziz Məmmədkərim oğlu Əliyev haqqm da xatirələrim.
1997-ci il
Talıblı, T.Əziz Əliyev: dövrü, həyatı, şəxsiyyəti/Tahir Talıblı; red. və ön söz. müəl. H.Orucov; baş red. S.Nəzərli; red. N.İsmayılova.- Bakı: Göytürk, 1997.- 286 s. Kitabın içindəkilər: Qurucu Əziz (Hidayət Orucov); Müəl lifdən; Ata ocağı - Hamamlı; Soy kökümüzün işığında; İrəvan mühiti; Peterburqda bir il; Didərginlik; Bakı həyatı; Fədakar alim. Əziz Əliyevin müasirləri: Mustafa Topçubaşov; Mirəsədulla Mirqasımov; Heydər Hüseynov; Yusif Məmmədəliyev; Həsən Əliyev; Siyasi lider; Dar günlərin dayağı; Dağıstan gündəliyi; Bakı qəbul eləmirdi; Tətcümeyi - halı; Partiya xasiyyətnaməsi; Xidməti xasiyyətnamə; Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitutunda; Ə.Əliyev dövri mətbuatda; Həkimlərin ailəsi; Tamerlan Əliyev; Zərifə Əliyeva; Gülarə Əliyeva; Cəmil Əliyev; Ləzifə Əliyeva; Dilbər Məmmədova; Ə.Əliyevin kadrlar uçotunun şəxsi vərəqə sindən çıxarış.
1998-ci il
Azərbaycanın və Dağıstanın böyük oğlu/tort.-red. S.A.Nəzərli.- Bakı: Göytürk, 1998.- 250 s. Kitabın içindəkindən: Azərbaycanın görkəmli dövlət və elm xadimi Əziz Əliyevin anadan olmasının 100 illik yubileyinin keçirilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı, 6 sentyabr 1996-cı il.
Resuz (kommuna)
Sen-Jan-de-Qonvil  — Fransa da kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — En. Şampan-an-Valrome kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Belle.
INSEE kodu — 01097.
Coğrafiyası
thumb|200px|left|Kommunanın xəritəsi Kommuna Paris şəhərinin 420 km cənub-şərqində, Lion şəhərindən 70 km şərqdə yerləşir və Burk-an-Bres şəhərindən 55 km cənub-şərqdə yerləşir.
Əhalisi
2010-ci ildə əhalinin sayı 199 nəfər təşkil edirdi.
İqritisadiyyatı
2010-cu ildə əmək qabiliyyətli 131 nəfər (15-64 yaş arasında) 93 nəfər iqtisadi cəhətdən, 38 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstəricisi 71.0%, 1999-cu ildə 68.8%). Fəaliyyət göstərən 93 sakindən 90 nəfəri (40 kişi və 50 qadın), 3 nəfər işsiz (3 kişi və 0 qadın) idi. 38 hərəkətsiz 11 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 19 nəfər təqaüdçü, 8 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
Hayasa
Hayasa-Azzi və ya Azzi-Hayasa (Hettcə: Ḫaiaša, ) — Son Tunc dövründə Erməni yaylasında hökm sürmüş iki krallıqdan ibarət konfederasiya. Konfedrasiya, Cənubi Trabzonda hökm sürmüş Hayasa, və Fərat çayı ilə Hayasanın arasında mövcud olmuş Azzi krallıqlarından meydana gəlmişdir. Hayasa-Azzi konfedrasiyası, e.ə. XIV əsrdən etibarən Hettlərlə savaşmış, bu savaşlar nəticəsində, e.ə. 1190-cı illərdə Het dövləti tənəzzül etmişdir.
left|200px|thumb|Zvartnots Kafedrali xarabalıqları (e.ə XVI əsr)
III. Tudhaliyanın hakimiyyətindən əvvəl (е.ə. 1500–1340-cı illər)
1920-ci illərdə İsveçrəli tədqiqatçı Emil Forrer tərəfindən deşifrə edilen Hett yazıları Van Gölü ətrafındakı bir dağ ölkəsindən bəhs etməkdədir. Bu ölkənin adı Hayasa və/vəya Azzidir. Bəzi tədqiqatçılara görə, Azzi İşuvanın şimalında yerləşdirilərkən, digərləri Hayasa və Azzinin eyni dövlət olduğunu qəbul edirlər.
Hett Kralı Telepinu ve III Tudhaliya arasındakı dönəm eskiz şəklində qeyd edilmişdir. Bu dönəmdə yazılmış qeydlərdən, Hettlərin paytaxtı Xattusanı Tudhaliyanın səltənətindən öncə tərk etdiyi və paytaxtı Sapinuwaya köçürdüyü anlaşılmaqdadır. E.ə XIV əsrin əvvəllərində Sapinuwa yandırılmışdır.III Hattuşilinin qeydlərinə görə, Azzilər Samuhanı sərhəd bölgəsi vəziyyətinə gətirmişlər. Özlərini"Böyük Mədəniyyət" olaraq qəbul edən Hettlərin "Barbar" kimi qəbul edilən hansı dövlətlərlə mücadilə etdikləri dəqiq olaraq bilinmir.
III Tudhaliya ve I Suppiluliumanın hakimiyyəti dövrü (e.ə. 1360–1320-ci illər)
thumb|260x260px|I Suppilulima və Hukkana arasında sülh müqaviləsi(e.ə. XIV əsr) thumb|[[Antakya Arxeoloji Muzeyi. Tudhaliyanın daş stelası (e.ə. XIV əsr)]] left|thumb|220x220px|[[Het dövləti|Hett dövləti I Suppilumanın hakimiyyəti dövründə(e.ə 1380–1340)]] Xattusanın kaşklar, Hayasa-Azzi və digər dövlətlər tərəfindən hücumlara uğraması nəticəsində III Tudhaliya, Halis çayının yuxarı məcrasında yerləşən mədəniyyət mərkəzi Samuha şəhərini Het dövlətinin keçici paytaxtı etməyə qərar vermişdir.Bununla birlikdə, Samuha şəhəri Azzi ölkəsindən gələn birliklər tərəfindən keçici olarak ələ keçirilmişdir. Bu dövrdə Hett krallığı o qədər zəifləmişdir ki, qonşu dövlətlər Hettlərin yaxın gələcəkdə tənəzzülünü gözləyirdilər. Misir fironu III Amenhotep, Arsava kralı Tarhundaraduyaya belə yazmışdır: "Hər şeyin bitdiyini və Xattusa ölkəsinin iflic olduğunu anladım." Ancaq buna baxmayaraq, Tudhaliya birliklərini qısa zaman ərzində bərpa etmişdir. Bu vəziyyət Hett Krallığını işğal edən Kaşka və Hayasa-Azzi dövlətlərini təəcübləndirmişdir. Tudhaliya, daha sonra general Şuppiluliuma'yı (daha sonra Het Kralı oldu) Hett torpaqlarının şimal-şərq sərhədlərinə Hayasa-Azzi birliklərini məğlub etməsi üçün göndərmişdir. Hayasalılar ilk səfər Hett komandiri ilə savaşmaqdan çəkinmişdirlər. Hettşünas,Trevor R. Bryce Tudhaliya və Suppiluliumanın Hayasa-Azzini işğal etdiyini yazır. İşgalci birliklər daha sonra Hayasa-Azzi Kralı Karanni (və ya Lanni) ilə Kumaha şəhəri yaxınlarında hesablaşmıştır. Savaşdan bəhs eden "Deads of Suppiluliuma" adlı kitabda savaşın nəticəsinin nə olduğu yazılır. Bununla bərabər Hettlərin Hayasa-Azzininin işğalinin qələbə ilə nəticələndiyi haradasa dəqiqdir. Hettlər Hayasa hökmdarı Hukkana ilə sülh müqaviləsi bağladı. I Suppilulium bacısını Hukkanaya ərə verdi. Suppiluliumun Hukkana ilə bağladığı müqavilənin mətnindən aydın olur ki, Hayasada ibtidai nikah formaları hələ də mövcud idi. Əlbəttə bunu ancaq hakim ailələrə şamil etmək olar. Hayasa ənənəsinə görə ər arvadın bacıları və nəslin digər qadınları ilə nikah əlaqələri yaratmaq hüququna malik idi. Bunu bilən Suppilulium müqaviləyə müvafiq şərt daxil etdirir. Burada deyilir:
"Hatti ölkəsində yaxşı bir qanun var, qardaş bacı ilə cinsi əlaqəyə girə bilməz, bu əxlaqsızlıqdır. Kim belə hərəkət edərsə o ölməlidir. Sizin ölkə isə cəhalətlidir və orada qardaş bacını və əmiqızını tanıya bilər, halbuki buna Xattusada icazə verilmir. Sənin yanına doğma, yaxud atabir baldızın gəlsə, ona yemək və içmək ver, yeyin, için, şadlanın, lakin onu tanımaq arzusundan yan keç, bu ölümlə cəzalandırılır"
Eyni zamanda Suppilulium kürəkəninə məsləhət görür ki, Xattusa şəhərinə gələndə saray qadınlarına yaxınlaşmasın. Suppilulium nikah təmizliyini qoruyur və Het nikah qaydalarını daha üstün tuturdu.
II Murşilinin hakimiyyəti dövrü (e.ə. 1320–1290-cı illər)
Hayasa-Azzi krallığı bir müddət Hettlərin vassal dövləti olarak qalmışdır. Suppiluliuma və oğlu II. Arnuvandanın vəba nəticəsində öldüyü düşünülür. Murşilinin səltənətinin yeddinci ilində, "Azzilərin hökmdarı" Anniya, Kaşkaların Pihhuniya ilə birləşməsindən yararlanmış və sərhəd bölgəsi Dankuvaya basqın etmişdir. Basqında orada saxlanılan Hayasalıları ölkəsinə geri almışdır.Artıq e.ə XIII əsrin əvvəllərində "Dəniz xalqları" adlanan tayfalar və Assuriya Hett dövləti ərazisinə hücum etdi.Bunlar Axeylər,Likilər Etrusklar Finikiyalılar və başqalarından ibarət tayfalar idilər. Beləliklə Hett dövləti və onun vassalı olan Hayasa-Azzinin varlığına son qoyuldu.
Mənbə
Y.Yusifov. Qədim Şərq Tarixi. Bakı 2007
NGC 4604
NGC 4604, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Qız bürcü istiqamətində yerləşir. Im tipli. tərəfindən ildə 34.29 sm (13.5 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Elvin Əliyev (şəhid)
Elvin Famil oğlu Əliyev (31 iyul 2000; Sərxan, Şəmkir rayonu — 6 oktyabr 2020; Füzuli rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Elvin Əliyev 2000-ci il iyulun 31-də Şəmkir rayonunun Sərxan kəndində anadan olub. 2007–2018-ci illərdə Q. Mirzəməmmədov adına Sərxan kənd tam orta məktəbində təhsil alıb. Subay idi.
Hərbi xidməti
Elvin Əliyev 2019-cu ildən Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin sıralarında müddətli həqiqi hərbi xidmətdə idi.
İkinci Qarabağ müharibəsində iştirakı
Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri olan Elvin Əliyev 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Füzulinin azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Elvin Əliyev oktyabrın 6-da Füzuli döyüşləri zamanı şəhid olub. Şəmkir rayonunun Sərxan kəndində dəfn olunub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Elvin Əliyev ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Oyan Nəzəriani
Oyan Nəzəriani — Urmiyada doğulmuş azərbaycanlı çimərlik güləşi və yunan-roma güləşçisi. 2014-cü ildən etibarən güləş üzrə Azərbaycan yığma komandasında çıxış edir. 2016-cı ildə Bakıda keçirilən beynəlxalq "Qızıl Qran-Pri" turnirində qızıl, 2017-ci ildə İranın Abadan şəhərində keçirilən Yunan-Roma güləşi üzrə Dünya Kubokunda gümüş medal qazanıb. Beşqat respublika çempionudur. 2019-cu ildə Xorvatiyanın Zaqreb şəhərində keçirilmiş Çimərlik güləşi üzrə Dünya Çempionatında qızıl medala layiq görülüb. 2020-ci ildən etibarən Çimərlik güləşi üzrə Azərbaycan yığmasının baş məşqçisidir.
Həyatı və təhsili
Oyan Nəzəriani 1994-cü ildə Qərbi Azərbaycan ostanının Urmiya şəhərində anadan olub. Orta məktəbi Urmiyada bitirdikdən sonra Mahabad Azad Universitetinin hüquq fakultəsində təhsil alıb.
Karyerası
2003-cü ildən etibarən güləşlə məşğul olmağa başlayıb. 2011-ci ildə gənclər arasında keçirilən İran çempionatında üçüncü yeri tutub. Bundan sonra İran güləş yığmasına dəvət olunub. 2013-cü ildə İran yığmasının tərkibində Türkiyənin Kahramanmaraş şəhərində keçirilən Qurtuluş turnirində bürünc medal qazanıb. 2014-cü ildə Azərbaycana köçərək turnirlərdə Azərbaycanı təmsil etməyə başlayır. 2014-cü ildə Azərbaycanda gənclər arasında keçirilən respublika çempionatında qızıl medal, "AGF Kuboku" uğrunda beynəlxalq turnirdə gümüş medal, "Naxçıvan Kuboku" uğrunda beynəlxalq turnirdə qızıl medal , Dağıstanda keçirilən beynəlxalq turnirdə isə gümüş medal qazanıb. Sonradan elə həmin ildə Polşanın Katovitse şəhərində güləş üzrə gənclər arasında Avropa çempionatında və Xorvatiyanın paytaxtı Zaqrebdə gənclər arasında güləş üzrə Dünya çempionatında çıxış edib. 2015-ci ildə Polşanın Valbrzix şəhərində güləş üzrə U-23 Avropa çempionatında iştirak etmiş, Rusiyanın paytaxtı Moskvada keçirilən güləş üzrə Avropa Millətlər Kuboku turnirində gümüş medal , Azərbaycan çempionatında isə qızıl medal almışdır. 2016-cı ildə Avropa Millətlər Kubokunda üçüncü, "Qızıl Qran Pri" beynəlxalq turnirində isə birinci yerə çıxıb. 2017-ci ildə İranın Abadan şəhərində keçirilən Yunan-Roma güləşi üzrə Dünya Kubokunda gümüş medal qazanıb. 2015, 2016, 2017 və 2018-ci illərdə 130 kq çəkidə Azərbaycan çempionu olub. 2019-cu ilin fevral ayında Türkiyənin İstanbul şəhərində keçirilən Vehbi Əmrə və Hamit Kaplanın xatirə turnirində ikinci yerə çıxaraq gümüş medal alıb. 2019-cu ilin sentyabr ayında Oyan Nəzəriani Xorvatiyanın paytaxtı Zaqrebdə çimərlik güləşi üzrə Dünya Seriyasının final mərhələsində çempion olaraq dünya çempionluğu kubokuna sahib çıxıb.