cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ülvi Rəcəb
Yaradıcılığı
Aktyorun kiçik bacısı Nevrestan bu haqda demişdir: "Hamlet" tamaşası qurtardıqdan sonra, Gürcüstanın görkəmli artistləri, tənqidçiləri Ülvinin qrim otağına girib, onun əlini sıxdılar, müvəffəqiyyətinə görə onu təbrik etdilər. Rustaveli teatrının bədii rəhbəri Sandro Axmeteli onu qucaqlayıb öpdü, gördüklərinin onu heyran etdiyini söylədi. Axmeteli Ülviyə Rustaveli teatrına keçməyi təklif etdi. Ancaq Ülvi təşəkkür eləyib dedi ki, bu teatrdan kənarda yaşamağı ağlına belə sığışdıra bilmir.
Bununla bərabər Aleksandr Afinogenov "Qorxu" əsərindəki Borodin obrazı, Viktor Hüqonun "Gülən adam" əsərindəki Huinplen obrazı, Adolf D'Enneri və Germonun "İki yetimə" əsərindəki Jak obrazı, Lev Slavinin "İntervensiya" əsərindəki Voronov obrazı, Cabbar Məcnunbəyovun "Yanar dərə" əsərindəki mühəndis Eldəniz obrazı aktyorun yaratdığı dramatik obrazlar. Həmçinin Cəfər Cabbarlının "Od gəlini" əsərindəki Aqşin obrazı, Mirzə İbrahimovun "Həyat" əsərindəki Süleyman obrazı, Maksim Qorkinin "Həyatın dibində" əsərindəki Satin obrazı, Anatoli Qlebovun "Zaqmuq" əsərindəki Ninkir Sin obrazı, Cəfər Cabbarlının "Sevil" əsərindəki Balaş obrazı aktyorun yaratdığı mürəkkəb psixoloji personajlardır. thumb|left|250px| Ülvi Rəcəb [[Hamlet rolunda]] Ülvi Rəcəb truppaya daxil olan kim Denneri və Germonun "İki yetimə" tamaşasındakı Jak rolu üzərində işləməyə başlayır. Beləliklə,bu rol aktyora çox böyük uğur qazandırır. M.Qorkinin yaradıcılıq fəaliyyətinin 30 illiyi günlərində teatr "Həyatın dibində" pyesini yeni quruluşda hazırlayır. Pyes 1927-ci ilin noyabrında tamaşaya qoyulur. Satin rolu Ülviyə tapşırılmışdı. Ülvi Rəcəbə tapşırılan Satin obrazı ilə aktyor istedadının yeni cəhətlərini nümayiş etdirir.
Teatr Cəfər Cabbarlının "Od gəlini" pyesini 1928-ci il fevralın 16-da tamaşaya qoyur. Bu tamaşada Ülvi ilk dəfə məşhur aktyor Abbas Mirzə Şərifzadə ilə birlikdə çıxış etmişdir. Aktyor eyni zamanda Bakı Türk İşçi Teatrının hazırladığı tamaşalarda da iştirak edirdi. O, Balaş obrazını 1931-ci ildə Bakı Türk İşçi Teatrında oynayıb. Sevil rolunda onun tərəf müqabili Akademik Teatrın aktrisası Mərziyə Davudova və Gülüş obrazında İşçi Teatrının aktrisası Farma Qədri olublar.
Habelə Vilyam Şekspirin "Romeo və Cülyetta", Hüseyn Cavidin "Şeyx Sənan" faciələrində Romeo və Şeyx Sənan məhəbbət aşiqləri obrazlarını da ifa etmişdir. Mütəxəssislər Ülvi Rəcəbin calandırdığı "Romeo və Cülyetta" haqqında demişdir: Ülvi Rəcəbin V.Şeksprin "Romeo və Cülyetta" əsərinin tamaşasında yaratdığı Romeosu təkcə Milli Dram Teatrının deyil, geniş mənada milli səhnə sənətimizin ən parlaq baş qəhrəmanı kimi tarixiləşib.
Ülvi Rəcəb otuz beş illik ömründə və MDT-da on üç illik fəaliyyəti dövründə zəngin yaradıcılıq irsi qoyub getmişdir. O, Azərbaycan aktyorları arasında "psixoloji teatr" sənətinin bünövrəsini qoyan və onun formalaşmasında misilsiz xidmətlər göstərən, yüksək nailiyyətlər qazanan şəxslərdən biridir. Böyük sənətkar dəvətlə Tiflis teatrında Şeyx Sənan, Yaşar, Yarovay və başqa rollar yaradıb. Abbas Mirzə Şərifzadədən sonra Cavid əsərlərinin qəhrəmanlarını ən yüksək səviyyədə yaradan aktyorlardan biri 23 yaşlı Ülvi Rəcəb olub. Aktyor haqqında sənətşünas İlham Rəhimli qeyd etmişdir: Milli teatr tariximizdə Şeyx Sənanı incə lirizmlə oynayan ilk aktyor Ülvi Rəcəb olub.
Mükafatları
Ülvi Rəcəb teatr sənətindəki xidmətlərinə görə 25 aprel 1933-cü ildə, 30 yaşında "Əməkdar artist" fəxri adına layiq görülüb.
Vəfatı
"Həyat" tamaşasında oynadığı Süleyman rolu Ülvi Rəcəbin Akademik Teatrda ifa etdiyi son rol olur. "Kommunist" qəzetinin 30 sentyabr 1937-ci il sayında Azərbaycan Dövlət Dram Teatrı haqqında bir məqalə dərc olunur. Lakin məqalənin müəllifi qeyd edilməyib. Orada oxuculara belə bir xəbər verilir: Azərbaycan Dövlət Dram Teatrını burjua nasionalistlərinin əlaltılarından təmizləməli.
Siyahıda Azərbaycan Dövlət Dram Teatrının aktyoru Ülvi Rəcəbin də adı verilib. Onun haqqında belə yazılır: Yaradıcılığı bir qəpiyə dəyməyən bu adam... respublikanın əməkdar artisti kimi şərəfli bir ada "nail" olmuşdur. O, xalq düşmənləri R.Axundov, Ə.Triniç, H.Nəzərli ilə sıx əlaqə saxlamış, xarici reksion qəzetlər oxumuş, patifonda xarici plastinkalar çaldırmış, məişətcə pozulmuş, səhnəmizi Osmanlı, ərəb və fars sözləri ilə zibilləməyə çalışmış, gənc kadrların inkişafına mane olmuşdur. Beləliklə, Ülvi Rəcəb 1937-ci ilin 9 yanvarı "Vətən xaini" damğası ilə həbs edilir və 1938-ci ilin yanvarında Bakıda güllələnir. O, yalnız 1956-cı ildə bəraət alır.
Grand Theft Auto IV
Grand Theft Auto IV (qısaca GTA 4 və ya GTA IV) — Rockstar North, Rockstar Toronto tərəfindən hazırlanan və Rockstar Games tərəfindən 2008-ci ildə paylanan Grand Theft Auto ardıcıllığının səkkizinci oyunu Liberty City adı altında New Yorkda keçən açıq dünya, aksion-macəra oyunudur.
Oyun, 1978 doğumlu Serbiya milliyətli olub Yuqoslaviyada böyümüş eləcə də Yuqoslav savaşında iştirak etmiş və qaranlıq keçmişindən qaçan Niko Bellic adlı bir şəxsin həyatını mövzü alır. Avropadan qaçaq gəmiylə yola çıxan və Amerikaya ayaq basan Niko Bellicin məqsədi qaranlıq keçmişindən qaçmaq və Amerika yuxusunu yaşamaqdır. Əmisi oğlu Romanın çox-çox şişirdib təriflədiyi məktublarına inanıb Liberty şəhərinə yaşamağa gələn Niko Bellic, Rockstar'ın milyonlar satan Grand Theft Auto ardıcıllığının bu seriyasındakı əsas xarakteridir. Mafiya və qumar borclarıyla başı bəlada olan Romana kömək edərkən öz belini də doğrultmaya çalışan Niko sakit bir həyat arzu edərkən bir anda özünü borclar və yeraltı cinayət dünyasının içinə çəkilmiş halda tapır. Yuxunun əslində bir yalandan ibarət olduğunu, şəhərdə hörmət duyulan tək şeyin pul və etibar olduğunu anladığında isə artıq onun üçün geri dönmək çox gecdir. İndi onun həyatı Rus, Alban, yəhudi və İtalyan mafiyalarıyla mübarizədən ibarətdir. Mərhəmətsiz şəhərin küçələrindəki Niko artıq çirkli və ruhsuz bir tətikçidir.
Astragalus webberi
—  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
"Məcidiyyə" ordeni
Məcidiyə ordeni — Sultan Əbdülməcid xanın (1823-1861) 1851-ci ildə təsis etdiyi nişan.
Əsl adı Osmanlıca "mecîdî nişanı" olmasına rəğmən xalq arasında Məcidiyə nişanı adıyla tanınır. Məcidiyə nişanının beş rütbəsi, dərəcəsi vardı. Birinci dərəcəsindən 50, ikinci dərəcəsindən 150, üçüncü dərəcəsindən 800, dördüncü dərəcəsindən 3000 və beşinci dərəcəsindən 6000 ədəd zərb olundu, hazırlandı. Yalnız birinci dərəcə murassai (dəyerli daşlarla bəzənməsi) sayılır. Məcidiyə nişanının ortasında çəmbərlə çevrili qabarıq qisimdə bir tuğra yer alır. Bu qismin ətrafında qırmızı minalı bir fon üzərində "gayret, hamiyyet, sadâkat" kəlmələri; altında isə, 1268 (1851) tarixi yazılıb. Kordon ucuna asılan birinciylə, boyuna asılan ikinci ve üçüncü dərəcəli nişanlar, hamısı eyni böyüklükdədir. Dördüncü dərəcə daha kiçik, beşinci dərəcə isə en kiçikdir. Beşinci dərəcə gümüşdəndir Məcidiyə ordeni elm adamlarına və hərb mənsublarından üstün xidmət və müvəffəqiyyət göstərənlərə verilirdi. Birinci və ikinci dərəcələrin sahibləri bu ordenləri padişahın hüzurunda taxırdılar.
Sağ qalmış (film, 2015)
Filmin hazırlanması 2001-ci il avqustda Akiva Qoldsmanın filmin istehsalı məqsədilə Punkenin əl yazması mətnini etməsi ilə başlayır. Əslində filmə Park Chan-wook tərəfindən rejissorluq edilməsi və Samuel L. Cakson-un baş rolu oynaması düşünülmüşdü, amma sonra Con Hillcoat və Kristian Balet ilə görüşlər keçirildi, lakin iki operator da layihəni buraxdı və İnyarritunun rejissor olacağı açıqlandı.2014-cü ildə çəkilişə lazımlı bir neçə gecikmədən sonra rejissor işlərə başlanılmasını və Leonardo DiKaprionun baş rolda oynamasını təsdiq etdi. Əsas çəkilişlər 2014-cü ilin oktyabrında başladı və 2015-ci ilin avqustunda başa çatdı.
Mövzu
1823-cü ildə xəz ovçusu Hyu Qlass kürk axtarışında olarkən ayılar tərəfindən vəhşicəsinə hücuma məruz qalır və yaralanır. Yoldaşlarından Con Fitskerald Qlass gənc yarı Qırmızıdərili oğlunu öldürərkən özünü də soyur və öldürülür, amma Qlass həyatda qalır və 200 milə qədər gedib özünə xəyanət edəni tapmaq və oğlunun intiqamını almaq üçün axtarışa gedir.
Aktyorlar
Leonardo DiKaprio Stiv Cobsun həyatını izah edən eyni adlı filmdə Cobsu oynamaq üçün təklif alıb, amma bu film üçün təklifi rədd etdi. Tom Hardi 2017-ci ildə keçirilməsi gözlənilən Splinter Cell filmində bir əsgəri oynamaq istədiyi üçün ssenari oxumadığını bildirib, amma Leonardo DiKaprio Tom Hardinin ssenarini oxuması üçün onu məcbur etdi və Hardi ssenarinin yarısını oxuduqdan sonra rolu qəbul etdi.Leonardo DiKaprio, Tom Hardi və Lukas Haas üçlüyü Başlanğıc filmindən sonra təkrar bu filmdə bir araya gəldi. Bu film DiKaprio-nun 9-cu dəfə bir bioqrafik xarakteri canlandırdığı filmdir.
Şotland Riti
thumbnail
Qədim və Qəbul Edilmiş Şotland Nizamnaməsi — Masonluqda dərəcələndirməni ifadə etmək üçün istifadə edilən masonluq ritlərindən biri. Şotland Riti masonlar arasında ən geniş istifadə edilən ritdir.
Dördpəncə atlanqaç
—  fəsiləsinin  cinsinə aid yeganə məməli növü.
BTR-60
BTR-60 — SSRİ istehsalı olan zirehli maşın. BTR-60-ın 150 at gücü və iki ədəd topatan hissəsi var. İstehsalçısı SSR olmasına baxmayaraq Fransa və İtalyadakı BTR-60 tanklarının sayından azdır.
Patom krateri
thumb Sibirdə İrkutsk vilayəti ilə Yakutiyanın sərhəddində Patom dağları ərazisində maraqlı bir krater var. Alimlər onu Patom krateri, Yakutlar isə Yanar Qartal yuvası adlandırırlar. Uzun illərdir alimlər, geoloqlar, hətta fiziklər bu kraterin necə əmələ gəldiyini araşdırmağa çalışırlar. Onun haqqında yaranan müxtəlif fərziyyələr və mülahizələr indiyə qədər mübahısə obyektidir. Bu krateri ilk dəfə 1949-cu ildə geoloq Vadim Kolpakov kəşf etmışdir. Onun hündürlüyü 70 m, xarici diametri 180 m –dir. Keçən il burada araşdırmalar aparan alimlər bir sıra anomaliyalar müşahidə etmişlər. Onlar kraterin 100–150 m dərinliyində güclü maqnit sahəsi aşkar etmışlər. Geoloqların gəldiyi nəticəyə görə dərinlikdə ellepsoidvari, yumurtaya bənzər, Yerə aid olmayan bir obyektin olduğu fərz edilir. Obyektin uzunluğu 600-700 metr ola bilər. Alimlər onun kosmosdan gəldiyini və ya Yerin mantiyasından yarandığını öyrənməyə çalışırlar.
Karschia caucasia
Karschia caucasia — Karschia cinsinə aid hörümcək növü. Azərbaycanın endemik canlısıdır.
Nazir Əkbərabadi
Nazir Əkbərabadi — Hindistan şairi.
Həyatı
Nazir Əkbərabadi Mir, Sauda və digərlərinin müasiri olan bir şairdir.
Son söz (film, 1981)
Məzmun
Film alkoqolun insan psixikasına məhvedici təsirindən, çox vaxt cinayətlə qurtaran alkoqolizmin faciəli nəticələrindən danışır.
Bayt
Bayt — əsas informasiya vahidi olub 8 bitə bərabər hesab olunur. Rəqəmli informasiyanın saxlanması və emal olunması vahididir. Klaviaturadan daxil edilən hər hansı bir simvol kompüterin yaddaşında 1 bayt yer tutur.
Məsələn, "Kompüterin yaddaşı" sözləri kompüterin yaddaşında 18 bayt (18*8=144 bit) yer tutur (17 hərf + 1 boşluq).
Əsin
Əsin - fövqəltəbii və ya ilahi qabiliyyət və ya buna bağlı söz, hiss və qavrayış. İlham. Təsirlənmə, çağırışım, içə doğma ilə gələn yaradıcı düşüncə.
Tərif və Məna
İnsanlara estetetik duyğuları gətirən xəyirli varlıqların tapıldığına inanılan dövrlərin anlayış forması əslində indiki vaxtda da sözün tərkibində gizlidir. Gələn ilham pərisi esinti yaratdığı üçün bu söz yerləşmişdir. "Tanrı Vergisi" deyimi bu anlayışı bir az daha açıqlayır. Sanatsal qabiliyyət və onun nəticəsi olan məhsullar, insanlara bəhs edilmişdir. Bu qabiliyyəti və o an meydana gələcək olan məhsula dair fikiri bir ruh gətirir. Şumerlərə görə "Əs", küləyin söylədiyi söz deməkdir. Türk mədəniyyət və sənət algılayışında qabiliyyətlərin ilahi bir güc tərəfindən göndərildiyi inancı məşhurdur. Əsin anlayışı da onsuz da zaman-zaman gələn bir faktdır. "İlham gəldi" təbiri bu vəziyyəti ifadə edir.
Doğac
Doğac, özbaşına danışma və etmə deməkdir. Osmanlıcası "irtical" sözüdür. Əsin (ilham) ilə yaxından əlaqədardır. Birdən-birə içinə doğulduğu kimi danışma və etmə. Allah vergisi bir qabiliyyətin ən əhəmiyyətli xüsusiyyətlərindən biridir, daxilidir. Eynilə təbiətdə olduğu kimi verimli və içdən gələn bir faktı ifadə edir. Şamanist inancların hamısında doğaçlama davranış və dualar Tanrısal ünsiyyətin ən əhəmiyyətli göstəricilərindən qəbul edilərlər. Söz, "doğulmaq" kökündən gəlir. Doğurmayı və kişiliyi ehtiva edər. Doğunc isə vicdan mənasını verər.
Tiki
Tiki, türk xalq inancında sirrli səslərdir. Geceleri eşidilən və qaynağı bilinməyən səslərə deyilir. Ruhlar sağ ikən yaşadıqları illerde hər il bir dəfə toplanarlar və xalqı ziyarət edərlər. Bu səs onlara aiddir. Gecənin bu səsi kim işitirse ölər.
Etimologiya
(Es) kökündən törəmişdir. Əsmək feli ilə əlaqədardır. Fövqəltəbii varlıqların bir esinti şəklində hiss edilə biləcəği inancını saxlayar.
Nosel (kanton)
Nosel  — Fransa da kanton, region — Cənub-Pireneylər, departament — Averon. Rodez dairəsinə daxildir.
Kantonun INSEE kodu — 1222. Nosel kantonuna cəmi 8 kommuna daxildir, onlardan ən əsası Nosel kommunasıdır.
Əhali
2006-cı ildə əhalinin sayı 4 758 nəfər təşkil edirdi.
Yas
right|thumb|150px|Əksər mədəniyyətlərdə matəm simvolu kimi qəbul olunan qara lent Yas və ya matəm – sevilən insanın itkisinin ardınca baş verən kədərin təcrübi, habelə emosional ifadəsi.
Bir ifadə kimi yas həm də vəfat edən şəxsin ardınca təşkil olunan və bir sıra məxsusi elementlər və hərəkətlər toplusu ilə müşayiət olunan rəsmi və ya qeyri-rəsmi tədbirləri də ifadə edir. Bu zaman, əksərən qara rəngli libaslardan istifadə olunur. Lakin dünyanın fərqli yerlərində başqa formada paltarların da məxsusi olaraq yas, yaxud matəm üçün seçildiyi də müşahidə olunur. Şəxsin itkisinin emosional təsirlərinə ən çox məruz qalan şəxs, ya da şəxslərdə sosial fəaliyyətlərdən çəkinmə, özünə qapanma, vəfat edənin xatirəsini yad etmə kimi psixoloji məqamlar özünü büruzə verir. Bəzən sözügedən hadisədən mütəəssir olanların dini rituallara yönəldiyi də məlumdur.
Yas mərasimlərinin forması mədəni, coğrafi, habelə dini amillərlə birbaşa bağlıdır. Bununla yanaşı, qeyd olunan mərasimlərin mahiyyəti arasında da bir sıra fərqlər mövcuddur. Məsələn, bəzən hansısa dövlət rəhbərinin vəfatı üzərinə ölkə miqyasında rəsmi matəm elan oluna bilər. Bu zaman bir sıra xüsusi protokol qaydaları əsasında ölmüş rəhbərin xatirəsi ailə üzvlərinin, rəsmi şəxslərin, zaman-zaman kütlələrin iştirakı ilə yad edilir.
Matəm saxlamağın sosial normaları və qaydaları cəmiyyətdən cəmiyyətə dəyişir. Məsələn, Yaxın Şərqdə yas mərasimləri zamanı əsasən qara rəngli libaslar geyinildiyi halda, Uzaq Şərq ölkəsi olan Çində matəmin rəngi ağdır. Buna rəğmən, bir qayda olaraq məxsusi libasların geyilməsi, aksesuarlardan istifadə, yaxud mərasimlərin keçirilməsi bu hadisəyə xas olan əlamətlərdəndir. Bəzi mədəniyyətlərdə mərasimlər dəfnin ardınca qısa, bəzilərində isə daha uzun zaman kəsiyini əhatə edə bilir.
Kilobayt
Kilobayt (kB, Kbayt, KB) — informasiya miqdarını ölçmə vahidi. 1 Kb = 1024 bayt = 2 10 bayt
1 kilobayt (KB) = 8 kilobit (Kb)
Beynəlxalq Vahidlər Sistemi (SI) kilo prefiksini 1000 (103) kimi müəyyən edir; bu tərifə görə bir kilobayt 1000 baytdır. Kilobayt üçün beynəlxalq tövsiyə vahid simvolu kB-dir.
Mason lojası
thumb Mason lojası — Masonların toplaşdıqları və fəaliyyət göstərdikləri yerlərə verilən ad.
Azərbaycan tatları
Tatlar — irandilli etnoslardan biri. Abşeron yarımadasında, Quba, Göyçay və Şamaxı rayonlarında məskunlaşmışlar. Yayılma ərazilərinə, etnik əlamətlərinə, dialekt xüsusiyyətlərinə görə Azərbaycan tatları müəyyən fərqli cəhətlərə malik olsalar da, əslində onlar vahid bir azsaylı etnos sayılırlar.
Bəzi tədqiqatçıların fikrincə, Xəzər dənizinin qərb sahili boyunca Abşerondan Dərbəndədək məskunlaşmış tatlar buraya köçürülmüş qədim İrandilli xalqlardan biridir və onlar Şirvan ərazisinin ən qədim etnik təbəqələrindəndir.
Tarixi
Tarixi məlumata görə bu qədim xalq təqribən 1500 il bundan qabaq Sasani işğalları zamanı Azərbaycan ərazisinə köçürülmüşdür. Qədim ari tayfalarından olduğu güman olunan tatlar ərəb işğalından sonra islam dinini qəbul etmişlər.
Dil
Tat dilində danışırlar.
Din
Tatların əksəriyyəti İslam dininə etiqad edir. Yəhudi, Zərdüşt və Xristian tatlar da vardır.
Əsməra Universiteti
Əsməra Universiteti — Eritreyanın paytaxtı Əsməra şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi.
Tarixi
Universitetin əsası 1958-ci ildə qoyulmuşdur.
Qızılı xortumlu itciyəz
—  cinsinə aid heyvan növü.
Aleksandr Yakubovski
Aleksandr Yuriyeviç Yakubovski —sovet şərqşünası.
Həyatı
Aleksandr Yuriyeviç Yakubovski 1 fevral 1886-cı ildə Sankt-Peterburq şəhərində anadan olmuşdu. 1913-cü ildə Sankt-Peterburq Dövlət Universitetinin tarix-filologiya fakültəsini bitirmişdi. Tarix müəllimi kimi çalışmışdı. Elmlə sovet dövründə məşğul olmuşdu.
İnqilaba qədərki rus, həmçinin xarici ədəbiyyatda belə bir nöqteyi-nəzər hakim idi ki, bu baxışa görə "Özbək xalqının tarixini Orta Asiyada "özbək" adını daşıyan istilaçı tayfaların buraya gəldikləri XV–XVI əsrlərdən başlamaq lazımdır. Bu sahədə yeni prinsipial anlayışın əsası A. Y. Yakubovski tərəfindən qoyulmuşdur. O, bu nəticəyə gəlmişdir ki, gəlmə, istilaçı özbəklər Mavəraunnəhrin yerli türk əhalisi daxilində ərimişdir. "Köçəri özbəklər müasir Özbəkistanın əgər bütün ərazisi olmasa da, hər halda onun olduqca böyük hissəsini sıx türkdilli, başqa sözlə, türk və türkləşdirilmiş əhalisi olan yerə gəlmişlər, bu əhali uzun illər (birgə) mədəni həyatla yaşamış, ən qədim dövrlərdən burada olan daha qədim xalqlara qarışmaq prosesində formalaşmışdır".
B. Q. Qafurov A. Yakubovskinin bu fikirlərini qəbul edir, vaxtilə məhz bu mövqedən əsər yazdığını söyləyir və özündən sitat gətirir. "VI əsrdən başlayaraq Orta Asiyaya türkdilli tayfaların və xalqların get-gedə artan gəlişi başlanır". Beləlikli. Yakubovskidə qeyri-müəyyənliklə ifadə olunan zaman anlayışı B. Q. Qafurovda "VI əsrlə" konkretləşdirilir. VI əsr böyük türk xaqanlığının yarandığı əsrdir. Eyni kökdən boy atmış bir çox tayfa və tayfa ittifaqlarının ümumi özünüadlandırmasına çevrilmiş türk sözü eyni zamanda saxtakar tarixçilərin əlində tarixi həqiqəti təhrif etmək üçün məkrli vasitəyə çevrildi.
Aleksandr Yakubovski 1945-ci ildə Soqdiya-Tacik arxeoloji ekspedisiyasına başçılıq etmişdi.
Aleksandr Yakubovski 21 mart 1953-cü ildə Leninqrad şəhərində vəfat edib.
Abulbəyli
Abulbəyli (əvvəlki adı: Abilbəyli) — Azərbaycan Respublikasının Tovuz rayonunun Abulbəyli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 6 may 1997-ci il tarixli, 293-IQ saylı Qərarı ilə Tovuz rayonunun faktiki mövcud olan Abilbəyli kəndi dəqiqləşdirmə qaydasında Bozalqanlı kənd inzibati-ərazi vahidinin tərkibində rayonun yaşayış məntəqələri uçot məlumatına daxil edilmişdir. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 5 oktyabr 1999-cu il tarixli, 708-IQ saylı Qərarı ilə Tovuz rayonunun Abulbəyli kəndi Bozalqanlı kənd inzibati-ərazi vahidi tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Abulbəyli kənd inzibati-ərazi vahidi yaradılmışdır. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 7 mart 2012-ci il tarixli, 310-IVQ saylı Qərarı ilə Tovuz rayonunun Tovuz şəhər inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Tovuz şəhəri ilə həmsərhəd olan Abulbəyli kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Abulbəyli kəndinin ərazisindən 276,19 ha (bundan dövlət mülkiyyətində olan 55,92 ha, bələdiyyə mülkiyyətində olan 79,43 ha və xüsusi mülkiyyətdə olan 140,84 ha) torpaq sahəsi Tovuz şəhərinin inzibati ərazisinə verilmişdir.
Tarixi abidələri
Kənddə daşınmaz tarix və mədəniyyət abidəsi qeydə alınmamışdır.
Mədəniyyəti
Kənddə Abulbəyli kənd kitabxana filialı, Abulbəyli kənd Mədəniyyət Evi və Abulbəyli poçt şöbəsi (AZ6011) fəaliyyət göstərir.
Din
Kənddə 15 dekabr 2009-cu ildə qeydiyyatdan keçən, şəhadətnamə nömrəsi 100109 A2–97 olan Tovuz rayon məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.
Səhiyyə
Kənddə Abulbəyli kənd həkim məntəqəsi yerləşir.
Ağcakəndi (Həştrud)
Ağcakəndi — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Həştrud şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Coğrafi yerləşməsi
Təbriz şəhristanının Səriskənd bölgəsinin Atəşbəy kəndistanında, Səriskənd qəsəbəsindən 18 km qərbdədir.
Fransa Hərbi Hava Qüvvələri
Fransa Hərbi Hava Qüvvələri  Fransa Silahlı Qüvvələri  nə tabe olan xüsusi hərbi birləşmədir. İlk olaraq 1909-cu ildə Fransa Ordusunun tərkib hissəsi olaraq fəaliyyətə başlasa da, 1934-cü ildən etibarən birbaşa Silahlı Qüvvələrə tabe olan müstəqil qurum kimi fəaliyyətini davam etdirir. Fransa Müdafiə Nazirliyinin 2014-cü ildə verdiyi məlumata görə hərbi hava qüvvələrində olan müxtəlif növ uçuş aparatlarının (təyyarə və helikopter) ümumi sayı 658 ədəddir. Fransa HHQ-də 241 ədəd döyüş təyyarəsi silahlanmaya daxildir ki, bunun da 133 ədədi Dassault Miraj 2000 və 108 ədədi isə Dassault Rafale qırıcılarıdır. 2017-ci ilə olan məlumata əsasən Fransa Hərbi Hava Qüvvələrində 41,160 nəfər xidmət edir. Ehtiyat qüvvələrin sayı isə 5,187 nəfərdən ibarətdir.
Tarixi
Fransızlar 1909-cu ildən etibarən öz hərbi hava qüvvələrini aktiv şəkildə inkişaf etdirməyə başlamışdır. Artıq 1930-cu illərdə Fransa HHQ-nin kəmiyyət və keyfiyyət cəhətdən Lüftvaffe dən geri qalması İkinci dünya müharibəsi ərzində baş vermiş Fransa müharibəsi  ndə onların almanlara məğlub olması ilə nəticələnmişdir.
İkinci dünya müharibəsi başa çatdıqdan sonra Fransa hökuməti yerli təyyarə istehsalı prosesini sürətləndirmişdir. Bu prosesə xüsusilə "Dassault Aviation" şirkəti başçılıq edirdi. Bu şirkət ilk olaraq Miraj seriyasından olan döyüş təyyarələrinin istehsalına başlamışdır. Altıgünlük müharibə, Yom Kippur müharibəsi, Folklend müharibəsi və Körfəz müharibəsi kimi genişmiqyaslı müharibələrdə öz bacarıqlarını yaxşı cəhətdən nümayiş etdirməyi bacaran bu qırıcılar hələ də dünyada ən çox satılan döyüş təyyarələrinə daxildir. Fransa HHQ İkinci dünya müharibəsindən sonra Afrika və Hind-Çin yarımadasında baş vermiş kolonial müharibələrdə iştirak etmişdir və hazırda da öz hava gücünü Afrikada nümayiş etdirməyə davam edir.
1964-cü ilin yanvar ayında Fransa hökuməti hərbi hava qüvvələri də daxil olmaqla bütün Silahlı Qüvvələrin yenidən təşkil olunması prosesini başlatmışdır. Yenidən təşkilolunma nəticəsində ölkə dörd aviasiya regionuna və yeddi xüsusi bölgə komandanlığına bölünmüşdür. 1962-ci ilin fevralında Hərbi Hava Nəqliyyatı Komandanlığı yaradılmışdır. Fransanın əsas strateji bombardmançı təyyarəsi olan Dassault Miraj IV Soyuq müharibə dövründə Sovet mövqelərinin bombardman olunması məqsədilə hazırlanmışdır.
Hazırda Fransa HHQ aşağıdakı beş əsas komandanlıqdan ibarətdir:
2014-cü ilin iyul ayında modernizasiya proqramı çərçivəsində fəaliyyətdə olan sonuncu Miraj F-1 eskadrilyası Rafale qırıcılarından ibarət eskadrilya ilə əvəz olunmuşdur.
Displey
Displey – kineskoplu qurğu, cihaz; təsvir, nümayiş, sərgi, vitrin, tablo, ekran; daha geniş mənada – nümayiş vasitəsi, alət, kompüterlərdə maye-kristal ekran.
Ədəbiyyat
R.Əliquliyev, S.Şükürlü, S.Kazımova. “Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər”, Baki, İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.
Casearia atlantica
(Casearia atlantica) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Xallı xortumlu itciyəz
(Rhynchocyon cirnei) — cinsinə aid heyvan növü.
Kainat modelləri
Kainatın infişafının ümumi qanunauyğunları kosmoloji modellərin qurulmasına imkan verir.
0.(Kainat sinqulyar haldadır). Böyük partlayış. 10-43 san.(on üstü 43 oxuyun) sonra.
Plank dövrü (erası). Plank anı, bu zaman qravitasiya qarşılıqlı təsiri ayrılır. Bu vaxt Kainatın ölçüsü 10-35 м (on üstü 35) olmuşdu, buna Plank uzunluğu deyilir. 10-37 san. müddəti kainatın infilyasiya genişlənməsi adlanır 10-35 san. (on üstü 35)
Böyük birləşmə erası: Güclü və elektrozəif qarşılıqlı təsirlər ayrılır. ayrılması. 10-12 san (on üstü 12) - Zəif qarşılıqlı təsir tamamilə ayrılıb başa çatır. Qarşılıqlı təsirlərin ayrılması başa çatır. 10-6 san.(on üstü 6)
Adron erası. Proton-antiproton cütlüyünün annigilyasiyası baş verir. Kvarkların və antikvarkların sərbəst hissəciklər kimi mövcud olması dayanır. 1 с.
Sonuncu müsahibə (film, 1960)
Məzmun
Böyük türk şairi Nazim Hikmətlə aparılmış müsahibə filmin əsasını təşkil edir.
Naxçıvan göycəsi
Naxçıvan göycəsi - Xalq seleksiyaçıları tərəfindən yetişdirilən Göycə alça və ya albuxara tinglərinə vurulan calaq vasitəsilə yetişdirilən alçaya bənzər meyvədir.
Meyvənin özünəməxsus xüsusiyyətləri
Göycənin adi alçadan fərqli cəhəti tam yetişənə qədər yaşıl rəngini qoruyub saxlamasıdır. Adətən alça tam yetişəndə qızarır. Ancaq göycə belə deyil. Digər tərəfdən, bu meyvə kal vaxtı göy-göy yeyildiyi üçün elə “Göycə” adlanır. Göycə ancaq Naxçıvanda yetişir. Bu meyvənin digər rayonlarımızda yetişməsi mümkün deyil. Olsa belə, meyvənin dadı tamamilə dəyişir və adi alçaya çevrilir. Kənd təsərrüfatı üzrə peşəkar mütəxəssis olan Əsgər Həsənovun tədqiqatına görə, Naxçıvan göycəsinin tarixi 6-9-cu əsrlərə gedib çıxır. Xalq seleksiyaçıları tərəfindən yetişdirilən Göycə alça və ya albuxara tinglərinə vurulan calaq vasitəsilə yetişdirilir. Maraqlı burasıdır ki, göycə Naxçıvanda ən tez yetişən meyvədir.
Bitkinin yayılma coğrafiyası
Naxçıvan şəhəri, Babək rayonunun Şıxmahmud kəndi və Şərurda geniş yayılıb. Ancaq hamı etiraf edir ki, ən yaxşı, sulu və dadlı Göycə ancaq Naxçıvan şəhərində yetişəndir. göycə aborigen çəyirdəkli meyvə növlərinə aiddir. Həmin növün Naxçıvan Muxtar Respublikasında 10-dan çox forması aşkar edilmişdir. Ən çox düzənlik və orta dağlıq ərazilərdə becərilən bu meyvə tez yetişir. Orta hündürlükdə (2,5-3,5 metr) ağac yazda yarpaq açmamışdan əvvəl çiçəkləyir. Meyvələri mayın ortalarında yeyilməyə başlayır. İlk vaxtlar turş olsa da, getdikcə şirinləşir, iyunun axırı, iyulun ortalarında tam yetişir. Çoxillik ağaclar, adətən, 10-25 il normal məhsul verir. Hər bir ağacdan ildə təqribən 50 kiloqrama qədər məhsul toplanılır. Onu da qeyd edək ki, ağaclar şaxtaya dözümlüdürlər.
Faydaları
Göycənin xalq arasında məşhurluğuna səbəb kimi, onun vitaminlərlə zəngin və orqanızm üçün faydalı olmasıdır. Belə ki, Göycə bədəndə təzə qan yaradır. Hamilə qadınların müəyyən miqdarda Göycə yeməsi dölün sağlamlığına müsbət təsir edir. Hipertoniya, qan azlığı olanlara da faydalıdır. Susuzluğu tez yatırır və iştahaçıcı vasitə hesab edilir. Meyvələri may ayının əvvəlindən ta iyun ayına qədər yetişir.
Göycə sözünün mənası
Onu da qeyd edək ki, “göycə” sözü yalnız Naxçıvan dialektinə aid olan sözdür. Yəni göycə Naxçıvandan başqa yerdə bitmədiyi kimi, bu söz də bu bölgədən başqa heç bir yerdə işlənmir; ədəbi dildə də rast gəlinmir. “Göycə” sözündəki “göy” sözü yeni, təzə mənasını ifadə edir. Muxtar respublikada yazın ilk yetişən meyvələrindən biri olduğuna görə bu meyvəni “göycə” adlandırmışlar.
Göycə festivalları
Naxçıvan göycəsinin yerli brend kimi təbliğ məqsədi ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasında hər il ənənəvi "Göycə festivalı" keçirilir.
I Göycə festivalı
Naxçıvanda ilk göycə festivalı 27 may 2016-cı ildə Naxçıvanqala Tarix-Memarlıq Muzey Kompleksində keçirilib. Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin Sədri Vasif Talıbov Göycə festivalında iştirak edib. Festivala Naxçıvan şəhərindən, Şərur, Babək və Ordubad rayonlarından olan 70 torpaq mülkiyyətçisinin yetişdirdiyi müxtəlif növdə 3 tondan çox göycə çıxarılıb. Həmçinin festival iştirakçılarına göycədən hazırlanan məhsullar - mürəbbə, kompot, turşu, göycə qurusu, eləcə də göycə lavaşası təqdim olunub.
II Göycə festivalı
Naxçıvanda ikinci göycə festivalı 3-4 iyun may 2017-cı il tarixlərində Naxçıvanqala Tarix-Memarlıq Muzey Kompleksində keçirilib. Festivalda iki gün ərzində üst-üstə 20 tondan artıq göycə nümayiş etdirilib və satışı həyata keçirilib.
Nadejda Savçenko
Nadejda Viktorovna Savçenko — Ukrayna silahlı qüvvələrinin baş leytenantı, VIII çağırış Ukrayna Ali Radası nın deputatı, 25 dekabr 2014-ci ildən Avropa Şurasının Parlament Assambleyası daimi nümayəndə heyətinin üzvü, Mİ-24 vertolyotunun şturman-operatoru, Ukrayna qəhrəmanı. Ümumrusiya dövlət televiziya və radio verilişləri şirkətinin çəkiliş qrupunun rusiyalı jurnalistinin qətlində əli olduğunu görə 17 iyun 2014-ci ildə Rusiya da 22 il azadlıqdan məhrum edilib.
Ağcaqala (Zəncan)
Ağcaqala — İranın Zəncan ostanının Zəncan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 315 nəfər yaşayır (82 ailə).
Coğrafi yerləşməsi
Zəncan şəhristanının Qarapəşlu kəndistanında, Zəncan şəhərindən 72 km şimal-qərbdədir.
XI Ramzes
XI Ramzes — Qədim Misir fironu.
Təxminən e.ə. 1105-1178-ci illərdə hakimiyyətdə olmuşdur. İyirminci sülalənin, o cümlədən Yeni padşahlığın son hökmdarı.
Animalistika
thumb|Frans Mark, "Göy at", 1911 Animalistika ( Animalistik janr), bəzən də Animalizm ( — heyvan) — təsviri incəsənətin  janrıdır,hansının ki, heyvanlar əsas obyektidir, əsasən rəsmdə, şəkillərdə,heykəltaraşlıqda, qrafikada və nadir hallarda dekorativ incəsənətdir.Animalistika özündə təbiəti uyğunlaşdırır və bədii başlanğıcdı.Animalistin əsas məqsədi  heyvanın təsvirinin dəqiqliyi , və bədii-surətdə xarakteristikalar,dekorativ ifadəlilik və ya heyvanlara  insanlara məxsus xüsusiyyətlərdə daxil olmaqla,hərəkətlər və həyəcanlarda (məsələn, nağılların və təmsillərin insanabənzər personajlarının təsviri)kimi ola bilər.
Heykəltaraşlıqda animalistik keramika geniş yayılmışdır.
Heyvanların stilləşdirilmiş fiqurları, Qədim Şərq sənətində, Afrika, Okeaniya, qədim Amerika, bir çox ölkələrin xalq yaradıcılığında var.
Animalistik janrda işləyən rəssamlar animalist adlanırlar.
Məşhur animalistlər
thumb |  [[İ.Yuanszi .  "Meymun və pişiklər" (fraqment), XI əsr]] thumb |  [[Albrext Dyurer .  "Dovşan", 1502 .]] thumb |  [[Avqust Qaul .  Mübarizə aparan zubrlar, Kalininqrad, 1912 .| 300 px]]
Qeydlər
1.Yefremovun lüğəti 2.Böyük sovet ensiklopediyasında "Animalistik janr" sözün mənası 3."Kruqosvet"Ensiklopediya sı
Casearia barteri
(Casearia barteri) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Bursa Yeşil Cami
Bursa Yeşil Cami, Bursa yaşıl məscid — İlk Osmanlı dövrünə aid Bursada tikilən məscid.
Tarixi
Osmanlı dövləti gücləndikcə tikinti-inşaatçılıqda da yeni-yeni təzahürlərlə səciyyələndirməyə başlayırdı. Memarlar artıq köhnə norma və qaydalardan yan keçərək daha müstəqil və yaradıcı meyllərə üz tutmağa başlayırdılar. Bunun ən bariz nümunəsini Bursadakı məşhur Yeşil Cami (1415-1424) hesab etmək olar. Əvvəlki kvadrat forması əvəzinə memar düzbucaqlı formaya üstünlük vermiş və bundan başqa bir mərkəzi zal əvəzinə, o, bir gümbəzlə əhatələnmiş iki zalı layihələndirmişdi. Ayrı-ayrı tikili hissələrinin ölçülərindəki dəyişiklik də hissediləcək səviyyədə idi. Yığcam həcmlik tikiliyə zəriflik bəxş edirdi. Caminin tənə üzərində tikilməsi onun monumentallığını və bütövlüyünü daha da nəzərə çarpdırır. Yeşil Caminin interyerində də dəyişiklik həmin dövr üçün yeni idi. Enli və alçaq gümbəzlərdəki deşiklər və kiçicik pəncərələr həyətin mərkəzindəki hovuz və fəvvarələrin görüntüsünə əlverişli şərait yaradır. Divarların yaşıl rəngdə işlənmiş lövhələrlə bəzəndiyinə görə ona elə "Yeşil Cami" adı verilmişdir. Özünəməxsus prizmatik bəzəklər olan "stalaktitlər" nəbati ornamentlərlə bəzənmiş divarların tac formasına keçidini asanlaşdırır. Taxtadan yonulmuş qapılar, mərmər sütunlar, pəncərə vitrajları çox böyük ustalıqla tamamlandığına görə bu, abidənin bədii dəyərini gücləndirir. Yeşil Cami təkcə bir memarın deyil, digər sənət sahiblərinin – rəssam və peşə ustalarının birgə əməyinin nəticəsidir. Bunu abidənin sənətkarlarındadır həkk olunmuş iç divarları sübut edir.
Ağcaqaya (Kürdüstan)
Ağcaqaya - İranın Kürdüstan ostanında kənd. .
Coğrafi yerləşməsi
Sənəndəc şəhristanının Qorvə bölgəsinin Xudabəndəli kəndistanında, Gültəpə qəsəbəsindən 20 km cənub-şərqdədir.
Ichthyaetus audouinii
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü. Adını Fransız təbiətşünas Jean Victoire Audouindən almışdır.
Təsvir
Audoin qağayısı IUCN 2004 Qırmızı Siyahısında NT (Near threatened: Hal-hazırda təhlükədə olmayan lakin yaxın gələcəkdə VU, EN və ya CR kateqoriyasına girməyə namizəd olan növ) olaraq təsnif edilmişdir.
Tipik qağayı rəngi olan qara, ağ və boz rəngləri daşıyan ada martısının ən fərqləndirici xüsusiyyəti tünd rəng gözləri və qan qırmızı dimdiyidir. Başı və gövdəsi ağ, qanadları boz və quyruğu qaradır. Bu qağayı növü sarı qıçlı qağayıya (Larus michahellis) bənzər amma qara qıçları ilə fərqlənir. Balaları qəhvəyi tərs olar, yaşları irəlilədikcə ağa dönür.
Yaşayış
Qayalıq sahillərdə və ya kiçik adalarda koloniya halında və ya tək görülürlər, yerə etdikləri yuvalarına 2-3 yumurtanı qoyarlar. Digər qohumlarının əksinə, okeanlar yerinə sahillərə yaxın yaşamağı seçərlər.
Biologiya
Mart sonu ilə Aprel başında artıma yerlərinə gələrək koloniyalar əmələ gətirirlər. Hər cüt sədaqətlə eyni koloniyaları geri dönər amma yuva edilən yerlər bir əvvəlki ilin müvəffəqiyyət vəziyyətinə görə dəyişə bilər. Aprel sonu May əvvəllərində 2-3 dənə yumurta edərlər və dişilər 3 həftə boyunca kürtə yatar. Balalar böyüyüb uçmağa başlayınca İyun ortası qışlama yerlərinə dönərlər.
Dağılımı
Həyat sahəsi Aralıq dənizi ilə məhdud olan tək qağayı növüdür. Başlıca həyat sahələri İspaniya, Əlcazair, Yunanıstan və İtaliyanı. Fransa, Kipr, Xorvatiya, Türkiyə, Tunis və Mərakeşdə daha kiçik koloniyaları var. Artıma mövsümünün sonunda Afrikanın şimal və Qərb sahillərinə köç edərək, qışı buralarda keçirirlər. 1975-ci ildə yalnız 1000 cüt Audoin qağayısı varkən, balıq endüstrisindeki tullantıların miqdarının artımı sayəsində populyasiya 19,000 cütün üzərinə çıxmışdır.
Oben (kanton)
Oben  — Fransa da kanton, region — Cənub-Pireneylər, departament — Averon. Vilfranş-de-Ruerq dairəsinə daxildir.
Kantonun INSEE kodu — 1201. Oben kantonuna cəmi 4 kommuna daxildir, onlardan ən əsası Oben kommunasıdır.
Əhali
2006-cı ildə əhalinin sayı 9 957 nəfər təşkil edirdi.
Ağbulaq (Tovuz)
Tarixi abidələri
Kənddə daşınmaz tarix və mədəniyyət abidəsi qeydə alınmamışdır.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Əsrikçayla Zəyəmçayın suayrıcında, orta dağlıq qurşaqda yerləşir.
Təhsil
Kənddə Mehdi Hümbətov adına Ağbulaq kənd tam orta məktəbi fəaliyyət göstərir.
Din
Kənddə dini ibadət yeri və ya dini icma qeydə alınmamışdır.
Səhiyyə
Kənddə səhiyyə müəssisəsi mövcud deyil.
Vikipediya
Vikipediya — İnternetdə azad şəkildə yayımlanan, dünyanın bir çox dillərində viki texnologiyasının tətbiqi ilə könüllü istifadəçilər tərəfindən yaradılan ensiklopediya. Yarandığı dövrdən, yəni 2001-ci ilin əvvəllərindən Vikipediyadakı istifadəçi və məqalə sayı davamlı artır, ensiklopediya hər keçən gün daha çox məşhurluq qazanır. İnternetdə Viki texnologiyası ilə işləyən ən nəhəng layihə Vikipediya – azad onlayn ensiklopediyasıdır.
Tarixi
Layihənin tarixi 1999-cu ildən başlayır. Layihənin baş redaktoru, təşkilatçısı Larri Senger və Bomis kompaniyasının icraçı direktoru, layihəni maliyyələşdirən Cimmi Uels Viki texnologiyası əsasında onlayn ensiklopediya yaratmaq qərarına gələrək onu Nupediya (NuPedia.com) adlandırdılar.
Nupediya virtual ensiklopediyası, 2000-ci ilin mart ayından fəaliyyətə başladı. İngilis dilində yaradılmış bu ensiklopediyanı viki-sayt hesab etmək olmazdı. Onun əsasını alim və mütəxəsislər tərəfindən məqalələrin dəqiq yoxlanması təşkil edirdi. Nupediyada məqalələrin daxil olunması prosesi çox ləng getdiyindən onun bağlanması haqqında qərar qəbul edildi və 2003-cü ilin sentyabr ayında bağlandı. Nupediya ensiklopediyası bağlanarkən orada 25 tamamlanmış, 74 yoxlama prosesində olan məqalə var idi.
Nupediya ensiklopediyası əsasında yaradılmış Vikipediya açıq ensiklopediyası 2001-ci ilin 15 yanvar tarixində İnternetdə fəaliyyət göstərməyə başlayır. Nupediyadan fərqli olaraq Vikipediyada məqalələr könüllü İnternet istifadəçiləri tərəfindən yoxlanılır ki, bu da ensiklopediyanın çox sürətlə zənginləşməsinə səbəb olmuşdur. Ensiklopediyanın adı ingilis texniki termini olan "wiki" (saytın fəaliyyətinin əsasını təşkil edən texnologiya; söz özü havay dilində "tez" deməkdir) və "encyclopedia" (ensiklopediya) sözlərindən yaranıb.
Fəlsəfəsi
Vikipediyanın yaradıcıları — Cimmi Uels və Larri Senger tamamilə ayrı fəlsəfəyə əsaslanan, biliklərini paylaşmaq istəyən insanların birgə təşəbbüsü ilə dünyanın ən dolğun İnternet ensiklopediyasını yaratmaq qərarına gəlmişlər. Bu təşəbbüs özünü doğrultmuş və Vikipediya qısa zamanda dünyanın ən məşhur 25 internet saytı sırasına daxil olmuşdur. 2009-cu ildə aparılan araşdırmalara görə, ingilis dilində olan Vikipediya dünyanın ən çox oxunan və internet istifadəçilərinin tez-tez müraciət etdikləri saytlar arasında 1-ci yeri tutmuşdur.
Xüsusiyyətləri
Ensiklopediyanın əsas tələbi yazılan məqalələrdə və əlavə edilən məlumatlarda neytral nəzər nöqtəsinin (NPOV — Neutral Point Of View) qorunmasıdır. Yəni burada "…ən gözəl şəhər Bakıdır" kimi şəxsi mülahizələr qeyd edilməməlidir.
Təbii ki, resursun açıq olması eyni zamanda bir sıra problemlər yaradır. Məsələn, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi mövzusuna dair Vikipediyanın azərbaycanlı və erməni istifadəçiləri arasında qızğın fikir mübadiləsi gedir, müzakirələr açılır. Bu halda kimin haqlı, kimin haqsız olduğunu yalnız belə müzakirələr və Vikipediya arbitrlarının qərarı müəyyən edə bilər. Məsələn, soydaşımız Təbib Hüseynov Dağlıq Qarabağla əlaqəli belə bir "məhkəməni" udub. Lakin digər mövzularda azərbaycanlı və erməni vikipediyaçılar arasında müzakirələr ingilis, fransız, rus, türk dillərində olan Vikipediyalarda hələ də davam edir.
Məqalələrin yaradılması
Hər zaman neytral nəzər nöqtəsindən çıxış edərək yazın və yazdığınız məqalələrin mənbəyini göstərin. Bu idarəçilərin və oxucuların sizin məqalənizə olan etimadını artıracaq və mümkün mübahisələrin qarşısını alacaq. Mənbələri xarici keçidlər vasitəsilə "Mənbə", "Xarici keçidlər", "İstinadlar" başlıqlı bölüm(lər)də sadalayın.
Günümüzdə aktual olmayan, lakin bir neçə il sonra ciddi problemlərə səbəb ola biləcək daha bir vacib məqam müəllif hüquqlarıdır. Əgər əlavə etdiyiniz məqalə, şəkil və ya media faylının bir neçə il sonra ensiklopediyadan xaric olunmağını istəmirsinizsə, ən azı müəllifinin adını qeyd edin.
Yeni məqalə yaratmaq üçün xüsusi Kömək:Yeni məqalə yarat səhifəsində başlığı daxil edib, "Məqalə yarat" düyməsini seçin. Seçdiyiniz başlıqlı məqaləni redaktə etmək üçün digər səhifəyə keçəcəksiniz. Burada məqalənin mətnini daxil edib "Səhifəni qeyd et" düyməsini seçməklə onu Vikipediyaya daxil edin.
Biliklərimizi paylaşaraq…
İnformasiyanı azad paylaşmaq prinsipi hələ Tim Berners-Lee tərəfindən 1989-cu ildə veb texnologiya (World Wide Web) yaradılarkən nəzərdə tutulmuşdur. Məhz bu səbəbdən ilk yaradılan səyyar (browser) həm veb səhifələrini göstərmə, həm də onları redaktə etmə imkanına malik idi. Lakin sonrakı dövrdə internetin daha çox elektron kommersiya istiqamətində inkişaf etməsi veb mediasını ilkin fəlsəfəsindən uzaqlaşdırdı. Tim Berners-Linin özünün də etiraf etdiyi kimi, 2005-ci il ideyasının həyata keçdiyi il kimi yadda qaldı. Belə ki, məhz bu il fikirlərini və biliklərini paylaşmaq arzusunda olan milyonlarla yaradıcı insan bloglar, vikilər və podcastlər vasitəsilə internetdə tsunami meydana gətirmişdir. Oxuduğunuz bu məqalə də episentri uzaqda olan bu tsunaminin bizə gəlib çatan kiçik bir dalğasıdır.
Proqram təminatı
MediaWiki proqramı alman tələbəsi Manqus Manke tərəfindən xüsusi Vikipediya üçün yazılmışdır. Əvvəl Perl dilində yazılmış UseModWiki proqramı istifadə edilirdisə, sonralar proqramın PHP dilində yazılması qərara alınır və MediaWiki adlandırılır.
CMS MediaWiki azad proqramdır və bu proqramdan istifadə edərək İnternet məkanında veb-səhifələr yaradılır. CMS MediaWiki sistemi üçün nəzərdə tutulan proqram təminatları:
Viki texnologiyası ilə yaradılan veb-səhifələrə riyazi düsturların daxil edilməsi üçün serverə LaTeX, Dvips və ImageMagick proqram paketlərinin daxil edilməsi vacibdir. Nəzərə almaq lazımdır ki, PHP 4.0 proqramı ilə yalnız Media Wiki 1.6.8 sistemini işlətmək mümkündür. VB serverinin daha rahat idarə olunması üçün PHP MyAdmin (MySQL) və ya PHP PgAdmin (Postgres) proqramlarından istifadə edilir.
CMS MediaWiki proqramının əsas təyinatı veb-səhifələrin idarə olunmasıdır. MediaWiki veb-saytlarla yanaşı şəkil və multimedia faylları ilə də işləyir. Proqram böyük serverlər qrupu üçün nəzərdə tutulmuşdur. Həddən artıq çox istifadəçilərilər və böyük viki-saytlarda MediaWiki keşləmə əməliyyatını dəstəkləyir və Squid proksi-serverdən istifadə edir.
Əgər ilk vaxtlar CMS MediaWiki yalnız Vikipediya üçün nəzərdə tutulmuşdursa, sonralar bu sistemdən GNU lisenziyası əsasında Wikimedia Foundation Inc. qeyri-hökumət təşkilatı tərəfindən müxtəlif layihələrin və saytların yaradılmasında istifadə olunmağa başlanır. Wikimedia Foundation Inc. qeyri kommersiya təşkilatı 2003-cü ilin 20 iyun tarixində Cimmi Uels tərəfindən yaradılmışdır. Təşkilatın serverləri ABŞ, Avropa, Cənubi Koreyada yerləşirlər: 300 server Floridada, 26 server Amsterdamda, 23 server Cənubi Koreyada. Serverlər MySQL VBİS tərəfindən idarə olunurlar və metaverilənlər də daxil olmaqla əsas informasiyaları özlərində saxlayırlar. Mətnlər Apache HTTP serverlərdə saxlanılır. Apache serverlər istifadəçilərin sorğuları əsasında VB-dan informasiyanı əldə edir və MediaWiki proqramı vasitəsilə istifadəçilərə göndərirlər. Qeydiyyatdan keçməyən istifadəçilərin sorğuları və eləcə də təkrar sorğular Squid serverlər tərəfindən emal edilir. Onların effektivliyi Apache serverlərinin effektivliyinin 75%-ni təşkil edir.
MediaWiki İnternet üçün nəzərdə tutulmuş digər proqram təminatları kimi səhvlər və təhlükəsizlik problemlərinə malikdir. Odur ki, təhlükəsizlik tam təmin olunmursa və nəzarətdə saxlanılmırsa MediaWiki proqramının yüklənməsi məsləhət görülmür. Bunu nəzərə alaraq Vikipediya serverləri yüksək təhlükəsizlik sistemləri ilə təmin olunmuşlar. ABŞ-nın Florida ştatında yerləşən serverlərin təhlükəsizliyi və işi üçün Wikimedia Foundation Inc. qeyri-hökumət təşkilatı tərəfindən hər il yüz minlərlə dollar vəsait ayrılır. Məsələn, 2005–2006-cı illərdə aparat təminatının təzələnməsi üçün 430 min dollar, hostinqə isə 200 min dollar vəsait xərclənmişdir. Təşkilat bu vəsaiti İnternet istifadəçilərinin könüllü göndərdikləri pullar hesabına əldə edir.
Mənfi cəhətləri
Açıq redaktə imkanına malik olma MediaWiki sisteminin əsas üstünlüyü olub, digər layihələrin də yaradılmasında ondan istifadə olunmasına haqq verir. Lakin sistemin imkanları digər mənfi amillərin ortaya çıxmasına şərait yaradır:
Vəli Babayev
Vəli Allahverdi oğlu Babayev — Azərbaycan rejissoru, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1974).
Həyatı
Orta məktəbi bitirəndən sonra bir il Naxçıvan Dövlət Musiqili Dram teatrının yardım heyətində çalışıb. Azərbaycan Dövlət Teatr İnstitutunun rejissorluq fakültəsini (indiki Mədəniyyət və İncəsənət Universitetini, R. Təhmasib və M.Məmmədovun sinfi) bitirib (1962–1966). Təyinatla Naxçıvan teatrına quruluşçu rejissor göndərilib.
İlk quruluşu olan Georgi Mdivaninin "Konsulu oğurladılar" (5 noyabr 1966) tamaşası teatr ictimaiyyətində böyük maraq doğurub. 1972–1974-cü illərdə Moskvada Anademik Bədaye Teatrında yaradıcılıq təcrübəsi keçib və qayıdaraq Naxçıvan teatrına baş rejissor təyin olunub. Vəli Allahverdi oğlu Babayev 4 oktyabr 1974-cü ildə "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adına layiq görülüb.
Vəli Babayevin rejissurası müasir dünya teatr prosesinin estik prinsipləri ilə səsləşirdi. O, avanqard teatr janrlarının əsas ifadə vasitələrini lirik-psixoloji üslubun poetika xüsusiyyətlərilə cəsarət və məharətlə birləşdirə bilirdi. Həmin cəsarətli sənət axtarışları baxımından onun daha maraqlı yaradıcılıq nailiyyətləri Cəfər Cabbarlının "Yaşar" (10 fevral 1967) və "Od gəlini" (22 mart 1970), Nazim Hikmət və Vera Tulyakovanın "Kor padşah" (29 dekabr 1968), Lope de Veqanın "Nə yardan doyur, nə əldən qoyur" (28 oktyabr 1974), Cəlil Məmrnədquluzadənin "Dəli yığıncağı" (23 may 1975), Avksenti Saqarelinin "Tiflis yengələri" ("Xanuma". 30 oktyabr 1976), Anarın "Adamın adamı" (12 fevral 1977), Rüstəm İbrahimbəyovun "Yaşıl qapı arxasında qadın" (21 may 1978), Karlo Haldoninin "Məzəli hadisə" (7 may 1979), Əkrəm Əylislinin "Quşu uçan budaqlar" (23 sentyabr 1980), Çingiz Aytmatov və Koltay Məhəmmədcanovun "Fudzi dağında qonaqlıq" (8 oktyabr 1981), Hüseyn Cavidin "Şeyx Sənan" (24 aprel 1982), Orxan Kamalın "Yad qızı" (7 yanvar 1983), Aleksandr Puşkinin "Qaraçılar" (30 dekabr 1984), Rəsul Rzanın "Bir gün də insan ömrüdür" (26 noyabr 1987) əsərlərinə verdiyi səhnə quruluşlarıdır. Yerevan Azərbaycan Teatrında, Lənkəran Dram Teatrında da bir sıra tamaşaların quruluşçu rejissoru olmuşdur.
Sonuncu məhəbbət (film, 1985)
Məzmun
Film-tamaşa beş uşaq atası Şirbalanın (Hacıbaba Bağırov) sonuncu məhəbbət sərgüzəştlərindən bəhs edir.
Ağcaqaya (Xudabəndə)
Ağcaqaya - İranın Zəncan ostanının Xudabəndə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 1,469 nəfər yaşayır (312 ailə).
Coğrafi yerləşməsi
Xudabəndə şəhristanı Xudabəndalu kəndistanında, Qiydar qəsəbəsindən 36 km şərqdədir.
Simvolik Proqramlaşdırma
Simvolik Proqramlaşdırma (symbolic programming,символическое программирование,sembolik programlama) - proqramın düsturlarla və proqram komponentləri ilə verilənlər kimi manipulyasiya edə bildiyi proqramlaşdırma növü. Simvolik proqramlaşdırma vasitəsilə daha kiçik məntiqi və funksional vahidlər birləşdirilərək mürəkkəb proseslər işlənib hazırlana bilər. Bu səbəbdən proqramlar özlərini dəyişə və “öyrənə” bilər ki, bu da onların istifadəsini süni intellekt (ARTIFICIAL INTELLIGENCE), ekspert sistemləri (EXPERT SYSTEMS), təbii dilin emalı (NATURAL LANGUAGE PROCESSING) və kompüter oyunları (COMPUTER GAMES) kimi sahələrdə daha əlverişli edir. LISP və Prolog simvolik proqramlaşdırma dilləridir.
Mirzə Cabbar Məmmədzadə
Mirzə Cabbar Mirzə Abbas oğlu Məmmədzadə — Azərbaycan maarifçisi, pedaqoq, pedaqoji elmlər doktoru, professor (1937). Ermənistan Cümhuriyyəti Parlamentinin I çağırış deputatı olmuşdur. Mirzə Abbas Məhəmmədzadənin oğlu, Cəlal Məmmədovun atasıdır.
Həyatı
Mirzə Cabbar Məmmədzadə 1882-ci ilin yanvar ayının 20-də İrəvan şəhərində, camaat arasında "fars Abbas" ləqəbi ilə məşhur olan xalq müəllimi Mirzə Abbasın ailəsində dünyaya gəlmişdir. Əvvəl ev təhsili almış, sonra isə İrəvan Müəllimlər Seminariyasında oxumuşdur. Həmin seminariyada 1898-ci ildə İrəvanda ilk rus-tatar məktəbinin açılmasında rolu olan Axund Məmmədbağır Qazızadə ona dərs demişdir. Mirzə Cabbar 1902-ci ildə seminariyanı bitirəndən sonra həmin seminariyaya ekstern imtahan verir və müəllimlik şəhadətnaməsini alır. O, 1902-ci ilin sentyabrından Nehrəm məktəbində müəllim işləyib. 1903-cü ildə Qəmərli məktəbinə, 1904-cü ildə İmanşalı məktəbinə dərs deməyə gedib. 1905-ci ildən 1906-cı ilin 1 sentyabrına kimi Qəmərli məktəbinin nəzarətçisi olub. left|thumb|230x230px|İrəvan Müəllimlər Seminariyasının XVIII buraxılışında (1901–1902) aşağıda soldan 3-cü Mirzə Cabbar Məmmədzadə 19 yanvar 1913-cü ilə qədər İrəvan Müəllimlər Seminariyasında Azərbaycan dili müəllimi işləmişdir.
1906-cı il sentyabr 1-də İbadulla bəy Muğanlinskinin İrəvanda açdığı şəxsi hazırlıq məktəbinə rus dili və riyaziyyat müəllimi kimi dəvət edilib. Birinci Dünya Müharibəsi dövründə Rusiya hökuməti İrəvan seminariyasını sərhəd şəhəri olan İrəvandan Armavirə köçürür. Mirzə Cabbar Məmmədzadə də 2 fevral 1915-ci ildən 1916-cı ilin mayına kimi burada dərs deyib. Bu illərə qədər onun tərtib etdiyi üç kitab nəşr olunur: "Türki-Azərbaycan dilinin xod amuz kitabı" (İrəvan, 1913), "Azərbaycan türklərinin rusca oxumaq, yazmaq və danışmaq öyrənməsi üçün müfid bir düstürüləməldir" (İrəvan, 1913), "Samouçitel russkoqo yazıka dlya persiyan" (Tiflis, 1917).