cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Übeydullah binu Yəhya bin Xaqan ət-Türki
Mənşəyi
Dar-etnik mənşəyi barədə qaynaqlarda məlumat qalmayıb, ancaq ehtimal etmək olar ki, o xəzər əsillidir. Bunu onun, soyadında keçən kiçik şəcərəsi, və onun “ət-Türki” ləqəbi sübut edir. Çünki türk etnonimi hələ Qafqaz Hun eli tayfaları arasında  geniş yayılmışdı. Artıq erkən orta əsrlər qaynaqlarında, məsələn Ağvan tarixində türk etnonimi, hun və xəzərlə sinonim kimi işlənir, xəzər dövləti isə Türküstan, Türk eli, Türkiyə  adlanırdı. 7-ci əsrin ikinci yarısında Cənubi Qafqazın istilasına başlamış ərəblər, Qafqazın türk etnonimikasından o qədər də baş çıxarmırdılar yaxud onu fars və ermənilərin vasitəsi ilə öyrənirdilər. Buna görə ərəb qaynaqlarında adətən mikroetnonimlər deyil, o vaxt Xəzər dövlətinin əsasını təşkil edən sadəcə hun-xəzər tayfa ittifaqına daxil olanların mənsubiyətini bildirən türk  makroetnonimi işlənirdi.
Fəaliyyəti
Qaynaqlara görə, Übeydullahın babası Xaqan xəlifə Mötəsimin etibarlı adamlarından biri idi. Ola bilsin ki, Xaqan, Mötəsimin xəzər əsilli  anası Maridə(Maridə ərəblərin Xəzər ölkəsinə növbəti  hücumu zamanı  aparılan əsir idi. Mənbələrə görə Harun ər-Rəşid onunla evləndi və o xəlif üçün, gələcək xəlifələr əl-Məmun və Möstəsimi  doğdu  )  ilə qohum idi. Übeydullahın atası Yəhya binu Xaqan isə üzun illər Mütəvəkkilin baş vəziri Həsən b. Sehanın katibi olub .. (Sonuncusu xəlifə Mütəvəkkilin sarayında  maliyə işlərinə baxırdı) Übeydullah 876-cı ildə öldü. Onun qəbri üstündəı xəlifə Mütəvəkkilin oğlu Əbu Əhməd Müvəffəq namaz qıldı. Səmərradakı Xəzər qəbristanlığında dəfn edilub. Übeydullahın oğlu Əbu Əli Mühəmməd b. Übeydullah və nəvəsi Əbü’ l- Qasım Abdullah b. Mühəmməd xəlifə Müqtədirin dönəmində onun vəzirləri idi. Übeydullahın başqa oğlu Əbu Müzahim Musa b. Übeydullah məşhur şair, təcvid və ərəb dili mütəxəssisi idi.
Günotu
–  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Növləri
[[SS 2 (*
Bulbophyllum teresense
(Bulbophyllum teresense) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Sabunçu (Zaqatala)
Sabunçu — Azərbaycan Respublikasının Zaqatala rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Kənd əhalisinin bir hissəsi Zaqatala rayonunun Lahıc kəndinə köçürülmüşdür.
Mədəniyyəti
Sabunçu kəndinin əhalisini Saxurlar təşkil edir. Saxur dilində danışırlar. 2012-ci ilin dekabrında Zaqatalanın ən ucqar dağ kəndlərindən olan Sabunçu kəndində yeni məktəb binası istifadəyə verilib.
Əhalisi
Əhalinin əsas məşğuliyyəti taxılçılıq, tütünçülük, fındıqçılıq, tərəvəzçilik, bağçılıq və maldarlıqdır.
Çelyuskin burnu
Çelyuskin burnu — Sibirdə Taymır yarımadasının şimal ucunda dağlıq burun.
Avrasiyanın Şimal Qütbünə ən yaxın burnudur. Severo ya da Severo-Vostok Burnu adıyla da xatırlanır. Ərazini kəşf etməyə can atsalarda çoxları buna nail ola bilmirdi. Nəhayət bu xoşbəxtlik rus zabiti Semyon Çelyuskinə nəsib olur (1742). Bundan sonra onun şərəfinə Çelyuskin burnu adlandırılır. Bu tarixdən sonra namizədə ilk dəfə 1978-ci ildə, Nils Adolf Nordensjöld çatdı.
İncəsu
İncəsu - Azərbaycan Respublikasının Qazax rayonunun İncə dərəsində və Qərbi Azərbaycanın Barana rayonunda (Noyemberyan) çay, Kürün sağ qolu.
Uzunluğu 44 km, hövzəsinin sahəsi 245 km.kvadratdır. İki dövlətin, Azərbaycan və Ermənistanın ərazisindən axır. Sahəsinin çox böyük hissəsi Qazax ərazisindən keçir və qərbdən şərqə doğru axır. İncəsu öz başlanğıcını Qərbi Azərbaycanın Barana rayonundan (Noyemberyan) götürür, Azərbaycan Respublikasının Qazax rayonuna daxil olur. Burada İncəsu İncə dərəsindən (Kəmərli, Qaymaqlı, və Aslanbəyli) kəndlərindən keçərək, Birinci Şıxlı və Yuxarı Salahlı kəndlərinin yaxınlığından Kürə tökülür.
Əsasən yağış suları ilə qidalanır. Aşağı axını ilin çox vaxtı quruyur. Suvarmada geniş istifadə edilir.
Mıxlıqovaq
Mıxlıqovaq — Azərbaycan Respublikasının Qəbələ rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Tarixi
Kəndin adının Mıxlıqovaq olmasının səbəbi illər əvvəl hələ kənd mövcud olmadığı dövrdə burada qovaq ağacının yerləşməsi idi.Belə ki,illər əvvəl bu kəndin ərazisindən keçən yolçular burada yerləşən qovaq ağacının yanında istirahət edərdilər. Bu zaman öz atlarını həmin nəhəng qovaq ağacına mıx çalaraq ora bağlarmışlar. Elə o zamanlardan da bu yeri Mıxlıqovaq adlandırmağa başlamışlar. Daha sonralar burada kənd salındığı zaman da yerin adına uyğun olaraq kəndin adı Mıxlıqovaq adlanmışdır. Mıxlıqovaq kəndinin yaranışı ilə bağlı müxtəlif fərziyyələr səslənir. Bəzi alimlər qeyd edir ki, karvan yolunun üstündə olan bu ərazidə tacirlər hündür qovaq ağaclarının dibində dincini alarmış. Qovaq ağaclarına mıx vurub digərinə yola düşdüyünü nişan verərmiş. Elə xalq arasında da, belə söylənilir. Toponimika elminə görə isə keçmişdə gövdəsinə çoxlu mıx vurulmuş və sitayiş obyekti olan qovaq ağacından ərazinin adı götürülüb. Kəndin yuxarı hissəsində "Pir Seyid" deyilən yer var və buradakı qovaqlıq bəlkə də ehtimal olunan yerdir. "Gəlin yolu" deyilən tarixi cığır isə daha yaxın zamanlara aiddir. Mıxlıqovaq rayondan 27 km. aralı Alazan-Həftəran vadisindədir. Buranı keçmişdə iki dəfə sel aparıb. Kənddə daşlıq deyilən ərazi və yol boyu iri daşlar kənardan gələnlərə möcüzəli görsənir. Əhali buranı tərk etsə də, yenidən ata-baba yurduna qayıdaraq kənddə yaşayışı bərpa ediblər. Sel təhlükəsi isə indi tamamilə dəf edilib. Yuxarıda qurulan bənd əhalinin seldən mühafizəsini təmin edir.
Toponimikası
Mıxlıqovaq oyk., sadə. Qəbələ r-nunun eyniadlı i.ə.v.-də kənd. Alazan-Əyriçay çökəkliyindədir. Kəndin ərazisində keçmişdə gövdəsinə çoxlu mıx vurulmuş və sitayiş obyekti olan iri qovaq ağacı vardır. Onun dibində nalbəndxana yerləşirdi. Müxtəlif kəndlərdən, məs.: Bum, Soyurvan, Yiizba- şıvan (indiki Dizaxlı), Mollalar (Oğuz r-nu) və b. kəndlərdən ailələr buraya köçüb məs¬kunlaşmışdılar. Yaşayış məntəqəsi sitayiş ye-rinin (pirin) adını Mıxlıqovaq qəbul etmişdir.
İqtisadiyyat
Əvvəlki illərlə müqayisədə kəndin görkəmi, dolanışığı xeyli dəyişib. Əhalinin həyat səviyyəsi yüksəlib. Əmlak artımı, fərdi evlərin çoxalması müşahidə olunur. Hər bir ailə sayğac vasitəsilə işlətdiyi enerjinin haqqını ödəyir və fasiləsiz işıqla təmin edilir.
Din
Kənddə Mıxlıqovaq kənd məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.
Tofiq Mikayılov
Tofiq Kərrar oğlu Mikayılov – Azərbaycan alimi, biologiya elmləri doktoru, professor, Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı laureatı.
Həyatı
Tofiq Mikayılov 15 yanvar 1931 ildə Ağdamda dünyaya gəlmişdir. O, 1947 ildə Ağdam 1 saylı orta məktəbi, 1952 ildə Gəncədə Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunun Baytarlıq fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.
Tofiq Mikayılov 1952 ildə Azərbaycan Elmlər Akademiyasının (indiki Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası) aspiranturasına daxil olmuşdur. Təhsil aldığı dövrdə Leninqrada SSRİ EA Zoologiya İinstitutuna ezam edilmiş, "Kür çayının vətəgə balıqlarının parazit faunası" mövzusunda namizədlik (1958), "Azərbaycan su hövzələri balıqlarının parazitləri (növ tərkibi, dinamikası, mənşəyi)" mövzusunda doktorluq (1969) dissertasiyaları müdafiə etmişdir. 1972 ildən professordur.
Tofiq Mikayılov Azərbaycan Elmlər Akademiyasının (indiki Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası) Zoologiya İnstitutunda aspirant, kiçik elmi işçi, böyük elmi işçi, direktorun elmi işlər üzrə müavini, parazitologiya şöbəsinin və Su heyvanları parazitləri laboratoriyasının müdiri vəzifələrində çalışmışdır.
Tofiq Mikayılov 2014 ilin dekabr ayında Bakıda vəfat etmişdir.
Kərrar Mikayılovun oğlu, Nadir Mikayılovun qardaşıdır.
Elmi fəaliyyəti
Tofiq Mikayılov 1971 ildə Sovet İttifaqı ərazisində ilk dəfə Su heyvanları parazitləri laboratoriyasını təşkil etmişdir. Bunun sayəsində ayrı-ayrı model su hövzələrində aparılan kompleks parazitoloci tədqiqatların nəticəsində su hövzələrindəki parazitoloci vəziyyəti tam aydınlaşdırmaqla yanaşı, oxşar su hövzələrindəki parazitoloci durumun da proqnozlaşdırılması mümkün olur.
Tofiq Mikayılov şagirdləri ilə birgə Azərbaycan su hövzələrində yaşayan balıq və digər su heyvanlarında 400 növdən artıq parazit aşkar etmiş, onlardan bə’ziləri respublikada, Qafqazda ilk dəfə qeydə alınmışdır. O, respublikada ilk hidroparazitoloci tədqiqatın əsasını qoymuşdur. Balıqlarda, balıqla qidalanan heyvanlarda və insanda xəstəlik törədən parazitlərin öyrənilməsi və onlara qarşı lazımi tədbirlərinin elmi əsaslarının hazırlanmasında xeyli faydalı işlər görmüşdür.
Tofiq Mikayılovun iştirakı və yaxından köməyi nəticəsində Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Baytarlıq İnstitutunda balıq xəstəlikləri laboratoriyası yaradılmış, buranın elmi planlarının hazırlanmasında və xüsusi ilə elmi kadrların formalaşmasında onun xidmətləri olmuşdur.
Tofiq Mikayılov Azərbaycanda hidroparazitologiya sahəsində su heyvanlarının parazit və xəstəliklərinin öyrənilməsi üzrə tədqiqatların əsasını qoymuşdur.
Tofiq Mikayılov 150-dən çox elmi əsərin, 5 monoqrafiyanın, 3 elmi-kütləvi kitabın müəllifi, 3 cildlik "Azərbaycanın heyvanlar aləmi" monoqrafiyası redaksiya şurasının üzvü, I cildin əsas redaktoru və müəlliflərindən biri, məktəblilər üçün "Zoologiya" dərs vəsaitinin müəlliflərindəndir.
Tofiq Mikayılov Azərbaycan Elmlər Akademiyasının (indiki Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası) Zoologiya İnstitutunda fəaliyyət göstərən, biologiya elmləri doktoru alimlik dərəcəsi verən ixtisaslaşdırılmış şuranın sədri seçilmişdir. O, Moskvada akad. K.İ.Skryabinin adına tə’sis olunmuş mükafatı verən ekspert komissiyasının üzvü olmuşdur.
Tofiq Mikayılov Almaniya, Fransa, Çexiya, Macarıstan və s. ölkələrdə keçirilən beynəlxalq simpozium və konqreslərin iştirakçısı olmuşdur.
Li Sın Yun
Li Sın Yun — Cənubi Koreyalı oxatan. Li Sın Yun 2013-cü ildə Dünya Çempionatında və 2016-cı ildə Olimpiya Oyunlarında qızıl medal qazanıb. O, həmçinin 2014-cü ildə Asiya Oyunlarında üçüncü yeri tutub.
Karyerası
Li Sın Yun birinci ciddi uğurunu 2013-cü ildə Türkiyənin Antalya şəhərində qazandı. Li Sın Yun final görüşüdə daxil olmaqla bütün rəqibləri üzərində qələbə qazanaraq Dünya Çempionatının qızıl medalını qazandı. Bir il sonra o, vətənində Asiya Oyunlarının bürünc medalını qazandı. 2016-cı il isə Li Sın Yun üçün daha əhəmiyyətli oldu. O, Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində, komanda yoldaşları Ku Bon-Çan və Kim Voo-Jin ilə birgə birinci yeri tutaraq Olimpiya çempionu oldu.
Senecio gilliesianus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Guarea mayombensis
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Sumaylı
Sumaylı — Azərbaycan Respublikasının Zaqatala rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Əhalisi
Əhalinin əsas məşğuliyyəti taxılçılıq, tütünçülük, fındıqçılıq, tərəvəzçilik, bağçılıq və maldarlıqdır.
Katalan atlası
thumb|right|300px|Müasir oriyentasiyası göstərilən Katalan Atlasının bir hissəsi.
Katalan atlası(,Orta əsrlər dövründə (1375-ci ildə hazırlanmış və yazılmış) ən mühüm Katalan xəritəsi.  Bu atlas Majorkan kartoqrafik məktəbi tərəfindən istehsal edilib və Kreskes Abraham (Cresques Abraham) (həmçinin "Abraham Kreskes"  (Abraham Cresques) kimi tanınan),özünü dünyanın xəritələr habelə kompaslar ustası, kimi təsvir edən bir yəhudi kitab aydınladıcına aid edilir. V Kral Çarlz  dövründən bəri Fransa kral kitabxanası (indi Fransa Milli Kitabxanası)nda olmuşdur.
Riz Uizerspun
Lora Cin Riz Uizerspun - ABŞ aktrisası, Oskar mükafatı laureatı (2005-ci il "Xətti keçmək" filminə görə). Ən çox maaş alan Hollivud aktrisalarından biri. Həyat yoldaşı Rayan Filippdir.
Bulbophyllum teres
(Bulbophyllum teres) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Senecio argillosus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Lampa
200 px|thumbnail|left|Elektrik lampası thumb|Mis gövdəli neft lampası (19-cu əsr) thumb|İşıq diodlu elektrik lampası Lampa — süni işıq mənbəsi və gövdəsidir. Bu anlayış 13-cü əsrdə qədim yunan dilində λαμπάς (lampás, lampádos) məşəl, işıq sözlərinə əsaslanan fransız sözü lampedən alınmışdır.
Lampa sözü dedikdə çib fənəri, tavan lampası, masaüstü lampa və gecə lampası başa düşülür. Xalq arasında lampa həm də işıq kimi başa düşülür. Azərbaycan dilində lampaya həm də çıraq deyilir. Lampa əslində işıq saçan qurğu və ya məşəl kimi işlənməlidir. Lampanın üzərindəki çətir çox vaxt ətraf mühiti güclü işıq şülarından və ya istidən qoruyur.
Neft lampasını (XIII əsr), qaz lampasını (XIX əsr) və elekriklə işləyən közərmə lampasını ixtira edənə qədər lampa gildən, daşdan və ya metaldan hazırlanmış qabıq formalı olub içərisinə bitki və ya hevan yağı ila islanmış fitil yerləşdirilirdi. Bu tipli lampalar ən qədim zamanlarda mövcud olmuşdur.
Lampalara başqa misal kimi işıq saçan materialdan hazırlanmış boruları, hologen lampalarını, metal buxarı lampalarını, günəş enerjisi ilə işləyən lampalar, qövs lampalarını və işıq diodlarını göstərmək olar. Elektriklə işləyən lampalar metal və ya keramikadan hazırlanmış gövdəyə, və metal tellərə malikdirlər.
Afina xartiyası
Afina xartiyasının 111 bəndindən aşağıdakı ikisi daha vacibdir:
Şəhidin məktubu (film)
Şəhidin Məktubu — Ramin Eyyubovun çəkdiyi 20 Yanvar faciəsinə həsr olunmuş filmi.
Filmdə baş rollarda Şəbnəm Rəhimova, Zeynəb Aslanova, Bətul Vəlizadə, Hüseyn Aslanov, Riyad Aslanov və gənc aktyor Nicat çəkilmişdir.
Exo (qəzet, Azərbaycan)
Exo və ya echo.az — Azərbaycanda fəaliyyət göstərmiş rusdilli qəzet və hələ də fəaliyyət göstərən rusdilli xəbər saytı. Qəzet olaraq 2001-ci ilin yanvarından 2018-ci il mayın 26-na kimi fəaliyyət göstərmişdir.
Kim U Cin
Kim U Cin (d. 20 iyun 1992) — Cənubi Koreyalı oxatan. Kim Voo-Jin dörd dəfə Dünya Çempionatında, iki dəfə isə Asiya Oyunlarında qızıl medal qazanıb. Kim Voo-Jin həmçinin 2016-cı ildə Braziliyada XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında həm qızıl medal qazandı, həm də Dünya və Olimpiya rekordunu yenilədi.
Karyerası
Kim Voo-Jin karyerasında birinci ciddi uğurunu 2010-cu ildə qazandı. O, Çin Xalq Respublikasında baş tutan Asiya Oyunlarında fərdi və komanda yarışlarında qızıl medal qazandı. Kim Voo-Jin növbəti uğurunu bir il sonra, 2011-ci ildə qazandı. O, İtaliyanın Turin şəhərində Dünya Çempionatının qızıl medallarını qazandı (fərdi və komanda hesabında). Həmin medaldan sonea Kim Voo-Jin növbəti ciddi uğurunu dörd il gözləməli oldu. O, 2015-ci ildə Danimarkanın paytaxtı Kopenhagen şəhərində yenə fərdi və komanda hesabında Dünya çempionu oldu. Bir il sonra, 2016-cı ildə isə Kim Voo-Jin XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında ciddi uğurlara imza atdı. O, fərdi yarışların reytinq atışlarında 700 xallıq nəticə ilə həm Dünya, həm də Olimpiya rekordunu yenilədi. Həmin yarışlarda Kim Voo-Jin qızıl medal qazana bilməsədə, komanda hesabında Ku Bon-Çan və Li Sın Yun ilə birgə Olimpiya çempionu adını qazandı.
Rövşən Qəmbər
Rövşən Qəmbər — Dünya Azərbaycanlıları Məclisinin sədri, Azərbaycan Ana Torpaq Partiyasının sədri (1992–1995).
Həyatı
Rövşən Qəmbər 3 iyun 1951-ci ildə Karyagin rayonunda (indiki Füzuli rayonu) anadan olmuşdur.
1968-ci ildə Bakıdakı 62 nömrəli məktəbi əla qiymətlərlə bitirmişdir. 1968-ci ildə Azərbaycan Neft Kimya İnstitutunun kimya texnologiya fakültəsinə daxil olmuşdur.
1970–1974-cü illərdə Almaniyanın Drezden Universitetində kimya fakültəsində ali təhsil almışdır. 1975-ci ilin mayında SSRİ Dövlət Təhlükəsizliyi Komitəsinin Akademiyasında 3 illik təhsil almaqdan imtina edəndən sonra məcbur olub 1 il Sovet Ordusu sıralarında Ukraynada Ternopol şəhərində hərbi xidmət etmişdir.
1984-cü ildə dissertasiya müdafiə edib. 1986–1988-ci illərdə sosiologiya, psixologiya, siyasət və iqtisadiyyat sahəsində ikinci ali təhsil alıb.
Ayaz Mütəllibovun hakimiyyəti zamanında — 1990-cı ildə Azərbaycan parlamentinə seçkilərdə Qarabağdakı 305 nömrəli seçki dairəsindən namizəd olaraq təxminən 75% səs alsa da, nəticələrin saxtalaşdırılmasına görə parlamentə buraxılmayıb.
Rövşən Qəmbər Xocalı soyqırımından təsirlənən ziyalılarla birlikdə 1992-ci ilin mart-avqust aylarında qurulmuş Azərbaycan Ana Torpaq Partiyasının (AATP) sədri olub. AATP 1992-ci ildə tələbə qəbulunun rüşvətsiz keçirilməsi üçün test üsulunun Azərbaycanda tətbiqinin təşəbbüskarlarından biridir.
18 iyul 1992-ci ildə Firudin Cəlilovun rəhbərliyi altında və Azərbaycan Ana Torpaq partiyasının üzvlərinin fəal iştirakıyla təşkil olunan qəbul imtahanlarında ilk dəfə TEST Üsulu tətbiq edilərək təxminən on minlərlə namizəd arasından 2 min gənc Vətəndaşımız yaxşı nəticə göstərərək Türkiyə universitetlərində təhsil almaq hüququ qazanmışlar.
15 noyabr 1992-ci ildə Tələbə Qəbulu Üzrə Dövət Komissiyasının sədri Vurğun Əyyubun rəhbərliyi altında bütün Azərbaycanda eyni zamanda TEST Üsulu 100% ədalətli keçirilməsidir. Keçmiş sovetlər birliyi ölkələrində təsəvvür olunmayan belə bir islahatın Azərbaycanda tətbiq olunması bir illik hökumətin ən böyük uğuru hesab olunur.
18 noyabr 1995-ci ildə keçirilən Müsavat Partiyası qurultayında AATP-nin Müsavata birləşməsi ilə Müsavat Partiyasına qatılmışdır. Hazırda Almaniyada yaşayır.
Hazırda Almaniyada yaşayır.
Kürən günotu
(Hemerocallis fulva) — cinsinə aid bitki növü.
Guarea polymera
(Guarea polymera) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Dendrobium aduncum
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
2019 Avropa Oyunları
II Avropa Oyunları - 2019-cu ildə  Belorus paytaxtı Minsk keçiriləcək. Qərar 21 oktyabr 2016-cı il tarixində Avropa Olimpiya Komitələrinin Belarusun paytaxtı Minskdəki 45-ci Baş Assambleyasında qərar verilib.
50 ölkənin Milli Olimpiya Komitəsinin təmsil olunduğu iclasda Minskin növbəti Oyunlara ev sahibliyi etməsinə dair qərar verilib.
Həsənlitəpə yaşayış yeri
İranda, Qərbi Azərbaycan ostanında, Urmiya gölünün cənub sahilində, Sulduz vadisinin mərkəzində, Kadar çayının yaxınlığındakı Həsənli kəndi ərazisində yerləşir. Vadiyə giriş çətindir. Sanki hər tərəfdən əhatələnmişdir; o Qərbdən Zaqroş dağları, Cənubdan Kürdüstan dağları, Urmiya gölündən isə xırda təpələrlə ayrılır. Oraya giriş ancaq Qərbdən, Kəlyaşin və Rəvanduz aşırımı, Şərqdən isə Kadar çayı boyunca mümkündür. Ziviyə tapıntıları skif heyvan üslubunun Azərbaycanda yarandığını söyləməyə imkan vermişdir.
1956-cı ildən etibarən burada R.Daysonun rəhbərliyi altında Amerika arxeoloji cəmiyyəti İran arxeoloji idarəsi ilə birlikdə qazıntılar aparmışdır. Həsənli rayonu e.ə. IX əsrin ortalarından III Salmanasarın (e.ə. 859–824) kitabələrində adı çəkilən Manna dövləti yerləşən əraziyə daxil idi. Həsənlidə aşkar edilmiş qədim yaşayış məskəni mixi yazılı mənbələrdə adı çəkilən heç bir şəhərlə dəqiq şəkildə eyniləşdirilməmişdir. E.A.Qrantsovski güman edir ki, e.ə. IX əsrə aid assur mənbələrində də təsadüf edilən İdi adı Həsənlinin qədim adıdır. O, göstərir ki, Həsənliyə aid onomastik material e.ə.IX əsrin sonlarınadək Həsənli əhalisinin İrandilli olmadığını sübut edir.
R.Dayson Həsənlidə qazılmış materialları on dövrə ayırır.X-VI dövr materialları Həsənli təpəsi yaxınlığında yerləşən təpələrdə də təmsil edilmişdir.
Daha çox zənginliyi və müxtəlifliyi ilə seçilən V–IV təbəqələrdir.
Keramika məmulatı dibinin formasına görə "Button Base Phase" adlanan V dövr e.ə. 1200–1000-ci illərə aid edilir. Bu dövrdən başlayaraq Həsənli təpəsi kiçik binalarla abadlaşdırılır. E.ə.1100–800-cü illərə aid IV dövr "Grey Ware Phase" əvvəlki dövrlərdə təsadüf edilməyən xarakterik cizgili-əsasən şüyrələnmiş boz-qara keramika ilə səciyyələnir. Təpənin mərkəzindəki iri tikintilər və kvadrat qülləli qala divarları həmin dövrə aid edilir. Bu dövr öz növbəsində tikinti qalıqları ilə izlənilən üç mərhələyə bölünür. Dağıntıdan və ya yanğından sonra binaların qalmış daş və ağac hissələrindən istifadə edərək yeni memarlıq detalları və əsas plana əlavə tikililər artırmaq yolu ilə bərpa olunmuşdur.
R.Daysonun fikrincə IV dövrün mədəniyyətinə urartulular tərəfindən qalanın dağdılması və onun əhali tərəfindən tərk edilməsi ilə son qoyulmuşdur.
III dövr "Triangle Ware Phase" xarabalıqlarının toxunulmaz halda qaldığı vaxtdan bir müddət keçdikdən sonra meydana gəlmişdir. Bu dövr iki – erkən III B (e.ə. 750–600-cü illər) və son III A (e.ə.600–400-cü illər) kəsimə bölünür. Yeni məskunlar təpədəki tikililərdən qismən onları bərpa edərək istifadə etmişlər. Onlar asma üçbucaqlar formasında həndəsi şəkilli səciyyəvi keramika (III B dövrü) və açıq sarı rəngli keramika (III A dövrü) hazırlamışlar.
Sonra hələlik dəqiq müəyyənləşdirilməmiş II dövr "Post Triangle Ware Phase" və I İslam dövrü gəlir.
Həsənlidə qazılmış arxeoloji material Güney Azərbaycanın və ümumiyyətlə İran yaylasının qədim tarixinin öyrənilməsində böyük əhəmiyyətə malikdir. Həsənli qazıntıları özündən əvvəlkilərdən burada təkcə yaşayış məskəninə aid nekropolun aşkar edilməsi ilə yox, həm də yaşayış məskəninin özünün demək olar ki, tamamilə qazılması ilə fərqlənir. Bu yüksək elmi səviyyədə sistematik olaraq aparılmış qazıntılardır vəə onlar bu rayonun ardıcıl mədəni inkişafının dolğun lövhəsini yaşadır. Müasir tədqiqat metodları sayəsində buradan ədə edilmiş materialın dəqiq və etibarlı xronoloji şkalasını vermək mümkün olmuşdur.
Həsənli materialları qonşuluqdakı qədim yaşayış məskənləri və nekropollar yerləşən təpələrdən aşkar edilmiş materiallarla tamamlanır.
Həsənli təpəsi yaxınlığında bir neçə kiçik təpə də qazılmışdır. Onlar Həsənlidə qazılmış dövr etibarilə müvafiq erkən təbəqələrə nisbətən daha zəngin material vermişdir. Bu dövrlər qazıntı aparılmış təpələrin adları ilə adlandırılmışdır.
Həsənlidən 1,5 km Cənubda yerləşən Hacı Firuz təpəsindəki qazıntılar Həsənli X dövrə uyğun gələn daha qədim dövr (e.ə.VI-V minilliklər) əşyaları vermişdir. Keramika hörmə məmulatının izlərini saxlamışdır. Məhz bu hörmə sayəsində gil lazımi formada bərkiyirdi. Sonra hörmə kənar edilirdi. Qablar bərkidikdən sonra onların üzəri yenidən nazik gil qatı ilə örtülərək bişirilirdi. Qablar bəzən həndəsi şəkillərlə bəzədilirdi.
IX və VIII dovrlər muvafiq olaraq Dəlmətəpə və Pişdəlitəpə qazıntıları ilə təmsil edilmişdir.
Dəlmətəpə tapıntıları e.ə. V minilliyin sonlarına aid edilən və Yaxın Şərqdə həmin dövr mədəniyyətləri arasında nadir sayılan rəngli keramikanı nümayiş etdirir. Həndəsi rəsmli qablar çəhrayı və ya ətrəngi, habelə qəhvəyi və qara-qəhvəyi rəngdədir. Həndəsi rəsmlərdən olduqca effekli və çoxsaylı kombinasiyalarda yüksək sənətkarlıq zövqü ilə istifadə edilmişdir.
Pişdəlitəpə VIII dovr e.ə. IV minilliyin ortalarına aid edilir. Pişdəlitəpə mədəniyyəti ilə Urmiya gölünün Şərq sahilindəki Yanıqtəpə mədəniyyəti arasında oxşarlıqlar aşkar edilmişdir. Buraya qəhvəyi-qara rəngli, həndəsi rəsmli sarımtıl keramika, dəvəgözü və çaxmaqdaşından silahlar, saxsı iy, heyvan heykəlcikləri və s. daxildir.
Bu materialların dövrü və əlaqələri radio-karbon analizinin məlumatlarına, həmçinin İraq, İran və Türkiyədə aşkar edilmiş materiallarla müqayisəyə əsaslanan R.Dayson tərəfindən müəyyənləşdirilmişdir.
Həsənlidə tapılmış sümük qalıqlarının analizi T.A.Ratbunun tədqiqatinda aparılmışdır. Müəllif Həsənlidə yeddi dövrdə (I–V, VII, IX) aşkar edilmiş 120 kişi, uşaq və qadın skletlərini nəzərdən keçirmişdir. Onların böyük əksəriyyəti (83-ü) IV dövrə, 21 V dövrə aiddir. Qalan dövrlər isə iki-üç nümunə ilə təmsil edilmişdir. Bütün ölülər sağ böyrü üstə, bükülü vəziyyətdə basdırılmışdır. Müəllif qeyd edir ki, ölülərin 32 faizinin başı Şimala, 31 faizinin başı isə Qərbə doğru qoyulmuşdur.
Həsənli təpəsinin Şimal ətəyindəki nekropol ərazisində 1947–1948-ci illərdə mustəqil qazıntılar aparmış və M.Rad və A.Hakimi oz tədqiqatlarında səliqəsiz istiqamətli dəfnləri şərh etmişlər. Onlara görə Həsənli sakinləri dəfn zamanı Günəşi əsas istiqamət götürürdülər. Ona görə də, ilin və günün vaxtından asılı olaraq dəfn zamanı istiqamətlər dəyişirdi.
İvo Daneu
İvo Daneu — Sloveniya basketbolçusu və məşqçi. Maribor və Olimpiya Lyublyana klublarında çıxış etmişdir. Olimpiya ilə birlikdə 1957, 1959, 1961, 1962, 1966 və 1970-ci illərdə 6 dəfə ölkə çempionu olmuşdur.
İvo 1956–1970-ci illərdə Yuqoslaviyanın milli basketbol komandasının üzvü olmuş və onun heyətində 209 oyun keçiritmişdir. Milli komanda ilə birlikdə 1970 Dünya Çempionatının qalibi olmuşdur və növbəti sıralanan yarışlarda gümüş medalı qazanmışdırI 1968 Yay Olimpiya Oyunları, 1963 və 1967 dünya çempionatları (sonuncu yarışın ən dəyərli oyunçusu seçilmişdir) və 1961, 1965 və 1969 Avropa çempionatları. 1967-ci ildə Yuqoslaviya, 1969-cu ildə isə Sloveniyada ilinin idmançısı adına layiq görülmşüdür.
1970–1971-ci illərdə "Olympiya" nın baş məşqçisi olmuşdur. 1991-ci ildə FIBA ən böyük ​​50 oyunçusundan biri seçildi və 2007-ci ildə FİBA ​​şərəf zalına daxil edildi.
Jaqsiliq Üşkempirov
Jaqsiliq Üşkempirov — Qazaxıstanlı güləşçi. Jaqsiliq Üşkempirov 1980-ci ildə Moskva şəhərində baş tutan XX-ci Yay Olimpiya Oyunlarının qızıl medalçısıdır. Avropa Çempionatının 1 qat gümüş və Dünya Çempionatının 1 qat qızıl medalçısıdır.
Həyatı
Jaqsiliq Üşkempirov 1 iyun 1965-ci ildə Qazaxıstanın Tegistik əyalətində anadan olmuşdur. Jaqsiliq Üşkempirov 1972-ci ildən idman ilə məşğul olur.
Jaqsiliq Üşkempirov idman karyerası ərzində əldə etdiyi uğurlara görə "Şərəf nişanı" ordeni, "Barıs" ordeni və "Kurmet" ordeninə layiq görülüb.
Karyerası
Jaqsiliq Üşkempirov birinci uğurunu 1980-ci ildə qazandı. O Avropa Çempionatında Prievidza şəhərində 2-ci yeri tutdu və gümüş medal qazandı. Elə həmin il isə Jaqsiliq Üşkempirov karyerasında birinci və sonuncu Olimpiya medalını qazandı.
Jaqsiliq Üşkempirov 1980-ci ildə Moskvada baş tutan XX-ci Yay Olimpiya Oyunlarında birinci olaraq Rumıniyalı Kostantin Aleksandrunu 6-2 hesabı ilə məğlub etdi. Daha sonra Jaqsiliq Üşkempirov Polşa idmançısı Roman Kirpaça ilə üz-üzə gəldi və bu görüşdən də qələbə ilə ayrıldı. 13-10. Finala gedən yolda onun rəqibi Macarıstanlı Ferents Sereşa idi. Jaqsiliq Üşkempirov Macarıstanlı rəqibini 17-6 hesabı ilə məğlub etdi və XX-ci Yay Olimpiya Oyunlarının finalına vəsiqə qazandı. Bu görüşdə Jaqsiliq Üşkempirov rəqibi Bolqarıstanlı Pavel Xristov idi. Jaqsiliq Üşkempirov final görüşündə də rəqibinə aman vermədi və 12-7 hesabı ilə qələbə qazanaraq karyerasında birinci dəfə Yay Olimpiya Oyunlarının qızıl medalını qazandı.
1 ildən sonra isə Jaqsiliq Üşkempirov qüvvəsini Dünya Çempionatında sınadı. Norveçin paytaxtı Oslo şəhərində baş tutan Dünya Çempionatında Jaqsiliq Üşkempirov 1-ci yeri tutdu və qızıl medal qazandı.
Aşıq Nəcəf Daşkəndli
Aşıq Nəcəf — Ustad aşıq, şair. Aşıq Ələsgərin şəyirdi.
Həyatı
Nəcəf Allahverdi oğlu 1876-cı ildə Göyçə mahalının Daşkənd kəndində anadan olub. Nəcəf olduqca yaraşıqlı, boylu-buxunlu, cüsəlli insan olub. Mükəmməl bilik, dərin hafizə, möcüzəli səs sahibi olan Aşıq Nəcəf səliqə-səhmanı, ədəb-ərkanı ilə həmişə diqqəti çəkər, aşıqdan çox bəyə, bəyzadələrə oxşayarmış.
Aşıq Nəcəf Aşıq Ələsgərə on il şəyirdlik edib, onunla ağır məclislər yola salıb. Dədə Ələsgərin ən çox sevdiyi şəyirdlərindən biri olmuşdur. Onun səsi Aşıq Əsədin səsi ilə uyğun gəldiyindən hər ikisinə məsləhət görərmiş ki, siz daim bir yerdə olun, bir yerdə çalıb oxuyun. Yüksək səs tempirinə görə Aşıq Nəcəflə Aşıq Əsəd otuzluq lampanı dəfələrlə toy məclislərində söndürərmişlər. Aşıq Əsəd həmişə səmimiyyətlə etiraf edərmiş ki, Daşkəndli Aşıq Nəcəfin səsi mənimkindən yüksək və məlahətli idi. Aşıq Nəcəflə, Aşıq Əsəd 1910-cu ildə İran səfərində olarkən Təbriz aşıqlarının ustadı onlara hörmət və ehtiram əlaməti olaraq hər birinə on telli saz bağışlamışdır. Bu saza "Xətai sazı" da deyilir — qolunun içi boşdur.
Aşıq Nəcəfin bir çox qüdrətli aşıqlar və şairlər ilə yaxın dostluq münasibətləri olmuşdur. Hətta Aşıq Hüseyn Bozalqanlı Aşıq Nəcəfin oğlanları Şəmistan və Şəmiddinin kirvəsi olmuşdur. Aşıq Nəcəfin Şəmistan, Şəmiddin, Mikayıl, Astan və İsmayıl adında beş oğlu olmuşdur.
Yaradıcılığı
Aşıq Nəcəfin acınacaqlı həyatı və yaradıcılığı haqqında geniş məlumat bir neçə kitablarda verilmişdir:
Vöhtala
Tarixi
Kənddə tarixi abidə kimi məscid və qəbiristanlıq var.
İqtisadiyyatı
Kənd əhalisinin əsas məşğuliyyəti taxılçılıq, tütünçülük, fındıqçılıq, tərəvəzçilik, bağçılıq və maldarlıqdan ibarətdir.
2015-ci ilin iyun ayının 17-də kəndə ilk dəfə olaraq təbii qaz verilmişdir. Kəndə məscid və qəbiristanlıq var.
Senecio gilliesii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Nihat Hatipoğlu
Nihat Hatipoğlu — Türk alim, ilahiyyatçı ) — Qaziantep İslam Elm və Texnologiya Universitetinin Rektoru . Hazırda ATV telekanalında həftəlik proqramları davam etməkdədir.
Həyatı
Diyarbəkirdə, 11 may, 1955-ci ildə dünyaya gələn Nihat Hatipoğlu, Siirt və Malatyada ibtidai məktəb oxumuşdur. 1975-ci ildə Uşak İmam Xətib Liseyini və Uşak Liseyini bitirib. 1981-ci ildə Ankara Universitetinin İlahiyyat Fakültəsini bitirdi. Eyni fakültədə Hədis Baş Elm sahəsində Qurani Kərimin Anlaşılmasında Hədislərin Rolu adlı çalışması doktor, 2000-ci ildə dosent, 2012-ci ildə isə professor olmuşdur. Hazırda Diclə Universiteti ilahiyyat Fakültəsinin Hədis Baş Elm sahəsində müəllim vəzifəsində işləyir. 1985-1987-ci illər arasında Misirdə Ərəbcə təhsil alıb. Sonradan isə Türkiyədə Quran Kurslarından birində müdir kimi çalışmışdır. Hazırda Diyanət İşləri Nazirliyində Din İşləri Ali Qurum mütəxəssisi vəzifəsində işləyir. Bundan başqa, 11 mart 2017-ci il tarixi etibarilə YÖK üzvlüyünə dəvət olunmuşdur.
Nihat Hatipoğlu, milli televiziya kanallarında dini proqramları hazırlayıb təqdim etməyə "Kanal A" telekanalından başladı. Həmçinin Ankarada yayım göstərən iki yerli radioda (Arifan Radio, Hədəf Radio) 10 ildən bəri fasiləsiz olaraq həftəlik yayımlarına hələ də davam edir. 2004-cü ildə Ramazan ayında Flash TV-də, 2005-ci ildə Ramazan ayında Star TV-də Sahur proqramlarını təqdim etmişdir. 2005-ci ildə Star TV-də Dosta Doğru proqramını təqdim etdi. 2005–2010 illəri arasında Ramazan ayı müddətində Star TV-də İftar və Sahur proqramlarınının aparıcılığını edib. Proqramları hal-hazırda Türkiyədə bir çox radioda yayımlanır. Hazırda ATV-də həftəlik proqramları davam edir. Qırxdan çox nəşr olunmuş DVD, CD-si mövcuddur. Türkiyə daxilində və xaricində seriya konfransları davam edir.
18 yanvar 2019-cu ildə Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğanın qərarı ilə Qaziantep İslam Elm və Texnologiya Universitetinə rektor təyin edilmişdir.
Rəylər
2014-cü ildə Nihat Hatipoğlu Ramazan ayına özəl ATV-də yayımlanan proqram üçün aylıq 600 min TL aldığı və hovuzlu bir villada yaşadığı iddia edildi. Hatipoğlu isə "20 ildir Keçiörəndəki eyni evimdə yaşayıram. Villam, hovuzum, evimin qarşısında yağış yağanda içinə su dolan bir çuxurum belə yoxdur. ATV-dən ayda 600 min lirə aldığım iddiası da yalandır" deyərək bu iddiaları yalanladı.
Avqust 2014-cü ildə Türkiyənin ilk rəsmi ateist dərnəyi olan Ateizm Dərnəyi, ATV-də yayımlanan proqramda tamaşaçılardan gələn bir sualı cavablandırarkən işlətdiyi "Ateistlərin ən böyük atası Şeytan, yəni elə sayılsa, Şeytan onlardan daha təmizdir" cümləsini göstərərək kin və düşmənçiliyə təhrik, İslama yönəlikləşdirmə iddiaları cinayət olaraq bildirildi. Xatırladaq ki, sonradan "ateistlərə qarşı həmişə xoş mövqe nümayiş etdirmişəm" sözləri ilə özünü müdafiə etdi. Prokurorluq ifadələrin şəxslərə deyil, fikirlərə qarşı olduğu səbəbilə cinayət işini rədd etdi.
Əsərləri
• 2
Kiçik günotu
(Hemerocallis minor) - cinsinə aid bitki növü.
Guarea pyriformis
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
2000-ci ildə (rəsm seriyası)
2000-ci ildə - Fransada XX əsrdə yaranmış mədəni fikir cərəyanı. XX əsr Fransasında yaşayan insanlar 100 il sonra yaşadıqları ölkədə hansı yenilik və dəyişikliklərin ola biləcəyi ilə maraqlanırdılar. İnsanları əsasən texniki sahədə baş verə biləcək yeniliklər maraqlandırırdı. Bu barədə olan fikirlər dönəmin müxtəlif rəssamları tərəfindən təsvir edilmişdir. Fransız rəssamı tərəfindən 1899, 1900 və 1901-ci illərdə dərc edilən şəkillər XX əsr Fransız insanın 100 il sonrakı həyat barədə olan düşüncələrini daha açıq bir formada izah edir.
Günotukimilər
(Hemerocallidaceae) - sırasına aid bitki fəsiləsi.
Kolumbiya-Ekvador müharibəsi
Bİrləşmiş Kolumbiya Ştatları (Kolumbiya və Panama) və Ekvador müharibəsi 1863-cü illin 6 - 30 dekabra davam etmişdir.İki ölkə İspaniya ağalığı dövründə Yeni Qranada vice krallığına aid idi.1819-1831-ci illərdə iki ölkə Böyük Kolumbiya dövlətinin tərkibində idi.
Tarixi
İki dövlət arasında dəfələrlə sərhədlə bağlı anlaşılmazlıqlar baş vermişdir.Ekvador prezidenti Qabriel Qarsia Morena ölkənin ərazi dil baxımından birləşdirilməsi xətdini tutur.Bu siyasətin bir qolu kimi millətçiliyin müclənməsinə fikir artırılır. Yerli liberallar isə kilsəni sosial və siyasi inşafa əsas maneə olmasını bildirirdilər.Kolumbiyalı liberal prezident Tomas Sipriona de Moskera Ekvador liberallarına yardım edəcəyini bildirir.1863-cü ildə Moskera Böyük Kolumbiyanın Ekvaorla birləşməsini istəyirdi.Bu məqsədlə Morenanı sərhədə çağırır.Morena isə görüşə gəlmir.Bundan sonra Mosker sərhədə 4000-lik qoşun yerləşdirir.Buna cavab Morenada 6000 qoşun Xuan Xose Floresin(1-ci prezident) başçılığı bölgəyə göndərilir.6 dekabrda Kuaspada iki ordu toqquşur.Döyüşdə Ekvador ordusu 1500 itki və 2000 əsir verir.Kolumbiya ordusu Ekvadora doğru irrələyərək İberra şəhərini tutur.Bundan sonra münaqişə tərəfləri atəşkəs elan etməsinə razı olur. 30 dekabrda imzalanmış sülh müqaviləsini imzalayırlar.Şərtlərinə əsasən müharibədən əvvəl ki,vəziyyət bərpa edilir.
Ehtimallar
Belə bir fərziyə var ki, Kuapsadakı ilk məğlubiyyətdən sonra Morena Danışıqsız təslim olmanı qəbul edir. Hakimiyyətin verdiyi rəsmi məlumata görə:Kolumbiyanın qalib olan vəziyyətdə bu müqaviləyə qol çəkməsinin səbəbi Morenanın yeni güclü ordunun yaradılması haqqındakı qərarı idi.
Cessika Alba
Cessika Mari Alba — amerikalı aktrisadır. Saturn mükafatı (2000) və MTV Kino Mükafatı (2006) laureatıdır. Karyerası 1994-cü ildə başlayıb. "Qaranlıq mələyi" serialında çəkilmişdir.
Napoleon müharibələri
Napoleon müharibələri — adı altında noyabr 1799 (1798)-cu ildən başlayaraq iyun 1815-ci ilə qədər I Napoleonun birinci konsulluq və imperatorluğu dövründə Fransanın digər Avropa ölkə və imperiyalarına qarşı apardığı müharibələr nəzərdə tutulur. Geniş mənada bura Napoleonun İtalya kompaniyası (1796–1797) və onun Misir ekspedisiyası (1798–1799), Fransız inqilabı müharibəsi daxildirlər.
Cessika Alba
Həyatı
Cessika Alba Pomona, Kaliforniyada doğulmuşdur. Anası danimarkalı və kanadalı fransızdır, atası meksikalıdır. Joshua adlı özündən böyük bir qardaşı var. Bir vaxt özünü feminist kimi hiss etdiyini reportajlarında bildirmişdir. 2008-cildə Cash Warren adlı aktyorla evlənmişdir, iki övladı var.
Napoleon müharibələri
18 brümer çevrilişi (9 noyabr 1799 cu il) Fransada hakimiyyəti hədsiz ehtiras və qabiliyyətə malik bir sərkərdəyə Napoleona tapşırmış olur. Bu vaxt məhz Avropada qatma-qarışıqlıq, hərcmərclik höküm sürürdü. Avropanı bürüyən inqilab dalğası yeni qayda qanun tələb edirdi ki, mövcud hakimiyyətlər buna qabil deyildirlər. Bu özünü həm idarəetmədə, həm maliyədə və həm də ordu idarəçiliyində özünü göstərməkdə idi.
Məhz bu şəraiti düzgün qiymətləndirə bilən Napoleon getdikcə Avropanın hakiminə çevrilməyə başlayırdı. Hələ brümer çevrilişindən əvvəl İtaliya ordusunun ali komandanı olan zaman Avropa sərhədlərini çızmağa başlamışdır. Misir ekspedisiyası zamanı isə şərq planlarını cızırdı. Birinci konsul olduqda arzu edirdi ki Rusiya imperiyası ilə birlikdə ingilisləri Hindistandan sıxışdırıb çıxartsın.
Misir ekspedisiyası
Fələstinə qədər irəliləyərək Qəzzanı tutaraq Akkon qalasında istehkamlanır. Lakin tauna düçar olan fransız qoşunu sayca azalaraq Misiri tərk etmək məcburiyyətində qalır. Əbukir bu zaman Mustafa Paşanın komandanlığı altında olan 18000 əsgərlə müdafiə mövqayində idi. Napoleon 5000 piyada və 1000 süvari ilə ölümcül savaşa girir və 25 iyul 1799-cu ildə Əbukir döyüşündə Osmanlı qoşunlarını məğlub edir. 2 avqustda Əbukir təzədən fransızların əlinə keçir. Bununla da Napoleon bir il öncə fransız donamasının biabırçı məğlubiyyətinin əvəzini çıxmış olur. 30 sentyabrda Korsikaya, 9 oktyabrda isə Müqəddəs Rafael tərəfdən Fransa sahilinə yetişmiş olur. Parisdə ekspedisiyanın uğursuzluğuna baxmayaraq onu qəhrəman kimi qarşılayırlar.
Fransa donanmasının izində
150 px|left|thumb|[[Horatsio Nelson]] 260 px|thumb|right| L'Orient [[xətt gəmisi (yelkənli)|xətt gəmisinin partlayışı, 22:00, 1 avqust 1798, dövrünün rəsm əsəri, Arnald George]] Britaniya hökumətinin fransızların Tulon, Marsel və Genuyadakı bu hazırlıq işlərindən xəbəri var idi. Nə məqsəd daşıması naməlum olduğundan fransızların qəflətən Siciliyaya, Neapol krallığına və Portuqaliyaya və hətta İrlandiyaya hücum edə biləcəklərini istisna etmirdilər. Bu məqsədlə admiral Nelsona ciddi tapşırıq verilmişdi ki, Tulon, Marsel və Genuyadakı hazırlıqların hansı məqsəd güddüyünü öyrənsin. Nəhayət Britaniya hökuməti fransızların Misir ekspedisiyası haqqında Nelsondan məlumat alır.
4 iyulda admiral Nelsonun donanması Antaliya sahilinə çataraq, Kretanın cənub ucuna istiqamət alır. 20 iyulda yenidən Siciliyaya çatmış olur. Sirakuzadan Nelson öz arvadına, Uilyam Hamiltona və admiral lord Stenli Vinsentə üç məktub yola salır. Hər üç məktubda fransız donanmasının axtarışından təngə gəlməsindən danışılır. O həyat yoldaşına yazırdı ki, indiyə kimi mən fransız donanmasını tapmağa müvəffəq olmamışam, amma heç kəs də məni lazımi səy göstərməməkdə qınaya bilməz. 1 avqustda təzədən İsgəndəriyyəyə dönən Nelson fransız donanmasını aşkar edir.
300 px|thumb|left|Yaralı admiral Bryui d'Aqalye L’Orientin göyərtəsində 1 avqust 1798-ci ildə admiral Bryui d'Aqalye təsəvvür edə bilmirdi ki, günün ikinci yarısı Britaniya donanması hücuma başlayacaq. Lövbər salmış fransız gəmilərinin qısa vaxt ərzində döyüş hazırlığı vəziyyəti ala bilməyəcəyi təqdirdə Britaniya donanmasına saat 15:00 da hazırlıq siqnalı verilir. 17:30 da Britaniya gəmiləri şimal-qərb tərəfdən Əbukir adasına yaxınlaşaraq, 18:00 da ala toranlıqda hücuma başlayırlar. HMS Goliathın kapitanı Tomas Foley 1764 cü ilə məxsus buxtanın fransız atlasına malik idi və ada ilə əsas sahil arasındakı ərazidə manevr etmək üçün körfəzin lazımi dərinliyə malik olduğunu bilərək fransız xətt gəmilərinin arxasına daxil olaraq hücuma keçir. Onu arxasınca müşayət edən HMS Zealous, HMS Audacios, HMS Orion, HMS Theseus gəmiləri hücum zərbəsinin şiddətini artırmış olur. Belə olan halda xəttin başında durmuş Guerrier HMS Goliathç HMS Audacious, HMS Orion və HMS Theseus gəmilərinin aramsız zərbələrinə məruz qalaraq döyüş qabiliyyətini itirmiş olur.
Tomas Foley sahil və xətt gəmiləri arasında qətiyyətli manevr etməsi fransız gəmilərini iki tərəfli top atəşlərinə məruz qoymuşdur və artıq Guerrier, Aquilon, Peuple Souverain, Spartiate gəmiləri ağır zədə almışdırlar. Güvvətli silah arsenalına malik fransızların cinah gəmisi L'Orient xəttin mərkəzində qərar tutmuşdur. Onun qarşısında mövqe tutmuş HMS Bellerophon ağır zədə alaraq döyüşü tərk etməyə məcbur olur. Təxminən 22:00 da Britaniya gəmiləri HMS Swiftsure və HMS Alexander L’Orienti aramsız atəşə tutması nəticəsində onun göyərtəsi alışmış olur. HMS Swiftsure gəmisinin kapitanı məqsədyönlü atəşi davam etdirərək fransız ekipajının yanğını söndürə bilməsinə mane olmağa çalışırdı. Bu an gəmidə olan ağır yaralanmış admiral Bryui d'Aqalye növbəti zərbədən ölür.
Yeni konstitusiyaya əsasən Napoleon Bonapart 25 dekabr 1799-cu ildə on il müddətinə mütləq hakimiyyətə malik ilk konsul seçilir. Konsul qanunvericiliklə yanaşı nazir və digər yüksək dövlət vəzifələrinə təyinatları etmək hüququna malik olur. Beləliklə Bonapart konstitusiya ilə diktaturanı qanuniləşdirir. Hökumət proqramına Bonapart belə bir şüar verir: "Vətəndaşlar! İnqilab nədən başlanmışdısa elə orada qayıdır.O, artıq bitmişdir."
Diktatora çevrilən Napoleon dövlət idarəçiliyini kökündən dəyişdirir. İnqilabın töhfələrinin: vətəndaş hüququ, kəndlinin şəxsi torpaq hüququ, emiqrantların və kilsənin müsadirə olunmuş mülklərini satın alanların hüququnun təminatçısı kimi çıxış edərək 1804-cü ildə Napoleon məcəlləsinin təsis etməklə hakimiyyətini daha da möhkəmləndirir. İnzibati idarəçilikdə reform keçirərək şəhər və kəndlərə merlər təyin edir.
III koalisiya müharibəsi (1805)
1803-cü ildə uzun sürməyən Amyen sülhündən sonra Fransa və Böyük Britaniya arasında gərginlik azalmaq bilmirdi və Napoleon Böyük Britaniyaya hücum etməyi qərara alır.
1805-ci ildə Avropada quruda Napoleonun komandanlığı altında Birinci Fransa İmperiyası ordusu, dənizlərdə isə Böyük Britaniya Kral Donaması söz sahibi idilər. Bu zaman Böyük Britaniya Fransanı blokadaya salmağı məqsəd güdürdü. Blokada Fransanın ticarətinə böyük ziyan vururdu. Fransa gəmilərinin bir neçə uğurlu mühasirədən çıxmaq epizodlarından başqa fransız dəniz donanması pis günlərini yaşamaqda idi. Fransız donamasının əsas qüvvələri Atlantik okeanı sahilindəki Brest, Aralıq dənizi sahillərindəki Tulon limanlarında cəmlənmişdi.
5 oktyabr 1804-cü ildə külli miqdarda pul aparan dörd İspaniya freqatı Kadis yaxınlığında britaniyalılar tərəfindən saxlanılır. Savaşın başlamasından 9 dəqiqə sonra freqat "Mersedes" partladılır, qalan üç freqat təslim olur. İspaniya cavab olaraq Böyük Britaniyaya müharibə elan edir və Fransanın müttəfiqinə çevrilir. Kadis və Ferroldakı ispan dəniz donama birlikləri Fransa tərəfində olurlar.
Böyük Britaniya yaxşı təlim görmüş və təcrübəli zabit korpusuna malik olduğu halda, təcrübəli Fransa donanma zabitlərinin əksəriyyəti Fransa İnqilabının əvvəllərində edam edilmiş, ya da xidmətdən uzaqlaşdırılmışdırlar. Bu zaman Fransa donanmasına komandanlıq etmək üçün etibar ediləcək yeganə şəxs Pyer-Şarl Vilnyev idi.
Napoleon Bulon düşərgəsində güclü desant dəstələri təşkil etmişdir. Məqsəd onları Britaniya sahillərinə çıxartmaq idi. Napoleon desant qüvvələrini La-Manş boğazından keçırə bilmək üçün barjaların hazırlanmasına əmr vermişdir. Birinci mərhələdə 1700 barja ilə 113 min əsgər və 5600 at, ikinci mərhələdə isə 590 barja ilə 48 min əsgər, 3400 at keçirtmək planlaşdırılmışdır. Lakin barjalar Britaniya xətt gəmiləri qarşısında müdafiəsiz olduqları üçün La-Manşı keçə bilmirlər.
20 avqustda fransız eskadriliyası Britaniya gəmiləri ilə mühasirəyə alınmış ispan limanı Kadisə gəlirlər. 17 sentyabr 1805-ci ildə Napoleon Vilnyevə əmr göndərərək lövbərləri qaldırıb Kartagenaya gedərək ispan kontr-admiralı Salsedo oradan da Napoleon ilə birləşsinlər. Bu isə general Sen-Sirə Neapol krallığına daxil olmağa imkan yaradırdı.
Gedişi
Müttəfiqlərin admiral Pyer Dümanuarın komandanlığında olan bayraqdar gəmisi Formidable Vilnyovun işarəsinə məhəl qoymadan Kadisə tərəf üz tutur və özü ilə 9 gəmini (Neptuno, Scipion, Intrepide, Raio, Formidable, Montblane, San Francisco de Asis, Duguay Trown) aparmış olur. Britaniyalıların təcrübəliliyi özünü göstərməkdə idi. Tezliklə onlar Vilnyovun cərgəsini yararaq top göyərtələrinin hər iki tərəflərdən atəş açmaq imkanı qazanırlar. İlk növbədə sərrast top atəşləri ilə müttəfiqlərin ağır toplar olan batareya göyərtəsini darmadağın edirlər.
Bayraqdar HMS Victory sonuncu Nr.16 ("Düşmənə daha yaxın" = təkbətək gəmi abordaj döyüşü) işarəsini verir. Britaniyalıların bayraqdarı HMS Victory onu izləyən Temeraire gəmisindən yayınmaq üçün Bucentaure gəmisini qabaqlayaraq sola dönür. Bu zaman Temeraire gəmisi müttəfiqlərin bayraqdar gəmisi ilə, HMS Victory isə Redoutable gəmisi ilə abordaj döyüşünə girir. Belə vəziyyətlərdə adətən gəmilər bir-birlərinə qarmaqlarla elə dolaşırlar ki, onları ayırmaq çox çətin olur. Toplar susur — əlbəyaxa döyüş başlanır. Redoutable gəmisinin atıcısı HMS Victory gəmisinin göyərtəsində durmuş Nelsonu muşketdən atəş açaraq yaralayır. Güllə epoleti keçib kürəyindən dəyərək onurğa sütunu VI-VII fəqərələr arasında ilişib qalır. Lazaretə aparılan Nelson hələ sağ idi, döyüş haqqında ona hesabat verilməsini tələb edirdi. 14 saatdan sonra Bucentaure gəmisi bayrağını salmış olur. Bu müddət ərzində müttəfiqlərin 12-dən artıq gəmisi artıq batırılmışdır. HMS Victory gəmisinin kapitanı Tomas Hardi ölən Nelsonun sonuncu sualına döyüşün hələ bitməmisinə baxmayaraq cavab verir: "Milord, bu gün sizindir". Nelson ona: — "Məni öp, Hardi" (digər bir yozumda:  — "Allah sizdən razı olsun, Hardi",  — "Qismət, Hardi"). Hardi onun xahişini yerinə yetirir. Nelsonun son sözü: — "Tanrıya şükürlər olsun, mən öz borcumu yerinə yetirə bildim" olur.
Nəticə və əhəmiyyəti
Müttəfiqlər 18 gəmi 15 min canlı qüvvə itirdikləri halda Britaniya donanması 2000-dək canlı qüvvə itkisi verərək heç bir gəmi itirməyərək parlaq qələbə çalmış olur. Bir çox ingilis gəmiləri, o cümlədən bayraqdar HMS Victory gəmisi ciddi zədə almış olurlar. HMS Victory İngiltərəyə qayıtmaqdan öncə Hibraltarda təmirə dayanmalı olur. HMS Victory öz göyərtəsində "qiymətli bir yüklə" — Nelsonun nəşi ilə qayıtmış olur.
Teymur Miralayev
Teymur Miralayev — Azərbaycan tarixçisi.
Napoleon müharibələri
Nəticə və əhəmiyyəti
Döyüşün böyük strateji əhəmiyyəti onda idi ki, Fransa və İspaniya dəniz hegemonluğunu itirmiş olurlar. Napoleon Britaniya sahillərinə çıxmaq və Neapol Krallığına müdaxilə planından birdəfəlik vaz keçmiş olur. Böyük Britaniya qəti şəkildə dəniz hegemonluğunu möhkəmlətmiş olur
Teymur Miralayev
Həyatı
Teymur Miralayev 1904 -cü ildə Qazax qəzasında anadan olmuşdu. O, tarixçi idi. 1960-cı ildə "1917-1920-ci illərdə Qazax qəzasında kəndlilərin inqilabi hərəkatı tarixindən" disertassiyasını müdafiə edərək tarix elmləri namizədi elmi adını almışdı.
Rudiment orqanlar
Rudiment orqan - bioloji təkamül prosesində əsas funksiyasını itirmiş lakin saxlanılan orqanlardır.
Teymur Miralayev
Həyatı
Teymur Miralayev 1999-cu ildə Bakı şəhərində vəfat edib.
Rudiment orqanlar
Rudiment orqanlar filogenezin yolunu müəyyən etməkdə kömək edir. Rudimentlər ölmüş və yeni orqanizmlərlə növlər arasında əlaqələri bərpa edir. Onlar həmdə gərəksiz xüsusiyyətləri aradan götürən təbii seçməni təsdiqləyirlər.
Teymur Miralayev
Əsərləri
1970, 130 s.