cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kocori
Tarix
Ancaq strateji əhəmiyyətinə baxmayaraq, əsasən yay yaşayış yeri kimi istifadə olunurdu. XVIII əsrin gürcü tarixçisi və coğrafiyaşünası Vaxuşti Batonişvilinin verdiyi məlumata görə, Çar Rostom (XVII əsrdə) Kocorini çarların iqamətgahına çevirdi. Tarixi bilgilərdə, Böyük Tamaranın (XII-XIII əsrlər) Kocoriyə tibbi ziyarət etdiyi də bildirilir. Böyük Tamara öz qoruması ilə birlikdə burada bir il yarımdan çox yaşadı.
XIX əsrin 50-ci illərindən sonra Kocori Cənubi Qafqazın bütün çar nümayəndələrinin yay iqamətgahına çevrildi və böyük gürcü yazıçıları və ictimai xadimləri də daxil olmaqla bir çox məşhur insanlar istirahət etmək üçün buraya gəlirdilər.
2008-ci ilə qədər Kvemo Kartli ərazisinin Qarayazı bələdiyyəsinin bir hissəsi idi. Mövcud statistika 2008-ci ildən sonra buranı Tbilisi şəhərindəki yaşayış yeri kimi nəzərə alır.
Görməli yerləri
Kocori yaxınlığında Koroğlu qalası ( 9-cu əsr ), monastırın xarabalıqları ( 13-cü əsr ), Udzo monastırı və hərbi baza var.
Kocori yaxınlığında 9-cu əsrə aid Koroğlu qaya qalasının xarabalıqları, 16-cı əsrin Böyük Şəhidlər kilsəsi, 13-cü əsrin Kabeni monastırı var.
Ötən əsrin 90-cı illərində Kocorinin girişində 1921-ci ildə Tbilisiyə hücum edən Qızıl Ordu hissələri ilə döyüşdə öldürülən gürcü əsgərlərin xatirəsinə mermorial ucaldılıb. Bu hadisənin anım günü abidədə dövlətin yüksək vəzifəli şəxslərinin iştirakı ilə rəsmi tədbirlər keçirilir.
Udzo monastırı
Kocori əhalisi arasında bu kilsənin uşaqsız ("udzo" "varisi olmayan" deməkdir) bir adam tərəfindən inşa edildiyi və Allahdan ona bir övlad göndərməsi üçün bir dua etdiyi haqqında əfsanə var. Əfsanəyə görə onun duaları eşidildi və o vaxtdan bəri uşaqsız kişilər və qadınlar Müqəddəs Georgiyə dua etmək üçün bura gəlməyə başladılar. Oradakı ağacların birində nəzir qoyurlar (ağac bu günə qədər arzu ağacı adlanır). "Udzo" (varisi olmayan) adı ilə daha sonra dağ və kilsə adlandı.
"Humay" mükafatı
Humay mükafatı — 1993-cü ildən "Bakılı" Beynəlxalq Mədəniyyət Cəmiyyəti tərəfindən təsis olunan və laureatları "Humay" Akademiyasının üzvləri tərəfindən müəyyən edilən milli mükafat. Mükafatlar, əsasən, musiqi, kino, teatr, təsviri sənət, ədəbiyyat, kitab, jurnalistika, televiziya, elm, idman, rəqs və foto nominasiyalarına görə təyin olunur.
Famil Şərifov
Həyatı
20 noyabr 1937-ci il ildə anadan olub. 1960-cı ildə Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunun meyvə-tərəvəzçilik və üzümçülük fakultəsini bitirdikdən sonra Ukraynanın Xerson vilayətində aqronom işləmişdir. 1963-cü ildə üzümçülük üzrə aspiranturaya daxil olmuş və 1968-ci ildə ″Fillokseraya davamlı çalaqaltı hibridlərin öyrənilməsi″ mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir. Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı Akademiyasında assistent, dosent, kafedra müdiri, professor vəzifələrində çalışmışdır.
Pedaqoji fəaliyyətlə yanaşı o, üzümçülük sahəsində genişmiqyaslı tədqiqat işləri aparmışdır.1972-1982-ci illərdə Dövlət xətti ilə respublikanın müxtəlif rayonlarında yeni üzümlüklərin salınmasında və ümumilikdə üzümçülüyün inkişaf etdirilməsində yaxından iştirak etmişdir.
Görkəmli alim F.Şərifov daim novatorluq nöqteyi-nəzərindən çıxış etmişdir. 1979-cu ildən onun üzümçülük üzrə başladığı intensiv və super-intensiv becərmə texnologiyaları sonralar genişmiqyaslı yeni və orjinal bütöv bir becərmə sistemini təşkil etmişdir. 1984-cü ildə onun super-intensiv becərmə texnologiyası əsasında becərdiyi üzümlüyün 1 hektarından  1000 sentner  məhsul alınmışdır. Onun orijinal super-intensiv becərmə texnologiyası 1988-ci ildə Dövlət tərəfindən təsdiq edilmişdir (24 sentyabr, 1988-ci il).Beləliklə, Azərbaycanda və dünyada ilk dəfə hər hektar üzümlükdən 800-1000 sentner məhsul alınmasının elmi konsepsiyası hazırlanmışdır.
F.Şərifovun bu sahədəki işləri 1988-1989-cu illərdə SSRİ Xalq Təsərrüfatı Nailiyyətləri Sərgisində (ВДНХ СССР) nümayiş etdirilmiş, bie neçə medal və pul mükafatına layiq görülmüşdür. İyirminci əsrin 80-ci illərində Azərbaycanda ilk dəfə olaraq üzümün kombaynla yığımı üçün aqrofon yaratmış və Rusiya mütəxəssisləri ilə birlikdə üzümün kombaynla yığımını təşkil etmişdir.
2010-cu ildə F.Şərifov üzüm bitkisinin birinci ilində yüksək səviyyədə məhsul alınmasına nail olmuşdur. Sonrakı illərdə o, üzümçülüyün daha dərinliklərinə gedərək üzüm bitkisinin 2-ci ilində hər hektardan 6-8 ton məhsul almışdır. Hər iki məsələ üzümçülükdə sensasiya yaradaraq dünya üzümçülük elminin tarixinə düşmüşdür.
Uzun illərdən bəri üzərində işlədiyi və 2011-ci ildə təsdiqləndiyi daha bir istiqamət: tinglik mərhələsini keçmədən üzümlüyün salınması məsələsidir. Bununla da bir ildə tingliyin becərilməsinə sərf edilən vaxt və vəsaitə qənaət edilməsinin yeni konseptual istiqaməti elmi cəhətdən hazırlanmışdlr.
Bunlardan başqa üzümçülüyün aqrotexnikasında əl əməyinin 60-65% azaldılması texnologiyasını hazırlamışdır. Onun bütün tədqiqatları üzümçülükdə intensiv və super-intensiv becərmə texnologiyasına əsaslanaraq, torpaq fondunun, suvarma suyunun, material məsarifinin və işçi qüvvəsinin qat-qat qənaət edilməsinə və iqtisadi effektivliyin artırılmasına zəmin yaradır.
Famil Şərifovun tədqiqatlarının nəticələri İtaliya, Fransa və Çində uğurla aprobasiya edildikdən sonra bu ölkələrin bəzi təsərrüfatlarında tədbiq edilmişdir.
M.Qorbaçovun apardıqı uqursuz siyasəti nəticəsində Respublika üzümlüklərinin ləğvi dövründə F.Şərifov  üzüm sortlarından ibarət qenofond yaratmışdır.
Yeni “Nail”, “Kəhraba”, “Bayanşirə Süfrə”, “Tünd yarpaq Təbrizi” üzüm sortlarının müəllifidir.
2002-ci ildə dövlət sifarişi ilə AzTV-nin çəkdiyi ″Azərbaycan üzümü″ telefilminin salnaməçisidir. 2005-ci ildə Azərbaycan üzümçülüyü tarixində ilk dəfə olaraq çapdan çıxmış ″Azərbaycan üzümü″ atlasının müəllifidir. O, dünyanın tanınmış üzümçüləri ilə sıx əlaqə qurmuş və birgə layihələrdə fəaliyyət göstərmişdir. Azərbaycanda ilk özəl üzümçülük məktəbinin yaradıcısı və rəhbəridir.
Beynəlxalq və Respublika sərgilərində dəfələrlə fəal iştirakına görə k/t nazirliyinin fəxri fərmanlarına layiq görülmüşdür.
150-dən artıq  elmi əsərin müəllifidir. WWW.UZUM.AZ internet saytının təsisçisi və yaradıcısıdır.
Dövlət sifarişi ilə çəkilmiş “Azərbaycan üzümü” sənədli filminin salnaməçisi, bir sıra iri üzümçülük təsərrüfatlarının məsləhətçisi olmuşdur. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin 2011-cil  martın 1 tarixli “Toxumçuluq və üzümçülüyün inkişaf etdirilməsinə dair” məruzəsindən irəli gələn müddəalarla əlaqədar Nazirlər Kabinetində Dövlət proqramının hazırlanması üzrə yaradılmış işçi qrupunun fəal üzvü olmuşdur.
Famil müəllimin yetişdirdiyi mütəxəssislər həmi Azərbaycanda, həmi də onun hüdudlarından kənarda onun işlərinin layiqli davamçılarıdır. F.Şərifov bacarıqlı və fədakar elm xadimi olmaqla yanaşı, qayğıkeş və mehriban ailə başçısı olmuş, dörd övlad və səkkiz nəvə yadigarı vardır.
Üzümçülükdə aşağıdakı problemlərin həllinə nail olmuşdur: Famil Həsən oğlu Şərifov 4 may 2016-cı ildə vəfat etmişdir. Gəncə şəhəri fəxri xiyabanında dəfn olunmuşdur. Noyabr 2016-cı ildən Azərbaycan Dövlət Aqrar Unifersitetində professor Fami Şərifov adına laboratoriya fəaliyyət göstərir.
Venesuela Hərbi Hava Qüvvələri
Venesuela Hərbi Hava Qüvvələri (rəsmi olaraq Bolivarian Respublikasının Hərbi Hava Qüvvələri (Aviación Militar Nacional Bolivariana) – Venesuela Silahlı Qüvvələrinin 4 növündən biri.
Keçid piyadası (şahmat)
Keçid piyadası — Şahmat termini
Qarşısında rəqibin maneə törədən piyadası olmayan piyada.
Debütdə tətbiqi
Rus görüşü (şahmat):
Canarium patentinervium
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Bürdxun
Bürdxun — İranın Buşehr ostanının Dəyyer şəhristanının Bürdxun bəxşində şəhər və onun mərkəzi. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 4 300 nəfər və 931 ailədən ibarət idi.
Maqdalena Ventura əri və oğlu ilə
Maddalena Ventura əri və oğlu ilə və ya Saqqallı qadın  — Xose de Ribera tərəfindən yağlı boya ilə kətan üzərində (196 × 127) portret janrında çəkilmiş rəsm əsəridir. Əsər Madriddəki Prado muzeyinin kolleksiyasında saxlanılır. Təsvir edilən obyektin qeyri-adiliyinə görə portret XVII əsr Avropa rəssamlığının ən nadir nümunələrindən biri hesab edilir.
Təsviri
Rəsmdə üzü sıx saqqalla örtülmüş və döşündən körpəsini əmizdirən qadın təsvir edilmişdir. Sol tərəfdə zəif işıq altında onun həyat yoldaşı təsvir edilmişdir. Sənədli iş xarakteri daşıyan bu əsərdə saqqal və kişi üz cizgilərinə malik qeyri-adi qadının mümkün qədər realistik təsviri yaradılmışdır. Buna görə də əsas qəhrəman ailəsi, o cümlədən həyat yoldaşı və yeni doğulmuş körpəsi ilə birlikdə təsvir edilmişdir. Rəsmdə uşağı əmizdirən böyük döş və qadın geyimi yeganə qadınlıq göstəriciləridir.
Qaranlıq otaqda tam boy ölçüsündə təsvir edilmiş fiqurlar birbaşa izləyiciyə baxırlar. Karravacco stilində işıq-kölgə effektlərinə üstünlük verildiyi əsərdə işıq yanız xüsusi detalları işıqlandırmaq üçün istifadə edilmişdir. Müəllif cütlüyü çox realistik üslubda təsvir etməklə, eyni zamanda onlara hörmətini də ifadə edir. Xanımın dərisində zaman əlamətləri və qırışlar dəqiqliklə göstərilmiş, o cümlədən onun geyiminin hazırlandığı parçalar və döşlüyü çox realistik təsvir edilmişdir. Kişi və qadının məzlum üz ifadəsi izləyicidə gülüş yox hörmət hissi oyadır.
Personajların sağ tərəfində üzərində latın dilində yazı olan iki daş vardır. Daş üzərinə qadınlıq atributları olan kirmən və yun ip personajın əsl kimliyini büruzə verir.
Tarixi
Portretdə təsvir edilən ailənin sağ tərəfində iki daş blok üzərində yazılmış latın dilində uzun epiqrafdan portretdəki obtektlərin tarixçəsini öyrənmək mümkündür :
Un grande miracolo della natura
Maddalena Ventura dalla città di Accumoli presso i Sanniti, dall'Abruzzo del Regno di Napoli, di anni 52 e ciò che è inusuale è che quando aveva 37 anni di età inizio a coprirsi di peli e a sviluppare una barba così lunga e rigogliosa che potresti vederla su un maestro barbuto piuttosto che su una donna che in precedenza ha dato tre figli a suo marito Felice de Amici, che vedi vicino a lei.
Jusepe de Ribera spagnolo insignito della Croce di Cristo nuovo Apelle del suo tempo su incarico di Ferdinando II 3° duca di Alcalà viceré di Napoli dipinse straordinariamente dal vivo 16 febbraio anno 1631 Jusepe de Ribera, Iscrizione sul dipinto
EN MAGNV[M] NATVRAE MIRACVLVM
MAGDALENA VENTVRA EX- OPPIDO ACVMVLI APVD SAMNITES VVLGO, EL A- BRVZZO REGNI, NEAPOLI- TANI ANNVRVM 52 ET QVOD INSOLENS EST CV[M] ANNVM 37 AGERET COE- PIT PUBESCERE EOQVE BARBA DEMISSA AC PRO- LIXA EST VI POTIVS ALCIVIOS MAGISTRI BARBATI ESSE VIDEATVR QVAM MV- LIERIS QVAE TRES FILIOS ANTE AMISERIT QVOS EX VIRO SVO FELICI DE AMICI QVEM ADESSE VIDES HA- BVERAT.
JOSEPHVS DE RIBERA HIS- PANVS CHRISTI CRVCE INSIGNITVS SVI TEM- PORIS ALTER APELLES IVSSV FERDINANDE II DVCIS III DE ALCALA NEAPOLI PROREGIS AD VIVVM MIRE DEPINXIT XIIIJ KALEND. MART. ANNO MDCXXXI
Kitabədən məlum olur ki, təsvir edilmiş əsas şəxs İtaliyadakı Akkumoli şəhərinin sakini olmuş Maddalena Venturadır; həyat yoldaşı Feliçeyə üç övlad bəxş etməsindən sonra, 37 yaşında Maddalenanın sıx saqqalı çıxmağa başlayır, 52 yaşı olduqda – 1631-ci ildə isə vitse-kral onu Neapola dəvət edərək "təbiətin böyük möcüzəsi" kimi qəbul edir.
Epiqrafda bildirilir ki, portret Neapol vitse-kralı Fernando Afan de Ribera tərəfindən yeni Apelles adlandırılan Məsih ordeninə layiq görülmüş "ispaniyalı Xose de Ribera"ya sifariş edilmişdi. Rəsm üzərində onun tarixi 16 fevral 1631-ci il kimi göstərilmişdir.
Rəsmin işlənməsi isə Venesiya səfirinin 11 fevral 1631-ci ildə yazdığı məktubunda təsvir edilmişdi. Neapol kralının sarayına səfərini təsvir edən səfir yazır:
Vitse-kralın sarayında məşhur rəssam Abruççodan olan evli və çoxuşaqlı qadının portretini çəkirdi. Onun tamamilə kişi üzünə oxşayan siması saqqalla örtülmüşdü. Vitse-kral onu mənə ecazkar bir hadisə kimi təqdim etdi.
Oxşar əsərlər
Maddalena Venturanın portreti hirsutizmdən əziyyət çəkən qadınların təsvir edildiyi azsaylı rəsm əsərlərindən biridir. Digər oxşar əsər "Barbuda de Penyaranda" kimi tanınan Briqida de los Riosun portretidir. Əlli yaşlı qadın olan Briqida sıx saqqallıdır və saç seyrəkləşmişdir. 1590-cı ildə İspaniya rəssamı Xuan Sançes Kotan tərəfindən çəkilmiş portret hazırda Madriddəki Prado muzeyində saxlanılır.
Təcrid olunmuş piyada (şahmat)
Təcrid olunmuş piyada — Şahmat termini
Mürəkkəb şaquli xəttlərdə öz piyadası olmayan piyada.
İstiqlal məscidi
İstiqlal məscidi — İndoneziyada ən böyük məscid.
Tarixi
1978-ci ildə prezident Suxarto tərəfindən açılış edilib. İstiqlal məscidi hələ də Cənub-Şərqi Asiyanın ən böyük məscididir və burada eyni vaxtda 120 min müsəlman namaz qıla bilər. Məscidin adı isə İndoneziyanın müstəmləkəçilərdən qurtularaq dövlət müstəqilliyi qazanması ilə bağlıdır.
Arxitekturası
İstiqlal ənənəvi Yavan məscidlərinə bənzəmir. Bina nəhəng beton blok formasındadır və üzərində də 45 metr diametrə malik, 12 dairəvi sütun üzərində sferik günbəz var. Binanın kənarlarında bütün mərtəbələrə aparan pilləkənlər inşa edilib və böyük ibadət məkanının qarşısında kiçik günbəzli kiçki ibadət yeri var. Sadə və minimum dekorativ həndəsi detallara malik məscidə cakartalılar çox böyük dəyər verir.
Nəzirəvan
Nəzirəvan, Nəzərəvan, Nəzirvan — İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, indi Əştərək rayonunda kənd.
Tarixi
Rayon mərkəzidən 7 km şimal-qərbdə, Alagöz dağının cənub-qərb ətəyində yerləşir. "İrəvan əyalətinin icmal dəftəri"ndə Nəzərocaq qışlağı kimi, Qafqazın 5 verstlik xirtəsində Nəzravan formasında qeyd edilmişdir.1728-ci ildən mə'lumdur
Toponimi
Toponim Nəzər şəxs adına urartu dilində "yer, ölkə" mənası bildirən ebani sözündən əmələ gələn van//avan topoformantının qoşulması yolu ilə formalaşmışdır. Antropotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.
Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 194 nəfər, 1873-cü ildə 331 nəfər, 1886-cı ildə 448 nəfər, 1897-ci ildə 467 nəfər, 1908-ci ildə 553 nəfər, 1914-cü ildə 613 nəfər, 1916-cı ildə 573 nəfər, 1918-ci il də 553 nəfər, 1919-cu ildə 322 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır .1918-ci ildə əhalisi qovulmuş və kənd dağılmışdır. 1919-cu ildə kəndin əhalisi erməni təcavüzünə məruz qalaraq deportasiya olunmuşdur. İndiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra sağ qalan kənd sakinləri ata-baba yurdlarına dönə bilmişdir. Burada 1922-ci ildə 94 nəfər, 1926-cı ildə 114 nəfər, 1931-ci ildə 152 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. Ermənilər kəndə 1923–1925-ci illərdə Türkiyədən köçürülmüşdür. SSRİ Nazirlər Sovetinin xüsusi qırarı ilə azərbaycanlılar zorla 1948–1953-cü illərdə Azərbaycana deportasiya olunmuşdur. İndi ermənilər yaşayır.
Qoyun
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Qoyunların erkəkləri qoç, balacaları isə, quzu adlanır. Azərbaycanda heyvandarlıqda geniş istifadə edilir. Qədim tarixi mənbələrə görə Azərbaycanda qoyunçuluq hər zaman geniş yayılmışdır.
Məhsuldarlıq rəmzi
Məhsuldarlıq rəmzi olan qoç (qoyun) Qədim Şərqdə daha çox pərəstiş olunan heyvanlardan biri olmuşdur. Müqəddəs hesab olunan qoyunlar bir sıra allahların məbədlərində saxlanılırdı. Məsələn, Misirdə qoyunu Xnum allahının, Herakleopolda Herişafa allahının təcəssümü hesab edirdilər. Qoyuna daha çox pərəstiş olunan Mendesdə isə müqəddəs qoyun Banebjed ("Jed hakiminin canı") adlandırılırdı.
Erkən tunc dövrünün məhsuldarlıq rəmzinə çevrilən qoç (qoyun) sonrakı dövrlərdə bu ev heyvanına olan inanc və münasibət yeni forma və məzmun əldə etmişdir. Belə ki, müxtəlif mifopoetik sistemlərdə qoç (qoyun) özünün böyük sabitliyə, dözümlüyə və birliyə malik simvolik əhəmiyyətinə görə seçilir. Mifoloji görüşlərdə qoç (qoyun) daha çox özündə utancaqlıq, cəsarətsizlik, mülayimlik, yazıqlıq, passivlik, səbrlilik, sadəlik, günahsızlıq, üzüyolalıq, zəriflik, qurbanlıq kimi keyfiyyətləri təcəssüm etdirir. Lakin sərsərilik, təşəbbüssüzlük, təqlidçilik, tərslik, axmaqlıq və s. bu kimi cəhətlər də qoçun (qoyunun) səciyyəvi keyfiyyətlərindən hesab olunur.
Dünya dinlərində qoyun
Dünya dinlərində çoban-qoyun-sürü alleqorik simvollarına tez-tez rast gəlmək olar: bir tərəfdən başçı/çoban olan tanrılar və peyğəmbərlər, digər tərəfdən isə sürü kimi başa düşülən insan kütləsi. Qoyunların arasında düz yolda olan (yəni çobana tabe olan) insanlar və yollarını azmışlar vardır. Yollarını azmışlar Tanrının (və ya tanrıların) yolu ilə getməyən insanlardır və onlar zülmətdə olan adamlar kimi təsəvvür edilir. Bu cür təsəvvürlər ən qədim zamanlarda yaranmışdır və müasir dinlərdə də vardır.
Arxeoloji qazıntılar zamanı qədim Mesopotamiyada tanrıların tapınaqlarının (məbədlərinin) xarabalıqlarında qoyun heykəlləri tapılmışdır. Onlar dini mərasimlərdə istifadə edilirdi. Məsələn, Nyu-Yorkun Metropolitan (solda) və Londonun Britaniya (sağda) muzeylərinin eksponatları olan bu qoyun başları Sümerin Uruk şəhərinin tapınaqlarının xarabalıqlarında tapılmışdır (e.ə. 3300- 3100-cü illər). Bəlkə də bu qoyunlar tanrılaralara kəsilmiş qurbanlıq heyvanları simvolizə edirdi.
Qədim türklər Misirlə hər zaman əlaqədə olmuşdurlar. Hələ miladdan əvvəl III minillikdə "Hiksoslar" adlanan bir xalq Misiri ələ keçirmiş, orada öz hakimiyyətlərini qurmuşdur. Bir çox alimlər onların türklər olduqlarını güman edirlər. Daha sonra, artıq islamlaşmadan sonra, min ilə yaxın zaman üçün Misiri İhşidiler, Tulunilər, Məmlük, Osmanlı kimi türk soylu sülaləri idarə etmişdirlər. Beləcə türklərin mifologiyasına qoyun obrazları bu əlaqələrin nəticəsində keçə bilərdi. Digər tərəfdən, hər şeyin əksinə olduğunu da təxmin etmək olar. Bəlkə də Misir mifologiyasına qoyun obrazları türklər vasitəsi ilə keçmişdir (Hiksosların vasitəsi ilə).
Beləliklə, azmış qoyun obrazı dindən çıxmış və ya günahkar insanı nəzərdə tutur. Öz çobanını və sürüsünü tapmamış insan, bu vəziyyətdə zülmət içində qalmağa məhkumdur. Çoban isə gecə-gündüz sürüsünün içindədir, ona baxır və qoruyur.
Əhdi-Ətiqdə Adəmin oğlu Habil (Yaradılış 4: 2) və peyğəmbər Amos çoban olmuşdurlar. Amos Beytlehemin civarında doğulmuş İsraildə peyğəmbərlik etmiş, yəhudiləri tək olan Tanrıya ibadət etməyə çağırirdı. Peyğəmbərlər Musa (Çıxış 3: 1) və Yaqub (Yaradılış, 29) da bir müddət öz qayınataları İoforun və Lavanın qoyunlarını otarmışdırlar; Peyğəmbər Yusif də öz qardaşları ilə birlikdə qoyun otarmışdır (Yaradılış 37:2). Buna görə yəhudi ənənəsində millətin çobanı (yönəldəni) anlayışı vardır. Rəvayətlərin birində Tanrı Musaya deyir: “Ey Musa, mənim xalqımın (İsrail xalqının) çobanı ol”Musa – etibarlı çobandır (yəhudi xalq nağılı).
Quranda da bəzi ayələrdə peyğəmbərlərlə insanların münasibətləri çoban-sürü münasibətlərinə bənzədilir, məsələn: ''“Kafirlərin məsəli çığırtı və bağırtıdan başqa bir şey anlamayanları (heyvanları) haylayanın (çobanın) məsəlinə bənzəyir. Onlar kar, lal və kordurlar, haqqı anlamazlar”''. Burada imansız insanlar heyvan sürüsunə bənzədilir. Heyvanları otaran çoban onları düz yola yönəltmək istəyinə baxmayaraq, heç bir nəticə əldə edə bilmir. Azmış insanlar pis əməllərinə davam edirlər. Bundan başqa Məhəmməd peyğəmbər də həyatının müəyyən dövründə qoyun otarmışdı.
Beləliklə, qoyun, sürü və onları yönəldən çoban ideyası ən qədim zamanlardan müxtəlif dini inanclarda yer almışdır. Hələ sümer-akkad ənənəsində qoyunların tanrıların rəmzləri ilə təsvirlərinə rast gəlmək olar. 100px|thumbnail|left|Fleytada çalan Krişna Çox güman ki, o dövrlərdə onlar tanrılar tərəfindən yönəldilən insanları simvolizə etmişdir. Eyni motivlərə hind ənənəsində də rast gəlmək olar. Orada da çoban tanrıları obrazları vardır. Onlardan ən tatnınmışı Krişnadır. Onu çox vaxt fleytada çalan çoban oğlan kimi təsvir edirlər. O həmdə çobanlarla dostluq edir.
Bütün bu hallar təbii qiymətləndirilmələidir, çünki heyvandarlıq qədim insanların məişətinin və əməyinin əsasını təşkil etmişdir. Onlar təbiət proseslərinin önündə öz acizliyini və asılılığını hiss edib, onları ilahələşdirirdilər. Buna görə də bu mövzu ətrafında müxtəlif alleqorik fikirlər və bənzətmələr yarana bilərdi. Çoban çox vaxt tanrı obrazında çıxış edirdi, insanlar isə qoyunlara, tanrılar tərəfindən idarə olunan sürüyə bənzədilirdilər. Çobana (tanrıya) tabe olanlar məcazi mənada düz yolun yolçuları, sürüdən azmış qoyunlar isə zülmətdə olan dinsiz adamlar kimi başa düşülürdü. thumbnail|Qoyunları otaran və əlində xaç tutan antik tanrı Orfeus Gələcəkdə bu məcaz (alleqoriya) müxtəlif xalqların mühitində yayılmışdır və hətta tək tanrılı (monoteist) dinlərin ardıcılları təərəfindən də istifadə edilmişdir.
Məsələn, Xristianlıqda İsa, qədim dinlərdə olduğu kimi, çoban kimi təsəvvür edilən tanrıdır. Görünür ku, qədim dinlərin bu cür baxışın formalaşmasına birbaşa təsiri olmuşdur, çünki Xristianlığın formalaşdığı Romada çoban tanrısı obrazları çox yayılmışdır.
Məhəmməd bəy Süleymanbəyov
Məmməd bəy Süleymanbəyov — Cavad qəzası rəisi (1919-1920).
Məmməd bəy  Süleymanbəyov  İrəvan quberniyasında  əsilli ailədə anadan olmuşdu. Ali təhsilli hüquqşünas idi. 1918-ci ildə Bakıya köçmüşdü. Azərbaycan Cümhuriyyəti Ədliyyə Nazirliyi sistemində müstəntiq vəzifəsində işə düzəlmişdi. Onu 1919-cu ilin payızında təcrübəli  müstəntiq  kimi  DİN  sahəsində  işləməyə  dəvət etmişdilər. Bununla əlaqədar Azərbaycan Cümhuriyyəti daxili işlər nazirinin müavini, general-mayor Əliyar bəy Haşımbəyovun imzasıyla DİN-in  adından  Ədliyyə  Nazirliyinə  8  noyabr  tarixli  10980 nömrəli xahiş  məktubu yazılmışdı. Məktubda Ədliyyə Nazirliyinin Bakı Məhkəmə  Dairəsinin  Balaxanı-Sabunçu  sahəsinin  müstəntiqi Məmməd  bəy  Süleymanbəyovun  tutduğu  vəzifəsindən  azad  oluna  DİN-in  sərəncamına  göndərilməsi  xahiş  olunurdu. Məktuba müsbət cavab  verilmiş  və  Məmməd  bəy  Süleymanbəyov  tutduğu vəzifədən azad edilərək  Azərbaycan DİN-in sərəncamına göndərilmişdi. Azərbaycan Cümhuriyyətinin daxili işlər naziri N.Yusifbəylinin 15  noyabr  1919-cu  il  tarixli  əmri  ilə  Məmməd  bəy  Süleymanbəyov  14  oktyabr  1919-cu  ildən  sayılmaqla  Cavad  qəzasının rəisi vəzifəsinə (1-ci dərəcə üzrə 3.000 manat məvaciblə) təyin edilmiş və bu vəzifədə 1920-ci ilin yazınadək xidmət göstərmişdir.
Canarium perlisanum
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Bulbophyllum rauhii
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Sitti-Mükrimə Xatun
Həyatı
Sitti-Mükrimə Xatun Dulqədiroğulları bəyliyinin 6. hökmdarı Zülqədiroğlu Süleyman bəyin qızıdır. II Mehmed 15 yaşında ikən 15 dekabr 1446 tarixində, 11 yaşlı Sitti-Mükrimə Xatun ilə evlənmişdir. 3 dekabr 1447 tarixində Sultan II Bəyazidi dünyaya gətirmiş, ancaq 1486 tarixində hələ 53 yaşındaykən vəfat etmiş və Validə sultan ola bilməmişdir. Oğlu şahzadə Bəyazidin təlim-tərbiyəsi ilə isə II Mehmedin digər qadını olan I Gülbahar Xatun maraqlanmışdır. Məzarı Ədirnədə öz adını daşıyan Sitti Şah Xatun Məscidindədir. Məzarı dağıldığına görə məzar daşı Ədirnə muzeyinə aparılmış, bərpa edildikdən sonra yenidən öz yerinə qaytarılmışdır.
Canarium pseudodecumanum
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Su şırnağı
thumb|300px|2001 [[Almaniya etirazlarında su şırnağı]]
Su şırnağı — axın sürəti yüksək olan su fışqırdan cihazdır.
Adətən su şırnaqları yüksək həcmli su çıxarır. Bu cihaz yanğınsöndürənlərin işində, böyük nəqliyyat vasitələrinin yuyulmasında və etiraz aksiyalarında aksiya iştirakçılarının dağıdılmasında istifadə edilir.
Bəndər Dəyyer
Bəndər Dəyyer və ya Bəndər Deyr — İranın Buşehr ostanının şəhərlərindən və Dəyyer şəhristanının mərkəzidir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 18 454 nəfər və 3 882 ailədən ibarət idi.
Nataliya Şubrtova
Nataliya Şubrtova — Slovakiya xizəkçisi, Paralimpiya Oyunlarında lider; Qış Paralimpiya Oyunlarının doqquz qat çempionu.
Həyatı
Martin şəhərində yaşamış və orada orta məktəbi bitirmişdir. Matey Bel Universitetinin məzunu və beynəlxalq əlaqələr ixtisasını bitirmişdir. Peşəkar xizəkçidir, 2010-cu ildən bəri Paralimpiya yarışlarında paralimpiya xizəkçisi Henrieta Farkaşovanın yönəldicisi olaraq yarışır və onunla birlikdə Vankuverdə üç qızıl və bir gümüş medalı qazanmışdır. Soçidə keçirilən yarışlarda üç medal (iki qızıl və bir bürünc), Vankuverdə isə beş medal (dörd qızıl və bir gümüş) qazanmışdır.
Böyük bacısı və kiçik qardaşı var. İngilis, ispan və portuqal dillərində danışır. Kitab oxumağı və səyahət etməyi sevir.
Sterilizasiya
Sterilizasiya — dezinfeksiyanın mühüm komponentlərindən biri sayılır. Sterilizasiya zamanı maddələrin və əşyaların mikroorqanizmlərdən tam azad olması, yəni patogen və qeyri-patogen törədicilərin vegetativ və spor formaları məhv edilir. Adətən, sterilizasiyadan əvvəl sterilizasiyaönü işləmə aparlır ki, onu mexanikləşdirilmiş və ya əl üsulu ilə həyata keçirirlər. Mexanikləşdirilmiş yuma iynə, şpris, müxtəlif alətlər üçün nəzərdə tutulan xüsusi təyinatlı yuyucu maşınlarda, əl üsulu ilə yuma yuyucu vasitələrdən istifadə etməklə aparılır. Bu zaman əvvəlcə alət 0,5 dəqiqə axar su altında yuyulur, sonra yuyucu məhlulda 15 dəqiqə 50 °C-də isladılır (yuyucu məhlullar hidrogen peroksidlə birlikdə), pambıq-tənzif tamponla və ya şotka vasitəsilə yuyulur, axar su və distillə olunmuş suda yaxalayır, quruducu sterilizatorlarda isti hava ilə 80–85 °C-də rütubət tam itənə qədər qurudurlar. Sterilizasiyaönü işləmənin keyfiyyətini qiymətləndirmək məqsədilə 1 %-ə qədər məmulatlar qalıq qan (benzidin, ortolidin, amiidopirin sınağı) və yuyucu vasitələrin qalığma (fenoftalein sınağı) görə yoxlanılır.
Sterilizasiyanın növü zərərsizləşdirilən obyektin keyfiyyətindən asılı olub, buxar, isti quru hava, kimyəvi maddələrin məhlulları, qazlar və ionlaşdırıcı şüalar vasitəsilə aparılır. Ağların, sarğı materiallarının, cərrahi alətlərin, korroziyaya davamlı metal və xəlitələrdən hazırlanmış alət və cihazların hissələrinin, üzərində 200 °C yazılmış şprislərin, şüşə qabların, rezin məmulatların (kateter, zond, borucuq, əlcəklər) işlənməsi üçün buxar sterilizatorlarından istifadə edilir. Sterilizasiyadan əvvəl cərrahi ağlar və alətlər, sarğı materialı bikslərdə sərbəst şəkildə yığılır. Cərrahi və ginekoloji alətlərin, cihaz və aparatların hissə və detallarının, o cümlədən korroziyaya davamsız materiallardan hazırlanmış, üzərində 220 °C yazılmış şprislərin, kəsici alətlərin zərərsizləşdirilməsi üçün hava sterilizatorlarından istifadə edilir. Korroziyaya davamlı materiallardan hazırlanmış alətlər, rezin məmulatlar kimyəvi maddələrin məhlulları ilə zərərəsizləşdirilir. Bunun üçün işlənən material ağzı kip bağlanan və emal, şüşə və ya plastmas qablara yerləşdirilir, məhlulun içərisində (6%-li hidrogen peroksid məhlulu — 18 °C 6 saat ərzində, 50 °C-də — 3 saat ərzində və ya digər məhlulardan 1%-li dezok- son — 1 məhlulunda- 18 °C-də 45 dəqiqə ərzində) saxlanılır. Sterilizasiya başa çatdırıldıqdan sonra məmulatlar aralarında 5 dəq. interval olmaqla iki dəfə steril suya salınır, bundan sonra məmulatlar steril komsaq vasitəsilə içərisi steril ağla döşənmiş steril biksə keçirilir. Kimyəvi vasitələrlə işlənmiş alətlər həmin gün işlədilir.
Şüşədən və metaldan hazırlanmış alətlər "üçlü məhlulda" (2% fonnalin, 0,3% fenol, 1,5% natrium bikarbonat) 30 dəqiqə ərzində işlənir. Kəsici, deşici cərrahi alətlər, güzgülü səthə malik, optiki cihazlar, birdəfəlik istifadə üçün nəzərdə tutulan əşyalar və istiyədavamlı sintetik plastmas məmulatların zərərsizləşdirilməsi sterilizasiyanın qaz üsulu ilə apardır. Bu zaman etilen oksidi, onun metilbromid və formaldehidlə qarışığı işlədilir və proses qaz sterilizatorlarında ağzı kip qapalı halda həyata keçirilir. Sterilizasiya başa çatdırıldıqdan sonra məmulatlar bir neçə sutka ərzində havaya verilir.
Dunay sahilindəki ayaqqabılar
Dunay sahilindəki ayaqqabılar və ya Dunay Ayaqqabıları  — Macarıstanın paytaxtı Budapeştdə ucaldılan bir Holokost xatirəsidir.
II Dünya müharibəsi zamanı Oxlu Xaç Partiyası izlədiyi siyasətlər nəticəsində ölən Yahudilər xatirəsinə Dunay çayının qərb tərəfinə                     yerləsdirilmək üzrə, rejissor Can Toqay ilə heykəltaraş Gyula Pauer tərəfindən  hazırlanmış və 16 aprel    tarixində açılmışdır.
Tarixi
Budapeştdə yəhudilərin kütləvi icraatı II Dünya müharibəsi sonunda, 1944 -1945-ci illərin əvvəllərində Macarıstan Nazi Partiyasının "Çapraz Oklar" üzvləri tərəfindən həyata keçirildi. Məzarda qalmamaq üçün, faşistlər qurbanları çay sahilində vurdular.
Yəhudilər Tuna yamacına yük maşını ilə gətirdilər, ayaqqabılarını çıxarmaq və bilinməyən bir istiqamətdə barjalardan götürülməyə əmr etdi. Rəfaət ayaqqabısı ayaqqabılarında satılan və ya Naziler tərəfindən öz ehtiyacları üçün istifadə edildi.
Atılan adam sayı minlərlə oldu. Qurbanların tam sayı bilinmir - sular cəsədləri uzaqlaşdırdı. Budapeşt gettosu 1945-ci il yanvarın 18-də Sovet qoşunları tərəfindən azad edildi.
Xatirəsi
left|230px Çöküntüdən çıxarılan heykəltaraşlıq tərkibi suyun kənarında gəmidə duran müxtəlif ölçülü kişilərin, qadınların və uşaq ayaqqabılarının 60 cütünü - köhnəlmiş ayaqqabıları təmsil edir.
Dəzgahın uzunluğu ayaqqabılar boyu  — 40 metrdir, hündürlüyü — 70 santimetrdir.
Heykəlin yanına insanlar güllər, yandırılmış şamlar qoyurlar.
QAZ (film, 2005)
Məzmun
Film kifayət qədər ciddi problemlərə toхunur və tamaşaçını düşündürür. Film usandırıcı bir teatr tamaşasından bir parça ilə başlayır. İsa (Rafael İsgəndərov) ilə Məlikin (Coşqun Rəhimov) aktyor fədakarlığını görən köhnə aktyor yoldaşlarından biri Salamov (Ramiz Sərkərov) qrim otağına soхulur. O, indi imkanlı iş adamıdır. Dostlarını dəniz qırağına, yeyib-içməyə dəvət edir. Amma ertəsi gün o öz vədinə хilaf çıхır. Guya ki, vacib işi çıхdığına görə  dostlarından üzr istəyir, iri bir tut arağı şüşəsini və bir qədər bazarlığı onlara verib, gedir. Dostlar dəniz sahilinə gəlir və burada möhkəmcə yeyib-içirlər. Onları yuхu aparır. Ayılanda paltarlarını görmürlər. Hər şey də bundan sonra başlayır. Əyinlərində tək alt paltarı qalmış dostlar kimə ağız açırlarsa, onlara kömək edən olmur. Əksinə, kömək əvəzinə onları qınayır, ittiham edirlər. Səhərəcən Bakı bağlarında gəzib-dolaşan, başlarına min bir gülünc hadisələr gələn dostlara heç kəs inanmır, hətta onları həbs etdirirlər. Buradan o yana yol isə psiхi хəstələrin saхlandığı хəstəхanayadır. Yalnız burada, nəhayət onların dostu gəlib çıхır. Məlum olur ki, onların paltarını da elə o götürüb və bununla zarafat etmək, bəlkə də, onlara dərs vermək istəyib. Filmin adı da elə buradan yaranır: "QAZ"- Qeyri-Adi Zarafat.
İnək
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinin  növünə aid heyvan yarımnövü.
İnək təsərrüfatı ətraf mühit üçün çox böyük gərginlik yaradır. Bu barədə BMT-nin Elm və İctimai Maraqlar Mərkəzin məlumat verir. Birincisi, ət emalı sənayesinin mənfi nəticələrindən biri meşələrin məhv edilməsidir. Amazon cəngəlliklərində əvvəllər mövcud olan sahənin təqribən 70 faizi indi iribuynuzlu mal-qara üçün otlaq kimi istifadə edilir. ABŞ-də ət emalı məqsədilə heyvanların yemlənməsi üçün becərilən qarığdalının 80 faizi, soyanın 90 faizi və taxılın təqribən 70 faizə yaxını məsrəf olunur. İkincisi, kənd təsərrüfatı heyvanları planetdə bütün içməli suyun 58 faizini mənimsəyir, belə ki, bir litr südün istehsalı üçün 9 litrə yaxın su sərf edilir. Bu heyvanlar həmçinin eroziya hallarının 55 faizinə, pestisidlərdən istifadə hallarının 37 faizinə səbəb olur. İnəklər qlobal istiləşməyə gətirib çıxardan buxar qazlarından biri olan metan buraxır. Əlbəttə, sənaye sahələri də metanın mənbəyidir, lakin iribuynuzlu heyvanların payına bu cür zərərli tullantıların 37 faizə qədəri düşür.
Bu sahədə inəklərlə digər heç bir ev heyvan yarışa girə bilməz. Alimlərin fikrincə, Yer kürəsində mövcud olan1,5 milyard inək qlobal istiləşməyə səbəb olan bütün buxar qazlarının 18 faizinin ayrılmasına gətirib çıxardır. Gübrələrin istehsalı və ətin hazırlanması üçün istifadə edilən yanacağın yandırılması isə dünyadakı karbon qazlarının 9 faizini təşkil edir. İnəyin buraxdığı qazlar və peyin ümumilikdə atmosferə düşən metanın 1/3-ni təşkil edir ki, bu da Yer kürəsini karbon qazından 20 dəfə tez qızdırır.
Mikrobiologiya
thumb|300x300px|Qidalı mühitdə koloniyalar əmələ gətirmiş Escherichia coli bakteriyası Mikrobiologiya (mikros - kiçik, bios - həyat, loqos - elm deməkdir) — çoxu adi gözlə görülməyəcək qədər kiçik (mikroskopik), digər orqanizmlərə nəzərən bəsit və çox geniş çeşiddə olan canlı varlıqların, yəni mikrob yaxud digər adıyla mikroorqanizmləri öyrənən elm. Mikrobiologiyanın subyekti bakteriya, arxeylər, yosun, kif, protozoy və viruslardır. Mikroblar adətən təkhüceyrəli, bəzən çoxhüceyrəli (hüceyrə koloniyaları) yaxud hüceyrəvi quruluşa malik olmayan orqanizmlərdir (virus və prionlar). Bu sahəyə mikrobların fundamental elmi baxımdan araşdırılması ilə yanaşı fermentasiya, şərabçılıq kimi sənaye istehsalı və tibbi mikrobiologiyada yoluxucu xəstəliklərin qarşısının alınması kimi tətbiqi sahələr də daxildir. Mikrobiologiya virusologiya, mikologiya, parazitologiya və bakteriologiya kimi çoxsaylı sahələrə bölünməkdədir.
Mikrobioloji axtarış - kəşfiyyat üsulları
Mikrobioloji axtarış - kəşfiyyat üsulları təbii mühitdə (torpaq, qrunt və lay suları) spesifik mikrorqanizmlərin yayılmasının öyrənməsinə əsaslanan üsullar. Mikrobioloji planalma zamanı aşkar edilmiş müsbət bakterioloji anomaliyalar adətən spesifik maddənin (indikator mikroorqanizmlərlə oksidləşən) yüksək konsentrasiyası ilə əlaqədar olur. Məsələn: sulfid və kükürd yataqlarının oksidləşmə zonası ilə əlaqədar olan sularda bəzi tion bakteriyalarının miqdarı yüksək olur.
Nils Abel
right|thumb|Nils Abel|200px
Nils Henrik Abel (Niels Henrik Abel; ) – Norveç riyaziyyatçısı.
Həyatı
Nils Abel pastor ailəsində doğulmuşdur, Kristianiya (indiki Oslo) universitetində təhsil almışdır, Təhslini fəlsəfə elmləri namizədi dərəcəsi ilə bitimişdir. 1822–1823-cü illərin qışında differensial tınliklərin inteqrallanmasına dair böyük elmi iş həyata keçirmiş və bu işinə görə mükafat olaraq ona ölkə xaricində təhsilin davam etdirmık üçün dövlət təqaüdü ayrılmışdır. İlk əvvəl o Berlinə yollanır və 1825-ci ilin sentyabrından 1826-cı ilin fevarlına qədər burada yaşayır. Burada o Avqust Krelemlə tanış olur və Kremel istedadlı norveçlini "Journal fur reine u. angewandte Mathematik" jurnalına işə düzəldir. Onun işi xüsusilə elliptik funksiyalar nəzəriyyəsinə dair idi. Nils Abel Karl Qustav Yakobi ilə bu sahəni nəzəçarpacaq dərəcədə inkişaf etdidir.
1826-cı ilin fevralında Abel İtaliyaya yollanır və bir neçə ayı Venesiyada keçirir. İyulda Parisə gedir və ilin sonuna qədər burada qalır. 1827-ci ilin əvvəlində Abel Berlinə qayıdır.
Vətənə qayıtdıqdan sonra o Kristianiya universiteti və mühəndis məktəbinin dosenti təyin olunur. Lakin tezliklə vərəm xəstəliyinə tutulur və vəfat edir. Müəllimi Holmboe tələbəsinin əsələrindən ibarət toplu — "Oeuvres completes" hazırlayır (2 cild, Xrist, 1839).
2002-ci ildə riyaziyatçının anadan olmasının 200-cü ildönümü münasibətilə Norveç hökuməti riyaziyyat üzrə Abel mükafatını təsis etdi.
Aydakı kraterləridən biri də istedadlı riyaziyyatçının adını daşıyır.
Canarium pseudopatentinervium
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Nils Abel
Fəaliyyətləri
Nils Henrik Abel Norveç riyaziyyatçısıdır, müasir cəbrin və cəbri funksiyalar nəzəriyyəsinin əsasını qoymuşdur. Abel beşinci dərəcəli tənliyin radikallarla həlli üzərində çalışmış və dərəcəsi dörddən böyük olan hərfi əmsallı cəbri tənliklərin ümumi halda həll olunmadığını isbat etmişdir. O, radikallarla həll edilən ixtiyari qüvvətdən tənliklər sinfi yaratmışdır. O, bir sıra inteqrallamanmayan funksiyalar tapmış və öz adını daşıyan "Abel inteqralları"nı tədqiq etmişdir. Abel elliptik funksiyalar nəzəriyyəsinin əsasını qoymuşdur.
Matthaus Seutter
Georq Matthaus Seutter (1678-1757)—Almaniya coğrafiyaşünası.
Həyatı
Məşhur alman coğrafiyaşünası Georg Matthäus Seutter (1647-1756) öz xəritəsində bütün cənubi Qafqazı Azərbaycan və Şirvanın tərkibində göstərmişdir. Bu xəritədə Ermənistan ümumiyyətlə yoxdur, onun ərazisi Azərbaycanın tərkibində göstərilir.
Devid Koepp
Devid Koepp (d. 9 iyun 1963, Viskonsin)- ABŞ ssenaristi, prodüseri və rejissorudur.Saturn mükafatı və Ən yaxşı film yazıçısı mükafatlarına layiq görülmüşdür.
Bulbophyllum rarum
(Bulbophyllum rarum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Canarium pseudopimela
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Mirzə Ağa xan Kirmani
Həyatı
Mirzə Ağa xan Əbdürrəhim Müşərrifin oğludur.1854-cü ildə anadan olmuşdu.
Mirzə Ağa xan Kirmani Mirzə Fətəli Axundovla dost idi.
Mirzə Ağa xan Kirmani 1896-cı ildə vəfat edib.
I Mariya (İngiltərə kraliçası)
I Mariya və ya Mariya Tüdor — İngiltərə və İrlandiya kraliçası. Atası VIII Henri dövründə başlayan dini reformasiya hərəkatının qarşısını almaq məqsədilə aldığı sərt tədbirlər və verdiyi ölüm hökmləri səbəbilə protestant düşmənləri tərəfindən "Qanlı Mariya" olaraq adlandırılmışdır.
Mariya Tüdor VIII Henrinin ilk xanımı Araqonlu Ketrindən doğulan yeganə övladı idi. 1547-ci ildə atasının ölümünün ardından ögey qardaşı VI Eduard (VIII Henri və Ceyn Seymurun oğlu) 9 yaşında taxta çıxdı. Ancaq çox keçmədən ölümcül xəstəliyə yaxalanan VI Eduard isə qatı katolik olan ögey bacısı Mariyanı vəliəhdlikdən çıxarmaq niyyətində idi. Səbəb isə bacısının və onun dini baxışlarının atası VIII Henri və özünün səltənəti dövründə baş tutan dini reformasiyaya qarşı olması idi. Hətta kralın vəfatının ardından saray əyanları gizli olaraq kralın uzaq qohumu olan (bibisi Fransa kraliçası Mariya Tüdorun nəvəsi) və saraya yaxınlığı ilə seçilən güclü protestant Ceyn Qreyi kraliça elan etdi. Ancaq 9 gün keçmədən Mariya ölkənin şərqində güclü bir ordu toplayaraq Londona hərəkət etdi və hakimiyyəti ələ aldı. Beləliklə, o, Ceyn Qrey və Kraliça Matildanın mübahisəli səltənətləri istisna olmaqla, İngiltərə tarixinin taxta çıxan ilk kraliçası oldu. 1554-cü ildə Mariya İspaniya vəliəhdi Filiplə evləndi və 2 il sonra ərinin İspaniya taxtına çıxmasıyla Habsburq İspaniyasının kraliçası elan edildi.
5 illik səltənəti boyunca 280-dən çox dini müxalifi çarmıxa çəkilərək yandırıldı. Onun 1558-ci ildə vəfatının ardından, İngiltərədə canlandırdığı katolik inancının, ögey bacısı və xələfi I Elizabet tərəfindən önü kəsildi.
Dünyaya gəlişi və ailəsi
Mariya 18 fevral 1516-cı ildə Londonda Plasentiya sarayında dünyaya gəldi. İngiltərə kralı VIII Henrinin və onun ilk xanımı Araqonlu Ketrinin həyatda qalan yeganə övladı idi. Belə ki, anası Mariyanın dünyaya gəlişindən öncə dəfələrlə hamilə qalmış, ancaq bu uşaqlar ya ölü olaraq dünyaya gəlmiş, ya da bir neçə gün sonra vəfat etmişdi.
Mariya dünyaya gəldikdən 3 gün sonra Qrinviçdəki İtaətkar Rahiblər kilsəsində katolik inancına görə vəftiz edildi. Onun xaç atası Lord Tomas Uolsey, xaç anası isə nənəsi Yorklu Elizabetin bacısı Yorklu Ketrin və Norfolk hersoginyası Agnes Hauerd oldu. Atasının bir müddət öncə sürgün edilən qohumu Marqarita Pol (onun babası ilə VIII Henrinin babası qardaş idi) isə Mariyanın dünyaya gəlişi səbəbilə bağışlandı və əvvəlcə körpənin himayədarı, 1520-ci ildə isə dayəsi olaraq sarayda yer aldı.
Təhsili və ilk evlilik planları
Mariya olduqca ağıllı bir uşaq idi. Hətta 1520-ci ilin iyulunda təqribən 4–5 yaşlarındaki Mariya sarayda qəbul edilən Fransa elçilərinə pianoda möhtəşəm bir əsərlə çıxış etmişdi. İlk təhsili anasının nəzarətində keçmişdi. 9 yaşı olanda artıq latın dilində oxuyub yazırdı. Fransız, ispan və yunan dilləri, musiqi və rəqs üzrə dərslər aldı. Kral Henri isə qızına olduqca nəvazişli idi və Venesiya elçisi Sebastiyan Gustinianiyə "Bu qız heç vaxt ağlamaz" deyərək övladıyla öyünmüşdü. O illərə aid portretlərində də göründüyü kimi, kağız qədər ağ üzü və qızılı saçları var idi. Bundan başqa atasından aldığı qırmızı yanaqları vardı.
Mariyaya olan sevgisinə baxmayaraq Kral Henri xanımı Araqonlu Ketrindən soyumuşdu. Ketrinin oğlan uşağı dünyaya gətirə bilməməsi əsas ayrılıq səbəbi olmuşdu. 1525-ci ildə Kral Henri qızını Uels sərhəddinə göndərdi. Məqsəd isə həm balaca qızcığazı anasından ayırmaq, həm də Uels sərhəddində əmin-amanlığı təmin etmək idi. Ludlou qalasındakı malikanəsində yaşamağa başlayan balaca qızcığaz Uesl şahzadəsi ünvanı daşımasa da, onun bütün səlahiyyətlərini əlinə almışdı. Bölgədə qaldığı 3 il boyunca müntəzəm olaraq atasının sarayına gəlib-gedən Mariya 1528-ci ilin ortalarında London yaxınlığındakı şəxsi malikanəsinə qayıtdı.
left|thumb|Mariya, [[V Karlla nişanlı olduğu ərəfələrdə]] Mariyanın uşaqlıq illəri boyunca atası Kral Henri qızı üçün müxtəlif ər namizədləri axtarırdı. Hələ 2 yaşı olanda Fransa kralı I Fransuanın oğlu Fransisklə nişanlandırılsa da, 3 il sonra bu razılıq pozuldu. 1522-ci ildə isə 6 yaşlı Mariya özündən 16 yaş böyük İspaniya kralı olan xalası oğlu V Karlla nişanlandırıldı. Ancaq bir neçə il sonra bu nişan da Kral Henrinin də razılığı ilə V Karl tərəfindən ləğv edildi. Digər tərəfdən Kral Henrinin baş məsləhətçisi kardinal Uolsey Fransa sarayıyla evlilik müzakirələri aparır, Kral Henri isə qızını İngiltərəylə ittifaqa daha yaxın görünən Kral Fransua ilə evlənməsini istəyirdi. Nəhayət, balaca qızcığazın Kral Fransua və ya onun oğlu Fransisklə evləndirilməsi ilə bağlı bir andlaşma bağlandı. Ancaq çox keçmədən kardinal Uolsey Fransa ilə nikahsız bir ittifaq qurmağa nail oldu.
Gənclik illəri
Digər yandan Mariyanın ailəsi təhlükə altında idi. Vəliəhdi olmadığı üçün təəssüflənən və yenidən evlənmək istəyən Kral Henri Araqonlu Ketrindən ayrılmaq istəsə də, Papa VII Klement onun bu istəyini qəbul etmədi. Kral Henri İncildəki bəzi mətnlərə istinad edərək, Ketrinlə olan nikahının pak olmadığını, bunun səbəbinin isə Ketrinin, qardaşı Arturla olan ilk evliliyi olduğunu iddia etdi. Ketrin isə Uels şahzadəsi Şahzadə Arturla olan nikahının formal olduğunu və əsl amalına çatmadığı bildirdi. Belə ki, dövrün Roma papası II Yuli də bu nikahın ləğvi barədə qərar vermişdi. Papa VII Klementin bu etirazında tək məsələ katolik inancı deyildi. Çünki o illərdə, Roma şəhəri Ketrinin bacısı oğlu və qızının keçmiş nişanlısı olan V Karlın işğalı altında idi. Bəzi mənbələrə görə, papanın bu nikahın pozulmasına olan etirazlarının əsl səbəbi də bu idi.
Gənc Mariyanın Anna Boleyni kraliça, qızını isə şahzadə olaraq qəbul etməməsi Kral Henrini daha da qəzəbləndirdi. Daim nəzarət və təzyiq altında yaşamaq onun səhhətini tamamilə korlamışdı və tez-tez xəstələnməinə səbəb olmuşdu. V Karlın İngiltərə sarayındakı elçisi Eustas Kapu gənc Mariyanın ən yaxın sirdaşı və atası ilə arasında vasitəçisi olmuşdu. Belə ki, artıq Kral Henri və sevimli qızı arasındakı münasibətlər pisləşmi, illərlə bir-birinin üzünü belə görməmişdilər. Hətta Ketrin ölüm yatağında ikən belə, yeganə qızıyla görüşməsinə icazə verilmədi. Ketrin 1536-cı ildə vəfat etdi və Mariya dəhşətli travmayla üzləşdi. Anasının cənazə mərasiminə gedə bilməyən Mariya uzun müddət özünü hər kəsdən təcrid etdi.
Sonrakı illər
1536-cı ildə Kraliça Anna Boleyn də kralın gözündən düşdü və çox keçmədən edam olundu. Mariya kimi, Elizabet də kralın qeyri-qanuni övladı elan edilərək bütün ünvanları əlindən alındı. Annanın edamından 2 həftə sonra Kral Henri Ceyn Seymurla evləni. Kralın üçüncü xanımı olan Ceyn gənc Mariya ilə atasının barışmağını istəyirdi. Kral Henri isə Mariyanın protestantlığı və valideynləri arasındakı evliliyin qeyri-qanuni olduğunu qəbul etməsi şərtilə barışacağını bildirdi. Gənc Mariya bu şərt qarşısında əvvəlcə çəkinsə də, daha sonra bütün bunları qəbul etməsi barədə bir sənədə imza çəkməyə məcbur oldu. Atası ilə uzlaşdıqdan sonra sarayda yerini alan Mariya əvvəlki saray əhli və xidmətçilərinə də qovuşdu. Keçmiş xidmətçilərindən Lord Husey isə ölkənin şimalında böyük bir üsyana qoşulmuş, kralın dini reformlarına qarşı çıxaraq Mariyanın yenidən qanuni vəliəhd olmasını tələb edirdilər. Ancaq üsyan çox keçmədən qəddarlıqla yatırıldı. Digər üsyançılarla birlikdə Lord Husey də edam edildi ancaq gənc Mariyanın bu işlə əlaqəsi heç vaxt sübut edilə bilmədi. Bir il sonra 1537-ci ildə kraliça Ceyn Seymur oğlu Eduardı dünyaya gətirərkən vəfat etdi. Mariya ögey qardaşının vəftiz anası oldu və kraliçanın cənazə mərasimində iştirak etdi.
1539-cu ilin sonlarında Bavariya hersoqu Filip onunla evlənmək istəsə də, hersoq lüteran idi və bu səbəblə onun təklifi qəbul edilmədi. Yenə həmin il kral naiblərindən Tomas Kromvel Klevez hersoqluğu ilə yeni bir razılıq imzaladı. Bu razılıq əsasında siyasi bir evlilik baş tutmalı idi. İlk öncə gənc Mariyanın evləndirilməsi planlaşdırılsa da, sonda kral özünün dördüncü xanımı olan Klevezli Anna ilə evləndi. Kral 1539-cu ilin dekabrında planlaşdırılan toy mərasimindən bir neçə həftə öncə Annanı görmüş, ancaq 24 yaşlı bu gənc xanımı bəyənməmişdi. Diplomatik səbəblər və nikahın ləğv edilməsi üçün bəhanə olmadığından kral bu toydan boyun qaçıra bilmədi. Ancaq bu nikahın baş memarı olan Lord Kromvel gözdən düşdü və 1540-cı ilin iyun ayında krala xəyanətlə təqsirləndirilərək həbs olundu. Ona qarşı iddia olunan əsas müddəalardan biri isə gənc Mariya ilə evlənmək niyyəti idi. Bütün bu olanlardan sonra Anna kraldan ayrılmağa razılıq verdi və ardından Lord Kromvel edam olundu.
thumb|Mariya, 1544-cü il 1541-ci ildə Kral Henri Mariyanın keçmiş dayəsi və vəftiz anası olan Marqarita Polu, oğlunun qarışdığı bir katolik üsyanını bəhanə göstərərək edam etdirdi. Beşinci xanımı Ketrin Hauerdin edamının ardından 1542-ci ildə Kral Henri Mariyanı uzun illərdən sonra saraydakı milad şənliklərinə dəvət etdi. Növbəti il kral sonuncu xanımı Ketrin Parla evləndi və 1544-cü ildə qəbul etdiyi yeni vərasət sistemi ilə hər iki qızını da yeganə oğlu Eduarddan sonra taxt namizədliyinə gətirdi. Bunlara baxmayaraq anaları ilə evliliyin ləğv edilməsi səbəbilə hər ikisi tam olaraq kralın qanuni övladı hesab edilmədi.
VIII Henri 1547-ci ildə vəfat etdi və azyaşlı oğlu Eduard taxta çıxarıldı. Mariya Norfolk, Suffolk və Esseksdəki mülklərini geri aldı. Kralın hələ 9 yaşlı bir uşaq olması səbəbilə daha çox protestantlardan ibarət bir məclis dövlət idarəsini ələ aldı. Buna baxmayaraq Mariya katolik dininə sadiq qalır, öz kiçik kilsəsində dini ayinlərini yerinə yetirirdi. Digər yandan xalası oğlu və keçmiş nişanlısı V Karla dini azadlığının boğulması haqqında şikayətlər yazırdı.
VI Eduardın səltənət illərində Mariya demək olar ki, öz şəxsi malikanəsində yaşadı və nadir hallarda saraya gəlib gedirdi. Avropadakı dini qarşıdurmanın önünü almaq üçün Mariyanı İngiltərədən göndərmək planı isə 1550-ci ildə uğursuzluqla nəticələndi. Mariya və Eduard arasındakı dini fərqlilik artıq ölkə səviyyəsinə gəlmişdi. Kral qardaşı və bacısı Elizabetlə birlikdə qatıldığı milad şənliklərinin birində Mariya qardaşı ilə mübahisə etdi. Bir-birlərinin dini düşüncələrinə qarışan bacı-qardaş durmadan bir-birini kafirlikdə ittiham edirdi.