cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Skandinav ölkələrinin iqlimi
Yay
Danimarkanın ən isti ayı, orta temperatur 17 °C. İslandiyada, Avropanın digər yerlərində isti hava kütlələrindən isti havanın şimal enlərinə yönəldilməsi səbəbindən, yayın sonlarında cənubda zaman-zaman şimşək çaxır. Ayrıca Kanadadan gələn soyuq hava, okeanın üzərindən sürətlə istilənir, gurultular əmələ gətirir. Fəqət ildırım fırtınaları İslandiyada çox nadirdir və ildə beşdən az olur. İyunda İslandiyanın orta gündəlik temperaturu 8 °C  ilə  16 °C   arasındadır. Yay şəraiti Norveçdə yerindən asılı olaraq dəyişir. Norveç sahilləri daxili ərazilərə nisbətən daha sərin yaylara malikdir. Şimalda yerləşdiyinə görə, iyun-iyul aylarında şimalda Trondhimə qədər cənuba çatan demək olar ki, qaranlıq qalmır. Yaz aylarında Şimal bölgələrində orta istilik 8 °C ilə 16 °C arasındadır, cənubda isə ümumiyyətlə 13 °C  ilə  22 °C  arasındadır. Finlandiyada yay fəsli digər fəsillərdən daha çox yağışla qarşılaşır. Şimal Qütb dairəsinin şimalındakı Finlandiya, təbii fenomen Qütb gündüzləri səbəbiylə iyun və iyul aylarında günəşli günlər nadir hallarda görür. Finlandiya Skandinav hissələrində yayda 8 °C ilə 16 °C   arasındadır, cənubda isə temperatur 13 °C ilə  23 °C yaxındır. Qrenlandiyada yay aylarında buz təbəqələri " buzlaq hərəkət " və ya "buzlaq zəlzələləri" kimi tanınan şeyləri tətikləyir.
Qlobal istiləşmə
right|thumb|482x482px| Helheim buzlaqının geri çəkilməsi, Qrenlandiya
Effektlər
Qrenlandiya həm Skandinav bölgəsində, həm də dünyada iqlim dəyişikliyindən ən çox təsirlənən bölgələrdən biridir. " Journal of Climate " tərəfindən 2006-cı ilin iyul ayında aparılan bir araşdırmada, Qrenlandiya nın buz təbəqələrinin əriməsinin qlobal dəniz səviyyəsi nin yüksəlməsinə töhfə verdiyini müəyyən etdi. 2000-ci ildən bu günə qədər olan temperatur uzun müddət sabit olan bir çox çox böyük buzlaqların əriməsinə səbəb oldu. Tədqiq olunan üç buzlaq: Jakobshavn Isbə, Helheim və Kangerdlugssuaq buzlaqları, Qrinland Buz Qatı hissəsinin 16% -dən çoxunu boşaltdı. 1950-1970-ci illərdəki peyk şəkilləri və hava fotoları buzlaqın ön hissəsinin on illər boyu eyni yerdə qaldığını göstərir. 2001-ci ildə buz təbəqəsi 7.2 km geri çəkilərək sürətlə geri çəkilməyə başladı. Həm də gündə 20 m-dən 32 m-ə (105 fut) qədər sürətlənmişdir. Qərbi Qrenlandiyanın Jakobshavn Isbræ buzlağı ümumiyyətlə dünyanın ən sürətli hərəkət edən buzlaqları hesab olunur və 24 m dən çox sürətlə fasiləsiz hərəkət edir. Buzlaqın buz dili 2000-ci ildə parçalanmağa başladı və 2003-cü ildə demək olar ki, tamamilə dağılmasına səbəb oldu, geri çəkilmə nisbəti isə 30 m qədər artdı. 2005-ci ilin yayında Qrinlandın şərq mərkəzi sahilində Uunartoq Qeqertoq adası aşkar edildi. 2005-ci ilə qədər bir çox insan, Uunartoq Qeqertoqun həqiqətən Liverpool Torpağından bir yarımadaya sahib olduğunu güman edirdi, lakin əriyən buz rəfləri bunun yalnız buzlaq buzları ilə materiklə əlaqəli olduğunu ortaya qoydu.
Proqnozlaşdırılan təsirlər
Elm adamları, iqlim dəyişikliyinin indiki sürətinin davam etməsi lazım olduğu təqdirdə 630,000 cumi olan Qrenlandiyanın buz təbəqəsini 630,000 cumi  buzlar əriyib qlobal dəniz səviyyəsinin 23 ft ə qalxmasına səbəb ola bilər. Bəzi iqlim mütəxəssisləri Qrenlandiyada hər il buz səviyyəsinin 80 cumi azala biləcəyini təxmin etdilər.
2008-ci il Ətraf Mühitin İnkişafı İndeksi, ölkə siyasətinin ekoloji göstəricilərinə görə ölkələri sıraladı. Siyahıda birinci Norveç 2-ci, İsveç 3-cü, Finlandiya 4-cü, İslandiya 11-ci, Danimarka isə 26-cı yerdədir.
Şüanın genetik təsiri
Şüanın genetik təsiri
Radiasiya mutagenezi  – orqanizmlərin şüalanması zamanı irsi dəyişkənliklərin (mutasiyaların) meydana çıxması. Şüanın genetik təsiri radiasiya genetikası ilə tədqiq olunan ionlaşdırıcı şüaların bioloji təsirinin mühüm hissəsidir. İonlaşdırıcı şüaların bütün tipləri, həmçinin ultrabənövşəyi şüalar virus və bakteriyalardan tutmuş, insan da daxil olmaqla bütün yüksək quruluşlu orqanizmlərin cinsiyyət hüceyrələrində yeni olan qametlərdə, eləcə də bədən hüceyrələri sayılan somatik hüceyrələrdə, bilavasitə onların irsi strukturunda mutagen təsirə malikdir. Mühitdə radioaktivliyin yüksəlməsi insan da daxil olmaqla orqanizmlərin populyasiyalarında gizli zərərli mutasiyaların toplanmasına səbəb olur. Radiasiya seleksiyasında təsərrüfat əhəmiyyətli mutantların alınmasında şüanın genetik təsirinin təcrübi əhəmiyyəti var. Bu üsulla bir neçə sort yaradılmışdır.
Şüadan mühafizə
Şüadan mühafizə- İonlaşdırıcı şüalanmanın orqanizmə təsirini azaltmağa yönəldilmiş vasitədir. Fiziki mühafizə üçün şüaları yaxşı udan materiallardan (qurğuşun, beton və s.) istifadə edilir. Bu materiallar şüa mənbəyi və obyekt arasında yerləşdirilir. “Açıq” şüalanma mənbəyi ilə i şləyənlər fərdi mühafizə vasitələrindən (kombinezonlar, pnevmogeyimlər, rapiratorlar, xüsusi çəkmələr, əlcəklər və s.) istifadə etməlidir. Kimyəvi mühafizə m əqsədi ilə, şüalanmadan əvvəl orqanizmə xüsusi kimyəvi birləşmələr – radioprotektorlar daxil edilə bilər. İonlaşdırıcı şüa mənbələri ilə iş aparılan müəssisələrdə dozimetrik və radiometrik nəzarət olmalıdır. Xroniki şüa xəstəliyinin və digər zədələnmələrin qarşısını almaq məqsədi ilə rentgenoloji müayinə zamanı elektron optik gücləndiricilərdən istifadə olunur.
Şəhr-i Zor əyaləti
Şəhr-i Zor əyaləti — Osmanlı İmperiyası tərkibində, 1554–1862–ci illərdə mövcud olmuş I dərəcəli inzibati–ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Kərkük şəhəri idi.
Riu-Qrandi Respublikası
Riu-Qrandi Respublikası (República Rio-Grandense) və ya bəzən Piratini Respublikası (República do Piratini) — Birtərəfli qaydada müstəqilliyini elan etmiş, Braziliyanın Riu-Qrandi-du-Sul vilayəti ərazisində 1836 11 sentyabrdan 1845 5 mart tarixinə qədər mövcud olmuş dövlət.
Tarixi
Riu-Qrandi Respublikası Farrapus müharibəsi zamanı meydana gəlir. Dövlət 11 sentyabr 1836-cı ildə general Antonio di Soza Netu tərəfindən elan edilir. 5 noyabrda üsyançılar general Bentu Qonsalvisi birinci prezident elan edirlər. Ancaq bir müddət sonra Qonsalvis hakimiyyət qüvvələri tərəfindən əsir götürülür. Onun səlahiyyətlərini Qomis Jardin icra edir.
Respublika mövcud olduğu on ilə yaxın müddətdə beş paytaxt dəyişir: Piratii, Aleqreti, Kasapava-du-Sul, Baje (iki həftə ərzində) və San-Borja.
1839-ci ildə üsyançılar Santa-Katarina vilayətinin ərazisinə daxil olurlar və 24 iyun tarixində Julian Respublikasının müstəqilliyini elan edirlər. Onlar Riu-Qrandi ilə konfederasiyada birləşirlər. Noyabr ayında imperiya qüvvələri respublikanın mərkəzini tuturlar. Respublika 15 noyabr tarixində fəaliyyətini dayandırır.
1 dekabr 1842-ci ildə Aleqretidə konsitutsiyanın yaradılması üçün müəssislər məçlisi toplanır. Ancaq məçlis məqsədinə çatmır, belə ki deputatlar bir fikirə gələ bilmirlər.
Nizami meydanı (Sumqayıt)
Nizami meydanı — Sumqayıt şəhəri ərazisində yerləşən meydan. Meydan dahı Nizami Gəncəvinin adını daşıyır. 2007-ci ildə Nizami küçəsinin başlanğıcında yaradılmışdır. Meydanım inşa işlərinə 2007-ci ilin əvvəlində başlanmışdır. Meydanın uzunluğu 188 metr, ümumi sahəsi 6300 m²-dir. Meydan Sülh küçəsi ilə Nizami küçələrini birləşdirir. Hər iki tərəfdən ticarət obyektləri ilə əhatələnmişdir. Meydanın mərkəzində Nizami Gəncəvinin heykəli ucaldılmışdır. Abidə 3,9 metr hündürlüyə malikdir. Tuncdan hazırlanan heykəlin müəllifi tanınmış heykəltaraş İsa Məmmədxanovdur. Meydanda dekorativ ağaclar, yeni oturacaqlar, tullantı konteynerləri, müasir işıqlandırma sistemi quraşdırılmışdır.
Riu-Qrandi Respublikası
Tarixi
Getdikcə üsyançıların vəziyyəti gərginləşir, bu səbəbdən fikir ayrılığı səbəbindən 1843-ci ilin avqustunda Bentu Qonsalvis prezidentlik postundan istefa verir. Bundan sonra hakimiyyətə danışıqlar tərəfdarları gəlir. Hakimiyyət nümayəndələri ilə 1 mart 1845-ci ildə imperiya arasında Qonço-Verde anlaşması imzalanır. Müqavilə ilə Riu-Qrandi Respublikasının varlığına son qoyulur.
Xarici Seyşel adaları
Xarici Seyşel adaları  — əsl (daxili) Seyşel adaları istisna olmaqla, Seyşel adaları daxilindəki bir neçə adanın şərti adı. Hind okeanının qərbində yerləşir. Tək bütöv bir coğrafi yer təşkil etmir. Əsas Seyşel adalarından olan Mae adasından 230 ilə 1150 km məsafədə yerləşir.
Qışlaq-i Ortadağ-i İsmayıl (Biləsuvar)
Qışlaq-i Ortadağ-i İsmayıl — İranın Ərdəbil ostanının Biləsuvar şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Xarici Seyşel adaları
Əksər daxili adalardan fərqli olaraq, onlar yalnız mərcan rifləridir və buna görə də tez-tez Mərcan adaları kimi adlandırılır. Əhali sayının az olduğuna görə bu adalar ölkənin inzibati və seçmə bölgüsü sisteminə daxil deyildir.
Qışlaq-i Ortadağ-i İsmayıl (Biləsuvar)
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 66 nəfər yaşayır (17 ailə).
Xarici Seyşel adaları
Mərcan adaları okeanın cəmi 4-8 m yüksəkliyində qalxan düz atolllardır.Onları meydana gətirən əhəngdaşlar praktik olaraq mussonların (ildə 1500 mm-ə qədər) gətirdiyi rütubəti saxlamır və buna görə quraqlıq atolllarda tez-tez baş verir. Xarici adalar münbit torpaqlarda zəifdir və demək olar ki, təmiz su yoxdur. Buna görə, onların bir çoxunun kokos palmalarından başqa bitkisi yoxdur və nəticədə daimi əhali yaşamır.
Xarici adaların ümumi sahəsi 211.3 km², bu Seyşel adalarının ümumi ərazisinin 46%-dir. Bununla birlikdə, onların əhalisi ölkənin ümumi əhalisinin yalnız 2% -ni təşkil edir. Ümumi əhali 11 adada. Ən böyük yaşayış məntəqəsi adada Koetivi.
Xarici Seyşel adaları beş qrup adadan ibarətdir (qərbdən şərqə):
Aminli (Sulduz)
Aminli - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Sulduz şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 99 nəfər yaşayır (25 ailə).
I Yahhotep
I Yahhotep və ya Ahhotep (3h-htp - "Yah razıdır"; ) — XVII sülalənin qədim Misir kraliçası (e.ə. 1590-1530), firon II Taa    Sekenenranın həyat yoldaşı. Hiksosların işğalı zamanı vacib rol oynadı və xalq arasında uzun müddət hörmətə layiq görüldü. O, bir müddət oğlu Yahmos 1-ci regenti olaraq hakimiyyətdə oldu.
Həyatı
O dövrdə kraliçaların Yahhotep adı ilə eyniləşdirilməsi məsələsi mübahisəli mövzulardan biri olaraq qalır. . I Yahhotep Kraliça Tetişerrini və Firon Senahtenranın qızıdır, Sekenenra II Taa-nın həyat yoldaşı və həmçinin ehtimal edilki ki, bacısıdır Hiksos ilə döyüşdə Sekenenra II Taa-nın ölümündən sonra taxt onun oğluna Kamosa miras qaldı (onun eyni zamanda Yahhotep I-in də oğlu olub olmaması məlum deyil). 3 ildən sonra da döyüşə öldü və hakimiyyət onun azlaşlı qardaşı Yahmosa keçdi. Yaxmosun 16 yaşı olanadək Yahhotep I onun  regenti kimi hakimiyyətdə oldu. Yeni Krallığda ilk dəfə bir qadın, sonradan qızı Yahmos-Nefertari tərəfindən daşınan, "İki diyarın xanımı" titulunu qəbul etdi.Güman edilir ki, I Yahhotep yunan hərbçilərini müqaviləli əsgərlər kimi saxlayırdı.O, Oğlunun müstəqil hakimiyyətinin ilk illərində öldü. Yahhotep I-ci hərbi silahlar (üç xəncər, Yahhotep və Kamos adları olan 13 balta) və üç "Qızıl milçəklər" mükaffat ordenləri ilə dəfn edilib. Bu cür təltiflər və mükafatlar döyüşkən kraliçanın Misirin müdafiəsinə verdiyi əvəzsiz töhfəni təsdiqləyir.
Onun şərəfinə Yahmos, Karnakda divar tikdirdi. Həmin divarin üzərində olan: Misir əsgərlərinin qayğısına qaldı və onları qorudu. Xainləri ölkədən qovdu və şübhə edənləri topladı. Misiri sakitləşdirdi və üsyançıları qovdu.
O, oğlu ilə birlikdə XVIII sülaləsinin uzun illər boyu Misiri işğalçılardan azad etmək üçün göstərdiyi fəal səylərə görə hörmətlə qarşılanırdı.
Titulları
I Yahhotep aşaqdaki titulları daşayırdı:
Sərdabəsi
I Yahhotepin iki qəbiri var, bunlardan biri təsvir olunan kraliçaya, digəri isə eyni adlı başqa bir Misirli şahzadəyə (bəlkə də Kamosun həyat yoldaşı) məxsus ola bilər.
Dra Abu el-Naga
Dra Əbu əl-Nağadakı toxunulmayaq məzar 1859-cu ildə August Mariyett tərəfindən tapılıb. Sözü qedən mumiya, Kamosun sarkofaqının yaxınlığında zərli sarkofaqda idi. Başında Kobra ilə bəzədilmiş Hathor tanrısının dalğalı pariki var idi. Məzarda çoxsaylı qızıl əşyalar var idi. Onları dəfələrlə oğrayıb Misirdən çıxarmağa cəhtlər göstərilsədə bunun qarşısı alınmıdır. Qəbirdən çıxarılan əşyalar arasında böyük qızıl kol, oxatanın bilərziyi, nizə ucluqu, tunc, qızıl və gümüşdən hazırlanmış on üç döyüş baltası var idi. Bir baltanın ülqücü Egey motivləri ilə bəzədilmişdi: düşmənin başını tutan vələs və sfenks. Egey motivləri həmçinin xəncər üzərində idi: iki öküz başı və bir aslan ovu.
Portuqaliyalı Barbara
Atası Portuqaliya kralı V Con, anası isə Müqəddəs Roma imperatoru I Leopoldun qızı Mariya Annadır. Bu səbəblə eyni zamanda Portuqaliya infantası ünvanı almışdır.
I Yahhotep
Deyr əl-Bəhri
Digər bir sarkofaq (Qahirə Muzeyindəki CG 61006) "Firon məqamları" adlı bir sarkofaqdır. Sarkofaq Pinejim I mumiyasından təmizlənib.
Yusif Yusifbəyli
Yusif Sabir oğlu Yusifbəyli (22 avqust 1993; Yevlax, Azərbaycan 1 oktyabr 2020, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin giziri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Yusif Yusifbəyli 1993-cü il avqustun 22-də Yevlax şəhərində anadan olub. Bir qızı yadigar qaldı.
Hərbi xidməti
Azərbaycan Ordusunun giziri olan Yusif Yusifbəyli 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Suqovuşan azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Yusif Yusifbəyli oktyabrın 1-də Suqovuşan döyüşləri zamanı şəhid olub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Yusif Yusifbəyli ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsi zamanı döyüş əməliyyatlarının rəhbəri olan, düşmənin canlı qüvvəsinin məhv edilməsində rəşadət göstərən, vəzifə borcunu ləqayətlə və vicdanla yerinə yetirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Yusif Yusifbəyli ölümündən sonra 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Suqovuşan qəsəbəsinin işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Yusif Yusifbəyli ölümündən sonra "Suqovuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Yararsız torpaqlar
thumb|230px|Yararsız torpaqlar — bedlend thumb|230px|Yararsız torpaqlar — bedlend thumb|right| [[Las Médulas, Spain.]] Bedlend — alçaq dağlıq ərazidə kəskin və mürəkkəb parçalanmış relyef. Əkinçilik üçün yararsız hesab olunur. Azərbaycan Respublikasında Bozqır yaylaq ərazisində daha çox rast gəlinir.
Sarrauniya
Sarrauniya Manqu — XIX əsrin axırlarında animist Hausa tayfası olan Əznanın başçısı və kahinəsi. Onun rəhbərliyindəki qüvvələr 1899-cu ildə Luqu döyüşündə (indiki Nigerdə) Mərkəzi Afrika ekspedisiyasının bir hissəsi olan Fransa müstəmləkə qoşunları ilə vuruşmuşdur. alt qrupunun baş/kahinası idi.
Mədəniyyətdə
Sarrauniya 1986-cı ildə Nigeriya yazıçısı Abdulaye Mamaninin eyniadlı romanı əsasında çəkilmiş "Sarrauniya" filminin mövzusudur.
Ən yaxşı təklif (film, 2013)
Ən yaxşı təklif - 2013-cü il istehsalı olan psixoloji gərilim filmi.
Mövzu
Film məşhur xərrac evinin yaşlı, zəngin və hörmətli, həm də soyuq təbiətli müdiri Virqil Oldmanın həyatında baş verən hadisələrdən bəhs edir. Oldman sirli gənc varis Klar İbbetson tərəfindən valideynlərindən miras qalmış geniş antik sənət kolleksiyasını açıq xərracda satmaq üçün işə alınır. Klar hər dəfə şəxsən görüşməyi rədd edir, şiddətli aqrofobiadan əziyyət çəkir və otağından heç vaxt çıxmır. Klar OKB-dən əziyyət çəksə də, axırda Oldmana inanmağa qərar verir. Çox keçmədən qızın səmimiyyəti və sadəliyini bəyənən, ömür boyu subay olan Virqil Oldman Klara aşiq olduğunu anlayır.
Ağıllı cavan bir usta olan Robert Oldmana Kların əşyaları arasında tapdığı bəzi qəribə mexanik parçaları təmir edib yenidən birləşdirməsinə yardımçı olarkən eyni zamanda ona qızla necə dost olacağı və ona qarşı olan duyğularıyla necə rəftar etməli olduğu haqqında tövsiyyələr verir. Oldmanın duruşu və prestiji, eyni zamanda dostu Billi Vistlerin köməyi Oldmana davamlı aldatmaca yolu ilə xərracda milyonlarca dəyərindəki şedevr portretlərdən ibarət geniş və özəl kolleksiyaya sahib olmağa yardımçı olur. Billinin özü də həvəsli bir sənətçidir, amma Oldman Billinin işlərini ciddiyə almaz.
Hadisələrə paralel olaraq Virqil başqa bir müştərinin malikanəsində kifli, kömürləşmiş bir odun parçası tapır. Professional restarasiya ilə Virqil yanlış şəkildə 16-cı əsrdən qalma bir sənətkara aid olduğunu qeyd etdiyi, özünü qadın olaraq göstərə bilməyən tabloları "V" olaraq imzalayan bir taplonu ortaya çıxarır. Virqil digər müştərilərə bütün saxtakarların orijinalı dəyişdirməyə qarşı dözülməz şəkildə maraqlı olduğunu və bunun saxtakarın sənətsal həssaslıqlarını ortaya çıxardığını qeyd edir. Xərracda tablo 90.000 sterlinqə satılır. Ancaq Virqin Billiyə bunun əslində 8 milyon sterlinq dəyərində orijinal olduğunu bildiyini açıqladıqdan sonra Billi Virqin üçün tabloyu əsl alıcısından 250.000 sterlinqə alır.
Oldman sonunda işində kompromisə getmək bahasına İbbetson ilə sevgi yaşayır. Bu münasibətin zirvəsində Klar kənar dünyaya qarşı qorxularının öhdəsindən gəlir və Virqil çox bağlı olduğu əlçəklərini çıxardır. Bir müddət Klar ona möhtəşəm kollesiyasını göstərəcək qədər inanan Vilqil ilə yaşamağa davam edir. Duyğularını cilovlayan Klar Vilqilə ikisinin başına nə gəlirsə-gəlsin, onu çox sevdiyini deyir. Bir gün Virqil evə dönür və Kların bütün kolleksiyası ilə birlikdə yoxa çıxdığını görür. Virqil kassada Virqilin Robertə verdiyi mexanik parçalardan düzəldilmiş robot tapır. Robertin hər saxtakarlıqda gerçək bir şey olduğunu və buna görə Robertin Virqili doğrudan istədiyini deyən səs lenti çalınır. Virqil Robert, Klar və Billi tərəfindən planlanmış aldatmacanın qurbanı olduğunun fərqinə varır. Amma Virqil əsərləri qeyri-qanuni yolla ələ keçirdiyi üçün polisə gedə bilmir. Virqil xəyanətdən sonra yatdığı ağıl xəstəxanasından aylar sonra sağalaraq çıxır. Praqa ya gederək Kların bir vaxtlar təriflədiyi restorana gedir. Restoran OKB-ni xatırladan saatlarda doludur. Orada bir masada tək başına oturaraq Kların sevgisinin həqiqi, yoxsa aldatmaca üçün göstərdiyi saxta bir şey olduğu haqqında düşünür.
Hans Fişer
Hans Fişer – 1930-cu ildə "Hemin və xlorofilin tərkibi ilə əlaqəli tədqiqatlarına və xüsusilə heminin sintezinə görə" Kimya üzrə Nobel mükafatı laureatı olmuş almaniyalı üzvi kimyaçı.
Erkən həyatı
Fişer 1881-ci ildə Frankfurtda anadan olub. Ştutqartda ibtidai məktəbi bitirdikdən sonra orta təhsilini Visbadendəki Humanitar Gimnaziyada aldı. Əvvəlcə Lozanna Universitetində, sonra Marburq Universitetində kimya və tibb üzrə təhsil aldı. 1904-cü ildə kimya ixtisasından məzun oldu, 1908-ci ildə isə tibb üzrə doktorluq dərəcəsi aldı.
Kariyerası
Əvvəlcə Münhendəki Tibb Klinikasında, daha sonra Emil Fişer in rəhbərliyi altında Birinci Berlin Kimya İnstitutunda çalışdı. 1911-ci ildə yenidən Münhenə qayıtdı. 1913-cü ildə Münhendəki Fizioloji İnstitutda fiziologiya üzrə lektor olaraq işə başladı. 1916-cı ildə İnsbruk Universitetində Tibbi Kimya professoru oldu və 1918-ci ildə Vyana Universitetinə getdi.
1921-ci ildən vəfatına qədər Münhen Texniki Universitetində üzvi kimya professoru vəzifəsini icra etdi.
Fişerin elmi tədqiqatı əsasən qan və öd dəki piqmentlərin və həmçinin yarpaq daki xlorofillər inin piqmentlərinin araşdırılması həm də bu piqmentlərin əldə edildiyi pirrol un kimyası ilə əlaqədar idi. Ən əhəmiyyətli tədqiqatı bilirubin və heminin sintezi idi. Bu nailiyyətinə görə çox sayda mükafat aldı, 1930-cu ildə isə Kimya üzrə Nobel mükafatı laureatı oldu. 1976-cı ildə Ay daki bir kraterə onun adı (və Emil Fişer in) verilmişdir.
Şəxsi həyatı
Fişer 1935-ci ildə Viltrud Hauf ilə evləndi. Münhendə İkinci Dünya nüharibəsi nin son günlərində institutunun və tədqiqatlarının məhv olması səbəbindən həyatına intihar ilə son qoydu.
Səhih hədis
Səhih hədis — islamda sağlam, düzgün, möhkəm mənalarına gəlir.
Etimologiyası
Səhih (صحيح) sözü lüğətdə sağlam, düzgün, möhkəm mənalarına gəlir. Eyni zamanda xəstəlikli, qüsurlu, üzürlü kimi mənfiliyin yoxluğuna işarə edən mənalara gəlir. Hədis elmində terminoloji mənası isə “Ədalət və zəbt sahibi ravilərin kəsiksiz (müttəsil) bir sənədlə rəvayət etdikləri, şaz və illəli olmayan hədis” deyə tərif edilmişdir.
Xüsusiyyətləri
Yuxarıdakı tərifdən sonra bu xüsusiyyətləri ayrı-ayrılıqda ələ alaq və bu xüsusiyyətlərin nə kimi mahiyyət daşıdığına diqqət yetirək.
1)Səhih hədisin raviləri adildir: a) Müsəlman olmalıdır, ancaq bu şərt onun hədisi eşidərkən müsəlman olması üçün qoşulmur. Belə ki, ravinin hədisi rəvayət edərkən müsəlman olması şərtdir. b) Həddi bulluq yaşına çatmış olmalıdır. c) Ağıllı olmalıdır. d) Təqva sahibi olmalıdır. e) Adət-ənənələrə malik olmaq və hörmətlə yanaşmaq da bir ravidə axtarılan xüsusiyyətlərdəndir. Eyni zamanda yolları çirkləndirən, insanları ələ salan birisinin də rəvayəti düzgün sayılmaz.
2) Səhih hədisin raviləri zəbtir: Zəbt bir ravinin eşitdiyi rəvayəti uzun müddət keçsə belə sonra olduğu kimi xatırlama qabiliyyəti olan hafizə bacarığına sahib olmasına deyilir. Bunu bir neçə cəhətdən açıqlaya bilərik. a) Oyanıq olmalıdır. Yəni ona bir nəfər rəvayət etmədiyi hədisi “bunu sən rəvayət etdin" dediyində qafil olmamalıdır, çünki qafil olan ravidən hədis almaq olmaz və bu unutqanlığın göstəricisidir. b) Əzbərdən rəvayət edirsə, hədisi yaxşı əzbərləməli, kitabından rəvayət edirsə, kitabını yaxşı qorumalıdır. c) Məna ilə rəvayət edirsə, mənanı pozan şeyləri bilməsi lazımdır. İbn əs-Salaha görə bir ravinin rəvayətinin səhih olub-olmaması o rəvayətinin zəbt sifətiylə tanınan siqa ravilərin rəvayırlırinə məna baxımından uyğun olması ilə əldə etmək olar. Əgər uyğun gələrsə, qəbul edilər. Nadir halda müxalif olsa qəbul, çox müxalifliyi olsa, isə qəbul edilməz.
4) Səhih hədis şəz olmamalıdır: Mühəndislərin ən mötəbər qəbul etdikləri şəz hədis tərifi belədir: “Siqa ravinin özündən daha siqa bir raviyə müxalif rəvayət etdiyi hədisdir”. İmam Şafii də bu görüşü mənimsəmişdir. Ancaq hakim və hicazlı alimlər sənədindində bir istinadı olan hədisə şəz demişlər. Yəni ravinin siqa olub-olmamasına baxmamışlar.
5) Hədis müəlləl deyildir: İllə hədisin səhihliyinə xələl gətirəcək gizli qüsur deməkdir. Odur ki, hədis xarici görünüşü baxımında səhih kimi görünsə, də gizli bir qüsuru ola bilər və bu zaman səhihliyini itirər. Bu qüsur hədis üsulu mühəddislər tərəfindən ortaya çıxarılır.
Bunlardan əlavə bəzi xüsusiyyətlər də vardır ki, onlar səhih hədisin xüsusiyyətlərindəndir. Onları aşağıdakı kimi sıralaya bilərik. 1)Səhih hədis, Qurani-kərim və Məhəmməd Peyğəmbərin hədisləri ilə səsləşir: Yəni ki, əgər bir hədisin Qurana və Peyğəmbərin hədislərinə zidd olduğu ortaya qoyularsa o hədis səhih olmaz. 2)Səhih hədis ağıla zidd deyildir: İslam dini ağıl və düşüncəyə böyük əhəmiyyət verir. Bu baxımdan əgər bir hədis Məhəmməd Peyğəmbərə nisbət ediləsə, belə ağıla zidd olarsa, düzgün deyildir. Misal üçün, “Nuhun gəmisi Kəbəni yeddi dəfə təvaf etdi, sonra məqami İbrahimdə iki rükət namaz qıldı." göründüyü kimi bu hədisin Məhəmməd Peyğəmbərin deməsi əqli baxımdan uyğun gəlmir. 3)Səhih hədisin mətnindən və ifadələrində ziddiyyət yoxdur: Məhəmməd Peyğəmbər hələ kiçik yaşlarından fəsih ərəb dilini öyrənmişdi və onun bu baxımdan xəta etməsi məntiqə uyğun olmazdı. 4)Səhih hədis tarixi həqiqətlərə zidd deyildir: Misal üçün, bir hədisdə Məhəmməd Peyğəmbərəin Xeybər əhalisinə cizyə tədbiq etdiyi və buna Muaviyənin katiblik etdiyi, Səid ibn Muazın isə şahidlik etdiyi bildirilir. Amma Cizyə ayəsi Təbuk səfərindən sonra nazil olmuş, Muaviyə də Məkkənin fəthindən sonra müsəlman olmuşdur. Bu baxımdan hədis həqiqətləri əks etdirmir. 5)Səhih hədis kiçik əməllər üçün böyük mükafat vəd etməz.
Qisimləri
Səhih hədislər səhih lizatihi (özü-özünə səhih) və səhih liğayrihi (başqa bir səbəblə səhih) olmaqla iki yerə bölünür. Əgər bir hədis yuxarıda sadaladığımız xüsusiyyətlərin hamısını özündə ehtiva edirsə, deməli bu Səhih lizatihidir. Bəzi raviləri zəbt baxımından tənqid edilmiş, ancaq başqa bir müttəsil (kəsiksiz) sənədlə dəstəklənən hədislərə isə səhih liğayrihi deyilir. İndi isə hər ikisinə misal verərək izah etməyə çalışacağıq.
Səhih Lizatihiyə misal: "Bizə Quteybə ibn Said rəvayət etdi, dedi ki; bizə Cərir, Umarə ibn Kakadan o da Əbu Zuradan o da Əbu Hüreyrədən rəvayət etdi. Əbu Hüreyrə belə deyibmiş: “Rəsulullahın yanına bir adam gəlib soruşdu: - insanlardan gözəl xidmət və söhbət etməmə ən layiq olanı kimdir? Məhəmməd Peyğəmbər: “anandır” buyurdu. -sonra kimdir? Dedi. -“Anandır” dedi. -sonra kimdir? Dedi. -“Anandır” dedi. -sonra kimdir? Dedi. -"sonra atandır" dedi. Bu hədisin raviləri siqadırlar. Hədis mətni də dəlillərlə sabit və uyğundur. Yəni hədis səhih lizatihidir.
Səhih Liğayrihiyə misal: “(Məhəmməd Peyğəmbər) ümmətimə çətin olacağını bilməsəydim, hər namazdan əvvəl misvak istifadə etməyi əmr edərdim”. Əbu Hüreyrədən rəvayət olunan bu hədisin raviləri arasında Məhəmməd ibn Əmr vardır. Bu şəxs hafizəsi zəyif olduğu üçün cərh sifətindən tənqid edilmişdir. Və hədis həsən dərəcəsinə düşmüşdür. Amma bu hədis sənədi müttəsil olan başqa siqa ravilər tərəfindən də rəvayət edildiyi üçün hədis həsən dərəcəsindən qurtularaq səhih liğayrihi dərəcəsinə yüksəlmişdir.
Tərifin problemləri
Yuxarıda qeyd etdiyimiz kimi səhih hədis “Ədalət və zəbt sahibi ravilərin kəsiksiz (müttəsil) bir sənədlə rəvayət etdikləri, şaz və illəli olmayan hədis” deyə tərif edilmişdir. Buna baxmayaraq klassik dövrdə verilmiş bu tərif heç də mühəndislərin hamısı tərəfindən həm öz aralarında həm də müasir dövrdə bir mənalı şəkildə qəbul edilməmişdir. Bu problemləri aşağıdakı kimi sıralaya bilərik.
a)Sənədin müttəsil (kəsiksiz) olması: Mühəndislərin bəziləri sənədin müttəsil olmasını şərt qoşduğu halda bəzisi bunu qeyd etməmişdir. Misal üçün, imam Şafii bunu əsas saydığı halda Əbu Davud kimi hədis alimləri bunu qeyd etməmişlər. Ümumiyyətlə Şafinin görüş ravinin xüsusiyyətləri üzərində cəmləşib. Yəni Şafiyə görə əsas hədisdə sənəddir və o bunu xəbərin doğru olmasını xəbər verənin doğruluğuna bağlayaraq həll etmişdir.
b)Zəbt şərti:İbn əs-Salahın və digər mühəndislərin də qəbul etdiyi bu şərt bir çox mühəddislər tərəfindən tənqid edilmişdir. Bu görüşü tənqid edənlərin başında ibn Hacər əl-Əskalani, Nəvəvi, İraqi və Səhavi gəlir. Bildiyimiz kimi ilk dövrlərdə hədis şifahi şəkildə nəql edilirdi və bu da hər bir insanın yanıla biləcəyinə səbəb ola bilər.
c)Şəz və müəlləl məsələsi: Mühəndislərin mətni şəz və illəl baxımından tənqid etdikləri qeyd edilir. Bu iki xüsusiyyətin mətnlə bağlı nə kimi əlaqəsi olduğunu araşdırdıqda əslində bunların istinad və ravi ilə əlaqəli xüsusiyyət olduğu ortaya çıxmış olur. Mühəndislərin tərifindən də bunu aydın şəkildə görmək olar. Ən geniş yayılmış tərif isə “siqa ravinin özündən daha siqa bir raviyə müxalif rəvayət etdiyi hədis” kimi tərif edilmişdir. Şafii də bu görüşü mənimsəmişdir. Ancaq Halili, Hakim və hicazlı alimlər yuxarıdakı tərifdən fərqli olaraq bir istinadı olan hədisə şəz deyə tərif vermişlər. Yəni ravinin siqa olub-olmamasına baxmamışlar, amma ravi siqa olmazsa hədis mətruk hökmündədir. İllət hədisdə xarici görünüş baxımından görsənməyən ancaq mühəddislər tərəfindən ortaya çıxarılan gizli qüsur deməkdir. İllətin hakim tərəfindən açıqlamalarına baxdığımızda bunların mətnlə əlaqəli olmadığı ortaya çıxmış olur. Dolayısı ilə bütün saydığımız bu xüsusiyyətlər mətnlə bağlı olan tənqidlər kimi görünsə, də əslində bunun mətnlə əlaqəsi yoxdur. Bunları belə açıqlayırlar ki, mühəddislər bir neçə yolla gələn rəvayətlərdə bir problemlə qarşılaşdıqda o hədisləri hadisə və sünnət baxımından ələ almış və daha siqa olan ravinin rəvayətini almışlar. Halbuki bir hədisin ravisi siqa belə olsa mətnin uydurma olma ehtimalı göz ardı edilmişdir. Bunu bir numunə üzərində daha aydın şəkildə göstərməyə çalışaq. Bir rəvayədə: “Əli ibn Əbutalibin ikindi namazını vaxtında qılmadığı üçün Məhəmməd. Peyğəmbərin duası ilə günəşi geri qaytarılmasından” danışılır. Bu rəvayəti Tahavi, Kadı İyad və başqaları səhih olaraq dəyərləndirdiyi halda, İbn əl-Cəvzi, İbn Teymiyə, İbn Kəsir və Zəhəbi kimi digər mühəddislər uydurma olduğunu qəbul etmişlər. Bu qədər fərqli fikirin olduğunu əsas alanlar hökmün içtihadi olduğunu və bu da özü ilə səhih hədis problemlərini gətirdiyini qeyd edirlər.
d)İbn əs-Salahihin verdiyi səhih hədis tərifidə ən çox tənqid edilən bir məsələ də mətni göz ardı etməsi və tamamilə istinad mərkəzli olmazı məsələsidir. Bunun nəticəsində siqa ravilərin yanıla biləcəyi fikri göz ardı edilmiş və İslam dininin ikinci təməli sayılan hədislərin Məhəmməd. Peyğəmbərə aid olub-olmaması məsələsində ciddi problemlər yaranmışdır. Yuxarıdakı tənqidləri digər mühəddislər də etmişdir. Belə ki, Batalyevsi ravinin güvənilən olmasının mətnin doğru olması mənasına gəlmədiyini vurğulayaraq belə deyir: “bir çox adam istinadın səhih olmasını sənədin səhih olması kimi anlamışdır. Halbuki həqiqətən belə deyil. Bəzən hədisin raviləri ədaləti bilən, din və əmanətdə güvənilən, tənqid edilməmiş və nəql etdikləri rəvayətlərdə də şübhə olmadığı halda əskiklik ola bilər”. İbn əl-Cəvziyə görə sənədin bütün raviləri siq belə olsa, hədis uydurma ola bilər. Məşhur Şafii alimlərindən olan Əbu Şamə əl-Məqdidi isə: “ən çətin vəziyyət sənətdə yer alan ravilərinin hamısının güvənilən (Siqa), ancaq mətninin uydurma olması və ya hədisin maklub və tətdilsə məruz qalmış olmasıdır. Bunları isə ancaq hədis alimlərindən tənqidçi olanı bilər” deyir. İbn Xaldun isə: “Tarixçilər, müfəssirlər və mühəddislər bəzi hadisə və hekayələrdə zəyif səhih ayrımı etmədən sırf nəqlə güvəndikləri, başqa metodları inkişaf etdirmədikləri, hikmət ölçüsünü və həqiqətləri diqqətə almadıqları və ağıl süzgəcindən keçirmədikləri üçün xətalara düşmüşlər” deyə izah edir. Bütün bunlara görə bir çox alim hədislərin sənəd yönündən tənqid edilməsini yetərli saymamış və mətin baxımından da tənqid edilməsinin zəruriliyini vurğulamışlardır. Bunların sırasında Curcani, Mübarəkfuri, Məvdudi, Abdulcəbbar Said, Fazlur Rəhman, Məhəmməd Qəzzali, Məhəmməd Əbduh, Reşid Rıza, Çerağ Ali, Seyyid Əhməd xan, Mehmet Bilen, Ahmed Keleş, Müçteba Uğur və Nevzat Tartı kimi alimləri qeyd edə bilərik.
Müasir araşdırmaçıların da bir çoxu yuxarıdakı fikri dəstəkləmişdir. Bunların sırasında M. Hayri Kırbaşoğlu: “Şafii-Hədis Əhli xətti ilə inkişaf etdirilən, Klassik Hədis Üsulunun dar nümunələrinin aşılması, hansı məzhəb və meyldən asılı olmayaraq, hədislərin səhihliyi ilə bağlı hər cür yanaşmaya açıq olmaq lazımdır. Bununla belə mövzu ilə bağlı müasir yanaşma və biliklərdən bəhrələnmək nöqtəsinə mütləq getmək lazımdır. Epistemoloji cəhətdən hədislərin səhih olması onların Məhəmməd. Peyğəmbərə mənsubluğunun “müəyyən” deyil, “ehtimal” olduğunu, yəni ehtimalını bildirdiyini qəbul edən alimlərin, xüsusən də rəy əhlinin yanaşması mənimsənilməlidir. Əlbəttə, bununla kifayətlənmək olmaz, lakin həm isnad, həm də mətn baxımından bir hədisin səhihliyi ilə bağlı digər yanaşmaları araşdırıb ortaya çıxardıqdan sonra bunlara hansı əlavələri edə biləcəyimizi də düşünməliyik” deyir. H. Musa Bağcı səhih hədislə bağlı belə tərif vermişdir: “Adil və zəbt ravilərin müttəsil bir sənədlə rəvayət etdikləri, şəz və illəli olmayan, mənası Quranın ümumi prinsiplərinə, Məhəmməd. Peyğəmbərin sünnəsinə, ağılın aydın həqiqətlərinə və tarixi məlumatlara uyğun gələn, ifadələrində ardıcıllıq və balans olan hədislərdir”.
Hökmü
Hadisçiler və hədisçi sayılan fəqih və üsulçulara görə səhih hədis höccətdir və lazımınca əməl edilməlidir. Səhih hədisin ravisinin bir şəxs və ya mütəvatir dərəcəsinə qalxmayacaq qədər şəxs olması arasında bir fərq yoxdur. Alimlər səhih hədisin etiqadi məsələlərdə dəlil olub olmayacağı baxımından fərqlili fikirlər irəli sürmüşlərdir. Çoxluq etibarilə etiqadi məsələlərin Quranikərim və mütəvatir hədislərlə sabit olacağını mənimsəsə, də İbn Hazm kimi şəxslər səhih hədisin qəti elim ifadə etdiyini və etiqadi məsələlərdə əməl edilməli olduğunu vurğulamışdır. Ancaq ravi siqa olsa belə heç bir ravinin səhv etmədən qorunmadığı diqqətdən qaçırılmamalıdır.
Mərkəzi Afrika ekspedisiyası
Mərkəzi Afrika ekspedisiyası — 1898-ci ildə Seneqaldan başlayan Fransa hərbi ekspedisiyası. Ekspedisiyanın məqsədi Çad gölü hövzəsini fəth etmək və Qərbi Afrikadakı bütün Fransa ərazilərini birləşdirmək idi. Eyni zamanda, Furo-Lami ekspedisiyası bu regiona şimaldan, Gentil ekspedisiyası isə cənubdan hərəkət etmişdir.
Zəmin
Ekspedisiya 1898-ci ilin noyabrında Dakardan başlamışdır. Ekspedisiyanın marşrutu Fransa Sudanından keçirdi. Ekspedisiya 50 Seneqal tiralyeri, 20 spahi, 30 tərcüməçi, həmçinin 400 köməkçi heyət və 800 yükdaşıyandan ibarət idi. Ekspedisiyaya doqquz avropalı zabit rəhbərlik edirdi. Onlar kapitan Pol Vule, onun adyutantı Jülyen Şanuen, artilleriya leytenantı Pol-Jül Joallan, leytenant Lüi Peto, dəniz piyadalarının leytenantı Mark Palye, həmçinin daha başqa tibb işçisi və üç komandir idi. Ekspedisiya tüfəng, pulemyot və artilleriya ilə yaxşı silahlanmışdı. Vule və Şanuen ekspedisiyadan iki il əvvəl Mosi krallıqlarının fəthində iştirak etmişdir və Afrikada döyüşmək təcrübəsinə sahib idilər.
Ekspedisiya Pol Vulenin ideyası idi. O, müstəmləkələr üzrə nazir Andre Lebon ilə xarici işlər naziri Anoto Qabriel arasındakı ixtilaf, eləcə də Fransa siyasətçilərinin bütün diqqətinin Dreyfus işinə yönəlməsinə baxmayaraq, ekspedisiyanı təşkil edə bilmişdir. Adyutant Jülyen Şanuenin müdafiə naziri olan general Şarl Şanuenin oğlu olması bunda rol oynamışdır. Vulenin qarşısına qoyduğu vəzifə Niger çayı ilə Çad gölü arasındakı ərazini tədqiq etmək və onu Fransanın himayəsi altına vermək idi. Müstəmləkə katibi Pol Vuleyə demişdir ki, o, "nə marşrutla bağlı, nə də yerli başçıların davranışı ilə bağlı heç bir göstəriş vermək niyyətində deyil".
Parçalanma
Ekspedisiya Nigerdəki Kulikoroya çatan zaman parçalanmışdır. Şanuen ekspedisiyanın əksəriyyətinə qurudan rəhbərlik etmiş və Vule qalan heyət ilə çay boyunca səyahət edərək Timbuktuya çatmışdır. Burada podpolkovnik Jan-Fransua Klobb onun əmrinə daha 70 Seneqal tiralyeri və 20 spahi vermişdir. Böyük miqyasda olan heyətini qida ilə təmin etməkdə çətinlik çəkən Şanuen yol boyu yerləşən kəndləri qarət etməyə başlamış və qaçmağa çalışan hər kəsə atəş açmağı əmr etmişdir. Bütün çətinliklərlə yanaşı, dizenteriya epidemiyası da baş qaldırmışdır. Odur ki, ekspedisiyanın ikinci ayının sonuna qədər 148 yükdaşıyan dizenteriyadan vəfat etmişdir.
1899-cu ilin yanvarında Vule və Şanuenin qüvvələri Nigerin ən şərqindəki Fransa postu olan Sedə birləşmişdir. Bu nöqtədə ekspedisiyada təxminən 2 min adam var idi. Bu həcmdəki heyətə qida çatdırmaq mümkün deyildi və buna görə də Fransanın nəzarətində olan ərazidə olmasına baxmayaraq, Vulenin qoşunları soyunğuluq, qətliam və təcavüzə əl atmışdır.
Döyüşmək qərarına gələn azsaylı yerlilərdən biri uzun müddət islamlaşan regionda yaşayan Əzna bütpərəst tayfasının başçısı sehrbaz-kraliça Sarrauniya idi. Ekspedisiyanın yolunu bağlamaq qərarına gələn Sarrauniya Vuleyə təhqirlərlə dolu təxribatçı məktub yazmışdır. Fransızlar çağırışı qəbul etmiş və 15 aprel 1899-cu ildə Sarrauniyanın qüvvələrini cəmləşdirdiyi Luqu və Tuqana kəndlərinə doğru yola düşmüşdür. Fransızlar güclü müqavimətlə qarşılaşmış, lakin nəticədə uğur qazanmış və Əzna tayfasını ərazidən qaçmağa məcbur etmişdir.
Parisdə qalmaqal
1899-cu ilin yanvarında leytenant Peto Vuleyə baş verənlərdən artıq bezdiyini bildirmiş və ekspedisiyanı tərk etmişdir. Buna cavab olaraq, 29 yanvar 1899-cu ildə Vule onu "intizam və ruh yüksəkliyinə malik olmadığı üçün" vəzifəsindən azad etmişdir. Fevralın 15-də Peto Fransaya məktub göndərmiş və Vule ilə Şanuenin törətdiyi cinayətləri ətraflı təsvir etmişdir. Məktub müstəmləkə nazirinə çatmışdır və 20 aprel 1899-cu ildə Fransa Sudanının qubernatoru polkovnik Vimar Vule ilə Şanuenin həbs edilməsi haqqında əmr göndərmişdir. Əmri Timbuktu qubernatoru Klobb icra etməli və ardınca ekspedisiyanın başçılığına gəlməli idi. Klobb dərhal Timbuktunu tərk etmişdir və özü ilə 50 Seneqal tiralyerini götürmüş, leytenant Oktav Menyeni ikinci komandan təyin etmişdir. Yol boyu Klobb yerli əhalinin artan müqaviməti ilə qarşılaşmışdır. Bu vaxt Vole Birnin-Konni əhalisini qıraraq Fransanın müstəmləkəçilik tarixindəki ən böyük qırğınlardan birini törətmişdir.
Vulenin qiyamı
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e9/Photos1906_Voulet_Chanoine_graves_Maijirgui_Niger.jpg/300px-Photos1906_Voulet_Chanoine_graves_Maijirgui_Niger.jpg|right|thumb|300x300px| Nigerin Maycirqi kəndi yaxınlığında Vule və Şanuenin məzarları. 1906-cı il.
Klobb yandırılmış kəndlərdən və qırılmış insanlardan, asılmış qadınlardan və dirəkdə qızardılmış uşaqlardan təşkil olunmuş ekspedisiyanın izinə düşmüşdür. 10 iyul 1899-cu ildə təxminən 2,000 km yol qət edərək Damanqaraya çatmış və burada yerli sakinlərdən Vule və onun adamlarının cəmi bir neçə saat irəlidə olduğu barədə məlumat almışdır. Klobb afrikalı serjantını yanında iki əsgər ilə birlikdə Vulenin yanına göndərmişdir və məlumat vermişdir ki, Vule dərhal təslim olmalı və Fransaya qayıtmalıdır. Vule cavab vermişdir ki, Klobbun 50 silahı varsa, onun da 600 silahı var və yaxınlaşdığı halda dərhal onları işə salacaq. Vule və Şanuen digər zabitlərə Klobbun məktubu barədə məlumat verməmiş və ertəsi gün onları yeni basqınlara göndərmişdir. İyulun 13-də sonuncu qətliam törədilmişdir. Kəndlilərdən birinin Vulenin əsgərlərindən ikisini öldürməsinə cavab olaraq o, 150 qadın və uşağı öldürmüşdür. Həmin axşam Vule Klobba ikinci məktub yazmış və ondan uzaq durmağı təkid etmişdir.
Klobb digər zabitlərin və ya əsgərlərin bir zabiti öldürəcəyinə və ya onun öldürülməsinə icazə verəcəyinə inana bilmirdi. Özündən xəbərsiz Vule vəziyyəti digər zabitlərdən gizlətmiş və zabitlərdən yalnız Şanueni özü ilə götürərək Klobba tərəf hərəkət etmişdi. Ertəsi gün səhər Klobb əsgərləri ilə Dankoriyə, Vulenin yanına getmişdir. Zabitin yaxınlaşdığını görən Vule qoşunlarına dağılışmağı əmr etmiş və Klobba son xəbərdarlığı göndərmişdir, o isə buna məhəl qoymamışdır. Qoşunlarına heç bir halda atəş açmamağı əmr edən Klobb sinəsində "Fəxri legion" ordeni ilə təkbaşına Vulenin yanına getmişdir. Xəbərdarlıqlarını gücləndirmək üçün Vule iki əsgərinə havaya atəş açmağı əmr etmişdir. Klobb əsgərlərə vəzifələrini xatırladanda Vule silahı ona doğrultmuş və onlara atəş açmağı əmr etmişdir. Klobb adamlarına atəş açmamağı əmr etməyə davam edərkən yaralanmış və oradaca həlak olmuşdur, qoşunları isə ərazidən qaçmışdır.
Axşam Vule zabitlərinə qarşıdurma barədə məlumat vermişdir və əlavə etmişdir: "Mən artıq fransız deyiləm, artıq Afrika lideriyəm. Sizinlə mən bir imperiya qura bilərəm". Zabitlər və əmrlərində olan əsgərlər bu baxış bucağına həvəs göstərməmişdir. İyulun 16-da bir xəbərçi Vuleyə qoşunların qiyam etməyə hazır olduğunu bildirmişdir. Vule və Şanuen əsgərləri bir yerə toplamış və qüvvənin önünəd məlumatı çox gec verdiyinə görə bir xəbərçini vurduqdan sonra Vule əsgərlərə zabitlərə tabe olmaq vəzifəsini xatırlatmağa, eyni zamanda onlara atəş açmağa başlamışdır. Seneqal tiralyerləri cavab atəşi açaraq Şanueni öldürmüşdür, lakin Vule qaranlığa doğru qaçmışdır. Ertəsi günün səhəri Vule düşərgəyə qayıtmağa çalışdı, lakin keşikçi onu dayandırmışdır. Vule uğursuzca ona atəş açmışdır. Keşikçi cavab olaraq Vuleyə atəş açmış və öldürmüşdür.
Fransada reaksiya
1899-cu ilin avqustunda Fransa hökuməti Vule və Şanuen tərəfindən törədilən qətliamları və Klobbun qətlini ictimaiyyətə açıqlamış, ardınca mətbuat həm ordunu, həm də Fransanın "Afrikadakı sivilizasiya missiyasını" tənqid etməyə başlamışdır. Buna baxmayaraq, sonrakı uğurlar tənqidlərin intensivliyini azaltmışdır və 7 dekabr 1900-cü ildə Pol Vinye d'Okton Milli Assambleyaya vəziyyəti araşdırmaq üçün parlament komissiyası yaratmağı təklif etmiş, lakin hökumət bu təklifi "təhlükəli və məqsədsiz" adlandıraraq rədd etmişdir. Müstəmləkə Nazirliyinin tələbi ilə aparılan araşdırma 1 dekabr 1902-ci ildə bağlanmışdır. Vule və Şanuenin dəhşətli istidən dəli olduqları bildirilmişdir.
Zənbur (jurnal, 1909)
"Zənbur" jurnalı ( — arı) — 1909–1910-cu illərdə Bakıda nəşr olunan həftəlik ədəbi, ictimai satirik jurnal.
Haqqında
"Zənbur" türkcə müsəvvir həftəlik məzhəkə məcmuəsi idi. Jurnal "Molla Nəsrəddin" jurnalının satira ənənələrindən bəhrələnirdi. Jurnalın ilk nömrəsi 1909-cü il martın 13-də cümə günü işıq üzü görüb.
Fəaliyyəti
Jurnalın ilk nömrəsindəki "Aydınlıq" başlıqlı məqaləsində "Zənbur" hansı məramnamə ilə başlamışdı, onun nəşrində məqsəd nə idi?" sualına belə cavab verilir: Ağalar! Gözünüz aydın olsun, bizim şəhərə Zənbur da gəldi. Bakıda insandan başqa hər cürə heyvan istəsən tapılardı. Amma bir Zənbur yox idi. Bu axır zamanda o da təşrif gətirdi... Bu vaxtadək Bakıya Zənbur gəlmədiyini və heyvanların arısız qalmaqlarını çox adamlar bizim vilayət üçün bir xoşbəxtlik hesab edirlər, çünki tamamən Bakı heyvanları dinc və fərağət qalıb, axırda bikarlıqdan adam oğurluğuna baş aparırdılar. İndi bu arının gəlməyi, ola bilsin ki, heyvanları bir az ürkütsün, amma bizim qanacağımıza görə bu Zənbur çox sancan olmasın. Çünki Bakıya gələn heyvanlar şirniyə yığılan milçəklər kimi çox şirindil və xoşrəftar olurlar. Ümid var ki, bu təzə gələn Zənbur da bu təzə sifətlər sahibi olsun. Hər tövr olmuş olsa, gərək bir az ehtiyatlı olmaq, çünki arıların təbii xasiyyəti sancmaqdır və bu xasiyyəti ondan almaq müşküldür. Ələlxüsus ki, qabağında şirin təmalar ola. Məslən: müftəxorların yoğun boyunları, xanımların yalın baldırları, millət dərdindən əriyənlərin yekə qarınları və həmçinin bir tərəfdən bu böyüklükdə şəhərə bir arıq arı heç kifayət etməyəcək. Qorxuram ki, şəhər əhli acıqdan bu arını da gözümçıxdıya salalar və Zənbur özü üçün yuva qurmamış onu gözə gətirələr. Hər necə olmuş olsa, gərək onunla rəftar olunsun və qarelərdən kəmali-icz ilə təvəqqə edirik ki, qonağa hörmət etsinlər və onun səhvin və xətasın ona nöqsan tutmasınlar və bu duaları bizim ilə təkrar etsinlər: Allah Zənburun nəştərin sındırsın və özünü də tezbazar eləsin! Zənbur Jurnalda Azərbaycan teatrına, səhnə sənəti ustalarına, o cümlədən Ü.Hacıbəyova qarşı haqlı-haqsız hücumlar edilirdi. Ü.Hacıbəyov "Zənbur" jurnalı haqqında rəy yazmışdı:Yazıq qələm, yazıq oxucular, yazıq ədəbiyyat ki, tərbiyəsizlər əlinə düşübdür! Nifrət, nifrət olsun müqəddəs qələmi qərəzi-şəzsi aləti edənlərə, nifrət!
O, həm də mətbuatda "Zənburçu"lara açıq məktubla çıxış etmişdir.
Əməkdaşlar
Jurnalda Mirzə Ələkbər Sabir, Mirzə Mehdi Ələsgərzadə, Əli Nəzmi, Abbas Səhhət, Əliqulu Qəmküsar, Əliabbas Müznib, Səməd Mənsur, Əli Razi Şəmçizadə, Bayraməli Abbaszadə (Hammal), Hacı Qasım Səyyah və başqaları fəal iştirak etmişlər.
NGC 2572
NGC 2572, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Xərçəng bürcü istiqamətində yerləşir. Sa tipli. tərəfindən ildə 80.01 sm (31.5 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Vendlər
thumb|230px|[[Sklavinlər|Sklaviniya, Germaniya, Qalliya, və Roma nın təcəssümləri III Otto ya armağan verirlər. 990-cı il.]]
thumb|230px|"[[Saksoniyanın limiti" — saksonlar və obodritlər arasındakı sərhəd. Bu sərhəd Almaniyanın 810-cu ildə indiki Şlezviq-Holşteyn vilayəti ərazisində qurulmuşdur.]]
Antoni Polemon
Polemon Laodikiyada anadan olmuşdur, Anadolu yunanlarından idi. O, təkəbbürlü və hazırcavab bir insan kimi xarakterizə olunmuşdur. Polemon imperatorlar Trayan və Adrianın himayəsi altında idi, Antonin Piy ilə yaxşı münasibəti vardı.
Polemon şiddətli podaqraya dözə bilməyib intihar etmişdir. Polemonun təsviri Afinada tapılan portret büstü hesab olunur.
Vendlər
right|230px|thumb|Köhnə Almaniya. [[Estlər, venedlər, qotlar və ingevonlar ın adları xəritənin yuxarı sağ küncündə aydın şəkildə görünür. Yan Blau. 1645-ci il.]]
Vendlər ( — german tayfalarına yaxın ərazilərdə yaşayan slavyanlara verilən ad. Bu termin hansısa bir homogen xalqa yox, müxtəlif xalqlara, tayfalara və qruplara müraciət etmək üçün istifadə olunurdu.
Orta əsrlərdə "vendlər" termini Müqəddəs Roma imperiyası ərazisi daxilində yaşayan qərbi slavyanları və slovenlərə müraciət etmək üçün istifadə olunurdu. Terminin hal-hazırda müasir baltikyanı-fin dillərində mövcud olduğu ehtimal olunur. Rusiya fin dili ndə Venäjä, eston dilində Vene, karel dilində isə Veneä adlanır.
Şeyx Əhməd (Sulduz)
Şeyx Əhməd - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Sulduz şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Qışlaq-i Ortadağ-i Hacıabad (Biləsuvar)
Qışlaq-i Ortadağ-i Hacıabad — İranın Ərdəbil ostanının Biləsuvar şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 16 nəfər yaşayır (5 ailə).
Orleanlı Luiza Yelizaveta
Orleanlı Luiza Elizabet (Louise-Élisabeth d'Orléans) — İspaniya kralının xanımı.
Atası Fransa kralı XIII Lüdovikin nəvəsi Orlean hersoqu II Filipp, anası isə XIV Lüdovikin qızı Burbonlu Fransiska Mariyadır.
Final Fight
Final Fight -  Capcom oyun şirkəti tərəfindən 1989-cu ildə yaradılan, döyüş oyunudur. Oyun "Beat 'em up" janrındadır. İlk dəfə "Final Fight" oyunu "Street Fighter" oyununun davamı kimi buraxılacaq və adı "Street Fighter '89" olmalı idi. Lakin oyunun janrı və mövzusu fərqli olduğundan, oyuna "Final Fight" adı verildi.
Hekayə
Baş qəhrəman Haqqar "Metro Citi"nin bələdiyyə başçısı olan köhnə bir güləşçidir. Haqqarı öz mənfəətləri istiqamətində istifadə etmək istəyən qanqster Belqer və adamları, qızı Cessikanı qaçırırlar. Haqqar qanqsterlərin istəklərini qəbul etmir və Cessikanın dostu Kodi və Cessikanın qardaşı Geyin köməyiylə qurtarma əməliyyatına girişirlər. Hər raund bitdikdən sonra yeni personajlar meydana çıxır: Damnd, Sodom, Edi.E, Rolento, Ebigeyl, Belqer. Belqer sonuncu raunddakı yeni personajdır. Sonuncu raundda Belqer təkərli kürsüdə əyləşmişdir. Oyunçu onu döydükcə, yerə düşməyə başlayır. Lakin bu zaman əlindəki Arbalet ilə ox atmağa başlayır. Sonda Belqer özünü pəncərədən yerə atır və ölür. Cessika Kodini çağırır. Kodi Cessikaya gözəl sözlər söylədikdən sonra Cessika onu öpür.
Xarici keçidlər
Final Fight Final Fight Final Fight Final Fight (jeu vidéo) Final Fight Final Fight ファイナルファイト 파이널 파이트 Final Fight Final Fight Final Fight Final Fight Final Fight Final Fight
Folklend döyüşü
Folklend döyüşü — Birinci dünya müharibəsi illərində Folklend adaları yaxınlığında 8 oktyabr 1914-cü ildə İngiltərə və Almaniya arasında baş verən dəniz döyüşdür.
Tarixi
İngiltərə donanmasının kontr-admiralı Frederik Sterdi, Almaniya donanmasının vitse admiralı isə Maksimilian Fon Şpeye olmuşdur. Almaniya donanması İngiltərənin Folklend adalarında yerləşən Port-Stenli hərbi-dəniz bazasına 8 oktyabr 1914-cü il tarixində hücum edir. Lakin Almaniya donanması İngilis donanmasının güclü müqavimətinə rast gəlib geri çəkilirlər. Bu zaman İngilis hərbi qüvvələri Almaniya donanmasını təqib edərək onların hərbi gəmiləri kreyserlərini məhv edir. Kreyserlərdən yalnız "Drezden" və "Hospital gəmisi" gizlənə bilirlər. Folklend döyüşü İngiltərə donanmasının tab qələbəsi ilə başa çatır.
Düləh (Sərdəşt)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 76 nəfər yaşayır (17 ailə).
Hüseyn Bağırov (fotoqraf)
Həyatı
Huseyn Elçin oğlu Bağırov 25 yanvar 1987-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. Orta təhsilini Nəsimi rayonu 35 saylı orta məktəbdə başlamış, 11-ci sinifi Nizami rayonu 12 saylı orta məktəbdə bitirmişdir.