cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Əfqan Nəsirov
Hərbi xidmətləri
Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad olunması zamanı döyüş tapşırıqlarını uğurla yerinə yetirdiyinə, düşmənin əsas qruplaşmalarının məhv edilməsi ilə qoşunların döyüş qabiliyyətinin qorunub saxlanılmasında fərqləndiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Əfqan Nəsirov ölümündən sonra "Cəsur döyüşçü" medalı ilə təltif edildi.
Tural Abdullayev (kiçik gizir)
Tural Bəylər oğlu Abdullayev (9 dekabr 1993; Xocavənd rayonu, Azərbaycan — 28 oktyabr 2020; Füzuli rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin kiçik giziri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Hoşimin
Hoşimin və ya Xoşimin (Thành phố Hồ Chí Minh) — Vyetnamın Dong Nam Bo əyalətində şəhər. Hanoydan 1730 km cənubda yerləşir. Bu Vienam ən böyük şəhəri. 1975-ci ilə qədər Sayqon (Sài Gòn) adlandırılmışdır.
Tural Abdullayev (kiçik gizir)
Həyatı
Tural Abdullayev 1993-cü il dekabrın 9-da Xocavənd rayonunda anadan olub. Əslən Xocavənd rayonunun Tuğ kəndindən idi.
Hoşimin
Əhalisi 7240 min nəfər (2002), sahəsi 2093 km²-dir. Dong Nam Bo əyalətinin inzibati mərkəzi. Şəhərdə hava limanı var. Vyetnamın neft sənayesi mərkəzidir.
Tural Abdullayev (kiçik gizir)
Hərbi xidməti
Tural Abdullayev 2010-2012-ci illərdə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin sıralarında müddətli həqiqi hərbi xidmətdə olub. 2012-ci ildən isə müddətdən artıq həqiqi hərbi xidmət qulluqçusu idi.
Hoşimin
Qardaşlaşdığı şəhərlər
• 2
Tural Abdullayev (kiçik gizir)
Hərbi xidməti
Azərbaycan Ordusunun kiçik giziri olan Tural Abdullayev 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Cəbrayılın, Hadrut qəsəbəsinin və Füzulinin azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Tural Abdullayev oktyabrın 28-də Füzuli döyüşləri zamanı şəhid olub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Tural Abdullayev ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Cəbrayıl rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Tural Abdullayev ölümündən sonra "Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Tural Abdullayev ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad olunması zamanı döyüş tapşırıqlarını uğurla yerinə yetirdiyinə, düşmənin əsas qruplaşmalarının məhv edilməsi ilə qoşunların döyüş qabiliyyətinin qorunub saxlanılmasında fərqləndiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Tural Abdullayev ölümündən sonra "Cəsur döyüşçü" medalı ilə təltif edildi.
Kepler-42
Kepler-42, əvvəllər KOI-961 kimi tanınan, Cygnus bürcündə və Günəşdən təxminən 131 işıq ili uzaqlıqda yerləşən qırmızı cırtdandır. Onun üç məlum günəşdənkənar planeti var, bunların hamısı radius baxımından Yerdən daha kiçikdir və çox güman ki, kütləcə də.
Xüsusiyyətlər
Kepler-42-nin kütləsinin Günəşdən 0,13 dəfə, radiusunun isə Günəşdən 0,17 dəfə, yəni qaz nəhəngi Yupiterdən cəmi 1,7 dəfə böyük olduğu təxmin edilir. Kiçik radius və buna görə də səth sahəsinə görə Kepler-42-nin parlaqlığı Günəşin parlaqlığının yalnız 0,24%-ni təşkil edir. Onun metallığı Günəşin üçdə birinə bərabərdir. Kepler-42 431±8 mas/il kimi nəzərəçarpan düzgün hərəkətə malikdir. Kiçik ölçüsü və aşağı temperaturu səbəbindən ulduzun yaşayış zonası Yerin Günəşə olduğundan daha çox ulduza yaxındır.
Planet sistemi
Üç tranzit planetdən ibarət olan planet sistemi 2011-ci ilin fevralında kəşf edilmiş və Kepler Kosmik Teleskopu vasitəsilə 10 yanvar 2012-ci ildə təsdiq edilmişdir. Bu planetlərin radiusları təxminən Marsdan Veneraya qədərdir. Kepler-42 sistemi Yer radiusu və ya daha kiçik planetləri ehtiva edən yalnız ikinci məlum sistemdir (birincisi solda təsvir edilən Kepler-20 sistemi idi). Bu planetlərin orbitləri də yığcamdır və sistemi (ev sahibi ulduzunun özü bəzi isti Yupiterlərinkləri ilə müqayisə edilə bilən radiusa malikdir) Günəş sistemindən daha çox Yupiter və ya Saturn kimi nəhəng planetlərin ay sistemlərinə bənzəyir. Bu planetlərin kiçik ölçülərinə və ulduzun Kepler sahəsində təsdiqlənmiş planetlərə malik ən zəif ulduzlardan biri olmasına baxmayaraq, bu planetlərin aşkarlanması ulduzun kiçik ölçüləri sayəsində mümkün olub və bu planetlərin keçidləri zamanı ulduz işığının daha böyük hissəsini bloklamasına səbəb olub. .
Sistemin bütün orbital parametrləri məlum deyil. Məsələn, radial sürət metodu kimi digər üsullarla xassələri müəyyən edilməmiş bütün tranzit planetlərdə olduğu kimi, orbital ekssentriklik naməlum olaraq qalır.
Planetlərin orbitlərinə və ev sahibi ulduzun parlaqlığına və effektiv temperaturuna əsaslanaraq, planetlərin tarazlıq temperaturlarını hesablamaq olar. Həddindən artıq yüksək albedonun 0,9 olduğunu və istixana effektinin olmadığını fərz etsək, Kepler-42 d xarici planeti Yerin 255 K (-18 °C) temperaturuna bənzər təxminən 280 K (7 °C) tarazlıq temperaturuna malik olardı.similar to Earth's 255 K. Məlum planetlər üçün təxminlər
Cavanşeyx (Əhər)
Cavanşeyx - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Əhər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 62 nəfər yaşayır (15 ailə).
Anapka çayı
Anapka — Anapa düzənliyindən axan və Anapa buxtasına tökülən çay. Rusiyanın Krasnodar vilayətinin Anapa şəhərində və Anapa rayonunda yerləşir. Maskaqa və Kotloma çaylarının birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Çayın su toplayıcı sahəsi — 411 km²-dir.
Coğrafiyası
Çayın hidroloji rejimi Aralıq dənizi xarakteri daşıyır. Çayda daşqınlar qış yağışları zamanı müşahidə olunur. Bu dövrlərdə Maskaqa və Kotloma çayları bol sulu olur və Anapka çayında daşqınlar baş verir. Daşqın suları Qara dənizə qədər gedib çatır. Çay boyu meandrlar çoxluq təşkil edir. Suyun sürəti aşağıdır və durğundur. O üzdən temperaturu yüksəkdir. Çay sahilləri boyu qamçlıqlar üstünlük təşkil edir. Dəyişən axını var. Yayda Anapkada su səviyyəsi çox aşağı düşür. O üzdən əks istiqamətdə dəniz suyu çay boyu hərəkət edə bilir. Bu dövrdə çayın suyu şoranlaşır. Payızın əvvələrində bəzən tamamilə quruyur. Qış aylarında çay suyu donur. O üzdən çay üzərində ətraf ərazinin əhalisi xizək və konki sürür. Şəhər hüdudları daxilində Anapka çayının yatağı sərhəd rolu oynayır. Məhs çay şimalda yerləşən sanatoriya-istirahət zonası ilə cənubda yerləşən yaşayış zonası arasında təbii sərhəddir.
Çayın yatağı boyunca kafelər var. Anapanın mərkəzi çimərliyi Anapkanın mənsəbi yaxınlığında yerləşir. Bununla belə, Maskaqın yuxarı axınındakı çətin ekoloji vəziyyət, eləcə də son onilliklərdə baş verən ümumi dayazlaşma səbəbindən çayda çimmək qadağandır. Buna görə əvvəllər mövcud olan iki qayıq stansiyası bağlanılıb.
Flora və faunası
Kiçik ölçüsünə baxmayaraq Anapkanın balıq faunası müxtəlifdir. Buna səbəb sahil boyu geniş yayılmış bitki qrupları, eləcə də suyun yaxşı istiləşməsidir. Çayda adi durnabalığı, daban balığı, lil balığı, qızılüzgəc, xanı və s. yaşayır. Kefal balığı isti mövsümdə Qara dənizdən gəlir. Həm dəniz, həm də şirin su mollyuskalarına rast gəlinir. Çayın bir hissəsi bataqlıqlaşmı. O üzdən qurbağalar və tritonlar üstünlük təşkil edir.
Cübənd (Əhər)
Cübənd - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Əhər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 196 nəfər yaşayır (48 ailə).
Azərbaycan–Vatikan münasibətləri
Azərbaycan–Vatikan münasibətləri — Azərbaycan Respublikası ilə Vatikan Şəhər Dövləti arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr.
Diplomatik əlaqələr
İki ölkə arasında diplomatik əlaqələr 1992-ci ilin may ayının 23-də qurulmuşdur.
Albaniya faunası
thumb|Albaniyanın coğrafi mövqeyi Albaniya faunasına 15 600 onurğalı və onurğasız canlı daxildir. Albaniya ərazisinin böyük hissəsi dağlıqdır. Ölkə ərazisinin təxminən dörddə bir hissəsinin meşələr tutur. Baxmayaraq ki, XX əsrin sonlarından meşəlik ərazilərin sahəsi durmadan azalmağa başlamış. Ölkənin heyvanat aləmi mərkəzi avropa və aralıqdənizi faunasının qarşığından formalaşıb.
Məməlilər
Ölkə ərazisində 79 növ məməli qeydə alınıb. İri yırtıcılara - canavar, tülkü, çaqqal, qonur ayı və adi vaşaq aiddir. Cütdırnaqlılardan avropa cüyürü, nəcib maral və  qarapaça  geniş yayılıb. Albaniya ərazisində yarasaların 20 növünə rast gəlinib. Sahilə yaxın ərazilərdə delfinlərin 4 növü ( o cümlədən yırtıcı delfin) var.
Quşlar
Albaniyada 350-dən çox quş növü mövcuddur. Bəzi quş növləri: qıvrımlələk qutan, qırmızıdöş qaz ( Albaniya ərazisində ancaq qış aylarında olur), adi göydimdik  və kiçik əyridimdik nadir quşlardan hesab olunur və qorunmağa ehtiyac duyulur. Qış aylarında 70 növ su quşları Albaniya ərazisində miqrasiya zamanı dayanır və ya qışlayır. Miqrasiya edən ümumi quş növlərinin sayı 250-dir.
Sürünənlər
Ölkə ərazisində sürünənlərin 46 növü qeydə alınmışdır. Bunlardan daha çox diqqət çəkən 4 növ dəniz tısbağasıdır. Onlar əsasən Adriatik dənizi sahillərində çoxalırlar. Ətraf mühitin təsirinə çox həssasdırlar: şahin çanaqlı tısbağa, yaşıl tısbağa, sini çanaqlı tısbağa, dərili tısbağa.
Quruda olan sürünənlərə 5 növ tısbağa, 17 növ ilan və 18 növ kərtənkələ daxildir.
Suda-quruda yaşayanlar
Suda-quruda yaşayanların Albaniyada 16 növü mövcuddur.
Həşəratlar
Albaniyada təxminən 4000 həşərat növü mövcuddur. Onların 187 növü gündüz kəpənəkləri, 55 növü iynəcələr, 14 növü isə torqanadlılardı. 50 növ bulaqçılar və təxminən 500 növ karabidlər var.
Hörümçəkkimilər
Ölkə ərazisində hörümçəkkimilərin 335 növü qeydə alınıb.
Molyuskalar
Albaniyada molyuskaların quruda və şirin su hövzələrində yaşayan 400 növü mövcuddur. Onların bir çoxu endemikdir.
Kuşinq sindromu
Cushing sindromu kortizol kimi qlükokortikoidlərə uzun müddət məruz qalma nəticəsində yaranan əlamətlər və simptomlar toplusudur. Simptomlar və əlamətlər arasında yüksək qan təzyiqi, qarın piylənməsi, lakin nazik qollar və ayaqlar, qırmızımtıl uzanma izləri, yuvarlaq qırmızı üz, çiyinlər arasında piy kütləsi, zəif əzələlər, zəif sümüklər, sızanaqlar və zəif sağalmış kövrək dəri ola bilər. Qadınlarda daha çox saç və nizamsız menstruasiya ola bilər. Bəzən əhval dəyişikliyi, baş ağrıları və xroniki yorğunluq hissi oluna bilər.
Cushing sindromu ya həddindən artıq kortizol kimi dərmanlar, məsələn, prednizon, ya da böyrəküstü vəzilər tərəfindən həddindən artıq kortizol istehsal edən və ya onun istehsalı ilə nəticələnən bir şişdən qaynaqlanır. Hipofiz adenoması ilə əlaqəli hallar Cushing xəstəliyi kimi tanınır və bu, Cushing sindromunun dərman qəbulundan sonra ikinci ən çox yayılmış səbəbidir. Hipofizdən kənarda yerləşdiyinə görə tez-tez ektopik adlandırılan bir sıra digər şişlər də Cushing xəstəliyinə səbəb ola bilər. Bunlardan bəziləri çoxlu endokrin neoplaziya tip 1 və Carney kompleksi kimi irsi xəstəliklərlə əlaqələndirilir. Diaqnoz bir sıra addımlar tələb edir. İlk mərhələ bir insanın qəbul etdiyi dərmanları yoxlamaqdır. İkinci mərhələ deksametazon qəbul etdikdən sonra sidikdə, tüpürcəkdə və ya qanda kortizol səviyyəsini ölçməkdir. Bu test anormal olarsa, kortizol gecə gec saatlarda ölçülə bilər. Kortizol yüksək olaraq qalırsa, ACTH üçün qan testi edilə bilər.
Əksər hallarda müalicə və müalicə edilə bilər. Dərmanlara görə, hələ də tələb olunarsa və ya yavaş-yavaş dayandırılsa, bunlar tez-tez yavaş-yavaş azaldıla bilər. Şiş səbəb olarsa, cərrahiyyə, kimyaterapiya və/və ya radiasiyanın kombinasiyası ilə müalicə edilə bilər. Hipofiz vəzinə təsir edərsə, onun itirilmiş funksiyasını əvəz etmək üçün başqa dərmanlar tələb oluna bilər. Müalicə ilə yaşam uzunluğu adətən normal qalır. Əməliyyatla bütün şiş çıxarıla bilinməyəndə bəzilərində ölüm riski artır.
Hər il milyonda təxminən iki-üç insan nu xəstəliklə diaqnoz olunur. Ən çox 20–50 yaş arası insanlarda görülür. Qadınlarda kişilərə nisbətən üç dəfə daha çox rast gəlinir. Aşkar simptomlar olmadan mülayim dərəcədə kortizolun həddindən artıq istehsalına daha çox rast gəlinir Kuşinq sindromu ilk dəfə 1932-ci ildə amerikalı neyrocərrah Harvi Kuşinq tərəfindən təsvir edilmişdir. Cushing sindromu pişiklər, itlər və atlar da daxil olmaqla digər heyvanlarda da baş verə bilər.
Simptomlar
thumb|Kuşinq sindromunun simptomları thumb|Dərman qəbul edən Cushing sindromu olan bir şəxsdə artan tüklənmə thumb|Yuvarlak üz, sızanaq, qırmızı dəri, mərkəzi piylənmə və zəif əzələ tonusu daxil olmaqla Cushing sindromunun xüsusiyyətləri Simptomlara sürətli çəki artımı, xüsusən də gövdə və üzün əzalarının saxlanması (mərkəzi piylənmə) daxildir. Ümumi əlamətlərə körpücük sümüyü boyunca, boyun arxasında ("camış donqar" və ya lipodistrofiya) və üzdə (" ay üzü ") piy yastıqlarının böyüməsi aiddir. Digər simptomlar arasında həddindən artıq tərləmə, kapilyarların genişlənməsi, dərinin incəlməsi (xüsusilə əllərdə asan göyərmə və quruluğa səbəb olur) və selikli qişalarda, bənövşəyi və ya qırmızı zolaqlar (Kuşinq sindromunda çəki artımı nazik və zəifləmiş dərini uzadır) daxildir., qanaxmaya səbəb olan) gövdə, omba, qollar, ayaqlar və ya döşlərdə, proksimal əzələ zəifliyi (kalça, çiyinlər) və hirsutizm (üzdəki kişi tipli tüklərin böyüməsi), keçəllik və/və ya həddindən artıq quru və kövrək saçları misal göstərmək olar. Nadir hallarda Cushing's hipokalsemiyaya səbəb ola bilər. Həddindən artıq kortizol digər endokrin sistemlərə də təsir edə bilər və məsələn, yuxusuzluğa, aromatazın inhibə edilməsinə, libidonun azalmasına, kişilərdə iktidarsızlığa, androgenlərin artması səbəbindən qadınlarda amenoreya, oliqomenoreya və sonsuzluğa səbəb ola bilər. Tədqiqatlar həmçinin göstərdi ki, nəticədə yaranan amenoreya hipotalamusa geri qidalanan və GnRH ifrazının azalması ilə nəticələnən hiperkortizolizmlə bağlıdır.
Kuşinq xəstəliyinin bir çox xüsusiyyətləri metabolik sindromda görülür, o cümlədən insulin müqaviməti, hipertoniya, piylənmə və qanda trigliseridlərin səviyyəsinin artmasıdır.
Kuşinq sindromunda görünə biləcək digər narahatedici dəri dəyişikliklərinə üzdəki sızanaqlar, səthi göbələk (dermatofit və malasseziya) infeksiyalarına qarşı həssaslıq və qarında xarakterik bənövşəyi, atrofik zolaqlar daxildir.
Digər əlamətlər arasında artan sidik ifrazı (və artan susuzluqla müşayiət olunur), davamlı yüksək qan təzyiqi (kortizolun epinefrinin vazokonstriktiv təsirini gücləndirməsi səbəbindən) və insulin müqaviməti (xüsusilə hipofizdən kənarda ACTH istehsalı ilə ümumi) yüksək qan şəkərinə və insulin müqavimətinə səbəb olur. şəkərli diabetə səbəb ola bilər. İnsulin müqaviməti, aksillada və boyun ətrafında akantoz nigrikans kimi dəri dəyişiklikləri, həmçinin aksilladakı dəri etiketləri ilə müşayiət olunur. Müalicə olunmayan Kuşinq sindromu ürək xəstəliyinə və ölüm hallarının artmasına səbəb ola bilər. Kortizol, həmçinin yüksək konsentrasiyalarda mineralokortikoid fəaliyyəti göstərə bilər, hipertoniyanı pisləşdirir və hipokalemiyaya (ektopik ACTH sekresiyasında tez-tez rast gəlinir) və hipernatremiyaya (plazmada Na+ ionlarının konsentrasiyasının artması) gətirib çıxarır. Bundan əlavə, həddindən artıq kortizol mədə- bağırsaq pozğunluqlarına, fürsətçi infeksiyalara və kortizolun immun və iltihab reaksiyalarını boğması ilə əlaqəli yaraların sağalmasının pozulmasına səbəb ola bilər. Osteoporoz da Kuşinq sindromunda problemdir, çünki osteoblast fəaliyyəti inhibə olunur. Bundan əlavə, Cushing sindromu xüsusilə omba, çiyinlər və bel bölgəsində ağrı və ağrılı oynaqlara səbəb ola bilir.
Serebral atrofiya kimi beyin dəyişiklikləri baş verə bilər. Bu atrofiya, hipokampus kimi yüksək qlükokortikoid reseptor konsentrasiyaları ilə əlaqəlidir və psixopatoloji şəxsiyyət dəyişiklikləri ilə yüksək dərəcədə əlaqələndirilir.
Hiperpiqmentasiya
Həddindən artıq ACTH səbəbiylə Cushing sindromu da hiperpiqmentasiya ilə nəticələnə bilər. Bu, pro-opiomelanokortindən (POMC) ACTH sintezinin əlavə məhsulu kimi melanosit stimullaşdırıcı hormon istehsalı ilə bağlıdır. Alternativ olaraq, zəif MSH funksiyası olan ACTH, β-lipotropin və γ-lipotropinin yüksək səviyyələrinin melanokortin 1 reseptoruna təsir göstərə biləcəyi düşünülür. Cushing xəstəliyinin bir variantı, məsələn, kiçik hüceyrəli ağciyər xərçəngindən ektopik, yəni əlavə hipofiz, ACTH istehsalına səbəb ola bilər.
Cushing sindromu adrenal bezlər(böyrək üstü vəzi) səviyyəsində kortizolun artmasına səbəb olduqda (adenoma və ya hiperplaziya vasitəsilə), mənfi rəy son nəticədə hipofizdə ACTH istehsalını azaldır. Bu hallarda ACTH səviyyəsi aşağı qalır və hiperpiqmentasiya inkişaf etmir.
Səbəblər
Cushing sindromu dərman və ya daxili proseslərdən asılı olmayaraq qlükokortikoid səviyyəsinin artmasının hər hansı bir səbəbi ilə nəticələnə bilər. Ancaq bəzi mənbələr qlükokortikoid dərmanının səbəb olduğunu "Kuşinq sindromu" kimi düzgün qəbul etmir, bunun əvəzinə dərmanın endogen vəziyyəti təqlid edən yan təsirlərini təsvir etmək üçün "Kuşinqoid" terminindən istifadə edir.
Cushing xəstəliyi, ACTH (adrenokortikotrop hormon) həddindən artıq istehsalına səbəb olan hipofiz şişinin səbəb olduğu Cushing sindromunun spesifik bir növüdür. Həddindən artıq ACTH adrenal korteksi yüksək səviyyədə kortizol istehsal etmək üçün stimullaşdırır və xəstəlik vəziyyətini yaradır. Bütün Kuşinq xəstəliyi Kuşinq sindromunu verirsə də, Kuşinq sindromunun hamısı Cushing xəstəliyindən qaynaqlanmır. Cushing sindromunun bir neçə mümkün səbəbləri məlumdur.
Ekzogen
Kuşinq sindromunun ən çox yayılmış səbəbi digər xəstəliklərin müalicəsi üçün təyin edilmiş qlükokortikoidlərin istifadəsidir (yatrogenik Kuşinq sindromu). Qlükokortikoidlər müxtəlif xəstəliklərin, o cümlədən astma və revmatoid artritin müalicəsində, həmçinin orqan transplantasiyasından sonra immunosupressiya üçün istifadə olunur. Sintetik ACTH-nin tətbiqi də mümkündür, lakin ACTH dəyəri və daha az faydası səbəbindən daha az təyin edilir. Nadir hallarda Cushing sindromu medroksiprogesteron asetatın istifadəsi ilə də bağlı ola bilər. Ekzogen Kuşinqdə böyrəküstü vəzilər tez-tez qlükokortikoid preparatları ilə istehsalı dayandırılan ACTH tərəfindən stimullaşdırılmaması səbəbindən tədricən atrofiyaya uğraya bilər. Dərman qəbulunun qəfil dayandırılması kəskin və potensial olaraq həyat üçün təhlükə yaradan adrenal çatışmazlığa səbəb ola bilər və buna görə də daxili kortizol istehsalının artmasına imkan vermək üçün doza yavaş-yavaş və diqqətlə azaldılmalıdır. Bəzi hallarda xəstələr heç vaxt kifayət qədər daxildə istehsal səviyyəsini bərpa etmirlər və ömür boyu fizioloji dozalarda qlükokortikoid qəbul etməyə davam etməlidirlər.
Uşaqlıqda Cushing sindromu xüsusilə nadirdir və adətən qlükokortikoid preparatlarının istifadəsi nəticəsində yaranır.
Endogen
Endogen Kuşinq sindromu bədənin öz kortizol ifraz sistemində müəyyən pozğunluqlar nəticəsində yaranır. Normalda, böyrəküstü vəzilərdən kortizolun sərbəst buraxılmasını stimullaşdırmaq üçün lazım olduqda ACTH hipofiz vəzindən sərbəst buraxılır.
Psevdo-Kuşinq sindromu
Ümumi kortizolun yüksək səviyyələri estrogen və progesteronun qarışığını ehtiva edən oral kontraseptiv həblərdə olan estrogenlə də bağlı ola bilər ki, bu da psevdo-Kuşinq sindromuna gətirib çıxarır. Estrogen kortizol bağlayan qlobulinin artmasına səbəb ola bilər və bununla da ümumi kortizol səviyyəsinin yüksəlməsinə səbəb ola bilər. Bununla belə, sidikdə sərbəst kortizol üçün 24 saatlıq sidik toplanması ilə ölçülən bədəndə aktiv hormon olan ümumi sərbəst kortizol normaldır.
Patofiziologiya
Hipotalamus beyindədir və hipofiz vəzi onun altında yerləşir. Hipotalamusun paraventrikulyar nüvəsi (PVN) kortikotropin-relizinq hormonu (CRH) ifraz edir, bu da hipofiz vəzini adrenokortikotropin (ACTH) ifraz etmək üçün stimullaşdırır. ACTH qan vasitəsilə böyrəküstü vəzilərə keçir və burada kortizolun sərbəst buraxılmasını stimullaşdırır. Kortizol böyrəküstü vəzinin korteksi tərəfindən ACTH-yə cavab olaraq zona fasciculata adlı bölgədən ifraz olunur. Kortizolun yüksək səviyyələri hipotalamusda CRH ilə bağlı mənfi rəy yaradır ki, bu da ön hipofiz vəzindən ayrılan ACTH miqdarını azaldır.
Ciddi şəkildə, Cushing sindromu hər hansı bir etiologiyanın artıq kortizoluna aiddir (sindrom bir qrup simptomlar deməkdir). Kuşinq sindromunun səbəblərindən biri böyrəküstü vəzinin qabığında kortizol ifraz edən adenomadır (ilkin hiperkortizolizm/hiperkortisizm). Adenoma qanda kortizol səviyyəsinin çox yüksək olmasına səbəb olur və yüksək kortizol səviyyələrindən hipofiz bezinə mənfi geribildirim ACTH səviyyəsinin çox aşağı olmasına səbəb olur.
Cushing xəstəliyi yalnız kortikotrof hipofiz adenomasından (ikinci dərəcəli hiperkortizolizm/hiperkortisizm) və ya hipotalamusun CRH (kortikotropin lizinq hormonu) həddindən artıq istehsalı (üçüncü dərəcəli hiperkortizolizm/hiperk) nəticəsində yaranan ACTH-nin ikinci dərəcəli hiperkortizolizmə aiddir. Bu, qanda ACTH səviyyəsinin böyrəküstü vəzindən kortizol ilə birlikdə yüksəlməsinə səbəb olur. ACTH səviyyələri yüksək olaraq qalır, çünki şiş yüksək kortizol səviyyələrindən gələn mənfi rəyə reaksiya vermir.
Kuşinq sindromu əlavə ACTH ilə əlaqəli olduqda, ektopik Cushing sindromu kimi tanınır. Bu paraneoplastik sindromda müşahidə edilə bilər.
Cushing sindromundan şübhələnildikdə, ya deksametazon supressiya testi (deksametazon qəbulu və kortizol və ACTH səviyyəsinin tez-tez təyini) və ya kortizol üçün 24 saatlıq sidik ölçülməsi bərabər aşkarlama nisbətlərini təklif edir. Deksametazon bir qlükokortikoiddir və kortizolun təsirlərini, o cümlədən hipofiz bezinə mənfi rəy verir. Deksametazon tətbiq edildikdə və qan nümunəsi yoxlandıqda, kortizol səviyyəsi >50 nmol/l (1,81) μg/dl) Kuşinq sindromunun göstəricisi olardı, çünki deksametazon tərəfindən inhibə olunmayan kortizol və ya ACTH-nin ektopik mənbəyi (məsələn, adrenal adenoma) mövcuddur. Bu yaxınlarda ABŞ FDA tərəfindən təmizlənmiş yeni bir yanaşma 24 saat ərzində tüpürcəkdən kortizol nümunəsinin götürülməsidir ki, bu da eyni dərəcədə həssas ola bilər, çünki gecə saatlarında tüpürcək kortizol səviyyəsi kuşinqoid xəstələrdə yüksəkdir. Digər hipofiz hormon səviyyələrini təyin etmək lazım ola bilər. Tipik bitemporal hemianopiyaya səbəb olan optik xiazmanı sıxışdıra bilən hipofiz lezyonundan şübhələnirsinizsə, görmə sahəsinin hər hansı qüsurunu müəyyən etmək üçün fiziki müayinə tələb oluna bilər.
Bu testlərdən hər hansı biri müsbət olduqda, böyrəküstü vəzinin KT və hipofiz vəzinin MRT -si hər hansı adrenal və ya hipofiz adenomalarının və ya insidentalomaların (zərərsiz lezyonların təsadüfən aşkarlanması) mövcudluğunu aşkar etmək üçün aparılır. Böyrəküstü vəzinin yod- xolesterin müayinəsi ilə sintiqrafiyası bəzən tələb olunur. Bəzən venoz kateterizasiya yolu ilə bədəndəki müxtəlif damarlarda ACTH səviyyələrini təyin etmək, hipofizə doğru işləmək (petrozal sinus nümunəsi) lazımdır. Bir çox hallarda Cushing xəstəliyinə səbəb olan şişlər 2-dən azdır mm ölçülü və MRT və ya CT görüntüləmə ilə aşkar etmək çətindir. Təsdiqlənmiş hipofiz Kuşinq xəstəliyi olan 261 xəstənin iştirak etdiyi bir araşdırmada əməliyyatdan əvvəl MRT-dən istifadə etməklə hipofiz zədələrinin yalnız 48%-i müəyyən edilmişdir.
Plazma CRH səviyyələri periferik seyreltmə və CRHBP ilə birləşmə səbəbindən diaqnoz zamanıadekvat deyil. (CRH ifraz edən şişlər istisna olmaqla).
Diaqnoz
Kuşinq sindromu aşağıdakıları əhatə edən müxtəlif testlərlə müəyyən edilə bilər:
Müalicə
Böyrəküstü vəzin adenoması aşkar edilərsə, əməliyyatla aradan qaldırıla bilər. ACTH ifraz edən kortikotrofik hipofiz adenoması diaqnozdan sonra xaric edilməlidir. Adenomanın yerləşdiyi yerdən asılı olmayaraq, xəstələrin çoxu əməliyyatdan sonra ən azı aralıqda steroid dəyişdirilməsini tələb edir, çünki hipofiz ACTH-nin və normal adrenal toxumanın uzunmüddətli supressiyası dərhal bərpa olunmur. Aydındır ki, hər iki adrenal bez çıxarılarsa, hidrokortizon və ya prednizolon ilə əvəz edilməsi vacibdir.
Əməliyyat üçün uyğun olmayan və ya əməliyyat keçirmək istəməyən xəstələrdə kortizol sintezini maneə törədən bir neçə dərman aşkar edilmişdir (məsələn, ketokonazol, metirapon), lakin onların effektivliyi məhduddur. Mifepriston güclü qlükokortikoid tip II reseptor antaqonistidir və normal kortizol homeostazı tip I reseptor ötürülməsinə mane olmadığı üçün Cushing sindromunun koqnitiv təsirlərinin müalicəsi üçün xüsusilə faydalı ola bilər. Bununla belə, dərman abort dərmanı kimi istifadə edildiyi üçün ciddi mübahisələrlə üzləşir. 2012-ci ilin fevral ayında FDA, əməliyyata namizəd olmayan və ya əvvəlki əməliyyata cavab verməyən yetkin xəstələrdə yüksək qan şəkəri səviyyələrinə (hiperqlikemiya) nəzarət etmək üçün mifepristonu təsdiqlədi və xəbərdarlıq etdi ki, mifepriston hamilə qadınlar tərəfindən heç vaxt istifadə edilməməlidir. 2020-ci ilin mart ayında 11-beta-hidroksilaza ferment inhibitoru olan Isturisa (osilodrostat) oral tabletləri hipofiz əməliyyatı keçirə bilməyən və ya əməliyyat keçirən, lakin xəstəliyi davam etdirən xəstələrin müalicəsi üçün FDA tərəfindən təsdiq edilmişdir.
Məlum bir şiş olmadıqda adrenalların çıxarılması bəzən artıq kortizol istehsalını aradan qaldırmaq üçün həyata keçirilir. Bəzi hallarda, bu, sürətlə böyüməyə başlayan və hiperpiqmentasiyaya səbəb olan həddindən artıq səviyyələrdə ACTH istehsal edən əvvəllər gizli hipofiz adenomasından mənfi rəyi aradan qaldırır.Bu klinik vəziyyət Nelson sindromu kimi tanınır.
Kürdlaqan (Əhər)
Kürdlaqan - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Əhər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 162 nəfər yaşayır (38 ailə).
Uqanda planı
Uqanda planı — Şərqi Afrika Britaniyası torpaqlarının bir qismini yəhudilərə verilməsini özündə birləşdirən plan. Plana əsasən yəhudilərə öz dövlətlərini yaratmaqları üçün geniş ərazilər verilməli idi. Təklif ilk dəfə 1903-cü ildə Böyük Britaniyanın müstəmləkələrlə bağlı məsələləri ilə məşğul olan Yozef Çemberlin tərəfindən sioinst lider Teodor Hertsla edildi. Plan indiki Keniya ərazisində yerləşən Mau platasında 13.000 km² ərazinin yəhudilərə verilməsini təklif edirdi. Uqanda planı Rusiya imperiyası ərazisində yaşanmış yəhudi qətliamlarına cavab olaraq hazırlanmışdı və yəhudilərin planı qəbul edəcəyi gözlənilirdi.
Təklif Bazel şəhərində keçirilən VI Sionist yığıncağında müzakirə edildi və müzakirələr şiddətli fikir ayrılığına səbəb oldu. Bir qrup təklifin qəbul ediləcəyi halda Fələstin ərazilərində yeni bir yəhudi dövlətinin yaradılmasının mümkün olmayacağını müdafiə edirdi. Yekunda 299 nəfərdən 177 nəfəri plana müsbət cavab verdilər. Növbəti il üç nəfərdən təşkil olunmuş qrup ərazinin öyrənilməsi üçün Keniyaya yola salındı. Ərazinin dəniz səviyyəsindən yüksəkdə yerləşməsi, ərazinin digər Afrika bölgələrinə nəzarən daha çox məhsuldar olması kimi səbəblər qrupda müsbət fikir yaratmışdı.
Bununla yanaşı müşahidə qrupu əraziyə çox yaxın olan bir vadidə yüzlərlə vəhşi heyvanın yaşadığını müəyyənləşdirdilər. Əsas problemlərdən biri isə gəlmələrə müsbət yanaşmayan Masai qəbiləsinin ərazidə çoxluq təşkil etməsi idi. Uqanda planı Vinston Çörçill tərəfindən İkinci dünya müharibəsi zamanı bir daha gündəmə gətirildi. Vinston Çörçill Üçüncü Reyxin təqiblərindən xilas olmağı bacaran yəhudilərin plana uyğun olaraq Afrika ərazilərinə yerləşdirilməsini təklif edirdi. Avropada fəaliyyət göstərən Sionist təşkilatlar Uqanda planın baş tutacağı təqdirdə Fələstin ərazilərinə yerləşmənin ikinici plana keçəcəyindən ehtiyat edərək plana sərt bir şəkildə etiraz etmişdilər. Nəticədə planın icrası dayandırılmışdır.
2020-ci illər
2020-ci illər — Qriqori təqvimində 2020-ci il yanvarın 1-də başlayan və 2029-cu il dekabrın 31-də bitən onillikdir.
Dünyada
thumb|[[Quançjouda koronavirusdan qorunan sakinlər]]
Kino və televiziya
• 4
İdman
• 4
Siyasətçilər
• 4
Digər
• 4
Yeni Mandayi dili
Yeni Mandayi dili (رطنة,(Raṭnah); ) Sami dil ailəsinə daxil olan dil. İranın Xuzistan ostanında və İraq ərazilərində yayılmış dildir.
NGC 2371
NGC 2371, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış planetar dumanlıqdır. Göy üzündə Əkizlər bürcü istiqamətində yerləşir. PN tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Donetsk Hava Limanı
Sergey Prokofyev adına Donetsk Hava Limanı (Міжнародний аеропорт «Донецьк» імені Сергія Прокоф’єва; ) — Ukrayna ərazisində fəaliyyətsiz olan hava limanı (2014-cü ildən Donetsk Xalq Respublikasının nəzarətindədir).
26 may 2014-cü il tarixində hava limanının işi Ukrayna Dövlət Aviasiya Xidməti tərəfindən dayandırılır. 2014-cü ilin iyunundan - 2015-ci ilin yanvarına qədər hərbi əməliyyatlar zamanı hava limanı tamamilə məhv edilir, təyyarələrə xidmət üçün yararsız hala gəlir.
Tarixi
Hava limanı Stalino Şəhər Şurasının 27 iyul 1931-ci il tarixli qərarından irəli gəlir. Şəhər şurası torpaq şöbəsinə və şəhər təsərrüfat idarəsinə Stalino şəhərində mülki aviasiya aerodromunun tikintisi üçün ərazi tapmağı tapşırmışdır (Donetsk adı 1924-1961-ci illərdə Stalino olmuşdur.). 1933-cü ildə Stalino hava limanının əsası qoyulur. Elə həmin il Stalino-Starobelsk marşrutu üzrə ilk Aeroflot uçuşu təşkil edilir. 1936-cı ilin yazında hava limanında U-2 yüngül təyyarələrdən ibarət bir dəstə təşkil edilir. Bu təyyarələr tarlalarda hava kimyəvi dərmanlama işləri, sanitar daşıma, az miqdarda sərnişin və yük-poçt daşımaları həyata keçirir.
1941-ci il iyunun 23-də SSRİ Xalq Komissarları Soveti “Mülki Hava Donanmasının müharibə dövrü üçün Baş İdarəsi haqqında Əsasnamə”ni təsdiq edir. Bundan sonra Mülki Hava Donanmasının bütün şəxsi heyəti Qırmızı Orduya çağırılır. Uçuş heyəti 87-ci Qvardiya Ayrı Stalin Mülki Aviasiya Alayının bir hissəsi olur. 1944-cü ildə Donbas azad edildikdən sonra o, sərnişinlərin hava daşımaları, yüklərin daşınması və hava-kimya işlərinin həyata keçirilməsinə başlayır.
1947-ci ildən 268-ci Qırmızı Bayraqlı Hava Hücumundan Müdafiə Alayı Bell P-39 Airacobra təyyarələrində (1950-ci ilə qədər), Yak-15 və Yak-17 (1950-1951), MiQ-15 (1951-1955), MiG -17 (1955-1962) aerodromuna əsaslanırdı. Alay hava hücumundan müdafiə birləşmələrinin bir hissəsi idi və Donbasın hava hücumundan müdafiəsi üçün tapşırıqları yerinə yetirirdi. 21 may 1962-ci ildə alay ləğv edilir.
1952-ci ildə hava limanında Li-2 ağır təyyarələrdən ibarət eskadron təşkil edilir.
1957-ci ilin yanvarında memar V.Solovyov tərəfindən layihələndirilən yeni aeroport terminalı saatda 100 sərnişin daşımaq qabiliyyətinə malik olmaqla öz qapılarını sərnişinlərin üzünə açır. 1956-cı ilin oktyabrında diviziya Kiyev Hava Hücumundan Müdafiə Ordusunun tərkibinə qatılır.
1961-ci ildə "Stalino" hava limanı (şəhər kimi) "Donetsk" olaraq adlandırılır.
Aviaşirkətin inkişafındakı fırtınalı mərhələ 1960-cı illərin sonu - 1970-ci illərin əvvəllərində, An-24, An-10, İl-18 təyyarələrinin istismara verildiyi vaxt baş tutur. Donetsk vilayətində hava-kimya işlərində An-2 təyyarələrinin istifadəsini mükəmməl mənimsəmiş PANH uçuş dəstəsinin ekipajları hər il Orta Asiya, Almaniya Demokratik Respublikası və digərlərinin kənd təsərrüfatı bölgələrinə kömək etmək üçün göndərilirdi.
2011-2012-ci illərdə hava limanının yenidən qurulması
2011-ci ildə Donetskin Avro-2012-yə hazırlıq proqramına uyğun olaraq, Ukraynanın "Altkom" tikinti şirkəti yeni terminalın tikintisinə başlayıb.
26 iyul 2011-ci ildə Ukrayna Baş Nazirinin müavini - İnfrastruktur Naziri Boris Kolesnikov təntənəli şəkildə hava limanının yeni uçuş-enmə zolağının açılışını edir (uzunluğu 4000 m, eni 75 m), iki gündən sonra müntəzəm və çarter reysləri qəbul etməyə başlayır. Layihəyə əsasən, yeni hava limanı ildə beş milyona qədər sərnişinə xidmət göstərməli idi ki, bu da onu Ukraynada ikinci ən işlək hava limanına çevirəcək və yeni uçuş-enmə zolağı hava limanına istənilən növ müasir təyyarələri qəbul etməyə imkan verməli idi. Dünyanın ən böyük təyyarəsi An-225 təyyarəsini belə qəbul etmək imkanı qazanmışdı. Hava limanı ətrafında ən müasir sərgi mərkəzi, multimedia mərkəzi və işgüzar şəhərin tikilməsi planlaşdırılırdı.
14 may 2012-ci ildə Donetsk hava limanında saatda 3100 sərnişin tutumlu yeni yeddi mərtəbəli terminal açılmışdır.
24 dekabr 2012-ci il tarixində hava limanının yeni internet saytı istifadəyə verilmişdir.
Yenidənqurma 6,97 milyard qrivnaya (875 milyon dollar ) başa gəlir, bu rəqəm ilkin hesablamadan 3,5 dəfə çoxdur.
Botanika
Botanika — biologiyanın mühüm tərkib hissəsi olub, müstəqil bir elm kimi bitkilərin quruluşunu, təbiətdə yayılmasını, həyat tərzini, çoxalmasını, inkişafını, mənşəyini və s. tədqiq edən elm. Biologiya elmləri sisteminə daxildir. Botanikanın əsas bölmələri: sistematika (bitkiləri qohumluq baxımından qruplaşdırır və tarixini öyrənir), morfologiya (xarici görünüşü öyrənir), anatomiya (daxili quruluşunu öyrənir), embriologiya (mayalanma və toxum inkişafını öyrənir), biokimya (kimyəvi maddələr və kimyəvi prosesləri öyrənir) və s.
Tarixi
Bitkilərin təsviri və hesaba alınması, yəni bitki sistematikası ilə e.ə. 2-3-cü minilliklərdə Qədim Çin, Hindistan və Misir alimləri məşğul olmuşlar. Qədim yunan alimləri bitki aləminin ilk təsnifatını verməklə, bitki sistematikası elminin başlanğıcını qoymuşlar.
I əsrdə yaşamış Roma alimlərindən Pliniy "Təbiət tarixi" əsərində 1000-dən artıq bitkinin təsvirini vermiş və istifadə olunmasına dair yazılar dərc etdirmişdir. I əsrdə Romada yaşamış həkim Dioskrid əsərlərində 600-ə yaxın bitkinin, o cümlədən dərman bitkilərinin təsvirini vermiş və onların rast gəldiyi yerləri göstərmişdir. Pliniy və Dioskridin əsərlərində bir çox bitkilərə latınca ad verilmişdir ki, onlar indi də həmin adlarla tanınır.
Orta əsrlərdə yaşamış məşhur Orta Asiya alimi Əbu Əli İbn-Sina (980–1037) dərman bitkilərinə dair əsərlər yazmış və orada çoxlu dərman bitkilərinin təsvirini, müalicəvi əhəmiyyətini, yayıldığı sahələri göstərmişdir. Onun əsərləri bir sıra Avropa xalqlarının dillərinə tərcümə olunmuş və müəllif Avisenna kimi qeyd edilmişdi.
XVI əsrin ikinci yarısında İtaliya alimi A.Çezalpino (1519–1603) "Bitkilər haqqında" adlı əsərində (1583) bitkilərin təsnifatını çoxalma orqanlarının əlamətlərinə görə verməyi məsləhət görürdü. O bitkiləri ağac, kol, yarımkol, ot şöbələrinə, onları da 15 sinfə bölmüşdü. 14 sinif çiçəkli, 15-ci sinif isə çiçəksiz (göbələk, yosun, ali sporlu bitkilər) bitkiləri əhatə edirdi. Çiçəkli bitkilərin təsnifatında meyvə və toxumlarının, çiçəklərinin quruluşuna görə onun yeri müəyyənləşdirildi. A.Çezalpinodan sonra bir çox alimlər də bitkilərin süni sistemini yaratmağa səy göstərmişlər.
Elmin əsas sahələri
Bu elmin əsas sahələri aşağıdakılardır:
Bu fundamental elm sahələrindən başqa, botanikaya aid edilən bir sıra tətbiqi elmlər də var. Onların əsasları bunlardır:
Abuzər
Abuzər — Azərbaycanlı adı.
Batumi dəniz limanı
Batumi dəniz limanı — Gürcüstanın ən böyük konteyner, bərə və ümumi yük dəniz limanı. Liman Batumi şəhərində, Qara dənizin cənub-şərq sahilində yerləşir və həm də Qazaxıstan və Azərbaycandakı neft emalı üçün əsas tranzit liman kimi istifadə olunur. Limanın beş terminalı var: neft terminalı, quru yük terminalı, konteyner terminalı, dəmir yolu-bərə keçidi və sərnişin terminalı. Bu terminallar müvafiq kranlarla təchiz olunub ki, bu da yüklərin vaxtında və keyfiyyətli emalını asanlaşdırır və limanın müştərilərinin tələblərinə cavab verir.
Tarixi
Batumi dəniz limanının tarixi Roma imperiyasına, Adrianın hakimiyyəti dövründə Batumi limanının Romanın ticarət şəbəkəsinin ən mühüm nöqtələrindən biri olduğu zamana gedib çıxır.
Batumi limanı geostrateji və təbii üstünlükləri ilə seçilib və hələ də seçilməyə davam edir. Limann təbii dərin suda yerləşməsi böyük tonajlı gəmilərin girişinə icazə verir. 19-cu əsrin ikinci yarısında mövcud qlobal iqtisadi şəbəkənin formalaşması zamanı limanın yuxarıda göstərilən üstünlükləri Batumi limanının 1878-ci ildən 1885-ci ilə qədər “Porto-Franko” (freeport) statusu alması ilə nəticələnmişdir. Batumi şəhərinin və limanının inkişafında əsas amil Bakıdan Batumiyə dəmir yolu ilə daşınan neft idi. Neft emalı ilə yanaşı müxtəlif tələblər də artmışdır ki, bu da şəhərin infrastrukturunun yaxşılaşmasına səbəb olmuşdur. 1900-cü ildə çəkilmiş Bakı-Batumi neft kəməri dünyada ilk neft kəmərlərindən biri idi.
Cambridge Energy Research Associates şirkətinin prezidenti Deniel Ergin "The Prize" kitabında qeyd edir ki, limanın geostrateji yerləşməsi və üstünlükləri səbəbindən neft ilk dəfə tanker vasitəsilə 1892-ci ilin avqustunda bu limandan daşınmışdır.
Tencent
Tencent −1998-ci ildə Şençjen şəhərində qurulan bir Çin investisiya və texnologiya holdinqidir. Tencent dünyanın ən böyük investisiya və vençur şirkətlərindən biridir. Şirkət müxtəlif İnternet xidmətləri göstərmək üzrə ixtisaslaşıb. Şirkət Kayman Adalarında qeydiyyatdan keçib.
Batumi dəniz limanı
Tarixi
Bu layihənin müəllifləri Nobel, Rotşild, Samuel (“Shell firmasının yaradıcısı), Mantaşev və başqaları kimi görkəmli şəxsiyyətlər idi. Odur ki, Batumi limanı uzun müddətdir Avrasiya və beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinin ən mühüm hissəsi kimi tanınır. Bu gün Batumi limanı Avropanı Asiya ilə və əksinə birləşdirən birləşdirici nəqliyyat xəttidir. Liman avtomobil və dəmir yolu vasitəsilə ilə Qafqaz, Orta Asiya, Rusiya və Türkiyə kimi ölkələr ilə əlaqələndirilib.
Tencent
"Tencent"in fəaıliyyət dairəsinə sosial media, musiqi və veb portalları, elektron ticarət, ödəmə sistemləri, mobil və onlayn oyunlar, bulud məlumat bazaları daxildir. Məsələn Çində ən çox istifadə olunan mesajlaşma xidməti olan "Tencent QQ" "və mətn və səsli mesajların göndərilməsi üçün mobil tətbiq olan WeChat "Tencent"ə məxsusdur. Həmçinin istifadəçi sayına görə dünyada Facebook və YouTubedən sonra üçüncü olan "Qzone"də "Tencent"ə məxsusdur.
Tarixi
Şirkət 1998-ci ilin noyabrında Ma Huateng və ortaqları Zhang Zhidong, Xu Chengye, Chen Yidan və Zeng Liqing tərəfindən "Tencent Inc" adı altında yaradılır.
Şirkətin ilk məhsulu, 1999-cu ilin fevralında təqdim etdiyi və Çin dilində olan OICQ (Open ICQ) mesajlaşma proqramı olur. 1999-cu ilin oktyabrında Tencent, səhmlərinin 20 faizi qarşılığında, Amerika və Hong Kongun vençür şirkətlərindən 2,2 milyon dollar alır. Proqramın adının ICQyə bənzər olması səbəbindən messencerin adı "Tencent QQ" olaraq dəyişdirilir.
2001-ci ildə Cənubi Afrika nəşriyyat şirkəti olan Naspers, "Tencent"in səhmlərinin 46,5 faizini satın alır.
16 iyun 2004-cü ildə şirkət Hong Kong Fond Birjasının əsas mərtəbəsində ilkin kütləvi təklif həyata keçirdir və 2008-ci ildə səhmləri birjanın əsas indeksinə daxil edilir. 2017-ci ilin sonunda Tencent, 500 milyard dollardan çox bazar kapitallaşması ilə dünyada beşinci yeri tutur.
2004-cü ildə şirkət videooyunlar bazarına girir. 2011-ci ildə Tencent, 2015-ci ilin sonunda tamamilə satın aldığı "Riot Games" videooyun hazırlama şirkətinin səhmlərinin böyük bir hissəni alır.
2011-ci ildə WeChat (Weixin, 微 信) mobil mətn və səsli mesajlaşma tətbiqini yaradır. Tətbiqin aktiv istifadəçi sayı 2018-ci ildə 1 milyardı keçdi.
Tencent həmçinin Rusiyanın "Mail.ru Group" şirkətinin səhmlərinin 7.9 faizinə sahibdir.
8 Noyabr 2017-ci ildə şirkətin törəmə şirkəti olan "China literature"nin səhmləri Hong Kong Fond Birjasında siyahıya alınır və şirkətə 7 milyard HKD-dən (1 milyard dollar) çox gəlir gətirir.
12 dekabr 2018-ci ildə "Tencent"in başqa bir törəmə şirkəti olan "Tencent Music Entertainment" (onlayn musiqi) New York Fond Birjasına çıxır və bu şirkətə yarım milyard dollar gəlir gətirir.
23 iyun 2020-ci ildə Tencent "Klei Entertainment" studiyasından "Don't Starve: Newhome" mobil oyununu inkişaf etdirmək üçün lisenziya alır. Daha sonra, 22 Noyabr 2020-də studiyanın özünün nəzarət payını alınır.
Elmar Şirinov
Elmar Cəbrayıl oğlu Şirinov (9 mart 2002; Xatınlı, Tovuz rayonu — 8 noyabr 2020; Şuşa rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Tencent
Tarixi
2020-ci ilin sonunda "App Annie" araşdırma şirkətinin məlumatına görə, "Tencent holding" tətbiq yaradan şirkətlər arasında gəlir baxımından dünyada birinci olub.
Lukresiya Qarfild
Lukresiya Qarfild — ABŞ-nin Prezidenti Ceyms Qarfildin həyat yoldaşıdır.
Tencent
Sahibləri və rəhbərliyi
Ən böyük səhmdar Naspers Limited (törəmə şirkəti MIH TC vasitəsi ilə), 31.1 faiz səhmə sahibdir.
Elmar Şirinov
Həyatı
Elmar Şirinov 2002-ci il martın 9-da Tovuz rayonunun Xatınlı kəndində anadan olub. 2008-2016-cı illərdə N.Tusi adına Tovuz rayon tam orta məktəbində, 2016-2017-ci illərdə M.Ələkbərov adına Tovuz rayon tam orta məktəbində təhsil alıb. Tovuz Peşə Liseyini bitirmişdi. Subay idi.
Tencent
Törəmə şirkəti
2018-ci ilin sonunda əsas törəmə şirkətlər:
Elmar Şirinov
Hərbi xidməti
Elmar Şirinov 2020-ci ildə müddətli həqiqi hərbi xidmətə çağırılıb.
Tencent
Film istehsalı
Film istehsalı ilə məşğul olan "Tencent Pictures" studiyası.
Elmar Şirinov
Hərbi xidməti
Vətən müharibəsinə qədər Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin “N” saylı hərbi hissəsində xidmət edirdi.
İkinci Qarabağ müharibəsində iştirakı
Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri olan Elmar Şirinov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Murovdağ, Füzuli, Cəbrayıl, Qubadlı, Zəngilan və Şuşanın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə iştirak edib.
Elmar Şirinov noyabrın 8-də Şuşa döyüşləri zamanı şəhid olub. Tovuz rayonunun Qaraxanlı kəndində dəfn olunub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Elmar Şirinov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad olunması zamanı döyüş tapşırıqlarını uğurla yerinə yetirdiyinə, düşmənin əsas qruplaşmalarının məhv edilməsi ilə qoşunların döyüş qabiliyyətinin qorunub saxlanılmasında fərqləndiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 18.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Elmar Şirinov ölümündən sonra "Cəsur döyüşçü" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Şuşa rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Elmar Şirinov ​ölümündən sonra "Şuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsi zamanı döyüş əməliyyatlarının rəhbəri olan, düşmənin canlı qüvvəsinin məhv edilməsində rəşadət göstərən, vəzifə borcunu ləqayətlə və vicdanla yerinə yetirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 05.11.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Elmar Şirinov ölümündən sonra "Azərbaycan Bayrağı" ordeni ilə təltif edildi.
Rəhim İmamov
Rəhim Rauf oğlu İmamov (9 avqust 1990; Xaspoladoba, Xaçmaz rayonu, Azərbaycan — 21 oktyabr 2020; Gecəgözlü, Füzuli rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsinin şəhidi.
Həyatı
Rəhim İmamov 9 avqust 1990-cı ildə Xaçmaz rayonunun Xaspoladoba kəndində anadan olmuşdur.
Hərbi xidməti
Rəhim İmamov Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin sıralarında müddətdən artıq həqiqi hərbi xidmət hərbi qulluqçusu idi.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Rəhim İmamov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Xocavənd rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Rəhim İmamov ölümündən sonra "Xocavəndin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Kosalar (Əhər)
Kosalar - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Əhər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 106 nəfər yaşayır (26 ailə).
Bitki hüceyrəsi
thumb|upright=1.4|Bitki hüceyrəsinin quruluşu Bitki hüceyrəsi — Çiçəkli bitkilərin bütün orqanları hüceyrələrdən təşkil olunmuşdur. Hüceyrə orqanizmin ən kiçik bioloji vahididir. Bitki hüceyrələri, adətən, çox kiçikdir. Onları adi gözlə deyil, ancaq böyüdücü cihazlarla görmək olar. Hüceyrələr bitki həyatında enerji istehsal etmə, ondan istifadə, malik olduqları əlamət və xüsusiyyətləri qız hüceyrələrə ötürmək kimi həyati vacib funksiyaları həyata keçirir. Hüceyrələr qılaf, sitoplazma və nüvə kimi əsas orqanlara malikdir.
Bitki hüceyrəsinin öyrənilməsi
Bitkilərin fiziologiyası və anatomiyası sahəsində ilk tədqiqatlar Van-Helmont (1577–1644) və ingilis fiziki Robert Huk (1635–1703) tərəfindən aparılmışdır. R. Huk mikroskopu təkmilləşdirdikdən sonra, bir çox kiçik əşyaları, o cümlədən, bitkilərin ayrı-ayrı hissələrini mikroskop altında müşahidə etdi. O, 1665-ci ildə ilk dəfə olaraq bitkilərin hüjeyrəvi quruluşu barəsində aldığı mikroskopik nəticələri nəşr etdirdi və "Jellula" (hüceyrə) terminini elmə daxil etdi. Bunun ardınca 1671–1682-ci illərdə italyan tədqiqatçısı Marçello Malpiqi (1628–1694) və inigilis Neemiya Qryu (1641–1712) bir-birindən asılı olmayaraq demək olar ki, eyni vaxtda bitki anatomiyasına dair aldıqları nəticələri çap etdirmişdir. Bu tədqiqatlarda onlar bitkilərin nəinki müxtəlif orqanlarının hüceyrə və toxumalarını təsvir etmiş, həm də, bu quruluşların əhəmiyyətini də izah etməyə çalışmışlar. Bitkilərin anatomiyası və fiziologiyası XIX əsrdə botanikanın yeni bölməsi kimi tam formalaşdılar. Bu dövrdə, həm də, orqanizmlərin hüceyrəvi quruluşu və Yer üzərində canlılar aləminin inkişafı və təkamülü haqqında ümumiləşmiş nəzəriyyələrin yaradılması da uzun müddət mövcud olan qədim və orta əsr mistikasına son qoydu. Bütünlükdə isə bunlar dialektik təfəkkürün geniş inkişafına zəmin yaratdı. Orqanizmlərin hüceyrəvi quruluşu barəsində olan nəzəriyyənin mahiyyəti ondan ibarətdir ki, "bütün bitkilər və heyvanlar, həyatın quruluş elementi kimi hüceyrələrdən ibarətdir və hər bir orqanizm inkişafını bir hüceyrədən başlayır".