cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Taktiki səsvermə
Çoxsaylı qalibin müəyyən olunduğu seçkilərdə proporsional seçki sisteminin 5.5.5-ci bölməsindəki "qiymətləndirici proporsional seçki sistemi" hər bir vətəndaşı inandırmağa çalışır ki, onların vicdanlı şəkildə verdiyi səs bu səslər nəticəsində yüksək dərəcə və yaxud səlahiyyətli səsə malik olan seçilmiş namizədin mütənasib olaraq qanunverici hakimiyyətdəki səsvermə gücünü də artırır.
Taktiki səsvermənin növləri
Kompromisə getmək (bəzən, "faydalı səs") – Seçicinin qeyri-səmimi şəkildə alternativin qalib gəlməsi ümidi ilə ona yüksək sırada yer verməsi. Məsələn, nisbi çoxluq sistemində seçicilər həqiqətən dəstəklədiyi şəxsin əvəzinə qazanma şansını yüksək hesab etdiyi insana səs verə bilər (misal üçün, qarşı partiyanın məğlubiyyətinə kömək etmək naminə mübahisəli eksterimist yox, əksinə daha mübahisəsiz mülayim namizədin leyhinə səs vermək). Davercer qanunu iddia edir ki, bu səbəbdən nisbi çoxluq sistemi metodları əksər hallarda iki partiyalı sistemlə nəticələnə bilər. Partiyanın yer əldə etmək üçün sahib olmasının zəruri olduğu səslərin minimum faizini özündə cəmləşdirən proporsional seçki metodlarında insanlar kiçik partiyaların bu faizdən aşağı düşməsinin qarşısını almaq üçün taktiki formada səs verə bilər, və ya alternativ şəkildə desək, kiçik partiyaların baxış bucağını dəstəkləyənlər bu kiçik partiyalarla oxşar fikirlərə sahib olan daha böyük partiyalara səs verə bilər.
Dəfnetmə – Seçicinin qeyri-səmimi şəkildə alternativin məğlub olması ümidi ilə ona daha aşağı sırada yer verməsi. Məsələn, Borda və Kondorset metodlarında seçici qeyri-səmimi şəkildə başqasının güclü alternativi məğlub etməsinə kömək etmək üçün bu alternativə son sırada yer verə bilər.
Ən zəif bənd və ya fitnəkarlıq – Taktiki səsvermənin bu növü zəif alternativi daha yüksək dəyərləndirmə nəticəsində baş verir, lakin insanlar bunu alternativin seçilməsi ümidi ilə etmir. Bu, əsasən, ikimərhələli seçki sistemində seçicinin tərəfini tutduğu namizədin artıq növbəti mərhələyə keçdiyinə əmin olduğu zaman baş verir və o, daha sonra tərəfini tutmadığı, lakin növbəti mərhələdə dəstəkçisi olduğu namizədin asanlıqla məğlub edə biləcəyi digər namizədə səs verir. Məsələn, ABŞ-da müəyyən partiyanın seçiciləri bəzən digər bir partiyanın növbəti mərhələdə öz partiyasının namizədi tərəfindən məğlub edilməsinin daha asan olduğu namizədinə səs verirlər. Bu, xüsusilə də, dəstəklənən tərəfin digər partiyanın namizədliyini müdafiə etməsindən sonra baş verir.
Bülleten səsvermə – Bülleten səsvermə ilə seçici bəyənmə səsverməsi, geniş səviyyədə majoritar səsvermə və Kondorset kimi səsvermə metodlarına görə səsvermə zamanı birdən daha seçimi olmasına baxmayaraq yalız bir namizəd üçün səs verir. Seçici üstün tutduğu namizədinə digər potensial rəqiblərə səs verməməklə kömək edir. Bülleten səsvermə səmimi səsvermənin bir növü hesab olunur. Tez-tez bu strategiyaya təşviqlər meydana çıxır və bəzən bu, məhdud səsvermə və kumulyativ səsvermədə faydalı görünür.
Amerika Birləşmiş Ştatları
Taktiki səsvermənin diqqətləri cəlb edən nümunələrindən biri də 2002-ci il Kaliforniya qubernator seçkiləri idi. Respublikaçılar partiyasının daxili seçkiləri zamanı respublikaçılar Riçard Riyordan (Lon-Ancelesin sabiq meri) və Bill Simon (özünü maliyyələşdirən biznesmen) Kaliforniyanın cari və məşhur olmayan demokratik idarəçisi Qrey Deyvislə qarşılaşmaq üçün şans əldə etmək uğrunda mübarizə aparırdılar. Polls Riyordanın Deyvisi məğlub edəcəyini, Simonun isə bunu bacarmayacağını düşünürdü. Respublikaçıların partiya daxili seçkiləri o zamanlar açıq seçkilər idi və hər kəs özünü şəxsi partiya üzvlüyünə baxmayaraq səs verə bilərdi. Şayiələr ortaya çıxdı ki, Deyvisin dəstəkçiləri Simonun leyhinə səs veriblər, çünki Riyordanın Deyvis üçün daha böyük təhlükə olduğuna inanırdılar. Bu, Davis tərəfindən başladılan və Riyordanı "böyük şəhər liberalı" adlandırdığı antireklam kampaniyası ilə birləşdi. Nəticədə, Simon daxili seçkilərdə son dəqiqədə baş verən biznes qalmaqalına baxmayaraq qələbə qazana bildi. Halbuki o, əsas seçkilərdə Deyvisə məğlub oldu.
Böyük Britaniya
1997-ci il Böyük Britaniya ümumi seçkilərində Demokrat Sol Partiyası Brus Kentə OYQ (Ondan Yaxanızı Qurtarın, ) taktiki seçici kampaniyası yaratmağa kömək etdi və bu kampaniyanın əsas məqsədi Konservativ partiyanın vəzifəni 5-ci dəfə əldə etməsinin qarşısını almaq idi. Bu koalisiya bütün əsas müxalif partiayalara mənsub olan və heç bir partiyaya mənsub olmayan bir çox insan tərəfindən təşkil edilmişdi. OYQ-nin seçkilərin özünə bir başa güclü təsir göstərdiyi demək çətin olsa da, bu, mühüm dərəcədə medianın diqqətini cəlb etməyi və Böyük Britaniya siyasətində ilk dəfə taktiki səsverməni başlıca istiqamət halına gətirməyi bacardı. 2001-ci ildə Demokrat sol partiyanın varisi olan təşkilat — Yeni Siyasət Şəbəkəsi bənzər kampanya təşkil etdi. Taktiki səsvermənin Britaniya siyasətində həqiqi düşüncə tərzi kimi yerləşməsindən sonra bu, ara seçkilərdə və taktiki səsverməni iki partiyalı sistemi aradan qaldırmaq və fərdi seçicinin gücünü artırmaq yolu kimi təqdim edən "tacticalvote.co.uk" kimi saytlardakı inkişafla əks etdirildi. 2015-ci il Böyük Britaniya ümumi seçkiləri üçün "http://voteswap.org " saytı Konservativ Partiyanın hökümətdə qalmasının qarşısını almaq üçün yaradılır və bu, Yaşıl Partiya dəstəkçilərini siyahıya alınmış marjinal yerlərdə Leyboristlər Partiyasına səs verməyə cəsarətləndirməklə mümkün oldu. 2017-ci ildə "swapmyvote.uk" saytı bütün partiyaların dəstəkçilərinə səslərini digər seçki dairələrindəki insanlarla dəyişdirməsinə kömək etmək üçün yaradıldı.
2006-cı ildə Londonda keçirilən yerli seçkilərdə taktiki səsvermə London Strateji Seçici kimi saytlar tərəfindən milli və beynəlxalq məsələlərə cavab olaraq irəli sürüldü. Bu yanaşmanın yerli demokratiyaya nə dərəcədə zərbə vurduğu məsələsi isə müzakirəyə açıqdır.
Şimali İrlandiyada geniş yayılmış inama görə millətçi dayaqlardakı birlikçi seçicilər (əsasən, protestantlar) Şinn Feyn Partiyasının yerləri tutmasının qarşısını almaq üçün Sosial-Demokrat İşçi Partiyasına (SDİP) səs vermişdir. Bu qənaət əldə olunan nəticələrlə seçki dairələrinin demoqrafiyası və səs verən bölgələri müqayisə etməklə əldə olunmuşdur.
2019-cu ildə Konservativ Partiyanın partiyada seçki səsverməsinə son iki namizədi müəyyənləşdirmək üçün kecirilən rəhbərlik seçkilərində qazanma ehtimalı yüksək olan Boris Consonun kampaniyası partiyanın parlamentdə olan bəzi üzvlərini Consonun əvəzinə Ceremi Hantı dəstəkləməyə stimullaşdırdı. Beləliklə, zəif rəqib kimi görünən Hant səsverməni ikinci yerdə tamamladı və bu, partiya səsverməsində daha asan məğlubiyyətə apardı.
2019-cu ümumi seçkilərində taktiki səsvermənin böyük rol oynayacağı gözlənilirdi. Hətta YouGov şirkətinin anketinə görə seçicilərin 19%-nin taktiki şəkildə səs verəcəyi güman edilirdi. Taktiki seçicilərin 49%-i deyirdi ki, onlar öz düşüncələrinə əks olan partiyanın qarşısını almaq üçün bu hərəkətə əl atardılar.
Kanada
1999-cu ildə keçirilən Ontario əyalət seçkilərində strateji səsvermə Mayk Harrisin başçılıq etdiyi Proqressiv Konservativ hökumətin rəqibləri tərəfindən geniş şəkildə dəstəklənirdi. Bu, Harrisin yer tutmasına mane ola bilmədi və yalnız Ontario Yeni Demokratik Partiyasının tarixə düşəcək qədər aşağı səs toplamasının qarşısını almaqda uğurlu oldu.
2004-cü il federal seçkilərində və 2006-cı ildəki daha kiçik ölçülü seçkilərdə strateji səsvermə federal Yeni Demokratik Partiya (YDP) üçün narahatçılıq mənbəyi idi. 2004-cü il seçkilərində idarəedici hakimiyyətdə olan Liberal Partiyası bir çox Yeni Demokratik Partiyanı dəstəkləyən seçiciləri Konservativ hökumətə sahib olmaqdan çəkindirmək üçün Liberal Partiyasını səs vermək lazım olduğuna inandırmağı bacardı. 2006-cı il seçkilərində Liberal Partiyası eyni strategiyaya cəhd etdi. Bu dəfə həmin siyasəti yürüdərək Yeni Demokratik və Yaşıl Partiya dəstəkçilərindən Konservativ qalibiyyətin qarşısını almaq üçün Liberal Partiyaya səs verməsini xahiş edən Baş Nazir Pol Martin idi. Yeni Demokratik Partiya rəhbəri Cek Layton isə buna cavab olaraq seçicilərdən səslərini bu partiyaya "borc" vermələrini xahiş etdi və iddia edirdi ki, Liberal Partiyanın strateji səsverməyə baxmayaraq seçkilərdə məğlub olma ehtimalı yüksəkdir.
2015-ci il federal seçkiləri zamanı strateji səsvermə, ilk növbədə, 2011-ci il seçkilərində mərkəzçi və sol meyilli partiyaların arasında cərəyan edən səs parçalanmasından fayda əldə etmiş Stiven Harperin başçılıq etdiyi Konservativ hökumətə qarşı idi. Castin Trüdonun başçılıq etdiyi liberalların Harperin konservativləri üzərindəki inamlı qələbəsindən sonra müşahidəçilər qeyd edirdi ki, Yeni Demolrati və Yaşıl Partiyaya dəstəyin azalması nəticəsində Liberal Partiyada baş verən dəstək artışı, həmçinin müəyyən dərəcədə liberal namizədlər üçün yeridilən strateji səsvermə siyasəti ilə bağlı idi.
Honkonq
Honkonqda Her metodu ilə ən böyük qalıq metodunu istifadə edərək keçirilən partiya siyahısının proporsional təmsilçiliyi zamanı demokratiya tərəfdarı düşərgə namizədlərini dəstəkləyən seçicilər səslərini müxtəlif biletlərdə təmsil etməyi düşünürlər. Onlar bunu səslərin bir və ya bir neçə namizəd üzərində cəmlənib boşa getməməsi məqsədi ilə edirlər.
2016-cı il Honkonq Qanunverici Hakimiyyət Seçkisi zamanı taktiki səsvermənin təcrübələri Benni Tay layihəsi "ThunderGo" tərəfindən daha da genişləndirildi. Quruluşa qarşı olan düşərgə 29 səs əldə etdi və bu, tarixi rekord idi.
Digər ölkələr
2014-cü il Puerto-Riko seçkiləri də taktiki səsvermənin təsirinə məruz qalmışdır. Yeni Proqressiv Partiyanın namizədi çox da məşhur deyildi, o, yalnız böyük korrupsiya dərəcələri və ictimai korporasiyaların özəlləşdirilməsinə görə dövlətçilik tərəfdarı olmuş sağçılar arasında məşdur idi. Onun qalib gəlməsinin qarşısını almaq üçün digər fraksiyalar Populyar Demokratik Partiyanın namizədini dəstəklədilər. Seçkilər qapalı idi, dövlətçilik tərəfdarları ABŞ Nümayəndələr Palatasında yer qazandı, lakin hamiyyət yarışında Anibal Asevedo Vilaya məğlub oldu. (Puerto-Rikoda sizin partiya və ya namizədə səs vermək şansınız var. Seperatçılar öz idelogiyalarının təsiri altında ilə səs verdilər, amma bunu mərkəzi partiyanın namizədi üçün etdilər. Əsas çaşqınlığa səbəb bu idi.) Yenidən danışıqlar aparıldıqdan və məhkəmədən sonra Anibal Asevedo Vila Puerto-Riko müstəqil dövlətinin idarəçisi olaraq təyinatlandırıldı.
Macarıstan 2018-ci il parlament seçkiləri zamanı bəzi saytlar (məsələn, taktikaiszavazas.hu; mənası — taktiki səsvermə) qazanma şansı ən yüksək olan müxalif namizədlərə səs vermək ideyasını təbliğ edirdi. Bu davranış müxalif seçicilərin təqribən 25%-i tərəfindən qəbul edildi və müxalif partiyalar tərəfindən ümumilikdə 498000 əlavə səs əldə edilməsi, həmçinin də bir neçə partiya və bitərəf namizədlər tərəfindən əlavə 14 tək yerin tutulması ilə nəticələndi.
Rasional seçici modeli
Taktiki əsvermənin akademik təhlili rasional seçim teoriyasından meydana gəlmiş rasional seçici modelinə əsaslanır. Bu modeldə seçicilər qısamüddətli təsir göstərən rasional rolunu oynayırlar. Yəni seçicilər eyni anda bir seçkiyə yalnız təsir göstərmək üçün səs verir (bir növ növbəti seçki üçün siyasi partiya yaratmaq); namizədləri dəyərləndirmək üçün seçicilər müəyyən səmimi seçimlərə və ya fayda sıralamasına sahibdirlər; seçicilərin bir-birilərinin seçimləri haqqında müəyyən məlumatı var; və seçicilər öz xeyirləri üçün taktiki səsverməni necə istifadə etməli olduqlarını başa düşürlər. Bu modelin həqiqi həyatdakı seçkiləri nə dərəcədə əks etdirdiyi isə bu günlərdə geniş müzakirə mövzusudur.
Mayerson-Veber strategiyası
Bu rasional seçici modelinə görə seçicinin səsvermənin nəticəsindən razılığı yalnız hansı namizədin qalib gəldiyinə bağlıdır və səsvermədə məğlub olan namizədə dəstək vermək kimi digər hər hansı aspektdən asılı deyildir. Model, həmçinin seçicinin başqaları ilə razılıq əldə edərək yox, fərdi şəkildə səs verdiyini güman edir.
K-nın namizəd sayı olduğunu nəzərə alsaq, digər dəyişənləri aşağıdakı kimi göstərmək olar: vi = i namizədi üçün verilən səs sayı; ui = i mamizədinin səsvermədə qalib gəlməsi halında seçicinin əldə edəcəyi fayda; pij = i və j namizədlərinin seçkidə qalib gəlmək üçün ümumilikdə ən çox xal toplaması ehtimalı
Bunları nəzərə alaraq i namizədinin gözlənilən reytinqi aşağıdakı kimi tapılır:
Hər hansı səs üçün gözlənilən faydalanmada artım isə belə müəyyən edilir:
Gözlənilən faydalanmada artım vj dəyişəninin münasib qiymətləri iə uyğunlaşan səsi seçməklə ən yüksək səviyyəyə qaldırıla bilər. Lakin Bu, səsvermə metodu və seçicinin hər namizəd üçün gözlənilən reytinqi sırasından asılıdır. Hər hansı xüsusi səsvermə metodu üçün artım aşağıdakı qaydaları istifadə etməklə ən yüksək səviyyəyə çatdırıla bilər:
Seçicinin səsvermədə iştirak edəcək digər seçicilərin necə səs verəcəyi haqqında məlumatı olmadığı zaman vacib xüsusi hal baş verir. Buna bəzən sıfır məlumat strategiyası kimi istinad olunur. Bu xüsusi hal zamanı pij ehtimallarının hamısı bərabərdir və xüsusi səsvermə metodları üçün qaydalar bunlardır:
Mayerson və Veber, həmçinin bütün seçicilərin optimal strategiya istifadə etməsini və ortaq pij ehtimallarını bölüşməsini tələb edən səsvermə tarazlığını da təsvir edir. Bu əlavə tələblərə görə belə bir tarazlıq təcrübədə strategiyalardan daha az istifadə oluna bilər.
Seçkiqabağı təsir
Taktiki səsvermə yüksək dərəcədə digər seçicilərin necə səs verəcəyindən asılı olduğu üçün tez-tez kompromisə gedən seçki metodlarındakı kampaniyalar seçicinin kampaniyanın fəaliyyət qabiliyyətini qavraması üzərindəki təsirə fokuslanır. Əksər kampaniyalar seçicilərin öz namizədliklərini görmə tərzini formalaşdırmaq üçün media strategiyaları hazırlayır. Bu mərhələdə kampaniya donorları və aktivistlərinin namizədləri pul və əməklə taktiki şəkildə dəstəkləmək və ya dəstəkləməmək haqqında qərarlarında bənzər təsirlər ola bilər.
Hər kəsin seçildiyi seçkilərdə bəzi seçicilər özündən əvvəlki seçicilərin üstünlük verdikləri barədə xəbərdar olarkən (məsələn, ABŞ partiyadaxili prezident seçkiləri, Fransa prezident seçkiləri) namizədlər ilk bir neçə mərhələdə qeyri-bərabər vasitələri güclü rəqabət qarşısında qoyur, çünki bu mərhələlər sonrakı mərhələlərdəki reaksiyalara təsir göstərir.
Taktiki seçki ilə bağlı fikirlər
Bəzi insanlar taktiki səsvermənin yanlış informasiya verdiyini düşünür. Bu düşüncəyə görə seçki bülleteni "bu namizədlərdən ən yaxşısı hansıdır?" deyə soruşur. Bu, o mənanı verir ki, əgər bir nəfər namizədin ən yaxşı olduğuna inanmayaraq ona səs verirsə, o, yalan söyləyir. Britaniya Leyboristlər Partiyasının üzvü ola siyasətçi Anne Beq taktiki səsvermə haqqında düşüncələrini belə bildirmişdir:
Taktiki səsvermə, ümumilikdə, problem hesab edilir, çünki o, əsl səsvermə bülletenini bir qrup seçicinin digər seçicilər tərəfindən həyata keçirilməsi mümkün olan strategiyalara qarşı reaksiya göstərdiyi vacib oyuna çevirir. Hətta belə oyun daha pis alternativin seçilməsi ilə də nəticələnə bilər, çünki əksər seçicilər bunu strateji vasitə hesab edərək bundan istifadə edirlər. Digər tərəfdən isə məhdudlaşdırılmış taktiki səsvermənin mövcud olması seçilmiş namizədlərdə keyfiyyət artışı kimi düşünülə bilər, çünki bu strategiya yalnızca namizədlərin reytinqini yox, həm də onlardan əldə olunacaq faydanı nəzərə alır.
Errounun mümkünsüzlük nəzəriyyəsi və Gibbard-Sattersvaytın nəzəriyyəsi sübut edir ki, istənilən faydalı, sonda tək qalibin seçildiyi və reytinqdəki üstünlüyə əsaslanan səsvermə metodu bir növ manipulyasiyaya meyillidir. Buna baxmayaraq, bəziləri oyunlar nəzəriyyəsini "ən az manipulyasiyaya yol açan" (stimullaşdırıcı uyğunluq) səsvermə planlarını axtarmaq üçün istifadə edir.
Oyunlar nəzəriyyəsi, həmçinin müxtəlif metodların müsbət və mənfi cəhətlərini təhlil etmək üçün istifadə oluna bilər. Məsələn, saf və dürüst səsvermə zamanı Kondersot tərzi metodlar namizədlər arasında kompromis qurmağa meyillidir. Digər tərəfdən isə Alternativ-Səs səsvermə metodu isə əsas dəstəyi güclü olan namizədləri (bu insanlar tez-tez daha ekstremist ola bilər) üstün tutur. Bu iki metoddan birini istifadə edən, lakin digər metodun xüsusiyyətlərini üstün tutan (ümumilikdə və ya xüsusi halda) seçicilər daha çox digər metodun xüsusiyyətinə uyöun gələn nəticəyə nail olmaq üçün bilərəkdən strategiya istifadə edə bilərlər. Kondorset methodu zamanı onlar "dəfnetmə" üsulu ilə kompromisə gedilən namizədi məğlub edə bilərlər (baxmayaraq ki, bu, seçkini əks tərəfin hüdudlarına gətirmək riskini daşıyır); Alternativ-Səs metodunda isə onlar hər zaman kompromisə gedə bilər. Bu halda taktiki səsvermə ilə bu vasitəni seçməmək arasındakı qərar seçicilərə yalnızca hansı namizədin daha yaxşı olduğu barədə yox, həm də kompromisin nə dərəcədə arzuolunan olması haqqında öz arzularını ifadə etmək imkanı verir. (Bu, heç vaxt "zəif oyunçu" kimi hiyləgər taktikalara tətbiq edilmir.)
Yu-çenq xəstəliyi
Yu-çenq xəstəliyi- yağ xəstəliyi kimi tanınır.
Taktiki səsvermə
Taktiki seçki ilə bağlı fikirlər
Taktiki səsvermə səsvermə metodlarının müqayisəli təhlilini xeyli çətinləşdirir. Əgər taktiki səsvermə vacib olsa idi, hər hansı səsvermə metodunun qəbul edilmiş üstünlükləri mənfi cəhətlərə çevrilə bilərdi — daha da təəccüblüsü, əksinə.
Yu-çenq xəstəliyi
Ümumi məlumat
Bu yağ xəstəliyi olub, ilk dəfə 1979-cu ildə Tayvan adasında qeydə alınmışdır. Qida çeşidli PXB ilə çirklənmiş düyü yağından istifadə etməklə 2 mindən artıq insan ziyan çəkmişdir. 1979-1986-cı illər ərzində doğulan uşaqlarda qaraciyərin funksiyasında pozuntular müşahidə edilmiş, 1000 doğulan uşaqda ölümün sayı 26 nəfər olmuşdur.
Öyrənilməsi
Rusiya da Serpixov da 1967-ci ildən PXB ilə doldurulan kondisionerlər buraxılmışdır. Onun əhalinin sağlamlığına nə dərəcədə təsir etməsi dəqiq öyrənilmişdir. 1988-ci ildən artiı PXB tərkibli kondisionerlərin buraxılışı dayandırıldı. Ancaq bu müəssisələri əhatə edən ərazilərdə torpaq, qar və hava da onunla yüksək səviyyədə çirklənmə aşkar edildi. Torpağın 10 sm-lik üst qatında (zavoddan 300 metrlik məsafədə) PXB-in konsentrasiyası quru çəki hesabı ilə 35,7 mq/kq-a çatması aşkar edildi. Kondensioner zavodunun qadın fəhlələrində və zavodun ətrafında yaşayan qadınların südündə PXB-in yüksək konsentrasiyası (2000 mkq/l-ə qədər), zavodda işləyən kişilərin qanında (1000 mkq/l-ə qədər), həmçinin süd məhsullarında, yumurtada və s.-də aşkar edilmişdir. Hətta PXB tərkibli kondensionerlərin istehsalı dayandırıldıqdan 10 il sonra da torpaqda, uşaq bağçalarında, həyətyanı sahələrdə bu maddələrin miqdarı YVK-dan artıq olmuşdur. Serpuxov da PXB-nin təsiri nəticəsində əhalinin reproduktiv sağlamlığında həm spesifik nəticələr, həm də spesifik olmayan effektlər aşkar olunmuşdur.
Taktiki səsvermə
Səsvermə metodunun təsiri
Taktiki səsvermə istifadə olunan səsvermə metodundan da xeyli asılıdır. Bir metod zamanı istifadə olunaraq seçicinin məmnuniyyətini artıran taktiki səs digər metodda istifadə zamanı hər hansı dəyişiklik yaratmaya bilər, və ya başqa bir metodda istifadə zamanı seçicinin məmnuniyyətini daha da azalda bilər.
Bundan əlavə, Gibbard-Sattersvayt nəzəriyyəsinin heç bir determinist tək-qalibli səsvermə metodunun bütün hallarda taktiki səsverməyə davamlı olmadığı iddiasında baxmayaraq bəzi metodlar digərləri ilə müqayisədə taktiki səsverməyə daha dözümlüdür. M. Badinski və R. Laraki (majoritar hökm metodunun ixtiraçıları) 2007-ci il Fransa pezident seçkilərindən dərəcələndirilmiş bülletenlərin istifadəsi vasitəsi ilə əldə edilən nəticələrə əsaslanan Monte Karlo simulyasiyasına məruz qalmış seçkiləri istifadə edərək bu məsələnin ilkin təhlilini aparmışdır. Onlar xal səsverməsi, Borda qaydası, majoritar seçki sistemi, iki müxtəlif tam təsdiq sərhədinə sahib olan təsdiq səsverməsi, Kondorset səsverməsi və majoritar hökm metodunu müqayisə edərək xal səsverməsinin ən çox (bu, ən pis mənasını verir), özlərinin ixtiraçısı olduğu majoritar hökm metodunun isə ən az (bu, ən yaxşı mənasını verir) strateji həssaslığa sahib olduğunu müəyyənləşdirmişdir. Daha sonrakı araşdırmalarda isə bu nəticənin müxtəlif namizəd qrupları ilə də doğru olduğunu dəqiqləşdirməyə ehtiyac olacaqdır.
Majoritar seçki sistemi
Kompromisə gedərək taktiki səs vermək majoritar seçkilərdə çox geniş yayılmışdır. Ən tipik taktika ən çox qazanma ehtimalı olan iki namizədi müəyyənləşdirmək və bu iki namizəddən ən çox üstün tutulana səs verməkdir. Bu hal, hətta üçüncü namizəd daha çox üstün tutulan olsa belə eynidir. Davercer qanununa görə bu növ taktiki səsvermə belə taktikalar istifadə olunmadıqda yarana biləcək dağıdıcı təsir ilə birlikdə səciyyəvi olacaqdır. Belə ki, majoritar sistemi əsaslanan istənilən method sonda iki-partiyalı üstünklüklə nəticələnəcək. Bu qanunun riyaziyyatla bağlı bir dəqiqlik yox, daha çox təcrübəyə əsaslanan "qanun" olmasına baxmayaraq o, ümumilikdə sübutlarla dəstəklənir.
Xüsusilə, bu metodda taktiki səsvermənin güclü təsirinə görə bəzi insanlar iddia edir ki, üç və ya daha güclü və ya davamlı partiyaları özündə birləşdirən sistemlər əslində təsdiq səsverməsinin formaları olur. Burada rəqibi vəzifədən kənar saxlamaq üçün bəyənməmə ifadəsi arzuolunan namizədi seçmək üçün olan bəyənmə ifadəsini böyük ölçüdə üstələyir.
Partiya siyahısının proporsional təmsilçiliyi
Seçki sərhədinin olması (səciyyəvi olaraq 4% və 5% arasında) seçicilərin üstün tutduğu partiyanın əvəzinə başqa partiyaya (bu, daha sərt və ya mülayim də ola bilər) seçki sərhədini keçməsi üçün taktiki şəkildə səs verməsilə nəticələnə bilər. Əgər ittifaqda olan partiyalardan biri sərhəd limitinin altına düşərsə, bu partiyaların ittifaqı rəqiblərindən daha çox səs toplamasına baxmayaraq seçkidə məğlub ola bilər. Buna nümunə olaraq 2009-cu il Norveç seçkilərini göstərmək olar. Burada sağçı müxalif partiyalar birlikdə hökumət koalisiyasından daha çox səs toplamışdı, lakin Liberal Partiyasının 4%-lik sərhədi keçmək cəhdi uğursuz olduğuna görə bu, hökumət koalisiyasının seçkiləri qazaanması ilə nəticələndi.
Bu təsir bəzən İsveçdə "Yoldaş 4%" adlandırılır, çünki burada seçki sərhədi 4%-dir. Bu, xüsusilə də daha sərt Sol Partiya üçün taktiki şəkildə səs verən sosial demokratlara istinad etdiyi zaman belə olur. 2013-cü il Almaniya federal seçkilərində Azad Demokratik Partiya cəmi 4,8% səs toplamağı bacardı və 5%-lik sərhədi keçməyə müvəffəq ola bilmədi. Beləliklə, partiya birbaşa seçilmiş yerlərdə heç bir yer qazana bilmədi və 1949-cu ildən bəri ilk dəfə Bundestaqda təmsil edilmədi. Buna görə də onların müttəfiqi olan Xristian Demokrat İttifaqı Sosial Demokrat Partiyası ilə ciddi koalisiya yaratmağa məcbur oldu.
Yeni Zelandiyada keçirilmiş son bir neçə seçkidə Milli Partiya təklif etdi ki, müəyyən seçkilərdə öz partiyalarının dəstəkçiləri seçkilərdə yer tuta və milli hökuməti dəstəkləyə biləcək daha kiçik partiya və ya daha zəif namizədlərə səs verməlidir. Bu, 2011-ci ildə keçirilən Epsom seçkilərində bir görüş zamanı qeydə alınan "Çay lenti qalmaqalı" ilə sona çatdı. Görüş Milli Partiyanın seçicilərini seçkidə ACT (Association of Consumers and Taxpayers; ) namizədinə səs vermələri üçün həvəsləndirmək məəqsədilə baş tutmuşdu və təklif olundu ki, seçkidə İşçi Partiyası seçiciləri "strateji həmlə edərək" milli namizədə səs verməlidir. Çünki İşçi Partiyası seçkidə yer qazana bilməzdi, amma milli qələbənin yer qazanması ittifaqı Milli Partiyanın varlığından məhrum edərdi. İki əsas partiya olan Milli və İşçi Partiyaları hər zaman seçici parlament üzvlərini siyahıdakı parlament üzvləri ilə tamamlayır və beləliklə, Milli Partiyanın yer qazanması milli parlament üzvlərinin sayını artırmayacaq.
Hətta Niderland kimi aşağı seçki sərhədinə sahib olan ölkələrdə də taktiki səsvermə hələ də müxtəlif səbəblərə görə baş verə bilər. 2012-ci il Niderlandiya seçkiləi üçün olan kampaniyada Sosialist Partiya yaxşı səsvermə reytinlərinə sahib oldu, amma sosialistləri üstün tutan bir çox seçicilər qorxudan daha mərkəzi mövqe tutan İşçi Partiyasına səs verdilər. Buna səbəb sosialistlərin əldə edəcəyi yaxşı göstəricinin siyasi çıxılmaz vəziyyətə aparması ehtimalı idi. Həmçinin sağçılardakı simmetrik təsirin Azadlıq Partiyasının daha mərkəzi mövqe tutan VVD qarşısında dəstək itirməsinə də səbəb olduğu irəli sürülür.
Bir neçə yer üçün yarışan çoxlu partiya siyahılarına sahib olan seçkilərdə (məsələn, Honkonq Qanunverici Şura seçkisi) nəticə tək ötürülən səs metodundakı nəticəyə bənzər olması ilə xarakterikdir: yalnız siyahıdakı ilk namizəd qələbə qazanacaq. Belə seçkilərdə partiyalar namizdələrini bir neçə ayrı siyahılarda yerləşdirirlər, çünki hər iki siyahıda "qalıq" səsləri istifadə edərək yarışmaq partiyaların namizədlərini tək siyahıda yerləşdirərək "tam hissə" səsləri üstəgəl "qalıq" səslərə sahib olaraq yarışmasından daha asandır və "tam hissə" səsini əldə edən partiya itki hesab edilir. Belə seçkilərdə seçicilərin davranışları da tək ötürülən səs metoduna sahib seçkilərdəki ilə bənzərdir: seçicilər namizədin "tam hissə"ni əldə etməsindən qaçınırlar və öz səslərini qalib gəlmə şansını yüksək qiymətləndirdikləri digər namizədlər arasında paylamağa çalışırlar.
Majoritar hökm
Majoritar hökmdə strategiya, səciyyəvi olaraq, "yarı-doğru şişirtmə"dir. Seçicilər namizədlərin müəyyən cütlükləri arasındakı fərqi şişirdirlər, lakin heç bir dahaq az üstün tututaln namizədi daha çox üstün tutulandanın üzərində qiymətləndirmirlər. Hətta şişirtmənin bu formasının təsiri seçicinin qalib gəlməsini istədiyi namizəd üçün dürüst qiymətləndirmə etməsi zamanı bu qiymətləndirmə namizədin sahib olduğu orta qiymətdən aşağı olduqda və ya məğlub olmasını istədiyi namizəd üçün dürüst qiymətləndirmə etməsi zamanı bu qiymətləndirmə namizədin sahib olduğu orta qiymətdən yuxarı olduqda mümkündür.
Səciyyəvi olaraq, bu, eyni seçicilər tərəfindən qiymətləndirilən iki bənzər namizəd olmasa idi, mümkün olmazdı. Bənzər namizədə qarşı strateji səsvermə üstün tutulan namizədin qalib gəlməsi ilə nəticələnə bilər. Baxmayaraq ki, əgər iki bənzər rəqib üçün səs verən seçicilər bu strategiyanı istifadə etsə, bu, adı çəkilən seçici qruplarının heç biri tərəfindən dəstəklənməyən namizədin qalib gəlməsinə səbəb ola bilər.
Balinski və Laraki iddia edirdi ki, majoritar hökm metodu zamanı bir çox seçicinin strategiya istifadə etmək şansı yoxdur. Onlar bunu səsvermə məlumatlarına əsaslanan simulyasiya edilmiş seçkilərdə istifadə olunan testə əsaslanaraq deyirdilər: bu metod müəlliflərin təhlil apardıqları metodlar arasında strategiyaya ən dözümlü olandır.
Təsdiq səsverməsi
Bənzər olaraq, digər bir çox metodlardan fərqli olaraq təsdiq səsverməsində strategiya, demək olar ki, heç vaxt daha az üstün tutulan namizədi daha çox üstün tutulandan daha yüksək qiymətləndirməyi özündə əhatə etmir. Halbuki strategiya, əslində, seçici "təsdiq ixtisarı" yaratdığı zaman qaçınılmazdır; bu, kompromis strategiyasının dəyişməsidir. Ümumilikdə, Stiuven Brams və Dadli Robert Herşbax 2001-ci ildə buraxılan "Science" jurnalındakı yazılarında iddia edirdi ki, təsdiq səsverməsi taktiki dəyişikliklərə gec uyğunlaşan metoddur. Yeri gəlmişkən, Balinski və Laraki 2007-ci il Fransa prezident seçkilərindəki səsvermədən götürülən qiymətləndirilmiş bülletenləri istifadə edərək göstərirdi ki, əgər strateji səs verməyən seçicilər yalnız özlərinin "çox yaxşı" və ya "daha yaxşı" olaraq qiymətləndirdikləri namizədləri təsdiq edərsə, strategiyadan istifadə edən seçicilər nəticəyə daha tez-tez təsir edə bilər. Amma əgər strategiyadan istifadə etməyən seçicilər bütün namizədləri "yaxşı" və ya "daha yaxşı" hesab edərək təsdiq edərsə, təsdiq səsverməsi onların təhlil etdiyi metodlar içərisində strategiyaya ən dözümlü ikinci metoddur.
Strateji səsvermə seçiciləri onların öz fikirlərinə əsasən ikinci yerdəki namizədə səs vermək (təsdiqləmək), yaxud səs verməmək (təsdiqləməmək) haqqında seçkidə ilkin taktiki qərar ilə üzləşməyə məcbur edir. Ehtimaldır ki, seçici üstün tutduğu namizəd haqqında təəssüratını ikinci yerdə üstünlük verdiyi namizəd üzərində saxlamaq istəyə bilər. Ancaq bu, eyni seçiciyə ikinci üstün tutduğu namizədlə digər namizədləri qarşılaşdıraraq qərar vermək imkanı tanımır. Təsdiq səsverməsinin vacib olduğu bir sadə vəziyyətə iki bənzər A və B və onlardan fərqlənən bir Z namizədi (Z namizıdinin 49% dəstəyi olmalıdır) arasında yaxın seçki baş tutduğu zamanı misal göstərmək olar. Əgər Z namizədinin bütün dəstəkçiləri onun seçilmək üçün kifayət qədər səs toplayacağı ümidi ilə onu təsdiq edərsə, bu zaman A namizədinin dəstəkçiləri A və B namizədlərini eyni zamanda (onların üstün tutduğu seçimlərdən birini əldə etmək məqsədilə, lakin hansını seçdiyi haqqında heç nə danışmır), yoxsa yalnızca A namizədini (ehtimal ki, onun B üzərində qələbəsini təmin etmək məqsədilə, amma bunu seçkidə Z namizədinin qalib olması riskini gözə alaraq edir) təsdiqləmək barədə taktiki seçimlə üzləşirlər. Bu dilemma, həmçinin B namizədinin dəstəkçiləri üçün də eynidir.
Xal səsverməsi
Xal səsverməsində digər seçicilərin hamısının strateji həmlə edərək səs verəcəyini düşünən strategiya etməyi planlayan seçicilər özlərinin əsl üstünlük verdiklərini şişirdirlər və təsdiq səsverməsində olduğu kimi eyni kvazi-kompromiə getmə strategiyasını istifadə edirlər. Yəni, onlar bütün namizədlərə ya mümkün ən yüksək, ya da mümkün ən aşağı qiymətləndirməni layiq görəcəklər. Bu, təsdiq metodu ilə müqayisədə əlavə problem meydana çıxarır. Bu problem bəzi seçicilərin dürüst şəkildə namizədləri orta səviyyədə qiymətləndirməsi, və ya başqa seçicilərin strateji təsdiq səsləri verməsi nəticəsində yaranır. Problemlərin baş verməsi ehtimalını ən açağı səviyyəyə çəkmək üçün bəzi xal səsverməsi tərəfdarları məlumatsız seçiciləri daha ekstremist səslər verməyə cəsarətləndirərək öyrədici metod və ya bülleten dizaynı kimi vasitələr təklif edir. Problemin baş verməsi ehtimalını aşağı salmaq üçün digər vasitələrdən biri də ümumi xalların əvəzinə orta xallardan istifadə etməkdir, çünki orta xallar majoritar hökm metodunda olduğu kimi şişirtməyə daha gec adaptasiya olur.
Taktiki seçicilər seçimlərində ikinci yerdə olan namizədi hansı səviyyədə qiymətləndirmək barədə ilkin taktiki seçim qərarı ilə üzləşirlər. Seçicinin ən üstün tutduğu namizədi ikinci seçimi olan namizədin üzərində qoruyub saxlaması mümkündür, lakin bu, eyni seçiciyə ikinci yerdə üstün tutduğu namziədi digərlərinin üzərində qiymətləndirməyə imkan vermir.
Majoritar hökm metodu altında baş tutmuş səsvermənin məlumatlarını istifadə edərək hazırlanmış simulyasiyalı araşdırma zamanı bu metodun dizaynerləri belə nəticəyə gəldi ki, xal səsverməsi strategiya onların araşdırma etdiyi istənilən metoddan daha həssasdır, hətta majoritar seçki sistemi də daxil olmaqla.
Ani təkrar səsvermə
Ani təkrar səsvermə ən zəif rəqib və kompromisə getmə strategiyalarına həssasdır (baxmayaraq ki, bu metod kompromisə getmə strategiyasına majoritar seçki sistemindən daha həssasdır). Bülleten səsverməsi ani təkrar səsvermə metodu altında öz təsir gücünü itirir, çünki ani təkrar səsvermə sonradan-zərərsiz meyarını təmin etmək məqsədi güdür.
Kondorset
Kondorset metodları kompromisə getmə üçün daha sonradan azalan stimula sahibdir, lakin onlar dəfnetmə strategiyasına qarşı bir qədər həssasdır. Bu həssalığın dərəcəsi Kondorsetmetodunun xüsusiliyindən asılıdır. Bəzi Kondorset metodları mübahisəli şəkildə dəfnetmə strategiyasına qarşı həssaslığı artıq ciddi problem olmadığı mərhələyə qədər azaldır. Bütün zəmanətli Kondorset metodları bülleten səsverməsi strategiyasına qarşı həssasdır, çünki onlar sonradan-zərərsiz meyarını pozurlar.
Borda
Borda qaydasının həm kompromisə getmə strategiyasına güclü stimulu, həm də dəfnetmə strategiyasına böyük ölçüdə həssaslığı vardır. Burada hər iki faktorun eyni zamanda xəyali nümunəsini görə bilərsiniz: əgər qazanmı şansı yüksək olan iki namizəd olarsa, seçici daha çox bəyəndiyi namizədi birinci sırada, daha az bəyəndiyi namizədi isə sonuncu sırada qiymətləndirərək yarışmadakı təsirini ən yüksək həddə çatdıra bilər. Əgər heç bir namizəd birinci və ya sonuncu yerə layiq deyilsə, bu zaman seçici həm kompromisə getmə, həm də dəfnetmə strategiyalarını eyni anda istifadə etmiş sayılır. Əgər bir çox seçici qqrupları bu strategiyanı istifadə etsələr, bu birmənalı şəkildə qazanma şansı ən az olan namizədi paradoksal üstünlüklə təmin edə bilər.
Amilaza
Amilaza — Amilaza (/ˈæmɪleɪz/) nişastanın (Latın amylum) şəkərə hidrolizini kataliz edən ferment. Amilaza insanların və bəzi digər məməlilərin tüpürcəklərində olur, burada həzm kimyəvi prosesinə başlayır. Tərkibində çox miqdarda nişasta, lakin az şəkər olan qidalar, məsələn, düyü və kartof, çeynəndikcə bir az şirin dad əldə edə bilər, çünki amilaza onların nişastasının bir hissəsini şəkərə parçalayır. Mədəaltı vəzi və tüpürcək vəzi amilazanı (alfa amilaza) qida nişastasını digər fermentlər tərəfindən bədəni enerji ilə təmin etmək üçün qlükoza çevirən disakaridlərə və trisaxaridlərə hidroliz edir. Bitkilər və bəzi bakteriyalar da amilaza istehsal edir. Xüsusi amilaza zülalları müxtəlif yunan hərfləri ilə təyin olunur. Bütün amilazalar qlikozid hidrolazalardır və α-1,4-qlikozid bağları üzərində hərəkət edirlər.
Taktiki səsvermə
Tək ötürülən səs
Tək ötürülən səs metodunu "ədalətsiz üstünlüyə" qarşı stimula sahibdir. Bu, kompromisə getmə strategiyasının proporsional təmsilçilik metodlarında istifadə olunan bir formasıdır. Əgər bir nəfərin ilk seçimi olan namizəd seçilərsə, həmin seçicinin səsinin yalnız müəyyən bir hissəsi onun növbəti seçimi olan namizədə ötürülür. Əgər bir nəfər üstün tutduğu namizədi istənilən halda seçiləcəyindən əmindirsə, qeyri-səmimi şəkildə ikinci seçimi olan namizədi birinci yerdə qiymətləndirərək onların ehtiyac olduğu halda tam səsi qəbul edəcəyinə təminat verir. Halbuki birinci namizədin seçilmə çansı nə qədər yeksək olarsa, ona verilən səsdən qalan artıqlıq da bir o qədər çox olar və səsin qalan hissəsi növbəti namizədə ötürülər. Bu beləcə davam edər və sonda taktiki səsvermə daha az fayda mütənasibliyinə sahib olar.
Namizədlərin, seçicilərin və/və ya doldurulmaq üçün olan yerlərin sayı nisbətən az olduqda daha mürəkkəb taktikalar gözləniləndir.
Amilaza
Fermentasiya
α- və β-amilazlar nişastadan əldə edilən şəkərlərdən hazırlanmış pivə və içkilərin hazırlanmasında vacibdir. Fermentasiya zamanı maya şəkərləri qəbul edir və etanolu ifraz edir. Pivə və bəzi içkilərdə fermentasiyanın başlanğıcında mövcud olan şəkərlər taxılların və ya digər nişasta mənbələrinin (məsələn, kartofun) "əzilməsi" ilə istehsal olunur. Ənənəvi pivə istehsalında səmənili arpa qaynar su ilə qarışdırılır və "məşq" yaradılır ki, bu da səməni taxılındakı amilazaların arpa nişastasını şəkərə çevirməsinə imkan vermək üçün müəyyən bir temperaturda saxlanılır. Fərqli temperaturlar alfa və ya beta amilazanın fəaliyyətini optimallaşdırır, nəticədə fermentləşdirilə bilən və fermentləşdirilməyən şəkərlərin müxtəlif qarışıqları yaranır. Pürenin temperaturunu və taxıl-su nisbətini seçərkən, pivə hazır pivənin spirt tərkibini, ağız hissini, aromasını və dadını dəyişə bilər.
Spirtli içkilərin istehsalının bəzi tarixi üsullarında nişastanın şəkərə çevrilməsi pivə istehsalçısının onu tüpürcəklə qarışdırmaq üçün taxıl çeynəməsi ilə başlayır.
Taktiki səsvermə
Tək ötürülən səs
Tək ötürülən səs metodunun bəzi formaları taktiki seçicilərə məğlub olma şansı ən yüksək qiymətləndirilən namizəd birinci sırada yer verərək üstünlük əldə etməyə şərait yaradır (ən zəif rəqib strategiyasının bir forması). B. L. Mikin metodu, mahiyyətcə, bu strategiyanı aradan qaldırır.
Amilaza
Un sənayedə
Amilazlar çörək istehsalı və nişasta (unda olan) kimi mürəkkəb şəkərləri sadə şəkərlərə parçalamaq üçün istifadə olunur. Daha sonra maya bu sadə şəkərlərlə qidalanır və onu etanol və karbon dioksidin tullantı məhsullarına çevirir. Bu dad verir və çörəyin qalxmasına səbəb olur. Amilazlar təbii olaraq maya hüceyrələrində tapılsa da, çörəkdə əhəmiyyətli miqdarda nişastanı parçalamaq üçün mayanın kifayət qədər bu fermentləri istehsal etməsi üçün vaxt lazımdır. Turşu kimi uzun mayalanmış xəmirlərin səbəbi budur .
α-Amilaza tez-tez kommersiya məqsədli qablaşdırılan unun tərkib hissəsi kimi qeyd olunur. Amilaza ilə zənginləşdirilmiş una uzun müddət məruz qalan çörəkçilər dermatit və ya astma inkişaf riski altındadır.
Taktiki səsvermə
Taktiki dalğalanma
"Taktiki dalğalanma" termini bəzi siyasi alim və şərhçilər tərəfindən "taktiki səsvermənin yalnız bir ümumi seçkidə baş verdikdən sonra növbəti seçkilərdə seçicilərin əvvəlki normal vəziyyətlərinə qayıtması" anlayışına istinad etmək üçün istifadə edilir.
Amilaza
Molekulyar biologiya
Molekulyar biologiyada amilazanın olması antibiotik müqavimətinə əlavə olaraq reportyor konstruksiyasının uğurlu inteqrasiyası üçün əlavə seçim üsulu kimi xidmət edə bilər. Reportyor genlər amilaza üçün struktur genin homoloji bölgələri ilə əhatə olunduğundan, uğurlu inteqrasiya amilaza genini pozacaq və nişastanın deqradasiyasının qarşısını alacaq ki, bu da yod boyanması ilə asanlıqla aşkar edilə bilər.
Tibbi istifadə
Amilazanın pankreas enzim əvəzedici terapiyasının (PERT) istifadəsində də tibbi tətbiqləri var. Bu, saxaridlərin sadə şəkərlərə parçalanmasına kömək etmək üçün komponentlərdən biridir.
Digər istifadələr
Qida əlavəsi kimi istifadə edildikdə, amilaza E nömrəsi E1100-ə malikdir və donuz pankreası və ya kif göbələklərindən əldə edilə bilər.
Yuxarıda göstərilən istifadələrdən hər hansı biri üçün amilaza ilə işləyən fabrik işçiləri peşə astması riskinin artmasına səbəb olur. Çörəkçilərin 5-9 faizində müsbət dəri testi var və tənəffüs problemi olan çörəkçilərin dördüncü-üçdə birində amilazaya qarşı həssaslıq var.
Hiperamilazemiya
Qan serum amilazası tibbi diaqnoz məqsədləri üçün ölçülə bilər . Normaldan yüksək konsentrasiya mədəaltı vəzinin kəskin iltihabı (daha spesifik lipaz ilə eyni vaxtda ölçülə bilər), perforasiya edilmiş peptik xora, yumurtalıq kistinin burulması, stranqulyasiya, mezenteriya daxil olmaqla bir neçə tibbi vəziyyəti əks etdirə bilər.Bunlara işemiya, makroamilemiya və parotit misal ola bilərref> Abstract (in English).. Amilaza digər bədən mayelərində, o cümlədən sidikdə və peritoneal mayedə ölçülə bilər.
Sent-Luisdəki Vaşinqton Universitetində 2007-ci ilin yanvar ayında aparılan bir araşdırma göstərir ki, fermentin tüpürcək testləri yuxu çatışmazlığını göstərmək üçün istifadə edilə bilər, çünki ferment subyektin yuxusuz qalma müddəti ilə əlaqəli olaraq fəaliyyətini artırır.
Tarix
1831-ci ildə Ehard Friedrix Leucs (1800-1837) tüpürcəkdə bir ferment olan "ptialin", amilazanın olması səbəbindən nişastanın tüpürcəklə hidrolizini təsvir etdi. Tüpürcək üçün qədim yunan adı ilə adlandırılmışdır.
Fermentlərin müasir tarixi 1833-cü ildə fransız kimyaçıları Anselme Payen və Jan-Fransua Persosun cücərən arpadan amilaza kompleksini təcrid edərək onu "diastaz" adlandırdıqları zaman başlamışdır.
Vilhelm Rentgen
Vilhelm Konrad Rentgen — Alman fiziki, Fizika üzrə Nobel mükafatı laureatı. Rentgen şüalarının kəşfi ilə tanınır.
Amilaza
Tarix
1862-ci ildə Alexander Jakulovitsh Danilevski (1838-1923) pankreas amilazanı tripsindən ayırdı.
Vilhelm Rentgen
Həyatı
Rentgen 1845-ci ildə Almaniyanın Remşayd şəhərinin Lennep kəndində doğulmuşdur. Uşaqlığı və ilk təhsil illəri Hollandiya və İsveçrədə keçmişdir. 1865-ci ildə daxil olduğu Sürix Politexnikdə universitet təhsili görmüş və 1868-ci ildə "maşın mühəndisi" olaraq məzun olmuşdur.
Amilaza
Tüpürcək amilazası
Sakkaridlər enerji ilə zəngin qida mənbəyidir. Nişasta kimi böyük polimerlər şəkərlərə parçalanmadan əvvəl amilaza fermenti tərəfindən ağızda qismən hidrolizə olunur. Bir çox məməlilər amilaza geninin surət sayında böyük genişlənmələr görmüşlər. Bu dublikasiyalar mədəaltı vəzi amilazası tüpürcək vəzilərini yenidən hədəf almasına imkan verir ki, bu da heyvanlara nişastanı dadına görə aşkar etməyə və nişastanı daha səmərəli və daha yüksək miqdarda həzm etməyə imkan verir.
Vilhelm Rentgen
Həyatı
1869-cu ildə Sürix Universitetinin doktoranturasını almışdır. Ali təhsil aldıqdan sonra elmi işlərinə görə Strasburq (1876), Qisensk (1879), Vürtsburq (1888) və Münhen universitetlərinin professoru adlarına yiyələnmişdir. 1900-cu ildə Münhen universiteti Fizika kürsüsünə və yeni Fizika İnstitutunun rəhbərliyinə gətirilmişdir.
Arvadının ölümündən dörd il sonra, yəni 1923-cü ildə Birinci dünya müharibəsinin yaratdığı yüksək inflyasiya iqtisadiyyatı mühitində maddi çətinliklər içərisində Münhendə həyatını itirmişdir.
Elmi işləri
Tədqiqatları pyezoelektrik və piroelektrik xassələrinə, onlarda elektrik və optik hadisələr arasındakı əlaqəyə və maqnetizmə aiddir. X-şüalarını (röntgen şüaları) kəşf etmiş, ilk rentgen borusunu yaratmışdır. Röntgen şüalarının kəşfi elmin bütün sahələrinə güclü təsir etmişdir. Röntgen və qamma şüalanmaları vahidi rentgen onun şərəfinə aid edilmişdir.
Elif dedim
Elif dedim — bölgəsi Kütahya, qaynağı Hisarlı Əhməd, tərtibçisi və nota köçürəni Yücəl Başmaqçı olan Türkiyə xalq mahnısı.
Hekayəsi
Elif adlı bir qız var və onu çox sevən bir oğlan. Bir gün oğlan özünü pis hiss edir və dövrün ən ağır xəstəliyi olan vərəmə tutulur. Elifin ailəsi oğlanın sağalmalı olduğunu və ondan sonra Eliflə evlənə bilcəyini deyirlər. Daha sonra oğlan Elifə qovuşmağın ümidi ilə xəstəxanada yatır. Elifdə ara sıra ziyarətə gəlirdi və oğlanda gündən-günə sağalırdı. Aradan vaxt keçir oğlanın gözü yollarda qalır, çünki Elif artıq ziyarətə gəlmirdi. Ailəsindən bunun səbəbini soruşan oğlan könlünü, ağlını, həyatını viran edəcək xəbəri alır. Elifin ailəsi Elifi, vərəmli adamın yanına getməyə və onunla evlənməyinə qarşı çıxıblar. Buna görə də Elifi oğlanın yanına getməyə qoymurdular. Oğlan qara xəbəri alandan sonra gündən-günə çökür, xəstəlik onu qara torpağa doğru aparırdı. Bir gün artıq ümid qalmır və oğlanın ölüm xəbəri gəlir. Ailəsi nəşi alır və kəndlərinə aparır. Dəfnə hazırlıq zamanı gəncin papağından bir kağız parçası süzülüb yerə düşür. Kağız ilə birlikdə oğlanın sevdasıda, eşqidə, ümididə özü ilə süzülüb gedir. Sonda qışqırıqla başlayan bu kağız, bu gün ki, dövrdə xalq mahnısına çevrilib.
2003–2005-ci ildə çəkilən Qurdlar Vadisi teleserialında baş rol olan "Polad və Elif"in simvolik mahnısına çevrilmişdir.
Bolqarıstan 2015 Avropa Oyunlarında
Bolqarıstan — 12 iyun-28 iyun tarixləri arasında Azərbaycanın paytaxtı Bakı şəhərində keçirilən 2015 Avropa Oyunları ndaki iştirakı. Bolqarıstan 2015 Avropa Oyunları nda 7 idmançı ilə 1 idman növündə təmsil olundu. Bolqarıstan 2015 Avropa Oyunları nda 1 qızıl, 4 gümüş və 5 bürünc medal qazanaraq ümumilikdə 10 medal ilə medal sıralamasında 27-ci yeri tutdu.
30x30pxBədii Gimnastika
Qadınlar
Savoylu Marqarita
Savoylu Marqarita — hersoq Savoylu I Karl Emmanuili n və İspaniya kralı II Filip in qızı Katalina Mikaela nın 5-ci övladı, Mantuya kralı IV Françesko Qonzaqanın həyat yoldaşı. Tarixə Portuqaliyanın son ispan vitse-kraliçası (sərdarı) kimi düşüb.
Françesko Qonzaqanın yoldaşı
1608-ci ilin fevralın 19-da Mantuya taxtının varisi Françesko ilə Turində ailə qurur. 1612-ci il fevralın 9-u onun yoldaşı atasının taxtına keçir, lakin həmin ilin dekabrın 22-si vəfat edir. Evli olduğu zaman ərzində Marqarita 3 uşaq doğur, lakin onlardan yalnız biri – böyük qızları Mariya Qonzaqa həyatda qala bilir. Yoldaşı və oğlu çiçək xəstəliyinin qurbanı olur. Yoldaşı vəfat etdikdə Marqarita hamilə olduğunu iddia edirdi ki, lakin qısa zamanda onun yalanı ifşa edildi.
Beləliklə, taxt yoldaşının qardaşı I Ferdinando Qonzaqaya keçir. Kardinal olan Ferdinando dini sandan imtina edərək, Mantuyanın hersoq tacını geyir. Eyni zamanda, Mariya Qonzaqa de-yure olaraq Monferratın hersoqluq tacının sahibi olur, çünki tarixi olaraq bu hersoqluq yalnız ana xətti ilə əldə edilə bilərdi.
Ferdinando I Qonzaqa könülsüz şəkildə öz kiçikyaşlı qardaşı qızının haqqlarını tanımalı olur (bunun üçün Marqaritanın qardaşı Viktor Amadey Savoyadan gələrək bacısının tərəfini tutur) və Marqarita 3-yaşlı qızının adından Monferratın regenti olur. Marqaritanın atası Karl Emmanuil isə azyaşlı nəvəsinin adından Monferrat hersoqluğu ilə bağlı iddiasını ortaya qoyur. Ferdinando Qonzaqa qardaşı qızının mülkünü öz təsir dairəsi daxilində saxlamaq niyyətində idi. O, həm Mariyanı, həm də Marqaritanı ərə verməyi planlaşdırırdı, lakin hadisələr və 1613-cü ilin aprelin 22-də Monferrat uğrunda ilk müharibə ona mane oldu. Müharibə 4 il davam edir və Madriddə imzalanan sülhlə bitir. Savoya Monferrata qarşı tələblərini geri çəkir. Mariya Qonzaqa əmisi tərəfindən Mantuyadakı müqəddəs Ursula monastırına yerləşdirilir.
Övladı olmayan Ferdinandonun 1626-cı ildə baş verən ölümündən sonra taxt onun qardaşı II Vinçençoya keçir. Onun da uzun müddət boyunca övladı olmadığı üçün Mantuya hersoqluğuna maraq bəsləyən güclərin diqqəti, demək olar ki, yaddan çıxmış Mariya Qonzaqaya qayıdır. 1627-ci ilin dekabrın 25-də Mariyanı, Fransanın dəstəklədiyi, Neverli Karla ərə verirlər. Bununla Neverli hersoqların taxta iddiası güclənirdi. Həmin gün ölüm ayağında olan II Vinçenço dünyasını dəyişir və taxt onun uzaq qohumu I Karl Qonzaqaya keçir. Onun oğlu isə Mariya ilə nişanlanır. Lakin bu addım İspaniya, Avstriya və Savoyu qane etməyəcək, nəticədə Mantuyanı tamamilə müflis edən Mantuya irsi uğrunda müharibə başlayacaq.
Portuqaliyanın vitse-kraliçası
1635-ci ildə qraf Bastonun ölümündən sonra, Savoylu Marqaritanın əmisi oğlu, İspaniya kralı IV Filip onu Portuqaliyanın növbəti hökmdarı edir. Marqarita isə hələ 1634-cü ildə Portuqaliyaya köçür. Bu seçim Madriddəki Portuqaliya Şurasının üzvü, qraf-hersoq Olivaresin dostu və 1635-ci ildə Portuqaliyanın dövlət katibi olmuş Miqel de Vaşkonseluşun qohumu Diaş Soareşin səyləri nəticəsində baş tutur.
1640-cı ildə Vaşkonseluş əlbirli qəsd nəticəsində öldürülür. Marqarita, küçələrə axın edən lissabonluları sakitləşdirməyə çalışır, lakin onun cəhdləri kölgədə qalır. Portuqallılar ana tərəfdən kral Manuelin soyundan gələn, Braqan hersoqu IV Kuanı kral elan edirlər. Üsyançılar Marqaritanın sarayını ələ keçirir və iki il ərzində onu əsir saxlayırlar. 1642-cı ildə Savoylu Marqarita İspaniyaya qaça bilir. 1655-ci iləd vəfat etdikdə onun nəvələri, Mariya Qonzaqanın övladları artıq Mantuyanın hersoqu (III Karlo Qonzaqa, 1637) və Müqəddəs Roma İmperiyasının imperatorunun həyat yoldaşı (Eleonora Qonzaqa, 1651-ci ildən) olmuşdular.
Vulkanla üz-üzə (film, 2001)
Məzmun
Film Azərbaycan ərazisində, xüsusilə Qobustanda palçıq vulkanları və onların lavalarının müalicəvi əhəmiyyəti haqqındadır.
Palçıq vulkanlarına dünyanın bir çox yerlərində təsadüf etmək olar. Amma palçıq vulkanların 1/3 hissəsi Azərbaycanda, 16000 km² ərazidə cəmlənmişdir! Təbiətin möhtəşəm və sirri açılmamış təzahürü bütün forma və çeşid müxtəlifliyi ilə qəsdən sanki burada canlanmışdır. Elə bu səbəbdən də Azərbaycan palçıq vulkanlarının diyarı hesab olunur. Azərbaycanda palçıq vulkanlarının ən çox yayıldığı ərazi Abşeron yarımadası, Şamaxı-Qobustan, Aşağı Küryan çökəkliyi, Bakı arxipelaqı və Gürcüstan sərhədləridir.