cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Zemstvo yığıncağı
Müqəddəs kilsənin, Boyar Dumasının, "hökmdar sarayı"nın üzvlərindən, eləcə də seçkili və əyalət zadəganlarından və şəhərin yuxarı təbəqələrindən ibarət idi. Zemstvo yığıncağında xarici siyasət, maliyyə, vergi qoyulması və s. kimi mühüm dövlət əhəmiyyətli məsələlərə baxılırdı. Çar hakimiyyətinin möhkəmləndirilməsi ilə bağlı olaraq, Zemstvo yığıncaqları getdikcə daha az, özü də yalnız hökumətin təşəbbüsü ilə çağırılmağa başlandı.
İldırım
thumb|справа|255px| İldırım İldırım — buludların içərisində və ya buludlarla yer səthi arasında elektrik boşalmalarının baş verdiyi atmosfer hadisəsi olub şimşək çaxması ilə müşayiət olunur. Bir qayda olaraq, ildırım möhkəm topa buludlarda əmələ gəlir və güclü yağış, dolu və fırtına ilə müşayiət olunur. Yağışsız ildırım "quru ildırım" adlanır.
İldırım insanlar üçün ən təhlükəli hava hadisələrindən biridir: qeydə alınan ölümlərin sayı baxımından yalnız daşqınlar daha çox insan itkisinə səbəb olur. thumb|Meşədə ildırımlı havanın səsi
Abarema abbottii
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Madaqaskar coğrafiyası
Madaqaskar coğrafiyası — Dünyanın dördüncü böyük adası. Hind okeanında yerləşir.
Ümumi məlumat
Madaqaskar adası – dünyanın sahəsinə görə 4-cü adası olub (590 min km2 ), "Böyük Qırmızı Ada" adlandırılır. Ada Afrikadan 100 mln. il bundan əvvəl ayrıldığından, fauna və floranın ¾-ü endemikdir. Ada əsasən lemurlar və növlərinin sayı 1000-ə yaxın olan orxideyaları ilə məşhurdur. Dünyada rast gəlinən buqələmunların təxminən yarısı, kəpənəklərin isə 3000-ə yaxın növü burada məskunlaşıb. Madaqaskar ərazisində 13 milli park və qoruq var, lakin onlardan cəmi 7-də təbiəti mühafizə normaları yerinə yetirilir. Ən əlçatan parkı Perine-Analamazoatradır. Burada rütubətli tropik meşələr və meşələrdə yaşayan ən iri lemur-indrilər mühafizə olunur.
Madaqaskarın şimal sahili başdan-başa vəhşi çimərliklərdən təşkil edilmişdir. Burada Antsirabe şəhəri yaxınlığında leykemiyaya qarşı dərman hazırlanmasında istifadə olunan Cəzayir bənövşəsi plantasiyaları vardır. Ranomafana Milli Parkı Antananarivudan cənuba gedən yol üzərində yerləşərək, meşələri mühafizə edir. Adanın cənub-şərqində qədim fransız limanı Taulantru yerləşir. Ondan 80 km qərbdə sahəsi 32 ha. olan Berenti qoruğu yerləşir. Onun sahibi Jan de Olmdur. Sahibin atası vaxtilə buranı aqava yetişdirmək üçün almış, lakin sonda meşələri qırmamışdır, buna görə 1985-ci ildə təbiəti mühafizəyə görə Getti mükafatına layiq görülmüşdür. Madaqaskar adası Afrika yaxınlığında yerleşir ve materik menşeli ada hesab olunur. Adanin menseyi materik menselidir.
Bitki örtüyü
Madaqaskarda bitki zonaları qərbdən şərqə bir-birini əvəz edir. Çox rütubətli şərq sahilboyunda və dağların şərq yamacında rütubətli tropik meşələr inkişaf etmişdir (səyahətçi ağacı, tamarind, müxtəlif palmalar), orta zonada otlu savanna, şərqdə isə tikanlı kolluqlar zonası yerləşir. Adanın şərq sahilində ensiz düzənlik sahənin dövrü rütubətlənən tropik meşələri altında əsasən qırmızı-laterit torpaqlar, dağların şərq yamacının daima rütubətli tropik meşələri altında humuslu dağ lateritləri inkişaf etmişdir. Şərq yamaclarda, yaylanın dövrü rütubətlənən tropik meşələrində və hündür otlu savannalarında dağ qırmızı torpaqlar, qərb və cənub sahil ovalıqlarında və dağətəyində kserofit tropik meşələrin qəhvəyi-qırmızı, quru savannaların qırmızı-qonur torpaqları inkişaf etmişdir. Madaqaskar ərazisində temperatur şəraitinin eyni olmasına baxmayaraq şərqdən qərbə yağıntıların miqdarının kəskin azalması coğrafi zonaların meridian istiqamətində uzanmasına səbəb olmuşdur. Burada coğrafi zonallıq eyni zamanda oroqrafik şəraitlə sıx əlaqədardır.
Sak adası
Sak adası-(เกาะสาก)- Tailandın şərqində Siam körfəzi sahillərində Lan ada sı yaxınlığında ada.
Coğrafiyası
Sak adası cənuba doğru dönən at formasındadır. Bu ada Pattaye, Lan və Krok ada ları ilə bir qrupa daxildir. Materik dən 7,5 km məsafədə, Lan adası ndan isə 600 m şimal da yerləşir. İnzibati cəhətdən Banqlamunqun Conburi əyalətinə daxildir. Ada nın uzunluğu təqribən 500 metrdir. Əsasən kolluql arla örtülüdür. Ən hündür nöqtəsinin hündürlüyü-19 metrdir. Ada nın şimal və cənub unda qum lu plyaj lar var. Şimal da yerləşən plyajın uzunluğu 250 metr olub, buxta da yerləşməklə üzmə üçün xarakterikdir. Cənub da yerləşən plyaj isə 80 metr uzunluğundadır. Hər iki plyaj yol ilə birləşir. Ərazidə infrastruktur lar və otel mövcuddur.
Turizm
Günün ilk yarısında adaya turist lərin axını olur. Ada nın yaxınlığında bir neçə mərcan rifi mövcuddur. Bir çox şirkət lər məhz burda dayvinq həvəskarları üçün sualtı gəzintilər təşkil edirlər. Ada ya Lan adası ndan sifariş edilən katerlərlə getmək mümkündür.
Məryəm Səfərova
Məryəm Səfərova (d. 3 iyul 2004; Bakı, Azərbaycan) — Azərbaycanlı bədii gimnast. O, Eleonora Yusifova, Nərminə Səmədova və Nəzrin Cəfərzadə ilə birgə, IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarının açılış mərasiminin baş qəhrəmanı olan Mina obrazını canlandırıb.
Həyatı
Məryəm Səfərova 2004-cü il 3 iyulda anadan olub.
Karyerası
Məryəm Səfərova 2009-cu ildən etibarən bədii gimnastika ilə məşğul olur.
Məryəm Səfərova beynəlxalq səviyyədə birinci uğurunu 2015-ci ildə qazandı. Məryəm Səfərova, Macarıstanın paytaxtı Budapeşt şəhərində baş tutan yarışda, qızıl medala layiq görüldü.
Elə həmin ildə o, Bolqarıstanın Plovdiv şəhərində baş tutan beynəlxalq turnirdə mübarizə apardı və yenə, yarışların qızıl medalına layiq görüldü.
2015-ci ildə isə Məryəm Səfərova Bakı Çempionatında da qızıl medala sahib oldu.
IV İslam Həmrəyliyi Oyunları
Məryəm Səfərova 2017-ci il 12 mayda Bakı Olimpiya Stadionunda baş tutan IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarının açılış mərasimində, Eleonora Yusifova, Nərminə Səmədova və Nəzrin Cəfərzadə ilə birgə, Mina obrazınının canlandırdı.
İctimai elmlər
İctimai elmlər və ya sosial elmlər — insan cəmiyyətinin müxtəlif aspektlərini öyrənən akademik biliklər toplusu. Termin təbiət elmlərindən kənarda olan elmləri ifadə etmək üçün istifadə edilir. Onlara antropologiya, arxeologiya, iqtisadiyyat, tarix, linqvistika, politologiya və s. aid edilir.
İctimai elmlər (sosial elmlər) təbiət elmlərii və fəlsəfə ilə birlikdə elmi biliklərin üç vacib sahəsindən biridir. Emil Dyurqeym, Karl Marks və Maks Veber müasir sosial elmlərin əsas yaradıcılarından sayılırlar.
II Həsən (Xaçın knyazı)
II Həsən (doğum tarixi bilinmir – 1287 ) – Xaçın knyazı.
Xaçatur Keçareçinin “Nalə” əsərində də II Həsən xatırlanır. Ölümündən sonra taxta oğlu II Qriqor keçmişdir. Digər oğlu Atanas isə 1260—1270 Xudavəng monastırına rəhbərlik etmişdir.
Ankara Universitetinin Politologiya fakültəsi
Məktəb-i Mülküyə və ya qısaca Mülküyə — Ankara Universiteti Siyasi Məlumatlar Fakültəsinin tarixi adıdır. Osmanlı Dövləti dövründə vətəndaş idarəçi sinifini yetişdirmə məqsədi ilə açılmış olan məktəb Türkiyədə İqtisad, müəssisə, Maliyyə, Beynəlxalq münasibətlər, İş İqtisadiyyatı, Dövlət və bələdiyyə idarəetməsi və Siyasət Elmi sahələrində təhsil verən ən köklü təhsil təşkilatıdır.
İstanbulda 1859-cu ildə (I Əbdülməcid dövründə) qurulan Mekteb-i Mülküyə, respublika dövründə Ankaraya daşınmışdır və hal-hazırda, Ankara Universiteti Siyasi Məlumatlar Fakültəsinə çevrilmiş olaraq təhsilini davam etdirməkdədir.
Tarixçə
Məktəb, ilk məzunlarını 1861-ci ildə verdi. İki il əvvəl 50 adamın alındığı məktəbdən 33 nəfər məzun olmuşdu. Məktəb birincisi olan Çeşmeli Mehmet Sirri Əfəndi öz tercihiyle Preveze Qəzası Müdiri olaraq təyin edildi və ilk mülkiyeli idarə komandiri olaraq tarixə keçdi. O il nümayiş olunan bir iradə ilə bundan belə qəza Müdirliklərindən və Liva kaymakamlıklarına Mekteb-i Mülküyə məzunu olmayanların alınmayacağı eşitdirildi. Ancaq Mülküyə mezunlarının birdən-birə baş məmur yapılmaları da uyğun olmadığından kadrlar boşaldıkça qəza müdiri olaraq görevlendirilmeleri və zamanla qalxma etdirilməyə qərarlaşdırıldı.
Məktəb, 1862 "Ticarethane"den başqa bir dairəyə; 1864-də Fatihdəki "Nuri Əfəndi evi"nə daşındı. 1865-ci ildə çıxan yanğında konak yanınca Vəfadaki bir konağa daşındı.
Mülküyə Mektebinin bir şöbəsi 1866-da Bosniyada Mithat Paşa tərəfindən açıldı.
Məktəb ilk açıldığı sırada təhsil proqramlarında mədəniyyət və peşə dərsləri (qanunlar və iqtisadiyyat dərsləri) var idi. Oxudulan dərslər arasında olan İqtisadiyyat Siyasi, İdarə hüququ, dövlətlər hüququ və cinayət hüququ, o zamana qədər heç bir Osmanlı məktəbində okutulmamış ilk dəfə Mülküyə məktəbinin proqramına qoyulmuş derslerdi. Dərslərə iki ilin kafi gəlmədiyi görülüncə məktəbin təhsil müddəti 1867-də üç, 1868-ci ildə dörd ilə çıxarıldı.
Yüksək məktəb halına gəlməsi
1877də hazırlanan "Mekteb-i Mülküyə nizamnaməsi" ilə məktəb 3 il İdadi (lisey), iki il ali (yüksək) olmaq üzrə beş illik bir məktəb halına gəldi. Müşir Əli Nizami Paşa "Məktəb Nazırlığı"na gətirildi; açılan imtahan nəticəsində birinci sinifə (İdadi qisiminə) 50 nəfər, və 4. sinifə (məktəbin ali qisiminə) 13 şagird qəbul edildi; məktəb Eminönündəki köhnə Maarif nəzarəti binasına köçdü və 1908-ci ildə qədər orada qaldı (Binada hələ də İstanbul Qız Liseyi var).
1878-ci ildə "məktəb nazırı" ünvanı "məktəb müdirliyi" nə çevrildi və bu vəzifəyə təyin olunmuş Əbdürrəhman Şərəf Əfəndi, məktəb müdiri 1895-ci ildə qədər davam etdirdi. Abdurrahman Şərəf Əfəndinin, Qalatasaray Sultanisi müdiriyyətinə gətirilməsi üzərinə yerinə gələn Hacı Recai bəy Məşrutənin elanı ilə təqaüdçü edilənə qədər keçən 14 il ərzində məktəbin müdiri davam etdirdi. Recaizade Əkrəm bəy, Tarixçi Murat bəy (Mizancı) bu dövrdə məktəbə müəllimlik edən məşhur isimlerdendir.
II Əbdülhəmidin səltənət sürdüyü bu dövrdə padşah, tələbələri işə təşviq etmək üçün, Mekteb-i Mülkiyeyi birinciliklə bitirənə saraya katib olaraq alardı.
1883-də ayrıca məktəbin nəzdində Fransız öyrədən bir Dili Məktəbi açıldı. Xaric Müdafiə bağlı olan Dili Mektebinin idarəsi Mülküyə Məktəbinə aid idi.
1892-ci ildə yeni bir tənzimləmə ilə məktəbin İdadi qisminin təhsil müddəti dörd ilə, ali qisminin təhsil müddəti üç ilə çıxarıldı. Məktəbdə öz iqtidarına qarşı olan "azadlıq" tərəfdarı gənclərin yetişdiyini şübhələnən padşahın istəyi üzərinə müsbət dərslərin azaldılıb, din dərslərinin sayı artırıldı.
Artıq ölkə səviyyəsindəki idadilerden Mülkiye'ye kafi sayda şagird yetişdiyi üçün 1900-ci ildə məktəbin İdadi hissəsi ləğv edildi və yalnız bir ali halına gəldi. İdadi bəzi Mercandaki binaya yerləşərək "Mercan İdadisi" adını aldı. 1900-ci ildə Dârülfünûnun İlahiyyat, Ədəbiyyat, Riyâziyât (Riyaziyyat), Tabaqat (Geologiya) şöbələri (fakültələri) Mülküyə Mektebinin damı altında təhsilə başladı.
Məşrutənin elanı ilə reallaşan dəyişikliklər
Məşrutənin elan edilməsiylə məktəbin rəsmi adı olan "Məktəb-i Şahane", "Mekteb-i Mülküyə" olaraq dəyişdirildi. Müdürlüğe gətirilən Mehmet Cəlal bəy, məktəbin dərslərində tənzimləmə etdi; dini dərslərin ağırlıqda olduğu proqramın yerinə müsbət dərslərin ağırlıqda olduğu bir proqram gətirdi. İmtihatnla hər il məktəbə 40 şagird alınarkən o il 413 şagird alındı. Dövrün azadlıq atmosferindən yararlarnarak İstanbuldakı məzunlar "Mekteb-i Mülküyə Mezunları İttihad və Teavün Cəmiyyəti"ni, şagirdlər isə "Müdavimi-i Mülküyə Cəmiyyəti"ni qurdular.
Darülfünun şöbəsi halına gəlməsi
1900-ci ildə Darülfünunun dörd şöbəsi Mülküyə Mektebinin damı altında açılmışdı. 1909-ci ildə edilən tənzimləmə ilə Mülküyə, Dârülfünûnun bir fakültəsi vəziyyətinə gəldi və Darülfünunun digər şöbələri ilə birlikdə Beyazıtda "Zeynep Xanım evi"nə daşındı. Mülküyə, 1912-ci ildə isə digər şöbələri ayrılaraq Cağaloğlundaki "Həsən Fehmi Paşa evi"nə daşındı. Bu konak, məktəbin ilk müstəqil binasıydı. 1914-cü ildə məktəb yenidən internat şagird qəbul etməyə başladı.
Bu dövrdəRakım bəy (1909-1911) və Mehmet Hikmət bəy (1911-1915) məktəbdə müdir olaraq vəzifə etdilər.
Məktəbin bağlanması
56 il boyunca təhsilə davam edən məktəb 24 Avqust 1915-ci ildə bağlandı, I Dünya Döyüşü boyunca bağlı qaldı. Bağlanma səbəbləri arasında döyüş səbəbiylə büdcədə qənaətə gidilmek istənməsi; Mülküyədəki dərs proqramının Darülfünun'un Hüquq məktəbində daha qüvvətli oxudulduğu görüşünün deputat və nazırlar arasında məşhur olması və uzun müddət Sultan II Əbdülhəmidin himayəsi altında olduğu üçün Məşrutə dövrü deputat və nazırları arasında məktəbə qarşı aleyhtarlık olması göstərilir.
Məktəbin yenidən açılması
Döyüşün son ci ildə dövrün Sədrəzəmi və terapiya nazırı Tələt Paşanın istəyi üzərinə "Mekteb-i Mülkiye'nin Yenidən Mexanizmi" haqqında bir qanun təklifi hazırlanıb məclisdə qəbul edildi. Beləcə məktəb, Terapiya nəzarətində bağlı, internat və 3 illik bir məktəb olaraq yenidən açıldı; 1920-ci ildə Maarif Mezareti'ne bağlandı. Dövrün padşahı Vahdettin'in himayəsinə girən məktəb, "Mekteb-i Mülküyə-i Şahane" adını aldı.
Mülküyə artıq hər il 30 şagirdin imtahanla qəbul edildiyi pulsuz bir təhsil təşkilatı idi. İstanbul Sultanisi müdiri Hüseyn Nazim bəy, məktəb müdiriyyətinə gətirildi. Məktəb binası, Yıldız Sarayındakı Yaveran Dairəsinin bir hissəsi idi. 1919-cu ildə məktəb Fındıklı / Kabataşdaki "Ethem Paşa evi"nə işğal gücləri bu binaya əl qoyunca Sineklibakkalda bir binaya daşındı. İstanbulun işğal altında olduğu bu dövrdə məktəbin bir şagirdi (Cemal Ethem Bəy) tərəfindən daha sonra "Mülküyə Marşı" olacaq bir şeir yazıldı. Şiiri Musa Süreyya bəy bəstələdi. Məktəb 1925-də qədər bir neçə dəfə daha fərqli binalara daşındı və nəhayət 1925-ci ildə Yıldızdakı Yaveran Dairəsinə daşındı. Ankaraya gedənə qədər məktəb həmişə bu binada təhsili davam etdirdi.
Ankaraya daşınma
"Ankarada Yaptırılacak Mülküyə Məktəbi haqqında Qanun" 1935 iyununda Rəsmi Qəzetdə nümayiş olundu. Tikinti, Cebecidə başladı. Quruluşun memarı, Avstriya mənşəli isveçrəli memar, şəhər plançı və pedaqoq olan Ernst Arnold Egliye etdirilən bina, 1936-ci ilin oktyabr ayında məktəb müdiriyyətinə təslim edildi
5 noyabr 1936-da məktəbin şagirdləri şəhər bandosu yoldaşlığında Ayaspaşadan Taksime getdilər və Haydarpaşa Garından qalxan xüsusi bir qatarla Ankaraya hərəkət etdilər. Ertəsi gün Ankara Garından Keşikçilər Alayı Bandosu yoldaşlığında Ulusa gediş edildi; kortej hökumət və məclis adına TBMM sədri Mustafa Əbdülxaliq Renda qarşıladı. Mərasimin ardından Mülküyə, Cebecidəki binasına yerleşdi.
Cığatay (Xaçmaz)
Cığatay — Azərbaycan Respublikasının Xaçmaz rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Əhalisi
Kəndin əhalisi 656 nəfərdir (2009). Kəndin milli tərkibi azərbaycanlılardan ibarət olaraq, dinləri isə islamın şiə məzhəbidir.
Təhsil
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2 fevral 2018-ci il tarixli Sərəncamı ilə Xaçmaz rayonu Cığatay kənd 56 şagird yerlik modul tipli ibtidai məktəbin quraşdırılması üçün 285 000 manat vəsait ayrılmışdır.
Monqolustanın dövlət quruluşu
Monqolustanın dövlət quruluşu — 1972-ci ildə qəbul edilmiş Konstitusiyaya əsasən hüquqi-siyasi, inzibati, iqtisadi və ictimai münasibətlər sistemi.
Dövlət quruluşu
Monqolustan dualist idarəetmə üsuluna malik respublikadır. Milli bayram günü olan müstəqillik günü (1911) 29 dekabrda qeyd olunur. Ölkə Konstitusiyası 1992-ci il 12 fevralda (1999 və 2001-ci ildə edilmiş dəyişikliklərlə) qüvvədədir.
İnzibati bölgüsü
Monqolustan paytaxt Ulan-Batora və 21 aymakdan (Bayan-Ulqiy, Bayanxonqor, Bulqan, Qov-Altay, Qov-Sumber, Darxan-Uul, Dornod, Dornoqov, Dundqov, Zavxan, Orxon, Suxe-Bator, Selenqe, Tuve, Uverxanqay, Uvs, Umneqov, Xovd, Xuvsqel və Xentiyi) ibarət inzibati vahidliyə bölünür.
Dövlət başçısı
Mövcud Konstitusiyaya görə monqol milli birliyinin rəmzi, Monqolustanın xarici dövlətlərdə ali təmsilçisi, dövlət başçısı və Silahlı Qüvvələrin Ali Baş Komandanı olan Prezident, eyni zamanda Milli Təhlükəsizlik Şurasının sədridir. Prezidentliyə namizədlər Böyük Dövlət Xuralında yer almış siyasi partiyalar tərəfindən irəli sürülür və namizədlərdən biri ümumxalq səsverməsi yolu ilə, iki dəfədən çox olmamaq şərti ilə 4 il müddətinə Prezident seçilir.
Konstitusiyaya görə Prezident, fəaliyyəti müddətində Baş naziri, səfirləri və digər diplomatik nümayəndələri təyin etmək, Monqolustanda akkreditə olunmuş xarici dövlətlərin diplomatik nümayəndələrinin övdətnamələrini qəbul etmək, Parlamentin buraxılmasını tələb etmək, habelə veto və qanunvericilik təşəbbüsü hüququndan istifadə etmək səlahiyyətlərinə malikdir.
Qanunverici hakimiyyət
Qanunverici hakimiyyət bir palatalı, 76 yerlik Böyük Dövlət Xuralıdır. Böyük Dövlət Xuralına deputatlar birmandatlı seçki dairələrindən 4 il müddətinə seçilirlər.
Böyük Dövlət Xuralı Hökumətlə əməkdaşlıq şəraitində qanunları hazırlayır və onların qüvvəyə minməsi üçün qərar qəbul edir. Prezidentin təqdimatı ilə Xural Baş naziri və nazirləri təsdiq edir, 2/3 səs çoxluğu ilə Konstitusiyaya düzəlişlər, habelə dövlət başçısının qanun layihəsinə qoyduğu veto hüququnu ləğv edir.
İcraedici hakimiyyət
Prezident tərəfindən təyin və Xural tərəfindən təsdiq edilən Baş nazirin başçılıq etdiyi Nazirlər Kabineti ölkədə icra hakimiyyətini həyata keçirməkdə səlahiyyətlidir. 4 il müddətinə fəaliyyət göstərən Monqolustan Kabinetinin tərkibi 13 nazirdən formalaşır və Parlament Böyük Dövlət Xuralı tərəfindən təsdiq edilir.
Hökumət iqtisadi və sosial inkişafın, maliyyə-kredit planının, elm və texnologiyalar sahəsində vahid siyasətin əsas istiqamətlərini, dövlət büdcəsini, xarici siyasət strategiyasını işləyib hazırlayır və Böyük Dövlət Xuralına təqdim edir, habelə dövlət idarəçiliyinin mərkəzi orqanları üzərində operativ rəhbərliyi həyata keçirir və qəbul olunmuş qərarları icra edir.
Məhkəmə hakimiyyəti
Mövcud Konstitusiyaya görə, 6 il müddətinə Monqolustan Prezidenti tərəfindən təyin edilən baş hakimin rəhbərlik etdiyi 12 hakim korpusundan ibarət Monqolustan Ali Məhkəməsi, ölkənin məhkəmə sisteminin ən yüksək instansiyasıdır. Ali Məhkəmə aşağı məhkəmə qərarlarının müraciətlərini araşdırmaq səlahiyyətlərinə malikdir.
Windows 8.1
Windows 8.1 – Microsoft-un fərdi kompüterlər, noutbuklar üçün nəzərdə tutulmuş Windows NT ailəsinə daxil olan əməliyyat sistemidir.
Tarixi
"Windows 8" əməliyyat sisteminin çıxışından sonra yeni "Windows 8.1" haqqında bir çox şayiələr gəzirdi. 26-sı mart 2013-cü il tarixində "Microsoft" işçiləri rəsmi olaraq «Windows Blue» proyekti üzərində çalışdıqlarını qeyd etmişlər. Həmin ilin 14 may tarixində isə bu əməliyyat sisteminin adı "Windows 8.1" olaraq dəyişdirilmişdir. 17-si oktyabr 2013-cü ildə "Windows 8.1" əməliyyat sistemi istehsal edilmişdir. Yeni hazırlanan əməliyyat sistemində bir çox brauzerlər, o cümlədən, "Internet Explorer", "Windows PowerShell" yenilənmişdir. Skype proqramına "Metro" interfeysi əlavə edilmişdir.
Yağ
alt=|thumb|Sintetik [[mühərrik yağı.]] Yağ — su ilə qarışmayan bir sıra kimyəvi maddələrin qarışığına deyilir. Yağlar üçatomlu spirt olan qliserinin və birəsaslı alı yağ turşularının mürəkkəb efirləridir. belə birləşmələrin ümumi adi triqliseridlərdir. Triqliseridləri əsas etibarı ilə palmitin və stearin, həmçinin olein tuşuları əmələ gətirir. Syearin turşusunun triqliseridi ilk dəfə 1854-cü ildə M.Bertlo tərəfindən sintez edilib
Yağlar üç qrupa bölünürlər:
Bəzi hallarda lipofil maddələrin qarışığına (texniki, sintetik yağ) da yağ deyilir.
Ağadərəsi (Kotayk)
Ağadərəsi, Katnaxpyur, Aqadzor — İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indi Ellər (Kotayk, Abovyan) rayonunda kənd.
Bernardo Silva
Bernardo Mota Veyqa de Karvalyo e Silva — Portuqaliyalı futbolçu. İngiltərənin Mançester Siti klubunda və Portuqaliya milli futbol komandasının yarımmüdafiəçisi.
1 iyul 2017-ci ildən Premyer liqa təmsilçilərindən olan Mançester Siti klubunda çıxış edəcək.
Benfika
Silva Benfika akademiyasının yetirməsidir. Silva klub ilə birlikdə 2013-cü ildə 2012–13 Portuqaliya Gənclər Çempionatının qalibi olmuşdur. O, Benfika B ilə debütünü 10 avqust 2013-cü ildə (1-ci oyun günü) 2013–14 Sequnda Liqasında Trofense klubuna qarşı oyunda etmişdir.
Silva Benfika klubu ilə debütünü 19 oktyabr 2013-cü ildə 19 yaşı olarkən 2013–14 Portuqaliya Kubokunun üçüncü mərhələsində Kampeonata de Portuqal təmsilçilərindən olan Desportivo de Kinfaeş klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, 80-ci dəqiqədə meydana daxil olmuş və komandası 1–0 hesabı ilə qalib gəlmişdir. O, Benfika B-dəki yaxşı performansına görə 2013–14 Sequnda Liqa mövsümündə İlin Tapıntısı mükafatına layiq görülmüşdür. O, 2013–14 mövsümündə Benfika klubu ilə daxili trebl-qələbənin şahidi olmuşdur.
Bernardo Silva heç vaxt Benfikaya olan məhəbbətini sosial mediada və ya müsahibəsində əks etdirməmişdir. O bəyan edib ki, o, həmişə klubun əsas heyəti nə düşməyi arzulayıb, lakin buna nail ola bilmədiyi üçün kluba olan sevgisi azalıb. Müsahibədən sonra Silva "evə" qayıtmaq və Benfika karyerasını başa çatdırmaq qərarına gəlmişdir.
2014–15 mövsümü
7 avqust 2014-cü ildə Silva Monako klubuna bir illik icarəyə verilmişdir. O, Monako klubu ilə debütünü 17 avqustda Liqa 1 görüşündə Bordo klubuna qarşı oyunda etmişdir. Silva ikinci hissədə Lukas Okamposu əvəz etmişdir. 21 sentyabrda o, Genqam klubuna qarşı liqa görüşünə ilk on birlikdə start vermişdir. Həmin görüşdə Monako rəqibinə 1–0 hesabı ilə qalib gəlmişdir. Silva ilk qolunu 14 dekabrda Liqa 1 görüşündə Olimpik Marsel klubuna qarşı oyunda vurmuşdur. Həmin görüşdə Monako rəqibinə 1–0 hesabı ilə qalib gəlmişdir. thumb|Bernando Silva Monako ilə 20 yanvar 2015-ci ildə Benfika müəyyən maliyyə problemləri səbəbindən Silvanı 15.75 milyon avro qarşılığında Monakoya satmışdır. Silva Monako klubu ilə 30 iyun 2019-cu ilə qədər müqavilə imzalamışdır.
10 aprel 2015-ci ildə o, Kann klubuna qarşı liqa görüşündə dubl müəllifi olmuş və komandası 3–0 hesabı ilə qalib gəlmişdir.
2015–16 mövsümü
10 avqust 2015-ci ildə Silva Monako klubu ilə 2020-ci ilin iyun ayına qədər bir illik müqavilə imzalamışdır.
2016–17 mövsümü
18 oktyabr 2016-cı ildə 2016–17 UEFA Çempionlar Liqası qrup mərhələsi çərçivəsində ÇSKA Moskva klubu ilə görüşdə Silva 87-ci dəqiqədə qol vurmaqla Monakonun bərabərlik qolunun müəllifi olmuşdur. Həmin görüşdə Monako rəqibi ilə 1–1 hesabı ilə bərabərə qalmışdır. 15 yanvar 2017-ci ildə Silva Marsel klubuna qarşı oyunda dublla yadda qalmış və komandası 4–1 hesabı ilə qalib gəlmişdir. Bu qələbə Monakonu Liqa 1 cədvəlində ilk dəfə ilk beş həftə ərzində zirvəyə qalxmağa kömək etmişdir. 29 yanvar 2017-ci ildə Park de Prinsesdə keçirilən Pari Sen-Jermen klubu ilə görüşdə Silva 92-ci dəqiqədə qol vurmaqla komandasına bir xal qazandırmışdır. Həmin görüşdə Edinson Kavaninin 81-ci dəqiqədə vurduğu qol qeydə alınmamışdır. Həmin görüşdə Monako rəqibi ilə 1–1 hesabı ilə bərabərə qalmışdır.
Silva 2016–17 mövsümünündə Liqa 1-də 8 qol və 9 assistlə, bütün turnirlər daxil olmaqla 58 görüşdə 11 qol və 12 assistlə yadda qalmışdır.
Mançester Siti
26 may 2017-ci ildə Silva tibbi müayinədən keçdikdən sonra Mançester Siti klubu ilə beş illik müqavilə imzalamışdır. Transferin dəyəri naməlum olaraq qalır. Bəzi mənbələrə görə, transferin dəyəri €50 milyon (£43.5 milyon), üstəgəl əlavə performansa görə €20 milyon (£17.5 milyon) təşkil edir.
Milli karyerası
2013-cü ildə Silva Portuqaliya ilə 2013 UEFA Avropa U-19 Futbol Çempionatında iştirak etmiş və yarımfinalçı olmuşdur. O, çıxışları ilə UEFA jurnalistləri tərəfindən 19 yaşadək 10 aparıcı və istedadlı futbolçu siyahısına daxil edilmişdir.
Silva Portuqaliya millisi ilə debütünü 31 mart 2015-ci ildə Eştorildə Kabo-Verde millisinə qarşı yoldaşlıq oyununda etmiş və komandası 2–0 hesabı ilə məğlub olmuşdur.
27 iyun 2015-ci ildə Silva Portuqaliya U-21 millisi tərkibində Çexiyada keçirilən UEFA Avropa U-21 Çempionatında Almaniya U-21 millisi ilə yarımfinal görüşündə ilk qolunu vurmuşdur. Lakin Silva UEFA Avro 2016-da iştirak edən Portuqaliya millisinin heyətinə daxil edilməmişdir.
Milli komanda qolları
(Nəticələr və qollar Portuqaliya hesablamasının birinci siyahısındadır.)
Yağ
Fiziki xassələri
təbii yağda normalquruluşlu və cüt karbon atomu olan irimolekullu (C10 -dan C24 dək) alifatik turşular da iştirak edir. Yağlar sudan yüngüldür və onda həll olmur. onlar üzvi həlledicilərdə - benzolda, karbon 4-sulfiddə (CS2), efirdə və s. yaxşı həll olur. Təbii bərk yağlar müxtəlif triqliserdilərin qarışığı olduqlarından geniş temperatur intervalında əriyir. Heyvan yağları adətən bərk, bitki yağlarının əksəriyyəti isə mayedir. Su buxarının təsirindən sərbəst üzvi turşularına və qliserinə parçalanır.
Kimyəvi xassələri
Bütün yağlar bu və ya digər formada hidrofobdurlar. Yağlar həm maye, həm də bərk halda ola bilirlər. Adətən otaq temperaturunda bərk yağlara heyvan piyləri (balıq yağından başqa), maye halında olanlara isə bitki yağları (kokos yağından başqa)aid edilirlər. Kimyəvi olaraq bu piylərin molekulalarında ikili kimyvi əlaqənin olması ilə tyəin olunur. Bərk yaölarda isə bu əlaqə daha dolğundur. Marqarinin hazırlanma prosesi sonuncuya əsaslanaraq aparılır: maye yağlarda ikili əlaqə götürülür və nəticədə bərk yağ alınır.
Yağlarin bir neçə sinifləndirilməsi var.
Ən çox yağ saxlayan toxumlar -- 1.Hind qozu-63%, 2.Yer fısdiği - 45-50% 3. Susam toxumu-47% Xam maddələrdən yağların ayrilması aşağidakı üsullarla aparılır.
Yağ əldə olunmasını qısaca belə göstərmək olar: xam maddə qızdırılır, preslərnir, 15% su əlavə edilib xam maddəyə uyğun (əsasən 105-110 temperaturda bişirilir). Xarakter həlledici seçilib ekstarksiya edilir (qatı-maye ekstraksiya)
Buna aid Soxhlet extractoru göstərə bilərik.
Yağ əldə olunduqdan sonra o cökdürülür (protein, fosfatitlər ayrılsindeyə ) bunun qısa müddətdə baş vermesi üçün su ve ya buxar ilə hidrotasiya edilir--- Tərkibində ona turşuların təsirini bitirmək üçün natrium hidroksid istifadə olunur, bu sabunlaşma ilə ayrılır --rəngi ağardılır bunun üçün aluminium , maqnezium silikatlar ,texniki yağları bixromat və permanqanat istifadə olunur  Qoxunun aparılması bunun əsas səbəbi stearindir. Bunu çöktürmək üçün yağ 5 dərəcə selsiyə qədər soyudulur.
Yağların su və əsaslarla təsirindən sabunlaşmada, ikiqat rabitənin hidrogen ilə doyduraraq marqarin əldə edilməsində, ikiqat rabitənin dəyişik kükürdlü birləşmələrə işıənməsində( sulaft tuşusu -- sulfade--sulfone) yuyucu vasitələr əldə olunur.
Tətbiqi
Texnikada yağlar qliserin, karbon turşuları, sabun, stearin almaq üçün geniş istifadə olunur. Maye yağlardan əlif yağı və laklar alınmasında istifadə edilir. Yağlar qidanın mühüm tərkib hissəsi olub insan və heyvan həyatında mühüm rol oynayır. Karbohidratlar kimi yağlarda insan orqanizmində enerji mənbəyidir.
Yağın qaxsıması
Yağın qaxsıması - uzun müddət yağı saxladıqda kimyəvi tərkibinin dəyişməsi nəticəsində dadının acıması, xoşagəlməz iy verməsi və yemək üçün yararsız hala düşməsi. Qaxsımış yağın tərkibind\ə bəzi uçucu aldehid, keton, kiçikmolekullu turşular və uçucu olmayan peroksid xarakterli maddələr var. Kimyəvi qaxsımış yağ qliseridlərin tərkibindəki karbon turşuları padikalları hava oksigeni ilə oksidləşdikdə baş verir.
Yağın hidrogenləşdirilməsi
Yağın hidrogenləşdirilməsi - qliserinin mürəkkəb efirlərinə müvafiq katalizatorlar vasitəsilə hidrogen birləşdirilməsi. maye yağı bərk hala çevirmək və müəyyən xassələrini yaxşılaşdırmaq üçün o hidrogenləşdirilir. Bu prosesdə yağ tərkibindəki doymamış birləşmələrin doymuş birləşmələrə çevrilməsi və izomerləşməsi nəticəsində bərkiyir.
Ağadərəsi (Kotayk)
Tarixi
Rayon mərkəzindən 7 km məsafədə yerləşir. Kəndin adı erməni dilinə kalka edilərək Aqadzor (dzor erməni dilində dərə deməkdir) formasında işlədilir.
Toponim Azərbaycan dilində "varlı, zadəgan, mülkədar" mənasında işlənən ağa və III şəxsin təkinin mənsubiyyət şəkilçisi (-si) qəbul etmiş dərə sözlərindən əmələ gəlmişdir. Relyeflə bağlı II növ təyini söz birləşməsi formasında yaranan mürəkkəb quruluşlu toponimdir.
Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 4.IV.1946-cı il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Katnaxpyur (Südlü bulaq) qoyulmuşdur.
Toponimik izah
1828–1832-ci illərdə Azərbaycan türklərindən ibarət əhalisi qovulmuş və xaricdən gəlmə ermənilər yerləşdirilmişdir. 1728-ci ilə aid türkcə mənbədə kəndin Həsən adlı şəxsə (mülkədara) mənsub olması qeyd olunur (Timari Həsən karyei Aqadzor). XVIII əsrin əvvəllərinə aid ermənicə mənbədə (150, 358) Aqasor kimidir. Bu göstərir ki, kəndin adında ermənicə dzor-dərə sözü yoxdur, əks halda ermənicə yazılışda Aqasor yazılmazdı. Lakin erməni tarixçisi toponimi Aqazor götürərək ruscaya Alidzor kimi çevirmişdir. Kəndin adı Kitabi-Dədə Qorqud eposunda çəkilən Ağ hasar toponiminin sonralar təhrif olunmuş formasıdır: Ağ hasar adı əvvəlcə Ağasor, sonra da Ağadzor şəklinə düşmüşdür.
Rozika Şvimmer
Rozika Şvimmer (tam adı: Rozika Şvimmer, ; ) — macar pasifist, feminist və qadınlara seçki hüququnun verilməsi uğrunda mübarizə aparan şəxs. O, ilk dünya federalistlərindən və dünyada ilk qadın səfirlərdən biridir. 1918-ci ildə Macarıstanın İsveçrədə səfiri olmuşdur.
Həyatı
Rozika Şvimmer Avstriya-Macarıstanın Budapeşt şəhərində yəhudi ailəsində anadan olmuşdur. O, musiqi və xarici dillər üzrə təhsil almağa başlasa da, 1896-cı ildə ailəsinin maliyyə vəziyyəti pisləşdiyindən mühasib işləməyə başlamışdır.
Siyasi fəaliyyəti
1897-ci ildə Macar Qadın Katibləri Assosiasiyasını yaratmış, 1904-cü ildə isə Evgeniya Mişkolçi Meller kimi digər görkəmli feministlərlə birlikdə Macar Feminist Assosiasiyasının əsasını qoymuşdur. O, Macar Milli Qadınlar Şurasının yaradılmasına yardım etmiş və Macarıstan Sülh Cəmiyyətində idarə heyətinin üzvü olmuşdur. 1909-cu ildə Daxili İşlər naziri onu uşaq rifahı üzrə idarə heyətinə təyin etdi.
1913-cü ildə Qadınlara seçki hüququnun verilməsi üzrə Beynəlxalq Alyansın katibi olmuşdur. Şvimmer qadınların səsvermə hüququ mövzusunda mühazirə demək üçün Kerri Çapmen Kett ilə Avropanı gəzirdi. O, həmçinin "A nö" (Qadın) jurnalının redaktoru idi. 1914-cü ildə Şvimmer Londona köçmüş və müxtəlif Avropa qəzetlərinin müxbiri və IWSA-nın mətbuat katibi vəzifəsində çalışmışdır. I Dünya müharibəsi başladıqda o, evinə qayıda bilmədi və düşmənliyin sona çatması üçün həyəcan təbili çalmağa başladı. 1914-cü ildə ABŞ-yə səfər edərək prezident Vudro Vilsondan müharibəni bitirmək üçün bitərəf bir konfrans təşkil etməsini tələb etdi. 1915-ci ildə Qadınların Sülh Partiyasının yaradılmasında iştirak etdi.
28 Aprel — 10 May 1915-ci il tarixdə Niderlandın Haaqa şəhərində keçirilən Beynəlxalq Qadınlar Konqresində Şvimmerin müharibə edən dövlətlər arasında Davamlı vasitəçilik üçün bitərəf konfrans təklifi qəbul edildi. Növbəti il o, Stokholma Sülh Gəmisini təşkil edən Henri Fordun dəstəyini qazandı. Fordun səylərindən məyus olub, daha sonra 1916-cı ilin iyununda Təcili Vasitəçilik üzrə Beynəlxalq Komitəni təşkil etdi. Barışıqdan sonra Şvimmer Qadınların Beynəlxalq Sülh və Azadlıq Liqasının vitse-prezidenti oldu.
300px|thumb|left|Qadınların Beynəlxalq Konqresi (1915). Soldan sağa: 1. Lusi Tumayan — Ermənistan, 2. Leopoldin Kulka, 3. Laura Hyuz — Kanada, 4. Rozika Şvimmer — Macarıstan, 5. [[Anita Auqspurq — Almaniya, 6. Ceyn Addams — ABŞ, 7. Yevgeniye Hanner, 8. Aletta Yakobs — Niderland, 9. Kristal Mekmillan — Böyük Britaniya, 10. Roza Cenoni — İtaliya, 11. Anna Kleman — İsveç, 12. Tora Duqaard — Danimarka, 13. Luiza Kilhau — Norveç]] 250px|thumb|right|Rozika Şvimmer 1918-ci ildə Macarıstan Avstriya-Macarıstandan müstəqillik əldə edərkən baş nazir Mihay Karoy Şvimmeri İsveçrəyə səfir təyin etdi. Kommunistlər 1919-cu ildə hakimiyyəti ələ keçirdikdə, onlara qarşı çıxdı və öz vətəndaş hüquqlarını itirdi. 1920-ci ildə Mikloş Hortinin hökuməti kommunistləri devirəndə əvvəlcə Vyanaya, 1921-ci ildə isə ABŞ-yə köçdü. O, Çikaqoda məskunlaşdı və bir daha Macarıstana qayıtmadı. O, macar siyasətində qadınların gələcəyinin əsasının qoyulmasına böyük töhfə vermişdir.
Onun pasifist inancları, Şvimmerin ABŞ-də sosialist kimi tanınmasına səbəb olmuşdu. O, qalan ömrünün əksər hissəsini şəxsiyyətinə edilən böhtanlara qarşı mübarizə aparmaqla keçirdi. Fred Marvin onu alman casusu və bolşevik agenti olmaqda ittiham etdiyinə görə Şvimmer iddia qaldırmış və dəymiş zərərə görə 17,000 $ almışdı. Bununla belə, pasifist mövqeyinə görə ABŞ vətəndaşlığını ala bilməmişdi. ABŞ Ali Məhkəməsi ABŞ Şvimmerə qarşı işində (1929) onun əleyhinə qərar qəbul etmişdi. 1946-cı ildə ABŞ Şvimmerə qarşı işində formalaşmış presedent Jiro ABŞ-yə qarşı işində dəyişdirilmişdir. Şvimmer ömrünün qalan hissəsini bu ölkədə apatrid kimi keçirmişdir.
Sonralar Şvimmer dünya hökuməti yaratmağa cəhd edirdi. O, 1935-ci ildə Meri Ritter Berdlə birlikdə Dünya Qadınların Arxivləri Mərkəzini formalaşdırdı. 1937-ci ildə Dünya Sülh Mükafatını almışdı. Elə həmin il Lola Maverik Lloydla birgə Dünya Hökuməti üçün Kampaniyanın əsasını qoydu: bu, XX əsrin ilk dünya federalist təşkilatı idi. XX əsrin sonlarında federalist hərəkat Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsinin yaradılması üçün kampaniyaya və koalisiyaya müvəffəqiyyətlə rəhbərlik etdi. O, 1947-ci ildə Nobel sülh mükafatına namizəd olsa da, növbəti il mükafat verilmədiyindən onun əldə etmək imkanı olmadı.
Qanq deltası
thumb|250px|Qanq deltası Qanq deltası — dünyanın ən böyük deltasıdır. Delta tarixi Belqaliya vilayəti ərazisində yerləşir. 240 çayın birləşməsindən meydana gəlmişdir. Əsasən Qanq və Brahmaputra çaylarının təsiri ilə formalaşır.
Qanq deltası üçbucaq formaya malikdir. Sahəsi 105 640 km² təşkil edir, bu isə Missisipi deltasından iki dəfə böyükdür. Deltaya istiqamətlənən çaylar Hindistan, Butan, Nepal, Çin və Banqladeş ərazilərindən başlanğıcını götürür. Delta iki hissəyə bölünür: Qərbi (az aktiv) və Şərqi (çox aktiv). Qanq deltası labirintlər, bataqlıqlar, adalardan ibarətdir. Burada dünyanın ən böyük manqrov meşələri yerləşir. Sundarban meşəsi əsasında Sundarban Milli Parkı təşkil edilmişdir. Hər il baş verə biləcək su basmalar və siklonlar riskinə baxmayaraq burada 145 milyon insan yaşayır. 1961 və 1991-ci illər arası zaman kəsiyində təbii fəlakətlər nəticəsində 700 min insan vəfat etmişdir.
Kurt Alder
Həyatı
Alman üzvi kimyaçısı Kurt Alder Keniqsxyutta indiki Polşanın Xojuv şəhərində iyulun 10-da 1902-ci ildə anadan olmuşdur. 1926-cı ildə Kil universitetini bitirərək fəlsəfə doktoru dərəcəsi almışdır. 1926-1936-cı illərdə Kil Universitetində işləmiş və 1934-cü ildən professor vəzifəsində çalışmışdır. Bütün həyatını tamamilə elmə həsr etmiş Alder heç vaxt ailə qurmamışdır.
Elmi naliyyələri
Əsas elmi tədqiqat sahəsi üzvi sintez olmuşdur. 1926-cı ildə Dils ilə birlikdə azodikarbon efirini öyrənmişdir. Bu iş 1928-ci ildə çox əhəmiyyətli olan reaksiyalardan birinin kəşfinə gətirib çıxardı. Bu reaksiya aktivləşmiş ikiqat əlaqəli molekulun (dienofil) gərilmiş dienlərə 1,4- birləşərək tsiklik strukturun əmələ gətirmə reaksiyasıdır. Sonrakı işlər Alderə imkan verdi ki, bu reaksiya nəticəsində adduktların əmələ gəlməsində ilkin komponentlərin strukturundan asılılıq qanunauyğunluğunu tapsın (Alder qaydası). Gərilmiş əlaqəli üzvi birləşmələrin reaksiya qabiliyyətlərini və reaksiyaların getməsinin stexiometrik xüsusiliyini öyrənmişdir. Dien sintezinə əks olan reaksiyanın (retrodien parçalanması) mümkünlüyünü müəyyən etmiş və onun geniş istifadə imkanlarını göstərmişdir. En sintezi reaksiyasını kəşf etmişdir. Bu reaksiya allil hidrogen atomu olan olefinlərin dienofilə birləşmə reaksiyasıdır. 1940-cı ildə Alder müəyyən etmişdi ki, tsiklopentadien qızdırıldıqda özünə vinilasetatı birləşdirərək doymamış asetat əmələ gətirir ki, o da doymamış spirtə çevrilə bilir. 1956-cı ildə tsiklopentananın alınma üsulunu işləyib hazırlamışdır.
İş yeri
1936-1940-cı illərdə Leverkuzendə “İ.Q. Farben industri” konserninin şöbəsinin elmi rəhbəri, 1940-cı ildən Köln universitetinin kimya institutunun direktoru olmuşdur.
Rusiya coğrafiyası
thumb|Rusiya coğrafi xəritəsi Rusiya coğrafiyası — Rusiya Federasiyası coğrafiyası.
Rusiya — Avropanın şərqində, Asiyanın şimalında yerləşən və bütün quru ərazisinin 1⁄8 hissəsini əhatə edən qitələrarası ölkədir. Ölkənin Avropa hissəsinə Ural dağlarının qərbi, Asiya hissəsinə Uralın şərqindən Uzaq Şərqə qədər olan ərazilər daxildir. 17,075,400 km² ərazisi olan Rusiya sahəsinə görə dünyanın ən böyük ölkəsidir. Rusiyada 23 UNESCO Dünya İrsi, 40 UNESCO-nun biosfer ehtiyatı, 41 Milli park, 101 qoruğu var. Rusiya, 41° Ş və 82 °C en dairələri ilə 19° Ş və 169° Q uzunluqları arasında yer alır.
İnzibati bölgü
Rusiya Federasiyası ərazisinin böyüklüyünə görə dünyada birinci yeri tutur. Ərazisinin 1/4-i Avropanın, 3/4-ü isə Asiyanın payına düşür. Avropa hissəsinə Şərqi Avropa düzənliyinin böyük hissəsi, Böyük Qafqaz dağlarının şimal yamacları və Ural, Asiya hissəsinə isə Sibir və Uzaq Şərq daxildir. Ərazisinin 3/4-ü düzənlik, 42%-i meşələrlə örtülü və 40%-i kənd təsərrüfatına yararlıdır. Ölkənin şimal sahilləri Şimal Buzlu okeanının, şərq sahilləri Sakit okeanın, şimal-qərb və cənub-qərb sahilləri isə Atlantik okeanının dənizləri ilə əhatə edir. 2014-cü ilin məlumatına əsasən, Rusiya Federasiyasına 85 subyekt daxildir: 21 respublika, 9 diyar, 46 vilayət, 4 muxtar dairə və 1 muxtar vilayət vardır. Moskva, Sankt-Peterburq və Sevastopol federal əhəmiyyətə malik şəhərlər, yəni Rusiya Federasiyasının ayrı-ayrı subyektləridir. center|Rusiyanın respublikaları {{columns-list|3|
Avropa hissəsi
Rusiyanın ərazisinin 25%-i, əhalisinin, sənaye və kənd təsərrüfatı məhsullarının 80%-i Avropa hissəsinin payına düşür. Mərkəzi Rusiyanın ən iri şəhərləri Moskva, Sankt-Peterburq, Nijni-Novqoroddur. Tərkibində 3 muxtar respublika yerləşir:
Quercus wislizeni
(Quercus wislizeni) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Rusiya coğrafiyası
Avropa hissəsinin şimalı
Şimal Buzlu okeanının qərb sahillərini əhatə edir.İri və rəngarəng təbii resurs potensialına malikdir.Meşə sənayesi rayonun ənənəvi sahələrindəndir.Rayonun tərkibində 2 muxtar respublika var:
Avropa hissəsinin cənubu
Şimali Qafqaz nəzərdə tutulur.İri ASK rayonudur. Taxılçılıq, şəkər çuğunduru, günəbaxan əkinləri, üzüm və meyvə bağları, südlük-ətlik heyvandarlıq və zərifyunlu qoyunçuluq inkişaf etmişdir.Rayon ərazisində 7 muxtar respublika var:
Avropa hissəsinin şərqi
Volqaboyu və Ural iqtisadi rayonlarını əhatə edir.Ölkənin Avropa və Asiya hissəsini birləşdirən yollar buradan keçir.
Şəhərlər
146 milyonluq Rusiya əhalisinin 73%-i şəhərlərdə, 27%-i isə kənd yerlərində yaşayır. Hazırda Rusiyanın, Moskva və Sankt-Peterburq olmaq üzrə iki böyük şəhəri vardır.
Təbii ehtiyatları
thumb|234x234px|Dünyanın ən böyük neft rezervinə malik ölkələri Rusiyada taxta-şalban, neft, təbii qaz, kömür, filiz və digər mineral mənbələri daxil olmaqla geniş təbii sərvət ehtiyatlarına malikdir. Dünyanın ən böyük dövləti olan Rusiya dünya üzrə təsdiqlənmiş resursların 21 faizinə sahibdir.
Təbii qaz istehsalında dünyada birinci, neft istehsalında isə ikinci yerdədir.Rusiya 80 milyard barel neftə sahibdir və bu dünya neftinin 4.6 faizini təşkil edir. Neft ehtiyatına görə dünyada 8-cidir. Neft istehsalına görə isə Səudiyyə Ərəbistanından sonra 2-cidir. Rusiyanın təsdiqlənmiş qaz ehtiyatı 47 trilyon m3-dir.Dünya qaz ehtiyatının 27 faizinə sahib olmaqla həm də ən yaxın rəqibi İranı 2 dəfə üstələyir.
Bu ehtiyatlar ölkə ərazisində qeyri bərabər paylanıb. Onun şərq rayonları Qərb rayonlarına nisbətən təbii sərvətlərlə çox zəngindir. Kömür, neftqaz ehtiyatları, filiz sərvətlərinin iri yataqları vardır. Ural da daxil olmaqla Qərb rayonlarının, xüsusilə Mərkəz və Volqaboyunun, Şərqində isə iri kömür hasilatı rayonlarında ekoloji vəziyyət ağırdır. Meşə, su, balıq, xəzdərili heyvanlar ilə zəngindir. Hidroenerji ehtiyatları onun şərq rayonlarda daha geniş yayılmışdır. RF yanacaq, filiz, qiymətli metallar, kimya, duzlar zəngindir. RF-nin təbii ehtiyatları çox zəif mənimsənilmişdir, sadəcə olaraq onları istifadəyə cəlb etmək üçün məaliyyə imkanları çatmır. Gələcəkdə RF təbii sərvətləri bütün dünya üçün böyük əhmiyyət kəsb edə bilər. Hal-hazırda Avropanı qazla təmin etməkdə vacib rol oynayır.
Kənd təsərrüfatı
left|thumb|209x209px|[[Rostov vilayətində buğda yığımı. Rusiya dünyanın ən böyük çovdar, arpa, əkin qarabaşağı, günəbaxan və yulaf ixracatçılarındandır.]] Ölkənin kənd təsərrüfatı özünün böyük torpaq ehiyatları və daxili tələbatı fonunda çox da yüksək inkişaf etməyibdir. İslahatlar zəif aparılır, texniki təminatı aşağı səviyyədədir. Hər il ölkəyə xaricdən çoxlu k/t məhsulları və hətta özündə yetişdirilən taxıl idxal edilir. Təbii şəraiti ölkənin geniş ərazisində k/t üçün o qədər də əlverişli deyildir Onun ümumi torpaq fondunun cəmi 13%-i k/t yararlı torpaqlar, 8%-i isə əkirlər. Burada heyvandarlıq sahəsi bitkiçiliyə nisbətən daha yaxşı inkişaf etmişdir.
Senecio pilosicristus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Rusiya coğrafiyası
Kənd təsərrüfatı
Taxılçılıq əsas yer tutur. Meşə zonasında boz taxıl növləri – darı, çovdar, arpa, vələmir, qarabaşaq vəs.; meşə-çöl və çöl zonalarında buğda və qarğıdalı əkilir. Taxılçılıq yaz və payızda səpilən zonalara bölünür. Payızlıq qalın qar örtüyü olan Avropa hissəsində, yazlıq şərq rayonlarında yerləşir. Ölkənin bütün əkinçilik zonalarında yayılıb. Bu taxıl növlərinin müxtəlifliyi ilə bağlıdır. Taxılın məhsuldarlığı aşağıdır. İldə 94.0 mln. tona qədər taxıl toplanır. Taxıl rayonlarında məhsuldarlıq 22sen/ha.dır. (2011-cı il). Öz tələbatını ödəmir. Texniki bitkilərdən ən geniş yayılanı şəkər çuğunduru, günəbaxan, kətan lifi, soya, tənbəki və b. 2011-ci ildə kartof 12.7 mln t, şəkər çuğunduru 42.7 mln t, günəbaxan 9 mln t. Istehsal olunub. Şəkər çuğunduru və şəkər istehsalı Mərkəzi Qaratorpaq, Şimali Qafqaz və Altay diyarındadır. 2011-ci ildə 43.0 mln t. şəkər çuğunduru yığılmışdır. thumb|Rusiyada donuzçuluq fabriki Günəbaxan əkinləri əsaən Şimali Qafqazda və Voqaboyundadır. Daha çox rütubət sevən kətan bitkisi (parça və kəndir hazırlanır) əsasən Şimal-Qərb, Şimal və Volqa-Vyatka rayonlarında yerləşir. 9 mln ton məhsul yığlıb. Soya bitkisi Uzaq Şərqin Cənub rayonlarında becərilir. Kartof və tərəvəz əkinlərinin coğrafiyası daha genişdir. Kartof əkinləri RF-nin Avropa hissəsində, tərəvəz Şimali Qafqaz, Mərkəz və Mərkəzi Qaratorpaqda və iri şəhərlərin ətraflarında becərilir.
RF iş adamları Azərbaycanın Samux rayonunda istixanalarda tərəvəz yetişdirmək üçün istehsallar yardılıblar. Bağçılıq RF Avropa hissəsinin Mərkəz və Cənub rayonlarında, Volqaboyunda və b. inkişaf etmişdir. Heyvandarlıq ölkənin k/t məhsullarının 60%-dən çoxunu verir. 2012-ci ilin əvvəllərində iri buynuzlu heyvanların sayı 20 mln, qoyun-keçi 23 mln. baş olub Ən geniş yayılan iri- buynuzlu mal-qara və donuzçuluqdur. Meşə və meşə çöl zonalarında südlük-ətlik, cənub çöl zonalarında ətlik-südlük istiqaməti əsas yer tutur.
Donuzçuluq Mərkəz Qaratorpaq, Şimali Qafqazın Rostov, Krasnodar və Stavrapol ərazilərində və iri şəhərlərin ətraflarında cəmləşmişdir. Qoyunçuluq Şimali Qafqaz, Altay, Şərqi Sibirdə, maralçılıq şimal rayonlarında inkişaf etmişdir. Eyni zamanda Altayda buynuzundan dərman hazırlanan xallı maralçılıq inkişaf etdirilir. Rusiyada xəz-dəri heyvandarlığı şimal və Sibir istiqaməylərində yerləşir. Ölkədə Qara, Xəzər, Baltik dənizinin sahilləri, Şimali Qafqazda olan mineral bulaqlar mühüm kurort-rekreasiya rayonlarıdır. Dağlarda alpinizmin inkişafı üçün əlverişli şərait vardır. Moskva, Sankt-Peterburq, Novqorod və digər qədim şəhərlərdə olan abidələr əsas turizm obyektləridir.
Topoqrafiya
thumb|[[Baykal gölü]] Rusiyanın relyefi, başlıca olaraq cənubunda çöl və şimalında sıx meşə düzənliklərdən ibarətdir. Rusiya dünyadakı əkinə yararlı ərazinin 10%-nə malikdir. Dağ fasilələri cənub sərhədləri boyunca yerləşməkdə olub, Qafqaz və (5642 m ilə Rusiya və Avropanın yüksək nöqtəsi), Altay dağlarını əhat edir. Şərq tərəflərində Verxoyansk sıra dağları və Kamçatka yarımadasında isə bir çox aktiv vulkanlar yer almaqdadır. Ural Dağları, mineral resursları baxımından zəngin olub, Avropa ilə Asiyanın şimal-cənub dekabrını yaradır.
Rusiya, Şimal Buzlu və Sakit Okean, Baltik Dənizi, Azov Dənizi, Qara Dəniz və Xəzər Dənizi boyunca 37.000 km uzunluğunda bir sahil zolağına malikdir. left|thumb|197x197px|[[Qış aylarında Rusiyada tayqa meşələri, Çelyabinsk vilayəti ]]
İqlimi
Ölkənin böyüklüyü və dənizdən uzaq bir çox regionun olması nəticəsində tundra və ucqar cənub-şərq bölgələri istisna olmaqla, rütubətli kontinental iqlim ölkənin hər yerində hakimdir. Cənubdakı dağlar, Hind Okeanından gələn isti hava kütlələrinin girişinə mane olur, ölkənin qərb və şimal bölgələri Şimal buzlu və Atlantik okeandan gələn hava kütlələrinə açıqdır.
Şimali Avropa Rusiyası və Sibirin əksəriyyəti yarı arktik iqlimə malikdir. Şimal-şərq Sibirin iç bölgələrdə çox şiddətli soyuqlar olur (əksəriyyətlə Saxa subyektində daha çox soyuq olur və -71.2 °C kimi rekord aşağı temperaturlar müşahidə edilir). Digər bölgələr isə daha mülayimdir. Arktik Okean sahillərində və Rus Arktik Adalarında isə qütb iqlimi hakimdir.
Ölkə ərazisi boyunca demək olar ki, yalnız iki mövsüm olan qış və yay var. Yaz və payız ayları çox qısa sürür. Yaz və qış ayları arasındakı temperatur fərqi olduqca yüksəkdir. Ən soyuq ay Yanvar olub ən isti ay isə İyul aydır. thumb|208x208px|Rusiyanın iqlimi xəritəsi Atlantik və Sakit Okeanın mülayim təsirinə malik olması səbəbindən, Avropa Rusiyasındakı bir çox sahədə, Qərbi Sibirin cənubunda və Uzaq Şərqi Rusiyanın cənubunda, Moskva və Sankt-Peterburq şəhərləri də daxil olmaqla rütubətli bir kontinental iqlim hökm sürür. (Köppenin Dfb, Dfa, Dwb, Dwa tipləri). Skandinaviya yarımadası və Sakit Okean arasındakı Şimali Avropa Rusiyasının çoxu və Sibir yarı arktik bir iqlimə malikdir. Şimal-şərq Sibirin daxili regionlarında son dərəcə şiddətli qış keçir.
Şimal Buzlu okean sahilindəki ərazi zolağı, həm də Arktik adalar qütb iqliminə malikdir (adaların bəzilərində ifrat qütb iqlimi (EF) və bəzi yerlərdə tundra iqlimi (ET)) hökm sürür. Qara dəniz sahilindəki kiçik bir hissə olan Soçi, rütubətli subtropik iqlimə malikdir (Köppenin Cfa tipi). Şərqi Sibir və Uzaq Şərqin bir çox bölgəsində qış yaza nisbətən quru ikən (Dwa, Dwb, Dwc, Dwd tipləri) ölkənin digər bölgələrində isə mövsümlər ərzində bərabər yağış baş verir. Ölkənin bir çox yerində qış yağışları adətən qar kimi düşür. Aşağı Volqa boyu və Xəzər Dənizi sahilindəki region həm də Sibirin cənubdakı bəzi sahələr yarı quraq iqlimə malikdir (BSK).
Rus torpaqlarının təxminən 65%-i permafrost (donmuş torpaq) olaraq vurğulanır.
Günəş şüaları
Rusiyanın ərazisində günəş şüaları qeyri-bərabər paylanır. Günəş şüalarının Rusiyanın bölgələri üzrə paylanması aşağıdakı kimidir: