cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fundamentalizm
II səbəb
İkinci səbəb müstəmləkəçilik və müstəmləkəçilik sonrası dövrdür. Müstəmləkəçi dövlətlərin müstəmləkə ölkələrdə öz mədəniyyətlərini yaymağa işləri və yerli mədəniyyətləri təzyiq altına almaları hətta onları aşağılamaları müstəmləkə sonrası dövrdə, Qərb mədəniyyətlərə olan bağlılığının azalmasına və Qərb fikirlərə qarşı cəmiyyətdə böyük bir müqavimət meydana gəlməsinə səbəb olmuşdur. Ayrıca 70lərdən sonra sosializmin zəifləməsiylə birlikdə imperializm əleyhdarlığı da kökdən dinçilik ilə birlikdə yüksəlməyə başlamışdır.
III səbəb
Üçüncü səbəb olaraq qloballaşma göstərilməkdədir. Qloballaşmanın milliyyətçiliyin gücünü zayıflatmasından sonra din, cəmiyyətdə birləşdirici ünsür olaraq görülmüşdür və bu vəziyyət Fundamentalizm yüksəlməsinə səbəb olmuşdur. Ümumi xüsusiyyətləri
Fundamentalizmin din və siyasət arasındakı ayrı-seçkiliyə yanaşması
Fundamentalizm ən əhəmiyyətli xarakteristika xüsusiyyəti din və siyasət arasındakı ayrı-seçkiliyi rədd etməsidir. Ancaq 20-ci əsrdə dinin siyasət üzərindəki təsiri liberal mədəniyyətin yayılması və sekülerizmin inkişafıyla birlikdə yaxşıca məhdudlaşdırılmışdır. Sekülerizm dini yox etməyi amaçlamamıştır ; lakin dinə uyğun bir sahə və vəzifə verməyə, nəticə olaraq dini siyasətdən uzaqlaşdırmağa çalışmışdır. Cəmiyyət və xüsusi ayrı-seçkiliyini kəskin bir şəkildə müdafiə edən liberalizm isə fərdi azadlığı zəmanət altına almağa çalışarkən bir mənada dini də özelleştirmiştir. Halbuki kökdən dinçilik ictimai - xüsusi ayrı-seçkiliyini rədd etməkdədir. Cəmiyyətdə birləşdirici ünsür olaraq dini yerləşdirər və fərdlərə bir aitlik duyğusu qazandırmağı məqsədlər. Belə ki adam cəmiyyətdən ayrı tutulduğu zaman bir əskiklik hiss etməlidir. Dini fərdi bir məsələ halına gətirmək ictimai korlanma özü ilə gətirər. Fərdlərin cəmiyyətin xeyrini güdmədən hərəkət etməyə başlamasına səbəb olar və bu da ehtiras, cinayət və əxlaqsızlığa gətirib çıxarar. Yeni bir dünya üçün mövcud strukturlar, dini qanunlar üzərinə inşa edilən; hüquq , siyasət, cəmiyyət , mədəniyyət və iqtisadiyyatı saxlayan əhatəli bir sistem ilə iştirak dəyişdirməlidir.
Kökdən dinçilik ümumi mənasıyla təməl və qurucu olaraq görülən bəzi fikir və dəyərlərə bağlılığı izah edər. Bu təməl və qurucu fikirlər davamlı və dəyişməz bir quruluşa malikdir. Bu vəziyyət fundamentalist fikirlərin qaynağını, müqəddəs sayılan bəzi mətnlərdən almasının bir nəticəsidir. Ancaq kökdən dinçilik dini yazıtlarla bir saxlamaq və ya bunlardan ibarət olduğunu düşünmək doğru olmaz. Çünki əxlaqi və siyasi bir proqram olaraq istifadə edə bilmək üçün müqəddəs mətnlərin təməllərinə enmək lazımdır. Beləcə daha açıqlayıcı qanunlar əldə edilmiş olar. Bunun yanında harfiyen kitaba görə yaşamaq yerinə mətnləri daha aktivist bir dünyagörüşüylə, yəni tətbiqə istiqamətli şəkildə oxumağı seçmişlər. Ancaq bu vəziyyətin, davamlı və dəyişməz olması lazım olan fikirlər üzərində Şərh fərqinə səbəb olmaması üçün köktendinciler mətni kimin yorumladığına son dərəcə əhəmiyyət verməkdədir. Bu adam dərin inanca, əxlaqi təmizliyə sahib və mübarizənin içində tapılmış bir aktivist olmalıdır. Mətnlərin olduğu kimi alınması yerinə uyğun şəkildə şərh sayəsində Fundamentalizm siyasi eylemcilik və insanları hərəkətə keçirmə qabiliyyəti də böyük dərəcədə artmışdır. Fundamentalizm insanları hərəkətə keçirmə qabiliyyəti psixoloji və ictimai səviyyədəki funksiyalarından irəli gəlməkdədir. Psixoloji baxımdan baxıldığında kökdən dinçilik naməlum bir dünyada insanlara certainties təqdim edə bilməkdədir. Dini olaraq ən dərin problemlərə sadə və mütləq həllər təqdim edir. Ancaq bu qətilik Fundamentalizm kompleks problemlərə cavab tapmaqda məcburiyyəti da səbəb olmaqdadır. Sosial baxımdan baxıldığında isə iqtisadi olaraq kafi səviyyəyə çata bilməmiş insanların köktən dinçiliyə daha çox maraq duyduqları görülməkdədir. Sosial ədalət və ictimai nizam ümidi təqdim etməsi baxımından kökdən dinçilik, Sovetlər Birliyinin dağılmasından sonra sosializmin yerini almışdır.
Fundamentalizm ən diqqətə çarpan xüsusiyyətinin müasir dünyaya qəti olaraq kürək çevirməsi olduğu düşünülər. Köktendincilerin, cəmiyyətdəki çürümüşlüğün ancaq köhnənin mənəviyyat dolu "qızıl çağ " ına dönməklə giderilebileceğini düşündükləri doğrudur. Ancaq buradan onların modernizmə tamamilə qarşı olduqları ya da mürtəce olduqları nəticəsində çıxarılmamalıdır. Çünki köktendinciler yalnız müəyyən bucaqlardan kəskin şəkildə modernizmə qarşıdırlar. Buna ən açıq nümunə sekülerizm və fərdçiliyə olan qarşı dayanar. Ancaq müasir texnologiyadan, kütləvi informasiya vasitələrindən geniş faydalandıqları görülər. Ümumiyyətlə modernizmi din sərhədləri içində ələ alarlar və modernizmin dinə zidd olmayan istiqamətlərini təsdiqləyərlər.
Kökdən dinçilik özündə terrorist bir hərəkət deyil ; ancaq köktendincilerin bəzən şiddət ehtiva edən siyasi hərəkət tərzi mənimsədikləri görülməkdədir. Çünki din adına hərəkət edərlər və bu yolda atılan hər bir addımın tanrının razılığına səbəb olacağını düşünürlər. Bu vəziyyət köktendincilere çox yüksək bir motivasiya təmin edər və şiddət ehtiva edən hərəkətlərdən çəkinmirlər. Məqsəd dünyada tanrı iradəsini hakim etməkdir. Bu səbəblə özlərinə qarşı olanları yalnız fikir ayrılığı olan insanlar deyil, tanrının dünyadakı məqsədlərini maneə törətməyə çalışan kafirlər olaraq görərlər.
Fundamentalizm və mühafizəkarlıq arasındakı fərqlər
Kökdən dinçilik ilə mühafizəkarlıq bir-birlərinə yaxın görünsələr də ikisi arasında açıq fərqlər olur. Məsələn mühafizəkarlıq daha təvazökar, daha balanslı ikən Fundamentalizmte daha uc fikirlərə ya da iti çıxışlara rast gəlmək mümkündür. Mühafizəkarlıq mövcud olanı qorumağa daha uyğundur və davamlılığı müdafiə edər; ancaq kökdən dinçilik açıq şəkildə inqilabçı bir quruluşa malikdir. Mühafizəkarlar elitası qoruma və iyerarxiyanı müdafiə meylindədirlər ; amma köktendinciler bir az daha eşitlikçidirler.
Fundamentalist Xristianlıq
Fundamentalist xristianlıq Amerikada yevangelist-protestant qruplarda "təməl " Xristian inanclarına (söz mənasıyla anladıqları İncilin mütləq hatasızlığı, İsanın bakirə Məryəmdən doğumu , İsanın insanlığın günahlarının bağışlanması üçün çarmıxa çəkilməsi , İsanın yenidən doğuşu vs. ) dönməyi müdafiə edən dini cərəyanları təyin etmək üçün istifadə edilər. Fundamentalizm dini bir cərəyan kimi, ilk dəfə Amerikada – yevangelist xristianlıqda meydana çıxmışdır. 1910-1915-ci illər arasında ABŞ-da bir qrup yevangelist ilahiyyatçı “Fundamentalizm layihəsi”ni başlatdılar. Bu layihənin əsas məqsədi Kitabi-müqəddəsə tənqidi metodla yanaşan modernist teologiyaya qarşı çıxıb, orada verilən bütün bilgilərin hərfi mənada doğruluğunu və yanılmazlığını isbat etmək idi. Fundamentalizm Protestantlığın beş inanc əsasının müdafiəsinə yönəlmişdi. Bu inanc əsasları aşağıdakılardır:
1)Müqəddəs Kitabın qüsursuzluğu və hərfi mənada (literal) doğru qəbul edilməsi, 2)İsanın bakirə Məryəmdən möcüzəvi olaraq doğulması 3) İsanın insanların günahlarını bağışlatmaq məqsədi ilə (kəffarə) özünü qurban etməsi, 4) Öldükdən sonra İsanın bədənən (həqiqi mənada) dirilməsi, 5) Kitabi-Müqəddəsdə qeyd olunan bütün möcüzələrin həqiqi mənada gerçəkləşdiyi, yəni möcüzələrin tarixi fakt olduğuna iman etməkdən ibarətdir.
Fundamentalist İslam
Ana maddə : İslami kökdən dinçilik İslam bir dinin adıdır, bu səbəbdən aktyorlara yönümlü bir tərif olaraq müsəlman kökdənçiliyin anlayışını önə çıxarmaq lazımdır. kökdən dinçilik və ya Radikal İslam, İslami anlayışların uc dərəcədə mühafizəkar şərhi üçün istifadə edilməkdədir. İslami Fundamentalizmte Quranın və hədislərin şərhə yer buraxmadan, tam mənasıyla sözü sözünə tətbiq olunması əsasdır. İslami kökdən dinçilik yalnız İslamın fərdi tətbiqləriylə əlaqədar ola biləcəyi kimi, camaatlar və ya daha böyük sosial qruplar səviyyəsində də ola bilər. İslami kökdən dinçilik, əksəriyyətlə Müsəlman ölkələrdə iştirak edən çox sayda dini hərəkət və siyasi partiyanı təyin etməkdə istifadə edilməkdədir. Əl-Qaidə və Hizbullah kimi bəzi radikal İslamçı qruplar isə çox sayda ölkə tərəfindən terrorist olaraq təyin olunmaqdadır. İslami kökdən dinçilik termini zaman zaman İslami qaydaların Qərb ölkələrində dövlətin dünyəvi qanunlarının üstündə tutulması istəklərini əhatə edəcək şəkildə də istifadə edilər.
Fundamentalist terror
Fundamentalist terror, etdiyi dağıdıcı hərəkətləri bir dinə söykəyən terror növünə verilən addır. Terror hər nə qədər səmavi dinlərin təlimlərində birbaşa iştirak etməsə də müqəddəs mətnlərdə keçən müxtəlif təlqin edir terroristin özü tərəfindən və ya dində imtiyaz sahibi zümrələr tərəfindən, planlanan terrora alət olmaq üçün könüllü olan bir camaata pis məqsəd istiqamətində yorumlamasıyla ortaya çıxar.
Mənbə
Qənbərov Asəf Dini fundamentalizmin təşəkkülü və ideoloji əsasları: Xristianlıq və İslam kontekstində səh32 Azərbaycan Respublikası Dini Qurumlarla İş Üzrə Dövlət Komitəsi Azərbaycan İLahiyyat İnstitutu Din Araşdırmalar Jurnalı №1 Dekabr 2018 Dini ekstremizmə qarşı mübarizə haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu, (2015). Bakı, maddə: 1.0.2
Cevizci, Ahmet. (2002). Felsefe Sözlüğü, İstanbul: Paradigma Yayınları
Böyük Sovet Ensiklopediyası
right|thumb|200px|BSE-nın ikinci nəşri Böyük Sovet Ensiklopediyası və ya qısaca BSE — Sovet İttifaqında nəşr edilmiş ən məşhur və tam ensiklopediyadır. Məqalələrin sayı 100 mindir. BSE üç dəfə nəşr edilmişdir.
Matyaş Rakoşi
Matyaş Rakoşi — Macar kommunist siyasətçi.
Həyatı
Matyaş Rakoşi 1892-ci ilin mart ayının 9-da Avstriya-Macarıstan imperiyasının Ada bölgəsinin Baks-Qodroq kəndində yəhudi əsilli ailənin dördüncü uşağı kimi anadan olmuşdur. Bu ərazi hal-hazırda Serbiyanın Voyvodina ərazisi adlanır.
Siyas həyatı
I Dünya müharibəsində Avstriya-Macarıstan ordusunda xidmət etmişdir.Şərq cəbhəsində Rus ordusuna əsir düşmüş və müharibənin sonlarına qədər burada əsir kimi qalmışdır. Rusiyada vətəndaş müharibəsi alovlandığı zaman əsirlikdən qaçaraq bolşevik hərəkatına qoşulmuşdur.
Macarıstana qayıtdıqdan sonra Bela Kunun rəhbərliyində yerli bolşevik hərəkatına qoşulmuşdur. 1945-1956-ci illər arasında Macarıstan Kommunist partiyasının birinci katibi olmuşdur, 14 avqust 1952- 4 iyul 1953-cü illər arasında Macarıstanın baş naziri olaraq çalışmışdır.
Hakimiyyətdən uzaqlaşdırılması
Xruşşovun Gizli nitqindən az sonra Matyaş Rakoşi vəzifəsindən azad edildi və onu müavini Erno Gero əvəz etdi. Onu tamamilə macar siyasi səhnəsindən təmizləmək üçün Sovet rəhbərliyi tərəfindən Qırğızıstana göndərildi. İctimaiyyətə isə bunun tibbi müalicə ehtiyacı səbəbindən olduğu bildirildi.
Ölümü
Ölümünə az qalmış - 1970-ci ildə ona siyasətə qarışmayacağına dair söz verəcəyi halda vətəninə geri dönmə icazəsi verildi. Lakin o, Sovet rəhbərliyi ilə bütün danışıqları rədd etdiyini bildirərək, təklifi rədd etdi. 1971-ci ildə isə Qorki şəhərində vəfat etdi. Ölümündən sonra onun külləri gizli formada Macarıstana gətirildi və Budapeştdəki Farkasreti Cemetery məzarlığında dəfn edildi. Məzarı vandalizmdən qorumaq üçün məzar daşının üzərinə yalnız adının baş hərfləri yazılmışdı.
APA TV
APA TV — APA Group şirkətinin tabeliyində fəaliyyət göstərən internet televiziyası.
Tarixçə
Televiziya 2012-ci ilin oktyabr ayının 31-də qeydiyyatdan keçib, 29 may 2013-cü ildən onlayn yayımlanır. APA TV-də ictimai-siyasi, maarifləndirici, sosial, dini, elmi, iqtisadi verilişlər təqdim olunur. Televiziya hər gün saat 10:00-dan 00:00-a qədər efir yayımını həyata keçirir. Sosial platformalarda isə 24 saat fəaliyyət göstərir. Kanalın Azərbaycanın bölgələrində və ölkə hüdudlarından kənarda müxbir postları fəaliyyət göstərir.
Rəhbərlik
Rapcore
Rapcore - (bəzən punk rap və ya punk adlandırılacaq) punk rok və hardcore punk ilə hip hop və rap rock Fusing vokal və instrumental elementlərin birləşdirilir.
Azərbaycan Ümid Partiyası
Azərbaycan Ümid Partiyası — Əbülfət Əhmədov tərəfindən yaradılan və 5 may 1993-cü ildə dövlət qeydiyyatından keçən siyasi partiya. Hal-hazırda partiyanın sədri İqbal Ağazadədir.
Tarixi
Azərbaycan Ümid Partiyası 1993-cü ildə təsis edilib. Elə həmin ildə də dövlət qeydiyyatına alınıb. Partiyanın ilk sədri "Qızıl Qələm" mükafatı laureatı, jurnalist mərhum Əbülfət Əhmədov olub.
1999-cu ildə Ayaz Mütəllibov rəhbərliyində təsis edilən Vətəndaş Birliyi Partiyasında 2000-ci il parlament seçkilərindən sonra mübahisələr yaranmışdır. Partiya partiya katibi İqbal Ağazadə və partiya qurucusu Ayaz Mütəllibov rəhbərliyində iki qola bölünmüşdür. İqbal Ağazadənin rəhbərliyindəki qol 2002-ci il dekabrın 15-də Azərbaycan Ümid Partiyasının III (I) Qurultayında Ümid Partiyasına birləşmiş və partiya sədri İqbal Ağazadə seçilmişdir.
2003-cü ilin martından etibarən Müxalifətin Koordinasiya Mərkəzinin demokratik və azad seçki tələbilə təşkil etdiyi kütləvi etiraz aksiyalarında aktiv iştirak edib.
2003-cü il iyunun 30-da Güney Azərbaycanda yaşayan soydaşlarımızın hüquqlarının tapdanmasına etiraz olaraq, İran İslam Respublikasının Bakıda yerləşən səfirliyi qarşısında partiya üzvlərinin keçirdiyi dinc aksiya polis tərəfindən dağıdılıb. Aksiya iştirakçılarının bir hissəsi ciddi bədən xəsarəti alıb və 6 nəfər həbs olunub.
2003-cü ilin 17 oktyabrında Ümid liderinin deputat toxunulmazlığı ləğv edilib. DİN MCQMİ əməkdaşları İqbal Ağazadənin evinə basqın edərək, onu 17 nəfər ailə üzvü, vəkili və jurnalistlərlə birlikdə həbs edib.
Bir il davam edən məhkəmə prosesindən sonra 22 oktyabr 2004-cü il tarixdə Ağır Cinayətlərə dair Məhkəmənin qərarı ilə 3 il müddətinə həbs olunan partiya lideri İqbal Ağazadə digər silahdaşları ilə birlikdə beynəlxalq təşkilatların təzyiqləri nəticəsində 20 mart 2005-ci ildə əfv fərmanı ilə azad edilib.
Prezident seçkiləri
2003-cü il may ayının 9-da partiyanın Ali Məclisi 2003-cü ilin prezident seçkilərində "Bizim Azərbaycan" blokunun namizədi Müsavat başqanı İsa Qəmbərin namizədliyinin dəstəkləmək və "Bizim Azərbaycan" blokuna qoşulmaq barədə qərar çıxardı və Müsavat partiyası ilə 21 may 2003-cü il tarixdə ikitərəfli saziş imzalandı.
15 oktyabr 2008-ci ildə Ümid Partiyası Prezident Seçkilərində iştirak edib. Ümid Partiyasının Qurultayında prezidentliyə namizəd olaraq, partiya sədri İqbal Ağazadə təqdim olunub və sədr Prezident Seçkilərində iştirak etmək hüququ qazanıb.
2013-cü il 9 oktyabr prezident seçkilərində də partiyanın namizədi İqbal Ağazadə olub.
2018-ci il 11 aprel növbədənkənar Prezident Seçkilərində partiyada Qurultay keçirilmədiyi üçün seçkilərdə iştirak edə bilməyib.
Parlament seçkiləri
6 iyun 2005-ci il tarixdə Ümid Partiyasının Ali Məclisi "Bizim Azərbaycan" blokunda təmsilçilikdən imtina etməklə, Müsavat və digər partiyalarla ikitərəfli əməkdaşlığın davam etdirilməsini qərara aldı.
Ümid Partiyası 6 noyabr 2005-ci il Parlament Seçkilərinə 30 namizədlə qatılıb. Bu namizədlərdən biri də 35 saylı Xətai Üçüncü Seçki Dairəsindən deputatlığa namizəd Ümid Partiyasının lideri İqbal Ağazadə olub.
7 noyabr 2010-cu ildə Ümid Partiyası Parlament seçkilərinə Qarabağ bloku ilə qatılıb. Qarabağ blokunda Ümid Partiyası ilə yanaşı ADP və Aydınlar Partiyası da olub. Bu seçkilərdə də partiya bir mandatla parlamentdə təmsilçilik qazanıb, partiya sədri İqbal Ağazadə 35 saylı Xətai Üçüncü Seçki Dairəsindən millət vəkili seçilib.
Partiya 1 noyabr 2015-ci ildə parlament seçkilərinə 125-lər Siyasi Klubu layihəsi ilə (125 seçki dairəsinin hər birindən namizəd) qatılıb.
2020-ci il 9 fevral 70-ə yaxın namizədlə növbədənkənar parlament seçkilərinə qatılıb, 35 saylı Xətai III Seçki Dairəsində favorit namizədlərdən biri İqbal Ağazadə olmuş, şikayətlərdən sonra 11 fevral tarixində seçkilərin nəticəsi ləğv edilmişdir.
Bələdiyyə seçkiləri
Ümid Partiyası 17 dekabr 2004-cü ildə keçirilən Bələdiyyə Seçkilərində iştirakdan imtina edib.
Referendumlarda
Ümid Partiyası 2009-cu ildə Konstitusiya dəyişikliyinə etiraz olaraq, müxalifətin Antireferendum Koalisiyasının yaranmasını təşkil edib.
Partiya qərargahı
Ümid Partiyasının qərargahı Nərimanov rayonu ərazisi Montin qəsəbəsi, İsmayıl Hidayətzadə 62 ünvanında birmərtəbəli özəl binada yerləşir.
İmamzadə türbəsi (Naxçıvan)
Naxçıvan İmamzadə türbəsi — Naxçıvan şəhərin cənub-şərq hissəsində, qədim Yezidabad qalasının qərb tərəfində yerləşən və XVIII əsrə aid olan tarix-memarlıq abidəsidir. Şəhərin digər vacib abidəsi olan Nuh türbəsinin yaxınlığında yerləşən Naxçıvan imamzadəsi bir-biri ilə yanaşı yerləşən üç türbə binasından ibarətdir. Binaların üçü də Səfəvi memarlığının və yerli Naxçıvan-Marağa memarlıq məktəbinin xüsusiyyətlərini özündə birləşdirir.
Tarixi
Türbə daxilindəki məzarın üzərində onun kimə məxsus olması haqqında məlumat yoxdur. Yerli əhalinin bildirdiyinə görə bu, səkkizinci şiə imamı Rzanın oğlunun qəbridir. Bu fikri rus alimi V. M. Sısoyev də qeyd etmişdir. O, həmçinin burada olan böyük qəbirin üzərində yazısı olan sarı mərmər daşdan sinə daşı və qəbrin yanında əhali tərəfindən müqəddəs sayılan iki ədəd qara daşın olduğunu da yazmışdır. Təəssüf ki, həmin kitabə günümüzədək gəlib çatmamışdır. İndiki vəziyyətdə qəbir qara mərmər daşla üzlənmişdir. Qəbrin səkkizinci imamın oğluna aid olması fikrinin doğru olmasına gəldikdə isə onun xalq arasında imamzadə adlandırılması bu fikri deməyə əsas verir. Bu məlumatın düzgünlüyünün bir səbəbi isə yerli şiə əhalinin imamlara böyük hörmətinin olması ilə bağlıdır.
İmamzadənin əsasını təşkil edən bu türbənin inşa edilmə tarixinə gəldikdə isə keçən əsrin 20-ci illərində "Azərbaycan Tədqiq və Tətəbbö Cəmiyyəti"nin göndərişi ilə Naxçıvanda olmuş epiqraf İ. Əzimbəyovun tədqiqatlarından aydın olur ki, vaxtilə onun üzərində — şimal-qərb tərəfində nəsx xətti ilə yazılmış kitabəsi olmuşdur. Həmin kitabədən aydın olmuşdur ki, bu abidə Səfəvi şahı II Təhmasibin zamanında, yəni 1722–1732-ci illərdə Hacı Fulad bəyin oğlu Həzrət Rufai bəy tərəfindən inşa etdirilmişdir. Kitabə sonradan yox olduğundan son illərdə türbə təmir edilərkən İ. Əzimbəyovun məqaləsindən istifadə edilərək kitabənin yerinə yenisi qoyulmuşdur. Kitabədə yazılır: 1722-1732-ci illərdə bu İmamzadə, ərəb və əcəmin ixtiyar sahibi, səxavətli xaqan, möhtərəm əmir, ən böyük sultan, şah oğlu Şah Əbu Müzəffər Təhmasib Bahadır xanın hökmdarlığı dövründə, günahları bağışlamağa layiq, mərhum Hacı Polad bəyin oğlu sahibkar, zəmanənin xeyirxahı olan Rufan bəyin əmri ilə tikilmişdir.
Rusiya-Osmanlı müharibəsi (1828-1829)
Rusiya-Osmanlı müharibəsi— 1828–1829-cu illərdə Rusiya və Osmanlı dövləti arasında baş verən savaş. 1827-ci ilin oktyabrın 26- da Navarino dəniz döyüşündə Osmanlı məğlub oldu və müharibə başladı
İmamzadə türbəsi (Naxçıvan)
Tarixi
V. M. Sısoyev yazır ki, imamzadəyə yaxın, çox da böyük olmayan, bir məzarüstü tikili vardır. Onun içində, torpağın üzərində üstünə mumya çəkilmiş cəsədin bütov bir skeleti vardır. Ardınca müəllif yazır, deyirlər ki, əvvəllər cəsədi çıxarıb Kərbəla və ya Nəcəfə aparmaq istəmişlər, 1918-ci il hadisələri buna mane olmuş və cəsəd bu vəziyyətdə qalmışdır. Buradan aydın olur ki, bu türbənin alt qatı, yəni zirzəmi hissəsi qəbir yeri olmuşdur.
Rusiya-Osmanlı müharibəsi (1828-1829)
Müharibənin səbəbləri
1828-ci ilin aprelində Rusiya Türkiyəyə müharibə elan etdi. Rus qoşunlarının əsas məqsədi Anadoluya daxil olaraq Ərzurumu, Trapezundu ələ keçirərək daha sonra Istanbul üçün təhlükə yaratmaq idi. İlk hücum Rus qoşunları tərəfindən Qars üzərinə oldu. Iyunun 19-da Qars yaxınlığında döyüş baş verdi. Ruslar Qarsı ələ keçirdilər.Avqustda Ahalsıx, Ahalkələk tutuldu.
İmamzadə türbəsi (Naxçıvan)
Tarixi
Əvvəl qəbirüstü türbələr, sonra isə birinci türbəyə bitişik digər yardımçı binalar tikilmişdir. Yardımçı binaların Kəngərli xanlarının qəbirləri üzərində və türbəyə gələn ziyarətçilər üçün tikildiyini də demək olar.
Memarlıq xüsusiyyətləri
Kompleks, 3 binadan ibarətdir. Abidənin cənub tərəfində yerdən dördbucaqlı formada yuxarısı silindir şəkilli inşa edilən türbə onun əsas hissəsini təşkil edir. Planda kvadrat formasına malik olan türbənin günbəzə keçid hissəsi stalaktitlər şəklində həyta keçirilmişdir. Xaricdən kubik təməl hissə üzərində səkkizguşəli bina həcmi ucalır, onun üzərində isə dartılmış formaya malik baraban və dəbilqəvari günbəz yerləşir. Silindrik barabanın fasadı Bərdə türbəsi və Şeyx Səfi türbəsində olduğu kimi xalını xatırladan bəzək ünsürü və kufi xətti ilə dəfələrlə təkrarlanan "Allah" sözü işlənmişdir. Bu dizayn effektinin yaradılması zamanı memarlar bişmiş qırmızı kərpic və açıq bənövşəyi kaşılardan istifadə etmişlər. Türbənin içərisində uzunluğu 150 sm, hündürlüyü 88 sm, eni 115 sm olan, sənduqə tipli bir qəbir vardır.
Rusiya-Osmanlı müharibəsi (1828-1829)
Müharibənin səbəbləri
1829-cu il hərbi əməliyyatlarında Ərzurum və Trapezund da işğal olundu. Ruslar Balkan yarımadasında da bir sıra əhəmiyyətli qələbələr qazandılar. Türkiyə sultanı II Mahmud sülh bağlanması haqqında xahiş etdi. Beləliklə 1829-cu il sentyabrın 2-də Ədirnə səhərində bağlanan sülh müqaviləsinə görə Türkiyə şimalda Anapadan başlayaraq, Qara dənizin şərq sahillərini Rusiyaya güzəştə getdi. Bosfor və Dardanel boğazları Rusiyaya ticarət gəmiləri üçün açıq saxlanılırdı. Ədirnə sülhünə görə Türkiyə eyni zamanda Rusiyanın Cənubi Qafqazdakı işğal siyasəti ilə barışırdı.
İmamzadə türbəsi (Naxçıvan)
Memarlıq xüsusiyyətləri
Bu türbəyə bitişik kompleksin dördbucaqlı formasında olan birinci salonu ondan şimalda yerləşir. Türbədən ona təxminən 1,5 m ucalığında olan giriş qapısı vardır. Yəni türbəyə giriş onun şimal tərəfindən olan yeganə qapısındandır. Birinci salondan şimalda isə ona bitişik, həm eni, həm də uzunluğuna görə ondan nisbətən böyuk ikinci salon yerləşir. Birincidən fərli olaraq ikinci salonun mərkəzində böyük günbəzi vardır. Çöldən kompleksə giriş qapısı bu salonun qərb tərəfindəndir.
İmamzadə kompleksindən şimalda ondan bir neçə metr yüksəkdə yerdən dördbucaqlı formada, həmin dordbucağın üzərində altı bucaqlı və başı soğanvari formada olan bir türbə vardır. Üzərində heç bir kitabəsi olmayan bu türbənin iki qapısı vardır. Daha doğrusu onun alt zirzəmi hissəsinə giriş qərb tərəfindən üst hissəsinə giriş isə şimal tərəfindəndir. Bu türbənin içərisində qəbir yoxdur.
Türbə ətrafındakı digər qəbirlər
Kompleksin ətrafında orta əsrlərə aid qəbiristanlıq olmuşdur. Zaman keçdikcə buradakı qəbirlərin bir hissəsi dağılmış, bir hissəsi isə indiyədək qalmaqdadır. Orada torpağın altından aşkar edilmiş 16-cı əsrə aid məzar kitabələri tədqiq edilmişdir. Burada bişmiş kərpicdən hörülmüş tağvarı sərdabələrə təsadüf olunmuşdur. Zaman keçdikcə nekropolun yeri dəyişmiş və abidənin yaxınlığındakı təpəyə keçmişdir. Orta əsrlərdə ərazidə fəaliyyət göstərən bəzi sufi təriqətlərinin üzvləri kompleksdən bir müddət özlərinin yaşayış, ibadət və zikr yeri–xanəgah kimi istifadə etmişlər.
Bua rayonu
Bua rayonu (Буа районы) — Rusiya Federasiyası, Tatarıstan Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon. Respublikanın cənub-qərbində yerləşir. İnzibati mərkəzi Bua şəhəridir.
Coğrafiyası
Rayon şimalda Apas, şərqdən Təteş, cənub-qərbdən respublikanın Çuprəle rayonları ilə, cənubdan Ulyanovsk vilayıəti (Tsilninski rayonu) ilə, qərbdən Çuvaşıstan Respublikası ilə (Yalçik, Batırevski, Şemurşinski rayonları) həmsərhəddir.
İqlimi mülayim kontinentaldır. Rayonun ərazisi meşə-çöl və çöl zonalarının sərhədində yerləşir. Sahədəki meşələr 9681 hektar ərazini əhatə edir.
Ən böyük çay Sviyaqadır. Ümumi uzunluğu 50 km-dən çox olan digər böyük çaylar (onun qolları): Bula, Karla, Ulema, Malaya Tsilnanın bir qolu olan Tsilna.
Tarixi
1920-ci ilə qədər rayonun bir hissəsi Simbirsk əyalətinin Bua qəzasının bir hissəsi idi.
Rayon 10 avqust 1930-cu ildə qurulmuşdur.
1959-cu ildə ləğv edilmiş Tsilninski rayonunun bir hissəsi rayonun bir hissəsi olur. 1 fevral 1963-ci ildə Çuprəle, Kaybiç və Apas rayonlarının bir hissəsi olmuşdur.
Əhalisi
Əhalisinin böyük əksəriyyətini tatarlar təşkil edir. Yerdə qalanların 20-i çuvaşlar və 13 %-i ruslar.
İqtisadiyyat
Rayonda əsas sahə kənd təsərrüfatıdır. Əsas becərilən bitkilər şəkər çuğunduru, yazlıq və payızlıq buğda, çovdar, arpa və noxuddur.
Nəqliyyat
Rayonun əsas yolları R-241 Kazan-Buia-Ulyanovsk, 16K-0622 Bua-Təteş, 16K-0623 Bua-Yalçiki.
Sviyazhsk-Bua-Ulyanovsk dəmir yolu rayon ərazisindən keçir. Bölgədəki stansiyalar və dayanma nöqtələri (Kazandan): Laşi (qovşaq), Bois, Byurqanı (qovşaq).
Yerli özünü idarəetmə
Bua rayonu ərazisinə 1 şəhər və 30 kənd inzibati vahidliyi daxildir. Rayon ərazisinə ümumilikdə 97 yaşayış məntəqəsi daxildir.
Mədəniyyət
Bua rayonunda 97 mədəniyyət müəssisəsi var, onlardan 55 kənd mədəniyyət evi, 36 kitabxanadır.
2000-ci ildən bəri rayonda öz tezliyinə sahib Bua Dulkannarı TV və Radio Şirkəti fəaliyyət göstərir. Bayrak regional qəzeti üç dildə nəşr olunur: tatar, rus və çuvaş.
Rayonda 32 məktəb var, onlardan 6-sı şəhərdə yerləşir. 41 məktəbəqədər təhsil müəssisəsi vardır ki, onunda 12-si şəhərdədir.
Spaniopappus
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Növləri
[[SS 2 (*
Əl-Əqsa məscidi
200px|right|thumb|Məscidül-Əqsa. 200px|right|thumb|Əl-Əqsa məscidi. 1890-1900 200px|right|thumb|Əl-Əqsa məscidi. 2007. Məscidül-Əqsa (yaxud Beytul-Müqəddəs) (Ərəbcə: المسجد الأقصى), İslam dinində olanlar üçün müqəddəs yerlərdən biridir. Azərbaycanca "Ən uzaqdakı məscid" mənasını verir. Qüds şəhərində yerləşir.
II xəlifə Ömərin dövründə kiçik bir məscid kimi olmasına baxmayaraq, Əməvilər sülaləsinin hakimiyyətdə olduğu dövrdə böyüdülüb, genişləndirilmiş və 705-ci ildə tamamlanmışdır. Daha sonralar müxtəlif səbəblərdən bir neçə dəfə dağıdılan məscid əvvəldən inşa edilmişdir. Bugünkü məscid 1033-cü ildə zəlzələ nəticəsində dağıldıqdan sonra Fatimilər tərəfindən tikilən variantdır. Sonralar bir çox hökmdarlar tərəfindən müxtəlif elementlərlrə bəzədilmişdir. Quranda deyilən İsra hadisəsi burada cərəyan etmiştir. Başqa bir adı Həram-uş-şərif (Əll-Həram əl-Qudsi əş-Şərif).
İsra surəsinin birinci ayəsində adı çəkilir.
Əl-Əqsa məscidi müsəlmanların ilk qibləsidir. İnşasına Davud peyğəmbər tərəfindən başlanıldığı və oğlu Süleyman peyğəmbər tərəfindən tamamlandığı rəvayət olunur. Məscidül-Həramdan sonra tikilən ən qədim ikinci məscid hesab olunur.
Qurana görə, Məhəmməd peyğəmbər Rəcəb ayının 27-si gecəsi Məscidül-Həramdan Əl-Əqsa məscidinə Buraq ilə aparıldı.
Qeyri-müsəlmanların Əl-Əqsa məscidinə daxil olması qadağandır.
Pryanik
Hazırlanması
Günəbaxan yağı, xəmirqabardıcı, xama, kefir, şəkər, kəsmik, vanil şəkəri və 2 yumurta sarısı dərin bir qabda qaşıqla qarışdırılır.10 dəqiqə dincəlməyə qoyulur. Sonra un əlavə edilib xəmir yoğrulur və 20 dəqiqə dincə qoyulur. Hazır xəmir təxminən 1,5 sm qalınlığında yayılır və ondan balaca dairələr kəsilir. Duxovka listi hazırlanır, kəsilmiş xəmir yumruları bir-birinə yaxın olmayacaq şəkildə düzülür. 180 dərəcə istilikdə 15 dəqiqə bişirilir. 2 yumurta ağı köpüklənənə qədər çırpılır, ona tədricən 250 qr pudra şəkəri əlavə olunur. Bu qarışıqdan isti pryaniklərə fırça ilə çəkilir.
Airbus
Airbus S.A.S (Fransızca: (S)ociété par (a)ctions (s)implifiée) — təyyarə və hava nəqliyyatı istehsal edən şirkət. 1970-ci ildə fransız-alman ortaqlığı əsasında yaradılmışdır. Şirkət müasir dövrdə Almaniya, Fransa, İspaniya, İngiltərə və Niderland şərikliyindən ibarətdir. Qərargahı Fransanın Tuluza şəhərindədir.
Vladimir Kosoqovski
Vladimir Andreyeviç Kosoqovski — Rusiya hərbçisi, İran Kazak diviziyasının 1894–1903-cü illərdə komandiri.
Əli Təhməzov
Təhməzov Əli Şahbaba oğlu — Azərbaycan Respublikasının baş nazirinin müavini (1993–1994), Azərbaycan Respublikası Dövlət Tikinti və Arxitektura Komitəsinin sədri (1993–1994), Azərbaycan Respublikasının əməkdar inşaatçısı (1991).
Həyatı
Əli Təhməzov 2 yanvar 1943-cü ildə Ağsu rayonunun Keşdəməz kəndində anadan olmuşdur. Azərbaycan Politexnik İnstitutunu bitirmişdir.
Azərbaycan Respublikasının əməkdar inşaatçısı və Azərbaycan Respublikasının əməkdar mühəndisidir.
Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür.
Evlidir, 3 övladı var.
Fəaliyyəti
Əmək fəaliyyətinə 1961-ci ildə başlamış və tikinti ustası, iş icraçısı, böyük iş icraçısı, texniki istehsalat şöbəsinin rəisi və baş mühəndis əvəzi kimi fəaliyyət göstərmişdir. 1978-ci ildən 2 nömrəli Ev Tikmə Kombinatının rəisi, 1982-ci ildən Birlik İdarəsinin rəisi, 1985-ci ildən Bakı Baş Tikinti İdarəsinin rəisi, 1989-cu ildən Dəmir Yol İdarəsinin rəis müavini və 1992-ci ildən Nazirlər Kabinetində baş referent vəzifələrində çalışmışdır.
1993–1994-cü illərdə Azərbaycan Respublikasının baş nazirinin müavini və Dövlət Tikinti və Arxitektura Komitəsinin sədri vəzifələrində işləmişdir.
2003–2015-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Rabitə Nazirliyinin Layihə İdarəsində rəis müavini çalışmışdır.
Bayandur xan
Bayandur xan — türk əfsanələrində adı çəkilən əfsanəvi xaqan. Bayundur (Bayındır) Xan olaraq da bilinir. Türk xalqlarının qədim tarixi abidəsi olan Qorqud Ata (Dədə Qorqud) əhvalatlarında Xanlar Xanı olaraq təyin olunar. Lakin boylarda onun yalnız adı çəkilir. Əsərin əsas qəhrəmanı isə Qazan xan və onun ətrafında birləşən bahadırlardır. "Oğuz еli" dövlət quruluşunun başında durur. Göründüyü kimi, Azərbaycan-türk yazılı abidələrində Bayandurun adı antroponim, gah da etnonim kimi qeyd olunur. Bayandur tayfasının başçısıdır.
Bayandur xan hökm etdiyi xalqa hər il böyük mərasim təşkil, yemək və içki yağma etdirər. Adının mənasını baxıldığında ölkəni dirlik və nizam içində tutan, inkişaf etdirən, sivilizasiyası yayan bir adam olduğu və bu adın bəlkə də bir ünvan olaraq verildiyi ağıla gəlir.
Etimologiya
(Bay) kökündən törəmişdir. Məmləkətlər inşa edən deməkdir. Yenidənqurma etmək, baxıb gözəlləşdirmək mənasını daşıyır. Monqolcada Bayı/Bayıh felii olmaq və biryerde olmaq, Mançuca Ba sözü yer mənasını verər.
Mənbə
Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)
Devid Marşal Lenq
Həyatı
Devid Marşal Lenq 6 may, 1924-cü ildə anadan olmuşdu. Kembric Müqəddəs İohan kollecini bitirmişdi.II Dünya Müharibəsi dövründə zabit kimi İranda xidmət etmişdi.1944-cü ildə Təbriz şəhərində vitse-konsul kimi çalışmışdı. Təbrizin Bərnəva məhəlləsində yaşayan ermənilərlə tanış olmuşdu. 1949-cu ildə London Şərq və Afrika məktəbində (SOAS) işləməyə başlamışdı.
Bell-LaPadula model
Bell-LaPadula modeli təhlükəsizlik siyasətinin formal avtomat modelidir, girişin idarə edilməsi qaydaları çoxluğunu təsvir edir.
Devid Marşal Lenq
Həyatı
D.M.Lenq Amerikanın numizmatika cəmiyyətində saxlanılan, elmə 2 variantda məlum olan belə sikkələri gürcü ərəb bənzətmələrinə, daha dəqiq desək, Abbasi dirhəmlərinə aid edib.
Bell-LaPadula model
İş prinsipi
Bu modeldə sistemin komponentləri təhlükəsizlik obyektlərinə və subyektlərinə bölünür. Təhlükəsiz vəziyyət anlayışı daxil edilir və isbat edilir ki, əgər hər bir keçid təhlükəsiz vəziyyəti saxlayırsa (yəni sistemi bir təhlükəsiz vəziyyətdən digər təhlükəsiz vəziyyətə keçirirsə), onda induksiya prinsipinə görə sistem təhlükəsizdir.
Devid Marşal Lenq
Həyatı
Devid Marşal Lenq 20 mart, 1991-ci ildə vəfat edib.
Avan (Ermənistan)
Avan — İrəvan xanlığı, Qırxbulaq mahalı, İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, indi Əştərək rayonunda kənd.
Tarixi
Rayon mərkəzindən 15 km şimal-qərbdə, Alagöz (Ələyəz) dağının ətəyində yerləşir. «İrəvan əyalətinin icmal dəftəri»ndə qeyd edilmişdir.
İlk dəfə VI əsrdən məlumdur. Bu kənddə 590-611-ci illərdə Bizans tərəfdarı olan katolikos otururdu. Mənbədə kəndin "İsmayıl vələdi Abdullah" adlı bir şəxsə (mülkədara) məxsus olduğu və orada türklərin yaşadığı qeyd olunur. Lakin 1886-cı ilə aid məlumatda kəndin əhalisinin erməni olduğu yazılmışdır.
XVIII əsrin ortalarına aid ermənicə mənbədə bu kəndin Qatar-Göl monastırına mənsub olması göstərilmişdir.
Toponimiyası
XIX əsrdə Türkiyədə Avanos ("os" yunan dili mənşəli şəkilçidir) qəzası, XVIII əsrin ortalarında İrəvan əyalətinin Qarni nahiyəsində Avanik , Batum əyalətinin Artvin dairəsində Avana, Tiflis quberniyasının Telavi qəzasında Avanis-Xevi ("Avan dərəsi"), həmin quberniyanın Borçalı qəzasında Ovandərə, Şimali Qafqazda Ter əyalətinin Nazran dairəsində Oban , Dağlıq Qarabağda Evan kənd adları ilə sıra təşkil edir. Alban tarixçisi Musa Kalankatlı VI əsr hadisələri ilə əlaqədar olaraq Dəbil (Dvin) yaxınlığında Avan məntəqəsinin adını çəkir ("Alban tarixi", II kitab, 48-ci fəsil). Mənbədə Çuxur-Saad vilayətində Avanasar (Avan və əsli ərəbcə hasar - "qalaça" sözlərindən idarətdir) kənd adı qeyd olunur <refПапазян А.Д. Персидские документы Матенадарана. I (ХV-ХVI вв.). Ереван, 1956. Bu kəndin adı ehtimal ki, əhalinin hərəkəti ilə əlaqədar olaraq Şərqi Anadoludan gətirilmişdir. Anadolunun Van əyalətindəki Avan mahalının adı çəkilir. Bütün bu toponimlər ehtimalımıza görə, er. əv. VII əsrdə sakların tərkibində qarqarlarla yanaşı gəlmiş Aban tayfasının adını əks etdirir. . Erməni tədqiqatçılarının ümumiyyətlə Avan toponimini erməni mənşəli saymaları düz deyil, ona görə ki, erməni dilində avan (əsli qədim fars dilində avahana - "kənd" sözündəndir) sözü, məsələn, Azərbaycan dilindəki "kənd", fars dilindəki "abad", "deh" (kənd) sözləri kimi, ayrılıqda yaşayış məntəqəsinin adına çevrilə bilməz. Ərəb mənbələrində İranın Şiraz-Kirman yolunda Aban məntəqəsinin adı da məlumdur. Onun Urartu dilindəki ebani - "ölkə" sözündən ibarət olduğunu da demək çətindir, çünki həmin dildə bu söz yalnız mürəkkəb toponimlərin sonlarında işlədilmişdir və F.Cəlilovun doğru olaraq yazdığı kimi,  Urartu dilindəki ebani sözünün özü qədim türkcə oba (uba) və Urartu dilində "ini" şəkilçisindən ibarətdir.
Toponim urartu dilində «ölkə» mənasında işlənən ebani (ebani) sözü əsasında əmələ gəlmişdir. Sadə quruluşlu toponimdir.
Əhalisi
«İrəvan əyalətinin icmal dəftəri»ndə qeyd edilmişdir. 1728-ci ildə tərtib edilmiş həmin dəftərdə göstərilir ki, əhalisi Qaracalar əşirətindəndir. Qaraçalar türk tayfalarından biridir.
Kənddə 1831-ci ildə 104 nəfər, 1873 - cü ildə 321 nəfər, 1886-cı ildə 368 nəfər, 1897-ci ildə 465 nəfər, 1908-ci ildə 300 nəfər, 1914 - cü ildə 301 nəfər, 1916-cı ildə 556 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır.
Yaqub Qəribov
Yaqub Qəribov Əli oğlu — coğrafiya elmlər doktoru, professor.
Avan (Ermənistan)
Əhalisi
1986-cı ildə erməni dilində çap edilmiş «Ermənistan və ətraf vilayətlərin toponimlər lüğəti»ndə 1831-1916-cı illərdə burada ermənilərin yaşadığı göstərilir və azərbaycanlılar ermənilər kimi verilir.
Yaqub Qəribov
Həyatı
Yaqub Əli oğlu Qəribov 1952-ci ildə Qəbələ rayonunun Nic kəndində anadan olmuşdur. Orta məktəbi bitirdikdən sonra 1969–1973-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin coğrafiya fakültəsində təhsil almışdır.1975-ci ildə AMEA-nın Coğrafiya İnstitutunda aspiranturaya daxil olmuşdur.
Avan (Ermənistan)
Əhalisi
1918-ci ildə Kəndin əhalisi erməni təcavüzünə məruz qalaraq deportasiya olunmuşdur. 1916-cı illərdə buraya Türkiyədən köçürülən ermənilər yerləşdirilmişdir.
Yaqub Qəribov
Elmi əsərləri
Y, Ə, Qəribov fiziki coğrafiya və landşaftşünaslıq ixtisası üzrə 6 dərsliyin və dərs vəsaitinin, 3 metodik göstərişin, 4 monoqrafik əsərin, 10-dan artıq tədris proqramının, 200-dən çox elmi məqalənin müəllifidir.
1. Влияние антропогенных факторов на формирование Докл. АН. Азерб. ССР, 1980, № 12 Б. А. Будагов
2.Основные задачи конструктивного ландшафтоведение. Основные задачи конструктивного ландшафтоведение. В кн: "Научные основы оптимизация, прогноз и охрана природной среды" М, 1986 Б.А. Будагов
3. Антропогенное преобразование аридных ландшафтов Азербайджанской ССР Известия АН Азерб. ССР "Наука о Земле", 1986, № 6.
4. Некоторые вопросы типизации горных ландшафтов Азербайджанской ССР по устойчивости антропогенных факторов/ Известия АН Азерб. ССР, сер. Науки о Земле, № 5, 1987, 0,4 п.л
5. Оптимизация антропогенных нагрузок на высоко освоенных аридных ландшафтах Азербайджана В кн: Нормирование антропогенных нагрузок, Москва 1988 Б.А.Будагов.
6. Ландшафтно – мелиоративные группировки аридных ландшафтов Азербайджанской Республики/В кн. "Экологические проблемы природопользования Узбекистана" Самарканд, 1989, стр. 49–51
7. Об оптимизации антропогенных нагрузок на современные ландшафты Кура – Араксинской низменности/ Проблемы освоения пустынь, Ашхабад, 1989 № 1, стр. 31–38
8. Закономерности оптимизации высокогорных ландшафтов юго – восточного склона Малого Кавказа/ Изв АН Азерб ССР, серия Науки о Земле, № 4, 1990 0,4 п.л. Э.Ш.Маммедбеков
9. Некоторые вопросы проявления опустынивания в аридно – горных ландшафтах Азербайджана/ Материалы научной конференции "Рациональное природопользование горных стран" Бишкек, 1991 стр. 30–32
10. Антропогенная динамика горно лесных ландшафтов юго – восточного склона Малого Кавказа/ Изв АН Азерб ССР, серия Науки о Земле, № 4, 1991, 0,4 п.л. Э.Ш.Маммедбеков
Kitabları
Materik və okeanlar coğrafiyası VII – siniflər üçün 10,5 ç.v. Bakı təhsil I-ci kitab 1994 və II-ci kitab 1995, 2000. B. Paşayev, Ş. Pənahov, O. Alxasov;
Xarici keçidlər
QƏRIBOV YAQUB ƏLİ OĞLU Coğrafiya elmləri doktoru, professor
Azərbaycan 2020
Azərbaycan 2020 (tam adı "Azərbaycan 2020: Gələcəyə Baxış" İnkişaf Konsepsiyası) — Azərbaycan 4-cü prezidentinin, İlham Əliyevın tərəfindən təqdim edilmiş Azərbaycanın inkişaf proqramı. Strateji Araşdırmalar Mərkəzi və Azərbaycan Futuroloqlar Cəmiyyətinin dəstəyi ilə Millennium Project çərçivəsində araşdırılmışdır. 2011ci ildə Bakıda "Azərbaycanın gələcək durumu indeksi" (AZ-SOFI-2011) üzrə tədqiqatın təqdimat mərasimi keçirilib.
Bulbophyllum aeolium
(Bulbophyllum aeolium) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Arealı
Bulbophyllum aeolium növü Maleziyanın qərb və mərkəzi hissələrində yayılmışdır.
Qoş (Karbi)
Qoş — İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, indiki Əştərək rayonunda kənd.
Tarixi
Rayon mərkəzirdən 18 km cənub-şərqdə yerləşir. 1590-cı il tarixli «İrəvan əyalətinin icmal dəftəri»ndə, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.
Toponim qədim türk dilində «düşərgə, çobanların müvəqqəti yaşayış yeri, çadır» mənasında işlənən qoş sözü əsasında əmələ gəlmişdir. Relyef əsasında yaranan sadə toponimdir.
Əhalisi
Burada 1828-ci ilə kimi yalnız azərbaycanlılar yaşamışdır. 1858-70-cı illərdə Türkiyədən buraya Ermənilər köçürülüb yerləşdirilmişdir. Kənddə ermənilərdən başqa 1831-ci ildə 62 nəfər, 1873 - cü ildə 211 nəfər, 1886-cı ildə 566 nəfər, 1897-ci ildə 323 nəfər, 1908-ci ildə 427 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.
1918-ci ildə azərbaycanlılar erməni təcavüzünə məruz qalaraq deportasiya olunmuşdur. İndiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra sağ qalan azərbaycanlılar öz doğma evlərinə dönə bilmişdir. Burada 1922-ci ildə 10 nəfər, 1926-cı ildə 9 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.
Ondon-de-los-Frayles
Ondon-de-los-Frayles — İspaniyada yerləşən bələdiyyə. Bələdiyyə Vinalopo-Mica ərazisinin 12,6 km² hissəsini əhatə edir.
2010-cu ildə hesablamalara görə əhali 1202 nəfərə çatmışdır.
Əyalət paytaxt şəhərindən 34 km uzaqlıqda yerləşir.
Sent-Kits və Nevisdə COVID-19 pandemiyası
Gedişat
25 martda Nyu-Yorkdan gələn 21 yaşlı oğlan və 57 yaşlı bir qadında COVID-19 aşkarlandı. Onlar tez karantinə alındılar.
Fransız öpüşü (film, 1995)
«Fransız öpüşü» — ABŞ-Fransa filmi.
Sent-Kits və Nevisdə COVID-19 pandemiyası
Gedişat
28 martda daha 5 nəfərdə də COVID-19 testi müsbət çıxdı. Onlar Antiqua və Barbudadan gəlirdilər.
Fransız öpüşü (film, 1995)
Süjet
Keyt təyyarədə uçmaqdan qorxur. Amma əlacı yoxdur. Fransaya getmiş sevgilisi Çarlini qaytarmalıdır. Həm də əfsanəvi Parisi görməlidir. Canını dişinə yığlb təyyarəyə əyləşir. Hər şey də ondan sonra başlayır...
Sent-Kits və Nevisdə COVID-19 pandemiyası
Gedişat
29 martda daha 1 nəfərdə test müsbət çıxdı.
30 martda yeni bir qərar qəbul edildi. 31 martdan 3 aprelə qədər komendant saatı mövcud oldu. Karantin müddəti 18 aprelə qədər uzadıldı. 18 apreldə isə 25 aprelə qədər karantin müddəti uzadıldı.
14 apreldə 14-cü və 15-ci xəstə müəyyənləşdirildi.
27 apreldə yenidən komendant saatı tətbiq olundu. O vaxtdan məcburi olmadan çölə çıxmaq qadağan olundu.
3 mayda adaya bir neçə ölkələr tərəfindən yardım paketi göndərildi.
8 mayda komendant saatı tətbiq olundu.
O gündəndir ki, daha xəstə müəyyənləşdirilmir.
Şalföld
Şalföld — Macarıstanın Vesprem medyesində yerləşən kənd.
Kiçik Bazar məscidi
Kiçik bazar məscidi — Azərbaycanın Lənkəran rayonunun inzibati mərkəzində yerləşən tarixi-memarlıq abidəsi.
Kiçik Bazar məscidi 1906-cı ildə Lənkəranda inşa edilmişdir. Məscidin inşasına Tağı bəy, Ağa bəy, Molla Nəsir və şəhər camaatı vəsait vermişdir. Məscidin nəqqaşı usta Rəhim və onun atası olmuşdur. Məscid inşa edilərkən onun yanında Güldəstə adı ilə məşhur olan möhtəşəm minarə olmuşdur. Ötən əsrin 30-cu illərində sovet hakmiyyəti tərəfindən "dinlə mübarizə" şüarı altında bu əzəmətli minarə dağıdılmışıdır. Məscid özü indiyədək öz əvvəlki görkəmini saxlamış və dövlət tərəfindən mühafizə olunur. Məscidin divarlarının uzunluğu 26 metr, eni 10 metr, hündürlüyü 8 metr, divarının qalınlığı 1 metrdir. Məsciddə eyni vaxtda 250 nəfər namaz qıla bilir. Məscidin tikintisində qırmızı kərpicdən, yerli meşə materiallarından və kirəmitdən istifadə edilmişdir. Əvvəllər məscidin minarəsi olsa da Sovet dövründə dağıdılmışdır. Minarə yenidən bərpa edilmişdir. 24 metr olan yeni minarə qırmızı kərpicdən hörülmüş və üzərində ağ kərpiclə ərəbcə Allah sözləri yazılmışdır. Məscid tarixi-dini abidə kimi Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi tərəfindən qorunur.
Xarici keçidlər
Aerokismik görüntü
Azərbaycan Respublikasının Dövlət Elm və Texnika Sənədləri Arxivi
Azərbaycan Respublikasının Dövlət Elm və Texnika Sənədləri Arxivi (qısaca: ARDETSA) — Azərbaycan Respublikası Milli Arxiv İdarəsinin strukturuna daxil olmayan tabeliyindəki qurumlardan və Azərbaycan Respublikasının dövlət arxivlərindən biri
Tarixi
Azərbaycan SSR Dövlət Elmi-Texniki və Tibbi Sənədlər Arxivi Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin 1969-cu il 24 iyul tarixli qərarı ilə yaradılmışdır. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 1994-cü il 11 mart tarixli qərarına əsasən arxivdə saxlanılan tibbə aid sənədlər sonradan Azərbaycan Respulikası Dövlət Arxivinə verilmiş və hazırda o, Azərbaycan Respublikası Dövlət Elm vəTexnika Sənədləri Arxivi kimi fəaliyyət göstərir. Arxivdə 1870-2005-ci illərə aid 149 fond üzrə 180.573 iş saxlanılmaqdadır.
Aşağı Xəzərquran (Çaroymaq)
Aşağı Xəzərquran — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Çaroymaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Azərbaycan Respublikasının Dövlət Elm və Texnika Sənədləri Arxivi
Haqqında
Arxivdə saxlanılan şəxsi fondların çoxsaylı sənədləri təsdiq edir ki, ötən illər ərzində Azərbaycanda geniş məzmunlu elmi tədqiqat işləri aparılmış, hər bir alim öz fəaliyyəti zamanı dünyanın müxtəlif elm xadimləri və elmi müəssisələri ilə əlaqədə olmuşdur. Buna görə də bu dövrdə qiymətli elmi tədqiqat işləri aparmaqla yanaşı, həm də yeni elmi müəssisələr yaradaraq ona rəhbərlik etmiş, yeni elmi istiqamətlərin yaradıcısı kimi çıxış etmiş alim və mühəndislərin şəxsi fondlarında cəmləşmiş sənədlər Azərbaycan tarixinin müxtəlif mərhələlərində həyata keçirilmiş elmi ideyaların müasir tələblər baxımından öyrənilməsi üçün əsas mənbə ola bilər. Arxivdə yaradılmış elmi məlumat aparatı əsasən mövzu və annotasiyalı kataloqlardan, siyasi, xalq təsərrüfatı, tarixi və elmi əhəmiyyətli elmi-texniki və bununla bağlı olan idarəçilik sənədlərinin siyahılarından, fond və mövzu xülasələrindən, mövzu siyahılarından ibarətdir.
Aşağı Xəzərquran (Çaroymaq)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə yaşayış yoxdur.
Azərbaycan Respublikasının Dövlət Elm və Texnika Sənədləri Arxivi
Sahələri
Azərbaycan Respublikası Dövlət Elm və Texnika Sənədləri Arxivində mühafizə edilən elm və texnika sənədlərinin fondları respublikada xalq təsərrüfatının sahələri üzrə qruplaşdırılımışdır.
Maliyyələşməsi
Azərbaycan Respublikasının dövlət büdcəsindən maliyyələşir.
Gürcü süsəni
(Iris iberica) — Süsənkimilər – (İridaceae Juss.)  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu “Nəsli kəsilməyə həssas olanlar” kateqoriyasına aiddir –VU D2. Azərbaycanın nadir, Qafqazın endemik növüdür.
Qısa morfoloji təsviri
Çoxillik ot bitkisidir. Kökümsovu nazik, sürünəndir, gövdə 4—20 sm (30) hündürlükdə, bir iri təpə çiçəyindən ibarətdir. Yarpaqları boz-göyümtül, dar-xətvari, bəzən oraqvari əyilmişdir. Təpə yarpaqları otvari-pərdəlidir, neştərşəkilli, sivridir. Çiçəkyanlığının borucuğu uzun, silindrikdir. Çiçəkyanlığının xarici tərəfi 6 -7 sm uzunluğunda, ağımtıl – sarı və tünd –qara ləkə və orta hissədə dırnaqcıqda tünd –qara tükcüklər var. Çiçəkyanlığının daxili hissəsi yuxarıya doğru durandır, ağımtıl, ağ və ya mavidir. Sütuncuğun tərəfi bükülmüş, əsas tünd-boz, nisbətən parlaq, tozcuq ağdır. Qutucuq uzadılmış ellipsvari, 3 tilli, sivridir.
Yayılması
Naxçıvan – Sədərək kəndi ətrafında. Azerbaycandan kənarda – Ermənistan, İran, Gürcüstanda yayılmışdır.Aşağı və orta dağlıq qurşaqlarının quru, daşlı, cınqıllı yamaclarında bitir.Nəzərə çarpacaq dərəcədə azalmaqdadır. Bozqır yaylasında və Kür düzənliyində.
Sayı və tendensiyası
Antropogen amillər (növün yığılması, otarılma)
Mühafizə tədbirləri
Mühafizə tədbirləri yoxdur. Yasaqlıqların yaradılması vacibdir.
Çoxalması
Toxumla və vegetativ yolla çoxalır.Çiçəkləyən bitkilərin toplanması, kök yumruların gəmirəcilər tərəfindən yeyilməsi bitkinin azalmasına səbəb olmuşdur. Azərbaycan Botanika İnstitutunun Botanika bağında becərilir. Xüsusi mühafizə tədbirlər hazırlanmamışdır.
Mirzə Müştaq
Mirzə Müştaq — Azərbaycan yazıçısıdır.
Həyatı
Bakı şəhərində anadan olmuş, orta məktəbi bitirmiş, M. F. Axundov adına Müəllimlər İnstitutunda təhsil almış, Bakı məktəblərində müəllimlik etmişdir. O, Böyük Vətən müharibəsi iştirakşısı olmuş, cəbhələrdə vuruşmuş, yaralanmış və ordudan tərxis olduqdan sonra "Azərbaycan pioneri" jurnalında fəaliyyətinə başlamış, sonralar "Radio Verilişləri Komitəsində", "Azərnəşr" də çalışmışdır.
Fəaliyyəti
Mirzə Müştaq ədəbi fəaliyyəti 1939-cu ildə "Ədəbiyyat qəzəti"ndə çap etdirdiyi "Qara əlcəkli" adlı ilk hekayəsi ilə başlamışdır. Onun Dərsdən sonra və S. S Axundovla şərikli yazdığı "İradə" adlı pyesi Gənc Tamaşaçılar Teatrında səhnəyə qoyulmuşdur.
Mirzə Müştaq 1955-ci ildə Şəfalı əllər, 1958-ci ildə "Məni bağışla", 1964-cü ildə O mənim dostumdur , 1967-ci ildə "Aydın yollarda", 1973-cü ildə "Nil pərisi" adlı kitablarını nəşr etmişdir.
Mirzə Müştaqın əsərləri 1984, 1985-ci illərdə Bakıda çap olunmuş, yaradıcılığına aid məqalələr yazılmış, mətbuatda dərc edilmişdir.