cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Anazarb
Olimpiadalarda iştirakı
Aparılan araşdırmalar bir zamanlar Anavarzada idman olimpiadalarının təşkil edildiyini göstərir. Anavarza Malatya ilə Tarsus-Antakiya arasındakı yol üzərində yerləşirdi və III əsrin əvvəllərində artan şərq yürüşləri əsnasında bura əsgərlər üçün böyük əhəmiyyət qazanmışdı. Bu səfərlərə qatılan əsgərlər qış aylarında Anazvarza və ətrafında istirahət edib yazda yenidən yola çıxırdı. Əsgərlərin qışlamasının şəhərə böyük bir maddi yük gətirdiyini bilən Roma imperatorları Anavarzada bir çox dəfə oyunlar təşkil edib başqa gəlir mənbələri əldə edirdilər. Beləcə III əsrin ortalarına qədər keçən müddətdə Anavarza əldə etdiyi maddi güclə əyalət paytaxtı Tarsos ilə yarışacaq vəziyyətə gəlmişdi. Bu vəziyyət şəhərin həmin əsrin ilk yarısı boyunca kəsdirdiyi sikkələr üzərindəki şəkillər və yazılar sayəsində bütün detallarıyla izlənilə bilər. Söz mövzusu oyunlar regional və regionlararası xüsusiyyətdə, bir cür olimpiyada oyunu səviyyəsində idi. Ətraf şəhərlərdən və qonşu əyalətlərdən gələn iştirakçılar və tamaşaçılar şəhər və ətrafında qonaqlayaraq ticarət həyatını canlandırırdı və beləliklə şəhərin maliyyə vəziyyəti yaxşılaşırdı. Bu oyunlar arasında Pentatlon kimi müxtəlif atletizm oyunları ilə birlikdə araba yarışları, boks və güləş yarışları da təşkil edilirdi. Yeni olan bir heykəl abidəsinin üzərindəki kitabədə Efes, Tralleys (Aydın), Antiokeiya (Antakiya) kimi şəhərlərdə keçirilən oyunlarda pentatlon sahəsində bir çox dəfə müvəffəqiyyət qazanan bir atletin Anavarza stadionunda heykəlinin ucaldıldığı məlumatını verir. Bəzi divarlarda güləş tutan idmançılar, hakim və birinci gələn idmançıya verilən kubok qabartmaları aşkarlanıb. Anavarzada təşkil olimpiada xatirəsinə kəsilən pullar da tapılıb.
Anavarzalı həkim Dioskoridi
Anavarza antik şəhərindən çıxmış ən məşhur tarixi şəxsiyyət Anavarzalı həkim Dioskoridi olmuşdur. Onun tibb kitabı düz 1500 il tibbdə əsas sayıldı. O, Anavarzada turp, şalğam, çuğundur, çölgülü kimi otları və çiçəkləri qaynadaraq dərman edən və bunları yayan ustad bir həkim idi. I əsrdə yaşamışdır. Tarsus yaxınlarında tibb məlumatını inkişaf etdirmiş, daha sonra Romanın uzaq diyarlarına Krit, Misir, Petraya getmişdi. İmperator Neron zamanında orduların səfər əsnasında ən çox ehtiyac duyduğu dərman istehsalı və səhiyyə xidmətlərinə vəzifə almışdı. 69-ci ildə "Materia Medica" adlı kitabını yazdı. Çiçəklər və otlardan dərman etməyi və müalicə vasitəsi olaraq istifadəni açıqlayırdı. Papirus üzərinə yazılan dərmanlar kitabı özündən sonra keçən əsrlər içində istifadə olundu. Əldə olan əl yazması nümunəsi Bizans paytaxtında imperatorun bacısı Anisiya Flavius ​​tərəfindən 400-ü aşan vizual şəkillə birlikdə kitab olaraq əl yazısı tərzində nəşr olundu. 400 səhifəlik perqament halında bir araya gətirilən "Materia Medica" kitabı dünya təbabətində ən əhəmiyyətli qaynaq olaraq istifadə edildi.
Sonrakı dövrdə müsəlmanlar, Abbasilər zamanında Dioskoridinin kitabındakı vizual çiçək və ot şəkillərinin tapıldığı səhifələr üzərinə ərəb şərhlər əlavə edərək nüsxələri çoğaltdılar. Müsəlmanlar Dioskoridinin şagirdinə otlar ilə əlaqədar dərs verərkən olan şəklini belə rəsm etdilər. Türklərin Bizansın paytaxtı Konstantinopolu ələ keçirməsindən sonra bir çox elmi əsər kimi tibbin qaynağı olan Dioskoridinin kitabı da tapılaraq səhifələr üzərinə ürk dilində şərhlər əlavə edildi. Anavarzalı Dioskoridinin kitabı Avstriya İmperatoru Maksimilian tərəfindən 1569-ci ildə Vyana kitabxanasına yerləşdirildi.
Anavarza əfsanəsi
Əfsanəyə görə, vaxtilə Anavarza, igid insanların və gözəl qızların yaşadığı böyük bir şəhər imiş Şəhər və qala xaricdən gələcək təhlükəyə qarşı qoya bilirmiş. O zamanlarda şəhərdə yaşayan daş ustaları, daşdan oymalarla evləri və meydanları bəziyər, insana heyranlıq verən əsərlər yaradırlarmış.
Gündüzləri xalq şəhərdən çıxar, tarlada-bayırda işini görər, axşam olduğunda isə şəhərə geri qayıdarmış. Şəhərin xarici dərin xəndəklərlə və yüksək divarlarla çevrilmişdi. Şəhərin qapısındakı asma körpüdən başqa içəri girməyə heç bir yer yoxmuş. Xalq, bu gözəl şəhərdə dinclik içində yaşayarmış. Axşamları hər ev qəhqəhəylə dolarmış.
Bir gün Sis Kralının elçisi Anavarza padşahının yanına gəlmiş və "Ulu Sis Kralı adına, uca Anavarza Kralına hörmətimi bildirirəm". "Söylə baxaq, nə diləyər kralın bizdən?" dəyincə də elçi:
Sis Kralının elçisi gedincə, bu dəfədə Misis Kralının elçisi qapıya söykənmiş. O da qızını Misis Kralının oğluna istəməyə gəlmiş, o da eyni istək və təhdidlərdən istifadə etmişdir.
Anavarza Kralı çox rəhimli, yaxşı ürəkli bir insan imiş. Nə edəcəyinə qərar verə bilməmiş və düşüncələrə qapılmışdı. Qızını bu krallardan hansının oğluna versə, digəri yenə öz xalqına döyüş açacaq. Bəlkə də ölkəsi əldən gedəcək. Heç verməzsə, bu dəfə də iki ölkə xalqı ilə döyüşmək məcburiyyətində qalacaq deyə düşünübmüş.
Qız atasının halına çox kədərlənmiş. Atasına, "Ey mənim Kral atam, mən sənin qızın deyilmiyəm? Mənə dərdini niyə açmırsan?" demiş. Kral, "Qızım, çox haqlısan bilməlisən ki, nə etsəm də boş. Sis Kralı elçi göndərmiş, oğluna səni istər. Misis Kralı da elçi göndərmiş, o da oğluna səni istər. verməsək müharibə başlayacaq. Hansına tamam desəm, yenə də olacağı bu. Nə etməliyəm, bilmirəm!" demiş. Qızı gülmüş və "Ondan asan nə var, atacan!" cavabı vermiş. "Şeytan belə həll edə bilməz bunu, qızım" demiş kral. Qızı da "Kral atam, bundan asan bir şey yoxdur! Onlara de ki, 'mən qızım verərəm, verərəm amma, bir şərtim var. Anavarzanın suyu azdır. Bura bol suyu əvvəl kim gətirsə, onun oğluna qızımı verərəm'. Onlara elə söylə və sən gerisinə qarışma."
"Bax bunu heç düşünməmişdim. O zaman müharibəsiz həll edərik bu işi" demiş kral. "Əlbəttə atacan xalqımız rahat, hüzur içində yaşayacaq. Onların mənim üzümdən bəla yaşamasını, ölmələrini istəmirəm heç" demiş qızı.
Beləcə aradan günlər keçmiş və hər iki kralın elçiləri Anavarza Kralının qərarını öyrənmək üzrə Anavarzaya gəlmişlər. Kral onlara qızının təklif həlli söyləmiş: "Anavarzaya bol suyu ilk gətirəninin oğluna qızımı verəcəyəm. Qərarımı krallarınıza belə deyin." Elçilər bu qərarı dərhal öz padşahlarına çatdırmış. Bunun üzərinə Sis Kralı yuxarıdan, Misis Kralı da aşağıdan su yolunu çəkməyə başlamışlar. Sis Kralı su yolunu yonma daşlardan, çox gözəl, möhkəm şəkildə düzəltirməyə məşğul imiş. Buna görə işi gecikirmiş. Misis Kralı isə su yolunu kərpicdən düzəldirmiş. Buna görə Misislilərin su yolu tez irəliləmiş.
Günlər keçmiş, yollar irəliləmiş, sonunda aşağıdan Misislilərin su yolu görünmüş. Misislilərin su yolunun şəhərə yaxınlaşmaqda olduğunu görən Anavarza kralının qızını kədər bürümüş. Məgər igidliyini duyduğu Sis Kralının oğlunu sevirmiş. Ona adamlar göndərmiş: "əlini tez tut, su yolunu bir an əvvəl bitir!" demiş.
Amma sonunda Misislilərin su yolu bitmiş, qız  sevmədiyi biriylə evlendirilməkdənsə, canına qıymaq qərarını vermiş və özünü qayalardan aşağıya atmış.
Deyirlər ki, Anavarza o gündən sonra bir daha şənlik nədir bilməmişdir. Sevinc dolu qəhqəhələr şəhərin evlərindən bir daha heç yüksəlməmiş.
Tədqiqatlar
Şəhərin böyüklüyü və ayaqda qalan abidələri XIX əsrdən bəri bir çox səyyahın marağını çəkmişdir. Fransız Çarlz Teksyer, ingilis Teodor Bent və Qetrud Bell, avstriyalı Rudolf Heberdey, Adolf Uilhelm və Cosef Keyler Anavarzanın abidələrini və yazılarını araşdıraraq şəhərin planını çəkməyə çalışmışlar. XX əsrdə isə ingilis Mixael Qo, italiyalı Paulo Verzone, fransız Qilbert Daqron və Denis Feyssel şəhərin yazılarını və abidələrini araşdıraraq müşahidələrinin nəticələrini məqalələr halında nəşr etmişlər.
XX əsrin əvvəllərində Çuxurovada əcnəbilərə torpaq satışını əngəlləmək üçün dövrün padşahı II Əbdülhəmid tərəfindən Anavarza torpaqları dövlət statusu aldı. 36,2 hektar ərazi Osmanlı sənədi içərisində Anavarza antik Şəhəri dövlət malı halına gətirildi. Abdulhəmidin sənədləri bu gün Kozan Sənəd Müdirliyinin arxivindədir.
Adana Arxeologiya Muzeyi isə 80-ci illərin əvvəllərində şəhərin ortasında olan Həvarilər kilsəsi ilə ilə qərbdəki nekropol sahəsində və bəzi Roma villalarında qazıntılar aparmışdılar. Ortaya çıxan mozaikalar şəhərin Roma dövründə çox zəngin bir seqmentin iqamət etdiyi bir yer olduğunu göstərmişdir. Son 20 ildə isə kitabələr və şəhərin tarixi coğrafiyası üzərində aparılan işlər əsnasında Anavarzanın içi və yaxın ətrafında 1000 qədər antik kitabə müəyyən olunmuş olması şəhərdə Roma dövründə çox sayda insanın iqamət etdiyini göstərməkdədir. 2004 ilə 2007 illəri arasında İstanbul Universiteti tərəfindən şəhərin abidələrinin geomaqnit və georadar texnologiyası istifadə edilərək miqyaslı bir planının çıxarılması işləri reallaşdırılmışdır.
Arxeoloq Qertrud Bellinin Anavarza xatirələri
1905-ci ildə ingilis arxeoloq və casus Qertrud Bell Anavarzaya gəlmiş və Anavarzada təxminən 50 fotoşəkil çəkərək Anavarzanın o günkü halını təsvir etmişdir. Beləliklə yüz il içərisində Anavarzadakı dəyişiklikləri görmə imkanımız olmuşdur. Gertrude Bellin 1905-ci ilin aprel ayında Anavarzadaki işlərini gündəliyində izah etmişdir:
"Səhər erkəndən qalxdım . Gün çıxar-çıxmaz istilər başladı. Yanımda əsgər Xəlil və köməkçim Mikail olduğu halda qarşımda dayanan qəsəbənin əsas prospektinə gedərək təpəyə doğru irəlilədim. Belə görünür ki, bu qəsəbədə Romalılar zamanından qalma iri kəsmə daşlar var. Yol boyunca mozaikalar də göründü. Bura Savruk suyu sahilindəki Qədirli qəsəbəsi idi. Qəsəbədə olan məscid bir zamanlar kilsə imiş. Buranı bir az gəzdim.
Mikail qatırı hazırlamışdı. İstiqamətimizi cənuba çevirdik. Və irəliləməyə başladıq. Ərik ağaclarının olduğu Çuxurköprüyə saat 5-də gəldik. Ətrafda yaşıl tarlalar idi. Kəndlilər ilə yığıncaq keçirərək Anavarza yolu haqqında məlumatlar aldım. Yaxında Hacılar kəndi vardı.
Ova su altında idi. Çox yağış yağmışdı. Saat 6:30-da Anavarza qalasının yaxınlığındakı su kəmərlərinin yanına yaxınlaşdım. Günəş batarkən Anavarza möhtəşəm görünürdü."
Xarabalıqlar arasında bir gözətçi köşkü vardı. Və yanında 2 əsgər vəzifəli idi. Boş otağı mənə verdilər. Süd və çörək yeyərək otağıma yerləşdim.
"Səhər 6:30-da qalxdım. İsti bir hava vardı. Və mən tərli idim. Xəlil, yanımda olan əşyaları daşımaq üçün qatır axtarışına getdi. Saat 8-də əsgərlərdən birinin köməyiylə təpələrə doğru yürüdüm. Piyada yolu il getmək bir az çətin oldu. Təpəyə çatanda erməni kilsəsi ilə qarşılaşdım. Qalanın divarlarında gəzişdim. Foto şəkil çəkdim. Sonra aşağı enərək Alaqapı darvazasının iri kəsilmiş daşlarını və möhtəşəm görünüşünün də fotoşəkilini çəkdim. Az irəlidə stadion vardı. İri kəsilmiş sütunlar arasında gəzdim. Sonra yenə süd içdim. Qatırlar yanıma qədər gəldi. Qayalar altında olan çadırıma çatdım. Və burada çimdim. Nahar yeməyi və yuxu çox yaxşı oldu. Oyandıqdan sonra şimala doğru hərəkət etdim. Türbələrin yanında idim. Bu əsnada yanıma iki tacir səyyah yaxınlaşdı. Biri Kayseri ermənisi idi. Teatrı və qəbiristanlığı gəzərək fotoşəkillər çəkdim. Divarların kənarındakı ova sular altında idi . Tacirlər qayalarda ilan tapıldığından bəhs etdilər. Axşam yeməyindən sonra ağcaqanadlar məni narahat etdi.".
"Sabah 5 və ya 6-da erkəndən qalxdım. Yanımda Xəlil olduğu halda qalaya yürüdüm. Toros Dağları və Düldül dağının görünüşü çox gözəl idi. Qalanın zirvəsinə irəliləyərkən kəsik bir çuxur ilə qarşılaşdıq. Qayaların arasında qəhvəyi rəngdə iki yumurta tapdım. Pis iy verirdi. Erməni kilsəsi və Yunan yazılı strukturların olduğu yerləri gəzərək fotoşəkillərini çəkdim. Axşamüstü saat 6-da qayıtdım. Və sonra hamam və axşam yeməyi ..."
Pak Min Yon
Park Min-young (Hangul: 박민영; ) — Cənubi Koreyalı aktisa və model.
Həyatı
Park Min Young 1986-cı il 4 mart tarixində Seul'da anadan olub. Dongguk Universiteti Teatr və Kino şöbəsinin məzunudur. Sungkyunkwan Scandal, City Hunter, Healer kimi dünya çapında məşhur olan seriallarda rol alıb.
Biyoqrafiyası
• Park Min Young SK Telecom reklam filmi ilə 2005-ci ildə əyləncə  dünyasına ilk addımını atır. Bir il sonra aktrisalıq karyerasına Unstoppable High Kick! serialı ilə başlayır. 2007-ci ildə Gangster qızı "Eun Byul" rolunda oynadığı I'm Sam serialı ilə ulduzu parlamağa başlayır. Ardınca 2008-ci ildə "Gumiho" rolu ilə KBS kanalı serialı Hometown of Legends' da rol aldı. 2009-cu ildə Nangnang Krallığının Şahzadəsi "Nak Rang" rolunda Princess Ja Myung Go serialında və eyni ildə "Running Gu" serialında iki çalışqan maraton qaçışçılarının sevgisi arasında qalmış "Moon Haeng Joo" rolunu üstləndi.
• Amma onun əsil populyarlığına qovuşduğu serial Park Yoochun, Yoo Ah İn və Song Joong Ki ilə baş rol oynadığı SungKyunkwan Scandal serialıdır. Bu serial ilə birlikdə KBS Drama Awards mükafat mərasimində "Orta Uzunluğda Serial" kateqoriyasında ən yaxşı qadın aktrisa, Netizenlər (yəni, internet vətəndaşları) arasında populyarlıq mükafatı və Park Yoochun ilə birlikdə ən yaxşı cütlük mükafatını alaraq, tam 3 kateqoriyada mükafat qazandı.
•2010-cu ildə ilk filmi olan The Cat: Two Eyes That See Death qorxu filmində "So-Yeon" rolunda baş rol oynayır. Bu filmidə çox müvəffəqiyyət qazanır.
200px|thumbnail|right|Park Min-Young və Kim Ye-Ron
• 2011-ci ildə City Hunter serialında Lee Min Ho ilə birlikdə "Kim Nana" rolunda baş rol oynadı. Həmin ildə KBS kanalı serialı olan Glory Jane'də Chun Jung Myung ilə birlikdə "Yoon Jae İn" rolunda oynadı və bu rol ilə birlikdə 2011-ci il KBS Drama Awards mükafat mərasimində "Orta Uzunluğda Serial" kateqoriyasında ən yaxşı qadın aktrisa mükafatını aldı.
• 2012-ci ildə Song Seung Heon və Kim Jae Joong ilə birlikdə Time Slip Dr.Jin adlı tarixi, fantastik, tibbi serialda Hong Young Rae/Yoo Mi Na rollarında oynayır. 2013-cü ildə Dongguk Universiteti Teatr və Kino bölümündən məzun olur.
• 2014-cü ildə hüquqi serial A New Leaf'da Kim Myung Min ilə birlikdə "Lee Ji Yoon" rolunda başrol oynayır. 2014-cü ilin Dekabr ayında internet qəzeti müxbiri "Chae Yong Shin" rolunda Ji Chang Wook və Yoo Ji Tae ilə birlikdə Healer serialında başrol oynadı. Serial 10 Fevral 2015-də final etdi. 2014 ili aparıcılığını özünün etdiyi KBS Drama Awards mükafat mərasimində yenə "Orta Uzunluğda Serial" kateqoriyasında ən yaxşı qadın aktrisa və Ji Chang Wook'la birlikdə ən yaxşı cütlük mükafatlarını qazandı.
• Park Min Young ilk ÇİN çıxışını "Breaveness Of The Ming" serialı ilə edəcək. Serialda ona yoldaşlıq edəcək olan partnerinin məşhur Çinli aktyor Hans Zhang olacağı gözlənilir. Serialın yayımı 2016-cı ilin ilk yarısına planlanılıb. Park Min Young bu serialda "Xie Yu Fei" rolunu canlandıracaq.
Hibrid çatıotu
Təbii yayılması:
Vətəni Cənubi Amerikadır.
Botaniki təsviri:
Hündürlüyü 2 m-ə qədər olan, müxtəlif növlərin çarpazlaşması nəticəsində alınan, çox budaqlanan həmişəyaşıl koldur. Yarpaqları iri, ağcaqayınşəkilli, kənarı dişli, açıq yaşıl rənglidir. Yarpaqları növbəli, yumurtaşəkilli və ya ürəkşəkilli, ucu biz, üç-beş hissəli, kənarları dişli, yumşaq tüklü, yaşıldır. Bəzi bağ formalarında yarpaqları sarımtıl-yaşıl, uzun saplaqlıdır. Çiçəkləri yarpaq qoltuğunda yerləşir, iri, uzun çiçək saplaqlarında sallanan, kasaşəkilli, rəngi ağ, sarı, çəhrayı və ya qırmızıdır. Kasacığı 5 dişlidir.
Ekologiyası:
Az miqdarda günəş şüalarına dözür. Suvarılma yazdan - payıza qədər bol, qışda isə az olmalıdır. İki həftədən bir yaz-yay aylarında maye gübrə verilir. Əkin üçün torpaq qarışığı yarpaq, çim, çürüntü və qum (1:2:1:0,5) qarışığından düzəldilir. Mənənə ilə yoluxa bilər.
Azərbaycanda yayılması:
Respublikanın bir çox bölgələrində park və bağlarda mədəni şəraitdə becərilir.
İstifadəsi:
Dekorativ xüsusiyyətlərinə görə Abşeronda yaşıllaşdırmada tək və qrup əkinlərində istifadə üçün əlverişlidir.
Əsli Aybars
Əsli Aybars — Türkiyə teatr və kino aktrisası. 25 may 1972-ci ildə İstanbul şəhərində anadan olmuşdur. 1990 - 1994 cü illər arasında Memar Sinan Universitetinin Dövlət Konservatoriyasının Teatr bölümünü bitirmişdir.
Karyerası
=== Bədii filmləri ===
Paul fon Heyze
Paul İohann Lüdviq fon Heyze — alman yazıçısı, Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatı (1910).
Həyatı
Alman şairi, nasir və dramaturq Paul İohann Lüdviq fon Heyze Berlində, professor ailəsində doğulmuşdu. Atası ixtisasca filoloq olsa da, sənətə məhəbbət, yaradıcılıq istəyi və istedadı ona "emosional, qeyri-adi dərəcədə parlaq qadın" kimi xatırladığı yəhudi əsilli anasından keçmişdi. Təbii ki, Berlin bomondunun toplaşdığı evləri və ailə mühiti də burada mühüm rol oynamışdı.
Paul Hayze Berlin və Bonn universitetlərində klassik ədəbiyyat və roman filologiyası üzrə mühazirələr kursu dinləmişdi. Sonra təhsilini İtaliyada davam etdirmişdi. İtaliyaya uzun müddətli səfər alman şairini həmişəlik bu ölkəyə bağlamış və onu italyan poeziyasının alman dilinə ən yaxşı tərcüməçilərindən biri kimi tanıtmışdı. Heyzenin ədəbi zövqünün müəyyənləşməsinə Dante, Bokkaçço və Cakomo Leonardi kimi İntibah şairlərinin böyük təsiri olmuşdur.
1854-cü ildə kral II Maksimillian 24 yaşlı gənci Münhenə, öz sarayına dəvət etmişdi. Monarxdan aldığı səxavətli təqaüd müqabilində Heyzenin bütün işi sadəcə sarayın intellektual həyatında iştirakdan ibarət idi. Heç bir maddi problemi olmayan Paul Heyze tezliklə müəlliminin qızı Marqaret Kuqlerə evlənmiş, xanımı və dörd uşaqının əhatəsində Münhendəki villasında rahat və zəngin həyat yaşamışdı. thumb|left|Paul fon Heyze (1860) Burada o, ədəbiyyatçı dostları E.Heybel, T.Linq və F.Bodenştedtlə (Mirzə Şəfi Vazehin tələbəsi, onun şeirlərini alman dilinə çevirən, sonralar isə müəlliminin yaradıcılığını öz adına çıxan həmin Bodenştedtdir) birlikdə Münhen estet-şairlər klubunu yaratmışdı. Klubun üzvləri "təmiz sənət" şüarı ilə çıxış edir, xüsusilə kapitalist qaydalarının, bürger əxlaqının və texniki tərəqqinin cəmiyyət həyatının bütün sahələrinə sürətlə daxil olduğu bir şəraitdə poeziyanın ilkinliyini və saflığını qorumağı əsas vəzifələri sayırdılar.
Həyatdan hər vasitə ilə zövq almaq, epikürizm, estetçilik və müəyyən erotika ünsürləri Paul Heyzenin XIX əsrin 60-70-ci illər yaradıcılığı üçün səciyyəvidir. O, müxtəlif janrlarda çox və asan yazmağı bacarırdı.
Şair Paul Heyzenin "Nəğmələr və şəkillər" (1877), "İtaliya şeirləri" (1880) kitablarında toplanan bir sıra poetik parçaları mütəxəssislər indi də alman lirikasının diqqətəlayiq nümunələri kimi dəyərləndirirlər.
Yazıçı Paul Heyze tarixi-romantik və müasir mövzulu "Marion" (1855), "Trepldən olan qız" (1858), "Sonuncu kentavr" (1863), "Əsrin övladları" (1873), "Cənnət" (1875), "Bütün zirvələrdən yüksəkdə" (1895), "Merlin" (1892) "Veneranın doğuluşu" (1909) və s. povest və romanların müəllifidir.
O, həm də 100-dən çox novella yazmışdır. Alman ədəbiyyatı mütəxəssislərinin fikrincə, Heyze–nasirin istedadı, müşahidə qabiliyyəti, obraz və xarakter yaratmaq bacarığı özünü daha çox bu novellalarda göstərmişdir. Lakin Avropa ədəbiyyatında realizm və naturalizmə, sosial problemlərə güclənən maraq fonunda alman yazıçısının romantik üslub, süjet və qəhrəmanlar üzərində köklənən, gerçəklikdən uzaq əsərləri ümumi ədəbi proseslə dissonans təşkil edirdi. Bu baxımdam Heyze hələ şöhrətinin zirvəsinə yüksəldiyi dövrdə nisbətən gənc həmkarlarından bir sıra tənqidi iradlar eşitməli olmuşdu. thumb|right|Paul fon Heyze (dekabr, 1878) Heyze-dramaturq da kifayət qədər məhsuldar idi. Onun qələmindən 60-a yaxın pyes çıxmışdır. Səhnə əsərlərinin çoxu mövzu etibarı ilə İncillə, yaxud alman tarixi ilə əlaqəli idi. "Meleager" (1854), "Adrian" (1865), "Qolberq" (1868) "Hans Lanqe" (1886) tarixi dramları, "Mariya Maqdalena" (1899) faciəsi bir vaxtlar alman səhnəsində uğurla tamaşaya qoyulsa da, bu gün maraq və diqqət cəlb etmirlər.
Nəhayət, Heyze-memuarist özünün təxminən yarım əsrlik yaradıcılıq yoluna 1900-cu ildə çap etdirdiyi "Gənclik xatirələri və etiraflar" əsəri ilə yekun vurmuşdu. Bu xatirələr təkcə müəllifin deyil, alman cəmiyyətinin və ədəbiyyatının XIX əsrin ikinci yarısında keçdiyi yola ümumiləşdirilmiş baxış idi.
1910-cu ildə 80 yaşlı Paul Heyze tarixçi Teodor Mommzen və filosof Rudolf Eyken istisna olunmaqla, alman yazıçıları arasında ilk Nobel mükafatı laureatı oldu. İsveç Akademiyasının daimi katibi K.Virsen təqdimat nitqində onu "müasir Almaniyanın ən maraqlı şairi" adlandırmış, "haqlı olaraq müasir psixoloji novellanın yaradıcısı sayıldığını" bildirmişdi.
Mükafat Paul Heyzeyə "lirik şair, dramaturq, romançı və dünya miqyasında tanınan novellalar müəllifi kimi uzun və məhsuldar yaradıcılığı zamanı nümayiş etdirdiyi bədiilik və idealizmə görə" verilmişdi. Müəllif xəstə olduğundan Nobel mükafatı laureatı medalı və diplomu Stokholmdakı alman səfiri qraf fon Puklerə təqdim edilmişdi.
Ədəbi uzunömürlülüyünə və məhsuldarlığına (24 cildlik novellalar, 6 roman, 60-a yaxın pyes, 9 cildlik poeziya, 2 cildlik memuarlar) baxmayaraq artıq Nobel mükafatı aldığı dövrdə Paul Heyze alman ədəbiyyatının unudulmağa başlayan simalarından idi. Müasir dövrdə isə onun yaradıcılığı daha çox filoloqları və ədəbiyyat tarixçilərini maraqlandırır.
Başqırd üsyanı (1704-1711)
Başqırd üsyanı — 1704-1711-ci illər arasında davam edən başqırdların 18 və 19-cu əsrlərdə Çar Rusiyasına qarşı ən uzun davam edən silahlı mübarizəsidir.
Səbəbləri
1704-cü ildə Başqırdıstandakı vergiyığanlar yeni bir fərman ilə çıxış etdilər.
Yeni fərmanda 72 yeni vergi öz yerini almışdı. Bu vergilər isə əsasən mollalara,məscidlərə və ibadət üçün məscidə gələnlərə şamil olunurdu. Bundan başqa, fərmanda yeni məscidlərin artıq kilsə formasında tikilməsi və yaxudda kilsənin nəzdində yerləşməsi nəzərdə tutulmuşdu. Bu isə çarlıq tərəfindən ərazinin dini tərkibini dəyişmək məqsədi ilə atılan addım adlandırılırdı. Ruslar həmçinin Şimal müharibəsi üçün 20,000 at və 4,000 piyada istəmişdi.
Üsyanın başlanması
Üsyan 1704-cü ilin yayında başlandı. 1705-ci ilin başlanğıcından etibarən fərmandakı tələbləri yerinə gətirmək üçün Sergeyev çarlıq tərəfindən Ufaya göndərildi. O, bura gələn kimi atları tələb etməyə başladı. İğtişaşlardan sonra 5,000 at verməyə razı oldular. Lakin Başqırdlar vergiləri ödəməyi heç bir halda qəbul etmədilər. Kazan dəmir yolları Düme İşkıyevin başçılıq etdiyi üsyançılar tərəfindən idarə edilməyə başlandı. İman Batırın dəstəsi isə Noqay yolundakı malikanələrdən birini ələ keçirdi. Başqırd üsyançılar, 1706-cı ilin yazında Moskvaya Dümada səkkiz seçilmiş başqırd tərəfindən Dümən İşkeev başçılıq etdiyi ərizə ilə çara müraciət etməyi təklif etdi. Lakin çar hökuməti təklifi rədd etdi. Dümən İşkeev asıldı. Digərləri isə tutuldu. Bunu öyrənən başqırdlar döyüşməyə davam etdilər.
Üsyanın böyüməsi
1707-ci ilin payızında hərəkat geniş vüsət almağa başladı. Üsyançılar dekabrda Kama çayını keçdilər və bununlada Kunqur,Vyatka və Kazan bölgələri də üsyana qoşuldu.
Rusiya vətəndaşlığını ləğv edən Başqırd feodal elitası Başqır Xanlığının Türkiyə və Krım xanlığı ilə bağlı vassal əlaqəsini yaratmağa çalışdı.
1708-ci ilin əvvəlində Hökumət Şahzadə Xovanskinin rəhbərlik etdiyi üsyançıları cəzalandırdı. 1708-ci ilin aprel-may aylarında üsyançılar Bulavin üsyançıları və Donun kazakları ilə təmas qurmağa başladılar. 1708-ci ilin mayında hökumət Başqırdlara danışıqlara başlamağı təklif etdi. Xovanski hökumət adından üsyançıların bağışlanmasını və yerli hakimiyyət orqanlarına qarşı şikayətlərini nəzərdən keçirəcəyini vəd etdi. Başqırdlar döyüşü dayandırmağa razılaşdılar.
Uraldakı üsyanlar
1709-cu ilin yazında Sibir və Şərqi Noqay yollarında qiyamlar başladı. Transural bölgəsində üsyana Aldar və İsyancildinim Urakami Yuldaşbayeva rəhbərlik edirdi. Əsgərlər qaraqalpaqlarla əlaqə qurdular və onlarla birgə İset, Miass və Teça hövzələrində Başqırd torpağında qalalar, qəsəbələr, zavodlar, monastırlar və kəndlərə hücum etdilər. 1710-cu ildə üsyan hələ də davam etdi.
Son mərhələ 1711-ci ildə Başqırdıstanın mərkəzində mübarizə aparmaq cəhdi ilə xarakterizə olunur. Təşəbbüs Başqırdlar Noqay və Kazandan olan üsyançılardan gəldi. Bu üsyan sonlandırıldı, amma imperator hökuməti bəzi güzəştlərə getdi.
Nəticə
İmperator hökuməti Başqırdların üstünlük hüquqlarını təsdiqləməyə, yeni vergiləri ləğv etməyə, yerli hakimiyyət orqanlarının zülmünü və şiddətini pisləməyə məcbur oldu. 1711-ci ilin sonunda bölgədə mübarizə dayandı. Başqırdların səfirliyi 1725-ci ilə qədər imperatora sadiq qaldı. Qələbə Pirr idi, insan və maddi itkilər böyük oldu.
Erigeron disparipilus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
164 (ədəd)
Yüz altmış dörd — say sistemində ədədlərdən biridir. Yüz altmış üçdən sonra, yüz altmış beşdən əvvəl gəlir.
Bulbophyllum flavidiflorum
(Bulbophyllum flavidiflorum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Ermənistanda prezident seçkiləri (2013)
2013-cü il Ermənistan Respublikası prezidenti seçkiləri — Ermənistan Prezidenti postuna keçiriləcək 6-cı seçkilərdir. Seçkilər 18 fevral, 2013 tarixində keçirildi. Ölkənin 3-cü prezidenti Serj Sarqsyan səslərin 58%-ni toplayaraq qalib gəldi və ikinci müddətə prezident seçildi. Onun əsas rəqibi Raffi Hovanisyan səslərin 36%-ni qazandı və ikinci yeri tutdu. Qalan 5 namizəd ümumilikdə səslərin qalan 4%-ini aldı. thumb|right|200px|Seçkilərin qalibi 3-cü prezident S. Sarqsyan
Seçkidən əvvəl vəziyyət
Son prezident seçkilərində Respublikan partiyanın sədri Serj Sarqsyan səslərin 52%-ni qazanaraq qalib gəldi. 2012-ci ildə Ermənistanda keçirilən parlament seçkilərində Respublikan Partiyası səslərin 70%-ni aldı və parlamentdə 151 yerdən 69-una sahib oldu. Çiçəklənən Ermənistan partiyası 37 yer, Ermənistanın ilk prezidenti Levon Ter-Petrosyanın liderlik etdiyi Ermənistan Milli Konqresi isə 7 yer qazandı. Seçkilərdən sonra əsas müxalif partiyalar seçkilərin nəticələrinin düzgün olmadığını və seçkilərin qeyri-şəffaf keçdiyini bildirdi. Keçirilən son sorğulara əsasən 2013-cü ildə prezident seçkilərində qələbəyə ən böyük namizad hazırkı prezident S. Sarqsyandır.
thumb|right|200px|Sarqsyanın seçkilərdə əsas rəqibi R. Hovanisyan
Namizədlərin qeydiyyatı
2012-ci ilin dekabr ayında namizədlərin qeydiyyatı prosesi başlandı. 15 dekabr tarixində S. Sarqsyan seçkilərdə namizədliyini irəli sürdü. 25 dekabr tarixində L. Ter-Petrosyan seçkilərdə iştirak etməyəcəyini bildirdi. Namizədlərin qeydiyyatı 2013-cü ilin 4 yanvar tarixinə qədər aparılırdı. 15 potensial namizəd arasından 8 nəfər MSK tərəfindən rəsmən 2013-cü il prezident seçkilərində namizəd kimi qeydə alındı. Aram Harutyunyan namizədliyini irəli sürsədə fevral ayının 8-ində bir günlük aclıq aksiyasından sonra namizədliyini geri götürdü. Bununla da seçkilərdə 7 namizəd mübarizə apardı.
Seçki kampaniyası
Seçki kampaniyasına 21 Yanvar 2013 tarixində start verildi. Kampaniya 16 Fevral tarixində başa çatacaq. 17 fevral sükut günüdür. Seçkilər 18 Fevral tarixində keçiriləcək.
Yanvarın 31-i gecə saatlarında prezidentliyə namizəd Paruyr Ayrikyana qarşı sui-qəsd nəticəsində Ayrikyan güllə yarası aldı.
Sorğular
Seçki qabağı sorğuların nəticələri:
Exit-poll
18 fevral tarixində keçirilən seçkilərdən sonra exit-polun nəticələri
The Baltic Surveys/The Gallup Organizationun keçirdiyi sorğulara əsasən S. Sarqsyan 58%, R. Hovanisyan 32% səs almışdı.
Nəticələr
Seçkilərin ilkin nəticələri fevralın 19-unda açıqlandı. Seçkilərdə namizədlərin 60,05%-i iştirak etdi. S. Sarqsyan qalib gəldi. Seçkilərin yekun nəticələri gələn həftə təsdiq olunacaq.
165 (ədəd)
Yüz altmış beş — say sistemində ədədlərdən biridir. Yüz altmış dörddən sonra, yüz altmış altıdan əvvəl gəlir.
Port Baku Towers
Port Baku Towers — Bakıda, Neftçilər prospektində, dəniz limanının yanında yerləşən yüksək mərtəbəli ofis binası. Yüksək səviyyəli kompleksdə iki qüllə mövcuddur. Port Baku Residence və The Crescent Development Project ilə şəhərin mərkəzindən Sumqayıt şəhərinə köçürülmüş limanın torpaqları üçün nəzərdə tutulmuş ilk transformativ memarlıq obyektidir. Binada "A" sinif otaqları, ticarət zonaları, beynəlxalq SPA və səhiyyə mərkəzi, restoran və kafe var. 1200 avtomobil üçün park yeridə var. .
1-ci qüllə 2011-ci ildə, 2-ci qüllə isə 2022-ci ildə hazır olub.
Memarlıq
Binanın memarlıq üslubu müasirdir. Ən yüksək qüllə aşağı və yuxarı əsaslarla üçbucaqlı bir prizma formasında qurulmuşdur. Belə bir geometriya sayəsində, cənub qülləsi baxış bucağından asılı olaraq görünüşü bir çox istiqamətdə təqdim edir: şəhərin şərq və qərb hissələrindən düz düzbucaqlı kimi görünür, lakin şimaldan silindrik bir bina kimi görünür. Prizmanın kənarında tikinti yığıncağının lateral üzləri Bakının cənubundan görünür. Skyscrapernews.com-a görə, cənub qülləsinin forması XX əsrin əvvəllərində inşa edilən Nyu-Yorkun göydələni Flatiron Building-i xatırladır, lakin Flatiron Building-dən fərqli olaraq, Port Baku Southern Tower-in yuxarı səviyyələri tədricən bina üstünə doğru sıxılmış və binanın orta hissəsində konveksiya yaradır. Belə bir həndəsi həlli yuxarı səviyyədə şüaların sayını azaldacaq və gecə və gündüz kristal şəffaflığın yüksək dayanıqlı xüsusiyyətləri təmin edir.
Hyperloop
Hiperlup (eng., az. hiper petlə— akerikalı kapitalist Elon Maks tərəfindən  2012-2013-cü illərdə təklif edilmiş vakum qatarı layihəsidir. Hal-hazırda reallaşdırılmamışdır. Layihənin həyata keçirilməsində Kaliforniaynın HTT (Dirk Alborn) və Hyperloop Tech (Şirvin Pişəvar) şirkətləri daha çox fəallıq nümayiş etdirirlər.
Tarix
thumb|Elon Maks, layihənin müəllifi ([[:en:Dublin Web Summit#2013|Dublin Web Summit 2013)]]
"Alfa-versiya"nın yaradılması
Hiperlup ideyası, 2009-cu ildə ABŞ hökuməti tərəfindən təklif edilən "Kaliforniya sürət qatarı" layihəsinə cavab olaraq yaradılmışdır. Həmin layihənin Los-Anceles və San-Fransisko şəhərlərini birləşdirməsi nəzərdə tutulmuşdur. Bu layihə üzrə vaqonların hərəkət sürəti 200 mil/saat (322 km/saat), layihənin büdcəsi isə 68.4 mlrd dollar müəyyən edilmişdir. Bununla bağlı Elon Maks bildirmişdir ki, həmin "Kaliforniya sürət qatarı" layihəsi analoji layihələr arasında sürət baxımdan ən zəif, həmçinin hər milə düşən xərclərə görə ən bahalı olacaq.
Mask Hiperlup barədə ilk müsahibəsini 2012-ci ildə Sara Leysiyə vermişdir. O, söz vermişdir ki, yeni nəqliyyat vasitəsinin sürəti təyyarədən 2 dəfə, sürət qatarından isə 4 dəfə artıq olacaq və Los Ancelesdən San-Fransiskoya (561 km) cəmi otuz dəqiqəyə çatacaq. Sonralar Mask daha da irəli gedərək bildirmişdir ki, layihənin maya dəyəri "Kaliforniya sürət qatarı" layihəsindən on dəfə daha aşağı olacaq, yol-nəqliyyat hadisələrindən sığortalanmış olacaq, günəş enerjisi ilə çalışacaq və çox qısa intervallarla hərəkət edəcək. Nəhayət 2013-cü ilin avqustunda layihənin "alfe versiya"sı dərc edildi.
İlkin konsepsiya (avqust 2013)
thumb|Sistemindən xarici gürünüşü. Damında günəş barareyaları yerləşdir. E.Mask öz ideyasını qatar, təyyarə, avtomobil və gəmidən sonrakı beşinci növ nəqliyyat kimi təqdim edir. Onun sözlərinə görə bu "Konkord", relsotron və aeroxokkey stolu arasında bir şeydir. Hiperlup dayaqlar üzərində yerləşən yerüstü boru və onun daxilində 480–1200 km/s (landşaftdan asılı olaraq) sürətlə 30 saniyəlik intervallarla hərəkət edən 25-30 metrlik nəqliyyat kapsullarından ibarətdir. Sistemin iki variantı nəzərdə tutulur: 2013-cü ilin konsepsiyasının əsas özəlliyi layihənin maya dəyərinin azaldılmasına cəhd edilməsi hesab olunur. Buna görə də Mask vakum qatarı modelinə üstünlek verir. Bunun üstünlüyü odur ki, dayaqların titrəməsinin və havanın müqavimətinin aradan qaldırılmasına ehtiyac qalmır. Həmçinin sahibkar hesab edir ki, boruda mütləq vakumun yaradılması zəruri deyil. Boruda təyziqin 100 Pa (avtosfer təzyiqinin mində biri qədər) olması kifayətdir. 100 Padan artıq təzyiqin azaldılması sərfəli deyil və eksponensial xərcləri artırır. Eyni zamanda belə təzyiqin təmin edilməsi məqsədilə orta güclü nasoslardan istifadə etmək mümkündür. Borunu isə qalınlığı 20–25 mm olan adi poladdan hazırlamaq olar.
left|thumb|Sərnişin kapsulunun quruluşu. Öndə sərinkeş və kompressor yerləşir. Onun arxasında 28 oturacaq yeri, ən arxada isə akkumultor yerləşdir. Buna baxmayaraq layihə ilə nəzərdə tutulumuş sürət təmin edildikdə, nəqliyyat vasitəsi istənilən halda qarşıdan gələn  hava kütləsi ilə üzləşir. Mask həmin hava kütləsindən hava yastığı kimi istifadə etməyi düşünür. Kapsulun önündə yerləşdirilmiş sərinkeş hava kütləsini aşağıda doğru istiqamətləndirməlidir. Vakun şəraitində hava yastığının yaradılması məqsədilə təzyiqin 9.4 kPa olması kifayət edir. Bunun üçün saniyədə cəmi 200 q hava vurulması tələb edilir. Bununla da Maks daha baha başa gələn maqnit yastıqlarının tətbiqindən imtina edir.
Kapsula xətti elektrik mühərriki vasitəsilə hərəkətə gəitirilir. Stator olaraq 15 m uzunluğunda alüminium reys nəzərdə tutulur. Bu reys hər 110 kmdan bir yerləşdirilir. Hər kapsulda rotor yerləşdiriləcək və tələb edilən güc 100 kVt-dır. Kapsulun hərəkəti üçün tələb edilən elektrik enerjisinin günəş batareyalarından əldə edilməsi nəzərdə tutulur. Sistem üçün 21 MVt enerji tətləb edilir, lakin batareyalar 57 Mvt enerji formalaşdıracaqlar. Stator həm sürətlənmə, həm də tormozlama funksiyasını yerinə yetirdiyinə görə, kapsuıun kinetik enerjisi də elektrik enerjisinə çevrilir. Artıq qalan enerjinin satışından ildə 25 mln dollar vəsait əldə edilməsi planlaşdırılır ki, bu da istismar xərclərinin maliyyələşdirilməsi üçün əlavə maliyyə mənbəyidir. Nəticədə birtərəfli biletin qiyməti 20 dollar, layihənin ümumi dəyəri 7.8 mlrd dollar, layihənin özünü ödəmə müddəti isə 20 ildir.
Qəza hallarına qarşı aşağıdakı tədbirlər nəzərdə tutulur:
Modelləşdirmənin nəticələri
2013-cü ildə Ansys şirkətinin əməkdaşlarının apardığı komüter modelləşdirilməsinin nəticələri göstərdi ki, layihənin tətbiqi mümkündür, lakin təkmilləşdirilməsi tələb olunur və aşağıdakılar təklif edilir: Həmin ilin noyabrında The MathWorks şirkətinin əməkdaşı Qay Rulo (ing. Guy Rouleau) öz şəxsi modelləşdirməsinin nəticələrini açıqlamış və bildirmişdir ki, Loc-Anceles və San-Frasisko arasındakı yolda sürətin 1220 km/s -a çatdırılması mümkün olmayacaq. 2015-ci ilin yanvarında Amerika aeronavtika və astronavtika institutunun illik konfransında "Nasa Glenn REsearch Center"ın əməkdaşları OpenMDAO proqramı vasitəsilə aparılan modelləşdirmənin nəticələrini açıqladılar. Bildirildi ki, borunun diametri 2 dəfə artırılmalıdır və kapsulıun üst hissəsinin qızacağı ilə bağlı ehtimallar şişirdilmişdir.
2015 ci ilin yayında İllinoys universitetinin tələbələri Hiperlupun işçi modelini  1:24 nisbətində hazırladılar və kapsulun sürətinin 3 m/s-ə kimi çatdırılması mümkün oldu.
Növbəti təkmilləşdirmələr
Hiperlup üzrə layihələrin tamamlanma mərhələsinə qədər hələ çox vaxt tələb olunur. HTT şirkəti hesab edir ki, hava yastıqlarının tətbiqi məqsədəuyğun deyil. Belə ki, onlar idarəetmədə çətinliklər yarada bilər. Bildirilir ki, maqnit levitasiyasının tətbiq edilməsi layihənin maya dəyəri xeyli arta bilər. Şirkətin hesablamalarına görə, hətta maqnit levitasiyası tətbiq edilməsə belə, layihənin maya dəyəri 7-16 mlrd dollar olacaq. Hiperloop Tech şirkəti isə layihənin yük daşınılması istiqamətinə kökləniblər. Lakin mütəxəssislər yük daşınılması üzrə varinatın özünü enerji ilə təmin edə bilməsinə şübhə ilə yanaşırlar.
Mari dili
thumb Marı dili (və ya Düzən-şərq marı dili) — fin-uqor dillərindən biri. marılar arasında, əsasən Marı El və Başqırdıstanda yayılıb. Ruslar XX əsrədək onların dilini yanlış olaraq "çeremis dili" adlandırırdılar.
Fin-Perm dilləri qrupuna aiddir. Marı Eldən başqa Vyatka çayı sahillərində və Urala qədər ərazidə yayılıb, bir neçə dialekti vardır.
Düzən-şərq mari dili dağ marı dili ilə və rus dili ilə yanaşı Marı El Respublikasının dövlət dillərindən biridir.
Təqribi sayı 450 min nəfərdən çoxdur.
Əlifba
Marı dilində "Ончыко" ("İrəli"), "Пачемыш" ("Arı") jurnalları, "Кугарня" ("Cümə"), "Марий Эл", "Чолман" ("Кama") və "Морко мланде" ("Мorka torpağı") qəzetləri çıxır.
Mədəniyyətdə
2012-ci ildə ekranlara tam marı dilində çəkilmiş Rusiya istehsalı olan "Небесные жёны луговых мари" ("Luqovı marılarının səma arvadları") adlı film çıxdı.
Knut Hamsun
Knut Hamsun (Knut Hamsun) və ya əsl adı Knud Pedersen (Knud Pedersen; ) — Norveç yazıçısı, Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatı (1920).
Həyatı
Əsl adı və soyadı Knud Pedersendir. Norveçin mərkəzi hissəsində, yoxsul kəndli ailəsində doğulmuşdu. Knut üç yaşında olarkən ailələri Şimal Qütbünün 100 km.-də yerləşən Nurlan şəhərinə köçümüşdü. Atası qaynına məxsus Hamsund fermasını icarədar kimi işlədirdi. Kiçik yaşlarından kəndli əməyinin bütün çətinliklərinə alışan Knut da ədəbi təxəllüsünü həmin fermanın adından almışdır.
Lakin kənd idilliyası çox tez başa çatdı. Pedersen ailəsi qohumlarının borc asılılığına düşdü. Sərt, dindar adam olan dayısı Hans Olsen kiçik yaşlı muzdurunu – Knutu tez-tez döyür və ac saxlayırdı. Nəticədə o, evdən qaçmalı, yerini və işini mütəmadi dəyişməli olurdu. Səyyar ticarətçi, mağazada satıcı, çəkməçi işləmişdi. Belə şəraitdə hər hansı ardıcıl təhsildən söhbət gedə bilməzdi. Lakin təbiət bu kəndli oğluna yazmaq istedadı vermişdi. Ona görə də üzləşdiyi bütün məhrumiyyətlərə baxmayaraq 18 yaşında "Sirli adam" adlı ilk povestini (1877) çap etdirmişdi.
Növbəti il Knut Hamsunun "Bürger" romanı işıq üzü görmüşdü. O, paytaxtı fəth etmək və ədəbi zəhmətinin qazancı ilə yaşamaq üçün 1878-ci ildə Nurlandakı bir tacirdən borc aldığı pulla Xristianiyaya (indiki Oslo) yollasnmışdı. Əziyyətlə üzləşsə də, qarşısına qoyduğu məqsədi gerçəkləşdirə bilməmişdi. Bir müddət yol fəhləsi kimi çalışdıqdan sonra bəxtini daha uzaqlarda - ABŞ-də sınamaq qərarına gəlmişdi. Burada da aclıq və ehtiyacın hər üzünü görmüş, uğursuzluğa düçar olmuş, xəstələnmişdi. 1884-cü ildə Rembrandtın məşhur tablosundakı "yolunu azmış oğul" kimi yenidən Norveçə qayıtmışdı.
"Aclıq" povestində Knut Hamsun Skandinaviya nəsrində dəbdə olan tənqidi realizmdən və ədəbiyyatın vəzifəsini insan həyatının yaxşılaşdırılmasına xidmət kimi başa düşən yanlış təsəvvürlərdən imtina etmişdi. Bitkin süjeti olmayan povestdə Osloda yaşayan və yazıçılıq niyyətinə düşən bir gəncdən söhbət gedirdi. Bu gənc öz dahiliyinə inandığından aclıq və ehtiyac içərisində yaşamağı istək və iddiasından əl çəkməkdən daha üstün tutur. O, təkcə yemək deyil, insani ünsiyyət, seksual tələbat və özünüifadə ehtiyacı ilə də üzləşir. Bir sözlə, aclıq onun həyatının bütün sahələrini əhatə edir, onu hər cəhətdən yeyir, çökdürür.
Hamsun "Misteriya" romanında (1892) insanın şüuraltı həyatına və subyektiv dünyasına, "Pan" (1895) romanında isə təbiətlə münasibətlərinə aydınlıq gətirməyə çalışmışdı. Müəllif Artur Şopenhauer, Eduard fon Hartman, Fridrix Nitsşe fəlsəfəsinə əsaslanan subyektiv nəsr konsepsiyasını yalnız bədii əsərlərində deyil, həm də "Qəlbin şüuraltı həyatı haqqında" essesində əsaslandırmışdı.
Yaradıcılıq təcrübəsi artdıqca Knut Hamsun personajların çoxluğu və hadisələrin mürəkkəbliyi ilə diqqəti çəkən mürəkkəb əsərlər yazmağa meyl göstərirdi. Onun "Əsrin övladları" (1913) və iki cildlik "Segefoss şəhəri" (1915) romanları bu qəbildən olan epik əsərlərindən idi.
Knut Hamsun milli ədəbiyyat tarixinə partiarxal Norveç həyatının tərənnümçüsü kimi daxil olmuşdu. O, sənayeləşmənin cəmiyyətə gətirdiyi yenilikləri yaxına buraxmaq istəmirdi. Xalqın həqiqi simasının yalnız kəndlərdə qorunduğu fikrini ardıcıl müdafiə edirdi. Bu əhvali-ruhiyyə yazıçının ən mühüm əsəri olan "Torpağın gücü" (1917) romanında yüksək sənətkarlıqla əks olunmuşdu. Hamsun torpağa və patriarxal ənənələrə bağlılığını qoruyub saxlayan sadə Norveç kəndlilərinin – İsak və İngerin həyatlarından böyük məhəbbətlə söz açmışdı.
İsveç Akademiyası 1920-ci ildə öz tarixində ilk dəfə konkret əsərə Nobel mükafatı vermişdi – Knut Hamsun "monumental "Torpağın gücü" romanına görə" ədəbiyyat sahəsində laureat olmuşdu. Akademiyanın üzvü Harald Yerne bu əsəri "harada yaşamasından, hansı işi görməsindən asılı olmayaraq bütün insanların həqiqi həyat hekayəsi" kimi dəyərləndirmişdi. Knut Hamsun ənənəvi Nobel mühazirəsi ilə çıxış etməkdən boyun qaçırmışdı.
Mükafatın qonorarı ilə yazıçı Norveçin cənubunda özünə malikanə almışdı. O, burada təkcə yeni əsərlərini yazmırdı, həm də təsərrüfat işləri ilə məşğul olurdu.
İllər keçdikcə Hamsun yaradıcılığında bədbin, qaranlıq səhifələr çoxalmağa başlamışdı. "Qadınlar quyu başında" əsərində (1920) müəllif balaca bir dənizkənarı kəndin müasirləşmə sevdasına düşməsi və məhv olması prosesini təsvir etmişdi. İki cildlik "Son fəsil" romanında isə (1923) kənd sanatoriyasının ürəksıxan, kədərli tarixçəsi öz əksini tapmışdı.
Təbii ki, Hamsun rəngləri tündləşdirdikcə, tənqid də ona eyni sərtlik və inamsızlıqla yanaşırdı. Bütün bunlardan sarsılan müəllifin bir müddət psixoanaliz metodu ilə müalicə alması barəsində məlumatlar mövcuddur.
Knut Hamsunun 1927-1933-cü illərdə yaratdığı trilogiyanın ("Səfillər", "Avqust", "Həyat davam edir") əsas qəhrəmanı həyatda heç bir məqsəd və məramı olmayan Avqust adlı səfildir. "Dairə qapanır" adlı sonuncu romanında (1936) isə Hamsun ümumiyyətlə insan həyatının mənasızlığı qənaətinə gəlib çıxmışdı.
Onun gerilikçi, hətta mürtəce baxışları təkcə ədəbiyyata deyil, ictimai-siyasi həyat hadisələrinə münasibətdə də özünü get-gedə daha aydın şəkildə büruzə verirdi. Knut Hamsun Almaniya və İtaliyada faşistlərin hakimiyyətə gəlməsini açıq şəkildə təqdir edən azsaylı Avropa intellektuallarından biri idi. Onun fikrincə, sovet ayısının və Britaniya buldoqunun pəncəsindən xilas olmaq üçün Norveçin yeganə xilas yolu Hitlerlə müttəfiqlikdən keçirdi. Bu baxımdan Norveçin alman işğalına uğraması fikrini qətiyyən yaxın buraxmırdı. Əksinə, Hitlerin kiçik Norveç xalqına yardım əli uzatdığını iddia edirdi. Müharibə dövründə Hamsun faşistpərəst Viskun Kvislinq hökuməti ilə əməkdaşlıq edən və onu dəstəkləyən yeganə tanınmış ziyalı idi.
O, yəhudilərin sıxışdırılmasına və ölüm düşərgələrinin yaradılmasına dolayısı yolla haqq qazandırmışdı. 1943-cü ildə Knut Hamsun Hitler və Göbbelslə görüşmüşdü. Hətta öz Nobel mükafatı laureatı medalını hədiyyə kimi alman reyxskanslerinə bağışlamışdı. Hirlerin ölüm xəbəri yayılanda isə Hamsun Norveçin "Avanpost" qəzetində nekroloq çap etdirərək onu dövrün böyük şəxsiyyətlərindən biri kimi dəyərləndirmişdi. O italyan faşistlərinin lideri Mussolini ilə də əlaqələr yaratmağa çalışmış və yazılarında duçedən rəğbət hissi ilə söz açmışdı.
Bütün bunlara görə norveçlilər öz böyük yazıçılarından üz döndərmişdilər. Etiraz əlaməti kimi onun minlərlə kitabı müəllifin ünvanına göndərilmişdi. 1945-ci ilin payızında faşistlərlə əməkdaşlığa görə Knut Hamsun və ikinci arvadı, keçmiş akrtisa Mariya Andersen həbs edilmişdi. Hamsun dörd ay həbsdə saxlanmış, sonra isə Landvikdəki qocalar evinə köçürülmüşdü. 1947-ci ildə məhkəmə qarşısına çıxarılan yazıçının ittiham üzrə günahı sübuta yetirilmişdir. Eyni zamanda oğlunun almanların seçmə hərbi hissələrində qulluq etdiyi faktı aşkar olunmuşdu.
Lakin həkim komissiyası haqqında "əqli deqradasiya" qərarı çıxardığından Hansun həbsdən canını qurtara bilmişdi. Məhkəmə onu 425 min Norveç kronu (təxminən 80 min ABŞ dolları) cərimə etmişdi. 1949-cu ildə Knut Hamsun özünə qarşı yönələn ittihamlar və üzərində qurulan məhkəmə prosesi ilə əlaqədar "Ot basmış cığırlarla" adlı müdafiə xarakterli kitabını yazmışdı. Tənqidçilərin fikrincə "canlı, müxtəsər və parlaq" üslubda qələmə alınan bu kitab 90 yaşlı yazıçıya hüquqi cəhətdən haqq qazandırmağa əsas verməsə də, şəxsiyyətinə və yaradıcılığına olan marağı xeyli artırmışdı. Son dövrlərdə Norveçdə Hamsunun məhkəmə prosesinə fərqli münasibət ifadə edən, hətta onun müdafiəsinə yönələn kitab və məqalələr çap olunmuşdur.
Bakıya səfəri: "Nağıllar ölkəsində"
1898-ci ildə Norveç Yazıçılar İttifaqından 1200 kron təqaüd alan Hamsun Rusiya, Azərbaycan və Osmanlı imperiyasını ziyarət etmişdi. Hamsun həyat yoldaşı Berqliotla birlikdə əvvəlcə Sankt- Peterburqa, oradan Moskvaya, Moskvadan isə Qafqaza gəlmişdi. Bu səyahətin nəticəsi olaraq yazıçı 1903-cü ildə "Nağıllar ölkəsində" və "Aypara ölkəsində" adlanan oçerklərini nəşr edir.
Hamsun Bakını belə gördü: "Səhər saat 7-nin yarısıdır. Bakı nəhəng ağ toz dumanına bürünmüşdür. Burada hər şey ya ağ, ya da bozdur. Əhəng tozu insanların, heyvanların, evlərin, pəncərələrin, parkda bitən azsaylı ağac və kolların üzərini örtüb. Hər yer adama qəribə gəlir, çünki ağdır. Mehmanxananın tozlu stolunun üstündə mən hərflər yazıram, lakin az müddət sonra onlar yenə toza qərq olub yoxa çıxır.
Nobel müxtəlif boyaqlar axtarıb tapır, ancaq bu lənətlənmiş Bakıda əhəng hər yeri o qədər ağardıb ki, adam ağlını itirər. Şəhəri 13 indiqo növü ilə boyamaq ağlagəlməz bir şeydir! Şəhəri al-əlvan etməyə heç Nobelin də imkanları çatmaz.
''Şəhərin havasından kerosin qoxusu gəlir. Bu qoxu insanları hər yerdə, həm evlərdə, həm də küçələrdə təqib edir. Vərdiş etməyənlərdə bu qoxu öskürək yaradır. Kerosin küçədəki toza qarışır və külək əsəndə (külək isə burada həmişə əsir) kerosin hopmuş bu toz paltarlarda yağlı ləkələr qoyur.
Bakıda 125 minə yaxın əhali var, bura Xəzər dənizinin sahilində yerləşmiş ən mühüm ticarət şəhəridir. Daima vurnuxan müasir həyat və hər anbarın qarşısında uzanmış çoxsaylı dəvələr qəribə təəssürat doğurur. Biz Qara Şəhərə, kerosin şirkətlərinin iqamətgahına getməliydik. Bizi oraya iranlı aparır; şəhərdə əksər faytonçular iranlıdır, onlar faytonu əsl şeytan kimi sürürlər, bir kəlmə kəsməyə imkan da yoxdur, onlar bir xristianın “atlara rəhm edin” mənasında verdiyi işarələri başa düşmək istəmirlər. Ancaq bir şey qalır: sakit oturmaq və bir də- ekipajdan çıxmaq.
Biz Nobelin evinin yerini soruşduq - bu, ona oxşayır ki, Xristianiyada kral sarayının harada olduğunu soruşasan.”
Hamsunun həyat yoldaşı Berqlot isə rəfiqəsinə yazırdı: "Biz indi Avropanın ən şərqində, Xəzər dənizinin sahilində yerləşən şəhərdəyik. Burada kerosin və neft torpağın altından fontan vurur".
Bakının iki sivilizasiyanın qovşağında yerləşməsini vurğulayan Hamsun bu barədə yazırdı: ''"Bütün insanlar az-çox qeyri-adi görünən paltarlar geyinirlər; şəhər o qədər iranlıdır ki, artıq Avropa şəhəri olmaqdan çıxıb, lakin şəhər o dərəcədə avropalı qalıb ki, hələ iranlı olmayıb".