Ekstremal_kimya
Maqnit sahəsi
Maqnit sahəsinin kimyəvi effekti spin kimyası mövzusunda qismən izah olunmuşdur; spin kimyasının bütün effektləri – elektronların və nüvələrin maqnit momentlərinin maqnit təsirinə cavabıdır (sabit maqnit sahələri və mikrodalğa sahələrinin maqnit komponentləri). Lakin hərəkət edən elektrik yükləri sistemində maqnit sahələri (solvatlaşmış elektron və ionlar) kimyəvi təsirli lorens qüvvələri yaradır. Buna görə də, maqnit sahə effektlərinin dairəsi, spin kimyasında bəhs etdiklərimizdən daha çoxdur. Yüksək maqnit effektləri ion NaCl və atom Si kristallarında dislokasiyanın hərəkət sürətlərində (4-5 kE maqnit sahəsində sürətin 3-6 dəfə artımı), ion kristallarının möhkəmliyi və plastik deformasiyanın sürətlərində aşkar edilmişdir. Bu effektlər bərk maddənin kimya və mexanikası üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Onlar spin kimyası çərçivəsində mənqiqli izahat tapsalar da, (paramaqnit tıxaclarda dislokasiyaların spin-asılı rekombinasiyaları) lorens qüvvələrini istisna etmək olmaz, beləki bu effektlərin çoxu aşağı tezlikli (bir neçə yüz hers) elektrik sahələrindən asılıdır.Lorens qüvvələri, həmçinin maqnit sahəsi effektinin Ag-un Cu üzərində elektroçökdürülməsinə təsirini də müəyyən edir; 80 kE maqnit sahəsi və 4.103 кE/м sahə qradiyentində reaksiya çıxımı 45% artır. Eyni zamanda çökən metalın sıxlığı və dendritlərin keyfiyyəti artır. Ehtimal edə bilərik ki, maqnit sahəsi, lorens qüvvəsi vasitəsi ilə elektrod-məhlul sərhəddində ikiqat elektrik qatının mikrodinamika və mikroturbilentliyinə təsir edir. Bu yeni hadisənin geniş perspektivi olması şübhə doğurmur. Maqnit qüvvələrin vandervaals qüvvələri ilə eyni tərtibdə olduğu hallarda (məsələn maqnit qavrayıcılığının yüksək anizotropiyası olan molekullar üçün) yüksək qradiyentli maqnit sahələrində monokristall yetişdirilməsi məsələsi də maraq doğurur. Qeyri-bircinsli maqnit sahəsi ionların ayrılması və misin elektrolizinə böyük təsir göstərir. Maqnit sahəsi ilə əlaqədar tədqiqatçıları həyəcanlandıran bir problemi də qeyd edək. Molekulların çoxu iki formada olurlar. Onlar kimyəvi tərkibə görə eynidirlər, lakin sağ və sol əl kimi bir-birinin güzgü əksləridir. Onlar işığın polyarizasiya müstəvisini bir-birinin əksi istiqamətdə fırladırlar – molekullardan biri polyarizasiya müstəvisini saat əqrəbi istiqamətində, dıgəri isə bunun əksinə fırladır. Buna görə də, bu izomer molekullarını sola- və sağa firladan izomerlər adlandırırlar. Qeyri-üzvi aləmdə belə molekullar bərabər saydadırlar. Ancaq “canlı” kimya aləmində zülallar yalnız sola fırladan aminturşulardan qurulmuşdur. Bu unikal hadısənin dərki böyük problem olaraq qalır; çox fərziyyələr irəli sürülsə də, bu sualın qənaətbəxş cavabı tapılmamışdır. Polyarizə edilmiş işığın köməyi ilə sağ və ya sol optiki izomeri almaq olar. Ancaq təbiətdə həmin maddələr mövcud deyil. Müəyyən edimişdir ki, xromun birləşmələrini maqnit sahəsində (onun gərginliyi işıq şüasına paralel olmuşdur) polyarlaşmamış işıqla şüalandırsaq, optiki izomerlərdən birinin çoxluğu olan qarışıq alınır. Maqnit sahəsinin istiqamətinin dəyişdirilməsi əks optiki izomerin artımına gətirib çıxarır; sahə işıq şüasına perpendikulyrar olduqda hər iki izomer eyni ehtimalla əmələ gəlir. Lakin canlı aləmdə optiki asimmetriya hadisəsi hələ tam izah edilməmişdir.