cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lomonosov (şəhər)
Yaşayış məskəninin yaranması
Yaşayış ərazisi Menşikov iqamətgahından şərqdə yerləşirdi və ilkin olaraq təhkimçilərin və azad sənətkarların yaşadığı qırx taxta evdən ibarət idi. Kənd tədricən böyük bir saray qəsəbəsində (slobodaya) çevrilir.
1743–1762-ci illərdə Oranienbaum böyük knyaz Pyotr Fyodoroviçin (gələcək İmperator III Pyotrun) əsas iqamətgahına çevrilmişdir.
Oranienbaumun ətrafında, yenə Ruditsa çayının Kovaşaya töküldüyü ərazidə rus alimi Lomonosov tərəfindən yaradılmış mozaikanın hazırlanması üçün steklyarus, biser və smalta fabriki açılmışdır.
9 iyul 1762-ci ildə III Pyotr Böyük sarayın yapon pavilyonunda, həyat yoldaşı II Yekaterinanın onun əvəzinə imperatriça seçilməsinə dair bütün sənədlərə imaza atmağa məcbur olmuşdur.
Şəhər
1780–1796 və 1802–1848-ci illərdə Oranienbaum Peterburq quberniyasının tərkibində olan şəhərlərdən biri idi. 1783-cü ildə III Pyotrun boş qalmış sarayında mahal xəzinədarlığının pul anbarı yerləşirdi; Peterhof və Kronstadtdan dövlətə məxsus vergi və digər məbləğlər buraya köçürülürdü. 1784-cü ildə şəhər memarlar Vasili Stasov, Abram Melnikov və başqalarının tərtib etdiyi "tipik layihələrə" uyğun olaraq müntəzəm plan üzrə inşa edilirdi. 1784-cü ilin məlumatlarına əsasən, şəhərdə 616 nəfər məskunlaşmışdır, buranın sahəsi isə 41 ondalıq və 2040 kvadrat metr ərazini əhatə edirdi. Şəhərdə saray binalarından başqa, əlavə olaraq 60 şəhər sakini üçün nəzərdə tutulmuş əsasən taxtadan evlər inşa olunmuşdur. Elə həmin dövrdə şəhərin əsaslı təmiri başladı, çoxlu sayda yollar və körpülər tikildi. "İctimai görüş" binasının tikintisi başladı. 1786-cı ildə Xalq Məktəbinin iki mərtəbəli binası, həmçinin Feliks Silk və İosif Qaltyerinin çisyan və şpaler fabriki inşa edilmişdir. O dövrdə şəhərin mərkəzində duz və şərab mağazası, müqəddəs Panteleymon kilsəsi, taxtadan inşa edilmiş Müqəddəs Üçlüyün qəbiristanlıq kilsəsi və Lüteran kirxası var idi. 1787-ci ildə dəniz hospitalı yaradılmışdır.
1796-cı ildə şəhər Böyük knyaz Aleksandr Pavloviçə (gələcək imperator I Aleksandr), 1831-ci ildən isə — onun qardaşı Böyük knyaz Mixail Pavloviç və onun varislərinnə məxsus idi.
XVIII əsrin sonu — XIX əsrin əvvəllərində Oranienbaumda Volından olan leyb-qvardiya alayı, daha sonralar isə 147-ci Samara Piyada alayı yerləşmişdir. 1815-ci ildə şəhərin yenidən qurulması üçün xüsusi komissiya təsis edilmişdir. Bu komissiyaya məşhur memar V.P. Stasov dəvət edilmişdir. Məhz bu memarın layihələri əsasında invalid qvardiya rotası üçün kazarmalar, sənətkar və bağçılıqla məşğul olan tələbələr üçün isə üç ev inşa olunmuşdur. 1829-cu ildə memar A.M. Qornostayevin tərtib etdiyi layihəyə uyğun olaraq daş şəhər giriş qapıları ucaldılmışdır.
1873-cü ildən 1917-ci ilə qədər, Oranienbaumun sahibləri Meklenburq-Strelitz hersoqları idi.
XIX əsrin sonuna qədər Oranienbaum kiçik, sadə köşkləri və villalardan ibarət bir qəsəbə idi. Şəhərdə kitabxana, məktəb, kino, xalq evi, bütün kilsələrdə isə həvəskar xor dərnəkləri fəaliyyət göstərirdi. XIX əsrin sonu — XX əsrin əvvəllərində Oranienbaumda zabit atıcı alayı və cəbbəxana məktəbi yerləşdirilmişdir. Burada Vladimir Fyodorov, Vasili Deqtyaryov və Fyodor Tokarev kimi tanınmış silah konstruktorları işləyirdi. 1891-ci ildə məktəbin atıcılıq poliqonunda konstruktor S.İ. Mosinin yeni orijinal tüfəngi uğurla testdən keçmişdir.
1908-ci ildə elektrik stansiyanın tikintisi başa çatdıqdan sonra, şəhərin bütün küçələri elektrik fənərləri ilə işıqlanmağa başladı. 1909-cu ildə 1400 ədəd oturacağı olan şəhərin əsas teatrı yenidən qurulmuşdu. Şəhərdə ağac emaletmə fabriki, meşə materialları birjası, buxar dəyirmanı, 8 pravoslav kilsəsi, bir Lüteran kirxası, Fin kilsəsi, sinaqoq, yevangelist təriqətinə mənsub kapellalı qadın monastırı və s. buna bənzər kiçik müəssisələr fəaliyyət göstərirdi. Burada həmçinin bir neçə mehmanxana və bazar, restoran və traktir, səbirlilik cəmiyyətləri, çay- və pivəxana da işləyirdi. Bundan başqa, şəhərdə təhsil və səhiyyə sisteminin yüksək səviyyədə olması üçün oğlanlar üçün ali ilkin şəhər məktəbi, qızlar üçün yüksək təlimli şəhər kolleci, Nazir tabeliyində olan birsinifli məktəb, kilsə məktəbi, Meklenburq-Strelitz sülaləsinin hesabına yaradılan 200 yoxsul uşaq üçün nəzərdə tutulmuş yetimxana, kimsəsiz uşaqlar üçün himayə evi, əlil və yaşlı mərhəmət bacılarının evi, cərrahi, terapevtik və yoluxucu şöbələrdən ibarət şəhər xəstəxanası və diş həkiminin ofisi sakinlərə xidmət göstərirdi. Şəhərdə telefon və teleqraf da var idi.
Sovet dövrü
1918-ci ildə Oranienbaum şəhərində Sovet hakimiyyəti quruldu. Bolşeviklərin nümayəndələri qiyamın qarşısını almaq üçün "istismar dəstələrindən" olan bir sıra şəxsləri girov götürərək, bütün hakimiyyəti öz əlinə almışdılar. 1919-cu ildə şəhərdə Qırmızı Ordunun qərargahı yerləşirdi. Bu qərargahda "Krasnaya Qorka" və "Seraya Loşad" fortlarında baş vermiş anti-bolşevik üsyanlarını yatırmaq üçün hərbi əməliyyatların koordinasiyası keçirilirdi. Oranienbaumdan 20 km məsafədə cəbhə xətti keçirdi: Yudeniçin Bəyaz Ordusu Petroqrada yürüş edir. 1920–1921-ci ildə baş vermiş Kronştadt üsyanı zamanı, Tuxaçevski və Trotski Oranienbaumdakı Menşikov Sarayından qiyamın yatırılması üçün əsqərlərə təlim keçirdilər. Üsyançılar ilə döyüşlərdə həlak olmuş Baltik dənizçiləri şəhərin Stansiya Meydanında yerləşən kütləvi məzarlıqda dəfn edilmişdilər.
İnqilabdan sonra, sarayları və parklar muzey çevrilmişdir. 13 avqust 1918-ci ildə Sovnarkom Oranienbaumun park və saraylarını dövlət əmlakı olduğunu elan etdi.
Böyük Vətən müharibəsi zamanı 1941-ci ilin payızında, 5000-dən çox şəhər sakini iki dəfə mühasirəyə alınmış Oranienbaumda aclıqdan öldü. Lakin Peterhofla müqayisədə, Oranienbaumun mədəni xəzinələri, memarlıq abidələri çox az zədələnmişdir. Müharibə zamanı Oranienbaum limanını əfsanəvi kreyser "Avrora" mühafizə edirdi. 1944-cü ilin yanvar ayından, məhz bu nöqtədən sovet qoşunları qarşı hücuma keçdi. Oranienbaum platzdarmının müdafiəsi 29 ay davam etdi, bu torpaqlarda, müdafiəçilər çoxlu şücaət göstərdilər. Sovet İttifaqının Qəhrəmanları arasında Afanasyev, A. Vasilyev, Tixonov və G. Kostılyov kimi məşhur Oranienbaum sakinlərinin adlarını qeyd etmək olar. Oranienbaumun mübarizəsi zamanı yerli sakin — pilot Kostılyov öz qəhrəmanlığı ilə xüsusilə seçilmişdir — onun adı hal-hazırda şəhərin küçələrindən birində, xatirə lövhəsində ölümsüzləşmişdir.
1948-ci ildə başlanılan kosmopolitizmə qarşı kampaniya zamanı (bu dövrdə xarici dildə olan şəhər adları RSFSR xəritəsindən yox edilmişdir), böyük rus alimi Mixail Vasilyeviç Lomonosovun şərəfinə şəhərin adı dəyişdirilmişdir. 1955-ci ildə şəhərin mərkəzində Lomonosovun abidəsi quraşdırılmışdır (heykəltaraş G. D. Qlikman).
1960–1980-ci illərdə Lomonosovda aktiv tikinti işləri aparılırdı. Yeni mikrorayon (Cənub rayon) salınmış, taxta binaların çoxu isə sökülmüşdü. Həmçinin çoxmərtəbəli binaların tikintisinə başlanmışdır. 1960-cı ildən, onların əksəriyyəti standart layihələr üzərində inşa edilməyə başlamışdı.
18 aprel 1978-ci ildə Lomonosov şəhəri Leninqrad vilayətinin inzibati tabeçiliyindən, yeni yaradılmış Petrodvorets rayonuna köçürülmüşdü.
Böyük Vətən müharibəsi zamanı göstərdiyi cəsarət və qəhrəmanlığa görə, 1981-ci ildə Lomonosov şəhəri I dərəcəli orden ilə təltif olunmuşdu.
Müasir dövr
Yaradılmış proqram üzrə hərbçilərin mənzil probleminin həlli, eləcə də ixrac-idxal yüklərin emal prosesi zamanı büdcədənkənar maliyyənin əldə edilməsi məqsədilə, 1993-cü ilin iyul ayından Lomonosov şəhərinin hərbi-dəniz bazasının istismarı, həmçinin limanın yenidən qurulması işləri başladılmışdı. Limana daha böyük həcmli gəmilərin daxil olmasını saxlamaq məqsədilə, 1996-cı ildə Lomonosovda dibdərinləşdirmə işləri həyata keçirilmişdi.
1994-cü ildən Lomonosovda İqor Stravinski adına beynəlxalq festival və gənc pianoçuların müsabiqəsi keçirilir.
2004-cü ildə "Oranienbaum" muzeyinin tərkibində olan üç tikilinin: Böyük saray, Peterştadt və Şəxsi mülk ansamblının bərpa işlərinin yeni mərhələsinə start verilmişdi.
3 noyabr 2011-ci ildə Lomonosov "Hərbi Şöhrətli Şəhər" fəxri adına layiq görülmüşdü.
9 sentyabr 2012-ci ildə ictimaiyyətin birbaşa təşəbbüsü ilə, Oranienbaumda anadan olmuş İ.F. Stravinskinin şərəfinə "Stravinski-Fest" adlı 1-ci Beynəlxalq Musiqi Festivalı təşkil olunmuşdu.
Relyef və geologiya
Paleozoy dövründə (yəni 300–400 milyon il bundan öncə) bütün şəhər ərazisi dəniz ilə əhatə olunmuşdur. O dövrün qum, gil və torf linzalalı lil çöküntüləri qranit, gneizit və diabazdan ibarət kristallaşmış qat torpağın qalın təbəqəsini (200 metrə qədər) örtür. Müasir relyef buz örtüyü (son Valday buzlaşması 12,000 il əvvəl baş vermişdi) nəticəsində formalaşmışdır. Buzlaqlar geri çəkildikdən sonra, hazırkı Baltik dənizinin yerləşdiyi bütün ərazidə Littorina dənizi formalaşmışdır (onun səviyyəsi hazırkı dənizdən 7–9 metr daha yüksək idi). 4000 il əvvəl dəniz geriyə çəkilmiş və körfəzin bir sıra hissələrində adalar yaranmışdı. Vadi buzlaq-göl və postglyasial çöküntülərdən ibarətdir. Relyef son 2,5 min il ərzində demək olar ki dəyişməyib.
İqlim
Lomonosov dənizdən qitəyə keçən mülayim və rütubətli iqlimə malikdir. Əsasən tsiklonik fəaliyyət nəticəsində şəhər üzərində hava kütlələrinin tez-tez dəyişikliyi müşahidə olunur. Yayda qərb və şimal-qərb, qışda isə qərb və cənub-qərb küləkləri üstünlük təşkil edir. Ayrılıqda Lomonosov şəhərinin iqlimi Sankt-Peterburqdan hər hansı xüsusi fərqləndirici əlaməti yoxdur. Fin körfəzi dayaz sulu olmasına baxmayaraq, şəhərin temperatur şəraitində təsir göstərir. Dəəniz sahilində külək bir az güclü olur.
Lomonosovun hava temperaturu və yağıntıların illik göstəriciləri Peterburqa demək olar ki identikdir.
Torpaqlar, bitki və heyvanlar aləmi
Şəhərin quruluşundan öncə, bu ərazilər iynəyarpaqlı meşələr (şam və küknar) və düzən bataqlıqlar ilə əhatə olunmuşdu. Hazırda Fin körfəzinin dar sahil zolağında qara qızılağacın bitməsi üçün əlverişli düzən bataqlıqlar qorunur. Ərazidə orta gillicəli torpaqlar üstünlük təşkil edir. Təbii landşaft xalqın sıx təsərrüfat fəaliyyəti nəticəsində geri çəkilərək, sahələr boyu mədəni landşaftın inkişafına səbəb olmuşdu. İndi burada ağcaqovaq, ağcaqayın və söyüd ağaclarının kiçik sahələrini istisna etsək, geniş əkinçilik və kənd təsərrüfatı əraziləri üstünlük təşkil edir. XVIII–XIX əsrlərdə Lomonosovda 819 hektar sahəyə malik geniş park salınmışdır.
Şəhər ətrafında bəzən tülkü və kəkliklə rastlaşmaq olar. Şəhərdə böyük sayda quş, onurğasız heyvanlar və sürünənlər yaşayır.
Demoqrafiyası
Lomonosov şəhərinin əhali sayının dinamikası: 2002-ci ilin Ümumrusiya əhali siyahıyaalmasına görə, Lomonosov şəhərində 45,1% kişi və 54,9% kişi daxil olmaqla, ümumilikdə 37,776 nəfərin, 2010-cu ildə isə — 42 505 nəfərin yaşadığı müəyyənləşdirilmişdi. Lomonosov şəhərinin iqtisadi fəal əhalinin nəzərə çarpacaq hissəsi Sankt-Peterburqda işləyir.
Sənaye
Şəhərdə "KMT" sərnişin dəmir yolu vaqonların avadanlıqlarını istehsal edən şirkət ("Transmaşxoldinq" kompaniyasına məxsusdur), rezin məhsullarını istehsal edən "Krasnıy Treuqolnik" (Qırmızı Üçbucaq) zavodunun filialı, həll olunan qarışıqlar zavodu, bir sıra ağac emalı və eləcə də qida sənayesinə aid müəssisələr (çörək, süd və pivə zavodu) fəaliyyət göstərir. Martışkinoda son zamanlara qədər avtomobil təmiri zavodu və "Parus" poliqrafiya fabriki yerləşirdi.
Bundan başqa burada Leninqrad Hərbi Dəniz Qüvvələrinin bazası tərkibində bir sıra şirkətlər (28-ci hərbi zavod, analitik cihazqayırma fabriki), həmçinin "Gidropribor" sənaye zonası fəaliyyət göstərir.
Ticarət və xidmət sektoru
Bu gün Lomonosov sosial və ticarət infrastruktur obyektləri ilə çox zəngindir. Şəhər böyük fəallıqla pərakəndə satış mərkəzlərinin ("Pyatyoroçka", "Maqnit", "7-ci Ailə", "Dixie", "Eldorado" "Maşinı" və digər) inkişaf və tədqiqolunması ilə məşğuldur. Şəhər həmçinin Beeline, Megafon, MTS, Sky Link, Tele2 kimi mobil şəbəkələrin əhatəsindədir. Lomonosovda "Baltiyski luç" qəzeti nəşr olunur.
"Oranienbaum" saray-park ansamblı
Məşhur saray-park kompleksi Fin körfəzinin cənub sahilində və Sankt-Peterburq şəhərindən 40 km qərbdə yerləşir.
Oranienbaum Saray-park ansamblı Sankt-Peterburqun tarixi mərkəzi və onunla əlaqəli bütün komplekslər kimi UNESCO-nun Dünya Mədəniyyət Mirasları siyahısına daxil edilmişdi. 2007-ci ildən saray və parklar Peterhof muzey-qoruğu tərəfindən idarə olunur.
Böyük saray
thumb|250px|Böyük (Menşikov) sarayı Böyük Menşikov, Böyük Peterhof sarayı kimi təbii təpənin kənarında yerləşir. Aşağı park və Fin körfəzinin qarşısında duran əsas fasadın uzunluğu 210 metrdir. Sarayın mərkəzi hissəsi iki mərtəbəlidir; onun yanına qövsvari bir mərtəbəli qalereyalar qoşularaq Yapon və Kilsə pavilyonları ilə tamamlanır. Pavilyonlara perpendikulyar şəkildə iki qanad (fligel) əlavə olunub, beləliklə planda saray "P" formasını xatırladır. Fligellər Böyük Sarayın daxili həyətinin sərhədləri hesab olunur. Menşikov sarayı — pyotr barokkosu üslubundadır. Bu saray I Pyotrun yaxın dostu Aleksandr Menşikov üçün inşa edilmişdir. Tikinti işləri memar F. Fontananın nəzarəti altında həyata keçirilmişdir, ancaq 1713-cü ildə onu əslən Almaniyalı İ.Q.Şedel əvəz etmişdir.
Aşağı parkın əsası Böyük sarayın tikinti işlərinin başlanmasından 2 il sonra qoyulmuşdur. Bu Rusiyada ilk müntəzəm parklardan biridir. Sarayın qarşısında güllərdən ibarət parterlər, həmçinin 3 fontan (fontanlara gələn su Qırmızı hovuzda inşa edilmiş bənd vasitəsi ilə çəkilmişdir) və trilyaj şəbəkələr yaradılmışdır. Parkda oyma taxtadan hazırlanmış və mərmər effekti yaratmaq məqsədilə xüsusi ağ rəngə boyanmış 39 heykəl, həmçinin dörd qızıl suyuna salınmış və qurğuşundan hazırlanmış heykəllər dururdu. Aşağı parkın əsas hissəsini XVI–XVII əsrlərin Moskva bağ ənənələrinə uyğun olaraq meyvə ağacları və giləmeyvə kolları təşkil edirdi. Oranienbaumda kanalın qazılması 1719-ci ildə başlamışdır. Kanalın sahili boyu cüt sıra ağaclar əkilmişdi, kanalın özü isə aşağı parkın girişi hissəsi önündə, fiqurlu limanla tamamlanırdı. XVIII əsrin əvvəllərində "pyotr barokkosu" üslubunda inşa edilmişdir.
Peterştadt qalası
thumb|right|Oranienbaum, III Pyotrun sarayı. Memar Antonio Rinaldinin layihəsi əsasında gələcək imperator üçün 1758–1762-ci illərdə inşa olunmuşdur.
Peterştadt (alm. Peterstadt) qalasının ansamblı 1758–1762-ci illərdə yaradılmışdır. Böyük knyaz Pyotr Fyodoroviçin, gələcək imperator III Pyotrun Karasta çayının sağ sahilində əyləncə kaprizi (əyləncə qalası) yerləşirdi. Qala 14 bucaqlı ulduz şəklindədir, həmçinin onun 4 bürcü var və faktiki olaraq bu tikili ondan öncə bu ərazidə mövcud olmuş müqəddəs Pyotr qalasının yerində ucaldılmışdı. Pyotr Fyodoroviç Peterştadtın komendantı idi, onun qarnizonunu isə Holşteyn hersoqluğundan xidmət üçün dəvət olunmuş əsgər və zabitlər təşkil edirdi. Qalanın içərisində hauptvaxta, zabitlər evi, arsenal və s. buna bənzər müxtəlif binalar yerləşirdi. Qalanın mərkəzində beşbucaqlı platz (hərbi təlimlər üçün meydança) yerləşirdi.
Saray, Peterştadt qalası ilə eyni vaxtda — 1758–1762-ci illərdə memar Antonio Rinaldinin layihəsi əsasında tikilməyə başlamışdır. Saray kubik formalı, ballüstrada ilə bəzədilmiş iki mərtəbəli kiçik pavilyondur. Planda, saray kənarları qövsvari kəsilmiş kvadrata bənzəyir. Binanın elə məhz bu hissəsi, onun əsas fasadı hesab olunur. Kəsilmiş künclər tikilini vizual cəhətdən daha böyük və əzəmətli göstərir. Fəxri Giriş qapıları müqəddəs Pyotr əyləncə qalasının (daha sonralar isə Peterştadt kaprizinin) əsas giriş qapıları hesab olunurdu. Peterştadt-da bu qapıların sayəsində III Pyotrun Holşteyn qoşunlarının təlim keçdiyi kiçik platza rahat şəkildə giriş açılırdı. Yeni park italyan bağ sistemlərinə uyğun şəkildə, memar Antonio Rinaldi tərəfindən və bağ ustası Lambertinin iştirakı ilə yaradılmışdır. Terrassa, kaskad və pilləkənlərdən savayı, parkda bir neçə miniatür pavilion – ikimərtəbəli Ermitaj, Solovyov köşkü, fontanlı Menajeri və Çin evi yerləşirdi.
Şəxsi Mülk ansamblı
Tikili 1760–1770-ci illərdə memar A.Rinaldinin layihəsi əsasında gələcək imperatriça II Yekaterina üçün inşa olunmuşdur. Yuxarı parkın dərinliyində yerləşmiş Çin sarayı İmperatriça II Yekaterinanın Şəxsi mülk saray-park kompleksinin tərkib hissəsi sayılır. 1762–1768-ci illərdə memar Antonio Rinaldinin layihəsi üzrə inşa olunmuş saray başlanğıcda bir mərtəbəli idi, yalnız XIX əsrin ortalarına böyük knyaz Mixail Pavloviçin qızı, Yekaterina Mixaylovna üçün daha bir mərtəbə də inşa edilmişdir.[L 3] Həmin dövrdə saraya şüşəbəndli qalereya, şərq və qərb qanadlarına isə kiçik bitişik tikililər əlavə olunmuşdur. "Çin sarayı" adı ilk dəfə 1774-cü ildə, kamer-furyer jurnalında qeyd olunmuşdur. Bundan öncə, saray bütün sənədlərdə "Holland evi" (Peterhofda yerləşən Monplezir sarayı kimi), "Yuxarı bağdakı ev" və ya "Kiçik ev" olaraq tanınırdı. thumb|250px|II Yekaterinanın sürüşmə təpəsi rekonstruksiya işlərindən sonra Sürüşmə təpəsi pavilyonu 1762–1774-cü illərdə memar Antonio Rinaldinin layihəsi əsasında inşa olunmuşdur. 30 metr hünürlüyə malik bu çoxpilləli daş bina Yuxarı parkın qərb hissəsində, şimal sərhədinə yaxın ərazidə yerləşir. Onun üç ölçülü həlli Tsarskoye seloda yerləşən Ermitaj binasına bənzəyir — mərkəzi korpusa massiv fligellər bitişir (lakin Ermitajdan fərqli olaraq, onlar dörd yox, üç dənədir). Pavilyonun memarlıq görünüşündə həm barokko (fasad kompozisiyası, dekorativ alebastr güldanları), həm də erkən klassisizm (sütunlar) üslubuna xas elementlər mövcuddur.
Böyük Vətən müharibəsi zamanı pavilyon Oranienbaum Parkının digər binaları ilə müqayisədə daha çox dağıntıya məruz qalmışdı, buna görə də, onun təmir-bərpa işləri yalnız 1959-cu ildə tamamlanmışdı.
Digər diqqətəlayiq yerlər
thumb|250px|Şəhər qapıları thumb|250px|Arxangel Mixail kafedralının gecə görüntüsü right|thumb|250px|[[:ru:Собор Архангела Михаила (Ломоносов)|Arxangel Mixail kafedralı]] Lomonosov şəhərində hal-hazırda 210 tarixi və mədəni abidə qorunub saxlanılır. Onlar içərisində aşağıdakıların adlarını qeyd etmək olar:
Şəhərin planlaşdırılması
Şəhər memarlıq və bədii ansambllardan şimal, şərq və cənuba uzanır. Şəhər Fin körfəzinə çıxan düzxətli planlaşdırması ilə fərqlənir. Şəhərin ən əsas mərkəzi magistralı — saray və park ansamblından şimal qərbdən şərqə uzanan Saray prospektidir. Prospekt qərb istiqamətində Krasnoflot şossesinə, şərq tərəfdən isə Martışkino qəsəbəsinin Dəniz küçəsinə keçir və daha sonra, Oranienbaum yolu vasitəsi ilə Peterhof şəhərinə istiqamət alır. Dairəvi avtomobil yoluna çıxan Oranienbaum prospekti şəhərin şimaldan cənub hissəsinə keçir. Şəhərdən Qolitsın şossesinə və Leninqrad rayonunun cənubuna çıxmaq üçün ən yaxşı variant Fedyuninski küçəsidir. Lomonosov şəhərinin hal-hazırda tərkibinə daxil edilmiş bir neçə tarixi rayon (Martışkino şərqdə və Kronştadt koloniyası qərbdə) bir-birinə yaxın ərazidə yerləşir. Martıkinonun Svyaz küçəsindən Fedyuniski küçəsinə, oradan isə Qostilitskoye şossesinə çıxış mövcuddur.
Hakimiyyət və siyasət
1917-ci ilə qədər şəhər rəhbərliyi Şəhər Hökuməti və polis şöbəsi tərəfindən həyata keçirilmişdir. 1909-cu ildən 1917-ci ilə kimi şəhər şurasının rəhbəri Vetitnev seçilmişdir. Şura üzvləri: tacirlər Turkin, Stepanov, Vinoqradov, Volkov, Polsadov və Tsepov idi. Onlar əslində Oranienbaumun taleyini həll edirdilər. Bələdiyyə başçısı məclis üzvlərinin qərarlarının icraçısı idi və şəhər idarə olunması üzrə kiçik məsələləri şəxsən həll etmək səlahiyyətinə malik idi.
Müasir yerli hökumət — yəni Bələdiyyə Məclisi 1998-ci ildən fəaliyyət göstərir. 1 mart 2009-cu ilin seçkilərinə əsasən yeni IV çağırış seçilmişdir (10 millət vəkili arasında: 7 — "Vahid Rusiya", 2 — Kommunist Partiyası, 1 — isə "Ədalətli Rusiya" partiyasından idilər). Seçki zamanı bir sıra qüsurlar müəyyən olunması ilə əlaqədar, məsələ ilə bağlı cinayət işi başladılmışdı. Bunun nəticəsi olaraq, Vahid Rusiya namizədlərin demarşı səbəbindən, bələdiyyə şurası ləğv olunmuşdu. Şəhər Bələdiyyə Şurasının katibi Aleksandr Mişutkinin, Vahid Rusiya partiyasına namizəd bir şəxs və Lomonosov bələdiyyə şəhərin yerli administrasiyasının rəhbəri — Leonid Germanoviç Şimarekin arasında qarşıdurma baş vermişdi. Hal-hazırda, Bələdiyyə Məclisi düzgün fəaliyyət göstərir, onun sədri müxalifətdən olan namizəd Nadejda Smolnikovadır. Şuranın ümumi 10 yerdən "Vahid Rusiya" partiyasının üzvlərinə yalnız 4 oturacaq məxsusdur.
Gerb və bayraq
thumb|Oranienbaumun 1859-cu ilə aid köhnə gerbi Şəhərin gerbi İmperatriça II Yekaterina tərəfindən 7 may 1780-ci ildə təsdiq edilmişdir. Bunun səbəbi, o dövrdə saray slobodasının şəhərə çevrilməsi və eyniadlı mahalın mərkəzinə çevrilməsi idi. Gerbin üzərində narıncı (portağal) ağacı təsvir olunmuşdu: „Gümüş rəngli sahədə meyvəli narıncı ağacı.“ 1859-cu ildə Oranienbaum gerbinin yeni layihəsi tərtib olunmuşdur: „Gümüş sahəsində qızıl meyvəli yaşıl ağac. Sərbəst hissədə Sankt-Peterburq vilayətinin gerbi. Qalxanın üstündə üç dişli qırmızı tac, yan hissələrdə isə Aleksandr lenti ilə bəzədilmiş çapraz iki qızıl lövbər“. 16 avqust 2007-ci il tarixli Lomonosov Bələdiyyə Şurasının 234 nömrəli qərarına əsasən, şəhər gerbin təsvirində, həmçinin burada əsasnamənin bəzi detal və mətnində korrektələr edilmişdir. Əsasnamənin mətnində gerbin təsviri:
XVIII əsrin əvvəllərində Teiris mızasına (malikanəsinə) bitişik sahələr I Pyotr tərəfindən knyaz Aleksandr Menşikova hədiyyə edilmişdir. Gerbin simvolikasına dair daha çox əfsanəyə bənzəyən ən məşhur versiya isə ondan irəli gəlir ki, knyaz Menşikovun gələcək iqamətgahının ərazisində bir zamanlar portağal ağaclarının saxlandığı istixanalar yerləşirdi və orada hər bir ağacın üzərində "Oranienbaum" yazısı vardır. Başqa bir versiyaya inansaq, sarayın adı Almaniyadakı Oranienbaum şəhərindən götürülmüşdü. Nəhayət sonuncu versiyaya əsasən, saray İngiltərə kralı Vilhelm Oranlının şərəfinə adlandırılmışdı (I Pyotr bu şəxsə böyük ehtiram və rəğbət hissi duyurdu, cavan yaşlarında bu hisslər hətta ibadət dərəcəsinə çatmışdı). Aşağıda gerbin hazırlanması zamanı istifadə olunan rənglərin mənası (simvolikası) verilmişdi:
Elm və Təhsil
Lomonosov şəhərində Rusiya dəniz sualtı silahı sahəsində "Gidropribor" və "Morteplotexnik" kimi aparıcı müəssisələr yerləşir.
Şəhərdə "Qütb Dəniz Geoloji Ekspedisiyası"-nın Federal Dövlət Elmi-Tədqiqat və İstehsalat Müəssisəsi yerləşir. Onun fəaliyyət sahəsinə Arktikanın kompleks geoloji və geofiziki araşdırması, okeanların və Antarktidanın daxili sularında müxtəlif metodlardan istifadə edərək ekoloji monitorinqin keçirilməsi daxildir.
Lomonosov şəhərində 6 orta məktəb və gimnaziya, 13 uşaq bağçası və körpələr evi, Hərbi Dəniz Qüvvələrinin kolleci (mütəxəssislər hazırlayır), Şimal-Qərb Dövlət Texniki Universitetinin filialı, İqor Stravinski adına uşaq incəsənət məktəbi və Arxangel Mixail kilsə-məktəbləri var.
Nəqliyyat
right|thumb|250px|1864-cü ildən fəaliyyət göstərən I Oranienbaum dəmir yolu vağzalı Rusiyanın ən qədim stansiyalarından biridir. Lomonosovda 4 sosial şəhərlərarası avtobus marşrutları fəaliyyət göstərir. İctimai avtobus marşrutları Lomonosov şəhərini Sankt-Peterburqun Krasnosel rayonu, Peterhof, Kirov, Kronştadt şəhərləri, həmçinin "Kirov Zavodu" metro stansiyaları ilə, ticarət marşrutları isə "Avtovo" metro stansiyası ilə birləşdirir. Bundan başqa, şəhərin mərkəzində Sankt-Peterburq-Sosnovıy Bor kommersiya marşrutu keçir. Bir neçə şəhərətrafı marşrutlar Lomonosovu Leninqrad rayonunun yaşayış məntəqələri ilə birləşdirir.
Lomonosovun Saray prospekti boyunca Sankt-Peterburq — Sosonovı Bor — Ruçyi istiqamətində avtomobil yolu keçir. Dairəvi yol Lomonosovdan bir neçə kilometr cənubdan, "İliki" qəbiristanlığının arxasından keçir və şəhərin yol şəbəkəsi ilə bağlanır (Oranienbaum prospektinin körpülü qovşağı ilə cənubda, "Bronk" qatar stansiyası və Krasnoflotskoye şossesinin yaxınlığında yerləşən səddlə şimalda). Şəhərin ərazisində Oktyabr Dəmiryolunun Oranienbaum I, Oranienbaum II, Martışkino və Kronştadtskaya Koloniya adlı platmorlmalar yerləşir; sərnişin trafiki Sankt-Peterburqun Baltik stansiyası ilə həyata keçirilir. Baltik Vağzalı Oranienbaum I sahəsində dəmir yolu iki tərəflidir — hərəkət intensivliyi orta hesabla eyni istiqamətə elektrik qatarları iki-üç saat qət edir. Oranienbaum I — Kalişşe (Sosnovı Bor) sahəsi bir tərəflidir — qatarlar bu istiqamətdə hər yarım saatdan bir işləyir.
Lomonosovun şimalında Dəniz vağzalı yerləşir. Əvvəllər vağzaldakı bərə vasitəsilə sərnişinlərin Kronştadt şəhərinə getmək imkanı vardı. Limanın əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirilməsi üçün müxtəlif planlar tərtib olunub.
Səhiyyə və idman
Hal-hazırda Lomonosovda aşağıdakı tibb müəssisələri fəaliyyət göstərir: Mərkəzi Rayon Xəstəxanası, 72,2 saylı Uşaq poliklinikası, Psixo-Nevroloji internat, eləcə də müxtəlif sahələrdə özəl tibb müəssisələri.
Şəhərdə "Manej" adlı Uşaq və Gənclərdən ibarət İdman Məktəbi və Yüngül Atletika məktəbi intensiv şəkildə fəaliyyət göstərir.
1988 Yay Olimpiya Oyunları
1988 Yay Olimpiya Oyunları — Cənubi Koreyanın paytaxtı Seul şəhərində keçirilmiş XXIV Yay Olimpiya Oyunları.
Psychotria zombamontana
(Psychotria zombamontana) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Emilia rehmanniana
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Mücrüm Kərim
Mücrüm Kərim (XIX əsrin 1-ci yarısı) — XIX əsr Azərbaycan şairi.
Həyatı
XIX əsrin birinci yarısında Cəbrayılda yaşamış sənətkarlardan biri də Mücrüm Kərim idi. Ehtimala görə o, XVIII əsrin axırlarında ailəsi ilə Kirmanşah mahalından Qarabağa köçmüş, bir müddət Horovlu kəndində yaşamışdır.
Sonralar o, bu torpaqların sahibi Cəfərqulu xan Cavanşirə müraciət edib torpaq istəyir. Cəfərqulu xan da indiki Cəfərabad kəndi olan ərazini ona bağışlayır. Bu kəndin Mücrüm Kərimə bağışlamasındsa Aşıq Pərinin (qonşu Maralyan kəndində yaşayırdı – red.) də müəyyən rolu olmuş, həmin torpaqların ona verilməsini Pəri də Cəfərqulu ağadan xahiş etmişdir.
Mücrüm Kərim ömrünün sonuna qədər həmin kənddə yaşamışdır. Məzarı Horovlu kəındi yaxınlığında, Şıx kəhrizi deyilən qədim qəbristanlıqdadır.
Yaradıcılığı
Mücrüm Kərimin yaradıcılığında aşıq şeiri üslubunda yazılmış əsərlər – qoşma, gəraylı, təcnis və divanilər əsas yer tutur. Bu şeirlər daha çox məhəbbət mövzusunda yazılmış və burada ictimai motivlərə də geniş yer verilmişdir:
Ey mənimlə həmdəm olam bivəfa, Dərd əlindən ahu-zarım var mənim,
Təbibimsən, eyləməzsən dəvamı, Nə sağalmaz yaralarım var mənim.
- deyərək sevgilisinin vəfasızlığından, ürəksizliyindən gileylənən şair başqa bir şeirində:
Fələyin əlindən qılan ahu-zar, Biri mənəm, biri yarəb kim ola?
Güli ruxsarına çəkən intizar, Biri mənəm, biri yarəb kim ola?
Şair klassik üslubda olan qəzəl və müxəmməslərini də eyni ruhda yazmış, yüksək sənətkarlıq nümunəsi göstərmişdir.
Söhrab Əsgərov
Söhrab Əsgərov — Qarabağ müharibəsi iştirakçısı, şəhid.
Həyatı
Söhrab Telman oğlu Əsgərov 1972-ci il aprel ayının 1-də Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun Arduşlu kəndində anadan olmuşdur. Bakı dəmir yol texnikumunu bitirib. 1991-ci il dekabr ayından Biləcəri vaqon deposunun vaqon yiğma sexində çilingər işləyirdi. Doğma yurd-yuvasını erməni işğalçılarından qorumaq niyyəti ilə 1992-ci il iyun ayının 22-də könüllü olaraq Azərbaycanın Milli Ordusuna getmişdir. Füzuli, Qubadlı, Laçın və Ağdərənin geri alınmasında gedən döyüşlərdə  böyük şücaət göstərərək  xeyli sayda erməni əsgərini məhv etmişdir.
Söhrab Əsgərov 1994-cü il yanvar ayının 11-də Ağdərə rayonu uğrunda gedən döyüşlərdə öz döyüş yoldaşlarını mühasirədən çıxarmaq üçün girdiyi qeyri-bərabər döyüşdə bir neçə erməni əsgəri ilə üz-üzə gəlmiş, son patronuna qədər vuruşmuş və sonda əsir düşməmək üçün əl qumbarası ilə onları və özünü partladaraq şəhid olmuşdur.
Pirelli
Tarixi
1870-ci ildə Covanni Battista Pirelli tərəfindən buxarla çalışan bir maşın, 5 idarəçi və 50 işçi ilə Milanda qurulan Pirelli, hal hazırda dünyanın 17 ölkəsində ümumilikdə 23 fabrikdə təkər sektorunda fəaliyyət göstərir. Fəaliyyətinə kauçuk sahəsində başlayan şirkət, hazırda rezin təkər ilə yanaşı enerji və kommunikasiya sahələrində istifadə olunan kabellərin istehsalını da reallaşdırır.
Maliyyə məlumatları
thumb|right|Pirelli mərkəzi binası. [[Milan, İtaliya]]
Eugenia rheophytica
(Eugenia rheophytica) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Nils Lidholm
Nils Lidholm — keçmiş isveçli yarımmüdafiəçi və məşqçi. İtaliyada çıxış edərkən o, Il Barone (Baron) ləqəbi ilə tanınırdı. Milanın və İsveç millisi ndə çıxış edərkən Qunnar Qren və Qunnar Nordal ilə birlikdə Gre-No-Li hücum üçlüyünün üzvü idi. Məhz Milanın heyətində o, nəzərəçarpacaq uğurlar əldə edə bilmişdi. Nils oyunu quran yarımmüdafiəçi idi, hansıki öz ötürmələri, uzaqgörənliyi, topa nəzarəti və gözəl oyun üslubu ilə bütün dünyaya məşhur olmuşdu. O, Milanda oynamış ən dahi futbolçulardan biri sayılır. Lidholm təqribən 40 il ərzində 6 italyan klublarında məşqçilik etmişdi və İtaliya futbol tarixi ərzində ən uğurlu məşqçilərdən sayılır. XX əsrin sonunda İsveçin ən böyük qəzeti Aftonbladet-in oxucuları tərəfindən minilliyin ən yaxşı İsveçli futbolçusu seçilmişdi.
Klub karyerası
1938-ci ildə Lidholm ilk klubu Valdemarsviks IF gəldi. 1942-ci ildə IK Sleipner, 1946-da isə IFK Norrköping klubuna keçdi. Bu klubun heyətində İsveç liqasının qalibi olmuşdur. İsveç millisi ilə 1948 Yay Olimpiya Oyunlarının qalibi olandan sonra, 1949-cu ildə ona Milandan təklif gəldi. Onun bu komandanın forması ilə oynadığı ilk oyun Sampdoriya ya qarşı olmuşdur, oyun Milanın 3–1 qələbəsi ilə bitmişdir. İtaliyada keçirtdyi ilk mövsümdə yarımmüdafiəçi 37 oyuna 18 qol vurmuşdur. 1951-ci ildə Lidholm ilk scudetto-sunu əldə etmişdir, bu uğur daha 3 dəfə 1955, 1957 və 1959-cu illərdə təkrarlandı. Bu oyunçu 1951-də Latın Kubokunu qazana bilmişdir, 1956-da isə Real Madridə qarşı keçirilən Avropa Kubokunun fınalında o, meydana kapitan sarğısı ilə başlamışdı, amma oyunu İspaniya təmsilçisi əlavə vaxtlarda 3–2 udmuşdur.
Lidholm fitnesin futbolda yaxşı nəticə qazanmaq üçün mühüm olduğunu anlayan ilk futbolçulardan idi. Buna görədə o, məşqdə digər futbolçulardan daha çox saat keçirdirdi. Onun sözlərinə görə, həftədə 2 dəfə nizə və güllə atıcılığı və uzağa tullanış ilə məşğul olurdu. Onun klub karyerası 40 yaşına qədər davam etmişdir.
Məşqçi karyerası
Oyunçu karyerasını bitirdikdən sonra Lidholm Milanda köməkçi məşqçi vəzifəsində çalışırdı. 1963-cü ildə Milanın, 1966-da isə Hellas Veronanın baş məşqçisi təyin edilmişdi. Müxtəlif illərdə o, Monza, Varese, Fiorentina və Romada məşqçi funksiyasını yerinə yetirirdi. 1969-70-ci ilin mövsümündə o, Vareseni Seria B qalibi edərək, yüksək liqaya çıxarda bilmişdir. Onun növbəti uğuru 1978-79 sezonuna təsadüf edir, beləki bu illərdə o, Milanı İtaliya çempionatının çempionu etmişdi. 1984-cü ildə Lidholm Roma ilə birgə Avropa Kubokunun finalında oyun sonrası penalti zərbələrində Liverpul klubuna məğlub olmuşdur. 1980, 1981 və 1984 illərdə Romaya üç dəfə İtaliya Kubokunu qazandırmağa bacarmışdı.
Futbol tərk etdikdən sonra o, yenədə İtaliya da yaşamağa davam elədi və oğlu Karlo ilə birgə üzümçülük ilə məşğul olurdu. 5 noyabr 2007-ci il də Nils Lidholm Kukkaro Monferratoda, Alessandriyaya provinsiyasında yerləşən evində vəfat etmişdir.
Məşqçi kimi
Varese
Emilia rigida
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Jan-Batist Lamark
Jan-Batist Lamark (1 avqust 1744 — 18 dekabr 1829) — Fransa alim-təbiətşünası.
J.Lamark canlı dünyanın təkmil təkamül nəzəriyyəsini yaratmağa çalışırdı. Sonradan bu nəzəriyyə Lamark nəzəriyyəsi adlandırıldı.
Öz dövründə diqqəti çəkməsə də sonradan müasir dövrədək qızğın mübahisə predmetinə çevrildi. Lamark indiyə qədər müasirliyini itirməyən "Zoologiyanın fəlsəfəsi" (1809) kitabının müəllifidir.
Həyatı
Jan-Batist Lamark varlı olmayan zadəgan ailəsində anadan olub. Ordu sıralarında döyüşlərdə iştirak edib, zabit rütbəsinə qədər yüksəlib. Parisdə tibb elmini öyrənib və təhsil dövründə təbiət elmlərinə, xüsusilə də botanikaya böyük maraq göstərib. 1778-ci ildə o üç cildlik "Fransız təbiəti" adlı kitab nəşr etdirir. Kitabın üçüncü nəşrində Lamark bitkilərin analitik təsnifat sistemini verir. Bu kitab ona böyük şöhrət gətirir və o Fransanın ən nüfuzlu botaniklərindən biri hesab edilməyə başlayır. Beş ildən sonra Lamark Paris Elmlər Akademiyasının üzvü seçilir.
Biologiya sahəsində elmi fəaliyyəti
left|thumb|200px|Lamarkın [[Parisdə Botanika bağında qoyulmuş heykəli. Heykəlin pyedestalındakı yazı: "Təkamül nəzəriyyəsinin yaradıcısı - Lamarka"]] Lamarkın təşəbbüsü ilə 1793-cü ildə özünün işlədiyi Kral Botanik Bağı Təbii Tarix Muzeyinə çevrilir. Onun özü isə cücü və soxulcanlar zoologiyası kafedrasının professoru olur və ora 24 il rəhbərlik edir.
50 yaşlı insanın ixtisasını dəyişmək asan olmasa da o öz üzərində gərgin işləməklə botanika kimi zoologiyanın da tanınmış mütəxəssisi olur.
Lamark onurğasız canlıları öyrənməyə başlayır. Məhz o zoologiya elminə 1796-cı ildə "onurğasızlar" anlayışı gətirir. 1815-ci ildən 1822-ci ilədək onun yeddi cildlik "Onurğasızların təbii tarixi" adlı fundamental əsəri nəşr edilir. O orada onurğasızların elmə məlum olan 10 sinfini təsnif edir. Müasir elmdə artıq 30 növ təsnifləndirir.
Lamark 1809-cu ildə "Zoologiyanın fəlsəfəsi" kitabını dərc etdirir. Alim orada canlı aləmin təkamülünə dair öz nəzəriyyəsini irəli sürür. Lamarkın davamçıları Çarlz Darvinin təbii seçmə nəzəriyyəsinə "daha uyğun gələnin yaşaması" fikrini əlavə edirlər.
Həyatının son illəri
1820-ci ilə Lamark tam kor olur. Axırıncı illərə qədər onun yanında qızı Korneliya olur və atasının diqtə etdiyi fikirləri yazır. Lamark son illərini kasıbçılıq içərisində yaşayır.
Galium album
(Galium album) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Akiko Furu
Akiko Furu (d. 18 iyul 1973; Kanazava, Yaponiya) — Yaponiyanı təmsil edən batut gimnastı. Akiko Furu, 2000-ci ildə Yaponiyanı XXVII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib.
Karyerası
Akiko Furu, 2000-ci ildə Yaponiya bayrağı altında Avstraliyanın Sidney şəhərində baş tutan XXVII Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Yarışların finalında Furu, 35.30 xal topladı və 8 idmançı sırasında 6-cı yeri tutdu.
Oruc Həsənli
Oruc Həsənli (tam adı: Oruc Qafar oğlu Həsənli ; 15 avqust 1950, Ələkli, Şərur, Naxçıvan MSSR, Azərbaycan SSR, SSRİ –  19 iyun 2018, Bakı, Azərbaycan) — Azərbaycan alimi, pedaqogika üzrə elmlər doktoru, professor, AMEA-nın müxbir üzvü (2017).
Bioqrafiya
Oruc Həsənli 15 avqust 1950-ci ildə Naxçıvan Muxtar Respublikası Şərur rayonunun Ələkli kəndində anadan olub.
2010-cu ildən Naxçıvan Müəllimlər İnstitutunun rektoru vəzifəsində çalışan alim həm də Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin deputatı, Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin sədri yanında Bilik Fondunun Himayəçilik Şurasının üzvü olaraq çalışmışdır.
2007-ci ildə "Tərəqqi" medalı ilə təltif olunmuşur.
Oruc Həsənli 19 iyun 2018-ci ildə, uzun sürən xəstəlikdən sonra 67 yaşında vəfat etmişdir.
Elmi fəaliyyəti
AMEA-nın müxbir üzvü olan Oruc Həsənli 200-dən artıq elmi əsər, kitab və monoqrafiyanın müəllifi olmuşdur.
Elmi əsərləri
1. Şagird şəxsiyyətinin formalaşdırılmasında diyarşünaslıq materiallarından istifadənin sistemi. Bakı: Elm, 2002, 312 s.
2. Ders dışı etkinlikler zamanı diyarşünaslıq materiallerini kullanmakla öğrencilerin kimlik oluşumu. Ankara: Kızılay nəşriyyatı, 2003, 138 s.
3. Sosial psixopedaqogikada istedadlı uşaqlar problemi. Bakı: Elm və təhsil, 2011, 392 s.
4. Məktəb psixoloqunun stolüstü lüğəti. Naxçıvan: Məktəb, 2013, 116 s.
5. İnsan psixologisinin sırlı dünyası: kıskanclık. Türkiyə: Hayat yayın qurupu, 2014, 104 s. (D. İbrahimoğlu ilə birgə)
6. Didaktika. Dərslik. Bakı: Elm və Təhsil, 2015, 365 s. (F.Sadiqovla birgə)
7. Tərbiyəşünaslıq. Dərslik. Bakı: Elm və təhsil, 2016, 361 s. (F.Sadiqovla birgə)
8. Depressiya. Naxçıvan: Məktəb, 2016, 92 s.
9. Məktəb psixoloqunun stolüstü kitabı. Naxçıvan: Məktəb, 2016, 300 s.
10. Təhsilə müasir psixoloji yanaşmalar. Naxçıvan, Əcəmi NPB, 2017, 416 s.
Stoaçılıq
Stoaçılıq (yun. Στοά) — ellinizm dövründə Afinada təxminən m. ö. 300-cü ildə Kitiyalı Zenon tərəfindən yaranmış fəlsəfi məktəb olmuşdur. Antik dünyanın ən tanınmış məktəblərindən biri idi. Stoaçılıq fəlsəfəsi bir çox hallarda Heraklitin, Platonun, Aristotelin, kiniklərin təlimlərinə çox yaxınlaşmış və onlardan qaynaqlanmışdır.
Tarixi mərhələləri
Məktəbin tarixini şərti olaraq üç dövrə bölürlər:
Stoa fəlsəfəsinin əsasları
Diogenes Laertiusa görə, stoaçıların fəlsəfəsi üç hissədən ibarətdir: məntiq, fizika və etika.
Məntiq
Fəlsəfəni bir tamlıq kimi dəyərləndirən stoaçılar məntiq məsələlərinə önəm verirdilər. Onların fikrincə məntiqsiz nə fizikanı (təbiət haqqında elmi), nə də onların fəlsəfəsinin əsasını təşkil edən etikanı (əxlaqı) anlamaq olmaz.
Məntiq elminin inkişafında stoaçıların çox böyük rolu olmuşdur. Onların fəlsəfəsində məntiq həm natiqlik, həm də fikirləri əsaslandıran söz və cümlələr haqqında elmdir.
Daha sonra stoaçılara görə insan düşüncəsinin böyük önəmi vardır. Düşüncə biliyin həqiqi olmasını təsdiq etməlidir. Düşüncənin duyğular vasitəsi ilə alınmış bilgilərlə barışması nəticələr ortaya çıxarır. Buna da katalepsis (yun. κατάληψις) deyilir. Ancaq, insan düşüncəsi eyni şey haqqında fərqli nəticələr ortaya qoya bilər. Ona görə insan o şey haqqında hökm verdikdə onlardan birinə üstünlük verir. Deməli, idrak təkcə bizə xaricdən gələn bilgilərdən deyil, həm də onlara göstərilən münasibətimizdən və bizim çevrədəki şeylər haqqında verdiyimiz hökmlərdən asılıdır. Bu da insanın azad iradəsidir. Səhv nəticələr onda ortaya çıxır ki, insan şeylərin mahiyyətinə varmır və onlar haqqında tam təsəvvür yaratmayaraq o şeylər haqqında hökm verməyə tələsir. Beləliklə, yalnız həqiqi katalepsis insanı həqiqətə çatdırır.
Həm də bizim düşüncəmiz daxil olan təsəvvürləri qavrayır və onlardan ümumi məntiqi nəticələr çıxarır. Əqlin bu keyfiyyətlərini stoaçılar “Loqos” adlandırmışdır. Onların fikrincə o həm söz, həm də təfəkkür vasitəsidir. Məhz, Loqos insanları heyvanlardan fərqləndirir. İnsanda olan Loqos Tanrıların əqlinə bərabərdir və dünya Əqlinin tərkib hissəsidir. Ancaq, tanrılardan fərqli olaraq insan səhvlər etməyə meyllidir.
Bundan başqa yanlışlıqların yaranmasında bir başqa səbəb də vardır. İnsan duyğularla alınmış və düşüncə ilə qavranılmış şeyləri özünün və cəmiyyətin tətbiq etdiyi sözlər, cümlələr və hecalarla ifadə edir. Bunlar da o şeyləri əks etdirən işarələr, simvollar və rəmzlərdir. Yəni bizim danışdığımız dil özü bir simvollar sistemidir ki, onlarla biz çevrəmizdəki şeyləri ifadə etməyə çalışırıq. Burada da bir başqa problem yaranır. Duyğular və düşüncəmiz bizə şeylər haqqında doğru bilgi verirsə belə, onu işarələrlə (dillə) düzgün təqdim etmək lazımdır.
İşarələr gerçək şeyləri düzgün əks etdirirsə onda onun haqqında həqiqi bilik əldə olunur. Belə olmasa (işarə şeyə uyğun olmasa), şeylər haqqında yanlış təsəvvür yaranır. Yanlışlıqları həqiqətdən ayıran bilik sahəsini stoaçılar dialektika adlandırırdılar.
Duyğularla əldə edilən bilik və onun ağıl tərəfindən qavranılaraq nəticələr ortaya çıxarması elmi bilik deyil, yalnız onun mənbəyidir. Elmi biliyin meyarı isə hər şeyin sübuta yetirilməsidir. Burada qeyd edilməlidir ki, müasir dövrdə də elmi biliyin meyarı məhz iddia olunan problemlərin yoxlama yolu ilə sübuta yetirilməsidir. Bu da pozitivizmin əsasını təşkil edir. Göründüyü kimi, zamanımızın elmi metodunun əsasları da antik dövrdə formalaşmışdır.
Fizika
Fizika sahəsində stoaçılar hesab edirdilər ki, yalnız cisimlər vardır, boşluqlar isə yoxluqdur. Hər bir cismin substansiyası vardır, bu da ilk materiyadır. Dünya isə 4 ünsürdən – od, hava, su və yerdən – ibarətdir.
Heraklit kimi stoaçılar da hesab edirdilər ki, dünyanın əsasında od durur. Ondan hər şey yaranır və ona doğru qayıdır. Onlara görə iki başlanğıc vardır: birincisi passiv materiya, ikincisi isə onu hərəkətə gətirən Loqosdur (əql, tale). Loqos tanrı kimi də anlaşıla bilər. Hər iki başlanğıc əbədidir, yaradılmayıb və məhvedilməzdir. Ancaq, Aristoteldən fərqli olaraq stoaçılar tanrını materiyadan ayırmır və onları vəhdətdə təsəvvür edirdilər. Beləliklə, stoaçılar Aristotelin dualizmini (tanrı və materiya ikiliyini) qismən aradan qaldırıb, daha da çox monizmə meylli idilər. Həm də onlara görə tanrının varlığı bir abstraksiya, nisbilik kimi qəbul edilir. O eyni zamanda, dünyanın Əqli və toxumudur.
Stoaçıların özünəməxsus teoloji baxışları (ilahiyyatları) da olmuşdur. Bu baxışlara görə dünyanı yaradan Tanrı öz ilahi substansiyasının bir hissəsini hava və suya çevirir. Sonra suyun bir hissəsi oda, daha bir hissəsi isə havaya çevrilir. Beləliklə, dünyanın bədəni yaranır. Bu bədəndə tanrı yaradıcı od kimi mövcud olur və ruh, əql, eləcə də tale kimi özünü göstərir. Digər tərəfdən isə stoaçıların təlimində dünya ilk materiyanın qatılaşıb seyrəlməsindən yaranır. Bunun nəticəsində də ortaya ünsürlər çıxır.
Onlara görə dünyanın əvvəli və sonu vardır. Sonda o böyük yanğında məhv olur və oda çevrilir. Dünyanın inkişafı isə səbəb və nəticə qanunlarına uyğun şəkildə baş verir. Səbəbsiz heç nə olmur. Məhv olduqdan sonra dünyalar yenidən yaranır. Bu proseslər də sonsuzluğa qədər baş verir. Bütün olaylar zərurət, tale və qanunauyğunluq nəticəsində ortaya çıxır.
Tanrı (Zeus) dünyanın dağılmasından sonra məhv olmur. O, başqa tanrılardan fərqli olaraq ölməzdir. Eyni zamanda, Zeus və başqa tanrılar bir məcaz kimi də təsəvvür edilirdi. Məsələn, Hrisippus deyirdi ki, Zeus əslində hər şeyin ümumi təbiəti, taleyi və zərurətidir. Başqa tanrılar isə odu, ayı, günəşi və yeri təcəssüm etdirirlər.
Stoaçıların təlimində dünya insanlar və tanrılar üçündür. Onlar tanrının varlığını teoloji dəlillərlə sübuta yetirməyə çalışırdılar. Onların fikrincə, əgər bir şeyin təbiəti başqa şeyin təbiətindən daha yetkindirsə, onda ən yetkin təbiətə malik olan Tanrı vardır. Bu fikirdən gələcəkdə Anselm (XI yüzillik) və Dekart (XVII yüzillik) kimi Avropa düşünürləri də istifadə etmişdilər.
Daha sonra stoaçılar şərin təbiəti haqqında düşüncələrini irəli sürmüşdürlər. Onların fikrincə şərin dünyada olmasına görə Tanrı sorumlu deyildir. Çünki şər anlayışı nisbidir və yalnız insan fəaliyyətinin nəticəsində yaranır. Mütləq şər isə yoxdur. Deməli Tanrı onu yaratmamışdır.
Stoaçıların fəlsəfəsində ruh isti və odlu pnevmadır (kosmosun nəfəsidir). Onun tərkib hissələri vardır. Zenon hesab edirdi ki, ruh səkkiz hissədən ibarətdir və onun razılıq, istək, anlamaq, qavramaq kimi özəllikləri vardır. Onlar da pnevmanı duyğu orqanlarına doğru yönəldir və insanda duyğu hissləri yaranır.
Bəzi stoaçılara görə ruh bədənin ölümündən sonra bir müddət yaşayır, sonra isə ümumdünya ruhuna qovuşaraq fərdi varlığını itirir. Müdriklərin ruhları daha çox yaşayır, ancaq dünyanın sonunda onlar da ölürlər. Ancaq, bəzi stoaçılar ruhun ölməz və öncədən olduğunu iddia edirdilər.
Etika
Stoaçıların etik idealı ataraksiyaya (rahatlığa) çatmaq və səbrli (anateya) olmaqdır. Stoaçı müdrik əqlin təcəssümüdür. O, səbirli və təmkinli olmalıdır. Onun xoşbəxtliyi heç bir xoşbəxtlik arzusunda olmamasıdır. Bundan da belə nəticə çıxır ki, insan istənilər olayın qarşısını ala bilməz və yalnız öz içində ona münasibət bildirə bilər. Buradan da görünür ki, stoaçılar taleçiliyə (fatalizmə) böyük önəm vermişdilər. Taleyin qanunlarının əsasında baş verən olaylara qarşı insan yalnız öz daxili aləminə, mənəviyyatına arxalana bilər.
Eugenia rendlei
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Emilia robynsiana
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Galium ambiguum
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Eugenia rhomboidea
(Eugenia rhomboidea) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Azərbaycan Birinci Divizionu 2005/2006
Mənbə
PFL.az (arxiv)
Bəhmənli oymağı
Bəhmənli oymağı — Cavanşir elinin böyük və qədim qollarından biri.
Tarixi
Qarabağ xanlarının ulu babası Pənahəli ağa Gəncə-Qarabağ bəylərbəyləri olan Ziyadoğlu-Qacarlara xidmət edirdi. Sonra xidmətdən çıxıb elinə döndü. Cavanşir elinin Bəhmənli oymağında məskunlaşdı.
Tarixçi Mirzə Adıgözəl bəy Qarabaği "Qarabağnamə" adlı əsərində yazır: "Pənahəli bəy əslən Sarıcalı tayfasındandır…Gəncə vilayəti xanlarının işi tərəqqidə olduğu zaman o, Gəncə tərəfə gedib onların (Gəncə xanlarının) hüzurunda xidmət etdi. Uca himmət sahibi olan Pənahəli bəy qulluq etməyi özünə layiq görmədi. O, Qarabağ vilayətinin Cavanşir oymağına gəldi. Şir qüvvətli cavan bəxti ona yar olub, çox varlandı. Evləndi, əziz və xoşbəxt bir oğlu oldu. O, yüksəklik səması parlaq ulduzunun adını Əli qoydu.(Bax: Qarabağnamələr, 1-ci kitab, Bakı, 1989, səh.31).
Sarıcalıların babası Sarıca Əlinin anası Bəhmənli qızıdır.
1735-ci ildə Nadir şah oymağı Xorasan əyalətinin Sərəxs yörəsinə sürgün etdi. Şahın ölümündən sonra sürgündən qayıdan oymaq əski yurdunda deyil, Arazbarda qədim Alaqarğu kəndinin ərazisində yerləşdi. Bu yurd Sarıcalı oymağına məxsus idi. Bəhmənli oymağı Böyük Bəhmənli, Bala Bəhmənli obalarına bölündü.
Bəhmənli oymağının başçılarından biri Ağa bəy idi. Ağa bəy Bəhmənli oymağını idarə etmişdi. Ağa bəyin Alı bəy, Bəylər bəy adlı qardaşları vardı. Alı bəy qardaşından sonra oymaqlarına başçılıq etmişdi.
Alı bəyin Zeynalabdin bəy (1784-1861), Bəhmən bəy (1788-1856), Xudadad bəy (1794-1845), Məhəmməd bəy (1796-?), Əhməd bəy (1798-?) adlı oğulları vardı.
Ağa bəyin, Bəylər bəyin övladları Bala Bəhmənli obasında məskunlaşmışdılar. Ağa bəyin oğlu Baba bəy (1792-?) Bala Bəhmənli obasına başçılıq etmişdi.
Əhməd bəy, Xudadad bəy öncə Bala Bəhmənli obasında məskunlaşsalar da sonra Alaqarğu yurdunun yuxarı hissəsinə köçdülər. Orda Əhmədbəyli obasını yaratdılar. Bəhmən bəy Cəfərqulu xan Sarıcalı-Cavanşirin yanında xidmət edirdi. Bir müddət Babı kəndində əyləşmişdi. Ordan Əhmədbəyli obasına köçüb qardaşlarının yanında yaşamağa başladı. Zeynalabdin bəy Alı bəy oğlu Bəhmənli obasının yüzbaşısı olmuşdu.
Məhəmməd bəy Alı bəy oğlu Böyük Bəhmənli obasında rəiyyət kimi dövran sürmüşdü. Sonradan onun törəmələrinin əsas hissəsi Böyük Bəhmənlidən ayrılıb Əhmədbəyli obasının yanında bir şenlik yaratdılar. Həmin şenlik Murtuzalılar adlanırdı.
Azərbaycan Birinci Divizionu 2006/2007
Qeydlər
komanda final mərhələsinə yüksəlir və qızıl xallar prinsipi ilə mübarizə davam edir. A qrupunda ilk 3 yerdən biri əvəzedicilərə nəsib olduğundan 4-cü yer şans qazanıb. nəticələri saxlanılıb və yerdə qalan matçlarda texniki məğlubiyyət verilib. Bu üzdən B qrupunda 1 qarşılaşmada hər 2 komandaya məğlubiyyət verilib.
Mənbə
PFL.az (arxiv)