cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Romantik dövr
Alman ədəbiyyatında romantik dövr
Alman ədəbiyyatında 18-ci əsrin ikinci yarısında "coşqun cərəyanı" ilə inkişaf edir. Bu hərəkatın qabaqcılları Klopstok və Herder romantizmdən xəbər verir. Ancaq dünya ədəbiyyatının ən böyük adlarından biri olan Yohann Volfqanq Göte alman ədəbiyyatında romantikanın qapısını açdı. Göte “Gənc Verterin dərdləri” adlı məktub-romanında “Verter” adı ilə yaşadığı məhəbbəti, çoban həyatına həsrətini duyğulu və şövqlü bir dillə təsvir etmişdir. “Vilhelm Mayster” və “Vilhelm Meysterin səyahət illəri” əsərlərində cəmiyyətin yenidən qurulması probleminə toxunur. Amma onun ən böyük əsəri “Faust”dur. Götenin açdığı yolla gedən Fridrix fon Şiller azadlıq, üsyan, təbiət, inqilab kimi romantiklərin arxalandığı təməl anlayışları inkar etmədən əsərlərində tarixi hadisəni zənginləşdirmişdir. “Quldurlar”, “Məkr və məhəbbət”, “Meri Stüart”, “Vilhelm Tell” kimi əsərlərində despotik idarəçiliyə qarşı üsyan mövzularından bəhs edən Şillerin bu tarixi oriyentasiyası sonrakı alman romantiklərini də inkişaf etdirdi. Alman poeziyasında romantizmin öncülü Heinrich Heinedir. thumb|right|Aleksandr Puşkin
Fransız ədəbiyyatında romantik dövr
Fransız ədəbiyyatında romantizmə daha çox rast gəlinir. Fransua Rene de Şatobrian fransız ədəbiyyatına romanlar, esselər və səyahət yazıları gətirmişdir. Fransızların dünya ədəbiyyatına gətirdiyi bu cərəyanın öncüllərindən olan Viktor Hüqodan başqa Benjamin Constant, Alphonse de Lamartine, Alfred de Vigny, Alfred de Mussed və Theophile Gautier bu sıraya aid ola bilər.
İtalyan ədəbiyyatında romantik dövr
İtalyan ədəbiyyatında romantizm cərəyanında qeyd olunacaq adlara Alessandro Manzonil və Giacomo Leopardi daxildir. Rus ədəbiyyatında Bayron və Şillerin təsiri altına düşən Aleksandr Puşkin rus cəmiyyətinin rəngarəngliyindən istifadə edərək bu cərəyanı zənginləşdirmişdir.
Tuva Mədəniyyət Mərkəzi
Mərkəz, bu tip iki əsas regional məkandan biri olan Rus Mədəniyyəti Mərkəzi ilə yanaşı ənənəvi mədəniyyətin qorunması və təqdimatı üçün tədbirlər təşkil etməsi ilə məşhurdur.
Tarixi
Tuva Mədəniyyət Mərkəzi xalqın təşəbbüsü ilə yaradılmışdır. Kongar-ool Ondarın irsinin qorunması və daha da zəngin mədəni irsin inkişafı məqsədi ilə qurulmuşdur. Mərkəzin önündə Ondarın heykəli də istifadədədir.
Mərkəzin açılışı 2008-ci ildə olmuşdur və 2012-ci ildə respublika muzeyinin köhnə binasının yerində tikilmiş yeni binaya köçmüşdür. Muzey üçün, öz növbəsində, yeni bir bina tikildi və köhnə, böyük tarixi dəyərə malik olmasına baxmayaraq, xüsusən Tuvanın Sovet Rusiyasına daxil olması barədə qərarın imzalanması səbəbiylə yıxıldı. Həddindən artıq dağıntı və yerinə mədəniyyət mərkəzinin binası qoyulmuşdur.
Fəaliyyəti
Uzun illərdir ki, Tuva Mədəniyyət Mərkəzi Tuva xalqının maddi və qeyri-maddi mədəni irsinin (sənət və sənətkarlıq, milli geyimlər, ənənəvi oyunlar, xalq adət və ritualları) dirçəlişi, qorunması, inkişafı və populyarlaşdırılması üçün şərait yaratmaq üçün çalışır. Hər il respublika daxilində və Rusiya Federasiyası xaricində etnoqrafik məlumatlar toplamaq üçün səhra ekspedisiyaları edir.
Yer və memarlıq
thumb| Tuva Mədəniyyət Mərkəzinin binası qarşısında Tuva xalq höömeyji Konqar-ool Ondarın abidəsi TƏMSİM "Tuva Ənənəvi Mədəniyyət və Sənətlərin İnkişaf Mərkəzi", Tuvanın paytaxtı Kızılda, İnternatsionalnaya və Lenin Küçələrinin kəsişməsində yerləşir.
Mərkəzin binası şərq memarlığı elementləri ilə yaradılmış, milli ləzzəti əks etdirən yeni ikimərtəbəli taxta binadır. Binanın tavanı tuvalıların sevdiyi ənənəvi musiqi aləti olan isil ilə taclandırılmışdır. Tuva Mədəniyyət Mərkəzi əlillər üçün bina və tikililərin əlçatanlığı üçün bütün tələblərə cavab verir.
Minnətdarlıq və mübarək xatirə əlaməti olaraq binanın qarşısında Tuva Mədəniyyət Mərkəzinin qurucusu və ilk direktoru, Tuvanın Xalq höömeyji Konqar-ool Borisoviç Ondara abidə ucaldıldı.
Tufan (tarix)
Tufan termini XVII əsrin ortalarında Polşa-Litva İttifaqında baş vermiş bir sıra hadisələr üçün istifadə olunur. Bu müharibələr zamanı Polşa-Litva İttifaqı əhalisinin üçdə birini və böyük güc statusunu itirmişdir.
Əvvəlki hadisələr, işğalın başlaması və Rusiya çarlığının strategiyası
1648-ci ildə Boqdan Xmelnitski Polşa-Litva Birliyinin hökmdarlarından narazı qalan Zaporojiya kazakları və Ukrayna kəndlilərindən ibarət qoşunları ilə birlikdə böyük bir üsyana rəhbərlik etdi. Üsyanın ilk mərhələsi böyük dağıntılar ilə Berestechko müharibəsinin nəticəsiz qalması ilə Rusiya çarlığı ilə Reç Pospolita arasında Ukraynanı əhatə edən şərqi slavyan ərazisi üzərindəki qarşıdurmanı daha da gücləndirdi. Buna görə 1653-cü ilin oktyabrında rus komandiri Zemsky Sobor Polşaya müharibə elan etdi. 1654-cü ilin iyun ayında rus çarı I Aleksandr Şərqi Polşanı işğal etdi və 13 il davam edəcək 1654-1667 Rusiya-Polşa müharibələri başladı. 1654-cü ilin yayında ruslar bugünkü Belarusiya ətrafında qurulmuş bir çox vacib şəhər və qalaları ələ keçirməyə müvəffəq oldular. 3 oktyabr 1654-cü ildə mühasirədən sonra Smolensk tutuldu. Texniki olaraq Polşa ilə müharibə vəziyyətində olan İsveç İmperiyası (1629-cu ildə imzalanmış atəşkəs rejimini 1635-dən 1661-ci ilə qədər uzatmışdılar) 1655-ci ilin iyulunda Polşanın qalan yarısını işğal etdi.
İsveç krallığının strategiyası
Otuzillik müharibədən sonra özünü qitənin ən güclü dövlətlərindən biri kimi göstərən İsveç Krallığının böyük bir ordusu var idi, lakin onları vermək üçün pulu az idi. Polşa Kazak atamanlığı və rus çarizmi ilə apardığı döyüşlərdən sonra zəifləmişdi, xüsusən Batih döyüşündə ən yaxşı qoşunlarını itirəndən sonra İsveç Krallığı onu zəif ov kimi gördü.
Loytaş kanyonu
Loytaş ― Almaniyanın Bavariya vilayəti və Avstriyanın Tirol torpağının sərhəddi boyunca axan Loytaşer-Açe çayı üzərində kanyon. Ümumi uzunluğu 1 650 metr olan Loytaş şərqi Alp dağlarındakı ən uzun kanyondur.
Kanyon olduqca dik divarlara sahibdir və 2006-cı ilə qədər turistlərə açılmamışdır. Kanyonun turizm üçün uyğun hala gətirilməsi üçün Aİ-nın da dəstəklədiyi, 1,4 milyon avro dəyərində Avstriya-Alman layihəsi həyata keçirilmiş və ərazidə 970 metr məsafədə polad keçidlər və körpülər inşa edilmişdir. Loştaş 24 may 2006-cı ildə turizm üçün açılmışdır.
Marketinq
Kanyon Koboldpfad ("Kobold yolu") ilə birlikdə Geisterklamm ("Ruh kanyonu") adlandırılan ailəvi istirahət mərkəzinə aiddir. Ərazidə mif, geologiya, flora və faunaya dair məlumatların olduğu 40 lövhə var. Piyada keçidləri mümkün olduğu yerlərdə üfüqi vəziyyətdədir və dırmaşma avadanlığı olmadan keçilə biləcək şəkildə tikilmişdir. Keçidin möhkəm dizaynı ilə kanyonun üstündən keçən piyada keçidində kanyonun divarları arasındakı hündürlük fərqinin 50 metrdən çox olmasından qaynaqlanan hər hansı bir narahatlığn qarşısı alınmışdır.
Loytaş kanyonu güclü qar yağması halları istisna olmaqla bütün il boyu açıqdır. Kayondan keçmək pulsuzdur, lakin şəlaləyə gedən yolun məsrəfi var.
Qəzalar
7 iyul 2007-ci ildə gəzinti zamanı birdən bir neçə yüz kiloqramdan ağır qaya parçası polad keçid üzərinə çırpıldı və qismən ziyan vurdu. Xəsarət alan olmadı, amma kanyon təmir işləri üçün iki həftə bağlandı.
Ederkanzel
Loytaş dərəsinin yuxarısındakı dağ silsiləsində yerləşən Ederkanzel restoranı (1 184 m) coğrafi və siyasi maraq doğurur. Belə ki, restoranın yemək otağı və tualetlər Almaniyada olsa da, restoranın terası Avstriya torpağındadır. Binanın xarici divarındakı terasın qapısında iki ölkə arasındakı sərhədi işarələyən rəsmi sərhəd daşı mövcuddur. Terasta təqdim olunan içkilər və yeməklər Almaniya vergi qanunlarına uyğun olaraq, Qarmiş-Partenkirhen və İnsburk üçün məsul olan iki maliyyə şöbəsi arasındakı razılaşma ilə satılır.
Rifah iqtisadiyyatı
Rifah iqtisadiyyatı — iqtisadi sakitçilik, firavanlıq, bütövlükdə iqtisadiyyat səviyyəsində qiymətləndirmək üçün mikroiqtisadi yanaşma və texnika ilə işləyən iqtisadi elm bölməsi; böyük ölçüdə iqtisadi səmərəlilik və faydaların son bölgüsü arasında iqtisadiyyatda ümumi tarazlığın təmin edilməsidir.
Sosial rifah iqtisadiyyatının vacib vəzifəsi nəyin arzuolunan və nəyin olması lazım olduğunu mühakimə edə biləcəyi etik meyarların hazırlanmasıdır. Bu meyarlar kifayət qədər subyektivdir; onların həqiqəti və ya yalanlığı qətiyyətlə müəyyən edilə bilməz. Bununla birlikdə, məntiq və empirik biliklərə əsaslanaraq, uyğun etik meyarları inkişaf etdirmək və bu meyarlara dair sosial razılığın “məqbul səviyyədə” olmasını təmin etmək mümkündür.
Rifah iqtisadiyyatı prinsiplərini tətbiq etmək cəhdləri, ictimai rifahı yaxşılaşdırmaq üçün hökumətin müdaxiləsini araşdıran iqtisadiyyat bölməsi olan dövlət sektoru iqtisadiyyatının ortaya çıxmasına səbəb oldu. Rifah iqtisadiyyatı, eyni zamanda dövlət sektoru iqtisadiyyatının, xərc-mənfəət təhlili daxil olmaqla xüsusi tədbirlərinin nəzəri əsaslarını inkişaf etdirir, rifah iqtisadiyyatı və davranış iqtisadiyyatı birləşməsi yeni bölünməyə — davranış rifahı iqtisadiyyatına səbəb oldu.
Rifah iqtisadiyyatının öyrənilməsi sahəsi iki əsas teoremlə sıx əlaqəlidir. Birincisi, müəyyən şərtlər daxilində sərbəst rəqabət bazarının effektiv son nəticələr yaratdığını söyləyir (Paretoya görə) ; Adam Smithin görünməz əli prinsipini əks etdirir. İkincisi, əlavə məhdudiyyətlər altında Pareto-səmərəli nəticələrin hər hansı birinin rəqabətli bazarların tarazlıq vəziyyəti kimi çıxış edə biləcəyini iddia edir. Nəticə etibarilə bərabərliyi təmin edən təsirli bir son nəticə tapmaq üçün birdəfəlik köçürmələr sistemi ilə sosial rifah funksiyasından istifadə etməklə rəqabətli ticarətə nail olmaq mümkündür. Rifah iqtisadiyyatı ilə sosial seçim nəzəriyyəsi arasındakı sıx əlaqəyə görə, Errou teoremi bəzən üçüncü əsas teorem kimi bilinir.
Metodologiyası
İqtisadiyyatın bu bölməsinin ənənəvi metodologiyası ilkin mərhələdə sosial rifah funksiyasını tapmağı əhatə edir, bundan sonra iqtisadi cəhətdən əldə edilə bilən pay bölgülərini rəhbərlik etdikləri sosial rifah səviyyəsinə görə sıralamaq üçün istifadə olunur. Bu cür funksiyalar adətən iqtisadi səmərəlilik və bərabərlik tədbirlərini əhatə edir, baxmayaraq ki, son dövrlərdə ictimai rifahın ölçülməsi cəhdləri iqtisadi azadlıq da daxil olmaqla daha geniş göstəricilər dəsti ilə həyata keçirilmişdir (fürsət yanaşmasında olduğu kimi).
Rifah iqtisadiyyatı elmi bilik metodu müsbət iqtisadi fənlər metodologiyasından fərqlənir. Bu elm məntiqi nəticələrin köməyi ilə ilkin nəzəri mövqelər üzərində qurulan deduktiv idrak metoduna əsaslanır. Xarici amillər rifah iqtisadiyyatının elmi bilikləri prosesində xüsusi rol oynayır, çünki bu sahə qeyri-iqtisadi amillərdən çox asılıdır. Bundan əlavə, rifah iqtisadiyyatı sistematik bir yanaşma göstərir və bu müddət ərzində iqtisadi sistemin ayrı-ayrı elementləri özlərini bir sistem kimi qəbul edə bilər.
Əsgər Kəngərli
Əsgər Kəngərli — nevropotoloq, tibb xidməti polkovniki, Azərbaycan Respublikasının əməkdar həkimi.
Vəfatı
7 mart 1998-ci ildə Bakı şəhərində vəfat edib.
Tibbi fəaliyyəti
Diş həkimi fəaliyyət başlayıb,sonralar isə rentgeneloq kimi ixtisaslaşmışdır. Azərbaycan Tibb İnstitutunu bitirdikdən sonra Qubada,Gəncədə və s.şəhərlərdə səhiyyə şöbələrinin müdiri işləmişdir. Böyük Vətən müharibəsində iştirak edərək,tibb xidməti polkovniki rütbəsi almışdır. Bakı şəhər əsəb xəstəlikləri və Azərbaycan SSR Səhiyyə Nazirliyinin ruhi xəstəliklər üzrə Tibbi Əmək Ekspert Komissiyasının sədri vəzifələrində işləmişdir.
Yaradıcılığı
Gəncliyində ədəbi fəaliyyət göstərmişdir. Qızıl qələmlər cəmiyyət Naxçıvan şöbəsinin üzvü olmuşdur,Əsgər Yılmaz təxəllüsü ilə şeirlər yazmışdır. Əsərləri Naxçıvan teatrında tamaşaya qoyulmuşdur.
Təlfitləri
1971 — Azərbaycan SSRİ-nin əməkdar həkimi
Kommerson delfini
Xarici görünüşü
Bu delfinlər rəngarəng xarici görünüşə sahibdirlər. Başı, yan və quyruğu qara, boğazı və böyür nahiyyələri isə ağa rəngdə olur. İki rəng arasındakı keçid oldukca kəskin xəttlərlə təyin olunmuşdur. Balinakimilər arasında ən kiçik növ hesab edilirlər. Uzunluqları 1,3–1,7 m, çəkiləri isə 35–60 kq arasında dəyişir. Bel üzgəci uzundur. Hər diş cərgəsində 29–30 diş vardır.
Davranış
Olduqca aktiv canlılardır. Onların tez-tez su üzərinə atlayışlarını və sürətli üzmələrini müşühidə etmək olar. Onların cəld şəkildə "aşağı-yuxarı" üzmələrini müşahidə etmək olur. Buu isə onların ovlamasına yardımçı olur.
Əsasən balıq və kalmarlarla qidalanırlar. Cənubi Amrrika sahillərində yayılmış canlılar isə xərcəngkililəridə yerirlər.
3–15 başdan ibarət qruplarda birləşirlər.
Dişilər 6–9 yaşlarında yetkinləşir. Erkəklərdə buna yaxın yetkinləşirlər. boğazlıq dövrü 11 ay davam edir. 6 kq ağırlığında bala doğurla.
Təbiətdə onlar 10 yaşdan yuxarı yaşaya bilmirlər. Bu növə aid ən çox yaşamış canlı 18 il həyat sürmüşdür.
Naadım
thumb|300x300px| Gastello Parkdakı Hüreş stadionunda bir Naadim festivalında güləş Naadim ( Tuvan : Наадым - Naadim) Tuva Respublikasında ənənəvi bir festivaldır. Tuva Respublikasının maldarlarının bayram şənliyi və bayramı. Son tədbir avqustun ortalarında. Naadim, 1922-ci ildə Tuva Xalq Respublikasının qurulmasından bəri qeyd olunmağa başladı.
Haqqında
Nadim festivalı hər il baş verir. Festivaldan əvvəl Tuvadakı bütün vilayətlər arasından keçir və son mərhələsi vahid olaraq reallaşır. Baş vermə vaxtı: iyul-avqust-sentyabr. Festival zamanı yarışlar, güləş, at yarışı və ox atma kimi fəaliyyətlər keçirilir. Tiva Xalq Respublikası yarandığı gündən bəri bir tətil kimi qeyd olunur. Sovet dövründəki qadağalarla aradan qalxsa da, 1993-cü ildə yenidən milli bayram kimi qeyd olunmağa başladı. 2007-ci ildən sonra Tiva Şurasının dəstəyi ilə yerli festivallar təşkil edildi və inteqrasiya edilmiş bir fəaliyyətə çevrildi. Naadımda qonşu bölgələrdən keçə məhsulları istehsalçılarının iştirakı ilə Beynəlxalq Keçə Festivalı da təşkil olunur. Keçədən hazırlanmış ən yaxşı geyimlər və məhsullar üçün bir yarışma moda nümayişi təşkil edilir. Naadimdə ənənəvi yarışlardan biri ağır daş qaldırmaqdır. Naadim proqramına milli mətbəx yeməkləri, heyvandarlıq avadanlığı, milli geyimlər, keçə məhsulları, Tuva musiqi alətləri və əl istehsalı sənət məhsulları sərgisi daxildir. Bayram konserti ilə başa çatır. Tuva Respublikasının ən rəngarəng tətilinin layiqli finalına çevrilən möhtəşəm bir tamaşa baş verir.
Güləş
left|thumb|400x400px| Batkar Baasan - Nadim güləşində 3 qat çempion, 2016 left|thumb|400x400px| Güləşçilər qartal rəqsinə hazırlaşırlar. "Hüreş" stadionu thumb| Milli güləşçi "güləş" konfetini alır və qələbəsinin bir hissəsini konfetlə bərabər paylayır Tuvanın milli güləşi Naadim festivalının dırnağıdır. Naadim güləşinə yerli bölgələrdən və ətraf ölkələrdən güclü güləşçilər gəlir. Güləş Tuva xalqı arasında çox populyardır. Zamanla güləşçilərin geyimləri də yaxşılaşdırıldı. Əvvəllər geniş şalvarlı qısa paltarlar var idi. Daha sonra kəmərli və uzun qollu qısa gödəkçə ilə sıx bağlanan idman külotları yalnız güləşçinin kürəyini örtür. Batkar Baasan kimi Tuva güləşçiləri həm Rusiya Federasiyasında, həm də dünyada əhəmiyyətli uğurlar əldə etdilər.
At yarışları
At yarışları Naadimdə də əhəmiyyətlidir. Atların sürətinin və dözümlülüyünün idarə olunduğu at yarışlarında yarış məsafələri fərqlidir. Mükafatlar həm atlara, həm də sürücülərə verilir. Yarışda birinci olan və digər yarışlarda ilk atlar arasında ən yaxşı gücü göstərən ata "Çürük-Doruğ" (Doru atı), digər qaliblərə isə "Sıın-Kara" (ceyran atı) adı verildi. "Çürük-Sarala", "Ezir-Kara" (qara qartal) və s. başlıqlar verilir.
Əmin əl-Hüseyni
Hacı Məhəmməd Əmin əl-Hüseyni (محمد أمين الحسيني; ) — Qüds müftisi, Fələstindəki ərəb millətçilərinin lideri.
Həyatı
250px|thumb|left|Əl-Hüseyni (ortada) 1930-cu illərin əvvəllərində [[Səudiyyə Ərəbistanına səfəri zamanı. Onun solunda sonradan Suriya prezidenti olmuş Haşim əl-Ətasi, əl-Hüseyninin sağında isə Livandan olan ərəb millətçi filosofu Şakib Arslan var.]] Əmin əl-Hüseyni 1895-ci ildə Qüdsün ən zəngin və nüfuzlu ərəb ailələrindən birində anadan olmuşdur. O, Qüdsdəki Yəhudi Hərəkatı Alyansının məktəbində, sonra Qahirədə Əl-Əzhər Universitetində və İstanbulda inzibati işçilər hazırlayan məktəbdə təhsil alıb. 1914-1917-ci illərdə Osmanlı ordusunda xidmət etmişdir. Fələstinin ingilis qoşunları tərəfindən işğalından sonra hərbi idarənin rəsmisi oldu. O, Qüdsdə millətçi ərəb gənclərinin iki ən böyük təşkilatından biri olan Ərəb Klubuna rəhbərlik edib.
Əl-Hüseyni 1920-ci ilin aprelində Qüdsdə yəhudilərə qarşı iğtişaşlar təşkil etdiyinə görə Britaniya imperiya məhkəməsi tərəfindən qiyabi olaraq 10 il həbs cəzasına məhkum edilmiş, lakin həmin ilin avqustunda əfv edilmişdir. 1921-ci ilin mayında Britaniyanın ali komissarı Herbert Samuel Hüseyni Qüds müftisi təyin etdi (1921-ci ilin martına qədər bu vəzifəni onun ögey qardaşı tuturdu).
Hüseyni 1929-cu ildə yəhudi talanlarının təşkilində fəal iştirak edib. 1931-ci ildə 22 İslam ölkəsinin iştirak etdiyi Ümumdünya İslam Konfransının sədri olub.
1936-cı ildə Əl-Hüseyni sonradan Yaxın Şərqdə Üçüncü Reyxin maliyyəçisi kimi tanınan isveçrəli bankir Fransua Genotla görüşür. Çak Morseyə görə, 1930-cu illərdə Fələstində baş tutan ərəb üsyanı zamanı nasistlər əl-Hüseynini maliyyələşdiriblər. .
1936-cı il fevralın 11-də Hitleryugend modelində yaratdığı “Al Futuvvah” gənclər təşkilatının ilk toplantısında çıxış edərək, Adolf Hitlerin 6 ardıcılı ilə mübarizəyə başladığını və hazırda 60 milyon nəfər tərəfdarının olduğunu qeyd etdi. "Əl Futuvvah" həm 1936-1939-cu illər iğtişaşları zamanı, həm də 1948-ci ildə əsas gizli ərəb qruplaşmasına çevrildi.
1936-cı ildə ərəb partiyalarının Nablusda keçirilən konfransında 1936-1939-cu illərdə ərəb üsyanına rəhbərlik edən Hüseyninin başçılığı ilə Ali Ərəb Komitəsi təşkil edildi. Polkovnik Frederik Kiş 1938-ci ildə yazırdı:
İkinci Dünya müharibəsi illərində
250px|thumb|right|Əmin əl-Hüseyni və Adolf Hitler 250px|thumb|right|1943-cü ilin noyabrı Əl-Hüseyni Bosniyalı Vaffen-SS könüllülərini nasist salamı ilə salamlayır. İkinci Dünya müharibəsinin əvvəlində Britaniya hakimiyyəti əl-Hüseynini müfti vəzifəsindən uzaqlaşdırdı. O, qaçdı, lakin Dəməşq və Beyrutdan ərəb üsyanına rəhbərlik etməyə davam etdi. 1940-cı ildə əl-Hüseyni İraqa getdi və burada 1941-ci ildə almanpərəst Rəşid əl-Qaylaninin Britaniya əleyhinə çevrilişində iştirak etdi. Çevrilişin ingilislər tərəfindən yatırılmasından sonra o, İtaliyada, sonra isə Üçüncü Reyxdə yaşamışdır. O, Almaniya hökumətindən ayda 50.000 marka məvacib alırdı. Müqayisə üçün qeyd edək ki, Alman feldmarşalı həmən dövrdə ayda 25.000 marka məvacib alırdı.
Əl-Hüseyni görüşdə Hitlerə Almaniya və ərəblərin təbii müttəfiq olduğunu bildirib. Çünki onların ortaq düşmənləri mövcuddur - ingilislər, yəhudilər və kommunistlər. Əl-Hüseyni ümumərəb üsyanı təşkil edəcəyinə söz vermiş və alman ordusunda ərəb legionu yaratmağı təklif etmişdir. Hitler Fələstində “yəhudi milli ocağını” ləğv edəcəyini və müharibədən sonra ərəblərə müstəqillik verəcəyini vəd vermişdir. Lakin Hitlerin rəsmi olaraq belə bir bəyanatı olmamışdır. 2010-cu ildə açıqlanan ABŞ kəşfiyyat xidmətlərinin məlumatına görə, Hitler əl-Hüseyniyə Qafqazdan və Afrika Korpusunda xidmət edən alman qoşunlarının “Yaxın Şərqdəki ərəbləri azad edəcəyini” və “Almaniyanın əsas məqsədinin yəhudilərin məhv edilməsi olacağını” vəd edib.
Əmin əl-Hüseyni Yuqoslaviyada Müsəlman Bosniyalılardan ibarət SS diviziyasının ("Xəncər" 13-cü SS Dağ Diviziyası) yaradılmasına kömək etmışdi.
Bundan əlavə, o, Vermaxtın himayəsi altında minlərlə ərəb legionu yaratmağı təklif etmışdi. 1943-cü ildə o, şəxsən Üçüncü Reyxin xarici işlər naziri İoahim fon Ribbentropa müraciət edərək, 5000 yəhudi uşağının Bolqarıstandan Fələstinə mühacirətinin qarşısının alınmasını tələb etdi. Təl-Əvivi bombalamaqda israr edir, alman paraşütçülərinin Fələstinə endirilməsini tələbini qoyurdu. 1944-cü il martın 1-də Berlin Radiosunda müfti bütün İslam dünyasını yəhudilərə qarşı cihada çağırdı. O, bəyan etdi: “Ərəblər! Bir olaraq ayağa qalxın və müqəddəs hüquqlarınız üçün mübarizə aparın. Yəhudiləri harada görsəniz öldürün. Bu, Allaha da, tarixə də, dinə də xoşdur. Bu sənin namusunu qoruyar.”
Müfti müharibədən sonrakı dövrdə də nasistlərlə yaxşı münasibət saxlayıb. Onun yaxın dostları arasında, məsələn, Yozef Gebbels idarəsinin ideoloqu İohann von Leers də olmuşdur.
Müharibədən sonrakı fəaliyyəti
250px|thumb|right|Əmin əl-Hüseyni 1948-ci ildə Misirin gələcək prezidenti [[Camal Əbdül Nasir ilə görüşür]] Almaniyanın məğlubiyyətindən bir müddət əvvəl əl-Hüseyni daha iki tərəfdaşının müşayiəti ilə Avstriyanın Klaqenfurt şəhərindən üzərindəki nişanları rənglənmiş Siebel Si 204 DL + NT tipli təlim təyyarəsi ilə İsveçrəyə uşdu. Burada Bern-Belpdə endikdən sonra aerodromda sığınacaq istədi.
Bütün səylərinə, Əmir Şakib Arslanın və Misir səfirinin köməyinə baxmayaraq, İsveçrə hakimiyyəti müftiyə və onu müşayiət edənlərə sığınacaq verməkdən imtina etdikdə və iki alman pilotu Almaniyaya göndərəndə o, fransızlara təslim olmaq qərarına gəldi. O, fransızlar tərəfindən Konstans keçid məntəqəsində həbs edildi. Əvvəlcə Parisin Çerçe-Midi həbsxanasında, sonra isə Paris yaxınlığındakı villada saxlanıldı. Əl-Hüseyni Yuqoslaviya hakimiyyəti tərəfindən mühakimə olunacaq nasist hərbi cinayətkarlar siyahısına salınmışdı. Lakin Ərəb Dövlətləri Liqası marşal Titoya müftinin ekstradisiyasında israr etməmək xahişi ilə müraciət etdi.
1946-cı ildə əl-Hüseyni Fransadan qaça bildi və Qahirədə məskunlaşdı. 1948-ci ildə Ərəb-İsrail müharibəsində ərəblərin məğlubiyyətindən sonra Əl-Hüseyni Qəzzəda (Misir qoşunları tərəfindən işğal edilmiş) "ümum Fələstin hökuməti" yaratdı. Lakin onun real gücü yox idi və onun höküməti tezliklə dağıldı. Sonralar əl-Hüseyni Qahirədə və Beyrutda yaşadı, panislamist xarakterli siyasi fəaliyyətlə məşğul oldu.
Əmin əl-Hüseyni Haşimilər sülaləsinin, xüsusən 1951-ci ildə Qüdsdə Əl-Hüseyni tərəfdarlarından biri tərəfindən öldürülən İordaniya kralı Abdulla ibn Hüseynin qatı əleyhdarı idi.
Fələstin Muxtariyyətinin Qüds məsələləri üzrə keçmiş komissarı Feysəl əl-Hüseyni onun nəvəsidir.
Əmin əl-Hüseyni 4 iyul 1974-cü ildə Beyrutda vəfat etmişdir.
Müasirlərinin rəyləri
Fələstində ingilis və yəhudilərə qarşı mübarizədə əl-Hüseyninin silahdaşlarından biri, Ərəb Azadlıq Ordusuna komandanlıq edən, əvvəllər müfti tərəfindən Böyük Britaniya və Fransaya işləməkdə ittiham edilən Fəvzi əl-Kavukci onu tam cahil adlandırır. Əl-Kavukçu onu mütləq və qeyri-səlahiyyət iddiasında, ərəblər arasında populyarlıq uğrunda mübarizədə rəqiblərin meydana çıxmasına imkan verməyən eqosentrik, eləcə də bütün müxaliflərə xəyanət etməkdə günahlandıran və təsir gücünə malik olan digər insanları öldürmək əmri verən gücə can atan bir şəxs kimi təqdim edir.
Hacı İsmayıl xan
Hacı İsmayıl xan Bayat — 1866-1899-cu illərdə Maku xanlığının beşinci xanı.
Səs kimyası
Səs kimyası və ya sonokimya — möhkəm akustik dalğaları öyrənir.
Sarısu (Puldəşt)
Sarısu - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Puldəşt şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Lakiya
Coğrafi mövqeyi
Lakiya şimalda və qərbdə Avariya ilə, şərqdə Darqo, cənubda isə Aqul və Rutul ilə həmsərhəddir. Qafqazın o biri tərəfində Gürcüstan və Azərbaycandır (tarixi Tsaxur krallığı da daxil olmaqla). Lakiya, ucları şimalda, bazası cənubda olan bir az yuvarlaq tərəfləri olan üçbucaqdır. Bu üçbucağın zirvəsi Tsudaxar dərəsidir. Bu üçbucağın tərəfləri Qafqaz dağlarının eninə silsilələridir. Şərq tərəfinə Karinsko-Kundi dağları, Əli dağı, Şunudağ və Kulinsko-Xosrex silsiləsi daxildir. Yaylağın qərb tərəfinə Turçidağ, Şalı silsiləsi və Arçavar silsiləsi daxildir. Rus generalı və tarixçisi Komarov(1869) yazırdı: “Lak ölkəsi, Gümükün əsas kəndindən beş kilometr aşağıda bağlı olan bir çox kanyonlardan ibarətdir; Samur vadisindən yüksək bir silsilə ilə ayrılır. Böyük Qafqaz silsiləsinə paralel olaraq, bir çox zirvələri əbədi qarla örtülmüş və onları keçmək yalnız yay aylarında mümkündür və eyni silsilələr, lakin bir qədər alçaqda, Lakları qonşularından - Kurintsi, Darginlər və Avarlardan ayırır.
Qəsəbələri
Lak və Kulinsk rayonlarında, əksəriyyəti Kazikumux Koysu hövzəsini və qolu Kulinka çayını təmsil edən göstərilən üçbucağın içərisində yerləşən təxminən 90 Lak kəndi var. Bu hövzə, dağların və kiçik silsilələrin qalxdığı böyük çayların müxtəlif qolları tərəfindən kəsilir. Çaylar, bütün kanal yatağını və dik yamacları dolduraraq, onları aşaraq, yalnız dar piyada yolları buraxırlar. Alp yaylaları orta səviyyəsi 1400-2000 metr olan dağ silsilələri arasında uzanır. Lakiyada kiçik meşələr var. Çox güman ki, heyvandarlıq üçün otlaq sahəsini artırmaq üçün kəsiliblər.
Tarixi
thumb|250px|right|Tarixi kontekstdə istifadə edilən Laks bayrağı
Antik dövrü
Lakilər uzun müddət Dağıstan dağlarında yaşamışdır. M.Kurbiyevə görə, Kumuxda IV əsrdə Lak kralı tərəfindən tikilmiş bir qala var idi. Dağıntılarda bu qalanın izlərini görmək olar: “bunlar üç metr qalınlığında, bəzi yerlərdə çılpaq, bir arabanın sərbəst keçə biləcəyi daş qala divarların, nəhəng qüllənin qalıqlarıdır. Laklar və ya Laklar dövləti (Lak dilində) Dağıstanın ən qədimlərindən biri ola bilər. Erməni tarixçisi Vardapet Yeqişe V əsrdə 11 dağ padşahının Sasani İranına qarşı müharibə apardığını bildirdi. Məlumdur ki, fəthçilər mövcud siyasi güc mərkəzlərini özlərinə tabe etdirmək istəyirdilər və belə mərkəzlərdən biri də Sasanilər üçün siyasi əhəmiyyət kəsb edən dağlıq Dağıstanda yerləşən Kumux idi. Mənbələrdə deyilir ki, İran hökmdarı I Xosrov Anuşirəvan Kumuxu ələ keçirərək "ora hökmdar təyin etdi" və "Kumux hökmdarları Nuşirvan qəbiləsindən idi". VI-VII əsrlərdə Fars hökmdarları Dağıstan hökmdarları ilə xəzərlərə qarşı birləşdilər. Bartold, Sasanilərin təkcə Dərbənd keçidini istehkamlarla bağlamadığını, həm də qonşu dağ vadilərini bağladığını, dağların hökmdarlarının Fars əyanlarının bir hissəsi olduğunu və Sasanilərdən titul və titullar aldığını yazdı.
Orta dövrü
Ərəblərin Dağıstana gəlişi laklar tarixində əhəmiyyətli bir mərhələ oldu. VIII əsrdə uzun sürən ərəb istilalarından sonra Lakiya, ərəblərin himayəçisi olan bir şamxal tərəfindən idarə edildi. Kumux, Dağıstanda ərəblərin təsir mərkəzlərindən biri idi. 778 -ci ildə Kumuxda bir katedral məscidi inşa edildi. Bahadur Qamzatoviç Malaxixanov yazırdı ki, "Kumux, insanların böyük qədim keçidində ən böyük mərhələ idi, buna görə də diqqəti özünə cəlb edirdi, ehtimal ki, ərəblərin Qafqazdakı fəthlərinin ən erkən dövründə, yönləndirilmiş şiddətli bir İslam genişləndirmə mövzusu idi. şimala. " 1240-cı ildə Kumux Monqol-Tatarlar tərəfindən tutuldu. XIII əsrin sonunda Kumux hökmdarları İslamı qəbul etdilər. XIV əsrdə Şamxal dövləti Dağıstanda aparıcı siyasi və hərbi gücə çevrildi. XV əsrdə, Şimali Qafqazda Qızıl Ordanın təsirinin süqutu ilə Şamxal Qazi-Kumux Şimali Dağıstanda öz hakimiyyətini qurdu və cənubda İran, Şirvan və Gürcüstanın ərazi genişləndirilməsinə qarşı çıxdı. XVI əsrdə Qazi-Kumux hökmdarı İranın padişah titulu ilə adlandırılmışdır. XVII əsrdə İran, Rusiya və Türkiyənin daxil olduğu Şamxal əleyhinə koalisiya Qazi-Kumux hökmdarının nüfuzunu aşağı salmağa çalışdı. 1642-ci ildə şamxal titulu Qazi-Kumuxdan Tarki'deki şamxalların qoluna keçdi.
Müasir dövrü
II Alibek Qazikumux xanlığını qurdu. Lakia, Machimi, Vitskhi, Gumuchi, Kullal, Uri-Mukarki və Bartki kimi altı mahala və ya knyazlığa bölündü. "Kat" Qazi-Kumux hakimiyyətdə idi In 1710 Surkhay-khan I consolidated Lakia into a unified state and formed a regular army. By 1725 Surkhay-khan I became the ruler of Shirvan. In 1820 Lakia became part of Russia. 1710 -cu ildə I Surxay Xan Lakiyanı vahid bir dövlətə birləşdirdi və nizami ordu qurdu. 1725 -ci ilə qədər I Surxay Xan Şirvanın hakimi oldu.1820 -ci ildə Ləkiyyə Rusiyanın tərkibinə daxil oldu. == Hökmdarları==
Şamxallar
Şahbal ibn Abdullah (740), I Bədr (1295-1304), I Əhsuvar (14-cü əsr), I Surxai (16-cı əsr), I Umal-Məhəmməd (1551), Budai İbn Umal-Məhəmməd (1566-1567), Surxai I ibn Umal-Məhəmməd (1567-1569), Çopan ibn Budai (1569-157), Surxai II ibn Çopan (1605-1614), Andiya ibn Çopan (1614-1623), Eldar ibn Surxai (1623-1635), Aydemir ibn Sultan Mahmud (1635-1640).
Xanlar
II Alibek ibn Tuçilav (1642-1700), Surxai ibn Qarai-Bek (1700-1741), Murtazali ibn Surxai (1741-1743), Məhəmməd ibn Surxai (1743-1789), Surxai ibn Məhəmməd (1789-1820), Aslan ibn Şahmərdan (1820-1836), Nütsal-Ağa ibn Aslan (1836-1836), Məhəmməd-Mirzə ibn Aslan (1836-1838), Umu Kulsum-Beke (1838-1841), Əbdürrəhman ibn Ömər (1841-1847), Ağlar ibn Ömər (1847-1859), Cəfər ibn Ağlar (1877-1877).
Məktəbləri
1861 -ci ildə Kumuxda rus dilini və hesabın əsaslarını öyrədən dünyəvi bir məktəb açıldı. 1912 -ci ilin oktyabr ayında Unchukatla və Kaya'da sırasıyla 27 və 50 şagird olan iki kişi kənd məktəbi açıldı. Bir il sonra Tsovkra və Kurklidə kişi bir sinifli məktəb açıldı. Kumuxdakı məktəb ali ibtidai məktəbə çevrildi. 19-cu əsrin əvvəllərində Dağıstan təhsil cərəyanlarının ən görkəmli nümayəndəsi, sonradan Dağıstanın liderlərindən biri olan Kumuxlu Sayed Gabiyev idi. Mədrəsə məktəbləri dünyəvi məktəblərlə paralel olaraq inkişaf etdi. 1913-cü ildə Qazi-Kumux bölgəsində təxminən 40 nəfər var idi. 1967-ci ildə Kumuxda uşaq musiqi məktəbi açıldı. İlk direktoru Mahaçqala Musiqi Kollecinin məzunu Zinaida Abakarova idi. Kumuxdakı məktəbdə fortepiano və xalq çalğı alətlərində çalmağı öyrətdilər. 1990 -cı ildə məktəbdə 6 il işləyən xoreoqrafiya şöbəsi açıldı. 1996-cı ildə məktəbə görkəmli Lak müğənnisi Məryəm Dandamaevanın adı verildi. 2003-cü ildə musiqi məktəbi zərgərlik və xoreoqrafiya şöbəsi kimi fəaliyyətə başlayan İncəsənət Məktəbinə çevrildi. Kumux "Yaramaz qızlar" xoreoqrafiya ansamblı "Gökkuşağı Yayı", "Dağıstan Ulduzları", "Bıldırcın" televiziya şoularında rayonu təmsil etdi və bir neçə ildir hər il keçirilən "Şamil Saber" müsabiqəsində 1 -ci yeri tutdu. 2006-cı ildə ansambl "Şunudağ" festival mükafatı laureatı və "Mənim evim doğma Dağıstandır" milli müsabiqəsinin III dərəcəli diplomu 2008-ci ildə Sankt-Peterburqda keçirilən V Beynəlxalq Gənc İfaçılar Müsabiqəsində aldı.
Doğma dili
Ədəbi dil 15 -ci əsrdə laklar arasında formalaşmağa başladı. 18-ci əsrin əvvəllərində "Dərbənd-ad" tarixi salnaməsi və "Hannal Murad" ("Xanın arzusu") tibbi risaləsi də daxil olmaqla bir sıra əsərlər fars və ərəb dillərindən Lak dilinə tərcümə edilmişdir. Kumuxda uşaqlara Lak savadının öyrədilməsi P.K. -nın yorulmaz əməyi sayəsində mümkün olmuşdur. Uslar P.K -nın tələbəsi və dostu idi. Uskara, Kurkli kəndinin əslidir. Abdullah Ömər. P. Uslar A. Ömərin "çox istedadlı və çalışqan, rus dilində sərbəst ünsiyyət qura biləcəyim bir gənc olduğunu yazdı. İndi heç bir çətinlik çəkmədən ana dilində yazır və bu dil haqqında qrammatik anlayış əldə etmişdir". Sovet hakimiyyəti dövründə Lak dili ədəbi dil statusu aldı və tədris və öyrənmə funksiyaları ona həvalə edildi. Lak ibtidai və orta məktəblərdə, kolleclərdə və universitetlərdə tədris dili olaraq uğurla fəaliyyət göstərir. Lak dili dərslikləri G.G. Gitinaev, Əli Kayaev, G.B. Murkelinski (daha sonra Şimali Qafqazda ilk filologiya və təbiət elmləri doktoru) və başqaları.Harun Saidov (inqilabdan sonrakı dövrün yazıçısı, b. 1891-ci ildə Vaçi kəndində, Kumux şəhərində Denikin quldurları tərəfindən vurulmuşdur. 1919) "İlçi Lak" qəzetini təsis etdi, bir sıra poetik və nəsr məqalələrinin və lak dilində ilk sosial dramın -"Kalaychital" ın müəllifi idi. "Lak Chunguranın Səsləri" (1927) və "Xalq" romanı kimi şeirlər toplusunu yazdı. Oktyabrdan sonrakı dövrdə (1917) Lak şairləri Əhməd Karadi, Zak-Zadə (Kürdi), Xəlil İbrahim, Bayram Əliyev, Abakar Mudunov və Maqomed Başayev idi. Qadis Hacıyev və Müeddin (Murad) Çarin Puşkinin, Lermontovun, Heinenin, Şekspirin və s.
Sənətkarlıq
Laklar mədəniyyəti, qədim əsrlərin dərinliklərində, eləcə də müasir ənənələrə söykənən folklor və sənətkarlıqlarla zəngindir. Arxeoloji dəlillər, eramızdan əvvəl 1 -ci minilliyin ortalarından Kumuxda və ətraflarında metal emalının mövcud olduğunu göstərir. Qiymətli metalların əl işi üsulu ilə işlənməsi sənəti Qafqazın bir çox xalqları arasında və daha az Laklar arasında geniş yayılmışdır. Məsələn, Qazıkumux bölgəsində 100 kənddən 55 -i qızıl və gümüş emalı ilə məşğul idi. Kumux, Hurukra, Unchukatl, Kai Kurkli, Nitsovkra, Duçi, Çitur, Çurtax, Çara və s. kimi bir çox Lak şəhərləri zərgərlik mərkəzləri idi. Tədqiqatçılar eksponat nümunələrinin zərifliyi və müxtəlif əşyaları gümüş, qızıl, fil sümüyü və emaye ilə bəzəməkdə yüksək bacarığı ilə Kumuxu (Qazi-Kumux) fərqləndirdilər. Lak silah ustaları, Çarqada (17-18 əsr), Akievs (18 əsr), Quzunovlar (17-19, 20 əsrin əvvəlləri) və Malla-Umarovlar (17-20) kimi məşhur ailələri ilə Qafqazın ən yaxşılarından biri hesab olunurdu). 1886-cı ildə Qazi-Kumux mahalında 608 gümüşçü və 276 dəmirçi vardı.
Teatr
Dağıstanda E.Kapiyev adına Lak Dövlət Musiqi və Dram Teatrında 1914-cü ildə açılan Lak ziyalıları Kumuxun həvəskar dərnəyi fəaliyyət göstərir. 1920-ci ildə teatr Səid Qabiyev adına Sovet Teatrı adlandırıldı. Teatrın qurucuları İ.Baluqov, A.Cəlalov, A.Əliyev, Günaşev, Q.Buğanov, X. Sultanov, A.Hüseynov, M. Ramazanov idi. 2001-ci ildə M. Əliyevin "Partiya-Patima" tamaşası teatr sənəti sahəsində Dövlət Respublika Mükafatını aldı.
Mərasimləri
2002-ci ildə Lakski rayonu 80 illik yubileyini qeyd etdi. Dağıstan Respublikası Baş nazirinin birinci müavini Muxtar Məcidov, pilot-kosmonavt, Sovet İttifaqı və Dövlət Dumasının Qəhrəmanı Musa Manarov, Rusiya NBRD Bankının sədri Sirajudinov İlyasov, Dağıstanın şəhər və rayonlarının idarə rəhbərləri iştirak etdilər. qeyd etmələr. bir çox digər tanınmış Lak mahnıları da dəvət olunmuşdu. Yubiley münasibətilə təbrik etmək üçün Yuri İsmayılovun başçılıq etdiyi Ağul bölgəsindən bir heyət gəldi. Lakski rayon bələdiyyə dairəsinin başçısı Yusup Maqomedov demişdir: "Lakiya dağlıq Dağıstanın mərkəzi hissəsində bənzərsiz bir quruluşdur". R.Gəmzətov adına Milli Kitabxanada Musanip Uvaisovun "Ləkiyə" kitabının təqdimatı keçirildi. Təqdimatda ziyalılar, elm adamları, Dağıstanın görkəmli mədəniyyət, incəsənət, elm və təhsil xadimləri iştirak etdilər .
Avtobioqrafiya
thumb|240px Avtobioqrafiya (yunanca: "öz həyatını yazma") — şəxsin müəyyən gedişata görə öz həyatını təsvir etməsi.
Ədəbiyyat janrı
Ədəbiyyat janrı kimi avtobioqrafiya qədim antik dövrdən başlayır. Xatirə ədəbiyyatı janrına yaxındır. Avtobioqrafiya müəllifin öz şəxsiyyəti və daxili aləmi ilə daha çox bağlı olur. Müəllif təkcə öz yddaşına deyil, eyni zamanda arxiv sənədlərinə, mətbu mənbələrə və digər materiallara da əsaslanır. Cəlil Məmmədquluzadənin "Xatiratım", Abdulla Şaiqin "Xatirələrim", Yusif Vəzir Çəmənzəminlinin "Həyatımın iyirmi ili" əsərləri avtobioqrafik xarakter daşıyır.
Müəllifin öz həyatının əsas hadisələrini xronikal şəkildə qısa təsvir etməsi də avtobioqrafiya adlandırılır.
Üzeyir ömrü (film, 1981)
Üzeyir ömrü və ya Uzun ömrün akkordları — Xalq yazıçısı, müəllif və rejissor Anarın quruluşunda eyniadlı film.
Məzmun
Film bəstəkar Üzeyir Hacıbəyovun uşaqlıq və gənclik illərini, onun musiqi aləmində ilk müvəffəqiyyətlər qazandığı, istedadlı yazıçı, jurnalist, ictimai xadim kimi fəaliyyətə başladığı bir dövrü əhatə edir. Sənətkar, mübariz ziyalı, gözəl insan. Tamaşaçılar bu nəcib keyfiyyətlərin hamısını Üzeyir Hacıbəyovda görür və dahi bəstəkarın həyat və yaradıcılıq yolu, onun maarifçilik fəaliyyəti, yazıçılıq məharəti ilə tanış olurlar. Filmdə bəstəkarın ayrı-ayrı əsərləri, o cümlədən "Leyli və Məcnun"u, "Arşın Mal Alan"ı və "Koroğlu"sunun səhnə taleyi də öz əksini tapmışdır.
Film haqqında
Filmdə Üzeyir Hacıbəyovun əsərləri və Azərbaycan xalq musiqisi, habelə Azərbaycan, rus və Qərbi Avropa bəstəkarlarının əsərlərindən parçalar səslənir.
Filmdə "Küləklər şəhəri", "Arşın mal alan", "O olmasın, bu olsun", "Doğma xalqıma", "Bəstəkar Müslüm Maqomayev" filmlərindəki kadrlardan istifadə olunmuşdur.
Film SSRİ Dövlət Televiziya və Radio Komitəsinin sifarişilə çəkilmişdir.
Film iki seriyalıdır.
Şidi (Puldəşt)
Şidi — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Puldəşt şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 820 nəfər yaşayır (167 ailə).
Moyva
Moyva (Mallotus villosus) — Osmeridae fəsiləsinə daxil olan balıq növü.
Bədəninin uzunluğu 25 sm, çəkisi 52 q, maksimal ömür müddəti isə 10 ildir. Moyvaların olduqca kiçik pulcuq və dişləri olur. Onlara dünyanın bütün okeanlarında rast gəlinir: Arktika, Atlantik okean və Sakit okean, Norveç dənizindən tutmuş Şpisbergen adaları ətrafındakı ərazilər.
Bəzi müəlliflər onlara bir necə yarımnövləri daxil edirlər: Mallotus villosos villosus Müller, 1776 və sakitokean moyvası Mallotus villosus catervarius Pennatt, 1784.
Bəzən onları kapelan olaraq adlandırırlar.
Biologiya
Əsasən siyənək, lososların balaları və planktonlarla qidalanırlar.
Okean və dənizlərin 300 metr bəzən isə 700m dərinliklərində müşahidə edilirlər. Kürüləmə ərəzisi nisbətən dayaz olur. Kürü tökərkən onları treskalar müşahidə edir. Onları Qağayılar, Suitilər və Balinaların qidasınl təşkil edirlər.
Bir dəfəmə 1,5–60 min kürü buraxırlar. Kürünün diametri 0,5–1,2 mm olur. thumb|400 px|İllik moyva ovu 1950–2010 illər.(ton)
Təsərrüfat əhəmiyyəti
Sənaye əhəmiyyətlidir. Böyük ehtiyatlara sahibdir. Onların ehtiyatları 4-х mln tondan çoxdur. 2005–2009 illərdə onların ümumi ovu 269–750 min ton arasında dəyişmişdir. 2012-ci ildə ümumdünya ovu 1 mln ton olmuşdur. Sənayedə əsasən 11–19 sm uzunluğu olan və yaşı 1–3 olan balıqlar ovlanılır.
NGC 6365
NGC 6365, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Əjdaha bürcü istiqamətində yerləşir. Sd tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Rassell qrupu
Rassell qrupu ― Britaniyada fəaliyyət göstərən 24 aparıcı tədqiqat universitetinin təmərküzləşdiyi assosiyasiya.
1994-cü ildə yaradılmış təşkilat Britaniyadakı qabaqcıl ali təhsil ocaqlarında aparılan tədqiqatları daha da intensivləşdirmək və koordinasiya etmək məqsədilə dövlət tərəfindən formalaşdırılmışdır. Sözügedən qrupda cəmlənmiş müəssisələr Böyük Britaniyanın ən nüfuzlu universitetləri hesab olunurlar və eyni zamanda, tədqiqat universiteti statusuna malikdirlər.
Hazırda, Britaniyada ali təhsil tələb edən işlərin 61%-də Rassell qrupuna üzv universitetlərin məzunları çalışır. Bundan əlavə, Birləşmiş Krallıqda əldə olunmuş doktorantura elmi dərəcələrinin 60%-i də qeyd olunan qrupun üzvlərinin payına düşür. Rassell qrupu üzvü olan ali təhsil müəssisələrinin tədqiqatlarının 68%-i "Dünya miqyaslı" hesab olunur.
Üzvlər
thumb|250 px|Rassell qrupu universitetləri
Qarabulaqlılar
Haqqında
Naxçıvanın Kəngər tayfasından olmuşlar( bax Kəngərlər). XVIII-XIX əsrin ortalarına aid bəzi mənbələrdə Naxçıvan mahalında yaşayan kəngər mənşəli bir sıra qol və tirələrin içərisində qarabulaq nəslinin adı çəkilir. Azərbaycan hökmdarı Nadir şah 1736-1747 Naxçıvandakı Qarabulaqlılara inzibati cəhətdən öz aralarından çıxmış vəkil və ağsaqqallar rəhbərlik edirdi. Naxçıvan diyarının və Dərələyəz mahalının bir sıra kəndində yaşamış Qarabulaqlılar maldarlıqla məşğul olmuşlar.
Gəncabad (Miyandoab)
Gəncabad — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Qoşaçay şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 373 nəfər yaşayır (85 ailə)
Şotlu (Puldəşt)
Şotlu — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Puldəşt şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 630 nəfər yaşayır (136 ailə).
Şövkət Ağayev
Şövkət Ağayev (tam adı: Şövkət Həsənoviç Ağayev; ) — Qanlı Yanvar şəhidi.
Həyatı
Şövkət Ağayev 1936-cı il 14 dekabr tarixində Bakıda anadan olmuşdur. Əslən qarabağlı idi. Anası Rəhimə xanım əslən Osetiyadan, atası Həsən bəy isə içərişəhərli olmuş, 70-ci illərdə Azərbaycan Tibb Universitetinin göz xəstəlikləri kafedrasının müdiri vəzifəsində çalışmışdır. . Şövkət Ağayev əvvəlcə Bakıda 18 nömrəli məktəbi bitirmiş, sonra BDU-da hüquq fakültəsində təhsil almışdır. Təhsilini bitirdikdən sonra, əvvəlcə hüquqşünas, sonra keçmiş Orconokidze rayonunda (indiki Suraxanı rayonunda) xalq hakimi, daha sonra isə Poladtökmə zavodunda vəkil işləmişdir. 1983-cü ildə ailə həyatı qurmuş, ailə həyatından bir qızı yadigar qalmışdır.
Qanlı Yanvar faciəsi
19 yanvar 22:00 radələrində XI Qızıl Ordu meydanına getmək üçün evdən çıxmış və bir daha geri qayıtmamışdır. Binəqədi Rayon Məhkəməsinə itkin düşməsilə bağlı ailəsi tərəfindən müraciət edilmiş, Məhkəmənin 22 may 1996-cı il qətnaməsilə Şövkət Ağayevin xəbərsiz itkin düşməsi elan olunmuşdur. . Ailəsi tərəfindən şəhid statusu alması üçün müraciətlər yalnız itkin düşdüyü tarixdən 27 il sonra — 2017-ci ildə "20 Yanvar Şəhidi" fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 2 avqust 2017-ci il tarixli 3140 saylı Sərəncamından sonra müsbət başa çatmışdır.
Plantagenetlər
Plantagenetlər  — XII–XV əsrlərdə İngiltərədə hökmranlıq edən fransız mənşəli kral sülaləsi. Müasir tarixçilər Plantagenet adını dörd fərqli kral evinə bölürlər: Anju ölkəsində hökmranlıq etmiş anvecinlər, 1154-cü ildə hakimiyyətə Matildanın oğlu və Anju qrafı V Joffrua Plantagenetin hakimiyyətə gəlməsi ilə İngiltərədə hökmranlığa başlayan plantagenetlər və plantagenetlərin iki kadet budağı olan lankasterlər və yorklar. Plantagenetlər İngiltərə taxt-tacında 1154-cü ildən III Riçardın döyüş zamanı VII Henri tərəfindən öldürülməsinə, 1485-ci ilə qədər hakimiyyətdə olmuşdurlar.
Plantagenetlərin hakimiyyəti altında İngiltərə yenidən quruldu. Plantagenet kralları Magna Carta imzalayaraq, kompromis və danışıqlar apardılar. Onlar maliyyə və hərbi dayaq vasitəsilə kral hakimiyyətini məhdudlaşdırdılar. Kral təkcə ölkədə ən nüfuzlu adam olmadı, həm də məhkəmə, feodal vergiləri və hərbi hakimiyyəti öz əlində cəmləşdirdi. İndi o, məkhəmə, hüquq və dövlət vəzifələrinə adamları özü təyin edirdi. Milli müxtəliflik nəticəsində fransızlar, şotlandlar, uelslilər və irlandlar arasında formalaşan münaqişə ingilis dilinin əsas dil olmasına zəmin yaratdı.
Dolmuş
Dolmuş və ya kollektiv taksi, şəxsi nəqliyyat və ənənəvi avtobus nəqliyyatı arasında bir nöqtəyə düşən, ümumiyyətlə avtobuslar kimi müəyyən bir marşruta sahib olan bir nəqliyyat vasitəsidir, lakin avtobuslara əlavə olaraq sərnişinləri düşürmək və mindirmək üçün hər yerdə dayanma qabiliyyətinə malik olan və gediş və gəliş vaxtları qeyri-müəyyən nəqliyyat növüdür. Dolmuşlar standart 4 yerlik avtomobillərdən mikroavtobuslara qədər müxtəlif ölçülərdə ola bilərlr. Rusiyada adı “маршрутка” (marşrutka)dır. “Marşrut taksisi"” mənasını verən “маршрутное такси” (marşrutnoye taksi) sözünün qısaltmasıdır.
Plantagenetlər
XV əsrdə İngiltərə Yüzillik müharibədə məğlub oldu və sosial, siyasi və iqtisadi problemlərlə qarşılaşdı. Bu da, çoxsaylı xalq üsyan və çıxışlarına gətirib çıxardı. Xüsusi qoşun toplamış ingilis zadəganları VI Henriyə xüsusi nifrət bəsləyir və onunla açıq düşmənçilik aparırdılar.
Dolmuş
Dolmuş nəqliyyatı ilk dəfə İstanbulda sıx immiqrasiya ilə sürətli bir əhalinin artdığı və şəhərin ərazi olaraq böyüdüyü bir dövrdə başlamışdır. Dövlətin nəqliyyat sərmayələrinin qeyri-kafi olması və şəhərdə avtobus və tramvay nəqliyyatını təmin edən IETT-nin imkansızlığı nəticəsində, xalqın özünün tapdığı nəqliyyat həllidir.
Plantagenetlər
Etimologiya
alt=Ancient depiction of the first Plantagenet King Henry the 2nd of England|right|thumb|[[II Henri Plantagenet|II Henri (1154–1189) İngiltərənin ilk plantagenet kralı hesab edilir.]] 3-cü York hersoqu Riçard Plantagenet adını XV əsrdə öz ailəsinin adı kimi götürmüşdür. Plantegenetlər (və ya Plant Genetlər) XII əsrdə onun əcdadı Anju qrafı və Normandiya hersoqu Joffruanın ləqəbi olmuşdur. Bir çox məşhur nəzəriyyələr təklif edirlər ki, planta genista orta əsr latın dilində nəfəsotu bitkisinin ləqəbi olmuşdur. Al qızılgül və ağ qızılgül müharibələri zamanı Riçardın seçdiyi xüsusi ad məlum olmasa da, onun Joffrua nəslindən olması məlumdur. Joffruanın bütün kişi nəslindən olanlar üçün retrospektiv istifadəsi sonradan Tüdorlar sülaləsi dövründə populyar olub, bəlkə də Riçardın nəvəsi VIII Henriyə verdiyi daha da legitimliyi ilə dəstəkləndi. XVII əsrin sonlarında tarixçilər arasında bu ad ümumi istifadə olunmuşdur.
Dolmuş
Əvvəllər avtomobillərin, vaxt ötdükcə mikroavtobusların da istifadə olunduğu dolmuş nəqliyyatında yola düşməzdən əvvəl bütün oturacaqların doldurulması və vasitə tamamilə dolana qədər nəqliyyat vasitəsinin yola düşməməsi gözlənilirdi. Bu səbəbdən istifadə edilən vasitələrə dolmuş deyilmişdir.
Plantagenetlər
Sülalənin hakimiyyətə gəlməsi
I Vilhelmin kiçik oğlu I Henri (1100–1135) mərkəzi hakimiyyəti möhkəmləndirmək siyasətini davam etdirir: kral hakimiyyətini, yustisariləri, kansleri, xəzinədarı və digər ali vəzifəli şəxsləri özündə birləşdirən kral şurası (kuriyası) böyük rol oynamağa başlayır. Xüsusi hakimlər təşkil olunur ki, onlar ölkəni gəzərək məhkəmələrin, vergi idarələrinin işinə nəzarət edirlər.
Artıq I Henrinin dövründə kral kuriyasının daxilində xəzinədarlıq – "Şahmat lövhəsi palatası" (Palatadakı stolların üstü uzununa çəkilmiş xəttlərlə bir neçə zolağa bölünmüşdü. Pul qablarını müəyyən qayda ilə həmin zolaqların üstünə düzür, yerlərini dəyişdirirdilər ki, bu da şahmat oyununu xatırladırdı) ayrılır və bu idarə şeriflərin maliyyə fəaliyyətini yoxlayır.
Mərkəzləşmənin bütün uğurlarına baxmayaraq, İngiltərədə ən iri maqnatlar krala qarşı çıxış etməkdən çəkinmirdilər. I Henrinin ölmündən (1135) sonra əsl feodal pərakəndəliyi baş verir. Kralın oğlu olmadığı üçün, onun qızı – Anju qrafı Joffrua Plantagenetin arvadı Matilda və bacısı oğlu, fransız feodalı Stefan qraf Blua hakimiyyətə iddia edirlər.
Hakimiyyət uğrunda mübarizədən istifadə edən feodallar ölkəni talan edir və mərkəzi hakimiyyətin nəzarəti altından çıxırlar. Feodal anarxiyasına yalnız 1153-cü ildə son qoyulur, həmin il kilsənin vasitəçiliyi ilə Stefan və Matilda saziş bağladılar. Sazişə görə, Stefan kral elan olunurdu, lakin onun vəfatından sonra hakimiyyətə Matildanın oğlu, Anju qrafı Henri Plantagenet gəlməli idi. 1154-cü ildə o, II Henri adı ilə kral oldu və XIV əsrin sonunadək ölkəni idarə edəcək Plantagenetlər sülaləsinin əsasını qoyur.
XII əsrdə sülalənin hakimiyyəti
II Henri (1154 – 1189) öz hakimiyyəti altında geniş mülkləri birləşdirir: İngiltərədən başqa, Normandiya, Anju, Men, Turen, Puatu və Akvitaniya ona tabe idi. Bəzən Plantagenetlərin dövlətinə Anju imperiyası deyirdilər. Böyük maliyyə ehtiyatları olan və cəngavərlərə, şəhərlilərə, azad kəndlilərə arxalanan II Henri İngiltərədə feodal pərakəndəliyinə son qoydu, şerif vəzifəsinə isə xırda və orta feodalları təyin etməyə başladı.
Dövlətin mərkəzləşdirilməsində II Henrinin islahatları da böyük rol oynamışdı. Ilk növbədə kral məhkəməsini gücləndirmək üçün o, məhkəmə islahatı keçirir. Islahatın mahiyyəti ondan ibarət idi ki, hər bir azad adam müəyyən ödənc verməklə öz işini malikanə məhkəməsindən kral məhkəməsinə keçirə bilərdi. Malikanə məhkəməsində " Tanrı məhkəməsi" nin köməyilə işə baxılırdısa kral məhkəməsində işə andlılar baxırdı. Nəticədə senyor kuriyalarının nüfuzu aşağı düşür. Kral kuriyası bütün senyor məhkəmələri üçün ali appelyasiya orqanı olur. Lakin kral məhkəməsi villanlar üçün deyildi, onlar öz senyorlarının məhkəməsinə tabe idilər.
Kral kuriyasının məhkəmə səlahiyyətlərinin genişlənməsi kralın gəlirlərini xeyli artırdı. Lakin əhalinin müəyyən hissəsi kral hakimləri tərəfindən tətbiq olunan cərimələrdən əziyyət çəkirdi. Kral məhkəmələrinin məhkəmə praktikası prosesində ümumi hüquq (common law) – yəni bütün ölkə üçün kral hüququ işlənib hazırlanır; bu hüquq yerlərdə tətbiq olunan hüququ tədricən sıxışdırır.