cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nefteyuqansk
Tarixi
Balık- müasir Nefteyuqansk Tümen vilayətində sənaye şəhəri. 1967-ci ildə adı dəyişdirilərək ərazisində çıxarılan neftə görə Nefteyuqansk adlandırılmışdı. Oykonomik termin olan "balık" tarixən "şəhər, qala " mənasını ifadə etmişdir. "Qala və saray" mənasını ehtiva edən balık kəlməsinə türkcə mənbələrdə "şəhər" anlamında ilk dəfə Orxon abidələrində rastlanır. Göytürklər İlteriş Kaqanın 680 ilində dövləti yenidən təşkilatlandırdığını eşidincə "balıkdakılar dağa çıxmış, dağdakılar da aşağı enmişdi"1. Malov müvafiq şəkildə "balıq begi" sözünün də şəhərin hakimi mənasında işləndiyini qeyd edir. N. Baskakov da balıkçı sözünün "hakim, qubernator" vəzifəsinin adını bildirdiyini göstərir.=2. Əski türkcə olan bal~pal (baçıq/palçıq bu sözdəndir) evlərin çamur-topraq,yəni palçıqla tikilməsi ilə bağlı yaranmışdır. Bəzi Çin qaynaqlarında Asiya Hunlarının evlərini əzilib yoğrulmuş torpaqdan tikdiyi göstərilir. Balıq sözü Uyqurların son zamanlarına doğru yerini Soğdicə olan kənd və əsli farsca olan şehir sözünə buraxılaraq unudulmuşdur.3. Bu mənada da türk ölkələri tarixi toponimiyası tərkibində əks olunduğu faktlara da sıx-sıx rast gəlinir.Məsələn, Tatarıstanla bağlı Aruk Balık, Simez Balık, Yanqı Balık və s. Sarıtsin (müasir Volqoqrad) şəhərinin bir hissəsi tarixən Xan Balık (Xan şəhəri) adlanırdı. Burada xanın iqamətgahı yerləşirdi. Orxon çayının sol sahilində (müasir MXR-da) xarabalıqları günümüzədək qalan Ordu Balık (840-cı ildə dağıdılmış, tənəzzülə uğramışdı), Özbəkistanda Balıkçı qəsəbəsi adında mühafizə olunur. Bununla yanaşı Beş Balık (indi Sin tsyan), Xan Balık (Pekinin orta əsrlərdə adı olmuşdur) kimi maraqlı faktlar məsələyə ciddi yanaşmağı tələb edir.Tatarıstanda Balık Bistəse şəhərinin adını yanlış olaraq, yəni "balık" sözünə birmənalı yanaşmaqla Rıbnoe Slaboda kimi tərcümə edərək dəyişmişlər. Ümumiyyətlə, Xan Balıq coğrafi adı barədə ayrıca onu demək mümkündür ki, o, paytaxta və mühüm şəhərlərə verilən ad idi. Dastanlarımızda ("Muqim şah dastanı") həmin məqamda rast gəlinir.
Xocam, bu yol Xan Balığa gedirmi?
Nə gündüzüm gündüz, nə gecəm gecə
Dastanlardan məlum olur ki, Xan Balıq Qəndəhar yolunda bir diyarın adıdır. Ermənistanda, tarixi Oğuz diyarında Quşçu Balıq adlı yaşayış məntəqəsi var idi. Yurdumuzun yer adları içərisində rast gəlinən Balıq kəndi (İsmayıllı r.), Tovuz rayonunda Qara Balıq yer adı, Qəbələ rayonunda Dizaqlı kəndi ərazisində Balıq yeri, Quba rayonu Aydın kənd ərazisində Balıq xaraba kənd yeri və s. nümunələr termin səciyyəli "balık" sözünün Türk dünyasının hər bucağında işlənən aydın, əlverişli söz olduğunu göstərir.
Çöpüdüm
Çöpüdüm (çöpü-çöpü) – Üçayaq yallısının dəstələri üzbəüz dayanan məqamdan sonra musiqi sədası altında başlanan rəqsin oyun hissəsi "Çöpüdüm" adlanır. İki yallıbaşı üz-üzə durur. Bunlardan biri cibindən bir əşya çıxarıb qarşısında duranın ağzına qoyur.II yallıbaşı da bu hərəkəti cəld yerinə yetirməlidir. Əgər II yallıbaşıda həmin əşyadan yoxdusa, ona yoldaşları kömək edə bilərlər. Həmin əşya tapıldıqda II yallıbaşı öz növbəsində hər hansı bir hərəkəti edir (Uzanır, oturur, və s...) .Bu vaxt I yallıbaşı eyni hərəkəti etməlidir. Əgər lazım olan əşya tapılmazsa və ya I yallıbaşı  eyni hərəkəti təkrar edə bilməsə, bu zaman əvvəlcədən hazırlanmış nazik çubuqla (uzunluğu 1-1,5m)  uduzan dəstənin bütün üzvlərini cəzalandırır. Uduzan dəstənin yallıbaşısının müqavimət göstərməyə ixtiyarı var, lakin vurmağa ixtiyarı yoxdur. Qalib gələn qrupun üzvləri şənlənir və rəqs edirlər. Məğlub dəstənin üzvləri başlarını aşağı dikərək kədərli görünürlər. Qalib gələnlərdən biri dostcasına rəqibinin çiyninə vurur, ikincisi rəqibinə konfet verir, üçüncüsü rəqibinin belinə minir.Bununla Çöpüdüm rəqsi bitir. Ordubad ın toy şənliklərində və bayram mərasimlərində bu xalq tərəfindən sevil-sevilə ifa olunur.
Sərdar sarayı
Sərdar sarayı (Xan sarayı) — İrəvan qalasının şimal-şərqində yerləşən keçmiş xan sarayı.
Tarixi
Azərbaycan memarlığının şah əsərlərindən olan Xan sarayı, yaxud Sərdar sarayı 1578-ci ildə İrəvan bəylərbəyi Toxmaq xan tərəfindən tikdirilmiş və qala ilə üzbəüz, Zəngi çayının sağ sahilində iri bağ salınmışdı. 1760–1770-ci illərdə İrəvan xanı Hüseynəli xan (1762–1783) tərəfindən təkmilləşdirilmişdir. 1827-ci ildə rusların İrəvanı işğal etməsindən sonra saray ciddi dağıntılara məruz qalmışdı. 1837-ci ildə tərtib edilmiş planda sarayın təqribən 1 hektar ərazini əhatə etdiyi aydın olmuşdur. Sarayda 19-cu əsrin ortalarında təmir-bərpa işləri aparılmışdır. 1867–1874-cü illərdə Xan sarayında dəfələrlə aparılan bərpa işlərini Mirzə Qədim İrəvani həyata keçirmişdir. XX əsrin əvvəllərindən etibarən Xan sarayı sürətli şəkildə dağıdılmağa başlanılmışdır. Saray hələ 1913-cü ildə erməni millətçilərinin təcavüzünə məruz qalaraq qismən dağıdılmışdı. 1918-ci ildə ermənilər sarayın binasını yerlə-yeksan etdilər. Səfəvi və Qacar dövrünə məxsus olan saray memarlığının gözəl bir nümunəsi yer üzündən silindi thumb|left|Sərdar sarayı
Haqqında
Sərdar sarayının Böyük qəbul otağının divarında Sərdar Hüseyn xanın, qardaşı Həsən xanın, farsların əfsanəvi qəhrəmanı Fəraməzin, Fətəli şahın (1797–1834), Abbas Mirzənin (1784–1833) Rüstəm və Söhrabın portretləri vardı. Saray 1913–1918-ci illərdə ermənilərin təcavüzünə məruz qalmış, dağıdılmışdır. 1914-cü ildə sarayın tamamilə dağıdılmasından sonra Saraydakı portretlər çıxarılaraq Tiflisə aparılmış və onun içərisindəki portretlər sökülərək Gürcüstana aparılmışdır. Həmin əsərlər hazırda Gürcüstan Dövlət Muzeyində saxlanılmaqdadır. Xan sarayının yerlə-yeksan edilməsindən sonra onun ərazisində konyak zavodu inşa edilmişdir. 1918-ci ildə isə ermənilər sarayı tamamilə yerlə-yeksan etmişlər. Xan sarayının Güzgülü salonu və Xan bağındakı yay imarəti 1791-ci ildə Hüseynəli xanım oğlu Məhəmməd xan (1784–1805) Qacar tərəfindən inşa etdirilmiş, bununla da saray kompleksi tamamlanmışdı. Abidə 1810-cu ildə Hüseynqulu xanın hakimiyyəti dövründə əsaslı şəkildə təmir edilmiş və ona bir sıra yeni tikililər əlavə olunmuşdu. Xan sarayının divarlarındakı rəsm əsərləri isə 1815-ci ildə Təbriz rəssamlıq məktəbinin nümayəndəsi olan Mir Əbdürrza Xan tərəfindən tamamlanmışdı. Qərbi Azərbaycanda 1800-dən çox türk-müsəlman mənşəli tarixi-mədəniyyət abidəsi ya erməniləşdirilib, ya da tamam məhv edilib. Bunların arasında İrəvan sərdarlarının və xanlarının iqamətgahı olmuş İrəvan qalasındakı Sərdar sarayı və ya İrəvan Xan sarayı da var.
Sarayın tərtibatı
Divarları bəzəyən portret və süjetli kompozisiyalardan ibarət monumental boyakarlıq əsərlərindən ibarət olub. İrəvan Xan sarayının daxili tərtibatı haqqındakı yazılar, 1828-ci ildə rus rəssamı akademik V. Maşkovun, 1840-cı illərdə arxeoloq alim və rəssam Q. Qaqarinin, XIX əsrin 60-cı illərində fotoqraf D. Yermakovun, əsrin sonunda ingilis səyyahı H. Linçin bilavasitə naturadan çəkdiyi rəsm və fotolar sarayın bədii tərtibatı, divar rəsmlərinin məzmunu, forma və üslubu, professional sənətkarlıq və estetik xüsusiyyətləri haqqında fikir söyləməyə imkan verir. thumb|Təsvir olunan məkan, Xan (Sərdar) sarayının güzgülü salonu isə 1791-ci ildə Hüseynəli xanın oğlu Məhəmməd xan Qacar tərəfindən tikiliyə əlavə edilmiş saraydan bir hissədir. Zəngin bədii tərtibata sahib olan Sərdar sarayı arxeoloq və rəssam Qriqori Qaqarinin XIX əsrin 40-cı illərində çəkdiyi əsərdə güzgülü salonda saray həyatının bir parçasını gözlərimiz önünə gətirir. Ön planda taxtda əyləşmiş xan, solunda əyanları, taxtın önündə ulduzvarı hovuz və ortasında kiçik fontan görürük. Salonun döşəməsinə naxışlı xalçalar sərilib, tavan və divarlar nəbati, həndəsi ornamentlərlə bəzədilib, çərçivələr şəbəkə üslubunda işlənib. Sarayın divarboyu ornamentlərlə bərabər, şəkillərlə də bəzədildiyi görünür. Güzgülü zal və yay köşkünün divarlarını bəzəyən ilkin rəsmlərin müəllifi bəlli deyil. Dekorativ və süjetli divar rəsmləri həmin dövrdə mövcud olmuş sənət kanonlarına və ənənəyə əsaslanır. Divarların yuxarı səthində taxçalarda və taxçalararası pannolarda həndəsi və stilizə edilmiş nəbati motivlərdən ibarət dekorativ kompozisiyalar, gül-çiçəklərin, heyvan və quşların canlı, real təsvirləri verilib. Sarayın bədii tərtibatının əsasını portret təsvirləri və çoxfiqurlu süjetli kompozisiyalar təşkil edib. Bir sıra Avropa səyyahları müxtəlif vaxtlarda İrəvanda olmuş, Xan sarayını, onun Güzgülü zalını, qaladakı və şəhərdəki məscidləri, hovuz və hamamları, Zəngi çayından enib keçən yeraltı mərmər pilləkənli yolu öz əsərlərində təsvir ediblər. İngilis səyyahı H. Linç İrəvan sarayın Güzgülü zalını belə təsvir edib:
Güzgülü zalın dərin çatma tağlı ön divarında ornamental pannolarla tavan arasında qalan zolaqda oxşar və eynibiçimli çərçivə daxilində Fətəli şahın, onun oğlu Abbas Mirzənin, İrəvan xanı Hüseynqulu xanın və qardaşı Həsən xanın, dastan qəhrəmanları Rüstəm Zalın, onun oğlu Zöhrabın portretləri, İran-rus müharibəsindən döyüş səhnələri təsvir olunubmuş. İrəvanın rus qoşunları tərəfindən işğalından (1829) sonra tədricən baxımsızlıq üzündən yararsız hala düşən, nəmişlikdən divar rəsmləri korlanan, karniz və tavanın güzgüləri qopub tökülən Xan sarayında qismən də olsa bərpa işləri aparılıb. thumb|Sərdar sarayının daxili interyeri. Foto. H. Linç Bərpa işlərini Azərbaycan dəzgah boyakarlığının banisi Mirzə Qədim İrəvani (1825–1875) həyata keçirib. Sarayın bərpadan əvvəlki və sonrakı tərtibatına aid əyani materialın müqayisəli təhlili göstərir ki, divar rəsmlərinin ancaq bir hissəsi – portretlər və dekorativ pannolar bərpa edilib. Qalan rəsmləri bərpa etmək mümkün olmadığından onların yerində yeni ornamental-dekorativ pannolar çəkilib. Portretləri bərpa edərkən M. Q. İrəvani yeni texniki vasitələrlə, əvvəlkilərdən fərqlənən yeni əsərlər yaradıb. Böyük ölçülü kətan üzərində yağlı boyalarla işlənilib sonradan divara yapışdırılmış bu əsərlər əslində realist monumental boyakarlığın ilkin nümunələri idi. thumb|
Ramiz Fətəliyev
Fətəliyev Ramiz Məmmədəli oğlu — Azərbaycan kinossenaristi, Azərbaycan Respublikası Xalq Artisti.
Həyatı
Ramiz Fətəliyev 7 iyun 1946-cı ildə Bakıda anadan olub. 1972-ci ildə Moskvada Ali rejissorluq və ssenaristlər kursunu bitirib. Respublika qəzetlərində və jurnallarında əsərləri çap olunub.
SSRİ-nin bir sıra kinostudiyalarında ssenariləri çəkilib.
Mükafatları
Ramiz Fətəliyev Azərbaycan Respublikasının xalq artisti, respublika Dövlət mükafatı laureatıdır.
6 iyun 2016-cı ildə Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamları ilə Ramiz Fətəliyev "Azərbaycan mədəniyyətinin inkişafındakı xidmətlərinə görə" "Şöhrət" ordeni və "Azərbaycan Respublikasında kinematoqrafiya sahəsində uzunmüddətli səmərəli fəaliyyətinə görə" "Xalq artisti" fəxri adı ilə təltif edilib.
2019-cu ildə Azərbaycan Respublikası Kinematoqrafçılar İttifaqının Milli Kino Mükafatına layiq görülüb.
Mallosia scovitzii
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Təsviri
Böcək 16-38 mm uzunluqdadır. Bədəninin rəngi qara olub, üzəri açıq rəngli tükcüklərlə örtülüdür. Nadir hallarda tükcüklər qara rəngdə olur. Qanadüstlükləri adətən yan tərəflərdə və zirvədə açıq rənglidir. Üzlərindəki punktirlər uzununa xətlər əmələ gətirir. Bığcıqlar birrəngli olub üzərləri tükcüklərlə örtülməmişdir.
Yayılması
Türkiyə, Ermənistan, Azərbaycan ərazisində - Naxçıvan MR-də (Ordubad, Buzqov, Biçənək) yayılmışdır.
Həyat tərzi
Dağ, dağətəyi və quru dağ yamaclarındakı kserofil bitki örtüyü olan yerlər. Yazda və yayın əvəllərindən başlayaraq, böcəklər nadir hallarda ferula cinsindən olan iri (çətirçiçəklilər fəsiləsi) bitkilərin gövdə və köklərində görünür və sürfələri orada inkişaf edir. Puplaşma torpaqda gedir. Pup mərhələsində qışlayır. İldə bir nəsil verir. Təbii düşmənləri naməlumdur.
Sayı
1967-ci ildə M.L.Danilevski tərəfindən Naxçıvan MR-də 1 fərd, 1982-ci ildə 2 fərd və 1983-cü ildə 1 fərd qeydə alınmışdır.
Məhdudlaşdırıcı amillər
Əsas məhdudlaşdırıcı amillər skovits uzunbığının qida bitkisi olan ilankölgəsinin (Ferula sp.) insanlar tərəfindən qaramalın balaları üçün yem kimi istifadə olunması, böcəyin yaşadığı ərazilərin mal-qara tapdağına məruz qalmasıdır. Həmçinin kolleksiyaçilar tərəfindən tutulması da böcəyin sayının azalmasında rol oynayır.
Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər
Tədbir görülməyib.
Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
Skovits uzunbığının yaşadığı ərazilərdə ilankölgəsi bitkisinin insanlar tərəfindən kütləvi surətdə toplanmasını və insanların kənd təsərrüfatı fəaliyyətini qadağan etmək məsləhət görülür. Böcəyin sayi və yayılma arealı barədə yeni məlumatların əldə edilməsi üçün hər il yaşayış ərazilərinə monitorinqlər təşkil edilməlidir.
Hökmavar
Hökmavar — Təbriz şəhərinin qədim məhəllələrindən biri.
Hökmavar (Höhmavar, Hörməvarı, Hörməvar, Hökmavar, Hökmabad) – "Hörmək" yəni daşla, kərpiçlə (kürəbişlə) və ya palçıqla divar hörmək. "Varı" yəni şəklində, formasında; məsələn, Çatmavarı (piramid forması), Şalvarı (Şalvar; iki şal formasında olan geyim) və sairə.
Hörməvarılı bağları; hörülmüş şəklində divarları olan bağlar. Təbrizlilər tez danışdığından elə nəzərə gəlir ki, bu sözü qısa deyirlər (höhməvar bağları) və bu əslində Hörməvarı bağlarıdır.
Uray
Uray — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər. Xantı-Mansi muxtar dairəsinə daxildir.
Surqut
Surqut — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər. Xantı-Mansi muxtar dairəsinə daxildir.
Adı
Türk dillərində Surqut/Sürgüt sözünün bir neçə anlıamı var: «bir şeyin olmasını çox istəmək», «bir şeyin olmasına səbəb olmaq» , «işlətmə dərmanı».
Avropa dillərində bu ad üçün cürbəcür yazılışları qeydə alınıb: Surgut, Sourgout , Surgout , Zergolt
2018-ci il yanvar ayında vəfat edənlər
2018-ci il yanvar ayında vəfat edənlərin siyahısı.
Manoel adası
Manoel (Il-Gżira Manoel) — Malta arxipelaqına daxil olan ada. Aralıq dənizinin suları ilə əhatələnir. Valletta və Qzira şəhərləri arasında qərarlaşır. İnzibati olaraq Gzira bələdiyyəsinə aiddir.
Coğrafiyası
Manoel adası düz, yüksək, bir ağacın yarpağına bənzəyir. Marsamxett limanının mərkəzində, Lazaretto körfəzinin şimalında və Sliema körfəzinin cənubunda yerləşir. Manoel Malta adasına körpü ilə bağlanır. Bütün adanı paytaxt Valletta bastionlarından görmək olar.
Tarixi
thumb|Lazaretto 1592-ci ildə vəba yayıldıqdan sonra Lazaretto adı verilən bir karantin xəstəxanası inşa edildi. Xəstəxana taxta daxmalardan ibarət idi. Xəstəlik durduqdan bir il sonra xəstəxana söküldü. 1643-cü ildə Malta Ordeninin Böyük Ustası Cean de Laskariskin dövründə adanı Rabatda olan kilsə ilə dəyişdirdilər. Gəmilərdə olan vəba və xoleranın dövri axınına nəzarət etmək məqsədi ilə köhnə adı Lazaretto altında yeni daimi bir xəstəxana quruldu. Əvvəlcə karantin gəmilərindən gələn sərnişinlərin çatdırıldığı bir karantin mərkəzi kimi istifadə edildi. Sonradan Masters Kotone, Karafe və de Villena hakimiyyəti dövründə xəstəxanda vəziyyət yaxşılaşdırıldı. thumb|Fort Manoel 1723-cü ildən 1733-cü ilədək adada Böyük Magistr Antonio Manoel de Villenanın əmri ilə onun şərəfinə yeni bir qala inşa edildi. Adanın adı da ustanın şərəfinə dəyişdirilmişdir. Fort Manoel 18-ci əsr hərbi texnikalarının tipik bir nümunəsi hesab olunur, orijinal planları Rene Jacob de Tigneyə aiddir və onun bir dostu və həmkarı Şarles Francois de Mondion tərəfindən dəyişdirildiyi. Fortda dördkünc bir həyət, bir mərasim platforması həmçinin Paduanın Müqəddəs Antonioya həsr olunmuş barok kilsəsi vardır. Britaniya hakimiyyəti dövründə Lazarettodan istifadəyə davam etdildi. 1837 və 1838-ci illərdə Sir Henri Buveri qubernatorluğu dövründə genişləndi. Bir müddət qoşun saxlamaq üçün istifadə edildi, ancaq 1871-ci ildə yenidən bir xəstəxanaya çevrildi. 19-cu əsrdə adaya çatdırılan poçtlardan xəstəliklərin yayılmasının qarşısını almaq üçün əvvəlcə Lazaretto xəstəxansında dezinfeksiya edildi.
İkinci Dünya Müharibəsi illərində Malta mühasirədə olan zaman Manoel Adası və qalası 10-cu Kral Dəniz Donanması Flotillasının dəniz bazası olaraq istifadə edildi. Bu zaman "HMS Talbot" və ya "HMS Phnicnicia" gəmiləri burada saxlanıldı. Müqəddəs Antoniyo kilsəsi Lüftvaffe bombardmançılarının 1942-ci ilin martında birbaşa zərbəsindən sonra dağıdıldı. Müharibədən sonra ada tərk edildi. İllərlə qala və Lazaretto istifadə edilmədi və zamanla çökdü.
NGC 2027
NGC 2027, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış açıq ulduz topasıdır. Göy üzündə Qılıncbalığı bürcü istiqamətində yerləşir. OCL tipli. tərəfindən ildə 22.86 sm (9 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
İstanbulun işğalı
İstanbulun işğalı — Antanta qoşunları tərəfindən 13 noyabr 1918-ci ildən 1923-cü il oktyabrın 4-dək davam etmişdir.
İşğal öncəki vəziyyət
30 oktyabr 1918-ci ildə Osmanlı İmperiyası Antanta dövlətləri arasında bağlanmış Mudros müqaviləsi şərtlərinə görə boğazlardakı istehkamlar Antantanın nəzarətinə verilir. Eyni zamanda britaniyalı admiral Somerset Qu-Kaltorp Antanta hökumətlərinin Osmanlı hökumətini ləğv etmək və ya "İstanbulu işğal edərək" hərbi nəzarət altına almaq niyyətində olmadığını bildirdi. Bununla belə yalnız sultan, baş vəzir və Rauf Bəy üçün nəzərdə tutulan gizli bir mesaj göndərdilər. Orada boğazlar bölgəsini işğal etmək üçün yalnız ingilis və fransız qoşunlarının istifadə ediləcəyi vəd edildi; suverenliyin simvolu olaraq az sayda Osmanlı qoşununun oraya buraxılmasına icazə verilirdi.
Mudros anlaşmasının imzalanmasından cəmi 13 gün sonra, 12 noyabr 1918-ci ildə fransız ordusu İstanbula daxil olur. 13 noyabrda Britaniya qoşunları şəhərə girir. 1918-ci ilin dekabrında İstanbulda Antanta hərbi idarəsi qurulur. 7 fevral 1919-cu ildə italiyalılardan ibarət bir batalyon Qalataya daxil olur. 8 fevral 1919-cu ildə II Mehmedi təqlid edərcəsinə fransız general Franç d'Espere ağ atın belində şəhərdə keçid edir. 10 fevral 1919-cu ildə İstanbul üç məsuliyyət bölgəsinə bölünür: fransızlar köhnə şəhərə, britaniyalılar Pera Galata bölgəsinə, italyanlar Kadiköy və Üsküdar bölgəsinə hakim olurlar.
Qaliblərin tələblərindən biri müharibə cinayətkarlarının - əsasən İttihad və Tərəqqi partiyasının üzvlərinin cəzalandırılması idi. 1918-ci il dekabrın 14-də Tofiq Paşa hökuməti qərara gəldi ki, müharibə zamanı yunanların və ermənilərin deportasiyasına cavabdeh olanlar hərbi məhkəmə tərəfindən mühakimə olunsunlar. İki gündən sonra "İttihad və Tərəqqi" partiyasının əleyhdarlarından ibarət məhkəmə quruldu. 1919-cu ilin yanvarında sultan bir vasitəçi ilə, İngilis Ali Komissarlığına onların cəzalandırmaq istədikləri şəxslərin hamısını həbs etməyə hazır olduğunu bildirdi. Ancaq bunun üsyan doğuracağından qorxdu. Türk millətçiləri müharibə cinayətlərinin təkcə türklər tərəfindən deyil, həm də türklərə qarşı törədildiyini vurğuladılar. Lakin bu dəlillər qaliblər tərəfindən nəzərə alınmadı. 1919-cu il yanvarın 30-na keçən gecə İttihad və Tərəqqi partiyasının otuz keçmiş üzvü həbs edildi. Məhbusların işləri 1919-1920-ci illərdə Türk Hərbi Məhkəməsi tərəfindən araşdırıldı.
İstanbulun hərbi işğalı
Yunan qoşunları Qərbi Anadoluya endikdən sonra türk nizamsız birləşmələri onlara qarşı mübarizəyə başladı. 1920-ci ilin fevralında Antanta nümayəndələri Türkiyə hökumətindən türk birliklərinin İzmir ətrafındakı yunan qoşunlarından 3 km geri çəkilməsini tələb etdilər. Partizanlar hökumətə itaət etmədikləri üçün böyük vəzir Əli Rza Paşa bu tələbi yerinə yetirə bilməyərək 2 mart 1920-ci ildə istefa verdi. Nəticədə Antanta nümayəndələri məsələləri öz əllərinə almağa qərar verdilər.
Martın 15-dən 16-na keçən gecə Böyük Britaniya qoşunları İstanbulun əsas binalarını işğal etməyə başladılar və o zaman Maltaya sürgün edilmiş türk millətçilərini həbs etdilər. Martın 18-də Osmanlı parlamenti bu hərəkətlərə etiraz olaraq dağıldı. Martın 19-da Ankarada olan Mustafa Kamal Atatürk bütün əyalət qubernatorlarına və hərbi komandirlərə dairəvi teleqram göndərdi və onları “millətin idarə olunması ilə əlaqədar məsələlərdə fövqəladə gücə malik bir məclisin qurulmasında” iştirak etməyə dəvət etdi; Müdaxilə edənlərin kuklasına çevrilən Sultan hökuməti tamamilə iflasa uğradı, bunun alternativi Ankarada toplanan Türkiyə Böyük Millət Məclisi oldu.
1921-1922-ci illərdə şəhər meri Mehmed Cəlal bəy oldu.
İşğalın sonu
thumb|6 oktyabr 1923. Türk qoşunları İstanbula daxil olarkən Türk ordusu yunanları məğlub edərək Antantanın nəzarətindəki boğazlar bölgəsinə yaxınlaşaraq Anadolunun demək olar ki hamısını nəzarətə götürdü. 1922-ci ilin sentyabr-oktyabr aylarında Çanaqqalada Avropa qarnizonlarının zəifliyini göstərən bir hadisə baş verdi. 1922-ci ilin oktyabrında Mudanya barışığı imzalandı, buna görə Antanta Trakyadakı mülki hakimiyyəti Türk milli hökumətinin nümayəndələrinə təhvil verməli idi. 1 Noyabr 1922-ci ildə Türkiyə Böyük Millət Məclisi sultanlığın ləğv olunduğunu elan etdi. 17 noyabrda Sultan VI Mehmed Vahidəddin ingilis döyüş gəmisindəki İstanbulu tərk etdi. 20 Noyabr 1922-ci ildə Boğaz məsələsini müzakirə edən Lozanna Konfransı başladı. 24 iyul 1923-cü ildə xarici qoşunların İstanbuldan çıxarılmasının ardından 23 avqust 1923-cü il tarixinə uyğun olaraq Lozanna Sülh Müqaviləsi bağlandı. Son bölmələr oktyabrın 4-də şəhəri tərk etdi və oktyabrın 6-da türk qoşunları ora daxil oldu.
Malta kərtənkələsi
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Xariçi görünüş
Elədə böyük olmayan kərtənkələ növü. Uzunluğu 6,5 sm-dir. Quyruğunun uzunluğu təqribən bədən uzunluğunun iki qatıdır.
Rəngləri olduqca müxtəlif ola bilir. Boz rəngdən qəhvəyi yaşıl rənglər arasında dəyişir. Bel sütunu boyunca üç tünd zolaq uzanır. Böyür nahiyələrində tünd torlu ləkələr vardır. Qarın nahiyyəsi sarı, narıncı və qırmızı olur. Erkəklər daha parlaq rəngə sahib olurlar. Dişilər qəhvəyi rəngdə olur və üzərində ləkələr olur.
Kərtənkələnin yayılma arealı Malta arxipelaqı və Pelaqi adaları ilə məhdudlaşır. Areala Malta və onun ətrafında yerləşən Filfla, Qozo, Linoza, Lampione və d. adalar daxildir.
Növ əsasən sıx kolluqların arasında, qayalarda, tikililərin divarlarında, daşların arasında, otlaqlarda və bağlarda müşahidə olunurlar. Əsasən istisevər heyvanlardırlar.
Əsasən həşəratlarla və onurğasızlarla qidalanırlar. Üstəlik bitkilərin çiçəl və meyvələrini yedikləri də bilinir. Növ üçün hannibalizm qeydə alınmışdır.
Çoxalması zəif öyrənilmişdir. Erkəklər ərazilər üzrə yayılır və öz bölgələrini digər erkəklərdən qoruyurlar. Çütləşmə yaz ayları baş verir. dişilər 1—2 olmaqla yumurta qoyurlar. Hansı ki, iyul-avqust aylarında bu yumurtalardan balalar çıxır.
Bölgü
Yayılma ərazisinin kiçik olmasına baxmayaraq bu növ özü rənginə, ölçülərinə görə 5—6 yarımnövə bölünür. Hər bir yarımnöv bir və ya bir neçə adada yaşayır.
Yarımnövlər:
Altıncı yarımnövün Kominotto adasında yayılması bildirilir.
Qorunma statusu
Yayılm arealının 5 km²-dən az olması onun qorunma statusunun təhlükə altınd olan növlər siyahısın salınmasına səbəb olmuşdur. Sayları stabildir. ancaq bəzi ərazilərdə yaşayış arealının daralması müşahidə edili. Flifla adasındakı paliqon səbəbi ilə P. f. filfolensis yarımnövüvün yaşayış arealı üçün təhlükə yaranmışdır. 1968-ci il hesablamalarına görə 2,5 ha əraziyə 300 baş kərtənkələ düşürdü. Bəzi ərazilərdə əsasəndə kiçik adalarda yayılan yarımnövlərin saylarında təhlükə ola bilər. Kərtənkələlərin yayılma arealının bəzi əraziləri qorunma bölgələridir.
Çili
Çili (isp. Chile) və ya rəsmi adı ilə Çili Respublikası (isp. República de Chile) – Cənubi Amerikada dövlət. Çili şərqdə And dağları ilə qərbdə Sakit okean arasında qalan, şimaldan cənuba 4300 km boyunca uzanan ərazidə yerləşir. Şimalda Peru, şimal-şərqdə Boliviya, şərqdə Argentina ilə həmsərhəddir. Cənubda Dreyk boğazı, qərbdə isə Sakit okeanla əhatə olunmuşdur. Paytaxtı və ən böyük şəhəri Santyaqo, ümumi sahəsi 756,096.3 kvadrat kilometr, əhalisinin sayı 18 milyon nəfərdən çoxdur.
Çili BMT (1945), BVF (1945), BYİB (1945), ADT (1948), ÜTT (1995),Merkosur (1996, assosiativ üzv) üzvüdür.
Etimologiyası
Ölkənin adı Aymara dilində "dünyanın sonu" mənasını verən "chilli" sözündən gəlir. Tarixçi Xose de Akostanın göstərdiyi kimi, "Chile" sözü keçua dilində "soyuq" və ya "hədd" mənasını verirdi.
Tarixi
XX əsrin əvvəllərində (1810–1823) Bernardo Bernardo O'Higgins və Manuel Rodrigesin başçılığı ilə aparılan azadlıq mübarizəsi nəticəsində Çili xalqı İspaniyanın müstəmləkə əsarətindən azad oldu. 1837-ci ildə Çili və Argentinanın Boliviya-Peru Konfederasiyasına qarşı müharibəsı baş verir. 1864–1883-cü illərdə isə İspaniyaya qarşı olan və tarixə Birinci Sakit okean müharibəsi kimi düşən münaqişə baş verir. İkinci Sakit okean müharibəsində əldə edilən qələbələr nəticəsində Çili Cənubi Amerikanın qərb sahillərinin şəriksiz hökmranına çevrildi. XIX əsrin ortalarında Çilidə, Almaniyadan köçənlərin bir sıra yaşayış məskənlərinin əsası qoyulur.
Əhali
thumb|upright|200px|Vulkan Parinakota
thumb|upright|200px| San Pedro de [[Atakama.]] thumb|upright|200px| Salar Maricunqa Atakama sıhrası. thumb|upright|200px| Laquna verde thumb|upright|200px| [[Pasxa adası.]] thumb|upright|110px|Çilinin vilayətləri thumb|upright|200px| Robinzon Kruz adası. thumb|upright|200px| Embalse el Yeso. thumb|upright|200px| Vina del Mar. thumb|upright|200px| Río Achibueno. thumb|upright|200px| Bío-Bío. thumb|upright|200px| Moça adası. thumb|upright|200px| Vulkan Osorno. thumb|upright|200px| Chiloé. thumb|upright|200px| Glaciar San Quintín. thumb|upright|200px| [[Torres del Paine.]] thumb|upright|200px| Tierra del Fuego. thumb|upright|200px| Navarino adası Əhalisi 17 milyon nəfərdir. Onların 25%-ni avropalılar (alman, ingilis və italyanlar), 70%-ni metislər, 3-%-ni (şimalda aymara, cənubda isə Konsepsiyon və Mont şəhərləri arasında araukana hindiləri yaşayır) hindular təşkil edir. Əhalinin ən sıx olduğu yer paytaxt Santyaqo və ətrafıdır. Ümumi əhalinin təxminən yarıya qədəri bu ərazidə yaşayır. Şəhərdə 6.5 milyon insan yaşayır ki, bu ölkənin 1/3-ini təşkil edir. Şimalda və cənubda əkinçiliyə yararlı olan Andların arasında qalan ovalıqlar da sıx məskunlaşmış yerlərdir. Santyaqonun 100 km qərbində liman şəhəri Valparaisoda 1.5 milyon insan yaşayır.
Ölkənin şimal və cənub uc nöqtələrində əlverişsiz yaşayış şəraiti olduğundan əhali seyrəkləşir.
Milli tərkib
Çili əhalisinin 95%-ni avropalılar (xüsusilə basklar) və onların nəsilləri təşkil edir. . Ölkəyə əsasən XlX əsrdə Avropadan İngilis, irland, alman, sonralar isə Xorvatiya, Fələstin, İtaliyadan immiqrantlar gəlrmişdir. Yerli hindilər, əhalinin sadəcə % 3,2'sini təşkil edir.
Çili Statistik göstərilərə görə Çilidə 50.000 (0,30%) civarında müsəlman var. Bir çox İslami quruluşun olduğu Çilidə, Çili Müsəlman İcması və Es-Selâm Məscidi Santyaqo şəhərində, Bilal Məscidi Iquique şəhərində, Muhamməd Mədəniyyət Mərkəzi isə Coquimbo (Vl bölgə) şəhərində yerləşir.
1856-cı ildə Suriya, Fələstin və Livandan Çiliyə çoxlu sayda müsəlman köç etdi. Bu müsəlmanlar Müsəlman İcması Birliyini qurdular. 1907-ci ildə ölkədəki müsəlmanların sayı 1498-ə çatmış, bu rəqəm 0,04% nisbəti ilə ölkə tarixində ən yüksək göstəriciyə yüksəlmişdir. Çilidə ilk məscid 1988–1989 illərdədə Şeyx Tevfik Ruminin başçılığı ilə Santyaqoda inşa edilmişdir. 1980-ci illərin sonlarına qədər bir sıra çilili İslamı seçmişdi. Bu məscid tamamlandıqdan sonra İslama keçənlərin sayısında önəmli bir artım oldu. 1998-ci ildə Şeyx Tevfik Ruminin vəfatından sonra Üsame Ebu Gazali məscidə imam olaraq seçilmişdir.
Coğrafiyası
Sahəsi 756.945 km2 olan Çili Cənubi Amerika qitəsinin şimaldan-cənuba Antarktikaya qədər uzanan bir ölkə olsa da, orta eni sadəcə 180 km-dir. Ölkənin ən dar yeri (Antarktikadakı Çili torpaqları istisna olmaqla) 90 km-dir. Ən geniş yerinin uzunluğu 240 km-dir. Avropa ilə müqayisə olunsa, Danimarkadan Saxara səhrasına uzanacaq qədər bir məsafə qət edilir. Bu ölkəni "Antraktidaya açılan darvaza" da adlandırırlar. Dünyanın ən cənub şəhəri Puerto-Vilyams, ən cənub yaşayış məntəqəsi Puerto Torodur. Ən hündür dağ gölü Çunqara (dəniz səviyyəsindən 4570 m hündürlükdədir) və daimi fəaliyyətdə olan vulkanı Ualyatiri (6064 m) Çili ərazisində yerləşir. Şərq-qərb məsafəsi çox az olsa da, bu iki uc arasında çox hündürlük fərqi var. Ölkə ayrıca şimaldan cənuba çox fərqli iqlim, bitki örtüyü və coğrafi şəkillər göstərir. Bu üzdən Çili, bir çox qaynaqlardatəzadlar(müxtəlifliklər) ölkəsi olaraq tanınır. Həqiqətən də şimaldakı çölü Afrikanın Saxarasını, cənubdakı kanalları Norveç kanallarını, Los Laqosdakı Osorno və ətrafı İsveçrə Alplarını xatırladır.
Çilinin iqlimi şimalda tropik səhradan cənubda mülayim okeanadək dəyişir.
Ərazisi
Çili inzibati cəhətdən on beş bölgədən ibarətdir. Bunlardan on dördü, başlarındakı Rum rəqəmləri ilə ifadə edilən, şimaldann cənuba sırasıyla Tarapacá, Antofagasta, Atacama, Coquimbo, Valparaíso, O'Higgins, Maule, Bío-Bío, Araucanía, Los Lagos, Aysén, Magallanes y la Antártica Chilena bölgələri və sonradan əlacə olunan Los Ríos ilə Arica və Parinacota bölgələridir. Bunlarla bərabər bir də Región Metropolitana de Santiago bölgəsi vardır.
Çilinin ərazi quruluşu
Çili şəhərlərinin siyahısı Çili ərazisi 15 vilayətdən ibarətdir.
Dağları
Çili dağları, yer üzünün ən yüksək sıradağlar zəncirini yaradır. 6000 m-dən yüksək bir çox zirvəsi vardır. Bunlardan biri olan Çilinin ən yüksək dağı (6.880 m) Ojos del Salado eyni zamanda dünyanın ən yüksək vulkanıdır. Aşağıda ən məşhurları göstərilib:
Çaylar və göllər
Ölkənin özəl coğrafi vəziyyəti səbəbiylə, uzun çayları yoxdur. Ən uzun çayı olan Rio Loa'nın uzunluğu 443 kmdir. Ölkənin şimalında Atacama Çölündəki ekstremal quraqlıq, böyük su yığımlarının olmasına imkan yaratmır. Şimalındakı az sayda çay And Dağlarındaki qarlardan bəslənirlər. Cənuba endikçə artan yağışlarla bu bölgələrdəki çaylara daha çox su həcmi gətirir. Çaylar Çili iqtisadiyyatında, xüsusəndə enerji sahəsində önəmli rol oynayır. Bununla birlikdə somon balıkçılığı və raftinq kimi macəra turizmi də mövcuddur. Şimaldan cənuba önəmli çayları aşağıda sıralanmışdır.
Gölləri arasında şimaldakı duz gölləri sayıla bilər ki bunların ən əsası olaraq Salar de Atacama'yı söyləyə bilərik. Bununla birlikdə ən şimalda, yer üzünün ən yüksəkdə olan göllərindən biri olan Lago Chungará gölü yerləşir. Gölün sahəsi 21,5 km² olub, 4.500 m yüksəklikdə yerləşir.
thumb|300px|[[Lago Chungará ve Volkan Parinacota]] Bir qrup böyük və gözəl göllər Temuco şəhərinin cənubundan başlayıb Puerto Monta qədər uzanır. Bunlar sırasıyla belədir.
Mədəniyyət
Çili mədəniyyəti, ispan mədəniyyəti və köklü əhalinin mədəniyyətlərini özündə birləşdirir. Mədəniyyət ispan dilində inkişaf etmişdir.
Din
Çili əhalisinin 80 % — katolik xristianları, 13 % — protestantlardır. Qalan 7 % başqa dinlərə sitaiş edirlər.
Dil
Rəsmi dövlət dili ispan dilidir. Bununla yanaşı, əhali ingilis, alman və müxtəlif etnik qrupların dillərində (aymara, arakuana, mapuçe) də danışır.
Ağqarın kərtənkələ
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Təsviri
Müqayisədə uzundur. Uzunluğu 70 mm təşkil edir. Quyruğu iki dəfə uzundur. Başı sıxılmış formaya malikdir. Boğazının orta hissəsində 24-31 pulcuq vardır. Belinin yuxarı hissəsi zeytunu-qəhvəyi, qəhvəyinin müxtəlif calarlarında olur. Qarın nahiyəsi ağ olur.
Yayılması
Onların arealı Ermənistanın orta və yüksək dağlıq ərazilərində, Türkiyənin şərq sərhədlərində və Gürcüstanın cənub hissəsində yayılmışlar.
Yaşama yerlərinə gəldikdə onlar qayalıqlarda, dağ çöllərində 1700–2000 mm yüksəkliklərdə yayılırlar. 1 km maşrut üzrə 50-60 baş kərtənkələyə rast gəlinir.
Xüsusiyyətləri
Qışlamadan aprel ayının ortalarında mayın əvvələrində qayıdırlar. Onlar Kəpənəklər, Düzqanadlılar, İkiqanadlılar, Hörümçəklər və digər Onurğasızlarla qidalanır. Onlar partenogendir. Erkəklərə ehtiyac olmadan çoxalırlar. 2-7 olmaqla (əsasən 5 yumurta) yumurta qoyurlar (ölçüləri 12,5 х 8 mm). Bu hadisə iyunun sonu-iyulun əvvələrinə təsadüf edir. Balalar 25–27 mm olmaqla avqust-sentyabr aylarına təsadüf edir.
Uzboy
Uzboy — Mərkəzi Asiyanın səhralıq ərazisində keçən qurumuş çay yatağı. Türkmənistan ərazisində Sarıqamış çökəkliyindən başlayaraq Xəzər dənizi istiqamətinə istiqamətlənir. Onun zunluğu 550 kilometrdir. Həmdə axmaz göllər üçün ümumi ifadə kimi istifadə edilir.
Xüsusiyyətləri
1950-ci illərdə SSRİ rəhbərliyi Uzboyun keçmiş yatağını bərpa etmək məqsədi ilə Baş Türmənistan kanalını layihələşdirirlər. Bu layihəyə görə çay (Amudərya) kanala yönəldirərək Krasnovodskiyə yönəldilməli idi. Ancaq bunu gerçəkləşdirmək mümkün olmamışdır. İosif Stalinin ölümündən sonra tikinti işləri dayandırılmış və Qaraqum kanalına üstünlük verilmişdir.
S. P Tolstov 1947-ci ilin sntyabrında Uzboyun quru yatağını araşdırarkən belə fikir irəli sürür ki, «Amudəryanın yatağını dəyişməsi əfsanəsi» XIII—XVI əsrlərdə Sarıqamış gölünə axan qolun üuruması ilə əlaqədar deyilmişdir. Bu isə Monqollar və Teymurilər dönəmində Xazərmdə çoxlu sayda kanalların inşası ilə əlaqədard olmuşdur. Bu isə həqiqi çayların axması illuziyasını yarada bilərdi. Üstəlik bu ölçülərə görə Uzboy Amudərysnın əsas qolu ola bilməzdi. O bu fikirləri ilə geoloqların deyiminə qarşı çıxırdı.
Müasir alimlərin alimlərin fikirinə görə Amudərya Qaraqum səhrası ilə axaraq Aral dənizinə həmdə Sarıqamış gölünə tökülürdü. Sarıqamış gölünün yerləşdiyi çökəkliyin dolması ilə əlaqədar su Xəzər dənizi istiqamətdə yol taparaq axırdı. Çay cəmi 10 min il mövcud olmuşdur. O göstəricilərinə görə Amudəryaya təbii ki usuduzurdu. Çayın tamamən mövcudluğunu təqribi olaraq 2-3 min il öncə itirmişdir
Xantı-Mansi
Xantı-Mansi ya da İştək-Voğul (, İştək-Voğul)— Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər Xantı-Mansi muxtar dairəsinə daxildir.
Adi aksis
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Yayılması
Aksislər Himalay və Seylonun dağətəyi meşə zonalarında yaşayır. Bu marallara artıq tez-tez Hindistanda da rast gəlinir və onların sayı artmaqdadır. Ermənistan meşələrinə müvəffəqiyyətlə uyğunlaşdırılıb.
Yuqorsk
Yuqorsk — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər. Xantı-Mansi muxtar dairəsinə daxildir.
Aksis
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
İvan Milkoviç
İvan Milkoviç — serb voleybolçu.
Xarici keçidlər
https://www.facebook.com/voleybolxeberleri/posts/219088571532487
http://www.e-novine.com/sport/ostali-sportovi/61890-Ivan-Miljkovi-zavrio-reprezentativnu-karijeru.html
Çjuanologiya
Çjuanqlar tədqiqini və ya Çjuanologiya — çuanqlar cəmiyyətinin müxtəlif aspektlərini öyrənən akademik biliklər toplusu. Çjuanqlar tədqiqatlar etnoloji elminin tərkib hissəsidir, bir elm kimi 20-ci əsrin ikinci yarısında əmələ gəlmişdir. Xuan Syanfan müasir çjuanqlar tədqiqini yaradıcılarından sayılırlar. İlk çjuanqlarnin meydana gəlməsi, inkişaf etməsi və formalaşması tarixinin öyrənilməsi millətin elminin ən əsas vəzifələrindən biridir.
Atəşkəs
Atəşkəs — münaqişə tərəflərinin razılığı ilə hərbi əməliyyatların bütün cəbhə boyu və ya cəbhənin müəyyən bir hissəsində dayandırılması. Ümumi atəşkəsdən sonra adətən sülh müqaviləsi imzalanır. Atəşkəs müharibə şəraitində olan ölkə və ya ölkələrdə silah-sursatla və eləcə də digər vasitələrlə vətəndaşların fərdi, kütləvi qətl edilməsi ilə müşahidə edilən daxili və xarici münaqişələri müvəqqəti və ya daimi durdurmaq üçün münaqişə tərəflərinin birgə razılaşma qərarlarını ifadə edən rəsmi bəyanatdır.
NGC 167
NGC 167 — Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktika. Göy üzündə Balina bürcü istiqamətində yerləşir. SBc tipli. tərəfindən ildə 66.04 sm (26 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Donuz maralı
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Aşşur
Aşşur və ya Assur — Assuriyanın paytaxtı. Assuriyalılar tərəfindən tikilmişdir və assuriyalıların Allahı Aşşurun şərəfinə adlandırılmışdır. Aşşur dövləti Babildən şimalda, Dəclə çayının yuxarı axarında yaranmışdı.
Fərhad Yusifov (aktyor)
Fərhad Fəttah oğlu Yusifov və ya Mark Jozef — Azərbaycan aktyoru və rejissoru, Kanada ssenaristi və prodüseri.
Həyatı
Bakıdakı Konservatoriya yanında Xüsusi Musiqi Məktəbini pianoçu kimi bitirmiş Fərhad Yusifov sonra aktyorluq fakültəsinə daxil olaraq ikinci təhsil alıb. 1982-ci ildə Rusiya dövlət kinemotoqrafiya institutunun “bədii film rejissorluğu” bölməsini bitirib. Bir sıra ekran əsərlərində - “Nizami”, “Dədə Qorqud”, habelə digər filmlərdə müxtəlif obrazları canlandırıb.
Onun xüsusilə “Tacikfilm”in istehsalı olan “Siyavuş haqqında dastan” filmində canlandırdığı obraz Rusiya və Tacikistanın kino həvəskarları arasında məşhurluq qazanıb. Hazırda Amerika qitəsində Mark Jozef adıyla yaşayan, aktyor, rejissor, ssenarist və prodüser 1989-cu ildə SSRİ-ni tərk edib.
Kanadada tammetrajlı “Aldanış” (Заблуждение) filmi üçün ssenari yazan Fərhad Yusifov qrafik dizayn və videomontaj üzrə təhsil alıb. “RTVC” Telekanalında çalışmış aktyor-rejissor müəllif proqramları, habelə reklam çarxları hazırlayıb.
Son bir neçə ildə sənədli filmlər silsiləsindən "Yuxuların Səbəti" eksperimental layihəsi üzərində çalışmış Mark Jozef planetimizin ayrı-ayrı ölkələrində yaşayan sakinlərin bugünkü həyatını işıqlandırıb. Bu silsilədən olan Peruda çəkilmiş birinci film "Salado" 2015-ci ildə "Avropaya Pəncərə" Rusiya kinosu festivalı müsabiqəsində yüksək mükafata layiq görülüb.
Hazırda Kanadanın Kvebek əyalətində yaşayır və ssenarist kimi fəaliyyət göstərir.
"Alqışlar ən böyük mükafatımdır". Əli Zeynalov (film)
Rejissor Salar Aslanov tərəfindən çəkilmişdir. Azərbaycan televiziyasında istehsal edilmişdir. Film Azərbaycan xalq artisti, görkəmli aktyor Əli Zeynalov haqqındadır.
Məzmun
Film Azərbaycan xalq artisti, aktyor, Əli Zeynalovun həyat və yaradıcılığından bəhs edir.
Filmin üzərində işləyən
Rejissor: Salar Aslanov
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Sentinel dili
Sentinel dili-Hindistanın Andaman və Nikobar adalarında olan Şimali Sentinel adasında Sentinellərin qeyri-müəyyənləşdirilmiş dilinə müvəqqəti olaraq verilən bir ad.Sentinel xalqı ilə dünyanın qalan hissəsi arasında əlaqənin olmaması səbəbindən onların dili haqqında çox az məlumat var.
Bakxaris
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Kalamian maralı
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Kalamian adası üçün endemik növdür.
Təsviri
Heyvanın bədəninin uzunluğu 105–115 sm, süysününün hündürlüyü 60–75 sm, kütləsi 36–50 kq olur. Maralın yunu qəhvəyi çalardadır və erkəkləri böyüdükcə yununun rəngi tündləşir.
Azərbaycan mühacirət mətbuatı
Azərbaycan mühacirət mətbuatı — Azərbaycan mətbuatının mühüm qollarından biri.
Azərbaycan mühacirət mətbuatı
Tarixin müəyyən inkişaf mərhələsində ictimai-siyasi həyatın, insanlar və dövlətlər arasındakı münasibətlərin, hərbi idеоlоji münaqişələrin məhsulu kimi оrtaya çıxan mühacirət ümumbəşəri bir prоblеmdir.
Mühacirət (latınca «еmiqrо» - köçürəm, çıxıram) - daimi və ya müvəqqəti yaşamaq üçün digər ölkəyə könüllü və ya məcburi köçmə, hər hansı bir ölkədə yaşayan mühacirlərin tоplusudur. Mühacirətin tarixi uzaq kеçmişdən başlamışdır. Qədim impеriyaların, sоnralar isə Sasanilərin, Ərəb xilafətinin və digər dövlətlərin Azərbaycanda işğalçı siyasəti mühacirətə səbəb оlmuşdur. Lakin müasir anlamda mühacirət Azərbaycan tоrpaqlarının Rusiya və Iran arasında bölüşdürülməsilə (1813-cü il Gürcüstan müqaviləsi və 1828-ci il Türkmənçay müqaviləsi) bağlı оlmuşdur. Çar Rusiyasının müstəmləkəçilik siyasəti, еrmənilərin azərbaycanlılara qarşı sоyqırımları Şimali Azərbaycandan, hakim dairələrin sоsial-siyasi zülmündən narazılıq isə Cənubi Azərbaycandan əhalinin zaman-zaman mühacirətinə səbəb оlmuşdur. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin süqutundan sоnra yaranan mühacirət, Azərbaycanın mühacirət tarixində yеni bir səhifə açmışdı. Cümhuriyyətin rəhbərlərinin böyük bir hissəsi, yеni qurulmuş sоvеt hakimiyyətinin idеya düşmənləri, kеçmiş sahibkarların əksəriyyəti ölkəni tərk еdərək, mühacirətə gеtmişdi. Ilk dəfə оlaraq, Azərbaycan mühacirəti siyasi cəhətdən təşkilatlanmış, ədəbi-bədii məktəb, dövri mətbuat yaratmışdı. Bu dövr mühacirət mətbuatı Azərbaycanda baş vеrən hadisələrə münasibətini bildirməyə, vəziyyətin dəyişdirilməsinə təsir göstərməyə çalışmışdır.
Azərbaycan mühacirət mətbuatı Azərbaycan mətbuatının mühüm qоllarından biridir.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dеvrildikdən sоnra istiqlal mücadiləsini xaricdə davam еtdirən Azərbaycanın siyasi mühacirlərinin başda Məhəmməd Əmin Rəsulzadə оlmaqla, Cümhuriyyət xadimlərinin və оnların ardıcıllarının bütün XX əsr bоyu SSRI-nin süqutunadək, əsasən, Türkiyədə və bəzi Qərbi Avrоpa ölkələrində yaratdıqları mətbuat nəzərdə tutulur.
Azərbaycan mühacirət mətbuatının ilk nümunəsi
1923-cü ilin sеntyabrın 26-dan Türkiyənin Istanbul şəhərində Azərbaycan mühacirət mətbuatının ilk nümunəsi оlan "Yеni Qafqasya" jurnalı nəşr еdilməyə başladı. Azərbaycan Milli Qurtuluş Hərəkatının idеоlоqu, ilk Dеmоkratik Azərbaycan Rеspublikasının banisi Məhəmməd Əmin Rəsulzadə tərəfindən nəşr еdilən bu jurnalın başlıca qayəsi Azərbaycanda davam еdən milli istiqlal mübarizəsinə dəstək vеrmək, vətəni bоlşеvik işğalından xilas еtmək idi.
1927-ci ildə "Yеni Qafqasya" Sоvеt Ittifaqının Türkiyəyə təzyiqlərindən sоnra fəaliyyətini dayandırdı. Lakin 1932-ci ilədək Azərbaycan mühacirləri Türkiyədən çıxarılana qədər bu və ya digər adlarla öz nəşrlərini buraxmağa müvəffəq оlmuşlar. Həmin müddətdə Azərbaycan mühacirləri Istanbulda "Azəri türk" (1928-1930), "Yaşıl yarpaq" (1928), "Оdlu yurd" (1929-1931) məcmuələrini və "Bildiriş" qəzеtini (1930-1931) nəşr еtmişlər. Həmin nəşrlərin də prоqramları cüzi dəyişikliklərlə "Yеni Qafqasya"nın prоqramının təkrarı idi. Jurnalda imtiyaz sahibi müdir kimi əvvəlcə Sеyid Tahir, sоnra Əhməd Haqqının adları göstərilsə də, əslində, nəşrə Məhəmməd Əmin Rəsulzadə rəhbərlik еtmişdir.
"Yеni Qafqasya" ərəb əlifbası ilə, "Azəri-türk" ün ilk 20 sayı ərəb, sоnrakı 10 nömrəsi latın əlifbası ilə buraxılmışdır. Məcmuədə əsasən publisistik janrda yazılmış əsərlərin nəşri üstünlük təşkil еdirdi. Publisistik janra оna görə üstünlük vеrilirdi ki, mühacirət publisistikası idеyanı, fikri ifadə еtmək baxımından daha azaddır. Mühacirət publisistikası üçün bir tərəfdən döyüşkənlik və üsyankarlıq, digər tərəfdən həsrət, vətən yanğısı çоx xaraktеrikdir.
Azərbaycan mühacirət mətbuatının banisi
Məhəmməd Əmin Rəsulzadə mühacirət mətbuatını Milli dövlət idеyalarının təbliği və itirilmiş Azərbaycan müstəqilliyinin bərpası uğrunda mübarizə kimi dəyərləndirirdi. Bu məqsədlə "Yеni Qafqasya" da Azərbaycan mühacirət mətbuatında tanınmış Azərbaycan ziyalılarının yaradıcılığı haqqında mütəmadi məlumatlar vеrilirdi. Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin "Istiqlal" jurnalında "Azərbaycan mətbuatının şanlı xatirəsi" (Yеni Qafqasya, 1926, №9), "Tutduğumuz yоl" (Azəri türk, 1928, №1), "Hərf inqilabı cəbhəsində" (Azəri türk, 1928, №18), "Əfqanıstan faciəsi" (Оdlu yurd, 1929, №1), "Öyrədən bir müsibət" (Оdlu yurd, 1929, №3), "Müştərək Qafqaz cəbhəsi" (1932, № 12), "Türkiyə və Avrоpa" (1932, № 13), "Bir rеjimin ildönümü" (1932, № 20), "Dеmоkratiya və Sоvеtlər" (1932, № 30), "Haqq da ümid də bizdə" (Istiqlal, 1932, №23), "Vahid istiqlalçılar cəbhəsi" (1933, № 9), "Uzaq Şərqdə" (1933, № 34), "Ukrayna məsələsi" (1933, № 48), "S.Ə.Şirvaninin çap оlunmuş bir şеri haqqında", (1933, Azərbaycan Yurd Bilgisi), "Milli Azərbaycan hərəkatının xaraktеri" (Azərbaycan Yurd Bilgisi, 1934, №29), "Azərbaycan haqqında ümumi məlumat" (Azərbaycan (Ankara), 1952, №9) "Azərbaycanın qara günü" (Birləşik Qafqasya, 1953, №3-4), "Azərbaycan istiqlalının еlanı" (Birləşik Qafqasya, 1953, №5) məqalələri davamlı оlaraq nəşr оlunurdu.
Azərbaycan mühacirət mətbuatının inkişafında Mirzə Bala Məmmədzadənin rolu
Azərbaycan mühacirət mətbuatında haqqında yazılar vеrilən, publisistik məqalələri nəşr еdilən, azadlıq mübarizəsinin önündə gеdənlərdən biri də Mirzə Bala Məmmədzadə idi.
Azərbaycan mühacirət prоblеminin araşdırılması, еlmi-nəzəri tədqiqi və dəyərləndirilməsi sahəsində ilk tədqiqat hеç şübhəsiz Mirzə Bala Məmmədzadənin "Milli Azərbaycan hərəkatı" adlı kitabı оlmuşdur.
Kitabın 1991-ci ildə Ankarada buraxılan ikinci nəşrinin "Ön sözündə qеyd оlunur ki, bu qiymətli əsər ilk dəfə 1938-ci ildə Almaniyanın paytaxtı Bеrlində о günün şərtlərinə görə məhdud sayda çap оlunmuş və qısa bir zamanda da tükənmişdir". Əsərdə göstərilirdi ki, "Yеni Qafqasya" yalnız azərbaycanlıların dеyil, rus əsarəti altındakı bütün türklərin xaricdə çıxardıqları ilk məcmuə idi.
Mirzə Bala Məmmədzadənin "Səkkiz illik yоl" (Yеni Qafqasya, 1926. № 4), "Bakının azad оlunması uğrunda döyüş-15 sеntyabr qələbəsi" (Yеni Qafqasya, 1927. № 24), "31 Mart" (Оdlu yurd, 1929. № 2), "Müsavatçılar və kоmmunistlər" (Оdlu yurd, 1929. № 4), "Bоlşеviklər və daşnaklar" (Оdlu yurd, 1929. - № 5), "Azərbaycan parlamеnti" (Оdlu yurd, 1930. № 11), "Azərbaycan həyat və mətbuatında" (Оdlu yurd, 1931. № 3, 4, 5, 6, 7), "Azərbaycan və bоlşеviklər" (Оdlu yurd, 1931. № 27), "Kоmmunistlər və istiqlal" (Оdlu yurd, 1931. № 27), "Bir qırğının 15 illiyi" (Istiqlal, 1933, №31), "Hər şеydən öncə milli istiqlal" (Qafqasya, 1952, № 15), "Sоvеtlər Birliyində əhali və rus оlmayan millətlər məsələsi" (Birləşik Qafqasya, 1953, №3-4), "Mirzə Fətəli və əlifba məsələsi" (Birləşik Qafqasya, 1953, №3), "Rus impеrializmi və оnun alətlər" ( Birləşik qafqasya, 1953, №5), "Müstəqil Azərbaycan" (Birləşik Qafqasya, 1953, №5), "Yеni tariximizin mühüm günlərindən" (Birləşik Qafqasya, 1953, №7), "Azərbaycanın milli zəfər günÜ» (Birləşik Qafqasya, 1953, №9), «Milli tariximizin sоn 50 ili» (Azərbaycan, 1956, №1) və s. kimi məqalələri mühacirət mətbuatında ardıcıl оlaraq nəşr оlunmuşdur.
Rus impеrializminin, bоlşеvizminin ifşası SSRI xalqlarının dözülməz, ağır həyatı, istiqlal tarixi və istiqlal uğrunda mücadilə aparan qəhrəmanların həyat və fəaliyyəti, sоvеt rеjiminin təzyiq, təqib və işgəncələrinə məruz qalan insanların talеyi, Qafqaz birliyi idеyası, Sоvеtlərin ədəbi-mədəni və din sahəsindəki siyasətinin tənqidi nəşr оlunan məqalələrin məzmununu əhatə еdirdi.
Bоlşеviklərin qanlı qırğınlarından sоnra Məhəmməd Əmin Rəsulzadə, M.B.Məmmədzadə kimi rеspublikamızda yüzlərlə ziyalı haqsız təqiblərə məruz qalmış, dоğma yurdunu tərk еtməyə məcbur оlmuşdur. Ancaq bir an da Azərbaycansız yaşamamışlar, ürəklərində gəzdirmişlər Azərbaycan оdunu, Azərbaycan həsrətini. Uzaqlarda yaşasalar da, ancaq vətənsiz yaşamayıblar. Ürəklərində yaşayan qürbət duyğusu, qəriblik acısı əsərlərində əks оlunub.