cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Aslan Usoyan
Cinayət fəaliyyətinin başlaması
Regional Daxili İşlər Müdirliyi Usoyan ilə dostluq edən "qanuni oğrularına" dair bütün əməliyyat tədbirlərini məhdudlaşdırsada, yerli KQB həbsxana "avtoritetləri" ilə qeyri-rəsmi işləməyə davam edirdi. Usoyan koloniyaların rəhbərliyi tərəfindən müəyyən edilmiş qaydalara sadiq qalmaq, intizam qurmaq və məhbuslar arasında kütləvi iğtişaşları dayandırmaq üçün söz verdi. Buna cavab olaraq, onun nümayəndələrini problemli Tagil İTK-40, İTK-17 və İTK-5-də yerləşdirməyə icazə verildi. Qafqaz "qanuni oğrular"ın əksəri və slavyan "qanuni oğrular"ın bir hissəsi Usoyanı ən yaşlı və ən nüfuzlu "avtoritet" kimi tanıyırdılar. Xasanın adamları həbsxanada çay, siqaret, spirt və pul üçün "yol" qurmuşdular, həm də Ural müəssisələrində qiymətli metalların oğurlanması və onların Qafqaza köçürülməsi ilə məşğul idilər.
Həbsdə olərkən, Usoyan "oğruları", o cümlədən qardaşı oğlu "Timur" ləqəbli Temuri Mirzəyevi və ya "Timur Sverdlovskiy" "koronasiya" edirdi (əməliyyat 1989-cu ilin payızında həbsxana izolyatorunun birində keçirilmişdir). Lakin azadlıqda "idmançı" gənclər dəstələri "oğruların ənənələri"ni tanımayırdılar. Onlara qarşı və yerli cinayət fonduna sahib olmaq üçün, Timur, Sverdlovsk restoranı "Kosmos"da olan öz dəstəsini qurdu. Sverdlovska "baxan" Timurun dəstəsini, aysor iş adamı İqor Tarlanov ("Kosmos" binasında açılmış kazinonun sahibi) tərəfindən dəstəkləyirdi, lakin onlara güclü "Uralmaş" dəstəsi qarşı çıxdı. Tezliklə Xasanın Sverdlovskdan başqa, nümayəndələri Nijni Tagil, Çelyabinsk və Zlatoust şəhərlərində yerləşdirildi. 1990-cı ildən Ural şəhərlərində təsir sahələrinin yenidən bölüşdürülməsi, cinayət dünyasına yaxın olan fəalların və iş adamlarının öldürülməsi ilə müşayiət olunurdu. Məhz onda ilk dəfə əfsanə ortaya çıxmışdır ki, guya KQB-nin gizli "Alfa" dəstəsi qətllərdə iştirak edir (bir versiyaya görə, bu söz-söhbəti Xasanın ətraf mühiti yaymışdır).
Xasanın klanı gənc dəstələri öz tərəfinə cəlb edib, özlərinə kooperativ əməkdaşları və "sexovikləri" (xüsusilə yerli qafqazlılardan), habelə narkotik tacirlərini (Urala təchizat Daşkənddə Usoyanın əlaqələri ilə çatdırılırdı) götürürdü. Usoyanın nümayəndələri Ural koloniyalarının ziyarət salonlarında görüşlər keçirərək, hadisələri müzakirə edir və məhbuslara maddi yardım göstərdilər. Xasana uyğun olmayan "oğruları" və "avtoritetləri" qanun pozuntularınında və "qanuni oğruların" xainləri olmaqda ittiham edib, faktiki olaraq, onların ləğvinə icazə verilirdi, digərlərini isə Usoyanın adamları sadəcə polisə verirdi. 1991-ci ilin yayında, İTK-17-nin ziyarət salonunda Usoyan müvəqqəti olaraq digər "qanuni oğru"nun iştirakı ilə, İTK-40-dan olan gənc Sverdlovsk "avtoriteti" Aleksey Zaostrovskiyini "koronasiya" edib, ona "Lyoşa Sverdlovskiy" ləqəbi verdi.
2000-ci illərin ilk yarısı
thumb|[[Alikantedə yerləşən Montiboli hotelində Rusiyanın cinayətkar liderlərinin toplantısı keçirilirdi]]
2001-ci ilin avqustunda Ximkidə, Şeremetyevo hava limanından Moskvaya gedən, avtomobil partladılmış, Nodar Çoqraşi (Nono) və onun qardaşı Dato həlak oldular. Çoqraşi Usoyan ilə müharibədən sonra xaricə getmişdi, lakin başqa bir cinayət qarşıdurmasının həllində iştirak etmək üçün Rusiyaya qayıtmaq məcburiyyətində qaldı. Həmin 2001-ci ildə Usoyanın ikiqat kuzeni və Daxili İşlər Nazirliyinin Moskva bölmələrindən birində mütəşəkkil cinayətkarlıqla mübarizə aparan yerdə işləyən Boris Paşayev soyğunluqda, hakimiyyətdən sui-istifadə etməkdə və təcavüzdə ittiham olunaraq, Gürcüstana qaçdı. Usoyan tez-tez rəqiblərini pisləmək üçün Paşaevin xidmətlərini istifadə edirdi: O, Ded Xasan üçün həbsxanada olan "avtoritetlərin" kompromat şəkillərini tapırdı və ya azadlıqda Xasana müdaxilə edənlərin üzərinə silah və narkotik atırdı. Paşayevin Rusiyanın Daxili İşlər Nazirliyi tərəfindən axtarışda olduğu siyahıya düşməsinə baxmayaraq, o, Gürcüstanda hüquqşünas kimi işə düzəldi.
2003-cü il 20 və 21 martda Ded Xasan nümayəndə toplantısına qatıldı. Toplantıda nüfuzlu "qanuni oğrular", o cümlədən, Zaxariy Kalaşov (Şakro Molodoy), Vladimir Tyurin (Türik), Tariel Oniani (Taro), Merab Qoqiya (Merab və ya Meliya), Vitali Izqilov (Zver), Camal Xaçidze (Camal), Vaxtanq Kardava (Vaxo), Mamuka Mikeladze (Mamuka) və Armen Arutyunov, cinayətkar "avtoritetlər" və "avtoritetli iş adamları" Kontantin Manukyan və Leon Lann iştirak edirdi (rəsmi olaraq toplantı Kalaşovun 50 illiyinin qeyd edilməsinə həsr olunmuşdu və Alikante şəhərinin Montiboli hotelində keçirilmişdir). Orada "çamaşırxana" (şirkət şəbəkələrinin vasitəsilə, cinayət strukturları Kosta del Sol əyalətində daşınmaz əmlaka investisiya edərək gəlirlərini yuyurdular) yaratmaq qərarı verildi.
Oqanovların klanı ilə müharibənin başqa tərəfi 2005-ci ilin mart ayında Moskvada kafe və restoran şəbəkəsini nəzarət edən bir dəstəsi erməni iş adamına sui-qəsd cəhd idi. Tacir və qoruma avtomobilin güllələnməsi nəticəsində Vartan Arakelyan, yoldaşı Oqanez Melikseliyan və mühafizəçilərdən biri həlak oldu, Vartanın qardaşı Roman Arakelyan və sürücü Hakob Melikseliyan ağır yaralandı. Həlak olanlar Rudik Bakinskinin ətraf mühitində idi, onun ölümündən sonra Ohanovun varisi olan Qarik Danilovla münasibətləri davam etdirmişdi. Yaponçik 2005-ci ilin yayında Moskvaya qayıdanda, məhz Usoyan ona biznesdə pay və oğru kassasında kəsilmə şəklində pul mükafatı vermişdi (slavyan dəstələri və "avtoritetlər" keçmiş "dəyərlərə" hörmət və tanınmanın hörmətini ifadə etməklə məhdudlaşdılar).
Tariel Onianinin klanı ilə müharibə
2006-cı ilin may ayında Birləşmiş Ərəb Əmirliklərində Zaxariy Kalaşov (Şakro Molodoy) həbs olundu və "qanuni oğru" İspaniyaya ekstradisiya olundu. Rusiyada və Qərbi Avropada onun böyük biznes imperiyasının bölünməsi Hasanın klanı arasında qarşıdurma yaratdı — bəziləri Laşa Şuşanaşvilini (Laşa Rustavskiy), digərləri isə nüfuzlu "qanuni oğru" - Tariel Onianini (Taro) dəstəkləyirdilər. Bu vaxt Usoyanın faktiki baş qərargahı Moskvanın Bolşaya Nikitskaya küçəsində "Starıy faeton" restoranında kabinet idi. O, burada Daxili İşlər Nazirliyinin və FSB-in yüksək səviyyəli rəsmiləri daxil olmaqla, qonaqları qəbul edib, cinayət və kommersiya mübahisələrini həll edirdi. Usoyanın maraq dairəsinə borcların ödənilməsi, kreditlərin alınması, şirkətlərin himayəsi və hədələrdən qorunması, bəzi bitki, geyim və tikinti bazarları, torpaq, inşaat sektorunda rüşvət, qeyri-qanuni qumar biznesi daxil idi.
Əvvəlcə Xasan və Taro arasındakı qarşıdurma çox sayda "toplantılar" ilə məhdudlaşırdı, harada ki, klan rəhbərləri digər "avtoritetlərin" dəstəyini alırdılar, yeni tərəfdarları cəlb edirdilər və "qanuni oğru ənənələrindən" ayrılmaq böhtanı ilə rəqiblərini günahlandırdılar. 2008-ci il mayın 2-də Usoyan görüş keçirdi, harada ki, klanlarla arasındakı qarşıdurmada Yaponçik onu dəstəklədi (1980-ci illərin sonlarında və 1990-cı illərin əvvəllərində Tulun şəhərində yerləşən 2 saylı xüsusi həbsxanada cəza çəkərkən, Yaponçik İrkutsk vilayətində nüfuzlu və "Maho" ləqəbli "qanuni oğru" olan İlya Simoniya ilə mübahisə etmişdi. 2008-ci ilin iyununda Usoyan Moskva vilayətində Rusiya Daxili İşlər Nazirliyinin Mütəşəkkil Cinayətkarlıqla Mübarizə və Terrorizmlə Mübarizə İdarəsinin əməkdaşları tərəfindən saxlanılsa da, profilaktik danışıqdan sonra azadlığa buraxıldı. 2008-ci il iyulun 8-də Oniani Piroqov su anbarında öz nümayəndələrini topladı, lakin xüsusi təyinatlı qüvvələr icarəyə götürülən gəmiyə düşüb, Kutais klanına yaxın və ya sadiq olan bir çox cinayətkar liderlərini saxladılar.   Azərbaycanda Yapon Bayramov Novruz,Ramal Yeraz,Savalan Sunqayıt və sair kimi avtoritetler idi.
Əməliyyatçıların məlumatına görə, Xasan klanının "döyüşçü qanadı" Dmitri Lesnyakovun (Les) dəstəsi idi, onun üzvləri Taronun klanı ilə (Rusiya, Fransa və İspaniya da daxil olmaqla) müharibə zamanı bir neçə qətllərdə iştirak etmişdir. Usoyan və Les dəstəsinin ətrafı arasında əlaqə "qanuni oğru" Qoça Antipov (Alfason) və "avtoritet" Carlo Mikadze vasitəsilə həyata keçirildi. Bundan əlavə, Mikadzenin sayəsində Xasanın tərəfdarları Moskva banklarından birinin nəzarətindən istifadə edərək, öz maliyyə fırıldaqçılığı ilə məşqul idilər.
Yaponçikə sui-qəsd cəhdindən sonra, Usoyan Onianinin adamları iştirakında "oğruların cəmiyyətini" inandırmağa müvəffəq oldu və
Ölümü və cənazəsi
thumb|35 Povarskaya küçəsi
2013-cü il yanvarın 16-da tarixində "Starıy Faeton" restoranının həyətində Usoyan Val silahından başından ölümcül yaralanmış, daha sonra Botkin xəstəxanasının reanimasiyasında (digər mənbələrə görə - təcili yardım maşınında) öldü. Digər mənbələrə görə, qətl "Karetnıy dvor" restoranında baş verib (Povarskaya küçəsi, 52). Bu restoranların hər ikisi kiçik bir meydanda yerləşir, Povarskaya və Bolşaya Nikitskaya küçələri arasında Lev Tolstoy abidəsi ətrafında uzanır. Bundan əlavə, qətl zamanı qapıdan restoranın qarsonu ciddi yaralanmışdı. Killer Sergey Mixalkovun köhnə mənzilinin (Povarskiy küçəsində 35 saylı ev) üstündə yerləşən nərdivan və ya çardaqdan, snayper silahı və ya səssiz avtomatla atəş açmışdı. Hadisə yerinə Moskva polisinin rəhbəri Oleq Baranov və Rusiya Federasiyasının Moskva vilayətinin Baş İstintaq İdarəsinin rəhbəri Vadim Yakovenko gəlmişdi.
Ancaq Donetskdən Tu-154 nə Tbilisiyə, nə də İrəvanda tabutu apara bilmədi. Usoyanın Tiflisdəki evində, yezidi kahinləri cənazə xidmətini təşkil etdi, sonra isə onun həyat yoldaşı və qızı təcili olaraq Moskvaya uçdu. Bir versiyaya görə, Gürcüstan rəhbərliyi, daha dəqiq olaraq Daxili İşlər Naziri İrakli Qaribaşvili, son anda Usoyanın qohumlarına onu doğma torpağında dəfn edilməsinə icazə verməkdən imtina etdi, lakin ölkənin baş prokuroru Arçil Kbilaşvili bunu inkar etdi; başqa bir versiyaya görə cənazəyə icazə verilsə də, mərasimdə "qanuni oğruların" olması qadağan edildi. Nəticədə, təyyarə Donetsk ilə Moskvaya qayıtmaq məcburiyyətində qaldı və hava limanından Xasanın cəsədi Troyekurovski qəbiristanlığına gətirildi və Moskva rəsmilərindən cənazə mərasimi üçün icazə almaq müraciəti edildi. Yalnız mövcud Xovanski qəbiristanlığı idi və yanvarın 20-si o dəfn edildi. Qəbiristanlıqda qardaşı oğlu Dmitri Çanturiya rəhbərlik edirdi. Tabut dəfn edildiyi zaman, yezidi ənənəsinə əsasən, pravoslav xaçının yanında yerləşən qəbir təpəsində kiçik bir yanğın yandırılıb, alovu yüzlərlə canlı qızılgül söndürdü. Min nəfərdən çox adamın iştirak etdiyi cənazə yeməyi "Naş dvor" restoranında keçirildi: qonaqlar qruplarla gəlib, tədricən sonrakılara yol verirdi. Cənazəyə Nodari Usoyan rəhbərlik edirdi. "Bosfor" restoranında Krasnodar "avtoritetləri" üçün cənazəni, mərhum Omarın qardaşı olan "qanuni oğru" Şirəli Musoyan (Şike) tərəfindən təşkil etdi. "Starıy faeton"da "Tiflis" klanının nümayəndələrini, digər restoranda isə Valeri Tbilisskinin başçılıq etdiyi "kürd" klanının üzvləri toplanmışdı.
İnternetdə ortaya çıxan söz-söhbətlərin qarşısını almaq üçün, Rusiya prezidentinin mətbuat katibi Dmitri Peskov jurnalistlərə açıqlamaq məcburiyyətində qaldı və qeyd etdi ki, Vladimir Putin Aslan Usoyan ilə tanış deyildi (söz-söhbətlər gənc Putinin Ded Xasana oxşar bir adamla şəklinə görə yayılmışdı).
Klan Usoyanın ölümündən sonra
2013-cü il yanvarın 18-də Suxumi şəhərində Xasan klanına qarşı olan yeni "zakonnik" Astamura Quliya (Astik Suxumskiy) güllələndi. 2013-cü il yanvarın 28-də Usoyanın Moskvada ölümünün intiqamı kimi, Rövşən Canıyevın "sağ əli" olan Rüfət Nəcibov (Rufo Gənjinski) öldürüldü. Usoyanın ölümündən sonra "Starıy Faeton" restoranı, daha əvvəl Ded Xasan tərəfindən "koronasiya" olan çeçen "qanuni oğrusu" İslam Edilgireevin (İslam Böyük) qərargahına çevirildi. .
2013-cü ildə beynəlxalq və ümumi Ded Xasanın klanında dəyişikliklər baş vermişdir. Slavyan "qanuni oğruları" və onlara qoşulan qafqazlı "zakonniklər" lider mövqelər tutdular: Klanın "kuratoru" olan Vladimir Tyurin (Tyurik), Yuri Piçuqin (Piçuga), Oleq Muxametşin (Muxa), Viktor Panyuşin (Pan), Konstantin Borisov (Kostıl), Vladimir Ozerskiy (Zyuzya), Vasili Xristoforov (Vasya Voskres), Eduard Asatryan (Osetrina) və Elquca Turkadze (Quca). Xasanın ölümündən sonra klana rəhbərlik etdiyi iddia edən gənc "oğrular" Dmitriy Çanturiya (Miron) və Gela Kardava (Gela) (Gela həbsxanada olan Laşa Rustavskiy ləqəbli "oğru" Laşa Şuşanaşvilinin nümayəndisi hesab edilirdi), həmçinin təcrübəli "zakonniklər" Valeri Farizov (Valera Kürd) və Temuri Mirzoyev (Timur Tbilisskiy və ya Timur Sverdlovskiy) köhnə gücünü itirdilər. Klanın əsas maliyyə axınları, əvvəlki kimi, Yunanıstan həbsxanasında Laşa Şuşanaşvili və İspaniya həbsxanasında Zaxariy Kalaşov tərəfindən nəzarət edilirdi. Klanın açıq düşmənləri — Rövşən Canıyevın (Rövşən Lənkəranskiy) "azərbaycanlıları", Tariel Onianinin (Taro) "kutaisililəri", Merab Canqveladzenin (Merab Suxumskiy) "suxumililəri", və həmçinin dost olan "taqanskiy" qruplaşması elan edildi.
Şəxsiyyəti
Xasanın "yoldaşları"na görə, cinayətkar münaqişələri təhlil edərkən, Usoyan ədalətlə fərqlənirdi, sözünün çəkisi ağır və tez-tez həlledici idi. O, birbaşa sahibkarları idarə etmirdi, baxmayaraq ki, o, müxtəlif xidmətlər üçün onlardan hədiyyələr alırdı (rəsmi olaraq, bu pul oğru "obşak"a göndərilirdi). Xasana xərac verən iş adamları, onun dürüstlüyünü və münaqişələrin həllində geniş imkanları olduğunu qeyd edirdi. Sözləri ilə Usoyan cinayət mühitində qan tökülməsinə qarşı çıxaraq, münaqişələrin sülh yolu ilə həllinin tərəfdarı olsa da, şəxsi təhqirləri, öz səlahiyyətlərini və ləyaqətini sorğulayan insanları heç vaxt bağışlamazdı.
Usoyan narkotik maddələrə qarşı idi və bu səbəbdən də heroindən istifadə edən qardaşı ilə mübahisə etsə də, bir çox şahidlər Usoyanın klanında olan insanları müəyyən bölgələrdə narkotik işini idarə edir və ya birbaşa nəzarət etməsində ittiham edir. Gündəlik həyatda Həsən çox sakit və təvazökar idi, diqqəti cəlb etməməyə üstünlük verirdi. Usoyan həmişə qüsursuz geyimli idi, tünd kostyumlara və ağ köynəyə, xüsusilə də Fransanın Zilli markasını üstün tuturdu. Usoyanın Moskva mənzilindəki təmiri məşhur dizayner Boris Krasnov tərəfindən hazırlanmışdı (lakin Usoyanın təmir xoşuna gəlməmişdir, bundan sonra da Krasnovdan cərimə pul istəmişdilər). Usoyan bir neçə Qafqaz dilində sərbəst danışırdı, kəskin ağıl və geniş dünyagörüşü ilə fərqlənirdi. . Usoyanın dizində (digər mənbələrə görə - şinlərinin üzərində) tanınmış, ancaq son dövrlərdə olduqca nadir hallarda istifadə olunan "Mən anamı unutmayacam" (cinayət dünyasında "ana" ya həbsxana və ya "oğrular ailəsi" deməkdir) döyməsi var idi. Başqa mənbələrə görə, Usoyan heç bir döyməyə malik deyildi.
Usoyan həmişə jurnalistlərə sadə Rusiyalı təqaüdçü olduğunu və cinayətlə əlaqəli olmadığını bəyan edirdi, rəsmi olaraq onun adına yalnız bir əmlak qeydiyyata alınmışdı — 1993-cü ildə istehsal olunan qara "(Volqa". Lakin, təhlükəsizlik orqanları işçiləri tərəfindən saxlandıqda, o, "qanuni oğru" olduğunu inkar etmirdi ("Oğrular qanunu"na görə, hüquq-mühafizə orqanlarından titulunu gizlətmək qadağandır). Köhnə "qanuni oğru"lardan bəziləri Xasanı Daxili İşlər Nazirliyi və FSB nümayəndələri ilə əməkdaşlıqda ittiham edirdi, lakin Xasan bu ittihamları qətiyyətlə rədd edirdi. Usoyan müxtəlif ictimai tədbirlərdə tez-tez tanınmış incəsənət xadimləri ilə görüşürdü, bir çox pop ulduzları ilə fotoşəkilləri var idi, restoranlarda "rus şansonu", xüsusilə də "qanuni oğruların mahnıları"nı dinləməyi sevirdi. Sonuncu illərdə, xüsusilə 2010-cu ildə sui-qəsd cəhdindən sonra Usoyanın sağlamlığında ciddi problemlər var idi. Yaralanmanın nəticələri onun xəstə böyrəyini və diabet xəstəliyini daha da ağırlaşdırdı və bu da Usoyanu yemək və içməyinə ciddi nəzarət etməsinə vadar edirdi. Buna baxmayaraq, o, tez-tez Xəzər nərə balığı və onun üçün Moskvaya gətirilən ev şərabı ilə qidalanmağı sevirdi.
Usoyan və ya onun ən yaxın dairəsindən olan insanlar rəsmilər, siyasətçilər və sənətkarlar daxil olmaqla, bir çox nüfuzlu insanlara haqqında kompromatlı materiallara və dosyelerə malik idi. Nyu-York Universitetinin professoru, Rusiyanın cinayət dünyası üzrə mütəxəssis Mark Qaleotti Aslan Usoyanı belə izah edirdi: "O, tor mərkəzində yağlı bir hörümçək idi və heç vaxt öz əllərini çirklətmirdi". The Washington Post qəzetinin müxbiri Keti Lalli Usoyanın "Rusiyanın Don Korleonesi" adlandırmışdı. Britaniya qəzeti Financial Times, Usoyanın ölümünü belə şərh etmişdi: "Rusiyada ən yüksək cinayət "patron" olaraq bilinən adam öldürüldü". . İspaniya qəzeti El Pais, Usoyan haqqında qeyd edirdi ki, "Rusiya cinayətkarları tərəfindən idarə olunan şərəf məcəlləsindən keçsək, o, ləyaqətlə öldü".
Jurnalist Sergey Dorenkoya görə, "Ded Xasan ilə birlikdə biz oğrular haqqında nağılı dəfn etdik, biz romantik, təcavüzkar, cinayətkarların yüksək əxlaqi qəsdi haqqında nağılı dəfn etdik". Siyasətçi Vladimir Jirinovski televiziya kanallarının Usoyanın personasına böyük maraq göstərməsinə qəzəblənib, bunu dedi: "Bütün kanallar bu süjetləri göstərdi. Böyük astronavt, böyük yazıçı öldü. Tolstoyu bundan daha az göstərdilər…Onlar hər şeyi - həbsxananı, vida salonunu və qəbiristanlığı, onun bütün qohumlarını və bütün tarixini göstərdilər. O, Rusiyanın üzüdür! Bu əslində qorxuludur…Uşaqlar baxır və nümunə alırlar, bizdə daha sonra Pavlik Morozovun yerinə Ded Xasanın nəvələri olacaq".
Ailəsi
Aslan Usoyanın sevgilisi Dulşa Avdoyevadan (1937-ci il təvəllüldü), Usoyanın iki uşağı var idi — qızı Nuna (1960-cı il təvəllüdlü) və oğlu Nodar (1962-ci il təvəllüdlü). Oğlu bir müddət "Stoliçnıy" supermarketinin direktoru vəzifəsində çalışıb, sonra bir neçə kommersiya quruluşunu bir araya gətirərək, "Russkoe bistro" kafe şəbəkəsini, "Stoliçnıy" supermarketini, təyyarə və avtomobil icarəsini aparan firmalara nəzarət edirdi (biznesin bir hissəsi Nodarinin həyat yoldaşı və övladlarının adına qeydə alınmışdır). Qızı Nuna Tbilisidə anası ilə, bəzən Soçidə yaşayırdı, Nodari və ailəsi isə tez-tez Avstriyadakı villalarında istirahət etdi. Usoyan ailəsinin Tbilisidə evi Nadzaladevi rayonunda (Lotkin qəsəbəsi) yerləşirdi. Son illərdə Moskvada Usoyanın yanında, Donara adında bir qadın var idi, hansı ki, hətta bəzi cinayət görüşlərində iştirak edirdi.
Usoyanın çoxsaylı yeganə oğlanları arasında Tengiz Mixayev (1954-cü il təvəllüdlü, Tengiz adlı "qanuni oğru", Moskva və Gelencikdə yaşayırdı), Temuri Mirzoyev (1957-ci ildə Tiflisdə anadan olub, "Timur Tbilisskiy" ləqəbli "qanuni oğru" Soçi, Yekaterinburq və Moskvada yaşayırdı, 30 yanvar 2014-cü ildə Moskva xəstəxanasında dünyasını dəyişib), Oku Xatoyev (1965-ci ildə Tiflisdə anadan olub, "Oko" adlı "qanuni oğru" Moskvada yaşayırdı) və ikiqat qardaşı oğlu Dmitriy Çanturiya (Miron Amadyan, 1983-cü il təvəllüdlü, "Miron" adlı "qanuni oğru" Moskvada və Yaroslavlda yaşayırdı, Gürcüstan rəhbərliyinin tələbi ilə 2014-cü ilin qışında Rusiya paytaxtında həbs olunub). Xasanın digər qohumları "avtoritetlər" Yuri Usoyan (Yura Lazarevskiy), Timur Arxangelski (babası və əmisi də "qanuni oğrular" idi),  və Kim Amoyev (televiziya aparıcısı Kseniya Borodinanın atası) idi.
Sorbus scopulina
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Salih Salihov
Salih Salihov — tibb elmləri doktoru, professor, Yəmən Krallığının həkim-terapevti (1960).
Fəaliyyəti
O, əvvəlcə I hospital terapiya kafedrasında kliniki ordinator, sonra assistent, dosent və 1957-ci ildən kafedranın müdiri seçilmişdir. S Salihov Tibb İnstitutunda işləməklə bərabər, 1944-45-ci illərdə əvvəlcə Naftalan kurortunun direktoru, sonra isə Naftalan sanatoriyasının baş həkimi işləmişdir. S.Salihov 1950-52-ci illərdə N.A. Semaşka adına klinikanın baş həkimi vəzifəsində işləmişdir. S.Salihov 1956-cı ildə Yəmən Krallığına həkim-terapevt kimi ezam edilmişdir. O, Ümumittifaq Terapevtlə və Kardioloqlar Cəmiyyətinin sədr müavini, Azərbaycan SSR Səhiyyə Nazirliyinin Terapiya üzrə attestasiya komissiyasının sədri, Azərbaycan tibb jurnalının redaksiya heyətinin üzvü olmuşdur.
Mükafatları
S.Salihova 1960-cı ildə "Səhiyyə əlaçısı" nişanı və "Azərbaycan SSR fədakar həkimi" fəxri adı verilmişdir. O, 1960-c ildə Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin fəxri fərmanı və 1977-ci ildə "Əmək rəşadətinə görə" medalı ilə təltif olunmuşdur.
Zəkəriyazadə Yəhya Əfəndi
Zəkəriyazadə Yəhya Əfəndi  — Osmanlı dövlət xadimi, şair, müdərris, qazı və şeyxülislam.
Həyatı
III Murad dönəmində şeyxülislam olan Bayramzadə Zəkəriya Əfəndinin oğlu olaraq 1561-ci ilin oktyabr ayında İstanbulda dünyaya gəlmişdir. Mükəmməl mədrəsə təhsili aldıqdan sonra 1586-cı ildə atası ilə birlikdə həccə getdi. 1587-ci ildə Atik Əli Paşa, 1590-cı ildə Hasəki Sultan, 1593-cü ildə Şahzadəbaşı, 1594-cü ildə Üsküdar Atik Validə Sultan mədrəsələrində müdərris olaraq fəaliyyət göstərmişdir. 1596-cı ildə Hələb, 1597-ci ildə isə Şam şəhərinin qazısı təyin olundu. Bu vəzifədə ikən Cığalızadə Yusif Sənan Paşanın hamiliyini qəbul edərək Misir qazılığına yüksəlmişdir. 1600-cü ildə İstanbula geri qayıdan Yəhya Əfəndi bir müddət Bursa və Ədirnədə qazı olaraq çalışdı. Daha sonra 20 may 1604 tarixində İstanbul qazısı seçilsə də, rəqiblərinin apardığı əks-siyasət səbəbilə bu vəzifədə 4 aydan çox qala bilmədi. 1605-ci ilin yanvar ayında əvvəlcə Anadolu, 5 ay sonra isə Rumeli başqazısı seçildi. Ancaq dönəmin güclü vəzirlərindən olan Dərviş Mehmed Paşanın təsiri ilə 1606-cı ildə vəzifəsindən ayrıldı. 3 il sonra — 1609-cu ildə yenidən bu vəzifəyə gətirilsə də, bu vəzifədə 1 il qala bildi. 1617-ci ildə üçüncü dəfə Rumeli başqazısı seçilən Yəhya Əfəndi iki il bu vəzifədə qaldıqdan sonra 21 may 1622 tarixində şeyxülislam seçildi. I Mustafanın taxtdan endirilib, IV Muradın taxta çıxarılmasında şeyxülislam olaraq böyük rol oynadı. Ancaq Sədrəzəm Kəmankeş Əli Paşa tərəfindən 4 oktyabr 1623 tarixində vəzifəsindən uzaqlaşdırıldı.
Siyasi vəziyyət sabitləşdikdən sonra Yəhya Əfəndi 22 may 1625 tarixində yenidən şeyxülislam seçildi və bu vəzifəsini 10 fevral 1632 tarixinə qədər davam etdirdi. Siyasi olaraq olduqca gərgin illər olan bu dönəm IV Muradın hələ uşaq yaşlarında olduğu, dövləti isə dönəmin validə sultanı olan Kösəm Sultan tərəfindən idarə edildiyi illər idi. 7 fevral 1632 tarixində sədrəzəm Hafiz Əhməd Paşa əleyhinə çıxan yeniçəri üsyanı əsnasında üsyançılar padşahdan aralarında sədrəzəm, yeniçəri ağası və şeyxülislamın da olduğu 17 nəfər dövlət adamının edam edilməsini tələb edərək Topqapı Sarayının qapılarına dayandı. Sədrəzəmin üsyançılara təslim edilməsi ilə sonlanan üsyanın sonunda Yəhya Əfəndi şeyxülislamlıqdan öz istəyilə ayrıldı.
Şeyx Sənan köşkünə çəkilən Yəhya Əfəndi bu vəzifəyə üçüncü dəfə 7 yanvar 1634 tarixində qayıtdı və ölənə qədər bu vəzifədə qaldı. Şeyxülislamlığı dövründə IV Muradın sevgi və hörmətini qazanan Yəhya Əfəndi gənc sultanla İrəvan və Bağdad səfərlərinə qatılmışdır.
Sultan İbrahim dönəmində isə məruz qaldığı təzyiqlər səbəbilə səhhəti korlandı və 27 fevral 1644 tarixində vəfat etdi. Cənazə mərasimi böyük izdihamla qarşılandı. Atasının Sultan Səlim Məscidi yaxınlığındakı mədrəsəsinin həyətində dəfn edilmişdir.
Erigeron uniflorus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Bulbophyllum injoloense
(Bulbophyllum injoloense) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Olimpik Sarayevo FK
Olimpik Sarayevo – Bosniya və Herseqovinanın futbol klubu.
Azərbaycan LKGİ mükafatı
Azərbaycan Lenin Kommunist Gənclər İttifaqının mükafatı — Azərbaycan Lenin Kommunist Gənclər İttifaqı Mərkəzi Komitəsi tərəfindən təqdim olunan mükafat.
Talay
Talay — türk mifologiyasında dəniz və okean tanrısı. Okeanlar və dənizlər onun məsuliyyətindədir. 19 dənizin qovuşduğu yerdə yaşayır. Dənizləri və okeanları idarə edər. İçindəki canlıları qoruyar. Yaşlı və uzun ağ bığları olan bir adam görünüşündədir. İstədiyi zaman nəhəng bir balıq (və ya balina) formasına girə bilər. Dənizlərin qabarıb çəkilməsinə qərar verir. Monqol buddizmi ilə yaxın əlaqə içində olan Tibet buddizminin (Lamaizm) mənəvi lideri olan şəxslərə verilən Dalay Blama (Dalay Lama) ünvanının ilk sözü monqolcadan tibetcəyə keçmişdir və okean mənası daşıyır. Okean qədər əngin bir müdrikliyi və şəfqəti izah etmək üçün istifadə edilər.
Etimologiya
(Tal/Dal) kökündən törəmişdir. "Talmaq/Dalmaq" felindən gəlir. Ənginlik, dərinlik, sonsuzluq mənaları vardır. Talaz sözü dalğa deməkdir. Taluy və ya Daluy isə okean mənasını verər.
Tylecodon
—  sırasının  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Yeni Azərbaycan Partiyası
Yeni Azərbaycan Partiyası və ya qısaca YAP — "91-lər"in müraciəti əsasında 1992-ci il noyabrın 21-də Naxçıvanda Heydər Əliyevin sədrliyi və 550 nəfərdən ibarət təşəbbüs qrupunun iştirakı ilə keçirilən təsis konfransı ilə yaradılan, 1992-ci il dekabrın 18-də Ədliyyə Nazirliyi tərəfindən rəsmi qeydiyyata alınan siyasi partiya.
YAP Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası və qanunvericiliyi çərçivəsində, özünün Nizamnaməsi və Proqramı əsasında fəaliyyət göstərən, öz sıralarında Azərbaycanda hüquqi dövlət, sabit və sosialyönümlü iqtisadiyyat, vətəndaş cəmiyyəti qurmaq ideyalarını qəbul edən vətəndaşları birləşdirən sağ mərkəzyönümlü siyasi partiyadır.
Müxalifət partiyası kimi yaranan YAP 1993-cü ildə partiyanın sədri Heydər Əliyevin prezident seçilməsi, 1995-ci ildə keçirilən parlament seçkilərində qalib gəlməklə Azərbaycanda iqtidar partiyasına çevrildi. Yeni Azərbaycan Partiyasının sədri 1992–2003-cü illərdə Heydər Əliyev olub. 2005-ci ildən isə YAP-ın sədri İlham Əliyevdir.
Yeni Azərbaycan Partiyasının namizədləri 1993, 1998, 2003, 2008, 2013 və 2018-ci illərdə baş tutan Prezident seçkilərində qalib gəlib. 1993 və 1998-ci illərdə Heydər Əliyev, 2003, 2008, 2013 və 2018-ci illərdə isə İlham Əliyev Azərbaycan Prezidenti seçilib.
1995, 2000, 2005, 2010, 2015 və 2020-ci illərdə keçirilən Parlament seçkilərində də Yeni Azərbaycan Partiyası qalib gəlib. 125 üzvdən ibarət olan Milli Məclisdə YAP 1995-ci ildə 53 nəfərlə, 2000-ci ildə 77 nəfərlə, 2005-ci ildə 63 nəfərlə, 2010-cu ildə 71 nəfərlə, 2015-ci ildə 74 nəfərlə, 2020-ci ildə isə 70 nəfərlə təmsil olunub.
2020-ci ilin mart ayına olan məlumatlara əsasən Yeni Azərbaycan Partiyasının 760 min nəfərdən çox üzvü var.
Yaradılması
16 oktyabr 1992-ci ildə 91 nəfərdən ibarət qrup Heydər Əliyevə müraciət edərək onu siyasi mübarizədə lider olaraq gördüklərini və onun ətrafında birləşdiklərini elan etmişdir. 24 oktyabr 1992-ci il tarixində Naxçıvan Ali Məclisinin sədri Heydər Əliyev bu müraciətə cavab vermiş və təklifi qəbul etmişdir.
21 noyabr 1992-ci il tarixində Yeni Azərbaycan Partiyasının təsis konfransı keçirilmiş, 550 nəfərin iştirak etdiyi konfransda Heydər Əliyev partiya sədri seçilmişdir.
Heydər Əliyev dövrü (1992–2003)
Yeni Azərbaycan Partiyası 18 dekabr 1992-ci il tarixində Ədliyyə Nazirliyində dövlət qeydiyyatından keçmişdir. 1993-cü ilin aprel ayında partiyanın mətbu orqanı olan "Yeni Azərbaycan" qəzetinin ilk sayısı çapdan çıxmışdır.
Partiya sədri Heydər Əliyev 4 iyun Gəncə qiyamından sonra Bakıya dəvət olunduğu üçün 9 iyun 1993-cü il tarixində Naxçıvandan Bakıya gəldi. O, 15 iyun 1993-cü il tarixində Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin sədri seçildi. 3 oktyabr 1993-cü il prezident seçkilərində Heydər Əliyev xalq tərəfindən prezident seçilmişdir.
Sorbus sitchensis
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Yeni Azərbaycan Partiyası
Heydər Əliyev dövrü (1992–2003)
12 dekabr 2003-cü il tarixində partiya sədri, prezident Heydər Əliyev öldü.
İlham Əliyev dövrü (2005—)
alt=|thumb|200px|Yeni Azərbaycan Partiyasının Siyasi Şurası alt=|thumb|200px|2018-ci il fevralın 8-də baş tutan Yeni Azərbaycan Partiyasının VI Qurultayında İlham Əliyevin 2018-ci il aprelin 11-də baş tutan Prezident seçimlərində YAP-ın namizədi olması üçün baş tutan səsvermə zamanı 15 oktyabr 2003-cü il prezident seçkilərində qələbə çalan İlham Əliyev partiya sədrinin birinci müavini olaraq Heydər Əliyev öldükdən sonra partiyaya rəhbərlik etməyə başladı. 26 mart 2005-ci il tarixində YAP-ın III Qurultayı keçirildi və Prezident İlham Əliyev partiyanın rəsmi sədri seçildi.
15 oktyabr 2008-ci il, 9 oktyabr 2013-cü il və 11 aprel 2018-ci il tarixlərində İlham Əliyev növbəti dəfə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçilmişdir.
2012-ci ildə Ana Vətən Partiyasının sədr müavini Zahid Oruc Ana Vətən Partiyası ilə Yeni Azərbaycan Partiyasının birləşdirilməsi fikrini irəli sürmüş və təklifi YAP-a göndərmişdir. Lakin YAP birləşmədən imtina etmişdir.
5 mart 2021 tarixində 6 partiya tərəfindən göndərilən birləşmə müraciəti Yeni Azərbaycan Partiyasının növbədənkənar VII qurultayında qəbul edilmişdir. Beləliklə Azərbaycan Demokratik Sahibkarlar Partiyası, Azərbaycan Xalq Demokratik Partiyası, Azərbaycan Kəndli Partiyası, Azərbaycan Milli Hərəkat Partiyası, Azərbaycan Yurddaş Partiyası və Milli Qurtuluş Partiyası Yeni Azərbaycan Partiyasına birləşdi.
İdarə Heyəti
Əvvəllər 20 üzvdən ibarət olan İdarə Heyəti 5 mart 2021 tarixində keçirilmiş növbədənkənar qurultayda alınan qərarla 40 nəfərdən ibarət olmuşdur.
Veteranlar Şurası
Yeni Azərbaycan Partiyasının VII Qurultayında 85 nəfərlik Siyasi Şura ləğv olunaraq əvəzinə 35 nəfərdən ibarət olan Veteranlar Şurası yaradılmışdır. Sədri Arif Rəhimzadə, sədr müavini isə Sədaqət Qəhrəmanovadır.
Qadınlar Şurası
1995-ci ildə qurulmuş partiyanın qadınlar təşkilatı rəsmi olaraq YAP Qadınlar Şurası adlanırdı. Yeni Azərbaycan Partiyasının Qadınlar Şurası 5 mart 2021-ci il tarixində keçirilən VII qurultayda ləğv olunmuş, əvəzində Mərkəzi Aparatın nəzdində Gender siyasəti şöbəsi yaradılmışdır.
Gənclər Birliyi
1995-ci ildə qurulmuş partiyanın gənclər təşkilatı rəsmi olaraq YAP Gənclər Birliyi adlanır. Yeni Azərbaycan Partiyasının Gənclər Birliyi VII qurultaydan sonra yenidən formalaşdırılmışdır. Hazırda Birliyin 30 nəfər üzvü var. Gənclər Birliyinin 11 mart 2021-ci il tarixli iclasında Bəxtiyar İslamov yeni sədr seçilmişdir.
Texniki baza
alt=|thumb|200px|Yeni Azərbaycan Partiyasının Qərargahı 2018-ci il mayın 18-nə qədər Yeni Azərbaycan Partiyasının inzibati binası Səbail rayonunda Bülbül prospekti 13 ünvanında yerləşirdi. 2018-ci il mayın 18-də isə Xətai rayonunda Sergey Senyuşkin küçəsi 26 ünvanında Yeni Azərbaycan Partiyasının yeni inzibati binasının açılış mərasimi baş tutdu. Açılış mərasiminə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev də qatıldı.
Rəmzləri
Yeni Azərbaycan Partiyasının rəsmi rəmzinin təsviri belədir:
Şimal yarımkürəsi
thumb|393x393px|Şimal yarımkürəsi thumb|right|250px|Şimal yarımkürəsi Şimal yarımkürəsi — Yer kürəsinin ekvatordan şimalda olan hissəsidir. Şimal yarımkürəsində təqvim yayı iyun-avqust aylarında, təqvim qışı isə dekabr-fevral aylarında olur. Korolis qüvvəsinə görə təzyiqin aşağı olduğu zonalar və qasırğalar Şimal yarımkürəsində demək olar ki, həmişə sol tərəfə - saat əqrəbinin əksi istiqamətində fırlanır. Şimal yarımkürəsinin quru hissəsi Cənub yarımkürəsinə nisbətən yığcam və daha çoxdur.
Mahodand gölü
Mahodand gölü ( - "Balıqlar gölü") — Pakistanın şimal-qərbində, Hayber-Paxtunxva əyalətinin Svat rayonun Kalam bölgəsindən 40 km uzaqlıqda, Uşo dərəsində yerləşən göl. Gölə hər il minlərlə turist və bayramını yaxşı keçirmək istəyən insan axışır. Göl balıqçılıq və qayıq idmanı üçün əlverişlidir.
Coğrafiya
240px|thumbnail|left|Mahodand gölündə qayıq idmanı Mahodand gölü Hindukuş dağlarında — dəniz səviyyəsindən 2865 metr yüksəklikdə yerləşir. Göl sulu və yaşıl çəmənliklərlə, qarlı dağlarla və sıx meşələrlə əhatə olunub. Gölün sahillərində çox hündür şam ağacları bitib, ziyarətçilər sahilindəki otlaqlardan düşərgə yeri kimi istifadə edirlər.
Mahodand gölü Hindukuş dağlarından gələn qar suları və yeraltı sular hesabına qidalanır, Svat çayının əsas sol qolu olan Uşu Xvar çayı başlanğıcını bu göldən götürür. Gölün yaxınlığında Səyfullah və Nasərullah gölləri yerləşir.
Balıqçılıq və düşərgə
Dağlarda trekinq yürüyüşünə çıxmaq, düşərgə salmaq, balıqçılıqla məşğul olmaq istəyən turistlər gölə axışır.
Epoksidlər
Epoksidlər — üçüzvlü oksidlər (oksiranlar) α-oksidlərdir.
Quruluşu və tətbiqi
thumb|150 px|Ümumi quruluşu Üzvi tsiklik birləşmələrdə karbon tsiklində sadə efir qrupu olur. Üçüzvlü heterotsiklik birləşmələr-epoksidlərin ən mühüm nümayəndəsidir. Epoksidlər-yüksək reaksiyagirmə qabiliyyətinə malik olan üzvi maddələr olub yumuşaq şəraitdə ən müxtəlif maddələrlə reaksiyaya girirlər. Buna görə epoksidlər əsasında maraqlı və praktik əhəmiyyət kəsb edən ən müxtəlif və rəngarəng maddələr almaq olur. Bunlar əsasında sənayedə səthi-aktiv maddələr, müxtəluif növ plastik kütlələr və sintetik liflər, yapışqanlar, raket yanacağı üçün komponentlər alınır.
Epoksidlərin alınması
Bu etilen oksidin sənayedə alınma metodudur. Prosesi müxtəlif daşıyıcılar üzərinə hopdurulmuş (silikagel, alüminium oksidi) gümüş metalının iştirakı ilə 200…300 0 C
və 5…25 atm. təzyiqdə aparırlar.
Bu reaksiya onu ilk dəfə kəşf etmiş Prilejayevin adı ilə bağlıdır.
Birinci mərhələdə propilenxlorhidrin alınır, sonra isə qələvi ilə hidrolizə uğradılır
Kimyəvi xassələri
Epoksidlərin yüksək reaksiyagirmə qabiliyyəti üçüzvlü həlqənin gərginliyi ilə bağlıdır. σ-rabitəli orbitlərin bir-birini ötürməsi atom nüvələrini birləşdirən bir xətt üzrə deyil, müəyyən bucaq altında baş verdiyindən, rabitə daha davamsız olur və həlqə turşuların, qələvilərin, temperaturun təsirindən asanlıqla qırılır.
Sadə efirlər kimi epoksidlər də, oksigenin sərbəst elektronları hesabına protonlaşa bilir və nukleofili asanlıqla birləşdirir.
Reaksiya turş katalizdə olduğu kimi eyni mahiyyət (nukleofil əvəzetmə) kəsb edir. Əgər birinci halda turşu (daha doğrusu proton) epoksidin elektrofilliyini artırırsa, bu halda reagentlərin-spirt, fenol, ammonyak, aminlərin nukleofilliyi artır.
Sorbus subcordata
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Çartəpə
Çartəpə – Azərbaycan Respublikasının Quba rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Digah-Xucbala bələdiyyəsinin tərkibindədir.
Əhalisi
Çartəpə kəndinin əhalisi təxminən 700 nəfərdir.XX əsrin əvvələrinə aid evlər var. Bu kəndin tanınmışlarından biri də şair Ramiz Qusarçaylıdır. Onun bir çox əsərləri var. 2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kəndə 801 nəfər əhali yaşayır.
Mercedes-Benz SLK-Class
Mercedes-Benz SLK-klass (Sport Leicht Kurz —  — "yüngül qısa idman" və ya Sportlich, Leicht und Kompakt —  — "idman, yüngül və kompakt") — 1996-cı ildən bu günə kimi Mercedes-Benz markasının istehsal etdiyi rodsterlər. SL-larla müqayisədə daha ucuzdur və baqaj hissəsinə yığılan tammetal üst ortüyü var.
Erigeron untermannii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Umbilicus chloranthus
—  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Karavacco
Mikelancelo Merisi de Karavacco — İtaliya rəssamı. Roma, Neapol, Malta və Siciliya şəhərlərində fəaliyyət göstərmişdir. Barokko rəssamlığının ilk böyük sənətçisidir.
Həyatı
Mikelancelo Karavacconun doğum tarixi və yaşı haqqında dəqiq məlumat yoxdur. Tədqiqatçılara görə ən böyük ehtimallardan biri Broloda Santa Stefano kiləsəsinin qeyd dəftərindəki bir məlumata əsaslanır. Burada 30 sentyabr 1571-ci il tarixində " Cənab Fermo merisi və xanım Lusia Aratorinin oğlu Mikelancelo"nun vəftizi il bağlı qeydlər yer almaqdadır. Tədqiqatçılar güman edir ki, bəhs edilən məlumat məhz Karavacconun vəftizidir. Həmin dövrdə İtaliyada uşaq ölümləri artmışdı. Bu səbəbdən yeni doğan körpələri dünyaya göz açar-açmaz vəftiz edirdilər. Bütün bu məlumatlara əsasən Mikelancelo adı verilən bu körpənin 29 sentyabr 1571-ci ildə dünyaya gəldiyi ehtimal edilir. Mənbələrdə rəssamın tam adının Mikelancelo Merisi de Karavacco olması haqqında də bir sıra məlumatlar vardır. Tədqiqatçılara görə, Karavacco adı rəssamın böyüyüb başa çatdığı qəsəbə Karavacco qəsəbəsinin adından götürülmüşdür. Digər bir versiya isə Mikelancelonun atası Fermonun müdiri Karavacco Markisi Fransçesko Sforzanın adı ilə bağlıdır. Karavacconun atası Fermo memar idi. 1576-cı ildə bir çox Milanlının ölümünə səbəb olan vəba xəstəliyi onun ölümünə səbəb olmuş, nəticədə Karavacco anası və qardaşları ilə birlikdə şəhəri tərk etmək məcburiyyətində qalmışdı. 1582–1582-ci illərdə o, hələ 12 yaşında olarkən anasının təşviqi ilə peşə axtarışına çıxır. 1584-cü ildə Karavacco Berqamolu rəssam Simone Petersanonun yanında köməkçi kimi çalışmağa başlayır. Simone Petersano 1573–1592-ci illərdə fəaliyyət göstərən məşhur rəssamlardan biri idi. Petersanonun emalatxanası Milan şəhərində yerləşdiyindən Karavacco da bu illərdə Milana köçmüşdür. 1584–1588-ci illərdə o, Petersanonun şagirdi olur. Mikelancelo şagirdlik müddətini başa vurub 1588-ci ildə Karavaccoya geri qayıdır. Bunun bir digər səbəbi də anansının vəfat etməsi idi. İtaliyan rəssam 1589-cu ildə anasından qalan mirası almaq üçün Karavaccoda olmuşdur.
Romadakı həyatı
Sonrakı tarixlərdə sənəndlərdən rəssamın qardaşları ilə əlaqəsinin kəsildiyini və 1592–1593-cü illərdə Romaya köçdüyünü öyrənirik. Romaya yerləşdikdən sonra keçən 3–4 illik müddətdə Karavacconun harada yaşaması və hansı işlə məşğul olması barədə heç bir məlumata rast gəlinmir. Karavacconun Romada işlədiyi ilk professional rəssamlıq emalatxanası Sicilyalı rəssam Lorenzo Karlinin emalatxanası olmuşdur. Bu barədə məlumat Roma Dövlət arxivində yerləşir. Lorenzo Karlidən sonra o Cüzeppe Sezari ilə çalışmağa başlamışdır. Cüzeppe Sezari yaşca Karavaccodan sadəcə 3 yaş böyük idi və dövrün gənc sənətçiləri içində öz qabiliyyəti ilə fərqlənirdi. Onun nüfuzu o qədər yüksək idi ki, Papa VIII Klemens tərəfindən "Cavalier d`Arpino" (Məsihin süvarisi) tituluna layiq görülmüşdü. Cüzeppe emalatxanadakı çiçək, yaşıllıq və natürmort ilə bağlı işləri Karavacccoya tapşırmışdı. Lambert yazır :Baxmayaraq ki, Sezarinin emalatxanası məşhur bir emealatxana idi və Karavaccoya dövrün nüfuzlu şəxsləri, kardinallar, səfirlərlə tanış olmağa şərait yaradırdı, Karavacco tezliklə emalatxanadan ayrıldı. Buna səbəb Sezarini əsərlərini klassik standartlardan qırağa çıxmayan, sıxıcı olaraq qiymətləndirməsi və ona verilən tapşırıqların çox sadə olması idi. Karavacco özünün məşhur "Balaca, xəstə Vakx" və " Meyvə səbətli oğlan" əsərlərini burada rəsm etmişdir.
Karavacco ilk sifarişlərini Orsi və Sapada ilə olan dostluğu sayəsində qəbul etməyə başlamışdı. "Tövbəkar Məryəm" və " Misirə qaçarkən dincəlmək" adlı əsərləri onun ilk sifarişləri sayılır. Rəssamın 1595–1596-cı ildə kardinal Françesko del Monte tərəfindən alınan "Kələkbazlar və falçı qadın" adlı əsəri ona çox böyük şöhrət qazandırmışdır. Bundan sonra Karavacco kadrinalın evinə köçmüş və burada yaşamağa başlamışdır. Karavacconun həyatının bu dövründə çəkdiyi ilk rəsm əsəri " Ud çalğıçısı"dır. Kardinalın Karavaccoya verdiyi sifarişlərdən biri də "Meduza" əsəri idi. Del Monte bu rəsm əsərini ona hamilik edən Medici ailəsi üçün diplomatik bir jest olaraq sifariş etmişdi. Karavacco Meduzanı turnir qalxanına bərkidilmiş kətan parça üzərinə rəsm etmişdi. Kardinalın evində yaşadağı müddətdə onlar birlikdə " Narçis", "Musiqiçilər", "Meyvə səbəti", "Tövbəkar Məryəm", "kimi bir neçə rəsm əsəri ərsəyə gətirmişdirlər.
Fəaliyyəti
Dolğun yaradıcılıq çağı (XVI əsrin sonu, XVII əsrin 1-ci onilliyi) monumental rəngkarlığın yaranması dövrü ilə üst-üstə düşür. Karavacconun dramatik, sərgüzəştli həyatı onun üsyankar yaradıcılığında özünü açıq-aydın göstərir. Artıq Romadakı ilk işlərində- "Balaca xəstə Vakx" (1591, Roma, Qalereya Borgeze), "Meyvələrlə oğlan" (1593), "Vakx" (1593), "Baxıcılıq" (1593, Lüvr) o, cəsur yenilikçi kimi öz yaradıcılığının kəskin realizmi və demokratizmi ilə əsas rəssamlıq istiqaməti olan manyerizmə və akademizmə meydan oxumuşdur.
Karavacco məşhur italyan rəssamı və italyan barokkosunun nümayəndələrin biri sayılır. Karavacco güclü işıq-kölgə istifadəsi və rəsimsal tənzimləməni dramatik bir baxımdan barokko sənətinin ən xüsusi tətbiq edicilərindən biri olmuşdur. Karavacco rəssamlıq tarixində böyük rol alan istedadlı rəssamlardan biridir. Karavacco- Barokko, realizm, "karavacizm" üslubunun banisidir desək yanılmarıq. Hətta o öz yaradıcılığı ilə Bartolomeo Manfredi Klod Vinonun belə yaradıcılığına təkan vermişdir. O, XVII əsrin Avropa rəngkarlığına istiqamət verən və realist istiqamətin banisidir. Onun əsərləri öz hissiyyatlığı, emosianallığı ilə, gərginliyi, işıq və kölgənin kontrastlığı və xüsusi cizgisi ilə fərqlənir ki, buda "karavacizm" üslubunun xarakteridir. İstedadlı Karavacconun yaradıcılığı özünəməxsus axıcı, zəngin idi, lakin bir çoxları onun yaradıcılığının reallıqdan uzaq olduğunu hesab edirdi.
Obrazın ideallığı manyerizmə və akademizmə xas olduğu halda, Karavacco yeni bir istiqamətin, üslubun obrazın individual ifadəsinin təməlini qoymuşdur. Buna " Meyvə səbəti ilə gənc" əsəri buna açıq-aydın sübutdur.
Rəssamın navatorluğu nəinki bir çox rəssamın yaradıcılığına təkan vermişdir. Karavacconun ilk işlərinin çoxu portret janrında və hərdən isə detalları ilə zəngin olan əsərlərdir ki, Karavacco bunu əla bacarırdı. Karavacconun əsərlərindəki təsvir olunmuş fiqurlar elə obrazlı göstərilmişdir ki, hətta seyirci də açıq-aydın inanılmaz realizmi hiss edirlər. Sonra isə Karavacco tədricən öz yaradıcılığının istiqamətini dəyişərək dini tematika üzərinə yönəldir. Hətta onu dəfələrlə ittiham etmişlər ki, onun əsəsrindəki təsvir olunmuş insanlar müqəddəs insanlardansa adi və sadə insanlara bənzəyirlər, Ancaq elə bu cür rəssamın özünəməxsusluğu onu hamıdan fərqləyndirir, və bir çox rəssamın yaradıcılığının istiqamətinin dəyişməsinə təsir göstərmişdir. Hətta bu cür rəssamlar Avropadan Romaya məhz Karavacconun əsərlərini görməyə və bu əsərlərdən rəssamın navator stilinə yiyələnmək üçün və öz gözləri ilə görməyə gəlirdilər.
Vakxa- Rəssamın bu əsərinə isə baxan ilk insan rəssamın axıcı rəngli işığını hiss edir ki, bu da rəssamın əsərinin monumentallığını və plastikasını hiss etdirir. Fırıldaqçı (1596, Uodsvort Ateneum Xartford)- rəssamın bu cür əsərlərində zorakılıq, qəddarlıq var. Bu əsərlərdə təbii effektlivliyi əskik etməmişdir. Bu cür əsərlərə "İsaqın qurban verilməsi"(1603), "Yudif və Olofern"(1596) aiddir, Amma sonralar rəssam əvvəlki əsərlərinə nisbətən daha dərin və poetik məna kəsb edən əsərlərini "Misir yolunda istirahət" (1595), "Mariya Maqdalina" (1596) yaratmışdır.
Barokkonun ən böyük sənətçilərindən biri olan Karavacco Qərbi Avropa sənətinin inkişafında böyük rol oynamışdı. Onun yaradıcılığı italyan rəssamları ilə yanaşı, digər Avropa ölkələrinin də rəngkarlarına böyük təkan göstərmişdi. XVI əsrin sonu – XVII əsrin əvvəli realist istiqamət Karavacconun adı ilə "Karavacizm" adlandırılmışdı. İlk sifarişini himayədarı olan Del Montenin köməyilə alır. Rəssamın vəzifəsi Romada yerləşən San-Luidji dei Françezi kilsəsində Kontarelli kapellası üçün müqəddəs Matfeyanın rəsmlərini çəkmək idi. 1600-cü ilə qədər o 4 əsər yaradır- "Müqəddəs Matfeya" (2 variantda), "Müqəddəs Matfeyanın şövqü", "Müqəddəs Matfeyanın əziyyəti".
Karavacco üçün əsas yeri "Müqəddəs Matfeyanın şövqü" tutur. Bu əsər ilə o bütün dünyada məşhur olur, onun adı dillər əzbərinə çevrilir. Dini süjetli Matfeyanı canlandırdığı əsərlərində Karavacco real həyatdan da uzaqlaşmamışdı. Əsərdə Matfeya silahlanmış iki şəxslə (yəqin bu şəxslər onun köməkçiləri idi) oturub, elə onların yanında da onlara yaxınlaşan iki nəfər təsvir olunub. Yaxınlaşan iki nəfər kasıb təbəqədəndir. Onlar ayaqyalındırlar. Sadə geyimləri Matfeya və oturan şəxslərin geyimindən işıqlandırılmış kontrastla seçilib. Bu səhnəyə baxanda biz bu əsəri adi hadisə kimi yox, dini atmosferi hiss eləyirik. Bunun əsas səbəbi Karavacconun Şimali italyan realizmi ilə bağlı olan sənət epoxalarını Romada təhsil aldığı illərdə öyrənməsidir ki, bu da rəssamın bütün işlərində daxili hisslərin özünü göstərməsinə şərait yaratmışdır. Onun Kontarelli kapellası üçün yaratdığı əsərlər ona şöhrətlə yanaşı, ona qarşı əks fikirlər də yaratmışdır. Bəziləri onun işinin qeyri-adiliyi, cəsarəti və böyük sənətini qiymətləndirir. Bəzilərində isə onun işlərinin kobudluğu təəccüb doğururdu.
Yeni əsrin əvvəlində Karavacco yaradıcılığında böyük yer tutan əsərlər yaradır. Romada yerləşən Santa Mariya del Popole kilsəsində Çerazi kapellası üçün əsərlər yaradır. Elə həmin dövrdə Karavacco " Amur-qalib" əsərini yaradır. Bu əsər Karavacco yaradıcılığının ən gözəl əsərlərindən sayılır. Bu əsəri ilə Karavacco seyrciləri özünə cəlb etməyi bacarmışdı. Yaradıcılığının ən yüksək dövrü 1605–1606-cı illərdə "Mariyanın ölümü" əsəri ilə yaratdığı dövrüdür. Bu əsərində Karavacco xalqın Mariyaya inamını, çox acı çəkmiş bir ananı təsvir etmişdir. Təəssüf ki, bu əsər də Karavacconun bir çox əsəri kimi sifarişçi tərəfindən rədd olunur. Sifarişçi hesab edirdi ki, əsər gözə çarpan dərəcədə yaradılmayıb. Mariyanın üzündə xeyirxahlıqdan əsər-əlamət yoxdur. Onun üzündə ölüm cizgiləri əks olunub. Karavacconun yaradıcılığı XVI–XVII əsrlərə, Avropa incəsənətinin yaranması və çiçəklənməsi dövrünə təsadüf edir. Renesans dövründən sonra XVII yüzillik rəssamlıq sənətində böyük dəyişikliklərin yer aldığı dövr kimi sayılır ki, bu dövr realizmin yaranması və incəsənətin daha da real həyata yaxınlaşmasında böyük rol oynayırdı. Rəngkarlıq sənətində həlledici dövrün başlanğıcı təkcə İtaliyada deyil, bütün Avropa ölkələrində Mikelancelo Merizi da Karavacconun adı ilə bağlıdır. Karavacco yaradıcılığı XVI–XVII əsrlərin tamamlanmamış iki onilliyini əhatə edir.
Qısa müddət ərzində rəssamın yaradıcılığında məqsədyönlü və fəal bir istiqamət doğulur ki, bununla da paralel olaraq, yeni bir təsvir dili yaranır.
Karavacconun yeniliklərindən biri də ondan ibarət idi ki, əsərlərində dünyadakı idealizmin əvəzinə həyatı əhatə sadə insan tiplərinə yanaşılmış müxtəlif natura motivləri əlavə edilmiş daha güclü ifadə, nəzərəçarpan işıq kölgə ilə seyircini özünə cəlb edirdi.
Bu cür istiqamət-obyektin fondan sıçrayışı, ani nəzərəçarpıcılığı rəngkarlıq sənətində bir ilk kimi tarixə həkk olunmuşdur. Rəssamın ən böyük özəlliklərindən biri də dünyaya realist baxmağı və əsərindəki hər bir obyektin real həyatdan götürməsi idi ki, bu da rəssamlıq tarixində ilklərdən sayılır. Buna "Meyvə səbəti ilə gənc" əsəri sübutdur. Bu əsərdəki həyatdakı nikbinlik və həyat sevgisi bir rəssam tərəfindən yenidən özünəməxsus yaradılıb. Əsərdəki dərinlik, dəqiq və səlis işlənmiş hər bir cizgi və ön plandakı meyvələr elə ustalıqla işlənmişdir ki, bu əsəri görən hər bir tamaşaçını valeh edir. Bu istiqaməti davam etdirən və bu əsərdən ilhamlanan Karavacco digər əsəri "Kərtənkələ ilə gənc" (1593, Fond Lonqi, Florensiya) çəkmişdir.
Karavacconun dövründə rəngkarlıq sənəti və üslubu praktik cəhətdən bütünləşmişdir. Rəssamın əsərlərindəki ani nəzərəçarpan işıqlandırılmış ön plan rəsmin fonundan seçilir, optik effekt yaratmaqla rəsmdəki hərəkətləri gerçəkləşməsinə və daha real görsənməsinə şərait yaradırdı. Bütün incəliklər, hətta ikinci dərəcəli incəliklər belə təəccübləndirici dərəcədə ustalıqla, dəqiqliklə göstərilmişdir. Süjetlər çox vaxt dərin daxili dramatizm ilə zəngin idi. Öz yaradıcılığı ilə rəssam bütünlüklə rəngkarlıq janrının yüksək və alçaq növlərlə qiymətləndirilməsini rədd edirdi. Rəssam yaradıcılığı ilə rəngkarlığa xüsusi, özünəməxsus dəyişikliklər gətirmişdi. Karavacco yaradıcılığının seçilmiş özünəməxsusluğunu heç bir rəssamlıq məktəbinə aid etmək olmaz.
Daha sonralar isə rəssamlıq istiqaməti daha yumşalır, daha dərin və simvolik ifadələr kəsb edirdi, buna baxmayaraq öz realistliyini qoruyub saxlayırdı. Bu dövrdəki rəssamın yaratdığı əsərlərin əsas mövzusu dini süjetlər təşkil edirdi. Karavacco bununla yanaşı, dramatizm ilə naturalizm incəlikləri arasında incə sərhəd də yarada bilmişdi.