cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
İbadət (islam)
İbadət xüsusunda rəvayət olan başqa bir hədisdə qeyd olunur ki, Hüseyn ibn Əli Buyurur: "Camaat! Allah-taala bəndələri yaratmışdır ki, Onu tanısınlar, Onu tanıyandan sonra Ona ibadət etsinlər və Ona ibadət etdikdən sonra başqasına ibadət etməyə ehtiyacları olmasın." deyə xitab etdikdə, bir nəfər soruşdu: "Ey Allahın Peyğəmbərinin oğlu! Atam-anam sənə fəda olsun, Allahı tanımaq nədir?" Hüseyn ibn Əli cavabında buyurdu: "(Allahı) tanımaq hər bir zəmanənin insanlarının itaəti vacib olan öz imamını tanımasıdır.""
Allahı tanıma və qəlb imanı güclü olduqca ibadətdə də daha dəyərli olur. Əli ibn Musa buyurur: "Allaha ibadətin birinci dərəcəsi Onu tanımaqdır. Mərifətin (Allahı tanımağın) əsli isə Onun vəhdaniyyətini qəbul etməkdir. (Ona şərik qoşmamaqdır.)
Bir varlığın qarşısında həmin varlığı məbud hesab etmədən səcdə olunması həmin varlığa ibadət etmək qənaətinə gəlmir. Belə ki, Qurani-Kərimdə Yusif peyğəmbərin qissəsində buyurulur: "''(Yusif) ata-anasını taxt (öz taxtının) üstünə qaldırdı. Onlar (ata-ana və on bir qardaş) hamısı (hörmət əlaməti olaraq) onun qarşısında səcdəyə qapandılar. (Allah onları bir-birinə qovuşdurduğu üçün şükür səcdəsi etdilər). (Yusif) dedi: "Atacan! Bu əvvəl gördüyüm yuxunun yozumudur. Rəbbim onu (yuxunu) həqiqətə çevirdi. O mənə yaxşılıq etdi, çünki məni zindandan qurtardı, Şeytan mənimlə qardaşlarımın arasını vurduqdan sonra sizi çöldən (yanıma) gətirdi (bizi bir-birimizə qovuşdurdu). Həqiqətən, Rəbbim istədiyinə qarşı lütfkardır (istədiyi şəxs və ya iş barəsində incə tədbir sahibidir). O, doğrudan da, (hər şeyi) biləndir, hikmət sahibidir!''"
Eləcə də, "''(Ya Peyğəmbər!) Biz mələklərə: "Adəmə səcdə edin! – dedikdə İblisdən başqa (hamısı) səcdə etdi. (Yalnız) o, lovğalanaraq (səcdə etməkdən) imtina etdi və kafirlərdən oldu.''"
Hansı əməllər Allaha ibadətdir?
Qurani-Kərimdə deyilir: "Mən cinləri və insanları yalnız Mənə ibadət etmək üçün yaratdım!" … göylərdə və yerdə olan bütün məxluqatdan bir eləsi yoxdur ki, (qiyamət günü) Rəhmanın hüzuruna bir qul kimi gəlməsin. "Şübhə yoxdur ki, Allah mənim də Rəbbim, sizin də Rəbbinizdir. Elə isə Ona ibadət edin! Budur doğru yol!" Deməli, cin və insanların əsas məqsədə çata bilmələri üçün doğru yolu onların Allaha ibadət etmələridir və Qiyamət günü onların hər biri Allahın hüzuruna Onun qulu kimi gətiriləcəklər.
Yuxarıda qeyd olundu ki, Allaha ibadət o əməllər hesab olunur ki, həmin əməli yerinə yetirməyi Allah əmr edib və onu Allaha xatir edəsən. Bu cür ibadətlər şərti olaraq aşağıdakı növlərə ayrılır:
Ümumiyyətlə insan gərək ibadətdə Allahla öz arasında fasilə görməsin. Yəni insan həmişə bunu bilməlidir ki, Allah onun bütün əməllərini görür və onun nə etmək istəyindən xəbərdardır. Allah-təala Qurani-Kərimdə buyurur: "(Ya Peyğəmbərim!) Sən nə iş görsən, Qurandan nə oxusan, (ümmətinlə birlikdə) nə iş görsəniz, onlara daldığınız (onları etdiyiniz) zaman Biz sizə şahid olarıq. Yerdə və göydə zərrə qədər bir şey sənin Rəbbindən gizli qalmaz. Ondan daha böyük, daha kiçik elə bir şey də yoxdur ki, açıq-aydın kitabda (lövhi-məhfuzda) olmasın!" Həzrət Peyğəmbər (s) Əbuzərə vəsiyyət edərkən belə buyurdu: "Ey Əbuzər! Allaha elə ibadət et ki, guya Onu görürsən. Əgər sən Onu görməsən, bil ki, O səni görür."
Odur ki, insan əgər hər bir yerdə olursa olsun və hər hansı bir işi gərərkən başa düşsə ki, Allah onun əməllərinə şahiddir, o heç vaxt günah etməz.
Allaha ibadətin səmərəsi
Allaha ibadətin səmərəsi barədə İslam peyğəmbəri buyurub: "Cənnətə daxil olan birinci şəxs şəhid və öz Rəbbinə yaxşı (ixlasla) ibadət edən kimsədir."
Qurani-Kərimdə gecə ibadətinin xüsusi üstünlüyə malik olduğu qeyd olunur. Belə ki, hər bir ibadətin savabının bəlli olmasına rəğmən gecə ibadətinin savabını Allah bəndələrindən gizlin saxlamışdır. Bu barədə səcdə surəsində qeyd olunur: "Onlar ibadət üçün yataqlarından qalxar (gecələr az yatar), qorxu və ümid içində (Allahın əzabından qorxaraq, mərhəmətinə ümid bəsləyərək) Rəbbinə dua edər və onlara verdiyimiz ruzilərdən (ehtiyacı olanlara) sərf edərlər. Etdikləri əməllərin mükafatı olaraq (Allah dərgahında) onlar (möminlər) üçün göz oxşayan (onları sevindirəcək) nə cür nemətlər gizlənib saxlandığını heç kəs bilməz!"
Allahdan qeyrisinə ibadət
İslamda Allahdan qeyrisinə ibadət etmək şirk hesab olunur. Məsələn Qurani-Kərimin Yunus surəsində buyurulur: ''"Onlar Allahı qoyub özlərinə nə bir xeyir, nə də bir zərər verə bilən bütlərə ibadət edir və: "Bunlar Allah yanında bizdən ötrü şəfaət edənlərdir!" — deyirlər. De: "Allaha göylərdə və yerdə (Özünə şərik) bilmədiyi bir şeyimi xəbər verirsiniz? Allah Özünə şərik qoşulan bütlərdən uzaqdır və ucadır!"''". Buradan anlaşılır ki, bütlərin Allah yanında şəfaətçi olacaqlarına inanaraq onlara ibadət edən insanları Allah müşrik adlandırır və onların ibadət etdiyi bütləri isə özünə şərik olmadığını, yəni ibadətə layiq olmadığını bəyan edir.
''Bil ki, xalis din (sırf ibadət, təmiz itaət) ancaq Allaha məxsusdur. Allahı qoyub (bütləri) özlərinə dost tutanlar: "Biz onlara yalnız bizi Allaha yaxınlaşdırmaq üçün ibadət edirik!" (deyirlər). Şübhəsiz ki, Allah ixtilafda olduqları məsələlər barəsində (qiyamət günü) onların arasında hökm edəcəkdir. Allah yalançı, nankor olan kimsəni doğru yola müvəffəq etməz!''
Yuxarıdakı ayələrdən də aydın olur ki, məsələn, bir nəfəri məbud hesab edib onun qarşısında ibadət məqsədilə səcdəyə getsən və ondan nəsə bir şey istəsən, bu ibadətdə şirk hesab olunur, amma onun qarşısında onu məbud hesab etməyib Allaha ibadət məqsədilə səcdə etsən, bu Allahdan qeyrisinə ibadət deyil və ibadətdə şirk hesab edilmir. Eynilə, əgər bir qəbir sahibini məbud hesab edib qəbrin kənarında ona ibadət məqsədilə səcdəyə getsən və ondan nəsə bir şey istəsən, bu şirk hesab olunur, həmin qəbir sahibini məbud hesab etməyib, Allaha ibadət niyyətilə səcdəyə gedib qəbir sahibindən bir şey istəmək qəbir sahibinə ibadət deyil və deməli ibadətdə şirk hesab olunmur. Bunu Qurani-Kərim Yusif surəsində də təsdiqləyir. Belə ki, Yusif peyğəmbərin qissəsində qeyd olunur ki, Yəqub peyğəmbər, onun həyat yoldaşı və 11 oğlu Yusif peyğəmbərin qarşısında səcdə edirlər: "''(Yusif) ata-anasını taxt (öz taxtının) üstünə qaldırdı. Onlar (ata-ana və on bir qardaş) hamısı (hörmət əlaməti olaraq) onun qarşısında səcdəyə qapandılar. (Allah onları bir-birinə qovuşdurduğu üçün şükür səcdəsi etdilər). (Yusif) dedi: "Atacan! Bu əvvəl gördüyüm yuxunun yozumudur. Rəbbim onu (yuxunu) həqiqətə çevirdi. O mənə yaxşılıq etdi, çünki məni zindandan qurtardı, Şeytan mənimlə qardaşlarımın arasını vurduqdan sonra sizi çöldən (yanıma) gətirdi (bizi bir-birimizə qovuşdurdu). Həqiqətən, Rəbbim istədiyinə qarşı lütfkardır (istədiyi şəxs və ya iş barəsində incə tədbir sahibidir). O, doğrudan da, (hər şeyi) biləndir, hikmət sahibidir!''"
Yaxud Əraf surəsində Allah mələklərə əmr edir ki, Adəmə səcdə etsinlər. Bu əmrdən boyun qaçıran İblis isə əbədi olaraq lənətlənir:
''Sizi (babanız Adəmi) yaratdıq, sonra sizə surət verdik və mələklərə: "Adəmə səcdə edin!" — dedik. İblisdən başqa hamısı səcdə etdi. O, səcdə olanlardan olmadı. (Allah iblisə): "Mən sənə əmr edəndə sənə səcdə etməyə nə mane oldu?" — deyə buyurdu. (İblis:) "Mən ondan daha yaxşıyam (üstünəm), çünki Sən məni oddan, onu isə palçıqdan yaratdın!" — dedi. (Allah) buyurdu: "Oradan (Cənnətdən) aşağı en. Orada sənə (Allahın əmrinə) təkəbbür göstərmək yaraşmaz. (Oradan) çıx, çünki sən alçaqlardansan!"''
Tomaş Pesyar
Tomaş Pesyar ( 22 avqust 2002) — Slovakiyalı üzgüçü. Tomaş Pesyar Slovakiyanı 2019-cu ildə XVIII Su idman növləri üzrə Dünya Çempionatında təmsil etdi.
Karyerası
Tomaş Pesyar birinci dəfə Dünya Çempionatına 2019-cu ildə qatıldı. O, Kvanjuda baş tutan XVIII Su idman növləri üzrə Dünya Çempionatında kişilər 5 km məsafəyə açıq hovuz üzgüçülüyü yarışlarında iştirak etdi. 54:00.7 saniyəlik nəticə ilə 40-cı yeri tutdu və yarışı başa vurdu.
Şirin Xatun
Şirin Xatun — 8. Osmanlı sultanı II Bəyazid in xanımlarından.
Həyatı
Doğum tarixi dəqiq olmasa da, ilk övladı Şahzadə Abdullah ın doğum tarixinə əsasən, 1450-ci ildə dünyaya gəldiyi ehtimal olunur. II Bəyazid in Amasya sancaqbəyi olduğu illərdə Amasya sarayına alındığı və bütün övladlarını burada dünyaya gətirdiyi bilinir. Saraya necə alındığı bilinməsə də, vəqf sənədlərində "Abdullah qızı" olaraq anılır və bu səbəblə saraya cariyə olaraq anıldığı anlaşılır. 1464-cü ildə Şahzadə Abdullah ı, 1475-ci ildə isə Aynişah Sultan ı dünyaya gətirdi.
1480-ci ildə oğlu Şahzadə Abdullah qardaşlarıyla birlikdə babası Fateh Sultan Mehmed in yanına İstanbul a göndərildi və burada möhtəşəm mərasimlə sünnət edildi. Mərasimin ardından Trabzon sancaqbəyi təyin edilən oğlu və qızı Aynişah Sultan la birlikdə Trabzon a yola düşdü. Cəmi bir il sonra Fateh Sultan Mehmed in vəfatıyla əri II Bəyazid dərhal İstanbul a yola düşdü və qardaşı Şahzadə Cem lə girişdiyi taxt mübarizəsinin ardından taxta çıxdı.
Atasının taxta çıxmasından bir müddət sonra oğlunun vəzifə yeri dəyişdirildi və ana-oğul Qaraman əyaləti nə yollandı. Oğlunun ölümünədək əyalətin mərkəzi hesab edilən Konya da qalan Şirin Xatun oğlunun vəzifə yerlərində müxtəlif xeyriyyə işləriylə məşğul olmuşdur. Bursa da, Trabzon da məktəb və məscid inşa etdirmiş, bunlara yüksək gəlirli mülklər vəqf etmişdir.
Oğlu Şahzadə Abdullah ın gənc yaşda vəfatının ardından qalan ömrünü qızı Aynişah Sultan la birlikdə Bursa da keçirən Şirin Xatun qızının 1489-cu ildə evlənməsinin ardından tək qaldı. Bursa Muradiyə külliyəsi ndə dəfn olunan oğlunun məzarı üzərində türbə inşa etdirən Şirin Xatun da məhz burada dəfn edilmişdir. Ölüm tarixi məlum olmasa da, 1500-cü illərin əvvəllərində vəfat etdiyi ehtimal olunur.
Korporativ sosial məsuliyyət
Korporativ sosial məsuliyyət - şirkət və quruluşların cəmiyyətə qarşı olan məsuliyyətlərinin məcmuəsidir. Korporativ sosial məsuliyyət ilk olaraq şirkət və ya qurumun yaşadığı cəmiyyətdə vergilərin ödəməsi, ətraf mühitə hörmətlə yanaşması və öz işçilərinin iş şəraitinin düzgün qurmasından başlayır. Daha sonra bu fəaliyyət cəmiyyətin yararına olan hər hansı bir problem və ya paradiqmanı inkişaf etdirmək və ona dəstək olmaqla davam edir. Korporativ sosial məsuliyyət bir PR ictimaiyyətlə əlaqədar aktıdır. Bunun digər marketinq fəaliyyətlərindən fərqi və bənzər tərəfləri var. Fərqli tərəfləri ondan ibarətdir ki, şirkət və ya qurum korporativ sosial məsuliyyətə fəaliyyəti zamanı cəmiyyətin hər hansısa bir problemli bir sahəsinə kömək göstərir və bu köməklik qalıcı olur. Digər marketinq aktlarından fərqli olaraq korporativ sosial məsuliyyət zamanı media da öz öhdəliyini yerinə yetirərək bu fəaliyyətləri işıqlandırır. Və beləliklə, şirkətlər də korporativ sosial məsuliyyəti yerinə yetirməyə maraqlı olur.
Azərbaycan Xalçası Muzeyi (Naxçıvan)
"Azərbaycan xalçası" muzeyi — Naxçıvan şəhərində muzey.
1998-ci ilin aprelində Naxçıvan xalça muzeyi kimi yaradılmış, az sonra "Azərbaycan xalçası" Naxçıvan Muxtar Respublikası Dövlət Muzeyi adlandırılmışdır. Muzey Naxçıvan şəhərində Xan dikindəki (Qala məhəlləsi) 200 illik tarixə malik "Xan evində" yerləşir. "Əcəmi seyrangahı" istirahət kompleksinin daxilindədir. Muzey 8 zaldan ibarətdir. Yaradıldığı vaxt muzeydə 359 eksponat qeydə alındığı halda, hazırda onların sayı 1800-ü (241 xalça) ötmüşdür (2000). Burada bütün xalça növlərinin (xovlu və xovsuz kilim, sumax, vərni, şəddə, palaz, cecim və.s.) və xalça məmulatlarının (məfrəş, heybə, çanta, torba, xurcun, örkən və.s.) nümunələri nümayiş etdirilir. Muzeydə Gəncə-Qazax, Quba-Şirvan, Qarabağ, Təbriz-Naxçıvan xalçaçılıq məktəblərinə məxsus XVIII-XIX əsrlərə aid xalça nümunələri saxlanılır. Çeşnilərinə görə "Qollu çiçi" "Pirəbədil", "Alpan", "Qədim əfşan", "Ovçuluq", "Zili", "Köhnə buta", "Naxçıvan", "Qasımuşağı", və s. yanaşı, süjetli xalçalar (Azərbaycan Respublikası Prezidenti Heydər Əliyevin portreti toxunmuş xalça (xalq rəssamı K.Əliyev), "Leyli və Məcnun", "Qarabağ mənzərəsi", "Boz qurdlar", "Gəncə gözəli" və s) da əhəmiyyətli yer tutur.
Muzeydə məişət əşyaları - mis məcməyilər, saxsı və çini qablar, qədim kişi və qadın milli geyimləri də nümayiş etdirilir. Burada respublika xalçaçılarını sərgisi təşkil olunur, sənət adamları ilə görüşlər keçirilir və video lentə alınıb muzeyin fondunda saxlanılır. Həmçinin muzeyin nəzdində Mömünə xatun türbə - muzeyi də fəaliyyət göstərir. Respublikada yeganə olan bu muzeydə xalqımızın Atabəylər dövrü tarixinə dair dəyərli məlumatlar verilir. Hər iki muzeydə geniş maarifçilik və tədqiqat işləri də aparılır. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əliyev Naxçıvan Muxtar Respublikasının 75 illik yubileyi ilə əlaqədar Naxçıvanda olarkən (1999,oktyabr) muzeyin eksponatlarına baxmışdır.
Gülruh Xatun
Gülruh Xatun — 8. Osmanlı sultanı II Bəyazidin xanımlarından.
Həyatı
1454-cü ildə dünyaya gəldi. II Bəyazidin Amasya sancaqbəyi olduğu illərdə Amasya sarayına alındığı və bütün övladlarını burada dünyaya gətirdiyi bilinir. Saraya necə alındığı bilinməsə də, vəqf sənədlərində "Əbdülhay qızı" olaraq anılır və bu səbəblə saraya cariyə olaraq anıldığı anlaşılır. 1476-ci ildə Qəmərşah Sultanı, 1477-ci ildə isə Şahzadə Aləmşahı dünyaya gətirdi.
Oğlu Şahzadə Aləmşah 1503-cü ildə anidən vəfat etdi. Cənazəsi Bursadakı Muradiyə külliyəsinə gətirilərək Cem Sultan türbəsinə, əmiləri Şahzadə Mustafa və Cem Sultanın yanında dəfn edildi. Gülruh Sultan qalan ömrünü Bursada yaşadı və 1528-ci ildə burada vəfat etdi. Cənazəsi Muradiyə külliyəsində öz adına inşa etdirdiyi türbəyə - qızının yanına dəfn edildi.
Vəsilə Fəttahova
Vəsilə Fəttahova (tam adı: Vəsilə Rafizovna Fəttahova; Фәттәхова Вәсилә Разиф ҡыҙы; d. 31 dekabr 1979, Beloretsk, Başqırd MSSR, RSFSR, SSRİ – ö. 26 yanvar 2016, Ufa, Başqırdıstan, Rusiya) — başqırd müğənni; Başqırdıstanın (2015) və Tatarıstanın (2015) əməkdar artisti.
Həyatı
Vəsilə Fəttahova 31 dekabr 1979-cu ildə Başqırd MSSR-in Beloretsk şəhərində anadan olmuşdur.
1999-cu ildə Ufa şəhərinə gəlmiş, Zaqir İsmaqilov adına Ufa Dövlət İncəsənət İnstitutunun vokal şöbəsinə daxil olmuşdur. Artıq oktyabr ayında o, Aydar Qalimovun qrupunda bekvokal kimi qastrola yollanır.
Yaradıcılığı
Vəsilə Fəttahova "Tuğan yak", "Yanqış mileş", "Atayım" hitlərinin də ifaçısı idi.
"Tuğan yak"
Müğənni "Tuğan yak" mahnısı sayəsində populyarlıq qazanmışdır. 2002-ci ildə çıxmış eyniadlı albomda yer almış "Tuğan yak" mahnısı Ural Raşitov tərəfindən xüsusilə onun üçün yazılmışdı. Mahnı tatar dilində oxunsa da yalnız Başqırdıstanda deyil, bütün Rusiyada rəğbət qazanmışdı. Kompozisiya "Büllur bülbül" estrada festivalında "Beynəlmiləl mahnı" nominasiyasında ən yaxşı mahnı hesab edilib, eləcə də "10 illiyin ən yaxşı hiti" nominasiyasında, 2008-ci ildə isə tatar mahnı festivalı "Tatar jırı"da laureat olub.
Ölümü
2015-ci ilin dekabrın 27-də ikinci övladını dünyaya gətirmişdi. Doğuş çox ağır keçdiyindən o, Ufadakı Respublika Kliniki Xəstəxanasının reanimasiya bölməsinə yerləşdirilmişdi. Həkimlər 5 cərrahiyyə əməliyyatı aparsalar da, müğənnini xilas edə bilməyiblər. Nəticədə Vəsilə Fəttahova 36 yaşında ikən 26 yanvar 2016-cı ildə Ufada Respublika kliniki xəstəxanasında vəfat etmişdir.
Başqırdıstan Mədəniyyət Nazirliyinin mətbuat xidmətindən onun vəfatı ilə əlaqədar belə münasibət bildirilmişdir:
"Mədəni ictimaiyyət öz yaradıcılığı ilə müxtəlif millətləri vətənə ülvi məhəbbət hissi ilə birləşdirən müğənnini itirdi."
Müğənni ilə vida mərasimi 2016-cı il yanvar ayının 28-də Ufadakı Başqırd Dövlət Filarmoniyasının binasında keçirilmişdir. Ufadakı "Şöhrət gedişi" Cənub qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.
Jurinea ewersmannii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Ağtəpə (Siminərud)
Ağtəpə - İranın Həmədan ostanında kənd. .
Coğrafi yerləşməsi
Mərkəzi şəhristanının Siminərud bölgəsinin Şəra kəndistanında, Həmədanindən 36 km cənub-şərqdədir.
A Thousand Suns
A Thousand Suns – Linkin Parkın 4-cü studiya albomudur. İlk dəfə 8 sentyabr 2010 tarixində Yaponiyada satışa çıxarılmışdır. Sentyabrın 14-də isə Avropada satışa çıxarılmışdır. Albomun çıxma tarixini ilk dəfə 6 iyul 2010 tarixində Mayk Şinoda açıqlamışdır. Bu albomun hazırlanmasında Linkin Park, Rik Rubin ilə bərabər işləmişlər. Albomun ilk sinqlı The Catalyst 2 avqust 2010 tarixində şatışa çıxartılmışdır. İkinci sinql isə Waiting for the End adı altında 5 oktyabr tarixində çıxmışdır. Hal-hazırda Linkin Park albomun konsertlərini gerçəkləşdirir.
Albomun hazırlanması və yayımlanması
2008-ci ilin əvvəlində albomun yazılmasına başlandı. İlk əvvəllər mahnı yazma bir qədər yavaş gedirdi. Qrubun solisti Çester 2009-da özünün yaratdığı qrup Dead by Sunriseın konsertlərində iştirak edirdi. Mahnıların əsas yazılışı 2009-cu ilin May ayından başlandı. Bu işlərə baxmayaraq Linkin Park bəzi konsertlərdə də iştirak edirdi. Bunlardan bəziləri Rock'n Coke 2009 (Istanbul), və Sonisphere idi. Albom hazırlamasına baxmayaraq, Linkin Park Haitidəki zəlzələdə əziyət çəkən insanlar üçün Download to Donate albomunda iştirak etdi və albom üçün Not Alone mahnısını yazdı. Linkin Park A Thousand Suns albomunda da tərz olaraq Alternativ Roka üstünlük verdi. Albom çıxdığı ilk 3 gündə 70.000 olmaq üzrə ilk həftəsində 253.000 ədəd sataraq dünya üzrə ilk sıraya çıxdı. Həftəlik albom siyahısı Billboard 200 siyahısında 2-7 Oktyabr tarixləri arasında birinci sırada yer aldı.
Bulbophyllum blepharopetalum
(Bulbophyllum blepharopetalum) — fəsiləsinin cinsinə aid bitki növü.
Arealı
Bulbophyllum blepharopetalum növü Papua-Yeni Qvineya üçün endemik növdür.
135 (ədəd)
Yüz otuz beş — say sistemində ədədlərdən biridir. Yüz otuz dörddən sonra, yüz otuz altıdan əvvəl gəlir.
Warner Bros.
Warner Bros. Entertainment, Inc. və ya sadəcə Warner Bros. — ABŞ şirkəti, film və teleserialların istehsalı ilə məşğul böyük müəssələrdən biri. Hal-hazırda Time Warner şirkətinin filialıdır və ofisi Kaliforniya, What's Opera, Doc?, Birds Anonymous, ABŞ-də yerləşir.
Atəşgah (Bakı)
Atəşgah — Azərbaycan ərazisindəki Abşeron yarımadasında, Bakı şəhərindən 30 km aralıda, Suraxanı rayonundakı Suraxanı kəndi yaxınlığında yerləşən, müxtəlif dövrlərdə zərdüştilər, hinduistlər və siqhlər tərəfindən ibadətgah kimi istifadə edilmiş alov məbədidir. XVII–XVIII əsrlərdə təbii qaz çıxışı olan sönməz alovların yerində inşa edilmiş məbədin adı "Alov evi" və ya "Alov yeri" anlamı verir.
Memarlıq kompleksi planda beşguşəli çıxıntılı və iri giriş yerinə malik müdafiə divarları və ərazinin mərkəzində yerləşən dördguşəli altar – alov məbədindən ibarətdir. Giriş üzərində Şirvan-Abşeron memarlıq məktəbi üçün xarakterik olan qonaq otaqları – balaxana inşa edilmişdir.
Komplekin inşa tarixi 1713-cü ilə aid edilir. Məbəd özü isə daha qədim dövrlərdən mövcud olmuş və ilkin quruluşunu saxlayaraq dövrümüzə çatmışdır. Alov altarı Azərbaycan ərazisində hələ Midiya dövründən yayılmış qədim altar inşası ənənələrini əks etdirir. Alov altarı planının ənənəvi görünüşdə dörd küncdən sütunla dəstəklənən, günbəzlə örtülmüş və dörd tərəfi açıq forması da burdan qaynaqlanır.
Azərbaycan Prezidentinin sərəncamına əsasən kompleks ətrafında açıq səma altında muzey yaradılmış, kompleks Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu elan edilmişdir. Hər il muzeyi orta hesabla 145.000 nəfər ziyarət edir.
1998-ci ildə Atəşgah UNESCO Ümumdünya irsi siyahısına salınmaq üçün namizəd siyahısına daxil edilmişdir.
Cənubi Qafqazda erkən orta əsrlərdə atəşpərəstlik
250px|thumb|left|Engelbert Kempfer — Suraxanıda Atəşgah və yeddi müqəddəs alov, XVII əsr. Bakı ətrafı ərazilər erkən orta əsrlərdən etibarən mənbələrdə sönməz alovlar məkanı kimi qeyd edilir. Sara Aşurbəyli qeyd edir ki, bu fenomen haqqında ən erkən məlumat Bizans tarixçisi Panili Prisk tərəfindən verilmişdir. Skifiyadan Midiyayadək yolu sonralar "ittifaq bağlamaq üçün Romaya gəlmiş" hun başçılarının dilindən təsvir edən Panili Prisk nəql edir ki, farslar tərəfındən təqib olunan hun qoşunları ölkəni qarət edərək Midiyadan Skifiyaya "… sualtı qayalarından alov qalxan… (ex Petra maritim tlamma ardet)" başqa yolla qayıtdılar. N.Xanıkovun fikrincə, bu məlumat "şəksiz, əbədi Bakı odlarına aiddir".
Bu ərazilərdə yanan qaz çıxması haqqında məlumatlara həm də VII–X əsrlərdə fəaliyyət göstərmiş erməni və ərəb tarixçilərinin əsərlərində rast gəlinir. Cənubi Qafqazda ən Zərdüştiliyə ibadət ənənələri burada alov məbədləri inşa etdirmiş Sasanilərin hakimiyyəti dövründə yayılmağa başlamışdır. Kəbeyi-Zərdüştdə mobed Kartirin (III əsr) kitabəsindən məlum olur ki, o, Cənubi Qafqazda müqəddəs alovlar üçün məbəd inşasına göstəriş vermiş və həmin məbədlərdə ibadət üçün kahinlər təyin etmişdir: "bütün ölkə ərazisinə….Albaniya və Balasakanda Alban qaplarına kimi…olan maqlar və odları qaydaya saldım, onların incidilməsi və talan edilməsinə imkan vermədim və onlardan alınan nə var idisə özlərinə qaytardım; onların bəzilərini öz ölkəmizə gətirdim və burda məzdəki imanına gətirdim, yaxşı maqları əla və hörmətli maqlara çevirdim."
Moisey Kalankatlı "Alban ölkəsinin tarixi" əsərində "Atli Bağavan" toponimini istifadə edir, K.P.Patkanov , S.T.Yeremyan və S. Aşurbəyli belə hesab edirlər ki, həmin toponim Atəşi-Bağavan adının təhrif olunması nəticəsində meydana gəlmişdir. Moisey Xorenatsi Baqavan əyalətini təsvir edərkən "Eotnporakian baqnk" toponimini qeyd edir və Baqavanda şahənşah I Ərdəşirin (227–241) göstərişi ilə alov məbədinin inşa edildiyini deyir. 624-cü ildə Bakı ərazisinə daxil olan Bizans imperatoru İrakli "perslərin yanan qaza ibadət etdikləri çoxlu sayda məbədi dağıtmışdır." S. Aşurbəylinin fikrincə, atəşpərəstlərin ibadətgahı, yaxud Abşeronda məşhur yanar qazların çıxması ilə bağlıdır. S. Yeremyan isə qeyd edir ki, burada söhbət zərdüştlüyün sitayiş abidəsindən kənd adına çevrilmiş atəşpərəstlik məbədindən gedir. 250px|thumb|left|[[:fr:Jean-Pierre Moynet|Jan-Pyer Moynet — Bakı atəşgahında gebrlərin ibadəti, 1860. ]] VIII əsr erməni tarixçisi Gevond öz əsərində sönməz alovların yandığı "Atşi-Baquan" şəhərini qeyd edir. Bəzi tədqiqatçıların fikrincə "atşi" "atəş" sözünün dəyişdirilmiş forması olmaqla "Atşi-Baquan" – "müqəddəs odlar məkanı" anlamını ifadə edir və bu adla Bakı şəhəri nəzərdə tutulur.
930-cu ildə İstəxri "Yollar və ölkələr kitabı"nda yazır ki, Bakı yaxınlığında sakinləri zərdüşti olan kəndlər vardır. Sonradan həmin məlumatı ərəb coğrafiyaşünası Əbülfəda da təkrar edir. Gürcü salnaməsi "Kartlis Tsxovreba"da XIII əsrə kimi Bakı şəhəri Baqavan adı ilə qeyd edilir.
Abşeron yarımadasında Pirallahı adasında, Suraxanı kəndində, Bakı buxtasında, Qız qalası yaxınlığında sahildə, Şubanı dağında yanar qazların yer səthinə çıxmasını orta əsr müəllifləri qeyd etmişlər. Neft və yanar qaz mənbələri ilə zəngin olan Abşeron da Paytakaran əyalətinə daxil idi. Ehtimal ki, Atəş-i Bağavan adı qədim zamanlarda Bakı həndəvərində, yaxud Abşeronda mövcud ola bilən qədim atəşpərəstlik məbədləri ilə bağlıdır. Təsadüfi deyildir ki, Baki əhalisi arasında indiyədək belə bir rəvayət dolaşır ki, İçəri şəhərdəki Cümə məscidi qədim atəşpərəstlik məbədinin yerində tikilmişdir. 1873-cü ildə Bakıda Cümə məscidini görmüş səyyahların təsvirinə görə məscidin ortasında üstləri örtülməmiş dörd tağ ucalırdı. Bu tağlar məsciddən qədim olub, müsəlmanların məscidə çevirdikləri qədim atəşpərəstlik məbədinin qalıqları idi.
1683-cü ildə Bakı şəhərində olmuş alban səyyahı Kempfer də Suraxanı kəndində yeddi müqəddəs alov quyusu olmasını qeyd edir: "…qədim fars tayfası nəslindən olan iki nəfər, gəlmə atəşpərəst hindlilər tikdikləri divarın ətrafında hərəkətsiz halda oturaraq, əbədi tanrıya dua oxuyur, yerdən çıxan alova baxaraq ona səcdə edirdilər". O, sonra yazır: "…əvvəllər buradan beş yüz metr kənarda aralarında bir vaxtlar bu alovun yandığı yan-yana yeddi oyuq görünürdü. Həmin alov sönəndən sonra od mənim təsvir etdiyim yerdən üzə çıxmışdır"
XVII–XVIII əsrlərdə
270px|thumb|left|[[:de:Wilhelm Kiesewetter (Maler)|Villem Kizevetter — Suraxanı atəşgahı, Avropa Mədəniyyətləri Muzeyi, Berlin]] Təxminən XV–XVI əsrlərdən etibarən Şirvan və Hindistan arasında diplomatik və ticari əlaqələrin genişlənməsinə başlanılır. Həmin dövrdə Şimali Hindistandan olan parça və ədviyyat tacirləri, həmçinin şivaizm və siqh monnas sektası mənsublarının hesabına Suraxanı atəşgahı bərpa edilərək hinduist və siqh ibadətgahı kimi istifadə edilir. XVII əsr mənbələri Bakıdakı oda səcdə etmək üçün səfərə çıxmış hindli zəvvarlar haqqında məlumat verir. Məbəd ərazisindəki ən qədim tikili 1713-cü ilə, ən yeni tikili isə kitabəyə əsasən 1810-cu ildə tacir Kançanaqaranın hesabına inşa edilmiş mərkəzi altardır.
XVIII əsr ərzində ibadətgahın ətrafında bir-birinə bitişik inşa edilmiş ibadət zalları, hücrələr və karvansara meydana gəlmişdir. Hücrələrdə davanaqari və qumruki hind əlifbaları ilə yazılmış müxtəlif məzmunlu kitabələr dövrümüzə çatmışdır. XIX əsrin əvvəllərinə məbəd kompleksi artıq dövrümüzə çatdığı görünüşü əldə etmişdi. Yerli memarlıq ənənələri əsasında inşa edilmiş Atəşgah, özündə həm də qədim alov altarlarının xüsusiyyətini birləşdirir. Memarlıq kompleksi planda beşguşəli çıxıntılı və iri giriş portalına malik müdafiə divarları və ərazinin mərkəzində yerləşən dördguşəli altar – alov məbədindən ibarətdir. Giriş üzərində Şirvan-Abşeron memarlıq məktəbi üçün xarakterik olan qonaq otaqları – balaxana inşa edilmişdir.
Məbəd yaxınlığında hazırda daşlarla doldurulmuş dərin dördbucaqlı quyu yerləşir. Əvvəllər həmin quyuda vəfat etmiş dindarların cəsədləri müqəddəs odda yandırılırdı. İbadətgah ərazisində yaşamış onlarla dindar rahiblər cəmiyyətdən aralı həyat sürərək müqəddəs alov vasitəsilə bədənlərini və ruhlarını təmizləyirdilər. Onlar boyunlarından ağırlığı 30 kiloqrama kimi çatan zəncirlər asır, bədənlərinin müxtəif yerləri yanana kimi kalsium oksid üzərində uzanırdılar. Məbəd kahinləri heç bir işlə məşğul olmur və zəvvarların iyanələri hesabına yaşayırdılar. Onlar inanırdılar ki, ölümdən sonra insanın ruhu dirilir və yenidən yerə qayıdır. Ruhun hörmətli adam və ya hansısa heyvan cildində qayıtması isə insanın sağ ikən topladığı müsbət karmaların miqdarından asılıdır. 260px|thumb|right|[[Qriqori Qaqarin — Bakı atəşgahında hinduistlərin ibadəti, 1847, Nyu-York İctimai Kitabxanası.]] Bundan başqa bir sıra mənbələrdə məbədin hinuistlər və siqhlərlə yanaşı həm də zərdüştilər (parslar və gebrlər) tərəfindən istifadə edilməsi haqqında məlumatlar vardır. XVII əsrin 60-cı illərində Şarden Şamaxıdan iki günlük yol məsafəsində, yəni Abşeron yarımadasında yerləşən əbədi yanan odlara sitayiş edən pars-gebrlar haqqında məlumat verir. 1683-cü ildə Suraxanıda olmuş E. Kempfer yazır ki, oda ibadət edən şəxslər arasında iki nəfər Hindistana köçmüş parsların varisləridir.
1689-cu ildə Azərbaycanda yaşamış fransız yezuiti Villot xəbər verir ki, Atəşgah hinduistlər və qədim parsların varisləri olan gebrlər tərəfindən ziyarət edilir. 1733-cü ildə məbədi ziyart etmiş alman səyyah Lerx yazır ki, burda "12 gebr və ya odu sevən qədim pars" yaşayır. 1747-ci ildə Bakıya səfər etmi C. Hanvey də Atəşgah haqqında məlumat verir və burda xidmət edən kahinləri hinduslar, parslar və gebrlər adlandırır. 1770-ci ildə Atəşgahı ziyarət etmiş S. Qmelin yazır ki, məbəddə hinduslar və qədim gebrlərin varisləri yaşayırlar.
1820-ci ildə fransız konsul Jak Fransua Qamba məbədi ziyarət etmişdir. Onun sözlərinə görə məbəd "Zartichigay" adlandırılmış və orda hinduslarla Zərdüştün ardıcılları olan qədim gebrlər yaşamışlar. Məbəd əsasən hinduslar tərəfindən istifadə edilsə də, onun memarlığı ənənəvi hinduizm məbədlərinin memarlığından əsaslı şəkildə fərqlənir: məbəd özü hər biri dünyanın müxtəlif səmtlərinə istiqamətlənən yarımdairəvi "cahartağ" formasına malikdir. Cahar-tağ formalı od məbədlərinin inşas Sasanilər dövrünün məbəd memarlığına aid olmaqla əsasən imperiyanın qərb tərəflərində yayılmışdı. Bu tipli alov məbədləri Anidə (hazırda Türkiyənin Qars ili), Niasarda (İranın İsfahan ostanı) və başqa ərazilərdə də inşa edilmişdi. C. Rasselin fikrincə, ola bilsin ki, Bakı atəşgahı hazırda mövcud olan məbədin inşasından əvvəl də Cənubi Qafqazda zərdüştiliyin mərkəzi olmuşdur.
XIX–XX əsrlər
260px|thumb|right|A. Asşer — Bakı atəşgahı, 1865, [[Britaniya Milli Kitabxanası]] XIX əsrdə Rusiya-İran müharibəsinin başa çatması və Cənubi Qafqazın tamamilə Rusiya imperiyasının tərkibinə qatılmasından sonra Suraxanı atəşgahı Rusiyada məşhurluq qazanır, Avropa və Rusiya səyyahları tez-tez məbədi ziyarət edirlər. 1820-ci ildə Fransa konsulu Qamba məbədi zyarət edir. Qambanın sözlərinə görə həmin dövrdə məbəddə hindus və Zərdüşt ardıcılı olan gebr kahinlər yaşayırdılar.
1840-cı ildə Dərbənd şəhərini ziyarət etmiş karaim ailimi Avraam Firkoviç burda Bakı zərdüştiləri ilə dini müzakirələr aparmış və bu haqqda məlumatları özünün "Avney-Zikaron" adlı əsərində qeyd etmişdir. Rus komendantının opponentini bramin kimi təqdim etməsinə baxmayaraq, müzakirədən onun zərdüşti olması məlum olur. Firkoviç ondan soruşur ki, "Siz niyə oda ibadət edirsiz? Məgər od da digər şeylər kimi yaradılmış deyilmi?". Bakıdan olan zərdüşti isə cavabında deyir ki, onlar oda yox, onu yaradana (Q’rt’) ibadət edirlər, od isə yaradanın simvoludur. Yaradanın bildirilməsi üçün istifadə edilən Q’rt’ termini pəhləvi Kerdarı – Yaradıcısıdır. Həmçinin burda diqqəti çəkən daha bir məqam müzakirənin türk dilində aparılması, yəni Bakıdan getmiş zərdüştinin Azərbaycan dilində rahat danışa bilməsidir.
1858-ci ildə Atəşgahı ziyarət etmiş fransız yazıçı Aleksand Düma (ata), məbəddə xidmət edən kahinləri parslar, gebrlər və maqlar adlandırmışdır. 19 sentyabr 1863-cü ildə məbədi ingilis Asşer ziyarət etmişdir. O, məbədi "Ataş Dja" adlandırır, orada İran və Hindistandan olan zəvvarların da yaşadaığını bildirir.
1872-ci ildə məbədi alman baron Maks Tilman ziyarət edir. Sonradan o,, xatirələrində yazır: "Bombeydəki pars cəmiyyəti öz kahinlərini buraya göndərmişdir və onun yaxın bir neçə ildən sonra əvəzlənəcəyi gözlənilir. Onun burda olmsı çox vacibdir. Çünki, bura İran sərhədlərindən (Yəzd, Kirman) və Hindistandan çoxlu sayda zəvvarlar gəlir, bir neçə ay və ya il məbəddə yaşayırlar."
Neft-qaz sənayesinin inkişafa başladığı dövrdə — 1855-ci ildə Atəşgh yaxınlığında zavod inşa edilir və məbədin təbii alovları tədricən zəifləməyə başlayır. 1887-ci ildə alovları zəifləmiş məbədi Rusiya imperatoru III Aleksandr ziyarət edir. 6 yanvar 1902-ci ildə Bakı atəşgahının sonuncu təbii alovu da sönür.
XX əsrin əvvəllərində tədqiqatçı M. S. Sayapin Syraxanıdan 11 km aralıda yerləşən Hövsan sakinindən aldığı məlumatı qeyd edərək deyir ki, XIX əsrin ikinci yarısında məbəd ətrafında hələ də oda ibadət edən yaşlılar yaşayırdılar, onların övladları isə artıq müsəlman idilər. 1925-ci ildə "Azərbaycanın tədqiqi və öyrənilməsi cəmiyyəti"nin dəvəti ilə Bakıya gəlmiş pars professor C.C. Modi ölkənin o zamankı rəhbəri olan Səməd ağa Ağamalıoğlu ilə görüşür. Görüş zamanı alim bildirir ki, pars ənənəsi hər zaman Azərbaycanı əbədi alovlar ölkəsi kimi qeyd edir və o, bu səfərini Vourukaş dənizi və əbədi alov məbədinə ziyarət kimi qəbul edir. Alim həm də bildirir ki, pars əlyazmalarında "Xəzər dənizinin qərb sahilindəki alov məbədləri" haqqında məlumat verilir. Modi Xəzər sahilində ayin həyata keçirir, bundan sonra qədim atəşgədə hesab etdiyi Qız qalasını ziyarət edir və sonda o zaman artıq tərk edilmiş olan Suraxanı atəşgahını ziyarət edən alim çoxlu sayda hindu kitabələrinə görə məbədi hinduizm ziyarətgahı hesb etmişdir.
1925-ci ildən sonra əlli il ərzində məbəd tərk edilmiş vəziyyətdə qalmışdır. 1975-ci ildə ətraflı restavrasiya işlərindən sonra Atəşgah yenidən ziyarət üçün açılmışdır. 2007-ci ildə məbəddə yenidən restavrasiya işləri həyata keçirilmişdir.
Kitabələri
Bəzi hücrələrin giriş qapısı üzərində daş üzərində yazılmış ithaf kitabələri vardır. Abidə ərazisində dövrümüzə 14 hinduizm, 2 siqh və 1 zərdüşti kitabəsi çatmışdır. XX əsrin əvvəllərində abidəni ziyarət etmiş Cekson 18 kitabə saydığını yazır. Onlardan ən erkəni Samvat 1770-ci ilə (Miladi 1713) aiddir.
Məbədin kitabələrindən 14-ü "B. A. Dornun Qafqaz və Xəzərin cənub sahillərinə səyahət atlası"na daxil edilmişdir. 1950-ci ildə C. M. Unvala həmin kitabələrdən 16-nı nəşr etdirmişdir. Devanaqari yazısı ilə yazılmış kitabələrin tərcüməsini verməyən alim qeyd edir ki, heç bir məşhur sanskritoloq onları tam deşifrə edə bilməmişdir.
Bəzi kitabələrin sonunda onların yazılma tarixi göstərilmiş və bunun əsasınd da kitabələrin XVIII–XIX əsrlərə aid olması müəyyənləşdirilmişdir. Bəzi hinduizm kitabələri ciddi zədələndiyindən onların oxunması mümkün olmamışdır.
Zərdüşti kitabələri
Birinci sətirdə müəllif məbəd ətrafındakı hücrələrdə yanan alov sıraları və ya dairələrinin olmasından danışır.
İkinci sətirdə müəllif əslən İsfahan və Bavandan olduğunu, Badakda böyüdüyünü deyir. Bavan, İsfahanın cənbunda yerləşən kiçik kənddir. İsfahan və onun şəhər ətrafında XVII əsrdə zərdüşti icması yaşayırdı. Şah Sultan Hüseynin hakimiyyəti dövründə (1694–1722) bütün İsfahan zərdüştilərinə məcburən İslam qəbul etdirilmiş, az sayda adam xilas olmuşdur. Bu günə kimi Yəzd ətraflarında həmin qaçqınların nəsillərindən gələn ailələr yaşamaqdadırlar. Слово "Бадак" использовано как уменьшительное название г. Баку для сохранения рифмы стиха. (Название Баку в источниках XVI–XVIII вв. в. писалось как Бадку, Бад-е кубе
Badak sözü isə rifmi saxlamaq üçün şeirlərdə Bakı sözünün yerinə işlədilirdi. Bakı adı XVI–XVIII əsr mənbələrində həm də Badku və Bad-e kubə kimi yazılır.
Üçüncü sətirdə Yeni ilin gəlməsindən bəhs edilir, sonda isə 22 avqust – 22 sentyabr arasında baş verən Sombole bürcü – Kolos (Qız) bürcü xatırlanır. Ayın adnın yazılması zamanı sözün sonunda səhvən h yerinə I yazılmışdır. Sonuncu şəkildə 1158-ci il göstərilmişdir ki, bu da 1745-ci ilə təsadüf edir və yaxında yerləşən hinduzim kitabəsi ilə eyni vaxta düşür. İran zərdüştiləri öz təqvimlərini istifadə edir və həmin təqvimə əsasən Yeni ili (Novruz bayramı) qeyd edirdilər.
Hinduizm kitabələri
200px|thumb|right| Atəşgah altarında sankrit və hindistani dillərində kitabə. Hinduizm kitabələri hindistani dilinin marvari ləhcəsində, devanaqri yazısı və mahacani yazısının saitlər səslənməyən növündə yazılmışdır ki, bu da onların oxunmasını çətinləşdirir.
Demək olar ki, bütün hinduizm kitabələri "Šri Ganešāya namah" (Müdriklik tanrısı Qaneşə həmd olsun) ithaf ifadəsi ilə başlayır. Bəzi kitabələrdə sanskritlə yazılmış şeirlər və əlavə ifadələrə də rast gəlinir.
Daha çox diqqət çəkən mərkəzi altarda yerləşdirilmiş Naqari şrifti ilə yazılmış kitabədir:
Qaneş və ya Qaneşa müdriklik tanrısıdır. Vikramaditin hakimiyyəti dövrü e.ə. 58-ci ildən hesablanır. Kitabənin sonunda tarix həmin hesabla göstərilmişdir. Mahadeva Şivanın epitetidir. Həmin epitetin kitabədə göstərilməsi, kitabə müəllifinin (Kançangir) şivait olduğunu göstərir. Asodca hind təqviminin yeddinci ayıdır. Həmin ay Qriqotyan təqvimi ilə sentyabrın sonu – oktyabrın əvvəllərinə uyğundur. Vikramadit təqvimi ilə 1886-cı il miladi təqvimlə 1810-cu ilə uyğundur. Kitabənin dili məsələsinə gəldikdə, yalnız giriş ifadəsi tamamilə sanskrit dilində yazılmış, qalan hissələr isə hindistani dilində yazılmışdır.
Siqh kitabələri
200px|thumb|right| Birinci siqh kitabəsi Hər iki kitbə pəncab dilində qurmuki yazısı ilə yazılmış yeddi sətirdən ibarətdir. Cümlələr bir-birindən horizontal xəttlərlə ayrılmışdır. Giriş mətni siqhlərin gündəlik duası olan Capudci-sahibdən ibarətdir.
Bamqa Pəncabın Caluncara rayonunda yerləşən məşhur şəhərdir. Kitabələrdə xatırlanan adların sonu sinqhlə qurtarmır. Bu, onu göstərir ki, həmin şəxslər sərt mənada siqh olmamış, sadəcə siqh əqidəsinə inanan monnaslar olmaqla siqhizmin xarici rituallarına əməl etməmişlər.
Birinci kitabədə siqh əqidəsinə daxil olmayan hinduizm ilahəsi Civaladcinin adı xatırlanır.
Memarlıq xüsusiyyətləri
Abidəni tədqiq etmiş əksər tədqiqatçılar qeyd edirlər ki, ümumi memarlıq xüsusiyyətlərinə görə o, Azərbaycanın şəhər karvansaralarını xatırladır. Beşguşəli həyətin mərkəzində rotonda – pavilyon yerləşir. Həmin rotonda kompleksin əsas alov məbədidir və bütün qurbanlar həmin məbəddə yanan müqəddəs alov gətirilirdi. Alov altarını əhatə edən abidənin ətrafında dindarların yaşaması üçün hücrələr inşa edilmişdir. Giriş portalının üstündə Abşeronda ənənəvi olan qonaq otağı — balaxana yerləşir. Yeni memarlıq ənənələri ilə tikilmiş Atəşgah məbədi özündə qədim od səcdəgahlarının elementlərini qoruyub saxlamışdır.
Atəşgah adlanan digər məbədlər
Azərbaycan ərazisində digər qədim Atəşgah məbədi Xınalıq kəndindən 5 km qərbdə təbii qaz çıxışı yerinin üzərində inşa edilmişdir.
Cənubi Qafqazda digər Atəşgah Ani şəhəri ərazisində yerləşir. Başqa bir Atəşgah isə Cənubi Azərbaycanda Qazaka şəhərində yerləşir. Azərgüşnasp məbədi adlanan həmin məbədin xarabalıqları dövrümüzə çatmışdır. Digər Atəşgah İranın İsfahan şəhərində yerləşir. Hazırda həmin məbəd də restavrasiya edilmiş və muzeyə çevrilmişdir.
Subantarktika qurşağı
360px|thumb|left Subantarktika qurşağı - cənub yarımkürəsində yerləşən coğrafi qurşaq. 58—60° ilə 65—67°Cənub en dairələri arasında qərarlaşır. Ərazisinin böyük hissəsi okeanlarda yerləşir. Sakit, Atlantik və Hind okeanlarının bir hissəsini əhatə edir. Ərazisində çoxlu sayda kiçik adalar vardır. Ərazisi Qərb küləklərinin təsirinə məruz qalır. Cənub sərhədi Cənub okeanı, şimal sərhədi bəzən Tristan-da-Kunya və Amsterdam adası olaraq götürülür. Digər mənbələrdə isə 65—67° və 58—60 °C. e arasında olan bölgə nəzərdə tutulur. Subantarktika qurşağı üçün hava kütlələrinin mövsüm üzrə bir-birini əvəz etməsi xarakterikdir. Qışda Antarktika, yayda isə mulayim enliklərin hava kütlələri hakimdir. İqlimi soyuqdur. Havanın orta temperaturu qışda -5-dən (şimalda) —15°S-yə qədər (cənubda), yayda 0-2°S, suyun orta temperaturu isə müvafiq olaraq —1,5°S-dən —2°S-yə qədər və 0—2°S-dir. İllik yağıntının miqdarı 500 mm-dir. Qışda subantarktika qurşağının akvatoriyası üzən buzlarla örtülür, yayda isə buzlardan tamamilə azad olur. Tez-tez çovğun, qar fırtınaları, duman müşahidə edilir. Hündürlüyü 10 m-ə çatan dalğalar xarakterikdir. Suyun duzluluğu il boyu az dəyişilir (33-34%). Flora və fauna baxımından Antarktika və mülayim qurşaqların təsiri açıq şəkildə müşahidə edilir, burada hətta endemik növlər belə vardır (Kergelen kələmi). Su sahəsi plankton, balinalar, balıqlar, Krillərlə zəngindir. Adaların sahillərində isə Suitilər]] və pinqvinlər olduqca çoxdur. Subantarktika qurşağı balıq və balina ovunun mühüm rayonlarındandır.
İri adaları — Kergelen, Prins-Eduard adaları, Kroze adaları, Herd adası və Makdonald adaları, Makkuori adası, Estados adası, Dieqo-Ramires adaları, Folklend adaları, Cənubi Georgiya və Cənubi Sandviç adaları və s. Adalarda şibyə, ot və kolluqlar yayılmışdır.
Oğuldərə
Oğuldərə – Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonu Oğuldərə kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı ilə Laçın rayonunun Oğuldərə kəndi Qorçu kənd Sovetindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Oğuldərə kənd Soveti yaradılmışdır.
Güvenç Kurtar
Güvenç, 1959 — keçmiş türk futbolçu, məşqçi. Azərbaycanın Rəvan klubunun baş məşqçisidir. Futbolçu kimi hücumçu mövqeyində oynayıb.
Oğuldərə
Tarixi
28 aprel 1920-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin süquta uğramasından və bolşeviklərin işğalına məruz qalmasından sonra, 1923-cü ilin iyulunda Yelizavetpol quberniyasının Cavanşir və Zəngəzur qəzalarının bir hissəsindən Kürdüstan mahalı (sonradan qəza) təsis edilmişdir. Oğuldərə kəndi mahalın bir hissəsi olmuşdur. Kürdüstan qəzası ləğv edildikdən sonra Oğuldərə Laçın rayonunun tərkibinə daxil edilmişdir.
Güvenç Kurtar
Güvenç Kurtar futbolçu karyerası ərzində "Beşiktaş", "Mersin İdman Yurdu", "Bursaspor", "Altay" və "Kocaelispor"da oynayıb.
Oğuldərə
Tarixi
1992-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilmişdir. Kənd 1 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir.
Əhalisi
Kəndin əhalisi Azərbaycan türkləri türk mənşəli  hacısamlı camaatındandır.
Güvenç Kurtar
Həyatı
Güvenç Kurtar 25 iyul 1950-ci ildə Türkiyənin Uşak vilayətində andan olub.
Futbolçu karyerası
Güvenç Kurtar peşəkar karyerasına 1970-ci ildə "Beşiktaş"da başlayıb. Mövsümboyu oynadığı 15 matçda 3 dəfə fərqlənən sabiq hücumçu mövsümün sonunda "Mersin İdman Yurdu"na keçib. Aralıq dənizi sahilindəki macərası nisbətən uğurlu (24 oyun – 12 qol) alınıb, 24 oyuna 12 qol vurub. Liqa başa çatan kimi "Bursaspor"a keçib. İki mövsümə 25 dəfə "timsahlar"ın formasını geyinən oyunçu rəqib qapıçılarını cəmi 3 dəfə məyus edə bilib. Güvenç Kurtarın Bursadan sonrakı klubu "Altay" olub. Burda əvvəlkilərə nisbətən daha çox - 3 il keçirib. Sonrakı 5 mövsüm isə "Kocaelispor"un heyətində top qovan Kurtar 29 oyunda 8 qol vurub. Futbolçu karyerasını da məhz bu klubda 1982-ci ildə sonlandırıb. 12 illik futbolçu karyerasında 26 qol vurub.
Məşqçilik karyerası
Güvenç Kurtar 8 il sonra baş məşqçi kimi futbola qayıdıb. "Bursaspor"u 91/92-də ikinci liqadan birinciyə-Superliqaya çıxardır. Əsas liqadakı ilk ilindəysə 4-cü yer tutur və UEFA Kubokuna vəsiqə qazanır. "Yaşıl-qırmızı" formalı Diyarbəkirspor klubunun 2000/01-də Superliqaya vəsiqə qazanması da Güvenç Kurtarın adıyla bağlıdı. 2014-cü ildə Azərbaycanın "Rəvan" klubunun baş məşqçisi təyin olunub. Kurtan "Rəvan"la bir illik müqavilə imzalayıb.
Baybucan
Baybucan – Ermənistanın Sisyan rayonunda dağ adı. XIX əsrdə Dağıstan əyalətinin Qaytaq Tabasaran dairəsində Buçançay, Tiflis quberniyasının Tioneti qəzasında Bucançay, Borçalı qəzasında Bucan-Ər dağı toponimləri ilə mənaca eynidir. Kitabi-Dədə Qorqud eposunda Bay Becan şəxs adı ilə səsləşir. Oronimin bay komponenti toponimlərdə "böyük", varlı mənalarındadır. Naxçıvanda Babəki (əsli Bay- bəki, yəni Bay təpəsi) kənd adı və Bay-Sal dağ adı, Qax rayonunda Axvay (əsli Aq-Bay) dağ adı və s. toponimlərdə bu söz vardır.
Maltəpə yaşayış yeri
Mаltəpə yaşayış yeri — Şərur rаyоnunun Yеycə kəndindən qərbdə yerləşir. Vахtilə möhrədən tikilmiş yаşаyış binаlаrı оlmuşdur. Аbidənin ərаzisində bəzi yеrlərdə kül yığınlаrınа rаstlаnır. Mədəni təbəqə 0,5m qаlınlığındаdır. Hаzırdа yаşаyış yеrinin kənаrındа dаşdаn inşа еdilmiş binаnın qаlıqlаrı qаlmışdır. Аbidənin ərаzisi bir nеçə dəfə sürüldüyündən tikintilər tаmаmilə dаğılmışdır. Yаşаyış yеrinin ərаzisində çəhrаyı rəngli şirli və şirsiz kеrаmikа pаrçаlаrınа rаstlаnır. Аbidənin böyük bir qisminin tоrpаğı qаzılаrаq kərpic kəsilmək üçün istifаdə еdilmişdir. Yаşаyış yеri tərk еdildikdən sоnrа mаlhеyvаnın bаsdırılmаsı üçün istifаdə оlunmuş və «Mаl qəbiristаnlığı» аdlаndırılmışdır. Yаşаyış yеrini XVIII-XIX əsrlərə аid еtmək оlаr.
Cavid Səfərov
Cavid Telman oğlu Səfərov — Rostok Universitetinin (Almaniya) Texniki Termodinamika kafedrasının əməkdaşı, texnika elmləri namizədi.
Həyatı
Cavid Səfərov 1965-ci il dekabrın 10-da Qazax rayonunun Ürkməzli kəndində anadan olub. 1982-ci ildə Ürkməzli kənd orta məktəbi bitirib, həmin il də Azərbaycan Texniki Universiteti (əvvəlki Azərbaycan Politexnik İnstitutu) mexanika fakültəsinin Soyuducu-kompressor maşın və qurğuları ixtisasına daxil olub. 1989-cu ildə həmin ali məktəbi fərqlənmə diplomu ilə bitirərək Mühəndis-mexanik ixtisasına yiyələnib. 1989-cu ildə Azərbaycan Texniki Universitetinin İstilik və soyuqluq texnikası kafedrasında tədqiqatçı-mühəndis kimi əmək fəaliyyətinə başlayıb. 1991-ci ildə Azərbaycan Texniki Universitetində əyani aspiranturaya daxil olmuş və 1993-cü ildə vaxtından əvvəl Alifatik spirtlərin və onların binar qarışıqlarının termal xassələri mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə edərək texnika elmləri namizədi elmi dərəcəsi almışdır. 1993–2004-cü illərdə Azərbaycan Texniki Universitetinin İstilik və soyuqluq texnikası kafedrasında baş laborant, assistent, dosent vəzifəsində çalışmışdır. 1995-ci ildə Türkiyənin Ankara şəhərinin nüfuzlu Bilkent Universietində elmi təcrübə keçmişdir. 2005-ci ildə Azərbaycan Texniki Universitetinin İstilik və soyuqluq texnikası kafedrasının dosenti diplomunu almışdır. 2005–2006-cı illərdə Almaniyanın Erlangen-Nürnberq Universiteti ndə elmi işçi kimi çalışmışdır. 2006-cı ildən Almaniyanın Rostock Universiteti nin Texniki Termodinamika kafedrasının elmi işçisidir. Cavid Səfərov IAPWS (Beynəlxalq su və su buxarı cəmiyyəti)-in Almaniya bölməsinin üzvüdür. O Almaniyanın DAAD (2002 və 2006), Aleksandr von Humboldt (2003–2004, 2007) və Yaponiyanın JSPS (2004) elmi təqaüdlərinə layiq görülmüşdür. 2011-ci ildən Rostok Universitetinin Texniki Termodinamika kafedrasının daimi elmi işisi və Mayelərin istilik-fiziki xassələri elmi laboratoriyasının rəhbəridir.
Vəfatı
27 mart 2022-ci ildə Almaniyada ürək tutmasından vəfat etmişdir.
Pedaqoji fəaliyyəti
Cavid Səfərov 1989-cu ildən Azərbaycan Texniki Universitetində pedagoji fəaliyyətə başlamışdır. Daha sonra 2006-cı ildən elmi araşdırmaları ilə bərabər Almaniyanın Rostok Universitetinin Texniki Termodinamika kafedrasında pedagoji fəaliyyətini davam etdirmişdir. Azərbaycan dili ilə bərabər sərbəst olaraq alman və ingilis dillərində tələbələr üçün Texniki termodinamika, İstilik-kütlə mübadiləsi, Qarışıqlar termodinamikası, Soyuqluq texnikası, Alternativ enerji mənbələri, Yanma termodinamikası və s. fənnlərdən mühazirə və seminarlar aparır. Cavid Səfərov 1 dərslik, 1 monoqrafiya və 4 dərs vəsaitinin müəllifidir.
Kalimantan
Kalimantan, bəzən Borneo — Adaların dünyada sahəsinə görə sıralamasında üçüncüdür. Adada üç dövlət yerləşir: İndoneziya, Bruney və Malayziya. Onun sahəsi 743,330 km² təşkil edir. Ada Malay arxipelaqının daxilində, cənub-şərqi Asiyada yerləşir.
Cavid Səfərov
Elmi istiqaməti
Cavid Səfərov 450–dən artıq elmi məqalənin və konfrans çıxışlarının, 1 kitab, 1 dərsliyin və 4 dərs vəsaitinin müəllifidir. Məqalələri Amerika Kimya cəmiyyətinin, İngiltərənin Kral cəmiyyətinin və dünyanın müxtəlif ölkələrinin ən nüfuzlu impakt faktorlu (Impact Factor) Acta Chimica Slovaca, Acta Chimica Slovenica, Aquatic Geochemistry, Fluid Phase Equilibria, International Journal of Thermophysics, Journal of Deep Sea Research, Journal of Chemical Engineering Data, Journal of Molecular Liquids, Journal of Solution Chemistry, Ocean Science, The Journal of Chemical Thermodynamics, Thermochimica Acta və s. jurnallarında çap olunmuşdur.
Kalimantan
Ada avropalılar tərəfindən 1521-ci ildə Magellanın ekspedisiyası zamanı kəşf edilir.