cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Çoxqatlı, çox təbəqəli ( İnformatika)
Çoxqatlı, çox təbəqəli (İng. multilayer, ru. многослойный) — 1. Elektron komponentlərini başqa qatlarla birləşdirmək üçün hər birinin öz naqillər toplusu olan bir neçə qatdan ibarət altlıqlı elektron çap lövhəsi. Qatların hamısı birlikdə vahid lövhə əmələ gətirir ki, ona inteqral sxemlər, rezistorlar, kondensatorlar və s. qoşulur. Çoxqatlı quruluşda komponentlər arasında əlaqə üçün müxtəlif marşrutlar təmin olunur. 2. Avtomatlaşdırılmış layihələndirmədə (CAD): elektron sxemin, hər birinin müxtəlif detallaşdırma dərəcəsi və ya müxtəlif obyektləri olan bir neçə səviyyədə yaradılmış şəkilləri (rəsmləri); bu halda rəsmin ayrı-ayrı hissələrini asan idarə etmək mümkün olur.
Ədəbiyyat
İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
Aratlar
Aratlar (monqolca ard — əməkçi, xalq) — Monqolustanda əməkçi maldar kəndlilər. Aratlar feodalların istismar etdiyi təhkimli kəndlilər idi. Aratlar üç qrupa, yəni silkə bölünürdü: Albatu, inabinar, xamçilqa. 1921-ci il Monqolustan inqilabında aratlar həlledici rol oynamışdılar. Monqolustan Xalq Respublikasında aratlar fəhlə sinfi və əməkçı ziyalılarla birlikdə sosializm quran azad sinfə çevrilmişdir. Onlar kənd təsərrüfatı kooperativlərində birləşmişdilər. Tıvadakı kəndlilər də aratlar adlanır.
Kamal Sunalın filmoqrafiyası
Kamal Sunalın filmoqrafiyası — Türk teatr, komediya və kino aktyoru, ssenarist, prodüser Kamal Sunalın rol aldığı filmlərin və serialların siyahısı. Sunal, aktyorluq karyerası ərzində səksən iki filmdə rol almışdır. Bunlardan ilk filmi 1972-ci ildə çəkilmiş Şirin dillim filmi, sonuncu filmi isə Təbliğat filmidir.
Ennedi (region)
Ennedi — Çadın inzibati bölgüsünə daxil olan keçmiş region. 2008-ci ildə, keçmiş Borku-Ennedi-Tibesti regionuna daxil olan Ennedi-İst və Ennedi-Ust departamentlərinin birləşdirilməsi ilə yaradılmışdı. Regionun paytaxtı Fada idi. Ennedi regionu 2012-ci ildə iki yeni regiona: Şərqi Ennedi və Qərbi Ennediyə ayrılmışdır.
2009-cu il siyahıyaalınmasına görə regionun əhalisinin sayı 45,20 faizini qadınlar təşkil etməklə 173 606 nəfər təşkil etmişdir.
Tommi Versetti
Tomas Versetti (1951, Liberti Siti) — Grand Theft Auto: Vice City adlı oyundakı xəyali obraz.
Həyatı
Tomas Versetti 1951-ci ildə Liberti Sitidə italyan əsilli ailənin oğlu olaraq dünyaya gəlmişdir. 1971-ci ildə Sonny Forelli tərəfindən Harvudda bir adamı öldürmək tapşırığı verildi. Tommi bütün planları qurub adamı öldürmək üçün Harvuda gedəndə birdən çox adamın onu gözlədiyini görüb və böyük münaqişə baş verib. Baş verən münaqişədə 11 nəfəri öldürən Tommi, Harvud qəssabı ləqəbi ilə həbsxanaya girdi. Tommi həbsdə olarkən Sonni rəqiblərinin çoxundan qurtula bildi. 1986-cı ildə Tommi həbsdən azad edildi. Sonny Forelli bilirdi ki, uzun müddət keçsə də, Tommi Versetti hələ də unudulmayıb. Tommi Versettinin Liberti Sitidə olması Forelli ailəsinə zərər verəcəkdi. Sonni Forellinin tapşırığı ilə Tommi Vans qardaşları ilə vacib bir narkotik mübadiləsi aparmaq üçün iki Forelli qanqsteri, Harri və Li və vəkil Ken Rosenberg ilə Vaysport Botyarda getdi. Vays Sitinin narkobaronu Rikardo Diyaz öz ərazisində narkotik alveri edən bu adamlara hədlərini bildirmək istədi və əli silahlı üç adamını görüşmə yerinə göndərdi. Viktor Veyns, Harri və Lii hadisə yerində həyatını itirdi. Lens Veyns qardaşı Viktoru hadisə yerində buraxıb helikopterlə qaçmaq məcburiyyətində qalır. Tommi isə Kenin olduğu maşının arxa oturacağına oturub Sonninin pullarını orada qoyub hadisə yerindən uzaqlaşır. Ken öz qaldığı Harisson otelə gedərkən, Tommi və Sonni ilə telefonda görüşmək üçün Okean Viev adında bir otelə gedir. Burada Sonni ilə arasında telefon danışığı olur. Tomminin pulları orada buraxmasına əsəbləşən Sonni, başqası olsa bu hadisəni heç vaxt bağışlamayacağını ancağ Tommi ilə keçmişləri olduğu üçün ona bir fürsətdə verəcəyini dedi. Və bu andan etibarən Tommi üçün əsl mübarizə başladı.
Tommi başlanğıcda hücumun kimin tərəfindən edildiyini bilmirdi. Juan Qarcia Kortez, Averi Karrinqton və Rikardo Diaz kimi Vays Sitinin varlılarının kirli işlərini olduqca az miqdarda pul qarşılığı etdikdən sonra Tommi, Lensdən hücum edənin kim olduğun öyrənir. Tomminin bunu öyrəndiyi halda gec hərəkətə keçməsi ilə Lens daha tez davranaraq Diazdan intiqam almaq istəyir, ancaq Diazın adamları tərəfindən qaçırılıb Haitidə ki bir zibilxanada işgəncələr verildi. Bu vəziyyəti Kent Pauldan eşidən Tommi tez bir zamanda Lensə görə Haitiyə gedərək, onu Diazın cangüdənlərinin əlindən qurtarır və Lens ilə birlikdə Diazın məkanına gedib, onun cangüdənlərini öldürdükdən sonra Diazı öldürür. Diazın ölümündən sonra məkan Tomminin kontrol altına keçir. Vays Siti gün keçdikcə Tomminin hökümdarlığına keçərkən, onu yalnız buraxan və hər dəfəsində telefon açaraq onu daha da basqı altında saxlayan Sonni, Tomminin bu yüksəlişi qarşısında artıq heç bir şey edə bilməyəcəyinin fərqinə varır. Diazın ölümündən sonra Diaza hərac ödəyən bəzi mağazalar artıq Tommi üçün hərac verməyə başlayır. Tommi bu pulu Lens ilə paylaşırdı. Lens isə həm payından həm də Tomminin ona qarşı münasibətindən narazı idi və Tommi ilə bir neçə dəfə bunu müzakirə edir. Sonni isə Tomminin bu yüksəlişinin özünə zərəri olacağını bildiyinə görə, pullarını və mallarını bəhanə göstərərək Lens ilə yaxınlıq qurub bütün cangüdənlərini Tommidən hərac alması üçün Haitidə ki mətbəəyə yollayır, ancaq bütün kolleksiyaçılar Tommi tərəfindən öldürülür.
Sonni Forellinin Vays Sitidə olduğunu eşidən Tommi, ona olan borcunu vermək üçün 3 milyon dollar saxta pul hazırlatdı. Sonni bir neçə cangüdəni ilə birlikdə Tomminin malikanəsinə gəlir. Tomminin özünün xəyal qırıqlığına uğratdığını deyir. Daha sonra pulu alır ancaq Sonni getmədən öncə, öz payından məmnun olmadığına görə artıq gizlicə Sonni üçün işləyən Lens, açıq-açıq Tommi Versettiyə xəyanət edərək onu satdığını və gerçək pulun kassada olduğunu deyir. Sonni, "bu saxta pulları alacağımı düşünürdün?" dedi. Tomminin "xeyir, sadəcə səni öldürmədən öncə zarfatlaşmaq istədim." deməsi ilə çıxan mübahisədə Lens və Sonninində aralarında olduğu çox sayda adam öldü. Son səhnədə Tommi Kenə artıq Liberti Sitidəki mafiozlara marağının qalmadığın, indi cəmubda ən böyük təşkilata çevrildiklərini bildirərək, “Artıq şimal deyə bir şey yoxdur, hər şey cənubdadır!” dedi.
Tommi Versetti Vays Sitidəki ən güclü və ən varlı mafioz oldu. Tomminin daha sonra aqibətinin nə olduğu və ya hakimiyyətinin nə qədər davam etdiyi müzakirə olunsa da, 1992-ci ilə qədər yaşadığı Kenin Las Venturasdakı bir reabilitasiya klinikasından Tommi ilə görüşmək istəməsi sübut olaraq göstərilə bilər. Tomminin, Kenin telefonlarına cavab verməməsi və cangüdənlərindən birinin Kendən imtina etməsi, Tommi və Ken arasındakı münasibətin bitdiyi kimi düşünülə bilər, çünki Kenin narkotik istifadə etməyə başlamasına görə Tommi ilə araları heç yaxşı deyildi. Tommi həm də, 2002-ci ildə Kent Paulun internet saytında görünmüşdür.
Koordinasiya ədədi
Koordinasiya ədədi - kristallokimyanın əsas anlayışlarından biri; hər hansı atom və ya ion ətrafında ən yaxın məsafədə olan atom, yaxud ionların sayı. Qoldşmidt-Paulinq kristallokimyasında hesab edilir ki, koordinasiya ədədi radiusların (məsələn: ion birləşmələrində kation və anionların radiusları) nisbəti ilə müəyyən edilir. Povarennixə görə, koordinasiya ədədi əsasən əlaqələrin istiqamətlənməsi ilə təyin olunur. Hesab edilirdi ki, birləşmələrin əsas həcmi anionlardan təşkil olunub. Məsələn: oksigen birləşmələrində, xüsusən silikatlarda, Qoldşmidtə görə, həcmin 90–92%-ni oksigen anionları təşkil edir, kationlar isə onların arasındakı boşluqlarda yerləşir. Bu halda koordinasiya ədədi asılı olaraq kationlar birləşmələrin xüsusi çəkisinə təsir edir. Məsələn: Sobolevə görə, alümosilikat və silikatların sıxlığı arasındakı fərq Al-un koordinasiya ədədi ilə bağlıdır. Belə ki, çöl şpatlarında Al koordinasiya ədədi 4-dür və onlar nisbətən yüngüldür, alüminiumun silikatlarında isə koordinasiya ədədi 6 olub nisbətən daha sıxdır. Son vaxtlar belə fikir irəli sürülür ki, birləşmələrin həcminin əsasını kationlar təşkil edir və həcmin dəyişməsi isə əsasən anionların koordinasiya ədədi ilə müəyyən olunur. Oksigen birləşmələrində oksigenin koordinasiya ədədi böyük olduqca birləşmələrin sıxlığı da çoxalır.
Liya Axecakova
Liya Axecakova — Aktrisa
Sen-Qotard massivi
Sen-Qotard massivi — İsveçrədə dağ silsiləsi, Alp dağlarının bir hissəsi. Are çayının mənbəyidir. Mərkəzi Alp dağlarında kristal kütləsidir. Arhornda 4,275 metrə qədər yüksəlir.
Liya Axecakova
Həyatı
Liya Məcidovna Axedjakova 9 iyul 1938-ci ildə Dnepropetrovsk şəhərində (Ukrayna) anadan olub. Atalığı Məcid Salehoviç Ahedjcakov (1914–2012) baş rejissor, anası Yuliya Aleksandrova Adıgey Dram Teatrının aktrisası olub. "Köhnə nağıllar" filmində Liya atalığı ilə birlikdə rol alıb. Anası uzun illər vərəm xəstəliyindən əziyyət çəkib. 10 yaşında olanda anası və xalası bu xəstəlikdən vəfat edib. Liya Stalina məktub yazaraq yardım istəyib, onun ailəsinə həmin vaxtlar üçün nadir olan yeni dərman preparatı göndərilib. 1956-cı ildə Moskva Əlvan Metal və Qızıl İnstitutuna daxil olub, orada il yarım təhsil alıb. 1962-ci ildə A. V. Lunaçarski adına Teatr İncəsənət İnstituna daxil olub, 1961-ci ildə məzun olub. İlk addımlarını teatr səhnəsində atıb. Ən əlamətdar teatr rollarından biri Roman Viktyukun qoyduğu "Kolombinanın mənzili" tamaşasında oynadığı rollardır. Kinoda debüt rolunu "İnsan axtarıram" filmində oynayıb. Həmin film Varna və Lokarna festivallarında yüksək qiymətləndirilib. 1991-ci ildə Eldar Ryazanovun "Söz verilən cənnət" filmində oynadığı rola görə "Nika" mükafatına layiq görülüb. 1990-cı illərin əvvəlində keçirilən ictimai sorğu nəticələrinə görə, ("Sovet ekranı" jurnalının versiyasına görə) "1991-ci ilin ən yaxşı aktrisası" seçilib. 1994-cü ildə Rusiya Federasiyasının Xalq artisti adını qazanıb. "Söz verilən cənnət" və "Qurbanı təsvir etmək" filmlərində oynadığı ikinci plan rollara görə iki dəfə "Nika" mükafatçısı olub. 2015-ci ildə kinoya verdiyi töhfələrə görə "Nika"nın fəxri mükafatına layiq görülüb. İki dəfə ərdə olub. Övladı yoxdur.
Sen-Qotard massivi
Zirvələr
Vadilərlə bir qədər girintili olan Sen-Qotard massivinin hündür zirvələri var. Bunlara Yunqfrau (4,166 m), Mönx (4,105 m), Fişerhorn (4,049 m), Alexhorn (4,182 m) və nəhayət ən yüksək zirvə olan Finsterarborn (4,275 m) aiddir.
Geologiya
Alp dağlarının bu hissəsi çox yüksəkdir və eroziya nəticəsində kənarları tamamilə yuyulmuşdur, nəticədə çox güclü kristal-metamorfik (xüsusilə qneys) təməl əmələ gəlmişdir. Sen-Qotard massivi kütləvi suların dağılma mərkəzi rolunu oynayır. Burada hündür vadilər çox girintili deyil, dar vadilər və geniş hövzələr bir-birini əvəz edir. Bu vadilər hərəkət etmək üçün əlverişli olmayan kiçik bölgələri təşkil edir. Massivin buzlaqları Alp dağlarının ən mühüm kristallarından biridir. Alx buzlağının uzunluğu 22 kilometrdir. Qrindelvald, Unterar, Oberaar buzlaqları çoxsaylı tədqiqat ekspedisiyalarının obyektidir. Onlar həm də qlyasioloji biliklərin inkişafında mühüm rol oynamışlar. 2 min metrə yaxın yüksəklikdəki aşırımlar dağların ətraf ərazilərdən dərələrlə ayrılmış müxtəlif vadilərini birləşdirir.
Nəqliyyat
Sen-Qotard yolu XII əsrdə salınmışdır, lakin burada yaşayan insanların həyat tərzi son vaxtlara qədər primitiv olaraq qalmışdır. Bugünkü müasir yollar həm də yüksək Rona və Reyn vadilərini birləşdirən Furka-Oberalp dəmiryolunu tamamlayır. Nəqliyyatın inkişafı dağ heyvandarlığına əsaslanan kənd təsərrüfatını zəiflətmiş və turizmə regionun iqtisadiyyatında daha mühüm yer vermişdir.
Məşəl savaşı
Məşəl savaşı və ya Məşəl döyüşü — 1578–1590-cı illər Səfəvi-Osmanlı müharibəsi zamanı, 7 – 11 may, 8 may və ya 11 – 13 may 1583-cü il tarixlərində baş vermiş döyüş. Döyüş Samurçayın sahilində baş vermiş və üç gün davam etmişdir. Döyüşün adı tərəflərin gecə vaxtı məşəl işığında döyüşü davam etdirməsinə görə belə adlanmaqdadır. Döyüşdə qələbə qazanan Osmanlı ordusu komandanı Özdəmiroğlu Osman paşa Şirvanda möhkəmlənmək imkanı qazandı.
Arxa plan
Yürüş 1578-ci ilin yayında Osmanlı ordusunun Amasya sülh müqaviləsinin şərtlərini pozaraq Səfəvi sərhədinə doğru yürüşə başlaması ilə iki imperiya arasında yeni müharibənin əsası qoyuldu. Bir neçə qələbədən sonra Gürcüstan və Şirvan Osmanlı ordusu tərəfindən ələ keçirildi. Osmanlı imperiyasının Şirvan bəylərbəyisi Özdəmiroğlu Osman paşa Dərbəndə idi. 1582-ci ildə artıq bir il idi ki, sülhlə bağlı danışıqlar gedməkdə idi və Məhəmməd Xudabəndənin səfiri İstanbul şəhərində idi. Elə bu ərəfələrdə Özdəmiroğlu Osman paşa öz nümayəndələrindən birini sultanın yanına göndərərək qızılbaşların qurduğu tələ barədə məlumat verdi. Beləki qızılbaş dəstələrindən biri Osmanlı sancaqbəyini artıq sülhün imzalandığına inandıraraq qala qapılarını açdırmış və sonra da hər birini qətlə yetirmişdir. Buna cavab olaraq, sultan Səfəvi səfirinin həbs edilməsini əmr etdi. Şirvandakı Osmanlı ordusunu gücləndirmək üçün Silistriya valisi Yaqub bəyə Rumeli ordusu ilə birlikdə Krımdan keçməklə yardıma getmək əmr edildi.
1583-cü ilin yazında yeni qüvvələr alan qızılbaş sərkərdəsi və Qarabağ bəylərbəyi İmamqulu xan Kürü keçərək Şirvana daxil oldu. Şamaxıda olarkən, Niyazabad ərazisində Yaqub bəyin Osmanlı qoşunlarının cəmləşməsi xəbərini alan İmamqulu xan Rüstəm xanı qızılbaş dəstəsi ilə onlara qarşı göndərdi. Şiddətli vuruşmada Yaqub bəy və digər türk hərbi başçıları öldürüldülər. Osmanlılar tamamilə darmadağın edildilər. Dərbəndə doğru geri çəkilən Osmanlı ordusunu qızılbaş döyüşçüləri təqib edirdilər. Məğlub olub geri çəkilən orduya yardım etmək üçün Osman paşa qoşunla Dərbənddən çıxmağa məcbur oldu.
25 aprel 1583-cü ildə öldürülən Yaqub bəyin döyüşçüləri öz komandanlarının qısasını alaçaqları ilə bağlı and içdikdən sonra Osman paşa ordu ilə birlikdə Dərbənddən çıxdı. Samurçayı keçdikdən sonra Beştəpə deyilən yerdə ordu dayandı. Elə bu ərəfələrdə, gürcü dəstələri istisna olmaqla ümumilikdə 50 min nəfərdən ibarət qızılbaş ordusunun ön dəstələri meydana çıxdı.
Dağıstanda və Şirvanda Osmanlı imperiyasının güclənməsi ayrı-ayrı yerli hakimlərin narazılığına səbəb olduğundan onlar hətta qızılbaşlarla ittifaqa girirdilər. Məsələn, Dağıstandakı hakimlərdən biri olan Şamxal və Əbubəkr Mirzə (və ya ibn Bürhan) Osman paşaya qarşı birgə çıxış etmək təklifi ilə Gəncənin qızılbaş hakiminə — İmamqulu xana müraciət etmişdilər.
Döyüş
Qızılbaş ordusunun mərkəz cinahına şahın qvardiyası — qorçular yerləşdirilmişdi. Sağ cinaha Rüstəm xan Hüsamoğlu və keçmişdə Osmanlı imperiyasına xidmət etmiş Şirvan bəylərindən olan İbn Bürhan komandanlıq edirdi. Sol cinaha isə Qarabağ bəylərbəyi İmamqulu xan komandanlıq etməkdə idi. Osmanlı ordusunun mərkəz qüvvələrinə 30 illik qara atının üstündə oturan və bu atının döyüşdən əvvəl kişnəməsini qələbə nişanəsi kimi qiymətləndirən Osman paşa komandanlıq etməkdə idi. Onun qarşısında 30 topla birlikdə, yeniçərilər yerləşdirilmişdi. Sağ cinaha Sivas bəylərbəyisi Heydər paşa, sol cinaha isə Yaqub bəyin ölümündən sonra Rumeli ordusuna komandanlıq edən Kefe bəylərbəyisi Cəfər paşa komandanlıq edirdi.
Səfər hər iki tərəf bir-birinə hücum etdi və toqquşmalar bütün gün davam etdi. Normalda atışmalar və toqquşmalar gecə düşdüyü zaman dayandırılırdı, lakin bu döyüşdə belə olmadı. Hər iki tərəf məşəl işığı altında atışmaları davam etdirdilər və hadisələrin bu cür cərəyan etməsi döyüşün "Məşəl döyüşü" və ya "məşəl ilə döyüş" adlandırılmasına yol açdı. Gecə yarısından sonra hər iki tərəfin razılığı ilə toqquşmalr müvəqqəti dayandırıldı. Hər iki tərəf cinahlarını qorumaq üçün qaravul dəstələri yerləşdirdi.
Ertəsi gün səhər döyüş bir gün əvvəlki ilə müqayisədə daha az şiddətlə davam etdi. Qızılbaşlar çayın yüksək sahilini tutduqlarına və Osmanlı qoşunlarını hər tərəfdən mühasirəyə aldıqlarına görə özlərinin qalib gələcəklərinə inanmaqda idilər. Lakin ikinci gün heç bir tərəfə qələbə gətirmədi. Məşəllər yenidən yandırıldı və döyüş gecə yarısına qədər davam etdi. Nəhayət, yorğun rəqiblər gecə yarısı dağıldılar. Osmanlılar məğlub olsaydılar, onların yerləşmələri də nəzərə alındığında bu, onlar üçün fəlakət ola bilərdi. Osman paşa belə bir nəticənin mümkünlüyünü anladı, əsgərlərinə iman yolunda şəhid olmaqdan başqa məqsədlərinin olmadığını söylədi.
Üçüncü günün səhərində də döyüş davam edirdi. Döyüşün gedişatında Cəfər paşa geri çəkilməyə başlasa da, digər cinahda Rumeli qoşunları qızılbaşlara təzyiqi artırdılar. Xüsusən Osmanlı ordusunun sol cinahından başlayan hücum nəticəsində qızılbaşların cinahı dağıdıldı və geri çəkilməyə başladı.
İbrahim Peçevinin sözlərinə görə, qızılbaş ordusunun geri çəkildiyini görən İmamqulu xan Qacar "qışqıraraq ey qorxaqlar, hara qaçırsınız ? Şahın çörəyi gələcəyinizə getməsin" demiş, lakin dediklərinin bir xeyrinin olmadığını gördükdən sonra özü də döyüşdən geri çəkilməyə başlamışdır.
Nəticəsi
Döyüşdən sonra meydanda xeyli sayda qızılbaş cəsədi qalmışdı. Ölən qızılbaş döyüşçülərin başı Osman paşanın əmri ilə kəsildi və onlardan "qüllə" düzəldildi, bu zaman məlum oldu ki, 7500 qızılbaş həyatını itirmişdir. Həmçinin 3 min qızılbaş əsir olaraq ələ keçirilmişdi. İmamqulu xan Qacar gürcü şahzadələrinə yazaraq köməyə gəlmələrini əmr etmişdisə də, onlar döyüş meydanına vaxtında gəlib çıxa bilməmişdilər. Rəhimizadənin yazdığına görə, gürcü döyüşçüləri döyüş meydanına gəlməyə çalışarkən azmış və yerli sakinlər tərəfindən öldürülmüşdülər. 17 əsilzadə gürcü əsir götürülmüş, həmçinin ölənlərin də başı kəsilərək Osman paşaya təqdim edilmişdir. Osman paşa bu kəsilmiş başları "Zəyəm bəyi Levənt xanın oğlu"na göndərmişdir. Osman paşa gürcü çarından Osmanlıya tabe olacaqları barədə razılığa gəldikləri halda niyə verdikləri sözü tapdadıqlarını soruşmuşdu. Döyüşdən sonra Osmanlı ordusuna 3 gün istirahət verildi və istirahətdən sonra ordu Şamaxıya getdi. Şamaxıda 40 gün ərzində bir qala tikildi. Gürcü və Dağıstan hakimlərindən qələbə münasibətilə təbriklər və tabe olma sözü aldıqdan sonra Osman paşa Dərbəndə yollandı.
Osmanlı tarixçilərinə görə, Osman paşa bu döyüşdə özünün ən böyük qələbələrindən birini qazanmışdır. İsmayıl Haqqı Uzunçarşılı bu döyüşü "məşhur döyüş", İbrahim Peçevi "böyük döyüş" adlandırır. Bu qələbə sayəsində Osman paşa Şirvandakı mövqelərini daha da gücləndirdi, beləliklə döyüşün nəticəsi Cənubi Qafqazda Osmanlı hakimiyyəti üçün həlledici oldu.
Səfəvilər dövlətinin hərbi uğursuzluqları xeyli dərəcədə ölkənin ağır daxili vəziyyəti ilə izah olunmalıdır. 1580-ci illərin əvvəllərindən başlayaraq, qızılbaş əyanlarının daxilindəki, həmçinin türk qızılbaşlarla dövlətin fars kökənli əyanları arasında münasibətləri də kəskinləşdi. Məşəl savaşındakə məğlubiyyətdən sonra sarayda qalmış yeganə yüksək vəzifəli qeyri-türk olan Mirzə Salman da qızılbaşlar tərəfindən öldürüldü.
Multilateralizm
Tərifi
Beynəlxalq üzvlük şəklində multilateralizm, güclü dövlətlər üçün bir körpü rolunu oynayır, tək tərəfli olmağı maneə törədir və kiçik güclərə başqa cür istifadə edə bilməyəcəkləri bir səs və təsir göstərir. Kiçik bir gücün böyük bir gücə təsir göstərməsi üçün, daha kiçik bir gücün birləşməsi üçün kiçik ölkələrin bir araya gəlməsinin Lilliputiya strategiyası təsirli ola bilər. Eynilə, çoxtərəfli bir böyük gücün digər böyük gücə təsir etməsinə icazə verə bilər. Böyük bir güc üçün, ikitərəfli rabitə vasitəsilə nəzarəti axtarmaq baha başa gələ bilər; bunun üçün başqa bir böyük güclə bazarlıq və güzəşt tələb oluna bilər. Bu terminin bir çox tərifi var. Maylz Kaler tərəfindən “beynəlxalq idarəetmə” və ya “çoxluların” qlobal rəhbərliyi olaraq təyin edilmiş və onun əsas müddəası “güclülərin zəiflər üzərində təsirini artıracağı və beynəlxalq idarəetməni artıracağı düşünülən ikitərəfli ayrı-seçkilik müqavilələrinə qarşı çıxmaqdır. münaqişə ". 1990-cı ildə Robert Keohan çoxtərəfliliyi "üç və ya daha çox dövlətin qruplarında milli siyasət koordinasiya təcrübəsi" olaraq təyin etdi. Con Raqqi "bölünməzlik" və "diffuz qarşılıqlı əlaqə" prinsiplərinə əsaslanan bir konsepsiya inkişaf etdirdi. Üç və ya daha çox dövlət arasındakı münasibətləri "ümumiləşdirilmiş" davranış prinsipləri əsasında koordinasiya edən "necə" bir institusional forma hər hansı bir vəziyyətdə tərəflərin şəxsi mənafelərini və ya strateji tələbləri nəzərə almadan bir sıra hərəkətlər üçün uyğun davranışı təyin edən.
Tarixi
Müasir çoxtərəfli bir nümunə on doqquzuncu əsrdə Avropada Napoleon müharibələrinin bitməsindən sonra, böyük güclərin Vyana Konqresində (1814 noyabr - 1815 iyun) Avropa xəritəsini yenidən çəkmək üçün bir araya gəldiyi zaman meydana gəldi. “Avropanın konserti” deyildiyi kimi, problemləri sülh yolu ilə həll etmək üçün bir araya gələn böyük və kiçik güclərin bir qrupu idi. 1884-cü il Berlin Konfransı kimi konfranslar bu dövrdə güc çatışmazlıqlarının azaldılmasına kömək etdi və 19-cu əsr Avropanın ən dinc sakinlərindən biri oldu.
Sənaye və müstəmləkəçi rəqabət, Almaniyanın Prussiya - diplomatiya və fəthinin yaradılmasından sonra qüvvələr nisbətindəki bir dəyişikliklə birlikdə 20. əsrin əvvəllərində bu sistemdə çatların meydana çıxması demək idi. Konsert sistemi Birinci Dünya Müharibəsi nəticəsində tamamilə məhv edildi. Bu qarşıdurmadan sonra dünya liderləri belə bir qarşıdurmanın qarşısını almaq üçün Millətlər Birliyini (Birləşmiş Millətlər Təşkilatının sələfi oldu) yaratdılar. Millətlər Birliyi təhlükəsizlik missiyasını iflasa uğratsa da, bu gün fəaliyyətini davam etdirən bir sıra ixtisaslaşmış təşkilatların təşəbbüskarıdır. Üstəlik, ABŞ qoşulmasa da, ayrı-ayrı amerikalılardan və amerikan xeyriyyə təşkilatlarından ictimai və özəl iştirak ənənəsinə başlayan müəyyən dəstək verdi.
II Dünya Müharibəsindən sonra, Liqanın uğursuzluqları təcrübəsinə əsaslanan qaliblər 1945-ci ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatını yaratdılar. O vaxtdan bəri çoxtərəfli razılaşmaların "genişliyi və çeşidi" artdı. Liqadan fərqli olaraq, o zaman dünyanın ən böyük gücləri olan ABŞ və Sovet İttifaqı BMT-də fəal iştirak edirdi. Müharibədən sonrakı illərdə BMT-nin siyasi qurumları ilə yanaşı, Tariflər və Ticarət Baş Sazişi (GATT) (indiki Dünya Ticarət Təşkilatı), Dünya Bankı və Beynəlxalq Valyuta Fondu (BVF) ("Bretton Woods" adlanan qurumlar) kimi təşkilatlar və Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı da daxil olmaqla, BMT sistemindəki digər texniki qurumlar. Birləşmiş Millətlər Təşkilatında bu və digər sonrakı qurumların yaradılması yeni sistemi köhnə Liqa sistemindən daha güclü etdi. Üstəlik, dünyada yerləşdirilən Birləşmiş Millətlər Təşkilatının sülhməramlıları çoxtərəfliliyin canlı simvolu halına gəldi. Daha sonra, Şimali Atlantika Müqaviləsi Təşkilatı (NATO) müharibədən sonrakı dövrdə kollektiv təhlükəsizliyi təmin etmək üçün çoxtərəfli bir forma istifadə edən bir müdafiə ittifaqı olaraq quruldu.
Mənbə
Райзберг Б. А., Лозовский Л. Ш., Стародубцева Е. Б. Современный экономический словарь.-М., 2003
Maykl Essyen
Maykl Koyo Essyen — Danimar Superliqası təmsilçilərindən olan "Norşellan" klubunda forma geyinən peşəkar yarımmüdafiəçi. O, həmçinin Qana milli futbol komandasında 50-dən çox qolun müəllifidir.
Essyen öz ölkəsini bir çox beynəlxalq yarışlarda təmsil etmiş və Qana milli futbol komandasında 15 ilə yaxın yarımmüdafiəçi mövqeyində rəqabət aparmış və ümümilikdə 71 qolun müəllifi olmuşdur. Gənclər səviyyəsində, 1999 FİFA U-17 Dünya Çempionatında və 2001 FİFA Dünya Gənclər Çempionatında da ölkəsini təmsil etmişdir. Essyen, 2002-ci ilin yanvarında Qana Millisinə keçid etmiş və komanda Afrika Millətlər Kubokunda təqdirəlayiq nailiyyətlər əldə etmişdir. Essyen 2006 və 2014 FİFA Dünya Kuboklarında da Qananı təmsil etmişdir.
Həyatı
3 dekabr 1982-ci ildə Aba Qyando və Ceyms Essyen cütlüyünün övladı olaraq Qananın paytaxtı Akkra şəhərində dünyaya gəlmişdir. Futbol karyerasına Keyp sahillərindəki Müqəddəs Avqustin Kollecini bitirdikdən sonra Liberti futbol klubunda oynayaraq başlamışdır.
Essyen ilk dəfə dünya miqyaslı 1999 FİFA Yeni Zelandiyada U-17 Dünya Çempionatında oynarkən diqqəti çəkmişdir. Onun hərəkətləri və vurduğu qolları Avropalı məşqçilərin diqqətini çəkmiş və Essyen 2000-ci ilin aprelində Mançester Yunayted futbol klubunda sınaq oyununa çıxmışdır. Daha sonradan o, klubun 17 yaşadək komandasında uzun müddət məşq etmişdir.
Bastiya FK
Essyen, Liqa 1 komandalarından biri olan Bastiya FK ilə 2000-ci ilin iyul ayında müqavilə bağlamış və karyerasında debüt etmişdir. 30 sentyabr 2000-ci ildə Mets FK ilə qarşılaşmada komanda kapitanı Laurent Kasanovanı əvəzləyərək komandadaki ilk oyununa daxil olmuşdur. Komandada ilk dəfə dörd müdafiəçinin qarşısında oynamağa başladı. 2000-01 mövsümündə 13 oyun keçirmiş və 1 qol vurmuşdur. 7 fevral 2001-ci ildə 3-2 Mets FK ilə 2-ci qarşılaşmada fərqləndirici qolun müəllifi olmuşdur. Növbəti mövsüm komandanın baş məşqçisi Robert Nouzaret tərəfindən yarımmüdafiəyə keçirilmiş və bu sahədə daim oynamaqla özünü inkişaf etdirmişdir. Orta sahədəki komanda yoldaşları Nikolas Dieuze və Kiril Yeuneçamp ilə yaxşı anlaşmağı bacaran Essyen, Nant FK, Loryan FK və Genqam futbol komandaları ilə matçlarda komandasının qələbə çalmasına səbəb olan mühüm qolların müəllifi olmuşdur. 12 yanvar 2002-ci ildə isə komandanın Olimpik Marsel FK ilə qarşıdurmasında hesabın bərabərə bitməsinə səbəb olan bərabərlik qolunu atmışdır. Essien həmin mövsüm 24 oyunda 4 qol vurmuşdur.
2002-03 mövsümündə Jerard Gilinin məşqçi olması ilə Essyen komandanın əvəzedilməz oyunçusu oldu. Lakin fiziki xüsusiyyətləri və matçlardakı inadkarlığı ona həmin mövsüm 12 sarı və 1 qırmızı vərəqə almasına səbəb oldu. Mövsümün ilk qolunu 3 avqust 2002-ci ildə 1-1 başa çatan matçda Lans futbol klubuna qarşı vurdu. 15 yanvar 2003-cü ildə növbəti mövsümdə oynayacağı komanda olan Olimpik Lion FK-ya qarşı 2-0 hesablı qələbə qazandı. Bastiya futbol klubundaki üç mövsümdə Essyen hər zaman orta sıraları görmüşdür. Son mövsümdə Bastiya FK liqada ilin komandası adını qazanmışdır.
Avropa Müdafiə Birliyi
Avropa Müdafiə Birliyi müqaviləsi və ya Paris müqaviləsi, 27 may 1952-ci ildə Avropaya inteqrasiya tərəfi olan 6 ölkənin — Benilüks ölkələri, Fransa, İtaliya və keçmiş Qərbi Almaniyanın imzaladığı, lakin heç vaxt təsdiqlənməmiş bir razılaşmadır. Razılaşma, ortaq Avropa silahlı qüvvələri ilə yanaşı Avropa Müdafiə Birliyi qurmalı idi. Saziş Fransa parlamentindən təsdiq ala bilmədi və heç vaxt İtaliyada parlamentə təqdim edilmədi. Buna görə heç vaxt qüvvəyə minmədi. Bunun əvəzinə, Qərbi Almaniya, 1948-ci ildə Qərb Birliyi və NATO-nun da fəaliyyətsiz varisi olan — Qərbi Avropa Birliyinə qəbul edildi.
Razılaşma, ABŞ-nin Qərbi Almaniyanı yenidən silahlanmağa çağırmasından sonra 1950-ci ildə o zamankı Fransa baş naziri René Pleven tərəfindən təklif olunan Pleven planı ilə başladı.
Planlaşdırılan təşkilat
Avropa Müdafiə Birliyi (AMB) ortaq büdcəsi, ortaq silahları, mərkəzi təchizatı sistemi və qurumları olan milli ünsürlərə bölünmüş ortaq bir Avropa ordusunu da özü ilə gətirə bilərdi.
Aşağıdakı diaqram AMB sazişində göstərilən qurumların, AMB-nin nəzarəti altında olan Avropa Müdafiə Qüvvələrinin (AMQ) fəaliyyətini və AMB ilə NATO arasındakı əlaqənin mexanizmini göstərir:
700x700pik
Hesabat
Bu orduda Fransız, İtalyan, Belçika, Hollandiya və Lüksemburq birlikləri öz milli hökumətlərinə, Qərbi Alman birlikləri isə AMB-yə hesabat verəcəkdi. Alman militarizminin geri dönməsi qorxusu ilə Qərbi Alman hökumətinin Alman ordusu üzərində nəzarəti olması istilmədi. Amma, bu şərt rədd edilərsə, Qərbi Almaniya hökumətinin onsuz da öz ordusunu idarə etməsinə icazə veriləcəyi barədə razılığa gəlinmişdi, amma bu müqavilənin mətnində yazılmamışdı.
Arxa plan
1940-cı illərin sonlarında Soyuq müharibənin yaratdığı qütbləşmə daha aydın görünürdü. ABŞ Sovet İttifaqının güclənməsinə şübhə ilə yanaşırdı və Avropa dövlətləri Sovet işğalı ehtimalına qarşı özlərini müdafiəsiz hiss edirdilər. Bu etibarsız mühitində ABŞ, Qərbi Almaniyanın yenidən silahlanmasının Avropa və bütün Qərb blokunun təhlükəsizliyi üçün lazımlı olduğunu düşünürdü .Sentyabr 1950-ci ildə Din Açeson (Dean Gooderham Acheson), Ali Komissar John Jay McCloyun göndərdiyi bir teleqramda, Avropa ölkələrinə NATO müdafiə infrastrukturunu gücləndirmək üçün yeni bir plan — "paket" adlanan Amerika planı təqdim etdi. Buna görə 12 Qərbi Alman diviziyası yaradılacaqdı. Lakin Almaniyanın II Dünya müharibəsində Avropada, xüsusən də Fransada yaratdığı dağıntılardan sonra heç bir Avropa ölkəsi Alman ordusunu yenidən yaratmaq fikrinə hazır deyildi. İki supergüc arasında özlərini tapan ölkələr bu vəziyyətə Avropaya inteqrasiyanı inkişaf etdirmək üçün bir fürsət kimi baxdılar və yeni bipolyar nizamın yaratdığı hərbi təsir itkisini aradan qaldırmağa çalışdılar.
Pleven planı
24 Oktyabr 1950-ci ildə Fransa Baş Naziri René Pleven, əsasən Jean Monnet tərəfindən hazırlanmasına baxmayaraq adının veriləcəyi yeni bir plan təklif etdi. Plana görə, millətlərarası Avropa Ordusu qurulacaqdı. Bu layihə ilə Fransa bir tərəfdən ABŞ-nin tələblərini yerinə yetirirdi, digər tərəfdən Almaniyanın yenidən silahlanmasının qarşısını alırdı. ABŞ xaric, AMB, Qərbi Almaniya, Fransa, İtaliya ve Benilüks ölkələrini əhatə edəcəkdi. ABŞ-nin hakim rol oynadığı NATO-ya, Fransanın hakim rolu oynadığı alternativ olacaqdı. Şuman bəyannaməsi Almaniyanın tək başına müharibə başlada biləcək iqtisadi gücə çatmasının qarşısını almaq məqsədi daşıdığı kimi, Pleven planı və AMB-də Almaniyanın təkrar müharibə başlatmaq riskini sıfıra endirəcəkdi. Birləşmiş Krallıq iştirak etməkdən imtina etdi.
Pleven planına görə, Avropa Ordusu üzv dövlətlərin hərbi hissələrindən ibarət olacaq və üzv dövlətlərin nazirlər şurası tərəfindən idarə ediləcəkdi.
Danışıqlar və imzalanma
Fransa təhlükəsizliyində və müdafiəsində milli suverenliyini itirməkdən qorxurdu.
Buna görə də Paris, tamamilə millətlərarası bir Avropa ordusuna dözməzdi. Ancaq, Amerikanın Qərbi Alman ordusunda böyük marağı olduğu üçün, dəyişdirilmiş Pleven planı üçün Avropa Müdafiə Birliyinin razılaşma layihəsi, 1952-ci ilin mayında Fransız dəstəyi ilə hazırlandı. Yeni AMB müqaviləsi 1952-ci il mayın 27-də imzalandı.
Bəzi şübhə və tərəddüdlərə baxmayaraq, ABŞ və altı Avropa Kömür və Polad Birliyi üzvü Pleven planını təsdiqlədi. Bu, 1951-ci ilin fevralında başlayan, millətlərarası ordunun quruluşunun müzakirə olunduğu Paris konfransına səbəb oldu. Güzəştlər və fikir ayrılıqları arasında, 27 may 1952-ci ildə altı xarici işlər naziri AMB-ni təsis edən Paris müqaviləsini imzaladı.
Reaksiyalar
Razılaşma heç vaxt qüvvəyə minmədi. Fransız məclisindən təsdiq ala bilmədikdən sonra Qərbi Almaniya NATO-ya daxil edildi və AİBnə üzv ölkələr de Qoll tərəfindən dəstəklənən (1959–1962) çərçivəsində xarici siyasət əməkdaşlığına başlamağa çalışdılar. Avropa xarici siyasəti nəhayət, üçüncü səylər nəticəsində (1970) Avropa Siyasi Əməkdaşlıq adı altında quruldu. Bu, Ümumi Xarici və Təhlükəsizlik Siyasətinin sələfi oldu.
Bu gün Avropa Birliyi və NATO, əvvəllər həm də Qərbi Avropa Birliyi AMB üçün nəzərdə tutulan bəzi funksiyaları ortaq şəkildə yerinə yetməkdədir, lakin heç biri AMB-in təmin etmək istədiyi millətlərarası hərbi nəzarətə sahib deyildir.
Həmçinin bax
Qərbi Avropa Birliyi
Teofil-Aleksandr Steynlen
Teofil-Aleksandr Steynlen (10 noyabr 1859, Lozanna — 14 dekabr 1923, Paris) — realist üslubda və müasir üslubda işləyən fransız rəssamı, qrafik rəssamı və illüstratoru, "Paris proletariatının həyatının ilkin tarixçisi".
Bioqrafiyası
thumb|«Qara pişik». Plakat |left Teofil-Aleksandr Steynlen 10 noyabr 1859-cu ildə Lozanna şəhərində anadan olmuşdur.
Steynlen 1878-ci ildə Parisə gəldikdən sonra, əvvəlcə sənətkarlıq işi etdi. 5 il sonra Monmartr şəhərinə köçdü. Burada Steynlen tez bir zamanda və Monmartr bədii  mühiti ilə tanış oldu, xüsusən də «Qara pişik»  - ilk növbədə rəssamlar Anri de Tuluz-Lotrek və Adolf Villette, habelə, şair  Aristid Brüan ilə  dost oldu. İlk dəfə "Black Cat" -də Steynlen 1883-cü ildə gəldi. «Qara pişik» kabaresinin çoxsaylı plakatlar Steynlenin müəllifliyinə aiddir, həmçinin qəzet, jurnal və kitabları təsvir etmişdir, komik jurnallarda əməkdaşlıq etmiş və 1911-ci ildə o və yoldaşları «Yumorist» qəzetini dərc etməyə başlamışdılar.
Robert Qaydik
Həyatı
Robert Qaydik Zlin şəhərində anadan olmuşdur. Onun atası Yuqoslaviya Krallığının cənubunda yerləşən Matka Kanyonunda su elektrik stansiyası inşa edən Çexoslovakiya şirkətində işləyirdi. Zlíndə "Bata" ayaqqabı fabrikində işləyirdi, almanlar Çexoslovakiyanı işğal etdikdən sonra Yuqoslaviyaya köçdü. Velosipedlə çoxlu səyahət etmişdir. Məktəbdə oxuduğu müddətdə Robert sol hərəkatının nümayəndələri ilə tanış oldu; o, inşaat texnikumunu bitirmiş və 1939-cu ildən Yuqoslaviya Kommunist Gənclər Birliyinin üzvü olmuşdur. left|thumb|Robert Qaydikin şərəfinə stella 1941-ci ilin birinci yarısında Yuqoslaviya Kommunist Partiyasının Skopye şəhər Komitəsinin əmri ilə Robert "Raduşa" mədənində baş anbardar kimi işə düzəldi, həmçinin bir qrup gənclərlə antifaşist təşviqatına qatıldı. Ölkəsinin işğal atlında düşəndən sonra gizli partizan fəaliyyətinə başladı; 1 mayda isə Skopye mərkəzində "divizion binası" adlanan tikilinin üzərində qırmızı bayraq qaldırdı, iyun ayının əvvəlində isə Skopye aerodromunda yanğın çıxartdı və nəticədə "Junkers Ju 52" nəqliyyat təyyarəsi partladı və yandı. Robert Dana Krapçev, Vasil Antevski, Boro Petruşevski, Nevena Qeorgievna, Rado Yovçevski və başqaları ilə birlikdə 22 avqust 1941-ci ildən 1-ci Skopye partizan dəstəsində xidmət etmişdir. Sentyabr ayında Kumanovo şəhərinə yollandı və orada partlayıcılarla rəftar etmə işləri üzrə yerli partizanlara təlimatlar verirdi. O, orada 12-15 gün arasında vaxt keçirtdi.
1941-ci ilin noyabr ayında Robert gestapoçular tərəfindən həbs olundu, lakin həbsdən qaçmağı bacardı və Priştinada gizləndi, Zenel Haydini adına partizan dəstəsində xidmət edirdi. Xəstəliyinə baxmayaraq partizanlara kömək etmək, silah və əl bombası düzəltmək və təmir etdirməyə davam etdi. 1942-ci ilin əvvəlində Suvi-Dol kəndində tutuldu, Liplyana aparıldı və 14 yanvar 1942-ci ildə orada güllələndi. Robert Qaydikin cəmi 19 yaşı var idi.
Xatirəsi
Robert Qaydikin şərəfinə ictimai təşkilat və Mərkəz icmasının şəhər bələdiyyələrindən biri adlandırılmışdır. Robert Qaydikin 1972-ci ildə yaşadığı evin yaxınlığında büstü qoyulub. 2013-cü ildən Çexiyanın Şimali Makedoniyadaki səfirlik nümayəndələri, Qaydikin ildönümü ilə əlaqədar anma tədbirlərində iştirak edirlər.
Qvido Kavalkanti
Qvido Kavalkanti — Florensiyada fəaliyyət göstərmiş "Yeni şirin üslub" məktəbinin başçısı, italyan yazıçısı.
Həyatı
Qvido Kavalkanti (təx.1260-1300) Florensiyada zəngin bir ailədə dünyaya gəlib, əsilzadə qvelf nəslinə məxsus idi. Florensiya cəmiyyəti "ağ" və "qara" qvelf partiyalarına bölünən zaman Qvido da Dante kimi "ağların" rəhbərlərindən biri olmuşdur. Onun Korso Donatinin başçılıq etdiyi "qaralarla"toqquşmaları Florensiya üçün bir təhlükə mənbəyi idi. Ona görə də şəhər rəhbərliyi 1300-cü ildə onların hər ikisini şəhərdən sürgün etmişdir. Tezliklə Qvido əfv edilmiş, ancaq o, sürgün zamanı xəstələnmiş, elə həmin il 1300-cü ildə də dünyasını dəyişmişdir.
Yaradıcılığı
Qvido Kavalkanti Florensiyada mövcud olmuş "Yeni şirin üslub"məktəbinin başçılarından biri olmuşdur. Dante dövründə Florensiyanın "Yeni şirin üslub"məktəbinə Canni Alfani, Lappo Cani, Çino da Pistoyya,Dino Freskobaldi kimi şairlər daxil idi. Bunların içərisində ən qüdrətlisi Qvido Kavalkanti olmuşdur ki,Dante "Yeni Həyat"əsərində onu özünün birinci dostu adlandırmışdır.Qvido Kavalkanti həddindən artıq yüksək təhsil almışdır, o, məntiqi və təbabəti yaxşı bilirdi. Elmin bu sahələrini o, Aristotelin əsərlərindən və ərəblərdən əxz etmişdir. Qvido çox güman ki, İbn Rüştçü(Averros) və Epikürçü olmuşdur. O, cəsarətlə ruhun ölməzliyini qəbul etmir, bununla da axirət dünyasının cənnət və cəhənnəmin varlığını inkar edirdi. Elə ona görə də sadə adamlar, eləcə də əsilzadə bürgerlər onu allahsız adlandırırdılar. "Mənim madonnamın cöhrəsi gözəldir" kimi ironiya səciyyəli sonetində o, Madonnanın heykəlinin qeyri-adi gücünü ələ salırdı ki, bu da şairin ateist yönlü bir şair olmasını bir daha sübut edirdi. Kavalkantinin fəlsəfə və təbiət elmləri sahələrindəki bilikləri demək olar ki, köklü şəkildə onun dünyagörüşünü və yaradıcılıq üslubunu formalaşdırmışdır. Bu gün Kavalkanti haqqında "özü bilmədən və arzu etmədən"rəssam və şair olmuşdur demək olmaz. Kavalkantinin"Xanım məndən xahiş elədi"fəlsəfi kansonu İbn Rüştün məhəbbət nəzəriyyəsini inkişaf etdirmişdir və bu əsər çox mürəkkəb məzmunludur. Təsadüfi deyil ki, bütün intibah dövrü bir çox görkəmli mütəfəkkir, o cümlədən Marsilio Fiçino bu əsəri şərh etmişlər. Bununla belə, bu əsər Kavalkantinin ziddiyyətli yaradıcılığını dərk etmək üçün bir açar rolunu oynayır. Bu şeirdə şair belə qənaətə gəlir ki, məhəbbət intellekt aləmində deyil, məhz "qəlbin o yerində özünə yuva tapır ki,orada yaddaş var". Məhəbbət-Kavalkantinin şeirlərində Qvinisellidə olduğu kimi, şənlənmənin seyri deyil, güclü ehtirasların oyunudur. Onun şeirlərində tez-tez çaşqınlıq, əzab, qüssə, qorxu və səsdən də məhəbbət və ölüm ifadələri görünür. Məhəbbət Kavalkanti üçün insanın ən yüksək mənəviyyatının ifadəsi, onun əzablı-sevincli daxili aləminin rəmzidir.
Dekameron hekayəsində Kavalkanti
Bokaççonun "Dekameron"əsərindəki hekayələrindən birində Qvido Kavalkanti xatırlanır. "Amerika haqqında mühazirələr"kitabında qeyd edildiyi kimi, Bokaçço şairi bizə bir kilsənin qarşısındakı mərmər qəbirlər arasında dolaşan meditativ, ləyaqətli bir filosof kimi təqdim edir. Florensiyanın zəngin və zərif gəncləri at belində şəhəri gəzir, dəvətlər yaradır, Kavalkatini o qədər də sevmirdilər, çünki o, varlı və zəif bir insan olsa da, heç vaxt onlarla qarışmağa razı deyildi, ikinci səbəb isə Kavalkantinin sirli fəlsəfəsinin ateist olduğuna dair şübhə idi. "Bir gün Qvido yol ilə gedirdi. Orada məzarlıq var idi. Messer Betto və dostları onu qəbirlərin arasında görəndə dedilər ki, "gedək onu yerinə qoyaq". Onlar atlarını yırğaladılar və Qvido nə baş verdiyini bilmədən onun yanında oynaq bir hücuma keçdilər. "Qvido sən bizim qrupa qoşulmaqdan imtina edirsən, amma Allahın mövcud olmadığını sübut edəndə nə əldə edəcəksən?"dedilər. Mühasirəyə alındığını görən Qvido cavab verdi: "Cənablar öz evinizdə nə istədiyinizi mənə deyə bilərsiniz". Sonra əlini o hündür qəbir daşlarından birinə qoydu və özünü sıçrayışla o biri tərəfə atdı, onların əlindən qurtulub öz yolu ilə getdi". Yuxarıdakı mətn parçasını Kavalkantinin Averroist fəlsəfəsi ilə əlaqələndirirlər. Covanni Bokkaççoya görə, Qvido Kavalkanti dünyanın ən yaxşı məntiqçilərindən biri, ən yaxşı təbiət filosofu, görkəmli, hörmətli, natiq insandır.
Xarici keçidlər
[https://www.youtube.com/watch?v=xYVfLGdGyBA Топорова Анна Владимировна. «Spiriti» и «spiritelli» у Гвидо Кавальканти и Данте Алигьери..]
Asif Hacılı
Asif Abbas oğlu Hacıyev — filologiya elmləri doktoru, professor, Bakı Slavyan Universitetinin rektoru (2014–2016), ədəbiyyatşünas, folklorşünas, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.
Həyatı
Asif Abbas oğlu Hacıyev 3 aprel 1960-cı ildə Gürcüstan SSR-nin Borçalı mahalının Sarvan şəhərində, Nayvəlilər ocağında anadan olub.
1977-ci ildə Bakı şəhər 246 saylı orta məktəbini, 1982-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirib.
1982–1986-cı illərdə Cəmşid Naxçıvanski adına hərbi liseydə taqım komandiri işləyib, Bakı şəhər Xətai rayon gənc müəllimlər şurasının sədri olub.
1986-cı ildən Mirzə Fətəli Axundov adına Azərbaycan Pedaqoji Rus Dili və Ədəbiyyatı İnstitutunda müəllim kimi fəaliyyətə başlayıb. Gənc alimlər şurasının, Tələbə Elmi Cəmiyyətinin sədri olub.
Tərcümə kafedrasında müəllim, Rus ədəbiyyatı tarixi kafedrasında müəllim, baş müəllim, dosent işləyib. 1992-ci ildən 2016-cı ilə qədər Ədəbiyyat nəzəriyyəsi kafedrasında çalışıb, kafedranın professoru olub. Ədəbiyyatşünaslığa giriş, ədəbiyyat nəzəriyyəsi, rus ədəbi tənqidi tarixi, poetika, ədəbiyyatşünasliğın tarixi və metodologiyası fənlərindən mühazirələr və xüsusi seminarlar aparır.
2000-ci ilin may ayından 2014-cü ilin mart ayına qədər Bakı Slavyan Universitetinin tədris işləri üzrə prorektoru işləyib. 2014-cü ilin mart ayından 2016-cı ilin iyun ayına qədər Bakı Slavyan Universitetinin rektoru işləyib.
2016-cı ilin sentyabr ayından Azərbaycan Universitetinin Aərbaycan dili və ədəbiyyatı kafedrasının professoru vəzifəsində işləyir.
Elmi-pedaqoji fəaliyyəti
thumb|Prof. Asif Hacılıya MHPİ fəxri professoru diplomunun təqdimatı. Asif Hacılı ədəbiyyat nəzəriyyəsi, türk folklorunun poetikası, tarixi poetika, müasir ədəbiyyat, mifologiya və folklorşünaslıq üzrə tədqiqatlar aparır, tərcüməçiliklə məşğul olur, mətbuatda ədəbi-tənqidi məqalələrlə çıxış edir.
Mifopoetik təfəkkürün fəlsəfi-estetik məsələlərinə, rus ədəbiyyatının tarixinə, müasir rus nəsrinin mifopoetik aspektlərinə, rus ədəbiyyatında islam və Şərq motivlərinin bədii-fəlsəfi dərkinə, bayatıların struktur-semiotik təhlilinə, müasir Azərbaycan və rus ədəbiyyatının poetikasına, mifologizm və folklorizm probleminə aid monoqrafiyaların və məqalələrin müəllifidir. Türk epik ənənəsinin tarixi-poetik xüsusiyyətlərinə, milli şüurdakı etnopoetik konseptlərə, müasir ədəbi prosesə, avrasiyaçılığa dair məqalələri dərc olunmuşdur.
Avrasiyaçılığa dair mətnlərin, XX əsr ədəbi manifestlərinin bir sıra nümunələrini tərcümə etmişdir. Rus ədəbiyyatında Qurani-Kərim mövzusuna (Bakı və Türkiyə nəşrləri) və XX əsr rus ədəbi nəsrinin mifopoetikasına (Azərbaycan və Almaniya nəşrləri)dair monoqrafiyaları, ədəbiyyatşünaslığın tarixinə və metodologiyasına və rus şəbəkə ədəbiyyatına aid dərslkləri (Azərbaycan və Rusiya nəşrləri) xarici müətəxssislər tərəfindən yüksək qiymətləndirilmiş və Rusiyanın və Avropa ölkələrinin universitetlərində, eləcə də tədqiqatçılar tərəfindən tədrisdə və elmi araşdırmalarda geniş istifadə olunur. Bu mövzularda, eləcə də türkologiyanın aktual məsələlərinə dair rusiyalı və türkiyəli tələbə və müətəxəssislərə mühazirələr oxuyur, elmi məcmuələrdə və nüfuzlu onlayn görüşlərdə çıxış edir.
Elmi yaradıcılığında Borçalı və Axısqa türklərinin folklorunun toplanması, tədqiqi və nəşri xüsusi yer tutur. 1986-cı ildən Borçalı və Axısqa türklərinin folklorunun toplanması ilə məşğuldur. Axısqa türklərinin mifologiyasına, folkloruna, etnik tarix və etnoqrafiyasına həsr olunmuş kitabları türkologiyanın bu sahəsinə aid ilk sanballı əsərlər kimi yüksək qiymətləndirilmişdir. Bu sahədə tədqiqatlarından və topladığı folklor-etnoqrafik materiallarından ibarət məqalələri və kitabları Azərbaycanda və Türkiyədə dərc olunub. Mütəmadi olaraq, müxtəlif ölkələrdə yaşayan Ahıskalı tələbə və gənc mütəxəssislərə Ahıskanın tarixinə və etnik mədəniyyətinə dair əyani və onlayn şəkildə elmi məruzəlrlə çıxışlar edir.
Borçalı türk folklorunun toplanması, tədqiqi və təbliğindəki xidmətlərinə görə Borçalı İctimai Cəmiyyətinin Fəxri diplomu ilə təltif olunub.
Türkologiyada çox az öyrənilmiş türkdilli xristian xalq olan urumların tarix və folkloruna dair, xarici alimlərin yüksək qiymətləndirdiyi və haqında rəylər dərc etdirdiyi kitabın müəllifidir.
Əsərləri Rusiya, Türkiyə, İran, Almaniya, Ukrayna, Bolqarıstan, Belarus, Özbəkistan, Tacikistan, Gürcüstan, Bolqarıstan və b. yerlərdə çap edilib. 200-ə qədər elmi əsərin, o cümlədən monoqrafiyaların və dərs vəsaitlərinin müəllifidir. 50-dən çox monoqrafiya, elmi məcmuə, dərslik və s. elmi redaktoru, məsləhətçisi, rəyçisidir. 30-a qədər dissertasiya işinə opponentlik edib, bir-neçə doktorantın elmi rəhbəridir.
Moskva, Kiyev, Ankara, İstanbul, Bursa, Kayseri, Astana, Daşkənd, Aşqabad, Düşənbə, Drezden, Tbilisi, Roma, Minsk, Sankt-Peterburq, Volqoqrad, Varna və b. şəhərlərdə beynəlxalq elmi konfranslarda iştirak edib.
Türk Dövlət və Cəmiyyətlərinin X və XI Dostluq, Qardaşlıq və Əməkdaşlıq Qurultaylarının iştirakçısı, XI Qurultayın "Beynəlxalq əlaqələr, Media və İnformasiya Texnologiyaları" komissiyasının katibi olmuşdur. Həmin qurultaylarda Borçalı və Axısqa türklərinin problemləri, xüsusən, milli maarif və mədəniyyət, repatriasiya məsələləri üzrə məruzələr etmiş, məruzələrin müddəaları qurultayların qərarlarında əks olunmuşdur.
Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi Elmi-metodik Şurasının Azərbaycan dili və ədəbiyyatı bölməsinin, Təhsil Nazirliyinin Fasiləsiz Pedaqoji Təhsil üzrə Koordinasiya Şurasının və Elmi-Koordinasiya Şurasının üzvü kimi fəaliyyət göstərib.
Azərbaycanın umumtəhsil məktəblərinin V–IX sinifləri ucun "Qiymətləndirmə Standartlarının təkmilləşdirilməsi" və "Umumi təhsil məktəblərində və ilk peşə-ixtisas təhsili muəssisələrində təhsilalanların qiymətləndirilməsi və yekun dövlət attestasiyasının aparılması Qaydaları" əsasında fənn muəllimləri uçun muvafiq təlimatların hazırlanması üzrə təlim rus dilində olan umumtəhsil məktəbləri uçun "Ədəbiyyat" fənni üzrə İşçi qrupunun sədri olub.
Moskva Humanitar Pedaqoji İnstitutunun Elmi Şurasının 26.09.2006-cı il tarixli qərarı (№ 12) ilə Asif Hacıyevə bu İnstitutun Fəxri professoru adı verilmşdir.
Heydər Əliyev İrsini Araşdırma Mərkəzinin Elmi-Redaksiya Şurasının üzvüdür.
Qafqaz Universitetlər Birliyi Elmi şurasının üzvüdür (Türkiyə).
AMEA Folklor İnstitutu elmi-nəzəri seminarın sədri, AMEA-nın Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutu nəzdində və BSU nəzdində dissertasiya şuralarının üzvü, Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyası Filologiya üzrə Ekspert Şurasının üzvü (2007–2011) olub. AMEA Folklor İnstitutu nəzdində Folklorşünaslıq üzrə problem şuranın üzvüdür. Bakı Slavyan Universiteti nəzdində elmlər doktoru və fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi almaq üçün təqdim olunan dissertasiyaların müdafiəsini keçirən D.02.071 Dissertasiya Şurasının sədri olub (2011–2016). Azərbaycan Tərcümə mərkəzinin Elmi-bədii Şurasının üzvüdür.
Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür.
Quyucuq-i Ülya (Xudabəndə)
Quyucuq-i Ülya - İranın Zəncan ostanının Xudabəndə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 312 nəfər yaşayır (63 ailə).
Activision
1979-cu ildə Kaliforniyada qurulmuşdur. Dəyəri 1,4059 milyard dollar (2005) olmuşdur.
Qılıncbalıq
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Avqust bloku
Avqust bloku — Rusiya SDFP-nin Praqa şəhərində keçirilən VI konfransından sonra özünü Kommunist Partiyasına qarşı qoyan antipartiya qrup və cərəyanlarının (trotskiçi, təsviyəçi və bundçuların) ittifaqı. 1912-ci ilin avqustunda Vyanada Lev Trotskinin təşəbbüsü ilə təşkil edilmişdi. Orqanı "Lüç" qəzeti idi.
Trotski ittifaqın fəaliyyətini bolşeviklərlə menşevikləri "birləşdirmək" və "barışdırmaq" olduğunu bildirmiş, lakin Vladimir Lenin hakimiyyətinə görə, o, protelariatın gizli inqilabi partiyasını ləğv etməyə çalışan menşevik-təsviyəçiləri müdafiə edirdi. Lenin əvvəllər bildirmişdir ki, Trotski açıq təsviyəçilərdən daha "alçaq və zərərlidir", çünki o, "fəhlələri aldadaraq, özünü elə göstərir ki, fraksiyalara qoşulmuş, həqiqətdə isə menşevik-təsviyəçiləri müdafiə edir". Ona görə, "Avqust bloku"nun əsas məqsədi fəhlələri inqilabdan uzaqlaşdırmaq, bolşevik partiyası və onun leninçi mərkəzi komitəsinə qarşı mübarizə aparmaqdan ibarət idi. Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasında bildirilir ki, inqilabi fəhlə hərəkatının daha da yüksəlməsi, partiyanın möhkəmləndirilməsi sahəsində aparılan gərgin iş, trotskiçilərin prinsipsizliyinin bolşeviklər tərəfindən ifşa olunması "Avqust bloku"nun süqutunu sürətləndirirdi. Blok 1913–1914-cü ildə dağıdılmışdır.