cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ereksiya halqası
Ereksiya halqası (ing. - cock ring) - ereksiyanı daha güclü hala gətirmək və ya müddətini uzatmaq üçün nəzərdə tutulmuş penis in ətrafına taxılan halqa. Ereksiya halqası orqazm ın intensivliyini də əhəmiyyətli dərəcədə artıra bilər. Seks oyuncaqlarından biri hesab olunun ereksiya halqaları dəri, metal, plastik, kauçuk, silikon kimi müxtəlif materiallardan hazırlana bilər.
Risklər
Ereksiya halqası satıcıları və tibbi mənbələr ereksiya halqasının 30 dəqiqədən çox taxılmamalı olduğunu vurğulayırlar. Bu müddətdə yuxuya getmək və ya narkotik istifadə etmək təhlükəlidir. Penisin keyiməsi, soyuması və ya ağrıması problemlərin başlamasına işarədir. Belə hislər yarandıqda ereksiya halqası mütləq çıxarılmalıdır.
Qodonu gözləyərkən
Qodonu gözləyərkən (ingiliscə: Waiting for Godot) — irland dramaturq Semyuel Bekketin pyesi. İkipərdəli tragikomediyadır. Əsər fransızca yazılmış, daha sonra Bekketin özü tərəfindən ingilis dilinə tərcümə olunmuşdur.
Birinci pərdə
Hadisələr tək ağacın olduğu bir yolda cərəyan edir. Estraqon (Qoqo) ayaqqabısını çıxarmağa çalışarkən Vladimir (Didi) səhnəyə daxil olur. Uzun cəhdlərdən sonra o, nəhayət ki, ayaqqabısını çıxarmağa müvəqqət olur. Bəlkə nəsə taparlar deyə düşünərək Estraqon ayaqqabısının, Vladimir də şlyapasının içinə baxır. Vaxt keçsin deyə Vladimir İsa Məsihin yanında çarmıxa çəkilmiş iki oğru haqda danışır. Estraqon da Müqəddəs Torpaqları təsvir edir. Estraqon çıxıb getmək istəyərkən Vladimir onu getməyə qoymur, çünki onlar Qodonun gəlməsini gözləyirlər. Lakin məlum olur ki, onlar Qodonun kim olduğundan, doğru yerdə olub-olmadıqlarından əmin deyillər. Onlar heç Qododan nə istədiklərini belə bilmirlər. Estraqon gözləməkdən sıxılır və özlərini ağacdan asaraq vaxt keçirməyi təklif edir. Bu fikir hər ikisinin xoşuna gəlir, lakin kimin birinci özünü asmasına qərar verə bilmirlər. Qorxurlar ki, biri ölər, digəri tək qalar. Ona görə də, Qodonu gözləməyin daha təhlükəsiz olduğu nəticəsinə gəlirlər. Estraqon acdığını söyləyir, Vladimir ona yeməsi üçün kök verir.
Pozzo və Lukkinin gəlməsi ətrafda hökm sürən sükutu pozur. Lukkinin boynuna kəndir bağlanıb, əlində kətil, səbət, çanta və şinel daşıyır. Pozzonun əlində onu idarə etmək üçün qamçı var. Lukki səsini çıxarmadan Pozzonun əmrlərini yerini yetirir. Lukki kətili yerə qoyur və içində toyuq əti olan səbəti açır. Pozzo şərab içir, toyuğun ətini yeyib sümüklərini kənara atır. Lukki hər tapşırığı tamamladıqdan sonra belini bükərək çantanı tutmağa davam edir. O, Estraqonla Vladimirin marağına səbəb olur. Onlar onun çantanı niyə əlindən yerə qoymadığını soruşurlar. Pozzo cavab vermir. Vladimir Pozzonun kənara atdığı sümükləri götürə bilib-bilməcəyini soruşur. Pozzo sümüklərin artıq Lukkiyə aid olduğunu deyir. Lukki dinməz-söyləməz dayanır, ona görə də, Estraqon sümüklərə sahib çıxır. Sonda Pozzo Lukkinin çantanı əlindən qoymama səbəbini açıqlayır: çünki o, başqa kiməsə verilməkdən, tərk edilməkdən qorxur. Onların gəlişindən bəri sakit duran Vladimir Pozzonu tənqid edir. Pozzonun onun sözlərinə əhəmiyyət verməyərək Lukkinin onun üçün yük olduğunu, onu satmağı düşündüyünü deyir. Bu zaman Lukki ağlamağa başlayır. Lukkiyə yazığı gələn Estraqon onun göz yaşlarını silmək istəyir. Lakin ona yaxınlaşan zaman Lukki Estraqona təpik vurur. Pozzo Lukki ilə təxmin 60 ildir biryerdə olduqlarını söyləyir. Estraqon belə vəfalı nökərə bu cür davranılmasından dəhşətə gəlir. Pozzo əylənmək Lukkinin "oynaması"nı və "düşünməsi"ni təklif edir. Yöndəmsiz şəkildə rəqs edən Lukki teologiya haqqında danışmağa başlayır, lakin tezliklə bir-biri ilə əlaqəsi olmayan şeylər haqda uzun bir monoloq söyləyir. Bu, onun danışdığı ilk və son səhnə olur. Onun səs tonu getdikcə yüksəlir, danışıq sürəti də artır. Bu işgəncəyə son vermək üçün Vladimir onun şlyapasını götürür və cümləsini ağzında qoyur. Lukki çantaları yığır, Pozzo ilə birgə tələsik şəkildə çıxıb gedirlər. Vladimir və Estraqon yenidən təkbaşına qalır. Qodunun elçisi olduğunu deyən bir oğlan gələrək Qodonun bu gün axşam olmasa da, sabah mütləq gələcəyini bildirir. Vladimirlə Estraqon oğlan çıxıb getdikdən sonra bir müddət mübahisə edir, sonda qalacaq yer tapmağa qərar verirlər. Buna baxmayaraq, hərəkət etmədən yerlərində dayanırlar.
İkinci pərdə
Dünənki oğlan yenə gəlir və onları tanımadığını, ilk dəfə gördüyünü deyir. Vladimir daim eyni hadisələrin təkrarladığının fərqinə varır. Hətta o, oğlanın deyəcəklərini də əvvəlcədən təxmin edir: Qodonun bu gün olmasa da, sabah mütləq gələcək. Vladimir oğlanın onları tanımadığını iddia etməsinə əsəbləşərək oğlanı qovalayıb arxasınca qaçır. Estraqon oyanır, yenə çəkmələrini çıxarıb kənara atır. Onlar Estraqonun kəmərindən istifadə edərək yenə özlərini asmağı düşünürlər. Kəmərin möhkəmliyini yoxlayan zaman o qırılır və Estraqonun şalvarı əynindən düşür. Əgər Qodo sabah da gəlməsə, işlərinə yarayan bir kəndir gətirib intihar edərək bu məsələni həll edəcəklərini deyirlər. Çıxıb getməyi qərara alsalar da, yerlərindən tərpənmirlər.
Obrazlar
Estraqon və Vladimir - əsərin əsas iki qəhrəmanıdır. Bekket əsəri yazmağa başlayarkən ağlında Vladimirlə Estraqonun vizual imici yox idi. Əsərdə heç birinin fiziki təsviri yoxdur, lakin əsərin mətnindən Vladimirin daha kök olduğu aydın görünür. Əsər boyunca Vladimir əsasən ayaq üstə durur, Estraqon isə oturur, bəzənsə yuxulayır. "Estraqon hərəkətsizdir, Vladimir isə yerində dayanmır." Estraqon intuitivdir. Ağlını qurcalayan əsas şey fiziki ağrılarını azaltmaq üçün ərzaq tapmaqdır. Olanları daim unudur, yaddaş problemi var. Al Alvarez yazır: "Bəlkə də Estraqonun unutqanlığı onların münasibətini bir arada saxlayan bağdır. Estraqon daim unudur, Vladimir də daim yada salır. Bu ikisi arasında vaxt keçirirlər." Vladimirin həyatı da əziyyətsiz keçmir, amma o, daha dayanıqlıdır. "Vladimirin əsas dərdi zehni iztirabdır. Öz şlyapasını könüllü şəkildə Lukkininki ilə dəyişməsi başqa insanın zəkasına olan marağınıı simvolizə edir." Vladimir düşünmə prosesini və ya ruhi vəziyyəti, Estraqon isə fiziki şeyləri və ya bədəni təmsil edir.
Lukki - Pozzonun quludur. Boğazı kəndirlə bağlıdır, Pozzo tərəfindən idarə olunur və onun çantalarını daşıyır. Bütün əsər boyu ancaq iki dəfə danışmağına icəzə verilir.
Oğlan - Qodonun nökəridir. Hər iki pərdədə bənzər rol oynayır: Qodonun bu gün gəlməyəciyini, ancaq sabah mütləq gələciyini deyir. Oğlanın bir qardaşı olduğu da bildirilir, amma obraz kimi əsərdə iştirak etmir.
Qodo - bu obraz bir çox müzakirələrə səbəb olmuşdur. Bekket müsahibəsində Tanrı ilə bağlı nəzəriyyələrin yayılmasına səbəb olduğuna görə olmayan bir obraza "Qodo" adı verməsinə peşman olduğunu bildirmişdir. "Mən Ralf Riçardsona da dedim ki, əgər Qodo deməklə Tanrını nəzərdə tutsaydım, Tanrı deyərdim, Qodo yox. Görünən o idi ki, bu, onu yaman məyus etdi."
Looj
Looj — iRobot tərəfindən hazırlanmış və satılan yerli robotu təmizləyən yağış kanalı. Looj avtonom bir robot deyildi, əksinə, ön tərəfində elektrik qazma qurğusu quraşdırılmış oyuncaq tankdan sonra naxışlanmış uzaqdan idarə olunan robot.
Qodonu gözləyərkən
Məkan
Hər iki pərdə boyu sadəcə bir məkan gözə dəyir. İki adam yolda bir ağacın yanında gözləyirlər. Onların mənşəyi xüsusi olaraq qeyd olunmasa da, pula "frank" demələri, ingilis dili haqda istehzalı zarafatlar etmələri, ingilis istehsalı olan tamaşalarda obrazların irland aksenti ilə danışması onların milliyətcə ingilis olmağını göstərir. Məkanla bağlı bəzi məlumatlar dialoqda nəzərə çarpır. Birinci pərdədə Vladimir oranın bataqlıq olduğunu, ikinci pərdədə orda bircə ruhun belə olmadığını bildirir. İkinci pərdədə Estraqon səhnənin arxasına doğru qaçır, Vladimir isə onu danlayaraq burdan çıxış olmadığını söyləyir.
Looj
Təsvir
Looj 2,25 düym (5,7 sm) hündürlüyündə və 3,25 düym (8,3 sm) enində robot idi və yarpaqlar və şam iynələri kimi onların içərisində ilişib qalmış zibilləri təmizləmək üçün əksər kanalların içərisinə yerləşdirilirdi. Yan tərəfində tıxacın içərisində hərəkət etməyə imkan verən uzun addımlar və ön tərəfə bərkidilmiş burgu var idi. 500 rpm-də çevik qapaqları döndərən burgu, onu yan tərəfə havaya fırlatmaqla tıxacın içindəki zibilləri yerindən çıxardı və çıxardı. Cihazın həmçinin robotu daşımaq və idarə etmək üçün istifadə edilən çıxarıla bilən tutacağı/pultu var idi.
İlk Looj modelləri, doldurulması üçün çıxarılmalı olan daxili 7,2 V NiCad təkrar doldurulan batareya ilə təchiz edilmişdir. Sonrakı modellər bunun əvəzinə Li-ion təkrar doldurulan batareyadan istifadə edir.
Looj 2017-ci ildə dayandırıldı.
Kritik qəbul
Looj buraxılmazdan əvvəl rəyçilər tərəfindən müsbət qarşılandı. Crunch Gear dedi: "Pilləkəninizi evin bir küncünə yerləşdirsəniz və oluklarınız kifayət qədər genişdirsə, bir neçə dəqiqə ərzində evin iki tərəfini asanlıqla təmizləyə bilərsiniz.""
Looj 2008-ci ildə CES İnnovasiyaların Ən Yaxşısı Mükafatını qazandı: Məişət Avadanlıqları.
Mahaçqala mayakı
Mahaçqala mayakı və ya Petrovski mayakı — Dağıstan Respublikasının paytaxtı Mahaçqalada fəaliyyət göstərən mayak. Mayak binası 1862-ci ildə istismara verilmişdir.
Hazırda mayak Kirovski rayonu, Əmirxanova küçəsi, 20 ünvanında yerləşir. Mayakın binası şəhərin ən görməli binalarında sayılır. Bina Rusiya Federasiyası xalqlarının regional əhəmiyyətli mədəni irs obyekti olaraq qorunur. }}
Tarixi
Petrovski qalasındakı ilk mayak, 1852-ci ildə Tarkovskaya Gorada da, əfsanəyə görə, Rusiya imperatoru I Pyotrun Port-Petrovsk qalasının təməlinə ilk daşı qoyduğu yerdə inşa edilmişdir. Mayak əvvəlcə ağ bir qüllə idi. O, dəniz səviyyəsindən 75 metr yüksəklikdə yerləşirdi. Onun üzərində səkkiz lampanın işığını reflektorlar tərəfindən gücləndirilərək, işığın görünmə məsafəsini 18 milə çatdıran müxanizm qurulmuşdu.
Yeni qüllə
Şəhərin və limanın inkişafı ilə mayak şəhərin ən görkəmli və diqqət çəkən binası olmağı dayandırdı və 1866-cı ildə Xəzər Donanmasının Hidroqrafik hissəsinin nəzarəti altında yeni, daha uğurlu bir yerdə Anji-Arka dağında yenidən quruldu.
Yeni qüllənin hündürlüyü 27 metr (dəniz səthindən təxminən 80 metr yüksəklikdə), mayak işığının görünürlüyü 15 mil idi. 1895-ci ildə mayakın parlaqlığı artırıldı, mayak işığı daha yüksək yerdə quruldu. XX əsrin əvvəllərində mayak ilin istənilən vaxtında aydın görünən ağ fonda qırmızı zolaqlar ilə boyanmışdır. 1912-ci ildə kerosin brülörlərini yağ lampaları əvəz etdi və 1928-ci ildə asetilen işıqlandırma tətbiq edildi. 250px|thumb|left|[[Süleyman Stalski Bulvarındakı Petrovski mayakının surəti.]] İkinci Dünya müharibəsinin başlaması ilə mayak söndürüldü və yalnız 1944-cü ildə işə salındı. Mayak 1990-cı illərdə (iki ay ərzində) elektrik borcunu ödəmədiyi üçün söndürüldü.
XX əsrin sonunda bərbad vəziyyətdə olan bina yenidən təmir edildi. 2008-ci ildə mayakda 24 mil məsafəyə qədər görünən ağ yanıb-sönən işıq quraşdırıldı. Mayak tam avtomatlaşdırılmışdır və tək bir işçi — naviqasiya avadanlıqlarına kömək istehsal qrupunun rəhbəri tərəfindən idarə olunur. 2014-cü ildə mayakda avadanlıqlara texniki qulluq işləri aparılmış və modernləşdirilmiş işıq-optik qurğular quraşdırılmışdır.
Ceff Seşns
Cefferson Boreqard "Ceffi" Seşns III — amerika siyasətçisi, ABŞ Respublikaçılar Partiyasının üzvü. Alabama ştatından kiçik senator (ilk dəfə 1996-cı ildə seçilib).
18 noyabr 2016-cı ildə ABŞ-nin 45-ci, yeni seçilmiş Prezidenti Donald Trampın ABŞ-nin Baş Prokuroru vəzifəsini tutmaq təklifini qəbul etmişdir.
NGC 446
NGC 446 — Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktika. Göy üzündə Balıqlar bürcü istiqamətində yerləşir. SB0 tipli. tərəfindən ildə 121.92 sm (48 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Rəna Kazımzadə
Qumral-Rəna Zəki qızı Kazımzadə — fizika-riyaziyyat elmləri doktoru (1998), professor (1999), “Tərəqqi”medalı laureatı (2010).
Həyatı
Kazımzadə Rəna Zəki qızı 1942-ci il noyabr ayının 5-də Bakı da, milli nəzəri elektrotexnika məktəbinin banisi Zəki Əli İsgəndər oğlu Kazımzadənin ailəsində anadan olmuşdur. 1965-ci ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutu nun (indiki ADPU) Fizika-riyaziyyat fakültəsini “Fizika və ümumi texniki fənlər” ixtisası üzrə bitirən Rəna Kazımzadə elə həmin ildə də Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutu nun (indiki ADNSU) aspiranturasına daxil olmuşdur və o zamandan elmi fəaliyyətə başlayaraq ömrünün təqribən 50 ilini nəzəri elektrotexnika elminə həsr etmişdir.
Fəaliyyəti
Rəna Kazımzadə əmək fəaliyyətinə 1969-cu ildən həmin institutun “Elektrotexnikanın nəzəri əsasları” (sonradan “Elektrotexnika və elektrik təchizatı”, indiki “Elektroenergetika”) kafedrasında assistent kimi başlamış, sonradan bu kafedranın dosenti olmuşdur. O, 1998-ci ildə doktorluq dissertasiyasını müvəffəqiyyətlə müdafiə edərək fizika-riyaziyyat elmləri doktoru elmi dərəcəsi almışdır. 1999-cu ildən kafedranın professoru, 2000 – 2017-ci ildə isə kafedra müdiri vəzifəsində çalışmışdır. Universitetin Elmi Şurasının üzvüdür.
Mükafatları
Rəna Kazımzadə Kembric in Beynəlxalq Bioqrafiya Mərkəzi tərəfindən "XX əsrin 2000 ən görkəmli alimi" diplomuna layiq görülmüş və "Kim kimdir" Beynəlxalq Sorğu kitabına daxil edilmişdir. Həmçinin Amerika Bioqrafiya İnstitutu Bioqrafiya Assosiasiyasının həqiqi üzvü seçilmiş, 2000 – 2001-ci ilin "Beynəlxalq Qadını" adına layiq görülmüş, "2002-ci ilin Beynəlxalq şəxsiyyəti" adını almış, Kembricdə nəşr olunmuş "XX əsrin 2000 intellektualı" Beynəlxalq sorğu kitabının 28-ci nəşrinə və XXI əsrdə "Kim kimdir" sorğu kitabının birinci nəşrinə daxil edilmişdir. Beynəlxalq Ekoenergetika Akademiyasının həqiqi üzvü seçilmişdir. Rəna Kazımzadə 20-dən artıq dərsliyin və dərs vəsaitinin, elektrotexnika sahəsi üzrə beş dildə (Azərbaycan, alman, fransız, türk, ingilis) terminologiya lüğətinin, "Rusca - azərbaycanca elektrotexnika terminləri lüğəti"nin, 200-dən artıq elmi məqalənin müəllifidir. Rəna Zəki qızı Kazımzadə Azərbaycanda təhsilin inkişafındakı xidmətlərinə görə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti nin 18 noyabr 2010-cu il Sərəncamı ilə "Tərəqqi" medalı ilə təltif edilmişdir.
Sitozin
Sitozin — Sitosin adenin, quanin və timin (RNT-də urasil) ilə birlikdə DNT və RNT-də olan dörd əsas əsasdan biridir. Heterosiklik aromatik halqalı və bir-birinə qoşulmuş iki əvəzedici (4-cü vəziyyətdə amino qrupu və 2-ci vəziyyətdə keto qrupu) olan bir pirimidin törəməsidir. Sitozin nukleosidi sitidindir. Vatson-Krik baza cütləşməsində, guanin ilə üç hidrogen əlaqəsi meydana gətirir.
Tarixi
Sitozin, 1894-cü ildə dana timus toxumasından hidroliz edildikdə Albret Kossel və Albert Neumann tərəfindən kəşf edildi və adlandırıldı. Quruluş 1903-cü ildə təklif edilmiş və eyni il laboratoriyada sintez edilmişdir (və beləliklə təsdiq edilmişdir). 1998-ci ildə Oksford Universitetinin tədqiqatçıları Deutch-Joss alqoritmini iki kubitlik bir nüvə maqnit rezonans kvant kompüterində (NMRQC) tətbiq etdikdə, kvant məlumatlarının işlənməsinin erkən nümayişində sitozin istifadə edildi. 2015-ci ilin mart ayında NASA alimləri kosmik laboratoriya şəraitində pirimidindən urasil və timinlə birlikdə sitozin meydana gəldiyini bildirdilər, bunun mənşəyi bilinməsə də meteoritlərdə pirimidin olduğu üçün maraq doğurur.
Kimyəvi reaksiyalar
Sitosin DNT-nin, RNT-nin və ya nükleotidin bir hissəsi kimi tapıla bilər. Sitidin trifosfat (STP) olaraq fermentlər üçün kofaktor rolunu oynaya bilər və adenozin difosfatı (ADP) adenozin trifosfata çevirmək üçün fosfatı nəql edə bilər. DNT və RNT-də sitozin quaninlə bağlıdır. Bununla birlikdə, təbii olaraq qeyri-sabitdir və urasilə (spontan deaminasiya) çevrilə bilər. Bu, urasili DNT-də parçalayan urasil qlikosilaz kimi DNT bərpa fermentləri tərəfindən düzəldilmədikdə bir nöqtə mutasiyasına səbəb ola bilər. Sitosin, DNT metiltransferaz adlanan bir ferment tərəfindən 5-metilsitozinə metil edilə bilər və ya 5-hidroksimetilsitozin meydana gətirmək üçün metil və hidroksilləşdirilə bilər. Sitosin və 5-metilsitozinin (urasil və timinə qədər) deaminasiya dərəcəsindəki fərq bisülfit sıralamasının əsasını təşkil edir.
Bioloji funksiya
RNT kodonunda üçüncüsü olduqda, sitosin urasil ilə sinonimdir, çünki üçüncü baza kimi dəyişdirilə bilirlər. Kodonda üçüncü baza ikinci baza kimi tapıldıqda, hər zaman dəyişdirilə bilər. Məsələn, üçüncü bazadan asılı olmayaraq bütün USU, USS, USA və USQ serindir. APOBEC sitozin deaminaz ailəsi tərəfindən sitozin və ya 5-metilsitozinin aktiv enzimatik deaminasiyası, müxtəlif hüceyrə prosesləri və orqanizmin təkamülü üçün həm müsbət, həm də mənfi nəticələrə səbəb ola bilər. Digər tərəfdən, deaminasiyanın 5-hidroksimetilsitozin üzərində təsiri daha az öyrənilmişdir.
Nəzəri aspektlər
Sitosin meteoritlərdə tapılmadı, bu RNT və DNT-nin ilk zəncirlərinin bu bina blokunu əldə etmək üçün başqa bir yerə baxılması lazım olduğunu göstərir. Sitosin, ehtimal ki, meteoritin bəzi ana cisimlərində əmələ gəldi, lakin urasilə təsirli deaminasiya reaksiyası səbəbiylə bu cisimlərdə tutulmadı.
Kulab
Kulab  — Tacikistanın Xatlon bölgəsində yerləçən şəhər. Yaxsu çayının vadisində (Pənc hövzəsi), Düşənbə şəhərindən 175 km cənub-şərqdə, Xəzratişox silsiləsinin ətəyində yerləşir.
Tomas Toliver Qoldsmit
Tomas Toliver Qoldsmit (9 yanvar 1910 - 5 mart 2009) - ABŞ-nin Furman Universitetinin fizika üzrə professoru, televiziya texnikasının pioneri, dünyada ilk kompüter oyunu olan “raket simulyatoru”nun müəlliflərindən biri
Kulab
Əhalisi
Əhalisinə görə respublikada dördüncü şəhərdir: əhalisi 1 yanvar 2015-ci il tarixinə 101.200 nəfər idi ; 1 yanvar 2019-cu il tarixinə 105.500 nəfərdir.
Tomas Toliver Qoldsmit
Həyatı
Tomas Toliver Qoldsmit 9 yanvar 1910-cu ildə ABŞ-də anadan olmuşdur.
Kulab
Tarixi
Kulab, Xuttalyanın yeni paytaxtı olaraq XVI əsrdə ortaya çıxdı və Abdullah adına görə kiçik bir şəhər idi, lakin üç qapısı olan möhkəm qala vardı: Çarsu (şimal tərəfdə), İmam (qərbdə) və Darb əl-Xaivan (cənub tərəfdə). Şərq tərəfində şəhər dağlarla qorunurdu.
Fransada holokost
thumb|170px|1941-ci ildə [[Marsel şəhərindəki bu poster yəhudilərin qeydiyyatının başladığını bildirirdi]]
Tomas Toliver Qoldsmit
Fəaliyyəti
1947-ci ildə Goldsmith və Estle Ray Mann tərəfindən verilmiş ABŞ Patenti 2,455,992, dünyanın ilk katot ray tüpü əsaslı oyununu, "Katod-ray tube oyuncaq cihazını" təsvir edir. İkinci Dünya Müharibəsində istifadə edilən radar ekranlarından ilhamlandı. Goldsmith və Mann 1948-ci ildə öz patentini verərək elektronik oyuna ilk patent verdilər. "Katod Ray Tüpü Əyləncəli Qurğu" adlı patent, patentdə, bir oyunçunun bir Ehty A Sketch kimi CRT-nin elektron silahını idarə etdiyi bir oyun təsvir edilir. Oyunu daha çətinləşdirmək üçün onun sxemləri oyunçuya nöqtəni təyin etmək qabiliyyətini dəyişdirə bilər. Bununla birlikdə, avadanlıq xərcləri və müxtəlif şərtlər səbəbiylə, Katod-Ray Tüpü Əyləncəli Qurğu heç bir zaman bazarda sərbəst buraxılmadı. Yalnız əl istehsalı prototiplər kimi yaradılmışdır.
Kulab
Tarixi
1504-1505-ci illərdə şəhər Özbək xanədanının qurucusu - Şeybani xan tərəfindən tutuldu və Şeybanilər dövlətinin bir hissəsi idi. Şeybani xanın ölümündən sonra, 1510-cu ildə tarixdə Xan Mirzə kimi tanınan Teymurlu Sultan Veys Mirzənin nəsilləri burada hakimiyyəti ələ keçirdi. 1584-cü ilə qədər Süleyman Şahın nəvəsi Şahrux Mirzə burada hökm sürdü və həmin ildə şəhər Şeybanidlərin Özbəklər sülaləsinin nümayəndəsi — II Abdullah Xan tərəfindən yenidən ələ keçirildi və birbaşa dövlətin mərkəzinə tabe edildi — Buxara.
Fransada holokost
Fransada holokost İkinci dünya müharibəsi ərzində 1940 və 1944-cü illər aralığında almanlar tərəfindən işğal olunmuş Fransa ərazilərində yəhudilərin və qaraçıların məruz qaldığı təqib, deportasiya və qətl hadisələrindən ibarət idi. Fransada yaşayan yəhudilərin təqib olunması prosesi hələ 1940-cı ildə başlamış və 1942-ci ildən 1944-cü ilin iyul ayına qədər Fransa yəhudilərinin Almaniya və Polşada yerləşən həbs düşərgələrinə aparılması prosesi ilə də özünün kuliminasiya nöqtəsinə çatmışdır. 1940-cı ildə Fransada məskunlaşmış 340,000 nəfər etnik yəhudidən 75,000 nəfərdən çoxu nasistlərin ölüm düşərgələrinə deportasiya edilmişdi ki, onların da təqribən 72,500 nəfəri öldürülmüşdü. Fransada nasist Vişi rejimi və polis qüvvələri ölkənin müxtəlif yerlərində yaşayan yəhudilərin toplanması işi ilə məşğul idi. Deportasiyaya məruz qalan yəhudilərin əksər hissəsinin həlak olmasına baxmayaraq, Fransanın yəhudi əhalisi arasında sağ qalma dərəcəsi 75% idi ki, bu da Avropada ən yüksək dərəcələrdən biri hesab olunurdu.
Tomas Toliver Qoldsmit
Mükafatı
ABŞ-nin Furman Universitetinin fizika üzrə professoru, televiziya texnikasının pioneri, dünyada ilk kompüter oyunu olan “raket simulyatoru”nun müəlliflərindən biri Tomas Toliver Qoldsmit 1979-cu ildə televiziya sahəsinə verdiyi əhəmiyyətli töhfələrə görə ABŞ Radio Klubunun təsis etdiyi “Allan B. DuMont” mükafatına layiq görülmüşdür.
Horеkduz
Hoekduz - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Sisyan nahiyəsində kənd adı.
Kulab
Tarixi
XIX əsrdə Kulab öz növbəsində Kunduzun özbək xanlıqları - Murad-bek, Kokand - Madali-xan (1822-1842), Buxara - Nəsrulla-xan (1827-1860) və Müzəffər-xan rəhbərləri tərəfindən ələ keçirildi. 1860-1886).
Fransada holokost
Arxa plan
1940-cı ilin yayında Fransanın nəzarəti altında olan ərazilərdə ümumilikdə 700,000 yəhudi yaşayırdı ki, bunların da 400,000 nəfəri Fransız Əlcəzairində və başqa iki fransız müstəmləkəsi olan Tunis və Mərakeşdə məskunlaşmışdı. İki dünya müharibəsi arasındakı dövrdə Fransanın Avropa hissəsində 150,000 nəfər etnik yəhudi yaşayırdı. Bütün bunlara əlavə olaraq, Fransa Almaniyadan ölkəyə gələn çoxsaylı xarici yəhudilərə də ev sahibliyi edirdi. Evian konfransı ndan sonra ABŞ və Böyük Britaniya hökumətlərinin ölkəyə əlavə yəhudi immiqrantları qəbul etməkdən imtina etməsi nəticəsində artıq 1939-cu ildə Fransadakı yəhudi əhalisinin sayı 330,000 nəfərə yüksəlmişdi. 1940-cı ildə Nasist Almaniyası nın Belçika və Niderland  ı işğal etməsi nəticəsində Fransaya yeni yəhudi immiqrant axını gəldi və bununla da ölkədəki etnik yəhudilərin sayı 340,000 nəfərə çatdı.
İkinci dünya müharibəsinin başlaması ilə birlikdə Fransa yəhudiləri digər həmvətənləri ilə birgə 1914-cü ildəki kimi yenidən Fransa Ordusuna qoşuldu. Çox sayda xarici ölkələrdən olan yəhudilər də xaricilərdən ibarət könüllü hərbi birləşmələrdə xidmət etməyə başlamışdı. Almaniyadan olan yəhudi qaçqınlar isə düşmənin müttəfiqi olaraq nəzarət altına alındı.
22 iyun 1940-cı ildə Üçüncü Reyx və fransız marşalı Filip Peten arasında müqavilə imzalandı. Bu müqavilənin şərtlərinə görə Fransanın yalnız Avropa hissəsi Almaniya tərəfindən işğal olunurdu. Mərkəzi Vişi şəhəri olan Marşal Peten tərəfindən idarə olunan "yeni" Fransa Dövləti nin əsası qoyuldu. Fransanın cənubu və digər müstəmləkələri (Əlcəzair, Mərakeş, Tunis, Hind-Çin, Yaxın Şərq və s.) də bu hökumətin nəzarəti altında olmalı idi. Marşal Petenin başçılıq etdiyi hökumət işğal olunmayan Fransanın şimal hissəsini də öz ərazisi olaraq görürdü. Vişi rejimi öz nəzarəti altında olan ərazilərdə anti-yəhudi hərəkətlərinin miqyasını getdikcə artırırdı.
Tarixi
thumb|200px|"Yəhudilər və Fransa" başlığı altında Parisdə keçirilən anti-semitizm sərgisi. 1941-ci il thumb|right|Kütləvi həbslərin başlamasından bir neçə həftə əvvəl üzərilərində "sarı ulduz" olan iki yəhudi qadın işğal olunmuş Paris şəhərində. 1942-ci il, iyun.
1940-cı ilin yayından etibarən Almaniyanın Fransadakı səfiri olan Otto Abetz burada yaşayan zəngin yəhudi ailələrinin müsadirəsinə başlamışdı. 1940-cı ilin payızında Vişi rejimi ilk anti-yəhudi tədbirlərini həyata keçirməyə başladı. 3 oktyabr 1940-cı ildə Fransadakı nasist hökuməti tərəfindən "Yəhudilərin statusu" adlı qanun qəbul edildi. Qanunun 9-cu bəndinə əsasən bu status Fransanın bütün müstəmləkələrində yaşayan yəhudilərə aid edilirdi. Bu status Fransa ərazisində yaşayan bütün etnik yəhudiləri onların mülki hüquqlarından məhrum edir və onlara müəyyən vəzifələrdə (müəllim, jurnalist, hüquqşünas və s.) işləməyi ümumən qadağan edirdi. 4 oktyabr tarixində imzalanmış bu Qanuna görə müxtəlif ölkələrdən Fransaya pənah gətirmiş xarici yəhudilər ölkənin cənubunda yerləşən müxtəlif həbs düşərgələrinə göndərilməli idi ki, bunlardan da ən məşhuru Qürs həbs düşərgəsi idi. Bürkel əməliyyatı ərzində təkcə Elzas-Lotaringiya bölgəsindən 6500 nəfər yəhudi deportasiya olunmuşdur. Yalnız qarışıq nikahları olan yəhudilərə öz ərazilərində yaşamağa icazə verilirdi. Buradan deportasiya olunanlar "Fransa hökumətinə heç bir xəbər verilmədən" doqquz qatarla Fransaya yola salındı, lakin almanların bu hərəkəti fransız hökumətini heç də qane etmədi. Nəticədə, həmin yəhudilər Vişi hökuməti tərəfindən ölkənin cənubundakı həbs düşərgələrinə göndərildi.
1941-ci ilin martında Vişi rejimi tərəfindən ölkədə anti-yəhudi propaqandasının həyata keçirilməsi və yəhudilərə qarşı müəyyən tədbirlərin görülməsi işləri ilə məşğul olan Yəhudi İşləri üzrə Baş Komissarlıq yaradıldı. Eyni zamanda, almanlar işğal etdikləri ərazilərdə yəhudilərin qeydiyyatı işlərinə başlamışdılar. 2 iyun 1941-ci ildə Vişi hökuməti tərəfindən qəbul olunan İkinci Statusa əsasən bütün ölkə ərazisində, o cümlədən Şimali Afrikada etnik yəhudilərin qeydiyyatı prosesi rəsmiləşdi. Yeni qərara görə ölkədə yaşayan bütün yəhudilər üzərilərində sarı Davud ulduzu nişanı gəzdirməli idi. Bu qərar yəhudilərin qeydiyyata alınması işlərini asanlaşdırır və onların gələcək deportasiyası prosesini sürətlə həyata keçirməyə imkan verirdi. İşğal olunmuş ərazilərdə Nasist Almaniyasının qərarına görə 29 may 1942-ci ildən etibarən yaşı 6-dan yuxarı olan bütün yəhudilərdə bu nişan olmalı idi.
Dransi həbs düşərgəsi
Fransada yəhudilərin həbs olunmasına 1940-cı ildən fərdi şəkildə, 1941-ci ildən isə kütləvi şəkildə başlanmışdır. İlk kütləvi həbs dalğası 14 may 1941-ci ildə baş tutdu. İkinci həbs dalğası 1 avqust 1941-ci ilə qədər davam etdi və 4232 nəfər fransız və xarici yəhudinin həbs olunması ilə nəticələndi.
27 mart 1942-ci ildə deportasiya prosesi başladı və elə həmin gün ilk konvoy Parisdən Auşvitzə yola düşdü. Həbs olunanlar arasında qadınlar və uşaqlar da var idi.
Hökumətin etirafı
Onilliklər boyunca Fransa hökuməti yəhudilərin toplanması və ya hər hansı başqa bir dövlət fəaliyyətində fransız polisinin iştirakına görə üzr istəməkdən imtina edirdi. Bu, onunla izah edilirdi ki, həmin hadisələrin baş verdiyi dövrdə marşal Filip Peten yeni Vişi rejiminin əsasını qoymuşdu və Respublikanın yenidən bərpası isə yalnız müharibənin başa çatmasından sonra mümkün olmuşdu. Bu səbəbə görə Respublika özünün mövcud olmadığı və tanımadığı bir dövlət tərəfindən həyata keçirilmiş hadisələrə görə üzr istəyə bilməz. Məsələn, keçmiş Fransa Prezidenti Fransua Mitteran hadisələrə bu cür yanaşmanın tərəfdarı idi. Bu cür açıqlamalar daha çox 2017-ci ildəki seçkilər ərzində Milli Cəbhə Partiyasının lideri Marin Le Pen tərəfindən təkrarlanırdı.
16 iyul 1995-ci ildə Prezident Jak Şirak Fransanın öz keçmişi ilə üzləşməsi vaxtının çatdığını bildirmiş və dövlətin alman işğalı ərzində yəhudilərə və digər qurbanlara qarşı edilən zülmdə oynadığı rolu təsdiqləmişdir. Şirak, həmçinin "4500 nəfər fransız polisinin və jandarmının nasist liderlərinin əmrinə tabe olaraq hərəkət etdiyini" açıqlamışdır.
Bu hadisələrin 70-ci ildönümü zamanı, 22 iyul 2012-ci ildə Prezident Fransua Olland Vél d'Hiv deportasiyasına həsr olunan abidə qarşısında çıxış etmişdir. Prezident öz çıxışında baş vermiş hadisələri soyqırım adlandırmış və bu hadisənin "Fransada, Fransa tərəfindən" həyata keçirildiyini, həmçinin bu deportasiyada iştirak edən fransız polislərinin Fransanın dəyərlərinə, prinsiplərinə və ideallarına qarşı olduğunu açıqlamışdır.
2017-ci ilin iyul ayında Vélodrome d'Hiver qurbanlarını anma mərasimində çıxış edən Prezident Emmanuel Makron ölkəsinin Holokost hadisələrindəki rolunu qəbul etmiş və Fransanın 1942-ci ildə 13000 yəhudinin deportasiyasında iştirakını imtina etməyi tarixi saxtalaşdırmağa cəhd adlandırmışdır. O, bu deportasiyanın həqiqətən Fransa tərəfindən həyata keçirildiyini qəbul etmişdir. Makron başqa bir açıqlamada müharibə ərzində mövcud olmuş hökuməti Fransa Dövləti adlandırmış və "Biz Vişi rejiminin heçdən yarandığını və bir heçə çevrildiyini münasib hesab edə bilərik. Bəli, bu münasibdir, lakin bu həm də yanlışdır. Biz yalan üzərində qürur inşa edə bilmərik." açıqlaması vermişdir.
Horеkduz
Tarixi
Mənbədə deyilir, kənddə adam yaşamır. Danışıqda əvvəlinə “h” səsinin Türk dillərində örek “qala”və düz (düzən) sözlərindəndir. Nizami Gəncəvinin “Xosrov və Şirin” poemasında Inhiraq (katiblərin səhvi üzündən Kəpəz yaxınlığında əl-hərəkdən təhrif), Zəkəriyyə Qəzvinində (XIII əsr) Gəncənin bir mənzilliyində Hərək qalası, Kirakos Qandzaketsidə (XIV əsr) Hərək, Əbdürrəşid Bakuvidə (XV əsr) Hərək dağ və s.  toponimləri ilə mə’naca eynidir.
Kanimolla (Piranşəhr)
Kanimolla - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Piranşəhr şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 257 nəfər yaşayır (42 ailə).
Elbrus Hüseyinov (əsgər, 1996)
Elbrus Laçın oğlu Hüseyinov (26 mart 1996; Çaparlı, Şəmkir rayonu, Azərbaycan — 19 dekabr 2020; Kəlbəcər rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsinin şəhidi.
Həyatı və hərbi xidməti
Elbrus Hüseyinov 26 mart 1996-cı ildə Şəmkir rayonunun Çaparlı kəndində anadan olmuşdur. 2003-cü ildə Suliddin Sadıqov adına Şəmkir rayon Çaparlı kənd tam orta məktəbinin birinci sinfinə daxil olmuşdur. 2014-cü ildə həmin məktəbin 11-ci sinfini bitirmiş və həmin ildə həqiqi hərbi xidmətə getmişdir. 2016-cı ildə “N” saylı hərbi hissədə həqiqi hərbi xidmətini başa vurmuşdur. 2016-cı il Aprel döyüşlərində, həmçinin Lələtəpə yüksəkliyinin azad edilməsində fəal iştirak etmişdir. 2020-ci ildə yenidən hərbiyə qayıtmış və MAHHXHQ kimi hərbi xidmətə davam etmişdir. 2020-ci ilin iyul ayında baş verən Tovuz döyüşlərində də iştirak edərək fərqlənmişdir.
Elbrus Hüseyinov 2020-ci il 27 sentyabr tarixində Vətən müharibəsi başladığı vaxtdan kəşfiyyat-diversiya qrupunda döyüşlərdə iştirak etmiş, 19 dekabr 2020-ci il tarixdə Murovdağ istiqamətində qəhrəmancasına həlak olmuşdur.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Elbrus Hüseyinov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Kəlbəcər rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Elbrus Hüseyinov ​ölümündən sonra "Kəlbəcərin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsi uğrunda gedən döyüş əməliyyatlarında iştirak edərək igidlik və mərdlik göstərmiş, hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirərək şəhid olmuş Elbrus Hüseyinov Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 05.11.2022-ci il tarixli Sərəncamına əsasən ölümündən sonra 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edilmişdir.
İstinadlar
<references group="" responsive="1">
Kulab
Tarixi
Əsrlər boyu Kulab nəhəng Xatlon bölgəsinin mühüm siyasi, ticarət, iqtisadi və mədəni mərkəzi olmuşdur. Şəhər Böyük İpək Yolunun qollarından birində yerləşirdi və bir çox Şərq və Qərb ölkələri ilə sıx ticarət, iqtisadi və mədəni əlaqələrə malik idi.
Orta əsrlərdə Buxara xanlığının Kulab bekatlığının mərkəzi idi. Orta əsrlərdə Kulab mühüm siyasi, iqtisadi və mədəni mərkəz idi. Burada çoxlu məktəblər (ibtidai məktəblər) və mədrəsələr (ali təhsil müəssisələri) fəaliyyət göstərirdi. left|thumb|Mərkəzi meydanda "Kulab şəhərinin 2700 illiyi" xatirə kompleksi thumb|Beynəlxalq hava limanı [[Kulab (hava limanı)|Kulab]] Müxtəlif sənətkarlıq sənayesi və ticarət inkişaf etmiş, ədəbi və elmi dərnəklər fəaliyyət göstərmişdir. XVII—XIX əsrlərdə şəhərdə 40 şair yaşayıb işləmişdir. Onlardan ən məşhurları Abdurahmon Xoca Nasek, Xaci Hüseyn Kangurti, Bismil, Şoxin və başqaları idi.Tapılan binaların qalıqları və məqbərələr memarlıq və inşaatın yüksək inkişafından xəbər verir.
XX əsrin əvvəllərində Kulab Şərqi Buxaranın ən böyük şəhəri idi və 20 blokdan ibarət idi. Toxuculuq (yüksək keyfiyyətli ipək parçalar: brokar, aloçi, kurtaçi, suzane), zərgərlik, dulusçuluq və dəri istehsalı, dülgərlik, o cümlədən bıçaq, at qoşquları, silah və digər metal istehsalı da daxil olmaqla müxtəlif sənət növləri yüksək inkişaf etmişdir. məhsullar. Ticarət şəhərdə inkişaf etdi, bazarlar mövcud idi. Kulab özünəməxsus forma və rəngə malik olan tikmələri (gulduzi və çakan) ilə məşhur idi.
Zəncan mədrəsəsi
Zəncan mədrəsəsi — XI əsrə aid mədrəsə.
Haqqında
Orta əsr ərəbdilli müəlliflərdən Əbu Tahir əs-Siləfi özünün “Mucəm əs-Səfər” əsərində Zəncan mədrəsəsi haqqında məlumat verir. Müəllif bu mədrəsədə dərs demiş Əbülvəfadan onun doğum tarixi, müəllimləri və səfərləri haqqında suallar vermiş və onun cavabından Əbulvəfanın h. 430 (1038)-cu ildə anadan olduğunu, Mərvəruz, Mərv, Şaş, Buxara və Nişapurda görkəmli müəllimlərdən fiqhi öyrəndiyini qeyd edirdi. O, əsli Azərbaycanın Təbriz yaxınlığındakı Əbyaverd kəndindən olan Əbu Səhl əl-Əbyaverdidən yararlanmaq üçün bir sıra məsələləri mülahizə etmişdir. Əbu Səhl əl-Əbyaverdi kim idi və onunla hansı məsələlər barədə danışmışdı. Fəzilətli ustad olan Əbülvəfa əl Buxari Zəncan mədrəsəsində dərs deməklə yanaşı uzun müddət Zəncanda qazılıq da etmişdi.
Xarici keçidlər
[http://tarixinstitutu.az/Web/uploads/books/books/2020/03/OrtasrlrdAzrbaycanalimlrininelmilaqlri.pdf Nərgiz Əliyeva. Orta əsrlərdə Azərbaycan alimlərinin elmi əlaqələri və tədris fəaliyyəti. Bakı: «Turxan» NPB, 2015.]
Rüfət Əhmədzadə
Rüfət Əhmədzadə — Azərbaycan yazıçısı, satirik şair, ssenari müəllifi.
Həyatı
Rüfət Əhmədzadə 1933-cü ildə Bakıda anadan olmuşdur. Atası Zülfüqar Əhmədzadə xalq düşməni kimi həbs edilir və ailə Azərbaycanın Balakən rayonuna köçür. Elə əmək fəaliyyətinə də erkən yaşlarında orada başlayır. 13 yaşında səyyar kinomexanik vəzifəsində çalışır. Bakıya döndükdən sonra pionerlər evində direktor vəzifəsində çalışır və mətbuatda müxtəlif şerləri ilə çıxış edir.
11 kitab, 4 musiqili komediya ("Sizin ilə, gülə-gülə", "Bildirçinin bəyliyi", "92 dəqiqə gülüş", "Hələlik"), 3 televiziya tamaşası ("Sonuncu məhəbbət", "Gülüş sanatoriyası", "Şirbalanın məhəbbəti") və yüzlərlə satirik televiziya novella-səhnəciklərin müəllifidir. Bir çox tanınmış mahnılar onun şerlərinə bəstələnmişdir.Sonuncu "Sizin ilə gülə-gülə" kitabı 2012-ci ildə dərc olunub.
Şamil Musayev
Şamil Hacıağa oğlu Musayev — Azərbaycan dövlət xadimi, Azərbaycanın rabitə naziri (1990–1992).
Həyatı
Şamil Hacıağa oğlu Musayev 1943-cü ildə anadan olmuşdur. İxtisasca avtomatik elektrik rabitə mühəndisidir.
Əmək fəaliyyətinə Bakı elektrik-quraşdırma məmulatları zavodunda elektrik çilingəri kimi başlamışdır. 1966-cı ildən 1976-cı ilədək "Azərsənayeelektroquraşdırma" trestinin Bakı Sənayerabitəquraşdırma İdarəsində mühəndis, böyük mühəndis, rəis müavini, baş mühəndis və rəis vəzifələrində işləmişdir.
Elnur Eltürk
Elnur Eltürk (Elnur Hüseynov Nazim oğlu; d. 26 noyabr 1983, Sahil qəsəbəsi, Qaradağ rayonu, Azərbaycan SSR, SSRİ) — diaspor üzrə araşdırmaçı ekspert. Azərbaycan Kikboksinq Federasiyası üzvü və AMEA Mərkəzi Elmi Kitabxanasında Sərbəst Elektron Resursları şöbəsinin müdiri(2018–2020). Elnur Eltürk Azərbaycan diasporunun inkişafı üçün göstərdiyi fəaliyyətlərə görə mərkəzi Niderlandda yerləşən Niderland Türk Federasiyasının təşəkkür plaketi ilə təltif olunmuşdur, AMEA Mərkəzi Elmi Kitabxana sının direktor müavini (2019–2020) ., Türk Ağsaqqalları Birliyinin sədr müavini
Həyatı
Elnur Eltürk 1983-cü ilin 26 noyabr tarixində Qaradağ rayonunun Sahil qəsəbəsində anadan olmuşdur. Orta məktəbi bitirdikdən sonra 2001–2005-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Tarix faklütəsində təhsil almışdır. Təhsil aldığı müddətdə ictimai fəallığı ilə seçilən Elnur Eltürk ilk jurnalist təcrübələrinidə tələbəlik illərində qazanmışdır. Jurnalist kimi Azərbaycan mətbuatına gəlməsi 2008-ci ildə baş verib. İnternet üzərindən yayımlanan müxtəlif xəbər saytlarında işləməyə başlayan Elnur Eltürk 2012-ci ildən etibarən Azərbaycan diasporunun inkişafı istiqamətlərində də işlər görməyə başlayır. Müxtəlif vaxtlarda Güney Azərbaycan Televiziyası və Təzadlar qəzetində mütəxəssis kimi çalışmışdır. Mətbuat sahəsində çalışdığı orqanlardan biri də BayMedia İnformasiya Portalıdır.
Azərbaycan Kikboksinq Federasiyasında idarə heyətinin üzvüdür. AMEA Mərkəzi Elmi Kitabxanasında Sərbəst İnformasiya Resuslar şöbəsinin rəhbəridir. 2016-cı ilin sentyabr ayında Elnur Eltürk Makedoniya parlamentinin deputatı Enes İbrahim ilə birlikdə Makedoniya-Azərbaycan Dostluq Cəmiyyəti adlı diaspor təşkilatı yaratmışdır.
Elnur Eltürk Almaniyanın "Köln Universitetində" ,"Soyqırım Həqiqətlərini Tanıtma İctimai Birliyinin təşkilatçılığı" ilə Xocalı soyqırımı ilə bağlı keçirilmiş konfransda iştirak edib.
Xarici mətbuatda məqalələri
Vətən müharibəsi dövründə jurnalist Əli Zülfüqaroğlu ilə birlikdə Yunanıstanın karfitsa.gr saytında, Pakistanın "globalnewspakistan.com" informasiya portalında , İngiltərənin t-vine.com saytında , İraqın "afkarhura.com" xəbər portalında , İspaniyanın "TuVozenPinares" nəşri və eyniadlı saytında , Əlcəzair, Misir mediasında , Özbəkistanın "İnterpress" informasiya agentliyində yayımlanıb. Siyasi analitik Elxan Şahinoğlu ilə İngiltərənin t-vine.com saytında Dağlıq Qarabağ və ətraf rayonların azad olunması məqsədilə aparılan müharibəyə həsr olunan geniş təhlil yazısı ilə çıxış ediblər. . Jurnalist Əli Zülfüqaroğlu ilə birgə İndoneziyanın nüfuzlu Akurat.co informasiya agentliyində Xocalı soyqırımının 29-cu ildönümü ilə bağlı məqalə yazıblar.
Jurnalist Əli Zülfüqaroğlu ilə birlikdə dahi Azərbaycan şairi Nizami Gəncəvi haqqında məqalə Pakistanın ingilisdilli "The Dspokesman" qəzetində yayımlanıb.
Jurnalist Əli Zülfüqaroğlu ilə birgə hazırladığı yazı İndoneziya dilində kempalan.com, minanews.net saytlarında "Nizami Gəncəvi yaradıcılığı: Qərbin və Şərqin ədəbiyyat ensiklopediyası" adlı başlığı altında yayımlanıb.
Xocalı soyqırımının 30-cu ildönümü ilə bağlı məqaləsi İndoneziyanın 10 nüfuzlu saytında və Pakistanın "National Herald Tribune" qəzetində çap edilib.
Jurnalist Əli Zülfüqaroğlu ilə birgə "Şuşa İli" çərçivəsində hazırladıqları məqalə 10 ölkənin 21 mətbuat orqanında yayımlanıb.
Raymond Weil
Raymond Weil — 1976-cı ildə Cenevrədə Raymond Vayl və Simone Bedat tərəfindən qurulmuş İsveçrə lüks saat istehsalçısı. 1996-cı ildə Simone Bedat və oğlu "Bedat & Co" brendi altında saat istehsalçısını yaratmaq üçün şirkəti tərk etdi. Raymond Vayl 2002-ci ildə təqaüdə çıxana qədər şirkətə rəhbərlik etdi; 2014-cü ildə vəfat edib. Şirkəti hazırda Vaylın nəvəsi Elie Bernhaym idarə edir.
Tarixi
2014-cü ildən etibarən şirkət orta hesabla 1000 funt sterlinq qiymətə ildə 200.000 saat satmışdır.
2018-ci ilin iyul ayında şirkət baş ofisini Mançesterdəki Müqəddəs Pyotr meydanına köçürdü.
Kaninovbatə (Piranşəhr)
Kaninovbatə - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Piranşəhr şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə yaşayış yoxdur.
İzopropilbenzol
Kumol (izopropilbenzol, 2-fenilpropan, bəzi xarici dillərdə - kumin) – aromatik üzvi birləşmə, rəngsiz yanıcı maye, rasional kimyəvi formulu C6H5CH(CH3)2. Motor yanacaqlarına oktan ədədinin artırılması üçün əlavə kimi, üzvi sintezdə aseton və fenolun alınmasında və həlledici kimi tətbiq olunur. Kanserogen olduğu mümkündür.
Tarixi
Kumol ilk dəfə olaraq, 1840-cı ildə qara zirə bitkisinin (bitkinin latınca adı - Cumin cyminum) toxumlarından alınmış və əvvəlcə “kumin” adlandırılmışdır. Yalnız sonradan alman kimyaçısı Yustus fon Libix maddəyə “kumol” adını təklif edir. Maddənin tarixi adı olan “kumin” bəzi avropa ölkələrində hələ də qorunub saxlanılır.
Fiziki xassələri
Normal şəraitdə kəskin aromatik qoxusu olan rəngsiz, yanıcı mayedir, iyinin havada insan tərəfindən hiss edilməsi həddi 0,04—6,4 мг/м3 - dir. Praktiki olaraq suda həll olmur (həll olması 0,01%-dən kiçik), bütün nisbətlərdə etil spirti, efir, benzol və digər üzvi həlledicilərlə qarışır. Ərimə temperaturu −96 °C, qaynama temperaturu 152,4 °C-dir.
Kimyəvi xassələri
Kimyəvi xassələrinə görə toluola bənzəyir: Benzol nüvəsində və yan zəncirdə yerləşən hidrogenin hesabına əvəzetmə reaksiyasına daxil olur, toluolda olduğu kimi, kaliumpermanqanatın qələvidə məhlulu ilə oksidləşdikdə kalium benzoat alınır. Əsas xassəsi yan zəncirdə yerləşən üçlü karbon atomunun asanlıqla havanın oksigeni ilə oksidləşərək kumolhidroperoksidin (Xok reaksiyası) alınmasıdır. Bu reaksiyada aralıq məhsul kimi aseton və fenol alınır ⦋2⦌.
Alınması üsulu
Maye faza (katalizator: aliminium xlorid (III)) və buxar fazada (katalizator: seolitlər, kizelkurda fosfat turşusu) benzolun Fridel-Krafts reaksiyası üzrə 2500C temperatur və 400 bar təzyiqdə propilen ilə alkilləşməsindən.
Tətbiqi
Kumol motor yanacağına yüksəkoktanlı əlavə kimi, xüsusilə aviasiya benzininin oktan ədədini artırmaq üçün istifadə olunur, belə ki, o, benzol ilə müqayisədə aşağı donma temperaturuna (-960C) malikdir. Bəzən üzvi maddələr üçün bir həlledici kimi tətbiq olunur. Kumolun əsas hissəsi üzvi sintezdə, fenol və asetonun sənaye üsulu ilə alınmasında istifadə olunur ⦋3⦌. Dünyada benzol istehsalının təxminən 20%-i kumolun alınmasına sərf olunur ⦋4⦌. Proses Udris – Serqeyev reaksiyası kimi tanınır – izopropilbenzolun havanın oksigeni ilə kumolhidroperoksidə oksidləşməsi və sonra sulfat turşusu ilə parçalanması:
Parçalanma reaksiyasının yan məhsulları α-metilstirol, asetofenon, dimetilkarbinoldur.
Təhlükəsizlik tədbirləri
Kumol buxarlarının hava ilə qarışığı partlayıcıdır, partlayıcı qatılığının havada buraxıla bilən həddləri: 0,8 çəki % (40 q/m3) ‒ 6 çəki % (300 q/m3) Buxarın alışma temperaturu 310C, öz-özünə alovlanma temperaturu 4200C-dir. İzopropilbenzol hava ilə uzun müddət əlaqədə olduqda partlayıcı peroksid əmələ gətirir. Buna görə partlayışın baş verməməsi üçün distillə və ya rektifikasiyadan əvvəl, onun tərkibində peroksidin olub olmadığını yoxlamaq lazımdır. Kumol ilə işləyərkən, alışqan və zəhərli üzvi maddələrlə işləyərkən bütün təhlükəsizlik tədbirlərinə əməl olunmalıdır.
Toksikliyi və konserogenliyi
Kumol dəriyə, gözlərə və selikli qişalara düşdükdə onların qıcıqlanmasına səbəb olur, buxarları isə tənəffüs yolunu qıcıqlandırır. Qara ciyəri zəhərləyir. Kumol buxarları tənəffüs sisteminə düşərsə narkotik təsirə, baş ağrısına, başgicəllənməyə və sağlamlığın pisləşməsinə səbəb olar. İş sahəsindəki maksimum buraxıla bilən qatılığı 50 mq / m3-dir. 2013-cü ildə Xərçənglə Mübarizə üzrə Beynəlxalq Agentlik kumolu ehtimal olunan konserogen maddələr kimi təsnif etdi. Siçanlar üzərində aparılan təcrübələrdə, eksperimental heyvanlarda kumol buxarının ağciyərlərdə və qaraciyərdə bədxassəli şişlər əmələ gətirdiyi aşkar edilmişdir [5].
Videman-Frans qanunu
Videman-Frans qanunu — fiziki qanun; bu qanuna görə metalın istilikkeçiriciliyinin (κ), xüsusi elektrik keçiriciliyinə (σ) nisbəti temperaturla (T) mütənasibdir.
Lorens ədədi adlanan mütənasiblik əmsalı L nəzəri olaraq aşağıdakı bərabərliklə təyin olunur:
Bu empirik qanun 1853-cü ildə κ/σ-nın eyni temperaturda müxtəlif metallar üçün təqribən eyni qiymətə malik olduğunu göstərən Qustav Videman və Rudolf Fransın şərəfinə adlandırılmışdır. κ/σ-nın temperaturla mütənasibliyi 1872-ci ildə Lüdviq Lorens tərəfindən kəşf edilmişdir.
Çıxarılışı
Keyfiyyətcə bu əlaqə həm istilik, həm də elektrik nəqlinin metaldakı sərbəst elektronlarla bağlı olmasına əsaslanır.
frameless
Qanunun riyazi ifadəsini aşağıdakı kimi çıxarmaq olar. Metalların elektrik keçiriciliyi məşhur bir hadisədir və şəkildəki kimi ölçülə bilən sərbəst keçirici elektronlara aid edilir. Cərəyan sıxlığı j-nin tətbiq olunan elektrik sahəsinə mütənasib olduğu müşahidə edilir və əmsalın xüsusi elektrik keçiriciliyi olması Om qanununa uyğundur. Elektrik sahəsinin intensivliyi və cərəyan sıxlığı vektor olduğundan Om qanununda qalın hərflərlə göstərilirlər. Keçiricilik ümumiyyətlə ikinci tərtib tenzor kimi ifadə edilə bilər (3×3 ölçülü matris). Burada müzakirəni izotrop, yəni skalyar keçiriciliklə məhdudlaşdırırıq. Xüsusi müqavimət keçiriciliyin tərsidir. Hər iki parametr aşağıda istifadə olunacaq.
19-cu əsrdə Drude keçiriciliyin fenomenoloji xarakteristikasının kifayət qədər ümumi şəkildə göstərilə biləcəyinin fərqinə varmışdır. Fenomenoloji təsvir keçirici elektronlar üçün yanlış olsa da, ilkin əməliyyat kimi kömək edə bilər.
Fərziyyə ondan ibarətdir ki, bərk cisim daxilindəki elektronlar ideal qazlardakı kimi sərbəst hərəkət edirlər. Elektrik sahəsi tərəfindən elektrona təsir edən qüvvə onun təcil almasına səbəb olur
Amma bu sabit təcilə və nəhayət, sürətin sonsuzluğuna gətirib çıxaracaqdır. Buna görə də əlavə fərziyyə ondan ibarətdir ki, elektronlar arabir maneələrə (kristallik qüsurlara və ya fononlara) rast gəlir və bu da onların sərbəst uçuşunu məhdudlaşdırır. Bu orta sürət və ya dreyf sürəti Vd ilə müəyyən olunur. Aşağıdakı əlaqələrdən göründüyü kimi dreyf sürəti orta səpilmə vaxtından asılıdır.
Qazların kinetik nəzəriyyəsindən alınır ki,, burada Dülonq-Pti qanununa görə xüsusi istilik tutumu, \ell orta sərbəst yol və
elektronların orta sürətidir; Drude modelindən,.
Buna görə də,, bu müəyyən xətaya malik mütənasiblik sabiti ilə Videman-Frans qanunudur. Kvant effektləri nəzərə alındıqdan sonra (Zommerfeld modelində olduğu kimi) mütənasiblik sabitinə eksperimental qiymətlərə uyğun gələn ifadəsinə görə düzəliş edilir.
Temperatur asılılığı
thumb|Videman-Frans qanunu üçün vacib olan müxtəlif səpilmə proseslərinin eskizi. L0 = 2.44×10−8 Vt Om K−2 qiyməti aşağı temperaturlarda ( K) istilik və yük axınlarının eyni kvazihissəciklər - elektronlar və ya deşiklər tərəfindən daşınması ilə əlaqədardır. Sonlu temperaturda nisbətinin nəzəri L0 Lorens ədədindən meyllənməsini  iki mexanizm səbəb olur: (i) fonon və ya maqnon kimi digər istilik daşıyıcıları, (ii) qeyri-elastik səpilmə. Temperatur 0K-nə meyl etdikcə qeyri-elastik səpilmə zəif olur və böyük q səpilmə qiymətlərini təşviq edir (şəkildə a trayektoriyası). Daşınan hər bir elektronla istilik ehtizazı da aparılır və Lorens ədədinə yaxınlaşılır L = L0. Qeyd edək ki, mükəmməl bir metalda qeyri-elastik səpilmə K limitində tamamilə aradan qalxacaq və istilik keçiriciliyi yox olacaq. Sonlu temperaturda kiçik q səpilmə qiymətləri mümkündür (şəkildə b trayektoriyası) və elektron L(T) < L0 istilik həyəcanının nəqli olmadan nəql edilə bilər. Daha yüksək temperaturlarda sistemdə istilik daşınmasına fonon mühüm təsir göstərir. Bu L(T) > L0 bərabərsizliyinə səbəb ola bilər. Debay temperaturundan yuxarıda fononun istilik daşınmasına təsiri sabitdir və L(T) nisbəti yenə sabit qalır.
Nəzəriyyənin məhdudiyyətləri
Təcrübələr göstərmişdir ki, L dəyəri təxminən sabit olsa da, bütün materiallar üçün tam olaraq eyni deyil. Kittel 0°C-də mis üçün L = 2.23×10−8 Vt Om K−2 ilə 100°C-də volfram üçün L = 3.2×10−8 Vt Om K−2 arasında dəyişən L-in bəzi qiymətlərini vermişdir. Rozenberq qeyd edir ki, Videman-Frans qanunu ümumiyyətlə yuxarı və aşağı (yəni bir neçə Kelvin) temperaturlar üçün etibarlıdır, lakin aralıq temperaturlarda qüvvədə olmaya da bilər.