cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Əlirza Saçar Zərif
Həyatı
Əlirzanın valideynləri 1937-ci il repressiyasından qurtulmaq üçün sovet Azərbaycanından İrana köçüblər. Daha sonra ailə Kanadada məskunlaşıb. İranda doğulub boya-başa çatan Əlirza Kanadada təhsil alıb. Sovet İttifaqı dağıldıqdan sonra Saçarın valideynləri yenidən Bakıya qayıdıb bir müddət burada yaşayıblar. Əlirza Bakıda çox olduğunu deyir.
Tüklü mamont
Diş quruluşu
Azı dişlərinin deformasiyası (əyilməsi) tüklü mamont qazıntılarında tapılmış ən ümumi sağlamlıq problemidir. Bəzən azı dişlərinin təzələnməsi düzgün alınmır və azı dişləri anormal vəziyyətlərə düşür. Britaniyadan olan dişlər göstərir ki, nümunələrin 2%-ində diş əti xəstəlikləri var və bunun yarısını kariyes təşkil edir. Dişlərdə bəzən xərçəng xəstəliyi böyüməsi olur.
Paleobiologiyası
thumb|250px|Som çayının yaxınlığında gəzən sürünün bərpası, Çarlz R. Nayt Yetkin tüklü mamontlar öz mamont dişləri, xortumları və ölçüləri ilə özlərini yırtıcılardan effektiv şəkildə müdafiə edirlər. Ancaq yeniyetmələr və zəifləmiş yetkin nümayəndələr canavarlar, mağara kaftarları və iri pişiklər kimi ovçuları dəf etmək üçün zəifdirlər. Mamont dişləri həm də ərazidə ağalıq üçün və ya dişilər üçün edilən növdaxili döyüşlərdə istifadə edilə bilər. Mamont dişləri əyriliyinə görə öldürmək üçün uyğun deyillər, ancaq bəzi kürək sümüyü yaralarından göründüyü kimi zərbə endirmək üçün istifadə edilə bilərdilər. Hissiyatlı və əzələli xortum müasir fillərdəki kimi bir çox funksiyalarla qola bənzər orqan kimi işləyir. O, obyektləri hərəkət etdirmək və sosial əlaqələr üçün istifadə olunur. Quyruqdakı çox uzun tüklər quyruğun qısalılığını təmin edir və müasir fillərdəki quyruğa oxşar olaraq quyruğun həşəratları öldürmək kimi bir istifadəsini təmin edir. Şimal maralındakı və Müşk öküzündə olduğu kimi bədəndəki oksigen mübadiləsini inkişaf etdirmək və donmanın qarşısını almaq üçün tüklü mamontun hemoqlobini soyuğa üç mutasiya ilə öyrəşib. Bu cəhət mamontlara yüksək en dairələrində yaşamağa kömək edə bilər. thumb|250px|left|Sərgilənən "ailə qrupu" Müasir fillər kimi tüklü mamontlar çox mehribandırlar və madərşahlığın hökm sürdüyü ailə qruplarında yaşayırlar. Buna sübut olaraq qalıntıların yığımı və mağara rəsmləri göstərilə bilər. Yəqin başqa sosial davranışlar da müasir fillərinkinə oxşar olub. Məsələn, müasir fillərin qalıqlarının toplandığı yerlər səhvən yaşlı fillərin ölmək üçün gəldiyi yer hesab edildiyi üçün "fillərin qəbiristanlığı" olaraq adlandırılır. Oxşar bir şəkildə tüklü mamont sümüklərinin bir yerə yığıldığı yerlər tapılıb; fikirləşilir ki, bunlar min illər ərzində çayda və ya çayın yaxınlığında ölən nümayəndələrin qalıntılarıdır və onların sümükləri axın nəticəsində bir yerə gətirilir və ya palçıqda boğulan heyvanların qalıntılarıdır. Bəzi yığınların bəlkə də daşqına görə eyni vaxtda ölən sürülərin qalıntıları olduğu düşünülür. thumb|250px|"Yukaqir mamontu"nun qıçı və [[ayaq|ayağı]] Tüklü mamont sürüsü tərəfindən 11300–11000 il əvvəl edilən izlər Kanadadakı Müqəddəs Meri Hövzəsində tapılıb. İzlər göstərir ki, bu halda təqribən eyni sayda yetkinlik yaşına çatanlar, yetkinlik yaşından aşağı olanlar və yeniyetmələr var. Yetkin nümayəndələrin 2 metr olan uzun addımı var və yeniyetmələr onlara çatmaq üçün qaçmalıdırlar. Yetkin erkək olan "Yukaqir mamontu"nun yaxşı qalmış ayağı göstərir ki, ayaqların altında hərəkət zamanı yer səthində sürüşmədən durmağa kömək edir. Müasir fillər kimi tüklü mamontlar da ayaq barmaqları üzərində gəzirlər və ayaq barmaqlarının arxasında böyük, ətli pəncələri var.
Əlirza Saçar Zərif
Həyatı
Kanadada ali tibb təhsili alan azərbaycanlı daha sonra bir xoreoqraf kimi də musiqi sahəsində təkmilləşib. Bakıya, valideynlərinin yanına qayıdanda ailəsi ilə dostluq edən bir sıra sənət ustaları ilə görüşüb, incəsənətə, musiqiyə, rəqsə meylindən danışıb. Əlirza rəqs kursuna gedib, Azərbaycan xalq rəqslərini öyrənib. Tanınmış sənətçilərlə ünsiyyət qurub, onlardan dərs alıb. Bir ildən sonra Kanadaya qayıdan həvəskar rəqqas Toronto Universitetinin incəsənət fakültəsinin rəqs şöbəsinə daxil olub, bakalavr, magistratura və doktorantura təhsili alıb. Əlirza Saçar Zərif hazırda həmin universitetdə Mərkəzi Asiya xalqlarının rəqslərini tədris edir.
Nübuvvət
Xariqüladə hadisələrin növləri
İslami ədəbiyyatda müzakirə edilən xariqüladə hadisələr 2 yerə bölünür.
Tüklü mamont
Paleobiologiyası
Müxtəlif sümük xəstəliklərinin izləri tüklü mamontda tapılıb. Bunlardan ən çox görünəni Osteoartritdir və nümunələrin 2%-də görülüb. İsveçrədən olan nümunənin bu xəstəliyin nəticəsi kimi bir neçə birləşmiş fəqərəsi var. "Yukaqir mamontu" iki fəqərəsində Spondilitdən əziyyət çəkirdi və osteomielit bəzi nümunələrdə görünürdü. Bir sıra nümunələrdə sümük sınıqları sağalıb və bu da göstərir ki, heyvanlar bu yaralarla yaşayıb. Parazit uçan həşəratlar və protozoylar mamont balası "Dima"nın bağırsağında təyin olunub.
Nübuvvət
Xariqüladə hadisələrin növləri
1)Dini mənşəli olan xariqüladə hadisələr
Tüklü mamont
Qidalanma
thumb|250px|left|[[Mədəsində hələ də qida olan donmuş mamont balası "Lyuba"]] Həzmin müxtəlif mərhələlərindəki qida bir neçə tüklü mamontun bağırsaqlarında tapılıb və bu onların qidalanmasının aydın izahını verir. Tüklü mamontlar özlərini bitki qidaları ilə, əsasən, ot bitkiləri, çiçəkli bitkilər, kollar, mamırlar və ağaclarla əlavə edilən ot və cilkimilərlə bəsləyirlər. Tərkib və növlər ərazidən-əraziyə fərqlənir. Müasir fillər kimi tüklü mamontların da inkişaflarını təmin eləmələri üçün müxtəlif qidalara ehtiyacı var idi. 6 tonluq yetkin mamontun gündə 180 kiloqram yeməyə ehtiyacı var idi və bu qədər qidanı tapmaq üçün hər gün 20 saat kimi uzun bir vaxtda qida axtara bilərdi. Xortumun iki-barmaqlı ucu axırıncı buz dövrünün (Dördüncü buzlaşma, indiki dövrdən 2.58 milyon il əvvəl) qısa otlarını barmaqların əhatəsində tutaraq dərmək üçün adaptasiyaya uğramış ola bilər. Ancaq müasir fillər tropik mühitin daha uzun otlarının ətrafında öz xortumlarını bururlar. Xortum həm də böyük ot dəstələrini yerindən çıxartmaq, tumurcuqları və çiçəkləri dərmək və ağacların və kolların olduğu yerdə yarpaqları və budaqları qopartmaq üçün də istifadə edilə bilər. "Yukaqir mamontu" peyin göbələklərinin sporlarının olduğu bitki qidasını həzm edib. İzotop analizi göstərib ki, tüklü mamontlar atlardan və kərgədanlardan fərqli olaraq, əsasən, C3 bitkiləri ilə qidalanırdılar.
Alimlər mamont balası "Lyuba"nın mədəsində süd və bağırsaqlarında nəcisli maddə aşkar eləyib. Müasir fillərdəki kimi "Lyuba" mamontu da nəbatatın həzm edilməsi üçün vacib olan bağırsaq mikroblarının inkişafına yardım etmək üçün nəcisli maddə yemiş ola bilər. Kanadanın Yukon ərazisindən olan tüklü mamontların izotop analizi göstərdi ki, mamont balası ən azı 3 il yedizdirilib, yavaş-yavaş ana südünün verilməsi azaldılıb və 2–3 yaşında olarkən nisbətən bitki ilə qidalanmağa keçib. Bu müasir fillərinkindən daha gecdir və səbəb olaraq yırtıcıların hücüm etməsi riskini və ya yüksək en dairələrindəki qış qaranlığının uzun periodlarında qida tapılmasındakı çətinlikləri göstərmək olar. thumb|250px|[[Çənə sümüyü|Çənə sümükləri müxtəlif böyümə mərhələlərində, Naturalis, Leyden]] Azı dişləri daha çox mina təbəqəsi və onların erkən cənub qohumlarınkından daha hündür diş tacı vasitəsilə kobud tundra otları ilə qidalanmağa öyrəşib. Tüklü mamontlar öz güclü çənə sümüklərini işlədərək qidalarını çeynəyirdilər. Onlar çənə sümüklərini irəli hərəkət etdirir və ağızlarını açırdılar, daha sonra ağızlarını bağlayarkən çənə sümüklərini arxaya hərəkət etdirirdilər və bu da iti mina çıxıntılarının birləşdirir və qidanın kiçik hissələrə ayrılmasına səbəb olur. Çıxıntılar aşınmağa davamlıdırlar və bu da heyvana əsasən kiçik daş parçalarının daxil olduğu böyük miqdarda qidanı çeynəməyə kömək edir. Tüklü mamontlar mamont dişlərini torpaqdan qarı təmizləmək və aşağıda basdırılmış nəbatatı tapmaq üçün və buzu qırıb içmək üçün bel kimi istifadə edə bilərdilər. Yaxşı saxlanılmış mamont dişlərində bu torpağa çatmaq üçün səthin bir hissəsindəki 30 santimetrə qədər düzləşdirilmiş, təmizlənmiş hissələr vasitəsilə təyin olunub. Mamont dişi bitkini qazıb çıxartmaq və ağac qabığını soymaq kimi dəgər yollarla da qida tapmaq üçün də istifadə edilə bilərdi.
Nübuvvət
Xariqüladə hadisələrin növləri
c)Kəramət
Strangers in the Night
Strangers in the Night — 1966-cı ildə Frenk Sinatranın ifası sayəsində məşhurluq qazanan mahnı.
Nübuvvət
Xariqüladə hadisələrin növləri
d)Məunət
e)Kəşf
Tüklü mamont
Böyümə və nəsilartırma
thumb|250px|left|Böyümə xətləri ilə eninə kəsilmiş mamont dişi Tüklü mamontun yaşı onu mamont dişlərinin en kəsiyinə baxdıqda görünən böyümə xətlərini sayaraq müəyyən edilə bilər. Hər əsas xətt ili göstərir və həftəlik və günlük xətlər də onların arasında tapıla bilər. Tünd zolaqlar yaya uyğun gəlir və buna görə də mamontun öldüyü mövsümü müəyyən etmək olar. Qida tapmaq çətinləşəndə, məsələn xəstəlik zamanı, erkək sürüdən qovulanda və sərt buzlaşma dövründə mamont dişlərinin inkişafı yavaşlıyır. Başqa fillər kimi tüklü mamontlar da yetkinliyə qədər böyüməyə davam edirlər. Birləşməmiş əza sümükləri göstərir ki, erkəklər 40 yaşına çatana qədər, dişilər isə 25 yaşına çatana qədər böyüyürlər. Donmuş mamont balası "Dima" 6–12 aylığında öləndə 90 santimetr uzunluğunda idi. Bu yaşda azı dişlərinin ikinci dəsti çıxa bilərdi və birinci dəst 18 aylığında sıradan çıxır. Azı dişlərinin üçüncü dəsti 10 il davam edir və bu proses axırıncı — altıncı dəst heyvan 30 yaşında olanda ortaya çıxana qədər təkrarlanır. Tüklü mamontlar eyni ölçüdəki müasir fillər kimi 60 yaşına çata bilir. Sonra azı dişlərinin axırıncı dəsti istifadəyə yararsız olur, heyvan çeynəyə və qidalana bilmir və aclıqdan ölür. thumb|250px|"Yukaqir mamontu"nun başı Donmuş yetkin nümunə — erkək "Yukaqir mamontu"nun yaxşı qalmış başı göstərir ki, tüklü mamontların qulaqları və gözləri arasında gicgah vəziləri olub. Bu cəhət təyin edir ki, erkək fillər kimi erkək tüklü mamontlar da aqressiyanın artdığı mest dövrünə daxil olurdular. Vəzilər temporin adlandırılan güclü iyli yağlı maddə istehsal etmək üçün xüsusilə erkəklər tərəfindən istifadə olunur. Onların xəzləri iyi uzağa yaymaqda köməkçi olur.
Yaxşı qalmlş mamont balalarının tədqiqi göstərib ki, onların hamısı yaz və yayda doğulub. Müasir fillərin 21–22 aylıq hamiləlik dövrü olduğundan cütləşmə dövrü yaydan payıza qədərdir. "Lyuba"nın dişlərinin delta-N-15 izotop analizi onların doğumdan əvvəlki inkişafını göstərir və təyin edir ki, onun ana qarnında keçirdiyi müddət müasir fillərinkinə oxşardır və o, yazda dünyaya gəlib.
Nübuvvət
Xariqüladə hadisələrin növləri
g)İhanə
2)Dini mənşəli olmayan xariqüladə hadisələr
Tüklü mamont
Yayılması və yaşayış yerləri
2008-ci il genetik tədqiqatı göstərdi ki, Berinqia vasitəsilə Asiyadan Şimali Amerikaya daxil olan tüklü mamontların bir hissəsi 300 min il əvvəl geriyə qayıtdılar və növün tamamilə nəslinin kəsilməsindən qısa bir müddət əvvəl — 40 min il bundan əvvəl əvvəlki Asiya nümayəndələrinin yerinə keçdilər. Tüklü mamontlar Şimali Amerikadakı Kolumbiya mamontunun ərazisi ilə eyni olan ərazidə tapılıb, ancaq bu iki növün bir-biri ilə qarşılaşıb-qarşılaşmadıqları bilinmir. Tüklü mamont bu cənub ərazilərinə Kolumbiya mamontunun olmadığı vaxtlarda daxil ola bilərdi.
Nübuvvət
Xariqüladə hadisələrin növləri
a)Sehr
Tüklü mamont
İnsanlarla əlaqəsi
thumb|250px|left|Mamont dişinin üzərində yonulan tüklü mamont, 1864-cü ildə Edvord Lartey tərəfindən kəşf edilib Üst Paleolit dövründə müasir insanlar 30000–40000 il bundan əvvəl Afrikadan Avropaya daxil olanda tüklü mamontlarla birlikdə yaşamışlar. Bundan əvvəl neandertallar Orta Paleolit dövründə mamontlarla birlikdə yaşamışdır. Tüklü mamontlar buz dövrü insanları üçün çox vacib idi və bəzi ərazilərdə insanın həyatda qalması mamontdan asılı ola bilərdi. Birlikdə yaşayışın dəlili XIX əsrə qədər tapılmadı. Uilyam Bakland 1823-cü ildə öz Pavilandin Qırmızı Xanımının kəşfini çap etdirdi. Pavilandin Qırmızı Xanımı mağarada tüklü mamont sümükləri ilə yanaşı tapılmışdı. Ancaq o, səhvən onların eyni dövrə aid olmasını inkar etdi. 1864-cü ildə Edvord Lartey Dordoniyadakı Abri de la Madelin mağarasında mamont dişinin bir hissəsinin üzərində yonulmuş tüklü mamont qravürünü kəşf etdi. Bu, ibtidai icma quruluşunun nəsli kəsilmiş heyvanı ilə insanın birlikdə yaşayışının ilk geniş şəkildə qəbul edilən sübutu oldu və bu, həm də müasir elmə bilinən canlının ilk həmyaşıd təsviri idi. thumb|250px|[[Font-de-Qamda mamont qravürləri çəkən Kromanyon rəssamları, Çarlz R. Nayt]] Tüklü mamont buz dövrü incəsənətində atlardan və bizonlardan sonra üçüncü ən yaxşı təsvir edilmiş heyvandır və şəkillər 35000–11500 il bundan əvvəl çəkilib. İndiki dövrdə Rusiya, Fransa və İspaniyadakı 46 mağaranın divarlarında olan mağara rəsmləri və qravürlərdən mamont dişi, buynuz, daş və sümükdən düzəldilmiş qravürlər və heykəllərə (daşına bilən incəsənət) qədər 500-dən çox tüklü mamont təsviri cəmiyyətə məlumdur. Tüklü mamontun mağara rəsmləri müxtəlif üslublarda və ölçülərdə mövcuddur. Fransanın Rufinak mağarası rekor təsvir sayına sahibdir. Buradakı 159 təsvirdən bəziləri uzunluqda 2 metrdən çoxdur. Başqa diqqətə layiq mağaralar Şovey mağarası, Les Komberelz mağarası və Font-de-Qam mağarasıdır. El Kastilo mağarasındakı təsvir isə fərqli olaraq Palaeoloxodonu — "düz dişli fili" göstərir.
Nübuvvət
Xariqüladə hadisələrin növləri
b)Şabəzə
Əlirza Saçar Zərif
Həyatı
2004-cü ildən rəqs hərəkətlərinə muğam üzərindən quruluş verməyə başlayan xoreoqraf yenə Bakıya üz tutub. O, muğamın yalnız səhnə musiqisi deyil, canlı bir məşq olduğunu düşünür: "Muğam həyatın bir parçasıdır. Fikir əruzla, məzmun musiqi ilə gəlib. Əməl isə rəqsdə özünü göstərir. Bu, üçlük ansamblıdır. Musiqi ilə şeiri canlandıran rəqsdir. Çünki musiqi və şeir hiss və fikirdir, rəqs isə həm də məkandır. Rəqs daxildəki yaddaşı oyada bilirsə, yaşantıdır. Dırnaqüstü, akrobatik hərəkətlər müvəqqəti, keçicidir".
Nübuvvət
Xariqüladə hadisələrin növləri
c)Kəhanət
Möcüzə
Lüğətdə möcüzə kəlməsi insanı aciz qoyan, qarşı çıxılmayan, fövqəladə, əcaib və qəribə şey mənasını verir.Termin kimi isə peyğəmbərlərini təsdiqləmək və dəstəkləmək üçün Uca Allahın yaratdığı, insanların isə ona bənzər bir şey yaratmaqda aciz qaldığı fövqəladə hadisələrdir. Peyğəmbərlərə verilən möcüzələrdən əsas olaraq 2 məqsədi vardır:
Tüklü mamont
İnsanlarla əlaqəsi
Daşına bilən incəsənət alətlər və buz dövründə insanlar tərəfindən düzəldilmiş başqa şeylər ilə eyni yataqlardan tapıldığına görə yaşlarının müəyyən edilməsi mağara rəsmlərinə nisbətən daha dəqiqdir. 47 lövhə üzərində olan 62 təsvirdən ibarət daşına bilən incəsənətin ən böyük kolleksiyası 1960-cı illərdə Almaniyadakı Qönersdorf yaxınlığında yerləşən, qazıntılar aparılan açıq hava düşərgəsindən tapılmışdır. Burada Şimal maralı sümükləri ən çox tapılan heyvan qalıqları olduğuna görə təsvir edilən mamontların sayı ilə tez-tez ovlanılan növ arasında uyğunluq görülmür. Həmçinin Fransada tüklü mamont formalı iki mizraq fırladan tapılıb. Bəzi daşına bilən mamont təsvirləri tapıldıqları yerdə istehsal edilməmiş ola bilər və qədim dövr ticarəti ilə başqa ərazilərə gedə bilər.
Nübuvvət
Möcüzə
1)Möcüzə vasitəsilə inkar edənlərə qarşı bir dəlil irəli sürmək
Tüklü mamont
İstismar
Bir çox tüklü mamont nümunələrində sınıqlar və kəsik izləri olaraq görünən və daş alətlərlə edilən insanlar tərəfindən doğranılmanın izləri var. Digər böyük fitofaqlar da həmin dövrdə mövcud olduğu üçün ibtidai icma quruluşu dövründə yaşamış insanların tüklü mamont ətindən nə qədər asılı olması naməlumdur. Mamontları ovlamaq yerinə insanlar onların cəmdəklərini yeyə bilərdilər. Bir neçə mağara rəsmləri tüklü mamontları çuxur tələsi adlandırılan quruluşlarda təsvir edir. Az nümunələr insanlar tərəfindən ovlanılmanın açıq-aydın izini göstərir. Kürək sümüyündə mizraq ucu olan Sibir nümunəsi göstərir ki, mizraq böyük güclə heyvana doğru atılıb. İtaliyanın Mustye mədəniyyəti dövründən olan nümunə neandertallar tərəfindən mizraqla edilmiş ovun izlərini göstərir. "Yuka" adlı yeniyetmə insanla qarşılıqlı əlaqənin görüldüyü ilk donmuş mamontdur. Onda böyük yırtıcı heyvan tərəfindən öldürülmənin, daha sonra isə insan tərəfindən cəmdəyin təmizlənilməsinin izləri var. Bəzi sümüklər götürülüb və yaxın ərazidə tapılıb. Sibirdəki Yana çayına yaxın ərazidə insan tərəfindən ovlanılmanın izləri ilə bir çox nümunələr tapılıb. Ancaq tapılanların intensiv şəkildə deyil, yalnız mamont dişi lazım olduğu zaman ovlandığı fikirləşilir.
Nübuvvət
Möcüzə
2)Peyğəmbərlərə inanmayanların aciz və gücsüz olduqlarını göstərmək
Tüklü mamont
Nəslinin kəsilməsi
thumb|250px|left|[[Fransadan mamont formasında və 16500 yaşında olan mizraq fırladan]] Bir çox tüklü mamont sürüləri son Plestosen və erkən Holosendə Dördüncü çağa aid nəsil kəsilməsi vaxtında Plestosen meqafaunası iə birlikdə yox olmuşdur. Alimlər tüklü mamontun nəslinin kəsilməsinin səbəb kimi növün azalmasına gətirib çıxaran ovlanmanı və iqlim dəyişikliyini və ya ikisinin kombinasıyasını göstərir. Səbəbin nə olmasından asılı olmayaraq, sürünün kiçikliyinə və aşağı törəmə sürətinə görə kiçik məməlilər böyük məməlilərdən daha güclüdür. Müxtəlif tüklü mamont sürüləri digərləri ilə birlikdə eyni vaxtda ölməyib, müəyyən vaxt ərzində tədricən yoxa çıxıb. Axırıncı materik sürüsü 9650 il əvvəl Sibirin Çaunskiy yarımadasında mövcud olub. Tüklü mamontun kiçik bir sürüsü 6400 il əvvələ qədər Alyaskanın Müqəddəs Paul Adasında yaşaya biliblər. Axırıncı bilinən tüklü mamont sürüsü 4000 il əvvələ qədər Şimal Buzlu okeanının Vrangel Adasında qalıblar. Genetik sübut göstərir ki, son sürünün nəslinin kəsilməsi tədricən azalmanın kuliminasiya nöqtəsi olmayıb və qəfil baş verib. Yox olma adada insanların yaşamağa başlamasının vaxtı ilə təqribən kəsişir. Şərqi Berinqianın (müasir Alyaska və Yukon) tüklü mamontları oxşar olaraq təqribən 13300 il əvvəl — ərazidə insanların yaşamağa başlamasından bir az (təqribən 1000 il) sonra öldülər. Bu fakt digər son Plestosen dövrü xortumlularının (mamontlar, gomphothere və mastodonlar) və Amerikanın meqafaunasının qalanınn çoxunun taleyi ilə paralel gedir. Müqəddəs Paul Adasının tüklü mamont sürüləri fərqli bir şəkildə buz dövründən sonra dəniz səviyyəsinin qalxmasına görə yaşayış ərazilərini itirmiş və insanların gəlişindən əvvəl nəsilləri kəsilmişdir. thumb|250px|Alət/doğranma izləri daşıyan "Hebior Mamontunun" nümunəsinin tərkibi
Nübuvvət
Möcüzə
a)Möcüzə, bilinən təbiət qanunlarına sığmayan və adətlərüstü olmalıdır. Ancaq o zaman o fel Allah qatında təsdiq dərəcəsinə çatar. Təbiət qanunlarına və kainatın normal nizamına görə meydana gələn hadisələrdə fövqəladəlik xüsusiyyəti yoxdur.
Tüklü mamont
Nəslinin kəsilməsi
2008-ci il tədqiqatı göstərdi ki, iqlim dəyişiklikləri 42 min il bundan əvvəl 7700000 km2 olan ərazisini 6 min il bundan əvvəl 800000 km2-ə qədər azaldıb. Tüklü mamont 125 min il bundan əvvəl Sale buzlaşmasının sonunda böyük ərazi itirəndə də yaşamağa davam etdilər və insanların Axırıncı Buz dövrünün sonunda qalan sürüləri nəsli kəsilənənə qədər ovlaması mümkündür. Cənub-qərbi Kanadada 11300–11000 il əvvələ aid izlərin tədqiqatı göstərdi ki, M. primigenius insanlarla birlikdə yaşayarkən nəslinin kəsilmə mərhələsində idi. Çünki normal sürüdə gözləniləndən daha az yeniyetmənin izi var idi.
Nübuvvət
Möcüzə
b)Möcüzə, Allahın varlığına bir dəlil olaraq, yalnız peyğəmbərlik iddiasında olan şəxs tərəfindən meydana gəlməlidir. Möcüzəni peyğəmbər olan insanlar xaricində heç kim göstərə bilməz.
Tüklü mamont
Nəslinin kəsilməsi
2010-cu il tədqiqatı göstərdi ki, tüklü mamontların azalması temperaturu Şimal yarımkürəsinin bəzi yüksək en dairələrində 0.2 0C-ə qədər artıra bilərdi. Mamontlar əsasən toz ağacını yeyərək otlaq yerləri yaradırdılar. Mamontların yox olması ilə otlaqdan daha çox günəş işığı əmən toz ağacı artaraq regional istiləşməyə səbəb oldu.
Donmuş nümunələri
thumb|250px|left|Qazıntıdan əvvəlki "Adams mamontu"nun 19-cu əsrin əvvəllərində şərhi
Hərb və Sülh romanındakı obrazların siyahısı
right|thumb|250px|[[Nataşa Rostova və Andrey Bolkonskinin balda ilk görüşü. (rəssam: L. Pasternak)]] Aşağıdakı siyahıda Lev Tolstoyun «Hərb və Sülh» romanındakı obrazların siyahısı təqdim edilmişdir. Siyahı əsas, ikinci dərəəli və epizodik obrazların ayrıca qeyd edilməsi şəklində hazırlanmışdır.
Kəloğlan
Kәloğlan (və ya Keçәl oğlan) - Türk və Anadolu nağıl qəhrəmanı. (Mənası: keçəl oğlan) Türk və altay mifologiyasında, xalq mədəniyyətində və nağıllarda adı çəkilən saçsız qəhrəmandır. Türkcә qısaldılmış olaraq Kalca (Kalça) və ya Kelçe (Kelce) olaraq da deyilir.
Müqəddəs ənənə
Bibliya və ənənə — Bibliya xristianların Müqəddəs Yazılar toplusudur, ənənə isə tarixən meydana gələrək nəsildən-nəslə keçən adətlər, əxlaq normaları, görüşlərdir. Xristian ənənəsi dedikdə, bir qayda olaraq, kilsədə müəyyənləşib sabitləşmiş qayda-qanunlar, üsullar, normalar, əqidələr, kanonik müddəalar, habelə kilsə tərəfindən qəbul olunmuş liturgiya mətnləri və kilsə atalarının əsərləri nəzərdə tutulur.
Strangers in the Night
İddiaya görə mahnının orijinal musiqisi məşhur yuqoslav müğənnisi İvo Robiç tərəfindən bəstələnmiş və onun Yuqoslaviyada keçirilən bir musiqi yarışmasındakı uğursuz çıxışından sonra musiqinin müəlliflik hüquqları Bert Kempfertə satılmışdır. Sonradan orijinal musiqinin üstündə bəstəkar Bert Kempfert işləyərək onu Sinatranın ifası üçün hazırlamış, Çarlz Sinqlton və Eddi Snayder isə mahnıya ingilis dilində sözlər yazmışlar.
Tüklü mamont
Donmuş nümunələri
"Berezovka mammontunun" 1901-ci il ekskavasiyası ilkin tapıntıların ən yaxşı sənədləşdirilmişidir. O, Berezovka çayının yaxınlığında tapılıb və ekskavasiya Rusiya hökuməti tərəfindən maliyyələşdirilib. Heyvanın hələ də dişində və dilində ot var idi və bu da ölümün qəfildən baş verdiyini göstərirdi. Ümumi olaraq ekspedisiya 10 ay çəkdi və Sankt-Peterburqa nəql edilməzdən əvvəl nümunə hissələrə ayrılmalı idi. O, 35–40 yaşlarında erkək idi və 35 min il bundan əvvəl ölmüşdü. Onun kürək sümüklərindən biri qırılmışdı və sümüyün qırılması heyvan yarığa düşəndə baş verə bilərdi.
1929-cu ilə qədər 34 mamontun qalıqları donmuş yumşaq toxumaları (dəri, ət və orqanlar) ilə birlikdə qeydə alındı. Onların yalnız dördü nisbətən tamamlanmışdır. O zamandan bəri əlaqədar bir çox nümunələr tapılıb. Bir çox hallarda ət donmadan əvvəl və qurumadan sonra çürüməni göstərir. 1860-cı ildən bəri Rusiya hökuməti donmuş tüklü mamont qalıntılarının kəşflərinə görə 1000 rubla qədər mükafatlar təklif edir. Adətən, belə tapıntılar xürafələrə görə gizli saxlanılırdı. Bir sıra qalıntılar qeydə alınmadığı üçün itirdi və biri də itlərə yedirdilmişdi. Daha yaxın illərdə elmi ekspedisiyalar yalnızca təsadüflərə bel bağlamaqdansa, qalıntıların tapılmasına həsr edildi. thumb|250px|"Dima", yeddi aylıq mamont balası 1977-ci ildə "Dima" adlandırılan yeddi aylıq tüklü mamont balasının yaxşı qorunmuş qalıntısı kəşf edildi. Qalıntı Sibirin şimal-qərbindəki Kolima çayının qolunun yaxınlığında tapılıb. Nümunə ölüm vaxtı təqribən 100 kiloqram idi və hündürlüyü 104 santimetr və uzunluğu 115 santimetr idi. Radiokarbon tarixləşdirmə üsulu müəyyən etdi ki, "Dima" 40 min il bundan əvvəl ölüb. Onun daxili orqanları müasir fillərinkinə oxşardır, ancaq qulaqları eyni yaşdakı Afrika filinin qulaqlarının ölçüsünün onda biridir. Ləqəbi "Maşa" olan daha az tamamlanmış yeniyetmə 1988-ci ildə Yamal yarımadasında tapılıb. O, 3–4 aylıq idi və onun sağ ayağındakı yara onun ölümünə səbəb ola bilərdi. Bu ən qərbdə tapılmış donmuş mamontdur.
Müqəddəs ənənə
Hər işdə məni xatırladığınız və sizə tapşırdığım təlimlərə sadiq qaldığınız üçün sizi tərif edirəm. (1 Korinflilərə Məktub 11:2)
Strangers in the Night
Mahnı Billboard Hot 100 və Easy Listening hit paradlarında birinci yerə qədər yüksəlmişdir. Mahnı həmçinin UK Singles Chartda da yuxarı pillələrdə olmuşdur. Frenk Sinatra 1966-cı ildə çıxardığı albomunu da bu mahnının adı ilə Strangers in the Night adlandırmışdır. Həmin albom Sinatranın ən çox nüsxə ilə satılan albomu olmuşdur.
Tüklü mamont
Donmuş nümunələri
1997-ci ildə Sibirdəki Taymır yarımadasının tundrasından mamont dişinin hissəsi kəşf edilmişdi. 1999-cu ildə 20380 yaşında olan qalıntı və ətrafdakı 25 ton çöküntü Mi-26 ağır qaldırma helikopteri vasitəsilə Katanqadakı buz mağarasına nəql edildi. Nümunəyə "Carkov mamontu" ləqəbi verildi. 2000-ci ilin oktyabrında mağarada tükü və digər yumşaq toxumaları bütöv saxlamaq üçün saçquruducuların istifadəsi ilə ehtiyatlı əritmə əməliyyatı başladıldı. thumb|250px|left|"Maşa" ləqəbli donmuş mamont balası 2007-ci ildə "Lyuba" adlandırılan dişi mamont balasının qalıntısı Yuribey çayının yaxınlığında tapıldı. Burada o, 41800 il qalmışdı. Azı dişinin içərisindən bir hissə kəsilərək və onun böyümə xətlərinə baxılaraq tapıldı ki, heyvan bir aylığında ölüb. Mamont balası 50 kiloqram ağırlığında, 85 santimetr hündürlüyündə və 130 santimetr uzunluğunda idi. Kəşf ediləndə gözləri və xortumu bütöv idi və xəzin bir hissəsi bədəndə qalmışdı. Onun orqanları və dərisi yaxşı qalmışdı. "Lyuba"nın sürüsünün keçdiyi çayda palçıqla boğulduğuna inanılır. Ölümdən sonra bədəndə süd turşusu istehsal edən bakteriyalar məskunlaşmışdı və onu "turşulaşdıraraq" mamontu xarab olmamış vəziyyətdə saxlayıblar. thumb|250px|Donmuş mamont balası "Yuka" 2012-ci ildə Sibirdən insan tərəfindən edilmiş kəsik izləri olan yeniyetmə tapıldı. Alimlər onun ölərkən 2.5 yaşında olduğunu təxmin edirlər və o, "Yuka" adlandırılıb. Onun kəlləsi və çanağı kəşfdən əvvəl çıxarılıb və yaxın yerdə tapılıb. Taymır yarımadasında qazıntılar aparılarkən başqa mamontun tapılması 2012-ci ilin oktyabrında bildirilib. Onun yaşı 30 min ilə qədərdir. Mamont onu tapan oğlanın adı ilə "Jenya" adlandırılıb.
Müqəddəs ənənə
Beləliklə, qardaşlar, möhkəm dayanın və sözümüz yaxud məktubumuz vasitəsilə öyrəndiyiniz təlimlərə bağlı qalın. (2 Saloniklilərə Məktub2:15)
Kəloğlan
Xüsusiyyətləri
Çox vaxt güldürücü (komediya) elementləri daşıyır. Hiyləgərliyi və bəxti təmsil edir. Çətin vəziyyətlərdən ağılı və şansı sayəsində xilas olar. Tazşa ilə əlaqəlidir. Kalçapatır (Kelce Bator) olaraq keçdiyi dillər vardır. "Helce" formasıyla da deyildiyi olar. Bir çox Türk dilində '"Kal/Kel"' sözü keçəl deməkdir. Kәloğlanın altay nağılllarındakı köhnə forması olan Kelce; çox bilmiş, hiyləgər və bəxtiyardır. Çox bilmiş və Mәsxәrәçi olaraq da görünür. Altay əfsanələrində keçəl qadın şaman ölüləri belə dirildir. Bu səbəblə keçəllik bir güc simvoludur. Günəşli bir gündə qar yağdırar, fırtına çıxarar. Manas Dastanında "Tarqıl Taz" adlı bir kahin vardır ("Taz", keçəl deməkdir). Kel/Kal sözünün monqolca Qal "atəş" sözü ilə də əlaqəsi vardır. Atəş müqəddəslik və güc ehtiva edən bir enerjiyə malikdir. Monqolların Qal Xan adlı bir ilahı vardır.
Tüklü mamont
Donmuş nümunələri
2013-cü ildə Yeni Sibir Adaları arxipelaqındakı adalardan biri olan Meyli Laykovski Adasında yaxşı qorunmuş qalıntı aşkar edildi. O, ölüm vaxtı 50–60 yaşlarında olan dişi idi. Qalıntıda yaxşı qorunmuş əzələ toxuması var idi. Mamont buzdan çıxarılanda qarın boşluğundan maye qan axdı. Tapanlar bunu anti-donma xüsusiyyətlərinə malik olan tüklü mamont qanının göstəricisi olaraq dəyərləndirdilər.
Növün yenidən yaradılması
thumb|left|300px|Mamont balası "Dima"nı təsvir edən model Tüklü mamontun yaxşı qalmış yumşaq toxuma qalıqlarının və DNT-sinin mövcudluğu növün elmi yollarla yenidən yaradıla biləcəyi fikrini ortaya çıxardı. Buna nail olmaq üçün iki yol təklif edildi. Birinci yol klonlaşdırma idi və bu, dişi filin yumurta hüceyrəsinin DNT-tərkibli nüvəsinin götürülməsi və tüklü mamontun toxumasının nüvəsi ilə əvəz edilməsi ilə əlaqədar idi. Hüceyrə bölünməyə təşfiq ediləcəkdi və dişi filə geri daxil ediləcəkdi. Rüşeym mühiti fərqli olsa da, alınacaq fil balası tüklü mamontun genlərini daşıyacaqdı. Saxlanılma vəziyyətlərinə görə bugünə qədər ən bütöv mamontların belə aşağı səviyyədə istifadəyə yaralı DNT-si var və bu, embrionun istehsal edilməsi üçün kifayət deyil.
Strangers in the Night
Mahnı Frenk Sinatra üçün çox böyük uğurlar gətirmişdir. Belə ki, o, bu mahnıya görə 1967-ci il Qremi Mükafatlandırması zamanı iki kateqoriyada "İlin Ən Yaxşı Pop Vokal Müğənnisi" və "İlin Ən Yaxşı Səs Yazısı" kateqoriyalarında mükafat əldə etmişdir.
Mahnının sonunda Frenk Sinatra ən çox yadda qalan və sevilən imitasiyasını (doo-be-doo-be-doo) etmiş və mahnını özünməxsus şəkildə bu cür tamamlamışdır.
Kəloğlan
Xüsusiyyətləri
Kәloğlan Anadolu Türk nağılları arasında əhəmiyyətli bir yerə malikdir. Anası ilə yaşayan Kәloğlan, kasıb bir cavandır. Dolanmaq üçün bir çox işə girib çıxır. Bacarıqsız və safdır, ancaq yeri gəldiyində hazır cavab olması və qarşılaşdığı problemlərə ağıllı, praktik həllər tapmağı bilər. Bu xüsusiyyətləriylə də, hər nağılın sonunda mütləq muradına çatan bir qəhrəmandır.
Hərb və Sülh romanındakı obrazların siyahısı
Rahat olması üçün siyahı kateqoriyalara bölünmüş, kateqoriyalar tərkibində isə adla əlifba sırası ilə düzülmüşdür. Kateqoriyalar tarixilik əsasında yox, obrazların romandakı mövqeyinə görə müəyyən edilmişdir.
Tüklü mamont
Növün yenidən yaradılması
İkinci üsul donmuş tüklü mamont qalıntısından alınmış sperma hüceyrələri ilə fil yumurta hüceyrəsinin süni mayalandırılmasıdır. Doğulan bala fil-mamont mələzi ola bilər və proses təkrar edilərək daha çox mələzlər nəsil artırılmasında istifadə edilə bilər. Bu mələzlərin cütləşdirilməsindən alınan bir neçə nəsildən sonra demək olar ki, saf tüklü mamont alınacaq. Müasir məməlilərin sperma hüceyrələrinin güclü donmadan sonra uzağı 15 il effektiv olması faktı bu metodun həyata keçirilməsində maneədir. Bir dəfə Asiya fili və Afrika fili Moti adında mamont balası verib, ancaq o, iki həftədən az bir müddətdə çatışmazlıqdan ölüb. thumb|250px|Mamont balasının skelet tərkibi, Şimali Amerika Qədim Həyat Muzeyi 2008-ci ildə yapon qrupu 16 il donmuş siçanların beyinlərində istifadə edilə biləcək DNT aşkar elədi. Onlar istifadə edilə biləcək mamont DNT-sinin aşkar edilməsində eyni metodu sınaqdan keçirmək istəyirdilər. 2009-cu ildə Pireney dağ keçisi (İspaniya dağ keçisinin yarımnövü) həyata geri qaytarılan ilk nəsli kəsilmiş heyvan oldu. Klon ağciyər çatışmazlığından ölməzdən əvvəl yalnız 7 dəqiqə yaşadı. Tüklü mamontun gen kodunun planı hazırlandığı üçün fil xromosomlarına ancaq mamont ardıcıllığının əlavə edilməsi ilə gələcəkdə tüklü mamont xromosomlarının tam dəstinin yenidən yaradılması mümkün ola bilər. Əgər proses uğurlu alınsa, Sibirin Plestosen Parkına klonlanmış tüklü mamontların təqdim edilməsi barədə planlar var.
Mamont üzrə ekspert Eydrn Lister növün yenidən yaradılması cəhdlərinin etik qaydalara uyğunluğunu sorğulayır. Texniki problemlərə əlavə olaraq, o, qeyd edir, ki, tüklü mamontlar üçün uyğun olan yaşayış yerləri çox deyil. Bu növün nümayəndələri sürü halında yaşamağı sevdiyi üçün bir neçə nümunənin yaradılması çox yaxşı olmayacaq. O, həmçinin, qeyd edir ki, sərf ediləcək vaxt və mənbələr böyük olacaq və qazanılacaq elmi nailliyətlər də aydın deyil; o, təklif edir ki, mənbələr nəsli kəsilmə təhlükəsində olan fil növlərini qorumaq üçün istifadə edilə bilər. Mümkün klonlaşdırmaya aid 2014-cü il məqaləsi filləri daşıyıcı ana kimi istifadə etməyin etikasını sorğulayır. Çünki bir çox rüşeymlər yaşamır və dirildilən mamont balalarının həqiqi ehtiyaclarını bilmək mümkün deyil.
Müqəddəs ənənə
Ey qardaşlar, Rəbbimiz İsa Məsihin adı ilə sizə əmr veririk ki, bizdən qəbul etdiyi təlimə görə yaşamayan, avara həyat sürən hər bir bacı-qardaşdan uzaqlaşın. (2 Saloniklilərə Məktub 3:6)
Tüklü mamont
Mədəniyyətdə rolu
thumb|250px|upright|left|Fil sümüyündən yonulmuş [[Rusiya İmperiyası|Rusiya imperatoru III Pyotrun portreti]] Tüklü mamont nəslinin kəsilməsindən uzun müddət sonra belə mədəniyyətdə vacib rolunu saxlayırdı. Sibirin yerli əhalisi indi tüklü mamont qalıqları adlandırılanları uzun müddət əvvəl kəşf etmişdilər və fil dişi ticarəti üçün mamontun dişlərini yığırdılar. Yerli sibirlilər inanırdılar ki, tüklü mamont qalıqları torpağın altında yaşayan və səthə çıxanda ölən nəhəng köstəbəyə oxşar heyvanlarındır. Avropalılar asiyalılarla əlaqə qurmazdan çox əvvəl tüklü mamont dişi Asiyada ticarət əşyası olmuşdu. XIII əsr monqol xanı Güyük mamontun fil dişindən hazırlanmış taxtda oturması ilə məşhur idi. Sibir mamontu dişi X əsrdə Rusiya və Avropaya ixrac edilmişdi. Qərbi Avropaya çatan ilk Sibir fil dişi 1611-ci ildə Londona gətirilmişdi.
Hərb və Sülh romanındakı obrazların siyahısı
Hər obrazın qarşısında, onun romanda ilk dəfə göründüyü səhifə qeyd edilmişdir. İlk rəqəm (rum rəqəmi) kitabın cildini (E həri isə Epiloqu), ikinci rəqəm (ərəb rəqəmi) cilddəki hissəni, üçüncü rəqəm (rum rəqəmi) isə fəsli bildirir. Adların bəzisinin qarşısında olan işarəsi isə həmin obrazın tarixi şəxsiyyət olduğunu bildirir.
Müqəddəs ənənə
İdealda xristian ənənəsi mənfi "insan adət-ənənələri"ndən uzaqlaşaraq, nəsildən-nəslə ötürülən müqəddəs ənənələrə (ilahi təlimlərə) əsaslanır. Kilsənin meydana gəlməsi ilə xristian ənənələrinin yaranması başlandı. Kilsə həm şifahi olaraq yayılan təlimləri, həm də yazılı əsərlərdə ifadə olunan ənənələri İsa Məsihin təyin etdiyi həvarilərin təlimi əsasında qiymətləndirmişdir.
Tüklü mamont
Mədəniyyətdə rolu
Rusiya Sibiri işğal edəndə fil dişi ticarəti inkişaf etdi və mamont dişi market üçün qazıntı işləri aparılaraq tapılan böyük miqdarları ilə geniş ixrac edilən əmtəəyə çevrildi. XIX əsrdə və daha sonra tüklü mamont dişi müxtəlif məhsullar üçün xammal kimi istifadə edilərək yüksək qiymətləndirilən əmtəəyə çevrildi. İndiki dövrdə qadağan edilmiş fil dişi ticarətinin əvəzləyicisi olaraq hələ də tüklü mamont dişinə böyük tələb var və o, "ağ qızıl" olaraq adlandırılır. Yerli ticarətçilər hesablayırlar ki, Sibirdə 10 milyon donmuş mamont var. Ətraf mühitin qorunması tərəfdarları isə fikirləşirlər ki, bu, filləri nəsillərinin kəsilməsindən qoruya bilər. Fillər fil dişi ticarəti üçün brakonyerlər tərəfindən öldürülür, ancaq artıq nəsli kəsilmiş mamontlar bu tələbi ödəyə bilər və tələb bununla qarşılanar. 1989 Lozanna konfransından sonra bir çox yerlərdə fil dişi ticarəti qadağan edildi. Ancaq ticarətçilər fil dişini mamont dişi kimi etiketləyərək gömrükdən keçirməklə məşğul oldular. Mamont dişi fil dişinə oxşardır; baxmayaraq ki, mamont dişi qəhvəyi rəngdə olur və sümüyün quruluşundakı Şreger xətləri daha kələ-kötürdür. XXI əsrdə qlobal istiləşməyə görə Sibirin mamont dişlərini əldə etmək daha da asanlaşdı. Çünki donmuş torpaq daha tez açıldığına görə torpaqda yerləşən mamontlar asan üzə çıxarılırdı. upright|thumb|250px|Le Mammouth, Paul Ceymın, 1885 Donu açılan kimi istifadə edilən donmuş tüklü mamont əti haqqında "Berezovka mamontu" daxil olmaqla bir çox hekayələr var, ancaq bunların çoxu doğru hesab edilmir. Çox hallarda qalıntılar çürümüş vəziyyətdədir və üfunət o qədər dözülməzdir ki, ancaq vəhşi təbiətdəki leş yeyən heyvanlar və itlər bu ətə maraq göstərə bilər. Belə görünür ki, donmuş mamont əti bir zamanlar Çində xəstəliyə qarşı istifadə üçün tövsiyə edilib və Sibirin yerli əhalisi bəzən tapdıqları donmuş cəmdək ətlərini yeyiblər.
Nübuvvət
Möcüzə
1)Hz. İbrahimin (ə.s) Babil hökmdarı Nəmrud tərəfindən oda atıldığı halda yanmayaraq xilas olması möcüzədir.
Tüklü mamont
Kriptozoologiya
Tüklü mamontun nəslinin kəsilmədiyi barədə bəzi iddialar var və iddialara görə digər mamontlardan təcrid olunmuş kiçik sürülər Şimal yarımkürəsinin insanların seyrək məskunlaşdığı geniş tundrasında yaşayırlar. XIX əsrdə sibirli qəbilə adamları "nəhəng tüklü heyvanlar" haqqında Rusiya hökumətinə xəbər verdilər, ancaq heç bir elmi sübut üzə çıxmadı. Vladivostokda fransız müvəqqəti işlər vəkili M. Qallon 1946-cı ildə dedi ki, o, 1920-ci ildə xəz üçün heyvanları ovlayan rusiyalı ilə görüşüb. Həmin rus canlı nəhəngləri — tayqanın dərinliklərindəki kürklü "filləri" gördüyünü iddia edirdi. Qallon əlavə etdi ki, həmin ovçu əvvəllər mamontlar haqqında eşitməmişdi. Sibir geniş bir ərazi olduğuna görə tüklü mamontun indiki dövrə qədər yaşaya bilməsi ehtimalı göz ardı edilə bilməz. Ancaq bütün sübutlar onların nəslinin minlərlə il əvvəl kəsildiyini işarə edir. Mümkündür ki, yerli əhali tüklü mamont haqqında məlumatlarını qarşılaşdırdıqları donmuş nümunələrdən qazanıb və bu, onların heyvana aid hekayələrinin mənbəyidir.
Bir neçə yerli Amerika tayfasının əfsanələri də nəsli kəsilmiş fillər barədə xalq yaddaşını işarə edən şəkildə şərh edilib. XIX əsrin axırlarında Alyaskada sağ qalmış mamontlar haqqında möhkəm şayiələr var idi. 1899-cu ilin oktyabrında Henri Tukmen Alyaskada mamont öldürməsi və sonra nümunəni Vaşinqtondakı Smitsonian İnstitutuna bağışlaması barədə ətraflı danışdı. Muzey hər hansı mamont cəsədinin varlığını inkar etdi; hekayə mistifikasiya idi. Benqt Şoqren inanırdı ki, mif amerikan bioloq Çarlz Haskins Taunzend Alyaskaya səyahət edəndə başladı. Həmin bioloq mamont dişi satan eskimosları görüb onlardan canlı mamont olub-olmadığını soruşmuşdu və eskimoslara heyvanın şəkillərini vermişdi.
Müqəddəs ənənə
Beləliklə, eramızın ilk əsrlərində (II–IV əsrlərdə) həvari ənənəsinə sadiq qalan kilsə ataları Allahdan ilham almış Müqəddəs Yazıları insanların yazdıqları əsərlərdən ayıraraq Əhdi-Cədid kanonunu qəbul etmiş və ümumdünya kilsə məclislərində xristian əqidəsinin əsas müddəalarını təsdiq, həvari ənənəsinə zidd olan təlimləri isə rədd etmişlər.
Hal-hazırda pravoslav və katolik kilsələri, bir qayda olaraq, Bibliya ilə yanaşı müqəddəs ənənəni də avtoritetli mənbə kimi qəbul edirlər. Katolik kilsəsi, pravoslav kilsəsindən fərqli olaraq, yeddi ümumdünya kilsə məclisindən əlavə, ondan sonra Roma papasının keçirdiyi kilsə məclislərinin və Roma papasının üstün avtoritetini qəbul edir.
Protestant kilsəsi isə yalnız Bibliyanı avtoritetli mənbə kimi qəbul etmişdir. Pravoslav və katolik kilsələrindən fərqli olaraq, protestantlar kilsə atalarının ənənələrini ilahi deyil, bəşəri sayırlar. Protestant təlimi sırf Bibliya əsasında qurulur və hər mömin xristianın şəxsən Bibliyanı oxuya bilməsi və Müqəddəs Ruhun yardımı ilə dərk edə bilməsi fikrinə əsaslanır.
Bununla belə, protestantların əksəriyyəti əsas əqidəsində ümumdünya kilsə məclislərinin, ən azı birinci Nikeya kilsə məclisinin müddəalarını de-fakto qəbul edir və kilsə atalarının əsərlərinə maraqla və hörmətlə yanaşır, lakin onların ənənəsinin "məhdud" avtoritetinə inanırlar.
Beləliklə, xristian kilsəsi pravoslav, katolik və protestant məzhəbləri ilə İsa Məsihin həvarilərinin ənənəsi əsasında inkişaf etmiş və etməkdədir. Bütün xristianlar həvari ənənəsi əsasında kanonlaşdırılmış İncil kitabına və ümumdünya kilsə məclislərində qəbul olunmuş əsas əqidələrə (İsa Məsihin bakirədən doğulması, ölümü və dirilməsi, ilahi və bəşəri təbiətləri, Müqəddəs Üçlük və s.) etiqad edirlər. Xristian məzhəblərinin əsaslı birliyinə nisbətən, onların arasındakı fərqlər daha səthi xarakter daşıyır.
Nübuvvət
Möcüzə
2)Hz. İsanın (ə.s) Allahın icazəsi ilə ölüləri diriltməsi, korları və alaca xəstəliyinə tutulanları yaxşılaşdırılması kimi fövqəladə hadisələr möcüzədir.
Quranda peyğəmbərlər
İlk peyğəmbər Həzrəti Adəm, son peyğəmbər bizim peyğəmbərimiz Həzrəti Muhamməddir. Bu ikisinin arasında bir çox peyğəmbərlər gəlmişdir. Peyğəmbərlərdən 25-nin adı Qurani Kərimdə verilir. Ancaq peyğəmbərlərin sayı bundan çoxdur. Biz həm Qurani Kərimdə adı keçən peyğəmbərlər, həm də saylarını yalnız Allahın bildiyi və Qurani Kərimdə adı keçməyən peyğəmbərlər arasında heç bir ayrı-seçkilik qoymadan hamısına inanırıq.
Qurani Kərimdə adı çəkilən peyğəmbərlər bunlardır:
Adəm, İdirs, Nuh, Hud, Salih, Lut, İbrahim, İsmayıl, İshaq, Yaqub, Yusif, Şueyb, Harun, Musa, Davud, Süleyman, Əyyub, Zülkifl, Yunus, İlyas, Əlyəsə, Zəkəriyyə, Yəhya, İsa, Muhamməd (s.ə.a.s).
Kəloğlan
Keley
Keley - altay mifologiyasında adı çəkilən yarı tanrıdır. Ülgənin qızlarından biri ilə, yerdən doğulan bir şamanın evliliyindən dünyaya gələn bir adamdır. Pәltәk dillidir. Tazşa adlı nağıl şəxsiyyətinin formalaşmasında rol oynayan arxaik tiplərdəndir. Yəni Anadoluda nağıllarda adı çəkilən Keloğlan (Keçəl Oğlanın)ın Türk mifologiyası içindəki ən qədim forması olduğu deyilə bilər. Monqollar və avarlar da ilk atalarının keçəl olduğunu söyləyərlər.
Kaldaz xanım
Kaldaz xanım - türk və altay mifologiyasında od ilahəsi. Başqa bir görüşə görə mal və iribuynuzlu heyvanların qoruyucusudur. Əmrindəki olan canlılara Kaldazın adı verilər. Monqolca Qal (atəş) və Xal/Hal sözü ilə əlaqəlidir. Bundan başqa Kal/Kel kökü keçəllik ifadə edər. Kal (atəş) və Daz (keçəl) sözlərinin birləşmiş halıdır.
Qanaxma
Qanaxma — hər hansı travma zamanı qan damarlarının zədələnməsidir. Qan bədən boşluqlarına axarsa, daxili qanaxma adlanır.
Kapilyar qanaxmalar
Bu qanaxmalar qan dövranı sisteminin üst təbəqəsi zədələndiyi halda baş verir. Bu halda qan yavaş axaraq yaranı nazik qatla örtür.
Venoz qanaxmalar
Bu zaman işlənmiş qanı orqanlardan ürəyə daşıyan damarlar zədələnir. Oksigenlə zəngin olmayan belə qan tünd qırmızı rəngdə, yapışqan və qatı olur. Bu zaman qan eyni həcmdə olmaqla yavaş axır. Əlamətlər:
Arterial qanaxmalar
Bu halda qanı ürəkdən orqanlara daşıyan damarlar zədələnir. Oksigenlə zəngin olan belə qan duru və açıq qırmızı rəngdə olur. Belə qanaxma zamanı qan, yaradan güclü fontan şəklində axır, qan ürək nəbzinə uyğun olaraq pulsasiya edir.
Əlamətlər:
İlk tibbi yardım
Ən təhlükəli qanaxma arterial qanaxmadır. Bu zaman fəvvarə şəklində al qırmızı qan sürətlə damardan xaric olur və zərərçəkmiş bir neçə dəqiqə ərzində çoxlu qan itirə bilər. Dərhal qanaxmanı saxlamaq üçün tədbirlər görülməlidir. Turna və ya əl altında olan hər hansı vasitədən (ip, rezin, parça, bel kəməri və s.) istifadə etməklə zədə nahiyəsindən yuxarıda iri magistral damarları turna ilə sıxmaqla qanaxmanı saxlamaq lazımdır. Əl altında heç nə olmadıqda iri magistral damarı barmaqla sümüyə doğru sıxmaq lazımdır. Turnanın qoyulduğu vaxt qeyd edilməlidir. Çünki 1-2 saatdan sonra 2-3 dəqiqəliyə sarğını boşaltmaq lazımdır ki, ətrafın qidalanması pozulmasın. Əks halda qanqrena baş verə bilər. Venoz qanaxma zamanı tünd albalı rəngdə qan fasiləsiz yavaş axınla xaric olur. Bu zaman sıxıcı sarğı qoymaqla qanaxmanı dayandırmaq olar. Kapilyar qanaxma zamanı adi sarğı qoyduqda qanaxma dayanır. Bütün hallarda sarğının üstündən buz qovuğu qoymaq ağrını azaltmağa və qanaxmanı dayandırmağa kömək edir. Burun qanaxması zamanı burnun içərisinə hidrogen peroksid məhlulu ilə isladılmış pambıq və ya bint yerləşdirmək, burun pərlərini bir-birinə sıxmaq, burnun üzərinə buz qoymaq lazımdır. Ağ ciyərlərdən qanaxma olarsa (bu zaman köpüklü al qırmızı qan gəlir) zərərçəkənə yarımoturaq vəziyyət vermək, döş qəfəsi üzərinə buz döşəmək, öskürəyi azaldan dərmanlar vermək lazımdır. Qanlı qusma olarsa (bu zaman qusuntu kofe çöküntüsünə oxşayır) xəstəyə tam sakitlik verilməli, qarnının üstünə buz qoyulmalı, yeməyə və maye qəbuluna icazə verilməməlidir.
Mexaniki üsullar
Zədələnmiş damarın yarada bağlanması:
Yarada kəsilmiş damarın hər iki ucu tapılır, alətlə tutulur və hər biri ayrılıqda – kiçik damarlar ketqut iri damarlar isə ipək sapla bağlanılır. Magistral arteriyaların bağlanması olduqca təhlükəlidir. Məs. ümumi yaxud daxili yuxu arteriyalarından birinin bağlanması 70 %-ə qədər hallarda ölüm, bazu arteriyasının bağlanması 50% və bud arteriyasının budun dərin arteriyasından yuxarıda bağlanması isə 60% hallarda ətrafın qanqrenasını verir.
Damarların ətraf toxumalarla birgə bağlanması, yaxud tikilməsi. Yaranın irinləmə təhlükəsi. yaxud sapın damardan sürüşmə ehtimalı olduğu hallarda, damar ətraf yumşaq toxumalarla birgə tikilir, yaxud həmin toxumalarla birgə bağlanılır.
Damarın boy uzunu (gedişi boyu) bağlanması (Hünter üsulü). Yarada qanaxmanı dayandırmaq mümkün olmadıqda (yaxud yaradan arroziv qanaxma olduqda) yaradan yuxanda (ürəyə doğru) magistral damar operativ kəsiklə əldə edilərək, ona liqatura qoyurlar. Hünter üsulundan çıxılmaz vəziyyətlərdə əlacsızlıqdan istifadə edilir. Belə ki, iri kalibrli magistral damar bağlanıldıqda daha geniş sahədə toxumaların qidalanması pozulur. Damarın gedişi boyu bağlanmasında koilateral qan dövranının hesabına periferik hissədən qanaxma müşahidə edilir. Hünter üsulundan ancaq ciddi göstərişlər olduqda istifadə edilməlidir: Çoxlu əzələ kütləsi içərisində zədələnmiş damarı tapmaq mümkün olmadıqda (dildən olan güclü qanaxmalarda dil arteriyasının boyunda
Piroqov üçbucağında bağlanması; sağrı əzələlərindən profuz qanaxma olan hallarda müvafiq tərəfdə daxili qalça arteriyasının baglanması və s)
Damarın burulması. Kiçik qanayan damarlar sıxıcı alətlərlə tutulur və bir neçə dəfə burulur.
Yaranın tamponadası. Yumşaq toxumaların dərın yaralarında, qara cıyərin zədələlənmələrində bəzən yaranı yumşaq tamponlarla kip doldururlar-yaranın tamponadası. lnteksiyalaşma ehtimalı olduğu üçön tamponlar 1-2 sutkadan çox saxlanılmamalıdır.
Damarların süni embolizasiyası. Seldinger üsulu ilə bud arteriyası kateterizasiya olunaraq. kateter televizorizor ekranı altında qanaxma zooasma yendiiir. kontrast vurulmaqla rentgen şəkli çəkilərək qanaxma mənbəyi dəqiqləşdirilir. Sonra həmin kateterdən damarın qana>an yerinə süni embol (spirak silikon, jelatin. tez donatı spirt, polistirol ə s.) yeridilməklə damarın mənfəzi tutulur və sonra tromboz baş verir. Damarlann embolizasiyasından ağ ciyər xərçəngində qanaxmalar olduqda, arroziv qanaxmalarda. beyin əsas da- marlarının partlama təhlükəsi olan anevrizmalarinda və s. hallarda islifadə edilir. Bu üsul xüsusi aparatlar tələb edir.
Daxili qanaxmalar zamanı üzvüm anatomik tamlığı pozulduğu hallarda (dalagın partlaması və yaralanmalarında yaranın tikilməsi, qütbünün rezeksiyası.,splenektomiya; qara ciyərin yaralanmalarında yaranın tikilməsi, ürək yarasına tikişin qoyulması və s.) və digər mənşəli qanaxmalarda (məs. şiş, yaxud xora mənşəli mədə qanaxmasında mədə rezeksiyası və.s) müvafiq cərrahiyə əməliyyatının aparılması, yaxud digər vasitələrdən istifadə edilməsi (məs. portal hipertenziyada arikoz genəlmiş yemək borusu venalarindan qanaxmant saxla- maq üzün Blekmor zondunun işlədilməsi).
Qanayan damara klipsin qoyulması. Bu üsuldan cərrahi əməliyyatın gedişində. yaxud laparoskopik əməliyatlarda istifadə edilir.
Believe (Dima Bilan mahnısı)
Believe — Rusiyani 2008 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil edən mahnıdır.
2008 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində ifa etdiyi "Believe" ("İnan") mahnısı ilə 26 yaşlı Dima Bilan Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində 272 xal toplayaraq qalib gəldı.
Qanaxma
Mexaniki üsullar
Damarları yapışdırmaq üçün MK-1, MK-2, Tissukol, akrilmetakrilat və s. yapışqanlardan istifadə edilir.
Bəzən damarları uc-uca birləşdirmək məqsədilə xüsusi qırmaqlı həlqələr (məs. Donetsk həlqəsi) işlədilir.
Müasir klinikalarda damarların tamlığını bərpa etmək üçün ultrasəs və lazer şüaları ilə qaynaqdan istifadə edilir.
Fiziki üsullar
Fiziki üsulların əsasında soyuğun təsirindən damarların spazma uğraması, istinin təsirindən isə zülalların koaqulyasiyası və trombun əmələ gəlməsinin sürətlənməsi durur. Fiziki üsullara aiddir:
Mədə qanaxması.
Bu əlamət  müxtəlif  mədə  xəstəliklərinin  ən ciddi  və  təhlükəli  ağırlaşmalarından  biri  hesab  edilir. Bəzi  hallarda  qanaxma  bu  və  ya  digər  mədə  xəstəliyinin  aparıcı  əlamətlərindən  biri  kimi  böyük  diaqnostik  əhəmiyyət  kəsb  edir. Mədə-bağırsaq  traktının  xəstəliklərində  qanaxma  olduqda  qan  ağız  boşluğundan  və  ya  bağırsaqlardan,  yaxud  bunların  hər  ikisindən  eyni  vaxta  xaric  oluna  bilər. Daha  çox  hallarda  ağız  boşluğundan  qanaxma  mədə  xorası  və ya  mədə  xərçənginin,   eroziv qastritin və  bu  xəstəliklər  zamanı  damarların  divarının  xoralaşması  əlaməti  ola  bilər. Bununla  belə  yadda  saxlamaq  lazımdır  ki,  belə  qanaxma  qaraciyər  sirrozu  zamanı  qida  borusunun  varikoz  genişlənmiş  venalarından,  həmçinin  hemorragik  diatezlər ( verə  bilər.   Mədə  qanaxmasının  digər  səbəbləri  mədə  polipləri,  divertikulları  və  xoşxassəli  şişlər,  mədə  vərəmi  və  sifilisi,  damar  xəstəlikləri və  qanın  laxtalanma  sisteminin  xəstəlikləri  də  ola  bilər.