cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Əliheydər Qarayev
Siyasi fəaliyyəti
İyirminci illərin əvvəllərində "Kommunist" qəzetinin redaktorları çox tez-tez vəzifələrindən uzaqlaşdırılır, başqaları ilə əvəz edilirdilər. Bu, yüksək dairələrdə mövcud olan intriqalarla, dedi-qodularla bağlı idi.
1922-ci il martın 2-də "Kommunist" qəzetində o vaxtkı xalq daxili işlər xalq komissarı Həmid Sultanovun "Yoxsul" imzası ilə məqaləsi dərc olunmuşdu. Məqalədə 1912-ci ildən 1922-ci ilə qədər Azərbaycandan Rusiyaya aparılan konkret məhsullar haqqında arxiv sənədlərinə əsaslanan məlumat verilirdi. Eyni zamanda, göstərilirdi ki, aparılan çeşidli məhsulların əvəzində Rusiyadan Azərbaycana ərzaq məhsulları adı ilə qapısı möhürlü boş vaqonlar gətirilirmiş. Əvvəllər belə şeylərin mövcudluğundan xəbərsiz olan müəllif ümidlə bildirirdi ki, guya sovet hakimiyyəti illərində daha bu sayaq hallara yol verilməyəcək. Ertəsi gün – 1922-ci il martın 3-də Azərbaycan K(b)P MK bürosunun xüsusi iclasında H.Sultanov vəzifəsindən azad edildi və elə iclasdaca həbs olundu. Ə.Qarayev isə "ilan yuvası" olan "Kommunist" qəzeti redaksiyasını "millətçi ünsürlərdən təmizləmək" üçün növbəti tapşırıq aldı.
1924-cü il aprelin 18-də Azərbaycan K(b)P MK-nın ikinci katibi, 27 yaşlı gənc vətənpərvər Əyyub Xanbudaqov "Kommunist" qəzetində "Milli məsələyə dair" adlı məqalə ilə çıxış etdi və bildirdi ki, partiyanın milli məsələyə dair göstərişləri yerinə yetirilmir, əksinə Azərbaycanda milli fəhlə kadrlarının hazırlanmasının qarşısı alınır, azərbaycanlılar fabrik və zavodlarda ayrı-seçkilik nəticəsində işə qəbul edilmirlər və bununla da milli məsələ nəzərdə tutulanın 0,001 faizi qədər də yerinə yetirilməyib.
Cəmi bir neçə gün sonra – 1924-cü il aprelin 27-də öz işinə başlayan XIII Bakı partiya konfransı gündəlikdəki məsələləri unudub, ikigünlük işini Əyyub Xanbudaqovun "millətçiliyini" araşdırmağa həsr etdi və Əliheydər Qarayevə tapşırıldı ki, "Kommunist" qəzetinin redaksiyasında kök salmış sovet hakimiyyəti düşmənlərini – millətçiləri üzə çıxarıb tapsın.
Qəzetin ən populyar redaktoru Həbib Cəbiyev olmuşdur. Həbib Cəbiyev 1924-cü ilin aprelində Azərbaycan K(b)P MK katibi Ə.Xanbudaqovun məlum məqaləsini dərc etdikdən sonra S.M.Kirov, L.Mirzoyan, Ə.Qarayev, D.Bünyadzadə və başqaları açıq hücuma keçdilər. Onlar tələb edirdilər ki, milli vətənpərvərliyi Ümumittifaq vətənpərvərliyi ilə əvəz etsinlər, Ümumittifaq kosmopolitizminə keçsinlər. Daha doğrusu, onların bir ümumi vətəni var, o da SSRİ-dir.
Əliheydər Qarayev Cümhuriyyət dövründə Azərbaycan parlamentinin üzvü olub. O, "Hümmət" partiyasının menşevik qoluna mənsub idi.
1919-cu ilin fevral ayında isə o, bolşevik partiyasının üzvü oldu.
Dekabrın 7-də açılan Müsavat parlamentinə öz partiyasının bir nümayəndəsi kimi deputat seçilir. Belə ki, o, 1918-ci ilin dekabrından 1920-ci ildə Aprel Sosialist İnqilabının qələbəsinə qədər Müsavat Parlamentində müxtəlif məsələlər üzrə 80 dəfədən çox çıxış etmişdi. Sonralar Anastas Mikoyan bu haqda yazırdı:"Ə.Qarayev Parlamentdən çıxmaq barədə məsələni dəfələrlə RK(b)P Bakı komitəsi qarşısında qaldırmışdır, lakin biz hamımız yekdilliklə bunun əleyhinə çıxış etmişdik. Siyasi mübarizədən və öz baxışlarımızın təbliğindən ötrü leqal parlament tribunasından heç imtina edə bilməzdik."
1920–1931-ci illərdə digər müxtəlif məsul vəzifələrdə çalışmış, Azərbaycan Müvəqqəti İnqilab Komitəsinin üzvü, Bakı Müvəqqəti İnqilab Komitəsinin sədri, xalq əmək komissarı, xalq hərbi dəniz işləri komissarı, Bakı Sovetinin sədri işləmişdir.
Repressiyası
Qarayev, Moskvada Ali Partiya Məktəbində işlədiyi vaxtlarda, qardaşı Əlövsətə, Beriyanın Zaqafqaziyada, Bağırovun isə Azərbaycanda rəhbər vəzifəsinə seçilməsini təhlükəli adlandırmış və bu hadisənin, Azərbaycanda repressiyaların güclənməsinə təkan verəcəyini bildirərək demişdi: "Çünki bu avantüraçılar İ.V.Stalinin hədsiz etimadını qazanıblar". Ə.Qarayev qardaşına danışmışdı ki, o, Müsavat Parlamentinin deputatı olduğu vaxtlarda L.P.Beriyanın müsavat kəşfiyyatında işləməsi barədə məlumatı vardı. Ə.Qarayev 1926-cı ildə Azərbaycan K(b)P MK-nin katibi təyin olunduqda, həmin faktı təsdiqləyən sənədləri axtarıb tapmağa bir neçə dəfə cəhd göstərmiş, lakin onun bütün cəhdləri uğursuzluqla başa çatmışdı, çünki L.P.Beriyanı ifşa edən materiallar çox ciddi surətdə ləğv edilmişdi. Sonralar 1953-cü ildə Beriya öz məhkəməsində etiraf etmişdi: "…deməliyəm ki, mənim ən ağır cinayətlərimdən biri… mənim müsavat əks kəşfiyyatında iştirakımdır. Bu günahımı mən tamamilə boynuma alıram."
1937-ci il iyunun 1-də Azərbaycan SSR Xalq Daxili İşlər Komissarlığının ayrıca tələbi ilə Ə.Qarayev və onun həyat yoldaşı — həkim Xavər Qarayeva-Şabanova Moskvada "xalq düşmənləri" kimi həbs edilərək Bakıya göndərildilər.
Qarayev 1918–19-cu illərdə Hümmət Menşevik təşkilatına üzv olmaqda və Müsavat parlamentində iştirak etməkdə günahlandırılır. Yorucu istintaqlar başlayır, işgəncənin və ağır həbsxana şəraitinin gücü ilə, əsassız böhtanları öz boynuna götürməsi üçün Qarayevə təzyiq göstərirlər. Qarayev parlamentdə iştirak etməkdən başqa, qalan bütün ittihamları rədd etdi,parlamentdə isə partiyanın göstərişi ilə çalışıb, yalnız fəhlə sinfinin mənafeyini müdafiə etdiyini söyləyərək günahsız olduğunu elan etdi.
Vəfatı
1955-ci il dekabrın 7-də, SSRİ Ali Məhkəməsinin Hərbi Kollegiyası, SSRİ Baş Prokuroru tərəfindən aparılmış işin materiallarını nəzərdən keçirərək, Əliheydər Qarayevə qarşı irəli sürülən əsassız ittihamları ləğv etdi və cinayət tərkibi olmadığına görə işin icraatını dayandırdı.
Cəllad
thumb|Avropanın orta əsrlərinə aid cəllad geyimi Cəllad və ya Başkəsən — Edam cəzası almış şəxslərin edam edilməsi ilə məşğul olan şəxs. Müasir edam silahları ixtira edilənə qədər Avropa və Asiya ölkələrinin saraylarında cəlladlar saxlanılırdı. Cəlladlar heç vaxt ailə qura bilməzdilər. Onlar bazarda malları pulsuz alırdılar. Bəzən satıcılar onların əlindən pul götürməyə belə çəkinirdilər. Kral saray üçün başqa bir cəllad təyin edərdisə, əvvəlki cəllad yeni cəlladı şəhər əhalisinə tanıtmalıydı.
İdiot (roman)
MƏZMUN
Fyodor Dostoyevski bu əsərində, sara xəstəsi bir gənc adamın mərkəzinə yerləşdirdiyi bir dünyada dürüst və açıq bir insan olaraq yaşamağın çətinliklərinə toxunmaqda və cəmiyyətin nə qədər də iki üzlü bir sistem üzərinə söykənərək ayaqda dayandığını göz önünə çıxarır. Belə bir dünyada dürüst olmaq "idiot" olmaqdır.
Roman bir Dostoyevski klassikası olaraq son dərəcə axıcı və dərindir. Psixoloji maddələrin ağırlıqlı olduğu bir əsərdir. Dostoyevski burda ideal kişi tipini yaratmaq istəmişdir.
XIX əsr ortalarında keçən romanın qəhrəmanı Knyaz Lev Mışkin, sara xəstəsidir. Müalicə gördüyü İsveçrədən qayıdanda əlindəki geyimdən başqa heç bir şeyi yoxdur. Peterburqda özüylə uzaqdan qohum olan Lizaveta Prokovyevnanı və General olan yoldaşını görmək üzrə Yepançinlgilə gedər. Burada generalın üç qızı, Aglaya, Adelaida və Aleksandra ilə də tanış olur. Knyaz, maraqlı şəxsiyyəti ilə ailəni və Peterburqda tanış olduğu digər insanları təsir altına alır.
Dünyanın gəlmiş keçmiş ən gözəl eşq romanlarından olan İdiot, Dostoyevskinin dörd böyük romanından biridir. Dostoyevskinin ən unudulmaz qadın qəhrəmanı olaraq qəbul edilən Nastasya Filopovna, məşhur rus romançının, Knyaz Mışkinin şəxsiyyətində vermək istədiyi güclü eşqin yönəldiyi şəxsiyyətlərdən biridir. Nastasya Filopovna gözəlliyin, cazibədarlığın, yetkin qadınlığın, yüngülməcazlığın simvoludur. Romanın bir başqa maraqlı qadın qəhrəmanı Aglaya İvanovna da gəncliyin, həssaslığın və zəkanın simvoludur. "İdiot" insanlıq tarixində yazılmış olan ən gözəl, ən sarsıdıcı, ən təsiredici romanlardan biri olaraq qəbul edilir.
Biliran adası
Biliran adası (Lalawigan sa Biliran, Biliran)- Filippin adalarına daxildir.
Coğrafiyası
Şərqi Visayi regionuna daxildir. Leyte adasından bir neçə km məsafədə yerləşən. İnzibati paytaxtı Naval şəhəridir. Biliran ölkənin kiçik bir əyalətlərindəndir. 1992-ci ildə Leyte əyalətinə daxil idi. Sahəsi-555,5 кm² (ölkənin ən balaca 4-cü adasıdır). Əsas Biliran adasından başqa bir neçə adanı da özündə birləşdirir. Belə ki, onlardan Maripipi və bir çox başqa məskunlaşmamış adaları göstərə bilərik. Adanın əsas hissəsini dağlar təşkil edir. Əyalətin ən hündür nöqtəsi Suiro dağıdır (1300 m). Həmçinin burada yeganə tarixi püskürməsi 1939-cu ildə olan Biliran vulkanıdır.
Əhalisi
2010-cu ilin statistik göstəricilərinə əsasən adanın əhalisi 161 760 nəfər olmuşdur. Əhalinin 58%-i varay dilində danışır. Həmçinin burada sebuan və taqal dillərində də danışırlar.
İnzibati ərazi bölgüsü
8 inzibati vahidə bölünür.
Aminlər
Aminlər – üzvi birləşmələr olub, molekulunda bir, iki və ya üç hidrogen atomunun karbohidrogenlə əvəz olunmuş  amonium törəmələridir.
CH3NH2 - metilamin (birli)
(CH3)2NH - dimetilamin (ikili)
(CH3)3N - trimetilamin (üçlü)
Növləri
Azotla əlaqəli olan üzvi qrupun xassələrinə görə aminlər üç yerə bölünür: NH2-qrupun sayına görə aminlər monoaminlər,diaminlər və triaminlərə və s. bölünürlər.
Aminlərin quruluşlarının özünəməxsusluğu
Azot atomunun elektron konfiqurasiyasından 1s22s22p3 göründüyü kimi o, məsələn hidrogen atomu ilə üç kovalent rabitəni (NH3) əmələ gətirə bilir. Bundan başqa azot 2s-elektronları hesabına digər hissəciyin (məsələn H+) vakant orbitləri hesabına donor-akseptor mexanizminə uyğun dördüncü kovalent rabitə əmələ gətirə bilir.
Tetraedrik rabitə bəzən pozulur, məsələn üçüzvlü etilamində bananabənzər qövsvari rabitə əmələ gəlir.
Azot atomunda heç olmazsa bir aromatik əvəzləyici varsa (məsələn, anilində) rabitə bucağı güclü dıyişir. Bu bucaqları 120o -yə yaxın olan piramida daha çox müstəvi xarakterlidir. Trifenilaminmetanda bucaq 120o olduğundan molekulu demək olar ki, müstəvi üzərindədir. Bu onunla əlaqədardır ki, anilin molekulunda azotun qoşulmuş elektron cütləri benzol nüvəsi ilə qarşılıqlı təsirdə olur və trifenilamində bu təsir üç dəfə böyük olduğundan onu daha güclü büruzə verir.
Azot (xlor kimi) elektromənfiliyinə görə flüor və oksigendən sonra üçüncü element olduğundan o, amin qrupuna daha çox elektromənfilik (-J effekt) verir. Bununla əlaqədar olaraq, azot atomu amin molekulunu nəzərə çarpacaq dərəcədə polyarlaşdırır və nəticədə zəif molekullararası hidrogen rabitəsinin əmələ gəlməsinə imkan verir.
Aminlərin fiziki xassələri
Beləliklə, birli aminlər polyar birləşmələr olmaqla, onlar moklekullararası hidrogen rabitəsini əmələ gətirirlər. düzdür, bu birli və ikili aminlərə aiddir, çünki üçlü aminlərdə azot azot atomuna birləşmiş hidrogen atomu olmadığından hidrogen rabitəsi yarana bilmir.
Bununla əlaqədar olaraq, eyni molekul çəkisinə malik olan digər üzvi birləşmələrə nisbətən aminlər yüksək temperaturda qaynayırlar. Ancaq, aminlərin qaynama temperaturu analoji turşu və spirtlərin qaynama temperaturundan aşağıdır. Metilaminlər (metilamin, dimetilamin, trimetilamin) qazdır, etilamin 17o -də, propilamin isə 47o -də qaynayan mayedir. Şox karbonu olan aminlər daha yüksək dərəcədə qaynayan maye və ya bərk maddələrdir. Kiçik molekul çəkili birli və ikili aminlər suda yaxşı həll olurlar. Metilaminlər (CH3NH2, (CH3)NH, (CH3)3N) ammonyaka oxşar iyli qazdır. Yüksək molekullu aminlər balıq iyi verirlər.
Aromatik aminlər nisbətən xoş iylidirlər. lakin onlar da, olduqca zəhərli olmaqla, asanlıqla dəridən sovrulur. Bir çox aromatik aminlər konseragen (xərçəng xəstəliyi törədən) maddələrdir, məsələn: β- naftilamin və benzidin.
Kimyəvi xassələri
Kimyəvi cəhətdən aminlər əsas xassəli olub, indikatorlara təsir edir və turşularla duzlar əmələ gətirir. Aminlər əsaslıq qüvvəsinə görə ammoniakdan daha qüvvətlidir. Amin molekulunda alkillərin miqdarının artması ilə onlar daha qüvvətli əsas xassəsi kəsb edir, ikili aminlər müvafiq birli aminlərdən, üçlülər də ikililərdən qüvvətli əsas olur. Kiçik molekul kütləsinə malik olan aminlər qaz, molekul kütləsi artdıqca maye ,zəncirin uzunluğu artdıqca (R=10) bərk halda olur.Ammonyakın iyinə bənzər iyi var. Bəzi aminlər toksik xassələrə malikdir. Anilin dəriyə düşdükdə qanın tərkibindəki hemoqlabinə təsir edir. Bu zaman barmaqların, burnun, dodaqların göyərməsi baş verir. Zədələnmiş dəriyə spirt məhlulu qoymaq və zərərçəkəni havaya çıxarmaq lazımdır. Alifatik aminlər əsəb sisteminə təsir edir.Bəzi aromatik aminlər sidik qişasının xərçənginə səbəb olur. Alifatik aminlər su ilə reaksiyaya daxil olurlar və alkilammonium hidroksidi əmələ gətirir:
Turşularla reaksiyaya daxil olur və suda həll olan alkilammonium duzları əmələ gətirir:
Aminlərə asetonun halogen törəmələri ilə təsir etdikdə asetanilid əmələ gəlir ki, bu da istiliyi azaldır. Aminlər qızdırıldıqda sudan başqa karbon qazı və azot ayrılır:
Tətbiqi
Alifatik diaminlərdən polimer plyonkalar, neylonistehsalında, maşınqayırmada istifadə edilir. Eyni zamanda ayaqqabıaltı podoşlar,poliuretan yapışqanları istehsalında tətbiq eilir. Sulfanil turşuları əsasında sətəlçəmə qarşı dərman istehsal edilir.Fotohəssas materialların istehsalında işlədilir.
Aminlərpraktiki cəhətdən mühüm xassələrə malik üzvi maddələrdir. Onlardan boyaqlar və dərman preparatları, plastik kütlələr alınır. Bitki mənşəli heterotsiklik aminlər (alkaloidlər) yeyinti sənayesində, əczaçılıqda istifadə edilir. Sosial təhlükəli preparatlar: kofein, xinin, morfolin, nikotin, kokain, papaverin və s. da bu qəbildəndir.
Yevgeni Tabakov
Yevgeni Tabakov (d. 6 mart 2001; Noqinsk, Rusiya - ö. 28 noyabr 2008; Noqinsk, Rusiya) — 12 yaşlı bacısını təcavüzçüdən müdafiə edən zaman qəhrəmancasına həlak olan oğlan. Yevgeni Tabakov, vətəndaş borcunu layiqincə yerinə yetirdiyinə, şəxsi igidliyə, fədakarlığa və qəhrəmanlığa görə, ölümündən sonra Rusiya Federasiyasının Prezidenti Dmitri Medvedevin sərəncamına əsasən "Şücaətə görə" ordeni ilə təltif edilib.
Həyatı
Yevgeni Tabakov 2001-ci il 6 martda Moskva vilayətinin Noqinsk rayonunun "Noqinsk-9 (Dubrovo)" hərbi şəhərciyində, hərbi həkimlər Qalina və Yevgeni Tabakovların ailəsində anadan olub. O, 2007-ci ildən öldüyünə günə qədər, Noqinsk rayonu 83 nömrəli tam orta məktəbində təhsil alırdı.
Paul Kruqman
Pol Kruqman (d. 28 fevral 1953) — amerikalı iqtisadçı, icmalçı və yazıçıdır. Pol Kruqman Prinston Universitetində iqtisadiyyat və beynəlxalq münasibətlər üzrə professordur. O, həmçinin London İqtisadiyyat məktəbində də professordur. Eyni zamanda Nyu York Tayms qəzetində icmalçı olaraq  çalışmaqdadır.
Pol Kruqman 2008-ci ildə Ticarət modellərinin təhlili və iqtisadi fəaliyyətin yeri haqqında tədqiqatlarına görə İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür. Beynəlxalq iqtisadiyyat, ticarət nəzəriyyəsi, iqtisadi coğrafiya və beynəlxalq maliyyə sahəsindəki akademik çalışmaları ilə tanınmaqdadır.
Həyatı
Pol Kruqman yəhudi bir ailənin övladı olaraq Nyu Yorkda dünyaya göz açmışdır. Uşaqlığını Nyu Yorkun cənub-şərqindəki Lonq adasında keçirmişdir. Kollec səviyyəsində təhsilini Belmurdakı Con Kennedi Yüksək Məktəbində tamamlamışdır.
Prinston Universitetində professor olaraq çalışmaqda olan Pol Kruqman Robin Uells ilə evlidir. Bu evlilik Pol Kruqmanın ikinci evliliyidir.
Yazıçı və jurnalist kariyerası
Pol Kruqman ilk olaraq "Fortune" və "Slate" jurnallarında, daha sonra Harvard Biznes İcmalı, Xarici siyasət (, İqtisadçı , Harper's və Aylıq Vaşinqton jurnallarında yazılarını dərc etmişdir.
2000-ci ildən bəri həftədə iki dəfə olmaqla Nyu York Tayms qəzetində Pol Kruqmanın icmalları dərc olunur. Pol Kruqman 2007-ci ildən etibarən Tayms jurnalında da yazmağa başlamışdır.
2003-ci ildə yazılarının toplusu olan Böyük həll kitabı nəşr edilmişdir. Bu kitabda Corc Buşun hakimiyyəti illərində olan iqtisadi və xarici siyasətlər tənqid edilmişdir. Kitab ABŞ-nin bestsellerlər siyahısında yer almışdır.
2007-ci ildə isə Liberalın vicdanı adlı kitabı yayımlanmışdır. Kitabın məzmunu XX əsr Amerikasının iqtisadi şərhi və tənqidindən ibarətdir.
2011-ci ilin mart ayından etibarən Star qəzetində Pol Kruqmanın Qlobal iqtisadiyyat adlı həftəlik yazıları dərc olunur.
Mükafatları
Pol Kruqman 2005 və 2008-ci illərdə ABŞ-nin Xarici siyasət və İngiltərənin Prospekt jurnallarının internetdə keçirdikləri sorğuya əsasən tərtib etdiyi Dünyanın ilk 100 intellektualı siyahısında 2005-cı ildə 6-cı, 2008-ci ildə isə 30-cu yerdə qərar tutmuşdur.
Azərbaycan Superkuboku
Azərbaycan Superkuboku — kubok 4 dəfə — 1993, 1994 və 1995-ci illərdə — "Səhər" qəzetinin Superkuboku adı ilə keçirilib. 2013-cü ildə isə Azərbaycan Superkuboku adı ilə yenidən bərpa edilmişdir. Qalib iki dəfə Neftçi Bakı, bir dəfə isə Qarabağ və Xəzər-Lənkəran olmuşdur.
Tarixi
İlk Superkubok oyunu 1993-cü il fevralın 21-də baş tutub. Birinci və hələlik sonuncu dəfə matçda çempionla kubokun sahibi görüşüb. Sumqayıtda Neftçi ilə İnşaatçı Bakı arasında görüş baş tutub. Həmin matç böyük hesabla nəticələnib – 4:1. Ölkə çempionu "Neftçi" bu yarışda da gücünü göstərib. 1993-cü ildə "Qızıl dubl" edən Qarabağ isə təşkilatçılar tərəfindən Superkubokla da mükafatlandırıldı. Hərçənd, çempionun kubokun finalçısı və ya gümüş mükafatçı ilə oynaması mümkün idi. 1993/94 mövsümünün çempionu Turanla kubokun qalibi Kəpəz arasında Superkubok oyunu baş tutmadı. Çünki həmin vaxt çempionatda çıxışını dayandıran Neftçi və onun tərəfində olan klublar AFFA-ya alternativ qurum yaratmaqla məşğul idi. Belə vaxtda Superkubok heç yada da düşmürdü. 1994/95 mövsümündə çempion olan Kəpəz isə Superkubokda oynamaqdan imtina edən ilk çempion oldu. Azərbaycan kubokunun qalibi Neftçinin qarşısına vitse-çempion Turan çıxdı.
2005-ci ildə Ramiz Mirzəyev AFFA-nın prezidenti olduğu dövrdə yenidən Superkubok oyununun keçirilməsi gündəmdə idi. Hətta çempion Neftçi PFK ilə ölkə kubokunun sahibi Bakı FK arasında həlledici matç təqvimə də daxil edilmişdi. Bu görüşün Naxçıvanda keçiriləcəyi gözlənilsə də, sonradan təxirə salındı.
Pentacalia magistri
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Konstantin Fransua Volney
Konstantin Fransua Volney —Fransa maarifçisi və şərqşünası.
Həyatı
Volney qrafı. Fransız filosof, tarixçi, şərqşünas və siyasətçi. Atasından qalan soyadı olan Boisgrais'i sonradan Voltaire və Ferneyi birləşdirərək yaratdığı Volney olaraq dəyişdirmişdir.
Bosniya əyaləti
Bosniya əyaləti — Osmanlı imperiyasının əyalətlərindən biri.
Carex leporinella
(Carex leporinella) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Sigezbekiya
(Sigesbeckia) - fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Növləri
[[SS 2 (*Sigesbeckia agrestis Poepp. & Endl.
Vüqar Namazov
Vüqar Binnət oğlu Namazov — 4 qat dünya 7 qat Avropa cempionu və Dünya rekordçusu, əməkdar idman ustası, Prezident mükafatçısı. Azərbaycan Pauerlifting Federasiyasının Vitse Prezidenti. World Raw Powerlifring Federation (WRPF) Azərbaycan nümayəndəliyinin Rəhbəri.
Həyatı
1979-cu il avqustun 13-də Şəmkir rayonunun Çaparlı kəndində anadan olub. 1985–1996-cı illərdə Şəmkir rayonu Kür qəsəbəsi 1 saylı orta məktəbində təhsil alıb. 1997–2001-ci illərdə Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin Bakalavr pilləsi üzrə, 2001–2003-cü illərdə isə həmin universitetin Magistr pilləsini, 2003–2006-cı illərdə isə Aspiranturasını bitirib. 2008–2013-cü illərdə Bakı Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsini bitirib. İqtisadiyyat Nazirliyi Yanında Dövlət Vergi Xidmətinin Vergi Cinayətlərinin İbtidai Araşdırılması Baş İdarəsində çalışır.
Uğurları
4 qat dünya 7 qat Avropa çempionu və Dünya rekordçusudur.
Pentacalia magnicaliculata
Pentacalia magnicaliculata Pentacalia magnicaliculata
Tanrının Kilsəsi
Bu sektanın davamçıları hesab edirlər ki, İsanın ruhu An Sanq-Honq adlı bir adamın vücuduna köçmüşdür, Jan Hil-Ca adlı qadın isə "Tanrının Anasıdır". Onlar bildirirlər ki, Yerdəki ailə sistemi səmavi ailə sisteminin əksi və kölgəsidir və Səmavi Ata (An), Səmavi Ana (Jan), həmçinin qardaş və bacıların (digər bəşəriyyət) mövcud olduğunu iddia edirlər. Tənqidçilərin fikrincə, bu kult ailələri məhv etmək üçün beyinlərə təsir göstərmək taktikasından istifadə edir.
Zəlzələnin yaranma mexanizmi
Zəlzələnin yaranma mexanizmi - Zəlzələqabağı hansı əlamətlərin yaranacağını qabaqcadan müəyyənləşdirə bilən nəzəriyyədir ki, bu da zəlzələlərin proqnozlaşdırılması üçün mühümdür. Hələ də belə bir dürüst nəzəriyyə olmadığindan, zəlzələnin proqnozlaşdırılması məsələsi həll edilməmişdir.
Zəlzələ - Yer qabığında və yuxarı mantiya qatında deformasiyanın möhkəmlik həddinə çatması nəticəsində müəyyən hissələrdə baş verən qirilmanı müşayiət edən titrəyişdir. Qırılma, sınma təsadüfı hadisə olduğundan bu modelə görə zəlzələnin proqnozu mümkün deyil nəticəsi çıxır.
Zəlzələnin proqnazlaşdırılması - zəlzələnin nə vaxt, harada hansı güclə olacağını qabaqcadan bildirməkdir. Bu problemi həll etmək üçün zəlzələnin bir qırılma hadisəsi olması ideyasından əl çəkilməlidir. Zəlzələnin hansı əlamətlərinin olacağını qabaqcadan söyləyə bilən qravitasiya qüvvələrinə xəssas geoblokların rəqsi modelini yaratmaq lazım olduğu söylənilir.
Ənvər Mansurov (aktyor)
Ənvər Mansurov (tam adı: Ənvər Arif oğlu Mansurov; 30 oktyabr 1969, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ) — Azərbaycan aktyoru və rejissoru. Parni iz Baku komandasının iştirakçısıdır.
Henri Tomas Bokl
Henri Tomas Bokl (, 24 noyabr 1821 — 29 may 1862) — İngilis tarixçisi və sosioloqu. Şahmatçı kimi də tanınmışdır.
Həyatı
"İngiltərədə sivilizasiya tarixi" adlı kitabın müəllifidir.
Inga thibaudiana
(Inga thibaudiana) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Üçüncü Ağalı
Üçüncü Ağalı — Azərbaycan Respublikasının Zəngilan rayonunun Ağalı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
1993-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilmişdi.
28 oktyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.
Carex leptalea
(Carex leptalea) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Leonq Vanq Kuonq
Leonq Vanq Kuonq (18 mart 1990) — Makaolu atlet. Leonq Vanq Kuonq Makaonu 2015-ci ildə XV Yüngül atletika üzrə Dünya Çempionatında təmsil etdi.
Karyerası
Leonq Vanq Kuonq birinci dəfə Dünya çempinatına 2015-ci ildə qatıldı. O, Çinin Pekin şəhərində baş tutan XXX Yüngül atletika üzrə Dünya Çempionatında 100 metr məsafəyə qaçış yarışlarında 1-ci təsnifat mərhələsində 11.31 saniyəlik nəticə ilə 21-ci yeri tutdu və mübarizəni dayandırdı. Bu nəticə onun 2015-ci ildəki ən yaxşı nəticəsi hesab olunur.
Seysmik dalğalar
Seysmik dalğalar — zəlzələ ocağında baş verən qırılma zamanı ayrılan enerjinin böyük bir hissəsi süxurlarının yerdəyişməsinə və istilik yaranmasına, bir hissəsi isə ocaqdan ətraf ərazilərə yayılan seysmik dalğalar adlanan elastik dalğaların əmələ gəlməsinə sərf olunur.
Elastik dalğalar
Elastik dalğalar ətrafa yayılarkən süxurları deformasiyaya uğradır, yəni onların ölçülərini və ya formasını dəyişir, lakin dalğanın təsirindən sonra süxurlar öz ilkin vəziyyətinə qayıdır.
Elastik cisimdə (o cümlədən, dağ süxurlarında) əsas iki cür deformasiya qeyd olunur.
Həcmi deformasiya
Kənar qüvvələrin təsiri ilə cismin (süxurun) həcmi dəyişir, lakin onun forması dəyişməz qalır.
Sürüşmə deformasiyası (forma deformasiyası)
Kənar qüvvələrin təsiri ilə cismin (süxurun) həcmi deyil, forması dəyişir.
Seysmik dalğaların növləri
350px|thumb|right 350px|thumb|right 350px|thumb|right 350px|thumb|right İki əsas növü vardır: həcmi dalğalar və səthi dalğalar.
Həcmi dalğalar
Sərhədsiz mühitdə baş verən deformasiyanın tipindən asılı olaraq iki cür dalğalar əmələ gəlir: uzununa dalğalar (P) və eninə dalğalar (S).
Uzununa dalğalar (P)
Həscmi deformasiya zamanı uzununa dalğa (P) əmələ gəlir və nəticədə bu dalğanın keçdiyi mühitdə sıxılma və gərilmə zonalarının növbələnməsi, hissəciklərin öz ilkin vəziyyətləri ətrafında dalğanın yayılma istiqamətində rəqsi hərəkətləri müşahidə edilir. Hissəciklər gərilmə zonalarında bir-birindən uzaqlaşır, sıxılma zonalarında isə yaxınlaşırlar. Uzununa dalğalar səs dalğalarının havada yayılmasına analoji formada yayılırlar.
Eninə dalğalar (S)
Forma deformasiyası zamanı eninə dalğalar (S) əmələ gəlirlər, yəni eninə dalğalar yayılarkən süxur hissələrinin həcmi deyil, onun üzləri arasındakı bucaqlar dəyişilir və elastiki mühitin laylarının bir-birinə nisbətən sürüşməsi baş verir.
Eninə dalğalar (S) zamanı mühitin hissəcikləri dalğanın yayılma istiqamətinə perpendikulyar istiqamətdə hərəkət edirlər. Bu dalğalarin sürəti P dalğalarının sürətindən kiçikdir və seysmoqraf S dalğalarını ikinci növbədə qeydə alır. Eninə dalğalar (S) sürüşmə təbiətli olduğundan mayelərdə yayılmırlar.
Səthi dalğalar
Mühitin sərhəd səthlərində əmələ gələn dalğalara səthi dalğalar deyilir. Belə dalğalar mühitin iki müxtəlif elastiki xassəli laylarını ayıran sərhəd yaxınlığında əmələ gəlirlər.
Zəlzələnin dağıdıcı fəlakətlərini yaradan və yerin səthi boyunca yayılırlar.
Lyava dalğaları (L)
Lyava dalğaları Yer maddə hissəciklərinin Yer səthinə paralel müstəvi üzrə, dalğanın yayılma istiqamətinə perpendikulyar rəqsi hərəkətləridir.
Rele dalğaları (R)
Rele dalğaları zamanı Yer maddə hissəcikləri dalğanın yayılma istiqamətində vertikal müstəvi üzrə ellips formalı hərəkət edirlər.
Həcmi dalğaların yayılma sürəti
Aşağıdakı düsturla təyin edilə bilirlər:
və ya
Burada:
Bu düsturlardan göründüyü kimi uzununa (P) dalğalar eninə (S) dalğalardan böyük sürətlə yayılırlar və dağ süxurlarının çoxunda \mu və \lambda parametrləri bir-birindən az fərqləndiyi üçün
alınır.
S dalğası yer səthinin P dalğasından sonra gəlsə də o daha güclü və kəskin titrəyiş hərəkətləri yaradır.
Həcmi dalğaların sürətləri onların keçdikləri süxur və qruntların sıxlığından asılıdır. Məsələn, qranit süxurunda uzununa (P) dalğalar : V_p=5,5 km/s, eninə (S) dalğalar isə V_s=3,0 km/s sürətlə yayılırıar.
Həcmi dalğalar dağ süxurları laylarından keçərkən lay sərhədlərindən əks olunur və ya həmin sərhədlərdə sınırlar. Bu zaman bir tip dalğanın (məsələn, P dalğasının) enerjisinin bir hissəsi digər tip dalğanın (S dalğasının) əmələ gəlməsinə sərf olunur. Beləliklə, müxtəlif sıxlıqlı mühitlərin sərhədlərində P və S həcmi dalğaları PS, SP, PP, SS, SSS, PPP, SPS, S tipli dalğaları əmələ gətirirlər.
Səthi dalğaların yayılma sürəti
Səthi dalğalar həcmi dalğaların sürətlərindən kiçik, rəqs periodları və dalga uzunluqları isə daha boyükdür. Lyava dalğaları isə Rele dalğalarından böyük sürətlə yayılırlar.
Tipləri
E-tip dalğa-uzununa dalğa olub Yer təbəqələrində sıxlaşma və seyrəkləşmə yaradır.
L-tip dalğa-eninə dalğadır, lakin o, Yer səthi boyunca yayılmaqla zəlzələnin dağıdıcı fəlakətini yaradır.
Muğan şahlığı
Muğan şahlığı — Tarixi mənbələrdə “Şiri-Muğan”, “Muğan şahlığı”, “Muğaniyyə” və s. adlanan Muğan haqqında tədqiqatları Əsgər Zahidovu bir muğanşünas alim kimi tanıtmışdı.
642-ci ildə ərəblər tərəfindən işğal olunan Muğanda ərəb tarixçisi ibn Xordadbehin yazdığına görə IX əsrdə ərəb xilafətinin zəifləməsi nəticəsində Muğan şahlığı yaranır.
İbn Miskəveyhin yazdığına görə, Muğan şahlığını o zaman Sipəhbud İbn Dəlulə idarə edirdi. Onun atası Dəlulə çiçək xəstəliyindən ölmüşdür. Qətran Təbrizinin şeirlərindən məlumdur ki, Muğanda Dəlulə nəslindən olan feodallar ağalıq edirmişlər. Dəlulənin oğlu Əmir Sipəhbud Təbriz şahına tabe olmadığı üçün Vəhüstanın oğlu Abunəsr Məhəmmədin ordusu ilə (hücum edən Təbriz şahı olur) Muğan şəhərində döyüş olur. Bu döyüşdə Muğan şahı Şipəhbud məğlub edilir. Bu qanlı vuruşmada dahi şairimiz Qətran Təbrizi də iştirak edir. (Bax: Qətran Təbrizi, «Divan», «Əbu Nəsr Məmlan İbn Vəhüstanın mədhi», Bakı, 1967,s.272).
Muğan şahlığı Rəvvadilər dövlətinə qatılmaqla Muğan şahlığı tarixdən silinir.
Belveder sarayı
Belveder sarayı - Avstriyanın paytaxtı Vyana şəhərinin Landstrasse rayonunda yerləşən iki hissəli saraydır. Barokko üslubunda tikilmişdir.
Belveder sarayı, 1668-1745-ci illərdə Savoy şahzadəsi Euqenin əmri ilə Yohan Lukas von Hildebrandt tərəfindən tikdirilmişdir. Yuxarı və Aşağı Belveder sarayı olaraq iki hissədən ibarət saray bağça vasitəsi ilə birləşirlər. Saray hazırda muzey kimi istifadə olunur.
Portuqal İndoneziyası
Portuqal İndoneziyası (Insulíndia portuguesa) — Portuqaliyaya məxsus olan əsasən Zond adalarının böyük hissəsini özündə birləşdirən müstəmləkə. Həmin müstəmləkənin böyük hissəsi hazırda İndoneziyaya məxsusdur. Müstəmləkə faktiki olaraq 1512—1859 illərdə mövcud olmuşdur.
20 aprel 1859 anlaşmasına görə Niderland Ost-Hindi ilə sərhədlərin müəyyənləşdirilməsi haqqında Portuqaliya ilə Niderland arasında anlaşma imzalanır. Portuqalların əlinndə bircə Şərqi Timor əraziləri qalır. 1975-ci ildə ərazi İndoneziyaya verilsədə 2002-ci ildə Şərqi Timor müstəqillik əldə edir. Ölkədə Portuqal və Tetun dilləri rəsmi dil elan edilir.
Tarixi
Portuqalların koloniyaları demək olar ki, dünyanın bir çox bölgələrində rast gəlinirdi. İlk koloniyalar əsasən sahil ərazilərində kiçik hərbi-tiçarı obyetlərdən ibarət idi. Hollanların bölgəni ələ keçirməsinə qədər portuqslların əsas şəhəri Makassar olur (1512—1665 Makassar,1526—1609 Ambon olur. Makassar şəhəri Sulavesi adasında yerləşir. Portuqalların bölgədə ilk məskən saldıqları ərazi Timor adası olmuşdur.
Sosial-iqtisadi əlaqələr
Burada istehsal edilən məhsullar, ekzotik meyvələr portuqallar tərəfindən avropaya daşınırdı. Portuqallar İslam dinindən yaxşı anlasalarda digər şərq xalqlarının mədəniyyəti araşdırılırdı. Bundan sonra isə avropa mədəniyyətini bölgəjə inteqrasiya edirdilər. Portuqallarla yerli əhalinin qarışması nəticəsində — Avroasiyalılar, Kristanqlar, Topassllar, Metislər və digər xalqlar ortaya çıxmışdır.
Holland işğalı
Müstəmləkənin qərb hissəsində baş qaldıran üsyanlarvsəbəbindən Portuqalların bölgədə zəyifləməsi müşahidə edilirdi. Əsasən müsəlmanların yaşadığı bölgələdə başlanan müqavimətdən istifadə edən hollandlar bölgədə mövqelərini gücləndirməyə başlayırlar. Bundan sonra iki ölkə arasında Lissabon anlaşması imzalanır. İnzalanmış müqaviləyə görə bölgənin ⅔ hollanların ərazisinə keçir (Niderland Ost-Hindi). Bircə onların əlində Şərqi timor qalır.
Əhalisi
Dörd əsrlik hakimiyyət dönəmində (1512—1975) portuqal mədəniyyəti yerli əhaliyə öz təsirini göstərmişdir. Portuqaliyanın dəstəyi sayəsində Şərqi Timor müstəqil dövlətə çevrilmişdir. Bu ölkədə portuqa dili dövlət qili elan edilmişdir. Flores adasındada bu dildən ünsiyyət vastəsi kimi istifadə edilir. Flores adasında 1,5 miliyon, Şərqi timorda isə 1,2 milyon insan Katolik mənsəbindədir. Bu isə portuqalların mirasıdır.
İsa Səhər Ulduzu
thumbnail|Çon Men Sok İsa Səhər Ulduzu — Cənub-Şərqi Asiyada, xüsusilə də Koreyada qeyri-ənənəvi inanclardan, təhlükəli hesab edilən dini cərəyanlardan biri.
Kultun yaradıcısı Çon Men Sok İsanın xilaskarlıq missiyasını yerinə yetirə bilmədiyini, həqiqi xilaskarın özü olduğunu irəli sürərək 1970-ci ildə təmizlənmə rituallarına əsaslanan İsa Səhər Ulduzu kultunun əsasını qoymuşdur. Onunla intim əlaqə sayəsində bütün günahların silinəcəyini təbliğ edərək Çon yüzlərlə koreyalı qadınla münasibətdə oldu. Cazibədar qızları universitetlərdən seçərək sosial klublar, idman turnirləri və Bibliyanı öyrədən kurslar vasitəsilə aldadıb yığırdılar. 1999-cu ildə kütləvi informasiya vasitələrində zorlamalar haqqında ittihamlar dərc edilməyə başlayanda Çon Koreyadan qaçdı. O, növbəti 8 ili Yaponiyada, Honkonq və Tayvanda gizlənərək öz əməllərinə davam etdi. Lakin 2008-ci ildə Çində ələ keçirildi və Seulda 10 il azadlıqdan məhrumetmə cəzasına məhkum olundu.
Chalempon Malakam
Chalempon Malakam — Tailand musiqiçisi musiqi etiketi altında Topline Diamond.
Hələb əyaləti
Hələb əyaləti — Osmanlı imperiyasının əyalətlərindən biri.
Pentacalia magnusii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Sürəyyanın daşqalaq edilməsi (film, 2008)
Sürəyyanın daşqalaq edilməsi — 2008-ci ildə çəkilmiş ABŞ filmi.
Məzmun
Qeyd edək ki, deyilənə görə, son 15 ildə İran, Nigeriya, Somali, Sudan, İraq, Əfqanıstan, Pakistan və s. ölkələrdə mindən çox qadın namussuzluq, zina törətməkdə ittiham olunaraq daşqalaq edilməklə öldürülüb. Belə mövzuda bu vaxtadək heç bir filmin çəkilmədiyini deyən rejissor Sirus Növrəstə filmdə kəskin təsirli səhnələrə geniş yer ayırıb. Film tamaşaçının hisslərinə təsir edir və onu bu cür qeyri-insani cəza metodlarına qarşı mübarizəyə səsləyir.Bu filmin İranda yayımlanmasına qadağa qoyulub.
Aşağı İvanay (Baltas)
Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kəndidə marilər (96 %) üstünlük təşkil edir.
İvan Şirokoqorov
İvan İvanoviç Şirokoqorov — sovet patoanatomu. SSRİ Tibb EA-nın (1944) və Azərbaycan SSR EA-nın akademiki (1945). Azərb. SSR əməkdar elm xadimi (1936). Yuryev Universitetinin professoru (1915). 1920–1921 illərdə ADU-nun rektoru.
Akademik fəaliyyəti
1896–1901 illərdə Yuryev Universiteti (Tartu) tibb fakültəsində təhsil almışdır. Şirokoqorov 1900–1908 illərdə Yuryev Universitetində Ümumi Patologiya və Patoloji Anatomiya kafedrasında prozektor (anatomiya üzrə professorların köməkçisi) köməkçisi vəzifəsində işləmişdir. 1908–1915 illərdə privat-dosent (professor köməkçisi) olmuşdur. 1908 ildə Parisdə Paster İnstitutunda Meçnikovun yanında işləməyə ezam olunur, 1913 ildə xərçəng institutunda (London) işləmişdir. 1924 ildə İ.İ. Şirokoqorov "Azərbaycan patoloqanatomlarının Elmi Cəmiyyəti"nin sədri seçildi. "Azərbaycan patoloqanatomlarının Elmi Cəmiyyəti" ilk dəfə 1924-cü ildə professor İ.İ. Şirokoqorovun təşəbbüsü ilə yaradılmış və o, Elmi Cəmiyyətin ilk sədri olmuşdur. Cəmiyyət yarandığı dövrlərdən çox intensiv fəaliyyət göstərməyə başlamışdır. Təsadüfi deyilki, "Patoloqanatomların Ümumittifaq Elmi Cəmiyyəti"nin II qurultayı 1930-cu ildə bəynəlxalq səviyyədə məhz Bakı şəhərində keçirilmişdir. Azərbaycan səhiyyəsində böyük nüfuz sahibi olmuş və parlaq elmi, pedaqoji və praktik fəaliyyət göstərən professor İ.İ. Şirokoqorov 1936-cı ildə Azərbaycan SSR "əməkdar elm xadimi" fəxri adına layiq görülüb. 1919–1930 illərdə S. M. Kirov adına ADU-da, 1930–1946 illərdə N. Nərimanov adına Azərb. Dövlət Tibb İn-tunda patoloji anatomiya kafedrasının müdiri olmuşdur. 1919–1928 illərdə ADU tibb fakültəsinin ilk dekanı və 1920–1921 illərdə isə Azərb. Dövlət Universitetinin rektoru olmuşdur. Akademik 1924–1932 illərdə Azərb. SSR Xalq Səhiyyə Komissarlığında Tibbi elmi şuranın sədri olub. 1934–1937 illərdə Azərb. SSR Xalq Səhiyyə Komissarlığında Ali Qiymətləndirmə Komissiyasında sədr işləyib. 1945-ci ildə biologiya və kənd təsərrüfatı elmləri bölməsi üzrə Azərb. SSR EA-nın həqiqi üzvü seçilmişdir. Tədqiqatı, əsasən, ölkə patologiyasına (malyariya, taun, cüzam, leyşmanioz, mığmığa qızdırması, pellaqra və s.) həsr edilmişdir. Londonda 1913 ildə keçirilən XVII Beynəlxalq tibb konqresində ilk dəfə olaraq sinir hüceyrələrinin mitoxondrilərindən danışmışdır.
1930-cu ildə tibb fakültəsi Azərbaycan SSR Xalq Səhiyyə Komissarlığının nəzdinə verilmiş və onun bazasında da Azərbaycan Tibb İnstitutu yaradılmışdır. Əvvəldən də olduğu kimi patoloji anatomiya kafedrasına yenə də professor İ.İ. Şirokoqorov rəhbərlik etməyə başladı (o vaxt bu vəzifədə "patoloji-anatomik institutunun direktoru" adlandırılırdı). 1930-cu ildən sonra 1940-ci ilə qədər kafedra əməkdaşları sırasında Q.Ə.Səlimxanov, S.D.Abbasova, H.K.Həsənov, M.Muxtarov və V.S.Karagedova da qoşulmuşlar. Kafedranın ilk müdiri olmaqdan başqa professor İ. İ. Şirokoqorov, həm də Azərbaycanda nəzəri patoloji anatomiyanın əsasını qoymuş və Azərbaycanda praktik patoloji-anatomik xidmətin də yaradıcısı olmuşdur. Bu dövrlərdə Bakı şəhərindəki iri xəstəxanalarda artıq patoloji-anatomik müayinələr aparılmağa başlanılmışdı.
Carex limosa
(Carex limosa) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Məhəmməd bəy Hacı oğlu
Məhəmməd bəy Hacı oğlu - Orta əsrlər zamanı Naxçıvanda yaşayıb yaratmış memarlardan biri.
Yaşadığı dövrdə “memar” kimi tanınan Məhəmməd bəyin adı Ordubad şəhərinin şərq tərəfində yerləşən “Malik İbrahim” qəbristanlığında indiyədək qalan bir məzar kitabəsi təqdim etdiyi məlumatlar vasitəsi ilə elmi dövriyyəyə daxil olmuşdur. Məşhur sufi şeyxi, Ön Asiyada sufizmin banilərindən sayılan Şeyx Əbu Səid Əbul-Xeyr Xorasaninin yeddi arxa övladlarından olan sufizm ideyalarını mənimsəyən, kamilləşən eyni adlı Şeyx – Şeyx Əbu Səid Xorasanda təhsilini başa vurduqdan sonra Ordubad şəhərinə gəlmiş, orada öz xanəgahını qurmuş və ətrafına toplaşan müridləri vasitəsi ilə ideyalarını yaymışdır. Şeyx Əbu Səid 1357-ci ildə vəfat etmiş və Ordubad şəhərinin şərq tərəfində yerləşən indiki “Malik İbrahim” qəbristanlığının mərkəzində yerləşən xanəgahının ətrafında dəfn olunmuşdur. Şeyxin məzarı üzərində qoyulmuş başdaşı tipli qəbirüstü xatirə abidəsinin yan tərəfindəki kitabədə Hacının oğlu Məhəmməd bəyin adı həkk edilmişdir. Kitabədə o “memar” titulu ilə təqdim olunmuşdur. Kitabənin təqdim etdiyi məlumatlardan aydın olur ki, vaxtilə bu qəbir üzərində türbə inşa edilmiş, memar Məhəmməd bəy həmin türbənin banisi – memarı olmuşdur.
Əl zərbələri
Əl zərbələri — bu zərbələr açıq əlin yumruq bilək və dirsəyin müəyyən hissələri ilə icra olunur. Bəzən qolun çiyin hissəsindən köməkçi zərbə kimi istifadə edilə bilər. Əl zərbələrindən bir çox idman növlərində, o cümlədən karate, boks, muay tay, citkundo və bir çox döyüş sənətlərində istifadə edilir.
Əl zərbələri
Bir çox idman növlərində əl və ayaq zərbələrindən istifadə edilir, amma idman növlərindən biri olan Boksda yalnız əl zərbələrindən istifadə edilir. Bu səbəbdən Boksda daha çox əl zərbələrinə fikir verilir. Boksda əl zərbəsinin qüvvətliliyi bir çox idman növlərindən daha güclüdür. Ona görə də, boksçuların daha çoxu əl zərbələri ilə rəqibi nokauta uğratmağa çalışırlar. Aşağıda Boksda istifadə edilən əl zərbələri verilmişdir:
İvan Fiqurovski
İvan Vladimiroviç Fiqurovski — alim, professor, iqlimşünas, metroloq. Azərbaycanın əməkdar elm xadimi.
Həyatı
İvan Vladimiroviç Fiqurovski Rusiyanın keçmiş Vladimirovskaya quberniyasının Pyatdus kəndində 1865-ci il avqustun 15-də dünyaya göz açmışdır. Ali təhsilini Varşava universitetində fizika-riyaziyyat ixtisası üzrə almışdır. Demək olar ki, onun həyatının ən məhsuldar illəri məhz Qafqazla bağlıdır. O, ömrünün təxminən 40 ilini burada keçirmiş və pedaqoji, elmi və elmi-təşkilati fəaliyyətlə məşğul olmuşdur. Öz dövründə o, Azərbaycanın əməkdar elm xadimi adını da almışdır.
Yaradıcılığı
Meteorologiya sahəsində o, ilk təcrübəsini Sankt-Peterburqda Nikolayevski Baş Fizika Rəsədxanasında (BFR) qazanmışdır. Lakin tezliklə o, Tiflis Fizika Rəsədxanasına (TFR) keçmişdir. Hansı ki, bu rəsədxana Qafqazda XIX əsrin ortalarından başlayaraq iqlim məsələlərinin həll olunduğu yeganə müəssisə idi. Bundan başqa o, İrkutsk meteoroloji rəsədxanasında da işləmişdir.
Alim Azərbaycanda işə 1920-ci ildən etibarən başlamışdır. Bakıda, Azərbaycan Politexnik İnstitutunda meteorologiya və iqlimşünaslıqdan dərs demiş və kənd təsərrüfatı fakultəsinin dekanı olmuşdur. Sonralar bu fakultənin bazası əsasında Gəncədə kənd təsərrüfatı institutu yarandı. Orada o, pedaqoji işini dvam etdirmiş və 10 il fizika və meteorologiya kafedrasına rəhbərlik etmişdir.
1937-ci ildə professor Fiqurovski SSR EA-ın filialı olan Azərbaycan Elmlər Akademiyasında ilk dəfə təşkil olunmuş Coğrafiya bölməsinə rəhbər seçilir. Bu bölmə sonradan H.Əliyev adına Coğrafiya institutu adını və Elmlər Akademiyası isə müstəqil olaraq Milli statusunu aldı.
Fiqurovskinin iqlim tədqiqatlarına marağı Qafqazda meteoroloji müşahidə stansiyalarını hazıralması ilə məşğul olarkən, Nikolayevski BFR-ın xronikasını çapa hazırlayarkən və TFR-nın aylıq bülletenlərinin nəşrində iştirak edərkən yarandı. 1902-ci ildə o özünün ilk Qafqaza aid iqlim xülasəsini hazırlamış və bu xülasəni iqlimşünaslıq, hidrologiya və balneologiya üzrə xadimlərin qurultayında təqdim etmişdir.
İlk dəfə Qafqazda iqlimin müxtəlifliyini o, V.Keppenin Yer kürəsinin iqlim təsnifatı əsasında sistemləşdirməyə cəhd etmişdi. Bu sistemin əsasını bitkilərin əyalətə görə paylanması, əyalətlərin daxilində isə bir-biri ilə empirik seçilmiş iqlim göstəricilərinə görə fərqlənən ərazinin bölünməsi təşkil edirdi.
Qafqazda meteostansiyalarda müşahidələr nəticəsində kifayət qədər material toplandığından 1905-ci ildə Fiqurovski belə tədqiqatların nəticəsi olaraq onun ilk monoqrafiyasıni 1912-ci ildə "Qafqaz iqliminin təcrübi tədqiqatları" adı altında işıq üzü gördü. Bu onun həm formatına həm də həcminə görə ən böyük işi olmuşdur.
Fiqurovski Qafqazda Azərbaycanın iqlimşünaslığının banisi hesab edilir. O, özündən sonra 10 monoqrafiya qoymuşdur ki, onların da çoxunun tərkibində regionun həm böyük, həm də kiçik miqyaslı xəritələri, çoxlu sayda Azərbaycanın, Gürcüstanın və Rusiyanın dövri nəşriyyatında çıxan məqalələr yer alırdı.
Pillnitz sarayı
Pillnitz saray kompleksi üç əsas binadan ibarətdir ki, onlardan da ikisi Şinuazri elementləri olan barokko stilli, Elba sahilində yerləşən Çaykənarı saray (Wasserpalais), təpənin üzərində yerləşən Yuxarı saray (Bergpalais), üçüncüsü isə sonradan neoklassik üslubda inşa edilmiş və iki binanı əlaqələndirən Yeni saray (Neues Palais) binasıdır. Kompleksə barokko stilli bağ və bütün ətrafı əhatə edən geniş ictimai park da daxildir.
Hazırda sarayda Drezden Dövlət Sənət Kolleksiyasının bir hissəsi olan Sənət və Əl işləri Muzeyi (Kunstgewerbemuseum) və Saray muzeyi (Schlossmuseum) yerləşir.
Tarixi
left|thumb|300px|Saray kompleksi 1800-cü ildə. Hazırda saray kompleksinin yerləşdiyi ərazidə XIV əsrdə kiçik bir qəsr yerləşirdi. XVI-XVII əsrlərdə bu qəsr genişləndirilərək ona iki qanad binası da əlavə edilmişdir. İmarət 1694-cü ildə, Seçici IV İohann Georqun onu sevgilisi Naydşustlu Maqdalena Sibilla üçün hədiyyə almasından sonra Vettin sülaləsinin hakimiyyətinə keçmişdir. Qısa müddət sonra onlar ikisi də ölmüşdülər. 1706-cı ildə İohann Georqun qardaşı II Güclü Avqust çoxsaylı sevgililərindən biri Anna Konstantia Brokdorfun Berlinə qaçmasından əvvəl sarayı ona hədiyyə vermişdir. Daha sonra II Avqust sarayın şərq stilli yay imarətinə çevrilməsini buyurmuş və beləcə genişmiqyaslı inşaat işlərinə başlanmışdır. left|thumb|300px|Qrafinya sarayının 1818-ci ildəki yanğından sonrakı görünüşü. right|thumb|300px|Sarayın 1850-ci illərdəki görünüşü. 1720-ci ildən başlayaraq Matteus Daniel Poppelman və Zaxarias Lonqelunun layihəsi əsasında sarayın ilk kilsəsinin və binalarının mürəkkəb barokko üslubunda inşasına başlanmışdır. İlk öncə 1720-1721-ci illərdə Poppelmanın layihəsi əsasında Çaykənarı saray (Wasserpalais) inşa edilmişdi. 1722-ci ildə Elba sahilində inşa edilmiş yuxarı pilləkənə 1725-ci ildə fransız memarı Zaxarias Lonqelunun layihəsi əsasında inşa edilmiş qondolalardan çıxışı təmin edən su pilləkəni əlavə edilmişdir. 1723/24-cü illərdə demək olar ki, identik əlavələrlə Yuxarı saray da tamamlanmışdır. İnşaat işləri şinuazri stilində əlavələrlə 1725-ci ilə kimi davam etmişdir. Bundan sonra Avqust yeni saraya olan marağını itirmiş və diqqətini əsasən digər məkanlara yönləndirmişdir.
Pillnitz sarayı 1918-ci ilə kimi Vettin sülaləsinin yay iqamətgahı kimi istifadə olunmuşdur.
Binalar
thumb|upright=2.0|left|Çaykənarı saray, ön plana süni ada və [[Elba (çay)|Elba sahili qoruq.]] thumb|Yeni saray thumb|Katolik kilsəsinin interyeri Kompleksin əsas binası olan Yuxarı saray (Bergpalais) 1722-1723-cü illərdə, Çaykənarı saray (Wasserpalais) isə 1720-1721-ci illərdə inşa edilmişdir. Çaykənarı sarayın suya enən zərif pilləkənləri vardır. Hər iki saray 1819-cu ildə inşa edilmiş neoklassik stilli Yeni saray (Neues Palais) və 1818-ci ildə yanmış Qrafinya sarayının yerində inşa edilmiş saray vasitəsiylə əlaqələndirilmişdir. Yeni saraya katolik şapeli və kral mətbəxi də daxildir. Hər iki binanın damı və moldinqləri o zaman dəbdə olan şərq stilində həll edilmişdir.
Hazırda Yeni sarayda Saray muzeyi (Schlossmuseum) yerləşir ki, bu muzey də daimi ekspozisiyasında Saksoniya krallarının daimi iqamətgahı olan sarayın tarixi ilə bağlı eksponatları əks etdirir. Bu binadan Drezdenin 1823-cü ildə açılmış yeganə neoklassik gümbəzli zalı yerləşir. Kral mətbəxində “bişirmə maşınları” və orijinal mis mətbəx qabları sərgilənir. Bu mətbəxdə təxminən 27 işçi kral ailəsi və qonaqlar üçün yeməklər hazırlayırdı. Sarayın şərq küncündə yerləşən katolik kilsəsi də hazırda muzeyin bir hissəsidir. Kilsənin daxilində saray rəssamı Karl Kristian Vogel von Vogelşteyn tərəfindən bir neçə freskada Məryəmin həyatından səhnələr təsvir olunmuşdur.
Yuxarı saray və Çaykənarı sarayda hazırda Sənət və Əl işləri Muzeyi (Kunstgewerbemuseum) yerləşir. Muzeydə XIII-XX əsrləri əhatə edən mebellər, keramika məhsulları və II Avqustun taxtı da daxil olmaqla digər sənət əşyaları nümayiş olunur. Bəzi sərgi otaqları orijinal görünüşünü saxlamışdır.
Ziyarətçi mərkəzi Yeni sarayın şərqində yerləşən Qədim keşikçi evi (Alte Wache) adlı kiçik binada yerləşir.
Park
thumb|upright=1.1|left|380px|Barokko stilli bağla əhatə olunmuş Yuxarı saray. Binalar mərkəzində nəhəng fəvvarə yerləşən barokko stilli gül bağı ilə əhatə olunur. Buradan başlayan şabalıd ağacları sırası təxminən 500 metr (1600 fut) uzunluğunda çay kənarı ilə uzanır.
Binalarla əhatə olunmuş 28 hektarlıq parkda dünyanın müxtəlif hissələrindən oolan botanik nümunələr toplanmışdır. Onların arasında Avropanın ən qədim ağaclarından biri olan 230 yaşlı kameliya ağacı da var. Belə bir fikir var ki, Karl Peter Tunberq həmin ağacları 1776-cı ildə Kyotodan Kyu Kral Botanika Bağına gətirmişdir. Sarayda isə, kameliya ağacları 1801-ci ildən becərilməkdədir. 8,9 metr (29 fut) hündürlüyündə olan ağac fevraldan aprelə kimi 35000 çiçək açır. Qış aylarında ağac rels üzərində inşa edilmiş şüşə ev vasitəsiylə qorunur. right|thumb|125px|Cuno Ludovisinin heykəli. Parkın ərazisində XVIII əsrə aid ingilis bağı və pavilionu, Çin pavilionu, şamlıq və limonluq da vardır. İngilis pavilyonu 1780-ci ildə Donato Bramantenin Romadakı Tempietto binasının layihəsi əsasında inşa edilmişdir. Pavilion ingilis bağının yanında yerləşir. XIX əsrdə bağ ərazisindəki hovuz adasında, e.ə. I əsrə aid olan və orijinalı hazırda Roma Milli Muzeyində saxlanan Cuno Ludovisinin mərmər heykəlinin replikası ucaldılmışdır. 1804-cü ildə parkın şimal qurtaracağında Çin pavilionu inşa edilmişdir. Çin elementləri saray kompleksində yalnız dekorasiya xarakteri daşısa da, pavilion tamamilə Çin memarlığı ənənələrinə uyğun stildə inşa edilmişdir. Pavilionun interyerini bəzəyən rəsmlərdə ənənəvi Çin landşaftları təsvir edilmişdir.
Parkda I Frederik Avqustun Pillnitz sarayından Drezdenə getmək üçün istifadə etdiyi qırmızı kral qondolasının replikası da nümayiş olunur. Yaşıl qondola və orijinal qırmızı qondola təxminən 1800-cü illərdə memar Kristian Fridrix Şurixin rəhbərliyi ilə inşa olunmuşdur. 1954-cü ildə tamamilə məhv olmaqda olan köhnə qandolaların materialları istifadə edilərək, onların replikaları hazırlanmışdır.