cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Robin Vorren
Robin Uorren — Avstraliya alimi, 2005-ci ildə həmyerlisi Berri Marşalla birgə Helicobacter pylori bakteriyasının mədə və onikibarmaq bağırsaq xora xəstəliyində rolunun aşkarlanmasına görə Nobel mükafatına layiq görülüb.
Tükəvilə
Tükəvilə — Azərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Əhalisi
Əhalisi 1541 nəfərdir. Tanınmış ziyalısı-Qəzənfər müəllim Əliyev. Ədəbiyyatşünas-tənqidçi.
Toponimiyası
Lənkəran r-nunun Separadi i.ə.v.-də kənd. Düzənlikdədir. Oykonim talış dilindəki tük (bicar, çəltik sahəsi) və vilə (yer) komponentlərindən düzəlib (-ə mənsub, bildirir), "çəltik sahəsi, bicarlıq" mənasındadır.
Meyvəçilik
Kənd ərazisində hallabonq bağları salınmışdır.
Yun şal (film, 1965)
Məzmun
Kinolent iki sevən gəncin məhəbbət əhvalatından danışır.
Film haqqında
Film yazıçı İlyas Əfəndiyevin eyniadlı hekayəsi əsasında ekranlaşdırılmışdır.
Qrant Vud
Qrant Devolson Vud — ABŞ-lı rəssam. Çəkdiyi rəsmlərdə əsasən Orta Qərbin kəndli və fermerlərinin həyat tərzini təsvir edirdi. Müəllifi olduğu ən məşhur əsər Amerikan qotikası adlanır. thumb|left|Amerikan qotikası thumb|left|Daughters of Revolution (1932)
Erektil disfunksiya
Erektil disfunksiya — cinsi fəaliyyətə kifayət qədər əngəl olan, həm başlanmasında, həm də davamında qalıcı cinsi zəiflikdir.
250px|thumb|center|Penisin en kəsiyi
Erektil disfunksiya termini 1992-ci ildə Beynəlxalq sağlamlıq təşkilatı tərəfindən verilmişdir. O vaxta qədər bu termin impotensiya olaraq adlandırılırdı. İmpotensiya sözü insanlara psixoloji təsir etdiyi və cinsi funksiya pozğunluqlarını tam əhatə etmədiyi üçün dəyişdirildi.
Cinsi əlaqə üçün lazımı qədər cinsi istəyin (həvəsin) olmaması, penisin yaxşı sərtləşməməsi və bu müddəti idarə edə bilməməsi erektil disfunksiya adlanır. Erektil disfunksiya olduğu hallarda kişi və qadını məmnun edəcək cinsi əlaqəni başlayıb və davam etdirmək üçün penis lazımı qədər sərtləşmir. Ereksiya, cinsi həyəcana cavab olaraq yaranan bir haldır. İstənilən bir cinsi həvəs, beyin, sinir, ürək, qan damarları və hormonal aktivliyin kompleks artması nəticəsində penisə gedən qanın artmasına səbəb olur, nəticədə yumuşaq halda olan penis böyüyür və sərtləşir (bərkiyir).
Səbəbləri
Günümüzdə "erektil disfunksiya”nın psixoloji formalarınada rast gəlinir. "erektil disfunksiya”nın üzvi əsası müalicə ilə aradan qaldırılarsa da psixonevroloji xüsusiyyətlərlə bağlı çətinliklərin təsiri bəzən davam edir.
Müalicəsi
Cinsi zəiflik uğurla müalicə olunur və 95 % hallarda müalicə kursuna vaxtında başlamış xəstənin tam sağalması müşahidə olunur.
Cinsi zəiflik müalicəsində bir neçə əsas müalicə metodlar mövcuddur, ümumilikdə onları aşağıdakı növlərə ayırmaq olar :cinsi aktdan əvvəl seksual gərginliyin, qorxunun, inamsızlığın aradan qaldırılması ;
Cinsi gücü artıran dərmanlar : həb şəklində preparatlar, vazoaktiv preparatların intrakavernoz və endouretal daxil edilməsi, testosteron ilə əvəzedici terapiya ;fizioterapevtik müalicə : LMT - terapiya - lokal mənfi təzyiq ilə terapiya ;cərrahi müalicə : cinsi orqanda damar əməliyyatları, cinsi orqanın endoprotezləşməsi.
Tibbi simptomlar
Erektil disfunksiya, kişinin davamlı olaraq tam cinsi əlaqədə ola bilməməsidir. Normal cinsi funksiya ilə cinsi əlaqə (kişi üçün) cinsi istək (libido), ən azı 5 dəqiqə sevişmə, ereksiya, cinsiyyət üzvünün daxil edilməsi, bir neçə dəqiqə ərzində onlarla sürtünmə ilə nəticələnən boşalma - boşalma və hisslərdən ibarətdir. orqazm. Hər hansı bir komponentin olmaması tam hüquqlu cinsi əlaqənin mümkünsüzlüyünü müəyyənləşdirir və tədricən qalan komponentlərin pozulmasına gətirib çıxarır. Çox vaxt bu, erektil disfunksiya və ya boşalma ilə əlaqədardır.
Bir qayda olaraq, cinsi disfunksiya müstəqil xəstəliklər deyil, eyni zamanda mövcuddur və inkişaf edir. Beləliklə, erektil disfunksiya endokrin pozğunluqlarla baş verə bilər, məsələn, şəkərli diabet (neyropatiyaya səbəb olur), hipoqonadizm (hipofiz və ya testislərin disfunksiyası səbəbindən testosteron səviyyəsinin azalması). O, həmçinin müxtəlif uroloji xəstəliklər, beyin qabığında yerləşən cinsi funksiyaların tənzimlənməsi mərkəzlərinin zədələnməsi ilə əlaqələndirilə bilər. Bu səbəblərdən yaranan erektil disfunksiya üzvi olaraq təsnif edilir.
Erektil disfunksiyanın ümumi səbəbi həm nüfuz edən, həm də qəbul edən tərəfdaş üçün ağrılı əlaqədir. Erektil disfunksiya adətən əsas şərtlərdən tutmuş cərrahiyyə əməliyyatına qədər müxtəlif fiziki faktorlardan qaynaqlanır. Bir çox şərtlər ED-yə səbəb olur və ya pisləşdirir; məsələn, bir çox obez insanlar adətən ereksiya problemi yaşayırlar, buna görə də çəki və fitnesinizi yoxlamaq vacibdir.
Lakin əksər hallarda erektil disfunksiya nevropsikiyatrik pozğunluqlarla (nevroz, müxtəlif xəstəliklər zamanı nevrotik vəziyyət, depressiya və s.) əlaqələndirilir. Bu sözdə psixogen erektil disfunksiyadır. Erektil disfunksiya bir çox ümumi dərmanların yan təsiri kimi baş verə bilər: antihipertenzivlər, psixotroplar, mərkəzi sinir sistemi depressantları, müəyyən estrogenlər, xərçəng əleyhinə dərmanlar. Üzvi və psixogen iktidarsızlıq müxtəlif yollarla özünü göstərir.
İvan Kruzenştern
Kruzenştern İvan Fyadoroviç — rus səyyahı, tədqiqatçısı.
Fəaliyyəti
XIX əsrin əvvəllərində ruslar Şimali Amerikanın qərb sahillərində azırkı San-Fransisko şəhərinə qədər böyük bir ərazidə məskunlaşmışdılar. Rusların himayəsi altına keçmiş bu ərazilər qərbdən çox uzaq oldğundan çar hakimiyyəti üçünəlaqə saxlamaq çox çətin idi. Yüklərin daşınması həddindən artıq baha başa gəlirdi. Belə ki, Rusiyanın Avropa hissəsindən Alyaskaya daşınan unun hər pudu ölkənin qərbində 40–50 qəpik olduğu halda, Amerikaya çatdırılarkən 8 manata qiymətləndirilirdi. Bu və ya digər çətinliklər ruslarla məskunlaşmış Amerika ərazisinin idarə olunmasını da mürəkkəblişdirirdi. Bəzi hallarda dövlətin verdiyi qərar nəinki Alyaskaya, həmçinin Kamçatkayaçatana qədər köhnəlmiş, yaxud ləğv olunmuş qərara çevrilirdi. Bu baxımdan Baltik dənizindən Sakit okeanda rus limanlarına qədər daim fəaliyyət göstərə bilən reysin təşkil olunması tələb olunurdu. Beləliklə, 1802-ci ildə Rusiyanın dəniz nazirliyi kapitan-leytenant Ivan Fyodoroviç Kruzenşternin dünya səyahətinin təşkil olunma təklifini qəbul etdi.
Kruzenştern dəniz kadet korpusunu bitirmiş, Rus-Isveç müharibəsində fərqləndiyinə görə xüsusi hörmətə malik bir zabit idi. Elə buna görə də 1793-cü ildə Ingiltərəyə göndərilməklə ingilis gəmilərində Şimali Amerika sahillərinə, Hindistana və Çinə tətşkil olunmuş ekspedisiyada iştirak etmişdir. Müəyyən təcrübəyə malik olduğundan təşkil olunmuş ekspedisiyanın rəisi təyin olunur. Kruzenştern kadet korpusunda oxuduğu dostu Sisyanskini özünə köməkçi götürməklə ekspedisiyaya hazırlıq işləri görür.
1803-cü ildə (yanvarda) "Nadejda" və "Neva" gəmiləri Kronştaddan yola düşür. Ekspedisiyanın qarşıya qoydğu əsas məqsəd Uzaq Şərq sahillərini tədqiq etmək, dəniz xəritələrini dəqiqləşdirmək, dərinlikləri, həmçinin suların temperaturunu müəyyənləşdirməklə Rusiya ilə Şimali Amerika arasındakı əlaqələri mümkün qədər asanlaşdırmaq idi. On gündən sonra gəmilər Kopenhagenə çatmaqla bir neçə alim, astronom və həkim ekspedisiyanın tərkibinə daxil edirlər. Ingiltərəyə baş çəkməklə geniş Atlantik sularına daxil olan gəmilər cənub yarımkürəsinə keçmələrini toplardan atılan yaylım atəşləri ilə qeyd edirlər. Braziliya sahillərinə yaxınlaşmaqla xəriğələr dəqiqləşdirilir. 1803-cü ilin dekabr aının sonunda Cənubi Amerikadan ensiz boğazla ayrılan Yekatrina adasına çatan ekspedisiya üzvləri tropik bitki növləri, tutuquşları nümunə üçün götürülür. Bundan sonra onlar 1804-cü ilin yanvar ayında Horn burnunu keçməklə Sakit okean sularına daxil olurlar. Dumanlı havada bir-birini itirən gəmilərdən I. F. Kruzenşternin rəhbərliyi altında olan "Nadejda" Nukuxiva adasına çatır. Üç gün sonra "Neva" gəmisi də həmin adaya yan almaqla yenidən görüşürlər və ilk dəfə olaraq adanın coğrafi təsvirini verirlər. On gün adada qalmaqla su və ərzağa olan ehtiyaclarını ödəmək üçün müxtəlif məhsullar götürməklə ekspedisiyanı davam etdirirlər. 1804-cü ilin mayında gəmilər ikinci dəfə ekvatoru keçdilər, ancaq bu dəfə cənubdan şimala. "Nadejda" gəmisi Havay adalarından Kamçatkaya, "Neva" gəmisi isə Alyaska sahillərinə istiqamət götürür. Rus dövlətinin tapşırığını nəzərə alaraq Yaponiya istiqamətində üzməyə başlayır. Qapalı mühitdə yaşamağa üstünlük verən yaponlar rusların diplomatik əlaqələr yaratmaq təklifini rədd edərək onlara yapon limanlarına daxil olmalarını qadağan edirlər. Buna baxmayaraq gəmi Kamçatkaya qayıdarkən Yaponiyanın sahil xətlərini xəritələşdirməyə müvəffəq olurlar. Kruzenştern Kamçatkaya qayıdarkən səhv olaraq Saxalin adasını yarımada kimi qəbul etmişdir.
Əbu Yusuf Yaqub bin İbrahim
Əbu Yusif (أبو يوسف, d.731 - ö.798) — Sünni fiqh məktəbinin yetirmələrindən İslam dünyasının məşhur alimlərindəndir. Əbu Yusif İmam Əbu Hənifə, İmam Malik, İmam İbn Teymiyyə, İmam Cəfər ibn Sadiq kimi böyük fəqihlər arasında öz sözünü demiş bir əhli sünnət alimidir.
Həyatı
Yaqub ibn Yəsar əl-Ənsari Hənəfi məzhəbinin imamı Əbu Hənifədən sonrakı böyük hənəfi fəqihidir. İraq bölgəsinin fəqihi qəbul edilən Yaqub 113/731-ci ildə Kufədə doğulmuşdur. Yusif adlı bir oğlu olduğu üçün Əbu Yusif (Yusifin atası) ləqəbi ilə tanınmışdır. Ailəsi yoxsul olmuş, Əbu Hənifənin köməkliyi ilə elm öyrənməyə başlamışdır.
Əta ibn əs-Saib, Məhəmməd ibn İshaq ibn Yəsar və Leys ibn Sad kimi böyük hədis alimlərindən hədis öyrənərək hədis hafizi olmuşdur. Əbu İshaq əş-Şeybani, Süleyman ət-Təmimi, Yahya ibn Səid əl-Aməş kimi fəqihlərdən dərs almışdır. İbn əbu Ləvlanın əhəmiyyətli fiqhi problemlərin həlli zamanı Əbu Hənifənin ictihadlarından istifadə etdiyini gördükdə ondan ayrılaraq Əbu Hənifənin dərslərində davamlı olaraq iştirak etməyə başlamışdır. Onun üsulundan istifadə edərək "mütləq müctəhid" məqamına yüksəlmişdir. Əbu Hanifə onun haqqında belə demişdir: "Həm qazıliyə, həm də fətva məqamına layiq olan iki tələbəm var: Əbu Yusif və Zufər" (İbn Bəzzaz, Mənaqıb əl-imam əl-A'zam, 11, 125).
Əbu Hənifənin dərslərində davamlı olaraq on altı il iştirak edən Əbu Yusif eyni zamanda Kufəyə gələn tarixçi Məhəmməd ibn İshaqdan İslam tarixini öyrənmişdir. Əbu Yusif Əbu Hənifənin vəfatından sonra Bağdada getmiş və xəlifə Mehdi tərəfindən qazı təyin edilmişdir. Hadi və Harun ər-Rəşidin xəlifəliyi illərində də qazılik edən Əbu Yusif ilk dəfə olaraq "Qadi əl-Qudat" (Baş qazı) adını almışdır. Ömrünün sonuna qədər, on altı il qazıliq etmiş, 183/798-ci ildə vəfat etdikdən sonra oğlu Yusif yerinə qazı təyin edilmişdir (əz-Zəhəbi, Təzkirat əl-Huffaz, Heydərabad 1957, 1/292 ; İbn əl-İmad, Şəzəra əz-Zəhəb, 1/298, 300, 321; İbn ən-Nədim, əl-Fihrist, s. 195).
Əbu Yusif qarşılaşdığı fiqhi problemləri dərin hüquq məntiqi və geniş zəkası ilə çox asanlıqla həll edirdi. Bir gün Harun ər-Rəşid "Bu gecə ölkəmdə yatsam səni üç talaq ilə boşayacam" deyərək xanımı Zübeydəni boşadı. Lakin sonra etdiyinə peşman olaraq alimlərdən bu haqda fətva istədi. Əbu Yusif Qurandakı bir ayəyə istinad edərək "Camilərdə yat, çünki camilər sənin deyil, Allahındır" demişdir (Bax: Cin surəsi, 18-ci ayə).
Təbəri Əbu Yusifin rəydən çox istifadə etməsi, Sultana yaxınlığı, qazılıq edərkən məmurları razı salmağa çalışdığına görə bəzi alimlərin ona qarşı hədis rəvayət etməkdən çəkindiyini söyləmişdir. (İbn Əbdülbərr, əl-İntika, s.173). Əbu Yusif ikinci fəqihlər təbəqəsindən sayılmışdır. İmam adət-ənənə və sosial şərtlərin dəyəşilməsinə görə, nassların həyatdakı bütün incəlikləri əhatə etmədiyini, bir sözlə zaman və mühitin dəyişməsi ilə hökm və ictihadların da dəyişə biləcəyini söyləmişdir. Bu baxımdan nassların şəri hikmətini adət və sosial şərtlərin, sosial dəyişmənin yönünü yaxşı dəyərləndirərək yeni hadisələr qarşısında nassların ruhuna uyğun fətvalar vermişdir. Beləliklə, o, nassların hökmünü hadisələrə tətbiq etmiş və yeni hadisələr qarşısında şəriətdən ayrılmadan məsələləri həll etmişdir.
Bəzi fəqihlər Peyğəmbərin (s) hədisini hərfi olaraq qəbul edib buğda, arpa, xurma və duzun bir-biri ilə hər zaman ölçülərək satılacağını, aralarındakı bərabərliyin çəki ilə deyil, ölçü ilə müəyyən edilməsi olduğunu irəli sürmüşdür (İbn Abidin, Nəşr əl-Afv fi binə Bədi əl-Əhkam alə Urf, Məcmuə ər-Rasəil, 2, 125). Halbuki İmam Əbu Yusif alış-verişdə artıq vərdiş halına gələn qızıllar arasındakı bərabərliyin ölçü ilə, taxıl məhsulları arasında da çəki ilə müəyyən olunacağı haqqında hökm vermişdir (İbn Abidin, g.ə., 118). O, bu ictihadı ilə nassa müxalif olmamış, göstərilən edilən hədisin söyləndiyi vaxtda haqqında bəhs edilən ölçü və çəki məsələsinin o dövrün şərtlərinə görə olduğunu, buna uyğun olaraq da hökmün o şərtlərə görə qoyulduğunu söyləmişdir. Sonrakı illərdə çəki ilə satılan şeylər, əgər o dövrün ticari mühitində də aktual olsaydı, hökm də ona uyğun olardı. İbn Abidin (v. 1252/1836) qızıl və gümüş pulun on doqquzuncu əsrdə artıq çəki və ölçü ilə deyil, sayılaraq mübadilə edildiyini açıqlamış və Əbu Yusifin böyük bir faiz təhlükəsinin qarşısını aldığını demişdir (İbn Abidin, g.ə., 118).
Hənəfi fiqhi Əbu Yusif sayəsində tanınıb yayılmışdır. Çünki o, qazılıq vəzifəsini qəbul etməklə Hənəfi məzhəbinin birbaşa tətbiq olunmasını həyata keçirmişdir. Qazılıq etdiyi vaxtlarda xalqın həll ediləsi problemlərilə qarşılaşmış və həlli yollarını araşdırmışdır. Buna görə də onun istihsanları məhz həyatın özündən alınmışdır. O, Aməş və İmam Malikdən hədis öyrənmiş, Yəhya ibn Main ondan hədis rəvayət etmişdir.
Hənəfi fiqh üsuluna aid ilk əsəri də elə o yazmışdır. Əbu Yusifin məlum olan əsərləri bunlardır: İxtilaf əl-Əmsar, Ədəb əl-Qadi alə Məzhəb Əbu Hənifə, Ə'mal fil-Fıqh, Kitab əl-Buyu, Kitab əl-Cəvami, Kitab əl-Hudud, Kitab əl-Xərac, Kitab ər-Rəd alə Malik ibn Ənəs, Kitab əz-Zəkat, Kitab əs-Salat, Kitab əs-Siyam, Kitab əs-Sayd və əz-Zəbaih, Kitab əl-Qasb, Kitab əl-Fəvaiz, Kitab əl-Vəsayə, Kitab əl-Vəkalə, əl-Asl, Kitab ər-Rəd alə Siyə əl-Əvzai, İmla.
İmam Əbu Yusifin müəllimləri arasında Əbu Leyla, Əbu Hənifə, Malik ibn Ənəs, Süfyan ibn Uyeynə, İsmayıl ibn Uleyyə, İbn Cureyc, Həsən ibn Dinar, Hanzala ibn Əbu Süfyan, Hişam ibn Urvə, Əbu İshaq əş-Şeybani, Süleyman ət-Təmimi ən məşhur olanlarıdır.
Əbu Yusifin yazdığı, İmam Məhəmmədin də tərtib etdiyi əl-Məbsut adlı kitab Hənəfi fiqhinin əsas mənbələrindəndir. Kitabın müxtəlif bölmələri ayrı-ayrı yazıldıqdan sonra bir yerə toplanmışdır. Əl-Cami əs-Sağir adlı əsər min beş yüzə yaxın fətvanı əhatə edir. Keçmişdə qazıların bu kitabı əzbər bilmədən təyin edilmədikləri söylənmişdir. Əl-Cüzcaninin yenidən tərtib etdiyi əl-Məbsut adlı əsər bu gün də çox istifadə olunan mənbə sayılır.
İslami torpaq hüququnda Əbu Yusifin təsiri hiss olunur. Xəlifə Harun ər-Rəşidin istəyi ilə yazdığı bu kitabında Əbu Yusif dövlətin maliyyə və gəlir mənbələrini təfsilatı ilə açıqlamışdır. Fiqh bablarına uyğun olaraq tərtib etdiyi Kitab əl-Asari isə Əbu Hənifənin müsnədidir. Əbu Hənifənin rəvayət etdiyi hədislərlə hökm verərkən istinad etdiyi hədisləri, hədis şərtlərini, Tabiindən olan İraq və Kufə fəqihlərinin seçilmiş fətvalarını bu kitabda görmək mümkündür.
İxtilaf Əbu Hənifə və İbn Leyla adlı kitabında da bu iki imamın fikir müxtəlifliyi göstərdikləri məsələləri açıqlamağa çalışmışdır. Kitab o dövrdəki imamların ixtilafını nəql etməsi baxımından dəyərlidir. Hərbi hökmlər, aman vermə, qənimət hökmləri mövzularında Əbu Hənifəyə müxalif olan Əvzaiyə qarşı yazdığı Kitab ər-Rəd alə Siyəri Əvzai adlı kitabında Əvzainin görüşlərini rədd etmişdir. Kitabda eyni zamanda hədis əhli ilə rəy əhli arasındakı ixtilaflara da aydınlıq gətirilmişdir.
Barselona derbisi
Barselona derbisi Barselona ve Espanyol arasında oynanılan maç.
Maçlar
Bu tablo yalnız liqa maçlarına iddir
Zuvanda crenulata
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Rio-Kuarto
Río Cuarto — Argentina şəhəri. Ərazisi 64,25 km².
Türkəkəran
Türkəkəran — Azərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 26 iyul 1994-cü il tarixli, 868 saylı Qərarı ilə Lənkəran rayonunun Səpnəkəran kənd ərazi vahidinin Türkəkəran kəndi Şürük kənd ərazi vahidinin tərkibinə verilmişdir.
Toponimikası
Toponim türk etnonimi, "ə" birləşdirici sait və talış dilindəki kəran "məhəllə", "kənd" mənasındadır (Türklər kəndi).
Chatrabus
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Zuvanda exacoides
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Fazil Ağayev
Fazil Balamirzə oğlu Ağayev — Tibb elmləri doktoru, professor, əməkdar elm xadimi, Həyat Fəaliyyətinin Təhlükəsizliyi və Ekologiya Elmləri Beynəlxalq Akademiyasının müxbir üzvü.
Calystegia collina
(Calystegia collina) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Alba (judets)
Alba judetsi  — Transilvaniyada yerləşən judets   (Rumıniya).
Coğrafiyası
Ərazisi — 6242 km². Sahənin 59 % dağlıq təşkil edir.
Şərqdə Sibiu və Mureş, qərbdə Bixor və Arad, şimalda Kluj, cənub-qərbdə  Xunedoara judetsləri ilə sərhəddir.
YUNESKO-nun Dünya İrsi Siyahısına daxil olan Oreştiye dağlarında yerləşən dakların qalalarından biri judetsin ərazisində yerləşir.
Əhalisi
2011-ci ildə əhalinin sayı 327 224 nəfər təşkil edirdi, əhalinin sıxlığı — 52,42 nəf./km².
İnzibati bölgüsü
Judetsə 4 bələdiyyə, 7 şəhər və 65 kommuna daxildir.
Mozambik cərəyanı
Mozambik cərəyanı — Hind okeanının Mozambik boğazında Afrikanın şərq sahilləri boyunca Mozambik və Madaqaskar adası arasında cənuba doğru axan isti okean axınıdır.
Yaranması
Mozambik cərəyanının klassik tərifi- güclü, davamlı, qərb sərhəd axımıdır. Müasir tədqiqatlar bu fərziyyəyə etiraz etmiş və göstərmişdir ki, güclü qərb sərhəd axımı ilə yanaşı, boğazda tez-tez bir sıra böyük anti-siklonik burulğanlar olur. Bu burulğanlar üçün sübutlar peyk altimetriyası məlumatlarında, gəmi sorğularında və aparılmış bir çox ölçmə qeydlərində tapılmışdır. İki ildən artıq aparılmış eyni axım ölçmə qeydləri Mozambik sahilləri boyunca güclü, davamlı axın, əsasən sabit bir Mozambik cərəyanı anlayışını ortadan qaldırır. Buna baxmayaraq, Mozambik cərəyanının qısamüddətli zamanlarda meydana gəlməsi ehtimalını istisna etmək mümkün deyil. Həqiqətən də, Mozambik boğazının rəqəmsal model görüntüləri Mozambik sahilində burulğanlar arasında bir axımın görünüşünü göstərir.
Mozambik boğazı burulğanları
Mozambik boğazı burulğanları cənuba doğru genişlənən böyük, isti, anti-siklonik burulğanlardır. Bu burulğanların diametri 300 km-ə qədər çatır və maksimal dövretmə sürət həddi təxminən 1 m/san olur. Burulğanların formalaşmasının dəqiq səbəbləri və yeri hələ də müzakirə olunmaqdadır. Burulğanların yaranma tezliyi boğazın şimalında ildə təxminən yeddi, cənubunda isə təxminən dörd dəfə azalır.
Zuvanda meyeri
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Mətbuat
Mətbuat — dövri çıxan qəzet, jurnal və s.-nin ümumi adı.
Mətbuat (çap olunmuş əsərlər, çap məhsulları) sözü termin kimi, əsasən, dövri mətbuat mənasında işlədilir. Kütləvi informasiya və təbliğatın əsas vasitəsi kimi mətbuat sosial və siyasi mübarizənin, elmi bilikləri yaymağın, maarif və mədəniyyəti inkişaf etdirməyin, ictimai rəyi və dünyagörüşünü formalaşdırmağın qüdrətli silahıdır.
The Mass (mahnı)
The Mass - Era musiqi layihəsi adından 2003 - cü ildə məşhur musiqiçi Eric Lévinin çıxardığı The Mass albomundan olan son sinql. Mahnı məşhur alman bəstəkarı Carl Orffun bəstlədiyi musiqilərin motivləri əsasında Eric Lévi tərəfindən işlənmişdir. Mahnıda vokal partiyaların ifaçısı Guy Protheroedir.
The Mass mahnısı Era musiqi layihəsinin ən uğurlu işlərindən biri olmuş və onu bütün dünyada tanıtmışdır. Ümumiyyətlə The Mass albomu Era musiqi layihəsinin bütün dünyada tanıdılmasında mühüm rol oynamışdır. Təkcə onu qeyd etmək yetər ki, albom bütün dünyada 2,5 milyon nüsxəylə satılmışdır.
Mark Rotko
Mark Rotko — amerikan rəssamı və abstrakt ekspressionizm cərəyanının görkəmli nümayəndəsi.
Həyatı
Mark Rotko adı ilə daha çox tanıdığımız Markus Yakobleviç Rotkoviç 1903-cü ilin 25 sentyabrında Rusiya İmperiyasının Vitebsk əyalətinin Dvinsk şəhərində anadan olub. Hal-hazırda Dvinsk şəhəri Dauqavplis adını daşıyır və Latviyanın ən böyük ikinci şəhəridir. Mark yəhudi ailəsində doğulmuşdu atası Yakob əczaçılıqla məşğul olurdu. Yakob əzcazıçılıqla məşğul olmasına və az məvacib almasına baxmayaraq, həmişə övladlarının təhsilinə böyük önəm göstərirdi. Markın qardaşı uşaqlıq dövrünü xatırlayaraq qeyd edir: "Biz oxuyan ailə idik. Markın özü də Rusiyada yaşayarkən artıq rus dili ilə yanaşı, ivrit və idiş dillərində də danışa bilirdi". Dövrün siyasi vəziyyətindən asılı olaraq bir çox yəhudi ailələri kimi Rotkolar da ABŞ-yə üz tuturlar. 1910-cu ildə ilk olaraq Yakob Rotko qızı Soniya və oğlu Markı həyat yoldaşı ilə birlikdə Rusiyada qoyaraq ABŞ-yə yollanır və bir neçə il sonra Rusiyada qalan övladları və həyat yoldaşlarını da yanına gətirir. ABŞ-yə ilk gəldikləri günlərdəki çətinlikləri yavaş-yavaş öhdəsindən gəlməyə çalışsalar da, yenə bəxt Mark Rotkodan üz döndərir. Belə ki, 1913-cü ilin qışında Yakob Rotko vəfat edir. Ailənin maddi çətinliklərini nəzərə alaraq Mark da işləməyə başlayır və əsasən qəzət paylamaq və təsadüfi qısamüddətli işlərlə məşğul olur. Təbii ki, işlərdən əlavə Mark təhsilinə də biganə qalmır. 1913-cü ildə Linkoln liseyində oxumağa başlayır və 17 yaşında fəqlənmə ilə məktəbi bitirir. 1921-ci ildə Mark "Yel" universitetinə daxil olur, lakin buradakı mühit tamamilə Marka yad idi və o, universiteti yarıda saxlamalı olur və həyatında yeni bir səhifə açmağa başlayır. 1923-cü ildə o, Nyu-Yorka gəlir və buradakı incəsənət məktəblərinin birinə yazılır. Həmçinin Nyu-Yorkdakı Yəhudi mərkəzlərinin birində uşaqlara dərs verməyə başlayır.
Əfqan Qorçuyev
Əfqan Xanış oğlu Qorçuyev - Qarabağ müharibəsi iştirakçısı, şəhid.
Həyatı
Əfqan Qorçuyev 1970-ci il aprelin 20-də Laçın rayonunun Güləbird kəndində anadan olub. 1977-1978-ci illərdə Güləbird kənd orta məktəbində təhsil alıb. Əfqan əla müvəffəqiyyətinə və nümunəvi davranışına görə 1 sentyabr 1980-ci ildə Respublika Təhsil Nazirliyinin 18 nömrəli tərifnaməsi ilə təltif edilib.
1988-1990-cı illərdə hərbi xidmətdə olub. 1990-cı ildə ordudan tərxis olunduqdan sonra Laçın rayonuna qayıdıb, rayondakı RTS-də sürücü işləyib.
Əfqanın qardaşı Qorçuyev Həbib Xanış oğlu 1990-1993-cü illərdə erməni təcavüzkarları ilə gedən döyüşlərdə iştirak edib. 1993-cü il Qubadlı işğal olanda ağır yaralanıb və II qrup əlil olur.
1994-cü il fevralın 10-da Əfqan Füzuli rayonu Mehdili kəndində gedən döyüşlərdə şəhid olub.
Halobatrachus
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Həçəti
Həçəti (Voçeti) — Ermənistan Respublikasının cənubunda, Sünik mərzində yerləşən kənd.
Kənd Qafan şəhərindən 38 km şimal-qərbdə, Gərd və Qazangölçayın sağ sahilində, dəniz səviyyəsindən 2200 m yüksəklikdə, kollu-meşəli dağ döşündə yerləşir. Hal-hazırda kənd dağıdılıb və heç kim yaşamır.
Adı
Kəndin adı «İrəvan əyalətinin icmal dəftəri»ndə «Hacatı», Qafqazın 5 verstlik xəritəsində «Haçaatı» («Гачааты»), Azərbaycan mənbələrində «Həçəti», erməni mənbələrində ''«Hacatin formasında qeyd edilmişdir.
Tarixi
Kənd XX əsrdə 4 dəfə dağıdılmış sonra yenidən bərpa olunmuşdur. 1905-ci ildə baş vermiş erməni-müsəlman davası zamanı Zəngəzurun bir çox azərbaycanlı kəndləri kimi Həçəti kəndinə də xeyli ziyan dəymişdir.
1918-ci ildə daşnak silahlıları Həçəti kəndini dağıtmış, kənd əhalisi Zəngəzur dağlarını aşaraq Naxçıvana pənah aparmışlar. 1919-cu ildən kəndə qayıdan Həçəti camaatı həmin ilin payızında erməni hərbi qüvvələrinin kəndə yenidən basqını nəticəsində təkrarən öz yurd-yuvalarından didərgin dümüş, bu dəfə Zəngilan rayonuna sığınmışlar. Sovet hökuməti qurulduqdan sonra, Həçəti camaatının yalnız kiçik bir hissəsi yenidən geriyə qayıdaraq, kəndlərini bərpa etmişlər.
Ermənilər Sovet hökuməti illərində də, Həçəti camaatını rahat qoymamış, 1939-cu ildə əhalini Gığıya köçürmüş, kəndi isə söküb-dağıtmışlar. Həçətililər 1946-cı ildə yenidən öz kəndlərini bərpa etmiş və 1988-ci ilə qədər doğma torpaqlarında yaşamışlar. 1988-ci ilin payızında bölgənin digər azərbaycanlı kəndləri kimi Həçəti kəndi də, ermənilər tərəfindən boşaldılmış, kənd camaatı isə Bakı, Sumqayıt şəhərlərinə, Abşeron rayonuna pənah aparmışlar.
Kolxoz dövrü
Həçəti kəndində kolxoz 1931-ci ildə qurulmuşdur. 30 ildən çox fəaliyyət göstərən Həçəti kolxozu 1965-ci ildə bölgənin digər azərbaycanlı kəndlərinin təsərrüfatları kimi, Gığı sovxozunun tərkibinə daxil edilmişdir.
Əhalisi
Kənddə 1897-ci ildə 30 nəfər, 1922-ci ildə 41 nəfər, 1926-cı ildə 51 nəfər, 1931-ci ildə 71 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır. 1988-ci ildə isə kənddə 30 ev, 160 nəfər əhali var idi. Hal-hazırda isə kənddə yaşayış yoxdur.
Zuvanda
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Heydər Əliyev və Azərbaycan nitq mədəniyyəti (kitab)
Heydər Əliyev və Azərbaycan nitq mədəniyyəti — siyasət, dilçilik, diplomatiya, jurnalistika, ədəbiyyat və digər sahələrdə fəaliyyət göstərən və təhsil alanlar üçün dəyərli vəsait, kitab. Kitabın I cildi 2013-cü ildə, II cildi 2014-cü ildə, III cildi 2018-ci ildə, IV cildi isə 2020-ci ildə "Elm və təhsil" nəşriyyatında çap olunmuşdur.
Kitabın müəllifi Azərbaycan Tibb Universitetinin dosenti, tibb elimləri üzrə fəlsəfə doktoru, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü Nağdəli Tapdıq oğlu Zamanovdur. Kitabın birinci və ikinci cildinin elmi redaktoru Nəsimi adına Dilçilik İnistutunun direktor müavini, filologiya elmləri doktoru, professor Məsud Mahmudov, rəyçiləri isə filologiya elmləri doktorları Nadir Məmmədli və İlham Tahirovdur. Üçüncü cildinin elmi redaktoru AMEA-nın akademiki Möhsün Nağısoylu, rəyçiləri isə filologiya elmləri doktorları Məsud Mahmudov, Nadir Məmmədli və fəlsəfə elmləri doktoru İlham Məmmədzadədir.
İkinci, üçüncü və dördüncü cildə akademik Nizami Cəfərov ön söz yazmışdır.
Kitabın I və II cildi 2016-cı ildə, III cildi 2018-ci ildə "Elm və təhsil" nəşriyyatı tərəfindən, 2020-ci ildə isə dördcildlik Azərbaycan Tibb Universiteti tərəfindən Azərbaycan Respublikası Dövlət Mükafatına təqdim olunmuşdur.
Anotasiya
Monoqrafiyada Azərbaycan nitq mədəniyyətinin inkişafında, təşəkkül tapmasında Ulu Öndər Heydər Əliyevin nitq və çıxışları kompleks şəkildə araşdırılmışdır.
Birinci cild
Kitabın I cildi on dörd fəsildən ibarətdir. "Heydər Əliyev Azərbaycan dilinin müdafiəsində", "Heydər Əliyevin nitqində girişlər və sonluqlar", "Heydər Əliyevin nitqində fəlsəfi fikirlər", "Heydər Əliyevin nitqində poetik duyğular", "Heydər Əliyevin nitqində elmi üslub" və digər fəsillərdə müəllif Ulu Öndərin nitqinə müxtəlif aspektlərdən yanaşmışdır.
Bu cilddə Azərbaycan nitq mədəniyyətinin inkişafında, təşəkkül tapmasında Ulu Öndər Heydər Əliyevin nitq və çıxışları kompleks şəkildə araşdırılmışdır. Heydər Əliyev nitqində girişlər və sonluqlar, fəlsəfilik, səmimiyyət, qətiyyət, nikbinlik, poetizm, proqnozlar kimi elementlər, eləcə də onun fərdi üslubu dərindən araşdırılmışdır.
14 iyun 2013-cü il
"Aşıq Şəmşir" Mədəniyyət Ocağı İctimai Birliyi 14 iyun 2013-cü ildə Ulu Öndər Heydər Əliyevin 90 illik yubileyinə və Qurtuluşumuzun 20 illiyinə həsr edilmiş "Heydər Əliyev və Azərbaycan nitq mədəniyyəti" kitabının təqdimat mərasimini keçirib. Tədbiri giriş sözü ilə Aşıq Şəmşir Mədəniyyət ocağının sədr müavini Həbib Misirov açıb. Daha sonra professor Fəxrəddin Məmmədov, professor Fərhad Talıbov, dosent Yavər Vəliyev, şair Ələmdar Keştəkli, şair-publisist Eldar İsmayıl, Arif Məmmədli, Sərraf Balaxan, Füzuli Ramazanoğlu və başqaları kitab haqqında fikirlərini söyləyiblər. Sonda kitab müəllifi Nağdəli Zamanov öz fikirlərini tədbir iştirakçıları ilə bölüşüb və qonaqlara minnətdarlığını bildirib.
4 mart 2014-cü il
Nağdəli Zamanovun "Heydər Əliyev və Azərbaycan nitq mədəniyyəti" adlı monoqrafiyasının I cildi Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Mərkəzi Elmi Kitabxanasının (MEK) fonduna daxil olmuşdur. Fonda daxil olan kitabın MEK-in Heydər Əliyev irsinin təbliği şöbəsində təqdimatı keçirilmişdir. Təqdimat mərasimində şöbə müdiri Gülşən Əliyeva monoqrafiyanın əhəmiyyətindən danışmışdır. Bildirmişdir ki, Nağdəli Zamanovun "Heydər Əliyev və Azərbaycan nitq mədəniyyəti" monoqrafiyası böyük əhəmiyyət daşıyır. Ümumilikdə 14 fəsildən ibarət olan bu nəşrin hər fəslində ulu öndər Heydər Əliyev nitqinin özünəməxsusluğundan söhbət açılır. Hər birimizin stolüstü kitabı olacaq bu nəşrdən natiqlik sahəsində bir çox şeylər əxz edəcəyik. Sonra şöbənin əməkdaşı Aytən Qəzənfərqızı filologiya elmləri doktoru, professor Məsud Mahmudovun elmi redaktorluğu ilə çap olunmuş monoqrafiyada Azərbaycan nitq mədəniyyətinin təşəkkül tapmasında və inkişafında ulu öndər Heydər Əliyevin nitq və çıxışlarının kompleks şəkildə araşdırıldığını bildirmişdir. Həmçinin kitabda Heydər Əliyevin nitqində girişlər və sonluqlar, fəlsəfilik, səmimiyyət, qətiyyət, nikbinlik, poetiklik, proqnozlar kimi elementlərin, eləcə də onun fərdi üslubunun dərindən tədqiq edildiyini deyən şöbənin əməkdaşı monoqrafiyanın siyasət, dilçilik, diplomatiya, jurnalistika, ədəbiyyat və digər sahələrdə fəaliyyət göstərən və təhsil alanlar üçün dəyərli vəsait olduğunu vurğulamışdır.
İkinci cild
Monoqrafiyanın II cildində Azərbaycan nitq mədəniyyətinin inkişafında, təşəkkül tapmasında Ulu Öndər Heydər Əliyevin nitq və çıxışları kompleks şəkildə araşdırılmışdır. Heydər Əliyevin nitqində frazeologizmlər, ədatlar, neologizmlər, ritorik suallar, təkrarlar kimi elementlər, eləcə də əsas və köməkçi nitq hissələrinin üslubiyyat yaratması dərindən tədqiq olunmuşdur.
2015-ci il
30 noyabr 2015-ci ildə Azərbaycan Tibb Universitetində iki cildlik "Heydər Əliyev və Azərbaycan nitq mədəniyyəti" kitabının təqdimat mərasimi olub. ATU-nun professor-müəllim heyəti, rezidentləri və tələbələri ilə yanaşı dilçi alimlərin, ictimaiyyət nümayəndələrinin də qatıldığı tədbiri universitetin elmi işlər üzrə prorektoru, professor İbrahim İsayev açaraq Heydər Əliyev irsinin bütövlükdə öyrənilməsi və gənc nəslə çatdırılmasının əhəmiyyətindən danışıb. ATU-nun daxili xəstəliklər kafedrasının dosenti Nağdəli Zamanovun gərgin əməyi nəticəsində ərsəyə gələn "Heydər Əliyev və Azərbaycan nitq mədəniyyəti" monoqrafiyasında Ulu Öndərin natiqlik qabiliyyətinin müxtəlif aspektlərdən araşdırıldığını vurğulayan prorektor ictimai və sosial həyatımızın bütün sahələrinin formalaşmasında Heydər Əliyevin müstəsna xidmətləri olduğunu bildirib.
Hər bir xalqın əsrlər boyu öz dilini təkmilləşdirməyə səy göstərdiyini deyən ictimai fənlər kafedrasının professoru Fəxrəddin Məmmədov Azərbaycan türkcəsinin tarixinə nəzər salaraq bu istiqamətdə yazarlarımızın, siyasi xadimlərimizin fəaliyyətini yüksək qiymətləndirib. Azərbaycan dili və nitq mədəniyyəti kafedrasının müdiri, dosent Akif Miriyev Heydər Əliyevin nitqlərinin dilçilik mövqeyindən araşdırıldığı monoqrafiyanı diqqətlə oxuduğunu bildirərək qeyd edib ki, çox böyük zəhmət hesabına ərsəyə gələn 1000 səhifəyə yaxın bir tədqiqat əsərində H.Əliyevin nitqlərindən yetərincə istifadə edilib. Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin müəllimi, filologiya elmləri doktoru Kamil Bəşirov "Heydər Əliyev və Azərbaycan nitq mədəniyyəti" əsərinin təkcə Azərbaycan dilçiliyinə yox, bütövlükdə Heydər Əliyev irsinin öyrənilməsinə qiymətli bir töhfə olduğunu deyib. Təqdimat mərasimində çıxış edən digər natiqlər də mövzu və kitabla bağlı fikirlərini açıqlayıblar.
Üçüncü cild
Kitabın III cildi iki fəsildən, 25 yarımbaşlıqdan ibarətdir. Fəsillər "Heydər Əliyevin nitqində etika" və "Heydər Əliyevin nitqində estetika" adlanır. Bu cilddə Umümmilli lider Heydər Əliyevin çıxışlarında nitqin ekspressivliyini yüksəltməyə xidmət edən etik və estetik mətnlər Azərbaycan dilinin imkanları hesabına araşdırma mövzusu olmuşdur. Müasir etikanın müxtəlif növləri, eləcə də estetik kateqoriyalar, incəsənətin ayrı-ayrı formaları böyük natiqin dilində tədqiqata cəlb olunmuşdur.
Təqdimatı
7 dekabr 2018-ci ildə AMEA-nın Nəsimi adına Dilçilik İnstitutunda keçirilmişdir.
Dördüncü cild
Kitabın IV cildi yeddi fəsildən ibarətdir. Fəsillər "Heydər Əliyevin xarakteri frazeologizmlərdə", "Heydər Əliyevin nitqində frazeologizmlərin mətndə yeri", "Heydər Əliyevin nitqində frazeologizmlərin digər nitq vahidləri ilə birgə ekspressivlik yaratması", "Heydər Əliyevin nitqində frazeologizmlərin sinonimləşməsi", "Heydər Əliyevin nitqində müxtəlif üslublarda frazeologizmlər", "Heydər Əliyev nitqində feilin lüğəvi növləri əsasında frazeologizmlər" və "Heydər Əliyevin nitqində somatik frazeologizmlər" adlanır.
Monoqrafiyanın IV cildində əsasən Heydər Əliyevin çıxışlarında Azərbaycan xalqının milli ruhunu əks etdirən, nitqin ekspressivliyini yüksəltməyə xidmət edən frazeologizmlər tədqiqat mövzusu olmuşdur. Monoqrafiyada siyasi lider Heydər Əliyev dilində səslənən frazeologizmlər mətnlər əsasında araşdırma mövzusu olmuş, koqnitiv dilçiliyin müasir tələblərinə uyğun olaraq frazeologizmlər müxtəlif üslublarda və istiqamətlərdə tədqiqata cəlb edilmiş, eləcə də bu hissədə Heydər Əliyevin dilində səslənən frazeologizmlərin lüğəti verilmişdir.
Şirin
Şirin (? – 628 AD)  – Sasani şahənşahı II Xosrovun həyat yoldaşı, Sasani məlaikəsi olmuşdur. Xosrovun atası IV Hürmüzün ölümündən sonra sərkərdə Bəhram Çubin Sasani taxtını ələ keçirir. Şirin Xosrovla birgə Suriyaya qaçır və burada Bizans imperatoru Mavrikinin himayəsi altında yaşayır. 591-ci ildə Xosrov yenidən İrana qayıdır və imperiyada nəzarəti ələ alır, Şirin isə kraliça olur. Bu zamandan etibarən, Şirin öz təsirindən istifadə edərək ölkədəki xristian azlıqları dəstəkləməyə çalışır, lakin mürəkkəb siyasi vəziyyət onu mümkün qədər ehtiyatlı davranmağa məcbur edir. Şirin özü əvvəlcə nestorianlıq kimi tanınmış Şərq kilsəsinə mənsub olsa da, sonrada Suriya Ortodoks Kilsəsi kimi tanınan Antioxiya miafizit kilsəsinə qoşulmuşdur. 614-cü ildə farsların Yerusəlimi işğal etməsindən sonra İsanın xaçı ələ keçirilərək paytaxt Ktesifona gətirilir və burada Şirinin sarayında ucladılır.
Ölümündən bir neçə yüz il sonra, Şirin, Şərq ədəbiyyatının mühüm obrazlarından birinə çevrilmişdir. Əvvəlcə Firdovsinin “Şahnamə”sində kiçik hekayələrdən birində adı hallanan Şirin, sonradan Nizami Gəncəvinin (1141−1209) “Xosrov və Şirin” poemasının əsas qəhrəmanlarından birinə çevrilir. Nizaminin təsiri ilə müxtəlif dövrlərdə, müxtəlif ölkələrdə və müxtəlif dillərdə yazılmış “Xosrov və Şirin”, “Fərhad və Şirin” poemalarında Şirin müxtəlif şəkildə təsvir olunmuşdur. Xosrovun oğlu tərəfindən öldürülməsindən sonra, taxtı ələ keçirmiş oğul Şirini də ələ keçirməyə çalısa da, Şirin özünə qəsd edərək, sevgilisi Xosrovla birgə ölməyə üstünlük verir.
Tarixi mənbələrdə
Şirin haqqında ilk məlumatı, həmin tarixi şəxsiyyətin müasiri olmuş Bizans tarixçisi Feofilakt Simokatta verir. Q. Y. Əliyev yazır: “Simokatta şəxsən özü misirli olub VI əsrin sonu-VII əsrin əvvəllərində yaşamış və bu tarixi şəxsiyyətin müasiri olmuşdur.” O, bu zaman Bizans imperatoru Heraklinin (610-641) sarayında yaşamış, yazı və kitabət işləri ilə məşğul olmuşdur. Bir sıra əsərlərin müəllifi olan, ərəb, fars, assur dillərini yaxşı bilən Simokatta öz əsərində ilk dəfə Şirinin adını çəkmişdir. O, Sasani şahı Xosrovun, Bizans qeysərinə yazdığı məktubdan bir parçanı eyni ilə əsərinə daxil etmişdir. Simokatta Xosrovun məktubuna əsaslanaraq göstərir ki, Şirin Bizansda anadan olmuş, dini xristian, milliyəti isə rumludur.
Şirin haqqında məlumatların Simokatta tərəfindən verilməsi, onun tarixi şəxsiyyət olmasına şübhə yeri qoymasa da, onun etnik mənşəcə rumlu olması məsələsi mübahisə doğurur, çünki, Şirinin etnik mənşəyi haqqında başqa məlumatlar da vardır.
Erməni mənbələrində Şirinin adı ilk dəfə VII əsrdə yaşamış keşiş Sebeosun tarixi əsərində çəkilir. Bu əsərdə onun haqqında müxtəsər fikir söylənilir. Müəllif, onu, Xosrovun çoxsaylı arvadlarından biri, ən sevimlisi və gözəli adlandırır, həmçinin Sasani sarayının banbişi (Banbishn) kimi təqdim edir. Sebeos Şirinin xuzistanlı olduğunu qeyd etmiş, hansı millətə mənsub olduğunu göstərməmişdir. Lakin xristian olduğunu təsdiq etmişdir. O, yazır: “ Xosrov çoxlu atəşpərəst qadınlar aldığına baxmayaraq, xristian qadınlardan da nikah etmişdir. O, Xujistan (Xuzistan) məmləkətindən Şirin adlı, olduqca gözəl bir xristian qızla da evlənmişdi...O, Şirini xatunlar xatunu adlandırmışdı. Şirin şah sarayının yaxınlığında monastır və kilsə tikdirdi, oraya keşişlər, digər dini vəzifələrdə çalışan şəxslər də təyin etdi."
VII əsrin 70-80-ci illərində yazılıb, müəllifi naməlum olan Suriya mənbəsində də, Şirin haqqında müəyyən məlumatlar verilmişdir. Bu xronikada ilk dəfə Şirinin erməni mənşəli olması göstərilmişdir, həmçinin, Xosrovun digər xanımı Məryəmin adı çəkilmişdir. Lakin, bu vaxta kimi Bizans və erməni mənbələrində nə Məryəmin adı çəkilmiş, nə də Şirinin erməni mənşəli olması qeyd edilmişdi. Yevqari Saxolastın "Din tarixi" əsərində isə onun adı Sira (Şirin) kimi qeyd edilmiş və arami mənşəli olduğu vurğulanmışdır. Bəzi tədqiqatçılar isə Şirinin Arran hökmdarının nəslindən olduğunu iddia edirlər. .
Bəzi müəlliflərin fikrincə Şirin və Məryəm eyni şəxsiyyətdir. Avropa şərqşünaslarından fransız alimi Sen Marten və ingilis şərqşünası Q. Raulinson  öz əsərlərində Şirin və Məryəmin eyni adam olduğunu qeyd etmişlər. Lakin, T. Noldeke Məryəmin tarixi şəxsiyyət olduğunu qəbul etsə də, onun Şirinlə eyni adam olduğunu qəbul etmir.
Etnik mənşəyi
Şirinin mənşəyi, hansı xalqa və ölkəyə mənsub olması, milliyəti hələlik dəqiq və elmi surətdə müəyyən edilməmişdir. Nizami Şirini gah Qafqaz gözəli, Bərdə şahzadəsi, gah da ərmən hökmdarı kimi qələmə alaraq onun mənşə və milliyyətcə hansı xalqa, ölkəyə mənsub olduğu barədə açıq və qəti fikir söyləmir. Şair öz poemasında şirini gah erməni, gah da türk kimi təqdim edir. Nizami əsərində Şirinin mənşəyi məsələsinə ilk dəfə Məhinbanunun ona öyüd verdiyi zaman işarə olunmuşdur. Məhinbanu Şirini hər cür hadisədən, Xosrovun ona yetirə biləcəyi ehtimali sədəmədən qorusun deyə bir sıra düzgün məsləhətlər verib, ona özünü qorumağı tapşırmaqla bərabər, həm də Şirinin mənliyini və şəxsiyyətini hərəkətə gətirmək üçün gözələ mənşəyinin və kökünün kimlərdən ibarət olduğunu söyləyir. Xosrovun yüksək əsil-nəsəbi qarşısında özünü alçaq tutmasın deyə onun kim olduğunu belə bəyan edir: “Əgər o aydırsa, biz aftiyabıq, O Keyxosrovdursa, biz Əfrasiyabıq.” Klassik ədəbiyyatda çox vaxt ay oğlan və günəş qız simvolu olduğu kimi, Əfrasiyab türklüyü, Keyxosrov isə iranlılığı təmsil edir. Bu simvolika “Şahnamə”də də əks olunmuşdur. Burada Nizami Məhinbanu və Şirinin mənşəcə türk olduqlarını göstərir. Nizami şirini adətən özünü bir türk kimi təqdim edir. O, Qəsri Şirin sarayında bir məhbus kimi həyat sürdüyü zaman Xosrov ora gəlib onunla danışıq aparanda üzünü Xosrova tutaraq söyləyir: “Qəmzəylə can alan türkəmsə belə, Könül də alaram öpüşlərimlə.” Nizami Dərbənd hökmdarı tərəfindən göndərilən qıpçaq qızı Afaqı (Appaq) da Şirin sayağı “türk”, “türküm” adlandırır. Şair Afaqı təriflədiyi sözlərlə, təşbihlərlə Şirini də tərifləyir, oxşayır. O, Afaqın ölümündən danışaraq, onun dünyadan vaxtsız keçməsinə işarə edəndə belə bir fikir söyləyir: “Türklər tək olmuşdur bir köçə möhtac, Türklər tək eylədi yurdumu tarac. O türküm getdisə bir gün çadırdan, Saxla tükzadəmi, sən ey yaradan."
Prototipi
Nizami Gəncəvi Şirin surətində özünün sevimli, nakam həyat yoldaşı Afaqı duyub tərənnüm etmişdir. Ona görə də, “Xosrov və Şirin” poemasında Şirin obrazını son dərəvə səmimi və təsirli təsvir etmişdir. Əsərin hər misrasında şair, Şirin deyərkən öz Afaqını xatırlayıb, nəzərində canlandırmışdır. Onun gözəl səciyyəsini verməyə, hüsn-camalından danışmağa cəhd etmişdir. Afaqı zehnində, qəlbində, düşüncəsində canlandıraraq, Şirin deyə öz sevimli, vəfalı məşuqəsi, istəkli həyat yoldaşının bütün gözəlliyini, nakam eşqini, saf mhəbbətini, ismət və mənəviyyatını təcəssüm edən ədəbi bir abidə yaratmışdır. Məhz buna görə də bu əsər əsrlərdən bəri ürəkləri fəth edir, beyinləri düşündürür, könülləri oxşayır. Şair özü də əsərin sonunda bu cür qərara gəlib, belə bir nəticə çıxarır: “İbrət gözü ilə bax sən bu əsərə, Özünü uydurma əfsanələrə, Oxu bu dastanı qəlbində kədər, O gözəl Şirinçün ağla bir qədər.
Çünki tez tərk etdi o bu aləmi, Cavanlıqda soldu qızılgül kimi.
Qıpçaq gözəlim tək elin gözüydü, Sevgilim Afaqın sanki özüydü.
O, Dərbənd şahının bir töhfəsiydi, Saf, ağıllı, gözəl gül qönçəsiydi...”
Xüsusiyyətləri
“Xosrov və Şirin” poemasının baş qəhrəmanı olan Şirin elə misilsiz bir surətdir ki, onun vəfa və sədaqəti, iradə və qüdrəti, əxlaq və isməti qərinələrdən bəri dillər əzbəri, həqiqi sevgi və məhəbbət rəmzi olmuşdur. H. Araslı bu obraz haqqında deyir: ''“Şirin dünya ədəbiyyatı tarixində orijinal bir qadın obrazıdır, Qərbi Avropa ədəbiyyatında belə bir yüksək, ağıllı və praktik qadın obrazını yalnız Şekspir tragediyasında görürük. Dantenin Beatriçası də bir çox xüsusiyyətləri ilə Şirinlə müqayisə edilə bilər.”''
Şirinin etdiyi yeganə səhv onun ilk dəfə Şapurun sözü ilə durub təkbaşına mədainə getməsidir. Bunu da qızın gəncliyi, təcrübəsizliyi, məhəbbəti ilə izah etmək olar. Şirinin bundan sonrakı bütün hərəkətləri, addımları olduqca mətin və ağıllıdır. Elə ilk başlanğıcdan hadisələrin sonuna qədər Şirin özünü təmiz bir qadın, nəcib məşuqə, vəfalı, sevimli bir insan kimi aparmışdır. Məhinbanunun xeyirxah və ağıllı nəsihətlərinin xeyirxah və ağıllı nəsihətlərini ürəkdən qəbul edib həyatının son anına qədər öz ismət və namusunu qorumuşdur: “Gözümdən qanlı yaş töksə də həyat, Olsam, olacağam bir halal arvad.” Məhinbanu vəfat etdikdən sonra Şirin hakimiyyət başına keçərək tam qüdrət və ixtiyar sahibi olur. Onun üçün yaxşı imkan var idi ki, bu zaman istədiyi adama gedib, xoşbəxt ailə qursun, Xosrovu tamamilə xatirindən silib, həmişəlik unutsun. Lakin vəfalı Şirin nəinki bu işi görmür, o, hətta öz hakimiyyətini də qədirbilməz Xosrovun eşqinə qurban verib, naməlum bir taleyin ardınca mədainə yola düşür. Gözlənilməz bir tərzdə Xosrov tərəfindən qarşılanıb, onun nalayiq hərələtlərinə məruz qalsa da, yenə də özünü itirmir, ümidini kəsmir, əhd-peymanına sadiq qalır. Məryəmin vəfatından sonrada hadisələrin gedişi Şirinin gözələdiyinin əksinə olur. Xosrovun nalayiq hərəkətləri yenə də davam edir. Məryəmin ölümündən sonra Şirin, Xosrovun onunla evlənməsini gözləsə də, Xosrov Şirinlə bir cariyə kimi hərəkət etmək istəyir. Şirin buna qarşı çıxdıqda isə İsfahanlı Şəkərlə evlənir.
Şirinlə evlənmək qərarına gələn Xosrov Qəsri Şirinə gəlir. Lakin o, sərxoş olduğuna görə, Şirin onu saraya buraxmır. Şirin qəti qərara gəlir ki, lazım olsa xoşbəxtliyini ismətinə qurban verəcəkdir. Açıqdan-açığa son cavab olaraq Xosrova söyləyir: “Firuzə günbədə and içirəm mən, Nurlu, parlaq günə and içirəm mən... And olsun ölümsüz əbədiyyətə, And olsun yatmayan oyaq xilqətə...
Ki, şah olsan bilə, kəbinsiz yenə, Yetişə bilməzsən istədiyinə...” Nəhayət Şirin öz istəyinə nail olur. Xosrova ərə gedir: “Əlindən tutaraq Şirininin şah, Əmr etdi möbidə kəsilsin nikah.” Şirin Xosrovla evləndikdən sonra da özünü son dərəcə ləyaqətlə aparır. Hamı ilə mehriban, qayğıkeş rəftar edir. Elə bu zaman, o, öz şəxsiyyətini daha artıq büruzə verməyə imkan tapır, daima Xosrovu ədalətə, humanizmə, rəhm və mürvətə sövq edir. Onu kef məclisləri, şənlik əyləncələri qurmaqdan çəkindirir. Şirinin davranışı nəhayət, Xosrova müsbət təsir edir, daxili aləmində müəyyən inkişafa, mənəviyyatında müsbət dəyişiklərə səbəb olur. Şiruyə atası Xosrovu öldürdükdən sonra analığı Şirini ələ keçirmək məqsədini açıb bildirdikdə Şirinin düzgün tədbiri nəticəsində Şiruyə aldanıb onun bütün istəklərini yerinə yetirir.
Şirin təntənəli və şahanə bir dəfn mərasimi təşkil edir. Xosrov üçün Kəyan şahlarına layiq mirvari və digər daş-qaşla bəzədilmiş qızıl tabut hazırladır. Satraplar Xosrovun tabutunu məqbərəyə qoyduqdan sonra, Şirin son vida üçün Möbiddən icazə alıb içəri girir. Bir müddət sonra Şirinin fəryadını eşidən camaat tələsik içəri girir, onu Xosrovun ağuşuna yıxılıb ölmüş görürlər. Hamı bu cəsarət və sədaqətə heyran qalır. Sevgililəri bir məzarda dəfn edib geri qayıdırlar. Şirinin ölümünü Nizami belə qiymətləndirir: “Xosrov məclisində yatan şəkərə, Xoş olsun bu şirin yuxu yüz kərə!... Alqış bu ölümə, əhsən Şirinə! Öldürən Şirinə, ölən Şirinə! Məhəbbət yolunda ölüm budur bax, Cananə belədir canı tapşırmaq... Çox sağ ol ey dünya, ey dövran, əhsən, Gəlini damadə belə yetir sən!... Bir təxtdə oturdu iki tacivər, Məğbəri bağlayıb geri döndülər. Məzarı tərk etdi o qəmli karvan, Bu sözü yazdılar qayıdan zaman. “Bu Şirindən başqa kimsə dünyada, Özünü özgəyə etməmiş fəda.”” Orta əsrlərin bütün mütəfəkkir alimləri kimi, Nizami də ədalətpərvər bir hökmdar arzusunda olmuşdur. Şair “Xosrov və Şirin” əsərində Şirini öz arzusuna uyğun, könlündən keçən ədalətli bir hökmdar kimi göstərir. Onun simasında ədalətli hökmdarda görmək istədiyi bütün müsbət, nəcib və xeyirxah xüsusiyyətlər, insanlarda görmək istədiyi yüksək ədalət və insanpərvərlik təsvir edilmişdir.
Ümumilikdə, Şirin surəti Nizaminin qadınlara qarşı humanist münasibətinin parlaq təcəssümüdür. Diqqətəlayiq bir haldır ki, bütün Yaxın və Orta Şərq ədəbiyyatında ilk dəfə Nizami Gəncəvi tərəfindən qadın, böyük bir əsərin qəhrəmanı kimi təsvir və tərənnüm edilmişdir.
Xarici görünüşü
250px|thumbnail|left|[[Şəkixanovların evində Şirin təsviri]] Nizaminin Şirini ancaq mənəvi cəhətdən deyil, zahirən də gözəldir. Tarixçilərin bu haqqda söylədikləri fikirləri Nizami də öz əsərində təsdiq edir. Nizami Şirini şerin, musiqinin özü qədər gözəl və cazibəli təsvir edir. Onu hünər və sənət dünyasının yaraşığı, eşq və məhəbbət səmasının ən parlaq ulduzu, vəfa və sədaqət aləminin əbədi rəmzi kimi tərənnüm edir. Poemanın başlanğıcında şair rəssam Şapurun dili ilə Xosrova Şirini təqdim edən zaman onun əsil-nəsəbi, şəxsiyyəti və bir sıra başqa xüsusiyyətləri haqqında danışarkən, gözəlliyindən də bəhs edir, bu haqqda şahzadəyə geniş məlumat verir. Şirinin gözəlliyini məharətli bir rəssamın gözü və dahi bir söz ustadının duyğusu ilə tərənnüm edir: “Sanki bir pəridir, pəri yox, bir ay, Qəhrəman bir qızdır, başda kəlağay...” Nizaminin poetik təsəvvür vüsəti, şairlik ilhamı, qüdrətli sənətkar qələmi mələklərdən gözəl Şirinin hüsn-camalını, onun bədəninin bütün üzvlərini bir-bir münasib təşbir və epitetlərlə elə təsvir və tərənnüm edir ki, Şirinin ilahi camalı gəlib göz önündə dayanır.