cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Yaponiya
İxracat
thumb|Dünyanın ən böyük [[avtomobil şirkətlərindən biri olan Toyota tərəfindən istehsal olunmuş hibrid avtomobil. Yaponiya dünyada ən böyük ikinci avtomobil istehsalçısıdır. ]] Yaponiyanın böyük iqtisadi təcrübəsi var və ölkədə texnologiya sahəsində tanınmış bir çox şirkət yerləşir: nəqliyyat vasitələri, elektrik avadanlıqları, dəzgah, əlvan və polad metallar, gəmi, parça, kimyəvi maddələr, qida emalı və s. şirkətləri. Yaponiya torpaqlarının 13 %-i kənd təsərrüfatı üçün istifadə olur. Yaponiya qlobal balıq ovunun təxminən 15 %-ni həyata keçirir və balıq ovuna görə dünyada sadəcə Çindən geri qalır. 2010-cu ilin məlumatına görə Yaponiyanın işçi qüvvəsi 65,9 milyon nəfərdən ibarətdir. Yaponiya aşağı işsizlik səviyyəsinə malikdir (təxminən cəmi 4 %). 2007-ci ilin məlumatına görə, Yaponiya əhalisinin təqribən 17 %-i — 20 milyon nəfəri yoxsulluq səviyyəsindən aşağıdadır. Yaponiyada tikilən evlər şəhər bölgələrindəki məhdud torpaq ehtiyatları ilə xarakterizə olunur.
2005-ci ildə Yaponiyanın adambaşına düşən ixracat dəyəri 4.210 $ idi. 2012-ci ilin məlumatına görə, Yaponiyanın əsas ixracat bazarları Çin (18,1 %), ABŞ (17,8 %), Cənubi Koreya (7,7 %), Tailand (5,5 %) və Honkonqdur (5,1 %). Yaponiyanın əsas ixrac etdiyi mallar nəqliyyat vasitələri, avtomaşınlar, dəmir və polad məmulatlar, yarımkeçiricilər və avtohissələrdir. 2012-ci ilin məlumatına əsasən Yaponiyanın əsas idxalat bazarları Çin (21,3 %), ABŞ (8,8 %), Avstraliya (6,4 %), Səudiyyə Ərəbistanı (6,2 %), Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri (5 %), Cənubi Koreya (4,6 %) və Qətərdir (4 %).
İdxalat
Yaponiyanın idxal etdiyi əsas mallar mexaniki avadanlıqlar və alətlər, qalıq yanacaqlar, ərzaq (əsasən mal əti), kimyəvi maddələr, parça və sənaye üçün xammaldır. Cuniçiro Koyzuminin baş nazir olduğu dövrdə bir sıra islahatlar keçirilmişdir və Yaponiyaya qoyulan xarici kapital qoyuluşu artmışdır.
Biznesin rahatlığı indeksində Yaponiya 189 ölkə arasında 27-ci yerdədir və inkişaf etmiş ölkələr arasında vergidən ən az gəlir götürən ölkələrdən biridir. Kapitalizmin Yaponiya variantında bir çox aydın cəhət vardır: keyretsu sahibkarları nüfuzludurlar, daimi məşğulluq və təcrübəyə əsaslanan karyera irəliləyişi Yaponiyanın iş mühitində geniş yayılmışdır. Yaponiya şirkətləri "The Toyota Way" kimi menecment metodları ilə tanınır, səhmdar aktivizmi isə geniş yayılmamışdır.
Yaponiyanın ən tanınmış şirkətlərinə Toyota, Nintendo, NTT DoCoMo, Canon, Honda, Takeda Pharmaceutical, Sony, Panasonic, Toshiba, Sharp, Nippon Steel, Nippon Oil və Seven & I Holdings Co. aiddir. Yaponiyada dünyanın ən böyük banklarından bir neçəsi yerləşir və Tokio fond birjası (Nikkei 225 və TOPIX indekslərinə görə tanınır) bazar kapitallaşmasına görə dünyanın ikinci ən böyük fond birjasıdır. 2006-cı ildə "Forbes" jurnalının tərtib etdiyi "Forbes Global 2000" siyahısında Yaponiyanın 326 şirkəti (16,3 %) yer almışdı. 2013-cü ildə Yaponiya şistli təbii qaz idxal edəcəyini açıqlamışdır.
Elm və texnologiya
150px|thumb|Honda Kolleksiya Zalında sərgilənən Honda P4. Yaponiya elmi tədqiqatlar, xüsusilə texnologiya, mexanizm və tibbi tədqiqatlar sahələrində lider ölkələrdən biridir. Yaponiyada 700.000-ə yaxın tədqiqatçı fəaliyyət göstərir. Tədqiqat və inkişafa 130 milyard ABŞ dolları ayrılmışdır və bu göstəriciyə görə dünyada üçüncü yerdədir. Yaponiya fundemental elmi tədqiqatlar səhəsində aparıcı ölkələrdən biridir: indiyə qədər fizika, kimya və tibb sahələrində 21 Nobel laureatı olmuşdur, üç nəfər isə Filds medalına layiq görülmüşdür. Yaponiyanın görkəmli texnoloji töhfələri elektronika, maşınqayırma, mexaniki avadanlıqlar, inşaat mühəndisliyi, sənaye robototexnikası, optika, kimyəvi maddələr, yarımkeçiricilər və metal sahələrinə aid edilir. Yaponiya robot istehsalında və istifadəsində aparıcı ölkələrdən biridir: 2013-cü ildə Yaponiya bütün dünyada istehsal olunmuş sənaye robotlarının 20 %-ni (300.000/1,3 milyon) istehsal etmişdir. Əslində Yaponiyanın bu sahədəki göstəricisi əvvəllər daha yüksək idi: 2000-ci ildə bütün istehsal edilmiş sənaye robotlarının yarısı Yaponiya tərəfindən istehsal olunmuşdu.
Yaponiya Aerokosmik Tədqiqatlar Agentliyi (JAXA) Yaponiyanın kosmik agentliyidir. Agentlik kosmos, planet və aviasiya tədqiqatlarına rəhbərlik edir, kosmik raketlərin və süni peyklərin istehsal olunmasında iştirak edir. JAXA Beynəlxalq kosmik stansiyasının iştirakçılarından biridir: Yaponiya Eksperiment Modulu (Kibo) 2008-ci ildə uğurla stansiya ilə birləşmişdir. Kosmosun tədqiqatı üçün nəzərdə tutduğu proqrama əsasən Yaponiyanın əsas kosmik hədəfləri Akatsuki kosmik aparatını Veneraya göndərmək, BepiColombo layihəsini 2016-cı ildə həyata keçirmək və 2030-cu ilə qədər Ayda baza tikməkdir.
14 sentyabr 2007-ci ildə Yaponiya hazırladığı "SELENA" zondunu H-IIA (Model H2A2022) daşıyıcı raketi vasitəsilə Taneqaşima Kosmik Mərkəzindən Aya göndərmişdir. SELENA Yaponiyada əsasən "Şahzadə Kaquyanın nağılı" hekayəsindəki Ay şahzadəsi Kaquayaya görə Kaguya adı ilə tanınır. Kaguya Apollon proqramından sonra ən böyük Ay missiyasıdır. Proqramın əsas hədəfi Ayın mənşəyi və geoloji tarixi haqqında məlumatlar əldə etməkdir. Zond 4 oktyabrda 100 km yüksəklikdə Ayın oribitinə daxil olmuşdur. Zondun missiyası 11 iyun 2009-cu ildə JAXA tərəfindən qəsdən Aya düşürülüb məhv edildikdən sonra başa çatmışdır.
Enerji
2011-ci ilin məlumatına əsasən Yaponiya enerjisinin bir hissəsini neftdən, 21,3 %-ini daş kömürdən, 21,4 %-ini təbii qazdan, 4,0 %-ini atom enerjisindən və 3,3 %-ini hidroelektrik enerjidən əldə edir. 2011-ci ildə atom enerjisi Yaponiyanı elektrik ehtiyacının 9,2 %-ni təşkil etsə də, əvvəlki ildə bu göstərici 24,9 % idi. Amma 2012-ci ilin mayında ölkənin bütün atom enerjisi təchizatları sıradan çıxarılmışdır, çünki 2011-ci ilin martında Fukişima radiasiya fəlakəti baş vermişdir. Lakin hökumət ictimai fikri nəzərə alaraq azı 50 reaktoru geri qaytarmağa çalışmışdır. 2015-ci ilin əvvəllərində Sendaydə iki reaktor yenidən işə düşmüşdür. Yaponiya mühim daxili təbii resurslara malik deyil və buna görə də başqa ölkələrdən enerji idxal etməyə məcburdur. Bu səbəbdən də Yaponiya mənbələrini müxtəlifləşdirməyə və enerji səmərəliliyinin yüksək dərəcələrini qoruyub saxlmağa çalışır.
Nəqliyyat
thumb|left|Sürətli N700 Tokyado-şinkansen qatarı, Şin-Yokohama stansiyası, [[Kanaqava prefekturası]] Yaponiyanın yol xərcləri əhatəli olmuşdur. Ümumi uzunluğu 1,2 milyon kilometr olan yol şəbəkəsi nəqliyyatın əsasını təşkil edir. Məhdud ödənişli avtomobil yolları əsas şəhərləri əlaqələndirir və rüsum toplayan məntəqələr tərəfindən nəzarət olunur. Yeni və istifadə olunmuş avtomobillər ucuzdur; avtomobil mülkiyyətçiliyindən və yanacaqdan əldə olunan gəlir enerjinin məhsuldarlığını artırmaqda istifadə olunur. Lakin keçdiyi bütün məsafənin cəmi 50 faizində, Yaponiya avtomobilin istifadəsinə görə G8 ölkələri arasında ən aşağı göstəriciyə malik ölkədir.
Demoqrafiya
thumb|left|Yaponiyanın etnik azlıqlarından biri olan [[aynular.]] thumb|left|Meyci məbədində [[Toy|yapon toyu.]] Yaponiyanın əhalisi təxminən 126,9 milyon nəfərdir və əhalinin 80 %-i Honşu adasında yaşayır. Əhali mədəni və linqvistik cəhətdən homogendir: Yaponiya əhalisinin 98,5 %-i etnik yapondur, qalan hissəsini isə xarici ölkələrdən gəlmiş əcnəbi işçilər təşkil edir. Əhalinin qeyri-yapon hissəsi əsasən zayniçi koreyalıları, zayniçi çinliləri, filippinlilər, braziliyalılar və perululardan ibarətdir. 2003-cü ilin məlumatına görə Yaponiyada 134.700 qeyri-latın amerikalı və 345.500 latın amerikalı mühacir yaşayır. Latın amerikalıların 274.700 nəfəri braziliyalıdır (onların çoxu yapon oğulları və həyat yoldaşları ilə buraya gəliblər ) və onlar Yaponiyada ən böyük qərb icmasıdırlar.
Yerli xalqlardan ən çox üstünlük təşkil edənlər yamatolar, aynular, ryukyular, eləcə də burakumin kimi kiçik etnik qruplardır. Əhalinin bir hissəsi yamatolar arasında qaynayıb-qarışmışdır (məsələn, Oqasavara adalarının əhalisi kimi ). 2014-cü ildə ölkə sərhədləri daxilində doğulmayan və qeyri-yapon əhali ümumi əhalinin cəmi 1,5 %-ni təşkil edirdi. Yaponiya etnik homogenliyinə görə seçilir və vətəndaşları üçün etnik və ya irqi statistikalar tərtib etmir. Sonuncu bir statistikaya görə Yaponiya çoxmillətli dövlət olsa da, Yaponiyanın böyük hissəsi ölkəni monokultural dövlət kimi görür. Yaponiyanın keçmiş baş naziri və maliyyə naziri Taro Aso ölkəni xarakterizə edərkən "bir irq, bir sivilizasiya, bir dil və bir mədəniyyət" ifadəsindən istifadə etmişdir.
Gözlənilən həyat müddətinə görə Yaponiya dünyada ən yaxşı ikinci göstəriciyə malikdir: 2010–2015-ci illərdə doğulan şəxslər üçün 83,5 il. İkinci Dünya Müharibəsindən sonra baş vermiş bebi-bumun bir nəticəsi kimi Yaponiya əhalisi qocalmaqdadır və doğum göstəriciləri aşağıdır. 2012-ci ildə əhalinin 24,1 %-i 65 yaşından yuxarı olduğu halda, 2050-ci ildə bu göstəricinin 40 %-ə çatacağı gözlənilir.
Demoqrafik quruluşdakı dəyişikliklər bir neçə sosial nəticəyə səbəb olmuşdur. Xüsusən əmək qabiliyyətli əhalinin potensial azalması və ictimai təqaüd planı kimi sosial müdafiə xərclərinin artması bu nəticələrə aiddir. Evlənməyən və övlad sahibi olmayan yapon gənclərinin sayı artır. 2011-ci ildə, son beş ildə Yaponiya əhalisinin 204.000 nəfər azalaraq 126,24 milyon nəfər olduğu məlum olmuşdur. Bu, 1947-ci ildən bəri qeydə alınmış ən böyük azalmadır. Bu azalmada ən böyük pay 2011-ci ildə təxminən 16.000 nəfərin ölümünə və 2.600 nəfərin (2014-cü ilin məlumatı) hələ də itkin olmasına səbəb olan Tohoku zəlzələsinin payına düşür.
2050-ci ildə Yaponiya əhalisinin 95 milyon nəfərə düşəcəyi güman olunur. Demoqrafiyaçılar və hökumət layihəçiləri hazırda bu problemin öhdəsindən gəlmək üçün qızğın debat içərisindədirlər. Təklif olunan çıxış yolları kimi immiqrasiya və doğuma həvəsləndirməkdir. Beləliklə, gənc işçilərin qocalan əhaliyə yardımçı olacağı güman olunur. Yaponiya hər il naturalizasiya vasitəsilə 15.000 yeni vətəndaş qəbul edir. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlığının hesabatına görə, 2012-ci ildə Yaponiya ancaq 18 mühacirin ölkədə məskunlaşmasına şərait yaratmışdır. Halbuki, ABŞ-nin eyni ildə həmin göstəricisi 76.000 nəfər idi.
Yaponiya yüksək intihar göstəricilərindən əziyyət çəkir. 1997–2009-cu illər aralığında intiharların sayı hər il bir qayda olaraq 30.000-ni keçmişdi. İntihar edən şəxslərin böyük hissəsi 30 yaşından aşağıdır.
Din
thumb|[[YUNESKO-nun Ümumdünya irsi siyahısına düşmüş və Yaponiyanın Üç Məşhur Peyzajından biri olan İtsukuşima məbədinin toriisi (Hiroşima şəhərinin yaxınlığı).]]
Yaponiya konstitusiyasının 20-ci maddəsinə görə Yaponiyada hər kəs istədiyi dinə etiqad etməkdə sərbəstdir. Yaponiyada təxminən 100.000-ə yaxın şintoizm məbədi yerləşir. Təxminlərə görə Yaponiya əhalisinin 84–96 %-i buddizm və ya şintoizm (həmçinin hər iki dinin sinkretizminə) dininə etiqad edir. Amma bu statistika ancaq məbəd üzvlərinin sayına əsaslandığından (Danka sistemi), əsl rəqəmin bundan daha çox olduğu güman olunur. Digər tədqiqatlara görə əhalinin ancaq 30 %-i özünü dindar hesab edir. Edvin Rayşauer və Marius Yansenə görə Yaponiya əhalisinin təxminən 70–80 %-i heç bir dinə inanmır.
Bununla belə, dini tədbirlərdə, dini festivallarda, Yeni ilin ilk məbəd ziyarəti kimi hadisələrdə iştirak edənlərin sayı hələ də çoxdur. Çində yaranmış daosizm və konfutsiçilik dinləri Yaponiya adət-ənənələrinə və yerli əhalinin dini inancına təsir göstərmişdir. Yaponiya küçələri Milad bayramında, Tanabata festivalında və Obon günündə bəzədilir. Yaponiya əhalisinin 1 %-dən azı xristiandır. Ölkədə yayılmış digər dinlərə islam, hinduizm, siqhizm və iudaizmdir. XIX əsrin ortalarında Yaponiyada bir çox din yayılmışdır.
Dil
Yaponiya əhalisinin 99 %-i yapon dilindən ana dili kimi istifadə edir. Yapon dili aqqlütinativ dil olub nəzakətli və kübar sistemə malik olması ilə seçilir və bu, Yapon cəmiyyətinin iyerarxik təbiətinin göstəricisidir. Yapon dilində tez-tez sayğı şəkilçilərindən istifadə olunur. Dilin yazıya alınması üçün kancidən (Çin mənşəli işarələr) və iki cür kanadan (sillabik işarələr: hiraqana və katakana), eləcə də, latın əlifbasından və ərəb rəqəmlərindən istifadə olunur.
Yapon dili ilə yanaşı, Ryukyu adalarında danışılan Ryukyu dilləri (Amami, Kuniqami, Okinava, Miyako, Yaemaya, Yonaquni) yapon dili ailəsinə daxildir. Çox az uşaq bu dilləri öyrənir, amma son dövrlərdə yerli hökumətlər ənənəvi dillərin təsirini artırmaq üçün çıxış yolları axtarmağa çalışırlar. Regionda yapon dilinin Okinava dialektindən də istifadə olunur. Yapon və ya başqa dillə heç bir qohumluğu olmayan Aynu dilinin Hokkaydoda sadəcə bir neçə yaşlı danışanı qalmışdır və ölü dil olmaq ərəfəsindədir. Dövlət və özəl məktəblərdə dərslər yapon dilində keçirilir, eləcə də, ingilis dili tədris olunur.
Təhsil
thumb|[[Tokio Universitetinin görüntüsü.]] Meyci islahatı nəticəsində 1872-ci ildə Yaponiya ibtidai və orta məktəblərlə, universitetlərlə tanış olmuşdur. 1947-ci ildən bəri Yaponiyada icbari təhsil ibtidai və orta məktəblərlə xarakterizə olunur və 9 il çəkir (6 yaşından 15 yaşına qədər). Uşaqların demək olar ki, hamısı təhsillərini üçillik yuxarı orta məktəblərdə davam etdirirlər. Yaponiya Təhsil, Mədəniyyət, İdman, Elm və Texnologiya Nazirliyinə görə, 2005-ci ildə orta məktəb məzunlarının 75,9 %-i universitet, kollec, peşə məktəbi və ya digər ali təhsil müəssisələrinə daxil olmuşdur.
Yaponiyanın ən məşhur universitetləri Tokio Universiteti və Kioto Universitetidir. İƏİT tərəfindən nəzarət olunan Beynəlxalq Tələbə Qiymətləndirmə Proqramı 15 yaşlı yapon şagirdlərinin biliyini və qabiliyyətini dünyada ən yaxşı 6-cı göstərici olduğunu açıqlamışdır.
Sağlamlıq
Yaponlar dünyada uzunömürlü xalqdır: 2013-cü ilin məlumatına görə orta ömür 83,3 ildir. Miçiqan və Tokio Universitetlərinin professoru Con Kreyton Kembell 2009-cu ildə "New York Times"-a verdiyi müsahibədə yaponları dünyada ən sağlam xalq adlandırmışdı.
Yaponiyada sağlamlıq xidməti milli və yerli hökumətlər tərəfindən təmin edilir. Ödənişli şəxsi tibbi xidmət də təklif olunur. Sığortası olmayan şəxslər işə götürənlər vasitəsilə yerli hökumətlər tərəfindən idarə olunan milli sağlamlıq-sığorta proqramında iştirak edə bilərlər. 1973-cü ildən bəri bütün yaşlılar hökumət dəstəkli sığortaya malikdirlər. Xəstələr istədikləri həkimi və ya sağlamlıq müəssisəsini seçməkdə sərbəstdirlər.
Mədəniyyət
thumb|Kiotodakı [[Qızıl məbəd (Yaponiya)|Kinkaku-ci və ya "Qızıl pavilyon məbədi" Yaponiyanın Gözoxşayan gözəlliyə malik Xüsusi tarixi yerlər və Xüsusi yerlər siyahısında, eləcə də, YUNESKO-nun Ümumdünya irsi siyahısındadır. Məbədin 1950-ci ildə bir rahib tərəfindən yandırılması Yukio Mişimanın eyniadlı romanı üçün mövzu olmuşdur.]]
thumb|Ənənəvi kağız qatlama sənəti olan [[oriqami.]] Yaponiya mədəniyyəti ölkənin tarixi köklərindən son dərəcə təsirlənərək inkişaf etmişdir. Müasir mədəniyyət isə Asiya, Avropa və Şimali Amerikanın təsiri ilə formalaşmışdır. Ənənəvi Yaponiya mədəniyyəti keramika məmulatları, toxuculuq məhsulları, lakirovanlar və gəlinciklər kimi əl işləri ilə, bunraku, kabuki, noh, rəqs və rakuqo kimi performans sənətləri ilə, çay mərasimi, ikebana, döyüş sənətləri, xəttatlıq, oriqami, onsen, Geyşa, xalq oyunları və digər məşğuliyyətlərlə xarakterizə olunur. Yaponiya nəzərə çarpan və ya nəzərə çarpmayan Mədəniyyət abidələrini və Milli xəzinələrini qorumaq və tanıtmaq üçün sistem inkişaf etmişdir. Yaponiyanın 19 yeri YUNESKO-nun Ümumdünya irsi siyahısına düşmüşdür və bu yerlərdən 15-i mədəni əhəmiyyət daşıyır.
İncəsənət
thumb|[[XIX əsrdə çəkilmiş "Kanaqavada böyük dalğa" ukiyo-e qravürü Yaponiya incəsənətinin dünyada ən tanınmış əsərlərindən biridir.]] İse məbədləri Yaponiya memarlığının prototipi kimi şöhrət qazanmışdır. Ənənəvi memarlıqda taxtadan geniş istifadə olunur. Ənənəvi evlər olan minkalarda və məbədlərdə tatami ayaqaltılarının və sürüşən qapılar — şocilərin istifadə edildiyini görmək olar. Yaponiya heykəltəraşlığında da taxtadan geniş istifadə olunur və Yaponiya rəssamlığı Yaponiya incəsənətinin ən qədim sahələrindən biridir. Ən qədim rəsm əsərləri e.ə. 300-cü ilə aid edilir. Yaponiya rəssamlığının tarixi yerli Yaponiya estetikası ilə xarici ölkə ideyalarının adaptasiyası arasındakı sintezi və rəqabəti göstərir.
Yaponiya mədəniyyəti ilə Avropa mədəniyyətinin qarşılıqlı təsiri əhəmiyyətli nəticələr doğurmuşdur: məsələn, yaponizm cərəyanının tanınmağa başladığı XIX əsrdə, ixrac edilməyə başlayan ukiyo-e qravürlərinin Qərbdə müasir incəsənətin inkişafında, xüsusilə postimpressionizm üzərində nəzərə çarpacaq dərəcədə əhəmiyyəti olmuşdur. Məşhur ukiyo-e rəssamları Katsuşika Hokusay və Utaqava Hiroşiqedir. Ənənəvi taxta blok mətbəəçiliyi ilə Qərb incəsənətinin birləşməsi nəticəsində, hazırda həm Yaponiyada, həm də xarici ölkələrdə məşhur olan komiks formatı — manqa yaranmışdır. Manqa əsasında hazırlanmış animasiyalar isə anime adı ilə tanınır. Yaponiyanın istehsal etdiyi videooyun konsolları 1980-ci illərdən bəri məşhurluğunu qoruyur.
Musiqi
Yaponiya musiqisi eklektik və çoxşaxəlidir. Koto kimi bir çox musiqi aləti IX-X əsrlərdə ixtira olunmuşdur. Ənənəvi yapon dram teatr sənəti Noun tarixi XIV əsrə, gitarayabənzər şamisen kimi çalğı alətlərinin istifadə olunduğu populyar xalq musiqisinin tarixi isə XVI əsrə gedib çıxır. Yaponiya Qərb klassik musiqisi ilə XIX əsrdə tanış olmuşdur və hazırda Yaponiya mədəniyyətinin ayrılmaz hissəsidir. İmperiya sarayında ifa olunmuş yapon klassik musiqi janrı qaqaku Qərb bəstəkarlarının əsərlərindən təsirlənmişdir.
Yaponiyanın tanınmış klassik bəstəkarları Toru Takemitsu və Rentaro Takidir. İkinci Dünya Müharibəsindən sonra Yaponiyada populyar musiqi Amerika və Avropadan təsirlənərək inkişaf etmiş və nəticədə, 1990-cı illərdə J-pop və ya Yaponiya populyar musiqisi adlı yeni musiqi janrı formalaşmışdır. Yaponiyanın mədəni həyatında karaoke böyük məşhurluq qazanmışdır. Mədəni Əlaqələr Agentliyinin 1993-cü ildə apardığı sorğuda məlum olmuşdur ki, həmin il karaoke oxuyan yaponların sayı ikebana və çay mərasimi kimi ənənəvi məşğuliyyətlərlə məşğul olan yaponların sayından çox olmuşdur.
Ədəbiyyat
thumb|"[[Gencinin hekayəsi (roman)|Gencinin hekayəsi" romanının XII əsrə aid əlyazması, Milli xəzinə.]] Yaponiya ədəbiyyatının ən qədim nümunələri "Kociki" və "Nihon Şoki" xronikaları və "Manyoşu" ədəbi antologiyasıdır. Bu əsərlər VIII əsrdə Çin işarələri ilə yazılmışdır. Heyan dövrünün əvvəllərində kana (hiraqana və katakana) kimi tanınan yeni fonoqram sistemi inkişaf etmişdir. "Bambukkəsənin hekayəsi" ən qədim yapon hekayəsi hesab olunur. Heyan dövrününün saray həyatı Sey Şonaqonun "Yastıq kitabı" əsərində təsvir olunur. Murasaki Şikibunun yazdığı "Gencinin hekayəsi" romanı dünyanın ilk romanı hesab edilir.
Edo dövrü boyunca çonin ("şəhərlilər") təbəqəsi samuray aristokratiyasını ədəbiyyat sahəsində istehsalçı və istehlakçı kimi ötüb qabaqlaya bilmişdilər. Məsələn, İhara Saykakunun əsərlərinin məşhurluğu oxucu kütləsində və müəlliflikdəki dəyişiklikləri göstərirdi. Matsuo Başo ənənəvi Kakinşu poeziyasını haykay (hayku) ilə dirçəltmişdir və poetik səyahət oçerki olan "Oku no Hosomiçi"ni yazmışdır. Meyci dövründə ənənəvi ədəbi formaların düşüşü baş vermişdir və Yaponiya ədəbiyyatı Qərb ədəbiyyatına inteqrasiya etməyə başlamışdır. Natsume Soseki və Mori Oqai Yaponiyanın ilk "müasir" roman yazıçıları olmuşdurlar. Onları Rünoske Akutaqava, Cuniçiro Tanizaki, Yukio Mişima və Haruki Murakami izləmişdirlər. Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatına cəmi iki yapon sahib çıxmışdır: Yasunari Kavabata (1968) və Kenzaburo Oe (1994).
Mətbəx
thumb|right|Ryokanda (yapon mehmanxanası) qəlyanaltı.
Yaponiya mətbəxi təməl qida növləri, səciyyəvi olaraq yapon düyüsü və ya əriştələri, sous və okazu (balıq, tərəvəz və tofudan hazırlanan yemək) ilə xarakterizə olunur. Müasir dövrün əvvəllərində istifadə olunmağa başlanan qırmızı ət kimi inqredientlər əvvəllər Yaponiyada geniş istifadə olunmamışdır. Yaponiya mətbəxi yeməklərin mövsümiliyinə və prezentasiyasına, inqredientlərin keyfiyyətinə görə tanınır. Milli mətbəxlə yanaşı regional mətbəxlər də ənənəvi reseptləri və yerli inqredientləri ilə seçilir. Mişlen bələdçisisi tərəfindən restoranları ən çox ulduz alan ölkə Yaponiyadır.
İdman
thumb|[[Sumo güləşçiləri hakimin ətrafında.]] Ənənəvi idman növü olan sumo Yaponiyanın milli idman növü hesab edilir. Ölkədə yapon döyüş sənətləri olan cüdo, karate və kendo ilə məşğul olan xeyli insan var. Meyci islahatından sonra Yaponiya bir çox qərb idman növü ilə tanış olmuşdur və bu idman növləri təhsil sistemi vasitəsilə yayılmağa başlamışdır. 1964-cü ildə Yaponiyanın paytaxtı Tokio şəhərində Yay Olimpiya Oyunları keçirilmişdir. Yaponiya iki dəfə Qış Olimpiya Oyunlarına ev sahibliyi etmişdir: 1972-ci ildə Sapporoda və 1998-ci ildə Naqanoda. Tokio 2020-ci ildə ikinci dəfə Yay Olimpiya Oyunlarına ev sahibliyi edəcək və Yay Olimpiya Oyunlarına iki dəfə ev sahibliyi edən ilk Asiya şəhəri olacaq. Yaponiya Asiyanın ən uğurlu reqbi komandasına malikdir: Reqbi üzrə Asiya çempionatını hamıdan çox — 6 dəfə qazanmış, yenicə təşkil olunmuş Reqbi üzrə Sakit okean dövlətləri çempionatının 2011-ci ildə qalibi olmuşdur. 2019-cu ildə Yaponiyada Reqbi üzrə dünya çempionatı keçiriləcək.
Bakı buxtası
Bakı buxtası və ya Bakı körfəzi — Xəzər dənizinin qərb sahilində, Abşeron yarımadasının cənubundadır. Şərqdə Sultan Burnu, cənub-qərbdə Şıx burnu, cənub-şərq və cənubda Qum, Daş Zirə (Vulf), Böyük Zirə (Nargin) adaları ilə əhatə olunmuşdur. Sahəsi 50 km², sahil xəttinin uzunluğu 20 km. Bakı buxtası şimal və şimal qərb küləyindən qorunduğuna görə gəmilərin daldalanması üçün əlverişlidir. Şiddətli küləklər zamanı dalğanın hündürlüyü 1.5 metrə çatır. Axınları zəifdir. Bakı portu buxtanın şimal sahilindədir.
Tarixi
Bakı körfəzi I-VII əsrlərə qədər quraq olmuş və yaxınlığındakı adalarla quru əlaqəyə malik olmuşdur. Ptolemeyin xəitəsinə görə II əsrdə Bakı dənizdən xeyli aralı yerləşmişdir. VII əsrdən başlayaraq IX əsrə qədər Xəzər dənizinin səviyyəsi kəskin qalxmağa başlamış və nəticədə Bakı buxtası vormalaşmışdır. Əsas böyük dəyişklik XIII əsrin sonlarında Xəzərin səviyyəsinin 10 m-ə qədər qalxmasından sonra baş vermişdir. İtaliyan coğrafiyaşünası Marino Sanudo XIV əsrdə qeyd edirdi: Xəzər dənizi hər il bir qarış qalxaraq bir çox şəhərləri yuyub batırmışdır Coğrafiyaşünas alim Əbdürrəşid Bakuvi yazırdı ki, 1403-cü ildə Xəzər Bakının bir hissəsini basmış, suyun səviyyəsi məsçidə qədər dirənmişdir. Bu zaman dəniz ləpələri "Qız qalası"nın ayaqlarını yuyurmuş. Məhz bu dövr məlum Qız qalası əfsanəsi ilə uzlaşır. Bu dövrlərdə Sabayıl qəsri su altında qalmış olur. Sonrakı 600 il ərzində suyun səviyyəsi XX əsrin əvvəllərinə qədər enməyə başlamışdır.
Ekologiyası
Ekologiya və təbii ehtiyyatlar nazirliyinin məlumatına görə Bakı buxtasının çirklənmə səbəbləri müxtəlifdir. Ekoloji vəziyyətin pisləşməsinin əsas səbəbi sahil boyu yerləşən sənaye, yaşayış və məişət obyektlərinin tullantıları, habelə gəmi, neft və qaz yataqlarının istismarı olmuşdur.
1996-cı ildən başlayaraq buxtanın dibi təftiş edilərək batıb qalmış gəmi və metal konstruksiyaların çıxarılmasına başlanılmışdır.
2007-2009-cu illərdə bu işlər daha da genişləndirilərək körfəzin dibindən 4500 ton metal (istismara yararsız boru və istehkamlar, gəmilər, çənlər, çəlləklər) və 412 ton taxta (gəmi və istehkam hissələri) aşkarlanıb təmizlənmişdir.
Liman və körpülər
Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı - 1902-ci ildə təsis edilmiş və o vaxtdan Xəzər dənizi limanlarının ən böyüyü və ən əhəmiyyətlisi hesab olunur.
Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 1994-cü il 28 noyabr tarixli 407 nömrəli qərarı ilə Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarəti Limanının nizamnaməsi təsdiq edilmişdir. Bu nizamnaməyə əsasən liman, hüquqi şəxs olaraq tam təsərrüfat hesablı və özünümaliyyələdirmə prinsipləri əsasında fəaliyyət göstərir. Liman il boyu günün 24 saatı ərzində fasiləsiz iş cədvəli əsasında işləyir. Burada 800 nəfərə yaxın işçi çalışır. Liman 5 terminaldan ibarətdir:
Turizm
Bakı bulvarı — Bakı şəhərində, Xəzər sahilində olan bulvar. Bakı şəhərindəki Dənizkənarı bulvara Azərbaycanın milli sərvəti kimi 29 dekabr 1998-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərmanına uyğun olaraq Milli park statusu verilmişdir. Milli Park ərazisinin böyüklüyünə görə Parisdə Sena çayı sahilindəki parkdan sonra Avropada ikinci yerdədir.
Xoş gəlişlər ola
Xoş gəlişlər ola Mahnının bəstəkarı Tağı Oşenyüzen və sözlərinin müəllifi Mehmet Türkeldir.
Xoş gəlişlər ola
Hoş gelişler ola Mustafa Kemal Paşa Askerin milletin bayrağınla çok yaşa
Arş arş arş ileri ileri Arş ileri marş ileri Dönmez geri Türk'ün askeri Sağdan sola soldan sağa Al da bayrağın düşman üstüne
Parlayan yıldızın alemi tenvir eder Cumhuriyet bayrağı semalar içre süzer
Bulbophyllum reilloi
(Bulbophyllum reilloi) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Hücum (şahmat)
Hücum — Şahmat termini
Bobbi Robson
Ser Robert Uilyam "Bobbi" Robson SVE (18 fevral 1933, Sakriston, Darem qraflığı — 31 iyul 2009) — İngiltərə futbolçusu və futbol məşqçisi.
Həyatı
Bobbi Robson 20 oyun keçirib 4 qol vurduğu yığmaya 1982–1990-cı illərdə rəhbərlik edib. Futbolçu kimi "Fulhem" və "Vest Bromviç"də forma geyinən ingilis 1968-ci ildə başladığı məşqçi karyerasının birinci klubunda başlayıb. 1969-cu ildə "İpsviç"ə keçən gənc məşqçi ardıcıl 13 il sükanı arxasında olduğu komandaya İngiltərə və UEFA kuboklarını qazandırıb.
Sonrakı 8 ildə milli komandaya rəhbərlik edən Robson dünya və Avropa çempionatlarında fərqli nəticələr qazanıb. DÇ-86-nın 1/4 finalında Dieqo Maradonanın "Tanrı əli"nin qurbanı olan ingilis 4 il sonra üçüncü yer uğrunda matçda İtaliyaya uduzub. Qitə birinciliklərində isə onun yetirmələri uğura həsrət qalıb.
İngiltərə yığmasından sonra klublarda çalışan Robson ümumilikdə 41 il sürən məşqçilik karyerasının sonunadək PSV (Hollandiya), "Sportinq", "Porto" (Portuqaliya), "Barselona" (İspaniya) və "Nyukasl"da (İngiltərə) da işləyib. Hollandiya və Portuqaliyada çempion, İspaniya və Portuqaliyada ölkə kuboku qazanan Robson 12 il əvvəl "Barselona"ya Kuboklar kubokunu qazandırıb. Onun son iş yeri isə İrlandiya yığmasıdır. Robson 2006-07-ci illərdə bu komandada məsləhətçi işləyib.
Dünya futbolunun əfsanələrindən olan Bobbi Robson 2009-cu ildə - 76 yaşında vəfat edib.
Musa Mamut
Musa Mamut (20 fevral 1931, Uzunca, SSRİ — 28 iyun 1978, Simferopol, SSRİ) — krımtatar əsilli ictimai fəal. Krım tatarlarının maraqlarına qarşı edilən laqeydlik səbəbindən intihar etdi.
Bioqrafiyası
Musa Mamut Uzunca kəndində çoban Yağı Mamutun ailəsində anadan olmuşdur. Onun ailəsi Krım tatarlarının deportasiyası zamanı Daşkənd vilayəti Mirzəçöl rayonu "Bayaut" kolxozuna köçürülmüşdür. Deportasiyanın ilk illərində Musanın iki qardaşı və iki bacısı aclıqdan həlak olur. Çarəsizlikdən 13 yaşlı uşaq ikən pambıq qəbulu məntəqəsində işləməli olur. Tez-tez döyüldüyündən bəzən şüurunun itkisinə səbəb olurdu.
10 yanvar 1956-cı ildə cəmi 4 sinif təhsili olan Musa Mamut kənd təsərrüfatı mexanizasiyası uçilişinə daxil olur. Birinci kursun bitməsindən sonra o, traktor sürücüsü olaraq təyin edilir. Uçilişi bitirdikdən sonra isə kolxozda traktorçu olaraq kimi fəaliyyətini davam etdirir. 1958-ci ildə Zəkiyə Abdullayeva ilə evləndikdən sonra Yangiyol şəhərinə köçür. Çirçik çayının sağ sahilində yerləşən kanallar qrupunun ofisində mexanik, sonra da texnik olaraq kimi fəaliyyət göstərir.
1975-ci ilin aprelində Musa Manmut Krıma qayıdır və Beş Terek kəndində özünə ev alır. ancaq evin rəsmiləşdirilməsi məsələsində problemlər yaşanır. Sonra pasport pozuntusu ilə əlaqədar ona və ailəsinə qarşı cinayət işi başladılır. 23 aprel 1976-cı ildə Musa Mamut həbs edilir. 13 mayda Simferopol məhkəməsi ona və həyat yoldaşına iki il iş kəsir.
Poladlı (Ağcabədi)
Poladlı — Azərbaycan Respublikasının Ağcabədi rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Musa Mamut
Bioqrafiyası
20 iyun 1978-ci ildə Musa Mamuta və həyat yoldaşına yeni çinayət işi qaldırılır. Məhkəmə qərarı elan edildikdə, kişi artıq prokurorların əlinə düşməyəcəyini bildirdi. İyunun 23-də, saat 10.30 radələrində yerli polis müfəttişi Musanı istintaqçıya aparmaq üçün gəldiyi zaman üzərinə benzin tökərək yandırır.
28 iyun 1978-ci ildə Musa Mamut Simferopol şəhər xəstəxanasında yanıqlardan həlak olur. Həyatının sonuncu anına qədər tamamilə şüurlu şəkildə öz əməlindən tövbə etmədiyini və Krım tatarlarının hüquqlarının pozulmasına etiraz etdiyini bəyan etdi. 30 iyunda onu Donski kənd qəbrstanlığında dəfn edirlər.
Musa Mamutun hərəkətinə münasibətlər
Musa Mamutuin bu addımı rezonansa səbəb olur. Xüsusilə onun hərəkətləri Mustafa Əbdülcəmil Qırımoğlu dünya ictimaiyyətinə və Səudiyyə Ərəbistanı kralı Xalid ibn Əbdül Əziz Əl-Saud və dünya şöhrətli boksçu Məhəmməd Əliyə ünvanladığı məktublarda vurğulanır. Akademik Andrey Saxaraov Leonid Brejnev və Nikolay Şyolkova müraciət edərək Musanın ailəsinə müavinətin kəsilməsini və nəhayətdə krım tatarlarının probleminə diqqət ayırılmasını istəyir. Musa Mamutun həyat yoldaşı Zəkiyə Abdullayeva SSRİ Baş prokuroru Roman Rudenkoya məktub yazaraq ərinin intiharından məsul olanların cəzalandırılmasını istəyir. Müxalif şair və hüquq müdafiəçisi Qrigori Matveyeviç Musa Mamuta həsr olunmuş "Krım üzərində məşəl" poemasını yazır.
Musa Mamutun şərəfinə Yalta, Sudak , Mirnoe şəhərlərində küçə adları vardır. Donskidə 2009-cu ildə "Musa Mamut" adlı müsəlman dini icması qeydiyyatdan keçmişdir.
Taynaq
Taynaq — Azərbaycan Respublikasının Ağcabədi rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Azərbaycanda Fransız İnstitutu
thumb|Azərbaycanda Fransız İnstitutu Azərbaycanda Fransız İnstitutu — bütün dünyadakı Fransız İnstitututları şəbəkəsinə qoşulmuş mədəniyyət mərkəzidir.
Tarixi
Azərbaycanın bir çox nazirlərinin və Fransa parlamenti nümayəndələrinin iştirakı ilə 11 aprel 2005-ci il tarixində rəsmi açılışı olmuşdur.
Fəaliyyəti
Bu İnstitutun əsas hissəsi olan Mediatekada, mədəni fəaliyyətlərə həsr olunan tədbirlər – sərgilər, konfranslar, animasiyalar və s. təşkil edilir. Fransız İnstitutu həmçinin şəhərin müxtəlif yerlərində də bədii və mədəni tədbirlər təşkil edir.
İnstitutunda Fransız dili kursları müasir materiallarla təmin olunmuş dərs otaqlarında keçirilir.
Elmi dərəcə
Elmi dərəcə – müəyyən bilik sahəsində ali təhsilli mütəxəssisə verilən ixtisas dərəcəsi.
Haqqında
Azərbaycan Respublikasında fəlsəfə doktoru (birinci) və elmlər doktoru (ikinci) elmi dərəcələri var. Elmi dərəcə bir sıra ali məktəb və elmi-tədqiqat müəssisələrinin elmi şuraları tərəfindən verilir və Ali Attestasiya Komissiyasında təsdiq edilir.
Sərvər Qəniyev
Sərvər Soltan oğlu Qəniyev — Azərbaycan skripkaçısı və dirijoru, "Şöhrət" ordeni laureatı, Prezident təqaüdçüsü, Azərbaycan SSR xalq artisti (1982).
Həyatı
Sərvər Qəniyev 1937-ci il avqustun 5-də Bakı şəhərində anadan olmuşdur. O, ilk musiqi təhsilini Azərbaycan Konservatoriyasının nəzdindəki musiqi məktəbində skripka aləti üzrə almışdır. Hələ gənc ikən Sərvər Qəniyev Niyazinin rəhbərlik etdiyi Üzeyir Hacıbəyli adına Dövlət Simfonik Orkestri ilə birlikdə çıxış edərək, musiqi ictimaiyyətinin rəğbətini qazanmışdır. Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasına daxil olan musiqiçi ikinci kursdan etibarən peşəkar musiqi təhsilini Pyotr Çaykovski adına Moskva Dövlət Konservatoriyasında davam etdirmişdir. 1960-cı ildə konservatoriyanı bitirdikdən sonra o, həmin ali təhsil ocağının aspiranturasında öz peşə kamilliyini artırmışdır.
Yaradıcılığı
1963-cü ildə Bakıya qayıdan musiqiçi Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında müəllim və Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının solisti kimi çalışmağa başlamışdır. 1965-ci ildə Sərvər Qəniyevin təşəbbüsü ilə konservatoriyanın nəzdində simli kvartet yaradılmış və 1979-cu ildən bu kvartet filarmoniyanın nəzdində uğurla fəaliyyət göstərmişdir.
Sərvər Qəniyev 1971-1979- cu illərdə Qahirə konservatoriyasında simli alətlər kafedrasının müdiri vəzifəsində işləmiş və eyni zamanda Qahirə simfonik orkestri ilə müxtəlif Avropa ölkələrində qastrol səfərlərində olmuşdur. Onun Misirdə yetişdirdiyi tələbələr bu ölkənin müxtəlif musiqi kollektivlərində müvəffəqiyyətlə çalışırlar.
Azərbaycana qayıdandan sonra musiqiçi zəngin konsert proqramları ilə çıxış etməklə yanaşı, Dövlət Konservatoriyasının professoru və kafedra müdiri vəzifəsini tutmuşdur. 1991-ci ildən ömrünün sonunadək o, Türkiyənin Bilkənd Universitetinin skripka kafedrasının professoru, kamera və simfonik orkestrinin bədii rəhbəri və dirijoru olmuşdur.
Milli mədəniyyətimizi müxtəlif ölkələrdə mahir ustalıqla təmsil etməklə Sərvər Qəniyev Azərbaycan musiqisinin və ifaçılıq sənətinin təbliğində böyük xidmətlər göstərmişdir. O, ifaçılıq sənətini pedaqoji fəaliyyətlə uğurla tamamlayan sənətkar kimi musiqiçi kadrların yetişdirilməsində də nailiyyətlər əldə etmişdir.
Musiqi sənəti sahəsindəki xidmətlərinə görə Sərvər Qəniyev 1967-ci ildə "Azərbaycan SSR əməkdar artisti", 1982-ci ildə "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adlarına layiq görülmüşdür. Sərvər Qəniyevin yaradıcılığı Azərbaycan dövləti tərəfindən yüksək qiymətləndirilmişdir. O, 2007-ci ildə "Şöhrət" ordeni ilə təltif olunmuşdur.
Vəfatı
Sərvər Soltan oğlu Qəniyev 2010-cu il sentyabr ayının 5-də ömrünün 74-cü ilində vəfat etmişdir.
Tamir çayı
Tamir çayı — Monqolustanın mərkəzində, Arxanqay aymakında, Xanqay dağının dərələri boyunca axan çay.
Uzunluğuna görə Tamir çayı iki qola bölünür: Şimali Tamir və Cənubi Tamir. Şimali Tamir Şalxaqiin Xoyt dağ silsiləsində başlayır, İxtamir sumunun Toqo dağında başa çatır. Cənubi Tamir isə Bulqan sumunun 25 km cənub-qərbində başlayır və Xayrxni dağ silsiləsində başa çatır. Hər iki qol Batsenqel sumunda yekunlaşır.
Tamir çayı Orxon çayının əsas qoludur. Onlar Uqiynuur sumunda görüşürlər və Orxon çayı Uqiy-Nuur gölünə tökülür.
Bosvelliya
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Növləri
[[SS 2 (*
CorelDRAW
CorelDraw — qrafik redaktor. Vektor qrafikası ilə işləmək üçün istifadə olunur. CorelDraw proqramı əsasən rəssam və dizaynerlərin işini asanlaşdırmaq üçün nəzərdə tutulub. Proqramdan istifadə etmək üçün onun imkanlarından istifadə etməyi bacarmaqla yanaşı rəssamlıq, dizayn və müxtəlif illüstrasiyaları yerinə yetirmək bacarığı da olmalıdır.
250px|thumb
Təyinatı
Vektor qrafikası redaktorları arasında özünəməxsus yer tutan CorelDraw proqramı çox tez-tez yenilənir. CorelDraw proqramı nəşriyyat, poliqrafiya, reklam fəaliyyətində çox geniş istifadə edilir. Bunun da səbəbi onun vasitəsilə müxtəlif formalı və ölçülü təsvirlərin yaradılmasının mümkün olmasıdır. Vektor təsvirlərinin ölçüləri faylın həcminə təsir etmir. Ona görə də vektor qrafikasının köməyilə yaradılmasının reklam plakatlarını, bannerlər və s. bu kimi faylları çox asanlıqla daşıyıcı disklərə yazmaqdan əlavə, e-mail ilə də göndərmək olur. Bu halda Rastr qrafikasından istifadə edilərsə, faylların həcmi çox böyük ola bilər və bu halda onların e-mail ilə göndərilməsi zamanı ortaya bir çox problemlər çıxar. Rastr təsvirin ölçüsünün miqyasını böyütdükcə keyfiyyətinin itməsi də danılmazdır.
Fiqurların qarşılıqlı əlaqəsi (şahmat)
Fiqurların qarşılıqlı əlaqəsi — Şahmat termini
Şahmat mübarizəsinin mühüm strateji prinsipi olaraq vahid plana tabe olan fiqurların dəyişdirilməsidir.
Qaliçitsa
Qaliçitsa — Makedoniya Respublikası və Albaniya sərhəddi boyunca yerləşən dağ. Dağın Makedoniya hissəsində ölkənin 2 ən böyük gölü — Oxrid və Prespa arasında milli park yerləşir və sahəsi 227 kvadrat kilometrdən artıqdır.
Karen Qillan
Karen Şeyla Qillan (; ) — şotland aktrisa və model.
Həyatı
Karen İnverness, Şotlandiyada anadan oldu və böyüdü. Qardaşı və bacısı olmayan Qillanın atası Reymond Con Qillan və anası Marie Qillan (evlilikdən əvvəlki soyadı: Peterson) Kinmiliesdə yaşayır. 7 yaşında pianinoda ifa etməyi öyrənən aktrisa, gənc yaşda aktrisalığı sevməyə başladı və bəzi gənclik teatr qruplarında yer aldı.
Qabağıalınmazlar 2 (film, 2012)
Məzmun
Cənab Çörç üçün olduqca sadə bir işi götürdükdən sonra "Qabağıalınmazlar" qrupunun planları səhv gedir və dəstə üzvlərindən biri rəqib əsgər olan Jan Vilen tərəfindən öldürülür. "Qabağıalınmazlar" qrupunun yeni üzvləri Billi Timson və Meqqi Çen ölümcül bir silahı dayandırmaq, qardaşlarını öldürən Jan Vilendən intiqam almaq üçün düşmən bölgəsinə doğru yollanırlar...
Qaliçitsa
Qaliçitsa milli parkının florası 1000-dən artıq növlə təmsil olunur və bunların içində relikt və endemik növlərin çox hissəsinin son yayılma sərhəddi Qaliçitsa dağında tamamlanır. İndiyədək yalnız Qaliçitsanın yamacları üçün xarakterik olan 11 endemik aşkar edilmişdir ki, bu da dağın özünəməxsus floraya malik olduğunu göstərir. Hazırda milli parkın florası üzərində intensiv iş aparılır və endemik bitkilərin sayının artması mümkündür.
Karen Qillan
Həyatı
On altı yaşında karyerasını davam etdirmək üçün Edinburqa köçdü. Buradakı Telford kollecində HNC Aktyorluq kursunu bitirdi. On səkkiz yaşı tamam olanda İtaliya Conti Teatr Sənətləri Akademiyası adlı dram məktəbində oxumaq üçün Londona köçdü və buradan Ədəbiyyat fakultəsi diplomunu alaraq məzun oldu.
Sarıcalı (Ağcabədi)
Sarıcalı — Azərbaycan Respublikasının Ağcabədi rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Qaliçitsa
Qaliçitsa zirvələrindən göllərə və qonşu dağlara gözəl mənzərələr açılır. Ən yüksək zirvə Maqarodur (2 254 metr).
Sarıcalı (Ağcabədi)
Əhalisi
Əhalisinin sayı 1591 (01.01.2007-ci ilə aid olan statistik məlumata görə) nəfərdir. Kənd əhalisi əsasən, heyvandarlıq, taxılçılıq, pambıqçılıq və baramaçılıqla məşğul olur.
Tarixi
Sarıcalı yaşayış məntəqəsi cavanşir tayfasının sarıcalı (əslində sarıcaəlili) qolunun burada məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Qədimdə sarıcalılar türk tayfası bəhmənli elinə mənsub idilər. Onlar orta əsrlərdə cavanşir tayfasına qarışmışlar.XIX əsrin əvvələrində sarıcalılar Dərgahlı sarıcalısı, Əmiraslanbəyli sarıcalısı, Çəmənli sarıcalısı, İncilli sarıcalısı, Yetim sarıcalısı, Novruzlu sarıcalısı adlı tirələrə bölünmüşdülər.XX əsrin 30-cu illərinə qədər Ağdamın Novruzlu kəndi yaxınlığında da Sarıcalı adlı kənd olub. Qarabağ xanı olan Pənahəli xan bu tayfadandır.Ağdam, Tərtər, Cəbrayıl rayonlarında da Sarıcalı adlı kənd vardır.
İstinadlar
Kəmalə Sarıdcalinskaya — Hüquqşünas, Zakavkaziyada ilk qadın kriminalist.
Karen Qillan
Karyerası
İtaliya Conti-də təhsil həyatında davam edərkən moddelik agentliyində işə götürüldü və 2007 London Moda Həftəsində modellik etdu.
Şəxsi həyatı
2011-ci ildə Fashion Targets Breast Cancer (FTBC)-in kompaniyasında yer aldı.
Qabağıalınmazlar 2 (film, 2012)
Saundtrek
thumb|right|"Qabağıalınmazlar 2" filminin heyətləri Filmin saundtrekərini ilk hissəsinə məxsus saundtreklərə bəstəkarlıq edən Brayan Tayler yazmışdır. Silvestr Stallone onu şəxsən özü dəvət etmişdir. Brayan Tayler bu filmlərdən öncə Silvestr Stallonenin "Rembo 4" filminə də bəstəkarlıq etmişdir. Brayan "Qabağıalınmazlar" seriyasının ilk hissəsi üçün 20, davamı üçün 14 kompozisiya yazmışdır. "Qabağıalınmazlar 2" filminin ilk saundtrek albomu 14 avqust 2012-ci ildə çıxmışdır. .
Nilufər Xatun
Nilüfər Xatun — Yarhisar Təkfurunun qızı, Orxan Qazinin xanımı və I Muradın anasıdır.
Həyatı
Əsl adı Holofiradır. Müsəlman olduqdan sonra "Nilüfər" adını almışdır. Orxan Qaziylə evləndirilmədən öncə Biləcik Təkfurunun oğluyla nişanlı idi. Osmanlıların Biləciyi ələ keçirməsi zamanı toy mərasiminə edilən basqınla əsir alındığı və Osman Qazi tərəfindən oğlu Orxan Qazi ilə evləndirildiyi söylənilir. Bursa və ətrafında inşa etdirdiyi məscidlər və elədiyi xeyriyyə işləri ilə xalq tərəfindən çox sevilmişdir. Qəbri Bursadakı Orxan Qazi türbəsinə dəfn edilmişdir. İznikdə öz adını daşıyan bir imarətxanası var.
Boswellia bullata
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Götürmə (şahmat)
Götürmə — Şahmat termini.
Taxta üzərindən rəqibin fiqurunu və ya piyadasını çıxarmaq. Bu zaman oyunçu fiqurunu və ya piyadanı rəqibin fiqurunun və ya piyadasının tutduğu xanaya qoyur.
Oomycota
Çoxalması
Oomikota şöbəsinə daxil olan göbələklər müvafiq olaraq həm qeyri-cinsi, həm də cinsi yolla çoxalırlar.
Qeyri-cinsi çoxalması
Qeyri-cinsi çoxalma prosesi iki qamçılı zoospor hüceyrələri vasitəsi ilə həyata keçirilir. Qamçılardan biri zoospor hüceyrəsinin ön hissəsində yerləşib, lələkvari quruluşda, digəri isə hüceyrənin arxa tərəfində yerləşib, hamar səthli və qırmanca oxşayır.Bu şöbənin torpaq üzərində məskunlaşan nümayəndələrində isə qeyri-cinsi çoxalma prosesi əsasən ekzogen sporlarla-yəni, konidilər vasitəsilə ilə gerçəkləşir.
Cinsi çoxalması
Cinsi çoxalma ooqamiya tiplidir. Bunlarda qametlərə differensiasiya prosesi getmədiyindən,anteridinin möhtəviyyatı mayalanma çıxıntısı və ya körpücüyü vasitəsi ilə ooqonidə yerləşən hərəkətsiz yumurta hüceyrəsinə keçir. Bir qrup oomisetlərdə ooqonidə bir neçə yumurta hüceyrəsi yerləşə bilər.
Ən Böyük Şaban (film, 1983)
Ən Böyük Şaban 1983-ci ildə Türkiyədə çəkilmiş olan komidiya filmidir. Çarli Çaplinin Böyük şəhərin işıqları adlı filmindən götürülmüşdür. Başrolda Kamal Sunal, Nilgün Bubikoğlu, Kamran Usluer və Reha Yurdakul oynamakdadır. Rejissor Kartal Tibetdir.
Məzmun
Şaban o zaman gül-çiçək satan bir kor qıza aşiq olur və onu xilas etməyə çalışır.
Film Çarli Çaplinin Böyük şəhərin işıqları filmindən götürülmüşdür.
Bazidiomisetlər
Bazidiomisetlər — ali göbələklərin ikinci şöbəsidir. Şöbənin nümayəndələri çoxhüceyrəli mitseliləri olan ali göbələklərdir. Bazidiomisetlərə 30000-dək nümayəndə daxildir. Cinsi çoxalma somatoqamiya tiplidir. Cinsi çoxalma bazidiospordan inkişaf etmiş,haploid mitselinin 2 vegetativ hüceyrəsinin birləşməsi ilə gedir. Homotallik növlərdə bir mitselinin müxtəlif hifləri birləşir. Bazidili göbələklərin əksəriyyətində heterotallik mitseli vardır.Bazidinin quruluşu və inkişaf mərhələrinə görə Bazidili göbələklər 3 sinfə bölünür:
Qvardiya ölür, lakin təslim olmur!
180px|thumbnail|right|General Pyer Kambronn.1816-cı ilin miniatürası. Sifətinin sol tərəfində [[Vaterloo döyüşündə aldığı yaranın izləri bilinir.]] "Qvardiya ölür, lakin təslim olmur!" — Birinci Fransa İmperiyası imperator qvardiyasının I piyada polkunun komandiri Pyer Kambrona aid edilən məşhur ifadə. Hesab olunur ki, o bu ifadəni 1815-ci il 18 iyun tarixində baş vermiş Vaterloo döyüşündə ingilislərin təslim olmaq təklifinə cavab olaraq söyləmişdir.
İfadənin tarixi
1815-ci il 20 mart tarixində Napoleon Bonapart ona sadiq qalan tərəfdaşı Kambrona diviziya generalı rütbəsini vermək istəyəndə, o bu vəzifədən ciddi şəkildə imtina etmişdir. Onda 13 aprel tarixində imperator onu İmperator qvardiyasının I piyada polkunun komandiri vəzifəsinə yenidən qaytarır. Məhz bu polkla o tarixə düşmüşdür. Lakin bəzi mənbələr onu səhvən diviziya komandiri adlandırırlar. 1815-ci il 18 iyun gününün sonunda Blüxerin başçılığı altındakı Prussiya ordusunun döyüş meydanına gəlib çatması ilə fransızlar üçün döyüşün taleyi artıq həll olundu. Kambron hər tərəfdən düşmən qüvvələri ilə əhatə olunduqdan sonra o, düşmənin təslim olmaq təklifindən qəti imtina etmiş və öz polkunun II batalyonu üçün kare düzülüşünü əmr edir. İngilis toplarının və batalyon silahlarının atışları ilə fransız qoşunu demək olar tamamilə məhv edilir. Kambron özü isə başından güllə yarası alaraq huşsuz şəkildə əsir götürülür.
Kambron özü isə ani anda məşhurlaşan ifadəsi haqda əsirlikdə olarkən öyrənmişdi. O digər zabitlərlə ünsiyyət zamanı belə bir cavab verdiyini xatırlamadığını bildirmişdir. Onun sözlərinə görə yaxınlaşan ingilislər fransızca "Təslim olun, qrenaderlər, təslim olun!" ("Rendez-vous, grenadiers, rendez-vous!") qışqırırmışlar. Bu zaman o, onlara qvardiya haqda yox, "başqa bir şey" haqda cavab verdiyini bildirmişdir. Bununla yanaşı o, yaxınlaşan düşmənin çığırtısına cavab verdiyini, həmçinin könüllü şəkildə əsir düşməyə hazırlaşmadığını heç vaxt təkzib etməmişdir.
220px|thumbnail|left|1848-ci ildə Kambronnun anadan olduğu Nant şəhərində ucaldılmış heykəli. Postamentində məşhur "Qvardiya ölür, lakin təslim olmur!" ifadəsi yazılmışdır. 1830-cu ildə Nantda təşkil olunmuş banketdə Kambron məşhur ifadə haqda suala belə cavab vermişdi: "Mən daha az möhtəşəm olan, lakin ola bilsin əsgərcəsinə daha enerjili bir şey demişdim."
Sonralar fransız jurnalistləri şəxsi araşdırmalar aparmış və bu ifadənin Journal général de France qəzetində eyniadlı məqalənin müəllifi olan Balizon de Rujmon tərəfindən uydurulduğu qərarına gəlmişdilər. Lakin o, bu məqaləyə başlıq haqda heç nə uydurmadığını bildirmişdir. Buna baxmayaraq, ifadə fransız ordusunun cəsarət göstəricisi kimi işlədilməyə başlanılmışdır.
Bu ifadənin yayılmasında Nikol Şarlenin populyar litoqrafiyaları, xüsusən də "Vaterloo qrenaderi" litoqrafiyası çox böyük rol oynamışdır. Kambronun şəxsi fikirləri artıq heç kimi maraqlandırmırdı və 1848-ci ildə ona qoyulmuş abidədə məşhur "Qvardiya ölür, lakin təslim olmur!" ("La garde meurt et ne se rend pas") yazılmışdır. Abidənin açılışından sonra general Klod-Etyen Mişelin oğulları məhkəməyə bildirmişdilər ki, bu sözlər onların atasına məxsusdur. Buna görə bir sıra şahidlərin olduğunu da bildirmişdilər. Onların atası Klod-Etyen Mişel "köhnə qvardiyanın" diviziyasına komandanlıq etmiş və Vaterloo döyüşündə həlak olmuşdur. Lakin 1848-ci ildə araşdırmaların aparılmasına yol verilməmişdir.
1862-ci ildə Viktor Hüqonun məşhur "Səfillər" romanı çap olunur. Bu romanında Hüqo Kambron və onun işlətdiyi ifadə haqda qısaca qeyd etmişdir. Romanın çap edilməsindən sonra I Napoleon dövrünə olan maraq daha da gücləndi. Həmin ildə general Mişelin oğulları yenidən bu ifadənin onların atalarına məxsusluğu haqda iddia qaldırırlar. Aparılan araşdırmalar zamanı Fransanın şimalında yerləşən Vik kəndində Antuan Delo adlı keçmiş Napoleon qvardiyaçısı tapılır. 1862-ci il 30 iyun tarixində Lill prefekti tərəfindən dəvət olunmuş marşal Patris de Mak-Maqon, general Messia və polkovnik Borel kimi şəxslərin şahid qismində iştirak etdiyi sorğu zamanı Delo döyüş günü Kambronun "Qvardiya ölür, lakin təslim olmur!" ifadəsini bir neçə dəfə işlətdiyini təsdiq etmişdir.
XX əsrdə Kambronnun sözləri barədə məsələ iki əsas səbəbdən yenə qaldırılmışdır. Birinci olaraq, general Mişelin davamçıları və xələfləri davamlı olaraq bu sözlərin onların babalarına məxsus olduğunu iddia edirlər. İkincisi isə Kambronnun qəhrəmanlığının və bütün situasiyanın şübhə altına qoyulmasıdır. Belə iddia olunur ki, Kambronn heç nə söyləməmiş, sadəcə ingilislərə təslim olmuşdur.
Bulbophyllum reichenbachii
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Jasmin çayı
Jasmin çayı — Jasmin gülləri əlavə edilmiş çay. Sonq sülaləsi (960-1279) zamanı əmələ gəlmişdir. Normalda jasmin çayı yaşıl çay və ya ağ çaya əsaslanır. Jasmin çayının dadı xoşagələn şirindir. Çinin ən məşhur ətirli çayıdır.
Vladimir Arutyunyan
Vladimir Arutyunyan (    , d. 12 mart 1978, Tbilisi, Gürcüstan SSR, SSRİ ) - 10 may 2005-ci il tarixində Corc Buş və Mixail Saakaşvilinin olduğu kürsü istiqamətində Tiflisdəki Azadlıq Meydanına qumbara atması ilə tanınan Gürcüstan vətəndaşı. Qumbara döyüş vəziyyətinə gətirilsə də partlamamışdı, çünki maskalamaq məqsədi ilə qırmızı bir dəsmal ilə möhkəm sarılmışdı və bu qumbaranın işə salınmasının qarşısını almışdı.
Tərcümeyi-hal
Arutyunyan ailəsi 1983-cü ildə kənddən Tiflisə köçdü və çox kasıb idi. Vladimir atasız böyüdü, doqquz illik təhsil aldı və məktəbdən sonra müəyyən məşğuliyyəti yox idi. 2004-cü ilin yanvarında Arutyunyan İntibah partiyasının üzvü idi, bir dəfə Batumidə olmuş, lakin tezliklə bu təşkilatın sıralarını tərk etmişdir.