cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Qərib Məmmədov
Torpaqşünaslıq və Aqrokimya İnstitutu
Akademik Qərib Məmmədovun elmi-təşkilati fəaliyyətinin mühüm bir hissəsi AMEA Torpaqşünaslıq və Aqrokimya İnstitutu ilə bağlıdır. Qərib Məmmədov 1973–1976-cı illərdə AMEA Torpaqşünaslıq və Aqrokimya İnstitutu əyani aspiranturasında təhsil alıb. "Mil düzünün qərb hissəsinin otlaq torpaqlarının aqroekoloji xarakteristikası və bonitirovkası" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə edib. 1976–1980-ci illərdə institutun "Torpaqların aqroekologiyası və bonitirovkası" laboratoriyasında kiçik elmi işçi vəzifəsində çalışıb. 1980–1984-cü illərdə Azərbaycan EA Torpaqşünaslıq və Aqrokimya İnstitutunda baş elmi işçi vəzifəsində işləyib. 1984–94-cü illərdə İnstitutda laboratoriya rəhbəri işləyir. Qərib Məmmədov 1991-ci ildə Dnepropetrovsk Dövlət Universitetində "Azərbaycanın kənd təsərrüfatı və meşə altında olan torpaqlarının ekoloji qiymətləndirilməsi" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə edib. Doktorluq dissertasiyasının əsasını Azərbaycanın kənd təsərrüfatı və meşə altında olan torpaqların ekologiyası məsələləri təşkil edir. Burada torpaqların ekologiyası ilə bağlı problemlər geniş təhlil edilir və onun həlli yolları müəyyən edilib. 1992-ci ildə SSRİ AAK tərəfindən ekologiya ixtisası üzrə biologiya üzrə elmlər doktoru alimlik dərəcəsi verilmişdir. 1994-cü ildə Azərbaycan EA Rəyasət Heyəti tərəfindən Torpaqşünaslıq və Aqrokimya İnstitutuna direktor təyin olunur. Direktor işlədiyi illərdə institutun "ixtisaslaşdırılmış müdafiə" və "elmi" şuralarının sədri olmuşdur. Qərib Məmmədov 1996-cı ilə qədər institutun direktoru vəzifəsini daşımışdır. Hazırda institutun "Torpaqların aqroekologiyası və bonitirovkası laboratoriyası"nın müdiridir. Qərib Məmmədov Torpaqşünaslıq və Aqrokimya institutunda çalışdığı illərdə ayrı-ayrı ölkələrdə keçirilmiş beynəlxalq simpoziumlarda, konqreslərdə, konfranslarda elmi məruzələrlə çıxış edərək Azərbaycanı təmsil etmişdir. Bu günədək 11 elmlər doktoru, 51 fəlsəfə doktoru hazırlayıb. Akademikin torpaqşünaslıq, ekologiya və meliorasiya sahələrində yüksək kvalifikasiyalı elmi kadrların hazırlanması işində yaxından iştirak edir. Onun yetirmələri hesabına indi yeni Q.Ş.Məmmədov məktəbi yaranmışdır. Bu məktəbi keçən alimlər artıq bu gün hərəsi öz elmi sahələrində respublikanın aparıcı kadrları, mütəxəssisləridirlər.
Aqrar Elmlər Bölməsi
AMEA Aqrar Elmlər Bölməsi Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 17 yanvar 2011-ci il tarixli, 369 №-li Fərmanının icrası ilə əlaqədar olaraq, Rəyasət Heyətinin 16 sentyabr 2011-ci il tarixli 17/3 №-li qərarı ilə AMEA-nın strukturunda yaradılıb. Bölmənin institutlarında 644 nəfər, o cümlədən 319 elmi işçi, 2 akademik, 2 müxbir üzv, 17 elmlər doktoru, 175 fəlsəfə doktoru çalışıb. Akademik Qərib məmmədov bölmənin ilk və sonuncu akademik-katibi olub. Aqrar Elmlər Bölməsi yaradılan gündən respublikada fəaliyyət göstərən aqrar yönümlü bütün təşkilat və elmi-tədqiqat institutları, həmçinin müvafiq fakültələri olan ali təhsil ocaqları ilə geniş əlaqələr yaratmış, bu sahədə aparılan elmi tədqiqatların müasir tələblərə uyğun səviyəyə yüksəldilməsinə nail olmaq üçün zəruri tapşırıq və tövsiyələr vermişdir. Bölmənin elmi potensialının istifadəsini nəzərdə tutan aşağıdakı dövlət proqramlarının və müvafiq tədbirlər planlarının icrası ilə əlaqədar elmi tədqiqat işləri yerinə yetirilmişdir: Bölmə fəaliyyət göstərdiyi müddətdə bir neçə qabaqcıl xarici təşkilatla (Kew Botanika Bağları (Böyük Britaniya), Akademik D.N.Pryanişikov adına Perm Dövlət Kənd Təsərrüfatı Akademiyası (Rusiya), Sum Milli Aqrar Universiteti (Ukrayna) və Selcuk Universiteti (Türkiyə) ilə əməkdaşlıq müqavilələri bağlayıb. Bölmənin institutlarının beynəlxalq əlaqələri daha çox elmi xarakter daşıyıb. Beynəlxalq əlaqələrin daha intensiv müstəviyə keçirilməsində və faydalılıq əmsalının yüksəldilməsində getdikcə daha çox əməkdaşın, xüsusən gənc alimlərin iştirakının təmin edilməsi ümdə vəzifələr sırasında olub. Akademik Qərib Məmmədovun AMEA Aqrar Elmlər Bölməsinin mövcud olduğu illərdə elmi-təşkilati rəhbərliyi uğurlu olub. Nəticədə müvafiq elmin daha yaxşı koordinasiyasını və müasir səviyyəyə qaldırılmasını, elmi nailiyyətlərin praktikaya tətbiqinin sürətləndirilməsini və intensivləşdirilməsini təmin etməyə, müxtəlif təşkilatlar tərəfindən birgə tədqiqatların aparılmasına çox böyük yardım göstərilib.
Müşavirlik
Akademik Qərib Məmmədov 2016-cı ildən etibarən AMEA-nın aqrar məsələlər üzrə müşaviridir. Aqrar sahədə aparılan tədqiqatların nəzəri, praktiki və texniki nəticələrini özündə əks etdirən müxtəlif nəşr layihələrinin, o cümlədən "Aqrar və ekologiya elmləri" jurnalını çap etdirir.
Azərbaycan Torpaqşünaslıq Cəmiyyəti
Akademik Qərib Məmmədov 2001-ci ildən Azərbaycan Torpaqşünaslıq Cəmiyyətinin prezidentidir.
Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisində
Qərib Məmmədov 1996-cı ildə Birinci çağırış Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatı seçilib. Akademikin Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin üzvü olarkən məqsədyönlü fəaliyyəti onu Respublikada ictimai xadim kimi tanıdıb. Deputat olduğu müddətdə Milli Məclisin "Ekologiya məsələləri üzrə" Daimi Komissiyasının üzvü, həmçinin Azərbaycan-Çin Parlamentlərarası qrupunun üzvü kimi fəaliyyət göstərib. 1997-ci ildə Azərbaycan Parlament nümayəndə heyətinin tərkibində Çində işgüzar səfərdə olub. Milli Məclisin deputatı olarkən Azərbaycan Respublikasının Torpaq Məcəlləsi, Dövlət Torpaq Kadastrı, Torpaqların Monitorinqi və Yerquruluşu, Torpaq İcarəsi, Torpaq Bazarı və torpaqla bağlı bir çox qanunvericilik aktlarının qəbul edilməsində fəal iştirak etmişdir.
Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsində
Dövlətimizin mühüm strateji istiqamətlərindən olan ərzaq probleminin həlli məsələlərində taxılçılığın inkişafı üçün əkinə yararsız torpaqların əkin dövriyyəsinə qaytarılmasında Q.Ş.Məmmədovun böyük xidmətləri vardır. Qaçqın və məcburi köçkünlərə həyətyanı kənd təsərrüfatı ilə məşğul olunması üçün torpaq sahələrinin yerquruluşu qaydasında ilkin torpaqayırma işlərinin hazırlanması və naturada sahələrin seçilib müəyyən edilməsi, eləcə də Bakı-Tbilisi-Ceyhan əsas neft ixrac boru və Bakı-Tbilisi-Ərzurum qaz boru kəmərlərinin layihələndirilməsi və yerinə yetirilməsində Dövlət Torpaq və Xəritçəkmə Komitəsinin sədri kimi akademik Q.Ş.Məmmədovun xidmətləri əvəzsiz olmuşdur.
Dövlət torpaqlarının tərkib hissəsi kimi Torpaq Kadastrı, Yerquruluşu və Torpaq Tədqiqatları, Bələdiyyə əraziləri və xəritələrinin verilməsi, kartoqrafiya, geodeziya və topoqrafiya, torpaq resurslarından istifadəyə nəzarət və həmçinin respublikamızın dövlət sərhədlərinin delimitasiya və demarkasiyası məsələləri bilavasitə Q.Ş.Məmmədovun rəhbərliyi altında çox uğurla həyata keçirilmişdir. Dövlətimizin torpaq və aqrar siyasətinin həyata keçirilməsində eləcə də torpaq resurslarının səmərəli istifadəsi və mühafizəsi sahəsində müvafiq idarəetmənin həyata keçirilməsində Q.Ş.Məmmədovun çox böyük xidməti vardır.
Partiya fəaliyyəti
Qərib Məmmədov Yeni Azərbaycan Partiyası yarandığı ildən üzvüdür. Hazırda Yeni Azərbaycan Partiyası Yasamal rayon təşkilatının sədrinin birinci müavini kimi partiyanın işində yaxından iştirak edir.
Pedaqoji fəaliyyəti
Akademik Qərib Məmmədov elmi, elmi-təşkilati, ictimai və siyasi fəaliyyəti ilə yanaşı, həm də pedaqoji fəaliyyətlə məşğuldur. Akademik respublikanın müxtəlif ali təhsil müəssisələrində torpaqşünaslıq, ekologiya və meliorasiya ixtisasları üzrə kadrların yetişdirilməsində aktiv iştirak edir.
Qərib Məmmədov 1980-ci illərdən etibarən V.İ.Lenin adına Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunun (hazırkı Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti) Coğrafiya fakültəsində "Torpaqşünaslıq", "Torpaq coğrafiyası" və "Ekologiya" fənlərindən mühazirələr oxuyub.
Akademik Qərib Məmmədov 1998–2015-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasında "Torpaq islahatı"na və "Ekologiya məsələləri"nə həsr olunmuş mühazirələr deyib.
Akademik Qərib Məmmədovun elmlə yanaşı, təhsilin inkişafında da böyük xidmətləri var. Belə ki, onun təşəbbüsü və akademik Abel Məhərrəmovun bilavasitə köməkliyi nəticəsində Bakı Dövlət Universitetində əvvəlcə Biologiya fakültəsində Torpaqşünaslıq kafedrası (2004), sonradan isə Ekologiya və torpaqşünaslıq fakültəsi (2010) yaradılmışdır. Hazırda həmin fakültədə tələbələr bir neçə ixtisas üzrə, o cümlədən torpaqşünaslıq, ekologiya, aqrokimya, yerqurluşu və torpaq kadastrı ixtisasları üzrə bakalavr və magistr pillələrində təhsil alırlar. Akademik Qərib Məmmədov Torpaqşünaslıq kafedrası yaradıldığı tarixdən ona rəhbərlik edir. Qeyd edək ki, Q.Məmmədov 2002–2006-cı illərdə Bakı Dövlət Universitetinin Coğrafiya və Biologiya fakültələrində Dövlət İmtahan Komissiyasının sədri olmuşdur.
Qərib Məmmədov 2015-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin Ekologiya və Torpaqşünaslıq fakültəsinin AMEA Aqrar Elmlər Bölməsinin Torpaqşünaslıq və Aqrokimya İnstitutunda yaradılmış Elm və Tədris Mərkəzinin təşəbbüskarıdır.
Arxont
Arxont ( — başçı, rəis, hökmdar; başlanğıc, hakimiyyət mənalarını verən ἄρχη sözündən əmələ gəlib) — qədim yunan polislərində (şəhər-dövlət) ən yüksək vəzifəli şəxs. Bizans İmperiyası nda bu titulu yüksək vəzifəli ağalar daşıyırdılar.
Konstantinopolun fəthi ndən sonra arxont titulu Konstantinopol patriarxı tərəfindən xüsusi xidmətlərə görə bəzi pravoslav şəxslərə verilirdi.
Afina arxontları
Birinci arxont eponim (icra başçısı, illəri onun adı ilə adlandırırdılar), ikinci arxont Basilevs (pərəstişliyə nəzarət edirdi) və üçüncü arxont polemarxın (sərkərdə idi) vəzifələri ən qədimlərdən sayılırlar. E.ə. VII əsrin təxminən ortalarında fesmofet adlı məhkəmə funksiyalarını göstərən daha altı arxont vəzifələri əlavə edildi. Bütün doqquz arxontlar ali vəzifəli şəxs kollegiyayasını təşkil edirdilər. Solon un islahatlarından (e.ə. VI əsr də) sonra arxont vəzifəsinə Pentakosiomedimnlər ali əmlak dərəcəli üzvləri təyin ola bilərdilər, daha sonra ikinci dərəcəli Hippeilər də icazə verildi, e.ə. 457/456-cı ildə üçüncü dərəcəli Zevgitlər də bu haqqı əldə etdilər. E.ə. V əsrdə arxontlar kollegiyası siyasi əhəmiyyətini itirdi və bu əsrin sonunadək ancaq dövlət vəzifələrini yerinə yetirən fəxri orqan statusunda qaldı. Klassik dövrdə arxont seçkiləri püşkatma yolu ilə aparılırdı.
Velikanovnanın villası (Rostov-na-Donu)
Velikanovnanın villası - Rostov vilayəti Rostov-na-Donu şəhərinin ərazisində yerləşən tarixi bina. Tikili Rostov-na-Donu şəhəri, Serafimoviç küçəsi, ev 15 ünvanında yerləşir. Binanın inşasına 1884-cü ildə başlanılmışdır. 1890-cı ildə inşa işləri sonlandılmışdır. Bina regional əhəmiyyətli tarixi, arxitektur abidələri siyahısına daxil edilmişdir. Binanın layihəsinin müəllifləri mühəndislər Nikolay Aleksandroviç Doroşenko, N. M. Solokov olmuşdur.
Tarixi
1884—1890-cü illərdə rostovlu tacir Semyon İvanoviç Velikanov öz qızı Pelaqey üçün Kazan küçəsində villa inşa etdirmişdir. O, burada əri Matveey Kirilloviç Kozlovla birgə yaşamışdır. Matveey Kirilloviç Kozlovla dağ mühəndisi, şəhər dumasının üzvü olmuşdur. Villada ümumilikdə 28 otaq vardı. Üstəlik burada xidmətlər üçün zirzəmi və həyətyanı sahədə fontan vardı. Binanın fasadı neoklassizm stilində inşa edilmişdir.
Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra Velikanovnanın villası milliləşdirilmişdir. 1921-ci ildə burada Marl Marks adına Rostov dövlət ictimai kitabxana təşkil edilmişdir. Hazırda burada Don dövlət ictimai kitabxanası yerləşir. Jurnalist Boris Olenin bu haqda «Molot» qəzetində yazırdı.
1994-cü ildə kitabxana yeni ünvana köçürülür. Kitabxana Puşkinskaya küçəsindəki binada yerləşdirilir. Velikanovnanın villasında isə B. M. Qrekov adına Rostov rəssamlıq uçilişi yerləşir.
NGC 2473
NGC 2473, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Vaşaq bürcü istiqamətində yerləşir. S tipli. tərəfindən ildə 182.88 sm (72 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Zidyan
Zidyan - Dağıstan Respublikasının Dərbənd rayonunda monoetnik kənd, sakinlərini etnik azərbaycanlılardan ibarətdir. 2002-ci ildə aparılmış rəsmi əhali siyahıyaalınması zamanı kənddə 65 nəfər azərbaycanlı yaşamaqda idi.
Gerik (Maku)
Gerik — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Maku şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 230 nəfər yaşayır (39 ailə).
Merinya (En)
Merinya  — Fransa da kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — En. Şampan-an-Valrome kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Belle.
INSEE kodu — 01097.
Coğrafiyası
thumb|200px|left|Kommunanın xəritəsi Kommuna Paris şəhərinin 420 km cənub-şərqində, Lion şəhərindən 70 km şərqdə yerləşir və Burk-an-Bres şəhərindən 55 km cənub-şərqdə yerləşir.
Əhalisi
2010-ci ildə əhalinin sayı 199 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2010-cu ildə əmək qabiliyyətli 131 nəfər (15-64 yaş arasında) 93 nəfər iqtisadi cəhətdən, 38 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstəricisi 71.0%, 1999-cu ildə 68.8%). Fəaliyyət göstərən 93 sakindən 90 nəfəri (40 kişi və 50 qadın), 3 nəfər işsiz (3 kişi və 0 qadın) idi. 38 hərəkətsiz 11 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 19 nəfər təqaüdçü, 8 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
Hideyo Noquçi
və ya doğum adı ilə – Yaponiya bakterioloqu. O, sifilis xəstəliyinin törədicisi olan Treponema pallidum bakteriyasını kəşf etməsinə görə tanınır.
Həyatı və karyerası
Seysaku Noquçi 9 noyabr 1876-cı ildə Yaponiyanın Fukuşima prefekturasının İnavaşiro qəsəbəsində doğulmuşdur. 1878-ci ildə evdəki ocağa düşərək sol əlini yandırmışdır. 1892-ci ildə Kanae Vatanabe əlini əməliyyat etdirmiş və Noquçi baş barmağını yenidən hərəkət etdirə bilmişdir. Bu hadisədən sonra tibb sahəsinə maraq göstərməyə başlamışdır. 1896-cı ildə tibb təhsili almaq üçün Tokioya yola düşmüş və 1897-ci ildə milli imtahanı keçərək həkim olmuşdur. 1898-ci ildə Şibasaburo Kitasatonun başçılıq etdiyi Yoluxucu Xəstəliklər İnstututuna daxil olaraq bakterioloq olmağa qərar vermişdir. Bu dövrdə adını Seysakudan Hideyoya dəyişmişdir. O, Çinə gedərək taunla mübarizə aparmışdır.
Noquçi 1900-cü ildə Simon Fleksnerin dəvəti ilə ABŞ-yə getmiş və Pensilvaniya Universitetində işləmişdir. Burada ilan zəhərini öyrənmişdir. 1903-cü ildə Milli Serum İnstitutunda işləmək üçün Danimarkaya getmişdir. 1904-cü ildə Nyu-Yorkda yerləşən Tibbi Tədqiqat üzrə Rokfeller İnstitutunda işləməyə başlamışdır.
Elmi töhfələri
Noquçi 1913-cü ildə ABŞ-də sifilis xəstəliyinin törədicisini kəşf etmişdir. Bu kəşfinə görə 1914 və 1915-ci illərdə Tibb üzrə Nobel mükafatına namizəd göstərilmişdir. O, poliomielit, Oroya qızdırması və traxoma xəstəliklərini də tədqiq etmişdir.
Xatirəsi
1939-cu ildə Noquçinin doğulduğu yerdə Hideyo Noquçi Memorial Muzeyi açılmışdır. Noquçinin Ekvadorda çəkdirdiyi fotosu 1000 yenlik əsginasda öz əksini tapmışdır. Google 9 noyabr 2011-ci ildə onun 135 illiyi münasibətilə dudl yayımlamışdır.
Tanya Stupar-Trifunoviç
Tanya Stupar-Trifunoviç (Тања Ступар Трифуновић; ) — Bosniya serb yazıçısı. Onun dörd şeir kitabı və bir ibrətli hekayələr kitabı çap olunmuşdur. Şeir və nəsr sahələrində bir neçə Bosniya mükafatı laureatıdır.
Həyatı
1977-ci ildə Zadarda anadan olmuşdur. Banya Luka Universiteti fəlsəfə fakültəsinin serb dili və ədəbiyyatı şöbəsini bitirmişdir. Müharibə ilə əlaqədar olaraq Banya Luka ya köçmüşdür. Onun dörd şeir kitabı və bir ibrətli hekayələr kitabı nəşr olunmuşdur, şeirləri ingilis, alman, polyak, sloven, makedon, macar, danimarka, fransız və rus dillərinə tərcümə olunmuşdur. "Barbarlar səhər yeməyi zamanı nə düşünürlər" kitabı, Bosniya və Herseqovinada 2007-2008-ci illərin ən yaxşı kitabı olaraq CEE Literature Award mükafatına (Şərqi və Cənub-Şərqi Avropanın Ədəbi Mükafatı) namizəd olmuşdur, mükafat olaraq ona Vyanada ev verilmişdir. 2009-cu ildə "Baş qəhrəman uğursuzluğa aşiq olan bir insandır" kitabı ən yaxşı şeir kitabı olaraq "Fra Qro Martiç" mükafatına layiq görülmüşdür, bosniya və xarici şeir toplularına daxil edilmişdir. Eyni zamanda Stupar-Trifunoviç "Putevi" ədəbi jurnalının redaktorudur. EU Prize for Literature 2016 mükafatına namizəd olmuşdur.
Oralar
"Oralar" — Azərbaycan televiziya verilişi. 2017-ci il aprelin 8-də ATV kanalında yayımlanıb.
Veriliş haqqında
Verilişdə aparıcı Turanə Hüseynli qlamur həyat, dəbli butiklər, gənclərin əyləncə məkanlarına, Azər Qəribov şəhərlərin lüks həyatını, məşhur abidələrini, muzeyləri və turistik məkanlarını, Rüstəm Əfsərli isə büdcəli səyyah həyatı sürərək sadə insanların yaşayışını tamaşaçılara göstərir.
Mükafatlar
2018-ci ildə veriliş "Oralar" verilişi Xorvatiyanın paytaxtı Zaqreb şəhərində keçirilən Beynəlxalq Turizm Filmləri Festivalında "Televiziya verilişləri" nominasiyasında birinci yerə layiq görülüb.
Rusiya Mərkəzi Bankı
Rusiya Mərkəzi Bankı və ya qısaca Rusiya Bankı  — Rusiya Federasiyasının mərkəzi bankı. Əsas mərkəzi Moskva şəhərində yerləşir. Rəhbəri Elvira Nabiullinadır. Rusiya rublunun banknot və metal pullarının yeganə istehsalçısıdır. Hökumətin pul və kredit siyasətindən məsuldur.
Rusiyadakı bütün banklardan üstündür. Rusiya hökuməti tərəfindən səlahiyyətləndirilən bu Bank, Rusiya Federasiyasını beynəlxalq maliyyə təşkilatlarında təmsil edir və pul siyasəti ilə bağlı beynəlxalq pul bazarı əməliyyatlarında iştirak edir.
Tarixi
thumb|left|Rusiya poçt markaları (2015-ci il) Rusiya Mərkəzi Bankının əsası 1860-cı ildə qoyulmuşdur.
Cır limon
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Leopold Averbax
Leopold Leonidoviç Averbax (əsl adı İser-Leyb Meer-Şolomoviç Averbax, ; ) — SSRİ ədəbiyyatşünası, Rusiya Proletar Yazıçılar Birliyinin və SSRİ Yazıçılar İttifaqının üzvü, komsomol fəalı, "Na literaturnom postu" jurnalının baş redaktoru.
Leopold Averbax 1937-ci ildə "xüsusi sifarişlə" məhkum edilmiş və güllələnmişdir. 1961-ci ildə ölümündən sonra reabilitasiya olunmuşdur.
Bəhmən Mirzə Qacar hamamı
Bəhmən Mirzə Qacar hamamı — XIX əsrin əllinci illərinin əvvəllərində şahzadə Bəhmən Mirzə Qacar Şuşada məskunlaşarkən inşa etdirdiyi ilk tikililərdən biri də hamam olub.
Haqqında
Şahzadənin saray kompleksinə daxil olan həmin hamam məxsusi olaraq bəyin ailəsinə xidmət edib. 1884-cü ildə onun ölümündən bir ay sonra baxımsızlıq ucbatından uçub dağılıb.
Leopold Averbax
Həyatı
Leyboviç adına imtiyazlı gimnaziyada oxumuşdur. 5-ci sinfi bitirmədən komsomol işinə getmişdir. 1-ci çağırış Komsomol Mərkəzi Komitəsinin üzvü, sonra Rusiya Kommunist Gənclər İttifaqı Moskva Komitəsinin katibi seçildi. 1920-ci ildə "Yunoşenskoy pravda"nın redaktoru vəzifəsində çalışıb. Sonralar "Molodaya qvardiya" jurnalının və "Uralski raboçi" qəzetinin redaktoru olmuşdur. 1926–1932-ci illərdə "Na literaturnom postu" jurnalının baş redaktoru olmuşdur. Rusiya Proletar Yazıçılar Birliyinin yaradıcılarından biri, Ümumrusiya Proletar Yazıçıları Birliyinin baş katibi (1926–1932). O, proletar ədəbiyyatına arxalanır, yazıçıları qovmaq siyasəti aparırdı.
Leopold Averbax 1937-ci ildə "xüsusi sifarişlə" məhkum edilmiş və güllələnmişdir. 1961-ci ildə ölümündən sonra reabilitasiya olunmuşdur.
Adam Faver
Adam Fawer — Amerikalı roman yazıçısı. İlk romanı "Ehtimalsızlıq" on səkkiz dilə tərcümə edilmiş və "ən yaxşı roman" müsabiqəsində “2006 International Thriller Writers” mükafatını qazanmışdır. 2008-ci ilin aprel ayında da ikinci romanı olan "Empati" yayımlanmışdır. "Empati" 2008-ci ildə almanca, yaponca ve türkcə yayımlanmışdır. Türkiyədəki yayımcısının israrları nəticəsində tamamladığı üçüncü romanı "Oz", 2016-cı ildə yalnız türkcə olaraq yayımlanmış, ancaq mənfi tənqidlərə məruz qalmışdır.
Faver Pensilvaniya Universitetində diplom və magistr dərəcələrini tamamlamışdır. Stanford Graduate School of Business də MBAsini etmişdır. Karyerası zamanı Faver; Sony Music, J.P. Morqan və son olaraq da About.com kimi müxtəlif şirkətlər üçün işləmişdir.
Astanadakı ən yüksək binalar
Qazaxıstanın paytaxtı Astana, 11-i ən az 100 metr hündürlüyü olan 118 çoxmərtəbəli binaya ev sahibliyi edir. Astanadakı ən hündür bina, 210 metr hündürlüyündə olan və 2012-ci ildə tamamlanan 54 mərtəbəli Zümrüd Qüllələridir. Həm də Qazaxıstandakı ilk hündür binadır.
Yüksək binalar
Bu siyahıda Astanada standart hündürlük ölçüsü ilə ən az 100 metr hündürlüyündə olan göydələnlər sadalanır. Bu siyahıya qüllələr və memarlıq detalları daxildir, lakin anten dirəkləri deyil. "İl" sütunu bir binanın tamamlandığı ili göstərir.
İnşası davam edən yüksək binalar
Bu siyahıda ən azı 100 metr hündürlüyündə planlaşdırılan Astanada tikilməkdə olan binalar sadalanır.
Con Karmak
Con Karmak (d. 20 avqust 1970, Kanzas, Missuri, ABŞ) — Amerika proqramçısı; O, First-person shooter (FPS) - Birinci şəxs atıcı janrında "Wolfenstein 3D", "DOOM", "Quake" kimi kompüter oyunlarının təqdimatı ilə məşhurdur. "Id Software" və "Armadillo Aerospace" şirkətlərinin həmtəsisçisi olaraq da tanınır.
Quləli (Maku)
Quləli — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Maku şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Qazaxıstanın telekomunikasiyası
Qazaxıstanın telekomunikasiyası (QT) — Qazaxıstan SSR telekommunikasiya bazasında sabit və mobil rabitə, TV / radio və İnternet istiqamətində Rabitə, İnformasiya və İnformasiya Komitəsinin dövlət tənzimləməsi altında inkişaf etdirilmiş çox səviyyəli çoxfunksiyalı məlumat ötürülməsi quruluşudur. SİİN QR və ölkənin coğrafi və demo amillərinə görə bir spesifikliyə malikdir.
Con Karmak
Həyatı
Con Karmak 20 avqust 1970-ci ildə Missuri ştatının Kanzas şəhərində dünyaya gəlib.
Quləli (Maku)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 186 nəfər yaşayır (38 ailə).
Qazaxıstanın telekomunikasiyası
Əlaqə
90-cı illərin ilk yarısında sabit rabitə ilə yanaşı Qazaxıstanda dövlət rabitə operatoru Kazakhtelecom və British Wireless Technology Corporation Ltd.-nin iştirakı ilə yaradılan Qazaxıstan Altel tərəfindən tətbiq olunan mobil rabitə meydana çıxdı. 20 milyon dollarlıq beynəlxalq investisiyalarla. Altelə Qazaxıstan Respublikasının mobil rabitə bazarında beş illik dövlət inhisarı verildi və bu səbəbdən 1999-cu ilin sonuna qədər rəqabət olmadı və abunəçi üçün ortalama aylıq faktura müqayisədə təxminən 700 dollar idi. Rusiya Federasiyasında oxşar ödəniş 300 dollardır. 2000-ci ildə Qazaxıstanın mobil abunəçilərinin sayı 15.000-i keçməmiş və 20-dən bir qədər çox ötürücü stansiya tikilmişdir.1999-cu ildə sonradan Beeline-a çevrilən Kcell və K-Mobile eyni vaxtda Qazaxıstanda tətbiq edilmişdir. 2007-ci ildə Kazakhtelecom sabit telefon abunəçilərini ölkə daxilində IP-telefoniya formatına köçürməyə başladı.
İnternet
Qazaxıstan İnterneti (Kaznet), 1994-cü ildən, RelcomSL-in dünya İnternet ilə mesaj mübadiləsi qabiliyyəti ilə İnternet prinsiplərinə əsaslanan bir e-poçt şəbəkəsi təşkil etdiyi vaxtdan fəaliyyət göstərir. 1999-cu ildə Milli Şirkət (NK) Kazakhtelecom İnternet xidmətləri göstərməyə başladı.
Televiziya
1990-cı illərin ortalarına qədər Qazaxıstan şirkətlərinin alternativ kabel, rəqəmsal və peyk televiziyası təqdim etmək cəhdləri fonunda xarici investor tərəfindən maliyyələşdirilən Alma-TV 2010-cu ilə qədər əsas kabel televiziyası operatoru oldu. 2005-ci ildən bu yana Qazaxıstanda televiziya rəqabəti, Almatıda IP televiziyasının açılması və 2009-cu ildə Kazakhtelecom-un interaktiv rəqəmsal televiziya iD-TV-nin işə düşməsi ilə artdı və bu, MDB ölkələri arasında Qazaxıstanda lider amil oldu. Yalnız adi Qazaxıstan televiziyalarını təsir edən xarici kanalların yayımının dövlət tərəfindən 75% məhdudlaşdırılması səbəbindən, ölkədə peyk və kabel televiziyalarının böyüməsi artdı.
Trendlər
Qazaxıstan peyk televiziyası seqmentinin böyüməsi hələ də kabel televiziyasına çıxışı olmayan kənd əhalisinin 50% -i hesabına gözlənilir. Milli TV bazarı oyunçularının ölkənin bölgələrinə genişlənməsi yerli operatorlarla birləşməklə başlayır. Əhalinin PC yerinə mobil cihazdan daha çox istifadə etməsi səbəbindən mobil İnternetə tələb artmaqdadır. Eyni zamanda, sabit məlumat ötürülməsi bazarı iş mühitində hələ də aktualdır.
Qazaxıstanın telekom bazarında 2017-ci ilin sonunda nəzərə çarpan əsas orta müddətli tendensiyalar. Birincisi, şəbəkələrdəki trafikin artması - İnternetə daxilolma gəlirləri telekomun flaqmanı olaraq qalır (mobil rabitə gəlirlərini üstələyir və tarixdə ilk dəfə ayda 20 milyard tengeni keçdi - ABŞ dolları ilə tengenin orta çəkili məzənnəsi 4Service-in apardığı bir araşdırma əsasında smartfon istifadəçilərinin əsas hissəsi (% 44) ayda 6 GB-dan çox internet istehlak edir və bu cür istifadəçilərin payı keçən ilə nisbətən 14% artmışdır. İkinci vacib tendensiya, smartfonların payındakı artımın davam etməsidir. Müxtəlif hesablamalara görə, 55 ilə 60% arasında dəyişir. Sözügedən şirkətin 4Service araşdırmasına əsasən, bu gün mobil operatorların bütün abunəçilərinin 83% -i ağıllı telefonlarında internetdən istifadə edir. Digər tərəfdən, mobil rabitə istifadəçilərinin böyük əksəriyyətinin (% 47) orta aylıq xərcləri 1000-2000 təngə qədərdir. Eyni zamanda, rabitə xərclərini azaltmaq meyli var. Nəhayət, daha bir tendensiya var - sistemli bir tendensiya və qeyd olunan çevrilmə ilə əlaqədardır. Operatorlar yeni gəlir mənbələri tapmağa, xərcləri optimallaşdırmağa və yol boyunca xərcləri azaltmağa çalışırlar. Kimsə maliyyə tarixinə girir, kimsə eyni anda bir neçə istiqamətdə təcrübə aparır. Maraqlı hallara baxmayaraq, bu xidmətlərdən əldə olunan gəlirlərin operatorların ümumi gəlirlərində güclü şəkildə göründüyünü söyləmək erkən olardı.
Con Karmak
Həyatı
O, kiçik yaşlarından kompüter texnologiyaları ilə maraqlanıb. Devid Kaşner "Masters Of Doom" kitabında onun uşaqlıq dövrünü belə təsvir edir:
"Karmak 14 yaşında olarkən bir neçə həmyaşıdına "Apple II" kompüterlərinin oğurluğu üçün dərsdən sonra məktəbə daxil olmağa kömək edir, amma bu zaman səssiz siqnalizasiya işə düşür. Con həbs edilir və psixoloq konsultasiyasına göndərilir və nəticədə çətin tərbiyə olunan uşaqlar üçün olan mərkəzdə 1 illik məhkum edilir".
Sonradan Con iki semestr ərzində Missuri Universitetində oxuyur, sonra müstəqil proqramçı karyerasına başlayır.
Tezliklə Con Karmak ehtiyac duyulan mütəxəssis oldu. Onun komandası fəal şəkildə bir çox layihələr üzərində işləyirdi, müxtəlif müsabiqələrdə iştirak edirdi.
O, 1991-ci ildə kompüter oyunlarının yaradılması üzrə qısa müddətdə məşhurlaşmış "id Software" şirkətinin həmtəsisçisi olur. Lap başdan Karmak şirkətdə proqramlaşdırma sahəsində əsas mütəxəssis olur. Onun proqramların tərtib edilməsi üsulları, həmçinin orijinal dizayner ideyaları həqiqətən kolleqalarının diqqətini cəlb edir.
Con Karmak 2013-ci il, noyabr ayının 22-də "id Software" şirkətindən gedib. O, virtual reallıq – "Oculus Rift" cihazını inkişafa yönəltmək üçün şirkəti rəsmi olaraq tərk edib. Bu barədə məlumat verən studiyanın müdiri Tim Uillits "Bundan belə oyun inkişafı ilə maraqlanmayan Con Karmak diqqətini digər layihələrə yönəldib, istefa edib" - deyib. Con Karmak öz "Twitter" hesabında yazıb ki, "id Software"də texniki məsləhətçi olaraq qalmaq istəyirdim, ancaq studiya mənim xidmətlərimi rədd etdi.
Hazırda o, kosmik aparatların yaradılması və onların işə salınması üzrə müsabiqələrdə iştirakla maraqlanır. Qeyd edək ki, Karmak həmçinin 2000-ci ildə "Armadillo Aerospace" şirkətini təsis edib.
"Wolfenstein" kompüter oyunu
Con Karmak 1992-ci il, 5 may tarixində böyük maraqla qarşılanan Wolfenstein kompüter oyununu təqdim etdi. Wolfenstein 1980-ci illərdə çıxmış Apple II üçün Muse Software Castle Wolfenstein və Beyond Castle Wolfenstein şirkətinin iki məşhur oyununun adından alınıb. Wolfenstein 3D, 90-cı illərin əvvəllərində məşhurlaşaraq PSP, 3DO, SNES, Gameboy Advance, Apple iOS və Amiga daxil olmaqla müxtəlif platformalara keçirilmişdi. 2007-ci ildə "id Software" süjetə əsaslanan tammetrajlı filmi çıxardı. Oyun IGN "Bütün zamanların ən yaxşı oyunları" siyahısında yer alır.
Wolfenstein 3D-da oyunçu nasist qalasından qaçmağa çalışan əsgəri idarə edir, bir çox silahlı keşikçi və gözətçi it ona qarşı çıxır. Binada müxtəlif növ qiymətli əşya, qida məhsulları və dərmanlar, həmçinin müxtəlif silah-sursatlar olan gizli otaqlar yerləşir. Oyunçu oyunun səviyyələri üzrə hərəkət edir, hər süjet epizodunun sonunda final bossu ilə döyüş tələb olunur. Bu, xüsusilə güclü rəqibdir, qələbə üçün oyunçu tərəfindən böyük səy tələb olunur.
Proqramçının daha iki mühüm işi
Con Karmak 1993-cü ildə daha bir oyun hazırladı. Bu, Doom FPS kompüter oyunu idi. Bazara çıxarıldığı il vizual xüsusiyyətləri ilə ABŞ-də, daha sonra isə bütün dünyada sanki bir əfsanəyə çevrilməyi bacardı. Bazara floppy disk formatında çıxarılmış olsa da internetdə yayılmasına görə təxminən 50 milyon kompüterə yükləndiyi güman olunur.
Dərhal sonrakı il Doom 2: Hell on Earth (1994) adlı 2-ci versiya əlavə paketləri ilə birlikdə bazara çıxarılıb. 1996-cı ildə Windows 95-in geniş yayılması ilə prodüserlər Windows formatında ilk oyunları olan "Final doom"u təqdim ediblər. Bununla yanaşı, oyun çox platformanı dəstəklədiyi üçün Doom fenomeninin beynəlxalq bazara daxil olması daha da sürətlənib.
Oyunçu kosmik xüsusi təyinatlı dəstənin adsız döyüşçüsü rolunda çıxış edir.
Bundan əlavə, 1996-cı ilin 22 iyulunda "Quake" oyunu hazırlanır. "Quake" mühərrikinin çox hissəsi Con Karmak yazıb. Oyun həmçinin öz saundtrekləri ilə məşhurdur.
"Quake"ın gəlişi ilə "kibersport" anlayışı yenidən meydana gəldi, geniş cəmiyyət yarandı, böyük çempionatları keçirilməyə başlandı, həmçinin kompüter oyunları barəsində trikinq anlayışı yarandı.
"id Tech 5" oyun mühərriki
2007-ci ilin 11 iyununda San-Fransiskoda keçirilən Apple's Worldwide Developers Conference (WWDC) konfransında Con Karmakın hazırladığı "id Tech 5" oyun mühərriki ictimaiyyətin diqqətinə çatdırıldı. Mühərrik Karmak tərəfindən 8 nüvəli Apple Macintosh kompüterində nümayiş etdirilirdi, ancaq nümayişdə yalnız bir nüvədən istifadə etdi. Videokart kimi 512 Meqabayt video yaddaş ilə Quadro 7000 istifadə olunurdu.
"id Tech 5" — oyun mühərriki "id Software"da qəbul edilmiş işarələrin yeni sxemini izləyir. Bu sxem, əvvəlkidən fərqli olaraq, mühərrikin nəsili haqqında informasiyanı verir (məsələn, "Doom 3 engine" mühərriki indi "id Tech 4" adlanır). "id Tech 5" id Tech seriyasının beşinci mühərrikidir və fərdi kompüterlərdə (Microsoft Windows, GNU/Linux), eləcə də Macintosh kompüterlərində və Playstation 3 və Xbox 360 oyun konsollarında istifadə üçün nəzərdə tutulub.
Meksimyo
Meksimyo  — Fransa da kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — En. Şampan-an-Valrome kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Belle.
INSEE kodu — 01097.
Coğrafiyası
thumb|200px|left|Kommunanın xəritəsi Kommuna Paris şəhərinin 420 km cənub-şərqində, Lion şəhərindən 70 km şərqdə yerləşir və Burk-an-Bres şəhərindən 55 km cənub-şərqdə yerləşir.
Əhalisi
2010-ci ildə əhalinin sayı 199 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2010-cu ildə əmək qabiliyyətli 131 nəfər (15-64 yaş arasında) 93 nəfər iqtisadi cəhətdən, 38 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstəricisi 71.0%, 1999-cu ildə 68.8%). Fəaliyyət göstərən 93 sakindən 90 nəfəri (40 kişi və 50 qadın), 3 nəfər işsiz (3 kişi və 0 qadın) idi. 38 hərəkətsiz 11 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 19 nəfər təqaüdçü, 8 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
5-ci Ordu Korpusu (Azərbaycan)
Naxçıvan Hərbi Qarnizonu
Tadeuş Kostyuşko
Tadeuş Kostyuşko — polyak hərbi və siyasi xadimi, ABŞ-nin İstiqlal müharibəsinin iştirakçısı, 1794-cü il Polşa üsyanının rəhbəri, Belarusun, Polşanın, ABŞ-nin milli qəhrəmanı, Fransanın fəxri vətəndaşı, Reç Pospolita ordusunun generalissimusu.
Kostyuşko 1746-cı ilin fevralında Böyük Litva Hersoqluğunda (Reç Pospolitanın bir hissəsi idi) müasir Belarusiya ərazisində bir ailə mülkündə anadan olub, onun dəqiq doğum tarixi məlum deyil. 20 yaşında Varşavada kadet korpusunu bitirib. 1768-ci ildə Bar konfederasiyasının iştirakı ilə vətəndaş müharibəsi başlayandan bir il sonra Kostyuşko təhsilini davam etdirmək üçün Fransaya köçdü. O, 1774-cü ildə, ilk bölündükdən iki il sonra Reç Pospolitaya qayıtdı və maqnat Yozef Sosnovskinin mülkündə pedaqoq vəzifəsini tutdu. Lakin, onu işəgötürən həmin şəxsin qızı ilə uğursuz qaçmaq cəhdindən sonra o, Fransaya qayıtdı. 1776-cı ildə Kostyuşko Şimali Amerikaya köçdü və burada Kontinental orduda polkovnik rütbəsi ilə Amerika istiqal müharibəsində iştirak etdi. Hərbi mühəndis kimi o, Nyu Yorkdakı Uest Point qalası da daxil olmaqla istehkamları layihələndirib və onlara nəzarət edib. 1783-cü ildə onun xidmətlərini nəzərə alaraq, Kontinental Konqres onu briqada generalı rütbəsinə yüksəltdi.
Kostyuşko 1784-cü ildə vətənə qayıtdı. 1789-cu ildə general-mayor rütbəsi ilə Reç Pospolita ordusuna qoşuldu. Reç Pospolita ikinci dəfə bölündükdən sonra, 1794-cü ilin martında üsyan təşkil etdi və ona rəhbərlik etdi. 1794-cü ilin oktyabrında Matsejovice döyüşündə üsyançıların əsas qüvvələri rus qoşunları tərəfindən darmadağın edildi və Kostyuşko özü də əsir götürüldü. 1796-cı ildə rus imperatriçası II Yekaterinanın ölümündən sonra Kostyuşko onun varisi I Pavel tərəfindən əfv olundu və ABŞ-yə mühacirət etdi. 1798-ci ildə Avropaya qayıtdı və uzun müddət Fransada, Vyana konqresindən sonra və 1817-ci ildə ölümünə qədər - İsveçrədə yaşadı.
Melvill yarımadası
Melvill — Kanadanın şimalında yerləşən yarımada.
Xarici İşlər Nazirliyi (İran)
İran Xarici İşlər Nazirliyi (Farsca: وزارت امور خارجه Ro: Vezārat-e Omūr-e Kharejeh) İran hökumətinin bir nazirliyidir. Nazirliyin rəhbəri İran Hökumət Kabinetinin üzvü olur. Keçmiş Xarici İşlər Naziri vəzifəsini 13 dekabr 2010-cu ildən səlahiyyətlərinin icrasına başlayan Əli Əkbər Salehi icra etmişdir. Hazırkı Xarici İşlər Naziri, 15 Avqust 2013 tarixində Prezident tərəfindən namizəd göstərildikdən sonra Məclis tərəfindən təsdiqlənən Məhəmməd Cavad Zərifdir. Mərkəzi Tehranın Bağ-i Meli səmtindədir. İndiki mətbuat xidmətinin katibi Səid Xətibzadədir.
Melvill yarımadası
Coğrafiya
Fari və Hekla boğazı yarımadanı Baffin Torpağı adasını ayırır. Frozen-Streyt boğazı isə Sautqemptom adasını yarımadadan ayırır. Yarımada materikdən Rey bərzəği vastəsi ilə birləşir. Bərzəx araşdırmaçı Con Reyın şərəfinə adlandırılmışdır. Bitkiləri əsasən Tundrada bitən mamır və şibyələrdən ibarətdir. Yarımadanın cənubunda kiçik qəsəbə olan Repals-Bey, şərq hissədə isə Holl-Biç qəsəbəsi yerləşir. Bu yaşayış məntəqələri əsasən bölgədə mövcud olan ov heyvanlarının tədarükü ilə salınmışdır.
Xarici İşlər Nazirliyi (İran)
Nazirlər və səlahiyyətliləri
İranın ilk xarici işlər naziri 1821-1823-cü illərdə vəzifəsini yerinə yetirmiş Mirzə Əbdülvahab Xan idi. Hazırda nazir olan Məhəmməd Cavad Zərif, 15 Avqust 2013-cü ildə Əli Əkbər Salehinin yerinə təyin olunmuşdur.
Xarici İşlər Nazirliyinin hazırkı məmurları bunlardır:
Binaları
Nazirliyin hal-hazırkı binası 1939-cu ildə tikilib.
NGC 1510
NGC 1510, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Saat bürcü istiqamətində yerləşir. S0 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Hacu (Maku)
Hacu — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Maku şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 256 nəfər yaşayır (42 ailə).
Tural Məmmədov (gizir)
Tural Arif oğlu Məmmədov — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin giziri, 2-ci Qarabağ müharibəsinin şəhidi.
Həyatı
Tural Məmmədov 1 may 1995-ci ildə Oğuz rayonunun Sincan kəndində anadan olub. 2001-ci illərdə şəhid Əsabəli Abdulhüseynov adına Sincan kənd tam orta məktəbinə daxil olmuşdur. 2012-ci ildə məktəbi bitirmişdir.
Hərbi xidməti
Tural Məmmədov 2013-cü ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrində müddətli həqiqi hərbi xidmət keçmişdir. Əsgəri xidmətini başa vursa da Azərbaycan Ordusunda xidmətini davam etdirmişdir. Tural Məmmədov 2016-cı ildə Aprel döyüşlərində iştirak etmişdir.
İkinci Qarabağ müharibəsində iştirakı
Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin giziri Tural Məmmədov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan və Ermənistan arasında başlanan 2-ci Qarabağ müharibəsinin ilk günlərindən döyüşlərdə iştirak etmişdir. Tural Məmmədov Suqovuşanın, Talış kəndinin azad olunması uğrundakı döyüşlərdə iki dəfə yaralanmış, həkimdən icazəsi olmasına baxmayaraq yenidən döyüşlərə qatılıb və oktyabrın 29-da Ağdərə istiqamətində gedən döyüşlərdə qəhrəmancasına vuruşaraq həlak olmuşdur. Tural Məmmədov oktyabrın 29-da Oğuz rayonunun Sincan kəndində dəfn olunmuşdur.
Voyvoda (Osmanlı imperiyası)
Voyvoda — Osmanlı imperiyası dövründə xəzinəyə məxsus ərazi ilə sultan, xanım sahibə, böyük vəzir, vəzir, bəylər və sancaqbəyilərin ərazilərinin gəlirlərini toplamaq üçün təyin edilmiş məmurlar idi. Bunların həmçinin ərazinin olduğu yerin nizamını və təhlükəsizliyini təmin etmək vəzifələri də var idi. Voyvodalar bölgələrinin güclü adamları olduqları üçün bəzən Osmanlı dövlətinə problemlər də yaratmışdırlar.
Kira Vassiliki
thumb|Kira Vasilikinin portreti, 1850. Kira Vassiliki (əsl adı Vassiliki Kontaksi; ) — Osmanlı hökmdarı Əli Paşanın sarayında böyümüş nüfuzlu yunan qadın.
Həyatı
1822-ci ilin yanvarında Osmanlı sultanı qüvvələri tərəfindən Yaninanın mühasirəsinin son mərhələsində Vassiliki Əli Paşa və şəxsi mühafizəsi ilə birlikdə İoannina adasına qaçdı. Sultan tərəfindən qanundankənar elan edilən Əli Paşa yanvarın 22-də osmanlı nümayəndə heyəti tərəfindən orada edam edildi. Əlinin ölümündən sonra Vassiliki əsir olaraq Osmanlının paytaxtı Konstantinopola göndərilir. Daha sonra o, əfv edildi və Yunanıstana qaytarıldı, bu vaxt Yunanıstanın uğurlu Müstəqillik Müharibəsindən (1821-1830) sonra müstəqilliyini qazandı. 1830-cu ildə yunan dövləti Vassilikiyə Katoçidə orta əsrlərə aid qüllə bağışladı və ömrünün qalan hissəsini burada keçirdi. 1834-cü ildə dizenteriyadan vəfat etdi.
İncəsənət və ədəbiyyatda
1895-ci ildə Vassilikinin qızıl naxışlı məxmər pul kisəsini Nikolaos Konstantinidis 25 draxmaya alıb. Vassiliki müxtəlif rəssamlar tərəfindən təsvir edilmişdir. O, 19-cu əsrin bir sıra romanlarında, məsələn, Aleksandr Dümanın "Qraf Monte Kristo" və ingilis yazıçısı Riçard A. Devenportun "Epir vəziri tepelenili Əli Paşanın həyatı" əsərlərində qısaca xatırlanır.
Xalxalə (Maku)
Xalxalə — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Maku şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 405 nəfər yaşayır (80 ailə).
Apaklu
Apaklu —Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında (indi Ermənistanın Stepanovan rayonunda) dağ adı.
Toponimkası
Apaklu- Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında (indi Ermənistanın Stepanovan rayonunda) dağ adı.XX - əsrin 30-cu illərində ermənicə Apakesar idi. Qazax qəzasında Apaqe-Kar dağ adı məlumdur (yenə orada). İrəvan əyalətinin Göyçə mahalında Apaxe adlı kənd vardı. Musa Kalankatlının "Alban tarixi" əsərində Albaniyada Apaxe məntəqə adı çəkilmişdir.
Həmçinin bax
Tiflis quberniyası
Xarici keçid
elibrary.bsu.az
İdil-Ural legionu
İdil-Ural legionu və yaxud Volqa-tatar legionu (Wolgatatarische Legion), Legion Idel-Ural, Идел-Урал Легионы, İdel-Ural Legionı) — Volqa xalqlarının nümayəndələrindən (əsasən tatarlardan, həm də çuvaşlardan, başqırdlardan, marilərdən, mordovlardan, udmurtlardan) ibarət Vermaxtın bölməsi. . Təşkilati cəhətdən Şərq legionları Komandanlığının Qərargahına (Kommando der Ostlegionen) tabe idi.
Volqa-tatar legionu 7 gücləndirilmiş səhra batalyonundan (təxminən 40 min nəfər) ibarət idi. .
İdeoloji əsaslandırma
200px|thumb|left|[[Vermaxt geyimində legion əsgəri.]] Legionun formal ideoloji əsasını bolşevizmə və yəhudilərə qarşı mübarizə təşkil edirdi. Alman tərəfi isə qəsdən İdil-Ural dövlətinin bərpası haqqında şayiələr yayırdı. Legionerlərin ideoloji hazırlanmasında aparıcı rolu mühacirlər – İşğal olunmuş Şərq Əraziləri Nazirliyinin tabeliyində yaradılmış milli komitələrin üzvləri oynayırdılar. Onların arasında 1918-1920-ci illər milli hərəkatının görkəmli simaları (Şəfi Almas) xüsusi populyarlıq qazanmışdı. Müsəlman legionerlərin düşərgələrini dəfələrlə Qüds müftisi Hacı Əmin əl-Hüseyni ziyarət edir və Almaniya ilə ittifaqda “kafirlərə” qarşı müqəddəs müharibəyə çağırırdı. Müsəlman legionlarında bəzən dini funksiyaları komandanlıqla birləşdirən, eyni zamanda taqım komandirləri olan molla vəzifələri tətbiq edildi. Əsgərlərin hərbi-siyasi hazırlığı Hitlerə kollektiv sədaqət andı və bayrağın təqdim edilməsi ilə başa çatırdı. 1942-ci ildə “Qafqaz səhəri” qəzetində tatar legionerlərinin “Yeni Rusiyanın düşməni bolşevizm məhv edilənə qədər” silahlarını yerə qoymayacaqları barədə bəyanat dərc olundu. .
Yuqoslaviyadakı ustaşa və ya Slovaklardan nümunə götürərək, Alman protektoratı altında milli respublikanın yaradılması ilə bağlı nümayəndələri legionun tərkibində vuruşan SSRİ xalqlarından heç birinə heç bir vəd verilmədi.
Üstəlik, Almaniyanın işğal etdiyi ərazilərdə alman protektoratı altında milli dövlət birləşmələrinin yaradılmasına icazə verilməsinin zəruriliyi və ya mümkünlüyü ilə bağlı Hitlerin qəti şəkildə mənfi nöqteyi-nəzərini vurğulayan dərc olunmuş materiallar bolşevizmə qarşı mübarizədə Almaniyaya yardım göstərmələri və Almaniyanı resurslarla təmin edən ərazilərə nəzarət istisna olmaqla, legionerlərə münasibətdə Almaniyanın digər məqsədləri barədə düşünməyə imkan vermir.
Nişanları
Volqa-Tatar legionu zolağın üç variantından istifadə edirdi. Biri mavi və yaşıl rənglərin (ehtimal ki, türk və islam xalqlarına münasibəti ifadə edir) birləşməsindən ibarət idi, ikinci variantda çapraz xəncər və ox ilə çarpaz qılınclar və ortada şaquli ox istifadə edilmiş, üçüncüsü sarı haşiyəli boz ovala bənzəyirdi. Gerbin ortasında şaquli oxu olan qübbə var idi. Yuxarıda sarı hərflərlə İdel-Ural, aşağıda isə Tatar Legionı yazılmışdı. Baş geyimlərindəki dəyirmi kokardalar zolaqlarla eyni rəng birləşməsinə malik idi.
Yaradılma məqsədi
300px|thumb|right|Tatar əsgərlər Vermaxt ordusunda. 1941-1942-ci illərdə alman bölmələrində ağır itkilərlə müşayiət olunan blitzkriqin uğursuzluğu alman komandanlığını sovet hərbi əsirlərindən bir sıra milli hissələrin (“legionlar”) formalaşdırmasına başlamağı məcbur etdi. Bu, Alman əsgərlərini arxada və cəbhədə əvəz etmək məqsədini güdürdü. Çünki Vermaxtda kəskin əsgər qüvvəsi çatışmazlığı aşkar edildi.
Oberkommando des Heeresdə Volqa-Tatar legionunun yaradılması haqqında əmri 1942-ci il avqustun 15-də imzalandı. Onun formalaşması üzrə praktiki iş 21 avqust 1942-ci ildə Jedlinoda (Polşa) başladı.
Əsir düşərgələrindən gələn, artıq hazırlıq düşərgələrində olan gələcək legionerlər taborlara, taqımlara və dəstələrə bölünərək ilk mərhələdə ümumi fiziki və məşq hazırlığını, habelə Alman əmr və qaydalarının mənimsənilməsini əhatə edən təlimlərə başladılar. Təlimləri tərcüməçilərin köməyi ilə alman bölmələrinin komandirləri, həmçinin iki həftəlik zabit hazırlığı kursu keçmiş legionerlər sırasından tabor və taqım komandirləri keçirdi. İlkin hazırlıq kursu başa çatdıqdan sonra çağırışçılar batalyonlara bölünür, orada standart forma, texnika və silahlar alır, taktiki hazırlığa və silahların mənimsənilməsinə başlayırdılar.
7 səhra batalyonundan əlavə, müharibə zamanı hərbi əsirlərdən - Volqaboyu və Uraldan olan, alman ordusuna xidmət edən, lakin döyüş əməliyyatlarında bilavasitə iştirak etməyən yerli sakinlərdən tikinti, dəmir yolu, nəqliyyat və digər yardımçı birləşmələr yaradıldı. Onların arasında 15 Volqa-Tatarlar ayrı-ayrı bölmələri var idi.
Səhra batalyonlarının təşkilati strukturu, döyüş əməliyyatlarında iştirak
200px|thumb|left|Volqa-tatar legionunun ayamalarından biri 1943-cü ilin əvvəlində Şərq legionlarının səhra batalyonlarının "ikinci dalğasında" 3 Volqa-tatar qoşunu (825, 826 və 827), 1943-cü ilin ikinci yarısında isə "üçüncü" dalğa"da - 4 Volqa-tatar qoşunu (828-dən 831-ə qədər) yaradıldı.
Hər bir səhra batalyonunda hər biri 130-200 nəfərdən ibarət 3 atıcı, pulemyot və qərargah taboru var idi. Atıcı taborunda - 3 atıcı və pulemyot taqımı, qərargahda - tank əleyhinə, minaatan, istehkamçı və rabitə taqımları mövcud idi. Taborun ümumi sayı 800-1000 əsgər və zabit, o cümlədən 60-a qədər alman kadr heyəti (Rahmenpersonal): 4 zabit, 1 məmur, 32 kiçik zabit və 23 sıravi hərbçidən ibarət olurdu. Alman batalyonu və rota komandirlərinin tərkibində legionerlərin milliyyətinin nümayəndələri arasından müavinlər var idi. Tabor komandiri səviyyəsindən aşağı olan komanda heyəti yalnız milli idi. Batalyon 3 tank əleyhinə silah (45 mm), 15 yüngül və ağır minaatan, 52 yüngül və ağır pulemyot, tüfəng və pulemyot (əsasən sovet silahları) ilə silahlanmışdı.
1943-cü ilin sonunda taborlar Fransanın cənubuna göndərildi və Mendedə (Ermənistan, Azərbaycan və 829-cu Volqa-tatar batalyonları) yerləşdirildi. 826-cı və 827-ci Volqa-tatar hissələri əsgərlərin döyüşə getmək istəməməsi və çoxsaylı fərarilik halları səbəbindən almanlar tərəfindən tərksilah edilərək yol tikintisi bölmələrinə çevrildi. 831-ci Volqa-tatar batalyonu 1943-cü ilin sonunda peşəkar kəşfiyyatçı mayor Mayer-Maderanın komandanlığı altında SS qoşunlarının tərkibində bir alay yaratmaq üçün Vermaxtdan ayrılanlar arasında idi.
1944-cü ilin martında İdil-Ural xalqlarının qurultayı
1944-cü il martın 4-5-də Qrayfsvaldda İdel-Ural xalqlarının qurultayı keçirildi.
Legionda gizli anti-faşist təşkilatı
1942-ci ilin sonundan legionda legionun daxili ideoloji parçalanmasına yönəlmiş gizli təşkilat fəaliyyət göstərirdi. Gizli təşkilatın üzvləri legionerlər arasında antifaşist vərəqələrini çap edirək paylaşırdılar.
25 avqust 1944-cü ildə gizli təşkilatda iştiraka görə Berlindəki Plötzensee hərbi həbsxanasında 11 tatar legioneri gilyotin ilə edam edildi. Edam edilənlər Qaynan Kurmaşev, Musa Cəlil, Abdulla Aliş, Fuat Sayfulmulyukov, Fuat Bulatov, Qərif Şabayev, Axmet ​​Simayev, Abdulla Battalov və Axmet ​​Simayev və Səlim Buxarov idi. .
Legion taborlarının taleyi
300px|thumb|right|Təntənəli marşla keçid
825-ci tabor
1942-ci ilin oktyabr-noyabr aylarında Edlnada (Ümumi Hökumət) yaradılmağa başlandı və 900 nəfərə qədər üzü var idi. Mayor Tsek komandir təyin edildi. 1943-cü il fevralın 14-də batalyon təntənəli şəkildə cəbhəyə yola salındı ​​və fevralın 18-də Vitebskə gəldi. Batalyonun əsas hissəsi Qərbi Dvinanın sol sahilindəki Qralevo kəndində yerləşirdi.
Artıq fevralın 21-də legiondakı gizli təşkilat adından çıxış edən legionerlərin nümayəndələri partizanlarla əlaqə saxlayıb fevralın 22-də saat 23:00-da taborun ümumi üsyanı barədə razılığa gəldilər. Almanların legionerlərin planlarından xəbərdar olmasına və üsyana bir saat qalmış həbslər aparmasına, üsyan rəhbərlərini ələ keçirməsinə, baxmayaraq, Hüseyn Məhəmmədovun başçılığı altında 500-600-ə yaxın legioner üsyan etdi. Onlar çoxlu texnika ilə partizanların tərəfinə keçdilər. Taborun cəmi 2 taqımı (onların xəbərdar olmağa vaxtları yox idi) və həbs olunan legionerlər qaça bilmədilər. Yerdə qalan legionerlər təcili olaraq arxa cəbhəyə aparılaraq başqa bölmələrə təyin edildilər.
826-cı tabor
1943-cü il yanvarın 15-də yaradılmışdır. Komandir kapitan Şermuli idi. 825-ci batalyonun üsyanından sonra 826-cı Hollandiyaya aparıldı, burada təhlükəsizlik işləri görür və başqa təssərüfat işlərilə məşğul olurdu. Təşkilati cəhətdən o, Vermaxtın müxtəlif bölmələri arasında yer alırdı. O, döyüş əməliyyatlarında iştirak etməyib. Taborda almanların vaxtında aşkar etdiyi üsyan hazırlanmışdı.