cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sultan Süleyman Qanuni
Şahzadəlik illəri
thumb|200px|1579-cu ildə Nəqqaş Osmanın "Şəmailnamə" adlı əsərində yer alan və I Süleymanın gənclik illərinin təsvir edildiyi miniatür.
6 noyabr 1494 tarixində Trabzonda dünyaya gəlmişdir. Atası Süleyman anadan olarkən Trabzon bəylərbəyi olan, 1512-ci il tarixində isə taxta keçən I Səlim, anası isə Ayşə Hafsa Sultandır. Uşaqlıq illərini süd qardaşı Yəhya Əfəndi ilə birlikdə Trabzonda keçirmişdir. 1501-ci ildə 7 yaşlı Şahzadə Süleyman elm, tarix, ədəbiyyat, din və hərb sahələrini öyrənmək üçün İstanbula, Topqapı sarayındakı Əndəruna göndərildi. 1508-ci ildə Qarahisar sancaqbəyi seçilsə də, əmisi Amasiya sancaqbəyi Şahzadə Əhmədin etirazı ilə Boluya təyin olundu. Şahzadə Əhmədin buna da etiraz etməsi səbəbilə 1509-cu ilin iyul ayında Kəfə sancaqbəyliyinə gətirildi.
Atası I Səlimin 1512-ci ildə taxta çıxması ilə bir müddət İstanbul və Ədirnədə yaşadı. 1513-cü ildə Manisa sancaqbəyliyinə gətirildi. Burada gələcəkdə ən yaxın adamlarından biri olacaq Parqalı İbrahimlə tanış oldu və onunla yaxın dostluq yaratdı. Təqribən 7 illik Manisa sancaqbəyliyindən sonra, 1520-ci il 21 sentyabrdan 22 sentyabra keçən gecə atası doqquzuncu Osmanlı hökmdarı I Səlim vəfat etdi. Dövrün sədrəzəmi Piri Mehmed Paşa sultanın ölümünü gizlədərək silahdar kəndxudası Süleyman ağanı dərhal Manisaya göndərdi və şahzadəni taxta dəvət etdi. Digər tərəfdən paytaxtı nəzarətdə saxlamaq niyyətiylə Rumeli bəylərbəyi Əhməd Paşanı da İstanbula göndərdi. Şahzadənin paytaxta yaxınlaşması xəbərini eşitdikdən sonra sultanın vəfatını elan edən Piri Mehmed Paşa ordu xəzinəsini möhürlədərək ikinci vəzir Çoban Mustafa Paşa və Fərhad Paşanı mərhum sultanın cənazəsiylə birlikdə Çorluda qoyub özü yeni əfəndisini qarşılamaq üçün İstanbula yola düşdü.
30 sentyabr 1520-ci ildə bazar günü gəmiylə Üsküdara gələn Şahzadə Süleyman dərhal Topqapı sarayına gəldi. Yeniçərilər tərəfindən qarşılanan gənc sultanın həmin gün biyat mərasimi baş tutdu.
Taxta keçdikdən bir neçə həftə sonra Venesiya respublikası elçisi Bartolomeo Contarinini qəbul etdi. Contari burada olarkən Süleymanı bu şəkildə təsvir etmişdir: "İyirmi altı yaşında, hündür, lakin sərbəst görünən və alicənab görünüşlü. Boynu həddən ziyadə uzun, üzü zəif, burnu qartal dimdiyi kimi qıvrım. Kölgə kimi bığı və kiçik saqqalı var. Dərisi biraz solğundur, lakin üzü olduqca xoşdur. Ağıllı bir hökmdar olduğu söylənilir və hamı onun səltənətinin xeyirli olacağından ümidlidir."
1520–1529-cu illər
thumb|left|223x223px|[[Rodosun tutulması (1522)|Rodosun tutulmasını göstərən miniatür.]]
I Süleymanın taxta keçməsindən qısa bir müddət sonra Şam bəylərbəyi Canbərdi Qazəli, Süleymanın sultanlığını tanımadı və öz hakimiyyətini elan edərək üsyan başlatdı. Mərkəzdən göndərilən Fərhad Paşa idarəsindəki birliklə Zülqədriyə əyalətindəki hərbi dəstələrin birləşmiş qüvvəsi Şam yaxınlığındakı Mastaba adlı bölgədə, 27 yanvar 1521 tarixində Canbərdi Qazəli və qoşunlarını darmadağın etdi. Canbərdi Qazəli öldürüldü və üsyan yatırıldı. Qazəlinin yerinə Şam bəylərbəyliyinə Ayaz Mehmed Paşa gətirildi.
Süleyman ilk səfərini 18 may 1521 tarixində Macarıstan Krallığının idarəsindəki Belqrada (o dönəmdəki adı ilə Nándorfehérvár) hazırladı. Ətrafındakı Böyürdələn, Zəmun və Salankamen şəhərlərinin alınmasının ardından 1 avqust günü mühasirəyə alınan şəhər 29 avqust 1521 tarixində təslim oldu. Avropada planlaşdırdığı səfərlər üçün arxa cəbhə rolunu oynayan bu şəhər I Süleymanın növbəti fəthlərinin müjdəçisi oldu.
Növbəti il Süleyman Aralıq dənizində yerləşən Rodos adasına qurudan səfər təyin etdi. Mühasirəyə qatılacaq olan Osmanlı donanması isə iyun 1522'də adanın "Cem Bağçası" körfəzinə gəlib çatdı. Süleymanın da aralarında olduğu ordu qüvvələri 28 iyul günü Mərmərə dənizindən gəmiylə adaya keçirildi. Təxminən 100.000 nəfər piyada və 400 gəmidən ibarət Osmanlı ordusunun 6 aydan çox mühasirədə saxladığı bu ada 26 dekabr 1522 tarixində təslim oldu. Adada xristian olaraq yaşayan Cem Sultanın oğlu Murad və Muradın oğlanları boğduruldu, xanımı və iki qızı isə İstanbula göndərildi. Rodosun tutulmasından sonra Bodrum, Taxtalı və Aydos qalaları, İstanköy və Sömbəki adaları da işğal edildi.
1523-cü ilin fevral ayında İstanbula geri qayıdan Süleyman səltənətinin ilk 3 ilində vəzifədə qalan sədrəzəm Piri Mehmed Paşanı yaşıyla əlaqədar sədarətdən kənarlaşdırdı və 27 iyun 1523 günü ənənəyə uyğun olmayaraq Xasodabaşısı Parqalı İbrahim ağanı sədrəzəm və Rumeli bəylərbəyi təyin etdi. Sədrəzəmlik sırası gözləyən ikinci vəzir Əhməd Paşa, hakim olaraq təyin edildiyi Misirdə 1524-cü ilin əvvəlində üsyan çıxardaraq müstəqilliyini elan etdi. Əhməd Paşanın öldürülməsiylə yatırılan üsyanın ardından Sədrəzəm Parqalı İbrahim Paşa Misirdə sülhü təmin etmək üçün vəzifələndirildi.
1530–1539-cu illər
thumb|Prevezə Dəniz Müharibəsi (Osman Nuri Paşa) Osmanlıların məğlubiyyətilə nəticələnən Vyana mühasirəsindən sonra Hersoq Ferdinand tərəfindən göndərilən elçilər yenidən rədd cavabı aldı. Bundan sonra Esterqon, Vişeqrad və Vaç şəhərlərini geri alan Ferdinand Budinə hücum etsə də, bu hücum uğursuz oldu. 17 oktyabr 1530 tarixində Avstriya elçiləri Nicolas Jurischitz və Joseph von Lamberg İstanbula gəldilər. 17 noyabr günü Sultan Süleymanın divanına çıxmış elçilər sülh danışıqları üçün təkid etsələr də, sülh bağlanmadı və həmin gün Avstriya üzərinə yeni bir səfərə çıxma qərarı alındı. 25 aprel 1532 tarixində Süleyman və sədrəzəm İbrahim Paşanın rəhbərliyi ilə ordu İstanbuldan ayrıldı. Bosniya bəyi Qazi Hüsrəv bəy, Bali Bəyzadə Mehmed bəy, Krım xanı I Sahib Gəray və əyalət bəylərbəyləri qalaları fəth edərkən, axıncılar Almaniyanın içərilərinə qədər irəlilədilər. Osmanlı ordusu 11 sentyabr günü Slovenyaya daxil oldu, bir müddət sonra Habsburq xanədanına məxsus Güns şəhəri mühasirəyə alındı və V. Karlın gəlməsi gözlənildi. 3 həftə gözlənilsə də kral gəlmədi və 30 avqust 1532 tarixində şəhər ələ keçirildi. İbrahim Paşaburada qalaraq bir neçə qalanı daha işğal etmiş, I. Süleyman isə Alman səfərini 21 noyabr 1532 tarixində sonlandıraraq İstanbula geri döndü. Bir neçə ay sonra 22 iyun 1533 tarixində Avstriya Hersoqluğu və Osmanlı dövləti arasında İstanbul sülhü bağlandı. Bu andlaşmaya görə Macarıstanın qərbindəki kiçik bir hissə Ferdinanda qalmalı və bunun qarşılığında illik 30.000 qızıl vergi verilməli idi. Alman səfəri zamanı Andrea Doria tərəfindən işğal olunan Koron qalası isə 1534 tarixində Mora sancaqbəyi Bali Bəyzadə Mehmed bəy tərəfindən geri alındı."Əsas məqalə: İraqeyn yürüşü"Osmanlı dövlətinə bağlı Bitlis sancaqbəyi Şərəf xan 1531 tarixində Səfəvi şahı I. Təhmasibə tabe olduğunu elan etdi. Osmanlı imperiyası torpaqlarında dünyaya gəlsə də, Səfəvilərə sığınan, daha sonra təkrar Osmanlı hakimiyyətini qəbul edən Üləma Xan Şərəf xanın yerinə Bitlisə göndərildi. Ancaq burada Şərəf xanın qoşunu ilə qarşılaşmış, bunun ardından sədrəzəm İbrahim Paşa 1533-cü ilin oktyabr ayında Səfəvilər üzərinə səfərə başladı. İbrahim Paşa bölgəyə gələnə qədər Üləma xan Şərəf xanı öldürmüş, bu səbələ İbrahim Paşa qışı Hələbdə keçirmişdir. Səfəvilərə aid Adilcəvaz, Ərciş, Van və Əhlət qalalarını ələ keçirən İbrahim Paşa yaz aylarında Hələbdən ayrıldı. Bundan sonra Təbriz 13 iyul 1534 tarixində Osmanlı torpaqlarına qatıldı. Qışı İstanbulda keçirdən I. Süleyman 6. səfəri üçün 11 iyun 1534 tarixində hərəkətə keçdi və Təbriz yaxınlarında İbrahim Paşa tərəfindən qarşılandı. Bir müddət sonra burdan ayrılan ordu 31 dekabr 1534 günü təslim olan Bağdadı ələ keçirdi. Qışı Bağdadda keçirən ordu 8 yanvar 1536 tarixində İstanbula geri döndü.
Digər tərəfdən 27 dekabr 1533 tarixində Əlcəzair hakimi Xızır rəis (Barbaros) öz donanması ilə birlikdə İstanbula gəlmişdi. Sultana müxtəlif hədiyyələr gətirən və Əlcəzair torpaqlarını fəth eliyən Xızır rəisə "Xeyrəddin " ünvanı verilərək Əlcəzair bəylərbəyi təyin edildi. İbrahim Paşayla görüşmək üçün Hələbə gedib gəldikdə sonra, 1534 tarixində kaptan-ı dəryalığa yüksəldildi. Kaptan-ı dərya olaraq ilk səfəri 1534-cü ilin may ayında cənubi İtaliyaya oldu. Bundan sonra 1534-cü ilin avqust ayında Tunis ələ keçirilsə də, Tunis əmiri Mevlay Həsənin V. Karldan yardım istəməsindən sonra 1535 yayında geri alındı.
Fransa elçisi Jean la Foretin təkidləriylə 18 fevral 1536 tarixində Süleyman Fransa ilə kapitulyasiya müqaviləsi imzalamışdır. Bu müqaviləylə fransız tacirlərinə bəzi ticari və hüquqi imtiyazlar verilmişdir. 14–15 mart gecəsi Sədrəzəm İbrahim Paşanın boğularaq edam edilməsilə ertəsi gün Ayaz Mehmed Paşa sədrəzəmliyə gətirildi.
Barbaros Xeyrəddin Paşa idarəsindəki Osmanlı donanması 1536 yazında Aralıq dənizinə açıldı. Sultan I. Süleyman 17 may 1537 tarixində İstanbuldan ayrılaraq "Səfər-i Pulya" adlanan Adriatik səfərinə başladı. Fransız-Osmanlı ittifaqı ilə başlanan səfərin planına görə fransız ordusu İtaliyanın şimalını, Osmanlı ordusu isə dəniz sahillərini zəbt etməli idi. Barbaros Xeyrəddin Paşanın idarəsindəki əsgərlər 1537-ci ilin iyul ayında Pugliya bölgəsinin Kastro şəhərində toplandı. Otranto qalası ətrafında təxminən 2 həftə qalan əsgərlər daha sonra ələ keçirdikləri əsirlərlə birlikdə burdan ayrıldılar. Digər tərəfdən Fransa müttəfiqlik şərtlərini pozaraq İtaliyaya yox, Hollandiyaya hücum etdi. İtaliyadan ayrılan Osmanlı donanması avqust ayında Venesiyaya aid Korfu adasını mühasirəyə aldı. Ancaq qışın gəlməsiylə mühasirə qaldırıldı. Barbaros Xeyrəddin Paşa idarəsindəki donanma daha sonra Venesiyaya aid Şira, Patmos, Naksos adalarını ələ keçirildi, Naksos adası və digər 5 ada Osmanlıya vergi verilməsi şərti ilə azad edildi. Padşahla donanma 22 noyabr 1537 tarixində İstanbula geri döndü.
Osmanlı imperiyasına bağlı olan Boğdan hakimi Pedro Rareşin ödəməli olduğu illik vergini ödəməməsi səbəbilə Süleyman, Xızır rəisin donanmayla birlikdə dənizə açılmasından bir neçə gün sonra, 9 iyul 1538 tarixində 8. səfəri olan Boğdan səfərinə çıxdı. Paytaxt Yaş da daxil olmaqla Boğdanın böyük bir hissəsi Osmanlı imperiyasına tabe oldu. Pedro Rareş Ərdələ sürgün edildi və yerinə III. Stefan gətirildi. Bu zaman Aralıq dənizində olan Barbaros Xeyrəddin Paşa idarəsindəki donanma 22 sentyabr 1538 tarixində Venesiya, İspaniya, Papalıq, Genuya və Malta donanmasından ibarət "Müqəddəs ittifaq" donanması ilə Korfu adası yaxınlığında qarşılaşdı. 6 gün sonra 28 sentyabr 1538 tarixində Prevezə sahillərində başlayan müharibədən Barbaros Xeyrəddin Paşa zəfərlə ayrıldı. oktyabr 1540 tarixində Venesiya və Osmanlı arasında imzalanan sülhə görə Mora və Dalmaçya sahillərindəki qalalar Osmanlının əlində qalmalı, Venesiya illik 300.000 qızıl təzminat verməli idi. Digər tərəfdən 15 iyul 1539 tarixində Ayaz Mehmed Paşanın ölümüylə boş qalan sədarətə Lütfi Paşa gətirildi.
1535 tarixində Qucarat sultanı Bahadır şah göndərdiyi məktubla portuqallara qarşı apardığı mübarizədə kömək istədi. Bunun ardından I. Süleyman, Xədim Süleyman Paşa rəhbərliyi ilə Hindistana donanma göndərdi. 13 iyun 1538 tarixində Süveyşdən yola çıxan Xədim Süleyman Paşa ilk növbədə Ədəni ələ keçirdi. 19 avqust günü Ədəndən ayrılan donanma 4 sentyabrda Diu şəhərinə çatdı. Ancaq Bahadır şah 1537 tarixində ölmüş və yerinə portuqal tərəfdarı olan III. Mahmud şah 1538 tarixində yaradılan mühasirədə portuqalların tərəfini tutdu. Bu səbəblə mühasirə uğursuz oldu və 25 dekabr günü Ədənə geri dönüldü. Bir müddət sonra paytaxt Səna şəhəri də başda olmaqla bütün Yəmən Osmanlı imperiyasına birləşdirildi.
1540–1552-ci illər
1542 tarixində Ferdinandın yenidən Budinə və Peştəyə hücum etməsiylə 17 noyabr 1542 tarixində yeni səfər hazırlığı üçün Ədirnəyə gələn Süleyman 23 aprel 1543 tarixində Macarıstan səfərinə hücuma keçdi. 8 avqust tarixində iki həftəlik mühasirəylə Esterqon qalası fəth olundu. Bir neçə həftə içində Siqlos, Székesfehérvár ve Szeged şəhərləri də ələ keçirildi. 19 iyun 1547 tarixində Müqəddəs Roma imperiyası ilə Osmanlı imperiyası arasında imzalanan ilk yazılı andlaşma sayılan İstanbul andlaşması ilə Ferdinand və V. Karl Macarıstandakı Osmanlı hakimiyyətini tanımağı və Habsburg xanədanına məxsus olan şimali və qərbi Macarıstan üçün illik 30.000 qızıl vergi verməyi qəbul etdi.
1542–1546 İtaliya müharibəsi əsnasında Süleyman və I. François, V. Karl və İngiltərə kralı VIII. Henriyə qarşı müttəfiqlik müqaviləsi bağladılar. 29 may 1543 tarixində İstanbuldan yola çıxan Barbaros Xeyrəddin Paşa idarəsindəki Osmanlı donanması avqust ayında Marsilyaya çatdı. 6 avqust günü Osmanlı və fransızların birləşmiş donanması Hersoq III. Çarlzın idarəsindəki Nice şəhərini mühasirəyə aldı. 22 avqust tarixində Nice şəhəri ələ keçirilsə də, daxili müqavimətin qırılması 8 sentyabra qədər uzandı. Qışı Toulonda keçirdən Osmanlı ordusu 8 aydan sonra 1544 tarixinin may ayında İstanbula geri döndü.
noyabr 1544 tarixində Sədrəzəm Xədim Süleyman Paşa və Dəli Hüsrəv Paşanın divanda əlbəyaxa dalaşmasından sonra hər ikisi vəzifələrindən alındı və Rüstəm Paşa sədarətə gətirildi. 4 iyul 1546 tarixində kaptan-ı dərya Barbaros Xeyrəddin Paşanın vəfatı ilə yeni kaptan-ı dərya Sokullu Mehmed Paşa seçildi.
1547 tarixində Səfəvi şahı I. Təhmasibə qarşı üsyana qalxan qardaşı Əlqas Mirzə İstanbula sığındı. Hasəkisi Xürrəm Sultanla 1544, 1545 və 1546-cı illəri Ədirnədə keçirdən Süleyman İstanbula geri döndükdən sonra Əlqas Mirzəni şərqə doğru yolladı və 29 mart 1548 tarixində Səfəvilər üzərinə səfərə başladı. Süleymanın rəhbərlik etdiyi qoşun Vanı mühasirəyə aldı. Mühasirəni davam etdirən Üləma Paşa Vanı ələ keçirtdi. 1534-cü ildə Osmanlı idarəsinə keçsə də, sonradan Səfəvilər tərəfindən ələ keçirilən Təbriz şəhəri I. Süleyman tərəfindən yenidən fəth olundu. Qışı Hələbdə keçirdən ordu 1549 tarixində Diyarbəkirə gəldi və ikinci vəzir Qara Əhməd Paşanı Gürcüstana yolladı. Bir ay içində Tortum və Ağcaqala başda olmaqla 20 şəhəri və Şirvanşahlar dövlətini Osmanlıya tabe edən Qara Əhməd Paşa ordu ilə birlikdə 21 dekabr 1549 tarixində İstanbula geri döndü.
31 mart 1547 tarixində vəfat edən I. Françoisin yerinə Fransa kralı olan II. Henri Aralıq dənizində Habsburqlarla mübarizə aparmaq üçün Süleymanla razılığa gəldi. Buna cavab olaraq Andrea Doria idarəsindəki donanma 8 oktyabr 1550 tarixində Mehdiyə bölgəsini ələ keçirdi. Ancaq iyul 1551 tarixində Qazo adasını fəth edən Sinan Paşa idarəsindəki donanmanın 18 iyul tarixində Malta adasına etdiyi hücum uğursuz oldu. Qısa müddət sonra Malta idarəsindəki Trablus adası mühasirəyə alındı və 15 avqust tarixində şəhər ələ keçirildi. Trablusun alınması ilə 1551–1559 İtaliya Müharibəsinə şərait yaradıldı. 1552 tarixində Fransaya yardım məqsədi ilə yola çıxan Osmanlı donanması İtaliyanın cənubundakı Reggio Calabria bölgəsini ələ keçirdi. 5 avqust 1552 tarixində Andrea Doriya idarəsindəki donanmayla qarşılaşan Fransa-Osmanlı birlikləri baş verən dəniz döyüşündən qalibiyyətlə ayrıldı. 1553 tarixində isə bu birliklər Genuyaya məxsus Korsika adasının böyük hissəsini ələ keçirdi. thumb|Hind Okeanındakı Osmanlı gəmiləri (16. əsr) 1551 tarixində Avstriya qüvvələri Ərdələ hücum etdi. Buna cavab olaraq Süleyman dövrün Rumeli bəylərbəyi Sokullu Mehmed Paşanı Ərdələ göndərdi. 10 iyul 1551 tarixində hərəkətə keçən Sokullu Mehmed Paşa sentyabr ayına qədər 16 qalanı fəth etdi. iyul 1552 tarixində Lipve qalası alındıqdan sonra Temeşvar şəhəri mühasirəyə alınmış, ancaq ağır hava şəraiti səbəbi ilə uğursuz oldu və Sokullu Mehmed Paşa Belqrada geri çəkildi. Osmanlı qüvvələrinin geri çəkilməsindən istifadə edən Avstriya ordusu Ərdələ yenidən hücum etdi və Lipve qalasını işğal etdi. 26 iyul 1552 tarixində Ərdələ göndərilən Qara Əhməd Paşa idarəsindəki ordu qısa zamanda Lipve, Temeşvar, Vesprem və Solnok qalaları ələ keçirildi.
Digər tərəfdən 1548 tarixində ikinci dəfə elan edilən Hind səfərinə bu dəfə Piri rəis rəhbərlik edirdi. Piri rəis Osmanlı torpağı olan Ədən bölgəsinin portuqallara tabe olmasının ardından 26 fevral 1548 tarixində bu bölgəni yenidən Osmanlı imperiyasına birləşdirdi. avqust 1552 tarixində isə Portuqaliya krallığına məxsus Maskat bölgəsini özünə tabe edən Osmanlı qüvvələri daha sonra Ərəbistan yarımadasının sahil bölgələrini işğal edərək Qətər və Bəhreyn bölgəsini ələ keçirdi. Ancaq səfəri tamamlamamış donanmanı boş buraxıb Süveyşə çəkilən Piri rəis bir müddət burada həbs olundu və 1554 tarixində Süleyman tərəfindən edam edildi. Üçüncü Hindistan səfəri isə Qoca Murad rəis tərəfindən idarə edildi. Hind okeanında portuqal donanması ilə baş verən dəniz döyüşündən zəfərlə ayrılsa da, daha sonra Bəsrə körfəzinə geri çəkildi. Zəfərlə nəticələnməyən bu səfərin ardından dördüncü və son Hindistan səfəri Seyid Əli rəis tərəfindən idarə edildi. Portuqal donanması ilə gedən döyüşlər və Hind okeanında baş verən fırtınalar səbəbilə donanma ağır itkilər verdi və Surat bölgəsinə çəkildi. Burada donanmadan geri qalan hərbi sursatı Qucarat sultanı Rəcəb xana təslim etdikdən sonra Osmanlı-Səfəvi sərhəddinə doğru irəliləyən Seyid Əli rəis, 1555 tarixində imzalanan Amasiya sülhünün ardından 1557 tarixində İstanbula geri döndü.
1553–1561-ci illər
Habsburqlarla Fransa arasında 1551 tarixindən bəri davam edən müharibədə məğlub olmağa başlayan Fransa kralı II. Henri 30 dekabr 1557 tarixində Süleymana məktub yazaraq yardım istədi. Fransaya yardım məqsədi ilə aprel 1558 tarixində İstanbuldan ayrılan Turqut rəis və Piyalə Paşa idarəsindəki Osmanlı donanması 13 iyun 1558 tarixində İtaliyaya çatdı. İyul ayında İspaniya krallığına məxsus Balear adalarına uğurlu hücumlar edildi. Buna cavab olaraq İspaniya kralı II. Felipe Osmanlının əlindəki Trablusu almaq üçün Papa IV. Pauldan yardım istədi. İspaniya, Venesiya, Papalıq, Genuya və Malta gəmilərindən ibarət hərbi donanma 10 fevral 1560 tarixində Trablusa yola çıxdı. 7 mart tarixində Cərbə adasını ələ keçirən donanma burada qala inşasına başladı. Piyalə Paşa idarəsindəki Osmanlı qüvvələri isə 11 may tarixində Cərbəyə gəldi və baş verən dəniz döyüşündə Osmanlı donanması zəfər qazandı.
Övladları şahzadə Bəyazid və şahzadə Səlim arasında başlayan taxt mübarizəsində böyük oğlu Səlimin tərəfini tutdu. Məğlub olaraq Səfəvilərə sığınan şahzadə Bəyazid və övladları Şah Təhmasib ilə aparılan yazışmalar nəticəsində 25 sentyabr 1561 tarixində Qəzvin şəhərində boğduruldu.
1562–1566-cı illər
Osmanlı dövləti, 1562-ci ildə bağlanan müqaviləyə görə illik vergisini ödəməyən Ferdinandın 1564 tarixindəki vəfatının ardından taxta oturan II Maksimilyandan həm köhnə borcunu ödəməyi, həm də gələcəkdəki vergisini ödəyəcəyi barədə təminat istədi. II Maksimilyan İstanbula göndərdiyi elçiylə bu tələbləri yerinə yetirəcəyi barədə söz verdi. Ancaq sərhədlərin qarşılıqlı pozulmasının ardından və Səmiz Əli Paşanın vəfatı ilə sədarətə gətirilən Sokullu Mehmed Paşanın təhriki ilə I. Süleyman 1 may 1566 tarixində, 13 il sonra, 72 yaşındaykən 13-cü və son səfərinə çıxdı. 27 iyun tarixində Belqrada çatan və burada Sigismund Zapolyanın qüvvələrinin də qatıldığı Osmanlı ordusu 2 avqust tarixində Zigetvara çatdı. Süleyman isə mühasirə bölgəsinə 5 avqust tarixində çatdı və mühasirənin görülə biləcəyi bir təpədə çadırını qurdu. 7 sentyabr 1566 gecəsi, Zigetvar qalasının alınmasından 1 gün öncə vəfat etdi. Ölüm səbəbi isə bəzi qaynaqlarda qut və ya iflic olduğu qeyd olunur. Süleymanın vəfatı 48 gün boyunca gizlədildi və 21 oktyabr tarixində Osmanlı ordusunun Zigetvardan ayrılmasına qədər gizli saxlanıldı. Cənazəsi 28 noyabr tarixində Şeyxülislam Əbu Suud Əfəndinin qıldırdığı namazın ardından Süleymaniyyə külliyəsindəki türbəsinə (Sultan Süleyman türbəsi) dəfn olundu. Vəfatının ardından oğlu II. Səlim taxta oturdu.
Memarlıq işləri
I. Süleymanın hakimiyyəti illərində I Fransisk tərəfindən İstanbula göndərilən ilçi Pierre Gillesin yazdıqlarına görə şəhərdə Bizans dönəminə aid tikililər çox az sayıda qalmışdır. Səltənəti illərində ən çox külliyə tikilən Osmanlı padşahıdır.
İncəsənətin inkişafı
thumb|Qanuni Sultan Süleyman dönəminə aid qızıl sikkə, 1520 I. Süleymanın səltənəti dönəmində məşhurlaşan şairlər arasında Füzuli, Baki, Pir Sultan Abdal və Bağdadlı Ruhi kimi görkəmli şəxsiyyətlər vardır. Matrakçı Nasuh isə dönəmin önəmli rəssam, tarixçi və miniatür ustası idi. Yenə bu illərdə yaşayan və Süleymaniyyə əsərini yazan Arifi, nəqqaş Nigari və xəttat Əhməd Qarahisari də dönəmin önəmli sənətkarlarındandır.
I. Süleyman dönəmində Sədrəzəm Parqalı Məqbul İbrahim Paşa, Moxac Meydan Müharibəsinin ardından Budindən gətirdiyi "Üç Gözəl" olaraq qeyd olunan heykəlləri At meydanında yerləşən sarayının bağçasında ucaltmışdır. Bu heykəllər incəsənətin inkişafında önəmli rol oynasa da, paytaxt əhalisi arasında narazılıqlara səbəb oldu.
Təhsil sahəsi
Sultan Süleyman dönəmində çox sayda mədrəsələr açılmışdır. O dönəmdə hər bir mədrəsənin özünəməxsus kitabxanasının olduğu da bilinir.
I. Süleyman dönəmində qurulan və Osmanlı dövlətinin ikinci ən böyük təhsil ocağı olan Süleymaniyyə Mədrəsələri ö dövr üçün çox da yayılmayan elmləri (xüsusilə də tibb, riyaziyyat və digər məntiqi elmlər) tədris etməklə qısa zamanda tanınmışdı.
Emin Hüseynov (dövlət xadimi)
Emin Zamin oğlu Hüseynov — Azərbaycan iqtisadçısı, iqtisad üzrə fəlsəfə doktoru, Azərbaycan Respublikasının Birinci vitse-prezidentinin köməkçisi (2018-ci ildən), Qarabağ iqtisadi rayonuna daxil olan işğaldan azad edilmiş ərazilərdə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin xüsusi nümayəndəsi (2021-ci ildən), Ağdam rayonunun işğaldan azad edilmiş hissəsində Azərbaycan Respublikası Prezidentinin xüsusi nümayəndəsi (2021), Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin və "Azərbaycan Dəmir Yolları" QSC-nin Müşahidə Şuralarının üzvü, Azərbaycan Respublikasının İqtisadi Şurasının üzvü, Azərbaycan Respublikası maliyyə nazirinin sabiq müavini (2016–2018).
Həyatı
Emin Zamin oğlu Hüseynov 12 noyabr 1974-cü ildə anadan olmuşdur. O, 1996-cı ildə Azərbaycan Dövlət İqtisad İnstitutunu Kommersiya fakültəsinin Beynəlxalq iqtisadi münasibətlər ixtisası üzrə bitirmiş, 1998-ci ildə ABŞ-nin Florida Ştatı Universitetində iqtisad üzrə magistr dərəcəsini almışdır. 2009-cu ildə isə ABŞ-nin Harvard Kennedi Məktəbində dövlət idarəçiliyi üzrə ikinci magistr dərəcəsini almışdır. Emin Hüseynova 2014-cü ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyası tərəfindən iqtisad üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi verilmişdir.
Ailəlidir, üç övladı var.
Fəaliyyəti.
Emin Hüseynov 1998–2001-ci illərdə Dünya Bankının Azərbaycandakı Daimi Nümayəndəliyində, 2001–2003-cü illərdə isə Beynəlxalq Valyuta Fondunun Azərbaycandakı daimi nümayəndəsinin ofisində iqtisadçı vəzifələrində çalışmışdır. 2003–2005-ci illərdə Dünya Bankının Azərbaycandakı ölkə ofisində ölkə üzrə iqtisadçı olmuşdur.
2005–2013-cü illərdə Azərbaycan Respublikasının Mərkəzi Bankında fəaliyyət göstərən Emin Hüseynov 2005–2007-ci illərdə burada Tədqiqatlar departamentinin, 2007–2008-ci illərdə Tədqiqatlar və statistika departamentinin direktoru, 2008–2010-cu illərdə isə Tədqiqatlar departamentinin direktoru və Mərkəzi Bankın baş iqtisadçısı işləmişdir. 2010–2013-cü illərdə Mərkəzi Bankda Tədqiqatlar və inkişaf mərkəzinin direktoru olmaqla bərabər, bankın baş direktoru vəzifəsində də çalışmışdır.
Emin Hüseynov 2013–2016-cı illərdə Azərbaycan Diplomatik Akademiyasında (ADA Universiteti) Strategiya və inkişaf məsələləri üzrə, 2016-cı ilin yanvar–iyul aylarında isə Elmi məsələlər və strategiya üzrə prorektor vəzifəsində işləmişdir. Həmin ilin mart ayında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin "Milli iqtisadiyyat və iqtisadiyyatın əsas sektorları üzrə strateji yol xəritəsinin başlıca istiqamətlərinin təsdiqi və bundan irəli gələn məsələlər haqqında" Sərəncamı əsasında yaradılmış İşçi qrupun üzvü təyin edilmişdir.
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 24 iyun 2016 tarixli Sərəncamı ilə Emin Hüseynov Azərbaycan Respublikası maliyyə nazirinin müavini təyin edilmiş və 28 avqust 2018-ci ilədək bu vəzifədə işləmişdir. Elə həmin tarixdə Azərbaycan Respublikasının Birinci vitse-prezidentinin köməkçisi təyin edilmişdir.
Emin Hüseynov Azərbaycan Respublikası Prezidentinin müvafiq fərman və sərəncamları ilə 26 dekabr 2017-ci ildə Azərbaycan Respublikası İpoteka və Kredit Zəmanət Fondunun Himayəçilik Şurasının, 9 sentyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Respublikasının İqtisadi Şurasının , 23 yanvar 2021-ci ildə Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin Müşahidə Şurasının , 30 mart 2021-ci ildə isə "Azərbaycan Dəmir Yolları" Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin Müşahidə Şurasının üzvü təyin edilmişdir.
Emin Hüseynov 24 may 2021-ci ildə Ağdam rayonunun işğaldan azad edilmiş hissəsində Azərbaycan Respublikası Prezidentinin xüsusi nümayəndəsinin təyin edilmiş və 1 dekabr 2021-ci ilədək bu vəzifədə işləmişdir. O, 1 dekabr 2021-ci ildə Qarabağ iqtisadi rayonuna daxil olan işğaldan azad edilmiş ərazilərdə (Şuşa rayonu istisna olmaqla) Azərbaycan Respublikası Prezidentinin xüsusi nümayəndəsi təyin edilmişdir.
22 iyun 2019-cu ildə Emin Hüseynova inzibati vəzifələrin birinci təsnifatı üzrə 3-cü dərəcə, 18 iyun 2020-ci ildə isə 2-ci dərəcə dövlət müşaviri ixtisas dərəcələri verilmişdir.
Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi
Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi və ya qısaca AZƏRTAC — Azərbaycanın milli informasiya agentliyi; yerli və xarici KİV-lər üçün yeganə rəsmi dövlət informasiya mənbəyi. İdarə Heyətinin sədri Vüqar Əliyevdir.
Tarixi
1920-ci il martın 1-də Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti hökuməti tərəfindən yaradılıb. Agentlik sovet hakimiyyəti illərində müxtəlif adlarla fəaliyyət göstərib.
Azərbaycan yenidən dövlət müstəqilliyi əldə etdikdən sonra agentlik özünün tarixi adını bərpa edib. 1995-ci il martın 3-dən Nazirlər Kabineti yanında Dövlət Teleqraf Agentliyi, 2000-ci il yanvarın 17-dən Azərbaycan Dövlət Teleqraf Agentliyi adlandırılıb.
AZƏRTAC rəsmi dövlət xəbərləri ilə yanaşı, ictimai-siyasi, iqtisadi mövzularda, elm, təhsil, mədəniyyət, səhiyyə, idman, ətraf mühit və s. haqqında fasiləsiz olaraq sutka ərzində Azərbaycan, rus, ingilis, alman, fransız, ərəb və Çin dillərində dəqiq və operativ informasiya buraxır.
AZƏRTAC Müstəqil Dövlətlər Birliyinin üzvü olan ölkələrin Milli İnformasiya Agentlikləri Assosiasiyasının (ANİA), Türkdilli Ölkələrin Xəbər Agentlikləri Birliyinin (TKA), Qara Dəniz İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının üzvü olan ölkələrin milli informasiya agentlikləri assosiasiyasının (PANİA) təsisçilərindən biridir.
AZƏRTAC 2008-ci ildən "AsiaPulse" — Asiya Xəbər Agentlikləri Konsorsiumunun üzvüdür.
2010–2013-cü illərdə agentlik PANİA-ya sədrlik edib.
Dirrik cəfərisi
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi
Tarixi
2013-cü ilin sentyabrında OANA-nın Moskvada keçirilən XV Baş Assambleyasında təşkilatın vitse-prezidenti seçilib. Həmin toplantıda təşkilatın üzv dövlətlərinin milli informasiya agentlikləri rəhbərlərinin səsverməsi əsasında AZƏRTAC 2016–2019-cu illərdə bu beynəlxalq struktura sədrlik etmək hüququ qazanıb. 2016-cı il noyabrın 18-də OANA-nın Bakıda keçirilən XVI Baş Assambleyasında bu təşkilatda sədrlik vəzifələrinin icrasına başlayıb.
2013-cü il noyabrın 20-də Səudiyyə Ərəbistanı Krallığının paytaxtı Ər-Riyad şəhərində dünyanın 70-dən çox mötəbər xəbər agentliyinin, OANA, EANA, FANA, İİNA xəbər alyanslarının, "SKY Nyus Arabia", "Los-Anceles Tayms", "Guardian", BBC kimi aparıcı media qurumlarının və məşhur MSN, Google, Yahoo internet korporasiyalarının rəhbərlərinin iştirak etdikləri Dünya Xəbər Agentliklərinin IV Konqresində (NAWC) AZƏRTAC 2016–2019-cu illərdə Dünya Xəbər Agentlikləri Konqresinə sədr seçilib və V Konqresin Azərbaycanda keçirilməsi ilə bağlı qərar qəbul olunub. 2014–2016-cı illərdə V Konqresə hazırlıq məqsədilə Konqresin icraedici orqanı olan Dünya Xəbər Agentlikləri Konqresi Şurasının (NACO) 5 iclası — 3-ü Bakıda, 2-si Londonda keçirilib. Bakıda keçirilən iclasların birində ilk dəfə olaraq Dünya Xəbər Agentlikləri Konqresi Şurasının sədri və sədr müavini vəzifələri təsis edilib.
2016-cı il noyabrın 16–17-də Heydər Əliyev Fondu və AZƏRTAC-ın birgə təşkilatçılığı ilə Bakıda Dünya Xəbər Agentliklərinin V Konqresi keçirilib. Noyabrın 16-da V Konqres və OANA-nın XVI Baş Assambleyasının birgə açılış mərasimində Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev iştirak edib. . Tədbirlərdə 80 ölkədən 100-ə yaxın xəbər agentliyinin 190-dək rəhbəri və təmsilçisi, media üzrə beynəlxalq ekspertlər, BMT — UNESCO-nun rəsmi nümayəndəsi, həmçinin regional media qurumlarının əməkdaşları iştirak ediblər. Konqresdə BMT-nin Baş katibi Pan Gi Munun məktubu oxunub və UNESCO-nun Baş direktoru İrina Bokovanın videomüraciəti təqdim edilib. Devizi "Xəbər agentlikləri üçün yeni çağırışlar" olan Bakı Konqresində "Xəbər istehlakının gələcəyi", "Xəbər agentlikləri – yeni texnologiyaların və sosial medianın çağırışları və imkanları", "Xəbər agentliklərinin innovasiyası", "Multimedianın gələcəyi üçün jurnalistlərin təlimi", "Jurnalistlərin missiyasının qorunması: azadlıq, çıxış imkanı, təhlükəsizlik və münaqişə zonaları" mövzularında məruzələr dinlənilib, diskussiyalar aparılıb.
AZƏRTAC-ın ABŞ, İngiltərə, Fransa, Almaniya, Avstriya, Latviya, Macarıstan, Rusiya, Ukrayna, Misir, Türkiyə, Gürcüstan, İran, Qazaxıstan, Özbəkistan, Rumıniya, İspaniya, İtaliya, İsveç, Çin və Yaponiyada, respublikanın bölgələrində müxbir məntəqələri fəaliyyət göstərir.
AZƏRTAC foto və yazılı informasiyalarla yanaşı, ölkənin sosial, siyasi, iqtisadi, idman həyatından videoxəbərlər hazırlayır, onları internet resursunda və sosial şəbəkələrdə yayır. Agentliyin multimedia və videoxəbər xidməti "Gəzdim Azərbaycanı", "Abidələrimiz", "Dünya şəhərləri", "Sənət korifeylərimiz" və digər bir sıra layihələr həyata keçirir.
2013-cü ilin sentyabrından AZƏRTAC-ın Uşaq Bilik Portalı, 2014-cü ildən yenilənmiş Videosaytı fəaliyyət göstərir.
26 fevral 2015-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə Azərbaycan Dövlət Teleqraf Agentliyinin (AzərTAc-ın) adı dəyişdirilərək Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi (AzərTAc) adlandırılıb.
24 noyabr 2016-cı ildə "Dövlət orqanı" hüquqi statusuna malik Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi (AZƏRTAC) əsasında "Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi (AZƏRTAC)" publik hüquqi şəxs yaradılıb.
19 dekabr 2017-ci ildə Prezident İlham Əliyevin "Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyinin (AZƏRTAC-ın) fəaliyyətinin təmin edilməsi haqqında" Fərmanı ilə publik hüquqi şəxs olaraq AZƏRTAC-ın Nizamnaməsi təsdiq edilib.
Mariya Miloslavskaya
Mariya İliniçna Miroslavskaya - rus çariçası, I Alekseyin ilk arvadı, III Fyodr, V İvan və şahzadə Sofiyanın anası.
Gorxana
Gorxana — İranın Qəzvin ostanının Qəzvin şəhristanının Aşağı Tarım bəxşinin ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2016-cı ilin məlumatına görə kənddə 198 nəfər yaşayır (61 ailə).
Quercus benthamii
(Quercus benthamii) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Kompüterlərin arxitekturası
200px|thumb Mərkəzi hissə hesab məntiqi qurğusundan (HMQ); idarəetmə qurğusundan (IQ) və daxili yaddaş qurğularından ibarətdir. Daxili yaddaşlar — operativ yaddaş (RAM); daimi yaddaşdan (ROM) ibarətdir.
Səriyyə Xəlilova
Səriyyə Xəlilova — Əli Bayramov adına Qadın klubunun tikiş fabrikinin işçisi Azərbaycanda qadınların çadradan azad olması hərəkatının fəallarından və çadrasını atan ilk qadınlardan biri idi.
Qətli
Səriyyə Xəlilova 1933-cü ilin yanvarında Bakıda doğmaları – atası və qardaşı tərəfindən vəhşicəsinə qətlə yetirilmişdir. Bu cinayət mövhumatçı kəsimin yenilikçi qadınlara qarşı çıxmasının tipik nümunəsi sayılır. Belə ki, Səriyyə Xəlilova Azərbaycanda qadınların çadradan azad olması hərəkatının fəallarından və çadrasını atan ilk qadınlardan biri olmuşdur.
Səriyyə Xəlilovanın dəfn mərasimi qadınların köhnə, patriarxal-mövhumatçı məişətinin dayaqlarına qarşı ciddi etiraz nümayişinə çevrilmiş, minlərlə qadın dəfn mərasiminə qatılmışdır. Fabrik, zavod, kolxoz və sovxozlarda işçi və kəndli qadınlar Səriyyənin öldürülməsi ilə bağlı dərin hiddətlərini bildirmiş və öz hüquqları uğrunda daha inadla mübarizə aparacaqlarına and içmişdilər.
Azərbaycanın ilk qadın neft mühəndisi olan Füruzə Kərimovanın qızı Rəbiyyə Sultanzadə bu haqda belə xatırlayır:
"Anam danışırdı ki, Qadın klubunun fəalı Səriyyə Xəlilovanın həlak olduğu günü heç vaxt unutmayacaq. Onu idman kostyumu geyindiyinə görə, atası və qardaşı qətlə yetirir. Onun tabutunun arxasınca gedən bir çox qadınlar əl-ələ verərək çadralarını çıxarıb tulladılar. Bu, əsl qadın tətili idi və bu haqda onun iştirakçıları əvvəldən heç düşünməmişdilər də."
Xatirəsi
Səriyyə Xəlilovanın xatirəsi cəmisi 1 il sonra "İsmət" (digər adı — "Adətin məhvi") bədii filminin çəkilişləri ilə əbədiləşdirilir. Bu film təkcə Səyyarənin xatirəsinə yox, həm də Azərbaycanın ilk qadın təyyarəçisi Leyla Məmmədbəyovaya həsr edilmişdir. Belə ki, rejissor ümumiləşdirmə apararaq, Azərbaycan qadınlarının taleyini əks etdirmişdir.
Filmin rejissoru Mikayıl Mikayılov öz xatirələrində yazırdı:
"1933-cü ildə qətlə yetirilən Səriyyə Xəlilovanın dəfni demək olar ki, bütün Bakını ayağa qaldırmışdı. Cənazə Əli Bayramov adına Qadın klubundan götürüldü. Həmin Azərbaycan qadınının obrazını ümumiləşdirərək əsərimin qəhrəmanı, peşəsini isə təyyarəçi etdim. Bu, həm kino üçün yeni əlverişli sahə, həm də simvolik mənada yüksəklərə ucalmağa səy edən Azərbaycan qadınları üçün xarakterik idi…"
Filmoqrafiya
"İsmət" filmindən başqa, 1927-ci ildə istehsal olunmuş "Oktyabrın on illiyi" adlı sənədli filmdə Əli Bayramov adına ilk qadınlar klubunun işi və bu klubun əsasını qoyan Ceyran Bayramova ilə yanaşı Səriyyə Xəlilovanın da təşkilatçılığı öz əksini tapmışdır.
Kanopus
thumb Kanopus spektral A9 tipli parlaq bir nəhəngdir, yəni vizual müşahidələrdə ağ rəngdə görünür. Uzaq cənub göyündə məskunlaşmışdır, 2000-ci ildə koordinatları, meyli  , saat bucağı,.
Görünmə dərəcəsi
Cənub yarımkürəsində Kanopus və Sirius eyni zamanda göydə eyni yüksəklikdə müşahidə olunur və yalnız 21 dəqiqə fərqlə meridiana çatır. Daha parlaq olan Kanopus, erkən toranlıqda  belə adi gözlə görünə bilir. Kanopus daha çox yay aylarında Cənub yarımkürəsində görünür, 27 dekabrda gecə yarı və 11 fevral saat 9 da  kulminasiya edir.
Scənub enliyinə malik nöqtələrdə qütbə yaxın bir ulduz kimi görünür, məsələn, Victoria və Tazmanya, Avstraliya; Auckland və onun cənubu, Yeni Zelandiya; Bahia Blanca, Argentina; Valdivia və Şili, Cənubi Amerika. Kanopus indiyə qədər cənub göyündədir, heç vaxt orta və uzaq şimalda görünmür; nəzəri cəhətdən şimal enliyi N-dir. Bu yalnız Afinanın cənubuna, Richmond (ABŞ),  San-Fransisko, Sevilya və Argentinaya çox yaxındır. Mt Lick Rəsədxanasının demək olar ki, tamlığıdır. Hamilton, Kaliforniya, Kaliforniya, yüksəklik və atmosfer çatışmazlığı nəticəsində asanlıqla görünən və müəyyən dərəcədə müəyyən bir yüksəkliyə qatqı təmin edir. Ideal şəraitdə, Pasifik sahilində 37 ° 31 dərəcə şimaldan aşkar edilmişdir. Şimaldan baxma narahatlığı Türkiyədə Nemrut dağı, enlem 37 ° 59 'dir. Körfəz sahilləri və Florida və Girit adası (Yunanıstan) kimi yerlərdə daha çox görünür; ən çox mövsümün saat 9-da burada görmək mümkündür. Yanvarın sonu və fevral ayının əvəlləri.
Kanopus +0.15 B-V rəngli bir göstəriciyə malikdir, bu da sarı-ağ kimi təsvir olunmasına baxmayaraq, mavi-ağ və əsl ağın olduğunu göstərir. Spektral növü F0 və daha yaxınlarda A9 olaraq qeyd edildi. Rəng indeksləri, sırasıyla 0.22 və 0.42 olaraq ölçülən Altair ya da Procyon'a görə daha az sarıdır.
Xüsusiyyətləri
Hipparcos peyk teleskopunun lansmanı əvvəlində, Kanopus üçün məsafə təxminləri 96 işıq ilı ila 1200 işıq ilı arasında dəyişirdi. İkinci məsafə doğru olarsa, Kanopus Samanyolu göyadasında ən parlaq ulduzlardan biri olardı. Hipparcos, Kanopus'u Günəş Sistemindən 310 işıq ilı (96 parsec) yatırdaraq qurdu; bu, 2007-ci ildə 10.43 ± 0.53 millimetr ölçülməsinə əsaslanır.
Kanopus, yüksək işıq dərəcəsi və ya F0II səbəbiylə F0Ib (Ib "daha az işıq saçan süjyanata" istinad olsa da), A9 II-nin bir MK spektral tipinə malikdir. Kanopusun effektiv temperaturu 6,998 K səviyyəsində ölçüldü. Angular diametrini 6.9 millimetrlik olaraq hesablamaq üçün çox uzun təməl interferometri istifadə edilmişdir. Hipparcos tərəfindən hesablanan uzaqlıq ilə birləşincə, bu, Günəşin 71 qatı bir radius qazandırar. Günəş Sisteminin mərkəzinə yerləşdirilirsə, Merkuri orbitinin yolunun 90%ını uzadar. On min dəfə günəş işığından daha parlaqdır.
Kanopus, bir neçə milyona qədər magnetically qızdırılan corona tərəfindən istehsal edilən X-şüalarının bir mənbəyidir. Yəqin ki, ulduzun xarici təbəqələrindən sızan qüvvətli konveksiya ilə sürətlə qayıdacaq.
Kanopusdan daha yaxın bir ulduz, bundan daha parlaq deyil və son dörd milyon il ərzində üç müxtəlif dövrdə göydə dünyanın ən parlaq ulduzu olmuşdur. Digər ulduzlar, yalnız Kanopusdan uzaqlaşan Solar Sistemi keçən nisbətən müvəqqəti dövrlərdə daha parlaq görünürlər. Təxminən 90 min il bundan əvvəl Sirius Kanopusdan daha parlaq hala gətirmək üçün kifayət qədər yaxın idi və 210,000 il davam edəcəkdir. Ancaq 480.000 ildə Kanopus bir dəfə daha parlaq və son 510.000 il olacaq.
Taif
Taif (الطائف) — Səudiyyə Ərəbistanının qərbində Məkkə vilayətində şəhər. Məkkədən 70 km cənub-qərbdə, dəniz səviyyəsindən 1751 m yüksəklikdə tarixi Hicaz regionunda yerləşir. Regionun əlverişli iqlimi nəticəsində şəhər ətrafında kənd təsərrüfatı inkişaf etməkdədir. Burada meyvə, tərəvəz və taxıl yetişdirilir. Taif şəhərində Səudiyyə hökumətinin yay iqamətgahı yerləşir.
Tarixi
Taif şəhəri VI əsrdə yaranmışdı. Şəhərin adı burda yaşayan Saqif ailəsi ilə bağlıdır. Taif Məkkədən 100 km cənub-şərqdə yerləşirdi. 630-cu ildə Xilafət tərkibinə daxil olan şəhər, 1517-ci ilə qədər onun tərkibində qalır. 1517-ci ildə Osmanlılar tərəfindən işğal edilərək Hicaz şərifliyinin tərkibinə daxil edilir. XIX əsrdə Birinci Səudiyyə əmirliyinin əlinə keçsədə Osmanlı-Səudiyyə müharibəsi nəticəsində təkrar Osmanlıların əlinə keçir. XX əsrin əvvəllərində Haşimilər sülaləsinin üsyanı nəticəsində yaranmış Hicaz krallığının tərkibinə daxil olur. Ancaq, tezliklə Hicaz krallığı süqut edir və torpaqları əvvəl Nəcd və Hicaz krallığının, sonra isə Səudiyyə Ərəbistanı əmirliyinin tərkibinə qatılır.
İqlim
Taif şəhərində isti səhra iqlim tipi var. İlin yay ayları isti, qış ayları mülayim keçir. Yağıntının miqdarı çox aşağıdır. yaz və payız aylarının sonu yağışlar çoxalır.
Leonid Koretski
Leonid Vladimiroviç Koretski — Azərbaycan kinooperatoru.
Həyatı
Leonid Vladimiroviç Koretski 5 noyabr 1905-ci ildə anadan olmuşdur.
1928-ci ildən kinoda operator köməkçisi, operator assistenti, operator, quraşdırılmış səhnə operatoru və operator kimi 30-a yaxın filmdə çalışmışdır. Kinojurnallar üçün yüzlərlə süjet çəkmişdir. Azərbaycan kinosunda fəaliyyət göstərmişdir. Müharibə illərində cəbhədə digər operatorlarla birgə süjetlər çəkmişdir.
15 dekabr 1967-ci ildə vəfat etmişdir.
Filmoqrafiya
Operator köməkçisi kimi
Operator assistenti kimi
Operator kimi
Quraşdırılmış səhnələrin operatoru kimi
Quşlar (Kürdəmir)
Quşlar — Azərbaycan Respublikasının Kürdəmir rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 463 nəfər əhali yaşayır.
Azçiçəkli yovşan
Azçiçəkli yovşan — Qazaxıstan,Rusiyanın Avropa hissəsinin cənub-şərqində geniş yayılmışdır.Aşağı Volqada təsvir edilmişdir.
Botaniki təsviri
Hündürlüyü 10-25 sm-ə çatan yarımkolcuqdur.Çoxsaylı oduncaqlaşmış möhkəm gövdəyə malikdir.Nazik yan budaqları mərkəzdən yuxarıda iti bucaq altında çıxır və yığcam süpürgəvari çiçək qrupu əmələ gətirir.Yarpaqları bozumtul-yaşıl,aşağıdakılar tez tökülən,saplaqlı,lələkvari,2-3 dəfə bölünmüş,orta yarpaqları oturaq,yuxarıdakılar tam qısa xətvaridir.Uc hissələri ensiz,eni 1-1,5 mm-dir.Cavan gövdələri və yarpaqları boz,tünd-yaşıldır.Səbətləri xırda (diametri 2,5 mm-dək),1-4 çiçəkli,təxminən oturaq,çiçək qrupunun oxuna bitişik budaqlarda yerləşir.Tacı sarı və ya qırmızıdır.Avqustda çiçəkləyir,oktyabrda toxum verir.
Azərbaycanda yayılması
Naxçıvan MR-də rast gəlinir.
Yuri Tilemans
Yuri Tilemans — Liqa 1 təmsilçilərindən olan Lester Siti klubunda və Belçika milli futbol komandasında yarımmüdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar Belçika futbolçusudur.
Tilemans dünya futbolunda ən parlaq gənc perspektivlərdən biri sayılır. O, Anderlext klubu ilə ümumilikdə 135 liqa görüşünə çıxmışdır. UEFA Çempionlar Liqasında 16 yaş və 148 günlüyündə debüt edən Tilemans bu turnirdə çıxış edən ən gənc Belçikalı futbolçu kimi tarixə düşmüşdür.
Tilemans Belçikanın bir neçə gənclər millisində mübarizə aparmışdır. 2016-cı ilin noyabr ayında 19 yaşı olarkən əsas komanda ilə debüt etmişdir.
Anderlext
left|thumb|Tilemans Anderlextin kapitanı kimi 17 fevral 2017-ci ildə [[UEFA Avropa Liqasının 1/16 final mərhələsində Zenit klubuna qarşı.]] Tilemans Brüssel regionundan kənarda yerləşən Sint-Piters-Lyu şəhərində anadan olmuşdur. Tilemans karyerasına Anderlext klubunun akademiyasında başlamışdır. 16 yaşı olarkən klub ilə ilk peşəkar müqaviləsini imzalamışdır.
Tilemans ilk dəfə əsas heyətə 21 iyul 2013-cü ildə 2013 Belçika Superkuboku görüşündə Genk klubuna qarşı oyunda çağırılmışdır, lakin o, meydana daxil olmamış və ehtiyatda qalmışdır. Tilemans əsas komanda ilə debütünü bir həftə sonra Belçika Yupiler Liqasının açılış görüşündə Lokeren  klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, görüşün sonuna 25 dəqiqə qalmış Saça Klyestanı əvəz etmiş və komandası 3–2 hesabı ilə məğlub olmuşdur. O, liqa tarixində ən gənc dördüncü futbolçu olmuşdur.
Tilemans UEFA Çempionlar Liqasında debütünü 2 oktyabrda 16 yaş və 148 günlüyündə Olimpiakos klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, turnirdə meydana çıxan ən gənc belçikalı futbolçu kimi tarixə düşmüşdür. O, Anderlextin çempion olduğu mövsümdə 21-i start heyətdə olmaqla ümumilikdə 29 oyuna çıxmışdır. O, peşəkar karyerasında ilk qolunu 6 aprel 2014-cü ildə Konstant Vanden Stok stadionunda Brügge klubuna qarşı oyunda vurmuşdur. Həmin görüşdə o, Kiriaka qol ötürməsi də vermiş və komandası 3–0 hesabı ilə qalib gəlmişdir. Tilemans ilk iki mövsümdə Belçika İlin Ən Yaxşı Gənc futbolçusu mükafatına layiq görülmüşdür.
Monako
24 may 2017-ci ildə Tilemans Liqa 1 təmsilçilərindən olan Monako klubu ilə 25 milyon avro qarşılığında beş illik müqavilə imzalamışdır.
Şəxsi həyatı
Tilemansın atası Belçika, anası isə Konqo vətəndaşıdır. Tilemans peşəkar karyerasına davam etməklə yanaşı, 18 yaşına qədər təhsilini də davam etdirib.
Lazika (planlaşdırılmış şəhər)
Lazika - Gürcüstanda Qara dəniz sahilində inşası nəzərdə tutulan yeni şəhər. Gürcüstanda keçirilən parlament seçkilərində qalib gəlmiş Bidzina İvanişvili “Forbes” jurnalına müsahibəsində Mixail Saakaşvilinin “Arzular şəhəri”nin layihədən çox anekdota bənzədiyini, bunun ona çox gülməli gəldiyini söyləyib. Gürcüstanın regional inkişaf və infrastruktur naziri vəzifəsinə namizəd olan keçmiş futbolçu Kaxa Kaladze isə bildirib ki, Gürcüstan prezidenti Mixail Saakaşvilinin “Arzular şəhəri” adlandırdığı Lazika şəhərinin tikintisi davam etdirilməyəcək.
Praskovya Saltıkova
Praskovya Fyodorovna Saltıkova - rus çariçası, V İvanın arvadı, imperatriça Anna İvanovnanın anası.
Amerika avokadosu
–  cinsinə aid bitki növü.
Sinonim
thumb
Vətəni Mərkəzi Amerika və Meksikanın yüksəkdağlı rayonlarıdır. Botaniki cəhətdən Avakado giləmeyvədir. Lakin əmtəəşünaslıq təsnifatına görə çəyirdəkli meyvələr qrupuna aid edilir. Meyvəsi yumru, oval formada, bəzən armudaoxşardır. Qabığı sıx, dərivari hamar və ya çopuq, qara, bənövşəyi və ya yaşıl rəngdədir. Yetişmiş meyvələrin ətliyi qabığından asan aralanır. Meyvənin daxilində iri çəyirdəyi var. Meyvənin ümumi kütləsinin 25%-ni təşkil edir. Son illər beynəlxalq bazarda çəyirdəksiz mini-avakado da olur. Bir meyvənin kütləsi 150 qr-119 dan 1 kq-a qədərdir. Orta ölçüsü 10-15 sm diametrində, 400 qr kütlədə olur. Sortlarından Fuerte, Hass, Fortuna, Nabal, Bacon, Tonnage, Lulla və s.
Elmi araşdırmalar beta-karotin, askorbin turşusu və alfa-tokoferol kimi antioksidantların sərbəst radikalların səbəb olduğu oksidləri zərərsizləşdirdiyini, həmçinin sərbəst radikalların xəstəlik və yaşlanma təsirini azaltdığını göstərmişdir. Eyni zamanda E və C vitaminləri də sərbəst radikalların dağıdıcı təsirini azaldır. Kök, pomidor, brokkoli, kələm, kərəviz, çiyələk, böyürtkən, itburnu, kivi, gavalı kimi bir çox meyvə və tərəvəzdə olan antioksidantlar sərbəst radikalların mənfi təsirini böyük ölçüdə azaldır. Ancaq bu qidalardakı antioksidantlar mitoxondrinin içinə girmirlər. Buna görə də sərbəst radikallar mitoxondriyə zərər verməyə davam edir, enerji hasilatını dayandırır və hüceyrənin ölməsinə səbəb olur. Bu, neft sızması zamanı sadəcə neftin yayıldığı ərazinin təmizlənib, sızıntıya səbəb olan qaynağın qarşısının alınmamasına, nəticə etibarı ilə neftin sızmağa davam edərək balıqların ölümünə səbəb olmasına bənzəyir. Ancaq aparılan təcrübələr avokado yağının mitoxondridəki sərbəst radikallara qarşı qoruyucu təsirinin olduğunu ortaya çıxarıb. Avokado yağında sərbəst radikallara qarşı dözümlülük göstərən xüsusi quruluş, eyni zamanda oksidləşmənin qarşısını alan piqmentlər var.
Avokadonun tərkibindəki vitaminlər hüceyrə yeniləyici xüsusiyyətlərə sahib olduğundan yaşlılığın gecikməsi üçün istifadə olunur, dərini qidalandırır və qoruyur. Qeyd etdiyimiz kimi, qidalar bədənimizdə enerjiyə çevrilən zaman oksidant adlanan bəzi maddələr ortaya çıxır. Avokado yağı tərkibindəki çoxsaylı antioksidantlar sayəsində zərərli maddələrin mənfi təsirinin qarşısını alır, hüceyrələri yeniləyir, toxuma və orqanların yaşlanmasını gecikdirir. Bu yağ bədənimizdəki hüceyrələrə zərər verən və onları yaşlandıran sərbəst radikalları tərkibindəki zəngin E vitamini ilə zərərsizləşdirir.
Qida dəyəri
Enerji 670 kJ (160 kcal)
Karbohidrat 8,53 q
Qlükoza 0,66 q
Lif 6,7 q
Yağ 14,66 q
Doymuş yağ 2,13 q
Təkli doymamış yağ 9,80 q
Çoxlu doymamış yağ 1,82 q
Zülal 2 q
Zeynal bəy Zeynalbəyov
Zeynalbəyov Zeynal bəy Məmmədxan bəy oğlu - (1798-?), Qarabağ bəyi, sərhədçi.
Amerika avokadosu
Sinonim
Riboflavin (vit. B2) 0,130 mq (9%)
Zeynal bəy Zeynalbəyov
Həyatı
Zеynal bəy Məmmədxan bəy oğlu 1798-ci ildə Şuşa şəhərində anadan olmuşdu. Ibtidai təhsilini molla yanında, sonra mədrəsədə oxumuşdu. Öncə Mеhdiqulu xan Sarıcalı-Cavanşirə, sonra ruslara xidmət еtmişdi. Sərhəd dəstəsində sultan yardımçısı vəzifəsində qulluqda olmuşdu.
Amerika avokadosu
Sinonim
Niasin (Vit. B3) 1,738 mq (12%)
Qan
thumb|
Amerika avokadosu
Sinonim
Pantoten turşusu (vit. B5) 1,389 mq (28%)