cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Arazın səsi (qəzet)
Tarixi
1935-ci ildən nəşr edilir. Müxtəlif illərdə (“Bolşevik yolu” 1935), "Zərbəçi heyvandar" (1936-1950), "Sovet Culfası" (1951-59), "Zəfər" (1959-91) adları ilə buraxılmışdır. 1991-ci ildən Azərbaycan ikinci dəfə dövlət müstəqilliyini əldə etdikdən sonra qəzet “Arazın səsi” adı ilə nəşrə başlamışdır. Qəzet Naxçıvan Muxtar Respublikasının, o cümlədən Culfa rayonunun sosial-iqtisadi,siyasi və mədəni həyatını işıqlandırır; Azərbaycanda və dünyada baş verən mühüm hadisələr haqqında xəbərlər, ədəbi-bədii yazılar da dərc edir.
Fizika İnstitutu (Azərbaycan)
Fizika İnstitutu — AMEA-nın strukturunda olan elmi müəssisə.
Təşkilatın tarixi
left|250px Fizika-riyaziyyat və texnika elmləri Bölməsi 1945-ci il martın 31-də Elmlər Akademiyasının ilk Ümumi yığıncağının qərarı ilə yaradılıb. O zaman bölmə "Fizika-texnika elmləri və neft bölməsi" adlanırdı və bölmənin tərkibinə Fizika və Riyaziyyat İnstitutu, Neft İnstitutu və Energetika İnstitutu daxil idi. Bölmənin ilk sədri akademik İ.Q.Yesman olub. 1950–1954-ci illərdə bölməyə akad.Y.Məmmədəliyev sədrlik edib. 1954–1957-ci illərdə isə sədri əvəz edən akademik-katib vəzifəsini akad.M.Nağıyev icra edib. 1957-ci ildə aparılan struktur dəyişiklikləri nəticəsində elmi bölmələr ləğv olunub və elmi müəssisələr müvafiq vitse-prezidentlərə tabe ediliblər. Fizika-texnika elmləri üzrə vitse-prezident akad.Z.Xəlilov seçilib. 1959-cu ildə aparılan yeni struktur dəyişiklikləri nəticəsində Fizika-riyaziyyat və Texnika elmləri bölməsi (FRTEB) təşkil olunub, Fizika İnstitutu, Riyaziyyat və Mexanika İnstitutu, Energetika İnstitutu, Astrofizika Sektoru bölmənin tərkibinə daxil edilib. Bölmənin akademik-katibi akademik Zahid Xəlilov seçilib. 2001–2015-ci illərdə Bölmənin akademik-katibi akademik A.Hacıyev olub. Hazırda Bölmənin akademik katibi, akademik Nazim Məmmədovdur.
1959-cu ildə Bölmənin Fizika və Riyaziyyat İnstitutu iki müstəqil instituta bölünür: Riyaziyyat və Mexanika İnstitutu və Fizika İnstitutu. 2002-ci ildə Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetin qərarı ilə 1992-ci ildə yaradılmış Fotoelektronika İnstitutu və H.M.Abdullayev adına Fizika İnstitutunun bazasında Fizika İnstitutu yaradılır. Akademiyanın həqiqi üzvlərindən Həbibulla Əmirxanov, Z.Xəlilov, Həsən Abdullayev, Firudin Haşımzadə, Arif Həşimov və Çingiz Qacar müxtəlif illərdə Fizika İnstitutunun direktoru vəzifəsində çalışıblar. 2013-cü ildən 2021-ci ilədək İnstituta fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, akademik Nazim Timur oğlu Məmmədov rəhbərlik etmişdir. Hazırda İnstitutun baş direktoru akademik Arif Həşimov, icraçı direktoru isə fizika elmləri doktoru Anar Rüstəmov təyin edilmişlər.
İnstitutda Ümumi, İnnovasiya, Fənlərarası və İnformasiya sektorlarına daxil olan 41 laboratoriya və 6 şöbə fəaliyyət göstərir.
Fəaliyyəti
Yarımkeçiriciləri, dielektrikləri, topoloji izolyatorları, nanomaterialları və quruluşları, maqnit materialları, yüksək temperaturlu ifrat keçiriciləri, seqnetoelektrikləri, kompozit materialları və onlar əsasında yaranmış strukturları əhatə edən kondensə olunmuş hal fizikası, bərk cisim elektronikası, nüvə fizikası, elektrofizika və elektroenergetika problemləri.
İnstitutun ixtiraları haqqında (2002–2020)
{| class="wikitable"
Belçika
Belçika — Şimal-qərbi Avropada dövlət. Avropa İttifaqı və NATO-nun üzvüdür. Federativ dövlət quruluşuna sahibdir və üç hissəyə — Niderland dilinin rəsmi dil olduğu Flandriya (Vlaanderen), fransız dilinin rəsmi dil kimi qəbul edildiyi Valloniya (Wallonie) və Brüssel paytaxt bölgələrinə (Région də Bruxelles-Capitale; Brussels Hoofdstedelijk Gewest) bölünür.
Şimalda Niderland, şərqdə Almaniya, cənub-şərqdə Lüksemburq və cənub-qərbdə Fransa ilə həmsərhəddir. Şimal-qərbdə Şimal dənizinə çıxışı var. Sahəsi 30 528 km², əhalisi 10,8 milyon nəfərdir. Ölkə kelt tayfalarından olan bölgələrin etnoniminə görə adlandırılmışdır.
Belçika adı, Qarışıq Kelt və Alman xalqı olan Belqaların məskunlaşdığı Roma əyalətinin ən şimal hissəsində yerləşən Qallia Belgicadan gəlir. Belçika, Hollandiya və Lüksemburq tarixdə Benilüksdən daha böyük ərazini əhatə edən Aşağı Ölkələr adlanır. Orta əsrlərin sonundan 17-ci əsrin əvvəllərinə qədər ticarət və mədəniyyət mərkəzi olan ölkə, 16-cı əsrdən 1830-cu ildə Belçika İnqilabına qədər Avropa gücləri tərəfindən Avropanın döyüş meydanı kimi müəyyən edilmişdir. Birinci Dünya Müharibəsi və İkinci Dünya Müharibəsi ilə gücləndi.
Müstəqillik əldə etdikdən sonra ölkə sənaye inqilabında həvəslə iştirak etdi və 20-ci əsrdə Afrikada bir çox koloniyalar qurdu. Belçikada 20-ci əsrin ikinci yarısı bir tərəfdən hollandlar və frankofonlar arasında münaqişə, digər tərəfdən Flamand və Vallon bölgələri arasında qeyri-bərabər iqtisadi inkişafla yadda qaldı. Hələ də davam edən bu münaqişələr ölkədə unitar dövlət strukturundan federal dövlətə qədər bir sıra islahatlara səbəb olub.
Etimologiya
XX əsrin əvvəllərinə aid Azərbaycandilli mənbələrdə Belcik (بلجيك) adlandırılmışdır.
Tarix
Belçikaya ilk yerləşənlər Belgelər olub, 5. əsrə qədər Roma İmperiyası idarəsi altında idilər. Beşinci əsrdə isə Franklar ın zəbtinə məruz qaldılar. Daha sonra ölkə Charles (Şarlken)in Qərb imperatorluğuna daxil oldu. 1477-ci ildən sonra, Şarlkenin qardaş oğlu Maximilianın əlinə keçdi. Bundan sonra 300 il qədər Belçika xaricilər tərəfindən idarə edildi. 1713-cü ildə Avstriya İmperatorluğunun əlinə keçdi və "Avstriya Hollandiyası" deyə xatırlandı. Fransa 1813-cü ildə Belçikanı işğal etdi. 1815 də Napoleon məğlub olunca, Belçika Hollandiyalıların idarəsinə girdi. 1830-cu ildə Belçikalılar birləşərək Fransa və İngiltərənin zəmanəti altında müstəqil bir dövlət qurdular. 4 iyun 1831 tarixində bir krallıq halına gələn Belçika, Afrikada müstəmləkəçilik arzularınıda realaşdıra bilmişdir. Müstəmləkələrindən ən son Konqo, 3 iyun 1960 da müstəqilliyini qazandı. Belçika, Birinci və İkinci Dünya Müharibələrinə qatılmış və hər iki döyüşdə də Almaniya tərəfindən işğal edilmiş, Almaniyanın məğlub olması üzərinə işğaldan xilas olmuşdur. BMT və NATO üzvüdür.
Coğrafiyası
Belçika coğrafi baxımdan üç bölgəyə ayrılır. Qərbdə "Aşağı Belçika", "Orta Vadi" və cənub-şərqdə "Arden platosu"dur. Aşağı Belçika, düz bir ərazi olub, Hollandiya və Şimal dənizi tərəfindən təxminən 64 km əhatələnmişdir. Aşağı Belçikadakı Qərbi Flandriya əyalətinin 500 km-lik sahil bölgəsi polder adlı quru əraziləri ilə əhatələnmişdir ki, bu da sahil ərazilərin okean səviyyəsinin yüksəlməsinə qarşı qorunmasına yardımçı olur. Şimaldakı Kampenland və şərq hissələri qumlu və əkinçiliyə əlverişli olmayan torpaqlara malikdir. Ancaq əhəmiyyətli kömür yataqları burada yerləşir. Antrasit kömürü Belçikanın başlıca gəlir qaynağıdır. Kaolin, dəmir və əhəng daşı da çıxarılır.
Davson–Danielli modeli
Davson–Danielli modeli (və ya pausimolekulyar model) — 1935-ci ildə Huq Davson və Ceyms Danielli tərəfindən təklif edilən hüceyrənin plazmatik membran modeli. Modelə görə membran iki qlobulyar zülal təbəqəsi arasında yerləşən bir cüt fosfolipid qatından ibarətdir. Bunlar trilaminardır və lipoproteinlərdir. Membranda fosfolipid təbəqəsinin olması fikri 1925-ci ildə Qorter və Qrendel tərəfindən təsdiqini tapmışdır. Lakin Davson–Danielli modelində bu təbəqəni əhatələyən zülal təbəqəsi fikri ilk dəfə səslənirdi. Bu fikir Daniellinin fosfolipidlərin səthi gərilmə ilə bağlı müşahidələrini izah etmək üçün nəzərdə tutulmuşdur (hal-hazırda fosfolipid qrupları səthi gərilməni izah etmək üçün kifayətdir). Davson–Danielli modeli 1972-ci ildə Zinger və Nikolson tərəfindən mozaik maye modeli irəli sürülünə qədər doğru qəbul edilirdi. Mozaik maye modeli Davson–Danielli modelinə transmembran zülalları əlavə etməklə genişləndi. Eksperimental təcrübələr vasitəsilə bu modelin doğruluğu isbat olundu. Bundan əvvəlki modellərin isə yanlış olduğu ortaya çıxdı.
Belçika
Coğrafiyası
Əhalinin böyük bir qismi Orta Belçikada yaşayır və bura yumşaq dalğalı vadilərlə bölünmüşdür. Bu bölgə son dərəcə münbit bir ərazi olub, son zamanlara qədər Belçikanın başlıca kömür qaynağı idi. Şelda çayı Belçikanın şimal-qərbində yerləşir. Ölkənin mərkəzi, təbii geniş kanallara sahib deyil. left|429x429px|Belçika xəritəsi|alt=|thumb
Arden yaylası, mərkəz vadiyə Sambre və Maas çayları ilə bağlanır. Ən yüksək yeri Botranj olub, hündürlüyü 694 metrdir. Belçikanın orta yüksəkliyi 160 metrdir. Ölkənin 18%-i meşələrlə örtülmüşdür və taxta-şalbanı çox məşhurdur.
Axar suları: Belçika sərhədində iki axar su qolu vardır. Şelda çayının iki yüz kilometrlik hissəsi Belçika sərhədindən axır. Çayın Almaniya sərhədinə yaxın hissəsində liman şəhəri Antverpen yerləşir. Digəri isə Maas çayıdır. 183 kilometrlik hissəsi Belçika torpaqlarından keçir.
İnzibati bölgü
frame|Belçikanın üç federal bölgəsi və on bir eli
Əhali və sosial həyat
Belçikada yaşayan insanlar etnik baxımdan iki qrupa ayrılır. Ölkənin şimalında yaşayan Flamandlar, cənubunda yaşayan Vallonlardır. Əhalinin böyük bir əksəriyyəti Brüsseldə yaşıyır. Flamandlar german, vallonlar isə roman mənşəlidirlər. Avropada əhalinin ən az artdığı ölkələrdən biridir. Əhali sıxlığı ən yüksək olan Avropa ölkələrindəndir. Kvadrat kilometrə 323,7 nəfər düşür. Belçikalılar sadə həyatı sevirlər. Xalq ümumiyyətlə festival, velosiped yarışı, idman və kino kimi əyləncələrə düşkündür. Avropada həyat standartı ən yüksək ölkələrdəndir. Ailədə dini bağlar çox qüvvətlidir.
Təhsil
Belçikada təhsil çox inkişaf etmişdir. Gənclərin təhsilində kilsənin böyük bir yeri vardır. 14 yaşına qədər təhsil məcburudur. Kilsənin və Yəhudilərin idarəsində olan məktəblər məşhurdur. Məktəblərdə ümumiyyətlə Flamandca və Fransızca birlikdə öyrədilir. Müxtəlif sahələrdə və bir çox şəhərdə universitetlər qurulmuşdur. Belçika Krallığında ali təhsil
Belçikada ali təhsilin Boloniya prosesinin prinsiplərinə uyğunlaşdırılması məqsədilə aparılan islahatlar bu sahədə ciddi dəyişikliklərə səbəb olub. Ölkənin 2003-cü ildə qəbul olunmuş Ali Təhsil Aktına əsasən ali təhsilin dərəcələri müəyyənləşdirilib. 2004–2005-ci tədris ilindən etibarən ali təhsildə bakalavriat, magistratura və doktorantura pillələri tətbiq edilməyə başlayıb.
Bakalavr dərəcəsinə yiyələnmək üçün 180 Avropa Kredit Transferi (AKT) əldə etmək tələb olunur. Magistr dərəcəsi üçün isə ən azından 60 AKT qazanmaq lazımdır. Bu tələbləri ödəyən məzunların diplomları Avropa ali təhsil məkanının 46 ölkəsində tanınır.
Ali təhsilin kifayət qədər inkişaf etdiyi Belçikanın ən böyük ali məktəbi Levren Universiteti hesab olunur. Bu universitet 14 fakültədən ibarətdir. Təhsil müəssisəsində humanitar fənlər, təbiət elmləri, texnologiya, bio-elm və tibb ixtisasları üzrə mütəxəssislər hazırlanır. Tədris proqramlarının holland və ingilis dillərində aparıldığı universitetdə 26000-dən çox tələbə təhsil alır. Onların 2300 nəfəri dünyanın 100 müxtəlif ölkəsindən olan əcnəbi tələbələrdir. Zəngin maddi-texniki bazası olan ali məktəbin dünya şöhrətli kitabxanasında dörd milyondan çox kitab və 15000-ə yaxın dövri nəşr var.
Universitetlər və universitet kollecləri bir-biri ilə yaxından əməkdaşlıq edirlər. Bu əməkdaşlıq elmi tədqiqat sahəsində daha çox özünü büruzə verir.
Ölkənin ali təhsil müəssisələrinin fəaliyyəti əsasən hökumət tərəfindən tənzimlənir və onların inkişafı üçün lazım olan tədbirlər həyata keçirilir. Odur ki, ali təhsil müəssisələri daha çox təşkilati müstəqilliyə malikdirlər. Bu müstəqillik maliyyə məsələlərində də özünü göstərir.
İdman
Belçika idmanın müxtəlif budaqlarında özünü göstərən bir ölkədir. Atletizm, futbol, velosiped, basketbol ən müvəffəqiyyətli idmanlarıdır. Bu vaxt güləş ən çox maraq görən idmanlar arasındadır.
Etnik tərkibi
Avropanın güclü dövlətləri tərəfindən, 1830-cu ildə, "tampon bölgə" olaraq qurulan, İngiltərədə yaşayan bir Alman şahzadənin krallığına verilən və Konqo müstəmləkəsiylə zənginləşərək, ehtiyaclarının böyük qisimini aradan qaldıran Belçika, Hollandiya tərəfindən danışan Flamanlar və Fransızca danışan Valonlardan meydana gəlir. Əhalinin 58%-ni flamanlar, 31%-ni vallonlar, 11%-ni fransızlar və almanlar təşkil edir.
Dil
Ölkədə almanca danışan kiçik bir xalq qrupu da var. 90%-i fransızca danışan Brüsselin "cüt dilli bölgə" hesab olunur. Flamandlar flamandca, Vallonlar fransızca danışır. Bəzi bölgələrdə almanca da danışılır.
Belçika bu gün
Belçikalılar, 1980-ci illərin başında, "model olmaq" iddiasıyla yönəldikləri federal sistemlə yerli parlament və rəhbərliklərin səlahiyyətlərini genişlətdilər. Valonya, Flandr və Brüssel bölgələrində fərqli hökumətlər qurularkən, "ayrılıqçılıq" (seperatisme) ölkə konstitusiyasının "təməl qanunları" arasında iştirak etdi. Bu vəziyyət, Valonlar, Flamanlar və Brüssellilər arasındakı qopuqluğu artırarkən, mənfəət qarşıdurmalarını da sürətləndirdi. Siyasi partiyaları da Flaman və Valon olaraq bölünən ölkədə, ayrı-ayrı qurulmuş olan liberal, mühafizəkar və ya sosialist Flaman partiyalar ilə Valon partiyaların, ideoloji meylləri eyni göründüyü halda, tamamilə fərqli görüşlər içində qarşıdurmaları da sürət qazandı. Siyasətçilər, təşkilatlar və vətəndaşlar arasında dialoq gedərək qopdu, cəmiyyətlər arası mənfəət döyüşləri artdı. "Belçikalı" sözü, gedərək yerini "Flaman", "Valon" və "Brüsselli"yə buraxdı. Siyasətçilər, regional problemləri aşmaq və öz seçicilərinin tələblərini cavablamaq üçün dövlət büdcəsini kiçildib, regional büdcələrə ağırlıq verdilər. "Federal təşkilatlar" dövlətin ortaq malları, dəyərləri, mənfəətləri üçün qərar ala bilməz vəziyyətə gəldilər. Dəmiryollarını, vergi sistemini və sosial sığortaları da "regionallaşdırmaq" hədəfi ön plana çıxdı.
Belçika bölünürmü ?
Hökumət qurmaqla vəzifələndirilən, Flamand seqmentinin güclü adlarından Xristian Demokrat Partiya (CDV) üzvü Yves Leterme, Valon partiyalarıyla koalisiya axtarışlarında müvəffəqiyyətli ola bilmədi. Müzakirələri tez-tez təxirə salan və şəxsən dövrəyə girən Belçika Kralı II. Albertin təmasları da konkret nəticələndirər gətirmədi.
Mütəxəssislər, "müstəqillik elanına hazır olan Flamandların, Belçikanın sonunu gətirmənin məsuliyyətini tək başına boynuna götürmək istəmədiklərini, Valonları da bu məsuliyyəti paylaşmağa itələdiklərini" ifadə edir. Belçikanın xəritədən silinməsi ehtimalının gedərək artması, gələcəyi məchul bir hal alan Kral ailəsini də narahat edir.
Siyasi partiyaların, ictimai və iqtisadi işləri icra edəcək "keçici bir koalisiya hökuməti" qurması, ölkənin bölünməsi və paylaşılması müzakirələrinin ayrı bir platformada davam etdirilməsi təklifi ön plana çıxır. Belçikanın köhnə baş nazirlərindən, bugünkü Dövlət Naziri Mark Eyskens, siyasi böhran üzündən ölkə iqtisadiyyatının ağır zərbə yediyini, illik inflyasiyanın yüzdə 1,5-dən yüzdə 5-ə atıla biləcəyini söylədi.
Nəqliyyat
Belçika şəbəkə kimi hörülmüş bir quru və dəmiryoluna malikdir Avropa qitəsinin ilk dəmiryolu Belçikada döşənilmişdir. Dəmiryollarının hamısı elektriklidir və bütün qonşularıyla əlaqəlidir. Brüsseldə tutumu böyük bir hava limanı qurulmuşdur. Dünya ölkələriylə əlaqə Brüsseldən təmin edilər. Belçika, çölə, kimyəvi maddələr, maşın növləri, qida maddəsi, meyvə, çiçək satar; çöldən neft, xammal və kimya sənayesində istifadə edilən xammallar satın alar. İxracatının 40% ını sənaye məhsulları təşkil edir.
Paşa Qəlbinur
Paşa Qəlbinur (tam adı: Paşa İsmayıl oğlu Musayev) — azərbaycanlı şair, oftalmoloq (göz həkimi). 1992-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Ümumittifaq komsomol mükafatı laureatı (1983), tibb elmləri doktoru (1987), professor (1988), Amerika Oftalmologiya Akademiyasının həqiqi üzvü (1994), Rusiya Tibb Elmləri Akademiyasinin fəxri doktoru (2005), Dünya Türk Cümhuriyyətləri Oftalmoloji Birliyinin, Dünya Azərbaycanlıları Konqresinin həmsədri (2008).
Həyatı
Paşa Qəlbinur 1952-ci il martın 30-da Şəmkir rayonunun Çinarlı qəsəbəsində qulluqçu ailəsində anadan olmuşdur. Burada Müşfiq adına kənd orta məktəbini qızıl medalla bitirmişdir (1958–1968). N.Nərimanov adına Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunun müalicə-profılaktika fakültəsində təhsilini davam etdirmişdir (1968–1975). Gəncə şəhər göz xəstəxanasında və 1 saylı uşaq poliklinikasında həkim-okulist işləmişdir (1975–1977). Sonra N.Nərimanov adına Tibb İnstitutunun göz xəstəlikləri kafedrasında baş laborant olmuşdur (1977–1978).
İ.M.Seçenov adına 1-ci Moskva Tibb İnstitutunun göz xəstəlikləri kafedrasının nəzdində əyani aspiranturada təhsil almışdır (1978–1981). N.Nərimanov adına Tibb İnstitutunun göz xəstəlikləri kafedrasında assistent, həm də ictimai peşələr fakültəsində dekan müavini işləmişdir (1981–1988). Hazırda həmin kafedranın professoru (1988-ci ildən), həm də kafedranın müdiridir (1991-ci ildən). Tibb elminə dair yüzdən çox elmi əsərin, on elmi kəşfin müəllifidir. On mindən çox cərrahiyyə əməliyyatı aparmışdır. Brüsseldə (Belçika) 51-ci Ümumdünya İxtiralar salonunda "Brüssel Evrika 2002" sərgisində "Oftalmologiyada yeni dərman preparatı Aktirol"un kəşfı Böyük qızıl medala və Belçika Maliyyə Nazirliyinin xüsusi prizinə layiq görülmüşdür. Yeni dərman preparatı (şərikli – müəlliflər bacısı Sevinc və tələbəsi Olqa Stroyeva) onun rəhbərliyi altında hazırlanmışdır (2002).
Azərbaycan Alimlər İttifaqı İdarə Heyətinin (1989), Amerika və Dünya Türk Cümhuriyyətləri Oftalmoloji Birliyinin idarə heyətinin üzvü (1997), Azərbaycan üzrə Nobel İnformasiya Mərkəzinin nəzdində fıziologiya bölməsinin ekspertidir (1996). Dünya Türk Cümhuriyyətləri Oftalmoloji Birliyi Bilimsəl qurumunun həmsədri seçilmişdir (2001). ABŞ-nin Biblioqrafiya İnstitutunda keçirilən "2000 alim və intellektual" seçimində "İlin adamı" mükafatına layiq görülmüşdür. Yusif Məmmədəliyev adına mükafata (1999), "İman" izzət və iltifat diplomuna (2000) layiq görülmüşdür. "Araz" ali ədəbi mükafatın laureatıdır (1996). Aybəniz Əliyeva "Paşa Qəlbinur" (1996), A.Məmmədov "Qəlbinur poeziyası XXI əsrin astanasında" (1999) kitabını ona həsr etmişdir. "Paşa Qəlbinur – 50" biblioqrafiya məlumat kitabı buraxılmışdır. Xarici ölkələrdə konfrans və elmi simpoziumlarda olmuşdur.
Paskal Paoli
Filippo Antonio Paskal di Paoli —- italyan dövlət xadimi və vətənpərvər. Korsikada Genuyamın hakimiyyətinə son qoymuş və mütərəqqi bir rəhbərlik yaradaraq, müxtəlif islahatlar həyata keçirmişdir.
Korsikalıların Genuya qarşı müstəqillik uğrunda mübarizəsinin liderlərindən olan Giacinto Paolinin oğlu idi. 1739-cu ildə atası ilə Neapola sürgünə getmiş və orada hərbi akademiyada oxumuşdur. 1755-ci ildə Korsikaya qayıtdıqdan sonra Genuya tərəfdarlarını məğlub edərək hakimiyyəti ələ aldı. Avropa ölkələrindən daha demokratik bir konstitusiya tətbiq edərək, 9 il ərzində intellektual despotizm olaraq bilinən üsulla ölkəni idarə edərək əhəmiyyətli islahatlar həyata keçirmişdir. Hakimiyyəti dövründə qan ədavətini qadağan etdi, mədənçiliyi təşviq etdi, dəniz donanması və universitet qurdu. Bu vaxt Genuya ilə mübarizəni davam etdirdi və 1764-cü ildə Genuyanın müttəfiqi Fransa krallığına müharibə elan etdi. 1768-ci ildə Korsikanı satın alan Fransa adanı işğal edərək millətçiləri məğlub etdikdə (1769) İngiltərəyə qaçdı və 20 il III Georqdan aylıq götürərək Londonda yaşamışdır.
Böyük Fransa inqilabı dövründə briqada generalı vəzifəsini icra edən Paoli 1790-cı ilin iyulunda Korsikaya qayıtdı. 1793-cü ildə Fransa ilə münasibətləri pozulduqda, bir daha müstəqillik uğrunda mübarizə apardı və ingilislərin dəstəyi ilə 1794-cü ildə fransızları adadan qovmağı bacardı. Sonra ada İngilislərin himayəsinə keçdi və ser Gilbert Elliot Korsikanın ümumi qubernatoru təyin edildi. Elliotun onu deyil, Pozzo di Borgonu özünə baş məsləhətçi seçməsi onu məyus etdi. Paoli daxili çəkişmələrə səbəb olmaq istəmədiyi üçün 1795-ci ildə İngiltərəyə getdi. Ömrünün qalan hissəsini İngiltərə hökumətindən aldığı pensiya ilə keçirdi.
Xüsusi Təyinatlı Qüvvələr (Azərbaycan)
Azərbaycan Xüsusi Təyinatlı Qüvvələri — Azərbaycana məxsus xüsusi təyinatlı hərbi birləşmə.
Tarixi
Müdafiə Nazirliyinin nəzdində 1999-cu ilin aprelində qurulmuşdur. Qüvvələrin formalaşmasında birinci Qarabağ müharibəsi iştirakçısı olmuş zabit və gizirlər iştirak ediblər. Azərbaycan Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrinin formalaşmasında Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin Xüsusi Təyinatlı Qüvvələri xüsusi rol oynayıb. 29 aprel 2015-ci il tarixində quruluşunun 16-cı ildönümü münasibətilə yeni yaradılan xüsusi təyinatlı dəstələrə döyüş bayraqlarının təqdimetmə mərasimi keçirilmişdir. 26 iyun 2018-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin 100 illiyi münasibətilə keçirilən paradda Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrə Hikmət Mirzəyev rəhbərlik etmişdir. 20 iyun 2020-ci ildə yeni xüsusi təyinatlı birlik yaradıldı. Həmin il iyulun sonu və avqustun əvvəllərində Azərbaycan ərazisində bir sıra genişmiqyaslı taktiki birgə Azərbaycan-Türkiyə təlimləri keçirildi, ilk mərhələdə Azərbaycan Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrinin bölmələri də iştirak etdi.
Döyüşlər və müharibələr
İkinci Qarabağ Müharibəsi zamanı Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrin şəxsi heyəti Cəbrayıl şəhərini və ətrafdakı doqquz kəndi işğaldan azad etmişdir. 8 noyabrda İlham Əliyev Hikmət Mirzəyevi "Şuşanın azad edilməsi" münasibətilə təbrik etmişdir. Müharibədəki taktiki qələbələrin bir çoxu Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrin yerdəki mövqelərindən hədəf koordinatları təmin edən, şəhərə girən və Ermənistan ordusunu şəhərin mərkəzindən sıxışdıran diversant qrupları sayəsində əldə edilmişdir. Bu müharibə Azərbaycanda ilk dəfə olaraq bütün xüsusi təyinatlı birləşmələrinin aktiv şəkildə istifadə edildiyi müharibə hesab edilmişdir. Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrin şəxsi heyətindən İkinci Qarabağ Müharibəsində iştirak etmiş 32 nəfər Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı medalı ilə, 2 nəfər "Zəfər" ordeni ilə, 57 nəfər "Qarabağ" ordeni ilə təltif edilmişdir.
Təlimlər
Azərbaycan xüsusi təyinatlıları ümumilikdə Türkiyə və Pakistan hərbi akademiyalarında təhsil alırlar. 500 namizəddən 30-u "Maroon beret" sertifikatı qazanır. Kursantlara günlərlə ac və susuz qalsalar da həyatda qalmağı və vəzifələrini icra etməyi öyrədirlər. Qurbağa və ilan kimi tapdıqları hər şeyi yeməyi öyrədirlər. Odlu silahları və partlayıcıları əhatə edən silah təhsili də alırlar. Zabitlər gizir rütbəsi altında fəaliyyət göstərirlər.
Silahlar
• 3
Amur arizeması
—  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Bulbophyllum gnomoniferum
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Totuqlu
Totuqlu və ya Topuqlu — Azərbaycan Respublikasının Gədəbəy rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Gədəbəy rayonunun Qoşabulaq inzibati ərazi vahidliyindədir.
Toponimikası
Topuqlu oyk., sadə. Gədəbəy r-nunun Qoşabulaq i.ə.v.-də kənd. Dağətəyi ərazidədir. Totuqlu variantında da qeydə alınmışdır. Yerli məlumata görə, yaşayış məntəqəsi 1910-cu illərdə Totux adlı bir nəfərin saldığı binə yerində yarandığı üçün belə adlanmışdır. Topuq toponimiyada daban termininin sinonimi olub, kəndin dağ ətəyində, aşağıda yerləşdiyini bildirir.
Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 221 nəfər əhali yaşayır.
Ərzəkənd
Tarixi
Rayon mərkəzindən 15 km şimal-qərbdə, Zəngi çayının sol qolu olan Dəllər çayının sağ tərəfində, Güllü dağının ətəyində yerləşir. «İrəvan əyalətinin icmal dəftəri»ndə Ərzqan kimi, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində Arzakənd , erməni mənbələrində Arzakan formasında qeyd edilmişdir. Ərzəkənd kəndinin adı erməni dilinə uyğunlaşdırılaraq Arzakan//Ərzəkan adlandırılmışdır.
Toponim ərz və kənd sözlərindən əmələ gəlmişdir. Mürəkkəb quruluşlu toponimdir.
Əhalisi
Kəndin əsas sakinləri azərbaycanlılar olmuşdur. Ermənilər buraya 1828-30 - cu illərdə İranın Maku, Xoy, Türkiyənin Bayazed, Muş vilayətlərindən və habelə Tiflisdən köçürülmüşdür.
Kənddə 1831-ci ildə 33 nəfər, 1873 - cü ildə 239 nəfər, 1886-cı ildə 312 nəfər, 1897-ci ildə 255 nəfər, 1908-ci ildə 528 nəfər, 1914 - cü ildə 786 nəfər azərbaycanlı, 1916-cı ildə 1633 nəfər azərbaycanlı və erməni yaşamışdır.
Kənddə 1831-ci ildə 33 nəfər azərbaycanlı, 200 erməni, 1897-ci ildə 255 nəfər azərbaycanlı, 869 erməni, 6 kürd yaşadığı halda, «Ermənistan və ətraf vilayətlərin toponimlər lüğətində kənddə 1831 və 1897-ci illərdə yaşamış azərbaycanlılar ermənilərin tərkibində verilərək göstərilir ki, kənddə 1831-ci ildə 233, 1897-ci ildə 1179 erməni yaşamışdır.
1918-ci ildə azərbaycanlılar ermənilər tərəfindən qırğınlarla qovulmuşdur. İndiki Ermənistanda sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra sağ qalan azərbaycanlılar doğma kəndlərinə qayıda bilmişlər. 1922-ci ildə 20 nəfər, 1926-cı ildə 16 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.
1928-1930 - cu illərdə azərbaycanlılar zorla öz doğma kəndlərindən qouvulmuşlar. İndi yalnız ermənilər yaşayır.
Bulbophyllum maxillarioides
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Ayaş
Ayaş - Ankarada mahal. Ankaranın 55 km qərbindədir. Mərkəzdəki bir neçə evdən sonra ümumiyyətlə çöldür. Əkinçiliyə əlverişlidir, bəzi fermalar burada yerləşir.Çeşmələri ilə məşhurdur. Ayaşın uzun bir tarixi vardır və Övliya Çələbinin əsərləri ilə folklor mahnılarında da adı keçər. Ayaş, Eyvaz, Ayas.Ayaz adını xatırladar. Ayaşa yerləşənlər Oğuz boylarıdır və müxtəlif kənd adlarının Bayat, Əfşar, Pəçənək, Qıpcak və Qarğın olması da bundandır. 1554-də, Ayaş Bayraq mərkəzi, və 1864-də Ankaranın Qəzası oldu. Osmanlı dövründə, təhsil olaraq Ayaş irəli idi. 1900-də, 8 Mədrəsə, 2 İbtidai məktəb və 1 Rüşdiyə vardı.
HMS Resolution (1771)
Əlahəzrətin gəmisi Rezolyuşen (1771) — Böyük Britaniya Kral Donanmasına məxsus, Ceyms Kukun ikinci və üçüncü Sakit okean ekspedisiyasında iştirak etmiş yelkənli flaqman gəmi, şlyup.
Fariz Əmirov
Əmirov Fariz Əli oğlu (d. 6 yanvar 1971, Biləv, Ordubad rayonu, Azərbaycan SSR) — Azərbaycan alimi, texnika elmləri doktoru, professor, əməkdar müəllim.
Həyatı
Fariz Əli oğlu Əmirov 6 yanvar 1971-ci ildə Naxçıvan MR, Ordubad rayonunun Biləv kəndində anadan olmuşdur. 1978-1988-ci illərdə Ordubad rayonu, Biləv kənd orta məktəbini fərqlənmə ilə bitirmiş və həmin ildə Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutuna daxil olmuşdur. 1994-cü ildə ADNA-nı (Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyası) bitirmişdir. 1994–1999-cu illər arası müxtəlif sahələrdə çalışmış və ölkəmizin inşaat sektorunda fəaliyyət göstərən bir neçə inşaat şirkətlərinin yaranması və uğurlu fəaliyyət göstərməsində öz köməyini əsirgəməmişdir.
1999-cu ildə ADNA-nın aspiranturasına qəbul olmuş, 2007-ci ildə texnika elmləri namizədi alimlik dərəcəsi adını almışdır. 2014-cü ildə doktorluq dissertasiyasını müdafiə edərək, texnika üzrə elmlər doktoru elmi dərəcəsi adı almışdır. Bu illər ərzində o, Moskva, Sankt-Peterburq, Kazan, Ankara, İstanbul, Alma-Ata, Riqa və Ərzurum universitetlərində elmi konfranslarda iştirak və çıxış etmişdir. Bir neçə qrant və elmi layihələrin qalibi olmuşdur. 2006-2016-cı illər arası ADNA-da fəaliyyət göstərən, Rusiyanın             "  LUKOİL "   Neft şirkəti tərəfindən yaradılmış  " Fiziki-kimyəvi analiz metodları "  - mərkəzləşdirilmiş laboratoriyasının müdiri vəzifəsində çalışmışdır. 2016-cı il fevral ayının 3-dən ADNSU-nun "Üzvi maddələr və yüksəkmolekullu birləşmələrin texnologiyası" - kafedrasının müdiri vəzifəsində çalışır.
31.12.2020 ci il tarixdə Azərbaycan Respublikasının  Prezidenti  Cənab İlham Əliyevin  sərəncamına əsasən Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetinin 100 illiyi münasibətilə  "Əməkdar Müəllim"  fəxri adına layiq görülmüşdür.
Ailəlidir, 2 övladı var.
Ağəsməyəbənzər zəravənd
(Aristolochia clematitis) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Bulbophyllum glutinosum
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Ulanlar
Ulanlar (türkcə oğlan) yüngül süvari dəstəsinin əsgəri. Bayraqcıqlı nizələrlə silahlanmış ulanlardan ibarət dəstələr ilk dəfə 13-14 əsrlərdə monqol-tatar süvari qoşununda təşkil edilmişdir. Mizraqlı monqol-tatar süvari döyüşçüsü idilər. XVI-XX əsrlərdə Avropada yüngül süvari növü idi. 16 əsrdən Avropa ölkələrində ulan dəstələrinin təşkilinə başlanmışdı. Silahları əvvəlcə qılınc və bayraqcıqlı nizə, sonralar tapanca, 19 əsrin ortalarından karabin idi. Rus ordusunda ulan polkları 1803-cü ildə meydana gəlmiş, 1918-ci ilin əvvəllərində ləğv olunmuşdur.
Hypsugo savii
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü. Növ italyan zooloqu Paolo Savinin (1798-1871) şərəfinə adlandırılmışdır.
Xarici görünüşü
Ölçüləri əksər könlücələrdə olduğu kimidir. Bədənin uzunluğu 42-45 mm, quyruğun uzunluğu 31-45 mm, qulaqların uzunluğu 11-13 mm, qulağın dəri çıxıntısının uzunluğu isə 4,5-6 mm-dir. Erkək dişidən birqədər kiçikdir.
Xəzinin rəngi çox dəyişkəndir. Bədənin üst tərəfinin ümumi fonu solğun ağımtıl-sarıdan tünd qırmızı qonura, alt tərəfi isə ağdan tünd yaşılımtıl-boz və ya qonur açıq-sarı rəng arasında dəyişir. Qanad pərdələri bozumtul açıq-sarıdan tünd qonur rəng arasında dəyişir. Qulaqları örtən tüklər daha tünddür. Mövsümi dəyişikliklə yanaşı, onlarda həmçinin kəskin coğrafi rəng dəyişkənliyi də müşahidə olunur. Yaşlılarla müqayisədə cavan fərdlər açıq rəngdə olurlar.
Yayılması
Cənubi Avropanın Aralıq dənizi ətrafındakı ölkələrində, Orta Asiya və Mərkəzi Asiyada, Uzaq Şərqdə yayılmışlar. Azərbaycanda daha çox Kiçik Qafqaz ərazisindən 1360 m-ə qədər yüksəkliklərdə məlumdur. Böyük Qafqazda yalnız Zaqatala rayonunda, Kür-Araz ovalığında, Mingəçevir yaxınlığında və Qobustanda tapılmışdır.
Həyat tərzi
Biologiyası zəif öyrənilmişdir. Onlarca fərddən ibarət olan dişi yarasaların koloniyalarının əsas sığınacaqları qayaların yarıqları və evlərin çardaqları hesab edilir. İyunun axırı-iyulun birinci yarısında dişi 2, nadir hallarda 1 bala doğur. Payızın əvvəlində tək-tək və ya kiçik qruplar halında yaşayan erkəklər dişilərin və cavan fərdlərin koloniyalarına qoşulurlar.
Sayı
Bütün mövsümlərdə müşahidə edilən nadir və azsaylı növdür.
Fərzalı
Fərzalı — Azərbaycan Respublikasının Gədəbəy rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Etimologiyası
Fərzalı Gədəbəy rayonunun Arabaçı inzibati ərazi vahidində, dağlıq ərazidə yerləşir. Yerli əhalinin məlumatına görə, yaşayış məntəqəsini Qarabağdan gəlmiş Fərzalı adlı şəxs saldığına görə kənd onun adı ilə adlandırılmışdır. 1917-ci ildə Cavanşir qəzasında Fərzalıbəyli (1933-cü ildə Bərdə rayonunda Fərzalılar), Qazax qəzasında Fərzalı, (1933-cü ildə Şəmkir rayonunda Fərzah Quşçu) kəndləri də qeydə alınmışdır. Oykonim Xələc tayfalarının bir tirəsi olan fərzalıların adını əks etdirir. Etnotoponimdir.
Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 559 nəfər yaşayır.
İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyətini kənd təsərrüfatı — əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq təşkil edir.
Telim xan
Telim xan Teymur xan oğlu Türkman — el şairi.
Həyatı
Telim xan 1742-ci ildə Savə vilayətinin Mərağey kəndində anadan olmuşdur. 14-15 yaşlarında şeir yazmağa başlamışdır. Çox gözəl şeirlər yazdığı və mükəmməl aşıqlığından dolayı onun "Haqq aşığı" olduğuna inanılmışdır.
Telim xan gənclik illərində əmisi qızı Mehri xanıma aşiq olmuş, onun ardınca Şiraza getmiş, orada yeddi il qalaraq yəhər-səmər işləriylə, sərraclıqla məşğul olmuşdur. O, nakam bir eşq yaşamış, çox sevdiyi Mehri xanıma qovuşa biməmışdir. Amma son nəfəsinə qədər Mehri xanımı sevmişdir.
Telim xan bir şerində 60 yaşına, başqa bir şerində isə 90 yaşına çatdığına işarə etmişdir. Onun doxsan yaşında öldüyü qəbul edilsə də, şair hicri-qəməri 1245-ci ildə, yəni miladi 1829-cu ildə vəfat edib.
Telim xanın oğullarından biri Qulamhüseyn bəydir. Onun oğlu Kərim bəy, onun oğlu Murad xan, Murad xanın oğlu isə Mirzə Mahmuddur (Türkmən Mahmud). Mirzə Mahmud da şair imiş. Onun övladlarından Mahmud oğlu Hüseyn, indi Hüseynoğulları ünvanını Mahmuddan alıb "Mahmudi" deyə tanınırlar. Telim xanın bir oğlu da Şükrullah bəy imiş ki, onun nəsli də Cəlali, Nuri, Zahidi və Telimi soyadları ilə tanınmaqdadırlar.
Savə türklərindən Əli Kəmali, Telim xanın on min beytə yaxın şerini toplamış və bir divan halına gətirib çapa hazırlamışdır. Telim xan klassik və xalq şerinin, müstəzat, müxəmməs, təsnif, təcnis, qoşma, gəzəl, müsəlsəl, bayatı, gəraylı, mürəbbə, müsəbbə, müləmma, dodaqdəyməz, nəzm şəkillərində və əruz vəzninin çeşidli qəlplərində şeirlər yazmışdır. Tədqiqatçı-vəkil Əli Kəmali bir yazısında ömrünün on ildən çoxunu Telim xanın həyatını araştırmağa və onun şeirlərini toplamağa həsr etdiyini, milyonlarla pul xərclədiyini yaxşı mənada öyünərək yazır. Əli Kəmali tamamlayıb, hazır hala gətirdiyi Telim xanın divanını çap etdirmədən dünyaya gözlərini yumdu (1996). Bu divan hələ də çap olunmayıb. thumb|right|300px|Telim xanın məqbərəsi thumb|right|300px|Telim xanın qəbri
Bulbophyllum maximum
(Bulbophyllum maximum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Maksimilian Bauer
Maksimilian Bauer (9 fevral 2000-ci ildə Almaniyada anadan olub) — 2. Bundesliqa təmsilçilərindən olan Qroyter Fürth klubunda müdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar Almaniyalı futbolçudur.
Qroyter Fürth
Bauer Qroyter Fürth akademiyası vasitəsilə inkişaf etmişdir. Bauer öz peşəkar karyerasında debütünü 10 avqust 2018-ci ildə İnqolştadt 04 klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, 94-cü dəqiqədə David Atanqanı əvəz etmişdir. 2. Bundesliqa görüşündə Qroyter rəqibi ilə 1-1 hesabı ilə bərabərə qalmışdır.
Klub
1 UEFA Çempionlar Liqası görüşləri daxildir. 2 Almaniya Superkuboku görüşləri daxildir.
Mest
Mest (Farsca: مست) erkək fillərdə görülən ve həddindən artıq təcavüzkar davranışlar ilə birlikdə testosteron hormonunun yayılmasında artım görünən periodik dövrdür. Testosteron normalın 60 qatı qədər arta bilər. Ancaq bu hormon artmasının mest dövrünün tək səbəbi olduğu ya da yalnızca faktorlardan biri olduğu tam olarak müəyyən edilə bilmir. Ən itaətli fillərin belə mest dövründə insanlara və digər fillərə qarşı həddindən artıq təcavüzkar olması bu vəziyyətdən çıxana qədər ayrılmalarını və izolə edilmələrini tələb etdiyi üçün elmi araşdırma etmək çətinləşir. Dişi fillər mest dövrünü keçirmirlər.
İxtiyar Qasımov
İxtiyar Qasım oğlu Qasımov — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı; Qarabağ müharibəsi şəhidi.
Həyatı
22 mart 1970-ci ildə Ağdam rayonunda anadan olmuşdur. 1977-ci ildə Salahlı kənd orta məktəbinə getmiş və səkkizinci sinfə qədər burada təhsil almışdır. 1985-ci ildlə Bakıya gələrək təhsilini burada davam etdirir. 1992-ci ildə könüllü olaraq hərbi komissarlığa müraciət edərək döyüşlərə göndərilməsini xahiş edir.
Döyüşlərdə iştirakı
İxtiyarı "N" saylı hərbi hissəyə təhkim edirlər. O, ilk günlərdən özünə ad-sad qazanmışdı seçdiyi düzgün qərarın nəticəsi olaraq Qazançı kəndində ermənilərin üç PDM-si, bir zirehli maşını və onlarla canlı qüvvəsi məhv edildi. 1992-ci il 14 iyul tarixdə ermənilər Canyataq kəndinə hücuma keçdilər, burada bir neçə döyüşçü yaralanır onların erməni qəsbkarlarının əlinə keçməməsi üçün İxtiyar özünü qabağa ataraq əks hücumun qarşısını almağa çalışır. Yaralıları xilas edirlər İxtiyar özü isə qəhrəmancasına həlak olur.
Ailəsi
Subay idi.
Milli Qəhrəman
Vaxtilə oxuduğu Salahlı kənd orta məktəbi onun adını daşıyır.
Bulbophyllum nodosum
(Bulbophyllum nodosum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Maarifçilik dövrü
Maarifçilik dövrü (fr. siècle des lumières, alm. Aufklärung) XVII- XVIII əsrlərdə Avropa mədəniyyətində mənəvi durum. Maarifçiliyin incəsənətdə proyeksiyaları: barokko, rokoko və klassizm, fəlsəfədə isə – deizm və mexanisizm olmuşdur. Maarfçilik İntibahı əvəz edib romantizm dövrünü qabaqlayır.
Ümumi xarakteristikası
Dində Allah Böyük Yaradan kimi kainatı yeddi günə yaradır. Xristianlıq inanaclarına görə Allah insanlara iki kitab – İncil və təbiət kitabları verib. Deməli dinin özündə də ruhani təbəqsi ilə birgə alimlər təbəqəsi mövcduddur. Buradan da dini və dünyəvi mədəniyyətin paralelizmi doğur ki, bu da dindəki riyakarlıq və fanatizmi tədricən diskreditasiyasına gətirib çıxarır. Dünyanı dərk etməyimizin yeganə vasitəsi azad idrakdır. Bu termin adı altında başqaları da başa düşülür: maarifçilər, maarifiçilik ədəbiyyatı, elmi (və ya maarifçi) absolutizm. Maarifçilk anlayışına sinonim olaraq "XVIII əsr fəsləsfəsi" ifadəsi də işlədilir.
Yeni tarixdə maarifçilik dövrü olduqca mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Maarifçilik XIV-XV əsrlərin individualizm və adət-ənənələrə tənqidi münasibət aşılayan sırf dünyəvi cərəyanı olan humanizmın təbii davamı sayılır. Maarifçilik dövrü humanizm dövründən dini reformasiyalar və buna katolik kilsəsinin reaksiyası ilə ayrılır. Maarifçilik nəinki humanizm, eyni zamanda XVI və XVII əsrlərin mütərəqqi protestantizm və rasional sektantlığının da davamı sayılır. Belə ki maarifçilik sonunculardan (protestantlıq və rasional sektantlıqdan) siyasi azadlıq və vicdan azadlığı ideyalarını mənimsəmişdir. Reformasiyalar dövründən maarfçilik dövrü ideyalarına ən rahat keçid XVII əsrin sonu və XVIII əsrin əvvələrində İngiltərədə deizmin meydana gəlməsi və inkişafı ilə müşahidə olunur. Deizm cərəyanı reformasiyalar dövrünün dini təkamülü ilə başa çatması ilə meydana gəlmiş və XVII əsr maarfçililərin təbliğ etdiyi təbiət dininin başlanğıcı rolunu oynamışdır. XVIII əsr Maarifçi ədəbiyyatın banisi olaraq Con Lokku göstərmək olar. Humanizm və protestantlıq kimi maarifçilik də ayrı-ayrı illərdə yerli və milli xarakter almışdır.
XVII əsrdə maarifçilik ideyalarına ümumavropa əhəmiyyəti verən fransız maarifçi ədəbiyyatı nümayəndələri Volter, Monteskyö, Russo, Didro və başqaları olmuşdur. Bunları birləşdirən ümumi cəhətlər o dövr Fransasının siyasi və sosial məsələlərinə tənqidi münasibət bildirən rasionalizmin tam hökmranlığı idi. Bu dövr alman maarifçiləri isə əsasən dini və mənəvi məsələlərin həlli ilə daha çox məşğul olurdular.
Maarifçiliyin əsas məqsədi insan təfəkkürünün fəaliyyəti yolu ilə bəşər həyatının təbii prinsiplərini (təbii din, təbii hüquq, fiziokratların iqtisadi həyatının təbii qaydası və s.) tapmaq idi. Belə məntiqi və təbii əsaslar nöqteyi-nəzərdən insan cəmiyyətinin faktiki olaraq bütün mövcud forma və münasibətləri tənqid hədəfinə çevrilir. Maarifçilik ideyalarının təsiri altında Avropa ictimai həyatını yenidən quracaq islahatlar (maarifçi mütləqiyyət və Fransa inqilabı) həyata keçirilir. XIX əsrin əvvəllərində bir tərəfdən köhnə dini ehkamlara qayıdış, digər tərəfdən isə XVIII əsr ideoloqlarınn etinasız yanaşdığı tarixi fəaliyyətə dönüşlə əlaqədar olaraq maarifçilik idayalarına qarşı çıxışlar baş qaldırır. Hələ XVIII əsrin sonlarından başlayaraq maarifçiliyin əsas xarakterinin təyininə dair cəhdlər edilmişdir. Bunlardan ən nəzərçarpanı Kanta məxsusdur (Beantwortung der Frage: was ist Aufklärung?, 1784). Kanta görə maarifçilik müəyyən doqmatik ideyaların digər doqmatik ideyalarla deyil, azad təfəkkürlə əvəz olunmasıdır.
Xarxar
Xarxar — Azərbaycan Respublikasının Gədəbəy rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 24 iyun 2005-ci il tarixli, 954-IIQ saylı Qərarı ilə Gədəbəy rayonunun Xarxar kəndi Zəhmətkənd kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla, Xarxar kənd inzibati ərazi vahidi yaradılmışdır.
Toponimikası
Yaşayış məntəqəsini 1904-cü ildə, çarlıq dövründə Azərbaycana köçürülmüş moldovan ailələri Novoalekseyevka adı ilə salmışdılar. Lakin 1916-1917-ci illərdə onlar geriyə qayıtdıqdan sonra, burada azərbaycanlı ailələr məskunlaşmış və Xarxar adlı dərədə yerləşən bu kəndi "Xarxar" adlandırmışlar.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd dağətəyi ərazidə yerləşir.
Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 1515 nəfər əhali yaşayır.
İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyətini kənd təsərrüfatı — əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq təşkil edir.
Dönər top
250px|thumb|Gəmi göyərtəsində quraşdırılmış dönər top
Dönər top — böyük olmayan 360° dönən, hərlənə bilən gəmi göyərtəsinə ya qala hücrəsinə quraşdırılan, XV-XIX əsrlərdə donamada istifadə olunan artilleriya qurğusu, döyüş topu.
Sucaqlıq zəravəndi
—  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Gümüş (Dərəçiçək)
Gümüş — İrəvan əyalətinin, Dərəçiçək nahiyəsində, İrəvan xanlığının, Dərəçiçək mahalıda, İrəvan quberniyasının Yeni Bəyazid qəzasında, Ermənistan SSR, Razdan rayonunda, indiki Ermənistan Respublikası Kotayk mərzində kənd
Tarixi
Rayon mərkəzindən 16 km cənub-qərbdə, Zəngi çayının yanında, Alapars kəndinin yaxınlığında yerləşmişdir. «İrəvan əyalətinin icmal dəftəri»ndə, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.
Gümüş filiz yataqları olduğu üçün kənd Gümüş adlandırılmışdır. Relyef əsasında yaranan sadə quruluşlu toponimdir.
Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 48 nəfər, 1873 - cü ildə 295 nəfər, 1886-cı ildə 311 nəfər, 1914 - cü ildə 796 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.
1918-ci ildə azərbaycanlılar ermənilər tərəfindən qırğınlarla qovulmuşlar. Onların yerində ermənilər məskunlaşdırılmışdır.
Gümüşün 1918-ci ildə 820 nəfər əhalisi olmuşdur. Kəndi elə yandırmışlar ki, bir həftə belə tüstü ilə birlikdə yanan insan bədəninin qoxusu xeyli aralıdan hiss olunmuşdur. Bununla da “əzabkeş” ermənilər Gümüşə də birdəfəlik sahib olmuşlar. Sonralar ancaq qaçıb canını qurtarmış 174 nəfər adam hesaba alınmışdır.
Syarah Anqqraini
Syarah Anqqraini (19 avqust 1994) — İndoneziyalı qadın ağır atlet. 53 kq çəki dərəcəsində yarışır və beynəlxalq yarışlarda İndoneziyanı təmsil edir. Syarah Anqqraini İslam Həmrəyliyi Oyunlarında iştirak etmişdir. Son dəfə 2017 İslam Həmrəyliyi Oyunlarında mübarizə aparmışdır.
Misir prezident seçkiləri (2014)
thumb|right|180px| [[Əbdül Fəttah əs-Sisi — seçkilərin qalibi]]
Misir prezident seçkiləri  — Afrikada ən böyük dövlətlərdən olan Misirdə 2014-cü ilin 26 və 27 may tarixlərində keçiriləcək növbədənkənar prezident seçkiləri. Seçkilər Məhəmməd Morsinin hakimiyyətdən göndərilməsindən sonra mütləq şəkildə keçirilmişdir. Seçkilər zamanı iğtişaşların yaşanmaması üçün Misir polisləri bir aylıq səfərbər ediliblər.
Namizədlər
Prezident seçkilərində yalnız iki siyayəstçi iştirak etmişdi. Bunlar Misirin sabiq müdafiə naziri Əbdülfəttah əs-Sisi və tanınmış nasirçi sosialist Hamdeyn Səbbahi idi. Hamdeyn Səbbahiyə nisbətən Əbdülfəttahın tərəfdarlarının qat-qat çox olması seçkilərin nəticələrinin qabaqcadan təxmininə imkan yaradırdı.
Hadisələrin gedişatı
Prezident seçkiləri yalnız zəruri halda 16, 17 iyun tarixlərinə ərtələnə bilər. Bu seçkilərin keçirilməsi haqqında qərar 2013-cü ildə baş verən Misir inqilabından sonra 2014-cü ilin yanvarında keçirilən Misir konstitusiyası referendumunda qəbul edilmişdi. Bu qərarı ölkənin müvəqqəti prezidenti vəzifəsində olan Adil Mənsur açıqlamışdı. Ordunun 2013-cü ilin iyulunda onu taxdan salması bu qərarın qəbuluna gətirib çıxartdı. Bundan sonra ölkədə müvəqqəti hökumətin əsas əleyhdarları olan “Müsəlman Qardaşlar” və "Altı Aprel” cinahları seçkiləri boykot ediblər.
Ölkədə 2014-cü ilin yanvar ayında konstitusiya qaralaması 98,1 səslə qəbul edilmişdi. Bunun da namizədlərdən olan eks Ali Baş Komandan Əbdülfəttah əs-Sisin əlini birə-beş gücləndirdiyi iddia edilmişdi.
Xaricdə yaşayan misirlilər üçün prezident seçkiləri
Səsvermə ölkənin xaricində yaşayan misirlilər üçün mayın 15-dən 19-dək keçirilib. Misirin keçmiş müdafiə naziri Əbdülfəttah əs-Sisi xarici ölkələrdə Misir prezidenti seçkilərinin yekunlarına görə seçicilərin səslərinin 94,5% - ni toplayıb. Bu isə 17 min 207 misirlinin səsi demək idi. Hamdeyn Səbbahi isə səslərin cəmi 5,5%-ni toplaya bilib. Bu barədə mayın 22-də Qahirədə Misir Ali Seçki Komissiyasının başçısı Əbdül Əziz Salman məlumat vermişdir.
İki “sükut günü”
2014-cü ilin 24 may tarixində Misirdə iki “sükut günü” başlayıb. Qanunvericiliyə əsasən, seçkiqabağı kampaniya 21 gün davam edib. İyirmi günlük seçkiqabağı kampaniya hər iki namizədin təbliğatı ilə mayın 24-ü günü başa çatıb: Biri böyük tele-müsahibə verib, digəri isə Qahirədə parlaq mitinq keçirib. İki “sükut günündə” namizədlərin seçicilərin qərarına təsir edəcək hər hansı təbliğat fəaliyyətinə qadağa qoyulub. Əks halda, qanun pozucularına 200 min misir funtu məbləğində (30 min ABŞ dollarına yaxın) cərimə kəsiləcək.
Təhlükəsizlik
23 may 2014-cü il tarixində Misirin müvəqqəti hökuməti tərəfindən verilən məlumata görə prezident seçkilərinin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi üçün ümumilikdə 181 min 912 ordu zabiti və əsgərini səfərbər edib. Ordu qüvvələri həmin tarixdən başlayaraq, seçkilər gününədək müxtəlif bölgələrə və qərargahlarda göndərilib. Onlar ölkənin Daxili İşlər Nazirliyi və Seçki Komitəsi, eləcə də digər müvafiq dövlət dairələri ilə daim təmasda olublar.
Soşo FK
"Soşo" Futbol Klubu (,, FCSM və ya sadəcə Soşo olaraq da bilinir) — Fransanın Monbelyar şəhərini təmsil edən, Liqa 1-də oynayan və 1928-ci ildə qurulmuş olan peşəkar futbol klubu. Ev stadionu tutumu 20,000 nəfər olan Oqyust Bonal stadionu dur. Klubun hal-hazırkı baş məqşçisi Piter Zidlerdir.
Render
Render termini kompüter qrafikası sahəsinə aiddir. Bu terminə başqa sözlə vizuallaşdırma da deyilir. Yəni, kompüter qrafika proqramlarında yaradılmış obyekt, obyektlərə verilmiş material, işıq-kölgə, xüsusi effekt və s. kimi elementləri ümumiləşdirilmiş halda görüntüyə gətirir. Misal üçün, 3d studio MAX, Maya, Light wave 3d kimi programlarda yaradılmış obyektlər, işıq-kölgə effektləri və s. kimi başqa elementlər bu proqramların işləməy üçün nəzərdə tutulmuş ekran hissəsində tam şəkildə görünmür. Bunun əsas səbəbi kompüterin real vaxt ərzində bütün bu sadalanan elementləri hesablayıb görüntüyə verə bilməməsidir. Hətta, dünyanın ən güclü prosessorları belə bu funksiyaya malik deyil. Ona görə də bu proqramlarda yaratdığımız səhnələri və verdiyimiz effektləri tam şəkildə görmək üçün, həmin səhnələri render etməyə ehtiyacımız var. Bu zaman kompüterin prossessoru bütün bu effektləri hesablayaraq, onu görüntüyə verir. Görüntü özü piksellərdən ibarətdir. Hər pikselə RGB rəng sisteminnən bir rəng düşür. Məsələn, 720*576 piksel ölçüsündə olan görüntüdə sağdan-sola 720, aşağıdan-yuxarı 576 piksel var. Başqa sözlə, bu ölçüdə olan görüntü 414720 pikseldən, yəni nöqtədən əmələ gəlmişdir.
Titanomaxiya
Titanomaxiya ( Titanlar müharibəsi) — qədim yunan mifologiyasında Olimp tanrıları ilə titanların Ofris və Olimp dağları arasında qərar tutan müharibəsi.
Qisas
Boyüyüb başa çatdıqdan sonra Zevs zəhər içirdərək atası Kronu əvvəlcə daşı, sonra uşaqları qusaraq geri qaytarmağa məcbur edir. Sonra Zevs bacı-qardaşları ilə birlikdə Kronun Tartara salmış olduğu yüzqollular və təpəgözləri azad edir və titanlara qarşı müharibə elan edirlər. Titanlar Ofris, Zevs və müttəfiqləri isə Olimp dağında qərar tuturlar.
Savaş
Titan ilahələr Teya, Reya, Temis, Mnemosina, Feba və Tefida baxmayaraq ki, qardaşları titanlar ilə nigahda idilər müharibədə onların tərəfini saxlamamışdırlar. Bu nigahlar dünyaya müxtəlif növ tanrılar gətirmək məqsədi güdürdü. Müharibə on il davam etsə də bu və digər tərəf üstünlüyü əldən vermir. Bu zaman Geya Kronun bir vaxtlar Tartara salmış olduğu yüzqollular və təpəgözlər azad etməsini məsləhət görür. Azad edildikdən sonra olimplərə köməyə gələn təpəgözlər Zevsə şimşək və ildrımı, Aidə "kineyi" – közəğörünməz edən, it dərisindən olan, papağı verirlər. Zevs ildırım və şimşəyi sağa-sola çaxdıraraq hər tərəfi oda, alova qərq edir, okeanı qaynadır. Üç yüzqollular isə malik olduqları üçyüz əl-qol vasitəsilə düşmən istiqamətinə nəhəng qayaları atırlar. Titanlar nəhəng sal qayalar altında qalaraq əzilmiş olurlar, beləliklə də müharibənin taleyi həll edilmiş olur. Qaliblər məğlubları zəncirləyərək Tartara atırlar. Zevs yüzqolluları tartara salınmışların bir daha geri qayıda bilməmələri üçün gözətçi təyin edir.
Atlant
Titanomaxiya zamanı qardaşı Menetiy kimi rəqib tərəfdə iştirak etdiyi üçün Zevs tərəfindən əbədi olaraq kürəklərində yeri və göyü saxlamağa məhkum olunmuşdur. Onun yeddi gözəl qızı – Pleyadlar atalarının çəkmiş olduğu zülümə dözməyərək ulduzlara çevrilmişlər.
Yerin, dənizin və axirətin hakimləri
Qardaşları Aid və Poseydonun köməyi ilə atasını əl çəkməyə məcbur edərək onu taxt-tacına sahib olurlar. Beləki, bütün yer üzünün tanrısı Zevs, yeraltı dünyanın – cəhənnəmin tanrısı Aid, dənizlərin tanrısı isə Poseydon olur.
Mozalan (kinojurnal)
thumb|right