cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gerda Vegener
Fəaliyyəti
1907-ci ildə akademiyada təhsilini başa vuran Gerda 1908-ci ildə “Politiken” qəzeti tərəfindən keçirilən yarışmanın qalibi olduqdan sonra tanınmağa başlamışdır. Gerda tərəfindən işlənmiş Ellen von Kolun portretinin stilinə görə sərgidə nümayişinə etiraz edilməsindən sonra, gənc rəssam Kənd Rəssamı Mübahisəsi kimi məşhurlaşmış mübahisənin mərkəzi fiquruna çevrilmişdir.
Dəbdən ilhamlanan Gerda “Vogue”, “La Vie Parisienne” və başqa jurnalların illüstratoru kimi fəaliyyət göstərmişdir. Parisdə çox uğurlu və məşhur bir rəssam kimi tanınsa da vətəni Danimarkada onun əsərləri mübahisəli hesab edildiyindən uğurlu olmamışdır. Buna baxmayaraq Avropanın ən məşhur sənət studiyalarında onun sərgiləri təşkil olunmuşdur. 1925-ci ildə Gerda Parisdə keçirilmiş Dünya Yarmarkası çərçivəsində təşkil olunmuş müsabiqənin qalibi olmuşdur. Həmin dövrdə reklam illüstrasiyaları ilə məşhur olan Gerda, həm də tələb olunan portret rəssamı idi. Məşhur Danimarka balerinası Ulla Polsenlə (1905-2001) yaxın rəfiqə olan Gerda əsərlərində tez-tez model kimi ondan istifadə edirdi. Gerda məşhur rəssam Rudolf Teqner və onun xanımı Elna ilə də dostluq etmişdir.
Kitab və film
İllər ərzində Gerda və Lilinin həyat hekayəsi Danimarkada, eləcə də bütün Avropada dildən-dilə dolanmışdır. Onların sənət əsərlərinə maraq artmış, əsərlər sərgilənmiş və hərraclarda uğurla satılmışdır. 7 noyabr 2015-ci ildən 16 may 2016-cı ilə kimi Arken muzeyində Gerda Vegenerin xüsusi sərgisi keçirilmişir.
2000-ci ildə Devid Eberşof tərəfindən yazılmış kitabda Gerda və Lilinin həyatı mövzu seçilmiş, əsər bestsellerə çevrilərək bir çox dillərə tərcümə olunmuşdur. 2015-ci ildə Tom Huperin rejissorluğu ilə həmin əsər əsasında çəkilmiş filmdə Alisiya Vikander Gerda, Eddi Redmeyn isə Lili obrazlarını canlandırmışlar. Alisiya Vikander və Eddi Redmeyn canlandırdıqları rola görə Oskar mükafatına namizəd göstərilmişdir. Sisgender kişinin filmdə trans qadın obrazını canlandırması da bəzi tənqidlərə səbəb olmuşdur. Film həm də tarixi şəxsiyyətin həyatının feminizatik erotika şəklində təsvir edilməsinə, bədii kitaba əsaslanaraq Ayner və Gerdanın həyatının bəzi hissələrinin düzgün təsvir edilməməsinə görə tənqid edilmişdir.
Bulbophyllum smitinandii
(Bulbophyllum smitinandii) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Quruca
—  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Növləri
[[SS 2 (*
Aglaia simplicifolia
(Aglaia simplicifolia) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Okapia johnstoni
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Senecio alleizettei
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Memar Cerard
Meyster və ya Memar Cerard (doğum 1210/1215, ehtimal olunan doğum yeri Rayl, Almaniya - ölüm 24/25 aprel 1271, Köln, Almaniya) — Köln kafedralının birinci memarı. O həmçinin adının latınca versiyası Cerard von Ril kimi də tanınır. Ril Amyens Kilsəsi üçün model hazırlamışdı.
Qovanlı oymağı
Qovanlı oymağı — Qacar elinin Aşağıbaşlı qrupuna daxildir.
Tarixi
Qacarların başçılarının öz nəsillərinin monqollara çatmasını sübut etməyə çalışması iki ictimai-psixoloji prinsiplə bağlıdır. Bu iki prinsipdən biri "Türklərin qanunu"dur ki, qədim zamanlardan cah-cəlallı, cəsur tayfa kimi ad qazandıqları üçün insanlardan çoxu özünü o tayfaya mənsub etməklə onların hesabına məşhurlaşdılar.
Ikinci prinsip isə bəzi İran sülalərinin qohumluq əlaqələri yaratma prinsipidir ki, bunun da tarixdə uzun bir keçmişi var. Həmin prinsipə uyğun olaraq İran sülalərinin əksəriyyəti ərəblərin hücumundan sonra öz növbələrini islamdan əvvəlki şahlara nisbət etdilər. Monqollardan sonrakı şahlar da özlərini Çingiz xana, yaxud da onun övladlarına yapışdırmağa çalışırdılar. .
Hadisəyazarlardan (tarixçilər) bəzilərinə tapşırıldı ki, Fətəli şahdan qabaq yazılmış bir neçə tarixi kitabda düzəliş edib, Fətəli şahın nəslini Sultan Hüseyn Səfəviyə çatdırsınlar. Hadisəyazarlardan biri Məhəmməd Haşim Asəfdir ki, yazılmış dastanı belə rəvayət edir: "Məhəmmədhəsən xan (Qacar) sırf şahənşah cənnətməkan şah Sultan Hüseyn Musəvi Səfəvi oğlu… Şah Sultan Hüseynin bəndində olmuş və mərhum Fətəli xan Qacar Əfqan müharibəsində məzkur şaha böyük xidmət göstərmişdir. O, uca mənsəbli (şah Sultan Hüseyn) öz hamilə qadının o ali mənsəblinin (Fətəli xan Qacar) xidmət mükafatı olaraq şəriət yolu ilə o nura bağışladı. Bu yəqin və dəqiqdir və bu sözə şəkk yoxdur". "Elə ki, bu yalançı münasibət öz cazibəsini itirdi, belə qərara gəldi ki, öz nəslini monqol Çingiz xana çatdırsın. Bu vəzifə "Mürkül-kəlam" risaləsinin müəllifi Mirzə Tağı Əliabadi və "Şəmayili-Xaqan" risaləsinin yazarı Mirzə Əbülqasım qayimməqama həvalə olundu. Onlar da qacarları Çingiz xanın nəsli kimi təqdim etdilər". Bu fikirlər Iran tarixçilərinə məxsusdur.
Anadoluda yaşayan iki qrup tatar camaatı, ulusu vardı. Birincisi ağtatar (monqolca saqan tatar), ikincisi qaratatar (monqolca kain tatar) adlanırdı. Kaintatarların Sutay (sutaylıların barambay adlı oymağı mövcud idi), Samqar, Mulay, Kuytay, ağtatarların isə Kiray, Doladay adlı ulusları vardı.
Əmir Teymur qaratatarları (sonralar qacar adlandılar), caunqarları (sonralar cavanşir adlandılar) yığıb, İrəvana və Qarabağa gətirdi. Qarabağda yerləşən qaratatarlar qacar adlanmazdan öncə tatar çağrıldı. Füzuli bölgəsindəki Qacar kəndi XVI yüzilədək dəftərlərdə Tatar kimi qeyd olunurdu. Qaratarların bir qolu el içində Kainli-qaralı adlanırdı. Kainli oymağı Astarabada, Gürgan ətrafına köçürüləndən sonra yerli ləhcədə Kovanlu şəklində işlənməyə başladı. Kainlilər isə özlərini qoyunlu adlandırdılar.
Tarixçi Ələskər Şəmim yazır: "Səfəviyyə dövründə yazılan tarixdən belə görünür ki, Səfəviyyə şahlarının anaları Qacar elindən olublar. Bu el Araz çayının sahillərində yaşayıb. Səfəvilər İran sərhədlərini özbəklərdən qorumaq üçün bunları Astrabada köçürüblər. Bu köçürülmə və seçim onu göstərir ki, el döyüşkən olub. Qacar eli Səfəviyyə şahlarına həmişə vəfalı qalıb. Qacar eli tərəfindən heç vaxt Səfəvi şahlarına qarşı etiraz, üsyan, yağılıq olmayıb. Səfəvi dövrünün bütün əhmiyyətli savaşlarında, qərbdə, şərqdə baş verən osmanlı və özbəklərə qarşı müharibələrdə Qacar elinin başçıları və döyüşçüləri iştirak ediblər. O elin səfəvilərə bağlılığının iki səbəbi vardı. Birincisi yazdığımız kimi qohumluq əlaqələri, ikincisi elin arasında olan ikitirəlik idi. Hər tirə özünü dövlətə yaxın göstərmək istədiyindən savaşlarda can-başla iştirak edirdi. Qacar eli İranın şərq hissəsində yerləşəndən sonra, heyvandarlıqla məşğul olduğundan Gürgan və Ətrək çaylarının sahillərini seçdi. Bu yer onların sabiq yurdlarına çox bənzəyirdi. Orda otlaqlar bol idi.Bu çayların kənarında hansı tarixdən yaşadıqları dəqiq deyil. Amma belə məlum olur ki, Qacar elinin qrupları arasında ixtilaflar baş verib. Bu ixtilafların ilkin səbəbi yerləşmə üstündə əmələ gəlmişdi. Onlar Gürgan çayının aşağı və yuxarı başına əyləşmişdilər. Yuxarı başda əyləşənlərə yuxarıbaşlılar, aşağı başda əyləşənlərə aşağıbaşlılar deyiblər. Türklər arasında yuxarıbaşlılar dəvəli, aşağıbaşlılar qoyunlu adlanıblar"..
Tarixçi Nasir Nəcmi kitabında qacarların Qarabağ bölgəsindən, Araz kənarından köçürülməsi haqqında yazır: "Türk irqinin bir qolu kimi sayılan Qacar tayfası tarixi hadisələrin və şahların siyasəti nəticəsində bir yerdən başqa yerə köçürülmüşdür. Səfəviyyə şahları zamanında Qacar tayfası birdəfəlik Araz çayının ətrafından Gürgan çayı dərəsinə köçürülmüş orada Iran hüdudlarını, sərhəd şəhərlərini qorumaq işilə məşğul olmuşdu. Get-gedə tayfa içərisində  ixtilaf törənmiş, bu isə tayfanın iki hissəyə parçalanmasına səbəb olmuşdur. Beləliklə, tayfanın bir hissəsi Qoyunlu, yaxud "Aşağıbaş" qacarları, ikinci hissəsi isə "Yuxarıbaş" qacarları adını almışdır". .
I Şah Abbas Qarabağ qacarlarının bir hissəsini, əsasən Qovanlı, Dəvəli, Şambayatı, Ziyadlı oymaqlarını Astrabada köçürmüşdü. Onlar Gürgançay boyunca məskunlaşmışdılar. Bu oymaqlar yerləşdikləri əraziyə görə, iki qola ayrılırdı. Yuxarıbaşlı və Aşağıbaşlı qruplarına. Ayrıntılar:
Yuxarıbaşlı qolu: dəvəli, köhnəli, xəzinədarlı, qıyaxlı, kürlü, sepanlı.
Aşağıbaşlı qolu: qovanlı, izzətdinli, şambayatı, ziyadlı, qaradonlu, qaramusanlı, daşlı.
Petruşevski qeyd edir ki, Qacar elinin soy-kökündə dayanan tayfalardan biri də Cəlairdir. Biz bilirik ki, Cəlair ulusu Azərbaycana monqol-tatarların fütuhatı dönəmində gəlmişdir. Cəlair ulusunun cadaran, cat, orlat, tukaraun, karavun və başqa oymaqları vardı. Cadaran oymağının Kumun kovan, Mukali kovan, Buğa kovan, Boqol kovan adlı noyonları Çingiz xanın silahdaşları, özləri isə ata-bala, qohum əqraba idilər. Monqol qurumunda kovan ünvan, rütbə sayılırdı. Ola bilsin ki, Qovanlı oymağı öz adını bu ünvandan alıb.
Tarixçi Ələskər Şəmim yazır: "Tarixdə qoyunlu adı ilə tanınan aşağıbaşlılar Səfəvi şahlarına xidmət etdikləri üçün çox gücləniblər və nüfuz sahibi olublar. Səfəvi şahları Qacar elinin arasında olan ixtilaflardan istifadə edirdilər. Onların birləşməyinə mane olurdular. Bilirdilər ki, birləşib güclənən el mərkəzi hakimiyyətə tabe olmaqdan boyun qaçıracaq. Beləliklə, hər qrup öz arasında canfəşanlıqla, şahlara vəfadarlıqla çalışdığından onların xətrini əziz tuturdular.
Aşağıbaşlılar Şah Süleyman Səfəvi zamanında İranın şimal hissəsindəki ellərin içində çox nüfuz qazandıqlarından hakimiyyətin hörmətinə səbəb olmuşdular. Elin bəzi başçıları həm məqam-mənsəb sahibi, həm də Gürgan və Dəşt ətrafında tiyul-soyurqal yiyəsi oldular. Bu şan-şöhrət yuxarıbaşlıların kin-küdurətinə səbəb oldu. Sonralar nifaın qızışmasına görə, tayfa-tirələrin arasında qanlı döyüşlər baş verdi"..
Delfinlər
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi.
Ümumi
Delfinlər cəld və sürətlə üzürlər. Onlar inkişaf etmiş səs siqnalizasiyasına və bu siqnalları qəbul etmə sistemlərinə malikdirlər. Diri bala doğurlar. Hamiləlik müddəti 10–18 ay arasında dəyişir. Dişi delfin adətən uzunluğu 50–60 sm olan bir bala doğur və balasının qayğısına həssaslıqla qalır. Onlar 20–30 ilə qədər yaşayırlar.
Delfinlər doğum anından etibarən balalarının qayğısına qalırlar. Doğuşdan əvvəl delfinin hərəkətləri yavaşıyır. Buna görə də digər dişi delfinlər doğuş zamanı ona kömək edirlər. Doğuşdan əvvəl ana delfini təhlükələrdən qorumaq üçün onun hər iki tərəfində üzür, bala dünyaya gəldikdə isə suyun üstünə çıxmasını və nəfəs almasını təmin edirlər.
İlk iki həftə bala anasının yanından ayrılmır. Qısa bir müddət sonra isə üzməyi öyrənir və yavaş-yavaş anasından uzaqlaşmağa başlayır. Amma dişi delfin balanın sürətli və çevik hərəkətləri ilə ayaqlaşıb onu lazımınca qoruya bilmədiyi üçün digər dişi delfin köməyə gəlir və balanı mükəmməl bir şəkildə qoruyur.
Delfinlər köpək balıqlarından xilas olmaq üçün dəstələr halında hərəkətə keçirlər. Onlardan biri və ya ikisi köpək balığının diqqətini cəlb etmək üçün kənardan üzür. Köpək balığı bu tələni izləmək üçün qayıdarkən digər delfinlər əks istiqamətdə hərəkət edir və güclü hücuma keçirlər. Biri digərinin arxasından sürətlə hücum edərək burunları ilə köpək balığının yanlarına vururlar. Bu, köpək balıqlarından qorunmaq üçün olduqca effektiv üsuldur, hətta bəzən bu yolla delfinlərin köpək balıqlarını öldürdükləri də olur.
20 müstəqil il (film, 2011)
20 müstəqil il qısametrajlı sənədli televiziya filmi rejissor Musa Əliyev tərəfindən 2011-ci ildə çəkilmişdir. Film Lider televiziyasında istehsal edilmişdir. Film Azərbaycanın müstəqilliyinin 20 illiyinə həsr olunub. Burada 20 il ərzində tariximizdə baş verən əhəmiyyətli hadisələr vərəqlənir.
Məzmun
XX əsrin sonlarında SSRİ-nin dağılması ilə yaranan tarixi şərait nəticəsində Azərbaycan dövlət müstəqilliyini bərpa etmişdir. 1991-ci il oktyabrın 8-də Azərbaycan Ali Sovetinin işə başlanan növbədənkənar sessiyası 4 gün müzakirələr aparıb. Nəhayət, 1991-ci il oktyabrın 18-də Ali Sovetin sessiyasında tarixi sənəd — Dövlət Müstəqilliyi haqqında Konstitusiya Aktı qəbul edilib.
1991-ci il dekabrın 29-da ümumxalq referendumunda məsələ müzakirəyə çıxarılıb və əhalinin 95%-i səsvermədə iştirak edərək ölkənin müstəqilliyinə, suverenliyinə və istiqlaliyyətinə səs verib.
Film Azərbaycanın müstəqilliyinin 20 illiyinə həsr olunub. Burada 20 il ərzində tariximizdə baş verən əhəmiyyətli hadisələr vərəqlənir.
Filmin üzərində işləyənlər
Müəllif: Günay Yelmarqızı Rejissor: Musa Əliyev Operator: Elman Əliyev, Turab Məmmədov, Turan Mustafayev, Ramil Məmmədov Prodüser: Yaqut Tapdıqqızı
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı 2011-ci ilin Azərbaycan filmləri 2010-cu illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Arif Paşa
Arif Fəxrəddin oğlu Paşayev — Azərbaycan hərbçisi və siyasətçisi. O, Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin keçmiş Laçın dağ-atıcı alayının ilk komandiri, Qarabağ müharibəsi iştirakçısı olmuşdur. Ehtiyatda olan polkovnikdir.
Bulbophyllum singuliflorum
(Bulbophyllum singuliflorum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Arif Paşa
Həyatı
Arif Paşayev 15 may 1959-cu ildə Laçın şəhərində anadan olub. 1966–1976-cı illərdə Laçın şəhər orta məktəbində orta təhsil alib. 1977-ci ildə Azərbaycan İnşaat Mühəndisləri İnstitutuna daxil olub, 1982-ci ildə həmin institutu sənaye və mülki tikinti ixtisası üzrə bitirərək təyinatla Daxili İşlər Nazirliyinin sərəncamına göndərilib. 1982–1984-cü illərdə xaricdə Sovet qoşun kontingentinin tərkibində xidmət edib.
Həbsi
1993-cü ilin avqust ayında Cinayət Məcəlləsinin 4-cü maddəsində ölüm cəzası nəzərdə tutulan 13 maddə ilə ittiham olunaraq həbs edilib. 1994-cü ilin sentyabrın 21-də Milli Təhlükəsizlik Nazirliyinin istintaq təcridxanasından qaçırılıb. 1994-cü ilin noyabrında məhkəmə keçirilməsini tələb edərək, məhkəməyə qayıdıb və 1995-ci ilin may ayının 12-də bəraət alıb.
Siyasi fəaliyyəti
Arif Paşa 19 oktyabr 2009-cu il tarixində Azərbaycan Ümid Partiyasının sədri İqbal Ağazadə tərəfindən partiyanın sədr müavini təyin olunmuşdur.
Hərbi fəaliyyəti
1988-ci ilin fevralın 15-də Xankəndində erməni separatizminin fəaliyyətə başlamasından iki gün sonra erməni separatizminə qarşı gizli silahlı təşkilat-Müvəqqəti Fövqəladə Komitə yaradıb. 1988-ci ilin aprelində üzvlərinin sayi bir neçə min nəfər olan Laçın rayon Müdafiə Komitəsini yaradıb və ona başçılıq edib.
1991-ci ilin oktyabr ayında Azərbaycan Respublikası Müdafiə Nazirliyinin 1N-li əmri ilə Laçın rayon Ərazi Müdafiə Batalyonunun komandiri təyin edilib və Azərbaycanda ilk milli hərbi hissəni yaradıb. 1992-ci ilin martında Azərbaycanda ilk nizami hərbi alay — Laçın Alayını yaradıb və onun komandiri təyin edilib. 1992-ci ilin aprelin 30-da naməlum səbəblərdən alayın komandiri vəzifəsindən azad edilib. Bundan 18 gün sonra erməni silahlı birləşmələri Laçın rayonunu işğal ediblər. Laçın işğal olunandan sonra 1993-cü ilin avqust ayında ölüm cəzası nəzərdə tutulan 13 maddə ilə ittiham olunaraq həbs edilib. 1994-cü ilin sentyabrın 21-də Milli Təhlükəsizlik Nazirliyinin təcridxanasından qaçırılıb. 1995-ci ilin mayında bəraət alıb.
Azərbaycanın ilk milli marşı olan Əsgər Marşı, Arif Paşayevin komandir olduğu, Laçında ilk yaradılan könüllülərdən ibarət Ərazi Müdafiə Batalyonunda oxunub. Sonradan həmin batalyon 811 saylı alay oldu. Ehtiyatda olan polkovnikdir.
Helen Napoleon Bonapart
Helen Napoleon Bonapart (18 iyun 1816 – 16 yanvar 1907) Napoleon Bonapartın və məşuqəsi Albina de Montolonun güman edilən qızı.
Helen Napoleon Bonapart 1816-cı ildə keçmiş imperatoru sürgündə müşayiət edən markiz Şarl Tristan Montolon və həyat yoldaşı Albinanın ailəsində, Müqəddəs Yelena adasında dünyaya gəlmişdir. Tam adı Napoleon Mari Helen Şarlotta de Montolon Semonvilldir. Albinanın Napoleonun məşuqəsi olması səbəbindən bəzi tarixçilər Heleni onun qızı hesab edir. İmperator özü bunu heç vaxt etiraf etməsə də, qızın Napoleona çox oxşadığı iddia olunur. Müqəddəs Yelena adasını tərk etdikdən sonra Helenin sonrakı taleyi barəsində müfəssəl məlumat yoxdur. O, 1907-ci ildə Eks-an-Provansda vəfat etmişdir.
Sidney Universiteti
Sidney Universiteti (, həmçinin qeyri-rəsmi ) — Avstraliyanın ən böyük universiteti.
Tarixi
1 oktyabr 1850-ci ildə University of Sydney Act aktına uyğun olaraq yaradılıb. 11 oktyabr 1852-ci ildə fəaliyyətə başlayıb.
Fəaliyyəti
1995-ci ildə universitet Avstraliya Texnologiya Parkının yaradılmasında iştirak edib.
Fakültələri
Universitetin 16 fakültəsi vardır.
Xarici əlaqələri
"Səkkizlik Qrupu"nun və "Qumdaşı universitetləri" qrupunun üzvüdür.
Reytinqi
Avstraliyanın ən yaxşı universitetlərindən sayılır və dünyanın iyirmi ən yaxşı universitetləri siyahısına daxildir.
Ali Texnologiya Kollecləri
Ali Texnologiya Kollecləri (كليّات التقنيّة العليا) — Birləşmiş Ərəb Əmirliklərində yerləşən dövlət ali təhsil müəssisəsi. Ölkəsinin Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri Universiteti və Zayed Universiteti ilə birlikdə 3 dövlət ali təhsil müəssisəsindən biridir.
Tarixi
Ali Texnologiya Kollecləri əsası 1988-ci ildə 2 nömrəli Federal Qanuna əsasən qoyulmuşdur.
Fəaliyyəti
Ali Texnologiya Kollecləri hazırda ölkənin bütün əmirliklərini əhatə edən 16 tədris binasında 80 proqram üzrə bakalavr və magistratura təhsili verir. thumbnail|Kitabxanalarından biri Ümumilikdə 22.000 nəfərin təhsil aldığı bu kolleclər ölkənin ən böyük ali təhsil müəssisəsi hesab edilir. Kolleclərin tələbə kontingentinin 10.000 nəfərdən çoxu qızlardan ibarətdir.
Kampusları
Ali Texnologiya Kolleclərinin kampusları da kollec adı ilə fəaliyyət göstərir ki, bunlar da aşağıdakılardır:
Senecio farinifer
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Beovoz
thumb|right|ЭР31 eletrik qatarı Beovoz — Belqradda mövcud olan, paytaxtın mərkəzini şəhər ətrafı şimal, qərb və cənub hissələri ilə birləşdirən dəmiryolu şəbəkəsi. Dəmiryolu şəbəkəsinin sahibi Serbiya Dəmir Yolları şirkətidir.
Tarixi
Belqrad dəmiryol qovşağının yenidən qurulmasına 1971-ci ildən başlanılmışdır. 1977-ci ildən başlayaraq isə mərkəzi hissədə 10 km uzunluğunda tikinti başlamış və bir neçə tünel belə inşa edilmişdir. 1984-cü ildən Bataynisa - Beoqrad Sentar xətti istifadəyə verilir. Ancaq rəsmi açılış  1992-ci ildə gerçəkləşdirilir. Bu zaman şəhər mərkəzində tunelin açılması və üç istiqamətdə elektrik qatarları istifadəyə verilmişdir: qərbdə Batainitsa, şimaldan Pançevo və Belqradın cənubundakı Resnik. Operativ idarəetmə mərkəzi Belqrad-Senter stansiyasında («Prokop» kimi tanınır) yerləşir. Bu vağzalın tikintisi hələ də tam olaraq bitməmişdir. Bu stansiya təkcə daxili deyil həm də beynəlxalq reysləri də qəbul etməli idi 7 iyul 1995-ci ildə Pancev Körpüsü stansiyasına gedən ən uzun tuneldə 2 yeraltı stansiya açılmışdır Xətlərdə əsasən Riqa Vaqonqayırma Zavodunda istehsal edilən ЭР31, ЭР35 elektrik qatarları və üç qapılı vaqonlardan istifadə edilir. Təkər oxu 1435 mm-dir. 2010-cu ildən etibarən köhnəlmiş Riqa qatarlarını yeniləri ilə əvəz etməyə başlamışlar Uzun müddət Beovoz xəttində intervallar yarım saatdan başlayırdı. Bu əsasən Pançev Körpüsü - Batainitsa xəttində müşahidə edilirdi. Digər xətlərdə isə gün ərzində bir neçə qatar göndərilir. Sistem şəhər sakinləri arasında məşhurluq qazanmasa da, şəhərətrafı sakinlər arasında böyük tələbatı vardı. 2007-ci ildə Beovozla təxminən 4,5 milyon sərnişin daşınmışdı. 2010-cu ildə Pançev Körpüsü-Yeni Belqrad hissəsi yenidən qurulmuş və BQ VOZ adlı yeni şəhər elektrik sisteminə daxil edilmişdir. Günün pik saatlarında interval 15 dəqiqə, digər vaxtlarda isə yarım saat olur. 2011-ci ildə Batainitsa stansiyasına gedən yollar yenidən qurulmuş və bu bölmə də yeni sistemə daxil edilmişdir. thumb|500px|center|ЭР31 elektrik qatarının təsvir diaqramı
Xətlər
thumb|202x202px 2012-ci il qrafikinə uyğun olaraq, aşağıdakı marşrutlar fəaliyyət göstərir:
Aşağı Çardaxlar
Aşağı Çardaxlar — Azərbaycan Respublikasının Zaqatala rayonunun inzibati-ərazi vahidində kənd.
Tarixi
Azərbaycan Respublikasının Zaqatala rayonunun şimal-qərb hissəsində yerləşir. Kənd şimaldan Balakən rayonu (İtitala kəndi) Qərbdən Gürcüstan Respublikası (Alazan çayı vasitəsilə ayrılır) ilə, Şərqdən və Cənubdan Danaçı (Dinçi) kəndi ilə həmsərhəddir. Kəndin tarixi haqqında bir çox mülahizələr vardır, kənddə yerləşən Dərbəs Tap (Təpəlik) adlanan ərazidə mövcud olan Qədim Alban kilsəsinin izləri kəndin qədim tarixə aid olduğunu göstərir, ancaq kəndin hal-hazırda bilinən məskunlaşma tarixi XVIII əsrin sonlarından başlayır. Beləki kəndin əsası XVIII əsrin sonlarında Yuxarı Çardaxlar kəndindən buraya köç edərək məskunlaşmış Avarlar tərəfindən salınmışdır. İnsanӀar ilk əvvəl kəndin Alazan çayına yaxın olan hissəsində məskunlaşmış sonralar isə sel basqınlarının çoxalması nəticəsində kənd əhalisinin hal-hazırda məskunlaşdığı əraziyə köç etmişdilər.
Mədəniyyəti
Kənddə 1 onbirillik tam orta məktəb, XӀX əsrə aid Cümə Məscidi, Kənd Kitabxanası və Kənd Mədəniyyət evi, Kənd Mərkəzi Stadionu, Kənd ATEİS-i, Poçtu və Tibb Məntəqəsi fəaliyyət göstərir.
Kənddə XVII əsrdən qalma məscid binası və klub mövcuddur.
Coğrafiyası və iqlimi
Ərazisi əsasən düzənlikdir.
Əhalisi
Hal-hazırda kənddə 240-dan çox ev və 1300 nəfərə-ə yaxın əhali yaşayır. Kənd əhalisinin 95%-ni Avarlar, 4%-ni Azərbaycanlılar, 1%-ni isə digər xalqlar təşkil edir.
Əhalisi əsasən avarlardan ibarətdir. Hazırda kənddə 1253 nəfər yaşayır.
İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyəti taxılçılıq, tütünçülük, fındıqçılıq, tərəvəzçilik, bağçılıq və maldarlıqdır.
Tütünçülük, fındıqçılıq, baramaçılıq, taxılçılıq, maldarlıq, qoyunçuluq və.s-dir. Son illər qeyri-neft sektorunun inkişafı ilə bağlı olaraq aparılan siyasətə əsasən kənddə tütünçülük və baramaçılığın yüksək məhsuldarlığı qeydə alınmışdır.
İmamqulu mirzə Qovanlı-Qacar
İmamqulu mirzə Qovanlı-Qacar- İran şahzadəsi, Məhəmmədəli mirzə Qovanlı-Qacarın oğlu
Həyatı
İmamqulu mirzə 1875-ci ildə vəfat edib. Kərbəladakı İmam Hüseyn türbəsi ilə dəfn olunur.
Aglaia smithii
(Aglaia smithii) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
1977-ci il SSRİ Konstitusiyası
1977-ci il SSRİ Konstitusiyası — 7 oktyabr 1977-ci il tarixində SSRİ Ali Soveti tərəfindən qəbul edilmiş SSRİ-nin əsas qanunu. 1936-cı il SSRİ Konstitusiyasını əvəz etdi. Konstitusiya birpartiyalı siyasi sistemi təsbit etdi və tarixə «inkişaf etmiş sosializm konstitusiyası» kimi düşdü. thumb|291px|1977-ci il SSRİ Konstitusiyasına həsr edilmiş [[poçt markası]]
1977-ci ildən etibarən bu konstitusiyanın qəbul edildiyi gün olan 7 oktyabr günü Sovet Konstitusiyası Günü kimi qeyd olunur.
Məhəmmədəli mirzə Qovanlı-Qacar
Məhəmmədəli mirzə Qovanlı-Qacar (1788-1821) — Fətəli şah Qacarın oğlu, Qacar şahzadəsi.
Həyatı
Məhəmmədəli mirzə (аnаsı Zibаçöhrə хаnım gürcü qızı idi) 1788-ci ildə Tehran şəhərində аnаdаn оlmuşdu. Sаrаy təhsili аlmışdı. Fəхri Dövlətşаh və Qəvаməlхəlifə ləqəblərini dаşıyırdı. Məhəmmədəli mirzə dаim Аbbаs mirzə ilə çəкişirdi. Оnun vəliəhd təyin оlunmаsınа dаrılırdı. Hər vəchlə ilə Аbbаs mirzəni аtаsının gözündən sаlmаq istəyirdi. Vəliəhd olmaq üçün hər vasitəyə əl atırdı. Tarixçi Əminə Pakrəvan yazır: "Kirmanşahın valisi Məhəmmədəli mirzə Dövlətşahi böyük bir təərrüzə başlamışdı. Dövlətşahi öz süva¬rilərini sürətlə sınıra çatdırmağı başarmış və çox asan müvəffəqiyyət əldə etmişdi. Çünkü qəflətən hücuma uğrayan Bağdad valisi Davud paşa həm hazırlıqsız yaxalanmışdı, həm də qarşı qoya biləcək önəmli gücü yox idi. Qacar tərəfi bu savaşa çox hazırlanmışdı. Burada belə bir sual ortaya çıxır ki, bu qədər iqtidar hərisi olan Dövlətşa¬hi nədən Bağdadı işğal etməmişdir? Əcəba xarici dövlətlərin müda¬xiləsimi olmuşdur, yoxsa İraq din xadimlərimi bu savaşa qarşı çıxmışdılar? Çünkü Şiə inancının önəmli rəhbərləri bu ərazilərdə uyumaqdadır. Bu şəhərləri savaş yolu ilə ələ keçirmək üçün Hülaku xan qədər dinsiz olmaq gərəkirdi. Lakin Dövlətşahi şiə gələnəkləri¬nə çox bağlı idi. Din xadimlərinin fitvaları ilə hesablaşırdı. Özəlliklə də Abbas mirzənin yerini almaq üçün din xadimlərinin dəstəyini al¬mış durumda idi. Əcəba din xadimlərimi Dövlətşahinin İraqı savaşla istila etməsini önlədilər? Nəcəf və Kərbəla kimi şəhərlərin top atəşi¬nə tutulması şiə məzhəbinin müqəddəsatına toxunmaq anlamında idi. Lakin bütün bu dəlillərin ötəsində ən önəmli məsələ onun cismi vəzi¬yətinin dəyişməsi idi. O zaman 35-36 yaşlarında bulunan Dövlətşahi çox güclü bünyəsi ilə məşhur idi. Ancaq ürək ağrısı onu yaxaladı və çox keçmədən ağır bir qızdırmaya mübtəla oldu. Bu üzdən də Bağdad paşası ilə böyük savaşa girmədən geri dönmək zorunda qaldı. Geri dönüb və xəstəliyinə şəfa axtarmaq istəyirdi. Kərənd kəndində hiss etdi ki, ölmək üzrədir. Bu kənddə köhnə və artıq istifadə edilməyən sökük bir qalanın divarlarına söykənib can verdi. Onun cəsarəti və şücaəti inkar edilməz idi, lakin həsəd onu məhv etmişdi. Dövlətşahinin ölümü Abbas mirzəni ona qarşı yönəlmiş həsədlərdən rahat et¬mədi. Dövlətşahinin həsəd mirasını başqa qardaşları daşımaqdaydılar". Məhəmmədəli mirzə Şеyх Əhməd Əhsаini dəstəкləyirdi.Tаriхçi Nəbil Zərəndi yаzır: "Şeyxin Kirmanşahda qaldığı müddətdə şahzadə Məhəmmədəli mirzə canla-başla ona xidmət göstərirdi. Bir dəfə Şeyx onun barəsində demişdi: "Mən Məhəmmədəlini öz oğlum sayıram, baxmayaraq ki, o, Fətəlinin övladıdır." Həmin dövrdə Şeyxin hüzurunda çoxlu adamlar və şagirdlər olar, ondan dərs öyrənərdilər. Amma Şeyx Seyyid Kazımdan başqa heç kəsə xüsusi diqqət yetirməzdi, onu hamıdan seçib fərqləndirmişdi ki, dünyadan getdikdən sonra onun yerinə keçsin və onun məqsədlərini həyata keçirsin".
Məhəmmədəli mirzə 1821-ci ildə vəfаt еdib.
Ailəsi
Məhəmmədəli mirzənin törəməsi Dövlətşаhi sоyаdını dаşıyır. Məhəmmədəli mirzənin Məhəmmədhüsеyn mirzə, Təhmаsib mirzə, Isкəndər mirzə, Imаmqulu mirzə, Əsədullа mirzə, Nəsrullа mirzə, Fətullа mirzə аdlı оğullаrı vаrdı.
Zolotoy burnu
Zolotoy burnu — Rusiya, Primorsk diyarının şimal-şərqində, Tatar boğazının sahilində yerləşən burun. Burundan 15,5 km cənub-qərbdə Samarqa kəndi yerləşir. Zolotoy burnu vilayətin əsas coğrafi nöqtələrindən biridir. Burun yarımadanın sonunda, dəniz daxilinə 3.5 km məsdafədə daxil olmuş bir ərazidədir. Vilayətin ucqar şərq nöqtəsini təşkil edir. Buradan Saxalin vilayətin ərazisinə olan məsasfə (Moneron adası) 205 km, ən yaxın şəhərə olan məsafə isə 228 km-dir (Nevelsk). Əslində isə vilayətin ucqar şərq nöqtəsi Zolotoy burnundan 9,3 km şimal-şərqdə yerləşir.
Burun müxtəlif adlara sahib olmasına baxmayaraq, günəşin qürubu zamanı sahilı suları sarı-qızılı rəng alır.
Burada il boyu fəaliyyət göstərən mayak vardır. Mayakda işləyənlər Zolotoy qəsəbəsində yaşayır. Yaxınlıqda isə hərbi hissə yerləşir.
İqlimi
Mülayim enliklərin musson iqliminə malikdir. Qışı soyuq və küləkli, yayı isə qısa, sərin və yağışlıdır. Primorsk vilayətində dəniz suyunun ən aşağı temperaturu burada müşahidə edilir. Suyun maklsimal temperaturu +22,9 °С-dir.
22-Ləkəli tea parabüzəni
22-Ləkəli tea parabüzəni — Bitkilərin cavan budaqları və başqa vegetativ orqanları ilə qidalanırlar, zərərvericidir.
Biologiyası
Bitkilərin cavan budaqları və başqa vegetativ orqanları ilə qidalanırlar, zərərvericidir. Göbələklərdən də imtina etmirlər. Azərbaycan şəraitində il ərzində iki bütöv nəsil verir. İlk yumurtaqoyma aprel ayının sonunda başlayır və may ayının ikinci yarısında başa çatır. İyununn sonunda yumurtaların, sürfələrin və böcəklərin say dinamikası daha yüksək olur. Bir qayda olaraq yumurtalarını aşağı yaruslara qoyurlar. Qışı qidalandıqları sahələrdə xəzəlin və çöplərin altında keçirilər. Nadir hallarda ağacların koğuşunda və qabıq altında qışlayırlar. Qanadüstlüyü sarı rəngdə olub, hər tərəfdə 11 ədəd qara ləkə və ya nöqtə olur. Bəzən nöqtələr qeyri-bərabər ölçüdə olmaqla sistemli yerləşirlər. Ümumiyyətlə, nöqtələrin sayına və formasına görə sabit olmur. Baş hissə sarıdır. Qara gözləri. Sarı alnı aydın görünür. Bığcıqlar muncuq şəkilli buğumlardan ibarət olub, başı toppuzvaridir. Davranışları. Cəldliyi ilə yırtıcı parabüzənlərdən fərqlənir. Uzunluğu 3-3,5 mm-dir.
Meşəlik qurucası
(Gnaphalium sylvaticum) - cinsinə aid bitki növü.
Mənim bir arzum var
thumb|Martin Lüter Kinq çıxışı zamanı Mənim bir arzum var — amerikalı hüquq müdafiəçisi, 1964-cü il Nobel Sülh Mükafatı laureatı Martin Lüter Kinqin 1963-cü il 28 avqust tarixində Vaşinqtona yürüş zamanı Linkoln memorialının qarşısında 200-300 min nümayişçinin önündə etdiyi məşhur çıxışı. Bu çıxışında o, gələcəkdə ağların və qaradərililərin bərabər hüquqlara malik olduğu bir Amerika görmək istədiyini ifadə etmişdir.
Bu çıxış natiqlik sənətinin incilərindən hesab edilir. Öz üslubuna görə zənci baptist moizəsinə bənzəyir və İncilə, ABŞ İstiqlal Bəyannaməsinə, Qulların azad edilməsi haqda manifestə və ABŞ Konstitusiyasına allüziyalarla zəngindir.
Millətimizin azadlığı uğrunda mübarizə tarixində azman bir hadisə kimi qalası bu nümayişdə sizinlə bir yerdə olduğuma görə xoşbəxtəm! Yüz il bundan əvvəl, rəmzi olaraq abidəsinin kölgəsinə yığışdığımız böyük amerikalı Avraam Linkoln Azadlıq bəyannaməsini imzaladı. Bu əlamətdar sənəd haqsızlığın dözülməz əsarəti altında inləməkdə olan milyonlarla qul zəncilərin qəlbində ümid işığı yandırdı. Bu, köləliyin uzun gecəsindən sonra sevincə açılan dan yerinə bənzəyirdi. Ancaq indi, yüz il keçəndən sonra müdhiş fakt qarşısında qalmışıq. Belə ki, zənci xalqı hələ də azadlıqdan məhrumdur. Yüz il ötsə də, zəncilərin həyatı yenə də ayrı-seçkilik və ögeylik buxovları ilə düyünlənib.
...
Ümidvaram ki, günlərin bir günü ölkəmiz "bütün insanlar bərabər yaranıblar" prinsipi ilə yaşamaq naminə qəddini düzəldib yüksələcəkdir. Bir gün gələcək ki, Corciyanın qırmızı təpələrində keçmiş qul balaları ilə quldar balaları qardaşlıq süfrəsində bir-birilə çörək kəsəcəklər! Arzum budur ki, haqsızlıq və sıxıntılar içində çabalayan Missisipi ştatı günlərin bir günü azadlıq və ədalət vahəsinə çevrilsin! Arzum budur ki, mənim dörd uşağım günlərin bir günü elə bir ölkədə yaşasınlar ki, onlara dərilərinin rənginə görə yox, şəxsiyyətlərinə görə qiymət versinlər! Belə bir arzum var... Arzum budur ki, bu gün qubernatoru dişlərini qıcadıb bizi "məhv etmək" niyyətində olan Alabama ştatını sabah ağlı-qaralı oğlanların-qızların əl-ələ verib bacı-qardaş kimi gəzib-dolandığı məkan kimi tanısınlar. Bu gün belə bir arzum var!... Elə bir günün arzusundayam ki, onda çöllər qabaracaq, dağlar enəcək! Dərə-təpə yerlər hamarlanacaq, dolama yollar düz gedəcək və "Tanrı möcüzəsi zühur edəcək və hamı bunu öz gözü ilə görəcək!"
Senecio fastigiatus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
İnanılmaz Halk (film)
İnanılmaz Halk — Marvel Comics tərəfindən yaradılmış eyniadlı personajdan bəhs edən və 2008-ci ildə çəkilən Marvel Studios istehsalı super qəhrəman və fantastika filmi. "İnanılmaz Halk" Marvel Kinematoqrafiya Kainatının (MKK) ikinci filmidir. Film, Zak Pennin ssenarisi əsasında Lui Leteryenin rejissorluğu ilə ekranlaşdırılmışdır. Filmdə Edvard Norton Brüs Benner rolunu canlandırmış, eyni zamanda Liv Tayler, Tim Rot, Tim Bleyk Nelson, Ti Byurrel və Uilyam Hört də rol almışlar. "İnanılmaz Halk"da superədgər hazırlamaq istəyən ordu rəhbərliyinin gizli təcrübəsinə əsasən qamma radiasiyasına məruz qalan Brüs Benner Halka çevrilir. Halkı hərbi məqsədlər üçün tədqiq və istifadə etmək istəyən General Sanderbolt Ross, ondan gizlənən Benneri tapmaq üçün təcrübəni başqa bir əsgərin – Emil Blonski üzərində davam etdirir və nəticədə Blonski, İyrənc adlı varlığa çevrilir.
2003-cü ildə Universal Pictures tərəfindən çıxarılmış "Halk" filminin müxtəlif cür qəbul edilməsindən sonra Marvel Studios personajın ekranlaşdırılması hüququnu yenidən qaytarır. Əvvəl "Dəmir adam" filmini ekranlaşdırmaqla maraqlanmış rejissor Leteryeyə filmin rejissor kürsüsü etibar edilir, Penn isə komikslərə və eyni adlı teleseriala daha yaxın olan ssenari yazılması ilə məşğul olur. 2007-ci ilin aprelində Norton film üzərində işə başlayır; o əsas rolu canlandırmaqla yanaşı Pennin ssenarisini də təkmilləşdirir. Çəkilişlər əsasən 2007-ci ilin iyul-noyabr aylarında Toronto, Ontarioda aparılmışdır. Post-prodakşn prosesində hərəkət-tutma və CGI texnologiyalarının tətbiqi ilə 700-dən çox vizual effekt yaradılmışdır.
Şahlar Hüseynov (hərbçi)
Hüseynov Şahlar İsa oğlu — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı; Qarabağ müharibəsi şəhidi.
İnanılmaz Halk (film)
Məzmunu
General Sanderbolt Ross Virciniyadakı Kulver Universitetində qızı Bettinin kolleqası və sevgilisi doktor Brüs Bennerlə görüşür. Ross bildirir ki, aparılan təcrübələr nəticəsində qamma radiasiyasının insan immununu gücləndirdiyini müəyyənləşdirmişlər. İkinci Dünya müharibəsi dövründə başşladılmış "super əsgər" layihəsini davam etdirən Ross, buraxılmış səhvlərin aradan qaldırılmasına ümid edir və nəticədə Benner dəqiqədə 200 ürək vurmasına çatdıqda Halka çevrilir. Halk laboratoriyanı dağıdır, içəridəki adamları isə öldürür və yaralayır. Benner ABŞ ordusundan gizlənən qaçağa çevrilir, general Ross isə Halkı tapmağa çalışır.
Şahlar Hüseynov (hərbçi)
Həyatı
26 noyabr 1968-ci il Qərbi Azərbaycanın Dərəçiçək mahalının Razdan rayonunun Hankavan kəndində anadan olmuşdur. 1985-ci ildə burada təhsilini rus dilində başa vurmuşdur. 1986-1988-ci illərdə Moskvada hərbi xidmətdə olmuşdur. Əsgərlikdən qayıtdıqdan sonra Gəncə şəhəri 27 saylı texniki-peşə məktəbini bitirərək Alüminium zavoduna çilingər işləməyə başlamışdır.
İnanılmaz Halk (film)
Məzmunu
Beş il ərzində gizlənməyə nail olan Benner Braziliyadakı Rio-de-Janeyro şəhərinin Rosinya rayonunda butulka zavodunda işləyir, eyni zamanda Halkla mübarizə üçün yollar axtarır. Elektron poçt vasitəsiylə o, "Cənab, Mavi" adlı kolleqası ilə ünsiyyət saxlayır, özünü isə "Cənab, Yaşıl" kimi təqdim edir. Özünü nəzarətdə saxlamaq üçün yoqa texnikalarını öyrənən Brüs beş ay Halka çevrilmədən yaşamağa müvəffəq olur. İş zamanı barmağı yaralanan Bennerin qanı butulkalardan birinin içinə düşür, həmin butulkaya doldurularaq ABŞ-yə ixrac edilmiş işçi isə Miluoki, Viskonsindəki yaşlı bir kişini həddən artıq gücləndirir, beləcə general Ross Halkın gizlənmə yerini müəyyənləşdirir. Onu ələ keçirmək üçün rus mənşəli hərbçi Emil Blonskinin rəhbərliyi ilə ordu Rioya göndərilir. Qarşıdurma zamanı Halka çevrilən Benner Blonskinin dəstəsini asanlıqla məğlub edir. Bundan sonra Ross Blonskiyə Benner və Halkın eyni olduqlarını və Halkın necə yarandığını nəql edir. Blonski təcrübənin onun öz üzərində davam etdirilməsinə razılaşır, Bennerin bədəninə yeridilmiş maddə az miqdarda Blonskinin bədəninə də yeridilir, bu ona tez sağalma, sürət və güc bəxş edir.
Blonskinin dəstəsi ilə toqquşmadan sonra Kulver Universitetinə qayıdan Benner, Leonard Samson adlı psixiatrla görüşməyə başlamış Betti ilə qarşılaşır. Universitet ərazisində Benner ikinci dəfə general Rossun ordusu ilə üzləşir. Bu dəfə döyüşə modifikasiya edilmiş bədəni ilə Blonski də qoşulur. Halk onu asanlıqla dəf edir və Bettini güllələrdən, o cümlədən partlayışdan xilas edir. Bundan sonra Benner Cənab Mavi ilə görüşür. Məlum olur ki, Cənab Mavi adı ilə əlaqəyə girən şəxs hüceyrə bioloqu Samuel Sterns imiş. Sterns Bennerin vəziyyətini aradan qaldıracaq maddə kəşf etdiyini bildirir və onu Bennerin üzərində tətbiq edir. Maddə effekt verir və Halk sakitləşir. Lakin, qısa müddət sonra onların olduğu laboratoriyaya Blonskinin rəhbərliyi ilə ordu təmsilçiləri gəlir və Benneri həbs edirlər. Ordu laboratoriyadan çıxsa da, Blonski orda qalır və Sternsi Halkın təcrübə üçün götürülmüş qan nümunəsini öz bədəninə vurmağa məcbur edir. Bundan sonra o, İyrəncə çevrilir. İyrənc Halk qədər güclü və böyük olsa da, ondan daha qəzəbli olur.
Şahlar Hüseynov (hərbçi)
Döyüşlərdə iştirakı
Şahlar erməni vəhşilərinin 1992-ci il 25-26 fevral Xocalıda törətdikləri hadisədən sonra könüllü olaraq Gəncə batalyonuna daxil olur. O, erməni dilini təmiz bildiyi üçün kəşfiyyata həmişə tək gedər çox mühüm məlumatlarla dönərdi. Döyüş dostları deyirdilər ki, Şahlar Hüseynov xüsusən Tərtər rayonun Şəfəq kəndində daha böyük hünərlə vuruşmudur, düşmənin xeyli hissəsini, texnika və canlı qüvvəsini məhv etmişdi. 10 aprel 1992-ci il Şıxarx (keçmiş Marquşevan) kəndinə hücum edən erməni qəsbkarlarının hücumunun qarşısı alınır, bu döyüşdə Şahlar Hüseynov şücaət göstərərək qəhrəmancasına həlak oldu.
İnanılmaz Halk (film)
Məzmunu
İyrənc Sternə hücum edir. Sternin yaralanmış başına Halkın qan nümunəsi tökülür və o da mutasiya edir. İyrənc Harlemi dağıtmağa başlayır. Halkın İyrəncin qarşısını almağa qadir yeganə varlıq olmasını başa düşən Benner general Rossdan onu azad etməsini xahiş edir. Təkbətək döyüşdə Halk İyrənci məğlub edərək hərbçilərə təhvil verir. Bundan sonra Halk Nyu-Yorku tərk edir.
Şahlar Hüseynov (hərbçi)
Ailəsi
Subay idi.
İnanılmaz Halk (film)
Məzmunu
Bir ay sonra Benner Britaniya Kolumbiyasındakı Bella Kulada sakit ömür sürür. Əvvəlki vəziyyətindən fərqli olaraq, indi o, çevirilməsinə nəzarət edə bilir. General Rossun yanına gələn Toni Stark ona bildirir ki, yeni qəhrəman dəstəsi yaradılacaq və Halk dəstənin üzvü olmalıdır.
Rollarda
Titrlərdə adı göstərilməsə də, Robert Dauni filmin sonunda kameo kimi Toni Stark rolunu canlandırmışdır. Dauninin filmdə görünməsi Marvel Studiosa qarşı atılmış xoş addım olmaqla, onun Marvelin gələcək filmlərində iştirakı üçün də zəmin yaratmışdır. Halk personajının həmmüəllifi olan Sten Li filmdə Halkın qanı qarışmış içki içən yaşlı kişi rolunu canlandırmışdır. Maykl K. Vilyams filmdə Harlemdə hadisə şahidlərindən birini canlandırmışdır ki, bu rol da onun üçün "Dinləmə" serialının fanatı olan Norton tərəfindən yazılmışdı. 1966-cı ildə çıxarılmış "Marvel Super Qəhrəmanları" animasiya serialında Benneri səsləndirmiş Pol Soles filmdə pizza restoranı sahibi olan və Bennerə kömək edən yaşlı kişini canlandırır. Filmin əvvəlində Benner televiziyaya baxdıqda orada Bill Biksbinin "Eddinin atasına qulluq" serialı göstərilir. Rikson Qreysi filmdə Bennerin döyüş sənəti müəllimi rolunu canlandırır; Qreysinin Braziliya ciu-citsusu ilə əlaqəli rolu nəzərə alınaraq o, aykido ustası kimi qeyd edilmişdir. Piter Mensa general Rossun dostu və həmkarı general Co Gellar rolunu oynayır. Kristina Kabot general Rossun şəxsi tibb xadiməsi mayor Ketlin Sparrı canlandırır. Martin Starr "Kompyuter xəstəsi" kimi göstərilən kollec tələbəsini canlandırır; filmin romanlaşdırılmış versiyasında o, Amadey Ço kimi göstərilir. Halkın dəstəkçi personajları Cim Uilson və Cek MakGi Kulver Universitetinin tələbələri kimi kameo görünüşü almış, onları P. J. Kerr və Nikolas Roze canlandırmışlar.
Şahlar Hüseynov (hərbçi)
Milli Qəhrəman
Azərbaycan Respublikası prezidentinin 7 iyun 1992-ci il tarixli 833 saylı fərmanı ilə Şahlar İsa oğlu Hüseynova ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adına layiq görülmüşdür. thumb|Şəhidin qəbir üstü Gəncə şəhərinin Şəhidlər xiyabanında dəfn edilmişdir. thumb|Gəncə şəhəri, Şahlar Hüseynov küçəsi, ev 4 üstündəki lövhə. Gəncə şəhərində adına küçə var.
İnanılmaz Halk (film)
İnkişaf
Enq Linin "Halk" filminin çıxarılması zamanı ssenari müəllifi Ceyms Şamus Boz Halkın iştirakı ilə sikvel filmi üçün plan hazırlayırdı. Filmdə əsas düşmən personajlar kimi isə İyrənc və Lider nəzərdə tutulmuşdu. Marvel də İyrəncin əsas düşmən olmasını istəyirdi, çünki, general Rossdan fərqli olaraq İyrənc Halk üçün layiqli düşmən ola bilərdi. "Halk"ın çəkilişləri aparılarkən prodüsser Avi Arad filmin may auditoriyası üçün çıxarılmasını nəzərdə tutmuşdu. Universal sikvel çəkilişlərini dedlayn vaxtına kimi başlamadığına görə, 18 yanvar 2006-cı ildə Arad Marvel Studiosun Universal Picturesin distribyutorluğu ilə çıxarılacaq "İnanılmaz Halk" filmini maliyyələşdirəcəyini elan edir. Enq Linin stilindən uzaqlaşmağın yaxşı olacağını bildirən Marvel, onun filmini birdəfəlik paralel kainat atmosferli film adlandırmış, Kevin Fayqi isə "Marvelin başlatdığı Halk franşizası üçün daha realistik filmə ehtiyac olduğu"nu qeyd edir. Prodüsser Geyl Enn Herd də hiss edir ki, film "komiksləri oxumuş və teleserialı izləmiş şəxslərin" gözləntilərinə cavab verməlidir.
Pre-prodakşn
Teleserial və ilk filmi bəyənən Lui Leterye "Dəmir adam" filminin ekranlaşdırılması lə maraqlanırdı. Həmin film Con Favroya etibar edildiyindən, Leteryeyə "İnanılmaz Halk" filminin çəkilməsi həvalə olunur. Leterye o qədər də həvəsli görünmürdü, çünki, Linin stilini təkrarlaya biləcəyinə əmin deyildi, lakin, Marvel ona buna heç bir ehtiyac olmadığını deyir. Leteryenin əsas ilham mənbəyi Cef Loeb və Tim Seylin "Hulk: Gray" komiksi (personajın peyda olmasının yenidən nəqli) olmuşdur. Pre-prodakşn prosesində o, bir çox komiks səhifələrini divarlara yapışdırmışdır ki, yekun filmdə həmin təsvirlərin canlanmasının şahidi olmaq mümkündür. Leterye deyir ki, Brüs Bennerin içindəki bədheybətlə münaqişəsini göstərmək istəyirdi, Fayqi isə əlavə edir ki, "filmdə ədalətsizliyə və cinayətkarlığa qarşı mübarizə imkanı və özündə aşkarladığn inanılmaz gücün bəxş etdiyi ümid"ə də yer veriləcək. Arad isə bildirir ki, "filmdə Brüs Benner və Betti Rossun sevgi münasibətlərinə də geniş yer veriləcək."
"İnanılmaz Halk" filminin çıxışından sonra Geyl Enn Herd Enq Linin "Halk" filminə olan qeyri-müəyyən münasibətindən bəhs etmişdir. "Biz bilmirdik bunu necə adlandıraq, bu həm rebut həm də bir növ sikvel idi." Herd deyir ki, ""rebut" və "sikvel"in birləşməsindən yaranmış "rekvel" filmi ideal izah edən termin ola bilər. Norton Linin mənşə hekayəsindən imtina etmək qərarını belə izah edir: ""Mənşə hekayəsi" ifadəsi mənim xoşuma gəlmir, mən düşünmürəm ki, böyük ədəbiyyat və möhtəşəm filmlərdə hekayənin mənşəyinin izahına xüsusi yer verilir və bu həmişə filmin əvvəlində edilir." "Kütlə bu hekayə ilə tanışdır" o əlvə edir, "buna görə də incə davranmaq lazımdır." O, "hətta üçüncü hissədə də hər şeyin yalnız hərəkətli yox həm də süjet üçün əhəmiyyətli olmasını istəyirdi." Yeni mənşə hekayəsi Ultimate Marvelin super əsgərlər yaradılması üçün həyata keçirilmiş təcrübə nəticəsində meydaba çıxmış Halk personajına istinad edir. Norton Rik Consu tamamilə ixtisar etmiş, Q. A. L. X. A. N.-ın rolunu isə yüngülləşdirərək minimuma endirmişdi. Bunun əvəzinə o, Bennerin çiçəkdən dərman hazırlaması səhnəsini və Samuel Sternslə məktublaşma səhnəsini əlavə etmişdir ki, bu da Brüsü Consun hekayəsi ilə əlaqələndirir. Norton filmin müxtəlif səhnələrini hər gün yenidən yazırdı. Buna baxmayaraq, Amerika Yazıçılar Gildiyası ssenari müəllifi kimi yalnız Pennin göstərilməsinə qərar vermiş və bu qərar Nortonun ssenariyə heç bir əsaslı dəyişiklik etməməsi ilə izah etmişdir. Jurnalist Enn Tompson qeyd edir ki, "Gildiya süjetdə erkən struktur, personaj və dialoqları dəstəkləmək ənənəsinə malikdir." Penn 2008-ci ildə deyir ki, "[Norton]un Komik-Kona gəlib ssenari yazdığını deməsi heç də xoş deyildi." Penn və Nortondan əvvəl ssenari üzərində anonim ssenari yazarı da çalışmışdı.
Çəkilişlər
Leterye qırıq ayağı ilə dörd heyətlə rejissorluq etmişdi. Çəkilişlərə 9 iyul 2007-ci ildə start verilmişdi. Çəkilişlər əsasən Torontoda aparılmışdır. Şəhər meri Devid Miller Halk fanatı olduğuna görə, çəkiliş heyətinə mümkün qədər köməklik göstərəcəyini vəd etmiş, Halk və İyrəncin döyüş səhnələrini çəkmək üçün sentyabr ayı boyunca gecə vaxtı Yanq-strit adlı əsas şəhər magistralının bağlanılmasına razılaşır. Çəkilişlər zamanı partlayıcı və yanan maddələrdən, avtomobil partlayışlarından istifadə edilməsinə baxmayaraq, gecə çəkilişlərinin tamamlanmasından sonra hər gün 20–25 dəqiqə ərzində çəkiliş heyəti küçəni tamamilə təmizləyərək səhər hərəkətə hazır vəziyyətə gətirirdi. Kulver Universitetindəki döyüş birinci çəkilmiş və çəkilişlər Toronto Universiteti və Morninqsayd parkı ərazisində həyata keçirilmişdir. Əsgərlərin Bennerə qazla hücum səhnəsini çəkmək üçün kinematoqraflar universitet yollarından biri üzərində şüşə dəhliz inşa etmişdilər. Çəkilişlər həm də Torontonun Maliyyə rayonunda aparılmışdı. Hemilton, Ontariodakı sökülməsi nəzərdə tutulan zavodda isə Braziliyadakı zavod çəkilişləri həyata keçirilmişdi. Zavodun yeraltı hissəsində isə Rossun hərbi qərargah səhnələri çəkilmişdir. Halk və İyrəncin bəzi döyüş səhnələri Hemiltondakı beklotda çəkilmişdir. Kanada ərazisində çəkilişlər həm də "Trenton 8 Wing Kanada Hərbi Qüvvələr Bazası"nda və və Britaniya Kolumbiyası ərazisindəki Bella Kulada aparılmışdır. Bundan əlavə bir həftə ərzində Nyu-Yorkda, iki həftə isə Rio-de-Janeyroda çəkilişlər aparılmışdır. Həmçinin heyət çəkilişləri Rionun Roşina, Lapa və Santa-Tereza rayonlarında, o cümlədən Tijuka meşəsində aparmışdır.
"İnanılmaz Halk" Torontonun havaya karbon buraxılmasının azaldılmasına hesablanmış Yaşıl-Ekran layihəsinə də qoşulmuşdur. Prodüsser Qeyl Enn Herd deyir ki, Halkın özünün yaşıl olması onu məşhur ekologiya anologiyasına çevirir, Norton isə ətraf-mühitin qorunmasına böyük əhəmiyyət vermişdir. Çəkilişlərdə aşağı kükürd dizeli yanar maddələrdən istifadə olunması üçün qarışıq və ekonom nəqliyyata üstünlük verilmişdir. Çəkiliş heyəti inşaat işləri zamanı fanera yerinə pinus echinata o cümlədən VOC istifadə etmişdir. Taxta əksər hallarda təkrar istifadə edilmiş və ya təbiət mühafizəsi orqanlarına təhvil verilmiş, rəng qabları isə tullantı idarəsinin öhdəsinə verilmişdir. Bundan əlavə çəkilişlər zamanı parça paketlər, biozərəsiz qida konteynerləri, farfor və gümüş yemək dəstləri, hər bir istehsalçı heyət üzvü üçün polad qablar, tullantıların yığılması, daşınması və məhv edilməsi/təkrar istifadəsi üçün podratçı şirkətin xidmətlərindən istifadə etmişir. "İnanılmaz Halk" Ekoloji Mediya Assosasiyasının Yaşıl işarəsini almış ilk blokbasterdir və həmin işarə filmin bağlanış titrləri arasında nümayi etdirilir.
Post-prodakşn
200px|thumb|right|Leteryenin yenidən dizayn etdiyi [[İyrənc (Marvel Comics)|İyrənc qabarıq sümükləri və əzələləri ilə adını doğrultmuşdu.]] Leterye Endi Serkisin hərəkət tutma texnologiyası ilə "Üzüklərin hökmdarı" və "Kinq Konq" filmlərində yaratdığı Qollum və Kinq Konq obrazlarını əldə etməyə çalışdığı standart kimi göstərmişdir. Norton və Rot bədheybətlərin edə bləcəkləri 2500 hərəkət vəziyyətində çəkilmişdilər. Fosforesens üz boyası və strob işıqlandırması aktyorların ən xırda üz mimikalarını belə qeyd etməyə imkan vermişdir. Əsas aktyorların video bağlantısından sonra, Kiril Raffaelli də daxil olmaqla digərlərinin hərəkət tutma ilə döyüş səhnələri çəkilmişdir. Leterye CGI effektlərinin yaradılması işini Enq Linin "Halkı" üçün effektlər üzərində işləmiş "Industrial Light & Magic" şirkətinə yox, "Rhytm and Hues Studios"a etibar etmişdir. Bennerin qamma qariasiyalı qanının üç mərtəbədən butulkanın içinə düşməsi səhnəsinin çəkilməsinə "Imagine Engine" adlı vizual effektlər şirkəti bir ilə yaxın vaxt sərf etmişdir. Həmin səhnələrin çəkilməsinə 700-ə qədər xüsusi effekt hazırlanmışdır. Hərəkət tutma texnologiyası səhnələrin yerləşməsi və hərəkətləndirilməsini təmin etsə də, "Rhythm and Hues" tərəfindən hazırlanmış effektlər onları "yaxşılaşdırmış və superqəhrəman keyfiyyətinə çatdırmışdır." Animatorların bir çoxu, o cümlədən Leterye özü final döyüş səhnələrinin video bağlantılarının hazırlanmasında birbaşa iştirak etmişlər.