cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Neolit inqilabı
Neolit inqilabı və ya neolitləşmə — insan icmalarının əsası ibtidai ovçuluq və yığıcılıq olan mənimsəmə təsərrüfatından əkinçilik və heyvandarlığa əsaslanan istehsal təsərrüfatına keçidi. Arxeologiyaya görə heyvanların və bitkilərin əhilləşdirilməsi müxtəlif dövrlərdə 7-8 bölgədə müstəqil şəkildə baş vermişdir. Neolit inqilabın baş verdiyi ən erkən mərkəz kimi Yaxın Şərq hesab edilir. Burada əhilləşdirmənin 10 min il əvvəl başlaması təxmin edilir.
"Neolit inqilabı" anlayışı elmə ilk dəfə 1923-cü ildə marksist-arxeoloq Qordon Çayld tərəfindən gətirilmişdir. Onun yazdığına görə neolit dövrünün xarakterik xüsusiyyəti təkcə istehsalçı təsərrüfat növünə keçməkdən ibarət olmayıb. Əvvəlki Mezolit dövründə hakim olan kiçik ovçu və yığıcı qruplar sahələrinə yaxın şəhər və qəsəbələrdə məskunlaşdı, əkinçilik (suvarma daxil olmaqla) və yığılmış məhsulun xüsusi olaraq tikilmiş bina və tikililərdə saxlanılması yolu ilə ətraf mühiti kökündən dəyişdirdi.
Əmək məhsuldarlığının artması əhalinin çoxalmasına ərazini qorumaq üçün nisbətən geniş silahlı dəstələrin yaradılmasına, əmək bölgüsünə, əmtəə mübadiləsinin canlanmasına, mülkiyyət hüquqlarının yaranmasına, mərkəzləşdirilmiş idarəetmənin, siyasi strukturların, ideologiyanın və yeni nəsil nəsillərə ötürməyə imkan verən şifahi, həm də yazılı şəkildə bilik sistemlərinin yaranmasına səbəb oldu. Yazının meydana çıxması tarixindən əvvəlki dövr bitir. Bu isə ümumiyyətlə daş dövrünün sonuncusu olan Neolit dövrünə təsadüf edir. Ancaq Neolit inqilabı insanın təbiətlə harmoniyada bir yerdə yaşamasının məhvi kimi də izah edilə bilər. Bundan sonra insan sivilizasiyanın ortaya çıxmasına və texnoloji tərəqqiyə səbəb olan ətraf mühitin ehtiyaclarına uyğunlaşdıraraq özünü təbiətə qarşı qoyur.
Marksist tarixşünaslıqda (akademik Q.B.Polyak, professor A.N.Markova) Neolit inqilabını mənimsəmə iqtisadiyyatından istehsal iqtisadiyyatına keçid kimi yozulur. Neolit ​​dövrünün texnoloji xüsusiyyətlərinin məhsuldar iqtisadiyyatın yaranmasına nisbəti və bu hadisələrin müxtəlif mədəniyyətlərdə ardıcıllığı müzakirə mövzusu olaraq qalır. Göründüyü kimi o, fərqlənir və yalnız insan cəmiyyətinin inkişafının bəzi universal qanunlarının fəaliyyətinin nəticəsi deyildir.
Bəzən Neolit inqilabı adlandırılan bu ictimai hadisə mərkəzləşdirilmiş idarəetmə və siyasi strukturlar, irearxik ideologiyalar, fərdiləşdirilmiş bilik sistemləri (məsələn, yazı), sıx məskunlaşma yerləri, ixtisaslaşma və əmək bölgüsü, daha çox ticarət, incəsənət və memarlığın inkişafı mülkiyyətə sahib olmanın istəyi üçün zəmin yaratmışdı. Məlum olan ən erkən sivilizasiya Cənubi Mesopotamiyada Şumerdə yaranmışdır (təqribən e.ə. 6500 min il); Bu mədəniyyətin də ortaya çıxması da Tunc dövrünün başlanğıcından xəbər verirdi.
Yuxarıda göstərilən Neolitin xüsusiyyətləri əkinçiliyin başlanğıcı ilə əlaqəsi, ortaya çıxma ardıcıllığı, sosial təkamülün universal qanunları və müxtəlif ərazilərdə bir-birləri ilə qarşılıqlı əlaqəsi akademik mübahisələrin mövzusu olaraq qalır. Neolit inqilabın ilk baş verdiyi ərazinin təxminən eramızdan əvvəl 10.000-dən sonra, Yaxın Şərqin daha geniş məhsuldar ərazilərinə malik Bərəkətli Hilal torpaqlarında baş verdiyi ehtimal edilir.
Kənd təsərrüfatının yaranma nəzəriyyələri
Ümumilikdə kənd təsərrüfatının mənşəyi haqqında bir-birinə zidd olan (lakin bir-birini istisna etməyən) nəzəriyyələr mövcuddur. Ən çox yayılmış aşağıdakılardır.
İlk becərilən bitkilər
350px|thumb|right|İlk mədəni bitkilərin mənşə mərkəzləri və yayılma arealı müəyyən edilmişdir. Məhsuldar Hilal (e.ə 11.000), Yantsız və Xuanxe çayları hövzələri (e.ə. 9.000) və Yeni Qvineya (e.ə. 9.000-6000), Orta Meksika (e.ə. 5.000-4000), Şimali və Cənubi Amerika (e.ə. 5.000-4000). 250px|thumb|right|Neolit dövrünə aid Şumer orağı (yandırılmış gildən) Yabanı taxıl ən az 105.000 il əvvəl toplanmış və yeyilmişdir. Lakin əhliləşdirmə çox sonra baş vermədi. Eramızdan əvvəl IX minillikdən ildən başlayaraq, neolit dövrünün səkkiz səpin məhsulu - emmer buğda, təkdənli buğda, adi arpa, əkin noxudu, mərcimək, kürüşnə, qoyunnoxudu və adi kətan - Levantda becərilirdi. Əkin çovdarı daha əvvəl becərilmiş ola bilər, lakin bu mübahisəli olaraq qalır. Düyü 6200 il bundan əvvəl Çində mədəni bitkiyə, 5700 il bundan öncə erkən əkinçilikdə, maş lobya, soya və fasol lobya mədəni bitki halına gətirilib. Donuzlar Mesopotamiyada e.ə.XI minillikdə, təqribən e.ə.XI-IX minilliklər arasında qoyunlar əhliləşdirildi. 8500-cü il bundan əvvəl ibtidai öküz müasir Türkiyə və Pakistan ərazilərində əhliləşdirilmişdi. Şəkər qamışı və bəzi kök tərəvəzləri Yeni Qvineyada eramızdan əvvəl VII minillikdə yabanı bitkidən mədəni bitki halına gətirilmişdi. Sorqo, e.ə.III minillikdə Afrikanın Sahel bölgəsində əkilmişdi. Cənubi Amerikanın And dağlarında kartof, e.ə. VIII-V minilliklər arasında əkilməyə başlamış, onunla birlikdə yabanı lobyada mədəni lobya halına gətirilmiş, koka, lama, alpaka və dəniz donuzları əhliləşdirilmişdi. Banan, eyni dövrdə Papua-Yeni Qvineyada becərildi və hibrid edildi. Mesoamerika xronologiyasına görə, qarğıdalı e.ə. IV minillikdə becərilməyə başlandı. Pambıq 3600 il bundan əvvəl Peruda əkilməyə başlandı. Dəvələr gec, e.ə.III minillikdə əhliləşdirildi.
Tunc dövrü 3300 il bundan əvvəl, Mesopotamiya, Şumer, Qədim Misir, Hindistan yarımadasının Hind vadisi mədəniyyəti, qədim Çin və qədim Yunanistan kimi mədəniyyətlərdə əkinçiliyin intensivləşməsinə şahid oldu. Şumer cütçüləri, təqribən e.ə. VIII minillikdən bəri kəndlərdə yaşayır, arpa və buğda dənli bitkiləri yetişdirirdilər. Bölgənin az yağışlı olduğunu nəzərə alaraq, əkinçilikdə Dəclə və Fərat çaylarına bel bağlayırdılar. Çaylardan çəkilən suvarma kanalları, şəhərlərə dəstək olmaq üçün kifayət qədər böyük miqdarda dənli bitkilərin böyüməsinə imkan verirdi. İlk kotanlar e.ə. III minillikdə Uruk piktoqraflarında görünür; Toxumu şumlanmış boruya atan toxum əkinləri eramızdan əvvəl 2300-cü ildə möhürlərdə görünür. E.ə. 2300-cü ilə aid möhürlərdə, əkinçilikdə kotandan istrifadə öz əksini tapmışdır. Tərəvəz bitkilərinə qoyunnoxudu, mərcimək, əkin noxudu, paxla, soğan, sarımsaq, kahı, kəvər daxil idi. Xurma, üzüm, alma, qovun və əncir də daxil olmaqla meyvələr yetişdirirdilər. Əkinçiliklə yanaşı, şumerlər həm də balıq tuturdular, quş və ceyran ovlayırdılar. Qoyun, keçi, inək və quş ətinin ətini əsasən elit təbəqədən olan insanlar yeyirdi. Balıq qurudularaq, duzlanaraq saxlanılırdı.
Əsl innab, e.ə. IX minillikdə Hindistan yarımadasında əkilməyə başlanmışdır. Adi arpa və buğda becərilməsi - iribuynuzlu heyvanların, ilk növbədə qoyunların və keçilərin əhliləşdirilməsi ilə yanaşı, e.ə. VIII-VI minilliklərə aid Mehrqarx mədəniyyətində izlənildi. Bu dövrdə fil də əhliləşdirildi. Pambıq e.ə. V-IV minilliklərdə becərilmişdir. E.ə. V minillikdə Kəşmirdə əkinçilik icmaları geniş yayılmışdı. Suvarma Hind vadisi mədəniyyətində 4500 il bundan əvvəl inkişaf etmişdir. Bu yenilik nəticəsində,drenaj və kanalizasiya kanallarından istifadə olunan daha yaxşı planlaşdırılmış yaşayış məntəqələrinin yaranmasına səbəb olan Hind vadisi mədəniyyəti daha da böyüdü. Arxeoloji qazıntılar nəticəsində 2500 il bundan əvvələ aid kotan tapılmışdır.
Gələcək təkamül
250px|thumb|left|E.ə.3500-3100 minilliklər arasında əkinçilərin məskunlaşdığı Nep-of-Xauap yaşayış məskəni. Əkinçilik dövründən əvvəl insanlar daha fərqli qida rasionuna malik idilər. Belə ki, onlar heyvandarlıqdan daha çox əmək tələb edən ovçuluq və yığıcılıq ilə məşğul olurdular. Bir çox ibtidai əkinçiliklə məğşul olanların vəhşi heyvanları ovlamağa davam etdiyini və ovçuluğun bu sahədə xüsusi bacarıqlara (əmək bölgüsü) sahib olan ovçuların məşğul olmasını qeyd etmək lazımdır. Bundan əlavə, minik kimi heyvanların istifadəsindən əvvəl və xüsusən də Afrika xaricində megafaunanın kütləvi şəkildə tükənməsindən sonra da çox təsirli deyildi. Beləliklə, piya edilən ovçuluqdan daha effektiv olan atla hərəkətə keçid, Şimali Amerika hindularına XVIII-XIX əsrin əvvəllərində saylarını kəskin şəkildə artırmağa və Şimali Amerikanın geniş ərazilərini çox sürətlə məskunlaşmasına imkan verdi (bu da gələn avropalı köçkünlərlə qarşıdurmalarına səbəb oldu).
Ovçular və yığıcılar zehni və fiziki qabiliyyətlərini ov prosesi strategiyasına uyğun olaraq istifadə edirdilər. İbtidai icma quruluşunun ilkin dövrlərində bir insanın ovladığı ov ilə nisbətən kiçik insan icmalarının bütün ehtiyacları təmin edə bilərdi. Eyni zamanda, ovçular və yığıcılar şimpanzelərə bənzər davranışlara sahib idilər. Şimpanzelər kollektiv qruplarla kiçik primatları ovlamaq bacarığına malikdirlər.
Bitkilərin məqsədyönlü becərilməsi cəmiyyətin inkişafı üçün şərait yaratdı və bu ilk sivilizasiyaların meydana çıxmasına səbəb oldu (eramızdan əvvəl III minilliyə qədər). Torpağın becərilməsi sayəsində neolit dövrü insanları tarixdə ilk dəfə təbii yaşayış mühitini öz ehtiyaclarına uyğunlaşdırmağı bacardılar. Neolit dövrdə istehsal iqtisadiyyatı meydana çıxır. Artıq qida əldə etmək, yeni əmək alətlərinin yaranması və məskunlaşmış yaşayış yerlərinin salınması insanı ətrafdakı təbiətdən nisbətən müstəqil etmişdir. Əhalinin artan konsentrasiyası qəbilənin quruluşunu qəbilə icmasından qonşu icmasına dəyişdirdi. Qeyd olunduğu kimi, ibtidai ovçuluqdan əkinçiliyə keçid dövründəki sosial dəyişikliklərin ehtiyaclarına cavab olaraq zoomorf tanrıların yerini antropomorf olanlar, köhnə kultların yeniləri tərəfindən müxtəlif dərəcədə qaldırılması ilə əvəz olundu.
Təxminən yeddi min il davam edən "neolit inqilab"ı dövründə Mesopotamiya və Qərbi Asiyanın digər bölgələri, Misir, Çin, Yaponiya və qədim Amerika mədəniyyətlərinin maddi və mənəvi təməlləri atıldı. İnsan həyatının maddi, bədii və dini cəhətlərində köklü bir dəyişiklik Mesopotamiya və Misirdə eramızdan əvvəl 3-cü minilliyə qədər yazının meydana çıxmasından sonra baş verdi.
Azərbaycanda "Neolit inqilabı"
"Neolit inqilabı" əlverişli torpaq və iqlim şəraiti ilə seçilən, eləcə də zəruri mədəni-tarixi inkişaf səviyyəsində olan Azərbaycanın tarixi ərazilərindən də yan keçməmişdir. Hələ ötən əsrin 40-50-ci illərində Cənubi Azərbaycannda aşkar olunan və öyrənilən çoxtəbəqəli Göytəpə, Həsənlitəpə, Firuztəpə və digər qədim yaşayış yerləri neolit dövrünə aid yüksək əkinçilik mədəniyyətlərini əks etdirən ilk abidələr olmuşdur. right|thumb|205x205px|Əlikoməktəbədəki gil qabı, [[Azərbaycan Tarixi Muzeyi]] 1951-ci ildə Şimali Azərbaycanda, Naxçıvan şəhəri yaxınlığındakı çoxtəbəqəli Kültəpə abidəsində başlanılan arxeoloji qazıntılar bütün Cənubi Qafqaz üçün əlamətdar hadisə olmuşdur. Həmin abidənin alt təbəqələri "Neolit inqilabı"ndan xəbər verən ilk arxeoloji artefaktlar kimi qiymətləndirilmişdir. Ötən əsrin 60-80 illərində və yeni əsrin əvvəllərində Mil, Qarabağ və Muğan düzlərində, Gəncəçay hövzəsində, eləcə də Azərbaycanın digər bölgələrində aşkarlanan Şomutəpə, Qarğalartəpəsi, Töyrətəpə, Babadərviş, Əliköməktəpə, Leylatəpə, Kamiltəpə, Şahtəpə, Göytəpə, Polutəpə və digər nadir abidələr Azərbaycanın Yaxın Şərqdə müstəqil qədim əkinçilik mərkəzlərindən biri olmasını sübuta yetirmişdir.
Gəncə yaxınlığındakı Neolit düşərgəsindən bıçağaoxşar lövhələr, qaşovlar və başqa kəsici alətlər tapılmışdır. Çaxmaqdaşından və dəvəgözü daşından hazırlanmış həmin alətlərdən insanlar əkin və biçin işlərində istifadə edirdilər. Arxeoloqlar Tovuz rayonundakı Göytəpə yaşayış yerindən maraqlı bir oraq tapmışlar. Oraq iribuynuzlu heyvanın çənə sümüyündən düzəldilmişdir. Ortada sümüyün içərisinə maili xətt boyunca çaxmaqdaşından kəsici qəlpələr bərkidilmişdir. Neolit dövrünün sonuna aid yaşayış evlərinin bərpa edilmiş görünüşü Eneolit dövrü. Bu dövr e.ə. VI—IV minillikləri əhatə edir. Bu dövrdə insanlar ilk dəfə metalla — mislə tanış olmuşlar. Lakin bu dövrdə misdən geniş istifadə olunmamışdır. Çünki mis yumşaq, kövrək olduğundan ondan hazırlanan alətlər tez sıradan çıxırdı. Həm də mis az tapılırdı. Ona görə də təsərrüfatda, məişətdə daş alətlər üstün yer tuturdu. left|250px|thumb|Qarğalartəpəsi yaşayış yerindən tapılmış dən daşı ([[Azərbaycan Tarix Muzeyi)]] Eneolit dövrünün yaşayış məskənləri Gəncə-Qazax, Mil-Qarabağ, Muğan, Naxçıvan bölgələrində, Təbriz yaxınlığında, Urmiya gölü ətrafında öyrənilmişdir. Eneolit dövrünün yaşayış məskənləri çay kənarında, əkinçilik və maldarlıq üçün əlverişli yerlərdə salınırdı. Əhali binaları çiy kərpic və möhrədən inşa edirdi. Yaşayış məskənlərində aşkar edilən evlər dairəvi formadadır. Belə evi ərdə ailələr birgə yaşamışlar. İcma torpağında birgə çalışan bu ailələr ümumi məhsul bölgüsündən aldıqları pay hesabına dolanırdılar. Eneolit dövründə toxa əkinçiliyi daha da inkişaf etmişdi. Taxıl kəsici daş lövhələrdən hazırlanmış oraqla biçilirdi. Taxıl ehtiyatı iri saxsı küplərdə saxlanılırdı. Maldarlıq təsərrüfatı da inkişaf etmişdi. Təsərrüfatlarda qaramal və davar saxlayırdılar.
Cəlilabad rayonunda e.ə. V minilliyə aid qədim Əliköməktəpə yaşayış yerindən at sümükləri tapılmışdır. Eneolit dövründə bizə məlum olan ev heyvanlarının artıq hamısı əhliləşdirilmişdi. Əkinçilik və maldarlıq təsərrüfatı inkişaf etmiş, ovçuluq və balıqçılıq əhalinin ikinci dərəcəli məşğuliyyət sahəsinə çevrilmişdi. Eneolit dövrü əhalisinin həyatında sənətkarlıq mühüm yer tuturdu. Sənətkarlar gildən saxsı qablar, daş, sümük və misdən əmək alətləri, məişət və bəzək əşyaları hazırlayırdılar. Sümükdən hazırlanmış iy ucluqları qədim əhalinin toxuculuqla məşğul olduğunu göstərir. Eneolit dövrünün özünəməxsus dəfn mərasimləri olmuşdur. Ölülər yaşayış məskənində, evlərin içərisində və arasında basdırılırdı. Cəsədin üstünə qan (həyat verən) rəmzi sayılan qırmızı boyaçəkir, yaxud oxra səpirdilər. Eneolit dövrü əhalisi müxtəlif dini ayinlər, ovsun mərasimləri keçirirdilər. Qobustandakı qayaüstü rəsmlərin bəziləri bu dövrün ovsun və dini mərasimlərini əks etdirir.
Amplituda
thumb|Sinusförmige Wechselspannung: 1 = Amplituda, 2 = Zirvə-Dib-qiyməti, 3 = Effektiv qiymət, 4 = Period
Amplituda (lat. amplitudo- qiymət, meyillənmə, A(yaxud xm) hərfi ilə işarə olunur) — yırğalanma və dalğavari hərəkətdə dəyişən kəmiyyətin qiymətinin orta qiymətdən maksimal sürüşməsi və ya dəyişməsidir. Təyin olunan fiziki parametrin vahidiilə üst-üstə düşən müsbət skalyar kəmiyətdir.
Təsnifatı
Əgər amplitudanın qiyməti zamandan və fəzada vəziyyətdən asılı deyiləs, onda ona sabit amplituda deyilir.
Amplitudanın aşağıdakı növləri vardır:
Concu
Concu (Hanqıl:전주) Cənubi Koreyanın ən böyük 16 Şəhərindən biri olub, Şimali Colla vilayətinin mərkəzidir. Bura həm şəhər həm də kənd kimi tanınır. Concu adının hərfi mənası "Mükəmməl bölgə" ( Hanca: 全 (전;con)- mükəmməl, 州 (주;cu)- bölgə) deməkdir. Bura Koreyanın milli yeməklərinə, tarixi binalarına, idman fəaliyyətlərinə, yaradıcı festivallarına görə əsas turizm məzkəzi hesab olunur.
2012-ci il may ayında, UNESCO-nun "Yaradıcı Şəhərlər Şəbəkəsi"-nin bir hissəsi olaraq Concu qastronomiya sahəsində "Yaradıcı Şəhər" olaraq seçilib. Bu şərəflə şəhərin min illərdir nəsildən nəsilə ötürülən ənənəvi ev yeməkləri, fəal ictimai və özəl qida araşdırmaları, istedadlı aşpazları yetişdirmək sistemi və fərqli yemək festivallarına ev sahibliyi etməsi qiymətləndirilir.
Tarixi
Bekçe krallığı cənub-qərbi Koreyada,indiki Concunun yerləşdiyi ərazidə yerləşmişdir. İnanılır ki, Concu şəhəri b.e.ə 57-ci ildə bazar şəhəri kimi qurulub.
Concu (Bekçe ilə birlikdə) Şila krallığı və Çinin Tan sülaləsi tərəfindən 660-cı ildə fəth edildi. Qısa müddətə Şila krallığının bir parçası oldu və 685-ci ildə Concu, 9 chu (krallığın əyalət mərkəzi)-dan biri oldu. 889-cu ildən etibarən (artıq vergilər səbəbi ilə) kəndli üsyanları krallıqda geniş vüsət aldı və eyni zamanda həmin vaxtın ən güclü üsyançı liderlərindən biri olan Kyonhvonun qərargahı oldu. 892-ci ildə (və ya 900)  Kyonhvon şəhərin adını Vansan olaraq dəyişdirdi və daha sonra Bekçe krallığının paytaxtı olaraq qurdu. Kyonhvon Vansandan, 927-ci ildə Komsungun (Şila krallığının paytaxtı) dağılması və Kral Kyongenin öldürülməsi ilə zirvəyə qalxan Şilaya qarşı səfərə hazırlaşdı. Şilanın tənəzzülü ilə Kyonhvon və Vanq Kon (Koquryo krallığından) yarımadaya nəzarət uğrunda mübarizə apardılar. Amma, Vanq Kon və onun qüvvələri 934-cü ildə sonrakı Bekçeni işğal etdi və 935-ci ildə Concu təslim oldu.
Koquryo rəhbərliyi altında Concu yenidən əyalət mərkəzinə çevirildi, nisbi sabitlik və iqtisadi inkişaf artdı. Buna baxmayaraq, 1182-ci ildə qulların çox ağır işlər görməyə məcbur edilməsindən qəzəblənən kəndlilər, hökumət qoşunlarının köməyi ilə üsyan qaldırır. Lakin, üsyan başladıqdan sonra tez bir zamanda, 40 gün sonra yatırıldı.
1392-ci ildə Coson krallığı Koquryo dövlətini məğlub edib yeni sülalə qurdu və Concu da daxil olmaqla dövlətin bütün mal mülkünü ələ keçirdi. Coson sülaləsi Concunu özlərinin atadan qalma yurdu hesab edirdi. Coson krallığı müddətində Concu yenidən təşkil edilmiş Ceollanın paytaxtı oldu. 1413-cü ildə Concu (digər üç şəhər ilə birlikdə) Concudakı keçmiş Konfutsi akademiyasında hələ də mövcud olan Coson sülaləsinin salnamələrinin qorunması şərəfinə layiq görüldü.
Concu 1894-cü ildə Donqhak kəndli hərəkatı nəticəsində məskunlaşılıb işğal edilmişdir. Köhnə şəhərin qədim divarları Yapon səlahiyyətliləri tərəfindən dağıdılmışdır. Concunun 1925-1949-cu illəri arasında yerli əhalinin sayı 100.000-ə çatanda məşhurluğu artdı. Concuya Metropoliya statusu 1935-ci ildə verildi və şəhər 1949-cü ildə quruldu. Concu Koreya müharibəsi zamanı ön cəbhə deyildi, amma 1953-cü ildə atəşkəsin imzalanması ilə şəhər bombardımana məruz qaldı müharibə zamanı vuruşan sakinlərindən çoxunu itirdi. Concuya 1963-cü ildə müasir sərhədləri və hökumət sistemi verildi. Ondan sonra sürətlə sənayeləşdirildi. Coson dövründən bəri metropol idi, amma 20-ci əsrdə digər bölgələrə nisbətən sənayeləşmə baş vermədi. Concuda sənaye infrastrukturu yoxdur, Koreyanın digər böyük şəhərlərində yerləşən sənaye infrastrukturu, manufaktura, ağır sənaye sahələrinə sahib deyil. Bugün ənənəvi turizm və görməli yerlərin gəzintisi şəhərdə əsas sənaye sahəsidir.
Mədəniyyət
thumb|Bibimbap Concu şəhərinin ən məşhur yeməyi concubibimbap (전주비빔밥)-dır. Xaricilər arasinda ən məşhur olan milli yeməklərdən biridir. Concubibimbap hazırlanarkən ilk öncə Düyü və Lobya dana ətinin suyu ilə bişirilir. Bişmiş düyünün ürərinə təzə ərzaqlar qoyulur. Bu ərzaqlara Göbələklər, Yerkökü, Şabalıd, İspanaq, Kahı, yosun, dana əti daxildir. Lakin ərzaqların əlavə edilməsi fəsilə görə dəyişir. Concubibimbapın daxilində müxtəlif tərəvəzlər olduğu üçün sağlamlığa xeyirlidir və xüsusilədə vitamin və minerallarla zəngindir.
Milli Concu Muzeyində Bekçe krallığından günümüzə gəlib çatmış qədim qalıqlar sərgilənir. Milli Concu Muzeyi 1990-cı il okytabrın 26-da açılmışdır. Əsas bina üç daimi eksponat, bir arxeologiya otağı, sənət otağı, folklor otağı və bir xüsusi sərgi otağından ibarətdir. thumb|Concu Hanok kəndi Concunun mərkəzində Concu Hanok kəndi mövcudur. Burada 800-dən çox ənənəvi hanok (한옥) üslublu evlər var. Həmçinin burada milli çay evləri, suvener mağazaları və çoxlu restoranlar da mövcuddur. Concu Hanok kəndi ətrafındakı müasir şəhərlə güclü şəkildə özünü əks etdirən  ənənəvi evləri sayəsində koreyalılar və turistlər arasında məşhurdur. Buna görə Concu Hanok kəndinə gələn turistlərin sayı 2000-ci illərdən bəri kəskin şəkildə artmışdır. Turistlərin sayı 2004-cü ildən 2014-cü ilədək 317 milyon nəfərdən  789 milyon nəfərə qədər artmışdır.
Conqdonq Katolik Kilsəsi 1908-1914-cü illərdə Fransız rahibi Xavier Baudonet tərəfindən inşa edilmişdir. Bu Bizans və Romanesk kilsəsi 288 saylı Koreya Milli Xəzinəsi olaraq təyin edilmişdir. Conqdonq Katolik kilsəsi Cənubi Koreyanın ən mühim kilsələrindən biri sayılır. Bu kilsə Roma-Bizans məbədidir və 1908-1914-cü illər arasında Victor Louis Poisnel  tərəfindən, Fransız keşişi olan François-Xavier Baudounet-in nəzarəti altında inşa edilmişdir.
Concuda 2014-cü ildə Beynəlxalq Sori Festivalı keçirilmişdir və bu bütün dünyada ən yaxşı 25-ci festival sayılır. Concu Beynəlxalq Sori Festivalı (전주 세계 소리 축제) Cənubi Koreyanın ənənəvi musiqsi üçün 2011-ci ildən başlayaraq əsas tədbiridir. Artıq  2012, 2013 və 2014-cü illərdə Songlines Concu Sori Festivalını siyahıda yeganə Asiya festivalı olaraq Dünyanın Ən Yaxşı 25 Beynəlxalq Festivalı sırasına daxil etdi. Concu Sori Festivalının janrına milli musiqi ve dünyəvi musiqilər daxildir. Concu Beynəlxalq Sori Festivalı, hər payızda Collabuk-do Sori İncəsənət Mərkəzində və Collabuk-do-dakı müxtəlif məkanlarda,  açıq proqramlar, Uşaqlar üçün Sori Festivalı, Ustalar üçün Master dərsləri və s. kimi müxtəlif proqramlar təşkil olunur.
Bu regiondakı dağlar və parklar yaşıllıq ərazi olduğuna görə açıq havada istirahət üçün populyardır. Concuda tarixi yerlər çoxdur. Şəhərdə zoopark, parklar, Hanquk Milli Universitetinin böyük kampusu və müasir Hanquk Səs və Mədəniyyət Salonu var.
Nəqliyyat
Concuda avtobusdan ve taksidən istifadə etmək mümkündür. Buna baxmayaraq turistlərə, bir çox görməli yerlər bir-birinə yaxın olduğu üçün, maraqlı yerləri gəzərək görməkləri məsləhət görülür.
•Concu şəhərinə qatarla getmək: Yongsan stansiyasından Concu stansiyasına qədər yavaş qatarla (Mugunghva) ve yaxud sürətli qatarla (KTX) gedə bilərsiniz. Mungunhva qatarına minsəniz 3 saat ve yaxud 3 saat 30 dəqiqə, KTX qatarına minsəniz 1 saat 30 dəqiqə vaxt çəkir. thumb|Concu şəhəri avtobusu • Concudan Hanok kəndinə getmək: Stansiya yaxınlığında CU 7/24 açıq mağazanın qarşısındakı avtobus dayanacağına gedin. Aşağıdakı avtobuslar sizi Hanok kəndinə  aparacaq: 12, 60, 79, 109, 119, 142, 508, 513, 536 və 542.
• Concu Terminalından Hanok kəndinə getmək:  5-1 ya da 79 nömrəli avtobusa minin. Hər iki avtobusun da kəndə çatması 15 dəqiqə çəkəcək.
İstinadlar
Chosun Ilbo. 16 May 2012. Retrieved 23 May 2012.
Schellinger, Paul; Salkin, Robert, eds. (1996). International Dictionary of Historic Places, Volume 5: Asia and Oceania. Chicago: Fitzroy Dearborn Publishers. pp. 195–197.
신형식 (January 2005). A Brief History of Korea, Volume 1. ISBN 9788973006199.
Jeonju Bibimbap
Xarici keçidlər
http://www.jeonju.go.kr
http://english.visitkorea.or.kr/enu/index.kto
Dağ II
Dağ 2 və ya Dağ II — 2016 tarixli Türkiyə istehsalı ekşn, gərginlik və dram janrında olan film. Filmin yaradıcısı Alpər Çağlar-dır. 2012-ci ildə nümayiş olunan Dağ filminin davamıdır. 4 noyabr 2016 tarixində kinoteatrlarda təqdim olunmuşdur. İlk filmi 170 min lirəli (85 min manat) büdcəsi 10 qat çoxalaraq,1 milyon 700 lirə (850 min manat) olaraq təyin olunmuşdur. IMDb-də 10 üstündən 9.9 xal almışdır Filmdə Türkiyə Silahlı Qüvvələri-dən alınan həqiqi silahlar istifadə olunub. Türkiyədə 3 milyon 289 min 710 kişi tərəfindən baxılaraq 2016-cı ilinin ən çox baxılan kinosu olmuşdur.
Məzmun
Oğuz və Bəkİrin əsgərlik vaxtı bitməyə yaxınlaşmışdır. Bu ikili,Xüsusi Qüvvətlər Komandirliyinə müraciət etmək istəyirlər, lakin Bəkirin dizindəki zədə, Oğuzun çiynindəki çətinliyə görə alınmırlar. Bu vaxt birinci filmdə şəhid olan Yaşar Dəmirin yaxın yoldaşı Veysel Gökmusa danışmağa şahid olur və bu ikiliyə icazə verir. İkili altı il ərzində çətin təhsillərdən keçərlər, Bəkir dizindən müalicə görür.6 il sonra isə "Fırtına Gətirən" qrupu ilə İraqa əməliyyata gedərlər. Əməliyyat, IŞİD'in əsiri, jurnalist Ceyda Balaban'ın üçendür. Vəzifə, Ceyda Balaban'ın Türkiyəyə geri aparmaqdır. Fırtına Gətirən timi müvəffəqiyyətlə Ceyda Balaban'ın xilas edir. Türkiyəyə qayıdış yolunda isə 2 dənə İraq Türkünü İŞİD'in əlindən qurtarıb yanlarına alırlar. Türkiyəyə qayıdış yolunda bir gecə kənddə istirahət edirlər. Bu kənd, Türk kəndidir. Təlsizdən gələn məlumatda bu kəndə IŞİD'in hücum edəcəyi deyilir. Podpolkovnik Veysel Gökmusa, vəzifəsinə görə kəndi buraxıb, Ceyda Balaban'ın Türkiyəyə çatdırmaq istəsə belə hisslərinə məğlub olur. Təlsizde planlaşdırılan görüş yerinə kəndin uşaqları və jurnalist Ceyda Balaban aparılır. Onlar Vertolyota mindirilir və Fırtına Gətirən timi kəndə geri qayıdır. Məqsədləri kəndi vətən torpağı kimi müdafiə etməkdir. "Son qala" adını verdikləri binaya vətəndaşların təhlükəsizliyinə əmin olurlar və binanın üstünə bir Türk bayrağı qaldırırlar. İŞİD isə yavaş-yavaş kəndə yaxınlaşır. Kənddə çətin bir döyüş olacaq.
The Daily Telegraph
The Daily Telegraph — 1855-ci ildə yaranan Böyük Britaniya qəzeti.
Kəbir Azəri
Kəbir Azəri (tam adı: Kəbir Məmmədov; 21 may, 1960, Maştağa, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ — 19 yanvar, 1997, Bakı, Azərbaycan) — Azərbaycanlı meyxanaçı.
Erkən illəri
1960-cı il mayın 21-də Bakının Maştağa kəndində anadan olub. Kimya Texnologiyası Texnikumunda təhsil alıb. İlk dəfə meyxananı 12 yaşında deyib.
Yaradıcılığı
Meyxanalarının əsas mövzusu canlı həyat hadisələrinin təsviri, insan təbiətindəki nöqsanları ifşa, vətənə məhəbbət, qələbəyə inam hissi olub.
Ölümü
O, 1997-ci ilin yanvarın 19-da məclisə gedərkən dostu və meyxanaçı Nizami Rəmzi ilə birgə yol qəzasında həlak olub. Ekspertizaya görə, içkili olan Nizami Rəmzi maşını sürərkən şəhərdən çıxan İkarusla toqquşaraq həlak olmuşdu.
Musiqi repertuarı
• 4
Hypnales
—  aləminin  şöbəsinin  sinfinə aid bitki dəstəsi.
Fəsilələri
[[SS 2 (* Amblystegiaceae
Assos
Assos, Bəhramkale və ya qısaca Bəhram ― Türkiyənin Çanaqqala ilinin Ayvacık ilçəsində tarixən mövcud olmuş zəngin şəhər. Şəhər Böyük Plininin dövründə Apollonia (Ἀπολλωνία) adını daşıyırdı.
Aristotel Afinadakı Platon Akademiyasından ayrıldıqdan sonra (Ksenokratın da qatıldığı) Assosa gəlir. O burada Hermi tərəfindən qarşılanır və şəhərdə akademiya açır. Aristotel həmçinin Herminin övladlığa götürdüyü qızı Fisias ilə evlənmişdir. Aristotel Assos akademiyasında bir qrup filosofun başçısı olur və onlarla birlikdə zoologiya və biologiya mövzusunda yenilikçi müşahidələr edir.
Farslar Assosa hücum etdikdə Kral Hermi tutuldu və öldürüldü. Aristotel dostu Makedoniyalı II Filippin idarə etdiyi Makedoniyaya qaçdı və burada Filipin oğlu Makedoniyalı İskəndərə dərs verməyə başladı. Şəhərin girişində Aristotelin müasir heykəli var.
Assosun dağıntıları 2017-ci ildən bəri Türkiyədəki Ümumdünya İrsi İlkin siyahısına daxil edilmişdir.
Coğrafiya
left|thumb| Assosdakı [[Afina (mifologiya)|Afina məbədi. Solda yaxınlıqda yerləşən Lesbos adası görünür.]] left|thumb| Assos xarabalıqları Şəhərə rəsmi olaraq Bəhramkale kimi istinad edilsə də, insanların əksəriyyəti buranı hələ də qədim adı olan Assos olaraq adlandırırlar. Qəsəbə qədim adı Troad ilə daha yaxşı tanınan Biqa yarımadasının cənub tərəfində yerləşir.
Ətraf ərazinin çox hissəsi qədim Afina məbədindən görünür. Buludsuz günlərdə bu məbəddən cənubda Lesbos, cənub- şərqdə Perqam və şərqdə Qaz dağına qədər ərazilər görünə bilər. Şəhərin şimal-qərbindəki iki böyük Yunan sütunu hələ də şəhərin girişini işarə edir.
Tarix
right|thumb|350x350px| Assosda [[Egey dənizinə baxan Afina məbədi.]] right|thumb|350x350px| [[Egey dənizi|Ege dənizinə baxan qədim Assos teatrı. Üfüqdə, sağdayaxınlıqdakı Lesbos adası görünür.]] Şəhər eramızdan əvvəl 1000–900-cü illər arasında Mitimnadan gəldiyi söylənilən Lesbos adasındakı Aeoli kolonistləri tərəfindən salınmışdır.
İncəsənət və elm şəhəri
thumb|280px|L'Hemisfèric İncəsənət və elm şəhəri — İspaniyanın Valensiya şəhərində Turiya çayının qurudulmuş yatağında yerləşən beş tikilidən ibarət memarlıq kompleksi. Müasir memarlıq sənətinin ən görkəmli nümunələrindən biri hesab olunan kompleksin tikintisinə 1996-cı ildə başlanmış və 16 aprel 1998-ci ildə ilkin mərhələsi tamamlanmışdır. Kompleksin dizaynı valensiyalı memar Santyaqo Kalatravaya məxsusdur.
Assos
Tarix
Şəhərin sakinləri eramızdan əvvəl 530-cu ildə qayanın üstündə Afinaya həsr olunmuş məbəd tikdilər. Platonun tələbəsi olan Hermi bu məbəddən Assosu, həmçinin, bir müddətliyinə Biqa və Lesbosu idarə etdi. Onun hakimiyyəti dövründə şəhər çiçəklənməyə başladı və o, filosofları şəhərə köçməyə təşviq etdi. Bunun bir hissəsi olaraq e.ə. 348-ci ildə Aristotel şəhərə gəldi və üç il sonra, 345-ci ildə Lesbosa getməzdən əvvəl Kral Herminin qardaşı qızı Fisias ilə evləndi. Bir neçə il sonra Farslar şəhəri ələ keçirib Hermini işgəncə ilə öldürdülər və Assosun "qızıl dövrü" başa çatdı.
Farsları şəhərdən e.ə. 334-cü ildə Makedoniyalı İsgəndər qovdu. e.ə. 241–133-cü illər arasında şəhər Perqam kralları tərəfindən idarə olunurdu. Lakin, e.ə. 133-cü ildə Perqamonlar Roma imperiyası tərəfindən mənimsənildiyi üçün şəhərə nəzarəti itirdilər.
Bu dövrdən etibarən Assos o vaxta qədər olduğu kimi kiçik bir kəndə çevrildi.
1900-cü illərin əvvəllərində Afina məbədinin içindəkiləri köçürməyə cəhd edildi. Buradakı tapıntıların çox hissəsi Luvr kimi muzeylərə köçürülmüşdü.
2018-ci ildə arxeoloqlar Yunan dövrünə aid zərər görməmiş ailə qəbri aşkar etdilər. Qəbrin üz qabığında "Aristios" adı yazılmışdı. Qəbir 21 nəfərlik bir ailəyə məxsus idi. Ailə üzvlərindən biri normal olaraq basdırılmış, qalan 20 nəfər isə yandırılmış və külləri vazaların içərisinə qoyulmuşdu. Vazaların içərisinə yad maddələrin düşməsinin qarşısını almaq üçün qapaqlar sementlə möhürlənmişdi.
Hazırkı gün
Türkiyənin Assos şəhərində aparılan qazıntılar zamanı arxeoloqlar Yunanıstan dövrünə aid 2 200 illik bir aslan heykəli və Bizans dövrünə aid 1 500 illik daş soba aşkar etmişdirlər. Professor Nurettin Arslanın verdiyi məlumata görə, heykəl o dövrdə karvansara olaraq istifadə edilən binadan çıxarılmışdır. Bizans dövrünə aid tapıntılarına isə üç qazanlı soba daxildir. center|thumb|800x800px| Assosdakı Afina məbədindən heykəltəraşlıq arxitravı ([[Luvr muzeyi|Luvr Muzeyi, Paris) ]]
Telest (Korinf çarı)
Telest — yunan mifologiyasında personaj. O, Korinf çarı Aristomedin oğlu və davamçısıdır.
Korinf çarı Aristomed vəfat etdikdən sonra onun kiçik oğlu Telest hələ də azyaşlı idi, bu səbəbdən Agemon onun regenti olmuşdur. Buna baxmayaraq, Agemon bu vəzifədən sui-istifadə edərək taxtı ələ keçirmişdi. Agemonun ölümündən sonra onun oğlu Aleksandr taxtın varisi olmuşdur.
Antik müəllif Yevsevi bildirir ki, Aleksandr iyirmi beş il hakimiyyətdə olduqdan sonra Telest tərəfindən öldürülmüşdür. Telest özü on iki il hakimiyyətdə olmuşdur. Pavsaninin məlumatına görə, Telest öz qohumları Aris və Perant tərəfindən öldürülmüşdür. Bundan sonra artıq hakimiyyətdə monarxlar olmamış, burada aristokratik hökumət qurulmuşdur. Buna baxmayaraq, digər antik müəlliflər hakimiyyətin yalnız onun varisi Avtomendən sonra dəyişdiyini bildirirlər.
Corc Uaytmor
Corc Uaytmor — ABŞ alpinisti.
Həyatı
Alpinist Corc Uaytmor 8 fevral 1931-ci ildə ABŞ-də anadan olmuşdur. O, tarixin ən təhlükəli dağlarından biri olan El Kapitan dağına dırmaşa bilən ilk alpinistlərdən biridir. 1958-ci ildə baş verən alpinistlik tarixinə qızıl hərflərlə yazılan bu uğurlu hadisə təxminən 16 ay 47 gün davam etmişdi. El Kapitan çox çətin şəraitli dağ idi və ilk dəfə həmin vaxt Uaytmor və alpinist dostları El Kapitana dırmaşa bilmişdilər. Corc həm də, dağa dırmaşanlardan ən gec vəfat edəni idi. "El Kapitan" kitabının müəllifi Daniel Dueyn deyir ki, onlar dağa dırmaşmağın yeni növlərini icad edirdilər, buna təhlükə kimi yox, idman kimi baxırdılar. İllər ərzində verdiyi müsahibələrdə Uaytmor təvazökarlıqla yüksəlişindən danışdı. Lakin, təhlükəsizlik işini ən böyük müvəffəqiyyəti hesab etdiyini tez-tez söylədi. Artıq El Kapitanın bəzi marşrutları üç saatdan az bir müddətə ölçülən onlarla marşrutu var. Ancaq o zaman bu, "mümkün olanın hüdudlarından tamamilə kənar" kimi görünürdü "dedi Dueyn. Uaytmor və qrupu "Burun" olaraq bilinən bir yol hazırladılar.
Ticarət baxımından əczaçı olan Uaytmor konservasiyaya diqqət yetirmək üçün 1970-ci ildə təqaüdə çıxdı. 1970-ci illərdə Sierra Club gəzintisi zamanı biliyi və ağlına heyran qaldığı həyat yoldaşı Nensi ilə tanış oldu. Onlar 1979-cu ildə evləndilər. 76 yaşlı Nensi hələ də onu xatırlayır və onun ölümünə inanmır.
"O, Kaliforniya çölünü xilas etmək üçün həvəsli idi" dedi. "O, özü üçün deyil, meşə və çöl üçün davamlı bir satıcı idi"
Uaytmor, 1976-cı ildə Keyser Vayldernesin və 1984-cü ildə Kaliforniya Vayldernes Qanununun yaradılmasına kömək etdi, bu da Milli Çöl Mühafizə Sisteminə 1,8 milyon hektar ərazi əlavə etdi. Göllərin qorunmasına, anbar layihələrinin bağlanmasına, təklif olunan magistral yollara kömək etdi və Volt Disney Şirkətinin 1960 və 70-ci illərdə Mineral Kingdə təklif olunan bir xizək kurortu inkişaf etdirməsinin qarşısını almağa kömək etdi. Sierra Club və digər mühafizəçilər tərəfindən davamlı müqavimət göstərildikdən sonra dayandırıldı və vadinin ardından Sekvoyya Milli Parkının bir hissəsi oldu.
Uaytmor həm də Sierra Clubda olan Teripite Bölməsinin sədri idi. Dostları, yoldaşları, Teripite Bölməsinin indiki sədri onu təvazökar və lütfkar biri kimi xatırlayırlar.
Ölümü
Uaytmor bundan əvvəl xərçəng xəstəliyinə tutulmuş və bu xəstəliyə qalib gəlmişdi. Son zamanlarda bütün Dünyada yayılan koronavirus riski onda da var idi. 13 dekabr 2020-ci ildə onun koronavirus testi pozitiv çıxdı və təcili xəstəxanaya yerləşdirildi. Müalicələr alsa da, o da bu xəstəlikdən xilas ola bilmədi. Təhlükəli El Kapitan dağının alpinisti Corc Uaytmor 1 yanvar 2021-ci ildə Fresnoda koronavirusdan dünyasını dəyişdi.
Orucəli Məmmədov
Orucəli Məmmədov (tam adı: Məmmədov Orucəli Qulu oğlu) — Azərbaycan SSR Ali Sovetinin XII çağırış deputatı.
Siyasi fəaliyyəti
Orucəli Məmmədov Azərbaycan SSR Ali Sovetinin XII çağırışında Naxçıvandan – 337 nömrəli Qoçüstü seçki dairəsindən deputat seçilmişdir. 5 fevral 1991-ci ildə üzv kimi Azərbaycan SSR xalq deputatlarının səlahiyyətini yoxlamaq üçün yaradılmış 15 nəfər Azərbaycan SSR xalq deputatından ibarət Mandat komissiyasının tərkibinə seçilmişdir.
Clairo
Kler Elizabet Kottrill — Clairo kimi tanınan amerikalı müğənni-bəstəkar. Corciya ştatının Atlanta şəhərində anadan olub və Massaçusets ştatının Karlayl şəhərində böyüyüb, 13 yaşında internetə musiqi yerləşdirməyə başlayıb.
Clairo 2017-ci ildə "Pretty Girl" adlı lou-fay sinqlının musiqi videosunun viral uğurundan sonra məşhurlaşdı. Daha sonra 2018-ci ildə Fader Label ilə müqavilə bağlayaraq ilk mini albomu, EP Diary 001-ı buraxdı. Onun ilk studiya albomu Immunity 2019-cu ildə müsbət şərhlər qazandı, "Bags" və "Sofia" ən çox bəyənilən sinqllar oldu. Kottrillin ikinci studiya albomu, Sling 2021-ci ildə buraxıldı. Albom buraxıldıqdan sonra kommersiya uğuru qazandı, ABŞ Billboard 200-də ilk 20-də yekunlaşdı.
Həyatı
Kler Kottrill Corciya ştatının Atlanta şəhərində anadan olub və Massaçusets ştatının Karlayl şəhərində böyüyüb. O, marketinq icraçısı Ceff Kottrillin qızıdır.
Məftil modeli
framed|Kub, ikosaedr və kürə üçün mftil modellləri Məftil modeli (eyni zamanda məftil qəfəs modeli də adlanır) — hissələrin 3D modellərini vizuallaşdırmaq və 3D qrafiklərin modelləşdirilməsinə xidmət edir. Məftil modelinə kompyüter qrafikasında həm də til modeli deyilir, çünki verilmiş modelin tilləri məftil və xətlər vasitəsilə əlaqələndirilir. Məftil modeli kompyüter qrafikasında tətbiq olunan köməkçi alət rolunu oynayır. O, hissə haqqında məlumatı transparent şəkildə təsvir edir və digər modellərə nisbətən çox az hesablama vaxtı tələb edir.
Məftil model 3D təsvirin ən sadə formasıdır. Sərhəd xəttləri bu modeldə bir-biri ilə bir başa əlaqədə olmadığından hissənin məftil modelinin yanlış intrepretasiya oluna bilmək təhlükəsi vardır. Buna baxmayaraq məftil modelindən hissələrin cizgilərinin hazırlanmasında, hissənin fəzada vəziyyətinin təyini, transformasiyaların təsviri və proyeksiyalar üçün istifadə olunur.
Milanın beş günü
Milanın beş günü (Cinque giornate di Milano) — İtaliyanın birləşdirilməsi uğrunda müharibənin başlanğıcında Milanda baş verən 1848-ci il 18–22 mart hadisələri
Tarixi
Risorcimento salnaməsindəki qəhrəmanlıq səhifələrini Şimali İtaliyada Avstriya hakimiyyətə qarşı mübarizə aparan Milan sakinləri hazırladılar. 24 fevralda Parisdə, onun ardınca Vyanada mart inqilabı baş verdi. Hərəkat indi İtaliyanın digər bölgələri ilə müqayisədə Lombardo-Venesiya bölgəsində daha şiddətli idi.
17 martda Milanda Vyanadakı inqilabdan xəbər tutulduqda, üsyan üçün onsuz da hər şey hazırlanmışdı. Lombardiya-Venesiya hökumətinin sədr müavini Qraf O'Donnellin, İmperatorun Vyana hadisələrindən sonra Lombardlara konstitusiya verəcəyi xəbəri ilə kütlənin qəzəbini yatırtmaq cəhdləri də boşa çıxdı. Milan küçələrində "sabah saat 3-də hər kəsin Qullar Xiyabanına çıxsın" başlıqlı anonim elan yayımlandı.
thumb|left|156px| Milanın beş günü (qravür,1872-ci il) Martın 18-də Milan üsyançıları şəhərdə hakimiyyəti ələ keçirdilər. Bələdiyyə binası tutuldu və müvəqqəti hökumət rolunu oynayan hərbi məclis quruldu. Hətta uşaqların belə iştirak edə biləcəyi Milli Qvardiya yaradılmağa başlandı. Üsyana gənc respublikaçı, gizli inqilabi təşkilatın (1832) qurucusu — Cüzeppe Madzini rəhbərlik etdi.
Martın 19-da Milanın bütün küçələrində barrikadalar quruldu. 15.000 nəfərlik orduya sahib olan Avstriyanın hərbi lideri Yozef Radetski, bütün hərbi strategiya qaydalarına uyğun olaraq şəhəri əhatə edən qalaları işğal etdi. Milanın qiyamçı sakinlərinin silahları çox az idi və hər kəs gücünün yetdiyi qədəri ilə mübarizə aparırdı. Barrikadalarda qadınlar və uşaqlar qəhrəmanlıqla vuruşurdular.
20 və 21 mart tarixlərində Avstriya qoşunları şəhəri hər tərəfdən atəşə tutdular. Ətrafdan silahlı sakinlərin ayrı-ayrı dəstələri şəhər əhalisinə kömək etmək üçün gəlirdilər.
21 martda Radetzki barışıq təklif etdi. Milanlılar barışıqdan imtina etdilər. Sonra Radetzki 22 martda Milandan geri çəkilmək qərarını verdi. 15.000 nəfərlik ordu top atəşi altında geri çəkildi. Əhali onların yolunu kəsdi və onun ordusu ilə döyüşə girdilər. Ordunun özünün daxilində qiyam çıxdı və bir çox Avstriya əsgəri üsyançı xalqın tərəfinə keçdi. Radetzki ordusu, Venesiya ilə Lombardiya arasında uzanan: Mantua, Verona, Peskera del Qarda və Lenyaqo qalalarının dörd bürcündən ibarət Kvadrilateroyaya çətinliklə çatdı.
Beləliklə ilk qələbə qazanıldı. Milanlıların qəhrəmanlıq mübarizəsini yaxından izləyən Fridrix Engels, beş günlük Milan inqilabını "… 1848-ci ildəki bütün inqilabların ən şərəflisi …" deyə adlandırdı.
F. Orsini 1848-ci il avstriyalılara qarşı müharibənin başlanğıcında
Milandan inqilab xəbəri gələndə İtaliyanı alov bürüdü. "Müharibəyə! Düşərgəyə! " — hər tərəfdən belə fəryadlar eşidilirdi. Gənc qızlar sevgililərinin belinə qılınc bağladılar və Tanrının köməyi ilə yola saldılar, onların qalib gələcəklərinə inandılar. Gənclər mənfur avstriyalıları Alp dağlarından qovmaq üçün, iş yerlərini və rahat evlərini buraxıb, soydaşlarına köməyə getdilər. Ölkənin firavanlığı hər birinin ilk düşüncəsi idi. Zəngin insanın, aristokratın, sənətkarın, kasıbın və hətta ataların üzlərində ümid işığı parıldayırdı. Necə gözəl mənzərə idi! Əsrlər boyu köləlikdə qalan, hərbi elmləri bilməyən, parçalanmış, xaricilər tərəfindən xor görülən, bir zərbəylə zəncirlərini qıraraq xarici düşmən qarşısına atılan, daxili çəkişmələri unudaraq, ənənəvi qərəzləri tapdalayaraq, fəryadla müharibəyə tələsən ölkə: "Azadlıq, müstəqillik və birlik!" … Papa bu ümumi hərəkatda sakit qala bilmədi. Durando, Roma qoşunlarının baş komandanı təyin edildi və Papa ona xeyir-dua verdi. Dövlətin hər yerindən müntəzəm qruplar və könüllülər Avstriyalılarla görüşməyə getdi …
I Fəribürz
I Fəribürz – Şirvanşahlar dövlətinin on altıncı hökmdarı, Şirvanşah Salar ibn Yezidin oğlu.
Fəaliyyəti
Şirvanşah Salar ibn Yeziddən sonra Şirvanda onun qanuni varisi- hələ atasının sağlığında dövlət işləri ilə məşğul olan oğlu Fəribürz ibn Salar ibn Yəzid hökmranlıq etmişdi.
Şavur ibn Fəzllə münasibət
Fəribürzün hakimiyyəti dövründə Şirvanşahlarla qohumluq münasibətlərində olan Arran hökmdarları Şəddadilərlə bir sıra müharibələr baş verdi. H.455-ci ilin rəbiüləvvəl ayında (mart, 1063) Arran hökmdarı Şavur ibn Fəzl Şirvana hücum edərək Quylamiyan qalasını tutdu və orada öz qarnizonunu yerləşdirdi. Həmin il o, yenidən Şirvana hücum edərək ölkəni viran etdi, qoyun və mal-qara sürülərini qovub apardı. Şavur onun əleyhinə çıxan Şirvan əhalisini qırıb-çatdı, əyanlardan bir çoxunu əsir aldı və əmlaklarını qarət etdi. "Tarix-i əl-Bab" sonra xəbər verir: "Oradan hərəkət edən Şavur Yəzidiyyənin qapıları qarşısında düşərgə saldı, öz qızını – mərhum Saların arvadını (hərəmini) pulları, bütün mal və qiymətli şeyləri ilə birlikdə götürərək Arrana qayıtdı. Lakin h.455-ci ilin rəcəb ayında (iyul, 1063) o, üçüncü dəfə Şirvana gələrək Sədun kəndində dayandı, əkinləri, ətraf kənd və malikanələri yandırdı". Şirvanşah kömək istəmək üçün oğlu Əfridunu Ənuşirəvan ibn Ləşkəri ilə birlikdə ana babası olan Sərir hakiminin yanına göndərdi. Lakin Əfridun Sərir hakimindən heç bir kömək ala bilməyib üç aydan sonra əliboş geri qayıtdı. H.456-cı ilin məhərrəm ayında (yanvar, 1064) Arran hakimi Əbüləsvar Şavur ibn Fəzl dördüncü dəfə Şirvana basqın edib, bir sıra kənd və məntəqələri tutdu. Sonra Şavur qoşununun bir hissəsini bəzi əmirləri ilə burada qoyub Şirvanı tərk etdi. O, əhalidən 40 min dinar tələb etdi.
Şirvanşah Fəribürz rəcəb ayında (iyun-iyul, 1064-cü il) onunla sülh müqaviləsi bağladı. Bu müqaviləyə əsasən Şavur Şirvanşahdan 40 min dinar alıb, əvəzində Quylamiyan qalasını ona qaytardı. H.457 (1065)-ci ildə Fəribürz qoşunu ilə əl-Baibn kəndlərinə hücum çəkərək onları qarət edib dağıtdı. Şirvanşah Məsqətdəki Mehyariyə qalasına çatdıqda dərbəndlilər Qələban (Qəlabad) körpüsünün yaxınlığında ona müqavimət göstərdilər. Onların çoxu öldürüldü. Fəribürzün Dərbəndə basqınına əl-Bab əhalisinin rəisləri başçılığı ilə Əbd ül-Məlikin oğlu Əmir Mənsura qarşı üsyan qaldırıb, onu öldürmələri bəhanə olmuşdu. Mənsur Fərübürzün bibisi oğlu idi və onunla həmişə əmin-amanlıq içində yaşamışdı. Fəribürz onun intiqamını almaq üçün əl-Bab rəislərinin bir çoxunu edam etdirdi, əmlaklarını qarət edib, sürülərini qovub apardıqdan sonra Şirvana qayıtdı.
Daxili münaqişələr
"Tarix-i əl-Bab"da Dərbənd ve Beyləqan rəis və əmirləri, habelə, Dərbənd rəis və əmirləri ilə Şirvanşah arasında gedən mübarizəyə dair çoxlu məlumat verilir. "Tarix-i əl-Bab"da daha sonra xəbər verilir ki, h.457-ci il rəbiülaxir ayının sonuncu günü (9 aprel 1065) Fəribürzün əmisi oğlu Hürmüz ibn Mənuçöhr ibn Yəzid Təbərsərandakı irsi malikanəsindədayılarının yanında basdırıldı. Həmin il Fəribürz qoşunu ilə Məsqətə qayıtdı. Samurçayın sahilində düşərgə saldı və h.457-ci il rəcəb ayının sonlarında (1065-ci il iyulun əvvəlləri) öz dəstələrini (sərayə) Dərbəndin üstünə göndərdi. Dərbənd əhalisi çətin vəziyyətə düşdü. Fəribürz yalnız dərbəndlilər bibisi Şəmkuyyəni həbsdən azad edib, bütün əmlakı və qiymətli şeyləri ilə birlikdə müsəlman ilahiyyatçılarının – fəqihlərin müşayiətilə onun yanına göndərdikdən sonra Şirvana qayıtdı.
Dərbənd XI əsrdə və sonralar Şərqi Qafqazın Şirvan hakimlərinin diqqətini daim cəlb edən iri ticarət, sənətkarlıq və siyasi mərkəzi olmuşdur. XI əsrin ortalarında müstəqil Dərbənd hakimləri sülaləsinə son qoyuldu, şəhər və onun ətrafındakı torpaqlar Şirvanın tərkiibnə daxil edildi və sonralar İraq səlcuqlarından asılı vəziyyətə düşdü. H.464-cü ilin səfər ayında (noyabr, 1071) türk Yəğma sultan Alp Arslanın təyin etdiyi hakim kimi əl-Baba gəldi. Yəğma Şirvanşahdan əl-Bab qalasının və Məsqətin təslim olunmasını tələb etdi. H.464-cü ilin rəbiülaxir ayında (yanvar, 1072) Yəğma hakim kimi qalaya daxil oldu, Şirvanşahla Əfridun isə taxıl və ərzağı özləri ilə götürüb Şirvana getdilər. Həmin il Şirvanşahın qardaşı Güzdəhəm ibn Salar Şəkidə öldü, onun cənazəsi Yəzidiyyəyə gətirilib orada dəfn olundu.
Həmin ilin aprel ayında əl-Babın rəisləri Fəribürzün sonuncu sığınacağı olan Məsqətə doğru hərəkət etdilər. Lakin Şirvanşah həm onlarla, həm də Şəki ətrafındakı qərb qonşuları ilə mübarizəni davam etdirdi. Fəribürz əhalisi gah ona tabe olan, gah da əleyhinə üsyan qaldıran Dərbəndə sahib olmaq uğrunda vuruşmaqda idi. Nəhayət, h.467 (1074)-ci ildə Ərğar ibn Buğanın başçılığı ilə türk qoşunları gəldi. Ərğar ibn Buğa Şirvanın sultan tərəfindən iqta kimi ona verildiyini elan etdi. Lakin Şirvanşah özünəməxsus diplomatiya yolu ilə səlcuq sultanından özünün əvvəlki imtiyazlarının bərpa edilməsinə nail oldu və eyni zamanda Şərqi və Qərbi Lekzdə ləzgilərin tabe edilməsini başa çatdırdı. Lakin sərhəd vilayəti əl-Babı sultanın iqta kimi bağışladığını hər iki İraqın əmiri Savtəkinin nümayəndəsi bura gəldikdən sonra Fəribürz hər il sultanın xəzinəsinə vergi (mal) verən vassal vəziyyətinə düşdü. Sonra mənbədə deyilir: "Bu vəziyyət onun ölümünədək (...) davam etdi. Fəribürzdən sonra Şirvanın hakimi onun oğlu Əfridun ibn Fəribürz oldu..." V.F.Minorskinin fikrincə, bu məlumat Münəccimbaşının öz əlavəsidir. "Əl-Bab" salnaməsindən gətirilən bu məlumatlar "Nəinki səlcuq hücumlarının ağır həmlələrinə davam gətirən, həm də öz xanədanının imtiyazlarını möhkəmləndirən"  bacarıqlı hakim, diplomat və mərd sərkərdə olan Fəribürzün fəaliyyətini işıqlandırır.
Mənbələr göstərir ki, Fəribürz hakimiyyətini Arranda da bərqərar etmişdi. Onun istila etdiyi torpaqlar Muğandan dənizə qədər uzanıb gedirdi. Qumuq və alanlar ölkəsinədək Sulvar da onun ölkəsinə daxil idi. O, ləzgiləri, abxazları (yəni, gürcüləri) özünə tabe etdirmiş, Arranı ve Cənzəni (Gəncəni) tutmuşdu. Fəribürz bütün ömrünü qonşu əraziləri zəbt etməklə və öz dövlətinin sərhədlərini genişləndirməklə keçirmişdir. Onun hökmranlığının başlanğıcı -h.455-1063-ci il salnamələrdən məlumdursa, sonu mənbələrdə göstərilmir. Onu yalnız numizmatik və epiqrafik məlumatlara əsasən müəyyənləşdirmək mümkün olmuşdur.
Oğuzların gəlişi
İlə bağlı məlumatlar XI əsrin 30-cu illərində mənbələrdə ilk dəfə olaraq türk-quzların Şirvana girmək təhlükəsi qeyd edilir. Şirvanşahlar öz qonşuları ilə yanaşı, Orta Asiyadan çıxmış köçəri oğuz tayfalarının bir qolu olan səlcuqlara qarşı da mübarizə aparırdılar. XI əsrin əvvəllərində səlcuqlar güclü imperiya (1038-1157) yaradaraq, Ön Asiya ölkələrini, Azərbaycanı və qonşu ölkələri təhdid edirdilər. XI əsrin ortalarında səlcuqlar daxili siyasət nəticəsində zəifləmiş İranı, Azərbaycanı və bir sıra digər şərq ölkələrini güclü müqavimətə rast gəlmədən zəbt etdilər. H.458 (1066)-ci ildə türk-quzlar Şirvana basqın etdilər, yaşayış yerlərini talan edərək çoxlu qənimət – insan, mal-qara və əmlak apardılar. Şirvanşah I Fəribürz ibn Salar türkləri Şirvandan gətməyə məcbur etmək üçün böyük təzminat verməli oldu. H.459-cu il məhərrəm ayının birində (22 noyabr 1066) türklərin başçısı Qaratəkin Şirvana ikinci dəfə Fəribürzün onunla ittifaq bağlamış əmisi Məmlan ibn Yezidlə birlikdə hücum etdi. Qaratəkin Yəzidiyyə (Şamaxı) şəhərini mühasirəyə alaraq, onun ətrafındakı yərləri viran etdi. Sonra o, ölkənin dağ və dərələrinə hücum çəkərək soyub dağıtdı, xeyli adam qırdı, sürüləri apardı, qadın və uşaqları əsir aldı. Şirvanı "boş səhraya" döndərdi.
"Tarix-i əl-Bab"da Məmlan ibn Yəzidin öldürülməsinin təfərrüatı nəql olunur. "Hacib buna razılıq verib Qalabad qalasında oturan Məmlanı ziyafətə dəvət etdi. Məmlan ziyafətə gəldi. Onlar Məmlan sərxoş olana qədər yeyib – içdikdən sonra hacib onun Qalabada qayıtmasına icazə verdi. Bu vaxt Şirvanşah özünün saray adamlarından üç nəfəri – dayısı oğlu Ləşkəristanı, xidmətçisi Şadtəkini və hacibi Namdar ibn Müzəffəri yolda pusqu qurmağa göndərdi. Onlar sərxoş halda yanlarından keçən Məmlanın üstünə atılaraq, h.459-cu ilin rəbiülaxir ayında cümədən şənbəyə keçən gecə (24 fevral 1067) onu qəddarcasına qətlə yetirdilər. Məmlanın meyiti Yəzidiyyəyə gətirilərək orada dəfn edildi". Bu hadisələrdən sonra türklər Yəzidiyyədən Kür çayı sahillərinə endilər. Onlar çayı keçib, topladıqları qənimətlə çıxıb getdilər. H.459-ci ilin rəbiülaxir ayında (fevral, 1067) Qəzvin hakimi Türk əl-Bəsan Şirvanı türklərin basqınlarından qorumağı vəd etməsi müqabilində Qaratəkinə hər il verməyi öhdəsinə götürdüyü 30000 dinarı almaq üçün öz məmurlarını Şirvanşah Fəribürzün yanına göndərdi.