cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kürsü
Digər ölkələr
Bir Kotatsu adlı oxşar məhsul Yaponiyada istifadə olunur.
Şeyx İbrahim Gülşəni
Şeyx İbrahim Gülşəni – sufi alimi, xəlvətiliyin gülşənilik qolunun qurucusudur.
Həyatı
Dədə Ömər Rövşəninin vəfatından sonra səccadəsinə 1487-ci ildə İbrahim Gülşəni əyləşir. 50 ildən çox şeyxlik edən İbrahim Gülşəni 1501-ci ildə Təbrizdən ayrılana qədər burada 14 il şeyx olaraq fəaliyyət göstərmişdir.
Ziyalı bir ailəyə mənsub olan İbrahim Gülşəninin atası Məhəmməd Amidi fiqh, kəlam və məntiq mövzusunda əsərləri olan bir alim idi. Müəllimlik edən İbrahim Gülşəninin babası isə fiqh və təsəvvüfə dair əsərlərin müəllifi idi. Əmisi Seydi Əli də 200-dən çox müridi olan bir şeyx idi. İbrahim Gülşəninin iki yaşı olarkən atası ölmüş, onun qayğı və tərbiyəsini əmisi öz üzərinə almış, təhsilə də əmisinin yanında başlamışdır. Mühyi Gülşəninin verdiyi məlumata görə, Təbrizə gedəndə Uzun Həsənin qazıəsgəri Molla Həsən ilə qarşılaşmış, onun qabiliyyətini görən Molla Həsən təhsil üçün Mavəraünnəhrə getməsinin lazım gəlmədiyini söyləyərək İbrahim Gülşənini Təbrizdə qalmağa inandırmış və yanında saxlayaraq övladlığa götürmüşdür. Molla Həsənin yardımı ilə Təbrizdə mədrəsə təhsili alan İbrahim Gülşəni burada Molla İbrahim olaraq tanınmağa başlamışdır.
Təbrizdə olduğu müddətdə getdikcə etibarı artan İbrahim Gülşəni Təbriz qazısı Şərəfəddin ilə aralarında olan bir hadisəyə görə Sultan Uzun Həsənlə tanış olma imkanı tapdı. Sultan Uzun Həsən istədiyi zaman yanına gəlib-gedə bilməsi üçün ona "Tərxan" adını verdi. O, bir müddət sonra Hüseyin Bayqara ilə bağlanan bir sazişdə iştirak etmək üçün Herata göndərildi. İbrahim Gülşəni burada məşhur sufi Əbdürrəhman Cami ilə tanış oldu. Sultan Uzun Həsən Şiraza vali təyin etdiyi oğlu Sultan Xəlilin xalqa etdiyi zülmün qarşısını almaq üçün onu Şiraza göndərdi. Bu iki hadisədən İbrahim Gülşəninin Sultan Uzun Həsənin yanında böyük etibarı olduğu görünür.
Zəhərli fizostiqma
Tərkibi və təsiri
Farmakoterapevtik qrup - Antixolinestraza dərmandır.
Fizostiqminin (ezerin) ilk vəziyyətə qayıtma qabiliyyətinə malikdir. Mioz (daraltma) qabiliyyətinə malik olmaqla gözdaxili təzyiqi aşağı salır. Atropinin antoqonistidir. Fizostiqminin (ezerin) salisilatı başlıca olaraq oftolmologiyada geniş şəkildə işlədilir. Bundan başqa başırsaq iflicində, sidik yollarının sinir-əzələ xəstəliklərində işlədilir. “Kalabar paxlası” adlanan bu bitki olduqca zəhərlidir. Keçmişdə afrika əsirləri bu bitkini “məhkum olunmuşların paxlası” və ya “ezera” adlandırırdılar. Ölüm hökmü verilənlərə bu bitkini dəmləyərək içirirdilər. Avropaya bu bitkinin toxumu 1850-ci ildə aparılmışdır.
Həmçinin bax
Zəhərli bitkilər
Şeyx İbrahim Gülşəni
Həyatı
Mənbələrdən məlum olur ki, Dədə Ömər Rövşəni ölümündən bir neçə gün əvvəl İbrahi Gülşənini xəlifəsi elan edir. Mürşidinin ölümündn sonra irşad fəaliyyətinə başlayan İbrahim Gülşənini Sultan Yaqub da çox qiymətləndirir və əsgərlərinin mənəviyyatını yüksəltmək üçün əksər döyüşlərində onu da yanında götürürdü. Bu yaxınlığın yaranmasında İbrahim Gülşəninin Sultan Uzun Həsənə oğlu Sultan Yaqub üçün müəllim olaraq tövsiyə etdiyi Qazı İsanın da rolu olmuşdur.
İbrahim Gülşəni Təbrizi təsvir etdiyi bir qəzəlində Sultan Yaqubu da mədh etmişdir. Sultan Yaqubun 1490-cı ildə vəfatından sonra Ağqoyunlu ailəsi içərisində meydana gələn taxt-tac uğrunda çəkişmələr arasında sıxıntılı bir dövr keçirən İbrahim Gülşəni 1495-ci ildə çox saylı müridi ilə birgə həccə getmişdi.
Bu səfər zamanı İbrahim Gülşəni Məkkədə bəzi misirli alimlərlə tanış oldu və daha sonra Təbrizə qayıtdı. Siyasi iğtişaşların son həddə çatdığı bu dövrdə Ağqoyunlu taxt-tacı tez-tez əldən-ələ keçirdi. Nəhayət, Şah İsmayıl Xətai 1501-ci ildə Təbrizə girəndə İbrahim Gülşəni şəhərdən köçür və uzun və macəralı səfərdən sonra Diyarbəkirə gəlib çxır .O, ömrünün sonuna kimi bu şəhərdə yaşayır.
Yaradıcılığı
Gülşəninin yaradıcılığı Azərbaycan türkcəsi, Fars dili, Ərəb dilində yazdığı divanlardan, "Məsnəviyi-xəfi" və "Raznamə"məsnəvilərindən ibarətdir. İbrahim Gülşəni yaradıcılığının böyük bir hissəsi təsəvvüfi xarakter daşıyır.
Atqız
Tarixi
Oxçu çayının sol sahilində, Oxçu kəndindən 2 km şimalda, Pirhəmzə dağının cənub-qərbində, Qafan-Gecalan avtomobil yolundan 2 km şimalda dağ döşündə yerləşirdi. 1959 - cu ildə Kecalan şəhəri ilə birləşdirilmişdir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir. Yerli tələffüz forması Atqiz
Toponim oğuz türk tayfa adının fonetik forması olan qız etnonimi əsasında yaranmışdır.
Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 37 nəfər, 1873 - cü ildə 105 nəfər, 1886-cı ildə 120 nəfər, 1897-ci ildə 242 nəfər, 1908-ci ildə 198 nəfər, 1914 - cü ildə 36 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1916-18-cı illərdə azərbaycanlılar deportasiya edilmişdir. İndiki Ermənistanda sovet hakimiyyəti qurulandan sonra azərbaycanlılar öz kəndlərinə dönə bilmişlər. Burada 1926-cı ildə 74 nəfər, 1931-ci ildə 101 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1959-cu ilə Keçalan kəndinə birləşdirilmiş, əkin yerləri Kürdükan kəndinə verilmiş və kənd ləğv edilmişdir.
1988-ci ilin noyabr ayında azərbaycanlılar tamamilə öz doğma ocaqlarından qovulmuşdur.
Inga ismaelis
(Inga ismaelis) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Andronov mədəniyyəti
Andronov mədəniyyəti — Rusiyada arxeoloji mədəniyyət
İPhone 5
iPhone 5 — Apple şirkətinin mobil cihaz üzrə tətbiq etdiyi iPhone-un mobil telefonunun 5-ci nəslidir. iPhone-un bu nəsli 2012-ci il sentyabrında elan edilmişdir.
Xarakteristikası
İPhone 2 nüvəli A5 prosessoru əsasındadır. Qurğu 8 meqapiksellik kamera ilə təchiz edilib və iOS 5 əməliyyat sistemi ilə işləyir.
Soğan
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Qida məhsulu kimi mətbəxdə bişmiş və çiy halda istifadə edilir.
Müalicəvi əhəmiyyəti
Soğanın insan sağlığına çox böyük xeyri varmış. ABŞ-nin Kaliforniya Universitetinin əməkdaşı Dr.M.Lepinsky öz araşdırmaları nəticəsində bu qənaətə gəlmişdir ki, soğan istifadə olunması vacib olan qida məhsulları arasında mühüm yerlərdən birini tutur. thumb|Göy soğan
Bütün bunlarla yanaşı soğanın antibakteriyal təsirindən istifadə edərək epidemik xəstəliklərin qarşısını almaq mümkündür. Bu zaman 300 qram soğanı əzdikdən sonra üzərinə 600 qram şərab əlavə edərək 100 qram balla qarışdırın və hər gün bir qaşıq istifadə edin.
Dində
"Quran"da soğan haqqında belə bir ifadə var:
"Ey Musa, biz tək növ yeməyə əsla dözə bilməyəcəyik, yetər artıq bizim üçün Rəbbinə dua et, bizə yetişdirdiyi şeylərdən; tərəvəzindən, sarımsağından, mərciməyindən və soğanından çıxarsın."
Quercus diversifolia
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Senecio paucidentatus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Ağalın susüpürən
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Kondensləşmə reaksiyaları
Kondensləşmə reaksiyaları – iki molekul və ya funksional qrupların birləşərək daha böyük molekul əmələ gətirməsi ilə gedən reaksiyalara deyilir. Kondensləşmə reaksiyaları zamanı irimolekullu birləşmə ilə yanaşı su, xlorid turşusu, metanol, ammonyak yaxud da sirkə turşusu kimi kiçik molekullar da alına bilər. Bioloji sistemlərdə gedən kondensləşmə reaksiyalarında əsasən su ayrılır. Kondensləşmə reaksiyalarına nümunə olaraq aminturşuların kondensləşərək zülalların əmələ gətirməsini göstərmək olar. Kondensləşmə reaksiyası dəyişmə reaksiyasının bir formasıdır. Bu reaksiya nümunəsi bir növ hidrolizin əksidir. İki hissə birləşib bir kimyəvi birləşmə əmələ gətirir. Baxmayaraq ki, su molekulunun qütblərinin hərəkəti nəticəsində hidroksil və hidrogen ionları əmələ gəlir. Beləliklə, kondensləşmə reaksiyalarında kimyəvi rabitələrin yaranmasına enerji tələb olunmur. Əgər birləşmə eyni molekulların atom və ya qrupları arasındadırsa, reaksiya iri molekulyar kondensləşmə adlandırılır və çox hallarda həlqəvi formalaşma üstünlük təşkil edir. Buna nümunə olaraq Dekman kondensləşməsini göstərmək olar. Bu reaksiyada hər bir molekul kondensləşmə nəticəsində spirt qrupunu itirir və β-ketoefir forma alınır. Əksər kondensləşmə reaksiyaları nukleofil əvəzolunma və aldehid kondensləşməsi əsasında gedir. Digər kondensləşmə reaksiyaları radikal yaxud yeganə elektronunun köçürülməsi mexanizmi ilə gedir.
Kondensləşmə reaksiyalarının tətbiq sahələri
Kondensləşmə reaksiyalarından müxtəlif sintez sahələrində geniş istifadə olunur. Əsas sintez sahələrindən biri olan polimer kimyasında da bu reaksiyalar geniş tətbiq olunur. Polimerləşmə reaksiyalarının bir növü də kondensləşmə reaksiyalarıdır ki, bu zaman monomer və monomer zəncirləri kondensləşərək polimerləri əmələ gətirir. Buna misal olaraq poliefirlərin və neylonların sintezini göstərmək olar. Kondensləşmə reaksiyaları əsasında canlı orqanizmlərdə mühüm həyati əhəmiyyətli maddələr olan polipeptidlər, terpenlər və s. əmələ gəlir. Kondensləşmə reaksiyalarının böyük bir hissəsini tibbi kimyəvi maddələrin alınması təşkil edir. Məsələn, daş-kömür qatranının tərkibində rast gəlinən, kondensləşmə reaksiyaları əsasında yaranan çoxnüvəli aromatik karbohidrogenləri göstərmək olar. Bunlara piren (C16H10), xrizen (C18H12), perilen (C20H12), pitsen (C22H14), 1,2-benzipiren (C20H12) daxildir.
Musa Rüstəmov
Musa İsmayıl oğlu Rüstəmov  — Azərbaycan alimi, texnika üzrə elmlər doktoru, professor, akademik, AMEA-nın Akademik Y. H. Məmmədəliyev adına Neft-Kimya Prosesləri İnstitutunun "Neft və qazın kimyası və texnologiyası" şöbəsinin müdiri, 1980-ci ildə AMEA-nın müxbir üzvü, 1989-cu ildə isə həqiqi üzvü.
Ümumi məlumatlar
Musa İsmayıl oğlu Rüstəmov 1930-cu il mayın 8-də Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad şəhərində qulluqçu ailəsində anadan olmuşdur. M. İ. Rüstəmov 1937-ci ildə Ordubad 1 saylı orta məktəbinə daxil olmuş və 1947-ci ildə həmin məktəbi medalla bitirmişdir. Həmin ildə Azərbaycan Sənaye İnstitutunun kimya-texnologiya fakültəsinə daxil olmuşdur. . Hələ o, tələbə olarkən institutun Tələbə Elmi Cəmiyyətində öz elmi fəaliyyətinə başlamışdır. Professor S. M. Voloxun rəhbərliyi altında elmdə ilk addımları öz müsbət nəticəsini verdi. N. A. Baklanov metodu ilə boruvari sobaların hesabat tənliyinə düzəlişlər edildi ki, bu da hesablamaların dəqiqliyini artırdı.
M. İ. Rüstəmov 1952-ci ildə institutu kimyaçı-texnoloq ixtisası üzrə qurtardıqdan sonra V. V. Küybışev adına AzETNEİ-yə işə qəbul olundu. Qeyd etmək lazımdır ki, V. V. Küybışev adına AzETNEİ-i 1959-cu ildən Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Y. H. Məmmədəliyev adına Neft-Kimyası Prosesləri İnstitutu kimi fəaliyyətini davam etdirdi.
1953–1959-cu illərdə M. İ. Rüstəmov əvvəlcə böyük mühəndis, sonra kiçik elmi işçi işlədi. 1959-cu ildə o, laboratoriya rəhbərinin müavini vəzifəsinə irəli çəkilmişdir.
M. İ. Rüstəmovun təşkilatçılıq qabiliyyəti erkən üzə çıxmışdır. 1967-ci ildən o, "Katalitik krekinq və piroliz" laboratoriyasına rəhbərlik edir, 1968-ci ildən isə institut direktorunun elmi işlər üzrə müavini vəzifəsinə irəli çəkilir.
AMEA Akad. Y. H. Məmmədəliyev adına Neft-Kimya Prosesləri İnstitutunun direktoru vəzifəsində 1987–2012-ci ilə kimi çalışıb. Hal-hazırda "Neft və qazın kimyası və texnologiyası" şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışır.
Elmi tədqiqatları
M. İ. Rüstəmovun elmi tədqiqatlarının istiqaməti heterogen-katalitik proseslərinin texnologiyasını, neft emalı və neft kimya prosesləri üçün katalizatorların yaradılmasını, neft emalı məhsullarının keyfiyyətlərinin yüksəldilməsini əhatə edir. O, heterogen-katalitik prosesləri aparmaq üçün lift reaktorlarının hidrodinamikasını, kiçik ölçülü mikrosiferik katalizatorların, qaynar lay və lift reaktorlar sistemində kimyəvi proseslərin effektivliyini nəzəri cəhətdən tətqiq etmiş, mikrosferik katalizatorların axıcılıq indeksinin proseslərin effektivliyinə təsirini öyrənmişdir. Akademik M. Rüstəmov yüksək effektivliyi Q. 43–107 katalitik krekinq kompleksinin müəlliflərindən biridir. Bu proses Bolqaristan, Rusiya, Ukrayna, Latviya, və Azərbaycan neft emalı zavodlarında istismar olunur. Onun tədqiqatlarının bir qismi neft emalı məhsullarının keyfiyyətini yüksəltmək məqsədi ilə hidrokrekinq, hidroizomerləşmə, destruktiv izomerləşmə, seolit katalizatorları iştirakinda oksigenli əlavələrin alınması proseslərinin yaradılmasına həsr edilmişdir. Nəticədə tərkibində qurquşun olmayan, ekoloji cəhətdən təmiz Aİ-93-, Aİ-95 avtomobil benzinlərinin alınma texnologiyası təklif etmişdir. M. Rüstəmov Azərbaycanda hidrogen energetikası sahəsində tədqiqatların əsasını qoymuşdur. Onun tərəfindən Azərbaycanda neft emalı qaz emalı və neft kimya sənayesinin inkişaf konsepsiyası yaradılmış və onun əsasında neft emalı zavodlarının 2010 ilə kimi koimpleks modernizasiyasının tərkib hissəsi və sxemi hazırlanmışdır. M. Rüstəmov bir çox Beynəlxalq və Respublikada fəaliyyət göstərən elmi şuraların və assosiasiyaların üzvi olmuşdur, Beynəlxalq konfranslarda, Simpoziymlarda Azərbaycanı təmsil etmişdir.
Akademik M. İ. Rüstəmov kataliz sahəsindəki görkəmli əsərləri ilə elmi zənginləşdirən alimdir. Onun əsas elmi tədqiqat işlərinin nəticələri 700-dən yuxarı elmi əsərdə, 60 patentdə, 130-dan artıq müəlliflik şəhadətnaməsində, 4 monoqrafiyada və 6 kitabda, 36 publitistik məqalədə öz əksini tapmışdır v’ onlardan 157-si xaricdə çıxmışdır.
Professor 7 elmlər doktoru, 45 elmlər namizədi hazırlamış və akademik M. İ. Rüstəmov məktəbi yaratmışdır.
Arilsulfamid
=Arilsulfamid=
Alınması
Arilsulfamidlərin alınması  üçün  ən  mühüm  məsələ  arilsulfoxloridlərin  sintezidir. Onların alınması  metodu  aromatik  karbohidrogenlər  və  xlorsulfon turşusunun  üç  qat  artığı  ilə  karbohidrogenin  tərkibindən  asılı  olaraq  müəyyən  reaksiya  temperaturu  seçilir. Sulfoxlorlaşma dövründə  reaksiya  mühitində  katalitik  miqdarda  NaCl  iştirak  etdikdə  aromatik  həlqədə  alkil  radikalının  uzunluğundan  asılı  olmayaraq  200 C-də  sulfoxloridin  çıxımı  artır  69-73%  olur. Bu yəqin ki,  NaCl  duzu  sulfon  qrupundan  sulfoxloridə  keçməyə  kömək  göstərir.
Xassələri. Sulfoxlorlaşma reaksiyasında   NaCl-un  iştirakı  sulfoxloridin  çıxımına   müsbət  təsir  edir. Modifikasiya edilmiş  xlorimidazo   [1,2-a]  piridin  NaCl  iştirakı  ilə  5  saat  dixloretan   məhlulunda   yüksək  çıxımla  sulfoxloridə  çevrilir. Xlorsulfon turşusu  3  qat  artıq   götürülür. Bəzi məlumatlar  göstərir  ki,  aromatik  karbohidrogenləri  sulfoxlorlaşdırdıqda  sulfoxlorid  turşusunu  3  qatdan  çox  götürmək  lazımdır. Arilsulfoxloridlərlə alifatik  aminlər  arasındakı  reaksiya  çox  geniş  öyrənilmişdir. Ədəbiyyatda benzol-,  mono-  və  polialkilbenzol-,  holoidbenzol-,  aminobenzol,   fenolsulfoxloridlər,    ammonyak,  birli-  və  ikili  aminlərlə,  doymamış  və  əvəzolunmuş  aminlərlə  reaksiya  şəraiti  haqqında  geniş  məlumatlar  verilmişdir. Müəyyən edilmişdir  ki,  aromatik   sulfoxloridlərin    tərkibindəki  aromatik  fraqmentində  funksional  qruplar  olduqda  onların  çıxımı  artır. Sulfoefirlər, nitro-  və  hidroksil,  nitril,  karbonil,  karboalkoksil  halogenlə  birgə  alkoksi,  alkoksikarbonil,  sulfonil  və  başqa  qruplar  bu  cür  təsir  göstərən  qruplardır. Çox hallarda  bu  tip  reaksiyaları  aparan   zaman  katalizator  götürdükdə  reaksiya  daha  da sürətlənir. Məsələn, sulfanilamidləri  qlükozidləşdirdikdə  mis  katalizator  rolunu  oynayır. Xinolin -2-on molekul  quruluşunda  modifikasiya  aparmaq  üçün  4-metil-1,2-dihidroxinolin-2-onu  sulfoxlorlaşdırılmaqla  reaksiya  istiqaməti  müəyyənləşdirilmiş  onun  sulfamid  törəməsi  alınmış  və  onların  bakterisid xassələri  müəyyən  edilmişdir.
Xitazanın sulfanilamid  törəmələrini  sintez  etmək  və  onların  bakterisid  xassələrini  müəyyən  etmək  üçün   müxtəlif  molekul  çəkili  karboksimetilxitozan,  xitozansulfat  4—asetamidobenzolsulfonilxloridlə  dimetilsulfoksid  iştirakı  ilə  reaksiyası  aparılmışdır  Bu  maddələrin   ağır qripp xəstəliyinə qarşı  çox  yüksək effektli  olduğu  müəyyən  edilmişdir.
Tətbiqi
Sintez olunmuş  maddələr  sürtkülərin  tərkibində  yüksək  antikorroziya  və  triboloji  xassələr  göstərdiyinə  görə  bu  sahədə  tətbiqi  məsləhət  görülür. Müəyyən edilmişdir  ki,  alınmış  maddələrin  tərkibində  kükürd,  amid,  heterotsiklik  fraqmentləri  olduqda  keyfiyyət  daha  yüksək  olur. Bu maddə  allergiya,  ağciyər,  bağırsaq  xəstəliklərinin   və  s.  müalicəsində  istifadə  oluna  bilər. Bu birləşmələr  yüksək  antibakterial  təsirə  malikdirlər. Daha yüksək effektli,  toksiki  olmayan  diabetə  qarşı  dərman  maddəsi  alınması  üçün  Mannix  reaksiyasından  alınmış  amin  birləşməsi  4-bromfenil- asetillə  və  aromatik   aldehidlər  iştirakı  ilə  üçkomponentli  reaksiya  nəticəsində  16  ədəd  4-[3-(4-bromfenil)-3-okso-1-arilpropilamino]-N-(pirimidin-2-il-benzol-sulfamidlər)  alınmışdır. Sulfamid  birləşmələrin   mikroorqanizmlərin   inkişafını   dayandırmaq  və  ya   məhv   etmək   xassələrinin   olması  bu   sahədə  geniş   tədqiqat   işlərinin   aparılmasına   səbəb   olmuşdir. Müəyyən  edilmişdir  ki,   sulfamidlərin   xitozan    törəmələri    göbələklər   Alternaria  solani   və   Phomopsis  asparaginə  qarşı   çox  effektlidir   və   xitozanın   molekul   çəkisi,   qatılığı,   sulfanilamid   fraqmentində   əvəzedici  radikallar   artdıqca   göbələklərə  qarşı  təsiri  də   güclənir. Yüksək antimikrob   təsirinə  malik  olduğunu  nəzərə  alaraq  γ-modifikasiya   olunmuş   para-aminobenzolsulfonamidlərdən   kapsula  hazırlanmışdır. Tərkibində  piridin  və   karboksihidrazid  olan   sulfamidlər   bakteriyalar  Mykobacterium  tuberculosis,   multirezistenn  M.  tuber  və  başqa  bakteriyalara  qarşı  çox   aktivdirlər.
ƏDƏBİYYAT
с. 394-404. РЖХим 2010. 17-19О.63
Inga interfluminensis
(Inga interfluminensis) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Russkaya Starina (jurnal)
Russkaya Starina — tarix jurnalı.
Əsası M.İ. Semevski tərəfindən qoyulmuşdur; 1870-ci ildən 1918-ci ilədək Peterburqda ayda bir dəfə nəşr olunmuşdur. "Russkaya Starina"da Rusiya dövlət xadimlərinin və rus mədəniyyəti nümayəndələrinin xatirələrinə, gündəliklərinə, qeydlərinə, məktublarına, habelə müxtəlif sənədli materiallara çox yer verilirdi.
Quercus ellipsoidalis
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Materiya (fizika)
Cismin Çəkisi
Yerin cazibəsi nəticəsində cismin dayağa və ya asqıya göstərdiyi təsir qüvvəsinə cismin çəkisi deyilir. P=1N və ya P=mg. Ağırlıq qüvvəsi - cismə tətbiq olunmuş Yerin cazibə qüvvəsidir. Cismin çəkisi-onun dayağa və ya asqıya göstərdiyi elastiklik qüvvəsidir.
Çəkisizlik
Şaquli yuxarı yönəlmiş təcillə hərəkət edən cismin çəkisi onun ağırlıq qüvvəsindən (ma) hasili qədər böyükdür. P=m(g+a) təcillə hərəkət edən cismin çəkisi onun ağırlıq qüvvəsinə nisbətinə əlavə yükləmə deyilir, n=p/mg=1+a/g. şaquli yuxarı yönəlmiş a<g təcil ilə hərəkət edən cismin çəkisi onun ağırlıq qüvvəsindən (ma) hasili qədər kiçikdir. P=m(g-a). Cisim dayağa heç bir təsir göstərməz P=m(g-g)=0. Cismin çəkisinin sıfıra bərabər olduğu hala çəkisizlik halı deyilir. Yalnız Yerin cazibə qüvvəsinin təsiri altında hərəkət edən istənilən cisim çəkisizlik halındadır.
Əvəzləyici Qüvvə
Qüvvə vektorial kəmiyyət olub, üc əlaməti ilə təyin olunur:
Marek Sobola
Mgr. Ing. Marek Sobola — fəlsəfə doktoru. səlahiyyətli bir mənzərə memarı, dizayner və heraldistdir. Slovakiya Memarlar Palatasının üzvüdür. Şilinada yaşayır və işləyir. 2018-ci ildən Çex Memarlar Palatasının üzvüdür. Landşaft memarı kimi işində, şaquli yaşıllıqların banisi Patrick Blancın işindən ilhamlanan şaquli və dam bağlarına da diqqət yetirir. Slovakiyada meteoritin düşməsinə həsr olunmuş ilk abidənin müəllifidir. Marek Sobola, xüsusən Okeaniya və Asiyada institusional və şəxsi ruhani heraldrya diqqət yetirir. Sakit Okeanda katolik missiyaların bir çox ruhani əyalətlərinin gerblərini yaratdı. 2018-ci ildə Əfqanıstanda Mission sui iuris gerbini yaratdı. 2017-ci ildən Şilina Yeparxiyasının Liturgical Komissiyasının üzvüdür. Bir sıra nəşrlərin və bir sıra peşəkar məqalələrin müəllifi və ya həmmüəllifidir. 2016-cı ildə Milli Mədəniyyət Abidəsinin, St heykəlinin bərpası layihəsinin təşəbbüskarı və əsas memarı olmuşdur. Beynəlxalq iştirakı ilə İlahi ildə Nepomuk John. Azərbaycan Həvari Prefekti gerbinin müəllifidir.
Parlaq susüpürən
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Liviyada vətəndaş müharibəsi (2011)
Liviya vətəndaş müharibəsi — 1969-cu ildən hakimiyyətdə olan Müəmmər Qəddafi və Ərəb Liqası, Avropa Birliyi, NATO və digər beynəlxalq təşkilatlar və dövlətlər tərfindən dəstəklənən Liviya Milli Keçid Şurası arasında baş vermiş hərbi münaqişə.
Tarixi
Beynəlxalq ictimaiyyət bir neçə ölkəni çıxmaq şərti ilə Qəddafi və ona sadiq qoşunların hərəkətlərini tənqid etmişdi. Beynəlxalq Cinayətlərə dair Məhkəmənin rəyinə əsasən, Qəddafi bəşəriyyətə qarşı cinayət törətməkdə ittiham edilə bilərdi. 2011-ci ilin fevralın 26-da BMT Təhlükəsizlik Şurası Qəddafi və ona sadiq insanlara qarşı olan 1970 saylı qətnamə qəbul etdi. Daha sonra martın 18-də qəbul edilmiş 1973 saylı qətnamə ilə Liviya üzərində uçuşsuz bölgə yaradılır və silahsız xalqın müdafiəsi üçün "beynəlxalq işqal güclərinin hansısa formada istınilən Liviya ərazisində mövcudluğu" istisna olmaqla, istənilən addıma yol verdirdi. Bundan sonra, Qəddafi qüvvələrinin nəzarət etdiyi obyektlər bombalamalara məruz qalmışdı.
Beynəlxalq qüvvələrin işə qarışması müharibənin gedişini dəyişdirdi. Avqustun sonu üsyançılar paytaxt Tripolini, oktyabrın 23-ü isə hökumətin son istinadgahı olan Sirt şəhərini ələ keçirdi.
thumb|left|200px|[[Müəmmər Qəzzafi]] Qəddafiyə ünvanlanmış müraciəti 213 professor, vəkil, həkim, mühəndis, sabiq diplomat və hərbçi imzalayıb. Onlar prezidenti "hakimiyyətdən imtinaya və hakimiyyətin dinc yolla keçidini təmin etməyə" çağırıb. Qeyd edək ki, Liviyada fevralın 17-nə kütləvi etiraz aksiyası təyin olunub. Qəddafiyə müraciət edən ziyalılar ondan bu aksiyaya maneə yaradılmamasını da istəyib: "Qəddafi və onun ailə üzvləri hakimiyyəti xalqın təmsilçilərinə güzəştə getməli, ölkədə liberalizmə, plüralizmə yönəlmiş hərəkata mane olmamalıdır. Tunis və Misirdə baş verənlərin təsirilə bu proses digər ölkələrdə də başlayıb".
Benqazi şəhərində küçələrə çıxan minlərlə insan Liviya Ərəb Cəmahiriyyəsinin lideri, polkovnik Müəmmər Qəzzafinin istefasını tələb edirlər. Bundan başqa, onlar həbsdə olan siyasi məhbusların azad edilməsini istəyirlər. Liviya dövlət televiziyası səhər saatlarından bəri Qəzzafinin dəstəkləyənlərin mitinq və yürüşlərindən görüntülər nümayiş etdirir.
Liviya lideri Müəmmər Əl-Qəzzafi Misir prezidenti Hüsni Mübarək devrilməzdən bir həftə əvvəl xalqa müraciət edərək bildirmişdi ki, "qanuni hakimiyyətə qarşı etiraz aksiyalarına dözmək niyyətində deyil".
Əl-Bayda şəhərində keçirilən nümayişdə yüzlərlə adam iştirak edib və bir neçə polis məntəqəsi yandırılıb. Əz-Zintan şəhərində də etiraz aksiyası keçirilib. Burada da bəzi polis məntəqələri yandırılıb. Liviya lideri Müəmmər Qəddafinin istefasını tələb edən nümayişçilər şəhərin mərkəzində çadırlar qurublar.
Benqazi və Əl-Bayda şəhərində polis kütləyə qarşı odlu silahdan istifadə edib. Benqazidə şiddətli qarşıdurmanın baş verdiyi bildirilir. Qəzəblənmiş kütlə şəhər administrasiyası və polis binalarını daşa tutub.
Müxalifətçilər Liviyanın şərqindəki Əl-Bayda şəhərini ələ keçiriblər. Şəhər polisi də onlara qoşulub. Bu barədə Liviyanın "Solideriti" hüquq-müdafiə qrupunun nümayəndəsi Cuma əl-Omami məlumat verib. Beləliklə, artıq Liviyanın 4 şəhərini etiraz dalğası bürüyüb. Bir neçə günlük etiraz aksiyaları zamanı həlak olanların sayı 24-ə çatıb.
Hökumət cavab tədbiri olaraq dövlət məmurlarının maaşlarını 2 dəfə artırıb və həbsdə olan 110 islamçını azad edib.
Liviyanın ikinci ən böyük şəhəri olan Benqazidə vəziyyət nəzarətdən çıxır. APA bu barədə "Əl-Cəzirə" telekanalına istinadən məlumat verir. Hazırda üsyan etmiş əhali polis məntəqələrini ələ keçirərək yandırır. Bəzi yerlərdə silahsız kütlə tankların yolunu kəsərək hərbçiləri öz tərəfinə keçməyə məcbur edib. Şəhərdə soyğun və talan başlayıb.
Birləşmiş Liviya Krallığın bayrağı [[24 dekabr 1951 — 7 noyabr 1969|thumb|200px]] Bir qədər öncə ölkənin şərqindəki Əl-Bayda şəhəri nümayişçilərin əlinə keçib. Hazırda şəhər təhlükəsizlik qüvvələri tərəfindən mühasirəyə alınıb. Nümayişçilər onlara hücum edən iki polis nəfərini tutaraq asıblar.
Liviya polis nümayişçiləri dağıtmaq üçün odlu silahdan istifadə edir. Nəticədə 41 nəfər həlak olub.
Səhər saatlarından etibarən Liviya ərazisində İnternet şəbəkəsinə çıxış bağlanıb. APA-nın məlumatına görə, bu barədə internet trafikini izləmə qurumu olan Arbor Networks açıqlama yayıb. Qurumu bildirib ki, səhər saatlarından etibarən Liviya ərazisində internetə daxil olma trafiki sürətlə azalmaqdadır. Hazırda Liviya hökumətinin rəsmi saytına giriş mümkün deyil. Xatırladaq ki, fevralından 17-dən başlayaraq Liviyada kütləvi aksiyalar keçirilir. Aksiya iştirakçıları 1969-cu ildən ölkəni idarə edən Müəmmər Qəddafinin istefasını tələb edirlər
Liviya silahlı qüvvələrinin elit briqadası ölkənin ikinci ən böyük şəhəri olan Benqaziya qumbaraatanlardan istifadə edərək daxıl olub. APA-nın vz.ru saytına istinadən verdiyi xəbərə görə, şahidlərin sözlərinə görə, ordu şəhəri raket atəşinə tutub. Bildirilir ki, ordu ilə toqquşmalarda azı 40 nəfər həlak olub.
Qətərin "Al Jazeera" telekanalının birbaşa efirində Liviyanın Çindəki səfiri Hüseyn Sadiq əl-Müsrəti bildirib. Onun sözlərinə görə, Qəddafinin oğlanları arasında atışma olub. Səfir birbaşa efirdə istefa verdiyini də açıqlayıb.
Qeyd edək ki, Liviyada etiraz aksiyaları 1 həftədir davam edir. Aksiyaçılar 42 ildir, Liviyaya rəhbərlik edən Qəddafinin istefasını tələbə edilər. Hökumət qüvvələri ilə baş verən toqquşmalarda 233 nəfərin həlak olduğu bildirilir.
Liviya dövlət televiziyası ilə çıxış edən prezident Müəmməd Qəddafinin oğlu bəyan edib ki, dövlət başçısı ölkədədir və ordu onu tam müdafiə edir.
APA-nın məlumatına görə, Liviya liderinin oğlu bildirib ki, ordu Qəddafini müdafiə etmək üçün son gülləyədək döyüşəcək: "Mən vətəndaş müharibəsindən ehtiyatlanıram, bu müharibə neft səltənətini məhv edə bilər. Bəziləri Benqazidə hökumət yaratmaq, digərləri isə Əl-Baydada islam əmirliyi təsis etmək istəyir. Hər kəsin öz çevriliş planı var".
Şəhər xəstəxanasının həkimlərinin dediklərinə görə, binada yaralılar üçün yer qalmasa da, adamları gətirməyə davam edirlər. Onların tam əksəriyyətinin vəziyyəti çox ağırdır. Liviya lideri Müəmmər Əl-Qəzzafinin əmri ilə şəhərə yeridilmiş hərbçilər nümayişçiləri zirehli avtomobillərlə əzir, pulemyotlardan atəşə tutur, helikopterlərdən açılan atəşlərlə vururlar. Nümayişçilərə snayperlər də atəş açır.
Liviyanın JANA dövlət informasiya agentlyii ölkədəki "stabilliyi pozmaq üçün gəlmiş onlarla əcnəbi cəsuslardan ibarət şəbəkənin zərərsizləşdirildiyi" barədə məlumat yayıb. Ölkədə müxtəlif ərəb ölkələrindən olan onlarla şəxs tutulub.Tutulanlar arasında Türkiyə vətəndaşları da var.
Milli.Az xəbər portalı BBC-yə istinadən bildirir ki, bu barədə "Əl Cəzirə" telekanalı xəbər verir.
Reuter agentliyi isə Tripoli mərkəzindəki, otel işçilərinin birinə istinadən yazır ki, paytaxtın Yaşıl Meydanına yaxın ərazidə polis toplaşan kütləni dağıtmağa çalışaraq, göz yaşardıcı qazdan istifadə edir. "Human Rights Watch" təşkilatı zorakılıq nəticəsində ölənlərin sayının 230-dan artıq olduğunu bildirib.
Bu məlumatları dövlət televizyası ilə çıxış edən Liviya liderinin oğlu Səif Qəzzafi təkzib edib. O xarici medianı şişirtmələrdə təqsirləndirib. Səif Qəzzafi nümayişçilərə qarşı buraxılan səhvlərlə yanaşı müxalifəti ölkəni parçalamaqda ittiham edib.
Avropa İttifaqı Liviyanı təxirə salmadan etirazçılara qarşı zorakılığa son qoymağa çağırıb.
İttifaqın Xarici siyasət üzrə baş rəsmisi deyib ki, iqtidarla nümayişçilər arasında geniş əsaslı dialoq yaradılmalıdır. "Avropa İttifaqı Liviyada baş verənlər və nümayişçilər arasında ölüm hallarının yüksək olduğu barədə xəbərlərdən olduqca narahatdır ", – deyib Catherine Ashton.
27 ölkə adından danışan xanım Ashton deyib ki, Liviya vətəndaşlarının məlumat almaq haqqına hörmətlə yanaşaraq, "internet və mobil telefon şəbəkələrinə tətbiq edilən məhdudiyyətləri" ləğv etməlidir. Avropa İttifaqı Liviyada baş verən hadisələr və nümayişçilər arasında ölüm hallarının yüksək olduğu barədə xəbərlərdən olduqca narahatdır. Tripolidə "Allahu Əkbər" qışqıran nümayişçilər Müəmmər Qəzzafinin posterlərini daşa basıblar. Paytaxt Tripoli yaxınlığındakı Əz Zaviya şəhərində etirazçılar Müəmmər Qəzzafi administrasiyasına məxsus qonaq evinə od vurublar.
Dövlət televiziyası ilə Əl-Bayda şəhərindəki, talançılıq səhnələri nümayiş etdirilirb. Tobruk şəhərində minlərlə adam küçələrə çıxaraq hökumət əleyhinə şüarlar qışqırıb. Bir müddət sükut saxlayan dövlət televiziyası olayların işqılandırılmasına başlayıb.
TV Kanalı əsasən çıxışlar nəticəsində vurulan ziyanının miqyasından bəhs edib: "Şəxsi evlərlə yanaşı bir çox xəstəxana, bank, məhkəmə, polis və digər idarələrin binalarına od vurulub", – deyilir xəbərdə.
Bununla bərabər Böyük Respublika TV Kanalında ötən Çərşənbə Axşamından bəri Liviya şəhərlərinin vandalizmə məruz qaldığı qeyd olunub. Hökumət baş verənləri təxribat kimi dəyərləndirirək, bildirir ki, qarışıqlıqda Liviyanın sabitliyini pozmaqda maraqlı olan xarici qüvvələrin əli var.
Milli.Az xəbər portalının "Əl-Ərəbiyyə" telekanalına istinadən verdiyi məlumata görə, o, Venesuelaya qaçıb. Xatırladaq ki, Liviyanı bir neçə gündür hökumət əleyhinə aksiyalar bürüyüb. Hökumət qüvvələrilə müxalifət tərəfdarları arasında baş vermiş toqquşmalarda ölənlərin sayı durmadan artır. "Human Rights Watch" təşkilatının məlumatına görə, ölənlərin sayı 233 nəfərə çatıb. Müxalifət liderlərindən olan Muhamed Şallyuf Qəddafiyə və onun "quldur dəstəsinə" qarşı məhkəmə başlanmasının vacibliyini bəyan edib.
Liviya Dövlət Televiziyası aksiyaçıların nəzarətinə keçdi, bir neçə hökumət binası yandırılıb Liviyanın paytaxtı Tripolidə aksiyaçılar nəzarəti ələ keçirməkdədirlər. Lent.az-ın "Associated Press" agentliyinə istinadən verdiyi məlumata görə, artıq Liviya Dövlət Televiziyasının binası ələ keçirilib. Ölkə rəhbəri Müəmmər Qəzzafi rejiminə son qoyulmasını tələb edən aksiyaçılar bir neçə hökumət binasını da yandırıblar.
Liviyanın paytaxtı Tripolidə hökumət binası yanır. Yanğınsöndürənlər yanğını söndürməyə çalışırlar. Yanğının səbəbləri barədə məlumat verilmir.
Fevralın 21-də Liviyanın ikinci böyük şəhəri Benqazidə polis etirazçıların tərəfinə keçib. "Media forum" saytı "Əl-Cəzirə" telekanalına istinadla xəbər verir ki, indi Benqazi nümayişçilərin nəzarətindədir.
Fevralın 15-dən Liviyada xalq hərəkatı başlayıb. Nümayişçilər 1969-cu ildən hakimiyyətdə olan dövlət başçısı Müəmmər Qəzzafinin istefasını tələb edirlər. İndiyə qədər təkcə Benqazidə nümayişçilərlə təhlükəsizlik qüvvələri arasında qarşıdurmalarda 300 nəfərin həlak olduğu bildirilir.
Fevralın 21-də hökumətin təhlükəsizlik qüvvələri paytaxt Tripolini tərk edib. Rejim əleyhdarları Liviya hökumətinin binasını yandırıb. Paytaxtın beynəlxalq hava limanı müxalifətçilərin əlinə keçib. Şəhərdəki 21 fevral toqquşmalarında 65 nəfər həlak olub.
Liviya Hərbi Hava Qüvvələri hökumətin nəzarətindən çıxmış Benqazi şəhərində nümayişçilərə raket zərbələri endirib. BBC xəbər verir ki, aviasiya zərbələri şəxsi heyəti nümayişçilərin tərəfinə keçmiş hərbi bazaya endirilib. Nəticədə ölənlərin olub-olmadığı açıqlanmır.
"İTAR-TASS" xəbər verir ki, bu saatlarda nümayişçilər Tripoli Beynəlxalq aeroportunu da ələ keçirib. Nəticədə Liviyadakı türkləri Türkiyəyə aparmaq üçün Tripoliyə gələn təyyarə paytaxta eniş edə bilməyib. Hava limanının binası tamamilə nümayişçilərin nəzarətindədir.
Liviyanın Çindəki səfiri Sadiq əl Müsrəti ölkə başçısı Qəzzafinin siyasətinə etiraz əlaməti olaraq istefa verib.
"Reuters" bildirir ki, Liviya şəhərlərinin tam əksəriyyəti müxalifətçilərin əlindədir. Müxalifətçilər artıq silahlanıblar. Onlar polis və hərbçilərlə atışaraq paytaxt Tripolinin 4 məhəlləsini ələ keçiriblər.
Hakimiyyət dairələri isə etiraz aksiyalarına çıxan və müxalifətçilərə dəstək verənlərə qarşı çox sərt cəzalar tətbiq edir. Belə ki, müxalifətçilərə atəş açmaqdan imtina edən və aksiya iştirakçılarının tərəfinə keçən 150 əsgər tutulub. Onları güllələnmə gözləyir.
Müəmmər Qəzzafinin Benqazi şəhərindəki sarayını ələ keçirmək istəyən müxalifətçilərə prezidentə sadiq qalmış hərbçildər tank və toplardan atəş açıblar. Benqazidə nümayişçilərlə döyüşən polis və hərbçilərə Qəzzafinin oğulları Həmislə Səadi başçılıq edir. Onların Afrikanın müxtəlif ölkələrindən, xüsusilə də Çad və Zambiyadan muzdlu hərbçiləri köməyə çağırdıqları bildirilir.
"Əl Ərəbiyyə" bildirir ki, paytaxt Tripolinin cənubunda məskunlaşmış əl vərfalla tayfasının şeyxi Əkrəm əl Vərfalli də Qəzzafiyə qarşı çıxdığını bəyan edib.
Küçələrdəki yüz minlərlə nümayişçinin qarşısını ordu hissələri kəsib.
Liviya Ərəb Cəmahiriyyəsinin lideri Muəmmər Qəzzafinin harada olduğu dəqiq bəlli deyil. "Əl Ərəbiyyə" bildirir ki, müxalifətlə danışıqları onun oğlu, Seyf ül İslam Qəzzafi aparır. O, vətəndaşlara yeni liberal qanunlar və Konstitusiyaya dəyişikliklər vəd edib.
Tripoli küçələrindəki toqquşmalarda Cənubi Koreya vətəndaşları da yaralanıblar. Seyf ül İslam Qəzzafi bu gün dövlət televiziyası ilə çıxış edərək bildirib ki, ölkədə baş verən hadisələr Liviyanı bir neçə dövlətə parçalamaq istəyən qüvvələrin səylərinin nəticəsidir. "Baş verən hadisələrdə nümayişçilər və ordu səhvlər etdi. Polis, ordu, qəzəblənmiş insanlar və mövqelərini müdafiə edən əsgərlər yanlışlıqlara yol verdilər. Təbii ki, vətəndaşların narazılıq üçün əsasları vardı", – oğul Qəzzafi deyib.
Onun dediyinə görə, atası, ölkəni 41 ildən bəri idarə edən Müəmmər Qəzzafi diktator və müstəbid deyil: "Atamla Tunis və ya Misirin sabiq prezidentlərini müqayisə etmək olmaz".
Hakimiyyət daixilində isə ciddi çaxnaşma başlanıb. Liviyanın Ərəb Dövlətləri Liqası və Hindistandakı səfirləri Əbdülmunim əl Huni və Əli əs Əssaui Müəmmər Qəzzafinin yürütdüyü siyasətə etiraz əlaməti olaraq istefa verilblər. Ölkənin ən nüfuzlu tayfalarından olan əz Zauriyyə bəyan edib ki, Müəmmər Qəzzafi istefa verməsə, Qərb ölkələrinə neft satışını dayandıracaq.
Tayfanın başçısı, şeyx Fərah əz Zaur "Əl Ərəbiyyə"yə bildirib: "Qəzzafi artıq qardaşımız deyil. O, ölkəni tərk etməlidir".
Milli.Az xəbər portalının Rusiya KİV-nə istinadən verdiyi məlumata görə, prezident Müəmmər Qəzzafinin istefasını tələb edən kütlə ordu hissələrilə döyüşür. Xüsusilə paytaxt Tripoli küçələri əsl döyüş meydanına çevrilib. Hər tərəfdə qan ləkələri görmək mümkündür. Mobil rabitə, internet kəsilib. Ölən və yaralananlarla bağlı ziddiyyətli məlumatlar var. Bəzi mənbələr nəhəng şəhərlərdən olan Benqazidə 200-dən artıq insanın həlak olduğunu bildirir. Deyilənə görə, artıq orada ordu nümayişçilərin tərəfinə keçib.
Qəzzafinin harada olduğu dəqiq bilinmir. Bəzi məlumatlara görə, o, Venesuelaya qaçıb. Son məlumatlara görə, ölənlər arasında prezidentin bacısı oğlu da var.
Bu gecə Liviya rəhbəri Müəmmər Qəzzafi Liviya Dövlət Televiziyasının efirində peyda olub. 20 saniyə davam edən çıxışı zamanı Müəmmər Qəzzafi paytaxt Tripolini tərk etməsi barədə yayılan xəbərləri təkzib edib. O deyib ki, bu gün Yaşıl Meydanda yağış yağmasına baxmayaraq gənclər qarşısında çıxış etməsindən məmnun qalıb: "Mən hamının nəzərinə çatdırmaq istəyirəm ki, Tripolidəyəm. Venesuelaya getməmişəm. Bu itlərə – telekanallara inanmayın. Hələlik". Daha sonra Müəmmər Qəzzafi avtomobilin arxa oturacağına əyləşib. Milli paltarda olan Liviya prezidentinin əlində çətir olub.
Bu arada Liviya ordusunda hərbçilərin bir hissəsinin Müəmmər Qəzzafi əleyhdarlarının tərəfinə keçdiyi barədə xəbərlər yayılıb. Ümumdünya Müsəlman ittifaqının rəhbəri Şeyx Yusif əl-Kardavi də Liviya ordusunu öz xalqına qarşı silah çəkən Müəmmər Qəzzafiyə tabe olmamağa, onu fiziki cəhətdən məhv etməyə çağırıb. Eyni zamanda Liviyanın xarici ölkələrdəki səfirlərinə də Müəmmər Qəzzafi rejimini müdafiə etməməyə səsləyib. Bu gecə Misirin Tripolidəki səfirliyində avtomobil partladılıb. Şahidlərin sözlərinə görə, avtomobildə olan səfirlik əməkdaşları xilas ola bilməyiblər.
Dünya İslam Alimləri Birliyinin sədri, məşhur imam şeyx Yusif əl Qərdavi Liviya ordusunun hərbçilərinə müraciət edib. "Liviyada hər əsgəri, hər insanı əlinə kiçicik imkan düşən kimi tətiyi çəkərək Müəmmər Qəzzafini öldürməyə çağırıram", – Qərdavi deyib. O, Liviyadakı məscidlərin bütün imamlarından da müxalifətçiləri dəstəkləməyi istəyib.
"Əl Cəzirə" bildirir ki, Liviya Silahlı Qüvvələrinin 6 generalı müxalifətçilərin tərəfinə keçiblər. Onlar bütün hərbçiləri nümayişçilərə atəş açmamağa, xalqı dəstəkləməyə çağırıblar.
Bu arada "Africa Online"nin yaydığı məlumatda vurğulanır ki, Nigeriya və Qvineyada yayılan vərəqələrdə muzdlu hərbçilərə gündə 2 min dolların müqabilində Liviyaya yollanaraq Müəmmər Qəzzafi rejimini müdafiə etmək təklif edilir.
Liviyanın lideri polkovnik Müəmmər Qəzzafi isə xalqa müraciətində bildirib ki, heç yerə geğtməyib və ölkədədir. "Liviyadan çıxaraq Venesuelaya getməyim barədə quduz itlərin dediklərinə inanmayın", – maşında oturan, əlində çətir tutmuş Qəzzafi 22 saniyəlik müraciətində deyib.
Qəzzafiyə sadiq hərbi hissələrin təyyarə və helikopterləri Tripolinin müxalifətçilərin nəzarət etdi yi məhəllələrinə raket-bomba zərbələri endirirlər. BMT-nin baş katibi Pan Gi Mun Liviya lideri Müəmmar Qəzzafini dinc insanların bombardman edilməsini dayandırmağa çağırsa da, Tripoli bu gün 20 dəqiqə ərzində bombalanıb. Son məlumatlara görə, Liviyada həlak olanların sayı 470-ə, yaralıların sayı 820-ə çatıb.
Müxalifətçilərin Qəzzafinin sarayını ələ almaq cəhdləri uğurla başa çatmayıb. Hərbçilər 60 nümayişçini güllələyiblər. Liviya Xalqlar Sarayının (ölkə parlamenti) binasındakı yanğın da söndürülüb.
Etiraz nümayişlərini əl züvəyyə və əl vəfalla tayfaları dəstəkləyib. Arxaik Liviya cəmiyyətində isə bu, ordunun əksər hissəsinin xalqın tərəfinə keçməsinə yetər.
Liviya Ərəb Cəmahiriyyəsinin lideri Müəmmər Qəddafi az öncə dövlət televiziyası ilə xalqa müraciət edib. O, bildirib ki, ölkədəki yerli idarəetmə orqanlarının səlahiyyətləri artırılacaq, dövlət büdcəsindən xərcləmələrə nəzarət gücləndirildəcək. "Liviyada baş verənlər "Əl Qaidə" kimi terror təşkilatları və Qərbin idarə etdiyi bəzi dəstələrin işləridir. Şəhərlərimizi xarabazara, xalqımızı zəlil insanlara, dövlətimizi isə parçalanmış ölkəyə çevirmək istəyən bu adamların məqsədləri xain, çirkin və murdardır. Bu murdar köpəklər, əlləri qana batmış cəlladlar bilməlidir ki, Liviya xalqı müstəqilliyi və stabilliyi uğrunda verdiyi qurbanları unutmayacaq. Şəhidlərin qanı yerdə qalmayacaq", – Qəddafi deyib. Dağıdılmış iqamətgahından danışan Qəddafi daha sonra bildirib ki, istefa vermək niyyətində deyil. "Mən Liviya inqilabının lideriyəm. İnqilab lideri isə prezident deyil ki, istefa versin. Hazırda Qərbin media vasitələri ölkəmizin dünyadakı imicini korlamağa çalışırlar. Lakin bu insanlar və qüvvələr bilməlidir ki, xaricdən təzyiqlərə boyun əyən, geri çəkilən deyiləm. Amerikaya və Böyuk Britaniyaya müqavimət göstərən biz liviyalılar təslim olmayacağıq", – Qəddafi söyləyib.Qəddafi daha sonra deyib: "Liviya inqilab istəmir. Muzdlu köpəklərin idarə etdiyi insanlar Liviyaya yox, İblisə xidmət edirlər. Mən ölkəni tərk edən deyiləm və burada şəhid kimi dünyamı dəyişəcəyəm". Son məlumata görə, toqquşmalar nəticəsində ölənlərin sayı 700 nəfəri ötüb. "Əl-Cəzirə" telekanalının məlumatına görə, minlərlə yaralı var. Bəzi mənbələr 1400-dək insanın itkin düşdüyünü bildirir.
Liviyanın paytaxtı Tripolidə təhlükəsizlik qüvvələri ilə toqquşmalar zamanı ölənlərin sayı 800 nəfərə çatıb. Bu barədə Haaqa tribunalının adı çəkilməyən üzvü bildirib. Qeyd edək ki, bundan əvvəl "əl-Ərəbiyyə" ölkədə 600 nəfərin öldürüldüyünü xəbər verirdi. "Human Rights Watch" isə fevralın 21-nə kimi 360 nəfərin öldürüldüyünü qeyd edirdi.
Liviya prezidenti Müəmmər Qəddafi ölkənin neft kəmərlərinin partladılmasına hazırlıqla bağlı əmr verib. Bu barədə "Time" jurnalı Liviya hökumətinə yaxın mənbəyə istinadən məlumat yayıb. Neft kəmərlərinin və neft emalı zavodlarının partladılması Müəmmər Qəddafinin aksiya iştirakçılarına "Ya mən, ya xaos!" xarakterli mesajı olacaq. Neft kəmərləri və neft emalı zavodlarının partladılmasından sonra Müəmmər Qəddafi həbsxanalardakı radikal islamçı terrorçuları da azadlığa buraxmaq və bununla da ölkənin xaosa sürüklənməsini sürətləndirmək niyyətindədir. "Time" yazıb ki, hazırda Liviya prezidenti özünü kütləvi informasiya vasitələri və Qərb siyasətçiləri tərəfindən satılmış hesab edir. Jurnala məlumat verən mənbə onu da bildirib ki, hazırda Müəmmər Qəddafi öz tayfasına və ordunun 5 minlik personalına güvənir.
Liviyada Müəmmər Qəddafi əleyhdarları Tobruk şəhərinə nəzarəti tam ələ keçiriblər. Şəhərdə Müəmmər Qəddafinin şərəfinə qoyulmuş heykəl götürülüb. Şəhərdəki hərbi qarnizon da aksiyaçılar tərəfə keçib. Qarnizonun rəisi, general Soliman Mahmud əl-Obeyli deyib ki, Müəmmər Qəddafi xalqın etimadını itirib və Benqazi şəhərində hakimiyyətin dinc kütləyə atəş açılması barədə əmr verdiyini eşidəndən sonra xalqın tərəfinə keçib. General bildirib ki, Müəmmər Qəddafinin yaxın bir neçə gündə hakimiyyəti itirəcəyinə əmindir.
Liviya lideri Müəmmər Qəddafinin tərəfdarları paytaxt Tripolinin Yaşıl meydanına toplaşmağa başlayıblar. İnsanlar qaval çalaraq şəhər küçələrində avtomobillərlə gəzir, yaşıl bayraq yelləyir, Müəmmər Qəddafinin portretlərini gəzdirir, "Xalqın iqtidarı, ya da ölüm!" şüarı səsləndirirlər. Tripolidə mağazaların çoxu bağlıdır, ancaq çörək mağazaları və yanacaqdoldurma məntəqələrinin önündə böyük növbələr var. Bu arada Liviyanın qərbindəki Misurata şəhərinə nəzarətin Müəmmər Qəddafi əleyhdarlarının əlinə keçdiyi barədə xəbər gəlib. Bu, hökumət əleyhdarlarının ölkənin qərbində ələ keçirdikləri ilk şəhərdir. Liviyanın şərqində isə ordunun böyük hissəsi Müəmmər Qəddafi əleyhdarlarının tərəfinə keçib.
Hazırda Liviyanın bütün dəniz və hava limanları açıqdır, ölkədə həyat tədricən normala dönür". Liviya lideri Müəmmər Qəzzafinin böyük oğlu Seyf ül-İslam belə bəyan edib. "Həyat əvvəlki axarına qayıdır, bütün dəniz və hava limanları, məktəblər açıqdır. Bu milli mübarizədə bütün liviyalılar birləşməlidirlər", deyə o dövlət televiziyası ilə çıxışında bildirib
Liviya prezidenti Müəmmər Qəddafiyə sadiq ordu bölmələri Zavaya şəhərinə hücum çəkib. Paytaxt Tripolidən 30 kilometr qərbdə yerləşən bu şəhərdə qiyamçılar məsciddə gizlənməyə çalışıblar. Müəmmər Qəddafinin şəxsi köməkçisi şəhərə gəlib və bildirib ki, silahlı şəxslər məsciddən çıxmasa, öldürüləcək. Daha sonra ordu bölmələri məscidə raket zərbəsi endirib. Məscid dağılıb.
Liviya lideri Müəmmar Qəddafi yenidən xalqa müraciət edib. Amma onun budəfəki müraciət telefon vasitəsilə baş tutub. Belə ki, Qəddafinin xalqa müraciət ediləcəyi haqda xəbər yayılan kimi Zaviyə şəhərində toqquşmalar baş verib. Hadisə nəticəsində ən azı 10 nəfər həlak olub. Çıxışı zamanı telefonla xalqa səslənən Qəddafi bunları deyib: "Liviya hər kəsin qibtə etdiyi, örnək aldığı bir ölkədir. Baş verən bütün hadisələrin kökündə "Əl-Qaidə"nin əli var. Elə ABŞ-də həmin insanlarla əlbirdir. Ölkəmiz bu insanlardan təmizlənməlidir". Qəddafi ötən çıxışda olduğu kimi bu dəfə də nümayişçiləri narkotik maddə qəbul etməkdə ittiham edib. Onun sözlərinə görə, küçələrə çıxıb etiraz edən bu insanlar ancaq narkotik maddənin təsiri altında belə addımı ata bilər. O həmçinin Ben Ladenlə birləşənlərə də xəbərdarlıq edib. Qəddafi ölkənin çətin vəziyyətdə olduğunu, bütün məktəb və bankların bağlandığını etiraf edib. O, liviyalılara səslənərək onları evlərinə geri dönməyə çağırıb: "Sizcə, Bin Laden ölənləri geri qaytara biləcək? 1000 nəfərin öldüyü Zaviyə bütün qəbilələrin paytaxtı hesab edilir. Bu üsyan davam etdikcə isə biz daha da zalım olacağıq".
Liviyada Müəmmər Qəddafiyə sadiq hərbi qüvvələrin açdığı atəş nəticəsində qətlə yetirilən aksiya iştirakçılarının cəsədləri təyyarələrə yüklənərək, boş səhralara atılır. Liviyanın BMT-dəki nümayəndəliyinin rəhbərinin müavini İbrahim Dabbasçi söyləyib. Şahidlər Müəmmər Qəddafinin muzdlu əsgərlərinin aksiyaçıların başından və sinəsindən nişan aldıqlarını və yalnız öldürmək məqsədilə atəş açdıqlarını söyləyirlər. Fransanın insan hüquqları üzrə səfiri Fransua Zimer isə bildirib ki, Müəmmər Qəddafi insanlıq əleyhinə cinayətə yol verir və fevralın 15-dən indiyə qədər öldürülənlərin sayı 2 min nəfərə çatıb.
İranın "PressTV" telekanalı Liviya prezidenti Müəmmər Qəddafinin oğlu Saif əl-Arabın müxalifətçilərə qoşulub xəbərini yayıb. Müəmmər Qəddafi oğlu Saif əl-Araba güc strukturlarının loyallığını təmin etməyi və onların müxalifət tərəfinə keçməsinə yol verilməməsini tapşırıb. Ancaq o, fevralın 24-də Benqazidə aksiya iştirakçılarına qoşulub. "PressTV" telekanalı qeyd edib ki, Saif əl-Arabi atasının hakimiyyəti itirəcəyi halda özünü öldürmək, yaxud Cənubi Amerikaya qaçmaq variantı üzərində düşündüyünə işarə edib. Müəmmər Qəddafinin oğlunun müxalifət tərəfinə keçməsi barədə digər mənbələrdən məlumat daxil olmayıb.
Liviya lideri Müəmmər Qəddafinin muzdlu silahlıları paytaxt Tripoli şəhərində nümayişçilərə atəş açıblar. Hadisə Cümə xütbəsindən sonra baş verib. Olayın şahidləri ölənlərin olduğunu bildiriblər. "Reuters" azı 5 nəfərin öldüyü haqda xəbər yayıb. Sakinlər deyiblər ki, təkcə etiraz aksiyalarına qatılanlara deyil, küçəyə çıxan hər kəsə atəş açılır.