cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Əbülhəsən xan Səba
Həyatı
O,1902-ci ildə Əbülqasım xan Kamaləssəltənə bin Məhəmmədcəfər xan Sədrülhükəma bin Mahmud xan Məlikəşşüara, Səbaəlşüəara bin Məhəmmədhüseyn xan Məlikəşşüara Kaşinin ocağında dünyaya gəlmişdi. Əbülhəsən xan İranın böyük ustadları Mirzə Abdulla və Dərviş xanın yanında şərq musiqisinin sirlərini öyrənmişdi. Hacı xan Zərbidən dünbək çalmağı, Əliəkbərşahdan santur ifa etməyi əxz etmişdi. Sonra Hüseyn xan İsmayılzadənin yanında kamança çalmağı mənimsəmişdi. Skripkaya meyl salmış, bu aləti də Hüseyn Həngafərindən öyrənmişdi. Bunlara qane olmamış, ustad Əlinağı Vəzirinin musiqi məktəbinə yazılmışdı. Burda musiqi nəzəriyyəsini, ney, fleyta və başqa nəfəs alətlərini də tamam-kamal əxz etmişdi. Özü ustad dərəcəsinə çatandan sonra İran musiqisinin tacı sayılmışdı. Onun istedadını görən Əlinağı Vəziri dərs deməyə həvəsləndirmişdi. Səba 1927-ci ildə Rəşt şəhərində musiqi məktəbi yaratmışdı. Üç il burada uşaqlara musiqi öyrətmişdi. Əbülhəsən xan müəllimlik müddətində özünü İranın şimal kəndlərinə verir xalq musiqisini tədqiq edirdi. O. burda musiqi yazmağa başladı. Öyrəndiyi bütün çalğı alətləri üçün musiqi yazdı. Əbülhəsən xan Səba İranda çoxsaylı musiqiçilər yetişdirdi. Əbülhəsən xan Səba 1957-ci ildə vəfat edib.
Yueçji
Kuşanlar
Yuechjilin Hunlara qarşı məğlubiyyəti Orta Asiya çölündə dönüş nöqtəsi oldu. Beləliklə, Hind-Avropa ilə Ural-Altaylılar arasında davam edən rəqabət sona çatdı və Orta Asiyada davam edən Ural-Altay hökmranlığı başladı.
Spirkin Oseredok
Spirkin Oseredok — Xəzər dənizində yerləşən ada.
Ada Volqa çayının deltasında yerləşir. Qazaxıstan sahillərindən 700 metr aralıda yerləşir. Adanın uzunluğu 5,2 km, maksimal eni 3,9 km təşkil edir. Ada inzibati cəhətdən Qazaxıstanın Atıraus vilayətinə daxildir.
Xanım və Avara 2: Yaramazın sərgüzəştləri (cizgi filmi, 2001)
Xanım və Avara 2: Yaramazın sərgüzəştləri — 2001-ci ildə Volt Disney şirkəti tərəfindən istehsal olunmuş cizgi filmidir. İlk nümayişi 27 fevral 2001-ci ildə təqdimatı olmuşdur. 1955-ci ildə yaradılmış "Xanım və Avara" cizgi filminin davamıdır.
Cizgi filminin süjetini Xanım və avaranın oğlu Yaramazın başına gələnlər təşkil edir. O, ev iti olmaq istəmir və atası kimi "əsl küçə iti" olmaq arzusundadır. Cizgi film Volt Disney şirkətinin hazırda ləğv olunmuş Avstraliya nümayəndəliyi tərəfindən yaradılmışdır.
Piter Şilton
Piter Lesli Şilton (ing. Peter Leslie Shilton) - məşhur ingilis futbol qapıçı.
Suvacal
Suvacal — Azərbaycan Respublikasının Qusar rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Toponimikası
Suvacal oyk., mür. Qusar rayonunun Xuray i.ə.v.-də kənd. Qusarçayın sahilində, Baş Qafqaz silsiləsinin ətəyindədir. Suvacal hibrid coğrafi addır, oykonim ləzgi dilindəki sıva (dağ) və türk dillərindəki çal (təpə) sözlərindən ibarət olub, "dağın təpəsi" mənasındadır. Coğrafi ad kəndin fiziki-coğrafi mövqeyini əks etdirir.
Əhalisi
Əhalisi əsasən azərbaycanlılardan ibarətdir. Kənddə ləzgi kəndlərindən (gəlin) köçüb gəlmiş ləzgilər də yaşayır.
Anthurium rhodorhizum
(Anthurium rhodorhizum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Xeyrəddin Qoca
Xeyrəddin Sayəddin oğlu Qoca — Azərbaycan yazıçısı, nasir, dramaturq, tənqidçi, dövlət və siyasi xadim. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin I çağırış deputatı, Türkiyə Cümhuriyyətinin İstanbul şəhərində Azərbaycan Respublikasının sabiq baş konsulu, Yeni Azərbaycan Partiyasının yaradıcılarından biri və "91-lər"in üzvü, 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni və "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilmişdir. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüsü.
Həyatı
Xeyrəddin Qoca 29 yanvar 1950-ci ildə Ağdaş rayonunun Qulbəndə kəndində müəllim ailəsində anadan olmuşdur. 1967-ci ildə rayonun Qəsil kənd orta məktəbini bitirdikdən sonra N.Tusi adına Pedaqoji Universitetə qəbul olunmuş, 1971-ci ildə ali məktəbi bitirmişdir. 1975-1977-ci illərdə Jurnalist Sənətkarlığı İnstitutunda təhsil almışdır.
1971-ci ildə ordu sıralarında xidmət etdikdən sonra uzun müddət qəzet-jurnal redaksiyalarında, Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri Şirkətində müxtəlif vəzifələrdə işləmişdir. "Politexnik" qəzetində müxbir (2.03.1974-03.1977), Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri Komitəsində ştatdankənar müxbir (30.03.1977-08.1978, 26.07.1982-2.10.1985), Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyinin "Sosialist qanunçuluğu" jurnalında böyük redaktor (9.08.1978-6.07.1982), "Dan ulduzu" qəzetində baş redaktor (25.03.1987-29.03.1991), "Mədəniyyət" qəzetində baş müxbir (29.03.1991-08.1991), "Şeytan" jurnalında müxbir (1.08.1991-04.1992, 1.02.1993-04.1993), "Açıq söz" qəzetində redaktor müavini (10.04.1992-1.11.1992), "Mozalan" qəzetində redaktor müavini (1.11.1992-02.1993), "Yeni Azərbaycan" qəzetində baş redaktor (1.04.1993-12.1997) vəzifələrində çalışmışdır.
Azərbaycan Jurnalistlər İttifaqı (1979) və Yazıçılar (1996) Birliyinin üzvüdür. Azərbaycan Yazıçılar Birliyi Ədəbiyyat Fondunun İdarə Heyətinin üzvüdür (2008).
Ailəlidir, üç övladı var.
Siyasi fəaliyyəti
1992-ci ildə Yeni Azərbaycan Partiyasının yaradılmasına təşəbbüs göstərmiş, ”91-lər”- dən biri olmuşdur. Yeni Azərbaycan Partiyasının Naxçıvanda keçirlən təsis konfransında iştirak etmiş, Siyasi Şuranın   üzvü seçilmişdir.
1997-ci ilin dekabrından 2003-cü ilin mart ayına qədər Türkiyə Cümhuriyyətinin İstanbul şəhərində Azərbaycan Respublikasının baş konsulu vəzifəsində işləmişdir. Ona 1-ci dərəcəli Fövqəladə və Səlahiyyətli Səfir rütbəsi verilmişdir.
Yaradıcılığı
Yazıçı-satirik "Filankəslər" (1995), "Hərə öz payını götürsün" (1998), "Marallar" (2000), Türkiyədə nəşr olunmuş "Bu dünyadan məktublar" (2002), "Gərək yazam..." (2003), "Hərənin öz payı" (iki hissəli satirik komediya) (2003), "Pyeslər" (2004), "Bu da belə həyatdır..." (2008), "Biz bizə bənzərik..." (2010) və "Yazdıqlarım... Yazılanlar..." (2018) adlı kitabların müəllifidir. O, böyük türk satiriki Əziz Nesinin bir sıra əsərlərini dilimizə çevirmişdir. Dramaturqun Akademik Milli Dram Teatrında "Hərənin öz payı..." adlı iki hissəli satirik komediyası tamaşaya qoyulmuşdur (2002). Onun "Qonşulaşma, qohumlaşma, kirvələşmə" adlı komediyası Azərbaycan Dövlət Televiziyasında ekran həyatı tapmışdır (2004). "Düzü-düz, əyrini-əyri" (2006), "Bu bizim zamanədir" (2007), "Toy olacaq..." (2008) adlı pyesləri Azərbaycan radiosunun tamaşaları kimi efirdə səslənilmişdir. Ədibin həyat və yaradıcılığına həsr olunmuş "Xeyrəddin Qoca" (foto-kitab) (2000),  "Ömür belə keçir..." (2004) və " Həyati proseslərin axarında" adlı kitablar nəşr olunmuşdur. "Çinar-çap" nəşriyyatı "Xeyrəddin Qocanın gülüşü" adlı miniatür kitab buraxmışdır (2007). İctimai Televiziya yazıçı haqqında "Ömür belə keçir..." adlı film çəkmişdir. (2009). Heydər Əliyev Sarayında Azərbaycanda ilk dəfə "Bilirəm, səsim xoşunuza gəlməyəcək..." adlı satira gecəsi keçirmişdir (avqust 2003).
Cəlil Məmmədquluzadənin həyatından və "Molla Nəsrəddin"  jurnalının yaradılmasından bəhs edən "Zamanın ruzigarı" adlı pyes yazmışdır. O, uzun müddət Moskvada çıxan "Trud" qəzetinin ictimai müxbiri olmuş, qəzetin işində fəal iştirakına görə Fəxri Fərmanla təltif olunmuş (1986), Azərbaycan Kütləvi İnformasiya Vasitələri Həmkarlar İttifaqı Rəyasət Heyətinin qərarı ilə Azərbaycan demokratik mətbuatının təşəkkülündə görkəmli xidmətlərinə görə "Qızıl qələm" (1994) mükafatına layiq görülmüşdür. Azərbaycan Mətbuat Fondunun "Dan ulduzu" (1995) mükafatını almışdır. Mətbuatda uzun müddətli səmərəli fəaliyyətinə, ədəbi-bədii, publisistik yazılarında vətəndaşlıq mövqeyinə, satira və yumor janrındakı kitablarına görə "Araz" Ali Ədəbi Mükafatı (2001) ilə təltif olunmuşdur. "Pyeslər" kitabında, "Hərənin öz payı...", "Qonşulaşma, qohumlaşma, kirvələşmə", "Bu bizim zəmanədir..." kimi dram əsərlərində ictimai problemləri işıqlandırdığına, güclü satirik-yumoristik təhkiyəsinə, özünəməxsus üslubuna, estetik-sənət axtarışlarına görə Bakı Kitab Bayramında Milli Kulturoloji mükafat-Diplom almışdır (2005).
3-cü dərıcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni (2017) və "Şöhrət" ordeni (2020) ilə təltif edilmişdir.
Musiqi sədaları (film, 1965)
Musiqi sədaları — 1965-ci il ABŞ istehsalı olan müsiqili filmdir. 1959-ci il tarixli eyni adlı Broadway musiqi ilə uyğunlaşdırılmışdır. Mahnıda olduğu kimi bu film də Hovard Lindsey və Rassel Kruzun kitabına əsaslanır. Filmin ssenarisini Ernest Leman yazmışdır. Robert Vayz filmin həm prodüserliyini, həm də rejissorluğunu boynuna götürmüşdür. Əhəmiyyətli rollarda Culiya Endryus, Kristofer Plummer, Eleonor Parker, Peggi Vud və Riçard Haydn oynamışlar. Filmin musiqiləri Riçard Rocers və Oskar Hammerştayn II-yə aiddir.
"Musiqi sədaları", 1966-ci ildə 10 nominasiya üzrə namizəd olduğu Oskar mükafatından "Ən yaxşı film", "rejissor", "musiqi", "səs" və "fantastika" dərəcələrində 5 dəfə qazanmışdı. Həmçinin ABŞ-də "mədəni, tarixi və estetik olaraq əhəmiyyətli" filmlər arasına seçilmiş və Konqres Kitabxanasının Milli Film Arxivində mühafizə edilməsinə qərar verilmişdir.
Xülasə
1930-cu illərin Avstriya sında Salzburg yaxınlarında bir monastırda yaşayan Maria (Julie Andrews) nın nə qədər səy göstərsə də bir rahibə olmaq üçün lazımlı xüsusiyyətlərə sahib olmadığı aydın olar. Hər gün dağlara çıxıb mahnı oxumaqdan xoşlanan həyat sevinci ilə dolu cıvıl cıvıl bir qız olan Maria davamlı olaraq səhər dualarını itirməklə, manastırdaki işlərini aksatmaktadır. Baş rahibə Abbess (Peggy Wood) and içib bir rahibə olmadan əvvəl gerçək dünyanı bir az daha tanıya üçün Marianın bir tərbiyəçi axtaran yeddi uşaqlı Kapitan Von Trapp (Christopher Plummer) ın malikanəsinə göndərir. Donanmadan təqaüdçü olmuş Kapitanın arvadı yeni ölmüşdür. Soyuq və məsafəli bir insan olan kapitan uşaqlarını hərbi bir intizam içində büyütmektedir. Babaları ortada olduqda bütün haşarılıklarını ortaya tökən uşaqlara tərbiyəçi əsaslanmır. Qısa müddətdə işi buraxan onlarla mürebbiyenin sonuncusu olan Maria optimizmi və musiqinin də köməyi ilə uşaqların ürəyini qazanmağı bacarır. Arxasından da Kapitanın etibarını qazanır. Vyana da oturan cazibəli bir qadın olan baronessa Schraeder (Eleanor Parker) le bir evliliyə hazırlanan Kaptana aşiq olan Maria ikisinin arasından çəkilmək üçün monastıra geri dönür. Uşaq isə Baronesin getməsini, Marianın geri gəlməsini istəyərlər. Sonunda Marianın sevdiyini anlayan Kapitan Von Trapp onunla evlənir və bal ayına çıxarlar. Ancaq ölkə isti günlər yaşayır. İkinci dünya müharibəsi ərəfəsində Avstriyanı işğal (Anschlüsse) edən Almaniya rejimini bu ölkəyə bütün təşkilatları ilə yerləşdirməyə başlamışdır. Nasizm əleyhdarı mövqeyini çoxdan müəyyən etmiş olan Von Trapp ailəsi artıq təhlükəsizlikdə deyil. Alman donanmasında aktiv vəzifəyə də adlandirilinca Kapitan ailəsini Avstriyadan çıxarmaq üçün hərəkətə keçər.
Filmin Musiqisi
Filmdə istifadə mahnıların hamısının bəstəsi Richard Rodgers a aiddir. Sözlərini isə Oscar Hammerstein II yazmışdır. Özünə aid bölümleri Julie Andrews öz səsləndirmişdir. Christopher Plummer ın səsi uyğun olmadığı üçün onun mahnılarının dublajını Bill Lee etmişdir. Filmin musiqi parçaları bunlardır:
Monqol atı
Monqol atı (адуу) — Monqolustan ərazisində yayılmış vəhşi atların yarımcinsi. Bu atlar Çingiz xannın dönəmindən dünyaya məlumdur. Köçəri monqollar yarım milyon olmalarına baxmayaraq 2 milyon at saxlayırlar. Kiçik ölçülərinə baxmayaraq Poni atı ilə hec bir əlaqəsi yoxdur. Monqolustanda bu atlar il boyu açıq səma altında yaşayır. Yayda +30°S qışda isə -40°S şəraitində yaşsya bilir. Atın südündən yerli əhali tərəfindən Kumıs adlanan içki hazırlanır. Atın əti nadir hallarda kəsilərək ətindən istifadə edilir. At əsasən minik istiqamətlidir. Bununla belə yerli şəraitdə yarışlarda istifadə edilir. Bundan başqa sahələrdə istifadə edilmir
Xariçi görünüş
Bu atlar köklü atlar sayılır. Qısa ayalara və iri başa malik olurlar. Xariçi görünüşü baxımından Prjevalski atı ilə oxşarlığı vardır. Fərqli cəhətləri quyuğun və atın baş, boyun nahiyəsində olan ttelləri uzun olur. Rəngi baxımından fəli olurlar. Əsasən isə sarının tünd-qəhvəyi çalarlarında olur.
Özünü aparması
Monqol atları vəziyyətdən çıxma baxımından seçilirlər. Dözümlü, yerli şəraitə tez öyrənən olurlar. Monqolustanta bir çox ərazilərdə at sürüləri sərbəst şəkildə vəhşi həyat sürürlər. İnsana öyrəşın at sahibinə qarşı sədaqətli, dostcanlı və sakit yanaşır. thumb|270px thumb|270px Dayanmadan 35 km məsafəyə müəyyən vaxt ərzində gedə bilir.
Monqol mətəniyyətində
Atlar monqol mədəniyyətində mühüm rol oynayır. Xüsusi ilə köçərilər atsız keçinə bilmirlər. At yarışları milli güləşdən sonra ikinci idman növü sayılır. Monqol imperiyasınln dünyayın yarısına sahib olmasında monqol atları hümüm rol oynamışdır. Xüsusi ilə İkinci dünya müharibəsində Monqol dövləti tərəfindən SSRİ-yə çoxlu sayda monqol atı yardım məqsıdi ilə verilmişdir. Monqollar arasında belə bir dyim vardır: «Atsız monqol, qanadsız quşa bənzər». At ənənəvi olaraq ailədə doğulan oğlan uşağının üç günlüyündə ona hədiyyə edilir. Böyük at ilxısına malik köçəri varlı sayılır. Hər bir adamın öz atı olur. Atını sevən monqollar onları həddindən artıq yormağı xoşlamırlar.
İravadi delfini
İravadi delfini — Delfinlər fəsiləsinə, İravadi delfinləri cinsinə aid növ.
Xariçi görünüş
Bu canlılar digər delfinlərdən müəyyən xüsusiyyətlərinə görə fərqlənirlər. Başlarənın ön hissəsələri donqardır. Sinə üzgəcləri enli və üçbucaqdır. Bel üzgəcləridə üçbucaqdır. Üzərləri boz-mavi, göyümtül-boz, qarın nahiyyəsi isə nisbətən açıq rəngdə olur. Dişlərinin eni qısa, uzunluğu isə 1 sm-dir. Çəkiləri 114–143 kq, uzunluqları 146–275 sm-dir. Erkəklər bir qayda olaraq iri olurlar.
Yayılması
Əsasən Hind okeanının Benqal körfəzi sahillərindən şimali Avstraliya sahillərinə qədər ki ərazilərdə yayılmışlar.
Hərəkətləri
İravadi delfinləri 3–6 başdan ibarət olan qruplarda yaşayırlar. Onlar bir qrupdan digərinə keçə bilirlər. Onlar başını sudan kənara çıxararaq ətrafı müşahidə edirlər. Üzərkən başlarını sudan kənara çıxararaq nəfəs alırlar.
Senecio lhasaensis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
I Ferdinand (Toskana hersoqu)
Həyatı
I Kozimo və Eleonora Toledolu nun kiçik oğlu olan Ferdinando hersoq taxt-tacına namizəd sayılmırdı və artıq 14 yaşında müqəddəs andı vermədən kardinal titulunu aldı. Gəncliyini Romada keçirərək o, özünün tikdiyi Mediçilər villası na İtaliyaya aid maddi mədəniyyət əsərlərini yığırdı. Xalq arasında birmənalı reputasiyaya sahib olmayan Françesko adlı qardaşının qəfil ölümündən sonra, Ferdinand bütün Toskananın varisi oldu. Elmi məlumatlara görə, Françesko arsen ilə zəhərlənmişdi və çox güman ki bunu Ferdinandın özü etmişdir. Toskana taxt-tacını əldə edərək o, eyni zamanda kardinal titulunu daşıyırdı, ancaq papanın razılığı ilə titulundan imtina etdi ki, 1589-cu ildə Yekaterina Mediçi nin nəvəsi Kristina Lotaringiyalı nikah bağlasın. Ferdinando, o vaxtı antikatolik partiyasına rəhbərlik edən IV Henrixə ssuda ilə dəstək verərək, üstün fərasətlilik göstərdi. Henrix Fransada hakimiyyətə gələndən sonra, Ferdinando Marsel buxtasına donanmasını göndərdi və ispanların qəsd etdiyi İf qəsri ni ələ aldı. Bu hadisədən sonra Ferdinandonun fransız kralı ilə əlaqələri pozuldu, lakin barışıq əlaməti olaraq kral 1600-cü ildə Ferdinandonun qardaşı qızı Mariya Mediçi ilə evləndi. Burbonlar la olan bu ittifaq imperatorun xoşuna gəlmirdi və onu sakitləşdirmək üçün Ferdinando Avstriya şahzadəsini öz varisinə aldı və türklərlə müharibədə avstriyalılara yardım göstərmək üçün öz qoşunlarını Egey dənizi və Afrika ya göndərdi.
Ferdinandonun müdrik xarici siyasəti Toskananın iqtisadi tərəqqi və onun maliyyəsinin möhkəmlənməsinə səbəb olmuşdur. O, öz sərvətləri ölçülüb-biçilmiş şəkildə xərcləyirdi, bunun sayəsində ölkənin şərqində bataqlıq yerlərinin qurudulmasına üstünlük verilirdi və ucqar Livorno nu Aralıq dənizində mühüm ticarət limanına çevrildi. İncəsənətdə o, musiqiyə xüsusi diqqət yetirirdi və təəccüblü deyil ki, onun dövründə ilk operalar tamaşa edilirdi.
Şatolar
Şato (Çincə: 沙陀 pinyin: shā tuó, Sha-t'o) — Qərb Göytürk Xaqanlığının ərazisində yaşayan türk tayfaları. Bu ad onlara Şato səhrasında yaşadıqları üçün verilmişdir.
Tarixi
Miladdan sonra VII əsrdə Fərqanədə qədim Usunların ərazisində yaşayan Şato tayfaları bir əsr sonra artıq Yanmin əyalətini tutaraq Barkul gölü ətrafında yerləşmiş, daha sonralar Şensi, Qansu və Şansi əyalətlərinə köçmüş, sonrakı əsrlərdə isə Quzey Çini zəbt etmişlər. Qumilyov yazır ki, şatolar Şərqi Cunqariya ərazisində, Burkul gölünün ətrafında yaşayırdılar. Tan imperiyasına tabe idilər.
Hakimləri
Şato tayfasının hakim ailəsi Çuye (朱邪) adlanırdı.
Sonrakı Tan
Şatolar əvvəl Cin knyazlığı nın, daha sonra isə Sonrakı Tan sülaləsinin əsasını qoymuşdular.
Sonrakı Cin, Sonrakı Xan və Şimali Xan
Sonrakı Cin Şatoların qurduğu ikinci imperiya idi. Çuyelərlə Çinə gəlmiş, Tan sülaləsinə tabe olmuşdular. Sonrakı Tan sülaləsi sərkərdəsi Şi Cinqtanq öz imperiyasını elan etmişdi.
{| class="wikitable" !Rəsm !Əsl adı !Ölümdən sonrakı adı !Məbəd adı !Era adı !Hakimiyyət illəri (石敬瑭) Ulu əcdad Səmavi bolluq
936-943
(Sürgün edilmiş imperator)
後晉少帝
(Gənc imperator)
Səmavi bolluq
Kaiyun (開運)
Artmış bəxt
944–947
Sonrakı Xan və Şimali Xan
Sonrakı Xan sülaləsi 947-ci ildə Liu Çiyuan adlı bir Şato sərkərdəsi tərəfindən yaradılmışdı. Atası Liu Dian (劉琠) Li Keyon un sərkərdələrindən biri idi. (劉知遠) Ulu əcdad Səmavi bolluq
947
Kianyu (乾祐)
948 (劉承祐) (Dumanlı imperator) 948-951 885-951
Liu Min (劉旻)
951-954 (Müdrik və güclü imperator) Nəsil əcdadı 951-954 (劉承鈞) (Dindar imperator) Uzaqgörən əcdad 951-954
24 may
1601–1900
thumb|[[I Viktoriya]]
1901–cari
thumb|[[Şıxəli Qurbanov]]
Anthurium rigidifolium
(Anthurium rigidifolium) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Çar
Çar — slavyanlarda monarx titulu. "Sezar" (Caesar) sözündən əmələ gəlmişdir. Roma imperatorlarının titulu, qədim və orta əsr dövlətlərində hökmdar titulu.
Ümumi məlumat
Tarixi ədəbiyyatda qədim Babilistan, Aşşur, Çin, Hindistan, İran, Yunanıstan, respublikayaqədərki Roma, ellinist Misir və Qafqaz Albaniyasının hakimləri çar adlandırılıb. Çar kral tituluna uyğun olan ali dövlət ünvanıdır (imperatordan sonra). Bolqarıstanda monarxlar X, XIV əsrlərdə və 1908-ci ildən monarxiyanın ləğvinədək (1946) çar titulunu daşımışlar. Rusiyada 1547-1721- ci illərdə dövlət başçısının rəsmi titulu idi. İlk çar IV İvan Qroznı olmuşdur. I Pyotr imperator titulunu qəbul etmişdir (1721).
Maebaşi
Maebaşi — Yaponiyanın Honşu adasında olan Kanto regionunda yerləşən Qunma prefekturasının paytaxtı.
Ukur
Ukur — Azərbaycan Respublikasının Qusar rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Klikə görə ödəniş
Klikə görə ödəniş termini rəqəmsal marketinqdə istifadə olunur.
İnternetdə reklam yerləşdirdikdə, reklam platforması, reklam yerləşdirən şəxsdən hər klikə görə ödəniş alır. Belə platformadan biri Google Ads platformasıdır.
Senecio daochengensis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
II Ariobarzan
II Ariobarzan — Atropatenanın Atropatidlər sülaləsindən olan hökmdarlarından biridir. Digər Atropatena hökmdarı I Ariobarzanın (I Arobarzan) oğludur.
Şəxsi həyatı haqqında məlumatlar çox azdır. Məlumdur ki, Ariobarzan on ildən artıq Romada yaşamış, Roma tərbiyəsi almışdır. O, Romaya səmimi dostluq münasibətləri bəsləyirdi. Hakimiyyətinin ilk dövrlərində Atropatena xeyli zəifləyərək mövqeyini itirir. Hətta atası I Artavazdın dövründə idarəçiliyi Atropatenaya tapşırılmış Arminiya taxt-tacı da itirilmişdi. Lakin sonradan II Ariobarzanın yürütdüyü uğurlu siyasət nəticəsində Roma imperiyasının imperatoru Oktavian Avqust Ermənistan taxtını yenidən Atropatenaya hədiyyə edərək, Arminiyanın idarəsini Atropatenaya tapşırmışdır.
Anthurium rimbachii
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Phlomis armeniaca
(Phlomis armeniaca) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Senecio scaposus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Aşağı Pirtikan
Aşağı Pirtikan — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indi Talin rayonunda kənd.
Tarixi
Rayon mərkəzindən 9 km şimalda, Mastara çayının yanında yerləşir. Kəndin digər adı Türk Pirtikarı (Pirtikan Türk) olmuşdur.
Erm. SSR AS RH-nin 2.III.1940-cı il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Zoragyuğ qoyulmuşdur.
Əhalisi
Kənddə 1873 - cü ildə 65 nəfər, 1886-cı ildə 112 nəfər, 1897-ci ildə 140 nəfər, 1904 - cü ildə 153 nəfər, 1914 - cü ildə 166 nəfər, 1916-cı ildə 157 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır.
1918-ci ildə kənd erməni təcavüzünə məruz qalaraq sakinləri-azərbaycanlılar qırğınlarla deportasiya olunmuşlar və Turkiyədən köçürülən ermənilər burada yerləşdirilmişdir.
İndi ermənilər yaşayır.
Aptek
thumb|200px|Əczaçılığın beynəlxalq logosu
thumb|Aptek Aptek (Yunanca: apotheke(anbar) ) - reseptlə dərman hazırlayan, hazır dərman və digər tibbi mallar saxlanan və satılan tibbi müəssisə.
Etimologiya
XX əsrin əvvəllərinə aid Azərbaycandilli mənbələrdə dəvaxana (دواخانا) adlandırılmışdır.
Telelər
Telelər — qədim türk tayfası.
Tarixi
Tele tayfası erkən orta əsrlərdə (IV-V əsrlərdə) Balxaş gölü ətrafında yaşamışdır. V əsrdə 100 min alaçıqdan ibarət telelər İrtış çayını keçərək Aral və Xəzər dənizləri arasındakı ərazidə öz dövlətlərini yaratmışdılar. 492-ci ildə telelər öz dövlətini yaratdılar.494-496-cı illərdə bu dövlətə eftalilər son qoydular. 552-ci ildə türk xaqanlığı yaradıldıqda tele tayfa birləşməsi həmin dövlətə daxil olmuşdur.556-cı ildə onlar xaqanlığın qərbində, Xəzər dənizi sahillərində məskunlaşmışdılar. VII-VIII əsrlərdə tokuz-oğuz adı ilə adlanmışlar.Türk xaqanlığının dağılması nəticəsində (1704) telelərin bir hissəsi İrtış hövzəsində yaşayan qıpçaqlara qarışmış, digər hissəsi isə VIII əsrdə Xəzərlərin tərkibinə daxil olmuşdur. Qıpçaqların və Xəzərlərin tərkibində Azərbaycana gəlmişdilər.
Telelər jujanlarla qonşu yaşayırdılar. Amma əlaqə saxlamırdılar. Onlar Hun imperiyasına qatıldılar. Öz ibtidai dədə-baba qaydalarını saxladılar və köçərilikdən əl çəkmədilər. Çinləşmə (tabqaçlaşma-Ə.Ç.) bu köçərilərə təsir etmədi. Əlçatmaz səhralarda sakin olduqlarından Çin dövləti üçün maraqlı deyildilər. Telelər əvvəlcə bir xana deyil, 12 tayfanın hərəsi öz ağsaqqalına tabe idi.
II Artavazd
II Artavazd — Atropatenanın Atropatidlər sülaləsindən olan hökmdarı.
Həyatı
Atasının ölümündən sonra Roma imperatoru Oktavian Avqustun dəstəyi ilə taxta çıxmışdır.
Pulun bir üzündə Avqustun şəkli, o biri üzündə isə "Böyük çar Artavazd" yazısı həkk olunmuşdu.
Trakay
Trakay (Trakai, Troki, Qarayca Troch (oxunuşu "Trox"), 1940-cı ilədək "Troki") — şəhər, Litvada rayon mərkəzi.
Etimologiya
Trakay adının mənşəyi sual altına alınmır. Bu meşənin aşağı yarusu mənasına gələn "trakas" sözünün cəmidir.
Tarixi
Litva salnamələrində yazılıb ki, 1321-ci ildə Böyük knyaz Gediminas köhnə Trakayda, indiki Trakaydan təqribən dörd mil məsafədə, bir qəsr tikib və Kernavedən öz paytaxtını ora köçürüb. (Lakin bu torpaqların ilk sakinləri on min il bundan əvvəl burada görünüb).
Gediminasın ölümündən sonra Trakay şəhəri onun oğlu Kyastutis, Böyük Trakay knyazı və Jyamayçyunun da paytaxtı olub. Zaman keçdikcə qəsr öz tarixi əhəmiyyətini itirib. XV əsrin əvvəlindən yerin adı yalnız orada yerləşmiş monastır ilə bağlanır. İndiki Trakay şəhəri və yeni həyata uyğunlaşmış qala ada üzərində uzun müddətdən sonra yerləşdi. Qəsrin tikintisi 1409-cu ildə, Vilnüsün müdafiəsinin ön istehkamı olacağı ümidi ilə başa çatdı. Əhl-səliblərin salnamələrində ikinci Trokay qəsrinin adı 1377-ci ildə çəkilir. (Adadakı qəsri bir dəfə də zəbt etmək alınmadı, lakin onun ətrafındakı şəhər dağıdılmış və yandırılmışdı, çünki onun müdafiə divarı yox idi.)
Trakay şəhəri Böyük Vitautasın hakimiyyəti dövründə inkişaf edirdi. O Böyük Litva Knyazlığının siyasi mərkəzlərindən biri oldu, qəsr isə o zaman ən güclü və ən böyük idi. O Litvada su üzərində olan yeganə qəsr olmuş və bütün dövrlər üçün belə qalmışdır. Burada Böyük Litva Knyazlığının arxivi – Litva metrikası saxlanılıb. Vitautas bir neçə karaim və tatar ailəsini Krımdan gətirib Trakaya köçürdü. Onlar qəsr və qalanı mühafizə edir, eləcə də Vitautasın şəxsi mühafizəsi qismində xidmət edirdi. Bunun müqabilində onlara üstünlüklər – torpaq, şəxsi azadlıq, ticarətlə məşğul olmaq və ölkə ərazisində sərbəst səyahət etmək hüququ verilmişdi.
Hazırda Trakayda 1997-ci ildə karaim və tatarların Litvada məskunlaşmasının 600 illiyinin bayram edilməsi zamanı təmirdən sonra açılmış, Serayyi Şapşalanın topluların əsasında tərtib edilmiş Trakay karaim muzeyinin sərgisinin ekspoziyası fəaliyyət göstərir. XVIII əsrdə tikilmiş karaim kenassası, ibadət evi, memarlıq abidələri – qədimi qəbiristanlığın darvazaları və hasarı da qalıb. Müəyyən dərəcədə karaim və tatarların aşpazlıq irsi də bu günə kimi qorunub saxlanılıb. Onunla da Trakayda tanış olmaq olar. Vitautasın zamanında Trakay sakinlər dinindən və millətindən asılı olaraq zonalara ayrılmışdı. Onlar öz ibadət evləri yaxınlığında yerləşdirilirdi. O zaman 1409-cu ildə prixod məktəbi açılmışdı. Bir neçə müddətdən sonra bu hüquqa şəhərin xristian hissəsindən ayrı olaraq karaim icması da malik idi.
XVI əsrdə Trakay siyasi mərkəz kimi öz əhəmiyyətini itirdi. Qəsrdə görkəmli məhkumların həbsxanası qurulmuşdu (Qipçaq ordasının xanı Şah Əhməd də burada saxlanılırdı). XVII əsrin ortalarında Moskva müharibəsi zamanı hər iki qəsr dağıdılmış, şəhər yandırılmışdı. 1915-ci ildə alman artilleriya mərmiləri Trakayın mərkəzini darmadağın etdi.
Trakay ada qəsri sovet dövründə bərpa edilmişdi. İkinci Dünya müharibəsindən sonra şəhərin küçələri bərpa edilmiş, bir neçə memarlıq nöqteyi-nəzərindən daha çox və ya daha az mahiyyətli binalar tikilmişdi. Respublika su idman növləri stansiyası qurulmuş, Respublika avar çəkmə üzrə bazası tikilmişdi. Avar çəkmə üzrə beynəlxalq yarışlar keçirilməyə başlamışdı.
Trakay ətrafı meşələr çoxdan bəri çoxlu sayda vəhşi və yırtıcı heyvanlarla məşhurdur. Lakin onlar zadəganların çox məşhur ovları zamanı etinasız olaraq məhv edilirdi. Beləliklə, indi biz yalnız onunla fəxr edə bilərik ki, Trakay meşələrində, bildiyimiz kimi, sonuncu ayı güllə ilə vurulub. Budur Varnikyay yarımadası. İndi biz asanlıqla onu ziyarət edə bilərik, yüz il bundan öncə isə bu Alqirdasın adını daşıyan və ya "heyvanxana" adlanan ada idi. XVII əsrdə Jiliber de Lanua bu barədə yazırdı: "Trakay şəhəri – yalnız bu meşələrdə ovlanıla bilən yırtıcı heyvanların dolu olduğu hasarlanmış parkdır. Onların arasında vəhşi öküzə oxşayan dağkeçisinə, böyük atlara oxşayan sığına rast gəlinir…" Lakin XVII əsrdə heyvanxana tənəzzül etdi.
Coğrafiyası
Trakay – Litvanın cənub-şərqində şəhər, Vilnüsdən 23 km məsafədə, qədim paytaxtdır, son vaxtlarda yalnız rayon mərkəzi kimi tanınır. Unikal coğrafi şəraiti, məşhur tarixi keçmişi, burada yaşayan xalqların xüsusi milli, etnik mədəniyyətinə görə şəhər turistlər, istirahət edənlər və idmançılar üçün cəlbedicidir. Altı göl (Qalves, Qilujyo, Luko, Nerespinş, Olaukos, Totorişkyu) arasında qurulmuş, adaların ən böyük və ən kiçik kepkaları görünən, belə unikal şəhər və ya kəndlər Litvada daha yoxdur. Göllər təxminən beş yüz yarım hektar sahəni tutur. Şimal-qərbdə şəhərin xətti Akmyana gölünə, şimal-şərqdə — Skaystis gölünə, cənubda – Babrukas gölünə, qərbdə — Plomenay gölünə yaxınlaşır. Şəhərin əsas hissəsi Qalves, Totorişkyu və Luko gölləri arasında qəsr yaxınlığında yerləşir. Köhnə Trakay – Litvada dövlət mühafizəsi altında olan beş köhnə şəhərdən biridir. Şəhərin ərazisində 40 hektarı Ujutrakisin parkları və 4 hektarı – şəhər parkları tutur. Ujutrakisin parkı neoklassisizm tərzində malikanə ilə birgə Qalve və Skaystis gölləri arasında yarımadada yerləşir. Parkı Eduard Andre layihələndirib. Sovet dövründə orada Trakay turistik bazası olub. Artıq o zaman Trakayı qonşu sovet respublikalarından, Polşa, Çexiya və Slovakiyadan olan turistlər ziyarət edirdi. 2008-ci ildə Trakay kurort ərazisi statusuna layiq görülüb. Hazırda Trakay qəsrində kamera musiqisi gecələri keçirilir. Qalves və Totorişkyu göllərini birləşdirən boğazda 1965-ci ildə dəmir-beton körpüsü tikilib. Qalves gölünün iki ən yaxın adası – Piles və Karvinesi taxta piyada körpüsü birləşdirir.
Şəhərin ən iri və ən mühüm diqqətəlayiq yeri indi də qotik Trakay ada qəsri və yarımada qəsrinin qalıqlarıdır, eləcə də 1409-cu ildə Müqəddəs Məryəmin təqdis edilmiş kostyolu və Müq. İoann Nepomukun sovməəsi, XVIII-ci əsr Trakay aşxanalı mehmanxanası, karaimlərin küçəsində olan yaşayış evləridir.
Gümüşü qaytarma
(Potentilla argentea) - cinsinə aid bitki növü.
Abaziniya
Tarixi
Abazinlər və abxazların indiki Abxaziya ərazisindəki əraziləri, qədim əsrlərdə Krasnodar diyarının cənub və şərq hissələri Abxaz (Abazg) krallığında birləşdirildi. Daha sonra Abazinlərin bir hissəsi indiki Stavropol diyarının cənub hissəsi ərazisinə köçdü. XVI–XVIII əsrlər dövründə Abazin torpaqları Krım-Türk qoşunları tərəfindən işğal edildi və Kabarda knyazlıqlarının bir hissəsi idi. XIX əsrin birinci yarısından bəri Abaza əraziləri Rusiyanın bir hissəsidir. Həm Krım-Türk, həm də Kabardiya və Rus hakimiyyətləri, digər Qafqaz xalqlarının yaşayış məskənləri arasında səpələnmiş də daxil olmaqla, Abazini tez-tez zorla köçürdülər. thumb|Abazinsky rayonunun gerbi Sovet hakimiyyəti burada 1918-ci ildən qurulmuşdur. — Qafqaz Sovet Respublikası, 20 yanvar 1921-ci ildən — Dağ Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının bir hissəsi, 12 yanvar 1922-ci ildən — Qaraçay-Çerkess Muxtar Vilayətinin (KCAO) bir hissəsi Cənub-Şərqi (1924-cü ildən — Şimali Qafqaz) bölgəsi olaraq, 26-dan 1926-cı il aprel — Çərkəz Milli hissəsi rayon, 30 aprel 1928-ci ildən — Çerkess Muxtar Vilayətinin bir hissəsi, Stavropol diyarının bir hissəsi, 9 yanvar 1957-ci ildən — yenidən qurulan Qaraçay-Çerkess Muxtar Vilayətinin bir hissəsi olaraq Stavropol diyarının bir hissəsi.
1990 və 1991-ci illərdə Abazin milli "Adgilər" və "Apsadgil" hərəkatları, eləcə də Abaza milli bölgəsinin ayrılmasını tələb edən Abaza və Çərkəz xalqlarının qurultayı fəaliyyət göstərirdi.
Ayrıca, Çərkəz-Abazin Respublikası və Nogai-Abazin Respublikasına KChAO xalqlarının sayı baxımından Karachaisdən daha kiçik olanların birləşməsi təklifləri irəli sürüldü. Ancaq bu məsələlərdə razılıq əldə olunmadı.
1991-ci ilin noyabrında, bütün səviyyəli millət vəkillərinin və Abazin xalqının nümayəndələrinin qurultayında, RSFSR rəhbərliyi tərəfindən tanınmayan Psyzh kəndində paytaxt ilə ayrıca Abazin Respublikası elan edildi. Abazinya Qaraçay-Çerkessiyanın bir hissəsi olaraq qaldı (30 noyabr 1990-cı ildən — Qaraçay-Çərkəs Sovet Sosialist Respublikası, 16 oktyabr 1992-ci ildən — Qaraçay-Çərkəs Respublikası).
Bələdiyyə islahatı və 2006-cı il tarixli "Yerli özünüidarəetmə haqqında" və "KCR-də bələdiyyələrin sərhədi haqqında" federal qanunlarının başlanması ilə əlaqədar 27 iyun 2005-ci ildə keçirilmiş Abaza Xalqının Fövqəladə Konqresi KCR-in beş rayonunda yerləşən bütün 13 Abaza kəndlərinin rəhbərlərinə tapşırıq verdi. , digər bələdiyyələrdən dərhal çıxdıqlarını elan edin və ayrıca büdcə maliyyəsi ilə Abazinsky rayonunda birləşin.
25 dekabr 2005-ci ildə bu ərazilərdə referendum keçirildi, səs verənlərin 99% -i Abazinsky rayonunun yaradılmasını dəstəklədi. 1 iyun 2006-cı ildə keçirilmiş referendumun nəticələrinə görə, Rusiya Federasiyası Baş nazirinin fərmanı ilə Abazinsky rayonu mərkəzlə birlikdə İnjiç-Çukun kəndində yaradılmış, Psyj, Elburgan, Inzhich-Chukun, Kubina və Kara-Paqo bələdiyyələri Prikubansky, Ust-Dzhabutinsky rayonlarından köçürülmüşdür. Abazinsky rayonunun bütün səlahiyyətləri və rəhbərliyi 1 yanvar 2009-cu ilədək tam şəkildə quruldu.
2014 Taekvondo üzrə Avropa Çempionatı
Kişilər
300px|thumb
Mariya Marqarita Kirx
Mariya Marqarita Kirx (, 25 fevral 1670 – 29 dekabr 1720) —Alman astronomu.
Həyatı
1670-ci ildə Almaniyanın Leypsiq şəhərində anadan olmuşdur. Rahib olan atası qadınların təhsil almasının vacibliyinə inanırdı və bu səbəbdən öz qızına çox erkən yaşdan etibarən müəllimlik edir. Atasının ölümündən sonra Mariyanın təhsili ilə əmisi məşğul olur.
Arnold vasitəsiylə Mariya dövrünün ən məşhur alman astronomlarından biri olan Qotfrid Kirxlə tanış olur. Aralarındakı 30 illik yaş fərqinə baxmayaraq, onlar 1692-ci ildə ailə qururlar. Beləliklə, o, astronomiya karyerasına başlamış olur. 1700-cü ildə Berlin Elmlər Akademiyası qurulur və Mariyanın həyat yoldaşı akademiyanın astronomiya bölməsi üzrə təyin edilir, Mariya özü isə rəsmi olmadan Qotfridə çalışmalarında kömək edir. Onların 4 övladı dünyaya gəlir və onların hər biri valideynlərinin yolunu gedərək astronomiya çalışmalarına qoşulurlar.
Mariya qadın olduğu üçün universitetdə astronomiya üzrə geniş çalışması mümkün olmur. Onun dövründə əksər astronomlar universitet təhsili almamışdılar və bu sahədəki praktiki çalışmalar rəsmi quruluşların xaricində həyata keçirilirdi. Nə Kristofer Arnold, nə də Qotfrid Kirx universitet təhsili almışdılar. Evlənmədən əvvəl Kirx Mariyanın təhsilini Arnolddan təslim alsa da, həqiqətdə şagirdi Mariya ustasına bərabər bir səviyyəyə gəlib çatmışdı.
Berlin Elmlər Akademiyasında Mariya və Qotfrid birlikdə işləyirdilər. Mariya hər axşam saat 9-dan sonra göy üzünü izləyirdi. Birlikdə çalışmaları ilə Ayın mərhələlərini, Günəşin batmasını, tutulmasını və digər planetlərin qarşılıqlı mövqelərini hesablayaraq təqvimlər və almanaxlar hazırlamışdılar. Onların bu çalışmaları xüsusi ilə də təqvimlərin satışından gələn gəlirlər akademiya üçün böyük bir maddi qaynaq yaratmışdı.
1702-ci ildə Mariya hələ məlum olmayan bir quyruqlu ulduz (kometa) kəşf etdi: 1702 kometası (C/1702H). Kometanın kəşfini Qotfrid yayımlayır və məqaləsində Mariyadan heç bəhs etmir. Bunun səbəbini özünün Akademiyanın rəsmi astronomu olması, həyat yoldaşının isə orada qeyri-rəsmi çalışdığını və bunu daha əvvəl açıq bildirməməsi səbəbi ilə Akademiyanın ona qarşı reaksiyasından qorxması kimi izah edir, lakin Qotfrid səhvini düzəldərək 1710-cu ildə kometanın kəşfinin həyat yoldaşına aid olduğunu açıqlayır.
Mariyanın uğuru qeyri-rəsmi olsa da geniş bir şəkildə qəbul edilir. O, Akademiyanın rəhbəri Leybnitslə təcrübələri haqqında aktiv yazışır. 1709-cu ildə Leybnits Prussiya kraliçasına yazır ki, "Onun uğurları ədəbiyyatda görünməsə də, astronomiya təhsilinin ən dərinlərində yer almaqdadır".
1710-cu ildə Mariyanın həyat yoldaşı Qotfrid Kirx vəfat edir və Akademya Mariya ilə əlaqəsini kəsir. Mariyanın qadın olması onun Akademiyada işlərini davam etdirməsinə əngəl olur. Akademiya digər institutlar tərəfindən lağa qoyulacağından ehtiyat edir, hətta rəhbər Leybnits də Mariyanı qorumaqda aciz qalmışdı.
Mariya vəzifə üçün Krallıq Sarayına verdiyi ərizənin cavabını 18 ay gözləyir. Nəhayət, 1712-ci ildə ona rədd cavabı verilir. Bundan kədərlənən Mariya belə demişdi: "İndi qorxulu bir səhrada getdiyimi hiss edirəm, su yoxdur və qidalar da acıdır".
Mariya nəinki mənəvi zərbə almışdı, eyni zamanda artıq atasız qalmış 4 uşağın maddi vəziyyətini də düşünməli idi.
İşsiz qalan Mariya 1714-cü ilə qədər ailə dostları və bacarıqlı həvəskar astronom olan Baron Bernhard Frederik von Krosiqin xüsusi rəsədxanasında işləyir. 1716-cı ildə rus çarı Böyük Pyotrdan təklif alır. Ancaq təklifə müsbət cavab vermir, çünki təqvim hesablarını davam etdirmək üçün Berlində qalmağa qərar verir.
Taleyin oyunu ilə Mariyanın oğlu Kristfrid Akademiya rəsədxanasının direktoru təyin edilir və anası ilə bacısı Kristinanı katibə kimi yanında işə götürür. Mariya xüsusi çalışmalarını etsə də, bir müddət sonra həyat şəraiti onu astronomiyanı tərk etmək məcburiyyətində qoyur.
Beləliklə, Mariya Vinkelman-Kirx sadəcə dövrünün ən qabaqcıl, ən yaxşı tanınan astronomu olaraq qalmadı, eyni zamanda tarixdə quyruqlu ulduz (kometa) kəşf edən ilk qadın oldu. Dərin xəyal qırıqlığına baxmayaraq, kölgədə qalmış karyerası boyunca əhəmiyyətli elmi çalışmalarına davam etmiş və astromiyaya töhfələrini vermişdi.
Senecio liangshanensis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Mariya Marqarita Kirx
Həyatı
Onun tanınmasında ən əhəmiyyətli işləri "Aurora Borealis üzərində izləmələri" (1707), "Günəşin Saturn və Venera ilə birləşməsi" (1709), yeni kometa kəşfinə dair məqalələri (1711) olmuşdur.
Rassel dalamazı
(Phlomis russeliana) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Əhməd Seyidov
Əhməd Seyidov (tam adı: Seyidov Əhməd Yusif oğlu ) — azərbaycanlı alim, Zaqafqaziya və Azərbaycanın ilk pedaqoji elmlər doktoru, professor, əməkdar elm xadimi, Azərbaycan pedaqogika tarixinin ilk tədqiqatçılarından biri. Əhməd Seyidov Hacı Kərim Sanılı ilə birlikdə ilk "Əlifba" dərsliyinin müəllifi olmuşdur. O, müxtəlif vaxtlarda Lənkəran qəza xalq maarif şöbəsinin müdiri və Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin rektoru vəzifələrini icra etmişdir.
Erkən illəri
Əhməd Yusif Seyidov 1892-ci ildə mart ayının 31-də Yelizavetpol quberniyasının Qazax qəzasının Aslanbəyli kəndində, Seyid Nigari nəslindən olan Yusif və Xədicə xanımın ailəsində anadan olmuşdur. Dörd-beş yaşalarında atasını itirən Əhməd Xədicə xanımın himayəsində böyüyüb. O, övladının oxumasına һәг cür şərait yaratmış, ev qayğılarından onu azad etmişdi. Əvvəlcə Hacı Mahmud Əfəndinin kənddə açdığı hücrədə yazıb-oxumağı öyrənən Əhməd, təhsilini Əhməd Ağa Mustafayevin məktəbində davam etdirmişdir. Əhməd Seyidov sonralar о günləri xatırlayaraq yazırdı:
Əhməd ağa Xədicə xanımı inandıra bilmişdir ki, Əhməd çox qabiliyyətli uşaqdır, onun elmə həvəsi var, böyük gələcəyi üçün hökmən təhsilini davam etdirməlidir. Kasıblıq və imkansızlıq onu sıxsa da, Xədicə xanım övladının Qori Müəllimlər Seminariyasında oxumasına qərar verir. O dövrdə Qori Müəllimlər Seminariyasında ödənişli və ödənişsiz əsaslarla təhsil almaq mümkün idi. İmtahanları daha müvəffəqiyyətlə verənlər dövlət hesabına oxuya bilərdilər. Ödənişli şöbəyə daxil olan Əhməd Seyidov qəbuldan üç gün sonra yaxşı imtahan vermiş tələbə kimi ödənişsiz oxuyan tələbələr sırasına daxil edilir.
1911-ci ildə Qori Müəllimlər Seminariyasına daxil olan Əhməd Seyidov 1917-ci ildə oranı 10 tələbə (Məhiş Hüseynov, Qəzənfər Qəniyev, Yusif Qasımov, Yasin Miralıyev, Hüseyn Paşayev, Xosrov Şirinbəyov, Əliş Şəfiyev, Lətif Şahməmmədbəyov, Rzaqulu Şadlinski) ilə birgə bitirmişdir. Əhməd Seyidov Qori Müəllimlər Seminariyasmin son buraxılışının məzunlarından idi. O, pedaqoji fəaliyyətinə Aslanbəylidəki evinin ikinci mərtəbəsində məktəb açmaqla başlayır. Sonralar Osman Cəfərov yazırdı:
Əhməd Seyidov 1920-ci ildə Qazax xalq maarif şöbəsində kənd məktəbləri üzrə inspektor təyin olunur. 1921–1925-ci illərdə Aslanbəyli, Qaymaqlı, Musaköy və Kəmərlidə müəllim və məktəb direktoru işləyən Seyidovun fəaliyyəti İsmayıl Şıxlının "Dəli Kür" romanında da öz əksini tapmışdır.
1925-ci ilin sentyabrında Azərbaycan Respublikası Xalq Maarif Komissarlığı kollegiyasının qərarı ilə Əhməd Seyidov Lənkəran Qəza Xalq Maarif şöbəsinə müdir təyin olunur. O, 1926–1930-cu illərdə dəmir yolu məktəbləri üzrə inspektor vəzifəsində işləyir. Bu dövrdə Əhməd Seyidov həm də Azərbaycan Dövlət Universitetində ali təhsil alırdı.
Elmi fəaliyyəti
1930-cu ildə Azərbaycan Dövlət Universitetini bitirən Əhməd Seyidov elə həmin ildən Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunda əmək fəaliyyətinə başlayır. 1931-ci ildə Azərbaycan Elmi-Tədqiqat İnstitutunun aspiranturasına qəbul olunur, daha sonra isə Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Pedaqoji Elmlər İnstitutuna (indiki Təhsil İnstitutu) köçürülür. Assistent kimi əmək fəaliyyətinə başlayan Əhməd Seyidov 1932-ci ildə ADPİ-nin pedaqogika kafedrasının dosenti vəzifəsinə seçilir. O, 1934–1936-cı illərdə ADPİ-də Pedaqoji fakültənin dekan vəzifəsində çalışır.
Əhməd Seyidov 1939-cu ildə Azərbaycan Dövlət Universitetində təşkil olunan Elmi Şurada "Abbasqulu ağa Bakıxanovun pedaqoji görüşləri" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə edərək ilk azərbaycanlı pedaqoq-alim statusu qazanmışdır. Onun müdafiә etdiyi "A.Bakıxanovun pedaqoji görüşlәri" namizәdlik dissertasiyası onunu ilk tədqiqat işi olmaqla yanaşı, həm də Azərbaycanın pedaqoji fikrinin tәdqiqinә hәsr olunmuş ilk mükәmmәl elmi tәdqiqat işi idi. Bu dissertasiyada A.Bakıxanovun yaşadığı dövr, onun mühiti faktiki material vә zәngin sәnәdlәr әsasında şәrh olunmuşdu. Yüksәk elmi-nәzәri әhәmiyyәti ilә seçilәn bu әsәr professor A.O.Makovelski və pedaqoji elmlər namizədi N.T.Ariskin tərəfindən yüksək qiymətləndirilmiş və 1940-cı ildә SSRİ Elmlәr Akademiyasının Azәrbaycan filialı tәrәfindәn keçirilәn müsabiqәdә mükafata layiq görülmüşdür.
Əhməd Seyidov 1940-cı ildə ADPİ-nin pedaqogika və psixologiya kafedrasının müdiri seçilmiş, 30 ildən artıq bir müddətdə həmin kafedraya rəhbərlik etmişdir.
Əhməd Seyidov fəaliyyəti dövründə elmi kadrların yetişdirilməsi məsələsini ön plana çəkmişdir. O, qırxıncı illərdən vəfatına qədər (1977) 100-dən artıq elmlər namizədi və elmlər doktorunun elmi rəhbəri olmuşdur. Onlar arasında akademik Hüseyn Əhmədov və professor, əməkdar elm xadimi Nurəddin Kazımov da olmuşdur. Əhməd Seyidov Azərbaycanda pedaqoji fikrin inkişafında bilavasitə xidmət göstərməklə yanaşı, SSRİ məkanında, xüsusilə Moskvanın pedaqoq elitasında Azərbaycanın milli irsini yüksək səviyyədə tanıtmışdır. Akademiklərdən Y.M.Medinski, N.K.Qonçarov və D.İ.Konstantinov onun pedaqoji yaradıcılığını yüksək qiymətləndirmişlər.
Əhməd Seyidovun mühitində Mirzə İbrahimov, Mirzə Məmmədov, Yusif Qasımov, Əli Hüseynov (Mehdi Hüseynin atası), Mehdi Mehdizadə, Mehdixan Vəkilov, Mir Cəlal Paşayev və digər sayılı simalar olmuşdur. Əhməd Seyidov pedaqoji fikir tarixinin "məktəb"ini yaradan, onu inkişaf etdirən alim idi. O, Nizami və Füzulini orijinaldan araşdırmış, Seyid Əzim Şirvani və Mirzə Ələkbər Sabiri, həmçinin, Mirzə Cəlili pedaqogika dərsliklərinə gətirmişdir.
Əhməd Seyidov otuzuncu illərdən etibarən A.A.Bakıxanov, M.Ş.Vazeh, H.B.Zərdabi, M.F.Axundov irsinə müraciət etmiş, bununla yanaşı, dünya pedaqoqlarından Con Lokk, K.D.Uşinski, S.Disterveq, J.J.Russo, N.Pestalotsi və başqalarını araşdırmışdır.
O, ilk sistemli tәdqiqat işini o vaxta qәdәr tәdqiqat predmeti olmayan vacib mövzuya – A.Bakıxanovun pedaqoji görüşlәrinin tәdqiqinә hәsr etmişdir. Onun 1939-cu ildә müdafiә etdiyi "A.Bakıxanovun pedaqoji görüşlәri" namizәdlik dissertasiyası Azərbaycanın pedaqoji fikrinin tәdqiqinә hәsr olunmuş ilk mükәmmәl elmi tәdqiqat işi idi. Bu dissertasiyada A.Bakıxanovun yaşadığı dövr, onun mühiti faktiki material vә zәngin sәnәdlәr әsasında şәrh olunmuşdu. Yüksәk elmi-nәzәri әhәmiyyәti ilә seçilәn bu әsәr 1940-cı ildә SSRİ Elmlәr Akademiyasının Azәrbaycan filialı tәrәfindәn keçirilәn müsabiqәdә mükafata layiq görülmüşdür.
17 yanvar 1944-cü ildə Azərbaycan SSR Maarif Komissarlığının əmri ilə Əhməd Seyidov ADPİ-nin elmi işlər üzrə direktor müavini (prorektor) təyin edilir. Çox keçmədən Seyidova APİ-nin rektorluğu təklif edilir. Bu dövrdə maarif komissarı olan Mirzə İbrahimov Mircəfər Bağırovun bu tapşırığını Seyidova çatdırdıqda ondan "Mirzə müəllim, mən kommunist deyiləm, bunu MK-da bilirlər" cavabını alır. Bununla birlikdə, Əhməd Seydiov həmin ilin iyununda ADPİ-nin direktoru (rektoru) vəzifəsinə təyin olunur və 1950-ci ilə qədər bu vəzifədə çalışır.
Əhməd Seyidov "Azərbaycanda pedaqoji fikrin əsas nümayəndələri" dissertasiyanın әsas hissәsini "Azәrbaycanda pedaqoji fikrin inkişaf tarixindәn" adı altında 1958-ci ildə nәşr etdirmişdir. "Azәrbaycanda pedaqoji fikrin inkişafı tarixindәn" kitabında Azәrbaycan pedaqoji fikrinin inkişaf yolu tarixi pedaqoji vә nәzәri planda ayrı-ayrı oçerklәr ("A.Bakıxanovun pedaqoji görüşlәri", "M.Şәfinin pedaqoji görüşlәri", "M.F.Axundovun pedaqoji görüşlәri", "S.Ә.Şirvaninin pedaqoji görüşlәri", "H.Z.Mәlikovun pedaqoji görüşlәri") vә qısa icmallarda ("Azәrbaycanda XIX әsrә qәdәrki dövrün pedaqoji fikrinә dair", "XX әsrin әvvәllәrindә Azәrbaycanda pedaqoji fkrin qısa xülasәsi") tәqdim olunur.
1950-ci ildə yenidən ADPİ-nin pedaqogika kafedrasının müdiri vəzifəsinə təyin olunan Ə.Seyidov, 1973-cü ilin 1 sentyabrında öz ərizəsi ilə kafedra müdiri və professor vəzifəsindən azad edilir, kafedrada professor-məsləhətçi vəzifəsinə keçirilir.
Əhm'd Seyidov "Türk əlifbası" (H.Sanılı ilə birlikdə) (1927), "Kitab üzərində necə işləməli"" (1946), "Pedaqogika tarixi" (1959–1960; 1968), "Azərbaycanda pedaqoji fikrin inkişaf tarixindən" (1958), "Azərbaycanda pedaqoji fikrin inkişaf tarixindən" (1987), "Pedaqogika və psixologiya terminləri lüğəti" (1956,1958), Moskvada nəşr olunan 4 cildlik "Pedaqoji ensiklopediya", 2 cildlik "Pedaqoji lüğət" və "SSRİ xalqlarının məktəb və pedaqoji fikir tarixi oçerkləri" adlı çoxcildlik monumental əsərlərin əsas müəlliflərindən biri olmuş, "Sovetskaya pedaqogika '' jumalında müntəzəm çıxış etmiş, Azərbaycan xalqının pedaqoji irsinin təbliğində böyük əmək sərf etmişdir. Onun 1958 və 1970-ci illərdə qələmə alınmış çoxcildlik "Pedaqogika tarixi" və "Azərbaycanda pedaqoji fikrin inkişaf tarixindən" monoqrafiyalarından bu gün də dərslik kimi ali məktəblərdə istifadə olunur.
Adı məktəb və pedaqoji fikir tarixinə ilk Azərbaycanlı pedaqoq-alim, Zaqafqaziyada pedaqoji fikir tarixinin tədqiqi sahəsinin pioneri kimi daxil olmuş Əhməd Seyidov 1977-ci ilin 1 oktyabrında dünyasını dəyişmiş və Aslanbəyli kəndində dəfn edilmişdir.
Tej-əhməd dağı
Tej–əhməd, Tej  , Tejler  — Ermənistanda dağ, Pəmbək silsilənin ən hündür (3101 m) zirvəsi.
"Tej" sözü Azərbaycan dilinin qərb qrupu dialekt və şivələrində "top, hündür, zirvə" mənalarında işlənir. Dilimizdə həmin sözün şiş, lül sinonimləri də işlənməkdədir. Oronim həmin mənada işlənən "tej" sözündəndir və "hündür dağ" mənasını ifadə edir. Quruluşca mürəkkəb oronimdir.
Özbəkistan tarixi
Özbəkistan Respublikası Orta Asiyada, Əfqanıstanın quzeyində yerləşən müstəqil Türk dövlətidir. Altay dil qrupuna daxil olan müxtəlif Türk tayfalarının bu ərazidə (Amudərya və Sırdərya çayları arasında) məskunlaşması prosesi hələ antik dövrlərdən başlanmışdır.