cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Qurban Qurbanov
1990-cı illər
1999-cu ildə 1-ci dövrədə "Baltika" Kalininqrad klubunda çıxış edib (müqavilə şərtlərinin yerinə yetirilməməsi səbəbindən yenidən komandadan ayrılıb ). "Baltika" klubunda 14 oyun keçirib və 1 qol vurub. 2-ci dövrədən isə "Fakel" Voronej klubunda oynayıb və bu kluba yüksək liqaya çıxmasına kömək edib. Qurbanov bu müddət ərzində "Fakel" klubunda 12 oyuna 8 qol vurub.
2000-ci illər
2001-ci ildə Qurbanov yenidən Azərbaycanın "Neftçi" Bakı klubuna transfer olunub. UEFA Kuboku 2001/2002 mövsümündə "Neftçi"nin heyətində çıxış edib. 9 avqust 2001-ci ildə Sloveniyanın "ND Qoriça" klubu ilə keçirilən ev oyununu əvəzolunmadan keçirib, bu oyun 0–0 hesabı ilə başa çatıb. 23 avqust 2000-ci ildə səfər oyununda da 90 dəqiqə meydanda olub. Qurban Qurbanov oyunun ikinci hissəsinə əlavə olunmuş 2-ci dəqiqəsində qırmızı vərəqə alaraq meydandan qovulub. Bu oyunda "Neftçi" 1–0 hesabı ilə uduzaraq mübarizəni dayandırıb. 2001–2002-ci illərdə "Neftçi"nin heyətində 14 oyun keçirib və 9 qol vurub.
2002-ci ildə yenidən "Fakel" Voronej klubunda çıxış edib, 28 oyunda meydana çıxıb və 7 qol vurub. 2003-cü ildə digər Rusiya klubuna, "Volqar-Qazprom"a keçib. Bu klubda 21 oyun keçirib və qol vurmayıb.
2003-cü ildə yenidən "Neftçi" klubuna qayıdıb. 9 may 2004-cü ildə Azərbaycan Kubokunun finalında "Şəmkir" ilə qarşılaşmada "Neftçi"nin heyətində meydana çıxıb, bu oyunda "Neftçi" 1–0 hesabı ilə qələbə qazanaraq kuboka sahib çıxıb. . 2003/04 mövsümündə Neftçinin heyətində 4 oyun keçirib və 4 qol vurub.
21 iyul 2004-cü ildə UEFA Çempionlar Liqasının ilkin təsnifat mərhələsinin cavab oyununda Bosniya və Herseqovinanın "Şiroki Briyeg" klubu ilə qarşılaşmada kapitan kimi meydana çıxıb. "Neftçi" 1–0 hesabı ilə qələbə qazanıb, iki oyunun nəticəsinə görə "Neftçi" növbəti mərhələyə çıxıb. İkinci təsnifat mərhələsində "Neftçi"nin rəqibi Rusiyanın "ÇSKA" Moskva klubu olub. 27 iyul 2004-cü ildə keçirilən və 0–0 hesabı ilə başa çatan ilk oyunda Qurban Qurbanov sonadək meydanda olub. 4 avqust 2004-cü ildə cavab qarşılaşmasında da "Neftçi"nin heyətində meydana çıxıb. Bu oyunda "Neftçi" 2–0 hesabı ilə məğlub olaraq mübarizəni dayandırıb. 2004/05 mövsümündə Neftçinin heyətində 23 oyun keçirib və 10 qol vurub.
11 sentyabrda "Gənclərbirliyi" Sumqayıt klubu ilə 4-cü tur oyununda 10-cu və 65-ci dəqiqədə iki qol vuraraq dubl edib. Oyun 3–0 hesabı ilə "Neftçi"nin xeyrinə başa çatıb. 16 oktyabr 2004-cü ildə çempionatın 7-ci turunda "MKT-Araz" klubu ilə oyunda 36-cı dəqiqədə oyunda ilk qolu vurub, oyun 0–1 hesabı ilə "Neftçi"nin xeyrinə başa çatıb. Azərbaycan çempionatının 28-ci turunda MOİK klubu ilə qarşılaşmada 85-ci dəqiqədə qol vuraraq hesabı açıb, oyun bu hesabla başa çatıb. 25 aprel 2005-ci ildə "Şahdağ Samur" klubu ilə oyunda 86-cı dəqiqədə oyunda yeganə qolu vurub. 20 may 2005-ci ildə ölkə çempionatının 33-cü turunda "Turan" Tovuz klubu ilə qarşılaşmada 85-ci dəqiqədə qol vuraraq hesabı 2–1 edib və komandasına qələbə qazandırıb.
2005-ci ildə "Neftçi" klubundan ayrılaraq "İnter" klubuna keçib.
21 avqust 2005-ci ildə Azərbaycan çempionatının 2005/06 mövsümünün ikinci turunda "Karvan"la oyunda 30-cu dəqiqədə 11 metrlik cərimə zərbəsindən qol vuraraq hesabı 1–1 edib, oyun 2–1 hesabı ilə "İnter"in xeyrinə başa çatıb. Bu qol Qurbanovun "İnter" karyerasında yeganə qolu olub. Qurban Qurbanov "İnter"də cəmi 3 oyun keçirib.
Qurban Qurbanov futbolçu karyerasını 2005-ci ilin payızında — 33 yaşında bitirib. 2005-ci ilin noyabrında Qurbanovun vida oyunu keçirilib. Bu oyunda Azərbaycan milliləri və Azərbaycan Premyer Liqasının legionerləri iştirak ediblər.
Milli komanda karyerası
17 iyul 1992-ci ildə Azərbaycan milli futbol komandasının ilk oyununda meydana çıxıb. Gürcüstan milli futbol komandası ilə qarşılaşmada 46-cı dəqiqədə Musa Qurbanovu əvəz edərək meydana daxil olub.
8 iyun 1993-cü ildə EKO Kuboku turnirində Qazaxıstanla qarşılaşmada 10-cu dəqiqədə hesabı açıb və 25-ci dəqiqədə 2-ci qolu vuraraq hesabı 1–2 edib. Oyun 3–3 hesabı ilə başa çatıb. Bu Qurban Qurbanovun milli komanda karyerasında ilk qolu və ilk dublu idi.
UEFA Avropa Kuboku 1996-ın seçmə mərhələsində 11 oktyabr 1995-ci ildə İsraillə səfər və 15 noyabr 1995-ci ildə Polşa ilə ev oyunlarında meydana çıxıb. İsraillə oyunda 70-ci dəqiqədə, Polşa ilə oyunda isə 69-cu dəqiqədə Vidadi Rzayevi əvəz edərək meydana daxil olub.
Qurban Qurbanov Azərbaycan millisinin heyətində FİFA Dünya Kuboku 1998-in seçmə mərhələsində də iştirak edib. 7 oyunda meydana çıxıb, qol vurmayıb.
2000-ci il Avropa çempionatının seçmə mərhələ oyunlarında da milli komandanın heyətində meydana çıxıb. 5 iyun 1999-cu ildə Bakıda Lixtenşteyn komandası ilə oyunda 16-cı dəqiqədə hesabı açıb, oyun 4–0 hesabı ilə Azərbaycan millisinin xeyrinə başa çatıb. Bu qol Qurbanovun seçmə mərhələdə yeganə qolu olub. Cəmi 7 oyuna çıxıb.
2000-ci ilin fevral ayında Albaniyada keçirilən Rothmans Turnirində millinin heyətində Albaniya və Andorra millilərinə qarşı oyunlarda çıxıb.
2002-ci il Dünya çempionatının seçmə mərhələsində 3 oyunda meydana çıxıb və qol vurmayıb.
UEFA Avropa Kuboku 2004-ün seçmə oyunlarında da meydana çıxıb. 12 fevral 2003-cü ildə Podqoritsada Serbiya və Monteneqro milli futbol komandası ilə oyunda 2–0 Azərbaycan millisi uduzarkən 57-ci və 78-ci dəqiqələrdə iki qol vuraraq hesabı 2–2 edib və komandasına 1 xal qazandırıb. 11 iyun 2003-cü ildə Serbiya və Monteneqro ilə ev qarşılaşmasında da fərqlənib. 88-ci dəqiqədə qol vuraraq hesabı 1–1 edib. Bu oyun 2–1 hesabı ilə Azərbaycan millisinin xeyrinə başa çatıb. Bu seçmə mərhələdə Qurban 6 oyuna çıxıb və 3 qol vurub.
6 iyun 2004-cü ildə Riqada Latviya millisi ilə keçirilən yoldaşlıq oyununda 75-ci dəqiqədə 11 metrlik cərimə zərbəsindən qol vuraraq hesabı 1–2 edib. Oyun 2–2 hesabı ilə başa çatıb. Bu, Qurban Qurbanovun milli komanda karyerasında vurduğu sonuncu qol olub.
FİFA Dünya Kuboku 2006-nın seçmə mərhələsində millinin heyətində 8 oyuna çıxıb, qol vurmayıb. 7 sentyabr 2005-ci ildə Avstriya milli komandası ilə keçirilən qarşılaşma Qurbanovun millidə sonuncu oyunu olub. Bu oyunda Qurbanov 90-cı dəqiqədə Samir Əliyev ilə əvəzlənib.
Azərbaycan milli futbol komandasında indiyə qədər ən çox qol vuran futbolçudur. 1992–2005-ci illər ərzində Azərbaycan yığmasının heyətində 68 oyun keçirib və 14 qol vurub.
Milli komandada oyun statistikası
Mənbə:eu-football.info
Məşqçilik karyerası
2005-ci ilin sentyabrında Qurban Qurbanov "İnter" Bakı klubunun idman direktoru olmuşdur.
2008-ci ildə Azərbaycan milli futbol komandasının Litvaya qarşı keçirdiyi yoldaşlıq görüşündə yığmada məşqçi funksiyasını yerinə yetirib. Qurban Qurbanov 2006-cı ildə 10 günlük Kayserisporda, 2009-cu ildə "Qalatasaray"da , 2011-ci ildə "Borrusiya" Dortmund klubunda , 2012-ci ildə isə "Barselona" klubunda təcrübə keçib. 2011-ci ildə Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman Nazirliyi tərəfindən Azərbaycan futbolunun 100 illiyi münasibətilə Qurban Qurbanova Əməkdar məşqçi adı verilib. Avropa yarışlarında ən uğurlu azərbaycanlı məşqçidir.
Neftçi
2006-cı ildə Ağasəlim Mircavadovun gedişindən sonra "Neftçi" klubunda məşqçilik fəaliyyətinə başlayıb. Qurbanovun baş məşqçi kimi çempionatda debütü 2006-cı il avqustun 8-nə təsadüf edib. Həmin günü mütəxəssisin çalışdırdığı "Neftçi" öz meydanında "Gənclərbirliyi"ni darmadağın edib – 6:1.
Qurbanov "Neftçi"nin baş məşqçisi kimi ilk mətbuat konfranslarından birində bunları söyləmişdir: "'Bir komandanı çalışdırmaq özünüz oynamaqdan daha çətindir. Klub rəhbərliyinin etimadı mənə kömək edir, həm də gözəl bir komandamız var. Əminəm ki, bu mövsüm 'Neftçi' mükafat yerlərindən aşağı düşməyəcək, amma vəzifəmiz dəyişməz olaraq qalır — Azərbaycan çempionluğunu qazanmaq '."
Onun baş məşqçi olduğu dövrdə "Neftçi" həm UEFA Kubokunda, həm də Azərbaycan çempiontında uğursuz çıxış edib. Qurban Qurbanov məşqçilik fəaliyyətinə başladığı flaqmanı çalışdırdığı 15 ayda gümüş mükafat və UEFA Kubokuna vəsiqə qazanıb. 2005-ci ilin iyulunda Avstriyanın "Rid" klubu ilə görüşdə (1:3 və 2:1) mərhələ adlaya bilməyən məşqçi yeni mövsümün 4-cü turundan — 2005-ci ilin sentyabrın 2-də "İnter"lə 0–0 hesabı ilə başa çatan oyundan sonra istefa verib. Bundan sonra klubda idman direktoru vəzifəsində çalışan Qurban Qurbanov həmin ilin iyul ayında bu postdan da istefa verib.
2009–2013-cü illər
thumb|right|200px|Qurban Qurbanov Qarabağ futbol klubunun təlim məşq toplanışında (25 iyun 2009) 2008-ci ildə "Qarabağ" klubu ilə bir illik müqavilə bağlayıb. O, baş məşqçi vəzifəsində türkiyəli Rasim Karanı əvəz edib. 2008-ci ilin sonunda müqaviləsinin başa çatmasına iki ay qalmış Qarabağ rəhbərliyi Qurbanovla 2009-cu ilin fevral ayını gözləmədən 3 illik müqavilə bağlamaq qərarına gəlib.
Onun rəhbərliyi altında Ağdam komandası 2009-cu ildə finalda "İnter" (Bakı) klubunu 1:0 hesabı ilə məğlub etməklə tarixində üçüncü dəfə ölkə kubokunun qalibi olmuşdur. Bununla da Qurban Qurbanov Azərbaycan kubokunu həm futbolçu, həm də məşqçi kimi qazanan ilk şəxs olub: 2004-cü ildə "Neftçi"də komandanın kapitanı kimi və 2009-cu ildə "Qarabağ"da baş məşqçi kimi. 2009/10 mövsümündə "Qarabağ" Qurbanovun rəhbərliyi altında UEFA Avropa Liqasının pley-offadək irəliləyib. 17 aprel 2010-cu ildə Futbol üzrə Azərbaycan çempionatı 2009/2010 mövsümünün XXVII turunda "Qarabağ"-"Bakı" oyununda "Bakı" komandasının dördüncü qolu vurmasından sonra azarkeşlər Qurban Qurbanovu istefaya səsləyiblər, oyun 1–4 hesabı ilə "Bakı"nın xeyrinə başa çatıb. Mövsümün sonunda "Qarabağ" Qurban Qurbanovun başçılığı altında Azərbaycan Premyer Liqasının bürünc medalını qazanıb.
Azərbaycan çempionatının 2011/12 mövsümündə "Qarabağ"ın "Xəzər-Lənkəran"a 1:0 hesabı ilə uduzduğu görüşün ikinci hissəsində Ağdam klubunun azarkeşlərinin yer aldığı sektordan baş məşqçi Qurban Qurbanov əleyhinə istefa şüarları səsləndirilib. Bunun arxasında azərbaycanlı məşqçi Ağasəlim Mircavadovun olduğu ilə bağlı ehtimallar vardı. 2011/12 mövsümü "Qarabağ" üçün uğursuz olub, komanda çempionatda medalsız qalıb və qitəmiqyaslı yarışlara vəsiqə qazana bilməyib.
2013-dən bəri
Futbol üzrə Azərbaycan çempionatı 2013/2014 mövsümünün ilk turunda "İnter" klubu ilə qarşılaşmada "Qarabağ"ın futbolçusu Riçard Almeydaya qarşı rəqib müdafiəçi Brüs Abdulayenin sərt oyununa etiraz edərək meydançaya daxil olub. Buna görə baş hakim Rəhim Həsənov onu tribunaya göndərib və AFFA İntizam Komitəsi Qurbanovu 1 oyunluq diskvalifikasiya edib, klubunu isə 1000 manat cərimələyib. 20 dekabr 2013-cü ildə çempionatın II dövrəsinin son turunda "İnter" klubu ilə qarşılaşmada məşqçilik karyerasında 200-cü oyununu keçirib. 2013/14 mövsümündə Qurban Qurbanov məşqçilik karyerasında "Qarabağ" komandası ilə ilk dəfə Azərbaycan çempionu titulunu qazanıb. Növbəti mövsüm UEFA Çempionlar Liqasında mübarizə aparan "Qarabağ" III təsnifat mərhələsində Avstriyanın "Zalsburq" komandasına məğlub olaraq mübarizəni UEFA Avropa Liqasının pley-off mərhələsində davam etdirməli olub. Bu mərhələdə Qurbanovun komandasının rəqibi 2009-cu ildə "Qarabağ"ı mübarizədən kənarlaşdıran "Tvente" klubu olub. Ev oyununda 0–0 edən "Qarabağ" səfərdə 1–1 hesablı nəticə əldə edərək ilk dəfə Avropa Liqasının qrup mərhələsinə vəsiqə qazanıb. "Qarabağ"ın "Tvente" ilə cavab qarşılaşması Qurbanovun bu komandaya başçılıq etdiyi 250-ci oyun olub. Qurbanovun başçılığı altında "Qarabağ" qrup mərhələsində 6 xal toplayaraq üçüncü olub və növbəti mərhələyə yüksələ bilməyib.
22 may 2015-ci ildə Azərbaycan Premyer Liqasında "Neftçi" klubu ilə oyun Qurbanovun karyerasında "Qarabağ"ı meydana çıxardığı 250-ci premyer liqa oyunu idi. 2014/15 mövsümünü "Qarabağ" komandası Qurbanovun rəhbərliyi altında qızıl dublla tamamladı. Bu, Qurbanovun karyerasında ilk belə hal idi. "Qarabağ" 2015–2016 mövsümündə mübarizəyə UEFA Çempionlar Liqasında başladı. II təsnifat mərhələsini keçsə də, III təsnifat mərhələsində Şotlandiyanın "Seltik" komandasına məğlub olaraq mübarizəni qitənin ikinci dərəcəli turnirində, UEFA Avropa Liqasında aparmalı oldu. Burada İsveçrənin "Yanq Boyz" klubunu mübarizədən kənarlaşdıraraq ardıcıl ikinci dəfə bu turnirin qrup mərhələsinə vəsiqə qazandı.
5 oktyabr 2015-ci ildə Azərbaycan Premyer Liqasında "İnter Bakı" klubu ilə oyunda Qurbanov "fair-play" nümunəsinə görə Elvin Məmmədova topu tora qovuşdurmamağı tapşırıb. Futbolçu da baş məşqçinin tapşırığına əməl edərək topu qapıdan keçirməyib Qurbanovun nümunəsi dünya KİV-lərində böyük təriflə qarşılanıb. .
Hazırda "Qarabağ" futbol klubunun baş məşqçisidir. "Qarabağ" futbol klubu ilə ən çox oyun keçirən və ən çox qələbə qazandıran baş məşqçidir. O, 2016-cı ildə, Azərbaycan Premyer Liqasının çempion titulunu 5-ci dəfə qazanıb.
Azərbaycan milli futbol komandası
2017-ci il noyabrın 3-də Qurban Qurbanov futbol üzrə Azərbaycan milli komandasının baş məşqçisi təyin olunub. 8 dekabr 2018-ci ildə millidən ayrılıb.
Statistika
Mənbə: Son yenilənmə: 19 dekabr 2015
Klub
Turan Tovuz Neftçi Azərbaycan
Qarabağ
Futboldan kənar
Qurbanov 2012-ci ildə Böyük Britaniyanın Azərbaycandakı səfirliyi Müsbət Dəyişiklik gənclər hərəkatının birgə hazırladığı qadınlara qarşı zorakılığa "YOX" deyək sosial reklam çarxında çəkilib.
2015-ci ildə İtaliya-Azərbaycan Əməkdaşlıq və Dostluq Cəmiyyəti tərəfindən Qurban Qurbanova xatirə plaketi təqdim olunub. Həmin il Qurban Qurbanova həsr olunan "Qurban adına" filmi təqdim olunub. Filmin müəllifi Ümumrusiya Dövlət Teleradio Verilişləri Şirkətinin Azərbaycandakı təmsilçisi Şakir Eminbəylidir. Film Qurban Qurbanovun məşqçilik fəaliyyətində həm ölkədaxili, həm də Avrokuboklarda qazandığı uğurlardan bəhs edir.
Balıqlar (bürc)
Balıqlar — zodiakal bürc.
Amil Xəlil
Amil Xəlil (tam adı: Amil Bəhlul oğlu Xəlil; 13 noyabr 1991; Bakı, Azərbaycan) — azərbaycanlı araşdırmaçı jurnalist və aparıcı.
Fəaliyyəti
2009-cu ildə özünün yaratdığı "Kanal Baku" sayt və internet kanalının rəhbəri olur. Sayt qısa zamanda TV xəbər videolarını yayımlayan yeganə saytlardan biri olur.
2011-ci ildə ATV kanalında araşdırmaçı müxbir kimi çalışmağa başlayır. Nanə Ağamalıyeva ilə birgə "Gün Keçir" adlanan verilişdə işləyib. Ölkənin ən qəribə məkanlarından eksklüziv görüntülər təqdim edib. Daha sonra İradə İsaqla bir neçə layihələrdə araşdırmaçı jurnalist kimi fəaliyyət göstərib. "Düz Üzünə" ilə "Səbəbkar" verilişlərində maraqlı araşadırmalar təqdim edib.
2016-cı ildə "Lider" Tv-də çalışmağa başlayıb. Bir az sonra aparıcısı və rəhbəri olduğu "Bura Vətəndir!" adlı layihə ilə tamaşaçıların görüşünə gəlir. Tarix və Milli Dəyərlər şüarı ilə efirdə yayımlanan veriliş qısa vaxtda hər kəs tərəfindən maraqla qarşılanıb. Yeganə verilişlərdən biri olub ki, baxdıqca nələrsə öyrənilib. Verilişin 6-cı buraxılışı böyük səs küyə səbəb olmuşdur. Səbəb isə Amil Xəlilin "erməni batan" ərazini ortaya çıxartması olub. Ucar-Kürdəmir qoşunlarının şücayətindən danışan kəndlilər çəkiliş qrupu ilə birgə həmin əraziyə yollanmışlar.
2017-ci ildə Space Tv-yə dəvət alan aparıcı hazırda da həmin kanalda çalışır. "Olar? Olmaz!" adlanan layihə ilə hər gün tamaşaçıların görüşünə gələn teleaparıcı bu verilişdə də ilklərə imza atıb. İnsanların sosial problemlərini işıqlandırmaqla bərabər ən çox reydlər keçirən proqramdan biri olub. Donuz ətinin kolbasa sexinə yollanması anından tutmuş, at ətinin dönər əti adı altında satılmasını ifşa edən görüntülərə kimi araşdırmalar təqdim edib. 2 mövsümdür davam edən veriliş indi hər gün yox həftənin şənbə və bazar günləri yayımlanır. Yeganə verilişlərdən biridir ki, tez-tez açıq rüşvət görüntüləri təqdim edib. Məhz bu səbəbdan teleaparıcı rüşvətə qarşı çıxan jurnalistlərdən hesab edilir. Daha sonra "Operatiov Hissə" və "Qarşı-Qarşıya" kimi layihələrdə aparıcı kimi fəaliyyət göstərib.
Teleaparıcının digər layihələri hazırda yayımlanan "Gəl danış" və Xəbərsiz sosial verilişləridir. İnsanlar şübhəli və qaranlıq məsələləri bu verilişdə danışıb yardım alılar.
Subaydır, bir qardaşı var.
Layihələri
"Bura Vətəndir!" — Lider Tv-də yayımlanan maraqlı proqramlardan biri. Yeganə verilişlərdən biri olub ki, Azərbaycanın əzəli torpaqlarında çəkiliş həyata keçirib. Amil Xəlilin təqdimatında yayımlanan veriliş Borçalı-Başkeçid ərazisində, Qədim Azərbaycan torpağı olan Iğdır və ətrafında teleməkanda ilk dəfə olaraq çəkiliş gerçəkləşdirib. Təbriz, Xoy, Ərdəbildən salamlar çatdırıb. Kərkük vilayətindən tamaşaçıların görüşünə gəlib. İrəvanın düz sərhəddindən və Metsamor atom stansiyasını görüntülüyən yeganə aparıcılardan biri olub. Metsamor və İrəvanın sərhəddən çəkilişi vaxtı operator səhətində yaranan problemlə əlaqədar çəkilişi yarımçıq saxlasa da, Amil Xəlil özü bir planla çəkiliş edib və açıqlamalar verib. Ölkə daxili çəkilişlərdə isə vətənpərvərliyi aşılayıb. Proqramı bir növ dərslik kimi tamaşaçılara təqdim edib.
"Olar? Olmaz!" — 270-dən çox buraxılışı yayımlanıb. Reydlərlə zəngin olan verilişdə insan sağlamlığı və haqsızlıqlara qarşı mübarizə əsas məqsədlərdən biri olub. Gizli çəkilişlərlə maraqlı görüntülər əldə edilib. Dönər ətlərinin mənbəyini olduğu kimi göstərməklə bərabər insanların cibinə girən sahibkarlar "Olar? Olmaz!" verilişində ifşa edilib. Qarabağ adını daşıyan onlarla kafe verilişin çəkilişindən sonra bağlanılıb. Amil Xəlil "Həssas adlar" adı altında tez-tez qeydə aldığı görüntülərlə bir daha xalqın rəğbətini qazanmışdır. Veriliş hazırda da "Space Tv"-də davam edir.
"Operativ Hissə" – ölkədə baş verən kriminal hadisələrin təfərrüatlarını təqdim edib. Daha sonra yeni layihəyə görə "Operativ Hissə"-ni başqa həmkarı təqdim edib.
"Qarşı-Qarşıya" – gündəmdə duran əsas məsələlər müzakirəyə çıxarılıb və müvafiq qonaqla açıq söhbət edilib. Layihə 1 mövsüm davam edib. Hazırda yayımı dayandırılıb.
"Qaynar Xətt" – Azərbaycanda koronavirusun başladığı dönəmdə (2020-ci il fevral-iyun aylarında) 5 ay müddətində hər gün 2 saat yayımlanaraq, insanlara lazımlı dərman yardımlarının edilməsi, maarifləndirmə və virusdan qorunmaq yolları təqdim edilirdi.
"Yuxuda Gələn Şəhaddət" – Azərbaycan teleməkanında ilk dəfə yayımlanan bu sənədli filmdə şəhid anaları övladlarının şəhidlik zirvəsinə ucalmasını yuxularında görüb və bunu tamaşaçılarla paylaşıblar. 15 buraxılışdan ibarət olan araşdırma Vətən müharibəsinin il dönümündə yeni buraxılışlar tamaşaçılara təqdim edilib.
"Gəl, danış" – 2017-ci ildən yayımlanan sosial-kriminal layihə. Müəmmalı ölüm hadisələri, sirr qalan məqamlar, şübhəli şəxslərin birbaşa efirdə dindirilməsi və jurnalist araşdırması. Proqramda baş verənlərlə bağlı A. R. Daxili İşlər Nazirliyinə və Baş Prokrorluq orqanına mütəmadı məlumat verilir və qaranlıq məqamlara aydınlıq gətirilir. Hazırda Space Tv-də veriliş canlı olaraq tamaşaçılara təqdim edilir.
"Xəbərsiz" - Teleməkanda yeganə olaraq Space Tv-də yayımlanan proqram. Tamaşaçı istənilər kənddən, obadan problemini video formatında qeydə alır və birbaşa efirə göndərir. Televiziyada yayımlanan video-görüntülərdə qeyd edilən şikayətlərin əksəriyyəti aidiyyatı qrumlar tərəfindən həllini tapıb. Hazırda Amil Xəlilin təqdimatında yayımını davam edir.
İran musiqisi
İran musiqisi - minilliklərdən gələn və bir çox ulusların mədəni təsirindən oluşan Şərq musiqisi.
Trevoru qucaqla (film, 2007)
Trevoru qucaqla Amerika istehsalı olan dram, melodram janrlı filmdir. Ruser Qudmenin rejissorluq etdiyi bu film 2007-ci ildə nümayiş olunub.
Məzmun
Narkotik aludəçisi olan sevgilisindən yeni ayrılan Trevor Holden bunun yorğunluğundan çıxmaq istədiyi bir vaxt Efram adlı öz yaşıdı ilə tanış olur. Qısa vaxt ərzində dostaşan oğlanların münasibəti sonradan sevgiyə çevrilir. Lakin Efram Trevorun buna hazır olmadığını düşünür. Ancaq öz hissləri ilədə bacara bilməyən Efram ona özü ilə birgə Nyu Yorka gəlməyi təklif edir. Qərar vermə ərəfəsində isə xoşagəlməz hadisəni öyrənir. Beləki, otaq yoldaşı Endinin QİÇS olduğunu öyrəndikdən sonra çıxılmaz vəzyyətə düşən Trevor getmək istəsədə onu bu vəziyyətə qoyub getmək də ürəyincə deyil.
Plank sabiti
Plank sabiti kvant mexanikasına aid mühüm sabitdir və elektromaqnit şüalanma kvantının (yəni, fotonun) enerjisi ilə onun tezliyi arasındakı əlaqəni ifadə edir. Plank sabiti h hərfi ilə işarə edilir:
Plank sabitinin vahidi coul və saniyənin hasilindən ibarətdir – coul•saniyə (ingiliscə joule•seconds).
Alman fizik Maks Plank (almanca Max Planck) 1900-cü il 14 dekabrda bu sabiti təqdim etmişdir. Həmin tarix kvant mexanikasının başlanğıcı hesab olunur.
Bir çox hallarda Plank sabitinin derivativindən ħ istifadə edilir:
Qara cisim şüalanması
Plank sabitinin tarixi qara cisim şüalanmasının öyrənilməsi ilə bağlıdır. “Qara cisim” şərti ifadədir və elə obyektə deyilir ki, o, üzərinə düşən bütün enerjini udur, müəyyən temperatura çatdıqdan sonra aldığı enerjini qaytarır. Qara cisim enerjini qaytararkən o həm də işıqlanır. Bu proses qara cisim şüalanması (ingiliscə blackbody radiation) adlanır.
1859-cu ildə alman fiziki Qustav Kirxhof qara cisimlə apardığı təcrübələrdən belə nəticəyə gəldi ki, qara cisim enerjini qaytaran zaman bu enerji cismin temperaturundan və ayrılan (qaytarılan) enerjinin tezliyindən asılı olur.
Bu asılılıqda enerjinin (işığın) dalğa təbiəti əsas rol oynayırdı. Sonrakı onilliklər ərzində bir çox fiziklər (Cozef Stefan, Lüdviq Bolsman, Vilhelm Vin və başqaları) bu asılılığı ifadə edən düsturu (funksiyanı) tapmağa cəhd göstərdilər və bu sahədə müəyyən irəliləyişlərə nail oldular. thumb|right|300px|Orta temperaturlu lampa qırmızı rəngdə işıqlanır və ya közərir, yüksək temperaturlu lampa ağ rəngdə işıqlanır. Qara cismin şüalanması prosesini adi dəmir çubuğun qızdırılması zamanı müşahidə etmək olar. Orta temperaturda qızdırılmış dəmir çubuq istilik verəcək, lakin onun rəngi dəyişməyəcək. Çünki onun verdiyi enerji infraqırmızı şüalanma (aşağı tezlikli) formasında olacaq, bu şüalanma gözə görünmür. Dəmir çubuq daha çox qızdırıldıqda o əvvəlcə qırmızı rəngdə, sonra narıncı və nəhayət ağ rəngdə işıq verəcək
Beləliklə çubuğun temperaturu yüksəldikcə ondan ayrılan enerji, başqa sözlə şüalanma daha yüksək tezliyə malik olacaq
(Vin qanunu).
Alman tədqiqatçısı Vilhelm Vin (Wilhelm Wien) qara cisim kimi fərqli obyektdən istifadə etdi. Onun qara cismi divarında dəlik açılmış sobadan ibarət idi. Sobanın dəliyindən içəri daxil edilən radiasiyanın əsas hissəsi udulur, kiçik bir hissəsi həmin dəlikdən kənara çıxa bilirdi.
Plank düsturu
1900-cü ilin oktyabrında Maks Plank bu asılılığı ən düzgün ifadə edən düsturu aldı. Bu düstur müxtəlif dalğa uzunluğuna malik radiasiya üçün düzgün nəticələr versə də Plank hələ işindən tam razı deyildi. O, qara cisimlə apardığı tədqiqatları davam etdirdi. Plank müşahidə etdi ki, qara cisimdən enerjinin davamlı deyil, hissə hissə ayrıldığını qəbul etdikdə hesablamaların nəticələri düz alınır. Plank belə qərara gəldi ki, ancaq işığın (elektromaqnit şüalanmasının) dalğa təbiətindən uzaqlaşdıqda axtarışlar düzgün nəticə verə bilər.
Uzun müddətli çalışmaların, səhvlərin və təkrar hesablamaların nəticəsində Plank 1900-cü ilin sonunda onu razı salan düsturu yarada bildi. Bu düstur qara cismin şüalanması zamanı enerji paylanmasını ifadə edirdi.
Plank aldığı nəticələr haqda hesabatı 1900-cü il dekabrın 14-də Alman Fizika Cəmiyyətinə (Physikalische Gesellschaft) təqdim etdi. Plank hesabatda enerjinin "müəyyən sayda məhdud bərabər hissələrdən ibarət" olduğunu bildirdi və "h=6.55x10-27 erq•san təbiət sabitini" təqdim etdi.
1900-cü ilə qədər elektromaqnit şüalanması (işıq və başqa şüalanma növləri) ancaq dalğa təbiətinə malik hesab edilirdi və radiasiyanın hissələrdən ibarət olması ideyası klassik fizikada inqilab idi.
Əslində enerjinin məhdud hissələrdən (kvantlardan) ibarət olmasının kəşfi Plankın əsas işinin – qara cisim radiasiyasının qanunauyğunluğunun tapılmasının – kənar məhsulu idi (побочный продукт — by-product). Buna görə də o periodda həmin kəşfin əhəmiyyətli özəyi – enerjinin kvantizasiyası (kvantlardan ibarət olduğu) nə Plankın, nə də digər fiziklərin diqqətini cəlb etmədi.
Plankın tapdığı təbiət sabitinə sonrakı illərdə onun adı verildi, sabit digər fiziklər tərəfindən daha dəqiq hesablandı və indi qəbul edilmiş şəkli aldı.
Fotoelektrik effekt
1905-ci ildə Eynşteyn (Albert Einstein) fotolelktrik effekti öyrənməyə başladı. Materiyanın səthinə hər hansı elektromaqnetik radiasiyanın (yəni müxtəlif tezlikli fotonların) təsiri ilə materiyadan elektronların ayrılmasına fotoelektrik effekt deyilir.
Eynşteyn metal lövhə üzərinə işıq salmaqla lövhədən elektronların çıxmasına nail olurdu. O, müşahidə etdi ki, metal lövhənin üzərinə düşən işığın intensivliyini artırdıqda (yəni eyni tezlikli işığın gücünü artırdıqda) metaldan qopan elektronların sayı artsa da onların səthdən ayrılma sürəti artmadı. Lakin metal lövhənin üzərinə daha yüksək tezlikli şüalanma saldıqda bu elektronların sürətlərinin artmasına səbəb oldu, yəni elektronların enerjiləri artdı. Bu hadisəni izah etməyə çalışan Eynşteyn bu nəticəyə gəldi ki, işığın (və ya radiasiyanın) müəyyən hissələrdən ibarət olması fotoelektrik effekti yarada bilər. O bu hissəcikləri işıq kvantı adlandırdı. Eynşteyn izahatında Plank sabitindən və Plankın qara cisim şüalanması qanununun düsturundan istifadə etdi və təsdiq etdi ki, işığın enerjisi işığın tezliyi ilə Plank sabitinin hasilinə bərabərdir.
Eynşteyn 1921-ci ildə “fotoelektrik effekt qanununun kəşfinə görə” Nobel mükafatına layiq görüldü.
Maks Plank isə 1918-ci ildə “enerji kvantının kəşfinə görə” Nobel mükafatına layiq görüldü.
Hər iki təltif fizika tarixçiləri üçün debat mövzusudur.
İşıq hissəciyinə  “foton” adının verilməsi Amerikalı fizik H. Komptonun (1923) və kimyaçı G. Levisin (1926) adı ilə bağlıdır.
Anabar gölü
Anabar — Nauru adasının şimalında yerləşən göllər qrupu. Anabar və İyuv dairələrinə daxildir. Onlar arasında ən irisinin su səthinin sahəsi 10 min m² təşkil edir. Burada süni şəkildə balıq yetişdirilir.
Praski Vitti
Praski Vitti (Vitalij Petrovič Petrov; ), ) — Sovet və Rusiya rəssamı.
O həmçinin şair Andrey Voznesenskinin şeirləri üçün şəkillər çəkir.
Coreopsis scandens
Coreopsis scandens Coreopsis scandens Coreopsis scandens
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Bibiheybət
Bibiheybət, Xanlar (1936–1992) — Bakının Səbail rayonunda şəhər tipli qəsəbə. Bakının qədim kəndlərindən biri.
Tarixi
thumb|250px|Bibiheybət çimərliyi XX əsrin əvvəllərinə qədər Şıx, 1936-cı ildə Xanlar adı verilmiş və qəsəbə statusu almışdır. 1992-ci il 29 aprel tarixində Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin Milli Şurasının qərarı ilə Bakı şəhəri Səbail rayonu Xanlar qəsəbəsinin adı dəyişdirilərək Bibiheybət qəsəbəsi adlandırılmışdır.
Əhalisi əsasən sənaye müəssisələrində və xidmət sahələrində çalışır. Qəsəbə uzun müddət neft hasilatı ilə tanınmışdır. Sosial obyektləri, idman kompleksləri, istirahət zonası, Bibiheybət məscidi var.
Səbail Rayon İcra Hakimiyyəti başçısının Bibiheybət Qəsəbə Nümayəndəliyinin 2012-ci ilin yekunlarına həsr olunan yığıncağında Hesabat məruzəsi ilə çıxış edən Bibiheybət qəsəbə icra nümayəndəsi Anar Həsənli bildirmişdir ki, burada hazırda 2200 nəfər əhali yaşayır, 365 nəfər məcburi köçkün məskunlaşmışdır.
Mədəniyyəti
Burada XIII əsrdə tikilmiş Bibiheybət məscidi yerləşir.
Aleksey Bestuzev-Rumin
thumb
Aleksey Bestuzev-Rumin (Rusca: Алексе́й Петро́вич Бесту́жев-Рю́мин) (d. 1 iyun 1693 – ö. 21 aprel 1768) — Rusiya imperiyasının baş naziri olmuş XVIII əsrin ən güclü Avropalı diplomatlarından biridir.
Yuxarı Qaralar
Yuxarı Qaralar (əvvəlki adı: Qaralar) — Azərbaycan Respublikasının İmişli rayonunun Ölcələr kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 1 sentyabr 2004-cü il tarixli, 727-IIQ saylı Qərarı ilə İmişli rayonunun Ölcələr kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Qaralar kəndi Yuxarı Qaralar kəndi adlandırılmışdır.
Əhalisi
Kənd əhalisinin sayı 1255 nəfərdir ki, onun da 623 nəfəri kişi, 632 nəfəri isə qadındır.
Din
Kənddə Qaralar kənd məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.
Marta Bax
Marta Bax (d. 17 fevral 1993) — İspaniyanı təmsil edən su poloçusu.
Karyerası
Marta Bax, İspaniya yığmasının heyətində 2012-ci ildə Birləşmiş Krallığın London şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Final görüşündə ABŞ yığmasına 5:8 hesabı ilə məğlub olan İspaniya yığması, London Olimpiadasının gümüş medalına sahib oldu.
Filippin mətbəxi
thumb|right|250px|Kare-kare Filippin mətbəxi — çoxmillətli Cənubi Asiya dövləti olan Filippin mətbəxi.
Marta Bax
Karyerası
Daha sonra Marta Bax, İspaniya yığmasının heyətində 2016-cı ildə Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Beşinci pillə uğrunda görüşdə Çin yığmasını 11:6 hesabı ilə məğlub edən İspaniya yığması, Rio-de-Janeyro Olimpiadasını beşinci pillədə başa vurdu.
Filippin mətbəxi
Filippin mətbəxinin formalaşmasına ölkənin yerləşdiyi coğrafi mövqe də təsirini göstərib. Adanın sahillərini yuyan dənizlər Filippin süfrəsinə su aləminə məxsus nemətləri, xüsusən də tunes və skat balığını gətirir. Asiyanın bütün ölkələrində yetişdirilən düyü burada da önəmli yer tutur. Məşhur xörəklərindən buğda unu və yumurtadan hazırlanan «Pansit kanton»u xüsusi qeyd etmək lazımdır. Bu ölkədə əti müxtəlif üsullarla hazırlayırlar. Onlardan biri adobedir (əti soya sousu, sarımsaq və istiotla sirkədə saxlayır sonra da qızardırlar). Hər bir əyalətdə adobeyə yerli inqredient əlavə edilir. Məsələn, bu, kokoslu qaymaq və ya sarıkök ola bilər.
Filippinlilərin "Leçe flan" adlanan məşhur desertinin tərkibi yumurta sarısı və süddən ibarətdir. Ölkənin mətbəxinə daxil olan xörəklər sırasında "Leçon manok" (qril toyuq), "Kare-kare" (mal əti və yerfındıqlı qatı şorba), "Kinilaun"un (sirkə və ya soğan, tomat və ədviyyatlı kokos südündə ət) adını çəkmək olar.
Manuel Qarsiya
Manuel Qarsiya Valinas ( 20 aprel 1955) — İspaniyalı biatlonçu. Manuel Qarsiya İspaniyanı 1984-cü ildə Sarayevoda təşkil edilən XIV Qış Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.
Karyerası
Manuel Qarsiya birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 1984-cü ildə qatıldı. O, Sarayevoda baş tutan XIV Qış Olimpiya Oyunlarında kişilər 10 km məsafəyə sprint yarışlarında iştirak etdi. Qarsiya 40:16.6 saniyəlik nəticəsi ilə 64 atlet arasında 56-cı yeri tutdu və medalçılar sırasına düşə bilmədi.
Gürcüstan Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsində
Gürcüstan Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsində 2007-ci ildən bəri iştirak edir. Müsabiqədə iştirak etdiyi illər ərzində üç dəfə qalibiyyət əldə edən Gürcüstan ümumilikdə Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsində ən çox qələbə qazanan ölkədir. Gürcüstan uşaq Avroviziyasında ilk qələbəsini 2008-ci ildə Bzikebi qrupunun ifa etdiyi "Bzz.." adlı mahnı ilə qazanıb. Müsabiqədə ikinci qələbəsini Gürcüstan 2011-ci ildə "Candy" qrupunun ifa etdiyi "Candy Music" mahnısı ilə qazanmışdır. Gürcüstana müsabiqədə üçüncü qələbə sevincini isə 2016-cı ildə 10 yaşlı Maryam Mamadaşvili ifa etdiyi "Mzeo" adlı mahnı ilə yaşatmışdır.
Təmsilçilər
{{legend|gold|Qalib}} {{legend|silver|İkinci yer}} {{legend|#cc9966|Üçüncü yer}} {{legend|#FE8080|Sonuncu yer}}
Sebu
Sebu (Cebú) — Filippinin ərazisinin böyüklüyünə görə ikinci şəhəri və eyniadlı adanın mərkəzi.
Envayromentalizm
Enváyromentalizm (: çevrəçilik) — bəzi Avropa ölkələrində yayılmış və çevrəmizin (ətraf mühitin) qorunması tədbirlərin möhkəmləndirilməsinə yönəlmiş ekoloji hərəkat. Bunlardan bəziləri beynalxalq xarakter almış hərəkatlara çevirilmişdirlər.
Çevrəmiz haqqında BMT proqramı
UNEP (ing. United Nations Environment Programme) 1972 ildə BMT sistemi çərçivəsində yaradılmış proqramdır. Bu qurumun vəzifəsi bugünkü və gələcək soyların rifahı naminə çevrəmizin yaxşılaşması və qorunmasına yönəlmiş tədbirlərin tətbiq edilməsi və təşkilindən ibarətdir. Proqramın şüarı "İnkişaf naminə çevrəmiz"dir.
UNEPin baş qərargahı Keniyanın paytaxtı Nayrobidə yerləşir. Onun başqa ölkələrdə də altı böyük regional ofisləri vardır. Bu qurum qlobal və regional səviyyələrdə ekologiya problemləri ilə bağlı istənilən məsələlərə baxır.
Con Oven
Həyatı
Onun həvəskar qəhrəmanlıqlarının əsas məqamları bir neçə rinqlərin qələbəsi idi. Oven rinqdən kənarda sakit, təmkinli, dostluq xarakterinə sahib idi.
O, nəhayət 1976-cı ildə peşəkar karyeraya başladı və bir çox qələbə ilə debüt oyununda qələbə qazanıb. 30 sentyabr 1979-cu ildə Britaniyanın adı üçün rəqibinə qalib gəlib və üçüncü yeri tutub.
Envayromentalizm
Çevrəmiz haqqında BMT proqramı
Eyni zamanda UNEP yer atmosferi, dəniz və yerüstü ekosistemlərlə bağlı çeşidli layihələr həyata keçirir. Bundan başqa bu qurum ekologiya və çevrəmizin qorunması üzrə bağlanmış beynalxaq anlaşmaların bağlanmasına qatılır, ölkələr və qeyri-hökumət qurumları ilə işbirliyi qurur, çeşidli layihələri maliyələşdirir. UNEPin fəaliyyət dairəsinə təhlükəli kimyavi maddələr, hava və suların kirlənməsi üzrə tövsiyələrin verilməsi də daxildir.
Con Oven
Boks karyerası
Oven öz peşəkar karyerasından ləzzət alırdı. Yalnız o, sonra, Britaniyanın adı ilə iddaya girdi və Paddy Maguerie-yə qalib gəldi. 1978-ci ildən ilk peşəkar boksçu kimi tarixə adını yazdı. Onun görüşü Ferrerito Ouen bütün karyerasının ən gözəl çıxışlardan birini edəcəkdi. O, Ovenə ən çətin rəqib olaraq görsənirdi.
Ferrelin raundlarda gərgin idi. Doğru məqsədlə Avstraliyalı zəifləməyə başladı, onun zərbələri Ovenə az təsir edirdi sanki. Hakimlərin müsabiqə yolu ilə qalib Oven oldu və o Birliyin elan ilə ilk Avropa Çempionu idi.
Envayromentalizm
Çevrəmiz haqqında BMT proqramı
1988-ci ildə Beynalxalq meteoroloji təşkilat UNEPlə birlikdə İqlimin Dəyişməsi üzrə Ekspertlərin Hökümətlərarası Qrupunu (IPCC) yaratmışdır. Eləcə də UNEP Qlobal Ekoloji Fondunun (GEF) təsisçilərindən biridir.
Con Oven
Boks karyerası
Dörd aydan sonra və Oven uğurla üçüncü və sonuncu dəfə Britaniyalı Birinciliyi qorudu və prosesdə birbaşa Alonsdeyl kəmərini qazanıb. O, 1979-cu ildə Dünya Çempionu oldu.
Adının ədiləşdirilməsi
2002-ci ildə Coni Oven-in heykəli qoyulmuşdur. Onun adının əbədişdirilməsi üçün bu heykəl qoyulub.
Envayromentalizm
Çevrəmiz haqqında BMT proqramı
UNEP tərəfindən hər il "Beynalxalq çevrəmiz günü" qeyd olunur.
UNEP günəş enerjisinin inkişafı proqramlarını maliyələşdirir, günəş panelləri alanlara giymətdə güzəştlərə gedir. Bununla da onların alıcılarını həvəsləndirir. Bu proqram Hindistan, Tunis, Mərakeş, İndoneziya, Meksika kimi ölkələrdə üğurla həyata keçirilir. 2004-cü ildən başlayaraq, UNEP Yaxın Şərqdə (özəlliklə də İraqda) bataqlıqların qorunması üzrə layihəni maliyələşdirir. Çünki 2001-ci ilin göstəricilərinə görə, oradakı bataqlıqların 90% məhv edilmişdir.
Çevrəmiz üzrə Avropa agentliyi
Çevrəmiz üzrə Avropa agentliyi (EEA; European Environment Agency) Avropa məkanında çevrəmiz haqqında informasiyaların yığımı və təhlilini həyata keçirən Avropa Birliyinin təsisatıdır. Fəaliyyəti 1993-cü ildən başlanmışdır. Baş qərargahı Kopenhagen şəhərində yerləşir.
EEA-nın işində təkcə AB ölkələri deyil, həmdə bu təşkilatın ideya və fəaliyyəti ilə razılaşan və bölüşən başqa ölkələr də iştirak edə bilər. Belə olarsa onlarla özəl anlaşmalar bağlanır. AB-də EEA ilə birlikdə Avropa çevrəyə baxış və informasiya şəbəkəsi adlanan çevrənin monitorinqi sistemi fəaliyyət göstərir.
İqlimin dəyişməsi üzrə ekspertlərin hökumətlərasrası qrup (IPCC)
Günümüzdə insan fəaliyyəti elə miqyasda genişlənib ki, o qlobal iqlim kimi təbiət sistemlərinə təsir edir. Bir çox bilginlərə görə iqlimin dəyişməsinin çox ağır və qarşısıalınmaz sonucları ola bilər. buna görə də tezliklə tədbirlər görülməlidir. Başqaları isə bu təhlükənin şişirdilmiş olmasını iddia edərək, təşvişlərin əsassız olduğunu deyirlər.
Buna görə iqlim dəyişmələri o qədər aktual problemdir ki, siyasətçilərə bu barədə obyektiv bilgilərin verilməli, bu prosesin səbəbləri açıqlanmalı; onun çevrəyə, toplumlara, iqtisadiyyata təsirinin miqyası bildirilməli; qarşısının alınması imkanları bilinməlidir.
IPCC UNEPə daxil olan ölkələr üçün açıq olan hökumətlərarası bir qurumdur. Onun ekspertləri ildə bir kərə toplantılara yığılırlar. Burada IPCC-in strukturu, prinsipləri, iş prinsipi haqqında qərarlar çıxarılır. Eləcə də bu təşkilatın sədri və idarə heyəti seçilir.
IPCC-in üç işçi qrupu vardır. Birincisi iqlim sisteminin iqlim dəyişmələrini dəyərləndirir. İkincisi iqlim dəyişmələrinə təbii və sosial iqtisadi sistemlərin məruz qalmasını dəyərləndirir, iqlim dəyişmələrinin mənfi və müsbət təsirlərini və onlara adaptasiya imkanlarını araşdırır. Üçüncüsü isə ziyanlı qazların tullanmasının qarşısını alınma imkanlarını və iqlim dəyişmələrinin yumuşalmasının başqa yollarını dəyərləndirir.
Təşkilanın maliyyələşməsini hökumətlər könüllü olaraq edirlər. IPCC-in məruzələri bir neçə cilddən ibarətdir. Orada iqlim dəyişmələri haqqında hərtərəfli elmi-texniki və ictimai-iqtisadi informasiyalar, problemdən çıxış yollarının nəzəri aspektləri vardır. IPCC-in birinci məruzələri 1990-cı, ikincisi 1995-ci, üçüncüsü isə 2001-ci illərdə dərc olunmuşdur. Orada iqlim dəyişməsi ilə bağlı narahatlıq elmi cəhətdən əsaslandırılmışdır.
"Yaşıllar" hərəkatı
Yaşıllar hərəkatı çevrəmizin dağılmasına qarşı mübarizə aparan, insanla təbiət arasında münasibətlərdə daha çox ahəngin əldə olunmasına çalışan qeyri-hökumət təşkilatların, qrupların, cərəyanların ümumiləşmiş adıdır. Yaşıl rəng təbiətin, ümidin, yeniliyin rəmzi olduğu üçün onlar onu öz simvolu etmişdirlər.
Yaşıllar hərəkatını araşdıran araşdırmaçılar onların üç cərəyana bölündüyünü iddia edirlər. Birincisi təbiəti ənənəvi (qeyri-siyasi) yollarla qoruyan mühafizəkarlardır. İkincisi çevrəni praqmatik yanaşmalarla qorumağa çalışan envayromentalistlərdir. Üçüncüsü siyasi və ictimai ekologistlərdir. Envayromentalistlər mövcud qurumların imkanlarından istifadə edir və onları dəyişdirməyə can atmırlar. Siyasi və ictimai ekologistlər isə mövcud modellərin çeşidli üsullarla dəyişməsi üçün iş görürlər. Yaşıllar hərəkatı bu günkü görkəmdə 1970-ci illərdə formalaşmışdırlar.
1950–1960-cı illərdə olan çox surətli sənaye artımı siyasi (ölkələrin güclənməsi) ya da iqtisadi (gəlirin əldə edilməsi) maraqlar üzündən baş vermişdir. İstehsal istehsal, istehlak da istehlak naminə artırdı. Bu da insan sağlamlığı üçün təhlükə törədən hava, suların və torpaqların sənaye və məişət tüllantıları ilə kirlənməsinə, bir çox təbii ehtiyatların tükənməsinə, həyatın əsası olan bioloji və təbii çeşidliliyin pozulmasına, ekoloji müvazinəti pozan proseslərin ("istixana effekti", qlobal iqlimin dəyişməsi, ozon qatının azalması, torpaqların eroziyası və s.) dərinləşməsinə gətirib çıxartmışdır.
Ekoloji problemlərə "Avropa təbiətin qorunması ili" kompaniyası (1970), Stokqolmda keçirilən çevrə problemləri üzrə BMT-nin konfransı (1972) kimi tədbirlər diqqəti artırmışdır. Bundan başqa bu yöndə D. Forester, D. Meddouz, Donella kimi ayrı-ayrı alimlər də işlər görmüşdürlər. Onların fikrincə, sənayeləşmənin inkişaf surəti, çevrənin kirlənməsi, ehtiyatların tükənməsi, əhalinin artımı olduğu kimi davam edərsə, bu yüz ilin ərzində yer kürəsində mümkün olan artım həddinə gətirib çıxardacaqdır. Bunun qarşısının alınması üçün ekoloji və iqtisadi stabillik üçün şərait yaradalmalıdır. Alimlərin iddiasına görə, bu proseslərin qarşısını almaq, ekoloji və iqtisadi stabillik üçün şərait yaratmaq olar. Onların fikirlərinə görə, əldə edilən qlobal müvazinət hər bir indsana maddi və mənəvi ehtiyaclarını təmin etməlidir. Bu alimlər bu yöndə çıxış yollunu istehsalla istehlakın artımından imtina etməkdə, ekoloji baxımdan təmiz texnologiyalara keçməkdə görürdülər. Ekoloji hərəkat inkişaf etdikcə, onun sıralarına çoxlu "yeni solçular" daxil olmuşdurlar. Onlar 1960–70-ci illərin dövlət bürokratiyasına, monopoliyalara, istehlakçılığa qarşı etiraz edən gənclər idilər. Ekologistlərin ideyaları onlara yaxın idi. Bir çox hallarda "yeni solçular" ekoloji qrupların və təşəbbüslərin yaradıcıları olmuşdurlar. Solçu düşünürlər ekoloji hərəkatların içində olarkən kiçik və orta istehsalat şəbəkəsinin yaradılması ideyası ilə çıxış edirdilər. Onlar istehsalçı və emalatçıların icmaları şəklində fəaliyyət göstərməli, özlərinin və əhalinin ehtiyaclarını ödəməli idilər.
Yaşılların yaranmasına və yayılmasına birbaşa təkan verən amil nüvə silahı və energetikası faktoru olmuşdur. Bilindiyi kimi, 1960-cı illərdə iqtisadi inkişaf atom energetikasının tətbiq olunması ilə müşayiət olunurdu. Nüvə energetikasına maraq 1973–1974-cü illərin neft böhranı zamanı daha da artmışdır. Bu sahə dövlət və hərbi əhəmiyyətli olduğuna görə ona yaxın düşmək olmurdu. Bu da sosial cəhətdən aktiv adamları buna qarşı çıxış etməyə sövq edirdi. O vaxtlat "Aktiv olmaq radioaktiv olmaqdan yaxşıdır" şüarı ortalığa atılmışdır.
Hakimiyyətlərlə qarşıdurmalar onları yerli miqyasdan çıxarmış, regional və milli səviyyələrdə çevrənin qorunması üzrə ekoloji birliklər yaranmağa başlamışdır. O zaman bu hərəkatın dünyagörüşü də formalaşmışdır. Bir çox hallarda ekoloji hərəkatlar uğur qazana bilməmişdirlər. Ancaq, buna baxmayaraq, etirazlar çoxalmışdır. Onminlər və yüzminlərlə adam Yaponiyada (1970-ci illərin sonu), Almaniyada (1980-ci illərin əvvəlləri), Fransa və İspaniyada (1990-cı illərdə) böyük nəqliyyat obyektlərinə qarşı nümayişlər keçirilmişdir. Ekologistlərin nüvə və nəqliyyat problemlərinə toxunması, onları həmdə antihərbi və antimilitarist hərəkata çevirmişdir. Onlar 1980-ci illərdə ABŞ, İngiltərədə, Almaniyada, Hollandiyada, Belçikada hərbi raketlərin yerləşdirilməsinə qarşı etiraz aksiyaları keçirmişdirlər.
Eyni zamanda 1970–1980-ci illərdə ekoloji hərəkatların "alternativ həyat tərzi"nin tərəfdarları ilə yaxınlaşması prosesi gedirdi. Onlar boşalmış yaşayış yerlərində yerləşib, orada öz toplumlarını (kommunalarını), özlərini idarə edən birliklərini, istehsalat kooperativlərini yaradırdılar. Bu kimi toplumlar arasında ekologistlərin ideyaları ilə üst-üstə düşən çevrə ilə harmoniyada yaşamaq, təmiz texnologiyaları istifadə etmək kimi ideyaları formalaşmışdır.
"Yaşıl" partiyalar
Öncə yaşılların çoxu hakimiyyətin strukturlarına etibar etmirdilər, onlara təzjiq obyekti kimi baxırdılar. Onlara elə gəlirdi ki, belə mövqe onlara xalq arasında daha çox populyarlıq gətirəcək. Ancaq sonra bu təşkilatlar çoxlu problemlərlə üzləşib, onları çözə bilməmişdirlər. Başqa tərəfdən yaşıllar çeşidli siyasi güclərdən də bir xeyir görmürdülər. Buna görə də onlar öz siyasi təşkilatlarını yaratmağa başladılar. Onların vasitəsi ilə də öz hərəkatlarına dəstək almaq istəmişdirlər. Yeni yaranan siyasi qruplara çeşidli sağçı və solçu siyasətçilər qoşuldular. Onlar ekoloji şüarlarla özlərinə siyasi karyera qazanmaq istəmişdirlər. Beləliklə "yaşıl" partiyalar ortalığa çıxdılar. Onların ilki 1973-ildə ABŞ-də yaranmışdır. 1970-ci illərin sonunda isə belə partiyalar Almaniya, Belçika, Fransa, Hollandiya, İsveçrə, başqa Avropa ölkələrində, eləcə də Avstraliya, Yeni Zelandiya Kanada və başqa dünya ölkələrində yaranmışdır.
Bu partiyalar seçkilərdə uğur qazana bilmişdirlər. Onlar İtaliyada (1976), İsveçrədə (1979), Belçkada (1981), Qərbi Almaniya və Portuqaliyada (1983), Lyuksemburq və Avstraliyada (1984), Avstriya, İspaniya və Hollandiyada (1986), Finlandiya və Norveçdə (1987), İsveçdə (1988), Yunanıstan və İrlandiyada (1989), Yeni Zelandiyada (1993), Danimarkada (1994), Fransa və Kanadada (1997), İslandiya və Yaponiyada (1999) öz nümayəndələrini parlamentlərə keçirdə bilmişdirlər. Kommunist blokunun dağılmasından sonra yaşıllar partiyaları keçmiş SSRİ ölkələri və Şərqi Avropada da yaranmışdırlar.
Eyni zamanda yaşılların beynalxalq siyasi birliyi formalaşmağa başlamışdır. 1979-cu ildə keçirilmiş Avropa Parlamentinə seçkilərdən sonra Ekoloji və radikal partiyaların Avropa koordinasiyası təsis edilmişdir. 1983–1984-cü illərdə isə o Avropa yaşıllarının koordinasiyası adlanmışdır. 1993-cü ildə isə Yaşıllar partiyaların Avropa federasiyası yaranmışdır. Bu quruma Qərbi və Şərqi Avropa, eləcə də keçmiş SSRİ-də yaranan "yaşıllar" girmişdir.
Yaşılların milli partiyalarının öz yaranma tarixləri və bir çox hallarda onların beynalxalq ekoloji hərəkatlarla ziddiyətl münasibətləri olmuşdur. Onların arasında solçu sosialistlərdən mühafizəkarlara qədər bir çox güclər olmuşdur. Ümumiyyətlə yaşılların siyasi qanadında üç əsəs güclər olmuşdur. Bunlar "təməlçilər", "ekososialistlər" və "real siyasət" tərəfdarları idilər. Təməlçilər ekoloji prinsiplərin "təmizliyini" qorumuşdurlar. Onların fikrinccə "təbiət güzəştləri sevmir". Envayromentalistlər kimi, təməlçilər ictimai quruluşun deyil, çevrənin problemlərinə yönəlmişdirlər.
Ekososialistlərin arasında çoxlu keçmiş "yeni solçular" olmuşdurlar. Onlar kapitalizmə qarşı, çıxış edirdilər, Sovet tipli "real sosializm" ideyaları ilə çıxış edirdilər, əsl demokratiya özünü idarəetmə, insanların və onların təbiətlə harmoniyasının yaranması tərəfdarları idilər.
"Real siyatçilər" isə əsasən sosial-demokrat və sosial-liberal ideyalarının tərəfdarları idilər. Onlar mövcud bazar iqtisadiyyatı çərçivəsində ekoloji islahatların keçirilməsini istəmişdirlər.
Çeşidli partiyalar içində güvvələr münasibətləri fərqli idi. Öncə ekoloji, antihərbi, alternativ qruplar tələblər irəli sürmüşdürlər. Onlar ümumi və geniş xarakter daşıyırdılar. Sonra isə onlar proqramlarını təkmilləşdirmiş, dəqiqləşdirmişdirlər. Bir qayda olaraq, onlar nüvə energetikanın ləğv edilməsini, eləcə də çevrənin qorunmasına yönəlmiş tətbirlərin görülməsini, demokratik və vətəndaş hüquqların təmin edilməsini, mövcud siyasi institutların demokratikləşdirilməsini, alternativ iqtisadiyyatın tətbiq edilməsini, ekoloji cəhətdən təmiz texnologiyaların tətbiq edilməsini, sülh və tərkisilah siyasətinin yeridilməsini tələb edirdilər.
Ancaq sonra parlamentlərdəki fəaliyyət yaşılları mümkün olan siyasət aparmağa məcbur etdi. Buna görə də ekoloji partiyalarda "real siyasət" tərəfdarları qalib gəldilər. Oncə yaşıllar yeni bir güc, partiyasız hərəkat kimi fəaliyyət göstərirdilərsə, sonra başqaları kimi siyasətə qatıldılar.