cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Qrifonlu ev
Eksteryeri
Binanın fasadında memar İ. Edel məlum üsul və formaların ciddi, qabarıq olmayan traktovkasını təqdim edir. O, fasad üzərində həddindən artıq detal və dekorativ elementlərin çoxluğuna yol vermir. Portalşəkilli baş girişlər frontonaltı canlı kronşteynlərlə birgə aydın və qabarıq şəkildə cizgilənmişdir. Girişin taxta qapı tayları effektli heykəltəraşlıq elementləri və naxışlarla bəzədilmişdir.
Xəzər Universitetinin Tibb və stomatologiya fakültəsi
Məzunlar
Universitetdə tibbi ixtisaslar üzrə 211 məzun olmuşdur. Onlardan 42-si əcnəbi vətəndaşlardır. Məzunlar Azərbaycanda, eləcə də xaricdə müxtəlif xəstəxana və klinikalarda çalışır, bir sıra məzunlar isə müxtəlif xarici ölkələrin ali məktəblərində tibbi təhsillərini davam etdirirlər.
Qrifonlu ev
İnteryeri
Malikanənin təntənəli otaqlarının interyerləri karnizlərin inkişaf etmiş forması, plafonların gözəl xətləri sayəsində estetik funksiyalar daşıyırlar. Dəhlizdən çıxan bir neçə pillə daha təntənəli pilləkən qəfəsi interyerini açıqlayır. Memar İ. Edel divarın rustovkasını yuxarı yarusa qədər davam edir və onu dekorativ ekranlar əlavə etməklə daha da zənginləşdirir, rustovkaların arasında kornşteynli karniz iştirak edir. Bir qədər də yucarıda yastı pilyastrları olan enli dekorativ zolaq inkişaf etməkdədir.
Memar malikanənin pilləkən qəfəsinin fəza mühitini yeni interyer üsulları ilə zənginləşdirməyə çalışmış, memarlıq motivlərinin özünəməxsus hərarətini interyerlərə hopdurmağa cəhd etmişdir.
Ageratina salicifolia
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
İranın etnik azlıqları
İranın etnik azlıqları — İranda yaşayan azsaylı xalqlar.
İranın etno-linqvistik azlıqları bunlardır: azərbaycanlılar, ərəblər, kürdlər, bəluclar, türkmənlər, ləklər, lurlar, mazandaranlılar, giləklər, talışlar, deyləmilər, xələclər, ermənilər, mandayilər, brahuiyilər, assuriyalılar, gürcülər, yəhudilər, lurlar, səngsərilər, qazaxlar, qaşqaylar, Xorasan türkləri, goranlar, puştunlar və s.
Din
İranın rəsmi dini İslam (şiəlik) dinidir. İran dövləti İslamın sünni məzhəbi, xristianlıq, yəhudilik və zərdüştilik kimi məzhəb və dinlərin İranda mövcudluğuna haqq tanıyır. İranda movcud olan dinlər aşağıdakılardır:
Kodzi Yamase
Kodzi Yamase (d. 22 sentyabr 1981) — Yaponiya futbolçusu.
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli futbol komandasının heyətində 13 oyun keçirib, 5 qol vurub.
Yay vaxtı
Hər il oktyabrın son bazar günü dünyanın bir sıra ölkələrində saatları qış vaxtına keçirirlər. Qış vaxtına keçid müsbət iqtisadi effekt verir. Belə ki, bu qanunun tətbiq olunduğu 110 ölkənin hər birində, o cümlədən Azərbaycanda elektrik enerjisinin illik istifadəsinə 2 faizədək qənaət olunur. Bu qənaət eyni zamanda ekologiyaya da müsbət təsir göstərir. Çünki elektrik enerjisinin istifadəsini azaltdıqca, ölkələr, atmosferə atılan tullantıların miqdarını da azaltmış olur. Dünyanın bir sıra ölkələrində hər il martın son bazar günü 23 saat, oktyabrın son bazar günü isə 25 saat çəkir.
Avropa Birliyi ölkələri və ABŞ-nin əksər ştatları hər il bu üsuldan faydalanır. Saatlar ilk dəfə 1908-ci ildə Böyük Britaniyada çəkilib. Rusiya isə ilk dəfə 1917-ci ildə yay vaxtına keçib. 1981-ci ildən isə saatların əqrəbi hər il dünyanın 110 ölkəsində geri çəkilir. Azərbaycanda Yay vaxtına keçid 1997-ci ildən 2016-cı ilədək Nazirlər Kabinetinin 17 mart 1997-ci il tarixli, 21 saylı qərarına görə həyata keçirilib. Həmin Qərara görə:
Azərbaycan Nazirlər Kabinetinin 17.03.2016-cı il tarixli 131 saylı Qərarına əsasən, 2016-cı ilin 27 mart tarixində (bazar günü) ölkə ərazisində yay vaxtına keçid GMT+4 (Qrinviç vaxtı+4 saat) vaxtını əsas götürməklə ləğv olunur. Bunula da Nazirlər Kabinetinin 17.03.1997-ci il tarixli 21 saylı Qərarı qüvvədən düşmüş hesab edilir.
Qazaxıstan, Türkiyə, Cənubi Koreya, İran, Gürcüstan, Virciniya adaları, Braziliya, Yaponiya, Sinqapur, Rusiya, Belarus, Ukrayna və s. ölkələr də saatlarının əqrəbini geri çəkməkdən imtina edib.
Bir sıra ölkələrdə yay və qış vaxtlarına keçidin ləğvi barədə təkliflər səslənir. Məsələn, 2008-ci ilin mayında Rusiya Dövlət Dumasına vaxt dəyişikliyindən imtina ilə bağlı qanun layihəsi təqdim olunub. Belə bir qanun layihəsinin yaranmasına, yay və qış vaxtlarına keçidin vətəndaşların səhhətinə mənfi təsiri barədə məlumatlar səbəb olub. Hesablamalara görə, saatların əqrəblərinin bir saat irəli çəkilməsindən sonra keçən ilk iki həftə ərzində təcili tibbi yardım xidmətinə müraciət edənlərin sayı 12%, bədbəxt hadisələr 29%, miokard infarktından ölüm halları 75%, intiharlar isə 66% artır. Əlavə arqument kimi 1980-1999-cu illər ərzində Rusiyada ölüm hallarının sayı barədə statistika da göstərilir. Bildirilir ki, bu statistikada yay və qış vaxtlarına keçid dövrünün payı 8-10% təşkil edir. İddia edilir ki, saat dəyişikliyi nəticəsində hər il Rusiyada 60-70 min insan ölür.
Həkimlər isə saatların ildə iki dəfə çəkilməsinin insan orqanizminə neqativ təsir göstərdiyini deyir. Lakin bu təsir bir o qədər də böyük deyil. İstirahət günündən başlayaraq insanlar öz gündəlik rejiminlərini korrektə etsə və saatların çəkildiyi gecə əvvəlki günlərə nisbətən yarım saat tez yatsa, bu təsiri minimuma endirə bilər.
Beloret rayonu
Beloret rayonu — Rusiya Federasiyası, Başqırdıstan Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon. İnzibati mərkəzi Beloretsk şəhəridir.
Coğrafi yerləşməsi
Başqırd (Cənubi) Uralının ən yüksək hissəsində, şimalda Çelyabinsk vilayəti ilə həmsərhəddir. Sahəsinə görə (11,501 km²) Başqırdıstanın ən böyük rayonudur.
Tarixi
1920-ci illərə qədər müasir Beloret vrayonunun ərazisi Orenburq vilayətinin Yuxarı Ural qəzasına daxil idi. Oktyabr Sosialist İnqilabından sonra, 1917-ci ildə ərazi Ufa vilayətinin Katay volostunun bir hissəsi olur. Sonra Başqırsıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Tamyan-Katay kantonuna daxil olur.
Başqırdlar və Kaqa, Avzyan kəndlərindən olan fabrik işçiləri Puqaçev qiyamının fəal iştirakçıları olmuşdur.
Əhalisi
Rusiya İqtisadi İnkişaf Nazirliyinin proqnozuna görə :
2024 - 100,69 min nəfər.
2035 - 95,44 min nəfər.
2010-cu il Ümumrusiya siyahıyaalmasına görə: ruslar - 59,8%, başqırdlar - 30,8%, tatarlar - 6,8%, digər millətlərdən olanlar - 2,6%. Şəhər şəraitində (Beloretsk şəhər) rayon əhalisinin 63,69 % -i yaşayır.
İqtisadiyyat
Kənd təsərrüfatı torpaqlarının sahəsi 106,4 min hektardır (ümumi torpaq sahəsinin 9,2% -i Başqırdıstanın ən aşağı hissəsidir). Bunlardan əkin sahələri 25,3 min hektar, biçənəklər 55,7 min hektar, otlaqlar 25.4 min ha təşkil edir. Beloretsk Metallurgiya Zavodu uzun müddət şəhər meydana gətirən bir müəssisə olmasına baxmayaraq, hazırda şəhər özü bir metallurgiya istehsalı sənayesindən turizm mərkəzinə çevrilməkdədir. Burada Mratkino xizək kurortu fəaliyyət göstərir və otellər açılır.
Sosial sfera
Rayonda 53 ümumtəhsil məktəbi, o cümlədən 26 orta məktəb, 48 ictimai kitabxana, 52 klub müəssisəsi, 7 xəstəxana, Arski Kamen, Aqidel, Parus, Tengri tur bazaları, Abzak və Mratkino xizək mərkəzləri vardır.
Aedophron phlebophora
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Yayılması
Kiçik Asiya, Türkiyə, Suriya, Yunanıstan, İran, Qafqaz ərazilərində yayılmışlar. Azərbaycanda isə Naxçıvan Muxtar Respublikasında və Talış dağ-səhra ərazisində məhdud halda təsadüf edilir.
Həyat tərzi
Kserofit dağlıq stasiyalarda. Yaşayış tərzi və qidalandığı bitkilər məlum deyil. Kəpənəyi iyunun əvvəllərindən iyulun axırlarına qədər uçur.
Məhdudlaşdırıcı amillər
Yaşadığı biotopların əkin üçün istifadə olunması, həvəskar kolleksiyaçılar tərəfindən toplanması.
Qorunması üçün məsləhət görülən tədbirlər
Yaşayış yerlərində yasaqlıq təşkil etmək, biologiyasını ətraflı öyrənmək, süni surətdə artıraraq təbiətə buraxmaq lazımdır.
Səfəvilik
Səfəvi təriqəti və ya Səfəviyyə — XIV əsrdə Cənubi Azərbaycanın Ərdəbil şəhərində sufi Şeyx Səfi əd-Din tərəfindən əsası qoyulmuş İslami təriqət. Zamanında Cənubi Azərbaycan, Şərqi Anadolu və Cənubi Qafqaz ərazilərində böyük siyasi təsirə malik olmuş Səfəvi təriqətinin müridləri ilk öncә Sünniliyә etiqad etsәlәr dә, daha sonra XVI əsrin əvvəlində Şiə məzhəbini rəsmi din kimi qəbul etmiş Səfəvilər dövlətinin əsasında durmuşdur.
Ərdəbildə böyümüş Şeyx Səfi əd-Din İshaq, Şiraz gəzintisindən sonra Gilanda yerləşmiş və burada Şeyx Zahid Gilaninin tələbəsi olmuşdur. Daha sonra Zahidin qızı ilə ailə quran Şeyx Səfi əd-Din Zahidiyyə təriqətinin baş müridi olmuş və 1291-ci ildə Şeyx Zahidin vəfatından sonra təriqətin piri olmuşdur. O zamandan etibarən, təriqət Səfəviyyə adını daşımışdır.
Səfəviyyə şeyxləri
Təriqət qurucusu olan başlıca sufilər bunlardır: Əbdülqədir Geylani (Qadiriyyə), Əhməd Yəsəvi (Yəsəvilik), Əhməd Rifai (Rifailik),Nəcməddin Kübra (Kübrəvilik), Şihabəddin Ömər Sührəverdi (Sührəvərdilik), Əbul-Həsən əş-Şazili (Şazilik), Hacı Bəktaş Vəli (Bəktaşilik), Mövlana Cəlaləddin Rumi (Mövləvilik), Bəhaəddin Nəqşibənd (Nəqşibəndilik), Hacı Bayram Vəli (Bayramilik), Nəimi Təbrizi (Hürufilik), Şeyx Səfiəddin Ərdəbili (Səfəvilik), Ömər Xəlvəti (Xəlvətilik).
Lüğəvi mənası "yol" anlamına gələn təriqət təsəvvüfi mənada Allaha (c.c.) yetişmək ünü riayət olunan və bir sıra qayda və ayinləri olan yol deməkdir. Sufilər təsəvvüfün elmi-hal, digər elmlərin isə elmi-qal olduğunu bildirirlər. Elmi-qal zahir bilgisi olub ağıla və nəqlə söykənir. Elmi-hal isə batin bilgisi olub, zəhmətlə əldə edilə bilməyən, qəlbə gələn bilgini ifadə edir. Sufilər bu baxımdan təsəvvüfün qaynaqlarından olan Quranı anlama və şərh etmədə təvil metodundan istifadə edir və özlərini ancaq hal əhli, elmi-lədün sahibi insanların anlaya biləcəklərini bildirirlər.
Şeyx Səfiəddin
thumb
Azərbaycanın dünya tarixinə bəxş etdiyi parlaq şəxsiyyətlər siyahısında Şeyx Səfiəddin Ərdəbilinin adı da var. Onun adı səkkiz əsrə yaxındır elm və təsəvvüf dünyasında görkəmli bir şəxs olaraq hörmətlə yad edilir. Ərdəbilinin yaratdığı Səfəviyyə təriqəti və bu təriqətin əsasları üzərində qurulan, dünyanın ən möhtəşəm dövlətlərindən biri olan Azərbaycan Səfəvi dövləti bu gün də dünya tarixçiləri tərəfindən tədqiq edilməkdədir.
Şeyx Səfiəddin 1252-ci ildə Ərdəbil şəhəri yaxınlığında yerləşən Kələxoran kəndində anadan olmuşdur. Nəsil şəcərəsi yeddinci imam Musa əl-Kazimə (m.754-800) qədər gedib çatan bu müqəddəs Şeyxin beşinci ulu babası Firuzşah Qızılbaş o nəsildən, sülalədən Ərdəbilə gələn və burada məskunlaşan əvvəlinci şəxs hesab olunur.
Atasını uşaq yaşlarından itirən Səfi ibtidai təhsilini onun dini qanunlarını çox gənc ikən anasının yanında öyrənmiş, yeniyetmə davamçılarından almışdır. Səfiəddin doğma türkcəni, fars və ərəb dillərinin yaşlarında Quranı əzbərləmiş, ilahiyyat elmlərinin sirlərinə vaqif olmağa çalışmışdır. Quranın təfsirini anasından və yerli üləmalardan öyrənmişdir. O, dini elmlərin əsaslarına yiyələnməklə yanaşı, fars, ərəb, gilan və monqol dillərini də mükəmməl mənimsəmişdir.Iyirmi yaşında təhsilini artırmaq üçün Şiraza gedən Səfi burada məşhur ilahiyyatçı alimlərdən Rüknəddin Beyzəvi, Əmir Abdullah və başqalarından dərs alımış, müəllimi Əmir Abdullahın məsləhəti ilə iyirmi beş yaşında məşhur Gilan şeyxi Hacı əd-Din Zahidin (hicri-615-700) müridi olmuşdur.Şeyx Səfiəddin 25 il tələbə kimi onun yanında qalmış, Şeyxin qızı ilə evlənmişdir. Şeyxin vəfatından (1294) sonra Səfiəddin onun yerində Səfəviyyə təriqətinin rəhbəri olmuşdur.O, 35 il irşad və təlimatlarla məşğul olmuş, çoxlu tələbələr yetişdirmişdir. Onun ömrünün daha faydalı və təsirli dövrü məhz həmin illər olmuşdur. Şeyx Səfiəddinin şöhrəti tezliklə bütün Şərq dünyasına, Şərqi Romaya, Suriyaya, Hindistana yayılmışdır. O, Şərqdə ürfan və din sahəsində yeganə şəxsiyyət kimi tanınmış, bütün məzhəb və təriqətlərə mürşid və ustad ola bilmişdir.
Nəsil şəcərəsi
Əbülfəth Səfiəddin İshaq ibn əs-Seyyid Əminəddin Cəbrayıl ibn əs-Seyyid Saleh  ibn əs-Seyyid Qütbəddin Əhməd  ibn əs-Seyyid Səlahəddin Rəşid  ibn əs-Seyyid Məhəmməd əl-Hafiz Kəlamüllah ibn əs-SeyyidƏvəz əl-Xəvas  ibn əs-Seyyid Firuzşah Zərrinkülah  ibn əs-Seyyid Məhəmməd  ibn əs-Seyyid Şərəfşah  ibn əs-Seyyid Məhəmməd əs-Seyyid Həsən      ibn əs-Seyyid Məhəmməd  ibn əs-Seyyid İbrahim  ibn əs-Seyyid Cəfər  ibn əs-Seyyid Məhəmməd  ibn əs-Seyyid İsmayıl  ibn əs-Seyyid Məhəmməd  ibn əs-Seyyid Əhməd əl-Ə’rabi  ibn əs-Seyyid Əbu Məhəmməd əl-Qasim   ibn əs-Seyyid Əbülqasim Həmzə  ibn imam əl-hümam Musa əl-Kazim  ibn əl-imam Cəfər əs-Sadiq  ibn əl-imam Məhəmməd əl-Bağır  ibn əl-imam Əli Zeynəlabidin  ibn əl-imam əs-seyyidüş-şühəda əbi Abdullah əl-Hüseyn  ibn əl-əmirəl-möminin və imaməlmüttəqin Əsədüllahil-ğalib Əli ibn əbi-Talib (səlavatüllah və səlamühü əleyhim əcməin).
Şeyx Səfiəddin haqqında qısa məlumat
•	Şeyx Səfiəddin Ərdəbilinin yaşadığı illər - 1252-1334.
•	Həyat yoldaşı – Bibi Fatimə.
•	Anası-Dövlətlü xatun.
•	Atası-Əminəddin – oğlunun 6 yaşın olanda rəhmətə gedib. (öl. 1258).
•	Anasının atası – Ərdəbilin Barüq kəndindən olan Baba Camal idi.
•	Ailədə 5-ci övlad olan Şeyx Səfiəddinin özündən böyük 3 qardaşı və 1 bacısı, özündən kiçik 2 qardaşı vardı. Cəmi 7 övlad idilər. •	Böyük Qardaşları-Məhəmməd, Səlahəddin, İsmayıl, Kiçik qardaşları-Yə’qub ilə Fəxrəddin Yusif.
•	Bacısı- bir bacısı vardı.
•	Mürşidi – Şeyx Zahid Gilani.
•	Mürşidinin xidmətində Gilanda olduğu müddət – 25 il.
•	Bildiyi dillər-türk, ərəb, parsi (fars) və moğol dili, o cümlədən də gilək dili. •	Gilanda öynədiyi dil – Gilək.
•	Rəhbərlik etdiyi qurum – Darül-İrşad xanəgahı.
•	Rəhbərlik etdiyi quruma maliyyə dəstəyi verən şəxs – Fəzlullah Rəşiddədin Həmədani.
•	Onunla görüşüb məsləhətləşən və tez-tez onu ziyarət edən hökmdarlar - Elxani hökmdarlarından Əbu Səid, Məhəmməd Ulcaytu və hökumətdə baş əmir vəzifəsində olan Əmir Çoban.
Sufi dərgahının vəqfləri barədə
1501-ci ildə Şah I İsmayıl (1501-1524) tərəfindən Səfəvilər dövlətinin bərqərar edilməsindən sonra Şeyx Səfiəddin ziyarətgahına daha çox diqqət yetirildi. Ərdəbil yeni dövlətin dini və siyasi mərkəzi oldu. Bu dövrdə Ərdəbildəki dərgahın mütəvəlliliyi (şəriət ehkamı üzrə tərtib edilmiş vəqfnamə adlı müvafiq sənəd əsasında müəyyən vəqf əmlakını idarə etməyə vəzifədar olan bir şəxs-E.N.) ən yüksək vəzifəyə sahib olan dövlət adamlarının əlində idi. Zahidinin “Silsilət ən-nəsəb əs-Səfəviyyə” əsərinin məlumatına görə, vəqfin mütəvəlliləri şah tərəfindən təyin olunurdu. 1601-ci il-də Şah I Abbasın (1587-1629) Zahidini bu vəqfin mütəvəllisi təyin etməsi və ondan əvvəlki mütəvəlli Mirzə İsmayılın işdən çıxarılması haqqında fərman verməsini buna örnək olaraq göstərə bilərik. Şah II Abbas (1642-1666) dövründə isə Ərdəbil bölgəsi vəqfin mütəvəlliləri idarəsindən çıxaraq şah və şahın ailəsinə bağlı olan “xasse-i şərifə” torpaqlarına qatılmışdır”.
Sufi dərgahının vəqfləri barədə Azərbaycana səyahət etmiş və 1670-ci ildə Ərdəbildə olmuş Yan Streys adlı səyyah geniş məlumat verirdi. Onun yazdığına görə Ərdəbil şəhərində 200 ev, 9 hamam, 8 karvansaray, şəhər bazarı, bazardakı və şəhər meydanındakı yüzlərlə dükkan, Təbrizdə 100 ev, 100 dükkan, Qəzvində bir neçə karvansaray və hamam, Ərdəbilin 33 kəndi (kəndlərin adı yazılmamışdır), Təbrizin 2 kəndi, Sərabın 5 kəndi və həmçinin Astrabad, Gilan, Muğan və bir çox digər yerlərin gəlirləri bu dərgahın vəqfini təşkil edirdi. Ərdəbilin inkişafını təmin edən ən mühüm amil şəhərin ticarətdə ən mühüm pay sahibi olan ipəyin ixrac yolu üzərində yerləşməsi idi. Bu səbəbdən gömrük vergisindən gələn gəlir hesabına şəhər xeyli qazanc əldə edirdi. Şeyx Səfiəddin İshaq vəqfinin gəlirlərinin böyük olmasını Zahidinin məlumatlarından da anlamaq mümkündür. Erhan Arıklı tədqiqat əsərində həmin mənbəyə istinadən yazırdı ki, “Şeyx Şərəf bəy Zahidi mütəvəlli olduğu illərdə vəqfin bütün yeyəcək (qida) xərclərini və maaşlarını ödədikdən sonra vəqf üçün 1.830 tümənə bərabər mal və mülk almış, 2.000 tüməni isə vəqfin xəzinəsinə keçirmişdi. Fransız səyyahı Şarden 1673-cü ildə Təbrizdən İsfahana gedərkən Savə adlı bölgədə Ərdəbil şeyxlərinin vəqfinə aid bir karvansaray, iki bağ, iki su anbarının olduğunu və bunların vəqfə şah I Abbasın arvadı Zeynəb bəyimin bağışladığını yazırdı. Şarden həmin mülklərin ildə 1.000 frank gəlir verdiyini də əlavə edirdi. Beləliklə, XVII əsrin ortalarında Ərdəbildəki vəqfin çox zəngin və xeyli sayda gəlir mənbələri olan vəqf olduğunu söyləyə bilərik.
Darül-irşad
Şeyx Səfiəddin Ərdəbildə “Darül-irşad”ın (Hidayət evi) başında dururdu. Tam bacarığı ilə təqiyyə prinsipinə əməl edərək elə bir dünyagörüş nümayiş etdirirdi ki, ayrı-ayrı Islam məzhəbləri və təriqətləri də onun mənəvi xəzinəsindən qidalanırdı. Səfəviyyə təriqəti özünəməxsus bir təşkilat vasitəsilə təbliğ olunur və uzaq yerlərdə olan nümayəndələrə çatdırılırdı. Bu təşkilatın başında “pir”, yaxud “mürşid” dururdu. Əsas iş mürşid (müəllim) ilə müridlər (tələbələr) arasında vasitəçi rolu oynayan xəlifənin üzərinə düşürdü. Xəlifə hər tayfanın sufilərinə başçı olmaqla bərabər, həm də rəhbərlə birbaşa əlaqədə olurdu. Xəlifələr və sufilər tabeçilikdə olan camaatla rəhbər arasında elə möhkəm əlaqə yaratmışdılar ki, bu əlaqə gündən-günə genişlənməkdə və möhkəmlənməkdə idi.
“Bu sistem siyasətə qarışmırdı və Şeyx Cüneydə kimi belə də davam etmişdi. Ancaq ”Darül-irşad” Şeyx Cüneyddən başlayaraq siyasi məsələlərlə də maraqlanmağa başladı. Uzun müddət təşkilata rəhbər olan Ərdəbil piri bu təşkilatdan təriqəti və ideoloji məsələlər üçün istifadə etdi, həm də oranı böyük bir hərbi və siyasi təşkilata da çevirdi. Siyasətlə təriqət birləşərək Səfəviyyə ideologiyasını formalaşdırdı. Belə bir zamanda Şeyx Səfiəddinin formalaşdırdığı şiizm-sufizm ideologiyası mahiyyəti etibarı ilə siyasət və hakimiyyətdən uzaq qala bilməzdi və istər-istəməz “Darül-irşad”a rəhbərlik edən pir siyasi hərəkatlara da qoşulmalı idi. Şeyxdən sonra bir-birinin ardınca Sədrəddin, Xacə Əli Ibrahim, Şeyx Cüneyd, Şeyx Heydər və nəhayət Şah Ismayıl Ərdəbil “Darül-irşad”ına rəhbərlik etmişlər”.
Şeyx Səfiəddin 1334-cü ildə Ərdəbil şəhərində vəfat etmiş və burada da dəfn olunmuşdur. Onun məzarının üzərində türbə inşa edilmiş, ətrafında məscidlər, karvansaraylar, mədrəsələr, yaşayış evləri salınmışdır. Beləliklə, burada böyük bir mədəni mərkəz yaranmışdır. Səfəvi şeyxlərindən bir çoxu, o cümlədən də Şah Ismayıl da burada dəfn olunmuşdur. XVI əsrdə I Şah Təhmasibin hakimiyyəti dövründə (1524-1576-cı illər) həmin məqbərə öz indiki şəklini almışdır. Şeyx Sədrəddin in oğlu Xacə Əli Siyahpuş adı ilə məşhur olan Şeyx Sultanəli də təriqət rəhbəri olmuş, atası Şeyx Sədrəddin vəfat edəndən sonra onun yerinə keçmiş və 38 il rəhbərlik etmişdir. 1426-cı il mart ayının 15-də Məkkə şəhərində vəfat edən Siyahpuş orada dəfn edilmiş və məqbərəsi bu şəhərdə “Seyidəli Əcəm” adı ilə məşhurdur. O da atası və babası kimi alim, təriqət başçısı olmaqla yanaşı, həm də şair olmuş, əvvəldən axıradək təsəvvüf və irfani şeirlərlə dolu olan divanı çox məşhur olaraq dildən-dilə gəzmişdir.Tarixin sonrakı mərhələlərində bu müqəddəs ocaqdan-Səfəvi nəslindən Şeyx Cüneyd, Şeyx Heydər, Şah Ismayıl, Şah Təhmasib, Sam Mirzə, Əlqas Mirzə, Şah Abbas və başqa elm, sənət xadimləri, məşhur sərkərdə, dövlət xadimləri və başçıları yetişmişlər.
Təxminən iki yüz ilə – Şeyx Səfiəddinin nəvəsi Şah İsmayıl Xətai Təbriz şəhərində özünü şah elan edənə (1501-ci il) qədər Cənubi Azərbaycan da əsas təriqət mərkəzi, elm və irfan məbədi kimi baş şəhər rolunu Ərdəbil oynamışdır. Burada 1300-cü ildən etibarən bir çox binalar inşa edilmiş, məmləkətin bütün yaxın, uzaq guşələrindən buraya elm, mərifət, təriqət öyrənmək istəyənlərin axını davam etmişdir. Məhz bunun nəticəsi olaraq 200 ildən sonra Şeyx Səfiəddinin əsasını qoyduğu Səfəviyyə təriqətinin tərəfdarları və Səfəvi övladları hakimiyyətə yiyələnir və bir ucu Dəmirqapı Dərbənd, bir ucu Bağdada gedib çatan böyük bir ərazini, imperiyanı 1736-cı ilə – Nadir şah Əfşarın özünü Iran şahı elan etməsinə qədər şəriksiz olaraq idarə edirlər.
Bəşir Kərimov
Bəşir Kərimov — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Qarabağ müharibəsi şəhidi.
Həyatı
2 fevral 1976-cı ildə Füzuli rayonunun Qacar kəndində anadan olmuşdur. 1983-cü ildə burada orta məktəbə getmiş, 1991-ci ildə səkkizinci sinfi bitirərək texniki-peşə məktəbində təhsilini davam etdirmişdir. Erməni qəsbkarları bu illərdə Qarabağa geniş planlı hücumlar edir Azərbaycanın əsrlərdən yadigar torpaqlarını işğal edirdilər.
Döyüşlərdə iştirakı
Bəşir 1993-cü ildə artıq döyüş meydanlarında idi…o, burada patron daşıyır, əsgərlərə yemək çatdırılmasında iştirak edirdi. 1993-cü il ermənilər Qacar kəndinə hücum etdikləri vaxt Bəşir də qanlı döyüşə girmişdi. Füzuli rayonu işğal edildikdən sonra isə onun ailəsi İmişli rayonunda məskunlaşır. 1994-cü il 19 may Bəşir Milli Ordu sıralarına çağırılır. 1995-ci il 13-17 mart hadisələri zamanı o, dövltəçiliyimiz uğrunda silahlı dəstənin zərərsizləşdirilməsində iştirak edir və bu qarşıdurma zamanı Kərimov Bəşir qardaş gülləsindən həlak oldu.
Milli Qəhrəman
Azərbaycan Respublikası prezidentinin 4 aprel 1995-ci il tarixli, 307 saylı fərmanı ilə Kərimov Bəşir Bəylər oğluna ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adı verilmişdir.
Pakistan Hərbi Hava Qüvvələri
Pakistan Hərbi Qüvvələri (—Pāk Fizāʾiyah) Pakistan Silahlı Qüvvələrinə tabe olan xüsusi hərbi birləşmədir. Əsas vəzifəsi Pakistanın hava məkanını mühafizə etmək, döyüş şəraitində isə Silahlı Qüvvələrin digər hərbi birləşmələrini hava dəstəyi ilə təmin etməkdir. Pakistan HHQ-nin aktiv şəxsi heyəti 65,000 nəfər (3 min nəfəri pilot olmaqla), ehtiyat qüvvələrinin sayı 10,000 nəfərdir.
1959 Hindistan hava hücumu
10 aprel 1959-cu ildə Pakistanda Ramazan bayramı qeyd edilərkən Hindistan Hərbi Hava Qüvvələrinin 106-cı eskadrilyasına məxsus "English Electric Canberra" təyyarəsi Pakistanın hava məkanına daxil olaraq kəşfiyyat çəkilişi aparmışdır. Həyəcan siqnalı verildikdən sonra Pakistan HHQ-nin 15-ci eskadrilyasına məxsus iki ədəd F-86F döyüş təyyarələri bu kəşfiyyat təyyarəsini Ravalpindi vilayətinin Ravat şəhəri üzərində vurmuşdur. Bu hadisə Pakistan HHQ-nin ilk qələbəsi hesab olunur. Hindistana məxsus kəşfiyyat təyyarəsinin hər iki pilotu təyyarə vurulmazdan əvvəl katapult etdiyinə görə, sağ qalmış, lakin pakistanlılar tərəfindən əsir götürülmüş bir müddət saxlanıldıqdan sonra azad buraxılmışdır.
Birinci Hindistan-Pakistan müharibəsi
Müharibə ərəfəsində Pakistan HHQ 12 ədəd Lockheed F-104 Starfighter, təqribən 120 ədəd North American F-86 Sabre və 20 ədəd B-57 "Kanberra" bombardmançı təyyarələrindən ibarət olmuşdur. Pakistan tərəfi müharibənin başlamasının ikinci günündən etibarən döyüş ərazisində hava üstünlüyünün tam şəkildə ələ keçirildiyini açıqlamışdır. Buna cavab olaraq, Hindistan HHQ komandanı aviasiya marşalı Arcan Sindh müharibə dövründə üç gün hava üstünlüyünün öz tərəflərində olduğunu açıqlamışdır.
Hər iki ölkə müharibə ərzində aviasiya itkiləri ilə bağlı ziddiyyətli iddialar irəli sürmüş, yalnız bir neçə neytral mənbə hər iki ölkənin iddialarını təsdiqləmişdir. Pakistan tərəfi Hindistana məxsus 104 döyüş təyyarəsini vurduğunu və özünə məxsus 19 təyyarəni itirdiyini iddia etsə də, Hindistan tərəfi qarşı tərəfə məxsus 73 təyyarə vurduğunu və özlərinə məxsus 59 təyyarəni itirdiklərini iddia etmişdir. Müstəqil mənbələrin apardığı araşdırmaya əsasən, müharibə ərzində Pakistan HHQ təqribən 20 döyüş təyyarəsi itirdiyi halda, Hindistan HHQ-də bu göstərici 60–75 aralığında olmuşdur.
İkinci Hindistan-Pakistan müharibəsi
Şərqi Pakistan bölgəsinin müstəqillik əldə etmə istəyi 1971-ci ilin sonlarından etibarən Hindistan və Pakistanı yenidən qarşı-qarşıya gətirmişdir. 22 noyabr 1971-ci il tarixində, müharibə başlamazdan 10 gün əvvəl Pakistan HHQ-nə məxsus dörd F-86 qırıcısı Hindistan ərazisində yerləşən Mukti Bahini qruplaşmasının mövqelərinə aviasiya zərbələri endirmiş, döyüş nəticəsində dörd təyyarədən ikisi vurulmuş, biri qismən zədələnmişdir. 3 dekabrda Hindistanın Pakistana müharibə elan etməsindən sonra Pakistan Çingiz xan əməliyyatını həyata keçirmiş, Srinaqar, Ambala, Sirsa, Halvara ərazilərində yerləşən hərbi qərargahlara önləyici zərbələr endirmişdir.
15 dekabrda Dəkkə şəhərinin işğal olunmasından sonra, 17 dekabr yerli vaxtla saat 14:30-da döyüşlərin bitdiyi rəsmən açıqlanmışdır.
1973 Yom Kippur müharibəsi
Müharibə ərzində Pakistan HHQ-nin 16 pilotu Misir və Suriya tərəfindən İsrailə qarşı döyüşlərdə iştirak etmişdir. Belə pilotlardan biri olan leytenant Səttar Alvi Suriya HHQ-nə məxsus MiQ-21 döyüş təyyarəsi ilə İsrail HHQ-nə məxsus Miraj qırıcısını vurmuş və Suriya hökuməti tərəfindən mükafata layiq görülmüşdür.
1979–1988 Əfqanıstan müharibəsi
1979-cu ildə Hərbi Hava Qüvvələri komandanı, aviasiya marşalı Ənvər Şamimin həmin dövrdə Ordu generalı vəzifəsində xidmət edən Məhəmməd Ziyaülhaqqa verdiyi məlumata görə, Hindistan hökuməti Pakistanın Kahuta şəhərində yerləşən nüvə obyektinə hücum etməyi planlaşdırırdı. Kahuta sərhədə yaxın yerləşdiyinə görə, Hindistana məxsus təyyarələr 3 dəqiqə ərzində bu əraziyə çata biləcəyi halda, Pakistana məxsus qırıcılar buradan daha uzaq məsafədə yerləşdiyinə görə, onlar əraziyə yalnız 8 dəqiqə ərzində çata bilərdilər. Buna görə də Pakistan hökuməti bu geriliyi aradan qaldırmaq məqsədilə öz döyüş aviasiyasını yeniləməyi qərara alır. Bununla da Hindistanın Kahutaya hücum edəcəyi halda, onlar da Hindistanın Trombay ərazisində yerləşən nüvə obyektinə zərbə endirməyi planlaşdırırdı. Pakistan ən uyğun seçim olan ABŞ istehsalı F-16 döyüş təyyarəsini almağı qərara alır. 1983-cü ildə F-16 qırıcılarının ilk partiyası Pakistana çatdırıldıqdan sonra, Hindistana cavab zərbəsi endirmək imkanları artmışdır.
1981-ci ildə ABŞ-la Pakistan arasında 28 F-16A və 12 F-16B döyüş təyyarəsinin çatdırılması ilə bağlı müqavilə imzalanmışdır. Sülh qapısı I və Sülh qapısı II adını alan müqavilələrə əsasən, ABŞ Pakistana ümumilikdə 40 F-16 Blok-15 qırıcısı satmışdır. Bu müqaviləyə bağlı olan sonuncu döyüş təyyarələri 1987-ci ildə Pakistana çatdırılmışdır.
1986–1988-ci illəri aralığında Pakistan F-16-ları Əfqanıstan ərazisində ən azı 8 Sovet təyyarəsi vurmuşdur. Bunlardan ilk üçü Su-22 və An-26 təyyarələri olmuşdur. 14-cü eskadrilyanın pilotları isə daha 5 ədəd (ikisi Su-22, ikisi MiQ-23, biri Su-25) düşmən təyyarəsi vurmuşdur. 29 aprel 1987-ci ildə dörd Sovet MiQ-23 qırıcısı ilə iki F-16 arasında baş verən döyüş nəticəsində bir F-16 vurulmuşdur. Pilot leytenant Şahid Xan katapult edərək sağ qalmışdır.
1990–2001
6 oktyabr 1990-cı ildə Pakistan nüvə silahı proqramını davam etdirdiyi bəhanəsi ilə ABŞ bu ölkəyə silah satışına embarqo qoymuşdur. Nəticədə müasir texnologiyalara sahib olan döyüş təyyarəsinin alınması məqsədilə bir çox ölkə ilə danışıqlar aparılmışdır. 1990–1993-cü illər aralığında Pakistan Avropa ölkələrinin birgə istehsal etdiyi Panavia Tornado qırıcısını almaqdan imtina etmişdir. Polşadan MiQ-29 və Su-27-nin satılması ilə bağlı təklif gəlsə də qəbul olunmur. 1992-ci ildə əsas diqqət Fransa istehsalı Miraj 2000 qırıcısına yönəlir. 1980-ci illərin əvvəllərində də bu təyyarələr üçün təklif göndərilsə də, Fransa siyasi səbəblərə görə bu satışdan imtina etmişdi. 1994-cü ilin avqustunda İsveç JAS-39 Gripen döyüş təyyarəsini təqdim etsə də, istehsalçı SAAB şirkətinin səhmlərinin 20%-nin ABŞ-yə məxsus olduğu üçün satış baş tutmamışdır.
1992-ci ilin ortalarında Pakistan Fransa ilə 40 ədəd Miraj 2000 qırıcısının satışı ilə bağlı razılaşmağa yaxın olsa da, satış baş tutmamışdır.
1994-cü ildə Rusiyanın Suxoy və Mikoyan şirkətləri Su-27 və MiQ-29-ların satılmasının mümkün olduğunu bildirmişdir. Lakin, Pakistan hökuməti bu təklifdən imtina edərək Miraj 2000–5 döyüş təyyarələrinin satın alınması ilə bağlı danışıqlara başlamışdır. Danışıqların təqribən 40 təyyarə üçün aparıldığı bildirilmişdir.
Şimal-qərbi Pakistanda anti-terror əməliyyatları
Pakistan Ordusu 2009-cu ildə Taliban terror qruplaşmasına qarşı hücum əməliyyatına başladıqdan sonra müəyyən problemlərlə üzləşmişdir. Hücum əməliyyatlarının başlandığı elan olunduqdan sonra 2 milyona yaxın pakistanlı qaçqın düşərgələrinə köçməyə məcbur olmuşdur. Evini tərk etmək məcburiyyətində qalan məcburi köçkünlərin öz evlərinə mümkün qədər tez qayıda bilməsi üçün hərbi əməliyyatlar sürətləndirilmişdir. Pakistan HHQ terrorçulara qarşı ilk olaraq helikopterlərdən istifadə etməyə başlamışdır. Çünki, Pakistan HHQ bu vaxta qədər müharibə üçün təlim keçirdi və yeni qəbul olunmuş "anti-terror doktrinası"na hələ ki uyğunlaşma baş verməmişdi.
2009–2010-cu illərdə baş tutan Saffron Bandit adlı təlimlərdə əsas diqqət terrorizmə qarşı mübarizəyə yönəlmişdir. HHQ-nin silahlanmasına yeni qəbul edilən silahlar ordunun kəşfiyyat və müşahidə imkanlarını yüksəltmişdir. C-130 hərbi-nəqliyyat təyyarələri modernizasiya olunaraq imkanları artırılmışdır.
Pakistan HHQ Cənubi Vəziristanda yerləşən terrorçu mövqelərinə zərbə endirilməsində 200 və 900 kq-lıq aviabombalardan istifadə etmişdir.
Scream/Childhood
Scream/Childhood — Maykl Ceksonun doqquzuncu studio albomu HIStory: Past, Present and Future, Book I albomundan olan cüt sinql. Scream mahnısı aıbomda birinci, Childhood mahnısı isə HIStory Continues adlı ikinci diskdə onuncu mahnıdır. Scream Canet Ceksonla duet, Childhood isə solo parçadır. Sinql 31 may 1995-ci ildə satışa çıxarılmışdır.
Scream ilk növbədə Maykl Ceksona qarşı uşaq cinsi istismarı ilə bağlı dövrü mətbuatda yer alan əsassız informasiyalara qarşı cavab mahnısı kimi nəzərdə tutulmuşdu. Mahnının sözləri və musiqisi Cimmi Cəm və Terri Luis tərəfindən yazılmış, Maykl isə mahnıda vokal ifayla yanaşı, çoxlu musiqi alətində də ifa etmişdir. Mahnıda pop, electrorock, new jack swing, dance-pop, və funk musiqi elementlərindən istifadə edilib. Epic Recordsun rəsmən satışa çıxarılmasına kimi ciddi cəhdlə mahnın qorumasına baxmayaraq, mahnı satışa çıxarılmadan əvvəl radiolara sızmış və səsləndirilmişdir.
Azərbaycan SSR birinci beşillik dövründə
Azərbaycan SSR birinci beşillik dövründə — Azərbaycan SSR-də iqtisadiyyatın mühüm inkişaf mərhələlərindən biri.
Scream/Childhood
Ümumiyyətlə mahnı tənqidçilər arasında müsbət qarşılanmış, bu isə Grammy Award və American Music Awarda namizəd kimi irəli sürülməsinə təkan vermişdir. Mahnıya çəkilmiş videoklip MTV Video Music Awards və Grammy mükafatlarını qazanmasına baxmayaraq, hələ də Ceksonun ən çox tənqid edilən klipi olaraq qalmaqdadır. Çəkilişləri yeddi milyon dollara başa gələn klip, ən bahalı klip kimi Ginnesin Rekordlar Kitabına düşmüşdür. scream mahnısının klipindəki görüntülər, sonradan bir neçə müasir musiqiçilərin kliplərində təkrar edilmişdir.
Azərbaycan SSR birinci beşillik dövründə
Beşillik dövründə Azərbaycan SSR iqtisadiyyatına kapital qoyuluşu
Birinci beşillik plan Azərbaycan SSR xalq təsərrüfatının inkişafında mühüm addım oldu. Belə ki, xalq təsərrüfatına (kolxozlarsız) 140 milyon manat (müqayisəli qiymətlə), o cümlədən sənaye inkişafına 89 mln manat (və ya respublika xalq təsərrüfatına yönəldilən bütün kapitalın 63,6 faizi), nəqliyyat və rabitəyə 11 mln (10,7 faiz), kənd təsərrüfatına 16 mln, (7,2 faiz), mənzil tikintisinə, elm, mədəniyyət, maarif, səhiyyə və s. 24 mln manat (21,4 faiz) vəsait qoyulmuşdu.
Scream/Childhood
Childhood Maykl Ceksonun özü tərəfindən yazılmış, avtobioqrafik xarakterli mahnıdır. Mahnının mövzusu müğənninin çətin uşaqlıq həyatı və əldə etdiyi həyat təcrübələrindən götürülmüşdür. Mahnı Free Willy 2: The Adventure Home filminin əsas film musiqisi kimi istifadə edilmişdir. Mahnı sonradan Ceksonun tamamlayıcı albomlarına da daxil edilmişdir. Bununla belə mahnı musiqi tənqidçiləri arasında heç də eyni cür qarşılanmamış və qarışıq fikirlər doğurmuşdur. Mahnıya çəkilmiş klip isə Ceksonun digər klipləri ilə müqayisədə çox zəif olmasına baxmayaraq, xeyli təriflənmişdir.
Azərbaycan SSR birinci beşillik dövründə
Neft sənayesinin inkişafı
Neft sənayesi xüsusilə inkişaf etmişdi. Zəngin yataqları olan Neftçala, Qala (" Əzizbəyovneft" tresti), Lökbatan, Qaraçuxur və s. istismara verildi. Abşeronun hüdudlarından kənarda yeni neftli sahələrin mənimsənilməsinə başlandı. Qazma sahəsində müvəffəqiyyətlər əldə edildi. Qazıma işlərinin həcmi əgər beşilliyin birincilində 320,6 min metr idisə, 1932-ci ildə 484,3 min metrə çatdı. Neftin çıxarılmasında kompressor üsulu və dərinlik nasoslarının tətbiqi neft sənayesində mühüm nailiyyət idi. Bu cür texniki yeniliklər və Bakı neftçilərinin fədakar əməyi sayəsində neft çıxarılması 1932-ci ildə 1928/29-cu ildəki 8,7 mln tondan 12,2 mln tona çatdı. Azərbaycan neft sənayesi birinci beşillik ərzində bütün ölkənin xalq təsərrüfatına 54,5 mln ton neft və 1,4 mln ton qaz verdi. Neft hasilatının artması respublika neftayırma sənayesinin də güclü inkişafına zəmin yaratdı. Birinci beşillikdə texnikanın son nailiyyətləri əsasında qurulmuş iyirmi üç neftayırma qurğusu tikilib istifadəyə verilmişdi. 1932-ci ildə çıxarılan neftin 95 faizi Azərbaycanın neftayırma zavodlarında emal edilirdi, halbuki bu rəqəm 1928/29-cu ildə 75,9 faizə bərabər idi.
Scream/Childhood
"Scream"/"Childhood" Ceksonun otuz yeddi ildən sonra Billboard Hot 100-də ilk beşliyə daxil olan ilk sinqlı olmuşdur. Bütün dünyada hitə çevrilən sinql, musiqi bazarlarında satış miqdarına görə ilk beşliyə daxil ola bilmişdir.
Azərbaycan SSR birinci beşillik dövründə
Energetika sənayesinin inkişafı
Azərbaycanda energetika sənayesi inkişaf etdi. Birinci beşillikdə rayonlarda yeni elektrik stansiyalarının tikintisinə və su ehtiyatlarından planauyğun istifadə edilməsinə başlandı.Beşillik ərzində on altı yeni, elektrik stansiyası, o cümlədən Laçın, Xankəndi, Gəncə, Zaqatala, Salyan və Qaryagində (indiki Füzuli) tikildi. Respublikada elektrik stansiyalarının ümumi gücü 1932-ci ildə 1928-ci ildəki 109,96 min kilovatdan 171,83 min kilovata çatdı.
Scream/Childhood
Zəmin
Scream ilk növbədə mətbuata yönləndirilmiş bir mahnı idi. 1980-ci illərin sonlarından başlayaraq ceksonun mətbuatla münasibətləri olduqca çətin və qarışıq bir xarakter almışdı. 1986-cı ildə maqazin qəzetləri Ceksonun qocalmasının qarşısını almaq üçün Hiperbarik Oksigen Kamerasında yatmasını iddia etdi və onun şüşə qutunun içərisində uzandığı görünən saxta şəkil yayıldı. İddia yalan idi. Daha sonra başqa bir saxta iddia yayıldı. Belə ki, qəzetlər iddia edirdilər ki, Cekson əslində artıq əlli ildr ki, özünü dondurmuşdur. Cekson özünə Bubbles adlı şempanze aldıqda isə mətbuat bunu çoxdandır iddi edilən, Ceksonun reallıqdan uzaq xəyallar aləmində yaşamasına sübut kimi dəyərləndirdi. Daha sonra isə belə bir yalan məlumat yayıldı ki, Cekson Cozef Merrikin ("Fil adam") sümüklərini almağı təklif edib, bu dəfə artıq Cekson xəbəri inkar etmədi. Bütün bu hadisələr və Ceksona verilən təhqiredici "Wacko Jacko" ləqəbi, onda işləməyə ilham və mətbuata nifrət doğurdu. O, artıq mətbuata hansısa informasiyaların verilməsini tamamilə dayandırdı və bu zamandan etibarən qəzetlər artıq özlərindən hadisələr uydurmağa başladılar.
Azərbaycan SSR birinci beşillik dövründə
Sənayenin digər sahələrinin inkişafı
Neft sənayesində istehsalın yüksək artımı və onun qabaqcıl mövqeyini saxlaması ilə yanaşı, sənayenin digər sahələrinin əhəmiyyəti də tədricən artır, bu sahənin inkişaf surəti neft sənayesini ötüb keçirdi.
Birinci beşillik dövründə iyirmi beş iri dövlət sənaye müəssisəsi tikilib istifadəyə verildi. 1928-1932-ci illərdə Bakıda yod zavodu, soyuducular zavodu, Orconikidze adına tikiş kombinatı, Xankəndində ipəkəyirmə zavodu, Nuxa, Zaqatala və Lənkəranda kərpic zavodları istismara verilmişdi.
Scream/Childhood
Zəmin
1993-cü ildə Cekson uşaqlara qarşı cinsi istismarda günahlandırıldıqdan sonra isə onun mətbuatla olan əlaqələri kəskin xarakter aldı. Hələ işin istintaqı yekunlaşmamış, artıq cekson mətbuatda günahkar kimi təqdim edili, güclü tənqidə məruz qalırdı. bütün bu hadisələrin cərəyan etdiyi dövrdə müxtəlif medya orqanları hər hansı bir kiçik məlumatı öz əlavələri ilə zənginləşdirib, nəticədə tamamilə təhrif edərək oxucular və izləyicilər üçün maraqlı görünə biləcək başlıqlar altnda guya Ceksonun ittihamı geri götürmək qarşılığında pul təklif etdiyini, məlumatları saxtalaşdırmaq üçün işə baxan hakimə rüşvət təklif etdiyini və ən pisi bütün bu informasiyanın Ceksonun özü tərəfindən, reklam məqsədi ilə mətbuata sızdırıldığını yazmağa başladılar. Lakin bütün bu xəbərləri birləşdirən iki mühüm cəhət var idi ki, onlardan da biri obyektivliyin çatışmazlığı, digəri isə hər vəcdlə Ceksonu bu işdən günahkar çıxarma cəhdi idi. Bütün bu mənfi reaksiya qarşısında Cekson deyirdi: " Mən demək istəyirəm ki, mənə qarşı bu cür maddələrlə iş açılmasından və medyanın inanılmaz, qorxunc ittihamlarından çox üzülürəm. Medya hər imkanda yayılan xəbərləri təhrif edərək öz qarşısına qoyduğu hədəfə çatmağa can atır."
Məhz bu üzücü hadisələrin və ona yönələn ittihamların yaratdığı ağır stressdən qurtulmaq üçün müğənni Valium, Xanax and Ativan kimi ağrıkəsici dərmanları qəbul etməyə başladı. Bir neçə ay sonra isə Ceksonun yaxşı qidalanmanı dayandırması səbəbiylə 10 fut (4,5 kq) çəki itirməsi haqqında informasiya yayıldı. Ceksonun sağlığı elə bərbad bir vəziyyətə düşdü ki, o, bütün layihə və turnelərini təxirə salaraq reabilitasiya kursu keçməyə başladı. Cekson xəstəxananın dördüncü mərtəbəsini tamamilə bağlatmış və ona əziyyət verən hadisələri unutmaq üçün çoxlu Valium IV preparatı gətirtmişdi. Müğənninin rəsmi sözcüsü isə "Ceksonun yalnız bəlirli intelektual potensialından istifadə edə biləcəyini" bildirirdi. Klinikada olarkən Cekson qrup şəklində və tet-a-tet şəkildə müalicə seanslarında iştirak etmişdi.
Azərbaycan SSR birinci beşillik dövründə
Sənayenin digər sahələrinin inkişafı
Yeni sənaye müəssisələrinin tikintisi ilə yanaşı, Azərbaycan SSR-də köhnə müəssisələrin genişləndirilməsi və yenidən qurulması həyata keçirilirdi. Birinci beşillik illərində Bakıda Şmidt adına (indiki Səttarxan) neft avadanlığı zavodunun, sement zavodunun, Lenin adına (indiki H. Z. Tağıyev) əyirici-toxucu fabrikin, gön-dəri zavodu və "Qızıl Şərq" mətbəəsinin, Çiraqidzorda kükürd-kolçedan mədəninin yenidən qurulması sahəsində böyük işlər görüldü. Respublikanın maşınqayırma sənayesinin inkişafında mühüm uğurlar qazanıldı. Azərneftin mexaniki zavodları yenidən quruldu və yeni neft avadanlığının kütləvi istehsalına başlandı. Azərbaycan SSR xalq təsərrüfatındakı maşın avadanlığının 40 faizdən çoxu birinci beşillik dövründə qurulmuşdu. Bu, neft sənayesini yerli avadanlıqla təmin etməyə və xarici ölkələrdən texniki asılılığa son qoymağa imkan verdi.
Scream/Childhood
Zəmin
Cekson reabilitasiya keçmək üçün ABŞ-yə qayıtdıqdan sonra medya ona bir qədər simpatiya ilə yanaşmağa başladı. Daily Mirror qəzeti müğənninin harda olduğunu tapan insanlara pulsuz Disney World səyahəti təklif edən "Spot the Jacko" adlı yarışma keçirdi. The Daily Express qəzeti narkotiklərə qarşı müalicə alan müğənninin bütün həyati sevinclərdən uzaqlaşdığını, News of the World qəzeti isə müğənninn sadəcə medyadan gizləndiyini yazırdı. Maqazin jurnalları həmçinin çoxdandır görünməyən Ceksonun onun simasını tanınmaz dərəcədə dəyişdirəcək plastik əməliyyat keçirmək üçün Avropaya səyahət etdiyini də yazırdı. Ceraldo Riviera isə hətta Maykl üçün hakimləri tamaşaçılardan ibarət olan saxta bir məhkəmə də qurmuşdu.
Azərbaycan SSR birinci beşillik dövründə
Sənayenin digər sahələrinin inkişafı
Beşillik müddətində Azərbaycanın bütün sənayesinin ümumi məhsulu 86 faiz, o cümlədən neft çıxarılması 60 faiz, qaz istehsalı 197 faiz, elektrik enerjisi istehsalı 64 faiz, polad istehsalı 85 faiz, qara metal prokatı 19 faiz, maşınqayırma və metal emalı məhsulu 93 faiz, sement istehsalı 121 faiz, pambıq-parça istehsalı 69 faiz artdı.
Scream/Childhood
Zəmin
"Scream"/"Childhood" və HIStory bütün bu hadisələrdən sonra Ceksonun ortaya çıxardığı ilk işi idi və mətbuat həm sinqlın, həm də albomun yaxşı satılacağını gözləyirdi. Nielsen SoundScan agentliyinin bir analitiki deyirdi ki, "Cekson yenidən dönüşü zamanı mətbuatdan tamamilə uzaqlaşmışdı; insanlar onu sevirdi, lakin medya yox. O, inanırdı ki, medyadakı bu "müxaliflər" HIStory kompaniyasının kommersiya tanıtımları zamanı hansısa sürprizlər edə bilərlər."
Azərbaycan SSR birinci beşillik dövründə
Sənayenin digər sahələrinin inkişafı
Sənaye istehsalının ayrı-ayrı sahələri arasında, həmçinin Azərbaycan ərazisində sənaye müəssisələrinin keçmişdən irs qalmış qeyri-bərabər yerləşməsi nisbətində yeni əsaslı dəyişikliklər etməsə də, respublikada bu sahədə ilk addımlar atılmasına səbəb oldu. 1927/28-ci ildə Azərneftin illik məhsulunun dəyəri 359,4 mln manata bərabər idisə, 1932-ci ildə o, 683,8 mln manata çatmış və ya 190 faiz olmuşdu. Sənayenin digər sahələrinin məhsul buraxılışı beşillik ərzində 113,9-dan 284,4 mln manata çatmış və ya 248,1 faiz artmışdı. Bu, Azərbaycanın ümumi sənaye məhsulunun həcmində neft sənayesinin xüsusi çəkisinin bir qədər azalmasına gətirib çıxartdı. 1917-ci ildə sənayenin ümumi məhsulunda neft sənayesinin payı 90 faiz təşkil edirdisə, bu, birinci beşilliyin sonunda 71 faizə endi.
Scream/Childhood
"Scream" – in musiqisi və lentə alınması
Canet Cekson müsahibələrinin birində bildirmişdi ki, layihəyə qardaşına dəstək olmaq üçün qatılıb. Bu 1982-ci ildə P.Y.T. (Pretty Young Thing) mahnısında Cenet Ceksonun fon səsləri ifa etməsindən sonra onların ilk birgə işi idi. Cenet deyirdi ki, yenidən qardaşıyla işləmək onunçün "olduqca əyləncəli" idi və o, qardaşıyla işləməyin necə "maraqlı" olduğunu görmüşdür. "Scream"in sözləri və musiqisi Cekson qardaşları və Cimmi Cəm və Terri Luis tərəfindən yazılmışdır. Cenetin Jəm və Luislə bir neçə uğurlu ortaq işinin olmasına baxmayaraq bu mahnı onların Maykl Ceksonla olan ilk işi idi. Albom Ceksonun böyük uğur qazanmış Dangerous albomu kimi yarım R&B və yarım pop/rock üslubunda hazırlanmışdır. Maykl həmçinin həm albomda, həm də sinqlda klaviatur, sintezator, gitara, zərb alətləri kimi müxtəlif musiqi alətlərində də ifa etmişdir.
Azərbaycan SSR birinci beşillik dövründə
Sənayenin digər sahələrinin inkişafı
Gəncə, Nuxa, Xankəndi kimi şəhərlərdə yeni sənaye ocaqları meydana gəldi. Bakıdan sonra sənaye cəhətdən ən çox inkişaf etmiş Gəncədə bütün sənayenin ümumi məhsulu 1932-ci ildə 1927/28-ci ilə nisbətən 95,5 faiz, o cümlədən yüngül sənayedə 735,6 faiz artmışdı. Beşilliyin sonunda Gəncədə 12 sənaye müəssisəsi, o cümlədən pambıq-parça kombinatı, mahud fabriki, yağ-sabun bişirmə kombinatı, pambıqtəmizləmə zavodu, tikiş fabriki və s. fəaliyyət göstərirdi.
Kənd təsərrüfatının inkişafı
Birinci beşillikdə Azərbaycanın kənd təsərrüfatında çətinliklər və məşəqqətlər olsa da, köklü dəyişikliklər baş verdi. 1932-ci ildə respublikanın bütün kəndli təsərrüfatlarının 50,6 faizi kolxozlarda birləşdirilmişdi. 1933-cü ilin əvvəlinə bir çox pambıqçılıq rayonları, o cümlədən Bərdə, Qasım İsmayilov (indiki Goranboy), Samux kollektivləşməni başa çatdırmaq ərəfəsində idilər. Kolxozların əkin sahəsi 1928-ci ildə 8,2 min hektar olduğu halda, 1932-ci ildə 664,2 min hektara çatmışdı. 1932-ci ildə respublikada 70 min hektardan artıq əkin sahəsi olan 88 sovxoz var idi. Kənd təsərrüfatının texniki cəhətdən təchizində irəliləyişlər əldə edildi. Birinci beşilliyin sonuna yaxm kənd təsərrüfatında 1153 traktora malik 29 MTS fəaliyyət göstərirdi. Onlardan 25-i yalnız pambıqçılıq rayonlarında 2135 kolxoza xidmət edirdi. Birinci beşillikdə Azərbaycan kənd təsərrüfatına 32 mln manat kapital qoyulmuşdu 146, respublikanın sənaye potensialı güclənmiş, fəhlə sinfi və qulluqçuların sayı artmış, yeni sənaye müəssisələri meydana gəlmiş, işsizlik əsasən ləğv edilmişdi.
Scream/Childhood
"Scream" – ə reaksiyalar
Bir çox tənqidçilər və mütəxəssislər mahnının çox uğurlu olduğunu və Maykl Ceksonun əvvəlki uğurlu sinqllarının nailiyyətlərini təkrarlayacağını yazırdılar. Verilən proqnozlar özünü doğrultdu. Hit paradlarda göstərdiyi uğurlu nəticələrlə yanaşı mahnı 1996-cı ildə "American Music Awards" – da "Best Pop Collaboration with Vocals" (Ən yaxşı pop-vokal işi) naminasiyasında qalib gəldi. Qısa müddət sonra isə "Ən yaxşı pop-vokal işi" nominasiyasında Qremmi mükafatına layiq görüldü.
İstehsal
thumb|220px|right|Scream video klipində Cekson və onun bacısı Canet xalqa yanlış informasiya çatdırdığı üçün mediaya qəzəblə baxır. 04:46 saniyəlik klip Mark Romanekin rejissorluğu ilə Tom Fodenin dizynı ilə hazırlanmış pavilyonda çəkilmişdir. Klipdəki rəqslərə Travis Peyn, Tina Ləndon, LaVelle Smit Jnr tərəfindən xareoqrafik quruluş verilmişdir. Cekson həmişə etdiyindən fərqli olaraq klip üçün hansısa konsepsiya yaratmamış, bu dəfə bu missiyanı Romanekin üstünə ötürmüşdü. Lakin daha sonrakı açıqlamalarda klip ortaq işin məhsulu kimi təqdim edilmişdi. Mahnı və mahnıya çəklimiş klip medyanın Ceksona 1993-cü ildən başlayan mənfi münasibətinə cavab olaraq hazırlanmışdı.
Klipin tifoqrafiya dizaynı P. Skott Makelaya məxsusdur. Cekson yenidən öz bacısı ilə birgə işləməkdən məmnun idi və hətta onların "keçmiş zamanlarda" olduğu kimi birgə rəqs etmək imkanı da olmuşdu.
Bu klipdə Cenet Cekson öz kliplərindən fərli olaraq mənfi rolda çıxış etmişdir. Cim Farber New York Daily News qəzetində Cenetin bu obrazını "Qalın idman stilli parik saç və tünd qara göz makiyajı… qəzəbli və artistik… sərt və heç vaxt heç kəs tərəfindən idarə edilməyən" kimi xarakterizə etmişdi. Bəzi tədqiqatşılar klidə yapon elmi – fantastik cizgi filmlərinin təsirinin olduğunu, bir qismi isə fonun müxtəlif sərt rəqslərlə aktivləşdirilməsini yapon cizgi filmi Zilliona bənzədirlər.
Publikanın qəbulu və təsirləri
Klipin premiyerası 1995-ci ilin yayında MTV və BET-də keçirilmişdir. Bir gün sonra isə klip ABC-TV-də Dayana Soyerin Canet Cekson və Liza Meri Presli ilə müsahibəsindən sonra yayımlanmışdır. Həmin müsahibə təxminən 64 milyon tamaşaçı tərəfindən izlənmişdir. Bu klip Ceksonun tənqidçilər tərəfindən ən çox bəyənilən kliplərindəndir. Məhz bu səbəbdən də "Allmusic"-dən Hiter Fares klipi "şık kosmik klip" olaraq dəyərləndirmişdir.
"Rolling Stone" jurnalından Ceyms Hanter yazırdı ki, bu olduqca müasir klipdə Maykl və onun bacısı Canet doxsanıncı illərin dəbdə olan uşaq paltarlarına bənzər paltarlarda Barbarella filmindən oğurlanmış gəmiyə bənzər bir gəmidə çoxlu atılıb – düşürlər.
1995-ci ildə klip 11-ci MTV Video Music Awards müsabiqəsində bir çox digər klipləri geridə qoyaraq üç nominasiyada – Ən yaxşı rəqs videosu, Ən yaxşı xareoqrafiya işi və Ən yaxşı rejissor işi nominasiyalarında qalib gəlmişdir. Həmçinin mahnı Billboard Music Award müsabiqəsində Ən yaxşı Pop/Rock video nomminasiyasında da qalib gəldi. Bir il sonra isə klip, Ən yaxşı klip və Ən yaxşı qısa film kateqoriyalarında Qremmi mükafatına layiq görüldü. Qısa müddət sonra isə klip yeddi milyon ABŞ dolları büdcəsiylə bütün zamanların ən bahalı klipi kimi Ginnesin Rekordlar Kitabına düşdü. 2001-ci ildə VH1-in tərtib etdiyi bütün zamanların 100 ən məşhur klipi sırasında isə "Scream" doqquzuncu yeri tutdu.