cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Əsənboğa hava limanında terror aktı
ASALA terror aktına görə məsuliyyəti öz üzərinə götürmüş və bunun "türk faşistləri tərəfindən bizim torpağların işğalına" etiraz olduğunu bəyan etmişdir. ASALA-nın bəyanatında o da bildirilirdi ki, "günahsız qurbanlara" görə məsuliyyət, "sadə insanların düşmənləri: türk-faşist hökumətinin, NATO-nun və Birləşmiş Ştatların" üzərinə düşür. ASALA onu da elan etmişdir ki, əgər bir sıra qərb ölkələri onlarda həbsdə yatan 85 erməni məhbusu azad etməsə, bu ölkələrin nümayəndəliklərinə qarşı hücumlar təşkil edəcək.
Türkiyə polisləri həbs olunmuş Levon Əkməkcyana o və həmkarının 9 nəfəri öldürdüyünü xəbər verəndə Əkməkcyan qışqırıb: "Bu azdır!!" Amma bir ay sonra hərbi tribunalın məhkəməsi zamanı o bəyan etmişdir: "Məni bura inanclarım gətirib çıxarıb. Ancaq baş verən bu hadisədən sonra mən bu inanclarımın nə qədər cəfəng və yanlış olduğunu anladım".
Məhkəmə Əkməkcyanı "ölkəni bütünlüklə və ya bir hissəsini ayırıb digər ölkənin hakimiyyəti altına keçirilməsi məqsədi ilə hərbi aksiyanın" təşkilində günahkar bilmiş və 1982-ci il sentyabrın 7-də onun haqqında ölüm hökmü çıxarmışdır.
Həbsxanadan Əkməkcyan özünün ASALA-dakı yoldaşlarına müraciət etmiş və türklərin ermənilərin düşməni olmadığını bildirmıklə onları zorakılıqdan çəkinməyə dəvət etmişdir.
Əkməkcyanın apellyasiyası rədd edilmiş və 1983-cü il yanvarın 29-u o, dar ağacından asılmışdır.
Sultan II Murad türbəsi
Sultan II Murad (1403-1451) türbəsi — Muradiyədə türbələrin yerləşdiyi bağın ən böyük və görkəmli yerində, girişin dərhal qarşısında yerləşir. Kitabəsində qeyd edildiyinə görə 1451-ci ildə oğlu Fateh Sultan Mehmet tərəfindən 1451-ci ildə tikilmişdir. Bundan başqa, padşahın ölümündən əvvəl hazırladığı vəsiyyətinə görə 1443-cü ildə ölən böyük oğlu Ələddinin məzarının yaxınlığında yalnız özünün basdırılmasını istəmişdi. Həmçinin Allahın rəhmətinin üzərinə yağması üçün torpağa basdırılaraq, üstünün açıq qoyulmasını arzu etmişdir. Bu səbəblə dördkünc planlı türbənin üzərindəki səkkizbucaqlı halqalı, səkkiz sütunun daşıdığı günbəz yağışı içəri buraxacaq şəkildə açıq qalmışdır. Türbə 13.45x13.45 mt ölçüsündə kvadrat planlıdır. Ortada dörd ayaq və dörd sütunun daşıdığı bir təbil üzərində oturmuş bir günbəz və bunun ətrafında də tonozlu bir qalereya yerləşir. Buradakı sütunlar Bizans dövründən qalmışdır. Ortadakı günbəz səkkizbucaqlı halqalı olub, günbəzə keçidlər tromplar vasitəsi ilə təmin olunmuşdur. Vəsiyyət etdiyi kimi günbəzə kilid daşı yerinə girdə bir açıqlıq qoyulubdur. Məzarının üstü torpaqla örtülü sadə bir məzardır.
Son dərəcə sadə, divarları kəsmə daş və kərpicdən tikilmişdir. Bundan başqa, sədəfli ornamentlərlə bəzədilmiş qapı saçağının gözəl bir ağac emalı var. Türbənin şərq hissəsindəki pəncərə qapı halına gətirilmiş və buraya 7.25x7.80 mt ölçüsündə bir bina əlavə edilmişdir. Bu bölümdə Sultan II Muradın oğlu Sultan Ələddin, Şahzadə Əhməd, Şahzadə Orxan və qızı Şahzadə Xatunun sanduqələri var. Bu hissənin üzəri səkkizbucaqlı təbilin daşıdığı bir qübbə ilə örtülmüşdür. Bu türbə qapısı üzərində də 5.51x1.86 mt ölçüsündə üç sətirlik nəsih yazılı bir kitaba yerləşdirilib Türb 1743, 1781, 1790 və 1844-cü illərdə təmir olunmuşdur.
Baxış bəy Səbur
Həyatı
Baxış bəy Səbur 27 avqust 1863-cü ildə Şuşa qəzasının Vərəndə sahəsinin Mirzəcamallı (Şərifbəyli) obasında anadan olmuşdu. Şuşa real məktəbini bitirmişdi. Bir neçə dil bilirdi. Baxış bəy bir sürə Şuşa və Bakı şəhərlərində dövlət idarələrində çalışdıqdan sonra Özbəkistanın Daşkənd şəhərinə köçmüşdü. Daşkənd şəhərində Salman Mümtazın yazdığına görə "maarif və mədəniyyətə dəyərli köməyi olmuşdur".
Baxış bəy Səbur 1931-ci ildə Daşkənd şəhərində vəfat edib.
Novoivanovka
Novoivanovka (keçmiş adları - Qarapapaq, Seyiddərəsi, Qərib Seyid) — Azərbaycan Respublikası nın Gədəbəy rayonu nun inzibati ərazi vahidində kənd.
Toponimikası
Novoivanovka (oyk.) - Gədəbəy rayonu nun eyniadlı inzibati ərazi vahidində kənd. Dağətəyi ərazidədir.
Yaşayış məntəqəsi 1852-ci ildə qonşu Novosaratovka kəndi ndən ayrılaraq burada yurd salmış Q.F.İvanovun adını daşıyır. Onun başdaşında kəndi 1852-ci ildə həmin İvanovun salması barədə yazı var. Oykonim “İvanovun yeni kəndi” mənasındadır.
Tarixi
Kənd əvvəllər Qarapapaq, Seyid dərəsi, Qərib Seyid adlarını daşımışdır. Kənddə 4-cü əsrdə tikilmiş 1600-il yaşı olan Ağkilsə adında tikili mövcuddur. Ağkilsə Gədəbəy rayonunun ən qədim tarixi abidəsi hesab olunur.
Novoivanovka Gədəbəy də sonucu sərhəd kəndidir. Burada Rus mədəniyyət mərkəzi yerləşir. 80-ci illərin sonlarında başlanan müharibə ilə burada məskunlaşan rusların (molokanların) çoxu kəndi tərk etmişdir. Hal-hazırda kənddə təqribən 18-23 molokan yaşayır. Əhalinin əksəriyyətini Ermənistandan bura köçmüş Azərbaycan türkləri təşkil edir.
Haqqında
Novoivanovka kəndi Gədəbəy rayonunda əsasən molokanların məskunlaşdığı 3 kənddən biridir. Paytaxt Bakıdan 400 kilometr qərbdə, dəniz səviyyəsindən 1391 metr hündürlükdə yerləşir və əhalisi 1668 nəfərdir. Kəndin ən hündür yeri dəniz səviyyəsindən 1606 metr hündürlükdə yerləşir. Kənddə 1 kvadrat kilometrə 70 nəfər düşür.
İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyətini kənd təsərrüfatı-əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq təşkil edir.
Firdovsi küçəsi (Bakı)
Firdovsi küçəsi — Bakıda, İçərişəhər tarixi rayonunda bir küçə.
Tarixi
Görkəmli fars şairi Firdovsinin adına küçədir.
Tikili
3 (1883), 4 (1919), 5 (1888), 7 (1890), 9 (1898), 10 (1870), 11A (1825), 13 (1920), 15 (1853), 16 1900), 17 (1883), 21 (1893), 23 (1880) yerli əhəmiyyətli memarlıq abidələri elan edilib.
Görməli yerlər
20 - Хanlar məscidi (XIX-XX əsr).
Məşhur insanlar
thumb| 3 - Mir Mövsüm Ağanın evi
Küçədə kino
thumb|Firdovsi və Sabir küçələrində künc. "[[Brilyant əl (film, 1968)|Brilyant əl " filminin yeri]]
Evgenol kameliyası
Evgenol kameliyası (Camellia sasanqua)
Təbii yayılması
Şərqi və Cənubi-Şərqi Asiyanın tropik və subtropiklərində bitir.
Botaniki təsviri
Hündürlüyü 250-300 sm, şaxələnmiş budaqlı həmişəyaşıl kol və ya kiçik ağacdır. Cavan zoğları tükcüklü, qonur-yaşıl və ya qonurdur. Yarpaqları dərili, parlaq, növbəli, qısa saplaqlı, dişli, tünd yaşıl, mərkəzi damarcıqda tükcülüdür. Çiçəkləri iri, oturaq, zoğların uclarında və ya qoltuqda yerləşir. Kasacığı tökülən, beş, açıq yaşıl, qısa tükcüklü kasayarpaqlardan ibarət, çiçək tacı beş, bəzən altı ləçəkli, ləçəkləri yumru-uzunsov, kənarları bütöv və ya zəif oyuqlu, ağdır. Erkəkcikləri çoxsaylıdır. Toxumları müxtəlif formalı, iti künclü, tünd qonur və ya təxminən qaradır. Sentyabr-dekabrda çiçəkləyir, meyvələri gələn ilin oktyabr-noyabrında yetişir.
Ekologiyası
Dağ yamaclarında, göllərin sahillərində, kolluqlarda bitir.
Azərbaycanda yayılması
Park və bağlarda mədəni şəraitdə becərilir.
İstifadəsi
Bir çox ölkələrdə toxumlarından texniki və qida yağının alınması məqsədi ilə və dekorativ bitki kimi becərilir. Yarpaqlarda 1% efir yağı toplanır, əsas komponenti evqenoldur (95%-dək). Ədviyyat kimi istifadə edilir.
Daşkənd (Yardımlı)
Daşkənd — Azərbaycan Respublikasının Yardımlı rayonunun Yardımlı qəsəbə inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 13 iyun 2008-ci il tarixli, 646-IIIQ saylı Qərarı ilə Yardımlı rayonunun Yardımlı qəsəbə inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Daşkənd kəndi Yardımlı qəsəbəsi ilə birləşdirilmiş və bu kənd Azərbaycan Respublikasının ərazi vahidlərinin Dövlət reyestrindən çıxarılmışdır.
Toponimikası
Oykonim daş (burada "qaya") və kənd (yaşayış məntəqəsi) komponentlərindən düzəlib "qayada yerləşən kənd" mənasındadır. Özbəkistanda Daşkənd adlı vilayət və yaşayış məntəqəsi var.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Peştəsər silsiləsinin ətəyində yerləşir.
Din
Kənddə Daşkənd məhəllə məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.
Co Manqanyello
Co Manqanyello (28 dekabr 1976) — ABŞ aktyor, rejissor və prodüser. O, erməni, italyan, alman və xorvat əsillidir.
Aspirant
Аspirant (latın dilində aspirans – bir şeyi əldə etməyə can atan, nəyə isə çatmaq istəyən, cəhd edən).
Haqqında
Aspirant ali təhsildən sonra aspiranturada ixtisas səviəyyələrinin artırılması və gələcək elmi fəaliyyətə məqsədli hazırlanması üçün xüsusi təhsil alırlar. Məzmununa və praktikasına görə konkret elmi mövzu üzrə elmi-tədqiqat işi apardıqdan sonra, müdafiə şurası qarşısında elmi işini müdafiə edir və uğurlu nəticə olduqda elmlər namizədi elmi adı alırlar.
Yaycı (Gorus)
Yaycı — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indi Gorus rayonunda kənd.
Aspirant
Tarixi
Aspirantura və aspirant statusu Sovet İttifaqı və kecmiş sosialist ölkələrinin ali təhsil sistemi üçün xarakterik idi. Müasir dövrdə o ölkələrin böyük əksəriyyəti aspirantura sistemindən imtina etmişlər. Aspirantura şəbəkəsi hal-hazırda ancaq Rusiya Federasiyası və bir neçə ölkədə qalmışdır. Azərbaycanda 2009-cu ildə "Təhsil haqqında" qanun qəbul edildikdən sonra aspirantura sistemi ləğv edilərək tamamilə Bolonya təhsil sisteminə uyğun doktarantura sisteminə keçilmişdir. Hal-hazrda ali və ondan sonrakı təhsil bakalavratura, magistratura və doktorantura ardıcılllığı ilə aparılır.
Yaycı (Gorus)
Tarixi
Rayon mərkəzindən 21 km məsafədə yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.
Aspirant
Braziliya
QəbulBraziliyada asspirantura adlı magistr proqramına daxil olmaq üçün bakalavr, lisenziya və ya texnoloq dərəcəsi tələb olunur. Ümumiyyətlə, qəbul olunmaq üçün namizədin orta qiymətdən yuxarı qiymətləri olmalıdır və adi kurs işlərinə əlavə olaraq bakalavr sahələri üzrə dövlət proqramları vasitəsilə elmi tədqiqatlara başlamaq tövsiyə olunur.
Yaycı (Gorus)
Tarixi
Erm. SSR AS RH-nin 3.VII.1968-ci il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Harjis qoyulmuşdur.
Latviya şəhərləri
Latviya şəhərlərinin siyahısı.
Kabotaj
Kabotaj — hər hansı bir dövlətin sahilboyu yükdaşıma və ya sərnişin gəmiçiliyinə nəzarət etməsini izah etmək üçün istifadə edilən termin. Kabotaj Azərbaycan Respublikasında da tətbiq olunur.
Kabotaj ilk vaxtlarda sadəcə bir burundan o birinə gedən sahilboyu gəmiçilik marşrutlarına aid edilirdi, çünki açıq dənizə getmək olmurdu. Misirlilər, yunanlar, romalılar və vikinqlər kimi qədim dənizçililərin demək olar ki, hamısı sahilboyu marşrutlardan istifadə edirdi. Buna baxmayaraq, termin artıq aviasiya, dəmiryolu və yol nəqliyyatına da aid edilir.
Etimologiya
«Kabotaj» sözü fransız dilindən götürülən alınma sözdür. Bu termin sahilboyu üzmək mənasında olan «caboter» sözündən törəmişdir. «Caboter» sözünün mənşəyi naməlumdur. Bu, burun mənasında olan «cabo» sözündən törəmiş və ya hansısa gəmi növü də ola bilər. Bu sözü İtaliya səyyahı Con Kabot ilə əlaqələndirmək cəhdləri uğursuz olmuşdur.
Dəlləkli (Yardımlı)
Dəlləkli — Azərbaycan Respublikasının Yardımlı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Bulbophyllum phillipsianum
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Novosaratovka
Novosaratovka (tarixi adı Fındıqlı) — Azərbaycan Respublikası nın Gədəbəy rayonu nun inzibati ərazi vahidində kənd.
Toponimikası
Novosaratovka (oyk.) - Gədəbəy rayonu nun eyniadlı inzibati ərazi vahidində kənd. Dağətəyi ərazidədir.
Keçmiş adı Fındıqlı olmuşdur. Çarizmin köçürmə siyasəti nəticəsində 1850-ci il də Rusiya nın Saratov quberniyasından gəlmələrin Fındıqlı adlanan yerdə məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Oykonim “yeni Saratov” mənasındadır.
Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 2539 nəfər əhali yaşayır.
İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyətini kənd təsərrüfatı-əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq təşkil edir.
Al Sani sülaləsi
Al Sani sülaləsi - 1971-ci ildən bu günədək Qətər əmirliyində hakimiyyətdə olan sülalə.
Tarixi
Al Sani sülaləsi Bəni Təmim ərəb qəbiləsinə məxsusdur. XVIII əsrdə Nəcddən Qətərə köçmüşdülər. Bəhreyn şeyxlərinin hakimiyyəti dövründə Doha şəhərində məskunlaşırlar. 1850-ci ildə Şeyx Al Sani hakimiyyətini Dohada və ətraf qəbilələr üzərinə genişləndirə bilir. Tezliklə Al Sani sülaləsi bütün Qətərdə hakimiyyəti ələ keçirir. 1868-ci ildə Bəhreyndən başqa bütün ölkələr Məhəmməd bin Sani Al Saninin müstəqil Qətər Əmirliyini tanıyıb. Həmin il, Şeyx Məhəmməd bin Sani Al Sani Böyük Britaniya ilə müqavilə imzalayır. Qətərin xarici siyasətdə Böyük Britaniyadan asılı vəziyyətə düşür. 1871-ci ildə Şeyx Məhəmməd bin Sani Osmanlı imperiyasından və Doha bəylərbəyliyindən titul alır.
Məhəmməd bin Saninin oğlu və vəliəhdi Casim bin Məhəmməd (1878-1913) ingilislərə əks siyasət yeridir. Ondan sonra hakimiyyətə gələn Abdullah bin Casim (1913-1949) dövründə ingilislər Qətərə muxtariyyət verməyə razılaşır. Ancaq, kəşfiyyat və neft hasitalı ingilislərin əlində qalırdı. Əli bin Abdullah Al Sani (1949-1960)öz israfçılığı ilə məşhur idi. 1960-cı ilin oktyabr ayında sülalədaxili ziddiyyətlər nəticəsində Əli bin Abdullah oğlu Əhmədin xeyrinə taxt-tacdan imtina edir. Yeni şeyx Əhməd bin Əli (1960-1972) demək olar ki, ölkədə tapılmırdı. O, daima qumarxanalarla məşhur olan Livana və Monte-Karloya gedirdi. Dövlətin faktiki rəhbəri şeyxin varisi şahzadə Xəlifə bin Həməd Al Sani idi. Şahzadə Xəlifə bin Həməd maliyyə, məhkəmə icraatı, dövlət quruculuğu sahəsində genişmiqyaslı islahatları uğurla həyata keçirdir. 1971-ci il konstitusiyasına əsasən ölkə müstəqil Qətər əmirliyi elan edilir.
Siqons
Siqons (, Sigonça) — Fransa da kommuna, Provans-Alp-Kot-d'Azur regionunda yerləşir. Departament — Yuxarı Provans Alpları. Forkalkye kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Forkalkye.
INSEE kodu — 04206.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 399 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 257 nəfər (15-64 yaş) arasında 193 nəfər iqtisadi fəal, 64 nəfər fəaliyyətsiz olmuşdur (fəaliyyət göstərici 75.1%, 1999-cu ildə 63.3%). Fəal olan 193 nəfərdən 164 nəfər (88 kişi və 76 qadın), 29 nəfər işsiz (12 kişi və 17 qadın) idi. 64 hərəkətsiz 20 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 18 nəfər təqaüdçü, 26 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir. .
Vilho Lampi
Vilho Henrik Lampi (d. 19 iyul 1898, Oulu – ö. 17 mart 1936, Oulu) – Finlandiya rəssamı. Avtoportretləri, eləcə də, Liminka və onun əhalisi haqqında çəkdiyi tablolarına görə tanınır.
Həyatı
Lampi 17 mart 1936-cı ildə Ouluyoki çayı üzərindəki körpüdən özünü ataraq intihar etmişdir.
Şurnuxu
4 yanvar 2021-ci ildə Şurnux kəndinin Azərbaycan sərhədlərinə düşən hissəsində (12 evlik ərazidə) Azərbaycan bayrağı sancıldı və həmin hissə Qubadlı rayonunun tərkibinə salındı.
Tarixi
1593-cü ildə Osmanlıların tərtib etdiyi müfəssəl dəftərdə Urud livası Muğancıq nahiyəsində qeydə alınan bu kəndin adı "Şornoxud"dur Ərazi 1604-cü ilə qədər Osmanlı idarəsində olub.
Toponimikası
Toponim Azərbaycan dilində "kiçik şəlalə" mənasında işlənən "çırnox" sözünün fonetik forması olan şumux//şırnıx sözü əsasında əmələ gəlmişdir. Azərbaycan dilinin Qazax dialektində "sürətlə axın" mənasında "şırnoy" sözü də işlənir. right|250 px|thumb|Şurnuxu kəndinin girişi Belə qənaətə gəlmək olar ki, çırnox, şırnoy, şurnux yaxın mənalı sözlərdir. Hidrotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Gorus rayon mərkəzindən 17 km. cənub-şərqdə, Şurnuxu çayının sol sahilində, meşənin içərisində, Qafan-Gorus magistral yolunun sağ tərəfində, Ağbulaq, Şamsız, Şahverdilər və Çayzəmi kəndlərinin yaxınlığında yerləşmişdi.
Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 84 nəfər, 1904-cü ildə 117 nəfər, 1914]-cü ildə 104 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.
1920-ci illərdə Zəngəzurun Şurnux kəndində yalnız azərbaycanlılar yaşayırdı. Daha sonra kənd hərbi dəstələr tərəfindən etnik təmizliyə məruz qaldı. Ermənilər orada yaşamağa başladılar. Lakin sonrakı onilliklərdə bir çox azərbaycanlı Şurnuxa qayıtdı. 1947-ci il dekabrın 23 tarixində Sovet İttifaqı Nazirlər Soveti 4083 saylı qərar qəbul etdi. Qərara görə Ermənistanda yaşayan azərbaycanlılar, o cümlədən Şurnux sakinləri Azərbaycan SSR-nın Kür-Araz vadisinə yerləşdirildi. 1953-cü il Stalinin ölümündən sonra şurnuxlu türklər kəndə qayıtdılar. Azərbaycan mənbələrinə görə, 1979-cu ildə Şurnuxda 560 azərbaycanlı yaşayırdı. 1988-ci ildə "Artsax hərəkatı" zamanı, noyabr ayında onlar Şurnuxudan yenidən deportasiya edildilər".
Şurnuxu kəndi Gorus rayonunun ən böyük azərbaycanlı kəndi idi. Gorus rayon mərkəzindən 27 km cənubda, meşənin içərisində, Qafan-Gorus magistral yolunun kənarında, Ağbulaq, Şamsız, Şahverdilər və Çayzəmi kəndlərinin yaxınlığında yerləşmişdi. 1988-ci ildə kənddə 100 ev, 800-ə yaxın əhali var idi. Kənddə ən qədim zamanlardan son illərə (1989) qədər yalnız azərbaycanlılar yaşamışdır. Şurnuxu kəndinin ətrafında qədim kilsənin və qəbiristanlığın qalıqlarının, Kəpəz dağı adlanan yerdəki ibadətgahın (pir) olması bu kəndin qədim tarixə malik olduğunu göstərən faktlardır.
Arena Fonte Nova
Arena Fonte Nova (Itaipava Arena Fonte Nova ) — Braziliyanın Salvador şəhərində yerləşən stadion. Tamaşaçı tutumu 51,708 nəfərdir. "Bahia" klubu ev oyunlarını bu stadionda keçirir.
Şurnuxu
Əhalisi
Şurnuxu kəndinin yaxınlığında vaxtilə Ağvanlı adlı azərbaycanlı kəndi olmuş, 1918-ci ildə həmin kənd dağıdılmış və sonra bərpa edilməmişdir. Ağvanlı toponimi də bu yerlərin qədim Albaniya ilə bağlılığını göstərən tarixi faktdır.
Arena Fonte Nova
Tarixi
Açılışı 7 aprel 2013-cü ildə olmuşdur.
Şurnuxu
Əhalisi
1918–1920-ci illərdə Şurnuxu kəndi dağıdılmış, kənd camaatının bir hissəsi qətlə yetirilmiş, bir hissəsi isə qaçqın düşərək Qubadlı və Cəbrayıl rayonuna pənah aparmışlar. İndiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra sağ qalanlar öz tarixi-etnik torpaqlarına dönə bilmişdir.
1921-ci ildə Azərbaycan kənd təsərrüfatı siyahıyaalmasının nəticələrinə görə Şurnuxu kəndində 92 nəfər (15 təsərrüfat), əsasən azərbaycanlı türklər (yəni azərbaycanlılar) yaşayırdı. Əhalisinin 45 nəfəri kişi və 47 nəfəri qadın olub.
Arena Fonte Nova
Beynəlxalq matçlar
Bu stadionda bir sıra beynəlxalq futbol matçları keçirilmişdir.
Şurnuxu
Əhalisi
Burada 1926-cı ildə 101 nəfər, 1931-ci ildə 123 nəfər, 1979-cu ildə 560 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. Onlar dağıdılmış təsərrüfatlarını bərpa etmişlər. 1930-cu ildə Şurnuxuda ibtidai məktəb açılmış, 1931-ci ildə kolxoz qurulmuşdur (qonşu Ağbulaq və Şamsız kəndləri ilə birlikdə). İkinci Dünya müharibəsi Şurnuxudan 70-dən çox adam iştirak etmiş, onlardan 25 nəfəri geri qayıtmamışdır.
İkinci Dünya Müharibəsindən sonrakı illərdə Gorus rayonunda ermənilər azərbaycanlı əhaliyə qarşı təcavüzkar münasibətlərini daha da gücləndirdilər. 1948-1952-ci illərin deportasiyası zamanı digər azərbaycanlı kəndləri kimi, Şurnuxu camaatının da bir hissəsi köçüb Azərbaycana gəlmiş, Bakı, Sumqayıt, Ağdam, Mingəçevir və Bərdə şəhərlərində məskunlaşmışlar. right|250 px|thumb|Şurnuxu kəndindən görünüş Ermənilərin apardıqları milli ayrı-seçkiliyə baxmayaraq, 70–80-ci illərdə Şurnuxu kəndi xeyli inkişaf etmişdi. Kənddə müasir tipli məktəb binası, klub, kitabxana, tibb məntəqəsi, idarə binası, mağaza, çoxlu ikimərtəbəli, hər cür şəraiti olan xüsusi evlər tikilmişdi. 1988-ci il noyabrın sonlarında Gorus rayon partiya və hökumət rəhbərliyinin təşkilatçılığı ilə rayonun bütün azərbaycanlı kəndləri, o cümlədən, Şurnuxu kəndinin camaatı zorla deportasiya olunaraq, Azərbaycana qovuldular. Kənd camaatının böyük əksəriyyəti ev əşyalarını çıxarda bilmədilər. Evlərin çoxu dəyişilməmiş qaldı.
Prezidentin Təhlükəsizlik Xidməti (Azərbaycan)
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Təhlükəsizlik Xidməti — birbaşa Azərbaycan Respublikası Prezidentinə tabe olan xüsusi hərbi hissədir. 16 mart 2020-ci ildə prezidentin sərəncamına əsasən Xüsusi Dövlət Mühafizə Xidməti ləğv edilib, əvəzində isə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Təhlükəsizlik Xidməti, Xüsusi Rabitə və İnformasiya Təhlükəsizliyi Dövlət Xidməti və Strateji Obyektlərin Mühafizəsi Dövlət Agentliyi yaradılıb.
Şurnuxu
Əhalisi
Qarabağ uğrunda gedən döyüşlərdə Şurnuxudan 5 nəfər şəhid olmuşdu (Niftəliyev Azər Bayram oğlu — baş leytenant, ölümündən sonra "Azərbaycan bayrağı" ordeni ilə təltif olunmuşdu; Ağayev Mehman Müseyib oğlu, Şükürov Seymur Şəmil oğlu, Adıgözəlov Elşən Telman oğlu, Muradov Elbariz Cənnət oğlu).
Görkəmli alim, Azərbaycanda oftolmologiya elminin banilərindən biri, akademik Umnisə Musabəyova Şurnuxuda anadan olmuşdur.
Prezidentin Təhlükəsizlik Xidməti (Azərbaycan)
Haqqında
Azərbaycan Respublikasının Xüsusi Dövlət Mühafizə Xidməti birbaşa Azərbaycan Respublikası Prezidentinə tabe olan xüsusi hərbi hissədir. Xüsusi Dövlət Mühafizə Xidmətinin əsas vəzifələri Azərbaycan Respublikası Prezidentinin, digər Dövlət Mühafizəsi Obyektlərinin, həmçinin Azərbaycan Respublikasında olduqları vaxt xarici ölkələrin dövlət və hökumət başçılarının təhlükəsizliyinin təmin edilməsi, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İcra Aparatının, Milli Məclisin, Nazirlər Kabinetinin, Konstitusiya Məhkəməsinin, Xarici İşlər Nazirliyinin və Mərkəzi Seçki Komissiyasının obyektlərinin mühafizəsinin təşkil və təmin edilməsidir.
Xüsusi Dövlət Mühafizə Xidməti Dövlət Mühafizəsi Obyektlərinin və mühafizə olunan obyektlərin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi sahəsində əks-kəşfiyyat fəaliyyətinin subyekti olaraq əməliyyat-axtarış fəaliyyətini həyata keçirir, Prezident rabitəsini və Xüsusi rabitəni təşkil edir. Həmçinin Dövlət orqanlarının internet şəbəkəsinin yaradılması və fəaliyyət göstərməsi Xüsusi Dövlət Mühafizə Xidməti tərəfindən həyata keçirilir. 2003-cü ildən başlayaraq Xüsusi Dövlət Mühafizə Xidməti İxrac neft və qaz boru kəmərlərinin Azərbaycanın quru sahəsindən keçən hissəsinin təhlükəsizliyini təşkil və təmin edir.
Tarixi
right|thumb|XDMX loqosu Xüsusi Dövlət Mühafizə Xidməti: — 1931-ci ildən 1937-ci ilədək Xalq Daxili İşlər Komissarlığının mühafizə şöbəsi (5-ci xüsusi diviziya), — 1938-ci ildən 1972-ci ilədək Bakı şəhəri İcraiyyə Komitəsinin Daxili İşlər İdarəsinin 2-ci Divizionu, — 1972-ci ildən 1991-ci ilədək Azərbaycan SSR DİN Partiya-Sovet Orqanlarının mühafizə şöbəsi adlanıb.
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 25 sentyabr 1991-ci il tarixli 355 saylı Fərmanı ilə bu şöbə Prezident Aparatı yanında Mühafizə İdarəsinə çevrilib.
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 5 dekabr 1991-ci il tarixli 485 saylı Fərmanı ilə İdarə DİN yanında Ali Dövlət Hakimiyyət və İdarəetmə Orqanlarını Mühafizə şöbəsi adlanıb.
25 dekabr 1991-ci ildə Milli Qvardiya yaranıb.
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti tərəfindən 25 fevral 1992-ci il tarixində Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Təhlükəsizlik Xidməti və Azərbaycan Respublikası DİN yanında Ali Dövlət Hakimiyyət və İdarəetmə Orqanlarını Mühafizə şöbəsinin bazasında Azərbaycan Respublikası Ali Dövlət Hakimiyyət və İdarəetmə Orqanlarını Mühafizə İdarəsinin yaradılması haqqında 585 saylı Fərman imzalanır.
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti tərəfindən 23 avqust 1993-cü il tarixində (AR Prezidentinin səlahiyyətini həyata keçirən Ali Sovetin Sədri tərəfindən) Ali Dövlət Hakimiyyət və İdarəetmə Orqanlarını Mühafizə İdarəsi və Milli Qvardiyanın bazasında Azərbaycan Respublikası Ali Dövlət Hakimiyyət və İdarəetmə Orqanlarını Baş Mühafizə İdarəsinin yaradılması və Azərbaycan Respublikasının Prezidentinə tabe edilməsi haqqında 734 saylı Fərman imzalanır.
Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 06 may 2002-ci il tarixli Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikası Ali Dövlət Hakimiyyət və İdarəetmə Orqanlarını Baş Mühafizə İdarəsi Azərbaycan Respublikası Xüsusi Dövlət Mühafizə Xidməti adlanır. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 31 may 2003-cü il tarixli 872 saylı Fərmanı ilə Xüsusi Dövlət Mühafizə Xidməti haqqında Əsasnamə təsdiq edilmişdir.
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin yuxarıda göstərilən Fərmanı ilə Xüsusi Dövlət Mühafizə Xidməti tərkibində İxrac Neft və Qaz Boru Kəmərlərinin Təhlükəsizliyi İdarəsi yaradılmışdır. Prezidentin 31 may 2003-cü il tarixli 873 saylı digər Fərmanı ilə həmin İdarənin Əsasnaməsi təsdiq edilmışdır.
Qarabağ Müharibəsində
Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyü uğrunda gedən döyüş əməliyyatlarında XDMX hərbi qulluqçuları da iştirak etmiş, qəhrəmanlıq nümunələri göstərmişlər. Torpaqlarımızın düşmən tapdağından azad olunması uğrunda gedən döyüşlərdə XDMX hərbi qulluqçularından 13 nəfəri şəhid olmuş, 21 nəfər itgin düşmüş, 55 nəfəri isə müxtəlif dərəcələrdə yaralanmışlar. Yaralanan hərbi qulluqçularımızdan 15 nəfəri əlil olmuşdur. XDMX-nin hərbi qulluqçusu – Milli Qvardiyanın Alay komandiri mayor Hüseynov Əfqan Qaraxan oğlu göstərdiyi rəşadət və igidliyə görə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 15 yanvar 1995-ci il tarixli Fərmanı ilə (ölümündən sonra) Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin göstərilən fərmanı ilə çavuş Hacıəliyev Camal Şakiroviç (ölümündən sonra) "Hərbi xidmətlərə görə" medalı ilə təltif edilmişdir.
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 24 dekabr 1995-ci il tarixli Fərmanı ilə XDMX-nin 3 nəfər hərbi qulluqçusu "Azərbaycan Bayrağı" ordeni, 46 nəfər hərbi qulluqçusu "Hərbi xidmətlərə görə" medalı ilə, 26 dekabr 1998-ci il tarixli Fərmanı ilə 3 nəfər hərbi qulluqçusu "Azərbaycan Bayrağı" ordeni ilə, 23 nəfər "Hərbi xidmətlərə görə" medalı ilə, 14 nəfər isə "İgidliyə görə" medalı ilə təltif olunmuşdur.
Milli Qvardiya
Azərbaycanda Milli Qvardiya Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 25 dekabr 1991-ci il tarixli 524 saylı Fərmanı ilə yaradılmışdır.
Uzaq keçmişlərdə mühafizə işini əsasən o zamanlar mövcud olmuş xüsusi keşikçi dəstələri və yaxud seçmə qoşun hissəsi olan qvardiyalar təşkil edirdi. "Qvardiya" — italyan mənşəli sözdür. Mənası "imtiyazlı seçmə qoşun hissəsi" deməkdir. Ancaq qvardiya mənşəli mühafizə dəstələri hələ quldarlıq dövründə meydana çıxmışdılar və monarxların, yaxud sərkərdələrin keşikçiləri şəklində fəaliyyət göstərirdilər."Qvardiyaçı" termini ilk dəfə XII əsrdə İtaliyada dövlət bayrağını mühafizə edən dəstənin adını ifadə etmək üçün işlədilmişdir. XV əsrdə Fransada, İngiltərədə, İsveçdə, Prussiyada, XVII əsrdə Yaponiyada, XIX əsrdə isə bir çox digər dövlətlərdə qvardiyalar yaradılmışdı. Rusiyada ilk qvardiyanı 1687-ci ildə I Pyotr yaratmışdır. Orta əsrlərdə Şərqdə də muzdlulardan və qullardan ibarət keşikçi dəstələrinin seçmə hissəsi olan qvardiyalar təşkil edilirdi.
Milli Qvardiya isə ilk dəfə Fransa İnqilabı dövründə Parisdə yaradılmışdır. Azərbaycanda dövlət səviyyəsində mühafizə xidmətinin qurulması işinə isə ilk dəfə 1918–1920-ci illərdə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə başlanmışdır. SSRİ dağıldıqdan sonra öz müstəqilliyini əldə etmiş Azərbaycanda siyasi, iqtisadi, qanunvericilik sistemlərində olduğu kimi, inzibati orqanlarda da yenidənqurma işləri aparılaraq yeni şəraitə uyğun optimal idarəçilik formaları axtarılmağa başladı. Mühafizə sisteminin əhəmiyyəti getdikcə daha da artdı, onun strukturu təkmillləşdi, tərkibi genişləndi. 25 dekabr 1991-ci ildə Milli Qvardiya yaradıldı. Qvardiyanın Əsasnaməsi, strukturu və vəzifə maaşları təsdiq edildi. İlk vaxtlar Milli Qvardiyada hərbi xidmət könüllülük qaydasında iki illik müqavilə əsasında idi. Şəxsi heyətin seçimi MTN, DİN və MN-in kadr orqanlarının köməkliyi ilə həyata keçirilirdi. 31 iyul 1992-ci il tarixli Fərmanın tələblərinə əsasən Milli Qvardiyanın ştat vahidi artırıldı. Bununla əlaqədar Milli Qvardiyada Alay yaradıldı.
Xüsusi Rabitə və İnformasiya Təhlükəsizliyi Dövlət Agentliyi
Xüsusi Dövlət Mühafizə Xidmətinin Xüsusi Rabitə və İnformasiya Təhlükəsizliyi Dövlət Agentliyi Prezident rabitəsini və Xüsusi rabitəni təşkil edir. Həmçinin Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 29 dekabr 2004-cü il tarixli fərmanına əsasən Dövlət orqanları üçün İnternet seqmentinin yaradılmasını və inkişaf etdirilməsini həyata keçirir.
Nazirlər Kabinetinin 31 mart 2006-cı il tarixli qərarına əsasən GOV. AZ domenlərinin inzibatlaşdırılması da Xüsusi Rabitə tərəfindən həyata keçirilir. Dövlət orqanlarının İnternet resurslarının yerləşdirilməsi, həmçinin bu qurumların internet şəbəkəsinə çıxışı Xüsusi Rabitə və İnformasiya Təhlükəsizliyi Dövlət Agentliyi tərəfindən yaradılmış AZSTATENET şəbəkəsi vasitəsilə təmin olunur. Bunun üçün AZSTATENET şəbəkəsinin mərkəzi serverləri qurulmuş və şəbəkədə yüksək təhlükəsizlik tədbirləri həyata keçirilmişdir. Həmçinin daha stabil və keyfiyyətli qoşulma üçün əksər dövlət orqanlarına fiber optik kabel çəkilmişdir.
UEFA Çempionlar Liqasının yayım siyahısı
UEFA Avropa Liqasının yayım siyahısı Avropanın ən nüfuzlu ikinci futbol turniri olan UEFA Avropa Liqasını yayımlayan telekanalların siyahısıdır. Bu turnir təkcə Avropada yox, həm də bir çox ölkə futbolsevərləri tərəfindən izlənməkdədir.
Telekanallar
ar:ملحق:قائمة المحطات لدوري أبطال أوروبا
Salmanbəyli
Salmanbəyli — Azərbaycan Respublikasının Ağcabədi rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 5 oktyabr 1999-cu il tarixli, 708-IQ saylı Qərarı ilə Ağcabədi rayonunun Salmanbəyli kəndi Xocavənd kənd inzibati-ərazi vahidi tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Salmanbəyli kənd inzibati-ərazi vahidi yaradılmışdır.
Toponimikası
Kəndin keçmiş adı Kəbirli (digər mənbələrdə Barak ) olmuşdur. Burada yaşayan əhali sırf Kəbirli tayfasına mənsubdur. Kəndin adını daşıyan Salman bəy Əlibəyov isə Müsəlman Sosial-Demokrat Hümmət təşkilatının Şuşa qəzasının fəal üzvlərndən biri olmuş, 1927-ci ildə Sovet hakimiyyətinin düşmənləri tərəfindən öldürülmüşdür.
Tarixi
Kənd 1928-ci ildən başlayaraq yaranmışdır.
Coğrafiyası və iqlimi
Salmanbəyli kəndinin ərazisi 12.7 km², kəndin dəniz səviyyəsindən hündürlüyü 31 metrdir.
Əhalisi
Əhalisinin sayı 2425 nəfərdir (2013-cü il). Həmçinin kənddə 106 nəfər (26 ailə) məcburi köçkün məskunlaşmışdır.
İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyəti əkinçilik və heyvandarlıqdır. Kənddə 861 hektar pay torpağı, 1016 hektar dövlət torpaq fondundan götürülmüş icarə torpaqları, 48 hektar bələdiyyə torpağı vardır. 1 yanvar 2013-cü ildə kənddə 2253 baş iribuynuzlu və 8078 baş xırdabuynuzlu heyvan, həmçinin ev quşları 8453 ədəd, 60 ədəd arı ailəsi olmuşdur. Kənddə 1 Sudan İstifadəedənlər Birliyi, 5 ticarət obyekti vardır.
Mədəniyyəti
Kənddə 1 mədəniyyət evi, 1 kənd kitabxanası, 1 poçt şöbəsi, 1 elektron ATS mövcuddur.
Təhsil
Kənddə 1 tam orta məktəb və 1 uşaq baxçası fəaliyyət göstərir.
Din
Kənddə "Heydər" məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.
Qaraxanbəyli (Füzuli)
thumb|300px|Cəbrayıl qəzası 1 Yanvar 1903-ci illər xəritəsi. Qaraxanbəyli Qaraxanbəyli — Azərbaycan Respublikasının Füzuli rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Tarixi
Qaraxanbəyli kəndin əsasını qoymuş elin adıdır. Naxçıvan bölgəsində Qaraxanbəyli kənd adı ilə mənşəcə eynidir. Qarabağ xanlığının banisi Pənahəli xanın Naxçıvandan Qarabağa köçürüb gətirdiyi Kəngərli tayfalarından biri də Qaraxanbəyli tayfası idi. Qarabağda bu el Qacarlı, Məhəmmədli, Eynəddinli, Məşədi Əhmədli və Qaradağlı tirələrindən ibarət olmuşdur. 27 sentyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin uğurlu əməliyyatı nəticəsində kənd işğaldan azad edilmişdir.
İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyəti kənd təsərrüfatı-əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq olub.
Boruquyruqlar
Boruquyruqlar yarımdəstəsi- Buğumayaqlılar tipinin Saçaqlıqanadlar dəstəsiə aid olan yarımdəstə.
Gənc İstedadlar liseyi
Gənc İstedadlar liseyi — Bakı Dövlət Universitetinin nəzdində fəaliyyət göstərən liseydir.
Boruquyruqlar
Xarici quruluşu
Bığcıqları 8, bəzən 7 buğumludur (MDB-də aşkar edilməmiş Urothripidae fəsiləsinin nümayəndələrində 4-5 buğumlu). Bığcıqların trixomaları pulcuqlu, bəzən çoxsaylıdır. Qabaq və arxa qanadlar uzunluğuna və eninə görə təxminən eynidir. Damarsızdır, yalnız qabaq qanadın kökündə uzununa damarın güclü xitinləşmiş rudimenti qalmışdır. Qanadların kənarlarında uzun tükcüklərdən sıx saçaqlar, qabaq qanadın arxa kənarının zirvəsində isə çox vaxt əlavə kirpikciklər olur. Bəzən qanadlar gödəlmişdir və ya heç yoxdur. Qabaq ayaqların pəncələri birbuğumludur. Qarıncığın X seqmenti borucuq şəklində dartılmışdır.
Gənc İstedadlar liseyi
Haqqında
Bakı Dövlət Universitetinin nəzdində 2007-ci ildən fəaliyyət göstərir.
Boruquyruqlar
Həyat tərzi
Dişilərində yumurtaqoyan yoxdur. Sürfələrinin 2 yaş mərhələsi var, bığcıqları imaqonunkuna bənzəyir. Qanadlı formaların pronimfalarında qanad rüşeymləri vardır. Bığcıqları irəli yönəlmişdir, ancaq buğumları bitişikdir. Nimfanın bığcıqları arxaya yönəlmişdir. Qanadların rüşeymi arxa tərəfdə döş nahiyəsini keçir. Əgər varsa, 2-ci nimfa daha uzun bığcıqlı və qanad rüşeymlidir. Bir fəsiləsi vardır.
Monteneqroda din
Monteneqroda din - Pravoslav xristianları ölkədə böyük üstünlük təşkil edirlər. Ölkədə islam və katolik xristianlığında etiqad edənlər də müəyyən faizə sahibdirlər. Digər dinlərdə etiqad edənlər isə ölkə əhalisinin 0,1 % keçmir.
Etiqad edənlərin sayı
thumb|Çetinye monastrı 2003-cü siyahıya alınmasına əsasən əhalinin dini mənsubiyyəti də qeydə alınmışdır. Onun nəticələrinə görə, ölkə əhalisi dini mənsubiyyətinə görə aşağıdakı kimi sıralanır :
6 003 nəfər (0,97 %) heç bir dinə mənsub olmadıqlarını, 2 424 nəfər (0,39 %) Aqnostisizm olduqlarını bəyan etmişlər. 13 867 (2,24 %) nəfər isə suala cavab verməkdən imtina etmişlər.
Provaslav
Ölkədə provaslav məzhəbində etiqad edənlərin böyük hissəsini monteneqrolular (52,5 %) və serblər (42,7 %) təşkil edir. Provaslavlar həm Serbiya provaslav kilsəsi həm də Monteneqro provaslav kilsəsinə (digər provaslav kilsələri tərəfindən tanınmır) tabedirlər.
thumb|Müqəddəs Trifon kilsəsi
Katolizm
Monteneqroda katolizm məzhəbində etiqat edənlər əsasən albanlar (36,98 %), xorvatlar (31 %) və monteneqrolulardır (22,76 %). Katolizm məzhəbində etiqad edənlərin böyük hissəsi sahil zolağında yayılmışlar. Struktur olaraq ölkədə katolik kilsəsi Bara arxieparxiyası və Bara eparxiyasına bölünür. Bara arkieparxiyası heç bir metropola tabe deyildir və Müqəddəs Prestolun nəzarətindədir. Kotor eparxiyası qonşu Xorvatiyada olan Split-Makarska mitropoliyasına daxildir.
İslam
İslam dinində etiqat edən etnik qruplar: boşnaklar (43,49 %), slavyan-müsəlmanlar (21,91 %), albanlar (20,75 %) və monteneqrolular (10,64 %). Müsəlmanların böyük hissəsi Plav, Rojae və Ulsin şəhərlərində yaşayırlar. Burada müsəlmanlar ümumi əhalinin böyük hissəsini təşkil edirlər.
Boruquyruqlar
Yayılması
MDB-də və Azərbaycanda (Naxçıvan MR) yayılıb.İki fəsiləsi vardır.
Monteneqroda din
İudaizm
2012-ci ilin fevralında Mentoneqronun Baş naziri İqor Lukşiç yəhudi icması Monteneqroda bir azlıq olaraq rəsmi tanınmasını təmin etmək üçün müqavilə imzalamışdır
Adi arıyeyən
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Gənc İstedadlar liseyi
Haqqında
"Ümumi Təhsil Mərkəzi-XXI əsr" və Nərimanov rayonundakı Bağça-Məktəb-Lisey Kompleksi ilə əməkdaşlıq haqqında müqavilə imzalanmışdır.
Adi arıyeyən
thumb|200px|right
Təsviri
Adi arıyeyən qarğadan iridir. Havada boynu görünmür. Quyruğu uzundur və üzərində 3 enli zolaq var. Qanadlarının altı zolaqlıdır. Bel tərəfi tutqun qonur, qarın tərəfi ürəkşəkilli, naxışlıdır. Alınında və gözləri ətrafındakı lələklər ilan pulcuğuna oxşayır.
Yayılması
Avropada və Qərbi Asiyada nəsil verir, Afrikada qışlayır. Azərbaycanda düzənlik və dağətəyi rayonlarda yayılmışdır.
Yaşayış yeri və həyat tərzi
Adi arıyeyən, adətən, ətrafında quraq iqlimli açıq sahə olan hündür ağaclardan ibarət seyrək meşələrdə məskən salır. May ayında hündür ağacda yuva tikir və ya qarğa yuvasını zəbt edir. Eyni yuvadan bir neçə il istifadə edir. Yuvasını elə yerləşdirir ki, onun üzərini yaşıl budaq örtür. Adətən 1-2 yumurta verir. Yumurtasının forması dairəvi, rəngi sıx şabalıdı xallarla bəzənmiş, ölçüsü 50-52x42 – 43 mm olur. Dişi və erkək quş 27-29 gün növbəli kürt yatırlar. Onlar balalarını 40 günə qədər yuvada, 15-20 gün də kənarda yemləyirlər.
Adi arıyeyən zərqanadlı cücüləri xoşlayır. Arıların koloniyasını tapıb, sürfələrini yeyir. Hymenobtera nümayəndələrini yeməyə ixtisaslaşıb. Lakin tırtıl, böcək, qurbağa, kərtənkələ, ilan, xırda quş və siçan yeməkdən də imtina etmir.
Sayı
Adi arıyeyənlərin zərərli yırtıcı quş hesab edilərək ovlanması, meşələrin qırılması, bitkilərin ziyanvericilərinə və xəstəliklərinə qarşı kimyəvi preparatlardan çox istifadə olunması onların sayının sürətlə azalmasının əsas səbəbləridir.
Qorunması
Adi arıyeyən Qırmızı kitaba daxil edilmişdir. Ovlanması qadağandır. Altıağac Milli Parkında nəzarət altında saxlanılır. Bu quşların mühafizəsi CİTES, Bern və Bonn konvensiyalarına daxil edilmişdir.
Arıyeyən quşların ağıllı taktikaları
Bəzi quşlar qeyri-mümkün görünməsinə baxmayaraq, daşı belə qaza bilirlər. Möhkəm qayaları oyarkən istifadə etdikləri bir alətləri var: dimdikləri… Arı yeyən quş bu quşlardan biridir.
Arı yeyən quş (meropidae) yuvasını qumdaşı uçurumlarının üstünə və ya çayın sahilindəki bərkimiş palçıqlara dimdiyilə davamlı şəkildə vurub oyuqlar açaraq qurur. Oyuq açma prosesinə 90-100 sm uzunluğunda dar tunel açana qədər davam edir. Yuvanın kənarlarını açmaq üçün inşaat vasitəsi kimi dimdiyindən istifadə edən arı yeyən quşun qısa və güclü pəncələri də qazma işinə kömək edir. Yuvanın içində toplanan torpağı pəncəsilə bayıra boşaldır. Arı yeyən quşların bəzi növləri 1000 və ya daha çox quşdan ibarət koloniyalar halından yaşayırlar. Elm adamları bu qədər çox yuvanın içində hər quşun öz yuvasını necə tapdığını açıqlaya bilmirlər. (Da­vid At­ten­bo­ro­ugh, The Tri­als of Li­fe, s.137)Arı yeyən quşların maraqlı xüsusiyyətlərindən biri də həşərat ovlamaqda göstərdikləri peşəkarlıqlarıdır. Bu quşlar arılarla qidalanırlar. Bu olduqca təəccüblüdür, çünki digər quşlar üçün arı yemək öldürücü ola bilər. Ancaq arı yeyən quşlara arıların zəhəri təsir etmir. Çünki bu quşlar tutduqları arının qarnını əvvəlcə bir budağa sürtərək aşındırır, beləliklə, zəhəri havaya boşaldırlar. (Da­vid At­ten­bo­ro­ugh, Li­fe of Birds, s.96)
Arı yeyən quşun digər bədən xüsusiyyətləri də həşəratları asanlıqla tutmalarına kömək edir. 4,5 sm uzunluğunda dimdiyi var. Bu uzunluq əhəmiyyətlidir, çünki əgər quşun dimdiyi daha qısa olsa, həşəratları tutmağa çalışarkən həşəratlar onu yaralaya bilər. Bundan əlavə, dimdiyinin çox sivri uc hissəsi də ovunu sinə ilə qarın arasından tutmasına kömək edir. Bu sayədə arının zəhərini daha asan boşalda bilir.
Arı yeyən quş həşəratın zəhərini necə zərərsizləşdirməyi, əlbəttə, öz iradəsilə öyrənərək tətbiq edə bilməz. Bu cür həyati dərəcədə təhlükəli hadisəni quşun təcrübə edib öyrənmə metodu ilə kəşf etdiyini heç kəs iddia etməz. Bir quşun bu cür ağıllı taktika işlətməsi onun yarandığı andan bu biliklərə malik olaraq yer üzünə gəldiyini göstərir. Bundan başqa, quşun bütün bədən quruluşunun da bu cür qida tutma prosesinə uyğun formada olması və canlının arıları tuta biləcək şəkildə yaradıldığının açıq-aydın göstəricisidir. Arı yeyən quşları da yer üzündəki bütün canlılar kimi malik olduqları bütün xüsusiyyətlərilə birlikdə yaradılmışdır.
Hyptis pseudoglauca
(Hyptis pseudoglauca) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Subatan soyqırımı
Subatan soyqırımı - Türkiyənin Qars və Sarıqamış bölgələrində erməni quldurları tərəfindən türklərə qarşı törədilmiş soyqırım.
Çin çayı
(Camellia sinensis) —
Subatan soyqırımı
Arxiv mənbələrindən əldə edilən rəsmlərə və sənədlərə əsasən başlarına baltalarla vurulmuş, qarınlarına süngülər soxulmuş kişi, qadın və uşaqlar küçələrə atılmışlar.
Çin çayı
Təbii yayılması
Vətəni yabanı halda rast gəlinən Hindistan və Hind-Çinin dağlarıdır. Bizim eradan çox əsrlər əvvəl Çində becərilməyə başlanmışdır.
Botaniki təsviri
Hündürlüyü 10 m - dək olan, çoxbudaqlı, kiçik, həmişəyaşıl, ağac və ya iri koldur. Yarpaqları növbəli, oval və ya uzunsov - ellipsvari, uzunluğu 6 - 8 (30- dək) sm və eni 4 sm - dək, üstü tünd yaşıl yarpaq ayasının kənarı dişli və qısa saplaqlıdır. Çiçəkləri ətirli, yarpaqların qoltuqlarında çiçək saplağında tək və ya dəstələrlə 2-5 ədəd yerləşir. Hər çiçəkdə meyvələrdə qalan 5-7 kasayarpaqları vardır; çiçək tacı 5-9 ağ ləçəkli, sarımtıl - çəhrayı çalarlı, diametri 2 - 5 sm, çoxsaylı erkəkcikləri xırda, sarı tozluqlu, dişiciyi yuxarı, yumurtalıqlı və 3 (bəzən 5) sapvari sütuncuqludur. Meyvələri hamar, 3 yuvalı, laylarla açılan, 3 iri, şarşəkilli, boz qonur, hamar toxumları olan, oduncaqlı qutucuqlardır. 2-3 yarpaqlı cavan zoğları yığılır; 4-cü yarpaq qoltuq tumurcuğu ilə budaqda qalır və tumurcuqdan yeni zoğ inkişaf edir.
Subatan soyqırımı
Arxiv məlumatlarına əsasən Subatan kəndində ümumilikdə 805 adam öldürülmüşdür. Erməni dəstələrinin geri çəkilmısindən sonra ərazi yenidən Türk əsgərlərin nəzarətinə keçmişdir. Amansızcasına kütləvi qətledilmədən sonra küçələrə səpələnmiş və küçə itlərinin yeminə çevrilmiş insan cəsədlərinin çoxluğu səbəbindən ərazinin müxtəlif yerlərində kütləvi məzarlıqlar salınmışdır. Məlumatlara əsasən Köşəoğulları məhəlləsində 180, Tıptıp küçəsində 275, Göy Məsçidin güneyində 350 şəhidin basdırıldığı bildirilir.
Çin çayı
Azərbaycanda yayılması
Talışda mədəni şəraitdə geniş becərilir.
Aşağı Avşar
Toponimikası
Kənd əhalisinin əsas tərkibini Nərgiztəpədən köçüb gələn Avşarlar təşkil etdiyinə görə kənd Aşağı Avşar adlanmışdır.
Çin çayı
İstifadəsi
Yarpaqlarında 1,5-3,5% mərkəzi əsəb sisteminə və ürək fəaliyyətinə təsir edən, qan təzyiqini artıran, tənəffüsü sürətləndirən, beyin damarlarını genişləndirən kofein, ürəyə müsbət təsir göstərən teofillinin izləri, 20-24% aşılayıcı maddələr, flavonoidlər, efir yağının izləri, C, B1, B2 vitaminləri, nikotin və pantoten turşuları, mikroelementlər vardır.
Aşağı Avşar
Tarixi
Kəndin əsası XX əsrin əvvəllərində Kirov deyilən bu ərazidə 5–10 ailədən ibarət maldar obalar halında qoyulmuşdur. Kəndin əsasını qoyan ilk sakin Kərbəlayi Bağır olmuşdur.
Coğrafiyası və iqlimi
Kəndin ərazisi 9.0 kv.km-dir.
Əhalisi
Əhalisi	1756 nəfərdir (2009).
Dəlinmiş yarğanotu
Thlaspi perfoliatum L. = Microthlaspi perfoliatum (L.) F. K. Mey.
Yarpaq
Gövdə yarpaqları tamkənarlıdır, gövdə həcmini artıran olub, dəyirmi qulaqcıqlıdır. Kökətrafı yarpaqları saplaqlıdır.
Çiçək
Ləçəkləri ağ rəngdədir, kasacıqdan iki dəfə uzundur. Qınları əksinəyumurtaşəkillidir, qanadları dairəvi olub, damarlanması aydın seçilmir.
Çiçəkləməsi
Aprel-May
Meyvə verməsi
May-İyun
Azərbaycanda yayılması
Abşer., Qob.,BQ şərq, BQ qərb, KQ şimal, KQ mərkəzi. Nax., Lənk., Muğ. Ovalıqdan, orta dağ qurşağına qədər.
Yaşayış mühiti
Çəmənlərdə, kollar arasında, alaqlı və çaqıl daşlı yerlərdə rast gəlinir.
Təsərrüfat əhəmiyyəti
Azərbaycanın yerli əhalisi onun cavan yarpaqlarından vəzəri bitkisi kimi istifadə edir.
Qırmızı çalağan
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü. Azərbaycanda təhlükədə olan quşlar siyahısına daxil edilmişdir.
Təsviri
Qızılquşlar fəsiləsinin kiçik nümayəndələrindən biridir. Təxminən 60 - 66 sm ölçüdə quşdur. Rəngi qırmızımtıl-qəhvəyidir. Quyruğu uzundur və haçalanmışdır.
Yayılması
Qərbi Palearktikanın endem növüdür. Avropanın əksər hissələrində yayılmışdır. Afrikada yuvalaması və qışlaması öyrənilməmişdir. Azərbaycanda Kiçik Qafqazda Şuşaya qədər və Cənub bölgəsində (Zuvand yaylası, Hirkan MP, Viləşçay və Astaraçay ovalığı) müşahidə edilmişdir. 1866-cı ildə bir quş muzey kolleksiyası üçün Lənkəran çayının mənsəbində vurulmuşdur. Yaşayış yeri və həyat tərzi: Enliyarpaqlı meşələrdə yuvalayır. Qidalanmaq üçün əkin sahələrinə, otlaq və biçənəklərə uçur. Qış aylarında yaşayış məntəqələrinə yaxın zibilliklərdə, kolluqlarda və su-bataqlıq sahələrinə yaxın yerlərdə yem axtarır. Qidasını əsasən leş, kiçik və orta ölçülü məməlilər və quşlar təşkil edir.
Həyat tərzi
Enliyarpaqlı meşələrdə yuvalayır. Qidalanmaq üçün əkin sahələrinə, otlaq və biçənəklərə uçur. Qış aylarında yaşayış məntəqələrinə yaxın zibilliklərdə, kolluqlarda və su-bataqlıq sahələrinə yaxın yerlərdə yem axtarır. Qidasını əsasən leş, kiçik və orta ölçülü məməlilər və quşlar təşkil edir.
Sayı
Meşələrin qırılması (yuvalama yerlərinin itirilməsi) və kənd təsərrüfatı zərərvericilərinə qarşı istifadə olunan kimyəvi maddələrlə zəhərlənmələrlə sayı kəskin azalmışdır. Dünya populyasiyası 21,000 – 25,500 cüt qiymətləndirilir. Azərbyacanda 1968-ci ildə Lerikdə yuvası qeydə alınmışdır. Hazırda qışlama və köç aylarında tək-tək fərdlər müşahidə. 2004-cü ilin məlumatlarına əsasən Azərbaycanda yuvalama populyasiyası 0-2 cüt olaraq qeyd edilmişdir. Zəif öyrənildiyindən hazırkı populyasiyası barədə məlumat yoxdur. Dünya miqyasında sayı azalmaqda olan növdür.
Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər
Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər: Növün populyasıyasının ətraflı öyrənilməsi, yuvalama ərazilərində hündür ağacların qorunub saxlanılması, ona yaxın yerlərdə pestisidlərdən istifadənin dayandırılması, ictimai təbliğat işlərinin genişləndirilməsi.
Diyarbəkir əyaləti
Diyar-i Bəkr əyaləti tam adı Diyar-i Bəkr bəylərbəyliyi — 1515-ci ildə qurulan Osmanlı dövlətinin ən böyük əyaləti. Əyalətin mərkəzi Diyarbəkir idi. Birbaşa Osmanlı imperiyasına bağlı olaraq idarə edilirdi.
Tarixi
Ağqoyunlu Türk imperiyasının mərkəzi Diyarbəkirə Səfəvilər sülaləsi hakim olmuşdur. 23 avqust 1514-cü ildə Çaldıran döyüşündə Osmanlı dövləti, Səfəvi xanədanını məğlub etmişdir. Diyarbəkirin bəylərbəyisi olan Xanməhəmməd bəy Ustaclı, Osmanlı dövləti qüvvətləri ilə savaşarkən ölmüşdür. Buna görə əhali üsyan edərək Osmanlı dövlətinə bağlanmaq istəmişdir. Bu istəklərini Osmanlı dövlətinə bildirmək üçün əhali Mövlana İdris-i Bitlisidən yardım istemişdir. Dönəmin Osmanlı padişahı Yavuz Sultan Səlim durumu ona bildirən Mövlanə İdris-i Bitlisini bu işlə vəzifəlendirmişdir. Buna görə Səfəvilər dövlətinin şahı Şah İsmayıl gərəkli önləmləri aldırmışdır. Ustaclı Xanməhəmməd bəyin qardaşı Qara xanı Urfa hakimi Durmuş bəy ilə birlikdə Diyarbəkiri mühasirə edib geri almaqla vəzifələndirmişdir. Qara xan və Durmuş bəyin qüvvətlərinə Mardin, Hasankeyf və Erganidə olan Səfəvi qüvvətlərinə də qatılmışdır. Beləcə Qara xan Ustaclının qüvvəti 5 min nəfərə çatmışdır. Qara xan Ustaclının qoşunu bir il qədər Diyarbəkiri mühasirə altında tutmuşdur. Diyarbəkir əhalisi Qara xanın ordusuna qarşı savaşmışdır. Bıyıklı Mehmet Paşa komutasındakı Osmanlı ordusu Diyarbəkirə gəlmiş və mühasirəni qaldırmışdır. Qara xan Ustaclının ordusu Mardinə çəkilmişdir. 10 sentyabr 1515-ci il tarixində Osmanlı dövləti ordusu Diyarbəkirə girmişdir. 4 noyabr 1515-ci il tarixində Diyar-i Bəkr əyaləti qurulmuşdur. Əyalətin Osmanlı tərəfindən ilk bəylərbəyi Bıyıklı Mehmet Paşa olmuşdu.
1847-ci ildə əyalətdə Bedirhan bəy üsyanı çıxmışdır. Teşkil-i Vilâyet Nizamnâmesi 'nin qəbul edilmesinin ardından 1867-ci ildə Diyar-i Bəkr əyaləti qaldırılmış yerinə Diyarbəkir vilayəti qurulmuşdur.
Valilər
Qurulduğu tarixdən cümhuriyətin elanına qədər olan müddət içində valilik edən dövlət adamları bunlardır  :
Səttar Axundov
Axundov Səttar Mirzə Əli oğlu — dramaturq, folklorşünas.