cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bodrum
İqlim
İqlim etibarilə Egey və Aralıq Dənizi iqlimlərinin sintezindən ibarət olan bir xüsusiyyətə malikdir. Yarımada olaraq mikro kondisioner xüsusiyyəti göstərər. Yay aylarında az qala heç nəm tapılmaz. Qış aylarında isə nəmişlik olduqca aşağıdır. Yay ayları isti və quraq, qış ayları isə olduqca ilıq və yağışlıdır. 1970-ci ildən bu yana qar yalnız 2004-ci ilin Fevral ayında yağmış və qarın qalınlığı orta hesabla 5 sm olmuşdur.
Yarımada bitki örtüyü olaraq çox diqqətə çarpan bir şəkildə ikiyə ayrılmışdır. Bodrum-Milas yolunun qərbi  kolluq və tikanlı otlarla örtülüb. Yolun şərqi isə iynə yarpaqlı qırmızı şam, yabanı çiyələk, mersin və səndəl ağacları ilə örtülüdür. İlçənin % 61.3 'ü meşəlikdir. Ancaq son illərdə çıxan meşə yanğınları nəticəsində meşə örtüyündə nəzərə çarpan dərəcədə azalma müşahidə edilmişdir. İlçədə nizamlı axarsu yoxdur. Mumcularda olan Suvarma Gölü isə suvarma və içməli su məqsəd ilə istifadə edilməkdədir.
Nəqliyyat
Bodrum eyni zamanda beynəlxalq hava limanına yaxındır. Bodruma olan məsafəsi 35 km-dir. Rəsmi adı Milas-Bodrum Havalimanı'nın. Hava limanı Milas sərhədləri içərisindədir. Bodrumda üç böyük marina və böyük sərnişin gəmilərinin yanaşabileceği gəmi yanaşma körpüsü də mövcuddur. Marinalar ilk ediləni Bodrum mərkəzdə olan Milta marina. İkinci marina Turgutreis diyarında olan D Marin və ucuncusu Yalıkavak diyarında olan Port Bodrum'dur.
Tarix
Halikarnassos'ta M. Ö 484-ci ildə doğan və "Tarixin Atası" kimi tanınan Heredota görə Bodrum Dor'lar tərəfindən qurulmuşdur. Daha sonra Karya və Leleg'ler bu bölgəyə yerləşmişlər. M.Ö.650-ci ildə Megeralılar gələrək şəhəri genişləndirmiş adını da Halikarnassos olaraq dəyişdirmişlər. Bodrum M. Ö 386-ci ildə iranlıların suverenliyinə girmişdir.
Halikarnassos ən parlaq dövrünü M. Ö 353-ci ildə Karya bölgəsinin paytaxtı olduqda yaşamışdır. Dünyanın yeddi möcüzəsindən biri olan mausoleum bu dövrdə Kral Mausolosun xatirəsinə bacısı və eyni zamanda arvadı olan Artemisia tərəfindən etdirilmişdir.
Bodrum M. Ö 192 romalıların əlinə keçmiş ancaq bu dövrdə əhəmiyyətli bir inkişaf göstermemişdir. M.S. 395-ci ildə Bizaslıların, M.S. XI əsrdə türklərin əlinə keçmişdir. I. Səlib döyüşlərində Bizanslıların, XIV. əsrdə təkrar Türklərin əlinə keçmişdir. 1415-ci ildə Rodos Cəngavərlərinin əlinə keçmişdir. 1522-ci ildə Qanuni Sultan Süleyman dövründə təkrar Osmanlı İmperatorluğuna qatılmışdır. Respublikanın elanından sonra adı Bodrum olaraq dəyişdirilmişdir.
Bodrum Qalası
Bodrum Qalası iki liman arasında, üç tərəfi dənizlərlə əhatəli qayalıq bir yarımada üzərində qurulmuşdur. Şimali cəhətdən quruya asılıdır. Qala kvadrata yaxın bir plan göstərir. 180 x 185 metr ölçülerindedir. Ən yüksək yeri dəniz səviyyəsindən 47,50 metr yüksəklikdəki Fransız Qülləsinin. Bu qüllədən başqa İngilis, İtalyan, Alman qüllələri ilə Yılanlı qüllə olmaq üzrə dörd qüllə daha vardır. Qalanın şərq divarı xaricində qalan hissələri, cüt bədən divarı ilə möhkəmlətmə edilmişdir. Cəngavərlər dənizdə güclü bir donanmaları olduğu üçün, dənizdən ediləcək bir hücumu savuşturacaklarına inandıqlarından, dəniz divarlarını zəif buraxmışlar, quru tərəfindəki divarı kuvvetlendirmişlerdir.
Qapıdan içəri daxil olduqda, şimal xəndəyi deyə adlandırdığımız hissəyə çatılar. Qapının daxili tərəfində üçlü bir gerb qrupu iştirak etməkdədir.
Bodrum qalasının divarlarında 249 gerb vardır. Bundan başqa 16 gerb də muzey bağçasında sərgilənməkdədir. Bu armalar ümumiyyətlə birinə bənzədirik. Əslləri boyalı olan bu armaların boyaları silindiyi üçün bir qisminin kimə aid olduğu bilinə bilməməkdədir. Armaların üzərlərində Xaçlar, düz və ya üfüqi lentlər, əjdaha və aslan fiqurları var. Qala bürclərində olan armaların bəzilərində boya izləri hələ görülməkdədir. Fransız qülləsinin şimal-şərq üst küncündəki bayraq üzərində, şərq divarı, seyirdim yolunun Fransız qülləsinə baxan tərəfində, Sen Katerin kabartmasında rəng izlərinə rast gəlinməkdədir.
Kalenin I. qapısının iç tərəfində olan, üçlü gerb qrupunun ortasındakı gerb, qala komandiri Jak Gatineau'ya aiddir. Armaların altındakı latınca yazıda "Din, Katolik kilsəsi adına burada Gatineau tərəfindən qorunacaq." deyilməkdədir. Bu gerb qrupunun solunda, qapı lentosunun üzərindəki aslan Hellenistik Dövrə aiddir.
Aslı bir gerb körpüsü olan taxta körpüdən, maili daş yola çatılar. Xəndəyin line liman edilməsindən əvvəl qismən dəniz suyu ilə dolmaktaydı. Sağdakı moloz divar, qala həbsxana olaraq istifadə edildiyi zaman əlavə edilmişdir. Qalın divarlı, damı maili, böyük quruluş top koruganıdır. Xəndəyin qərbdən gələcək hücumlara qarşı qorunması üçün, üzərindəki armalardan aydın olduğuna görə 1513-cü ildə edilmişdir. Top mazgalları, xəndək və liman istiqamətində görülməkdədir. Limana girəcək gəmilərin su seqmentinə atəş edə bilmək məqsədiylə dənizə yaxındır.
İndiki vaxtda şimal xəndəyi Bodrum Festivalının edildiyi, teatr oyunlarının oynandığı bir sahə olaraq qiymətləndirilməkdədir. Oturma müəssisələrinin gerisində, xəndəyin arxasında görülən məzar Roma dövrünə aiddir.
II. qapı üzərində ən təpədə taçlı bir qartalın olduğu üçlü bir gerb qrupu iştirak etməkdədir. Üçlü gerb qrupunun solunda tək bir gerb iştirak etməkdədir. Bu qapının solunda ləğv edilmiş bir qapı vardır. Üzərində iki gerb vardır. II. qapı geçildikten sonra kiçik bir həyətə çatılar. Həyətin dənizə baxan istiqamətində line plomb olan liman qülləsi vardır. Top koruganının girişi də buradadır. Qapı lentosu üzərində imperator Hadrianus'la əlaqədar Yunan bir kitabə vardır. Top koruganı hələ də sənət qalereyası olaraq istifadə edilməkdədir.
III. qapı çox yaxşı qorunmuş bir qapıdır. Divar içərisində aşağıdan yuxarıya doğru hərəkətli dəmir lövhə üçün qapı boşluğu və yağ dəlikləri vardır. III. qapı üzərində bizə görə solda iki gerb vardır. Təriqətin gerbi, sağda ustad-əzəm Guy da Blanchfort'un (1512–1513) gerbi vardır. Altdakı səlib arman hansı cəngavəri aid olduğu bilinmir.
Bu qapıdan keçilincə qərb hendeğine çatılar. Sağda görülən bədən divarındakı yaşıl daşların hamısı Mausoleion'dan gətirilmişdir. IV. qapının qarşısındakı liman qülləsi nişi içində bir Romalı komandir heykəli vardır. Bu cür heykəl gövdələrinə çox rast gəlmək mümkün idi. Bunların başları da ayrı edildiyindən yeni komandir gəldiyində, köhnə komandirin başı alınaraq gövdəyə yeni komandirin başı qoyulurdu.
IV. qapı nərdivanlı bir tonoza açılır. Qapı üzərində dörd gerb vardır. IV. qapıdan yuxarı çıxmaq yerinə, qərb xəndəyi içindəki iki tərəfli ağaçlıklı yolda ilerlendiğini, antik Halikarnassos və ətrafından toplanmış sunaklar, qəbirlər və müxtəlif əsərlər izlenir. Solda su anbarından başlayan daş divar XIV. əsr ortalarında edilmiş Türk Qalasına aiddir. Cəngavərlər sonradan Mausoleion'un daşlarıyla burada izlənilə kimi, divarları yüksəltmiş və qalanı büyültmüşlerdir. Cəngavərlər xəndəklər nəqliyyat yolu olaraq istifadə etməmişlər, asma körpülərlə daxili qalaya çatmışlar. Xəndəyin bağlanıldığı cənub divarı üzərində Mausoleion'un yaşıl daşlarından düzəldilmiş asma körpü ayağı görülə bilər. Ayağın iki tərəfindəki divar, qala həbsxana olaraq istifadə edilmişdir. Xəndəyin sonundakı daş pilləkən də sonradan əlavə edilmişdir.
Qapını keçincə sağda görülən kiçik qüllə, asma körpünün idarə qülləsinin. Bu qüllənin qərbdəki xarici divarı üzündə II. Mahmudun tuğrası vardır. Üzərində hicri 1235 tarixi oxunur. Bu tuğra, sol altdakı Malta haçından da aydın olacağı kimi bir cəngavər gerbinin üzərinə yazılmışdır.
Kesik tonozlu bir koridorla daxili qalaya girilər. Bu dəhlizin altında bir sarnıç vardır. İç qala girişi üzərində də bir əvvəlki gerb qrupu işlənmişdir. İç qalada və şapel altında on dörd sarnıç vardır. Qala mühasirə edildiyi zaman, lazımi su bu sarnıçlardan sağlanabilmiştir. Bu sarnıçlardan bəziləri hələ də istifadə edilməkdədir.
Daxili həyətdə antik dünyanın və bölgənin bütün ağac və çiçəklərini görmək mümkündür. Bunlardan biri defnedir. (Grekçe'si daphne, latıncası laurus). Anadoluda zəqqum deyə bilinən bu ağac çiçəkləri və yaz qış tökülməyən yarpaqları ilə qalanı bəzəməkdədir. Kralların və zadəganların kölgəsini sağlam tapdıqları çinar ağacı qalanın orta həyətində. Antik dünyada çox əhəmiyyətli yeri olan zeytun ağacı ilə bir çox mərasimdə istifadə edilən mersin də yetiştirilmektedir. Mersin Afroditin müqəddəs ağacı idi. Quşlardan göyərçin, çiçəklərdən də gül Afrodit'e adanmış. Göyərçinlərin selamlamalarıyla qarşılaşmaq və gül qoxularını eşitmək bəlkə də qalanı gezenlere Afroditi anımsatacaktır. Adam otu tükənməkdə olan bir bitkidir. Buna görə qalada etina ilə yetiştirilmektedir. Bu otun tibbdə anestezide istifadə edildiyi bilinməkdədir. Yaz boyunca ən gözəl moru çıxaran ipək qərənfilləri, hər cür rəngi olan gülfatmaları (sardunya), müxtəlif kaktusların, begonvil və Kipr akasyasından, şam, kölgə ağacı, nar və duta qədər Aralıq dənizi iqliminə uyğun hər cür çiçək və ağacı qalada görmək mümkündür.
Mavzoley
Dünyanın yeddi möcüzəsindən biri olaraq qəbul edilən Mausoleum'un istehsalına Karya Satrabı Mavsolos vaxtında (təxmini M.Ö.355) başlanmış ölümündən sonra bacısı, eyni zamanda arvadı olan Artemissia inşasına davam etmişdir.
Bu əsər İon nizamında 36 sütunun bəzədiyi orijinalı 46 metr yüksəkliyində olan və təpəsində bir zəfər avtomobili olan 21 pilləli bir piramidanın taçlandırdığı nəhəng bir abidə məzardır.
M.S. 13-ci əsrə qədər qorunan antik məzar əvvəl bir zəlzələlə yıxılmış daha sonrada daşları Bodrum Qalasının istehsalında istifadə edilmişdir. Bundan başqa bu məzara aid bir çox qabartma və heykəllər 1856-ci ildə İngilis Arxeoloq C. Nyuton tərəfindən British Museum'a aparılmışdır. Buna görə bu anıta aid əsərlərin çoxu British Museumda, ancaq çox az bir qisimi Bodrumda sərgilənməkdədir.
Antik Teatr
Helen dövründən günümüzə gələn əhəmiyyətli qalıqlardan biridir. Həcmi 13.000 şəxsiyyətdir. 3 əsas hissədən ibarətdir. Bunlar Səhnə, Orkestra və Oturma yeridir. Bina uzun düzbucaqlı bir quruluşdur. Hər iki ucda oyunçuların girəcəyi bir qapı vardır. Bunlardan başqa 3 əsas giriş qapısı bulunmaktadır.1973-ci ildə edilən qazıntılardan sonra açıq hava muzeyi olaraq təşkil edilmişdir. right|200px
Ay girir səhnəyə və günümüzə çatan monumental Antik Teatr, Göktepe 'nin cənub yamacında işıldayır .. Antik ənənəyə uyğun, yamaca kürəyini söykəmiş bu quruluş, səhnə (Skene), orkestr çuxuru və oturma yerləri (kavea ya da theatreon) ilə Mavsolos dövründə təmir edilir və eyni zamanda, Anadolu 'nun ən köhnə Tiyatrolarında biri sayılır.
Qız qülləsi (İstanbul)
Qız qülləsi — Orta əsr Bizans dövründən bəri Türkiyə, İstanbuldakı Üsküdar sahillərinin 200 m-də (220 illik) Bosfor boğazının cənub girişində yerləşən kiçik bir adada bir qüllədir. İstanbulun simvollarından biri sayılır.
Bodrum
Antik Teatr
Yumşaq ana qaya oyularaq yamaca yaslanan oturma yerləri, aradan keçən 'diazoma' ilə 'alt maenia' və 'üst maenia' deyə iki hissəyə ayrılır. Gəzib görəcəyiniz Antik Teatr 'da günümüzə olduqca möhkəm şəkildə ibarət olan və 12 Radyal nərdivanla 11 parçaya ayrılan alt hissəsi gəzəcək, oturma yerlərinin bəzilərinin üzərinə yazılan adları-ola ki o zamanda-teatra kömək verən və ya kombinə bilet alan şəxslərin adlarını – okuyabileceksiniz!
Qız qülləsi (İstanbul)
Tarixi
Xırda donanma qələbəsindən sonra qədim yunanıstanlı general Alkiviad Qara dənizdən gələn gəmilər üçün Xrizopolis (indiki Üsküdar) qarşısında kiçik bir qayada xüsusi stansiya tikdirdi. 1110-cu ildə Bizans İmperatoru Aleksey Komnin daş divarla qorunan taxta qüllə inşa etdi. Qüllədən Konstantinopoldakı Manqananın dörddəbirində Avropa sahilində qurulan başqa bir qülləyə dəmir zəncir uzanırdı. Bundan sonra ada Asiya sahilinə sualtı qalıqları hələ də görünən müdafiə divarı ilə bağlandı. 1453-cü ildə Osmanlı Konstantinopolu (İstanbul) fəth edərkən qala venesiyalı Qabriel Trevisanonun əmri ilə Bizans qarnizonu tərəfindən tutuldu. Sonradan II Mehmed dövründə Osmanlı türkləri tərəfindən ora gözətçi qülləsi olaraq istifadə edildi. thumb|left|220px|İstanbul şəhərindəki Qız qülləsi Qəhrəman və Leander əfsanəsinə istinadən Leander qalası adlandırılan qüllə 1509-cu il zəlzələsi zamanı məhv olmuş və 1721-ci ildə yandırılmışdır. O vaxtdan bəri bir mayak kimi istifadə edildi və ətrafdakı divarlar 1731 və 1734-cü illərdə təmir edildi, 1763-cü ilə qədər daşdan istifadə edilərək yenidən tikildi. 1829-cu ildən qala karantin stansiyası kimi istifadə edildi və 1832-ci ildə II Sultan Mahmud tərəfindən bərpa edildi. 1945-ci ildə liman hakimiyyəti tərəfindən yenidən bərpa edilmiş, ən son 1998-ci ildə Ceyms Bondun "Dünya yetməz"dir filmi üçün bərpa edildi və 17 avqust 1999-cu il zəlzələsindən sonra bir ön tədbir olaraq qədim qüllənin ətrafında polad dayaqlar əlavə edildi.
Bodrum
Mindos Qapısı
Halikarnassos'un iki giriş qapısından biri olan Mindos Qapısı Bodrum'un Qərb tarafındadır.Günümüze qədər yalnız divar qalıqları qalmışdır. Turkcell'in qatqısıyla qazıntı və yeniləmə işləri davam edir.
Qız qülləsi (İstanbul)
Tarixi
Qalanın iç hissəsi keçmiş Roma, Bizans və Osmanlı paytaxtının mənzərəsi ilə kafe və restorana çevrildi. Özəl qayıqlarla gündə bir neçə dəfə qüllə ətrafına gəzinti turları təşkil edilir. İstanbulun simvollarından olan və bir müddətdir bərpa işləri davam edən Qız Qalasının ətrafındakı dayaqlar sökülməyə başlayıb. Dayaqların sökülməsi ilə onun qülləsi meydana çıxdı. Bərpa edilmiş versiyaya havadan baxılıb.
Bodrum
Mindos Qapısı
Böyük İskəndər şəhəri mühasirəyə M.Ö.333-ci ildə bu qapıdan daxil olmuşdur. Çox çətin bir müqavimətdən sonra şəhəri fəth etmiş və mausoleum xaric bütün şəhəri məhv etmişdir.
Qız qülləsi (İstanbul)
Əfsanəsi
Qalanın inşası və yerləşməsi ilə bağlı bir çox əfsanə var. Bir əfsanəyə görə, İmperatorun çox sevilən bir qızı vardı və bir gün kahin ona 18 yaşına qədər zəhərli ilan tərəfindən sancılaraq öləcəyini söyləyir. Bunu eşidən imperator qızının erkən ölümünün qarşısını almaq, onu 18 yaşına qədər hər hansı bir ilandan qoruyub uzaqlaşdırmaq üçün boğazın ortasında bir qüllə tikdirir. Şahzadə yalnız atası tərəfindən tez-tez ziyarət edildiyi qalaya yerləşdirilir. Şahzadənin 18 yaşı münasibəti ilə imperator ona ad günü hədiyyəsi olaraq ekzotik meyvələrdən bir səbət gətirdi, o lənətin qarşısını ala biləcəyinə sevinirdi. Lakin səbətdəki meyvələr arasında gizlənən gürzə anidən çıxaraq gənc şahzadəni sancdı və kahinin xəbər verdiyi kimi şahzadə atasının qucağında öldü və buna görə də qalaya "Qız Qülləsi" adını verdi. thumb|right|220px|10 [[Türk lirəsi|lira (1966—1981)]]
Köhnə adı "Leander Qülləsi" əfasanəsi isə "Qəhrəman və Leander" adlı qədim yunan mifindən gəlir. Əfsanənin qəhrəmanı Hellespontun (Dardanel) kənarında Sestosda bir qüllədə yaşayan Afrodita adlı qadın keşiş idi.
Bodrum
Mindos Qapısı
Gezilip görülməsi lazım olan çox gözəl bir yerdir
Ədəbiyyat
Bodrum, İjon-Piser Sullyet, Anagramme Ed, 2010 (ISBN 978-2-35035-279-4)
Tadeuş Zabloski
Tadeuş Lada (Faddey) Zabloski (pol. Tadeusz Łada Zabłocki; ) — polyak şairi, etnoqrafı, tərcüməçisi.
Həyatı
Polyak şlyaxtiçinin (imtiyazlı zadəgan sinfi) ailəsində anadan olmuşdur.
Vitebsk gimnaziyasını bitirdikdən sonra 1831-ci ildə İmperator Moskva universitetinin dil və ədəbiyyat bölməsinə qəbul edilir. Təhsil aldığı dövrdə V.Belinskinin təşkil etdiyi “11 nömrəli ədəbiyyat cəmiyyəti” adlı tələbə dərnəyinin üzvü olmuşdur.
Yan Saviniçlə birlikdə universitetin polyak tələbələrindən ibarət “Ana dilini sevənlər” gizli cəmiyyətini yaratmışdır. 1833-cü ildə çarın əleyhinə yazılmış mahnını yaydığı üçün həbs edilmiş, universitetdən xaric olunmuş və Vitebskə göndərilmişdi. İstintaq 2 il davam etdi.
1839-cu ildən əsasən Tiflisdə yaşamış, Yakov Polonski, gürcü şairləri N.Barataşvili və M.Tumanişvili ilə, Aleksandr Çavçavadzenin qızları Nino Qriboyedova və Yekaterina Dadiani ilə, azərbaycanlı şair və tarixçi Abbasqulu ağa Bakıxanovla dostluq etmişdir.
Yaradıcılığı
Şairin şerləri “Ateneum”, “Zvezda”, “Rubon”, “Literaturniy ejeqodnik” kimi Polşa jurnallarında dərc edilmişdir.
1845-ci ildə Roman Podberezski və Y.Kraşevski tərəfindən Zabloskinin şerlər toplusu Sankt-Peterburqda nəşr edildi.
Şair ana yurdu Vitebskə “Vitebskin ətrafları” poemasını, “Dvinaya” elegiyasını, “Davjan gölü”, “Viliya” və sair şerlərini həsr etmişdir. “Lyaşko” balladasının müəllifidir.
“Poetik təcrübələr”, “”Slavyan sivilizasiyası və ədəbiyyatı tarixi üçün materiallar və “Gürcü ədəbiyyatı tarixinə baxışlar” əsərlərini yazsa da, hamısı əlyazma şəklində qalmışdır.
O həm də, tərcüməçilik fəaliyyəti ilə məşğul olmuş, qərbi avropalı müəlliflərin əsərlərini polyak dilinə tərcümə etmişdir. Onun tərcüməsində Ukrayna xalq mahnıları 1845-ci ildə Parisdə nəşr edilmişdir.
Zabloski və Azərbaycan
Tadeuş Zabloski Qafqaz xalqlarının tarixini, ədəbiyyatını və etnoqrafiyasını tədqiq etmişdir. O gürcü və azərbaycanlı yazıçılar haqqında irihəcmli məlumatlar toplamışdı.
1841-ci ildə o əvvəlcə Qubaya, Şahdağın ətəyinə gəlmiş, daha sonra Dərbənd və Şamaxını ziyarət etmişdi. Şamaxıda o “Şamaxı dağı”nda (çox güman ki, Osman dağ (588 metr)) olmuşdur. 1843-cü ildə Roman Podberezskiyə yazdığı məktubda bildirmişdi ki, o həm də İrəvanda, Naxçıvanda və Ordubadda da olmuşdur.
Abbasqulu Ağa Bakıxanovun “Gülüstani-İrəm” (“Zaqafqaziya diyarının şərq hissəsinin tarixi”) əsərini rus dilinə tərcümə etmişdir. Şair həmçinin "Koroğlu" dastanının bəzi epizodlarını da tərcümə etmişdir. O ilk dəfə Polşalı oxucuya təqdim olunan Azərbaycan folklorunun mini-antalogiyası kimi bir toplu yaratmışdı. Zabloski şair Molla Pənah Vaqifin Ağa Məhəmməd xan Qacarın ölümünə yazdığı şeri də rus dilinə tərcümə edərək ilk dəfə onun avropalı oxucu tərəfindən oxunmasına imkan yaratmışdır. Öz tərcümələrində şair bəzi türk sözlərini saxlayaraq onları izah etmişdir. .
Şairin 1845-ci ildə dərc edilmiş şerlər toplusunda onun poetik irsi üç dövrə bölünmüşdür və üçüncü dövr Azərbaycanla bağlıdır. Təxminən 40-dək şeri əhatə edən bu dövrü şairin anasına həsr etdiyi şer açır. Bu şerlərin əsas mövzusu vətən həsrətidir. Belə şerlərə misal olaraq “Qafqaz dağlarındakı ağcaqayına” (1839) şerini göstərmək olar.
Bu dövrə aid şerlərə “Xəzər dənizin sahilində düşüncələr” (aprel 1841, Dərbənd), “Şirvanın Şamaxı dağlarından mənzərəsi” (1839, Şamaxı), “Nisə”, “Qafqaz çöllərində”, “Şər ruhlar xoru”, “Sazandar”, “Dağlı qıza”, “Dava”, “Şahln peyğəmbər İbrahimlə mübahisəsi” şerlərini aid etmək olar.
Adi acıqıjı
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Mənşəyi və yayılması
Dərman acı qıjı boreal coğrafi tipinin avropa sinfinə aiddir. Avropa, Qərbi Asiyadan Hindistana kimi olan ölkələrdə, Şimali Amerika, Rusiya, Orta Asiya və Qafqazda yayılmışdır. Azərbaycanın əksər rayonlarında (Quba, Qusar, Şabran, Qax, Zaqataladan başqa) arandan orta dağ qurşağına kimi (dəniz səviyyəsindən 1800 m qədər) bitir.
Ekoloji qrup və bitdiyi yerlər
Hidrohiqrofitdir, su-bataqlıq və çalçəmən bitkilik tiplərində rast gəlir. Əsasən bataqlıq, nəmli yerlərdə, çay kənarlarında və sakit axan sularda ləkələr əmələ gətirir.
Kimyəvi tərkibi
Saponin, alkaloid, C və E vitaminləri, karotin, piyli yağlar və qlikozidlərlə zəngindir.
İstifadə olunan hissələri
Müalıcə məqsədi ilə bitkinin yerüstü hissəsi, yarpaqları, toxumları və kökü istifadə edilir.
İstifadə formaları
Cövhər və şirələr.
Digər faydalı xüsusiyyətləri və istifadəsi
Yeməlidir, toxumları xardal dadlı ədviyyə kimi istifadə olunur. Fransa, İngiltərə və Amerikada tərəvəz bitkisi kimi yetişdirilir. Bal və çiçək tozu verən bitkidir. Ev heyvanları və quşları üçün yem kimi istifadə olunur.
Təbabətdə
Hacı Sülеyman İrəvani (XVIII əsr) yazır ki, acıqıcı həlimindən vanna bədəndəki şlakları (tullantı maddələri) çıxardır, dərini yumşaldır, mədə-bağırsaq traktı və rеvmatizm xəstəliklərində xеyiirlidir. Acıqıjı həlimini içmək insanı gumrah еdir, daxili orqanları, bеyin və ürəyi möhkəmləndirir, aybaşını və sidiyi qovur, bağırsağdakı qurdları çıxarıdır. Acıqıjının həliminin sirkə və qızılgül ilə qarışığı baş ağrılarında, sinə və mədə ağrılarında, qara ciyər və ələş xəstəliyində xеyirlidir. Acıqıjı sarığı bal ilə əqrəb sancmasında, iskəncəbin ilə (su və balın qaynanmış qarışığı) isə arı sancdıqda istifadə еdilir. Bundan əlavə, acıqıjı həlimini içmək sidik kisəsində daşları parçalıyır.
Acıqıcı ilə sirkə qanqusmada xеyirlidir. Həddindən artıq qəbul еtdikdə ağ ciyərlərə ziyandır. Bu halı kеşniş aradan qaldırır. Quru halda acıqıjının dozası – 4,5 q. Onu mərzə əvəz еdir. Acıqıcının yağı onun şirəsinin küncüt yağı ilə qaynaması vasitəsilə alınır və ya acıqıjının gülünü bitki yağında günəşdə saxlayırlar. Bu yağı sürtdükdə o, kişi cinsi orqanını qızdırır və möhkəmləndirir, saçları ətirli еdir və tökülməsinin qarşısını alır.
Ən adi istifadə üsulu budur: tər yarpaqları vitaminoz salat kimi gündə 1-2 ovuc 3-4 həftə ərzində yеyirlər. Öddə daş olarkən və qastritlərdə onun şirəsindən 1 çay qaşığını gündə 3 dəfə içmək məsləhət görülür. Sulu krеssin həlimini də istifadə еtmək olar (mütləq təzə halda): 20-40 q ot 1 litrə suda qaynadılır, gündə 3 dəfə 1 stəkan içirlər (xüsusilə dəri xəstəliklərində daha münasibdir). Xaricdən (yanıqların müalicəsində) onun məlhəmini istifadə еdirlər. Məlhəmi hazırlamaq üçün bitkinin şirəsindən 2-3 xörək qaşığını 50 q kərəyağına əlavə еdirlər. Hazırlayarkən yağı şirə ilə diqqətlə qarışdırmalı, ta ki, vahid bir qarışıq alınana qədər (54, 406).
Müasir təbabətdə acıqıcı gеniş tətbiq olunmur. Onun əsas təsiri – vitaminozdur. Acıqıcının tərkibində lazımı qədər karotin (A provitamini), vitamin C, B, B1, B2 və Е vitaminləri vardır. Acıqıcının еkstraktı (cövhəri) qan təzyiqini mülayimliklə aşağı salır. Bundan əlavə acıqıjı qurdqovucudur.
Bob Harper
Robert "Bob" Harper — amerikalı personal məşqçi. Amerika teleserialı The Biggest Loserdə iştirak etmişdi.
Şəxsi həyatı
Bob himayə evindən götürdüyü sonsuzluqdan əziyyət çəkən ağ-qara rənqli iti ilə Los Ancelesdə yaşayır. Dizayner Karl Lagerfeldin şərəfinə itinin adını Karl qoymuşdu.
Bağırov körpüsü
Bağırov körpüsü — Heydər Əliyev prospektində yerləşir və 1950-ci illərin əvvəlində tikilmişdir. Körpü Mircəfər Bağırovun adını daşıyır. Körpünün üzərindən Dəmiryolu vağzalı istiqamətində və əks istiqamətdə hərəkət edən qatarlar keçir. Körpünün yuxarısında "Ericsson" markasının posteri olduğu üçün bir vaxtlar "Ericsson" adı ilə də adlanırdı.
Tarixi
Körpünün Mircəfər Bağırovun avtomobillə aeroporta gedərkən uzun müddət yoldan keçən qatarı gözləyərək əsəbləşməsindən sonra onun göstərişi ilə tikildiyi ehtimal olunur.
Təmiri
200px|thumb|left
Yenidən qurulması
2008-ci ildə "Bağırov" körpüsündə yenidənqurma işlərinə başlanılıb. Yenidənqurma işləri Türkiyənin "Kolin" şirkəti tərəfindən həyata keçirilmişdir. Layihə çərçivəsində əvvəlcə körpünün üzərinə çıxış üçün nəzərdə tutulan köməkçi yollar genişləndirilmiş, bundan sonra körpünün dizaynında yeniləşmə işləri aparılmışdır.
Erigeron hispanicus
Erigeron hispanicus Erigeron hispanicus Erigeron hispanicus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Ayşən Qruda
Ayşən Qruda (d. 22 avqust 1944, İstanbul — ö. 23 yanvar 2019, İstanbul) — Türk teatr və kino aktrisası. Pomidor gözəli ləqəbi ilə tanınan Ayşən Qruda bir çox Yeşilçam sinema filmlərində Şener Şen, Adile Naşit, Kamal Sunal, İlyas Salman kimi aktyorlarla baş rolda yer aldı.
23 yanvar 2019-cu ildə mədəaltı vəzin xərçəngi səbəbindən 74 yaşında İstanbulda öldü.
Fəqan Xudaverdiyev
Fəqan Baxış oğlu Xudaverdiyev (7 avqust 1975; Qaravəlli, Ağcabədi rayonu – 22 avqust 2008; Tərtər rayonu) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin mayoru. 22 avqust 2008-ci ildə Tərtər rayonu ərazisində şəhid olmuşdur.
Ayşən Qruda
Onun kimi bir aktyor olan Ayten Ermanın bacısı olan Gruda'nın bacısı Ayben Erman da bu sənətdədir.
Fəqan Xudaverdiyev
Həyatı
Fəqan Xudaverdiyev 1975-ci ilin 7 avqustunda Ağcabədi rayonunun Qaravəlli kəndində anadan olub. 1983-1993-cü illərdə anadan olduğu kənddə orta təhsil almış, ardınca Bakı Ali Birləşmiş Komandalıq Məktəbində təhsilini davam etdirmişdir. 1997-ci ildə "Taktiki Motatıcı Qoşunların Komandiri — Zirehli Tank və Avtomobil Texnikasının İstismarı Üzrə Muhəndis" ixtisası ilə hərbi təhsilini uğurla başa vuraraq Tərtər rayonunda yerləşən "N" saylı hərbi hissələrdən birində taqım komandiri kimi xidmətə başlamışdır. 1998-1999-cu illərdə zabitlər üçün təşkil olunmuş təkmilləşdirmə kursunu müvəffəqiyyətlə tamamlamışdır. Ölümündən əvvəl Azərbaycan Respublikasının Silahlı Quvvələrinin Hərbi Akademiyasına daxil olmuş, lakin şəhid olduğundan təhsilini tamamlaya bilməmişdir.
Fəqan Xudaverdiyev 2000-ci ildə ailə həyatı qurub. Şəhidin dörd övladı yadigar qalıb.
Hərbi xidməti
Fəqan Xudaverdiyev 1997-ci ildə leytenant rütbəsi ilə Tərtər rayonunda yerləşən "N" saylı hərbi hissələrdən birində hərbi xidmətə başlayıb. Ardınca Gəncə, Mingəçevir və Şəkidə xidmətini davam etdirərək, tabor komandiri vəzifəsinə yüksəlmişdir. 2007-ci ildən Tərtər rayonu "N" saylı hərbi hissənin 2-ci motatıcı taborun komandiri kimi fəaliyyət göstərən mayor Fəqan Xudaverdiyev, 22 avqust 2008-ci ildə Tərtər rayonu ərazisində xidməti vəzifəsini yerinə yetirərkən şəhid olmuşdur.
Ayşən Qruda
Həyatı
Ayşən Qruda, Tevfik Bilgenin teatrında peşəkar fəaliyyət göstərməyə başladı. İlk rolu 1962-ci ildə "Konqres əylənir" adlı vedevildə kiçik bir qulluqçu oldu. 1977-ci ildə, 16 illik teatr həyatından sonra, bir televiziya əyləncə proqramında yayımlanan bir skitdə "Pomidor Gözəli Nahide Şerbet" obrazından sonra hər kəs tərəfindən tanındı.
Ayşen Erman, Ankara Meydan Səhnəsində teatr aktyoru Yılmaz Qruda ilə tanış olub evləndi. Qızları Elvan dünyaya gələndə Ayşen Qruda bir müddət teatra ara verdi. Uzunmüddətli evlilikdən sonra Ayşən Qruda, Yılmaz Qruda ilə boşandıqdan sonra soyadını istifadə etməyə davam etdi.
Ayşən Qruda daha sonra yaxın dostu Adile Naşit ilə birlikdə Ertem Eğilmez filmlərinin əsas heyətində yer aldı.
Ayşən Qruda "Mum söndü", "Dəvəquşu Kabare", "Hababam Sinifi Muzikalı", "7 Kocalı Hürmüz" kimi bir çox layihələrdə yer aldı. Teatrdan əlavə bir çox televiziya proqramında skeç və seriallarda rol aldı. Sinemada "Tosun Paşa", "Süd Qardaşlar", "Şabanoğlu Şaban", "Hababam Sinifi", "Xoşbəxt Günlər" kimi bir çox klassik Türkiyə kinosu nümunələrində oynadı. 2014-cü ildə ssenari müəllifi və rejissoru Cem Yılmaz olan "Tezliklə" filmində Cem Yılmaz, Ozan Güvən, Zəfər Algöz, Özkan Uğur, Çağlar Çorumlu, Şirincan Çakıroğlu və Tülin Özen ilə birlikdə rol canlandırdı.
Şəxsi həyatı və ölümü
Müjdat Gәzәnin 2003-cü ildə yayımlanan "Deyəsən mən sənətçiyəm" adlı bioqrafik kitabında 'Q. A' kod adıyla verdiyi keçmiş sevgilərindən birinin Ayşen Qruda olduğu iddia edildi. Gəzən və Qruda, 2016-cı ildə ortaq bir reportajda bir zamanlar sevgi münasibətində olduqlarını və 1963-cü ildə nişanlandıqların açıqladılar. Müjdat Gəzən hərbi xidmətdə olarkən Ayşən Qruda, Yılmaz Qruda ilə evlənəcəyini məktubla Gəzənə bildirir və cütlük ayrılmağa qərar verir. Ayşən Qruda, 1965-ci ildə teatr aktyoru Yılmaz Qruda ilə evlənir və bu evlilikten Elvan Qruda adında bir qızı olur. 11 illik evlilikləri 1976-cı ildə boşanma ilə sona çatır.
İstanbulda bir xəstəxanada pankreas xərçəngi (Mədəaltı vəzin xərçəngi) müalicəsi görən Türk Sinemasının "Pomidor Gözəli" ləqəbli aktrisası Ayşen Qruda, 23 yanvar 2019-cu ildə, 74 yaşında, bu xəstəlik səbəbiylə tənəffüs çatışmazlığı səbəbiylə vəfat edir. Cənazəsi 25 yanvar 2019-cu il tarixində İstanbul Zincirlikuyu Məscidindəki cənazə namazından sonra Zincirlikuyu Qəbiristanlığında dəfn edildi.
Çələbi xalçaları
Çələbi xalçaları və ya Çələbirt xalçaları — Qarabağ tipinə aid olan xovlu xalça.
Ümumi məlumat
Qarabağ tipinə aid olan qədim xovlu xalçaları yaçlı xalçaçılar "Çələbi" adlandırsalarda həmin xalçaları çox vaxt "Çələbirt" adlandırırdılar. Əslində isə xalçanın adı "Çələbi"dir – sonralar xalça alıcıları və tacirlər tərəfindən təhrif olunmuş və Avropada xalça sənətşünasları "Çelabirt" kimi tanınmışdır. Bu xalçanın ilk dəfə hazırlandığı yer Bərdədən 10 km şərqdə yerləşən Çələbilər kəndi olmuşdur. "Çələbi" xalçalarının kompozisiyası və quruluşu məhz bu kənddə yaranmış və təkmilləşmişdir; daha sonra Dağlıq Qarabağda, Aranda və xüsusilə, XIX əsrdən Qazax əyalətində və digər xalçaçılıq məntəqələrində yayılmaqla, onlar müxtəlf adlar altında məşhurluq qazanmışlar.
Azərbaycanın cənub-qərbində yerləşən Qarabağ xalça məktəbi iki regionda — dağlıq və aran zonalarında inkişaf etmişdir. Yazılı mənbələrdə ərəb tarixçiləri Əl-Müqəddəsi, Məsudi və b. tərəfindən X əsrdən başlayaraq yun və pambıq emalı ilə məşğul olan iri sənətkarlıq mərkəzi kimi adı çəkilən Qarabağın Dağlıq zonasında XIX əsrdə xalça istehsalında Şuşa şəhəri və Daşbulaq, Dovşanlı, Girov, Trniviz, Malıbəyli, Çanaxça, Tuğ, Tuğlar, Hadrut, Muradxanlı, Qasımuşağı, Qubadlı, Qozağ, Mirseyid, Bağırbəyli, Xanlıq, Tutmas kəndləri əsas rol oynayırdılar. Dağlıq zonaya nisbətən xammalla, şübhəsiz ki, daha yaxşı təmin olunmuş aran rayonlarında Cəbrayıl, Ağdam, Bərdə və Füzuli xalça istehsalında əsas yer tutur. Bu mərkəzin hər birində əhalisi satış üçün intensiv şəkildə xalça toxuyan çoxlu miqdarda kəndlər mövcud olmuşdur. Öz bədii quruluşu, texnoloji xüsusiyyətləri, rəng həlli baxımından Zəngəzur və Naxçıvan xalça istehsalı mərkəzləri də Qarabağ xalça məktəbinə daxildirlər. "Aran", "Bağçadagüllər", "Balıq", "Buynuz", "Bərdə", "Bəhmənli", "Qarabağ", "Qoca", "Qasımuşağı", "Ləmbərani", "Muğan", "Talış", "Ləmpə", "Malıbəyli", "Xanqərvənd", "Xanlıq", "Xantirmə", "Çələbi", "Şabalıdbuta", və s. çeşnili xalça kompozisiyaları Qarabağ xalçaçılıq məktəbinin klassik nümunələrindəndir. Qarabağda evlərin interyerlərinə uyğunlaşdırılmış 5 xalçadan ibarət dəst xalı — gəbələr geniş yayılmışdır.
Bədii analizi
"Çələbi" xalçasının orta sahəsinin kompozisiyası bir böyük naxışdan (göldən) və ya bir sıraya düzülmüş bir neçə böyük naxışdan (göldən) ibarətdir. Onlar, adətən 80 sm-dən 150 sm-lik ölçüdə olur. 16 ləçəkdən ibarət olan bu göllər XIV – XVI əsrlərin peşəkar rəssamlarının yaratdıqları əyrixətli medalyonları təlqin edir. Əvvəllər bu təlqin etmə qırıq xətlərlə edilirdi, lakin sonralar texnoloji proseslər nəticəsində, o, öz ilkin görünüşü itirməyə başladı, yerli stilə uyğun olaraq görünüşündə dəyişiklik baş verdi. Əvvəllər Bakıda, Bibiheybət məscidində saxlanılan XVIII əsr xalçası üçün də bu təlqin etmə və bənzətmə xarakterikdir. Tədqiqatlar sübut edir ki, orta sahəsində bir böyük naxışın olduğu xalçalar, orta sahəsində bir neçə böyük naxışın olduğu xalçalardan daha gözəl görünür. Təsdiq edici fakt olaraq, XIX əsrə aid olan belə bir xalçanın Londonda, Viktoriya və Albert muzeyində saxlanmasına əsaslanmaq olar.
Texniki xüsusiyyətlər
Xovun uzunluğu 6-10 mm-dir.
Abraziya (geomorfologiya)
Abraziya proses — dəniz dalğaları və axınların köklü süxurları mexiniki parçalama prosesidir. Abrazion proses nəticəsində sahil yuyulur, hamarlaşır və abrazion düzənliklər, terraslar və b. relyef formaları əmələ gəlir.
Abraziya — akkumulyativ hamarlanma səthi dəniz dalğalarının abrazion- akkumulyativ fəaliyyəti ilə əlaqədar yaranan üfüqüyə yaxın səthdir.
Abraziya qalıq qayalar — abrazion proseslər nəticəsində cilalanmış, dağılmaya davamlı möhkəm süxurlardan ibarət qayalar. Dəniz, göl səviyyəsindən yüksələn divar, dəniz boğazı, qüllə, konus və s. formalarda olur. Sinonim: Kekurlar.
Konso
Tarix
1897-ci ildə Efiopiya imperatoru II Menelik şəhəri ələ keçirdi.
Konso və onun mədəniyyəti XX əsrdə tədricən avropalılar tərəfindən aşkar edildi. Ata Azais 1931-ci ildə Vaqa (va'kka) heykəllərini təqdim etdi. 1956-cı ildə Murdok şəhərin arxeoloji meqalitlərini çuşti xalqı ilə əlaqələndirdi. 1962-ci ildə nəşr olunan Markets of Africa-da müəllif şəhərdəki yüksək səviyyəli qədim iqtisadi inkişafları qeyd edir. 1984-cü ildə Amborn bölgənin tarixi əmək tələb edən kənd təsərrüfatı texnikalarını öyrəndi.
Ərazi, ümumdünya mədəni əhəmiyyətinə görə 30 sentyabr 1997-ci ildə UNESCO-nun Müvəqqəti Ümumdünya irsi siyahısına, 2011-ci ildə isə rəsmi olaraq Ümumdünya irsi siyahısına daxil edildi. Konso, Efiopiyada "mədəni landşaft" olaraq tanınan ilk yerdir.
2007-ci ildə şəhərin şimalında Strawberry Fields Eco-Lodge şirkəti qurulmuşdur və qida yetişdirmək, ekoturizmi təbliğ etmək və permkulturalizm təhsili vermək üçün beynəlxalq könüllülər və üç yerli məktəb ilə işləyir.
Demoqrafiya
Efiopiya Mərkəzi Statistika Agentliyinin 2005-ci ildəki rəqəmlərinə əsaslanaraq, Konsonun ümumi əhalisi 4.593 nəfərdir. Bunlardan 2.258 nəfəri kişi, 2.335-i isə qadındır. 1994-cü ildə keçirilən milli siyahıyaalmada isə bu şəhərin ümumi əhalisinin 1250 nəfəri kişi, 1285 nəfəri qadın olmaqla 2535 nəfər olduğu bildirilmişdi.
Alkmeon (Krotonalı)
Krotonalı Alkmeon (yun. Ἀλκμαίων ο Κροτωνιάτης, təxminən m. ö. V – IV yüzilliklər) ilk yunan filosoflarından biri, pifaqorçular məktəbinin təmsilçisi, təbib, bioloq. Cənubi İtaliyanın Krotona şəhərində yaşamış, Pifaqordan dərs aldığı ehtimal edilir.
Təbabət və biologiya sahəsində araşdırmaları
Zamanımıza çatmayan “Təbiət haqqında” kitabın müəllifi olmuşdur. Zoologiya, botanika və anatomiya elmləri üzrə araşdırmalar aparmış və özəl fikirlərlə çıxış etmişdir. Zamanının başqa filosoflarından fərqli olaraq Alkmeon dünyanın yaranması və quruluşu haqqında fikirlərə önəm verməmişdir.
Anatomiya
Alkmeon beyinə gedən göz sinirlərini araşdırarkən belə nəticəyə gəlmişdir ki, görmək, eşitmək, hiss etmək kimi duyğular göz, qulaq, dəri kimi orqanlardan özəl kanallar vasitəsi ilə beyinə ötürülür. Orada onlar “emal” olunur və düşüncə yaranır. Beləliklə, beyin düşüncənin və idrakın mərkəzidir. Antik botanik Teofrastus “Duyğular haqqında” kitabında yazmışdır ki, bununla Alkmeon düşüncə ilə duyğu anlayışlarını bir-birindən ayırmışdır. Onların hər ikisi insandadır; heyvanlarda isə yalnız duyğusallıq vardır. Burada o duyğusallığa (empirizmə) üstünlük verərək deyirdi ki, hər şeydən öncə duyğu gəlir, onsuz dünya qavranılmaz.
Embriologiya
Alkmeon ibtidai embrioloji fikirlərlə də çıxış etmişdir. Onun fikrincə, embrion (döl) kişi və qadın toxumlarının birləşməsindən yaranır. Bu birləşmədə kişi toxumu çoxluqda olanda oğlan, qadın toxumu çoxluqda olanda isə qız doğulur. Ana bətnində ilk olaraq baş yaranır. Qidanı isə embrion hansısa orqanı ilə deyil, bütün cismi ilə anadan alır.
Fəlsəfəsi
Alkmeon həm də insanın yetkinliyə çatmasını bitkilərdə gedən proseslərlə müqayisə edirdi. Belə ki, toxum atmaqdan öncə bitkilər gül açır. Eləcə də, yetkinlik çağı gəlməmişdən öncə insanın cinsi orqanlarının ətrafında tüklər böyüyür.
Alkmeona görə, insan sağlamlığı onun içində olan isti-soyuq, quru-nəm, şirin-acı kimi bir-birinə qarşı duran qüvvələrin bərabərliyidir. Bunu o “izonomiya” adlandırmışdır. Bu qüvvələrdən hansısa biri başqalarına üstün gəlirsə, onda xəstəlik başlanır. Bunu da Alkmeon dövlət və cəmiyyətin qanunları ilə müqayisədə görürdü. Toplumda da qüvvələr nisbəti bərabər paylaşanda stabillik olur. Bu müvazinət pozulduqda isə qarışıqlıq yaranır. Müvazinətin pozulmasını, eləcə də bir qüvvənin başqalarını üstələməsini Alkmeon dövlət quruluşu ilə müqayisə edərək “monarxiya” (krallıq) adlandırmışdır.
Alkmeon insanı mikrokosm kimi dəyərləndirmiş və onu kosmosun hissələri olan cisimlərlə müqayisə edirdi. Belə ki, ölməz olan insan ruhu kosmosun ölməz hissələri olan günəşə, aya və ulduzlara uyğundur. Onun ruhu kosmik cisimlər kimi dairəvi hərəkətdədir. Bu hərəkət dayanan kimi ölüm baş verir. Ruhun ən yüksək hissəsi insanın beynində yerləşir.
Hybanthus
(Hybanthus) — fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Növləri
[[SS 2 (*
Erigeron hissaricus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Atılmamış güllələr (film, 2008)
Atılmamış güllələr, və ya Çaxılmamış güllələr ( — Çkrakvats pampuştner) — ermənilərin Qarabağ müharibəsi haqqında çəkdiyi filmlərdən biri.
Məzmun
Hadisələr 1991–1994 illərin Qarabağ müharibəsi zamanı cərəyan edir. 23 yaşlı gənc şair, Ermənistanın Yazıçılar Birliyinin üzvü, Aqvan Minosyan evi tərk edib qardaşı Aşotun başçılıq elədiyi könüllü dəstəyə qoşulur. Döyüşlərin birində Aqvan ölümcül yaralanır və həlak olur. Filmin süjet xətti Aşotun
Buharuddin Yusif Həbibi
Buharuddin Yusif Həbibi — İndoneziyanın vitse-prezidenti.
Györqi Balint
György Bálint — macar botanisti və siyasətçisi.
Həyatı
Balint 28 iyul 1919-cu ildə Macarıstanın Gyöngyös şəhərində bir yəhudi ailəsində dünyaya gəldi. 1941-ci ildə Macarıstandakı Kral Bağçılıq Elmləri İnstitutunu bitirib. 1942-ci ildə iş həyatına başlamışdır. 1945-ci ildə İkinci Dünya Müharibəsinin sonunda Holokost Soyqırımından sağ çıxdı. 1950-ci ildə Macarıstan Kənd Təsərrüfatı Elmləri Universitetini kənd təsərrüfatı mühəndisliyi ixtisası üzrə bitirib. Macarıstan Parlamentinə 1994-cü ildə Azad Demokrat İttifaqından nümayəndə olaraq daxil oldu və 1998-ci ilə qədər xidmət etdi.
Macarıstan Bağçılıq Elmləri İnstitutunda meyvə yetişdirmə üzrə akademik kimi də çalışmışdır. Son illərdə o, "Avropa" botanika radiosunda "Bálint Czupy" adlı veriliş hazırlamış və təqdim etmişdir.
Arif Arifkiya
Arif Arifkiya (10.8.1941)— milliyətcə Azərbaycanlı olan İran müğənnisi.
Həyatı
Arif Arifkiya 8 avqust 1941-ci ildə Cənubi Azərbaycanın Miyanə şəhərində anadan olub. Kiçik yaşlarından Azərbaycan radiosunu dinləməklə oxumağa meyilli olub. Bülbülün, Rəşid Behbudovun təsiri ilə müxtəlif mahnılar oxuyub.
Arif Arifkiya 1979-cu ildən sonra Los-Anceles şəhərinə köçüb.
German Burqos
German Burgos (16 aprel 1969) — futbolçu
Klub
Burgos peşəkar karyerasına "Ferrocarril Oeste." klubunda 1989-cu ildə başladı. German klubun heyətində beş mövsüm keçirdi, lakin yalnız son iki mövsümdə komandanın əsas qapıçısı oldu. Ümumilikdə, klubda 104 matç keçirib. 1994-cü ildə "River Plate" klubuna transfer olundu. Ilk mövsümündə, "milyonerlər"in heyətində keçirilən 33 matçda iştirak edən Burgos, zaman keçdikcə tez-tez qapısında yer alırdı. 1999-cu ilin yayında Ispaniyanın Malyorka klubuna gəldi. Komandada iki mövsüm keçirdi, yalnız 12 matçda iştirak etdi. 2001-ci ildə başqa ispan klubu olan Atletiko Madrid klubuna transfer olundu. 2001/02 mövsümündə əsas qapıçı idi, lakin növbəti iki mövsüm ərzində, yalnız 14 matçda oynadı. 2004-cü ildə o, karyerasını bitirmək qərarına gəldi.
Milli komanda
1995–2002-ci illərdə Argentina millisinin heyətində 35 matç keçirib.
Burgos 1998 və 2002-ci illərdə Argentina millisinin dünya çempionatında ehtiyat qapıçısı olub lakin, bu turnirlərin heç birində bir oyun belə oynamayıb.
Futbol karyerasından sonra
Burgos həm də musiqiçidir.O, The Garb qrupunda çıxış edir.
29 mart 2010-cu ildən - İspan futbol klubunun RCD Carabanchelin baş məşqçisi olmuşdur. 2011-ci ilin yanvarından, Diego Simeone ilə Kataniya və Rasinq klubunda köməkçisi məşqçi işləmişdir. 2011-ci ilin dekbrından Simeone ilə birlikdə o yenə köməkçi məşqçi kimi xidmət edəcək Atletico Madridə gəldi.
Vernı zəlzələsi (1887)
Vernı zəlzələsi — 1887-ci il mayın 28-də Vernıda baş verən zəlzələ.
1887-ci il mayın 28-də Qazaxıstanın Vernı (1921-ci ildən Alma-Ata, indiki Almatı) şəhərində güclü zəlzələ baş vermişdir. Zəlzələ nəticəsində Alma-Ata şəhərində 3 000-ə qədər bina uçmuşdur. Dağıntılar Frunze və Prjevalsk şəhərləri arasında olmuşdur. Bu zəlzələ 1 milyon km2 sahədə hiss edilmişdir.
1911-ci ildə bu rayonda yenə güclü zəlzələ baş vermişdir.
Yasəmən
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Təbii yayılması
Bura Cənub-Şərqi Avropada (Macarıstan, Balkanlar) və Asiyada yabanı halda bitən 10 növ daxildir. Ətirli çiçəkləri olan bu sarmaşıq kolu yabanı vəziyyətdə Lənkəran dağlarında rast gəlinir. Məhəmməd Mömin göstərir ki, bü gülü iyləmək başağrılarında, beynini möhkəmlətməkdə kömək edir. Yasəmənin cövhərini xaricdən istifadə edərkən baş ağrılarına kömək edir.
İstifadəsi
Ətirli çiçəkləri olan yasəmənin sarmaşıq kolu yabanı vəziyyətdə Lənkəran dağlarında rast gəlinir. Yasəmən gülünü iyləmək başağrılarında, beynini möhkəmlətməkdə kömək edir.
Yasəmən güllərinin kompresi dəri çillərini təmizləyir və üzü qızardır. Xaricdən istifadə edilən yasəmən yarpaqlarından məlhəm ereksiyanı gücləndirir. Yasəmən cövhəri saçları açıq boyayır, daha doğrusu, onları rəngsiz edir. Həddindən artıq qəbul etsən başağrısı əmələ gətirir. Bu halda bənövşə, qızılgül və sirkə onu tarazlaşdırır.
Böyük yasəmənin yarpaqları dəri xəstəliklərində, ağız yaralarında və diş ağrısında işlədilir. Yarpaqlarının təzə şirəsi döymələri (mozolları) yumşaldır. Çiçəklərin həlimi gözün yuyulması üçün tətbiq edilir, güllərinin cövhəri isə kosmetikada istifadə olunur.
Müasir elmi təbabətdə yasəmənin geniş istifadəsi öz yerini tapmamışdır. Yasəmən çiçəklərindən, tərkibində keton, jasmon və indol olan yasəmən yağı alırlar. Parfumeriya və kosmetikada istifadə edilir.
BMT Baş Assambleyasının 194 saylı qətnaməsi
BMT Baş Assambleyasının 194 saylı qətnaməsi — 11 dekabr 1948-ci ildə, Ərəb-İsrail müharibəsinin bitməsinə yaxın qəbul edilmiş qətnamə.
Erigeron howellii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Melicytus crassifolius
(Melicytus crassifolius) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Kremni oksidi(IV)
SiO2 adi şəraitdə bərk halda olan, suda həll olmayan maddədir. Adi şəraitdə atom kristal qəfəsi əmələ gətirir və formulu (SiO2)n kimidir.
Bağır bəy Rzayev
Bağır Kərbəlayı Ələsgər oğlu Rzayev və ya Məmmədbağır Rzayev və ya Məmmədbağır Rzayev və ya Bağır bəy Rzayev — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin baş katibi, Araz Türk Cümhuriyyətinin inzibati naziri, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin üzvü,  Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Milli Şurasının üzvü, Zaqafqaziya Seyminin və Zaqafqaziya Seyminin Müsəlman fraksiyası üzvü.
Həyatı
Bağır bəy Rzayev 1893-cü ildə İrəvan şəhərində anadan olmuşdu. Gimnaziyada oxumuşdu. 1911-ci ildə Moskva Universitetinin hüquq fakültəsinə daxil olmuşdu.
Aprel işğalından sonra mühacirət həyatı yaşamış daha sonra Azərbaycana geri dönmüşdür. 1927-ci ildə siyasi təzyiqlərə dözməmiş, özünü öldürmüşdü.
Rusiya imperiyası və keçid dövrü
Bağır Rzayev Müsəlman Sosialist Blokunun üzvü olaraq Zaqafqaziya Seyminə üzv seçilmiş, burada müsəlman fraksiyasının və Müsəlman Sosialist Bloku qrupunun üzvü olmuşdur.
27 may 1918-ci il tarixində Müsəlman Sosialist Bloku sıralarından Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Milli Şurasının üzvü seçilmişdir.
Nəriman bəy Nərimanbəyli və Mir Hidayət bəy Seyidovla birgə İrəvan Milli Komitəsinin üzvü idi.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövrü
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Milli Şurasının 1 iyun 1918 tarixli sayca 3-cü və Tiflis Canişin Sarayında baş tutan iclasında Bağır bəy Rzayev İrəvana göndəriləcək nümayəndə heyəti ilə bağlı müzakirələrdə belə fikir bildirmişdir:
Bağır bəy Rzayev 7 dekabr 1918-ci il tarixində Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Milli Şurasının sıralarından birbaşa Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamenti üzvlüyünə qəbul olunmuşdur. Parlamentin 15 dekabr 1918 tarixli sayca 2-ci iclasında üzvlüyü səsə qoyularaq təsdiqlənmişdir. O, parlamentdə Sosialistlər fraksiyasını təmsil etmişdir.
28 yanvar 1919-cu ildə Bağır bəy Rzayev parlamentdən xaric edilir və əvəzinə İbrahim Əbilov üzv seçilir.
Bağır bəy Rzayev 15 may 1919-cu il tarixində üzvlükdən çıxan Məhəmməd Məhərrəmovun əvəzinə Sosialistlər fraksiyası tərəfindən parlament üzvlüyünə namizəd göstərilərək üzv seçilir.
Bağır bəy parlamentin tərtibat və ləvazim, mərkəzi seçki komissiyalarına üzv seçilmişdir. O həmçinin parlamentin 22 aprel 1920 tarixli sayca yüz qırx üçüncü iclasında qanun layihəsi komissiyasına da üzv seçilmişdir. Parlamentin 16 fevral 1920 tarixli sayca yüz iyirmi beçinci iclasında tərtibat və ləvazim komissiyası üzvlüyünə Bağır Rzayevin əvəzinə Şəfi bəy Rüstəmbəyli üzv seçilmişdir.
Parlamentin 19 yanvar 1920 tarixli sayca yüz on doqquzuncu iclasında baş katibliyə seçkilər keçirilmiş və tək namizəd olaraq baş katib Sosialistlər fraksiyasının namizədi Bağır Rzayev seçilmişdir. Parlamentin 16 fevral 1920 tarixli sayca yüz iyirmi beşinci iclasında isə Bağır Rzayev baş katib postundan istefa verdi.
Məmmədhəsən Hacınski rəhbərliyində qurulması planlaşdırılan 6-cı hökumətdə sosialistlər daxili, xarici işlər və hərbi nazirlik postlarına Camo bəy Hacınski, Aslan bəy Səfikürdski və Bağır bəy Rzayevi irəli sürmüş, lakin hökumət qurula bilməmişdir.
Araz Türk Respublikasında
Bağır bəy həmçinin 3 noyabr 1918-ci il tarixində qurulan Araz Türk Respublikasının Nazirlər Şurasında inzibati nazir (mülki nazir) postunu tutmuşdur.
Gəncə Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğu
Gəncə Dövlət Tarix – Mədəniyyət Qoruğu — 1988-cı ildə Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin qərarına əsasən, qədim Gəncənin ərazisi qoruq elan edilib.
Haqqında
Qədim Gəncə ərazisində tarixən müəyyənləşmiş ərazi və landşaftının qorunması, onun fərdi simasının saxlanması, bərpası məqsədilə Qoruq yaradılmışdır. Qoruq Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin "Qədim Gəncə ərazisinin Tarix – Mədəniyyət Qoruğu elan edilməsi haqqında" 18 aprel 1988-ci il tarixli 136 №li qərarına əsasən elmi – tədqiqat müəssisisəsi kimi təşkil olunmuşdur. Qoruq ərazisində yerləşən elmi, tarix və yaxud bədii əhəmiyyət kəsb edən bütün tarix – mədəniyyət abidələri dövlət tərəfindən qorunur.
Qoruğun yaradılması haqqında əsasnamə 1988-ci ildə təsdiq edilsə də, Qoruq 1989-cu il 23 yanvar tarixindən fəaliyyətə başlamışdır.
Qədim Gəncə ərazisi – Qoruq 1482 ha sahəyə malikdir. Bu ərazinin 610 ha Samux rayonu inzibati ərazisi daxilindədir.
Gəncə Dövlət Tarix – Mədəniyyət Qoruğunda 21,5 ştat vahidindən ibarət - rəhbər heyət, fond şöbəsi, elmi-tədqiqat şöbəsi, kütləvi ekskursiya şöbəsi və texniki heyət fəaliyyət göstərir. Qoruğun əsas vəzifəsi – qədim ərazidəki tarix və mədəniyyət abidələrinin toxunulmazlığını, abidələrin tarix və memarlıq simasını qorumaq, abidələrin aşkar edilməsi, öyrənilməsi, tədqiq olunması, biblioqrafik və tarixi tədqiqatlar, arxeoloji qazıntılar, abidələrin qeydiyyatını aparmaq, abidələrin siyahısını tərtib etmək, abidələrin təmiri, bərpası və regenerasiyası üzrə işlərin təşkili, sərgilər, fotoşəkillər, mühazirələr təşkil etmək, ekskursiyalar aparmaq, Gəncə abidələrinin elmi tarixi mədəni əhəmiyyəti haqqında əhali arasında təbliğat aparmaqdır.
IV qrup dərəcəsi ilə fəaliyyətə başlayan Gəncə Dövlət Tarix – Mədəniyyət Qoruğunun Azərbaycanın qədim tarixinin, tarix və mədəniyyət abidələrini qorunmasında, onların təbliğində aparılan kütləvi iş fəaliyyəti Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi tərəfindən dəyərləndirilmiş və buna görə də 1990-cı ildə III, 1997-ci ildə II, 2002-ci ildə isə I qrup dərəcəsinə layiq görülmüşdür.