cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Qiyamət günü
thumb|250px|right|Məşhər günü ([[Mikelancelo, 1537–1541 il.)]] Qiyamət (, — "Diriliş Günü" və ya يوم الدين Din Günü, Hökm Günü) monoteist və ya təktanrılı dinlərdə və bir çox inanışda olan, dünyanın sonunun gəlib bütün ölülərin dirilərək məhşər meydanında toplananacağına inanılan zaman, hesab günü, məhşər günü.
Qiyamətlə bağlı elm adamlarının ifadələri
Əl müstədrək surəsində yazılana görə,Bir dəfə Ənəs ibn Malik və Hz.Məhəmməd bir yerdə söhbət edirmişlər.Birdən peyğəmbər gülür və ağ dişləri açıq qalır.İbn malik ondan niyə güldüyünü soruşur.Həzrət Məhəmməd deyir: -Allah Təala mənə qiyaməti göstərdi. İbn malik Hz.Məhəmmədə deyir: -Qiyamət necə bir yerdir? -Orada mənim məzhəbimdən olan iki nəfər gəlir.Allah-Təala onlardan birinə deyir: -Din qardaşını niyə bağışlamırsan? O cavabında deyir: -Ey Allah,O mənə çox əzab verib.Haqqımı ondan al. Allah Təala ona belə deyir: -Əgər sən ondan haqqını alsan onun savab gözündə heç nə qalmaz. Həmin adamın gözləri dolur və deyir: -Ey Allahım,qoy onda savab onda qalsın.
Qiyamət gününün digər adları
Qiyamət günü haqda Qurani Kərimdə Saat ,Hesab günü, Hökm (cəza)günü , Qərar günü Toplanma günü və Sur`a üfləndiyi gün kimi sözlərlə vurğulanmışdır.
Çempionlar Kubokunu və UEFA Çempionlar Liqasını qazanan məşqçilərin sıyahısı
thumb|upright|right|[[UEFA Çempionlar Liqası mükafatı.]] Çərşənbə günü saat 18.00-da Məzəm-Su 15 maçında Məzəm komandası 9-6 hesabı ilə qələbə çalmışdır. Maçın adamı Muradov Rəhman olmuşdur.Hikmət Osmanov isə göstərdiyi düüüüd oyuna görə ən zəif marafon yarışçısı seçilib. Bu siyahıya UEFA Çempionlar Kuboku və Çempionlar Liqasını məşqçi olaraq qazanan şəxslər daxildir. İspaniyalı məşqçi Xose Vilyalonqa Lorente 1955-56 sezonunda "Real Madrid"lə UEFA Çempionlar Kubokunu qazanaraq bu uğuru əldə edən ilk məşqçi olmuşdur. 1970-80-cı illərdə ingilis klubları və məşqçiləri arasında rəqabət getməsinə baxmayaraq, ən çox italyan məşqçilər bu uğura nail olmuşlar.
1992-93 sezonunda bir sıra dəyişikliklərdən sonra turnirin adı UEFA Çempionlar Liqası adlandırılmışdır. Bu yenilikdən sonra ilk final olan 1993 finalında belçikalı Raymon Qotals Olimpik Marsel klubunu çempion edərək kubokun yeni formatında çempionluq yaşayan ilk məşqçi olmuşdur.
1976-77, 1977-78 və 1980-81 sezonlarında Liverpul ilə 3 dəfə çempion olan Bob Peysli kuboku ən çox qazanan məşqçidir. Bundan əlavə 16 məşqçidə kuboku 2 dəfə qazananlar sırasındadır. Miçel Munoz, Covanni Trapattoni, Yohan Krayf, Karlo Ançelotti, Frank Raykard və Xosep Qvardiola həm futbolçu, həm də məşqçi olaraq çempionluq yaşayan şəxlərdir. Kuboku 2 fərqli ölkədə qazanan sadəcə 3 məşqçi vardır. Ernst Happel 1970'də Feyenord, 1983'də Hamburq'la, Otmar Hitsfeld 1997'də Borussiya Dortmund ilə, 2001'də Bayern Münhenlə, Joze Mourinyo isə 2004'də Portu, 2010'da İnter Milan ilə bu kuboka sahib çıxmışdır. Roberto Di Matteo xarici klubla (Çelsi) kubok qazanan ilk italyan məşqçidir.
Bundan əlavə həm FİFA Dünya Kuboku, həm də UEFA Çempionlar Liqasında rəhbərlik etdiyi komandalarla çempion olan 2 məşqçi vardır. Bunlar Marçello Lippi və Visente Del Bosqedir. Yalnız bir məşqçi həm UEFA Avropa Kuboku, həm də UEFA Çempionlar Liqasını çempionluğunu yaşamışdır. Həmin şəxsdə 1964'də o vaxtki adıyla Avropa Beynəlxalq Kubokunu İspaniya ilə qazanan Xose Vilyalonqa Lorentedir.
İllərə görə
thumb|upright|right|[[Covanni Trapattoni, 1985-ci ilin qalib məşqçisi.]] thumb|upright|right|[[Qus Hiddink, 1988-ci ilin qalib məşqçisi.]] thumb|upright|right|[[Arriqo Sacçi, 1989 və 1990-ci illərin qalib məşqçisi.]] thumb|upright|right|[[Yohan Krayf, 1992-ci ilin qalib məşqçisi.]] thumb|upright|right|[[Fabio Kapello, 1994-cü ilin qalib məşqçisi.]] thumb|upright|right|[[Marçelo Lippi 1996-cı ilin qalib məşqçisi.]] thumb|upright|right|[[Otmar Hitsfeld, 1997 və 2001-ci illərin qalib məşqçisi.]] thumb|upright|right|[[Aleks Ferqyuson, 1999 və 2008-ci illərin qalib məşqçisi.]] thumb|upright|right|[[Visente Del Bosqe, 2000 və 2002-ci illərin qalib məşqçisi.]] thumb|upright|right|[[Karlo Ançelotti, 2003 və 2007-ci illərin qalib məşqçisi.]] thumb|upright|right|[[Frank Raykard 2006-cı ilin qalib məşqçisi.]] thumb|upright|right|[[Joze Mourinyo, 2004 və 2010-cu illərin qalib məşqçisi.]] thumb|upright|right|[[Xosep Qvardiola, 2009 və 2011-ci illərin qalib məşqçisi.]]
Kuldıbay gölü
Kuldıbay gölü — Başqırdıstan Respublikası Uçalı rayonu ərazisində yerləşən, Aslaevo kəndindən şimalda, Kutantau ərazisində yerləşən göl. Sahəsi 215 hektardır.
Qiymə-çığırtma plov
Tərkibi
Qoyun əti - 165q, düyü - 150q, ərinmiş yağ - 50q, baş soğan - 30q, yumurta - 2 əd., zəfəran - 0,1q, istiot - 0,5q, duz.
Qaraqaşlı (Neftçala)
Qaraqaşlı — Azərbaycan Respublikasının Neftçala rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Kuldıbay gölü
Kuldıbay yaxınlığında Uskul, şimalında isə Yansıktı gölü yerləşir.
Qiymə-çığırtma plov
Hazırlanma qaydası
Qoyun ətindən hazırlanmış qiymə yağda qızardılır, ayrıca yağda qızardılmış soğan qatılır, üstünə çalınmış yumurta vurulub qızdırığı şkafda bişirilir. Düyüdən ayrıca plov hazırlanır. Süfrəyə verildikdə boşqaba plov çəkilir, üstünə qiymə-çığırtma qoyulub yağ tökülür.
Kuldıbay gölü
Göldə çoxlu sayda balıq növü yaşayır. Balıqların sayı balıqçılıq sənayesinin inkişafı üçün yetərlidir.
Şərqi Dilləri və Sivilizasiyaları üzrə Milli İnstitut
thumb|Inalco & BULAC, 2015 Şərqi Dilləri və Sivilizasiyaları üzrə Milli İnstitut və ya qısaca INALCO — Fransanın Paris şəhərində yerləşən institut.
Fransa Dövlət Şərq Dilləri və Mədəniyyətləri İnstitutunda Mərkəzi və Şərqi Avropa, Asiya, Sakit okean hövzəsi, Afrika və Amerikanın aborigen xalqlarının dilləri, həmin ərazilərdəki ölkələrin coğrafiyası, tarixi, siyasi, iqtisadi və ictimai həyatı tədris olunur. 1669-cu ildə, Fransa kralı XIV Lüdoviqin hakimiyyəti dövründə əsası qoyulmuş Gənclər Dil Məktəbi XX əsrdə institut statusu almışdır. İkinci dünya müharibəsindən sonra institutda tədris olunan dillərin sayı 50-yə çatmışdı. 1971-ci ildən indiki adla adlanan institut 3-cü Paris Universitetinin nəzdində idi. 1985-ci ildən isə müstəqildir. Hazırda institutda 11 mindən çox tələbə təhsil alır, burada Asiya, Afrika, Şərqi Avropa və Amerikanın yerli xalqlarına məxsus 96 dil və mədəniyyət tədris edilir. Tədris olunan fənlərin sayı isə 1500-ə çatır. Azərbaycan dili institutun Avrasiya departamentinə daxildir.
İNALCO-da Azərbaycan dili
İNALCO-da Azərbaycan dilinin tədrisinə ilk dəfə 1999-cu il martın 5-də başlanılıb. İNALCO-nun türk və fars dilləri fakültəsinin 20 fransız tələbəsinin qatıldığı ilk dərsləri Aygün Eyyubova keçib. Sonrakı illərdə daha iki müəllim - Elnurə Zeynalova və Jil Otye Azərbaycan dilinin tədrisinə qoşulub. 2008-ci ilin noyabrından isə bu təhsil üçün rəsmi diplom təsis edilib. Belə ki, 9 il ərzində İNALCO-nun bir neçə fakültəsində Azərbaycan dili tədrisin tərkib hissəsinə çevrilib. Rəsmi dilpom təsis olunandan sonra isə tələbələr Azərbaycan dilini ayrıca kurslarda öyrənmək və bu sahə üzrə diplom almaq imkanı əldə ediblər.
Azərbaycan əmirləri
879-cu ildən 1191-ci ilədək Azərbaycanı idarə etmiş bəzən Xilafətdən, bəzən də Səlcuqlardan asılı hökmdarlar:
T.S. Spivetin inanılmaz səyahəti (film 2013)
Mister Spivetin inanılmaz səyahəti (-tərcümə: Kiçik yaşlı və qəribə T.S. Spivet) — Amerikalı yazıçı Reif Larsenin T.S Spivetin Seçilmiş İşləri kitabı əsasında Jan- Pyer Jeunet tərəfindən macəra janrında çəkilmiş film. Filmdə Kayl Catlett, Helena Bohman Karter, Cudi Devis və Renni Kallum Kit kimi film ulduzları iştirak ediblər.
Süjet
T.S. Spivet böcəklərin morfologiyası ilə məğul olan anası, atası və 14 yaşlı Miss Amerika olmaq arzuları ilə yaşayan bacısı ilə Montanada heyvandarlıq fermasında yaşayır. Filmdə ailənin mal-qaranı saxladığı yerdə odlu silahdan açılmış atəş nəticəsində həlak olmuş Spivetin kiçik qardaşı Layton da var. Layton həmişə Spivetin heç kəs olmadıqda gözünə görünür və atəş miqyasının ölçülməsi təcrübəsi üçün onunla söhbət edir, ancaq Spivet özü nə baş verdiyini başa düşmürdü. Spivet artıq 10 yaşı olanda elmi kəşflərə və kartoqrafiyaya böyük maraq göstərirdi. Bir gün o gözlənilmədən Smitsonian İnstitutundan zəng qəbul edir və ona, daimi mühərrikin kəşfinə görə çox nüfuzlu Beyrd mükafatının qalibi olduğu söylənilir və onun şərəfinə keçirilmiş tədbirdə özünün də iştirak etməsini istəyirlər. Bu haqda T.S.Spivet evdə heç kəsə demir və bu tədbirə yük qatarı ilə gedir.
Mükafatları
39-cu Sezar Mükafatı təqdimatında film Ən Yaxşı Kinemotoqrafiya mükafatı qazanıb.
Əzim Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbi
Əzim Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbi — Bakı şəhərində fəaliyyət göstərmiş orta ixtisas incəsənət məktəbi. Azərbaycanın ilk rəssamlıq məktəbidir.
Tarixi
13 iyun 2000-ci ildə Azərbaycan Rəssamlıq Akademiyası yaradılan zaman məktəb İncəsənət Kolleci adı ilə həmin akademiyanın tabeliyinə verilmişdir.
Məktəbin direktorları
Abolisionizm
thumb|right|150px|Abolisionist [[Con Braun]] Abolisionizm (abolitio – "ləğv etmək", "məhv etmək") — Amerika Birləşmiş Ştatlarında və Latın Amerikasında XVIII–XIX əsrlərdə zənci köləliyinin ləğvi uğrunda ictimai hərəkat. Abolisionizm ideyası qısa zaman ərzində Böyük Britaniya, Kanada, Fransa və Rusiya kimi ölkələrdə də dəstək qazanmışdır. Amerika Birləşmiş Ştatlarında abolisionizm əsasən köləliyin ittihamı və ictimai fikrin onun əleyhinə yönəldilməsi təşkil edirdi. 1830-cu illərdə hərəkat şimal ştatlarında geniş vüsət almışdır. 1859-cu ildə Virciniya ştatında Con Braunun başçılığı ilə köləliyin ləğv edilməsi uğrunda üsyan başladı. ABŞ-də 1861–1865-ci illəri əhatə edən vətəndaş müharibəsi başa çatdıqdan sonra hüquqi cəhətdən köləlik ləğv edildi. Köləliyin ləğvində XVI ABŞ Prezidenti Avraam Linkolnun əhəmiyyətli rolu olmuşdur. Milli inkişafın tələbatından irəli gələn daha geniş ictimai-siyasi hərəkatların mühüm tərkib hissəsi kimi abolisionizm ümummilli məsələlərin həllinə təsir göstərmişdir.
Palembanq
Palembanq — İndoneziyanın Cənubi Sumatra əyalətinin paytaxtı. Şəhər müvafiq olaraq 2014-cü ildə təxmini əhalisi 1,708,413 nəfər olan Cənubi Sumatranın şərq ovalığındakı Musi çayının aşağı sahilindəki hər iki sahildə 369.22 kvadrat kilometr (142.56 kvadrat mil) ərazini əhatə edir. Palembanq İndoneziyanın ən çox əhalisi olan doqquzuncu və Cənub-Şərqi Asiyanın on doqquzuncu şəhəri olan Medandan sonra Sumatranın ikinci ən böyük şəhəridir. Böyük Palembanqın metropol ərazisi 2015-ci ildə ümumi təxmin edilən əhalisi 3,5 milyondan çox olan Banyuasin, Oqan İlir və Oqan Komerinq İlir kimi şəhər ətrafındakı bölgələrin bir hissəsini əhatə edir.
Kola yarımadası
Kola yarımadası (Murman) — Rusiyanın Avropa hissəsinin şimal-qərbində Murmansk vilayətində yerləşir. Barens və Ağ dənizin sahilindədir. Sahəsi 100000 km²-a yaxındır.
Yarımadanın qərb hissəsində Xibin (hündürlüyü 1200 m-ə çatır) və Lovozer tundrası (hündürlüyü 1120 m-ə çatır) dağ massivləri var.
Şimal hissəsində tundra bitki örtüyünə sahib olsa da, cənub hissəsi meşə-tundra və tayqa zonasına düşür.
Əsas gölləri İmandra gölü, Umbozero gölü və Lovozero gölüdür.
Akri çayı
Akri  — Cənubi Amerikanın mərkəzi hissəsindən axan çay. Çay Braziliyanın şimal-qərbi və Boliviyanın şimalından axır. Çayın uzunluğu 650 km-dir. Öz başlanğıcını And dağlarpndan götürür. Bir hissəsi Braziliya və Boliviya sərhəddini təşkil edir. Purus çayının mənbəyini təşkil edir.
Çay 480 km məsafədə gəmiçilik üçün yararlıdır. Gursululuq dönəmində, yanvardan maya qədər naviqasiyaya yararlı sahə artır.
Bulbophyllum pabstii
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Arealı
Bulbophyllum pabstii növü Braziliya üçün endemik növdür.
Maksimal mümkünlük metodu
Maskimal mümkünlük metodu – verilən nəticələri hər hansı bir riyazi modelə uyğunlaşdırmaq üçün tətbiq edilən maksimallaşdırma üsulu. Bu metod 1912–1922-ci illər arasında İngilis statisti Ser R. A. Fişer tərəfindən kəşf edilmişdir.
Misir
Misir ( [misˤr]; Misir dialektinin tələffüzü: [masˤr]) və ya rəsmi adı Misir Ərəb Respublikası böyük hissəsi Afrikada yerləşən Qitələrarası Dövlətdir. Misirin şimal-şərq hissəsi Asiya qitəsində olan Sinay yarımadasında yerləşir. Sərhədin şərq hissəsini Fələstin, İsrail və Qəzza zolağı ilə Misir, cənubda Sudan və qərbdə Liviya ilə əhatə edir. Şimaldan Aralıq dənizinə, şərqdən isə Akaba körfəzinə və Qırmızı dənizə çıxışı var. Aqaba körfəzi şimal-şərqdə Misiri İordaniya və Səudiyyə Ərəbistanından ayırır. Qahirə ölkənin paytaxtı və ən böyük şəhəri, ikinci ən böyük şəhəri olan İsgəndəriyyə isə Aralıq dənizi sahilində iri sənaye və turizm mərkəzidir. Təxminən 100 milyon əhalisi olan Misir dünyanın ən çox əhalisi olan 14-cü ölkəsidir.
E.ə. VI-IV minilliklərə qədər uzanan Misir tarixi ən qədim ölkə tarixlərindən biridir. Xristianlığın ilk mərkəzlərindən biri hesab olunur. Sivilizasiyanın beşiyi hesab edilən Qədim Misir yazı, kənd təsərrüfatı, şəhərləşmə, din və mərkəzi hökumətin ən erkən növlərinin yarandığı yerdir. Giza piramidaları və onun Böyük Sfinksi, eləcə də Memfis, Teben, Karnak və Krallar vadisi kimi tarixi məkanlar bu irsi əks etdirir və elmi və populyar marağın mühüm mərkəzi olaraq qalır. Misirin qədim və zəngin mədəni irsi onun eyni zamanda Aralıq dənizi, Yaxın Şərq və Şimali Afrikada yerləşən unikal qitələrarası mövqeyini əks etdirən milli kimliyinin ayrılmaz hissəsidir. Misir Xristianlığın erkən və mühüm mərkəzi idi, lakin VII əsrdən etibarən İslam dini yayıldı və digər kiçik miqyaslı inanclarla birlikdə əhəmiyyətli bir xristian azlığına baxmayaraq, əsasən sünni müsəlman ölkəsi olaraq qalır.
Müasir Misir dövləti monarxiya kimi Britaniya imperiyasından ayrılaraq müstəqillik qazandığı 1922-ci ildə yaranmışdır. 1952-ci il inqilabından sonra Misir özünü respublika elan etdi və 1958-ci ildə Suriya ilə birləşərək 1961-ci ildə dağılan Birləşmiş Ərəb Respublikasını yaratdı. XX əsrin ikinci yarısı boyunca Misirdə sosial və dini qarşıdurmalar və siyasi qeyri-sabitlik hökm sürürdü, 1948, 1956, 1967 və 1973-cü illərdə İsrail ilə bir neçə silahlı münaqişə baş verdi və 1967-ci ilə qədər Qəzza zolağını fasilələrlə işğal etdi. Misir 1978-ci ildə Kemp-Devid müqaviləsini imzalayaraq Qəzza zolağından çəkildi və İsraili rəsmən tanıdı. Ölkə siyasi iğtişaşlarla, o cümlədən 2011-ci il inqilabı və onu1n nəticələrinə, terrorizmə və iqtisadi inkişafa qədər problemlərlə üzləşməkdə davam edir. Misirin hazırkı hökuməti, Əbdülfəttah əs-Sisinin başçılıq etdiyi yarı prezident respublikası bir sıra nəzarətçilər tərəfindən avtoritar hakimiyyət kimi təsvir edilmişdir.
Misir Şimali Afrika, Yaxın Şərq və İslam dünyasında regional güc, dünya miqyasında isə orta güc hesab edilir. İnkişaf etməkdə olan ölkədir, İnsan İnkişafı İndeksində 128-cı yerdədir. Nominal ÜDM-ə görə dünya üzrə 33-cü ən böyük, Afrika üzrə 3-cü ən böyük və AQP-ə görə dünya üzrə 20-ci ən böyük iqtisadiyyata malikdir. Misir Birləşmiş Millətlər Təşkilatı, Qoşulmama Hərəkatı, Ərəb Dövlətləri Liqası, Afrika İttifaqı,
Qədim Misir
thumb|right|[[Derr məbədinin qalıqları, 1960-cı il|160x160px]] Nil ətrafı və səhra ərazilərdə petroqliflərə dair sübutlar var. E.ə. X minillikdə ovçuluq-yığıcılıq və balıqçılığı dənli bitkilərin üyüdülməsi əvəz etdi. E.ə. VIII minillikdə baş verən iqlim dəyişikliyi Misirin əkinəyararlı torpaqlarını məhv etdi və Böyük Səhra yarandı. Erkən tayfalar Nil çayına köçərək burada oturaq kənd təsərrüfatı və mərkəzləşdirilmiş cəmiyyətin inkişaf səbəb oldular.
Təxminən e.ə. VI minillikdə Nil vadisində Neolit mədəniyyəti kök saldı. Neolit dövründə Yuxarı və Aşağı Misirdə bir çox predinastik mədəniyyət müstəqil şəkildə inkişaf etmişdi. Badariyan mədəniyyəti və xələfi Neqada Misir sülaləsinin müjdəçisi hesab olunur. Misir heroqliflərinə dair bizə məlum olan ən erkən nümunə e.ə. 3200-cü ilə aid olan Neqadada tapılmış saxsı qabların üzərindəki yazılardır.
thumb|[[Giza piramidaları yeddi möcüzənin ən qədimi və hələ də mövcud olan tək möcüzəsidir.|left]] Təqribən e.ə. 3150-ci ildə kral Menes tərəfindən qurulan vahid krallıq Misiri növbəti üç minillikdə idarə edəcək bir sıra sülalələrin yaranmasına şərait yaratdı. Vahid Misirin ilk iki hakim sülaləsi Qədim padşahlıq dövrü üçün zəmin yaratdı, c. e.ə. 2700-2200-cü illərdə bir neçə ehram, xüsusən də Üçüncü sülalə Coser ehramı və Dördüncü sülalə Giza piramidaları tikilmişdir.
Güclü Nil daşqınları və hökumət sabitliyi Orta padşahlıq dövründə rifah yaratdı, c. e.ə. 2040-cı il, firon III Amenemhetin hakimiyyəti dövründə bu rifah yüksək həddə çatdı. Bunun ardınca Hiksos işğalçıları gəldi. Hiksoslar e.ə. 1650-ci ildə Aşağı Misirin çox hissəsini ələ keçirdilər və Avarisdə yeni paytaxt qurdular. On səkkizinci sülalənin banisi və paytaxtı Memfisdən Tebenə köçürən I Ahmosun başçılıq etdiyi Yuxarı Misir qüvvələri onları ölkədən qovdu. thumb|[[Əhəmənilər dövləti#Ordu|Əhəməni ordusunun misirli əsgəri, t. e.ə. 480-ci il. I Kserksin məzar relyefi.|262x262px]]Təxminən e.ə. 1550-1070-ci illəri əhatə edən Yeni padşahlıq dövrü Misiri beynəlxalq güc kimi gücləndirən XVIII sülalənin hakimiyyətə gəlməsi ilə başladı. Bu dövr Hatşepsut, III Tutmos, Exnaton və həyat yoldaşı Nefertiti, Tutanxamon və II Ramzes də daxil olmaqla ən məşhur fironların yaşadığı dövrdür. Monoteizmin tarixən təsdiqlənmiş ilk ifadəsi bu dövrdə Atonizm olaraq ortaya çıxdı. Digər xalqlarla aparılan münasibətlər Yeni padşahlığa yeni ideyalar gətirdi. Ölkə daha sonra liviyalılar, nubiyalılar və assuriyalılar tərəfindən işğal və fəth edildi, lakin yerli misirlilər sonradan onları qovdular və öz ölkərində hakimiyyətlərini bərpa etdilər.
Əhəmənilər dövrü
E.ə. 525-ci ildə II Kambizin başçılıq etdiyi güclü Əhəməni ordusu Misiri fəth etməyə başladı və nəticədə Peluziy döyüşüdə firon III Psammetix əsir götürdülər. Daha sonra II Kambiz rəsmi olaraq firon titulunu qəbul etdi, lakin Misiri canişininə tapşıraraq, Suzı evindən (müasir İran) Misiri idarə etməyə başladı. E.ə. 525-402-ci illəri əhatən edən İyirmi yeddinci sülalə, III Petubast istisna olmaqla, Əhəməni imperatorlarının firon olmaları və hakimiyyətin farsların əlində olduğu dövr kimi qiymətləndirilir. Farslara qarşı bir sıra qısa müddətli üsyan e.ə. V əsrdə baş verdi, lakin Misir heç vaxt farsları birdəfəlik devirə bilmədi.
Otuzuncu sülalə Fironlar dövründə sonuncu yerli hakim sülalə idi. Eramızdan əvvəl 343-cü ildə sonuncu yerli firon, kral II Nektanebo döyüşdə məğlub olduqdan sonra yenidən farslar hakimiyyəti ələ aldı. Misirin Otuz birinci sülaləsinin hakimiyyəti uzun sürmədi, çünki farslar bir neçə on ildən sonra Makedoniyalı İskəndər tərəfindən devrildilər. İsgəndərin Makedoniya-yunan generalı I Ptolomey Ptolomeylər sülaləsinin əsasını qoydu.
Ptolomeylər və Roma hakimiyyəti
thumb|187x187px|Ptolemey kraliçası [[VII Kleopatra və oğlu XV Ptolomey, Dendera məbədi]] Ptolemey krallığı şərqdə Suriyanın cənubuna, qərbdə Kirenaya və cənubda Nubiya ilə sərhədə qədər uzanan güclü ellinistik dövlət idi. İsgəndəriyyə şəhəri paytaxt və Yunan mədəniyyətinin və ticarətinin mərkəzinə çevrildi. Yerli Misir əhalisi tərəfindən tanınmaq üçün özlərini fironların davamçıları adlandırdılar. Sonrakı Ptolemeylər Misir ənənələrini mənimsəmiş, özlərini Misir üslubunda və geyimində ictimai abidələrdə təsvir etmiş və Misirin dini həyatında iştirak etmişdirlər.
Ptolemeylər sülaləsinin sonuncu hökmdarı, Oktavian İsgəndəriyyəni ələ keçirdikdən və onun muzdlu əsgərləri qaçdıqdan sonra qucağında ölmüş (özü vurduğu bıçaq yarasından) sevgilisi Mark Antoninin dəfn edilməsindən sonra intihar edən VII Kleopatra idi. Ptolemeylər tez-tez istənməyən bir rejimin səbəb olduğu yerli misirlilərin üsyanları ilə üzləşirdilər və krallığın süqutuna və onun Roma tərəfindən işğalına səbəb olan xarici və vətəndaş müharibələrində iştirak edirdilər. Buna baxmayaraq, müsəlmanların fəthindən sonra Misirdə ellinizm mədəniyyəti inkişaf etməyə davam etdi.
Xristianlıq Misirə I əsrdə Evangelist Mark tərəfindən gətirilmişdir. Diokletianın hakimiyyəti (b.e. 284-305) Misirdə çoxlu sayda Misir xristianlarının təqib edildiyi Roma dövründən Bizans dövrünə keçid ilə səciyyəvidir. Əhdi-cədid o vaxta qədər misir dilinə tərcümə edilmişdi.
Orta əsrlər (VII əsr – 1517)
left|thumb|220x220px|Qahirədə yerləşən [[Əmr ibn As məscidi Afrikadakı ən qədim məscididir.]] Bizanslılar 602–628-ci illəri əhatə edən Bizans-Sasani müharibəsinin ortasında — VII əsrin əvvəllərində Sasasi işğalından sonra ölkə üzərindəki nəzarəti bərpa etdilər, bu müddət ərzində onlar on il müddətində Sasani Misiri kimi tanınan yeni qısa müddətli əyalət qurdular. Müsəlman ərəblər Misirdə Bizans ordularını məğlub etdikdə İslamı ölkəyə gətirdilər. Bu dövrdə bir müddət misirlilərin yeni inancları ilə yerli inanclar qarışdı və bu bu günə qədər çiçəklənən müxtəlif sufi təriqətlərinin yaranmasına səbəb oldu.
639-cu ildə Əmr ibn Asın komandanlığı altında ikinci xəlifə Ömər tərəfindən Misirə təxminən 4.000 nəfərlik ordu göndərildi. 640-cı ildə onlara əlavə 5.000 döyüşçü qoşuldu və Heliopolis döyüşündə Roma ordusu məğlub edildi. Əmr daha sonra 8 noyabr 641-ci ildə imzalanmış müqavilə ilə təslim olmuş İsgəndəriyyə istiqamətində hərəkət etdi. İsgəndəriyyə 645-ci ildə Bizans imperiyasına qaytarıldı, lakin 646-cı ildə Əmr tərəfindən geri alındı. 654-cü ildə II Konstantın göndərdiyi qoşun dəf edildi. O vaxtdan sonra Bizans romalıları ölkəni yenidən ələ keçirmək üçün ciddi səy göstərmədilər.
Ərəblər Misirin Fustat adlı paytaxtını qurdular, şəhər sonralar Səlib yürüşləri zamanı yandırıldı. Qahirə daha sonra 986-cı ildə Ərəb xilafətinin ən böyük və ən zəngin şəhəri olmaq üçün tikildi, Bağdaddan sonra ikinci və dünyanın ən böyük və ən zəngin şəhərlərindən birinə çevrildi.
Abbasilər dövrü
thumb|192x192px|Qahirədə [[Əhməd ibn Tulunun İbn Tulun məscidi]] Abbasilər dövrü yeni vergilərlə yadda qaldı və Koptlar Abbasilərin hakimiyyətinin dördüncü ilində yenidən üsyan qaldırdılar. IX əsrin əvvəllərində Misiri qubernator vasitəsilə idarə etmək təcrübəsi Bağdadda yaşamağa qərar verən və Misirə naib göndərən Abudllah ibn Tahir tərəfindən bərpa edildi. 828-ci ildə başqa bir Misir üsyanı başladı və 831-ci ildə Koptlar yerli müsəlmanlarla birlikdə hökumətə qarşı çıxdılar. Abbasilərin zəiflədiyi bir dövrdə Misirdə Ağşidlər (868-905) və Tulunoğulları (935-969) dövlətləri quruldu.
Fatimilər, Əyyubilər və Məmlüklər
thumb|190x190px|Altıncı xəlifə [[Əl-Həkim Biəmrallah|Əl-Həkimin Qahirədəki Əl-Həkim məscidi]] Müsəlman hökmdarları sonrakı altı əsr ərzində Misiri nəzarətləri altında saxladılar və Qahirə Fatimilər xilafətinin mərkəzi oldu. Əyyubilər sülaləsinin hakimiyyətinin sona çatması ilə türk-adıqlardan təşkil olunmuş Məmlüklər təxminən 1250-ci ildə hakimiyyəti ələ keçirdilər. Misir XIII əsrin sonlarında Qırmızı dəniz, Hindistan, Malaya və Şərqi Hindistanı birləşdirdi. XIV əsrin ortalarında yayılan Qara ölüm ölkə əhalisinin təqribən 40%-nin ölümünə səbəb oldu.
Yeni dövr: Osmanlı hakimiyyəti (1517–1867)
thumb|190x190px|[[Napoleon Bonapart|Napoleon 21 iyul 1798-ci ildə Piramidalar döyüşündə Məmlükləri məğlub etdi.]] Misir 1517-ci ildə Osmanlı türkləri tərəfindən fəth edildi və bundan sonra Osmanlı imperiyasının əyalətinə çevrildi. Müdafiə xarakterli hərbiləşdirmə ölkənin mülki cəmiyyətinə və iqtisadi institutlarına ziyan vurdu. İqtisadi sistemin zəifləməsi vəba xəstəliyinin təsiri ilə birləşərək Misiri xarici işğala qarşı həssas etdi. Portuqaliyalı tacirlər onların ticarətini ələ keçirdilər. 1687–1731-ci illər arasında Misir altı aclıq yaşadı. 1784-cü ildəki aclıq ölkənin əhalisinin təxminən altıda birinin ölümünə səbəb oldu.
Misir 1798-ci ildə Napoleon Bonapartın fransız qüvvələri tərəfindən işğal olunana qədər Məmlüklərin hakimiyyəti altında yarı muxtar olaraq qaldı. Fransızlar ingilislər tərəfindən məğlub edildikdən sonra Misirdə hakimiyyət boşluğu yarandı və Osmanlılar, Misirdə əsrlər boyu hökmranlıq edən Məmlüklər və Osmanlıların xidmətində olan Alban muzdluları arasında üçtərəfli hakimiyyət mübarizəsi başladı.
Misir xidivliyi (1867–1914)
Mehmed Əli Paşa dövründə Misir nominal olaraq Osmanlı əyaləti olaraq qaldı. left|thumb|1882-ci ildə [[Anqlo-Misir müharibəsi zamanı baş vermiş Tel əl-Kəbir döyüşü]] Fransızlarla ortaq şəkildə inşa edilən Süveyş kanalı 1869-cu ildə tamamlandı. Onun tikintisi Avropa bankları tərəfindən maliyyələşdirilib. Böyük məbləğlər də himayə və korrupsiyaya gedib. New taxes caused popular discontent. Yeni vergilər xalqın narazılığına səbəb oldu. 1875-ci ildə İsmayıl Misirin kanaldakı bütün səhmlərini Britaniya hökumətinə sataraq iflasın qarşısını aldı.
Epidemiya xəstəlikləri (1880-ci illərdə mal-qara xəstəliyi), daşqınlar və müharibələr kimi digər hallar iqtisadi tənəzzülə səbəb oldu və Misirin xarici borcdan asılılığını daha da artırdı.
Xidivlik və Avropanın müdaxiləsindən yaranan yerli narazılıq 1879-cu ildə Əhməd Ərabi ilə ilk millətçi qruplaşmaların yaranmasına səbəb oldu. Artan gərginlik və millətçi üsyanlardan sonra Birləşmiş Krallıq 1882-ci ildə Tel əl-Kəbir döyüşündə Misir ordusunu məğlub edərək ölkəni hərbi yolla işğal etdi. Bundan sonra, Xidivlik nominal Osmanlı suverenliyi altında de-fakto olaraq Britaniyanın protektoratına çevrildi.
1899-cu ildə İngiltərə-Misir Kondominium müqaviləsi imzalandı: müqavilədə Sudanın Misir xidivliyi və Birləşmiş Krallıq tərəfindən birgə idarə olunacağını qeyd edilmişdi. Bununa baxmayraq, Sudan üzərində faktiki nəzarət yalnız Britaniyanın əlində idi.
1906-cı ildə Denşavay hadisəsi bir çox neytral misirlini millətçi hərəkata qoşulmağa sövq etdi.
Misir sultanlığı (1914–1922)
thumb|240x240px|[[Qahirədə qadın millətçilərin nümayişi, 1919-cu il]] Osmanlı imperiyası 1914-cü ildə Birinci Dünya müharibəsinə qoşuldu; xidiv II Abbas müharibədə vətəni dəstəkləmək qərarına gəldi. Belə bir qərardan sonra ingilislər onu zorla hakimiyyətdən uzaqlaşdırdılar və yerinə qardaşı Hüseyn Kamil gətirdilər.
Hüseyn Kamil Misir sultanı titulunu öz üzərinə götürərək Misirin Osmanlı imperiyasından ayrılaraq müstəqilliyini elan etdi. Müstəqillik əldə etdikdən qısa müddət sonra Misir Birləşmiş Krallığın protektoratı elan edildi.
Birinci Dünya müharibəsindən sonra Saad Zağlul və Vəfd Partiyası Misir millətçi hərəkatını yerli Qanunvericilik Assambleyasında çoxluğa çatdırdı. İngilislər 1919-cu il martın 8-də Zağlulu və müttəfiqlərini Maltaya sürgün etdikdə, ölkə özünün ilk müasir inqilabını həyata keçirdi. Üsyan Birləşmiş Krallıq hökumətinin 22 fevral 1922-ci ildə Misirin müstəqilliyi haqqında birtərəfli bəyannamə qəbul etməsinə səbəb oldu.
Coğrafi mövqeyi
Misir Afrika qitəsinin şimal-şərq hissəsində yerləşir. Ölkənin şimalı Aralıq dənizinin suları ilə əhatə olunur. Orada Sinay yarımadası vasitəsi ilə ölkənin Yaxın Şərqə çıxışı vardır. Burada Qədim zamanlarda yalnız Nil çayı hövzəsinin ətrafı Misir ölkəsi sayılırdı. Bu çayın mövcud olmasına görə orada ən qədim zamanlarda əkinçilik və heyvandarlıq üçün əlverişli imkanlar yaranmışdır və bu region, Mesopotamiya ilə birlikdə, bəşəriyyətin ən qədim mədəniyyət ocaqlarından biri olmuşdur. Nil çayının və oradakı ərazilərin Aralıq dənizinə yaxınlaşan hissəsi üçbucaq şəkilli olduğuna və eyni adlı yunan hərfinə bənzədiyinə görə oraya "Delta" deyilir. ‘Delta’da yerləşən vilayətlər bu çaydan, bir çox məcralarla axdığına görə, həm də xarici basqınlardan qorunmaq üçün istifadə edirdilər. Misir, üç qitəni — Asiya, Afrika və Avropanı birləşdirən yolların kəsişdiyi mərkəz, ən qədim dünya sivilizasiyası ölkələrindən biridir. Ölkə Afrikanın şimal-şərqində və Asiyanın cənub-qərbində yerləşir. Şərqdən İsrail, cənubdan Sudan, qərbdən Liviya dövlətləri ilə həmsərhəddir. Şimaldan Aralıq dənizi, şərqdən — Qırmızı dəniz əhatə edir. Ölkənin sahəsi 1.001.450 km²-dir
Əhalisi
2011-ci ildə Misir əhalisi xaricdə yaşayan 7 milyon nəfərlə birgə əhalisinin sayının 88 milyona çatıb. 1970–2010-cu illər arasında əhali sürətlə artmışdır. 1798-ci ildə Napoleon Misiri işğal edəndə burada 3 milyon nəfər əhali var idi. İşsizlik səviyyəsi yüksələrək 11, 9 faizə çatıb.
Misirdə şəhər əhalisinin sayı getdikcə artmağa davam edir. Ərəb Soyuq müharibəsi dövründə əhali xaricə köç etməyə üstünlük vermişdir. Xüsusilə, 1971-ci ildə prezident Ənvər Sədatın dövründə emmiqrasiya liberallaşmış, 1973-cü il neft böhranı zamanı pik həddə çatmışdır. Hazırda 2.7 milyon misirli xaricdə yaşayır. Miqrantların təqribən 70%-i ərəb ölkələrində (Səudiyyə Ərəbistanında 923,000 nəfər, Liviyada 332,600 nəfər, İordaniyada 226,850 nəfər, Küveytdə 190,550 nəfər), qalan 30%-i isə Avropa və Şimali Amerikada (ABŞ-da 318,000 nəfər, Kanadada 110,000 nəfər, İtaliyada 90,000 nəfər) yaşayır.
Qədim Yaxın Şərqdə yaşayan əhali arasında yalnız misirlilər əvvəl harada yaşayırdılarsa, yenə də orda qalıblar. Misir əhalisi tarix boyunca dillərini 1 dəfə, dinlərini isə 2 dəfə dəyişmişdir.
İqlim
Aralıq dənizi boyunca ensiz sahil xəttinin iqlimi — subtropik, qalan ərazidə tropik səhra iqlimidir. Burada hava son dərəcə qurudur, ilboyu azbuludlu olur, çox az-az yağış yağır. Misir üçün temperaturun kəskin dəyişməsi xarakterikdir. Asuanda noyabrda hava gündüz 41 °C-dək qıza, gecə isə 3 °C-dək soyuya bilər. Yanvarda orta temperatur şimaldan cənuba 14 °C-dən 17 °C-dək, iyulda 26 °C-dən 33 °C-dək dəyişir.
right|thumb|260px|Əbül-hövl (qorxunun atası) və arxasında [[Kefren Piramidi]] |300px|thumb|right|Misirdə nüfus artma qrafiği — 1800də 2,5 milyon, 1900də 12,5 milyon, 2000də 68 milyon.
Dövlət quruluşu
1953-cü ildən yarıprezident respublikasıdır. 1967-ci ildən fövqəladə vəziyyət qanunu ilə idarə olunur.
Pul
Pul vahidi — Misir funtudur. Funt 100 piastra bölünür. Yerli pulun aşağıdakı dəyərləri var: 100, 20, 10, 5, 1 Misir funtu banknotları; 50, 25 piastr banknotları; 20, 10, 5 xırda pulları. Valyutanın dəyişdirilməsi yerli bankların vasitəsilə həyata keçirilir. Kredit kartları iri mehmanxanaların çoxunda qəbul edilir. Bir Amerika dolları təqribən 3,5 Misir funtuna dəyişilir.
Nəcib Məhfuz
Nəcib Məhfuz — Misir yazıçısı, tanınmış roman ustası, dramaturq, ssenarist, Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı alan yeganə ərəb (1988).
Həyatı
Təxminən yetmiş il davam edən yaradıcılıq həyatı dövründə Nəcib Məhfuz 34 roman, 350-dən çox hekayə, 5 pyes və bir neçə film ssenarisi yazmışdı. Tovfiq əl-Hakimlə birlikdə o, ərəb ədəbiyyatının yenilənməsi prosesinin öncüllərindən idi. Yaradıcılığının ilk dövründə mövzusu qədim Misirlə bağlı "Taleyin oyunları" (1939), "Radobis" (1943), "Fivin mübarizəsi" (1944) romanlarını çap etdirmişdi.
Bu əsərlərlə Məhfuz həmvətənlərinə necə qədim tarixə və zəngin irsə malik olduqlarını göstərmək istəyirdi. O, ərəb milliyyətçiliyinin öncüllərindən olmasa da, xalqın öz tarixini və ənənələrini dərindən bilməsinə böyük önəm verirdi. Məhfuzun əsərlərinin əksəriyyəti ekranlaşdırılmış və təkcə vətənində deyil, bütün ərəb dünyasında populyarlıq qazanmışdır.
Misir cəmiyyətində dəyişikliklər rüzgarının əsməyə başladığı 40-cı illərin sonunda Məhfuz yenidən müasir mövzulara qayıtmışdı. Qahirə həyatından bəhs edən "Yeni Qahirə" (1945), "Xan-əl-Xəlil" (1946), "Middak küçəsi" (1947), "Başlanğıc və son" (1949) romanlarında kiçik və orta burjuaziyanın, tələbə gənclərin həyatını və problemlərini işıqlandırmağa çalışmışdı. 1957-ci ildə çap etdirdiyi "Qahirə" trilogiyasına görə müəllif Misirin dövlət mükafatını almışdı.
Qahirə küçələrinin adları ("Beyn-əl-Qəsreyn", "Qəsr aş-Şouk", "As-Sukariyə") verilən romanlarda orta hallı ərəb ailəsinin üç nəslinin həyatı fonunda Misir cəmiyyətinin məruz qaldığı sosial və siyasi dəyişikliklər əks olunmuşdu. Epik təhkiyənin genişliyinə və çoxplanlılığına görə bu trilogiyanı bir sıra hallarda Balzak, Dikkens, Lev Tolstoy və Qolsuorsi yaradıcılığı ilə müqayisə edirlər.
Yazıçının 1959-cu ildə çap olunan "Bizim küçənin uşaqları" romanı Misir cəmiyyətində kəskin mübahisələr doğurmuşdu. Xüsusilə islam təməlçiləri İsa və Məhəmməd peyğəmbərin prototiplərinin yaradıldığı əsəri ciddi narazılıqla qarşılamışdılar. Roman Misirdə qadağan edilmişdi. Məhz öz həyatındakı acı təcrübənin nəticəsi kimi 1989-cu ildə Ayətullah Xomeyni "Şeytan ayələri"nin müəllifi Salman Rüşdinin ölümünə fitva verəndə ərəb ziyalıları arasında buna qarşı ilk etiraz səsini qaldıran Nəcib Məhfuz olmuşdu. O, həm söz azadlığından eybəcər şəkildə istifadə edən Rüşdini, həm də fərqli düşüncəyə görə dəhşətli fitva verən Xomeynini eyni sərtliklə qınamışdı.
"Bizim küçənin uşaqları" çap olunanda Misirin islam təməlçiləri də Məhfuza ölüm hökmü çıxarmışdılar. "Şeytan ayələri" ilə bağlı yazıçının növqeyindən xəbər tutanda isə dinçilərdən biri demişdi: "Əgər biz Məhfuzu vaxtında öldürsəydik, bu gün Salman Rüşdi də olmazdı". Xomeyni və Salman Rüşdi ilə bağlı məşhur bəyanatından sonra Məhfuzu hər yerdə mühafizəçilər qoruyurdular.
Lakin təməlçilər 1994-cü ildə hədələrini qismən də olsa, həyata keçirə bilmişdilər. Yaşadığı evin yaxınlığında 82 yaşlı yazıçıya hücum edən fanatik onu boyun nahiyəsindən bıçaqla ağır yaralamışdı. Əsəb sistemi zədələndiyindən o vaxtdan Məhfuzun sağ qolu işləmirdi. Amma aldığı yara və çoxsaylı xəstəlikləri də onu həyatının sonuna qədər yazmaq fikrindən çəkindirə bilməmişdi.
60-cı illərdə Məhfuz yaradıcılığında forma və üslub baxımından müəyyən dəyişikliklər baş vermişdi. O, daha çox kiçik həcmli əsərlər — hekayə və novellalar yazırdı. Romanları isə süjet xəttinin sürətli inkişafı, dialoqların qısalığı və bolluğu ilə seçilirdi. Mövzu baxımından Məhfuz əsasən ölkənin yaxın tarixi keçmişinə və çevrəsindəki insanların həyatına müraciət edirdi.
Nəcib Məhfuzun milli mədəniyyət qarşısındakı mühüm xidmətlərindən biri də ərəb ədəbi dilinin inkişafı ilə bağlıdır. XX əsrdə ərəb yazıçıları əslində üç fərqli dildən — klassik, müasir və danışıq dilindən istifadə edirdilər. Məhfuz bu müxtəlifliyi məharətlə aradan götürərək ərəb ədəbi dilinin xalqa yaxınlaşması və üslubi baxımdan zənginləşməsi üçün böyük işlər görmüşdü.
Misirli yazıçının 70-80-ci illərdə çap olunan "Güzgü" (1972), "Möhtərəm cənab" (1975), "Min gecənin gecəsi" (1982) romanları əvvəlki onilliklərdə olduğu kimi onun sənətinin özünə xas ən yaxşı keyfiyyətləri yaşatdığının və xeyli zənginləşdirdiyinin aydın təcəssümü idi.
1988-ci ildə Nəcib Məhfuz "bütün bəşər mədəniyyəti üçün əhəmiyyətli olan ərəb hekayəçiliyinin zəngin çalarlarına və əsərlərinin realizminə görə" Nobel mükafatı almışdı. Məhfuz zəngin və çoxcəhətli yaradıcılığı ilə bu mükafata tam layiq olsa da, İsveç Akademiyasının qərarı yenə müəyyən mübahisələr və fikir ayrılıqları doğurmuşdu. Bəziləri məhz ərəb yazıçısına mükafat verilməsini ərəb-İsrail münaqişəsinin tənzimlənməsi ilə əlaqələndirməyə çalışmışdılar.
Müxtəlif dövrlərdə Məhfuza münasibət fərqli olsa da, Misirdə ərəb dünyasının ilk Nobel laureatı ilə həmişə fəxr etmişdilər. Hələ sağlığında Qahirənin Mühəndisin rayonunda yazıçının bürünc bütsü ucaldılmışdı.
Tükcüklü tozağacı
(Betula pubescens) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Zəngçiçəyikimilər
Zəngçiçəyikimilər —  sinfinə aid bitki sırası.
Ot, yarımkol, bəziləri isə kol və alçaq ağaclardır. 5-üzvlü çiçəkləri ikincinsiyyətli, meyvəsi qutucuq, yaxud giləmeyvədir. Şimal yarımkürəsinin mülayim iqlimli zonalarında və Cənub yarımkürəsinin tropiklərində və mülayim iqlimli zonalarında 70 cinsə mənsub 2000-ə qədər növü bitir. Azərbaycan Respublikasında 7 cinsi (61 növü) yayılmışdır. Bəzi növlərinin tərkibində kauçuk, C vitamini və s. var. Əksəriyyəti dekorativ bitkidir.
Poyarkova xaçgülü
Senecio pojarkovae Schischk. (Pojarkovia stenocephala (Boiss.) Asker., Senecio stenocephalus Boiss.)
Hündürlüyü 80-200 sm, gövdəsi sıx yarpaqla örtülmüş, düz, şırımlı, yuxarı hissədə enli qalxanşəkilli süpürgəvari budaqlanmış demək olar ki, çılipaq çoxillik ot bitkidir. Dəstə halında olan bağşəkilli köklərin kökümsovu köndələndir.
Yarpaq
Yarpaqları saplaqlıdır, bərkdir, ensizneştərvari və yaxud ensiz-xətvaridir, sivriləşmişdir, uzunluğu 14-26 sm, eni 2-5 sm-dir, kənarları eyni ölçüdə qısa və itidişlidir, aşağı yarpaqları qısa saplaqlıdır, qalanları oturaqdır, qaidə hissəsinə doğru tədricən daralandır, kökətrafı yarpaqları tez saralandır.
Çiçək
Çiçək qrupunun oxu və səbətin saplağı bütünlüklə qısa tüklərlə örtülüdür. Səbətləri çoxsaylı, xırda, enli-qalxanşəkilli sıx süpürgədədir; səbətin saplağı çox nazikdir, uzunluğu səbətin uzunluğuna bərabərdir və ya ondan azacıq uzundur. Sarğı yarpağı ensiz slindik formadadır, uzunluğu 5 mm-ə yaxındır, çılpaqdır; onun daxili yarpaqcıqları 5 ədəddir, xətvari-kürəkşəkillidir, kənarları nazik pərdəvaridir, küt və ya sivritəhərdir, çılpaqdır. Çiçəklər səbətdə adətən 5 ədəd, nadir halda 4- 6 ədəd olur. Dilcikşəkilli çiçəkləri yoxdur.
Meyvə
Toxumlarının uzunluğu 4 mm, uzunsov, tin-tindir, çılpaqdır; kəkili ağ rəngdədir, ipək kimidir, toxumdan iki dəfə uzundur.
Meyvə verməsi
Avqust-Sentyabr
Azərbaycanda yayılması
BQ şərq, BQ qərb. Yuxarı dağ qurşağında.
Yaşayış mühüti
Meşə və talalarda, daşlı töküntü yerlərdə rast gəlinir.
14 yaşlı kiçik rəqqasə
14 yaşlı kiçik rəqqasə — Fransız rəssamı və heykəltəraşı Edqar Deqanın hazırladığı məşhur heykəl.
Müsəlman Mindanao Muxtar Bölgəsi
Müsəlman Mindanao Muxtar Bölgəsi — Filippin axipelaqının Mindanao adalarında yerləşən müsəlman əhalisindən ibarət olan ərazi muxtariyyəti. Filippin ərazisində yerləşən yeganə ərazidir ki, öz hakimiyyət orqanlarına malikdir. Cotabato şəhəri bölgənin daxilində yerləşməsədə muxtariyyətin paytaxtıdır.Bölgə ümumilikdə 12 695,0 km² ərazini əhatə edir. Əsası 1 avqust 1989-cu ildə qoyulub. 6 oktyabr 1990-cı ildə Cotabato şəhəridə keçirilən tədbirlə rəsmən tanındı və bu şəhər müvəqqəti paytaxtı elan olnundu. Qeyd etmək lazımdır ki, bu Moro Milli Qurtuluş Cəbhəsinin uğurlu mübarizəsinin nəticəsi idi.
Coğrafiyası
Bölgə iki coğrafi sahəyə ayrılır. Mindanao adası və Sulu arxipelaqı.Mindanao adasındakı ərazi də iki coğrafi rayonlarını özündə birləşdirir:Lanao-del-Sur və Maqindanao. Bundan başqa Basilan, Sulu, Tavi-Tavi adalar və bir sıra kiçik adaları var.
Siyasəti
Bölgə bölgə başçısı tərəfindən idarə olunur. Başçı və başçı köməkçisi birbaşa icra heyəti tərəfindən seçilir. Bölgədə qanunlar bölgə məclisi tərəfindən çıxarılar və məclis üzvləri tərəfindən qəbul edilir. Açıq səsvermə keçirilir. Bölgədə seçkilər ümumiyyətlə Filippin konqresindən çıxacaq qanuna bağlı olaraq ümumi seçkilərdən (milli və yerli) bir il sonra həyata keçirilir.
ARMM məclisi, məclis sədrinin başçılığında qurulan tək parlamentli bir parlamentə malikdir. Hər seçin bölgəsinin özünə aid üç üzvü vardır. Bu ankı 24 üzvün 6-sı Lanao del Sur (Maravi Şəhəri daxil), 6-sı Maguindanao, 6-sı Sulu, 3-ü Basilan və 3-ü də Tavi - Tavidəndir.
Tarixi
Uzun əsrlər boyu Mindanao adasında Filippindən asılı olmayan müstəqil dövlət mövcud olmuşdur. Bu müddət ərzində isə burada xalqın öz mədəniyyəti formalaşmışdır. Ərazidə islam mədəniyyəti hələ XV əsrdən kök salmışdı. İslam dini ilk dəfə Tavi-Tavidə 1380-ci ildə ayaq basır. İspanlar isə 1565-ci ildən Filippin ərazisini koloniyalaşdırmağa başlamışdılar. 1457-ci ildə burada Seyyid Əbu Bəkir Abirin başçılığı ilə Sulu sultanlığı yaradıldı. Sultanlıq 1917-ci ilədək öz varlığını qoruya bildi.
İnzibati bölgü
thumb|right|350px|Müsəlman Mindanao muxtar regionunun inzibati bölgüsü
Anton Üyerjaa
Anton Üyerjaa (tuvaca: Антон Үержаа, d. 2 dekabr 1957) – Tuvanın Qərbi Hemçik bölgəsindəki Höndelen məntəqəsində anadan olmuş tuvalı şair, mənzum əsərlər müəllifi.
Həyatı
2 dekabr 1957-ci ildə Barrıın-Hemçik kojuununun Höndelen məntəqəsində heyvandarlıqla məşğul olan ailədə anadan olmuşdur. 1975-ci ildə Aksı-Barlıq məntəqəsində təhsil almağa başlamışdır. Burada təhsil aldığı müddətdə qiymətləti yaxşı olduğuna görə ailəsinin də dəstəyi ilə o, Hərbi xidmətdən sonra Qızıl şəhərindəki Dövlət Pedoqoji İnistitutunun dil-ədəbiyyat fakültəsində ali təhsil almışdır. Ali təhsilini fərqləndirilmiş diplomla baş vurduqdan sonra “Tıvanın anıyaktarı” adlanan gənclər qəzetində işləməyə başlamışdır. Tuva nəşriyyatında redaktorluq, baş redaktorluq etmişdir. Üyerjaa Tuvanın Komsomol mükafatı namizədi, Rusiya Federasiyasının Yazıçılar Birliyinin üzvüdür. Anton Üyerjaa evildir və iki övladı vardır.
Şeiri
Аjıldı kım tааlаl didi? Ýаñgıs bоrbаk ürеzinni Ýеrgе hömgеş, Ýаş töl ışkаş, Ýürеk-bilе Ýıldı dаgаp, Аjıg dеrni аş-Ýеm kılıp, аzırааştıñ, Аñmааr dоlu düjüt ааrı — аmır dеp bе. Suglаñgılаr аdıştаrdаn оyulgаştıñ, Sugnu sоlup, kurgаg dоygа hоlujаrgа, Tuuybu ünеr... Turuglаr dеg dееrdе şаşkаn Tudug-bаjıñ kılıp kааrı — оyun dеp bе? Еzim, sınnаr, hоrum-köşkе Ýindip Ýоrааş, Еrgеk hirе еrtinе-dаа tаnıp ааrı, Ýürеktеrni, Ýüglüg ışkаş, ujuksun dееş, Şülük, ırnı bijip kааrı — bеlеn dеp bе? Аjıldı kım tааlаl didi? Аjıldı kım hinçеk didi? Ýıjır аldın sırgаlаngаn Ýаrаş kıs dеg, Sıptа tаrаа uyan, ееldеk mögеş kınnıp, Kоmbаynnıñ hоmuzungа оynаp turdа, Hоvu, şölgе ijеniri dаrjıktıg bе. Оrаy kеjее Ýügürüktü munuvutkаş, Оlbuktаlgаn dеlgеm tаygа tаzın tеpkеş, Sıldıstаrgа kаtçı bеrgеn еrееn-аlа Ýılgı bölüp hаlıdаrı — şılаnçıg bе? Ýаştаr оynаp, hölеgyеzin döjеnzin dееş, Sаdçıgаşkа çоdurааjık tаrıp kааrı, Аdış Ýаskаp, аrаt çоnnuñ dilеp turdа, Аyan ırnı sаlıp bееri — bеrgе dеp bе. Аjıldı kım hinçеk didi?
Yohan Ernst Gunnerus
Yohan Ernst Gunnerus — Norveç botaniki, mikoloqu, zooloqu, ornitoloqu, təbiətşünası, teoloqu və yepiskop.
Amper qanunu
thumb|right|280px| thumb|300px|Vakumda iki sonsuz paralel keçirici. Amper qanunu — elektrik cərəyanı elementində maqnit sahəsinin göstərdiyi mexaniki təsir qüvvəsini müəyyən edən qanun. Maqnit sahəsinin cərəyanlı naqilə etdiyi təsir qüvvəsi (F) maqnit sahəsinin induksiyası B, naqilin uzunluğu L, naqildən keçən cərəyan şiddəti İ və naqil ilə maqnit sahəsinin induksiya vektoru arasındakı a bucağının sinusu ilə tərs mütanəsibdir.
Babadərviş mağarası
Babadərviş mağarası — Qazax rayonundan 2 km. qərbdə Ağstafaçayın sol sahilində qədim yaşayış yeri. 1958-1966-cı illərdə aparılan kompleks tədqiqat işləri nəticəsində 3 mədəni təbəqə aşkara çıxarılıb. E.ə. 5-ci minilliyə aid edilən alt təbəqədən dairəvi yarımqazma evlər, gil qablar, dən daşları, müxtəlif heyvan sümükləri, 3-cü minilliyə aid edilən orta təbəqədən çiy kərpicdən tikilən evlər, quş təsviri ilə bəzədilmiş gil qablar, nehrə, manqal, heyvan fiqurları və arpa-buğda qalıqları, 2-ci minilliyin sonu-1-ci minilliyin əvvələrinə aid edilən üst təbəqədən isə daşdan dördkünc evlər, təsərrüfat quyuları, küpələr, gil möhürlər, manqal, tunc ox ucluğu, öküz heykəlciyi və s. tapılıb. Alt təbəqə Şomutəpə mədəniyyəti, orta təbəqə Kür-Araz mədəniyyəti, üst təbəqə isə Xocalı-Gədəbəy mədəniyyəti dövrünə aid edilir.
Salonqa Milli Parkı
Salonqa Milli Parkı — Konqo Demokratik Respublikasında yerləşən milli park. UNESCO-nun Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmişdir.
Haqqında
Milli Parkın əhatə etdiyi sahədə bir çox çay və qolları kəsişir və çay terrasları və platoları əmələ gətirir. Cücə şimpanzelər yalnız buradakı vəhşi təbiətdə yaşayırlar. Bu şimpanzelər məşhur olan digər şimpanzelərdən yalnız 0.4% gen fərqinə malikdir. Konqo çayının təbii quruluşunun bu xüsusi şimpanzelərin bu bölgədə yaşamasına əlverişli olduğu düşünülür. Bu şimpanzelər yaxşı üzgüçü deyillər. Bu gün bu şimpanzelərin sayı 29.500-50.000-dir.
Salonqa Milli Park Təhlükədəki Dünya irsləri Siyahısına 1999-ci ildə Konqo Demokratik Respublikasındakı qeyri-sabit siyasət və qaçaq ovçuluq səbəbindən girmişdir.
Qazaxbərəsi
Qazaxbərəsi (keçmiş rusca adı Novaya İvanovka (Новая Ивановка)) — Azərbaycan Respublikasının Neftçala rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Tamilla Maqsudova
Tamilla Maqsudova — kimya elmləri doktoru.
Həyatı
Tamilla Maqsudova 25 noyabr 1956-cü ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur.
Elmi məqaləri
Tamilla Maqsudovanın məqalələrinin bir qismi aşağıdakılardır: •6. Mаксудова Т.Ф., Аждарова Д.С., Алиев О.М. Выращивание монокристаллов соеди¬нения YbSbS3 // Материалы VI Междунар. Конф. Кристаллофизика и деформационное поведение перспектив-ных материалов. Москва. 2015. С.202. •O.M.Aliev, D.S Ajdarova, T.F.Maksudova, V.M.Ragimova. ”Phase equilibria in systems Cu2S- PbCuBiS3 and CuSbS2-Pb5Sb4S11”. The reports of National Academy of Sciences of Azerbaijan. 2016, vol.LXXII, №1, p. 49 •O.M.Aliev, D.S.Ajdarova, T.F.Maksudova, V.M.Ragimova. Phase-formation in quasiternary system Cu2S-PbS-Sb2S3. International Journal Applied and Fundamental Research (Scientific Journal). 2016, №12, p. 1482 •D.S.Ajdarova, T.F.Maksudova, I.I.Aliyev, V.M.Ragimova. ”Phase equilibria in systems MnSe-Bi, MnBi2Se4-Se”. The reports of National Academy of Sciences of Azerbaijan. 2017, №1, p. 18
Beynəlxalq konfranslarda iştirakı
O, Rusiyada (1972-2016), Ukraynada (1983, 2011), Qazaxıstanda (1990), Özbəkstanda (1991), Türkiyədə (2004), Sloveniyada (2006), Çexiyada (2006), Almaniyada (2008) keçirilən beynəlxalq konfrans və simpoziumlarda elmi məruzəçi kimi iştirak etmişdir.
Tikə kabab
right|thumb|260px|Tikə kabab
Tikə kabab, şişlik və ya şiş kabab — Azərbaycan mətbəxində bir yemək. Kababın növlərindən biri.
Tərkibi
Tikə kababın hazırlanmasında qoyun ətindən, baş soğandan, göy soğandan, cəfəri və reyhan kimi göyərtilərdən, duz, sumaq, istiot kimi ədviyyatlardan istifadə olunur.
Azərbaycan mətbəxinə aid olan qarssayağı tikə kabab qoyunun ətindən və böyrəyindən hazırlanır.
Hazırlanma qaydası
Qoyun ətinin bud və ya bel hissəsindən 35-40 qramlıq tikələr kəsib duz və istiot vurulur, şişə taxılır və manqalda od üzərində qızardılır. Bəzən kababın əvvəlində yazılmış qayda üzrə basdırma hazırlanır. Kabab hazır olan kimi masaya verilməlidir. Tikə kababın yanında halqavari doğranmış soğan və ya narşərab, (yay vaxtı şişdə qızardılmış pomidor) istiot və duz verilir.
II Nikolay
II Nikolay Romanov — Rusiya imperiyasının sonuncu imperatoru, III Aleksandrın oğlu, Romanovlar sülaləsinin sonuncu varisi. Çar II Nikolay ölümündən sonra Rus Pravoslav Kilsəsi tərəfindən müqəddəs elan edilib. Vəfat edərkən 2012-ci il kursu ilə 300 milyard dollar məbləğində var-dövləti vardı.
Həyatı
Nikolay Aleksandroviç Romanov 1868-ci il may ayının 18-də Rusiya imperiyasının Sankt-Peterburq (Petroqrad) quberniyasında anadan olub. Atası Rusiya çarı III Aleksandr, anası Mariya Fyodorovnadır. Anası ilə çox yaxın olmuş, daim məktublaşmışlar.
Nikolay ilk təhsilini 1885–1890-cı illərdə xüsusi hazırlanmış proqram çərçivəsində imperiyanın tanınmış akademiklərindən alır. Leksiyaları Rusiyanın məşhur akademikləri N. N. Beketov, N. N. Obruçev, T. A. Küyi, M. İ. Draqomirov və başqaları deyir. Rusiyanın protopresviteri (baş keşişi – A. R.) İohan Yanışev isə II Nikolaya kilsə tarixindən dərs deyir, ona kilsə qanunlarını öyrədir. Gələcək çarın təlim-tərbiyəsi atası III Aleksandrın bilavasitə rəhbərliyi və nəzarəti altında həyata keçirilib. Nikolayın hərtərəfli təlim-təhsil prosesi ümumilikdə 13 il davam edir. Təhsilin ilk səkkiz ilində siyasi tarix, rus ədəbiyyatı, eləcə də ingilis, alman və fransız dillərinə xüsusi diqqət ayrılır. thumbnail|left|Nikolay vəliəhd ikən (1892) Tədris proqramının son 5 ili isə əsasən dövlət işləri üçün zəruri olan hərb sənətinin öyrənilməsinə, hüquqi və iqtisadi təhsilə sərf olunur. Əsasən tarixi ədəbiyyatı oxumağı sevən Nikolayın tədrisdənkənar əsas məşğuliyyəti fotoşəkil çəkmək idi. Gənc Nikolayın idealı isə Çar Aleksey Mixayloviç Tişayşiy olub.
II Nikolay 1884-cü ildə tanış olduğu şahzadə Alesiya Qessenskaya ilə 1894-cü ilin aprelində nişanlanır. Elə həmin ilin noyabr ayının 14-də isə kilsədə baş tutan pravoslav dini ayini ilə Alesiya Qessenskaya Aleksandra Fyodorovna adını qəbul edir. Növbəti illərdə isə cütlüyün qızları Olqa, Tatyana, Mariya və Anastasiya, oğulları Aleksey dünyaya gəlir.