cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
İstanbul
Ulduz sarayı
Hal-hazırda bu qəsr Validə sultan köşkü olaraq tanınır. Sultan Əbdüləzizin hakimiyyəti zamanında da Böyük Mabeyn köşkü, Çit qəsri, Malta köşkü və Çadır köşkü inşa edilmişdir. Sultan II Əbdülhəmid taxta çıxdıqdan sonra bir müddət Dolmabağça sarayında yaşamış, daha sonra isə Ulduz sarayına köçmüş və səltənətinin sonuna qədər burada yaşamışdır.
Çırağan sarayı
thumb|198x198px|Çırağan sarayının giriş darvazası 1910-cu ildə baş verən yanğın nəticəsində tamamilə yanıb, günümüzə sadəcə xarici cəbhəsi qalmış Hünkar dairəsi sarayın əsas binalarından biridir. XVII əsrdə bu ərazi Qazançıoğlu bağçası adıyla tanınırdı. Övliya Çələbinin qeydlərinə görə, Osmanlı sultanı IV Muradın qızı Əsməhan Qaya Sultana hədiyyə etdiyi bu bağçada köşk inşa etdirmişdi. Daha sonra burada Nevşəhərli İbrahim Paşa, xanımı Fatma Sultan üçün böyük bir saray inşa etdirmişdir. Bağçasında, dövrün Osmanlı sultanı III Əhməd və sədrəzəmi Nevşəhərli İbrahim Paşanın da iştirak etdiyi təntənəli şənliklər keçirilən saray əhali tərəfindən Lalə dövrü boyunca Çırağan (farsca işıq deməkdir ) adlanmağa başlandı. Osmanlı sultanı I Mahmudun hakimiyyətinin ilk illərində gözdən düşən saray daha sonra padşahın əmriylə bərpa edilərək xüsusilə də, əcnəbi elçilərin qonaq edilməsi üçün təsis edildi. Saray, eyni əsrin sonlarında III Səlimin bacısı Beyhan Sultana hədiyyə edilsə də, Beyhan Sultan sarayı bəyənməmiş, padşah isə sarayın strukturunu böyüdərək səltənətinin son 2 ilini burada keçirmişdir.
Qalata qülləsi
thumb|200x200px|Bosfordan Qalata qülləsinin görünümü Qalata qülləsi — İstanbul şəhərinin Qalata səmtində yerləşən 528-ci ildə inşa olunmuş tarixi qüllə.
Qalata qülləsi İstanbul şəhərinin əsas simvollarındandır. Qalata qülləsi dünyanın ən qədim qüllələrindən hesab olunur. Qüllə Bizans imperiyasının imperatoru Anastasiusun göstərişi ilə 528-ci ildən inşa olunmağa başlanmışdır. 1204-cü ildə IV xaç yürüşü zamanı ciddi dağıntılara məruz qalan qüllə, 1348-ci ildə İsa Qülləsi adı ilə köhnə qüllənin yerində yenidən inşa olunmuşdur. 1348-ci ildə ikinci dəfə inşa olunan Qalata qülləsi həmin dövrdə Konstantinopol şəhərinin ən hündür binası hesab olunurdu.
Bu gün mövcud olan qüllə 1445–1446-cı illərdə yüksəldilmişdir. Qüllə türklərin əlinə keçdikdən sonra müxtəlif vaxtlarda təmir olunmuş, özülü bərkidilmişdir. XVI əsrdə qüllədən Kasımpaşa tərsanəsində işlədilən Xristian əsirləri saxlamaq üçün istifadə olunmuşdur. Sultan III Muradın icazəsi ilə ərəb alimi Tağıyəddin tərəfindən Qalata qülləsində Rəsədxana açılmışdır. Həmin Rəsədxana cəmi bir neçə il fəaliyyət göstərmiş və 1579-cu ildə qapadılmışdır. XVII əsrin ilk rübündə IV Muradın hakimiyyəti dövründə Hezarfən Əhməd Çələbi adlı gənc ixtiraçı ucmaq məqsədi ilə qanadlar hazırlamışdır. Uzun müddət davam etmiş təlimlərdən sonra, Hezarfən Əhməd Çələbi 1638-ci ildə Qalata qülləsindən Üsküdar səmtinə qədər uçmuşdur. O, bununla Bosfor boğazının üstündən keçmişdir. Bu uçuş Dünya tarixində insanın ilk əhatəli uçuşu hesab olunur. thumb|205x205px|[[Sultanəhməd meydanı.]]
Taksim Meydanı
Taksim meydanı — İstanbulun Avropa hissəsində, Bəyoğlu ilçəsində yerləşən meydan. Meydan İstanbul şəhərinin ən məşhur məkanlarından biri, eləcə də böyük alış-veriş, turizm və istirahət ərazisidir. Öz restoranları, mağaza və otelleri ilə məşhurdur.
Sultanəhməd Meydanı
Günümüzə çox az qalıqları qalan Bizans dövrünün əhəmiyyətli tikililəri və abidələri Cıdır meydanı ətrafında inşa edilmişdir. Böyük saray adı ilə məşhur olan İmperiya sarayı Cıdır meydanının yanından başlayır, dəniz kənarına qədər uzanardı. Meydan, Romaya qədər uzanan yolun başlanğıcı idi və ilk mozaika daşı da burada qoyulmuşdur. Hamamlar, məbədlər, dini, mədəni, idarə və ictimai mərkəzlər bu parkın yaxınlığında yerləşmişdir. Bizans və Türk dövrlərində də mərkəzi əhəmiyyətini davam etdirmişdir. İstanbulun ən mühüm abidələri Aya Sofya məbədi, Sultan Əhməd Məscidi, Türk və İslam Əsərləri Muzeyi və daha çoxu Cıdır meydanın dairəsindədir. Şəhərin əsas küçələri Cıdır meydanından başlayır. Yol kənarları ticarət binları və iqamətgahlarla əhatəlidir.
Gülhanə parkı
thumb|[[Gülhanə parkı|Gülhanə Parkının üstdən görünüşü.]]
Gülhanə parkı — İstanbul şəhərinin Fatih ilçəsində yer alan tarixi bir parkdır. Alay köşkü, Topqapı sarayı və Sarayburnu arasında yerləşir. Park, Osmanlı imperiyası dövründə Topqapı sarayının xarici bağçası və içində bir qoruq və qızılgül bağçalarını saxlayardı. Türk tarixində demokratikləşmənin ilk addımı olan Tənzimat fərmanı, 3 noyabr 1839-cu ildə Əbdülməcidin dövründə Xarici İşlər Naziri Mustafa Rəşid Paşa tərəfindən Gülhanə parkında oxunmuşdur və bu səbəblə bu parka Gülhanə Xətti Hümayunu da deyilir.
İstanbul şəhərinin başçısı Cəmil Paşanın dövründə düzəldilərək 1912-ci ildə park halına gətirildi və xalqa açıldı. Hal-hazırda park 1000 m2-lıq sahəyə malikdir. Parkın girişində sağ tərəfdə İstanbul mer və bələdiyyə sədrlərinin büstləri var. Parkın ortasından hər iki tərəfi ağaclı yol keçir. Bu yolun sağında və solunda istirahət yerləri, uşaq bağçası var. Parkda həmçinin Romalılardan qalma Qot sütunu yer alır.
Parkdaki son tədbirlər Gülhanə parkının Sarayburnu hissəsində 19 noyabr 1938-ci il tarixində keçirilib.
Bakırköy Azadlıq meydanı
Bakırköy Azadlıq meydanı — İstanbulun Bakırköy ilçəsində İncirli prospekti ilə Ebuzziya prospektini birləşdirən meydandır.
15 iyul Şəhidlər Körpüsü
Bosfor üzərindən salınan ilk asma körpü 15 iyul Şəhidlər Körpüsü olmuşdur. Körpü İstanbulun Avropa və Asiya hissələrini birləşdirir. Körpünün uzunluğu 1560 metr, əsas aşırımın uzunluğu 1074 metr, körpünün eni 33 metr, suyun üstündə dayaqların hündürlüyü 165 metr, yoldan ötən hissədən suyun səthinə qədər 64 metrdir. Hər gün körpüdən təxminən 600 000 sərnişin daşıyan 200 000-dən çox nəqliyyat vasitəsi keçir. Uzunluğuna görə körpü dünyada 13-cü yerdədir. Körpüdən istifadə etmək ödənişlidir, piyada keçişi isə intihar sayının çoxluğu səbəbindən qadağandır. Osmanlı İmperiyası dövründən bəri boğazı körpü ilə keçmək fikri 15 iyul Şəhidlər Körpüsünün inşasına qədər illər ərzində tez-tez gündəmə gəlmişdir. Cümhuriyyətin ilk illərində varlı bir iş adamı olan Nuri Dəmirağ körpü üçün fərdi layihələr hazırlamış və 1931-ci ildə San Fransiskoda Qızıl qapı körpüsünü inşa edən Bethlehem Polad Şirkəti üçün bir layihə çəkmişdir. Dəmirağın həyata keçirilməyən layihəsindən başqa, 1951-ci ildə bir alman şirkəti tərəfindən hazırlanan bir layihə də reallaşmadı. Hal-hazırda İstanbulun əsas rəmzlərindən biridir.
Nəqliyyat
thumb|229x229px|[[İstanbul Hava Limanının beynəlxalq uçuşları həyata keçirən terminalı.]] İstanbulda nəqliyyat quru, hava, dəniz və dəmir yolu kimi müxtəlif yollarla həyata keçirilir. Şəhəriçi, şəhərlərarası və beynəlxalq nəqliyyat üçün böyük mərkəzlərə malikdir. Şəhərdə hava nəqliyyatının mövcud olduğu iki mülki hava limanı var. Bunlardan biri 2019-cu ildə açılan İstanbul Hava Limanıdır. İstanbul hava limanında daxili və xarici uçuşlar üçün 2 ayrı terminal var. Atatürk hava limanından planlaşdırılan bütün uçuşlar 6 aprel 2019-cu ildən etibarən İstanbul Hava Limanından edilməyə başlandı. Atatürk Hava limanının gələcək istifadəsi hələ dəqiqləşdirilməyib. İstanbul Hava Limanı, Akpınar və Yeniköy məhəllələri arasındakı 7.650 hektarlıq ərazidə yerləşir. Digər hava limanı şəhərin Asiya hissəsində yerləşən Səbihə Göyçən Hava Limanıdır.
Bir çox yerli və xarici mərkəzə birbaşa uçmaq mümkündür. Şəhər hava limanlarından biri olan İstanbul Hava limanı, Avropa hissəsi Arnavutköy ilçəsində, Sabiha Gökçen hava limanı isə Asiya hissəsindəki Pendik ilçəsində yerləşir. Atatürk Havalimanı şəhər içərisində hava nəqliyyatında mühüm rola sahib idi. Hər gün hava limanından orta hesabla 650–700 təyyarə uçurdu. Şəhərin mərkəzinə metro xətti və magistral yollarla bağlanır.
Xüsusilə şəhərlərarası səyahətdə quru nəqliyyatı böyük bir paya sahibdir. Türkiyənin hər şəhərinə və ayrıca Gürcüstan, Yunanıstan, Bolqarıstan kimi qonşu ölkələrə İstanbuldan birbaşa avtobus səfərləri vardır. Harem avtovağzalı Asiya hissəsində, Böyük İstanbul avtovağzalı isə şəhərin Avropa hissəsindədir. Böyük İstanbul avtovağzalı da şəhər mərkəzinə metro ilə bağlıdır. Bundan başqa, şəhərin müxtəlif yerlərində bəzi böyük turizm şirkətləri tərəfindən idarə olunan cib avtovağzalları mövcuddur.
Dəmir yolu bu iki nəqliyyat marşrutu ilə müqayisədə daha az üstünlük verilən nəqliyyat növüdür. İstanbuldan Əskişəhər, Ankara, Konya, Adana, Bitlis, Van kimi yerli mərkəzlərə və Yunanıstan, Bolqarıstan, Rumıniya, Serbiya, Macarıstan, İran, Suriya və İraq kimi xarici mərkəzlərə də dəmiryolu xidməti vardır. Son zamanlarda Yüksək Sürət Qatarı layihəsinin İstanbulda da həyata keçirilməsi nəzərdə tutulur. Dəmiryol nəqliyyatı şəhər ictimai nəqliyyatı olan İstanbul metrosunda da istifadə olunur.
Dəniz yolu ilə şəhərdə müntəzəm nəqliyyat yalnız ölkə daxilində həyata keçirilir. İstanbuldan Yalova, Balıkəsir və Bursaya qədər bərə xidmətləri vardır. Turizm məqsədilə İstanbul Limanına gələn fərdi gəmilər istisna olmaqla, beynəlxalq kruiz yoxdur. thumb|[[İstanbul metrosunun yerüstü stansiyası olan Ataköy.]] Şəhərdən O-1, O-2, O-3, O-4 və O-7 avtomobil yollarını keçir. Avtomobil yolları 15 İyul Şəhidlər və Fateh Sultan Mehmet körpüsü ilə bağlanır. Körpülər şəhər nəqliyyatının vacib hissələrindən biridir. Pik saatlarda körpülərdə tez-tez tıxaclar yaranır. Euronews-un "Qlobal həyat keyfiyyəti 2019" hesabatına görə, İstanbul sürücü və sərnişinlərin nəqliyyatda ən çox vaxt itirdiyi 13-cü şəhər oldu.
İETT xətlərindən əlavə, özəl şirkətlər İstanbul kəndlərinə və Silivri, Çatalca və Şilə kimi ucqar ilçələrə nəqliyyatı təmin edir.
Tramvay
thumb|İstanbul, [[Taksim meydanı|Taksimdə qədim tramvay]] İstanbulda şəhəriçi daşınma prosesləri 1869-cu ildə Dərsadət Tramvay Şirkəti və Tunel təşkilatının qurulması ilə başlayır. 1871-ci ildə şirkət atlı tramvayda dörd marşrutda daşıma proseslərinə başladı. Bu xətlər Əzabqapı-Qalata, Aksaray-Yeddiqüllə, Aksaray-Topqapı və Əminönü-Aksaray olmuş və ilk ildə 4,5 milyon adama xidmət etmişdir. Sonrakı illərdə yeni xətlər əlavə edildi. 1 metr genişliyə malik dəmiryolda 430 və 45 tramvay maşın işləyə bilərdi. 1912-ci ildə Müdafiə Nazirliyi Balkan müharibələri zamanı bütün atları cəbhəyə göndərilməsi ilə atlı tramvay daşımasına bir il müddətinə ara verildi. Tramvay şəbəkəsi 2 fevral 1914-cü ildə Catene Tel şirkəti tərəfindən elektrikləşdirilmişdir. 8 iyun 1928-ci ildə Üsküdar və Kısıklı arasında tramvay işə başladı. 1950-ci illərdə tramvay xətlərinin uzunluğu 130 km-ə çatdı. 1956-cı ildə 56 min 270 qatar və 108 milyon sərnişin yaşadı. 27 may hərbi çevrilişindən sonra şəhərin tramvay xidməti tənəzzülə başladı. Xətlər dağıdıldı və o günün şərtlərinə uyğun daha sürətli qatarlar üçün nəzərdə tutulmuş xətlər salındı. Köhnə tramvay şəhərin Avropa hissəsində 12 avqust 1961-ci ilə qədər və Asiya hissəsində isə 14 noyabr 1966-cı ilədək xidmət verməyə davam etmişdir. thumb|İstanbul Metrosunun müasir qatarları.
Metro
İstanbul metrosu, Türkiyənin İstanbul şəhərində xidmət verən metro sistemidir. 3 sentyabr 1989-cu ildə xidmətə girdiyində Türkiyənin ilk metro sistemi idi. Metro İstanbul, Böyükşəhər Bələdiyyəsi tərəfindən idarə olunur və hal-hazırda 6 metro xətti (M1, M2, M3, M4, M5, M6) və 86 stansiyaya malikdir. Bu xüsusiyyəti ilə İstanbul metrosu, ölkənin ən böyük metro şəbəkəsidir. M1, M2, M3 və M6 xətləri Avropa tərəfində, M4 və M5 xətləri Asiya tərəfində xidmət göstərir. M1, M3, M4 və M5 metro xətlərinin genişləndirilməsi işləri davam etdirilir. M7, M8, M9, M10, M11, M12, M13 metro xətlərinin tikintisi davam edir. Tikintisi davam edən M7, M9, M11 xətləri Avropa tərəfində, M8, M10, M12, M13 xətləri isə Asiya tərəfində yer alacaqdır.
Metro sistemi, həftənin hər günü son stansiyalardan etibarən səhər saat 6.00-da gedən ilk qatardan gecə 00.00-da gedən son qatara qədər xidmət göstərir. Həftə sonları və tətil günləri, hər 20 dəqiqədə 00.00 ilə 06.00 arasında əlavə xidmətlər təşkil edilir. Metro sərnişinləri İstanbulkart vasitəsilə ödəniş edir.
Funikulyor
thumb|Taksim-Kabataş funikulyoru Tunel 1874-cü ildə London metrosundan sonra Avropada ikinci və Altantik Prospekt Tunelindən sonra dünyada üçüncü ən qədim metro kimi fəaliyyətə başladı. Kabelli lift sisteminə bənzər bir funikulyor sistemdir. Tunel xəttində dayanacaq yoxdur, uzunluğu 573 metrdir və Karaköy ilə Tünel Meydanı arasında 60 metr hündürlük fərqi var.
2006-cı ildə istifadəyə verilən Taksim-Kabataş funikulyoru, M2 xətti ilə Kabataşdakı bərə limanlarını və T1 xəttini birləşdirir. Sistemdə dayanacaq yoxdur və gündə 195 səfər edilərək, ümumilikdə 30.000 sərnişin daşınır.
Avtobuslar
İETT, avtobus, tramvay və tuneldən əlavə olaraq, İstanbul Xüsusi Dövlət avtobusları və İstanbul Avtobus QSC-nin idarə olunması, icrası və nəzarəti üçün də məsuliyyət daşıyır. İETT, eyni zamanda İstanbuldakı dəmir yolları sistemlərinin bir hissəsinin inşasını da həyata keçirir.
Metrobus
İstanbulun E-5 şosesində Topqapı-Avcılar xətti üzrə işləyəcək metrobus layihəsi üçün Niderlandın Fileas şəhərindən 26 metrlik, 220 nəfərlik metrobusların alınması üzrə danışıqlar aparmaqdadır. Xətti üzərində yerləşən maqnit çivəri sezərək, sürücüsüz hərəkət edəcək. Metrobus layihəsi E-5 şosesində Məcidiyyəköy-Bəylikdüzü arasında həyata keçiriləcək və iş Çobançeşmə-Kiçikçəkməcə, Topqapı-Çobançeşmə, Məcidiyyəköy-Cevizlibağ və Kiçikçəkməcə-Bəylikdüzü mərhələlərindən ibarət olacaq. Layihənin təxminən 75 milyon TL dəyərində olduğu təxmin edilir. Bundan əlavə, Ədirnəqapı-Vəznəcilər, Beşiktaş-Levent arasında da metrobus xəttinin salınması planlaşdırılmışdır.
Hava çirklənməsi
Qlobal iqlim dəyişikliyinin yaratdığı ekoloji çirklənmənin çatdığı mərhələ dünya ədəbiyyatında qlobal iqlim böhranı adlanır və planetimizdəki canlıların altıncı kütləvi məhvi yolunda sürətlə irəlilədiyi bildirilir. Niderland Ekologiya Dəyərləndirmə Agentliyinin 2018-ci il hesabatına görə Türkiyə karbon salınımı baxımından dünyanı ən çox çirkləndirən ölkələr içərisində 18-ci sırada yer alır. Türkiyəni çirkləndirən inzibati vahidlər siyahısında isə İstanbul 1-ci sırada yer alır. Şəhərdəki nəqliyyatların, tıxacların çoxluğu, qurğuşunsuz benzinin qadağan olunmasına baxmayaraq, hələ də geniş istifadəsi, fabrik və zavodların sayının gün keçdikcə artması kimi faktorları nəzərə aldıqda, nəticə bizi heç də təəcübləndirmir. Lakin şəhərdə hava çirkliliyinə qarşı bir çox tədbirlər görülür. Şəxsi avtomobillərin sayının azaldılması, metrobus, metro, avtobus kimi ictimai nəqliyyat xəttlərinin genişləndirilərək bütün şəhəri əhatə etməsi, tıxacların azaldılması üçün daha geniş yolların inşası bu tədbirlərdən bir neçəsidir.
Uilyam Vordsvort
Uilyam Vordsvort — ingilis romantik şairi. Samuel Teylor Koldric ilə birlikdə "Lirik balladalar"ın (1798) birgə nəşri ilə ingilis ədəbiyyatında romantizm dövrünün başlamasında rol oynayan şəxs kimi qəbul edilir.
Vordsvortun maqnum əsəri, ümumiyyətlə, erkən illərinə aid yarı avtobioqrafik bir şeir olan və bir neçə dəfə yenidən işləyib genişləndirdiyi Prelüd olaraq qəbul olunur. Ümumilikdə "Koleric üçün şeir" kimi tanınan Prelüd, ölümündən sonra həyat yoldaşı tərəfindən adlandırılmışı və nəşr olunmuşdur.
Vordsvort ən çox təbiətin gözəlliyini və gücünü, insan təxəyyülünü tərənnüm edən poeziyası ilə tanınır. Ən məşhur əsərlərinə "Tintern Abbey", "The Prelude" və "Ode: Intimations of Immortality" daxildir.
Poeziyasından əlavə, Vordsvort həm də tənqidçi, esseist və siyasi fəal idi. O, Samuel Taylor Koldricin yaxın dostu idi və məşhur "Lirik balladalar" şeirlər toplusunda əməkdaşlıq edirdi.
Ambazoniya
Ambazoniya — (rəsmi olaraq Ambazon Federal Respublikası və ümumi adı Amba Land) 1961-ci ildə BMT tərəfindən yaradılmış Kamerun Federasiyasının muxtar anqlofon dövləti kimi beynəlxalq səviyyədə tanınan, özünü elan etmiş bir dövlətdir. Ambazoniya Cənubi Kamerunun keçmiş Britaniya Məcburi Ərazisinin varisidir. Ştat şərqdə Kamerun Respublikası, şimal və qərbdə Nigeriya, cənubdan Atlantik okeanı ilə Bonni körfəzi ilə həmsərhəddir. Onun ərazisi təxminən 5 milyon insanın yaşadığı 42,710 km² qiymətləndirilir. FRA 1 oktyabr 2017-ci ildə Kamerunun mərkəzləşdirilməsinə və ölkənin ingilisdilli əhalisinə qarşı etirazlar zamanı müstəqil elan edildi. Kamerun hökuməti müstəqillik bəyannaməsinin heç bir hüquqi çəkiyə malik olmadığını bəyan etdi və FRA-ya müharibə elan etdi ki, bu da faktiki olaraq dövlətin müstəqilliyinin tanınması kimi qiymətləndirilə bilər. 2018-ci ildə Ambazoniya Təmsil olunmayan Millətlər və Xalqlar Təşkilatına qəbul edildi. 5 yanvar 2018-ci ildə Yuliy Ayuk Tabe (Ambazoniyanın ilk prezidenti) və köməkçiləri Nigeriya və Kamerun hakimiyyətinin sui-qəsdi nəticəsində Abuca otelindən qaçırıldılar və siyasi ittihamlarla ittiham olunaraq Kameruna təhvil verildilər. Tezliklə hərbi tribunal tərəfindən ömürlük həbs cəzasına məhkum edildilər. Etiraz hərəkatının liderlərini və ya Ambazoniya liderlərini həbs etmək və ya aradan qaldırmaq üçün sonrakı cəhdlər xalqın qəzəbinə çevrildi və bu, müstəqillik hərəkatlarının aktivləşməsinə, Kamerunda prezident və parlament seçkilərinin boykot edilməsinə səbəb oldu.
Etimologiya və terminologiya
thumb|Ambas körfəzini çox solda göstərən müstəmləkə dövrünün xəritəsi "Ambazonia" termini ingiliscə Ambas körfəzi kimi tanınan Vuri çayının ağzındakı körfəzin yerli adı olan Ambozesdən gəlir. Adı 1984-cü ildə Von Qorji Dink tərəfindən regionda muxtariyyətin bərpası və ingilisdilli institutların qorunub saxlanması kampaniyasının bir hissəsi kimi irəli sürülüb. Adı simvolik verilmişdir. 1858-ci ildə Cənubi Kamerunun azad edilmiş qullarının ilk məskəni çayın ağzının ərazisində salınmışdır.
İnzibati struktur
Ambazoniya 13 mahala bölünür. thumb|Ambazoniya ştatları|Ambazaoniya əyalətləri və əyalətləri.
Mihri Müşfik Hanım
Mihri Müşfik Xanım – Türkiyə rəssamı.
Türkiyədə müasir şəkil işlərini ilk başladan qadın rəssamdır. Xüsusilə portretləri ilə tanınır. O, bir çox tanınmış şəxslərin portretlərini çəkib; portretini çəkdiyi insanlar arasında Mustafa Kemal Atatürk və Papa XV Benedictus da var. Qızlar üçün Gözəl Sənətlər Akademiyası olan İnas (Qızlar) Sənayesi Nesiş Məktəbi'nin ilk qadın meneceri oldu və bir çox qadın rəssamların üzə çıxmasında əməyi keçdi. Rəsmə olan sevgisinə görə aristokrat həyat tərzini tərk etdi, bohem və kasıb bir həyat yaşadı. O, rəssam Hale Asafın xalasıdır.
Həyatı
Bohem rəssamı Mihri Müşfik Xanım Ançabadze, 26 fevral 1886-cı ildə İstanbul, Kadıköydə olan Rasim Paşa Konağında, Baklatarlası Məhəlləsində doğulmuşdur. Onun atası Dr. Əhməd Rasim Paşa anatomiya mütəxəssisi idi və Hərbi Tibb Məktəbində hörmətli təlimatçı idi. O, rəsmi sənədlərdə və ailə məktublarında bu təşkilatın prezidenti də adlanır. Dr. Əhməd Rasim Paşanın zərif dadı və musiqiyə, şəkilə və ədəbiyyata marağı qızının formalaşmasında əhəmiyyətli rol oynadı. Rasim Paşa həkim kimi tanınması ilə yanaşı musiqiyə olan marağı və axşam yığıncaqlarında saz çalmağı ilə də məşhurdur. Mihri Xanımın abxazlı anası, Fatma Neşedil Xanım, Rasim Paşanın həyat yoldaşlarından biri idi. Onun kiçik bacısı Enise Xanım mərhum Osmanlı cəmiyyətinin digər tanınmış qadın sənətçisi olan rəssam Hale Asafın anası idi. Mihri Xanım rəsmdən əlavə ədəbiyyat və musiqi ilə də maraqlanmışdı, lakin rəsmə olan marağı digərlərindən daha üstün idi. O, çəkdiyi bir rəsm əsərini Sultan II Abdulhamidə göstərəndə saray rəssamı Zonaronun tələbəsi oldu və ondan Beşiktaşdakı rəsm studiyasında təhsil aldı. Beləliklə, Türkiyədə müasir rəsm əsərləri işlərini başladan ilk qadın rəssam ünvanını aldı.
Avropaya gedişi
Hələ 17 yaşında olanda musiqi konsertində gördüyü İtalyan əsilli bir musiqiçi ilə Romaya qaçdı. Saxta pasportla getdiyi İtaliyada bir müddət tanıdıqlarının yanında qaldıqdan sonra sənət dünyasının mərkəzi sayılan Parisə getdi. 52 Montparnasse Bulvarı adresində kirayə tutduğu yeri həm ev, həm də studiya olaraq istifadə etdi. O, sonradan Sorbonne Universietində siyasət tələbəsi olan Müşfiq Selami bəy ilə evləndi. Müşfiq Bəy, Bursalı tanınmış bir şəxsiyyət olan Selami Beyin oğludur. O, siyasət, tarix və ədəbiyyatla maraqlanırdı.
İstanbula qayıdışı
Mihri Xanım, Osmanlı Maliyyə naziri Cevit Bəy'ə, Balkan Savaşları sonrasında Fransız hökumətiylə müqavilə düzənləmək üçün Paris'də tanıdıldı. Cavit Bəy tərəfindən Təhsil Nazirliyinə göndərilən Mihri Xanımı tövsiyə edən teleqramlar nəticəsində 1913-cü ildə İstanbul Qızlar üçün Müəllimlər Məktəbində sənət müəllimliyi vəzifəsində işə başladı. Qızlar üçün Gözəl Sənətlər Məktəbi 1914-cü ildə qurulduğunda, riyaziyyatçı Saleh Zeki Bəyin təyin edilməsindən sonra burada rejissorluq və gözəl sənət təlimçisi olaraq işləmişdir. Mihri Xanımın Qızlar üçün Gözəl Sənətlər Məktəbinə etdiyi qatqılar hətta inqilabi idi.
Edebiyat-ı Cedide (Yeni Ədəbiyyat)
Mihri Xanım həmçinin Edebiyat-ı Cedide (Yeni Ədəbiyyat) şairləri arasında, İbrahim Çallı, Hikmet Onat, Fikret Adil, Namık İsmail ilə yanaşı həmçinin Tevfik Fikretlə də dost olmuşdur. Ruşen Eşref Ünaydın, Tefvik Fikret ilə əlaqəli xatirələrində, şairin Mihri Xanım ilə bağlı fikirlərini bu cür dilə gətirir: ''“Yuxarıda mənim portretimi çəkən bir xanım var. O, həm də “Rübab”ı o qədər gözəl təsvir edir ki, yazdıqlarım bu qədər mənalı imiş! deyə təəccüblənirəm.”'' Yeni Ədəbiyyat şairləri, Realizm, Parnassiyanizm və Sembolizmdən təsirlənmişdirlər, hansı ki, XIX əsrdə Fransız ədəbiyyatında bunlar üstünlük təşkil edirdi.
Qurtuluş Savaşı dövrü
Mihri Xanım 1922-ci ildə Yunan ordusunun dənizə hücumunun ardından Mustafa Kemal Atatürkün ayaqüstə forma ilə, 3m hündürlükdə portretini çəkir və Çankaya Köşkünə gətirərək ona təqdim edir. Bu Cumhuriyyətin elanından sonra bir Türk rəssamın ilk dəfə Atatürkün portretini çəkməyi idi. Daha sonra Yuqoslav kralı Aleksander xatirəsinə Yuqoslaviyaya hədiyyə edilən bu tablo II Dünya Müharibəsi əsnasında Belqrad sarayının təxrib olması nəticəsində itdi, 1990-cı illərdə isə yenidən tapıldı.
Mihri Xanım və bacısı qızı Hale Asaf
Mihri Müşfiq Xanım Hale Asafın ilk rəsm müəlliməsi olması ilə birlikdə, ona rəsmdən əlçəkməsini nəsihət etdiyi və sonrakı vaxtlarda küsülü olduqları bilinir. Mihri Xanım, Hale Asafın 20 yaşlarında olduğu vaxtlardan başlayaraq onun rəsmdən uzaqlaşmasını istəmiş və bəzən ''“Mən rəsmlə məşğul oldum nə oldu? Sənət qarın doyurmur... Tablolarını yeyəcəksən?” ya da “...Mən gözələm, başımın çarəsinə baxaram, səndə o da yoxdu amma sən hələ də rəsmlə məşğul olmağa davam et!...”'' kimi sözlər deyirdi. Taha Taros Mihri Müşfiq Xanımın xaricdən göndərdiyi məktubunda bunları yazdığını deyir:
''“... İllərlə işləməklə mən nəyə nail oldum? Heç... Üstəlik səhhətimi itirdim. O vaxt mən “Herakl” idim. İndi pilləkənləri çətin çıxıram. Sənət məni bu hala salıb. Hələ gözlərim heç görmür. Üst-üstə iki eynək taxıram. Pulsuzam. Bizim kimi Avropaya nəzərən geri qalan bir ölkədə sənətkarın yolu qədər çətin bir yol yoxdur. Bizimkisi həddindən artıq fədakarlıq istəyən bir sənətdir.''
''...Hər sənətkar, qarşısındakı sənətkarı daima özündən ağılsız görür. Onun on ildə etdiyini, özünün bir ildə edəcəyini düşünür. Bir-iki il içində həyatını qurtaracağına, şeytanın ayağını qıracağına əmindir!''
''Bizim ailənin yeganə xüsusiyyəti tərsliyidir. Mən hər şeydə olduğu kimi sənət həyatımda da tərsliyimlə yaşadım. Bugün buna min dəfə peşmanam.” '' Bu sözlər Mihri Müşfik Xanımın içində bulunduğu vəziyyəti açıqlayır və hansı şərtlər altında bacısı qızına rəsmi buraxmasını deməyini də açıqlayır.
Əsərləri
Sənətçinin 1988 ilinə qədər aparılan araşdırmalar nəticəsində tapılan Türkiyədə 32, İtaliyada 36, Fransada 23 və Amerikada 60-dan çox olmaqla 150 əsəri üzə çıxmışdır. Sənətçi əsərlərində həyat yoldaşı Müşfik Selami İnegöllü ilə evli qaldığı (1905-1922) müddətdə Mihri Müşfik, digər dönəmlərdə isə Mihri Rasim imzasından istifadə edib.
Sizif haqqında mif
Sizif haqqında mif (fr. Le Mythe de Sisyphe) — fransız yazıçı Alber Kamünün kitab həcmindəki fəlsəfi essesi. Essenin orijinalı 1942-ci ildə, Castin O'Brayen tərəfindən tərcümə edilmiş ingiliscə versiyası isə ilk dəfə 1955-ci ildə çap olunur.
Sorn Kyerkeqor, Artur Şopenhauer, Fridrix Nitsşe kimi filosoflardan təsirlənən Kamü özünün absurd fəlsəfəsini irəli sürür. Absurdizm insanın "öz həyatına məna qatmaq" kimi ən təməl ehtiyacına kainatın "yersiz sükut"la qarşılıq verməsidir. Kamü insan həyatının absurdluğunu yunan mifologiyasındakı Sizif obrazının vəziyyətinə bənzədir. Belə ki, tanrılar onu iri bir daş parçasını dağ ilə üzüyuxarı qaldırmaqla cəzalandırırlar və o, daşın sonda yenə də aşağıya yuvarlanacağını bildiyi halda, bu mənasız tapşırığı ömrünün sonuna qədər yerinə yetirməyə məhkumdur.
Esse ilə Kamünün Yad romanı (1942), Anlaşılmazlıq (1942) və Kaliqula (1944) tamaşaları, xüsusilə də Üsyan (1951) essesi ilə arasında müəyyən oxşarlıqlar nəzərə çarpır.
Tarixi
Kamü esse üzərində işləməyə 1940-ci ildə Fransanın işğal olunduğu, yəni milyonlarla insanın alman ordusundan qaçdığı dövrdə başlayır. Essedə yazılanların bu hadisə ilə birbaşa demək olar heç bir əlaqəsi olmasa da, gözü qarşısında baş verənlər Kamüyə absurdu anlamağa daha çox kömək edir. O, kitabın önsözünü 1955-ci ildə Parisdə olarkən yazır. Bu önsöz kitabın O'Brayen tərəfindən tərcümə olunmuş versiyasına da daxil edilib.
Məzmunu
Paskal Piyaya həsr olunan esse 4 fəsil və bir əlavədən ibarətdir.
Birinci fəsil: Absurd düşüncə
Həqiqətən vacib olan yeganə fəlsəfi problemin intihar olduğunu düşünən Kamü bu suala cavab verməyi qarşısına məqsəd qoyur: Həyatın mənasızlığını və absurdluğunu anlamaq mütləq şəkildə intihar etməyi gərəkdirir?
O, sualına cavab axtarmağa absurd vəziyyəti təsvir etməklə başlayır: biz həyatımızı sabaha olan ümidimizin üzərində qururuq, buna baxmayaraq, sabahki gün bizi ölümə daha da yaxınlaşdırır və əsas düşmənimizdir; insanlar həyatını sanki ölümün qaçılmazlığından xəbərsizmiş kimi yaşayır. Romantikləşmiş düşüncələri bir kənara qoysaq, dünya yad və qeyri-insani bir yerdir. Gerçək bilik dediyimiz şeyin mövcud olması mümkün deyil. Rasionallıq və elm dünyanı izah etməkdə acizdir, çünki onların irəli sürdüyü şeylər sadəcə mənasız abstraksiyalar və metaforalarla nəticələnir.
Əslində, absurd olan dünyanın özü yox, insanın dünya haqda fikirləridir: insanın anlamaq ehtiyacı dünyanın mənasızlığı, “mütləq və vahid olana duyduğu aclıq” isə “bu dünyanı rasional və ağlabatan bir prinsipə uyğunlaşdırmağın mümkünsüzlüyü” ilə üz üzə gələndə absurd baş qaldırır.
Daha sonra Kamü, bu absurdluq duyğusu ilə mübarizə aparmağa çalışan Martin Haydeqqer, Karl Yaspers, Lev Şestov, Sorn Kyerkeqor və Edmund Husserli tənqid edir. Adı çəkilən bu filosofların hamısı qaçılmaz absurd vəziyyətlə ziddiyyət təşkil edən nəticələrə gələrək “fəlsəfi intihar”a əl atırlar. Kyerkeqor və Şestov bunu ağıldan üz döndərib Tanrıya üz tutmaqla, Husserl isə ağlı ucaldıb, sonda Platonun ideyalar nəzəriyyəsində qərar tutmaqla edir.
Kamü absurdu qəbul etməyin intihara yol açdığı fikrini kəskin şəkildə rədd edir. Əksinə, absurdu qəbul etmək bu mənasız dünyada qısa həyatlarımızı yaşamağa, sonra da ölməyə məhkum olunmuş ağlı başında insanlar olduğumuzun fərqində ola-ola bu həyatı doya-doya yaşamaqdır. Arzularımızla reallıq arasındakı heç vaxt bitməyən bu toqquşma bizim də daim konflikt şəraitində yaşamağımız deməkdir. Bu, eyni zamanda həyatımızın mənasızlığı və bizi gözləyən ölümə qarşı üsyandır.
Absurdun fərqinə varan insanı daha onun metafiziki azadlığı maraqlandırmır, çünki indi onun əldə etdiyi azadlıq fərqlidir: o, artıq daha yaxşı bir gələcəyə və ya əbədiyyətə ümid bəsləmir, həyatın mənasını axtarmaq və ya məna yaratmaq ehtiyacı duymur.
Absurdu qəbul etmək bu mənasız dünyanın insana təklif etdiyi hər şeyə qucaq açmaq deməkdir. Məna olmayan həyatda heç bir dəyər bölgüsü də yoxdur. Beləliklə, sonda Kamü absurdluğunun fərqinə vararaq
onunla yaşamağın üç şeylə nəticələndiyi fikrində dayanır: üsyan, azadlıq və ehtiras.
İkinci fəsil: Absurd insan
Absurd insan necə yaşamalıdır? Aydındır ki, bu həyat əxlaqi normalara əsaslanmır. Əxlaqi normalara əməl olunması fikri ya insanın Tanrıya olan inamından qaynaqlanır, ya da etdiyi hər hərəkətə haqq qazandıra bilsin deyə elə insanın özü tərəfindən yaradılıb. Absurd insan Tanrıya inanmır və kiminsə ona necəsə bəraət qazandırmasına ehtiyac duymur. Dürüstlüyün qaydalara ehtiyacı yoxdur.
Daha sonra Kamü absurd həyat yaşayan insanlardan nümunələr gətirir. O, buna qadınları başdan çıxaran və həyatını dolu-dolu, ehtirasla yaşayan Don Juanla başlayır. Kamü Don Juanın çarəsizcəsinə gerçək sevgini axtarması, amma tapa bilməməsi, hiyləgər və ya melanxolik olması kimi dəfələrlə səsləndirilmiş fikirləri rədd edir. Əksinə, iddia edir ki, o, sadəcə indiki anın ehtirasları üçün yaşayır. O, həyatını ona məna qatmağa çalışmadan, belə bir ümidi olmadan və etdiklərinin fərqində ola-ola edir.
Kamünün absurd insana ikinci misalı aktyordur. Lakin o, filmləri ilə ölümsüzləşən film ulduzlarına yox, sadəcə səhnədə çıxış edən teatr aktyorlarına istinad edir. Aktyorun həm özünün, həm də canlandırdığı obrazın ömrü tez uçub gedir. Bundan əlavə, onların ad-sanı da qısamüddətli olur. Roman yazan biri ölümündən sonra şöhrət qazanacağına ümid eləyə bilər, amma aktyor bilir ki, onun şan-şöhrəti qarşısında çıxış etdiyi tamaşaçılarla məhdudlanıb və sadəcə bir-neçə saat çəkəcək. Bu vəziyyət bir müddət teatrda aktyorluq edən, hətta Karamazov qardaşları tamaşasında İvan Karamazovun rolunu özü ifa edən Kamüyə tam olmasa da, müəyyən mənada yaxşı tanış idi.
Oxucuya təqdim olunan üçüncü absurd insan obrazı isə işğalçıdır. İkinci Dünya müharibəsi zamanı Fransa Müqavimət Hərəkatının üzvü olan Kamü bu hissədə öz təcrübələrinə də əsaslanır. Absurd insana görə, bütün mübarizələr mənasız olduğu kimi, heç bir qələbə də əbədi deyil və onun həyatını ümid etmədən apardığı mübarizə müəyyənləşdirir.
Üçüncü fəsil: Absurd yaradılış
Essenin üçüncü hissəsində Kamü absurd həyatın ən yaxşı nümunəsi olan yaradıcılıqdan danışır. Yaradıcılığın özü kimi, özündə ehtiva etdiyi həzz duyğusu də absurddur. Kamünün təsirləndiyi yazıçılardan olan Nitsşenin “İncəsənət həqiqətdən ölməyək deyə mövcuddur” sözləri də bu fikri təsdiq edir.
Yaratmaq ikili həyat yaşamaqdır, amma bunun aktyorun səhnədəki həyatından və ya ölümündən daha əhəmiyyətli olduğunu deyə bilmərik. Absurd insan nə edirsə etsin, sadəcə gerçəkliyi, həqiqətən var olanı təkrarlayır və ya yenidən yaradır. O, həyatı anlamağa yox, sadəcə təsvir etməyə çalışır. İncəsənət həyatın müxtəlif aspektlərini özündə əks etdirsə də, ona əlavə heç nə qata bilmir.
Yaratmaq pantomimaların ən böyüyüdür. Bütün bunlara baxmayaraq, insan yaradıcılığa sığına bilməz, çünki o da özlüyündə absurddur. Vizual incəsənət və musiqi üçün absurd olmaq heç də çətin deyil, çünki onlar nəyisə izah etmədən də asanlıqla göstərə bilirlər. Yəni, absurdluq onların təməlindədir. Lakin dil və sözlər belə deyil, onlar məhz nələrisə izah etmək üçün var. Buna görə də, Kamü sırf bədii yaradıcılıq məsələsinə toxunur və bədii yaradıcılığın absurd ola bilib-bilməyəcəyini sorğulayır. Belə ki, o, Dostoyevskinin Yazıçının gündəliyi, Cinlər (roman) və Karamazov qardaşları əsərlərini bu kontekstdə araşdırır. İlk iki əsərdə fəlsəfi intihar mövzusuna yer verilir. Cinlər əsərindəki Kirilov obrazı yazıçının dili ilə desək “məntiqli intihar” edir. Həyatın mənalı olması üçün Tanrı mövcud olmalıdır, amma Kirilov onun mövcud olmadığından əmindir. Onun intihar etməsi əslində Tanrının mövcud olmaması fikrinə qarşı etdiyi bir üsyan, eyni zamanda, özü üçün açdığı yeni bir ümid qapısı idi. Sonda ümid və inama aparan yolu tapması Kirilovu absurd qəhrəman olmaqdan çıxarır. Sonluq fərqli olsa da, eyni məntiqi nəticə Karamazov qardaşları üçün də keçərlidir.
Dördüncü fəsil: Sizif haqqında mif
Son fəsil essenin adını daşıyan Sizif haqdadır. Sizif yəqin ki, yaşadığı həyatla yox, aldığı cəza ilə daha çox anılır.
Sizifin niyə cəzalandırıldığı ilə bağlı bir çox versiya mövcuddur. Bir versiyaya görə, Sizif Zevsin Asopun qızı Eginanı qaçırmasına şahid olur və Korinf qalasına su çəkməsi qarşılığında ona kömək əlini uzadacağını bildirir. Başqa birində isə, Sizif Ölümü zəncirlədiyi üçün Pluton tərəfindən cəzalandırılıb yeraltı dünyaya göndərilir, daha sonra isə arvadından onun sözünü çeynədiyi üçün intiqam almaq bəhanəsiylə Aiddən birdəfəlik icazə alıb yer üzünə qalxır. Lakin yer üzünün işığını, naz-nemətini görən Sizif yeraltı dünyaya qayıtmaqdan imtina edir. Heç bir hədə-qorxuya boyun əyməsə də, sonra yenə cəhənnəmdə yaşamağa məhkum edilir.
Kamü Sizifin absurd qəhrəman olduğunu bildirir. Bu, özünü onun həm yer üzündə, həm də yeraltı dünyada olarkən etdiyi hərəkətlərdə büruzə verir. Tanrılara qarşı etinasızlığı, ölümə qarşı nifrəti və yaşamaq eşqi ona çox baha başa gəlir.
Sizifin başına gələnlər bütün versiyalarda nəql edilsə də, onun bu cəzaya necə dözdüyü, nə hisslər keçirdiyi barədə məlumat verilmir və bu, oxucunun təxəyyülünə buraxılır. Kamünü əsas maraqlandıran şey daşın yenidən aşağıya yuvarlandığı anda Sizifin nələr düşündüyü, hansı halda olmasıdır. Onun taleyi ancaq ona görə faciəvi hesab oluna bilər ki, o, öz taleyinin absurdluğunu və bu cəzadan heç cür qurtuluş olmadığını anlayır. Amma digər tərəfdən, bütün bunları anlaması onu taleyindən də yuxarı yerlərə qaldırır.
Kamü iddia edir ki, Sizif ona verilən bu mənasız və işgəncə dolu tapşırığı hətta şən halda da etmiş ola bilər. Sadəcə geridə qoyduğu dünya haqda düşünəndə onu kədər bürüyür. Kamünün fikrincə, xoşbəxtlik və absurdluq bir-biri ilə yaxından əlaqəlidir. Çünki hər ikisi eyni səbəb və nəticədən doğur: biz anlayırıq ki, özündə ümid ehtiva etməyən taleyimiz sadəcə özümüzə məxsusdur və həyatımız öz taleyimizi nəyə çeviririksə, məhz ondan ibarətdir.
Əlavə
Essenin əlavəsi Franz Kafkanın əsərlərində ümid və absurdluq adlanır. Kamü yazıçının əsasən Məhkəmə və Qəsr əsərlərini nəzərdən keçirir və bildirir ki, Kafkanın əsərləri absurd vəziyyəti özündə çox gözəl şəkildə ifadə edir, amma sonda o, absurd yazıçı ola bilmir. Çünki əsərində bir ümid parıltısı hələ də gözə dəyir. Məhkəmə əsərində yer üzündə heç bir ümid olmadığı nəticəsinə gələn Kafkanın Qəsr əsərində bunu inkar etməsini Kamü belə ifadə edir:
İsa Bağırov
İsa Cəfər oğlu Bağırov — Rusiya psixoanalitiki, hipnoloqu, mentalisti, televiziya aparıcısı.
Televiziya karyerası
Hipnoz fenomenlərinin tədqiqatçısı, mənfi psixoemosional vəziyyətlərdən ani qurtulma metodikalarının müəllifidir. Qeyri-verbal kommunikasiyaların və müasir psixotexnologiyaların uyğunluğunu öyrənir və praktikada tətbiq edir. 2016-cı ildə İsa aparıcı Andrey Sokolov olan, Rusiyanın Birinci kanalında nümayiş olunan "Çerno-beloe layihəsinin ikinci mövsümünün iştirakçısı olmuş, həmin layihədə insan beyninin gizli bacarıqlarını nümayiş etdirmişdir.
Həmçinin, 2016-cı ildə NTV kanalı İsa Bağırovu "Ekstrasensı protiv Detektivov" (Ekstrasenslər detektivlərə qarşı) televiziya şousuna dəvət etmişdir, orada dəfələrlə mentalizm və hipnoz fenomenlərini nümayiş etdirmişdir. 2018-ci ildə İsa Bağırov Birinci kanalın "Zvezdı pod gipnozom" (Ulduzlar hipnoz altında) adlı yeni şousunda Maksim Qalkinlə birgə aparıcı olmuşdur. Verilişdə vəzifəsi ulduz iştirakçıları trans vəziyyətinə salmaqdan ibarət idi. "Zvezdı pod gipnozom" şousunda bütün oyunlar tamamilə təhlükəsizdir. Onların heç kimə zərəri yoxdur, sadəcə iştirakçıların və zaldakı tamaşaçıların gülməsi üçündür. Televiziya tamaşaçılarının baş verənlərin həqiqət olması ilə bağlı şübhələrinin olmaması üçün isə İsa Bağırov zaldakı tamaşaçıları da cəlb edirdi. İsa Bağırov bir çox televiziya şoularına ekspert qismində dəvət alaraq fəal iştirak edir.
Səyyar şousu
"Pod gipnozom" (Hipnoz altında) şousu insan hislərinin sirlərini və imkanlarını açır. "Pod gipnozom" şousu – zalda oturan tamaşaçıların öz üzərilərində hiss etdikləri fikir oxunması, təlqin və hipnoz effektlərinin birləşməsidir. Şou 2018-ci ildən başlayaraq Rusiyanın və Avropanın bir sıra şəhərlərində təşkil edilir. Moskvada 2019-cu ildə İsa Dövlət Kreml Sarayında keçirilən Sergey Jilinin konsertində və "Fonoqraf-Simfo-Caz"da, "XX əsrin əfsanəvi melodiyaları" proqramında çıxış etmişdir. Bu il İsa Bağırovun Tallin şəhərində solo şousu baş tutmuşdur.
Aslanbek İsmayılov
Aslanbek İsmayılov — Çeçen İçkeriya Respublikasının hərbi və dövlət xadimi, İçkeriya milli ordusunun briqada general. 1999–2000-ci illərdə Qroznı Müdafiə Qərargahı rəisi (Qroznıdakı Çeçen müqavimətinin bütün qüvvələrinin komandanı). Tikinti naziri vəzifəsini, eyni zamanda tanınmamış Çeçen İçkeriya Respublikası Silahlı Qüvvələrinin komandir müavini vəzifəsini tutmuşdur. 1995-ci ildə Çeçenistanın Arqun şəhərinin müdafiəsinə rəhbərlik etmişdir. Budyonnovskdakı terror basqınının təşkilatçılarından biri olur. 1 fevral 2000-ci ildə Qroznıdan ayrılarkən minaya düşərək ölür.
Bioqrafiyası
11 sentyabr 1963-cü ildə Şali şəhərində anadan olmuşdur. 1981-ci ildə Kemerovo Dövlət Universitetinin İqtisadiyyat fakültəsinə daxil olur. 1994-cü ilə qədər kərpic zavodunun direktor müavini işləyir. Rusiya hakimiyyəti tərəfindən "2 nömrəli terrorçu" elan edilən "Kiçik Aslanbek" ləqəbli Çeçen İçkeriya Respublikası Silahlı Qüvvələrinin səhra komandiri Basayevin sağ əli olur. 1995-ci ildə Arqun şəhərinin müdafiəsinə rəhbərlik etdir. Budyonnovskdakı xəstəxananın ələ keçirilməsində iştirak edir, 1999-cu ilin avqust-sentyabr aylarında Dağıstanın Botlix və Novolakski rayonlarına, Kizlyar və Pervomayskoye qəsəbələrinə edilən kampaniyanın təşkilatçılarından biri olur. Budenovskdakı terror aktının təşkilatçısı və tərtibçisi, habelə onun iştirakçısı kimi bilinir. 6 avqust 1996-cı ildə Mashadovla birlikdə Qroznı şəhərini azad etmək üçün Cihad əməliyyatını planlaşdırır.
1998-ci ilin iyulundan Çeçen İnquşetiya respublikasının hərbi komendantı. Eyni zamanda Mashadov hökumətində, inşaat naziri vəzifəsini tutur. Üstəlik Çeçen İçkeriya Respublikası Silahlı Qüvvələrinin komandir müavini vəzifəsini daşıyır. Budennovskdakı əməliyyata görə Aslanbek İsmayılov ən yüksək çeçen mükafatı olan "Koman Siy" ("Millətin Şərəfi") alır.
8 iyul 1998-ci ildə İsmayılov, yaraqlıların Budyonnovsk hücumunun iştirakçısı və təşkilatçısı olaraq federal axtarışa verilir.
1999–2000-ci illərdə Qroznı şəhərinin müdafiə qərargahına rəhbərlik edir (Qroznıdakı bütün çeçen müqavimət qüvvələrinə əmr verən şəxs olur). Rəsmi olaraq qeyd etdiyi kimi, "bəzi bölgələrdə silahlılar mövqe döyüşü taktikasından əl çəkdilər və partizan müharibəsi üsullarından istifadə etdilər".
Mashadovun mətbuat xidmətindən verilən məlumata görə, briqada generalı İsmayılov 1 fevral 2000-ci ildə səhər saatlarında mühasirədə olan Qroznıdan ayrılarkən federal qoşunları ilə döyüşdə öldürülür.
NGC 4192A
NGC 4192A, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Veronikanın Saçları bürcü istiqamətində yerləşir. Scd tipli. tərəfindən ildə 7.62 sm (3 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
İran Yaşıl Hərəkatı
İran Yaşıl Hərəkatı, həmçinin fars oyanışı və ya fars baharı — 2009-cu ildə İran prezident seçkilərindən sonra ortaya çıxan siyasi hərəkata verilən ad. edir. Etirazçılar Mahmud Əhmədinejadın vəzifədən uzaqlaşdırılmasını tələb etdilər. Yaşıl əvvəlcə Mir Hüseyn Musəvinin kampaniyasının simvolu olaraq istifadə edilmişdi, lakin seçkidən sonra seçkiqabağı bir seçki kimi qəbul etdiklərini ləğv etmək istəyənlər üçün birlik və ümid rəmzinə çevrildi. Mir Hüseyn Musəvi və Mehdi Kərrubi Yaşıl Hərəkatın siyasi liderləri olaraq tanınırlar. Hüseyn-Əli Montazeri də hərəkətin mənəvi lideri olaraq tanınır. Bəziləri, "Yaşıl hərəkat" etirazlarının İranın müasir siyasi tarixində böyük bir hadisə olduğunu iddia edir və müşahidəçilər etirazların İran inqilabından sonra ən böyük hərəkat olduğunu iddia edirlər.
2009–10-cu illərdə İran seçki etirazlarının nəticəsi
Əhmədinejadın ilk prezidentliyində problem xüsusən, 2008-ci ildən etibarən İranda 130-dan çox yetkinlik yaşına çatmayan cinayətkarın ölümünə məhkum edilməsi idi. Bundan əlavə tədqiqatçılar Əhmədinejadın dövründə siyasi məhbuslar artıb fikrinə toxunublar. İnsan hüquqları ilə bağlı digər problemlər, LGBT hüquqlarının əsas qorunmasının olmaması ilə əlaqədardır, çünki 2005–2009-cu illərdə homoseksual cinslər üçün cinayət məsuliyyətinə cəlb edilən sayları artmışdır, hətta İran prezidenti İranın gay adamlarının varlığını inkar etmişdir. Əhmədinejadın populyarlığı, nüfuzu insan haqqları və digər problemlərə görə ölkədə azalmağa başladı. "Gözətçi" qəzetinin verdiyi məlumata əsasən bu tip mövzular Tehran şəhərində və digər şəhərlərdə gənclər arasında aktualdır.
2009-cu ildə İran hökuməti müntəzəm prezident seçkiləri keçirmişdir. Köhnə Baş nazir Mir Hüseyn Musəvi, Əhmədinejada qarşı çıxan ən məşhur namizəd idi.
Seçkilər 2009-cu il iyunun 12-də keçirilib və hökumətlə müxalifət arasında seçkilərin nəticələri ilə bağlı fikir ayrılığı səbəbindən sürətlə irəliləmişdi. Seçkilər Mahmud Əhmədinejadın qalib olması ilə nəticələndi, lakin Musəvi və tərəfdarları nəticələrin saxta olduğuna inandılar. Əhmədinejadın müttəfiqi olan Daxili İşlər Naziri Sadeq Mahsulinin seçkilərə müdaxilə etdiyini və Əhmədinejadı hakimiyyətdə saxlamaq üçün səsləri təhrif etdiyini irəli sürdülər.
Boz qarğa
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Bəzən qara qarğa ilə eyni növə aid edilirlər. Buna müvafiq olaraq Qara qarğaya, Boz qarğaya isə adı verilir.
Xarici görünüşü
Bu canlıların başı, qanadı və quyruğu qara, bədəni isə boz rəngdə olur. Orta uzunluqları 50 sm, çəkisi isə 460—735 q, qanadları arasında məsafə 1 metrdir. thumb|left|Boz qarğanın baş nahiyəsi (iri planda)
Orta hesabla zağcadan daha böyük olur, lakin daha sıx qatlanmış, daha yüksək, güclü və sonucu nisbətən əyri bir dimdiyə sahibdir. Uçuşda onları rəngləri ilə yanaşı, daha geniş qanadları və aşağıya əyilmiş dimdiyinə əsasən fərqləndirçək mümkündür. Bədənləri boz, qanadları, başı, və ayaqları qara rəngdə olur. Gənclər mavi gözlər, çəhrayı ağız boşluğu ilə fərqlənirlər.
Qidalanması
thumb|left Qarğalar hər şey yemələri ilə seçilirlər. Qida rasionuna, cücülər, cücə və yumurtalar, qurbağalar, balıq, müxtəlif növ bitkilər və onların toxumları, həmçinin qida artıqları və leşlər daxildir. Leç və qida artıqları yeməsi baxımından təbiətdə böyük sanitar əhəmiyyəti vardır.
Olduqca ağıllı canlılar olması ilə seçilirlər. Belə ki ətraf mühitin obyektlərindən istifadə etmək bacarıqları vardır. Misal üçün şəhər qarğası bir qoz taparsa onu yola ataraq avtomobilin əzməsini gözləyir və sonra sakitcə yeyir. Qarğalar 1970—1980-ci illərdə mağazalarda sayılan piramida-tetraedr formalı kardon qutularda satılan südləri oğurlayaraq, sakit bir yerə gəlir və dimdikləri ilə bu qutuda dəlik açaraq burada oila südləri içirdilər.
Çoxalması
thumb|Qarğa yumurtaları thumb|Yuvada qırt yatan qarğa thumb|Ongünlük qarğa thumb|Yetkin qarğa balasını yedizdirərkən Çoxalma mövsümü partnyorlar arasında hava oyunları müşahidə edilir. Hər mövsüm yeni yuva qurulur. Yumurtaların sayı, rəngi, inkubasiya dövrü, balaların bəslənməsi, partnyorlar arasında məsuliyyətin bölünməsi zağcalarda olduğu kimidir. Boz qarğalar iqlimdən asılı olaraq mart-aprel aylarında yumurta qoyurlar. Yuvalarını parklarda, six biki örtüyün daxilində, ağırlıq qaldırıcılarında, yağış axıdan borularda qururlar. yuvalarını, quru budaqlarda, otlardan, lələk, pambıq, yun, çadır, sintetik vastələrdən istifadə etməklə qururlar. Yuxunun yaxınlığında ehmalca və diqqəti cəlb etmədən hərəkət etmələri ilə seçilirlər. Dişi 4-6 arası göyümtül-yaşıl rəngli yumurta qoyurlar. Dişi 18—19 gün ərzində qırt yatır. Yumurtaların ölçüləri: (38-42) × (28-32) mm. Balalar yumurtadan iyunun ortaları çıxır. Balalar bir müddət bir yerdə yaşamalı olurlar. Artıq iyulda balar ailədən ayrılır.
Payızda onları zibilliklərimn kənarlarında və ya digər yem bazası olan yerlərdə görmək mümkündür. Yetkinliyə 2—5 illərində çatırlar. Maksimal dəqiq məlum olan yaşı 20 ildir.
Həyat tərzi
Qarğa adi adamın gəzinti ilə əlində silah olan ovçunu fərqləndirə bilirlər. Adətən qarğalar insandan qaçır, ancaq onları yedirənlərin üzlərini yadında saxlayır. Müddət keçdikdə onu yedizdirən insanlara yaxınlaşa və onların arxasınca düşə bilir. Ağıllı canlılardır. Gizlətdikləri qozların yerini yadında saxlaya və ehtiyac duyduqda qidanın arxasınca gəlirlər.
Elədə böyük olmayan ölçülərinə baxmayaraq balalarını amansızcasına qoruya bilirlər. Əgər bala yuvadan düşərsə onun götürmək böyük təhlükə törədə bilər. Beləki, qarğa çığıraraq digərlərinidə hadisə yerinə cəlb edir və digərləri ilə birlikdə çağrılmayan qonağın üzərinə şığıyırlar. Şığıyarkən əsasən arxadan gələrək baş və göz nəhiyəsinə zərbələr endirməyə çalışırlar. Yaxşı yaddaşları olduğundan onlara zərər vuranları yadında saxlayır və onu gördükdə səs-küy qoparırlar.
Arealı
thumb| Şərqi Avropa, Kiçik Asiya, Yenisey çayının qərb sahillərinə kimi ərazilərdə uyayılmışlar. Yarımköçəri həyat tərzi keçirirlər. Arealının şimalında yayılan populyasiya köçəri həyat sürür. Sianantrop canlılardır. Şəhərlərin tipik sakinləridir. Bütünlükə şəhər həyatı keçirən populyasiyalarla yanaşı, təbii lanşaftlarda yuvalayan populyasiyalar da vardır. Meşə və kəndlərdə yayılmış populyasiyalar, qışı şəhər və şəhər ətraflarında keçirirlər.
Yayıldığı arealda çoxsaylı olmaları ilə seçilirlər. Son on illiklərdə ərzində, bir sıra böyük şəhərlərdə sayı azalıb, lakin bu fenomenin səbəblərinin birmənalı təfsiri yoxdur. Bəlkə də bu, həddindən artıq əhali sayının daxili tənzimləmə mexanizmlərinin təsiridir. Mümkün səbəblərdən üç versiya mövcuddur: ovçular tərəfindən məhv edilmə, plastik torbalara görə şəhərdə yemlərin azaldlması (açılması daha çətin olmasından), həmçinin digər heyvan növləri ilə rəqabət.
Yarımnövləri
Bəzən Qara qarğanıda bu növə aid edirlər:
Andreaeobryales
— yarımaləminin  sinfinə aid bitki sırası. Sıraya aid Alyaska və qərbi Kanada üçün endemik olan yeganə Andreaeobryum macrosporum növü var.
Təsnifatı
Fəsilə: Andreaeobryaceae & B. M. Murray
Ağdərə (Hurand)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 17 nəfər yaşayır (5 ailə).
Yuxarı Şəbili (Qoşaçay)
Yuxarı Şəbili — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Qoşaçay şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əbdürrəhman Nafiz Gürman
Əbdürrəhman Nafiz Gürman — Türk əsgər və siyasətçi. Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin 5-ci Qərargahının rəisi idi.
Hərbi fəaliyyəti
1903-cü ildə Hərbi məktəbi leytenant rütbəsi ilə bitirdi. Eyni ildə daxil olduğu Hərbi Akademiyanı 1906-cı ildə bitirərək Qərargah komandiri oldu. Müxtəlif bölüylərdə Birlik komandiri, Tabur komandiri və Qərargah komandiri kimi vəzifələri yerinə yetirdi. Afrika Qruplarının Qərargah komandiri olduğu vaxtlarda 8 mart 1919-cu il — 8 oktyabr 1919-cu illər arasında fransız və italyanlar tərəfindən əsir alındı. Əsirlikdən azad olduqdan sonra Əskişəhər Cəbhə Komandirliyi və 1-ci korpusun qərargah rəisi vəzifələrinin ardından 8 fevral 1921-ci ildə Anadoluya döndü. Müxtəlif qərargahlarda və bölüklərdə xidmət etmişdir.