cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Ermənistandakı diplomatik nümayəndəliyi
AXC-nin Ermənistandakı diplomatik nümayəndəsi Məhəmməd xan Təkinski
Şərur-Naxçıvan bölgəsində vəziyyətlə bağlı M.Təkinskinin Azərbaycan xarici işlər nazirinə iyunun 13-də göndərdiyi şifrəli teleqramdan aydın olur ki, bölgədəki silahlı qüvvələrin maddi təminatını Azərbaycan hökuməti İrəvandakı diplomatik nümayəndəliyin vasitəsilə həyata keçirmişdir. Teleqramda bildirilirdi ki, həmin bölgədə 6 min əsgər və süvaridən ibarət yarınizami qoşunlar mövcuddur. M. Təkinski qoşunların döyüş hazırlığının heç də erməni qoşunlarının hazırlığından geri qalmadığını ingilislərin də etiraf etdiklərini bildirir. Daha sonra M.Təkinski yazırdı ki, bölgədəki silahlı qüvvələrin sayını, lazım gələrsə, hərbi əməliyyatlar zamanı 10 min nəfərə də çatdıtmaq olar. Diplomatik nümayəndə Şərur-Naxçıvan bölgəsindəki silahlı qüvvələrin əvvəlki mövqelərində qalmağının və Zəngəzurla sərhəddəki dağlarda yerləşdirməyin vacibliyini qeyd edirdi. M.Təkinski ordunun təchizatı üçün göndərilən vəsaitin düzgün paylanmasına tam zamin ola bilmədiyini də bildirirdi.
İyunun 16-da M.Təkinski xarici işlər naziri M.Y.Cəfərova yazırdı ki, Aleksandr Xatisyanla uzun müddət söhbət edib və o, ingilis polkovniki Plantona və Amerika missiyasına arxalanaraq öz mövqeyini haqlı hesab edir. M.Təkinski ingilislərin gizlətmədən müsəlmanların əleyhinə çıxdıqlarını yazırdı. İyunun 17-də A.Ziyadxanovun M.Təkinskiyə göndərdiyi şifrəli teleramda Naxçıvan, Şərur, Vedibasar, Şahtaxtı, Culfa və Ordubad rayonlarında vəziyyətlə bağlı təcili informasiya istənilirdi. A.Ziyadxanov Vedibasarın qaymaqamı Xəlil ağa Hacılar və Abbasqulu ağa Şadlinskinin həbsdən azad edilməsi üçün M.Təkinskiyə tədbir görülməsini tapşırmışdı. Ermənistandakı diplomatik nümayəndə M.Təkinskinin verdiyi məlumata əsaslanaraq, A.Ziyadxanov yazırdı ki, Ermənistanın hakimiyyətini tanımamaq dalğası motivində Naxçıvanda və ermənilərin ələ keçirdikləri digər yerlərdə narazılıqlar başlayıb. Şahtaxtıda müsəlmanlar erməni komissarını qovublar. Ermənistan hökuməti isə yaranmış fürsətdən istifadə edərək mübahisəli ərazi məsələlərinin Cənubi Qafqaz respublikaları arasında keçirilən konfransda həllinə qədər iddia etdiyi ərazilərdə idarəçiliyi öz əlinə almaq və müsəlmanların istənilən hərəkatını dərhal boğmaq istəyirdi. A.Ziyadxanov yaranmış vəziyyətdən istifadə edərək Araz Respublikasına həm maddi, həm də döyüş sursatı ilə köməklik göstərmək üçün Naxçıvana zabit kadrları və 100 min rubl vəsait ayırmağı təklif etmişdi. İyunun 21-də M.Təkinskinin xarici işlər naziri M.Y.Cəfərova göndərdiyi daha bir şifrəli teleqramda bildirilirdi ki, Naxçıvan, Şərur, Vedibasar, Şahtaxtı rayonları erməni qoşunları tərəfindən tutulmuşdur və erməni administrasiyası yaradılmışdır. M.Təkinski Naxçıvan Milli Şurasının ondan müttəfiqlərin komandanlığının nəzərinə çatdırmağı xahiş etmişdir ki, ingilis generalı Devinin və Ermənistan hökumətinin başçısı A.Xatisyanın vədlərinə baxmayaraq, erməni hakimiyyəti axtarışlara, silahları müsadirə etməyə və ev əşyalarını talan etməyə başlamışdır. Milli Şura xahiş edir ki, müttəfiqlərin komandanlığı ermənilərin bütün bu qanunsuz əməllərinə son qoysun. Teleqramda həmçinin bildirilirdi ki, Culfa ermənilərin əlindədir, lakin ordubadlılar erməniləri ora buraxmırlar.
Həmin teleqramda M.Təkinski öz-özünə sual verir: Nə üçün Böyük Vedinin müsəlmanları mübarizə aparmağı qərara almışlar? Sualın cavabında M.Təkinski yazır ki, ''Böyük vedililər İrəvan quberniyasında 300-dən artıq müsəlman kəndinin ermənilər tərəfindən dağıdılmasını və on minlərlə kişi, qadın və uşaqların öldürüldüklərini görüb mübarizə aparırlar. Hər gün müsəlmanların öldürüldüyü, talan edildiyi, eşidilməmiş zorakılıqlara məruz qoyulduqları bütöv rayonların Ermənistanın tabeçiliyindən imtina etmələrini və istənilən qonşu ölkəyə birləşmək istəklərini M.Təkinski təbii hal hesab edir.'' 1919-cu il avqustun 2-də M.Təkinski Azərbaycan hökuməti adından Ermənistanın xarici işlər nazirinə nota təqdim edir. Notanın əvvəlində M. Təkinski avqustun 1-də xarici işlər naziri M.Y.Cəfərova Böyük Vedi hadisələri ilə bağlı yazdığı faktları təkrar etdikdən sonra qeyd edir ki, bölgənin müsəlmanları onun yanına gələrək nəql edirlər və yazılı məlumat verirlər ki, İrəvan şəhərinin küçələrində Zəngibasarın, Gərnibasarın və digər rayonların yollarında milis forması geymiş ermənilər müsəlmanları necə öldürür, əmlaklarını talan edir, müsəlmanların bağlarında ağacları doğrayır, bostanlarını və bağlarını ələ keçirirlər. Böyük Vedi ətrafında təqribən bir ay davam edən döyüşlər zamanı ev-eşiyindən didərgin düşən müsəlmanların yetişdirdikləri məhsulları ermənilər toplayıb aparmış, yerdə qalan məhsulu isə yandırmışlar.
Daha sonra M.Təkinski yazır ki, Ağzıbir, Məngüs, Milli Dərəsi və s. kəndlərin evlərindən didərgin düşmüş sakinlərini "Ermənistana xəyanətdə" suçlayaraq, Ermənistan hakimiyyətinin nümayəndələri onları öz doğma kəndlərinə buraxmırlar. Uzun sürən xahişlərdən sonra bəzi müsəlman kəndlərinin sakinləri öz kəndlərinə buraxılsalar da, ermənilər onların olub-qalan əmlaklarını talan etmiş, bir neçəsini öldürmüş, ona görə də müsəlmanlar dəhşət içərisində qaçıb canlarını qurtarmışlar. Müsəlmanlar hazırda M.Təkinskidən xahiş edirlər ki, labüd ölümdən qurtulmaq üçün onların Azərbaycana köçürülməsinə yardım etsin. Notanın sonunda M.Təkinski yazır ki, əgər Ermənistan hökuməti iki respublika arasında xoş münasibətlərin qurulmasını istəyirsə, Ermənistandakı müsəlmanlar üçün hüquqi zəmin yaratmalı, qatilləri və talançıları ciddi cəzalandırmalıdır. 1919-cu il oktyabrın 1-də Məhəmməd xan Təkinski Azərbaycan xarici işlər nazirinin müavini vəzifəsinə təyin olunur.
AXC-nin Ermənistandakı diplomatik nümayəndəsi Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev
Əbdürrəhim bəy daha sonra izahatında Şeyxovun üstündən heç nə tapmadıqlarından aparıb onu "çıxdım" etmək istədiklərini bildirir. O, mühafizəçilərinin silahlarını da quldurların götürdüyünü yazır. Qeyd edir ki, quldurlar S. Harutyunyandan pulları götürəndə onu poçtla özünə qaytaracaqlarını söylədilər və vaqondan çıxarkən içəri birinci daxil olan quldur onunla əllə xudahafizləşdi. Soyğunçular vaqondan çıxdıqdan sonra güclü yaylım atəşi eşitdik və fikirləşdik ki, bizim vaqonu atəşə tuturlar. Ə.Haqverdiyev prokuror müavininə verdiyi izahatında S. Harutyunyanın quldurlarla əlbir olmasına işarə edir. Görünür, quldurlar Ə.Haqverdiyevin hələ Bakıda ikən diplomatik nümayəndəlik üçün dövlət xəzinəsindən nə qədər pul götürdüyü, nə vaxt, hansı qatarla yola düşəcəyini əvvəlcədən bilirlərmiş. Quldurlar basqın məqamını da çox dəqiqliklə hesablayıblarmış. Belə ki, Sənain stansiyasından çıxan qatar Kober dayanacağına çatmamış, dərədə saxlanılmış, quldurlar öz işlərini görüb qurtardıqdan və güclü yaylım atəşindən sonra hərəkətə başlamışdır. Hadisədən 10–15 dəqiqə sonra qatar Kolagirən stansiyasından Azərbaycanın Gürcüstandakı diplomatik nümayəndəsinə teleqram vuraraq qarət edildiklərini bildirir, hadisəni Azərbaycan hökumətinə çatdırmağı və təcili tədbir görməyi tələb edir. Teleqramda "bizimlə birlikdə nümayəndə Samson Harutyunyan da qarət edilib" ifadəsini işlətməklə Ə.Haqverdiyev cinayətin kələfini haradan çözələməyə işarə vurur. Bu hadisədən sonra Azərbaycanın Gürcüstandakı daimi nümayəndəsi Ermənistanın Gürcüstandakı diplomatik nümayəndəsinə müraciət edərək tədbir görülməsini tələb edir. Azərbaycan XİN hadisə ilə bağlı Ermənistanın ölçü götürməsini tələb etmək üçün Britaniya Ali Komissarlığına müraciət edir. Ermənistan nümayəndəsi öz hökuməti adından Britaniya Ali Komissarlığına cavab verir ki, qarət Ermənistanla Gürcüstan arasındakı neytral zonada törədilib. Həmçinin bildirilir ki, Ermənistan polisləri axtarış apardıqları zaman Gürcüstan polisləri tərəfindən tərksilah ediliblər. Neytral zonaya Amerika general qubernatoru nəzarət etdiyini bəhanə gətirərək Ermənistan nümayəndəliyi məhz birinci ünvana müraciət etməyi məsləhət görür. Uzun sürən yazışmalardan bir nəticə hasil olmur. Erməni quldurlarının törətdikləri cinayət adi quldurluq hadisəsi deyildi. Həmin dövrdə indiki Ermənistan ərazisində 100 mindən artıq qaçqın, yetimxanalarda, lazaretlərdə kimsəsiz uşaq və qocalar dəhşətli aclıq keçirirdilər. Ə.Haqverdiyevin Bakıdan gətirdiyi pullar onların ərzaqla təminatına sərf olunmalı idi ki, ermənilər də onları bu imkandan məhrum etmiş, vəziyyətlərinin daha da ağırlaşmasına səbəb olmuşdular.
Himayədarlıq Nazirliyinin Ermənistandakı müvəkkili Teymur bəy Makinskinin 11 noyabr 1919-cu ildə nazirliyə göndərdiyi məruzəsində Ermənistan hökumətinin əsl siması açılırdı:
Azərbaycan XİN Ermənistan XİN-ə Zəngibasarın müsəlman kəndlərinə erməni hücumlarını dayandırmaq haqqında teleqramın surətini Fransanın və İtaliyanın hərbi missiyalarına və Müttəfiq Dövlətlərin Qafqazdakı Ali Komissarına və Britaniyanın Ali Komissarına da göndərmişdi. Azərbaycanın Ermənistandakı diplomatik nümayəndəliyindən Mir Mahmud Mirbabayev 25 yanvar 1920-ci ildə Azərbaycan XİN-ə göndərdiyi məxfi məktubunda göstərirdi ki, erməni silahlı birləşmələri Zəngəzuru müsəlmanlardan tamamilə təmizləməklə Paris Sülh Konfransı nı fakt qarşısında qoymaq istəyirlər. Zəngəzurda Oxçu, Şabadin və Gığı dərəsindəki kəndləri viran qoyan ermənilərin məqsədi Ordubad istiqamətində irəliləyib Əylisdəki qüvvələrlə birləşdikdən sonra Naxçıvanı ələ keçirməkdir. İrəvan quberniyasının Zəngibasar nahiyəsinin müsəlmanlarının müvəkkilləri Mir Mahmud Mirbabayev və Məhəmməd Rzayev 3 yanvar 1920-ci ildə Azərbaycanın Gürcüstandakı diplomatik nümayəndəliyinə göndərdikləri məktubda Müttəfiq Dövlətlərin Ali Komissarı ilə görüşə bilmədiklərindən, onların Zəngibasar müsəlmanlarının vəziyyətinə dair məruzələrini Ali Komissara çatdırmağı xahiş edirdilər. Onlar hər bir gecikilən saatın minlərlə müsəlman ailəsinin məhvi demək olduğunu öz müraciətlərində ifadə edirdilər. İrəvan qrupunun rəhbəri, general-mayor Şelkovnikovun 8 mart 1920-ci ildə Ermənistan qoşunlarının komandanına göndərdiyi məktubunda bildirilirdi ki, Zəngibasar müsəlmanlarının tutduqları mövqenin təhdidedici və İrəvan şəhərinə yaxın olmasını nəzərə alaraq tərksilah əməliyyatının keçirilməsi və onların diz çökdürülməsi zəruridir. Əgər diplomatik təsirlər nəticəsiz qalsa, onda hərbi gücə əl atmaq və həmin ərazinin əhalisini zor gücünə köçürmək və Zəngibasar rayonunu müsəlman ünsürlərindən tamamilə təmizləmək lazım gələcək.
AXC-nin Ermənistandakı diplomatik nümayəndəsi Teymur bəy Makinski
1920-ci ilin aprelində Azərbaycanda bolşeviklərin hakimiyyəti ələ almasından sonra yaranmış fürsətdən istifadə edən ermənilər azərbaycanlı yaşayış məntəqələrinə hərbi təcavüzü daha da genişləndirmişdilər. Teymur bəy Makinski 2 may 1920-ci ildə yazdığı hesabatında fəaliyyətə başladığı gündən yüzlərlə soydaşımızın onun yanına gəlib ermənilərin onları məruz qoyduqları vəhşilikərdən şikayətləndiklərini qeyd edir. O, yazırdı:
T.Makinski həmçinin hesabatında diplomatik nümayəndəliyin əməkdaşlarının qarşılaşdıqları zorakılıqlardan da bəhs edir.
Azərbaycan hökuməti İrəvan quberniyası ərazisində mövcudluğunu qoruya bilən azərbaycanlı əhalini aclıqdan, səfalətdən qurtarmaq, erməni silahlı dəstələrinə qarşı duruş gətirmək uçun diplomatik nümayəndəlik vasitəsiilə Zəngibasar Milli Şurasına mütəmadi olaraq pul göndərirdi. 1920-ci il aprelin 4-də diplomatik nümayəndəliyin əməkdaşlarının Zəngibasara apardıqları pulları Ermənistan kəşfiyyatı ələ keçirmişdi. Bu barədə Ermənistanın baş naziri A.Xatisyan həmin vaxt Tiflisdə Azərbaycan nümayəndələri ilə danışıqlar aparan xarici işlər naziri A.Ohancanyana İrəvandan göndərdiyi məktubunda belə məlumat verir:
Həbs ediləcəyini hiss edən T.Makinski mayın 28-də İrəvanı qəfildən tərk edir və diplomatik nümayəndə vəzifəsini Adil Qiyasbəyov icra etməyə başlayır. İyunun 15-də Ermənistan XİN Azərbaycanda bolşevik hökumətinin qurulmasını səbəb göstərərək, diplomatik nümayəndəliyin fəaliyyətinə xitam verildiyini bildirir. Bakıya qayıdan T.Makinski Sovet Azərbaycanının Xarici İşlər Komissarlğına yazdığı məlumatda diplomatik fəaliyyətlə məşğul olduğu dövrdə xərclənmiş pulların dəqiq hesabatını verir və bununla da bolşevik hökuməti qarşısında maliyyə hesabatı verməklə, gələcəkdə ona qarşı sürülə biləcək ittihamları önləməyə çalışırdı. Çox təəssüflər olsun ki, Azərbaycanın Ermənistandakı daimi nümayəndəliyində saxlanılan sənədlərin sonrakı aqibəti məlum deyil. Ola bilsin ki, nümayəndəliyin əməkdaşları təhlükəsizlikləri baxımından ya həmin sənədləri məhv etmiş, ya da daşnak hökumətinin əlinə keşmişdir.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökuməti səfir vəzifəsinə əvvəlcə Məmmədrza ağa Vəkilovun namizədliyini irəli sürmüş, lakin məsələnin həlli obyektiv və subyektiv səbəblər üzündən yubandığından, həmin vəzifəyə Hökumətin 1919 il 29 yanvar tarixli qərarı ilə Azərbaycan Fövqəladə Təhqiqat Komissiyasının (AFTK) üzvü Məhəmməd xan Təkinski təyin edilmişdir. O, tezliklə İrəvana gələrək, səlahiyyətlərinin icrasına başlamış və bu vəzifədə səmərəli fəaliyyət göstərmişdir. Məhəmməd xan Təkinskinin Azərbaycan Hökumətinə ünvanladığı məlumatlarda Ermənistanın daşnak hökumətinin yiyələndiyi Qərbi Azərbaycanda, həmçinin ələ keçirməyə can atdığı Naxçıvan qəzasında yerli azərbaycanlı əhaliyə qarşı törətdiyi qanlı cinayətlərdən ətraflı danışılır və bunların qarşısını, qismən də olsa, almaq üçün zəruri tədbirlərin görülməsi vacib sayılırdı. Məhəmməd xan Təkinskinin səmərəli diplomatik fəaliyyətindən çox narahat olan Ermənistan hökuməti müxtəlif əsassız bəhanələrlə onun geri çağırılmasına nail olmuşdu.
Nümayəndəliyin ləğvi
Nümayəndəlik Aprel işğalından (1920) sonra, 1920-ci ilin mayında ləğv edilmişdir.
Kürzə (Xudafərin)
Kürzə - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Xudafərin şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 316 nəfər yaşayır (63 ailə).
Mario Mannotsi
Klub karyerası
Mario futbol karyerasına, doğma şəhərinin "Livorno" klubunda başlayır. "Livorno"da 11 il keçirtdikdən sonra "Milan" klubuna gedir. "Milan"da üç il oynadıqdan sonra "Livorno"ya qayıdır və burada karyerasını bitirir.
1925 -ci ildə İtaliya çempionatının bombardiri olub.
İki olimpiadanın iştirakçısıdır: 1924 və 1928.
Milli komanda karyerası
Milli komandada debütünu 25 may 1924-cü ildə Parisdə İspaniya millisinə qarşı olimpiyada oyununda edib. Milli komanda ilə 29 oyun keçirdərək 13 qol vurub. 1928-ci il Olimpiadasının və 1927-1930 Mərkəzi Avropa Kubokunun bürünc medalını qazanıb.
Aqra qalası
Aqra qalası
Yamuna çayının üstündə, Tac Mahaldan cəmi 2,5 km məsafədə yerləşir.
Onunla birlikdə Qırmızı Qala 1983-cü ildə YUNESKO-nun Ümumdünya İrs Siyahısına daxil edilmişdir.
Qırmızı Qala ərazisinin bir hissəsi bu gün hərbi məqsədlər üçün istifadə olunur və ziyarətçilər üçün əlçatan deyil.
Tarixi
Teymuri Babur Dehli sultanları Sikəndər Lodi və İbrahim şah Ludinin burada yerləşən sarayını yenidən qurmuş və sözdə sərf etmişdir. Baoli (su kəməri).
Sonralar Sultan Hümayun tez-tez burada dayanırdı.
Qalanın özü 1558-ci ildə paytaxtı Dehlidən Aqraya köçürən Böyük Əkbərin təşəbbüsü ilə 1565-ci ildə başladı.
Burada o, köhnə və uçuq-sökük Bədəlqar qalasını bərpa etdi (saray tarixçisi Əbdül-Fəzala görə).
Artıq 1571-ci ildə qala tamamilə Rajasthani qırmızı qumdaşı divarı ilə əhatə olunmuşdu. Böyük Əkbərin davamçıları, ilk növbədə Şah Cahan 17-ci əsrin əvvəllərində qalanı genişləndirdilər.
Əkbərin altında mərmər elementləri olan qırmızı qumdaşı üstünlük təşkil etdiyi halda, Şah Cahan dövründə qızıl və qiymətli daşlarla işlənmiş ağ mərmər tikinti materialı kimi istifadə edilmişdir.
1648-ci ildə paytaxt yenidən Dehliyə köçürüldü, bununla əlaqədar Qırmızı Qala bir müddət öz əhəmiyyətini itirdi.
1658-ci ildə hakimiyyəti ələ keçirdikdən sonra Aurangzeb atası Şah Cahanı Qırmızı Qalada ev dustaqlığında saxladı və 1666-cı ildə orada öldü.
1761-ci ildə Bharatpur knyazlığının catları Aqranı Muğallardan fəth etdilər və 13 il ərzində Qırmızı Qalada möhkəmləndilər.
Cahavir Singh, Cahangirin qara mərmər taxtında oturaraq, Bharatpuru Aqradan idarə etdi.
1768-ci ildə orada öldürüldü.
1774-cü ildə Aqra Nəcəf Xan tərəfindən tutuldu (1775-ci ilə qədər Catları demək olar ki, bütün mülklərindən məhrum etmiş, onlara yalnız Bharatpur yaxınlığında qalmışdı).
1785-ci ildə Aqra və Qırmızı Qala Maratha Maharaca Mahaji Shinde tərəfindən tutuldu.
1803-cü ildə qala İngilis qoşunları tərəfindən tutuldu.
1857-ci ildə Sepoy üsyanı zamanı qala silahlı toqquşmalara səhnə oldu.
İqtisadi planlaşdırma
İqtisadi planlaşdırma — məhdud bir maksimizasiya problemini həllini əldə etmək üçün təkrarlanan bir proseslə həll etmək üçün hesablama proseduruna əsaslanan bir resurs ayırma sistemidir. Planlaşdırma, bazar mexanizmi ilə müqayisədə təşkilatlar arasında və şirkətlər arasında resursların bölüşdürülməsinin bir mexanizmidir. Sosializm üçün paylama mexanizmi olaraq, iqtisadi planlaşdırma faktor bazarlarını iqtisadiyyatın istehsal aparatını təşkil edən bir-biri ilə əlaqəli ictimai təşkilatlar qrupu daxilində birbaşa mənbələrin paylanması proseduru ilə əvəz edir.
Xüsusi prosedur və yanaşmalardan asılı olaraq fərqlənən müxtəlif iqtisadi planlaşdırma formaları mövcuddur. Qərar qəbul edilməsində mərkəzləşmə və ya mərkəzsizləşmə səviyyəsi istifadə olunan planlama mexanizminin tipindən asılıdır. Bundan əlavə, mərkəzləşdirilmiş planlaşdırma ilə mərkəzləşdirilməmiş planlaşdırma arasında fərq qoyula bilər. Əsasən planlaşdırmaya əsaslanan iqtisadiyyata planlı iqtisadiyyat deyilir. Mərkəzləşdirilmiş şəkildə planlaşdırılmış iqtisadiyyatda resursların bölüşdürülməsi məhsula olan ehtiyacları müəyyən edən hərtərəfli istehsal planı ilə müəyyənləşdirilir. Planlaşdırma həm də hökumətin inkişaf hədəflərinə çatmaq üçün müstəqil firmaların təşviq edilməsi üçün bazar alətlərindən istifadə etdiyi bazar iqtisadiyyatı zamanı göstərici planlaşdırma şəklində ola bilər.
Fiziki planlaşdırma (təmiz sosializmdə olduğu kimi) və maliyyə planlaşdırması (kapitalizm dövründə hökumətlər və özəl firmalar tərəfindən tətbiq olunduğu kimi) arasında fərq qoyula bilər. Fiziki planlaşdırma bölünmüş fiziki vahidlər baxımından iqtisadi planlaşdırma və koordinasiyanı, maliyyə planlaşdırma isə maliyyə vahidləri baxımından formalaşdırılmış planları əhatə edir.
Sosializmdə
Sosializmin müxtəlif modellərində müxtəlif iqtisadi planlaşdırma formaları təqdim edilmişdir. Kollektiv qərar qəbuletmə və bölünmüş məlumatlara əsaslanan mərkəzləşdirilmiş planlaşdırma sistemlərindən istehsal planlarını tərtib etmək üçün ümumiləşdirilmiş məlumatlardan istifadə edən texniki mütəxəssislər tərəfindən idarə olunan mərkəzləşdirilmiş planlaşdırma sistemlərinə qədərdir. Tamamilə inkişaf etmiş bir sosialist iqtisadiyyatında, demokratik şəkildə idarə olunan və ya təyin olunmuş mühəndis və texniki işçilər, maliyyə hesablamaları üçün heç bir ehtiyac və istifadə etmədən iqtisadiyyatı fiziki vahidlərdə koordinasiya edəcəklər. Sovet İttifaqının iqtisadiyyatı heç vaxt bu inkişaf mərhələsinə çatmadığından, mövcudluğu boyunca iqtisadiyyatını maliyyə baxımından planlaşdırırdı. Bununla yanaşı, qeyri-maliyyə iqtisadiyyatının istehsal həcminə görə (yəni ümumi daxili məhsula nisbətən xalis maddi məhsul) fəaliyyətini qiymətləndirmək üçün bir sıra alternativ göstəricilər hazırlanmışdır.
Ümumiyyətlə, sosialist istehsal planı kimi müxtəlif sosialist iqtisadi planlaşdırma modelləri qlobal miqyasda böyük dəyişikliklərdən asılı olduğu üçün qismən heç bir iqtisadiyyat tərəfindən tətbiq olunmamış nəzəri konstruksiyalar kimi mövcuddur. Əsas iqtisadiyyat və müqayisəli iqtisadiyyat sahəsi kontekstində sosialist planlama, bu iqtisadi sistemin bir sosializm növü, ya da dövlət kapitalizmi və ya sosialist olmayan üçüncü bir dövlət olmasından asılı olmayaraq ümumiyyətlə Sovet tipli bir əmr iqtisadiyyatı kimi başa düşülür. və kapitalist olmayan bir sistem növüdür.
Bəzi sosializm modellərində iqtisadi planlaşdırma bazar mexanizmini tamamilə əvəz edir, guya pul münasibətlərini və qiymət sistemini köhnəldir. Digər modellərdə planlaşdırma bazarlara əlavə olaraq istifadə olunur.
Sosialist planlaşdırma konsepsiyası
Marksistlərin riayət etdikləri klassik sosialist iqtisadi planlaşdırma konsepsiyasına, ticarət müəssisələri tərəfindən qazanc əldə etmək üçün əlavə məhsul olaraq istehsal edilmək əvəzinə mal və xidmətlərin qiymətləndirildiyi, tələb olunduğu və birbaşa istifadə dəyərində istehsal olunduğu bir iqtisadi sistem daxil idi. İstifadəyə hazırlamaq fikri sosialist iqtisadiyyatının təməl tərəfidir. Buraya artıq məhsulun paylanması üzərində sosial nəzarət və ən geniş nəzəri formada maliyyə əvəzinə natural hesablama daxildir. Marksistlər üçün, xüsusilə planlaşdırma, əlaqəli istehsalçıların artıq məhsulu (mənfəəti) üzərində demokratik nəzarəti nəzərdə tutur. Bu, sosialist planlı planlaşdırma konsepsiyasından fərqli olaraq ya iş dövrünü sabitləşdirmək (hökumətlər tərəfindən götürüldüyü zaman) ya da mənfəətin maksimum dərəcədə artırılması (firmalar tərəfindən götürüldükdə) məqsədi ilə planlı kapital yığılmasına əsaslanan kapitalist planlaşdırmadan fərqlənir. istifadə üçün məhsullar.
İnzibati əmr sistemi
Komandanlıq iqtisadiyyatı konsepsiyası planlı iqtisadiyyat və iqtisadi planlaşdırma anlayışlarından, xüsusən də komandanlıq iqtisadiyyatını (məsələn, keçmiş Sovet İttifaqında) komandanlıq iqtisadiyyatını üst rəhbərlikdə təşkil edilmiş ayrı bir kapitalist firma konsepsiyası ilə müqayisə edən sosialistlər və marksistlər tərəfindən fərqlənir; kimi bürokratik təşkilata əsaslanan inzibati modanın tənəzzülü kapitalist korporasiyada olan.
Mərkəzləşdirilməmiş planlaşdırma
Mərkəzləşdirilməmiş iqtisadi planlaşdırma, istifadəçi səviyyəsində yuxarı bir məlumat axını ilə başlayan bir planlaşdırma prosesidir. Mərkəzləşdirilməmiş planlaşdırma tez-tez sosialist özünüidarə ideyasını, xüsusən də demokratik sosialistlər və libertarist sosialistlər tərəfindən tamamlayır.
Mərkəzsiz sosialist planlaşdırma modelləri üçün nəzəri postulatlar Karl Kautski, Rosa Lüksemburq, Nikolay Buxarin və Oscar R. Lange'nin fikirlərindən irəli gəlir. Bu model, heç bir mərkəzi orqan olmadan iqtisadi qərarların verilməsi (işçilər və istehlakçılar tərəfindən) aşağıdan öz-özünə idarə olunmasını nəzərdə tutur. Bu, əksər hallarda direktivlərin yuxarı orqanlardan (planlaşdırma qurumlarından) agentlərə (bitki müdirlərinə) ötürülən, öz növbəsində işçilərə əmr verən direktiv inzibati planlaşdırma tərəfdarı olan ortodoksal marksizm-leninizm doktrinasına ziddir.
Mərkəzləşdirilməmiş planlaşdırmanın iki müasir modeli, iqtisadçı Maykl Albert tərəfindən hazırlanan iştirakçı iqtisadiyyatdır; və iqtisadçı Pet Devayn tərəfindən hazırlanmış koordinasiya edilmiş koordinasiya.
Aralıq dənizi adaları
Aralıq dənizi adaların siyahısı:
Anton Portman
Anton Portman – Niderland əsilli ABŞ siyasətçisi. Edo dövrünün sonlarında və Meyci dövrünün əvvəllərində Yaponiyada fəaliyyət göstərmişdir.
Yaponiyada ikən Tokuqava şoqunluğunu dəstəkləmişdir. Şoqunluğun rəsmisi olan Oqasavara Naqamiçi ilə 1868-ci ilin yanvarında Edo ilə Yokohama arasında dəmiryolunun tikintisi ilə bağlı razılığa gəlmişdir. 1869-cu ildə Portman və ABŞ naziri Çarlz Lonq Meyci hökumətindən bu razılığı tanımağı tələb etmişdirlər. Meyci hökuməti imtiyazın şoqunluğun dağılmasından sonra verildiyini bildirərək bu tələbi rədd etmişdir. ABŞ-nin etirazılarından sonra hökumət Britaniyanın maddi və texniki dəstəyi ilə Tokio-Yokohama dəmiryolunun tikilməsinə razılıq verilmişdir.
Mett Helders
Metyu Helders (7 may 1986) – ingilis baraban ifaçısı, vokalist və bəstəkar. O yeddi studiya albomu yaratdığı rok qrupu olan Arctic Monkeys-in qurucu üzvlərindən biri kimi tanınır.
Ağa Zeynal Tağıyev
Tağıyev Ağazeynalabdin Sadıq oğlu  — Hacı Zeynalabdin Tağıyevin nəvəsi, repressiya qurbanı.
Vorvik İncəsənət Mərkəzi
thumbnail|Vorvik İncəsənət Mərkəzi Vorvik İncəsənət Mərkəzi — Böyük Britaniyanın Londondan kənarda yerləşən ən böyük mədəniyyət mərkəzidir ; Vorvik Universitetinə məxsusdur.
Tarixi
Mərkəz Cek Martin ailəsinin Vorvik Universitetinə xeyriyyə yardımları hesabına yaradılmışdır.
Əli Əliyev (baş leytenant)
Əli Cavad oğlu Əliyev (1 sentyabr 1997; Şərur rayonu, Azərbaycan — 12 sentyabr 2022; Kəlbəcər rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin baş leytenantı, Vətən müharibəsi veteranı.
Vorvik İncəsənət Mərkəzi
Fəaliyyəti
Mərkəzdə hər il 3000-dən çox müxtəlif tədbirlər keçirilir. Bu tədbirlərə klassik və müasir musiqi, dram, rəqs, komediya, film və təsviri incəsənət aiddir.
Mərkəzin ildə 300000-dən çox ziyarətçisi olur.
Burada konsert zalı, iki teatr, kinozal, Mid qalereyası, musiqi mərkəzi, konfrans zalları, lüks otaqlar, restoran, kafe, mağazalar, iki bar, kitab mağazası və s. mövcuddur.
Mərkəzin Battervort zalı 1500-dən çox tamaşaçı tutumuna malikdir.
"Ağ Koan"
thumbnail|[[Lilian Lijnin "Ağ Koan" əsəri]] Vorvik İncəsənət Mərkəzinin girişində rəssam Lilian Lijna aid müasir incəsənət əsəri olan "Ağ Koan" yerləşir. 6 metr hündürlüyündə olan ağ rəngli koan flüoressensiya (işıqlanma təsiri altında bəzi cisimlərin işıqvermə xassəsi) lampaları ilə elliptik işıqlandırılmaya malikdir və elektrik mühərrikin köməyi ilə fırlanır. Koan cavabsız suallar ətrafında buddistlərin axtarışlarını təcəssüm etdirən abidədir. Koan 1971-ci ildə Plimutda Piter Stayvesant Fondu Şəhər Abidə Layihəsinin bir hissəsi kimi yaradılıb. Daha sonra koan Londonda Heyvord Qalereyasında yerləşdirilib, 1972-ci ildə isə Vorvik Universiteti tərəfindən alınıb.
Ağa Zeynal Tağıyev
Məşhur mühəndis Fətulla bəy Rüstəmbəyovun qızı Züleyxa xanıma evlənmişdi
Sekresiya (fiziologiya)
Canlılarda ifrazat — Canlıların qəbul etdiyi iri molekullu üzvi qida maddələri mərhələlərlə parçalanır. Alınan maddələrin bir qismi orqanizmin hüceyrələrinin qurulmasında iştirak edir. Digər qismi isə energetik mübadilə nəticəsində tam parçalanır və bu zaman enerji ayrılır. Parçalanma məhsullarının bəziləri orqanizmə lazım olmur, hətta onların bir qismi zərərli məhsullara çevrilir, Orqanizm belə məhsulları necə xaric edir. Canlılarda ifrazat orqanları fərqlidir.
Onurğalılarda ifrazat
Bütün onurğalı heyvanlarda ifrazat orqanları böyrəklərdir. 400px|thumb|right|İfrazat sistemi Qədimdən böyrəklərin ifrazat məhsullarını xaric etdiyi məlum olsa da, onların iş mexanizmi çox sonralar öyrənilmişdir. Yaşadıqları mühitdən asılı olaraq, onurğalıların ifrazat orqanların quruluşunda fərqliliklər yaranmışdır. Hətta şirin su və duzlu suda yaşayan balıqların belə ifrazat orqanlarının quruluşunda fərqli xüsusiyyətlərə rast gəlinir. Bunun nəticəsində orqanizmlər öz daxili maye mühitlərini sabit saxlayır. Şirin su balıqlarının əksəriyyətinin bədəninin üzəri pulcuqlarla örtülüdür. Onların yaşadığı mühitdə təzyiq aşağıdır. Balıqların bədənindəki osmotik təzyiq bədən səthindən və qəlsəmələrdən daxil olan su nəticəsində tənzimlənir. Onlar heç vaxt su içmirlər və çoxlu sidik ifraz edirlər. Bədəndən itirilən duzların yeri qəlsəmələr vasitəsilə sudan alınan duzlarla bərpa edilir. Duzlu su balıqlarının bədənindəki təzyiq sudakı təzyiqdən aşağıdır. Ona görə də onların bədənində su itkisinin baş verməsi mümkündür. Bu səbəbdən belə balıqlar daima dəniz suyu içir, nəticədə çoxlu duz qəbul edir. Duzun artığı qəlsəmələrdən xüsusi hüceyrələr vasitəsilə xaricə atılır. Duzlu su balıqları çox az miqdarda sidik ifraz edir. Onlar bədənlərində olan ammonyakm çox hissəsini qəlsəmələri vasitəsilə xaricə çıxarır. Quruda yaşayan canlıların orqanizmində su itkisinin qarşısını alan uyğunlaşmalar vardır. Bir çox heyvanlar bunun nəticəsində uzun müddət su içmədən yaşaya bilir. Məsələn, dəvələrdə güvənlərdəki piyin oksidləşməsi metabolik suyun yaranmasına səbəb olur. Onların digər bir uyğunlaşması isə böyrəklərdə suyun geri sorulmasını təmin edən kanalların daha uzun olmasıdır. Bunun nəticəsində geriyə daha çox su sorulur. Canlıların həyat fəaliyyətini davam etdirməsi üçün ifrazat çox vacibdir. Ərəbistanda yaşayan səhra heyvanlarından biri olan Ərəbistan antilopu suya olan tələbatının 80%-ni yediyi qida, 14%-ni isə me- tabolik su ilə ödəyir. O heç zaman tərləmir, çox isti olanda bədəninin temperaturu 37 °C-dən 40 °C-dək qalxır. Hava soyuduqda isə yenə də 37 °C-yə enir. Artıq su itkisinin olmaması üçün heyvanın ifrazatı çox qatı olur.
Çoxhüceyrəli onurğasızlarda ifrazat
Süngərlərdə və bağırsaqboşluqlularda xüsusi ifrazat orqanları yoxdur. Onlar ifrazat məhsullarını diffuziya nəticəsində bədən səthi ilə xaric edir. Yastı qurdlardan olan ağ planaridə protonefridial tipli ifrazat sistemi mövcuddur. Belə heyvanlarda parenxima daxilində ulduzabənzər hüceyrələr var. Bu hüceyrələr ifrazat məhsullarını toplayaraq xırda borucuqlara, oradan isə iri ifrazat borucuqlarına axıdır. Toplanmış ifrazat məhsulları bədən səthi ilə orqanizmdən kənarlaşdırılır .
Soxulcan
Soxulcanlarda ifrazat sistemi metanefridial tipdədir. Metanefridilər cüt olub, sağ və sol tərəfdə yerləşməklə hər buğumda təkrar olunur. Metanerdi nefrostom adlanan kiçik qıfla başlayır. Qıf bədən boşluğuna, ordan çıxan nazik kanal isə ifrazat kanalına açılır. Hər bir metanefridi əvvəlki buğumdan başlanır və sonrakı buğumun boşluğuna keçərək, yanda olan nefropor adlanan dəliklə xaricə açılır. Nefridial kanal kirpiklərlə təchiz olunmuşdur. İfrazat funksiyasını həmçinin xlorokogen hüceyrələrdə yerinə yetirir. Bu hüceyrələr ifrazat məhsullarını özündə toplayır və sonra məhv olaraq qırılıb bağırsaqın boşluğuna düşərək metanefridi kanalı vasitəsilə xaric olunur. İfrazat məhsulları orta buğumlarda yerləşən (hər buğumda bir cüt) ifrazat orqanları (metanefridi) vasitəsilə xaric olunur. Metanefridilərin genişlənmiş qıfşəkilli hissəsi maddələr mübadiləsinin son məhsullarını toplayır, nazikləşmiş hissəsi isə bu məhsulları xaric edir. Molyusklarda həlqəvi qurdların metanefredilərinə oxşar böyrəklər vardır. Böyrəklərin kirpikli hüceyrələrində toplanan ifrazat məhsulları bir kanalla manti boşluğuna açılır, oradan da kənarlaşır.
Buğumayaqlılar
Buğumayaqlıların ən geniş yayılmış nümayəndələri olan cücülərin ifrazat məhsulları Malpigi boruları vasitəsilə xaric olunur. Bir ucları qapalı olan bu borular bədəndə əmələ gələn lazımsız məhsulları qandan toplayaraq bağırsaqlara ötürür. Cücülərin qarıncığının divarında və daxili orqanları üzərində olan piy cisimcikləri də ifrazata xidmət edir. İfrazat prosesi çay xərçəngində baş hissədə yerləşən cüt yaşıl vəzilər, hörümçəkkimilərdə isə ifrazat funksiyasını Malpigi boruları, koksal vəziləri, nefrosit və quanosit adlanan xüsusi hüceyrələr yerinə yetirir. Malpigi boruları entodermal mənşəlidir. Quruluşuna görə boruşəkilli olub, 4 şaxədən ibarətdir və kor qurtaracaqla nəhayətlənir. Malpigi borularının səciyyəvi xüsusiyyəti odur ki, onların orqanizimdən xaric etdikləri ifrazat məhsullraı maye şəklində olmayıb, demək olar ki, quru kristal şəklindədir. Koksal vəzi mezodermal mənşəli olub, cütdür, kissəşəkillidir və baş döş buğumunda — birinci cüt ayaqların arasında yerləşmişdir. Koksal vəzi cavan yaşlarda daha yaxşı inkişaf etmiş olur. Nefrosit və quanosit hüceyrələri bədən boşluğunda yerləşir və iftazat məsullarının xaric olunmasında iştirak edirlər.
Birhüceyrəli heyvanlarda ifrazat
Şirin sularda yaşayan adi amöb, yaşıl evqlena və infuzor-tərlik kimi birhüceyrəli heyvanlarda ifrazat vakuolu adlanan orqanoid var. İfrazat vakuollannda ifrazat məhsulları toplanır. Bu orqanoid vaxtaşırı partlayır və suda həll olmuş lazımsız maddələr hüceyrə membranı vasitəsilə xaricə atılır. İbtidailərdə ifrazat diffuziya və osmotik tənzimləmə ilə həyata keçirilir
Bitkilərdə ifrazat
Bitkilərdə xüsusi ifrazat orqanları yoxdur. Əksər bitkilər ifrazat məhsullarını buxar şəklində ağızcıqlardan xaric edir. Bu, transpirasiya prosesi adlanır. Çiyələk və buğda kimi bitkilərdə damcılar şəklində ayrılan su özü ilə duz və digər maddələri də çıxarır. Bu, quttasiya adlanır. Bitkilərin sintez etdiyi nektar və efir maddələri də ifrazat məhsullarıdır. Bəzi ifrazat məhsulları vakuollarda toplanır və xəzan vaxtı yarpaqlar töküldükcə bitkilərdən uzaqlaşır. Bitkilərin bir qismi kökləri vasitəsilə lazımsız məhsulları xaric edir.
Əli Əliyev (baş leytenant)
Həyatı
Əli Əliyev 1997-ci il sentyabrın 1-də Şərur rayonunun Yengicə kəndində anadan olub.
Şiva (Mortal Kombat)
Şiva – "Mortal Kombat" oyun seriyasının personajlarından biridir. Şiva Şokan ailəsinə mənsubdur.
Sallaq armud
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Təbii yayılması
İlk dəfə Dərələyəzdə təsvir edilmişdir. Cənubi Qafqazda yayıldığı qeyd olunur.
Botaniki təsviri
Hündürlüyü 10 m-ə çatan ensiz çətirli, budaqlarında qısa və yoğun tikanları olan ağacdır. Gövdəsinin qabığı qırmızımtıl rəngdə olub, seyrək ziyilşəkilli xallıdır. Yarpaqlar dərivari, ellips formalı, uzunsov-yumurtavari və ya neştərvari olub, qaidə hissəsi azacıq pazvaridir. Ayanın kənarı şanavari dişli, üst tərəfi az parlaq, alt tərəfi tutqun, solğun yaşıldır. Çiçəklərinin diametri 3 sm-ə çatır, aprel ayında çiçəkləyir, meyvələri isə noyabr ayında yetişir. Meyvələri tünd-qırmızı rəngdədir, saplağı yoğundur və meyvədən 2 dəfə uzundur.
Ekologiyası
İşıqlı enliyarpaqlı meşələrdə, daşlı-qayalı quru yamaclarda açıq sahələrdə, dağ çaylarının başlanğıcında, dəniz səviyyəsindən 1800–2000 m yüksəkliklərdə rast gəlinir. Torpağa tələbkar deyil, quraqlığa davamlıdır.
Azərbaycanda yayılması
Təbii halda Naxçıvanda subalp qurşağının meşələrində yayılıb.
İstifadəsi
Həyətyanı, şose ətrafı ərazilərdə istifadə edilə bələr.
Mafruzlu (Xudafərin)
Mafruzlu - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Xudafərin şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 290 nəfər yaşayır (76 ailə).
Əli Əliyev (baş leytenant)
Hərbi xidməti
Əli Əliyev 2020-ci ilin sentyabrın-noyabr aylarında Vətən müharibəsi zamanı Suqovuşan istiqamətində gedən döyüşlərdə savaşıb.
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Sərəncamlarına əsasən "Suqovuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edilib.
Əli Əliyev 2022-ci il sentyabrın 12-də Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən törədilən genişmiqyaslı təxribatın qarşısının alınması zamanı şəhid olub.
Nik O'Melli
Nikolas Eduard O'Melli (5 iyul 1985) – ingilis musiqiçi, rok qrupu Arctic Monkeys-in bas gitaraçısı və bek-vokalisti kimi tanınır.
Histonlar
Histonlar – sadə züllaların bir növüdür. Yunanca ″histos″- toxuma deməkdir. Histonlar toxuma zülalı kimi çoxhüceyrəli orqanizmin DNT xromatidlərində olur. Onların molekul kütləsi 11400–24000 arasında dəyişir. Elektrokimyəvi nöqteyi-nəzərdən onlar əsasi xassəlidir. Histonabənzər zülallar hüceyrənin ribosomlarında olur.
Histonların funksiyası
Histonların iki əsas funksiyası var: quruluş və nizamlayıcı. Quruluş funksiyası: onlar DNT-nin fəza quruluşunun stabilləşməsində iştirak edir. Nizamlayıcı funksiya irsi məlumatların DNT-dən RNT-yə verilməsini təmin etmək qabiliyyətilə əlaqədardır.
Histonların tipləri
Histonlar H1, H2a, H2b, H3, H4, H5 tipində olur.
Mühərrik bloku
thumb|BMW-avtomobilinin mühərrik bloku
Mühərrik bloku — daxili yanma mühərriklərində porşen-sürüngəc, dirsəkli val və silindrlərin daxili olduğu mühərrik hissəsidr.
Quruluşu
Aşağı hissədən mühərrik bloku yağ vannası-karterlə örtülür. Mühərrik bloku yaxarı hissədən silindr başlığı ilə qapanır. Mühərrik bloku mühərrikin böyük sayda hissələrini daşıdığına, yüksək temperaturda işləyən yanma kamerasına malik olduğuna, həmçinin enerji çevrilməsi üçün məsuliyyətli olan ötürmə mexanizmlərinin yaratdıqları reaksiya qüvvələrini götürdüyünə görə, onun hazırlanmasına xüsusi tələbatlar qoyulur. Mühərrik blokları həmişə tökmə yolu ilə hazırlanır. Material kimi çuqun və aluminiumdan (yüngül mühərriklər üçün) isifadə olunur. Hava ilə soyudulan mühərriklərdə adətən silindr bloku mühərrik blokunun üzərinə qoyulur. Dizel mühərriklərində isə bloku asan montaj və demontaj edəbilmək üçün onu bir neçə hissədən hazırlayırlar.
Anka Krizmaniç
Anka Krizmaniç (Anka Krizmaniç-Pauliç; ) — Xorvat rəssam, qravür və elmi illüstrator. Ən aktiv fəaliyyət dövrü 1910–1946-cı illəri əhatə edir.
Haqqında
O, Zaqrebdə xüsusi rəssamlıq məktəbi olan Krizman Rəsamlıq Məktəbində təhsil amışdır. Tomislav Krizmandan dərs almışdır. 1913–1917-ci illərdə təhsilini Almaniyada Drezden şəhərində Kunstgewerbeschuledə, 1920–1930-cu illərdə isə Parisdə davam etdirib.
1921–1922-ci illərdə Dubrovnikdə litoqrafiya üsulu ilə xəritələr tərtibi üzərində işləməyə başlayıb və bir müdət bu şəhərdə yaşayıb. Onun rəsm əsərləri 2 əsas seriyadan ibarətdir. Birinci "rəqs" seriyasıdır ki, bu seriyaya Anna Pavlova, Qreta Vizental və Gertrud Leystikov kimi rəqqasların şəkilləri daxildir. digər seriya "sevgililər" adlanır.
1935-ci ildə o alman rəssam Lüdviq Veninger (1904–1945) ilə qarşılaşır və aralarında eşq yaşanır. II Dünya Müharibəsinin başlanması ilə (1939-cu ildə) münasibətləri başa çatır.
1946-cı ildə o Zaqrebdə Tibb Məktəbində elmi illüstrator kimi fəaliyyətə başlayır və rəsm əsərlərinin çəkilməsinə daha az vaxt ayırır.
Çuxur məhəllə bulağı
Ümumi məlumat
Ənənəvi olaraq Şuşada 17 məhəllə var idi. Və hər məhəllənin öz bulağı, öz məscidi, öz hamamı var idi. 17 bulağın hamısı Şuşa erməni işğalı altında olduğu 30 il müddətində qurudulmuş, 17 məscidin hamısı dağıdılmışdır. Ermənilər bulağın ətrafındakı tikilinin üzərindəki ərəb əlifbasını silib üstünü təzə hazırlanmış xaçlarla örtmüşdülər.
Bulaqlar artıq formalaşmış şəhər meydanlarında tikilirdi və bəzi hallarda onlar ümumiyyətlə məhəllə meydanları ansambllarının tərkibinə daxil edilmirdilər, lakin ən izdihamlı ayrı-ayrı küçələrdə və yol ayrıclarında salınaraq, onlara müəyyən şəhərsalma ifadəliliyi verdilər. Bulaqların belə yerləşdirilməsini də sırf mühəndislik və santexnika mülahizələri ilə izah edilir ki, görünür, onların yerini qravitasiya su təchizatı müəyyən edib. Müstəqil memarlıq rolunu oynayan bu bulaq küçə qovşağının bütün kompozisiyasını canlandırır və təşkil edir.
Şuşa bulaqlarının əksəriyyəti kifayət qədər yığcam, ölçüləri kiçik, adətən kubik formada, plastik dizaynlı fasad arxitekturasına malikdir. Şuşa bulaqları eyni üslubda hazırlanmış kiçik formalı memarlıq kimi şəhərin küçə və meydanlarının ansambllarını əhəmiyyətli dərəcədə tamamlayır və bəzəyir, ümumşəhər ansamblının üslub vəhdətinə gözəllik verir.
Tarixi
Çuxur məhəllə bulağı məhəllə məscidi ilə müqəddəs ocağın qarşısında yerləşən meydançanın üç yol ayrıcında yerləşirdi. Bulağın iki gözü var. Bulaq 1791-ci ildə inşa edilmişdir. Əldə olan məlumata görə bulaq məhəllənin varlı,tanınmış insanları tərəfindən inşa edilmişdir.
Qulam Murtaza Syed
Qulam Murtaza Syed — Q.M.Syed məşhur hind siyasətçisidir. Siyasi fəaliyyətinə 16 yaşında başlayıb və doğma şəhərində 17 mart, 1920-ci il tarixində Xilafət Konfransı təşkil edib. O, 1948-ci ildə Pakistanın yaranmasından sonra o əvvəlcə siyasi məhbus olub. O, 26 aprel, 1995-ci il tarixində Karaçidə ev dustağı olduğu vaxt vəfat edib.
Uşaqlığı: 1904-1915-ci illər
Sayed 17 yanvar, 1904-cü il tarixində Sədət Sindin ailəsində Sann şəhərində anadan olmuşdur. Sayed atası Sayed Məhəmməd Şah Kazmi ailə münaqişəsinə görə 1 noyabr 1905-ci il tarixində öldürüləndə körpə idi. Atası Sayedin ölümündən sonra ailədə kişi cinsindən olan olan yeganə övlad idi, buna görə də 1906-cı ildə Birtaniya hakimiyyəti onun ailə mülkünü himayəsi altına almış və onun ailəsinə məhkəmədə aylıq təqaüd təyin edilmişdi. O, 6 yaşında ibtidai məktəbə qəbul olunmuş və 1915-ci ildə Sinddə 5 illik ibtidai təhsilini başa vurmuşdur. Onun ailəsinin ağsaqqalları onu ailə münaqişəsindən qorumaq üçün evdə təhsil alması qərarına gəlmişdilər. Ən azından ona görə ki, o ailəsinin yeganə kişi üzvü idi. Ona ev şəraitində fars və ingilis dillərini tədris edirlər.
Gənclik illəri: 1920–1924-cü illər
Qulam Murtaza Syed öz siyasi fəaliyyətinə Xilafət Hərəkatında iştirak etməklə başlamışdı. O 1920-ci ilin 7-9 fevralında Larkanda keçirilən Xilafət Konfransında ilk dəfə iştirak etmişdir. Onu Əbül Kəlam Azad, Abdül Bari Firəngi Mahali, Mövlanə Şövkət Əli və Şeyx Əbdül Məcid Sindlinnin çıxışları ilhamlandırmışdır. O 17 mart 1920-ci il tarixində doğma şəhəri Sannda növbəti Xilafət Konfransını çağırmışdır. Onun doğma şəhəri Sannda bu konfransdan iki gün sonra 20 mart, 1920-ci ildə müttəfiq dövlətlərin Osmanlı Xəlifəsinə ədalətsizliyinə qarşı etiraz əlaməti olaraq tətillə müşayiət olunmuşdu. O Xilafət hərəkatının bütün mərhələlərində fəal olmuşdur. O, 26 mart 1920-ci ildə Mahdum Bilaval mavzoleyində təşkil edilən Xilafət konfransında ən gənc natiq kimi çıxış etmişdir. O 27 aprel 1921-ci ildə Mahatma Qandi ilə Sannın dəmiryolu stansiyasında qarşılaşmışdır. O 1924-cü ildə iki illik məhkəmə prosesindən sonra öz mülklərini geri almışdır.
Əsərləri
Syed 60-dan çox kitabın müəllifidir. O əsərlərini əsasən sind dilində qələmə almışdır. Əsərləri içərisində ingilis və urdu dilində yazılan əsərlər də var. Onun əsərləri bir çox sahələrə həsr edilib - ədəbiyyatdan siyasətə, din və mədəniyyətə qədər geniş tədqiqat sahəsi var. Dərin biliyi sayəsində holland İslam alimi Oskar Verkaaikom tərəfindən bir çox münasibətlərdə inanılmaz dərəcədə məhsuldar, orijinal və əhəmiyyətli dərəcədə avtodidaktik intellektual sahibi kimi təsvir olunmuşdur. Oskar Verkaaikoma görə, "o, 19-cu əsər islam islahatı, darvinin təkamül nəzəriyyəsi, 18-ci əsr sind poeziyası, marksizm, klassik sufizm, alman idealizmi və bir çox məsələlərdə öz şəxsi islam interpretasiyasını yaratmışdır". Onun ən məşhur əsərlərinə aşağıdakılar aiddir:
Məzrayə-i Pəridan (Xudafərin)
Məzrayə-i Pəridan - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Xudafərin şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 21 nəfər yaşayır (4 ailə).
Şalva Nutsubidze
Şalva İsakoviç Nutsubidze (შალვა ისაკის ძე ნუცუბიძე; ) — Gürcü və sovet filosofu, ədəbiyyatşünas, mədəniyyət tarixçisi. Aletoloji realizm (həqiqət doktrinası) cərəyanının banisi. Gürcü fəlsəfəsi tarixinin ən böyük tədqiqatçısı. Fəlsəfə elmləri doktoru (1926).
Həyatı
14 dekabr 1888-ci ildə Tsxaltubski rayonunun (Gürcüstan) Partsxanakanebi kəndində anadan olub.
1910-cu ildə Sankt-Peterburq Universitetinin Tarix və Filologiya fakültəsini bitirib. A. İ. Vvedenski, N. O. Losski, İ. İ. Lapşinin seminarlarına qatılmışdır. 1911–1914-cü illərdə xaricdə oxumuş və çalışıb, Leypsiqdə Vilhelm Vundt, Volkelt və Bartın rəhbərliyi altında təhsil alıb.
İki dəfə (1925, 1928) Berlin Universitetində elmi ezamiyyətdə olub. Uzun illər Gürcüstanın Xarici Ölkələrlə Mədəni Əlaqələr Cəmiyyətinə rəhbərlik edib. Şota Rustavelinin "Pələng dərisi geymiş pəhləvan" poemasını rus dilinə tərcümə edib. "Pələng dərisi geymiş pəhləvan" əsərinin xarici dillərə bir sıra tərcümələrinin elmi məsləhətçisi olub. Şalva Nutsubidze və belçikalı alim Ernest Honiqmann hipotezinə görə, gürcü mütəfəkkiri Pyotr İver (təqribən 411–491) Saxta Dionisi Areopagitun məşhur Neoplatonik əsərlərinin müəllifidir.
Nutsubidze Gürcüstan SSR Elmlər Akademiyasının akademiki (1944-cü ildən) seçilib.
Elmi yaradıcılığı
Şalva Nutsubidze "Aletologiyanın əsasları" (Tbilisi, 1922, gürcü dilində) kitabında yaratdığı aletoloji realizm nəzəriyyəsini açıqlamışdır. "Həqiqət və idrakın quruluşu" (1925), "Fəlsəfə və Hikmət" (1930) əsərləri ilə də məşhurdur. Son iki əsər Berlində alman dilində nəşr edilmişdir. Daha sonra onlar gürcü dilinə tərcümə edilərək Ş. İ. Nutsubidzenin (1979) toplanmış əsərlərində əksini tapmışdır.
Ş. İ. Nutsubidzenin fikrincə, mövzu və obyektin müxalifətini aşacaq faktiki olaraq yeni bir intizam yaradılmalıdır. Bu yeni intizam aletologiyadır (Yunan aletheia). Nutsubidze, aletologiyanı xüsusi bir fəlsəfi sahə olaraq xüsusi olaraq seçən bir mütəfəkkir olaraq Aristotel və Frensis Bekondan sonra üçüncü olan "Organon" kitabının müəllifi İohann Lambertə işarə edərək, Lambertdən fərqli olaraq aletologiyanın ikinci dərəcəli fəlsəfi bir elm olmadığını deyir. O, Aletoloji realizmin vəzifələrindən birinin də fəlsəfəni müdrikliyə yaxınlaşdırmaq olduğu fikrini irəli sürürdü.
Şalva Nutsubidze Tblisidə vəfat etmişdir. O, Tbilisi Universitetinin parkında dəfn olunub.
Taiz
Taiz — Yəməndə şəhər.
Ceymi Kuk
Ceymi Robert Kuk (8 iyul 1985) – ingilis gitaraçı və bəstəkarı. O indi-rok qrupu Arctic Monkeys-in üzvü kimi tanınır.
Strayker (Mortal Kombat)
Körtis Strayker – "Mortal Kombat" oyun seriyasının personajlarından biridir. Polis vəzifəsini yerinə yetirir. Qara qüvvələrə qarşı vuruşur.
Nurlan Əbilov
Nurlan Fərrux oğlu Əbilov (2 avqust 1994; Ağakişibəyli, Masallı rayonu, Azərbaycan — 19 aprel 2021; Bakı, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsinin şəhidi.
Həyatı
Nurlan Əbilov 2 avqust 1994-cü ildə Masallı rayonunun Ağakişibəyli kəndində anadan olmuşdur. Atasını uşaq ikən, anasını isə 23 yaşında itirmişdir. Orta təhsilini aldıqdan sonra Bakı Dövlət Universitetinin Coğrafiya fakültəsinə qəbul olmuşdur. Anası xəstə olduğuna görə təhsilini donduran Nurlan bu səbəblə diplomunu ala bilməmiş, diplomu müharibə zamanı ailəsinə çatdırılmışdır. Ailəli idi, 5 yaşlı və 3 yaşlı iki oğlu yadigar qaldı.
Hərbi xidməti
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Nurlan Əbilov 2020-ci il sentyabrın 27-dən Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsində iştirak etmişdir. Füzulinin azad edilməsi uğrunda gedən döyüşlərdə vuruşmuşdur. 8 oktyabr 2020-ci ildə Füzuli istiqamətində döyüş tapşırığını yerinə yetirərkən baş nahiyəsindən ağır yaralanmışdır və Silahlı Qüvvələrin Baş Klinik Hospitalına yerləşdirilmişdir.
Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Nurlan Əbilov "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Şuşa rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Nurlan Əbilov "Şuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Nurlan Əbilov 19 aprel 2021-ci ildə müalicə aldığı Silahlı Qüvvələrin Baş Klinik Hospitalında həlak olmuşdur. Nəşi Masallı rayonunun Şərəfə kəndində torpağa tapşırılmışdır.