cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dəb həftəsi
Adıçəkilən şəhərlərdən sonra isə siyahını Los-Anceles, San-Paulu, Moskva və Sankt-Peterburq, Tokio, Helsinki, Şanxay, Berlin, Madrid, Sidney, Yeni Dehli, Kopenhagen, Vaşinqton və başqa şəhərlər davam etdirir.
Yaranma tarixi
1943-cü ildə, ilk dəfə təşkil edilən "moda həftəsi", Nyu-York Moda Həftəsi, bir əsas məqsədlə reallaşdırıldı: II Dünya Müharibəsi dövründə Parisə gedə bilməyən dəb həvəskarlarına Fransız dəbi alternativi təqdim etmək.
İlk Paris Dəb Həftəsi 1973-cü ildə baş tutmuşdur.
Dəb həftələrinin keçirilmə tarixi
Moda həftəsi ildə iki dəfə dünyanın ən böyük moda paytaxtlarında baş tutur. Bəzilərinin keçirilmə tarixi belədir: Nyu-York – 7-15 fevral, London – 15-19 fevral, Milan – 19-25 fevral və Paris – 25 fevral-5 mart.
Merovinqlər sülaləsi
Merovinqlər – Frank dövlətində ilk kral sülaləsi (751 ilədək). Əfsanəvi banisi Meroveydir, sülalənin adı buradandır. Əsas nümayəndələri: Xilderik (457-481), I Xlodviq (481-511), I Xilperik (561-584), I Sigebert (561-575), II Xlotar (584-629, Neystriyada 613 ilə qədər), I Daqobert (629-639), III Xilderik (743-751). I Daqobertin "Tənbəl krallar" adlanmış varislərinin dövründə dövləti əslində mayordomlar idarə edirdi.
Tarixi
486-cı ildə Şimali Qalliyada frank istilası nəticəsində Frank dövləti meydana gəldi. Bu dövlətin başında salik franklarının başçısı, əfsanəvi Meroveyin(dənizdən törəyən) nəslindən olan(Merovinqlər sülaləsi adını buradan götürür)Xlodviq(486-511)dururdu. Frank dövlətinin tarixi 5 əsrin sonundan 7 əsrin sonuna qədərki dövrünü əhatə edən, adətən Merovinqlər dövrü adlanan birinci dövrü belə başladı. Merovinqlər sülaləsinin üçüncü nümayəndəsi olan Xlodviq böyük qoşun toplayır və keçmiş romalı maqnat Siaqrini darmadağın edərək, Suassonu və, Luara çayı daxil, bütün Şimali Qalliyanı zəbt edir. Öz hakimiyətini möhkəmləndirmək və xristian ruhanilərinin dəstəyini qazanmaq üçün 496 ildə Xlodviq öz qoşunu və yaxınları ilə birlikdə xristianlıqı qəbul edir. Xlodviqin dövründə Akvitaniya(507), onun xələfləri zamanında Burqundiya(534) istila olundu; ostqotlar frankların xeyrinə Provansdan əl çəkdilər(536). 6 əsrin ortalarına doğru Frank dövləti keçmiş Roma əyaləti Qalliyanın, demək olar, bütün ərazisini əhatə edirdi.Franklar Reynin y tayında yaşayan bir sıra qədim alman tayfalarını da özlərinə tabe etmişdilər; türinqlər, alemanlar və bavarlar frankların ali hakimiyətini qəbul etmişdilər; sakslar onlara illik bac verməyə məcbur edilmişdilər. Frank dövləti Avropanın qitə hissəsində bütün başqa barbar krallıqlarına nisəbətən xeyli uzun müddət yaşadı; bu krallıqlardan bir çoxunu(əvvəlcə Vestqot Krallığının bir hissəsini və Burqund Krallığını, sonra Lanqobard Krallığını)öz tərkibinə qatdı.
Sankt-Peterburq azərbaycanlıları
Tarixi
Sankt-Peterburqdakı azərbaycanlılar şəhərin ən böyük etnik icmalarından biridir. 1999-cu ilə qədər Sankt-Peterburqda Vaqif Məmişovun rəhbərliyi ilə vahid Azərbaycan milli-mədəni muxtariyyəti, 2002-ci ildə isə "Azərbaycan Gəncləri Birliyi" yaradılmışdır. Əksər azərbaycanlılar Sankt-Peterburqa daimi yaşamaq üçün gəlir və rus dilində sərbəst danışırlar, bəzən bu dildən ana dili kimi istifadə edirlər. Azərbaycanlıların əksəriyyəti ticarət sektorunda çalışır və ya sahibkarlıqla məşğuldur, diaspor arasında elm adamları və dövlət məmurları da var. Şəhərdə azərbaycanlıların kompakt yaşayış yerləri yoxdur, hamısı əhalinin qalan hissəsi ilə qonşuluqda yaşayır. Lakin əvvəllər azərbaycanlıların məskunlaşmış köhnə binalarda yaşadıqları hallar var idi. Şəhərdə Azərbaycan milli mətbəxi olan bir çox restoran var. Sankt-Peterburqda 2 nəşr buraxılmışdır: Azeri (bütün Rusiyada mövcuddur) və İrs (həmçinin digər böyük şəhərlərdə buraxılır).
Azərbaycan Respublikasının Baş Konsulluğu Sankt-Peterburqda yerləşir. Azərbaycanlıların Sankt-Peterburqda bazar günü məktəbi, "Azəri" qəzeti (1999-cu ildən nəşr olunur, 5000 nüsxə) və Çinar xalq rəqs ansamblı var. Mütəmadi olaraq yaddaqalan tarixləri (məsələn, Qara Yanvar) qeyd etmək üçün tədbirlər keçirilir.
Dağlıq Qarabağdakı münaqişə azərbaycanlıların yeni mühacirət dalğasına səbəb oldu və Peterburqa 12.000 nəfər gəldi.
14 iyun 2005-ci ildə Qoroxovoy küçəsi 6-da Azərbaycan Prezidenti Heydər Əliyevin şərəfinə xatirə lövhəsi açılmışdır. H.Əliyev 1949-1950-ci illərdə SSRİ Dövlət Təhlükəsizlik Nazirliyinin ali məktəbində oxuyarkən buradakı evdə qalıb.
2010-cu ilin dekabr ayında şəhərin Kirovski rayonundakı "Nevskiy pyataçok" memorialının Beynəlxalq Yaddaş və Şöhrət Xiyabanına 1941-1944-cü illərdə Leninqrad uğrunda döyüşlərdə şəhid olan Azərbaycan əsgərlərinə həsr olunmuş stela quraşdırılmışdır.
Duhaldea
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Babuvizm
Babuvizm — XVIII əsrdə Fransada "Bərabərlik Respublikası" - vahid mərkəzdən idarə edilən, vahid, ümummilli komunna uğrunda aparılan inqilabi hərəkat. Hərəkat özünün rəhbəri və daha ardıcıl nəzəriyyəçisi olan Qrakh Baböfün (1760-1797) adı ilə adlandırılmışdır.
Raphanus caudatus
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Duidaea
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Raphanus raphanistrum
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Rudison Noqueyra Ferreyra
Rudison Noqueyra Ferreyra 1983-cü ildə anadan olub və Fransa vətəndaşlığını da daşıyır. Boyu 178 sm, çəkisi 70 kq olan R.Ferreyra karyerasına Braziliyanın ən məşhur klublarından sayılan “San Paulu”da başlayıb. Həmin vaxt 15 yaşı olan R.Ferreyra Kaka kimi məşhur futbolçu ilə eyni komandada yer alıb. Burada iki il (1998-2000) oynadıqdan sonra yarımmüdafiəçi “Portugeza”ya (2000-01) keçib. Daha sonra Avropaya üz tutaraq Belçikanın “Standard” (2001), Serbiyanın “Borats” (2001/02), OFK (2002/03), Fransanın “Myuluz” (2003), “Red Star” (2003/04), “Angers” (2004/05), “Havr” (2005), “Romorantin” (2005/06), “Havr” (2006/07), Mərakeşin “Difaa Əl Ciddə” (2007) klublarında çıxış edib. Yenidən Belçikaya qayıdan R.Ferreyra çempionatın bir dövrəsi ərzində “Sulte Varegem”də əsasən ehtiyatda qalıb və cəmi 4 oyunda 68 dəqiqə meydanda olub.
Avrasiya
thumb|Avrasiya dünya xəritəsində thumb|Avrasiya thumb|Avrasiya kosmosdan görünüşdə
Avrasiya — Yerin ən böyük materiki. Avropa və Asiya qitələrindən ibarətdir. Adalarla birlikdə sahəsi 54,759,000 km²-dir, dünya quru ərazisinin 36%-ni təşkil edir. Əhalisi 4,3 milyarddan çoxdur və dünya əhalisinin 3/4 hissəsini təşkil edir.
Ən ucqar nöqtələri: şimalda Çelyuskin burnu (77°43' şm.e.), cənubda Piay burnu (1°16' şm.e.), qərbdə Roka burnu (9°34' q.u.), şərqdə Dejnyov burnu (169°40' q.u.). Yer kürəsinin ən yüksək zirvəsi Everest dağı və quruda ən alçaq mütləq nöqtəsi Ölü dəniz (səviyyəsi −395 m), ən dərin gölü olan Baykal və ən rütubətli sahəsi Çerapunci Avrasiyadadır.
Avrasiyanı qərbdən Atlantik okean, şimaldan Şimal Buzlu okean, cənubdan Hind okeanı, şərqdən Sakit okean əhatə edir.
Adının yaranması tarixi
Materikə bir çox adlar verilmişdir. Aleksandr Humboldt əraziyə "Asiya" adını vermişdir. Karl Qustav Royşle 1858-ci ildə "Handbuch der Geographie" kitabında "elerdtheil Asien-Europa" termini işlətmişdir. "Avrasiya" adını ilk dəfə 1883-cü ildə geoloq Eduard Züss vermişdir.
Geoloji xarakteristikası haqqında
Materik Şimal yarımkürəsində təxminən 9° q. u. və 169° q. u. arasında yerləşir. Eyni zamanda Avrasiya adalarının bir hissəsi Cənub yarımkürəsindədir. Avrasiyanın bir hissəsi Şərq yarımkürəsində, son qərb və şərq hissəsi isə Qərb yarımkürəsindədir. Dünyanın iki hissəsini: Avropa və Asiyanı özündə birləşdirir. Onlar arasında sərhəd aşağıdakı xətlə gedir: Ural dağlarının şərq yamacı, Ural çayı, Emba çayı, Xəzər dənizinın qərb sahili, Kuma çayı, Kuma–Manıc şəlaləsi, Manıç çayı, Qara dənizin şərq sahili, Qara dənizin cənub sahili, Bosfor boğazı, Mərmərə dənizi, Dardanel boğazı, Egey dənizi və Aralıq dənizi, həmçinin Hibraltar boğazı. Bu sərhəd tarixi olaraq yaranıbdır, təbiətdə onlar arasında təbii sərhəd yoxdur. Materik bir qrunt layının üstündədir və vahid təbiətə malikdir.
Materik qərbdən şərqə 16 min kilometr, şimaldan cənuba 8 min kilometr uzanıb. Sahəsi 53,4 milyon km²-dir. Bu quru hissənin üçdə biridir. Avrasiyanın adalarının ümumi sahəsi 2,75 milyon km²-dir.
İqlimi
Avrasiya ən mürəkkəb iqlim şəraitinə malik materikdir. Bunun səbəbləri materikin çox nəhəng olması (qərbdən-şərqə, şimaldan-cənuba böyük məsafədə uzanması), relyefin mürəkkəbliyi, materikin mərkəzinin okeanlardan aralı olması, böyük dağ sistemlərinin yerləşməsidir. Materikin şimaldan cənuba böyük məsafədə uzanması onun səthində günəşdən gələn istiliyin qeyri-bərabər paylanmasına səbəb olur. Cənub enliliklərində günəş şüaları yer səthinə daha böyük bucaq altında düşdüyünə görə bura daha çox istilik alır. Şimala doğru günəş şüalarının düşmə bucağı azalır və səthin aldığı istiliyin miqdarı da aşağı düşür. Nəticədə materikin cənubu ilə şimalı arasında kəskin temperatur fərqi yaranır. Böyük iqlim fərqləri materikin kənar qərb və şərq, eləcə də daxili hissələri arasında da mövcuddur. Bunun səbəbi materikin daxili hissələrinin iqliminə okeanların təsirinin zəifləməsidir. Nəticədə materikin mərkəzinin okeanlardan uzaqlığı kontinental iqlim şəraiti yaradır. Belə ki, Atlantik okeanı üzərindən gələn mülayim və rütubətli hava kütlələri qərbə — Avropaya bol yağıntı gətirir, iqlimi yumşaldır. Şərqə hərəkət etdikcə bu hava kütlələrinin rütubətliyi və iqlimin kontinentallığı azalır. Materikin iqliminə Şimal Buzlu okeanının da təsiri böyükdür. Bu okeanın üzərində yaranan quru və soyuq hava kütlələri materikin geniş şimal ərazilərinə daxil olaraq qışda şaxtalı, yayda sərin hava şəraiti yaradır. Materikin şərq və cənub hissələrinin iqlimi isə ilin isti dövründə Sakit və Hind okeanlarından gələn musson küləklərinin təsiri altında formalaşır. Yay mussonları materikin kənar zonalarına bol yağıntı gətirdiyi halda, qış mussonları materikdən okeana əsdiyindən qışda burada quru, aydın havalar hakim olur. Hind okeanından gələn isti və rütubətli hava kütlələri yalnız Cənubi Asiyanın iqliminə təsir edir. Hündürlüyü 7–8 km-dən artıq olan Himalay dağları rütubətli mussonları materikin daxili hissələrinə buraxmır. Nəticədə Himalay dağlarının cənub yamaclarına çox, şimal yamaclarına — Tibet və mərkəzi Asiyaya olduqca az yağıntı düşür.
İqlim xəritəsi materikdə temperatur və yağıntıların paylanması xüsusiyyətlərini aydınlaşdırmağa imkan verir. Qışda materikin çox hissəsində orta temperatur 0 dərəcədən aşağı olur. Yalnız Atlantik okeanı, Aralıq və Qara dəniz sahillərində qışda temperatur 0 dərəcədən yuxarı olur. Cənubi Asiyada isə qış ayları mülayim, hətta isti olur. Qışda yanvar ayının orta temperaturunu göstərən izotermlər qərbdən şərqə meridian istiqamətində dəyişir və şimal-şərqə doğru azaldığı müşahidə olunur. Avrasiyanın, eləcə də bütün şimal yarımkürəsinin "soyuqluq qütbünün" (Oymyakon −71 dərəcə) burada olması təsadüfi deyil.
Yay temperaturu materikdə bir qədər yüksəkdir. İyul izotermləri enlik istiqamətində gedir və yalnız daxili hissələrdə bir qədər şimal-şərqə doğru meyl edir. İyul ayının orta temperaturu şimal və şimal-şərq sahilləri istisna olmaqla hər yerdə 10 dərəcədən yüksəkdir. Materikdə ən yüksək temperatur Ərəbistan yarımadasında +54 dərəcə müşahidə olunmuşdur.
İqlim xəritəsində yağıntıların da qeyri-bərabər paylandığını müşahidə edilir. Atlantik okeanı sahilləri il boyu bərabər miqdarda bol yağıntı alır. Materikin Sakit və Hind okeanlarının təsiri altında qalan şərq və cənub hissələri də bol yağıntı ilə təmin olunur. Dünyada ikinci ən çox yağıntı düşən yer, Himalay dağlarının cənub-şərq yamacı — Çerapunca (12000 mm) məhz bu materik ərazisindədir. Lakin burada yağıntılar əsasən yay aylarında düşür. Materikin çox böyük hissəsi ildə 500 mm-dən az yağıntı alır. Daxili hissələrə — Mərkəzi Asiyaya, Ərəbistan yarımadasına, İran yaylasının bəzi yerlərinə hətta 50 mm-dən də az yağıntı düşür. Bunun səbəbi okeandan uzaqlaşdıqca hava kütlələrinin öz rütubətini itirməsi, sıra dağların rütubətli hava kütlələrinin qarşısını kəsməsi ilə izah edilir. Materikin ərazisində ən az yağıntı Rub-Əl-Xali səhrasında (10 mm-ə qədər) qeydə alınıb.
Avrasiya yeganə materikdir ki, bütün iqlim qurşaqlarında yerləşir. Üfüqi zonallıq qanunauyğunluğuna müvafiq olaraq burada ekvatorial qurşaqdan qütb qurşağına qədər bütün qurşaqlar növbələşir: Şimal Buzlu okeanındakı adalar və şimal sahilboyu arktik, İslandiya adasından başlamış şərqə doğru zolaq şəklində subarktik iqlim qurşaqları yerləşir. Avrasiyanın ən geniş hissəsi mülayim qurşaqda yerləşir və mürəkkəbliyi ilə seçilir. Qərbdə, Atlantik okeanı sahillərində mülayim dəniz iqlimi, şərqə doğru ardıcıl olaraq mülayim kontinental, kəskin kontinental, Sakit okean sahillərində isə musson və mülayim dəniz iqlim tipləri hakimdir. Qərbdə, Priney yarımadasından şərqdə, Sakit okeanın sahillərinə qədər zolaq şəklində subtropik iqlim qurşağı yerləşir və Aralıq dəniz iqlimi, kontinental, musson iqlim tipləri ayrılır. Ərəbistan yarımadası, Fars körfəzi ətrafı, İran yaylasının cənub hissəsi, Hind-Qanq ovalığının qərbi tropik kontinental, Hindistan və Hind-Çin yarımadaları, Şri-Lanka adası subekvatorial iqlim qurşaqlarında yerləşir. Malakka yarımadası və Zond adalarında ekvatorial iqlim qurşağı hakimdir.
Avrasiyanın ən ucqar nöqtələri
Materik nöqtələri
Ada nöqtələri
Geoloji xarakteristikası
Avrasiya strukturunun əsas elementləri beş platforma hesab edilir:
Relyefi
Kontinentin orta hündürlüyü 830 metrdir, dağ və dağətəyi zonalar onun ərazisinin 65 % təşkil edir.
Duseniella
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Mehranilər
Mehranilər — 330-821-ci illərdə Qafqazın bir neçə bölgəsində hökmranlıq edən sülalə. Onlar Sasani farsəsilli olduqlarını iddia edirdilər, lakin parf mənşəli idi.
Tarix
Miladi 591-ci ildə Qafqaz Albaniyası ittifaqına daxil olan Girdiman knyazlığında hakimiyyətə gəlmiş mehranilər sülaləsinin əsası Mehran (Sasani şahının kürəkəni, Moisey Kalankatukluya görə Mehran edam olunmaq təhlükəsindən dolayı miladi tarixlə 591-ci ildə öz nəslinə məxsus 30 min ailə ilə birlikdə Qafqaz Albaniyasının Girdiman vilayətinə gəlmiş, vilayətin 12 əyanını öldürtmüş və Girdimanın sahibi olmuşdur .) tərəfindən qoyulmuşdur. Moisey (Musa) Kalankatuka görə sülalənin tarixçəsi belədir:
Mehran, Mehranın oğlu Armail, Armailin oğlu Vard, Vardın oğlu Cəsur I Vardan (O, Mehran təki keçmiş yerli hakim sülalənin — Aranilərin 60 nümayəndəsini qətlə yetirdi və Qırdman (Girdiman) qalasını tikdirdi.), Cəsur I Vardanın (600–615) oğulları Varazman (615–628) və Varaz-Qriqor.
Varaz Qriqor (628–642) Alban kotolikosu Vironun himayəsi ilə Sasani şahı II Xosrov tərəfindən "Qırdmanın ağası və Alban ölkəsinin Knyazı" olaraq tanındı. Beləliklə onun zamanında alban dövlətçiliyi faktiki olaraq bərpa olundu (onadək Albaniya yüz ildən artıq müddətdə yəni, 510–628-ci illərdə Sasani mərzbanları tərəfindən idarə edilmişdi). 628-ci ildə Varaz-Qriqor Ktesifonda Viro tərəfindən xaç suyuna salındı və xristianlığı qəbul etdi. 630–642 ci illərdə Böyük Alban Knyazı olan Varaz-Qriqor paytaxtı Bərdə şəhərinə köçürdü. Varaz Qriqorun Varaz Peroz, Cavanşir, II Varazman, İyezut-Xosrov adlı oğulları var idi.
Cavanşir Varaz-Qriqorun ölümündən sonra onun taxt-tacının varisi oldu. 681-ci ildə Cavanşirin Bizanspərəst qüvvələr tərəfindən öldürülməsindən sonra onun qardaşı II Varazmanın oğlu I Varaz-Tiridat Böyük Alban Knyazı oldu. O da əmisi Cavanşir kimi Ərəb Xilafətinin vassalı olmağı qəbul etdi. Böyük Alban Knyazı Şiruyə(699–704) ərəblər tərəfindən Dəməşq şəhərinə aparıldı və o sonradan orada dünyasını dəyişdi. Şiruyədən sonra onun yerinə bir il müddətində (704–705) təkrarən I Varaz-Tiridat (II Varazmanın oğlu) Böyük Alban Knyazı oldu. I Varaz-Trdatın ölümündən (705-ci il) sonra Böyük Alban Knyazlığı ləğv edildi və onun topaqları Ərəb Xilafətinin "Arran" əyalətinin tərkibinə qatıldı. Ancaq I Varaz-Tridatdan sonra bu nəslin nümayəndələri: II Vardan (705–711), Narse (711–740), Qaqik (740–770), I Stepanos (770–800), II Varaz Tridat (800-822) yerli hakimlər olaraq qaldılar. Mehrani sülaləsinin son nümayəndəsi I Stepanosun oğlu II Varaz Trdat 822-ci ildə yerli knyazlardan biri tərəfindən öldürüldü və bununla da Mehrani sülaləsinin hakimiyyətinə son qoyuldu.
Quqark mehraniləri
Quqark mehraniləri
Girdiman mehraniləri
Girdman mehraniləri
Qafqaz Albaniyası mehraniləri
Qafqaz Albaniyası mehraniləri
Rheum nobile
(Rheum nobile) –  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Pənah Xəlilov
Pənah İmran oğlu Xəlilov — ədəbiyyatşünas, tənqidçi, tərcüməçi, 1963-cü ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, filologiya elmləri doktoru (1969), professor (1971).
Həyatı
Pənah Xəlilov 1925-ci il iyulun 1-də Gürcüstanın Borçalı rayonunun Sadaxlı kəndində ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. İbtidai təhsilini kənddə almışdır. 1934-cü ildə ailəlikcə Gəncəyə köçdüklərindən M.Ə.Sabir adına 5 saylı şəhər orta məktəbində oxumuş, ADU-nun filologiya fakültəsini bitirib (1943-1948), orada Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi kafedrasının aspirantı (1948-1951), sonra həmin kafedrada baş müəllim, dosent (1951-1969), SSRİ xalqları ədəbiyyatı tarixi kafedrasının müdiri (1969-1989) olmuşdur. 1948-ci ildən fəal ədəbi yaradıcılığa başlamışdır. Ədəbi tənqid, ədəbiyyatşünaslıq və bədii tərcümə ilə məşğul olmuşdur. Azərbaycan ədəbiyyatı və keçmiş SSRİ xalqları ədəbiyyatı sahəsində ixtisaslaşmışdır. "Azərbaycan sovet ədəbiyyatı tarixi" (üç cilddə) və "Azərbaycan sovet ədəbiyyatı tarixi oçerkləri" (rusca) kitablarının müəlliflərindən biridir. Azərbaycan yazıçılarının VI qurultayında idarə heyətinə seçilmişdir.
16 avqust 2019-cu ildə vəfat etmişdir.
Tərcümələri
(ruscadan)
Benyamin fon Kallai
Benyamin fon Kallai (Benjamin von Kállay, Kállay Benjámin; ) — Avstriya-Macarıstan dövlət xadimi.
1867-ci ildə Macarıstan parlamentinə seçildi. Belqradda baş konsul vəzifəsində çalışarkən Balkan yarımadası və Kiçik Asiya üzrə geniş səyahətlər etmişdir. Yojef Slavi nin istefasından sonra Kallai maliyyə naziri təyin edildi və eyni zamanda vəzifəsinə uyğun olaraq ona Bosniya və Herseqovina nın rəhbərliyi həvalə edildi. "Serblərin tarixi" (1877-1878) və "Rusiyanın şərq siyasəti" (1878) əsərlərini yazmış və Con Stuart Millin "Azadlıq haqqında" traktatı Macar dilinə tərcümə etmişdir.
Dreyk tənliyi
Dreyk tənliyi — qalaktikada bizimlə əlaqəyə girmək ehtimalı olan sivilizasiyaların sayını hesablamağa imkan verən riyazi formul.
Formul aşağıdakı kimidir:
burada,
Formul Kaliforniyanın Santa-Kruz Universitetinin astronomiya və astrofizika professoru Frenk Donald Dreyk tərəfindən 1960-cı ildə təklif olunmuşdur. Onun 1961-ci ildə ehtimal olunan rəqəmlər əsasında apardığı hesablama aşağıdakı kimi olmuşdur.
Bu təxmini hesablamaya əsasən N = 10 × 0,5 × 2 × 1 × 0,01 × 0,01 × 10000 = 10.
Tənlikdəki göstəricilərdən yalnız ~R və ~f_p astronomiyanın indiki inkişaf səviyyəsində müəyyən qədər dəqiq müəyyənləşdirilə bilər. Digər göstəricilərin müəyyənləşdirilməsi mümkün olmadığından Dreyk tənliyi kəskin tənqidlərlə qarşılaşmışdır.
NGC 2078
NGC 2078, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktik dumanllıqdır. Göy üzündə Qılıncbalığı bürcü istiqamətində yerləşir. EN tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Rheum officinale
(Rheum officinale) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Dyscritothamnus
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Dyscritogyne
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
İstiqlal bəyannaməsi (kompozisiya)
"İstiqlal Bəyannaməsi" — 65 × 50 sm ölçüdə kağız vərəqi olan bədii əsər və akvarel, naxışlar və mənzərələrdən ibarət kompozisiya. Bütün kompozisiyanın mərkəzində olan fotokopiya 28 may 1918-ci ildə imzalanan Azərbaycanın İstiqlal Bəyannaməsinin bir nüsxəsidir. Kompozisiyanın müəllifi XX əsrin birinci yarısının azərbaycanlı rəssamı Əzim Əzimzadədir. Əsər Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyində saxlanılır.
Təsviri
Əsər Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyinin Sənədli Qaynaqlar Fondundan materialların öyrənilməsi zamanı aşkar edilmişdir.
Fotokopiya nazik ağ bir çərçivədədir və romblar, üçbucaqlar şəklində xalça elementinin stilizə edilmiş təsviri, habelə dekorativ şəkildə kəsilmiş çox rəngli həndəsi formalar olan təkrarlanan naxışlarla perimetrin ətrafında düzəldilmişdir. Kompozisiyanın sağ kənarı iki şəkil olan şaquli bir zolaqdır: yuxarı hissəsində qayaya bənzər bir fonda xalçanın təsviri var. Bu xalça heç bir Azərbaycan xalçasının məktəbinə aid deyil, çünki oradakı Azərbaycan xalçalarının müxtəlif elementlərinin birləşməsi ixtiyarsızdır.
Xalçanın altından Bakı yaxınlığındakı Surahani kəndindəki XVII əsr Atəşgah məbədi təsvir edilmişdir. Kompozisiyanın aşağı kənarında geniş bir üfüqi zolaq şəklində Bakı buxtasının təsviri yerləşdirilmişdir: solda neft qurğuları olan şəhər, gəmiləri olan Xəzər dənizinin təsviri sağ tərəfdə, arxa planda Böyük Zirə adası görünür.
Kompozisiya alt sağdan təmizləndikdən sonra tədqiqatçılar XX əsrin birinci yarısının azərbaycanlı rəssamı Əzim Əzimzadəyə məxsus bir avtoqraf da aşkar etmişlər.
NGC 4016
NGC 4016, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Veronikanın Saçları bürcü istiqamətində yerləşir. SBd tipli. tərəfindən ildə 182.88 sm (72 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
NGC 1118
NGC 1118, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Eridan bürcü istiqamətində yerləşir. S0 tipli. tərəfindən ildə 40.64 sm (16 inç) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Zakir Fəxri
Sabitov Zakir Mirsadıx oğlu — şair, tərcüməçi, 1988-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.
Həyatı
Zakir Fəxri 1948-ci il aprelin 3-də Ağdam şəhərində anadan olmuşdur. Yevlax 1 saylı şəhər orta məktəbində səkkizinci sinfi, 2 saylı şəhər orta məktəbinin axşam fəhlə-gənclər şöbəsini gümüş medalla bitirmişdir (1955-1966). Əmək fəaliyyətinə çilingər kimi başlamışdır (1963-1965).
Azərbaycan Dövlət Politexnik İnstitutunun nəqliyyat fakültəsinə daxil olmuş, institutu bitirdikdən sonra "Azərbaycan gəncləri" qəzeti redaksiyasında ştatdankənar müxbir işləmişdir (1972-1973). "Ulduz" jurnalı redaksiyasında ədəbi işçi (1985-1989), Azərbaycan Tərcümə Mərkəzi sədrinin müavini (1989-1991), əlaqələr şöbəsinin müdiri olmuşdur (1991-1992).
Nino Bule
Nino Bule – Xorvat peşəkar futbolçu.
Həyatı
Nino Bule 1976-cı il martın 19-da Bosniya və Herseqovinada anadan olan, 1,88 metr boya malik N.Bule Avstriyada da legioner karyerası yaşayıb. 2000/2001 mövsümündə "Cublio İvata" klubuna Yaponiya Superkubokunu qazandırdığı vaxtda, hücumçu bu ölkədə "Qamba Osaka" komandasında (40 oyun, 23 qol) çıxış edib. O, 2004/2005 mövsümündə "Paşinq" (16 oyun), "Austriya" (8 oyun, 3 qol), "Admira Vakker" (27 oyun, 7 qol) klublarında çıxış edib. Futbolçu karyerasına 1995-ci ildə Zaqrebin eyni adlı klubunda başlayan N.Bule bu komandada 5 mövsüm (110 oyun, 30 qol) keçirib. N.Bule 2001-ci ildən 2004-cü ilədək şərəfini qoruduğu "Hayduk" klubunda (65 oyun, 17 qol) ölkə çempionluğunu qazanıb. Son iki mövsümü "Rijeka" klubunda keçirən hücumçu 49 oyunda 7 qola imza atıb. O, Xorvatiyanın yığma komandalarında da çıxış edib. Belə ki, N.Bule olimpiya yığmasında çıxış etdiyi bir ildə (1997) 4 oyunda 2 qol vurub. 1998-1999-cu illərdə Xorvatiyanın ikinci yığmasının heyətində iki görüşdə meydana çıxan hücumçu sonrakı 5 ildə milli komandada üç matçda forma geyib.
N.Bulenin əsas yığmada sonuncu oyunu 2004-cü ildə Almaniya millisi ilə yoldaşlıq görüşü olub.
Avroviziyanın Azərbaycan ulduzları (film, 2011)
Avroviziyanın Azərbaycan ulduzları qısametrajlı sənədli televiziya filmi rejissor Xəyalə Məmmədova tərəfindən 2011-ci ildə çəkilmişdir. ATV International kanalında istehsal edilmişdir. Filmdə Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Azərbaycanı təmsil edən müğənnilər və onların bu müsabiqələrlə bağlı xatirələri əks etdirilir.
Məzmun
Filmdə Avroviziya Mahnı Müsabiqələrində Azərbaycanı təmsil edən müğənnilər və onların bu müsabiqələrlə bağlı xatirələri əks etdirilir.
Filmin üzərində işləyənlər
Müəllif: Xəyalə Məmmədova Rejissor: Xəyalə Məmmədova Operator: Şahin Ağayev
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı 2011-ci ilin Azərbaycan filmləri 2010-cu illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Cahangir Novruzov
Cahangir Mütəllib oğlu Novruzov — Azərbaycan teatr və kino aktyoru, teatr rejissoru, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti (2018), Adana Çukurova Universiteti Dövlət Konservatoriyasının professoru.
Həyatı
Cahangir Novruzov 1971-ci ildə orta məktəbi bitirir. Sonra Mirzəağa Əliyev adına incəsənət institutunun rejissorluq fakultəsinə daxil olub və SSRİ xalq artisti Mehdi Məmmədovun rəhbərlik etdiyi sinifdə təhsil alaraq 1976-cı ildə həmin institutu bitirib. Diplom işini Musiqili Komediya teatrının səhnəsində Georgi Xuqayevin "Sevgilimin anası" operettasını hazırlayaraq müdafiə edib. Eyni ildə təyinat alaraq həmin teatrda çalışmağa başlayıb. 1976–1977-ci illərdə əsgəri xidmətdə olub və xidməti bitirdikdən sonra yenə də Musiqili Komediya teatrına dönüb. 1979-cu ildə Sabit Rəhman adına Şəki Dövlət Dram Teatrına quruluşçu rejissor vəzifəsinə təyin edilib. Bu teatrın səhnəsində həm də aktyor kimi bir çox rollar oynamışdır. 1981-ci ildə isə SSRİ Mədəniyyət Nazirliyinin Mədəniyyət adamlarını təkmilləşdirmə İnstitutunun rəhbər işçilər fakultəsinə qəbul olunub və eyni zamanda da Moskva Malaya Bronnaya teatrında RSFSR-in xalq artisti professor A. Efrosun rəhbərliyi altında staj keçməyə başlayıb. İki il ərzində bir çox əsərlərin quruluşlarında A. Efrosa assistentlik edib. 1983-cü ildə Moskvadakı təhsilini bitirərək Şəki teatrına dönüb. 1984-cü ildə SSRİ xalq artisti professor G. Tovstonoqovun yaradıcı laboratoriyasına qəbul olunub və hər il iki dəfə olmaq üzrə Sankt-Peterburqda 1988-ci ilə qədər çalışmalarda iştirak edib. 1985-ci ildə Şəki teatrına baş rejissor vəzifəsinə təyin olunub. Orada çalışdığı illər ərzində teatrı Kazan, Daşkənd, Səmərqənd, Moskva və Praqa şəhərlərinə qastrol səfərlərinə götürüb. 1986-cı ildə Çexoslovakiyada keçirilən "Çeşskaya Buduyovutsa" gənc teatrlar festivalında jüri heyətinin üzvü kimi iştirak edib. 1987-ci ildə Azərbaycan Mədəniyyət Nazirliyinin təşkil etdiyi Mirzə Fətəli Axundovun 175 illik yubileyinə həsr olunmuş teatr festivalında hazırladığı "Müsyö Jordan və Dərviş Məstəli Şah" əsəriylə birincilik mükafatını qazanıb. 1988-ci ildə Parisdə keçirilən "Bovinyi" teatr festivalında fəxri jüri heyətinin üzvü kimi iştirak edib. 1989-cu ildə Mədəniyyət nazirliyi tərəfindən Musiqili Komediya teatrına baş rejissor vəzifəsinə təyin olunub. 1990-cı ildə teatrın əsaslı təmir və yeni inşaata başlaması səbəbiylə Gənc Tamaşaçılar Teatrının rus bölməsinə baş rejissor olaraq təyin olunub. 1991-ci ildə Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqının təşkil etdiyi I Mono tamaşalar festivalında Şekspirin "Hamlet" əsərinin motivləri əsasında hazırlanmış "Olum ya Ölüm" tamaşası ilə birincilik mükafatı qazanıb. 1995-ci ildə Türkiyə Cumhuriyyətinə Universitetdə dərs demək üçün dəvət olunub. Hal hazırda Türkiyənin Adana şəhərində Çuxurova Universitetinin Dövlət Konservatoriyasının teatr bölməsində çalışır.
Avroviziyanın billur ili (film, 2012)
Avroviziyanın billur ili qısametrajlı sənədli televiziya filmi 2012-ci ildə ANS televiziyasında istehsal edilmişdir. Film 2012-ci ildə Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinin Azərbaycanda keçirilməsindən bəhs edir.
Məzmun
Film 2012-ci ildə Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinin Azərbaycanda keçirilməsindən bəhs edir.
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı 2012-ci ilin Azərbaycan filmləri 2010-cu illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Avroviziya eyforiyası (film, 2013)
Avroviziya eyforiyası qısametrajlı sənədli televiziya filmi 2013-ci ildə çəkilmişdir. ANS televiziyasında istehsal edilmişdir. Film 2013-cü ildə İsveçin Malmö şəhərində keçirilən növbəti Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindən, bu müsabiqədə ölkəmizi gənc müğənni Fərid Məmmədovun "Hold Me" mahnısı ilə uğurla təmsil etməsindən söhbət açır.
Məzmun
Film 2013-cü ildə İsveçin Malmö şəhərində keçirilən növbəti Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindən, bu müsabiqədə ölkəmizi gənc müğənni Fərid Məmmədovun "Hold Me" mahnısı ilə uğurla təmsil etməsindən söhbət açır.
Filmin üzərində işləyənlər
Müəllif: Gülnarə Kərimova Operator: Rüfət Şabanov
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı 2013-cü ilin Azərbaycan filmləri 2010-cu illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Dysodiopsis
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Aytaç Yalman
Aytaç Yalman — Türkiyə generalı. Türkiyə Quru Qoşunları komandanı.
Həyatı
27 iyul 1940-cı ildə İstanbulda doğulub.
16 mart 2020-ci ildə koronavirus xəstəliyindən İstanbulda vəfat edib.
Dyssodia
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Ravənd
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Rheum rhaponticum
(Rheum rhaponticum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
NGC 3042
NGC 3042, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Sekstant bürcü istiqamətində yerləşir. S0 tipli. tərəfindən ildə 121.92 sm (48 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Vaqif Şirinov
Vaqif Şamməmməd oğlu Şirinov — Azərbaycan əsilli keçmiş Rusiya futbolçusu. O, yarımmüdafiəçi və hücumçu mövqelərində oynamışdır.
Ada Siqanliya
Təsviri
Bəzi salnaməçilər adanın adını keltlərdən qalma olduğunu iddia edirlər. Sinqaliya sözünə çevrilən sinqa — ada və lia — sualtı torpaqlar kimi tərcümə edirlər. 1821-ci ildə ada dövlət mülkiyyəti elan edilir və bu günə qədər də dövlət mülkiyyəti olaraq qalır. Çayın alt və üst bəndləri 1967-ci ildə tikilmiş, bunun sayəsində şəhər 4,2 km uzunluğa, 200 m eninə və 4–6 m dərinliyə malik bənzərsiz bir gölə sahiblənmişdir. Şəfalı mikroiqlimi (bir qədər aşağı temperatur, yüksək rütubət və qrunt suları) sayəsində ekoloji turizm yerlərindən biridir. Flora baxımından palıd, Amerika qovağı və göyrüş kimilərlə təmsil olunur. Quşlardan ördək və qağayı həmçinin qırqovul və bildirçinlər ən çox yayılmışdır. Maral və dovşanlar ən çox rast gəlinən məməlilərdir. Süni göl Avropadakı ən böyük süni göllərdən biridir. Göldəki su çaydankından daha isti və təmizdir. Üzgüçülük, baydarka, su polosu, dalış və sörf üçün uyğundur. Adada 50-yə yaxın idman qurğusu, o cümlədən qolf meydançası, xizək qaldırıcı, futbol meydançası, tennis kortu, voleybol və beysbol meydançaları var. 2008–2011-ci illərdə Çukaritsa və Novi-Beoqrad icmalarını birləşdirən gölün şərq ucu üzərində bir körpü inşa edilmişdir.
Rumex acetosella
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Eastwoodia
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Rumex arifolius
(Rumex arifolius) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
NGC 222
NGC 222 — Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış açıq ulduz topası. Göy üzündə Tukan bürcü istiqamətində yerləşir. OCL tipli. tərəfindən ildə 22.86 sm (9 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Rheum palaestinum
(Rheum palaestinum) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Xüsusiyyətləri
Yağış suyunu toplamaq üçün inkişaf etmiş sistemə sahib bu bitki çox vaxt İsrail,İordaniya ərazisində rast gəlinir. Bitki şamvari bir gövdəyə sahib, geniş şaxələnmiş yarpaqlara və qalın torpağa nüfus edəcək qədər güclü köklərə malikdir. Köklərində su toplamaq üçün kanallar var. Yarpaqlarının buruşuq olması üçün Təkamülün açıqladığı səbəb odur ki, bitki yarpaqlarını buxar toplamaq üçün istifadə edir. Buxar qapanıda demək olar. Özünəməxsus quruluşu vardır.
Yayılması və qorunması
İsrailin nadir və təhlükə altında olan bitkilərin adının yazıldığı Qırmızı kitaba düşmüşdür. İsrailin Neqev səhrasında İordaniyanın şimalında və Səudiyyə Ərəbistanının şimalındakı dağlarda meydana gəlir..
Digər
Qayalıqlarda meydana gələn Rheum palaestinum qayalıq zəminlərdə və qayalıqların arasında yetişir. Boyu 850 metrənin üzərində böyüyür. Artemisia sieberi bitkisiylə tez tez qarışdırılır.
Qızıl Qlobus (mükafat, 2009)
Oskar" mükafatından sonra ikinci mükafat sayılan "Qızıl qlobus"un təqdimetmə mərasimi keçirilib. Kaliforniyadakı Beverli-Hillz şəhərinin "Beverli-Hillz" mehmanxanasında keçirilən tədbiri birbaşa olaraq 160 ölkədə nümayiş etdirilib.
Sünik
Sünik və ya Sisakan – Cənubi Qafqazda tarixi-coğrafi region. I Artaşesin hakimiyyəti dövründə (e.ə. 189 – 160) ermənilər tərəfindən ələ keçirilən Sünik albandilli tayfalar olan ərazi sayılırdı və b.e. 387-ci ilində Ermənistanın Bizans və Sasanilər arasında bölünməsinə kimi Ermənistan krallığının işğal etdiyi doqquzuncu vilayətini təşkil etmiş, 387-ci ildən sonra Sasanilərin tərkibində gah Qafqaz Albaniyasından, gah da Atropatenadan asılı olmuşdur. “VII əsr Ermənistan coğrafiyası”na görə Sünik 12 vilayətdən ibarət olmuşdur. Sünikin cənubu mənbələrdə həm də Zəngəzur kimi qeyd edilir.
387-ci ilə kimi Ermənistan ordusuna başçılıq edən bdeşx-sərkərdə vəzifələrini Sünik knyazları daşımışlar. Mərzban Ermənistanı dövründə Sünik knyazları İberiyaya da nəzarət etmişlər. Artıq VI əsr mənbələrində Sünikin nestorian mövqeyi tutan Ermənistandan siyasi və dini baxımdan ayrılması qeyd edilir. Sasanilərin bilavasitə vassalı sayılan Sünik, həm də, siyasi baxımdan Mehranilərdən asılı olmuşdur.
Albaniyanın böyük knyazı Cavanşir Sünik knyazının qızı ilə evlənərək, onların ailəsi ilə qohumluq münasibətləri yaratmışdı. Ərəb Xəlifəsi I Muaviyə Süniki Cavanşirin tabeliyinə vermişdi. IX əsrdə Arranda ərəblərdən asılı knyazlarlıqlar arasında Sünik knyazlığı da vardı. IX əsrdə ərəb sərkərdəsi Sevadın Sünikə basqını zamanı Sünik knyazı Vasak kömək məqsədilə Babəkə müraciət etdi. Babək ərəb qoşunlarını darmadağın etdikdən sonra Sünik knyazının qızı ilə evləndi. 654-cü ildə Qafqaz Albaniyası, Ermənistan və İberiya ilə birlikdə Sünik də ərəblər tərəfindən işğal edilmişdir.
Qızıl Qlobus (mükafat, 2009)
Bu il "Ən yaxşı dramatik film" nominasiyasında "Gecəqondudan olan milyonçu" qalib gəlib. Onunla bu kateqoriyada "Oxucu", "Dəyişiklik yolları", "Forst Niksona qarşı" və "Bencamin Battonun sirli işi" mübarizə aparıblar.
Sünik
Kilsə-iyerarxiya münasibətlərinə gəlincə, alban katolikosları Sünik yepiskoplarını təyin etmək hüququna malik idi. Uzun müddət ərzində erməni katolikosları bu hüququ əldə etməyə çalışırdılar. 571-ci ildə erməni patriarxlığının parçalandığı vaxt Sünik ruhaniləri ermənilərdən imtina etdilər və əlqoymanı Qafqaz Albaniyasından qəbul etməyə başladılar. 660-cı ilə kimi Sünik konfessional (dini) baxımdan Ermənistandan tamamilə ayrı olmuş, yalnız həmin tarixdən sonra Sünik kilsəsi Erməni Qriqoryan Kilsəsinə tabe edilmişdir. VII əsrin əvvəlində Erməni Qriqoryan Kilsəsi ilə kilsə-iyerarxik və doqmatik mübahisələrin gedişində Sünik öz kilsəsi üçün mitropolit rütbəsi almağa müvəffəq olmuşdu.
Qızıl Qlobus (mükafat, 2009)
"Gecəqondudan olan milyonçu" "Ən yaxşı ssenari" nominasiyasında da qalib olub.
Sünik
Adı
Qafqazın bu ərazisi mənbələrdə iki adla xatırlanır: Sisakan və Sünik. Fəridə Məmmədova Sünik adının Sisakandan daha erkən işlədildiyini qeyd edir. Prokopo Kesari Sünikin “albanların qonşuluğunda” ölkə olduğunu qeyd edir. “Sünik” adının fars dilinə uyğunlaşdırılmış variantı olan “Sisakan” ifadəsinə ilk dəfə VI əsr suriya müllifi Zaxari Ritorun əsərində təsadüf olunur. Bu müəllif Sisakanı "Arran və Qurzan təki Ermənistandan ayrı bir ölkə" kimi təsvir edir. Erməni ədəbiyyatında da Sisakan adı Sünik adından sonra meydana çıxır. Moisey Kalankatlı digər adlarla yanaşı “Sünestan” ifadəsini də işlədir. Sünik adı mənbələrdə həm də etnik mənada, Qafqazın ən qədim sülalələrindən biri olan Sünik sülaləsinin adı kimi də işlədilir. Gürcü mənbələrində Sünik, "Sivnieti", ərəb mənbələrində "Sisəcan", Sünikin ən böyük vilayəti olan Vayots-Zor isə "Vayzur" adlandırılır.
Qızıl Qlobus (mükafat, 2009)
Digər qaliblər aşağıdakılardır:
Sünik
Etnik tərkibi
Kamilla Trever yazır ki: ''“Sünik, etnik, mədəni və siyasi baxımdan Ermənistandan daha çox Albaniyaya və Atropatenaya bağlı olmuşdur. Lakin görünür Sünik ilk alban qəbilə ittifaqına daxil olmamışdır."'' H. Hubşman və İ. Markvart  isə Süniki ümumiyyətlə alban vilayəti hesab edirlər.
VIII əsr müəllifi Stefan Sünikli yazır: “Sünikdə və Artsakda Sünik və Artsak dillərində danışırlar.” R. Açaryan yazır:
Qızıl Qlobus (mükafat, 2009)
"Ən yaxşı kişi rolu" - Mikki Rurk ("Döyüşçü")
Sünik
Etnik tərkibi
“Erməni xalqının və erməni dilinin formalaşmasında urartululardan başqa öz qədim dili və yazısı olan 18 xalq yaxından iştirak etmişdir. Stefan Süniklinin və başqa erməni müəlliflərinin məlumatlarına əsaslanaraq demək olar ki, VIII əsrə qədər onlardan yalnız yeddisi qalmışdır. Bunlardan biri də Sünik dili idi.”
Н. N. Adonts isə qeyd edir ki, Sünik həm mülki, həm də kilsə baxımından Ermənistandan az asılı olmuşdur və bu həmin ərazinin etnik fərqliliyi ilə bağlı idi. O, yazır:
Qızıl Qlobus (mükafat, 2009)
"Ən yaxşı qadın rolu" - Keyt Uinslet ("Dəyişiklik yolları")
Sünik
Etnik tərkibi
“Ermənistanın alban ucqarı olan Sünik əhalisinə görə Ermənistanın digər ərazilərindən fərqlənirdi. Oranın əhalisinin tayfa istisnalığı qonşu dağlıq ölkədən axıb gələn köçərilərin hesabına saxlanır və bərpa olunurdu.”
Mənbələr bizim eranın I əsrində hakimiyyətə gəlmiş ilk alban hökmdarının da Sünikin hökmdar nəslindən olduğunu bildirir. Həmin mənbələr göstərir ki, Parfiya şahı Valarşak Sisakan (Sünik) nəslindən olan Arranı Albaniyaya başçı təyin etdi. Elə həmin Valarşak da eramızın I əsrindən Dərbənd keçidini qorumaq məqsədiylə təşkil olunmuş şah ordusuna başçılıq etmək hüququnu Sünik sülaləsinə vermişdi.
Tarixi coğrafiyası
thumb|300px|right|Sünik [[Böyük Ermənistanın tərkibində.]] Sünik böyük vilayət olmaqla Şərqi Ermənistanın böyük bir hissəsini əhatə etmişdir. Qərbdən və Şimal-Qərbdən Ayrarat vilayətinin tərkibindəki, mərkəzi Dvin şəhəri olan Vostan-Hayots havarı ilə, Cənubdan və Cənub-Şərqdən Vaspurakan vilayəti ilə, Şərqdən isə Qafqaz Albaniyasının Artsak vilayəti ilə həmsərhəd olmuşdur. Şərqdə Artsak və Sünik arasında sərhəddə Həkəri çayı axırdı, Cənub-Qərbdə isə Sünik, Vaspurakan vilayətinin tərkibində olan Naxçıvanla sərhədlənir, şimala doğru irəliləyən sərhəd Qeqarqunik əyaləti ərazisindəki Qeqam gölünü və Araks çayına kimi uzanan Sotk əyalətini də əhatə edirdi. Aşxaratsuytsa görə Sünik 12 havara bölünürdü:
Qızıl Qlobus (mükafat, 2009)
"Ən yaxşı komediya filmi" – "Vikki Kristina Barselona" (Vudi Allen)
Sünik
Tarixi coğrafiyası
“9. Ayraratdan şərqdə, Araks və Artsak arasında yerləşən Sünik on iki havara bölünürdü: 1. Erancak, 2. Çaquk, 3. Vayots-Zor, 4. Gelakuni, 5. Sotk, 6. Aqexeçk, 7. Çqak, 8. Haband, 9. Balk, 10. Zork, 11. Arevik, 12. Kusakan. Bu vilayətdə mür, hereri (?) və nar yetişir. Orada çoxlu dağlıq ərazilər var.”
Antik dövr
Moisey Xorenlinin qeyd etdiyinə görə, Sünik/Sisakan adı ermənilərin əfsanəvi əcdadı sayılan Haykın nəslindən olan Sisakın adından əmələ gəlmişdir. Lakin M. Xorenlinin Haykla bağlı məlumatlarının yalnız əfsanə xarakteri daşıdığı qəbul edilmişdir. Moisey Xorenli Sünik haqqında yazır:
“Erməni dilinin şərq sərhəddində yerli tayfalardan olan Sisaklar və Kadmeanlardan hökmdar təyin edildi.”
Qızıl Qlobus (mükafat, 2009)
"Xarici dildə ən yaxşı film" – "Bəşirlə vals" (İsrail cizgi filmi)
"İkinci planda ən yaxşı kişi rolu" - Hit Lecer ("Qara cəngavər")
Sünik
Antik dövr
Akademik N. Y. Marr "Sisakan" adının sak etnonimini əks etdirdiyini yazır. Q. Qeybullayev sisakların sakların bir tayfası olduğunu qeyd edir. O yazır:
Qızıl Qlobus (mükafat, 2009)
"İkinci planda ən yaxşı qadın rolu" - Keyt Uinslet ("Oxucu")
Sünik
Antik dövr
“Sisakan toponimi “Si” və “Sakan” (Balasakan toponimində olduğu kimi) hissələrindən ibarətdir. “Sakan” komponenti “Sak” etnoniminə və “-an” şəkilçisinə ayrılır. Ümumilikdə bu ad “Si sakları” anlamnı verir. Adın birinci komponenti olan “Si” adı isə F. M. Kirgizoğlunun da yazdığı kimi, Sünikdə hakimiyyətdə olmuş sülalənin adıdır. Qədim erməni mənbələrində Sisakan adından əvvəl Siuni adı işlədilir. Bu ad da “Si” etnonimindən və urartu dilindən erməni dilinə keçmiş tayfa adlarına əlavə olunan (Etiuni adında olduğu kimi) “-uni” şəkilçisindən ibarətdir.”
Qızıl Qlobus (mükafat, 2009)
"Ən yaxşı musiqi" – "Döyüşçü" (Brüs Sprinqstn)
Sünik
Antik dövr
E.ə. VIII əsrdən etibarən sisaklar Urartu ilə müntəzəm əlaqədə olurdular. E.ə. 782-ci ildə I Argiştinin hakimiyyəti dövründə Göyçə gölünün Şimal-Qərbinə kimi olan ərazilər Urartu dövlətinin tərkibinə qatılmışdı. II Sardurinin dövründə isə Göyçə gölünün Qərb sahilinə kimi olan bütün ərazilər Urartu dövlətinin tərkibinə qatılmışdı. E.ə. VI – IV əsrlərdə isə Sünik Əhəmənilər imperiyasının 18-ci satraplığına daxil olmuşdu.
E.ə. 189-cu ildə I Artaşesin hakimiyyətə gəlməsindən sonra Sünik Böyük Ermənistanın tərkibinə qatılmış, əvvəlcə Artaşesidlər, sonra isə Erməni Arşakilərinin hakimiyyətinə tabe olmuşdur. Bir çox tədqiqatçılar I Artaşesin (e.ə. 189–160) Şərqə yürüşləri zamanı, Strabonun qeyd etdiyinə görə midiyalılardan (atropatenlilərdən) aldığı Favena vilayətinin Sünik vilayəti olduğunu qeyd edirlər. Əgər bu belədirsə, e.ə. II əsrdə Böyük Ermənistanın süqutu zamanı Sünik yenidən Atropatenanın tərkibinə qayıtmışdır.
B.e.-nın I əsrindən etibarən Sünikdə xristianlıq yayılmağa başlayır. Sünikdə xristianlığın yayılması həvari Müqəddəs Varfolomeyin adı ilə bağlıdır. XIII əsrdə yaşamış Sünik tarixçisi Stepannos Orbeli yazır:
“Hər şeydən əvvəl qeyd etmək vacib və faydalıdır ki, biz süniklilər Tanrını Ermənistan əhalisindən əvvəl tanımışıq və müqəddəs həvari Varfolomey vasitəsi ilə müqəddəs İncilin təlimlərinə itaət etmişik. Varfolomey İrandan qayıdarkən Atrpatakandan keçdi, şagirdləriylə birgə Araks çayını adlayaraq, Sisakan hüdudlarına daxil oldu və Arevik vilayətinin Ordubad kəndində, Baqk və Qoxtn mülklərində moizə elədi. Bu mülklərin camaatı çəlləkdə xaç suyuna çəkilib, müqəddəs həvari Varfolomeyin vasitəsiylə xristianlığı qəbul etdilər. Müqəddəs həvari isə Qoxtnda kilsə tikdirdi...Müqəddəs həvari oradan çıxıb Ermənistanın paytaxtı Dvin şəhərinə gəldi” left|thumb|200px|[[Artaşesin sınır daşları.]] Sünik ərazisində Artaşesin sınır daşları aşkar edilmişdir. III əsrdən etibarən etibarən Sünikdə Sünik sülaləsi hakimiyyətdə olmuşdur. Sünik knyazları da, erməni zadəgan sülalələrinin başçıları ilə birgə əlqoyma üçün Qeysəriyyəyə gedən Maarifçi Qriqorini müşayət etmişdilər. Dövlət hərbi reyesteri olan Zoronamaka əsasən Sünik vilayəti müharibə zamanı 19 400 atlı (başqa bir mənbəyə görə 9400 atlı ) çıxara bilirdi, Qaxanamaka görə isə Sünik knyazları hökmdar sarayında əyanlar arasında birinci yeri tuturdu.
387-ci ildə Ermənistanın Bizans və Sasanilər arasında bölünməsindən sonra Sünik Sasanilər dövlətinin tərkibinə qatılmışdır. 390-cı illərdə Mesrop Maştots şərqə səfəri zamanı Sünikdə maarifləndirmə işləri ilə məşğul olmuşdur. 406-cı ildə erməni əlifbasının yaradılmasından sonra knyazlar Vaqinak və Vasakın köməkliyi ilə Sünikdə yeni əlifbanın tədris edildiyi məktəb açılmışdır. Koryun bu haqqda yazır:
“Bundan sonra o, [Qoltnla] sərhəd olan Sünakan vilayətinə getdi. Orada onu Tanrı sevgisinə tabe olmuş Vaqinak adlı Sünik işxanı qəbul etdi. O, (Maştots) Sünikin hər yerinə səyahət etməmiş qarşısına qoyduğu məqsədin həyata keçirilməsi üçün ondan böyük kömək aldı.”
Bu haqqda Sünik tarixçisi Stepannos Orbeli yazır:
“O, Sünik ölkəsində məktəblər açdı...və erməni əlifbasını insanlara öyrətməyə başladı.”
Orta əsrlər
400px|thumb|right|Albaniya və qonşu ölkələr (VI əsr — VIII əsrin əvvəlləri) — Təerib edəni: İ.S.Süleymanov
Bertaq
BERTAQ -Naxçıvan əyalətinin Azadçiran nahiyəsində (indi Naxçıvan MR Ordubad rayonunda) kənd adı.
Sünik
VI–IX əsrlər
571-ci ildə knyaz Vaan Süninin təşəbbüsü ilə Sünik Ermənistandan ayrılaraq ayrıca şəhr kimi Atropatenaya birləşdirildi. Vaan Süni Sasani şahı Xosrovdan xahiş elədi ki, Sünik torpağının arxivlərini Dvin şəhərindən Paytakarana köçürsün, onların şəhərlərini Atropatenanın sərhədləri hüduduna daxil etsin. Orta əsr erməni tarixçisi Sebeos bu haqqda yazır:
“Sünik hakimi üsyan edərək ermənilərdən ayrıldı. Sasani şahı Xosrovdan xahiş elədi ki, Sünik torpağının arxivlərini Dvin şəhərindən Paytakaran köçürsün, onların şəhərlərini Atropatenanın sərhəddləri hüduduna daxil etsin və onların üstündən erməni adı götürülsün. Əmr yerinə yetirildi.”
Eatonella
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Bertaq
Toponimi
Ehtimal ki, sami mənşəli akkad dilində birtu - "qala" və türk dillərində taq - "dağ” sözlərindən ibarətdir.
Sünik
VI–IX əsrlər
640-cı ildə bütün Cənubi Qafqaz ərəblər tərəfindən işğal edilir. Sünik ərəblərin yaratdığı inzibati bölgü olan dörd Ərməniyyədən birincisinin tərkibinə daxil edilir. İbn Xordadbeh (IX əsr) bu haqqda yazır:
“Birinci Ərməniyyə: əs-Sisəcan, Arran, Tiflis, Bərdə, Beyləqan, Qəbələ, Şirvan; İkinci Ərməniyyə: Curzan, Suğdəbil, Bab Feyruz Qubad, əl-Ləkz; Üçüncü Ərməniyyə: Bəsfuracan, Təbil, Sirac, Bağravand, Nəşavə; Dördüncü Ərməniyyə: Şimşat, Hilat, Qaliqala, Ərçiş, Bacuneys. Arran, Curzan, əs-Sisəcan vilayətləri xəzərlərin, Dəbil, Nəşavə, Sirac, Bağravand, Hilat, Bacuneys rumların ölkəsindədir.”
Bertaq
Həmçinin bax
Babəki
Sünik
VI–IX əsrlər
821-ci ildə ərəb qüvvələri Sünikin böyük bir hissəsini idarə edən Vasak Süniyə qarşı yürüş təşkil etdilər. Lakin, Xürrəmilər hərəkatının rəhbəri Babəkin köməkliyi ilə süniklilər öz torpaqlarını ərəblərdən azad edə bildilər. Lakin bu dəfə də Sünik hakimi Babəkdən asılı vəziyyətə düşdü. Babəkə qarşı müharibənin aparıldığı dövrdə o, yürüş edərək Göyçə gölü sahilində yerləşən Balk və Qeqrqunik havarlarını taladı. Vasak Süninin ölümündən sonra, onun böyük oğlu Filipe mərkəzi Süniki, kiçik oğlu Saak Süni isə Göyçə gölü ətrafındakı əraziləri idarə edərək Sünik sülaləsinin Qeqarqunik haykazunları (hakimləri) olan qolunun əsasını qoymuşdur. left |thumb|250px|Sisəvan kilsəsi, VII əsr, [[Qarakilsə.]] 831–832-ci illərdə Sünik Xalid ibn Yezidə qarşı təşkil olunmuş üsyanda iştirak etmişdi. 853-cü ildə Sünik ərəb sərkərdəsi Buğa əl-Kəbirin yürüşünə məruz qalır, Vasak İşxanik və Aşot Süni isə həbs edilərək Samirəyə göndərilir. Vasak İşxanikin Sünikə dönməsinə kimi ölkə Sünik sülaləsindən olan Qeqarqunik hakimi Vasak Qabur tərəfindən idarə olunmuşdur:
“Bu zaman işxanlar işxanı Aşot, Qabur ləqəbi ilə tanınan Vasak Haykazunu Sünikdə işxan kimi tanıdı və o, Sisakanın hər yerində hökmdarlıq etdi.”
886-cı ildə yəhudi mənşəli Baqratuni sülaləsinin Ani çarlığını qurmasından sonra, Sünik knyazlığı bu dövlətdən asılı vəziyyətə düşmüşdür. . Bu zaman Sünik knyazı Vasak İşxanik idi və o, I Aşotdan vassal asılılığını qəbul etməyə məcbur olmuşdu. Hovannes Drasxanakertçi bu haqqda yazır:
“Əzizləmə anlamında İşxanik adlandırılan Sünikin böyük işxanı Vasak müqavimət göstərmədən, səbrlə işxanlar işxanı Aşota tabe oldu, onun məsləhətlərini dinlədi, sözlərini qəbul etdi və qanun kimi ürəyində saxladı.”
Bizans imperatoru VII Konstantinin göndərdiyi rəsmi məktubda ünvan olaraq "Ermənistanda – Sünik knyazına və Ermənistanda Vayots-Zor knyazına" yazılmışdı.
X–XII əsrlər
“Sünik sülaləsindən olan böyük ər erməni Smbatın başına tac qoyaraq onu taxta gətirdilər.”
Lakin bir il sonra, yəni 988-ci ildə Əbülhicanın ölümüdən sonra Azərbaycan feodal dövlətləri zəifləmiş və I Smbat erməni Ani çarlığından vassal asılılığını qəbul etməyə məcbur olmuşdu. Bundan sonra Ani çarlığı Səlcuqlular tərəfindən süqut etdirilənə kimi Sünik və onun knyazları ermənilərin bütün hərbi və siyasi fəaliyyətində (974, 988 , 1003, 1040 ) iştirak etməyə məcbur olmuş, vassallıq münasibətlərinə sadiq qalmışdır. 991-992-ci illərdə I Qaqikin faəliyyəti nəticəsində Ani çarlığı daha güclənmiş, Sünikin ətrafındakı ərazilər olan Vayots-Zor və digər əyalətlər Ani çarlığına tabe edilmişdir. Stepannos Taronatsi 1003-cü ildə yazır: