cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Qarabağın etnik tərkibi
Müsəlmanların Qarabağdan sıxışdırılması
Belə ki, 1820-ci illərin sonlarında İrandan olan erməni miqrantların məskunlaşdırılması, eləcə də Qafqazın digər bölgələrindən olan ermənilərin köçürülməsi və eyni vaxtda müsəlmanların öz torpaqlarından köçürülməsi yolu ilə Qarabağ əhalisinin etnik tərkibinin süni şəkildə dəyişdirilməsinə başlanıldı. Buna baxmayaraq, 1867-ci ildə keçmiş Qarabağ xanlığının torpaqlarında yaradılan Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının dörd qəzasında yarım əsrdən artıq müddətdə mütləq əksəriyyəti türk olan müsəlmanlar (bu, həm də Zəngəzura aiddir, Qarabağ xanlığının keçmiş vəziri Mirzə Camalın dediyinə görə, "Naxçıvanın Zəngəzur mahalları" 1750-ci illərdə onun tərkibinə daxil edilmişdi. Etnik qrupların sayı göstərilməsə də, 1876-cı ildə siyahıyaalmada "üstünlük təşkil edən xalq" adı verildi. Qarabağ ərazisində mövcud olan dörd qəzadakı 14 məntəqədən 12-də "üstünlük təşkil edən xalq" ilk növbədə "tatarlar"dır (yəni türklər). Və yalnız iki məntəqədə-ermənilərdir (Xankəndi – Şuşa qəzasında, Qaraqlis – Zəngəzur qəzasında). Üstəlik, 1923-cü ildə Dağlıq Qarabağın Erməni Muxtar Vilayətinin yaradılması üçün əsasa çevrilmiş Şuşa qəzasında dörd məntəqənin ikisində 1876-cı il siyahıyaalmasında ermənilərdən ümumiyyətlə bəhs edilmir.
Erməni köçkünlər arasında demoqrafik bum
İlk dəfə Qarabağ əhalisinin etnik tərkibində aşkar dəyişikliklər 1880-ci illərdə baş verdi. 1886-cı ildə Qafqaz Statistika Komitəsi Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının ailə siyahılarının bir sıra məlumatlarını dərc etdi. Bundan belə çıxır ki, keçmiş Qarabağ xanlığının ərazisində ermənilərin artıq əhalinin 58%-ni təşkil etdikləri Şuşa xanlığı istisna olmaqla, bütün qəzalarda "tatarlar üstünlük təşkil edir". 1889-cu ilin statistik məlumatlarına görə isə keçmiş Qarabağ xanlığının dörd qəzasından yalnız Şuşa qəzasının ərazisində ermənilər üstünlüyü saxlamışlar, halbuki 1886-cı ildən sonra əhalinin tərkibində onların sayı 58%-dən 54,5%-ə qədər azalmışdı. Digər bir qəzada, Zəngəzur qəzasında ermənilər sakinlərin tam yarısını (% 49.4) təşkil edirdi. Qarabağın əsas şəhəri Şuşada isə ermənilər artıq əhəmiyyətli dərəcədə üstünlük təşkil edirdilər (60%). Müsəlmanlar isə yalnız iki qəzada – Cəbrayıl (75.5%) və Cavanşir (70%) qəzalarında açıq-aşkar çoxluqda qalırdılar. Ümumilikdə Qarabağda 54,5% müsəlmanlar yenə də 45,5% ermənilərə qarşı üstünlük təşkil edirdilər. İran və Türkiyədən gələn ermənilərin müsəlmanları ən yaxşı yerlərdən sıxışdırıb çıxarması ilə yanaşı, hökumət onlar üçün daha əlverişli sosial-iqtisadi şərait də yaradırdı. Çünki dövlət müsəlmanlar üçün heç bir imtiyaz tətbiq etməmişdi. Nəticə olaraq, 1830-cu illərdə köçkün ermənilər xüsusi imtiyazlardan istifadə edirdilər. Bu, doğum sayının artmasına təsir göstərməyə bilməzdi. Belə ki, 1880-ci ilə qədər erməni köçkünləri arasında kütləvi miqrasiyanın və demoqrafik partlayışın nəticələri Qarabağ əhalisinin etnik tərkibində köklü dəyişikliklərə səbəb oldu. Buna əlavə olaraq, kiçik miqyasda da olsa, erməni köçkünlərinin axını bütün XIX əsr boyu davam etdi. ''"Ermənilərin sayı ermənilərin dövri immiqrasiyası və onların təbii artımı nəticəsində… durmadan artırdı – Bunun üçün Rusiyada (yəni imperiyanın Cənubi Qafqaz vilayətlərində) əlverişli şərait var idi." '' Məşhur sovet şərqşünası 1928-ci ilin yayında Dağlıq Qarabağa etnoqrafik ekspedisiyasına rəhbərlik etmiş İlya Petruşevski ermənilərin Arakül kəndindən (Xocavənd rayonu) bəhs etmişdir. Yaşlı adamlardan birinin dediyi kimi," indiki Arakül kəndlilərinin babaları"İran Qaradağından (İranın şimal-qərbi) yetmiş il əvvəl", yəni təxminən 1850-ci illərin axırlarında – 1860-cı illərin əvvəllərində gəliblər. Bu, ermənilərin 1828–1830-cu illərdəki kütləvi miqrasiyasından sonra da öz kəndlərinin əsasını qoymaqla, onların bütöv icmalarla Qarabağa köçmələrinin davam etməsinə sübutdur (adətən, İranda və ya Türkiyədə eyni ərazidə yaşamış ermənilər Cənubi Qafqaza köçdükdən sonra da birgə məskunlaşırdılar).
Rusiya imperiyasının süqutu
XIX əsrin sonu-XX əsrin əvvəllərində 1828–1830-cu illərdə İran və Türkiyə ermənilərinin kütləvi miqrasiyasının, sonradan da onların arasında demoqrafik partlayışın təsiri nəzərə çarpacaq dərəcədə azalmağa başladı. Keçmiş Qarabağ xanlığının ərazisində müsəlmanların və ermənilərin nisbəti 1889–1914-cü illərə qədər sonuncunun lehinə dəyişməyi dayandı. Ümumilikdə, Qarabağ üzrə ermənilərin nisbəti 45,5%-dən (1889) 41%-ə qədər(1914) azaldı, müsəlmanların nisbəti isə, demək olar ki, dəyişmədi və 55% səviyyəsində qaldı. Qarabağın ayrı-ayrı rayonları üzrə etnik dinamika aşağıdakı kimi idi:
•Şuşa qəzasında ermənilərin sayı 54,5% – dən (1889) 53%-ə qədər (1914) azaldı.
•Zəngəzur qəzasında ermənilərin sayı 49%-dən (1889) 43%-ə (1914) qədər azaldı, müsəlmanların sayı isə 50%-dən 56%-ə qədər artdı.
•Cəbrayıl (Karyagin) və Cavanşir qəzalarında müsəlmanlar bu müddət ərzində çoxluqlarını 65–75% səviyyəsində saxlayıblar.
Etnik nisbətin dəyişməsinə təsiri olmuşdur:
Ermənilərin say çoxluğunun etnik təmizləmə yolu ilə təmin edilməsi
Rusiya imperiyasının süqutu tarixdə ilk dəfə olaraq ermənilərlə türklər arasında uzunmüddətli və tammiqyaslı münaqişəyə səbəb oldu. 1918-ci ildən 1920-ci il aprelin axırına qədər Şuşa qəzasındakı toqquşmalar gah səngimiş, gah da yenidən başlamış, Zəngəzur qəzasında isə hərbi əməliyyatlar 1921-ci ilin yayına qədər davam etmişdir. 1918-ci ildə milliyyətçi Daşnaksutyun Partiyasının rəhbərliyi ilə elan edilmiş Ermənistan Respublikası öz ərazisini əsasən müsəlmanların məskunlaşdığı vilayətlər hesabına genişləndirməyə çalışırdı. Bunun üçün orada ermənilərin say çoxluğun süni surətdə təmin etmək məqsədilə müsəlman əhalinin qırılması və qovulması siyasəti aparılmışdır. Məhz o zaman Daşnaksütyun partiyasının nümayəndələri tərəfindən ilk dəfə olaraq "Dağlıq Qarabağ" termini tətbiq olundu. Məqsəd ermənilərin 50%-ni təşkil etdikləri Şuşa qəzasını müsəlmanların 70–75% – ə çatdığı Qarabağın qalan hissəsindən süni şəkildə ayırmaq idi.
1918–1920-ci illərdə daşnaklar Qarabağın Zəngəzur və Şuşa qəzalarında fəal etnik təmizləmə aparıblar. "Dinc müsəlman əhali amansızcasına qətl edilir və bir çox kəndlər yandırılır", – deyə 1919-cu ilin dekabrında Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti hökumətinin başçısı Yusifbəyli Cənubi Qafqazda Qərb dövlətlərinin komandanlığına məlumat göndərib. 1920-ci ilin mart ayına qədər yalnız Zəngəzurda 40-a qədər müsəlman kəndi məhv edilmiş, 60.000 müsəlman qaçqın düşmüşdü. Qarabağın başqa rayonlarından, məsələn, Cavanşir qəzasından da türk əhalisinin kütləvi köçü baş verirdi.
CƏDVƏLLƏRİN MƏNBƏLƏRİ
•Gürcüstanın və Qafqazın bəzi digər vilayətlərinin Təsviri (19.07.1811) ilə daxili işlər naziri O. P. Kozodavlevaya təqdim olunmuş qeyd // Şərqi Ermənistanın Rusiyaya birləşdirilməsi. Sənədlər toplusu. Cild I (1801–1813. Ermənistan SSR Elmlər Akademiyasının nəşriyyatı. İrəvan, 1972. Səh. 559–562.
•Hesablama 35 rəsmi sənəddə yer alan Qarabağın 614 kəndinin (köçəri düşərgələri də daxil olmaqla) və orada yaşayan ailələrin etnik məlumatlarına əsasən aparılmışdır "1823-cü ildə Gürcüstanın Baş Qubernatoru Yermolovun əmri ilə həqiqi dövlət müşaviri Moqilevin və Polkovnik 2-ci Yermolov tərəfindən tərtib edilmiş Qarabağ vilayətinin təsviri". 1866-ci ildə Tiflisdə Qafqaz canişinliyi Baş İdarəsinin mətbəəsində nəşr olunmuşdur.
•1892-ci il üçün Qafqaz təqvimi. Tiflis, 1891. Şöbə III, səh. 24–25.
•1907-ci il üçün Qafqaz təqvimi. Tiflis, 1906. II Əlavə "1897-ci il siyahıyaalınmasının məlumatlarına əsasən Zaqafqaziya diyarının əhalisinin dini etiqad və ana dili üzrə bölüşdürülməsi", səh. 105–110.
•1907-ci il üçün Qafqaz təqvimi. Tiflis, 1906. "1 yanvar 1905-ci il tarixinə Yelizavetpol quberniyasının yerli əhalisi" Əlavəsi, səh. 234–237.
•1915-ci il üçün Qafqaz təqvimi. Tiflis, 1914. Statistika şöbəsi, səh. 230–233
Təhmasib Mustafayev
Təhmasib Sərməst oğlu Mustafayev (30 avqust 1989; Cəbrayıl, Azərbaycan — 7 noyabr 2020; Şuşa, Azərbaycan) — Azərbaycanın Daxili İşlər Nazirliyinin Daxili Qoşunlarının baş leytenantı, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Təhmasib Mustafayev 1989-cu il avqustun 30-da Cəbrayıl rayonunun Hasanlı kəndində anadan olub. Ailəli idi. Bir qızı yadigar qaldı.
Hərbi xidməti
Azərbaycanın Daxili İşlər Nazirliyinin Daxili Qoşunlarının baş leytenantı olan Təhmasib Mustafayev 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Şuşanın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Təhmasib Mustafayev noyabrın 7-də Şuşa döyüşləri zamanı şəhid olub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Təhmasib Mustafayev ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsi zamanı döyüş əməliyyatlarının rəhbəri olan, düşmənin canlı qüvvəsinin məhv edilməsində rəşadət göstərən, vəzifə borcunu ləqayətlə və vicdanla yerinə yetirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Təhmasib Mustafayev ölümündən sonra 3-cü dərəcəli "Rəşadət" ordeni ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Şuşa rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Təhmasib Mustafayev ölümündən sonra "Şuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Bolşaya Reçka (Ob)
Bolşaya Reçka — Rusiyanın Altay diyarı ərazisindən axan bir çay. Ob çayının sağ qolu.
Coğrafiyası
Bolşaya Reçka Altay diyarının, Troitski rayonu, Qornovoye kəndindən 10 km cənub-şərqdə başlayır. Əvvəlcə mənbədən şimala, qərbə, şimal-şərqə axır. Xomutino kəndindən sonra cənub-qərb istiqamətini tutur və demək olar ki, qalar axarı boyunca bir istiqamətdə qalır.
Hövzənin yuxarı hissəsi Biysk-Çumış yüksəkliklərinin ərazisindən axır. Burada çayın axarı boyunca çöl ərazisi meşə əraziləri ilə kəsişir. Troitski kəndində çay Verxneobski Borun sərhəddinə çatır. Zaqainovo kəndinə çay meşənin kənarından axır, sonra meşənin daxilinə doğru irəliləyir. Çay hövzəsinin aşağı hissəsi bataqlıqlaşmış qədim Ob vadisində yerləşir.
Bolşaya Reçka Topçixinski rayonunun Volodarka və Çauzovo kəndlərinin yaxınlığında qollara bölünüərək Ob ilə birləşir. Bolşaya Reçkanın mənsəbdəki ən böyük qolu Kamışinka birləşmədən bir kilometr cənubda oba birləşir.
Çay vadisi Üst və orta axarlarda yaxşı inkişaf etmişdir. Burad dik yamacların hündürlüyü 20–40 m çatır. Aşağı axınlarda isə dərə demək olar ki, dərin dərələrə sahib deyil. Daşqın düzənliyi demək olar ki, bütün ərazilərdə, xüsusən orta və aşağı axınlarda inkişaf edir. Aşağı axınlarda, sel düzənliyi 5 km eninə çatır və hər il sel altında qalır.
Böyük çayın hövzəsində ümumi sahəsi 28,9 km² olan 294 göl var. Onlardan ən böyüyü Kamışinkanın sol qolu olan Bolşoy Kamışnoye gölüdür.
Hidrologiya
Çayın uzunluğu 285 km, hövzəsinin sahəsi 4000 km²-dir. 1960-1998-ci illərdə Troitskoe kəndi yaxınlığında mənsəbdən 112 km məsafədə ölçülən orta illik axın 4,48 m³/s təşkil etmişdir. Çoxillik minimum axın sürəti yanvar ayında (2.21 m³/s), maksimum apreldə (21.66 m³/s) müşahidə olunur. Müşahidə dövründə mütləq minimum aylıq axın (1,24 m³ / s) 1990-cı ilin mart ayında, mütləq maksimal (42.4 m³ / s) axın isə 1971-ci ilin aprelində müşahidə edilmişdir.
Böyük Reçka noyabrın ortalarında donur, aprelin əvvəlində dondan açılır. Qışda buzun qalınlığı 50-70 sm-dir. Aprel ayındakı yaz daşqınları zamanı suyun səviyyəsi 2–3 m, yağış seli ilə isə 0.1-0.2 m yüksəlir.
Su reestr məlumatları
Rusiyanın dövlət su reyestrinə görə, Verxneobsk Hövzə Bölgəsinə aiddir. Çay hövzəsi - (Yuxarı) Ob, İrışın birləşməsinə qədərdir.
Ağamməd Şixməmmədov
Şixməmmədov Ağamməd Şixəmməd oğlu — Qarabağ müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Ağamməd Şixməmmədov 1966 Qusar rayonu Həsənqala (Qusar) kəndində anadan olub. 12 dеkаbr 1988-ci ildə zəlzələdə zərərçəkmiş еrmənilərə yаrdım göstərmək məqsədilə Аzərbаycаndаn göndərilmiş il-76 təyyаrəsi Еrmənistаnın Spitak rаyоnunun Quqark şəhərinin yаxınlığındа «Stingеr» rаkеti ilə vuruldu. Nəticədə təyyаrədə оlаn 77 аzərbаycаnlıdаn biri olan Ağamməd Şixməmmədov şəhid olur.
Təltifləri
Həsənqala (Qusar) kənd tam orta məktəbi Ağamməd Şixməmmədov adını daşıyır.
Neftçi PFK Avropa yarışlarında
right|180px Neftçi PFK UEFA bayrağı altında keçirilən və Azərbaycan klublarının qatıldığı 5 qitə turnirinin hamısında, ümumilikdə 14 dəfə iştirak edib.
UEFA turnirlərindəki statistika
Mənbə: uefa.com Son yenilənmə: 24 iyul 2023
Leonti (imperator)
Leonti  — Bizans imperatoru.
Həyatı
Əslən erməni olduğu iddia olunan Leonti təxminən 660-cı ildə indiki Konya yaxınlığında dünyaya gəldi. Gənc yaşlarında Bizans ordusuna alındı və sürətlə hərbi karyerasını qurdu. İmperator IV Konstantin dönəmində Anadoludakı hərbi birliklərdən birinə rəhbər təyin edildi. 686-cı ildə imperator II Yustinianın əmriylə Əməvi orduları üzərinə şərqi Anadoluya göndərildi. Qəddar və zülmkarlığı ilə şərqi Anadolu və Gürcü çarlığını ələ keçirən Leonti Qafqaz Albaniyasını da tabeliyi altına aldı. Ancaq Leontinin ikinci səfəri ordudakı slavyanların xəyanəti səbəbilə uğursuz oldu. 692-ci ildə Tokat yaxınlığında baş tutan döyüşdə məğlub olan Leonti Konstantinopola çağırıldı və dərhal həbs edildi.
2 illik həbs həyatının ardından 695-ci ildə bağışlanaraq azad edildi və II Yustinian tərəfindən Anadoludakı hərbi birliklərdən birinə təyin edildi. Ancaq həbsdən çıxar-çıxmaz dərhal əmrindəki birliklərlə Konstantinopoldakı böyük həbsxanaya yürüdü və buradakı bütün məhbusları azad etdi. Bir çoxu keçmiş əsgər və ordu mənsubu olan bu məhbusları öz ordusuna qatan Leonti Ayasfoya kilsəsinə yürüdü və Konstantinopol patriarxı tərəfindən imperator elan olundu. Ertəsi gün II Yustinian və tərəfdarları zəncirlənərək əhalinin gözü önündə burnu və dili kəsildi. Ardından Krımdakı yunan şəhərlərindən birinə sürgün edildi. Ancaq tərəfdarı olan saray mənsubları at arabasına bağlanaraq küçələrdə sürükləndi və dəmir heykəlin içinə qapadılaraq diri-diri yandırıldılar.
Qısa səltənəti boyunca qonşu dövlətlərlə dost münasibət saxlamağa çalışsa da, onun bu siyasətindən faydalanan Əməvilər qısa zamanda irəliləyərək Bizans imperiiyasının şimali Afrikadakı bütün torpaqlarını ələ keçirdi. 698-ci ildə bölgəyə göndərdiyi ordu isə ərəblər tərəfindən məğlub edildi. Döyüş meydanından xilas olaraq Konstantinopola dönən əsgərlər qısa zaman sonra ayaqlandılar və donanmanı ələ keçirdilər. Donanma generallarından Tiberini imperator elan etdilər və taxtdan endirilən Leontinin eynilə sələfi kimi burnu və dili kəsildi. Saçları kəsilərək keşiş libası geyindirildi və paytaxtdakı monastırlardan birinə həbs olundu.
Ancaq göndərildiyi sürgündə güc toplayaraq 705-ci ildə yenidən hakimiyyəti ələ alan II Yustinian ona edilən təhqirləri unutmadı. 15 fevral 706-cı ildə keşiş Leonti və xələfi Tiberi saxlanıldığı yerdən alındı və zəncirlənərək xalqın gözü önündə edam olundular.
Əxlaq statistikası
Əxlaq statistikası mәnәviyyat statistikası — elmi fәnn vә praktiki biliklәr sahәsi; obyekti qarşılıqlı әlaqәli statistik göstәricilәr sisteminin hesablanması vә tәhlili metodu ilә insanın, ailәnin vә cәmiyyәtin әxlaqi (mәnәvi) vәziyyәtini, iradә bәyanını vә inkişafını sәciyyәlәndirәn kütlәvi halların kәmiyyәtcә müşahidәsi vә ümumilәşdirilmәsindәn ibarәtdir. Buraya cinayətlər (şəxs və əmlaka qarşı), savadsızlıq, intihar, nikahdan kənar doğuş, abort, boşanma, fahişəlik və kütləvi yoxsulluq statistikaları daxildir.
Mənşəyi
Bu məlumatların toplanması çox zaman ingilis alimi Con Qrauntun adı ilə əlaqələndirilir 1682-ci ildə Qraunt London kilsələrindən topladığı doğum və ölüm məlumatları haqqında cədvəl əsasında Londonda ölümlə bağlı məlumatları təhlil etdi. Əhali haqqında statistik məlumatların sistematik toplanmasının başlanğıcı (indi bu elm demoqrafiya adlanır) XVIII əsrin ortalarına təsadüf edir: Bu sahədə İohan Piter Zyusmilxin fəaliyyətinə daha çox önəm verilir. Əxlaq statistikasına dair məlumatlar XIX əsrin əvvəllərində müxtəlif dövlət qurumları (ən çox Fransa və İngiltərə) tərəfindən toplanmağa və yayılmağa başlandı. Bu məlumatlardan sosial islahatlarla bağlı debatlarda geniş istifadə edilirdi.
Əxlaqi statistika mövzusuna dair ilk böyük əsər, 1833-cü ildə Andre-Mişel Kerri tərəfindən yazılmış "Fransa əxlaqi statistikaları haqqında oçerk" olmuşdur. Britaniyada bu problem Jozef Fletçer tərəfindən tədqiq edilməyə başlanmışdır. O, 1847-ci ildən İngiltərə və Uelsin əxlaqi və təhsil statistikası haqqında bir neçə məqalə dərc edərək eyni problemlə məşğul oldu. Müasir əxlaqi statistikanın yaranması isə Belçikalı Adolf Ketlenin (1796–1874) fəaliyyəti ilə əlaqələndirilir.
Haqqında
Əxlaq statistikası dedikdə sosial-əxlaqi davranışın xüsusiyyətləri, etika, gender, qloballaşma, ədalət və bərabərlik problemlərinin qarşılıqlı münasibətləri, ailədə mənəvi və cinsi tərbiyə, zorakılıq problemlərinin araşdırılması və digər sosial problemlər nəzərdə tutulur.
Əxlaq statistikasının banisi Adolf Ketle insanın yaxşı vә pis cәhәtlәrini (pis irsiyyәt, cinayәtә, intihara meyillilik vә s.) sosial fenomen kimi antropometrik metodlarla (özünәmәxsus sosial fizika metodları ilә) öyrәnmәyә başlamış vә bu da onların dәyişmә qanunauyğunluqlarını (ona qәdәr yalnız tәsadüf kimi tәsnif olunurdu) müәyyәnlәşdirmәyә imkan vermişdi. İlk dәfә Ketle insanın çatışmazlıqlarını, pis meyillәrini ictimai münasibәtlәrin qeyrimükәmmәlliyinin, sosial quruluşun qüsurluluğunun nәticәsi kimi qiymәtlәndirmәyә, әxlaqın onlardan birbaşa asılılığını göstәrmәyә başlamışdır.
Əxlaq statistikasının mәqsәdi әxlaqi (mәnәvi) sahәnin müsbәt vә mәnfi göstәricilәrini kompleks öyrәnmәk, onların öz aralarında vә xarici dünya ilә qarşılıqlı әu sahәnin insan cәmiyyәtinin vә әtraf mühitin inkişafına mümkün mәnfi tәsirini minimuma endirmәkdir. Əxlaq statistikasının predmeti vә mәzmunu әxlaqın vәzifәlәri vә strukturu, onun inkişaf tarixi ilә müәyyәnlәşir.
Xüsusiyyətləri
Əxlaq statistikasının göstәricilәr sisteminә aşağıdakılar daxildir: insanların mәskunlaşma mühitinin ilkin şәrtlәri vә standartları, şәxsiyyәtin yaradıcı inkişafını tәmin edәn elm, sәhiyyә vә mәdәniyyәtin optimal inkişafı, onun hüquq vә azadlıqlarına riayәt olunması, mәlumatları, biliklәri vә elmi-texniki innovasiyaları açıq şәkildә әldә etmәk; cәmiyyәtin demokratiklәşmә sәviyyәsi, onun mәnәvi әsasları, dövlәt quruluşunun davamlılığı vә effektivliyi, sosial standartlar; әhalinin tәkrar istehsalının – onun doğum sayı, ölüm sayı, sağlamlığı, miqrasiyası vә s.-nin ilkin şәrtlәri vә standartları; әhalinin hәyat sәviyyәsinin mәqbul standartlarına riayәt olunması, onun sosial tәminatı, anaların, uşaqların, әlillәrin vә tәqaüdçülәrin müdafiәsi, gәlirlәrin yolverilәn diferensiasiyası, şәxsi mülkiyyәtin toxunulmazlığı, әxlaqi (mәnәvi) standartlardan sistemli yayınmalar – hüquq pozuntuları vә әxlaqsız hәrәkәtlәr, insan hüquqlarının pozulması, zorakılıq vә kütlәvi cinayәtkarlıq, intihar, korrupsiya, fahişәlik, uşaq alveri, alkoqolizmin vә narkomaniyanın artımı, cәmiyyәtin marjinallaşması vә s..
Bәşәriyyәt tәkamülünün müxtәlif mәrhәlәlәrindә əxlaq statistikası әxlaq sahәsindә baş verәn hadisәlәri müxtәlif cür – intibah vә sosial inqilablar dövründә daha tam, inkvizisiya vә böhranlar dövründә isә daha az әks etdirmişdir. Yalnız XX әsrin başlanğıcında, bütün dünyada insanın cәmiyyәtdәki vәziyyәtinin öyrәnilmәsinә, onun humanitar hüquq vә azadlıqlarının müdafiәsinә böyük tәlәb yarandığı zaman əxlaq statistikasının mükәmmәl metodları formalaşmağa başladı. İctimai rәyin öyrәnilmәsi, anket sorğuları vә ekspertizaları, hәmçinin monoqrafik araşdırmalardan (yoxlamalardan) ibarәt metodlar sinfi Əxlaq statistikasının әsas müasir üsullarıdır.
Əxlaq statistikası mәlumatlarının ilkin mәnbәlәri mütәmadi işlәnib-hazırlanan statistik hesabat materiallarından, ayrı-ayrı istiqamәtlәrdә isә (sosial tәminat, insan hüquqlarının qorunması statistikası, hüquq pozuntularının, intiharların, korrupsiyanın statistikası, mәhkәmә statistikası vә s.) mәlumatların vә birdәfәlik yoxlamaların (mәs., aliment ödәmәkdәn yayınan şәxslәri, mәhbusları) gündәlik qeydiyyat materiallarından ibarәtdir Əxlaqi və adət-ənənələrin formalaşması bir neçə ilin məhsulu kimi qiymətləndirilə bilməz. İnsan adətləri əsrlər, minilliklər boyu bərqərar olur. Müasir dövrün ən səciyyəvi cəhətlərindən biri odur ki, insani münasibətlərin dairəsi hədsiz dərəcədə genişlənmişdir. Dar standartlığı yeni, ahəngdar, geniş münasibətlər əvəz etməkdədir. Kompüterləşmə, kommunikasiya vasitələri, İnternet, radio və televiziya, nümayiş etdirilən filmlər, çap olunan kitab və jurnallar müxtəlif ölkələr arasında mənəvi körpülər qurmuşdur. Mövcud əlaqələr insanların əxlaq və dünyagörüşünə birbaşa təsir göstərir.
NGC 3358
NGC 3358, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Nasos bürcü istiqamətində yerləşir. SB0-a tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
İoannis Kosti
İoannis Kosti — Kipr Birinci Divizion təmsilçilərindən olan Nea Salamina klubunda müdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar Kiprli futbolçudur.
Nea Salamina
Kosti Nea Salamina akademiyası vasitəsilə inkişaf etmişdir. Kosti öz peşəkar karyerasında debütünü 14 may 2016-cı ildə AEK Larnaka klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, 93 dəqiqədə Pedritonu əvəz etmişdir. Həmin görüşdə Nea Salamina liqa görüşündə rəqibinə 3-2 hesabı ilə qalib gəlmişdir.
Klub
1 UEFA Çempionlar Liqası görüşləri daxildir. 2 Kipr Superkuboku görüşləri daxildir.
Voyçex Şesni
Voyçex Şesni  — Polşalı futbolçu. "Yuventus" klubunun və Polşa millisinin qapıçısı.
Universal əsgər (film, 1992)
Universal əsgər – 1992-ci ildə rejissoru Roland Emmerix tərəfindən çəkilən fantastik döyüş filmidir. Filmin distribüteri "TriStar Pictures" kinokompaniyasıdır. Baş rolları Jan-Klod Van Damm və Dolf Lundqren canlandırır. Filmdə Lyuk Devero personajının uşaqlıq illərini canlandıran və titrdə adı göstərilməyən aktyor Kristofer Van Varenberq, həyatda Jan-Klod Van Damm və Qledis Portuqezin övladıdır.
Məzmun
1969-cu il, Vyetnam. Vyetnamdakı vəzifəsi əsnasında ağlını itirən Endryu Skott əsir tutduğu günahsız insanları öldürmək qərarına gəlir. Bu zaman əsgərlərdən biri olan Lyuk Devero onu sakitləşdirməyə çalışır və ardınca mübarizə aparır. Lakin Skott niyyətindən geri dönməyərək yerliləri qumbara ilə öldürür. Bu isə Lyuku hiddətləndirir. Lyuk və Skott bir-birinə atəş açaraq ölürlər. Bir müddət sonra hadisə yerinə gələn, "ABŞ Ordusunun Xüsusi təyinatlı qüvvələri"nə məxsus heyət üzvləri, cəsədləri buz dolu torbalara qoyurlar. Heyət üzvləri bu hadisənin mətbuatda müzakirə edilməsini qadağan edirlər. Pentaqonun məqsədi bu əsgərlərin cəsədlərindən istifadə edərək, əsgəri müdafiəetmə şəbəkəsində yeni bir çağ dövrü başladıb, "Universal Əsgər" layihəsini fəaliyyətə keçirməkdir.
Huver Dambasını ələ keçirən terroristlər, əməkdaşlarının azad edilməsini tələb edir. Əks halda onlar əsirləri öldürəcəklərini bildirirlər. Bu zaman Pentaqon heyəti bura "Universal əsgər" heyətini göndərirlər. Onların sırasında GR 44 (Lyuk Devero) və GR13 (Endryu Skott) ləqəbli universal əsgərlər vardır. Universal əsgərlər tapşırığı müvəffəqiyyətlə yerinə yetirirlər. Bu zaman Lyuk Devero əvvəlki hadisələri xatırlamağa başlayır. Uğurlu əməliyyatdan sonra "Universal əsgər" heyətinin bədənlərinə yaddaş silmə inyeksiyası yeridirlər. Polkovnik Perri əməliyyat haqqında jurnalistlərə tam açıqlama vermir. Bu isə televiziya müxbiri olan Veronika Robertsi nümayişi bitirdikdən sonra əsgəri sahəyə, operatoru ilə getməyə vadar edir. Lakin onların bura gəlişini heyət üzvləri xəbər tutur. Bu zaman müxbir Veronika və operatoru universal əsgərlər tərəfindən tutulur. GR 13 operatoru öldürür və silahını Veronikaya tərəf tutur. Bu zaman Lyukun yadına yenidən keçmişdə olan hadisələr düşür və nəzarətdən çıxaraq Veronika ilə birlikdə buranı tərk edir. Lyuk və Elli bir salonda yerləşirlər. Bu müddətdə hərbi baza heyəti onları tutmaq üçün universal əsgərləri göndərirlər.
Sabahısı gün Lyuk və Veronika avtomobil doldurma stansiyasına yola düşürlər. Lakin bu zaman onlar universal əsgərlərin müqavimətinə rast gəlirlər. Amma Lyuk və Veronika buradan da qaçmağı bacarırlar. Bu hadisənin ardınca Endryu əvvəlki hadisələri yadına salır. Endryu Polkovnik Perrinin itaətindən çıxaraq, onu və bir sıra işçiləri öldürürərək, Lyuku təqib etməyə davam edir. Lyuk və Veronika çətin sınaqlardan keçdikdən sonra ölmüş insanları həyata geri döndərməyi bacaran həkim Kristoferin yanına gəlirlər. Həkimin söhbəti əsnasında, Lyuk keçmişdə baş verən bütün hadisələri xatırlamağa başlayır. Daha sonra Lyuk, Veronika ilə birlikdə valideynlərinin yanına gəlir.
Gecə vaxtı yaxınlaşır. Veronika evə getməyə hazırlaşır. Lakin bu zaman Endryu onu ələ keçirir. Lyuk valideynlərini axtaran zaman Endryunun ailəsini və Veronikanı əsir tutduğunu görür. Lyuk və Endryu mübarizə aparmağa başlayırlar. Keçmişdə olan hadisələr təkrarlanmağa başlanılır. Veronika qaçan zaman Endryu ona tərəf qumbara atır və Lyuk onun öldüyünü zənn edərək, daha da hiddətlənir. Bu zaman Lyuk onunla qətiyyətlə mübarizə aparmağa başlayır. Mübarizənin sonu Lyukun qələbəsi ilə başa çatır.
Filmin çəkilişi
Filmin çəkilişi 1991-ci ildə ABŞ-nin Arizona, Nevada və Kaliforniya ştatlarında aparılmışdır. Film ilk dəfə ABŞ-də 10 iyul 1992-ci il tarixində göstərilmişdir. Filmdə, Vyetnamda dünyadan köçmüş amerikan əsgərlərinin xüsusi layihə əsasında həyata geri qaytarılaraq, müxtəlif əməliyyatlarda iştirak etmələri, bu əsgərlər sırasında olan Lyuk Devero və Endryu Skottun hafizələrinin geri qayıdaraq, idarədən çıxmaları və onların bir-biri ilə apardıqları mübarizələri təsvir edilir.
Azərbaycan–Kosovo münasibətləri
Azərbaycan–Kosovo münasibətləri — Azərbaycan Respublikası ilə Kosovo Respublikası arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr. Azərbaycan Kosovonun müstəqilliyini tanımadığı üçün bu iki ölkə arasında heç bir rəsmi siyasi əlaqə mövcud deyil.
Azərbaycanın Kosovonun müstəqilliyinə münasibəti
1999-cu ildən Serbiyanın nəzarətindən çıxarılaraq BMT-nin himayəsində olan Kosovo 2008-ci il fevralın 17-də müstəqilliyini elan etmiş və bu qərardan dərhal sonra ABŞ və bəzi Avropa dövlətləri Kosovonun müstəqilliyini tanımışdır. Ancaq dünya birliyinin bu məsələdə rəyi haçalanmışdır. Kosovonun müstəqilliyinə ilk etirazlardan biri Azərbaycanın paytaxtından gəlib. Həmin gün – fevralın 17-də brifinq keçirən Azərbaycan Respublikası Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü təmsil etdiyi dövlətin mövqeyini belə açıqlamışdır:
"Kosovonun müstəqilliyini elan etməsi beynəlxalq hüquq normalarına zidd və qanunsuzdur".
Bunun ardınca – fevralın 26-da prezident İlham Əliyev Azərbaycan sülhməramlılarının Kosovodan geri çağırılması üçün Milli Məclisə müraciət göndərmişdir. Kosovoda Türkiyə taborunun tərkibində fəaliyyət göstərən 34 nəfərlik sülhməramlı Azərbaycan taqımı Milli Məclisin martın 4-də keçirilən iclasının qərarı ilə geri çağırılmışdır. Aprelin 15-də taqım Azərbaycana qayıtmışdır.
Hərbi əlaqələr
Azərbaycan Respublikasının 20 oktyabr 1999-cu il tarixli Qanununa əsasən Azərbaycan Respublikası Hökuməti ilə Türkiyə Respublikası Hökuməti arasında Kosovo Türk Taburu Görev Küvvəti tərkibində Kosovoya gedəcək Azərbaycan taqımının fəaliyyətinə dair 1999-cu il iyulun 28-də Bakı şəhərində imzalanmış Saziş təsdiq edilmişdir. Müvafiq Sazişə əsasən Azərbaycan taqımı 1 zabit, 1 gizir, 32 əsgər olmaqla 34 hərbi qulluqçudan ibarət 2 manqalı, bir mexanizləşdirilmiş taqım şəklində təşkil edilmişdir. Taqım komandirinin leytenant və ya baş leytenant rütbəsində olması nəzərdə tutulmuşdur.
Qlüon
Qlüon və ya Qluon — Güclü qarşılıqlı təsir- nüvə qüvələrinin daşıyıcı zərrəciyi. Qlüon Eynşteyn - Boze sistematikasının zərrəciyidir. Spini- daxili fırlanma momenti vahidə bərabər olan sahə zərrəciyidir. Qlüon bozonlara aid edilir. Onun təsir sahəsi 10−15 metrdir. Qlüon həm zərrəcik, həm də antizərrəcik xassəsi göstərdiyindən onun tədqiqi çətinlik törədir.
Əlamətləri
Qlüon bir vektor bosondur. Qlüon iki qütbləşmə halına malikdir. Bunun səbəbi düzən dəyişməzliyinin eninə qütbləşməni vacib qılmasıdır. Bu qanun kütləsiz zərrəciklərin işıq sürətilə hərəkət etməsi ilə bağlıdır və işıq sürətində hərəkət edən zərrəciklər üçün qütbləşmə vəziyyəti yalnız hərəkət yönünə dik yəni eninə ola bilər.
Qodesiya
Qodesiya — yaşıllaşdırmada açıq və örtülü şəraitdə əkilir.
Haqqında
Bitki əksər hallarda qələmlə çoxaldılır. Qələmlər torpaqda tez kök atır. Bitkinin budaqlı olması və yaxşı çiçəkləməsi üçün təpə tumurcuğunu qopartmaq lazımdır. Bitkiyə yabanı halda Şimali Amerikanın qərb və cənub hissələrində rast gəlmək olar. Bu bitkinin adını isveçrəli botanik C.X.Qode vermişdir. Gülçülükdə 2 növündən istifadə edilir. İrigüllü qodesiyanın (Q.qrandiflora)-çoxsaylı iri çiçəkləri zoğların uclarında salxımçiçək qrupuna toplanmışdır. Bitkinin bir neçə qrupu vardır. Onlardan ən qiymətlisi çoxləçəkli gülləri olan Azaliya qrupudur. Kaliforniyada yabanı halda bitən gözəl qodesiya (Q.amoena) növü hazırda yaşıllaşdırmada az istifadə olunur. Bu bitkinin sortları və formaları çoxluq təşkil edir. Gözəl qodesiyanın hündürlüyü 60 sm-ə çatır, yarpaqları isə növbəli lansetə oxşardır, çiçəkləri kasaşəkilli, sadə və çoxləçəkli ola bilər. Əgər qodesiyanın toxumları bir-birindən 10 sm aralı məsafədə əkilsə, bitkilər hündür, azsaylı, iri güllü və budaqlı olacaqdır. Bitkilərdən dəstə bağlamaq olar.
Tarik Əliyev
Diplomatik fəaliyyəti
Tarik Əliyev Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 29 sentyabr 2004-cü il tarixli Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasının Fransa Respublikasında Fövqəladə və Səlahiyyətli Səfiri təyin edilmişdir. Elə həmin gün ona Azərbaycan Respublikasının Fövqəladə və Səlahiyyətli Səfiri dərəcəsi verilmişdir.
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 23 iyun 2008-ci il tarixli Sərəncamı ilə iqamətgahı Paris şəhərində olmaqla, eyni zamanda Azərbaycan Respublikasının Monako Knyazlığında fövqəladə və səlahiyyətli səfiri təyin olunmuşdur.
O, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 5 sentyabr 2012-ci il tarixli Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasının Mərakeş Krallığında Fövqəladə və Səlahiyyətli Səfiri təyin edilmişdir. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 25 sentyabr 2012-ci il tarixli Sərəncamı ilə eyni zamanda Azərbaycan Respublikasının İslam Təhsil, Elm və Mədəniyyət Təşkilatı (ISESCO) yanında daimi nümayəndəsi təyin edilmişdir.
31 oktyabr 2012-ci il tarixli Sərəncama əsasən, iqamətgahı Rabat şəhərində olmaqla, eyni zamanda Azərbaycan Respublikasının Tunis Respublikasında, 11 dekabr 2012-ci il tarixli Sərəncama əsasən, eyni zamanda Portuqaliya Respublikasında, Seneqal Respublikasında və Qambiya Respublikasında, 16 yanvar 2013-cü il tarixli Sərəncama əsasən isə, eyni zamanda Mavritaniya İslam Respublikasında, 27 fevral 2013-cü il tarixli Sərəncama əsasən isə, eyni zamanda Mali Respublikasında fövqəladə və səlahiyyətli səfiri təyin olunmuşdur.
Tarik Əliyev Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 23 dekabr 2016-cı il tarixli Sərəncamı ilə Tunis Respublikasındakı vəzifəsindən geri çağırılmışdır.
Parlamenli monarxiya
haqqında bəyənnamə(Hüqüqlar haqqında bill)-in şərtlərinə əsasən Kral:
1)Parlamentin qəbul etdiyi qanunları ləğv edə bilməzdi.
2)Vergilərin vaxtını miqdarını müəyyən edə bilməzdi.
3)Parlamentin razılığı olmadan ordu saxlaya bilməzdi
Həmçinin:
1)Qanunlar kralın imzasından sonra qüvvəyə minirdi
2)Andlılar məhkəməsinin hüquqları genişləndirildi
3)Hökümət dəyişmələri yalnız parlament yolu ilə həyata keçirilə bilərdi
Beləliklə, dünyada ilk dəfə İngiltərədə parlamentli monarxiya hakimiyyət forması müəyyən edildi. Hakimiyyət kraldan ikipalatalı parlamentə keçdi. Parlamentin qəbul etdiyi qanunlar hamı üçün məcburi idi. Hökumət parlament seçkilərində qalib gələn partiyanın (mühafizəkar və liberal) üzvlərindən təşkil olunurdu. Parlament hökuməti formalaşdırırdı.
Xanım Yadigarlı
Həyatı
2021-ci il iyunun 1-dən ailəlidir.
Azərbaycan, türk, ingilis və rus dillərini bilir.
Fəaliyyəti
Müxtəlif illərdə qiraət və dram dərnəkləri, habelə Hüseynqulu Sarabski adına Mədəniyyət Evinin üzvü olmuşdur.
Xanım Yadigarlı peşəkar jurnalist kimi ilk dəfə əmək fəaliyyətinə 2011-ci ildə "ANS TV"də başlayıb. 17 yaşında işə başlayan Xanım Yadigarlı "ANS TV"də çalışdığı dönəm ərzində "Xəbərçi" və "Şoubiz" verilişlərinin aparıcısı, Xəbərlər departamentinin baş redaktoru, müxbir və prodüsser kimi fəaliyyət göstərib. O, həmçinin "ANS ÇM Radiosu"nda "DJ" kimi də çalışıb. 2016-cı ildə Türkiyədə dövlət çevrilişinə silahlı cəhd göstərildi. Türkiyə hakimiyyəti baş verən hadisələrlə bağlı "FETÖ" təşkilatını ittiham etdi. Bütün bunların fonunda Azərbaycan hakimiyyəti "ANS TV"ni "FETÖ"nü dəstəkləməkdə ittiham edərək 2016-cı il iyulun 18-də telekanalın, habelə "ANS ÇM Radiosu"nun fəaliyyətinə xitam verdi. Xanım Yadigarlı, habelə tele və radio kanalların digər əməkdaşları peşəkar fəaliyyətlərini davam etdirmək üçün başqa-başqa media qurumlarına üz tutmalı oldular.
2016-cı ilin sentyabr ayından etibarən Xanım Yadigarlı "Xəzər Televiziyası"nda "Xəzərin səhəri" adlı verilişin həmaparıcısı kimi çalışmağa başladı. Bir müddət sonra isə o, bu verilişdən ayrılaraq "Xəzər Xəbər" gündəlik informasiya verilişinin və "Xəzər FM" radio kanalının aparıcılarından biri oldu. "Xəzər Televiziyası"nın prezident tədbirləri üzrə xüsusi müxbiri olan Xanım Yadigarlı 2020-ci il iyulun 6-da Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevdən ilk müsahibəsini aldı. Xanım Yadigarlı 2022-ci il martın 28-də "Xəzər Televiziyası"ndan ayrılaraq DOST Agentliyi Rəqəmsal İnnovasiyalar Mərkəzinin İctimaiyyətlə əlaqələr və protokol şöbəsinin müdiri vəzifəsinə keçdiyini və bununla 11 illik jurnalist fəaliyyətinin başa çatdığını elan etdi. Xanım Yadigarlı bu 11 il ərzində "Araz FM" radio kanalında aparıcı kimi də çalışıb.
Hobbiləri
Musiqi, rəsm, cüdo və voleybolla məşğul olub. Musiqinin caz və rok janrlarını xoşlayır. Numizmat olmaqla yanaşı, həm də qədim suvenirlərin kolleksiyası ilə məşğuldur.
Sonuncu legion (film, 2007)
Sonuncu Legion – 2007-ci ildə rejissor Daq Lefler tərəfindən çəkilən tarixi filmdir.
Məzmun
476-cı il.Qərbi Romanın süqutu ilə quldarlığın ləğv olunduğu il. Qərbi Romanın 12 yaşında sonuncu hökmdarı olan Romul Avqust və onun müəllimi Ambrosinus (ona əsl adı Merlindir) Kapri adasına məhkum edilirlər. Romul adadan misri qılınc tapır.Bu qılınc nə vaxtsa Yuli Sezara məxsus olub.Rəvayətə görə, misri qılınc səmadan düşüb. Misiri qılıncla kim bacarsa, onda o imperator olacaq.Əvvəllər Roulun yanında çalışmış mühafizəkarlar (Mira və Aurelius) onu adadan xilas edirlər və birlikdə Britaniya adasına gedirlər ki, çoxlu legionlar toplasınlar.Lakin onları düşmənlər təüib edir.Düşməmlər mühafizəkarların üzərinə hücuma keçirlər.Bu zaman doqquzuncu legionun əsgərləri mühafizəkarlarla birlikdə vuruşurlar və sonda qalib gəlirlər.Qələbədən sonra Romul Avqust qılıncı daşın üzərinə atır və müharibənin qurtardırığını söyləyir. Bu hadisələrdən sonra Romul Avqust Pendraqon adını qəbul edir. Mina və Aurelius evlənirlər. Bu film tarixi filmdir.
Şüarlar
"İmperiyanın sonu ... əfsanənin başlanğıcı" (ing.The end of an empire …the beginning of a legend).
İstehsalı
2007-ci il 2 avqustdan başlayaraq istehsalı başlanmışdır.
Fəzail Əliyev
Həyatı
Fəzail Əliyev 1990-cı il noyabrın 5-də Zaqatala rayonunun Bəhmətli kəndində anadan olub. 1996-2004-cü illərdə Ə. Cavadov adına Bəhmətli kənd tam orta məktəbində, 2004-2007-ci illərdə isə Cəmşid Naxçıvanski adına Hərbi Liseydə təhsil alıb. 2007-2011-ci illərdə Heydər Əliyev adına Azərbaycan Ali Hərbi Məktəbində (AAHM) ali hərbi təhsil alıb.
Hərbi xidməti
Fəzail Əliyev 2011-ci ildən Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin "N" saylı hərbi hissəsində xidmət edirdi.
Azərbaycan Ordusunun kapitanı olan Fəzail Əliyev 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Füzulinin azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Fəzail Əliyev sentyabrın 30-da Füzuli döyüşləri zamanı şəhid olub. Zaqatala rayonunun Bəhmətli kəndində dəfn olunub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Fəzail Əliyev ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Fəzail Əliyev ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad olunması zamanı döyüş tapşırıqlarını yerinə yerinə yetirən zaman mərdliyin və igidliyin göstərilməsinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Fəzail Əliyev ölümündən sonra "İgidliyə görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsi uğrunda gedən döyüş əməliyyatlarında iştirak edərək igidlik və mərdlik göstərmiş, hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirərək şəhid olmuş Fəzail Əliyev Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 05.11.2022-ci il tarixli Sərəncamına əsasən ölümündən sonra 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edilmişdir.
Korneli Nepot
Korneli Nepot (Cornelius Nepos; ) — Qədim Roma tarixçi və bioqrafı, Mark Tulli Siseronun həməsri.
Həyatı
Korneli Yuxarı İtaliyalı olub. Onun dostları arasında Tit Pomponi Attik, Siseron (tanrı ilə müqayisə edib Nepotu "ölümsüz" adlandırmışdır), Qay Valeri Katul (şeir kitabını Nepota həsr etmişdir) var idi. Siseronun bir məktubu sayəsində Kornelinin eramızdan əvvəl 44-cü il noyabr ayının birinci yarısında qəfil vəfat edən oğlu olduğu məlumdur.
Sevgi şeirlərindən əlavə ilk böyük əsəri e.ə. təxminən 54-cü ildə üç kitabda yazılmış "Xronika" olmuşdur, əsər Yunanıstan və Roma tarixində baş verən ən əhəmiyyətli hadisələri qarşılaşdıran sinxron cədvəldən ibarət idi.
Sonrakı əsərləri Mark Terentsi Varronun təsiri altında yazılmışdır, onlar əsasən mədəni tarix və mənəviyyat təbliqatı mövzularında idilər. Buraya beş "Exempla" kitabı, Böyük Katon və Mark Tulli Siseronun ətraflı tərcümeyi-halı və xüsusən də son və ən geniş əsəri "Məşhur şəxslər haqqında" daxil idi. Sonuncu romalılar və özgə xalqlar nümayəndələrinin paralel tərcümeyi-hallarından bəhs edən təxminən 16 kitabdan ibarət idi.
Bundan əlavə, "Latın tarixyazanları haqqında" və "De excellentibus ducibus exterarum gentium" kitablarından parçalar günümüzə qədər saxlanmışdır.
Sadə və düzgün üslubu sayəsində Kornelinin əsərləri ənənəvi olaraq Qay Yuli Sezarın "Qal müharibəsi haqqında yazılar" əsəri ilə yanaşı Latın dilinin öyrədilməsində istifadə olunurdu.
Nepot "Si vis pacem, para bellum" (latın dillindən tərcümədə "sülh istəyirsənsə, müharibəyə hazır ol") məşhur ifadəsinin müəllifi kimi göstərilir.
Qədim ənənə
Avsoni Nepotun Tsizalp Qalliyasında anadan olduğunu təsdiq edir, Böyük Plini isə onu "Padi accola" (Po çayının sakini) adlandırmışdır). Yevsevi Nepotun Avqustun hakimiyyətdə olduğu dördüncü ilində yaşadığını qeyd edir; yəqin ki, əsərləri məhz ozaman tənqidçilərin nüfuzunu qazanmağa başlamışdır. Böyük Plini Nepotun Avqustun hakimiyyəti dövründə öldüyünü qeyd edir.
Elnur Məmmədov (əsgər)
Elnur Məmmədov (tam adı: Elnur İsrafil oğlu Məmmədov; ) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsinin şəhidi.
Həyatı
Elnur Məmmədov 16 sentyabr 1989-cu ildə, Daşkəsən rayonunda anadan olmuştur. Uşaqlıqdan vətənə, torpağa, elə-obaya bağlılıq hissi onda çox güclü idi, buna görə də böyüdüyündə hərbçi olmaq qərarına gəldi. 20% torpağımızın düşman tapdağı altında qalması onu narahat edirdi və bir gün qisas gününün gələcəyinə ümid edirdi. Məmmədovlar ailəsinin üç oğlu var, evin böyüyü olan Elnurun bir gün Vətən müharibəsində iştrak edəcəyi, hətta şəhidlik zirvəsinə yüksələcəyi ağıllarna belə gəlməzdi. 27 sentyabr 2020-ci il səhər saatlarında Ermənistan Silahlı Qüvvələri genişmiqyaslı təxribat törədərək cəbhəboyu zonada yerləşən Azərbaycan ordusunun mövqelərini və yaşayış məntəqələrini iriçaplı silahlar, minaatanlar və müxtəlif çaplı artilleriya qurğularından intensiv atəşə tutması nəticəsində, bir mənalı olaraq, İkinci Qarabağ müharibəsi başladı. Vətəninin bu dar günlərində ürəyi dözməyən, 2 əkiz qız atası olan Elnur, sevdikləri ilə vidalaşdı, çünki Vətənin onun kimi mərd oğullara ehtiyacı olduğunu bilirdi. Uşaqlarının gözlərindən öpüb, anasından halallıq alan Elnur, Vətənin keşiyinə yollandı. Bu şanlı qələbədə onunda payı olmalı idi və olduda. 2 oktyabr 2020 ci ildə Daşkəsən, Kəlbəcər rayon sərhədində, qəhrəmanlıq göstərərək şəhadətə qovuşdu.
Bioloji aktiv nöqtələr
Bioloji aktiv nöqtələr və onların mahiyyəti
Ənənəvi Çin müalicə metodu olan bioloji aktiv nöqtələrə (BAN) təsir 3000 illik tarixə malikdir. Şərqdə daşların yonularaq dərinin müəyyən yerlərinə batırılması bəzi xəstəliklərin müalicəsində istifadə edilmişdir. Qədim dövrə aid arxeoloji qazıntılar zamanı daşdan hazırlanmış iynələr buna sübüt olaraq götürülür. Buna görə də bioloji aktiv nöqtələrlə müalicənin tarixi elmə hələdə tam məlum deyildir. Tətbiq edildiyi gündən effektiv təsir göstərən bioloji aktiv nöqtələrlə müalicə hal-hazırda qeyri-ənənəvi tibbi müalicə üsulu olaraq aparıcı rol oynayır. BAN-lərin insan bədəninin bütün nahiyyələrində mövcuddur. BAN-lərə aşağıdakı kimi izahat vermək olar: BAN-lərin mərkəzi sinir sistemi ilə əlaqəsi müxtəlif tədqiqatlar aparılaraq öyrənilmişdir. Aparılan tədqiqatlar zamanı məlum olmuşdur ki, BAN-lərin orqanizmin vəziyyəti ilə əlaqəlidir. Bundan sonra hər bir nöqtənin sinir sonluqları mərkəzi sinir sistemi ilə birbaşa əlaqəli olduğu və oradan da müvafiq orqanlarla əlaqəsinnin olması tədqiqatlar nəticəsində aşkarlandı. Bioloji aktiv nöqtələr bəzi ədəbiyyatlarda akupunktur nöqtələr olaraq da adlandırılır (akus-iynə,  punktur-iynə). Akupunktur nöqtələrə təsir məqsədiylə bu üsullardan istifadə edilir: iynəbatırma, dağlama (maksoterapiya), vakum masajı, lazerpunktura, farmopunktura, nöqtə masajı elektropunktura. Çin təbabətində iynə batırma ilə müalicə geniş yayılmışdır. Müalicə prosesi həkimin profesionallığ dərəcəsindən asılıdır. Təsir göstəriləcək nöqtə düzgün təyin edilməlidir. Əgər iynə ilə nöqtəyə düzgün düşmədikdə küt ağrı hissiyatı yaranır. Nöqtə axtarışına davam etdikdə baxılan halda pasientdə diskonfort vəziyyəti yaranır. Pasient uşaqdırsa psixoloji olaraq qorxu hissi yaranacaq və müalicə prosesi davam etməyəcəkdir. Bu xoşa gəlməz halların yaşanmaması üçün impedansometrik metod vasitəsiylə nöqtələrin lokalizasiya prosesi aparılır və nöqtənin yeri təyin olunur. Təyin olunan nöqtəyə iynə daxil edilir və bu zaman pasientdə xüsusi qıcıqlanma hissiyatı yaranır.
Bioloji aktiv nöqtələrin fərqləndirici xüsusiyyətləri
BAN-lərin biofiziki parametrləri ərtəaf nöqtələrdən fərqlənir. Deyilən fərqlər aşağıda verilmişdir. Bioloji aktiv nöqtələrin fərqləndirici xüsusiyyətləri (cəhətləri) tədqiqatlara elektrik metodlarından istifadə etməkləri üçün əsas oldu. Beləliklə bioloji aktiv nöqtələrin tədqiqat üsulu olan elektropunktur üsulu geniş istifadə olundu. Elektropunktur tədqiqat metodunun unikal (əsas) üstünlüyü insan orqanizminin daxili və xarici orqanların vəziyyətini zond və kontrast maddələr daxil etmədən, orqanizmi şüalandırmağa ehtiyac olmadan qiymətləndirmək imkanıdır.
Bioloji aktiv nöqtələrin təsir mexanizmi
Akupunktur siqnalları (təsir göstərildikdən sonra) qalxan sensorlar vasitəsilə baş beyin qabığına çatdırılır. Beyin qabığının fəallaşması nəticəsində ağrı kəsici sistem fəaliyyətə başlayır. Bu oyanma prosesində hipotalamus, onurğa beyinin arxa buynuzu, talamus, mərkəzi boz maddə, beyin qabığı iştirak edir. Bioloji aktiv nöqtələrə təsir nəticəsində baş beynin ontinosiseptik stukturu stimulyasiya olunur, kimyəvi agentlər yaranır. Onlarda xüsusi analgetik effektə malikdirlər. Akupunktur müalicə aşağıda qeyd olunan xəstəliklər zamanı istifadə edilir: neyrosilkulyator distoniya hipertamiya tipi, onurğa osteoxondrozu, nevralgiya, neyro-vegetativ rinosinusopatiya, bronxial astma, bronxit və ya xroniki bronxit. Akupunktur nöqtələr çox vaxt sinir meridianlarına yaxın məsafələrdə (nöqtələrdə) yerləşir. Bu xassə akupunktur nöqtələrin fizioloji xassəsi sayılır. Qeyd edək ki, akupunktur nöqtələrin olduğu sahə (dəri üzərində müəyyən sahə) sinir sonluqları ilə zəngindir. Buradan da aydındır ki, akupunktur nöqələrə təsir etsək, deməli bir başa olaraq sinir sonluqlarına təsir edilir. Sinirdə yaranan repolyarizasiya (yəni bioelektrik siqnalının yaranması-güclənməsi) nəticəsində qıcıqlanma yaranır. Mərkəzi sinir sistemi onurğa beyin vasitəsiylə uyğun daxili orqanlarla əlaqədardır. Onurğa beyni vasitəsiylə yaranan əlaqəyə görə söyləmək olar ki, sinirdə yaranan müalicəvi elektrik qıcığı sinirin aid olduğu daxili orqanda da qıcıqlanma yaradır. Aşağıdakı şəkildə akupunktur nöqtə ilə onurğa beyin arasındakı əlaqə sxemi göstərilmişdir (şəkil 1).
Bioloji aktiv nöqtələrlə müalicə texnikası
Bioloji aktiv nöqtələrin insan bədənində sayı 1000-dən çoxdur. Lakin müalicə məqsədilə əsasən 600-700 nöqtə istifadə edilir. Bu nöqtələr qeyd edildiyi kimi müxtəlif üzvlərdə yerləşir. Əsasən çox istifadə olunan nöqtələr əllərdə, qulaqda (arikulyarpunktur), ayaqlarda yerləşir. Bundan başqa hər bir orqanın meridanları vardır ki, bioloji aktiv nöqtələr həmin meridianlar üzərində yerləşərək enerji axında iştirak edirlər. Bioloji aktiv nöqtələrlə müalicə texnikasını göstərmək üçün prostat meridanı üzərində yerləşən nöqtələrdən istifadə edilərək hansı xəstəliklərin müalicə olunmasına baxaq.