cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Somali
İqlimi
İqlimi cənubda ekvatorial musson, şimalda tropik səhra və yarımsəhra tiplidir. Cənub-şərq sahilləri istisna olmaqla iqlimi quru və istidir. Qış mövsümündə burada Ərəbistandan gələn quru hava kütləsi hakim olur. Efiopiya yaylası isə rütubətli cənub-qərb küləklərinin qarşısını kəsir, Hind okeanından əsən küləklər isə sahilboyunu əhatə edir. Ölkənin cənubundan şimalına və qərbindən şərqinə doğru yağğıntıların miqdarı 500–600 mm-dən 100 mm-ə qədər azalır. Yağıntıların illər üzrə paylanmasında böyük fərqlərin olması da ölkənin iqlimində səciyyəvi haldır. Ölkədə baş verən quraqlıqda bu özünü bir daha büruzə verir. Ölkənin şimalında təsərrüfata ziyan vuran "xafif" adlanan güclü küləklər əsir. Mövcud iqlim şəraiti yalnız ölkənin cənub-qərb və şimalında dəmyə əkinçiliyinin inkişaf etdirilməsinə imkan verir.
Sen-Jülyen-d'As
Sen-Jülyen-d'As (, Sant Julian d'Assa) — Fransa da kommuna, Provans-Alp-Kot-d'Azur regionunda yerləşir. Departament — Yuxarı Provans Alpları. Mezel kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Din-le-Ben.
INSEE kodu — 04182.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə 103 yaşında (15-64 yaş arasında) 61 nəfər iqtisadi cəhətdən fəal, 42 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 59,2%, 1999-cu ildə 53.0%). Fəal 61 nəfərdən 52 nəfər (31 kişi və 21 qadın), 9 nəfər işsiz (3 kişi və 6 qadın) idi. Fəal olmayan 42 nəfər arasında 8 nəfər şagird və ya tələbə, 15 nəfər təqaüdçü, 19 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir. .
Aşıq Vəli
Aşıq Vəli — Göyçəli ustad aşıq.
Həyatı
Aşıq Vəli 1854-cü ildə Göyçə mahalının Yarpızlı kəndində anadan olub.
Aşıq Vəli Göyçə mahalında və eləcə də Azərbaycanın digər bölgələrində tanınmış aşıq olub.
Aşıq Alının və qızılvəngli Aşıq Qulunun şəyirdi olub.
Aşıq şeirinin bir çox şəkillərində şeirlər yazsa da, əldə hələlik heç bir şeiri yoxdur.
Aşıq Vəli 1929-cu ildə Göyçə mahalının Yarpızlı kəndində vəfat edib.
Ben Kinqsli
Ser Ben Kingsli (əsl adı Krişna Pandit Bxandci, ; ) — Ingilis aktyorudur.
O 40 illik karyerası ərzində Oskar, Qremmi, BAFTA, iki Qızıl Qlobus,və Kino Aktyorları Birliyi mükafatlarını qazanıb. Ben Kingsli 1982-ci ildə çəkilmiş Qandi filmində canlandırdığı Mahatma Qandi obrazı ilə tanınıb. O həmçinin Şindlerin siyahısı (film, 1993), Slevin şanslı nömrəsi (2006), Zindan adası (2010),Fars şahzadəsi: Zamanın qumları (film, 2010) və Dəmir adam 3 filmlərində oynadığı rollar ilə tanınır.
El Sadar
Estadio Reyno də Navarra İspaniyanın Pamplona şəhərində 1969-ci ildə çox məqsədli olaraq inşa edilən bir stadion. Stadionda əksəriyyətlə futbol müsabiqələri oynanılmaqdadır. İspaniyanın CA Osasuna komandasının matçlarını oynadığı stadion, 23.576 tamaşaçı tutumuna malikdir.
Şeyx Vəhidəddin Xan
Şeyx Vəhidəddin Xan — İslam alimi.
Həyatı
Şeyx Vəhidəddin Xan 1925-ci ildə Hindistanın Əzmağar bölgəsində dünyaya göz açmışdır. Ömrünün 60 ilini dinə dəvətə və İslam fikrini yaymağa həsr etmişdir. Öz gözəl, elmi üslubu ilə qeyri-müsəlmanlara xitab etmişdir.
Məhəmməd peyğəmbər (Allahın salamı və xeyir-duası ona olsun!) belə buyurmuşdur: "Xeyir qiyamət gününə qədər məndə və ümmətimdədir." Bəli, bu şəxs Allahın xüsusi qabiliyyət verdiyi və öz məziyyətləri ilə seçilən bir İslam mütəfəkkiridir. Yazdığı əsərlər qeyri-müsəlmanların daha çox yaşadığı bir ölkədə — Hindistanda rəğbət qazanmışdır. Müxtəlif mövzularda 200-ə yaxın əsəri vardır. Əsasən düşüncə, dəvət, təfsir, hədis, fiqh, "sirət" və başqa mövzularda əsərlər qələmə almışdır. "Yeni əsrin qapısında" adlı ilk əsərini 1950-ci ildə yazmışdır. Son kitabı 2006-cı ildə qələmə aldığı "Hindistan və Pakistan gündəlikləri"dir. 88 yaşına çatmasına baxmayaraq, dəvət yolunda mübarizəsini davam etdirir. Hal-hazırda "Şərh mişkat əl-Məsabih" adlı əsərini çapa hazırlayır. Ən məşhur əsərləri "İslam meydan oxuyur", "Elm qarşısında din", "Fələstin – ilahi xəbərdarlıq kimi" və s. 40-a yaxın əsəri ərəb dilinə tərcümə olunmuşdur. İngilis, Urdu və Hind dillərində də əsərləri vardır. Ölkə-ölkə, diyar-diyar gəzərək İslam fikrini dünyaya çatdırmaqla məşğuldur. Ən böyük uğuru "Sülh və Ruhanilik" və "Tədqiqat və Dəvət" mərkəzlərini açmasıdır. Mərkəzin binası Yeni Dehlidə yerləşir. O, bu mərkəzlərdə müsəlman və qeyri-müsəlmanlara həftəlik mühazirələr verir. Bununla yanaşı, "İslam Dəyərləri Beynəlxalq Mərkəzi"ndə də aylıq mühazirələri olur. İslamın hindistanlı dövlət xadimlərinə çatdırılmasında mühüm xidmətləri vardır. Alim onların müsəlmanlara olan nifrətini soyutmuşdur. Müsəlmanlarla digərləri arasında olan problemləri sülh yolu ilə həll etməyə səy göstərir. Qurani-Kərimi İngilis və Hind dillərinə tərcümə etmişdir. Gözəl ailə başçısıdır. Öz uşaqlarına verdiyi gözəl tərbiyə onların atalarının yolunda getmələrinə, İslamı dünyaya çatdırmalarına və dəvət yolunda işlər görmələrinə səbəb olmuşdur. Bu yaxınlarda böyük qızı Quranın ingilis dilinə tərcümə etmişdir. 1964-cü ildə yazdığı "İslam meydan oxuyur" kitabında keçmiş dəvət metodundan xilas olmağın vacibliyinə toxunmuşdur. O, zaman dəyişdikcə, söz və dəvət üslubunun da dəyişdiyini diqqətə çatdırır. "Müasir dövrün etirazlarına qarşı, kəlam elminin yeni metodlarını ortaya qoymalıyıq" — deyən alim öz kitabında bu problemi xüsusi şəkildə araşdırmışdır. Vəhidəddin Xan da böyük İslam mütəfəkkiri Məhəmməd İqbal kimi, İslamda dini düşüncənin yeniləşdirilməsi hərəkatının davamçılarından sayılır.
Lunenberq
Lunenberq — Kanadada yerləşən tarixi liman şəhəri. Dünya irsi siyahısındadır.
Tarixçə
1753-cü ildə qurulmuş olan Lunenberq şəhəri Şimali Amerikadakı planlı İngilis koloniya yerləşməsinin günümüzə qalan ən gözəl nümunəsidir. Sistemli, planlı və taxta evləri ilə nümunə bir şəhər olaraq inkişaf etmişdir. Şəhər daha sonra əhəmiyyətli bir liman və gəmi inşaat mərkəzi halına çevrilmişdir. İngilislərin ilk olaraq Protestant məskunlaşmasını təmin etmək üçün qurduqları şəhərə Katolik Uabanaki Konfederasiyası məskunlaşmanın ilk illərində doqquz dəfə basqın etmişdir. Lunenberq Böyük Britaniya və İrlandiya kralı Corc Avqustun xatirəsinə adlandırılmışdır. Corc Avqust eyni zamanda Branşvik-Lunenberqin da başçısı idi. Fransız-hindu müharibəsində şəhəri əhatə edən bir neçə kiçik qala İngilis idarəçilər tərəfindən və eyni zamanda Massaçusetsdən gələn əyalət birlikləri tərəfindən qarnizon olaraq istifadə edilmişdir. Bu qalalar şəhəri fransız gəmilərinin və yerli Hindu xalqının hücumlarından qorumaq üçün tikilmişdi.
Qardaşlar (teleserial, 2015)
Qardaşlar — 2015–2018-ci illərdə ATV telekanalında yayımlanmış Azərbaycan serialı.
Məzmun
Bir evdə yaşayan mehriban qardaşlar və onların arasında söz-söhbətə səbəb olan həyat yoldaşları serialın əsasını təşkil edir. Onların bacısı isə özünə ər tapa bilmir. 2-ci mövsümdə, nəhayət, o ərə gedir. Bayram varlanır və Cavanşir onun sürücüsü işləyir. Dəniz Novruzdan boşanır və Nəbinin 1-ci arvadı Nazlı Novruzla evlənmək istəyir.
Filmin heyəti
200px|thumbnail|Qardaşlar serialının birinci mövsümünün introsu
Qafqaz tetrası
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü. Azərbaycanda təhlükədə olan quşlar siyahısına daxil edilmişdir.
Təsviri
Erkəyi qara məxməri rəngdədir. Başı, döşü və bel hissəsi yaşılıltılı rəngə çalır. Qanadaltı lələkləri ağdır. Erkək fərdinin quyruğu uzun, ucları yanlara və aşağı əyilmişdir. Gözünün üstündə qırmızı ”qaşı” vardır. Dişiləri bozəhvəyi rəngdədir, üzəri iri köndələn naxışlı qaradır. Ayaqları qonur, dimdiyi qısa və ucu az əyridir.
Yayılması
Qafqaz üçün endemik növdür. Azərbaycan ərazisində əsasən subalp qurşağında (1800–2400 m) yayılmışdlır.Tozağacı meşəliklərinə və rododrndron kolluqlarına sıx bağlıdır. Oturaq quşdur.
Həyat tərzi
1700-2000 metr hündürlükdə yerləşən tozağacı və ardıc meşələrində sığınır və qış vaxtı yemlənir, 2100-2600 metr hündürlükdə subalp və alp çəmənliklərində yemlənir. Ardıc və qaragilə bitkiləri bitən əraziləri, Kiçik Qafqazda, itburnu və qaragilənin əmələ gətirdiyi kolluqları seçir. Poliqamdır, yazda (aprel-may) erkəklər açıq yerdə xüsusi nikah rəqsləri nümayiş etdirir və dişilərlə cütləşir, dişi təklikdə yumurtalarda yatır və balaları gəzdirir. 6-12 yumurta qoyur.
Sayı
Dünyada sayı çoxalma dövründə 59-110 min fərddir. Azərbaycan ərazisində 1961-1963-cü illərdə 100 hektar ərazidə orta hesabla 24,4 fərd, 1991-ci ilin yanvarında isə 0,9 fərd qeydə alınmışdır. 1980-1990-cı illərdə Zaqatala Dövlət Təbiət Qoruğunda sayı 300-500, İlisu Dövlət Təbiət Qoruğunda 50, İsmayıllı Dövlət Təbiət Qoruğunda 30-40, Babadağda 100, Gamışdağda 150 fərd təşkil etmişdir. 1980-1990-cı illərdə coxalma dövründə Azərbaycanda ümumi sayının 1500-2000 fərd olduğu göstərilir. Azərbaycan Ornitoloji Cəmiyyəti tərəfindən 2004-2010-ci illərdə aparılan tədqiqatlar ərzində coxalma dövründə sayının 1500-3000 fərd təşkil etdiyi ehtimal edilir. Quba, Qusar, Qax, Oğuz, İsmayıllı rayonlarında bir sıra nümayiş meydançaları və lokal populyasiyaları müəyyən edilmişdir. Cəmi 8 lokal populyasiyada 200-ə yaxın fərd müəyyən edilmişdir. Bir populyasiya orta hesabla 20-25 fərddən ibarət olur, onlardan 1/3 erkək, 1/3 dişi və bir o qədəri də cavan fərdlər təşkil edir.
Azalma səbəbləri
Tozağacı meşəlikləri sığınması və qışda yemlənməsi üçün xüsusi əhəmiyyət daşıdığı ücün, bu meşələrin qırılması sayının azalmasına gətirib çıxarır. Qanunsuz ov xüsusən yazda nikah nümayişləri etdiyi yerlərədə qısa müddətdə bütün populyasiyanın məhv edilməsinə gətirə bilər. Yuvalarını tülkülər dağıdır. Eyni vaxtda iribuynuzlu mal-qara sürüləri yuvaların bir qismini tələf edir. Çoban itləri bu quşları narahat edir. Vaşaq, tülkü, gəlincik, tetraçalan və bərqud əsas tələfedən yırtıcılardır. Güclü sel və yağıntılar bəzən yuvalarını dağıdır, körpə balalarını tələf edir
Ruhullah Zəm
Ruhullah Zəm — İran ictimai fəalı və jurnalisti. O, hökumət korrupsiyası haqqında sənədləri yayımlamaqla tanınır. Zəm 2009-cu ildə İran İnqilab Keşikçiləri tərəfindən həbs edilmişdi. Həbs edilməsindən və İranı tərk etməsindən sonra 2015-ci ildə "Amad News" adlı "Telegram" kanalı açan Zəm 2017–2018-ci il İran etirazları zamanı əhəmiyyətli jurnalistik fəaliyyət göstərmişdir. "Voice of America" portalının farsdilli bölməsi onu tez-tez buraxılışlarına dəvət edir.
Həbsi
İran İnqilab Keşikçiləri 14 oktyabr 2019-cu ildə bəyan etmişdir ki, Ruhullah Zəm İrana qayıdıb və orada saxlanılıb. Keşikçilər bu xəbəri "Amad News" kanalını ələ keçirərək orada paylaşmışdır.
İran məhkəməsi 30 iyun 2020-ci il tarixində Ruhullah Zəm barəsində edam hökmü çıxarmışdır.
Uqanda
Uqanda (suah. Uganda; ing. Uganda) və ya rəsmi adı ilə Uqanda Respublikası (suah. Jamhuri ya Uganda; ing. Republic of Uganda) — Şərqi Afrikada dövlət. Uqanda dənizə çıxışı olmayan ölkələrdəndir. Şimaldan Cənubi Sudan, şərqdən Keniya, cənubdan Tanzaniya, cənub-qərbdən Ruanda, qərbdən isə Konqo Demokratik Respublikası ilə həmsərhəddir. Ölkə cənub-şərqdən Afrikanın ən böyük gölü olan Viktoriya gölü ilə əhatələnmişdir. Paytaxtı və ən böyük şəhəri Kampala, ümumi sahəsi 241,038 kvadrat kilometrdir. Uqanda həm də "Afrikanın mirvarisi" adlandırılır. Ölkə Millətlər Birliyinə daxildir.
Dövlət quruluşu
Uqanda respublikadır. Millətlər birliyinə daxildir. Konstitusiyası 1967-ci ildə qəbul olunmuşdur. 1987-ci ilin iyulun 27-də baş vermiş hərbi dövlət çevrilişi nəticəsində Konstutisiyanin qüvvəsi dayandırılmış, paytaxtda fövqəladə hal elan olunmuşdur. Ölkəni əsasən hərbiçilərdən ibarət hərbi Şura idarə edir.
Təbiət
Səthi, əsasən ayrı-ayrı dağlar olan zəif dalğalı platodur(hünd. 1100–1500 m). Faydalı qazıntıları :mis, qalay, kobalt, volfram və s.
İqlimi ərazisinin çox hissəsində ekvatorial-mussondur. Orta alyıq tempraturu 18–25 dərəcədir. İllik yağıntı 750–1500 mm-dir.
Çaylarə ərazisindən keçən Nil hövzəsi aiddir. Əsasən qırmızı ferralit torbaqlar yayılmışdır. Bitkiləri çox yerdə yüksəkotlu savannalardan ibarətdir. Heyvanları: Fil, kərgədan, begemot, antilop, zürafə, aslan, meymun və s. Çoxlu quş, sürünən (timsah, ilan) həşərat var. Milli Parklar(Ruvenzori, Kabareqa) yaradılmışdır.
Əhali
Əhalinin 97%-dən çoxu Afrika xalqlarıdır. Avropa və Asiyadan köçüb gələn də var. Rəsmi dilləri (1973 ildən) Svahili Və ingilis dilləridir. Əhalinin tərq. 65%-i xristian,5–6%-i müsəlman, qalanları isə ənənəvi din etqatları saxlayır. İşləyən əhalinin 154,3 min nəfəri xidmət sahəsində, 61,2 min nəfəri balıqçılıqla, 58,9 min nəfər sənayedə, 44,4 min nəfəri isə tikintidə çalışır. Orta sıxlıq 1 km²-ə 57 nəfərdir. Şəhər əhalisi 7,8 %-dir. Mühüm şəhərləri: Kampala Cinca, Mbale, Entebbe və s.
Tarixi
Ümumi ərazisi Aşağı Paleolitdən məskunlaşmışdır. 13–14-cü əsrlərdə yaşayan Kitara-Bunyoro dövləti 16-cı əsrdə Buqanda, Ankole, Karaqve və s. feodal dövlətlərə parçalandı. 19-cu əsrin ortalarında, əraziyə ərəblər köçüb gəlmişlər.19-cu əsrin 2-ci yarısında B. Britaniya, Almaniya və Fransanın ekspansiya obyektinə çevrilmişdir. 1890-cı ildən başlayaraq ərazisində olan dövlətlər B. Britaniyanın protektoratı altına keçməyə başladı. XX əsrin 23–30-cu illərində milli azadliq hərəkatı genişlənmişdi. İkinci Dünya müharibəsindən sonra istiqlaliyyət uğrunda mübarizəyə Milli Konqress(1952-ci ildə yaradılmışdır), sonra isə Uqanda Xalq Konqresi (UXK 1960-cı ildə yaradılmışdır) başçılıq etmişdir. 1962-ci ilin oktyabrında Uqanda müstəqil federativ dövlət elan edildi. A. M. Obote prezident seçildi. 1962-ci ildə BMT-yə qabul olundu. 1962-ildən SSRİ ilə diplomatik əlaqələr saxladı. 1967-ci ilin sentyabrın 8-də respublika elan edildi.1971-ci ildə hərbi çevriliş nəticəsində parlament buraxıldı. Ölkədə general İdi Əminin diktator rejimi quruldu.1979-cu ilin aprelində muxalifətçi qüvvələri birləşdirən Uqanda Milli Azadlıq Cəbhəsi Tanzaniya ordusunun köməyi ilə hakimiyyəti ələ aldı. 1980-ci ilin dekabrında parlament seçkiləri nəticəsində A. M Obote yenidən prezident seçildi.
Aleksandr Qorçakov
Aleksandr Mixailoviç Qorçakov – diplomat, vitse-kansler, xarici işlər naziri, Kökü Ryurkidən başlayan Qorçakovların knyaz nəsli Çerniqovsk knyazlarının bir qolu olmuşdur. Qorçakovun adı rus diplomatiya tarixinə qızıl hərflərlə yazılmışdır.
Həyatı
Aleksandr Qorçakov 4 iyun 1798-ci ildə Haapsaluda hərbçi ailəsində anadan olmuşdur. Onun atası general-mayor Mixail Alekseyeviç Qorçakov işi ilə əlaqədar olaraq tez-tez müxtəlif şəhərlərə gedirdi. Ona görə də ailəsi gah Haapsalu, gah Revel, gah da Peterburqda yaşamalı olurdu. Anası Elena Vasilyevna Ferzen uşaqların tərbiyəsi ilə məşğul olurdu. Onların 5 övladı var idi;4 qız, 1 oğlan Qorçakov ilk təhsilini evdə almış, daha sonra Peterburqda gimnaziyanı bitirmişdir. 1811-ci ildə o qəbul imtahanlarından uğurla keçmiş və Çar-kənd məktəbinə daxil olmuşdur. Burada o Puşkinlə eyni sinifdə oxumuşdur. Hələ o zaman Puşkin ona bir şeir həsr etmişdir. Litseydə Qorçakov "Frant" ləqəbini qazandı. Burada 6 il oxuduqdan sonra o litseyi qızıl medalla bitirdi və elmin bütün sahələrini mükəmməl öyrəndi. 19 yaşlı gənc knyaz diplomatik fəaliyyətə Xarici İşlər Nazirliyinin Dəftərxanasında başlayır və fəxri adlar üzrə müşavir vəzifəsində çalışır. Onun ilk müəllimi və hamisi Şərq və yunan məsələləri üzrə stats-katib qraf Kapodistriya olmuşdu. Qorçakov onunla Müqəddəs İttifaqın Troppau, Laybax və Veronadakı konqreslərində eyni nümayəndə heyətinin tərkibində olmuşdur. Hamisi ilə münasibətləri yaxşı olsa da, Qərbi Avropa məsələləri ilə məşğul olan stats-katib Nesselrodla onun münasibətləri yaxşı deyildi. Nesselrod ona işdə maneçilik törədirdi. 1819-cu ilin sonunda Qorçakov kamer-yunker rütbəsini aldı və tezliklə çoxdan arzu etdiyi Londondakı rus səfirliyinə katib təyin olundu. XİN-də xidmətə başladiği ilk dövrlərdə Qorçakov diplomatik mədəniyyətin incəliklərini dərindən öyrəndi. Londona təyinat alandan sonra o tezliklə karyerası ilə məşğul olmağa başladı. 1820-ci ildə o səfirlikdə katib,1822-ci ildə 1 katib, 1824-cü ildə isə səfarət müşaviri olur. 1827-ci ilədək Londonda qalan Qorçakov xəstəlik səbəbi ilə oranı tərk edir. Onun vəzifəsi Londondakından nisbətən az prestijli olan Romada səfirlikdə 1 katib vəzifəsi ilə əvəz olunur. Burada onun yaxın münasibətlər qurduğu adamlar içərisində gələcək imperator Lui Napaleonun anası Jozefina Boqarnenin qızı Qortenziya da var idi. Qorçakov Balkanlardakı vəziyyətdə müdaxilə etmək üçün yunan dilini də öyrənirdi. Bir il sonra Qorçakov Berlinə göndərildi lakin tezliklə yenidən İtaliyaya qayıtdı.
Öz istefasına qədər Qorçakov Florensiya və Lukkada xidmət etmiş Toskanada səfir Venesiyada səfarət müşaviri vəzifəsində çalışmışdır. İstefaya isə o 1838-ci ildə stats-müşavir olarkən getmişdir. İstefa verdikdən sonra o Mariya Urusova ilə evləndi. Xanımının ailəsi sarayın varlı və hörmətli adamlarından idi. Lakin bu dövrdə Qorçakovun Nesselrodla münasibətləri yenə də əvvəlki kimi dostluqdan uzaq idi Qorçakov ümid edirdi ki, onun istefasını qəbul etməyəcəklər, lakin qəbul etdilər və bu diplomatiyanın mənəviyyatına ciddi təsir etdi.Vaxt keçdikcə paytaxt həyatı və saray əyləncələri işdən ayrılmağın acısını ört-basdır edə bilirdi. Qorçakov həmişə gözləyirdi ki, onu nə vaxtsa yenidən XİN-ə işə dəvət edəcəklər lakin bu təklif reallaşmadı. Kürəkəninin narahatçılığını görən qraf Urusov onu yenidən vəzifəyə qaytarmaq üçün fəaliyyətə başladı. Bunun nəticəsində XİN-ə qayıdan Qorçakov 1841-ci ildə fövqaladə səfir və səlahiyyətli nazir kimi Vürtemberqə göndərildi. Almaniya məsələsi Rusiyanın Avropadakı siyasətinin mərkəzində dururdu. Alman dövlətlərinin daxili məsələləri Almaniyinın birləşdirlməsində rəhbər rolu əldə etmək uğrunda Avstriya-Prussiya mübarizəsi Petrburqda ciddi surətdə izlənilirdi. Qorçakovun məqsədi alman dövlətlərinin himayəçisi kimi Rusiyanın nüfuzunu artirmaq və imperiyanın sərhədlərində yeganə güclü dövlət olan Almaniyanın Rusiyaya qarşı təhlükəsizliyinə nail olmaq idi. Qorçakovun saraydakı Vürtemburq knyazları ilə əlaqələri ona kömək etdi ki, Alman İttifaqı dövlətlərinin idarəçiliyi barədə gizli plan haqqında Peterburqa unikal materiallar göndərsin.
Qorçakovun diplomatiyası yüksək qiymətləndirilirdi. Vürtemburq kralı onu Böyük Xristian ordeni ilə təltif edilmiş, imperator I Nikolay isə ona Müqəddəs Anna və Müqəddəs Vladimir ordenini təqdim etmişdi. 1850-ci ildə Qorçakov Alman İttifaqına fövqaladə səfir və səlahiyyətli nazir təyin olundu. 1853-cü ildə Qorçakov 15 il birlikdə xoşbəxt yaşadığı həyat yoldaşını itirdi. Birinci nigahından olan övladları və oğuııarının qayğısını o təkbaşına çəkməyə məcbur oldu. Lakin bu onun fəal diplomatik fəaliyyətini davam etdirməsinə mane olmadı. Xüsusilə, Krım müharibəsi kimi Rusiya üçün çətin olan bir dövrdə Qorçakov necə böyük diplomat olduğunu bir daha təsdiq etdi. 1854-cü ildə o Macarıstana səfir təyin olundu. İngiltərə və Fransa Türkiyə tərəfdən çıxış edirdi. Avstriya hələ də tərəddüd edirdi. Qorçakovun əsas məqsədi Rusiyaya qarşı müharibədə Avstriyanı Türkiyə ilə müttəfiqlikdən çəkindirmək idi. Məsələ olduqca çətin idi və Qorçakovu Macarıstana göndərərkən I Nikolay ona demişdi ki:"Mən sizə etibar edirəm, ancaq mən tamamilə ümidsizəm ki, sizin cəhdləriniz uğurla nəticələnəcək." Macarıstanda olarkən o şəxsən özü təhlükələr barədə imperatora xəbər verirdi. O dərhal Peterburqa xəbər verdi ki, Avstriya qoşunları Transilvaniyaya gətirilib, bu isə Dunay hövzəsində Rusiya üçün təhlükə demək idi. Həmçinin onlar Dunay knyazlıqları ərazisindən rus hərbi qüvvələrinin çıxarılmasını tələb edirdilər. Digər tərəfdən Avstriya hökuməti Rusiya və Prussiyanı müharibəyə sürükləyirdi. Lakin diplomatik aləmdə böyük nüfuza malik olan Qorçakov Avstriyanı Krım müharibəsinə girməkdən kənarlaşdırmağa nail oldu. thumb|right|A.M.Qorçakov 1856-ci ilin fevralında fəaliyyətə başlayan Paris Konqresində Rusiyanı diplomatlardan Orlov və Brunnov təmsil edirdilər. Sevastopolun qəhrəmanlıqla müdafiəsi, rus hərbi qüvvələrinin Karsdan geri çağırılması və Qorçakovun antirus koalisiyasını zəiflətmək üçün gördüyü işlər konqres üzvlərinin rus nümayəndə heyətinə rəğbət göstərməsində mühüm rol oynadı. Qorçakov Parisdə deyildi konqres işini bitirəndə o artıq Peteburqda idi. Onun Rusiyanın maraqlarını qorumaqda uğurlu siyasəti yeni imperator II Aleksandr tərəfindən yüksək qiymətləndirildi. Müharibənin uzadılması və qraf Nesselrodun diplomatik uğursuzluğu Aleksandrı məcbur etdi ki, Rusiyanın xarici siyasətində və daxili idarəçilik sistemində dəyişiklik etsin. Yeni XİN Qorçakov oldu İmperator ümid edirdi ki, Krım müharibəsində məğlubiyyətdən sonra ölkənin nüfuzunu o yenidən bərpa edəcək.21 avqust 1856-cı ildən etibarən Qorçakov yeni xarici siyasət xəttini imperatora təqdim etdi. Orada qeyd edilirdi ki, ölkədaxili işlərdə daha çox məşğul olacaq və yalnız Rysiyanın xeyrinə olan məsələlərdə imperiya sərhədləri xaricində fəakiyyət göstərəcək. Aktiv xarici siyasətdən imtina edilməsi müvəqqəti xarakter daşıyırdı. Qorçakov deyirdi ki:"Belə deyirlər ki, Rusiya qəzəblənib. Xeyr, Rusiya qəzəblənməyib sadəcə fikirlərini toplamağa çalışır."Bu onu göstərirdi ki, Rusiya Avropadakı işlərə müvəqqəti müdaxilə etmir, o gücünü yenidən toplayacaq və Rusiyanın maraqlarını Müqəddəs İttifaqın prinsiplərinə qurban verməyəcək.
Ona görə də Qorçakov yeni diplomatik yollar axtarırdı. Bu qərarı həyata keçirmək üçün Qorçakov real müttəfiq kimi Fransaya ümid edirdi. O hesab edirdi ki, III Napaleon üçün Şərq əhəmiyyətsiz bir yerdir, fransız imperatoru üçün Reynə qədər olan ərazilər daha mühüm əhəmiyyətə malikdir. 1857-ci ilin sentyabrında III Napaleonla razılıq əldə olundu ki, Rusiyanın xeyrinə onun Yaxın Şərq planının həyata keçirilməsi üçün Fransa Ruriyaya yardım edəcək. Fransa ilə əlaqənin müsbət nəticəsi olaraq Balkanlarda da əməkdaşlıq etmək olar. Çernoqoriyanın da yardımı ilə fəaliyyətə başlayan Rusiya və Fransa Dunay knyazlıqlarının birləşdirilməsi və onlara muxtariyyət verilməsi məsələsi barədə çıxışa başladılar. Qorçakov başa düşürdü ki, knyazlıqların birləşdirilməsi Türkiyəni zəiflədər və knyazlıqların ayrılmasını nəzərdə tutan Paris müqaviləsinə də zərbə endirər. Türkiyə gənc Ruminiya knyazlığına daxil olmağa hazırlaşarkən Qorçakov ona xəbərdarlıq etdi ki, bu əməliyyata başlamasın. Qorçakov Osmanlı imperyasının hakimiyyəti altında olan xristianların vəziyyətinin müzakirəsi üçün beynəlxalq konfrans çağırılması məsələsini qaldırdı. Rus nazirinin təklifinə rədd cavabı İngiltərədən gəldi və Fransa da bu məsələdə passivlik nümayiş etdirdi.Rusiya və Fransa arasında müttəfiqlik əlaqələrinin kəsilməsi 1861–1863-cü illər Polşa hadisəsinə gətirib çıxardı. Qorçakovun da qeyd etdiyi kimi Polşa məsələsi təkcə Rusiyanı maraqlandırmırdı, "bu bütün böyük dövlətlər üçün əngəl idi". 60-ci illərin əvvəllərində fransız imperatoru polşalıların Fransaya emiqrasiyası üçün fəal yardım göstərirdi. Onların qarşısında duran ən vacib məsələ Polşanın statusu məsələsi idi. Bu Aleksandrı çox narahat edirdi. 1863-cü il Polşa üsyanindan sonra Rusiya və Fransanın müttəfiqliyi sona çatdı.
Bu elə bir dövr idi ki, Qorçakov karyerasının ən yüksək zirvəsində idi. Nazir səlahiyyətlərini başa vuran Qorçakov 1862-ci ildə vitse-kansler oldu və Rusiyanın ali dövlət idarəçilik sisteminin tərkibinə daxil oldu. İndi o yenə də Rusiyanın xarici siyasət məsələlərində özünə müttəfiq axtarmağa girişdi. Belə bir müttəfiq Prussiya ola bilərdi. Almaniyanın "dəmir və qanla" birləşdirilməsini çoxdan arzu edən Bismark iki ölkə arasında əlaqələr yaratmaq üçün addımlar atmağa başladı. Rusiyanın köməyi onun üçün lazımlı idi.1863-cü ildə Peterburqda Rusiya və Prussiya arasında konvensiya imzalandı. Konvensiyaya əsasən, ölkədə asayiş və əmin-amanlıq bərpa edilirdi. Üsyan baş verdiyi təqdirdə rus və prussiya əsgərlərinə sərhəddi sərbəst keçməyə icazə verilirdi. Qorçakov və hərbi nazir Milyutin bu konvensiyaya mənfi reaksiya verdilər. Onlar bunu "lazımsız və təhlükəli" hesab etdilər və belə də oldu. Bu haqda bilən Fransa, İngiltərə və Avstriya ona etiraz etdilər və Polşada 1815-ci ildə Kostitusiyanın bərpasını tələb etdilər. Qorçakov bu ölkələrin hökumətlərinə başa saldı ki, bu inqilabla mübarizənin yeganə yoludur və digər tərəfdən də bilirdi ki, Polşa məsələsi Rusiyanın daxili işidir. thumb|left|150px|[[Sankt-Peterburq, Aleksandr bağı, A.M. Qorçakovun büstü]] Polşada üsyan yatırıldı, ancaq Rusiya ilə Avstriya İngiltərə və Fransa arasındakı fikir ayrılığı Bismarkın Rusiyaya yaxınlaşmasına şərait yaratdı. Qorçakovun siysəti nəticəsində Rusiya Prussiyanın Danimarka (1864), Avstriya (1866) və Fransa (1870) müharibəsində neytrallığını qoruyub saxlaya bildi. Fransanın məğlub olması 1867-ci ildə kansler olan Qorçakova imkan verdi ki, Qara dənizdə neytrallıq haqqında Paris sülhünün II maddəsindən Rusiya imtina etsin və 1871-ci il London Konfransında bu dövlətin tanınmasına nail olsun. Qeyd etmək lazımdır ki, II maddənin ləğv edilməsi Qorçakovun ciddi səyi nəticəsində mümkün oldu. Rusiya bəyanatında göstərirdi ki, 1856-cı il Paris danışığı onu imzalayan dövlətlər tərəfindən ciddi şəkildə pozulmuşdur.Türkiyə, İngiltərə və Fransa Aralıq dənizinə hərbi eskadra çıxarmaqla Rusiyanı çətin vəziyyətdə qoymuşdur. Türkiyənin razılığı ilə hərbi dövrlərdə Qara dənizin sularının neytrallığının elan olunması Qaradəniz ətrafı əraziləri xarici basqınlara məruz qoyurdu. Ona görə də Rusiya öz təhlükəsizliyinə təhlükə törədən II maddəni qəbul edə bilməzdi. Digər maddələrin hamısı qəbul edilirdi. Qorçakov hər şeyi yaxşı hesaba almışdı. Çətin vəziyyətdə İngiltərə və Avstriya-Macarıstan yalnız şifahi etiraz edə bilərdilər. Fransanın başı xüsusi işlərə qarışmışdı. Rusiyanın bəyanatına ən çox acıqlana biləcək şəxs Bismark idi, lakin o da keçmişdəki razılaşmaya müvafiq olaraq onu dəstəkləməyə söz vermişdi. Rusiyaya gözlənilməz dəstək isə ABŞ-dən gəldi. Halbuki o bildirmişdi ki, heç vaxt Rusiyanın Qara dənizdə təşkilatçılığının tanımayacaq.
İndi Rusiya Qara dənizdə gəmilər saxlaya bilər və dənizsahili ərazilərdə hərbi dəniz bazaları yarada bilərdi. Paris sülhünün təhqiredici maddəsindən imtina Rusiya diplomatitasının böyük uğuru idi. Qorçakov gələcəkdə Türkiyə ilə müharibəyə hazırlaşmaq üçün 1873-cü ildə"üçlər ittifaqı"nın yaradılmasında həlledici rol oynadı. 1877–1878-ci illər rus-türk müharibəsi Balkan xalqlarının Türkiyə hakimiyyətindən azad olması adı altınada aparılırdı. Bu yolla Rusiya Balkanlara öz təsirini artırmağa çalışırdı. Müharibə dövründə Qorçakov Avropa dövlətlərinin bitərəfliyinə nail üçün ciddi səy göstərirdi. 1878-ci ildə Türkiyə ilə San-Stefanoda sülh müqaviləsi imzalandı. Bu müqaviləyə əsasən Rusiya 1856-ci il Paris sülhü zamanı itirdiyi Cənubi Bessarabiyanı qaytardı. Rus ordusunun Türkiyə ilə müharibədə qalib gəlməsi və Rusiya üçün mənfəətli olan müqavilə Berlin konqresində heçə endirildi. Konqresdə Rusiyanı Qorçakov təmsil edirdi. O sonradan II Alesksandra yazırdı:Berlin traktatı mənim kariyeramin ən qara səhifəsidir. Konqresdə Qorçakov və Bismark arasında ziddiyyət yarandı. Berlin Konqresindən 3 il sonra da Qorçakov xarici işlər naziri oldu. Onun əsas məqsədi öz xeyrinə Avropada stabilliyi və qüvvələr nisbətini saxlamaqdan ibarət idi. 1880-ci ildə o müalicə olunmaq üçün xaricə getdi. 1882-ci ildə o xarici içlər naziri postundan istefa verdi, lakin kansler rütbəsini saxladı. 27 fevral 1883-cü ildə o Baden-Badendə vəfat etdi, Peterburqda dəfn olundu.
Mükafatları
1871-ci ilin martında o "parlaqlıq" titulu ilə mükafatlandırıldı, işıqlı knyaz adlanmağa başladı.
Spirit (Formula-1 komandası)
Spirit (orijinalda ) - Formula-1-in 1981-ci ildə Böyük Britaniyada yaranmış ilk konstruktor komandası. Komanda 1982-ci ildə Avropada keçirilən Formula-2 Çempionatında, daha sonra 1983 və 1985-ci illərin Formula-1 sezonunda iştirak etmişdir. Formula-1-də keçirilən 23 yarışma içərisində komandanın ən yaxşı nəticəsi 1983-cü ildə Niderland qran-prisi ilə 7-ci yer olmuşdur.
Formula-2
200px|thumb|left| Bolid Thierry Butsen Spirit 201 Spirit Racing - 1981-ci ilin avqust ayında mühərrik təchizatçıları vasitəsilə Formula-1-ə yenidən qoşulmaq istəyən Bridgestone və Hondanın dəstəyi ilə yarış komandasının keçmiş əməkdaşları Con Uikem, Qordon Koppak tərəfindən yaradılmışdır. Onlar 1982-ci ildə Avropada keçirilən Formula-2 Çempionatında iştirak etmək istədiklərindən komandaya Koppakla birlikdə Spirit 201 avtomobilinin layihəsini qurmaqla, onda Honda şirkətinin 2 litrlik hərəkətedici V6 mühərrikini yerləşdirməyə qərar verən eks-dizayner Maklaren Con Bolduini də komandaya cəlb etmişdilər. Malboro şirkətinin dəstəyi, eləcə də peşəkar sürücülər Stefan Johansson və Thierry Boutsen sayəsində komanda tez bir zamanda çempionatın 13 mərhələsindən 8-ci yerdə yarımmövqe tutmaqla, həmçinin üç yarışda (Butsen) qələbə qazanmaqla müvəffəqiyyət əldə etdi.
Formula-3000
Spirit yarışmaya 1988-ci ildə, Formula-3000-də qayıtdı. O zaman komandanın avtopilotları müvəffəqiyyətə sahib olan - Bertran Qaşo, Stiv Kempton və Paolo Barilla idi. Buna baxmayaraq, Uikem mövsüm ərəfəsində komandanı tərk edərək, onu eks-avtopilot Stiv Kemptona satır, lakin ilin sonunda komanda tamamilə dağıldı.
Mirzəqurbanlı
Mirzəqurbanlı — Azərbaycan Respublikasının Neftçala rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Qafqaz uları
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü. Azərbaycanda təhlükədə olan quşlar siyahısına daxil edilmişdir.
Təsviri
Başının üstü, yanları, yüyəni və boynunun yuxarı hissəsi bozdur. Boynu kürəndir. Gözünün üstü, qulağının və boynunun yanları ağdır. Belində, döşünün qabaq tərəfində və çinədanı üzərində sarı xəttlər vardır. Dimdiyinin əsasında boğazının yanlarına və arxaya doğru tünd-sarı, şabalıdı zolaqlar keçir. Bel hissəsini və quyruğunun üstünü örtən lələklər tünd-bozdur. Dimdiyi açıq-qonurdur. Ayaqları yaşılıncıdır. Bədəninin yanlarında uzununa yerləşən qara, şabalıdı zolaqlar görünür.
Yayılması
Böyük Qafqaz üçün endem növdür. Böyük Qafqazın Azərbaycan ərazisinin Malamərc, Mük, Babadağ, Xınalıdağ, Qızıldağ, Şahdağın sıldırım qayalı, alp zonasının kserofit bitkili sahələrində yayılıb. Yuvalaması 2500-3500 m hündürlükdə qeyd edilir. Qışlama dövründə 1800-2000 m hündürlüyə qədər enir.
Həyat tərzi
Optimal yaşayış şəraiti axtarışında daima şaquli miqrasiya edir. Çoxlu miqdarda qayalı, daşlıqlı, yarğanlı sahələrin gölməçələr, kolluq arasında kserofit bitkilər olan yerlərdə yaşayır. Yaz ayında qar örtüyündən azad olmuş yerlərə keçirlər. Sürü halında yaşayan quşdur. Yuvalama dövründə cüt-cüt yaşamağa üstünlük verir. Qidalanma və hərəkət fəallığı yoxuş boyu olur. Uçarkən hər-hansı bir təpəcikdən qanad çalaraq qalxır, eniş istiqamətində süzərək uçur. Monoqamdır. Kürtyatma, balaların qidalandırılması və qorunmasında ancaq dişi fərd iştirak edir. Dağın cənub, cənub-qərb, cənub-şərq ekspozisiyasında qaya çıxıntısı altında çuxur eşib yuva qurur. Yuvanın dibi mamır, quru ot və tüklə döşənir. Yuvada 5-8 yaşıl-göy yumurta olur. Kürtyatma müddəti 28 sutka davam edir. Üç həftəlik cücələr 10-30 metr məsafəyə uça bilir. Erkəklər 2 yaşında cinsi yetişkənliyə çatır.
Sayı
Alp qurşağında 100 hektar sahəyə 0,5-19,1 fərd düşür. Yuvalama dövründə 100 hektara 12-31,5 fərd düşür. Alp çəmənliyində yazda məskunlaşma sıxlığı 100 ha-da ortalama 8,2, payızda 13,9 fərd təşkil edir. Azərbaycanda ümumi sayı 800-1000 fərd təşkil edir.
Azalma səbəbləri
Yaz ayında havanın orta temperaturunun aşağı olması nəticəsində qar örtüyü gec əriyir. Quşların çoxalması gecikir. Son nəticədə çoxalmada iştirak edən dişi fərdlər az olur. Berkut qartalın və böyük qırğının hücumlarına məruz qalır. Çoban itləri narahatçılıq yaradır. Qanunsuz ovlanma halları olur.
Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər
Azərbaycanın Qırmızı kitabına, CİTES və Bern konvensiyalarına daxildir.
Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
Yuvalama sahəsində mal-qaranın otarılması və ot çalınması yasaq edilməlidir. Çox şaxtalı və qarlı illərdə əlavə qidalandırılması məqsədəuyğundur. Volyerdə çoxaldılıb təbiətə buraxılması yaxşı olar.
DICE Los Angeles
DICE Los Angeles (əvvəllər DreamWorks Interactive L.L.C., EA Los Angeles və Danger Close Games) — ABŞ videooyun istehsalı şirkəti. "DICE Los Angeles" 1995-ci ilin aprel ayında "DreamWorks" və "Microsoft" şirkətləri tərəfindən təsis edilmişdir və 2013-cü ildən bəri "EA DICE" şirkətinin diviziyasıdır. 2000-ci ildə "Electronic Arts" studiyanı satın almış və onun adını "EA Los Angeles", daha sonra isə 2010-cu ildə "Danger Close Games" olaraq dəyişmişdir. 2013-cü ildə studiya baş ofisi İsveç də yerləşən "EA DICE" şirkətinin bir diviziyası olmuş və "DICE Los Angeles" adını almışdır. Şirkət başlıca olaraq yaratdığı "Medal of Honor" və "Command & Conquer" videooyun seriyalarına görə tanınır.
DreamWorks Interactive (1995–2000)
"DreamWorks Interactive" şirkətinin təsis ediləcəyi 22 mart 1995-ci ildə açıqlanmışdır. 3 aprel 1995-ci ildə fəaliyyətə başlayan şirkət "DreamWorks" və "Microsoft" şirkətlərinin birgə idarə etdiyi bir müəssisə idi. Studiyaya rejissor Stiven Spilberq rəhbərlik edirdi. Spilberqin dövründə studiya çoxlu lisenziyalı videooyun buraxmışdır. "Los Angeles Times" qəzetinin redaktoru Lezli Helmin dediyinə görə, şirkətin istehsal etdiyi ilk videooyunlar olduqca müvəffəqiyyətsiz idi. Şirkətin ən böyük uğurlarından biri 1997-ci ilin avqust ayında satışa çıxardığı "Goosebumps: Escape from Horrorland" idi. Oyun ümumi olaraq 130 min nüsxə satmışdır.
31 oktyabr 1999-cu ildə studiya PlayStation konsolu üçün birinci şəxs atıcı janrındakı "Medal of Honor" videooyununu satışa çıxarmışdır. "Electronic Arts" tərəfindən nəşr olunan bu oyun şirkətin ən uğurlu videooyun seriyasına çevrilmişdir.
EA Los Angeles (2000–2010)
"Medal of Honor" videooyununun əldə etdiyi müvəffəqiyyətdən sonra "Electronic Arts" şirkəti 24 fevral 2000-ci ildə "DreamWorks" və "Microsoft"dan satın almışdır. Şirkətin adı "EA Los Angeles" olaraq dəyişdirilmişdir. Buna əlavə olaraq, şirkət əsasən "Medal of Honor" seriyası üzrə işləyəcəkdi. Onlar həmin il "Medal of Honor: Underground" videooyununu satışa çıxarmışdır. 6 avqust 2003-cü ildə "EA Los Angeles" Bel-Eyr dən Playa-Vista ya köçmüşdür. Həmin ofisdə onlar "EA Pacific" ilə birləşdirilmiş və "Westwood Studios"un bir neçə əməkdaşını işə almışdır. Buna görə də, şirkət "Command & Conquer" seriyası üzrə işləməyə başlamışdır.
Danger Close Games (2010–2013)
22 iyul 2010-cu ildə "Electronic Arts" "EA Los Angeles" şirkətinin "Danger Close Games" olaraq rebrendləşdiriləcəyini açıqlamışdır. Şirkət bu dövrdə sadəcə "Medal of Honor" videooyunları üzrə işləmişdir. Onların ilk layihəsi "Medal of Honor" 12 oktyabr 2010-cu ildə Microsoft Windows, PlayStation 3 və Xbox 360 platformaları üçün satışa çıxarılmışdır. Oyunun davamı olan "Medal of Honor: Warfighter" 23 oktyabr 2012-ci ildə satışa çıxarılmışdır.
DICE Los Angeles (2013–)
31 yanvar 2013-cü ildə "Electronic Arts" "Medal of Honor" seriyasını "Warfighter" epizodunun müvəffəqiyyətsizliyinə görə ləğv etmişdir. 15 may 2013-cü ildə studiya "EA DICE" şirkətinin bir diviziyası olmuşdur. "DICE Los Angeles" studiyası "Battlefield 4" videooyununun istehsalında "DICE Stockholm" ilə birgə işləmişdir.
Sarpet xardalı
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Əhəmiyyəti
Becərilən göy xardal formalarının toxumlarında 30-47% yarımquruyan yağ (yod ədədi 92-119), 25%- ə qədər zülal, 1,7%-ə qədər efir yağı vardır. Soyuq üsulla sıxılmış xardal yağı yaxşı dada malikdir və qida kimi istifadə olunur. Ondan çörək, peçenye, qənnadı, konserv və marqarin yağları sənayesində istifadə olunur. İsti üsulla sıxılmış xardal yığında siniqrin (efir yağı) qlükozidi olur ki, bu da ona kəskin iy və xoşagəlməyən dad verir. Belə yağlar texniki məqsədlər üçün istifadə olunur.
Xardal toxumlarının kəskin yandırıcı dada və ətirli iyə malik olması onların tərkibində olan siniqrin qlikozidindən asılıdır. Siniqrin qlikozidi xardal toxumlarının əsas təsiredici maddəsi hesab olunur. Bu qlikozid toxumlarda olan mirozin fermentinin təsirindən parçalandıqda efirli xardal yağına, kalium-hidrosulfata və qlükozaya ayrılır. Efirli xardal yağı açıq- sarı rəngli mayedir, çox kəskin yandırıcı dada və iyə malikdir. Xardal toxumlarında 25-47%-ə qədər piyli yağ da vardır. Bu yağdan ancaq yeyinti sənayesində istifadə olunur. Xardal toxumlarından elmi təbabətdə xardal yaxması (Charta sınapina) və xardal spirti (Spiritus sinapis) şəklində revmatizmdə və soyuqdəymədə xaricə sürtmə dərmanı kimi istifadə edilir. Xardal yaxması piyli yağdan azad edilmiş xardal toxumu tozundan hazırlanır.
Ondan sabun bişirmədə, toxuculuqda və digər sənaye sahələrində istifadə edilir. Xardaldan alınan efir yağları ətriyyat sənayesində istifadə edilir. Xardal jmıxı sürfə xardalı hazırlanmasında və tibdə işlədilir. Onun tərkibində zərərli maddə olan siniqrin və sanalbin olduğundan heyvanlara xüsusi işlənmədən sonra verilə bilər.
Göy xardal yaxşı bal verən bitkidir. Rusiyanın Şimal-Qərb rayonlarında ondan yaşıl gübrə kimi də istifadə edilir.Xardal toxumlarının işlənməsindən sonra əldə olunan məhsulun 90%-i xeyirli hesab olunur. 100 kq orta kondisiyalı xardal toxumun-dan 23-24 kq yeməli xardal yağı, xardal efiri almaq üçün 5 kq yağ, 50 kq xardal ovuntusu (poroşoku) almaq üçün jmıx, 15 kq heyvan yemi üçün jmıx, 7,5 kq yanacaq üçün qabıq (şeluxa) əldə olunur. Xardal yağı presləmə (sıxma) və ya ayırma (ekstrasiya) yolu ilə alınır.Soyuq sıxma üsulu ilə alınan xardal yağı daha keyfiyyətli hesab edilir. İsti sıxma üsulunda yağın tərkibinə 0,1-1,7%-ə qədər xardal efiri yağı və siniqrin qlükozidi qarışır ki, bu da kəskin iyli və xoşagəlməyən dada malikdir. Mütəxəssislərin fikrinə görə ərzaqlıq xardal yağının tərkibində olein və linol turşuları 80%-dən aşağı, linolen 4%-dən, palmitin və stearin turşuları 5-15%-dən artıq olmamalı, eruk və eykozen turşuları isə olmamalıdır.
Tarixi, yayılması və məhsuldarlığı
Göy xardalın vətəni şərqi Çin hesab edilir. Bu bitki məhz burada yabanı formalardan seçilməklə mədəni hala salınmışdır. Göy xardal Çindən Hindistana keçmiş və Hindistan göy xardal becərən ilkin mərkəzlərdən birinə çevrilmişdir. Ona görə də bəzi müəlliflər göy xardalın vətəninin Hindistan olduğunu güman edirlər. Burada ona alaq bitkisi kimi də rast gəlinir. Bəziləri isə onun vətəninin orta Asiya olduğunu qeyd edirlər. Xardal Çində, Hindistanda, Misirdə və ön Asiya ölkələrində qədimdən becərilir.
Hindistanda göy xardal və ya Sarept xardalı "cənnət xardalı" adı ilə məşhurdur. Xardal və turpəng (Sarzon) bizim eradan əvvəl 3-2 minilliklərdən becərilir. Bu növlərin toxumları tibdə və dini mərasimlərdə istifadə edilirdi. Səpin üçün “cənnət xardalının” iki forması istifadə olunur. Onlardan biri hündürboylu gecyetişən, ikincisi isə alçaqboylu tezyetişəndir. Hazırda göy xardal Hindistanla yanaşı Çində, Misirdə və başqa ölkələrdə də becərilir. Göy xardalın mədəni hala keçirilməsi yaxın vaxtlarda baş vermişdir. Rusiya ərazisinə xardal XVIII əsrin əvvəllərində Asyadan keçmiş və onu ilk dəfə aşağı Volqaboyunda Sarept şəhəri yaxınlığında mədəni hala keçirmişlər. Bu bitki öz rus adını (Sarept xardalı adını) Volqaboyunda becərilməyə başladığı Sarept kəndinin adından götürmüşdür. Burada Rusiyada ilk dəfə xardal zavodu yaradılmışdır. 1765-ci ildə Sarept şəhərə çevrilmişdir. Buraya II Yekaterina tərəfindən Almaniyadan mütəxəssislər dəvət olunub yerləşdirilmişdir. Hazırda Volqoqrad vilayətinin rayonlarından biridir. Sarept xardalı dünyada ən yaxşı xardal hesab edilir.
Hazırda Rusiya ərazisində göy xardal bitkisi kələmkimilər (xaç-çiçəklilər) fəsiləsinə daxil olan yağlı bitki kimi geniş yayılmışdır. Onun əkin sahələri, günəbaxan, soya və yağlı kətandan sonra 4-cü yeri tutur. Rusiyada göy xardalın əkin sahəsi 270 min hektara yaxındır. Onun əkinləri əsasən Volqaboyunda Volqoqrad və Saratov vilayətlərində, kiçik sahələrdə isə qərbi Sibirdə, Qazaxıstanda, şimali Qafqazda, Qara dəniz sahillərində və Qırğızıstanda və b. yerlərdə becərilir. Hektardan orta toxum məhsuldarlığı 0,8-1,5 tondur. Yüksək aqrotexniki şəraitdə hektardan 1,5-2,0 ton toxum verə bilir. İsveçdə süni (mutant) yolla çox qiymətli xardal formaları əldə olunmuşdur. Hindistanın Bihar, Utar-Pradeş, qərbi Benqal ştatlarında və bir çox başqa yerlərdə adi tarla bitkisi hesab olunur. Göy xardal təmiz halda və ya nut, noxud və arpa ilə qarışıq səpilir. Qarışıq səpin-lərdə səpin norması 9 kq/ha təmiz halda səpildikdə isə 18 kq/ha- qədər götürülür.
İslam Dövləti əleyhinə hərbi müdaxilə
İŞİD əleyhinə hərbi müdaxilə - İŞİD-in Suriya ordusunu ilə döyüşərək şimali-şərqi Suriyanın idarəsini almasından və İraqda gücünü artırmasından sonra Qərb və ərəb ölkələrinin başlatdığı aviazərbələrlə aparılan hərbi konliktdir.
Bulbophyllum pan
(Bulbophyllum pan) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Numéro
Numéro — aylıq beynəlxalq qadınlar üçün moda jurnalı. Birinci nömrəsi 1998-ci ildə Fransada təsis edilmişdi. Groupe Alain Ayache nəşriyyat evində buraxılır.
Numéro Homme
Numéro Homme kişilər üçün moda jurnalıdır. Numéro ailəsinə daxildir.
Tarix
Numéro 1998-ci ildə Elisabeth Djian tərəfindən təsis edilib. O indi jurnalın şef-redaktor vəzifəsində işləyir. Onun özünün dediyinə görə, "Mən əsl ağıllı qadınlar üçün moda junalı yaratmağı arzulayırdım. Ağıllı qadın, hansı ki, üz qırışlarını aparan kremlərdən yox, musiqi, dizayn və mədəniyyət haqda oxuyur."
2010-cu ilin sentyabr ayında Numéro Çin jurnalı çap edilmişdi, bu isə bu ölkədə olan böyük tələbatla izah etmək olar.
Afaq Abbasova
Afaq Abbasova (Afaq Nurəhməd qızı Abbasova; d.1986, Şirvan) — Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti.
Təhsili
Afaq Abbasova 1986-cı ildə Şirvan şəhərində müəllim ailəsində anadan olmuşdur, şəhər 13 saylı orta məktəbin 9-cu sinifini bitirdikdən sonra, 2002–2006-cı illərdə Asəf Zeynallı adına musiqi kollecində təhsilini davam etdirmişdir. Daha sonra Üzeyir Hacıbəyli adına Bakı Musiqi Akademiyasında təhsil almışdır. Xalq artisti, professor Fidan Qasımovanın tələbəsidir. Ailəlidir.
Yaradıcılıq fəaliyyəti
Afaq Abbasova Müstəqil Dövlətlər Birliyi ölkələri gənc opera solistlərinin "Voronej – MDB-nin mədəni paytaxtı" dövlətlərarası proqramının Qala-konsertində çıxış edərək Azərbaycanı təmsil etmişdir. Voronej Dövlət Opera və Balet Teatrında keçirilən konsertdə Rusiya, Ukrayna, Belorus, Moldova, Azərbaycan, Qırğızıstan, Özbəkistan və Tacikistandan olan ən istedadlı gənc vokalçılar iştirak etmişlər. Afaq Abbasova Qala-konsertdə iki nömrə ilə çıxış edib. Onlardan biri Üzeyir Hacıbəylinin "Koroğlu" operasından Nigarın ariyası, digəri isə Özbəkistan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrının solisti Raxim Mirzokamalovla birlikdə C.Verdinin "Trubadur" operasından duet olmuşdur. Azərbaycanlı vokalçının ifası böyük hərarətlə qarşılanmışdır.
Aişə
Aişə binti Əbu Bəkr — İslam peyğəmbəri Məhəmmədin həyat yoldaşlarından biri, xəlifə Əbu Bəkr'in qızıdır. Qureyş qəbiləsindəndir. Əhli-sünnəyə görə "Möminlərin Anası" olaraq qəbul edilir. Aişə dövrümüzə qədər gəlib çatan bir çox hədisin mənbəyi olaraq da qəbul edilir.
Haqqında
Aişə binti Əbu Bəkr ibn Əbu Quhafə 605-ci ildə Məkkədə dünyaya gəlmişdir. Qüreyş qəbiləsindəndir və atası məşhur səhabə Əbu Bəkrdir. Aişənin uşaqlıq illəri Məkkədə keçmişdir. 17 yaşında Məhəmməd ibn Abdullahla evlənmişdir. 622-ci ildə Məhəmməd və digər bir qrup müsəlmanlarla birlikdə Mədinəyə köçmüşdür. 632-ci ildə atası Əbu Bəkr xəlifə seçilmişdir. 656-cı ildə üçüncü Raşidi xəlifə Osmanın üsyançılar tərəfindən öldürülməsi və Əli ibn Əbu Talibin (ə) xəlifə seçilməsindən sonra səhabələr Təlhə, Zübeyr və digərləri ilə birləşib Əliyə tabe olmaqdan boyun qaçırmış və ondan Osmanın qatillərinin cəzalandırılmasını tələb edərək ona qarşı çıxmışdır. Hadisələrin sonrakı gedişatı müsəlmanlar arasında bir sıra döyüşlərə səbəb olmuşdur. Tarixdə Cəməl döyüşü olaraq anılan belə döyüşlərin birində Aişə və tərəfdarları məğlub olmuş, Təlhə döyüş zamanı, Zübeyr isə döyüşdən sonra öldürülmüşdür. Əli (ə) qələbədən sonra Aişəni əfv etmiş, onu Mədinəyə yola salmış və ona maaş da kəsmişdir. Aişə ömrünün sonuna qədər Mədinədə yaşamış və burada da vəfat etmişdir.
Haqqında nəql olunan kəlamlar
Əbu Musa rəvayət edir ki, "Biz, peyğəmbərin (s) səhabələri hədislərin mənalarını başa düşməkdə çətinliklərlə qarşılaşdıqda Aişəyə müraciət edərdik ki, ondan elm öyrənək"
Aişə bacısı Əsmadan bir boyunbağı almışdı. Bu boyunbağı səfər zamanı itdi. Rəsulullah (s.ə.s) səhabələrindən bəzilərini, o cümlədən Useyd ibn Hüdeyri də həmin boyunbağını axtarmağa göndərdi. Onlar namazın vaxtı olduğuna və su tapmadıqlarına görə dəstəmazsız namaz qılmalı oldular. Peyğəmbərin (s) yanına gələndə vəziyyəti ona deyərkən təyəmmüm ayəsi (əl-Maidə, 6) nazil oldu. Bu zaman Useyd bin Hudeyr Aişəyə: "Allah səni xeyirlə mükafatlandırsın. Vallahi sənin başına gələcək elə bir iş yoxdur ki, onda Allahdan sənin özün və müsəlmanlar üçün bir xeyir olmasın" dedi".
Urva bin əz-Zubeyr belə demişdir: "İnsanlar hədiyyələri Peyğəmbərə (s.ə.s) Aişənin yanında olarkən verməyə çalışırdılar. Aişə rəvayət edir ki: "Qadın yoldaşlarım bundan qısqandıqda Ummu Sələmənin yanına toplaşdılar və: "Ey Ummu Sələmə, bilirsən ki, adamlar hədiyyələrini Peyğəmbərə Aişənin evində verməyə çalışırlar. Halbuki biz də Aişə kimi xeyir istəyirik. Nə olar, Rəsulullaha de, o insanlara hədiyyələrini hansı arvadının evində olsa orda verməyi tapşırsın" — dedilər. Ummu Sələmə bunu Peyğəmbərə (s.ə.s) xatırlatdı. Ummu Sələmə dedi: "Mən bunu Peyğəmbərə xatırlatdım. O məndən üz çevirdi. Növbəti dəfə də xatırlatdım. O məndən üz çevirdi. Üçüncü dəfə də xatırlatdıqda o, mənə: "Ey Ummu Sələmə, Aişə barədə mənə əziyyət vermə. Bu bir həqiqətdir ki, Aişədən başqa sizdən heç bir qadının yanında olduğum zaman mənə vəhy nazil olmadı" — buyurdu".
Aişə rəvayət edir ki, Peyğəmbər (səllallahu əleyhi və alihi və səlləm) ona buyurdu: "Ya Aişə! Bu Cəbraildi, sənə salam söyləyir". Aişə: "VƏ ALEYHİS SƏLAMU VƏ RAHMƏTULLAHİ – Allahın salamı və rəhməti onun üzərinə olsun" deyə cavab verdim.
Aişə rəvayət edir ki, Peyğəmbər (səllallahu əleyhi və alihi və səlləm) buyurdu: "Ya Aişə! Sən 3 gecə yuxumda mənə göstərildin. Sənin surətini mənə ipəkli bir parçada mələk gətirdi və: "Bu rəsmin sahibi sənin zövcəndir!" dedi. Nəhayət mən sənin üzünü açınca baxdım ki, o surət sənsən".
…Ubeydullah ibn Abdullah ibn Utbə Aişənin belə dediyini izah etdi: "Rəsulullahın xəstəliyi ağırlaşıb ağrısı şiddətlənəndə mənim evimdə baxılmaq üçün arvadlarından icazə istədi, onlar da icazə verdilər. Sonra Rəsulullah iki nəfər arasında, Abbas ibn Əbdülmüttəlib ilə başqa birinin arasında, ayaqları yerdə sürünərək çıxdı…"
(Ravi) Ubeydullah dedi ki: Aişənin söylədiklərini Abdullah (ibn Abbas)-a xəbər verdim, Abdullah ibn Abbas mənə: "Aişənin adını demədiyi digər şəxsin kim olduğunu bilərsənmi? dedi." Mən "Xeyr" dedim. İbni Abbas dedi : "O Əli idi, Aişə onun haqqında xeyirli danışmaq istəməz."
Ağzıbirçala
Ağzıbirçala gölü və ya Dəvəçi limanı — Şabran rayonunda, Xəzər dənizi sahilində şirin sulu göl-bataqlıqdır. Vaxtilə liman olmuşdur. Sahəsi təqribən 1,5 km²-dir. Gölə Şabran, Dəvəçi və Taxtakörpü çayları tökülür. Göldən isə Xəzərə Qaradəhnə çayı (uz. 4 km) axır. Ov mövsümündə su quşları və balıq ovlanır.
Donna Karan
Donna Karan (d. 2 oktyabr 1948, Kuins, Nyu-York, ABŞ) — Amerikalı modelyer-dizayner və sahibkar. "Donna Karan" Amerika lüks brendinin və DKNY (Donna Karan New York) moda evinin yaradıcısı.
Həyatı
Atası dərzi, anası isə model olan Donna Faske (Karan) 2 oktyabr 1948-ci ildə Manhetten yaxınlığında anadan olub. Atası vəfat edəndə onun cəmi üç yaşı var idi. Dərzi qızının dəb nümayişlərinin sevilən modeli olan anası Helenlə dəfilələrə qatılması onu modaya həvəsləndirib. O, hələ kiçik yaşlarından kolleksiyaları üçün eskizlər çəkməyə başlayıb. Bu, onun sevimli oyunu idi. Belə ki, artıq yeniyetməlik yaşlarında böyük bir kolleksiya hazırlamışdı. Orta məktəbi bitirdikdən sonra o, Nyu-Yorkda Parsons Dizayn Məktəbinə daxil olub. Amma oranı bitirməyib. Məktəbi yarımçıq qoyması modelyer Anna Kleinin istedadlı qızı öz yanında işləməyə dəvət etməsi ilə əlaqələndirilir. Tale göstərdi ki, bu addımı atarkən o səhv etməyib. Belə ki, onun amerikalı dizaynerlər arasında lider mövqeyi əldə etməsi də məhz Anna Kleinin rəhbərlik etdiyi moda evində fəaliyyəti dövrünə təsadüf edib.
Sahibkarlığa başlaması
Anna Kleinin qəfil vəfatı Donna Karanı məcburən iş qadınına çevirir. Bir gün belə işindən ayrılmayan gənc modelyer həyatını da, planlarını da tamamilə dəyişdirməli olur: