cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tunis Milli Dialoq Dördlüyü
Dialoq prosesi
Buna görə də, bu, yalnız üçüncü milli dialoq konvensiyası vasitəsilə, 2013-cü il oktyabrın 25-də hər hansı bir qalıcı qəsəbənin tikildiyi barədə çağırış etdi. Başlanğıcda, TÜHİ-nin rəhbərlik etdiyi koalisiya Ennahdanı Tunis milli siyasətini təmin edən kimi gördükləri ekstremizmdən ayrılmış apolitik bir hökumət kimi gördüklərini açıqladı. Bu mənada 2013-cü ilin oktyabrında Milli Dialoqa dəvət olunmuş 24 partiyadan 21-i konvensiyanın ümumi məqsədlərini əks etdirən “yol xəritəsi” imzalayıb. Onlar:
Tunis Ümumi Həmkarlar İttifaqı və Tunis Sənaye, Ticarət və Sənətkarlıq Konfederasiyasının “birlik cəbhəsi”ndəki israrları dördlüyün uğurunu daha da artırdı. TÜHİ rəsmilərinin və Tunis Sənaye, Ticarət və Sənətkarlıq Konfederasiyasının prezidenti Vaydid Bouçamaoyinin bəyanatlarında əks olunan Tunisin xarici sərmayələrə açılması Dördlüyün nail olacağına ümid etdiyi əsas inkişaf idi.
Nobel sülh mükafatı (2015)
9 oktyabr 2015-ci ildə Dördlük "2011-ci il Yasəmən inqilabından sonra Tunisdə plüralist demokratiyanın qurulmasına həlledici töhfəsinə görə" 2015-ci il Nobel sülh mükafatına layiq görülüb.
Nobel Komitəsinin sədri Kaci Kullmann Dördlüyü: "Ölkənin vətəndaş müharibəsi astanasında olduğu bir vaxtda bu, alternativ dinc siyasi prosesin əsasını qoydular" - deyə təqdim etdi. Nobel Komitəsi Tunisin siyasi keçid dövrünü yaşayan digər ölkələr üçün nümunə olacağına ümid etdiyini bildirib.
Beynəlxalq rezonans və yardım
Beynəlxalq ictimaiyyət Tunisdə keçid prosesini geniş şəkildə dəstəklədi və müxtəlif yollarla iqtisadi yardım göstərdi. Xüsusilə, ABŞ və Avropa İttifaqı iqtisadi dəstəkdən istifadə etməklə Ennahdanıtəmin etmək üçün kritik məqamlarda müdaxilə edərək Dialoq prosesinin tamamlanmasına təkan verdi. Aydın oldu ki, Beynəlxalq Valyuta Fondu və Dünya Bankı rejimə dəstəyi ancaq "Üçlüyün" istefası və Dialoq prosesi ilə gələcək əməkdaşlıq yolu ilə əldə edilə bilər.
Dialoqdan sonra Tunis demokratiyasının davamlı böyüməsini gücləndirmək üçün bir sıra maliyyə dəstəyi göstərilmişdir. ABŞ Beynəlxalq İnkişaf Agentliyi və Avropa İttifaqının davamlı dəstəyindən əlavə, Tunis 2020-ci ildə, 70-dən çox ölkədən beynəlxalq və özəl donorların iştirak etdiyi forumdan, iqtisadiyyatın böyüməsini davam etdirmək, iş yerlərinin yaradılmasını gücləndirmək və demokratik normaları təsdiqləmək üçün 14 milyard dollar dəyərində yardım topladı. Qeyd edək ki, Avropa İnvestisiya Bankı və Ərəb İqtisadi və Sosial İnkişaf Fondu hər biri müvafiq olaraq 3,1 və 1,5 mlrd dəyərində yardım göstərmişdi. 17 dekabr 2017-ci ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatına verdiyi müsahibədə, Dördlük zamanı Tunis Sənaye, Ticarət və Sənətkarlıq lideri və Nobel mükafatı laureatı Vaydid Bouçamaoy bu sərmayəni dəstəklədiyini bildirdi. Bouçamaoy xarici kapitalı cəlb etmək üçün daha da liberallaşmaya çağırdı: "'Bir sıra qanunlara yenidən baxılmalıdır. Administrasiyanın ləng işləməsi investorları ruhdan salır. Xarici investorlar o qədər də həvəsli deyillər, çünki onlar hiss edirlər ki, mövcud qanunlar ya aydın deyil, ya da tətbiq olunmur.'" Dördlük Nobel sülh mükafatını alarkən verdiyi rəsmi çıxışında da eyni şəkildə dövlətə xarici investisiyaların yatırılmasına çağırışlar etdilər. Onlar başa düşürdülər ki, Dördlük idarəetmə və seçki plüralizmi üçün çərçivələr qura bilsə də, dövlət gənclərin işsizliyi və peşə perspektivləri ilə bağlı problemlərlə üzləşməkdə davam edir: "“...Biz Tunis iqtisadiyyatının normal vəziyyətinə qayıtmasını təmin edən şərait yaratmalı, sərmayələr üçün ümumi mühiti yaxşılaşdırıb, hökumətlə iqtisadi və sosial qurumlar arasında geniş məsləhətləşmələr apararaq, lazımi təmir işlərini təsdiqləməyə başlamalıyıq.'"
Tənqidlər
Proses beynəlxalq müşahidəçilər və qeyri-hökumət təşkilatları tərəfindən xoş qarşılansa da, faktiki Milli Dialoq daha qatı həmkarlar ittifaqı tərəfdarları tərəfindən Tunisdə işləyən yoxsulların xəyanəti kimi qınandı. Xüsusilə, Tunislilərin əmək haqqının artırılması uğrunda mübarizədə çətinlik çəkdiyi bir məqamda Tunis Sənaye, Ticarət və Sənətkarlıq Konfederasiyasının daxil olması müəyyən həmkarlar ittifaqı fəallarına və işçi sinfinə üzvlük qarşısındakı borcunu yerinə yetirməkdən boyun qaçırmaq kimi görünürdü.
Dördlüklə bağlı tez-tez irəli sürülən başqa tənqid, Tunisin birdən müstəqilliyə can atdığı bir vaxtda onun əlavə xarici investisiya, donor yardımı və beynəlxalq iqtisadi dəstəyi təmin etməsidir. 2013-cü ilin sentyabrında Afrika milli konqresinin fəaliyyəti dayandırıldıqda və etirazlar tez-tez Bardo sarayının ətrafında cəmləşdikdə, BVF 1,7 milyard dollarlıq kredit paketini saxlamağa qərar verdi. Müvəqqəti hökumətə başçılıq edən Coma məsələyə qoşulduqdan sonra kredit paketinin 500 milyon dolları ayrıldı. BVF-nin iştirakı tunislilər tərəfindən Tunis agentliyinin yenicə əldə edildiyi bir anda xarici, texnokratik nəzarəti təmin etmək kimi qiymətləndirildi. Üstəlik, müxtəlif tunislilər Milli Dialoqun texnokratları müxtəlif partiya rəsmilərinə həvalə etməkdə israrını Tunis əhalisinin dövlət idarəçiliyini təyin etmək üçün agentlik istəklərinə xəyanət kimi qiymətləndirdilər. BVF və Dünya Bankı Tunisi rejimə keçid modeli kimi elan etməyə davam etdi və 2016-cı ildə rejimin dövlət borcunu azaltmaq səylərini gücləndirmək üçün Genişləndirilmiş Fond Proqramı çərçivəsində əlavə 2,9 milyard dollar ayırdı.
Müəyyən tarixçilər, Dördlüyün siyasi aktyorları masaya gətirmək qabiliyyətinə baxmayaraq, Tunis Ümumi Həmkarlar İttifaqı və Tunis Sənaye, Ticarət və Sənətkarlıq Konfederasiyasının iqtisadi restrukturizasiyaya təkan verə bilmədiklərini tənqid etdilər. Keçid dövründə bu birliklər imtiyazlı mövqeyə malik olsalar da, Coul Benin kimi tənqidçilər dövlətin iqtisadi strukturunu dəyişməz hesab edirdilər. Tunisin Xarici İnvestisiyaların Təşviqi Agentliyi əsasən müxalifət təşkilatçılığından dəstəyə malikdir. Tənqidçilər “yeni ictimai müzakirəni” qəbul etsələr də, 2014-cü ilin sentyabrında keçirilən “Tunisdə İnvestisiya” Konfransı BVF və Dünya Bankının yardım paketlərinə uyğun iqtisadi mühitin olduğunu göstərdi.
Dördlüyü qurduğu elit, texnokratik keçid orqanlarına görə də tənqid edirdilər. Bəzi müşahidəçilər 2011-ci ildə milli seçkilərə nəzarət etmək üçün yaradılmış keçid orqanları ilə 2014-cü il konstitusiyasının hazırlanması üçün yaradılmış orqanlar arasında müqayisələr aparırdılar. Demokratik qazancları möhkəmləndirmək üçün 2011-ci ildə yaradılmış İnqilab, Siyasi İslahat və Demokratik Keçid məqsədlərinin həyata keçirilməsi üzrə ali səlahiyyətli orqan kimi, Dördlüyə də elitanın idarə etdiyi proses vasitəsilə “xalqın iradəsinə zidd olaraq nəzarəti ələ keçirən” kimi baxılırdı.
İnstitusional irsi
Yeni konstitusiyanın dili ilə desək Tunis Ümumi Həmkarlar İttifaqı bir sıra əsas əmək qanunu bərpa etdi. Bu, Ben Əli rejiminin vətəndaş cəmiyyəti üzərində həyata keçirdiyi yüksək nəzarət və UGTT-nin himayəsi altında həmkarlar ittifaqı işçilərinin olduqca məhdud səfərbərliyi ilə tamamilə fərqli idi. 2014-cü il konstitusiyasında Dördlük daxilində fəaliyyət göstərən Tunis Ümumi Həmkarlar İttifaqı heç bir məhdudiyyət olmadan tətil hüququnu və yeni birliklər yaratmaq hüququnu təmin edə bildi. Yeni təsdiq edilmiş konstitusiyadan əvvəl TUHİ-nın imkanlarını tənzimləyən 1994-cü il əmək qanunu həyati əhəmiyyətli sənayeni kölgələyən hər hansı tətil fəaliyyətini məhdudlaşdırırdı. Beləliklə, Milli Dialoqun müvəffəqiyyəti Tunis tarixində əmək dostu konstitusiyasına imkan verdi və TUHİ-nın milli siyasi mübahisəni ən yüksək səviyyədə arbitraj etmək üçün institusional qabiliyyətini nümayiş etdirdi.
2014-cü il konstitusiyasının əsas komponenti Tunisin gələcək idarəçiliyində şəffaflığı təmin edən müddəalar idi, ilk növbədə antikorrupsiya hökumət orqanını təsis edən 125-ci maddə konstitusiyaya əlavə edilmişdir. Bu normativ dəyişikliyə uyğun olaraq, 2015-ci ilin iyun ayında Baş nazir Həbib Essid hökumət, TUHİ və Tunis Sənaye, Ticarət və Sənətkarlıq Konfederasiyası nümayəndələrindən ibarət Milli Sosial Dialoq Şurası yaratdı. Hər üç tərəfdaş bu üçtərəfli razılaşmanı “daimi, müntəzəm və hərtərəfli üçtərəfli dialoqun təminatı” kimi qiymətləndirdi.
Keçid dövrü müqaviləsi
Politoloqlar keçid dövründə və üsyandan sonrakı dövrdə vətəndaş cəmiyyəti elitalarının, “Üçlük” və müxalifət arasında iştirakını xüsusi vurğulayırlar. Müəyyən müşahidəçilər Dialoqu müqaviləli keçid nümunəsi kimi qiymətləndirdilər.
Razılaşdırılmış keçidlər o zaman baş verir ki, dövlət demokratik konsolidasiya dövründən keçsin və fərqli elitalar ümumi qaydalarla idarə olunan ümumi trayektoriya haqqında razılığa gələ bilsinlər. Bu qaydalara çox vaxt zorakılıqdan qaçınmaq, mövcud qurumlar daxilində işləmək, və xalq iğtişaşlarını demobilizasiya etmək daxildir. Cənubi Afrikanın 1990-cı illərin əvvəlindəki keçidi dövrü tez-tez paradiqmatik nümunə kimi xidmət edir. Bu cür keçidlər rejim növündən, ordunun rolundan və əvvəllər mövcud olan institutlardan asılı olsa da, Tunisin elit mərkəzli Dialoqunun bu tərifə cavab verdiyi düşünülür. Qeri A. Stradiotto və Sujian Quo təsis paktlarını "mövcud və müxalifət qruplarından ibarət, avtoritar idarəçilikdən demokratiyaya keçid üçün sövdələşməyə cəhd edən danışıqlar bölməsi" kimi müəyyən edirlər. Milli Dialoq prosesi bu təsvirə uyğun gəlir, çünki həm müxalifət partiyaları, həm hakim üçlük, həm də vətəndaş cəmiyyəti vasitəçiləri ortaq bir yol qurmaq üçün müdaxilə etdilər. Bununla belə, bəzi alimlər müqaviləli keçidlərin ənənəvi konsepsiyaları və Tunis işi ilə kəskin fərqlərin olduğunu qeyd ediblər.
A. A. Holms və K. Kohler iddia edirlər ki, Terri Karlın ənənəvi ifadəsindən fərqli olaraq, davam edən etirazlar və Tunis İntibah partiyası idarəçiliyinə cavab verən yüksək qütbləşmə hakim "Üçlüyün" ictimai iğtişaşları aradan qaldırmadığının sübutudur. Bu, TÜHİ-nın 2013-cü ilin dekabrında Tauzarda olduğu kimi Dialoq prosesi boyunca tətilləri səfərbər etmək üçün davam edən hədəsində aydın görünür. Bundan əlavə, Holms və Kohler qeyd edir ki, Belaid və Brahminin qətli, Müəssislər Məclisinin müxalifətdən istefalarının kütləvi artması ilə birlikdə elitaların keçid proseduru ilə bağlı ümumi dil tapa bilmədiklərinin sübutudur. Tunisdə islamçılar və dünyəvilər arasında qütbləşmə 2011-2013-cü illər arasında yüksəliş göstərdi və dünyəvilərin 60 faizindən çoxu Tunisli islamçılara etibar etmədiyini iddia etdi. Qütbləşmə elə oldu ki, Tunis Milli Qurtuluş Cəbhəsi 2013-cü ilin iyulunda Misirdə prezident Məhəmməd Mürsinin devrilməsini tələb edən Tamarod hərəkatını öz koalisiyasına daxil etdi. Dördlük prosesində qütbləşmə, etirazın davam etməsi və elitadan qaçma təhlükəsinin davamlı olması, Karl tərəfindən müəyyən edilmiş müqaviləyə uyğun keçid adlandırılmasında müəyyən narazılıqlar yaradır.
Suyun aerasiyası
Suyun aerasiyası — həm təbii, həm də süni mühitlərdə suyun oksigenlə doyma səviyyəsinin artırılması və ya saxlanması prosesi. Bu, suyu oksigenlə zənginləşdirmək, içiləcək və texniki məqsədlə işlədiləcək suyu təmizləmə qurğularında zərərli qatışıqlardan (həll olmuş qazlar, dəmir birləşmələri və s.) təmizləmək, həmçinin bioloji təmizləmə qurğularında çirkabdakı üzvi maddələri və digər çirkləri minerallaşdıran mikroorqanizmlərin həyat fəaliyyətini təmin etmək üçün tətbiq olunur.
Mirzə Nəsrulla Əmirov
Mirzə Nəsrulla Əmirov (d.1873, Naxçıvan – ö.1937 Naxçıvan) — Müsəlman Milli Komitəsinin sədri, Naxçıvan Milli Şurasının sədri, repressiya qurbanı.
Həyat və fəaliyyəti
Mirzə Nəsrulla 1873-cü ildə Naxçıvanda anadan olmuşdur. 1886-cı ildə peşəsi mülkədar və yerli həkim olan Mirzə Nəsrulla Əmirov 1917-ci ildə ticarətlə məşğul olmuşdur. 1919-cu ildə Mirzə Nəsrulla Müsavat hakimiyyəti dövründə təşkil olunmuş Milli Məclisin sədri (Naxçıvan Milli Komitəsinin sədri) seçilmişdir.
Ailəsi
Oğulları: Qızları:
Repressiya qurbanı
Mirzə Nəsrulla Əmirov 1937-ci ildə repressiya qurbanlarından biri olmuşdur.
Seyidli (Əhər)
Seyidli — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Əhər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 144 nəfər yaşayır (34 ailə).
Benqazi
Benqazi (بنغازي) – Liviyanın ikinci böyük şəhəri.
Aralıq dənizi sahilində yerləşən şəhərin əhalisi 650.000-dir. Uzun müddət Osmanlı idarəsində qalan Benqazi Tripoli savaşından sonra 1912-ci ildə Uşi anlaşması ilə İtaliyaya verildi.
Tanrı quzusu
thumb|upright=1.2|[[Tanrı quzusu (Surbaran)|Tanrı quzusu. Müəllif: Fransisko de Surbaran. 1635–1640-cı illər. Prado muzeyi.]] Tanrı quzusu və ya Aqnus Dei — İsanın simvolik adlarından biri.
Təsviri
Bu, Məsihin özünü bir quzu kimi kəsilməyə verməsi ilə bağlıdır. Bu təsvir aqrar mədəniyyətlərdə geniş yayılmış, sürüdə doğulan ilk quzunu tanrılara qurban vermək ayininə gedib çıxır. Quzu üzüyolalıq, müqavimət göstərməmək, məsumluq və təvazökarlıq simvoludur. Məhz bu keyfiyyətlər xristian etik idealını təşkil edirdi. Tanrı quzusu obrazının variantlarından biri də sinəsindən qan axan quzu idi ki, bu da Məsihin əzabını və kəffarə qurbanını simvolikləşdirirdi. Başqa bir bədii versiyada üzərində xaç təsvir edilmiş bir bayraq olan zəfər quzusu idi. Quzunun başına müqəddəslik halosu çəkilmişdi. Qoyunlarla kompozisiyada təsvir olunan quzu müvafiq olaraq Məsihi və onun davamçılarını simvolizə edirdi. İbrahimin oğlu İshaqı qurban verməsi Məsihin qurbanlığının prototipi hesab olunurdu. Beləliklə, İshaq insan övladı üçün canını vermişdi. Ayaqları bağlanmış quzu Milad bayramında çobanların gətirdiyi hədiyyələrdən biridir, həm də İsanın gələcək qurbanını simvollaşdırır.
Ost-Hind şirkəti (Danimarka)
thumb|250px|Trankerbarda Dansborq fortu
Danimarka Ost-Hind şirkəti  — 1616-1729 (fasilələrlə) ilə Asiya ilə ticarət edən Danimarka ticarət şirkəti.
1616-cı ildə Hollandiyanın Ost-Hind şirkəti modelindən sonra yaradılmışdır. Şirkətin ən böyük səhmdarı Kral IV Kristian idi. Şirkət qurulduqda, Asiya ilə dəniz ticarətində inhisar aldı.
1620-ci illərdə Danimarka tacı Hindistanda bir qala əldə etdi - Trankebar, daha sonra şirkətin ticarət fəaliyyətinin mərkəzinə çevrildi (Dansborq fortu). Çiçəklənmə dövründə İsveç Ost-Hind şirkəti ilə birlikdə İngilis Şərqi Hindistan Şirkətindən daha çox çay idxal etdi, bunun 90% -i İngiltərəyə qaçaq yolla gətirildi və bu da ona böyük qazanc gətirdi.
Zəif iqtisadi göstəricilərə görə şirkət 1650-ci ildə ləğv edildi, lakin 1670-ci ildə yenidən quruldu. 1729-cu ilə qədər Danimarka Ost-Hind şirkəti çürüdü və nəhayət ləğv edildi. Tezliklə səhmdarlarının çoxu 1730-cu ildə qurulmuş Asiya şirkətinin üzvü oldu. Lakin 1772-ci ildə inhisarını itirdi və 1779-cu ildə Danimarka Hindistanı tac koloniyası oldu.
Schwerer Gustav
Schwerer Gustav (az: ağır qustav) və Dora adlı iki nümunəsi istehsal edilmiş 80 sm K (E), Almanların İkinci Dünya Müharibəsi zamanı istifadə etdiyi 800 mm diametrlik lüləyə malik olan bir topudur. Sürüşdürmə dərəcəsi 48.5°, atış tezliyi 30-45 dəqiqədə 1 atış, gün ərzində 14 atış, mərninin çıxış sürəti 720 m/s (AP), 820 m/s (HE), effektiv mənzili və maksimum mənzili 48 km, istehsal xərci 7 Milyon Reichsmark olmuşdur.
Tarixi inkişafı
thumb|Ölçüləri ilə Schwerer Gustav (qara), [[Toçka (taktiki raket kompleksi)|OTR-21 Toçka Qısa mənzilli ballistik raket (qırmızı) və insan]] 1934-cü ildə Krupp şirkəti tərəfindən hazırlanan bu silah geniş sahəyə malik istehkam mövqelərini məhv etmək üçün hazırlanmışdır. Silah Alman mühəndisi Erich Müller tərəfindən dizayn edilmiş və hazırlanmışdır. Test mərhələsində top 250 atəş etmişdir. Təxminən 1350 ton ağırlığında idi və 48 km uzaqlıqdakı hədəfə 4800 kq mərmi göndərməyi bacarırdı. Heç bir motorlu nəqliyyat vasitəsi bu qədər ağır bir cismi hərəkət etdirə bilmədiyi üçün, dəmir yolunda daşınırdı. Topun hissələri 25 vaqonla daşınırdı. Topun hərəkət etməsi üçün 2500 nəfər dəmir yolu xəttini çəkməli idi. Əlavə olaraq silahı düzəltmək və atəşə hazır vəziyyətə gətirmək üçün 20-si mühəndis olmaqla 5.000 adama ehtiyac var idi. Topun atışa hazır olması üçün 2 böyük kran və 5 həftə vaxt lazım idi. Silah çox böyük olduğundan, uzaqdan görülə bilirdi və hava zərbələrinə qarşı həssas idi, buna görə də 2 Tabor zenit bölməsi silahı hava zərbələrindən qorumağa məsul idi. Silahın lüləsi sola və ya sağa dönə bilmədiyi üçün dəmir yolu atacağı istiqamətdə düzəldilirdi. Atəş etməsi üçün 500 nəfərə ehtiyac var idi. Topun birinci dəfə İkinci Dünya müharibəsində Fransaya qarşı Maginot xəttini məhv etmək üçün istifadə edilməsi nəzərdə tutulmuşdu. Lakin Wehrmacht bu xətti Fransa müharibəsinin əvvəllərində ələ keçirdiyindən onun istifadəsinə ehtiyac yox idi. Almanlar bu topdan Barbarossa əməliyyatı zamanı Sevastapol mühasirəsində istifadə etmişdirlər. Silah 1941-ci il mayın əvvəllərində qurulmağa başlandı və 5 iyunda atışa hazır oldu, 17 iyuna qədər Maksim Qorki istehkamları və Stalin qalası da daxil olmaqla 7 hədəfə 48 atış etmişdir. Bu da 26.281 ton sursata bərabərdir. Bu mərmilərdən bir neçəsi 6 iyun tarixində Severnaya Körfəzində yerləşmiş 30 metr dərinlikdəki silah-sursat anbarını məhv etdi. Daha sonra top, 1942-ci ilin sentyabrında Leninqradanın mühasirəsində istifadə olunmaq üçün Leninqrada göndərildi, lakin böyük bir Sovet hücumu gözlənildiyi üçün silah istifadə edilmədi və geriyə - Almaniyaya aparıldı. Silah müharibənin sonlarına doğru Amerikan ordusu tərəfindən ələ keçirilməməsi üçün 14 aprel 1945-ci ildə dinamitlə partladıldı. Digər silah olan Dora, Sovetlərin əlinə keçməməsi üçün 1945-ci il 19 aprel tarixində dinamitlə partladıldı.
Kamandan oxatma
Kamandan oxatma — kamandan oxatma idman növü Dünya Oxatma Federasiyası tərəfindən tənzimlənir. Kamandan oxatma Beynəlxalq Olimpiya Komitəsinin (BOK-un) orqanıdır.
İmpost (memarlıq)
thumb
İmpost — və ya dayaq bloku arxitekturada bir sütunun üstünə düşən və ya bir divarın içərisinə bürünən, bir kamarın yaylı və ya aşağı vuzer forması kimi xidmət edən bir layihədir.
Fəxrəddin (tarixçi)
Fəxrəddin — XIII əsr müsəlman tarixçisi. O, 1258-ci ildə Abbasilər xilafətinin dağıdılmasına qədərki yeganə xəlifə tarixi haqqında əsər olan "Sülalələrin xronoloji tarixi"nin müəllifi olmuşdur. Bu, Fransa Milli Kitabxanasında əlyazma şəklində saxlanılır. Antuan İsaak Silvestr de Sasi ərəbdilli müntəxabatında əsərdən sitat gətimişdir. Georq Freytaq, Ogüst Şarbonno onun mühüm hissələrini tərcümə etmişdir.
Artek
200px|thumb|"Artek günəbaxanı" — "Artek" BUM-un emblemi "Artek" — Ukrayna ərazisində, Krım yarımadasında beynəlxalq uşaq mərkəzi. Krım yarımadasının cənub sahilində, Qurzuf qəsəbəsinin yaxınlığında yerləşir. Vaxtilə keçmiş SSRİ-nin ən məşhur pioner düşərgələrindən biri olmuşdur. Uzun müddət sosialist ölkələrindən gələn deleqasiyaların və xarici dövlət rəhbərlərinin qaldığı yer olmuşdur.
Adın mənşəyi
Düşərgənin özündə "bildirçin" versiyası daha populyardır və "Artek — bildirçin adacığı" deyimi və bu adda mahnı mövcuddur.
Tarixi
thumb|240px|left|"Lesnoy" uşaq düşərgəsindən Ayu-dağın mənzərəsi thumb|240px|İsti dənizin sahilində ("У тёплого моря") — düşərgə haqqında sənədli film (1940) "Artek" Beynəlxalq Qızıl Xaç Komitəsinin Rusiya cəmiyyətinin təşəbbüsü ilə tuberkulyoz zəhərlənməsindən əziyyət çəkən uşaqlar üçün sanator-düşərgə kimi yaradılmışdır. .
Artekin yaradılması haqqında ilk dəfə 5 noyabr 1924-cü ildə Moskva pionerlərinin bayramında elan edildi. Düşərgənin yaradılmasında Qızıl Xaç Komitəsinin Rusiya Cəmiyyəti, Rusiya Gənclər Kommunist İttifaqı və Gənc Pionerlərin Mərkəzi Bürosu fəal iştirak etmişdir.
Düşərgə 16 iyun 1925-ci ildə açıldı. Birinci növbəyə Moskvadan və Krımdan 80 pioner qatılmışdı. Artıq növbəti il düşərgəyə ilk xarici deleqasiya — Almaniya pionerləri gəldilər.
İlk illərdə pionerlər brezent çadırlarda qalırdılar. Növbəti illərdə faner evciklər qoyuldu, 30-cu illərdə qış korpusunun tikilməsi ilə "Artek" bütün ili fəaliyyət göstərməyə başladı. 1937-ci ildə isə düşərgə vətəndaş müharibəsi şəraitində yaşayan İspaniyadan gəlmiş uşaqları qəbul etdi.
II Dünya Müharibəsi illərində "Artek" əvvəlcə Stalinqrada, daha sonra isə Belokurixa adlı Altay qəsəbəsinə evakuasiya olundu. 1944-cü ilin aprelində Krımın almanlardan azad olunmasından dərhal sonra "Artek"də bərpa işləri başlandı və avqustda müharibəsonrası ilk növbə açıldı. Bir il sonra isə düşərgə indiki ölçülərinədək genişləndirildi.
60-cı illərin əvvəllərindən başlayaraq düşərgədə yenidənqurma işləri aparıldı və 1969-cu ildə "Artek"də 150 bina, 3 tibb mərkəzi, məktəb, "Artekfilm" kinostudiyası, 3 üzgüçülük hovuzu, 7000 yerlik stadion və müxtəlif təyinatlı oyun meydançaları var idi.
Sovet dövründə "Artek"ə yollayış vərəqəsi sovet məktəbliləri üçün çox dəyərli sayılırdı. Məktəblərdə yalnız müxtəlif göstəricilərə görə (pioner hərəkatının işində iştirak, davranış, hazırlıq səviyyəsi və s.) ən yaxşı hesab olunan pionerlər yollayış vərəqəsini ala bilərdilər. Özünün ən yaxşı vaxtlarında "Artek" ildə 27000 nəfər qəbul edirdi. 1925–1969-cu illərdə düşərgədə 300 000 uşaq olmuşdu ki, ondan 13 000-i 17 xarici ölkədən gəlmişdi.
1983-cü ilin iyulunda "Artek"i Samanta Smit ziyarət etmişdi.
NGC 3573
NGC 3573, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Sentavr bürcü istiqamətində yerləşir. S0-a tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Aerobus
Aerobus — yaxın və orta məsafələrdə müntəzəm və qısamüddətli reyslər üçün çox sərnişin tutan nəqliyyat təyyarəsi.
Tarixi
1970-ci illərinin ortalarında dünya aviasiya sənayesində aerobusların yaradılmasına meyl artmışdır. Aerobuslar sərnişin daşınması intensiv olan marşrutlar üçündür. Qenrix Novojilovun rəhbərliyi altında konstruksiya-sınaq bürosunda 350 sərnişin tutacaq ilk sovet aerobusu İl-86 yaradılmışdır (1976). 4 ədəd ikikonturlu turboreaktiv mühərrikli İl-86 təyyarəsinin birbaşa uçuş uzaqlığı 800–3,600 kilometr, kommersiya yükü 40-42 metr, uçuş sürəti 900 kilometr/saatdır. Magistral, ölkədaxili və beynəlxalq hava xətlərində istifadə uçun nəzərdə tutulmuşdur.
Fərid Teymurov
Fərid Fizuli oğlu Teymurov (11 fevral 1999; Qarğılı, Cəlilabad rayonu, Azərbaycan — oktyabr 2020; Suqovuşan, Tərtər rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Fərid Teymurov 11 fevral 1999-u ildə Cəlilabad rayonunun Qarğılı kəndində anadan olmuşdur.
Hərbi xidməti
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Fərid Teymurov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Suqovuşan qəsəbəsinin işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 05.11.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Fərid Teymurov ölümündən sonra "Suqovuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
I Con (Fransa kralı)
I Con (Jean Ier) və ya Atasız Con (Jean le Posthume) — Fransa tarixi nin ən gənc və ən qısa səltənəti olan Fransa və Navarra kralı.
Atası Fransa kralı X Lüdovik hamilə xanımı Klementina yla ilk xanımından dünyaya gələn 4 yaşlı qızı Janna nı geridə qoyaraq 5 iyun 1316-cı ildə vəfat etdi. I Conun dünyaya gəldiyi 1316-cı ilin noyabr ayınadək isə əmisi Uzun Filipp kral naibi olaraq krallığı idarə etdi. 15 noyabr günü doğulan I Con cəmi 5 gün sonra vəfat etdi. Fransa kralı ünvanıyla doğulan yeganə şəxs olması və cəmi 5 gün davam edən səltənətiylə Fransa tarixi ndə iz qoymuşdur. Ölümünün ardından kral naibi olan əmisi Uzun Filipp Reyms şəhərində özünü kral elan etdi.
İstinadlar
<references group="" responsive="1">
Fəxrəddin Mustovfi
Fəxrəddin Mustovfi — İran dövlət xadimi. O, Qəzvinin Mustovfi soyundan olmuş və Elxanlı hakimiyyətinin erkən illərində yaşamışdır. Mustovfi tarixçi və coğrafiyaşünas Həmdullah Qəzvininin yaşca böyük əmisi oğlu idi.
Həyatı
Buna baxmayaraq, 1286-cı ildə onu Cəlaləddin Simnani əvəz etmiş və o, Anadolu padşahlığına göndərilmişdir. Həmin il Fəkrəddin nifrət dolu böhtanlarla Şəmsəddinin oğlu Şərəfəddin Harun Cüveyninin edamına təhrik etmişdir. Fəxrəddin Mustovfi özü 1290-cı ildə edam edilmişdir. Bunun təhrikçisi, buna böhtanlarla nail olan yeni sahib-i divan Sədəddövlə idi. Bu, Mustovfi ailəsinin düşmənçiliyinə səbəb olmuşdur.
Amar (film, 2017)
Amar:Səninlə dünyanın sonuna qədər — Estepan Kresponun rejissorluğunda 2017-ci il ispan romantik-dram filmi.
Məzmun
Laura və Karlos bir-birlərini hər gün son günləriymiş kimi sevən iki sevgilidir. Öz həyatını idareətmə və anasının nəzərətindən çıxma arzusuyla hərəkət edən Laura hamilə qalmağın xəyalını qurur. Laura da, Karlos da dünyada öz yerlərini tapmaq arzusundadırlar. Bir ildən sonra daha da olqunlaşanda bir-birlərinə qarşı dərin hisləri sadəcə xatirədir.
Qunki
Qunki — Yaponiyada Kamakura dövrünün hərbi hadisələrini təsvir edən əsərlərin yazıldığı janr.
Haqqında
«Qunki» hərfi mənada «hərbi təsvir» deməkdir. Bu janrı Kamakura dövrünün hərbi hadisələrini təsvir edən əsərləri belə adlandırırdılar. «Qunkilərin» bir hissəsi O zamankı Heyyan dövründəkinə uyğun olaraq əsərin predmetinə, mövzusuna görə seçilir. (məs. Horen dövrünün povesti – Horen-monoqatari: Meyci dövrünün povesti, «Heyke-monoqatari», «tayra nəsli haqqında povesti) Deməli, «Qunki» ilə monoqatari arasında genetik əlaqə vardır. Bununla belə «Qunki»nin özünə məxsus fərqləndirici cəhəti vardır. Qunki ədəbi dilin yeni tipi ilə səciyyəvidir. Kitaizm burada yalnız leksik simada özünü göstərir, lakin elə sintaktik mənada da əsərin quruluşuna azca təsir göstərmişdir. «Qunki»də Heyyan ədəbiyyatının dil elementlərini görə bilinir və burada bir sıra xalq sözlərinin də şahidi olunur. Bütün bunlarla bərabər, Qunkilər özünün fərdi stilistikası ilə seçilir. Bu əsərdə canlı təsvir effekti, nitqin enerji sanbalı vardır. Əsərdə cəsarətli təsvir, gümrahlıq, təravət vardır. Kamakura dövrünün ən yaxşı qunkalarından «hərbi əsərlərindən» «hosen-monoqatari», «Heyke-monoqatari» kimi əsərləri öz bədii mükəmməlliyinə görə xüsusi qeyd eləmək lazımdır. Bütün bu əsərlər aristokratiya monarxiyasının tənəzzülünü və hərbi idarə üsulunun perspektivlərini göstərir. Bu əsərlər hərbi dvoryanlığın bütün tipik mənzərələrini əks etdirir. Bu əsərlərdə iki nəslin – Samurayların və Tayra nəsli arasında gedən mübarizənin ən tipik mənzərəsi canlandırılır. Mahiyyətcə onu demək lazımdır ki, XII əsrin ikinci yarısının bütün bu mürəkkəb hadisələri özləri bərabər yeni sosial və siyasi qayda-qanunlar sistemi gətirirdi, bu iki nəslin obrazında bu mənzərə aydınca təsəvvür olunurdu.
Beləliklə: «Hogen-monoqtari» - Horen dövrünün (1156- 1158) povestləri, həmin dövrün dramatik hadisələrini realist təsvir yolu ilə oxuculara çatdırılır – bu iki nəsil adamlarının mübarizəsi fonunda dövrün bütün potensial ziddiyyətləri açılıb tökülür, hər iki tərəfin canlı xarakteri üzə çıxır. Eks-imperator Sutoku üsyanının dramatik lövhələri əyaniləşir. Bu üsyanın yatırılması Tayra nəslinin qələbəsi göstərir ki, dövlət arenasına fəal bir mübariz nəsil gəlir. «Heyke-monoqatari» - “Heyke dövrünün povestləri” deməkdir. Burada Muromaçi nəslinin güclənmiş Tayraya qarşı ciddi mübarizəsi əks etdirilir.
«Heyke-monoqatari» əsərində Tayra nəslinin qələbəsinin apogeyə-yüksək zirvəyə qalxmasının bütün təfərrüatları təsvir edilir, onun hakimiyyətinin güclənməsi, sonra bu nəslin öz rəhbərini itirməsi (1181) və başqa bu kimi hadisələr Tayra nəslinin və bununla bərabər onun bütün tərəfdarlarının dramatik taleyi təsvir olunur. «Temney-Seisuiki» əsərində Minomato və Tayra nəslinin çiçəklənmə dövrü və məhvi təsvir edilməklə hər iki nəsli bu faciəyə gətirib çıxaran ictimai-siyasi səbəblər bədii sözün qüdrəti ilə əyaniləşir. Bütün bu hadisələr «Tayra haqqında» povestdə də öz əksini tapır. Bu əsərin fabulasında Tayra nəsli tarixinin dramatik sonluğu əhatə olunur. Bu tarix üç mərhələyə bölünür. Tayra nəslinin ucalması, çiçəklənməsi və tənəzzülü, əsərdə göstərir ki, Tayra nəsli hakimiyyətə ləng yolla gəlməmişdi, bu nəsil bütün potensial qüvvələrini cəmləşdirərək qəti surətdə vuruşaraq qələbə yaranmışdır. Tayra nəslinin çiçəklənməsinin əsas səbəbi hakimiyyətin möhkəmliyini sübut edir. Bu nəslin tənəzzül səbəbləri isə onun zəifliyindən yox, əksinə, onun qüdrətindən, öz potensialından düzgün istifadə etməməsindən, özünə həddindən artıq güvənməsindən, özünə arxayın olmasından, yersiz iddialarından irəli gəlirdi. Tayra tarixi bütünlüklə, özünün bütün etaplarında böyük bir dramadır və bu drama sonrada tragizmə çevrilir. Tayra özünün mənşəyinə görə o zamankı cəmiyyətin ən yüksək nöqtəsində dayanan bir nəsildən idi. Onların nəsli Kammu (782- 805) çarlığına gedib çıxır, o, həmin çarın oğlanlarının birindən, şahzadə Katsuravadan törəməsidir və bu nəslin sonu isə dramatik tale ilə bitdi.
Abatment
thumb|Abatment, [[Ontario]] Abatment - mühəndislikdə tikilinin üst hissəsi və ya təmas nöqtələrində bir körpü aralığı, yaxud barajın ucunda alt hissəyə verilən addır. Burada körpülər həm onun üçün şaquli və lateral dəstək təmin edən tərəf kimi dayanırlar, həm də köprü yanaşmasının yerüstü doldurulmasının yanal hərəkətinə qarşı duran divarlar kimi çıxış edirlər. Bu baxımdan çoxqarışlı körpülər ardıcılları tərəfindən dəstəklənməyən aralıqların uclarına dəstək tələb edir.
Baraj abatmentləri əksərən vadinin ya da dərənin bir hissəsi olurlar, lakin Yaponiyada Kurobe Barajı kimi arxa bəndlərə dəstək olmaq üçün süni üsulla yaradılan növlərinə də rast gəlmək mümkündür.
Ruhanilər
thumb|250px|müsəlman, xristian və yəhudi ruhanilər birlikdə
Ruhanilər — müəyyən bir din daxilində ruhaniliyi peşə olaraq icra edən bütün insanlara verilən addır. Əvvəlcə xristian terminologiyasına aid olan ruhanilik anlayışı bəzən digər dinlər üçün də istifadə olunur.
Mənşəyi
Ruhban insanlardan uzaqlaşaraq dünyanın ləzzətlərini tərk edən və ifrat şəkildə ibadət etməyə həsr olunmuş insanlar deməkdir. Ruhban və rahib eyni kökdən gələn ərəb dilli sözləridir.
Tarixçəsi
İsa peyğəmbərin ölümündən sonra, bəzi xristianlar üzləşdikləri təzyiq və qəddarlıqlara görə ictimai həyatdan təcrid olundular və əldə etdikləri xüsusi yerlərə çəkildilər və özlərini ibadətə həsr etdilər. Bu təcrübə tədricən bir həyat tərzi olaraq xristianlıqda yerləşdi.
Bu gün məzhəblər arasında fərqlər olsa da, ruhanilərin yalnız kiçik bir hissəsi monastır həyatlarını davam etdirirlər.
Olqa Senyuk
Olqa Senyuk (d. 23 yanvar 1991; Kişinyov, Moldova) — Azərbaycanı təmsil edən Moldova əsilli oxatan. Olqa Senyuk Azərbaycanı 2015-ci ildə I Avropa Oyunlarında və 2016-cı ildə XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.
Həyatı
Olqa Senyuk 1991-ci il 23 yanvarda Moldovanın paytaxtı Kişinyov şəhərində anadan olub. Olqa Senyukun böyük bacısı Taras Senyuk Azərbaycanı 2015-ci ildə baş tutan I Avropa Oyunlarında təmsil edib.
Karyerası
Olqa Senyuk birinci ciddi yarışına 2015-ci ildə I Avropa Oyunlarında qatıldı. Senyuk birinci görüşdə Rumıniya təmsilçisi Simona Bancilanı 6:5 hesabı ilə məğlub etsə də, ikinci görüşdə Danimarka təmsilçisi Maya Yagerə 3:7 hesabı ilə uduzdu və mübarizəni dayandırdı.
Olqa Senyuk birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 2016-cı ildə qatıldı. Senyuk Rio-de-Janeyro şəhərində baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında, 1/32 final mərhələsində Çin nümayəndəsi Cao Hui ilə üz-üzə gəldi. Həmin görüşdə Olqa Senyuk rəqibinə 1:7 hesabı ilə uduzdu və mübarizəni dayandırdı.
Şər yuvası (film, 2002)
Şər Yuvası (Əsl adı: Resident Evil) 2002-ci ildə çıxmış bir qorxu filmi. Rejissor Paul Anderson, Capcom'un Resident Evil adlı video oyunundan ilhamlanaraq hazırlanmışdır.
Hekayə
Umbrella (Çətir) şirkətinin dünyanın bir çox yerində qurumları vardır. Amma əsas mərkəz şimali Amerikadaki Raccoon City-dir. Şirkət bir çox tekniki avadanlıqların istehsalı ilə dünyada məşhurdur. Amma Umbrellanın əsas gəlir məmbəsi istehsal etdiyi virus silahlarıdır. Bu viruslardan ən təhlükəli olanı T-virusudur. Umbrella şirkətinin virus istehsalı ilə məşğul olduğu sahə, yer altı Hive-də T-virusu yayılmağa başlar. Bunu izləyən şirkətin bütün gücünü əlində saxlayan Qızıl-Şahzadə adlı super kopyuter, virusun yayılmasının qarşısını almaq üçün, şirkətin bütün işçilərinin həyatı bahasına olsa belə, şirkətdəki bütün giriş və çıxış qapılarını bağlayır. Alis və dostları şirkət işçilərinə nə olduğunu öyrənmək üçün xüsusi təyinatlı S.T.A.R.S adlı hərbi komanda ilə birlikdə Umbrella şirkətinə gedərlər. Və onlar burada həqiqəti görəcəklər. Öldü deyə bilinə şikət işçiləri şuurlarını itirmiş və qan axtarışına düşmüş ZOMBİLƏRƏ çevrilmişlər. Zombilərin dişləməyi və ya onlardan insana düşmüş balaca bir çızıq belə həmin insanın T-virusuna yoluxaraq zombiyə çevrilməsinə səbəb olur. Umbrella-dakı alimlərin burada yaratdıqları bir yırtıcı məxluqda azad olur. Bundan sonra Alis və dostlarının başı sadəcə Zombilərlə deyil bu yırtıcı məxluqlada dərddədir.
Springer (memarlıq)
thumb
Springer — arxın hər iki tayında tikilmiş aşağı yaylı vuzer üçün ifadə vasitəsidir. O, kəmərin ən alt elementi olduğundan, arx dəstəyi cavab verdiyi yerlərdə dayanır. Arxın iskelesine, yəni arxın çıxdığı abatmentin yuxarı hissəsinə əsaslanır.
"Vətən müharibəsi partizanına" medalı
"Vətən müharibəsi partizanına" medalı - SSRİ Ali Sovetinin 2 fevral 1943-cü il tarixli qanunu ilə təsis olunmuş SSRİ medalı
Oegopsida
—  aləminin  tipinin  sinfinə aid heyvan dəstəsi.
Kamal Karpat
Kamal Karpat — tarixçi.
Həyatı
Türkiyəli tarixçi professor Kamal Karpat ABŞ-dən dəvət aldıqdan sonra bu ölkəyə yollanaraq, Birləşmiş Ştatların Viskonsin Universitetində "Osmanlı tarixi" kafedrasını qurub. K. Karpatın bəzi əsərləri "kitabxanlarda zəruri olan ən yüksək səviyyəli kitablar" arasında göstərilir. Alimin 20 ölkədə 130-dan çox məqaləsi dərc olunub.
Vyetnamın tarixi adları
Vyetnamın tarixi adları — vyetlər və vyetnamlıların tarixi dövlət adlarının siyahısı.
Sitkui
Sitkui adı e.ə. 2879–2524-cü illərdə istifadə edilmişdir.
Vyetthıonq və Vyet
E.ə. XII əsrdə Vyetthıonq, təqribən e.ə. VII əsrdən e.ə. 333-cü ilə qədər Vyet adı mövcud olmuşdur. Mənbələrdə qeyd edilir: "Çenq-vanın dövründən Yuzşan (Vyetthıonq) klanı adlandırılmağa başlamışdır. Beləliklə, Vyet adı yaranmışdı".
Vyetthıonq və Vyet e.ə. XII–VII əsrlərdə batvyetləri təşkil edən və e.ə. VII əsrdə ilk iki orijinal dövlətin meydana gəlməsi üçün əsas olan iki böyük qəbilə birliyidir. Batvyetlərin birləşməsi nəticəsində Vanlanq və Vyet çarlıqları yaradılmışdır.
Daynam
1839–1887-ci illərdə.
Tonkin, Annam, Koxinxina
1887–1945-ci illərdə.
Vyetnam imperiyası
1945-ci ildə.
Vyetnam Demokratik Respublikası
1945–1946-cı illərdə (bütün Vyetnam ərazisi), 1946–1954-cü illərdə (yeraltı hökumət) və 1954–1976-cı illərdə (yalnız Şimali Vyetnam)
Koxinxina Muxtar Respublikası
1946–1948-ci illərdə (yalnız Koxinxina koloniyasının ərazisi)
Vyetnam dövləti
1949–1954 (bütün Vyetnam ərazisi) və 1954–1955 (yalnız Cənubi Vyetnam)
Vyetnam Respublikası
1955–1975-ci illər (yalnız Cənubi Vyetnam)
Cənubi Vyetnam Respublikası
1975–1976-cı illər (yalnız Cənubi Vyetnam)
Vyetnam Sosialist Respublikası
1976-cı ildən bu günə qədər.
Bil
Bil — İsveçrənin şimal qərbində, Bern kantonunda şəhər.
Əhalisi
Əhalisi 51,6 min (2011; şəhərətrafı ilə təqribən 75 min).
Coğrafiyası
Yura dağ massivinin şərq ətəyində, Aare çayı sahilindədir. İri nəqliyyat qovşağı. Bil Sürix–Lozanna, Bern–Bazel, Bil–Le-Lokl mühüm dəmiryol xətlərinin kəsişdiyi yerdədir. Şəhərdən Sürix–Zolo turn–Nevşatel–Bezanson (Fransa) və Bern–Bil avtomobil magistralları keçir. Bil gölü sahilində yerli əhəmiyyətə malik portdur.
Tarixi
1230-cu ildən məlumdur.
İqtisadiyyatı
left|thumb|Bildə Kandino binası İqtisadiyyatında xidmət sektoru üstünlük təşkil edir (turizm, rabitə və nəqliyyat, işgüzar xidmətlər). Bil mühüm turizm (o cümlədən xarici) mərkəzidir.
Memarlığı
Şəhər teatrı, de Poş, de Qrenuy teatrları, "Karnenuar" uşaq teatrı və s. var. 1977-ci il dən ənənəvi şahmat festivalları keçirilir).
Sənayesi
Maşınqayırma və metal emalı (saat, dəqiq dəzgahlar və velosipedlər istehsalı üzrə zavodlar) daha çox inkişaf etmişdir. Zərgərlik, poli qrafiya, tikiş, yeyinti sənayesi müəssisələri var.
Osman Nuri Topbaş
Osman Nuri Topbaş — İslam ailimi, din xadimi, mütəsəvvif, yazıçı.
İmam Xətibdəki təhsili
1953-cü ildə İstanbul İmam Xətib məktəbinə daxil olub. O illərdə bu məktəb Osmanlı imperiyasının böyük tanınmış şəxsləri sayılan M. Cəlaləddin Öktən, Mahir İz kimi ustadların, Nurəddin Topçu kimi Qərbdə təhsil almış mütəfəkkirlərin müəllimlik etdiyi önəmli bir qurum idi. Əmisi və yaşıdı Abidin Topbaş ilə birlikdə 1960-cı ildə bu məktəbi bitirdi.İmam Xətib illərində adı çəkilən böyük müəllimlərdən əlavə, M. Zəkayi Qonrapa, Yaman Dədə (Əbdülqadir Keçeoğlu), Əhməd Davudoğlu, Mahmud Bayram, Əli Rza Sağman kimi müəllimlərdən də dərs aldı.
Fəaliyyəti
Təhsili başa vurduqdan sonra bir müddət ticarət və sənaye sahəsində fəaliyyətini davam etdirir. 1962-ci ildə hərbi xidmətə yollanan Nuri Siirt-Tilloda ehtiyat zabit kimi müəllimlik edir. Hərbi xidmətdə olduğu illərdə müəllim olmaq arzusu ilə alışıb-yanan Nuri insanlara təhsil vermək və gənclərlə məşğul olmaqdan həzz alırdı.
Yaradıcılığı
Tarix, ədəbiyyat, dini elmlər və poeziyaya olan marağı səbəbindən yazıçılıq fəaliyyətinə 1990-cı illərdən başlayıb. Kitabları bir çox dillərə tərcümə olunan Osman Nuri Topbaş bu dillərin danışıldığı ölkələrdən seminar, konfrans və panel təkliflərini qəbul edir, fikirlərini bölüşür və bu xidmətini davam etdirir.
Abjakva
Abjakva – Gürcüstanın Abxaziya bölgəsinin Suxumi ərazisində yerləşən kənd. Dəniz səviyəsindən 3 m hündürlüktə, Qara dənizdən 5,5 km və Suxumidən 4 km uzağlıktadır.
Altay (tank)
Altay — Türkiyənin inkişaf etdirməkdə olduğu 3+ nəsil əsas döyüş tankı. Türkiyənin Milli Tank İstehsal Layihəsi (MİTÜP-Milli Tank Üretim Projesi) dairəsində 30 mart 2007-ci ildə Müdafiə Sənayesi İcra Komitəsi iclasının nəticəsində Müdafiə Sənayesi Müstəşarlığı tərəfindən proyektə əsas yüklənici kimi Otokar Otomotiv ve Savunma Sanayi A. Ş. seçildi. Tankın adı İstiqlaliyyət müharibəsində 5. Süvari Kopusuna komandanlıq edən Fəxrəddin Altayın adından alınmışdır. Fəxrəddin Altaya isə soyadı Altay İdman Klubundan ilhamlanaraq Mustafa Kamal Atatürk tərəfindən verilmişdir.
Abaka (memarlıq)
thumb
Altay (tank)
Tarixi
"Altay" tankları Türkiyənin inkişaf etdirdiyi 3+ nəsilə aid əsas döyüş tankıdır. Altay layihəsinin texniki dəstəyi Cənubi Koreyaın Rotem firmasıdır. "Altay" olaraq adlandırılan tankın dizaynı, təkmilləşdirilməsi, prototip istehsalı, test ve lisenziyalaşdırılması mərhələləri üçün 500 milyon dollar maddi vəsait ayrılmışdır. Üçüncü nəsil əsas döyüş tankı olaraq dizayn edilən texnikanın prototip testləri və kalifikasiya işləri 2013-cü ildə bitirilməsi, kütləvi istehalına isə 2016-cı ildə başlanılması planlaşdırılırdı. Dizayn mərhələsində Cənubi Koreya istehsalı XK-2 əsas döyüş tankı proyektindən əldə edilmiş təcrübələrdən də istifadə olunması nəzərdə tutulur. Proyektin sonunda açılacaq yeni bir tender (hərrac) ilə kütləvi istehsalını üstlənəcək qurum müəyyən olunacaq. İlk mərhələdə 250 ədəd tank istehsal olunacaq. TSQ ehtiyacları ilə bu say arta bilər (sonradan bu 1.000 ədəd ola bilər).
2007-ci ildə Milli Tank İstehsal Layihəsi (MİTÜP) çərçivəsində keçirilən Müdafiə Sənaye İcra Komitəsi konfransında, Müdafiə Sənayesi Müstəşarlığı tərəfindən Türkiyənin ilk milli tank layihəsinin həyata keçirilməsi üzrə işlər "Otokar Otomotiv ve Savunma Sanayi A. Ş" şirkətinə havalə edildi və müqavilə imzalandı. Tankın ilk nümunəsi 11 may 2011-ci il tarixdə İstanbulda keçirilən IDEX-2011 silah sərgisində ictimaiyyətə təqdim olunub. 2015-ci ilin mart ayında Tümosan və SSM (Savunma Sanayi Mustesarligi) şirkətləri arasında 190 milyon avro dəyərində imzalanmış müqaviləyə əsasən xarici texniki yardımla "Altay" üçün 1500-dən 1800 at gücünə qədər dizel mühərrikinin yaradılması həyata keçirilməlidir. 2015-ci ilin oktyabr ayında Avstriyanın AVL List GmbH şirkəti mühərrikin yaradılması üzrə köməkçi qismində seçilib. AVL List GmbH şirkəti Tümosan şirkətinə yaradılacaq mühərrik üçün bütün texnologiya və hüquqları ötürməli idi. Lakin 2016-cı ilin sonunda silah və hərbi texnologiyaların Türkiyəyə tədarükü üzrə embarqonun tətbiqi ilə bağlı qəbul edilmiş qətnamədən sonra Avstriya hökuməti AVL List GmbH müqaviləsinə qadağa qoyub. Beləliklə, Tümosan və AVL list GmbH arasında əməkdaşlıq sazişi 2017-ci ilin yanvar ayında ləğv edildi və bunun nəticəsi olaraq, Tümosan və SSM arasında mühərrikin yaradılması və seriya istehsalı üzrə müqavilə fevralın 24-də ləğv edildi. Belə olan vəziyyətdə Türkiyə Ukrayna və Rusiya ilə əməkdaşlığı gücləndirdi. Bu döyüş maşınlarının seriya istehsalı 2020-ci ilin sonuna nəzərdə tutulub, silahlanmaya tədarükü isə 2021-ci ildə başlayacaq. 2021-ci ilin əvvəlinə olan məlumata gör, Türkiyə "Altay" tankının mühərrik problemini hələ də həll etməyə çalışır və bunun üçün adı açıqlanmayan xarici dövlətlə mühərrik almaq üçün danışıqlar aparır.
Abaka (memarlıq)
Abak — sütunun yuxarı hissəsinin zolağını təşkil edən düz bir taxta. Onun başlıca funksiyası arxa və ya yuxarıdakı arxitreyv ağırlığını almaq üçün bir dayanma olmaq və kapitaldan daha geniş olmaq üçün böyük dəstəkləyici bir səth təmin etməkdir.
Altay (tank)
Texniki göstəriciləri
Tankın "Volkan-III" tank atəş nəzarət sistemi və komanda, rabitə, xəbərdarlıq və məlumat sistemi ASELSAN tərəfindən hazırlanıb. Şirkətin hazırladığı və tankda tətbiq edilən yeni STAMP (Sabit mexaniki silah platforması) kompleksi günün istənilən vaxtında, istənilən şəratdə hərəkətə olan tankdan hərəkətli hədəflərə qarşı dəqiq atəş açmağa inkan verən ən son texnologiyalardan hesab olunur. 120 mm-lik əsas silah sistemi, "Hyundai-Rotem" texnologiyasından istifadə edilərək MKE tərəfindən, zireh modul paketi isə ROKETSAN tərəfindən istehsal ediləcək.
"Altay" tankı tank komandiri, tuşlayıcı, sürücü-mexanik və doldurucudan ibarət 4 nəfərlik ekipaja sahibdir. "Altay" tankları üstün atəş gücunə, dəqiqlik göstəricilərinə, manevr imkanlarına və funksionallığına görə Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin ən əsas və dayanıqlı güclərindən biri olacaq.
Əsas silah və köməkçi silahların idarə olunması üçün yeni bir nəsil atəşi idarəetmə sisteminin tanka inteqrasiya edilməsi uğurla nəticələnib. Tankın kimyəvi, bioloji, radioaktiv və nüvə təhdidlərinin mövcud olduğu mühitlərdə belə vəzifələrini müvəffəqiyyətlə yerinə yetirməsinə imkan verən və hər cür təhlükələrə qarşı qorunmasını təmin edən kompozit modul zirehindən istifadə edilir. "Altay"da əsas silah olaraq, hərəkətdə olan hədəfləri belə yüksək dəqiqliklə vura bilən 120 mm-lik silindrli topdan istifadə edir.
Artıq "Altay"ın sifarişçilərindən bəziləri məlumdur. Eyni nəsildən analoqları olan T- 90 və "Leopard-2" tanklarından geri qalmayan "Altay" tanklarının dəyəri analoqlarından iki dəfə baha, təxminən 5.4 milyon dollar olmasına baxmayaraq, onlara olan təlabat bir çox mətləblərdən xəbər verir. Hazırda baş ofisi İzmirdə yerləşən BMC şirkəti ilə 3.5 milyard dollarlıq müqavilə üzrə ilk partiyada 35 ədəd, daha sonra isə 250 ədəd tankın təhvil verilməsi gözlənilir. Seriya istehsalının təşkili üçün Sakaryanın Qarasu şəhərində istehal zonası yaradılıb.
Zirehdə istifadə olunan materialın kompozit olduğu söylənilsə də əslində hansı materiallardan istifadə edildiyi rəsmən açıqlanmır. ROKETSAN şirkətinin tankın zirehində B4C təkibli bor-karbon tərkibindən istifadə etdiyi ehtimal olunur.
Uzunmüddətli dövrdə istehsal ediləcək tankların ümumi sayı 1000 ədədə yaxın nəzərdə tutulur. Beləliklə, TSQ-nin silahlanmasında olan əvvəlki nəsil tankların tam yenilənməsi gözlənilir. Təxminən 20 il davam edən layihənin iqtisadi dəyərinin 25–30 milyard dollara çatdırılması planlaşdırılıb.
Əslində Türkiyənin yerləşdiyi coğrafi ərazi, qonşularla münasibətləri, strateji planları, hərbi doktrinası və cəlb olunduğu münaqişələr 60 tonluq ağır tankların istifadəsini vacib şərt kimi irəli qabartmırdı. Lakin son onillikdə NATO müttəfiqlərinin gizlənpaç oynaması, Türkiyədən gərəkdiyində istifadə edib, ehtiyacı olduqda isə üç meymun oynamaları Ankaranı silah, sursat və texnologiya istehsalında müstəqil olaraq özünü təmin etməsinə və silah bazarında layiqli yer tutmaq istiqamətində məqsədyönlü fəaliyyətinə məcbur etdi.
Preeyakulyasiya
Pre-eyakulyasiya və ya digər adı ilə boşalma öncəsi maye (həmçinin eyakulyasiya mayesi, pre-seminal maye və ya Cowper mayesi kimi də tanınır) — cinsi oyanma zamanı penisin uretrasından çıxan şəffaf, rəngsiz, yapışqanlı maye. Buna xalq arasında həzz suyu, zövq suyu, ləzzət suyu da deyirlər. Tərkibinə görə spermaya oxşayır, lakin fərqli kimyəvi tərkibə malikdir. Pre-eyakulyasiya mayesindəki spermanın varlığı az, yaxud da heç yox dərəcəsindədir. Əvvəlcədən boşalma yağlayıcı maddə və yaxud turşu neytrallaşdırıcısı funksiyasında çıxış edir.
Dzaybatsu Asano
Dzaybatsu Asano  — ümummilli ikinci dərəcəli dzaybatsunun ən böyüyü və beləliklə Yaponiyada beşinci ən böyük dzaybatsu idi.
1940-cı ildə Asano dzaybatsunun 64 şirkəti var idi ; və 1943-cü ildə - 94 şirkət. Bu dövrdə Asano Yaponiyada sement sənayesini praktik olaraq inhisara almışdı.
Tarixi
Asano dzaybatsunun mənşəyi, tacir ailələrinin və ya ailələrin mədənçiliyinin siyasi işlərindən irəli getmədiyi üçün digər dzaybatsulardan xeyli fərqlidir.
Dzaybatsunun qurucusu Asano Soitiro Toyama prefekturasından Tokioya gəldi və şəkər suyu tacirindən müxtəlif kiçik pərakəndə satış sahələrinin sahibinə: odun, ağac və daş kömürü. Bu dövrdə kömürdən istifadənin əsas yollarından biri işıqlandırma cihazlarında istifadə olunan ondan kok sobası qazının alınması idi. Qaz istehsalında, kömür oksigen əldə etmədən yüksək bir temperaturda qızdırılır və nəticədə kok meydana gəlir. Kok, qiymətli bir yanacaqdır və dəmir və polad sənayesində lazımdır, ancaq o dövrdə kok başqa bir yerdə istifadə edilmirdi.
NGC 3384
NGC 3384, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Şir bürcü istiqamətində yerləşir. E/SB0 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
.app
.app — ICANN-ın yeni ÜYSD (ümumi yüksək səviyyəli domen) proqramındakı bir ÜYSD. Domen 2015-ci ilin fevralında Google tərəfindən hərracda alınmışdır.
Roman Vengerov
Roman Vengerov (d. 23 mart 1982) — Azərbaycanı təmsil edən oxatan. Roman Vengerov 2015-ci ildə Azərbaycan bayrağı altında I Avropa Oyunlarına qatılıb.
Həyatı
Roman Vengerov 1982-ci il 23 martda anadan olub.
Karyerası
Roman Vengerov birinci ciddi uğurunu 2013-cü ildə qazandı. Vengerov İndoneziyanın Palembanq şəhərində baş tutan III İslam Həmrəyliyi Oyunlarında gümüş medal qazandı. Daha sonra Roman Vengerov 2015-ci ildə I Avropa Oyunlarına qatıldı. Vengerov bu yarışlarda 1/16 final mərhələsində Fransalı Daniel Lucasa 0:6 hesabı ilə uduzdu və mübarizəni dayandırdı.
Zəfərnamə (Mustovfi)
Zəfərnamə (, "Zəfər kitabı") — İran şairi Həmdullah Qəzvininin (1281–1339/1340) yazdığı epik poema. 75 min beytdən ibarət epik hekayə İranın ərəb işğalından monqol hakimiyyətinə qədərki tarixini araşdırır. Qəzvinini bu əsəri yazmağa vəzir və tarixçi Rəşidəddin Həmədani ruhlandırmışdır. Əsər Firdovsinin "Şahnamə"sinin davamıdır. Qəzvini əsəri yazmağa 1320-ci ildə başlamış və işini 1334-cü ildə tamamlamışdır.
İsmail Alper Coşkun
İsmail Alper Coşkun — Türkiyənin Azərbaycandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri (2012 -2016 )
Şandun sualı
thumb|[[Çində Şandun yarımadasının Yaponiyaya verilməsinə qarşı etirazlar (4 may 1909).]] və ya Şandun problemi – 1919-cu ildə Paris Sülh Konfransından sonra Şandun yarımadasının kimə aid olması haqqında Çinlə Yaponiya arasında baş vermiş münaqişə. Problem 1922-ci ildə Çinin xeyrinə həll edilmişdir.