cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Herst-kasl
Dizaynı
Mən San-Simeon təpəsində nəsə tikdirmək istəyirəm. Mən ora gedib çadırlarda dincəlməkdən artıq yorulmuşam. Mən bunun üçün artıq getdikcə yaşlaşıram. Daha rahat olmaq üçün mən nəsə almaq istərdim. 220px|thumb|right|Ronda şəhərində yerləşən Santa María la Mayor kilsəsi. Bura Herst-kaslın qüllələri üçün ilham mənbəyi rolunu oynamışdır. Təxminən 1 aya yaxın aparılan müzakirələrdən sonra Herstin planında tutduğu sadə bir tikili çox böyük ölçülərə qədər genişləndirildi. Aparılan müzakirələr nəticəsində tikilinin xarici görünüşü  yapon və koreya üslubunda olan dizayndan ispan intibahı dizaynına dəyişmişdir. Herstin özü də ispan İntibahı ilə maraqlansa da, Kaliforniyadakı sütunlu strukturların kobudluğundan narazı idi. Meksika memarlığı bu barədə kəskinliyi ilə seçilsə də, lakin Herst oradakı ornamentin bolluğuna qarşı idi. İlham mənbəyi tapmaq üçün Pireney yarımadasına yollanan Herst İspaniya]]nın cənubunda İntibah və Barokko dövrünə aid özünün zövqündə olan nümunələr tapa bilmişdir. Herstin daha çox diqqətini Ronda şəhərində yerləşən kilsə çəkmişdir. Kilsənin qüllələri Herstə öz malikanəsindəki qüllələrin də o cür hazırlanması üçün ilham mənbəyi olmuşdur. 1915-1917-ci illərdə San-Dieqo şəhərində keçirilmiş beynəlxalq "Panama-Kaliforniya Sərgisi" Herstin Kaliforniyada arzuladığı tikilinin dizaynı üçün vacib rol oynamışdır.
Meril Strip
Həyatı
Meryl Streep 22 iyun, 1949-cu ildə ABŞ-nin Nyu-Cersi ştatında dünyaya göz açmışdır. Atası Harry Streep dərman şirkəti direktoru, anası Mary Streep isə isveç, irland və ingilis qarışığı reklam ulduzu idi. Meryl atasının əcdadlarının Hollandiyadan gəldiyini demişdir, hətta ailəsinin əsl soyadı Messerschnitz olub, sonradan Streep`ə çevrilib.
NGC 6393
NGC 6393, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Əjdaha bürcü istiqamətində yerləşir. S? tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Meril Strip
Həyatı
Aktrisanın uşaqlığı elə doğulduğu ştatda- Nyu-Cersidə keçib. Vassar kollecində teatr dərsləri alıb və bu kollecdən məzun olduqdan sonra Yale Universitetinin Teatr fakutləsində təhsilini davam etdirir. Rol aldığı ilk film 1977-ci ildə çəkilən "Julia" filmi oldu. Kiçik, lakin vacib bir rola yiyələnmişdi. İkinci rol aldığı film isə 1978-ci il istehsalı olan "Maral ovçusu" (The Deer Hunter) filmi oldu. Bu filmdə Meryl ikinci dərəcəli rolda çıxış edirdi. Məhz bu rolu ona "Ən yaxşı ikinci dərəcəli aktrisa" nominasiyasında Oskara namizəd etdi, lakin o, bu mükafatı qazana bilmədi. Bir il sonra Dustin Hoffman ilə birlikdə rol aldığı "Kramer Kramerə qarşı" (Kramer vs. Kramer) filmi ona "Ən yaxşı ikincidərəcəli aktrisa" nominasiyasında Oskarı qazandırdı. 1982-ci ildə "Sofinin seçimi" (Sophie’s Choice) filmindəki baş roluna görə "Ən yaxşı aktrisa" nominasiyasında Oskarı əldə etdi. Bu artıq aktrisanın ikinci Oskar uğuru idi. Aktrisa filmlərdən əlavə, televiziya seriallarında da rol alırdı. "Holocaust" adlı serialdakı roluna görə 1978-ci ildə ilk Emmy mükafatını qazandı.
1980-ci illərdə aktrisa "Fransız leytenantın qadını" (The French Lieutenant’s Woman) (1981), "Silkvud" (Silkwood) (1982), "Afrikadan kənarda" (Out of Africa) (1985), "Qanqal" (Ironweed) (1987), "Qaranlıqda ağlamaq" (A Cry in the Dark) (1988) kimi bir çox uğurlu filmlərdə rol alır. 1984-1990-cı illər aralığında Meryl "ən yaxşı aktrisa" nominasiyasında 6 dəfə "People's Сhoice" mükafatını qazanır. 1990-cı ildə isə dünyanın ən çox tərcih edilən aktrisası seçilir.
1990-ci ildən sonra aktrisa özünü fərqli rollarda sınamağa başladı. "Uzaqdan açıqcalar" (Postcards from the Edge), "Ölüm onunladır" (Death Becomes Her), "Kabusların evi" (The House of the Spirits), "Madison qraflığına körpülər" (The Bridges of Madison County), "Qəzəbli çay" (The River Wild), " Şeytan qadın" (She-Devil), "Marvinin otağı" (Marvin's Room), "Qəlbin musiqisi" (Music of the Heart) kimi filmlərdə fərqli-fərqli rolları üstələndi. "Qəlbin musiqisi" filminə görə isə skripka çalmağı belə öyrəndi.
Aktrisalıqdan əlavə Meryl Streep "Simpsonlar" (The Simpsons Movie) və "Dağ kralı" (King of the Hill) animasiya filmlərində və Steven Spielberg`in "A.İ" filminin səsləndirmələrində də iştirak etmişdir. 2002-ci ildən sonra "Uyğunlaşma" (Adaptation), "Saatlar" (The Hours) kimi məşhur filmlərdə və Al Paçino ilə "Amerikadakı mələklər" (Angels in America) adlı serialda öz ustalığını nümayiş etdirir. Bu serialdakı rolu aktrisaya ikinci Emmy mükafatını qazandırır. "Şeytan Prada geyinir" (The Devil Wears Prada) filmindəki roluna görə isə o, komediya janrında "Ən yaxşı aktrisa" nominasiyası üzrə 2007-ci ildə "Qızıl Qlobus" mükafatını qazanır.
Aktrisa film və seriallardan başqa bir çox brodvey (teatr tamaşasının bir forması) layihələrində də iştirak edib. 1976-cı ildə "27 Vaqon dolusu pambıq" (27 Wagons Full of Cotton) adlı layihədəki iştirakından sonra brodvey karyerasına Anton Çexovun "Gilas bağı" (The Cherry Orchard) pyesi, "Xoşbəxt sonluq" (Happy End) müziklındakı iştirakı ilə davam etdirdi. Teatrda göstərdiyi müvəffəqiyyəti də aktrisaya bir çox prestijli mükafatlar qazandırdı, amma aktrisa filmlərə daha çox önəm verdi. Uzun bir müddət sonra, 2001-ci ildə yenidən teatra qayıtdı.
Anton Çexovun "Qağayı" (The Seagull) tamaşasında Philip Seymour Hoffman, Natalie Portman və "Sofinin seçimi" filmində həmkarı Kevin Kline səhnədə aktrisayla birgə iştirak edir. 2006-cı ilin sentyabr ayında isə yazıçı Bertolt Brecht`in "Ananın qoçaqlığı və onun uşaqları" tamaşasında yenə də Kevin Kline`la birlikdə rol alır. Tamaşa o qədər müvəffəqiyyətli oldu ki, tamaşaçılar yağış altında saatlarca növbədə gözləyirdilər. Aktrisa 3 saat yarım davam edən tamaşada mahnı da oxuyurdu. Aktrisa 2006-cı ildən sonra bir çox filmlərə çəkilir. 2011-ci ildə baş rolunu ifa etdiyi "Dəmir qadın" (The İron Lady) filmindəki rolu ona 3-cü Oskar mükafatını qazanadırır.
Meryl Streep bütün dövrlərin ən istedadlı və seçilən aktrisalarından biri olduğunu qazandığı mükafatlar da təsdiq edir. Film, teatr və seriallardakı iştirakına görə müxtəlif nominasiyalarda namizəd görüldüyü 140-dən çox mükafatın 100-ə yaxınını qazanıb. Bunlardan 3-ü Oskar mükafatıdır və aktrisa hələ də Oskara ən çox namizəd olan (19 dəfə) biri kimi öz liderliyini qoruyur. O, həmçinin, Qızıl Qlobus mükafatını da ən çox alanlar siyahısında birincidir.
Aktrisanın Hollivudun məşhurlar səkisində bir ulduzu var. Demokrat partiyasının üzvüdür. 2001-ci ildə Norveçdəki Nobel Sülh Mükafatının aparıcılığını edib. Aktrisa bir çox tənqidçi tərəfindən ən yaxşı aktrisa sayılır. Onun müxtəlif dilləri mükəmməl şəkildə danışmaq bacarığı var.
Herst-kasl
Dizaynı
1919-cu ilin yayında Morqan əraziyə baxaraq, onun geologiyasını analiz etmiş və əsas tikili üçün ilkin planlarını tərtib etmişdir. Tikinti 1919-cu ildən başlamış 1947-ci ilə qədər davam etmişdir. Morqan Herstə ilk əvvəl qonaq kotteclərin tikintisindən başlamağı məsləhət görmüşdür. Belə olan halda kiçik strukturların tikintisi sürətli şəkildə bitəcəkdir.
Herst-kaslın ornamentlərinin tarixi Avropa mövzularında olmasına baxmayaraq, binanın strukturunun əsasını dəmir-beton karkas təşkil edir. Müasir mühəndislik təcrübəsindən istifadə etməsi Morqanın Berkli Kaliforniya Universitetinin vətəndaş mühəndisliyi (civil engineering) fakultəsinin məzunu və Parisdə yerləşən Milli zərif incəsənət ali məktəbinin ilk qadın məzunu olmasından irəli gəlir. Morqan malikanə üçün kaşılar işləyib hazırlamış və bir sıra kaşı şirkətlərinin işlərindən istifadə etmişdir. Albert Solon və Frenk Şemmel malikanəyə gələrək kaşı işlərini aparmışdılar. Herstin yaşadığı dövrdə yerli elektrostansiya buraya ayrıca olaraq elektrik verirdi. Malikanədəki əksər çılçıraqlarda lampalar üstünlük təşkil edir. Belə ki malikanənin tikildiyi dövrdə elektrik texnologiyası yeni idi.
Qir və Karzin şəhristanı
Qir və Karzin şəhristanı— İranın Fars ostanının şəhristanlarından biridir. Şəhristanın inzibati mərkəzi Qir şəhəridir.
Əhalisi
2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhristanın əhalisi 61,432 nəfər və 13,246 ailədən ibarət idi.
Milli tərkibi
Qir və Karzin bölgəsinin əhalisi Qaşqay türkləri və Taciklərdən ibarətdir. Qaşqay türkləri Efzər, Hingam, Zaxəruiyyə dehistanları, Qir şəhərinin güneyindəki məhəllələr (Musullular) və Mübarəkabad dehistanın Aşağı Bəndbəst kəndində yaşayırlar.
Aşağı Qeşqünə (Soyuqbulaq)
Aşağı Qeşqünə - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Soyuqbulaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 65 nəfər yaşayır (7 ailə).
Codi Foster
Codi Foster ( 19 noyabr 1962, Los-Anceles, Kaliforniya) — ABŞ aktrisası.
Həyatı
Hollywood-un məşhur aktrisalarından olan Alicia Christian Jodie Foster 1962-ci ilin 19 noyabrında ABŞ-nin Kaliforniya ştatında, Los-Anceles şəhərində dünyaya göz açıb. Jodie aktrisalıq fəliyyətinə hələ üç yaşında olarkən reklam çarxlarına və teleseriallara çəkilməklə başlayıb. 1970-ci illərdə isə “Walt Disney” studiyasının bir neçə filmlərində çəkilib. Aktrisanın böyük kinoda ilk rolu “Napoleon and Samantha” (1972) filmi ilə başlayır. 1974-cü ildə rejissor Martin Scorsesenin“Alice Doesn't Live Here Anymore” filmində rol alır. Daha sonra isə elə bu rejissorun “Taxi Driver” (1976) filmində yüngül həyat tərzli yeniyetməni canlandıran aktrisa 14 yaşında ilk dəfə Oscar-a nominant olur. Məhz bu filmdən sonra onu uzun müddət izləyən John Hinckley adlı bir şəxs sonradan 1981-ci ildə ABŞ prezidenti Ronald Reaganı öldürməyə cəhd etmişdir. O, bu addımıyla Jodie Fosterin xoşuna gəlmək istədiyini bildirmişdir. Xatırladaq ki bu filmin ssenarisinə əsasən filmdə Travis Bickle-ı oynayan Robert De Niro da prezidentliyə namizədə sui qəsd edir. 1985-ci ildə Jodie “ədəbi tənqid” ixtisası üzrə “Yale” universitetini bitirir. Aktrisa böyük kinoya 1988-ci ildə “The Accused” filmində oynadığı baş rolla qayıdır və bu rolu ona “Oscar” gətirir. Üstündən üç il keçdikdən sonra “The Silence of the Lambs” (1991) filmində ifa etdiyi rola görə ikinci dəfə “Oscar”-a layiq görülür. 1995-ci ildə “Nell” filmindəki roluna görə Jodie yenidən bu mükafata nominant olur, amma bu dəfə heykəlcik başqa aktrisanın qisməti olur. Amma hər halda dünya kinosu tarixində yalnız Jodie Foster və Hilary Swank 30 yaşınadək iki “Oscar” qazanmış aktrisalardır. Jodie daha sonralar “Maverick” (1994), “Contact” (1997), “Anna and the King” (1999), rejissor David Fincherin “Panic Room” (2002) [ bu filmi yaxında ayrıca paylaşacam ], “Flightplan” (2005), “Inside Man” (2006), “The Brave One” (2007), “Nim's Island” (2008) kimi filmlərdə və 2011-cu ildə ekranlara çıxan, özünün də rejissoru olduğu “The Beaver” filmində rol almışdır. “17744 Jodiefoster” asteroidi aktrisanın şərəfinə belə adlandırılıb. Foster fransızca sərbəst danışır və bəzi filmləri fransız dilinə özü dublyaj edir. Jodie Foster 2014-cü ilin aprelində qadın fotoqrafçı Alexandra Hedisonla ailə həyatı qurmuşdur.
Mirzə Əli bəy Qarabaği
Mirzə Əli bəy Qarabaği (1785-1840) — Azərbaycan şairi.
Həyatı
Mirzə Haqverdi bəyin ikinci оğlu Əli bəy Şuşa şəhərində anadan оlmuşdu. İbtidai təhsilini atasından almışdı. Sоnra mükəmməl mədrəsə təhsili almışdı. Savadlı оlduğundan dоlayı mirzə adlanırdı. Mirzə Əli bəy Şuşa şəhərinin qazısı оlmuşdu. Şair idi. Xоştəb şeirlər yazırdı. Tarixçi və təzkirəçi Mir  Möhsün  Nəvvab  öz  ünlü  əsəri  "Təzkireyi-Nəvvab"da  yazırdı: "Mərhum Mirzə Əli Mirzə Haqverdi оğlu Qarabağ vilayətinin əhalisindəndir. Qarabağın Şuşa şəhərində birinci qazı оlmuşdur. Cənab xanlar xanı Mehdiqulu xan İbrahim Xəlil xan Cavanşir оğlunun xanlığı zamanı sağ idi. 1255-ci ildə vəfat etmişdir (miladi 1839/1840-cı il). Tanınmış alim оlub, tibb elmində də məharəti var idi. Deyilənə görə, hərdəm şeir də demişdir. Belə ki, bir gün hazırcavab və məzəli bir şəxslə öz evində оturub söhbət edirdi. Оnun Zöhrə adlı bir kiçik qızı var idi, görkəmsiz. Söhbət vaxtı qız qapıdan içəri daxil оlur. Bu vaxt оnun çirkin sifətini görən Mirzə Əli bədahətən bu fərdi (beyti) söyləmişdir: Əgər о axıra qədər bu surətdə qalsa, Bizim Zöhrəyə Müştəri tapılmayacaq".
Mirzə Əli bəy 1840-cı ildə vəfat edib.
Ailəsi
Mirzə Əli bəyin Əbülqasim bəy, Haqverdi bəy, Əhməd bəy, Yusif bəy adlı оğulları vardı.
Kəvar şəhristanı
Kəvar şəhristanı— İranın Fars ostanının şəhristanlarından biridir. Şəhristanın inzibati mərkəzi Kəvar şəhəridir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhristanın əhalisi 72,423 nəfər və 15,570 ailədən ibarət idi. Bölgənin əhalisi Qaşqay Türkləri və Farslardan ibarətdir. Qaşqay Türkləri şəhər əhalsinin 50%-ni təşkil etməklə yanaşı bir çox kənddə də yaşayırlar.
Zomin Milli Parkı
Zomin Milli Parkı - 8 sentyabr 1976-cı ildə açılıb. Əsası isə 1926-cı ildə qoyulub. Türküstan silsiləsinin qərbində yerləşir. Cənubdan Tacikistanla həmsərhəddir. Cizak şəhərindən 55 km aralı yerləşib. 2008-ci ildə ümumdünya irsi siyahısına namizəd kimi düşmüşdür. Nadir dağ ardıc ekosistemlərinin qorunması, bərpası və yenidən qurulması məqsədilə Cizak vilayətində yaradılıb. 24110 hektar ərazini əhatə edir, bunlardan: meşə ərazisi - 16783 hektar, meşə olmayan 7327 hektar, meşə ilə örtülmüş - 12130 hektar. Parkın ərazisi iki zonaya bölünür - rekreasiya və zolaq. Geobotanik rayonlaşmaya görə ardıc meşələrinin iki zonası mövcuddur: termofilik və mikrotermofilik ardıclar. Ardıc meşələri təmsil olunur: aşağı dağ zonasınının zərəfşan ardıclığı (dəniz səviyyəsindən yüksəklik: 1700-2300 metr); orta dağ zonasında (2300-2500m) yarımkürə ardıc; Türküstanın alp zonası (2500-3300 m). Ərazinin ən yüksək zirvəsi Turalas dağıdır (3560 m).
Orta illik yağıntının miqdarı 400 mm-dən çoxdur. İqlimi kəskin kontinental, yayda maksimum temperatur 33 °, qışda isə -35-38 ° C olur.
Heyvanların növ müxtəlifliyinə yüzdən çox məməlilər, həmçinin quşlar və amfibiyalar daxildir. Məsələn: Sibir dağ keçisi, canavar, daşlıq dələsi, çöl dələsi, dovşan, qunduz. Quşlardan ən çox yayılmışı kəklikdir. Dağlarda ullar (vəhşi hind quşu), göyərçinlər, hind sığırçını geniş yayılıb. Yırtıcı quşlar arasında bunlar var: leşcil ağ kərkəz, ağ baş kərkəz, qara kərkəz, sarlar, şahinlər.
Bundan əlavə, Özbəkistan Respublikasının və YUNESKO-nun Qırmızı Kitabına daxil edilmiş heyvanlar da var: Türküstan vaşağı, Himalay qonur ayısı (və ya Tyan Şan qəhvəyi ayısı), safsar, toğlugötürən, berqut, ütəlgi qızılquş, qara leylək.
Rekreasiya və turizmin istirahət zonası dəniz səviyyəsindən 1200-4025 m yüksəklikdə yerləşir. İl ərzində 4000 nəfərə yaxın insanın istirahət etmək imkanı mövcuddur. Park ərazisində əsas görməli yerlər: 700 yaşlı qoz ağacı, Şar-Şar şəlaləsi, müəalicəvi Şer-Bulaq, Çortanqa kanyonu və s.
Xəzər zəfəranı
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Arealı
Transqafqazdan İrana qədər ərazilərdə yayılmışdır.
Qısa morfoloji təsviri
Çoxillik ot bitkisidir. Soğanaqlı yumrusu 2 sm hündürlükdə, 1 sm enində, üzəri pərdəli, tünd – qəhvəyi, lifli örtüklüdür. Daxili örtük qısa tükcüklüdür. Bitki 12—17 sm hündürlükdə; yarpaqlar çiçəklərlə birlikdə görünür. 5—7 ədəddir, bəzən çiçəklərdən hündür, çılpaq xətvari, 1,5 – 2mm enində itidir. Çiçəklər ağ, əsnək narıncı, şırımısızdır. Çiçəkyanlığının kənarları uzunsov – ellipsivari, kütdür. Tozcuq erkəkcikdən uzun, sarı rəngdədir; ağızcıq sarı, dar kürəkvari, bütövdür.
Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
Çiçəkləmə və meyvə əmələ gətirmə dövrü oktyabr ayına təsadüf edir. Kriptofit (geofit), işıqsevən, duzlaşmaya davamlıdır. Soğanaq və toxumla çoxalır. Kolluqlarda, otlu yamaclarda qruplaşmalar əmələ gətirir. Dağətəyi qurşaqlarda daşlı və qayalı yerlərdə rast gəlinir. Dekorativ və dərman bitkisidir, həmçinin qida kimi istifadə olunur.
Yayılması
Lənkəranın dağlıq hissəsində yayılmışdır.
Sayı və tendensiyası
İtmə təhlükəsi altında olan bir neçə mövcuddur, populyasiyanın sayı sürətlə azalır.
Məhdudlaşdırıcı amillər
Antropogen amillər (otarılma, tapdalanma, əhali tərəfindən intensiv yığılması populyasiyanın sayının azalmasını sürətləndirir).
Mühafizə tədbirləri
Mühafizəsi üçün xüsusi tədbirlər aparılmır. Yayılma yerlərində antropogen təsirlərin azaldılması məqsədilə yasaqlıqların təşkili, Populyasiya səviyyəsində genetik tədqiqi, toxumlarının toxum bankında saxlanılması, bərpasının təmin edilməsi təklif olunur.
Oxşarabad
Oxşarabad — Azərbaycan istehsalı, 2019-cu ildə çəkilmiş telekomediya filmi.
Məzmun
Filmdə Əziz (Taleh Yüzbəyov) yeni ilə konsert hazırlamalıdır. Amma ideyası yoxdur. Nişanlısı Fira (Aytac Məmmədova) ona əvvəlcədən öz babası ilə görüşməyi söyləmişdi: Əgər rayona gedib görüşməsən, babam sənlə mənim evlənməyimizə razı olmaz. Əziz də məcbur olub rayona üz tutur. Və yolda maşını qəzaya uğrayır. Elə əhvalatlar da bundan sonra başlayır…
Epizotlarda
Dilbər Xanəhmədova, Kərəm Bəbirov, Abdulqəni Qazimətov, Şahin Kələntərov, Elmar Rzayev, Orxan Əsgərov, İbrahim Ağazadə, Manaf Quliyev, Vidadi Qəniyev, Zümrüd Şahova, Arazbəy Cabbarlı
Səid İsmaqilov
Səid İsmaqilov (Сәйетғәле Әхмәт улы Исмәғилев ) — şair, folklorşünas, başqırd ədəbiyyatının klassiki. Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının xalq şairi (1944), Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikası Yazıçılar Birliyinin üzvü (1938).
Bioqrafiyası
Uşaqlıqdan Səid dəmiryol stansiyalarında fəhlə olaraq çalışmışdır.
18 yaşında Səfərovo kəndindən olan usta skripkaçı Mullaqaliya ilə skripka çalmağı öyrənir. Sabantuyda, Yiyyində skripka çalır, mahnılar, takmak və beytlər ifa edirdi. Səid İsmaqilovun istedadı artıq 1915-ci ildə Ufa əyalət qəzeti Tormoşda yazılmışdır.
1937-ci ildə əsərlərinin mətnlərini yazmağa başlamış və artıq 1940-cı ildə mahnı və şeirlər toplusunu buraxmışdır.
Böyük Vətən Müharibəsi illərində Başqırd Filarmoniyasında skripkaçı kimi çalışmış, Qırmızı Ordunun hərbi hissələrində çıxış etmişdir.
1938-ci ildə Başqırdıstan Yazıçılar Birliyinə qəbul edilir. 1944-cü ildə Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikası Ali Şurası Rəyasət Heyətinin Fərmanı ilə eyni vaxtda Muhametşa Buranqulov və Fərrəx Dəulətşa ilə birlikdə Başqırdıstanın Xalq şairi fəxri adı verilir.
1970-ci ildə Ufada dünyasını dəyişir.
Səid İsmaqilovun oğlu, Zakir İsmaqilov - rəqqas, xoreoqraf, Başqırd TV-nin direktoru, Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının əməkdar artisti, Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikasının əməkdar mədəniyyət işçisi, Şərəf nişanı ordeni və çoxsaylı medalların sahibi.
Yaradıcılığı
Nağılları: «Нужа бабай сәйәхәте», «Бәхет-ҡыҙ тураhында hyҙ», «Кәзә менән hарыҡ», «Ала ҡарға менән ҡщҙғон». Səid İsmaqilovun "Səid mahnıları", "Sesen kəlamı", "İki həyat" kitablarını dərc etmişdir.
Xatirəsi
Səid İsmaqilovun doğma kəndində küçələrdən biri onun adını daşıyır.
Qozluca (Soyuqbulaq)
Qozluca - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Soyuqbulaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 213 nəfər yaşayır (29 ailə).
Laristan şəhristanı
Laristan şəhristanı— İranın Fars ostanının şəhristanlarından biridir. Şəhristanın inzibati mərkəzi Lar şəhəridir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhristanın əhalisi 183,887 nəfər və 40,837 ailədən ibarət idi.
Qaraciyər sorucusu
Qaraciyər sorucusu -Yastı qurdlar tipinə aid olan növ.
Xarici quruluşu
150px|thumb|left|Qaraciyər sorucusu Bu növ kiçik yarpaq formasında olub, enli və qısadır. Uzunluğu 20–30 mm, eni isə 8–12 mm-ə qədər olur. Bədənin ön tərəfindən xortum şəklində uzanmışdır. Onun üzərində ağız və qarın sormacı vardır. Ağız sormacının diametri 1 mm, qarın sormacınınki isə 1,5–1,6 mm-dir. Bədənin ön hissəsində yumurtalıq, ondan arxada isə yumurta vəzisi yerləşir. Fassiolanın yumurtaları uzunsov və açıq sarı rənglidir. Yumurtaların bir qütbündə qapaqlıq, içərisində isə küllü miqdarda sarılıq hüceyrələri görünür. Yumurtanın uzunluğu 0,11–0,15 mm, eni isə 0,07–0,08 mm-dir.
Yayılması
Qaraciyər sorucusu Kosmopolit növdür. Dünyada və Qafqazda geniş yayılmışdır. Dünyada-2, Qafqazda-2, Azərbaycanda-2 növ ilə təmsil olunmuşdur. Quba-Xaçmaz, Şəki-Zaqatala, Lənkəran ovalığı, Mil-Qarabağ və Kür-Araz ovalığında geniş, Abşeron-Qobustanda, Gəncə-Qazax zonasında və Naxçıvan MR ərazisində isə ocaqlar şəklində yayılmışdır.
Həyat tərzi
Parazit orqanizm olub, əhli və vəhşi gövşəyən heyvanların və digər məməlilərin qaraciyərində, öd axarlarında və kisəsində yaşayır. Təsadüfi hallarda bu növə ağciyər toxumalarında rast gəlinir. Bronxlarda, dalaqda, limfa vəzilərində və başa üzvlərdə təsadüf edilir. Sahibin qanı, şirəsi və epiteli hüceyrələri ilə qidalanır. Hermafrodit orqanzm olub, yumurta qoymaqla çoxalır, tam çevrilmə ilə inkişaf edir.
Çoxalması
Hermafroditdir. Dişi cinsi orqanlar sistemi cür yumurtalıqdan ibarətdir. Erkək cinsi orqanlar sisteminin əsasını tək toxumluq təşkil edir.
NGC 993
NGC 993, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Balina bürcü istiqamətində yerləşir. E-S0 tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Nazim Kirxlarov
Həyatı
Nazim Kirxlarov 1993-cü il dekabrın 20-də Suraxanı rayonunun Əmircan qəsəbəsində anadan olub. O internat məktəbini bitirib.
Rəftə (Soyuqbulaq)
Rəftə - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Soyuqbulaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Nazim Kirxlarov
Hərbi xidməti
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Nazim Kirxlarov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Cəbrayılın və Qubadlının azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Nazim Kirxlarov oktyabrın 23-də Qubadlı döyüşləri zamanı şəhid olub.
Lamird şəhristanı
Lamird şəhristanı— İranın Fars ostanının şəhristanlarından biridir. Şəhristanın inzibati mərkəzi Lamird şəhəridir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhristanın əhalisi 76,971 nəfər və 16,602 ailədən ibarət idi.
Nazim Kirxlarov
Hərbi xidməti
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Nazim Kirxlarov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsi zamanı döyüş əməliyyatlarının rəhbəri olan, düşmənin canlı qüvvəsinin məhv edilməsində rəşadət göstərən, vəzifə borcunu ləqayətlə və vicdanla yerinə yetirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Nazim Kirxlarov ölümündən sonra 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Cəbrayıl rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Nazim Kirxlarov ölümündən sonra "Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Qubadlı rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Nazim Kirxlarov ölümündən sonra "Qubadlının azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Laçın rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Nazim Kirxlarov ölümündən sonra "Laçının azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Vətən müharibəsi şəhidi Nazim Kirxlarov
Qıpçaq aşırımı
Qıpçaq aşırımı — Kəlbəcər rayonu ərazisində dağ aşırımı. Murovdağ silsiləsində, Yanşaq kəndindən şimaldadır. Oronim Qipçi formasında da qeydə alınmışdir. Qipçiq/qipçix sözü “çarpanaq daş” mənasındadır. Dağın yamacları çarpanaq daşlarla örtüldüyünə görə ona bu ad verilmişdir.
Qipçi dağ aşirımı güman etmık olar ki, oronim Qıpçaq adının təhrif olunmuş formasıdır və etnonim mənşəlidir. Azərbaycan dilinin dialektlərində qipçaq sözu “kip”, “yigcam”, “bağlı” mənalarında da işlənir.
Ölüm dəftəri (film, 2017)
Ölüm dəftəri — Tsuqumi Oba və Takeşi Obatanın eyni adlı manqanın əsasında çəkilən Adam Uinqard rejissorun ABŞ fantastik qorxu triller filmi. Netflix tərəfindən 2017-ci ilin avqustun 25-də buraxılıb.
İstehsalı
2007-ci ildə Malaziyanın The Star qəzetində qeyd olunub ki, ABŞ-də ondan çox film şirkəti Death Note franşizin film adaptasiyasını çəkməkdə maraqlıdır. Əvvəlcə ABŞ-nin Vertigo Entertainment şirkəti remeyk eləməli idi. Çarli və Vlas Parlapanides ssenarinin müəllifləri, Roy Li, Duq Deyvison, Dan Lin və Brayn Uitten isə prodüserləri olmalı idilər. 2009-cu ilin aprelin 30-da Variety jurnalı elan edib ki, yapon film versiyasının distribüteri olan Warner Bros. remeyk eləmək üçün müəllif hüquqları əldə edib. Ssenari müəllifləri ilə prodüsserlər isə eyni qalıb. 2009-cu ildə Zak Efron onun filmdə baş rolda oynadığı haqqındakı şayiəni inkar edib. 2011-ci ilin yanvarın 13-də elan olunub ki, Şeyn Blək filmin rejissoru, ssenari müəllifləri isə Entoni Baqarotzi ilə Çarls Mondri olacaq. Warner Bros. studiyası Yaqami Raitonun hekayəsini dəyişib və mərkəzində ədalət məsələsinin əvəzinə qisas məsələsini qoymaq, şiniqamiləri isə məzmundan tamamilə çıxartmağı planlaşdırırdı. Blək buna qarşı idi və beləliklə, bu məfhum qəbul olunmayıb. 2013-cü ildə Bleeding Cool saytına verdiyi intervyusunda, Blək film üzərində hələ də işlədiyini təsdiq edib. 2014-cü ilin iyulunda şaiyə yayılıb ki, rejissör Bləki Qas Van Sent əvəzliyəcək, prodüsserluğu isə Vertigo Entertainment, Witten Pictures və Lin Pictures vasitəsi ilə Den Lin, Duq Deyvison, Roy Li və Brayan Uitten eləyəcək.
2015-ci ilin aprelin 27-də The Hollywood Reporter jurnalı açıqlayıb ki, filmin rejissoru Adam Uinqard, prodüsserləri Lin Li, Ceyson Hoffs və Masi Oka olacaq, studiyanı isə Niica Kuykendall ilə Nik Mavinkurve nəzarət edəcək. 2016-cı ilin aprelində TheWrap saytı bəyan edib ki, Warner Bros. çəkdiyi filmlərin sayını azaltmaq qərarını verib və Uinqarda layihəni hər hansı başqa yerdə çəkməyə icazə verib. Verilən məlumata görə, növbəti 48 saat ərzində Uinqarda demək olar ki, bütün əsas film studiyalarına müraciət edib. 2016-cı ilin aprelin 6-da təsdiq olunub ki, filmi alan Netflix olub. Filmin büdcəsi 40-50 milyon dollar, ssenari müəllifinin isə Ceremi Sleyter olacağı deyilib. Rəsmi istehsalı DN (Canada) Productions, Inc. tərəfindən 2016-cı ilin iyunun 30-da Britaniya Kolumbiyasıda başlayıb.
Sikvel
Heat Vision-a verdiyi müsahibədə rejissor Adam Uinqard deyib ki, əgər filmə yetəri sayda adam baxsa, Netflix ən azı iki film eləmək istəyir:
Dəqiq demək olar ki, getmək üçün çox yolumuz var və ümumilikdə hara gəlib çatacağımızı bilirik. Ümid edirəm ki, insanlar ona [filmə] baxacaqlar və Netflix sikvelı sifariş edəcək. Onlar dəqiq olaraq buna hazırdır. Onlara sadəcə lazımdır ki, insanlar ona baxsın.
Salm (Soyuqbulaq)
Salm - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Soyuqbulaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 231 nəfər yaşayır (44 ailə).
Qoçdağ
Qoçdağ — Azərbaycan Respublikası Kəlbəcər rayonunun ərazisində dağ. Tərtər çayı və onun qolu Tutqunçayın suayrıcındadır. Hündürlüyü 2540 m. Yerli əhali arasında Qoçdaş dağı, Qoçdağ yaylağı da adlanır. Dağın ətəyində daşdan yonulmuş qoç formalı qəbirüstü abidələr olan Qoçdaşlı adlı qədim qəbristan mövcuddur. Dağ bu abidələrə görə belə adlandırlmişdir.
Mərvdəşt şəhristanı
Mərvdəşt şəhristanı — İranın Fars ostanının şəhristanlarından biridir. Şəhristanın inzibati mərkəzi Mərvdəşt şəhəridir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhristanın əhalisi 294,621 nəfər və 69,244 ailədən ibarət idi.
Lənkəran soğanı
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" kateqoriyasına aiddir. Azərbaycanın nadir, endemik növüdür. Regional IUCN statusu: CR B2ab (ii, v).
Qısa morfoloji təsviri
Çoxillik ot bitkisidir. Soğanaq yumurtavari, 1-2 sm yoğunluğunda, boz-qəhvəyi və yatutqun qınla örtülüdür. Gövdə 2/3 hissədə yarpaq qını ilə örtülüdür, 16-40 (50) sm hündürlükdə, yarpaqlar şarşəkilli şırımlıdır. Çətir yarımşarvari, 3-4 sm diametrində sıx, çox olmayan çiçəklidir. Çiçəkyanlığı 5-6 mm uzunluğundan bir az çıxır, qutucuqdan 3 dəfə qısadır. Qutucuq çiçəkyanlığından bir az qısadır.
Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
Çiçəkləmə və meyvə əmələgəlmə dövrü iyul-avqust aylarına təsadüf edir. Soğanaqla çoxalır. Kseromezofitdir.
Yayılması
Lənkəranın dağlıq hissəsində yayılmışdır. Orta dağ qurşağından subalpa qədər yaşlı yamaclarda rast gəlinir.
Məhdudlaşdırıcı amillər
Populyasiyanın növ sayının azlığı, dekorativ əhəmiyyətinə görə əhali tərəfindən qorunması vacibdir.
Mühafizə tədbirləri
Mühafizəsi üçün xüsusi tədbirlər görülmür, antropogen təsiri azaltmaq məqsədilə yasaqlıqlar təşkil olunmalıdır.
Saminu (Soyuqbulaq)
Saminu - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Soyuqbulaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 87 nəfər yaşayır (22 ailə).
Qonqurdağ
Qonqurdağ — Azərbaycan Respublikası Kəlbəcər rayonunun ərazisində dağ. Tərtər çayı ilə onun qolu Tutqunçayın suayrıcındadır. Hündürlüyü 2770 m. Qonur formasında da qeydə alınmişdir. Coğrafi ad qonur sözünün qədim “nq” qovuşuq səsli formasıdır. Dağın adı vulkan mənşəli olmasına görə qonura çalan şlakin rəngi ilə bağlıdır. Oronim qonqur (qonur) və dağ komponentlərinin birləşməsindən düzəlmişdir.
Sərtəng (Soyuqbulaq)
Sərtəng - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Soyuqbulaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 24 nəfər yaşayır (4 ailə).
Sarhulan (Soyuqbulaq)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 44 nəfər yaşayır (6 ailə).
Möhr şəhristanı
Möhr şəhristanı— İranın Fars ostanının şəhristanlarından biridir. Şəhristanın inzibati mərkəzi Möhr şəhəridir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhristanın əhalisi 54,094 nəfər və 10,999 ailədən ibarət idi.
Məməsəni şəhristanı
Məməsəni şəhristanı— İranın Fars ostanının şəhristanlarından biridir. Şəhristanın inzibati mərkəzi Nurabad şəhəridir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhristanın əhalisi 117,317 nəfər və 26,011 ailədən ibarət idi.
Laçın (dağ)
Laçın — Azərbaycan Respublikası Kəlbəcər rayonunun ərazisində dağ. Tərtər çayının sağ tərəfində (Tutqunçayın mənsəbində) yerləşir. Hündürlüyü 2262 m. dağ yerli əhali arasında Laçıntaxtı və ya Laçınqaya, dağdakı qədim Hovqalanın (XII əsr) adi ilə Levqala qayası da adlanır. Laçın oronimi türk dillərindəki yalçin (sıldırım) sözünun təhrif olunmuş fonetik forması hesab edilir. Dağın belə adlanması onun zirvəsinin sıldırım qayalıq olması ilə bağlıdır.
Atropatan hiasintellası
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" kateqoriyasına aiddir –EN B2b(ii, iii,) c (ii). Azərbaycanın nadir, Qafqazın endem növüdür.
Qısa morfoloji təsviri
Çoxillik ot bitkisidir. 2,5-3 sm hündürlükdə, 7-10 mm enində soğanaqlı bitkidir. Açıq boz qınla örtülüb, gövdəsi 8-12 sm hündürlükdə, sayı 2-dir. Qövsvari əyilmişdir, ensiz xətvaridir, 2-3 mm enindədir. Çiçəkləri qalxanvari çiçək qurupunda toplanmışdır. Çiçək saplağı çiçəkdən iki dəfə uzundur, çiçəkləri tam açıq deyil, ləçəkləri 5 mm uzunluğunda, 2 mm enindədir. Rəngi açıq-göy, ölçüsü erkəkcikdən uzundur. Meyvəsi üçtilli, şişkindir.
Yayılması
Naxçıvanın dağlıq hissəsində (Şahbuz və Culfa rayonlarında).
Sayı və tendensiyası
Populyasiyaları azalır, yaşama ərazisi məhdudlaşır, azalma tendensiyası müşahidə olunur.
Mühafizə tədbirləri
Xüsusi mühafizə tədbirləri yoxdur.
Bəxt üzüyü
Bəxt üzüyü tammetrajlı bədii filmi rejissor Ramiz Əzizbəyli tərəfindən 1991-ci ildə ekranlaşdırılmışdır. "Qara Qayafilm" studiyasında istehsal edilmişdir. Film Saranın (Gülşad Baxşıyeva) bəxt üzüyünün itməsi əhvalatı üzərində qurulmuşdur. Əsas rolları Afaq Bəşirqızı, Valeh Kərimov, Gülşad Baxşıyeva, Ayşad Məmmədov, Firəngiz Rəhimbəyli, Nəsir Sadıqzadə və Rəfael Dadaşov ifa edirlər. 1993-cü ildə Bakıda Azərbaycan filmlərinin II festival müsabiqəsində quruluşçu rejissor Ramiz Əzizbəyliyə tamaşaçı rəğbətinə görə Mükafat verilmişdir.
Məzmun
İnsanlar, bir-birinizə laqeyd qalmayın, diqqətli olun. Axı, siz İnsansınız, pul, əşya deyilsiniz, saqqızla aldanmamalısınız. Bu çağırış filmin əsasını təşkil edir. Film bizim bir-birimizə, ətrafdakılarımıza münasibətimiz barədədir.
Festival və mükafat
1993-cü ildə Bakıda Azərbaycan filmlərinin II festival müsabiqəsində quruluşçu rejissor Ramiz Əzizbəyliyə tamaşaçı rəğbətinə görə Mükafat verilmişdir.
Neyriz şəhristanı
Neyriz şəhristanı— İranın Fars ostanının şəhristanlarından biridir. Şəhristanın inzibati mərkəzi Neyriz şəhəridir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhristanın əhalisi 105,241 nəfər və 28,664 ailədən ibarət idi.
Sərtan (Soyuqbulaq)
Sərtan - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Soyuqbulaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 250 nəfər yaşayır (51 ailə).
Bağırsağı çoxşaxəlilər
Bağırsağıçoxşaxəlilər — Yastı qurdlar tipinin Kirpikli qurdlar və ya trubellarilər (Trubellaria) sinfinə aid olan dəstə.
Xarici quruluşu
Yarpaqşəkilli bədənə, əlvan olmayan rəngə malik, nisbətən iri (15 sm-ə qədər) turbellaridir. Dəstəyə aid olan növlərin bağırsağı 3-dən çox şaxəyə ayrılır, cinsi vəziləri çoxsayılıdır. Udlağı hərəkətlidir. Dəstənin əksər növləri metamorfozla inkişaf edir.
Həyat tərzi
Sərbəst həyat tərzi keçirirlər. Bu dəstənin 6 növü vardır
Həmçinin bax
Yastı qurdlar
Kirpikli qurdlar
Sərv (Soyuqbulaq)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 66 nəfər yaşayır (16 ailə).
Zığ gölü
Zığ gölü — Abşeron yarımadasında göl.
Ümumi məlumat
Zığ gölü səthinin sahəsi 20 ha, dərinliyi 1,5 m olmaqla Zığ qəsəbəsindən axan məişət-sənaye suları və yeraltı sular hesabına qidalanır. Gölə axıdılan məişət tullantı sularının illik həcmi 1826 min kub m, sənaye (neft, qaz) tullantıları isə 73 min kub m-dir.
Suyunun tərkibi
Götürülmüş su nümunələrinin analizlərinin nəticələri göstərir ki, gölün suyu şor olmaqla minerallaşma dərəcəsi 166 q/l-ə çatır. İon tərkibində xloridlər 96, maqnezium 42,6 və sulfatlar 5,4 q/l olmaqla sanitar normaları müvafiq olaraq 274,21 və 11 dəfə aşır. Gölün suyunun oksigen rejimin pozulmuşdur. Oksigenin konsentrasiyası sanitar normadan 1,6 dəfə aşağıdır.
Ekoloji vəziyyət
Çirkləndirici maddələrdən yüksək miqdarda kadmium 8,4, mis 6, detergenlər 0,45 mq/l olmaqla müşahidə olunur ki, bu da sanitar normadan uyğun olaraq 8,4 ; 6 ; 4,5 dəfə yüksəkdir. Zığ gölünün dib çöküntülərində manqan (222 mq/kq), neft məhsulları (63 mq/kq), mis (66 mq/kq), nikel (40 mq/kq), kadmium (21 mq/kq), sink (18 mq/kq), xrom (12 mq/kq) və kobalt (8,6 mq/kq) toplanmışdır. Göldə ekoloji vəziyyəti orta qiymətləndirmək olar.
Uzunsütunlu leopoldiya
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilmək təhlükəsində olanlar" kateqoriyasına aiddir –EN B2abc +3bc+4abc; B1ab (iii, iv, v) c (ii, iii) + 2b (iii, iv, v) c (ii, iii, iv). Azərbaycanın nadir növüdür.
Qısa morfoloji təsviri
Çoxillik ot bitkisidir. Soğanaqları iridir, yumurtavar-kürəkşəkillidir, 3-4 sm-ə qədər enindədir, boz-qəhvəyi qınlıdır. Gövdəsi düzdür, 40-70 sm hündürlükdədir. Yarpaqları yastıdır, 10-20 mm enindədir, kənarları kələ-kötürdür. Salxımı dğınıqdır, enli-konsvari, 20-45 sm uzunluğundadır. Barsız çiçəkləri çoxsaylıdır, mavi rəngdə olmaqla, çiçəkdən bir neçə dəfə uzundur, qıvrımdır, qövsvari əyilmişdir. Meyvəverən çiçəklərdə çiçəkyanlığı sarımtıl və ya qəhvəyi-yaşıl rəngdədir, uzunsov boruşəkillidir, tam silindrvaridir.
Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
Çiçəkləmə və meyvəvermə vaxtı aprel və may aylarına təsadüf edir. Mezokserofitdir. Toxum və soğanaqlarla çoxalır. Dağətəyi, aşağı və yuxarı dağ qurşaqlarında, aranda, daşlı-çınqılı, otlu, dağ yamaclarında, yarımsəhralarında rast gəlinir. Dekorativ bitkidir.
Yayılması
Kür-Araz ovalığı, Lənkəranın Muğan hissəsi, Naxçıvanın dağlıq hissəsi (Şərur rayonu, Ardıc dağ, Havuş kəndi və Şahbuz rayonu Kükü dağ ərazisi).
Sayı və tendensiyası
Populyasiyalarına az-az rast gəlinir. Fraqmentləşmiş sahələrinin və yaşayış mühitinin keyfiyyətinin davam edən azalması müşahidə olunur.
Məhdudlaşdırıcı amillər
Bəzək xüsusiyyətlərinə görə əhali tərəfindən toplanılması, otarılma və tapdalanma.
Mühafizə tədbirləri
Mühafizəsi üçün xüsusi tədbirlər hazırlanmayıb. Ysaqlıqların yaradılması vacibdir.
Ərəd
Ərəd-İranın Fars ostanının Gəraş şəhristanının Ərəd bəxşində şəhər və bu bəxşin mərkəzi. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 5,264 nəfər və 1,181 ailədən ibarət idi.
Abadə
Abadə- İranın Fars ostanının şəhərlərindən və Abadə şəhristanının mərkəzidir.2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 52,042 nəfər və 14,184 ailədən ibarət idi.
Şeyxan (Soyuqbulaq)
Şeyxan - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Soyuqbulaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 62 nəfər yaşayır (15 ailə).
Mürşüd Məmmədov (əsgər)
Mürşüd Zülfüqar oğlu Məmmədov — MAHHXHQ əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Mürşüd Məmmədov 27 iyul 1998-ci il Beyləqan rayonunun Birinci Şahsevən kəndində doğulub.
Hərbi xidməti
Vətən müharibəsində Füzuli döyüşləri, Cəbrayıl döyüşləri, Qubadlı döyüşlərində iştirak edib.
5 noyabr 2020-ci ildə Qubadlı rayonunda döyüşdə snayperlə vurularaq şəhid olub. Beyləqan rayonunun Birinci Şahsevən kəndində dəfn olunub.
Şəkərbəy (Soyuqbulaq)
Şəkərbəy - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Soyuqbulaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 111 nəfər yaşayır (16 ailə).
Şorabad (Soyuqbulaq)
Şorabad — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Soyuqbulaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 42 nəfər yaşayır (6 ailə).
Qazaxıstan uyğurları
Qazaxıstan uyğurları — respublikanın beşinci ən böyük etnik azlığıdır. 2014-cü ilin əvvəlində Qazaxıstan uyğurlarının sayı 246,777 nəfər olmuşdur (ölkə əhalisinin 1,44% -i).
Tarixi
Dunqanlarla birlikdə uyğurlar Çində Uyğur üsyanının yatırılmasından sonra, ilk dəfə 1860-1880-ci illərdə Qazaxıstan ərazisinə yerləşməyə başladılar. Bununla yanaşı 1916-cı il qiyamının yatırılmasından sonra Semireçye qazaxlarının bir hissəsi Şərqi Türküstanın uyğur torpaqlarına köç edir. Sovet dövründə ölkədə uyğurların sayı durmadan artırdı. Uyğurlar 1960-1970-ci illərdə SSRİ ilə ÇXR arasındakı açıq sərhədlər dövründə onlar əsasən Almatı və Taldı-Kurqan bölgələrinin kəndlərində və rayon mərkəzlərində məskunlaşırlar. Respublikada uyğurların sayı sürətlə artırdı. 1989-cu il siyahıyaalmasına əsasən respublikada 180 min uyğur yaşayırdı (respublika əhalisinin 1,1% -i). Uyğurlar indiki sərhədlər daxilində Almatı vilayətinin əhalisinin 7,8% -ni və Alma-Ata əhalisinin 3,5% -ni təşkil edirdi. 1999-cu il siyahıyaalınmasına əsasən, onların sayı 210 minə çadır (əhalinin 1,4%), Almatı vilayətinin Uyğur rayonunda isə uyğurlar əhalinin əksəriyyətini (56%) təşkil edirdi. Rayonda uyğurların payı 9%, Alma-Atada 5.8% -ə çatır.
Qazaxıstanın 2009-cu il siyahıyaalınmasına görə ölkədə 227.000 uyğurun yaşadığı qeyd edildi. Bu da bütün ölkə əhalisinin 1,39% -ni təşkil edirdi. Uyğurların şəhərlərə köçü artmasına baxmayaraq, kifayət qədər yüksək təbii artım qorunur, kənd əhalisi üstünlük təşkil edir. Qazaxıstan uyğurları ümumiyyətlə üçdillidir. Doğça dilləri ilə yanaşı, rus və qazax dillərini yaxşı bilirlər. Sovet vaxtından bəri respublikada uyğur məktəbləri şəbəkəsi qorunub saxlanılmışdır. 2012-ci ildə respublikanın 14 məktəbi yalnız uyğur dilində idi. Qazaxıstanda uyğurların Uyğur Avazı qəzeti nəşr olunur.
Qazaxıstanın məşhur uyğurları
Kərim Məsimov (1965-ci ildə anadan olmuşdur) - Qazaxıstanın dövlət xadimi, Qazaxıstan Respublikasının Baş naziri
Murdin Taipov (1918-1998) - Böyük Vətən Müharibəsinin iştirakçısı, "Halq Qəhrəmanı" ordeninin sahibi.
Fərhad Xasanov (1936-2013) - Qazaxıstan Respublikası Uyğurlar Mədəniyyət Cəmiyyətinin sədri, Qazaxıstan Respublikasının Prezidenti yanında Milli Şuranın üzvü.
Xizmet Abdullin (1925-1986) - Uyğur Sovet yazıçısı.
İzim İskəndərov (1906-1970) - Uyğur Sovet yazıçısı.
Ziya Səmədi (1914-2000) - Uyğur Sovet şairi.
Abdulla Rozıbakiyev (1897-1938) - Sovet partiyası və ictimai xadimi, Semireçye şəhərində Sovet hakimiyyətinin qurulması uğrunda mübarizənin iştirakçısı.
Murat Axmadiyev (1950-ci ildə anadan olub) - musiqi ifaçısı, “Yaşlıq” ansamblının solisti, Uyğur teatrının keçmiş rəhbəri, Qazaxıstan parlamentinin deputatı.
Məşur Ruziyev, (1902-ci ildə anadan olub - ölüm ili məlum deyil) - Uyğur Sovet yazıçısı. Yusupbek Muxlisi (1920-ci il təvəllüdlü) - uyğur yazıçısı, Qazaxıstana mühacirət etmiş Çin vətəndaşı.
Azat Akimbe, - qədim uyğur knyaz ailəsinin nümayəndəsi, Orta Asiyanın ən yaxşı xüsusi antik kolleksiyalarından birinin sahibi.
İzbakiev, Abdulla Toxtaroviç (1914-1990) - Sovet partiyası və ictimai xadimi, Qazax SSR daxili işlər nazirinin birinci müavini.
Nasyrov, Murat İsmayıloviç (1969-2007) - Qazaxıstan və rus pop müğənnisi, mahnı müəllifi.
Axmadieva, Dilnaz Muratovna (1980-ci il təvəllüdlü) - Qazaxıstan müğənnisi və aktrisası
Yusupov, İsmayıl Abdurasuloviç (1914-2005) - Sovet partiyası və dövlət xadimi, 1962 - 1964-cü illərdə Qazaxıstan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin birinci katibi idi.
Kuddus Kujamyarov (1918-1994) - Sovet, Qazax, Uyğur bəstəkarı, müəllimi, ictimai xadimi, uyğur professional musiqisinin banisi. SSRİ xalq artisti (1987).
Abdumejit Dolyatov (1949-2008) - uyğur əsilli şair və jurnalist.
Ənvər Hacıyev (1957-2009) - tanınmış hüquq elmləri doktoru, professor, görkəmli ictimai xadim, uyğur ziyalılarının görkəmli nümayəndəsi.
Ərdəkan (Fars)
Ərdəkan – İranın Fars ostanının şəhərlərindən və Sipidan şəhristanının mərkəzidir.2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 16,212 nəfər və 3,534 ailədən ibarət idi.
Yuxarı Siyaqul (Soyuqbulaq)
Yuxarı Siyaqul — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Soyuqbulaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 126 nəfər yaşayır (15 ailə).
Fuad Sezgin
Fuad Sezgin — İslam tarixi, elm və texnologiya tarixi sahəsində çalışan türk alim.
Həyatı
Fuad Sezgin 24 oktyabr 1924-cü ildə Bitlisdə anadan olmuşdur.
İstanbul Universitetinin Ədəbiyyat fakültəsinin Şərqşünaslıq İnstitutunda İslami Elmlər və Orientalistika sahəsində qabaqcıl bir yerə sahib olan alman orientalist Hellmut Ritterdən (1892–1971) təhsil almışdır. Ritterin müasir elmin meydana gəlməsində IX–XIII əslərdə Əndəlüs və Abbasilər dövlətlərindəki elm adamlarının da əhəmiyyətli töhfələri olduğunu vurğulaması, Fuad Sezginin bu sahəyə yönəlməsi ilə nəticələnmişdir.
1950-ci ildə Ərəb Dili və Ədəbiyyatı bölməsində "Buxarinin mənbələri haqqında araşdırmalar" adlı dissertasiya işini müdafiə etmişdir. Bu mövzudakı tezisiylə o, hədis qaynağı olaraq İslam mədəniyyətində əhəmiyyətli bir yerə sahib olan Buxarinin bir araya gətirdiyi hədislərdə bilinənlərin əksinə olaraq, şifahi qaynaqlara deyil, İslamın erkən dövrünə, hətta VII əsrə qədər gedib çıxan yazılı mənbələrə əsaslandığı fikrini ortaya atmışdır. Bu teziz Avropa mərkəzli orientalistlər arasında hələ müzakirə edilməkdədir.
27 may 1960-cı ildəki hərbi çevrilişi nəticəsində universitetdən uzaqlaşdırılan və 147-lər adlanan alimlər arasında idi. Sadəcə bir çamadanla getmək məcburiyyətində qaldığı ölkə xaricində eyni sahədə çalışan şərqşünas qısqanclıqları ilə qarşı-qarşıya qalsa da, yaşadığı çətinliklər qarşısında əsla təslim olmadığını ifadə etmişdir. Ayrıca bu dövrdə yaşadığı çətinliklərlə necə mübarizə apardığını bu sözlərlə açıqlamışdır:
"Mən buna inanmışdım artıq. Bütün müsibətlər qarşısında yalnız Allaha inanacaqsan, başqa heç bir şeyə deyil."
1961-ci ildə Almaniyaya gedən Fuad Sezgin Yohann Volfqanq Göte adına Frankfurt Universitetində əvvəlcə qonaq dosent statusunda dərs keçdi. 1965-ci ildə professor oldu. Oradakı elmi işlərinin ağırlıq mərkəzi Ərəb-İslam mədəniyyəti ətrafında təbii elmlər tarixi sahəsi olmuşdur və bu sahədə 1965-ci ildə elmi iş hazırlamışdır. Hələ İstanbulda ikən başladığı VII–XIV əsrdən etibarən inkişaf edən Ərəb-İslam ədəbiyyatı tarixi işinə Almaniyada da davam edərək, orientalistik işləri üçün onu mənbə əsər halına gətirmiş; hələ çap olunmamış 13 cildlik əsərinin ilk cildini 1967-ci ildə, son cildini isə 2000-ci ildə nəşr etdirmişdir.
Səudiyyə Ərəbistanının və başqa mənbələrin dəstəyi ilə Sezgin 1982-ci ildə Yohann Volfqanq Göte adına Frankfurt Universitetinə bağlı Ərəb-İslam Elmləri Tarixi İnstitutunu və 1983-cü ildə buranın muzeyini qurmuşdur. O, hazırda da oranın direktorudur. İnstituta bağlı olaraq qurduğu muzeydə Sezgin, İslam mədəniyyəti ətrafında müsəlman alimlər tərəfindən hazırlanmış alətlərin və elmi vasitə və vəsaitlərin yazılı mənbələrə əsaslanaraq hazırlanmış nümunələrini sərgiləməkdədir.
Fuad Sezgin 25 may 2008-ci ildə Türkiyə Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinə bağlı İstanbul İslam, Elm və Texnologiya Muzeyinin açılmasında da aparıcı rol oynamışdır.
Ailəsi
Fuad Sezgin həmkarı Dr. Ursula Sezginlə evlidir və birlikdə Frankfurta yaxın bir yerdə yaşayırlar. Onların qızı Hilal Sezgin də Almaniyada yaşayır; o, jurnalist və yazardır.
Çingiz Dəmiroğlu
Çingiz Dəmir oğlu Sadıqov — ictimai-siyasi xadim, Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatı (1990-1995).
Həyatı
1944-cü il yanvar ayının 5-də Gəncə şəhərində anadan olub. 1973-1975-ci illərdə Xanlar rayon Aqrar İstehsalat Birliyinin direktor müavini işləyib. 1975-1990-ci illərdə Xanlar rayon və Gəncə şəhər Partiya Komitələrində müxtəlif məsul vəzifələrdə çalışıb.
1990-1995-ci illərdə isə Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatı və Gəncə şəhər Xalq Deputatları Məclisinin sədri olub.
Çingiz Dəmiroğlu 25 yanvar 2015-ci ildə Bakı şəhərində vəfat edib. Qəbri Gəncənin Fəxri Xiyabanındadır.
Aşağı Siyaqul (Soyuqbulaq)
Aşağı Siyaqul - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Soyuqbulaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 142 nəfər yaşayır (22 ailə).
Aşıqlı (Göygöl)
Aşıqlı (əvvəlki adı: Voroşilovka) — Azərbaycan Respublikasının Göygöl rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Qəzəlxan (film, 1991)
"Qəzəlxan" — Əliağa Vahidin həyatı və yaradıcılığından bəhs edən Azərbaycan filmi. Şahmar Ələkbərovun quruluşçu rejissor kimi kinoda son işi hesab olunur.