cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
İslam tarixçiliyinin təşəkkül prosesi
Siyər və Məğazi
İslam dünyasında tarix yazıçılığının inkişafında Rəsuli-Əkrəmin həyatını ələ alan siyər və məğazi çalışmalarının istisnai bir yeri vardır. Bunlar arasında Said b. Sad b. Ubadə əl-Həzrəci, Səhl b. Əbu Həsmə əl-Ənsari, Said b. Müsəyyəb, Ubeydullah b. Kab əl-Ənsari və Şabi kimi yazılı səhifələrdəki xəbərləri daha sonraki qaynaqlarda yer alan adamlar tapılmaqdadır. Bu vəziyyətdə başda bibisi Hz. Aişə olmaq üzərə bəzi səhabələrdən aldığı hədisleri rəvayət edən Ürvə b. Zübeyr ilə çoxlu qaynaqlardan topladığı hədis və xəbərləri bir yerə gətirən İbn Şihab əz-Zühri, zamanımıza fərqli qaynaqlar içərisində çatan İslam tarixçiliyinin ilk nümunələri olan bu mətinləri, üslubunun sağlamlığı yanında uzaq bir şəkildə qələmə almaq surəti ilə siyər ve məğazi yazıçılığını yeni bir səhifəyə intiqal etdirmişlərdi. Musa b. Uqbənin Kitabul-Məğazisi günümüze bütünlüklə intiqal etməmiş olmaqla birlikdə xəbərləri bəzi qaynaqlardan toplanmaq sürəti ilə, Mamer b. Raşidin əl-Məğazin-nəbəviyyəsi, Əbdürrəzzaq əs-Sənaninin əl-Muṣənnəfi içərisinde zamanımıza çatmış və müstəqil olaraq da çıxmışdır. Zührinin üçüncü tələbəsi İbn İshaqın Siyəri tarix yazıçılığında böyük izlər buraxmışdır. İbn Sad, başında siyər mövzusunun yer aldığı Kitabuṭ-Ṭəbəqatı ilə bu sahənin ana qaynaqlarının tamamlandığı bilinməkdədir.
Giriş-çıxış modeli
Əlavə tədqiqat
Bu modellər haqqında geniş bir ədəbiyyat vardır. Təkrar istehsal üçün bir Hawkins-Simon şərti var. Klasterlərarası axınlara bölünmə və sənaye dəstlərinin öyrənilməsi istiqamətində işlər aparılmışdır. Katsayıları təyin etmək üçün bir çox empirik iş görülmüş və bölgələr üzrə olduğu kimi milli iqtisadiyyata dair məlumatlar da nəşr edilmişdir. Leontyev sistemi ümumi bir tarazlıq modelinə qədər genişləndirilə bilər; makro səviyyədə görülən işləri parçalamaq üçün bir metod təklif edir.
İslam tarixçiliyinin təşəkkül prosesi
Siyər və Məğazi
İbn Sad 160 (777) ilində Bəsrədə doğuldu. Babası və ya dədəsi Hz. Abbas ailəsinin âzatlısı olduğu üçün Mövla Bəni Haşim deyə və ya Qureyşi nisbəsiylə tanınırdı. Bəzı qaynaqlarda Qüreyşin Bəni Zöhrə qoluna mənsubiyyətindən ötrü Zöhri də deyilməkdə, ancaq belə bir nisbətin ümumiyyətlə ailəsinin Beni Haşimin mövlası olduğunun bilinməsindən sonra zikredilmesi doğruluğunu şüpheye salmışdı.
Giriş-çıxış modeli
Giriş-çıxış ölçülərin cədvəli
Giriş-çıxış iqtisadiyyatının riyaziyyatı sadədir, lakin məlumat tələbləri çoxdur, çünki iqtisadi fəaliyyətin hər bir sahəsinin xərcləri və gəlirləri təmsil olunmalıdır. Nəticə etibarilə, Birləşmiş Millətlər Təşkilatı tərəfindən Milli Hesablar Sistemində (SNA) məlumat toplanması üçün bir sıra standartlar qoyulmasına baxmayaraq, bütün ölkələr lazımi məlumatları toplamır və məlumatların keyfiyyəti dəyişir [10]: sonuncusu 2008 SNA-dır. IO hesabları üçün məlumatların toplanması və hazırlanması prosesi mütləq zəhmətkeş olduğundan və çox sayda kompüter tələb olunduğundan, IO cədvəlləri çox vaxt məlumatların toplandığı ildən sonra - ümumiyyətlə 5-7 il sonra dərc olunur. Üstəlik, iqtisadiyyatın kəsişmə cədvəllərinin istinad versiyasında təqdim olunan iqtisadi anlıq görüntü ümumiyyətlə ən yaxşı halda yalnız bir neçə ildə bir dəfə alınır.
Bununla birlikdə, bir çox inkişaf etmiş ölkə hər il giriş-çıxış hesablarını və daha çox aktuallığını qiymətləndirir. Çünki giriş-çıxış təhlilinin əksər tətbiqi sahələrarası mübadilənin bir matris dəstinə yönəldiyi halda, əksər milli statistika qurumlarının perspektivindən təhlilin həqiqi mənası ümumi daxili məhsulun müqayisəsidir. Beləliklə, giriş-çıxış cədvəlləri milli hesabların vacib hissəsidir. Yuxarıda təklif olunduğu kimi, əsas giriş-çıxış cədvəli yalnız sahələr tərəfindən mübadilə olunan ara mal və xidmətləri təmsil edir. Ancaq adətən bu matrisin alt hissəsində düzəldilmiş sıra vektorları massivi, sənaye xərcləri kimi sənaye xərclərini, məsələn, əmək xərclərini qeyd edir; dolayı ticarət vergiləri; dividendlər, faizlər və icarə haqqı; kapital istehlakı üçün ayırmalar (amortizasiya); digər əmlak gəlirləri (məsələn, mənfəət); və xarici tədarükçülərdən satınalmalar (idxal). Milli səviyyədə, idxalatı xaric etsə də, buna "ümumi mənşəli məhsul" və ya "sahələrə görə ümumi daxili məhsul" deyilir.
İslam tarixçiliyinin təşəkkül prosesi
Siyər və Məğazi
İbn Sadın ən məşhur əsəri Kitabuṭ-Ṭabaqatil-kəbiridir. Qaynaqlarda əṭ-Ṭabəqatul-kəbir adı ilə da başa düşülən əsərin ilk nəşri bu adla Ərəb və İslam dünyasında geniş bir şəkildə istifadə edilən İhsan Abbas nəşri isə əṭ-Ṭabaqatul-kubra adı ilə düzəlmişdir. İbn Sadın, tabaqat kitablarının birincisi və zamanımıza intikal edənlərin ən köhnəsi olan bu əsəri, əsas itibariyle siyər-məğazi və tabakat ana bölümlərindən meydana gəlməktədir.
Giriş-çıxış modeli
Giriş-çıxış ölçülərin cədvəli
Başqa bir sütun vektorları "son tələb" və ya "istehlak edilmiş ümumi məhsul" adlanır. Ev təsərrüfatları xərcləri, hökumət, sərmayə üçün sahə stoklarında və sənayedə dəyişikliklər və xalis ixrac sütunlarını əks etdirir. Hər halda, hər müəssisə üçün satış, əmək haqqı, material və avadanlıq / xidmətlər barədə məlumat istəyən iqtisadi siyahıyaalmanın nəticələrindən istifadə edərək, statistika qurumları bir növ ikili sistem kimi giriş-çıxış matrisindən istifadə edərək sektor səviyyəsində mənfəət və investisiyaların təxminlərinə geri dönürlər. mühasibat.
Giriş-çıxış modelinin təhlili və tutarlılığı
Giriş-çıxış modelinin bir sənayenin və ya sektorun digərindən asılılığını göstərmək və təhlil etmək qabiliyyətinə baxmayaraq, Leontiev və digərləri bazar iqtisadiyyatı şəraitində asılılıq münasibətlərinin bütün spektrini tətbiq edə bilmədilər. 2003-cü ildə Leontief'in tələbəsi Məhəmməd Qani, tutarlılığın analizini rəsmi olaraq İqtisadiyyatın Əsasları kitabında təqdim etdi ki, bu da formal olaraq giriş-çıxış cədvəlinə bənzəyir, lakin ödənişlər və vasitəçilik münasibətləri baxımından asılılıq əlaqələrini araşdırır. Ardıcıllıq təhlili, giriş-çıxış cədvəlini hər biri fərqli ödəmə növləri üçün dörd matrisə ayıraraq alıcı və satıcıların planlarının uyğunluğunu araşdırır. Mikro və makroiqtisadı bir modeldə birləşdirir və pulu qərəzsiz idarə edir. Malların hərəkəti yolu ilə fondların hərəkəti ilə əlaqələndirilir.
İslam tarixçiliyinin təşəkkül prosesi
Siyər və Məğazi
Mövzusu doğrudan doğruya Rəsul-i Əkrəmi başa salmaq olan və onun bəzi tərəfindən ələ alan elm qolları hədis, siyər və məğazi, şəmail və dəlail olaraq sıralanır. Bunlardan Hz. Peyğəmbərin bəşər tərəfini məsələ eliyən, yaşayışını və şəxsi həyatını başa salan elm mövzusuna şəmail adı verilmişdir. Muhaddis Tirmizî (ö. 279/892) ilk dəfə şəmail termini bu mənada istifadə edərək Kitabüş-Şəmail adlı əsərini yazmış, bir çox alim bu kitabın şərhlərini etmək surəti ilə mövzusunda ətrafında geniş bir ədəbiyyatının yaranmasını və başqa əsərlərin yazılmasını kömək etmişdilər. Əvvəllər vacib bir mərkəz olan Mədinənin hədis və siyərə, Misirin ənsab və əyyama, Şamın Əməvi tarixinə təmayülü olduğu, Yəmənin bölgə tarixi yanında İsrailiyat rəvayətlərinə ağırlıq verdiyi, digər vacib iki mərkəzdən Kufənin Əməvilərə qarşı rəvayətləri və anlayışı əvvələ çıxardığı, Bəsrə alimlərinin Mədinə və Yəməndəki inkişafdan təsirlənən muhəddislərin anlayışına daha yaxın tapıldığı və Əməvilərə qarşı daha mülayim rəftar edildiyi qəbul edilməkdədir.
Ümumi və xüsusi tarixlər
İbnün-Nedim, tarix sahəsində əsər verən yaxud ravi sifəti ilə katkılarda tapılan pek çox müəllif adı çəkməkdədir. Bunlardan ən məşhur olanlarıyla əsərləri günümüze çatan tarixçilərdən bəziləri bunlardır: Əməvi dövrü tarixçisi olaraq bilinen Avanə b. Hakəm, ikisi də zamanımıza intiqal etməyən əsərlərindən biri olan Kitabüt-Tarîxinde dörd xəlifə dövründə və Əbdülməlik b. Mərvan dövrünün sonuna qədər Əməvi tarixini yazmışdır. Digər əsəri Sirətu Müaviyə və Bəni Üməyyə, İslam dünyasında bir xəlifə və xanədana dair qələmə alınmış ilk kitab olması baxımından vacibdir.
Əbu Mihnəf
Kufədə doğuldu. Həyatı haqqında məlumat yoxdur. Böyük dedesi Mihnef b. Süleym sahabi olub Hz. Peyğəmbərdən hədis rəvayət etmiş və Sıffînde Hz. Əlinin tərəfində döyüşmüşdür. Əbu Mihnəf Lut b. Yəhya da Əməvi tarixçisi deyə məşhurdur. Kufədə yaşadığı başa düşülən Əbu Mihnəfin Hz. Əli və Əhl-i beyt taraftarı olduğu, riddə savaşları, Suriya ve Iraqın fəthi, Cəməl, Sıffîn savaşları və Xaricilər başda olmaq üzrə otuz üç risalə və ya kitab yazdığı kaydedilmektedir. Bu əsərlərdən Maḳtelü’l-Ḥüseyn ile Aḫbârü’l-Ümeviyyîn günümüze çatmışdır. Hulefâ-yi Râşidîn dönemi tarixçisi olaraq büyük şöhrətə çatan Seyf b. Ömərin Kitâbü’r-Riddə vəl-futuḥ ilə Kitabül-Cəməl və mesîru ʿAişe ve ʿƏlî adlı kitablarında qəbiləsi Temîm eksenli, çox ayrıntılı və zengin rəvayətlər tapılmaqdadır. Əsərin son zamanlarda əskik bir nüsxəsi tapılmış və Taberînin tarihindeki rəvayətlərlə qarşılaşdırılaraq bərabərcə göstərilmişdir.
Hz. Əli taraftarlarından olan Nasr b. Müzahimin eserlerinden sadəcə Kitâbü Ṣıffîn şerḥu qazati emiril-müʾminîn bu güne çatmışdır. Üslûbu daha çok şeir, lətifə və hitabelerin yer aldığı qissə yazarlarınınkine bənzəyən Nasr’ın digər eserleri Hücr b. Adî’nin öldürülmesi, Cemel Vak‘ası, Nehrevân Savaşı ve Kerbelâ’da Hz. Hüseyin’in şəhid edilmesi kimi mövzularla bağlıdır.
İbn Quteybə
Doğulduğu yer ve tarihi hakkında fərqli rivayetler tapılmaqdadır. Bazı qaynaqlarda 213 (828) ilində Kûfe’de (İbnü’n-Nedîm, s. 115), bazılarında ise yine eyni tarihte Bağdat’ta (Hatîb, X, 170) dünyaya geldiği qeyd olunmaqdadır. Bu qaynaqların en köhnəsi olan İbnü’n-Nedîm’in verdiği məlumat dikkate alınaraq Kûfedə doğulduğu olduğu deyilə bilər. İbn Quteybe, dedesinin adına nisbetle Kutebî, babasının Mervli olması sebebiyle Mervî nisbeleriyle de xatırlanır. Ailesinin Merv’den Irak’a göç edip Kûfe’ye yerleştiği başa düşülməkdədir. Bundan hareketle Fars, hatta Türk əsilli olabileceği ileri sürülmüştür. Öz ifadesinden, atalarının Müslümanlığı qəbul etmesinden sonra dedesi ve babasının Ərəbləşmiş olduğu başa düşülməkdədir.ʿUyûnü’l-aḫbâr adlı eserinde babasından zaman-zaman nakillerde bulunması onun mədəniyyətli bir aile ətrafında yetiştiğini göstermektedir.
Uyunul-Əxbar
İbn Kuteybe’nin mədəniyyət zenginliğini ortaya qoyan kitap bir mukaddime ve on bölümden ibarətdir. Müellif eserde devlet adamlarında tapılması lazım olan özelliklerle savaş, seyyidlik, ilim, zühd, dostluq və qadın kimi çok növlü mövzuları inceleyerek köhnə Arap mədəniyyətini bir özetini edər. Brockelmann, əsərin ilk dört bölümünü (Kitâbü’s-Sulṭân [1900], Kitâbü’l-Ḥarb [1903], Kitâbü’s-Süʿdüd [1906], Kitâbü’ṭ-Ṭabâʾiʿ [1908]) Weimar ve Strasburg’da nəşr etmişdir. Əsərin tamamını Ahmed Zekî el-Adevî yayımlamış (Kahire 1343–1348/1925–1930; I–IV, 1963), elmi neşrini ise Yûsuf Ali Tavîl gerçekleştirmiştir (I–IV, Beyrut 1986). ʿUyûnü’l-aḫbâr’ın "el-Arab ve’l-Furûse" bölümü Min Kitâb ʿUyûni’l-aḫbâr: el-ʿArab ve’l-Furûse adıyla yayımlanmıştır (Dımaşk 1977). Josef Horovitz, ʿUyûnü’l-aḫbâr’ı İngilizce’ye çevirmiştir (IC, IV [1930], s. 171–198, 331–362, 487–530; V [1931], s. 1–27, 194–224).
Coğrafiya kitabları
İslâm’dan əvvəl Ərəblar Ərəbistan, qonşu bölgə ve ülkeler hakkında bazı məlumatlara sahipti. Gökyüzüne ve ulduzlara dair günlük gözləntilərinə dayanan tecrübeleri vardı. Səfərlərdə, takvim düzenlemelerinde ve hava durumu təxminlərdə bu məlumatlardan faydalanıyorlardı. İslâm coğrafyacılığının temelleri II. (VIII.) əsrdə Abbasilər zamanında Yunan, İran ve Hind astronomi-coğrafya çalışmalarının yardımıyla atılmıştı. IX–X. yüzyıllarda yetişen müslüman coğrafyacılar tarih açısından böyük önem daşıyan eserler yazmıştır. Bağdad’ta Halife Məmunun himayesinde çalışan müslüman astronomi bilginleri ve riyaziyyatçılar "es-Sûretü’l-Me’mûniyye" adını verdikleri bir dünya haritası düzəltmişdi. Bunun yanında Muhammed b. Mûsâ el-Hârizmî tarafından düzəldilən dünya haritası da günümüze çatmamışdır. İbn Serâbiyûn (Sührâb) 902–945 yılları arasında Kitâbü ʿAcâʾibi’l-eḳālîmi’s-sebʿa’yı qələmə almış, Ya‘kūb b. İshak el-Kindî kimi filosoflar fizikî coğrafyanın inkişafına kömək olmuştur. Kindî’ye bu mövzuda bir çox risâle atfedilmiş, öğrencisi İbnü’t-Tayyib es-Serahsî de coğrafyaya dair eserler yazmıştır. IX. yüzyılın ortalarında Irak’ta önemli coğrafyacılar yetişmiştir. Bilinen dünyayı ilk tarif eden coğrafyacı olması dolayısıyla kendisine "İslâm coğrafyasının babası" unvanı verilen İbn Hurdâzbih Kitâbü’l-Mesâlik ve’l-memâlik’i kaleme almış, Kitâbü’t-Tebaṣṣur bi’t-ticâre adlı eseriyle Câhiz dönemin diğer coğrafyacılarıdır. III. (X.) yüzyılın ilk yarısında Horasan’da yetişen, Ṣuverü’l-eḳālîm adıyla bilinen coğrafya kitabının müellifi Ebû Zeyd el-Belhî’nin öncülük ettiği, sadece İslâm ülkelerinin coğrafyasını inceleyen bir anlayış ortaya çıkmıştır.
İbn Hurdazbih
Eserleri dövrümüzə çatan İslâm coğrafyacılarının en vacib ilk temsilcisidir. Büyük babası Abbâsîler’in ilk döneminde İslâmiyet’i kabul eden bir Mecûsî’dir; babası ise Halife Me’mûn zamanında (813–833) Təbərisdan valisi idi. Muhtemelen Xorasanda doğmuş olan İbn Hurdâzbih Bağdat’ta büyüdü ve eğitim gördü; ayrıca İshak el-Mevsılî’den mûsiki dersleri aldı. Önce Cibal eyaletinin posta ve istihbarat müdirlüğüne, daha sonra aynı teşkilâtın Bağdat ve Sâmerrâ’daki başkanlığına getirildi. Ancak bu vəzifələrə ne zaman tayin edildiği ve ne kadar görev yaptığı bilinmemektedir.
Kitabul-Məsalik vəl-Məmalik
İbn Hurdâzbih’in kendisine İslâm coğrafyacılarının babası unvanını kazandıran en önemli çalışmasıdır. Eserin girişinde müellif, Batlamyus’un kitabını (Geographia) yabancı bir dilden (muhtemelen Süryânîce veya Grekçe) Arapça’ya tercüme ettiğini söyler; ancak bu tercüme günümüze çatmamışdır. Kitâbü’l-Mesâlik coğrafya yazıcılığında, İraq bölgesinin hilâfet merkezi olması esasına göre düzenlenen ve Irak ekolü kitapları adıyla bilinen eserlerin ilkidir. Verilen bilgilerin büyük kısmı kara ve deniz yollarına hasredilmiş, bu yolların dört yönde gelişmesi izlenerek Hindistan ve Çin gibi ülkeler tanıtılmıştır. İbn Hurdâzbih’in qaynaq olarak Sasani döneminden qalma kayıtları kullandığı bilinmektedir. Posta ve haberleşme müdirlüğü yapmasından dolayı herhalde bu gibi kayıtlara çatmaqda güçlük çekmemiştir; ayrıca bazı seyyahların özel notlarına bakabildiğinden eserini güvenilir kaynakların ışığında kaleme almıştır. Bütünlüklə İran tesirinde kaldığı görülen İbn Hurdâzbih eserinde kullandığı metodolojide, məlumatların tasnifinde ve nihayet coğrafî terimlerin istifadə edilməsində daima Fars mədəniyyətinin izlerini göstərməkdədir. Eski İranlılar dünyayı, Îranşehr merkezde olmak üzere "kişver" adı verilen ve her birinde çeşitli ülkeler bulunan yedi hâkimiyet bölgesine ayırmışlardır. İbn Hurdâzbih de eserinde bölge tariflerine, onlar gibi "dil-i Îranşehr" (İran’ın kalbi) dediği Sevâd’la (Irak) başlamaktadır. Müellif kitabı 232 (846–47) yılı civarında yazmış, daha sonra özetleyerek 272’den (885) önce tekrar kaleme almıştır. Ḥudûdü’l-ʿâlem’in yazarı ve Muhammed b. Ahmed el-Ceyhânî gibi coğrafyacılar başta olmak üzere birçok âlim tarafından qaynaq olarak istifadə edilən eserin günümüze çatan şekli, Fransızca tercümesiyle ilk defa Kudâme b. Ca‘fer’in Kitâbü’l-Ḫarâc’ının bir bölümü ile birlikte Bibliotheca geographorum arabicorum serisinin VI. cildi olarak Michael Jan de Goeje (Leiden 1889, 1967) ve daha sonra Muhammed Mahzûm tarafından (Beyrut 1988) neşredilmiş, Fuat Sezgin de Goeje neşrini esas alarak tıpkıbasımını yapmıştır (bk. bibl.); Hüseyin Karaçanlu ise kitabı Farsça’ya çevirmiştir (Tahran 1370). 2. Kitâbü’l-Lehv ve’l-melâhî. İslâm öncesi Fars şiiri ve mûsikisi tarihiyle ilgili önemli bir risâle olup İran’da ve diğer birçok yerde kullanılan ud, tanbur, ney, zurna vb. çalgılar, mûsiki terimleri ve makamlarla (çehâr perde) mûsikiye dair diğer konuları ihtiva etmektedir.
Əbu Zeyd əl-Bəlhi
236 (850) yılında Horasan’ın Bəlx şehri yaxınlığındakı Şâmistiyân kəndində doğuldu. İlk öğrenimini babasından gördü. Daha gənclik illərində uzun seyahatler etməyi, özellikle Irak’a gidip oranın məlumatlılarından ders okumayı planlıyordu. Nitekim katıldığı bir hac kafilesiyle Irak’a gitti. Burada səkkiz yıl kaldı. Çoxlu yöreleri dolaşıp tanıdığı bilginlerden dersler aldı. Bu zamanın en kayda değer olayı onun İslâm filozofu Kindinin öğrencisi olmasıdır. Bu tanınmış filosofun yanında felsefî disiplinleri iyice öyrəndi. Bu arada din elmləri ve tıp mövzularda araştırmalarda tapıldı. Fikrî arayışları kendisini bir aralık astrolojiye yönelttiyse de tabiat elmləri ve riyaziyyatla ilerledikçe astrolojinin geçerliliğine olan inancını kaybetti. Eyni zamanda bir edebî şəxsiyyət olarak da ün yaptı. Nitekim İbnü’n-Nedîm kendisini filosof olarak değerlendirmesine rağmen ədəbiyyatçılar grubu içinde zikreder (el-Fihrist, s. 153).
Şuvərul-əkalim
Taḳvîmü’l-büldân adıyla da anılır. Bu esere ait tek yazma nüsxənin Nəcəfdə (Mektebetü’l-hakîm elâmme, nr. 632) tapıldığı kəşf olunmuşdur (Resâʾilü Ebi’l-Ḥasan el-ʿÂmirî…, s. 165). Kitabın adı Belhî’ye ait eserlerin listesinde geçmemektedir. Ancak Makdisî’nin Ahsenü’t-tekasîm fî marifeti’l-ekalîm’i gibi klasiklerdeki kayıtların bir sıra müasir araştırmalar baxımından da bu eserin Belhî’ye aidiyeti mövzusunda şübhə yoktur.
Tabaqat və Təracim
İslam tarixində bioqrafiya yazımının xüsusilə Hz. Peyğəmbərin, səhabə, tabiun və sonrakı nəsillərin, hədisləri nəql edən ravi həyatını kəşf etmək istəyi ilə orijinal bir növ olaraq ortaya çıxdığı qəbul edilməkdədir. İbn Sad Kitabu't-Ṭabaḳāti'l-Kəbirin (ET-Tabakətü'lKübra) bioqrafiya sahəsindəki işlərin ilk nümunəsidir. Rəsuli-Əkrəmin hədislərini nəql edən ravi həyatına dair III. (IX.) Əsrdən etibarən "ricâlü'l-hədis" kitabları müəllif edilməyə başlanmışdır. Zamanla çoxlu sahələrdə məşhur olmuş adamlarla əlaqədar çox sayda bioqrafiya kitabı müəllif edilmişdir. III. (IX.) Əsrin ortalarından etibarən şairlərə aid bioqrafiya əsərləri yazılmışdır. İbn Kuteybə eş-Şi'r vəs-şu'arâ' adlı əsərində başlanğıcdan III. (IX.) Əsrin ortalarına qədər gələn şairlərin bioqrafiyasını yazmış və şeirlərindən nümunələr vermişdir. Bunun yanında Cahiz Kitâbü'l-Buḫalâ'sında simiclik ilə məşhur kəslərdən, əl-Bursa vəl-'urcân vəl-'umyân vəl-Hula adlı kitabında üzrlü və xəstəlikli olan məşhur simalardan bəhs edir.
Cahiz
150–160 (767–777) vilayətlər arasında Basra şəhərində anadan olub. Onun ilk tərcümeyi-halına görə, onun tərcümeyi-halları, babası Mahbüb, qara çoban, bir nənə idi. Buna görə, o cəsur bir Ərəb-Negro hibrid olmalıdır. Şahzizin ləqəbi işi onun gözü gözlü gözlərindən görə ona verildi.
Kitabul-Buhala
kitabını təhlil edərək, bu, cəmiyyətdə satirik bir sinifdir və xüsusilə də ərəblər digər xalqları satiriz edirlər. Cemiyet'in hayatını inceleyen ve ayrıca değerli bir kaynak olan bir değerli kaynağ olan, ilk önce G. von Vloten tarafından yayınlanan ve daha sonra farklı insanlar tarafından yayımlanan bir eserdir.
Ədəbi əsərlər
Bu baxımdan tarixi əhəmiyyətli olan bir qaynaq ədəbiyyat tarixinin yazıldığı tarixdir. Cahizmekin əl-Beyan və bölt-tebyîni bölgənin və tarixin qeydlərini ehtiva edir. Cahizkin et-Tâc fî aylââiyəl-mülûk adlı əsərində sməvilər və Abbasîde əyləncə və musiqi ilə əlaqədar gömrük və tətbiqlər haqqında üçüncü fəsil çox dəyərlidir. Ebü.-Ferec əl-İsfahânî əl-Eġānîekinin, içməvi dövrü və Abbaslı ilk müsəlman musiqiçiləri və bəstəkarlar, musiqiləri və kompozisiyalarını yaşadılar. Klassik dövrəb ədəbiyyatının dörd əsas mənbəyindən biri hesab olunan Müberred və əl-Kamilin ən məşhur işi, dövrün tarixi ilə əlaqədar əhəmiyyətli məlumatları ehtiva edir.
Mubərrəd
O, Zilhicce 210 (826 mart) Basrada doğulub. Yemendən. Zd qəbiləsi Kvartet yuxarı Hicazda yerləşir. Atası Bəsrədə bir məmur idi. Müqəddəs Nümayəndəliyində olan Mübərrəd em ləqəbin, xbû Osman əl-Məzinî'nin inbû'la cursorlarını ürəklərinə vermək üçün sərin sərin cavabların verilməsi səbəbiylə mozinî verən Sən müberridsin'n şəklindəki sözü ancaq bu sözü çəkə bilməz, özünü çəkə və məktəbi mənsubları xəyanət etmək üçün iy şəklində çevrilir. Bu mövzuda digər rəvayətlər də var.
Əl-Kamil fil-ədəb
(verb-lasi və l-literary-naḥv ve't-taurif). Müberred'in ən məşhur əsəri olub Cahizin əl-Bəyan vət-tebyîn'i, İbn Kuteybe'nin Ədəbül-kâtib'i və Əbu Əli əl-Kālî'nin əl-Emâlî'siyle birlikdə klassik ərəb ədəbiyyatının dörd əsas işi təşkil edir. İslam mədəniyyətində inkişaf edən şəhər həyatının bir təzahürü olaraq ictimai əlaqələrdə zəriflik şəklindəki ədəb telakkisinin ən üst səviyyədə ifadəsi Cahizin əsərlərində görüldüyü kimi, Ərəb dilinin bütün incəliklərinə bələd olma formasındakı ədəb telakkisinin əks olunması da onun şagirdləri olan İbn Kuteybə ilə Müberred'in əsərlərində görülür. Cahiz kimi oxucunun marağını canlı tutmaq üçün ciddi mövzuların arasına əyləndirici hekayə, xəbər və şeirləri ustalıqla yerləşdirdiyi, zaman zaman dil və ədəbiyyat mövzularından ayrılaraq fiqh, təfsir və kəlam məsələlərinə daldığı görülür. Hâricîler'in maraqlı şeir, xütbə, söz və xəbərlərinə dair verdiyi möhkəm məlumatlar əsərdə geniş yer işğal edər (III, 1077–1360). Osman Rəşər (Oskar Rescher) tərcümə və tərcümə Alman dili. Həmin bölmə Əl-Kamil-Bababi -avavik adından çıxarılıb. Əbu Qa'fər-nehhas və Əhfəş əs-sağ enr'in işi haqqında eleştirilerinin olduğu kaydedilir. Ali b. Hamza el-Basrî əl-Qamil, lugat, şeir və 109 tarixli istehlakçının tarixi tənqidi ilə bağlı etdiyi tənqidləri yönəldir, lakin bəziləri uğursuz göründilər. Müaviyə-Nehrevânî, müəllifi və əsərini yüksək qiymətləndirdiyinə baxmayaraq, Kamilin xəbər və hekayələrinin əksəriyyəti müharibə olmadığı və bu səbəbdən seçilmiş ad üçün uyğun olmadığını söylədi. Əl-Kamil haqqında şərhlər, şeirlərin izahı, ümumiləşdirilməsi, yenidən təşkili və imitasiya şəklində bir çox işlər aparılmışdır. Bu iş ilk olaraq Wilhelm Wright tərəfindən nəşr olundu və sonradan çox sayda nəşrdə dərc edildi.
Səyahətnamələr
İslam tarixində səyahət yazma tarixində bir yerə sahibdir. Ərəb ədəbiyyatında daha çox "rihle", Fars ədəbiyyatında "sefernâme" adı verilən Səyahətnamə İslamın ilk dövrlərindən etibarən qələmə alınmağa başlanmışdır. Günümüzə bəzi hissələri intiqal edən ilk Səyahətnamə tabiinlər Mekhûl b. Əbu Müslim (d. 112/730). Süleyman ət-tacir 237 (851–52)-ci ildə Çin, Hindistan və Malayziya seyahatiyle əlaqədar Aḫbâru'ṣ-sin vəl-Hind adlı bir əsər qələmə almış, Əbu Zeyd əs-Sîrâfî buna bir zeyil yazmışdır. Əhməd b. Hənbəlin Seyahatnamesinde (rihle) oğlu Abdullah əz-Zevâ'id'inde uzun bir bölüm ayırmışdır. Əbu Xatim ər-Razi də bir Səyahətnamə qələmə almış, oğlu İbn Əbu Hatim atasının əsərinə əl-Çerhi vət-ta'dîl'inde iki bölüm ayırmışdır. Abbasi Xəlifəsi Müqtədir-Billâh 309'da (921) İdil Bolqar Xanlığına İbn Fadlan başçılığında bir heyət göndərmiş, İbn Fadlan bu səfəri izah edən bir Səyahətnamə (Risalətin İbn fadla) qələmə almışdır. Seyahatnamesinde gördüyü ölkələr, xalqlar və qəbilələr haqqında etnoqrafik və antropoloji məlumatlar vermişdir. Müəllifin şəxsi Müşahidələrini dayanması səbəbiylə əsər o dövrün siyasi və mədəni tarixi üçün zəngin və orijinal bir qaynaq sayılır. Dövlət rəhbərliyinin əsas prinsipləri, dövlət başkanından tapılması lazım olan xüsusiyyətləri, dövlət rəhbərliyində diqqət edilməsi istənən xüsuslar vb.ni mövzu alan Siyasətnamə növündəki əsərlər dövlətlərin tarixinə işıq tutan əhəmiyyətli qaynaqlardır.
İbn Fadlan
Onun həyatı barədə kifayət qədər məlumat yoxdur. Özü, Abbasidin Misirdə olan Tolunoğulları'nın Məhəmməd b. O, Süleymanın hökmdar qul olduğunu bildirir. İslamı qəbul edən müsəlman və Abbasid Xəlifə-Billah, xalqı İslamı öyrədirən insanlar və məscidlər və qala İdil (Etil) Bolqarıstan hökmdarı Xan Xan gönderilen heyette bulunmuş ve heyet başkanı olmadığı halde halifenin özünə görə 4000 dinarrı vəzifəsi və hədiyyələri verildi və hökmdarı şəxsən vermiş və lazımi şərhlər vermişdi. İbn Fədlanın heyətdə ən bilikli və qabiliyyətli bir şəxs olduğu aydın olur. Əslində, onun vəzifələri arasında digər komitə üzvlərinin dini üzvləri ona müraciət etdilər və xalifənin ona tapşırıqları və idarəçilərin və müəllimlərin Bolqarıstan ərazisinə göndərilməsinə nəzarət edildiyi öyrənildi. Yüksək dini və ədəbi mədəniyyətə və gözəl bir üsluba sahib bir adamdır. İslamı yaymaq üçün mənəvi, dini, dürüst, pak və arzusu ilə dolu bir adamdır.
Habrobracon hebetor
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Xarici quruluşu
Parazitin döş hissəsi qonur-qaramtıl olub, üst tərəfdən qırmızımtıl-sarımtıl rəngdədir. Bədəninin uzunluğu 3,5–4 mm-dir. Bığcıqları qara olub, dişilərdə 16-17 buğumlu, erkəklərdə isə 20-25 buğumludur.
Həyat tərzi
Abşeron ərazisində yaşıllıqlara zərərverən yarpaq və tumurcuq fırfıralarının, qızılgül yarpaqbükəninin, qızılqarın kəpənəyin, tək ipəksarıyanın, valehedici gözəlçənin və Ağ Amerika kəpənəyinin tırtıllarında parazitlik edir. Bəzək bitkiləri sahələrində, xüsusilə Bakı şəhərində, Mərdəkan qəsəbəsində və ətraf kəndlərdə salınmış yaşıllıq sahələrində yayılaraq, zərərvericilərin sayının azalma-sında böyük təsərrüfat əhəmiyyətinə malik rol oynayır. Aparılan hesablamalara görə zərərvericilərin tırtıllarının 15-20% -i Bracon hebetor paraziti ilə yoluxmuş olur. Parazitin bioekologiyasına və sahibi yoluxdurmasına dair Naxçıvan bölgəsində tədqiqat işləri aparmış Zəkəriyyə Məmmədov Bracon hebetor parazitinin meyvə zərərvericilərini yüksək dərəcədə yoluxdurmasını nəzərə alıb, onun bioloji mübarizədə istifadə edilməsini təklif etmişdir. Müəllif, parazitin (laboratoriya şəraitində) cənub anbar odlucası üzərində çoxaldılması və meyvə bağlarına buraxılması yollarını göstərmişdir. Bundan başqa, pambıq sahələrində pambıq sovkasına, əməköməci güvəsinə, nar meyvəyeyəninə və s. zərərvericilərə qarşı bioloji mübarizədə Bracon hebetordan istifadə edilməsi üçün təkliflər hazırlanmışdır. Azərbaycanda və xaricdə bir çox müəlliflər Bracon hebetorun perspektivli parazit olduğunu öz əsərlərində göstərmişlər.Lənkəran bölgəsinin Astara,  Lerik, Yardımlı  rayonlarında  meşə və meyvə ağacları zərərvericiləri üzərində aparılan tədqiqatlara əsasən aşkar edilmişdir ki, Bracon hebetor imaqo mərhələsində yaşlı ağacların (palıd, vələs və s.) çürümüş gövdəsi, burulub qurumuş yarpaqları (gilas,  şaftalı və ərik) və quru meyvələrin (ərik, gavalı və s.) içərisində qışlayır. Abşeron ərazisində isə meşə və meyvə cinsindən olan bəzək ağaclarının qabığı altında və çürümüş gövdəsində qışlaması aşkar edilmişdir. Yazda, 18-20oC temperaturda, aprel ayının axırlarından may ayının ikinci ongünlüyünədək qış yerlərindən çıxaraq cütləşirlər və 2-3 gündən sonra yumurta qoymağa başlayırlar. Bu vaxt yarpaq fırfırasının 2-ci və 3-cü yaş tırtıllarını, sonra iyul ayında isə tumurcuq fırfırasının, tək ipəksarıyanın və qızılqarın kəpənəyin tırtılllarını yoluxdururlar. Hər bir dişi fərd sahibin bədəni üzərinə 6-8 və bəzən 10-12 yumurta qoyur, 3-4 gündən sonra yumurtalardan sürfələr çıxmağa başlayır. Sürfələr tırtılların daxili möhtəviyyatını (hemolimfasını) sormaqla qidalanırlar. Onlar 4 yaş dövrü keçirməklə 6-8 gün müddətində inkişaflarını başa vuraraq, tırtılların bədən qabığını tərk edib ayrı-ayrılıqda ipək baramacıq içərisində puplaşırlar. 8-12 gündən sonra pupdan parazitlər çıxmağa başlayır. Beləliklə parazitin inkişaf dövrü havanın orta günlük temperaturu 26-28oC olduqda 16-18 gün, 30-32oC –də isə 13-14 gün çəkir. İldə 5-6 nəsil verir. Abşeronda aprel ayından oktyabr ayınadək fəaliyyət göstərir.
Təsərrüfat əhəmiyyəti
Bracon hebetor parazitinin təsərrüfat əhəmiyyətini nəzərə alıb, onun çoxaldılıb artırılması və zərərvericilərə qarşı bioloji mübarizə məqsədilə yaşıllıq sahələrinə buraxılması vacib məsələlərdən biridir.
NGC 329
NGC 329 — Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktika. Göy üzündə Balina bürcü istiqamətində yerləşir. Sb tipli. tərəfindən ildə 121.92 sm (48 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Stepan Tarabalka
Bioqrafiya
9 yanvar 1993-cü ildə İvano-Frankovsk vilayətinin Korolevka kəndində anadan olub. O, kasıb kənd ailəsində böyüyüb. Valideynlər tez-tez Portuqaliyaya işləməyə gedirdilər. Ailə hərbi bazanın yaxınlığında yaşayırdı və oğlan kiçik yaşlarından pilot olmaq arzusunda idi.
13 yaşında Stepan Tarabalka Karpat Hərbi İdman Liseyinə daxil oldu, sonra isə 2014-cü ildə müvəffəqiyyətlə bitirdiyi İvan Kojeduba adına Xarkov Milli Hərbi Hava Qüvvələri Universitetinə daxil olur.
Hərbi karyera
O, MiQ-29 təyyarəsinin pilotu olub. İlk döyüş təcrübəsi 2014-cü ildə Krımın ilhaqı ilə bağlı Rusiya-Ukrayna münaqişəsi və Ukraynanın şərqində LPR və DXR-in separatçı əraziləri ilə münaqişədə olub. Bunun sayəsində S. Taralbalka Donbass üzərində dəstək missiyaları ilə uçuş təcrübəsi qazanmışdır.
Rus işğalı
Hərbi əməliyyatlar başlayandan Taralka Kiyev və Ukraynanın şərqi üzərində Rusiya təyyarələri ilə döyüşməyə davam edir. Təsdiqlənməmiş məlumatlara görə, müharibənin ilk günündə o, altı düşmən təyyarəsini məhv edə bilib: Su-27, MiQ-29, iki Su-35 və iki Su-25. Lakin hərbi ekspertlər bunun mümkün olmadığını deyirlər.
Ölümü
13 mart 2022-ci ildə Jitomir üzərində hava döyüşündə həlak olmuşdur.
"Kiyevin xəyalı"
Stepan Tarabalkanın ölümü "Kiyevin kabusu" adlandırılan əfsanəvi pilotun ehtimal olunan ölümü ilə əlaqələndirilirdi. Prezident Aparatı rəhbərinin müşaviri Aleksey Arestoviç və Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargahı bu məlumatın həqiqətə uyğun olmadığını bildirmişdir.
Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin Hərbi Hava Qüvvələrinin komandanlığı rəsmi olaraq bəyan edirki:
“Kiyevin ruhu Kiyev səmasını qoruyan Hərbi Hava Qüvvələrinin 40-cı Taktik Aviasiya Briqadasının pilotlarının obrazını təcəssüm etdirən mifik superqəhrəmandır”.
Ailə
Dul olan həyat yoldaşı Yelena, oğlu Yaroslav, ata İvan və anası Nataliya.
Mükafatlar
"Qızıl Ulduz" ordeni ilə "Ukrayna Qəhrəmanı" adı (2022, ölümündən sonra) Ukraynanın dövlət suverenliyi və ərazi bütövlüyünün müdafiəsində göstərdiyi şəxsi şücaət və qəhrəmanlığa, hərbi anda sədaqətinə görə verilmişdir.
Uşaq pornoqrafiyası
thumb|300x300px|[[Dünyanın müxtəlif ölkələrində uşaq pornoqrafiyasının daşınmasının və ya saxlanılmasının hüquqi vəziyyətini göstərən xəritə;
]]
Uşaq pornoqrafiyası — ümumilikdə 18 yaşından kiçik qız və oğlanların cinsi istismarını özündə əks etdirən film və fotoşəkillərdən ibarət olan və beynəlxalq səviyyədə qadağan edilmiş pornoqrafiya növüdür. Bu cür filmləri və fotoşəkilləri çəkmək, hazırlamaq, yükləmək, yaymaq və paylaşmaq ağır cinayət işi hesab olunur. Uşaq pornoqrafiyası isə uşaqların pornoqrafiya vasitəsi kimi istifadə edildiyi nəşrlərdir. Bir çox ölkələrdə bu cür nəşrlərin yayılmasının qanunsuz olmasına baxmayaraq adıçəkilən sənaye sahəsi çox böyük sürətlə inkişaf etməkdədir. Hər il 2 milyon uşağın seks köləsi edildiyi  və bu bazarın ümumi dəyərinin 20 milyard dollara çatdığı təxmin edilir. Bu işdə təkcə polisin gördüyü tədbirlər yetərli deyildir.
Alməmməd Babayev
Alməmməd Qərib oğlu Babayev — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Alməmməd Babayev 2000-ci il noyabrın 23-də Salyan rayonunun Sarvan kəndində anadan olub. Subay idi.
Səid Bilalov
Həyatı
S.B.Bilalov 1941-ci il fevralın 12-də Quba rayonunun Söhb kəndində kəndli ailəsində anadan olmuşdur. Orta məktəbi Quba rayonunda bitirdikdən sonra, iki il istehsalatda çalışmışdır. 1959-65-ci illərdə Bakı Dövlət Universitetinin kimya fakultəsində təhsil almışdır. 1963-cü ildən Y.Məmmədəliyev adına Neft-Kimya Prosesləri İnstitutunda laborant və mühəndis vəzifəsində işləmişdir. 1965-ci ildən yeni yaradılmış Aşqarlar Kimyası İnstitutunda baş mühəndis, kiçik və böyük elmi işçi, 1990-cı ildın isə aparıcı elmi işçi vəzifələrində işləmişdir. 1972-ci ildə namizədlik, 1991-ci ildə isə doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir. 2001-ci ildə aprel ayının 6-sinda vəfat etmişdir.
Alməmməd Babayev
Hərbi xidməti
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Alməmməd Babayev 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Füzulinin azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Alməmməd Babayev sentyabrın 29-da Füzuli döyüşləri zamanı şəhid olub. Salyan rayonunda dəfn olunub.
Səid Bilalov
Elmi istiqaməti
S.B.Bilalovun əsas elmi-tədqiqat işləri tərkibində azot, kükürd və fosfor saxlayan üzvi birləşmələrin və onların metal törəmələrinin və kompleks birləşmələrinin sintezinə həsr olunmuşdur. Onun tərəfindən ilk dəfə bir molekulda iki akseptor qrupu və hidroksil qrupu saxlayan aminospirtlərdə, alkoksiaminospirtlərdə və alkiltiospirtlərdə molekullar arası və molekuldaxili hidrogen rabitələrinin mövcudluğu İQ-spektroskopiya üsulu ilə tədqiq edilmişdir. O, apardığı tədqiqatlar nəticəsində antioksidləşdirici, korroziya, yeyilmə və tüstü əleyhinə aşqarlar almış və onların quruluşları ilə təsir effektivliyi arasındakı qarşılıqlı asılılığı müəyyən etmişdir. Səid müəllimin səsdən iti sürətlə uçan müasir reaktiv təyyarələr və raketlər üçün yüksək temperaturada işləyə bilən yanacaqlar üçün polifunksional aşqarın yaradılması sahəsində apardığı tədqiqatlar xüsusi əhəmiyyətə malikdir. Bu məqsədlə sadə texnologiya ilə aşqar almış və onun əsasında və ucuz yol ilə RT və T-6 markalı yanacaqlar hazırlanmış və keçmiş SSRİ Dövlət Komissiyasının sınaqlarından müvəffəqiyyətlə çıxmışdır. O, həmçinin T-1, TS-1,T-7, və T-8B markalı təyhyarə yanacaqlarının, benzinlərin və dizel yanacaqlarının keyfiyyətini yaxşılaşdıran aşqarların sintezi və tədqiqi sahəsində də tədqiqatlar aparmışdır. O, T-10, T-6 markalı raket yanacaqlarının istismar keyfiyyətlərini yaxşılaşdıran yeni növ aşqarlar təklif etmiş, sınaqlardan keçirmiş və yüksək nəticələr almışdır. Onun sintez etdiyi yeni kimyəvi reagent dəmir filizi mədənlərində, ərintilərdə, sənaye və metallurgiya müəssisələrində xüsusilə tank, traktor, kombayn və maşınqayırma sənayesində onlarla ən iri sənaye və hərbi obyektlərdə ekspress metod kimi metalların təyinində yüksək keyfiyyətli analitik reagent kimi tətbiq edilir.
Alməmməd Babayev
Hərbi xidməti
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Alməmməd Babayev ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Səid Bilalov
Elmi əsərləri
Onun tərəfindən aparılan tədqiqatların nəticələri 200 elmi əsərdə, o cümlədən 30 müəlliflik şəhadətnaməsidə öz əksini tapmışdır.
Elmi rəhbərliyi
2 elmlər namizədi yetişdirmişdir.
Alməmməd Babayev
Hərbi xidməti
Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Alməmməd Babayev ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Səid Bilalov
Pedaqoji fəaliyyəti
30 ilə yaxın pedaqoji fəaliyyət göstərmişdir. 1963-cü ildə Azərbaycan Tibb İnstitutunda kimya müəllimi vəzifəsində işləmişdir 1994-cü ildə Azərbaycan Texniki Universitetinin (AzTU) "Daxili yanma mühərrikləri və avtotraktorlar " kafedrasının professoru vəzifəsində işləmişdir.
Ascogaster quadridentata
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Həyat tərzi
Abşeron bölgəsinin yerli və introduksiya olunmuş bəzək bitkilərinə zərərverən qızılgül yarpaqbükəninin (Archips rosana L.), tumurcuq fırfırasının (Spilonota ocellana F.) və yarpaq fırfırasının (Recurvaria nanella Hb.) başlıca parazitlərindən biridir. Qızılgül yarpaqbükəninin biotənzimlənməsində mühüm rol oynayır. Parazit, ilk dəfə Zəkəriyyə Məmmədov tərəfindən zolaqlımeyvə güvəsinin (Anarsia lineatella Z.) tırtıl mərhələsindən alınmışdır. Abşeronun həyətyanı sahələrində (Maştağa, Novxanı və Nardaran) aparılan müşahidələrə əsasən askoqaster paraziti birinci yaş sürfə mərhələsində, sahibin tırtıl mərhələsinin bədənində qışlayır. Yazda, (aprel ayının axırı, may ayının əvvəli) qışlamanı keçirən parazit sürfəsi, qışlamadan çıxan tırtılın bədən daxilində onun möhtəviyyatı ilə qidalanır. Sürfə 3 yaş dövrü keçirərək, sahibin axırıncı yaş ölmüş tırtılı üzərində, bəzən də sahibin pupunun kənarında puplaşır. Parazitin pupu ağ rəngdə olmaqla ortasından ağ qurşaq keçir. Pup mərhələsinin inkişafı temperaturdan asılı olaraq (20-220C) 15-16 gün çəkir. Yumurta mərhələsindən yaşlı fərdədək inkişafı 35-40 gün çəkir. Bir ildə iki nəsil verir. Təbii şəraitdən asılı olaraq yaşlı fərd 15-25 gün yaşayır. Bir neçə gün nektarlı bitkilərlə qidalandıqdan sonra nəsilvermə dövrünü davam etdirir. Belə ki, avqust- sentyabr aylarında ikinci nəslin yaşlı fərdləri, qızılgül yarpaqbükəninin tırtılları üzərinə yumurta qoymağa başlayırlar.
Parazitin yumurtalarından çıxan sürfə mərhələsi, sahibin yumurtadan çıxan tırtıl mərhələsi ilə eyni vaxta düşür. Parazitlə yoluxmuş tırtıllar qidalanaraq II və III yaşa çatırlar. Bu vaxt parazit sürfəsi də tırtıl bədənində inkişaf mərhələsini tam başa vurmadan tırtıl ilə birlikdə, ağacın qabığı altda qışlamağa gedirlər.
Yazda qışlamadan çıxan yoluxmuş tırtıllar inkişaflarını tam başa vura bilmirlər, tırtılın bədənində olan axırıncı yaş sürfələr pup mərhələsinə keçirirlər. May ayının birinci yarısında puplardan parazitlər çıxmağa başlayırlar. Onların uçuşu sentyabr ayınadək davam edir.
Panzer III
Panzerkampfwagen III, ümumiyyətlə Panzer III olaraq bilinir, 1930-cu illərdə Almaniya tərəfindən inkişaf etdirilən orta tank idi və II Dünya Müharibəsində geniş istifadə edilmişdir. Rəsmi Alman ordu təyinatı - Sd.Kfz141 idi. Digər zirehli döyüş maşınlarına qarşı döyüşmək, piyadalara dəstək və oxşar Panzer IV-lə yanaşı xidmət etmək üçün nəzərdə tutulmuşdu. Bununla birlikdə, Almanlar qorxunc T-34 ilə qarşılaşdıqları üçün daha güclü tank əleyhinə silahlara ehtiyac duyulurdu və Panzer IV daha böyük bir taret halqası ilə daha çox inkişaf potensialına sahib olduğundan, uzun lüləli 7,5 sm KwK 40 silahını quraşdırmaq üçün yenidən dizayn edilmişdi. Panzer III, 1942-ci ildən etibarən Panzer III-ün son versiyasında piyada dəstəyi üçün daha uyğun olan 7,5 sm KwK 37 L / 24'ü quraşdırdığından Panzer IV ilə təsirli bir şəkildə rol dəyişdirdi. Panzer III-in istehsalı 1943-cü ildə dayandırıldı. Buna baxmayaraq, Panzer III-ün bacarıqlı şassisi müharibənin sonuna qədər Sturmgeschütz III hücum silahı üçün gövdələr təmin etdi.
Arxa plan
Daimler-Benz, Krupp, MAN və Rheinmetall şirkətləri prototipləri istehsal etdilər. Bunların sınağı 1936 və 1937-ci illərdə baş verdi və nəticədə istehsal üçün Daimler-Benz dizaynı seçildi. Panzer III-in ilk modeli Ausführung A. (Ausf. A) 1937-ci ilin mayında montaj xəttindən çıxdı; ikisi silahsız olan on dənəsi həmin ildə istehsal edilmişdi. Ausf-F modelinin kütləvi istehsalı 1939-cu ildə başlamışdır. 1937-1940-cı illər arasında Krupp-un Panzer IV ilə Daimler-Benz-in Panzer III arasındakı hissələri standartlaşdırmağa çalışılmışdır. Panzer III-də erkən inkişaf işlərinin çoxu uyğun bir əyləc üçün bir araşdırma idi. İngilis Vickers Orta Mark I tankının (1924) təsiri altındakı Panzer III’ün fərqli bir xüsusiyyəti üç nəfərlik taret idi. Bu, komandirin tankdakı başqa bir roldan (məsələn, topçu və ya yükləyici kimi) yayındırılmaması və vəziyyətdən xəbərdar olmağı və tankı idarə etməyi tamamilə cəmləşdirə bilməsi demək idi. Dövrün əksər tankları bu qabiliyyətə malik deyildi Bu Panzer III-ə digər tanklara qarşı döyüş üstünlüyü verirdi. Panzer IV-dən fərqli olaraq, Panzer III-də taret səbəti yox idi, sadəcə topçu üçün ayaq dayaq platformas vardı. Panzer III Alman qüvvələrinin əsas döyüş tankı kimi nəzərdə tutulmuşdu. Ancaq əvvəlcə KV-1 və T-34 tankları ilə qarşılaşdıqda həm zireh, həm də silah gücündə aşağı olduğunu sübut etdi. Bu tanklara qarşı artan ehtiyacını ödəmək üçün Panzer III, daha uzun, daha güclü 50 millimetrlik silahla silahlandı və daha çox zireh aldı, lakin Sovet tank dizaynları ilə müqayisədə əlverişsiz vəziyyətdə idi. Nəticədə, özüyeriyən silahların istehsalı ilə yanaşı Panzer IV-ün də silahlanmasına başlandı. 1942-ci ildə Panzer III-in son versiyası Ausf. N, 75 millimetrlik KwK 37 L / 24 topla, Panzer IV'ün ilk modelləri üçün istifadə edilən və piyadalara qarşı və yaxın dəstək işləri üçün nəzərdə tutulmuş eyni qısa lüləli aşağı sürət silahı ilə yaradıldı. Müdafiə məqsədləri üçün Ausf. N, dəyirmi variantdan asılı olaraq 70 ilə 100 millimetr zirehə nüfuz edə bilən HEAT sursatı ilə təchiz edilmişdi, lakin bunlar qəti şəkildə özünümüdafiə üçün istifadə olunurdu.
Xaricdə
== Mənbə ==
Naxçıvan bəyləri
Naxçıvan bəyləri—Azərbaycanın Naxçıvan bölgəsinə mənsub zadəganlar:
Akademik İ.M.Hacıyev Rusiya tərəfindən Naxçıvanın işğalı zamanı kəngərlilərdən orada 67 xan, 373 bəy və sultan, habelə, kökü bu sülaləyə dayanan 27 adda tayfanın yaşadığını qeyd edir
NGC 5139
NGC 5139 — Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış kürəşəkilli ulduz topasıdir. Göy üzündə Sentavr bürcü istiqamətində yerləşir. VIII tipli. tərəfindən ildə naməlum ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Nigar Sabirqızı
Nigar Sabir qızı Quliyeva — İctimai TV (Azərbaycan)- da jurnalist kimi fəaliyyət göstərir.
Fəaliyyəti
1996-cü ildə Azərbaycan Radiosunda işə başlayıb. 2008-ci ildə fəaliyyətini İctimai Radioda davam etdirib. Televiziya fəaliyyətinə isə 2010-cu ildə İctimai Televiziyada başlayıb. Həmin ildən "Carçı" informasiya proqramının aparıcısı olub. 2018-ci ildə onun təqdimatı ilə ilk dəfə "İTV Xəbər Yekun" verilişi efirə çıxıb. 2019-cu ildən isə həm də "Diqqət mərkəzi" verilişinin aparıcısı olub. O, İctimai Televiziyanın dövlət başçısından müsahibə alan ilk aparıcısıdır. Hazırda bir sıra analitik verilişlərin, əsasən, "İTV Xəbər Yekun" proqramının aparıcısıdır.
Mükafatları
2020-ci il iyulun 22-si Milli Mətbuat Günündə Prezident İlham Əliyevin sərəncamı ilə kütləvi informasiya vasitələrinin inkişafında xidmətlərinə görə "Tərəqqi" medalı ilə təltif edilib.
Mört və Mozel
Mört və Mözel — Fransanın şimal-şərqində yerləşən, Qrand Est regionun departamentlərindən biri. Sıra nömrəsi — 54. İnzibati mərkəzi — Nansi. Əhalisi — 746 502 nəfər (departamentlər arasında 31-ci yer, 2010-cu ilin məlumatları).
Coğrafiyası
Ərazisi 5246 km². Departamentin ərazisində Mört, Mözell, Şyer və Vezuz çayları axır.
Departamenrə 4 rayon, 44 kanton və 594 kommun daxildir.
Tarixi
Mört və Mözel 1871-ci ildə fransa-prussiya müharibəsindən sonra formalaşdı. Fransada qalan Mört və Mğzel bölgələrindən olan ərazini əhatə edir.(1790-cı ilin mart ayında Böyük Fransa İnqilabı zamanı 83 departamentin iki hissəsindən yaradılmışdır).
Departamentin adı Mört və Mözel çaylarından gəlir.
Adnan Aqanoviç
Adnan Aqanoviç (Adnan Aganović; ) — yarımmüdafiəçi mövqeyində çıxış edən Xorvatiya futbolçusu. Rumıniyanın "Sepsi" klubunda çıxış edir.
Karyera
3 oktyabr 1987-ci il tarixində Xorvatiyanın Dubrovnik şəhərində anadan olan Aqanoviç, peşəkar futbol karyerasına "Dubrovnik 1919" FK, "QOİK Dubrovnik 1919" FK və "Troqir" FK kimi kiçik Xorvatiya klublarında başlamışdır. O, futbol üzrə Xorvatiya çempionatında "Mecimure" FK və "Varteks Varazdin" FK-da oynamışdır. UEFA Avropa Liqası 2011/2012 mövsümünün təsnifat mərhələsində "Varteks Varazdin", "Dinamo Buxarest" FK ilə oyun keçirmişdir. Bu oyunda Aqanoviç bir qol vurmuşdur. Aqanoviç daha sonra Sloveniyanın "Koper" FK-nun heyətinə qoşulmuşdur. O burada, Balkan yarımadasının ən yaxşı yarımmüdafiəçilərindən biri halına gəlmişdir. Növbəti mövsüm o, Xorvatiyaya geri qayıtmış və "İstra 1961" FK-nun heyətinə qoşulmuşdur. 2013-cü ildə o, Rumıniyanin "Braşov" FK-nun heyətinə qoşulmuşdur. İki sonra o, Rumıniyanın ən maşhur futbol klublarından biri olan "Vitorul Konstanta" FK-nun heyətinə qoşulmuşdir. O, 2016-cı ildə Kiprin "AEL Limasol" FK-nun heyətinə qoşulmuşdur. Həmin ilin yay fəslində o, Rumıniyanın "Styaua Buxarest" FK-nun heyətinə qoşulmuşdur. O, 2017-ci ildə Yunanıstanın "Larisa" FK-nun heyətinə qoşulmuşdur.
Klub
"AEL Limasol"
Tottori Qum Muzeyi
– Yaponiyanın Tottori prefekturasının eyniadlı şəhərində yerləşən muzey. Dünyada qum heykəllərinə həsr olunmuş ilk və yeganə qapalı muzeydir. Burada dünyanın müxtəlif yerlərindən olan heykəltaraşların işləri sərgilənir.
Tarixi
Muzeyin əsası 2006-cı ildə qoyulmuş və burada birinci olaraq intibah mövzusuna həsr olunmuş İtaliya sərgisi baş tutmuşdur. Çadırda baş tutmuş bu sərgi Leonardo da Vinçi və Mikelancelonun yaradıcılığından təsirlənərək keçirilmiş və 1 ay davam etmişdir.
14 aprel 2012-ci ildə 580 milyon yenə başa gələn 1950 m 2 -lik muzey binasının açılışı baş tutmuşdur. Britaniya mövzusunun aktual olduğu açılış zamanı 10 ölkədən olan 15 heykəltaraşın işləri sərgilənmiş, Kraliça I Elizabet və London Olimpiya Oyunlarına həsr olunmuş işlər nümayiş etdirilmişdir. Daha sonra burada 8 ay davam edən "Qumla dünya səyahəti" sərgiləri baş tutmağa başlamışdır.
Xüsusiyyətlər
Tottori qum dyunları muzeyin yaxınlığında yerləşsə də, həmin yer milli park ərazisi olduğu üçün qumdan istifadə edə bilmirlər. Qum heykəllərini hazırlamaq üçün illər öncə bir yol layihəsindən qalmış qumdan istifadə olunur.
Qum heykəllərinin çoxu Asiya, Avstriya, Afrika, Birləşmiş Krallıq, Rusiya, ABŞ, Skandinaviya, Çexiya və Slovakiya kimi regionların mənzərələrini əks etdirir. Almaniya tarixini kəşf etmək istəyən şəxslər üçün nəhəng qum qəsrləri hazırlanmışdır. Muzeyin direktoru qum heykəltaraşı Katsuhiko Çaendir.
NGC 5094
NGC 5094, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Qızbürcü istiqamətində yerləşir. E3 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Xəyrülbəriyyə ayəsi
Xəyrülbəriyyə ayəsi (ər:خَيْرُ الْبَرِيَّةِ) — Bəyyinə surəsinin yeddinci ayəsidir ki, Təfsiri Əlmizan və Məcməül Bəyan təfsirlərinə görə Əli bin Əbu Talibin ləyaqət və dəyərlərindən bəhs edir.
Həskani(عبیدالله بن عبدالله حَسکانی)
Hakim Həskani sünni alimlərindəndir və Şəvahidül Tənzil təfsirində belə deyir:
Əbi Bərzədən nəql edir:Rəsulləllah (إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُولَٰئِكَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّةِ) ayəsini oxudu və sonra dedi:Ey Əli xəyrülbəriyyə sən və sənin şiələrindirlər.
Həskani eyni bu deyimi imam Baqirdən nəql edibdir.
Cabir bin Əbdüllah Ənsaridən(جابر بن عبد الله انصاری) nəql edir:Biz Kəbə və Rəsulullahın yanında oturmuşduq, Əli gəldi və Rəsulullah dedi: Qardaşım gəldi, və ardıca dedi: Allahın evinə and olsun ki bu kişi sizin hamınızdan öncə Allaha iman gətirib hamınızdan çox onun itaətini edib Allahla qərarında hamınızdan vəfalıdır. hamıdan çox Allah hökümlərinə qəzavət edib beytülmal bolüşdürməsində adildir habelə yoxsullara hamıdan yaxşı davranıb məqamı hamınızdan üstündür, bu zamandaidi ki Xəyrülbəriyyə ayəsi nazil oldu.
Büdcə uçotu
Büdcə uçotu — maliyyə və qeyri-maliyyə aktivlərinin və öhdəliklərinin vəziyyəti haqqında pul ifadəsində məlumatların toplanması, uçotu və ümumiləşdirilməsi, təsərrüfat subyektinin bu aktiv və öhdəliklərini dəyişdirən əməliyyatların uçotu üçün nizamlı sistem.
Xəyrülbəriyyə ayəsi
Şeyxi Təbərsi(Təbresi)
Şeyxi Təbərsi Məcməül Bəyan təfsirində ayənin altında İbni Əsakiri Dəməşqidən(ابوالقاسم علی بن الحسن) oda Şeyx Cabir Ənsaridən nəql edir:
Büdcə uçotu
Tərifi
BSE-nin məlumatına görə, büdcə uçotu təsərrüfat uçotunun tərkib hissəsi olan büdcə idarə və təşkilatlarının büdcənin icrası prosesinin və xərclər smetasının uçotudur. Mühasibat uçotu vahid sistem əsasında qurulur, büdcənin gəlirləri və xərcləri haqqında zəruri məlumatlarla təmin edilir, genişləndirilmiş təkrar istehsal məqsədləri üçün gəlirlərin rasional bölüşdürülməsinə və yenidən bölüşdürülməsinə kömək edir. Büdcə uçotunun köməyi ilə büdcənin icrası prosesinin planlı idarə edilməsi, maliyyə-büdcə intizamı və xərclərə qənaət həyata keçirilir.