Sulfamidlər
Xassələri
N-əvəzolunmuş diaminlə  arilsulfoxloridlər  arasındakı  reaksiya  vasitəsilə  alınmışdır. Bu monosulfamidlər  güclü  antivirus  xassəyə  malikdirlər. Tədqiqatlar    göstərmişdir  ki,  arilsulfoxloridlərlə  dietilentriamin  arasındakı  reaksiya  nəticəsində  mono-və   disulfamidlər  alınır. Dietilentriamininin  artıq  miqdarı  və  sulfoxloridə  görə  molyar  nisbəti  1:1,5-2  olduqda  monosulfamidin  çıxımı  artır. Mis katalizatoru iştirakı ilə    benzil  C-H  əlaqəni  birli  və  ikili  sulfonamidlərlə  aminləşdirmək  mümkün  olduğu  müəyyən  edilmişdir. R1C6H4Me + R2NHSO2R3 +10 mol %  [Me(CN)4 Cu(J)F6]  1,5 mol %  1,3-indandion. Bu qarışığa  2 ekv 3 CF3C6H4CO3Bu-1230C -də əlavə etdikdə  sulfamidin  N-alkil  törəmələri  alınır: Aşağıdakı   formulaya  malik  sulfamidi: ArCH=NSO2Py-2 1 – alkenil-1,1-borsink   reagenti  ilə  allilamin  törəməsi  ArCH(NHSO2Py-2 Bpin)=CHR1  əmələ  gətirir. Bu maddə  oksidləşdirildikdə   £-aminoketonlar  əmələ  gətirirlər: Bismut (III)  katalizatoru  [(BiCl3  və  Bi(OTF)3]   vasitəsi   ilə  karbon  turşularının  anhidridləri  və  xloranhidridləri   vasitəsi  ilə  sulfamidləri  N-asilləşdirmək  çox  asan  olduğu  müəyyən  edilmişdir   .   Reaksiya  heterogen  mühitdə  həlledicisiz  aparılır. Sulfamidlərin   N-alkilləşmə  reaksiyası - Sulfamid  birləşmələrin  ən  mühüm  fərqli  cəhəti  onlarda  sulfamid  azotu  yanındakı  hidrogen  azotunun  çox  mütəhərrik  olmasıdır.  Bunun  əsas  səbəbi  sulfamid  qrupunun  induksiya  effektidir;  Belə  ki,  sulfamid  qrupunda  mənfi  yük azot  atomu  ətrafına  toplanmışdır    və  azot  atomunun  elektronları  sp-2-yə  uyğun  hibridləşdiyi  üçün  S-N  əlaqəsinin  sərbəst  enerjisinin   artmasına səbəb  olur.  S-N-əlaqəsi   ətrafında  sərbəst  aktivləşmə  enerjisi  ilə  bir  sıra  N-əvəzolunmuş  sulfamidlərdə  sulfamid  azotu  yanındakı  əvəzedici  molekulun  δ-sabiti  asılılığının  tədqiqi  göstərmişdir  ki,  “visinal”  sərbəst   elektron  cütü  formal  birli  əlaqə  olan  S-N  ətrafında     yüksək  fırlanma   “çəpərin”  əmələ  gəlməsinə  səbəb  olur. Sulfamid azotu  yanındakı  hidrogen  azotunun  mütəhərrikliyi  sulfamidlərin  N-əvəzolunmuş  törəmələrinin  alınmasının  yeni  metodlarının işlənib hazırlanmasına  kömək  etmişdir. Hidrogen atomunun   əvəz  edilməsilə,  başqa  yolla  alınması  mümkün  olmayan  və  tərkibində  karbonil,  nitril,  amid,  malonodinitril,  efir  və  s.  funksional  qruplar  olan  yeni  sulfamid  törəmələrinin  alınması  mümkün  olmuşdir. Bu  cür  polifunksional  sulfamidlərin  sintezinin  aparılması    sulfamid  qrupu  ilə  digər  yeni  alınmış  fraqmentlər   arasındakı  molekul  daxili  təsirinin  öyrənilməsi   yeni  kimyəvi  çevrilmələrin  aparılmasına  kömək  etmiş  və  alınan  nəticələr  əsasında  heterotsiklik  sulfamidlər-piranlar,  kumarinlər, pirimidinlər,  pirazollar,  piridintionlar,  pirazolpiridinlər və başqa  hetarilsulfamidlər  almaq  mümkün  olmuşdur. reqioselektivlik edir  və  onların  aldehidlərlə  diasteroselektiv  birləşməsinə  kömək  edərək  yeganə  virtual  allil  spirti  əmələ  gətirir. Fukuyama üsulu  ilə    aminlərin  müxtəlif   törəmələrinin  alınması  üçün  əvvəlcə  o-nitrobenzolsulfonamid  N-alkilləşdirilir,  sonra  sulfonil  qrupu  parçalanaraq  molekul   tərkibindən   çıxarılır. N-mühafizə olunmuş,  kross-qovuşmuş  sulfonimidamidlərin  arilyodidlər və  alkilbromidlərlə  mis  iştirakı  ilə  reaksiyasından  N-əvəzolunmuş  N-arilsulfonimidlər  əmələ gəlir. Tərkibindəki alkildə  funksional  qrup  olan  alkilhalogenlərlə  N-alkilləşmə  xüsusi  əhəmiyyət  kəsb  edir. Çünki funksional  əvəzolunmuş  sulfamidlər  heterotsiklləşmə  reaksiyasında  sinton  rolunu   oynaya  bilər. Asan alına  bilən  aminoturşular  CS2CO3  iştirakı  ilə   dimetilformamid  məhlulunda  2,4-dinitrobenzolsulfamidlə  reaksiyaya  girərək  amidlər  əmələ  gətirirlər. Müəyyən edilmişdir  ki,  əgər  sulfonamid  aminoturşunun  törəməsidirsə,  onda   bu  metod  peptid  əlaqəsinin  əmələ   gəlməsinə  kömək  etmiş  olur.