cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cülus
Ərəblərdə cülus anlayışı
Cülus sözünün mənşəyi ərəbcə olub, "oturmaq" mənasını verir. Miniatürlərdə Hz. Süleyman bir çox dəfə taxt üzərində oturmuş halda təsvir edilmişdir. İslamiyyətdə gerçək hakimiyyət Allaha aiddir və insan onun Yer üzündəki xəlifəsi hesab edilir. Hz. Məhəmmədin vəfatından sonra Hz. Əbubəkr imam seçilmiş və ona xələf olmuşdur. Hz. Ömər isə Hz. Əbubəkrin vasitəsiylə xəlifə olmuş, onun xəlifəliyi bütün müsəlmanlar tərəfindən qəbul edilmişdir. İslamiyyətin ilk illərində xəlifə biatla, yəni bir növ seçim yoluyla seçilsə də, Əməvilərdən etibarən (Hz. Muaviyə oğlu Yezidi vəliəhd etmişdir) xilafət səltənətə və sülaləyə məxsus olmuş, əsrlər boyunca belə davam etmişdir. Əməvilərdən Muaviyə ibn Əbusüfyan, Mərvan ibn Həkəm, Yezid ibn Vəlid və Mərvan ibn Məhəmməd istisna olmaqla digər bütün xəlifələr vəliəhd təyin edilərək xilafətə yüksəlmişdir.
Abbasilər isə dönəmin şərtlərinə uyğun olaraq, Sasanilər imperiyasının dövlətçilik üsul və qaydalarını İslami qanunlarla birləşdirərək yeni bir xilafət təşkilatı qurmuşdur. Belə ki, Abbasilər dönəmində vəliəhdlik sisteminə önəm verilməmiş, sülalənin üzvləri tez-tez xəlifəlik uğrunda qanlı mübarizələrə girmişdir.
Orta Asiyada cülus anlayışı
Orta Asiyadakı türk dövlətlərində hakimiyyətin birbaşa Göydən, yəni Tanrıdan gəldiyinə inanılsa da, səltənətin bir başqasına ötürülməsində söz sahibi qurultay idi. Qaraxanilərdə ən böyük qardaş hökmdar namizədi hesab edilsə də, adətən ailə üzvlərindən ən nüfuzlu olanı qurultay tərəfindən xan seçilirdi. Monqollarda da bütün şahzadələr eyni taxt haqqına sahib olduqları üçün, şəxsi keyfiyyətlər və qazanılan hərbi uğurlar taxta gedən yolda önəm kəsb edirdi. Belə ki, Çingiz xan hələ həyatda ikən digər oğullarınn da razılığını alaraq ortancıl oğlu Ögedeyi vəliəhd təyin etmişdir. Abaqa xan, istəmədiyi halda qurultay tərəfindən atası Hülakü xanın yerinə taxta çıxarılmışdı. İran monqolları olan Elxanilər böyük monqol xaqanına tabe olduqları üçün, yeni hökmdarın cülusu mütləq şəkildə xaqan tərəfindən göndərilən yazılı əmr, xələt və tacla təsdiq edilməli idi. Ancaq bu ənənə Qazan xanın cülusuna qədər davam etmiş, İslamı qəbul edərək müsəlman olan bu hökmdar monqol xaqanının tabeliyindən çıxmışdır. Yeni hökmdarın cülusu münəccimbaşı tərəfindən təyin edilən saatda baş tuturdu. Abaqa xanın cülus vaxtını məşhur Azərbaycanlı alim və astranomu Nəsirəddin Tusi təyin etmişdir.
İslam öncəsi türk dövlətlərində ailə üzvlərinin taxtda bərabər haqq sahibi olması halı bəzi hallarda taxt mübarizələrinə və dövlətin zəifləməsinə səbəb olmuşdur. Eyni üsul müsəlman türk dövlətlərinə də keçmiş, ölkə torpaqları taxtdakı ailənin ortaq malı hesab edilmişdir. Türklərin İslamdan sonra qurduqları dövlətlərdən biri olan Böyük Səlcuq imperiyasında da taxta keçişlə bağlı qəti bir qayda olmamışdır. Bunun nəticəsində sultanların sağlığında və ya ölümlərindən dərhal sonra taxt mübarizələri başlamışdır. Ailənin taxtda haqq iddia edən hər bir üzvü canı bahasına da olsa, bu mübarizədə iştirak edə bilərdi. Hökmdar tərəfindən bir vəliəhd təyin edilsə də, onun ölümündən sonra bu təyinat hüquqi baxımdan keçərli sayılmırdı. Belə ki, hökmdarın ölümündən sonra bütün qanun və hüquqi sənədlər yeni hökmdarın təsdiqinə qədər keçərsiz sayılmaqda idi. Buna nümunə olaraq, Böyük Səlcuq imperiyasının ilk hökmdarı Sultan Toğrul, qardaşı Çağrı bəyin oğlu Süleymanı vəliəhd elan etsə də, Süleyman qardaşı Alparslan tərəfindən taxtdan uzaqlaşdırıldı. Eyni şəkildə Börkiyaruq da Sultan Məlikşah tərəfindən taxta namizəd göstərilmiş, ancaq Türkan Xatunun müdaxiləsiylə öz oğlu Nəsrəddin Mahmud sultan elan edilmişdir. Yenə Börkiyaruqun oğlu Məlikşahı Sultan Məhəmməd Təpər, onun vəliəhd olan oğlu Mahmudu isə əmisi Sultan Səncər taxtdan endirmişdir.
Böyük Səlcuq imperiyasının davamı olan Anadolu səlcuqlularında da vəziyyət fərqli deyildi. Qılınc Arslanın ölümündən sonra oğulları Məlikşah və Məsud, Sultan Məsudun ölümündən sonra isə onun oğulları Şahənşahla Qılınc Arslan arasında qanlı taxt mübarizələri davam etmişdir.
Böyük Səlcuqlularda taxt üçün üsyan etməyən bir ailə üzvünün, ehtimal üzərinə edam edilməsi görülməmiş bir hadisədir. Buna baxmayaraq Anadolu səlcuqlularında cülus məsələsi səbəbilə qardaş qətilləri baş vermişdir. Məsələn, II Qılınc Arslan 1155-ci ildə taxta çıxdıqdan sonra özünə rəqib olaraq gördüyü ortancıl qardaşını boğdurmuş, II Qiyasəddin Keyxosrov isə oğlunun doğumundan sonra Uluborlu qalasında həbs etdiyi 2 qardaşını edam etdirmişdir.
Xarəzmşahlarda isə adətən vəliəhdin öncədən təyini yolu seçilmişdir. Belə ki, Əlaəddin Məhəmməd öncə ən kiçik oğlu Qütbəddini, ardından isə daha qabiliyyətli gördüyü böyük oğlu Cəlaləddini vəliəhd elan etmişdir.
Anadolu Səlcuqlu dövlətinin çöküşündən sonra qurulan Anadolu bəyliklərində də dövlət hökmdar ailəsinin ortaq malı olaraq qəbul edildi. Ailənin “Ulu bəy” adlanan rəhbərindən başqa digər bütün üzvləri mərkəzdən uzaqda vali olaraq xidmət edirdilər. Belə ki, Aydınoğlu Mehmed bəyin ölümündən sonra qəhrəmanlığıyla məşhurlaşan oğlu Umur bəy dövlət xadimləri tərəfindən hökmdar seçilmiş və bu seçimi qardaşları tərəfindən də təsdiq edilmişdir. Qaraqoyunlu və Ağqoyunlu dövlətlərində də cülus məsələsi Anadolu bəyliklərindən fərqli deyildi. Yeni hökmdar ailə və sülalə rəsiləri tərəfindən seçilir, digər şahzadələr isə əyalətlərə vali olaraq göndərilirdi.
Məmlüklərdə isə hökmdar seçimi bir qədər fərqli idi. Səltənət tək bir ailənin əlində olmadığı üçün, sultanın ölmədən öncə vəliəhd elan etdiyi şahzadə qədər əmirlərin də taxta çıxma ehtimalları vardı. Hökmdar seçimlərində zəka və qabiliyyət qədər yaş da önəmli faktor hesab edilirdi. Məmlüklərdə şahzadələr qətlə yetirilməmiş, bunlar adətən Suriya və ya İsgəndəriyyədəki qalaların birində həbs edilmişdir.
Osmanlılarda cülus anlayışı
left|thumb|[[I Muradın cülus mərasimi, Bursa (1360)]] Osmanlılarda isə cülus sözü daha çox şahzadələrin taxta çıxışıyla bağlı istifadə edilımiş, bununla bağlı cülus bəxşişi, cülus tərəqqisi, cülusiyyə və başqa terminlər də meydana çıxmışdır. Osmanlılarda da öncədən təyin edilmiş ortaq bir cülus sistemi olmamışdır. Bu vəziyyət ailə üzvləri və xüsusilə də şahzadələr arasında qanlı mübarizələrə səbəb olmuşdur. Quruluş dönəmində (1299-1453) taxta çıxma, öncəki Türk-İslam dövlətlərində olduğu kimi dövlət xadimlərinin bir şahzadə üzərində qərar qılmaları ilə baş tutmuşdur. Bu şahzadənin bəzən vəsiyyət təyin edildiyinə də rast gəlinmişdir.
Dövlətə adını verən Osman Qaziyə, atası Ərtoğrul bəyin ölümündən sonra Bizansa qarşı mübarizədəki qətiyyəti səbəbilə Anadolu səlcuqlu sultanı III Əlaəddin Keyqubad tərəfindən muxtariyyət verilmiş, ardından dövlətin quruluşunda mühüm rol oynayan ahilərin (ağsaqqallar) dəstəyilə bəyliyə seçilmişdir. Osman bəyin cülusu səbəbilə qədim türk ənənəsinə uyğun kiçik bir mərasim keçirilmişdir. Ərtoğrul bəyin qardaşı Dündar bəy isə ilk illərdə onun bəyliyini təsdiq etsə də, sonrakı illərdə ona qarşı çıxmış və ehtimal ki, Osman bəy tərəfindən öldürülmüşdür. Osmanlılarda taxt uğrunda ilk şahzadə qətli də, əsasən bu hadisə olaraq qəbul edilir. thumb|[[İldırım Bəyazidin cülus mərasimi (1389)]] Orxan bəy isə atasının sağlığında ikən ona vəkil olmuş, atasının məşhur vəsiyyətinə əsasən bəyliyə namizəd göstərilərək ağsaqqallar şurası önündə taxta çıxmışdır. Dəqiq bilinən ilk qardaş qətli hadisəsi isə I Murad səltənətində baş tutmuşdur. Belə ki, Sultan Murad öncə taxt uğrunda onunla mübarizə aparan qardaşları Şahzadə İbrahim və Şahzadə Xəlili, ardından Bizans imperatorunun oğlu Andronikosla birləşərək üsyan çıxaran oğlu Savcı bəyi dövlətin gələcəyini təhlükəyə atmaması məqsədilə edam etdirmişdir.
İldırım Bəyazid Kosova döyüşü əsnasında atasının şəhid edilməsinin ardından ordudakı bəylər tərəfindən padşah elan edilmiş, daha sonra ordunun sol qanadına rəhbərlik edən qardaşı Yaqub bəy, yenə dövlət xadimlərinin də rəyi alınaraq edam edilmişdir. Beləcə, davam edən döyüşün sonuna təsir edə biləcək hansısa bir üsyanın qarşısı alınmışdır. Bu hadisə isə hələ mübarizəyə başlamayan bir şahzadənin ehtimal üzərinə öldürülməsi baxımından Osmanlı tarixində bir ilk olaraq qəbul edilir.
III Pedru (Portuqaliya kralı)
III Pyotr və ya Qurucu Pyotr  — Braqanza sülaləsinə mənsub altıncı Portuqaliya kralı. Qardaşı qızı olan I Mariya Fransiska ilə birlikdə ortaq monarx kimi ölümünədək Portuqaliyanı idarə etdi. Vəfatından sonra xanımı təkbaşına krallığı idarə etdi.
Cülus
Osmanlılarda cülus anlayışı
Başlanğıcdan bəri atadan oğula - bir neçə istisna olmaqla, daha çox böyük oğula keçən səltənət I Əhməddən etibarən “əkbəriyyət” və “ərşədiyyət”, yəni ailənin ən böyük fərdinin cülusu üsuluna əsasən ötürülmüşdür. Qalan digər şahzadələr isə sarayın xüsusi bir yerində nəzarət altında saxlanılmışdır. Belə ki, Sultan Əhmədin vaxtsız ölümündən sonra vərəsəlik sistemində dəyişiklik edilmiş, yerinə əqli cəhətdən zəif olan qardaşı Şahzadə Mustafa taxta çıxarılmışdır. Ancaq Sultan Mustafa 3 ay sonra taxtdan endirilmiş, yerinə Sultan Əhmədin 15 yaşlı böyük oğlu Şahzadə Osman cülus etmişdir. Sultan Osman taxta çıxdıqdan sonra orduya göndərdiyi bir fərmanla, atasının ölümündən sonra vərasət sistemində edilən dəyişikliyə qarşı çıxmış, buna baxmayaraq daha sonrakı cüluslarda bu üsul tədbiq edilməyə davam etmişdir.
Yeniçəri üsyanı ilə Sultan Osmanın öldürülməsinin ardından ikinci dəfə taxta çıxarılan Sultan Mustafa bir müddət sonra yenidən devrilmiş və yerinə Sultan Əhmədin digər oğlu Şahzadə Murad Osmanlı taxtına çıxarılmışdır. Sultan Murad başlanğıcda qardaşlarına toxunmamış, ancaq çıxdığı İrəvan səfəri (1635) ərəfəsində bunlardan Şahzadə Bəyazid və Şahzadə Süleymanı, Bağdad səfəri (1638) ərəfəsində isə Şahzadə Qasımı edam etdirmişdir. thumb|[[II Osmanın cülus mərasimi, İstanbul (1618)]] Sultan Muradın vəfatından sonra qardaşı Şahzadə İbrahim, ondan sonra isə Sultan İbrahimin böyük oğlu Şahzadə Mehmed taxta cülus etmişdir. 7 yaşında taxta çıxarılan Sultan Mehmed cülus münasibətiylə yazdığı fərmanda Allahın izniylə və qabiliyyəti sayəsində sltan olduğunu, vəzirlər, üləma və xalqın rəyiylə taxta çıxdığını qeyd etmişdir. Bundan sonrakı tarixdə bəzi istisna hallar olsa da, qardaş qətli üsuluna keçilməmişdir. Hətta taxtdan endirilən Sultan Mehmedin yerinə cülus edən qardaşı II Süleyman onu öldürməmişdir. II Əhməd və I Mahmudun cüluslarından sonra yazdıqları fərmanlarda isə şahzadələrdən biri üzərində yaşı nəzərə alınmadan qərar qılınmalı, digərlərinin isə aradan qaldırılması qeyd edilmişdir. Buna baxmayaraq Sultan Mahmuddan sonrakı cüluslarda “əkbəriyyət”, yəni yaşca böyük olma şərti nəzərə alınaraq ailənin yaşca ən böyük şahzadəsi taxta çıxarılmış, digər şahzadələrə isə toxunulmamışdır. III Əhməd Patrona Xəlil üsyanı nəticəsində taxtdan endirilmiş, ardından ailənin ən yaşlı şahzadəsi olan qardaşı oğlu Şahzadə Mahmudu çağıraraq ona öncə özü biat etmişdir. Eyni şəkildə III Səlim də Qabaqçı Mustafa üsyanında özünün yerinə böyük şahzadə olan əmisi oğlu Şahzadə Mustafanın istənildiyini anlamış, yanına gedərək səltənəti ona təslim etmişdir.
Əkbəriyyət üsulu 1876-cı ildə qəbul edilən ilk Osmanlı konstitusiyasında da yazılı qanun halını aldı. Sultan Mehmed Rəşad və son padşah Sultan Mehmed Vahidəddin məhz bu qanun əsasında taxta cülus etmişdir.
Türk-İslam dövlətlərində
left|thumb|320x320px|[[VI Mehmed Vahidəddinin cülus mərasimi, İstanbul (1918)]] İslam və müsəlman türk dövlətlərində şahzadələrin taxta çıxması münasibətiylə mərasim tərtib edilirdi. Bu mərasim hansısa saray çevrilişinin qarşısını almaq məqsədilə ölən hökmdarın cənazə mərasimindən öncə baş tuturdu. Qədim türk və monqol dövlətlərində cülus üçün uğurlu gün və saat seçilir, yeni hökmdar yüksək rütbəli 2 noyonla birlikdə taxta oturur, bu əsnada hər 2 yandan ətrafa pul saçılırdı. Səlcuqlularda isə cülusun ardından yeni hökmdarın şərəfinə ziyafət verilir, əcdadların türbələri ziyartə olunur, yoxsullara sədəqə paylanılır, rütblərinə görə dövlət xadimlərinə xələt hədiyyə edilirdi. Elxanilərdə hökmdarın cülusunda xatunlara, şahzadələrə, noyonlara və digər əmirlərə xələtlər və bəxşişlər verilirdi. Yeni hökmdarın sağında əyləşmiş xatunlar, solunda isə ayaqda dayanan şahzadə və noyonlar olurdu. Cülusun ardından içkili ziyafət tərtib edilirdi.
Məmlüklərdə yeni hökmdar səltənət alayı ilə, xidmətindəki vəzir və əsgərlərlə birlikdə cülus edirdi. Arxadan gələn çavuşlar isə öndəkiləri alqışlayırdı. Cülusun ardından əmirlər ətək öpüb, yeni hökmdara sadiq qalacaqlarına dair Quran-i kərim üzərinə and içirdilər. ardından yeni hökmdarın səltənəti hər yerə duyurulur, beləcə xütbənin onun adına oxunması təmin edilirdi. Yeni sultanın cülusu xəlifə tərəfindən göndərilən qara atlasdan hazırlanmış xələtlə təsdiq edilir və ona əhdnamə təqdim edilirdi.
Osmanlılarda
Bəzi kiçik fərqliliklər olmaqla birlikdə, bütün bu cülus ənənəsinə Osmanlılarda da rast gəlinir. Osmanlılarda hökmdar vəfat etdiyi zaman Darüssəadə ağası dərhal sədrəzəmə məlumat verir, sədrəzəm isə ətrafına topladığı vəzirləri, kaptan-ı dəryanı, şeyxülislam və qazəsgərləri, dəftərdarı, nişançını, naqibüləşrəfi, İstanbul qazısını, yeniçəri ağasını və sekbanbaşını alaraq birlikdə saraya gedirdi. Burada Qübbəaltında və ya Sünnət otağı önündə yeni sultanın çıxmasını gözləyirdilər. Ancaq I Əhməd və II Mustafa nümunəsində olduğu kimi, bəzən yuxarıda adı çəkilən dövlət xadimlərini gözləmədən sarayda cülus mərasimi keçirilmişdir. XVII əsrin əvvəllərindən etibarən taxta çıxarılacaq olan şahzadə hərəm ağası və silahdar ağa tərəfindən tutulduğu Şimşirlik bölümündən alınır, padşahın vəfat etdiyi və səltənətin ona keçdiyi müjdəsi verilirdi. Səlcuqlularda olduğu kimi Osmanlılarda da bəzən taxta çıxan yeni hökmdara vəfat edən hökmdarın cənazəsi göstərilirdi. Yeni padşah bir yanda Darüssəadə ağası, digər yanda silahdar ağa olmaqla öncə Hırka-i şərif otağına aparılır. Burada sədrəzəm və şeyxülislamın biatından sonra başına geydiyi xüsusi əmmamə və samur kürklə, münəccimbaşının təyin etdiyi saatda Babüssəadə qapısı önünə çıxarılırdı. Babüssəadə qapısı önündə qoyulan taxtına əyləşən yeni padşaha digər dövlət xadimləri və saray əyanları sırayla biat edirdilər. bir yandan yeni padşah üçün cülus mərasimi tərtib edilərkən, digər yandan vəfat etmiş padşahın cənazə mərasiminə hazırlıq görülürdü. Belə ki, III Mehmedə matəm geyimində biat edilmişdir.
Sədrəzəm və şeyxülislam yeni padşaha ilk biat etdikləri üçün əsasən mərasimdə hökmdara öncə naqibüləşrəf biat və dua edərdi. Ardından bayram təbriklərində olduğu kimi Krım xanzadəsi, riqabdar və baş qapıçı ağalar biat edərdi. Yeni hökmdar taxtından qalxıb mərasimdəkiləri salamladıqdan sonra sələfi olan hökmdarın cənazə namazını qılar və Əndəruna qayıdardı. Yeni padşahın cülusdan sonra saqqal saxlaması isə adət halını almışdı. Padşah bir neçə gün sonra onun üçün hazırlanan yeni möhürlə fərman yazıb sədrəzəmə vəzifədə qalması barədə məlumat və bir neçə məsləhətlər verərdi. Bu fərman rəisül-küttab tərəfindən dövlət xadimlərinin qarşısında mərasimlə oxunurdu. Sədrəzəm isə cavab olaraq bir təşəkkürnamə yazıb, fərmanı gətirən saray vəzifəlisiylə göndərirdi. Bu əsnada həmin saray vəzifəlisinə kürk, xidmətçilərinə isə xələt hədiyyə edilirdi. Bir neçə gün sonra sədrəzəm və şeyxülislamın təşəkkür üçün sarayı ziyarət etməsi qayda halını almışdı. Ardından yeni padşahın Əyyub Sultan məscidinə aparılaraq burada qılınc qurşanması da, son illərə qədər davam etdirilən ənənələrdən biridir. Qılınc qurşanma mərasiminin ardından padşah türbələri ziyarət edilir, cülusun 15-ci günü yeni padşahın Müqəddəs Əmanətlər otağına getməsi və burada tutulan dəftərləri yoxlaması da adət idi. left|thumb|[[Sultan Əbdülməcidin cülus mərasimi, İstanbul (1839)]]XVII və XVIII əsrlərdə cülus mərasimləri əsnasında bəzi padşahlar başına yusifi deyilən xüsusi bir əmmamə taxırdılar. Rəvayətə görə, Hz. Yusifə aid olan bu əmmamə Yavuz Sultan Səlim tərəfindən Misirdən gətirilmişdi. IV Murad qılınc alayının ardından hırka-i şərifə üz sürmüş və Hz. Yusifə ithaf edilən əmmaməni geyərək 2 rükət namaz qılmışdır. IV Mehmed cülusu əsnasında hələ 7 yaşında olduğu üçün başına daha sadə bir əmmamə geymiş, Ədirnədə cülus edən qardaşı II Əhməd isə yusifi əmmamənin paytaxtda qalması səbəbilə mərasim əsnasında 2 böyük zümrüd iynəylə bəzəli kiçik bir əmmamə taxmışdır. III Əhməd cülusu əsnasında padşahlara xas olan qolsuz geniş yaxalı kürk və 3 dəyərli iynəylə bəzəli yusifi əmmamə geymişdir. Biat mərasiminə ilk konstitusiyanın elanından (1876) sonra da davam edilmişdir. Ancaq V Murad və Sultan Mehmed Rəşad üçün tərtiblənən mərasim ənənəvi olaraq Babüssəadə önündə deyil, Bab-ı Əlidə keçirilmişdir. Sultan Mehmed Rəşadın vəzirlər və üləma tərəfindən əlinin öpülməsiylə, bir növ keçmiş cülus mərasimləri yenidən təkrar edilmiş, sözügedən padşaha telqraflarla da biat edilmişdir. II Mahmudun cülus mərasimindən sonra isə dövlət adamları padşahın ətəyini yox, yanında sərilən parçanı öpməyə başladılar. II Əbdülhəmid dövründən sonra isə heç kim sultanın ətəyini öpməmiş, bunun əvəzinə sultanın önünə gələrək öz dörd barmağını öpüb, əvvəlcə ürəyinin, daha sonra isə alnının üzərinə qoymağa başladı. Bu əsnada yeni validə sultan və hasəki sultanlar Ədalət qülləsindən mərasimi izləməli idi. Bütün mərasim boyunca yeni padşahın danışmağı uyğun görülmürdü. Mərasim bitdikdən sonra isə Səadət qapısı açılır, yeni padşah saraya daxil olurdu və beləliklə, yeni padşah taxta çıxmış elan olunurdu.
Yeni padşahın cülusu İstanbulda top atəşiylə elan edilir, dövlətin hər yanına göndərilən fərmanlarla bütün təbəələrə bildirilirdi. Şənliklər keçirilir, xütbənin yeni hökmdarın adına oxunması və sikkənin onun adına kəsilməsi əmr edilir.
Cülusun elçilər vasitəsilə dost və düşəmn dövlət hökmdarlarına bildirilməsi də adət idi. Bu əsnada əcnəbi dövlətlərdən cülus təbriki üçün elçilər gəlir, bunlar üçün ayrı-ayrılıqda qəbul mərasimləri keçirilirdi. Yeni padşahın cülusu Osmanlı tabeliyində olan Krım xanına, Valaxiya və Boğdan çarlarına, Ərdəl kralına da bildirilirdi. thumb|[[II Bəyazidin cülus mərasimi, İstanbul (1481)]]
Türk-İslam dövlətlərində
Yeni padşahın cülusu münasibətilə dövlət və saray əyanlarına, üləmaya və qapıqulu əsgərlərinə bəxşişlər paylanılırdı. XVII əsrdən etibarən “cülus ənamı” olaraq adlandırılan bu adət Osmanlılardan öncəki Samanilərdə, Qəznəvilərdə, Səlcuqlularda, Xarəzmşahlarda, Elxanilərdə və digər Türk-İslam dövlətlərində də tədbiq edilmişdir. Abbasilərdə “haqqül-bəya” adlanan bu bəxşiş, bəzən dövlət xəzinəsini sarsacaq dərəcədə olurdu. Məmlüklərdə isə bu bəxşiş “nəfakatül-bəya” adlanırdı. Son Məmlük sultanlarından Kansu Qavrinin cülusunda məmlük adlanan kölə əsgərlərin hər birinə 100, cülban adı verilən Həbəşi əsgərlərin hər birinə 50 və qaranisə adlanan dəniz qulduru birliklərinə isə 30 düka bəxşiş paylanmışdır. Xəzinədə yetərli məbləğin olmaması səbəbilə cülus bəxşişinin verilmədiyi hallarda əsgərlər hökümətə qarşı üsyan çıxarır və iğtişaşlar törədirdilər.
Osmanlılarda
left|thumb|[[I Səlimin cülus mərasimi, İstanbul (1512)]] Osmanlılarda ilk cülus bəxşişini İldırım Bəyazid vermiş, bu adət Fateh Sultan Mehmed və ya oğlu II Bəyazid dönəmində qanuni hal almışdır. Osmanlılarda bəzən cülus bəxşişi ilə səfər bəxşişi qarışdırılır. Əgər bir padşah cülusunun ardından dərhal səfərə çıxarsa, cülus bəxşişiylə birlikdə əlavə olaraq səfər bəxşişi də ödəyirdi. Bu bəxşişi ilk dəfə II Mehmedin Qaraman səfəri dönüşündə (1451) yeniçərilər zorla tələb etmişdir. II Mehmedin verdiyi bu 10 kisə axca bəxşiş sonrakı illərdə də tədbiq edilmiş, bu isə həm hərbi nizamın pozulmasına, həm də xəzinə məsrəflərinin 2 qat artmasına səbəb olmuşdur.
II Bəyazid hələ cülusdan öncə - Amasyadan İstanbula gələrkən əsgərin bəxşiş tələbiylə üzləşmiş, rdından yolda ikən əsgərin cülus bəxşişi paylanmış, əlavə olaraq ülufələri (3 aylıq halında alınan maaş) də artırılmışdır. Bu adətin genişləyərək vəzir və dövlət adamlarını əhatə etməsi də, yenə bu padşahın səltənətində baş tutmuşdur. Beləcə Osmanlılarda cülus bəxşişi, birdəfəlik ödənilən və qapıqulu əsgərlərinin ülufələrinə əlavə olunan (“cülus tərəqqisi” də adlanır) olmaqla 2 yerə ayrılır. Taxta çıxan padşahın, “Kullarımın bahşiş ve terakkîleri makbulümdür, verilsin” deməsi, ardından baş çavuşun ölən padşaha və yeniçərilərə dua etməsi, çavuşların amin deməsi və bütün bunları əsgərləin eşitməsi adət halını almışdı. Yavuz Sultan Səlimə qədər hərbi birliklərin hər birinə fərqli miqdarda bəxşişlər verilirdi. Bu padşahın səltənətində hər bir yeniçəriyə 50 qızıl (3 min axca dəyərində) bəxşiş verilmiş, əlavə olaraq yeniçərilərin ülufələrinə 2 axca artım olunmuşdur ki, bu da ondan sonrakı padşahlar tərəfindən təkrar edilmişdir. Ənənəyə görə, acəmi yeniçərilərə 2000, cəbəci və topçulara isə 1000 axca bəxşiş paylanılırdı.
Cülus bəxşişi məsələsi bəzən dövlət rəhbərlərini çıxılmaz vəziyyətlərə salmış və üsyanların çıxmasına səbəb olmuşdur. Bu səbəblə çıxan ilk üsyan, ənənəyə zidd olması bəhanə göstərilərək II Səlimin taxta çıxması zamanı baş vermişdir. Belqradda cülus edən Sultan Səlim, bəzi yaxın adamlarının təlkiniylə mərasimdə söylənməli olan sözləri deməmiş, əsgərlər bunu bəhanə edərək orduda qaışıqlıq yaratmışdır. Nəhayət, sədrəzəm Sokollu Mehmed Paşanın müdaxiləsiylə əsgərlərə 3000 axca cülus bəxşişi, 1000 axca isə səfər bəxşişi verilərək üsyan böyümədən qarşısı alınmışdır. II Səlimin cülusunda vəzir və dövlət adamlarından başqa üləmaya da bəxşiş verilmiş, bu bəxşiş Sahn-ı səman mədrəsələrinin ən aşağı dərəcəli müdərrislərini də ehtiva etmişdir. II Səlimin cülus bəxşişi, o əsnada fəth olunan Saqqız adasından gətirilmiş qənimətlə qarşılanmışdır. thumb|[[II Səlimin cülus mərasimi, Belqrad (1566)]] III Muradın cülusunda Əndərun xəzinəsindən hər birində 10 min qızıl olmaqla 75 kisə qızıl çıxarılmış, bunun 70 kisəsi başda yeniçərilər olmaqla qapıqulu əsgərlərinə paylanmışdır. III Mehmedin cülusu münasibətiylə sədrəzəm və şeyxülislama 30 min, vəzir və qazəsgərlərə 20 min, yüksək rütbəli qazılara 15 min, yüksək dərəcəli müdərrislərə 5 min, aşağı dərəcəli müdərrislərə 3 min, təriqət şeyxlərindən bəzilərinə min, dəftərdarlara 20 min, nişançıya 30 min, baş çavuşla qapıçılar kənxudasına 15 min, riqabdar ağalara 10 min, rəisül-küttaba 7 min qızıl bəxşiş verilmiş, bunlardan bəzilərinə əlavə olaraq dəyərli parçalar və xələt hədiyyə edilmişdir.
Başlanğıcda padşah tərəfindən hədiyyə olaraq verilən bu bəxşişlər, sonralar zorla alınmağa başlanmış və bu yolda bir çox qanlı hadisələr baş vermişdir. Tez-tez baş tutan cülus mərasimləri səbəbilə verilən bəxşişlər xəzinə məsrəflərini artırmışdır. Məsələn, I Əhmədin vəfatından sonra (1617) I Mustafanın, 3 ay sonra II Osmanın, 4 il sonra yenidən I Mustafanın, 4 ay sonra isə IV Muradın taxta çıxması nəticəsində 5 ildə 4 dəfə cülus bəxşişi paylanmış, dövlət xəzinəsi tükənmişdir. Hətta IV Muradın cülus bəxşişi saraydakı qızıl və gümüş qab-qacaqlar əridilərək kəsilən sikkələr hesabına ödənmişdir. Hər cülus mərasimi xəzinəyə təxminən 300 milyon axcaya başa gəlirdi. left|thumb|291x291px|[[I Əbdülhəmidin cülus mərasimi, İstanbul (1774)]] 1648-ci ildə taxta çıxarılan IV Mehmedin cülusu münasibətiylə yeniçəri ağası başda olmaqla, bütün qapıqulu əsgərlərinə ümumilikdə 660 min axca bəxşiş paylanmışdır. Eyni şəkildə 1687-ci ildə taxta çıxan II Süleymanın cülus bəxşişi 4557 kisə, yəni 100 milyon axcaya yaxın məbləğ tutmuşdur. Ancaq bu məbləğin hamısı birdəfəlik ödənməmiş, 1256 kisəsi daxili xəzinədən, qalan 3301 kisəsi isə Misir, Bağdad, Bəsrə və Ərzurum əyalətindən göndərilən illik məbləğlə təmin olunmuşdur. 4 il sonra cülus edən II Əhmədin bəxşişi də davam edən müharibələr səbəbilə dövləti çətin vəziyyətə salmışdır. III Əhmədin cülusunda isə dövlət xəzinəsi tamamilə boş olduğu üçün dəftərdar Sarı Mehmed Paşa çətin vəziyyətə düşmüş, o əsnada qətlə yetirilən şeyxülislam Seyid Feyzullah Əfəndinin müsadirə edilən şəxsi mülkləri hesabına bu məbləğ təmin edilmişdir. I Mahmudun cülus bəxşişi də yenə qətlə yetirilən sədrəzəm Nevşəhərli İbrahim Paşa və qohumlarından müsadirə edilən mülklərin hesabına ödənmişdir. II Süleymanın cülusu əsnasında təqaüdə ayrılmış yeniçərilərə də cülus bəxşişi paylanmış, bu tədbiq daha sonra III Osmanın cülusunda da təkrarlanmışdır.
Müharibə dönəminə təsadüf etdiyi üçün I Əbdülhəmid və III Səlimin cülusları əsnasında bəxşiş paylanmamışdır. IV Mustafa da atasını və əmisi oğlunu nümunə götürərək bu bəxşişdən yayınmaq istəmiş, ancaq onu taxta çıxaran Qabaqçı Mustafa və digər yeniçəri ağalarının təzyiqi ilə cülus bəxşişi paylamağa məcbur olmuşdur. Yeniçəri ocağının ləğvindən sonra (1826) bu adət aradan qalxsa da, cülus məsrəfləri davam etmiş, II Əbdülhəmid 60 min qızıl dəyərindəki bu məbləği öz şəxsi sərvətindən qarşılamışdır.
Osmanlılarda cülus bəxşişinin paylanması münasibətiylə divan məclisi toplanır və bu məbləğ ülufə tərtibatında olduğu qaydada paylanılırdı.
Ambrozio Kontarini
Ambrozio Kontarini ; (1429-1499) — Venesiya taciri və diplomatı.
Həyatı
thumb|upright|Viaggio al signor Usun Hassan re di Persia, 1487 Zadəgan ailəsindən olan Kontarini 1463-cü ildə Osmanlı-Venesiya müharibəsi başlayana kimi Osmanlı dövlətinin paytaxtı İstanbulda ticarətlə məşğul olmuşdur. Müharibə Venesiya Respublikasını Osmanlıya qarşı böyük bir ittifaq formalaşdırmağa məcbur etdi. Bu məqsədlə 1474-cü ildə Ambrozio Kontarini Uzun Həsənlə diplomatik əlaqələr qurmaq üçün Ağqoyunlu dövlətinə göndərildi. Kontarini Mərkəzi Avropadan keçməklə 1474-cü ilin avqustunda Təbrizə, oktyabrda isə İsfahana gəldi. Kontarini səmimi bir şəkildə qəbul olunsa da, Uzun Həsən Osmanlıya qarşı ittifaqa razılıq vermədi. Kontarini 1477-ci ildə Venesiyaya qyıdır və "İrana səyahət" adlı xatirələrini yazır.
Şokalski boğazı
Şokalski boğazı - Oktyabr İnqilabı adasını Bolşevik adasından ayırır. Şimal Buzlu okeanına daxil olan Kara dənizini Laptevlər dənizi ilə birləşdirir. Uzunluğu 120 km ,eni 20–50 km, dərinliyi 200 – 250 m təşkil edir. Sahilləri parçalıdır və buzlaqlarla örtülüdür. Buzlaqları Karpinski, Muşketova, Semenova-Tyan-Şanski, Qrotov, Universitetskidir. Buzlaqlar Aysberqlər əmələ gətirir. Boğazda Naydenis, Suxoy, Malış, Matroskie adaları, Pirojok, Arpqolda, Kaşki adaları, Sterojevoy və Krasnoflotski adaları vardır. Sahillərində Afonina, Spartak, Telman, İqnat Qardaşları, Zub və Juravlev burnuları vardır. Şimal-qərbdə Marat Fiordu və Medvejya buxtası, şərqdə Amba buxtası yerləşir. Amba buxtasına Amba çayı axır. Boğaz sovet coğrafiyaçısı və kartoqrafçısı Yuliy Mixayloviç Şokalskinin şərəfinə adlandırılıb. Krasnoyarsk diyarı ərazisində yerləşir.
Oberkommando der Marine
Oberkommando der Marine (OKM) Nasist Almaniyasının Dəniz Qüvvələri Komandanlığı və Kriegsmarinenin ən yüksək inzibati və komandanlıq orqanı idi. Rəsmi olaraq Reichswehrin Marineleitung (“Dəniz Qüvvələri Komandanlığı”) 1936-cı ilin yanvar ayında quruldu. 1937-ci ildə yeni qurulmuş Seekriegsleitung (SKL) ilə birləşdirildi. Nəzəri olaraq OKW-nin əmri altında idi, amma əslində onlar olduqca müstəqil hərəkət edirdilər.
Orue
Orue  — Fransa da kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. İzyor (Alye) kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Monlyuson.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 375 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə 231 yaşda olan (15-64 yaş arasında) 180 nəfər iqtisadi fəal, 51 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici - 77.9%, 1999-cu ildə 73.8%). Fəal 180 nəfərdən 173 nəfəri (93 kişi və 80 qadın), 7 nəfəri işsizdir (1 kişi və 6 qadın). Aktiv olmayan 16 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 21 nəfər - təqaüdçü, 14 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
Meşari
thumb|right|250px|Meşarinin səhifəsi Meşari (Meshari) - alban dilində çap edilmiş ilk kitab. Hal-hazırda tək bir nüsxəsi mövcuddur. Kitab 188 səhifədən ibarət olmuşdur və yazılar səhifələrdə iki sütunla yazılmışdır.
Tarixi
Kitab təxminən 1555-ci ildə Venesiyada katolik yepiskopu Gön Buzuku tərəfindən nəşr edilmişdir. Meshari 1740-cı ildə Skopyedə aşkar edildi, bir müddət sonra isə onun haqqında məlumatlar itdi. 1910-cu ildə kitabın bir nüsxəsi Katolik Yepiskopu Luzi Skiroi tərəfindən yenidən aşkar edildi. 1930-cu ildə kitabın fotonüsxəsi, 1968-ci ildə isə elm adamlarının rəyləri ilə kitab yeni formada nəşr olundu. Hal-hazırda orijinal kitab Vatikan Kitabxanasındadır. Vatikan nüsxəsində kitabın titul vərəqi və ilk 16 səhifəsi yoxdur.
Haqqında
Kitab katolik liturgiyasının əsas hissələrinin alban dilinə tərcüməsidir. Buna görə də kitabın albanca adı, latın dilində dini kitab olan Missalın adından götürülmüşdür. Kitabda həmçinin əsas Katolik bayramlarının, duaların, müqəddəslərin litanyasının, Bibliyanın kitablarının və kateqexizmin siyahısı yer alıb. Kitabın hər biri iki sütuna bölünmüş 188 səhifədən ibarətdir.
Kitab latınca, dəyişdirilmiş kiril hərfindən (Ћ) də istifadə edilməklə alban dilinin şimal ləhcəsində yazılmışdır.
2005-ci ildə Makedoniyada Meşarinin 450 illik yubileyi ilə əlaqədar poçt markası buraxılmışdır.
Ohrili Hüseyn Paşa
Ohrili Hüseyn Paşa (ö. 20 may 1622) —  II Osman dönəmində 9 mart 1621 - 17 sentyabr 1621 tarixlərində və 20 may 1622 tarixində bir günlük, ümumilikdə 6 ay 9 gün Osmanlı imperiyasının sədrəzəmi olmuş dövlət adamıdır.
Həyatı
Hal-hazırda Makedoniya ərazisində yerləşən Ohri şəhərində alban əsilli bir ailədə dünyaya gəlmişdir. Bostancılar ocağında təhsil almış və bostancıbaşı olmuşdur. 1617-ci ildə baş tutan İrəvan səfərinə qatılmış və səfər əsnasında yeniçəri ağalığına yüksəldi. Ardından Rumeli bəylərbəyi və qübbə vəziri seçildi. 1621-ci ilin mart ayında vəfat edən sədrəzəm Əli Paşanın yerinə sədarətə gətirildi.
II Osmanın Lehistan səfərinə qatıldı və bu səfər əsnasında Qaraqaş Mehmed Paşaya kömək etməmiş və paşanın şəhid olmasına səbəb olmuşdur. Buna görə də vəzifədən alınaraq yerinə Dilavər Paşa sədarətə gətirilmişdir.
Sədarətdə ikən II Osmana yeniçəriləri təhrik etməməsi barədə Ohrili Hüseyn Paşanın verdiyi nəsihətlər nəticəsiz qaldı. 19 may 1622 tarixində başlanan üsyanın ilk günü üsyançılar tərəfindən edam olunan sədrəzəm Dilavər Paşanın yerinə sədarətə gətirildi. Yeni sədrəzəm və yeniçəri ağası Qara Əli ağa üsyançılarla razılığa gəlmək üçün Şahzadəbaşı məscidinə gəldilər. Bu əsnada II Osman Ağaqapısına sığındı. Ancaq üsyançılar sakitləşmirdi. 20 may tarixində bura hücum edən üsyançılar II Osmanı ələ keçirib təhqir edərək küçələri gəzdirməyə başladı. Bu əsnada qaçmağa çalışan Ohrili Hüseyn Paşa üsyançılar tərəfindən ələ keçirildi və oradaca qətlə yetirildi. Beləliklə, Ohrili Hüseyn Paşanın ikinci sədarəti yalnız bir gün davam etdi. Paşanın məzarı Beşiktaş səmtindəki Yəhya Əfəndi türbəsinə dəfn olundu.
Nominalizm
Nominalizm ( — adlara məxsus, nomen — ad sözündən) — "heyvan" - "duyğu" kimi anlayışların adlarının ayrılmaz varlıqların adları deyil, ümumi adlar (universallar), əvəzinə xüsusi adların əvəz edilə biləcəyi bir növ dəyişənlər olduğu fəlsəfi doktrin (məsələn, ümumi ad əvəzinə) şəxs "-" Peter "," Paul "," Anna "," Maria "və s. adları).
Başqa sözlə, nominalistlər üçün tənqid mövzusu ümumi adların yalnız bir şeylər sinfinə deyil, eyni zamanda bu sinifdən hər ayrı şeyə ayrı-ayrılıqda tətbiq edilməsidir.
Buradan "insan" kimi ümumi adlarla ifadə olunan anlayışların müstəqil bir bütövlük kimi deyil, ayrı bir anlayışlar (spesifik insanlar), yəni mücərrədlik, zehni imic kimi toplanması başa düşülür.
Universitetlər, nominalizmə görə, bir varlığın (sxolastik realizm üçün) və ya bir konsepsiyanın (konseptualizm üçün) deyil, adların adlarıdır: “... canlı varlıq, daş, ruh və ya başqa bir şey deyiriksə bir insan və ya bir daş universal olduğu kimi deyil, yalnız uyğun sözlərin (canlı varlıq, daş və s.) ümumbəşəri, yəni çox şey üçün ortaq adlar olduğu şəkildə başa düşülməlidir: bu şeylərə uyğun fikirlər (konsepsiya) ağlımızda yalnız müxtəlif canlıların və başqa şeylərin görüntüləri və xəyalları (imagines et phantasmata)"
Əngiz (Sərab)
Əngiz - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Sərab şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 195 nəfər yaşayır (40 ailə).
Musiqili alov fəvvarəsi
300px|thumbnail|right|Musiqili alov fəvvarəsinin uzaqdan görünüşü
Musiqili alov fəvvarəsi — Koroğlu metrostansiyası yaxınlığındakı istirahət parkında fəvvarə. Fəvvarə Bakı Olimpiya Stadionunun və Milli Gimnastika Arenasının yaxınlığında yerləşir.
İnşasından əvvəl
30 sentyabr 2010-cu ildə "Musiqili alov fəvvarəsi" yerləşən parkın ərazisi ilə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tanış olmuşdur. Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətinin başçısı Hacıbala Abutalıbov məlumat vermişdir ki, parkda postamenti 10 metr olmaqla 60 metr hündürlüyündə musiqili od fəvvarəsinin inşası nəzərdə tutulur. Qeyd olunmuşdur ki, fəvvarənin postamenti yumru təpəcikdən ibarət olacaqdır. Fəvvarə 500 beton dayaq üzərində qurulacaqdır. Musiqili od fəvvarəsi ABŞ, Almaniya və İngiltərə istehsalı olan büllur və 316 L markalı paslanmayan metaldan hazırlanacaqdır. Tikinti işlərində ABŞ-nin və Almaniyanın "Schott Class", İngiltərənin "Aspinallis" şirkətləri iştirak edəcəkdir. Büllur işlərini İngiltərənin "Wilkinson pls" şirkəti həyata keçirəcəkdir. Musiqili işıqlandırma işlərini İtaliya mütəxəssisləri yerinə yetirəcəklər. Musiqili fəvvarə postamentin altında quraşdırılacaq avtomatlaşdırılmış sistem vasitəsilə idarə olunacaqdır.
Tanışlıq zamanı Prezident İlham Əliyev quraşdırılacaq musiqili od fəvvarəsinin maketinə də baxmış, salınacaq yeni parkın infrastrukturunu, yaşıllıq zolaqlarını, quraşdırılacaq musiqili od fəvvarəsini və əhaliyə göstəriləcək yüksək səviyyəli xidməti əks etdirən filmin nümayişi də olmuşdur.
İnşası
Nizami rayonu ərazisində əvvəllər sənaye müəssisələrinin yerləşdiyi, uzun illər baxımsız vəziyyətdə qalmış ərazidə park salınmağa başlanılmışdır.
Alov Kompleksi mərkəzdən avtomatlaşdırılmış sistem vasitəsilə idarə olunur. Musiqili alov fəvvarəsi ABŞ, Almaniya və İngiltərə istehsalı olan büllurdan və paslanmayan metaldan hazırlanmışdır. Tikinti işlərinə ABŞ, Almaniya və İngiltərə şirkətləri cəlb olunmuşdur. Musiqili işıqlandırma işlərini İtaliya mütəxəssisləri yerinə yetirmişlər.
Musiqili alov fəvvarə kompleksinin struktur hissəsinin konstruksiyası 60 kilometr/saniyə gücündə küləyə və 9 ballıq zəlzələyə davamlıdır. Alov simvolu cilalanmış paslanmayan metaldan və kristaldan ibarətdir.
Audio-video sisteminin qurulduğu musiqili alov fəvvarə kompleksi lazer projektorları ilə işıqlandırılır.
Açılışı
30 dekabr 2011-ci il tarixində Bakının Heydər Əliyev prospektində, Bakı metrosunun "Koroğlu" stansiyasının qarşısında, köhnə sənaye müəssisələrinin yerində salınan park və musiqili alov fəvvarəsi istifadəyə verilmişdir.
Fəvvarənin yerləşdiyi park
250px|thumbnail|right|Musiqili alov fəvvarəsi yerləşən park və uzaqdan görünən [[Bakı Olimpiya Stadionu]] "Musiqili alov fəvvarəsi" yerləşən parkda hələ tikintidən əvvəl dünyanın ən nadir ağac və bitki kollarının əkiləcəyi nəzərdə tutulmuşdur. Parkın ərazisinə üç tərəfdən giriş olacağı, Kompleksin ətrafında insanların rahat istirahəti üçün hər cür şərait yaradılacağı da layihələşdirilmişdir.
Parkda 65 müasir oturacaq qoyulmuş, 82 işıq dirəyi quraşdırılmışdır. Xüsusi dizaynla salınan parka üç tərəfdən giriş vardır. Fəvvarədə quraşdırılmış işıq sistemi parka ecazkar gözəllik bəxş edir. Fəvvarənin postamenti yumru təpəcikdən ibarətdir.
Adəm Heydərov
Adəm İkram oğlu Heydərov — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Adəm Heydərov 2000-ci il martın 26-da Qəbələ rayonunun Bum qəsəbəsində anadan olub. 2006–2017-ci illərdə Bum qəsəbəsində Təbriz Yaqubov adına qəsəbə tam orta məktəbində təhsil alıb. Subay idi.
Hərbi xidməti
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Adəm Heydərov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Ağdərə istiqamətində gedən döyüşlərdə savaşıb. Adəm Heydərov oktyabrın 13-də Ağdərə istiqamətində şəhid olub. Qəbələ rayonunun Bum qəsəbəsində dəfn olunub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Adəm Heydərov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
SV Vespo
"SV Vespo" — Boneyrin Rinkon şəhərini təmsil edən futbol klubudur. Klub hal-hazırda Boneyrin əsas liqası olan Boneyr Liqasında mübarizə aparır.
Tarixi
Klub 9 aprel 1959-cu ildə təsis edilmişdir.
Kul Xorsan dərəsi
Kol Xorsan dərəsi (دره کول خرسان) və ya Ərvah dərəsi (دره ارواح) — İranda dərə. Bu vadi Dezfuldan 35 km şimalda, Paqlə və Bişəbzan kəndlərinin yaxınlıqlarında yerləşir. Kul Xorsan dərəsindən çoxlu bulaqlar axır. Dərə qamış və söyüd ağacları ilə örtülmüşdür
Qəzalar
2016-cı ilin iyul ayının sonunda bu ərazidə turistləri gəzdirən avtobus qəzaya uğramışdır. Hadisə zamanı 4 turist həlak olmuşdur.
NGC 6217
NGC 6217, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Kiçik Ayı bürcü istiqamətində yerləşir. SBbc tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Xəqani Məmmədov (əsgər)
Xəqani Füzuli oğlu Məmmədov (30 mart 2002; Şirvan, Azərbaycan — 10 oktyabr 2020; Tərtər rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Hərbi xidməti
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Xəqani Məmmədov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Suqovuşanın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Xəqani Məmmədov oktyabrın 10-da Suqovuşan döyüşləri zamanı şəhid olub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Xəqani Məmmədov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Sürgün
thumb|250px|"Həyat hər yerdədir". Rəssam: [[Nikolay Yaroşenko. 1888-ci il.]]
Sürgün — məhkəmənin hökmü ilə cəza olaraq bir şəxsin məcburi surətdə başqa, adətən uzaq bir yerə köçürülməsi. Sürgün Çar Rusiyasında məhkəməsiz olaraq çarın, bəzi qubernatorların (1850-ci illərdən), Daxili İşlər Nazirliyinin orqanlarının (1860-cı illərdən) əmri ilə tətbiq olunurdu. Sovet qanunvericiliyində inzibati sürgün nəzərdə tutulmamışdı, lakin ondan qanun pozuntusuna reaksiya kimi istifadə edilmişdir.
Əsbgəran (Razlıq dehistanı)
Əsbgəran - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Sərab şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 269 nəfər yaşayır (53 ailə).
Rıfat Bağırov
Rıfat Bağırov — azərbaycanlı şahmatçı, qrosmeyster (2002).
1999-cu ildə Batumidə Avropa çempionatında Azərbaycan milli komandasında çıxış edib.
200-cü ildə Azərbaycan milli komandasının bir hissəsi kimi, İstanbulda keçirilmiş 34-cü olimpiadada iştirak edib.
2010-cu ildə Rusiyanın Vladimir şəhərində keçirilən “Vladimir Open-2010” beynəlxalq şahmat turnirini 26-cı yerdə başa vurmuşdur.
2011- ci ildə Azərbaycan çempionatının qalibi olub
2011-ci ildə Açıq Fərdi Avropa Çempionatında 238-ci yer tutub.
Möcüzə (film, 2017)
Möcüzə — 2017-ci ildə çəkilmiş Amerikan komediya-dram filmi olan Wonder rejissor Stiven Çboski, ssenari-müəllifi Cek Torn, Stiv Konrad və Çboski olmaqla yazıçı R. C. Palasio 2012-ci ildə çap edilmiş eyni adlı romanı əsasında çəkilmişdir. Filmin əsas aktyor heyəti Culiya Roberts, Ouen Vilson, Ceykob Tramble, Mendi Patinkin və Devid Diqs olmuşdur. Treacher Collins sindromlu bir uşağın cəmiyyətə uyğunlaşmasından bəhs edən bu film, 17 noyabr 2017-ci ildə Lionsgate şirkəti tərəfindən Amerika Birləşmiş Ştatlarında çəkilmişdir. Film tənqidçilər və tamaşaçılar tərəfindən müsbət rəylər qəbul etmişdir. Filmin büdcəsi 20 milyon dollar təşkil etməklə filmdən 305 milyon dollar gəlir əldə edilmişdir. Film 90-cı Oskar Mükafatlarında ən yaxşı saç düzümü və makyaj nominasiyası üzrə namizədliyini təqdim etmişdir.
Məzmun
Ouqust "Oqi" Pulman Nyu-Yorkda, yuxarı Manhettenda, Şimal Çay Yüksəkliyində anası İzabel, atası Neyt, böyük bacısı Oliviya və iti Deysi ilə yaşayan 10 yaşlı oğlandır. Onda nadir görünən tibbi üz deformasiyası olduğundan 27 müxtəlif əməliyyat keçirmişdir. Ouqi evdə təhsil alsa da, 5-ci sinfə çatanda valideynləri qərara gəlirlər ki, onu özəl məktəbə göndərsinlər. Təhsil ilindən əvvəl Ouqi Cənab Tuşman ilə və ona məktəbi gəzdirəcək olan üç şagirdlə (Vill (Noh Cup), Culiyan Albans (Brays Qayser, and Karlotte Kodi (Elle MakKinnon)) görüşür. Məktəb başlayan zaman Ouqi ilkin olaraq bütün uşaqlar tərəfindən mənfi qarşılanır, lakin tezliklə Cek ilə yaxın dost olur. Hellouinə görə Ouqi kabus kostyumu geyinərək məktəbə gedən zaman o əmin idi ki, onun kostyumu onun anonimliyini ələ verməyəcək. Otağa girən zaman dostu Cekin onu tanımadığını və digərləri ilə birlikdə onun haqqında danışaraq güldüklərini görür. Ouqi çox pis olur və anasını bacısı Viya ilə olan ana-qız gününü tərk edib onu məktəbdən götürməyə məcbur edir. Viyanın bu hadisəyə üzülməyinə baxmayaraq qardaşı Ouqini onunla şirniyyat toplamağa razı salmağı bacarır. Filmin sonunda məktəb ilinin bitməsi ilə əlaqədar təşkil olunmuş tədbirdə Ouqi alqışlarla Henri Vord Biçir Medalı ilə təltif olunur və İzabelin onu "Möcüzə" adlandırması ilə film sonlanır.
Musiqi
Bi Miller film üçün 3 avqust 2017-ci ildə işiq üzü görmüş "Brand New Eyes" mahnısını bəstələmişdir. "Möcüzə" kitabının müəllifi R. C. Palasio ən çox satılan bu kitabını yazarkən Natali Mörçantın 1995-ci il tarixli "Tigerlily" albomunun "Möcüzə" mahnısından ilhamlanmışdır. Sözügedən mahnı filmin arxa fon musiqisi kimi də duyulmaqdadır.
Marselo Avqusto Matias da Silva
Marselo Avqusto Matias da Silva (26 Avqust 1991 – 28 Noyabr 2016) — Sadəcə Marselo kimi də tanınan, Şapekoense klubunda çıxış etmiş Braziliya futbolçusudur. O, klubda müdafiənin mərkəzi cinahında oynayırdı. Marselo həmçinin Flamenqo və Volta Redondo klublarında da çıxış etmişdir. Marselo LaMia Hava Yolları reys 2933-ün 28 noyabr 2016-cı ildə qəzaya uğraması nəticəsində həlak olanlardan biri olmuşdur.
Ölümü
28 noyabr 2016-cı ildə Marselo Avqusto Matias da Silva Şapekoense klubunun xidməti heyəti ilə birlikdə LaMia Hava Yolları reys 2933 ilə uçarkən təyyarənin Kolumbiyanın La Yunion şəhərinin Serro-Qordo kəndində qəzaya uğraması nəticəsində həlak olmuşdur.
Karyera statistikası
(1 noyabr 2016-cı il məlumatlarına əsasən) ''Mənbə məlumatlarını əldə edə bilərsiniz: Flamenqonun rəsmi səhifəsi və Flaestatistikadan. ''
Nasirabad dərəsi
Nasirabad dərəsi — İranda dərə. Tehran şəhərinin şimalında, qərbdən Darabad silsiləsinə aparan Əlborz dağlarının yamaclarında yerləşir. Dərənin girişində mövcud olan tikinti işlərə baxmayaraq, Nasirabad dərəsi hələ də Tehranın şimalındakı azsaylı toxunulmamış dərələrdən biri hesab olunur.
Pantalas
Pantalas okeanı və ya sadəcə Pantalas — ( "bütün", "dəniz") — Superqitə Pangeyanı əhatə edən superokean. Paleozoy−Mezozoy dövrü zamanı, təxminən 250 milyon il əvvəl yer kürəsinin 70%-ni əhatə edirdi.
Mehmet Xeyri Tərxan
Mehmet Xeyri Tərxan (d. 1880 – ö. 11 noyabr 1934, Ankara, Türkiyə) — Türk əsgəri.
Hərbi fəaliyyəti
1899-ci ildə hərbi məktəbə daxil olmuş və 1902-ci ildə oranı leytenant rütbəsi ilə bitirmişdir. Daha sonra isə təhsilini Hərbi Akademiyada davam etdirmiş və 1905-ci ildə kapitan rütbəsi ilə məzun olmuşdur. Balkan müharibələrində və Birinci Dünya müharibəsində iştirak etmişdir. 1920-ci ilin 21 iyununda Anadoluya gələrək Türkiyə İstiqlaliyyət Müharibəsinə qoşuldu. Müharibədən sonra “İstiqlaliyyət medalı” ilə mükafatlandırıldı. 30 avqust 1929-cu ildə general-mayor rütbəsinə yüksəlmiş və Paşa olmuşdur. 10 dekabr 1934-cü ildə təqaüdə çıxdı. O, 1934-cü il dekabrın 11-də vəfat etmişdir. Ankarada dəfn edilmişdir.
Qarışqa-adam və Arı
Qarışqa-adam və Eşşək arısı — Marvel istehsalı film. 2015-ci il filmi Qarışqa-adamın davam filmidir.
Mövzu
Kapitan Amerika: Qəhrəmanların savaşı filmindən sonra ev həbsinə məhkum olan Skot Lanq həm ata həm də superqəhrəman seçimlərinin nəticələrinə tab gətirir. Skot yeni tapşırığıa başlayır. Bu tapşırıqda Eşşək arısı ilə savaşacaq.
NGC 489
NGC 489, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Balıqlar bürcü istiqamətində yerləşir. S? tipli. tərəfindən ildə 27.94 sm (11 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Varna — Devnya kanalı
Varna — Devnya kanalı — Bolqarıstanın şimal-şərqindəki Varna vilayəti ndə yerləşən dərin su yolları sistemi (2 kanal və 2 göl).
Varna (şərqdə) və Devnya (qərbdə) şəhərlərini birləşdirir, Qara dəniz in Varna körfəzi ndən başlayaraq Beloslav şəhəri və bir neçə kənd boyunca Varna və Beloslav göllərindən keçir. Kanalın ümumi uzunluğu 22 kilometrdir. Sahilləri boyunca bir sıra limanlar təchiz edilmişdir.
Kanalın sahilində, texnoloji ehtiyaclar üçün kanaldan su götürən Varna SES yerləşir.
Tarixi
left|thumb|Varna körfəzi - Varna gölü müvəqqəti kanalın inşası, 1895-1906. Kanal qurmaq fikri XVIII əsrdən bəri mövcud idi. Məşhur ingilis yazıçısı Çarlz Dikkens, Krım müharibəsi zamanı (1853-1856) Varnada hərbi müxbir kimi bolqarlar tərəfindən hazırlanmış, ancaq 1847-ci ildə Osmanlı sultanı Əbdülməcid tərəfindən rədd edilmiş kanal layihəsi barədə ilk dəfə məlumat vermişdir.
XIX əsrin sonu - XX əsrin əvvəllərində Varna körfəzi ilə Varna gölü arasında müvəqqəti kanal çəkilmişdir.
Mövcud su yolu 1970-ci illərdə inşa edilmişdir. Varna körfəzi ilə Varna gölü arasında kanal ikitərəfli olur, hansı ki burada, yerli əhali tərəfindən Ostrova və ya Qalata adlanan Bolqarıstanın ən böyük çay adasını yaradır. Kanalın üstündən Asparuhov körpüsü keçir. Kanal № 1 adlanan bu hissə 1970-ci ildən 1976-cı ilə qədər qazılmışdır. O, rəsmi olaraq 1 sentyabr 1976-cı ildə açılmışdır. Kanal № 2 1976-1978-ci illərdə Varna gölü ilə Devnya arasında qazılmışdır. thumb|401x401px|Kanal sahələri (sağdan sola): Kanal № 1 (ikitərəfli: Ostrova adasından şimal və cənub-qərbdə), Varna gölü, Kanal № 2, Beloslav gölü
Cahangir Babayev
Cahangir Elman oğlu Babayev — Azərbaycan Milli Karate Federasiyası Hakimlər komitəsinin sədri, Avropa Hakimlər Komissiyasına üzvü, Beynəlxalq hakim, Əməkdar məşqçi, Tokio Olimpiadasında karate yarışlarının baş hakimi, "Qaraqaplan" klubunun aparıcı məşqçilərindən olan, 5-ci dan qara kəmər sahibi.
Karen Horni
Karen Horni — alman əsilli Amerikalı psixoanalist. Neo-Freydizmə bağlı bir cərəyan olan "eqo psixologiyası"nın təmsilçilərindəndir. Z.Freyddən fərqli olaraq şəxsiyyətin və nevrozun formalaşmasında fizioloji və impulsiv güclərin təsirlərindən daha çox ərtaf mühitin təsirlərindən bəhs etmişdir.