cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nadir şah Əfşarın Hindistanı ələ keçirməsi
Xeybər keçidi döyüşü və Pəncabın ələ keçirilməsi
Nasir xan Xeybərdə dayanmaqla Nadir şah qoşunlarının bütünlükdə orada cəm olduğundan xatircəm idi. Ona görə də Nadir şah Sər Çubə keçidini adlayan gecəsi Nasir xan arxayınlıqla istirahət edirdi. Qarovullar xəbər verəndə ki, Nadir şah Xeybər keçidinin arxasından yaxınlaşmaqdadır, Nasir xan gözlərinə inana bilmədi. Dərhal dəstəsinə döyüşə hazır olmaq əmri verdi. Amma Hacıxan bəy Əfşarın dəstəsi o qədər yaxın idi ki, Nasir xan öz dəstəsi ilə müdafiə təşkil etməyə belə imkan tapmadı. Nadir şah qoşununu dörd dəstəyə böldü və özü də onların biri ilə döyüşə girdi. Nasir xanın qüvvələri gözlərini açmağa macal tapmayıb yalnız qaçmaq barəsində düşündülər.Nasir xanın ətrafında olan dəstənin qaçıb dağılması Xeybər keçidində mövqe tutmuş hind qüvvələrini çətin vəziyyətə saldı. Bu dəstə uzun müddət Nasir xanın dəstəsinin qaçıb dağılmasından xəbərsiz qaldı. Ona görə də onlar özlərini təhlükəsiz vəziyyətdə hiss edir və hər hansı müdafiə tədbirinə də əl atmırdılar. Amma onlar xəbər tutanda ki, Nadir şah qüvvələri Xeybər keçidinin arxasına keçib, onda keçidin şərqində olan yolu bağladılar. “Aləm Ara-ye Naderi”nın verdiyi məlumata görə, Nasir xanın məğlubiyyəti xəbərini eşidəndən sonra Xeybər keçidində yerləşdirilmiş 20 min nəfərlik hind qoşunu da qaçıb dağılmaq məcburiyyətində qaldı.Çünki göstərilən bütün cəhdlərə baxmayaraq Nadir şahın gözlənilməz manevri onların da vəziyyətini xeyli mürəkkəbləşdirmişdi. Belə olanda onlar da yalnız canlarını qurtarmaq barədə fikirləşdilər.
Döyüşdən 3 gün sonra Nadir Pişəvər şəhərini müqavimətlə qarşılaşmadan ələ keçirdi. 12 dekabrda yürüşlərini davam etdirən Əfşar ordusu Hind çayını Attokk məntəqəsi yaxınlığında keçərək 8 yanvar 1739-cu ildə Vəzirabad yaxınlığındakı Çenaba gəldilər. Qarşıda Moğol ordusu ilə həlledici Karnal döyüşü olacaqdı.
Lahorun ələ keçirilməsi
Sind çayından Pəncaba daxil olan Nadir buradan da Lahora irəlilədi. Lahor canişini Nadirə müqavimət göstərmək üçün istehkamları gücləndirdi. Lakin Nadir gözlənilməyən mövqedən hücum etdi və canişin təslim oldu. Canişindən 2 milyon rupi "hədiyyə" alan Nadir onun canını bağışladı və Lahorun hökmdarı təyin etdi. Ağır səfər yorğunluğundan və iki gərgin döyüşdən sonra Nadir şah bir müddət Lahorda qaldı və qoşunlara istirahət verdi. Lahorda qaldığı vaxt ərzində Nadir şah həm nəzarət altına aldığı ərazilərdə idarəetmə işlərinin tənzimlənməsi, həm qoşunların təchizatının təkmilləşdirilməsi, həm də hind qoşunları haqqında məlumatların toplanması ilə məşğul oldu. Çünki Lahor ətrafındakı döyüşlərdən sonra Məhəmməd şah Nadir şahla müharibənin qaçılmaz olduğunu anladı. O, vilayət hakimlərinə məktub göndərib qoşun toplanmasını tələb etdi. 1739-cu il fevralın 6-da Nadir şah qoşunları Lahordan Şahcahanabad istiqamətində hərəkətə başladı. Eyni zamanda irəli kəşfiyyatçılar göndərdi ki, moğol qoşunlarının hazırlığı barədə məlumat toplansın. "Aləm Ara-ye Naderi"yə görə, Nadir şah Lahordan hərəkətə başlayanda sərhəng Zadxanı kəşfiyyat işlərinə yolladı. Bu mənbədəki məlumata görə, Zadxan və başqa iki dərviş hind yoqları libasını geyinib tərkidünya dərvişlər sifətində Məhəmməd şahın düşərgəsinə getdilər. Moğol hərbçiləri qoşunlarında tanınmadıqları üçün onlar arxayınlıqla məlumatların toplanmasına başladılar. Zadxan çalışsa da qoşunların sayını müəyyənləşdirə bilmədi. Çünki Cahanabaddan Karnala kimi olan ərazilər moğol qoşunları tərəfindən tutulmuşdu. Zadxan bir neçə gün düşərgədə qaldıqdan sonra gecə ikən oradan çıxıb geri qayıtdı və Karnal ətrafında gördüklərini Nadir şaha çatdırdı.
Karnal döyüşü və Dehlinin ələ keçirilməsi
Moğol ordusunun komandanı
Xaçmaz Hərbi Dəstəsi
thumb|[[Şirin bəy Kəsəmənli ]] Xaçmaz Hərbi Dəstəsi — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Milli Ordusunun qrupu.
Nadir şah Əfşarın Hindistanı ələ keçirməsi
Karnal döyüşü və Dehlinin ələ keçirilməsi
Səadət xan istirahət etməyə macal tapmamış ona Nadirin adamlarının hücum etməsi xəbəri verildi. Ordusunun hədsiz dərəcədə yorğun olmasına baxmayaraq, Səadət xan düşərgədən ayrıldı. Səhrada olarkən gözləmədiyi halda Səadət xan Əfşar ordusu ilə üz-üzə gəldi. Nadir şahın hiyləsi işə yaramışdı. Nadir planına əsasən əvvəlcədən bu ərazidə kəşfiyyat dəstələri yerləşdirərək oranı tam nəzarət altına almışdı. Beləcə, Səadət xan moğolların əsas ordusundan təcrid olundu. Səadət xan qərərgaha bu barədə məlumat verdi və kömək istədi. Vəzir Nizamülmülk və sərkərdə Dövran xan buna etiraz etdilər. Bundan qəzəblənən Məhəmməd şah Dövran xanın hərbçi xarakterini alçaldan ifadələr işlətdi və onu qorxaqlıqda ittiham etdi. Buna cavab olaraq Dövran xan öz döyüş filini hazır etdirərək qoşunla düşərgədən Səadət xana yardım etmək üçün ayrıldı. Onun dəstəsi 8–9 min nəfərdən ibarət idi.
Xaçmaz Hərbi Dəstəsi
Yaradılmasında məqsəd
Azərbaycana Anton Denikinin hücum təhlükəsinin gözlənildiyi dövrdə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin hərbi naziri general Səməd bəy Mehmandarovun əmri ilə 1919 ilin yayında yaradılmış xüsusi taktiki qrupdur. Ölkənin şimal sərhədi boyunca müdafiə mövqeləri tutmuşdu.
Nadir şah Əfşarın Hindistanı ələ keçirməsi
Karnal döyüşü və Dehlinin ələ keçirilməsi
Nadirin ordusu irəliyə doğru hərəkətə başladı. Nadir ordunun önündə 1000 nəfərlik kürdlərdən, qacarlardan və bəxtiyarilərdən ibarət dəstələr yerləşdirmişdi. Onların əsas məqsədi Dövran xanı Kuncpura sıxışdırmaqdan ibarət idi. Digər qüvvələrin qarşısında isə manevrlər hesabına Səadət xanı Nadirin ordusunun mərkəzdəki qüvvələri ilə döyüşə cəlb etmək vəzifəsi qoyulmuşdu. Səadət xan Dövran xanın onun köməyinə gəlib çatması üçün yavaş-yavaş hərəkət etmək qərarına gəlmişdi. Bu isə Nadirin planına tam şəkildə uyğun gəlirdi. Aramla hərəkət edən moğol ordusu Nadirin güclü və cəld hücumlarına məruz qalırdı. Səadət xanın adamlarının əksəriyyəti yaralanaraq atlarından yıxıldı. Meydanda böyük əlbəyaxa döyüşü başladı. Əfşar ordusu Səadət xanın kiçik ordusunu mühasirəyə almağa başladı.
Xaçmaz Hərbi Dəstəsi
Rəhbərlik
General-mayor İbrahim ağa Usubov dəstənin komandiri, general-kvartirmeyster vəzifəsinin müvəqqəti icraçısı podpolkovnik Zeynalov qərargah rəisi təyin edilmişdi.
Nadir şah Əfşarın Hindistanı ələ keçirməsi
Karnal döyüşü və Dehlinin ələ keçirilməsi
Dövran xan Kuncpura çatanda dəvələr üzərindəki zəmburaklar və artilleriya onları əhatəyə aldı. Odlu silahlardan açılan atəş moğolların fillərini qorxuya saldı və onlar hürkdülər. Məhəmməd şah öz düşrəgəsindən artilleriya atışlarını izləyirdi və onun Dövran xana köməyə getmək cəhdinin Nizamülmülk tərəfindən alınır. Dövran xanın oğulları döyüşdə öldürüldü, özü isə fildən yıxılaraq yaralandı. Səadət xan isə döyüşməyə davam edirdi. Lakin onun dəstəsi də darmadağın edildi. Xorasan adlı döyüşçü onun filini yerə yıxdı və özünü əsir aldı. Ağır yaralı olan Dövran xan düşərgəyə gətirildi və az sonra dünyasını dəyişdi. Səadət xanın əsir alınması, Dövran xanın öldürülməsi moğollar arasında ruh düşgünlüyünə səbəb oldu.
Xaçmaz Hərbi Dəstəsi
Rəhbərlik
1919 ilin iyulunda Xaçmaz dəstəsinə rəhbərlik Quba piyada alayının komandiri polkovnik Şirin bəy Kəsəmənliyə tapşırıldı. 1-ci Tatar süvari alayı istisna olmaqla, digər hissə və bölmələr polkovnik Şirin bəy Kəsəmənlinin əməliyyat tabeliyinə verildi.
Nadir şah Əfşarın Hindistanı ələ keçirməsi
Karnal döyüşü və Dehlinin ələ keçirilməsi
Səadət xanın ələ keçirilməsi böyük uğur olsa da, Nadir şahı qarşıda hələ ciddi toqquşmalar gözləyirdi. Hər iki ordu silah təchizatı baxımından yaxşı vəziyyətdə idilər, lakin moğol ordusunda ciddi nizam-intizamsızlıq hiss olunurdu. Xüsusilə, ordunun vahid mərkəzdən idarə olunmasında ciddi problemlər yaşayırdılar. Moğol əsgərləri silah almaqla yanaşı, atlarını da samanla təmin etməli idilər. Bu da əlavə problemlər yaradırdı. Nadirin ordusunun təminatı isə mükəmməl səviyyədə idi.
Nadir şah Səadət xanın Əfşar ordusunun mərkəzinə olan hücumunu gördükdən sonra zəmburakların irəli çıxarılaraq maksimum səviyyədə atəş etmələrini əmr etdi. Əfşar boyundan olan 1.000 nəfərlik say-seçmə döyüşçüyə şəxsən rəhbərlik edən Nadir Kancpura kəndi yaxınlığında 3 cəzayirçi tüfəngləri ilə silahlanmış süvari dəstəsini yerləşdirdi. Hər biri min nəfərdən ibarət olan bu bölmələr Nadirin zəmburakları tərəfindən dəstəklənirdi. Nadir öz elit zəmburakçı dəstələrindən ikisini təpəyə göndərdi. Onların tapşırığı Əfşar ordusunun mərkəzinə hücum edən moğollara mane olmaq idi. Nadir sonra başqa bir dəstəni Dövran xan üzərinə fərqli yolla göndərdi və onlardan Kancpura ətrafında pusquda gözləyən ordunun sol cinahı üçün yem kimi istifadə etdi.
Səadət xan bu zaman öz hücumunu müvəqqəti olaraq dayandırdı və Dövran xanın əlavə qüvvələrinin gəlib çatmasını gözlədi. Lakin Nadirin mükəmməl taktikası sayəsində Dövran xan Səadət xandan uzaqlaşmışdı. Bir müddət gözlədikdən sonra isə o, kömək qüvvələri gözləmədən hücumunu davam etdirməyə başladı. Nizamülmülk Əlimərdan çayının arxasında olan döyüşçülərini ordunun əsas elementlərinə dəstək olmaq üçün yenidən təşkil etməyə başladı. alt=|thumb|[[Səadət Əli xan|Səadət xanın Kancpura pusqusunda öz döyüş filinin üzərində əsir düşməsini və Nadir şahın yanına aparılmasını təsvir edən illustrasiya.]] Əfşar ordusunun mərkəz bölməsi moğolların hücumunu gözləyirdi. Moğollar atəş xəttinə daxil olan kimi cəzayirçi xətləri tərəfindən ağır tüfəng atəşinə tutuldular. Səadət xanın döyüşçüləri hətta Əfşar ordusunun mərkəz xəttinə yaxınlaşmağı da bacarmışdılar. Nəticədə mərkəzə böyük təzyiq edən əlbəyaxa döyüş başladı.
Nadir döyüşü ön xətdə olan cəzayirçilərin yanında dayanaraq izləyirdi. Cəzayirlərin ağır güllələri rahatlıqla döyüş fillərinin yüngül zirehlərini deşirdi. Bu əsnada döyüş filləri üzərində döyüşən bir çox moğol əsilzadəsi öldürüldü və ya əsir götürüldü. Dövran xan özü də vuruldu və vurulma zamanı öz döyüş filindən yerə yıxıldı. Ağır yaralanan Dövran xan xidmətçilərini dərhal ona kömək etməyə çağırdı.
Əfşar ordusunun sağ cinahının komandanı Təhmasib xan Cəlair hələ döyüşə qatılmamışdı. Digər mövqelərdə döyüşlər getdikcə Təhmasib xan öz qoşunlarını şimala — sol cinahdakı Səadət xanın bölmələrinə doğru yönəltdi. Mərkəzdə Səadət xanın qüvvələri ilə amansız döyüşlər iki saat davam etdi. Əfşar ordusunun döyüşçüləri Səadət xanın döyüş filinə dırmanaraq onu təslim olmağa məcbur etdilər. Moğol ordusunun elit bölmələrinin döyüşçülərinin xeylisi öldürüldü, qalanları isə Əlimərdan çayına doğru qaçmağa başladılar. Onlar çayın kənarında Nadirin pusquya yerləşdirdiyi əsgərlər tərəfindən təqib edildilər və böyük itki verdilər. Moğolları əlverili mövqeyə çəkmək istəyən Nadir şərqdəki döyüş xətlərini yenidən bərpa etdi. Nizamülmülk tərəfindən komandanlıq edilən və çayın ətrafında mövqe tutan moğol döyüşçüləri Nadirin ordusu ilə toqquşmada çoz az müqavimət göstərə bildilər və qaçmağa başladılar.
Moğolların təslim olması
24 fevralda Nadir Səadət xanı yanına çağıraraq ondan Məhəmməd şahla danışıqlar aparmağın ən asan yolunu soruşdu. Səadət xan isə ona Nizamülmülklə əlaqə saxlamağı tövsiyə etdi. Nizamülmülk danışıqlar üçün Nadirin düşərgəsinə gəlməyi qəbul etdi və sülh nümunəsi kimi Quranın bir nüsxəsini göndərdi. Nadir Nizamülmülklə söhbət etməyə başladı və özünün Hindistana yürüş etməyə vadar edildiyini bildirdi. Ona görə Hindistan hakimiyyətinin onun tələblərini yerinə yetirməməsi onu bu yürüşə vadar etmişdi. Nizamülmülk isə cavabında əfqan qaçaqları tuta biləcək güclərinin olmamasını bildirdi. Nadir moğolların ona çox şey borclu olduğunu bildirdi və Teymurun vaxtilə göndərdiyi tacı tələb etdi. Sonra isə bildirdi ki, vaxtilə moğollar onun ölkəsindən kömək almış və qarşılığında heç bir ödəniş etməmişdirlər. Həmçinin Nadir xatırlatdı ki, moğollarla onun ölkəsi arasında qarşılqılı yardım haqqında müqavilə olmuş, lakin onun apardığı müharibələrdə moğollar ona heç bir yardım göstərməmişdirlər. Nadir Nizamülmülkə dedi ki, moğol imperatorunu öz düşərgəsinə gətirmək üçün iki adam göndərəcəkdir. left|thumb|299x299px|[[Nadir şah|Nadir şahla Məhəmməd şahın görüşü. Bu görüş zamanı şahların ikisi də türkcə danışmışdır.]] 26 fevral günü Məhəmməd şah nəzərdə tutulduğu kimi düşərgəyə gəldi. Nadir onu öz çadırının önündə qarşıladı. Onlar qiymətli xalçanın üstündə əyləşdilər. Yemək süfrəsi açıldı. Nadir yeməklərin zəhərli olmamasından qonaqlarını əmin etmək üçün birinci özü yedi. Yemək bitdikdən sonra moğolların Nadirə ödəyəcəyi təzminatın miqdarı barədə razılığa gəldilər. Səadət xan Nadiri əmin etmək istəyirdi ki, əgər o, moğol düşərgəsinə getsə və ona Nizamülmülkün aradan götürülməsində kömək etsə, bu zaman razılaşdırılandan daha çox xəracın alınması mümkün olacaqdır. Zaman keçdikcə moğol əsgərləri arasında aclıq başladı.
Martın əvvəllərində Nadir Nizamülmülklə yenidən görüşdü və əvvəlki danışıqların nəticələrini tək tərəfli olaraq ləğv etdiyini bildirdi. Nizamülmülk buna etiraz etsə də, Məhəmməd şaha məktub yazmağa məcbur edildi. Məktubda vəzir öz şahından Nadirin düşərgəsinə gəlməyi xahiş edirdi. Məhəmməd şah bunu qəbul etdi və Nadirin düşərgəsinə yollandı. Yanına gələn Məhəmməd şahı Nadir bir müddət çadırın önündə gözlətdi və bununla ona əsiri olduğunu uyğun dillə başa saldı. Məhəmməd şah Nadirə tabe oldu və bundan sonra onun düşərgəsində onun nəzarət altında qaldı. thumb|400x400px|[[Çəhəl Sütun Sarayı|Çəhəl Sütün sarayının tavanı. Sağ tərəfdə yerləşən incəsənət nümunəsi Karnal döyüşünə həsr edilmişdir.]] Nadir mərhəmət nümunəsi olaraq moğol əsgərlərinə silahları və ərzaqları ilə birlikdə düşərgələrini tərk etmək icazəsi verdiyini elan etdi. Lakin ordu üzvlərini əksəriyyəti yollarda kəndlilər və quldurlar tərəfindən öldürüldü. Moğol ordusu dağıldı. Öz əsgərlərinə isə 3 aylıq maaş miqdarında əlavə ödəniş etdi. Özünün ən etibarlı generallarından olan Təhmasib xan Cəlairi isə Səadət xanla birlikdə Dehliyə daxil olmaq üçün göndərdi.
Dehlinin fəthi
thumb|330x330px|Nadir şahın Böyük Moğol imperiyasının imperatorlarının əyləşdiyi Tovuzquşu taxtında əyləşməsini təsvir edən [[illustrasiya. Bu taxt sonradan Nadirin imperiyasının mərkəzinə aparılmış və imperial gücün simvoluna çevrilmişdir.]] 12 martda Nadir Məhəmməd şahla birgə Dehliyə istiqamət götürdüş Onlar martın 18-də Şalimar bağları adlanan əraziyə çatdılar. Təhmasib xan Cəlair və Səadət xan Dehlinin darvazalarını Nadirin üzünə açmaq üçün öndə gedirdilər. 19 martda Məhəmməd şah şəhəri Nadirin təntənəli girişi üçün hazırlamağa göndərildi. Səadət xan Şalimar bağları ərazisində dayandı ki, Nadir şəhərə daxil olarkən müşayiət etsin. Nadir isə 20 mart 1739-cu il tarixində vassalı Məhəmməd şahla birgə Dehliyə daxil oldu.
Dehlidə şəhərində şayiələr yayılmağa başlamışdı. Yaxında yeni əlavə vergilərin toplanacağı, Məhəmməd şahın Nadiri həbs etdiyi və ya öldürdüyü barədə şəhər əhalisi arasında şaiyələr yayılmışdı. Həmçinin danışırdı ki, Nadir sui-qəsd nəticəsində qətlə yetirilmişdir. Sui-qəsd şayiəsi yayılan zaman Dehlidə taxın anbarının qarşısında Dehli əhalisinin nümayəndələri taxılın qiyməti ilə bağlı Əfşar ordusunun nümayəndələri ilə danışıqlar aparırdılar. Şəhər əhalisinin nümayəndələri hücum edərək 5 döyüşçünü öldürdülər. Bu hadisə şəhər əhalisinin Nadirin əsgərlərinə qarşı ayağa qalxmasını təşviq etdi. Şəhərlilər şəhər boyunca Nadirin əsgərlərini hədəfə almağa başladı. Bu xəbər Nadirə çatdırıldığı zaman o, buna inanmadı və bunu şəhəri qarət etmək üçün bəhanə axtaran əsgərlərin işi olaraq qiymətləndirdi. Lakin bu tipli xəbərlərin ard-arda gəlməsindən sonra Nadir özünün yaxın çevrəsindəki adamları bunu araşdırmaq üçün göndərdi. Bu şəxslərdən ikisi qəzəbli kütlə tərəfindən öldürüldü. Nadir cavab olaraq 1000 nəfərlik cəza qüvvəsi göndərdi və bu qüvvəyə yalnız şiddət göstərən əhalini cəzalandırmağı tapşırdı.
Dehli üsyanı
thumb|421x421px|[[Nadir şah|Nadir şahın öldürülmüş əsgərlərinin meyidləri üzərindən Rövşən üd-Dövlə məscidinə doğru getməsini əks etdirən rəsm əsəri.]] Dehlidəki üsyan nadirin üsyanı yatırmaq üçün göndərdiyi dəstələrin oxlardan və digər silahlardan hücuma məruz qalması ilə daha da şiddətləndi. Gecə boyunca müxtəlif izolyasiya edilmiş bölgələrə Nadirin ordusunun dpyüşçüləri yerləşdirildi. 22mart səhəri Nadir gecələdiyi yerdən çıxdı və qüvvələr yerləşdirdiyi Rövşən üd-Dövlə məscidinə doğru yola çıxdı. Yolda olarkən binaların üstündən Nadirə doğru tüfəngdən atəş açıldı. Lakin güllə az fərqlə Nadirin yanından keçdi və generallarından birini öldürdü. Nadir Rövşən üd-Dövlə məscidinin damına çıxaraq Əfşar ordusunun əsgərlərinin öldüyü bütün məhəllərə girməyi və həmin məhəllələrdə yaşayan bir nəfəri belə sağ buraxmamağı əmr etdi. Bunu əmr edərkən isə qətliama işarə olaraq qılıncını çıxardı.
Moğol zadəgan ailələrindən olan Seyid Niyaz xan və Şahnavaz xan üsyanı dəstəkləyən şəxslərdən idilər. Niyaz xan öz dəstəkçilərindən ibarət kiçik bir dəstə göndərərək bir qrup döyüşmünü öldürtdü. O, daha sonra Şahnavaz xanla birləşərək Nadirin Hindistan döyüş fillərini topladığı tövləyə hücum etdi. Tövlə ələ keçirildi və bu iki şəxs döyüş fillərindən istifadə edərək şəhərdən qaça bildilər. Qaçan şəxslər şəhərdən kənardakı qalaya sığındılar. Qala Nadirin ordusu tərəfindən dağıdıldı və qaladakılar əsir alındı. Əsirlər məscidin yanında gözləyən Nadirin hüzuruna çıxarıldı və onun əmri ilə bütün əsirlərin başı kəsildi. Nadir yalnız əsir qadınları buraxdı. left|thumb|300x300px|Nadir şahın qılıncını qaldırmaqla üsyançıların qətlə yetirilməsi barədə əmr verdiyi Rövşən üd-Dövlə məscidi. Təxminən bir gün davam edən üsyanın yatırılması prosesi Nadirin öz nümayəndələrini göndərməsi və qətliamlarıdayandırmağı əmr etməsi ilə sona çatdırıldı. Əfşar ordusunun əmr gələn kimi qətliamları dayandırması bir çox müasir tarixçini belə heyrətə salmışdır. Bu Nadirin ordusunun nə dərəcədə nizam-intizamlı olmasının sübutudur. Üsyanın yatırılması qısa müddət davam etsə də, öldürülənlərin sayı xeyli çox idi. Hadisələrin sonunda Dehli şəhərində təxminən 30.000 nəfər öldürüldü. Nadirin əmri ilə vergi toplanmasına başlanıldı və ətraf ərazilərə də vergi toplamaq üçün nümayəndələr göndərildi. Məhəmməd şahın nazirləri belə təhlükəsizlikdə deyildi. Hadisələr əsnasında nazirlərdən biri işğəncə görmüş və var-dövləti müsadirə edilmişdi.
Nadir vergi toplanması işini zəmanət altına almaq üçün şəhərin hər bölgəsinə 1000 nəfərlik süvarilər göndərdi. Lakin o, ən böyük sərvəti moğol sülaləsinin paytaxtındakı xəzinələrdən topladı. Tovuzquşu taxtı Əfşar ordusu tərəfindən müsadirə edildi və sonradan imperial gücün simvoluna çevrildi. Bu qızıl taxtla yanaşı Nadir moğol xəzinəsindən Kuh-i-Nur və Dərya-i-Nur  almazlarını da ələ keçirdi.
Nadirin Hindistandan əldə etdiyi sərvətin dəqiq miqdarını müəyyən etmək xeyli çətindir. Təxmin olunur ki, Nadir 700 milyon rupi dəyərində qızıl, gümüş, qiymətli daş-qaşlardan ibarət qənimət toplamışdı. Müqayisə üçün deyək ki, Yeddi İllik Müharibə (1756–1763) Fransa hökumətinə 1,8 milyard türk lirəsinə başa gəlib. Bura bütün hərbi xərclər — quruda və dənizdə baş verən hərbi əməliyyatlar, eləcə də Avstriya hökumətinin ödədiyi təzminatlar daxildir. Həmin məğləğ o dövrün pulu ilə təxminən 90 milyon funt sterlinqə bərabər idi. İndiki pulla isə 8.2 milyard funt sterlinq deməkdir. Nadir o zaman Dehlidən təqribən 87,5 milyon funt sterlinq dəyərində qənimət toplamışdı. Qeyd etmək lazımdır ki, həmin dövrdə İngiltərədə adi işçinin illik məvacibi 20 funt sterlinq idi. Karnal qələbəəsi və Dehlinin fəthi Nadiri beynəlxalq miqyaslı gücə çevirdi.
Bütün bunlarla yanaşı Böyük Moğol imperatoru bir sıra müqavilələr imzalamağa da məcbur edildi. Nəticədə onun dövləti daha da zəiflədi. O, qərbdəki bütün torpaqları üzərindəki hüquqlarından Nadirin lehinə imtina etdi. Nadir həmçinin, iki sülalə arasında qohumluğun yaranması üçün də çalışırdı. O, oğlanları və generalları üçün bir sıra evliliklər təşkil etmişdi. Arzuladığının hamısını əldə etdikdən sonra Nadir geri qayıtmaq üçün hazırlaşmağa başladı. thumb|Kuh-i-Nur almazının müxtəlif bucaqlardan görünüşü.
Nəticə
Dehlinin yağmalanmasından sonra Nadirin oğlu Mürtəza Mirzə moğol şahzadəsi ilə evlənmişdi. Nadir yürüşünü tamamlayıb imperiyasının mərkəzinə geri dönməyə hazırlaşarkən onun ordusunun bəzi hissələri Siqhlərin hücumuna məruz qaldı. Hücum edən Siqhlər orduya ziyan vurmaqla birlikdə, qənimətlərin bir hissəsini ələ keçirdilər, qulları azad etdilər. Mayın dəhşətli istiləri hakim olduğuna və ordu qənimətlə yükləndiyinə görə Əfşar ordusu onları təqib edə bilmədi. Lakin bütün bunlara baxmayaraq, Hindistandan götərilən qənimətlər o qədər çox idi ki, Nadir Əfşar imperiyasından 3 illik vergi toplanmasını dayandırdı. Şərqdə Moğol imperiyası üzərində qazanılmış parlaq qələbədən sonra artıq qərbdəki əsas rəqib Osmanlı imperiyası ilə döyüşə yollanmaq olardı. Osmanlı sultanı I Mahmud Əfşar imperiyası ilə yeni müharibə başlatdı və bu müharibə zamanı moğol imperatoru Məhəmməd şah da onunla əməkdaşlıq etdi. Onun əməkdaşlığı 1748-ci ildəki ölümünə qədər davam etdi. Tarixçi Eksvorti bildirir ki, Nadirin Hindistan yürüşü və qələbəsi ingilislərin Şərqi Hindistan Şirkətinə oradakı real vəziyyəti, imperiyanın çox zəifliyini göstərdi və onları bu güc boşluğunu doldurmağa tələsdirdi. Bundan başqa, Eksvorti əlavə edir ki, Nadirin Hindistan yürüşü olmasaydı, ingilislərin oradakı hakimiyyəti bu qədər tez başlamaz və ya bu qədər güclü ola bilməzdi, hətta bu qədər qlobal effektə malik olmazdı.
Beynəlxalq Qızıl Xaç və Qızıl Aypara Hərəkatı
Beynəlxalq Qızıl Xaç və Qızıl Aypara Hərəkatı — dünya üzrə təxminən 97 milyon nəfər könüllünü, üzvü və işçi heyətini əhatə edən beynəlxalq humanitar hərəkat olub, insan həyat və sağlamlığını qorumaq, bütün insanlara hörməti təmin etmək, insanların əzab-əziyyətlərini yüngüləşdirmək və ondan qorumaq məqsədi ilə yaradılmışdır.
Hərəkat hüquqi cəhətdən biri-birindən müstəqil olan, lakin ümumi əsas prinsiplərlə, məqsədlərlə, simvollarla, nizamnamələrlə və idarəetmə qurumları ilə birləşmiş müxtəlif fərqli təşkilatlardan ibarətdir:
Solferino, Jan-Henri Dünan (Jean-Henry Dunant) və fondu
thumb|[[Anri Dünan|Henri Düran (Jean-Henri Dunant), "Solferino xatirələri " əsərinin müəllifi.]] XIX əsrin ortalarına qədər orduda zərəçəkmişlərə tibbi yardım göstərmək və döyüş meydanlarında yaralanmış əsgərləri yerləşdirmək və müalicət etmək üçün yaxşı təşkil olunmuş heç bir səhiyyə institutu mövcud deyildi. İslahatçı dindar xristian olan, İsveçrəli iş adamı Henri Dünan (Jan-Henri Dünan) 1859-cu ilin iyun ayıında o zaman Fransa işğalı altında olan Əlcəzairdə biznes qurmaqla bağlı Fransa imperatoru III Napoleon ilə danışıqlar aparmaq üçün İtaliyaya səfər edir. O, 24 iyunun axşamı Avstria-Sardiniya müharibəsi ilə əlaqədar baş vermiş Solferino döyüşündən sonra kiçik şəhər olan Solferinoya çatır. Bir gün ərzində ümumilikdə hər iki tərəfdən təxminən 40000 əsgər ölü və yaralı halda döyüş meydanında qalmışdı. Henri Dünan yaralardan şiddətli əziyyət çəkən əsgərləri və onlara heç bir tibbi yardımın olunmaması ilə müşahidə olunan döyüşün arxada buraxdığı mənzərəni görərək dəhşətə gəlir. O, səyahət məqsədindən tamamilə əl çəkərək özünü həsr edir bir neçə gün yaralıların müalicə olunmasına və qayğısına qalınmasına. Yerli kəndlilələ birlikdə heç bir ayrı-seçkilik qoymadan yaralılara kömək göstərilməsi işini təşkil edir.
Cenevrəyə evinə qayıtdıqdan sonra "Solferino xatirələri" adlı kitab yazmağı qərara alır və 1862-ci ildə nəşr etdirir. Henri Dünan kitabın surətlərini Avropanın aparıcı siyasi liderlərinə, yüksək rütbəli hərbi fiqurlarına və dəyişiklik etməkdə ona kömək edə biləcək insanlara göndərir. Solferinoda yaşadıqlarını təsvir etməklə qalmyıb, Xristian təlimindən ilhamlanaraq və Solferinoda görüklərindən təsirlənərək müharibələr zamanı yaralılara kömək etmək üçün açıq şəkildə milli könüllü yardım təşkilatlarının yaradılmasını təbliğ və müdafiə edirdi. Əlavə olaraq, o, tibb işçilərinin və yaralı əsgərlərin müalicə olduğu xəstəxanaların qorunmasınına zəmanət verə biləcək beynəlxalq müqavilənin formalaşdırılmasına çağırırdı. thumb|[[Beşlər komitəsi: Louis Appia, Guillaume-Henri Dufour, Henry Dunant, Théodore Maunoir, Gustave Moynier.]] 1863-cü ildə Cenevrə İctimai Cəmiyyətinin prezidenti və Cenevrəli hüquqşünas Gustave Moynier (Qüstav Müanye) Dünanın kitabının kopiyasını əldə etdikdən sonra onu rəhbərlik etdiyi cəmiyyətin iclasında müzakirəyə təqdim edir. Cəmiyyətdəki ilkin müzakirələrdən sonra qərara gəlinir ki, Dunantın təkliflərinin mümkünlüyünü müəyyən etmək üçün və son nəticədə təkliflərin mümkün tətbiqi bağlı beynəlxalq konfransın təşkili üçün araşdırma komisiyası yaradılır. Sonralar "Beşlər komitəsi" adlanacaq komitənin üzvləri Dünan və Moynier ilə yanaşı, səhra cərrahı kimi geniş təcrübəyə malik həkim Louis Appia, Cenevrə Gigiyena və Səhiyyə Komissiyasında çalışan Appianın dostu və həmkarı Théodore Maunoir , İsveçrənin məşhur ordu generalı Guillaume-Henri Dufour idilər. Səkkiz gündən sonra bu beş nəfər qərara gəlir ki, komitəni "Yaralılara yardım üzrə beynəlxalq komitə" adlandırsınlar.
Komitə 1863-cü ilin 26–29 oktyabrında Cenevrədə döyüş meydanlarında tibbi xidmətin yaxşılaşdırılması üçün tədbirlər görülməsi məqsədi ilə beynəlxalq konfrans təşkil edir. Konfransda milli hökumətlərdən 18 nəfəri rəsmi nümayəndə, qeyri-hökumət təşkilatlarından 6 nəfər nümayəndə, qeyri-rəsmi 7 nəfər xarici nümayəndə və Beynəlxalq komitənin 5 nəfər üzvü olmaqla ümumilikdə 36 nəfər iştirak edirdi. Konfransda aşağıdakı dövlət və krallıqların rəsmi nümayəndələri iştirak edirdi: Avstriya İmperiyası, Böyük Baden Hersoqluğu , Bavaria Krallığı , İkinci Fransa İmperiyası , Hanover Krallığı , Böyük Hesse Hersoqluğu , İtaliya Krallığı , Niderland Krallığı , Prussia Krallığı , Rusiya imperiyası , Saxon Krallığı , İspaniya Krallığı , İsveş və Norveç Birləşmiş Krallığı və Böyük Britaniya və İrlandiya Birləşmiş Krallığı.
Konfransda verilmiş təkliflər 29 oktyabr 1863-cü il tarixində konfransın son qətnaməsi olaraq aşağıdakı məzmunda qəbul olunur: thumb|[[Birinci Cenevrə Konvensiyası (1864)]] Bir il sonra İsveçrə hökuməti bütün Avropa hökumətlərini, Amerika Birləşmiş Ştatlarını, Brazilya və Meksikanı rəsmi diplomatik konfransa dəvət edir. 22 avqust 1864-cü il tarixində müharibə meydanlarında yaralanmış əsgərlərin vəziyyətinin yaxşılaşdırılması üzrə Birinci Cenevrə Konvensiyası qəbul olunur və 12 dövlət və krallığın nümayəndəsi tərəfindən imzalanır. Konvensiya 10 maddədən ibarət olub silahlı münaqişələr zamanı səhra tibb heyətinin, spesifik humanitar institutların və yaralı əsgərlərin ayrı-seçkilik olunmadan müdafiəsini müəyyən edən qaydalara zəmanət verirdi. Konvensiyaya uyğun olaraq Belçika, Danimarka, Fransa, Oldenburq, Prussiya, İspaniya və Vüttenberqdə ilk Milli cəmiyyətlər yaradılır. 1864-cü ildə Louis Appia və Danimarka ordusunun zabiti kaptan Charles van de Velde ilk dəfə silahlı münaqişələrdə Qızıl xaç sinmvolu altında fəaliyyət göstərən müstəqil və tərəfsiz nümayəndələr oldular. 1867-ci ildə Müharibə yaralılarına qayğı üzrə Mill Yardım Cəmiyyətlərinin beynəlxalq konfransı keçirilir. 1876-cı ildə komitəyə indiki adı olan Beynəlxalq Qızıl Xaç Komitəsi (ICRC) adı qoyulur.
Tarixi
100 ildən artıq şanlı tarixə malik Azərbaycan Qızıl Aypara Cəmiyyəti (AzQAC) Respublikada dövlət qanunu ilə rolu müəyyən olunmuş ən böyük humanitar təşkilatdır. Cəmiyyət dünyanın ən nəhəng humanitar qurumu olan Beynəlxalq Qızıl Xaç və Qızıl Aypara Hərəkatının ölkəmizdə yeganə, tam və bərəbərhüquqlu üzvüdür. Azərbaycan Qızıl Aypara Cəmiyyəti dünyanın ən böyük humanitar şəbəkəsi olan Beynəlxalq Qızıl Xaç və Qızıl Aypara Cəmiyyətləri Federasiyası (IFRC) ilə birlikdə Azərbaycanda və bütün dünyada əhalinin həssas qruplarına daxil olan milyonlarla insanına dəstək və humanitar xidmətlərlə təmin edir. Azərbaycan Qızıl Aypara Cəmiyyətinin əməkdaşları və könüllüləri hər zaman fövqəladə vəziyyətlərdən öncə hərəkət edərək, risklərin azaldılması məqsədilə həyata keçirilən maarifləndirmə tədbirləri vasitəsilə icmaların fövqəladə vəziyyətlərə hazırlığına kömək edir. Cəmiyyətinin əməkdaşları və könüllüləri hələ uzun müddət qalaraq zərər çəkmiş insanlara həyatlarını yenidən qurmaqda və dirçəlməkdə dəstək göstərir. Milli Cəmiyyət milliyyətinə, irqinə, dini inanclarına, sinfinə və ya siyasi düşüncələrinə görə heç bir ayrı-seçkilik qoymadan insanlara humanitar yardım göstərir.
1859
Hər şey 1859-cu il iyunun 24-də İtaliyanın şimalında yerləşən Solferino şəhərində başlandı.Fransız və İtalyan əsgərləri Avstriyalılarla müharibə zamanı, cəmi bir neçə saat ərzində qırx minə yaxın insan döyüş meydanında yaralanıb və həlak olub.Orduların tərkibində cüzi sayda fəaliyyət göstərən tibbi xidmət öz gücsüzlüyünü göstərdi. İsveçrəli iş adamı Anri Dünan təsadüfən həmin yaralıların çəkdiyi əzab və iztirabları görərək, ətrafdakı dinc sakinlərə müraciət edərək, yaralıların millətindən asılı olmayaraq, hər bir insana kömək etməyə çağırdı.
1863
Anri Dünan 1863-cü il fevralın 17-də Qustav Muanye (Cenevrədə xeyriyyə cəmiyyətinin prezidenti), Qiyyom-Anri Dyufur (hərbi general), Lui Appiya və Teodor Monuar (həkimlər) birlikdə Solferino hadisələri müzakirə etmək məqsədi ilə “Beşliklər Komitəsi”-nin toplantısını həyata keçirtdi. Həmin toplantıya “Yaralılara kömək Beynəlxalq Komitəsi” adı verilmişdir. Həmin toplantıda ağ fonda qırmızı xaç Komitənin rəsmi emblemi kimi qəbul olunub. Bu emblem heç bir dini məna daşımır və döyüş meydanında fəaliyyət göstərən tibbi işçilərinin fərqlənməsi və müdafiəsi üçün istifadə olunur. Gələcəkdə bu komitə “Beynəlxalq Qızıl Xaç Komitəsi” kimi tanınıldı.
1919
Dünyanın bütün ölkələrində müharibə zamanı millətindən, dinindən, cinsiyyətindən asılı olmayaraq, yaralılara kömək məqsədi ilə könüllü cəmiyyətlərin yaradılması zərurətindən Beynalxalq Qızıl Xaç və Qızıl Aypara Cəmiyyətlərinin Federasiyası yaradılmışdır. Beləliklə ümümiyyətlə üç struktur meydana çıxdı: Milli Cəmiyyət (ölkədən asılı olaraq Qızıl Xaç, Aypara və ya Kristal adlandırılır); Beynəlxalq Qızıl Xaç və Qızıl Aypara Cəmiyyətlərin Federasiyası və Beynəlxalq Qızıl Xaç Komitəsi.
Azərbaycanın dövlət müşavirlərinin siyahısı
Azərbaycan dövlət müşavirlərinin siyahısı — 18 oktyabr 1991-cı ildən sonra ölkədə müstəqillik edilmişdi, bu vaxtdan başlayaraq Azərbaycanın dövlət müşavirləri bu siyahıda göstərilib. Bu məqalədə Azərbaycanın dövlət müşavirləri sıralanmışdır.
Beynəlxalq Qızıl Xaç və Qızıl Aypara Hərəkatı
1920
Şərqdə ilk Demokratik Cümhuriyyətin hərbiyyə naziri əvəzi vəzifəsində çalışan general-leytinant Əliyağa Şıxlinski və xarici işlər naziri Fətali Xan Xoyski tərəfindən 10 mart 1920- ci il tarixində Azərbaycan Qızıl Aypara Cəmiyyəti rəsmi qeydə alınmışdır. 1925-ci il avqustun 15-də isə Azərbaycan Qızıl Aypara Cəmiyyətinin ilk nizamnaməsi qəbul olunmuşdur.
İran–Suriya münasibətləri
İran—Suriya münasibətləri — İran və Suriya arasında iki tərəfli diplomatik münasibətlər.
Beynəlxalq Qızıl Xaç və Qızıl Aypara Hərəkatı
1928
Bu ildə Azərbaycan Qızıl Aypara Cəmiyyəti öz birinci qurultayını keçirdi və artıq bir təşkilat kimi formalaşmışdır. Həmçinin tibb bacılarını hazırlamaq məqsədi ilə Cəmiyyətin nəzdində iki illik tibb bacıları kursları təşkil edildi. Kursu bitirənlər Cəmiyyətin strukturlarında çalışmaqla yanaşı, sanitar-maarifləndirmə və qan donorluğunun təliğində çalışırdılar.
1941
Azərbaycan Qızıl Aypara Cəmiyyəti 1941-ci ilin əvvəllərində öz sıralarında 135 000 üzvü birləşdirirdi. İkinci Dünya müharibəsi illərində Cəmiyyət 6 500 nəfərdən artıq tibb bacısı və sanitar xilasetmə fəaliyyəti üçün hazırlaşdırıb döyüş meydanına göndərmişdir. Həmçinin Cəmiyyət tərəfindən minlərlə sanitar dəstə və sanitar məntəqə yaratmışdı.
İran–Suriya münasibətləri
Tarix
2011-ci ildə Suriyada vətəndaş müharibəsinin başlamasından sonra İran hökuməti müttəfiqinə kömək üçün İran ordusunun elit hissələrini göndərərək Bəşər Əsədə genişmiqyaslı dəstək verir. 2011-ci ilin may ayında ingilis qəzetlərindən olan The Guardian, İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun Suriya polisinin nümayişçiləri dağıtmasına kömək etmək üçün Dəməşqə əlavə qüvvələr göndərdiyinə dair bir məqalə yayımlayır. İranın xarici siyasət məsləhətçisi Əli Əkbər Vilayəti İranın strateji müttəfiqini itirməyə hazır olmadığını söyləyir. İran Suriya hökumətinə qiyam əleyhinə silahlar və kəşfiyyat yardımı verməyə başlayır, həmçinin İran Latakiya hava limanındakı hərbi bazanı maliyyələşdirməyə də hazır olduğunu bildirir. 2011-ci ilin avqust ayında ingilis qəzeti The Daily Telegraph Suriya gizli polisinin keçmiş bir üzvünün ölkədə etirazların yatırılmasında iştirak edən İran snayperlərinin olduğunu bildirdiyinə dair bir məqalə yayımlayır. ABŞ hökumətinə görə, Mohsen Şizari (İran xüsusi təyinatlı qüvvələri Qüds komandirlərindən biri) Suriyaya yerli təhlükəsizlik qüvvələrini yetişdirmək üçün göndərilib. 2011-ci ilin iyun ayının sonunda İranın Ali Dini Lideri Əli Xamenei Suriyadakı iğtişaşların arxasında ABŞ və İsrailin dayandığını söyləyir. İranın Suriyanın mövcud hökumətinə dəstək verəcəyini bildirir. Digər İran rəsmiləri də Bəşər Əsədə qeyd-şərtsiz dəstəyini ifadə edir. 2011-ci ilin avqust ayının sonunda İran hökuməti Suriyada baş verənlərdən narahatlığını dilə gətirir və Xarici İşlər Naziri Əli Əkbər Salehi Suriyanın xalqının tələblərinə qulaq asması lazım olduğuna dair bir açıqlama verir.
Beynəlxalq Qızıl Xaç və Qızıl Aypara Hərəkatı
1976
1976-1981-ci illər ərzində Azərbaycan Qızıl Aypara Cəmiyyətinin minlərlə donorları, təmənasız qan donorluğu sahəsində aktiv fəaliyyətinə görə fəxri fərmanla, birinci-üçüncü dərəcəli “SSRİ donoru” və “SSRİ-nin fəxri donoru” döş nişanları ilə mükafatlandırıldı.
İran–Suriya münasibətləri
Tarix
Suriyalı dissident və alim Murhaf Juejati Bəşər Əsədin vətəndaş müharibəsində məğlub olacağı təqdirdə İranın hərbi yolla müstəqil bir Ələvi dövlətinin yaradılmasına dəstək olacağını müdafiə edir. 2011-ci ildən bəri İran silahlı qüvvələri Suriyadakı vətəndaş müharibəsində fəal iştirak edir. İran hərbi heyəti məsləhətçi, təhlükəsizlik işçisi, xüsusi təyinatlı kimi özünü göstərir və döyüşlərdə birbaşa iştirak edir. 2016-cı ildən etibarən Suriyadakı döyüş sahəsində İran generallarının ölümləri qeyd edilir.
Beynəlxalq Qızıl Xaç və Qızıl Aypara Hərəkatı
1994
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab Heydar Əliyevin diqqəti sayəsində Azərbaycan Respublikası Milli Məclisin 25 noyabr 1994-cü il tarixli 926 saylı “Azərbaycan Qızıl Aypara Cəmiyyətinin işini yaxşılaşdırmaq haqqında” qərarına əsasən, Azərbaycan Qızıl Aypara Cəmiyyəti rəsmən dövlət tərəfindən tanındı və respublikada Beynəlxalq Qızıl Xaç və Qızıl Aypara hərəkətının tərkib hissəsi kimi fəaliyyət göstərən yeganə rəsmi milli cəmiyyət elan olundu.
2003
Azərbaycan Qızıl Aypara Cəmiyyətinin inkişafında müstəsna xidmətləri olan şəxslər üçün “Qızıl Aypara” medalı təsis edildi. İlk olaraq bu medalla Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, Qızıl Aypara Cəmiyyətinin fəxri üzvü İlham Əliyev cənabları təltif olunmuşdur.
2007
Qızıl Aypara Cəmiyyətinin fəxri üzvü, möhtərəm Prezidentimiz cənab İlham Əliyev qanunvericilik təşəbbüsü ilə “Azərbaycan Qızıl Aypara Cəmiyyəti haqqında” qanun layihəsi Parlamentin müzakirəsinə təqdim olundu. Milli Məclisdə qanun layihəsi hər 3 oxunuşda müzakirə olundu, əlavə və dəyişikliklər nəzərə alınmaqla 8 may 2007-ci il tarixində Parlament tərəfindən qəbul edildi və dövlət başçısının 22 may 2007-ci il tarixli Fərmanı ilə qüvvəyə mindi.
2019
COVID-19 pandemiya zamanı ehtiyaclılara, xüsusi ilə qocalara və xəstə ahıllara, maliyyə vəziyyəti çətin olan və aztəminatlı ailələrə Azərbaycan Qızıl Aypara Cəmiyyətinin işçiləri və könüllüləri tərəfindən gücləndirilmiş rejimdə humanitar yardım göstərilmişdir. Onlara gündəlik olaraq ərzaq və gigiyena məhsulları çatdırılmışdır. Fandreyzing tədbirləri keçirdərək və həmçinin böyük korporativ şirkətləri cəlb edərək ehtiyaclılara bütün pandemiya boyu qayğı göstərilmişdir.
2020
İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı Azərbaycan Qızıl Aypara Cəmiyyəti öz humanitar missiyasını davam edərək, digər dövlət qurumları ilə yanaşı, zərər çəkmiş dinc sakinlərə humanitar yardım göstərmiş və minalar barədə geniş maarifləndirmə işləri aparmışdır. Bundan əlavə Türk Kızılay-nın dəstəyi ilə tonlarla ərzaq, geyim, tibb və digər lavəzimatları ehtiyaclılara paylamışdır.
2022
1 noyabr 2021-ci il tarixindən etibarən Qızıl Xaç və Qızıl Aypara Cəmiyyətlərin Federasiyası dəstəyi ilə beynəlxalq şirkət tərəfindən Azərbaycan Qızıl Aypara Cəmiyyəti üçün bazar araşdırması aparılmışdır. Həmin araşdırma nəticəsində 1 fevral 2022-ci il tarixindən “YARDIM.ET” adlı İanələrin İradəetmə Sisteminin yaradılmasına start verildi.
Həmçinin bax
Qızıl aypara
İstinadlar
__INDEX__
Kazuarlar
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi.
Elnur Sadıqov
Sadıqov Elnur Kərim oğlu — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsinin şəhidi.
Həyatı
9 may 2001-ci ildə Cəlilabad rayonunun Təzəkənd kəndində doğulub. Təzəkənd kənd Elxan Fətiyev adına 1 saylı tam orta məktəbdə təhsil alıb.
Təltifləri
15 dekabr 2020 tarixli Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamına əsasən "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edilmişdir.
Cəsur döyüşçü (24.06.2021)
Suqovuşanın azad olunmasına görə medalı (24.06.2021)
Qaradaş (Qaraqoyunlu)
Qaradaş — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Qazax qəzasında, indi Karvansaray (İcevan) rayonunda kənd.
Tarixi
Toponim rəng bildirən qara sözü ilə Azərbaycan dilində «qaya» mənasında işlənən daş sözü əsasında əmələ gəlmişdir.
Orotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.
Kəndin adı erməni dilinə kalka edilərək Sevkar (Qaradaş) qoyulmuşdur.
Çörəkli şorba
thumb|Çörəkli şorba Çörəkli şorba - Şimali Avropa mətbəxinə xas olan xörək. Çörəkli şorba Danimarka, latış, İsveç, eston, fin milli mətbəxində mühüm yer tutur.
Çörəkli şorbanın müxtəlifliyi
Çörəkli şorbanın müxtəlif növləri vardır. Çörəkli şorbanı şərti olaraq meyvəli, pivəli, şokoladlı və sair şorbalara bölünür.
LaMia Hava Yolları reys 2933
LaMia Hava Yolları reys 2933 — Braziliyanin peşəkar futbol komandası olan "Şapekoense" futbolçularının Boliviyadan Kolumbiyaya gətirilməsi zamanı 29 noyabr 2016-cı ildə baş vermiş təyyarə qəzası. Hadisə komandanın Cənubi Amerika Kuboku 2016 (Copa Sudamericana 2016) final görüşü çərçivəsində Kolumbiyanın "Atletiko Nasyonal" futbol komandası ilə keçirilməsi planlanan oyuna səfəri zamanı baş vermişdir. Qəza zamanı təyyarədə 72 sərnişin (21 jurnalist, qalanları isə futbol komandasının oyunçuları) və 9 ekipaj üzvündən ibarət 81 nəfər insan vardı. Qəzadan isə yalnız altı nəfər xilas ola bilmişdir.
Təyyarə
Britaniya Aerospace 146 tərəfindən hazırlanmış təyyarənin modeli Avro RJ-85, qeydiyyat nömrəsi isə CP-2933 idi Təyyarə ilk uçuşunu 26 mart, 1999-cu ildə həyata keçirmişdir. .
NGC 484
NGC 484, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Tukan bürcü istiqamətində yerləşir. E-S0 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
LaMia Hava Yolları reys 2933
Qəza
Təyyarə yerli vaxtla 22:00 radələrində (07:00, 29 noyabr, UTC+4), qəza vəziyyəti ilə bağlı La Sexa və La Union hava idarələrinə təcili siqnal yollamışdır. Xilasedici helikopterlər güclü duman səbəbi ilə ilk olaraq qəza ərazisinə çata bilməyiblər.
Həyatını itirən tanınmış insanlar
300px|thumb|right|Təyyarənin qəza anından əvvəl son 15 dəqiqə ərzindəki yolu və qəza ərazisi. ([[Kolumbiya)]]
Araşdırma
Kolumbiya Mülki Havaçılıq İdarəsi () başvermiş qəzanın araşdırma məsuliyyətini öz üzərinə götürüb.
Reaksiyalar
300px|thumb|right|[[Braziliya və Merkosur bayraqları, Braziliyadakı Milli Konqres Binası]]
Qarovulxana dağı (Şahbuz)
Qarovulxana dağı – Şahbuz rayonu ərazisində dağ (hünd. 1840,8 m). Dərələyaz silsiləsi nin suayırıcısındakı Səngər yüksəkliyindən (2915,8 m) cənub a ayrılan Qabaqtəpə qolunun cənub-qərb istiqamətli eyniadlı şaxəsində zirvə. Badamlı kəndindən   1,2 km  şimal-qərb dədir. Orta Eosen in Lütet mərtəbəsinin üst hissəsinə aid Biləv lay dəstəsinin vulkanogen-çökmə süxurları ndan təşkil olunmuş,  yamac ları erozion dərələrlə yarılmış günbəzvari yüksəklikdir. Tektonik cəhətdən Ordubad qarılma zonasının Şahbuz seqmentində, onun Nursu mərkəzi əyilməsinin strukturuna aid Nursu-Qabaqtəpə sinklinalının geniş cənub-qərb qanadında yerləşir. Yamacından şimal-şərq və şimal-qərb istiqamətli fay və fay-yerdəyişmə qırılmaları keçir.
Monete-sür-Luar
Monete-sür-Luar  — Fransa da kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Dompyer-sür-Bebr kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Mulen.
INSEE kodu — 03177.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 293 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 163 nəfər (15-64 yaş) arasında 100 nəfər iqtisadi cəhətdən fəal, 63 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 61,3%, 1999-cu ildə 62.6%). Fəal 100 nəfərdən 89 nəfər (52 kişi və 37 qadın) işləyir, 11 nəfər işsizdir (6 kişi və 5 qadın). Fəal olmayan 63 nəfər arasında 11 nəfər şagird və ya tələbə, 28 nəfər təqaüdçü, 24 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
Sinan Məmmədov
Sinan Məhəmməd oğlu Məmmədov (10 sentyabr 2000; Nərimanov rayonu, Bakı, Azərbaycan — 29 sentyabr 2020; Suqovuşan, Tərtər rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Sinan Məmmədov 10 sentyabr 2000-ci ildə Nərimanov rayonunda Məhəmməd Məmmədovun ailəsində anadan olmuşdur. 2006–2017-ci illərdə Bakı şəhər 193 nömrəli tam orta məktəbdə təhsil almışdır. Subay idi.
Hərbi xidməti
Sinan Məmmədov Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidmətinin Bakı şəhər Nərimanov rayon üzrə Hərbi Komissarlığı tərəfindən hərbi xidmətə çağırılmışdır. Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin sıralarında, "N" saylı hərbi hissədə müddətli həqiqi hərbi xidmət etmişdir. Hərbi xidmətini başa vurduqdan sonra mülki fəaliyyətinə davam etmişdir.
2020-ci ilin 14 iyul tarixində Tovuz döyüşləri zamanı general-mayor Polad Həşimovun şəhid olmasından sonra səfərbərlik başlamışdır. Sinan Məmmədov da səfərbər olunmuş, hərbi təlim toplantılarına çağırılmışdır.
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Sinan Məmmədov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsində könüllü atıcı olaraq iştirak etmişdir. Suqovuşanın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə vuruşmuşdur. Sinan Məmmədov 29 sentyabr 2020-ci ildə Tərtər rayonunun Suqovuşan qəsəbəsi istiqamətində döyüş tapşırığının yerinə yetirilməsi zamanı həlak olmuşdur.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Sinan Məmmədov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Suqovuşan qəsəbəsinin işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Sinan Məmmədov ölümündən sonra "Suqovuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
İstinadlar
<references group="" responsive="1">
Marqaret Teylor
Marqaret Teylor — ABŞ Prezidenti Zakari Teylorun həyat yoldaşı.
Bataqlıq ərəbləri
Maadanlar İraqın ərəb ləhcəsində danışırlar. Kişilərin ənənəvi geyimləri sallanma şəklində bükülmüş saub və kufiyədir. Al Bu-Muhammad, Ferayqat, Şaqbana, Bani Lam kimi müxtəlif qəbilə birliklərinin tərkibində təbii qaynaqlara yönəlmiş unikal bir mədəniyyət qurmuşlar. Bataqlıqda olan ərəblərin əksəriyyəti şiə müsəlmanlardır, baxmayaraq ki bataqlıqlarda aramik dilində danışan maadanların kiçik icmaları vardır.
Maadanların Hindistan yarımqitəsi və ya qədim şumerlərin sakinləri ilə əlaqələri haqqında müxtəlif nəzəriyyələr mövcuddur. Lakin əksər hallarda, Maadan mədəniyyətinin Abbasilər xilafətinin süqutundan sonra bu torpaqlara gələn səhra bədəvi mədəniyyəti ilə çox əlaqəsi olduğu qeyd edilir.
Bataqlığın mənimsənilməsi
Qədim dövrlərdən bəri Mesopotamiyada əkinçilik, melamasiya, şumerlərə görə «torpaqların sudan ayrılması» - yəni əkin sahələri üçün torpaqları boşaltmaq və suvarma kanalları sistemi qurmaq üçün bataqlıqların drenajına əsaslanırdı. Qədim Şumerlərin yaratdığı iqtisadi kompleksin saxlanması Babilistanın və Bağdad Xilafətinin böyük əhalisini qidalandırmağa imkan verirdi. Lakin sivilizasiyanın tənəzzülü nəticəsində qədim əkinçilərin nailiyyətləri itirildi. Əkinçilik əraziləri bataqlaşdı və səhrada məskunlaşmış Maadanların əcdadları burada məskən salmağa başladı. Çətin keçilən bataqlıq ərazilər tez-tez üsyançılar və quldurlar üçün bir sığınacaq yeri oldu. Zəncilərin üsyanı zamanı burada çoxlu sayda üsyançı gizlənə bildi.
İkinci koalisiya istilasından və 2003-cü ildə Baas rejimin süqutundan sonra, meliorativ sistem təcavüzkar yerli nümayəndələr tərəfindən kortəbii şəkildə məhv edildi. Bu da ərazinin dəfələrlə bataqlaşmasına və İraqın kənd təsərrüfatına ciddi ziyan vurmasına səbəb oldu. Həmçinin Hammar bataqlıq ərazisindəki geniş neft hövzəsinə çıxışın itirildi.
Nəsrin xanım
Nəsrin xanım (d. 1826, Poti - ö. 2 may 1853, İstanbul) — 31. Osmanlı sultanı Əbdülməcid in on birinci xanımı.
Həyatı
Nəsrin xanım əslən gürcü olub, əsl adı Adilə idi. 1826-cı ildə Poti şəhəri ndə dünyaya gəldi. Atası gürcü əsilzadələrdən Mənüçöhr Asemiani, anası isə onun xanımı Mehrə xanımdır. Bəzmialəm Validə Sultan ın oğlu üçün seçdiyi gürcü gözəllərindən biri idi və bu məqsədlə uşaq yaşlarında saraya alınaraq saray təlim-tərbiyəsi aldı. Ardından 1842-ci ildə Sultan Əbdülməcid lə evləndirildi və həmin ilin dekabrında ilk övladı Mehmed Ziyayəddin Əfəndini dünyaya gətirdi. Ancaq uşaq hələ 3 yaşında ikən vəfat etdi. Daha sonra 1848-ci ildə qızı Behicə Sultan ı, 1850-ci ildə isə əkiz uşaqları Mehmed Nizaməddin və Mehmed Bahəddin Əfəndini dünyaya gətirdi. Ancaq əkizlər çox yaşamadılar və uşaq yaşlarında vəfat etdilər.
Övladlarını ard-arda uşaq yaşlarında itirməsi Nəsrin xanımı sarsıtmışdı və bu səbəblə qısa zamanda səhhəti pisləşdi. 2 may 1853-cü ildə vəfat etdi və cənazəsi Yeni məscid dəki Validə Turhan Sultan türbəsi nə dəfn edildi. Qardaşı Həsən bəy bacısının ani vəfatının ardından Poti dən 50-yə yaxın kasıb ailənin uşağını İstanbul a gətirərək burada təhsil vermişdir. Bunlardan Gürcü Hüseyn bəy daha sonra Sultan Əbdüləzizi n yavərlərindən olmuşdur.
Orogen dövr
Orogen dövr — Ştilleyə görə Yer qabığı nın anormal inkişaf dövrü. Bəzi tədqiqatçılara (Mossakovski, 1965) görə orogen dövr üç mərhələyə ayrılır: I-alt molasslar mərhələsi, II-dağəmələgəlmə mərhələsi, III-üst molasslar mərhələsi. Digər alimlər yer qabığının yaranması tarixində orogen və epeyrogen mərhələlərinin növbələşməsini mümkün saymırlar. Şatskiyə görə (1937), bu proseslər eyni vaxtda baş verir və bir-biri ilə sıx əlaqədə olur. Tipik orogen (qırışıqəmələgəlmə) hərəkətləri arasında tədrici keçid vardır.