cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Yeni Sibir
Adanın araşdırılması
Yeni Sibir adası 1806-ci ildə ishesalçıları tərəfindən kəşf edilir. 1886-ci ildə ada Eduard Toll tərəfindən araşdırılır. 1951-ci ildə sovet qütb coğrafiyaçıları K.S.Badiqin və N.N.Zubov arxiv sənədlərini araşdırarkən Şərqi Sibir dənizini araşdıran Stepan Andreev 1764-ci ildə adanı görmüşdür.
Həzrə türbələr kompleksi
Həzrə türbələr kompleksi – Qəbələ rayonunun Həzrə kəndində yerləşən XV–XVI əsrlərdə inşa edilmiş tarix-memarlıq abidələri kompleksidir. Kompleksə daha əvvəl yeddi türbə daxil olsa da, onlardan dördü dövrümüzə çatmışdır.
Abidələr kompleksi Həzrə kəndi ərazisindəki meşə içərisində yerləşməklə 3.5 hektara yaxın sahəyə malik orta əsr qəbristanlığının mərkəzində inşa edilmişdir. Dövrümüzə çatmış dörd türbə Şeyx Bahəddin, Şeyx Mənsur, Şeyx Məhəmməd və Şeyx Baniyə aiddir. Türbələrdən ikisinin kitabəsində onların I Təhmasibin hakimiyyəti dövründə inşa edildiyi göstərilir.
Kompleksə daxil olan türbələr bir-birindən giriş hissələrinin çərçivələri, karnizlərinin variasiyaları və daxili həcminin həlli ilə fərqlənirlər.
Tarixi
Kompleksə daha əvvəl yeddi türbə daxil olsa da, onlardan dördü dövrümüzə çatmışdır. Dövrümüzə çatmış dörd türbədən ikisi qəzalı vəziyyətdədir.
Ümumi təsvir
200px|thumb|left|Şeyx Bədrəddin türbəsinin kitabəsi Abidələr kompleksi Həzrə kəndi ərazisindəki meşə içərisində yerləşməklə 3.5 hektara yaxın sahəyə malik orta əsr qəbristanlığının mərkəzində inşa edilmişdir.
Türbələr hamısı Şirvan-Abşeron memarlıq məktəbi ənənələrinə uyğun şəkildə inşa edilmişdir. Türbələrin portallarında və sənduqələrin üzərində nəfis işlənmiş kitabələr həkk olunmuşdur. Dövrümüzə çatmış dörd türbə Şeyx Bahəddin, Şeyx Mənsur, Şeyx Məhəmməd və Şeyx Baniyə aiddir. Türbələrdən ikisinin kitabəsində onların I Təhmasibin hakimiyyəti dövründə inşa edildiyi göstərilir.
Kompleksə daxil olan türbələr bir-birindən giriş hissələrinin çərçivələri, karnizlərinin variasiyaları və daxili həcminin həlli ilə fərqlənirlər.
Qəbristanlıq ərazisindəki sənduqələr də diqqəti cəlb edir. Həkkak və xəttatlar ərəb əlifbasının xüsusiyyətlərindən istifadə edərək sənduqə və başdaşlarına vurduqları naxışlarla yanaşı abidələrin bəzəyində haşiyə, qaytan və cürbəcür xalçalar şəklində kitabə motivləri də işlətmişlər.
Türbələr
250px|thumb|right| Şeyx Bədrəddin türbəsi
Şeyx Bədrəddin türbəsi
Türbənin üzərində iki kitabə vardır. Birinci kitabədə yazılmışdır ki, türbə Şeyx-Rəbbani Şeyx Bədrəddin Şeyx Şəmsəddin oğlunundur və şeyx hicri 850-ci, (miladi 1446–1447 ) ildə vəfat etmişdir.
Şeyx Bədrəddin türbəsinin planı daxildən və xaricdən səkkizguşəlidir. Baştağda iki sətirdən ibarət, ərəb dilin nəsx xəttilə yazılmış birinci kitabənin mətni belədir: "Bu müqəddəs türbə Allah adamı şeyx, Şeyx Bədrəddin ibn Şeyx Şəmsəddinindir. Hər ikisinin torpağı pak olsun. Düşənbə günündə zilqədənin on üçündə səkkiz yüz əllinci ildə (ikinci gün, 30, 1. 1447) vəfat etmişdir. Bunu Şeyx Sultan yazmışdır". 250px|thumb|right| Şeyx Məhəmməd türbəsi
Şeyx Məhəmməd türbəsi
Şeyx Məhəmməd türbəsində aparılan bərpa işləri zamanı onun inşaat kitabəsi tapılıb və yenidən divara hörülüb. İki sətirdə iki parça daşda süls elementli nəsx xəttilə yazılmış kitabənin məzmunu belədir. "Bu şərəfli imarət münəvvər şeyx, Şeyx Məhəmməd ibn Şeyx Barikin işıqlı qəbri üzərində sultan oğlu sultan, Əbulmüzəffər Şah Təhmasibin hökmranlığı zamanı tikildi. 970 (1562/1563-cü il)" 250px|thumb|right| Şeyx Mənsur türbəsi
Şeyx Mənsur türbəsi
Həzrə kəndində Şeyx Mənsur türbəsi daxildən dördbucaqlı, xaricdən isə səkkizguşəlidir. Üzəri səkkizguşəli-çadırvarı örtüyə malikdir. Üç sətirlik ərəbcə süls xəttilə yazılmış kitabəsi çatmatağlı qapı yerinin üzərində qoyulub. Kitabədsində yazılıb:
Hesab etmə ki, Allah yolunda ölənlər ölüdür (Qurani-Kərim). Onlar öz Allahlarından pay alırlar. Ən böyük xaqan, əzəmətli sultan Şeyx İbrahimin- Yüksək Allah onun hökmranlığını əbədiləşdirsin- hakimiyyəti zamanında. Mərhəmətli Həzrəti şeyx, Şeyx Mənsurun məqbərəsidir. Allah onun qəbrini işıqlandırsın.
Məhz bu kitabəyə əsasən, kəndin Şeyx Mənsurla əlaqədar XIII əsrdən qeyd olunan adla tanınması müəyyən edilib. 250px|thumb|right| Şeyx Bani türbəsi
Şeyx Bani türbəsi
Erkən tədqiqat dövründə türbənin inşa edilmə tarixi bəlli deyildi və dağılmış vəziyyətdə olmasına görə o, çox diqqət cəlb etmirdi. Sonradan türbənin kitabəsinin oxunması onun dəqiq inşa tarixini müəyyənləşdirməyə kömək etmişdir.
Türbənin girişinin sol tərəfində yerləşdirilmiş kitabədə memarın adı yazılıb: "Ustad Şamaxılı Şəmsəddinin işi." Türbənin yanında ucaldılmış stellada isə hicri təqvimlə 978-ci il (miladi 1570–1572) qeyd edilmiş, o cümlədən Şeyx Bani və Şah Təhmasibin adı yazılmışdır. Ehtimal ki, stella əvvəl türbənin girişinin üstündə yerləşmiş və daha sonra ordan düşmüşdür. Ustad Memar Şamaxılı Şəmsəddin həm də Ağsu şəhərində yerləşən və XVI əsrə aid olan Şeyx Məzyəd türbəsinin memarıdır.
Restavrasiya işləri
Kompleks ərazisində ilk restavrasiya işləri 2006-cı ildə Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin yerli şöbəsinin müraciətinə əsasən həyata keçirilmişdir. Bu zaman bərpa işləri Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin 4 nömrəli Şəki Elmi Bərpa İstehsalat İdarəsinin briqadası tərəfindən görülüb.
Buna baxmayaraq 2018-ci ildə yayılmış məlumatda Həzrə türbələr kompleksinə daxil olan abidələrin qəzalı hala düşdüyü və dağılmaq üzrə olduğu bildirilir.
Abidənin mühafizəçisi, eləcə də kənd sakini olan Elman Məmmədov da bildirir ki, məsələ ilə bağlı Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinə, həmçinin müvafi yerli qurumlara müraciət etsələr də, hələlik problem həllini tapmayıb.
Xarici keçidlər
Həzrə Türbələri Haqqında Video
Amerika futbolu
thumb|150px|Oyunçular Amerika futbolu — kontakt idman növüdür. ABŞ-də və Kanadada yayılmışdır. Oyunun məqsədi uzunsov topu rəqibin hal zonasına doğru yürütməlidir. Topu əllərdə saxlamaq və ya yoldaşlara ötürmək olar.
Amerika futbolu reqbi və futbolun erkən formalarından inkişaf edən, hansı ki, adətən ABŞ-də "Sokker"(futbol) adlandırırlar. Amerika futbol matçı olaraq qəbul edilə biləcək ilk matç, 6 noyabr 1869-ci ildə oynamışdır. 1880-ci ildə "Amerika futbolunun atası" kimi tanınan Uolter Kempin rəhbərliyi altında; 11 nəfərdən ibarət komandalar və hüquq sistemi kimi qaydalar əlavə edildi və oyun bu günkü vəziyyətinə uyğunlaşdırılmışdır.
Amerika futbolu Amerikada ən populyar idman növü olubː peşəkar futbol (Milli Futbol Liqası) və kollec futbolu oyunun ən çox izlənilən səviyyələridir. Amerika futbolunun digər populyar səviyyələri isə orta məktəb qrupu ilə müqayisədə daha kiçik yaş qruplarını əhatə edən gənc futboludur. ABŞ-də hər il təxminən 1.1 milyon fərqli lisey idmançısı və 70.000 fərqli kollec idmançısı oyun oynamaqdadır. Milli Futbol Liqası ən məşhuru Amerika futbol liqası olubː dünyanın ən yüksək ortalama izləyicilərinə sahib olan idman liqasıdır və bu liqanın çempionluq matçı olan superboul, dünyanın ən çox izlənilən idman növüdür.
Etimologiyası və adları
ABŞ-də Amerika futbolu "football"(futbol) kimi tanınır.
Tarixi
Amerika futbolu reqbidən və Avropada oynanan futboldan ilham alan bir idman növüdür. Reqbi, Amerika futbolundakı kimi, iki komandanın topu tutaraq topa nəzarət etməyə çalışdığı və topu dirəklərin arasından keçirərək və ya sayı zonasında yerə toxunaraq xal toplamağa çalışdıqları bir oyundur.
O dövrdə Amerika futbolu sayılan oyunun ilk oyunu; 6 Noyabr 1869-da Rutgers və Princeton arasında oynandı. Qarşılaşma reqbi və Avropa futbol qaydaları altında standart bir topla, hər biri 25 oyunçudan ibarət iki komanda arasında oynandı, qaydalar Avropa futboluna daha yaxın olduğundan, topun əllə tutulması və ya daşınması qadağan edilmişdi. Qarşılaşmada istifadə olunan qaydalar Avropa futbolunun qaydalarına yaxın olmasına rəğmən, qrupun sayı zonasına düşməsi şərti ilə topun ayaq, əl və ya baş ilə vurulmasına icazə verilir. Matçın sonunda Rutgers 6-4 hesabı ilə qalib gəldi. Oyun, bu dövrlərdə ev sahibi komandaların qoyduğu qayda dəyişiklikləri ilə bir müddət davam etdi. Sözügedən dövrün sonunda Yel, Kolumbiya, Prinston və Ratqers Universitetlərinin Amerika futbol nümayəndələri 19 oktyabr 1873-cü ildə toplanaraq, hər məktəbdə eyni şəkildə istifadə edilməsi üçün bir qayda kitabı yaratdılar. Yeni qaydalar, komandalardakı oyunçu sayının 25-dən 20-ə endirilməsi və sahənin ölçülərini 400 futdan (122 metr) 250 futa (76 metr) olması kimi maddələr daxil idi. Bundan əlavə, Harvard, topun əldə tutulduğu, əldə tutularaq idarə edildiyi və reqbi qaydalarına yaxın qaydaların istifadə olunduğu oyunu müdafiə etdiyi üçün iclasda iştirak etmədi.
1875-ci ildə Harvard və Yel arasında, reqbi üslublu yaxın qaydalar altında bir oyunu seyr edən 2 Prinston tələbəsi oyundan təsirlənmişdi, daha sonra oyunu Prinston Universitetinə təqdim etmişlər. Bu hadisədən sonra Prinston, Harvard, Yel və Kolumbiya universitetləri oyunu dəyişdirilmiş bir hesab sistemi ilə, reqbi qaydaları ağırlıqlı qaydalar ilə oynamağı qəbul etmişdir və eyni zamanda kolleclərin öz aralarında oyunlar edəcəyi, Yel 1879-cu ilə qədər qoşulmadığı universitetlərarası liqa qurmuşdular. Oyunun bu dövründə, 1880-ci ildə, qaydalar "Amerika futbolunun atası" kimi tanınan Yel Universitetinin tələbəsi Walter Camp tərəfindən qaydaların dəyişdirilməsi təmin edildi. Komandalardakı oyunçu sayı 20-dən 11-ə endirildi. Oyunu başladarkən kullanılan kaotik ve stabil olmayan "scrum" sistemi əvəzinə "snap" sistemi tətbiq edildi.
Oyunun inkişafı
200px|thumb|left|"Amerika futbolunun atası" kimi tanınan Walter Campın 1878 -ci ildə Yel Universiteti futbol komandasının kapitanı olaraq çəkilmiş şəkli. Snap sisteminin oyuna əlavə edilməsi gözlənilməz strateji nəticələr verdi. Snapdan əvvəl oyunda istifadə olunan skrum sistemində top meydançanın pis bir hissəsində qalırsa top oyunçular tərəfindən vurularaq uzaqlaşdırılırdı. Bu qaydanın dəyişdirilməsindən sonra bir qrup Prinston Universitetinin tələbəsi, snap sisteminin rəqib təzyiqi altında olmadığını başa düşmüş və bundan faydalanaraq topun mövqeyi pis olsa belə, scrum sistemindən fərqli olaraq olduğu yerdə tutmuş, bu şəkildə rəqibin sayı almasının qarşısını almışdır. 1881-ci ildə kollec futbol mövsümünün məğlub olmayan iki komandası - Yel və Prinston, statistikalarını qorumaq üçün bu strategiyadan istifadə etmişdilər. Matçda, hər iki komanda topa sahib olaraq başladıqları oyun vaxt yarımında, bu, saxlama strategiyasını istifadə etmiş və topu hücum məqsədli irəlilətməmişdir. Nəticədə, matç 0:0 hesablı heç-heçə ilə başa çatdı.
Bu "saxlama" strategiyasının qarşısını almaq üçün qayda dəyişikliyi tələb olundu və snap sisteminin çıxarılması, scrum sisteminə qayıtması gündəmə gəlmişdir. Ancaq Walter Camp, bu geri dönüş yerinə "down"(aşağı) qaydalar sisteminin (hücum haqqı sistemi) əlavə edilməsini təmin etmiş, oyuna yeni əlavə edilən bu qaydalar sisteminə əsasən, komandalar üç hücum haqqı içərisində, topun ilkin mövqeyinə görə təyin olunan 5 yardlıq(4.6 metrlik) məsafəni keçmək məcburiyyətində qalmışdı. Bu üç hücum hüququ daxilində komandanın müəyyən edilmiş məsafəni keçə bilməməsi halında, topun mövqeyi qorunmuş, hücum hüququ digər komandaya verilir. Eyni zamanda dəyişiklik, ölçmələrin düzgün aparılması üçün Amerika futbolu meydançasının 5 yardlı məsafələrə bölünməsiylə ona, özünə xas bölünmüş oyun sahəsi görüntüsünü (gridiron) qazandırmış və bu vəziyyət oyunun reqbidən ciddi şəkildə ayrıldığını göstərən ilk hadisə olmuşdur. Əsas məsələ dövr ərzində oyunda edilən digər dəyişikliklər, sahənin ölçülərinin kiçildilib 110 yarda 53.5 yard olması və bir toxunma 4 xal, bir təhlükəsizliyin və toxunma sonrası uğurlu sahə qolu 2 xal, normal sahə qolu isə 5 xaldır. Əlavə olaraq, beldən aşağı "tackle" (oyunçunu yerə atmaq) artıq qayda pozuntusu olmaqdan çıxmış və oyun əsnasında sabit bir "line of scrimmage" (oyun xətti) təyin olunmağa başladı. Bu qayda dəyişikliklərinə baxmayaraq, Amerika futbolu zorakı bir idman olaraq tanındı. Bəzi oyun toqquşmaları yaralanmalara və hətta ölümlərə səbəb olmaqda idi. Oyun 1905-ci ildə ölkə daxilində cəmi 19 idmançının ölümünə səbəb olduqda, prezident Teodor Ruzvelt tərəfindən lazımi dəyişikliklər edilib təhlükəsiz hala gətirilənə qədər qadağan edildi. Bu tələbi yerinə yetirmək üçün 28 dekabr 1905-ci ildə 62 kollec və universitetin nümayəndələri Nyu-Yorkda bir araya gələrək qayda dəyişikliklərini müzakirə etdilər. Görüş, daha sonra Milli Kollec Atletika Birliyi formasında adlandırılacaq olan Amerika Birləşmiş Ştatları Kolleclərarası İdman Federasiyasının qurulması ilə nəticələndi.
1906-cı ildə oyuna bəzi pas qaydaları əlavə edildi, lakin qayda belə idi, mövcud qadağalar və qaydalar səbəbindən böyük təsir göstərmədi. Eyni ildə oyun müddətini 70 dəqiqədən 60 dəqiqəyə çəkilməsi və hücum haqqı sistemindəki uzunluğunu 5 yarddan (4,6 metr) 10 yarda (9,1 metr) qədər artırılması kimi qayda dəyişiklikləri də edildi. Oyuna əlavə edilən başqa bir qayda isə snap vəziyyətindəki da fəlakətin qarşısını alan, bir Amerika futbol topunun uzunluğunda olan neytral sahədir. 1909-cu ildə sahə qolunun xal dəyəri 5-dən 3-ə endirilmiş və 1912-ci ildə touchdown-un sayı dəyəri isə 4-dən 6-ya qaldırıldı. 1914-cü ildə pas üçün kobud cərimə tətbiq edilmiş və uyğun oyunçular ilk dəfə 1918-ci ildə meydannın istənilən yerində topu tutmağa icazə verdilər.
Peşəkarlıq dövrü
150px|thumb|right|William "Pudge" Heffelfinger, Amerika futbolunun ilk peşəkar oyunçusu olaraq qəbul edilmişdir. 12 noyabr 1892-ci ildə Pudge Heffelfingerə, Allegheny Atletik Assosiasiyasının Pittsburgh Atletik Klubuna qarşı oynaması üçün ona 500 dollar ödənildi. Bu isə onu Amerika futbolu oynamaq üçün nağd ödəniş alan ilk idmançı etmişdi. 1880-ci illərdə bir çox idman klubu oyunçuların işə düzəlmələrinə kömək etmək, oyunçuların pul üçün girov qoya biləcəyi kuboklar və saatlar vermək kimi dolayı faydalar təklif etsə də, Pudge Heffelfinger, Amerika futbolu oyununa qatılmaq üçün pul alan ilk oyunçu idi..
Vaxt keçdikcə peşəkar oyun daha da çox yayılmağa başladı və bununla birlikdə maaşların artması və oyunçuların gözlənilməz hərəkəti, habelə məktəbdə olan kollec oyunçularına qeyri-qanuni ödənişlər artırdı. Milli Futbol Liqası, 1920-ci ildə ilk dəfə Amerika Professional Futbol Assosiasiyası kimi yaradılmış peşəkar komandaların bir qrupu, məhz bu problemlərin həllinə yönəldilmişdi. Bu yeni Liqanın iddia etdiyi məqsədlər, oyunçu ticarətinin dayandırılması, kollec oyunçularının istifadəsinin qarşısının alınması və oyunçuların başqa komandadan ayrılması üçün pul ödəmək təcrübəsinin ləğv edilməsi idi. 1922-ci ildə Milli Futbol Liqası özünü Amerikanın əsas Peşəkar Futbol Liqası kimi tanıtdı.
Milli Futbol Liqası peşəkar səviyyədə Amerika futbolunun yayılması və oynanması üçün qurulmuş olsa da, həmin illərdə oyunun dominant səviyyəsi kollec səviyyəsi idi. Liqanın qanuniləşməsi və kollec futbolu kimi yayılması, 1925-ci ildə MFL komandası olan Pottsville Maroonsun, Notre Damenin ulduz komandasını bir sərgi matçında məğlub etməsindən sonra sürətləndi. Sonrakı dövrlərdə, xüsusən 1930-cu illərin sonunda, pas oyunlarına daha çox üstünlük verilməyə başlaması isə, peşəkar Amerika futbolunu kollec futbolundan ayırmağa başlamışdı. Ümumiyyətlə, futbolun yayılması ​​1958-ci ildə keçirilən MFL Çempionatı oyunundan sonra getdikcə daha da populyarlaşdı, Baltimore Colts və New York Giants arasında hələ də "Tarixin oynanmış ən yaxşı Amerikan futbolu matçı" olaraq adlandırılır. Coltsun, əlavə vaxtda, 23-17 hesabı ilə qələbəsi, milyonlarla televiziya tamaşaçısı tərəfindən izlənildi və bu idmanın populyarlığına böyük təsir göstərdi.
Komandalar və mövqelər
Hər biri 11 oyunçudan ibarət iki komanda arasında futbol oyunu keçirilir. Meydanda daha çox oyunçunun olması penalti ilə cəzalandırılır. Başlanğıcda komandalar oyun arasında istədikləri qədər oyunçu əvəz edə bilir.
Əşnas
Əbu Cəfər Əşnas (?-17.10.844)—Abbasilər ordusunun sərkərdəsi.
Həyatı
Əşnas bir türk qulamıdır. O, Abbasilərin topladığı türk qulam qvardiyasında xidmət etmişdi. Tez bir zamanda sərkərdə mərtəbəsinə ucalmışdı.
Babəkin üsyanı Xəlifə Mötəsim Orta Asiyada, Altay və Tyan-Şan dağlarının ətəklərində yaşayan türklərə istinad etməyə, onlardan ordusunun özəyini yenidən qurmağa məcbur etdi.
O, hər ehtimala görə türklərə qarşı qoymaq üçün orduda bərbərlərdən (məğriblilərdən) ibarət alaylar da düzəltdi. Bunun özü isə, Mötəsimin türklərə inanmaması demək idi. Lakin, əsasən türklər fiziki cəhətdən xüsusi olaraq qüvvətli və cəld döyüşçülər yetişdirdiyindən, Mötəsim onarı kütləvi surətdə orduya topladı.
İtax, Əşnas Türki, Böyük Buğa, Cəfər əl-Xəyyat, Vasif və s. türk sərkərdələrini Mötəsim şücaətlərinə görə seçib götürmüşdü. Bütün bu adları çəkilən sərkərdələr böyük hərbi təcrübələrə malik idilər.
Əşnas bir çox savaşlarda özünü doğrultmuşdu.
Bagel
thumb|right|300px|Bagel Bagel - ABŞ, Kanada və Böyük Britaniyada geniş şəkildə istehlak edilən mayalı xəmirdən hazırlanmış qalın və halqa şəkilli çörək növü.
İlk dəfə Polşada ortaya çıxdığı fərz edilən bagelin istehsalında maya, un, şəkər, duz və su istifadə edilir. Dad baxımından küncütsüz simiti xatırladır.
İlk zamanlar yəhudilər tərəfindən istehlak edilən bagel, sonralar ABŞ və Kanadaya yayılmışdır. Amerikada xüsusilə, Nyu-York və Kaliforniya ştatlarında çox istehlak edilir. Simitdən fərqli olaraq suda qaynadılan bagelin küncütlü, çörəkotulu, sarımsaqlı, soğanlı, xaş-xaşlı növləri vardır.
Xəndək
thumb|right|Şəhərdə su kəmərinin təmiri üçün qazılmış xəndək Xəndək — uzununa qazılmış dərin çuxur. İnşaatda və mədən işlərində boru kəməri, kabel xətti və s. basdırmaq, habelə su arxları və səngər üçün xəndəkdən istifadə olunur. Xəndək müasir dövrdə xəndəkqazan maşınla qazılır.
Ageratina villonacoensis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Azərbaycandakı məscidlərin siyahısı
Azərbaycandakı məscidlərin siyahısı - Azərbaycan Respublikasında 2166 məscid (Naxçıvan Muxtar Respublikası və işğal olunmuş rayonlar istisna olmaqla) mövcuddur. Qeyd edək ki, sovetlər dövründə respublikada cəmi 17 məscid fəaliyyət göstərmişdir. Azərbaycan dövlət müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra, daha doğrusu, 1990-cı ildən indiyədək ölkədə 814 məscid inşa olunmuşdur. Hazırda ölkədə 306 məscid dövlət tərəfindən tarixi abidə kimi qorunur. 1993-2003-cü illər ərzində ölkədə 517 məscid inşa olunmuş, 200-ə yaxın məsciddə əsaslı təmir işləri aparılmış, 16 məscid yenidən qurulmuşdur
Dövlətyarlı
thumb|300px|Cəbrayıl qəzası 1 yanvar 1903-cü illər xəritəsi. Dövlətyarlı Dövlətyarlı — Azərbaycan Respublikasının Füzuli rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Tarixi
Kəndin adı Səfəvi Şahı- Şah İsmayıl Xətainin Dövlətyar adında yüzbaşısının adına verilmişdir. Kəndi Dövlətyarlı nəslindən olan ailələr saldığı üçün belə adlandırılmışdır. 1890 cı ildə kəndin ilk sakinləri Cənnət oglu İsgəndər və onun dayısı oglanları Təhməz və Eyvaz Susa qəzasından indiki Dövlətyarlı ərazisinə köç etmişlər. Kəndin ilk sakinləridə onlar olmuşlar. Kəndə sonradan gələn sakinlər 1905-ci ildə Erməni-Müsəlman davası nəticəsində qərbi Azərbaycanın Sisyan deyilən ərazisindən keçmiş Karyagin indiki Füzulli rayonunun ərazisinə köç etmişlər. Kənd iki obadan Aşagı oba və Yuxarı obadan ibarət idi. Kənddə 5-tayfa var idi onlardan Muradlı Mehdilli Kazımlı Məmmədli vəYediyarli. Sonradan kəndə İrandan və Qarabagın başqa kəndlərindən köçüb gələrək formalaşaraq 285 evdən ibarət olmuşdur. Kəndin zəhmət sevəriyinin nəticəsində beş nəfər 1947-ci ildə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür. Müharibədən sonraki aclıq illərində Füzuli rayonu əsasda Dövlətyarlı kəndi bol taxıl yetişdirdiyinə görə qonşu rayonların əhalisi taxıl tələbatlarını ödəmək üçün buraya gəlirlərmiş. Kəndin yaxınlıgında tarixi abidələr Qaraköpəktəpə və Nərgiz təpə yerləşir. Kəndin başqa bir sərvəti isə onun ziyalıları ilə və zəhmət adamları ilə məşhur olmasıdır.
Kənd 9 Noyabr 2020-ci ildə [Azərbaycan Silahli qüvvələri tərəfindən azad edilmişdir [.
Toponimikası
Dövlətyarlı oyk. Füzuli r-nunun eyniadlı i.ə.v.-də kənd. Köndələnçayın (Arazın sol qolu) sahilində, Qarabağ silsiləsinin ətəyindədir. Kəndi dövlətyarlı nəslindən olan ailələr saldığı üçün belə adlandırılmışdır. Etnotoponimdir.
Coğrafiyası və iqlimi
Dövlətyarlı kəndi Füzuli rayonunun mərkəzindən 4 km şimalda, Köndələnçayın (Araz çayının sol qolu) sol sahilində yerləşir. Qarabağ silsiləsinin ətəyindədir. Kəndin xoş bir iqlimi vardır. Belə ki burada bütün fəsillər oldugu kimi özün göstərir. Kəndin ətrafı yüksək və alcaq təpələrlə əhatə olunmuşdur. Cənub istiqamətində Köndələnçay axır. Köndələnçayın ətrafında kənd əhalisinin içməli suya təlabatını ödəyən üç bulaq vardır ki, onlardan ən böyüyü Sarı bulaq, Orta bulaq və Qaraköpək bulağıdır. Kənd yeraltı sərvətləri ilə də məşhurdur. Belə ki kəndin qərb istiqamətində yeləşən daş karxanasından çıxarılan əhəng daşı, Allahqulular dağında tapılan qranit daşı və s. göstərmək olar.
Füzuli rayon Zərgar, Qaraməmmədli, Yağlıvənd, Dilağarda, Qərbənd və Şəkərcik kəndləri Dövlətyarlı kəndi ilə qonşuluqda yerləşən yaşayış məntəqələridir.
Əhalisi
Kəndin əhalisi təxminən 2000 nəfərdir (təxminən 285 ev).
Tanınmış şəxsləri
Əli Vəliyevin Durna Qatarı kitabına bax. Kənd Sosialist əməyi qəhrəmanları ilə həmişə fəxr etmişdir.
Kənd ziyalıları dəyərli insanları ilə də fəxr etmişdir onlardan
İqtisadiyyatı
1980-ci illərin sonlarına qədər üzümçülük əsas sahəyə çevrilmişdir. 1988-ci ildən yenidən taxılçılıq kənddə inkişaf etməyə başladı. Azərbaycanın ən münbit torpaqları Qarabag bölgəsində oldugu kimi kəndində torpaqları demyə olmasına baxmayaraq çox məhsuldardır. Kənd istər taxılı istərsədə yetişdirdiyi üzümü ilə çox məşhur olmuşdur. Dövlətyarlı kəndində poct söbəsi bir klub iki magaza icra numayəndəliyi məktəb usaq bagçası yeməkxana 1-üzüm zavodu fəaliyyət göstərmişdir. Kənd SSRİ- dövründə "Telman adına sovxoz" kimi fəaliyyət göstərmişdir.
Baba
thumb|Vəfadar, [[Georgios İakovidis (1890)]] Baba sözünün bir neçə mənası ola bilər :
Seitnebi Abduramanov
Seitnebi Abduramanov — Krım tatarı əsilli Şöhrət ordeni laueratı. İkinci Dünya müharibəsi illərində Sovet komandiri kimi fəaliyyət göstərmişdir. 1946-cı ildə 1-ci dərəcəli Şöhrət ordeni ilə təltif olunmuş lakin krım tatarı etnik mənsubiyyətinə görə Özbəkistana sürgün edildiyi illərdən bəri mükafatdan xəbərsiz idi.
Həyatı
Abduramanov 15 fevral 1914-cü ildə Krımın Böyük-Qaralez şəhərində krım tatarı əsilli kəndli ailəsində anadan olmuşdur. Yeddinci sinifi bitirdikdən sonra 1936-cı ildə hərbi xidmətə çağırılmışdır. Ordudan tərxis olduqdan sonra vergi müfəttişi kimi çalışmışdır. 1939-cu ildə başlayan SSRİ-Finlandiya müharibəsinə görə yenidən ordu sıralarına çağırılmışdır.
15 dekabr 1987-ci ildə Özbəkistan SSR-nin Nəməngan şəhərində vəfat etmişdir.
Fəaliyyəti
Abduramanov Almaniyanın Sovet İttifaqına hücumundan dərhal sonra 1941-ci ilin iyununda artilleriya qurğusunun tərkibində Cənub-qərb cəbhəsinə yerləşdirildi. İlk döyüşündə silah qırıldıqdan sonra bir piyada dəstəsinə qoşulmadan əvvəl üç düşmən tankını məhv edə bildi. Daha sonra 95-ci piyada diviziyasının tərkibində Stalinqrad döyüşünə göndərildi. İki dəfə yaralandıqdan sonra bölməsinə qayıtmadan dörd gündən az müddət xəstəxanada yatdı, lakin 14 oktyabrda traktor fabrikində döyüş zamanı ağır yaralandı. Bərpa olunduqdan sonra bir müddət əvvəl qvardiya təyinatını almış hissəsinə qayıtmadan döyüş cəbhəsinə göndərildi. Yenidən ağır yaralandığı Kursk Bulge döyüşündə və Ukraynanın Sol sahilində döyüşə getdi. Xəstəxanada sağalarkən kəndindən ona valideynlərinin partizanlara kömək üçün nasistlər tərəfindən öldürüldüyü və evlərinin yandırıldığı barədə bir məktub gəldi. Xəstəxanadan çıxdıqdan sonra 1232-ci Piyada alayına göndərildi və 5-ci Tüfəng alayının komandiri təyin edildi.
1944-cü ilin dekabrında 20 oktyabrda etdiyi bir hərəkətə görə sonrakı irəliləyişlərin təşkili üçün vacib bir kəşfiyyat təmin edən bir düşmən hərbçisinin tutulması ilə nəticələnən hərəkətlərinə görə 3-cü dərəcəli Şöhrət ordeni ilə təltif edildi. Uğurlu basqının ardından bir kəşfiyyat alayına köçürüldü və burada düşmən atəş nöqtələrinin yerləşdiyi yerlər haqqında qiymətli məlumat toplamaqla nəticələndi və bunun üçün "Cəsarətə" medalı verildi. Vistula-Oder Hücumu zamanı bir skaut batalyonuna rəhbərlik etmişdir. 29 yanvar 1945-ci ildə Abduramanov və səkkiz kəşfiyyatçı bir düşmən xəndəyinə hücum etdilər, 7 düşmən döyüşçüsünü öldürdülər və üçü girov götürdülər ki, bu da piyada irəliləməyə kömək etdi. Sonrakı bir hadisədə, onun səyyar dəstəsi səkkiz məhbusu götürməklə yanaşı, bir avtomat silahlı bir dəstəni də çıxartdı. Bu missiyadakı hərəkətlərinə görə 21 fevralda ikinci Şöhrət ordeni ilə təltif edildi. Fevralın 25-də Qırmızı Ulduz ordeni ilə təltif olunduqdan qısa müddət sonra o, komandirinin köməkçisi vəzifəsinə yüksəldi. 1945-ci ilin aprelində 370-ci Piyada Diviziyasının tərkibində Berlinə getdi.
Aprelin 26-da Berlində gedən döyüş zamanı o, döyüşə 18 düşmən əsgərini çıxararaq bir təpəyə basaraq tabutunu idarə etdi. Daha sonra Abduramanov özü 28 aprel Lippe hücumundan əvvəl daha 7 düşmən əsgərini və 14 əsir olaraq öldürdü. Bunun üçün alay komandiri onu 1946-cı ildə Ali Sovet tərəfindən təsdiq edilmiş 1-ci dərəcəli Şöhrət Ordeninə namizəd göstərdi.
Sürgün illəri
Müharibə başa çatdıqdan sonra 1945-ci ilin noyabrında xidmət etdiyi alayı dağıdıldı. Krım tatarları yalnız etnik mənsubiyyətinə görə və müharibədəki fərdi xüsusiyyətlərindən asılı olmayaraq xalqın düşməni hesab olunurdu. Abduramanov illər boyu 1-ci dərəcəli Şöhrət Ordeninə layiq görüldüyündən xəbərsiz idi və medalyon 1968-ci ilə qədər ona təqdim edilmədi.
Andrey gəvəni
(Astragalus andreji) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Təbii yayılması
Andrey gəvəni Azərbaycanın endemik bitkisidir. İlk dəfə Bozdağ sahəsində 1953-cü ildə təsvir edilmişdir.
Botaniki təsviri
80-150 sm hündürlükdə, budaqları şaxəli, uzun və möhkəm tikanlıdır. Yarpağı 2-3,5 sm uzunluqda, 4-6 cüt ellipsvari və neştərvari formalı, yarpağını tökən koldur. Yumurtavari yarpaq altlıqlarının ucu neştərvari, 5-6 mm uzunluğunda, ağ tüklüdür. Tədricən tamamilə çılpaqlaşır və sarımtıl rəngdə olur. Çiçək altlıqları kasacığa bərabərdir. Yarpaqların qoltuğundan çıxan 2-3 ədəd çiçəkləri 2-9 sm uzunluqda sünbülvari çiçək qrupu əmələ gətirir. Kasacığı 5-7 mm uzunluqda, qalın, ağ tüklüdür. Tacı sarı, tutqun damarlı, kasacıqdan təxminən 2 dəfə uzundur. Dişiciyi tüklüdür. Toxumu sarımtıl, uzunluğu 2,5 mm, eni 1 mm-ə yaxındır. İyunda çiçəkləyir, meyvələri iyulda yetişir. Paxlası tükcüklüdür. Meyvə örtüyündən təmizlənmiş toxum təmizlənməmişdən bir neçə dəfə tez və çox cücərmə qabiliyyətinə malikdir. Toxum, kök və gövdə qələmləri ilə də çoxaldılır.
Ekologiyası
Təbii şəraitdə dəniz səthindən 200-300 m hündürlükdə, gilli və daşlı yamaclarda bitir.
Azərbaycanda yayılması
Naxçıvanda, Bozdağ silsiləsinin bir çox ərazilərində təbii yayılaraq kolluqlar əmələ gətirir.
İstifadəsi
Yaşıllaşdırmada, qumluqların bərkidilməsində istifadəsi məqsədyönlüdür. Andrey gəvənindən alınmış qətranın tərkibində olan bassorinin miqdarı başqa növlərə nisbətən çoxdur.
Ədəbiyyat
Azərbaycan Dendroflorası III cild-Bakı:"Elm",2016,400 səh. T.S.Məmmədov
Çin gəvəni
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Snejka dağı
Snejka dağı — Polşa ilə Çexiya sərhədində yerləşən dağ. Snejka dağı Sileziya silsiləsinin bir hissəsi olan Krokonoşe dağlarının ən gözəçarpan dağıdır. Hündürlüyü 1603 metr olub Çexiyanın, Krokonoşe dağlarının və bütün Sudeti silsiləsinin ən hündür zirvəsidir.
Tarix
thumb|left|Snejka 1900-cü ildə thumb|400px|Snejka zirvəsindən. Dağa ilk dırmanış qiymətli daşlar axtarışında olan naməlum venesiyalı tacir tərəfindən 1456-cı ildə baş tutmuşdur. Tezliklə dağda ilk yaşayış məntəqələri salınmışdır. Bu yaşayış məntəqələri əsasən mədənçiliklə məşğul olaraq dəmir, qurğuşun və arsen çıxarmışdır. 1,5 kilometr uzunluğunda olan mədən sütunları hazırda da dayanmaqdadır.
Çex dilində dağ ilk olaraq Snejni adlanırdı. Daha sonra 1823-cü ildə "qarlı" və ya "qarla örtülmüş" mənasını verən Snejka adının Snejovka adı ilə istifadəsinə başlanıldı. Polyak dilində bu dağ üçün verilmiş ən qədim ad "Böyük dağ" mənasını verən Olbrjimiya adıdır.
Dağın başında tikilmiş ilk tikili Müqəddəs Lourens kapellası olmuşdur. Kapella 1665-1681-ci illərdə sileziyalı Şaffqotş ailəsi tərəfindən hakimiyətlərini nümayiş etdirmək üçün tikilmişdir. Bu məkandan qısa müddətliyinə mehmanxana kimi də istifadə olunmuşdur. Ərazidə Şaffqotş ailəsinə 1945-ci ilə qədər məxsus olan mədənlər yerləşir. 1850-ci ildə Sileziyaya düşən hissədə Prussiya daxması, 1868-ci ildə Bohemiyaya düşən hissədə Bohemiya daxması tikilmişdir. Hər iki daxma mehmanxana kimi istifadə etməkdən ötrü tikilmişdi. Prussiya daxması 1857 və 1862-ci illərdə baş vermiş yanğınlardan sonra iki dəfə yenidən tikilmiş, 1945-ci ildə Polşa daxması adını aldıqdan sonra 1967-ci ildə sökülmüşdür. Bohemiya daxması 1990-cı illərdə baxımsız vəziyyətə düşmüş və 2004-cü ildə sökülmüşdür.
1900-cu ildə dağın başında meteostansiya salınmışdır. Bu meteostansiya İkinci dünya müharibəsindən sonra Mərkəzi Avropada salamat qalmış yeganə meteostansiyasıdır. 1980-ci illərdə sökülmüşdür.
Müasir dövrdə
Polşada qalan hissədə meteostansiya, Müqəddəs Lourens kapellası, 1974-cü ildə rəsədxana və restoran tikilmişdir. Çexiyada qalan hissədə Bohemiya daxmasının xarabalıqları, poçt məntəqəsi və dağın dabanında yerləşən Pets pod Snejko şəhərciyi ilə əlaqələnən qaldırıcı var.
Snejka dağı Çexiyanın ən hündür təbii zirvəsi olsa da, Pradeddə yerləşən televiziya ötürücüsünün başı 1652 metr hündürlükdə yerləşir.
2004-cü ildə yeni poçt məntəqəsi və müşahidə platforması istifadəyə verilmişdir. Həmin il 1980-ci illərdə bağlanılan Bohemiya daxması sökülmüşdür.
2009-cu ilin martında Polşa rəsədxanasının yuxarı diski sərt iqlim şəraitinə və struktural uğursuzluğa görə böyük zərər görmüşdür. Yuxarı diskin döşəməsi sınmışdır. Cəld reaksiya verən Vroklav Texniki Universiteti diskin salamat qalmış hissələrini əlavə zərərdən qorumuşdur. Aparılan təmir işlərindən və töküntülərin təmizlənməsindən sonra restoran və meteoməntəqələr yenidən açılmışdır. Rəsədxana əvvəlki vəziyyətinə qaytarıldı.
Dağın başındakı köhnə qaldırıcı yeni kabel avtomobili sistemi ilə əvəzlənmişdir. 2014-cü ilin fevralından etibarən bu sistem ilə Çexiyanın Pets pod Snejko şəhərindən saatda 250 ziyarətçi daşımaq mümkündür.
Yuxarı Veysəlli
Yuxarı Veysəlli — Azərbaycan Respublikasının Füzuli rayonunun Veysəlli inzibati ərazi dairəsində kənd.
Tarixi
2020-ci il noyabrın 7-də Azərbaycan Ordusu tərəfindən işğaldan azad edildi.
İblislə sövdələşmə (film, 2006)
İblislə sövdələşmə — ABŞ istehsalı olan fantastika, döyüş və qorxu janrlı film. Rejissor Renni Harlinin lentə aldığı bu film 2006-cı ildə işıq üzü görüb. Baş rollara Stiven Streyt, Sebastian Sten, Tobi Heminqvey və Laura Hemsey çəkiliblər. Film ABŞ və dünyada 8 sentyabr 2006-cı ildə təqdim olunub.
Yuxarı Veysəlli
İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyəti kənd təsərrüfatı-əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq olub.
İblislə sövdələşmə (film, 2006)
Məzmun
1692-ci ildə Massaçusets İpsviç kaloniyasında sirli qüvvələrə sahib 5 ailə sahib olduqları gücləri sirr tutacaqlarına dair and içmişdilər. Lakin aralarından bir ailənin bu sirri pozması nəticəsində digər ailələr tərəfindən aralarından uzaqlaşdırıldı, yalnız o günə qədər...
Seçilmiş yaxşı məktəb olan Spencer Akademiyasının dört gənc tələbəsi əjdadlarından qalan bu güclərə sahibdirlər. Hər biri 1600-cü illərdə İpsviç Koloniyasında yaşayan ailələrin mirascısı olaraq həmin xüsusi qüvvələrlə birlikdə dünyaya gəliblər. Uşaqlıqdan bəri birlikdə böyüyüblər.
Bir gün bir şənlikdə bir tələbənin fövqəltəbii vəziyyətdə ölümündən sonra onların ailələrinin uzun illərdir qoruduğu sirr ortaya çıxmaq təhlükəsi ilə üz-üzə qaldı. Bu hər nədisə onu saxlamağa məcbur olan 4 gənc qısqanclığı və bir sözlə hər şeyi bir kənara qoyub güclərini birləşdirməlidirlər.
Gəlir
İlk olaraq ABŞ-də nümayişə başlayan film həftə ərzində $9,000,000 qazandı. 2006-cı ilin 15 oktyabrına qədər isə film $23,292,105 gəlir əldə etdi. Dünya üzrə isə film ümumilikdə $37,256,954 qazana bilib.
Ev üçün buraxılış
Film prokatlara 2 yanvar 2007-ci ildə çıxdı. 1,618,891 nüsxə ilə satılan film $26,578,576 gəlir qazanıb.
Ageratina viscosa
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Merkuri (mifologiya)
thumb|[[SSRİnin, 13-cü Qəti Buraxılışın markası. Covanni da Bolonya Merkurinin heykəli, 1988–1989.]] Merkuri Roma mifologiyasında elçi və ticarət ilə gəlirin, oğru və fırıldaqçıların tanrısıdır. Yunan mifologiyasındakı Hermes ilə eyniləşdirilir.
Nənə
thumb|Nənə vəfadarı, [[Georgios İakovidis (1893)]] Nənə sözünün bir neçə mənası ola bilər :
İstinadlar
Mamm-gozh Кукамай Әже 祖母
Sitrus
thumb|left|[[Qreypfrut]]
Sitrus – sədokimilər (Rutaceae) fəsiləsindən bitki cinsi.
Dünyanın subtropik və tropik zonalarında yayılmış. 40-dək növü (portağal, naringi, limon, qreypfrut, berqamot, sitron və s.) məlumdur. Sitrus bitkilərinin meyvələri dadına, tərkibindəki limon turşusuna, şəkər, C, P, B qrupu vitamnnləri, karotin (A provitamini) olmasına görə fərqlənir.
Sitrus bitkilərinin meyvəsi yeyilir, ondan şirə, mürəbbə, kompot, cem, povidlo və s. hazırlanır. Yarpağı, çiçəyi və meyvəsinin qabıqından ətriyyatda, yeyinti sənayesində işlədilən efir yağı (2—3,5%) alınır. Sitrus bitkiləri şaxtaya az davamlıdır. Əsas sahələri ABŞ, Çin, Yaponiya, Hindistan, Pakistan, Avstraliya, Cənubi Amerika, Əlcəzair, Mərakeş, Aralıq dənizi ölkələridir.
Sitrus bitkiləri Azərbaycanda Lənkəran-Astara zonasında becərilir.
Abbottabad
Abbottabad — Pakistanda şəhər. Eyni adlı vilayətin mərkəzi.
56 saylı Xaçmaz kənd seçki dairəsi
Azərbaycan Respublikası 56 saylı Xaçmaz kənd seçki dairəsi — Azərbaycan Respublikasında seçki dairəsi.
Larri Senger
Həyatı
Senger Ankoric şəhəri, Alyaska ştatında böyümüşdür. Uşaq yaşlarından etibarən fəlsəfə ilə maraqlanmağa başlamışdır.
O 2000-ci ildə Ohayo Dövlət Universitetində Fəlsəfə Doktoru adını almışdır.
Billi-Skott İrakose
Karyerası
Billi-Skott İrakose birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 2016-cı ildə qatıldı. O, Rio-de-Janeyroda baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında kişilər 50 m sərbəst stildə, təsnifat mərhələsində iştirak etdi. 26.36 saniyəlik nəticəsi ilə 66-cı yeri tutdu və yarımfinala vəsiqə qazana bilmədi.
Qufran məscidi
Qufran məscidi — Başqırdıstanın Ufa şəhərinə daxil olan Leninski rayonuda qapalı qəbrstanlıq ərazisində yerləşən cümə məscidi.
Tarixi
300px|right|thumb|Kafedral məscid (1909–1960) Ağidel çayı sahilində XIXəsrdə meydana gəlmiş qəbrstanlıq. Qəbrstanlıq haqqında ilk məlumat 1897-ci ilə aiddir. Onun ərazisi 1904-cü ildə genişləndirilmişdir. 1909-cu ildə burada bir kənd məscidi inşa edilmişdir. Sonradan bu məscid Cümə Kafedral məscidi adlandırılır. 1960-cı ildə burada güçlü yanğın olur. Nəticədə tamamən dağıdılır.
«Qufran» — hazırda sadə bir qəbrstanlıq məsvididir. Burada dəfn mərasimləri təşkil edilir. İslam bayramları zamanı məscidə çoxlu sayda müsəlman toplaşır. Hər bazar günü burada uşaqlara quran, dinin əsasları tədris olunur. Çümə duaları sinxron olaraq həm tatar həm də rus dillərinə tərcümə olunur. Peyğəmbər Hz MƏhəmmədin mövlud günü münasibəti ilə məsciddə uçaqlar arasında Quranın gözəl tərzdə oxuması müsabiqəsi keçirilir. Qonaqlara plov və çay təklif edilir. .
II Abdullah ibn Tahir
II Abdullah ibn Tahir Xorasani ya da Tahir bin 'Abdullah (?-862) — Tahirilər sülaləsindən, 845-ci ildən 862-ci ilədək Xorasanın valisi.
Qufran məscidi
Tarixi
2008-ci ildən məscidin imamı Nuh-həzrət Həsən olmuşdur.
II Abdullah ibn Tahir
Atası Abdullah, Oğuzları tutmaq üçün onu şimal çöllərinə göndərdi. Atası öldükdən sonra o vali oldu. 862-ci ildə öldü və ölməzdən öncə vəsiyyəti isə oğlu Məhəmmədi vali olaraq onu bacarıqlı olacağını söylədi və bu xəlifə tərəfindən təsdiqləndi.
Qufran məscidi
Tarixi
Gələcəkdə minarə, mədrəsə və halal məhsulların satıldığı mağazanın inşası planlaşdırılır.
Orhus Universiteti
Orhus Universiteti (Aarhus Universitet) — Danimarka Krallığının Orhus şəhərində yerləşən ali təhsil ocağı.
Tarixi
Orhus Universiteti 11 sentyabr 1928-ci ildə yaradılıb. Bu zamana qədər Danimarkada təkcə bir universitet - Kopenhagen Universiteti fəaliyyət göstərirdi. Ölkənin ikinci ən böyük şəhəri olan Orhusda universitet yaradılmasına ehtiyac duyulurdu. Bu zaman Orhus şəhərinin bələdiyyəsi yeni universitetin yaradılması üçün 33 min kron vəsait ayırır. 1928-ci ildən Orhus şəhərindəki Texniki Kollecin sinif otaqlarını icarəyə götürən Orhus Universitetinin Humanitar elmlər fakültəsi fəaliyyətə başlayır. Fakültənin müəllim heyəti fəlsəfə üzrə 1 professor, Danimarka, ingilis, alman və fransız dilləri üzrə 4 dosentdən ibarət olur. 1933-cü ildən yeni yaradılmış ali məktəb yerləşdiyi şəhərin adına əsasən rəsmi olaraq Orhus Universiteti adını daşıyır, bir il sonra isə universitetin humanitar fakültəsi akkreditasiyadan keçir və imtahan keçirmək hüququ qazanır. Həmin vaxtadək tələbələr tədqiqatlarını Kopenhagen Universitetində aparırdılar. 1933-cü ildə Orhus Universitetinin Sağlamlıq elmləri, 1936-cı ildə İqtisadiyyat və hüquq, 1942-ci ildə İlahiyyat fakültələri açılır. Ali məktəbin kampusu memar Kristian Frederik Müller tərəfindən inşa edilir və indiyədək kampusun binalarının tikintisi "Müller arxitektorları" firması tərəfindən həyata keçirilir.
İkinci dünya müharibəsində Danimarka almanlar tərəfindən işğal olunduğu dövrdə gestapo Orhus Universitetinin tələbə şəhərciyindəki iki yataqxananı öz qərargahlarına çevirirlər. 1944-cü il oktyabrın 31-də Danimarka müqavimət hərəkatının tələbinə əsasən, Kral hava qüvvələri gestaponun yerləşdiyi universitet yataqxanalarına havadan zərbələr endirir və onları yerlə yeksan edir. Lakin təyyarələrin biri almanlar tərəfindən topla vurulduğuna görə universitetin əsas korpusuna da bombalar düşür. Bu hadisə zamanı əsas binada olan memar Müller xoşbəxtlikdən sağ qalır və bir müddət sonra onu dağıntıların altından qazıb çıxarırlar. Deyilənə görə, Müller özünə gələn kimi soruşur: "Arkalar dağılmayıb ki?". Müller əsas binanın bəzədilmiş hörgü arkalarını nəzərdə tuturdu və bilirdi ki, arkalar dağılsa, onların yenidən qurulması üçün vəsait toplamaq mümkün olmayacaq. Arkalar isə heç bir zədə almır və hazırda da mövcuddur. Bombardman zamanı 10 fəhlə həlak olur. Danimarka müqavimət hərəkatı hava hücumu zamanı mülki əhali arasında tələfatın qarşısını almaq üçün kampusun modeli üzərində bir neçə ay gərgin məşq aparıb. Buna səbəb Orhus Universitetinin kampusunun iki xəstəxana ilə əhatə olunması və sıx məskunlaşmış rayonda yerləşməsi olub.
İkinci dünya müharibəsindən sonra Orhus Universiteti tədricən bərpa olunmağa başlayır, yeni tədris proqramları qəbul edilir, tələbə və müəllimlərin sayı artır, yeni fakültələr açılır. 1948-ci ildə Danimarkada aparılan orfoqrafiya islahatlarından sonra Orhus şəhərinin adı Å hərfi ilə yazılsa da (Århus), universitetin adı hazırda da köhnə variantda (iki A ilə - Aarhus) olduğu kimi qalır. 1954-cü ildə universitetdə bir neçə fakültənin birləşməsi nəticəsində Dəqiq elmlər fakültəsi yaradılır.
2007-ci ildə universitetin Kənd təsərrüfatı elmləri fakültəsi açılır. 1939-cu ildən fəaliyyət göstərən Orhus Biznes Məktəbi, eləcə də Milli Ekologiya Tədqiqatları İnstitutu (NERI) universitetə birləşdirilir.2012-ci il 1 yanvar tarixinə Orhus Universiteti Danimarkada ən böyük universitet hesab edilirdi. Universitetdə təxminən 41500 bakalavr və 1500-ə yaxın magistr təhsil alır. Orhus Universitetinin adı dünyanın "100 ən yaxşı universiteti" siyahısında yer alır.
Büdcəsi və təhsil haqqı
2009-2010-cu tədris ilində Orhus Universitetinin illik gəlirləri 5270096000, illik xərcləri isə 5273853000 Danimarka kronu (DKK) təşkil edib.
Orhus Universitetinə yerli abituriyentlər imtahansız, orta məktəbin buraxılış imtahanlarının nəticəsini təqdim edərək qəbul olunurlar. Universitetdə yerli və Avropa Birliyinə daxil olan ölkələri təmsil edən tələbələr ödənişsiz oxuyurlar. Orhus Universitetində əcnəbi tələbələrin təhsil haqqı İctimai, Humanitar elmlər, İlahiyyat fakültələrində, Təhsil Məktəbində ildə 9100 avro, Biznes Məktəbində 11500 avro, Dəqiq elmlər və texnologiya, Sağlamlıq elmləri fakültələrində ildə 15300 avro təşkil edir. Təhsil haqqı tələbənin fakültədə qeydiyyata düşməsindən 1 ay əvvəl ödənilməlidir.
Dünyanın digər universitetlərində olduğu kimi, Orhus Universiteti də tələbələrə müxtəlif təqaüd və kreditlər təklif edir. Danimarka Dövlət təqaüdünün məbləği təhsil və yataqxana xərclərindən azad edilməklə bərabər ayda orta hesabla 7500 Danimarka kronu təşkil edir. Təqaüd və kredit almaq üçün tələbə avqust və fevral ayında universitetə yazılı ərizə ilə müraciət etməlidir. Tələbə götürdüyü krediti oxuduğu müddətdə tədricən və ya universiteti bitirib işə düzəldikdən sonra geri qaytarır. Əgər tələbə ali məktəbi bitirdikdən sonra sağlamlığı ilə əlaqədar və digər səbəblərə görə işləmək imkanını itirirsə və ya iş tapa bilmirsə götürdüyü kredit ona bağışlanır.
Universitet bu gün
Danimarkanın Kopenhagendən sonra ikinci ən böyük şəhəri olan Orhus Yutlandiya yarımadasının şərqində yerləşir. Təpə və meşələrdən ibarət bu liman şəhəri çox əlverişli coğrafi mövqeyə malikdir. Ölkənin bütün hissələrinin dəmir yolları Orhus şəhərində kəsişir. 1,2 milyon əhalisi olan şəhərin insanları çox mehriban və qonaqpərvərdir.
Orhus Universiteti kampusunun planı 1931-ci ildə danimarkalı memarlar Kristian Frederik Müller, Key Fisker, Pol Steqmann və landşaft memarı Karl Teodor Sorensen tərəfindən hazırlanıb. Kampusun tikintisinə 1932-ci ildə başlanıb və XXI əsrədək davam edib. Plana əsasən böyük sahədə tikilmiş binalar sarı kərpic və kirəmitdən ibarət olduğundan bütün kampusa eyni görünüş verir. Binalara sarmaşan bitkilər, yaşıl qazon və parklar, göllər kampusa əvəzolunmaz gözəllik bəxş edir. Orhus Universitetinin binaları Danimarkanın Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən ölkənin memarlıq nümunələri kimi qorunur.
2011-ci il yanvarın 1-dən Orhus Universiteti 4 akademik sahəyə bölünüb:
Milli Ekoloji Tədqiqatlar İnstitutu, Kənd təsərrüfatı elmləri və Dəqiq elmlər fakültələri birləşdirilərək Orhus dəqiq elmlər və texnologiya fakültəsi yaradılıb. Fakültəyə yeni dekan - Brayan Bek Nielsen təyin edilib. Fakültəyə Biologiya, Kimya, Riyaziyyat, Kompüter, Yer, İdman elmləri, Molekulyar biologiya, Fizika və astronomiya, Elmi tədqiqatlar departamentləri, 30-dan çox elmi-tədqiqat mərkəzi, Təbiətşünaslıq tarixi, Steno elm və tibbin tarixi muzeyləri, Ole Romer rəsədxanası, Orion planetarisi, Orhus Botanika bağı oranjereyası aiddir.
Humanitar, İlahiyyat fakültələri, eləcə də Danimarka Təhsil Məktəbi birləşdirilərək Orhus incəsənət fakültəsi yaradılıb. Fakültənin rəhbəri dekan Mette Thunodur. Humanitar fakültəyə Antropologiya, arxeologiya və linqvistika, Estetik tədqiqatlar, Tarix və regionşünaslıq, İnformasiya və media tədqiqatları, Dil, ədəbiyyat və mədəniyyət, Fəlsəfə və ideyaların tarixi, Skandinav tədqiqatları departamentləri, Humanitar Ali Məktəbi, Vizuallaşma və Qarşılıqlı Təsir, Təhsilin İnkişafetdirilməsi və s. 20-dən çox elmi-tədqiqat mərkəzi, Qədim incəsənət, Qədim şəhər, Moesgaard muzeyləri aiddir.
İlahiyyat fakültəsi İncil tədqiqatları, Kilsə tarixi və praktik ilahiyyat, Sistematik ilahiyyat, Dini tədqiqatlar, Ərəb və İslam tədqiqatları bölmələrindən, Dini Tədqiqatlar və İlahiyyat Ali Məktəbindən (magistrant və doktorantlar üçün), Bioetika və Nanoetika, Müasir Din, Antik və Xristian Tədqiqatları, Qrundtviq Təhsil elmi-tədqiqat mərkəzlərindən ibarətdir. Danimarka Təhsil Məktəbində Pedaqogika, Tədris, Kurikulum tədqiqatları, Mütləq orta təhsil departamentləri fəaliyyət göstərir.
İctimai elmlər fakültəsi və Biznes Məktəbi birləşdirilərək Orhus Biznes Məktəbi yaradılıb. Məktəb dekan Svend Hilleberq tərəfindən idarə olunur. Biznes Məktəbinin nəzdində Hüquq, İqtisadiyyat və Menecment məktəbləri, Siyasi elmlər, Psixologiya departamentləri, Danimarka Siyasi Tədqiqatlar, Milli Qeydiyyat Tədqiqatları Əsaslı, Alkoqol və Narkotik Tədqiqatları, Tədris və Təhsil elmi mərkəzləri mövcuddur.
Universitetin Nanoelmlər Fənlərarası Mərkəzi 2002-ci ildə professor Flemminq Besenbacher tərəfindən yaradılıb və nanoelmlər üzrə fənlərarası tədqiqatlar üçün geniş spektrdə proqramlar təklif edir. Burada təhsil, əsasən, fizika, kimya, biologiya, molekulyar biologiya, riyaziyyat, kompüter elmlərini əhatə edir.
Orhus Universitetinin kitabxana sistemi çox zəngindir və Danimarka dövlətinə məxsus milli kütləvi kitabxanadır (xüsusilə universitet kitabxanası). Universitetin kitabxana sisteminə ümumilikdə 2 əsas və 24 sahə kitabxanası daxildir. Əsas kitabxanalara Universitet və Danimarka Elektron Tədqiqatlar, sahə kitabxanalarına isə Humanitar fakültəyə məxsus Dil, ədəbiyyat və mədəniyyət, IT-Katrinebjerg, Moesqaard, Rinqqade, Estetika, Sağlamlıq elmləri fakültəsinə məxsus Sağlamlıq elmləri, Stomatologiya, İctimai elmlər fakültəsinə məxsus Hüquq, Siyasi elmlər, İqtisadiyyat, Psixologiya, İlahiyyat fakültəsinə məxsus İlahiyyat, Dəqiq elmlər fakültəsinə məxsus Biologiya, Kimya, Kompüter elmləri və informasiya-media tədqiqatları, Yer elmləri, Elm və tibbin tarixi, Riyaziyyat, Fizika və Astronomiya, İdman elmləri, Kənd təsərrüfatı fakültəsinə məxsus DJF, Biznes Məktəbinə məxsus ASB, Danimarka Təhsil Məktəbinə məxsus Milli təhsil, Milli Ekologiya İnstitutunun NERI kitabxanaları aiddir. Kitabxana sisteminə dünyanın bir çox dillərində milyonlarla kitab daxil olmaqla jurnallar, kitabçalar, musiqi partituraları, filmlər, şəkillər, xəritələr və s. daxildir. Kitabxana sisteminin veb-saytına daxil olmaqla oxucular lazımi materialları əldə edə bilərlər.
Orhus Universitetinin rektoru hazırda Lourints Broder Holm Nilsen, prorektoru isə Seren Frandsendir. Universitetdə ümumilikdə 11000 əməkdaş fəaliyyət göstərir. Onların 4000-ə yaxını professor-müəllim, qalanları isə inzibati və texniki heyətdir. Bu ali təhsil müəssisəsində 38000-dən çox şəxs təhsil alır.
Orhus Universitetinin 8000-nə yaxın yataqxana kompleksi mövcuddur. Yataqxanalarda otaq tutmaq üçün universitetin Mənzil İdarəsinə ərizə ilə müraciət etmək və növbəyə yazılmaq lazımdır. Universitetə qabaqcadan müraciət edən tələbə otaqla daha tez təmin olunma şansı qazanır (ən yaxşı vaxt iyulun 1-dən avqustun 1-dəkdir). Kampus daxilində yerləşən yataqxanalardan Bronzealdervaenget, Borqlum Kollegiet, Danimarka Kollegiet, Qrundtvigs Hus Kollegiet, Hejredal Kollegiet, Klovergarden, Kollegierne i Universitetsparken, Vilhelm Kiers Kollegium, Teknologkollegiet, Stenaldervej Kollegiet, Skelager Kollegiet və s. qeyd etmək olar. Kampusdan kənardakı yataqxanalar Orhus şəhərinin müxtəlif yerlərində yerləşir. Otaqların qiyməti yataqxanadan və otağın şəraitindən asılı olaraq 1500-5000 Danimarka kronu arasında dəyişir (əksər yataqxanalarda qiymətlər 2000-3000 kron arasındadır). Yataqxanaların hovuzu, idman kompleksləri, ticarət mərkəzləri, yeməkxana və kafeləri mövcuddur, burada ictimai nəqliyyat çox rahat təşkil olunub. Tələbələr nəqliyyat vasitəsi kimi velosipedə daha çox üstünlük verirlər.