cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Vəcihə Səmədova
Tarixi
1939–1944-cü illərdə Əzim Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Texnikumunda təhsil alan Vəcihə xanım, sonradan V. İ. Surikov adına Moskva Dövlət Rəssamlıq İnstitutunun rəngkarlıq fakültəsinə — tanınmış rus rəssamı Pavel Korinin emalatxanasına daxil olur. O, 1951-ci ildə "Üzeyir Hacıbəyov tələbələri arasında" adlı diplom işini müvəffəqiyyətlə müdafiə edir. Müəllimlərinin təkidi ilə təhsilini daha üç il aspiranturada davam etdirir. Sonradan oxuduğu institutda dərs demək təklifi alan Vəcihə Səmədova vətənə qayıtmağı üstün tutaraq, müstəqil yaradıcılığa başlayır. O, Azərbaycanın ilk peşəkar qadın rəngkarı olur.
thumb|left|300px|"Göy göl" — 20x35, karton, yağlı boya, 1956 Vəcihə Səmədova həmkarı və həyat yoldaşı Lətif Feyzullayevlə birgə yaradıcılıq ezamiyyətlərinə çıxaraq Azərbaycanı qarış-qarış gəzir. Bunun bəhrəsi olaraq "Kür qırağında", "Mahnı", "İntizarda", "Toya hazırlıq" tematik tabloları, "Qoşqar yaylağında", "Göy göl", "Kəpəz", "Kür sahillərində" silsilə mənzərələri, "Aktrisa Leyla Bədirbəylinin portreti", "Pambıqçı", "Şamama Həsənovanın portreti", "Geoloq Minirə Məmmədbəylinin portreti" kimi əsərlər yaranır.
Vəcihə Səmədova eyni zamanda əvvəllər təhsil aldığı rəssamlıq texnikumunda da pedaqoji fəaliyyət göstərir. İstedadlı gənclərə sənətin sirlərini öyrədir.
1962-ci ildə rəssamın Bolqarıstana yaradıcılıq ezamiyyətinin nəticəsi kimi Bakıda onun fərdi sərgisi açılır. O, "Sofiyada bazar", "Türk qızı", "Tırnovo", "Bayram" və böyük ustalıqla işlənmiş digər tablolarla tamaşaçıların rəğbətini qazanır.
Qısa ömür yolu keçən, fitri istedada malik olan Vəcihə xanım Səmədovanın fərdi sərgiləri dəfələrlə Bakıda, Moskvada, Sofiyada uğurla nümayiş etdirilir. Onun tablolarındakı rəng çalarları, milli kolorit, böyük ustalıq bu əsərlərin dünya muzeylərində layiqli yer tutmasına səbəb olub.
Sərgilər
14 iyul 2018-ci ildə Heydər Əliyev Fondunun təşkilatçılığı ilə Fransanın Kann şəhərində baş tutan "Azərbaycan mədəniyyəti günləri" çərçivəsində Festivallar və Konqreslər Sarayında Lətif Feyzullayev və Vəcihə Səmədovanın əsərlərindən ibarət "Məhəbbət tandemi" sərgisi keçirilib.
Xatirəsi
Bakının mərkəzindəki Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının sərgi salonu 1965-ci ildən Azərbaycanın Əməkdar İncəsənət Xadimi Vəcihə Səmədovanın adını daşıyır.
Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin sifarişi ilə Vəcihə Səmədovanın yaradıcılığına həsr olunmuş "Azərbaycan rəngkarlığının kraliçası" sənədli filmi çəkilib.
Hermann Qrabner
Hermann Qrabner — Avstriya bəstəkarı və musiqi müəllimi idi.
Həyatı
Qrabner 12 May 1886-cı ildə Qrasda anadan olub. 1909-cu ildə məzun olduğu Graz Universitetində hüquqşünaslıq təhsili aldı. Paralel olaraq 1910-cu ilə qədər Leopold Suchsland ilə musiqi təhsili aldı. Daha sonra Leypsiq Konservatoriyasında Max Reger və Hans Sitt ilə birlikdə oxudu. 1912-ci ildə Meininger Teatrında Reger köməkçisi olaraq çalışdı. 1913-cü ildə Strasburq konservatoriyasında musiqi nəzəriyyəsinin müəllimi oldu. Birinci Dünya Müharibəsi zamanı Avstriya Ordusunda xidmət etdi. 1919-1924-cü illərdə Hochschule für Musik und Darstellende Kunst Mannheim-də nəzəriyyə və quruluş müəllimi idi. Heidelbergdəki Musiqi Akademiyasında da dərs demişdir. O zaman Leypsiq Konservatoriyasında bəstəkarlıq müəllimi idi, burada tələbələri Hugo Distler, Artur Immisch, Hilding Hallnäs və Miklos Rózsa olmuşdur. 1930-cu ildən Universitetin musiqi direktoru idi. 1938-1946-cı illərdə Berlin Musixochschule-də dərs demişdir. SA üzvlüyünə və nasist kompozisiyası olan "Fackelträger" Lieder des neuen Reichesə görə 1946-cı ilin iyununda təqaüdə göndərildi. 1930-cu ildə Barmen Dövlət Teatrında premyerası olan C. F. Meyerdən sonra Beyerlein tərəfindən libretto ilə "Die Richterin" adlı bir operasını bəstələmişdir. O, orkestr əsərləri, kamera musiqisi, xor əsərləri, Lieder, iki motet və çoxsaylı orqan parçaları bəstələmişdir. O, 3 iyul 1969-cu ildə Bolzanoda öldü.
NGC 1173
NGC 1173, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış Göy cismidir. Göy üzündə Persey bürcü istiqamətində yerləşir. NF tipli. tərəfindən ildə 30.48 sm (12 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
NGC 276
NGC 276 — Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktika. Göy üzündə Balina bürcü istiqamətində yerləşir. SBb tipli. tərəfindən ildə 66.04 sm (26 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Orxan Kamal
Orxan Kamal — türk yazıçısı və dramaturqu. Əsl adı Mehmet Reşid Öyüdçü olan Orxan Kamal türk ədəbiyyatının görkəmli nümayəndələrindən biridir. O, roman, hekayə, pyes, şeir kimi fərqli janrlarda bir çox əsərə imza atsa da daha çox romançı kimi tanınmışdır. İlk hekayələr kitabı “Çörək davası” (1949) və “Kiçik adamın qeydləri” sərlövhəsi altında nəşr etdirdiyi avtobioqrafik səpkili silsilə romanlarla məşhurluq qazanmışdır. Ədəbi həyatının ən qaynar dövrü 1960-cı illərə təsadüf edir. Adanada torpaq və fabrik işçilərinin dünyasını, İstanbuldakı məhəllələri, fabrik çevrələrini əsərlərində əks etdirmişdir. “Murtuz”, “Xanımın ciftliyi”, “72-ci hissə” adlı əsərləri müəllifin yaradıcılığının şedevri hesab olunur. Adana futbol klubunda futbol oynamışdır. Qolçu Rəşid adı ilə tanınmışdır.
Ailəsi, uşaqlıq və gənclik illəri
Orxan Kamal 15 sentyabr 1914-cü ildə Adananın Ceyhan qəzasında dünyaya gəlmişdir. Atası o zaman Çanaqqala cəbhəsində, Dardanosda topçu leytenantı olan advokat Abdulqədir Kamal Bəy, anası isə Rüşdiyyə məzunu, iki il məmləkətində ibtidai sinif müəllimliyi etmiş Adanalı Əzimə xanımdır. Uşaqlığının ilk illəri Adanada keçmişdir. Birinci Dünya müharibəsindən sonra Adananın Fransa tərəfindən işğal olunmasından sonra ailəsi ilə ilk öncə Niğdeyə, sonra Konyaya köçmüşdür. Konyada olduğu dövrdə Kuvayı-milliyə hərəkatına qarşı Dəlibaş üsyanının şahidi olmuşdur. Kuvayı-milliyə dəstəsinə qatılmış olan atası üsyanın yatırılmasından sonra TBMM-ə Kastamonu millət vəkili olaraq seçilmişdir. Ankaraya köçən ailəsi 1923-cü ildə təkrar Adanaya qayıtmışdır. Ceyhanda təsərrüfatla məşğul olmağa başlayan atası “Toksöz” qəzetini çıxartmışıdr. Takriri-sükun qanunu ilə bir çox qəzet kimi “Toksöz” də bağlanmış və Abdulqədir Kamal bəy 11 ay həbsdə yatmışdır. 1930-cu ildə Adanada Ahali-Cümhuriyyət firqəsini quran Abdulqədir bəy “Ahali” adlı qəzet yayınlamışdır.
Atasının aktiv siyasət həyatı içində olmasına rəğmən Orxan Kamal bu illərdə siyasətlə maraqlanmamışdır. Abdulqədir bəy Sərbəst Cümhuriyyət firqəsinin fəaliyyətinə xitam verməsindən sonra Suriyaya qaçmışıdr. 1931-ci ildə bütün ailə Beyrutda yaşamağa başlamışdır.
Orxan Kamal Suriyada olan atasının yanına gedəndə orta təhsilini öz istəyilə yarıda qoymuş və Beyrutda qabyuyan və mətbəə işində çalışmışıdr. Bir il sonra təkbaşına Türkiyəyə dönərək ata nənəsinin himayəsinə sığınmışdır. Adanada kombayn fabriklərində işçilik və katiblik etmişdir. Bu illərdə üzləşdiyi hadisələr gələcəkdə “Ata evi”, “Avara illər” romanlarının yaranmasına səbəb olmuşdur. 1937-ci ildə pambıq kombaynı fabrikində işçi kimi çalışan Nuriyə xanımla evlənmişdir. Bir il sonra ilk övladı Ulduz dünyaya gəlmişdir. Həbsxana illəri və ilk hekayələri 1938-ci ildə əsgərlik çəkmək üçün Niğdeyə getmışdir. Hərbi xidmətdə olarkən “Maksim Qorki və Nazim Hikmətin kitablarını oxumaq”, “yad rejimlər lehində təbliğat və üsyana təşviq” cinayətindən dolayı 5 il həbs cəzasına məhkum edilmış və Kayseri həbsxanasına göndərilmişdir. İlk şeirini Kayseri həbsxanasında yazmışıdr. “Divarlar” adlı şeiri “Yeddigün” dərgisində Rəşad Kamal imzası ilə çıxmışdır.
Atası Abdulqədir Kamal bəy səkkiz illik sürgündən sonra 1939-cu ildə Adanaya dönmüşdür. Orxan Kamal atasının dəstəyilə öncə Adana həbsxanasına, onun Berqama Ağır cəza bölüyünə keçməsindən sonra Bursa həbsxanasına köçürülmüşdür. 1940-ci ildə Bursa həbsxanasında məşhur şair Nazim Hikmətlə tanış olmuş, onun sosial görüşlərindən təsirlənmişdir. Üç il yarım Nazim Hikmətlə otaq yoldaşı olan Orxan Kamal ondan fransız dili, fəlsəfə və siyasət dərsləri almışdır. Orxan Kamalı şeir yerinə roman və hekayə yazmağa təşviq edən də Nazim Hikmət olmuşdur. İlk qələm təcrübəsi “On səkkiz yaş” adlı romanını Nazim Hİkmətin köməyi ilə yazmışdır. Bir təcrübə olaraq yazdığı, lakin yayınlamadığı bu romanın ardınca hekayə yazmağa başlamışdır.
Yaradıcılığı
İlk hekayələrini “Bacaksız Orxan” təxəllüsü ilə yazmışdır. 1940-cı ildə “Yeni ədəbiyyat” dərgisində çıxan “Balıq” onun yayınlanan ilk hekayəsidir. İlk dəfə 1943-cü ildə “İkdam” qəzetində dərc olunan “Asma çubuğu” adlı hekayəsində Orxan Kamal təxəllüsünü işlətmişdir. Rumın yazıçısı Panait İstrati və rus yazıçısı Maksim Qorkinin hekayələrindən təsirlənmişdir. Orxan Kamal həyatdan alınmış adi mövzuları səmimi bir dillə qələmə almışdır.
Adana illəri
1943-cü ildə həbsdən çıxdıqdan sonra Adanaya dönmüşdür. Adananın Karataş ilçəsində torpaq daşıma işində fəhləlik, Türkiyə Cümhuriyyəti Dövlət Dəmiryollarında hamballıq etmişdir. 1944-cü ildə anadan olan oğluna Nazim adını qoymuşdur. Həbs olunduğu üçün tamamlaya bilmədiyi 35 günlük əsgərlik xidmətini başa vurmaq üçün 1945-ci ilin yayında hərbiyə çağırılmışdır. Əsgərlikdən gələndən sonra tərəvəz daşımaqla məşğul olmuş, Vərəm Savaş Cəmiyyətində məmurluq etmiş, ancaq maddi tələbətaını ödəyə bilmədiyindən bu işlərdən uzaqlaşmışdır. Bu illərdə hekayə yazmağa davam edən və ədəbiyyat dərgilərində əsərləri çap olunan Orxan Kamal oxucular tərəfindən bəyənilən, tanınmış bir yazar kimi tanınmışdır. 1945-ci ildə bir ədəbiyyat dərgisinin keçirdiyi anket sorğusunda oxucular tərəfindən ən bəyənilən hekayəçi seçilmişdir. İlk hekayə kitabı “Duyğu” 1948-ci ildə, ilk romanı “Ata evi” 1949-cu ildə çap olunmuşdur.
İstanbul illəri
1949-cu ildə atası vəfat etmiş və həmin ildə doğulan övladına atasının adını qoymuşdur. Bu dönəmdə ailəsi ilə birlikdə İstanbula köçmüş, həyatının sonrakı illərində dolanışığını kitab, məqalə, film ssenarisi yazaraq təmin etmişdir. 1952-ci ildə yayınladığı “Murtuz” və “Cəmilə” romanları ilə yazıçı kimi şöhrətlənmişdir.
1954-cü ildə “Bərəkətli torpaqlar üzərində” romanı ilə torpaqsız becərmə işçilərinin dramını ədəbiyyat dünyasına gətirmişdir. Eyni ildə “72-ci hissə” əsərini yazmağa başlamışıdr. 1957-ci ildə dördüncü övladı İşıq doğulmuşdur. 1958-ci ildə “Qardaş payı” əsəri ilə Səid Faiq hekayə ərmağanını almışdır. Film üçün senarilər yazsa da çoxu senzuradan geri dönmüşdür. O senariləri “İlhan F. Dəmir”, “Yıldız Okur” imzalarıyla qələmə almışdır.1964-cü ildə “Dövlət quşu” romanı əsasında hazırlanan “Alacəhrələr” tamaşası ilk dəfə teatra addım atmışdır. İstanbul şəhər teatrlarında səhnələşdirilən pyes iki ay yarımdan sonra bilinməyən bir səbəblə səhnədən qaldırılmışdır. 1965-ci ildə “Nazim Hikmətlə üç il” adlı xatirə kitabını nəşr etdirmişdir. Eyni il yayınlanan “Bir Filiz vardı” əsəri ilə avtobioqrafik romana qayıtmışdır. Burada 1960-cı ildə tanış olub duyğusal bir münasibətə girdiyi, ancaq əlaqələrinin aşkara çıxmağından qısa bir müddət sonra ayrılmaq məcburiyyətində qaldığı son eşqini qələmə almışdır.
1966-cı ildə “hücrə çalışması və komunizm təbliğatı” etdikləri ittihamıyla iki dostu ilə birlikdə həbs olunmuşdur. “Cinayət hesab olunan bir cəhət tapılmadığı” haqqında sənədlə bir ay sonra azadlığa çıxmışdır. Bəzi romanlarını pyes olaraq təkrarən qələmə alan yazar 1967-ci ildə “72-ci hissə” romanını dramlaşdırmışdır. Əsər Ankara sənət teatrı tərəfindən səhnələşdirilmişdir. Orxan Kamal bu pyesi ilə Ankara sənətsevərlər dərnəyi tərəfindən ən yaxşı pyes yazarı seçilmişdir. 1969-cu ildə “Türk Dil Qurumu mükafatı”nı və “Səid Faiq hekayə mükafatı”nı “Öncə çörək” adlı kitabı ilə almışdır. Bolqar Yazarlar Birliyinin dəvətilə 1970-ci ildə Sofiyaya getmişdir. Bu səfərdən əsil məqsədi ata nənəsinin nəslinin olduğu yerləri gəzib qeydlər aparmaq və “93- dən bu yana” adıyla ailəsinin hekayəsini yazmaq olmuşdur.
Lakin bu istəyini gerçəkləşdirə bilməmişdir. Keçirdiyi beyin qanaması səbəbilə müalicə aldığı xəstəxanada 2 iyun 1970-ci ildə vəfat etmişdir. Nəşi xüsusi bir maşın karvanı ilə birlikdə 5 iyun 1970-ci ildə vətənə gətirilmişdir. İstanbuldakı Zincirlikuyu məzarlığında dəfn olunmuşdur. Xatirəsini yaşatmaq üçün İstanbulun Bəyoğlu bölgəsində, Cahangir səmtində Orxan Kamal Muzeyi açılmışdır. 1972-ci ildən bəri adına bir roman yarışması (Orhan Kemal Roman Armağanı) düzənlənməkdədir. Həmçinin İstanbulun Fateh məhəlləsində Ordu küçəsində adına bir kitabxana (Orhan Kemal İl Halk Kütüphanesi) verilmişdir.
Əsərləri
Orxan Kamal yoxsul təbəqələrin – fəhlələrin, tələbələrin, fahişə qadınların həyatından bəhs edən hekayə və romanlar yazmış, insan və cəmiyyət münasibətlərini təbii bir dillə əks etdirmişdir. 27 roman, 19-u hekayə kitabı ilə yanaşı, dram əsərləri, memuar, ədəbi tənqidi və publisistik yazılar qələmə almışdır.
Antakalnis
Antakalnis (Анто́коль, Antakalnis, Antokol) — Vilnüsün ən böyük və qədim rayonlarından biri. Şəhərin mərkəzindən şimal-şərqdə, Neris çayının sol sahilində yerləşir. Rayonun şərqində şam ağacları ilə örtülü Sapeqine dağı, şimalda isə Valakupya istirahət mərkəzi var. Rayon daxildir və Vilnüs şəhərində böyüklüyünə görə ikinci ərazidir. (77, 2 km2, Vilnüs ərazisinin 19, 3%-i).
Ümumi məlumat
Litva əhalisinin 2001-ci ildə keçirilən siyahıya alınmasına görə Antakalnisin əhalisi 39697 nəfərdir. Milli tərkibində litvalılar (70,8%) və polyaklar (12,7%) üstünlük təşkil edir.
XVIII əsrin ortalarında bölgədə Antakalne küçəsi formalaşdı. Bəziləri küçədə məskunlaşmaqdan boyun qaçırırdılar. Qorxurdular ki, maqnatların asılı vəziyyətə düşərlər və onların şıxsi mülkünə çevrilərlər. 1897-ci ildə Antokoledə 5700 əhali qeydə alınmışdır.
Mühəndis Pyatras Vileyşis 1907-ci ildə Avqusta Kleynanın layihəsi əsasında yeni saray inşa etmişdir. Bu sarayda ilk dəfə litva rəssamlıq sərgisi keçirilmişdir. 1932-1938-ci illərdə sarayda Litva elm cəmiyyəti və «Ritas» cəmiyyəti fəaliyyət göstərirdi. 1941-ci ildə sarayda litva dili institutu yaradıldı.
1927-ci ildə rayon ərazisində texniki məktəb tikilmiş. Sonradan politexnikum olmuş. 1945-ci ildə Respublika vərəm elmi-tədqiqat institutu faliyyətə başlamışdır.
Budapeşt gettosu
280px|thumb|Budapeşt gettosu
Budapeşt gettosu - 1944-cü ilin noyabr ayında Budapeştdə nasistlər tərəfindən qurulmuş bir yəhudi gettosu. 1945-ci ilin yanvarında hücuma keçən Sovet qoşunları tərəfindən azad edilmişdir. thumb|left|300px|Budapeştdə yəhudilərin kütləvi həbsləri
Macarıstanda yəhudilərə qarşı zülm 1938-ci ildə Mikloş Hortinin sağçı– millətçi rejimi ilə başlamışdır. 1941-ci ildə Budapeştdə 184 min musəvi yəhudisi və 62 min xristian yəhudisi cuğudlar əleyhinə qanunlara uyğun olaraq repressiyaya məruz qaldı.
1944-cü ilin martında Alman qoşunları Macarıstanı işğal etdi. Bu əsnada bir çox yəhudi həbs olundu. Vilayətdə gettonun yaradılması 1944-cü ilin aprel ayında başlandı. Bundan sonra onların ölüm düşərgələrinə sürgün edilməsinə başlanıldı.
15 iyun 1944-cü ildə Macarıstan daxili işlər naziri Budapeştdə bir getto qurmaq əmri verdi. Sərəncama əsasən getto üçün sarı ulduzlarla işarələnmiş və divarla hasarlanmış 2000 ev ayrıldı. Ümumilikdə 220 min yəhudinin gettoya köçürülməsi planlaşdırılırdı. İyunun 25-də Budapeşt yəhudilərinə komendant saatı tətbiq edildi.
Getto sakinləri meydana gəldikdən dərhal sonra konsentrasiya düşərgələrinə sürgün edilməyə başlanıldı. Macarıstanın işğalı dövründə Budapeştin yəhudi əhalisi 200 min nəfərdən 70 min nəfərə qədər azaldı. Neytral ölkələrin (Raul Vallenberq və Corco Perlaska da daxil olmaqla) diplomatları tərəfindən verilmiş sənədlərdən istifadə edərək onu deməyə əsas vardır ki, 20 min nəfər yahudi gettonun xaricindəki evlərdə yaşayırdı.
18 yanvar 1945-ci ildə getto 151-ci Qırmızı Bayraq Jmerinski diviziyasının bölmələri tərəfindən azad edildi. Bununla belə gettonun müdafiəçiləri güclü müqavimət göstərdi. Döyüşlərdə iştirak edənlərdən birinin dediyinə görə, getto partlayışa hazırlaşmışdı. Bu anda 94 minə yaxın yəhudi neytral ölkələrin diplomatik nümayəndəliklərinin nəzarəti altında olan gettoda və binalarda idi.
2005-ci ildə Dunay sahilindəki qurbanların xatirəsinə bir abidə qurulmuşdur.
MiQ-29
MiQ-29 (NATO kod adı: Fulcrum – Dayaq nöqtəsi) — Sovet İttifaqında dizayn olunmuş iki mühərrikli, çoxməqsədli, dördüncü nəsil döyüş təyyarəsi. 1970-ci illərdə Mikoyan dizayn bürosu tərəfindən konstruksiya olunmuş bu qırıcı öz ölçülərinə görə daha böyük olan Su-27 ilə birlikdə ABŞ istehsalı F-15 və F-16 tipli döyüş təyyarələri ilə rəqabət aparmaq məqsədilə hazırlanıb. MiQ-29 ilk dəfə 1982-ci ildə Sovet Hərbi Hava Qüvvələrində silahlanmaya daxil edilmişdir.
Bu qırıcının istehsal olunmasında ilkin məqsəd düşmən qırıcıları ilə havada mübarizə aparmaq hesab olunsa da, sonradan ona əlavə edilmiş yüksək dəqiqlikli və uzun mənzilli hava-səth silahları sayəsində müxtəlif döyüş əməliyyatlarında istifadə edilə bilən çoxməqsədli qırıcı ya çevrilmişdir. Çoxməqsədli MiQ-29M və hərbi dəniz qüvvələri üçün nəzərdə tutulmuş MiQ-29K da daxil olmaqla indiyə qədər bir neçə variantı istehsal olunmuşdur ki, bunlardan da ən müasiri MiG-35 hesab olunur. İlkin modellə müqayisədə növbəti variantlar təkmilləşdirilmiş mühərrik, HOTAS uçuşu idarəetmə sistemi ilə təchiz olunmuş şüşə kokpit, müasir radar və IRST sensorları, həmçinin artırılmış yanacaq tutumu və bəzi variantlar isə havada yanacaqdoldurma imkanlarına sahibdir.
Sovet İttifaqının dağılmasından sonra Rusiya Hərbi Hava Qüvvələri də daxil olmaqla bir çox keçmiş Sovet respublikaları bu təyyarələrdən hələ də istifadə edir. Rusiya HHQ hal-hazırda öz silahlanmasında olan mövcud flotiliyaları modernizasiya olunmuş MiQ-29SMT konfiqurasiyası ilə əvəz etmək istəsə də, maliyyə çətinliklərinə görə bu plan tamamlanmamışdır. MiQ-29 olduqca məşhur ixrac təyyarəsi də hesab edilir. Belə ki, bu qırıcı indiyə qədər 30-dan çox ölkənin silahlanmasında mövcud olmuşdur. Ən böyük ixrac müqaviləsi isə Hindistanla imzalanmışdır. MiQ-29 döyüş təyyarələrinin istehsalı Rusiyanın Birləşmiş Aviasiya Korporasiyasının törəmə müəssisəsi olan "Mikoyan" şirkəti tərəfindən davam etdirilir.
Yaradılmasına ehtiyac
Sovetlər İttifaqının ABŞ kəşfiyyat təyarələrini tutmaq üçün istehsal etməyə çalışdığı, dövrünə görə inqilabi yenilikləri olan MiQ-25-ə qarşı 1969-cu ildə ABŞ Hərbi Hava Qüvvələri "F-X" proqramını başlatdı. Proqramın nəticəsi kimi meydana çıxan F-15 Eagle təyyarələri çox uğurlu alındı. MiQ-25-dən fərqli olaraq havada üstünlük əldə etmək üçün düzəldilmiş F-15 yüksək radiuslu radarları ilə fərqlənirdi. Həmin dövrdə ən azı təkmil radarlarına görə, F-15-ə qarşı SSRİ-də effektli mübarizə apara biləcək qırıcı yox idi. Soyuq müharibənin sürətləndiyi bir vaxtda, Karib böhranı və Koreya münaqişəsindən sonra yeni konflikt zamanı havada üstünlüyünü itirməkdən qorxan SSRİ-nin cavabı mütləq lazım idi.
Yeni yaradılmalı olan təyyarəyə sərt tələblər qoyuldu: zəif təchizatlı qalxıb-enmə zolaqlarından istifadə etmə, mükəmməl manevrlilik, Mach 2+ sürətini yığa bilmə, ağır silahlardan istifadə.
ABŞ-nin yüngül qırıcı təyyarə- F-16 ilə bağlı proqramını başlatması MiQ-29 layihələşdirilməsinə ciddi təsir etdi: bahalı, ağır, yüksək radiuslu radarları olan F-15-ə qarşı Su-27, yüngül F-16-ya cavab olaraq MiQ-29 hazırlanmağa başlandı.
1974-cü ildə quraşdırılmaya başlanılan ilkin MiQ-29A prototipi 1977-ci il 6 oktyabrda ilk sınaq uçuşunu etdi. Sınaqların nəticəsi kimi yaradılan MiQ-29B prototipi 1983-cü ildə silahlanmaya qəbul edildi.
Konstruksiya
Təyyarənin gövdəsi əsasən allüminium ərintilərindən və dəmirdən, bəzi detallarda isə titan və qatışıq materiallardan istifadə edilmişdir. Qanadların əyilməsi ön kənarlara görə 42 dərəcədir. Qanadların üst səthində yarıqlar mövcuddur. Yarıqların əsas funksiyası qırıcının yerdə hərəkəti zamanı mühərrikləri hava ilə təmin etməkdir. Belə ki, yerdə hərəkət zamanı mühərriklərə hava aparan əsas kanallarının yer səthinə çox yaxın olması mühərrikə kənar cisimlərin düşməsinə səbəb ola bilər və bunun qarşısını almaq üçün onlar qapanırlar. Eleronlar hidravlik olaraq idarə olunsa da, Su-27-dən fərqli olaraq qanadlarda olan elektron idarəetmə sistemi yoxdur. Stabilizator tam dönməyə və differensial əyilməyə imkan verir. Şassi üçdayaqlıdır: tək qabağda, cüt arxada.
Mühərrikləri 1972-ci ildə layihələşdirilmiş RD-33 tiplidir. Təyyarədə 66,2 kVt gücündə QTDE-117 (ГТДЭ-117) tipli qaz-turbin enerji qovşağı mövcudur. Yanacaq təminatı sistemi ümumi həcmi 4300 l (4540 l) olan beş füzelaj və qanadlarda yerləşən iki çəndən ibarətdir. Füzelajda 1500 l-lik, qanadlarda 1150 l-lik əlavə çən quraşdırma imkanı mövcuddur.
Aparata avtomatik idarəetmə sistemi olan SAU-451 (САУ-451) və məhdud siqnallar sistemi (СОС-3М) quraşdırılmışdır. Silahların idarəedilməsi sistemi SUV-29 (СУВ-29) radiolokasiya kompleksi RLPK-29 və bort kompüterdən (БЦВМ) C100 (Ц100) ibarətdir. Qırıcı həmçinin optiko-elektron hədəfəalma (pilotun baxış istiqamətində hədəfəalma), RLS tərəfindən qeydə alınmanı bildirən sistem, təkmil naviqasiya, ön şüşədə informasiyanın əks olunması kimi sistemlərlə təchiz edilmişdir.
Kabinə əvvəlki Sovet qırıcıları təyyarələrinə məxsus tərzdə qurulmuşdur: mərkəzi idarə rıçaqı, sol əllə idarə edilən sürət nizamlayıcısı və məlumatların ön şüşədə əks olunmasını təmin edən sistem (HUD). Kabinə sıfır səviyyədə işə düşə biləcək Zvezda K-36DM oturacaqları ilə təchiz edilmişdir. Əvvəlki Sovet qırıcılarından fərqli olaraq, kabinənin şarvari şüşə örtüyü görünüşü minimal məhdudlaşdırır. Sonralar təkmilləşdirilmiş modellər maye kristal (LCD) çoxfunksiyalı displeylərlə (MFD) təmin edilmişdir.
Silahlanması
Silahlanmasında iç dayaqlarda daşınıla bilən, orta məsafəli hava-hava tipli Vympel R-27, idarəedilməyən bomba və raketlər daxildir. Bəzi sovet qırıcıları tək nüvə bombası da daşıya bilirlər. Yan dayaqlarda hava döyüşləri üçün R-73 və köhnə tipli R-60 daşınıla bilər. Təkmilləşdirilmiş versiyaları lazer başlıqlı, elektro-optik və hava-yer tipli raketlər də daşıya bilirlər.
Bundan əlavə, MiQ-29 yaxın məsafəli döyüşlər üçün effektiv atış uzaqlığı 1200–1800 m olan, əksər Sovet hərbi təyyarə və helikopterlərində quraşdırılan QŞ-301 tipli aviatopla təchiz edilmişdir.
Hindistan
İlk beynəlxalq müştərisi Hindistan olub. 1980-ci ildə imzalanan müqaviləyə əsasən, Hindistan HHQ-nə 50 ədəd MiQ-29 qırıcısı verildi. Orduda aktiv şəkildə xidmətə 1985-ci ildə başlayıb.
Hindistana məxsus MiQ-29 qırıcıları ilk dəfə 1999-cu ildə Kəşmir də, Kargil müharibəsi zamanı aktiv istifadə olunub.
2005-2006-cı illərdə imzalanan, dəyəri 888 milyon ABŞ dolları dəyərində olan müqaviləyə görə, Rusiya Hindistana məxsus MiQ-29 qırıcılarını modernləşdirmişdir. Müqaviləyə əsasən MiQ-29 qırıcıları modernizasiya olunduqdan sonra R-77RVV-AE ( AA-12 "Adder") hava-hava raketləri ilə təchiz olunmuşdur. Bu raketlər 1998-ci ildə test edildikdən sonra Hindistan Ordusunun MiQ-29 döyüş təyyarələrinə inteqrasiya olunmuşdur. Hindistan HHQ ilə MiQ korporasiyası arasında imzalanan digər bir müqaviləyə əsasən Hindistan HHQ-də silahlanmaya daxil olan 69 ədəd MiQ-29 döyüş təyyarəsinin hər biri modernizasiya olunmşudur. Bu modernizasiya nəticəsində döyüş təyyarələri daha müasir olan "Juk-M" radarı ilə təchiz olunmuşdur.
2010-cu ilin yanvarında imzalanan 1.2 milyard ABŞ dolları dəyərində olan müqaviləyə əsasən, Rusiya Hindistan HDQ-ni əlavə 29 ədəd MiQ-29K ilə təchiz etmiş və bununla da Hindistana məxsus MiQ-29K qırıcılarının sayı 45 olmuşdur. Hindistan Hərbi Dəniz Qüvvələrinə aid MiQ-29K-lar 19 fevral 2010-cu il tarixində silahlanmaya daxil olmuşdur.
Almaniya
Almaniya Demokratik Respublikası na 24 ədəd MiQ-29 verilmiş və 1988-89 cu illərdə xidmətə başlamışdır. 1990-cu ilin noyabrında Almaniyanın birləşməsi ilə ADR-də olan bütün texnikalar kimi bu qırıcılar da Qərbi Almaniya HHQ-nə (Lüftvaffe) daxil edilmişdir.
2003-cü ilin sentyabrında 23 qırıcıdan 22-i simvolik qiymətə, yəni 1 avroya Polşa HHQ-nə satılıb. Sonuncu təyyarə 2004-cü ilin avqustunda Polşaya təhvil verilib.
Suriya
Suriya HHQ-nə aid MiQ-lər daima İsrail HHQ-nə məxsus qırıcılarla mübarizə aparmışdır. 2 iyun 1989-cu ildə İsrail HHQ-nə aid 2 ədəd F-15C döyüş təyyarəsi Suriya ordusuna aid 2 ədəd MiQ-29 qırıcısını vurmuşdur.
Suriyanın MiQ-29 döyüş təyyarələri 2013-cü ilin oktyabrından etibarən, Suriya vətəndaş müharibəsi ndə iştirak etməyə başlamışdır.
İstifadə edən ölkələr
right|thumb|400px|MiQ-29 istifadə edən ölkələr. Qırmızı rənglə əvvəl istifadə etmiş ölkələr göstərilir thumb|400px|MiQ-29 aviaşoudan sonra
thumb|250px|[[Şimali Koreyaya aid olan MİQ-29 (2003)]]
right|thumb|246px|Bolqarıstan Hərbi Hava Qüvvələrinə aid olan MiQ-29 "Fulcrum-A"'dan formalaşmış bir heyət
İndiyədək dünyada baş verən 50-dən çox MiQ-29 qəzasında 23 pilot həlak olub, müxtəlif qəza hadisələri (mühərrikin sıradan çıxması, toqquşma, idarəetmənin itirilməsi, sərt eniş zamanı yaşanan olaylar) zamanı 35 pilot sağ qalıb. 16 pilot katapult etdə bilməyərək, 7 pilot katapult edərək həlak olub. SSRİ dağılandan sonra – 1992-ci ildən indiyədək (2019-cu il avqust) 43 MiQ-29 qəzası baş verib. Qəzaya uğrayan MiQ-29 sayına görə dünyada ilk yerdə 23 hadisə ilə (1992-ci ildən) Rusiya dayanıb. Qeyd olunan dövrdə Macarıstan və Hindistanın hər biri 3, Ukrayna, Azərbaycan, Qazaxıstan, Rumıniya, Belarus və Slovakiyanın hər biri 2, Peru, Bolqarıstan, Myanma, İran, Polşa və Misirin hər biri 1 ədəd MiQ-29 təyyarəsini qəzalarda itirib.
NGC 4066
NGC 4066, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Veronikanın Saçları bürcü istiqamətində yerləşir. E0 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Fazil Osmanov
Osmanov Fazil Lətif oğlu — Azərbaycanın tanınmış arxeoloq-tarixçisi, tarix elmləri namizədi.
Həyatı
Fazil Osmanov 1936-cı il mayın 10-da Ağsu rayonunun Sanqalan kəndində anadan olmuşdur.
1949-1953-cu illərdə Sabir adına Şamaxı Pedaqoji Texnikumunda orta ixtisas təhsili almış, 1954-1959-cu illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin tarix fakültəsində oxumuşdur.
1968-ci ilin may ayında "Qafqaz Albaniyasının maddi mədəniyyəti (e.ə. III – b. e. III əsrləri)" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə edərək tarix elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almışdır.
1959-cu ildən Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyası Tarix İnstitutunda baş laborant, kiçik elmi işçi, baş elmi ısçi, 1996-cı ildən isə AMEA-nın Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunda aparıcı elmi isçi vəzifəsində çalışır.
NGC 5042
NGC 5042, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Hidra bürcü istiqamətində yerləşir. SBc tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Suxoy Su-27
Su-27 (NATO kod adı: Flanker – Flanqa zərbə) — SSRİ/Rusiya tərəfindən istehsal olunan dördüncü  nəsil taktiki-qırıcı təyyarə. Təyyarə istənilən hava şəraitində fəaliyyət göstərmək və havada hərbi üstünlük əldə etmək üçün yaradılmışdır.
Fazil Osmanov
Həyatı
Fazil Osmanov 1959-1960-cı illərdən başlayaraq bir sıra arxeoloji və etnoqrafik ekspedisiyalarda – Qəbələ, Xaçbulaq, Şamaxı, Naxçıvan, Qazax, Bakı, Kəlbəcər, Cəbrayıl və s. iştirak etmiş, Ağsu-İsmayıllı, Ağcabədi arxeoloji ekspedisiyalarına rəhbərlik etmişdir. O, ilk dəfə olaraq Ağsu rayonunda Nüydi, Qaraçıbulaq, Uzunboylar, Qırlartəpə antik dövr yaşayış məskəni və nekropollarını, İsmayıllı rayonunda Talıstan, Kürdüvan, Mollaisaqlı, Hacıhətəmli, Qalagah, Şəkili, Ağcabədi rayonunda Qaraköbər, Qalatəpə, Bərdə rayonunda Şortəpə şəhərgah və nekropollarını üzə çıxarmış, tədqiq etmişdir.
Suxoy Su-27
Müxtəlif modifikasiyalar şəklində Rusiya Hərbi Hava Qüvvələri də daxil olmaqla Müstəqil Dövlətlər Birliyi ölkələri, Hindistan, Çin və digər ölkələrin hərbi hava qüvvələrinin istismarındadır. Çində lisenziya əsasında "Shenyang J-11" adı ilə istehsal edilir.
Fazil Osmanov
Həyatı
Fazil Osmanov çox dəyərli bir alimin, müəllimin – Saleh Qazıyevin məktəbində yetişmişdir. Qəbələdə aparılan arxeoloji qazıntılarda fəal və könüldən iştirakı, müəlliminin məsləhətləri ona sonrakı qazıntılarında həmişə dayaq durmuşdur. Elə ilk elmi məqaləsi də Qəbələ qazıntılarının nəticələrindən bəhs edən, 1962-ci ildə Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Məruzələrində nəşr olunmuş "Qəbələdə bağçılığın inkişafına dair" adlanır. Məqalə uğurlu olmuş, Fazil Osmanovun sonrakı illərdə çoxsaylı məqalələrinin yazılmasına stimul vermişdir.
Suxoy Su-27
Ağır qırıcı təyyarələrə aid edilir. Əsas rəqibi və oxşarı ABŞ istehsalı olan F-15 hesab edilir. MiQ-29 ilə birlikdə cütlük yaradaraq ABŞ-nin F-15 və F-16 hərbi təyyarə cütlüyünə qarşı mübarizə aparmaq üçün yaradılmışdır. Yüksək manevrliliyi yüngül qırıcılarla mübarizə aparmağa, çoxməqsədli qırıcı kimi istifadə edilməsinə imkan verir. Təyyarədaşıyıcılar üçün olan variantı Su-33 adlanır.
Fazil Osmanov
Həyatı
Elə həmin il nəşr etdirdiyi iknci elmi məqaləsində isə Azərbaycan tarix elminə hələ bəlli olmayan, arxeloq beli, hətta ayağı dəyməyən Ağsu ərazisinin maddi-mədəniyyət abidələri haqqında ilkin məlumat vermiş və bu ərazinin tədqiq olunmasının zəruriliyini göstərmişdir.
Suxoy Su-27
Sonuncu versiyası hesab olunan Suxoy Su-37 (sınaq modeli) məşhur “Diskaveri” (Discovery Channel) kanalı tərəfindən dünyanın bir  nömrəli qırıcısı (F-22 Raptoru ötməklə) kimi təqdim edilmişdir. Ağır qırıcı təyyarələr içərisində yeganə qırıcıdır ki, yüksək pilotaj qrupunda ("Rus pəhləvanları") istifadə olunur.
Yaradılma tarixi
thumb|right|300px|T-10-0001: Su-27-nin ilkin prototipi thumb|right|300px|"Rus pəhləvanları" akrobatik qrupuna aid Su-27-nin alçaqdan uçuşu NATO kəşfiyyat təyyarələridən qorunmaq üçün SSRİ-nin istehsal etdiyi MiQ-25-lər ABŞ üçün gözlənilməz oldu. MiQ-25-in uzun qanadları və ümumi görünüşü onun havada üstünlük əldə etmək üçün yaradıldığını sübut edirdi. ABŞ-də bu cür təyyarəyə qarşı cavab kimi F-15 yaradıldı.
Fazil Osmanov
Həyatı
Şirvan tarixi bölgəsi Azərbaycan tarixinin bütün mərhələlərinin şahidi olduğundan burada uzunmüddətli tədqiqatların aparılması, maddi-mədəniyyət abidələrinin aşkara çıxarılması həm antik dövrün, həm də antik dövrdən əvvəlki və sonrakı dövrlərin tədqiq edilməsi baxımından böyük əhəmiyyət kəsb etmişdir. Şamaxıda aparılan arxeoloji qazıntıları nəzərə almasaq, Şirvan tarixi bölgəsində bu əhəmiyyətli işin geniş elmi səviyyədə görülməsi Fazil Osmanovun adı ilə bağlıdır.
Suxoy Su-27
Yaradılma tarixi
F-15-ə cavab olaraq SSRİ-də "Perspektivli Döyüş Qırıcısı" proqramı işə salındı. Proqramın əsas tələbləri ondan ibarət idi ki, yeni qırıcı F-15-i əsas xarakteristikalar üzrə 10%-ə yaxın üstələməli idi.
Fazil Osmanov
Həyatı
Fazil Osmanov elmi fəaliyyətinin ilk illərində Qəbələdə topladığı arxeoloji qazıntı aparmaq təcrübəsini Ağsu və İsmayıllı rayonları ərazisində tətbiq etməyə başlamış, uzun axtarışlar və gərgin əməyi sayəsində bu bölgəyə arxeoloji ekspedisiyalar təşkil edilməsinə nail olmuşdur. 1963-cü ildə nəşr etdirdiyi məqaləsində İsmayıllı rayonu ərazisindəki Mollaisaqlı antik dövr abidəsi, Cavanşir qalası kimi möhtəşəm abidələr haqqında dəyərli məlumat verməklə geniş tədqiqatlara yol açılmasına çalışmışdır.
Suxoy Su-27
Yaradılma tarixi
SSRİ də analoji şəkildə düşünüb müvafiq addımlar atdı. Bununla da, PDQ proqramı iki istiqamətdə davam etdirildi:"Perspektivli Yüngül Döyüş Qırıcısı" və "Perspektivli Ağır Döyüş Qırıcısı". Yüngül qırıcı layihəsini 1972-ci ildə "MiQ" KB-sı (MiQ-29) qazandı.
Tədqiqatlar nəticəsinə müəyyən edildi ki, PYDQ və PADQ-lardan 2:1 nisbətində təşkil edilmiş aviaparklar daha effektivli olacaqdır. Əgər MiQ-29 cəbhə bölgəsi üzərində üstünlük əldə etməli idisə, daha uzağa uçun, hədəfləri müstəqil tapıb məhv edə bilən, ağır silahlar daşıyan Su-27 düşmən ərazilərində əməliyyatlar aparmaq üçün hesablanmışdı.
Hələ 1969-cu ilin payızında "Suxoy" KB-dan olan mütəxəssislər yeni qırıcının xarici görünüşünü formalaşdırmağa başlamışdılar. MiQ-21 və MiQ-23-ləri əvəzləməli olacaq yeni qırıcı ixtisaslaşmış, uzaq və yaxın məsafələrdə döyüş üçün maksimal dərəcədə uyğun olmalı idi. Arzulanan aerodinamik keyfiyyətlər əldə etmək üçün "sinusoidal" qanad adlanan konsepsiyaya üzərində işlər başlandı. Bundan əlavə, Mərkəzi Aerohidrodinamika İnstitutunda (MAHİ) keçirilən təcrübələr "inteqral" qanadların uzadılması nəticəsində arzulanan aerodinamik keyfiyyətin əldə edilməsinin mümkünlüyünü göstərdi. Paralel olaraq inteqral və ənənəvi qanad formaları üzərində də işlər davam etdirildi.
1974-cü ildə MAHİ tərəfindən qırıcının yekun aerodinamik sxemi hazırlanıb qurtardı (T-10). İlkin sınaq nümunəsi (T-10-1) 1976-cı ildə artıq hazır edilmişdi. 20 may 1977-ci ildə qırıcını ilk dəfə səmaya V.S.İlyuşin qaldırdı. İlk sınaq uçuşundan sonra V.S.İlyuşinin "Bu təyyarə məndən ağıllıdır" deməsi məşhur deyimə çevrilmişdir.
Fazil Osmanov
Həyatı
Fazil Osmanov Şirvan tarixi bölgəsinin antik dövrü tarixinin öyrənilməsi sahəsində məktəb yaratmış, uzun müddətli tədqiqatları nəticəsində Azərbaycan antik dövr tarixinə maraqlı yeniliklər gətirmişdir. Azərbaycanda ilk və tək nümunə olan antik dövr dəbilqəsi məhz Fazil Osmanovun Nüydi qazıntılarında 2 saylı torpaq qəbirdən aşkar olunmuşdur. Onun həmin dəbilqə həqqında yazdığı məqalə isə öz elmi tutarlılığı ilə ədəbiyyatımızda seçilir.
Nüydidə 11 saylı torpaq qəbirdən aşkar edilmiş gümüş pul dəfinəsi isə Qafqaz Albaniyasında sikkə kəsilməsinin və albanların pulu "tanıdığının" ən bariz göstəricisidir. Məhz Fazil Osmanov ilk dəfə olaraq qəbirdən albanların ellin pullarını təqlid yolu kəsdirdikləri sikkələri dəfinə halında əldə etmişdir.
Suxoy Su-27
Yaradılma tarixi
MAHİ-nin təklifi ilə artıq işlənmiş konsepsiya olan trapesiya formalı qanadlar üzərində işlər davam etdirildi. Bundan başqa, hava müqavimətini azaltmaq üçün mühərrikin aqreqatlarının yerləri və şassidə dəyişikliklər edildi. 1978-1980-ci illərdə keçirilmiş sınaqlar tamamilə yeni təyyarə yarandığını göstərdi. Su-27-nin gələcək prototipi olacaq T-10-7 20 aprel 1981-ci ildə havaya qalxdı. 1982-ci ildə isə qırıcının seriya istehsalına start verildi. Modelləşdirmənin nəticələri kimi bildirildi ki, Su-27-i ümumi döyüş potensialı göstəricisinə görə F-15-dən 30% öndədir.
Fazil Osmanov
Həyatı
Nüydi abidəsinin ardınca Fazil Osmanov Ağsu rayonundakı möhtəşəm Uzunboylar və Qırlartəpə abidələrinin tədqiqinə başlamışdır. E.ə. V-IV əsrlərə aid zəngin qəbirlərin aşkar olun-duğu Uzunboylar abidəsi antik dövrə keçid mərhələsini xarakterizə etmək üçün ən yaxşı materiallar vermişdir.
Suxoy Su-27
Yaradılma tarixi
1984-cü ildən etibarən Su-27-lər hərbi hissələrə daxil olunmağa başlasa da, rəsmi olaraq Su-27-lərin silahlanmaya qəbul olunması tarixi 23 avqust 1990-cı ildir. Belə ki, bu dövrə kimi sınıq uçuşları keçirilir və çatışmamazlıqlar aradan qaldırılırdı. HHQ-yə qəbul olunan qırıcılar Su-27S (seriya), HHMQ aviasiyasına qəbul edilən qırıcılar isə Su-27P (tutucu) adlarını daşımışlar.
Fazil Osmanov
Həyatı
Qırlartəpə yaşayış yerindən isə eneolitdən başlayaraq orta əsrlərə qədər geniş dövrə aid maddi-mədəniyyət nümunələri aşkar olunmuşdur. Fazil Osmanov uzun müddət bu abidədə arxeoloji qazıntılar aparmış və fasilələrlə hələ də aparmaqdadır. Bu abidədən çox maraqlı nəticələr əldə edən Fazil Osmanov antik və ilk orta əsrlər dövrlərinə aid olan, Ipək yolu karvanlarının dayandığı və ticarət etdiyi qala-şəhərin qəbristanlığını da tədqiq edir.
Suxoy Su-27
Gövdə
right|thumb|300px|Su-27 sərt döngələrdə: hava burulqanı və qanadların ön hissəsinin əyilməsi Su-27 normal aerodinamik sxem əsasında hazırlanmışdır. Qırıcının qanadları füzelyaja rəvan şəkildə birləşərək, təyyarənin gövdəsini bütövlükdə aparıcı edir. Bu cür quruluş inteqral tərtibat adlanır. Qanadların bucağı ön haşiyəyə nisbətən 42 dərəcədir. Konstruktorlar sərt hücum bucaqlarında təyyarənin stabilliyinin qorunması və aerodinamikliyin artırılması üçün qanadların ön hissəsinin avtomatik əyilməsini təmin edən sistem tətbiq etmişlər. Bundan əlavə, qanadların gövdəyə rəvan birləşməsi də səsdən yüksək sürətlərdə və sərt hücum bucaqlarında yüksək aerodinamikanı təmin edir. Qanadlarda eleronlar və tormoz qapaqcıqları yoxdur. Flaperonlar hər ikisinin funksiyasını yerinə yetirir.
Fazil Osmanov
Həyatı
Fazil Osmanov nəinki Şirvan bölgəsini, həmçinin Muğan, Naxçıvan, Qarabağ bölgələrini tədqiq etmiş, qazıntıların nəticələrini elmi məqalələrində yetərincə işıqlandırmışdır.
Suxoy Su-27
Gövdə
Təyyarə stabil dayanıqlı deyil. Təyyarənin dayanıqlığı elektron cihazlar vasitəsilə təmin edilir. Bu təyyarənin manevrliliyini artıran əsas amillərdən biridir. Belə ki, pilot təyyarəni hansısa bir hərəkəti etməyə "məcbur etmir", əksinə, stabil vəziyyətdən çıxmağa meylli olan qırıcıya manevri etməyə "imkan verir".
Fazil Osmanov
Həyatı
Fazil Osmanov çox gözəl foto çəkmək qabiliyyətinə malik olmuşdur. Onun çəkdiyi fotolar öz bənzərsizliyi ilə seçilir. Onun Sanqalan kəndindəki uzun ömürlü ağac, Azıx mağarasının kənardan görünüşü kimi maraqlı şəkillərlə yanaşı, qazıntı prosesi və tapılmış materialları da çox zaman şəxsən özü çəkmişdir.
Suxoy Su-27
Gövdə
Su-27-nin müxtəlif modifikasiyalarında (Su-30, Su-33, Su-34, Su-35 və s.) burun hissəsində quraşdırılmış olan radarların ağırlığının artması onun stabil dayanıqlığına təsir edə və təyyarənin manevrliliyinin zəifləməsinə gətirib çıxara bilərdi. Bunun qarşısını almaq üçün bu modifikasiyalara ön horizontal dayaqlar quraşdırılmışdır.
Fazil Osmanov
Həyatı
Fazil Osmanov ən maraqlı arxeoloji materiallarını Azərbaycan Tarixi Muzeyinə təhvil vermişdir. Onun Nüydi, Mollaisaqlı, Hacıhətəmli, Kürdüvan və digər abidələrdən aşkar etdiyi maddi-mədəniyyət nümunələri Azərbaycan Tarixi Muzeyi Arxeologiya fondunda mühafizə edilir. Tunc dəbilqə, gil bütlər və gümüş sikkələr, Muzey ekspozisiyasında nümayiş etdirilir.
Suxoy Su-27
Gövdə
Ümumi kütlənin azaldılması üçün titandan geniş istifadə edilir (təqribən 30%)
Fazil Osmanov
Həyatı
Fazil Osmanov qırx yeddi illik elmi fəaliyyəti nəticəsində Azərbaycanın antik dövr tarixi və mədəniyyəti üzrə tədqiqat sahəsi və məktəbi yaratmışdır. Gənclərin öhdəsinə bu məktəbdən daha çox şey götürmək, öyrənmək düşür.
Suxoy Su-27
Gövdə
Təxminən eyni dövrdə hazırlanmış MiQ-29-dan fərqli olaraq Elektrodistansion İdarəetmə Sisteminə (ЭДСУ) malikdir. Yəni pilot təyyarəni mexaniki ötürmələr vasitəsilə deyil, elektron- kompüter vasitəsilə idarə edir. Bu sistem səs sürətindən aşağı sürətlərdə təyyarənin stabil qeyri-dayanıqlığının idarəedilən olmasını təmin edir.
Fazil Osmanov
Həyatı
Fazil Osmanov elmi tədqiqatla yanaşı, 1993-cü ildən ADPU-nun Şamaxı filialında müəllim, 1998-ci ildən ADPU-nun Şamaxı filialında tarix-filologiya fakultəsinin "Ümumi tarix və ictimai elmlər" kafedrasının müdiri işləmişdir. Şamaxı filialı ləğv edildikdən sonra Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetində magistrlərin hazırlanmasında böyük əmək sərf etmişdir.
Suxoy Su-27
Avionika
Təyyarənin avionika sistemləri şərti olaraq dörd müstəqil, bir-birinə funksional bağlı olan komplekslərə bölünür:
Optik axtarış və hədəfə alma sistemi
Su-27-nin baza modelinin silahlanmasının mühüm tərkib hissəsini OEPS-27 (ОЭПС-27) elektro-optik sistemi təşkil edir. Bu sistemin tərkibinə lazer məsafəölçən (effektiv uzaqlıq 8 km-ə qədər) və effektiv işləmə uzaqlığı 50–70 km olan infraqırmızı axtarış və hədəfəalma sistemi (ИРСТ) daxildir. Bu sistemlərdə tətbiq edilən optika güzgülü periskoplarda olduğu kimidir (Optika koordinəedici şarvari şüşə sensorla birləşdirilmişdir). Sensor yüksəklik (10 dərəcə axtarış, 15 dərəcə yönəltmə zamanı) və azimut boyu (60 və 120 dərəcə) hərəkət edir və göstəricilərin daim "istiqamətlənmiş" qalmasını təmin edir.
Birləşdirilmiş uçuşa nəzarət və dəyişkən vektor dartısının idarə edilməsi sistemi
AL-31FP (АЛ-31ФП) mühərriklərinin ucluqlarının idarə edilməsi sistemi Uçuşa Nəzarət Sistemi (СКП) və proqram təminatı ilə birləşdirilmişdir. Ucluqların idarəsi ümumi UNS sisteminin tərkibi olan kompüterlər vasitəsilə həyata keçirilir. Onların idarə edilməsi avtomatlaşdırılmış olduğundan pilotun uçuş zamanı onlara nəzarət etməsinə ehtiyac yoxdur. Bu da ona təyyarənin idarə edilməsini və döyüşü fikri yayılmadan davam etdirməyə imkan verir. UNS sistemi dəstək və pedallar vasitəsilə işləyən pilotun istənilən kiçik hərəkətinə müvafiq davranır.
UNS sistemi Su-27-nin ilkin versiyaları ilə müqayisədə güclü dəyişikliklərə məruz qalmışdır. Su-27-nin ilkin versiyalarına quraşdırılan radio vasitəsilə məsafədən idarəetmə sistemində (СДУ-10) hücum bucaqlarında məhdudiyyətlər, idarəetmə dəstəyinin vibrasiyası olmuşdur. Müasir Su-27-lərdə quraşdırılan UNS sistemi rəqəmsaldır və dartıların nizamlanması 4 dəfəyə kimi, kursdan yayınmama sistemi isə 3 dəfəyə kimi gücləndirmişdir.
Silahlanması
thumb|300px|right|Silahlanma Qırıcı sağ qanadının gövdəyə birləşdiyi yerdə quraşdırılmış bir ədəd 30 mm-lik QŞ-301 tipli aviatopla təchiz edilmişdir. Silahlanmasında idarə edilən raketlərdən "hava-hava" tipli R-27R1, R-27T1, R-73E (yaxın məsafəli döyüşlər üçün) tipli raketlər, idarə edilməyən tipli raketlərdən isə S-8KOM, S-8OM, S-8BM, C-13T, C-25OFM-PU mövcuddur. 100, 250, 500 kq-lıq aviabombaları daşımağa qadirdir.
Qırıcının gövdəsinin silahların asılması üçün 10 yer mövcuddur: 6-sı qanadlarda, 2-si fyüzelyajın, 2-si mühərriklərin altında. Əlavə yanacaq çənləri quraşdırılmır.
Su-27 və F-15
thumb|left|300px|F-15C thumb|right|300px|Hindistan HQ-yə (IAF) məxsus Su-30MKI Real döyüş şəraitində Su-27 "ailəsinə" məxsus təyyarələr F-15 "ailəsinə" mənsub qırıcılarla heç bir zaman qarşılaşma imkanları olmayıb.
Bu iki təyyarənin ilk görüşü 1992-ci ilin avqustunda ABŞ-də, hərbi-hava döyüş təlimində olmuşdur. Təlimin şərtlərinə görə, qırıcılar növbə ilə bir-birini izləməli və "məhv etməli" idi. Birinci "döyüşdə" F-15-i izləyən Su-27 rəqibi itirməməyə müyəssər olmuşdur. İkinci görüşdə isə, Su-27-ni izləməli olan F-15 forsaj rejimində yüksəkliyə qalxan rəqibi qaçırmışdır. Su-27 mayor E.Karabasovun idarəsi altında bir müddətdən sonra F-15-in quyruğunda peyda olmuşdur.
Su-27 "ailəsinin" üzvlərinin F-15 qırıcıları ilə qarşılaşmalarından biri 2004-cü ildə Hindistanda "Cope India-2004" adlı döyüş hazırlığının artırılması təlimlərinə təsadüf etmişdir. Təlimlərdə Hindistan tərəfindən silahlanmasında olan müxtəlif Sovetlər və Fransa istehsalı olan qırıcılarla yanaşı Su-27 "ailəsinə" mənsub Su-30MK da iştirak edilmişdir. İlkin olaraq dəyişkən vektor dartılı Su-30 MKİ-nin təlimlərdə iştirakı nəzərdə tutulsa da, hindlilər dəyişkən vektor dartısı olmayan Su-30MK-nın kifayət edəcəyini hesab etmişlər. ABŞ HQ 6 ədəd F-15C ilə təmsil olunmuşdur. Su-30 MK-lar keçirilmiş hər üç döyüşdən ikisində qalib ayrılmışlar. Ümumi nəticədə 20 dəfədən az olmayaraq "Su"-lar döyüşdən qalib çıxmışlar.
İstifadə edən ölkələr
thumb|right|300px|Su-27 və Su-30 istifadə edən ölkələr. Açıq mavi rənglə indiki istifadəçilər, qara rəngdə sifarişçi ölkələr göstərilmişdir.
Hidravlik sıçrayış
thumb| Hidravlik sıçrayışdan bir örnək Canolfan Tryweryn da [[Uels . ]] Hidravlik sıçrayış - hidravlika elmində, çaylar və suaşıranlar kimi açıq kanal axınında tez-tez müşahidə olunan bir hadisədir. Yüksək sürətlə sıvı(maye) aşağı sürətlə bir bölgəyə töküldükdə, sıvının səthində qəfildən artım olur. Sürətlə axan sıvı qəflətən yavaşlayır və hündürlükdə artır, bu da axının ilkin kinetik enerjisinin bir qismini potensial enerjinin artmasına çevirir. Enerjisinin birazı da çalxanmaq (türbülans) yoluyla istilik şəkilində yox olurlar.
Tanımlama: Hidravlik sıçrayış, axının daşqın rejimindən (supercritical'dan) çay rejiminə (subcritical'a) keçdiyi və su səthində qəfildən yüksəliş yaradan bir hadisədir.
NGC 2132
NGC 2132 - Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış ulduz. Göy üzündə Rəssam bürcü istiqamətində yerləşir. *Grp tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Anqolada COVID-19 pandemiyası
Anqolada COVID-19 pandemiyası — Anqolada ilk COVİD-19 xəstəsi 21 martda təsdiqlənib.
Gedişat
19 martda bir anqolalı Whatsapp səsli mesajını yaydı və sonra birdən sildi. Bu, koronavirus barədə dezinformasiyalardan ibarət səs yazısıydı.
20 martda Anqolanın bütün sərhədləri bağlandı. Limanlar, dəmiryolları da daxil olmaqla hər şey qadağan edildi. Bu qadağa 4 aprelə qədər davam etdi.
Eriya
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Anqolada COVID-19 pandemiyası
Gedişat
21 martda birinci və ikinci xəstə Portuqaliyadan Anqolaya, oradan da karantinə gəldi.
Eriya
Sinonimləri
[[SS 4 (* (Hook. f.) Brieger
Anqolada COVID-19 pandemiyası
Gedişat
24 martda məktəblərin bağlanması 10 aprelə qədər uzadıldı.
Eriya
Növləri
[[SS 3 (*
Anqolada COVID-19 pandemiyası
Gedişat
29 marta qədər 5 nəfərdə də koronavirus aşkarlandı. İlk 2 xəstə də vəfat etdi.
30 martda isə bir nəfər sağaldı.
1 apreldə səkkizinci xəstə aşkarlandı.
Pinalia spicata
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Quantanamo körfəzində COVID-19 pandemiyası
Quantanamo körfəzində ilk koronavirus xəstəsi 3 aprel 2020-ci ildə aşkarlanıb. Həmin insan Kubadan gəlirmiş.
Cryptochilus roseus
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Somalilenddə COVID-19 pandemiyası
Somalilenddə ilk iki koronavirus xəstəsi 31 mart 2020-ci ildə aşkarlanıb.
Gedişat
Somalilenddə ilk iki koronavirus xəstəsi 31 mart 2020-ci ildə aşkarlanıb. Bundan sonra 3 şübhəli şəxs test edildi və onlarda virus aşkarlanmadı.
Gastrodia africana
(Gastrodia africana) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
NGC 3089
NGC 3089, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Nasos bürcü istiqamətində yerləşir. SBb tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
NGC 1174
NGC 1174 - Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış təkrarlanmış NGC cismi. Göy üzündə Persey bürcü istiqamətində yerləşir. SBbc tipli. tərəfindən ildə 40.64 sm (16 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Gastrodia tuberculata
(Gastrodia tuberculata) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Stiven Ri
Stefan Qraham Ri — İrlandiyalı aktyor. The Crying Game filmindəki roluna görə Oscara namizəd seçildi. O Neil Jordanın işləməyi ən sevdiyi aktyorlardandır; Jordanın dünyaca tanınmış bir çox filmində rol almıştır.
Həyatı
Ri Şimali İrlandiyanın Belfast şəhərində anadan olub. Atası avtobus sürücüsü, anası isə evdar qadın idi. O, Belfast Universitetində və Dublindəki Abbey Teatr Məktəbində oxuyub.
Karyerası
Uzun illər İrlandiyada və İngiltərədə səhnədə göründükdən sonra Ri "Aclıq oyunları" filmi üçün ən yaxşı aktyor adına Akademiya mükafatına namizəd olanda beynəlxalq diqqət mərkəzinə düşdü. O, İrlandiyalı rejissor Neil Jordan ilə tez-tez işləyir. Ri uzun müddət İrlandiyanın ən vacib yazıçıları əlaqədə olub. Məsələn, dramaturq Stüart Parkerlə tanışlığı Belfastda birlikdə oxuduqları zaman başladı. Ri 1980-ci ildə Tom Paulin, Brian Friel, Seamus Heaney və Seamus Deane ilə Sahə Günü Teatr Şirkətinin qurulmasına kömək etdi. Teatr və ifaçılıq sənətinə verdiyi töhfəyə görə Ri 2004-cü ildə həm Kraliça Universiteti Belfast həm də Ulster Universitetindən fəxri dərəcələrə layiq görüldü. Rinin Amerika dramaturqu və aktyoru Sam Shepard ilə dostluğu 1970-ci illərin əvvəllərinə təsadüf edir. O Shepardın 1974-cü ildə Kral Məhkəməsi Teatrında "At bir xəyalpərəstin coğrafiyasında" filmində rol aldı. 2009-cu ildə Abbey'e qayıtdı. 2011-ci ildə Ri, "Shadow Line" BBC cinayət dramında, antaqonist Gatehouse rolunu oynadı.
NGC 6027E
NGC 6027E, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış təkrarlanmış NGC cismidir. Göy üzündə İlan bürcü istiqamətində yerləşir. S0 tipli. tərəfindən ildə 80.01 sm (31.5 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Genyorchis macrantha
(Genyorchis macrantha) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Genyorchis platybulbon
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
NGC 277
NGC 277 — Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktika. Göy üzündə Balina bürcü istiqamətində yerləşir. E-S0 tipli. tərəfindən ildə 27.94 sm (11 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Genyorchis micropetala
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Albert Finni
Albert Finni — kino aktyoru, kino prodüseri, kinorejissor, müğənni, teatr aktyoru, ssenarist, telerejissor və televiziya aktyoru.