cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nardaran
Mədəniyyəti
Kənddə II Şah Abbasın dövründə inşa edilən qədim Həci Bəxşi məscidi (Bu məscidə bitişik halda Azərbaycanda yeganə olan üstü açıq məscid yerləşir), onunla üzbəüz yerləşən Şah Abbas karvansarası, Qədim Qala, Məscid-mədrəsə kompleksi (bu kiçik qədim məscid "Qərib cinlər diyarında" filmində ev kimi göstərilib), həmçinin Cümə məscidi, Hacı Qulaməli məscidi, Dırbay məscidi, Ağa məscidi, bir neçə su ovdanları (bu su ovdanlarında biri "Sehirli xalat" filmində xanın piləkanları çıxaraq qaçdığı səhnədə göstərilir), bundan əlavə qədim hamamlar və qədim qəbristanlıqlar, qədim qəbrüstü yazılı daşlar da mövcuddur. Kənddə Şirvanşahların dövründə tikilmiş gözəl memarlıq üslubunda olan Xan Bağı mövcuddur. Bu Xan sarayından dənizə, kənd qalasına, Ziyarətgaha və sonu bilinməyən istiqamətə gedən yeraltı yollar var. Bu kənddə Qalagah, Qədəmgah, Paçan, Küladüz, Əlməgə, Ümüd qayası və s. adda qədim yer adları var.
Coğrafiyası və iqlimi
Nardaran kəndi Bakının dəniz kənarı kəndlərindən biridir. Şirə torpaqla zəngin olan bu məkanda bir çox meyvə və tərəvəzlər yetişir. Bağlarda ağ tut, xar tut, əncir, üzüm (xüsusən ağ şanı), iydə və s. meyvə ağacları bitir. Bir zamanlar bir fransız mesenatı ölüm ayağında olan və son günlərini Xəzər dənizi sahilində keçirmək istəyən qızı üçün burada uca bir ev tikdirir. Nardaranın dəniz havası qıza tam şəfa verir. Onun üçün inşa edilən uca tikili isə sonralar mayak kimi istifadə olunur. Bağların dəniz kənarı hissəsində Ümüd qaya adlı ərazisində qədim Qobustandakı daşlarda olduğu kimi qayalar üzərində müxtəlif işarələr və yazılar mövcuddur. Sara Aşurbəyli yazır ki, bu sahə Abşeronda ən qədim tapıntıdır. Kənd iki tərəfdən qayalıqlarla əhatələnib. Gün çıxan tərəf Bilgəh kəndi, gün batan tərəf isə Kürdəxanı və Pirşağı kəndləri ilə qonşudur.
Nardaranın tarixi abidələri
Bakının Nardaran kəndinin tarixinin eramızdan əvvəl tunc dövrünə aid edən dəlillər onun "Qalagah" adlanan ərazisində mağaralar içərisində ilk insan məskənlərinin aşkar olunması ilə sübut olunmuşdur. Nardaran və Bilgəh kəndləri arasındakı qayalıqlar üzərindəki astroloji işarələrin tapılması burada əhalinin İslam dininə qədərki dövrdə Zərdüşt dini təriqəsində olması ideyasını irəli sürməyə imkan verir. E.ə. 3-cü minilliyə aid olan bu "Ümüdqaya" abidəsi Abşeron yarımadasının ən əhəmiyyətli arxeoloji tapıntısı hesab olunur. Hazırda Nardaran ərazisindəki tarixi memarlıq irsinin yalnız orta əsrlərə mənsub olması, kəndin dəfələrlə qum laylarının altında qalmasından irəli gəlir. Bunu ərazidə aparılan qazıntılar nəticəsində tapılmış yaşayış binaları, keramika, dulusçuluq, metal əşyalar, heyvan və insan sümükləri sübut edir.
Əhalisi
1893-cü il statistik məlumatlarına görə Nardaran kəndində yaşayan əhalinin 1016 nəfəri kişi, 814 nəfəri qadın olmaqla ümumilikdə 1830 (325 ev) sakin yaşayırdı. AzStat-ın 1 yanvar 2018-ci il tarixinə olan rəsmi məlumata əsasən qəsəbədə təxminən 10.100 nəfər əhali yaşayır.
Kreyser uçuş rejimi
Kreyser uçuş rejimi — sabit bir sürətlə təyyarənin uçuş rejimi. Əsas diapazon uçuş rejimi uzun məsafələrdir. Kreyser rejimdəki hündürlük uçuş zamanı sabit qala bilər və ya yanacaq istehlak edildiyi üçün təyyarənin kütləsinin azalması səbəbindən artırıla bilər. İki parametrlə müəyyən olunur - sürət və hündürlük (və ya kreyser rejimdə qaldırma əmsalı).
Kreyser uçuşu rejimi davamlı üfüqi uçuş rejimidir. Bu mülki təyyarələrin əsas iş rejimlərindən biridir.
Təyyarə üçün ən qənaətcil uçuş profili yanacaq çənlərində yanacaq yaranması səbəbindən uçuş çəkisi azaldığından tədricən qalxma ilə bir uçuşdur - bu sözdə tavan uçuşu rejimi.
Təyyarə pistonlu mühərriklər, maksimum səmərəliliyin əldə edildiyi müəyyən bir yüksəklikdə işləmələrini qənaətli edən bir gücləndirmə sisteminə malikdir. Pistonlu mühərriklər təxminən 250 mil/s qədər (460 km/s) sürətlə və 3000 metrə qədər yüksəklikdə uçanda ən təsirli olur.
İqtisadi cəhətdən səmərəlilik əldə etmək üçün hava yollarında mülki uçuşlar ən sərfəli rejimlərdə aparılmalıdır.
Aviasiyada kreyser sürəti,hava gəminin uçuş rejimində bir təyyarənin sürətidir.
Maliyyə savadlılığı
250px|thumb|right|Maarifçilik səviyyəsi ilə israfçılıq arasında asılılıq Maliyyə savadlılığı - Maliyyə savadlılığı fərdlərin büdcə, qənaət, borc alma və investisiya kimi təməl maliyyə anlayışları mövzusunda real iqtisadi şərtləri də nəzərə alaraq qəraralma qabiliyyətidir. İnsanların şəxsi maliyyə vəziyyətini necə idarə edəcəyi qabiliyyətini göstərən bir səviyyədir. Gündəlik həyatda insanlar qarşılaşdığı maliyyə vəziyyətlərinə qarşı öz problemlərini necə həll edə bilmə və planlı bir şəkildə qərarlar almanı göstərən kafilik, ya da qabiliyyətidir. Düzgün maliyyə qərarlarının verilməsi və fərdlərin maddi rifahının yaxşılaşdırılması üçün zəruri olan məlumatlılıq səviyyəsi, bilik, bacarıq, baxış və davranışlar toplusudur. İƏİT – İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatı ( Organization for Economic Co-operation and Development, OECD – demokratiya və bazar münasibətli iqtisadiyyat prinsipini qəbul edən inkişaf etmiş ölkələri birləşdirən beynəlxalq təşkilat) maliyyə savadlılığını bu şəkildə ifadə edir: “Maliyyə istehlakçılarının öz rifah hallarını yaxşılaşdıra bilmək üçün maliyyə məhsulları və konsepsiyalarını başa düşmək, maliyyə risklərini və imkanlarını qiymətləndirmək, məlumatlı seçimlər etmək və digər səmərəli addımlar atmaq üzrə bacarıqlar toplusudur”. Maliyyə savadlılığı anlayışı ABŞ və Avstraliyada Financial literacy (maliyyə savadlılığı), Kanada və İngiltərədə Financial capability (maliyyə qabiliyyəti) olaraq təyin olunmaqdadır.
Mübtəda
Mübtəda — (ibtidai, baş, başlanğıc deməkdir) Cümlənin baş üzvü olub, hərəkət və əlaməti xəbərlə müəyyənləşən şəxsi, əşyanı və yaxud məkanı bildirir.
Mübtədanın ifadə vasitələri
Mübtəda əsas nitq hissələri və söz birləşmələri ilə ifadə olunur.
İsimlə: Ağıl insana bəxş edilmiş ən gözəl nemətdir .
Əvəzliklə: Onlar bizdədir.
İsimləşmiş sayla: Birincilər sinif otağına daxil oldular.
Məsdərlə: Gülmək sənin peşəndir.
Feili sifətlə: Döyüşənlər mükafatlandırıldı.
Zərflə: Yuxarı isti idi.
I növ təyini söz birləşməsi ilə: Qədim dövr çox sirlidir.
II növ təyini söz birləşməsi ilə: Vətən oğlu döyüşə hazır olmalıdır.
III növ təyini söz birləşməsi ilə: Onun fikri sizi sevindirmək idi.
Qeyri-təyini söz birləşmələri ilə: Gözü sürməlilər bizim qızlardır.
Feili birləşmə ilə: Bir ideya uğrunda əzab çəkmək ən yüksək əziyyətdir.
Mürəkkəb ad ilə: "Leyli və Məcnun" operası muğam operasının ilk nümunəsidir.
Neftekumsk rayonu
Coğrafiya
Ərazisində eyni adlı şəhər mahalının qurulduğu Neftekumsk rayonu, Stavropol diyarının cənub-şərq hissəsində, Tersko-Kum ovalığında yerləşir. İqlimi kəskin kontinentaldır. Arid zonasıdır. Şabalıdı torpaqlar yayılmışdır. Rayonun ərazisi 3797 km² -dir. Rayon birbaşa Levokumski, Kurski, Stepnovski, Budyonovski rayonları və Dağıstan Respublikası ilə həmsərhəddir. Sərhədlərin ümumi uzunluğu təxminən 350 km-dir. Əsas çay Kumadır. Rayonu su ilə təmin etmək üçün Tersko-Kumski kanalı və kiçik su anbarları sistemi istifadə olunur. Rayon ərazisindəki Zunkar gölü 76 hektar su həcmindədir.
Tarix
1723-cü ildə I Pyotrun hakimiyyəti altında sulak noğayları, onların istəyinə əsasən, kalmık feodallarına tabe olmaqdan azad edildi və Qızılyar çöllərinə daxil olmaq hüququnu aldılar. Onları qaranoğaylar, yəni qara sadə noğaylar adlandırırdılar. Köçəri xalqların üzərində nəzarəti hərbi şöbə tərəfindən general-qubernator vasitəsilə, 1802-ci ildən isə Xarici İşlər Dövlət Kollegiyası həyata keçirirdi. XIX əsrin ortalarında köçəri tayfalar məskunlaşmış bir həyata keçməyə başladılar. 1830-cu ildə Açikulakski quruldu, əhalisi 16 522 nəfər idi. 1918-ci ilin iyun ayında "qeyri-rezident idarələr" ləğv edildi. Mahalın hüquqları Açikulakski mahalı Müqəddəs Xaç mahalına daxil edildi. 1920-1950-ci illərdə ərazilərin inzibati bölgüsü tez-tez dəyişdi: 1930-cu illərdə yaranan Açikulakski və Kayasulinski rayonları Terek vilayətindən Dağıstan Respublikasına, sonra Stavropol diyarına, Qroznı bölgəsinə, 1957-ci ildə yenidən Stavropol diyarına verildi. 1958-ci ildə Kayasulinski rayonu, 1963-cü ildə isə Açikulakski ləğv edildi. Yaşayış məntəqələri Kursk və digər ərazilərə daxil edildi. 1 fevral 1963-cü ildə RSFSR Ali Sovetinin Rəyasət Heyətinin qərarı ilə Neftekumsk kəndinin inzibati mərkəzi olan Neftekumski sənaye bölgəsinə çevrildi. Buraya ləğv edilmiş Açikulakski bölgəsi daxildir. RSFSR Ali Sovetinin Rəyasət Heyətinin 12 yanvar 1965-ci il tarixli qərarı ilə Neftekumsk rayonu Kursk və Levokumski rayonlarının yaşayış məntəqələrinin bir hissəsinin daxil edilməsi ilə yaradıldı. Buraya keçmiş Açikulakski və Kayasulinski rayonlarının əraziləri daxil idi. Eyni zamanda, Neftekumsk sənaye ərazisi ləğv edilmişdi. 4 oktyabr 2004-cü ildə "Stavropol diyarının bələdiyyə vahidlərinin statusuna şəhər, kənd qəsəbəsi, şəhər və bələdiyyə mahalının statusu verilməsi haqqında" Stavropol diyarının Qanununa uyğun olaraq, Neftekumsk bələdiyyə rayonu yaradıldı. 1 may 2017-ci il tarixindən etibarən Stavropol diyarının 29 aprel 2016-cı il tarixli 47-KZ Qanununa əsasən, Neftekumsk bələdiyyəsinin bütün bələdiyyələri onları Neftekumsk  şəhər dairəsinə birləşdirməklə dəyişdirildi.
İqtisadiyyat
Rayonda sənaye və kənd təsərrüfatı inkişaf etmişdir. Ərazidə neft və qaz yataqları var. Əmək qabiliyyətli əhali əsasən kənd təsərrüfatında, neft-qaz sənayesində və xidmət sektorunda çalışır.
Əhali
2010-cu il siyahıyaalınmasına əsasən rayonda 33 104 kişi (48.13%) və 35 674 qadın (51.87%) yaşayırdı. Ölkə əhalisinin etnik tərkibinə əsasən ruslar 49,67%, noğaylar 19,06% dargilər 11,88%, türkmənlər 7,44%, tatarlar 2%, avarlar 1,53 %,ermənilər 1,03, digərləri 7,39% təşkil edir.
Qannam
Qannam — Seul şəhərinin rayonu.
Qəndəhar vilayəti
Qəndəhar vilayəti — Əfqanıstan İslam Respublikasının 34 vilayətindən biri.
Qəndəharda hakimiyyətini Mir Mahmud Hotaki 1717-ci ilde qurdu.
Vilayətin sahəsi 54.022 km², 2009-cu ilin əvvəlinə olan rəsmi məlumata əsasən əhalisi 1080.3 min nəfər, inzibati mərkəzi Qəndəhar şəhəridir. Əhalinin 51%-ini qadınlar, 49%-ini kişilər təşkil edir. Vilayətdə şəhərləşmə 32%-dir, kənd əhalisi isə 68%-ə bərabərdir. Əhalisini əsasən puştunlar, həmçinin az sayda bəluclar, həzaralar, taciklər və digər xalqların nümayəndələri təşkil edir.
2006-cı ilə olan məlumata əsasən:
İnzibati cəhətdən vilayət 17 rayona bölünür.
Mikania paniculata
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Məişət elektrik cihazlarından yanğın baş verməsi (film, 1986)
Məzmun
Bu elmi-kütləvi kinorolik film-xəbərdarlıqdır. Filmdə laqeydlik və məsuliyyətsizlik nəticəsində hər an ağır fəlakət-yanğın baş verə biləcəyi barədə danışılır.
Film haqqında
Film SSRİ Daxili İşlər Nazirliyi Baş Yanğından Mühafizə İdarəsinin sifarişi ilə çəkilmişdir.
Qaradağlı (Ucar)
Əhalisi
Əhalisinin sayı 3440 nəfərdir.
Toponimikası
Yaşayış məntəqəsi çaylaq ərazidə yerləşdiyi üçün 1930-cu ilə­dək Çaykənd Qaradağlısı da adlanırdı. Qara­dağlı ən böyük Azərbaycan ellərindən birinin adı­dır. Yaşayış məntəqəsi mənşəcə Səfəvilərin hakimiyyət uğrunda mübarizəsində böyük rol oynamış qızılbaşların Qaradağlı tayfasının məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Tayfa isə öz adını Cənubi Azərbaycanın Qaradağ mahalının adından almışdır. Səfəvilər hakimiyyətə keçdikdən sonra Qaradağlılar müxtəlif ərazilərə yayılmışlar. Qaradağlı adlı kəndlər də məhz həmin tayfaya məxsus ailələrin etnik adını əks etdirir. XX əsrin 30-cu illərinədək Laçın rayonunun Güləbird kəndi yaxınlığında da Qaradağlı adlı kənd olmuşdur. Bu kəndin adı Sarı Aşığın bir bayatısında çəkilir. XX əsrin 60-cı illərinədək Ermənistan ərazisində Qaradağlı adlı kənd qeydə alınmışdır.
Din
Kənddə Qaradağlı kənd məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.
Franklin Lobos
Franklin Lobos (Franklin Erasmo Lobos Ramírez; ) — 2010-cu ildə Çilidə dağılan şaxtanın altında 2 aydan artıq qalıb, sonradan işıq üzünə çıxanlara arasında milli komandanın sabiq futbolçusu.
2010-cu ildə Çilidə dağılan şaxtanın altında qalanların xilas olunması əməliyyatı zamanı həyata qaytarılan 33 nəfərdən biridir. da olub.
Belə ki, 53 yaşlı Franklin Lobos Çili yığmasının sabiq yarımmüdafiəçisidir. Karyerası boyu ortabab klublarda oynayan Lobos 1984-cü ildə keçirilən Olimpiya Oyunlarının seçmə mərhələsində millinin şərəfini qoruyub. 15 il əvvəl karyerasını başa vuran futbol veteranı dağılan şaxtada yük maşınında sürücü çalışırdı.
Typhlodromus admirabilis
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Alone (Modern Talking albomu)
Ready for Romance - 2000-ci ildə Modern Talking qrupu tərəfindən çıxarılmış albomdur.
Himantoglossum adriaticum
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Zabul vilayəti
Vilayətin sahəsi 17.343 km², 2009-cu ilin əvvəlinə olan rəsmi təxminlərə əsasən əhalisi 275.1 min nəfər, inzibati mərkəzi Qalat şəhəridir. Əhalisi əsasən puştunlardan ibarətdir. Vilayətdə yaşayan ən iri puştun tayfaları – puştunların Qılzay yarımqrupuna aid Toxi və Hotaki tayfası, Dürrani yarımqrupuna aid Nurzayi və Pəncabi tayfaları.
Antiqua və Barbudada ali təhsil
Antiqua və Barbudada ali təhsil - Ölkədə savadlılıq 90% səviyyəsindədir. 1998-ci ildə Antiqua və Barbudada Karib dənizi hövzəsi üçün tibb xidmətinin təşkil edilməsi üçün  xüsusi proqram qəbul edildi. Bu proqram daxilində ölkdə müasir avadanlıqlarla təchiz edilimiş tibbi mərkəzlər və xəstəxanalar tikilir. Antiqua adasında 1882-ci ildə yaradılmış Antiqua Tibbi Elmlər Universiteti (UHSA) və 2004-cü ildən fəaliyyət göstərən Antiqua Amerika Universiteti (AUA) vardır.
Mikania glaziovii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Antiqua və Barbudada ali təhsil
Həmçinin Antiqua Dövlət Kolleci və Antiqua və Barbuda İnformasiya texnologiyaları İnstitutu da fəaliyyət göstərir. Vest-İndia Universitetinin Antiqua filialı da mövcuddur.
Quba xalçaçılıq məktəbi
Quba xalçaçılıq məktəbi — Qonaqkənd və Dəvəçi rayonları daxil olmaqla 35-ə yaxın ornament kompozisiyalı xalçaları əhatə edir. Quba ərazisində çoxlu müxtəlif tayfalar yerləşən tarixi bölgədir. Hazırda burada müxtəlif dillərdə – Azərbaycan, ləzgi, tat, xınalıq, cek, buduq, qırız və başqa dillərdə danışan xalqlar yaşayır. Quba xalçaları geniş naxış müxtəlfliyi, bəzən qonşu kəndlərdə toxunmasına baxmayaraq naxış müxtəliflikləri ilə fərqlənirlər. Onların ornamentlərinin böyük əksəriyyəti üslüblaşdırılmış coğrafi və bitki motivləri ilə xarakterizə olunur.
Ümumi məlumat
Quba-Xaçmaz regionu həmçinin dünyada tanınan məşhur Quba xalçaçılıq məktəbinin mərkəzidir.
Dağətəyi hissədə xalça istehsalı – Əmirxanlı, Əlixanlı, Xəlfələr, Pirəmsan, Bilici, Şahnəzərli, Pirəbədil, Zeyvə, Zöhrami, Sumaqobaq, Xırdagül-çiçi, Sırt-çiçi, Dərə-çiçi kəndlərində, ovalıq hissədə isə Şabran aran zonasında Çay Qaraqaşlı, Hacı Qaraqaşlı, Süsənli, Qaraqaşlı, Dəvəçi, Mollakamallı və s. kəndlərdə mərkəzləşib. Bu məktəbə həmçinin də Dərbənd ərazisində toxunan xalçalar da daxildir.
Quba
Bu kompozisiyada əsasən orta hissə şaquli istiqamətdə əsas üçbucaq üzrə ardıcıl yerləşən medalyon naxışlar və kətəbədən ibarətdir. Onların ətrafını dağınıq şəkildə çoxlu müxtəlif formalı böyük və balaca elementlər təşkil edir. Bu elementlərə müxtəlif kompozisiya malik nəinki Quba, həmçinin Şirvan, Bakı, hətta Qazax xalçalarında da rast gəlmək olar. Belə kompozisianın orta hissəsi "açıq yerli" hesab olunur, yəni bağlı olmayan fon. "Quba" xalçalarının haşiyə formalı naxışları müxtəlif zolaqlardan – orta haşiyə, kiçik haşiyə və mədaxildən ibarətdir. Bu haşiyənin əsas bəzəyini təşkil edən elementi xalçaçılıar "tonqal" adlandırırlar ki, bu da ocaq deməkdir. Belə fərz etmək olar ki, bu ad bir zamanlar mövcud olan atəşpərəslik etiqadı ilə bağlıdır. "Quba" xalçalarının orta hissəsinin fonu əksər hallarda, tünd göy və yaxud tünd mavi rəngdə olur.
Köhnə-Quba
Bu xalça kompozisiyanını əsasını qırmızı fona malik orta hissədə şaquli şəkildə yerləşən üç böyük səkkizguşəli medalyon təşkil edir. Bu medalyonların rəngi, forması və ölçüsü eynidir. O həmdə ümumi haşiyələrdən birini təşkil edir. Medolyonların ortasında çoxda böyük olmayan naxışlarla (mədaxil və koşacaq) haşiyələnmiş səkkizguşə yerləşir. Orta hissə səkkiz xəttdən ibarət olan ümumi haşiyə ilə əhatə olunmuşdur.
Zaqafqaziya ilişgəni
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Quba xalçaçılıq məktəbi
Alpan
"Alpan" xalçaları adını Susayçay çayının yaxınlığında yerləşən Alpan kəndindən götürüb. Bu xalçanını kompozisiyası Susay və Sabat kəndlərində yayılmışdır, XIX əsrin ikinci yarısından başlayaraq isə o, həmçinin Qusar rayonunun xalçaçılıq məntəqələrində geniş yayılmağa başlayır. Mütəxəssislər bu xalçanı "Quba", "Dağıstan" da adlandırırlar. Bu naxışların böyük hissəsi üslublaşdırılaraq, həndəsi və bitki motivləri ilə səciyyələnir. Quba xalçalarında medalyonların formaları digər bölgələrin xalçalarına nisbətən daha mürəkkəbdir. Bu xalça kompozisiyasının əsasını medalyon naxışlar və onun ətrafında dioqanal xətt üzrə "xərçəng" elementi təşkil edir. Alpan kəndinin xalça ustaları orta ölçülü oymaları "çarhovuz", yəni hovuz, onun üzərində yerləşən kiçik elementləri isə "ördək" adlandırırlar. Orta hissənin boş yerlərində isə müxtəlif formaya malik, üslublaşdırılmış həndəsi və bitki elementləri yerləşdirilir. Xalçalar əsasən tünd yaşıl, sarı rəngdə toxunur. Yüksək növ sıxlığı və naxışların nəfisliyi ilə seçilir.
Xırdagülçiçi
"Xırdagülçiçi" xalçası Qubanın xalçatoxuma məntəqələrində istehsal olunur. Xalçanın orta sahəsi xırda elementlərdən təşkil olunduğu üçün bu xalçanın adını yerli xalçaçılar "Xırdagülçiçi" qoyublar (xırdagül tərjümədə xırda çiçəklər adlanır). Orta sahənin ümumi kompozisiyasını şaquli və üfiqi üçlük boyunca qısa məsafədə yerləşən rapportlar təşkil edir. Bu rapportlar özündə bir neçə doldurucu, əlaqələndirici və köməkçi elementləri birləşdirir. Xalq arasında "Başmaq" adlanan, həqiqətdə isə üslüblaşdırılmış yarpaq elementi kompozisiyanın əsas elementini təşkil edir. Qalan elementlər isə hər biri özlüyündə rapportun başlanğıc və ya mərkəzi funksiyasını yerinə yetirir. Xalça bir orta haşiyə, iki haşiyə və caqadan ibarət haşiyə ilə köbələnib.
Alçagülçiçi
Bu xalça Quba rayonunun Dərəçiçi kəndinə məxsusdur. Xalça ustaları bu xalçanı "Alçagülçiçi" adlandırıblar. Sənətşünaslar və mütəxəsislər arasında bu xalça "Çiçi" kimi tanınır. Naburda, Şamaxıda, Alçimanda, Şirvanda toxunan xalçalar yerli texnologiya və rəssamlığın təsirinə məruz qalaraq "Şirvan-çiçi" adlanırlar. "Alçagülçiçi" xalçasının kompozisiyasının orta hissəsi Ancaq "Alçagülçiçi" elementləri ilə doldurulub. Xalçanın uzunu və eni boyu təkrarlanan bu elementlər sıra əmələ gətirir. Haşiyə zolağı müxtəlif enlilikdə olan cərgələrdən, həmçinin "caga", "mədaxil", "zəncirə"dən ibarətdir.
Həndəsi və bitki motivləri ilə səjiyyələnən ornamentlərin böyük əksəriyyəti üslublaşdırılıb, əla növ sıxlığı və zərifliyi ilə seçilir. Rəsmin platik çevikliyi, forma və rəngin emosinal inikası vasitəsi ilə bəzədilən xalçalarda həyatın sevinc hissi verilir. Rəssamlıq məharəti vahid harmonik zərurətə tabe olan dekorativ ifadə vasitələri, ritm, simmetriya və dəqiq tamamlanmış kompozisiya quruluşu ilə daha qabarıq özünü büruzə verir.
Zaqafqaziya ilişgəni
Yayılması
Adi ilişgən Şərqi Avropa, Sibir, Primorye, Saxalinin çaylarında, Amur hövzəsində yayılmışdır. Zaqafqaziyada bir yarımnöv-Zaqafqaziya ilişgəni yaşayır. O, həmçinin Azərbaycanda Kürün aşağı hissələrində, Alazan, Qarqar, Əkərə, Göndələn, Lənkəran, Astara çaylarında yayılmışdır.
Quba xalçaçılıq məktəbi
Sırt-çiçi
Bu xalça Dərəçiçi kəndinə məxsusdur. Xalça ustadları və mütəxəssisləri arasında bu xalça həm də "Çiçi" adı ilə məşhurdur. Nabur, Şamaxı, Alçiman, Şirvan kimi məntəqələrdə istehsal olunan xalçalar yerli dəyişikliklərə məruz qalaraq "Şirvan-çiçi" adı ilə tanınmağa başlayıblar.
Orta sahə kompozisiyası əsasən "Sırt-çiçi" elementləriylə doldurulub. Xalçanın eni və uzunu boyu təkrarlanan bu elementlər cərgələr əmələ gətirir. Köbə xətti "jaqa", "mədaxil", "zəncirə" kimi müxtəlif enə malik zolaqlardan ibarətir.
Zaqafqaziya ilişgəni
Morfoloji əlamətləri
Burnu kəsikdir. Alt dodağı ikipərlidir və hər pər iki hissəyə bölünmüşdür. Rəngi açıq sarıdır. Bədənin yuxarı hissəsində bəzən bütöv zolaq əmələ gətirən, nadir hallarda isə olmayan 9-16, böyürlərində isə 10-19 qonur xal olur. Bu cür xallar quyruq (5-8 sıra) və bel üzgəclərində də olur, qalan üzgəclərdə isə olmur. Bel və qarın üzgəcləri geridə yerləşir. Rostrumu kəsikdir. Uzunluğu 107 mm-ə qədər, çəkisi 8,5 q-a qədər olur.
Quba xalçaçılıq məktəbi
Quba-Bico
thumb|right|300px|1856-cı ilə aid Qubada toxunmuş "Bico" xalçası. ABŞ, Nyu-york, Bruklin muzeyi-İslam Dünyası İncəsənət kolleksiyası
Bu xalçalar Quba xalçaçılarının toxuduğu ən məşhur incəsənət əsərlərindən sayılır. Bico xalçaları Şirvan bölgəsində yerləşən, Azərbaycanın ən məşhur xalçatoxuma məntəqələrindən olan Bico kəndinin (indiki Ağsu rayonunun inzibati ərazi vahidinə daxildir) adı ilə bağlıdır. Qərb mütəxəssisləri Quba-Bico xalçalarının Şirvan xalçaçılıq məktəbinə daxil olan qədim Bico xalçalarının çeşniləri üzərində toxunmasını qeyd edirlər. Bir çox hallarda "Qubada toxunmuş Bico xalçası" kimi də tanıdılır. 18-19-cu əsrlərdə toxunmuş və "Quba-Bico" adlandırılan xalçalar indi dünyanın bir çox muzeylərində saxlanılır. Ehtimal olunur ki, bədii ornament və incəsənət baxımından təkcə Şirvanda deyil, bütün Qafqazda ən məşhur xalçalar sayılan Bico xalçaları Şirvanın bir çox xalçatoxuma məntəqələri ilə yanaşı Quba xalçaçılıq məntəqələrinə də təsirsiz ötüşməmişdir. 18-19-cu əsrlərdə toxunmuş "Quba-Bico" xalçaları indi dünyanın bir çox muzeylərində saxlanılır.
Zaqafqaziya ilişgəni
Yaşayış yeri və həyat tərzi
Dayaz yerlərə, yavaş axan və durğun sulara üstünlük verən əsasən şirinsu balığıdır. Soyuqbulaq çayında ilişgənə çayın dibindəki daşların arasında və lilin içərisində təsadüf edilmişddir. Zaqafqaziya ilişgəninin böyüməsi və yaşı öyrənilməmişdir.
Quba xalçaçılıq məktəbi
Qımıl
"Qımıl" XIV-XV əsrdə Qəbələdə yaranıb, XVIII əsrdən başlayaraq isə o, Qubada və Quba rayonunun bəzi xalçaçılıq məntəqələrində yayılmağa başlayıb. Bunun nəticəsində, bu xalça Qımıl kəndindən uzaqlaşaraq başqa xalçaçılıq məntəqələrində tərtib olunaraq, tədricən öz mədəni məziyyətlərini itirməyə və təhriflərə məruz qalmağa başladı. Orta hissənin mərkəzində uzunsov çoxgüşəli medalyon yerləşir. Əvvəllər "xonça" adlandırılan bu medalyon, XIX əsrin II yarısında xalçaçılar arasında "podnos" adı kimi geniş yayılmışdı. Yuxarıda göstərilən medolyonun yuxarı və aşağı tərəfindən kompozisiyaya məxsus dörd böyük çoxguşəli elementlər yerləşir. Xalçaçılar bu elementi "şam" adlandırırlar (şam, fənər). "Qımıl"ın orta hissəsi bir sıra məişət və bəzək əşyalarının üslublaşdırılmış təsvirindən ibarətdir.
Qaraqaşlı
Quba qrupuna daxil olan məşhur "Qaraqaşlı" xalçası Dəvəçi rayonunun Hacı-Qaraqaşlı, Çay-Qaraqaşlı, Susanlı-Qaraqaşlı kəndlərində istehsal olunur. Bu adla da o, tanınır. Orta sahədə şaquli üçbucaq boyu kiçik medalyonlar yerləşib. Ustad mütəxəssislər və xalça ustaları bu medalyonların "musiqi alətləri"nin təsviri olduğunu hesab edirlər. Medalyonlar arasında müxtəlif növlü elementlərə rast gəlmək olar. Xalq arasında onları "quşbaşı" adlandırırlar. "Qaraqaşlı" xalçanın orta sahəsi adətən tünd göy və ya tünd qırmızı rəngdə olur. Nadir hallarda tünd mavi və ya ağ fona malik xalçalara rast gəlmək olar. Həndəsi və bitki motivləri ilə səjiyyələnən ornamentlərin böyük əksəriyyəti üslublaşdırılıb, əla növ sıxlığı və zərifliyi ilə seçilir.
Zaqafqaziya ilişgəni
Çoxalması
Şilyan gölündə cinsi yetkinliyə 45 mm uzunluqda çatır. Soyuqbulaq çayında yetkin dişilərin uzunluğu 61-94 mm, erkəklərinki isə 55-68 mm arasında dəyişir. Müxtəlif su hövzələrində kürütökmə müxtəlif vaxtlarda başlayır. Soyuqbulaq çayında mayın ikinci ongünlüyündən, Şilyan gölündə isə iyunun ikinci yarısından. Kürülər iri və xırda olurlar. Hissə ilə yetişir. Kürünün inkişafı, inkubasiya dövrü hələ öyrənilməmişdir.
Quba xalçaçılıq məktəbi
Şahnəzərli
"Şahnəzərli" xalçaları öz adını "Şahnəzərli" kəndinini adından götürüb. Bu tip xalçalar özündə 35 kompozisiya cəmləşdirib. İhtehsal mərkəzinin "Şahnəzərli", Məlhəm, Göylərə, Qonaqkənd kəndləri olmasına baxmayaraq, onu həmçinin Quba, Şamaxı və Ağsu rayonunun kəndlərində də toxuyurlar. Xalçanın orta sahəsinin kompozisiyası əsasən şaquli üçbucaq boyu yerləşən bir neçə gellərdən ibarətdir. Orta sahədə bu xalçaya xas olan 2 qubpa və 2 başlıq yeləşib; biri aşağıda birinci gelin əvvəlində, ikincisi yuxarıda axırıncı gelin sonunda yerləşir. Olduqca üslublaşdırılmış bu qubpalar medalyonları tamamlamaqla yanaşı, orta sahənin kompozisiyasını tam bitkin şəklə salır və onu təkmilləşdirir, həmçinin gelləri daha yaxşı qruplaşdırır. Azərbaycanda, həmçinin Orta Asiyada xalq xalça toxuyanları və sənətkarlar kompozisiyadan asılı olmayaraq, bir çox medalyona malik istənilən xalçanı, "Güllü" adlandırırlar. Böyük əksəriyyəti səkkizguşəli forması olan və çox böyük olmayan kvadratlarla bəzədilmiş bu medalyonlar öz sadəliyi və rəngarəngliyi ilə Qazax, Qarabağ və Cənubi Azərbaycan xalçalarından nəzərə çarpacaq dərəcədə fərqlənirlər. Olduqca üslublaşdırılmış "qubpa"lar kompozisiyanı tamamlayır və təkmilləşdirir, həmçinin daha yaxşı qruplaşdırır. Əla növ sıxlıq, zəngin bəzək ornamentləri, toxunuşun zərifliyi bu xalça qruplarının səciyyəvi xüsusiyyətləridir.
Zaqafqaziya ilişgəni
Təsərrüfat əhəmiyyəti
Təsərrüfat əhəmiyyəti yoxdur.
Quba xalçaçılıq məktəbi
Pirəbədil
Bu xalça adını Pirəbədil kəndindən götürüb. Yerli xalça toxuyunlar bu xalçanı "Burma", "Qırman" bəzən isə "Qayçı" adlandırırlar. Bəzi xalça ustaları, həmçinin sənəşünaslar onu "Miqradi" və ya "Qroy" adlandırırlar ki, bu da "menroy" (qayçı) ərəb sözünün şəkli dəyişilmiş forması olur. Orta sahənin sol və sağ tərəfindən yalnız bu tip xalçalara xas olan və qayçını xatırladan element yerləşir. "Pirəbədil" xalçaları digər Azərbaycan xalçalarından daha qədim tarixə malikdir. Əsas elementləri sol-sağ tərəflərdə igidlik və ərlik rəmzi olan "qayçı" və "buynuz" təsviri, orta sahənin mərkəzində "hindtoyuğu", onun kənarlarında isə meyvə ağaclarının yarpaqları və səkkizguşəli gel təsvir olunur. Bu xalçaların böyük əksəriyyətinin orta sahəsi adətən tünd göy, bəzən isə tünd qırmızı olur.
Zeyvə
"Zeyvə" xalçası öz adını Qubanın cənub-şərqində yerləşən Zeyvə kəndindən götürüb. Xarici mənbələrdə o, "Şirvan" adı ilə qeyd olununr. Xalq arasında bu xalça "Qədim Zeyva" kimi tanınır. Xalçanın orta sahəsinin kompozisiyası əsas etibarilə mərkəzi üçbucaqda növbəli yerləşən bir neçə geldən ibarət olur. Forma və mənşəyinə görə Zeyva xalçasının əsas elementini təşkil edən bu medalyonlar tərtib olunduqları punktir xətlərinə görə orta əsrlərə aid etmək olar. Müxtəlif növlərdə yaradılmış belə gellərə təkcə Qafqaz xalqlarının dekorativ incəsənətində deyil, həmçinin Pribaltikada da rast gəlmək olar. Bura xalçaçılıq və toxuma üçün daha xarakterikdir. Bu gellərin ətrafında "səkkizbucaqlı", "qarmaqlı", "alma" adlanan müxtəlif doldurucu elementlər assimetrik şəkildə səpələnib. Adətən orta sahənin rəngi tünd qırmızı, tünd göy, açıq qəhvəyi rəngdə olur.
Əlixanlı
Quba qrupunun Quba-Şirvan tipinə daxil olan və "Əlixanlı" adını daşıyan xalça adını Siyəzən rayonunda yerləşən Əlixanlı kəndindən götürüb. Bu xalça həmçinin Azərbaycanın şimal-şərqində, o cümlədən Dəvəçi rayonunun xalça toxuma məntəqələrində istehsal olunur.
A.Bakıxanov "Gülüstani İrəm" əsərində Əlixanlı kəndinin adını "Alqon" divarı ilə əlaqələndirir və hesab edir ki, o, həqiqətən də "Alqonlu" adlanır. Müəllif bunu belə açıqlayır: İsfəndiyar bu divarı tikib (bizim eradan əvvəl VI əsr), Ənuşirəvan (IV əsr) onu bərpa edir. "Əlixanlı" xalçasının orta sahəsinin kompozisiyası əsasən mərkəzi şaquli üçbucaqda ardıcıl yerləşən bir neçə böyük geldən ibarətdir. Gellərin forması əyri xətlərlə, dişlərlə yerinə yetirilib. "Əlixanlı" xalçasının orta hissəsində bir, iki nadir hallarda isə üç gel üfiqi şəkildə yerləşir. "Əlixanlı" xalçası qırıq xətlərlə düzəldilimiş bəzəklərin mürəkkəb motivlərindən ibarətdir və ornament orta əsr sənətkarlarının incəsənət fəaliyyətinin nümunələrindəndir.
Qonaqkənd
"Qonaqkənd" xalçasının əsas kompozisiyasını orta sahənin mərkəzində yerləşən böyük medalyon təşkil edir. Medalyonun içərisində mərkəzdə səkkiz kiçik xaç yerləşir. Medalyonlar primitiv kənd təsərrüfatı alətlərini xatırladan həndəsi xətlərin elementləri ilə naxışlanmışdır. Bu xalça nəzərəçarpacaq dərəcədə öz ilkin formasından uzaqlaşaraq, Azərbaycanın milli xalçaları sırasına daxil olub. XVIII əsrdə, əsasən XX əsrin II yarısında yarmarkaların genişlənməsilə əlaqədar olaraq bu xalçanın kompozisiyası böyük ölçüdə olan xovsuz xalçalarda istifadə olunmağa başladı.
Qədim Minarə
"Qədim minarə" kompozisiyasının orta sahəsi olan "zəncirə"nin "Darağı" adlanan hissəsi mərkəzi üçbucağın sağ və sol tərəflərinə istiqamətlənərk, bir neçə yeni dördbucaqlı və düzbucaqlı təsvir yaradır. Bu yeni kvadrat və düzbucaqlının səthi əksər hallarda, qara, qırmızı və ağ rəngli balaca kvadratların şəbəkəsi ilə örtülmüş olur. Orta fon tünd-göy və ya qırmızı rəngdə olur.
Uqax
"Uqax" xalçaları Qubanın yaxınlığında yerləşən Uqax kəndinin adını daşıyır. "Uqax" xalçasının orta sahəsinin kompozisiyası aralarında çox qısa məsafə olan raportlardan və bir formatda olan bitki elementlərindən ibarətdir. Xalq arasında "taxanq" kimi tanınır (üzüm yarpağı) və xalçanın əsas elementi olub, rapportların başlanğıcı və mərkəzini qeyd edən xətlərin, yəni kvadrat şəbəkələri yaradan xətlərin kəsişməsində yerləşir. Uzununa və eninə raportların sayı nə qədər çox olsa, yəni xalçanın ölçüsü nə qədər böyük olsa, onun incəsənət baxımından dəyəri bir o qədər aşağı olar. "Uqax" xalçasının xətt həşiyəsinin motivləri əslən tətbiqi dekorotiv incəsənətin müxtəlif sahələrdə naxışlardan mənimsənilmiş bitki ornamentlərindən götürülüb. Xalça toxuyanlar arasında "çiçəkli" adlandırılan orta haşiyəni həmçinin Qarabağ xalçası olan "Nəlbəkigül"-də görmək olar. Bu xalçanını çiçək xüsusiyyətlərindən danışarkən qeyd etmək lazımdır ki, onun fonu tünd qəhvəyi və ya yaşıl olur.
Erfi
"Erfi" xalçası Erfi kəndinin adını daşıyır. O həmçinin Nohurdüzü, Qayadalı, Dark, Talış, Xırt, Qarabulaq kəndində istehsal olunur. Bəzi mütəxəssislər hesab edirlər ki, qocaman ustaların həmçinin "Heyməgah" adlandırdıqları (çadır qurulan yer) bu, "Şirvan" xalçasıdır. "Erfi" xalçasının orta sahə kompozisiyasını təşkil edən elementlər çox böyük olmayan şaquli üçbüjaqda yerləşirlər. Orta hissəsinin dekoru əsas etibarilə hər biri müstəqil üfiqi xətt təşkil edən, müxtəlif formalı 2 əsas elementdən ibarətdir. birinci cərgə "Saçaqlılar" qrupuna daxil olan elementlərdən ibarətdir, bu elementlərə adətən "Şirvan" qrupundakı xalçalarda rast gəlinir. İkinji cərgəyə xalçanın əsas geli (medolyonu) hesab edilən və xalq arasında "çadır" adlanan element daxildir. Bu elementlər hələ qədim zamanlardan bir çox Azərbaycan xalçalarında saxlanılıb. Onlar hər iki cərgədən bir təkrar olunur. Əsas elementlər isə hər cərgədən bir təkrar olunur. Haşiyə bəzəkləri əsasən 3 zolaqda – kətəbənin yanları boyu yerləşən orta haşiyə "kətəbə" və kiçik haşiyə "çaxmağı"dan ibarətdir. Bu kiçik haşiyəni XVI əsr İtalyan rəssamı Lorenso Lotonun (1480-1556) "Ailə" şəklində görmək olar. Haşiyə zolaqlarının rəngi orta sahənin rənginə əsasən dəyişir. "Erfi" xalçasını incəsənət baxımıdan incələyərkən belə bir nəticəyə gəlmək olar ki, orta sahənin kompozisiyası adətən köçəri tayfalara xas olan xovsuz xalçalardan mənimsənilib.
Qırız
"Qırız" xalçasının orta sahəsinin kompozisiyası əsasən mərkəzi şaquli hissədə yerləşən bir neçə böyük gellərdən ibarətdir. Bu xalçaların gelləri formasına görə "xonçanı" və ya "tabaqı" xatırladır. Sağ və sol tərəfdə ustaların "güllü yaylıq" adlandırdıqları rombaoxşar elementlər yerləşdirilib. Gellərin mərkəzində xalq arasında "aypara" adlandırılan və toy nişanının təsviri sayılan element vardır. Gellərin arasında yerləşdirilmiş sırğa cütlərinin, bir sıraya düzülmüş quşların təsvirləri və müxtəlif formalı başqa elementlər "Qırız" xalçaları üçün xarakterdir.
Cek
Quba xalçalarının ən parlaq kompozisiyalarından biri olan "Cek" xalçalarının mərkəzləşmiş məntəqəsi Cek kəndi hesab olunur. "Cek" xalçaları Azərbaycan xalçalarının Quba-Şirvan tipinin Quba qrupunun dağlıq hissəsinə aid edilir. Əsasən ceklilər tərəfindən toxunmuşdur.
Butalı
Quba qrupunun Quba-Şirvan tipinə daxil olan bu xalça Quba rayonunun Dərəçiçi kəndinə məxsusdur. Nabur, Şamaxı, Alçiman, Şirvan xalçatoxuma məntəqələrində istehsal olunan xalçalar burada yerli texnoloci və rəssamlıq təsirinə məruz qalmışlar. "Butalı" xalçanın orta sahə kompozisiyası əsasən "buta" elementləri ilə doldurulub. Xalçanın uzununa və eninə boyu təkrarlanan bu elementlər cərgə yaradır. Haşiyə xətti müxtəlif ölçülü zolaqlardan, o cümlədən "jaqa", "mədaxil", "zəncirə"dən ibarətdir. Ornament üslüblaşdırılb və əla növ sıxlığı, zərifliyi, bəzəkləri ilə seçilir. Rəsmin plastiki çevikliyi, forma və rəngin emosinal ifadəsi vasitəsilə naxışlanmış xalçada həyatın sevinc hissi verilir. Rəssamlıq məharəti vahid harmoniya zərurətinə tabe olan dekorativ ifadə vasitələri, ritm, simmetriya, tam aydın kompozisiya quruluşu ilə tətbiq olunur.
Güllü
Bu xalça Dərəçiçi kəndinə məxsusdur. Orta sahə təkcə "gül" elementləri ilə doldurulur. Xalçanın uzunu və eni boyunca təkrarlanan bu elementlər cərgə əmələ gətirir. Haşiyə zolağı müxtəlif ölçülü zolaqlardan, o cümlədən "jiqa", "mədaxil", "zəncirədən" ibarətdir.
Tesla transformatoru
thumb|Qurğunun sadə nümunəsi
Tesla transformatoru — Nikola Teslanın yaratdığı yüksək gərginlikli və rezonanslı elektrik paylayıcı qurğudur. Bu tip transformatorları başqalarından fərqləndirən cəhət onun naqilsiz elektrik paylamasıdır. Qurğu 22 sentyabr 1896-cı ildə patentləşdirilmişdir.
Sadə konstruksiya
Tesla transformatorunun sadə konstruksiyası iki rulondan — birinci və ikinci, həmçinin tutucu mexanizm, taradit kondensatoru və terminaldan (şəkildə "çıxış" kimi göstərilib) ibarətdir.
Devid Senborn
Devid Senbor Amerikalı doğumlu caz, saksofon və piano ustası.
Haqqında
Devid Senbornun tam adı Devid Uliyam Senborndur. O, 1945-ci il iyulun 30-da Floridada anadan olmuşdur. Əslində, Devid hələ 3 yaşında olanda musiqi ilə məşğul olmağa başlamışdı, çünki nəfəs alətində çalmaq onun terapiyasının bir hissəsi idi. O, nəfəs alətlərindən məhz alt-saksofonu seçdi, çünki o vaxta qədər radioda tez-tez maraqla dinlədiyi əsərlər məhz bu alətdə səslənirdi. Devidin 18 yaşı olanda o, musiqiçi olmağı qət etdi və bu vaxtdan etibarən ciddi musiqi ilə məşğul olmağa başladı. Əvvəlcə Şimal-Qərb Universitetində, sonra isə Ohayo Universitetində musiqi təhsili aldı.
İllər keçdi
Illər keçdi… Devidin barəsində yazmağa başladılar. Xüsusən Italiyaya gedib, orada kino üçün musiqi ifalarını yazdıranda bu işə xeyli qüvvə sərf etmişdi. Onun işlədiyi filmlərdən birini — baş rolda Bill Mürreyin çəkildiyi "Scrooged" filmini xüsusi qeyd etmək lazımdır. Sonradan misilsiz müğənni və aktrisa Barbara Streyzandın da iştirak etdiyi, baş rolda Ceff Bricesin çəkildiyi "Güzgünün iki üzü olur" adlı filmdə də Devid Senbornun musiqisi səsləndi. Bu musiqi 1955-ci ildə buraxılmış "Pearls" ("İncilər") adlı albomdan götürülmüşdür. Bundan əlavə, Devid Senborn Nyu-York radiosunda və şənbə günləri efirə çıxan "Gecə həyatı" verilişinin icraçı direktoru Lorn Mayklzın "Gecə musiqisi" adlı televiziya şousunda da çıxış edirdi.
Fəaliyyəti
Devid Senborn vaxtının çoxunu qastrol səfərlərində keçirir. Bir vaxtlar o, "Legends" ("Rəvayətlər") qrupu ilə birgə konsertlər verirdi. Bu qrupun üzvləri arasında Deviddən əlavə, Erik Klepton, Stiv Qad, Markus Miller və Co Səmpl kimi peşəkar musiqiçilər də vardı. Bundan əvvəl Devid Breker qardaşları və Devid Bovi kimi musiqiçilərlə əməkdaşlıq etmək şərəfinə nail olmuşdu. Devid hələ çox gənc ikən bir dəfə Litl Milton onun doğma şəhərinə gəlmişdi. Elə o vaxtdan Senborn musiqiçilərlə əməkdaşlıq etməyə başladı. Devidin Miltonla bir səhnədə çıxış etmək imkanı qazanması onun böyük uğuru ilə nəticələndi. Bu yaxınlarda Devid Uilyam Senbornun "Essentials" adlı yeni albomu işıq üzü görmüşdür. Senborn 1986-cı ildə Bob Ceyns ilə birgə buraxdığı "Double Vision" albomuna görə ikinci dəfə Qremmi mükafatına layiq görülmüşdü. Ilk dəfə buna oxşar hadisə 1981-ci ildə — "Voyeur" albomuna görə olmuşdu. Gənclik illərində musiqiçi olmağı qərara almış Devid sonradan — 1975-ci ildə "Taking off" adlı ilk solo albomunu buraxandan sonra yenidən seçim qarşısında qalmışdı: o, öz karyerasını ya solist kimi, ya da bir qrupun üzvü kimi davam etdirməli idi.
Gümbəzli hamam (Quba)
Gümbəzli hamam və ya Çuxur hamam — Quba rayonunda tarixi abidə.
Tarix
thumb|left|Lövhə. XVIII-XIX əsrlərə aid bir abidədir. El arasında bura "Çuxur hamam", "Gümbəzli hamam", "Bəkir hamamı", "Məşədi Əlimərdan hamamı" adları ilə tanınır. Abidə Şərq memarlığınını incilərindən sayılır.
Fransız yazıçısı Aleksandr Düma Qafqaz səfəri zamanı bu hamamda çimib. Yerli əhalinin söylədiyinə görə, 1918-ci ildə ermənilər Qubada törədilən soyqırımı zamanı adamları hamamın buxarında boğub, sonra isə cəsədləri çalaya töküblər.
1986-1987-ci illərdə hamamda təmir bərpa işləri aparılmışdır.
2015-ci ildə hamamı yenidən bərpa etməyə başlayıblar. 26 mart 2018-ci ildə yenidən bərpa olunmuş hamamın açılışı baş tutub. Hamamın bərpası ABŞ Səfirlərinin Mədəni irsin Qorunması Fondunun maliyyə dəstəyi və Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi ilə əməkdaşlıq şəklində gerçəkləşib. Açılış mərasimində mədəniyyət və turizm naziri Əbülfəs Qarayev, ABŞ-nin Azərbaycandakı səfiri Robert Sekuta və xanımı, həmçinin, Quba rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı Ziyəddin Əliyev iştirak ediblər. Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi tərəfindən tarixi abidə kimi qorunur. Ətrafına vaxtilə UNESCO tərəfindən məhəccərlər inşa edilib.
Memarlıq
Hamam Quba şəhərinin mərkəzində Musəbəyov küçəsi ilə Ərdəbil küçəsinin kəsişməsində yerləşir. Şərq memarlığının ən orijinal nümunəsi olan gümbəzli hamam ümumi bir zaldan, bəylər üçün nəzərdə tutulan 4 otaqdan, istirahət və çay içmək üçün planlaşdırılan daha 3 otaqdan ibarətdir. Hamam 1 qapılı, 6 pəncərəli, 1 mərtəbəlidir və qırmızı kərpicdən inşa edilib. Bu səbəbdən bəzən bu hamama qubalılar Qırmızı hamam da deyirlər. Hamamın içərisində milli ornamentlərdən xüsusi ustalıqla istifadə edilib. Böyük və kiçik olmaqla iki tağdan ibarətdir.
Hamamın istilik sistemi ancaq odunla işləyib. Gümbəzlərinin hündürlüyü 9 metrdir. Hamamın qızdırılmasında istifadə edilən soba həm də döşəmənin isidilməsində istifadə olunub. Belə ki, sobadan hamamın döşəməsi boyu istiliyə davamlı kərpicdən kanallar çəkilib və sobadan çıxan istilik həm də döşəməni isidib.
I Pavel
I Pavel ; ) — Rusiya imperiyasının imperatorudur. Atasının II Yekaterinanın məşuqu Sergey Saltıkov olması barədə yayılan şayələrə baxmayaraq, III Pyotr və II Yekaterinanın yeganə oğlu olaraq qəbul edilir. Ömrünün böyük bir qismini anasının kölgəsində keçirən I Pavelin səltənəti suiqəsdçilər tərəfindən öldürülənədək 5 il davam etdi. Rusiya taxt-tac varisliyində qədim qanunları bərpa etdi və taxt əbədiyyətə qədər Romanovlar sülaləsinə verildi.
Uşaqlıq illəri
Pavel Sankt Peterburqda Yelizaveta Petrovnanın sarayında dünyaya gəldi. Anası Sofiya Avqust Frederik (sonradan II Yekaterina), atası isə imperatriça Yelizavetanın varisi olan Pyotr Fyodoroviçdir. Dünyaya gəldikdən sonra imperatriça Yelizavetanın əmrilə dərhal anasından alındı, xüsusi dayələr və Nikita İvanoviç Panin tərəfindən böyüdüldü. Halbuki N. İ. Paninin qardaşı oğlu I Pavelin qatillərindən biri oldu. 1771-ci ildə tifus xəstəliyinə tutulmuş, bu səbəbdən üzündə ləkələr olmuşdur. Bəzi tarixçilərə görə, II Yekaterina oğluna nifrət edirdi və bir neçə dəfə onu öldürməyə cəhd etmişdir. left|thumb|[[Nataliya Alekseyevna (1776)]] Rusiya sarayı artıq xəstə və zəif bir uşaq üçün ideal bir ev deyildi. 1773-cü ildə anasının təzyiqi ilə Nataliya Alekseyevna ilə evləndi və imperator olaraq hazırlanması üçün dövlət dumasının iclaslarında iştirak etməsi üçün icazə verildi. left|thumb|[[Mariya Feodorovna (1777)]] Pavelin ilk xanımı doğum əsnasında vəfat etmiş, bu səbəbdən anası II Yekaterinanın tərtibi ilə 7 oktyabr 1776 tarixində Mariya Feodorovna ilə evləndi. 1777-ci ildə ilk övladları dünyaya gəlmiş, bu münasibətlə imperatriça Yelizaveta cütlüyə Pavlovski Sarayını hədiyyə etdi. Ardından cütlük 1781–1782 tarixlərində Qərbi Avropaya səyahətə çıxdı. 1783-cü ildə cütlük imperatriça Yelizavetanın əmrilə Böyük Qatçina sarayında göndərildi və burada ev həbsinə salındı.
Azərbaycan 2006 Qış Olimpiya Oyunlarında
Azərbaycan — 2006-cı ildə İtaliyanın Turin şəhərində baş tutan XX Qış Olimpiya Oyunlarında. Azərbaycan XX Qış Olimpiya Oyunlarında 2 idmançı ilə 1 idman növündə təmsil olundu.
Fiqurlu konkisürmə
Bu idman növü üzrə turnirdə Azərbaycanı Kristin Freyzer & İqor Luxanin cütlüyü təmsil elədi. Bu idman növü üzrə turnir 11-24 fevralda baş tutdu. Fevralın 17-də buzüstü rəqs turnirində Kristin Freyzer & İqor Luxanin cütlüyü mübarizə apardı. Məcburi rəqsdə 28.28 balla 20-ci, orijinal rəqsdə isə 44.84 balla 18-ci pillənin sahibi olan Kristin Freyzer & İqor Luxanin cütlüyü, fevralın 20-də baş tutan sərbəst rəqsi 77.14 balla 17-ci pillədə başa vurdu. Nəticədə Kristin Freyzer & İqor Luxanin cütlüyü Turin Olimpiadasında 150.26 balla 18-ci pillədə qərarlaşdı.
I Pavel
Anası ilə münasibəti
İmperatriça Yekaterinanın mütləq hakimiyyəti və saraydakı gücü Pavel ilə münasibətlərini daha da sərtləşdirirdi. Anasının yeritdiyi daxili və xarici siyasətə açıq olaraq qarşı çıxır, hətta hərbi sahədə yazdığı qısa məzmunlu əsərlərdə anasının siyasətinə zidd olaraq müdafiə siyasətini təbliğ edirdi.
Bir neçə il sonra Pavel böyüyən ailəsi ilə Böyük Qatçina sarayında qalmağa başladı. Həm imperiya sarayından uzaq qaldığı, həm də Prussiyaya olan hücumlara daha yaxından nəzarət etməsi baxımından Pavel bu vəziyyətdən olduqca razı idi. II Yekaterina isə oğlu böyüdükcə onun saraydakı vəzifələrindən imtina etməsindən olduqca məmnun idi. Çünki əsas hədəfi nəvəsi Aleksandrı varis elan etmək idi. Nəhayət, 1787-ci ildə hərəkətə keçən II Yekaterina oğlunu varislikdən uzaqlaşdırmağa başladı. Pavelin dünyaya gələn iki oğlunu — Aleksandr və Konstantini eynən oğlu kimi analarından ayırdı və öz nəzarətinə aldı. Vəliəhd Pavelin yox, Rusiya imperiyasının yüksəlişi üçün nəvəsi Aleksandrı əsl imperator kimi böyütməyə başlayan II Yekaterina tez-tez müəllimlərlə görüşür, hətta Aleksandrın anasına oğlunun vəliəhdliyi ilə bağlı sənədi belə imzalatmışdı. Ancaq cəhd olunan 2 təşəbbüs də uğursuz keçdi və Aleksandr atası Pavelin vəliəhdliyini qəbul etdi.
Taxta çıxışı
thumb|247x247px|[[Pavlovsk (muzey-qoruq)|Pavlovski qəsri önündəki İmperator Pavel abidəsi]] II Yekaterina 17 noyabr 1796 tarixində iflic keçirdi və vəfat etdi. İmperator olaraq Pavelin ilk işi mərhum imperatriçanın vəsiyyətnaməsini aradan qaldırmaq oldu. Çünki sarayda yayılan şayələrə görə, imperatriça öz vəsiyyətnaməsində taxtı nəvəsi Aleksandra buraxmışdı. Nəhayət, vəsiyyətnamə ələ keçirildi və yox edildi. Pavelin səltənət illərində qəbul etdiyi "Pavel Qanunnaməsi" ilə taxtını və səltənətini mühafizə etdi və vəliəhd olaraq oğlu Aleksandrı elan etdi. left|thumb|185x185px|I Pavelin [[imperator monoqramı]] Sabiq imperatriça Yekaterinanın son əmri ilə Cənubi Qafqaza səfərə çıxan ordu Pavelin əmrilə bir ay ərzində geri çağırıldı. Atası III Pyotrun məzarı açıldı və böyük mərasimlə Pyotr və Pavel kafedralındakı kral məzarlığına dəfn olundu. 35 il əvvəl atasını qətlə yetirən Qraf Aleksey Orlova tacqoyma mərasimində imperator tacını gətirtdi. Mixaylov qəsri yaxınlığında ilk Rusiya imperatorunun abidəsindəki kitabəyə rusca "Böyük böyük nəvədən böyük-böyük babaya" yazısını yazdırdı. Əslində bütün bu fəaliyyətləri Romanovlar sülaləsindən gəldiyini sübut etmək üçün etməkdə idi.
Daxili siyasəti
İmperator Pavel idealist və səxavətli idi ancaq olduqca kindar və çox dəyişkən təbiətli idi. Onun Romanovlar sülaləsindən olmadığını qeyd etsələr də, özündən əvvəlki çarlarla çox bənzər xüsusiyyətləri vardı. Səltənətinin ilk ilində Pavel anasının sərt siyasətini tamamilə tərsinə çevirdi. Hər nə qədər Yakobinçilər tərəfindən tənqid olunsa da, II Yekaterinanın ən sərt tənqidçisi А. N. Radişevi sürgündən geri qaytardı. Bundan başqa Leninqrad vilayətində həbs olunan N. İ. Novikov və A. T. B. Kostyuşkanı xilas etdi ancaq azadlığa çıxan bu şəxslər öz mülklərində polis nəzarətində yaşadı. Rus əsilzadələrini gücləndirmək və hakimiyyətə tabe etmək üçün islahatlar apardı və anasının 34 il boyunca əsilzadələrə payladığı imtiyazları, oğlu Pavel 5 ilin içində payladı. 7 marşal və 333 ordu generalı sırf siyasətlərinə qaşı çıxdığı üçün ya vəzifələrini, ya da canlarını itirdi.
Pavel ordunu yenidən tərtib etmək üçün çox da bəyənilməyən bir metoda əl atdı. II Yekaterinanın dövründə, Qriqori Potyomkin əsgərləri ucuz və olduqca rahat geyimlə təmin etmişdi. Ancaq Pavel atasının dövründə Prussiya ordusundan nümunə alınan geyimləri geri qaytardı. İmperator hərbi parad və mərasimləri sevirdi. Hər səhər tezdən hava şəraitindən asılı olmayaraq sarayın önündə hərbi parad olmalı, səhv edən əsgərlər qamçılanır və hətta Sibirə sürgün edilirdi.
Anna Lopukina ilə olan gizli münasibəti səbəbilə böyük xərc çəkərək paytaxtda və ətrafında 3 saray inşa etdirdi. Anasının sevgililərindən olan general Qriqori Potyomkinin məzarını açdıraraq darmadağın etdi.
Typhlodromus aenaulus
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Valentin Haüy
240px|thumbnail|right|Valentin Haüy (1745–1822) Valentin Haüy (, Valentin Haüy; 1745–1822) – XVIII-XIX əsrlərdə yaşamış məşhur fransız pedaqoqu və novatoru, ilk tiflopedaqoqlardan biri, korlar üçün ilk təhsil müəssisələrinin yaradıcısı, Luis Braylın sələfi olaraq korlar üçün qabartmalı əlifbanın müəllifi.
Həyatı
Valentin Haüy 1745-ci il 13 noyabr tarixində Fransada Sen-Jüst kəndində (Amyen şəhəri yaxınlığında) kasıb fransız kəndli-toxucu ailəsində anadan olmuşdur. Uşaq yaşlarından onda əcnəbi dillərə qeyri adi maraq olmuş və bu onun gələcək həyat yolunun seçimini müəyyən etmişdir. Maliyyə və sosial çətinliklərə baxmayaraq, Valentin paytaxtda ali təhsil ala bilmiş və hətta Xarici İşlər Nazirliyində tərcüməçi vəzifəsində çalışmışdır. O mövcud avropa dillərindən başqa, latın, yunan, qədim ivrit dilini bilmiş və bir neçə şərq dillərində oxuya bilmə bacarığına malik olmuşdur.
1784-cü ildə Haüyün 39 yaşı olanda o artıq pedaqoq kimi çalışırdı. Həmin vaxt o hökumət və qeyri-hökumət xeyriyyə cəmiyyətlərinin köməyi olmadan öz şəxsi vəsaiti hesabına öz evində dünyada ilk dəfə kor uşaqlar üçün məktəb açmışdır. Bu məktəbin ilk şagirdi kilsənin sərəncamına verilmiş Fransua de Lezeyuer olmuşdur. Sonradan məktəbə daha 11 nəfər kor uşaq gətirilmişdi. Buna qədər Yer kürəsində kor insanlar üçün belə bir təhsil müəssisəsinin olmasından bixəbər idi. Haüy öz metodundan korları öyrətmək üçün istifadə edərək korlar üçün şrifti- "unsial"ı yaratmışdır. 240px|thumbnail|left|Valentin Haüy