cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Konyak
Konyak üçün əsas üzüm sortları Ağ fol və Kolambardır. Emal zamanı 10%-ə qədər Semilyon və Sovinyon sortlarından istifadə etməyə icazə verilir.
Üzüm adətən, oktyabrda yığılıb, destilləyə 1 dekabrdan başlanır. Şərab destilləyə tam durulmamış, çöküntü ilə verilir. Xam spirt alındıqda, şərab materialı mayalarla birlikdə istifadə olunur. Bu üsul fransız konyakları alınmasının ən başlıca spesifik cəhətlərindən biri olub, onlarda enant efirinin yüksək miqdarı ilə səciyyələnir.
Destilyasiya prosesi fasiləli işləyən bir kublu şaranta aparatlarında həyata keçirilir. Şərab kuba doldurulur. Destillədən sonra xam spirt alınır. Bu əməliyyat 3 dəfə təkrar olunur. Alınan üç partiya assamblyaj olunur və qarışıq destilləyə verilib, üç-baş, orta və qalıq fraksiyalar alınır. Orta fraksiya (poqon) yetişdirilməyə verilir.
Rusiyada üzüm arağı ən əvvəl XVIII əsrin sonunda Kizlyarda istehsal olunmağa başlanmışdır. Lakin bu araq yetişdirilmirdi. XIX əsrin sonunda üzüm arağı istehsalı Moldava, Odessa vilayəti, Krım və həmçinin Zaqafqaziyada geniş yayılmışdı.
Lakin konyak istehsalı, müəyyən destillə və yetişdirmə texnologiyasına riayət etməklə keçən əsrin ikinci yarısında Gürcüstan, Azərbaycan, Moldava, Ukraynada təşkil olunmuşdur.
Konyak üçün üzüm sortları
Konyak üçün ağ, çəhrayı, qırmızı üzüm sortlarından istifadə edilir. Üzüm sortları üçün ən yaxşı torpaqlar əhəngli, təbaşirli, gillicəli-əhəngli, daşlı torpaqlar hesab olunur.
Meteoroloji stansiya
Meteoroloji stansiyalar
Bütün meteoroloji kəmiyyətlər üzərində müşahidələr meteoroloji stansiyalarda aparılır. Stansiyalar 3 dərəcəyə ayrılırlar. I dərəcəli stansiyada tam proqramla müşahidələr aparılır, II və III stansiyalarda texniki rəhbərlik edilir. Bundan başqa həmdə ixtisaslaşmış stansiyalar vardır.
Konyak
Konyak üçün üzüm sortları
Əvvəllər konyak üçün üzüm sortu seçildikdə üzümdə bir əsas göstərici kimi yüksək turşuluq nəzərə alınırdı. Çünki titrləşən turşuluğun yüksək miqdarı destillə zamanı buket əmələ gətirən maddələrin yaranmasına səbəb olur. Gilədə digər qrup maddələrə isə diqqət verilmirdi. Ona görə də bir göstəriciyə görə seçilmiş sortlar, özlərini tam doğrultmurdu.
Tədqiqatlar nəticəsində (V. İ. Nilov və V. M. Maltabar) müəyyən olundu ki, konyakın buket və dadının yaranmasında üzümün ətirli maddələrinin xüsusi əhəmiyyəti vardır. Üzüm giləsinin tərkibinə daxil olan maddələrin yalnız bir qrupu şəraba və konyak spirtinə keçir. Bu, ətirli maddələr qrupu olub, konyak spirtinə təkrarolunmaz gilə ətri verir. Həmin maddələr konyakın dad və buketində iştirak etməklə, onlara üzüm sortundan asılı olaraq, spesifiklik verir. Məsələn, Silvaner və Rkasiteli sortundan alınan konyak spirti buketlə harmoniya təşkil edən zərif meyvə çiçəyi ətrinə malik olur. Fol-blanş, Kaxet, Plavay, Alıy-terskiy sortlarından alınan spirt, key-fiyyətli konyaka məxsus meyvə ətrinə və inkişaf etmiş dada malik olur. Bilavasitə hasiledici hibridlərdən və muskat sortlarından yüksək key-fiyyətli konyak üçün istifadə etmək olmaz. Çünki, birincilərdə zəif tütün tonu, ikincilərdə isə yüngül muskat tonu olur. Bu isə konyak üçün tipik hesab olunmur.
A. D. Laşxi müəyyən etmişdir ki, şərab 800C-dən yüksək temperaturda qızdırıldıqda ətirli maddələr parçalanır və nəticədə şərab neytral ton alır. Beləliklə, yüksək keyfiyyətli konyak üçün ən yaxşı üzüm sortları Silva-ner, Rkasiteli tipli çiçək ətrinə, yaxud Fol-blanş Plavay, Alıy terskiy, Kaxet və b. sortların ətrinə yaxın neytral tona malik olmalıdır.
Fransız konyak istehsalçılarının təcrübəsi və ayrı-ayrı tədqiqatlar gös-tərir ki, daha zərif konyaklar ağ, yaxud çəhrayı üzüm sortlarından alınır. Q. İ. Fertman üzüm sortunun xüsusiyyətini əks etdirməkdə ətirli maddə-lərlə yanaşı, ekstrakt maddələrinin (aşı, azot birləşmələri, karbohidratlar və b.) də böyük rola malik olduğunu göstərirlər.
Meteoroloji stansiya
Meteoroloji stansiyalara verilən tələblər
Meteoroloji stansiya ərazinin elə bir yerində qurmalıdırki o yer həmin rayon üçün xaraktrik olsun. Meteoroloji stansiyanı dərin yarğanların, uçqunların yaxınlığında qurmaq olmaz. Stansiya açıq və hamar yerdə qurulmalıdır. Onun yaxınlığında cihazların işinə mane ola biləcək heç bir maneə olmamalıdır. O qədər də çox hündür olmayan maneələr (ayrı-ayrı ağaclar, tikililər), stansiyadan öz boylarını 10 qatı qədər aralıda olmalıdır. Əhəmiyyətli maneələr isə (məs: meşə zolağı, şəhər evləri ) metroloji stansiyadan öz hündürlüklərinin 20 qatı qədər olmalıdırlar. Bu tələblər ona görə verilirki, həmin maneələr meteoroloji meydançada səbəst hava mübadiləsinə maneə olmasın. Meteoroloji meydança düzbucaqlı formasında olub, onun tərəfləri şimaldan cənuba və qərbdən şərqə doğru istiqamətlənir. Meydançanın qapısı şimala doğru açılmalıdır. Meydançanın ölçüləri stansiyanın dərəcəsindən və orada aparılan işin həcmindən asılı olur.
Meteoroloji stansiyaların ölcüləri
Meydançalar 36m x 26m; 26m x 26m ölçülərində ola bilər. Aqrometeoroloji stansiyalar isə 6m x 5m ölçüsündə olurlar.
Pinus jeffreyi
(Pinus jeffreyi) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Senecio matricariifolius
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Azərbaycan arxivlərinin siyahısı
Azərbaycan arxivlərinin siyahısı — Azərbaycan Respublikasındakı arxivlərin ümumi siyahısı. Siyahı əlifba sırası ilə verilmişdir.
Batkaçnıy
Batkaçnıy — Xəzər dənizinin şimal qərbində Volqa çayının deltasında yerləşir. İnzibati cəhətdən Həştərxan vilayətinə daxildir.
Adaya giriş qadağandır. Kundrak adasından qərbdə yerləşir. Ətrafında bir sıra adalar vardır:
İzzət Oruczadə
Elmi fəaliyyəti
İzzət Oruczadə V. Kuybışev adına Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Neft Emalı İnstitutunda işləmiş (1932–1959), həmin institutun əsasında yaradılan Neft Kimyası Prosesləri İnstitutunun laboratoriya müdiri (1959–1967), Qeyri-üzvi və Fiziki Kimya İnstitutunun direktoru (1967–1971), Aşqarlar Kimyası İnstitutunda motor yağları üçün aşqar kompozisiyaları hazırlama laboratoriyasının müdiri (1971–1983) olmuşdur. II Dünya müharibəsi illərində İ. M. Orucova tankları sırada çıxarmaq üçün istifadə edilən yandırıcı butulkalara ampula hazırlayan kimyaçılar cərgəsində olmuşdur. Orucova 1947-ci ildə "Transformator və turbinlərdə işlənən yağların keyfiyyətinin yaxşılaşdırılması və neftdən sürtkü yağlarının alınması" mövzusunda namizədlik, 1962-ci ildə isə "Bakı neftindən aşağı temperaturda donan yağlar alınması texnologiyasının işlənib hazırlanması və onların keyfiyyətinin aşqarla yaxşılaşdırılması" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə edərək texnika elmləri doktoru dərəcəsini almışdır. həmin ildə də professor adına layiq görülmüşdür.
İzzət xanımın əsas tədqiqatları sürtkü yağlarının istehsalının artırılmasına və keyfiyyətinin yüksəldilməsinə aiddir. Orucova neft yağlarının yeni çeşidlərinin alınma texnologiyasının işlənib hazırlanmasında, selektiv təmizləmə və parafinsizləşdirmə proseslərinin təkmilləşdirilməsində, alkil-fenol və sulfonat tipli yeni aşqar növlərinin istehsalında, AzNİİ-5, AzNİİ-7, AzNİİ-8u, SB-3, SK-3, BFK və s. markalı aşqarların hazırlanması və sənayedə tətbiqində yaxından iştirak etmişdir.
Yüksək ixtisaslı kadrlar hazırlanmasında xidməti vardır. Akademik İ. M. Orucova Kanada, Almaniya, Macarıstan, Portuqaliya kimi xarici ölkələrdə sürtkü yağları və aşqarlara dair keçirilmiş simpoziumlarda respublika kimyaçılarını təmsil etmişdir. O, neft kimyasının müxtəlif problemlərinə dair 200-dən artıq elmi məqalənin, 30-a qədər müəlliflik şəhadətnaməsinin və 3 monoqrafiyanın müəllifidir. Onun bilavasitə rəhbərliyi ilə 2 elmlər doktoru və 11 elmlər namizədi hazırlanmışdır.
Kino fəaliyyəti
Orucova həmçinin ilk Azərbaycan kino aktrisalarındandır. O, "Sevil" və "Almaz" filmlərində baş rollarda çəkilmiş, azadlığa çıxan Azərbaycan qadınının lirik, canlı obrazını yaratmağa müvəffəq olmuşdur. Lenin ordeni, Oktyabr İnqilabı, Qırmızı Əmək Bayrağı, "Şərəf nişanı" ordenləri və bir sıra medallarla təltif edilmişdir.
İzzət Orucova "Sevil" filminin çəkilişlərində Cəfər Cabbarlının rejissorluq fəaliyyətini xatirələrində belə təsvir edir: "Cəfər çox tələbkar idi. Bəyənmədiyi kadrların dəfələrlə yenidən çəkilməsini israr edərdi. Məsələn, Sevilin çarşabını başından atması epizodu bir neçə dəfə təkrarən çəkildi, amma bu səhnə yenə də Cəfərin xoşuna gəlmədi. O, hər dəfə əllərini bir-birinə vurub deyərdi: – Yox, İzzət, olmadı. Çarşabı başından atmağın çox süni çıxır. Əsərin kuliminasiya nöqtəsi də elə buradır. Sən çarşabı başından elə atmalısan ki, bu səhnə tamaşaçıda cəhalətin və mövhumatın qara pərdəsi olan çarşaba nifrət və qəzəb oyatsın.
Nəhayət, "Sevil" filminin çəkilişi tamamlandı. Film ekranlara buraxıldı. Həmin gün anamı da kinoya baxmağa aparmışdım. Qohumlarımın çoxu da tamaşaya gəlmişdilər. Hamının biletini C. Cabbarlı özü almışdı. Həmin gün çoxlu azərbaycanlı qadın öz çarşabını həmişəlik olaraq tulladı. O gün çarşabını atanlardan biri də mənim anam idi".
Bundan sonra Cəfər eyni adlı əsəri əsasında "Almaz" filminin ssenarisini yazır. O, əvvəlki filmlərdə rejissorluq sahəsində lazımi təcrübə topladığı üçün böyük həvəs və ruh yüksəkliyi ilə "Almaz"a quruluş verməyi öz öhdəsinə götürür, rejissor ssenarisini yazır. O, yaradıcı qrupu özü komplektləşdirir. Aktyorlar arasında rolları bölüşdürür. Almaz roluna bundan əvvəl "Sevil" filmində çəkilmiş İzzət Orucovanı təsdiq edir.
Şəxsi həyatı
İzzət Orucova 1909-cu il sentyabrın 16-da Bakı şəhərində bağban ailəsində anadan olmuşdur. orta təhsilini Hüseyn Cavid adına məktəbdə almışdır. 1927-ci ildə Azərbaycan politexnik İnstitutunun (indiki ADNSU) neft texnologiyası fakultəsinə daxil olmuş və 1932-ci ildə bitirmişdir. İzzət Oruczadə 1935-ci ildə qonşuluğunda yaşayan Mövsüm İsmayılzadə ilə ailə həyatı qurmuşdu. Lakin 1937-ci ildə Mövsüm İsmayılzadəni "xalq düşməni" damğası altında həbs edirlər. Əvvəldən həbs olunacağını hiss edən ər dərhal İzzət xanımdan ayrılır. Bununla da İzzət Oruczadə və onların körpə oğlu Yılmaz sürgün təhlükəsindən xilas olur.
Zaqreb kafedralı
Tarix
1093-cü ildə Kral Laslo (1040-1095) yepiskop kafedrasını Sisak şəhərindən Zaqreb şəhərinə köçürmüşdür və mövcud kilsə kafedral elan edilmişdir. Kafedralın tikintisinə kralın ölümündən qısa müddət sonra başlanılmış və 1217-ci ildə tamamlanaraq Kral II Andraş tərəfindən təqdis olunmuşdur. Tikili 1242-ci ildə monqollar tərəfindən dağıdılmışdır, lakin bir neçə il sonra yepiskop Timotej (1263-1287) tərəfindən bərpa edilmişdir. XVI əsrin sonlarında Xorvatiyanı işğal etmiş Osmanlı imperiyası kafedral ətrafında istehkam divarları tikməyə başlamışdır və divarların bir hissəsi hələ də salamatdır. XVII əsrdə kafedralın cənub tərəfindən möhkəmləndirilmiş intibah qülləsi ucaldılmışdır və qüllədən Osmanlı imperiyasına qarşı hərbi məqsədlər üçün (müşahidə) istifadə olunmuşdur.
1880-ci ildə baş vermiş Zaqreb zəlzələsi zamanı kafedral böyük ziyan görmüşdür. Əsas nef çökmüş və qüllə dağılmışdır. Kafedralın rekonstruksiyası ilə memar Herman Bole məşğul olmuşdur. O, kafedralı neoqotika üslubunda yenidən bərpa etmiş və indiki görkəminə salmışdır. Rekonstruksiyanın bir hissəsi kimi qərb tərəfdə hündürlüyü 108 metr olan iki şpil ucaldılmışdır. Bu şpillər hazırda kafedralın ekstensiv bərpasının bir hissəsi kimi bərpa olunur.
1000 Xorvatiya kunasının 1993-cü ildə buraxılmış buraxılışının arxasında kafedralın təsviri vardı.
Kafedralın genişliyi 46 metr, hündürlüyü 108 metrdir. Şimal qülləsində 5, cənub qülləsində 3 zəng vardır. Kafedralda xorvat heykəltaraş İvan Meştroviç tərəfindən hazırlanan kardinal Aloizie Stepinasın relyefi yerləşir. 5 iyun 2011-ci ildə Papa XVI Benedikt kafedralı ziyarət etmiş və I İştvanın məzarı önündə dua etmişdir.
Hampiq Sasunyan
Hampinq Sasunyan — türk diplomatını qətlə yetirmiş erməni terrorçusu.
Sasunyan 28 yanvar 1982-ci ildə Türkiyənin Los-Ancelesdəki baş konsulu Kamal Arıkanı onun avtomobilində qətlə yetirmişdir. Polis tərəfindən dərhal həbs olunan Sasunyana cinayət işi açılmış, işin istintaqı nəticəsində onun "ESƏD" in üzvü olduğu aşkarlanmışdır.
İstintaq və məhkəmə prosesi nəticəsində Sasunyanın konsulu milli zəmində türklərə bəslədiyi nifrətin nəticəsində qətlə yetirdiyi təsdiqlənmişdir. Məhkəmənin hökmü ilə Sasunyan ömürlük həbs cəzasına məhkum olunmuşdur.
Əslən Livan ermənisi olan Sasunyan məhkəmə prosesi zamanı bu cinayəti "erməni soyqırımında" həlak olan ermənilərin qisasını almaq üçün törətdiyini bildirmişdir.
ABŞ prezidenti Ronald Reyqan bu cinayəti pisləyir, və bunun bir mənalı olaraq terror olduğunu bildirir. 2002 ci ildə Sasunyanın vəkilləri onun "peşmanlığı" barədə məktubu məhkəməyə təqdim edirlər, və cəzasının yüngülləşdirilməsini tələb edirlər. Lakin məsələyə baxan Kaliforniya məhkəməsi vəsadətə rədd cavabı verir və iki dəfə 2006 cı və 2010 cu ildə əvvəl çıxarılmış cəzanın güvvədə qalması barədə qərar çıxarır.
1982-ci ildən etibarən Daşnaksütyun Sasunyanı "vicdan məhkumu" elan edib, və onun azad olunması üçün kompaniya aparır, həmçinin bu vaxt ərzində Sasunyanın bütün xərclərini (vəkillər və sair) Daşnaksütyun ödəyir.
Nazırlı
thumb|239x239px|Bərdə rayonu Nəzirli kəndi Nazırlı — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Tarixi
XIX əsrin əvvəllərində Nəzirli kəndinin adı "Qılınclı" adlanırmış. Qılınclı kəndi vaxtilə çox böyük kənd olub. O vaxtlar Kür çayının daşması nəticəsində kəndin əhalisi dörd yerdə və hər birinin arasında 5–6 km məsafə olan ərazilərdə məskən salmışlar. Hətta bu dörd kəndin dördünü də yaşlı adamlar "Qılınclı" (yaşlıların dili ilə desək "Qılışdı") adlandırırlar. Hal-hazırda bu kəndlərin indiki adları: Mollalı, Məşədiibişli, Məmmədli və Nəzirli adlanırlar. Nəzirli kəndini bir çoxları, "Mator Qılınclısı" kimi də tanıyırlar. Çünki, Nəzirli kəndi Kür çayının tam sahilində yerləşdiyi üçün, həyətyanı və əkin sahələrinin suvarılması üçün kəndin Kürə yaxın bir hissəsində çox böyük həcmdə və böyük gücə malik olan su motorları üçün böyük bir bina tikilib və içində 10 - a yaxın tank motorları yerləşdirilmişdır(1975-ci ildən bəri bu motorları yeni qurulmuş su üzərində Bərdə SSİ Nazırlı üzən nasos stansiyası əvəz edir). O vaxtdan Qılınclı kəndlərinin sakinləri öz aralarında biri-birinə izah etmək üçün, bu kəndin adını "Mator Qılınclısı" kimi adlandırmışlar. Nəzirli kəndinə yaranma tarixindən (1930-cu ildən) bəri, yalnız müstəqillik dövründə-2015-ci ildə təbii qaz xətti çəkilib, sakinlərin istifadəsinə verilmişdir.
Xarici keçidlər
https://www.google.com/maps/place/Nezirli/@40.3195367,47.3971007,14z/data=!3m1!4b1!4m5!3m4!1s0x403935e2067934cb:0x103e91272bc6dce0!8m2!3d40.3219548!4d47.4128628
Mollagüllər
Mollagüllər — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Poçt ünvanı
Poçt ünvanı, ünvan — şəxsin yaşadığı və ya müəssisə və ya idarənin yerləşdiyi yer. Coğrafi mənada — Yer səthində nəyinsə yerləşmə koordinatları.
Şəxs
Şəxs - ümumdanışıq, hüquqi və elmi termin.
Senecio steyermarkii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Ağcaqayın yarpağı
thumb|right|[[Ağcaqayın yarpağı]] Ağcaqayın yarpağı — əsasən Kanadanın əsas simvolu kimi tanınan, ağcaqayın ağacının veqatativ orqanı.
Kanadanın simvolu kimi
Kanada 70-dən çox ağcaqayın növü bitir.
XVIII əsrin sonlarında Kanadanın Yeni Fransa bölgəsinin əhalisi 18.000-ə çatmışdı. O zamandan başlayaraq Müqəddəs Lavrenti çayı boyunca yaşayan fransız kanadalıları ağcaqayın yarpağından simvolları kimi istifadə etməyə başlamışlar.
Getdikcə məşhurlaşan simvol 1834-cü ildə Sent-Cin-Baptiste Cəmiyyətinin iclasında qurumun simvolu seçilmişdir. Monrealın ilk valisi Cek Viger ağcaqayın yarpağını "Meşənin kralı" və "Kanada insanın simvolu" adlandırmışdı.
Birinci və ikinci dünya müharibələrində bu simvol Kanada əsgərlərinin geyimlərində istifadə olunmuşdur. Daha sonra Kanada baş naziri simvolun bayraqda istifadə olunmasını təklif etmişdir. 1965-ci ildə II Elizabet ağcaqayın yarpağının Kanada bayrağına əlavə olunacağını elan etmişdir. Amma rəsmi olaraq Kanadanın simvolu kimi 25 aprel 1996-cı ildə qəbul olunmuşdur.
thumb|200px|right|[[Kanada bayrağı.]]
Pinus johndayensis
(Pinus johndayensis) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Nor Marmara (qəzet)
Nor Marmara - İstanbul şəhərində gündəlik nəşr olunan qəzet. Qəzet 1940-cı ildən nəşr olunur. Nəşr dili ermənicə olan qəzet, Türkiyədə yaşayan ermənilərin gündəlik həyatlarını işıqlandırır.
Əsgər İsmayılov (operator)
Əsgər Cəfər oğlu İsmayılov — Azərbaycan kinooperatoru, ssenaristi, əməkdar incəsənət xadimi.
Həyatı
Əsgər İsmayılov 1 aprel 1905-ci ildə Tiflisdə anadan olub. ÜDKİ-də təhsil alıb. Əməkdar incəsənət xadimi Əsgər İsmayılov 1983-cü ildə vəfat edib.
Diriliş: Ərtoğrul (teleserial, 2014)
Diriliş: Ərtoğrul — Tekden Film tərəfindən hazırlanan ssenarisini Mehmet Bozdağın yazdığı baş rollarda Engin Altan Düzyatan, Kaan Taşaner, Didem Balçın, Osman Soykut, Serdar Gökhan və Mehmet Çevikin paylaşdığı teleserialdır. İlk seriyası 10 dekabr 2014-cü ildə yayınlanıb. İlk seriyasının yayınlandığı günün AB qrupu üzrə reytinq sıralamasında I sırada olmuşdur.
Serialın hekayəsi XIII əsrdə Ərtoğrul Qazi və Alplarının Məbəd cəngavərləri və monqollara qarşı olan mübarizəsini və Osmanlı Bəyliyinin qurulma dövrü haqqındadır. Serialın 2015-ci ildə Kann kinofestivalında “şərəf qonağı” olaraq iştirak edəcəyi deyilir.
Serial 2019-cu ilin 29 may günündə bitmişdir.
Hazırlıqlar
Teleserial üçün 4 aylıq bir hazırlıq həyata keçirildi. Döyüş səhnələri üçün Qazaxıstandan gətirilən komanda aktyorlara qılınc və oxçuluq dərsləri keçdi. Hər gün sistemli olaraq at minildi.
İmkanların yetkinliyi modeli
İmkanların yetkinliyi modeli (Capability Maturity Model - CMM) — Karnegi Mellon Universitetinin (ABŞ) nəzdində Software Engineering Institute tərəfindən işlənib hazırlanıb və müəssisələrdə proqram təminatının işlənib hazırlanması proseslərinin yetişkənliyi modelini təsvir edir. Bu model çərçivəsində hər hansı şirkətin belə bir imkana hansı səviyyədə hazır olması, daha dəqiqi, şirkətin beş səviyyədən hansında olması müəyyənləşdirilir:
1.	Başlanğıc (Initial). Bu ən ibtidai səviyyədə şirkət proqram təminatı işləyib hazırlamaq imkanına malikdir. Fəqət şirkətin tam başa düşülmüş prosesi yoxdur və məhsulun keyfiyyəti tamamilə gəlişdiricilərin fərdi bacarıqları ilə müəyyənləşir. Bir nəfər təşəbbüs göstərir və komanda onun göstərişləri ilə hərəkət edir. Bir layihənin uğuru başqasının uğurlu olacağına zəmanət vermir. Layihənin sonunda xərclər, iş qrafiki, keyfiyyət haqqında məlumatlar qeydə alınmır.
2.	Təkrarlanabilən (Repeatable). Proses müəyyən dərəcədə izlənilir. Xərclər və planlar haqqında qeydlər aparılır. Hər bir layihənin funksionallığı yazılı şəkildə təsvir olunur.
3.	Müəyyənləşmiş (Defined). Ayrı-ayrı şəxslərdən asılı olmayan qabaqcadan müəyyənləşdirilmiş və sənədləşdirilmiş iş prosesinə malik olur. Başqa sözlə, standartlar razılaşdırılır və icraçılar onları yerinə yetirir. Belə qurumlar qabaqlar yerinə yetirmiş layihələrə bənzər layihəyə tələb olunacaq xərcləri yetərincə inamla qabaqcadan deyə bilir.
4.	İdarəolunan (Managed). İşin icra müddətini və dəyərini qabaqcadan dəqiq deyə bilir. Toplanmış ölçmələrin verilənlər bazası var, ancaq yeni texnologiyaların və paradiqmaların meydana çıxması zamanı dəyişikliklər yoxdur.
5.	Optimallaşdırılmış (Optimizing). Yeni, mütərəqqi metod və alətlərin daim fəaliyyətdə olan axtarışı və mənimsənilməsi proseduru var.
Ədəbiyyat
İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 996 s.
Gənc Qaşqar Partiyası
Gənc Qaşqar Partiyası — uyğurların türk millətçiliyini müdafiə edən partiyası.
İmkanların yetkinliyi modeli
Xarici keçidlər
CMM
Gənc Qaşqar Partiyası
Haqqında
Gənc Qaşqar Partiyası 1933-1934-cü illərdə mövcud olmuş və türk millətçiliyini müdafiə etmişdir. O, Şərqi Türkistan İslam Respublikasının yaradılmasında mühüm rol oynamışdır. Partiya mahiyyət etibarilə anti-Çin, anti-Çin müsəlmanları olmuşdur. Uyğur hərbi komandanı olan Timur Bəy və Xotan əmirləri Məhəmməd Əmin Buğra, Abdulla Buğra və Nur Əhməd Can Buğra Gənc Qaşqar Partiyası ilə ittifaq qurmuşdular. Partiya 40 nəfərdən ibarət parlament quraraq, Birinci Şərqi Türkistan Respublikasının prezidenti Niyazi Xocaya iki nəfərlik nümayəndə heyəti göndərmişdi. Partiya bir digər türk millətçisi təşkilat olan Milli İnqilab Komitəsi ilə yaxın əlaqələrə sahib idi.
Tomsk Politexnik Universiteti
Tomsk Politexnik Universiteti — Rusiyada universitet; Rusiyanın texniki istiqamət üzrə ixtisaslaşan aparıcı ali təhsil ocaqlarından biridir.
İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu
İran İnqilab keşikçiləri Ordusu və ya qısaca "SEPAH" (Farsca: سپاه پاسداران انقلاب اسلامی Sepāh-e Pāsdārān-e Enghelāb-e Eslāmi) İran İslam Respublikasının silahlı qüvvələrinin ən böyük qoşunu.
Tomsk Politexnik Universiteti
Hazırda Tomsk Politexnik Universitetində Təbii resurslar, Energetika, Yüksək texnologiyalar fizikası, Kibernetika, Fiziki-texniki, İctimai-humanitar texnologiyalar, Beynəlxalq təhsil və dil kommunikasiyası, Distant təhsil, əlavə fasiləsiz təhsil adlı tədris institutları yaradılıb.
İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu
Xalq içində və xüsusilə İran diasporunda orduya mənsub insanlara təşkilata olan heyranlıqlarını bildirmək üçün farsca keşikçi mənasını verən "Pasdaran" deyilir.thumb|300px|İran İnqilab keşikçiləri Ordusunun gerbi
Tomsk Politexnik Universiteti
Universitetin iki filialı fəaliyyət göstərir: Yurginski Texnologiya İnstitutu (4 fakültə, 11 kafedra) və Novokuznetsk filial (2 kafedra). Hazırda ali məktəbdə təqribən 22 600 tələbə təhsil alır.
İnformasiya texnologiyalarının tətbiqi
Tomsk Politexnik Universitetində informasiya texnologiyalarının inkişafı təhsildə, elmi-tədqiqat fəaliyyətində və resursları idarə etmədə dünya təcrübəsindən istifadəni təmin edir. Bu sferada əsasən smart-təhsil prinsipləri üzrə elektron tədris mühitinin qurulması, bulud texnologiyalar əsasında universitetin partnyorlarının informasiya sistemləri ilə inteqrasiyada tədris resurslarının münasib bankının yaradılması, mürəkkəb trendlərin proqnozlaşdırılması üçün təşkilatın resurslarının planlaşdırılması sisteminin (ERP-sistemlər) tətbiqi məsələlərinə diqqət yetirilir.
İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu
5 may 1979-cu ildə İslam inqilabının ilk günlərində dini lider Ayətullah Xomeyni tərəfındən yaradılmışdır. İran konstitusiyasına uyğun olaraq daxili sabitliyin təmin edilməsi, inqilabın qorunması və "azğınlığın" qarşısının alınması üzrə vəzifələri həyata keçirir. thumb|300px|İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun rəsmi bayrağı
İnqilab keşikçilərinin quru, hava və dəniz qoşunlarında ümumilikdə 125,000 şəxsi heyət xidmət edir. İnqilab keşikçilərinin dəniz qoşunları Fars körfəzində hərəkətə nəzarəti təmin etmək vəzifəsi verilmiş ilk qoşundur.
Tomsk Politexnik Universiteti
İnformasiya texnologiyalarının tətbiqi
Ali məktəbin tələbələri və əməkdaşları "lms.tpu.ru" elektron resursunda avtorizasiyadan sonra hazırlanmış materiallarla asanlıqla tanış ola bilərlər.
İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu
Son illərdə "milyardlarla dollarlıq iş imperiyası"na çevrilmişdir və bildirilənlərə görə İran Milli Neft Şirkəti ve İmam Rza (ə) Fondu'ndan sonra "İranın üçüncü ən varlı təşkilatıdır.
Tomsk Politexnik Universiteti
İnformasiya texnologiyalarının tətbiqi
Ali təhsil ocağında yeni metodların tətbiq olunduğu distant təhsil forması da uğurla həyata keçirilir. Bu növ təhsilin təşkili universitetin Distant Təhsil İnstitutu tərəfindən koordinasiya edilir.
Əcnəbilərin tədrisinin təşkili
Tomsk Politexnik Universiteti 10 ildən artıqdır ki, xarici tələbələrin təhsili ilə məşğul olur. Bu gün universitetdə dünyanın təqribən 40 ölkəsinin (Avstriya, Avstraliya, Braziliya, Banqladeş, Vyetnam, Almaniya, Konqo Demokratik Respublikası, Misir, Hindistan, İordaniya, İran, İrlandiya, İtaliya, İraq, Kanada, Kipr, Çin, Kolumbiya, Meksika, Monqolustan, Nigeriya, Pakistan, ABŞ, Sudan, Tayland, Çexiya, Şotlandiya, Cənubi Koreya və s.) 2100 vətəndaşı təhsil alır.
İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu
İnqilab keşikçilərinin media təşkilatı Sepah News'dur.
Tomsk Politexnik Universiteti
Əcnəbilərin tədrisinin təşkili
Xarici tələbələrin təlimi rus və ingilis dillərində həyata keçirilir. Universitetin beynəlxalq təhsil və dil kommunikasiyası institutu xarici tələbələri universitetdə uğurlu tədris və xarici tələbələrin qəbulu prosedurunun təminatı, akademik konsultasiyalar, viza dəstəyi, yataqxana və tibbi sığorta xidmətləri ilə təmin edir.
İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu
İran İnqilab Keşikçiləri Korpusunun (SEPAH) komandanı general-leytenant Məhəmməd Əli Cəfəridir. 2 sentyabr 2007-ci ildə dini lider Seyyid Əli Xameneyi tərəfindən "İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu"nun komandiri təyin edilib
Tomsk Politexnik Universiteti
Əcnəbilərin tədrisinin təşkili
Xarici tələbələrin hazırlığı əsasən informatika və hesablama texnikası, tətbiqi informatika, neft-qaz işi, kimya texnologiyası, biotexnologiya, elektroenergetika və elektrotexnika, istilik energetikası və istilik texnikası, materialşünaslıq və materialların texnologiyası, elektronika, nanoelektronika, optotexnika, maşınqayırma, cihazqayırma, fizika, tətbiqi riyaziyyat, ekologiya və təbiətdən istifadə, iqtisadiyyat, idarəetmə, ticarət işi, ictimaiyyətlə xarici regionşünaslıq, turizm, reklam və əlaqələr, linqvistika istiqamətləri üzrə həyata keçirilir.
İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu
Bəsic
1979-cu ildə Ayatulla Xomeyninin əmri ilə qurulan paramilitarist könüllü milis təşkilatıdır. Bu təşkilat birbaşa dini liderdən əmr alır. Hal-hazırda rəsmi dini mərasimlərin təşkil edilməsi, sosial xidmətin təşkili, əxlaq polisi və müxalif toplaşmaların yatırılması kimi fəaliyyətlər də daxil olmaqla daxili təhlükəsizlik qoşunlarının yardımçı qoşunu kimi fəaliyyət göstərir.
Tomsk Politexnik Universiteti
Əcnəbilərin tədrisinin təşkili
Bununla yanaşı, qısamüddətli dil kursları, hazırlıq kursları, akademik mübadilə proqramları və birgə maarifləndirici proqramlar əcnəbilərin ixtiyarına verilib.
Beynəlxalq əməkdaşlıq
Hal-hazırda Tomsk Politexnik Universiteti dünyanın 30 ölkəsinin 130-dan artıq universiteti ilə təhsil və elmi araşdırmalar sahəsində əməkdaşlıq müqavilələri bağlayıb. Avropanın aparıcı ali məktəbləri ilə elmi-tədris fəaliyyəti üzrə əməkdaşlığın genişləndirilməsi universitetin inkişafında xüsusi rol oynayıb.
İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu
Qüds Gücü
Şah İmperiyası keşikçilərinin sələfi olaraq tanınan elit Qüds Gücü'nün 2,000–5,000 nəfərdən təşkil olduğu ehtimal edilir. Ölkə xaricində fəaliyyət göstərən təşkilatdır.
Tomsk Politexnik Universiteti
Beynəlxalq əməkdaşlıq
Eyni zamanda, səmərəli nanomaterialların tədqiqatı sahəsində Çexiya Texniki Universiteti ilə uğurlu birgə fəaliyyət təşkil olunub.
Beynəlxalq akademik mübadilələr haqqında razılaşmalar çərçivəsində tələbələr 18 ölkənin (Çexiya, Almaniya, Fransa, Çin, Cənubi Koreya, Belçika, Vyetnam, ABŞ, İtaliya, Avstriya, Portuqaliya, Danimarka və s.) ali təhsil ocaqlarında təhsillərini davam etdirmək imkanı əldə edirlər.
İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu
Hava və Kosmos Gücü
İnqilab Keşikçiləri Ordusunun hava qoşunlarıdır. Daha çox Strateji raket qoşunu kimi tanınır. Gələcəkdə İran İslam Respublikasının Hava qoşunları ilə bərabərləşdiriləcəyi ehtimal olunur.
Kağız təbəqəni birləşdirməklə emal
Kagız təbəgəni birləşdirməklə emal — mahiyyəti ondan ibarətdir ki, üçölçülü modellər iki ölçülü kontur daxilində təbəqələrə bölünür və bu təbəqələr kontur boyu kəsildikdən sonra birləşdirilir. Yüksək keyfiyyətli model hazırlamaq üçün tətbiq olunan qatın qalınlığı çox kiçik olmalı və kontur boyu dəqiq kəsilməlidir. Ona görə də bu üsulun tətbiqində verilən qatın emalı artiq hazır qatın üzərində aparılır. Yəni ilkin qat hazır olduqdan sonra onun üzərinə ikinci qat yapişdırılır və sonra kontur boyu kəsilir. Bu üsul ümumi olaraq təbəqələri birləşdirməklə hissələrin hazırlanması - Layer Objekt Manufacturing (LOM) adlanır. Tətbiq olunan təbəqənin materialından asılı olaraq bu üsulu əsasən iki istiqamətə bölürlər: kağız və metal təbəqəni birləşdirməklə hazırlama.
İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu
Donanma
İnqilab keşikçiləri Donanması 20.000 əsgər, 1.500 döyüş gəmisindən təşkil edilmişdir. İran İslam Respublikasının Donanmasından əlahiddə fəaliyyət göstərir.
Tomsk Politexnik Universiteti
Beynəlxalq əməkdaşlıq
Tomsk Politexnik Universitetində Bolonya prosesi prinsiplərinin reallaşdırması çərçivəsində əsas tədris proqramının “Standarts and Guidelines for Quality Assurance in the European Higher Education Area” tələblərinə uyğunlaşdırılmış standartı təsdiq edilib.
Kağız təbəqəni birləşdirməklə emal
LOM üsulu da başqa RP üsulları kimi modellərin qatbaqat hazırlanmasına əsaslanır. Təbəqələri birləşdirməklə hissələrin hazırlanma prosesinin ümumi iş prinsipi şəkil 5.19-də göstərilmişdir. Prosesin aparılması üçün tətbiq olunan qurğu verici və yığıcı diyircəklərdən, lazer başlığından, işçi platformadan və qızdırıcı diyircəkdən ibarətdir. Burada tətbiq olunan kağızın qalınlığı təxminən 0,1 mm həddində olur. Prosesin əvvəlində kağız lent şəklində verici diyircəkdə yığılır. Onun üst tərəfi hamar, aşağı tərəfi isə yapışqanla örtülmüş olur. Proses başlanmamışdan əvvəl hazırlıq işləri görülür: işçi platformanın üzərinə modelin hündürlüyündən asılı olaraq 8 mm qalınlığa qədər kağız təbəqə çəkilir. Bu təbəqə baza rolunu oynayır və x-y istiqamətlərində modelin ölçüsündən təxminən 20 mm böyük olmalıdır. Proses gedişində kağız  təbəqə  330 °C-ə  qədər qızdırılmış diyircək vasitəsilə hazırlanmış baza səthə sıxılır və yapışdırılır. Hazır təbəqə CO2 lazer şüasının tətbiqi ilə öncə modelin ölçüsündən təxminən 20 mm böyük olan dördbucaqlı çərçivə kəsilir. Sonra kağız təbəqə modelin/hissənin verilmiş en kəsiyinə üyğun olaraq kontur boyunca kəsilir. Çərçivə ilə kontur arasında qalan boş səth lazerlə modelin ölçüsündən asılı olaraq 25x25 mm ölçüsündə dördbucaqlılara bölünür. Proses elə idarə edilir ki, z istiqamətindəki ölçüsündən asılı olaraq hazırlanan modelin ətrafında kublar əmələ gəlir. Dayaq rolunu oynayan bu kublar prosesin sonunda əl ilə kənarlaşdırılır.
Sibir zümrüdçiçәyi
Hündürlüyü 30 sm-ə qədər olan bitkidir.Soğanağı yumurtaşəkilli və ya şaraoxşaryumurtaşəkillidir,uzunluğu 2 sm-ə qədər və eni1,5-2 sm-dir, tünd-qonur rəngli qınla örtülmüşdür. Gövdəsi yastıtəhər olub, bir soğanaqdan 1-4 ədəd çıxır.
Tomsk Politexnik Universiteti
Kitabxana sistemi
Universitetdə zəngin kitabxana sistemi qurulub. Hal-hazırda kitabxana fondu müxtəlif elm sahələri üzrə 2,7 milyon, həmçinin elmi nəşrlərin 2,1 milyondan çox nüsxəsini əhatə edir. Bununla yanaşı, fondun bazasına elmi və tədris ədəbiyyat, dövri nəşrlər, kağız və elektron daşıyıcılarda informasiya və referat jurnalları, dissertasiyaların avtoreferatları, normativ texniki və patent sənədləşməsi, nadir kitablar və əlyazmalar daxildir. Hazırda universitetin elektron kitabxanasında elektron resursların həcmi 17 mini ötüb.
Reytinqi
2012-ci ildə Tomsk Politexnik Universiteti “QS” World University Rankings - dünyanın aparıcı universitetlərinin reytinqində 601+-ci mövqedə qərar tutub. “QS” reytinqinin top-700-də yer almaqla universitet dünyanın aparıcı ali məktəbləri sırasına daxil ola bilib. Həmçinin “QS” reytinqində Rusiyanın 14 ali məktəbi arasında 10-cu mövqeyi tutub. Nəzərə alaq ki, ölkədə bu gün təxminən 700 dövlət ali məktəbi fəaliyyət göstərir.
Sibir zümrüdçiçәyi
Çiçək
Çiçəkləri göy rəngdədir, seyrəkçiçəkli salxımda toplanmışdır, kiçik ağ çiçəkaltlığı vardır; çiçək saplağı çiçəyə bərabər və ya ondan qısadır. Çiçəkyanlığının yarpaqcıqları 12-13 mm uzunluqdadır, uzunsov-xətvaridir,kütdür.
Kağız təbəqəni birləşdirməklə emal
LOM üsulunda birdəfəyə üst-üstə yapışdırılmış 4 kağız qatının kəsilməsi mümkündür. Bu, prosesin sürətini artırmasına baxmayaraq, dəqiqliyi aşağı salır. Yüksək dəqiqlik qoyulan modellərin hazırlanmasında hər bir təbəqəni ayrıca kəsmək məsləhət görülür. İlkin enkəsik hazır olduqdan sonra işçi platforma qatın qalınlığı qədər aşağı endirilir və kəsilmiş kağız lenti diyircəklərin vasitəsilə emal zonasından uzaqlaşdırılır. Verici diyircəkdən işçi zonaya yeni kağız təbəqə daxil olur. İkinci təbəqə işçi diyircəyin vasitəsilə qızdırılaraq artıq emal olunmuşun üzərinə yapişdirilir. Lazer başlıq növbəti qatın en kəsiyinə üyğun olaraq təbəqənin konturlarını kəsir. Beləliklə proses model/hissə tam hazır olana qədər təkrarlanır.
Sibir zümrüdçiçәyi
Çiçəkləməsi
Aprel
Meyvə verməsi
Aprel-May
Təsərrüfat əhəmiyyəti
Dekorativ bitkidir.
Azıx mağarası
Azıx mağarası — Azərbaycanın cənub-qərbindəki Kiçik Qafqaz dağlarının cənub-şərq yamacında yerləşən, Qarabağın Quruçay dərəsində, Tuğ çökəkliyində, Quruçay çayının sol sahilində, çaydan 3 km aralıda, Quruçayın müasir yatağından 100–120 metr yuxarıda yerləşir. Qarabağın Xocavənd rayonunun Azıx və Salakətin kəndləri arasında, Füzuli şəhərindən 14 km şimal-qərbdə, dəniz səviyyəsindən 900 metr hündürlükdə yerləşən mağara kompleksidir. Azıx mağarasının sahəsi 800 kv km-dir. Burada uzunluğu 600 metrə qədər uzanan 8 dəhliz vardır. Dəhlizlərin bəzilərinin hündürlüyü 20–25 metrə qədərdir.
Azıx mağarası Daş dövrü insanlarının yaşayış yeri kimi məşhurdur. Mağara 1960-cı ildə Məmmədəli Hüseynovun rəhbərliyi ilə AMEA-nın "Paleolit Arxeoloji Ekspedisiyası" tərəfindən aşkar olunmuşdur. Aparılmış tədqiqat işləri zamanı on mədəni təbəqə aşkarlanmışdır. Mağarada Quruçay mədəniyyəti, Aşel mədəniyyəti və Mustye mədəniyyəti dövründə yaşayış olduğu müəyyən edilmişdir.
1968-ci ilin iyununda Məmmədəli Hüseynovun rəhbərliyi altında Paleolit arxeoloji ekspedisiyası Azıx düşərgəsinin V təbəqəsinin IV horizontunda apardığı arxeoloji qazıntılar zamanı bir neçə daş məmulatı ilə birlikdə ibtidai insana məxsus çənə aşkar olunmuşdur. Çoxtəbəqəli Azıx paleolit düşərgəsinin orta Aşel mədəniyyətinə aid təbəqəsindən tapılmış ibtidai insana məxsus olan çənə üzərində professor Dəmir Hacıyev uzun müddət elmi tədqiqat işləri aparmışdır.
Fon
1918–1953-cü illərdə Azərbaycan Respublikası ərazisində aparılan arxeoloji kəşfiyyat və qazıntı işləri zamanı ölkə ərazisinin qədim keçmişinə aid yüzlərlə maddi mədəniyyət sində Daş dövrünə aid heç bir arxeoloji abidə qeydə alınmamışdır. Hətta 1881-ci ildə Tiflis şəhərində keçirilən V Arxeoloji Qurultayda Zaqafqaziya, o cümlədən Azərbaycan ərazisində ibtidai insan düşərgələri olmadığı haqqında qərar çıxarılmışdır.
1950-ci illərin əvvəllərindən başlayaraq Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyası Azərbaycan ərazisində Daş dövrü abidələrinin öyrənilməsi üçün xüsusi plan hazırlamışdır. Bu plana uyğun olaraq, 1953-cü ildə Daş dövrü üzrə görkəmli alim S. N. Zamyatnin SSRİ Elmlər Akademiyası Arxeologiya İnstitutu tərəfindən Bakıya dəvət olunmuşdur. 1953-cü ilin payızında Azərbaycan Elmlər Akademiyasında Paleolit dövrü üzrə ilk dəfə olaraq arxeoloji kəşfiyyat işlərinə başlanmışdır. S. Zamyatninlə birlikdə M. Hüseynov 1953-cü il noyabrın 1-dən 30-dək Azərbaycanın Şamaxı, Mərəzə və Qazax rayonları ərazisində arxeoloji kəşfiyyat işləri aparmışlar. 1953-cü ilin payızında Damcılı düşərgəsində aparılan arxeoloji kəşfiyyat işləri zamanı tapılmış arxeoloji və paleontoloji tapıntılar burada Daş dövrü insanlarının məskunlaşmasını söyləməyə imkan vermişdir.
Azərbaycan Respublikası ərazisində Daş dövrü düşərgələrini müəyyən etmək məqsədilə 1956-cı ildə Elmlər Akademiyasının Tarix muzeyində M. Hüseynovun rəhbərliyi altında Paleolit arxeoloji ekspedisiyası təşkil olundu. 1956–1958-ci illərdə Məmmədəli Hüseynovun rəhbərliyi altında Paleolit arxeoloji ekspedisiyası Qazax rayonu ərazisində olan Damcılı mağara düşərgəsində arxeoloji qazıntı işləri apardı.
1958-ci ilin yay fəslində M. Hüseynovun rəhbərliyi altında Paleolit arxeoloji ekspedisiyası Qazax rayonu ərazisində kəşfiyyat işləri aparmışdır. Aparılan arxeoloji kəşfiyyat işləri zamanı Daş dövrünə aid yeni bir düşərgə qeydə alınmışdır. Mağara düşərgəsi Qazax rayonunun Daşsalahlı kəndi yaxınlığında olduğu üçün ona Daşsalahlı mağarası adı verilmişdir. Aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı Daşsalahlı mağara düşərgəsindən tapılmış daş məmulatının texniki və tipoloji xüsusiyyətlərinə əsasən onların orta Paleolit dövründə hazırlandıqlarını söyləmək olmuşdur.
1958-ci ilin iyul ayında SSRİ EA-nın Qafqaz arxeoloji ekspedisiyası qısamüddətli kəşfiyyat işləri zamanı rayonun Yuxarı Salahlı kəndi yaxınlığında Mustye mədəniyyətinə aid açıq düşərgə qeydə almış və oradan əmək alətləri tapmışdı.
Mağaranın kəşf olunması
1960-cı ilin iyun-iyul aylarında Məmmədəli Hüseynovun rəhbərliyi altında Paleolit arxeoloji ekspedisiyası Qarabağ ərazisində kəşfiyyat işləri aparmışdır. Kəşfiyyat işləri Qarabağın Quruçay və Köndələnçay vadilərində və ona yaxın ərazilərdə aparılmışdır. Aparılan arxeoloji kəşfiyyat işləri zamanı Quruçayın sol sahilində Azıx və Tağlar düşərgələri qeydə alınmışdır.
Azıx paleolit düşərgəsi Qarabağın ən mənzərəli və səfalı guşəsində, Tuğ çökəkliyində, Quruçayın sol sahilində, dəniz səviyyəsindən 900 m, çayın müasir yatağından 100–120 m yüksəklikdə, Füzuli şəhərindən 14 km aralıda yerləşir.
Azıx qədim insan düşərgəsində aparılan arxeoloji tədqiqat işlərində ilk vaxtlar ancaq Azərbaycan alimləri iştirak edirdilər, lakin sonralar çoxtəbəqəli paleolit düşərgəsində aşkar olunmuş maddi mədəniyyət qalıqlarının zənginliyi, burada kompleks şəkildə arxeoloji qazıntı işlərinin aparılmasını gərəkliyini ortaya çıxardı. Ona görə də Azıx paleolit düşərgəsində arxeoloqlarla yanaşı, paleontoloqlar, paleogeoloqlar, paleogeomorfoloqlar, paleoantropoloqlar və digər elm sahələrinin mütəxəssisləri tədqiqat işləri aparmağa başladılar.
Azıxda elmi tədqiqatlar aparan M. Hüseynov, D. V. Hacıyev, Ə. V. Məmmədov, N. Ş. Şirinov, Ə. Q. Cəfərov, A. A. Veliçko, S. D. Əliyev, M. B. Süleymanov və başqa alimlərin fəaliyyəti nəticəsində Paleolit dövrünün ayrı-ayrı inkişaf mərhələlərinə aid zəngin elmi materiallar aşkar edilmişdir.
1960–1973-cü illər
thumb|200px|right|[[Məmmədəli Hüseynov Azıx mağarasında tədqiqatların ilk mərhələsində.]] 1960–1973-cü illəri əhatə edən I mərhələdə aparılan arxeoloji qazıntı işləri zamanı Azıx paleolit düşərgəsinin çöküntülərində 6 mədəni təbəqə qeydə alınmışdır. Düşərgənin I və II təbəqələrində aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı Orta əsrlər, tunc və eneolit dövrlərinə aid maddi mədəniyyət qalıqları tapılmışdır.
Azıx paleolit düşərgəsinin III təbəqəsində aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı orta Paleolit dövrünə aid daş məmulatı və fauna qalıqları tapılmışdır. Azıx mağarasının IV təbəqəsində aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı maddi mədəniyyət nümunələri qeydə alınmamışdır. Ona görə də bu təbəqə lal təbəqə adlanır. Azıx paleolit düşərgəsinin V–VI təbəqələrində aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı qədim, orta və son Aşel mədəniyyətinə aid zəngin maddi mədəniyyət qalıqları tapılmışdır.
1968-ci ilin iyun ayında Məmmədəli Hüseynovun rəhbərliyi altında Paleolit arxeoloji ekspedisiyası Azıx düşərgəsinin V təbəqəsinin III layında daş məmulatı və heyvan sümükləri ilə bərabər qədim insana məxsus alt çənə aşkar etmişdir.
Azıx düşərgəsindən tapılmış qədim insana məxsus olan alt çənənin elmi tədqiqi ilə professor Dəmir Hacıyev məşğul olmuşdur. D. V. Hacıyevin apardığı elmi tədqiqatlar zamanı çənənin ibtidai insana məxsus olması müəyyən edilmiş və tapıntıya Azıxantrop tipli ibtidai insan adı verilmişdir.
1974–1985-ci illər
Çoxtəbəqəli Azıx paleolit düşərgəsində 1974–1985-ci illərdə M. Hüseynovun rəhbərliyi altında kompleks şəkildə II mərhələdə arxeoloji qazıntı işləri aparılmışdır.
Düşərgədə II mərhələdə aparılan arxeoloji tədqiqat işlərinin əsas xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, burada tədqiqat işləri VI təbəqədən aşağıda yerləşən çöküntülərdə aparılmış və 4 yeni arxeoloji təbəqə qeydə alınmışdır.
1974–1975-ci illərdə Azıx düşərgəsində yeni müəyyən olunmuş VII-VIII-IX və X təbəqələrində aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı mühüm elmi əhəmiyyətə malik maddi mədəniyyət nümunələri tapılmışdır.
Maddi mədəniyyət qalıqları arasında əsas yeri çaydaşılarından hazırlanmış kobud çapma alətləri tutur. Daş məmulatı ilə birlikdə daşlaşmış heyvan sümükləri də qeydə alınmışdır. Aparılan kompleks elmi tədqiqatlar zamanı Azıx paleolit düşərgəsinin VII–X təbəqəsindən tapılmış daş məmulatının dünya arxeologiyasında oxşarı olmadığı və bunların tamamilə yeni bir arxeoloji mədəniyyətə məxsus olması müəyyən edilmiş və bu mədəniyyətə Quruçay arxeoloji mədəniyyəti adı verilmişdir.
Azıx paleolit düşərgəsinin VII–X təbəqələrində aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı 212 ədəd daş məmulatı tapılmışdır. Daş məmulatının texniki və tipoloji xüsusiyyətlərinin elmi tədqiqi zamanı Quruçay arxeoloji mədəniyyətinin bir neçə inkişaf mərhələsi olması müəyyən edilmişdir.
İNTAS-2000
Azərbaycanın daş dövrü düşərgələrindən tapılmış maddi mədəniyyət qalıqlarının bəşər sivilizasiyasının tarixini tədqiq etmək üçün əvəzsiz arxeoloji mənbələr olduğunu əsas tutan Fransa, İtaliya, İspaniya, Rusiya, Azərbaycan və Gürcüstan alimləri 2001-ci ildə Beynəlxalq İNTAS-2000 adlı proqram hazırlamışlar. Proqram 2001-ci ilin iyul ayında Fransanın Totavel şəhərində keçirilən beynəlxalq elmi konfransda təsdiq olunmuşdur.
Həmin proqrama uyğun olaraq Ə. Q. Cəfərov Fransanın İnsan Paleoantologiya İnstitutu və Avropa Arxeoloji Tədqiqatlar Mərkəzində Azərbayanın paleolit düşərgələrinin maddi mədəniyyət qalıqları haqqında elmi məruzələrlə çıxış etmişdir. Məruzələrə Azıx, Tağlar və digər paleolit düşərgələrinin arxeoloji və paleoantoloji tapıntıları şərh edilmiş, azıxantropun çənə sümüyünün qalığının isə Qafqaz və Yaxın Şərqdə ən qədim paleoantropoloji tapıntı olduğunu bildirmişdir.
2002-ci ildə sentyabrın 7-dən oktyabrın 1-dək Beynəlxalq İNTAS-2000 proqramına uyğun olaraq Avropa ölkələrindən 22 görkəmli alim başda professor Henri dö Lümley olmaqla Bakıya gəlib çoxtəbəqəli Azıx, Tağlar, Qazma və digər düşərgələrdən tapılmış maddi mədəniyyət qalıqları ilə tanış olmuş və bu tapıntıların dünya arxeologiya, paleontologiya və paleoantropologiya elmləri üçün müstəsna elmi əhəmiyyəti olduğunu yekdilliklə qeyd etmişlər.
2001–2009-cu illər
right|thumb|250px|2009-cu ildə Azıx mağarasında arxeoloji qazıntılar. 2001-ci ildən etibarən Azıx mağarasında İngiltərə, İspaniya, İrlandiya və Ermənistandan olan beynəlxalq tədqiqatçılar qrupu İspaniyanın Madrid şəhərində yerləşən Təbiət Elmləri Milli Muzeyinin əməkdaşı Yolanda Fernandez-Jalvo və Ermənistan Milli Elmlər Akademiyasının Molekulyar Biologiya İnstitutunun əməkdaşı Levon Yepiskopyanın başçılığı altında tədqiqat işlərinin aparılmasına başlanmışdır. Bu tədqiqat işləri tanınmamış "Dağlıq Qarabağ Respublikası"nın himayəsi altında aparılmışdır.
Tədqiqatlar zamanı 300 min il yaşı olan Avropada ən qədim mağara ayısının sümüyü, daş əmək alətləri və istehsal tullantıları aşkarlanmışdır. Qazıntılar ildə bir ay olmaqla doqquz il davam etmiş və əldə edilmiş bütün maddi mədəniyyət nümunələri tədqiq olunmaq üçün Londona aparılmışdır. Tədqiqatların nəticəsi olaraq 2010-cu ildə Azıx mağarası haqqında məqalələr toplusu nəşr edilmişdir.
Statiqrafiyasi
right|350px|thumb|Azıx mağarasının mədəni çöküntülərinin statiqrafiyası 1960-cı ildən başlayaraq 1987-ci ilədək çoxtəbəqəli Azıx paleolit düşərgəsinin cənub giriş yolunda və birinci salonunda aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı Azıx mağarasının çöküntülərində zəngin stratiqrafiyanın olması müəyyən edilmişdir. Azıx mağarası Qarabağın Quruçay dərəsində, çaydan 3 km aralıda olub, Quruçayın müasir yatağından 200–250 m yüksəklikdə yerləşir. Mağara Azıx və Salakətin kəndləri arasında olub, dəniz səviyyəsindən 950 m yüksəklikdə yerləşir. Azıx mağarası özünün böyüklüyünə görə Qafqazda ən möhtəşəm karst mağarasıdır. Mağara 5 salondan ibarət olub, uzunluğu 230 m, kiçik çıxış yolları və karst quyusu ilə birlikdə uzunluğu 600 m-ə bərabərdir.
Azıx mağarasında arxeoloji qazıntı işləri düşərgənin hər iki giriş yolunda aparılmışdır. Düşərgənin şimal tərəfdən giriş yolunda aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı maddi mədəniyyət qalıqları qeydə alınmamışdır. Mağaranın şimal hissəsində çöküntünün ümumi qalınlığı 0,5 m-dən 1,2 m-ə qədər olmuşdur.
Çoxtəbəqəli Azıx paleolit düşərgəsinin cənub giriş yolunda və birinci salonunda aparılmış kompleks arxeoloji qazıntılar zamanı burada çöküntünün ümumi qalınlığı 14 m-ə bərabər olması müəyyən edilmişdir. Azıx paleolit düşərgəsinin cənub giriş yolunun 8-ci kv.m-dən başlayaraq 27-ci kv.m-ə qədər çöküntünün qalınlığının 13–14 m-ə bərabər olması qeydə alınmışdır. Lakin 17-ci kv.m-dən başlayaraq mağaranın içərisinə doğru getdikcə düşərgədə olan çöküntülərin qalınlığı azalmağa başlayır. Bu fakt 1973–1976-cı illərdə Azıx paleolit düşərgəsində aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı qeydə alınmışdır.
M. Hüseynovun rəhbərliyi altında aparılan kompleks tədqiqatlar zamanı Azıx paleolit düşərgəsinin cənub giriş yolunda və birinci salonunda arxeoloji, paleontoloji tapıntıların sayı yüz minlərlədir. Bu sahədə çöküntünün stratiqrafik mənzərəsi olduqca zəngindir. Çoxtəbəqəli Azıx paleolit düşərgəsində 1960–1986-cı illərdə aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı 10 təbəqə qeydə alınaraq tədqiq olunmuşdur. Yaxın Şərq və Qafqaz ərazisində ən zəngin stratiqrafiyaya malik Azıx paleolit düşərgəsində qeydə alınmış arxeoloji təbəqələrin ümumi qalınlığı 14 m-ə bərabərdir.
I təbəqə
thumb|right|220px|Azıx mağarasının planı ([[Xankəndi Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi)]] Birinci təbəqə qara çöküntülü, bəzən isə sarı qarışıq torpaq təbəqəsindən ibarətdir. Arxeoloji qazıntılar zamanı tək-tək orta əsrlərə aid gil qab qırıqlarına rast gəlinmişdir. 1962–1965-ci illərdə aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı təbəqədən Orta əsrlər, Tunc və Eneolit dövrlərinə aid gil qab qırıqları aşkar olunmuşdur, lakin sonrakı illərdə aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı Eneolit dövrünə aid maddi mədəniyyət qalıqları qeydə alınmamışdır. Təbəqənin ümumi qalınlığı 77–125 sm-ə bərabər olmuşdur.
II təbəqə
İkinci təbəqə açıq-sarımtıl gilli torpaqdan ibarətdir. Arxeoloji tədqiqatlar zamanı təbəqənin içərisində tək-tək qaya qırıntıları və gil qab parçaları qeydə alınmışdır. Gil qab qırıqları əsasən Orta əsrlər, Tunc və Eneolit dövrlərinə aid olmuşdur. Təbəqənin ümumi qalınlığı 90–180 sm olmuşdur.
III təbəqə
left|thumb|250px|Çaydaşı və çaxmaqdaşından əmək alətləri, III təbəqə, 150–200 min il əvvəl. Üçüncü təbəqə boz gillicə torpaq təbəqəsindən ibarətdir. Ayrı-ayrı əlamətlərə görə üçüncü təbəqənin tərkibində 1973–1974-cü illərdə aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı üç lay müəyyən edilmişdir :
Birinci lay tünd-boz gillicə torpaqdan ibarətdir. Təbəqənin tərkibində xırda qaya qırıntıları da qeydə alınmışdır. Bu laydan ilk dəfə olaraq Mustye mədəniyyətinə aid daş məmulatı və ovlanmış heyvan sümükləri tapılmışdır.
İkinci lay gillicə torpaqdan ibarətdir. Layın içərisində düşərgənin tavanından düşmüş qaya qırıntıları qeydə alınmışdır. Eyni zamanda layın içərisində bir neçə iri qaya daşı aşkar olunmuşdur.
Üçüncü lay açıq-boz gillicədən ibarət olub, içərisində qaya qırıntılarına təsadüf edilmişdir. Layın aşağı hissəsi isə sarı gillicə torpaq qatından ibarətdir. Maraqlıdır ki, ilk dəfə olaraq 1973-cü ildə aparılmış arxeoloji qazıntılar zamanı üçüncü təbəqənin aşağı layından Mustye mədəniyyətinə aid 20 ədəd əl çapacağı tapılmışdır. Üçüncü təbəqənin ümumi qalınlığı 90–145 sm-ə bərabər olmuşdur.