cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Halqaşəkilli suiti
Yayıldığı ərazi
Onlarında öz növbəsində iki yarımnövə bölünür: Ladoqa nerpası (P. h. ladogensis) və Sayma nerpası (P. h. saimensis). Halqaşəkilli suitilər heç vaxt koloniya əmələ gətirmirlər. Əsasən tək yaşayırlar. Bu canlı Eskimosların əsas qidasını təşkil edir.
Veysəlli (Göyçay)
Tarixi
Azərbaycan Respublikası Dövlət Tarixi Arxivində saxlanılan əhalinin, eləcə də bəylərin, din xadimlərinin siyahıya alınması sənədinə əsasən Çar Rusiyası dövründə Veysəlli adlı daha bir kənd 1832, 1849, 1864 illərdə Bakı quberniyasının, Şamaxı qəzasının, Bərgüşad mahalının kəndi kimi yazılmışdır. Bu kənd 1873, 1886 illərdə aparılmış əhalinin siyahıya alınması sənədlərində Bakı quberniyasının, Göyçay qəzasının, Bərgüşad mahalının kəndi kimi göstərilmişdir. Bu kəndin əhalisi Qarabağın Veysəlli kəndindən köçmədir. 1832 ildə aparılmış əhalinin siyahıya alınmasına istinadən, 82 ailədən ibarət Veysəllinin 198 nəfər kişi sakini olmuşdur. Siyahıya alınmada qadınların sayı göstərilməmişdir.1849 ildə aparılmış siyahıya alınmaya görə, 33 tüstüdən ibarət Veysəllidə 99 kişi yaşamış, qadınların sayı göstərilməmişdir. 1864 ildə aparılmış siyahıya alınmaya istinadən, əhalinin ümumi sayı 180 nəfər olmaqla 35 tüstüdən ibarət Veysəllidə 94 kişi, 86 qadın yaşamışdır. 1873 ildə aparılmış siyahıya alınmaya görə, əhalinin ümumi sayı 160 nəfər olmaqla 36 tüstüdən ibarət Veysəllidə 86 kişi, 64 qadın yaşamışdır. 1886 ilin siyahıya alınmasına istinadən, əhalinin ümumi sayı 192 nəfər olmaqla 48 tüstüdən ibarət Veysəllinin 100 kişi, 92 qadın sakini olmuşdur. Veysəllidə müxtəlif illərdə bəylərin və din xadimlərinin onların ailə üzvlərinin  siyahıya alınması aparılmış, illərə görə yaşları göstərilmişdir.
Toponimikası
Veysəlli. Göyçay r-nunun Mırtı i.ə.v.-də kənd. Şirvan düzündədir. Yaşayış məntəqəsinin adı XIX əsrin ortalarında Göyçay qəzasında yaşamış veysəlli elatmın adı ilə bağlıdır.
Şəxsiyyətləri
Novruz Vəli bəy oğlu (1781-...), Vəli bəy Əli bəy oğlu (1792-...), Rəsul bəy Məmmədəli bəy oğlu (1814-...), oğlu Mahmud bəy (1853-...), qardaşı Ələsgər bəy (1833-...), Mehdi bəy Məmmədxan bəy oğlu (1833-...), oğlanları Məmmədxan bəy (1861-...), Məmmədəli bəy (1837-...), Cəfərqulu bəy Əhməd bəy oğlu (1831-...), oğlanları Əlabbas bəy (1871-...), Səfixan bəy (1881-...), Molla Ağa Molla Məhəmməd oğlu (1838-...) Bərgüşad mahalının Veysəlli kəndinin bəylərindən, din xadimlərindən sayılmışlar. XIX əsrin II rübündə Salman Məşədi Süleyman oğlu (1837-...) Veysəlli kəndinin yüzbaşısı olmuşdur. Onun oğlanlarının adı Zərbəli, Süleyman, qardaşının adı Həzrət idi.
Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 298 nəfər əhali yaşayır.
Qızıl Kəngərli
Qızıl Kəngərli (Yeni Marağa) — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun Boyəhmədli kənd inzibati ərazi dairəsinin kəndi.
Tarix
Ağdam rayonunun Qızıl Kəngərli kəndi rayon mərkəzi Ağdam şəhərindən 14 km. şimalda, Xaçın çayının sol sahilində, Qarabağ silsiləsinə daxil olan Qaraman dağının ətəyində və Qarabağ düzündə, Ağdam – Ağdərə yolunun üstündə yerləşir. Qızıl Kəngərli kəndi şimaldan Boyəhmədli, şərqdən Salahlı Kəngərli, cənubdan isə Xaçın çayının sağ sahilində yerləşən Maqsudlu və Şahbulaq kəndləri, eləcə də Şahbulaq Qalasıyla qonşudur. 1727-ci ilə aid "maliyyə dəftəri"ndə qeyd edilir ki, vaxtı ilə kəngərlilərin Qarabağda qışlaqları olmuş, Arasbar və Bayad torpaqlarında mal, mülk, üzüm bağlarına sahib imişlər. Qarabağda qışlayır, Naxçıvanda yaylayırlar.
1930-cu ilə qədərki dövrdə Qızıl Kəngərli kəndi Yelizavetpol quberniyasının Cavanşir qəzasının tərkibində olub.
Birinci Qarabağ Müharibəsində Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən 26 iyul 1993-cü ildə işğalı nəticəsində Qızıl Kəngərli kəndi 27 il işğal altında qalmışdır. Bu müddət ərzində kənd, keçmiş Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin keçmiş Ağdərə rayonunun Marağa (erm. Maraqaşen) kəndindən olan ermənilərlə məskunlaşdırılmışdı. İşğal dövründə kənd, erməni inzibati bölgüsündə "Nor Marağa" (Yeni Marağa) adlandırılırdı. İkinci Qarabağ Müharibəsində, Azərbaycan, Ermənistan və Rusiyanın imzaladığı 9 noyabr 2020 tarixli üçtərəfli razılaşmaya əsasən, 20 noyabr 2020-ci il tarixində Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin bölmələri kənddəki mövqelərini tərk etmişdir.
Mədəniyyət
Erməni işğalına qədərki dövrdə Qızıl Kəngərli kəndində məktəb, kitabxana, klub, tibb məntəqəsi və müxtəlif ticarət-iaşə obyektləri var idi. Kənddə orta əsrlərə aid qədim qəbristanlıq, şimal-şərqdə, üç qonşu kəndin (Boyəhmədli, Qızıl Kəngərli və Salahlı Kəngərli) arasında qalan ərazidə yerləşən Boyəhmədli kurqanları (80-ə yaxın kurqan – ilk tunc dövrü) var.
Əhalisi
1933-cü ildəki siyahıya alma nəticələrinə əsasən Qızıl Kəngərlidə 445 nəfər əhali yaşayırdı, bunların 98,5%-i azərbaycanlılar idi.
İşğaldan əvvəl, 1993-cü ildə Qızıl Kəngərli kəndində yaşayan əhalinin sayı 1219 nəfər idi.
Erməni işğalı dövründə kəndin yerli azərbaycanlı əhalisi qovulmuş və bura ermənilər köçürülmüşdü. 2015-ci ildə burada 529 nəfər erməni əhali yaşayırdı. 2020-ci il noyabr ayında erməni əhali kəndi tərk edərkən kənddəki evləri yandırmışdır.
Əhalinin əsas məşquliyyəti maldarlıq, bağçılq, taxılçılq və üzümçülük olub.
Şərif Məmmədov
Şərif Tahir oğlu Məmmədov 5 yanvar 1970-ci ildə Laçın rayonunun Hoçaz kəndində anadan olub. 1978–1988-ci illərdə Hoçaz kənd orta məktəbində təhsil alıb. 1988–1990-cı illərdə Çita şəhərində həqiqi hərbi xidmət çəkib. Hərbi xidmətini başa vurduqdan sonra Laçına qayıdıb və 3 aylıq milis kurslarına göndərilib. Sonra Laçın rayon DİŞ-nin polis bataliyonundamilis serjantı kimi fəaliyyətə başlayıb.
Şərif Laçın rayonunun Suarası, Cicimli, Güləbird, Vağazin, Mirik, Qoşasu, Hoçaz kəndləri uğrunda gedən döyüşlərdə fəal iştirak edib.
1994-cü il martın 24-də Füzuli rayonu ərazisində gedən ağır döyüşlərdə həlak olub. Subay idi. Sumqayıt şəhərində Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunub.
Mənbə
http://lacin.info/qehremanlar/shehidler/105-ezhrdf-tahdr-odlu-mzhmmzhdov.html
Senecio chrysocomoides
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Dracula Unleashed
Dracula Unleashed - "Viacom New Media" oyun şirkəti tərəfindən 1993-cü ildə yaradılan, macəra oyunudur.
Cinnamomum loureiroi
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Dendrobium crepidatum
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Hacı Sultanəli məscidi
Hacı Sultanəli məscidi və ya Axundov məscidi — Bakı şəhəri Yasamal rayonunun Salatın Əsgərova 75 küçəsində yerləşən yerli əhəmiyyətli məscid.
Haqqında
Hacı Sultanəli məscidi 20-ci əsrin əvvəllərində inşa edilmişdir. Məscidin memarı Zivər bəy Əhmədbəyovdur. Məscid 1904-1910-cu illərdə milyonçu Hacı Sultanəlinin təşəbbüsü ilə inşa edilmişdir.
Bakı şəhərində, Nizami metrostansiyasının yaxınlığında yerləşir. Məscidin ərazisində türk əsgərinin məzarı aşkar edilmişdir.
2000-ci ilin aprel ayında məsciddə yenidənqurma və bərpa işləri başladı. 2001-ci ilin oktyabr ayında bərpa işləri tamamlandı və məscid istifadəyə verildi.
Dmitri Kramarenko
Dmitri Kramarenko (12 sentyabr 1974, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ) — sovet və azərbaycanlı futbolçu. Qapıçı mövqeyində çıxış etmişdir. Hazırda Neftçi PFK qapıçılar üzrə məşqçisidir.
Sovet futbolçusu Sergey Kramarenkonun oğludur.
Bioqrafiyası
Bakının Neftçi klubunun yetirməsidir. İlk əvvəllər müdafiəçi mövqeyində məşqlərə qatılsada sonradan qapıçı olmuşdur.
Profesional şəkildə Bakının Dinamo GOHM FK 1991-ci ildə debüt etmişdir. Növbəti il Azərbaycan Yüksək Liqasında Neftçi klubunun şərəfini qorumuşdur.
1993-cü ildə Moskvanın Dinamo klubundan təklif alır. Qapıçı bunu müsbət qarşılasa da Neftçi futbolçunu həvəssiz buraxmalı olur. Dmitri Kramarenko Rusiya Yüksək liqasında Moskvanın "Spartak" klubuna qarşı oyunda debüt edir. Oyun 1:1 hesabı ilə bitir. Bu onun klubun heyətində 1993-cü ildə birinci və axırıncı oyunu olur. Oyunda Ledyaxovla toqquşmada sağ ayağından yaralanır və 70-ci dəqiqədə Valeri Kleymenovkla əvəzlənir.
1996—1997-ci illərdə "Alaniya" klubunda oynayır və 1996-cı ildə Rusiya Yüksək liqasının gümüş mükafatçısı olur.
2002-ci ildə Atletiko Madrid FK baxışda olur.
2004-cü ildə Azərbaycana qayıdır və Karvan İK çalışır. 2004/05 mövsümündə bürünc, 2005/06 mövsümündə gümüş medalçı olur. 2006-cı ildə Terek klubunda çalışır. 2007-ci ildə isə yenidən Azərbaycana qayıdır.
Birlik kubokunu Xəzər Lənkəranla qazanır.
Azərbaycan milli futbol komandasında 33 oyun keçirmişdir. 1994-cü ildə Rusiya Olimpiya yığmasının yoldaşlıq oyunılarında qapısını qorumuşdur.
13 aprel 2015-ci ildən Neftçi PFK qapıçılar üzrə məşqçisidir.
Şəxsi həyatı
Atası milliyyətcə rus, anası isə azərbaycanlıdır. Dmitri Kramarenko 2005-ci ildə İslam dinini qəbul edib, müsəlman adı Əlidir. Ailəlidir, həyat yoldaşı İrina bir müddət biatlonla məşğul olub. İki əkiz qızı var. Qızı Lalə Kramarenko gimnastika üzrə Rusiya yığmasının tərkibində iştirak edir. Digər qızı Diana tennislə məşğuldur.
Yekəxana (Göyçay)
Yekəxana — Azərbaycan Respublikasının Göyçay rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Toponimikası
Kənd Qaraməryəm tirəsinin ətəyindədir. Keçən əsrin əvvəllərində bu ərazidə Yekəxana Talib və Yekəxana İbrahim adlı iki kənd olmuşdur. 1870-ci ildə Pirsaat çayı yaxınlığında yaşamış yekəxana tayfası və bu tayfanın 72 ailədən ibarət Yekəxana Talib bəy; 32 ailədən ibarət Yekəxana İbrahimbəy adlı hissələrdən ibarət olması haqqında məlumat verilir. Oturaqlaşdıqdan sonra onlar iki kənd salmışdılar. Talib bəy və İbrahimbəy bu ailələrin başçıları olmuşlar. Sonralar oykonimin ikinci komponentləri ixtisar olunmuş, kəndin adı Yekəxana kimi rəsmiləşdirilmişdir.
Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 752 nəfər əhali yaşayır.
Bura Azərbaycandır!
Bura Azərbaycandır ! — Azərbaycan Respublikasında ictimai konsepsiya, inkişaf etmiş ölkələrlə Azərbaycanın müqayisəsini apararkən ölkədəki mövcud problemlərə haqq qazandırmaq üçün işlədilən termin.
XX əsrin 90-cı illərində yaranmışdır. XXI əsrin ilk onilliyinin sonlarında xüsusilə kütləviləşərək azərbaycanlıların milli şüurunda güclü şəkildə kök salmışdır. Nəticədə bir mənalı şəkildə problemlər ört-basdır edilir və "Bura Azərbaycandır!" mənfi pafosla vurğulanır.
Aşağı Surra
Aşağı Surra — Azərbaycan Respublikasının Neftçala rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Tarixi
Aşağı Surra kəndi Azərbaycanın ən qədim yaşayış məskənlərindən biridir. Kənd çox qədim tarixə malikdir. Burda tapılan maddi sübutlar kəndin tarixinin orta əsrlərə qədər gedib çıxdığını göstərir. Kənd əhali tərəfindən şərti olaraq dörd hissəyə ayrılır.
Əhalisi
Kənddə 4338 nəfər əhali yaşayır. (2009)
İqtisadiyyatı
Kənd əhalisinin əsas məşğuliyyətini kənd təsərrüfatı və balıqçılıq təşkil edir. Əsasən, əkinçilik və maldarlıq sahələri daha çox inkişaf etmişdir. Kənddə suvarılan sahələr becərilir. Əkinçilikdə taxıl, pambıq və yonca əkini əsas yer tutur.
Təhsil
Aşağı Surra kəndində təhsil yüksək inkişaf etmişdir. Kənddə Zabil Qabil oğlu Əsgərov adına kənd orta ümumtəhsil məktəbi və Eldar Abbasağa oğlu Rəhmanov adına əsas ümumtəhsil məktəbi yerləşir.
Kamaz
Kamaz ( (Камский автомобильный завод - Kama Avtomobil Zavodu)) — Rusiya və MDB məkanında böyük yük götürmə qabiliyyətinə malik yük avtomobili, minik maşını, traktor, dizel mühərriki və onun hissələrinın istehsalı üzrə ixtisaslaşmış zavod kompleksi. Tatarıstanın Çelnı şəhəri ətrafında yerləşir. Dünyada 10 ən böyük yük avtomobili istehsal edən müəssisədən biridir. Dizel mühərriklərinin istehsalına görə isə dünyada 8-ci yerdədir.
Kamaz SSRİ vaxtında yaranmış ilk zavod kompleksidir. 23 avqust 1990-cı ildə ölkəni təmsil edən yeganə sənaye avtomobili seçilmişdir. 2006-cı ildə "Kamaz-master" komandası beynəlxalq avtorallidə qalib gəldi. Almaniyada Kamaza məxsus böyük beynəlxalq avtomombil salonu fəaliyyət göstərir.
Tarixi
1960-cı illərdə SSRİ-də sənaye avtomobilləri çatışmırdı.Təcili olaraq avtomobil zavodu kompleksi yaratmaq və burada 8-20 ton arası qədər avtomobil istehsal etmək lazım idi. Avtomombil sürətli, komfort ,rahat, ağır tonlajlı və dinamik olmalı idi. Amma ölkədəki zavodların heç biri bu imkanları ödəmirdi.
1969-cu ilin avqustunda SSRİ-in Sovetlər birliyi zavod kompleksinin inşasına başladı. Volqa (İdil) və Kama çaylarının kəsişməsində ,dəmir olunun yaxınlığında ölkənin bütün problemlərini həll edən bir kompleks inşa olunur. Proyektə görə bu zavod ildə 150 min avtomobil və 250 min mühərrik istehsal edəcək.
1969-cu il dekabrın 13-də zavodun bünövrəsi qoyuldu.
1974-cü ilinmayında Kamazın ilk mühərriki buraxıldı.
1975-ci il dekabrda zavodun ilk N1 markalı güclü aqreqatı istehsal olundu.
1987-ci ildə "Oka" markalı avtomobil istehsal olundu.21 dekabrda "Oka-BAZ-1111" çempionatda birinci yer tutdu. 1994-cü ildə "Oka" markalı avtomobilin öz zavodu açıldı və ildə 75000 avtomobil istehsal etdi.
1988-ci ildə "Kamaz" xalq tərəfindən sevildi və zavodun illik gəliri 8 mlyrd. rub. -ə çatdı. Belə vəziyyətdə Kamaz atıq ölkəyə olan borcunun tamam ödəmiş oldu.
1999-cu ildə zavodun istehsal etdiyi maşınların sayı 1 600 000-ə çatdı.
Moltke körpüsü
Moltke körpüsü — Almaniyanın Berlin şəhərində Şpree çayının üstündə qurulmuş körpü. İnşaatı 1891-ci ildə bitmiş və şimal sahildə yerləşən Alt-Moabit dəmiryol stansiyasını cənubdakı Villi-Brandt-Strasse stansiyasına və Kansler binasına birləşdirir. Körpü Prussiya krallığı ordusuna 30 il rəhbərlik etmiş general-feldmarşal Helmut Karl Bernhard fon Moltkenin (1800–1891) şərəfinə adlandırılmışdır. Körpünün tamamlanmasına az müddət qalmış o vəfat etdiyi üçün açılış mərasimi onun cənazə korteji tərəfindən icra edildi. Körpü 3 arkadan ibarətdir və qum daşından tikilmiş, həmçinin Yohan Böse, Karl Piper və Karl Beqasın heykəlləri ilə bəzədilmişdir.
Kamaz
Tarixi
2000-ci ildə «Евро-2» markalı elektrik mühərriki buraxıldı.
Moltke körpüsü
Tarixi
İnşaat işləri 1888-ci ildə başlamış və 1891-ci ildə tamamlanmışdır. Körpü 1945-ci ilin aprelində İkinci dünya müharibəsinin sonlarında ağır döyüşə şahidlik etmişdi. Alman müdafiəçilər olan 5000-ə qədər SS və Volksştrum üzvləri körpünün hər iki girişində barrikada qurdular və körpünü partlatmaq üçün minaladılar. Aprelin 28-də general-mayor Semyon Perevyortkinin başçılıq etdiyi sovet 3-cü həmləçi ordu Alt-Moabitdən aşağıya doğru körpüyə tərəf yaxınlaşdılar. Onların məqsədi körpüdən sadəcə 600 metr aralıda yerləşən Reyxstaqı tutmaq idi. Qaranlıq düşəndə sovet əsgərləri körpüyə hücum etdilər. Minaların partladılması körpünü zədələdi və bir hissəsi Şpree çayına düşsə də, hələ də üzərindən kifayət qədər minik və əsgərin keçməsi mümkün idi. Gecə yarısı sovet 150-ci və 171-ci diviziyaları körpünün baş tərəflərini baş verə biləcək hər hansı əks-hücuma qarşı qorumağa başladılar. Məhz buradan onlar Reyxstaqa tərəf hərəkətə başldılar və mayın 1-də buranı zəbt etdilər.
Hər nə qədər dağıntıya məruz qalsa da, körpü müharibə zamanı məhv olmayan tikililərdən biri idi və öz orjinal görünüşünü saxlayırdı. Lakin körpü sonradan təmir edilmiş və müasir nəqliyyatın ağırlığına tab gətirməsi üçün gücləndirilmişdir.
Kamaz
Tarixi
2003-cü ildə avtomobil istehsalatı 1,7 mühərrik isə 2,3 milyona çatdı. Xırda 3-7 tonluq avtomobillər buraxıldı. "NEFAS" klass markalı avtobus istifadəyə verildi. "Kamaz-65226" markalı 27-tonluq avtomobil istehsal olundu.
2004-cü ildə "Evro-3" markalı elektrik mühərriki sertifikatlaşdırılıb.
2006-cı ildə "Dürr Systems Engineering" (Almaniya) şirkəti ilə Kamaz arasında 4 illik müqavilə bağlanmışdır.
2007-ci ildə 52650 avtomobil və 63200 mühərriki və güclü aqreqatları satılaraq son 13 ildə Kamaz rekord vurmuşdur. Zavod açılışından bəri 1,8 mln avtomoil satmışdır. Bu ildə Kamazın 13444 nəfər texnikləri qeydə alınmışdır ki, bu da tarixdə böyük rekord vurmuşdu. Zavod qruplaşdırılması şirkəti olan OAO Kamazı dostluq ordeni ilə təltif etdi. Zavodda əyləc formulları istehsal edən "КНОРР-БРЕМЗЕ КАМА" adlı sektoru açıldı.
2008-ci ildə traktorların istehsal edilməsi üçün müqavilə imzalandı. "Федерал Могул Набережные Челны" şirkəti ilə Kamaz arasında avtomobil komponentləri satışı barədə müqavilə imzalandı. Sergey Çemezov (Kamazın general-direktoru)OAO direktorlar birliyinin üzvü seçildi.
Tərs triqonometrik funksiyalar
Tərs triqonometrik funksiyalar (dairəvi funksiya, arkfunksiya) — triqonometrik funksiyalar tərsinə çevrilə bilən riyazi funksiyalardır. Tərs triqonometrik funksiyalara əsasən altı funksiya daxildir:
Triqonometrik funksiyaların adının qarışındakı "arc" sözü( arcus — ox, qövs, qövsəoxşar xətt) bu funksiyaları tərs triqonometrik funksiyaların adına çevirir. Bu onunla bağlıdır ki, tərs triqonometrik funksiyaların həndəsi qiyməti vahid çevrənin qövsünün uzunluğu ilə əlaqələndirmək olar. Tərs triqonometrik funksiyalar anlayışını Laqranj köməyi ilə Avstriya riyaziyyatçısı Karla Şerfer (Karl Scherffer; 1716—1783) daxil etmişdir.
Arksinus funksiyası
thumb| funksiyasının qrafiki. Arksinus - m ədədinin x bucağının qiymətinə, radian ifadəsinə deyilir, hansı ki,
Arcsin funksiyasının alınışı
y=\sin x funksiyası verilmişdir. Bu funksiya özünün bütün təyin oblastında hissə-hissə monotondur, və deməli, uyğun olaraq tərsi  funksiyası təyin edilməyibdir. Buna görə də elə parçaya baxmaq lazımdır ki, tərs funksiyası artan olsun və bütün qiymətlər çoxluğunda — doğrudur. Belə ki, y=\sin x funksiyası üçün   intervalda funksiyanın hər bir qiyməti yeganə arqument qiymətinə yığılır, onda bu parçada  y=\arcsin x tərs funksiyası,   parçasında y=\sin x funksiyasının qrafikinə simmetrik qrafiki var.
Arccos funksiyası
y=\cos x funksiyası bütün ədəd oxunda kəsilməz və məhduddur. y=\arccos x funksiyası ciddi azalandır.
arctg funksiyası
thumb|500px| funksiyasının qrafiki.
funksiyası bütün ədəd oxunda kəsilməz və məhduddur. funksiyası ciddi artandır.
arcctg funksiyası
thumb|500px| funksiyasının qrafiki
funksiyası bütün ədəd oxunda kəsilməz və məhduddur. Функция funksiyası ciddi azalandır.
Qeyri-müəyyən inteqral
x həqiqi və kompleks qiymətlər üçün :
x ≥ 1 həqiqi qiymətlər üçün:
Həndəsəyə tətbiqi
Əgər üçbucağın tərəfləri verilərsə, onda üçbucağın bucaqlarının tapılması üçün tərs triqonometrik funksiyalarından istifadə edilir. Məsələn: Kosinuslar teoremi ilə tapılır.
Düzbucaqlı üçbucaqda, bucağı tərəflər arasındakı münasibət vasitəsilə bu funksiyalarla alınır:
Natural loqarifmlə əlaqəsi
Kompleks arqumentli tərs triqonometrik funksiyaların dəyişəninin həlli üçün natural loqarifmlərlə verilməsi düsturları:
Dizel mühərriki
thumb
Dizel mühərriki — Dizel sıxılmadan alovlanan porşenli daxili yanma mühərriyi olub dizel yanacağı ilə işləyir, iqtisadi cəhətdən sərfəlidir. Əsasən, gəmilərdə, teplovozlarda, sərnişin və yük avtomobillərində istifadə olunur. Mühərrik onu ixtira edən Rudolf Dizelin adı ilə adlandırılmışdır. İlk dizel mühərriyi 1897-ci ildə Rudolf Diesel tərəfindən inşa edilmişdir.
Dizel mühərrikləri üçün yanacaq çeşidi genişdir. Bura kerosindən başlayaraq mazuta qədər neftin bütün qovulma fraksiyaları və təbii mənşəli bir sıra məhsullar – raps yağı, palma yağı və s.aiddir. Dizel mühərriyi müəyyən uğurla xam neftlə də işləyə bilər.
Tətbiqi
Müasir zamanda sıxılma nəticəsində alovlanma ilə işləyən DYM-ni göstərmək üçün hazırda "Dizel mühərriki", və ya sadəcə "dizel " terminlərindən istifadə olunur. Rudolf Dizelin ixtirası təxminən 20–30 il ərzində gəmilərin stasionar mexanizmləri və güc qurğularında geniş istifadə olundu, lakin o zamanlar mövcud olan hava kompressorları ilə yanacağın püskürdülməsi sistemləri dizel mühərriklərindən avtomobil nəqliyyatı vasitələrində istifadədəsinə imkan vermədi. XX əsrin 20-ci illərində alman mühəndisi Robert Boş hal-hazırda geniş istifadə olunan quraşdırılmış yüksək təzyiqli yanacaq nasosunu təkmilləşdirdi. O, həmçinin kompressorsuz forsunkanın uğurlu variantını yaratdı. Beləliklə, yüksək sürətli dizel mühərriyi yardımçı və ictimai nəqliyyat üçün bir güc aqreqatıi kimi populyarlaşmağa başladı, lakin benzinlə işləyən karbürator mühərriklərinin (ənənəvi iş prinsipi, yüngüllüyü və aşağı istehsal qiymət) xeyrinə gətirilən əsaslar onların sərnişin və kiçik yük avtomobillərində quraşdırılmasına böyük tələbatın olduğunu göstərdi: XX əsrin 50–60-cı illərində dizel mühərriyi yük, 70-ci illərdə isə yanacağın qiymətinin kəskin artması ilə əlaqədar olaraq minik avtomobillərində tətbiq olunmağa başladı. Hazırda Avropanın bütün aparıcı avtomobil istehsalçılarının dizel mühərriyi modelləri var. Dizel mühərrikləri dəmir yolunda də istifadə olunur. Rusiyada yük və sərnişinlərin 40%-i teplovozla daşınır. 2007-ci ildən başlayaraq Rusiyada, demək olar ki, bütün yük avtonəqliyyatı və avtobus parkı dizel mühərriyi, yalnız yük maşınları və orta ölçülü avtobusların az hissəsi benzin mühərriyi ilə işləyir.
Üstünlükləri və çatışmayan cəhətləri
Müasir dizel mühərriklərinin faydalı iş əmsalı, adətən, 40–45%, bəzi aşağı sürətli böyük mühərriklərin səmərəliliyi 50% -dir. İş prosesinin xüsusiyyətlərinə görə dizel mühərriyi yanacağın buxarlanmasına ciddi tələblər qoymur, bu da onun tərkibində aşağı dərəcəli ağır yağlardan istifadə etməyə imkan verir. Yanacaq ağır olduqca, onun istilik əmələ gətirmə qabiliyyəti, mühərriyin səmərəliliyi bir o qədər yüksək olur. Dizel mühərriyi yüksək sürətlə işləyə bilmir, belə ki silindrlərdəki yanacağın alovlanmağa vaxtı çatmır, alovlanma üçün inisiasiya müddəti tələb olunur. Yüksək mexaniki gərginlik daha ağır və bahalı hissələrdən istifadə etməyə məcbur edir, bu da mühərriyi ağırlaşdırır. Bu, mühərriyin xüsusi gücünü azaldır, buna görə də dizel mühərrikləri aviasiyada az yayılmışdır. Maksimal istismar şəraitində yanacaq axıra qədər yanmır, bu da atmosferə his buludlarının buraxılmasına gətirib çıxarır. Silindrə vurulan yanacağın yanması püskürdülmə hesabına baş verir. Ona görə də dizel mühərriyi aşağı sürətdə yüksək fırlanan moment verir, bu da avtomobili benzin yanacağı ilə işləyən avtomobildən daha həssas edir. Bu səbəbdən və iqtisadi səmərəlilik baxımından avtomobil dizel mühərriyi ilə təchiz olunur. Məsələn, 2007-ci ildə Rusiyada, demək olar ki, bütün yük maşınları və avtobuslar dizel mühərrikləri ilə təchiz olunmuşdu. Benzin mühərrikləri ilə müqayisədə, dizel mühərriyinin tullantı qazlarında, bir qayda olaraq, karbon monoksidinin (CO) miqdarı daha azdır, lakin indi benzin mühərriklərində katalitik çeviricilərin istifadəsi nəticəsində bu üstünlük çox da nəzərə çarpmır. Tullantı qazlarında olan əsas zəhərli qazlar karbohidrogenlər (HC və ya CH), azot oksidləri (oksidləri) (NOx) və qara tüstü formasında (və ya onun törəmələri) olan hisdir. Rusiyada atmosferi ən çox çirkləndirən yük maşınları və avtobus mühərrikləridir. Eyni zamanda, dizel mühərriyi benzinlə işləyən mühərriklə müqayisədə daha qənaətlidir (30–40%). Buonunla əlaqədardır ki, dizel mühərriyində havanın sıxılma dərəcəsini karbürator mühərriklərində yanan qarışığın sıxılma dərəcəsinə nisbətən daha yüksək göstəricilərə çatdırmaq olar. Nəticədə, ilk halda işlənmiş qazların temperaturu 600–700°C-dir ki, bu da karbürator mühərriklərindən çıxan tullantı qazlarının temperaturundan 800–1100 °C xeyli aşağıdır. Beləliklə, dizel mühərriyində işlənmiş qazlarla birlikdə daha az istilik çıxır. Digər vacib cəhət odur ki, dizel yanacağı uçucu deyil (yəni nisbətən pis buxarlanır və qapalı mühitdə asanlıqla alovlanan buxar əmələ gətirmir. Beləliklə, dizel mühərriklərində alovlanma ehtimalı çox kiçikdir, onlarda qığılcım- atəş sistemindən istifadə olunmur. Dizel mühərriklərinin ən əsas nöqsanları yay dizel yanacağının aşağı temperaturlarda bulanması və donmasıdır. Onlar həmçinin yanacağın mexaniki hissəciklər və su ilə çirklənməsinə qarşı çox həssasdır.
Salman Zeynalov
Salman Zeynalov — Qarabağ müharibəsi iştirakçısı, şəhid.
Həyatı
1985-ci il iyul ayında hərbi xidmətdən tərxis olunub,Sumqayıt şəhərinə gəlib. Şəhərin 1 saylı trestində fəhlə kimi əmək fəaliyyətinə başlayıb.
1992-ci ilin avqust ayında Salman könüllü olaraq 850 saylı batalyona yazılıb. Suarası, Aşağı Fərəcan, Yuxarı Fərəcan, Xanallar, Səfiyan, Türklər və Güləbird kəndləri uğrunda gedən döyüşlərdə iştirak edib. Həmin kəndlərin işğalından sonra Laçın rayon DİŞ-nin polis batalyonuna işə qəbul olunub. Bir müddətdən sonra polis bataliyonunun tərkibində əvvəl Goranboy, sonra isə Beyləqan istiqamətində gedən mövqe döyüşlərində iştirak edib.
Döyüşlərdə fərqləndiyinə görə Zeynalov Salman Əyyub oğluna serjant rütbəsi verilib. 10 fevral 1994-cü il Cəbrayıl rayonunun Cocuq-Mərcanlı kəndi uğrunda gedən döyüşdə Salman qəhrəmanlıqla şəhid olub.
İki övladı yadigar qalıb.
Məzarı Sumqayıt şəhərindəki Şəhidlər Xiyabanındadır.
Mənbə
http://lacin.info/qehremanlar/shehidler/104-salman-zhyyub-odlu-zeynalov.html
Arne Jensen
Arne Jensen (25 fevral 1998) — Tonqalı oxatan. Arne Jensen Tonqanı 2016-cı ildə XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.
Karyerası
Arne Jensen birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 2016-cı ildə qatıldı. O, Rio-de-Janeyroda baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında fərdi yarışlarda, 1/32 final mərhələsində Niderlandın nümayəndəsi Sjef van den Berg ilə üz-üzə gəldi. Həmin görüşdə Arne Jensen rəqibinə 3:7 hesabı ilə uduzdu.
Dendrobium crystallinum
–   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
The Terminator (video oyun)
The Terminator — 1991-ci ildə "action" janrında yaradılan macəra oyunudur.
Məzmun
Gələcək zamanda "Skaynet" adlı super kompüter sistemi idarədən çıxır və bu da robotların insanlarla müharibə etməsinə səbəb olur. Con Konnor insanların robotlara qarşı müharibəyə etmək üçün onları davamlı olaraq silahlandırır və onlara doğru istiqamət görsədir. Lakin "Skaynet" sistemi Con Konnorun anası Sara Konnoru öldürmək üçün T-800 robotunu keçmişə göndərir. Bu zaman Con Konnor həmin robota qarşı Kayl Riz adlı döyüşçünü keçmişə göndərir. Müxtəlif macəralardan sonra T-800 robotu məhv edilir.
Fətullah Gülən
Məhəmməd Fətullah Gülən (,  –  filantrop, yazıçı, şair, keçmiş vaiz, din adamı. 30-dan çox kitab və çoxlu məqalələr müəllifidir. Türkcə, ərəbcə, farsca və Osmanlı türkcəsini bilir. 1999-cu ildən etibarən, tərəfdaşlarının iddiasına görə xəstəliyi ilə əlaqədar, digər iddialar görə isə Fevral Hadisələrinə görə ABŞ-yə gedən Gülən hazırda Pensilvaniya ştatında yaşayır.
Həyatı
Gülən 1941-ci ildə Türkiyənin Ərzurum bölgəsinin Qorucuq kəndində anadan olub.
Senecio keniophytum
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Fətullah Gülən
Həyatı
Gülən 1959-cu ildə Türkiyə Respublikası Diyanət İşləri üzrə Dövlət Komitəsinin nəzdində rəsmi işə başlayan Gülən təqribən 30 il Türkiyənin Ədirnə, Kırklareli, İzmir, Edremit, Manisa, Çanaqqala və s. bölgələrində müxtəlif vəzifələrdə çalışmışdır. Bu illər ərzində həyəcanlı və səmimi söhbətləri, verdiyi xütbə, vəz və konfranslar sayəsində Türkiyədə özünə çoxsaylı tərəfdarlar tapmışdır.
Gülənin təşfiqi ilə 80-ci illərdən etibarən Türkiyənin iri şəhərləri başda olmaq üzrə tələbə yataqxanaları açılmış, daha sonra Gülənin tərəfdarlarından ibarət müəllim və idarəçilərin olduğu liseylər fəaliyyətə başlamışdır. Bundan başqa həmin qurumları maliyə yönündən dəstəkləyən iş adamları da hərəkatın içində təşkilatlandırılmışdır. Gülənin təşviqi ilə 1990-cı illərdə ilk öncə Türkiyədə, Sovet İttifaqının dağılması ilə də ilki Naxçıvanda olmaqla, Orta Asiya ölkələri və sonra da dünyanın yüzdən çox dövlətində təhsil müəssisələri açılmışdır.
90-cı illərdə Türkiyədə gərginlik və qütbləşmə get-gedə artmağa başlamışdı. 1994-cü ildə Gülənin fəxri sədrliyi ilə qurulan, insanlığı ümumbəşəri sülhə yönəltməyi qarşısına məqsəd qoyan Gazeteciler ve Yazarlar Vakfının (Jurnalistlər və Yazarlar Vəqfi) açılışı, burada müxtəlif dünyagörüşünə malik insanların iştirakı, Gülənin çıxışının doğurduğu əks-səda həm diqqəti onun fikirlərinə yönəltmiş, həm də Türkiyədəki gərgin ab-havanın yumşalmasına və əmin-amanlığın bərqərar olmasına böyük töhfə vermişdir. Gülənin təşviqi ilə Vəqfin nəzdində təşkil edilən "Abant Platforma"ları ixtilafa səbəb olan mövzularda fərqli fikirlərə malik ziyalıları bir masa ətrafında birləşdirmişdir.
90-cı illər eyni zamanda bütün dünyada mədəniyyətlər və dinlərarası qarşıdurmalardan, münaqişələrdən də bəhs edilən illər idi. Türkiyədə müxtəlif təbəqələr arasında təşkil olunan dəyirmi masa, qarşılıqlı müzakirə, birgə konfranslar təcrübəsini fərqli dinlərin nümayəndələri arasında da təsis etmək istəyən Gülən dialoq və hər kəsi öz mövqeyində öz dəyərləri ilə qəbul etmə mənasında xoşgörü (tolerantlıq) fəaliyyətlərini başlatmışdır. Bu məzmunda Türkiyədə müxtəlif dinlərin görkəmli nümayəndələrini ziyarət edən, onları qəbul edən Gülən fərqliliyə baxmayaraq birgəyaşayışın və qarşılıqlı anlayışın mümkünlüyünü dilə gətirmişdir.
Bu fikir və fəaliyyətləri ilə dünya ictimaiyyətinin diqqətini çəkən Gülən 1997-ci ildə Amerikada ADL Rəhbəri Abraham Foksman (Abraham Foxman), Xristianlar arasında böyük nüfuzu olan Kardinal Con Okonnor (John O’Connor) və 1998-ci ildə Vatikanda Papa II Jan Paulla (John Paul) görüş keçirmişdir. Bu görüşlər mədəniyyətlər və dinlərarası ittifaq və dialoqa böyük töhfə vermişdir. 1999-cu ildə müalicə üçün getdiyi Amerikada 11 Sentyabr hadisəsindən sonra söylədiyi "Müsəlman terrorist, terrorist də müsəlman ola bilməz" sözü də dünya ictimaiyyətində güclü əks-səda doğurmuşdur.
Fikirləri və aksiyonu bütün dünyada maraqla qarşılanmış, şəxsiyyəti və əsərləri araşdırma və müzakirələrin başlıca mövzusuna çevrilmişdir. Artıq onun ideyaları böyük mütəfəkkirlərlə müqayisəyə, fikirləri Amerikanın əyalət senatlarında, Londonun Lordlar Palatasında, Rusiyanın Dövlət Dumasında müzakirəyə, əsərləri əcnəbi ölkələrin məşhur universitetlərində onun adına açılmış kafedra və institutlarda tədqiqata cəlb edilir, aksiyonu müxtəlif dövlətlərdə təşkil olunan konfranslarda araşdırılır. Başda Amerika, Türkiyə, Rusiya, İtaliya, Ukrayna və s. ölkələri olmaqla bir çox dövlətlərin nüfuzlu televiziya, jurnal və qəzetləri ondan müsahibələr alır, sülh, sevgi və qardaşlıq mövzusunda keçirilən beynəlxalq konfranslar onun fikirlərinə, məsləhətlərinə müraciət edir.
Başda "Dünyanın yaşayan ən böyük intellektual insanı" (2008-ci ilin iyun ayında ABŞ-nin məşhur "Foreign Policy" jurnalının internetdə keçirdiyi "Dünyanın yaşayan ilk 100 intellektual insanı" adlı sorğunun qalibi olaraq) olmaqla bir çox mükafatlara layiq görülmüşdür. Hal-hazırda Amerikada yaşayan Gülən tirajı milyonları keçən səsli, görüntülü və yazılı əsərləri ilə Türkiyənin ən çox izlənilən və oxunan fenomenlərindən biridir. Müxtəlif jurnal və qəzetlərdə çox sayda məqalələri dərc olunmuş, əsərləri bir çox dillərə tərcümə edilmişdir. Hazırda 60-dan çox kitabı nəşr olunmuşdur. Həmçinin müxtəlif yerlərdə verdiyi vəz və konfranslarla yanaşı, dini, elmi, fəlsəfi, ədəbi, aktual mövzularda bir çox suallara bədahətən verdiyi cavablarını əks etdirən maqnitofon və video qeydləri vardır.
Fikriyyat
Kreasyonizm: Gülənə görə, Kainat bir məqsədi olan yaradılış ın bir əsəridir və varlığın məqsədi Allahı tanımaqdır və elm bu məqsədə xidmət edərsə dəyər qazana bilər.
Gülene görə Adəm in ilk insan və Həvva nın Adəmin sənəd sümüyündən yaradılması, səbəb-nəticə əlaqəsi kontekstində ele alınmaması lazım olan möcüzə yaradılışlardır.
Anti-təkamül fikirlərini "Yaradılış və Təkamül Həqiqəti" kitabında yazdı. Bu kitab, Darvinizm və təkamülə qarşı keçirdiyi yığıncaqlardakı çıxışlarını tərtib edərək hazırlanmışdır.
Kitabda; Biologiya elminin "fantaziya" olduğunu və ən böyük biologiya fantaziyasının təkamül nəzəriyyəsi olduğunu bildirdi.
Cinnamomum oliveri
(Cinnamomum oliveri) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
12 fevral
1901–cari
thumb|[[Vankuverdə XXI Qış Olimpiya Oyunlarının açılış mərasimi]]
1601–1900
thumb|[[Avraam Linkoln]]
1901–cari
thumb|[[Səməd bəy Mehmandarov]]
Şarl dö Qoll meydanı
Şarl dö Qoll meydanı — tarixən Letual kimi tanınan Parisdə böyük yol qovşağıdır, on iki düz prospektin görüşmə nöqtəsi (beləliklə tarixi adı "Ulduz meydanı" kimi tərcümə olunur) o cümlədən, Şanzelize Prospekti ki, şərqə doğru davam edir. Meydanın orijinal adı, "Ulduz meydanı", General və prezident Şarl de Qollun ölümündən sonra 1970-ci ildə dəyişdirildi. Zəfər tağı bu meydanın mərkəzində yerləşir.
Film
thumb|[[Eduard Muybridc tərəfindən 1887-ci ildə çəkilmiş fotoqrafiya ardıcıllığından istifadə olunmuş animasiyalı GIF. Onun bu cür xronofotoqrafiya işləri, materialı hərəkətdə təkrar oynatmaq üçün düzgün üsul mövcud olmamışdan əvvəl qeydə alınmış ilk qısametrajlı filmlər kimi qəbul edilə bilər.]]
Film, kino və ya kinofilm – hərəkətli təsvirlərdən istifadə etməklə hekayələri, fikirləri, hisləri, gözəlliyi və müxtəlif düşüncələri bizə çatdıran vizual sənət sahəsidir. Buradakı təsvirlər səslə, çox nadir hallarda isə, digər vasitələrlə müşayiət olunur. Kinematoqrafiya sahəsinin qısaldılmış adı olan "sinema" sözü, tez-tez film çəkilişi və ya film sənayesi sahələrinə istinadən işlədilir.
Dünya kino tarixində ilk film 1896-cı ildə Lümyer qardaşları tərəfindən çəkilmişdir. Azərbaycanda isə ilk filmlər 1898-ci ildə fotoqraf və nasir Aleksandr Mişon tərəfindən çəkilmişdir. Hazırda filmlər kinoteatr və televiziyalarda ağ-qara, rəngli, səssiz, səsli və musiqili şəkildə nümayiş olunur.
Filmləri hazırlanması və yayımlanması
Filmdəki hərəkətli təsvirlər bəzi vizual effektlər və ya bu kimi tekniki proseslərin birləşməsi nəticəsində CGI, kompüter animasiyası vasitəsilə ənənəvi animasiya üsulundan istifadə edərək yaradılır. Hazırlanmış miniatür təsvirlər və ya kinokamera vasitəsilə çəkilmiş şəkillər ardıcıl olaraq birləşdirilir və nəticədə hərəkətli illüstrasiyalar yaratmaq mümkün olur.
Rəqəmsal istehsalın tətbiqindən əvvəl, film saniyədə 24 kadr və ya təsvir sürətlə çəkilmiş canlı hərəkətin bir sıra statik və ya hərəkətsiz şəkillərindən ibarət fiziki bir hərəkət zolağı idi. Buradakı şəkillərin ardıcıl hərəkəti nəticəsində şəkil illüstrasiyası yaranır. İzləyici hərəkətli təsvirləri izləyərkən onun beyni bunu "hərəkət edən təsvirlər" kimi qəbul edir, lakin bu şəkillərin ardıcıl düzülüşüdür.
Ənənəvi olaraq, filmlər fotokimyəvi proses vasitəsilə sellüloid film fonduna yazılır və sonra kinoproyektor vasitəsilə böyük ekranda göstərilir. Müasir filmlər istehsal, distribüsiya və sərgiləmə (yayımlamaq) prosesi ilə tam rəqəmsal ola bilirlər, amma fotokimyəvi formalarda isə filmlərin yaranması analoji optik soundtrak ilə bağlıdır.
Filmi təşkil edən fərdi təsvirlər kadrlar adlanır. Ənənəvi sellüloid filmlərin proyeksiyasında fırlanan qapaq qaranlıq intervallara səbəb olur, çünki hər bir kadr öz növbəsində proyeksiya ediləcək vəziyyətə gətirilir, lakin tamaşaçı görmənin davamlılığı kimi tanınan təsirə görə fasilələri hiss etmir. Göz mənbəyi yox olduqdan sonra bir saniyə ərzində vizual görüntünü saxlayır. Hərəkətin qavranılması qismən "fay fenomeni" adlanan psixoloji təsirlə bağlıdır.
"Film" adı ondan irəli gəlir ki, fotoqrafiya filmi (film fondu da adlanır) tarixən kinofilmlərin yazılması və nümayişi üçün vasitə olub. İngilis dilində fərdi filmlər üçün bir sıra terminlər (picture, motion pictures, photoplay və ya flick) var. ABŞ-də filmlər çox zaman movie kimi adlansa da, Avropada film adı daha çox istifadə olunur. Film sözünün ingiliscədə big screen, the silver screen, the movies və cinema kimi sinonimlərinin işlədilməsi səciyyəvidir. Əvvəllər səhifə sözü ekran sözünün əvəzinə işlədilirdi. "Film" ümumiyyətlə uzun standartda çəkilən kommersiya video istehsalına istinad etmək üçün yaxşı termin deyil, çünki o konkret məna ifadə etmir və buna görə də düzgün şərh üçün kontekst tələb edir.
Yaranması
Film sənətinin yaranması XX əsrdə göstərilən "sehrli lampa" (Laterna magica) ilə başlayır. Bu qurğu ilə şüşə üzərində çəkilmiş şəkil ardıcıllığını (diaprojektora oxşar olaraq) divara salmaqla göstərmək olurdu. Qurğu əl ilə işləyirdi.
1832-ci ildə alman Simon Ştamfer və belçikalı Yozef Platyo bir-birindən xəbərsiz eyni vaxtda "canlı çarx"ı düzəldirlər. Bu çarx sehrli lampanın prinsipi ilə işləyirdi. O fırlandıqda onun üzərindəki şəkillərin ardıcıl hərəkəti nəticəsində səlis hərəkətli kadrlar almaq olurdu.
Mühəndis Frans fon Uxatius 1845-ci ildə bu iki qurğunun kombinasiyasına əsaslanan yeni qurğu ixtira edir. Ancaq bu da uzun səhnələrin göstərilməsi üçün yararlı deyildi.
İlk filmlərin əsasında cizgi dururdu. Filmin sonrakı inkişafı fotoqrafiya ilə bağlı idi. Yozef Niepse işığın müəyyən səthdə saxlanması üsulunu inkişaf etdirdikdən sonra Luiz Daqürr bu sahədə irəliyə doğru daha bir addım ataraq 1839-cu ildə özünün "Daqürretopiya" qurğusunu düzəldir. Bununla da ilk dəfə olaraq təbiətin əksini almaq mümkün olmuşdur. Daqürrotopiya əşyanın metal üzərindən foto pozitividir.
Filmlərin çəkilişinə qədər hələ çox texniki maneələr aradan qaldırılmalı idi. Ayrıca şəkil üçün tətbiq olunan işıqlandırma vaxtı çox uzun idi. Bu sahədə dönüş 1872-ci ildə fotoqraf Edvard Meybridj tərəfindən atın hərəkətini çəkməsi ilə baş verir. Sonralar Ernst Kolrauş 1890-cı ildə Rayn ətrafında özü düzəltdiyi xronofotoqrafla ardıcıl şəkillər çəkir. Alman ixtiraçısı Ottomar Anşuts və fransız Etinne Marey düzəltdikləri "tez oxuyan elektrik qurğu" ilə bu sahədə irəliyə doğru növbəti addımı atmış olurlar. 1893-cü ildə Mareyin assistenti Demeni fotoxronoqrafiya qurğusuna patent alır.
Fransız Luiz Le Prins İngiltərədə ilk birobyektivli film kamerasını düzəldir. 1888-ci ildə o bu kamera ilə şəkillər çəkir, bunlara artıq film demək mümkün idi.
Luiz Le Prinsin ixtirası ilə tanış olmayan Villiyam Dikson 1891-ci ildə Tomas Edisonun müəssisəsində kinetoskop və kinemotoqrafı ixtira edir. Bu qurğuda sellüloid film lentləri obyektivin qarşısından keçirilə bilirdi. Ancaq bu kinetoskopdan yalnız bir nəfərin istifadəsi mümkün idi.
Səssiz filmlər
thumb|Nyu-Yorkda Edison studiyasında film çəkilişi (1907) thumb|160px|"Potyomkin zirehli gəmisi" filmi üçün afişa Filmlər yarandığı ilk zamanlardan səssiz nümayiş etdirilmişlər. 1-ri noyabr 1895-ci ildə Skladovski qardaşları Berlinin klublarının birində düzəldikləri bioskop ilə 15 dəqiqəlik səssiz film nümayiş etdirirlər. Eyni vaxtda fransalı Lümyer qardaşları öz kinomoqraf (bu şəkil çəkən, köçürən və çalan qurğulardan ibarət idi) qurğusu ilə səssiz film göstərirlər.
Skladovski qardaşlarından fərqli olaraq Lümyer qardaşları öz filmlərinin 22 mart 1895-ci ildə olan nümayişinə cəmiyyətin yuxarı təbəqəsinin nümayəndələrini də dəvət etmişdirlər. 28-i dekabr 1895-ci ildə Parisdə filmin prezentasiyası baş tutur. Lümyer qardaşlarının düzəltdikləri qurğu Skladovski qardaşlarına mənsub olanı sıxışdırır. Çünki, Lümyer qardaşları bunun üçün böyük kapitala malik idilər.
Səssiz filmlər çox qısa idilər. Onlar cəmi bir neçə saniyə göstərilərək, adi həyatı və müəyyən zarafatlarla dolu hadisələri təsvir edirdilər. İlk zamanlarda filmə olan maraq bunun üçün düzəldilmiş texniki inkişafla bağlı idi. Filmlərin mövzusuna maraq isə bir qədər gec yaranmışdır.
Lümyer qardaşlarının çəkdiyi filmlər yalnız fotoqrafiyaya tamamlama kimi baxıla bilərdi. Bu canlı şəkillər yalnız dokumentasiya xarakteri daşıyırdılar.
İngiltərəli Qeorq Smit 1902-ci ildə "Doktor" adlı film çəkərək ilk dəfə olaraq filmdə informasiya vermək yolunda addım atır. Onun filmində söhbət pişikdən gedirdi. Perspektivlərin, şəkillərin ölçülərinin dəyişdirilməsi və onların ritmik qaydada uzlaşdırılması ilə o "film dilini" yaratmışdır. İlk filmlər sırasında 1903-cü ildə Edvin Porter tərəfindən çəkilmiş, 12 dəqiqəlik "Qatarda böyük qarət" filmi böyük rol oynamışdır. Bu ilk vestern tipli filmdə qatara hücum, qaçış kimi tamaşalar təsvir olunmuşdur.
1910-cu ildən Hollivudda bir çox film ustaları öz müəssisələrini açırlar. Bu yerin seçilməsində əsas rolu oranın çəkişmələrdən uzaq və günəşli olması idi. Sonuncu amil film materialının işığa güclü həssas olması və günəşin yeganə işıqlandırma vasitəsi olması ucbatından çox vacib idi. Həmin vaxtlarda film sənəti həm ABŞ-də, həm də ondan uzaqlarda inkişaf edirdi. İtaliya filmi Kabiria (1914) istehsal xərcləri üçün yeni miqyaslar qoyur. Qriffitin çəkdiyi "Millətin yaranması" (1915) və "Tolerantsızlıq" (1916) kimi filmlər məşhurlaşırlar.
Həmin dövrdə komediyaçı Çarli Çaplinin filmləri çox sevilirdi. 1921-ci ildə çəkdiyi "Uşaq" filmi ilə o çox böyük uğur qazanır.
Rus film ustası Sergey Eyzenşteyn montaj texnikasının inkişafına təsir göstərir. Onun məşhur filmi "Potyomkin zirehli gəmisi" (1925) bir gəmidə üsyandan və matrosların Odessada rus ordusu ilə toqquşmasından söhbət açır. Bu filmdə işlədilən bir çox səhnələr öz yeniliyinə görə film tarixində tez-tez hallanır.
Danışan filmlər
Səsli filmlərin tarixi 1927-ci ildə ABŞ-də "Caz müğənnisi" filmi ilə başlayır. Bu vaxtdan başlayaraq Amerika film istehsalçıları tezliklə səsli filmlərə keçirlər və bütün dünya üzrə bunun geniş yayılmasında aparıcı rol oynayırlar. İlk səsli filmlərin çəkilməsi müəyyən texniki problemlərlə bağlı idi. Dəqiq sinxronizasiya etmək çətinlik yaradırdı. Ona görə də, səsli filmlərin çəkilişi əsasən 1930-cu ildən başlayaraq vüsət alır. Bu sahədə Western Electric und Küchenmeister-Tobis-Klangfilm-Gruppe şirkətləri tanınmış idilər.
1930-cu ildən başlayaraq Paris, London və Hollivud film sahəsində əsas mərkəzlərə çevrilirlər. Həmin ərəfədə Almaniyada nasional sosialistlərin hakimiyyətə gəlməsi ilə bu sahədə çalışan iki minə yaxın yəhudi əsilli mütəxəssis mühacirət edir və bununla Almaniyada bu sahə başqalarına nisbətən geri qalır.
1939-cu illər klassik Hollivud kinosu ərəfəsi sayılır. Burada çəkilən filmlərin mövzusu bəxt və ümid haqqında fantaziyalı təsəvvürlər idi. Filmlərin sonu isə həmişə yaxşılıqla qurtarırdı. Amerikada hökm sürən iqtisadi böhran zamanı belə filmlər rəğbətlə qarşılanırdı. 1940-cı ildən başlayaraq isə artıq filmlərdə realiq yer almağa başlayır. Amerika studiyaları film sənayesində özlərini möhkəmlədirlər.
ABŞ-nin İkinci dünya müharibəsində iştirakından sonra Amerika filmi propaqanda alətinə çevrilir. Bir çox film yaradıcıları, o cümlədən Çarli Çaplin və Volt Disneydə anti faşist propaqandası ilə məşğul olurlar.
İkinci dünya müharbəsindən sonra Amerikada film sənayesi öz inkişafı ilə irəliləyirdisə, Avropada bunu yenidən başlamaq lazım gəlirdi. Avropa filmi İtaliyadan başlayır. Ancaq bu filmlər kasıb malliyə imkanına görə qısa və çox zaman xüsusu effektsiz istehsal edilirdi və kənar adamların əsas rollarda iştirakı ilə çəkilirdi. Buna görə də, bu filmlərdə adi insanların həyatı təsvir edilirdi və bununla güclü sosial potensiala malik idi. Rejissor Roberto Rossellininin çəkdiyi bu növ filmlərə neorealizm deyilirdi.
Film sənətində növbətii inkişaf mərhələsi kinoteatra rəqabət yaradan televizorun yaranması ilə əlaqədardır. Ona görə də, tamaşaçıları cəlb etmək üçün kino daha da inkişaf etdirilməli idi. Kinonu maraqlı etmək üçün bir çox texniki yeniliklər baş verir. Buna geniş format, stereo və rəngli filmləri misal göstərmək olar. Sonralar isə 3D filmləri yaradılır.
1960–70-cı illərdə filmin inkişafı
Bu ərəfədə Hollivudun "qızıl dövrü" başa çatır. Məşhur Hollivud aktyorları artıq qocalmış və ya çoxları vəfat etmişdilər. Film studiyaları Jak Verner kimi yaşlı şəxslər tərəfindən idarə edilirdilər. Çəkilən filmlər çox vaxt reallıqdan uzaq mövzuları əhatə edirdi. Bununla azalan tamaşaçı kütləsini geri qazanmaq üçün az keyfiyyətli monumental və musiqili filmlərin çəkilməsinə studiyalar küllü miqdarda maliyyə vəsaiti qoyurlar.
Bu vaxt Avropada film sənətində yeni kreativ cərəyanlar yaranmağa başlayır. Rejissorlar ketdikcə daha böyük əhəmiyyət kəsb edir və ssenarist kimi də ad qazanırlar. Belə bir təmayül isə Hollivud film sənayesində o qədər də hiss olunmurdu. 1950-ci illərin sonunda fransız Nuvel Vako (Nouvelle Vague) müəllif filmi olan "Sonuncu nəfəsdə" filmini çəkir. O dövrdə İngiltərədə movcud olan "azad kino" buna paralel kimi göstərilə bilər. İngilis filmləri adətən fəhlə təbəqəsindən bəhs edir və sosial problemləri diqqət mərkəzinə gətirirdi. Yazıçı Alan Sillitoenin əsərləri maraqla filmə çəkilirdi. Latın Amerikasında da film sənayesi inkişaf etməkdə idi. Buradakı filmlərin əsas mövzusu əhalinin siyasi və iqtisadi təzyiqlərə qarşı apardığı mübarizəni əhatə edirdi. Belə adlanan "Sinema Novo" təkcə latın amerikasında deyil, başqa dövlətlrədə də bu mövzuda filmlərin çəkilməsinə təkan vermişdir. Məsələn bir çox şərqi Avropa dövlətlərində diktator rejimlərini tənqid edən filmlər meydana gəlir.
ABŞ filmləri sonralar yendiən öz fəaliyyətini gücləndirir. Hollivudda yeni mərhələ başlayır. Bu Artur Bonni, Klide və Nik Nikolson (1967) kimi şəxslərin filmdəki rolları ilə başlayır. Amerika filmləri getdikcə siyasi, ictimai və getdikcə daha çox seks və ictimai qəddralıq mövzuları ilə məşğul olmağa başlayır.
1990-cı illər
Doxsanıncı illərdə Hollivud film istehsalının maliyyə imkanları artır və çox vaxt bu başgiccələndirici bir həddə çatır. Bundan əlavə texniki imkanlar, kompyüterlə xüsusi effektlər çəkilən "Döyüş" və "Fantaziya" filmlərinin keyfiyyətlə yeni mərhələyə qalxmasına imkan vermişdir. Bu dövrdə çəkilmiş "Titanik", "Armaqeddon" və "Jurastik parkı" filmləri böyük gəlir gətirmişdir. Yeni inkişaf mərhələsində "Blokbaster" anlayışı daha populyar olmuşdur.
Digər tərəfdən Amerikada azad film studiyaları da mühün nailiyyətlər əldə edirlər. Bu film istqaməti Hollivuddan fərqli olaraq aşağı büdcə və yüksək aktyorluq qabiliyyəti əsasında film bazarında uğur qazanmaq 80-cı illərdə çətin olsa da, sonralar rejisoor Kventin Tarantino, Terri Qilliam, Cim Carmusch və Koen-qardaşlarına böyük nailiyyətlər əldə etmək nəsib olur.
1990-cı illərin ən uğurlu filmləri sırasına Quzuların susması, Jurastik parkı, Şirlərin şahı, Şindler siyahısı, Qara eynəkli kişi, Matris, Amerika gözəli daxildirlər.
Yeni əsrdə
XXI (21-ci) əsrin başlanması ilə yüksək büdcəlı filmlərin çəkilişi davam etməkdədir. Bu arada fantastik filmlər daha geniş yer alır. Üzüklərin Hökümdarı trologiyası, Harri Potter və Ulduz Müharibəsi kimi filmlər tamaşıçılar arasında sevilən filmlərdəndir.
Fars Xəbər Agentliyi
Fars Xəbər Agentliyi farscadan başqa, türkcə, ingiliscə və ərəbcə də xəbərlər verir.
Film
Yeni əsrdə
Kompüter texnikasının inkişafı film texnikasından da yan keçməmişdir. Müasir filmlərin çəkilməsində animasiya filmləri də özünə geniş yer almışdır. Əsasən uşaqlar üçün nəzərdə tutulan bu filmlər köhnə multiplikasiya filmlərindən öz keyfiyyətləri ilə fərqlənirlər. Bu sahədə amerika studiyaları olan "Pixar" və "Disney"in filmləri böyük uğur gətirmişdir.
Sovet filmləri
Sovet filməri çox özünəməxsus idilər. Bu onunla izah olunur ki, o uzun illər dünyada bu sahədə baş verən yeniliklərdən izolyasiya olunmuş şəkildə fəaliyyət göstərmişdir. Sovet kinosu ilk uğuru səssiz filmlər dövründə qazanır. O dövrdə proletar kino sənətinində novatorluq Qərdbdə bir çoxları üçün maraqlı idi. Sergey Eyzenşteynin işləri kinonun inkikşafına öz təsirini göstərir. Çılğınlı 20-ci illərədәn sonra SSRİ-də film sənəti sahəsində sakitlik hökm sürür.