cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
İqtisadi göstəricilər
Tədiyə balansı saldosu —  Tədiyyə balansı ölkənin beynəlxalq iqtisadi əlaqələrinin mədaxil və məxaric formasında valyuta ilə ifadə olunmuş dəyəridir. Başqa sözlə, tədiyə balansı beynəlxalq iqtisadi əməliyyatların həyata keçirilməsi nəticəsində milli iqtisadiyyata daxil olan və xaricə çıxarılan valyuta vəsaitləri arasında nisbəti müəyyən edir. Tədiyə balansı ölkə rezidentlərinin müəyyən dövr ərzində qeyri-rezidentlərlə apardığı iqtisadi əməliyyatların məcmusunu əks etdirən statistik hesabat sistemidir.Tədiyyə balansının saldosu isə tədiyyə balansındakı mədaxil və məxaric fərqinə bərabər olur.
Miekiçi Suzuki
– Yaponiya romançısı və uşaq hekayələri yazarı.
Həyatı
Miekiçi Suzuki 1882-ci ildə Yaponiyanın Hiroşima prefekturasında doğulmuşdur. Tokio Universitetini bitirmişdir. Tələbəlik illərində Natsume Soseki və onun şagirdləri ilə yaxınlıq etmiş, "Çidori" (1906) və "Yamabiko" (1907) adlı ilk lirik qısa hekayələrini yazmışdır.
Digər əsərlərini "Kosui no onna" (1916, uşaq hekayələri kolleksiyası) və "Kotori no su" (1910, avtobioqrafik roman) daxildir.
İllik göstərici (iqtisadi)
thumb İllik göstərici (Annual rate) - Hər hansı bir göstəricinin qiymətinin bir il ərzində çatdığı səviyyəni ifadə edir. Məsələn, satış həcminin illik səviyyəsi, investisiya qoyuluşunun illik səviyyəsi və s. Bəzi göstəricilərin qiymətlərinin illər üzrə müqayisəsi onların orta illik səviyyələrinin müqayisəsi əsasında aparılır. Hər hansı bir göstəricinin orta illik səviyyəsi ilin müəyyən dövrləri (aylar, rüblər) üzrə toplanan yekun illik səviyyənin həmin dövrlər üzrə orta kəmiyyəti əsasında müəyyən olunur. Orta illik səviyyə və ya dərəcə üzrə müqayisənin üstün cəhəti ondan ibarətdir ki, bu halda ilin müxtəlif dövrlərindəki mövsümi xarakterli dəyişmələrin təsirindən yaranan kənarlaşmalar istisna olunur ki, bu da ümumi meyili daha dəqiq müəyyənləşdirməyə kömək edir. Məsələn: əvvəlki ilin orta inﬂyasiya dərəcəsi ilə cari ilin orta inﬂyasiya dərəcəsi müqayisə olunduqda, artıq mövsümi xarakterli dəyişikliklərin təsiri kənarlaşdırılmış olur.
Bəhlul Abdulla
Bəhlul Ağabala oğlu Abdullayev (27 aprel 1940 – 25 mart 2011) — ədəbiyyatşünas, tənqidçi, folklorşünas, 1994-cü ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, filologiya elmləri doktoru (1989), Əməkdar elm xadimi (2000), Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun baş elmi işçisi, Xəzər Universitetinin professoru, Xəzər Universiteti nəzdində Dünya məktəbinin müəllimi.
Həyatı
Bəhlul Abdulla 1940-cı il aprelin 27-də Lerik rayonu Zuvand bölgəsi Lələhiran kəndində kolxozçu ailəsində anadan olmuşdur. Biləsuvar rayonunda orta məktəbi bitirmişdir (1958). Sumqayıt sənaye müəssisəsində aparatçı işləmişdir (1958-1959). Ordu sıralarında xidmət etmişdir (1959-1961). Yenidən Sumqayıt sənaye müəssisəsində elektrik kimi çalışmışdır (1961-1962). ADU-nun filologiya fakültəsində təhsilini davam etdirmişdir (1962-1967). Biləsuvar şəhəri Nizami adına orta məktəbində dil-ədəbiyyat müəllimi olmuşdur (1967-1971). Azərbaycan EA Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun aspiranturasına daxil olmuşdir (1971). "Yusif Vəzir Çəmənzəminli və folklor" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir (1974). Sonra institutda kiçik elmi işçi (1974-1978), böyük elmi işçi (1978-1990), folklorşünaslıq şöbəsının müdiri (1993) olmuşdur. "Azərbaycan mərasim folkloru və onun poetikası" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. Sonra institutun folklor şöbəsində baş elmi işçi vəzifəsində çalışıb (1993-cü ildən), Xəzər Universiteti ndə (1996-cı ildən bu günə kimi) və onun nəzdində fəaliyyət göstərən Dünya məktəbi ndə dərs deyib.
Ədəbi fəaliyyətə 60-cı illərdən başlamışdır. "Qaynar çeşmə" məqaləsi "Ədəbiyyat və incəsənət" qəzetində (1 iyun 1969) çap ediləndən sonra dövri mətbuatda foklorun təbliği ilə ardıcıl məşğul olmuşdur. "Ədəbiyyat" (V sinif) dərsliyinin şərikli müəllifidir. "Aşıq Əsəd" (1979), "Azərbaycan bayatıları" (1984), "Arazam, Kürə bəndəm" (1986), "Dastanlar" (1987), "Göyər səmənim, göyər" (1993), "Dava yorğan davasıymış" (1996), "Ağırlığım-uğurluğum  odlara" (1996), "Koroğlu" (2000), "Azərbaycan şifahi xalq ədəbiyyatı antologiyası" (2002), "Məktəbəqədər yaşlı uşaqlar üçün folklor antologiyası" (2002) kitablarında şifahi xalq ədəbiyyatı incilərini toplayıb tərtib və nəşr etdirmişdir. "Cənubi Azərbaycan antologiyası"nın (1,3,4) tərtibçilərindən biridir (1983-1988).
Alma-Ata, Daşkənd, Kişinyov, Qroznı, Dağlıq Altay, Yakutsk, Moskva, Tartu, İzmir, Tehran şəhərlərində keçirilən Ümumittifaq və Beynəlxalq konfrans, müşavirə və simpoziumlarda folklorşünaslıq problemləri barədə məruzələrlə çıxış etmişdir. 2011-ci il 25 mart tarixində gözlərini əbədi olaraq yummuşdur.
Murtuza Əhmədli
Murtuza Qasım oğlu Əhmədli — Kimya elmləri doktoru, professor
Həyatı
Murtuza Əhmədli 4 mart 1906-cı ildə anadan olmuşdur. 1930-cu ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Pedaqoji fakültəsinin Təbiət şöbəsini bitirmişdir. 1930-cu ildə elmi-pedaqoji fəaliyyətə başlamışdır. 1948-ci ildə doktorluq dissertasiyası müdafiə etmiş və həmin ildə professor elmi adı almışdır.
Murtuza Əhmədli 1941-ci ildən 1979-cu ilə qədər Bakı Dövlət Universitetinin Analitik kimya kafedrasının müdiri vəzifəsində çalışmışdır. Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni ilə təltif edilmiş, Əməkdar elm xadimi fəxri adına layiq görülmüşdür. Elmi fəaliyyəti əsasən üzvi reaktivlərin kimyada tətbiqi ilə əlaqədardır. Azərbaycanda fotometrik analiz mete əsasını qoymuş və inkişaf etdirmişdir. Yeni üzvi reaktivlər sintez etmiş, onları qeyri-üzvi maddələrin təyinində tətbiq etmiş, məlum reaktivlərin imkanlarının artırılması sahəsində mühüm tədqiqatlar aparmışdır Murtuza Əhmədli kompleks əmələgəlmə reaksiyalarını təkmilləşdirərək, mürəkkəb tərkibli sistemlərdən istifadə zamanı, fotometrik təyinatlarda, həssaslıq və s. kimi analitik göstəricilərin əhəmiyyətli dərəcədə yüksəldiyini müəyyənləşdirir.
O, SSRİ-nin bır sıra elmi-tədris mərkəzləri və akademiklər Y. A. Zolotov, İ. V. Tananayev, A. K. Babko, İ. M. Kor N. S. Poluetkov kimi alimlərlə əlaqələr yaradaraq, Azərbaycan kimyanın inkişafına və kimyaçı alimlərin hazırlanmasında yaxından iştirak etmiş və onlara rəhbərlik etmişdir. 400-dən çox elmi əsərin müəllifidir.
Onun rəhbərliyi ilə 18 namizədlik və doktorluq dissertasiyası müdafiə olunmuşdur.
Ucaku Akita
və ya doğum adı ilə Tokuzo Akita – Yaponiya yazıçısı, şairi və esperantoçusu. O, esperanto dilinin Yaponiyada populyarlaşmasında vacib rol oynamış və Yeni dram hərəkatının qabaqcılı olmuşdur.
Həyatı
Ucaku 1887-ci ildə Kuroişi ibtidai məktəbində təhsil almağa başlamışdır. Sinif yoldaşı və gələcəkdə tanka şairi olan Yokiçi Narumi onun ən yaxın dostu və rəqibinə çevrilmişdir. Ucaku 1897-ci ildə Aomori prefektural liseyinə daxil olmuş, 1902–1907-ci illərdə Vaseda Universitetinin ingilis ədəbiyyatı fakültəsində təhsil almışdır.
Yaradıcılığı
Ucaku 1907-ci ilin iyununda "Homoseksual sevgi" adlı ilk romanını yazmışdır. Tezliklə Vaseda Universitetinin tanınmış romançılarından biri olmuşdur. O, Hans Xristian Andersenin yaradıcılığından təsirlənmişdir. 1912-ci ilin aprelində "Basdırılmış bahar" romanını yayımlamışdır. Şimamura Hoqetsu və Sasaki Takamaru ilə birlikdə Yeni dram hərəkatının, eləcə də, esperanto hərəkatının aktiv iştirakçılarından biri olmuşdur. 1914-cü ildə Tokioya gəlmiş rus esperantoçu Vasili Yeroşenko ilə dostlaşmışdır.
1927-ci ildə SSRİ-yə səfər etmişdir. Yaponiyaya qayıtdıqdan sonra Beynəlxalq Mədəni Tədqiqat İnstitutu və Proletar Elmlər Şurasına başçılıq etməyə başlamışdır. 1934-cü ildə yaradılmış "Teatoro" (esperanto dilində "teatr" deməkdir) jurnalının redaktoru olmuşdur. 1945-ci ildə yaradılmış Yeni Yaponiya Ədəbiyyat Cəmiyyətinin 9 qurucusundan biri olmuşdur. Daha sonra Təsviri Sənət Məktəbinin direktoru olmuşdur.
Xatirəsi
1 yanvar 1960-cı ildə Kuroişi şəhərinin meri Takeciro Takahi tərəfindən "görkəmli vətəndaş" adına layiq görülmüşdür. 1962-ci ildə Kuroişi şəhərinin Cosen, 1972-ci ildə isə Hoqen məbədində onun xatirəsinə abidə ucaldılmışdır. Kuroişi şəhərində Ucaku Akita Memorial Zalı fəaliyyət göstərir.
Şəmkir Rayon Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi
Şəmkir Rayon Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi 1971-ci ildə fəaliyyət göstərir. Muzey eksponatlarının ən qədimi e.ə. VII–V minilliyə aid olan kiçik daş çıraqdır. Burada həmçinin keramika və mis qab-qacaq, səhənglər, bəzək əşyaları, silah, naxışlar, arxeoloji artefaktlar, qəpik və kağız pullar, musiqi alətlərinin qədim nümunələri və s. görmək olar.
Muzey binası
Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyində əsaslı yenidənqurma və təmir işlərinə 2015-ci ilin aprelində başlanılıb. Bu işlər ötən ilin noyabrında başa çatdırılıb. Muzeydə ulu öndər Heydər Əliyevin və Prezident İlham Əliyevin Şəmkirə səfərlərini əks etdirən fotolar, rayonun tanınmış ziyalıları, qəhrəmanları barədə məlumatlar var. Muzeyin ümumi ərazisi 0,26 hektardır. İki mərtəbədən ibarət muzey binasının ümumi sahəsi isə 800 kvadratmetrdir. Muzeyin birinci mərtəbəsində iki bölmə yerləşir. Birinci bölmədə miniatür rəsm sərgisi və ekspozisiya zalı, ikinci bölmədə isə elektron informasiya lövhəsi və ekspozisiya zalı var. Muzeydə mövcud olan 6146 eksponatdan 350-si ekspozisiya zallarında sərgilənir. Bu eksponatlar əsasən qədim tunc dövrünə və XVIII–XIX əsrlərə aiddir. Qədim tarixi və geniş turizm potensialı olan Azərbaycanda belə muzeylərin yaradılması olduqca vacib məsələdir. Bu baxımdan Şəmkir Rayon Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyinin də böyük əhəmiyyəti var. Binanın həyətyanı sahəsində yaradılmış "Açıq muzey"də müxtəlif filmlərin personajlarının heykəlləri qoyulub. Həyətdə müasir işıqlandırma sistemi quraşdırılıb və yaşıllıq zolağı salınıb.
Muzeyin eksponatları
Muzeydə Şəmkirin və tarixini əks etdirən eksponatlar var. Muzey bu bölgənin tarixinin müxtəlif dövrlərini araşdırmaq üçün mühüm əhəmiyyətə malikdir. Muzeydəki eksponatlar:
Ağcabədi bələdiyyələri
Ağcabədi bələdiyyələri — Ağcabədi rayonu ərazisində fəaliyyət göstərən bələdiyyələr.
Tarixi
Azərbaycanda bələdiyyə sistemi 1999-cu ildə təsis olunub.
NGC 4543
NGC 4543, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Qız bürcü istiqamətində yerləşir. E3 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Global Television Network
«Global Television Network» - Qlobal Televiziya Şəbəkəsi (daha çox "Qlobal" və ya bəzən Qlobal TV- də adlandırılır), Kanada ingilisdilli telekanallarından biri. Hazırda Kanadada CTV-dən sonra daha çox izlənilən ikinci televiziya kanalı. Kanal Corus Entertainment şirkəti tərəfindən - Kanadalı biznesmen JR Shaw  və onun ailəsinin media holdinqlərinə məxsusdur. Yayıma 6 yanvar 1974-cü ildə başlamışdı.
Pir Baba Əli (Qürvə)
Pir Baba Əli — İranın Kürdüstan ostanı Qürvə şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 480 nəfər yaşayır (101 ailə). Əhalisini kürdlər təşkil edir.
Roberto Bordin
|vikianbar = }}
Roberto Bordin  — Liviyada anadan olmuş italiyalı keçmiş futbolçu və məşqçi. Azərbaycanın Neftçi futbol klubunun keçmiş baş məşqçisi.
Karyerası
Liviyada bir italyan ailəsində anadan olmuşdur. Futbolçu karyerasına İtaliyanın şimal-qərbində yerləşən San-Remo təmsilçisi "Sanremense" komandasında başlamışdır. Bu komandadan ayrıldıqdan sonra "Taranto" və "Parma" klublarında İtaliyanın aşağı liqalarında çıxış etmişdir. Daha sonra İtaliya A Seriyasında mübarizə aparan "Çezena" və "Atalanta" klublarının heyətində oynamışdır. Ardınca müxtəlif illər ərzində "Napoli", "Pyaçenza", "Triestina", "Spezia" və "Viçentsa" klublarında çıxış etmişdir. Bir müddət Marçelo Lippinin də rəhbərlik etdiyi "Napoli"də futbolçu karyerasının ən yaxşı illərini keçirmişdir. Məhz bu klubun heyətində 1996-97 mövsümü İtaliya Kubokunun gümüş mükafatçısı olmuşdur. Təcrübəli futbolçu kimi əsas ampulası yarımmüdafiəçi olaraq oynamaq olsada müəyyən zamanlarda müdafiəçi kimi çıxış etmişdir. 40 yaşına qədər yaşıl meydanlarda top qovan Bordin 2005-ci ildə futbolçu karyerasına son klubu olan "Spezia"da vida etmişdir.
Bordin futbolçu karyerasını bitirdikdən sonra Andrea Mandorlininin məşqçilər heyətinə daxil oldu. 10 il bu heyətin tərkibində olan Bordin 6 müxtəlif klubda köməkçi məşqçi olaraq çalışmışdır. Məhz bu heyət "ÇFR Kluj"a 2009-10 sezonunda futbol üzrə Rumıniya çempionatında 2-ci çempionluğunu qazandırmışdır.
2016-cı ilin martından etibarən Roberto Bordin "Triestina" klubunda müstəqil məşqçilik karyerasına başladı. 7 ay sonra isə Moldova klubu "Şerif"in baş məşqçisi təyin olundu. Bordin ilk mövsümündəcə komandanın ölkə çempionu adını qaytarmaqla kifayətlənməyərək, Şerif"lə üstəlik Moldova Kuboku və Moldova Super Kubokunu qazandı. "Şerif"lə UEFA Avropa Liqasının UEFA Avropa Liqası 2017/2018 sezonunda qrup mərhələsində mübarizə aparıb, qrupda 3-cü yeri tutmasına baxmayaraq sezonun sonunda "Şerif"ə ardıcıl 2-ci çempionluğunu yaşattı. 2018-ci il aprelin 24-də ailə vəziyyətinə görə "Şerif"in baş məşqçisi postundan istefa verdi.
8 iyun 2018-ci ildə Bakının "Neftçi" klubu italiyalı mütəxəssislə iki illik müqavilə imzaladığını açıqladı. 2020-ci ilin yanvar ayında "Neftçi" Roberto Bordini istefaya göndərib.
Maraqlı faktlar
Bordin 12 noyabr 1992-ci ildə İspaniya "Deportivo La-Korunya"ya qarşı "Milan" üçün yoldaşlıq görüşü keçirmişdir.
BYD
thumb|260x260px| BYD F3 DM — Çinin ilk hibrid nəqliyyat vasitələrindən biridir BYD Co Ltd (İngilis dilindən. Build Your Dreams - "xəyallarınızı qurun") — Avtomobil istehsalı ilə məşğul olan Çin şirkəti. Şirkətin mənzil qərargahı Çinin Şençjen şəhərində yerləşir. Şirkət 1995-ci ildə qurulub. Şirkətin qurucusu Van Çuanfudur.
"BYD"nin hal-hazırda 4 istehsal mərkəzi var. Bunlar Şençjen, Sian, Şanxay və Pekin şəhərlərində yerləşir.
Tarixi
1995-ci ildə qurulan şirkətin işçilərinin sayı ilk illər cəmi 30 nəfər olur.
2003-cu ildə şitkət Şensi əyalətində yerləşən "Qinchuan Avtomobil Şirkəti"ni satın alır. "BYD"-nin bu sövdələşməsindən sonra, "Qinchuan Avtomobil Şirkəti"nin istehsal etdiyi "Flyer" modeli "BYD"-yə miras qalır. "Flayer" modelinin "BYD" tərəfindən istehsalı 2008-ci ilə kimi davam edir.
Şirkətin özunun müstəqil hazırladığı ilk model "F3" modeli olur. Bu modellərin satışı, 2007-ci ilin birinci yarısında ayda 10 min ədədə çatır.
Şirkət məhsullarının itehsal gücunu və keyfiyyətini artırmaq üçun Şanxayda araşdırma və inkişaf mərkəzi qurur.
2010-cu ildə şirkət, elektrikavtomobillər bazarında dunyanın öncul şirkətlərindən biri olmaq barədə planlarını elan edir.
Harvi Kuşinq
Harvi Villiams Kuşinq — Amerikalı neyrocərrah, patoloq, yazıçı və rəssam idi. Beyin cərrahiyyəsinin qabaqcıllarından biri, ilk müstəsna neyrocərrah və Kuşinq xəstəliyini təsvir edən ilk insan idi. Üç cilddə olan Uilyam Oslerin tərcümeyi-halını yazmışdır.
Təhsili
Uşaq ikən Kuşinq Klivlend Manual Təlim Məktəbində oxudu və bu, onun elmə və tibbə marağını genişləndirdi. Məktəbin eksperimental təlimə xüsusi diqqət yetirməsi və təhsilə "fizika yönümlü" yanaşması Kuşinqin tibbi cərrahiyyə sahəsində karyerasına doğru irəliləməsində mühüm rol oynadı. Məktəbin əl çevikliyi təlimi proqramı da Kuşinqin cərrah kimi gələcək uğuruna öz töhfəsini verdi.
O, 1891-ci ildə Yale Universitetini AB dərəcəsi ilə bitirib, burada Scroll and Key və Delta Kappa Epsilon (Phi fəsil) üzvü olub. Harvard Tibb Məktəbində tibb təhsili alıb və 1895-ci ildə tibb dərəcəsini qazanıb. Kuşinq Massaçusets General Hospitalda stajını tamamlayıb və sonra Baltimordakı Con Hopkins Xəstəxanasında qabaqcıl cərrah William Stewart Halsted -in rəhbərliyi altında cərrahiyyə üzrə rezidentura oxuyub.
Karyerası
Berndə Emil Teodor Koçer və Liverpulda Çarlz Skott Şerrinqtonun rəhbərliyi altında xaricdə neyrocərrahiyyə təhsili aldıqdan sonra Baltimorda işə başladı. Koherlə işlədiyi müddətdə o, ilk dəfə qan təzyiqi ilə kəllədaxili təzyiq arasındakı əlaqəni təsvir edən Kuşinq refleksi ilə qarşılaşdı. 32 yaşında Cons Hopkins Xəstəxanasında cərrahiyyə kafedrasının dosenti təyin edildi və mərkəzi sinir sisteminin əməliyyatlarına tam cavabdehlik verildi. O, beyin və onurğa sütununun cərrahiyyəsinə dair çoxsaylı monoqrafiyalar yazıb, bakteriologiyaya mühüm töhfələr verib. O, (Koher ilə) beyindaxili təzyiqin öyrənilməsini apardı və (Şerrinqton ilə) beyin mərkəzlərinin lokallaşdırılmasına çox töhfə verdi. Baltimorda o, lokal anesteziya ilə əməliyyat üsulunu işləyib hazırladı və onun yırtıqda istifadəsinə dair yazısı ona Avropa şöhrəti qazandırdı. 1911-ci ildə Bostondakı Piter Bent Briqam Xəstəxanasına baş cərrah təyin edildi. 1912-ci ildən başlayaraq Harvard Tibb Məktəbində cərrahiyyə professoru oldu. 1913-cü ildə ona fəxri FRCS (London) verildi. O, 1914-cü ildə Amerika İncəsənət və Elmlər Akademiyasının üzvü seçilmişdir. 1915-ci ildə Bostonda keçirilən Cərrahların Kliniki Konqresindən əvvəl o, hipofiz vəzini əməliyyat edərək, boy-buxununa təsir göstərə biləcəyini göstərdi. 1924-cü ildə Kuşinq Edinburq Universitetinin Terapevtika üzrə Kemeron Mükafatına layiq görüldü. thumb|275x275px| Dr. Harvi Kuşinq, 1908; kətan üzərində yağlı boya, Edmund C. Tarbell Kuşinqin adı adətən onun ən məşhur kəşfi olan Kuşinq xəstəliyi ilə əlaqələndirilir. 1912-ci ildə o, bir araşdırmada hipofiz vəzinin nasazlığı nəticəsində yaranan endokrinoloji sindromu "poliglandular sindrom" adlandırdı. O, 1932-ci ildə tapıntılarını "Hipofiz orqanının bazofil adenomaları və onların klinik təzahürləri: hipofiz bazofilizmi" adı ilə nəşr etdi.
İkinci Dünya Müharibəsi Azadlıq Gəmisi SS Harvi Kuşinq onun şərəfinə adlandırılmışdır.
1988-ci ildə Birləşmiş Ştatların Poçt Xidməti Böyük Amerikalılar seriyasının bir hissəsi olaraq onun şərəfinə 45 sentlik poçt markası buraxdı. thumb|277x277px| Kuşinq ventrikülər kanül Kuşinq bu gün istifadə olunan bir çox cərrahi alətlər, xüsusilə Kuşinq forseps və Kuşinq ventriküler kanül inkişaf etdirdi. Forseps aləti kəllə cərrahiyyəsi zamanı baş dərisinin qalın toxumalarını tutmaq üçün istifadə olunur və kanül beyin mədəciklərinə daxil olmaq üçün CSF drenajı üçün istifadə olunur. O, həmçinin Birinci Dünya Müharibəsi zamanı Fransada Harvard Tibb Birliyində yaralı əsgərlərin başlarından qəlpə çıxarmaq üçün işləyərkən cərrahi maqnit hazırladı.
Şəxsi həyat
10 iyun 1902-ci ildə Klivlenddə uşaqlıq dostu olan Katharine Stone Crowell (1870–1949) ilə evləndi. Onların beş övladı var idi
Elena Koşka
Elena Koşka — Rusiyada doğulmuş ABŞ pornoaktrisa və erotik modeli.
Həyatı
SSRİ-nin süqutundan iki il sonra — 1993-cü il 18 mayda Tatarıstanın paytaxtı Kazan şəhərində anadan oldu. Gənc yaşında ailəsi ilə birlikdə Oreqon ştatının Portlend şəhərinə köçdü.
21 yaşında Los-Ancelesə köçdü. Burada porno sənayesinə addım atdı.
Koşka 2022-ci ildə "XBIZ Mükafatı" qazanmışdır.
Azərbaycan erməniləri
Azərbaycanda erməniləri - Azərbaycanda, Kürəkçay müqaviləsindən sonra yaşamış etnik xalq sayılan ermənilərdir.
Azərbaycanda ermənilərin az qala hamısı, Ermənistan tərəfindən işğal edilən Azərbaycan ərazilərində Dağlıq Qarabağ və Qarabağın ətrafında Ermənistan nəzarətindəki Azərbaycan ərazilərində və ona bitişik rayonlarda məskunlaşmışdır.
Nikosiya Beynəlxalq Hava Limanı
Nikosiya Beynəlxalq Hava Limanı — uzun müddət Kiprdəki türklər və yunanlar tərəfindən istifadə edilib. Adada EOKA üzvlərinin üsyanları başlayanda, Türk Silahlı Qüvvələrinin 1974-cü ildə Kipr əməliyyatına başlamasından sonra razılaşmalara əsasən, Yaşıl xətt adlı bufer zonada qaldı. 47 ildir ki, istifadə olunmadığı üçün onu “kabus hava limanı” adlandırırlar. Bu gün ki, gündə, Birləşmiş Millətlər Təşkilatının nəzarəti altındadır və BMT Sülhməramlıları tərəfindən qərargah kimi istifadə olunur.
Tarixi
Nikosiya hava limanı ilk dəfə mülki istifadə üçün 1968-ci ildə açılıb. Ancaq açılışından qısa müddət sonra baş verən Kipr problemi və 1974-cü ildəki Kipr əməliyyatından sonra adada kommersiya uçuşlar dayandırılmış, bağlandıqdan sonra isə Yaşıl xətt adlandırılan BMT əsgərlərinin yerləşdiyi bufer zonada qaldığı üçün bir daha açılmamışdır.
Əmzik
thumb|Əmzik Əmzik xüsusilə ağlayan körpələri sakitləşdirmək üçün istifadə edilən bir vasitədir. Mənşə etibarı ilə Azərbaycan dilindəki əmmək/əmizdirmək felindən yaradılmış isimdir.
Tarix
Min illər əvvəl Misirdə daxili bal ilə doldurulmuş kiçik gil fiqurlar körpələri sakitləşdirmək üçün istifadə olunurdu. Bu fiqurlar bu gün istifadə edilən əmzik və butulkaların əcdadları hesab edilir. Baş barmağı əmmə çənə strukturunu poza biləcəyi üçün 1949-cu ildə ortodont Vilhelm Balters və diş həkimi Adolf Müller çənə strukturuna müvafiq gələn ilk təbii əmzik istehsal etmişdirlər.
Strukturu
Əmzik döş giləsini təqlid edən bir struktura malikdir. Bu gün silikon və rezindən hazırlanan əmziklər damaqlı və damaqsız olmaq etibarı ilə iki növdə olurlar. Silikon əmziklər xüsusilə diş çıxarmayan körpələr üçün tövsiyə olunurlar, çünki onlar diş təsirinə davamlı deyildirlər. Silikon əmziklər asanlıqla qırılmırlar. Diş zərbələrinə davamlı olan rezin əmziklər isə ağız suyunu özünə çəkdiyi üçün bir müddət sonra deformasiyaya uğrayırlar. Əmzik adı əmziyin əsasını körpənin əmziyi udmasına mane olan hissəsinə verilən addır. Bu plastik hissə burun dəliklərini bağlamayacaq şəkildə hazırlanır və havanın keçməsi üçün deşiklərə malikdir.
Damaqsız əmziklər məmə formasına oxşayırlar.
Faydaları
Körpənin təbii əmmə instinktini təmin edir və ona təhlükəsizlik hissi verir. Əmmə hərəkəti körpə üçün məmnunluq mənbəyidir, çünki doğuşdan sonrakı həftələrdə körpənin reflekslərindən bir də əmmə refleksidir. Əmzik sayəsində gərginliyi aradan qalxır, sakitləşir və daha asan yuxuya gedir. Bəzi ekspertlər əmziklərin körpənin əlləri ilə bəzi bacarıqlarını inkişaf etdirməsinə də kömək etdiyi fikrini irəli sürürlər. Körpə əmziyi ağızından salıb itirərkən, onu beşiyinin və ya çarpayısının ətrafında əlləri ilə axtarıb tapır və yenidən ağzına qoyur ki, bu da körpələrdə müəyyən instinklərin formalaşmasına səbəb olur.
Əlavə effektləri
Damaqsız əmziklər damağa təzyiq göstərərək damağın strukturunu pozduğundan dişlərin əyri çıxmasına səbəb olur. Əmzikdən uzun müddət istifadə qulaqda infeksiyaya və diş strukturunun pozulmasına səbəb ola bilər. Çatlamış dodaqlar da əlavə effektlərdən ola bilər.
Henri Noks
Henri Noks  — ABŞ hərbi xadimi, ilk ABŞ hərbi katibi.
Həyatı
Uşaql illərində Bostonda kitab mağazasında katib kimi çalışır, daha sonra öz kitab ticarətini açır. 18 yaşından üsyançıların tərəfində Amerika İnqilabına qatılır.
Knox 1772-ci ildən Boston qrenader korpusunda qrenader kimi xidmət etmişdir. 1775-ci ildə Corc Vaşinqton hərbi ləyaqətinə görə polkovnik vəzifəsinə yüksəldi, tezliklə dost oldular. İngilislərdən əsir götürülən silahlardan istifadə edərək bir sıra kampaniyalarda özünü uğurla sübut edən öz topçu bölməsini yaratdı.
1785-ci ildən Müdafiə Naziri təyin olundu. Müdafiə naziri olaraq, ABŞ-nin nizami hərbi donanmasını, ABŞ milisini təşkil edə bildi və sahil istehkamları şəbəkəsi yaratdı. Eyni zamanda, hindu qəbilələri ilə yaxşı əlaqələr qurdu, bəziləri İngilislərə qarşı müharibədə Amerikalıları dəstəklədi. Vaşinqtonla birlikdə Hindistan mədəniyyəti, xüsusən Beş Mədəni Qəbilə proqramı həyata keçirdi. 2 yanvar 1795-ci ildə təqaüdə çıxdı və əkinçiliklə məşğul oldu. Qəza nəticəsində vəfat etmişdir — toyuq sümüyünü udması nəticəsində peritonitə çevrilmişdir.
Dilin ucunda
“Dilin ucunda” - hər hansı tanınmış sözü xatırlaya bilməməkdir, unudulmuş söz haqqında müəyyən miqdarda məlumat yaddaşda yaranır. Unudulmuş sözün elə indi tapılacağı hissi var və onu xatırlamaq çox asandır, amma buna baxmayaraq xatırlanmır. Bu vəziyyət ağrılı və hətta obsesif ola bilər. Bu fenomen oklyuziyanın bir formasıdır və tanış sözü xatırlaya bilməməsi səbəbindən güclü frustrasiya hissi ilə müşayiət olunur.
Bu fenomen ilk dəfə 1890-cı ildə Vilyam Ceyms tərəfindən "Psixologiyanın prinsipləri " adlı fundamental əsərdə təsvir edilmişdir.
Fransız psixoterapevti Emil Kue bu problemi özünü hipnoz fenomeni və həddindən artıq iradi səyin bəzən məqsədə çatmaq yolunda əngəl törədə biləcəyi fikri ilə əlaqədar olduğunu qeyd etmişdir.
Bu fenomenin ilk eksperimental tədqiqi Harvard tədqiqatçıları Rocer Broun və David MakNeyl tərəfindən aparılmışdır. Tədqiqatın nəticələri 1966-cı ildə "Verbal Learning and Verbal Behavior" jurnalında dərc edilmişdir. Broun və MakNeyl unudulmuş sözün "hal-hazırda" xatırlanacağı hissinin illüziya, yoxsa reallıq olduğunu öyrənmək istəyirdilər. Təcrübə iştirakçılarına nadir sözlərin tərifləri oxundu, sonra onların hansı sözü nəzərdə tutduqları soruşuldu. Bu zaman iştirakçı cavabın “dilin ucunda fırlandığını” hiss etdiyi anlar barədə tədqiqatçılara hesabat verməli idi. Bu halda ondan unudulmuş sözlə bağlı xatırlaya biləcəyi hər şeyi sadalamağı xahiş etdilər. Broun və MakNeyl müəyyən etdilər ki, bir çox hallarda iştirakçılar unudulmuş sözün ilk hərfini, hecaların sayını, heca modelini və ya sözdəki bəzi hərflərin sıra nömrəsini düzgün adlandıra bilirlər. Bəzən eyni mənalı və ya oxşar səsli sözləri də xatırlayırdılar. Beləliklə, unudulmuş "dilin ucunda fırlanan" sözünün həqiqətən də reallığa uyğun gəldiyi sübut edilmişdir.
Fenomenin səbəbləri
Bu fenomenin tədqiqatçılarından biri Bennet Şvartz yazır: "Mənim kitabım müasir koqnitiv psixoloqların "dilin ucunda" fenomeni haqqında bildiklərindən bəhs edir, lakin onlar az şey bilirlər və buna görə də kitabım çox nazikdir." Problem ondadır ki, bu fenomen olduqca nadirdir və süni şəkildə induksiya edilə bilməz, buna görə də eksperimental şəraitdə onu öyrənmək çətindir. Hazırda bu fenomenin yaddaş pozğunluğu və ya nitq pozğunluğu olduğu belə məlum deyil. Bu fenomenin ümumiyyətlə səbəbləri hazırda məlum deyil, lakin tanış sözləri unutma problemini izah etmək üçün istifadə edilə bilən bir neçə fərziyyə var, məsələn:
Kürdüstan Fəhlə Partiyası
Kürdüstan Fəhlə Partiyası və ya PKK, həmçinin KADEK, Kongra-Gel və KCK — Abdullah Öcalan tərəfindən 27 noyabr 1978-ci ildə yaradılan, ilk illərdə milli təmayüllü marksist-leninist əsaslı olmuş, sonradan isə marksizmdən rəsmi şəkildə uzaqlaşmış terror təşkilatı. Türk millətinə qarşı çoxlu hücümlar etmiş və türk millətlərinə nifrət etmiş təşkilatdır. Təşkilat kürdlərin sıx məskunlaşdığı Türkiyənin cənub-şərqində müstəqil kürd dövləti yaratmağı qarşısına məqsəd qoymuş və 1984-cü ildən etibarən Türkiyə dövlətinə qarşı hərbi əməliyyatlar təşkil etməyə başlamışdır.
Haqqında
Təşkilat kürd xalqının azadlığı uğrunda mübarizə apardığını iddia edir və 1980-ci illərdən bu günə qədər aktiv silahlı fəaliyyət göstərir. PKK Avropa İttifaqı və Amerika Birləşmiş Ştatları tərəfindən "terrorçu təşkilatlar" siyahısına salınmışdır. Bununla belə, bir çox xarici kütləvi informasiya vasitələri "PKK döyüşçüləri" və ya "kürd separatçıları" ifadələrini işlədirlər.
PKK-nın həyata keçirdiyi terror aktları nəticəsində 1984-cü ildən bu yana 40 000 insan həyatını itirmişdir.
Çingiz Mustafayev adına Fond
Fond mükafat təqdimatları, müsabiqələr, festivallar, moto-yürüşlər, kitab nəşrləri və digər layihələr həyata keçirərək, Azərbaycanın milli-mənəvi dəyərlərinin qorunmasına və təbliğinə xidmət edir.
Haqqında
Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Çingiz Mustafayevin adını daşıyan fond 1999-cu ildən fəaliyyət göstərir. Fondun ilk prezidenti Milli Qəhrəmanın atası Fuad Mustafayev, hazırkı prezidenti isə qardaşı Seyfulla Mustafayevdir.
Fondun təşəbbüsü ilə Şəkidə "Çingiz Klubu" yaradılıb. Fond media işçilərinin savadının və peşəkarlığının artırılması məqsədi ilə Azərbaycan-Amerika Jurnalist Akademiyasını yaradıb. Fond, həmçinin "Vətənpərvər və hərbi mahnı müsabiqəsi"ni həyata keçirir, Azərbaycanın hərb və müstəqillik tarixi və ilə bağlı bədii filmlərə ("Bulağıstan", "Yaddaş", "Xoca", "Qanlı Yanvar" və s.), sənədli filmlərə, seriallara, animasiya filmlərinə sponsorluq edib.
Çingiz Mustafayev adına Fond 2018-ci ildə KİV əməkdaşları arasında hərbi vətənpərvərlik mövzusunda "Ən yaxşı məqalə" müsabiqəsi elan edib. Bu müsabiqəyə 100-dən çox yazı müəllifi qatılıb.
Fond Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin nəzdində olan Çingiz Mustafayev adına Uşaq Düşərgəsinə və şəhid ailələrinə yardım edir.
İlin adamı mükafatı
280px|thumb|right| İlham Əliyevə "2013-cü ilin adamı" mükafatı təqdim olunur. 2001-ci ildə Çingiz Mustafayev adına Fond ANS Şirkətlər Qrupu ilə birgə "İlin adamı" mükafatını təsis edir. Bu mükafata Azərbaycan Respublikasının müstəqilliyi, onun çiçəklənməsi, müsbət imicinin formalaşdırılması naminə xidmətləri ilə seçilmiş şəxslər layiq görülür.
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əliyev "2002-ci ilin adamı" mükafatının və diplomunun təqdim olunması mərasimindəki (11 yanvar 2003-cü il) nitqində söyləyib:
Urartu dili
Urartu dili (Xaldey, Nairi və yaxud Biayni dili)  — Urartuluların qədim dili. Şərqi Qafqaz dillərinə yaxın olan hurrit-urart dilləri qrupuna mənsubdur. E.ə VI-cı əsrə qədər şimaldan cənuba Ağrı vadisindən Şimali İraka qədər, şərqdən qərbə Göyçə gölündən Van gölünə qədər olan əraziləri əhatə etmişdir.
Rekreasiya
Rekreasiya (polyakca – recreacya – istirahət. Lat. recreatio – istirahət) – Təbiətin qoynunda istiharət etmək və ya turist gəzintiləri yolu ilə sağlamlığın və əmək qabiliyyətinin bərpa olunması.
Rekreasiya dəyişilmələri
İstirahət edənlər və turistlər tərəfindən torpağın həddindən çox tapdanması (bərkiməsi), bitkilərin və xırda heyvanların məhv edilməsi nəticəsində ekosistemin tərkibinin, strukturunun və fəaliyyətinin antropogen diqressiyası (pisləşməsi). Bitkinin rekreasiya dəyişməsi retroqres tipli suksessiya variantıdır. Rekreasiya təsirinin intensivliyi rekreasiya yükü kimi qiymətləndirilir.
Rekreasiya diqressiyası
Əhalinin istirahəti üçün təbii komplekslərin (əsasən meşə biosenozları) intensiv istifadəsi nəticəsində dəyişməsi. Meşə biosenozuna əsas rekreasiya təsirləri bunlardır: mexaniki (tapdanma, budaqların kəsilməsi, odun hazırlanması, tonqal qalanması, heyvanların qorxudulması və s.), meşədən göbələk, giləmeyvə, çiçək və s. yığılması. Meşəyə daim təsir nəticəsində (bitkinin tapdanması və torpağın bərkiməsi) baş verir.
Rekreasiya coğrafiyası
Ərazi rekreasiya sisteminin – planetin quru ərazisində və akvatoriyasında istirahət yerlərinin yaranması, yerləşməsi və fəaliyyətini öyrənən elm sahəsi.
Rekreasiya ərazisi
Əhalinin istirahəti, sağlamlıq və əmək fəaliyyətini bərpa etmək üçün təyin olunmuş quru və ya su səthi sahəsi.
Rekreasiya kadastrı
İnsanın istirahəti və sağlamlığının bərpası məqsədilə ayrılmış ərazilər haqqında məlumatların məcmusu. Rekreasiya kadastrına obyektlərin estetik qiyməti, marşrutların mürəkkəblik dərəcəsi, onların müxtəlif istirahətçi kateqoriyası üçün əlverişliliyi və s. göstərilir.
Rekreasiya meşələri
Əhalinin kütləvi istirahət və əyləncə məqsədi üçün ayrılmış meşə sahələri. Bu məqsədlə təşkil olunan yaşıl zonalar, meşə-parklar təbii meşələr fonunda yaradılır və meşələrin normal funksiyası saxlanılmaqla rekreasiya həcmi artırılır. Belə ki, meşə-parklar yaradarkən orada meşə landşaftları, çəmənlik sahələri, ayrı-ayrı meşə talaları öz təbii halında saxlanılır. Eyni zamanda burada bir sıra tədbirlər sistemi də həyata keçirmək lazım gəlir. Meşə-parklarda çəmənliklər, idman meydançaları, gündəlik istirahət üçün evlər və s. yaradılması məsləhətdir. Park və qoruqdan fərqli olaraq Rekreasiya meşələrinə gələn vətəndaşlar müxtəlif istiqamətlərdə gəzintiyə çıxmaq, ç içək, göbələk, meyvə, giləmeyvə, dərman bitkisi yığmaq, balıq tutmaq imkanına malik ola bilər. Ona görə də Rekreasiya meşələrində xüsusi yollar, cığırlar şəbəkəsi də planlaşdırılır. Respublikamızda Rekreasiya meşələri əsasən sanatoriya və kurortlar ətrafında (İstisu, Şuşa, Şəki, Abşeron, Yalama) meşəli rayon mərkəzləri tərafında yerləşir.
Rekreasiya obyekti
İstirahət üçün ayrılmış kiçik təbiət sahəsi(göl, nohur, meşə talası və s.).
Rekreasiya potensialı
Təbiət ərazisinin insana müsbət fiziki, psixoloji təsir bağışlaması xassəsi. Bu əsasən istirahət vaxtı təzahür edir.
Rekreasiya resursları
İnsanın istirahətini təmin edən, onun sağlamlığını və əmək qabiliyyətini bərpa edən təbii resurslar.
Rekreasiya su hövzəsi
Əhalinin kütləvi istirahəti məqsədilə istifadə etdiyi su hövzəsi.
Darya Domraçeva
Həyatı
Darya Domraçeva 1986-cı il avqustun 3-də memarlar ailəsində anadan olub.
Modernləşmə nəzəriyyəsi
Müasirləşmə nəzəriyyəsi cəmiyyətlərdəki modernləşmə prosesini izah etmək üçün istifadə olunur. 1950-ci və 1960-cı illərin "klassik" modernləşmə nəzəriyyələri Karl Marks, Emil Durkheim və Maks Veberin qismən oxunmasının sosioloji təhlillərinə əsaslanmış və Harvard sosioloqu Talkott Parsonsun yazılarından güclü şəkildə təsirlənmişdir. Modernləşmə nəzəriyyəsi 1950 və 1960-cı illərdə sosial elmlərdə dominant paradiqmaya çevrildi, sonra dərin nüfuz etdi. O, 1991-ci ildən sonra, Frensis Fukuyama Soyuq Müharibənin sona çatması haqqında modernləşmə nəzəriyyəsinin və daha ümumən ümumbəşəri tarixin təsdiqi kimi yazdığı zaman geri qayıtdı. Bununla belə, nəzəriyyə mübahisəli bir model olaraq qalır.
Modernləşmə "pre-modern" və ya "ənənəvi" cəmiyyətdən "modern" cəmiyyətə tədricən keçid modelini nəzərdə tutur. Modernləşmə nəzəriyyəsi ənənəvi cəmiyyətlərin daha müasir təcrübələri mənimsədikcə inkişaf edəcəyini göstərir. Modernləşmə nəzəriyyəsinin tərəfdarları müasir dövlətlərin daha zəngin və güclü olduğunu və onların vətəndaşlarının daha yüksək həyat səviyyəsindən istifadə etməkdə daha azad olduğunu iddia edirlər. Yeni məlumat texnologiyası və nəqliyyat, rabitə və istehsalatda ənənəvi metodların yenilənməsi zərurəti kimi inkişaflar modernləşməni zəruri edir və ya ən azından status-kvoya üstünlük verir. Bu baxış tənqidi çətinləşdirir, çünki o, bu cür hadisələrin insanların qarşılıqlı əlaqəsinin sərhədlərini idarə etdiyini nəzərdə tutur, əksinə deyil. Bununla belə, bu, həm də, zahirən paradoksal olaraq, modernləşmənin sürətinə və şiddətinə insan təşkilatının nəzarət etdiyini nəzərdə tutur. Modernləşmə adlanan cəmiyyətlər ənənənin hökmranlığından çox, adətən mücərrəd prinsiplərin diktə etdiyi idarəetmə formalarına gəlirlər. Nəzəriyyəyə görə, ənənəvi dini inanclar və mədəni xüsusiyyətlər çox vaxt modernləşmə baş verdikcə daha az əhəmiyyət kəsb edir.
Modernləşmə nəzəriyyəsinin yüksəlişi və süqutu
1950–1960-cı illərin modernləşmə nəzəriyyəsi klassik təkamül nəzəriyyəsinə və ənənəvi cəmiyyətdən müasir cəmiyyətə keçidlə bağlı Veberin fikirlərinin Parsonian oxunmasına əsaslanırdı. Parsons 1930-cu illərdə Veberin əsərlərini ingilis dilinə tərcümə etdi və öz şərhini əlavə etdi.
1945-ci ildən sonra Parson variantı sosiologiya və digər sosial elmlərdə geniş istifadə olunmağa başladı. Modernləşmə nəzəriyyəsi ilə əlaqəli mütəfəkkirlərdən bəziləri Marion J. Levy Jr., Gabriel Almond, Seymour Martin Lipset, Walt Rostow, Daniel Lerner, Lucian Pye, David Apter, Alex Inkeles, Cyril Edwin Black, Bert F. Hoselitz, Myron Weiner, və Karl Deutsch.
1960-cı illərin sonlarında modernləşmə nəzəriyyəsinə qarşı müxalifət inkişaf etdi, çünki o, çox ümumi idi və bütün cəmiyyətlərə eyni şəkildə şamil edilmirdi. Bununla belə, Soyuq Müharibənin başa çatması ilə birlikdə modernləşmə nəzəriyyəsini canlandırmaq üçün bir neçə cəhd edildi. Frensis Fukuyama ümumbəşəri tarix kimi modernləşmə nəzəriyyəsindən istifadəni müdafiə etdi.Modernləşmə nəzəriyyəsini yenidən nəzərdən keçirmək üçün daha çox akademik səy Ronald İnqlehart və Kristian Uelzelin Modernləşmə, Mədəni Dəyişiklik və Demokratiya (2005) əsəridir. Inglehart və Welzel modernləşmə nəzəriyyəsinin 1960-cı illərin versiyasını əhəmiyyətli şəkildə dəyişdirdilər. Sənaye artımını demokratikləşmə ilə əlaqələndirən Lipsetdən fərqli olaraq İnqlehart və Velzel sənayeləşmə ilə demokratikləşmə arasında əlaqə görmədilər. Əvəzində onlar iddia edirdilər ki, yalnız müxtəlif yazıçıların post-sənaye adlandırdıqları iqtisadi modernləşmə prosesinin sonrakı mərhələsində, İnqlehart və Velzelin "özünüifadə dəyərləri" adlandırdıqları demokratikləşməyə rəvac verən dəyərlər meydana çıxır.
Bununla belə, modernləşmə nəzəriyyəsini canlandırmaq üçün edilən bu səylər bir çoxları tərəfindən tənqid olundu (aşağıda "Tənqidlər və alternativlər"ə baxın) və nəzəriyyə mübahisəli olaraq qaldı.
Zaqafqaziya rublu
Dövriyyəyə buraxılması
1922-ci ilin martında Azərbaycan, Ermənistan və Gürcüstanın daxil olduğu Zaqafqaziya Sosialist Federativ Sovet Respublikası quruldu. İttifaq Şurası bu respublikanın ali idarəedici orqanı oldu. Bu orqanın ilk dekretlərindən biri vahid pul sisteminin yaradılmasını nəzərdə tuturdu. Zaqafqaziya üçün vahid əskinasın buraxılışı (zakdenznak) əsas məsələ oldu. Bu vaxta qədər Sovet respublikalarının hər biri öz əskinaslarını buraxırdılar: Azərbaycan rublu, Ermənistan rublu və Gürcüstan rublu. Hər üç respublikada RSFSR-nin (sovznaklar, daha sonra çervonlar) əskinasları da dövriyyədə istifadə edilirdi. Bundan əlavə 1918-ci ildə buraxılan Zaqafqaziya Komissarlığının pulları da Azərbaycan və Gürcüstanda dövriyyədə idi (Ermənistanda 1922-ci ildə dövriyyədən çıxarılmışdı). .
Zakdenznakın ilk buraxılışı 1000 ilə 1.000.000 rubl arasında dəyişən əskinaslarla edildi. Bu seriyaya əlavə olaraq, 1923-cü ilin sonunda 10.000.000 rublluq zakdenznak da buraxıldı.
1924-cü ilin əvvəlində Zaqafqaziya Sosialist Federativ Sovet Respublikasının Xalq Komissarları Sovetinin yaranması ilə zakdenznak İttifaq Şurası adından deyil, Xalq Komissarları Sovetinin adından buraxılmaya başlandı.
Dəyərdən düşməsi
1923-cü il yanvarın 10-dan zakdenznakın pul kütləsinin böyüməsi cədvəllə təsvir edilmişdir: Cədvəldəki məlumatlardan göründüyü kimi, 1924-cü ilin 3,5 ayında Zaqafqaziyada pul kütləsi 1923-cü ilin bütün dövrlərinə nisbətən dəfələrlə artmışdır. 1 aprel 1924-cü ildə 1.000.000.000 rubl nominalında zakdenzak buraxıldı və həmin il 1-15 aprel tarixlərində 10.000.000.000 rublluq daha bir zakdenzak çap edildi. Eyni istehsal növünə sahib olan bu əskinaslar Azərbaycan üçün buraxılmışdır. İki həftəlik bir müddətdə onların buraxılışı 9836 trilyon rubl təşkil etmişdi.
Dövriyyədən çıxarılması
Mütəxəssislər dizayn və çap baxımından 1 və 10 milyard rublluq zakdenzak əskinaslarının 1923-1924-cü illərdə buraxılmış bütün zakdenzak əskinasların ən uğurlu olduğu qənaətindədirlər. Onların arxa tərəfində hündür sütun üzərində oturan sağ əlində üzüm dəstəsi tutan və sol tərəfində sünbül dəstəsi bağlı taxta söykənən, arxasında isə oraq və çəkic şəkili olan bərəkət ilahəsi təsvir edilmişdir.
Alış kursu 15 aprel 1924-cü il tarixində "Zarya Vostoka" qəzetində dərc olunan ZSFSR Ali İqtisadi Şurasının xüsusi qərarı ilə müəyyən edilmişdi: "Zaqafqaziya əskinaslarının alış kursu 15 aprel 1924-cü il tarixində bir rubla qızılla 12 milyard 500 milyon zakdenznak müəyyən edilsin."
Zakdenznakın dövriyyə müddəti 15 iyun 1924-cü ildə məhdudlaşdırılmışdı və son mübadilə müddəti 30 iyun 1924-cü il müəyyən edilmişdi. Lakin sonra daha iki müddət də, müvafiq olaraq 30 iyun və 31 iyul 1924-cü ilə qədər vaxt uzadıldı.
Məlumat üçün bildirək ki, 1924-cü ildə Tiflisdə nəşr olunan Zaqafqaziya maliyyə və statistik məcmuəsinə əsasən 14 aprel 1924-cü ilədək təqribən nə az nə də çox 16 kvadrilatrilyon (daha dəqiq - 15 873 487 285 373 000) Zaqafqaziya rublu çap edilmişdi.
2023 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
2023 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi 67-ci Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi idi. 2022 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində, Kaluş Orkestrı "Stefaniya" mahnısı ilə birinci oldu. Ukraynanın Rusiyanın Ukraynaya müdaxiləsi nəticəsində təhlükəsizlik narahatlığı səbəbindən tədbirə ev sahibliyini Böyük Britaniyanın Liverpul şəhəri elədi. Ukraynanın İctimai Yayım Şirkəti (UA: PBC) adından Avropa Yayım Birliyi (EBU) və aparıcı yayımçı olan Britaniya Yayım Korporasiyası (BBC) tərəfindən təşkil edilən müsabiqə Liverpool Arenada keçirilib və iki yarımfinaldan ibarət olub. Üç canlı şou britaniyalı müğənni Alesha Dixon, britaniyalı aktrisa Hannah Waddingham və ukraynalı müğənni Culiya Sanina tərəfindən təqdim edildi, İrlandiyalı televiziya aparıcısı Graham Norton finala qoşuldu.
Müsabiqədə 37 ölkə iştirak edib, Bolqarıstan, Monteneqro və Şimali Makedoniya, əsasən, 2021–2023-cü illər qlobal enerji böhranının iqtisadi təsiri səbəbindən iştirakını dayandırıb.
Məkan
2023-cü ildə müsabiqə Böyük Britaniyanın Liverpul şəhərində keçirildi. 1960, 1963, 1968, 1972, 1974, 1977, 1982 və 1998-ci illərdən sonra Böyük Britaniyanın bu yarışmaya 9-cu dəfə ev sahibliyi idi. ACC Liverpool kompleksində yerləşən qapalı arena, konsertlər və idman da daxil olmaqla tədbirlər üçün bir məkan kimi xidmət edir. Məkan əvvəllər 2008-ci ildə MTV Avropa Musiqi Mükafatları, 2008 və 2017-ci illərdə BBC-nin İlin İdman Şəxsiyyəti və 2022-ci ildə Bədii Gimnastika üzrə Dünya Çempionatına ev sahibliyi edib.
Ev sahibi ölkə seçimi
2022-ci il müsabiqəsini "Kalush Orchestra"-nın ifasında "Stefania" mahnısı ilə Ukrayna qazandı və Avroviziya ənənəsinə uyğun olaraq AYİ ilkin olaraq Ukraynaya 2023-cü il müsabiqəsini təşkil etmək imkanı verdi. Ukrayna daha əvvəl iki dəfə, 2005 və 2017-ci illərdə, hər iki dəfə Kiyevdə müsabiqəyə ev sahibliyi edib. Bununla belə, 2022-ci ildə Rusiyanın Ukraynaya hücumu fonunda, ölkənin tədbirə ev sahibliyi edə bilməyəcəyi ilə bağlı fərziyyələr irəli sürülüb. Bu səbəbdən bir neçə ölkə, o cümlədən Belçika, İtaliya, Niderland, Polşa, İspaniya (sonradan namizədliyini geri götürdü), İsveç və Birləşmiş Krallıq da daxil olmaqla, Ukraynanın edə bilmədiyi tədbirə ev sahibliyi etməkdə maraqlı olduğunu bildirib. Sonuncu dəfə müsabiqə əvvəlki ilin qalibi olan ölkədə 1980-ci ildə keçirilməmişdi.
16 may 2022-ci il tarixində Ukraynanın iştirakçı olan Ukrayna İctimai Yayım Şirkətinin (UA:PBC) sədri Nikolay Çernitski müsabiqəni dinc Ukraynada keçirmək istədiklərini və ölkənin tədbir zamanı bütün iştirakçılar və onların nümayəndə heyətlərinin təhlükəsizliyinə zəmanət verə biləcəyinə ümid etdiklərini bildirdi. Çernitski mayın 20-də bildirib ki, yayımçı müsabiqənin keçirilməsi ilə bağlı AYİ ilə müzakirələrə başlayacaq.
Çoxsaylı ukraynalı siyasətçilər müsabiqənin Ukraynada keçirilməsinin tərəfdarı olublar. Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski müsabiqənin bir gün Mariupolda keçiriləcəyinə ümid etdiyini bildirib. Kiyev Şəhər Dövlət Administrasiyası rəhbərinin birinci müavini Nikolay Povoroznik 26 may 2022-ci ildə bəyan etdi ki, xahiş edilərsə, Kiyev müsabiqəyə ev sahibliyi etməyə hazır olacaq. Ukraynanın Mədəniyyət Naziri Aleksandr Tkaçenko iyunun 3-də müsabiqənin ölkədə keçirilməsinə icazə vermək üçün AYİ ilə şərti dəyişiklikləri müzakirə etmək niyyətində olduğunu bildirib. Ukrayna hökumətinin Ali Rada üzrə nümayəndəsi Taras Melniçuk iyunun 10-da bəyan edib ki, müsabiqənin təşkilinə yardım etmək üçün komitə yaradılıb.
16 iyun 2022-ci ildə UA:PBC və Ukrayna hökuməti Ukraynada potensial ev sahibliyi variantlarını müzakirə etmək üçün AYİ ilə görüş keçirdi. İclasda UA:PBC potensial ev sahibi yerlər kimi Lvov, Zakarpatya və Kiyevi təklif etdi. Ertəsi gün AYİ həm UA:PBC, həm də üçüncü tərəf mütəxəssisləri ilə aparılan qiymətləndirmələrdən sonra Ukraynanın müsabiqəyə ev sahibliyi edə bilməyəcəyini və Birşmiş Krallıqda potensial ev sahibliyi üçün BBC ilə müzakirələrin başlayacağını elan etdi. Birləşmiş Krallıq 2022-ci il müsabiqəsində Sem Rayderin "Space Man" mahnısı ilə ikinci yeri tutmuşdu. Cavab olaraq, UA:PBC-nin sədri Çernitski və Ukraynanın Mədəniyyət Naziri Tkaçenko, Ukraynanın keçmiş Avroviziya qalibləri Ruslana, Camala və "Kalush Orchestra"-dan Oleq Psiuk ilə birlikdə tədbirin Ukraynada keçirilməsi ilə bağlı AYİ ilə gələcək danışıqların aparılmasını xahiş edən birgə bəyanat yaydılar. Bu mövqeyi Böyük Britaniyanın Baş naziri Boris Conson, Polşanın TVP telekanalı, Polşa Baş nazirinin müavini və Mədəniyyət Naziri Pyotr Qlinski və Britaniyanın Mədəniyyət Katibi Nadin Dorris dəstəkləyib. İyunun 23-də AYİ-nin növbəti bəyanatı tədbirin Ukraynada keçirilməməsi qərarını bir daha təsdiqlədi və bunun üçün təhlükəsizlik mülahizələrini vurğuladı, eyni zamanda ev sahibi ölkənin seçilməsi prosesini siyasiləşdirməməyə çağırdı.
25 iyul 2022-ci ildə AYİ, UA:PBC və BBC 2023-cü il müsabiqəsinin Birləşmiş Krallıqda keçiriləcəyini və ev sahibi şəhərin tender prosesinin eyni həftədə başlayacağını elan etdi.
Ev sahibi şəhərin tender mərhələsi
Böyük Britaniyanın Ukrayna adından müsabiqəyə ev sahibliyi edəcəyinin təsdiqlənməsi ilə eyni vaxtda BBC 2022-ci il iyulun 25-də tender prosesini başlatdı. BBC bildirdi ki, "Hər hansı potensial namizədlər potensiala malik olduqlarını nümayiş etdirən bir sıra minimum standartlara cavab verməlidirlər. Ən vacib nüans isə miqyasda və mürəkkəblikdə tədbirə ev sahibliyi etmək qabiliyyəti və təcrübəsidir." Əvvəlki illərdə ev sahibi şəhər üçün seçim meyarlarına aşağıdakılar daxildir: ən azı 10.000 tamaşaçı qəbul edə bilən məkan, maksimum 1500 nəfərlik jurnalistlər üçün mətbuat mərkəzi olan, beynəlxalq hava limanına asan giriş və ən azı 2000 nümayəndə, jurnalist və tamaşaçı üçün oteldə yerləşmə qabiliyyəti olması.
İstehsal
2023 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi Britaniyanın ictimai yayım şirkəti British Broadcasting Corporation (BBC) tərəfindən hazırlanacaq. Ukraynanın ictimai yayımçısı UA:PBC canlı şoular üçün Ukrayna elementlərini, o cümlədən mövzu incəsənəti, fon musiqisi, aparıcıların seçimi, açılış və interval çıxışları hazırlamaq və həyata keçirmək üçün BBC ilə işləyəcək. Üç şou BBC Studios Entertainment Productions və BBC Studios Music Productions tərəfindən hazırlanacaq.
Baş prodüser komandası Martin Qrin, baş komissar kimi Rachel Ashdown, icraçı prodüser kimi Endryu Kartmell, şou rəhbəri kimi Li Smithurst, müsabiqənin rəhbəri Tvan van de Nieuwenhuijzen və icraçı direktor vəzifəsində Ceyms O'Brayendən ibarətdir. Əlavə prodüser heyətinə çox kameralı rejissorlar Nikki Parsons, Richard Valentine və Ollie Bartlett, baş kreativ direktor Den Shipton, musiqi direktoru Kojo Samuel, səhnə tərtibatçısı Julio Himede, səs rəhbəri Robert Edvards və işıqlandırma üzrə dizayner Tim Routledge daxildir. Ukraynalı məsləhətçi qrupuna Oksana Skybinska, Tetiana Semenova və Herman Nenov rəhbərlik edirlər.
İlkin büdcənin 27 milyon funt sterlinqdən 36 milyon funt-sterlinqə (30,6 milyon avrodan 40,8 milyon avroya) qədər dəyişəcəyi gözlənilir ki, bunun da Liverpul Şəhər Şurası və Liverpul Şəhər Bölgəsinin Birləşdirilmiş İdarəsi hər biri 2 milyon funt sterlinq, 10 milyon funt-sterlinq Britaniyadan olacaq. BBC-dən isə 8–17 milyon funt-sterlinq ayrılacaq.
Vizual dizayn
2023-cü il müsabiqəsinin ümumi loqosu Ukrayna bayrağından istifadə edir.
7 oktyabr 2022-ci ildə ev sahibi şəhərin elanı ilə birlikdə EBU 2023-cü il müsabiqəsinin ümumi loqotipini açıqladı. Mərkəzində adətən ev sahibi ölkənin bayrağı olan Avroviziya ürəyində ölkənin ötən il qazandığı qələbəni əks etdirmək üçün bu ilki Ukrayna bayrağı var. 'Mahnı Yarışması' mətni aşağıda 'Birləşmiş Krallıq' və daha sonra 'Liverpul 2023' ilə müşayiət olunur.