cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Austerlits döyüşü
Nəticələr
Gün bitənə kimi müttəfiqlər 27 min adam ölü yaralı və əsir, 180 top və 45 bayraq itirərək Litava çayının arxasına çəkildilər. Franszılar 1 537 ölü, 6 943 yaralı və bir bayraq itki verdilər. Franszılar daha az qüvvə ilə qələbəyə nail oldular. Napoleon bacarıqla əsas zərbə istiqamətində qüvvələrin cəmləşdirilməsi prinsipindən yararlandı, dəqiqliklə hucum anını seçdi. Müttəfiqlər hərbi əməliyatların planlaşdırmada, təşkilatçılıq və aparılmasında bir sıra kobud səhvə(rəqibin qüvvələrinin zəif kəşfiyatı, Napoleonun pasiv hərəkətləri barədə yanlış nəticə, qoşunların iadrəedilməsində zəif uzlaşma)  yol verdilər. Austerlits vuruşması kordon strateqiyası və xətt taktikasının iflası idi, və fransız burjua hərbi sisteminin və döyüş sənətinin üstünlüyün göstərdi. Austerlits vuruşmasından sonra Fransa əleyhinə koalisiya dağıldı.
İman Mütləq
İman Mütləq — İordaniyalı sahibkar, maliyyəçi, sosial fəal; "Sigma Investments Group" şirkətinin banisi.
Həyatı
İman Mütləq iki övladını 24 yaşında həyat yoldaşından boşandıqdan sonra tənha ana olaraq böyütmüşdür.[1]
Mütləq Nyu York Texnologiya İnstitutunda Biznes Administasiyası magistraturasında maliyyə təhsili almışdır.[1]
Mütləq artıq 18 yaşında şəxsi ixrac-idxal biznesini yaratmış və daha sonra 27 yaşında Yaxın Şərq və Şimali Afrikanın regionalarını əhatə edən maliyyə sənayesinə daxil olmuşdur. O hazırda İordaniyanın Sigma İnvestments şirkətini idarə edir.[1]
O 2015-ci ildən MENA (Orta Şərq və Şimali Afrika) bölgəsində maliyyə xidmətləri ilə məşğul olan Bəhreyn "İngot Consutation" şirkətini idarə edir; bu şirkət dünya valyutaları və dəyərli metallarla ticarət etməyə, müştərilərə valyuta bazarına çıxmağa imkan verir.
Sumqayıt Özəl Türk Liseyi
thumbnail|Sumqayıt Özəl Türk Liseyinin hədiyyəlik saatı Sumqayıt Özəl Türk Liseyi — 1992-ci ildən 2014-cü ilə qədər Sumqayıtda fəaliyyət göstərmiş özəl lisey. Sumqayıt Özəl Türk Azərbaycan Respublikası Xalq Təhsili Nazirliyi ilə Türkiyədən gəlmiş maarifçi özəl şirkət – "Çağ" Öyrətim Şirkəti arasında 4 sentyabr 1992-ci il tarixdə imzalanmış Niyyət Protokolu əsasında açılan ikinci təhsil müəssisəsidir.
Türkiyədə fəaliyyət göstərən Nur Camaatının bir qolu olan Gülən Camaatının lideri Fəthullah Gülənin göstərişi və təşviqləri ilə bu ölkədən göndərilən maddi-texniki vəsaitlər o cümlədən müəllim heyətinin birgə səyi nəticəsində 1992-ci ildə Sumqayıt İlahiyyat Liseyi adı ilə faəliyyətə başlamış özəl lisey, 1998-ci ildə Türkiyədə baş verən "28 Şubat" hadisələrindən sonra Turqut Özal adına Sumqayıt Özəl Türk Liseyi adlandırılmışdır. thumb|SÖTL-in binasında hazırda [[Sumqayıt İstək Liseyi yerləşir]] 2014-cü ilin iyun ayında, Azərbaycanda bütün digər türk məktəbləri kimi, Sumqayıt Özəl Türk Liseyi bağlanıb.
Beynəlxalq fənn olimpiadalarında
İlk 15 il ərzində liseyin şagirdləri beynəlxalq fənn olimpiadalarında – 2 qızıl, 12 gümüş, 5 bürünc medal olmaqla ümumilikdə 19 medal qazanmışlar.
Məzunları
Liseyin məzunlarının 99 faizi ali məktəblərə qəbul olunmuşdur. Liseyin 2012/2013 tədris ilinin əvvəlinə qədər 500-dən çox məzunu olub ki, onların əksəriyyəti dünyanın 50-dən çox ölkəsində çalışır.
Stiv Cobs
Stiv Cobs, Stiven Paul Cobs — tanınmış Amerika ixtiraçısı və biznesmeni. O, Apple şirkətinin yaradıcılarından biri, direktorlar şurasının sədri və baş icraçı direktoru idi. Cobs həmçinin Pixar şirkətinin icraçı direktoru idi; 2006-cı ildə Pixar şirkəti The Walt Disney Company-ni əldə etdikdən sonra onun direktorlar şurasının üzvü olur.
XX əsrin 70-ci illərin sonunda o, Apple-in digər təsisçiləri olan Stiv Voznyak, Maykl Markkula və digərləri ilə birlikdə Apple II seriyalı kommersiyal cəhətdən çox uğurlu olan şəxsi kompüteri layihələndirir, istehsal və satışını təşkil edir. 1980-ci illərin əvvəlində isə o Macintoshun yaranmasına gətirib çıxaran istifadəçi üçün kompüter siçanı-nı təkmilləşdirir.
1985-ci ildə direktorlar şurasından istədiyi dəstəyi ala bilməyən Stiv Cobs Apple-dan qovulur və o, daha sonra NEXT şirkətini qurur. Yeni şirkət universitetlər və biznes-strukturlar üçün kompüter platforması hazırlamağa başlayır. 1996-cı ildə Apple qarşılıqlı razılaşma ilə NEXT şirkətini alır və Jobs yeni konqlomeratın sahiblərindən birinə çevrilir. O, həmçinin 1997-ci ildən şirkətin müvəqqəti baş icraçı direktoru olur, 2000-ci ildən isə bu vəzifəyə daimi təyin edilir. 2011-ci ilin avqust ayından icraçı direktor vəzifəsindən gedərək, vəfatına qədər Apple şirkətinin idarə heyətinin sədri olur.
1986-cı ildə Lucasfilm Ltd-nin kompüter qrafikası bölməsini alır. 1995-ci ildə "Oyuncaqların hekayəsi" adlı cizgi filminin çəkiliş komandasında icraçı direktor kimi iştirak edir. O, həmin şirkətin 2006-cı ildə The Walt Disney Company tərəfindən alınana qədər direktoru və səhmlərinin 50,1 faizinin sahibi olur. Həmin alqı-satqıdan sonra yeni şirkətin 7 faiz səhminə nail olur və direktorlar şurasının üzvü olur.
Stiv Cobs 5 oktyabr 2011-ci ildə Kaliforniya'da 56 yaşında pankreatit xərçəngindən vəfat edir.
Uşaqlıq illəri
left|thumb|150px|Steve Jobs Stiv Cobs San-Fransiskoda, amerikalı Coan Karol Sşieble və Suriya əsilli Abdulfattah Con Jandalinin oğlu olaraq dünyaya gəlmişdir. Anası tələbə olduğuna və körpə uşağa baxa bilmədiyinə görə onu körpələr evinə verirlər. Doğulduqdan 1 həftə sonra Kaliforniyadan Pol Cobs və Klara Cobsun (qızlıq soyadı Akopyan) ailəsi tərəfindən övladlığa götürülmüşdür. Stivin əsl atası Suriyadan olan immiqrantlardan Abdulfattah Con Jandali sonradan Nevada Universitetinin politologiya üzrə professoru oldu, hal-hazırda isə Nevadanın Rino şəhərində Boomtown Hotel Casinonun vitse -prezidentidir. Anası isveç və alman ailəsindən çıxmış aspirant Coan Sşieble (sonradan yeni həyat yoldaşının soyadı ilə Simson) dil patoloananatomu olur. Abdulfattah Con Jandali və Coan Sşieble Coanın atası vəfat etdikdən sonra evlənirlər və onların 1956-cı ildə Mona adlı qızları olur. Onun bioloji ata-anası 1962-ci ildə ayrılırlar. Bacısı Mona sonradan atalığının soyadını götürərərk Mona Simpson olur və gələcəkdə ABŞ-nin məşhur roman yazıçısı olur.
Stivi oğulluğa götürən Pol Cobs və Klara Cobs sonradan övladlığa Petti adlı bir qız da götürürlər. Pol Cobs elektronika şirkətlərinin birində mexanik idi və Stivə texnikanı öyrədirdi. Anası Klara mühasib işləyirdi. 1995-ci ildəki müsahibələrinin birində "uşaqlarınıza nə öyrətmək istərdiniz sualına" o demişdi: " Mən atam kimi onlara yaxşı ata olmaq istərdim. Mən bu barədə həyatımın hər günü düşünürəm". Ona valideynləri haqqında soruşanda o qətiyyətlə bildirmişdi " Pol və Klara Cobs mənim valideynlərimdir".
Təhsili və həyatda ilk addımları
1972-ci ildə Stiv Cobs Kaliforniyadakı Cupertino şəhərindəki Homestead High School orta məktəbinə gedir. Məktəbdən sonra Hewlett-Packard (HP)-a mühazirələr dinləməyə gedir, sonradan isə yay aylarında Stiv Voznyakla birgə orada mövsümi işçi kimi çalışır. 1972-ci ildə orta məktəbi bitirdikdən sonra Oreqon ştatının Portlend şəhərindəki kollecə daxil olur. Orada cəmi bir semestr təhsil almağına baxmayaraq, o kollecdə mühazirlər dinləməkdə davam edir. Bu zaman o dostlarının yanında, yataqxanada döşəmədə yatır. Boş butulkaları yığıb təhvil verərək çörək pulu qazanır, yerli krişnait məbədindən hər həftə pulsuz yemək alırdı. Sonradan o deyirdi: "əgər o zaman mən kollecdə kalloqrafiya kurslarına yazılmasaydım, proporsional şriftlər olmayacaydı."
1974-cü ildə Cobs Atari, Inc, şirkətinə video-oyun istehsalı üzrə mexanik işinə düzəlir. Topladığı vəsait ilə o mənəvi zövq üçün Hindistan məbədlərinin birinə getməyi planlaşdırır.
Cobs Nim Karoli Babanı ziyarət etmək və mənəvi kamillik almaq üçün üçün Hindistana gedir. O oradan başı qırxılmış və hind geyimində qayıdır. Bu müddətdə hətta o bir neçə dəfə narkotiklərdən də istifadə edir. Sonradan o bildirdi ki, əgər ərafındakılar onun kontrmədəniyyət əqidəsini bölüşmürlərsə, onda onun düşüncəsini başa düşə bilməzlər.
Hindistandan sonra Cobs Atari, Inc şirkətinə qayıdır və onun qarşısına  Breakout  oyunları üçün lövhələr hazırlamaq vəzifəsi qoyulur. Şirkətin rəhbərliyi ona oyun maşınında fəaliyyəti pozulmadan götürülən hər çip üçün $100 vəd edirdi. Cobs bu işi görməyi dostu Voznyakdan xahiş edir və gəliri yarı bölməyi qərara alırlar. Voznyak 50 çipi götürməyə nail olur. Ancaq şirkət onlara gözlənilən 5 min dollar əvəzinə cəmi 700 dollar verir.
Stiv Cobs Voznyakla birlikdə 1975-ci ildən başlayaraq Homebrew Computer Clubun fəaliyyətində iştirak etməyə başlayır. O Polaroidin yaradıcısı və ani fotoşəkilin ixtiraçısı olan H. Edvinin yaradıcılığına valeh idi və onu təkrarlamağa çalışırdı.
Apple dövrü
1977-ci ildə Cobs və Voznyak, Apple II-ni bazara təqdim etdilər, o zamanlar Apple II ev bazarında əhəmiyyətli bir yer əldə etmişdi və Applenin kompüter bazarındakı yerini sağlamlaşdırdı. 1980-ci ilin dekabrında Apple Computer xalqa açıldı. Eyni il Apple Computer Apple III-ü bazara çıxardı, lakin bu model bir əvvəlki modelin yerini ala bilmədi.
Həmin il Apple yeni texnologiyalı, ancaq kommersiya cəhətcə uğursuz olan Apple Lisa brendini bazara çıxardı.
Növbəti il Apple Super Bowl finalı efirindəə Ridli Skott tərəfindən yaradılmış "1984" adlı reklam roliki buraxdı. 24 yanvar 1984-cü ildə Apple-nin səhmdarlarının illik ümumi yığıncağında emosional Cobs Macintoshun yeni versiyasını təqdim etdi. Yenilik böyük hay-küylə qarşılandı. Bu Macintosh kompüterinin ilk uğurlu kommersiya layihəsi oldu.
Cobs Applenin iradəli direktoru olsa da, o dövr əməkdaşları onu qeyri-müəyyən və emosional menecer kimi xarakterizə edirlər. 1984-cü ilin sonuna satış göstəricilərinin pisləşməsi Cobsla Skallinin münasibətlərini pisləşdirir və onlar liderlik uğurunda mübarizəyə başlayırlar. Şirkətdə böyük ixtisarlar başlayır və ümüdsüzlük üstünlük təşkil edir. Stiv Cobs gecə keçənə qədər işləyir və hətta bəzən görüşləri səhər 7:00-a təyin edir.
Skalli hesab edir ki, Cobsun fəaliyyəti Apple üçün uğurlu olmayacaq və 24 may 1985-ci ildə onu vəzifədən götürmək üçün direktorlar şurasının iclasını çağırır. İclas Skallinin tərəfini tutur və Cobs vəzifədən gedir. O Apple-dən getdikdən beş ay sonra elə həmin il NeXT Inc. şirkətini təsis edir.
NeXT Computer dövrü
left|thumb| [[NeXTstation orijinal klaviatura, kompüter siçanı və monitor ilə]] Apple-dən getdikdən sonra Cobs 1985-ci ildə 7 milyon dollar kapitalla NeXT Computer şirkətini qurur. Bir ildən sonra Cobs pulsuz və perspektivsiz vəziyyətə düşür və vəsait axtarışına çıxır. Bir müddət sonra o milyarder Ross Peronun diqqətini cəlb edir və o Cobsun şirkətinə xeyli vəsait yatırdır. 1990-cı ildə NeXT işçi stansiyaları $ 9999 qiymtlə satışa çıxarılır. Apple Lisa kimi NeXT də texnoloji cəhətcə müasir idi, ancaq ondan elmi yeniliklərinə görə geri qalırdı. NeXT ilk növbədə sistemin proqramın proqram təminatı ilə güclü idi. Cobs NeXT məhsullarına yeni texnologiyaların təcrübəsi və innovasiyalı məhsul kimi baxırdı
İkinci nəsil təkmilləşdirilmiş NeXTcube də 1990-cu iləd buraxıldı. Cobs onu fərdi kompüteri əvəz edəcək məhsul kimi baxırdı. NeXTMail innovasiyasına görə yeni kompüter elektron poçt sistemi qurur və NeXTcube vasitəsilə elektron poçtla səs, təsvir, qrafika və video verirdi. Stiv Cobs bildirirdi ki, "bu kompüterlər insan kommunikasiyalarında və qrup işində inqilab yarada bilir". O eyni zamanda estetik təkmilləşməyə də böyük fikir verirdi. Bu NeXT-in apparat bölgüsünə də təsir edirdi. 1993-cü ildə artıq 5 min maşın satılır və NeXT NeXTSTEP / Intel-ə proqram təminatına çıxır. 1994-cü ildə şirkət ilk $ 1,03 milyon gəliri haqqında məlumat verir. В 1996-cı ildə NeXT Software, Inc veb-əlavələrin hazırlanması üçün WebObjects buraxır. NeXT Apple şirkəti tərəfindən 1997-ci ildə satın alındıqdan sonra, WebObjects Apple Store-nun qurulması və buraxılması üçün istifadə edilməyə başlandı.
Apple-a geri qayıdışı
1996-cı ildə Apple şirkəti Cobsu geri gətirmək üçün NeXT'i 429 milyon dollar qarşılığında satın aldı. Stiv Cobs 1997-ci ildə Applenin müvəqqəti CEO su seçilir.
NeXT'in satın alınması nəticəsində bir çox texnologiyası Apple məhsullarında istifadə edilməyə başlandı. Bunların arasında ən nəzərə çarpan nümunə, NeXTSTEP'in inkişaf etdirilən Mac OS Xin yazılması göstərilə bilər. Cobsun rəhbərliyində Apple, iMac'i bazara təqdim etməsiylə inanılmaz bir şəkildə satışları artırdı. O zamandan bəri ortaya qoyulan məhsullar gözalıcı dizaynları və marka qüvvətləndirmələri ilə Apple şirkətinə böyük faydalar qazandırdı.
Cobs şirkəti keçmiş illərdə personal kompüterlərə məhdud qalan məhsul yığımını kənarına atdı. iPod daşına bilər musiqi çalarının bazara çıxarılmasıyla birlikdə, iTunes rəqəmsal musiqi proqramı digər əməliyyat platformlarına uyğun halda bazara sürərək və iTunes online musiqi dükanını açaraq fərdi elektron məhsulları və online musiqi bazarlarına əl atdı.
Cobs Appleda ildə 1 dollar qarşılığında bir neçə il ərzində işləyib, bu ona eyni zamanda Ginnesin Rekordlar Kitabında "Ən Aşağı maaşlı CEO"su ünvanını qazandırdı. Apple-ın qazancları artığında və firma mənfiləri yerinə müsbətlər artmağa başlayanda, firma ünvanından "müvəqqəti"ni qaldırdı. Rəsmi olaraq Apple-dan maaşı hələ 1 $ olaraq davam etməkdədir, təbii ki, Apple firmasından bu vaxt hədiyyələr verilir. Məsələn: 1999-ci ildə 90 milyon $ dəyərində bir qayıq, və hissələrdən təxminən 30 milyon $-lıq bir pay.
Cobsun hər zaman mükəmməl razı etmə və alverçilik qabiliyyətlərinə görə hörmət edilir.
Pixar Animasiya studiyası
1986-cı ildə Cobs və Edvin Catmull müştərək Emeryville, Kaliforniyada animasiya studiyası olan Pixarı qurdular. Firma əslində Lucasfilmin kompüter qrafikləri hissəsi üzərinə quruldu. Cobs Lucasfilmin bu hissəsini 10 milyon $-a (istənilən miqdarın üçdə-birinə) Sahibi Corc Lukasdan almışdır. Firma az qala 10 il sonra partlayışını "Oyuncaqların hekayəsi" (Toy Story) ilə etmişdir. Ondan bəri 1998-ci ildə "Flikin macəraları" (A Bug's Life), 1999-cu ildə "Oyuncaqların hekayəsi 2" (Toy Story 2), "Sevimli Canavarlar" (Monsters, Inc.), 2003-cü ildə "Nemonun axtarışında" (Finding Nemo) və 2004-ci ildə "İnanılmaz Ailə" (The Incredibles) filmləri mükafatlara layiq görülmüşdür. 2006-ci ildə "Cars", iki nominasiyada Oskara namizəd göstərilmiş, 2007-ci ildə də Ratatuy, ən yaxşı animasiya nominasiyasında Oskar mükafatı qazanmışdır.
"Nemonun axtarışında" (Finding Nemo) və 2004-ci ildə "İnanılmaz Ailə" ( The Incredibles) filmləri akademiya mükafatlarında ən yaxşı animasiya film nominasiyasında mükafat qazanmışdır.
Şəxsi həyatı
18 mart 1991 ci il Cobs Lauren Pauell ilə evləndi, evliliklərindən üç uşaq sahibidilər. Eyni zamanda evlilik xarici olan bir qızı var, adı da Liza Cobs.
Cobs vegeterian idi lakin bəzi mənbələrdən alınan xəbərlərə görə zaman-zaman balıq da yeyir.
31 iyul 2004-cü ildə Cobs, pankreasında görülən xərçəng şişinin aldırtmak üçün əməliyyata girdi. Cobsda nadir olan bir pankreas xərçəngi tapılmışdı, elmi adı "Islet Hücrəsi Neurodocrine şişi" olaraq bilinir. Cobsda olan bu xərçəng tipində kemoterapiya və ya radiasiya terapiyasına ehtiyac qalmamışdır.
Stiv cobsun sonradan tapdığı və yaxşı münasibət saxladığı bioloji anası Coan Simpson ağır xəstə olduğuna görə Stivin ölümünü ona deyə bilmirlər.
Xatirəsi
19 oktyabr 2011-ci ildə Apple şirkətinin ABŞ-dəki firma mağazaları bir neçə saatlığa bağlanaraq Stiv Cobsun xatirəsini yad etdilər.
Du Fu
Du Fu(Çincə:杜甫, ) — Tan dönəminin Çin şairi.
Şəki Özəl Türk Liseyi
Şəki Özəl Türk Liseyi — Şəkidə Azərbaycan-Türkiyə özəl liseyi.
Azərbaycanın ən qədim yaşayış məskənlərindən biri olan Şəki indiyədək təkcə özünün məşhur Xan sarayı, ədəbiyyat, fikir adamları ilə tanınırdısa, indi bu şərəfli siyahıda Şəki Azərbaycan–Türk özəl liseyi də özunə məxsus yer tutur.
Şən, nikbin, hazırcavab, zəkalı və təhsilə çox maraqlı olan şəkililərin israrlı tələbi nəticəsində açılan və əhali ilə bir ailə kimi fəaliyyətə başlayan liseyimiz qısa müddətdə təkçə Şəki şəhərində deyil, Qafqazın cənub ətəklərində bütün ərazidə rəğbətlə qarşılandı. Qarşılıqlı sevgi və hörmət üzərində qurulan hər bir fəaliyyətin sonu və nəticəsi isə müvəffəqiyyətdir. Buna görədir ki, indiyədək şagirdlərimiz təlimdə və tərbiyədə yüksək nəticələr əldə edirlər. Onlar dünyanın müxtəlif yerlərində kecirilən olimpiada və bilik yarışlarında doğma Azərbaycanımızı layiqli şəkildə təmsil edirlər. Respublika olimpiadalarında şagirdlərimizdən 9 nəfəri birinci yeri, 12 nəfəri ikinci yeri, 10 nəfəri üçüncü yeri, 23 nəfəri isə dördüncü yeri tutmuşlar.
Dünya olimpiadalarında və layihə yarışmalarında qazandığımız 2 qızıl, 2 gümüş, 2 bürünc medal uğurlarımızın bariz ornəyidir.
Liseyin əldə etdiyi nailiyyətlər bölgənin diqqətini özünə cəlb etmiş, ətrafda olan rayonlardan burada da lisey açmaq təklifləri irəli sürülmüşdür. Bu gün Zaqatalada və Qaxda müvəffəqiyyətlə fəaliyyət göstərən “Araz” kursları məhz bu tələblərin nəticəsində meydana çıxmışdır.
2014-cü ilin iyun ayında, Azərbaycanda bütün digər türk məktəbləri kimi, Şəki Özəl Türk Liseyi bağlanıb.
I İslam Gəray
I İslam Gəray — VIII Krım xanı.
Krım xanı I Mehmed Gərayın oğludur. Atasının 1524-cü ildə noqaylar tərəfindən qətlə yetirilməsinin ardından İslam Gəray və qardaşları əsir alındılar. Bir neçə qardaşı qətlə yetirildi. Qaçan qardaşı I Qazi Gəray hakimiyyəti ələ alsa da, atasının qətlində ittiham olunurdu və bu səbəblə yerli əyanlar tərəfindən səltənəti qəbul edilmirdi. Bu səbəblə hakimiyyətdən alındı və yerinə əmisi I Səadət Gəray gətirildi.
Bir müddət sonra əsirlikdən qayıdan İslam Gəray kalqay elan edildi. Ancaq taxtda gözü var idi və bu səbəblə bir neçə dəfə əmisinə qarşı ayaqlandı. Nəhayət 1532-ci ilin mayında əmisinin taxtdan könüllü şəkildə çəkilməsinin ardından hakimiyyəti ələ aldı. Ancaq eynilə qardaşı kimi onun da səltənəti Osmanlı sultanı tərəfindən qəbul edilmədi və 5 ay sonra yerinə digər əmisi Sahib Gəray xan, özü isə kalqay təyin edildi.
Orta Asiyanın monqollar tərəfindən istilası
Orta Asiyanın monqollar tərəfindən istilası — 1219-cu ildə başlanmış fütuhat.
Tarixi
Monqollar Kulun-Bukir gölündən Altay dağlarının qərb hissəsinə qədər olan ərazidə yaşayırdılar. XII əsrdə bu ərazidə kerait, merkit, oyort, noyman, tatar və digər tayfalar məskunlaşmışdı. XII əsrin sonunda köçəri maldarların tayfa ittifaqları yarandı. Bu ittifaqlardan birinin başçısı Timuçin 1155-ci ildə Onon çayının sağ sahilindəki Dulun-Boldaq adlı yerdə anadan olmuşdu. Onun atası Yesugey kiyat tayfasından idi. Monqol mənbələrində deyilir ki, Timuçin Çingiz xanın atasının uşaq doğulmamışdan əvvəl məğlub etdiyi tayfalardan birinin başçısının adı olmuş və atası həmin adı oğluna qoymuşdur. Monqol rəvayətlərinə görə, uşaq ovcunda qurumuş qan ləkəsi ilə doğulmuşdur. Atası öləndə Timuçinin 12 yaşı var idi. Temuçin, kiçik qardaşları və anası ovla və balıq tutmaqla dolanmalı olmuşlar. Timuçin digər monqol tayfalarını özünə tabe etdi və 1189-cu ildə əyanlar onu xan elan etdilər. Lakin merkitlərin yeni başçısı Camuka da 1201-ci ildə xan elan olundu. İki rəqib arasında hakimiyyət uğrunda mübarizə başlandı və 1203-cü ildə Camuka həlak oldu. 1202-1205-ci illərdə Timuçinin qoşunu tabe olmaq istəməyən merkit, noyman və digər tayfaların silahlı qüvvələrini darmadağın etdi. 1206-cı ildə Onon çayı sahilində monqol əyanlarının Böyük Qurultayı çağrıldı. Timuçin Böyük xan- Çingiz xan elan olundu. Çingiz monqol dilindəki “Çinq” sözündən olub güclü deməkdir. Çingiz xan oxumaq və yazmaq bilmirdi. Dövlət yaranandan sonra monqollar uyğurların əlifbasını mənimsəmişdilər. Çingiz xan Cənubi Sibir və Mərkəzi Asiyanın köçəri tayfalarının hərbi-feodal dövlətini yaratdı. Onun oğlu Cuci Sibirin köçəri tayfalarını mərkəzi dövlətə birləşdirdi. Baykal gölünün sahilində yaşayan buryatlar və yakutlar, daha sonra uyğurlar Monqol dövlətinə birləşdirildilər. 1209-cu ildə Çingiz xanın qoşunu Çinin şimalına yürüş etdi. 1211-ci ildə Yeddi suyun şimalı işğal etdildi. Monqol qoşunu onlardan qaçan merkit və noyman tayfalarını təqib edərək Çinin doxsanadək şəhərini tutdu. 1210-1211-ci illərdə Karluk dövlətinin hakimi Arslan xan Çingiz xanın asılılığını qəbul etdi. 1211-ci ildə Çingiz xanın oğlu Xubilay mərkəzi Beşbalıq olan Turfana və karlukların ərazisinə göndərilmişdi. 1218-ci ildə Çingiz xan Mavərənnəhr ətrafındakı əraziləri dövlətinə birləşdirdi.
Elçin Sangu
Elçin Sangu (d. 13 avqust 1985) — Türk aktrisa.
Atropatan itburnusu
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Ümumi yayılması
Türkiyədə təbii yayılması mövcuddur.
Azərbaycanda yayılması
Naxçıvan MR-in Ordubad rayonunun Unus kəndi ərazisində rast gəlinir.
Bitdiyi yer
Orta dağ və subalp qurşaqlarında daşlı qayalı yamaclarda, meşənin açıq quru yerlərində yayılmışdır.
Təbii ehtiyatı
Azərbaycanda dar bir arealda yayılmışdır.
Bioloji xüsusiyyətləri
Təbiətdə 0,5-0,7 m hündürlükdə olan koldur. Bitkinin cavan zoğları sıx yumşaq tüklüdür. Zoğun qabığı tutqun qəhvəyi rəndə olur və ağımtıl sarı qaidə hissəsi enli, ucu sivri, seyrək qopar tikanlarla örtülüdür. Yarpaqları 6-7 sm uzunluğunda olub 5 ədəd kiçik (2 sm-ə qədər) yarpaqcıqdan ibarətdir. Çiçək saplağı 1-1,2 sm uzunluğunda olur və ağ yumşaq qaramtıl vəzili qopartikanlarla örtülü olur. Kasayarpaqları lansetşəkillidir və 1-1,1 sm uzunluğunda olur.İyun və iyul ayları arasında çiçək açır. Meyvəsi yumru və ya tərs yumurtavarıdır, üzəri vəzili qopartikanlarla örtülü olub, qırmızımtıl rəngdədir. Meyvələri yetişdikdə tökülmür.
Çoxalması
Təbiətdə generativ yolla çoxalır.
Təbii ehtiyatının dəyişilməsi səbəbləri
Başlıca olaraq insan fəaliyyətidir.
Becərilməsi
Məlumat yoxdur.
Qəbul edilmiş qoruma tədbirləri
Xüsusi qəbul edilmiş qoruma tədbiri yoxdur.
Zəruri qoruma tədbirləri
Azərbaycanın "Qırmızı Kitabı"na daxil edilməsi zəruridir.
Quba Özəl Türk Liseyi
thumb|220px|right|Quba Özəl Türk Liseyi Quba Özəl Türk Liseyi — Qubada Azərbaycan-Türkiyə özəl liseyi.
2014-cü ilin iyun ayında, Azərbaycanda bütün digər türk məktəbləri kimi, Quba Özəl Türk Liseyi bağlanıb.
Achillea umbellata
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Sopka
Müxtəlif mənada işlənən termindir. Sibir də və Uzaq Şərq də meşə siz dağ zirvəsində, Kamçatka da vulkan konusu na, Qafqaz da isə palçıq vulkanı na sopka deyilir
Lyaene-Virumaa
Lyaene-Virumaa ( və ya Lääne-Viru maakond) — Estoniyanın vilayətidir. Vilayətin paytaxtı Rakvredir. Sahəsi 3 628 km², əhalisi 66 996 min nəfərdir. Şimaldan Fin körfəzi suları ilə yuyulur.
Əhali
Estonlar əhalinin 84,8 %, ruslar 10,7 %, ukraynalılar 1,4 %, finlər isə 1,5 %, digərləri 1,6 % (beloruslar, almanlar, tatarlar, ermənilər) təşkil edir.
Şəhər və icmalar
Lyaene-Virumaa özündə 12 icmanı və 3 Şəhəri birləşdirir.
Elman Abdullayev
Elman Telman oğlu Abdullayev – Azərbaycan Respublikasının Efiopiya Federativ Demokratik Respublikasında fövqəladə və səlahiyyətli səfiri (2014–2020).
Həyatı
1976-cı ildə Gəncədə anadan olub. Gəncə şəhər 14 saylı orta məktəbi bitirib, ali təhsilini Misirin Qahirə Universitetində alıb. Magistr dərəcəsinə ABŞ-nin Kaliforniya Dövlət Universitetində yiyələnib.
1999-cu ildən Azərbaycan XİN-də işləyir. Yaxın Şərq idarəsində, Azərbaycanın Avropa İttifaqındakı nümayəndəliyində xidmət edib, Los-Ancelesdəki Baş konsulluğunda konsul vəzifəsində çalışıb.
18 sentyabr 2014-cü il tarixində Azərbaycan Respublikasının Efiopiya Federativ Demokratik Respublikasında fövqəladə və səlahiyyətli səfiri təyin edilib. 16 dekabr 2020-ci ildə vəzifəsindən geri çağırılıb.
Azərbaycan və rus dillərindən başqa, ərəb, fars, ingilis və fransız dillərini bilir.
İki övladı var.
Aerozol katastrof (fəlakət)
AEROZOL KATASTROF (FƏLAKƏT) – təbii (məs., vulkan püskürməsi) və ya süni (məs. böyük nüvə konflikti) səbəblər nəticəsində aerozolun miqdarının kəskin yüksəlməsi. Atmosferdə geniş aerozol zonasının yaranması atmosferin saflığını azaldır, bununla əlaqədar Yer səthinə düşən günəş radiasiyasını zəiflədir. Bu isə, öz növbəsində iqlimin (havanın) soyumasına, geniş ərazilərdə bitkilərin donmasına, heyvanların, insanların soyuqdan və aclıqdan kütləvi qırğınına səbəb olur. Aerozol katastrof şübhəsiz, keçmiş geoloji dövrlərdə baş vermişdir. O, nüvə müharibəsi olarsa da baş verə bilər.
Səməni halvası
thumb|250px
Səməni halvası — şirniyyat növü.
Novruzla bağlı elə şirniyyatlar var ki, hazırlanması çətin olduğundan çox az adam onu bişirməyə həvəs göstərir. Onlardan biri də xalq arasında səməni halvası kimi tanınan şirniyyat növüdür.
Faydası
Səməni halvasına bəzən suhan halvası və ya İsfahan halvası da deyirlər. Səməni halvasını başqa şirniyyatlardan fərqləndirən xüsusiyyətlərdən biri onun demək olar ki, ekoloji cəhətdən tam təmiz olmasında, yalnız təbii məhsullardan hazırlanmasındadır. Dietoloqlar müasir istehsalın insan orqanizminə vurduğu ziyanı təsdiqləməyə məcburdurlar. Səməni halvası öz faydalı keyfiyyətinə görə Azərbaycan mətbəxinin bir sıra şirniyyatlarını geridə qoyur. Uşağa süd verən analara məhz səməni halvasını məsləhət görürlər, çünki tərkibindəki ədviyyələr belə qadının südünü artırır.
Novruzda bişirilən səməni halvası «jenşen»dən də faydalıdır, yaxşı bişirilmiş səməni halvası qan dövranını, insanın əhval-ruhiyyəsini yaxşılaşdırır.
Hazırlanma texnologiyası
Səməni və ya İsfahan halvasının maraqlı bişirilmə texnologiyası var. Halvanı bişirmək üçün yüksək keyfiyyətli, çox da köhnə olmayan buğda tələb olunur. Buğda təmizlənir, yuyulur və ilıq suya qoyulur. Suya qoyulmuş buğda dəfələrlə yuyulmalıdır ki, suda qalıb iylənmasin. Bir-iki gün belə yuyulduqdan sonra buğdanın şişdiyini müşahidə edirik, bundan sonra buğda bir də yuyulur və yaş torbanın içinə qoyulur. Burda da buğdanın yuyulması və nəmlənməsi davam etdirilir. Buğdanın keyfiyyətindən asılı olaraq bu proses 2-7 gün arasında davam edə bilər.
Başqa variant da var. Bəzi insanlar buğdanı çəkəndən sonra bir qazana töküb üzərinə bir az su əlavə edirlər və bir gün soyuducuda saxlayırlar (çox saxlamaq olmaz, çünki turşuyar). Sonra qazandakı qarışığı tənzifdən keçirirlər.
Daha sonra alınmış mayedə unu yoğururlar. Artıq səməni halvasını bişirmək olar. Bunun üçün mümkün qədər yekə mis və ya çuqun tava götürülür. Bundan əlavə halvanı qarışdırmaq üçün möhkəm dəstəyi və iti burnu olan ərsin deyilən mis əşyadan istifadə edilir. Ərsin yoxdursa, onu əvəz edə bilən başqa alət gərəkdir. Əslində isə ərsinin olması çox vacibdir, çünki səməni halvası çox uzun müddətə əmələ gəlir və halvanı qarışdırmaq üçün ərsinin olmaması bu işi yerinə yetirən insanı yersiz əsəbləşdirir.
Beləliklə, səməni halvası mis tavada ərsin vasitəsilə daim qarışdırlmaqla hazırlanır. Halva yanmasın deyə ara-sıra halvanın altına kərə yağı vurulur. Bu qarışdırma prosesi 4-8 saatacan çəkə bilər. Sona yaxın xəmir qəhvəyi rəngə çalır.
Kulinariya dərsliklərində təklif olunan nisbətlər aşağıdakıdır:
Səməni halvası ilə bağlı mərasimlər
Səməni halvası ilə bağlı bəzi mərasimlər də olub. Məsələn, böyük çillənin başlanğıcında insanlar qışdan qorxmadıqlarını nümayiş etdirməkçün səməni halvası bişirərmişlər. Halvanın ununu 7 evdən götürərmişlər. Bişirəndə içinə badam, olmadıqda isə fındıq qoyarmışlar. Elə əsl mərasim də bundan sonra başlarmış. Qadınlar səməni tavasının başına dolanıb yallı gedər və səs-səsə verib oxuyarmışlar:
Səməni, saxla məni, İldə cücərdərəm səni. Səməniyə saldım badam, Qoymurlar bir barmaq dadam. Səməni, bezana gəlmişəm, Uzana-uzana gəlmişəm.
Halva hazır olandan sonra onu evlərə paylayarmışlar
Cabir Xəlilov
Həyatı
Cabir Xəlilov Zahid oğlu 1958-ci il martın 24-də Gəncə şəhərində anadan olmuşdur. 1975-ci ildə Nəsimi rayonu  42 saylı məktəbi, 1980-ci ildə isə M.V.Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsini bitirmişdir. 1980- 2001-ci illərdə Bakı Dövlət Universitetində müəllim və baş müəllim vəzifələrində çalışmışdır. 1999-cu ildə hüquq elmləri namizədi adını almışdır. 2001-ci ildən hal-hazıra qədər Bakı Dövlət Universitetinin dosentidir. 1997-2007 illərdə Xəzər Universitetində müəllim, Hüquq departamentinin müdiri və dekanı vəzifələrində işləmişdir. 2007-cil ildən hal-hazira qədər isə Xəzər Universitetinin Xəzər Universitetinin Humanitar, Təhsil və Sosial elmlər fakültəsinin dekanıdır.
Elmi Fəaliyyəti
C.Xəlilovun tədqiqat sahəsi andlı iclasçılar institutunun müqayisəli təhlili və Azərbaycan məhkəmə sistemində tətbiqinə həsr olunmuşdur. C.Xəlilov 1999-cu ildə, Qafqаz regiоnundа yaradılmış və ixtisаslаşdırılmış təhsil qurumu kimi Xəzər Universitetində Hüquq klinikаsının yaradılmasında aparıcı rola malik olmuşdur. O, həmçinin, Amerika Hüquqşünaslar Assosiasiyasının Mərkəzi Avropa və Asiya üzrə Hüquq təşəbbüsünün (ABA CEELI) dəstəyi ilə 2004-cü ildə ilk dəfə Xəzər Universitetində yaradılmış Məhkəmə zalı layihəsinə rəhbərlik etmişdir. Bununla yanaşı, Azərbaycan Respublikası Bakı Dövlət Universitetinin 90 illik yubileyi münasibətilə Universitetin və fakültənin ictimai həyatındakı fəal mövqeyinə və gənc nəslin yetişdirilməsindəki xidmətlərinə görə Fəxri Fərmanla təltif edilmişdir.
C.Xəlilov 40 yaxın elmi məqalələrin müəllifidir.
Orta əsr Ağsu şəhəri Arxeoloji Turizm Kompleksi
Tarixi
XVIII əsrdə əhalisinin sayına görə Ağsu Azərbaycanın ən böyük şəhəri olub. 1735-ci ilin mayında Nadir şah tərəfindən Ağsu qəsəbəsi yaxınlığında tikdirilən qala uzun müddət bu bölgədə çox əhəmiyyətli iqamətgah olmuşdur. Nadir şahın bölgəyə təyin etdiyi hakimlər, Şirvan xanları bu qalada otururdular. XVIII əsrin məşhur səyyahları Samuel Qmelin, Biberşteyn, Bronevski və başqaları bu qala haqqında yazmışlar. Ağsu qalası Nadir şaha qarşı Şirvan zadəganlarının üsyanlarının mərkəzi də olmuşdur. Bu qalaya Şəkili Hacı Çələbi xan və Məhəmmədhəsən xan, Qubalı Hüseynəli xan, Fətəli xan və Şeyxəli xan, Ağa Məhəmməd şahın sərdarları Mustafa xan Dəvəli və Əliqulu xan, rus sərkərdəsi qraf Valeryan Zubov, Naibüssəltənə Abbas Mirzə hücum etmiş, mühasirədə saxlamış, bəziləri almış, bəziləri isə uğur əldə edə bilməyərək kor-peşman geri qayıtmışlar. Ağsuda iki dəfə taun xəstəliyi yayılmış, xeyli insan bundan vəfat etmişdi. Şirvan xanları dövründə Ağsuda sənətkarlıq, ticarət, mədəniyyət xeyli inkişaf etmişdi.
Ərazisi
Orta əsr Ağsu şəhərinin ərazisi plan etibarilə düzbucaqlı formada olmaqla təqribən 40 hektar sahəni əhatə edir. Ətrafı dərin xəndək və val şəklində olan müdafiə sistemi ilə möhkəmləndirilib. Cənub divarlarının uzunluğu 632,6, şimal divarlarının uzunluğu 629,5, şərq divarlarının uzunluğu 637,3, qərb divarlarının uzunluğu isə 630 metrdir.
Arxeoloji tədqiqatlar
2010-2012-ci illərdə "Orta əsr Ağsu şəhəri" Arxeoloji Turizm Kompleksi layihəsi çərçivəsində AMEA Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutu və Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyinin birgə Ağsu arxeoloji ekspedisiyası burada tədqiqata başlayıb. Əvvəlcə 600 kv/m. sahədə kəşfiyyat səviyyəsində öyrənilmiş şəhər yerinin nisbətən təpə və çuxurların az olduğu hissəsində qazıntı işlərinə start verilib. Tədqiqat nəticəsində məlum olub ki, qazıntı sahəsinin mərkəzindən daş döşəməli şəhər küçələrindən biri keçirmiş. Küçənin 5 metr cənubunda şəhər meydanlarından biri üzə çıxmış, meydanın qərb hissəsində iri bina qalığı aşkar olunmuşdur .Orta əsr Ağsu şəhərində ilk arxeoloji kəşfiyyat işləri 1983-cü ildə Fazil Osmanovun rəhbərliyi ilə Ağsu-İsmayıllı ekspedisiyası tərəfindən aparılmışdır. Tədqiqatlar Ağsu şəhərinin birtəbəqəli (XVIII əsr) abidə olduğunu üzə çıxarmış, xanlıqlar dövrünü arxeoloji baxımdan öyrənmək üçün önəmi anlaşılmışdır.
Orta əsr Ağsu şəhərində genişmiqyaslı arxeoloji tədqiqatlara 2010-cu il mart ayından Qafar Cəbiyevin rəhbərliyi ilə Ağsu arxeoloji ekspedisiyası başlamış və 2012-ci ilin sonlarına qədər davam etmişdir. 3 illik arxeoloji qazıntılar nəticəsində 1,5 hektar sahə açılmış, Azərbaycan və dünya tarixi üçün maraqlı tapıntılar üzə çıxmışdır.
Sürətlə tikilməsinə baxmayaraq, dövrünün ən mükəmməl şəhər planlaşdırması tətbiq edilmişdir. Qazıntılar zamanı, daş döşənmiş küçə və yollar, su və kanalizasiya xətləri, zibil çeşidləri üçün ayrıca quyular, sənətkarlıq emalatxanaları və s. aşkar edilmişdir.Topoqrafik plan hazırlandıqda məlum olmuşdur ki, düzbucaqlı şəkildə üzü qiblə istiqamətinə tikilmiş şəhərin şimalı ilə cənubu arasında dəniz səviyyəsindən 10 metr hündürlük fərqi var. Şəhərdə arxeoloji tədqiqatlar aparılanda bu fərqin evlərin və məhəllələrin su ilə təchiz edilməsində mühüm rol oynadığı görünmüşdür .Tədqiqatçılar ilkin qazıntılar zamanı aşkar edilmiş XII əsrə aid bir sıra maddi-mədəniyyət nümunələrinə istinad edərək “Xaraba şəhər”in daha qədim yaşayış məskəni olması qənaətindədirlər. Şəhərin ərazi cəhətdən böyüklüyü, ticarət əlaqələri üçün əhəmiyyətli mövqedə yerləşməsi də deyilənləri təsdiq edir. “Xaraba şəhər”in adı da hələ mübahisəlidir. Buranı Ağsu, Yeni Şamaxı, hətta Beyləqan adlandıranlar da vardır. Şübhəsiz, arxeoloji tədqiqatlar hələ tariximizin açılmayan çox-çox səhifələrini üzə çıxaracaqdır ."Miras" Mədəni İrsin öyrənilməsinə kömək İctimai Birliyi və AMEA Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutu Ağsu arxeoloji ekspedisiyası müxtəlif turizm təşkilatlarının təmsilçiləri və KİV nümayəndələrinin iştirakı ilə hər il ənənəvi olaraq Orta əsr Ağsu şəhərinə infotur təşkil edir.
Achillea valesiaca
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
IX Konstantin Monomax
IX Konstantin Monomax — Makedonlar sülaləsi ndən olan Bizans imperatoru (11 iyun 1042–11 yanvar 1055). O, imperator taxt-tacını VIII Konstantin in qızı Zoya Porfirogenet ilə evlənərək əldə etmişdir.
Mənşə
Monomaxlar sülaləsi nin mənşəyi naməlumdur. Sülalənin adı yunan dili ndən tərcümədə «tək güləşçi» deməkdir. Sülalənin adı X əsrin axırlarından bəri qeyd olunur. Sülalənin müxtəlif sərkərdə üzvləri olmuşdur. Bir mənbəyə görə, Monomaxlar Konstantinopol şəhəri nə yerləşmiş erməni aristokratiyasından gəlirlər. Başqa bir mənbəyə görə onlar yunan əsillidirlər. Dövrün Bizans tarixşünası Mixail Psell sülalə haqqında təməl məlumatlar verir.
Monomaxlar sülaləsinin bilinən ilk üzvü Evstafi imperator Feofil (828–842) hakimiyyəti dövründə yaşamış və hakim olmuşdur. Konstantinin atası Feodosi Monomax II Vasili Vulqarokton (976–1025) hakimiyyəti dövründə yaşamış və inzibati iyerarxiyada yüksək yer tutmuşdur. XI əsr erməni tarixşünası Arisrakes Lastivertsi yazır:
Bu mətn tam olaraq aydın deyil. XI əsr Bizansında ali hakim vəzifəsi mövcud deyildi. Ehtimal olunur ki, erməni müəllif imperiyanın hüquq sistemini yaxşı araşdırmayıb. Müasir tarixçilər güman edir ki, Feodosi Monomax Konstantinopol hakimlərinin ən ali hüquq şurasının üzvü idi. Beləliklə, Monomax sülaləsinin tarixən hüquqi vəzifələr daşıdığı fərz edilir.
Vəli Məmmədov (filoloq)
Vəli Muxtar oğlu Məmmədov — filologiya elmləri namizədi, dosent. Muxtar Məmmədovun oğlu. Nəvai Məmmədovun qardaşıdır.
Həyatı
Vəli Məmmədov 1933-cü ildə Ağdamın Qaradağlı kəndində anadan olmuşdur.
Vəli Məmmədov 1957-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsinin Jurnalistika şöbəsini bitirmiş, 1957–1960 illərdə orada nəşr olunan çoxtirajlı qəzetə redaktor təyin edilmişdir.
Vəli Məmmədov 1960–1964 illərdə aspiranturada oxumaqla yanaşı, A. Zeynallı ad. Bakı Musiqi Məktəbində ifaçılıq sənəti üzrə təhsil almışdır
Vəli Məmmədov Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunda tədris hissə müdiri (1964–66), Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunda baş müəllim, dosent, Azərbaycan dili kafedrasının müdiri (1972–82), dosent (1982–2004) vəzifələrində çalışmışdır. Bakı Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsində "İxtisas kursu" fənnindən dərs demişdir.
Vəli Məmmədov 2 dekabr 2011 ildə Bakıda vəfat etmişdir.
Fəaliyyəti
Vəli Məmmədov "Əkinçi qəzeti" mövzusunda dissertasiya müdafiə edərək, filologiya elmləri namizədi olmuşdur.
Vəli Məmmədovun "Əkinçi qəzeti" (Azərbaycan və rus dillərində), "Muğam, söz, ifaçı", "Havalansın Xanın səsi", "Füzulinin musiqi dünyası" və s. kitabları, dil, ədəbiyyat, mətbuat, incəsənət məsələlərinə dair 100-dən artıq məqaləsi çap olunmuşdur.
Vəli Məmmədov bədii yaradıcılıqla da məşğul olur. Bir sıra hekayələri mətbuat səhifələrində dərc olunmuş, "Hübar" (1970) adlı hekayələr kitabçası buraxılmış, "Tək palıd" adlı əsəri çapa hazırdır.
Vəli Məmmədov gənclərin və tələbələrin Moskvada keçirilən ümumittifaq və ümumdünya festivallarında iştirak etmiş, qızıl medallara və laureat adına layiq görülmüş, ifaçılıq sənəti müsabiqələrində fəal iştirakına görə Respublika Ali Sovetinin fəxri fərmanı ilə təltif olunmuşdur. Moskvada 1959 ildə keçirilən Azərbaycan ədəbiyyatı və incəsənəti ongünlüyünün iştirakçısı olmuşdur
Vəli Məmmədovun lentə və vallara yazılan ifa nümunələri radionun fonotekasında saxlanılır və efirə verilir.
Achillea vermicularis
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Ağciyər iltihabı
Ağciyər iltihabı, sətəlcəm, pnevmoniya — ağciyərin tez-tez təsadüf edilən xəstəliyi.
Gedişinə görə kəskin və xronik olur.
Ocaqlı pnevmoniyada iltihab prosesi ağciyərin müəyyən nahiyəsində gedir. Bu xəstəliyi stafilokoklar, streptokoklar, Fridlender çöpləri və s. törədir. Qızılca, göyöskürək, qarın yatalağı və s. infeksion xəstəliklər, eləcə də bə'zi viruslar ocaqlı pnevmoniyaya səbəb ola bilər. Soyuqdəymə, yorğunluq və s. də xəstəliyə şərait yaradır. Ocaqlı pnevmoniya başladıqda temperatur yüksəlir (37—39°S), xəstə süstləşir, öskürür, bəlğəm ifraz edir, iştahası pozulur, bəzən üzü və dodaqları uçuqlayır. Viruslu ocaqlı pnevmoniyalardan qripoz pnevmoniya, ornitoz və psittakoz pnevmoniyalara təsadüf edilir. Psittakoz insana tutuquşudan, ornitoz isə göyərçin, ördək və s. quşlardan keçir. Viruslar quş zılı ilə xarici mühitə düşür və quruyub toz halına keçdikdə havadan insanın tənəffüs yollarına daxil olub, ağciyər iltihabını törədir. Ocaqlı pnevmoniyalar infeksiyasız da baş verə bilər.
İnterstisial pnevmoniyada iltihab prosesi ağciyərin birləşdirici ara toxumasında gedir. Həmin xəstəlik ağciyər iltihabının başqa formalarına nisbətən uzun sürür.
Quru öskürək bu xəstəliyin başlanğıc mərhələsi üçün xarakterikdir. Bir layman bunu adi bronxit ilə qarışdıra bilər: bir neçə gündən sonra bəlğəm görünəcək, xəstə özünü daha yaxşı hiss edəcək.
Simptomlar
Pnevmoniyanı tə'yin etmək çətin ola bilər.Adətən soyuqdəyməyə oxşar simptomlarla keçir və xəstələr adətən daha ağır halda olduqlarını tə'yin edə bilmirlər. Döş qəfəsində ağrı bir çox pnevmoniyaların ümumi simptomudur. Pnevmoniya simptomları onun törədicisindən asılı olaraq dəyişə bilir: Maraqlıdır ki, yüksək risk qrupuna daxil olan yaşlı, immun sistemi zəif xəstələrdə simptomlar fərqli ola bilər, məsələn temperatur yüksəlmə əvəzinə aşağı düşə bilər. Bakterial pnevmoniya adətən ağciyərin ancaq bir payına aid ola bilir. Bu lobar pnevmoniya adlanır. Mikoplazam pnevmoniyaları məktəb uşaqları və gənclər arasında daha çox yayılıb. Antibiotiklərlə müalicəyə həssadırlar. Lakin quru öskürək və zəiflik bir müddət davam edə bilər.
Səbəbləri
Sizin ağciyərləriniz membranla əhatə olunmuşdur ki, bu da plevra adlanır. Hər ağciyər paylara bölünüb: sağ 3 paya, sol isə 2 paya. Nəfəs alarkən hava traxeya vasitəsi ilə ağciyərlərə dolur. Ağciyərləriniz daxilində bronx adlanan havaaparıcı yollar var. Bronxlar özləri də alveollarla bitən bronxiollara bölünür.
Sizin orqanizminiz ağciyərlərinizi qorumaq funksiyası ilə təchiz olunub. Adətən insanlar tez-tez müxtəlif infeksiyalara yoluxurlar, lakin orqanizmimizin müdafiə funksiyası xəstəliyin əmələ gəlməsinin qarşısını alır. Məsələn burun seliyi özü bir çox mikroorqanizmləri ağciyərlərə keçməkdən saxlayır.
Hətta mikroorqanizm daxilə keçəndən sonra belə ağ qan hüceyrələri, yəni leykositlər bu mikroorqanizmi məhv edirlər. Lakin yığılıb qalmış patogen mikroorqanizmlər, ağ qan hüceyrələri alveollarda iltihab törədir. Bu da tənəffüsdə olan çətinliyə gətirib çıxarır. Pnevmoniyaların təsnifatı:
Çox vaxt törədiciyə görə təsnif olunur: Belə xəstələr üçün səbəblərdən biri də qastroezofageal reflux ola bilər. Bu mədənizin möhtəviyyatının nefes borusuna düşdüyü zaman baş verir. Və bu da pnevmoniyaya səbəb ola bilər. Digər səbəb çox alkohol içmək ola bilər. Huşsuz adam görsəniz, nəfəs borusuna yemək qalıqlarının aspirasiyası ola biləcəyini ehtimal edin. Opportunistik organizmlər tərəfindən törənən pnevmoniyalar. Bu tip pnevmoniyalar immun sistemi zədəli olan xəstələr üçün təhlükəlidir. Belə ki,bu tip pnevmoniyalarda sağlam insanlar üçün təhlükəli olmayan mikroorqanizmlər, AİDS-li xəstələrdə, transplantasiya olunan xəstələrdə çox təhlükəli ola bilər.
Müxtəlif patogenlər. Quş qripi və bir sıra kəskin respirator sindrom yaradan viruslar bəzən sağlam insanlar üçün də ölümcül təhlükə yarada bilər. Risk faktorları
300 px|thumb|Normal şərtlərdə ağ rəngdəki alveol da rahatlıqla göründüyü bir ağciyərin mikroskop görüntüsü (yuxarıda) və sətəlcəm keçirib iltihabla örtülmüş bir ağciyərin mikroskop görüntüsü (Altda).
Həkimə nə zaman getməli?
Ciddi pnevmoniya həyati təhlükəli ola bilər. Odur ki, həkimə müraciət etməkdən çəkinməyin. Əgər öskürək, təngnəfəslik, sinədə ağrı, qızdırmanız varsa, mütləq həkimə müraciət edin. Xüsusən də əgər sizin 60-dan çox yaşınız varsa, orqanizminiz alkohol, siqaret, kimyəvi terapiya ilə zədəlidirsə, həkimə müraciət etməyə yubanmayın.
Diaqnostika
Həkim sizin ağciyərlərinizə qulaq asacaq. Sonra çox ehtimal ki, döş qəfəsinizi rentgen etməyi təklif edəcək. Siz həm də qan testləri edəsi olacaqsınız.
Ağırlaşmalar
Pnevmoniyanın sizin üçün nə dərəcədə ağır olub-olmaması sizin ümumi sağlamlığınızdan və pnevmoniyanın tipindən asılıdır. Əgər siz cavan və sağlamsınızsa, pnevmoniyanız asanlıqla müalicə oluna bilər. Amma, əgər ürək və ağciyər problemləriniz varsa, xüsusən də siqaret çəkirsinizsə, onda xəstəliyin müalicəsi uzun çəkə bilər. Bə'zi hallarda isə ağırlaşmalarla üzləşə bilərsiniz ki, bu da həyati təhlükəli ola bilər.
Bəzən maye plevranın ağciyərləri və döş qəfəsini örtən hissələri arasında normadan artıq yığılaraq plevrit əmələ gətirir. Bu adətən pnevmoniyalar zamanı baş verir ki, həmin maye iltihablanır və normadan artıq toplanır.Bu halda həmin mayeni xaric etmək üçün qabırğalar arası boru yerləşdirilir. Ağciyər absesi. İrin ilə dolu boşluqdur. Adətən pnevmoniya olan sahənin ətrafında əmələ gəlir. Antibiotiklərlə müalicə olunur, lakin bəzən cərrahi əməliyyata ehtiyac olur.
Əgər hər iki ağciyər prosesə qoşulubsa bəzən süni tənəffüsə ehtiyac olur.
Müalicə və dərmanlar
Müalicə pnevmoniyanın növündən asılıdır:
Əlavə olaraq temperatur salan dərmanlar, ağrını azaldan dərmanlar, öskürək əleyhinə dərmanlar verilə bilər. Lakin öskürək əleyhinə dərmanları çox vermək olmaz, çünki öskürək özü bəlğəmi təmizləmək üçün mühüm vasitədir.
Əgər sizdə kəskin pnevmoniyadırsa xəstəxanada yerləşdirilib tənəffüsünüz rahatlaşması üçün  sizə oksigen verilə bilər. Oksigenə ehtiyac yoxsa evdə də müalicə ala bilərsiniz.
Müalicədən bir müddət sonra tam müalicə olunanadək bir neçə dəfə müayinəyə getməyiniz məsləhətdir.
Profilaktika
Adətən xəstəlik sizin immun sisteminizin zəifliyindən əmələ gəlir. Və xəstəlik adətən başqalarından sizə yoluxmur.Bunu qarşısını almaq üçün:
İrəvanlı
İrəvanlı — Azərbaycanda 1988-ci ildən sonra daha çox işlədilən təxəllüs.
Bu təxəllüsü olan tanınmış insanlar Yaşayış məntəqələri
Broteror itburnusu
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Azərbaycanda yayılması
Böyük Qafqazın şərqində, Quba rayonu ərazisində rast gəlinir.
Statusu
Azərbaycanın nadir bitkisidir.
Bitdiyi yer
Dəniz səviyyəsindən yüksək olan yerlərdə, yəni subalp və alp qurşaqlarında daşlıqayalı yamaclarda, kolluqlarda, meşənin açıq yerlərində yayılmışdır.
Təbii ehtiyatı
Azərbaycanda dar bir arealda yayılmışdır.
Bioloji xüsusiyyətləri
Təbiətdə 20-30 sm hündürlüyündə boy atan koldur. Əsasən bir gövdəsi olur. Qopartikanları kiçik olub aşağı və ya yuxarıya doğru əyiləndir. Bu qopartikanlardan əlavə xırda qopartikanları da olur. Yarpaqları 6-7 sm uzunluğunda ola bilir və xırda vəzili tüklərlə örtülüdür.Yarpaqları enli və ya ensiz ellips şəkillidir. Çiçəkləri tək-tək və ya 2-3 ədəd ola bilir. Çiçək saplağı 0,8-1 sm uzunluğunda, qopartikanlarla örtülmüşdür. Meyvələri yumru olub tüksüzdür. Meyvələri yetişən zaman tökülür. İyun və iyul aylarında çiçək açır, sentyabr oktyabr aylarında meyvəsi yetişir.
Çoxalması
Təbiətdə generativ yolla çoxalır.
Becərilməsi
Məlumat yoxdur.
Zəruri qoruma tədbirləri
Azərbaycanın "Qırmızı Kitabı"na daxil edilməsi zəruridir.
Vüqar Bayramov
Vüqar İbad oğlu Bayramov — Azərbaycanlı iqtisadçı, Azərbaycan Milli Məclisinin deputatı (2020).
Həyatı
Vüqar Bayramov 1975-ci il 13 iyun tarixində Füzuli rayonu Aşağı Güzlək kəndində doğulub. İbtidai təhsilini Aşağı Rəfədinli kənd orta məktəbində, orta təhsilinin bir hissəsini Füzuli şəhər Bünyad Sərdarov adına orta məktəbdə, bir hissəsini isə Bakı Şəhəri Fizika-riyaziyyat təmayüllü məktəbdə alıb.
1992–1997-ci illərdə Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetində ali təhsil almışdır. 1997-ci ildə isə həmin universitetin aspiranturasına daxil olan Vüqar Bayramov, 2002-ci ildə iqtisadiyyat elmləri namizədi dərəcəsi almışdır. 2003–2004-cü illərdə ABŞ-nin Vaşinqton Universitetinin iqtisadiyyat fakültəsində təhsil alıb.
Vüqar Bayramov ingilis, rus, türk və azərbaycan dillərini bilir.
Ailəsi
Ailəlidir. İki övladı var.
İctimai-siyasi fəaliyyəti
Vüqar Bayramov Aİ-nin Şərq Tərəfdaşlığı Vətəndaş Cəmiyyəti Forumunun ilk azərbaycanlı həmsədri olub. Eyni zamanda Aİ-nin Şərq Tərəfdaşlığı Vətəndaş Cəmiyyəti Forumunun Azərbaycan üzrə əlaqələndiricisi və Aİ Şərq Tərəfdaşlığı Proqramının Rəhbər Komitəsinin üzvü və Şərqi Tərəfdaşlıq Vətəndaş Cəmiyyəti Forumunda qrup əlaqələndiricisi seçilmişdir. O, həmçinin "Avstriya Liderlik Proqramları"nın ilk azərbaycanlı məzunudur.
V. Bayramov, həmçinin ABŞ-də təhsil alan zaman yeni instutsional iqtisadiyyat üzrə tədqiqatlarda fərqləndiyinə görə Nobel mükafatı laureatı, iqtisadçı Ronald Kosun imzaladığı xüsusi diploma da layiq görünüb.
Bayramov eyni zamanda İqtisadi və Sosial İnkişaf Mərkəzinin (CESD) təsisçisi və sədridir. CESD, 2018-ci ildə ABŞ-nin Pennsilvaniya Universiteti tərəfindən yayımlanan "The 2018 Global Go To Think Tank Index (GGTTI)" məruzəsinə görə qlobal miqyasda 177 təşkilat arasında 153-cü yerdə qərarlaşmış, Mərkəzi Asiyanın 10 ölkəsi üzrə (Təsnifat Azərbaycan, Ermənistan, Gürcüstan, Qazaxıstan, Qırğızstan, Özbəkistan, Tacikistan, Türkmənistan, Əfqanıstan və Monqolustanı əhatə edir) isə ən güclü beyin mərkəzi elan edilmişdir.