cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ordubad hamamı
Zal çatma tağ formalı dərin taxçalarla əhatə olunmuşdur. Taxçaların içəri sində kisələnmək və masaj üçün xüsusi sal daşlar yerləşdirilmişdir. Zalın mərkə zində dairəvi hovuz var. Yuyunma zalının günbəzinin diametri 5,8 metr, hündürlüyü 7,4 metrdir. Hamamın şərq tərəfində, yuyunma zalına bitişik isti su hovuzu və onun altında ocaq xana var. Xəzinədən yuyunma zalına açılan gözlükdən isti su götürmək üçün istifadə edilirmiş. Hamamın suyu onun yaxınlığından keçən Qarahovuz çeşməsindən götürülürmüş. Su saxsı borular vasitəsilə xəzinəyə və hamamın yuyunma zalına daxil olurmuş. Yuyunma zalı və ona birləşən otaqların altında isti havanın dövr etməsi üçün kanallar düzəldilmişdir. Hamamın tağlı taxçaları sü tünlarla qaldırılmış və tağtavanla örtülmüşdür.
Hamamın binası XX əsrdə bir neçə dəfə yenidən qurulmuş və təmir olunmuşdur.
Keçisaqqal astrakanta
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Ümumi yayılması
Azərbaycan.
Azərbaycanda yayılması
Naxçıvanın Şahbuz rayonunda (Tirkeş kəndi) yayılmışdır.
Statusu
Azərbaycanın nadir bitkisidir. VU C2a(i).
Bitdiyi yer
Azərbaycan Naxçıvan dağlarının quru, daşlı yamaclarında, dəniz səthindən 1400–1500 m hündürlükdə yayılmışdır.
Təbii ehtiyatı
Azərbaycanda təbii ehtiyatı azdır.
Bioloji xüsusiyyətləri
Yarpaq tökən, 1-2 sm diametrində olan, budaqları qalın və yoğun tikanlarla örtülü, 50-70 sm hündürlüyündə koldur. Kollarının üzərindəki budaqlardan çoxlu qısa yan budaqları çıxmışdır.
Bitkinin köhnə tikanları boz horizontal, yaxud aşağı əyilmiş, 5-9 sm uzunluqda, 2 sm enində olur. Yarpaqaltlıqları 18 mm uzunluqda, 4/5 hissəsi saplaqla birləşmiş, arxası və əsası sıx, ağ tüklü, ucu bizvarı, ətrafı az, yaxud çox kirpikciklidir.
Yarpaqları 10 sm uzunluqda, yarpaqcıqları 4 (5) cüt ellipsvarı, hər iki tərəfi nazik, yuxarısı qısa, 1–2 mm uzunluqdadır. Tikanları 2,5-3 sm uzunluqda, 7 mm-ə qədər enində olub, çılpaq, qalın və yaşıl rənglidir.
Eugenia uxpanapensis
(Eugenia uxpanapensis) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Keçisaqqal astrakanta
Bioloji xüsusiyyətləri
Çiçəkaltlıqları 2 mm enində, pərdəşəkilli, uca doğru isə uzun kiprikciklidir.
Kasacığı 17 mm uzunluqda olub, əsasına oyulmuş, ağ tüklü, 2 mm-ə qədər uzunluğa çatan bizvarı çıxıntısı vardır.
Meyvəsi böyrəkvarı formalı, qəhvəyi-sarı rəngdədir. Paxlası tərs yumurtavari, ağ tüklü, 6 mm-ə qədər uzunluqda olub, içərisində 1 ədəd toxumu vardır.
Çoxalması
Təbii şəraitdə toxum vasitəsilə çoxalır.
Təbii ehtiyatının dəyişilməsi səbəbləri
Başlıca olaraq insan fəaliyyətinin təsiridir.
Becərilməsi
Becərilməsi haqda məlumat yoxdur.
Qəbul edilmiş qoruma tədbirləri
Qəbul edilmiş qoruma tədbiri yoxdur.
Zəruri qoruma tədbirləri
Azərbaycanın "Qırmızı Kitabı"na daxil edilməsi tövsiyə olunur.
Psychotria densinervia
(Psychotria densinervia) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Tərcümə proqramları
Tərcümə proqramları dedikdə mətni bir dildən digər dilə çevirən tətbiqi kompüter proqramları nəzərdə tutulur.
Tərcümə proqramları iki cür olur:
Qiyas
Qiyas — Bir şeyi başqa bir şeyə bənzədərək və ya onunla müqayisə edərək hökm vermə, mühakimə yeritmə.
İslamda qiyas
Sinni məzhəblərində bu məsələ təzadlı olduğu halda şiəlikdə xüsusi göstəriş olmadıqda, bu cür hökm vermək haramdır.
2022
2022 (MMXXII) — Qriqorian təqviminə görə Şənbə günü başlayan ildir. Bizim Era və Miladi tarixin 2022-ci ilidir. III minilliyin və XXI əsrin 22-ci ilidir. 2020-ci illərin 3-cü ilidir.
2022-ci ildə COVID-19 koronavirus pandemiyasının davam etməsi qlobal inflyasiya artımına təsir göstərdi. 2020-ci ilin sonunda başlayan COVID-19 infeksiyası əleyhinə vaksinasiyanın qlobal yayılması davam etdi. İl ərzində COVID-19 ilə bağlı məhdudiyyətlər ləğv edildi və beynəlxalq sərhədlər yenidən açıldı.
Fevral ayından etibarən Rusiyanın Ukraynanı işğal etməsi beynəlxalq qınaqlara, yüzlərlə şirkətin Rusiyadan çıxarılmasına, sanksiyalara, nüvə təhdidlərinə, 15,7 milyon ukraynalının (8 milyon məcburi köçkün və 7,7 milyon qaçqın) öz yurd-yuvasından didərgin düşməsinə və İkinci Dünya müharibəsindən sonra Avropada ən böyük silahlı münaqişəyə səbəb oldu.
2022-ci ildə dünya əhalisinin sayı 8 milyardı keçdi. Bu il həmçinin tanınmış dünya liderlərinin, o cümlədən Sindzo Abe, Mixail Qorbaçov, II Yelizaveta, Tsyan Tsemin, XVI Benedikt və s. ölümləri ilə yadda qaldı.
Fevral
thumb|220x220px|[[Kanada "Azadlıq Konvoyu" etirazları (2022)|Kanada "Azadlıq Konvoyu" etirazları]] thumb|220x220px|[[2022 Qış Olimpiya Oyunları]] thumb|219x219px|[[Petropolis daşqınları (2022)|Petropolis sel fəlakəti]] thumb|245x245px|[[Rusiya–Ukrayna müharibəsi (2022)|Rusiyanın Ukraynanı işğal etməsi]]
Mart
thumb|293x293px|[[2022 Cənubi Koreya Prezident seçkiləri]] thumb|220x220px|Mariupol teatrı hava hücumundan sonra
Aşıq Yunis
Aşıq Yunis (Yunis Məmməd oğlu İbrahimov; d. 1888, Göyçə mahalı, Cil – ö. 1974, Ermənistan SSR, Cil) — Azərbaycanlı aşıq.
2022
İyun
thumb|220x220px|[[Ermənistan etirazları (2022)|Ermənistan etirazları]] thumb|[[Dürand xətti zəlzələsindən sonra dağıntılar]] thumb|220x220px|[[48-ci G7 sammiti]]
Aşıq Yunis
Həyatı
Aşıq Yunis 1888-ci ildə Göyçə mahalının Cil kəndində anadan olmuşdur. Körpə ikən atasını itirən Yunis ailənin ağırlığını öz çiyninə götürmüş, körpə qardaş və bacılarını böyütmüşdür.
2022
İyul
thumb|224x224px|[[Ceyms Vebb teleskopu|Ceyms Uebb Kosmik Teleskopu ilə çəkilən SMACS 0723 qalaktika klasterinin ilk fotosu]] thumb|219x219px|[[17 iyul|17 — 23 İyul tarixlərində Avropa isti dalğaları]] thumb|[[Meymunçiçəyi epidemiyası (2022)|Meymunçiçəyi epidemiyası]]
Aşıq Yunis
Həyatı
Yunis Aşıq Zaman, Aşıq Mehdi və Aşıq Qasım (cilli) qardaşlarına şəyird olmuşdur. Az vaxt içərisində püxtələşərək bir aşıq kimi yetişmiş, Göyçə hüdudlarından kənarda da Əli Mazanoğlu ilə birgə gəlinlər gətirmiş, qızlar köçürmüşdür.
2022
Avqust
thumb|293x293px|[[Pakistan daşqınları (2022)|Pakistan daşqınları]]
Aşıq Yunis
Həyatı
1918-ci ildə amansız daşnak gülləsi onun sol biləyini dağıtmışdır. Bu hadisə qaçqınlıq illərinə təsadüf edir. Tovuzun Qovlar kəndindən olan Yadigar oğlu İsmayıl onun qolunu müalicə etmişdir.
2022
Sentyabr
thumb|220x220px|[[II Elizabetin ölümü|II Yelizavetanın dəfn mərasimi]] thumb|220x220px|[[Rusiyanın Cənubi və Şərqi Ukraynanı ilhaqı]]
Aşıq Yunis
Həyatı
Aşıq Yunis 1930-cu illərdə Moskvada keçiriləcək "Ermənistan" respublikası mədəniyyət və incəsənət nümayəndələrinin tərkibinə seçilmişdir.Ancaq erməni hökuməti onun Moskvaya getməsinə icazə verməmişdir. Yunisin aşıq Müseyib, aşıq Niftalı, aşıq Hüseyn, aşıq Sayad, aşıq Bağır, aşıq Həmid (kiçik qardaşı) kimi şəyirdləri olmuşdur.
2022
Noyabr
thumb|220x220px|[[İstanbul terror aktı (2022)|İstanbul terror aktı törədildikdən sonra yaradılan xatirə guşəsi]] thumb|220x220px|[[2022 FİFA Dünya Kuboku]]
Aşıq Yunis
Həyatı
Aşıq Yunis Məmməd oğlu 1974-cü ilin martında Göçə mahalının Cil kəndində vəfat etmişdir, qəbri doğma kəndindəki qəbristanlıqdadır.
2022
Yanvar
thumb|190x190px|[[Sidni Puatye]] thumb|210x210px|[[İbrahim Bubakar Keyta]] thumb|197x197px|[[Mit Louf]]
Fevral
thumb|194x194px|[[Monika Vitti]] thumb|187x187px|[[Lata Mangeşkar|Lata Manqeşkar]] thumb|202x202px|[[Lük Montanye]]
Mart
thumb|225x225px|[[Alevtina Kolçina]] thumb|196x196px|[[Madlen Olbrayt]] thumb|210x210px|[[Teylor Hokins]]
Aprel
thumb|210x210px|[[Byarni Triqqvason]] thumb|196x196px|[[Vladimir Jirinovski]] thumb|210x210px|[[Robert Mors]]
May
thumb|195x195px|[[Vangelis]] thumb|208x208px|[[Buyar Nişani]]
İyun
thumb|202x202px|[[Jan-Lui Trentinyan]]
İyul
thumb|190x190px|[[Şinzo Abe|Sindzo Abe]] thumb|210x210px|[[İvana Tramp]]
Avqust
thumb|205x205px|[[Oliviya Nyuton-Con]] thumb|212x212px|[[Mixail Qorbaçov]]
Sentyabr
thumb|186x186px|[[II Elizabet|II Yelizaveta]] thumb|198x198px|[[Xavyer Marias]]
Oktyabr
thumb|210x210px|[[Ancela Lensberi]] thumb|197x197px|[[Ceyms Makdivitt]]
Noyabr
thumb|218x218px|[[Edvard Preskott]] thumb|193x193px|[[Tsyan Tsemin]]
Dekabr
thumb|210x210px|[[Terri Holl]] thumb|224x224px|[[Pele]] thumb|209x209px|[[XVI Benedikt]]
Nobel Mükafatları
thumb|230x230px|Nobel mükafatı medalı
Yengicə (Barıq)
Yengicə — Qərbi Azərbaycan ostanının, Miyandoab şəhristanının, Barıq bəxşinin, Qərbi Acurlu dehestanında kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 196 nəfər yaşayır (43 ailə). Əhalisi etnik azərbaycanlıdır və azərbaycan dilində danışır.
Emilia jeffreyana
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
HTC One X
HTC One X — HTC tərəfindən istehsal olunan mobil telefon.
Xarakteristikası
Smartfon üçüncü nəsil nVidia Tegra platforması əsasında hazırlanıb. Tegra 3 (Kal-El) platformasının əsasını 4 əsas Cortex-A9 (1,5 QHz takt tezliyinə qədər) hesablayıcı nüvəsi ilə olan ARM prosessoru və fon rejimində adi məsələlərin icrası üçün nəzərdə tutulmuş köməkçi zəif nüvə təşkil edir. Bundan əlavə, çip tərkibinə 12 nüvəli GeForce qrafik kontrolleri daxildir. Smartfon 1 Qb əməli yaddaş, 32 QB tutuma malik fləş daşıyıcı, Wi-Fi (802.11b/g/n) və Bluetooth 4.0 simsiz əlaqə adapterləri, HD video dəstəkli 8 meqapikselli əsas kamera, ön kamera və Beats Audio audiosistemi ilə təchiz ediləcək. Sensor ekranın diaqonalı 4,7 düym və onun kəskinliyi 720×1280 nöqtə təşkil edəcək.
Cəlali (tayfa)
Cəlali — kürd tayfası. Basil Nikitin və Moritz Vaqnerin nəzərlərinə görə kürdləşmiş ermənilərdir. Onlar köçəri şəklində Türkiyənin şərqində və İranın Maku şəhristanında yaşayırlar. Onlar həmçinin, Azərbaycanda Zilanlı tayfa ittifaqının bir parçası kimi məskunlaşmışlar.
Eugenia uvalha
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Yurdçu
Tarixi
Arxeoloji araşdırmalar Yurdçunun qədim yaşayış məntəqələrindən biri olduğunu təsdiq edir. Yurdçunun qədim abidələri 1983-cü ildə kəndin şimal-qərbində su anbarı tikilərkən aşkar olunmuşdur. Bu abidələr içərisində ən qədimi Tunc dövrü nün müxtəlif mərhələlərinə aid Yurdçu nekropoludur. Onlar içərisində ən qədim abidələr Orta Tunc dövrünün erkən mərhələsinə aiddir. Araşdırmalar zamanı müəyyən olunmuşdur ki, onlar üzəri torpaq və daş qarışıq kurqanla örtülmüş daş qutu tipli qəbirlərdən ibarət olmuşdur. Tаpıntılаr içərisində bоyаlı küpə yüksək sənətkаrlıqlа hаzırlаnmаsı ilə diqqəti cəlb еdir. Оnun аğzının kənаrı хаricə qаtlаnаrаq dəyirmiləşdirilmişdir. Bоğаzı qısа və silindrik, gövdəsi qаbаrıqdır. Üzəri qırmızı bоyа ilə örtülmüş, gövdəsinin yuхаrısı qırmızı bоyа üzərindən qаrа rənglə ştriхlənmiş üçbucаqlаrlа nахışlаnmışdır. Bu tip boyalı qablar Naxçıvan da formalaşan Boyalı qablar mədəniyyəti üçün xarakterik olmuşdur. Tədqiqatlar zamanı müəyyən olunmuşdur ki, Boyalı qablar mədəniyyətinin formalaşmasında müxtəlif tayfaların rolu olmuşdur. Bu tayfalardan biri də Azərbaycanın qədim sakinləri olan Yurdçu tayfalarıdır. Maddi-mədəniyyət nümunələrinin analizi Yurdçu tayfalarının burada e.ə. III minillikdən başlayaraq məskunlaşdığını təsdiq edir.
Aşkar olunmuş abidələr kəndin Аntik dövrdə sıx məskunlaşdırıldığını göstərir аbidəsidir. 1985-ci ildə su аnbаrının tikintisi ilə əlаqədаr dаğıdılmış kurqanların yаlnız yеrаltı qəbir kаmеrаlаrı sахlаnmışdır. Kurqаnlаr dаş qаrışıq tоrpаq təpəciklərdən ibаrət оlub yеrdən 0,1-1,5 m hündürlükdədir. Kurqаnlаrın diаmеtri 3–5 m-dir. Nеkrоpоldа 17 qəbir аbidəsi öyrənilmişdir. Qəbirlər quyu fоrmаsındа оlub dаirəvidir. Оnlаr bir-birinin yаnındа, tоrpаğın аltındа оlаn bütöv dаş lаyınаdək qаzılmışdır. Qəbirlərin hаmısının üzəri qаlın kül təbəqəsi ilə örtülmüşdür.Yurdçu kurqаnlаrındаn аşkаr еdilən mаddi-mədəniyyət nümunələri çəhrаyı və bоz rəngdə bişirilmiş qаblаrdаn və şüşə məmulаtındаn ibаrətdir. Gil məmulаtı аrаsındа küpə tipli qаblаr və çırаqlаr хüsusi ilə diqqətəlаyiqdir.
Аpаrılmış tədqiqаtlаr Yurdçu kurqаnlаrının dəfn аdətini müəyyən еtməyə imkаn vеrir. Bu qəbirlər üçün yаndırmа аdəti хаrаktеrik оlmuşdur. Bizim fikrimizcə mərhum qəbirdən kənаrdа yаndırılmış, müəyyən аyinlərin icrаsındаn sоnrа tоrpаq qаrışıq kül qəbirə tökülmüşdür. Qəbirlərin içərisində gil qаb sınıqlаrının və bəzək əşyаlаrının аşkаr оlunmаsı göstərir ki, dəfn prоsеsində müəyyən аyinlər icrа еdilmişdir. Dəfn bаşа çаtdıqdаn sоnrа qəbirin üzərində оd yаndırılmış, çох gümаn ki, qurbаn dа kəsilmişdir. Bundаn sоnrа qəbirlər dаş qаrışıq tоrpаq kurqаnlа örtülmüşdür.
Yurdçu Оrtа əsr yаşаyış yеri kəndin cənub-qərb hissəsində qədim dövr yаşаyış yеrinin yахınlığındа yеrləşir. Yurdçu yаşаyış yеrində 10 х 10 mеtr ölçüdə аrхеоlоji qаzıntı işləri аpаrılmışdır. Qаzıntı zаmаnı 1,7 mеtr dərinlikdə düzbucаqlı fоrmаlı dulus və dəmirçi еmаlаtхаnаsının qаlıqlаrı və zəngin mаddi mədəniyyət nümunələri аşkаr еdilmişdir. Dulus еmаlаtхаnаsındаn аşkаr еdilmiş sахsı qаblаrın bir qismi yаrımfаbrikаtlаrdır. Düzbucаqlı fоrmаlı еmаlаtхаnаnın qərb tərəfində dаirəvi fоrmаlı dəmirçi kürəsinin qаlığı аşkаr еdilmişdir. Оnun divаrlаrı bişmiş kərpicdən inşа еdilmişdir. Bişmiş kərpiclər 21х21х5 sm ölçüdədir. Kürənin аşаğısındа kömür qаlığının içərisində mеtаl çıхаrlаr, şərq divаrındа isə körükdən vurulаn hаvаnı kürəyə ötürən körük ucluğu аşkаr оlunmuşdur.
Yurdçu Оrtа əsr yаşаyış yеrindən şirli və şirsiz sахsı məmulаtı, tikinti kеrаmikаsı, mеtаl əşyаlаr, şüşə qаb nümunələri аşkаr еdilmişdir. Tаpıntılаrın əsаs hissəsini dəmirçilik sənəti nümunələri təşkil еdirdi. Mеtаl əşyаlаr şiş, ərsin, mıх, bеl, kərki, gаvаhın, kоtаn qаlığı, оrаq, məftil, sаncаq, bıçаq, dəhrə, rəzə, ох və nizə uclаrının kiçik ölçülü hissələrindən ibаrətdir.
Yurdçu Оrtа əsr yаşаyış yеrindən аşkаr еdilmiş sənət nümunələri içərisində sахsı məmulаtı çохluq təşkil еdir. Оnlаrın içərisində bаşlıcа yеri şirsiz sахsı məmulаtı tutur. Оnlаr kаsа, küpə qаzаn, çırаq, şаr-kоnusvаri qаblаrdаn ibаrətdir. IХ-ХIII əsrlər üçün səciyyəvi оlаn şirsiz səhənglər dаr, silindrik bоğаzlı, yаstı оturаcаqlı, аrmudvаri fоrmаlıdır. Dulus çаrхındа səliqəli hаzırlаnmış bu tip qаblаrın gövdəsinin yuхаrı hissəsi cızmа həndəsi хətlərlə bəzədilmiş, yüksək kеyfiyyətlə bişirilmişdir.
Şirli sахsı məmulаtı аğ аnqоb fоnu üzərindən nахışlаnmışdır. Nахışlаmаdа göy, mаvi, qəhvəyi, yаşıl rənglərdən istifаdə еdilmişdir. Qаblаr nахışlаndıqdаn sоnrа əksəriyyətinin səthi şəffаf rəngli şirlə örtülmüşdür. Bəzilərinin üzərinə rəngli yаrımşəffаf şir çəkilmişdir. Bеlə qаblаrdаn nахışlаrın fоnu аçıq göyümtül, yаşıl rənglərdə görünür.
Аrхеоlоji tədqiqаtlаr göstərir ki, Yurdçu Оrtа əsr yаşаyış yеrində əhаlinin əsаs hissəsi əkinçiliklə məşğul оlmuşdur. Kənddə əkin və biçində istifаdə еdilmiş əmək аlətlərini hаzırlаmаq və təmir еtmək üçün IХ-ХIII əsrlərdə dəmirçi еmаlаtхаnаsı fəаliyyət göstərmişdir. Yаşаyış yеrinin şərq tərəfində uçub dаğılmış Оrtа əsr sərdаbəsinin qаlıqlаrı sахlаnmışdır. Yаşаyış yеrinin üzəri isə Sоn Оrtа əsr müsəlmаn qəbirləri ilə örtülmüşdür. Şübhəsiz ki, yаşаyış yеri öz əhəmiyyətini itirdiyindən sоnrа оndаn qəbirstаnlıq kimi istifаdə оlunmuşdur.
Yurdçu kəndində aşkar olunan arxeoloji abidələr orijinal xüsusiyyətləri ilə seçilir. Bu xüsusilə inkişaf etmiş Dəmir dövrü abidələrinə aiddir. İndiyədək bənzəri olmayan bu abidələr Azərbaycan tarixinin öyrənilməsi üçün olduqca əhəmiyyətlidir.
Mədəniyyəti
Yurdçu kəndi qədim dövrdən sənətkarlıq və ticarət mərkəsi olmuşdur. Burada qədim dövrə aid qəbir abidələri və Yurdçu sərdabəsi yerləşir. Qazıntılar zamanı Orta əsrlərə aid dulus kürələri və dəmirçilik emalatxanalarının qalıqları aşkar olunmuşdur.Orta əsrlərə aid sərdabə qalıqları Yurçunun görkəmli şəxsiyyətlərin Vətəni olduğunu təsdiq edir. 1983-cü ildə bu kənddən aşkar olunan, Eldənizlər dövrünə aid dəfinə indi Naxçıvan Dövlət Tarix Muzeyində saxlanır. Bu dəfində Atabəy hökmdarlarından başqa Roma hökmdarlarının da sikkələri tapılmışdır. Hazırda kənddə klub, feldşer-mama məntəqəsi, rabitə şöbəsi var.
Coğrafiyası və iqlimi
Rayon mərkəzindən 15 km cənub-şərqdə, Dərələyəz silsiləsinin ətəyindədir. Asfalt yolla iki hissəyə bölünmüşdür. Qarabağlar, Xok və Qıvraq kəndləri ilə həmsərhəddir. Ətrafında bol otlaqlar var. Əhalisi başlıca olaraq əkinçilik və maldarlıqla məşğul olur. Vaxtilə müxtəlif sənətkarlıq sahələri olmuşdur. Kəndə içməli su mənbələri və süni göllər mövcuddur.
Yayı isti və quraq, qışı soyuq olur
Əhalisi
Əhalisi başlıca olaraq türkdilli Yurdçu tayfalarının törəmələridir. Əhalisi 1170 nəfərdir.
İqtisadiyyatı
Kənddə çörək sexi,kubik sexi və bir mini market fəaliyyət göstərir.
Cinayət
Cinayətin klassik formal tərifi Fransanın 1791-ci ildə və az sonra 1810-cu ildə qəbul edilən cinayət məcəllələrində verilmişdir. Bu tərif az dəyişiklə bu gün də cinayət qanununda saxlanılır. Varislik prinsipinin tələblərini qoruyaraq Fransanın 1992-ci il Cinayət Məcəlləsində də sosial təhlükəlilik dərəcəsinə görə və əməlin yetirdiyi ziyanın ağırlıq dərəcəsindən asılı olaraq cinayətlərin kriminal əməl, kriminal xəta və kriminal pozuntu kimi növləri fərqləndirilir. Kriminal əməl, barəsində rüsvayedici cəzalar tətbiq edilən əməl kimi, kriminal xəta barəsində islahedici cəza tətbiq edilən davranış kimi, kriminal pozuntu isə törədilməsinə görə cəza tətbiq edilən əməl kimi xarakterizə edilir. Belə tərif məhkəmə hakimiyyətinin fəaliyyətini qanuni çərçivəyə yönəltsə də cinayətin sosial tələbini açmadığına görə formal xarakterə malikdir.
Çezare Bekkariya hələ 1764-ci ildə özünün "Cinayətlər və cəzalar" adlı məşhur əsərində yazırdı: "Cinayətlərin həqiqi ölçüsünü onun cəmiyyətə yetirdiyi ziyan müəyyən edir". Ç. Bekkariya əməlin ictimai təhlükəliliyinə hakim mövqedən qiymət verilməsini tənqid edirdi. Onun fikrincə silki (sinfi) mənsubiyyətə görə oğurluğa və qətlə görə təqiblərin müxtəlifliyi və tətbiq edilən cəzaların qeyri-bərabərliyi ədalətlilik və borc haqqında olan anlayışları dağıdır, əvəzində təsəvvürlərində hakim və məhkum təbəqə üçün eyni dərəcədə təhlükəli olan əməllər ətrafında belə "güclünün hüququ" kimi baxış yaradır.
Beləliklə, cinayətin maddi tərifinin verilməsinə ilk cəhd Çezari Bekkariya tərəfindən edilmişdir.
İnqilabdan sonra rus kriminalistləri arasında cinayətin qanunda veriləcək anlayışı ətrafında qızğın mübahisə olunmuşdur. Mübahisə öncə cinayətə maddi, yaxud formal, ya da qarışıq, yəni maddi və formal anlayışları ehtiva edən anlayışın verilməsi ilə bağlı olmuşdur. Müəlliflər belə yekdil fikrə gəlmişlər ki, cinayətə cinayət qanununda maddi tərif verilməlidir.
RSFSR Cinayət hüququ üzrə 1919-cu ildə qəbul edilən rəhbər başlanğıcların 6-cı maddəsidə yeridilir ki, cinayət hakim ictimai münasibətlər sistemi üçün sosial təhlükəli olan əməldir. Bu ideya sonradan Azərbaycan Respublikasının 1922-ci ildə qəbul edilən Cinayət Məcəlləsində cinayətə verilən maddi tərif tam siyasi məzmuna malik idi. Məcəllənin 6-cı maddəsində deyilirdi: "Kommunizmə keçid dövründə fəhlə-kəndli hakimiyyəti tərəfindən müəyyən edilən Sovet quruluşunun əsaslarını və hüquq qaydalarını təhlükə altına alan hər hansı ictimai təhlükəli hərəkət və ya hərəkətsizlik cinayət sayılır".
Burada cinayətin sosial təbiətini açmaq, onun ictimai münasibətlər üçün, mövcud ictimai qaydalar üçün təhlükəli olmasını göstərmək tərifin müsbət cəhəti kimi qeyd edilməlidir. Tərifdə cinayətin sosial mahiyyətinin qeyd edilməsi cinayətin yeni maddi anlayışını yaradırdı.
Beləliklə, ilk Cinayət Məcəlləsində cinayətin sinfi təbiəti xüsusilə vurğulanırdı. Xüsusilə 30-cu illərdən başlayaraq "SSRİ-də sosializm qələbə çaldıqca sinfi ziddiyyətlər kəskinləşir" kimi yanlış müddəanın irəli sürülməsi, bu illərdə qəbul edilən cinayət qanunlarını xüsusilə sərtləşdirmiş, bəzi kateqoriyadan olan cinayətləri törədən şəxslərin "xalqın düşməni" elan edilməsi kimi mövqeyin cinayət qanununda təsbit edilməsinə gətirib çıxarmışdır. Bu da cinayətin anlayışına sinfi mövqedən qiymət verməkdən başqa bir şey deyildir.
Cinayət əlamətləri
1926-1935-ci illərdə müttəfiq respublikalarda qəbul edilən cinayət məcəllələrində bu tərif çox cüzi dəyişikliklə saxlanıldı. Tezliklə aydın oldu ki, cinayətin anlayışında keçid dövrünü göstərmək, cinayətin ancaq keçid dövründə mövcud olacağını qəti şəkildə təsdiq etmək elmi-məntiqi əsası olmayan yanlış mövqe idi. Təsadüfi deyildir ki, 1958-ci ildə qəbul edilən "SSR İttifaqı və müfəttiq respublikaların cinayət qanunvericiliyin əsasları" cinayətin cəmiyyət üçün sosial təhlükəli əməl olması kimi əlaməti saxlamaqla, qeyd edilən "Keçid dövrü" və "sinfilik" kimi əlamətlərdən imtina etdi.
Bununla belə, 1958-ci il "SSR İttifaqı və müfəttiq respublikaların cinayət qanunvericiliyinin Əsasları"nda cinayətin qəsd etdiyi obyektə sinfi mövqedən qiymət verilirdi. Əməlin ictimai təhlükəliliyi onun SSRİ-nin ictimai quruluşuna, siyasi və iqtisadi sisteminə, sosialist mülkiyyətinə, şəxsiyyətə, vətəndaşların siyasi, əmək, əmlak və başqa hüquq və azadlıqlarına, sosialist hüquq qaydalarına etdiyi qəsdlə əlaqələndirilirdi. Belə analoji tərif Azərbaycan Respublikasının 1960-cı il Cinayət Məcəlləsinin 7-ci maddəsində verilirdi. Burada da əməlin ictimai təhlükəliliyi onun qəsd etdiyi obyektlərə görə müəyyən edilirdi.
Həm Əsaslarda, həm də Əsasları rəhbər tutmaqla hazırlanan respublikanın 1960-cı il Cinayət Məcəlləsində cinayətə "ictimai təhlükəlilik" və "qeyri-hüquqilik" əlaməti əsasında tərif verilirdi.
Azərbaycan Respublikasının 1999-cu il dekabrın 30-da qəbul edilən Cinayət Məcəlləsi cinayətin anlayışına dair 1960-cı il Cinayət Məcəlləsinin müddəalarını daha da inkişaf etdirmişdi. Əgər öncə qüvvədə olan Cinayət Məcəlləsinin 7-ci maddəsində cinayətin "ictimai təhlükəlilik" və "qeyri-hüquqilik" kimi iki əlaməti birbaşa göstərilirdisə, qüvvədə olan Cinayət Məcəlləsinin cinayətin anlayışını müəyyən edən 14-cü maddəsində cinayətin: ictimai-təhlükəli olan; təqsirli törədilən; cinayət məcəlləsində nəzərdə tutulan; cəza hədəsi ilə qadağan edilən dörd əlaməti təsbit edilmişdir. Yeni cinayət qanunda həm də qorunan ictimai cinayətlərin dairəsi bir daha konkretləşdirilir.
İctimai təhlükəlilik əməlin ictimai münasibətlərə ziyan yetirən xüsusiyyətidir. Bu əlamət cinayətin sosial mahiyyətini ifadə edir, bu və ya başqa əməlin nə üçün cinayət hesab edilməsi sualına cavab verir. İctimai təhlükəlilik obyektiv xüsusiyyətdir, qanunvericinin şüurundan və iradəsindən asılı olmayaraq cəmiyyətin həyatına ziyan yetirir.Məhz bu əlamətə əsasən qanunverici orqan əməlin cinayətlər qrupuna daxil edilməsilə bağlı qərar qəbul edir.
Azərbaycan Respublikasının 1960-cı il Cinayət Məcəlləsinin 7-ci maddəsi yuxarıda qeyd edildiyi kimi cinayətin anlayışına subyektiv əlamətləri- təqsir, motiv və məqsədi daxil etmirdi. Belə mülahizə mövcud idi ki, cinayətin ictimai təhlekəliliyini obyektiv və subyektiv ünsürlər vəhdətdə müəyyən edir. Lakin bununla belə Məcəllənin 3-cü madəsinin “... ictimai təhlükəli əməli qəsdən və ya ehtiyatsızlıqdan etmiş olan şəxs”in cinayət məsuliyyətinin yaranmasına dair göstərişinin qanunçuluq baxımından müstəsna dərəcədə əhəmiyyətli olsa da, həm də ziddiyyət yaradırdı. Əvvəla, təqsirdən kənarda ictimai təhlükəli olan əməlin mövcudluğu qeyd edilirdi. İkinci, təqsir və ictimai təhlükəlilik kimi elementlər müstəqil olaraq cinayətin subyektiv və obyektiv xüsusiyyəti kimi müəyyən edilirdi.
Azərbaycan Respublikasının qüvvədə olan Cinayət Məcəlləsinin 14-cü maddəsində cinayətinmüəyyən edilən anlayışında təqsir və ictimai təıhlükəlilik cinayətin müstəqil subyektiv və obyektiv xüsusiyyəti kimi nəzərdə tutulur.Bir halda qanunvericilik ictimai təhlükəliliyi obyektiv ziyan yetirən hərəkət (hərəkətsizlik) kimi xarakterizə edir, başqa halda daha ümumi obyektiv-subyektiv kateqoriya kimi müəyyən edir.(CM-in 15-ci, 74-cü maddələri).
Cinayət qanunvericiliyi ictimai təhlükəliliyin keyfiyyət və kəmiyyət tərəfini fərqləndirir.CM-in cəza təyininin ümumi prinsiplərini nəzərdə tutan 58.3-cü maddəsində deyilir ki, məhkəmə cəza təyin edərkən “... cinayətin xarakterini və ictimai təhlükəlilik dərəcəsini nəzərə alır...” Burada cinayətin xarakteri əməlin təhlükəliliyinin keyfiyyət təhlükəlili dərəcəsi isə onun kəmiyyət göstəricisi hesab edilir.
Ictimai təhlükəliliyin keyfiyyət tərəfini qəsddən ziyan çəkən ictimai münasibətlərin xarakteri müəyyən edir. Eyni obyektə qəsd edən müxtəlif cinayətlər eyni tipli ictimai təhlükəliliyə malikdirlər. Sağlamlığa qəsd edən cinayətlərə bir tip sosial təhlükəlilik, mülkiyyət aleyhinə edilən cinayətlərə isə başqa tip ictimai təhlükəlilik xarakterikdir.
Cinayətin ictimai təhlükəlili dərəcəsi yetirilən ziyanın dərəcəsində, qəsdin xüsusiyyətindən(cinayətə hazırlıq, cinayətə cəhd, cinayətin təkbaşına, yaxud iştirakçılıqla törədilməsi, cinayətin subyektinin xüsusiyyəti) və s. asılıdır.
Xarakterinə görə müxtəlif olan, məsələn, qəsdən sağlamlığa az ağır zərər vurma(CM-in 127-ci maddəsi) və səhlənkarlıq(CM-in 314-cü maddəsi) kimi cinayətlərin ictimai təhlükəlilik dərəcəsini, eləcə də, eyni xarakterli, lakin müxtəlif növdən olan, məsələn, oğurluq(CM-in 177-ci maddəsi) və soyğunçulq (CM-in 180-cı maddəsi) kimi cinayətlərin təhlükəlilik dərəcəsini, bu cinayətlərə görə məsuliyyət müəyyən edən normaların sanksiyalarını müqayisə etməklə fərqləndirmək olar. Qeyd edilən hallarda, qanunverici orqan tərəfindən uyğun sanksiyaların köməyi ilə cinayətlərin xarakterinə və ictimai təhlükəliliyinə qiymət verilmişdir.
Nokia X2-02
Nokia X2-02 — Nokia şirkəti tərəfindən istehsal olunan mobil telefon.
Faciəvi komediya (janr)
Faciəvi komediya — film janrlarından biri. Belə filmlər adətən izləyicini həm güldürür, həm də düşündürür. Belə filmlərdə komediya ilə yanaşı faciə də yaşanır. həm komediya, həm də faciə əlamətləri olan dramatik bir əsər. Geniş mənada — gülməli və faciəli (kiçik) birləşdirən hər hansı bir ədəbiyyat, səhnə və vizual sənət sahəsi.
Tarixi
Kinonun inkişafı ilə (Çarlz Çaplindən başlayaraq) faciəvi komediya, komediya texnikasını faciəli (dramatik) məzmunla birləşdirən kinematik əsərlər, melanxolik qeydlər kimi başa düşülməyə başladı. Pantomimada, sirk sənətində faciəvi komediya obrazları yaratmağın tanınmış ustaları vardır.
Orsyer
Orsyer (, Orsiera) — Fransa da kommuna, Provans-Alp-Kot-d'Azur regionunda yerləşir. Departament — Yuxarı Alplar. Kommunanın dairəsi — Qap. Orsyer kantonuna daxildir.
INSEE kodu — 05096.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 700 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 481 nəfər (15-64 yaş) arasında 394 nəfər iqtisadi cəhətdən fəal, 87 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 81.9%, 1999-cu ildə 76.1%). 394 fəal 383 nəfər (207 kişi və 176 qadın) işləyir, 11 nəfər işsizdir (6 kişi və 5 qadın). Aktiv olmayan 29 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 37 nəfər təqaüdçü, 21 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir.
Ağbaba mahalı
Ağbaba nahiyəsi — XIV əsr — 1930 əsr-XIX əsrlərdə inzibati nahiyə. Şərqi Anadolunun bölgələrindən biri. Adı Ağbaba (dağ)ndandır.
Ermənistan ərazisində mahal.
Tarixi
1593-cü ildə Osmanlı İmperiyasının Tiflis əyalətinin Arpalı sancağının nahiyəsi
Ağbaba mahalı tarixən Şərqi Anadoluya aid olub. Bu torpaqlar Qars vilayətinin tərkib hissəsi kimi,1877–1878-ci illərdə Çar Rusiyası tərəfindən işğal edilərək Tiflis quberniyasının Qars qəzasının Ağbaba nahiyyəsi şəklində Rusiyanın tərkibinə qatılıb.SSRİ dövründə 1930-cu ilə qədər Gümrü qəzasının Ağbaba nahiyyəsi adlanmış,Ermənistan SSR rayonlaşdırılan zaman burada Amasiya inzibati rayonu yaradılmışdır. Ağbaba mahalının bir hissəsi də Qızıl Qoç rayonu ərazisinə düşür. 1920-ci ildə SSRİ-Türkiyə sərhədləri dəqiqləşdirilərkən Ağbaba mahalının Köhnə İbiş və Bəzirkan kəndləri Türkiyə ərazisində qalmışdır. Mahal Qaraxaç silsiləsi, Bazum, Şirək və Qızıl Qoç dağ silsilələri ilə əhatələnmişdir.
1914–1918-ci illərdə Qars vilayətində ermənilərin törətdikləri qırğınların ən qaynar bölgəsindən olan Ağbaba nahiyəsinin əksər və Şörəyel nahiyəsinin bir hissəsi 1921-ci il Qars müqaviləsinə əsasən Ermənistan ərazisinə qatılmışdır.
1930-cu illərdə Vedibasarın, Zəngibasarın, Qəmərli, Dərələyəzin, Ağbabanın və digər bölgələrin əlli mindən artıq türk əhalisi ailəliklə Qazaxıstan çöllərinə sürgün edilmişdilər. Sərt iqlim və bərbad mənzil şəraitinə uyğunlaşa bilməyən əhalinin xeyli hissəsi tələf olmuşdu. Amasiya rayonu dədə-babadan iki mahaldan-Ağbaba və Şörəyeldən ibarət olmuşdur. Ağbaba mahalının 1988-ci ilin sonuna Qoncalı, İbiş, Düzkənd, Çaybasar, Təpəkənd (Təpəköy), Şurabad (Sultanabad), Göllü, Yeniyol (Qaranamaz), Balıqlı, Xançallı, Öksüz, Güllücə, Ellərkənd (Elləryoğun), Quzukənd, Qarabulaq, Çivinli kəndləri vardır. Şörəyelin azərbaycanlı kəndləri isə-Oxçoğlu, Güllübulaq, Çaxmaq, Mağaracıx, Əzizbəyov (Qaraçantey), Daşkörpü olmuşdur.
1937-ci ilin payızında Ermənistanda güclənən repressiyaların dalğasının fonunda azərbaycanlılar daha ağır zərbə almış oldular. Xalq düşmənlərini, trotskiçi-buxarinçi casusları ifşa etmək məqsədilə A. Mikoyan, N. Yejov və L. Beriya Ermənistana gəlmişdilər. Mikoyanın rejsissorluğu ilə keçirilən "təmizlənmə" prossesində Moskvaya belə məlumat vermişdilər ki, Ermənistanda Araz və yuxarı Arpaçay boylarında yaşayan azərbaycanlılar guya elliklə Türkiyəyə keçmək fikrindədirlər. Ona görə də həmin ilin payızında və 1938-ci ilin yazında Vedibasar, Zəngibasar, Qəmərli, Eçmiədzin, Ağbaba rayonlarının Türkiyə ilə həmsərhəd kəndlərində yaşayan on minlərlə azərbaycanlılar kütləvi surətdə repressiyaya məruz qaldılar. Minlərlə ailə sürgün edildi.
Ümumiyyətlə, Ermənistanda 30-cu illərdə 50 mindən artıq azərbaycanlılar repressiyaya məruz qalmışdılar. Bu aksiya icra edilən zaman heç bir müqavimətə rast gəlməyən Ermənistan rəhbərləri 40-cı illərin sonu, 50-ci illərin əvvəllərində daha bir aksiyanın — azərbaycanlıların deportasiyası aksiyasının həyata keçirilməsinə nail oldular.
1988-ci ilə kimi azərbaycan türklərinin yaşadıqları və həmin il tərk etməyə məcbur olduqları yaşayış yerləri: Xançallı, Oxçuoğlu, Güllübulaq, Çaxmaq, Mağaracıq, Qaraçanta, Daşkörpü, İbiş, Qonçalı, İlanlı, Düzkənd, Qaranamaz, Göllü, Təpəköy, Hozukənd, Qarabulaq, Ellərkənd, Bəndivan, Quzeykənd, Alakilsə, Çələb, Qara Məmməd, Güllücə, Balıqlı
1918–1920-ci illər qırğınları
İndiki Ermənistanın Türkiyə ilə Yuxarı Arpaçay sərhədi boyunda yerləşən Ağbaba bölgəsi 1877–1878-ci illər rus-türk müharibəsindən sonra hərb təzminatı əvəzinə Üç Sancağın (Qars, Ərdahan, Batum) tərkibində Rusiyaya birləşdirilmişdi. Ağbaba nahiyəsi Qars vilayətinin hərbi-inzibati ərazi bölgüsü daxilində Qafqaz Canişinliyinə tabe edilmişdir. XX əsrin əvvəlində Ağbaba nahiyəsində 39 kənd olmuşdur ki, bunlardan da cəmisi 2 kənddə — Qaraməmməd və Bəzirganda 《qaxdağan》(köçkün) ermənilər yaşamışlar.
Rəhim Arazi
Rəhim Arazi (tam adı: Nəcəfov Rəhim Cəfər oğlu; ) — Dissident şair.
Psychotria deverdiana
(Psychotria deverdiana) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Ağbaba mahalı
1918–1920-ci illər qırğınları
1915–1916-cı illərdə Türkiyənin içərilərindən köçüb gələn 《qaxdağan》ermənilər, Daşnaqsütyun partiyasının proqramına uyğun olaraq, Ağbabanın Gümrüyə yaxın aran kəndlərinə hücumlar edib onları Türkiyənin içərilərinə doğru qaçqın düşməyə məcbur etmişdiləri. Macal tapıb qaça bilməyən kimsəsiz qocaları, xəstələri və uşaqları quyulara atıb ağzını başlamış, yaxud saman damına doldurub, üstlərinə neft tökərək yandırmışdılar.
Rəhim Arazi
Həyatı
Nəcəfov Rəhim Cəfər oğlu (Arazi) 1928-ci ildə Şərur rayonunun Alışar kəndində anadan olmuşdur. 1950-ci ildə Azərbaycan Sənaye İnstitutunun III kurs tələbəsi olarkən siyasi fəaliyyətinə görə ailəsi (anası, qardaşı və bacıları) ilə birlikdə Cənubi Azərbaycana mühacirət etmək cəhdinə görə həbs olunmuş, 25 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilmişdir. 1957-ci ilə qədər Komi MSSR-da siyasi dustaqlar üçün həbs düşərgələrində saxlanılmışdır. Amnistiyaya görə həbsdən vaxtından əvvəl azad olunduqdan sonra ailəsini dolandırmaq üçün uzun müddət fəhlə, gözətçi, kankan işləmişdir.
Ağbaba mahalı
1918–1920-ci illər qırğınları
1917-ci ildə Rusiyada noyabr çevrilişindən sonra rusların Şərqi Anadolu cəbhəsində buraxıb getdikləri cəbhəxanaları ələ keçirən ermənilər, Qars vilayətinin hər yerində olduğu kimi, Ağbabada da dinc əhaliyə hücumlar edib qırğınlar törətmişdilər. Bu qırğınlar 1918-ci ilin martında türk qoşunlarının Ərzurumu azad etməsindən sonra daha da şiddətlənmiş, türk ordusunun önündən geri çəkilən erməni könüllü birlikləri Türk kəndlərini yandırıb, əhalisini qətlə yetirmişdilər. Qırğınlar Türk qoşunların ın Gümrünü azad etməsinədək davam etmişdi. Diviziya generalı (tümgeneral) Əhməd Hulki Saral 1919-cu ildə İstanbulda dərc edilən <Erməni məsələsi> kitabında yazır: "1918-ci il mayın 1-də yüzə qədər erməni atlısı Şiştəpə və Düzkənd çevrəsində altmış uşaq, qadın və kişini qırmışlar"
Rəhim Arazi
Həyatı
1967-ci ildən ömrünün sonuna kimi müxtəlif məktəblərdə riyaziyyatdan dərs demişdir. 1982-ci ilin avqust ayının 19-da doğma kəndində vəfat etmişdir.
Ağbaba mahalı
1918–1920-ci illər qırğınları
1918-ci il martın 3-də imzalanan Brest-Litovsk müqaviləsinə əsasən, Üç Sancaqda plebist (rəy sorğusu) keçirmək qərara alınır və iyunun 12-də keçirilən plebistin nəticələrinə görə, bölgələrin əhalisi, o cümlədən də Ağbaba nahiyəsinin əhalisi yenidən Türkiyəyə birləşmək arzusunu ifadə edirdilər. Səsvermənin nəticələrini İstanbula təqdim etmək üçün nümayəndə heyəti göndərilir. Ağbabanı Hacı Abbas oğlu Kərbəlayi Məhəmməd ağa təmsil edir. Heyət avqustun 15-də 6-cı Sultan Vahidəddin tərəfindən hörmətlə qəbul edilir. Bundan sonra bütövlükdə Qars vilayətində olduğu kimi, Ağbabanın qaçqın əhalisi də öz yerlərinə qayıdır.
Rəhim Arazi
Həyatı
Siyasi və lirik şeirlərdən, kiçik poemalardan ibarət 4 dəftəri qalmışdır.
Pentacalia tunamensis
Pentacalia tunamensis Pentacalia tunamensis
Rəhim Arazi
Həyatı
Oğlu Yusif Nəcəfov atasının məhbəs şeirlərini çap üçün hazırlasa da, onlardan yalnız bir neçəsi "Ulus" və "Hürriyyət" qəzetlərində işıq üzü görmüşdür.
Sabiq SSRİ-nin bir sıra dissidentləri ilə tanışlığı olan, Azərbaycan SSR məmurları tərəfindən təqib edilən, xalq tərəfindən həm anlaşılan, həm də anlaşılmayan Rəhim Arazi fərd kimi (əslində xalqı ilə birlikdə) faciəli bir ömür yaşamışdır. O, Azərbaycanda bu gün də mövcudluğunu davam etdirən saray psevdokulturasının (saxta mədəniyyətinin) kəskin və barışmaz əleyhdarı olmuşdur. Mahiyyəti nisbətən asan başa düşülən şeirlərini yeni nəsil oxucularının öhdəsinə buraxırıq. Qoy şeirləri müəllif haqqında danışsın.
Ağbaba mahalı
1918–1920-ci illər qırğınları
Türkiyənin birinci dünya müharibəsində məğlubiyyəti nəticəsində bağlanan Mudros sazişinin (30 oktyabr 1918-ci il) şərtlərinə əsasən, Şərqi Anadoluda türk qoşunları 1914-cü il sərhədlərinə geri çəkilməli olur, bölgəyə ingilis qoşunları nəzarət edir, lakin Sovet Rusiyasının 29 dekabr 1917-ci il tarixli《Türkiyə Ermənistanı haqqında》dekretinə əsasən, ermənilər həmin ərazilərə sahib çıxmaq istəyirdilər. Bunun qarşısını almaq üçün 1918-ci il noyabrın 5-də Qars İslam Şurası (sədri Borçalıdan Kəpənəkçi Emin ağa) təşkil edilir. Noyabrın 15-də 1-ci Qars konqresi keçirilir. Konqresdə Gümrü və Ağbabanı Qızıldaş kəndindən vəkil Xəlilbəyoğlu Topal Əli bəy təmsil edir. Konqresdə Fəxrəddin Ərdoğanın başçılığı ilə 《Müvəqqəti heyət》seçilir. Ağbabanın Qaraçanta kəndindən Əhməd bəy Hacıyev heyətin tərkibinə daxil olur. Konqres geri çəkilən türk ordusundan silah əldə etmək və Üç Sancaq çevrəsində Qars İslam Şurasının şöbələrini açmağı qərara alır.
Noyabrın 30-da keçirilən 2-ci Qars konqresinə qədər Ağbaba Milli Şirası təşkil edilir. Ağbabanın Köhnə İbiş kəndindən olan Hacı Abbas oğlu Kərbəlayi Məhəmməd ağa Şuranın sədri və konqresə nümayəndə seçilir. Şuranın tərkibi 7 nəfərdən: Hacı Abbas oğlu Kərbəlayi Məhəmməd ağa, qardaşları Mahmud və Əsəd ağalar, Babaş ağa, Bayramoğlu Haşım Ağbaba, Xəlil Vəli oğlu Budaqov, mibişli Hamza ağadan ibarət idilər.
Üç gün davam edən 2-ci Qars konqresində Batumdan Naxçıvanadək əraziləri birləşdirən Qars Milli İslam Şurası hökuməti qurulur. Hökumətin rəisi əslən gümrülü İbrahim bəy Cahangirov seçilir. Parlament funksiyasını icra edən 12 nəfərlik Mərkəz Müməssilləri heyətinin tərkibinə Ağbabadan Hacı Abbas oğlu Kərbəlayi Məhəmməd ağa və Əhməd bəy Hacıyev daxil olurlar.
Ağbaba Şurası bölgə əhalisini erməni hücumlarından qorumaq üçün yerli səfərbərlik keçirir və Ağbaba süvari alayını təşkil edir. Belə qayda qoyulubmuş ki, əsgər verə bilməyən ailələr bir tüfəngin pulunu və bir at, yaxud bir inək verməli idilər. Bu qaydada əməl etməyənlər ciddi cəzalandırılmışlar.
Geri çəkilən türk ordusunun zabiti, yüzbaşı Xurşud bəy Ağbabada qalıb könüllü dəstələrin təlimi vəzifəsini öz üzərinə götürmüş, Ağbaba süvari alayı ermənilərə qarşı mücadələ edəcək bir gücə sahib olmuşdu.
1919-cu il yanvarın 17–18-də 131 nümayəndənin iştirak erdiyi 3-cü Qars konqresi hökumətin adını dəyişdirərək Cənubi-Qərbi Qafqaz HökumətiMüvakkata-i Milliyyəsi adlandırmış, onun Anayasasını (Konstitusiya) qəbul etmişdi. Cənubi-Qərbi Qafqaz Hökuməti1919-cu il yanvarın 27-də Azərbaycan hökumətinə müraciət etmiş, ondan zabitlər, məmurlar və pul istəmişdi.
F. Ərdoğan xatirələrində yazır ki, ermənilərin alayları və topları ilə türk köyləri üzərinə yürütdüklərini görən Qocaoğlu Məhəmməd bəy, Doktor Əsəd bəy, və Hacı Abbas oğlu Kərbəlayi Məhəmməd bəy Axılkələyə gələrək, Borçalı yolu ilə Bakıya getdilər. Yardım üçün Azərbaycan hökumətindən əsgəri qüvvət istədilər. Azərbaycan hökuməti bir tümən əsgəri qüvvətini Gürcüstan ərazisindən keçmələri tələb etdikdə, gürcülər müsaidə etmədilər. Bərabərlərində Bakıdan, albay (polkovnik) İsmayıl bəy Yadigarov, Yusif Kənan bəy və İsmayıl bəy Nəzərəliyevlə birlikdə xeyli Azərbaycanlı götürərək Ağbabaya gəldilər, oradan da Çıldırana keçdilər》.
Bu arada, yəni 1919-cu il martın 25-də Cənubi-Qərbi Qafqaz hökuməti öz müstəqilliyini elan edir və özünü Cənubi-Qərbi Qafqaz Türk Cümhuriyyəti adlandırır. Aprelin 12-də ingilislər erməni daşnak hökumətinin arzusunu yerinə yetirərək Cənubi-Qərbi Qafqaz Türk Cümhuriyyətinin parlament binasını mühasirəyə alaraq 30 nəfər parlament üzvünü və hökumət nümayəndəsini həbs etmiş, baş nazir İbrahim bəy Cahangirov başda olmaqla 11 nəfəri Malta adasına girov göndərmişdilər. Bundan sonra CQQDR-in12 bölgəsində milli şuralar yerli hökumətlər şəklində müstəqil fəaliyyət göstərirlər. Ağbaba Şurası da Hacı Abbas oğlu Kərbəlayi Məhəmməd ağanın sədrliyi ilə öz işini davam etdirir.
İngilislərin CQQDR-i süquta yetirməsindən dərhal sonra Ermənistan ordusunun 1-ci və 4-cü piyada polkları general Osipyanın komandanlığı altında, daşnak hökumətinin Qars valisi təyin etdiyi Korqanovla birlikdə respublikanın sərhədlərinə daxil olurlar. Aprelin 30-da daşnak hökuməti Qarsda öz fəaliyyətinə başlayır və bölgələrdə qəza təşkilatlarını qurmaq üçün öz nümayəndələrini yerlərə göndərir. F. Ərdoğan xatirələrində yazır: Çıldırda doktor Əsəd bəy, Ağbabada Hacı Abbas oğlu Kərbəlayi Məhəmməd bəy əllərindəki qüvvətlərini gecə gündüz çalışıb yerləşdirdikdən sonra bura ermənilərin girməsinə mane oldular. Ermənilər də buralarda qəza təşkilatlarını qurmaq üçün alay komandanı Marzmanovun idarəsində iki top, səkkiz ağır makinalı tüfənglə (pulemyot) bu qüvvətlər üzərinə hücuma başladı. Marzmanov 50 ölü və bir ağır makinalı tüfəng buraxaraq çəkilməyə məcbur oldu.
Daha sonra F. Ərdoğan yazır ki, Azərbaycan təşkilatları erməniləri elə sıxışdırmışdılar ki, onlar "Böyük Ermənistan" xülyasından əl çəkib, kiçik qəzalarla barışıq əldə etmək məcburiyyətində qalmışdılar. Ağbaba və Çıldırda 8 maddəlik müqaviləni Hacı Abbas oğlu Kərbəlayi Məhəmməd və Qocaoğlu Məhəmməd bəy imzalamışdılar. Müqavilənin şərtləri belə idi:
Ağzivər sultan Şamlı
Ağzivər sultan Dəmri sultan oğlu Şamlı (?-1534) — qızılbaş sərkərdəsi, Herat hakimi.
Həyatı
1532-ci ildə Übeydulla xan şəhərdən geri çəkildikdən sonra Herata daxil olan şah, Heratın özbəklər tərəfindən mühasirəsi zamanı "məzlumların əmlakını qarət etdiklərinə", xalqı incitdiklərinə görə Xorasan hakimi Qazi xan Təkəlini və onun köməkçilərini vəzifədən kənar etməyə məcbur olmuşdu. Xəzinədən "yoxsullara" və "zəiflərə" pul paylandı. Ağzıvar xan Şamlı eyni zamanda vilayətin nominal hakimi çahzadə Sam mirzənin atabəyi (lələsi) yerini tutmaqla Xorasan hakimi təyin olundu.
1534-cü ildə vəkil Hüseyn xan Şamlının öldürülməsi ilə əlaqədar olaraq qızılbaş tayfaları arasında başlanan ara müharibələri, Xorasanda da feodal hərc-mərcliyinə səbəb oldu. Hüseyn xanın həmtayfası, Xorasan bəylərbəyi Ağzıvar sultan mərkəzi hakimiyyətə qarşı qiyam qaldırdı. Onun qiyamında istər-istəməz hamisi olduğu şahın qardaşı Sam mirzə də iştirak etdi. Qiyamçılar Herat şəhəri sakinlərinin əmlakını qarət etdilər. Sonra isə o zaman Böyük Moğollardan olan Şah Humayunun tabeliyindəki Qəndəhar şəhərini ələ keçirmək məqsədilə yürüşə başladılar. Qalanın iki aylıq uğursuz mühasirəsindən sonra Hümayunun qardaşı Kamran mirzə iyirmi minlik qoşunla mühasirədə olanların köməyinə gəldi. Düşmənin üstün qüvvələri ilə döyüşdə qiyamçılar darmadağın edildilər. Ağzıvar xan özü də həlak oldu. Bundan sonra Sam mirzə özünü I Təhmasibin qarşısında təmizə çıxarmaq üçün bir neçə "qiyam təhrikçisini" edam etdirib başlarını şaha göndərdi.
İskəndər bəy Türkman yazır: "Sam mirzə və Ağzıvar xan, Mirzə Kamranın gəlişinin yaxın olmasından agah olub, qala ətəyindən köç edərək, bir-iki mənzil geri oturdular. Mirzə Kamrana aydın oldu ki, ali mənşəli şahzadə (Sam mirzə) kama yetmiş Şah [Təhmasibin] rüxsəti olmadan Qəndəharı zəbt etmək həvəsinə düşüb. Buna görə də [Mirzə Kamran] o dəstəyə qarşı müharibə və müdafiə kəmərini bağlayaraq, döyüş meydanına üz tutdu. Sam mirzə və Ağzıvar xan yanlarında olan iki-üç min nəfərlə birgə Mirzə Kamranın qarşısında döyüş səfi tərtib etdilər. Tərəflər arasında böyük bir vuruşma və şiddətli bir döyüş baş verdi. Qızılbaşlar igidlik və mərdlik göstərərək, cağatay ordusunun "cəvanğar"ını və "bəranğar"ını tar-mar etdilər. Qaçma-qovma zamanı Ağzıvar xanın atı bir çalaya düşüb aşdı və o, atdan yıxıldı. Cağatay ordusundan naməlum bir kəs onun üstünə gəlib, onu əsir tutdu. Onun Ağzıvar xan olduğunu bilən kimi dərhal qətlə yetirdilər. Cağatay ordusu cəsarətləndi, qızılbaşlar isə ruhdan düşdülər. Buna görə də Sam mirzə hərb meydanından yüyənini çevirib, Gərmsir tərəfə getdi, əməlindən heyifsiləndi, peşman oldu və onu Cəmşid məqamlı şaha qarşı müxalif çıxmağa rəğbətləndirmiş bir neçə nəfər araqarışdıranı orada qətlə yetirib, onların başlarını cahanın pənahı olan dərgaha göndərərək, günahının əfv olunmasını xahiş etdi.
Sam mirzənin məğlubiyyəti və Ağzıvar xanın qətli xəbəri Buxarada Übeyd xana çatdıqda o, əvvəlcə Seydim mirzəni bəzi özbək əmirləri ilə birlikdə beş-altı min nəfərlə Xorasana qarətçiliyə göndərdi".
Ağzivər sultan 1534-cü ildə I Təhmasibə qarşı qaldırdığı qiyamda Xülafə sultan Rumlu tərəfindən öldürüldü.
Əbu Hamid Türkə
Əbu Hamid Sədrəddin Məhəmməd Türka - 13-cün əsrin sonlarında və 14-cü əsrin əvvəllərində yaşayan və Türka İsfahani ailəsinin və soyunun ilkinci görkəmli şəxsi olan türk alim və müəllif.Soyun adı Əbu Hamedin babasına aiddir ki Xucənddən İsfahana köçmüş türk idi.
Çukot dənizi
Çukot dənizi — Şimal Buzlu Okeanında yerləşən dənizdir. Alyaska yarımadası ilə Çukot yarımadası arasında yerləşir. Dəniz qərbdən Lonq boğazı, şərqdən Alyaska yarımadasında yerləşən Borrou burnu ilə əhatə olunmuşdur. Şimaldan isə o, Şimal Buzlu okeanının kontinental yamacı ilə sərhədlənir. Berinq boğazı onu cənubda Sakit okean da yerləşən Berinq dənizi ilə birləşdirir. Dənizin əsas limanı olan Uelen Rusiya Federasiyasında yerləşir.
Şasle
Şasle  — Fransa da kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — İzer. Vine kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Qrenobl.
INSEE kodu — 38086. Kommunanın 1999-cu il üçün əhalisi 341 nəfər təşkil edirdi. Kommuna dəniz səviyyəsindən 418 ilə 729 qədər metr yüksəklikdə yerləşir. Kommuna Paris dən təxminən 460 km cənub-şərqdə, Lion dan 70 km cənub-şərqdə, Qrenobldan 32 km qərbdə yerləşir.
Əhalisi
Əhalinin dinamikası (INSEE) :
Hüseynov gəvəni
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Təbii yayılması
Qafqazda yayılmışdır.
Botaniki təsviri
Təbiətdə 35-45 sm hündürlüyünə boy verən kolcuqdur. Yarpaqları 4-5 cüt dar-xətvarı yarpaqcıqlardan təşkil olun¬muşdur. Paxlasının saplağı 3 mm uzunluqda olub yatıq ağ parlaq tüklüdür. Paxlasının uzunluğu 3,5 sm eni isə 3-4 mm ola bilir. May ayında çiçəkləyir, iyul-avqust ayları arasında meyvə verir.
Ekologiyası
Daşlı yamaclarda daha çox rast gəlinir. Təbiətdə toxum vasitəsilə çoxalır. Təbii ehtiyatının dəyişilməsi səbəbi başlıca оlaraq insan fəaliyyətinin təsiridir. Becərilməsi haqqında məlumat və qəbul edilmiş qoruma tədbiri yoxdur.
Azərbaycanda yayılması
Azərbaycanın nadir bitkisidir. VU C2a (ı, ıı). Lerik rayonunda (Diabar, Qosmalyan, Həvəri kəndləri) orta dağ qurşağında yayılmışdır. Azərbaycanın "Qırmızı kitab"ına salınması tövsiyə edilir.
Qran-Vabr
Qran-Vabr (Grand-Vabre, Grand Vabre) — Fransada kommuna, Cənub-Pireneylər regionunda yerləşir. Departament — Averon. Konk kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Rodez.
INSEE kodu — 12114.
Kommuna təxminən Parisdən 470 km cənubda, Tuluza şəhərindən 140 km şimal-şərqdə, Rodezdən isə 36 km şimal-qərbdə yerləşir.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 410 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə 231 əmək qabiliyyətli insan (15-64 yaş arasında) arasında 170 nəfər iqtisadi cəhətdən fəal, 61 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 73,6%, 1999-cu ildə bu 68.4%). 170 fəal 151 nəfərdən (92 kişi və 59 qadın), 19 nəfər işsiz (10 kişi və 9 qadın) idi. Fəal olmayan 61 nəfər arasında 17 nəfər şagird və ya tələbə, 24 nəfər təqaüdçü, 20 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir.
Birlik Kuboku 1998
B Qrupu (1)
Qeyd:
Emilia juncea
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Durmuş xan Şamlı
II Durmuş xan Əbdi bəy oğlu Şamlı — qızılbaş sərkərdəsi, Heratın hakimi.
Həyatı
II Durmuş xan Əbdi bəy oğlu Şamlı elinın Bəydili oymağındandır. I Şah İsmayıl Səfəvinin sarayında eşikağası vəzifəsində çalışırdı. Şah onu oğlu Sam mirzəyə lələ təyin etdi və onu Əmir xan Türkmanın əvəzinə Herata hakim göndərdi. O, burda 1521-ci ildən 1525-ci ilədək bəylərbəyi oldu.
Durmuş xan adlı-sanlı qızılbaş sərkərdəsi idi. Ölkənin müxtəlif yerlərində üsyan, yağı hücumu olanda şah şamlı əmirlərini, o cümlədən Durmuş xanı ora göndərirdi. Tarixçi Əbdi bəy Şirazi yazır: "Mazandaranın hakimləri vergini verməyə diqqətsizlik etdiklərinə görə Durmuş [xan] və Zeynal xan Şamlını onları tənbeh etmək üçün göndərdilər. Zilhiccə [ayının] 7-də (10 dekabr 1518) Ulad və Kilis qalalarını mühasirə etdilər. [Həmin ayın] 11-də (14 dekabr 1518) Kilis fəth olundu. Ağa Məhəmməd özü Ulad qalasını təslim etdi".
Psychotria dolichantha
(Psychotria dolichantha) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Durmuş xan Şamlı
Həyatı
Hicri 930 (1524)-cu ildə Übeydulla Herata hərəkət etdi, lakin Xorasan bəylərbəyi Durmuş xan Şamlının qoşunları ilə toqquşaraq geri döndü. Hicri 932 (1526)-ci ildə Durmuş xanın vəfatından sonra Xorasandakı qarışıqlıqdan istifadə edən özbəklər Amudəryanı keçərək Tus şəhərini mühasirəyə aldılar və onu tutdular. II Durmuş xan 1525-ci ildə vəfat etdi.
Ailəsi
Oğlanları
Kazuo İşiquro
Kazuo İşiquro — yapon əsilli Britaniya nasiri, kinodramaturqu və roman yazıçısı. Yazıçı 2017-ci ildə Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı na layiq görülmüşdür.
İspaniya üçüncü futbol divizionu
İspaniya üçüncü futbol divizionu yaxud Segunda División B — Bu divizionda 80 komanda mübarizə aparır. Bu komandalardan ilk 4-ü 2-ci diviziona (Segunda División) yüksəlmək şansı əldə edir. Son 17 komanda (16-sı birbaşa) isə 4-cü diviziona (Tercera División) düşür.
Nəsib Nəbioğlu
Nəsib Nəbioğlu (Tam adı: Nəsib Nəbi oğlu Verdiyev; d. 2 may 1954; Kəlbəcər rayonu, Çaykənd) — Rusiya və Azərbaycan Yazıçılar Birliklərinin üzvü, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin Moskva bölməsinin katibi.