cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Danni Perez
Danni Markos Perez Valdez (23 yanvar 2000-ci ildə anadan olub) — Venesuela Primyera Diviziya təmsilçilərindən olan Deportivo La Quaira klubunda hücumçu kimi çıxış edən peşəkar Venesuela futbolçusudur.
Klub karyerası
Perez Venesuelanın U-17 millisi ilə Çilidə keçirilən 2017 Cənubi Amerika U-17 Futbol Çempionatında iştirak etmişdir.
Pit (ada)
Pit və ya Ranqiairia — Çatem arxipelaqının Çatem adasından sonra ikinci böyük adasıdır. Yeni Zelandiyanın ərazisinə daxildir. Əhalisi 45 nəfər təşkil edir (2006).
Coğrafiyası
Adanın sahəsi 62 km² təşkil edir. Adanın relyefi təpəlikdir. Ən hündür nöqtəsi Vayhere (241 m) dağıdır.
Tarixi
Ada ilk dəfə 1791-ci ildə kəşf edilmişdir.
Kovil nunatakı
thumb|Qərbi Antarktikada Sentinel dağlarının yerləşməsi. thumb|Şimali Sentinel dağlarının xəritəsi.
Kovil nunatakı (Ковилски нунатак, ‘Kovilski Nunatak’ \'ko-vil-ski 'nu-na-tak\) — Antarktidanın Elsuort dağlarına daxil olan, 2020 m hündürlüklü nunatakdır. Sentinel dağlarının şimal mərkəzində yerləşmişdir.
Zirvə cənubi Bolqarıstanda yerləşən Kovil şəhərinin adını daşıyır.
Yerləşməsi
Kovil nunatakı -78.03897°N, -87.04972°W koordinatlarında yerləşmişdir. Qoldtiveyt dağından 24.93 km qərbdə, Habli dağından 12.68 km şimal-qərbdə, Helfert nunatakından 15.46 km cənub-şərqdə yerləşmişdir. ABŞ xəritəsinə 1961-ci ildə daxil edilmişdir.
Mikania jamaicensis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Fersman adası
Yerləşməsi
Arxipelaqın mərkəzində, Heys adasının şimal-şərq quaracağından 800 m şimalda yerləşir. Ermak boğazı akvatoriyasına daxildir.
Neft və qaz quyularının əsaslı təmiri (film, 1980)
Məzmun
Kinolentdə mədənlərdə neft və qaz quyularında yeraltı əsaslı təmir işlərindən danışılır.
Film haqqında
Film SSRİ Dövlət Texniki-Peşə Təhsili Komitəsinin sifarişi ilə çəkilmişdir.
Çapayev və boşluq (roman)
Çapayev və boşluq — yazıçı Viktor Pelevinin 1996-cı ildə yazdığı roman
Süjeti
1996-cı ildə yazılmış "Çapayev və Pustota" romanı haqqında müəllifin özü deyir: "Bu əsər dünyada hadisələrin tamamilə boşluqda baş verdiyi ilk ədəbiyyat nümunəsidir". Əslində isə hadisələr 1919-cu ildə Çapayevin diviziyasında baş verir. Əsərin prataqonisti Pyotr Pustota bu diviziyada komissar olaraq xidmət edir və eyni zamanda bu günkü günlərdə və Pelevinin virtual fəzasında mövcudiyyətini sürdürərək "Kavabata", "Şvaşneqr" və "Sadəcə Mariya" ilə görüşür. Tənqidçilərin fikrinə görə, "Çapayev və Pustota" rus ədəbiyyatında ilk den-buddist romandır. Roman 2001-ci ildə ingiliscə tərcümədə - "The Clay Machine-Gun" ("Глиняный пулемет") Dublin ədəbiyyat mükafatının finalına çıxmışdır
Mənim iradəmlə qürub edən günəşə doğru yarışa çıxmış atların üzünə və insanların sifətinə - ucsuz-bucaqsız canlı axıntıya baxa-baxa tez-tez düşünürəm: bəs bu axıntıda mən haradayam? – Çingiz xan
Prinsip etibariylə roman iki hissədən ibarətdir: 1919-cu illərdə cərəyan edən hadisələr və 1990-cı illərin əvvəllərində psixiatrik klinikada cərayan edən hadisələr. Roman Vasili Çapayev və Pyotr Pustota kimi iki şəxsiyyətdən bəhs edir. Digər ikinci planda olan obrazlar, bilavasitə Rusiyanın gələcəkdə baş verəcək qərblə alximik nigahını simvolizə edən aspektlərdir. Romanda demiurq kimi motiv də yer alıb. Roman ilk cümlələrindən hiss olunur ki, Pyotr Pustota aydınlanmaq istəyən birisidir. Belə ki, Pyotr əslində iki dünyada yaşayır və o, inanmaq istəyir ki, 1919-cu illərdə baş vermiş hadisələr realdır, amma psixiatrik klinikada baş verənlər isə real deyil. Çapayev isə onu inandırmağa çalışır ki, hər iki dünya yuxudur. Sonda isə Çapayev Pyotra aydınlanmaqda kömək etdi. Hansının yuxu hansının real olmasını isə oxucu özü müəyyənləşdirə bilər. Qaldı ki, mənə, mən Çapayevlə razıyam
Biz nə görürüksə, Petya, o bizim şüurumuzdadır. Ona görə də şüurun hardasa olduğunu söyləmək mümkün deyil. Biz ona görə heç yerdəyik ki, bizim harda olduğumuzla əlaqədar deyə biləcəyimiz başqa yer yoxdur. Bax ona görə də biz heç yerdəyik
Bu dünya realdır, yoxsa bu sadəcə uşaqlıqdan etibarən bizə öyrədilən vizualizasiyadır? Bax, bu sualların cavabını verməyə çalışan bir kitabla qarşı-qarşıyayam. Əvvəlcə vikipediyada Çapayev şəxsiyyətini az-çox araşdırdım ki, bəs kitabda şura hökümətinin qurulmasından bəhs ediləcək. Halbuki, tam fərqli mənzərə ilə qarşılaşdım. Kitabın süjeti ilə əlaqədar məlumat verdim. Qaldı ki, təəssüratlarıma, onu deyə bilərəm ki, Pelevinin digər kitabları kimi bu kitabından da öyrəndiyim şeylər çox oldu. Əlbəttə ki, sözün fəlsəfi mənasında. ­
Kitabın resepti sadədir.
Rocer Bekon
Rocer Bekon  — ingilis filosofu və təbiətşünası. Sxolastik metodlarla elmin insanlara fayda verməli olduğunu irəli sürdü. Bekon Aristotelin baxışlarına istinad edərək göstərirdi ki, duyğular mühüm psixi proseslərin daha vacibi olmaqla, biliklərin yaranmasına material verir.
Eqon Şile
Eqon Şile(12 iyun 1890 - 31 oktyabr 1918)—Avstriya rəssamı.
Həyatı
Eqon Şile 12 iyun 1890-cı ildə anadan olmuşdu.
Ekspressionist Eqon Şile XX əsrin məşhur rəssamı olub. O da seksual təsvirlərlə xeyli məşhurluq qazanıb. Bildirilir ki, o, 17 yaşlı modellə birlikdə həbs olunub. Şile erotikaya baş vuran ilk rəssamlardan biri olub.
Eqon Şile 31 oktyabr 1918-ci ildə Vyanada vəfat edib.
Darkənd hamamı
Darkənd hamamı — Оrdubad rayonundakı Darkənddə memarlıq abidəsi.
1979-cu ildə Dar türbəsindən 60 m şimal tərəfdə qabaqlar türbə hesab edilən abidənin qalıqları aşkar оlunub.
Hamamın planı altıbucaqlı fоrmalı mərkəzi zaldan, iki çən hоvuzdan və yardımçı оtaqlardan ibarətdir. Hər səthdə çatma fоrmalı giriş yerləri düzəldilib. Mərkəzi zalın ölçüləri: diaqоnal xətt üzrə 3,8 m, hər tərəfin uzunluğu 2,1 m, giriş yerinin eni 0,8 m, hündürlüyü 2 m.-dən ibarətdir. XVI-XIX əsrlərdə hamamlarda isti su оlan hоvuzların altında xüsusi оcaq kamerası-"Külxan" tağbənd və ya günbəz örtüklə düzəldilirdi. Abidə öz təyinatına və plan quruluşuna görə Zaqafqaziyada nadirdir. XV əsrə aid edilən Darkənd hamamı qəbiristanlıqdakı tikintilər kоmpleksinə daxil оlmuşdur.
Typhlodromus guangdongensis
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Azıx (Xocavənd)
Azıx — Azərbaycan Respublikasının Xocavənd rayonunun Azıx kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 1993-cü ildən 9 noyabr 2020-ci ilə kimi Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olmuşdur. Azıx kəndi 9 noyabr 2020-ci il tarixində Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.
Toponimikası
Kənd adını ərazidəki Azıx mağarasının adından almışdır. XIX əsrin I yarısında Cənubi Azərbaycanın Qaradağ mahalından gəlmiş erməni ailələri burada məskunlaşmış və yaşayış məntəqəsini Azox adlandırmışlar. Azıx mağarası və ya Azıx kahası Quruçayın sol sahilində, 900 m. hündürlükdədir. Azərbaycanda ən iri karst mağarası hesab olunur. Tədqiqatçıların fikrincə, azıx qədim türk dillərindəki "ayı" sözündəndir və mağara "ayı mağarası"dır. Mənbələrdəki Azuq variantına əsaslanan tədqiqatçılar isə bu toponimi "azuqə yeri", "tədarük yeri", "anbar" kimi izah edirlər. Lakin mağaradakı 6 salon və 2 giriş qapısının olması, ocaq yerinin varlığı burada insanların yaşadıqlarından xəbər verir.
Tarixi abidələri
Azıx kəndində aşağıdakı daşınmaz tarix və mədəniyyət abidəsi qeydə alınmışdır:
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Quruçayın sol sahilindən bir qədər aralı, dağ ətəyində yerləşir.
Əhalisi
2005-ci ildə Dağlıq Qarabağda keçirilən əhalinin siyahıyaalmasına əsasən Azıx kəndinin əhalisinin faktiki sayı 795 nəfər, qeydiyyatdakı əhalinin sayı 806 nəfər təşkil edirdi.
Mədəniyyəti
Kənddə mədəniyyət müəssisəsi mövcud deyil.
Təhsil
Kənddə təhsil müəssisəsi mövcud deyil.
Səhiyyə
Kənddə səhiyyə müəssisəsi mövcud deyil.
Qaldan-Boşoqtu
Qaldan-Boşoqtu (Галдан бошигт) 1644 — 1697 — Cunqar xanlığının üçüncü hakimi, Erdeni-batırın oğlu.
Həyatı
Qaldan, Batır-xuntaycının altıncı oğlu olaraq 1644-cü ildə doğulmuşdu. 1650-ci ildə Buddizmi öyrənməsi üçün Tibetə göndərilmiş və təqribən 13 il orada təhsil aldıqdan sonra ölkəsinə dönmüşdür. Cunqariyaya döndükdən sonra Senqe tərəfindən dini və idari işlərə məmur edilmiştir1. Erdeni-batır xuntaycı və Senqedən sonra Cunqar xanlığının taxtına 1671-ci ildə Qaldan-Boşoqtu keçmişdir. Qaldan, uzun müddətli bir təhsil alması və Tibet kimi qədim mədəniyyət mərkəzlərində yetişməsi səbəbiylə geniş bir dünya görüşünə və təcrübəsinə sahib idi. Bütün Oyrat oymaqlarını və Xalxa-Monqollarını Cunqar xanlığının damı altında toplayaraq çevrəsindəki böyük qüvvələrə qarşı ayaqda dura biləcəyini düşünürdü.
Qaldan-Boşoqtu xan, Rusiya ilə münasibətləri inkişaf etdirərək qərb sərhəd-sınırlarının güvənliyini qorumağa çalışdı. Rus hökuməti də şərq sərhəd-sınırlarının və şəhərlərinin güvənlik altında olmasını istəyirdi. Bu nöqtədə hər iki ölkə də barışdan yana idi. Qarşılıqlı elçilərin göndərilməsi ilə münasibətləri davamlı tutulmuşdur. Kukunordakı Oçirtu xan, Quşi xan və Volqa Kalmıklarından Ayuke xan ilə münasibətlər quruldu. Her iki bölgənin liderləri də Qaldanın hakimiyətini tanıdılar. Fəqət Oçirtu xan ilə 1678-ci ildə bir anlaşmazlıq çıxdı və Oçirtu xan öldürüldü. Eyni il Akdağlık Appak xoca, Dalay Lamadan yardım istemiş, o da durumu Qaldan Boşoqtuya bildirmişdir. Buna görə Qaldan Boşoqtu Şərqi Türkistan səfərinə çıxmış, bu bölgədə iqtidarı əldə saxlayan İsmail xanı əsir almışdır. Beləcə buranı hakimiyəti altına alaraq bölgənin başçılığını Appak xocaya vermişdir. 1679-cu ildə Rusiya ilə Cunqariya sərhəd-sınırında olan qırğızların, böyük əksəriyyətinin vergi məsələlərinden dolayı Cunqariya torpaqlarına köç etdikləri görünür. Ayrıca bu il 5-ci Dalay Lama tərəfindən Qaldana, Boşoqtu xan ünvanı verilmiş, beləcə Qaldan ruhani lider olaraq da nüfuzunu möhkəmləndirmişdi.
Mikania ramosissima
Mikania ramosissima Mikania ramosissima Mikania ramosissima
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Qeddes adası
Yerləşməsi
Arxipelaqın mərkəzində, Vanderbilt boğazı akvatoriyasında, La-Ronser adası ilə Vilçek Torpağı adası arasında yerləşir.
Təsviri
Ada dairəvi formaya malikdir. Diametri 1 km-dir. Yayda buzdan azad olur. Qeddes adası şotland alimi ser Patrik Geddesin şərəfinə adlandırılmışdır. Sinqlerin ekspedisiyası adanı ilk dəfə görərkən səhvənbirinci dəfə kəşf etdiklərini zənn edərək onu amerika geoloqu Ferdinand qaydenin şərəfinə adlandırmışlar.
26 avqust
1601–1900
thumb|[[Seyid Cəfər Pişəvəri]]
1901–cari
thumb|[[Zemfira (2016)]]
thumb|[[Makaley Kalkin (1991)]]
thumb|[[Həsən Məmmədov (aktyor)|Həsən Məmmədov]]
Neftayırma və neft-kimyada mikroproseslərdən istifadə olunması (film, 1984)
Məzmun
Kinolentdə neftayırma və neft-kimyada mikroproseslərdən istifadə olunması və bunun əhəmiyyəti haqqında danışılır.
Film haqqında
Film Ümumittifaq Elmi-Tədqiqat Neft İnstitutunun sifarişi ilə çəkilmişdir.
Yaylıq (xalq mahnısı)
Yaylıq — Azərbaycan Xalq mahnısı. Duet şəklində oxunur. Mahnı məhəbbət mövzusundadır.
Mahnının sözləri
"Yaylıq"
QIZ:
OĞLAN:
Bohot nunatakı
thumb|Qərbi Antarktikada Sentinel dağlarının yerləşməsi. thumb|Şimali Sentinel dağlarının xəritəsi.
Bohot nunatakı (, ‘Bohotski Nunatak’ \'bo-hot-ski 'nu-na-tak\) — Antarktidanın Elsuort dağlarına daxil olan, 1120 m hündürlüklü nunatakdır. Sentinel dağlarının şimal-şərqində yerləşmişdir.
Yerləşməsi
Bohot nunatakı -77.39361°N, -85.57556°W koordinatlarında yerləşmişdir. Veems dağından 13.7 km şimal-şərqdə, Pastroqor zirvəsindən 10.93 km şərqdə, Lanz zirvəsindən 15.96 km cənub-şərqdə, Ostruşa nunatakından 5.27 km şimal-qərbdə yerləşmişdir. ABŞ xəritəsinə 1961-cı ildə daxil edilmişdir.
Typhlodromus guangxiensis
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Aşıq Hacı Göyçəli
Hacı Abbas oğlu Bayramov — Azərbaycanlı aşıq və şair.
Həyatı
thumb Aşıq Hacı Göyçəli 1931-ci ilin iyun ayında Göyçə mahalının Daşkənd kəndinin "Hacı Qurban" yaylağında anadan оlub. Hələ uşaq yaşlarından aşıqlığa həvəs göstərən Hacı 1945-ci ildə Daşkəndli Abbasəli Nəzərova şəyird оlmuş və bir ildən sonra Bala Məzrəli Aşıq Hüseynin yanında şəyirdlik etmişdir.
1947-1950-ci illərdə isə Qannılı Aşıq Mehdınin yanında şəyirdlik etmişdir.
1951-1955-ci illərdə Aşıq Hacı sovet ordusunda hərbi xidmətdə olmuşdur. Aşıq Hacı bir neçə şəyirdə aşıqlıq sənətinin sirlərini öyrətmişdir. Qannı kəndindən Balakişi, Qaraqоyunlu kəndindən Aşıq Səlim, Aşağı Şorca kəndindən Aşıq İslam 1968-ci ildən 1978-ci ilədək Aşıq Hacının yanında aşıqlıq sənətinin sirlərinə yiyələnmişdir.
Aşıq Hacı 1978-ci ildən öz həmkəndlisi Nuriddin İsgəndərovu özünə şəyird götürmüşdür.
1981-ci ildə Nuriddinlə birlikdə televiziyada "Aşıq Alı" dastanını, 1985-ci ildə isə "Şəmkirli Aşıq Hüsеyn" dastanını söyləmişlər və hər iki dastanın lеnt yazısı televiziyanın "Qızıl fonduna" daxil edilmişdir.
1984-cü ildə IV Aşıqlar qurultayına nümayəndə sеçilmişdir.
Aşıq Hacı 1991-ci ildə Almaniyaya qastrol səfərinə gеtmiş və Almaniyanın bir sıra şəhərlərində konsertlər vermiş, Azərbaycan folklorunu, Göyçə aşıq məktəbini layiqincə təmsil etmişdir.
Aşıq Hacı 1992-ci il 24-30-u oktyabrda Türkiyənin Konya şəhərində Ümumtürk aşıqlar müsabiqəsində iştirak etmiş və qızıl medala layiq görülmüşdür.
1988-ci ildə erməni təcavüzünə məruz qalan azərbaycanlılar Qərbi Azərbaycandan, eləcə də Göyçədən vəhşicəsinə sıxışdırılıb çıxarıldığı vaхt Aşıq Hacı da Şəmkir rayonunun Çənlibel kəndində məskunlaşmışdır.
Aşıq Hacı Göyçəli Koroğlu (film, 2003) filmində iştirak etmiş və rollarda aparıcı aşıq kimi çəkilmişdir. Film "Koroğlu dastanı" əsasında çəkilmişdir.
Filmdə həmçinin sənədli kadrlardan və aşıq deyimlərindən də istifadə olunmuşdur.
Aşıq Hacı Göyçəli 22 may 2011-ci ildə 79 yaşında Şəmkir rayonunun Çənlibel kəndində vəfat etmişdir.
thumb||200px|right|Şəkildə soldan Aşıq Hacı Göyçəli və [[Aşıq İsgəndər Ağbabalı]]
Yordi Polanko
Yordi Leonel Polanko (8 iyun 1996-cı ildə anadan olub) — Yordi Polanko kimi də tanınan, Beliz Premyer Liqa təmsilçələrindən olan Belmopan Bandits klubunda yarımmüdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar Beliz futbolçusudur.
Milli karyerası
Polanko Beliz milli futbol komandasında debütünü 29 mart 2015-ci ildə Kayman adaları millisinə qarşı oyunda etmişdir. O, 94-cü dəqiqədə Elroy Kulreni əvəz etmişdir. Həmin görüşdə Beliz rəqibi ilə 1-1 hesabı ilə bərabərə qalmışdır.
Mikania jamesonii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Letisiya
Letisiya (Leticia) — şəhər, Kolumbiyanın cənubunda (ölkənin ən cənub nöqtəsində) yerləşən şəhərin əsası 1867-ci ildə qoyulmuşdur.
İqlimi
İqlimi isti və çox nəmli. Orta temperatur 28 °C təşkil edir.
Coğrafi sərhədləri
Letisiya, Kolumbiyanın ən cənubunda Amazonun sol sahilində yerləşir. Şimalda Tarapaka, şərqdə Tabatinqa şəhəri (Braziliya), cənubda Santa Rosa de Yavari və qərbdə isə Puerto Narino ilə məhdudlaşır.
Paris orta əsrlərdə
Orta əsr Parisi — Qərbi Avropanın ən böyük şəhərlərindən biri idi. Onun tarixi Merovinqlər (V–VIII əsrlər), Karolinqlər (VIII–X əsrlər), Kapetinqlər (X–XIV əsrlər) və Valua kimi dörd kral sülaləsinin hakimiyyət dövrlərini əhatə edir. Hələ qədim zamanlardan bəri şəhər üç şərti hissəyə bölünmüşdü (Site adası, şimal sağ sahili və cənub sol sahili). Bu ərazilərin hər biri öz fərdi inkişaf xüsusiyyətlərinə malik idi. Orta əsr Parisinə şimal tərəfdən Monmartr təpəsi, cənubdan isə daha yastı Sent-Jenevyev (məhz bu ərazidə sonralar məşhur Latın məhəlləsi formalaşmışdır) və Monparnas təpələri birləşirdi. Orta əsr şəhərinin təxmini sərhədləri günümüzdə Parisin ilk 6 dairəsinin (I–VI) və eləcə də VII dairənin bir hissəsinin tutduğu geniş əraziyə uyğun gəlir.
Qalliya-Roma Lütesiyasının əsasında salınmış qədim Paris şəhəri Merovinqlər dövründə aktiv şəkildə inkişaf etsə də, Karolinqlərin hakimiyyət illərində öz paytaxt statusunu, eləcə də keçmiş siyasi çəkisini və ticarət canlılığını itirmişdir. Buna baxmayaraq, o, Kapetinqlər dövründə tez bir şəkildə ötürülmüş vaxtın yerini doldurmağı bacarmışdır: həmin zamanlar Avropanın ən nüfuzlu ilahiyyat mərkəzlərindən birisi olmuş Parisdə Qərbi Avropanın ən məşhur və etibarlı universitet binasının əsası qoyulmuşdur. Orta əsr Parisinin abadlıq işləri əsasən XIII əsrdə tamamlanmışdır, genişlənməsi isə XIV əsrin birinci yarısına kimi davam etmişdir. XV əsrin birinci yarısı paytaxt-şəhər üçün əsasən tənəzzül dövrü olmuşdur (Yüzillik müharibənin illəri ərzində şəhər öz əhalisinin təxminən yarısını itirmiş və əhəmiyyətli dərəcədə dağıdılmışdır), ancaq Orta əsrlərin sonuna kimi Paris tamamilə bərpa edilmiş və yenidən genişlənməyə başlamışdı.
Qalliya-Roma Parisinin mirası
Erkən Orta əsrlərin başlanğıcında Qalliya-Roma şəhərinin izləri onda hələ də aydın şəkildə gözə çarpırdı. Sitenin qərb hissəsində Roma sərdarının sarayı, şərq hissəsində isə Yupiter məbədi yerləşirdi. Adanın perimetri boyunca qülləli körpülər, qala darvazaları və istehkamlar ucalırdı (IV əsrin ortalarında bu divarların tikintisi üçün german tayfaları tərəfindən dağıdılmış roma şəhərinin daşlarından istifadə olunurdu). Sol sahildə, yəni Sent-Jenevyev təpəsində (müasir V dairənin ətrafı və Sen-Mişel bulvarı boyunca uzanan məhəllələr) və onun ətrafında məbədlərin, kiçik və böyük termlərin, eləcə də akveduk, saray, dükan, amfiteatr və Roma tərzində bir zamanlar inşa olunmuş forumun qalıqları görünürdü, Monmartr təpəsinin zirvəsini isə Merkuri məbədi bəzəyirdi (1133-cü ildə VI Lüdovik Monmartrda benedikt abbatlığının əsasını qoymuş, XV əsrin sonunda isə Roma termlərinin qalıqları Klüni abbatlığının tərkibinə daxil edilmişdir). Bununla belə, şəhərin sonrakı planlaşdırmasının formalaşması üçün antik Lütesiyanın çox böyük əhəmiyyəti var idi.
Site adasını ikiyə bölən köhnə Roma yolunun istiqaməti təkcə Sena çayının ətrafında olan ərazini deyil, həmçinin şimal-cənub oxu boyunca uzanan məhəllələrin inkişafını əvvəlcədən müəyyən edirdi (hazırda o sol sahildə yerləşən Sen-Jak, adanı köndələn şəkildə keçən De la Site və sağ sahildə yerləşən Sen-Marten küçələrinin tutduğu sahəyə uyğun gəlir; Sen-Mişel və Sevastopol bulvarlarının formalaşdırdığı uzun xətt isə həmin yolu paralel olaraq kəsir. )
Merovinqlər dövrü
left|260px|thumb| Sent-Etyenn kilsəsi (solda) və keçmiş Müqəddəs Jenevyeva abbatlığının yerində ucaldılmış IV Henrix liseyi və qotik üslublu Klovi qülləsi (sağda) Paris şəhərində uzun müddət hökm sürən sakitlik və əminəmanlıq, 451-ci ildə qəflətən Qalliya ərazisinə soxulmuş Atilla qoşunları tərəfindən pozulmuşdur, ancaq tezliklə hunlar mübariz roma və onlarla ittifaqda olmuş Vestqot orduları tərəfindən məğlub olmuşdular. Merovinqlər sülaləsindən olan I Xilderikin qoşunları 470-ci ildə Parisin qərb ətraflarını qarət edərək, şəhərin uzun müddətli mühasirəsinə başladılar (476-cı ildə onlar tərəfindən Senanın sağ sahilində Lövör adlı gözətçi qülləsi inşa edilmiş və məhz bu adın əsasında daha sonralar Luvr sözü yaranmışdır). 486-cı ildə Merovinqlər sülaləsinin ilk kralı olmuş I Xlodviq başqa frank başçıları ilə ittifaqa girərək, Qalliyanın Luara çayına qədər olan şimal ərazilərini və həmçinin beşillik mühasirədən sonra Paris şəhərini işğal etməyə müvəffəq olmuşdur; 508-ci ildə isə, Xlodviq Paris şəhərini özünün şəxsi iqamətgahı olduğunu elan etmişdir (başqa məlumatlara görə, Müqəddəs Jenevyeva ilə imzaladığı razılıq sayəsində kral şəhəri sülh yolu ilə ələ keçirməyi bacarmışdır). Xristianlığın qəbulundan sonra (496-cı ildə) Xlodviq Sent-Jenevyev təpəsində Müqəddəs Pyotr və Pavel kilsəsinin əsasını qoyur və 511-ci ildə ölümündən sonra həmin ərazidə, daha doğrusu Parisin himayəçisi Müqəddəs Jenevyevanın yanında basdırılır; ətrafda salınmış abbatlıq bu müqəddəsin şərəfinə adlanmağa başlayır (hal-hazırda onun yerində əhali arasında "Xlodviq qalası" kimi tanınan Klovi qülləsi və IV Henrix liseyi yerləşir). Həmçinin VI əsrin başlanğıcında şəhərin tam mərkəzində Müqəddəs Marselin şərəfinə, Kiçik körpünün yanında isə Kasıb Müqəddəs Yulianın xatirəsinə iki kilsə inşa olunmuşdur. 543-cü ildə I Xildebert İspaniyadan səfəri zamanı əldə etdiyi kral qalıqlarını mühafizə etmək üçün Sent-Krua-Sen-Vensan bazilikasının əsasını qoyur; tezliklə onun adı Sen-Jermen-de-Pre abbatlığı (fr) olaraq dəyişdirildi. Şəhərin ən nüfuzlu monastırlarından biri olan bu qurum müasir VI və VII dairələrin ərazisini əhatə edir, böyük üzümlük sahələrinə, sənətkar emalatxanalarına və böyük yarmarkaya malik idi. Bundan başqa, o dövrlərdə Site adasında Sen-Kristof və Sen-Marsial qadın monastırlarının, Senanın əks sahillərində isə Sen-Loran və Sen-Vensan kişi monastırlarının əsası qoyulmuşdur. VI əsrin ikinci yarısında Parisdə altı kilsə məclisi baş tutmuşdur; bu, Merovinqlər sülaləsinə məxsus olan mülk ərazilərində şəhərin artmış dini rolunu vurğulayırdı. 585-ci ildə baş Site adasında tikintilərin bir hissəsini məhv etmiş böyük yanğından güclü zərər çəkmiş Paris, bununla belə Senanın hər iki sahilində fəal inkişaf etməyə başladı.
Lakin Site şəhər mərkəzi qalmaqda davam edirdi. İstehkamların daxilində kralın və baş keşişin sarayları, şəhər məktəbi və I Xildebertin fərmanı üzrə tikilmiş beşnefli Sent-Etyenn kilsəsi yerləşirdi (müasir Notr-Dam-de-Pari kafedralının ərazisində bir zamanlar yerləşən bu məbəd öz ölçülərinə görə Qalliyanın ən böyük dini abidələrindən biri hesab olunurdu). Yaxınlıqdakı sağ liman təpələrində Sen-Jan-de-la-Burşi, Sen-Jerve və Sen-Jan-de-Qrev kilsələri ucaldılmışdır. VI əsrdə bir zamanlar qüdrətli Frank dövləti, gələcəkdə bir-birindən kəskin şəkildə fərqlənəcək üç ayrı hissəyə — Neystriya (əhalisi əsasən romanlaşdırılmış kelt xalqlarından ibarət olan bu vilayətin paytaxtı Paris şəhəri idi və o, Qalliya dövlətinin şimal-qərb torpaqlarını əhatə edirdi), Avstraziya və Burqundiya adlanan yarımmüstəqil krallıqlara parçalanır. I Xildebertin ölümündən sonra (558-ci il), Paris onun qardaşı I Xlotarın iqamətgahı olaraq seçilir, 561-ci ildə şəhər Xlotarın oğlu I Xaribertin sahibliyinə keçir, 567-ci ildə isə o, krallar Quntramn, I Sigibert, I Xilperik və I Xaribertin birgə idarəsi altına keçir (onların heç biri digər iki kralın razılığı olmadan Parisə daxil ola bilmədi). 614-cü ildə II Xlotar Parisdə ruhani kilsə məclisini çağırır və bu iclasda kilsənin ictimaiyyət arasında təsirini gücləndirmiş və zadəganlığın bəzi güzəştlərini qanuniləşdirmiş "Paris edikti" adlandırılan xüsusi fərman qəbul edilir. Bundan başqa o, Klişi-la-Qarenn kommunasında özü və oğlu I Daqobert üçün möhtəşəm saray-iqamətgahın əsasını qoyur və bundan sonra Parisin siyasi rolu enməyə başlayır, şəhərin özü isə tənəzzülə uğrayır. Əhali arasında "tənbəllər" ləqəbini almış Merovinq kralları tez-tez bir saraydan başqasına köçürdülər, real hakimiyyət isə tədricən onların mayordomlarının əlinə keçirdi. Pipinidlər sülaləsindən olmuş mayordom Heristallı Pipinin 687-ci ildə kral III Teodorix üzərində dağıdıcı qələbəsi, Avstraziya yarımmüstəqil krallığını daha da gücləndirdi Neystriyanı isə əksinə, olduqca zəiflətdi.
Karolinqlər dövrü
Karl Martellin oğlu mayordom Gödək Pipin (741–768) atasının dövründə kilsə torpaqlarının müsadirəsilə əlaqədar kəskinləşmiş kilsə-kral münasibətlərini nizamlamağa cəhd göstərdi. Benefisi kimi paylanmış bütün kilsə torpaqları kilsənin mülkiyyəi elan olundu və benefisiarilər kilsəyə xərac verməli idi. Bu cür torpaq payları precariya verbo regis (kral əmri ilə verilmiş prekari) adlanırdı. Bu halda benefisiari yenə də kralın xeyrinə hərbi xidtə göstərirdi və kralın icazəsi olmadan kilsə həmin torpağı geri ala bilməzdi.
Lanqobardların təzyiqinə məruz qalan Roma papası frank krallığına böyük ümid bağlayırdı. Ona görə də 751-ci ildə frank əyanlarının Suassondakı yığıncağında Pipin rəsmi sürətdə frankların kralı elan olundu. Mervinqlərin son nümayəndəsi III Xilderik monastıra salındı. Pipinin idarəetmə dövründə Paris daha çox ikincidərəcəli rol oynamağa başlayır (kral Böyük Karl tərəfindən paytaxtın Aaxenə köçürülməsi ilə əlaqədar, Parisin əhalisi azalmağa başlayır, şəhər getdikcə tənəzzülə uğrayır, xarici bərkidilmələr isə köhnəlirdi). 845-ci ildən başlayaraq Sena çayının vadisi norman fəthlərinin əsas istiqamətinə çevrilir. 856–857-ci illərdə normanlar Parisin sol sahilini, həmçinin Müqəddəs Jenevyeva abbatlığını, eləcə də digər kilsə və kənd təsərrüfat sahələrini qarət edirlər. 861-ci ildə Sen-Jermen-de-Pre abbatlığı boşaldılmaya məruz qalır, ətraf ərazilərdə yaşayan bütün kənd və şəhər əhalisi isə Site adasındakı qalada cəmləşməyə məcbur qalırlar. 885-ci ilin noyabr ayında Parisin divarlarına norman rəhbəri Ziqfridin komandanlığı altında 700 gəmidən və təxminən 40 min döyüşçüdən ibarət böyük flotiliya yaxınlaşır. Bir ildən çox davam etmiş ağır mühasirəyə və şəhərdə baş vermiş taun epidemiyasına baxmayaraq, qraf Hüqo Abbatın, Parisli Edin, eləcə də yepiskop Qozlenin birgə rəhbərliyi altında Paris öz azadlığını müdafiə etməyi bacarmışdır (bu özünümüdafiənin ən qəhrəman epizodlarından birisi, 6 fevral 886-cı ildə Kiçik körpü yaxınlığında baş vermiş döyüş oldu). III Karlın ümumi zəifliyi və onun normanlarla mübarizədə qərarsızlığı, 887-ci ildə onun tacdan məhrum edilməsinə gətirib çıxartdı; 888-ci ildə şəhər sakinləri arasında böyük rəğbət qazanmış Robertinlər sülaləsindən olan I Ed (en) taxtı ələ keçirməyə müvəffəq olur. Norman mühasirəsinin aradan qaldırılmasından sonra, Sena üzərindən salınmış (indiki Notr-Dam körpüsünün yerləşdiyi ərazi) və Roma dövrünə aid edilən köhnə daş körpü daha böyük körpü ilə əvəz olunmuşdur (yeni körpü çay axınıın yuxarısında, daha doğrusu köhnə körpüdən 150 metr şimalda inşa olunmuşdur). Sağ sahildə, yəni Böyük körpünün başlanğıcının yanında Böyük Şatle qalası ucaldılır, sol sahildə isə, yəni Kiçik körpünün yaxınlığında Kiçik Şatle qalası inşa edilir (hələ kral II Daz Karlın idarəetmə dövründə yaradılmış və Site adasının girişlərini mühafizə edən bu istehkam qüllələri, daha sonralar dəfələrlə yenidənqurma işlərinə məruz qalmışdılar).
Kapetinqlər dövrü
Fransanın feodal dağınıqlığı, kral taxtı uğrunda iki sülalə nümayəndələri və tərəfdarları – Karolinqlər və Robertinlər arasında uzun müddətli mübarizəyə gətirib çıxardı (sonuncular uzun illər boyunca Paris qraflığını və İl-de-Frans hersoqluğunu idarə edirdilər). Yaranmış bu vəziyyətdən german imperatoru II Kürən Otton öz xeyrinə istifadə etməyə çalışır (onun 60-minlik ordusu 972-ci ilin oktyabr ayında Parisə yaxınlaşır, ancaq hücum etməyə cəsarət etmir). IX əsrin sonundan — X əsrin sonuna kimi hər iki sülalənin nümayəndələri bir-birini növbə ilə taxtda əvəz edirdilər; buna görə də, 987-ci ildə Fransanın mənəvi və dünyəvi senyorlarının iştirakı ilə keçirilən qurultayda ölkənin gələcək kralı qismində Robertinlər sülaləsindən olan və Kapetinqlər sülaləsinin başlanğıcını qoyan Hüqo Kapet seçilmişdir (bundan sonra və daha üç əsr boyunca Paris bu sülalənin paytaxtı idi). Sena və Luara çayları boyunca uzanan geniş ərazilər, eləcə də bu ərazidə yerləşən Paris, Orlean, Sanlis və Etamp şəhərləri Hüqonun özəl mülkləri (domenləri) hesab olunurdu, ancaq hətta burada belə kralın hakimiyyəti çox zəif idi. Parislə Orlean şəhərləri arasında yerləşən ticarət yolu inadçıl və tez-tez üsyançılıqla məşğul olan feodal mülklərinin arasından keçirdi. Həmin feodallar kralın süzerenliyini formal şəkildə tanıyırdılar (onlar ticarət yollarında öz qalalarını ucaldır, ətraf kəndlərdə yaşayan sakinlərdən vergitutmaqla məşğul olur, tacirləri qarət edir və bəzən kralın özünü hədələyirdilər). Ümumilikdə tarixə nəzər salsaq, Fransa ərazisinin əsasən tez-tez bir-biri ilə düşmənçilik edən müxtəlif yarımmüstəqil feodal mülklərdən ibarət olduğunu görə bilərik. Kralın hüquqları məhdudlaşdırılmış və ya olduqca nominal səviyyədə idi. Kral hakimiyyəti praktiki olaraq onun şəxsi mülklərinin hüdudları xaricinə yayılmırdı. Feodal parçalanma hər şeydən əvvəl əhalinin etnik ümumiliyinin və özünüidentifikasiyaetmə hislərinin yoxluğu, həmçinin təbii təsərrüfatın hökmranlığı, ümumi bazarın yoxluğu və ölkənin ayrı hissələrindəki iqtisadi əlaqələrinin zəifliyi kimi dərin səbəblərlə izah olunurdu, lakin heç krallar da xüsusi möminlikləri ilə fərqlənmirdilər; məsələn, I Filipp bir dəfə mülkiyyətində olan domenindən keçən italyan tacirlərini qarət etmişdir. Əgər Şimali Fransanın ərazisində yerləşən o dövrün başqa şəhərlərində artıq özünüidarənin cücərtiləri meydana çıxırdısa, kral Parisi kommuna hüquqlarından qəti surətdə imtina edirdi (belə şəhərlər  — yəni "burjua şəhərləri" adlanırdılar). İdarəetmə hüququ burada kral və şəhər sakinləri arasında bölünürdü.
Kilsədən öz uzaqlaşdırmasını bağışlatmağı arzu edən Mömin II Robert Sen-Jermen-l'Oserua və normanlar tərəfindən dağıdılmış Sen-Jermen-de-Pre kilsələrini yenidən bərpa edir, Site adasındakı kral sarayını genişləndirir və saray həyətində Müqəddəs Nikolaya ithaf olunmuş kilsəni inşa etdirir (kilsənin yerləşdiyi sahədə daha sonralar qotik üslublu Sent-Şapel kapella-relikvarisi inşa olunmuşdur). Onun oğlu I Henrix köhnə Müqəddəs Martin kapellasının yerində daha böyük və möhtəşəm Sen-Marten-de-Şan monastırının əsasını qoyur və Roma Papasından faktiki muxtariyyat əldə etmək məqsədilə yeni təsis olunmuş dini quruma xüsusi imtiyazlar verir. Kral I Filipp öz mülkləri daxilinə Qatine, Jizor və Burj qraflıqlarını birləşdirir, VI Kök Lüdovik domenin təhlükəsizliyini əhəmiyyətli dərəcədə möhkəmləndirir, II Filipp Avqust isə domendə yaşayan xırda vassalları özünə tabe edərək onun ərazisini dörd dəfə genişləndirir. Beləliklə, XII əsrin sonuna kimi, Paris daha öncələr qüdrətli feodallara tabe olmuş rəqib şəhərlər sırasında başlıca rol oynamağı və öz hakim vəziyyətini təsbit etməyi bacarır. Ancaq şəhər hələ uzun müddət Norman basqınlarının və feodal istibdadının ağır nəticələrini özündə hiss edirdi. Güclü dağıntıya məruz qalmış sol sahildə, bir çox kilsə və monastırlar xarabalıqlara çevrilmişdilər, 1111-ci ildə isə Mölan qraflığının başçısı Sena çayının üzərindən salınan və sahillərlə adanı birləşdirən hər iki körpünü yandırır. Paris sakinlərinin əksəriyyəti Sitedə sıxlaşmağa davam edirdi, kral və baş keşişin partiyaları isə şəhərdə hakimiyyəti öz əllərində cəmləşdirmək üçün bir-biri ilə qızğın rəqabər və mübarizə aparırdılar. II Robertin dövründə bərpa edilmiş və adanın qərb hissəsində yerləşən saray hökmdarın iqamətgahı olaraq qalırdı, baş keşişin sarayı isə əlavə tikililər ilə birlikdə adanın sərhədlərini belə aşırdı (Site adasının əhəmiyyətli hissəsi ruhanilərin tabeliyində idi).
Site adasındakı darısqallıq şəhər sakinlərini köhnə istehkamlar xaricində, xüsusilə də Senanın sağ sahilində yerləşməyə məcbur edirdi; XI əsrin sonunda bu ərazidə yalnız üç məhəllə mövcud idi: Sen-Jermen-l'Oserua, Sen-Jerve və Sen-Marten- de-Pre. XII–XIII əsrlərdə məhəllələrin ətrafında Parisin yeni ticarət mərkəzi formalaşır, burada intensiv şəkildə müxtəlif sənətlər, sexlər və gildiyalar inkişaf edir. Qrev sahil küçəsi boyunca çay limanının genişləndirilməsi və Şampo bazarının tikintisi sağ sahilin inkişafı üçün təkanverici amillərdən birisi olmuşdur. Sol sahil daha müntəzəm həyatla yaşayırdı, Sen-Jermen-de-Pre, Sent-Jenevyev və Sen-Marsel abbatlıqlarının ətrafında düzəngahlar və üzümlüklər salınmışdır. Parisin bu hissəsinin sonrakı inkişafı XII əsrdə burada məşhur universitetin təsis edilməsi ilə çox bağlı idi; məhz bu maarifləndirici mərkəz sayəsində, şəhər tezliklə Avropanın ən əhəmiyyətli təhsil mərkəzlərindən birisinə çevrilir. İlahiyyatçı və filosof Hüqo de Sen-Viktor tərəfindən əsası qoyulmuş və onun şərəfinə adlandırılmış monastırda bir vaxtlar fəaliyyət göstərmiş məktəblər və Pyer Abelyar tərəfindən mühazirələrin oxunması üçün istifadə edilən Sent-Jenevyev təhsil mərkəzi Paris Universitetinin sələfləri hesab olunurdular. Mənəvi hakimiyyətə tabe olmuş yarımruhani magistr cəmiyyəti kimi, Paris Universiteti Şimali İtalyanın dünyəvi və respublikayönümlü universitetləri ilə tam ziddiyyət təşkil edirdi; əsas təhsil (Studium generale) kimi, Fransanın ən ali məktəbində ilahiyyat və azad incəsənət fənləri tədris olunurdu; tədris proqramına həmçinin kanonik hüquq şəklində keçirilən yurisprudensiya və tibb fənləri də daxil idi.
Tütün
—  fəsiləsinə aid bitki cinsi. 40-a yaxın növü məlumdur.
Paris orta əsrlərdə
Kapetinqlər dövrü
Paris dağıdıcı daşqınlara tez-tez məruz qalırdı və bu cür daşqınlardan sonra hakimiyyət körpüləri bərpa etməyə və sahil xəttini bərkitməyə məcbur olurdu. 1196-cı ildə böyük daşqın Sena çayının üzərində salınmış hər iki körpünü məhv edir, kralın özü isə Site adasındakı sarayı tərk etməyə və Sent-Jenevyev təpəsində müvəqqəti məskunlaşmağa məcbur olur. 1206-cı ilin dekabrında baş vermiş yeni daşqın isə Parisi tamamilə suya gərg edir; bu zaman yerli sakinlər bir müddət qayıqlarla hərəkət edirdilər. Bir çox evlər bu hədisə nəticəsində dağılmış, salamat qalan tikililər isə su təzyiqinin altında kənara doğru əyilmişdilər (həmçinin ada ilə sahilləri birləşdirən Kiçik körpünün divarlarında da çoxlu sayda çatlar yaranmışdır). Paris sakinləri dəhşətli təbii hadisənin bir daha təkrarlanmaması üçün hətta qibtə etdikləri səma himayədarının – yəni Müqəddəs Jenevyevanın qalıqlarını əsas meydanına çıxararaq, şəhər küçələri boyunca izdihamlı nümayiş təşkil edirlər (Site adası boyunca davam edən mərasim sona çatdıqdan sonra, Kiçik körpünün üç qövsü gürultulu səslə dağılaraq Sena çayına tökülür). 1219-cu ildə baş vermiş daha bir daşqın Kiçik körpünü yenidən yararsız hala salır və yerli sakinlər bir sahildən digərinə keçmək üçün qayıqlardan istifadə etməli olurlar.
Tütün
XVI əsrə qədər tütün yalnız Şimali və Cənubi Amerikada bitirdi.
Paris orta əsrlərdə
Kapetinqlər dövrü
İnşaat ehtirasına tutulmuş II Filipp paytaxtın əvvəllər çox bərbad vəziyyətdə olmuş bütün əsas küçə və meydanlarının çaylaq daşı ilə döşənməsini əmr edir, onun idarəetmə dövründə Luvr istehkamları, yeni qala divarları və Şampo adı ilə tanınan böyük ərzaq bazarı inşa edilmişdir. Tacın və şəhərin birgə maliyyə vasitələri sayəsində ucaldılmış qala divarları Parisin yeni sərhədlərini müəyyən edir və səlib yürüyüşünə yollanmış kralın şəhər sakinlərinə duyduğu mənəvi dəstəyi və müdafiə hissini simvollaşdırırdı. 1190–1200-cü illər arasında tikilmiş və hündürlüyü 2 metrə bərabər olan qala divarları ancaq sağ sahilin məhəllələrini haşiyələndirirdilər. İki onillik sonra isə qala divarları sol sahil ərazisinə də yayılır, ancaq burada divarların hündürlüyü artıq 8–9 metrəyə qədər yüksəldilir. Hər iki bu yarımdairə Ruan, Drö, Orlean, Sans və başqa böyük şəhərlərə tərəf açılan darvazalara malik idi. XIII əsrin sonlarına kimi, Paris Fransa krallığının ən qorunmuş şəhərinə çevrilir və, bundan başqa, divar şəhər sakinləri üçün birləşdirici amil kimi xidmət göstərir, onları tədricən ümumi birliyin bir hissəsi kimi hiss etməyə yardımçı olurdu. 1190–1202-ci illər arasında Luvr istehkamlarının divarında diametri 15 metrə, hündürlüyü 31 metrə və divarlarının qalınlığı 4 metrə yaxın olan möhtəşəm donjon inşa edilir (o zamanlar həmin donjonu əlavə olaraq 25 metrlik daha dörd qüllə əhatə edirdi). Beləliklə, Luvr Parisi şəhərini şimal-şərqdən qoruyaraq sağ sahilin ən əhəmiyyətli müdafiə sisteminin elementi oldu (bura tezliklə arsenal, dövlət arxivi və xəzinənin bir hissəsini daşınmışdır).
1251-ci ildə "çobanların" birinci səlib yürüşü kimi məşhurlaşmış kəndli üsyanı Fransanın əhəmiyyətli ərazisinə yayılır (üsyançıların əsas hədəfi kral IX Lüdoviki müsəlman əsarətindən azad etmək idi). Böyük xalq kütləsi Fransanın şimal ərazilərindən Parisə doğru yürüyüş edir və yol boyu qabaqlarına çıxan bütün saray və malikanələri, eləcə ruhanilərin zəngin monastırlarını qarət edirdilər. "Çobanlar" maneəsiz şəkildə paytaxta daxil olurlar və burada onları səbirsizliklə gözləyən "Macarıstanlı müəllim" onlara lazımi təlimatları verir. Həyəcanlandırılmış camaat şəhərin keşiş və ruhanilərinə amansız divan tuturlar. Tezliklə "çobanlar" Parisi tərk edərək cənuba doğru hərəkətlərini davam edir və cənub ərazilərdə yerləşən digər şəhərləri də talan edirlər. XIV əsrin başlanğıcında tampliyerlərin mənəvi-cəngavər ordeni Avropanın ən böyük sələmçisi olur. Təriqət Avropada bank və sələm sistemini genişləndirmişdir. Fransa kralı IV Filipin 1307-ci il sentyabrın 22-də verdiyi göstərişə əsasən oktyabrın 13-ü, cümə günü ordenin Fransa ərazisindəki bütün üzvləri həbs olunaraq istintaqa cəlb edilmiş, onların əmlakı isə müsadirə olunmuşdur (onların üzərində məhkəmə prosesi Müqəddəs Jenevyeva abbatlığında keçirilirdi). 18 mart 1314-cü ildə ordenin son böyük magistri Jak de Mole Yəhudi adasında tonqalda yandırılmışdır (hal-hazırda bu ərazi Site adasının qərb hissəsinə daxildir). Yaraşıqlı Filippin Site adasındakı kral sarayı əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirilir, adanın özü isə yeni qala divarları ilə hasarlanır.
Valua dövrü
1328-ci ildə Yaraşıqlı IV Karlın ölümü ilə Kapetinqlər sülaləsi süquta uğradı və taxta keçmiş Valua sülaləsi ölkənin idarəetmə funksiyasını öz üzərinə götürdü. Sülalənin ilk nümayəndəsi VI Filippin hakimiyyəti dövründə Fransa ilə İngiltərə arasında Yüzillik müharibə baş verdi (1337–1453). Yüzillik müharibənin başlanmasının əsas səbəbləri — ingilis kralının Fransada itirdikləri mülklərini geri almaq istəyi, Flandriyanı və onun şəhərlərini ələ keçirmək uğrunda başlanan rəqabət və IV Filippin oğlanlarının ölümündən sonra İngiltərə kralının Fransa taxtına olan iddiaları idi (İngiltərə kralı IV Filippin uzaq qohumu idi. Filippin oğullarının ölümündən sonra onun kişi nəsli kəsilmişdi. İngiltərə kralı bundan istifadə edərək, varislik yolu ilə Fransa taxt-tacını ələ keçirmək istəyirdi). Hərbi vergilər ağır yük kimi, əhalinin çiyinlərinə düşmüşdür; həmin dövrdə sexlərin əksəriyyəti, eləcə də müxtəlif sənət və ticarət növləri üzrə ixtisaslaşdırılmış gildiya mərkəzləri bağlanılmış, bu peşələrə nəzarət edən sənətkarlar və kargərlər arasında işsizlik baş vermişdir. Kral IV Filipp papaya qarşı mübarizədə silklərin köməyinə arxalanmaq üçün 1302-ci ildə Baş Ştatları çağırdı. Müharibə üçün önəmli olan atların alınması, əsgərlərin isə işə götürülməsi üçün külli miqdarda maliyyə vəsaiti tələb olunurdu və kral bu vəsaiti Paris sakinlərindən çox böyük əziyyət bahasına əldə etməyə müvəffəq olur. 1348-ci ilin yay aylarında Paris və onun ətrafları insanlar arasında "qara ölüm" kimi adlandırılan dəhşətli taun epidemiyasından güclü zərər çəkir. Avropalı xristianlar bu xəstəliyə görə Yəhudiləri günahkar bildilər və bu tarixə ən pis antisemitizm (İudaizm dininə, yəhudi mədəniyyətinə və ya millətinə qarşı düşmənçilik) hərəkatlarından biri kimi düşdü. Hərbi məğlubiyyət və milli məzənnənin qiymətsizləşdirilməsi kimi ağırlıqlar nəticəsində feodalların nüfuzu camaatın gözündə sıfıra bərabər olmuş və xüsusilə hökumət başçıları və cəngavərlərə qarşı Paris sakinləri arasında qatı qəzəb hissi oyanmışdır. Baş Ştatların 1356-cı ildə dofin Karl tərəfindən buraxmasına cavab olaraq, şəhərdə tacir prevosu Etyen Marselin başçılığı altında üsyan baş verir (Karl atasının olmaması zamanı Fransada hökumət naibliyini icra edirdi. Onun atası Mülayim II İohann və kiçik qardaşı Filipp Puatye döyüşündə məğlub olduqdan sonra ingilislərə əsir düşmüşdülər). 1357-ci ilin fevralında çağırılmış yeni Baş Ştatlar zəngin paris tacirlərinin və qalxmış kütlələrin dəstəyinə söykənərək, dofin hakimiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə məhdudlaşdırmış geniş islahatlar proqramını hazırlayırlar ("Böyük mart qətnaməsi"). Elə həmin ildə də su tacirlərin sex iqamətgahı kimi daha əvvəllər xidmət göstərmiş "Bıçaq evinə" (hal-hazırda bu yerdə Otel-de-Vil binası yerləşir) şəhər dəftərxanası köçürülür.
Müharibədə fransızların uğursuzluqlarını müşahidə edən Etyen Marsel, sağ sahildəki şəhər rüblərinin təhlükəsizləşdirilməsini sağlamaq məqsədilə Paris istehkamını uzatmağa qərar verir. Kral V Karlın şərəfinə adlandırılmış bu divar romalıların dövründən qalmış istehkamlardan və II Filipp Avqust tərəfindən ucaldılmış qala kompleksindən sonra sayca üçüncü idi. Tikintisi müharibələrarası dövrə təsadüf edən qalanın divarları bir əsr boyunca sərasər olaraq möhkəmləndirilirdi. Ümumi uzunluğu 5 kilometrə bərabər olan güclü fortifikasiya tikililəri iki geniş və dərin xəndəyə malik idi və Parisin ətrafında yerləşən şəhər divarını tam olaraq bağlayırdı. O, həmçinin öz tərkibinə Luvr qalasını daxil edirdi; tikintisi 1383-cü ildə tamamlanmış Bastiliya qülləsi isə, müdafiə sisteminin şərqdə yerləşən ən əsas obyekti hesab edilirdi. Bundan başqa, qala divarlarını Sent-Onore, Monmartr, Sen-Deni, Sen-Marten, Tampl, və Sent-Antuan bastid-bərkitmələri və fortifikasiya qüllələri gücləndirirdi (sonuncu bastidin yerində daha sonralar Bastiliya kompleksi formalaşmışdır). Eyni zamanda V Karlın şərəfinə adlandırılmış divarların tikintisi ilə bərabər, sol sahildə II Filippin divarları bərpa edilmiş və bəzi yerlərlə təkrarən bərkidilmişdir.
Fransız tacına qarşı əvvəllər də çoxsaylı intriqalar salmış və ona müəyyən şanslara malik olmuş Navarra kralı II Karl, üsyançılara divan tutduqdan sonra qəflətən Parsidə peyda oldu və öz keçmiş müttəfiqi Marseli aldadaraq, onun arxasınca dofinlə danışıqlar aparmağa başladı. Həmin vaxt isə ingilis muzdurları içərisindən olan II Karlın əsgərləri paytaxtın ətraflarında soyğunçuluqla və gizli şəkildə qarət etdikləri əşyaların ticarəti ilə məşğul olurdular. Əsgərlərin bu cür hiyləgərliyi yerli əhalinin kəskin narazılığına səbəb olmuşdur. Bundan başqa, ərzağın çatışmazlığından və üsyan başçılarının vətəndaş mübarizələrindən yorulmuş şəhər yoxsulluğu, əsasən zəngin Paris sakinlərinin maraqlarını müdafiə edən Marselə də soyuq münasibət bəsləyirlər (üsyançı prevonun bir çox keçmiş tərəfdarları Marselin ingilislərlə olan ittifaqını bağışlamır və buna görə də əsasən domeni dəstəkləyən eşeven Jan Mayarın bayrağı altına keçirlər). 31 iyul 1358-ci ildə Mayyarı dəstəkləyən bir qrup adam Marseli qətlə yetirir (deyilənlərə görə, Marsel Sent-Antuan bastidasındakı gözətçi postlarını dövrəvuru etdiyi vaxt öldürülmüşdür. Başqa versiyaya görə isə, o, həmin gecə qapıları ingilislərə açmağı planlaşdırırdı) və avqustun ayının 2-də dofin nəhayət Parisə buraxılır. O üsyanı amansızcasına yatırdır və bundan sonra II Karl şəhəri tərk etməyə məcbur olur. Dofin paytaxtda Baş Ştatları yığdı, hansılarda ki, paris sakinləri II İoannın təklif etdiyi sülh müqaviləsini rədd etdilər və ingilislərlə müharibənin davam edilməsi üçün tələb olunan maliyyə vəsaitin ayrılmasına razılaşdılar. 1364-cü ildə Fransanın kralı seçildikdən sonra (atasının ingilis əsarətində ölümündən sonra), V Karl yenə də xalqın gözündə hakimiyyətin nüfuzunu bərpa etmiş bir sıra islahatların keçirilməsinə razılıq verir. Baş Ştatlar faktiki olaraq Notabl yığıncaqları ilə əvəz edilmişdir; kral buraya böyük feodalları, ən yüksək ruhani şəxsləri, həmçinin şəhərin və Paris Universitetinin ən yüksək təbəqədən olan nümayəndələrini dəvət edirdi.
1380-ci ildə Reyms şəhərində baş tutmuş möhtəşəm tacqoyma mərasimindən sonra triumfal şəkildə Parisə daxil olan VI Karlın hakimiyyəti çox sürmür; onun zəif və psixoloji baxımdan qeyri-stabil olduğunu görən iki feodal partiya – "burqinyonlar" (bu partiyanın başında, Valua sülaləsinin kiçik xətti olmuş Burqund hersoqları dururdu) və "armanyaklar" (bu feodallara isə Orlean hersoqları, eləcə də onların qohumları hesab edilən Armanyak qrafları başçılıq edirdi) arasında olduqca sərt mübarizə başlanıldı. 1381-ci ilin dekabrında coşdurulmuş tələbə, sənətkar və rahib əhli kral prevosu sayılan Yuq Obriyə qarşı üsyan edirlər. 1382-ci ilin martında, vergi zülmünün gücləndirilməsinə cavab olaraq, Parisin bütün xırda ustaları və kargərləri yenidən üsyan keçirirlər (bu hərəkət "mayoten üsyanları" və ya "çəkicvuranların üsyanı" adlandırılmışdır, çünki üsyankarların əksəriyyəti döyüş gürzləri ilə silahlanmışdılar). "Mayotenlər" ratuşanı və arsenalı ələ keçirir, vergitutanlara və kral məmurlarının yığıcılarına hücum edir, məhbusları həbsxanalardan azad edir, həmçinin zəngin insanların evlərini və keşişlərin abbatlıqlarını qarət edirdilər. 1383-cü ilin yanvarında kral ordusu qiyamçılara amansız divan tutdu, VI Karl isə ticarətçi prevosu və eşevenlərə malik olmaq hüquqları da daxil olmaqla Parisi bütün bələdiyyə azadlıqlarından məhrum etdi (1 mart 1383-cü ildə o, şəhərə rəsmi şəkildə yeni əfvnamə təqdim etdi, ancaq həmin bağışlamanı əldə etmək üçün yerli əhali 100 min livr ödəməyi məcbur oldular).
1436-cı ilin aprelində de Lill-Adamın və Hesab palatasının müşaviri Mişel de Layenin dəstəyi ilə Parisdə güclü qiyam baş verir. Artur de Rişmonun qoşunları Sen-Jak darvazalarına hücum edərək, Parisə zorla daxil olurlar. Bastiliyada səngərlənmiş fransızlar dönükləri və ingilis əsgərlərini camaatın da dəstəyi ilə tezliklə şəhərdən qovdular, amma 1418-ci il hadisələrini Paris sakinlərinə bağışlamayan VII Karl hələ uzun müddət Turen vilayətində qalmaqda davam edirdi və yalnız 12 noyabr 1437-ci ildə o, təntənəli şəkildə Parisə daxil olur (məhz buna görə də o, şəhər sakinləri tərəfindən Qalib ləqəbini almışdır).
XI Lüdovik öz növbəsində şıltaq və dəyişkən paytaxta etibar etmirdi (atası kimi, o da əsasən Parisin Turnel sarayında yaşamağa üstünlük verirdi) və 1461-ci ildə baş tutmuş tacqoyma mərasimindən sonra hökuməti Turenə köçürür və "İctimai rifah liqası" kimi tanınan geniş feodal koalisiyasına qarşı müharibə aparırdı (həmin liqanı Paris və Şimali Fransanın bəzi şəhərləri dəstəkləyirdi). Kral məğlubiyyətə düçar olur və 1465-ci ilin oktyabrında liqanın ona təqdim etdiyi bütün ağır şərtlərə güzəştə getməli olur. Ancaq o feodal zadəganlığı ilə mübarizəsini davam etdi və tezliklə Burqund hersoqluğunu öz sərhədlərinə daxil etdi (1477-ci ildə), daha sonra isə Provans ərazisi ona təslim oldu (1481). 1491-ci ildə Bretan hersoqluğunun VIII Karlın mülklərinə daxil edilməsi ilə orta və xırda zadəganlığın və şəhər burjuaziyasının dəstəyi ilə kral hakimiyyəti tərəfindən həyata keçirilən Fransa ərazilərinin siyasi birləşməsi faktiki olaraq tamamlanmışdır, lakin yarım əsrdən çox bir müddət ərzində müharibə, siyasi qətl, müttəfiqlərin müttəsil dəyişmələrindən, həmçinin dəhşətli taun epidemiyasından güclə özünə gəlmiş Paris şəhəri artıq qansızlaşdırılmışdır. Şəhər idarəsinin səlahiyyətləri 1415-ci ildə təsdiqlənmiş fərman ilə müəyyən edilirdi; həmin fərmana əsasən, dəftərxana bütünlüklə Parisə lazım olan təchizata, şəhər xəzinəsinin doldurulmasına və zəngin şəhər sakinlərinin kapitalının cəlb edilməsinə cavab verirdi. Faktiki olaraq o özündə Kiçik (burada ticarətçi prevosunun, kral prokurorunun və 4 eşevenin birgə iclas etdikləri şəhər idarəsinin özəyi idi) və Böyük dəftərxanaları (buraya həminki vəzifəli şəxslərdən başqa, həmçinin vətəndaşlar tərəfindən seçilən 24 məsləhətçi də daxil idi) birləşdirirdi.
Şəhərsalma və planlaşdırma
V əsrin sonunda franklar tərəfindən işğal edilən Paris tədricən ticarətin və müxtəlif sənətlərin əhəmiyyətli kəsişmə nöqtəsi olur, XII əsrdən isə, o, dövlətin siyasi mərkəzinə çevrilir. Tipik erkən feodal şəhəri kimi inkişaf edən Paris, keçmiş Roma dövründən ona miras qalmış bir çox tikililərdən intensiv şəkildə yaxa qurtarırdı. O Site hüdudlarını aşmağa müvəffəq oldu və qədim Roma yolu üzrə uzanan antik şimal-cənub oxu sayəsində şimaldan Monmartr, cənubdan isə Sent-Jenevyev təpələrinə tərəf genişlənməyə başladı, lakin Parisin əsil beşiyi hesab edilən Site adası (fransız dilindən tərcümədə, "Site" ( "Şəhər" mənasını verir) hələ uzun illər onun inzibati və mənəvi mərkəzi olaraq qalırdı. Burada kral qəsri (indiki Konsyerjeri), əsas kilsə və baş keşişin iqamətgahı yerləşirdi. Yaxınlıqda yerləşən daha iki kiçik adacıq isə uzun müddət praktiki olaraq mənimsənilməmiş qalırdı və kiçik balıqçı icmasına sığınacaq yeri verirdi (onların inkişafı yalnız XVII əsrin başlanğıcında başlanıldı, hal-hazırda bu vahid Sen-Lui adasının ərazisi hesab olunur).