cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Beloreçensk
Tarixi
...Qafqaz dağları silsiləsində başı həmişə qarla örtülü olan Oştan dağından buz kimi soyuq sulu çeşmələrdən öz mənbəyini götürən Ak Su çayı yolu üzərindəki qayaları, uçurumları qət edə-edə Kuban ovalığına yetişir, nəhayət yavaşıyır, öz tərtəmiz suları ilə bağları, bostanları seylab edirdi. Bu düzdə üzərində yerləşdiyi çayın adı ilə adlanan Aksu qəsəbəsi yerləşirdi. Aksu çayı keçən yüksəkliklərdən biri də eləcə Aksu keçidi (İndi Beloreçenskiy pereval) adlanırdı. Deyilənlərə görə uzaq keçmişdə qədim skiflərin Aksu aşırımından Maverayi Qafqazda Aksu çayı boyunca uzanan hərəkət marşurutlarından biri keçirmiş. Tarixi Aksu qəsəbəsi böyük keçmişə malikdir. Aksu kurqanlarından (qəsəbəyə çox yaxın olan ərazilərdə 53 zəngin kurqan-onlardan 35-ində kişi, 18- ində qadın dəfn olunmuşdur) tapılan əşyalar bu torpaqlarda mövcud olmuş qədim mədəniyyət barədə mühakimə yürütməyə əsas verir. Sərdabələrdən əldə edilmiş qızıldan bəzək əşyaları qədim sənətkarların həqiqətən nümunəvi bədii yaradıcılığını sübut edir. Burada tapılmış məişət əşyaları, qabların çoxu qızıldandır; mis tabutda belə dəfn olunmuş sərkərdənin qəbri aşkar olunmuşdu. Kurqanların əksəriyyəti Qızıl Orda dövləti dövrünə aid edilir. Aksudan tapılmış qiymətli nümunələr Moskva Tarix Muzeyində, Dövlət Ermitajında (Peterburq) mühafizə olunur. Rusların bu yerlərə gəlişi 16-cı əsrin ortalarına təsadüf edir; daha dəqiq desək, ruslar bura i lk dəfə 1557-ci ildə ayaq basırlar. Astarxan xanlığını işğal edib ləğv etdikdən sonra İvan Qroznı dərhal bu torpaqlarda möhkəmlənməyi qarşıya məqsəd qoydu. Uzun illər bu fakt Qafqaz xalqlarının - çərkəz, adıgöylərin, kabarday, balkar, qaraçay.... xalqlarının Rusiyaya könüllü ilhaqı kimi daxil olmuşdur. ...1791-ci ildə Rus-Türk müharibəsinin bitməsi ilə bərabər Kubarun dağ ətəyi düzənlik sahillərinə köçürülmələr başlanır. İlk dəstə olaraq buraya kazak ailələri köçürülüb yerləşdirilir. Zaporojye Seç qurumunu ləğv edən II Yekaterina və sevimlisi baş komandan knyaz Potyomkin yenicə bitən müharibədə canfəşanlıq göstərmiş kazak birliklərini mükafatlandırmaqda idilər. Köhnə Aksu kəndindən azca aralıda möhkəmləndirilən yeni kazak qalasına çayın adının tərcüməsi ilə "Belaya" adı verdilər. 1862-ci ildə isə keçmiş qalanın yerində Beloreçensk staniçsası salınır. 1958-ci ildə isə qəsəbə şəhərə çevrilir. Aksu kurqanlarının kəşfi günümüzdə də davam edir. 70-ci illərin axırlarında Beloreçensk (Aksu yaxınlığında) kanal qazıldığı zaman bürünc dövrünə aid kurqan aşkar edilmişdir. Öz doyüşçü geyimindəcə dəfn olunmuş (onun qəbri staniçanın tən ortasında yerləşirmiş) hərbçinin məzarı quyu qazarkən üzə çıxarılmışdır.
Mənbə
Minaxanım Təkləli. Türk kitabı. Unudulan tarix. Dəyişdirilən adlar, Bakı, Nurlar, 2009, səh.22-23
Savə vilayəti
Savə vilayəti — Səfəvilər dövlətinə bağlı bölgələrdən biri.
Tarixi
Savə vilayətinin tərkibində 5 bölgə, 729 kənd və qəsəbə olmuşdur. Savənin tabеçiliyində olan bölgələr Cəfərabad, Xarqan, Məzliqan, Zərənddən ibarətdir. Xarqan Savənin ən iri bölgəsi sayılır. Bu bölgənin ümumi sahəsi 2500 min km²-dir. Təkcə Xarqan bölgəsinə 200 kənd bağlıdır. Bu mahalın əhalisi 200 000 nəfərdir. Məşhur Azərbaycan yazıçısı, hüquqşünas Əli Kəmali də savəlidir. O, Savənin [Xarqan bölgəsində anadan olmuşdu. Savə ərazisinin böyük bir hissəsi və Həmədan əyalətinin çölləri Kalaiz, Takistan, Avşariyyə və Boyunzəhra düzənlikləri Xarqan dağlarından axan sularla suvarılır.
Cənubi Azərbaycanın ayrılmaz hissəsi olan Savə İran dövlətinin ərazi islahatı nəticəsində inzibati baxımdan Mərkəzi əyalətinin tabеçiliyinə vеrilmişdir. Savə vilayəti Azərbaycan türklərinin ən qədim yurdlarından biridir. Tarixçilərin qənaətinə görə Savə məşhur Azərbaycan pəhləvanı və bir müddət Türküstan dövlətinin başçısı olmuş Savə şahın adını daşıyır. Məşhur tarixi əsər Rövzətüsəfanın müəlifi Rzaqulu xan Savə şahı haqqında yazır: "Sasani şahı Bəhram 12 min nəfərlik ordusu ilə Türkistan ölkəsinin hökmdarı olan Savə şahla döyüşə girdi". Savə mahalı Azərbaycan torpaqlarının şərq sərhədlərində yеrləşir. Savə mahalının mərkəzi Savə şəhəri isə İran paytaxtı Tеhrandan 126 km cənub-qərb tərəfdədir. Savə vilayəti şimal tərəfdən Qəzvin, qərb tərəfdən Həmədan, şərqdən Tеhranla həmsərhəddir.
Savə Rza şah Pəhləvinin əmri ilə XX sərin 20-ci illərində Tеhran əyalətinin tərkibinə daxil еdilsə də, bu vilayətin əhali tərkibi dəyişməz olaraq qalmaqdadır və bu mahalda Azərbaycan türkləri mütləq əksəriyyətdir. 8-9 kəndə mühacirət еdib gələn bir nеçə yüz nəfərlik qеyri-azərbaycanlı ailələr isə bir çox hallarda öz anadilini unudub. Savə haqda еtnoqrafiyanın müəllifi mərhum Əli Kəmali bu barədə yazır: "Savəlilər öz əslinə, kökünə bağlı insanlardır, Savəyə köçüb gələn qеyri-türk ailələr bu vilayətin əhalisi tərəfindən çox az bir müddətdə türkcə danışmağa və ünsiyyət qurmaq üçün türkcədən istifadə еtməyə sövq еdilir və ən maraqlısı odur ki, bu ailələr Azərbaycan türklərinin adət-ənənəsi ilə yaşamağa gеt-gеdə üstünlük vеriblər". Ə. Kəmalinin yazdığına görə Ərəbistan vilayətlərindən Savəyə 3 tayfa köçüb. Bu tayfalar Lək, Araxlı və Kəlavənddir. İndi bu tayfalara aid insanları artıq ərəb saymaq mümkün dеyil. Çünki onlar özlərini türk hеsab еdirlər və təbii olaraq tamamilə türkləşiblər, irqcə, soyca türk olan əhali qədər türk mədəniyyətinə, adət-ənənəsinə bağlıdırlar.
Savə vilayətinin sakinləri əsasən avşar, xələc, bayat, bəydili, şahsеvən, muğanlı, qacar, türkman və başqa türk tayfalarından ibarətdir.
Hələ Pəhləvi hakimiyyətinin ən sərt qanunlarının işlədiyi dövrüdə Savə vilayətinin əhalisini öz dilində danışmaq, yazıb-yaratmaqdan məhrum еtmək mümkün olmayıb. Savə Telim xan, Əkbər, Rəzzaq, Sənai, Almaz, Xaki, Asim, Sеyid Mеhdi Müntəzir, Dərəgəzli Molla Əhməd kimi böyük söz ustaları və Əli Kəmali kimi böyük yazıçı, publisist yеtişdirmişdi.
Cənab Robot (teleserial, 2015)
Mr.Robot - Sam Esmail tərəfindən qələmə alınmış Amerika psixoloji gərginlik-dram televiziya seriyası.
USA Network tərəfindən 24 İyun 2015 tarixində yayıma başlayan serialın pilot hissəsi onlayn olaraq VOD xidmətləri 27 May 2015-ci ildə yayıma başlamışdır. İnformasiya dünyası ilə yaxından əlaqədar olan-olmayan hər kəsin marağını kəsb etmişdir. IMDb-dəki xalı 10 üzərindən 8.8'dir. (161.000+ adam)
Serial, 2 sentyabr 2015 tarixində mövsüm finalını yayımlamışdır. Serialın 2-ci mövsümü 13 İyul 2016-cı il tarixindən etibarən izləyicilərə təqdim olunmağa başlayıb.
Mövzusu
Serialda Elliot, gündüz gənc bir kiber təhlükəsizlik mühəndisi, gecələr xakkerlik edən bir kiber hücumçudur. Elliot, yer altı xakker qrupunun (fsociety) onunla əlaqəyə keçmək üçün şirkətinin sisteminə zərər verməsi səbəbi ilə böyük bir mürəkkəbliyin içinə özünü atmışdır.
İsfahan
İsfahan — İranın İsfahan ostanlığının mərkəzi olan şəhər.
İranın Tehran və Məşhəddən sonra üçüncü ən böyük şəhəri sayılan İsfahan dünyanın ən gözəl memarlıq incilərindən biridir. Şəhərin Nəqşi Cahan meydanı UNESCO-nun mədəni irsinə daxildir.
Əhali
Şəhərin Çar Bağında 100 il bundan əvvəl əkilmiş ağaclar var. Bağın hər iki tərəfi boyunça Səfəvilər dövründə tikilmiş qədim binalar yerləşir.
Tibet çaytikanı
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Gənc İtaliya
Gənc İtaliya — 1831–1834-cü və 1840–1848-ci illərdə fəaliyyət göstərmiş italyan inqilabi təşkilatı.
Tarixi
alt=|left|thumb|243x243px|[[Cüzeppe Madzini]] Fransada 1830-cu il inqilabı İtaliya vilayətlərinə böyük təsir göstərdi. 1831-ci ilin fevralında Parma, Modena və Romada silahlı üsyanlar baş verdi. Bolonyada yaradılmış müvəqqəti hökumət papanın dünyəvi hakimiyyətinin ləğvini və Müəssislər Məclisinin çağırılmasını elan etdi, lakin hakimiyyəti ələ keçirən burjuaziya xarici müdaxilənin qarşısını almaq üçün Parma və Modena üsyançıları ilə əməkdaşlığı dayandırdı. 1831-ci ilin martında Avstriya ordusu Roma vilayətində üsyanı yatırdı. 1831-ci il üsyanlarının məğlubiyyəti nəticəsində ölkədə karbonarilərin və digər qrupların nüfuzu əsaslı şəkildə zəiflədi.
İtaliyada azadlıq hərəkatının proqram və metodlarının dəyişilməsi zəruri idi. Bu vəzifənin icrasını Cüzeppe Madzininin başçılığı altında XIX əsrin 30-cu illərinin əvvəlində yaradılmış demokratik cərəyan öz üzərinə götürdü. Karbonarilərlə əlaqələri kəsən C. Madzini 1831-ci ildə Marseldə gizli şəkildə fəaliyyət göstərən "Gənc İtaliya" təşkilatını yaratdı. Təşkilatın məqsədi İtaliyada vahid dövlətin yaradılması idi. Roma şəhəri vahid dövlətin paytaxtı olmalı idi. Sonrakı dövrdə C. Madzininin bütün fəaliyyəti ölkənin birləşdirilməsi uğrunda mübarizəyə həsr olundu.
C. Madzini İtaliya azadlıq hərəkatında demokratik respublika cərəyanının ideoloqu və rəhbəri idi. C. Madzini hesab edirdi ki, yalnız ölkənin birləşməsi nəticəsində xarici zülmdən azad olmaq mümkündür. Avstriya qoşunlarının ölkəni tərk etməsindən və monarxiya rejimlərinin devrilməsindən sonra İtaliyada demokratik islahatlar keçirib vahid respublika yaratmaq mümkün idi. C. Madzini və onun tərəfdarları hesab edirdilər ki, azadlıq hərəkatında əhali geniş iştirak etməli, partizan müharibəsi aparılmalı və silahlı üsyanlar təşkil edilməlidir, lakin C. Madzini milli hərəkatın sinfi mübarizəyə çevrilməsini istəmirdi. C. Madzini kəndlilərin xeyrinə aqrar dəyişikliklərin həyata keçirilməsinin əleyhinə idi, çünki, liberal zadəganların və qolçomaqların "Gənc İtaliya"dan ayrılmasını istəmirdi. C. Madzini iddia edirdi ki, kəndlilər milli hərəkatda fəal iştirak etmək iqtidarında deyil. "Gənc İtaliya" şəhər yoxsullarını, sənətkarları və fəhlələri öz tərəfinə çəkməyə çalışırdı. "Gənc İtaliya" təşkilatı "Allah və xalq" şüarı ilə çıxış edirdi. Əhali inanmalı idi ki, milli hərəkatda iştirak hər bir ölkə vətəndaşının dini borcudur.
1833-cü illərdə "Gənc İtaliya" təşkilatı bütün ölkə ərazisində gizli şöbələrini yaratdı. Bu zəmində "Gənc İtaliya" birinci ümumölkə inqilabı təşkilatına çevrildi. Sardiniya krallığında və Roma vilayətində təşkilatın tərəfdarı daha çox idi. C. Madzini Genuyalı idi. Neopolitan krallığında isə təşkilatın təsiri zəif idi."Gənc İtaliya" təşkilatına ziyalılar, xırda və orta burjuaziya və hərbçilərin nümayəndələri daxil idi. Təşkilat xaricdə nəşr olunmuş inqilabi ədəbiyyatı gizli şəkildə bütün ölkə ərazisində yayır və apardığı təbliğatla əhalini azadlıq uğrunda mübarizəyə çağırırdı, lakin C. Madzininin Sardiniyada üsyan təşkil etmək cəhdi uğursuz oldu. Çünki, əhalinin bir qismi, o cümlədən kəndlilər C. Madzininin tərəfdarlarını müdafiə etmirdi. Ölkədə hələ inqilabi şərait yaranmamışdı. Hərəkat iştirakçılarının bir qismi 1833–1834-cü illərdə həbs və edam edildi, bir hissəsi mühacirət etdi. C. Madzini qiyabi şəkildə ölümə məhkum edildi. Genuyada üsyanın hazırlanmasında Cüzeppe Qaribaldinin oğlu iştirak etmişdi. O, "Gənc İtaliya" təşkilatın üzvü idi və qiyabi şəkildə ölümə məhkum edilmişdi. İngiltərə və Fransada mühacir həyatı yaşayan C. Madzini fəhlələrin gücünü gördü və fəhlələri İtaliyada azadlıq hərəkatına cəlb etmək qərarına gəldi. 40-cı illərin əvvəlində "Gənc İtaliya" təşkilatı ölkə fəhlələri arasında təbliğatı genişləndirdi. C. Madzini burjuaziyanı könüllü şəkildə fəhlələrin vəziyyətini yaxşılaşdırmağa çağırırdı ki, fəhlələr tətil etməsin.
C. Madzini XIX əsrin 40-cı illərində üsyan təşkil etməkdən çəkinir, hesab edirdi ki, ölkədə üsyan üçün şərait yaranmayıb, lakin vətənpərvərlərin bir qismi inqilabi hərəkatın inkişafında maraqlı idi.
1844-cü ildə Cənubda Bandera qardaşları başda olmaqla matroslar üsyan qaldırdı. Üsyançılar mühasirədən çıxa bilməyib məğlub oldu. Bandera qardaşları və onların yeddi tərəfdarı edam edildi. Bu hadisə bütün ölkədə sosial narazılığın artmasına təkan verdi.
Minboğalar əfsanəsi
"Minboğalar əfsanəsi" romanı-Yaşar Kamalın əsəri
"Minboğalar əfsanəsi" romanı
"Minboğalar əfsanəsi" romanı (1971) bu günə qədər təxminən yüzə yaxın kitabı işıq üzü görən, qırxdan artıq xarici dilə tərcümə edilən müasir Türikyə nəsrinin canlı klassiki, həyata səksən beş yaşın müdriklik zirvəsindən boylanan Yaşar Kamalın ən güclü əsərlərindən biridir (1). Öz bədii-fəlsəfi konsepsiyasına, ideya-məzmun xüsusiyyətlərinə, folklorik dili və dastanvari təhkiyə üslubuna görə bu roman türk və dünya ədəbiyyatının ən yaxşı nümunələri ilə bir səviyyədə durmağa layiqdir. Yaşar Kamal sözün möcüzəsi ilə "Minboğalar əfsanəsi" romanında türkmən əşirətləri yörüklərin məskən saldığı Çuxurovanı çevrələyən dilsiz-ağızsız Minboğa (Toros) dağlarını qəzəbləndirir, kükrədir, yeridir. O, ağır zindan üzərində döyülərək alov rəngli dəmirdən gümüşü silaha dönən və üstündəki naxışlarında minillik tarixi yaddaşı hifz edən qılıncı ağıllı, düşünən, düşmənə, üzüdönüklərə, kökünə arxa çevirənlərə nifrətini gizləyə bilməyən, xalqa məhəbbət və mərhəmətini sahibinin gah dərin sükutu, gah da müdrik ağsaqqal ozan dili ilə ifadə edən insan kimi danışdırır. O, bütün əsərlərində olduğu kimi, bu romanda da öz mahir istedadını, dastanvari dil və söz dünyasını, vətən və millət sevgisi ilə döyünən ürəyini, əngin folklor biliyini, hadisələrin mahiyyətinə varma və gizlinlərini dərk etmə bacarığını ortaya qoyur.
Minillik əfsanəni uzaq və yaxın tarixin həqiqətləri ilə iç-içə keçirən, bədii təfəkkür ilə həyati reallıqların üzvi şəkildə sintezini yaradan sənətkar əfsanə altında yatan gizli-aşkar məqamları, çalarları və ümumiyyətlə, köçərilikdən oturaq həyata keçid zamanı türk tayfa və əşirətlərinin yaşadıqları qanlı, ağrılı-acılı, məhrumiyyətlər və göz yaşları ilə dolu yollarını bütün incəliklərinə qədər izləyib, bir tarixçi-sosioloq kimi öyrənib, təhlil edib, hadisələrin kökü, səbəbi və sonrakı ağır nəticələri barədə bir yazıçı və psixoloq kimi oxucularında təsəvvür yaratmağa çalışıb. Yazıçı qarşına qoyduğu, bədii həllini verməyə çalışdığı və böyük uğurla nail olduğu "məskunlaşma", əşirət və tayfalıqdan xalqa, oradan da millətə çevrilmə problemini bir türk əşirətinin adi sosial-məişət problemi kimi yox, ümumtürk və ümumbəşəri miqyasda, qlobal xarakter daşıyan bir məsələ kimi təqdim edir. Burada söhbət sadəcə kiminsə kiməsə qarşı törətdiyi cinayətdən, yaylaqları, qışlaqları əllərindən alınmaqla yüz illərdir alışdıqları sosial-iqtisadi və ictimai-siyasi həyat tərzini dəyişdirməyə məcbur edilən yörüklərin acı dramından, faciəsindən getmir. Romanda bədii təhlil obyektinə çevrilən daha böyük problemlərdir – feodal ictimai-iqtisadi formasiyasından, dərəbəylikdən kapitalizmə keçidin sancılarıdır, əsrimizin ən mühüm bəşəri, etnik, etno-kulturoloji, separatçı cinayətləridir. Əsərdə söhbət bu hadisələrin dəhşətli, geridönülməz nəticələrindən, öz doğma torpaqlarından didərgin salınanların ağrılı və təsəvvürə sığmaz məşəqqətlərindən, dünyanın mədəniyyətlər beşiyi sayılan torpaqları "yersiz gəldi yerli qaç" təfəkkürü ilə sahiplənmək uğrunda mübarizədən gedir. Bu, eyni zamanda sivilizasiyalar mübarizəsidir. Acınacaqlı olan budur ki, bu sivilizasiyalar yadplanetlilərin fərqli mədəniyyətlərinin çarpışması deyil, eyni torpaqlarda min illərdir bir yerdə, iç-içə, qonşu-qonşuya yaşayan eyni etnosa mənsub xalqların davasıdır. Hətta faciə burasındadır ki, eyni bir əşirətin öz içində sinif və təbəqə dəyişən, iqtidar-müxalifət, şəhərli-kəndli, ziyalı-savadsız, bəy-nökər ayrımları ilə səf dəyişdirmiş insanların savaşıdır.
Roman Melih Cevdet Andayın "Yörük məzarlığı" adlı şeirindən götürülmüş və əsərdəki hadisələrin ruhuna uyğun bir bəndlə başlayır:
Ağlar bu mezarlıkta yörükler her gece, Bakıp iri yıldızları davar sanmaktan. Düşünür eski günleri... iskandan önce Geride kalmanın hüznü yamanmış yaman (1, s.3).
Romanın açar kəlməsi "yörük" olduğuna görə bu sözün izahını verməkdə fayda var. Görkəmli türk folklorşünası Pertev Naili Boratav "Yaşar Kemal’in Yörük Kilimindeki Nakışlar" adlı məqaləsində ədibin bu romanda işlətdiyi "yörük" termininə hansı mənaları yüklədiyini düzgün açıqlayır: "Yaşar Kemal "Yörük" deyimini çok geniş anlamı ile kullanır: Onun "Yörük"ü göçebe, yarıgöçebe – ya da yerleşik köylü düzenine geçmiş eski göçebe – Türkmen, Kürt, Sünni, Alevi ve de dar anlamı ile "kara çadırlı Yörük"ün katışımı bir Anadolu insanı tipidir" (2).
Bir neçə kəlmə də romana adını verən Minboğalar əfsanəsi haqqında. Bu, bir yörük əfsanəsidir. Əfsanəyə görə, sevənlərin qavuşmasına icazə verməyənlərə, zalımların zülmünə dözməyib qəzəblənən Toros dağları min buğaya dönür, Çuxurovanın üzərinə yeriyir, məzlumların, haqqı tapdananların haqqını qoruyur, sevənləri vüsala yetirir, ədaləti bərpa edir...
XVIII – XIX əsrlərin siyasi çalxantıları ilə Osmanlı İmperatorluğu yüz illərdir köçəri həyat tərzi yaşayan yörükleri yerləşik həyata keçirmək üçün çeşidli vasitələrə əl atmış, təzyiq və zorakılıqdan da çəkinməmişdir. Bütün bunların nəticəsi olaraq XX əsrin ilk onilliklərində, Cümhuriyyətin qurulub, təməllərinin möhkəmləndiririldiyi dönəmlərdə geriyə sadəcə bir neçə yörük obası köçəri olaraq qalmışdı. "Minboğalar əfsanəsi" romanı bu köçəri yörük obalarından sonuncusu-nun həzin dramını dilə gətirir.
"Minboğalar əfsanəsi" romanının bir-biri ilə iç-içə keçmiş müxtəlif əfsanəvi və mifik layları var: Xıdırəlləz, Ergenekon, Minboğalar əfsanələri..., şaman və sufi-dərviş ayin və mərasimləri..., Novruz bayramı şənliklərinə bənzər əyləncələr və s. Məlumdur ki, Türk dünyası xalqlarının çoxlu müştərək adət-ənənələri, bayramları, el şənlikləri, dini və dünyəvi ayin, mərasim və əyləncələri var. Məsələn, Novruz, Qurban, Ramazan (orucluq), Xıdır Nəbi... Bu sonuncusuna Xıdır İlyas, Xıdırəlləz də deyilir və digərlərindən fərqli olaraq konkret tarixi-xronoloji zaman baxımından qeyd edilməsi bütün türk və müsəlman xalqlarında üst-üstə düşmür (lakin bütün hallarda, bu zaman dilimi fevral ayının ortaları ilə may ayının ilk həftəsi arasındakı tarixlərə təsadüf edir). Romanda bu bayramın pik tarixi mayın 5-ni 6-sına bağlayan gecədir. Digər tərəfdən, hər bir bayramın türk xalqları tərəfindən qəbul edilmiş ortaq atributları, ayinləri, mərasimləri ilə yanaşı, yalnız bu və ya başqa türk xalqına məxsus özəllikləri, oyunları, hər birisinin öz ritualları, əyləncələri də mövcuddur. Məsələn, türk dünyasında və bir çox müsəlman Şərq xalqlarında Xıdır İlyas şənlikləri də Novruz bayramı kimi baharın gəlməsi münasibətilə geniş miqyasda qeyd olunur, qışın qurtarması və baharın gəlimi, məhsuldarlıq və çiçəklənmə rəmzi kimi bayram edilir.
"Minboğalar əfsanəsi" romanındakı hadisələr məhz bu Xıdırəlləz günü başlayır. Əlbəttə, bu bayramın və bayramın mayasını təşkil edən əfsanənin romana fon olaraq seçilməsi, nəhəng ictimai-tarixi hadisələrin ilk baxışda bir tayfanın və onun fərdlərinin ailə-məişət zəmininə oturtulması təsadüfi deyildir. Bir neçə bayram gününə sığdırılan roman at üstündə qazavat və fütuhat axınlarından, cənk və müharibələrdən keçərək Anadolu torpaqlarında məskunlaşan, köçəri həyatdan oturaq həyata keçidi o qədər də asan, ağrısız-acısız olmayan türkmən əşirətinin minillik tarixinin son dilimindən bəhs edir. Ancaq bu yalnız bir əşirətin, bir tayfanın yox, Kiçik Asiyaya son min ildə fasilələrlə gələn bütün bəyliklər, dövlətlər və, nəhayət, İmperatorluq quran türk xalqlarının – oğuz, səlcuq, türkmən, avşar və s., eləcə də dini təməldə və ortaq tarixi zaman-məkan müstəvisində göbəkbağı ilə türklərlə bağlı olan kürdlərin tarixidir. Yeri gəlmişkən, qeyd edək ki, Yaşar Kamal özü bilavasitə bu acı taleyi yaşayan ailələrdən birinin övladıdır.
Roman boyu Xıdırəlləz əfsanəsini xülasə edən aşağıdakı parça müxtəlif çalarlarla qırmızı xətt kimi keçir və əsər eyni sonluqla bitir:
"Bu gece beş mayısı altı mayısa bağlayan gecedir. Bu gece denizlerin ermişi İlyasla karaların ermişi Hızır buluşacaklar. Dünya kurulduğundan bu yana bu iki ermiş her yıl, yılın bu gecesinde buluşurlar. Eğer bir yıl buluşmayacak olsalar, denizler deniz, topraklar toprak olmaktan çıkar. Denizler dalgalanmaz, ışıklanmaz, balıklanmaz, renklenmez, kururlar. Topraklar çiçeklenmez, kuşlar, arılar uçmaz, ekinler yeşermez, sular akmaz, yağmurlar yağmaz, kadınlar, kısraklar, kurtlar, kuşlar, tekmil yaratık doğurmaz. Eğer onlar buluşamazlarsa…"(1, s.19).
Doğrudan da, onlar görüşməzlərsə, tapışmazlarsa nə baş verər? Yazıçının bu sualı ilk baxışda ritorikdir, lakin romandakı hadisələri diqqətlə izləyəndə bu sualın cavabı tapılır: Türkiyənin bugün içində bulunduğu duruma hamilə olan uzaq-yaxın keçmişin hadisələri, hələ də həllini gözləyən taleyüklü problemlər ortaya çıxır...
İki ulu Peyğəmbərin – Xızırla İlyasın görüşdükləri bu gecə türkmən əşirətinin uşaqdan böyüyə hər nəfəri niyaz diləyir, istək istəyir, içində gizli daşıdığı və ya hər kəsin bildiyi açıq-aşkar arzusunun həyata keçməsi üçün onlardan kömək umur. Romanın süjet xətti əsərin sərim qismində bu istəklərin personajların öz ağzından tək-tək dilə gətirilməsi ilə başlayır və el ağsaqqalı Dəmirçi Heydər Usta tərəfindən tək bir hədəfə – obanın istəyinə doğru yönləndirilməsi ilə əsərin bədii konfliktinin düyümü hazırlanır: "Bu gece kimse uyumasın. Hiç kimse. Bu gece bir tek kişi uyursa büyü bozulur, büyü... Ben de onu görürsem, sizin isteğinizi isteyeceğim. Kim görürse onu bu yıl, obanın isteğini isteyecek... Tamam mı?(1, s.4)
Əsərin sonrakı səhifələrində obrazların şəxsi qayğıları, fərdi problemləri bütün əşirət üçün taleyüklü ictimai bəlaların, xalqın, obanın dərdlərinin altında basdırılır. Gerçəkləşməsi mümkünsüz olan idealların reallıqla üst-üstə düşməməsi-nin anlaşılması ilə bədii konfliktin düyüm zirvəsi ortaya çıxır... Digər tərəfdən, hər kəz niyaz edə bilər, lakin yalnız həyatı boyunca bilərək günah işləmişlərin arzusu çin olmaz. Belə birisini tapmaq isə o qədər də asan deyil. Ən məsum olan balaca Kərəm belə günah işləmiş, ağac budağındakı qaranquş yuvasını dağıtmış, hələ pərvazlanmamış balaları yerə salmışdır...
El-obanın sevilib-sayılan ağsaqqalı Müslüm kişi özünə ölümsüzlük istəmir, "bu qoca xəstə çağımda ölümsüzlük nəyimə lazımdır, ölümsüzlük gəncliklə birlikdə verilsə işə yarayardı" deyir və Dəmirçi Heydər Ustadan bu təvəqqedə bulunur:  "Hay yiğen, dedi; senin soluğun keskin, Hıdırellez gecesinde bir istekte bulunursan koca Allah bizim dileğimizi verir. Muradımızı verir. Yeter ki sen bu yıl bizim için iste, torunun için değil"(1, s.3).
Əsərin baş qadın qəhrəmanı ahu gözlü, üç qardaşın bir bacısı, uzun boylu, iri alagözlü, ən gözəl türkmən paltarı geyinib-qurşanan Ceren illərdir həsrətindən yanıb tutuşduğu, həm yerli ağa-bəy zülmünə qarşı mübarizə apardığına görə, həm də onları qoruyan "hökumət əlindən" qaçaq düşmüş dəliqanlı sevgilisi Xəlilə qovuşmaq arzusunu dilə gətirmək, bütün sevənləri vüsala yetirən Ululardan onları da qovuşdurmaları üçün yalvaracaq... : "Ceren kız, geçen yıl da, daha önceki yıl da bu Taşbuyduran pınarının başında, gene şimdiki oturduğu yerde, gene yanında sessiz Pembeyle Hıdırellezi beklemiş, ama bir türlü kavuşan yıldızları, donup kalan suyu görememiş, benim günahım, benim günahım çok, demişti. Sabahlara kadar gözlerini kırpmamıştı. Eğer kavuşan yıldızları, kirp diye duran suyu görseydi, bir kere Halilin yüzünü görmek isteyecekti. Bu sefer göreyim hay Allah, diyordu. Göreyim de Hızırdan Halilimi isteyeyim"(1, s.13).
Körpə Dursunun da öz arzusu var. Üzünü xatırlamadığı atasının tezliklə həbsxanadan çıxmasını, onun da digər dostları kimi qürur duyacağı atasının həmişə yanında olmasını arzulayır.
Məyrəm ana illərdir yatalaq olan on yeddi yaşlı qızına bu müqəddəs bayram günü Ululardan şəfa istəyəcəkdi, lakin o da bu səfər xalqın iradəsinə tabe olur, qışlaq-yaylaq yeri əllərindən alınan oba xalqı üçün boş torpaq sahəsi istəyir.
Romanda dərviş gülbəngləri, cəm ayinləri, səmah göstəriləri, bektaşi təriqəti mərasim və şənlikləri Xıdırəlləz bayramının ayrılmaz tərkib hissələri kimi təsvir olunur:"Derken bir davulcu çıktı ortaya, tek başına. Davulunu çalaraktan, davuluyla alt alta üst üste dönmeye başladı. Dehşet bir devinimde hışım gibi dönüyor, kolu uğunurcasına tokmağı sallıyor, davuldan inanılmaz çeşitte sesler çıkıyordu. Yalvarmalar, ağlamalar, gülmeler, öfkeler, alaylar, direnme, başkaldırma"(1, s.18).
Bütün bunlar üzvi surətdə əsərin ana süjet xətti ilə bağlanmış, romanın əsas qayəsinə xidmətə istiqamətləndirilmişdir. Köçəri həyat tərzinə, yaylağı-qışlağıyla yaşamağa alışmış və yüz illərdir hər iki tərəfi özlərinin vətəni, doğma yurd-yuvası hesab etdikləri, çadır və alaçıqlarını qurub yaşadıqları torpaqların əllərindən alınmasına imkan verilməməsi üçün hər kəsdən və hər yerdən əlləri üzülən xalq son çarə kimi, Xızır və İlyas peyğəmbərlərə bütün elliklə niyaza duracaqdır: "Davulun sesi birden kesildi. Davulcu iki dizinin üstünde toprağa niyaza durdu. Eğildi üç kere toprağı öptü. Sonra toydan teker teker kalkıp davulcunun yanına geldiler, yere diz çöktüler, toprağı üç kere öpüp niyaza durdular. Herkes geldi. Hastalar, sayrılar, çocuklar da gelip toprağa niyaza durdular"(1, s.18).
Hadisələrin cərəyan etdiyi bölgə xalqınının mozaikliyini, onların bir-birindən fərqli dini və dünyəvi ayin, ritual və mərasimlərinin iç-içəliyini dərindən bilən yazıçı son dərəcə anlamlı, əsərin ideya məzmununu açmağa yönəlik səhnələr təsvir edir: sünnü məzhəbə dayalı mövləvi təriqətinə məxsus səmah rəqs və göstə-riləri ilə şiə məzhəbinə söykənən cəm ayinləri və Bektaşi gülbəng mərasimləri izləyir: "Allah, Allah, Allah... Sairi Selman, mülke Süleyman, kör olsun Mervan, yardımcımız on iki imam. Gerçeğe hüüüü... Kayalıklar:  Gerçeğe hüüü, diye inledi"(1, s.19).
Romanın leytmotivi əvvəldən axıra qədər humanist ideyalar, bəşəri sevgi, dözümlülük, qarşılıqlı hörmət-izzət, şəfqət, xeyirxah amallar üzərində köklənib. Dünyada hər şey var. Ağac, quş, torpaq... Torpaq bərəkətli və doğurqandır. Hamısı da insan üçün yaradılmışdır. Dünyada pis insan yoxdur. Yetər ki, ürəklər təmiz olsun, arılansın, durulansın. Pis dediyimiz insanı başa düşməyə çalışmaq lazımdır. Əgər içimizdən bir insana xor baxarsaq, o insana ən böyük pisliyi biz etmiş olarıq. Dünyada şər deyilən şey yoxdur, o, uydurmadır, xeyirin nə olduğunun bilinməsi üçün düşünülmüş tərəfmüqabildir, məhək daşıdır.
İslama görə qiyamət günü həqiqətdir və mütləq gerçəkləşəcəkdir. Onun nə vaxt gələcəyini isə ancaq Ulu Tanrı özü bilir. Lakin onun konkret olaraq hər fərdə, elə-obaya, xalqa, millətə yaxınlaşdığını xəbər verən əlamətlər, sezdirmələr olur. Romandakı hadisələr burulğanındakı türkmən əşirəti üçün qiyamət günü məhz bu gündür, onların öz yurd-yuvalarından, yaylaqlı-qışlaqlı torpaqlarından didərgin salınmaq, minillik köçəri həyat tərzlərindən heç zaman alışa bilməyəcəkləri oturaq-məskun həyata zorla köçürülmək istəndikləri gündür. Lakin köçərilikdən oturaq həyata keçid özü-özlüyündə qiyamət günü ola bilməz, yəni bundan faciə yaratmağa ehtiyac yoxdur. Lakin məsələ burasındadır ki, məskən salınacaq, yurd-yuva qurulacaq və yaşanacaq boş torpaq yoxdur. Torpaq üçün bəndələrdən – torpaq ağalarından, hökumət nümayəndələrindən, bu xalqın içindən çıxan, lakin öz xalqının dərdlərinə biganə olan millət vəkillərindən, vəzifə sahiblərindən əlini-ətəyini çəkən oba camaatı, tək çarələrinin Xızır peyğəmbərlə İlyas peyğəmbərə yalvarmaq olduğunu düşünür.
Romanın ana mövzusu – ata-baba yurdundan köç(ürül)mə, ictimai-iqtisadi formasiyaların dəyişməsinin xalqların taleyində oynadığı roldur. Yaşar Kamal müasir dövrün fəlakətlərinin uzaq-yaxın keçmişdə qalan köklərini tarixçi-sosioloq kimi araşdırdıqdan sonra problemin insani dramını görmüş, bunun bədii həllini vermişdir. Yazıçı bütün əsərlərində olduğu kimi, bu romanında da müşahidə qabiliyyətinin dərinliyi və itiliyini nümayiş etdirir, süjet məkanında baş verən hadisələr arasında özünəməxsus fəhm və ustalıqla bağlantılar yaradır, ən kiçik detalları ümumi ideya şəbəkəsinə qoşur. Romanda miflə gerçəkliyin vəhdətindən doğan uğurlu səhnələr, əhvalatlar, mükalimələr boldur. Dağdan arana, oradan iri şəhər və rayon mərkəzlərinə doğru hadisələrin dinamik inkişafı, epizodik personajlardan tip və xarakterlərə süjet keçidləri sənətkar qələmindən çıxmışdır. Türkmən əşirəti üzvlərinin öz aralarındakı, yaxud onların nümayəndələri ilə dövlət rəsmiləri arasındakı mükalimələr son dərəcə ciddi olmaqla bərabər canlı, maraqlı və yaddaqalandır. Təsvir edilən əhvalatlar bir-birini zahiri baxımdan deyil, daxili məntiq əsasında tamamlayır. Xüsusilə, hadisələrin cərəyan etdiyi cənub-şərqi Anadoluya xas bədii təsvir və lövhələr, təsvir edilən mənzərələr arasında biri-birini doğuran assosiativ keçidlər, sırf bölgə xalqına məxsus danışıq tərzi və deyimlər, çox uğurludur.
"Minboğalar əfsanəsi" bir qəhrəmanın romanı deyil. Kitabda uşaqdan-böyüyə mənfili-müsbətli bütün personajların taleləri ardıcıl olaraq verilir. Onların heç biri yarımçıq deyil, bütöv xarakterlərdir: Dəmirçi Heydər Usta, Müslüm Qoca, Ceren Qız, Qaçaq Xəlil, Nəvə Kərəm, Tazı Mehmet, Sultan Qarı, Məryəm Ana, Xurşud, Dərviş və Oqtay Bəylər, Həsən Ağa, eləcə də iki real tarixi şəxsiyyət – Şair Həsən Hüseyn və uzun illər Türkiyənin Baş naziri və Prezidenti olmuş İsmət Paşa – roman boyunca və ya epizodik olaraq öz hərəkəti, mimikası, hadisələrə münasibəti, jestləri, mükalimələr zamanı üz-göz ifadəsi, danışığı, hətta kiçik replikaları ilə canlı və bütöv obraz olaraq yadda qalır.
Romanda aparıcı və hadisələri birləşdirici personaj yaşlı dəmirçi Heydər Ustadır. Nə vaxtsa Türk hökumət işçiləri yörük dəmirçilərinin düzəltdiyi silahların müqabilində onların ailələrinə torpaq bağışlayırdılar. Heydər Usta öz tayfasını ehtiyacdan qurtarmaq istəyir. Otuz illik zəhmətdən sonra o gözəl bir qılınc düzəldir, bayram libası geyib ən yaxşı ata minərək qılıncı hökumət adamlarına təqdim etmək üçün Ankaraya gəlir. Qoca sadəlövh dəmirçinin yüksək dövlət məmurlarının qapılarına düşməsi, onun alçaldılması və sonda qılıncı əlindən alınaraq qovulması səhnəsi torpağı əlindən alınmış xalqın bədii rəmzi kimi yaddaşa həkk olunur.
Romanda süjet xəttinin haçalanmasına, bir neçə fərqli əhvalatın qoşulmasına baxmayaraq, ümumi kədərli ovqat hər addımda duyulur və bu duyğu getdikcə dərinləşir, çünki burada əvvəlcədən nəzərdə tutulan bir mövqe, bir qayə, bir amal var. Və bunun nəticəsidir ki, əsərdə bir əşirətin, bir yörük obasının timsalında bütöv Türkiyənin faciəsi dolğun şəkildə göstərilə bilmişdir. Mövsümünə görə Çuxurova qışlağından Aladağ yaylağına və əksinə köç edərək, öz alışdıqları həyatı dadıyla-duzuyla yaşayan, köçəri həyat tərzi keçirmələrinə baxmayaraq ayaqları altındakı torpağa sağlam basan, sahiblik duyğusu ilə bağlanan sonuncu Aydınlı yörükləri, türkmən xalqı bu torpaqları tərk etməyə məcbur edilirlər. Artıq bu torpaqlar özəlləşdirilib, milliləşdirilib, qışlaq-yaylaq həyatı bitib, oturaq həyata keçilməli, alaçıq qurmağa, çadır açmağa öz torpaqları olmadığına görə də iri qəsəbələrə, rayon mərkəzlərinə, şəhərlərə üz tutmalıdırlar. Bir zamanlar heyvanları üçün otlaq yerləri olan bu torpaqlar artıq onların deyil. Yaşar Kamal ən müxtəlif hadisələri dar bir məkanda ən müxtəlif variantlarda qarışdırıb həm bir əşirətin, həm bu bölgənin, həm də bütün Türkiyənin obrazını yaradır – başı etnik kökənli separatçı hadisələrdən (kürd-türk), terrordan (erməni-türk), dini zəmində (sünnü, şiə, qızılbaş, ələvi, dini, dünyəvi), siyasi müstəvidə (sağ, sol, mərkəz, milliyyətçi, dinçi partiyalar, qurum və quruluşlar) baş verən toqquşmalardan, torpaqsızlaşan əhalinin böyük şəhərlərə (İstanbul, Ankara, İzmir, Adana) köçündən, xarici ölkələ-rə (xüsusilə, Almaniyaya) axışmasından, nə feodal rejimdən tamamən qurtulan, nə də doğru-dürüst kapitalizmə keçidi tamamlayan kədərli və mürəkkəb obrazını. Bu amilin idrakı ilə nasir ayrı-ayrı personajların taleyini deyil, bütöv bir obrazın taleyini bütün ziddiyyətləri ilə, onları bu faciəvi sonluğa gətirən ictimai-siyasi və iqtisadi səbəblərlə birlikdə əks etdirir.
Romanın daxili quruluşunda ilkin diqqəti cəlb eləyən Minboğalar və Xızır- İlyas əfsanələrindən doğan işarələr və rəmzlərdir. Bu simvollar romanın adından tutmuş son səhifəsinə, son hadisəyə qədər davam edir. Bu işarələrin əsas özəlliyi semantik baxımdan açıqlıqdır, yəni köçün dramını yaşayan xalqın ağıl və hislərini çuğlayan hər bir işarə elə bu köç haqqında verilən amansız və acımasız qərar anından başlayır, buna bağlı doğulan, davam edən və heç zaman bitməyən hadisələrin içindən çıxır. Bu mənada Xızır İlyas əfsanəsi – romanda isə simvol-motivi – roman boyu bütün süjet xəttinin ayrı-ayrı epizod və parçalarını calayır, mənalandırır, köç(ürülmə)nin yaddan çıxmayan hadisələrini canlandıran fraqment-lər kimi, boşaldılan yurd yerlərinə təzə anlam verir. Romanda əfsanələrin, bunlara bağlı inancların, bayram motivlərinin süjetyaradıcı potensialı çox güclüdür.
Yaşar Kamalın əfsanə motivləri üzəində qurulmuş bütün əsərlərində, o cümlədən bu romanda xəyalla həqiqət, miflə gerçəklik bir-birinə qarışır. İlk baxışda harda nağıl bitir, harda reallıq başlayır, müəyyənləşdirmək elə də asan olmur. Şübhəsiz ki, bütün bunların təməlində insanın və onun həyatının mürəkkəb, ziddiyyətli quruluşu, açılması çətin, yaxud heç zaman mümkün olmayan daxili aləmi dayanır. Sənətkarın özü bunun izahını incə yumorla belə verir: "Bu xəyalla həqiqət məsələsi, "Minboğalar əfsanəsi"ni çap etdirdiyim zaman yazılanları ağlıma gətirdi. Əfsanə yazdığımı söyləmişdilər? Minboğalar əfsanəsi dediyim zaman, əfsanə yazdığımı sanırlar. Mən isə insan gerçəyini, xəyalda və gerçəkdə qarmaqarışıq yaşayan insanı vermək istəyirəm" (3).
Sənətkarın "əfsanələrində" insan oğluna yeni bir yanaşmadan söhbət gedir. İnsan gerçəyi nədir? İnsan bizim nə qədər real bildiyimiz aləmdə, nə qədər xəyalda yaşayır? Əsil gerçəyi insanın xəyalımı, gerçək dediyimiz, içində yaşadığı mühitmi? Bunun sərhəddini heç kim müəyyənləşdirməmişdir. Yaşar Kamal özü bu haqda belə deyir: "Mən bu romanıma "Minboğalar əfsanəsi" adını qoyduğum zaman təməli var bunun. İnsan nə qədər əfsanə yaradır? Gerçək dediyimiz dünyanın xaricində özünə başqa gerçək bir dünya niyə yaradır, niyə o məcburiyyəti duyur insanoğlu? Və gerçək dediyimiz dünya nə qədər xəyalla qarışıq, xəyal dediyimiz dünya nə qədər insan gerçəyi ilə qarmaqarışıq? Bunu qəti dəqiqləşdirmək mümkün deyil və insanlar, sanıram ki, anlayırlar bunu, mənim bu etmək istədiyimi. Yalnız bizim ziyalılar məni qınayırlar, əfsanə yazdığımı söyləyirlər, buna görə də yazdıq-larımın əhəmiyyətini kiçildirlər" (3).
Romanda əfsanəvi, xəyali hadisələr və elementlər realist, həyati ünsürlərlə vəhdətdə verilir; qeyri-adiliklə adilik, yəni əfsanəvi elementlərlə təbii həyat səhnələri bir-birini tamamlayır və çox vaxt bunların arasında sərhəd hiss olunmur. Yazıçı özü bir romançı kimi insanı "bir az da əfsanə, mif yaradan məxluq" hesab edir. Həqiqətən də, Heydər Ustanın şirin xəyalları və sərt həyat həqiqətlərilə qarşılaşarkən keçirdiyi sarsıntılar... Cerenin öz sevgilisi ilə bir anlıq vüsal üçün Xızırla İlyasa yalvarışları və son anda qovuşduğu Xəlilin öldürülməsi... Balaca Kərəmin şahin quşu arzusu və "günahkar" olduğu üçün bunun mümkün olmayacağını düşünməsi... Süleyman Kahyanın köçəri türkmən əşirətinin son simvol-atributu olan Bəy çadırının sökülməsi anındakı çarəsiz fəryadı: "Süleyman Kahya çadıra girdi, önce sancağı getirdi odunların üstüne attı, sonra tuğu, sonra davulu, sonra çadırın öteki öteberilerini, kilimlerini, keçelerini, heyhelerini, neyi varsa, hepsini getirdi odunların ustüne attı.  Sökün çadırı"(1, s.198).
Belinskinin dili ilə desək "bu əsərlərdə xalq xəyalı bədii canlandırma halında xalq varlığı ilə o qədər gözəl qaynayıb qarışmışdır ki, nəyin nağıl və nəyin həqiqət olduğunu heç bir surətlə ayırmaq olmur və hamısı qeyri-ixtiyari olaraq həqiqət kimi qəbul olunur..." (4, s.110).
Yaşar Kamalın romanı ədalətsizliyə başqaldırmaqla yanaşı, köçərilərin insani ləyaqətini, mərdliyini, onların fədakarlıqlarını və başqalarına faydalı olaraq yaşamaq meylini tərənnüm edir. Heyvandarlıq və sənətkarlıqla məşğul olan oba insanlarının başqaları üzərində hakim olmağa, ağalıq etməyə ehtiyacı yoxdur. Bu qəbiləyə alaçıq qurmaq, heyvan otarmaq və uşaqlarını böyütmək üçün kiçik bir torpaq sahəsi də yetər. Lakin bu cüzi arzu belə əlçatmazdır. Hələ bu yaxınlara – keçən əsrin 50-60-cı illərəinədək yörüklər Anadoluda sərbəstcə dolaşır, böyük ustalıqla hazırladıqları geyim, xalça, silah, bəzək əşyaları və s. məmulatları dəvə karvanları vasitəsilə daşıyırdılar. Onların əl işləri hər yanda şöhrətlənmişdi. Bu əsərdə isə yazıçı artıq yörüklərin səfil vəziyyətini göstərir. Qədim sənətin sirləri itirilmişdir, bu sənət alətləri belə heç kimi maraqlandırmır. Yörüklərin yolda dayanmağa, ayaq basmağa belə torpaqları yoxdur. Hətta bir qarış torpağı olmayan ən kasıb kəndlilər də yörüklərə acımırlar. Halbuki onların hamısının taleyi oxşar, hüquqsuz, ehtiyac içindədirlər. Yörüklərin özlərinin arasında sosial təbəqələşmə gedir. Əsər Yaşar Kamalın xüsusi mülkiyyət dünyasının vəhşi qayda-qanunlarına qarşı qəzəbli etirazıdır.
Romanın arxa qapağındakı təqdimat yazısında əsərin məğzi oxucuya bizim də paylaşdığımız son dərəcə yığcam və sərrast üç cümləylə çatdırılmışdır. Biz də məqaləni eyni cümlələrlə bitiririk: "Yüzyıllarca yerleşik düzene geçmemek için direnen Türkmenler'in romanıdır. Binboğalar Efsanesi Hıdırellez şenliklerinde, göçerlerin kış için sığınacak toprak bulma dilekleri ile başlar. Ancak, kış onlar için bir yokoluş öyküsüne dönüşecektir. Yörüklerin yok oluşuna yakılmış bir ağıt" (1).
Ədəbiyyat
Binboğalar Efsanesi
Dexys Midnight Runners
thumb
Dexys Midnight Runners — Məşhur Britaniya pop qrupu. Qrup yaradıcılığının ən məhsuldar dövrünü XX əsrin 80-ci illərində yaşamışdır.
Come on Eileen
Come On Eileen - Dexys Midnight Runners qrupu tərəfindən 1982-ci ildə çıxarılmış sinql. Mahnının musiqisi Kevin Rouland tərəfindən yazılmışdır. Mahnı Birləşmiş Krallıq hit paradlarında birinci yerə yüksəlmişdir.
Axtırka
Axtırka (Охтирка) - Ukraynanın Sumı vilayətində şəhərdir.
Tarixi
Şəhərin tarixi ilə bağlı onu demək mümkündür ki, məntəqə haqqında ilk məlumat VIII əsrdə "türk yurdu" kimi verilir. Qala qıvrıla-qıvrıla axan Ak Tura çayının bir həlqə kimi qıvrıldığı yerdə salındığından onun mövqeyi çox əlverişli sayılırdı və ətrafdakı göllər onun müdafiə qüdrətini artırırdı. 1641-ci ildən Osmanlı dövlətindən Reç Pospolitaya, 1647-ci ildə isə ruslara keçmişdir. 1707-ci ildə I Pyotr bu diyarın hərbi vəziyyətini öyrənmək üçün Ak Turada olmuşdur. Kırımıın türk yer adları içərisində də Ak Tura (indiki adı Yemelyanovka) adlı yaşayış məntəqəsi adı olmuşdur. Kuban diyarında (indiki Krasnodar vilayəti) eyniadlı qəsəbə vardır. Ak Tura öz adının mənaca izahına görə çox şəffaf bir toponimdir. Türk dillərində Ak Tura "Ağ qala" mənasına müvafiq gəlir. Sibirin türk yer adlarını araşdıran Valeev tarixçi Millerə əsaslanaraq tura sözünün türk dillərində "möhkəmləndirilmiş yaşayış məntəqəsi, "qala" mənasını göstərir. Rusiyanın hərb tarixində, ədəbi-bədii əsərlərdə tez-tez rastlanan şanşöhrətli alaylar içərisində Axtır alayı tarixdə bu türk adını yaşatmaqdadır. Moskvaaltı ərazilərin türk adları içərisində də bu ada rast gəlinir: Moskva ətrafı yüksək təbəqəyə mənsub olan malikanələr içərisində məşhur Abramçevodan azca aralıda yerləşən Axtırka kəndi məşhur boyar soyu olan Trubetskoylara məxsus olmuşdur. Trubetskoylar bu adı vaxtilə Rus-Türk müharibələrindən, daha doğrusu, Ak Tura döyüşlərindən bir xatirə olaraq gətirmiş, ata mülklərinə onun adını vermişlər. Axtırka adlanan malikanə fövqəladə dərəcədə gözəlliklər qoynunda yerləşirdi. Onun qarşısındakı gölməçə o qədər şairanə və ilhamverici idi ki, rəssam Vasnetsov özünün məşhur "Alyonuşka" rəsmini - gölcük kənarındakı sıx qamışlıq arasında, xəlvəti bir guşədəki o hüznlü qızı burada çəkmişdi.
Mənbə
Minaxanım Təkləli. Türk kitabı. Unudulan tarix. Dəyişdirilən adlar, Bakı, Nurlar, 2009
Bayandurlu
Bayandurlu — Azərbaycan Respublikasının Tərtər rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 24 iyun 2005-ci il tarixli, 950-IIQ saylı Qərarı ilə Bayandurlu kəndi Xoruzlu kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, Kəbirli kəndi mərkəz olmaqla, Kəbirli kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmışdır.
Baiya Federal Universiteti
Baiya Federal Universiteti (Universidade Federal da Bahia və ya qısaca UFBA) — Braziliyanın Salvador şəhərində yerləşən dövlət universiteti.
Bayandurlu
Toponimikası
Oykonim "bayandurlara məxsus yer və Bayandur yaşayış məntəqəsindən köçüb gələnlər" deməkdir. Etnotoponimdir.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Qarabağ düzündə yerləşir.
Əhalisi
Əhalisinin sayı 476 nəfərdir.
Ayıkimilər
Növləri
thumb|250px|Nəsli kəsilmiş Qısasifət ayının insana olan nisbəti thumb|250px|Mağara ayısının bərpa olunmuş variandı Bu elədə böyük olmayan ancaq yayılma arealına görə geniş ərazini əhatə edən, müasir 8 növü özündə birləşdirən bir fəsilədir:
Baribal, Qonur ayı və Ağ ayı çütləşir və onlardan hibritlər alınır.
Atarqatis
Atarqatis, Atarateh, Derketo , Dea Siriya və ya Deyasura  — antik dövrdə, Şimali Suriyada yaşayanların əsas ilahəsi. O, bərəkət və sevgi ilahəsi olmaqla yanaşı, həm də şəhərinin və xalqının baalatı (sahibə) idi, onları müdafiə edirdi. Onun əsas şəhəri Heliopol idi.
Difosgen
Difosgen — Boğucu təsirli zəhərli maddə. Əsasən ağ ciyərləri zədələyir.
Atarqatis
Onun əri Baal-Hadaddır. Göyərçin və balıqlar Atarqatis üçün müqəddəsdir.
III əsrə aid süryanidilli mənbəyə görə, "Suriya və Urhaydakı kişilər Tarata şərəfinə özünü axtalayardı, ancaq kral Abqar dindar olandaq sonra əmr verdi ki, özünü axtalayanların əli kəsilsin və o gündən bəri Urhayda heç kəs özünü axtalamır".
Atarqatis bəzən su pərisi kimi təsvir olunur, çünki o, bəzən balıq bədənli Aşkelon ilahəsi ilə eyniləşdirilir. Buna baxmayaraq, Atarqatisə Aşkelon şəhərində pərəstiş edilməsi haqqında heç bir dəlil yoxdur.
Difosgen
Sintezi
Difosgen – xlorkarbon turşusunun metil efirinin tam xlorlaşma məhsulu ClCOOCCl3 boğucu xassəyə malik rəngsiz, yağlı maye şəklində olan zəhərləyici maddədir. Çürümüş meyvə iyi verir. Qaynama temperaturu 1270 C-dir. Qızdıran zaman parçalanaraq fosgen əmələ gətirir: Sənaye üsulu difosgenin sintezi etdikdə fosgen və metanoldan əldə edilən metil xloroformatın yüngül xlorlaşmasıdır: Difosgeni həmçinin metil formatın radikal xlorlaşmasından  sintez oluna bilər (ultrabənövşəyi işıqla şüalananda):
Toksiki xassələri
difosgen ancaq tənəffüs yolları ilə orqanizmə daxil olur. İlk 10-15 dəq. gözlərdə sancı, boğazda qıcıqlanma və döş sümüyü arxasında göynəmə əmələ gəlir ki, bu əlamətlər sabit olmayaraq keçib gedir. Bəzən ilk dövrdə zəhərlənmiş şəxs özünü sağlam hiss edir. Gizli dövr orta hesabla 4-8 saata bərabərdir. Əslində bu dövr bir necə səbəbdən asılı olaraq – (zəiflik, yorğunluq, zəhərin miqdarı, təsir müddəti və s.) 24 saata qədər davam edə bilər. Gizli dövrün qısa olması zəhərlənmənin ağır olmasını göstərir.
Zəhərli maddənin təsirindən ilk dövrdə tənəffüs sürətlənir, tənəffüs orqanları şişərək sərtləşir və nəticədə orqanizmə daxil olan oksigenin miqdarı azalır. İltihab nəticəsində ağciyərlərə 2-2,5 litrə qədər maye toplana bilər.
İlk yardım
zəhərlənmiş şəxsə əleyhqaz geydirib qısa bir zamanda zəhərli zonadan maşınla və ya xərəklə çıxarmaq lazımdır. Zərərçəkəni piyada yeriyərək zəhərli zonadan çıxarmağa icazə verilmir. Onu təmiz havaya çıxardıqdan sonra təcili tibb məntəqəsinə göndərmək lazımdır. Heç bir halda difosgenlə zəhərlənmiş adama süni tənəffüs vermək olmaz.
Dazı
Dazı — dazıkimilər fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Dauıt (Əbyəlil)
Dauıt kəndi (Дауыт) - Rusiyanın Başqırdıstan Respublikası Əbyəlil rayonu Ravilov kənd sovetliyinə daxil olan kənd.
Əhali
2002-ci il ümumrusiya siyahıya alınmasına görə Başqırdıstan Respublikası Dauıt kəndinin milli tərkibi: başqırdlar 100 %.
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Ələsgərli (Tərtər)
Ələsgərli (əvvəlki adı: Leninabad) — Azərbaycan Respublikasının Tərtər rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 5 oktyabr 1999-cu il tarixli, 708-IQ saylı Qərarı ilə Tərtər rayonunun Səhlabad kənd inzibati-ərazi vahidi tərkibindəki Leninabad kəndi Ələsgərli kəndi adlandırılmışdır.
Şəhidlər
Qarabağ müharibəsi illərində döyüşlər zamanı canlarını fəda etmiş altı şəhid,sağlamlıqlarını itirmiş üç əlil və qaziləri vardır.
Mədəniyyəti
Kənddə fəaliyyəti SSRİ-nin süqutuyla dayandırlmış Tərtər Konserv Zavodu, bir məktəb, bir klub, bir tibb məntəqəsi, bir kitabxana, kənd qəbirstanlığı, şəhidlər xiyabanı, bələdiyyə binası, iki mağaza, iki çay evi, bir iaşə obyekti vardır. Qaz, işıq , telefon xətləri , yenicə istifadəyə verilmiş avtomobil yolu, əkinə yararlı torpaq sahələrinin suvarılması eyni zamanda içməli su ehtiyacının ödənilməsi üçün on subartezian quyusu vardır.
Əmirtürbə
Əmirtürbə — Azərbaycan Respublikasının Masallı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Əhalisi
Əhalisi 378 nəfərdir.
Adamsit
thumbnail
Adamsit – 1918-ci ildə amerikalı alim Adams tərəfindən alınmışdır. Kimyəvi adı dihidrofenarsazinxloriddir.
Kimyəvi formulu: HN(C6H4)AsCl.
İlk yardım
zəhərlənmiş şəxsə əleyhqaz geydirib onu zəhərlənmiş sahədən çıxardıqdan sonra, fərdi kimya əleyhinə paketdə olan tüstü əleyhinə məhlulu çıxarıb əleyhqazın içərisinə yeritməklə, yaxud zərərçəkənə qoxulatmaqla deqazasiya etmək lazımdır.
Mühafizə vasitəsi – əleyhqaz. Deqazasiya otağın havasını dəyişməklə aparılır. Adamsit kimyəvi kəşfiyyat cihazı vasitəsi ilə müəyyən edilir.
Kucula Kadfiz
Kucula Kadfiz (20-80) — Kuşan dövlətinin qurucusu, imperator.
Həyatı
Kucula, Kucula Kadfiz adıyla da anılan bizim earadan əvvəl I yüzildə dağınıq olan Yüəçi tayfalarını bir araya gətirən bir Kuşan şahzadəsidir. Şüphəsiz onun siyasi hərəkətləri gələcəkdə Kuşan İmperatorluğunun vücuda gətirilməsini sağlayacaqdır. Onun hökmdarlığı M.S. 30 və 80-ci illər arasında yarım əsri aşan bir zamana yayılmaqdadır. Rabatak qeydlərinə görə Kuşan İmperatoru I Kanişkanın  babasıdır.
Kucula Kadfizın kökəni haqqında qeydə dəyər bir bilgi yoxdur. Yüəçilər, Hun istilası sonrası qərbə doğru gerçəkləşən köç harəkətləri nəticəsiBəlx məntəqəsına gəldiklərində burada Böyük İskəndər fütühatı sonrası qurulan Qrəko-Baktrian dövlətinə son verdilər ancak Yunan mədəniyyətindən (daha sonraları Hind mədəniyyətindən də təsirlənəcəkdilər) böyük oranda etkiləndikləri için sikkələrdə yapılan çalışmalarda Kuculanın "Hərmaəus" və "Avgustus" adlarını da işləndiyını görə bilməkdəyik. Ayrıca Çuksada (Şimali Hindistan torpaqlarında bir bölgə) bizim eradan əvvəl 200 və miladdan sonra 400-cü illər arasında vassal dövlət statusunda yaşayan Hindu-İskit topluluğunun öndərlərindən Liaka Kusulaka və oğlu Patika Kusulakada bu ünvanları işlətmişdir. Yunan mədəniyyətinin anılan bölgədə etkisinin nə dərəcə olduğunun göstərməsi açısından qeydə dəyər bir bilgidir bu.
Kucula Kadfisin iqbali ilə əlaqəli bilgilərə gec dönəm Xan (Çin) qaynaqlarında rastlanmaqdadır. Bu qaynaqlardan ən önəmlisi olan Çincə yazılışı "后汉书" olan "Son Xanların Kitabı" adlı çalışmadır. (bəhsə dəyər çalışmalar haqqında özəlliklə Fransız sinəlojist Édouard Chavannəsin çalışmaları mövcuddur) Bu əsərdə özəlliklə Kucula haqqında bu bilgilərə rastlaya bilirik: