cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ağdam uğrunda döyüş
Reaksiyalar
Minsk qrupunun məruzəçisi Mario Rafaellinin məlumatında erməni tərəfinin Ağdamın işğal etməyəcəklərinə təminat verməsi ilə bağlı vədlərin və konfliktin sülh yolu ilə həll ediləsinin tərəfdarı olması fikirlərinə tamamən zidd olduğu vurğulanır.
Həmçinin Mario Rafaellinin iyulun 6-da regiona olan səfərini təxirə salması Heydər Əliyevi qəzəbləndirmişdi. Əliyev ümid edirdi ki, Raffaellinin səfəri Ermənistanın hücumunu dayandıracaq və səfərin təxirə salınması xəbərinə məyus olduğunu bildirərək deyib: "Minsk qrupu sədrinin münaqişənin həlli planlarının həyata keçirilməsindən çəkinməsi sübut edir ki, ATƏT münaqişəni sülh yolu ilə həll etmək əvəzinə Azərbaycanı güc üsullarına üstünlük verən Ermənistanla üz-üzə qoyaraq kənara çəkilir".
İstinadlar
<references group="" responsive="1">
Naurski rayonu
Naurski rayonu (Çeçen. Невран кӏошт )Rusiya Federasiyası, Çeçenistan Respublikasının tərkibindəki inzibati ərazi vahidi və bələdiyyədir (bələdiyyə rayonu).İnzibati mərkəzi Naurskaya kəndidir.
Coğrafiya
Bölgə Çeçenistanın şimal-qərbində yerləşir. Şərqdə Çeçenistanın Şelkovski rayonu ilə, şimalda Dağıstanın Noqayski rayonu ilə, şimal-qərbdə Stavropol diyarının Kursk bölgəsi ilə, cənubda, Terek çayı ilə - Çeçenistanın Qroznı və Nadtereçni rayonları ilə həmsərhəddir. Rayonun uzunluğu qərbdən şərqə orta hesabla 60 km, şimaldan cənuba 40 km təşkil edir. Sahəsi 2205 km²dir. Naurski rayonunda, çöl zonasında, Terek çayı boyunca, meşə-çöl üstünlük təşkil edir və Naurskaya, İşerski və Alpatovo kəndlərinin cənub zonasında böyük meşələr var. Bölgədəki məşhur göllər: Kapustino (eyni adlı fermanın yanında), Mayorskoye (Mayorski fermasının yaxınlığında), Generalskoye (ən yaxın yaşayış məntəqələri Korneev Təsərrüfatı və Selivankin Təsərrüfatı) və bir sıra kiçik göllər. Orta illik yağıntının miqdarı 369 mm-dir.
Tarixi
SSRİ Ali Sovetinin Rəyasət Heyətinin 7 mart 1944-cü il tarixli 1/853 nömrəli qərarı ilə Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının və yeni inzibati quruluşun ləğvi barədə qərar qəbul edildi. Bu fərmana əsasən, ərazisi Çeçenistan Respublikasının müasir ərazisindən qat-qat böyük olan Qroznı bölgəsi yaradıldı. Bura Dağıstan və Stavropol diyarının bir hissəsi daxil idi. 1944-1957-ci illərdə Naurski rayonu Qroznı bölgəsinin bir hissəsi idi. 9 yanvar 1957-ci ildə SSRİ Ali Sovetinin Rəyasət Heyətinin "Çeçen- İnquş ASSR-nin RSFSR-in tərkib hissəsi kimi bərpası haqqında" və RSFSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 721-4 nömrəli "Çeçen-İnquş ASSR-in bərpası və Qroznı bölgəsinin ləğvi haqqında" Fərmanı ilə Çeçen- İnquş şəhəri bərpa edildi. Üstəlik, o dövrdə mütləq əksəriyyəti ruslar olan yerli əhalinin rəyi nəzərə alınmadan, Şelkovski rayonunun ərazisi Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikasına köçürüldü. Bərpa olunan Çeçen- İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının ərazi konfiqurasiyası ləğv edildi.Nəticədə ərazi itkiləri üçün bir növ "kompensasiya" olaraq əvvəllər Stavropol diyarına aid olan Naurski, Karqalinski və Şelkovski rayonları Çeçen- İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikasına verildi. 1957-ci ildən 1991-ci ilə qədər Naurski rayonu Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının tərkibində idi. 1991-ci ilin dekabrından bu günə qədər rayon Çeçenistan Respublikasının tərkibində olmuşdur.
Əhali
2010-cu il ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən əhalinin tərkibini 84,7 %ni çeçenlər, 8,03 %-ni ruslar, 2,62 % türklər, 0,83 %ni qumuqlar, 0,65 % ni tabasaranlılar, 0,59 %ni avarlar, 0,32 %ni ləzgilər, 0,20 % ni ermənilər, 0,18 %ni qazaxlar, 0,17 %ni azərbaycanlılar, 0,09 %ni ukraynalılar, 0,07 %ni inquşlar, 1,55 %ni isə digərləri təşkil edir.
Transport
Mozdok - Qızılyar magistral yolu, həmçinin Şimali Qafqaz Dəmiryolu Naurski rayonunun ərazisindən  keçir.
Slovakca Vikipediya
Slovakca Vikipediya — Vikipediyanın slovak dilində olan bölməsidir.
Abdulla Mustovfi
Abdulla Mustovfi (1877 - 1950)—İran tarixçisi.
Həyatı
Abdulla Mustovfi 1877-ci ildə Tehran şəhərində anadan olmuşdu. Atası Hacı Mirzə Nəsrulla Mustovfi və anası Zibəndə xanım idi. Mükəmməl mədrəsə təhsili almışdı. Sonra Tehran Darülfünununda siyasi elmlərə yiyələnmişdi. Müzəffərəddin şah Qacarın hakimiyyəti dönəmində diplomat kimi Sankt-Peterburqda olmuşdu.
Abdulla Mustovfi həm də gözəl ədib, kamil tarixçi kimi tanınmışdı. Onun bütün həyatı "Mənim həyat kitabım" ("Şərhi-zindəgiyi-mən") adlı avtobioqrafik əsərində öz əksini tapıb.
Abdulla Mustovfi 1950-ci ildə vəfat edib.
Typhlodromus darjeelingensis
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Nağılvari naxışlar (film, 1972)
Məzmun
Film Azərbaycan ornamentlərinin yaranması haqqındadır.
Notofaqus
—  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Növləri
[[SS 2 (*
Saunders Sahili
Saunders Sahili — Kolbek burnu və Brinnan nöqtəsi arasındakı Qərbi Antarktida sahillərinin Meri Berd Torpağında yerləşən hissəsidir. Qərbində Şireys sahili, şərqində Rapirst sahili var.
Mikania premnifolia
Mikania premnifolia Mikania premnifolia Mikania premnifolia
Su qabağı
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Mikania premnifolia
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Cəmrə Sultan
Cəmrə Sultan (1616-1620) - Osmanlı padşahı I Əhmədin Kösəm Sultandan doğulan qızıdır.
Həyatı
I Əhməd və Kösəm Sultanın ən kiçik övladıdır. Böyük qardaşı II Osman tərəfindən çox sevilirdi. Hətta rəvayətə görə, Kösəm Sultan və qızları Mahfiruz Xədicə Sultanın əmrilə Köhnə Saraya sürgün edilərkən, sırf Cəmrə Sultanın istəyilə kiçik şahzadələr də Köhnə Saraya göndərilmişdir. 12 noyabr 1620 tarixində böyük qardaşı Şahzadə İbrahimlə oynayarkən yıxılıb başını divara vurmuş, aldığı zərbədən vəfat etmişdir.
İçkəsək (İşembay)
İçkesək — Başqırdıstan Respublikası nın İşembay rayonu nda yerləşən kənd. Kənd Küzən kənd şurası nın tərkibindədir.
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Həcdə izdiham faciəsi (2015)
Həccdə izdiham — 24 sentyabr 2015-ci ildə Səudiyyə Ərəbistanında, Məkkə şəhərinin yaxınlığında yerləşən Mina dağında ziyarət zamanı yaranan izdiham. Nəticədə 2431 zəvvar həlak olmuş, 437 nəfər isə yaralanmışdır.
Haqqında
2015-ci ildə həcc ziyarətində 2 milyon zəvvar iştirak etmişdir.
Çiçaqov adaları
Çiçaqov adaları — Frans-İosif Torpağına daxil olan iki adadan ibarət adalar qrupu. İnzibati cəhətdən Arxangelsk vilayətinin Primorski rayonu ərazisinə daxildir.
Xüsusiyyətləri
Arxipelaqa daxil cənub adası 700 metr, şimal adası isə 400 m uzunluğa malikdir.
Adalar rus Arktika araşdırmaçısı Vasili Yakovleviç Çiçaqovun şərəfinə adlandırılmışdır. Adaların ayrılıqda adı yoxdur.
İvritcə Vikipediya
İvritcə Vikipediya — Vikipediyanın ivrit dilində olan bölməsi/ Bu günə gədər  məqalə yaradılıb.
"Naxçıvan Muxtar Respublikasına xidmətlərə görə" nişanı ilə təltif edilənlərin siyahısı
right|200px "Naxçıvan Muxtar Respublikasına xidmətlərə görə" nişanı ilə təltif edilənlərin siyahısı — Naxçıvan Muxtar Respublikasının "Naxçıvan Muxtar Respublikasına xidmətlərə görə" nişanı ilə təltif edilənlərin siyahısıdır.
Marina adası
Marina adası (Isla Marina ) — Karib dənizində yerləşən, kolumbiyaya məxsus olan ada. İnzibati baxımından Bolivar departamentinə daxildir. Korales-del-Rosario arxipelaqının bir hissəsini təşkil edir. Koordinatları: 10°10′48″N 75°45′06″W .
Noyenqamme həbs düşərgəsi
thumb|Noyenqam həbs düşərgəsində "Der sterbende Häftling" (ölmüş məhbus) adlı Francis Salmonun yaratdığı heykəl. Noyenqam həbs düşərgəsi - Üçüncü Reyx tərəfindən İkinci dünya müharibəsi dövründə Almaniyanın Hamburq şəhərində yaradılmış, 1938 - 1945-ci illərdə fəaliyyət göstərmiş Nasist həbs düşərgəsi. İkinci dünya müharibəsinin sonuna kimi düşərgədə 106 min nəfər şəxsin yarısı  ölmüşdür. Britaniya ordusunun işğalı nəticəsində isə SS qoşununun saxlanılma mərkəzi kimi istifadə olunmuşdur. Həmin ərazi hal-hazırda muzey kimi fəaliyyət göstərir.
İşgəncələr
Düşərgədə məhbuslardan, əsasən, alman ordusuna məxsus silahların daşınmasında istifadə olunurdu. Onlar çətin mövqelərdəki ağır işlərə göndərilib istismar olunmuşdur. Mənbələrə görə 50 min insan bunlara dözməyərək həlak olmuşdur. Qadınlar isə bina və kanalların tikintisində zorla işlədirlirdi.
1938
13 dekabr 1938-ci ildə artıq Noyenqamın tikintisi başa çatmışdı və Zaksenhauzen həbs düşərgəsidən 100 məhbus gətirilmişdi.
1943
Noyabr ayında düşərgəyə artıq ilk qadınlar gətirildi.
1944
1944-cı ilin yayında Auşvits həbs düşərgəsindən onlarla qadın məhbus Noyenqama köçürüldü.Həmin ilin sonuna kimi düşərgədəki ümumi məhbus sayı 49 min idi.
1945
15 mart 1945-ci ildə düşərgəyə Skandinaviyadan əsirlər gətirildi.Müharibənin son günlərində məhbuslar Almaniyanın işğal olunmamış bölgələrinə köçürülürdü. 2 may 1945-ci ildə sağ qalanlar Noyenqamı tərk etdi.
Müharibədən sonra
Müharibənin ardınca düşərgə Britaniya qüvvələrinin nəzarətinə keçərək SS hərbi qulluqçularının və Nasist rəsmilərinin məhkəməyə qədər saxlanıldığı yer idi.
Ud
Ud — əsasən Ərəbistan, Azәrbaycan, Türkiyə, İran və bir çox Şərq xalqları arasında geniş yayılmış mizrabla çalınan simli-dartımlı musiqi aləti.
Söz açımı
"Əl-ud" ərəb sözü olub, "ağac" mənasını daşıyır.
Farslar iddia edirlər ki, əslində "ud" sözü rud alətinin adından törəmişdir. Ancaq həm udun, həm rudun sələfi Orta Asiyada istifadə olunan beşsimli udabənzər qopuz (qopuzi-rumi) ola bilərdi.
Tarixçə
Ud haqqında ilk dəfə Mosullu İshaq İbn İbrahimin (767–849), daha sonralar isə Əbu Nəsr Fərabinin (870–950) əsərlərində məlumat verilir. 200px|thumb|right|12-ci əsrə aid əsərdə musiqiçilərin udaoxşar musiqi alətləri çalmasının təsviri. Orta əsrlərdə Yaxın Şərq mədəniyyətinin inkişafında udun çox böyük tarixi əhəmiyyəti olmuşdur. Bir çox qədim musiqi risalələrində udun qədim tarixə malik olması bildirilir və yaranması barədə rəvayətlər söylənilir. Səfiəddin Əbdülmömin Urməvinin "Kitab əl-ədvar" ("Musiqi dövrləri haqqında kitab", 1252) əsərini şərh edən Əbdülqadir Marağai ud musiqi alətinin peyğəmbərin nəvələrindən biri tərəfindən icad edildiyini bildirir. Yazılı mənbələrdə udun icadını qədim yunan filosofu Platonun adı ilə bağlayırlar.
Udun təkmilləşdirilməsində, onun yeni səs düzümünün yaradılmasında Səfiəddin Urməvinin çox böyük xidməti olmuş və həm də udda məharətlə çalmışdır.
Udun özünəməxsus qüdrətli səsini dahi Məhəmməd Füzuli "Yeddi cam" əsərində belə təsvir etmişdir: Bir gün yenə mən nəşəli bir bəzm düzəltdim, Mən bu işi bir hikmət üçün bərqərar etdim. Bir ud sədası bu zaman qalxdı həvayə, Yandım, tütünüm çıxdı mənim övci səmayə.
Ud və rud çağdaş Avropa gitara və mandolinanın atalarıdır.
Ud və əski Şərq musiqi not sistemi
Çağımızda hər bir musiqiçi yeni əsər üzərində çalışdığı zaman, ya da yeni musiqi əsərini not yazısına köçürtdükdə bu əməliyyatı adətən müəyyən bir musiqi alətindən istifadə yolu ilə həyata keçirir. Bu gün opera, balet, ya da simfonik əsər üzərində çalışan müasir bəstəkarın yaradıcılıq prosesində istifadə etdiyi musiqi aləti pianodur. Ola bilər ki, piano yazılan əsəri ifa edəcək orkestrin tərkibində olmasın. Lakin buna baxmayaraq əsər bəstələndiyi, həm də not yazısına köçürüldüyü zaman pianonun rolu çox böyükdür. Çünki, bəstəkar yazdığı əsəri, əksər hallarda, pianoda çalaraq yaradır. Orta əsrlərdə Azərbaycanda və ümumiyyətlə Yaxın Şərq ölkələrində musiqiçilərin istifadə etdikləri əsas musiqi aləti ud olmuşdur.
Getdikcə təkmilləşdirilən ud simli musiqi aləti orta əsr Şərq musiqi alətləri arasında uzun illər mühüm yer tutmuşdur. Səfiəddin Urməvi musiqini kağız üzərində qeyd etdikdə əsas etibarı ilə udu nəzərdə tutduğunu və uddan istifadə etdiyini bildirir. Odur ki, indi biz də Urməvinin not yazılarını şərh edib müasir not yazısı sisteminə köçürmək istədikdə hər şeydən əvvəl udun quruluşunu ətraflı surətdə öyrənməliyik.
Udun quruluşu haqqında ilk əvvəl geniş izahat verən, onu ətraflı surətdə şərh və təhlil edən Şərqin böyük musiqi ustadı Əbunəsr Farabi olmuşdur. Farabi "Kitab-ül-musiqi-i kəbir" kitabında yazır ki, ud əvvəllər dörd simdən ibarət musiqi aləti idi. Sonradan ona beşinci sim əlavə olundu. Həm də daha gur, daha güclü səslənsin deyə, hər bir sim qoşalaşdırıldı (tardakı ağ simlər ilə sarı simlər kimi).
Udda bəm simdən zilə doğru hər qoşa simin öz adı vardır: bəm, misləs, məsna, zir, hadd. Hər qoşa sim öz-özlüyündə kainatın varlığını təşkil edən ünsürlərlə: ab (su), atəş, xak (torpaq) və bad (külək) ilə əlaqələndirilir. Ən zil sim olan beşinci qoşa sim isə itilik, kəskinlik məfhumunu ifadə edən hədd adlandırılmışdır.
Udun hər ayrı qoşa simləri arasındakı interval (yüksəkliyi etibarı ilə iki səs arasındakı məsafə. Orta əsr musiqi təzkirəçiləri bunu "bö`d", cəm halında isə "əl-ab`ad" adlandırmışlar) xalis kvartaya (tarda boş sarı sim ilə boş ağ sim arasındakı interval qədər) bərabərdir.
Udun qolu tarın qoluna nisbətən çox qısadır. Odur ki, udun qoluna cəmisi 7 pərdə sığışdırıb bağlamaq mümkün olmuşdur. Bu pərdələrdən beşi əsas, ikisi əlavə, köməkçi pərdə sayılır. Qədim musiqi kitablarında bu pərdələrə dastan deyilir. Hər dastanın öz adı var. Bu adlar çalğı zamanı simləri pərdəyə sıxan barmaqların adı ilə əlaqələndirilmişdir. Udun əsas dastanları (pərdələri) bunlardır:
Beləliklə, udun qolu üzərinə bağlanmış yeddi pərdə (dastan) ilə boş sim (mütləq) birlikdə hər simin səkkiz müxtəlif səs verməsini təmin edir. Həm də yeddinci (xinsir) pərdənin verdiyi səs ilə sonradan ardıcıl olaraq zilə tərəf gələn hər boş simin səsindəki hündürlüyün eyni olduğunu (məhz buna görə də dahi ustad Urməvi bunları eyni işarə ilə qeydə alır) nəzərdə tutsaq musiqi alətində 36 müxtəlif yüksəklikdə səsin əldə edilə biləcəyini görərik.
Quruluşu
Miniatür sənət əsərlərində udun təsvirinə də rast gəlmək olar. Qədim udun dörd simini od, su, torpaq və hava ilə müqayisə etmişlər. Birinci sim "zir", ikinci "məsna", üçüncü "mislas", dördüncü "bəm" və sonralar əlavə edilmiş beşinci sim "had" adlandırılmışdır. Qədim ud əsrlər boyu quruluş və forma etibarı ilə islah edilmiş, dövrümüzə qədər təkmil bir alət kimi gəlib çatmışdır. Ərəblər tərəfindən İspaniyaya gətirilmiş ud, sonralar Qərb ölkələrində lütnya adı ilə geniş yayılmışdır. Müasir udun beş qoşa, bir tək (cəmi on bir) simi olur.
Ud, çanağı sağ dizin üzərinə qoyularaq ifa edilir. İpək sap, bağırsaq və xüsusi kaprondan hazırlanmış simlər bir-birinə kvarta münasibətində köklənir. Ud armudvarı çanaqdan, qol və aşıqlar yerləşən kəllədən ibarətdir. Alətin çanağı yığma üsulu ilə bir neçə hissədən, əsasən, səndəl, qoz və armud ağaclarından hazırlanır. 5 mm qalınlığında olan bu taxta hissələr (qabırğalar) xüsusi qəliblərdə istiyə verilərək lazımi ölçüdə əyilir və hissə-hissə yığılır. Çanağın üzü 5 mm qalınlığında şam ağacından hazırlanmış taxta üzlüklə örtülür.
Ümumi uzunluğu 850 mm olan udun çanağının eni 350 mm, uzunluğu 480 mm, hündürlüyü 200 mm olur.
Udun diapazonu böyük oktavanın "mi" səsindən ikinci oktavanın "fa" səsinə kimidir. Solo və müşayiətçi alət kimi orkestr və ansamblların tərkibinə daxil edilmişdir.
Növləri
İki növü var: ərəbi və şərqi.
Tanınmış el sənətkarı Qasım Qasımov tərəfindən udun yeni növləri icad olunub:
Məhəmməd Lamine Diabi
Məhəmməd Lamine Diabi-Fadiqa (19 yanvar 2001-ci ildə anadan olub) — Liqa 1 təmsilçilərindən olan Nitsa klubunda hücumçu kimi çıxış edən peşəkar Fransa futbolçusudur.
Klub karyerası
Diabi öz peşəkar karyerasında debütünü Nitsa klubu ilə 7 dekabr 2017-ci ildə etmişdir. O, 66-cı dəqiqədə Alassane Pleanı əvəz etmişdir. Həmin görüşdə Nitsa Avropa Liqası görüşündə Vitess klubuna 0-1 hesabı ilə məğlub olmuşdur. Diabi 21-ci əsrdə anadan olanlar arasında Nitsa klubunda oyuna çıxan ilk futbolçu kimi tarixə düşmüşdür.
Diabi Liqa 1-də debütünü 11 avqust 2018-ci ildə Reyms klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, 61-ci dəqiqədə Bassem Srarfini əvəz etmişdir. Liqa 1 görüşündə Nitsa rəqibinə 0-1 hesabı ilə məğlub olmuşdur.
Əsl gürzə
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Laqqutu
Laqqutu — müxtəlif ölçülü iki dördbucaq ağac qutudan ibarət zərb aləti. Azərbaycanda Lerik, Astara, Masallı, Lənkəran, Cəlilabad rayonlarında daha çox istifadə edilir. Alətin müxtəlif növləri bir çox ölkələrdə geniş yayılıb. Nağara, qoşa nağara, qaval və başqa zərb alətləri ilə birlikdə müasir ansambl və orkestrlərin tərkibində ifa edilir.
Söz açımı
"Laqqutu" sözü 2 türk kökündən əmələ gəlib: lax/lığ (boş) və qutu. Eyniköklü sözlər: "alaşa", "alaçıq", rus dilində "лошадь" (loş at) , "лачуга" (alaçıq).
Quruluşu
Laqqutu mizin üzərinə qoyularaq iki ağac toxmaqla çalınır. Alətin ölçüləri 250x125x50 mm-dir. Qoz, ərik, tut, fıstıq ağaclarından içərisi xüsusi ölçüdə oyularaq hazırlanır. Oyuğun üst hissəsi alt hissəsinə nisbətən nazik yonulduğundan ifa zamanı xüsusi səs tembri alınır. Bu alətin adının etimologiyası, güman ki, onun çıxardığı səs tembri ilə bağlıdır.
Mark Şaqal
Həyatı
Mark Şaqal, yəhudi bir ailənin doqquz övladının ən böyüyü olaraq Belarusun Vitebsk şəhəri yaxınlığında yerləşən Lionzo kəndində dünyaya gəlmişdir. Atası Zaxar Şaqal siyənək balığının ticarəti ilə məşğul olurdu. Anası isə Feige İte adlı yəhudi qadın idi. Rəssamın tablolarından da hiss olunduğu kimi Şaqal qayğısız bir uşaqlıq dövrü keçirmişdir. Şaqalın uşaqlıq dövrünün keçdiyi Pokrovskaya küçəsində yerləşən evi muzeyə çevrilmişdir.
Qoltuq nağara
thumbnail|Qoltuq nağara Nağaranın bu növü, adətən, zurna, balaban və başqa alətlər qrupunda istifadə edilir (şəkil). Əvvəllər onun üzünə qurd dərisi çəkilərmiş. Nizami Gəncəvi nağaranı belə təsvir etmişdir: Coşdu qurd gönündən olan nağara, Dünyanın beynini gətirdi zara.
Mark Şaqal
Həyatı
1906-cı ildə bölgənin tanınmış rəssamlarından olan Yehuda Penin yanında dərslər almağa başlamışdır. Qısa müdddətdən sonra, 1907-ci ildə Sankt-Peterburq şəhərinə köçmüşdür. Şaqal Peterburqda Mədəniyyət Dəstəkçiləri tərəfindən maliyyələşdirilən məktəbə daxil olur və dönəmin tanınmış siması Nikolay Rerix ilə tanış olur. Təhsil aldığı müddət ərzində Şaqal müxtəlif rəssamlıq cərəyanları və formaları ilə tanış olmaq fürsəti əldə edir. 1908-1910-cü illər ərzində Zvantseva Rəssamlıq akademiyasında aldığı təhsil zamanı Leon Bakst ilə birlikdə işləmişdir.
Qoltuq nağara
Hazırda ansambl və orkestrlərin tərkibində aparıcı alət kimi çalınan qoltuq nağaranın rolu böyükdür.
Mark Şaqal
Həyatı
Həmin dönəmdə Sankt-Peterburq şəhərində yaşayan yəhudilərin şəhərdə xususi icazə ilə qala bilmələri rəssamı çətin duruma salır. Şaqal mənsub olduğu etnik qrupa qarşı tətbiq edilən qaydalara əməl etmədiyi üçün həbs belə edilir. Bütün məhrumiyyətlərə rəğmən Şaqal Sankt-Peterburqda 1910-cu ilə qədər qalmağı bacarır. Bu müddət ərzində rəssam uşaqlıq dövrünün keçdiyi bölgələridə müntəzəm olaraq ziyarət etməkdə idi. 1909-cu ildə isə gələcək həyatı yoldaşı Bella Rosenfeld ilə tanış olmuşdur. thumb|left|230px|Belarusun Vitebsk bölgəsinin Lionzo kəndində yerləşən Şaqallar ailəsinin evi. Rəssamın uşaqlıq illərinin keçdiyi bu məkan hal-hazırda ev muzeyi kimi istifadə olunur. Rəssam olaraq məşhurlaşmaq və özünü inkişaf etdirmək üçün Şaqal Paris şəhərinə köçmək qərarını verir. Bu qərar eyni zamanda Sankt-Peterburq şəhərində yerləşən kübar rəssamlar cəmiyyətinə daha rahat daxil olmaq məqsədi ilə də atılmışdır. Rəssam Parisin Montparnasse səmtində məskunlaşır. Bura gəldikdən sonra dönəmin istedadlı rəssamları ilə tanış olur. Əsasən Avanqard üslubda fəaliyyət göstərən Guillaume Apollinaire, Robert Delaunay və Fernand Léger kimi rəssamlar Şaqal ilə dostluq münasibəti qurmağa başlayırlar. Şaqal 1914-cü ildə anadan olduğu Vitebskə geri qayıtmış və bir ildən sonra nişanlı olduğu Bella ilə evlənmişdir. Çütlük Rusiyada olarkən Birinci Dünya Müharibəsi başlamışdır. 1916-cı ildə çütlüyün İda adını verdikləri ilk övladları (qız) dünyaya gəlir.
Qoltuq nağara
Nağara ərəb sözü olub, "döyəcləmək", "taqqıldatmaq" mənasını verir. Alət hər iki əllə və barmaqlarla ifa edilir. Bəzi folklor nümunələrində iki yüngül çubuqla da çalınır. Çalğı zamanı qoşa şapalaq, tremolo, trel və çırtma ifa üsullarından istifadə edilir. Çox güclü səs dinamikasına malik olan nağarada müxtəlif tembr çalarlarını almaq mümkündür.
Mark Şaqal
Həyatı
Şaqal 1917-ci ildə baş vermiş Rusiya inqilabında aktiv rol oynamışdır. SSRİ Mədəniyyət Nazirliyi, rəssama göstərdiyi fəaliyyətə görə Vitebsk bölgəsinin idarəçisi vəzifəsini vermişdir. Şaqal bölgə idarəçisi olduğu zamanlarda öz doğma şəhərində Vitebsk Modern Mədəniyyət Muzeyi və İncəsənət məktəbi kimi təhsil müəssisələrinin açılışını etmişdir. Rəssama ona yaradılan imkanlara baxmayaraq SSRİ tərəfindən aparılan siyasəti qəbul edə bilmirdi. 1920-cı ildə Şaqal ailəsi ilə birlikdə Moskva şəhərinə köçür. Üç il sonra isə yenidən Parisə geri qayıdır. Parisdə olarkən rəssam yaşadığı dövr ərzində baş vermiş olayları xatirə şəklində qələmə almağa başlayır. Orjinalı rus dilində olan xatirələr, daha sonra müəllif tərəfindən ivrit dilinə tərcümə olunur. Həyatı yoldaşı Bella isə yazıları fransız dilinə tərcümə edir. Həmin dövrlərdə Şaqal tərəfindən ivrit dilində məqalələr, şeirlər və analitik yazılarda dönəmin dövrü mətbuatında yayımlanmağa başlanır. Rəssam 1937-ci ildə Fransa vətəndaşlığını qəbul edir. thumb|right|230px|Yehuda Pen tərəfindən çəkilmiş Mark Şakal portreti. II Dünya müharibəsinin başlamasının ardından bir çox yəhudinin olduğu kimi Mark Şaqalında həyatında ciddi dəyişikliklər baş verir. Rəssam Nasistlərin Fransanı işğal etməsi səbəbindən Parisi tərk edib Marsel şəhərinə sığınmaq məcburiyyətində qalır. Amerikalı jurnalist Variyan Frayın yardımı ilə ailə ilk əvvəl İspaniya sonra isə Portuqaliyaya yerləşir. 1941-ci ildə isə Şaqal ailəsi Amerika Birləşmiş Ştatlarına yerləşmək qərarı verir. 1944-cü ilin 2 sentyabr tarixində Mark Şaqalın rəsimlərinin əsas mövzularından birini təşkil edən və rəssamın ən yaxın dostu, həyat yoldaşı Bella Rosenfeld dünyasını dəyişir. İki il sonra rəssam Avropaya geri qayıdır və Fransanın cənubunda yerləşən Provans vilayətində məskunlaşır. Rəssam vilayətdə "Fərdlərin Bərabərliyi və İrqçiliklə Mübarizə" adlı qeyri-hökumət təşkilatının layihələrində və tədbirlərində fəal sürətdə iştirak etməyə başlayır.
Qoltuq nağara
Açıq havada sərbəst çalınır. Folklor ənənələrində, xalq oyunu tamaşalarında, eləcə də "Cəngi", "Yallı" və bu növ rəqslərdə qoltuq nağaradan istifadə edilir. Sağanağı qoz, ərik və müxtəlif növ ağac materiallarından hazırlanan silindrik formalı qoltuq nağaranın hündürlüyü 350–360 mm, diametri 300–310 mm-dir.
Mark Şaqal
Həyatı
Bellanın ölümü ilə barışa bilməyən rəssam dərin sarsıntılar keçirir. Düşdüyü depressiv vəziyyətdən Vircinya Haqard adlı qadınla tanış olduqdan sonra çıxa bilir. Tanış olduqadan qısa bir müddət sonra evlənən çütlüyün Devid adlı övladları dünyaya gəlir. Bu dövrlərdə yerli teatır şurasından maliyyə dəstəyi alması rəssamın yaradıçılığının daha da inkişaf etdirməsinə kömək olur. Həyatının bu dövründə rəssam əvvəlki aktivliyini bərpa edə bilir. Eyni zamanda Provansda olarkən vitraj incəsənəti ilə maraqlanmağa və məşğul olmağa başlayır.
Rəssam 1952-ci ildə Vava olaraq adlandırdığı Valentina Brodski ilə evlənir. Bu evlilik rəssamın ikinci rəsmi nigahı olur. Xarici ölkələri ziyarət etməyi sevən rəssam bir necə dəfə Yunanıstana getmişdir. 1957-ci ildə isə rəssamın mənsubiyyət olaraq bağlı olduğu İsrailə səfəri baş tutur. Qüds şəhərində olarkən şəhərdə yerləşən Hadassah Ein Kerem Xəstəxanası sinaqoqunun şüşələrin rənglənməsi ilə məşğul olmağa başlayır. 1966-cı ildə yerli parlament binasının tərtibatı və binada işlədilən arnamentlərin quruluşu ilə maraqlanmağa başlayır.
Şaqalın İsraildə olan fəaliyyəti Altı günlük müharibə dövrünə təsadüf etmişdir. Baş verən hücumlar rəssamın fəaliyyət göstərməsini çətinləşdirdi. Rəssam tərəfindən Fransadan yazılmış bir məktubda yaranmış vəziyyət aşağıdakı şəkildə ifadə edilmişdir: Pəncərələr üçün narahat olmuram. Narahat olduğum tək şey İsrailin təhlükəsizliyidir. Lütfən İsraili rahat bıraxın ki, məndə daha gözəl pəncərələr hazırlaya bilim. Bütün pəncərələr zamanında daha təhlükəsiz bir əraziyə aparıldığından heç biri zərər görmədi. Şaqal İsraildə olan mədəni fəaliyyətini tamamlayıb yenidən Fransaya qayıtmışdır. 1985-ci ilin 28 martında Mark Şaqal Fransanın Saint-Paul de Vence şəhərində vəfat etdi.
Yaradıcılığı
Şaqal, Belarus xalqının məişətindən və yəhudi kökənli mövzulardan xeyli təsirlənmişdir. Bunları rəssam tərəfindən çəkilən tabloların mövzularında da görmək mümkündür. 1960 və 1970-ci illər aralığında Şaqal bələdiyyə binalarında və yaxud ictimai mərkəzlərdə təşkil olunmuş bir çox ictimai layihələrə qatılmışdır. Rəssam tərəfindən ərsəyə gətirilən tabloları hər-hansısa kateqoriyaya aid etmək çox çətindir. I Dünya Müharibəsindən əvvəl Parisdə olarkən Avanqard cərəyanına daxil olmuşdur. Ancaq rəssamın işləri özündə daha çox Kubizm və Fovizm kimi cərəyanları özündə ehtifa edirdi. Şaqal Amadeo Modilyani başda olmaqla dönəmin bir çox məşhur rəssamı ilə münasibət saxlamaqda idi.
Öz xatirələrində ifadə etdiyi kimi xoş bir uşaqlıq dövrü keçirməsi və daim ailə qayğısı ilə əhatə olunması rəssamın tablolarında da özünü göstərmişdir. Tablolarda xoşbəxtlik, yaxşılıq etmək duyğusu kimi hissləri rəssam bu faktlarla izah etmişdir. Daha canlı rənglərdən istifadə etməyə çalışan Mark Şaqal izləyiciləri üçün pozitiv tablolar yaratmağa çalışırdı. Rəssam tez-tez özü və həyat yoldaşının portretlərini də təsvir etmişdir. Bəzi rəsmlərində ikili dünyanın təsvir edilməsi eyni anada yaşanan xoşbəxtlik və bədbəxtliyi simvolizasiya etməkdədir. Şaqal tərəfindən tablolarında təsvir edilmiş bir necə simvol vardır ki, rəssam onların izahını aşağıdakı kimi vermişdir.Mark Şaqalın rəsm əsəri 2007-ci ildə azərbaycanlı rəssam Sakit Məmmədovun əsəri ilə birlikdə Sinqapurda "Opera" sərgi salonunda sərgilənmişdir.
20 mart
1601–1900
thumb|[[Cəfər Cabbarlı]]
1901–cari
thumb|[[Lev Yaşin]]
Məhlullar və dispers sistemlər
Məhlullar — iki və ya daha artıq komponentlərdən təşkil olunmuş birfazalı sistemdir.
Naxçıvan (film, 1967)
Məzmun
"Respublikamızın şəhərləri" seriyasından olan bu film Naxçıvan Muxtar Respublikasının paytaxtının tarixindən, abidələrindən və bu günündən söhbət açır.
Məhlullar və dispers sistemlər
Dispers sistem- bir maddənin kiçik hissəciklər şəklində başqa maddə mühitində paylanmasından alınan sistemə deyilir. Məhlulların məlum olan bütün növlərini dispers sistemlərə aid edirlər.
Məhlullar
Təmiz maddələrdə olduğu kimi məhlul da homogen sistemdir. Yəni məhlulun komponentləri qarşılıqlı surətdə bir-birinin kütləsində molekul, atom və ya ionlar şəklində bərabər paylanır. Bu zaman aqreqat halını dəyişməyən komponent "həlledici" adlanır. Məsələn, müxtəlif duzlar, şəkər və s. suda həll olduqda, suyun aqreqat halı dəyişməz qalır. Məhlulun eyni aqreqat halına malik komponentlərdən (qaz+qaz, maye+maye, bərk+bərk) əmələ gəlməsi zamanı isə miqdarca çoxluq təşkil edən komponent həlledici olur.
Doymamış, doymuş və ifrat doymuş məhlul
Verilmiş müəyyən temperaturda məhlulda həll olan maddənin yeni əlavə edilmiş kristalları həll olarsa, belə məhlul doymamış məhlul adlanır. Doymamış məhlul birfazalı sistemdən ibarətdir. Əksinə həll olan maddənin məhlula daxil edilmiş əlavə miqdarı artıq həll olmursa və ayrıca bir faza əmələ gətirirsə, məhlul doymuş məhlul adlanır. Beləliklə, doymuş məhlul, bərk maddə, məhlul və buxardan ibarət çoxfazalı sistemdir. Həll olan maddə uçucu xarakterli deyilsə, qaz faza yalnız həlledicinin buxarından ibarət olur.
Məhlulun ikitəbiətliliyi
Məhlul müəyyən xarakteri cəhətlərə malik olmaqla öz təbiəti eetibarilə bir tərəfdən kimyəvi birləşmələri, digər tərəfdən isə mexaniki qarışığı xatırladır. Məhlulu xarakterizə edən əsas cəhət onun homogenliyidir (eyni cinsliyidir). Yəni məhlul dəyişkən tərkibli sistem kimi yalnız bir fazadan (bərk və ya maye fazadan) ibarət olur. Bu cəhətinə görə məhlullar əsasən kimyəvi birləşmələri xatırladır və mexaniki qarışıqdan fərqlənir.
Məhlulları kimyəvi birləşmələrə yaxınlaşdıran başqa cəhətlər həllolmanın müəyyən istilik effekti ilə əlaqədar olması və məhlulun həcminin dəyişməsidir.
Məhlullarda tərkibin qeyri-sabitliyi, yəni həll olan maddə ilə həlledicinin miqdarı arasında müəyyən ekvivalentlik insbətinin olmaması və həll olan ilə həlledici molekulları arasında baş verən qarşılıqlı təsirin kimyəvi birləşmələrə nisbətən çox zəif olması, məhlulu kimyəvi birləşmələrdən fərqləndirərək mexaniki qarşığa yaxınlaşdırır.
Beləliklə, məhlullara özündə kimyəvi birləşmələrin və mexaniki qarışıqların bəzi cəhətlərini cəmləyən mürəkkəb fiziki-kimyəvi sistem kimi baxıla bilər.
Dispers faza və dispers mühit
Dispers sözü latın sözü olan "dispergere"dən götürülmüşdür ki, o da "səpələnmə, xırdalanma" mənasını verir. Dispers sistemdə xırdalanmış fazanın kiçik hissəciklərinin cəmi dispers faza, içərisində bu hissəciklərin paylandığı faza isə dispers mühit adlanır.
Dispers sistemin növləri
Dispers mühit qaz, maye və bərk halda ola bilər. Dispers fazanın da həmçinin üç aqreqat halı mümkündür. Buna əsasən dispers mühit və dispers fazanın aqreqat hallarından asılı olaraq, dispers sistemin doqquz müxtəlif variantı əmələ gələ bilər.
Dispers sistemlərin qrupları
Disperslik dərəcəsinə (dispers mühitdə paylanan maddə hissəciklərinin ölçüsünə) görə bütün dispers sistemlər 3 əsas qrupa bölünür:
Dispers sistemlərin davamlılığı
Dispers sistemlərin ümumi davamlılığı iki xüsusi davamlılıq — kinetik və aqreqativ davamlılıq ilə müəyyənləşir.
Kinetik davamlılıq dispers faza hissəciklərinin sistemdə məxsusi istilik hərəkəti ilə əlaqədardır. "Broun hərəkəti" adlanan bu nizamsız hərəkətin intensivliyi hissəciklərin ölçüsü kiçik, dispers mühitün özlülüyü az və temperatur yüksək olduqca artır. Suspenziya və emulsiyada hissəciklərin ölçüsü böyük olduğundan, onlarda "broun hərəkəti" zəifdir. Buna müvafiq olaraq suspenziya və emulsiyanın kinetik davamlılığı aşağı olur. Bu da öz növbəsində suspenziya hissəciklərinin mühitdən ayrılaraq, adətən qabın dibinə çökməsinə səbəb olur. Emulsiya hissəcikləri isə xüsusi çəkilərindən asılı olaraq, ya səthdə yığılır və ya həmçinin dibə çökür.
Həqiqi məhlulların hissəcikləri (molekul və ya ionlar) çox kiçik olduğundan, onların kinetik davamlılığı yüksək olur.
Kolloid məhlullar kinetik davamlılığına görə həqiqi məhlullar ilə suspenziya və emulsiya arasında aralıq yer tutur. Adətən kolloid məhlullar kinetik davamlı olur. Onların dağılması əsasən məhlulun aqreqativ davamlılığının pozulması ilə əlaqədar olaraq baş verir.
Aqreqativ davamlılıq- dispers faza hissəciklərinin bir-biri ilə toqquşma zamanı birləşərək iriləşməməsi ilə əlaqədardır. Aqreqativ davamlılıq olmadığı halda məhlulda koaqulyasiya gedir. Yəni dispers faza hissəcikləri bir-biri ilə birləşərək, daha iri hissəciklərə çevrilir və sistemdən ayrılır. Bu qayda ilə öz aqreqativ davamlılığını itirmiş sistem, həmçinin kinetik davamlılığa da malik olmur.
Məhlulların aqreqat halı
Aqreqat halına görə məhlullar maye, bərk, qaz halında olurlar. Məsələn: duzların suda məhlulu, mis ilə nikelin ərintisi, qaz qarışığı məhluldur. Təbiətdə və texnikada maye məhlulların rolu böyükdür. Təbii sular, qan, limfa və fizioloji mayelər məhluldur; qidanın mənimsənilməsi onun məhlula keçməsi nəticəsində mümkün olur; kimyəvi çevrilmələrin çoxu mühiti maye olan müxtəlif məhlullarla bağlıdır. Həll olan maddə və həlledici eyni aqreqat halında olduqda çoxluq təşkil edən maddə həlledici hesab edilir. Həqiqi məhlullardan əsas xüsusiyətlərindən biri odur ki, onlar həllolan maddə ilə həlledicinin sadəcə olaraq toxunmasından əmələ gəlir. Bu isə öz-özünə baş verən qarşılıqlı diffuziya prosesi ilə əlaqədardır. Qarışdırma, çalxalama və başqa mexaniki təsir isə məhlulun əmələgəlmə prosesini yalnız sürətləndirir. Maddənin həllolma qabiliyyəti onun müəyyən həlledicidə həll olması xassəsidir. Həllolma qabiliyyəti müəyyən temperaturda maddənin 100 q həlledicidə həll olan maksimum miqdarı ilə ifadə olunur. Suda həllolmalarına görə bütün maddələri 3 qrupa bölürlər: yaxşı həll olan, pis həll olan və praktiki olaraq həll olmayan maddələr.
Maddələrin suda həll olması ilk növbədə onun təbiətindən asılıdır. Müəyyən edilmişdir ki, qeyri-polyar və ya az polyar həlledicilərdə elə maddələr yaxşı həll olur ki, onların molekulları qeyri-polyar və ya az polyar olsun. Belə həlledicilərdə polyarlığı çox olan maddələr az, ion quruluşlu olan maddələr isə praktiki olaraq həll olmur. Əksinə, polyarlıq dərəcəsi nisbətən çox olan həlledicilər polyar və ion tipli maddələri yaxşı, qeyri-polyar maddələri isə pis həll edir.
Bərk maddələrdən nitrat vı nitritlər, ammonium və qələvi metalların bütün duzları, sulfat turşusunun dəmir, manqan, sink, aluminium və mislə əmələ gətirdiyi duzlar suda yaxşı həll olur. Sulfat turşusunun barium və qurquşunla, sulfid turşusunun isə ağır metallarla əmələ gətirdiyi duzlar suda praktiki olaraq həll olmur. Temperatur artıqda bəzi bərk maddələrin, məsələn, kalium-nitratın, ammonium-nitratın həll olma qabiliyyəti artır.
Raul prinsipləri
Qapalı qabda mayenin buxarlanması ilə buxarın kondesləşərək yeniden mayeyə çevrilməsi arasında tarazlıq yarandıqda maye üzərindəki buxara doymuş buxar deyilir. Buxarlanma endotemik proses olduğundan, Le-Şateyle prinsipinə əsasən, temperaturun artması buxarəmələgəlmə prosesini sürətləndirir və buna görə də buxarın təzyiqi artır.
Fransız alimi F. M. Raul uçucu olmayan qeyri-elektrolitlərin duru məhlularının buxar təzyiqini öyrənərək 1887-ci ildə qanun vermişdir: Həlledicinin məhlul üzərindəki buxar təzyiqinin nisbi azalması, həll olan maddənin mol sayının məhlulda olan molların ümumi sayına olan nisbətinə bərabərdir/
Raul müəyyən etmişdir ki, buxar təzyiqinin nisbi azalması 0C ilə 20C arasında temperaturdan asılı deyildir. Uçucu olmayan qeyri-elektrolitlərin duru məhlulları üzərində həlledicinin buxar təzyiqinin nisbi azalması həll olan maddənin mollarının sayı ilə düz mütənasibdir. Raulun I qanunu yalnız uçucu olmayan qeyri-elektrolitlərin duru məhlulları üçün doğrudur
Raulun II qanunu
Həllediciyə nisbtən məhlulların buxar təzyiqinin azalması ilə əlaqədar olaraq, onların donma və qaynama temperaturu da dəyişir. Belə ki, məhlul saf həllediciyə nisbətən aşağı temperaturda donur və yüksək temperaturda qaynayır. Maddənin eyni vaxtda həm maye, həm də bərk halda mövcud olduğu temperatura donma teperaturu deyilir, lakin hər iki fazanın birlikdə qala bilməsi üçün həmin temperaturda onların buxar təzyiqləri bərabər olmalıdır. Məhlulların donma və qaynama temperaturunu öyrənərək, Raul aşağıdakı 2-ci qanununu vermişdir:
Donma temperaturunun azalması və qaynama temperaturunun artması məhlulun molyar qatılığı ilə düz mütənasibdir.
Ebulioskopiya
Ebulioskopiya — məhlulun qaynama temperaturunun saf həlledicinin qaynama temperaturuna nəzərən nə qədər yüksəldiyini müəyyənetmə üsulu. Həllolmuş maddənin molekul kütləsinin və zəif elektrolitlərin dissosiasiya dərəcəsinin təyinində tətbiq edilir — Raul qanunları.
Məmməd Mübariz Əlizadə
Məmməd Mübariz Əlizadə — görkəmli Azərbaycan şərqşünası, tərcüməçi, filologiya elmləri doktoru, professor, əməkdar elm xadimi.
Həyatı
Məmməd Mübariz Əlizadə 1911-ci il dekabrın 23-də İranın Xamnə qəsəbəsində dəmirçi ailəsində anadan olmuşdur. İlk təhsilini doğma şəhərindəki “Mərifət” mədrəsəsində almışdır. 8 yaşında Şeyx Məhəmməd Xiyabaninin ən yaxşı şagird üçün təsis etdiyi mükafata layiq görülmüşdür.
Anthemis melampodina
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Məmməd Mübariz Əlizadə
Həyatı
Anasını erkən yaşlarında itirən M.Əlizadə 11 yaşından müstəqil həyata başlamış, bir tacirin yanında işə düzəlmişdir.
Hələ gənc ikən İranda gedən azadlıq hərəkatına qoşulan M.Əlizadə 1928-ci ildə Araz çayını keçərək Naxçıvana gəlmişdir. Təhsil almaqla bağlı çoxdankı arzusunu gerçəkləşdirmək üçün o, 1932-ci ildə Tiflisdə yerləşən Zaqafqaziya Kommunist Universitetinin siyasi fakültəsinə daxil olmuşdur. Oranı bitirdikdən sonra Bakıya gələn M.Əlizadə Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunun aspiranturasında oxumuş, eyni zamanda həmin institutda dərs demişdir.
İkinci Dünya Müharibəsi illərində dövlət radio komitəsində xarici verilişlər şöbəsini təşkil etmiş və həmin şöbənin ilk redaktoru olmuşdur.
1944-cü ildən ömrünün sonunadək Azərbaycan Dövlət Universitetində çalışmışdır. O, 1945-ci ildə yaradılmış Şərqşünaslıq fakültəsinin ilk dekanı olmuşdur. Sonralar uzun müddət həmin fakültənin Yaxın və Orta Şərq xalqları ədəbiyyatı kafedrasına rəhbərlik etmişdir.
1994-cü il aprel ayının 9-da ürək çatışmazlığından vəfat etmişdir.
Elmi və tərcüməçilik fəaliyyəti
M.Əlizadə 1947-ci ildə “Böyük humanist şair Nizami Gəncəvi” mövzusunda namizədlik, 1969-cu ildə “XIX-XX əsrlər fars ədəbiyyatında demokratik ideyaların inkişaf yolları” mövzusunda doktorluq dissertasiyaları müdafiə etmişdir. Şərq ədəbiyyatının, xüsusən İran ədəbiyyatının dərin bilicisi olan M.Əlizadə Azərbaycanda bir neçə nəsil iranşünas kadrların yetişməsində misilsiz xidmətlər göstərmişdir.
M.Əlizadə Azərbaycanda farsdilli ədəbiyyatın görkəmli tədqiqatçısı olmaqla yanaşı, həm də onun mahir tərcüməçisi kimi tanınır. Klassik və müasir farsdilli şairlərdən Rudəki, Firdovsi, Nizami, Xaqani, Nəsimi, Cami, Füzuli, Eşqi, Lahuti, Şəhriyar və s. kimi müəlliflərin əsərləri M.Əlizadənin tərcümələri vasitəsilə Azərbaycan oxucusuna çatdırılmışdır.
Bu tərcümələr içərisində Əbülqasim Firdovsinin “Şahnamə” əsərini ayrıca qeyd etmək lazımdır. M.Əlizadə ömrünün təqribən 30 ilini bu işə sərf etmiş və 60 min beytlik “Şahnamə”ni orijinalın bəhrində Azərbaycan dilinə çevirmişdir.
Eyni zamanda o, Azərbaycan şairlərindən Səməd Vurğun, Məmməd Rahim, Süleyman Rüstəm, Hüseyn Arif və başqalarının şeirlərini fars dilinə tərcümə etmişdir.
M.Əlizadənin elmi araşdırmalarında dahi Azərbaycan şairi Nizami Gəncəvinin yaradıcılığı xüsusi yer tutur. Alimin bu sahədə əldə etdiyi elmi qənaətlər “Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi”nin I cildinə (Bakı, 1960) daxil edilmiş “Nizami Gəncəvi” oçerkində dolğun əksini tapmışdır. Eyni zamanda o, Nizaminin “Leyli və Məcnun” poemasının və lirikasının Azərbaycan dilinə filoloji tərcüməsinin müəllifidir.
M.Əlizadə böyük Azərbaycan dramaturqu və filosofu Mirzə Fətəli Axundov irsinin öyrənilməsi və tərcüməsi işinə də əhəmiyyətli töhfələr vermişdir. O, Axundovun “Kəmalüddövlə məktubları” fəlsəfi traktatını tam şəkildə fars dilindən Azərbaycan dilinə çevirərək, ayrıca kitab şəklində çap etdirmişdir.
Tanınmış İran şairi Əbülqasim Lahuti ilə M.Əlizadəni səmimi dostluq telləri bağlamışdır. Bu dostluğun nəticəsi olaraq, alimin “Əbülqasim Lahuti: yaradıcılıq və mübarizə yolu” adlı monoqrafiyası meydana çıxmışdır.
M.Əlizadə ömrünün sonlarında İranın Bakıdakı səfirliyinin xahişi ilə İran İslam Respublikasının banisi Ayətullah Ruhullah Xomeyninin şeirlərini Azərbaycan dilinə tərcümə etmiş və sonralar bu tərcümə “Eşq qibləsi” adlı kitab şəklində (Bakı, 1999) çap olunmuşdur.
Geniş elmi-pedaqoji fəaliyyətinə görə M.Əlizadə bir çox orden və medallarla təltif olunmuş, əməkdar elm xadimi fəxri adına layiq görülmüşdür.
Ailəsi
Zərdüşt Əlizadənin, Araz Əlizadənin, Nüşabə Əlizadənin və Lalə Əlizadənin atasıdır.
Bolqarca Vikipediya
Bolqarca Vikipediya — Vikipediyanın bolqar dilində olan bölməsidir.
Qouen
Qouen — Frans-İosif Torpağına daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Arxangelsk vilayətinin Primorski rayonu ərazisinə daxildir.
Arxipelaqın şimalında, Karl Aleksandr adası ilə Qoqenloe adası arasında yerləşən Trininqen boğazında yerləşir.
Uzunluğu 1,5 km, eni 150–200 metrdir. Seçilən hündürlüyü yoxdur. Ada Rusiya İmperiyasının artileriya kapitanı Otto Xoven.
İlqar Məmmədov (hərbçi)
Məmmədov İlqar Aydın oğlu — Azərbaycan Respublikası Daxili Qoşunların Ali Hərbi Məktəbinin rəisi.
Həyatı
7 oktyabr 1970-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Şirvan şəhərində anadan olmuşdur. 1991-ci ildən SSRİ Silahlı Qüvvələrinin Lvov Ali Hərbi Məktəbini, 2005-ci ildə Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin Hərbi Akademiyasını və 2009-cu ildə Türkiyə Respublikası Silahlı Qüvvələrinin Hərbi Akademiyasını bitirmişdir. 1991—1992-ci illərdə SSRİ Silahlı Qüvvələrində zabit kimi xidmət etmişdir.
1992—2013-cü illərdə Azərbaycan Respublikası Daxili Qoşunlarında tabor komandirinin tərbiyə işlər üzrə müavini, tabor komandirinin müavini - qərargah rəisi, əlahiddə tabor komandirinin birinci müavini, alay komandirinin tərbiyə işləri üzrə köməkçisi, tabor komandiri, Tədris alayında silsilə rəisi, alay komandirinin birinci müavini – qərargah rəisi, alay komandiri, Ali Hərbi Məktəb rəisinin müavini — qərargah rəisi vəzifələrində xidmət etmişdir.
Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 8 mart 2014-cü il tarixli Sərəncamı ilə general-mayor hərbi rütbəsi verilmişdir.
Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 25 fevral 2014-cü il tarixli Sərəncamı ilə general-mayor Məmmədov İlqar Aydın oğlu Azərbaycan Respublikası Daxili Qoşunları Ali Hərbi Məktəbinin rəisi vəzifəsinə təyin olunmuşdur.
Ailəlidir. İki övladı var.
Genetik kod
Genetik kod DNT və ya RNT molekullarındaki informasiyanın yəni triplet ardıcıllığının amin turşu ardıcıllılğına yəni zülal istehsalına keçirilməsi proseslərində istifadə olunan qaydalar məcmusudur.
Genetik kodun vacib xüsusiyyətlərindən biri onun kolinearlığıdır, yəni nuklein turşuları kodlarının ardıcılıqları ilə polipeptid zəncirində aminturşularının ardıcıllıqlarının müvafiq olması.
DNT və RNT-nin fəaliyyəti sayəsində hər bir orqanizmə xas olan spesifik zülallar sintez olunur. Hüceyrədə zülal sintezi prosesi olduqca mürəkkəbdir. Nuklein turşuları heteropolimer quruluşa malik zəncirdən ibarətdir. Lakin bu zəncirin həlqələri eyni deyil – 4 cürdür. Daha doğrusu bu polimer 4 cür nukleotidin birləşməsindən meydana gəlir. Bu nukleidlər özündə müəyyən informasiyanı daşıyır. Adenin (A), quanin (G), sitozin (C), timin (T) birlikdə genetik kodu əmələ gətirir.
Zülal molekulları DNT-dən RNT vasitəsilə göndərilən informasiya əsasında qurulur. Maraqlıdır ki, orqanizmlərdə olan müxtəlif züllalar 20 tip amin turşularının müəyyən ardıcıllıqla birləşməsi sayəsində meydana gəlir. Deməli zülal "dilimin" quruluşu 20 cür müxtəlif sözdən təşkil olunur. Bu baxımdan nuklein turşularının "dili" cəmi 4 sözdən (nukleotiddən) qurularsa, onda 4 nukleotid cəmi 42=16 müxtəlif ilkinnukleotidli birləşmələrdən ibarət olacaq. Başqa sözlə, hərfin (nukleotidin) uzlaşmaları 20 cür amin turşularının zəncirindən ibarət olan zülal dili üçün kifayət etməyəcək. Əgər kodda 3 nukleotid iştirak etsə, onlar 43=64 üçnukleotidli birləşmələr meydana gətirəcək, bu da bütün nukleotidləri kodlaşdırmaq üçün kifayətdir.
DNT və RNT-nin polinukleotid zəncirində ardıcıl olaraq yerləşən hər üç müxtəlif mononukleotid kodon və ya triplet adlanır. Belə zənn etmək olar ki, bütün bu üçlüyün (tripletin) hamısı lazımdır və onlar zülalın biosintezində iştirak edir. Həm triplet bu digər zülalın zəncirində ancaq müəyyən bir amin turşusunun yerləşməsini işarə edir. Misal olaraq zülalın sintezi üçün lazım olan amin turşularının RNT-nin tərkibini təşkil edən tripletlərin nə kimi ardıcıllıqla yerləşməsini nəzərdən keçirək.
Buradan maraqlı bir sual meydana çıxır. Hüceyrədə amin turşularının hansı ardıcıllıqla yerləşməsini idarə edən, onların düzülüşünə "əmr" edən mərkəz nədir?
Belə təsəvvür edək ki, bir zülal zənciri amin turşularının aşağıdakı ardıcıllıqla düzülüşündən başlayır: asparagin, alamin, prolin, temilalanin. Buna görə də həmin turşuları kodlaşdıran tripletləri aşağıdakı ardıcıllıqda yara bilərik
Deməli DNT-nin matriksi üzərində yaranan məlumat RNT-də həmin 4 cür triplet, misalımızda olan zülal molekulundakı amin turşularının ardıcıllığına uyğundur. Bu qayda üzrə deyə bilərik ki, hər bir triplet bir məlumat vahididir, buna da genetik ədəbiyyatda kodon və ya kod termini ilə ifadə edirlər.
Genetik kodun xüsusiyyətləri
Məlumat RNT-də genetik məlumatın hesablanması bu kodonların birinə yaxınlaşan kimi, sintez dayanır və polipeptid zəncir ribosomdan ayrılır.
Beləliklə, hər bir hüceyrənin DNT molekulunda bütün orqanizmin genetik məlumatı kodlaşıb və bu məlumat biosintez yolu ilə biokimyəvi proseslər, fizioloji xüsusiyyətlər və morfoloji əlamətlər şəklində ontogenezdə realizə oluna bilər.
Farsca Vikipediya
Farsca Vikipediya — Vikipediyanın fars dilində olan bölməsidir. Bu günə gədər məqalə yaradılıb.
Cürə nağara
Əsasən, zurnaçılar dəstəsini müşayiət edir. Musiqi folklorunda özünə məxsus rolu və funksiyası vardır. Əsas nağaradan xeyli kiçik olur. Alətin adı "cürə" (kiçik) sözü də bu mənanı verir. Sağanağı müxtəlif ağac növlərindən silindrik formada hazırlanır. Üzünə keçi və yaxud qoyun dərisi çəkilir.
Demək olar ki, heç vaxt tək istifadə edilmir, həmişə quruluşları eyni olan böyük nağara ilə birlikdə səsləndirilir.
Baş tərəfi geriyə əyilmiş iki yüngül çubuqla səsləndirilir. Diametri 300–320 mm, hündürlüyü 340–360 mm-dir.
Xorvatca Vikipediya
Xorvatca Vikipediya — Vikipediyanın xorvat dilində olan bölməsidir. Bu günə gədər məqalə yaradılıb.
Fədək
Fədək (فدك) — Hicaz məntəqəsində Mədinə şəhərinin 160 kilometrəliyində, keçmişdə su və bulaqları olan bir kənd. Fədəkin yaxınlığında Şəmrux adlı bir qala varmış ki, indi onun yerində Haet adlı Xurma palması dolu böyük bir kənd var.
Tarixi
Fədək xeybərin yaxınlığındadı və hicaz yəhudilərinə strategi baxımdan böyük önəm daşıyırdı. islam ordusu yəhudiləri xeybərdə məğlub etdikdən sonra yəhudilərin gücünün aradan aparilması üçün peyğəmbər Mohit adlı bir səfiri fədəkin başçılarına göndərdi. Fədək başçıları sülhü savaşdan üstün tutdular və təəhüd etdilər ki fədəkin məhsullarının yarısını ildə müsəlmanlara göndərib islam bayrağı altında yaşasınlar.
Strategiya önəmliyi
Fədəkin çoxlu Xurma ağacı coşan bulaqları habelə verimli yerləri onu hicazlılar üçün çox dəyərli qılmışidi. o zamanın ağacları kufənin 7-ci qərndəki ağaclarının dəyəri ilə birdi. ömər yəhudiləri ərəbistandan eşiyə ötürəndə 50-min dirhəm fədəkin qalan yarısı üçün onlara verdi.
Əhli Şiə mənbələri
Bir çox Əhli Şiə alimləri öz təfsir (Qurani Kərimin İsra surəsinin 26-cı ayəsinin nazil olma səbəbində) və tarix kitablarında Fədəyin Xanım Fatiməyə peyğəmbər tərəfindən bağışlanmasını qeyd etmişlər.
Əhli Sünnə mənbələri
Bir çox Əhli Sünnə alimləri öz təfsir (Qurani Kərimin İsra surəsinin 26-cı ayəsinin nazil olma səbəbində) və tarix kitablarında Fədəyin Xanım Fatiməyə peyğəmbər tərəfindən bağışlanmasını qeyd etmişlər.
Fədəkiyyə xütbəsi
Fədəkiyyə xütbəsində həzrəti Fatimə Əbubəkrdən fədəkin qaytarılmasını istəyir, bunun sənədləri əhli sünnət kitablarında var.