cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kindertransport əməliyyatı
Mədəniyyətdə
"Nasistləri aldatmış uşaqlar"  — Syu Rid və Cim Qoldinq tərəfindən çəkilmiş Britaniya sənədli filmidir. Filmdə hekayəçi rolunda lord Riçard Attenboro çıxış edib. Film ilk dəfə 2000-ci ildə Britaniyanın "Channel 4" telekanalında nümayiş etdirilmişdir. Attenboronun valideynləri, "Kindertransport" əməliyyatı zamanı qaçqın uşaqlara kömək üçün ailələrə edilən çağırışlara cavab verən insanların içərisində olublar; onlar himayədar ailə kimi 9 və 11 yaşlı iki yəhudi qız götürüblər.
"Kindertransport: Pyes"  — Diana Samuelsin pyesi. Bu pyesdə uşaqların "Kindertransport" zamanı və müharibədən sonrakı həyatı göstərilmişdir.
"Günün qalanı" romanında, və onun sonrakı ekranlaşdırmasında, lord Darlinqtonun ailəsinə qəbul edilən, iki yeniyetmə qız haqqında söhbət açılır. Romanda lord Darlinqton Hyuston Stüart Çemberlenin əsərini oxuyur və bundan sonra nasist ideyalarına maraq göstərməyə başlayır. Bu səbəbdən o, qızları evindən qovur.
"Uzağa göndərilmə"  — yəhudi əsilli Kanadalı yazıçı Elison Pikin romanıdır. Bu romanda Praqaya qaçdıqdan sonra Nikolas Uintona məxsus qatarların birində rüşvət vasitəsilə özlərinin 16 yaşlı oğulları üçün yer təmin etməyə çalışan Sudet vilayətindən olan yəhudi ailə haqqında danışılır.
"Nikkinin ailəsi"  — 2011-ci ildə rejissor Matey Minas tərəfindən sənədli dram janrında çəkilmiş Çexiya sənədli filmidir. Filmdə İkinci dünya müharibəsi ərəfəsində 669 nəfər yəhudi əsilli uşağı Hitler qoşunları tərəfindən işğal olunmuş Praqadan Böyük Britaniyaya göndərərək xilas etmiş britaniyalı Nikolas Uinton haqqında danışılır.
BBC One kanalı tərəfindən çəkilmiş "Kindertransportun tarixi"  adlı sənədli filmdə, "Kindertransport" əməliyyatı zamanı xilas olunmuş üç şəxs öz tarixçələri haqqında danışırlar. Filmin çəkilişlərində lord Riçard Attenboro da iştirak edib.
Uinton qatarı
1 sentyabr 2009-cu ildə Əsas Praqa stansiyasından xüsusi Uinton qatarı yola düşdü. 1930-cu illərdə istifadə olunmuş orijinal lokomotivdən və sərnişin vaqonlarından ibarət qatar orijinal Kindertransport marşrutu ilə Londona hərəkət etdi. Qatarda bir neçə sağ qalmış Uinton uşağı və onların davamçıları vardı və onlar London şəhərində 100 yaşlı Nikolas Uinton tərəfindən qarşılandılar. Bu önəmli hadisə 3 sentyabr 1939-cu il tarixi üçün planlaşdırılan, amma İkinci dünya müharibəsinə görə baş tutmayan sonuncu nəzərə tutulmuş Kindertransportun 70 illik münasibətilə təşkil olunmuşdu. Qatar yola düşərkən stansiyada Nikolas Uintonun heykəlinin təqdimat mərasimi baş tutmuşdu.
Fate/Apocrypha
— Type-Moon şirkətinin populyar "Fate" franşizi çərçivəsində Ototsuqu Konoenin rəssamlığı ilə Yuuyçiro Hiqaşide tərəfindən yazılmış ranobe seriyası. Ranobe seriyası alternativ Müqəddəs qədəh müharibəsindən bəhs edir. 2012-ci ilin dekabrından 2014-cü ilin dekabrına qədər Type-Moon tərəfindən 5 cildi buraxılmışdır. Akira İşidanın rəssamlığı ilə hazırlanan manqa adaptasiyası 26 iyun 2016-cı ildən Kadokawa Shoten nəşriyyatının "Comp Ace" jurnalında nəşr olunur. 2017-ci ildə A-1 Pictures tərəfindən istehsal olunmuş anime adaptasiyası yayımlanmışdır.
Məzmun
Hekayə "Fate/stay night" dünyasına paralel dünyada baş verir. Üçüncü Müqəddəs qədəh müharibəsinin keçirilməsindən sonra artıq Müqəddəs qədəh müharibələri keçirilmir, buna görə də "Fate/stay night" və "Fate/Zero"-dakı hadisələr baş vermir. Təxminən 2000-ci illərdə İqqdmillenniya adlı qrup Sehrbazlıq Assosiasiyasından ayrıldığını açıqlayır və Müqəddəs qədəhin nəzarətini ələ keçirir. Assosiasiya onları dayandırmaq üçün 50 sehrbaz göndərir, lakin bir nəfərdən başqa bütün sehrbazlar İqqdmillenniyanın Lanseri tərəfindən öldürülür. Sağ qalmış yeganə sehrbaz Müqəddəs qədəhin rezerv sistemini aktivləşdirə bilir və ümumilikdə 14 xidmətçinin çağırılmasına nail olur.
Nəticədə, Trifasda Böyük Müqəddəs qədəh müharibəsi başlayır. İqqdmillenniya tərəfindən çağırılmış 7 xidmətçi – Qara fraksiya və Sehrbazlıq Assosiasiyası tərəfindən çağırılmış 7 xidmətçi – Qırmızı fraksiya arasında Müqəddəs qədəh uğrunda mübarizə başlayır. Müharibənin gedişatına rəhbərlik etməsi üçün Müqəddəs qədəh Ruleri çağırır.
Ranobe
Ranobe seriyası Ototsuqu Konoenin rəssamlığı ilə Yuuyçiro Hiqaşide tərəfindən yazılmışdır. Birinci cildi 29 dekabr 2012-ci ildə, ikinci cildi 16 avqust 2013-cü ildə, üçüncü cildi 29 dekabr 2013-cü ildə, dördüncü cildi 30 may 2014-cü ildə, beşinci və sonuncu cildi 30 dekabr 2014-cü ildə buraxılmışdır.
"Fate/Apocrypha" əslində istehsalı ləğv olunmuş onlayn oyun kimi təqdim olunmuşdur. Müxtəlif rəssamlar tərəfindən çəkilmiş personaj dizaynları "Fate/complete material IV Extra material" adlı materialda toplanmışdır. 2011-ci ilin noyabrında "Fate/Apocrypha", layihəsi anons edilmişdir və dekabrın əvvəlində Hiqaşide Twitter vasitəsilə "Fate/Apocrypha" adlı ranobe istehsal etdiyini təsdiqləmişdir. 15 dekabr 2011-ci ildə "Type-Moon Ace" jurnalının yeddinci cildində Hiqaşide tərəfindən birinci fəsil kimi yazılmış qısa hekayə nəşr olunmuşdur. Bir neçə hekayə elementi təqdim olunsa da, qısa hekayənin romanda təqdim olunmuş hekayənin son versiyası ilə əlaqəsi yox idi. Əvvəlcə 4 cildin buraxılması planlaşdırılsa da, 2 may 2014-cü ildə Hiqaşide beş cildin buraxılacağını açıqlamışdır. Ləğv olunmuş onlayn oyun layihəsi "Fate/Grand Order" adı ilə yenidən başladılmışdır.
Manqa
Akira İşidanın rəssamlığı ilə istehsal olunmuş manqa adaptasiyası 26 iyun 2016-cı ildən Kadokawa Shoten nəşriyyatının "Comp Ace" jurnalında nəşr olunur. 26 iyun 2016-cı ildə ilk cildi buraxılmışdır.
Anime
A-1 Pictures studiyası tərəfindən anime serialı adaptasiyası çəkilmişdir. Rejissoru Yoşiyuki Asay, ssenaristi Yuiçiro Hiqaşide, personaj dizayneri Yuri Yamada, bəstəkarı Masaru Yoyoyamadır.
Anime serialı 2 iyul 2017-ci ildən 30 dekabr 2017-ci ilə kimi yayımlanmışdır. Serial 25 seriya davam etmişdir. Anime Yaponiyada Netflix vasitəsilə yayımlanmışdır. İlk 12 seriyanın açılış mahnısı Egoist tərəfindən ifa olunan, bağlanış mahnısı Garnidelia tərəfindən ifa olunan "Désir" mahnıdır. Qalan seriyaların açılış mahnısı LiSA tərəfindən ifa olunan "Ash", bağlanış mahnısı Asca tərəfindən ifa olunan "Koe" mahnısıdır Anime serialının ilk 12 seriyası 7 noyabr 2017-ci ildə Netflix vasitəsilə Yaponiyadan xaricdə yayımlanmağa başlamışdır.
Malayziya Hava Yolları reys 17
Donetskdə təyyarə qəzası — 17 iyul 2014-cü ildə Donetsk vilayətində “Malaysia Airlines” aviaşirkətinə məxsus "Boeing-777" təyyarəsi qəzası.
Təyyarə Ukraynanın şərqindəki antiterror əməliyyatı zonasında vurulub. Təyyarənin göyərtəsində 295 nəfər olub. Onların 80-i uşaq olub. Təyyarə Donetsk vilayətinin Qrabovo yaşayış məntəqəsi yaxınlığında yerə düşüb. Təyyarənin Amsterdam–Kuala-Lumpur marşrutu ilə uçduğu bildirilir.
“Malaysia Airlines” şirkəti təyyarədə olan sərnişinlərin siyahısını açıqlayıb. “Boeing-777”də 154 Niderland, 27 Avstraliya, 23 Malayziya, 11 İndoneziya, 6 Britaniya, 4 Almaniya, 4 Belçika, 3 Filippin, 1 Kanada vətəndaşı olub. 47 nəfərin vətəndaşlığı hələlik müəyyənləşməyib. Hadisə zamanı ən çox itki verən dövlət olan Niderland Ukraynaya məhkəmə-istintaq qrupu göndərməyə hazır olduğunu bəyan edib. Olayda 27 vətəndaşını itirən Avstraliya isə konkret olaraq Rusiyanı ittiham edib. Bu ölkənin baş naziri Toni Ebbott Rusiyanı Ukraynadakı separatçıları “Buk” zenit-raket kompleksi ilə təchiz etməkdə suçlayıb: “Biz situasiyanı gərginləşdirmək istəmirik, lakin təyyarənin Rusiyanın göndərdiyi “yer-hava” tipli raketlərlə vurulduğu təsdiqlənərsə, məsuliyyətin böyük hissəsi Rusiyanın üzərində qalacaq”.
Səbəbləri
300px|thumbnail|right|Təyyarəni vurduğu ehtimal edilən "Buk-m2 ky" Ukrayna tərəfi sərnişin təyyarəsinin ölkənin şərqində fəaliyyət göstərən silahlı terrorçular tərəfindən “Buk” zenit-raket kompleksi ilə vurulduğunu bildirir. Ukrayna Təhlükəsizlik Xidməti (SBU) hadisədən sonra terrorçular arasındakı telefon danışıqlarının audioyazısını açıqlayıb. Audioyazıda “Bes” ləqəbli terrorçu İqor Bezler təyyarənin vurulması haqda öz kuratoru, Rusiya Silahlı Qüvvələri Baş Qərargahının Baş Kəşfiyyat İdarəsinin (QRU) polkovniki Vasili Nikolayeviç Geraninə məlumat verir: “Elə indicə təyyarə vurduq. “Miner”in qrupu vurub. Yenakiyevo tərəfə düşüb”. İddiaya görə təyyarənin qalıqlarına baxışdan sonra terrorçular sərnişin təyyarəsi vurduqlarını başa düşüblər. Bunu “Mayor” və “Qrek” təxəllüslü terrorçuların telefon danışığından bilmək olur. “Qrek”in təyyarədə silah olub-olmadığı haqda sualına “Mayor” belə cavab verir: “Heç nə yoxdur. Mülki əşyalar, tibbi ləvazimatlar, dəsmallar, tualet kağızları...”
Ukrayna Təhlükəsizlik Xidməti Departamentinin rəhbəri Vitali Nayda bildirib ki, “Boeing 777” təyyarəsinin Rusiyadan Ukraynaya göndərilmiş "BUK-M" zenit-raket kompleksi vasitəsi ilə vurulması barədə təkzibedilməz sübutlara malikdir. Vitali Nayda Torez şəhərinin küçələrindən birində "BUK-M" quraşdırmasının fotosunun jurnalistlərə nümayiş etdirib. Həmçinin Donetsk ərazisisində silahın quraşdırmasının əks etdirən fotosu da təqdim olunub. Bundan başqa, ərazidə raketin buraxılması dəqiqəsində çəkilmiş foto göstərilib. Snejni qəsəbəsinə tərəf atılan raketin inversiya izi Malayziya təyyarəsinə tərəf atıldığını aydın göstərir. Vitali Nayda vurğulayıb ki, raketin işə salma yeri xidmət tərəfindən müəyyən edilib. Vitali Nayda həmçinin vurğulayıb ki, Rusiya tərəfi terrorçulara “BUK-M” zenit-raket komplekslərinin hamısının Ukrayna ərazisindən təcili çıxarılmasına dair göstəriş verib. Belə ki, iyulun 18-də gecə saat 02.00 radələrində Luqansk vilayətində Rusiya sərhədini birinin üzərində “BUK-M” raket qurğusunun olduğu iki yedəkli yük maşını keçib. Həmin gün gecə saat 04.00 radələrində dövlət sərhədini daha 3 yedəkli yük maşını keçib – onlardan biri boş, digərində üzərində 4 raketin olduğu qurğu, üçüncüdə isə idarə modulu olan döyüş maşını olub.
Dünyasını dəyişənlər
“Malaysia Airlines” şirkəti təyyarədə olan sərnişinlərin siyahısını açıqlayıb. “Boeing-777”də 154 Niderland, 27 Avstraliya, 23 Malayziya, 11 İndoneziya, 6 Britaniya, 4 Almaniya, 4 Belçika, 3 Filippin, 1 Kanada vətəndaşı olub. 47 nəfərin vətəndaşlığı hələlik müəyyənləşməyib. Hadisə zamanı ən çox itki verən dövlət olan Niderland Ukraynaya məhkəmə-istintaq qrupu göndərməyə hazır olduğunu bəyan edib. Olayda 27 vətəndaşını itirən Avstraliya isə konkret olaraq Rusiyanı ittiham edib.
Malayziyanın baş naziri Nəcib Tun Razakın nənəsi Puan Şri Siti Amira “Boeing-777” təyyarəsinin sərnişinləri arasında olub. 83 yaşlı Siti Amira Amsterdama ilk nikahdan olan qızının yanına gedibmiş. Ondan başqa sərnişinlər arasında Hollandiya parlamentinin birinci palatasının (Senat) üzvü Villem Vitteveen də olub. Sərnişin təyyarəsində dünyasını dəyişənlər arasında Avstraliyanın Melburn şəhərində keçiriləcək 20-ci beynəlxalq QİÇS/HİV-lə mübazirə konfransının iştirakçıları da yer almışdılar. Bu reyslə uçanlar arasında Beynəlxalq QİÇS-lə Mübarizə Cəmiyyətinin sabiq sədri Coep Lanqe ilə yanaşı, Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının mətbuat katibi Qlenn Tomas da vardı.
Eharius chergui
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Vladimir Nabokov
thumb|right
Vladimir Nabokov - Rus əsilli ABŞ yazıçısı.
Yazıçı üslubu
Bir nəşriyyat işçisi metaforalardan ibarət, cəmiyyət həyatından uzaq əsərlər yazmaqdan imtinasının səbəbini soruşanda, Nabokov belə cavab vermişdi: "Cəmiyyət və oxucu qoyun deyil ki, onu yalançı oyunlarla aldadasan".
1923-1940-cı illər arasında onun yazdığı roman və hekayələr rus dilində olmağına rəğmən xaricdə yaşayan ruslar arasında müvəffəqiyyət qazanmışdı.
"Lujinin müdafiəsi" (1929-30), "Vergi" (1937), "Qətlə dəvət" (antiutopiya; 1935-1936) və digər əsərlərində istedad sahibi ilə saxtakar, xırdaçı, alçaq meşşan dünyası arasında mənəvi ziddiyyətlər əks olunur. Amma Nabokov məhdud sosial çərçivədə qalmır, müxtəlif dünyalar arasındakı ziddiyyətlərin metafizik qatlarına gedib çıxır. Bir-birinə qarşı duran bu dünyalar gerçək dünya və yazıçı aləmi, Berlin və Rusiya haqqındakı xatirələr, adi adamlar və şahmat adamlarının dünyasıdır. Bu dünyaların birindən digərinə sərbəst keçid yazıçının əsərlərinə məxsus modernist bir cəhət kimi meydana çıxır. Yenilik və azadlıq hissi Nabokovun əsərlərinə parlaq dil-üslub özəllikləri verir. Bunun hesabına o, öz stilini təkmilləşdirir.
Nabokov romanlarının qaralamalarını köçürəndə həmişə “Eberhard Faber Blackwing 602” qələmindın istifadə edirdi.
Hamıya tanış və məşhur əsər
Nabokovun məşhur "Lolita" (1955) bestselleri erotika, sevgi prozası və sosial-tənqidi didaktikanın birləşməsi təcrübəsi kimi meydana çıxıb. Əsər zərif estetizm və fəlsəfi dərinliklə şərtlənir. Romanda qoyulan əsas problemlərdən biri sevgini darmadağın eləyən eqoizm mövzusudur. Roman azyaşlı qıza qarşı xəstə bir ehtiras duyan avropalı ziyalının dilindən danışılır və bu, onun intellektual fonunu müyyənləşdirir. Dünyaşöhrətli türk yazıçısı, Nobel mükafarçısı Orxan Pamuk "Lolita" haqqında belə yazır: "Nabokovun Berlin dönemi romanlarından olan "Lolita" bir araşdırmanın nətisəsi olan "zalimanə bir şah əsərdir"; bu əsər oxucunu ən "fotoroman" bir durumdan, "insanlıq komediyası" deyilən bir şeyin qaranlıq uçurumlarına yuvarlayır. Nabokov nəyi anladacağını başdan söylər ve necə anlatdığına baxmamızı istər. Duyacağımız heyranlığı başdan bilən bir insanın bütün şeytanlığıyla". Ümumiyyətlə, "Lolita" Nabokova o qədər uğur qazandırıb ki, yazıçını xatırlayan hər kəs mütləq bu əsərdən bəhs edir.
Oyun
Nabokov "Lujinin müdafiəsi" əsərində reallığın qeyri-reallıqla çulğalaşdığı bir dünya yaradır və oxucunu romanın bədii məkanına salır. Bu elə məkandır ki, oxucu onun illüzyorluğunu, qəhrəmanlar və onların həyatının şəffaflığını dərhal hiss edir.
Buna ən bariz nümunə kimi şahmatçı Lujini göstərmək olar. Maraqlıdır ki, yazıçı qəhrəmanı bütün mətn boyu sadəcə familiyası ilə adlandırır. Hətta arvadı belə ona familiyasi ilə müraciət edir. Və yalnız romanın sonunda, özünü pəncərədən atanda adamlar onu adı ilə çağırıb qışqırmağa başlayırlar: "Aleksandr İvanoviç! Aleksandr İvanoviç!"
Lujin uşaqlıqdan mənəvi cəhətdən tənhadır. O, meylini şahmata salır və məşhur şahmatçı olur. Arvadı da onu sevmir, sadəcə olaraq, özünü belə maraqlı sənətə həsr etmiş adamla birlikdə yaşamaq onun üçün maraqlıdır. O, ərinə xəstəyə baxan kimi baxır və mərhəmət duyur.
Əsərin kuliminasiyası Lujinin italyan şahmatçısı Turatiyə uduzub meşəyə qaçmaq istədiyi səhnələrdir. O, hamıya düşmən, həyata şahmat kimi baxır. Və bu oyundan çıxış yolu tapa bilmir. Əsər qallüsinasiya içində qalan qəhrəmanın intiharı ilə başa çatır.
Əsərin məğzini bir cümləylə belə yekunlaşdırmaq olar. Şahmat insanı xilas edə bilmir. İnsan dünyadan və insanlardan xilas yolunu oyunda görür, amma xilas mümkünsüzdür. Və yeganə çıxış yolu ölümdür.
Nostalji
"Yaddaş, danış" (1966) memuarında toplanmış hekayələr isə nostalji motivləriylə bağlı lirika nümunələridir. Bu hekayələrin qeyri-adi lirik gücü var. Kiçik miniatürlərdə yaradıcılığın böyük problemləri qoyulub: o biri dünya və onun fani aləmin ötəri, keçici, efemer problemləriylə çulğalaşması məsələsi. Bu mövzuya həsr olunan ən yaxşı əsərlər aşağıdakılardır: "Şorbanın qayıtması", "Fialtedə bahar", "Milad", "Bulud, göı, qüllə", "Terra İnkoqnita".
Nabokov nəsrinin əsas xüsusiyyəti realist və modernist elementlərin çulğalaşmasıdır. Modernist elementlər sırasına dil-üslub oyunları, hər şeyi özündə ehtiva edən parodiyalılığı, ötəri qallüsinasiyaları aid etmək olar.
Prinsipial, qətiyyətli bir fərdiyyətçi olan Nabokov kütləvi psixologiya və qlobal ideyanın hər hansı formasına qarşı ironik mövqedən çıxış edir. Bu ironiyanı yazıçının marksizm və freydimzə münasibətində daha qabarıq görmək mümkündür. Kodlaşdırılmış, üstündə baş sındırılması tələb olunan sitatlar və reminissensiyalar da Nabokovun bədii nəsr üslubunun özünəməxsus cəhətlərindəndir.
Nabokov özü və texnikası haqqında danışır.
''— Mənim yaradıcılığımda əhvali-ruhiyyə ön planda durur. Kefim var, yazıram, yoxdur, yazmıram. Romanlarımın ideyası gözlənilmədən doğulur. Bir dəqiqənin içində. Qələmi alıram əlimə, hər şey başlayır vərəqə axmağa. Roman əvvəlcə beynimdə yazılır, qalır texniki prosesi yerinə yetirib, onu vərəqə köçürmək. Zənnimcə, yazıçı qəhrəmanını addımbaaddım izləyib özünü onun vəziyyətinə gətirirsə, uduzur. Qəhrəmanı rahat buraxmaq lazımdır. Qoy öz bildiyini eləsin. Elə yazıçılar var ki, bu işə sənət kimi baxırlar, hər gün əyləşib 5-10 vərəq yazmağı borc bilirlər özlərinə. Məsələn, mən bəzən 12 saat oturub yazıram, bəzən də aylarla yazdıqlarımı düzəldirəm. Bir az tənbəlliyim də var. Amma bu düzəliş məsələsi ki, var, o işdə qoçağam. Lujin obrazını yaratmaq üçün aylarla şahmatla məşğul olmuşam. Şahmat üzrə dünya çempionu Alyoxin mənə deyirdi ki, sən şahmatçı Tartakoveri yaradırsan. Açığı, heç bilmirəm kimdi bu adam. Yazmaq mənim üçün əzabverici bir işdir. Amma bu iş olmasa, mənim həyatımda Kembricdə öyrəndiyim zoologiya elmindən, roman dillərindən, tennisdən, boks və futboldan savayı heç nə qalmaz. Özünü tərifləmək olmasın, bir vaxtlar əla qapıçı olmuşam. Deyirlər, mən alman yazıçılarından təsirlənmişəm. Bunlara başa sala bilmirəm ki, mən almanca çox bərbad yazır və oxuyuram. Desəydilər ki, fransızlardan təsirlənmişəm, bəlkə də bu bir az inandırıcı səslənərdi: gizlətməyəcəm, Flober və Prust mənim üçün əvəzolunmaz şəxslərdir. Qəribə orasındadır ki, Rusiyada olanda Qərb ədəbiyyatının təsirini daha çox hiss edirdim, nəinki burda. Burdasa əksinə, Qoqolun, Çexovun təsirindəymişəm kimi hiss edirəm özümü. Deyəsən, insan iztirab içində vurnuxarkən onun həyatı daha mənalı və maraqlı olur. Sakit yaşasa, kimin nəyinə gərək o neynir? Əgər birisi həyatla əməlli-başlı ölüm-dirim mübarizəsinə qalxıbsa, onun bütün "həyat əzaları" görünür. İnsanın təbiəti belədir. Həmişə iztirablarda maraqlı və cəlbedici nəsə olur.''
Nabokovla daha bir görüş olacaq
Vladimir Nabokovun yarımçıq qalmış "Lauranın əsli" əsəri özünün qadağasına baxmayaraq, oğlunun qərarına əsasən işıq üzü görəcək. Dmitri Nabokov 2008-ci ildə bu qərarı qəbul edib. Kitabın nəşri hüququ "Knopf" nəşriyyatındadır. Bununla yanaşı, "Playboy" dərgisinin redaktoru Emi Qreys Loyd "Lauranın əsli"nin bir hissəsinin kitab işıq üzü görənə qədər jurnalda nəşrinə icazə ala bilib. Əsərin əlyazması ilə cəmi bir neçə nəfər ədəbiyyatşünas tanış idi. Nabokovun sonuncu əsəri ətrafında son illər saysız söz-söhbətlər gedirdi. Əsər yarımçıq olsa da, Nabokovu tanıyan oxucu məcazi mənada desək, əsərinin sonluğunu özü yazmalı olacaq.
Baccharis volubilis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Li Yun-Yon
Li Yun-Yon (d. 3 yanvar 1979) — Cənubi Koreyanı təmsil edən həndbolçu.
Karyerası
Li Yun-Yon Cənubi Koreya yığmasının heyətində 2000-ci ildə Avstraliyanın Sidney şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXVII Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Bürünc medal uğrunda oyunda Norveç yığmasına 22:20 hesabı ilə məğlub olan Cənubi Koreya yığması, Sidney Olimpiadasını 4-cü yerdə başa vurdu.
Vampirin gündəlikləri (IV mövsüm)
Vampirin gündəlikləri teleserialının IV mövsümünün çəkiləcəyi CW tərəfindən 3 may 2012-ci ildə, serialın üçüncü mövsümünün başa çatmasından yeddi gün əvvəl elan edilmişdir. Üçüncü mövsümdən fərqli olaraq, böyük TV şoularla rəqabətdən qaçınmaq üçün dördüncü mövsüm sentyabrda yox, 11 oktyabr 2012-ci ildə efirə verilmişdir. Serialın digər mövsümlərindən fərqli olaraq, dördüncü mövsüm 22 yox, 23 seriyadan ibarətdir. İkinci mövsümün finalında öldürülən Metyu Devisdən başqa (o, iki, iyirmi iki və iyirmi üçüncü seriyalarda qonaq aktyor olmuşdur), əvvəlki mövsümlərdə iştirak etmiş bütün aktyorlar bu mövsümdə seriala qayıtmışdır.
11 yanvar 2013-cü ildə İlk doğulmuş vampirlərin keçmişindən bəhs edən və "Vampirin gündəlikləri" serialının spin-offu (törəmə) olan “İlk doğulmuşlar” serialının da çəkiləcəyi elan edilmişdi. 26 aprel 2013-cü ildə CW TV “İlk doğulmuşlar”ın tam mövsümü əhatə edəcək serial olacağını və növbəti payızda efirə veriləcəyini açıqlamışdı.
11 fevral 2013-cü ildə CW TV "Vampirin gündəlikləri" teleserialının beşinci mövsümünün çəkiləcəyini elan etmişdi.
İstehsal
3 may 2012-ci ildə CW TV "Vampirin gündəlikləri" serialının dördüncü mövsümünün çəkiləcəyini elan etmişdi. Digər mövsümlərdən fərqli olaraq dördüncü mövsüm 11 oktyabrdan efirə verilmişdi. Kevin Vilyamson, Culi Plek, Lesli Morgenşteyn və Bob Levi dördüncü mövsümün əsas icraçı prodüsserləri olmuşlar. Dördüncü mövsümün finalı 16 may 2013-cü ildə olmuşdur.
Aktyor seçimi
Dördüncü mövsümün əsas ulduzları Yelena Gilber və Ketrin Pirs obrazlarını canlandıran Nina Dobrev, Stefan Salvatore rolunda Pol Uizli, Stefan Salvatore rolunda Yan Somerhalder, Ceremi Gilbert rolunda Stiven R. MakKuin, Boni Bennet rolunda Kat Qrehem, Keralayn Forbs rolunda Kendis Akkola, Met Donovan rolunda Zak Roeriq, Tayler Lokvud rolunda Maykl Trevino, Klaus rolunda Cozef Morqan, Rebeka rolunda Klayr Holtdur.
7 avqust 2012-ci ildə Foebe Tonkin və Todd Vilyamsın müvəqqəti obrazları canlandırmaq üçün, dördünü möcsümdə seriala qoşulacaqları elan edilmişdi. Foebe Tonkin Taylerin rəfiqəsi olan canavar adam Heylini canlandırmışdı. Todd Vilyams isə vampir ovçusu olan Konnor rolunu oynamışdı.
Olimpiya gimnastı Qebbi Duqlas “Qardaşımın mühafisəçisi” seriyasında Mistik Fols Gözəllik Yarışması səhnəsində könüllü dekorator kimi çalışmışdır. CW TV-nin saytında yayımlanmış müsahibədə Duqlas çəkiliş prosesindən təəssüratlarını bölüşmüşdür.
On üçüncü seriyada çəkilmiş Çarli Byuli vampir ovçusu Von obrazını, Kamilla Quati isə Professro Şeynin ölmüş arvadı Keytlini canlandırmışdır. 2013-cü ilin fevralında Daniella Pinedanın “lk doğulmuşlar” adlı iyirminci seriyada cadugər Sofi rolunu canlandıracağı elan edilmişdi. Planlaşdırılan “İlk doğulmuşlar” serialına keçid rolunu oynayan bu seriyada əsas hadisələr Nyu Orleanın Fransız Məhəlləsində baş verir.
Həmçinin bax
Vampirin gündəlikləri
Artuş
Artuş — erməni əsilli İberiya çarı. I Artaksiasın oğlu idi. Hakimiyyət dövrü boyu Romalılarla müharibə etmişdi. Eramızdan əvvəl 65-ci ildə Qney Pompeyə qarşı Armazi qalasını itirdi. 9000 əsgər öldürüldü, 10000 nəfər isə qul edildi. 2 il sonra kral vəfat etdi.
Begiçev adaları
Böyük Beqiçev
Uzunluğu 61 km, eni 57 km, sahəsi 1800 km² təşkil edir. Adanın cənub qutaracağı ilə materik arasında məsafə 9 kilometrdir. Mərkəzi hissədə hündürlük 198 metrdir. Şimal-qərb və şimal-şərqdə hündürlük düzənliklər geniş sahə tutur. Ən uzun çayı İlistayadır (34 km). Uzunluğu 20 km olan cəmi 5 çayı vardır. Səthi Tundra ilə örtülmüşdür. Adada Müşk öküzü, Tülkü, Maral, sahil zonasında isə Morja rast gəlmək olar. Bəzən isə Ağ ayılar görünür.
Kiçik Beqiçev
Uzunluğu 5.2 km, eni 4 km, sahəsi 15 km² təşkil edirdi. Kiçik Beqiçev adası materikdən 25 km aralıda yerləşir. Burada kiçik göllər vardır
Mühasirə
Mühasirə — uzun müddət davam edən hərbi əməliyyat; daha çox şəhər, yaxud qalaların hərbi blokada formasıdır. Mühasirə zamanı mühasirə edilən obyekt mühasirə edənlər (silahlı qüvvələr, əsgərlər və s.) tərəfindən üzük qaşı kimi əhatəyə alınır. Azərbaycan ədəbiyyatında çox vaxt "mühasirə" sözü "hərbi blokada" ifadəsinin sinonimi kimi işlədilir. Məsələn, A.Çakovskinin Leninqradın blokadasından bəhs etdiyi məşhur " romanı azərbaycan dilinə "Mühasirə" adı ilə tərcümə olunmuşdur.
“ MÜHASİRƏ (hərbidə) – düşmənin (rəqibin) müəyyən qruplaşmasını məhv etmək və ya əsir almaq məqsədi ilə onun digər qoşunlardan təcrid edilməsi. Mühasirə geri çəkilən rəqibi təqib etdikdə, əks-hələ və əks-zərbə vurduqda, yaxud sahilboyu əməliyyatlarda həyata keçirilə bilər. Əlverilişli şəraitdə qüvvələrin bərabər olduğu təqdirdə mühasirə mümkündür. Bax həmçinin Hərbi blokada”.
Hu Çao imperiyası
thumb
Hu Çao dövləti — 330-351-ci illər arası Çində mövcud olmuş Hun dövlətidir.
Ettore Buqatti
Ettore Buqatti (d.15 sentyabr, 1881 - ö.21 avqust, 1947) — italyan avtomobil mühəndisi və dizayneri
Həyatı
Ettore Buqatti 15 sentyabr 1881-ci ildə Milanda anadan olub. Uşaqkən onu Milanda incəsənət məktəbinə qoyurlar. Ettore burada rəssamlıq və arxitektura öyrənib.
Ettore Bugatti 1947-ci ildə 66 yaşında beyninə qan sızması nəticəsində Parisdə vəfat edib.
Ailəsi
Buqattilər ailəsi İtaliyaya məşhur rəssam və arxitektorlar bəxş edib. Ettorenin qardaşı Rembrandt da məşhur rəssam olub.
Ettore 2 dəfə ailə həyatı qurub. 2 nikahdan onun 5 övladı dünyaya gəlib. Bunlardan ən məşhuru isə şübhəsiz Jan olub. Jan 1909-cu ildə anadan olub.
Fəaliyyəti
300px|thumbnail 14 yaşında ona hədiyyə edilən velosipedi modifikasiya etdikdə isə valideynləri onun mexanikaya olan həvəsini dəyərləndirirlər. 17 yaşında o, velosiped istehsal edən “Prinetti & Stucchi” şirkətinə işə düzəlir. Yaşı az olduğundan əmək müqaviləsinə atası imza atır. Sonra özünün bu şirkətdə hazırladığı nəqliyyat vasitəsində çempion olur. 1900-cü ildə italyan maliyyəçinin dəstəyi ilə hazırladığı “Bugatti Type 2” avtomobili ilə də o böyük uğur əldə edir.
Ettore sonrakı taleyini bütünlükdə Fransa ilə, daha doğrusu Fransanın Elzas bölgəsi ilə bağlayıb. Əvvəllər o, 2 avtomobil istehsalçısı ilə birgə layihələr həyata keçirməyə çalıçsa da, iş uğurlu alınmır. Başqası üçün işləməyi qəbul etməyən Ettore nəhayət 1909-cu ildə öz müəssisəsini qurmağa nail olur.
Üstün texniki göstəricilərə malik “Bugatti” avtomobilləri 1910-cu ildə Paris avtomobil sərgisində çox böyük uğur əldə edir. Gözəl dizayn, keyfiyyətli yığma və yüksək estetika modelə böyük uğur gətirir.
Ettorenin uğurunu zəhmli, tələbkar, lakin hər zaman ədalətli davranış nümayiş etdirən iş adamı olması ilə əlaqələndirirlər. Patron ləqəbli Ettore işçilərin ən xırda təkliflərini belə dəyərləndirirdi. Bununla da yanında çalışan mühəndisləri innovasiyalara həvəsləndirirdi.
37 il ərzində o, hər zaman avtomobil kolleksiyaçılarının diqqətini çəkəcək 7500 avtomobil istehsal etdi. Onun modelləri 10000 qələbəyə və 37 rekorda imza atıb. Ettore özü isə 37 müəlliflik şəhadətnaməsinə sahib idi.
Ettore bu sözləri özünə deviz seçmişdi: "Heç nə çox baha, heç nə də çox gözəl deyil". Ilk vaxtlar isə ona avtomobilin tormoz sisteminin zəif olduğunu bildirəndə, Ettorenin cavabı belə olub: "Mənim avtomobillərim getmək üçündür, dayanmaq üçün yox".
Ettore Buqattinin qurduğu şirkət hələ də fəaliyyətini davam etdirir.
Üçatılan (roman)
Üçatılan romanı — yazıcı İlyas Əfəndiyev in "Üçatılan" romanında bəhs olunan Ərşad və Sərfinaz Qarabulaq (İndiki Füzuli rayonu) rayonunun Kürdmahmudlu kəndində anadan olmuş və yaşamışlar.
"Üçatlan" romanının qəhrəmanı, adı Ərşad kimi qeyd olunan Qayıbov Rəşid Mehti oğlu 1895-ci ildə Kürdmahmudlu kəndində anadan olmuşdur. Atası Mehti Cənubi Azərbaycanda yaşamışdır. Bir gün Mehti yaşlı bir kişinin oturub ağladığını görür. Soruşduqda kişi fars əyalət başçısı Rəhim xanın bacısı oğlunun onun qızını zorladığını deyir. Buna dözməyən Mehti atı minərək Rəhim xanın evinə gedir və Rəhim xanı səsləyərək onu və bacısı oğlunu güllələyərək öldürür. Bundan sonra Mehti qardaşı qaçaq Kərbalayi Əsədlə birlikdə Araz çayını keçərək indiki Füzuli rayon Kürdmahmudlu kəndinə gəlirlər. Uzun müddət qaçaqlıq həyatı yaşadıqdan sonra Kürdmahmudlu kəndində nüfuzlu tayfadan olan Murtuza bəyin bacısı Abutab xanımıa ailə qurur. Həmin nigahdan Əşrəf, Rəşid, Əli, Ayna, Ayulduz və Sərəncam adlı övladları dünyaya gəlir. Rəşid böyüdükdən sonra 1917-ci illərdə ermənilərin Zəngəzur və Qarabağda müsəlman obalarına hücüm edib insanları öldürməsinə dözməyərək əmisi qaçaq Kərbalayi Əsəddən yadigar qalmış Üçatlan tüfəngini götürərək öz dəstəsi ilə ermənilərə qarşı mübarizə aparmağa başlayır. Bir gün eşidir ki, armon və setrax adlı erməni quldurları Sisyan və Gorus rayonları ərazisində  azərbaycanlı ailələrə qarşı zülmlər edir, qadınların belinə qaynar samovar bağlayaraq onları yeriməyə məcbur edir,körpə uşaqları və kişiləri tonqalda yandırırlar. Tezliklə Qara Rəşid həmin armon və setrax adlı erməni quldur dəstələrini məhv edib erməni setrax və armonu tutub tonqalda yandıraraq azərbaycanlıların qisasını alır. Bundan sonra ermənilər Qara Rəşidin adını eşidir və müsəlman obalarına hücum etməkdən çəkinirlər.
Görkəmli yazıçı İlyas Əfəndiyev keçmiş SSRİ dövründə çətinliklədə olsa da "Üçatlan " romanını yazır, lakin o vaxtki dövrlə əlaqədar olaraq Qara Rəşidin ( romanda Ərşad) ermənilərə qarşı mübarizəsini tamlığı ilə işıqlandıra bilmir.Qara Rəşid romanda adı Sərfinaz kimi qeyd olunan dayısı qızı Rəbiyyə xanımla ailə qurur və uzun ömür sürürlər.Hər ikisinin məzarı Kürdmahmudlu kəndindədir.
Xcopy
Xcopy — faylları və altkataloqları köçürmək üçün DOS və OS/2 əməliyyat sistemlərində utilit (komanda).
Məsələn, aşağıdakı komanda mövcud kataloqun (kataloqda olan “gizli” ("hidden"), yaxud “sistem” ("system") atributlu bütün faylların və altkataloqların, o cümlədən boş altkataloqların) üzünü köçürməklə yeni kataloq yaradır:
xcopy e:\existing e:\newcopy /s /e /i /h
Şi Le
İlk dövrləri
Şi Lenin əsl soyadının Şi olub-olmadığı məlum deyil, lakin Çin tarixçiləri onu bu soyad ilə qəbul edir. Atası Çuheçu və babası Yeyiyu qəbilə başçıları idi. Şi soyadını bir dostunun təklifi ilə alan Le ilk dövrlərdə Cin sülaləsi və Xan Çao hərbçisi olaraq yüksəlməyə başladı.
Xan Çao dövrü
Liu Yuan dövründə general olan Şi Le onun övladları olan Liu He və Liu Konqa da xidmət etmişdi. 311-ci ildə az Hun ordusu ilə özlərindən çox olan Cin ordusunu məğlub edən Şi Le bütün tutduğu generalları edam edirdi. Bu onun şöhrətini artırırdı. Əmisi oğlu Şi Hu ilə birlikdə bütün döyüşləri qazanan Ledən hamı qorxurdu. Hsianquo şəhərini fəth edərək orda yaşamağa başladı. Şi hər yeni torpağı ələ keçirdikcə güclənirdi. 315-ci ildə isə bütün şərqi Xan Çaonun qubernatoru oldu. Lakin bir konspriyasiya nəticəsində Xan Çaoya üsyan edərək öz dövləti olan Hu Çaonu qurdu.
Müstəqillik dövrü
Əvvəlcə Cin sülaləsi qalıqlarını təmizləyən və Sienbiləri məğlub edən Le 329-cu ildə Xan Çao dövlətini işğal edərək özünü imperator elan etdi.
İmperatorluq
Şi Le imperator olan kimi bir oğlu Şi Honqu vəliəhd, digər oğlu Şi Honu isə "ikinci şanyü" titulu ilə mükafatlandırdı. Şi Hu isə buna görə əsəbləşdi, bu qədər müvəffəqiyyətdən sonra heç olmasa ikinci şanyü titulu almalı idi. 333-cü ildə Şi Le xəstələndi və vəfat etdi. O heç kimin bilmədiyi bir yerdə dəfn olundu.
Sent-Aman-de-Kot
Sent-Aman-de-Kot  — Fransa da kommuna, Cənub-Pireneylər regionunda yerləşir. Departament — Averon. Sent-Aman-de-Kot kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Rodez.
INSEE kodu — 12209.
Kommuna təxminən Paris dən 470  km cənubda, Tuluza şəhərindən 155  km şimal-şərqdə, Rodez dən isə 39  km şimalda yerləşir.
İqtisadiyyatı
thumb|200px|left|Kommuna xəritəsi 2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 411 nəfər (15-64 yaş) arasında 308 nəfər iqtisadi fəal, 103 hərəkətsiz (fəaliyyət göstərici 74.9%, 1999-cu ildə 64.3%) idi. Fəal 308 nəfərdən 291 nəfəri (164 kişi və 127 qadın), 17 nəfəri işsizdir (7 kişi və 10 qadın). 103 hərəkətsiz 20 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 49 nəfər təqaüdçü, 34 digər səbəblərə görə hərəkətsizdir.
Azərbaycan ərazisinin fiziki-coğrafi rayonlaşdırılması
Azərbaycanın fiziki-coğrafi rayonlaşdırılması — Azərbaycanın fiziki-coğrafi cəhətdən rayonlaşdırılması.
Ümumi məlumat
Azərbaycanın ərazisində müxtəlif relyef formalarına uyğun landşaft kompleksləri vardır. Ona görə də burada bir-birindən fərqlənən fiziki-coğrafi vilayətlər ayrılır. Böyük Qafqaz, Kiçik Qafqaz, Kür-Araz, Lənkəran və Orta Araz ölkədə ayrılan fiziki-coğrafi vilayətlərdir. Onlara bəzən təbii vilayətlər də deyilir.
Azərbaycanda fiziki-coğrafi rayonlaşma ölkə → vilayət → yarımvilayət →rayon təsnifatına əsaslanır. Azərbaycanın fiziki-coğrafi vilayətlərə ayrılması, onların rayonlara bölünməsi zamanı geomorfolojı strukturlar və landşaft elementlərinin ümumiliyi əsas amil kimi nəzərə alınır. Onların əsasında burada Böyük Qafqaz və Kür-Araz fiziki-coğrafi vilayətlərinin daxil olduğu Qafqaz ölkəsi, Kiçik Qafqaz, Lənkəran və Orta Araz (Naxçıvan) fiziki-coğrafi vılayətlərinin aid edildiyi Ön Asiya ölkəsi ayrılır. Onlar isə fiziki-coğrafi rayonlaşmada daha kiçik bölgülər sayılan 5 fiziki-cografi vilayətə və 19 fiziki-coğrafi rayona bölünür.
Azərbaycan Respublikası ərazisinin fiziki- coğrafi rayonlaşdırılması son 40-45 il ərzində bir sıra tədqiqatçılar (Şıxlinski, Zavriyev, 1949; Zavriyev, 1955; Gül, Müseyibov, 1958; Kərimov, 1959; Müseyibov, 1961; Qvozdetski, 1964; Müseyibov, Budaqov, Kərimov ,Şirinov 1965 və b. ) tərəfindən aparılmışdır.
M.A. Müseyibov, B.Ə.Budaqov (1975) son 30 il ərzində respublika ərazisinin tərtib olunmuş tipoloji landşaft xəritələrinə və mövcud rayonlaşma sxemlərinə əsasən Azərbaycan Respublikasının yeni, daha dəqiq fiziki-coğrafi (landşaft) rayonlaşma sxemini vermişlər. Həmin rayonlaşma sxemində Azərbaycan ərazisi iki ölkənin (Qafqaz və Ön Asiya yaylası), beş vilayətin (Böyük Qafqazın cənub- şərq hissəsi, Kiçik Qafqaz, Kür dağarası çökəkliyi, Lənkəran və Orta Araz) və onların daxilində yayılmış 8 yarımvilayətin (Lənkəran vilayəti yarımvilayətlərə ayrılmır) tərkib hissəsi olub, 19 fiziki- coğrafi (landşaft) rayona ayrılır.
Fiziki-coğrafi rayonlaşdırılmanın əsasları
Son 60-65 il ərzində Azərbaycan ərazisinin onlarla fiziki-coğrafi rayonlaşma sxemləri tərtib edilmişdir.
Əvvəllər tərtib edilmiş sxemlərin böyük əksəriyyətinin landşaftların ərazi üzrə fərqləndirmə xarakteri kifayət qədər sübut edilməmişdir. Son illərdə Azərbaycanın bütün ərazisi müxtəlif miqyaslı landşaft şəkilləri ilə örtülü olmuşdur. Dağlıq ərazilər üçün orta miqyaslı, dağətəyi və düzən ərazilər üçün isə irimiqyaslı landşaft xəritələri tərtib edilmişdir. Bu müddət ərzində, Azərbaycan ərazisinin bio-iqlim xüsusiyyətlərinin öyrənilməsinə dair bir çox işlər aparılmış və iqlim, hidrologiya, geomorfologiya, torpaqşünaslıq, bitki örtüyü və digər sahələrdə monoqrafiyalar dərc olunmuşdur. Əvvəlki sxemlərdən fərqli olaraq, sonradan tərtib edilmiş sxemlər Azərbaycanın fiziki-coğrafi rayonlaşdırılması probleminin elmi əsaslarla həll edilməsinə imkan verir.
Əvvəllər müəyyən dərəcədə regional taksonomik ədəd sistemi, o cümlədən Azərbaycan ərazisinin elmi-nəzəri əsaslarla kompleks rayonlaşdırılması işlənib hazırlanmışdır.
Son illərdə aparılan tədqiqatlar Budaq Budaqov un (1985) orta miqyaslı landşaft xəritəsinə əsaslanaraq, respublikanın rayonlaşdırılması sxemini dəqiqləşdirməyə, oradakı konkret ayrı-ayrı iri və xırda fiziki-coğrafi rayonların kompeks xarakteristikasını verməyə imkan verir.
Hər bir fiziki-coğrafi region daxilində müxtəlif xarakterli məlum fiziki-coğrafi amillərin müxtəlif və unikal birləşməsi, landşaftların yarımtiplərinin, subnövlərinin bioiqlim və torpaq şəraitinin gammalarının müxtəlif növlərini müəyyən edir.
Azərbaycan ərazisinin böyük bir hissəsi Qafqaz fiziki-coğrafi regionuna daxildir, onun kiçik bir hissəsi isə - Naxçıvan Muxtar Respublikasının ərazisi - Ön Asiya dağlıq fiziki-coğrafi ölkələrinə aiddir. Azərbaycanda Qafqaz fiziki-coğrafi rayonu özünün cənub-şərq vilayətləri ilə təmsil olunur.
Məlumdur ki, dağlıq rayonlarda hər bir iri regional ayrılmalar üçün (xüsusi fiziki-coğrafi dağlıq ölkələr ərazisində) ərazinin morfostruktur xüsusiyyətləri nəzərə alınır. Məhz buna görə də, Azərbaycanda Qafqaz və Ön Asiya dağlıq ölkələri üçün eyni adlı fiziki-coğrafi rayonlar – Böyük Qafqaz, Kiçik Qafqaz, Mərkəzi Aran (Kür-Araz ovalığı), Orta-Araz və Lənkəran fiziki-coğrafi vilayətləri ayrılmışdır.
Təbii vilayətlər:
I. Böyük Qafqaz vilayəti
II. Kiçik Qafqaz vilayəti.
III. Kür çökəkliyi vilayəti.
V.Orta Araz (Naxçıvan) vilayəti.
I. Böyük - Qafqaz vilayəti
Böyük Qafqaz vilayəti Azərbaycanın şimal-şərq hissəsini tutur. Böyük Qafqazın əsas hissəsi Baş Suayrıcı silsilədəki Tinov–Rosso zirvəsindən (3374 m) Bazardüzü zirvəsinə (4466 m) qədər, oradan Babadağ zirvəsinə (3629 m) və Babadağdan Xəzər dənizinin sahillərinə qədər olan əraziləri əhatə edir. Babadağdan şərqə Baş Suayırıcı silsilə tədricən alçalır və bir neçə qola bölünür. Ona paralel olaraq, Yan silsilə kəskin alçalır və şimal-şərqdə Qusar maili düzənliyi ilə birləşir. Baş Suayrıcı dağlarının cənub-şərq qurtaracağında Ləngəbiz dağları, Qobustan, Ələt tirəsi, Hərəmi silsiləsi və Abşeron yarımadası yerləşir. Böyük Qafqaz regionu mürəkkəb geoloji-geomorfoloji quruluşa malikdir. Orta və yüksək dağlıqda Yura və Təbaşir dövrlərinin əhəngdaşları, gilli şistləri, qumdaşları və gilləri yayılmışdır. Alçaq dağlıq isə təbaşir, paleogen və neogen çöküntüləri ilə örtülüdür. Abşeronda, Qusar maili düzənliyində, Samur-Dəvəçi ovalığında, Şollar düzündə isə daha çox dördüncü dövr çöküntülərinə təsadüf edilir.
Böyük Qafqaz seysmik cəhətdən fəal regiondur. Belə ki, Şamaxı-İsmayıllı zonasında 9 bal gücündə zəlzələlər tez-tez təkrarlanır. Ən fəal palçıq vulkanları (dünyada ən yüksək palçıq vulkanı Torağay — 400 m) burada yerləşir. Region mineral resurslar – neft, qaz, metallar, tikinti materialları, mineral sular və s. ilə zəngindir.
Böyük Qafqaz regionunun qərbdən-şərqə doğru iqlimi və təbii şəraiti kontinentallaşır. Yarımsəhra və quru-çöl iqlimindən dağlıq tundra iqliminə kimi müxtəlif iqlim tipləri yayılmışdır.
Ərazi sıx çay şəbəkəsinə malikdir. Böyük Qafqaz çayları Baş Qafqaz və Yan silsilələrindən başlayaraq Xəzər dənizinə və Kür çayına tökülürlər. Çayların əksəriyyəti (Kişçay, Şinçay, Tikanlıçay, Dəmiraparançay, Kürmükçay və s.) sellidir. Çaylar qar, yağış və yeraltı sularla qidalanır. Onlardan suvarma məqsədi ilə istifadə olunur. Mənşələrinə görə buzlaq (Tufangöl), tektonik və relikt mənşəli (Masazır, Böyükşor, Binəqədi və s.) göllərə rast gəlinir.
Torpaqlar hündürlük qurşaqları üzrə paylanır. Qərbdə meşə, şərqdə isə arid landşaftlar üstünlük təşkil edir. Böyük Qafqazın fiziki və coğrafi xüsusiyyətlərinin mürəkkəbliyini və landşaftlarının mühüm daxili fərqlərini nəzərə alaraq, burada Zaqatala-Lahıc, Qonaqkənd, Samur-Dəvəçi, Şamaxı (Dağlıq Şirvan) və Abşeron-Qobustan fiziki-coğrafi rayonları ayrılır. Aşağıda bu fiziki-coğrafi rayonların qısa səciyyəsi verilmişdir.
Samur-Dəvəçi fiziki-coğrafi rayonu
Samur–Dəvəçi ovalığı dördüncü dövrün allüvial - dəniz çöküntülərindən (daş, çınqıl, qum) ibarətdir. Çaylar burada dayaz və səthi kiçik meyilliyə malik olan yarğanabənzər dərələrlə axır. Yamaclarında tez-tez sürüşmə baş verən bu ovalıqdan Samurçay, Qusarçay, Qudyalçay, Vəlvələçay və s. kimi çaylar keçir və dərələrdə terraslar əmələ gətirir. Sahilyanı zonada akkumuluyativ relyef formaları inkişaf edir (qum təpələri və qum dyunları). Onlar çayların dənizə doğru axınının qabağını kəsir və beləliklə çimərliklər, laqunlar formalaşır. Rayonun qərb hissəsi 200 m yüksəklikdə, şərq Xəzərsahili zonası isə dəniz səviyyəsindən -26-27 m aşağıda yerləşirlər.
Eol morfoskulpturlar dyunlarla təmsil olunur və Xəzər dənizi sahil boyu inkişaf edirlər. Onlar külək vasitəsilə və sahilboyu qumların yerdəyişməsi nəticəsində formalaşırlar. Dyun birləşmələri hündürlüyü 10–12 m olan 2-3 sadə dyun sıralarından ibarətdir, lakin burada parabolik, at nalı şəklindəki dyun yığınlarına da rast gəlinir. Bəzən - "ikiqat", hətta "üçqat" birləşmiş dyunlar formalaşır.
Samur-Dəvəçi ovalığında dördüncü dövrün dəniz terrasları inkişaf etmişdir. Dəvəçiçayın hündürlüyü 50–55 m-dən aşağı axınındakı 110 m və 190 m çay terrasları, 100 m, 120 m, 190 m (alt xəzər) və 310 m hündürlüyü olan (alt bakı) dəniz terraslarına keçir.
Gilgilçayın aşağı axınındakı iki metrlik terras 25 m-dən yuxarıdakı-yenibakı, 35 m ilə 60 m-dən yuxarıdakı xəzər, 90 və 210 m ilə 310 və 325 m alt bakı dəniz terrasları ilə əhatələnir.
Ataçayın aşağı axınında 14 m-lik çay terrası 20 m alt xvalın, 55 m, 85 m və 110 m-lik çay terrasları – 100 m, 135 m və 180 m alt xəzər ilə, 148 m-lik terras isə - 218 m yuxarı-bakı dəniz terrası ilə uyğunluq təşkil edir.
Geoloji strukturuna görə sahillər böyük bir məsafədə Samur-Dəvəçi tektonik əyilməsinə uyğun gəlir, burada mütləq enmə davam edir və ümumi enmə ilə kompensasiya olunur. Sualtı yamacın profilinin hamarlanmasında, dənizin səviyyəsinin proqressiv enməsində akkumulyativ sahillər mühüm rol oynayır. Samur-Dəvəçi ovalığının 100 km-dən çox (Samur çayının delta sından – Ataçayın aşağı axımına qədər) hissəsində akkumulyativ sahillər inkişaf etmişdir. Abraziya prosesi yalnız Samurçayın qədim deltasının kiçik bir sahəsində baş verir. Bu da çöküntülərin azlığı ilə və sahilin Dərbənd depressiyasına bitişik enməsi ilə əlaqədardır.
Samur-Dəvəçi ovalığı dağətəyi zonada və dəniz sahilində bulaq şəklində səthə çıxan yeraltı sularla zəngindir.
Rayon yayı quraq keçən quru-çöl və yarımsəhra iqliminə malikdir. Radiasiya balansının qiyməti 124-130 kkal/sm2-ə bərabərdir. İllik radiasiya balansı 46-32 kkal/sm2 arasında dəyişir. Günəşli günlərin il ərzində miqdarı 2200 saatdır. Orta yanvar temperaturu 0,9º-2 °C, cənub-qərbdə yüksək ərazilərdə -3º-6 °C, mütləq minimum temperatur isə -19 °C-dir. Orta iyul temperaturu 24º-25 °C, mütləq maksimum temperatur - düzənliklərdə 40º-43 °C, nisbətən yüksək ərazilərdə isə təqribən 30º-35 °C olur. 5 °C-dən yuxarı orta sutkalıq temperaturlar cəmi - düzənliklərdə 4400-5000º, yüksəkliyə doğru getdikcə isə - təqribən 2500-3000º təşkil edir. +10 °C-dən yuxarı orta sutkalıq temperaturlar cəmi isə təqribən 3800-4000º-dən 2500º-yə qədər dəyişilir.
Samur-Dəvəçi ovalığının cənub-şərqində atmosfer yağıntılarının miqdarı 300 mm-dən az, şimal-qərb hissəsində isə 300–350 mm-ə bərabər olur. Ən çox yağışlı günlər payız aylarında müşahidə olunur. Buxarlanmanın miqdarı 500–900 mm-dir.
Yeraltı suların səthə yaxınlığı bitki və torpaq örtüyünün inkişafında mühüm rol oynayır. Çəmən, allüvial-çəmən, çəmən-boz və boz torpaqlar daha çox inkişaf etmişdir. Düzənliyin cənub-şərq hissəsində yovşan qara şoran, xəstək və s. bitkiləri və sahil qum formasiyaları üstünlük təşkil edirlər. Ağzıbirçala gölü ətrafında ot, kolluq-ot çəmənlikləri inkişaf etmişdir. Ovalığın şimal-qərbində ərazinin böyük hissəsini düzən meşələri (uzunsaplaq palıd və qovaq, liana) tutur. Meşələr qrunt suları hesabına inkişaf edir. Hal-hazırda ərazidə düzən meşələri yerində müxtəlif bitkilər (taxıl, tərəvəz, bağlar və s.), seyrək meşələr və kolluqlar formalaşır.
Dənizin sahil zonası şimalda Samur çayından cənuba Niyazabad kəndinə qədər uzanmaqla, Azərbaycanın gözəl çimərlikləri, bulaqları, düzən meşələri və isti dənizi olan (Nabran-Yalama, Siyəzən-Giləzi) ən böyük istirahət zonalarından biridir.
Qonaqkənd fiziki-coğrafi rayonu.
Ərazinin oroqrafiyasını Baş Suayrıcı silsiləsinin şimal-şərq yamacı və Yan silsilə təşkil edir. Onların arasında şərq istiqamətində genişlənən eroziya-denudasion, eroziya-tektonik çökəkliklər və sinklinal yaylalar yerləşirlər. Oroqrafiya cəhətdən Şahdüzü, Xaltan, Gilgilçay və digər çökəkliklər daha aydın görünür. Qərbdən şərqə doğru bütün oroqrafik elementlərin tədrici enməsi müşahidə olunur.
Ərazinin ən yüksək zirvələri Baş Qafqaz silsiləsində Bazardüzü (4466 m), Tufandağ (4191 m), Babadağ (3629 m) və Yan silsilədə Şahdağ (4243 m), Qızılqaya (3726 m) və başqalarıdır. Baş Qafqaz silsiləsi Babadağdan şərqə, Yan silsilə isə Qudyalçaydan şərqə geniş əraziləri əhatə edir. Xəzəryanı zonada dağların hündürlüyü 1000–1200 m-dən azdır.
Baş Suayrıcı silsiləsi və onun şimal yamac ları orta və üst yuranın gilli şistlərindən, Yan silsilə isə üst yura və təbaşirin əhəngdaşlarından ibarətdir. Burada iri tektonik zonalardan Tufandağ, Şahdağ - Xızı, Təngi – Beşbarmaq və s. yerləşir Şimalda Yan silsilə Qusar maili düzənliyinin cənubunda kəskin batır. Şahdağ və Qızılqaya əhəngdaşlı yaylaları hər tərəfdən dik yamaclarla kəsilirlər. Yüksək və orta dağlıq ərazilərdə seysmiklik 7-8 baldan çoxdur. Alçaq dağlıqlarda isə 6-7 bala qədər zəlzələlər baş verir.
Neotektonik mərhələdə bu rayonda qalxmalar 4 km-dən çox olmuşdur. Baş Suayrıcı silsilənin şimal yamacları və orta dağlıq zonaların geniş sahəsini tutan platolar iri çay dərələri ilə parçalanır. Vəlvələçay dərəsindən şərqdə olan çökəkliklərdə arid-denudasion relyef formaları (yarğanlar, gilli psevdokarst, bedlendlər və s.) geniş inkişaf etmişdir.
Qonaqkənd rayonunda dağlıq bölgədə tipik buzlaq mənşəli (karlar, sirklər, troq dərələri, moren təpələri) yayılmışdır.
Orta və aşağı dağlıq ərazilərdə Samurçay ilə Qudyalçay arasında Böyük və Kiçik Suval dağ silsilələri, Qusar maili düzənliyi yerləşir.
Gilli süxurların geniş yayılması və bol yağıntılar nəticəsində burada tez-tez sürüşmələr baş verir (Qusarçay, Qudyalçay, Qaraçay, Ağçay, Ataçay Vəlvələçay və s. hövzələrində).