cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Plitviçka Gölləri Milli Parkı
Tarixi
1991–1995-ci illərdəki qanlı döyüşlərdə milli parkdakı bir çox yer yandırılıb yıxılmış və bölgədəki minalar səbəbiylə park WHS Təhlükəli bölgə siyahısına girmişdir. Döyüşdən sonra bölgə minalardan təmizlənmiş və 1998-ci ildə Təhlükəli siyahısından çıxardılmış yalnız WHS siyahısında qalmışdır.
Trafalqar döyüşü
Bitməsi
22 oktyabrda bütün günü dəniz tufanlı olur, nəticədə çox sayda gəmi batır. Bunların içində ingilislərin ələ kçirdikləri Santisima Trinidad və Bagama gəmiləri də var idi. Monarca isə İspaniya sahillərindəki qayalara çırpılır.
23 oktyabr
Bunu görən Santa Ana gəmisində təslim olmuş ekipaj üsyan qaldıraraq onu ələ keçirib bayrağı ispan bayrağına dəyişirlər. Üsyanı yatırmaq üçün iki ingilis gəmisi St.Anne gəmisini Federiko Qravina yetişənə qədər atəşə tuturlar. Santa Ana ağır zədəli olduğundan, ranqoutları itirdiyindən müstəqil hərəkət etmə qabiliyyətini itirir. St.Anne freqat Femida tərəfindən yedəkdə Kadis limanına gətirilir. Gecə qopan tufan nəticəsində San Francisco de Asis və Tronador gəmiləri qəzaya uğramış olurlar.
Nəticə və əhəmiyyəti
Döyüşün böyük strateji əhəmiyyəti onda idi ki, Fransa və İspaniya dəniz hegemonluğunu itirmiş olurlar. Napoleon Britaniya sahillərinə çıxmaq və Neapol Krallığına müdaxilə planından birdəfəlik vaz keçmiş olur. Böyük Britaniya qəti şəkildə dəniz hegemonluğunu möhkəmlətmiş olur.
"İngiltərə hamıdan öz borcunu yerinə yetirməyi gözləyir"
Rəvayətə görə döyüş başlamazdan əvvəl vitse-admiral Horatsio Nelson öz bayraqdar gəmisi HMS Victory işarə bayraqları qaldırır: "İngiltərə hamıdan öz borcunu yerinə yetirməyi gözləyir". Döyüşdən sonra işarənin nə məna daşıdığı qeyri-müəyyən qalır. Lakin qələbə və Nelsonun ölümü bu ifadəni ingilislərin hafizəsinə yazmışdır. thumb|center|500px|HMS Victory-də qaldırılmış [[Dəniz işarə bayraqları|işarə bayrağı: "İngiltərə hamıdan öz borcunu yerinə yetirməyi gözləyir"]]
Maraqlı faktlar
Döyüşdən sonra ağır zədəli HMS Victory gəmisi Hibraltarda təmirə durur. Admiral Nelsonun nəşi İngiltərəyədək bir müddət saxlanılması üçün içərisində rom olan çəlləyə yerləşdirilir. Şaiyələrə görə dənizçilər çəlləyi deşərək bütün romu içirlər. Nelsonun xatirəsi dənizçilər arasında əziz tutulduğundan bu şaiyənin düzgün olma ehtimalı çox şübhəlidir. Lakin o, vaxtdan etibarən dənizçilər romu "admiral qanı", ya "Nelson qanı" adlandırırlar.
Çivə
Çivə — İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indi Keşişkənd (Yeğeqnadzor) rayonunda kənd.
Tarixi
Rayon mərkəzindən 13 km cənub-qərbdə, Arpaçayın sağ qolu olan Elpin çayının hər iki sahilində yerləşir. «İrəvan əyalətinin icmal dəftəri»ndə, Qafqazın 5 verstlik xəritəsinndə qeyd edilmişdir.
Toponim yivə türk tayfa adının fonetik forması olan çivə etnonimi əsasında yaranmışdır. Türk dillərində y~ç paralelləri geniş şəkildə özünü göstərir. «Yarğan», «hündür qaya», «dik sahil» mənalarında işlənən yar, çar sözlərindəki y~ç səsəvəzlənməsi buna aydın misaldır.
Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.
Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 29 nəfər, 1873 - cü ildə 294 nəfər, 1886-cı ildə 431 nəfər, 1897-ci ildə 689 nəfər, 1904-cü ildə 562 nəfər, 1914-cü ildə 612 nəfər, 1916-cı ildə 758 nəfər, 1919-cu ildə 1200 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır.
1919-cu ilin axırlarında kənd ermənilərin təcavüzünə məruz qalaraq deportasiya olunmuşdur. İndiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra kənd sakinlərindən sağ qalanları ata-baba yurdlarına dönə bilmişdir. Burada 1922-ci ildə 391 nəfər azərbaycanlı, 1926-cı ildə 367 nəfər azərbaycanlı, 94 erməni, 1931-ci ildə 367 nəfər azərbaycanlı, 221 erməni yaşamışdır.
Yuxarıdakı rəqəmlərdən göründüyü kimi ermənilər burada 1926-cı ildən məskunlaşdmhblar. SSRİ hökumətinin xüsusi qərarı ilə 1948-53 - cü illərdə bu kəndin əhalisi də zorla Azərbaycana köçürülmüşdür. 1953 - cü ildən sonra onların bir hissəsi yenidən kəndə qayıtsa da, 1988-ci ilin noyabr ayında kənddə yaşayan azərbaycanlılar Ermənistan dövləti tərəfindən deportasiya edilmişdir. İndi ermənilər yaşayır.
Abaran mahalı
Abaran mahalı — İrəvan xanlığında mahal adı.
Tarixi
Rayonun ərazisi I–V əsrlərdə Ayrarat quberniyasının Niq qəzasının tərkibində olmuşdur. Sonra ərəblər tərəfindən işğal edilmişdir. XI–XIII əsrlərdə səlcuqların, XIV–XV əsrlərdə monqolların tabeliyinə keçmişdir. XVI əsrdə rayonunun ərazisi İrəvan qəzasının Abaran nahiyyəsinin tərkibində olmuşdur. XVI əsrdən XIX əsrin 30-cu illərinə kimi İrəvan xanlığının mahallarından biri (Abaran mahalı) olmuşdur. 1728-ci il tarixli "İrəvan əyalətinin icmal dəftəri"ndə Abaran adlı nahiyyənin və Abaran nahiyəsində Abaran kəndinin olduğu qeyd edilir. XIX əsrin 40-cı illərindən 1920-ci ilə kimi İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasının tərkibinə daxil olmuşdur. İndiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra, 1920–1930-cu illərdə Ermənistan SSR Eçmiədzin qəzasının inzibati ərazi bölgüsünə Baş Abaran adı ilə daxil edilmişdir. 9 sentyabr 1930-cu ildə Abaran adında rayon yaradılmışdır. Erməni mənbələrində Abaran toponiminin erməni dilində "imarət, saray" mənasında işlənən aparank sözündən əmələ gəldiyi göstərilir. Bu, həqiqətdən, elmi izahdan uzaqdır. Toponim apar Türk etnoniminə cəmlik bildirən — an şəkilçisinin qoşulması ilə əmələ gəlib "aparların (avarlar) yaşadığı yer" mənasını ifadə edir. Etnotoponimdir. Quruluşca düzəltmə toponimdir. Erməni mənbələrində Aparan formasında qeyd edilir. Mahal xanlıqdan əvvəl İrəvan əyalətinin Abaran nahiyəsini əhatə edir. Nahiyə oradakı Baş Abaran kəndinin və Abaran çayının adı ilə adlanırdı. 1935-ci ildə Aparan adlandırılmışdır. 1939-cu ildən Aparan rayonunun və mərkəzinin adıdır. Orta əsrlərdə ermənicə yazılışı Aparan idi Lakin 1590-cı ilə aid türkcə mənbədə Abaran kimidir XVIII əsrin ortalarına aid ermənicə mənbədə Abaranda ermənilərin yaşadığı göstərilsə də toponim erməniə deyildir.XIX əsrdə Şimali Qafqazda Kuban əyalətinin Maykop dairəsində Abarançay Azərbaycanda Avarandaq (Qusar r-nu), Avaran kəndi (Xaçmaz rayonu) toponimləri ilə mənşəcə eynidir. Abaran qədim türk mənşəli tayfanın adıdır və mənşəcə Abar (Avar) tayfası ilə bağlıdır. Eramızın II–III əsrlərində Kür sahilində Obaren adlı tayfanın yaşaması qeyd olunur. V əsr erməni müəllifi Yeqişe Balasakanda yaşayan bir tayfanın "Aparn" adlandığını yazmışdır. Hər iki etonim Abar (Avar) tayfasının adını əks etdirir. Cənub-Şərqi Avropa çöllərində hunlarda Abar (Avar) tayfasının adını V əsr müəllifi Prisk Paniyski 463-cü ilə aid hadisələrdə çəkmişdir. 555-ci ildə Qərbi Türk xaqanlığının sərkərdəsi Istəmi Dərbənd keçidi ilə Albaniyaya (Arrana) gəldikdə burada abarlarla toqquşmuşdu. X əsrdə xəzərlərin tayfaları içərisində (abar, abas, uquz, tarna, bizal və s.) abar tayfası da vardı. Ona görə Abaran (ermənicə yazılışı Aparan) toponiminin erməni dilində aparan "saray" sözündən ibarət olması fikri qondarmadır. Abaran adlı türk mənşəli tayfanın mövcud olması XVI əsrdə Rəvan əyalətində Abaranoğlu (bax) kəndinin adı ilə də təsdiqlənir.
Abaran çayı
Abaran çayı İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, indi Abaran rayonunda çay. Uzunluğu 98 km-dir. Hidronim apar (avar) Türk tayfasının adını əks etdirir. Etnohidronimdir.
Bulbophyllum oligoblepharon
(Bulbophyllum oligoblepharon) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Qapanat tüməni
Qapanat tüməni — Elxanilər dövrünə yaranmış inzibati ərazi vardı. Adı Qapan çayı adındandır.
Səfəvilər dövründə
Həsən sultan Ördəkli Qapanat hakimi (1628) idi.
Rus imperyası dövrü
1840 cı ildə Şuşa qəzası nın nahiyəsi olmuşdur. Qafan nahiyəsi Zəngəzur və Sisyan nahiyələri ilə həmsərhəddir. Zəngəzur qəzasının Qafan nahiyəsi qəzanın, təxminən mərkəzində yerlşmişdi. Bu nahiyənin hesabına 1930-cu ildə Ermənistan SSR-nin tərkibində ərazisi 1345 km2 olan Qafan rayonu və 1933-cü ildə Azərbaycan SSR-nin tərkibində sahəsi 802 km olan Qubadlı rayonu yaradılmışdır. Qafan (Kapan) nahiyəsi Bərguşad (Bazar çay) çayının boyunca Zəngəzur nahiyəsi, cənubdan Meğri və qərbdən Sisyan nahiyələri ilə həmsərhəddir. Bu nahiyə 6 kiçik dairəyə (okruq) bölünmüşdür: Oxçu dairəsi, Gığı dərəsi dairəsi, Əcanan türk dairəsi, Kəpəz dairəsi, Bəsitçay dairəsi və Çaundur-çay dairəsi. Qafan nahiyəsi də digər nahiyələr kimi dağlıqdır. Bəzi yerlərdə isə bu dağlar keçilməz sıldırımlar və yarğanlarla haĢiyələnir. Bu nahiyədə meĢə örtüyü qalın və zəngindir
1867-ci il dekabr tarixli fərmana əsasən, Zəngəzur və Cavanşir sahələri Şuşa qəzasından ayrılıb müstəqil qəzalara çevrildilər.
1867-ci il dekabr tarixli fərmana əsasən, Qafan nahiyəsi Zəngəzur qəzası nın nahiyəsi olmuşdur. 1930-cu il sentyabrın 9 Qafan rayonu rayona çevrilmişdir.
İstinadlar
Musa Urud. Zəngəzur. (Elmi-publisistik nəşr). Bakı, "NURLAR" Nəşriyyat-Poliqrafiya Mərkəzi, 2005 Faruk Sümer — «Safevi Devletinin Kuruluşu ve Gelişmesinde Anadolu Türklerinin Rolü»
Süpürgəvari androqrafis
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Uşaq-gənclər idman məktəbi
Uşaq-gənclər idman məktəbi (UGİM) — öz fəaliyyətini uşaq, yeniyetmə və gənclərin bədən tərbiyəsi və idman vasitəsilə sağlamlığının və fiziki hazırlığının möhkəmləndirilməsinə, yerləşdiyi ərazidə ümumtəhsil məktəbləri ilə fiziki tərbiyə işində istiqamətləndirici rol oynamağa və yüksək səviyyəli idmançıların hazırlanmasının baslanğıc və orta mərhələlərinin əhatə edilməsinə yönəldən məktəbdənkənar, sosial yönlü müəssisə.
Azərbaycan Respublikasında UGİM-in açılması bu aşağıdakı şərtlərlə həyata keçirilir:
Heyvagülü
"Heyvagülü" və ya "Ağabəy rəqsi" — Azərbaycanın milli rəqsi. Seygah muğamı üstündədir. Qara zurna ilə ifa olunan xalq rəqsidir. Solo rəqslərə aiddir. El arasında bu rəqsi "Ağabəy rəqsi" də adlandırırlar.
Mayil qızılcıq (qırxbuğum)
Mayil qızılcıq (qırxbuğum) — (lat. Polygonum patulum)
Qısa morfoloji təsviri
Birillik bitkidir. Gövdəsi düz, adətən əsasında möhkəm budaqlarla budaqlanan, 60 sm-ə qədər hündürlükdədir; budaqları çəpinə yuxarı yönələn, nazikdir. Yarpaqları oturaq və ya qısa saplaqlı, yuxarı yarpaqlar lansetvari və ya xətvaridir. Çiçəkləri qırmızımtıl rənglidir. Çiçəkyanlığı demək olar ki, boruvari, bölümləri qırmızıtəhər, bel hissəsi yaşıldır. Toxumcaları 2 mm uzunluqda, yumurtavari, sivri, üçtinli, nöqtəlidir.
Yayılması
BQ qərbi, BQ şərqi, BQ Quba sahəsi, Samur-Dəvəçi və Xəzər sahili ovalıqları, Qobustanın rayonlarında arandan orta dağ qurşağına kimi yayılmışdır. Çayların kənarlarında, kolluqların arasında, işıqlı meşə talalarında bitir.
Damət Bağırov
Bağırov Damət Abbas oğlu — iqtisad elmləri doktoru, Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin Tədris və təlim texnologiyaları üzrə prorektoru.
Həyatı
Damət Bağırov 1961-ci ildə may ayının 5-də Zərdab rayonunun Xanməmmədli kəndində anadan olmuş, 1978-ci ildə həmin rayonda orta məktəbi bitirmişdir. 1978-ci ildə Dadaş Bünyadzadə adına Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutuna daxil olmuş, 1985-ci ildə institutu bitirmişdir.
İnstitutu bitirdikdən sonra Dövlət Aqrar Sənaye Komitəsinin baş elm idarəsində aparıcı iqtisadçı, 1989–1994-cü illərdə Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetində tədris lobaratoriyasının müdiri, müəllim vəzifələrində çalışmış, 1986-cı ildə D. Bünyadzadə adına Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunun aspiranturasına daxil olmuş, 1991-ci ildə M.V.Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetində namizədlik disertasiyası müdafiə etmiş, iqtisad elmləri namizədi alimlik dərəcəsi adı almışdır. 1994–1995-ci illərdə "Tuqay" kommersiya bankının idarə heyətinin sədri vəzifəsində, 1995–1999-cu illərdə Xətai rayonu üzrə Dövlət Vergi Müfəttişliyində baş dövlət vergi müfəttişi, şöbə rəisi, rəis müavini vəzifələrində işləmişdir. 2000-ci ilin fevralından Azərbaycan Respublikası İqtisadi İnkişaf Nazirliyi Dövlət əmlakının idarə olunması və özəlləşdirilməsi departamentində baş mütəxəssis, şöbə rəisi, baş məsləhətçi vəzifələrində işləmişdir. 1995–1998-ci illərdə Sankt Peterburq Dövlət Maliyyə İqtisad Universitetinin doktoranturasında oxumuş, 1998-ci ildə həmin universitetdə "Maliyyə, pul tədavülü və kredit" ixtisası üzrə doktorluq disertasiyası müdafiə etmiş, elə həmin ildə Rusiya Fedarasiyasının Dövlət Ali Attestasiya Komitəsinin qərarı ilə iqtisad elmləri doktoru alimlik dərəcəsi və 2000-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Ali Atestasiya Komitəsinin tərəfindən təkrar attestasiyadan keçirilərək ölkəmizin doktorluq diplomunu, 2005-ci ildə isə Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyası tərəfindən professor elmi adını almışdır.
1999-cu ilin sentyabrından "Maliyyə" kafedrasının 0,5 ştatla dosenti, 31 avqust 2001-ci il tarixindən isə "Vergi və vergiqoyma" kafedrasının 0,5 ştatla professoru vəzifəsində işləmişdir. 2005-ci ilin fevral ayından etibarən "Vergi və vergiqoyma" kafedrasının tam ştatla professoru və "Maliyyə" fakültəsinindekanı vəzifəsində çalışmışdır. 2008-ci ilin sentyabrından tədris işləri üzrə prorektor əvəzi vəzifəsində çalışır. 2009-cu ilin fevral ayının 24-dən universitetin tədris işləri üzrə prorektoru vəzifəsinə təyin olunmuşdur.
İşlədiyi müddətdə rektorluq tərəfindən bir neçə dəfə təşəkkür və Təhsil Nazirinin əmri ilə "Qabaqcıl təhsil işçisi" döş nişanı ilə təltif olunmuşdur.
2000-ci ildən Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetində iqtisad elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almaq üçün yaranmış disertasiya şurasının, sonradan isə iqtisad elmləri doktoru alimlik dərəcəsi almaq üçün yaradılmış disertasiya şurasının, "Audit" jurnalının redaksiya heyətinin üzvüdür.
Maliyyə və vergi auditi sahəsində elmi araşdırmalarını ardıcıllıqla davam etdirir, 8 monoqrafiya və dərs vəsaitinin, 10 tədris proqramı və metodik göstərişin, 60-dan çox elmi məqalələrin müəllifidir.
Elmi-metodiki əsərləri
11 monoqrafiya və dərs vəsaitinin, 14 tədris proqramı və metodik göstərişin, 70-dən çox elmi məqalələrin müəllifidir.
Təltifləri
Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi Kollegiyasının 24.04.2006-cı il tarixli qərarı ilə "Azərbaycan Respublikasının qabaqcıl təhsil işçisi" döş nişanı ilə, Təhsil Nazirinin 11\927 saylı 27.09.2011-ci il tarixli əmri ilə "Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin Fəxri Fərmanı" ilə təltif olunmuşdur.
Vişi
Vişi- Fransanın mərkəzi hissəsində,Alye departamentində kurort şəhəri.Əhalisi 58 min (1975) nəfərdir.Fransız dilində "isti kənd" deməkdir.Bu ad şəhərin ətrafındakı isti sulu bulaqlarla əlaqədardır.
Anopla
—  aləminin  tipinə aid heyvan sinfi.
Xarici quruluşu
Bu yarımsinfə aid olan nemertinlərin xarakterik xüsusiyyəti xortumda stiletin olmamasıdır. Ağız dəliyi qarın tərəfə keçmiş və beyin sinir düyünündən geridə yerləşir. Sinir-sistemi dəri-əzələ kisəsinin daxilində, bəzən isə bilavasitə dəri epitelisində yerləşir.
Bulbophyllum oliganthum
(Bulbophyllum oliganthum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Anopla
Həyat tərzi
Ektoparazit həyat tərzi keçirirlər. Yaraqsız nemertinlər yarımsinfinə növ kimi Cerebratulus və Lineus longissimus- u misal göstərmək olar.
İlham Həsənov
İlham Gülbala oğlu Həsənov — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Mart hadisələri zamanı dövlətçiliyimiz, suverenliyimiz uğrunda ömrünü qurban verərək şəhidlik zirvəsini fəth etmiş fateh.
Həyatı
İlham Həsənov 6 may 1976-cı ildə Ağstafa rayonunun Xətai kəndində anadan olmuşdur. 1993-cü ildə məktəbi bitirdikdən sonra, zabit olmaq arzusu ilə sənədlərini Bakı Ali Birləşmiş Komandirlər Məktəbinə verir, bura daxil ola bilməyən İlham ruhdan düşmür Bakı Yüngül Sənaye Texnikumuna daxil olur. 1994-cü ildə Milli Orduya çağırılır. O tez bir zamanda əsgər və zabitlərin hörmətini qazanır. Hərbi təlim yarım il çəkir sonra isə cəbhə... İlham cəbhədə təzəcə əməliyatlara qoşulmağa başlamışdı ki Mart hadisələri baş verdi.
Öz Dövlətinə, Rəhbərinə, Xalqına xidmət edən İlham Həsənov Mart hadisələri zamanı dəstənin zərərsizləşdirilməsində canından keçən neçə-neçə vətən oğullarından biri oldu.
Ailəsi
Subay idi.
Milli Qəhrəman
Azərbaycan Respublikası prezidentinin 4 aprel 1995-ci il tarixli 307 saylı fərmanı ilə Həsənov İlham Gülbala oğluna ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adına layiq görülmüşdür.
Ağstafa Şəhidlər Xiyabanında dəfn edilmişdir.
Ağstafa rayonunda adına küçə var.
Şamaxı-2 FK
"Şamaxı-2" — Azərbaycan Premyer Liqası təmsilçilərindən olan "Şamaxı" futbol klubunun əvəzedicilərdən ibarət komandası. Komanda hal-hazırda Azərbaycan Birinci Liqasında çıxış edir.
Usti nad Labem
Usti nad Labem (Ústí nad Labem — Usti na Labe, keç. Aussig an der Elbe) — Çexiyanın şimalında, Bilinanın Elbaya, töküldüyü yerdə şəhər. Əhalisi 98.9 min nəfər (2009). Şəhər dörd rayona bölünür: Neştemitse (Neštěmice), Severni-Terasa (Severní Terasa), Strşekov (Střekov) və Sentrum (Centrum).
Tarix
Şəhərin əsası Prjemısl II Ottokar tərəfindən Usti adı ilə əsası qoyulmuşdur. 1473-cü ildə Müqəddəs Roma imperiyasının imperatoru Sigizmund şəhəri kurfürst Fridrixə həvalə vermişdi.
Baxılmalı yerlər
thumb|Mərkəzi meydan thumb|Köhnə şəhər, kilsələr thumb|Kolec binasından şəhərə mənzərə thumb|Şəhərin mərkəzi. Vetruşa. right|thumb|Postqotik üslubda bina left|thumb|Hradişte.
Rafiq Orucov
Orucov Rafiq Miryusif oğlu — “Hərbi xidmətlərə görə” medalı ilə təltif edilmiş döyüşçü.
Təltifləri
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 15 yanvar 1995-ci il tarixli 262 saylı fərmanı ilə erməni işğalçılarına qarşı aparılan döyüş əməliyyatlarında öz xidməti vəzifələrini və hərbi hissənin qarşısında qoyulmuş tapşırıqları yerinə yetirərkən xüsusilə fərqlənmiş kiçik leytenant Orucov Rafiq Miryusif oğlu (ölümündən sonra) “Hərbi xidmətlərə görə” medalı ilə təltif edilmişdir.
Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 17 sentyabr 1996-cı il tarixli 125 saylı qərarı ilə Laçın rayonunun Fərraş kənd klubuna Rafiq Miryusif oğlu Orucovun adı verilmişdir.
Saylar (Tövrat)
Saylar — Tanax və Əhdi-Ətiqin ilk beş kitabı olan Tövratın dördüncü kitabı. Ümumi olaraq 36 babdan formalaşmışdır.
Latın dilində nömrə mənasına gələn Numerus sözündən yaranmışdır. İvrit dilində adı olan Ba-Midbar "çöldə" mənasını verir.
İsrail övladlarının Musamın liderliyində Misirdən qaçdıqdan sonra çöldə başlarına gələnləri izah edir.
Mindanao adaları
Mindanao adaları — Filippin arxipelaqına aid üç qrupdan biri olaraq onların cənubunda yerləşir.
Coğrafiya
Arxipelaqın əsas adaları:
Əhalisi
2010-ci il siyahıya almasına görə arxipelaqın əhalisi 21 970 420 nəfər təşkil edir.
İnzibati bölgüsü
right|thumb|300px|Mindanao arxipelaqının inzibati xəritəsi. {{legend|green|[[Müsəlman Mindanao muxtar regionu (ММMR)}} {{legend|yellow|Karaqa ( XIII Region)}} {{legend|red|Davao ( XI Region)}} {{legend|magenta|Şimali Mindanao ( X Region)}} {{legend|navy|SOKKSKSARXEN ( XII Region)}} {{legend|orange|Zamboanqa yarımadası ( IX Region)}}]]
Mindanao adaları 6 regiona, onlarda öz növbəsində bir necə vilayətə bölünür.
Bömit
Bömit — mineral
Vəd edilmiş torpaqlar
Vəd edilmiş torpaqlar (ivr: הארץ המובטחת‎, rom:ha-Aretz ha-Muvtachat), Yəhudiliyə görə Yehova tərəfindən İsrail övladlarına vəd edilən torpaq. Tam sərhədləri məlum olmamaqla birlikdə, bu gün İsrail torpaqlarını formalaşdıran regionun vəd edilmiş torpaqlar olduğu inancı geniş şəkildə yayılmışdır.
Bömit
Haqqında
Bömit - rombik. Habitus lövhəvari. Ayrılma {010} üzrə mü­kəm­­məl. Aqreqat: gizlikristallik, paxlavari. Rəngi rəngsiz, ağ. Sərtliyi 3,5-4. Xüsusi çəkisi ~3. Çökmə və laterit boksitlərin mühüm tərkib hissəsi. Diaspor və hidrargillitlə assosiasiyasına rast gə­linir. Nefelinin hidrotermal dəyişməsi nəticəsində əmələ gəlir. Alüminium filizi.
Vəd edilmiş torpaqlar
Tövratın Təkvin kitabının XV Babında isə belə yazır:
Bu tərifə görə isə Fərat çayından Nil çayına kimi geniş region İsrail övladlarına vəd edilmişdir. Bununla yanaşı sərhədlərinin tam olaraq müəyyənləşdirilməmiş olmasına görə bu tərif də olduqca mübahisəlidir.
Pontechium maculatum
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Qısa morfoloji təsviri
İkiillik bitkidir. Gövdəsi adətən tək, dikduran, hündürlüyü (20) 30-60 (80) smdir. Yarpaqları xətvari, çoxsaylı, 4-6 sm uzunluqda, 0,5-1 sm enində, lansetvari, aşağıda yerləşərək kök yanında, qaidəyə doğru dartılan, itiuclu, yaşılımtıl, hərdən ağarmış və ya bozumtuldur. Çiçəkqrupu ensiz süpürgəşəkillidir, sünbülşəkilli, az-çox uzun, hərdən 20-30 sm-ə çatır. Qıvrımların uzunluğu 1-3 sm-dir. Kasacıq seyrək ağ qıllıdır, uzunluğu 7 mm-ə yaxındır. Çiçək tacının uzunluğu 12-15 mm-dir, tünd qırmızı rənglidir. Fındıqçalar qara rəngli, hündürlüyü 2 mm-dir, üçkünc-yumurtavaridir.
Yayılması
BQ qərbi, BQ şərqi, BQ Quba sahəsinin rayonlarında aşağı dağ qurşağından orta dağ qurşağına kimi yayılmışdır. Otlu yamaclarda, meşədə, kolluqlarda, qayalıq ərazilərdə, dağ çəmənlərində bitir.
Lins
Lins  — Avstriyanın mühüm şəhərlərindən biri.
Fosforlu Cevriyə (Türk romanı)
Fosforlu Cevriyə (Türk romanı) (türkcə:Fosforlu Cevriye) — Türkiyə yazıçısı Suat Dərvişin 1944-1945-ci ildə mətbuatda yayınlanan, 1968-ci ildə kitab kimi nəşr etdirdiyi roman
Haqqında
Romanda 1930-cu illərdə İstanbulun Galata məhəlləsində yaşayan bir küçə qızı Cevriyenin polisdən qaçan bir kişiyə olan sevgisindən bəhs olunur. Sadə dildə yazılmış əsərdə, cəmiyyətin müxtəlif təbəqələrindən olan insanların obrazı yaradılmışdır. Roman dörd hissədən ibarətdir: "Polis bölməsində ayna var", "Qızın qolunda bir möhür var", "Gözlərindən bəllidir Cevriyəm" və "Qara bir sevginiz var". 1944-1945-ci illər arasında təfriqə halında yayınlanan romanın motivləri əsasında 1959-cu ildə “Fosforlu Cevriyə”, 1969-cu ildə isə “Mənə Fosforlu deyirlər” adı ilə film çəkilmişdir. 1968-ci ildə May Yayıncılık tərəfindən bir kitab kimi nəşr olunmuşdur. Müəllif 1972-ci ildə romanını ssenari şəklində işləyərək aktrisa Gülriz Sururiyə həsr etmişdir. Əsərə 2008-ci ildə bir musiqi mətni yazılmış və Gülriz Suririnin rəhbərliyi ilə Ankara Dövlət Teatrları tərəfindən səhnələşdirilmişdir.
Məzmun
Pozğun qadın olan Cevriyə, əlində heroin tutulduğuna görə sürgünə göndərilir, lakin sevdiyi adama qovuşmaq üçün sürgündən qaçır. Polis tərəfindən tutulduqda yenidən sürgün olunacağından qorxaraq polis bölməsinə girməyə qorxur. Vəziyyəti bilən dostu Top Melahət, onu dəstəkləyir və Cevriyənin qaçma planını izah edir. Müdirliyə aparılmaq üçün polis bölməsindən ayrıldıqda, başqa bir seks işçisinin ölümü ilə dərin sarsıntı keçirirlər. Bununla birlikdə, polis bölməsindən çıxarkən qoz çərçivəli güzgü qarşısında bir an bəzənməkdən vaz keçə bilmirlər. Cevriyə müdirliyə gedərkən Melahətin sayəsində qaçır və yenidən həbsə girməkdən xilas olur. Cevriyənin biləklərində manjet döymə var. Döyməsinə baxaraq keçmişini xatırlayır. Dənizdə oturduğu gəmilərin birində yuxuya getdiyi gün, yaşayış yeri və pulu olmadığı üçün, gəminin sahibi onu yüksək qızdırma içində taparaq evinə aparır və bir həftə baxır. Cevriyənin adını bilmədiyi bu adam sirli bir şəxsdir. Pəncərələri qalın pərdələrlə möhkəm bağlayır və hər gün anlaşılmayan şeyləri səssizcə evdən daşıyır. Sağaldıqdan sonra evdən çıxdıqda, Cevriyə geri qayıtmaq üçün icazə istəyir, amma kişi: “Nə gərək var?” cavabını alır. Ancaq sirli adamı görmək Cevriyə üçün böyük bir ehtiyac halına gəlir. O, sonra adamı yenidən tapa bilmir. çünki kişi naməlum səbəbdən həbsxanaya düşür. Qolunda bir qandallı döymə tutaraq ağrılarını yüngülləşdirməyə çalışır. Cevriyə davamlı olaraq onun evinə gedir. Özünü daimi həvəs içində hiss edir. Vaxt keçdikcə ürəyində Allaha ayırdığı yerin sirli adam tərəfindən işğal olunmağa başladığını hiss edir. Adamı həyatında yeri olmayan anasının, atasının, bacısının və həyat yoldaşının yerinə qoyur. Adamın edam cəzasına məhkum edildiyini öyrənir. Bir axşam əlinə verilən heroin paketləri onun həbsinə səbəb olur. Paketləri ona verənlərin adını vermir. Top Məlahət sayəsində xilas olunduqdan sonra yenidən adamın evinə qayıdır. Onun dostu Kərimlə görüşür. Ona yalvarır ki, adamı xilas etsin. Adamı sevdiyini etiraf edir. Gecələr Kərimlə görüşürlər və məhkumun bəzi əşyalarını dənizə atmağı planlaşdırırlar. Gecə bir mühafizəçi Cevriyəni görüb hərəkətlərindən şübhələnir. Onu izləyən və sandaletlərə atlayan keşikçidən qaçan Cevriyə, müvazinətini itirərək yıxılır və həyatını itirir.
Azərbaycanda nəşri
Suat Dərvişin “Fosforlu Cevriyə” romanı Azərbaycanda ilk dəfə 1964-cü ildə Azərnəşr tərəfindən yayınlanmışdır. İkinci dəfə isə 1991-ci ildə Azərbaycan Ensiklopediyası Nəşriyyatında çap olunmuşdur. Romanı Azərbaycan türkcəsinə B.Cəfərov uyğunlaşdırmışdır.
Həmçinin bax
Suat Dərviş
Bakı konkası
thumb|290px| Bakı konkası 1900 il.
Bakı konkası — Bakı şəhərində mövcud olmuş atla hərəkətə gətirilən tramvay xətti.
Tarixi
1887-ci ildə Azərbaycan milyonçusu Hacı Zeynalabdin Tağıyev başda olmaqla digər beş mesenat atlı-dəmiryol səhmdar cəmiyyətini təşkil edirlər. Bakı konkası ilk dəfə 7 (19) aprel 1889-cu ildə hərəkətə gətirilir. Səhmdar cəmiyyətin ilk sədri H. Z. Tağıyev olur. Tikinti işləri isə B. A. Rotulda tapşırılır (1 dekabr 1890 ilə qədər, sonradan rəhbərlik L. М. Rıjanskiyə həvalə edilir). Relslər arasında məsafə 1524 mm-dir. İlk ildəcə tikintiyə 52 min rubl pul ayrılır. 1923-cü ilin 1 oktyabr tarixində xətlər elektrikli tramvayla əvəzlənir. thumb|right|320px|Bakı konkası.
Maşrutlar
Şəbəkə öz növbəsində bir-biri ilə əlaqəsi olmayan xətlərdən ibarət olmuşdur:
Voğzal — Şamaxinka: Voğzal, Voğzal meydanı, Telefonnaya (İstiqlal), B.-Morskaya, Molokanskaya, Kolyobakinskaya, Voronsovskaya, Balaxanskaya (Füzuli küçəsi), Şaxskaya, Şamaxinka (Dağlıq hissəsi). Əks istiqamət: Şamaxinka, Bazarnaya, Kolyobakinskaya, Mariinskaya, Merkurevskaya, B.-Morskaya, Telefonnaya, Voğzal meydanı, Voğzal.
Şamaxinka — Bayıl: Şamaxinka, Bazarnaya, Kolyobakinskaya, Parapet (Fəvvarələr meydanı) Velikoknazskaya, Mixaylovskaya, Nberejnaya, Mixaylov bağı, Bayıl (Dağlıq hissəsi). Əks istiqamət: Mixaylov bağı, Bayıl, Naberejnaya, Olqinskaya, Velikoknazskaya prospekti, Parapet, Kolyobakinskaya, Voronsovkaya, Şamaxinka.
Balaxanı': Şamaxinka, Balaxanı, Sabunçu voğzalı, Voğzal meydanı. Əks istiqamət — eni istiqamətdə geri qayıdır.
Xüsusiyyətləri
Bakı konkası iki tip vaqondan istifadə edilirdi: yay və qış vaqonları. Bu konka bütün Çar imperiyasında nadir konkalardan idi ki, burada siqaret çəkmək qadağan edilmişdi. Sürücü və konduktordan ibarət ekipaja malik idi. Yeni vaqonlarda xidmət haqqı 5 qəpik idi. Açıq vaqonda və damda gediş haqqı isə cəmi 5 qəpik olmuşdur.
İmran Əbilov
İmran Rəşid oğlu Əbilov (d. ) — Azərbaycan SSR əməkdar kənd təsərrüfatı işçisi (1989), Azərbaycan Ağsaqqallar Şurası İdarə Heyətinin üzvü, heyvandarlığa dair bir sıra kitabların müəllifi, Qarabağ müharibəsi veteranı.
Həyatı
İmran Əbilov 1935-ci ilin oktyabrın 23-də Masallı rayonunun Mahmudavar kəndində doğulmuşdur. 1953-cü ildə Lənkəran Pedaqoji texnikumunu bitirmiş, Masallı rayonu Boradigah kəndində müəllim işləmişdir.
1959-cu ildə Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunu Stalin təqaüdü alaraq fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. 1959–1962-ci illərdə Masallı rayonu Həsənli kəndində baş mütəxəssis, Masallı rayon Partiya komitəsində təlimatçı, rayon komsomol komitəsinin birinci katibi, Azərbaycan Mərkəzi Komsomol Komitəsində təşkilatçı, 1963–1969-cu illərdə Masallı rayon Kənd Təsərrüfatı İstehsalat İdarəsinin rəisi, 1969–1991-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı nazirinin müavini, Dövlət Aqrar Sənaye Komitəsinin sədr müavini, 1991–1997-ci illərdə Dövlət Quşçuluq Şirkətinin vitse-prezidenti, 1997–2011-ci illərdə Respublika Nazirlər Kabinetinin baş məsləhətçisi işləmişdir.
2011-ci ildən dövlət qulluğu təqaüdçüsüdür.
Mükafatları
İki "Şərəf nişanı", bir "Xalqlar dostluğu" ordeni, "Yubiley" medalı, Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin "Fəxri fərmanı" və s. mükafatlarla təltif edilmişdir.
Azərbaycanda "Sovet-Hindistan", "Kuba-Azərbaycan", Hindistanda "Sovet-Hindistan" simpoziumlarının, Moskvada "Ümumdünya Baytarlıq", Misirdə və Bolqarıstanda "Beynəlxalq" və "Avropa", "Buffalo" Konqreslərinin təşkilində fəal iştirak etmişdir.
Dünyanın 5 alimi ilə birlikdə Misir Elmlər Akademiyasının və Beynəlxalq Konqresin Fəxri diplomu və medalı ilə təltif edilmişdir.
15-ə qədər kitab və tövsiyələrin, o cümlədən 2 memuar, 4 bədii-avtobioqrafik kitabın, 200-dən çox müxtəlif məqalənin müəllifidir.
Ailəlidir, 4 övladı, 8 nəvəsi vardır.
Krım xan sarayı
Krım xan sarayı — Krım xanlarının sarayı olub, Bağçasaray şəhərində yerləşir. Bağçasaray 1530-1783-cü illərdə Krım xanlığının paytaxtı olmuşdur. Hazırda saray dünyanın dörd bir yanından gələn ildə təxminən 200.000 ziyarətçini qəbul edir. Bundan başqa, cənub-şərqi Avropada Türk-İslam mədəniyyətinin bir abidəsi kimi xüsusi əhəmiyyətə malikdir.
Krım xan sarayı bir-birinə bağlı ancaq müxtəlif vaxtlarda inşa edilmiş binalardan meydana gələn böyük bir kompleksdir. Topqapı sarayının kiçik amma zərif bir bənzəri kimidir. XVI əsrin əvvəllərində (1503-cü ildə) Krım Xanı I Mənqli Gəray xan dövründə tikintisinə başlanan saray, ondan sonrakı xanlar tərəfindən də genişləndirilərək bugünkü möhtəşəm halına qovuşmuşdur. Tikintisində İrandan, Anadoludan və İtaliyadan ustalar ilə Rus və Ukraynalı kölələr çalışmışdır. Saray ümumi görünüş olaraq Osmanlı saraylarından, xüsusilə də Topqapı sarayından qabarıq izlər daşıyır. Bunda İstanbulda yetişən Krım xanlarının geri qayıdanda İstanbulda gördüklərini Sarayda tərtib etmələri təsirli olmuşdur. Övliya Çələbi Sarayı- "Dörd yanı qala kimi dörd künclü, bərkidir divarlı bir saray" kimi danışmaqda və ətrafının beş min altmış addım olduğunu, dörd bir tərəfində dəmir qapıların, tərkibində də zərbxana, mətbəx, ərzaq anbar, hamam və s. tikililərin olduğunu bildirmişdir. Saray bir tərəfdən Krım xanlığının idarə olunduğu bir inzibati mərkəz ikən, digər tərəfdən də bir çox mədəni fəaliyyətə də ev sahibliyi edirdi. Krım xanı Gəray Xanın (1758-1764) bir rəsm kolleksiysının yerləşdiyi sarayda Molireden oyunlar oynanırdı.
Saray, ilk dəfə 1736-cı ildə General Münnich, 1737-ci ildə General Lassi və 1771-ci ildə Knyaz Dolgorukovun orduları tərəfindən darmadağın edilmişdir. Xüsusilə I Səlim Gəray Xan tərəfindən yaradılan və baha verilməyən minlərlə əl yazmadan ibarət məşhur kitabxana yanıb kül olmuşdur. Bu ağır hücumların ardından saray və şəhər yenidən təmir edilsə də bu təmirlər sarayın ilk keçirildiyi dövrdəki özünəməxsusluğunu də getdikcə ortadan qaldırmış və Osmanlı saraylarına daha çox oxşar bir hala gəlmişdir. Krımın 1783-cü ildə Rus Çarı tərəfindən işğalın ardından, Çariça II Yekaterinanın direktivləri bir Fransız memara sarayın planı çıkartdırılmış, sonra aparılan bərpa da sarayın möhtəşəm görünüşü əhəmiyyətli dərəcədə məhv edilmişdir. Saray xüsusən Krım müharibəsi əsnasında 1854-1855-ci illərdə xəstəxana kimi istifadə edilmiş və bu dövrdə saray böyük ölçüdə zərər görmüşdür. 1914-cü ilə aid bir səyahət rəhbərində Sarayda aparılan bərpa işlərinin sarayın əzəmətinə böyük zərbə vurduğu bildirilirdi. 1955-ci ildən saray kompleksi içində Bağçasaray Tarix və Arxeologiya muzeyi yerləşir. Saray bəzi döyüş filmlərində dekorasiya kimi də istifadə edilmişdir.
Sarayın içində bir-birindən qiymətli sənət əsərləri və hekayələri ziyarətçilərini dərindən təsir edir. Vaxtilə atlı süvarilərin maneə atdığı sarayın həyətində, artıq sarayı gəzmək üçün gözləyən çoxsaylı turist qrupları gözləyir. Sarayı rəhbəriniz altında gəzməyə başlayarkən hər yerdə sizə deyiləcək ayrı bir tarixin və hekayənin olduğunu görəcəksiniz. Göz yaşı çeşməsində mərmərə işlənən bir sevda, Puşkinin Bahçasaray Bulağı şeirinin misralarında isə, bu böyük məhəbbətin ölməz izlərini taparsınız. Demirkapı sizə Krım Xanlığının əzəmət və qüdrəti haqqında ipucu verəcək. Qızıl Bulaq, keçmişdəki zənginliyindən izlərini daşıyarkən, Qızıl Otaqda əzəmət və dəbdəbə, Hərəmxanada keçmişin sirrlərini dərindən dərinə tənəffüs edirsiniz əslində. İki minarəli Hancamii isə estetik gözəlliyin səmaya açılan zərif əlləridir.
Zöhhak Abbasov
Abbasov Zöhhak Yaqub oğlu — Azərbaycan alimi, texnika elmləri doktoru (1989), professor (2012), AMEA-nın müxbir üzvü (2001).
Pardubitse
Pardubitse — Çexiyanın mərkəzində şəhər, Labanın və Xrudimkanın birləşdiyi yerdə, Praqadan 104 km. şərqdə, Pardubitse diyarının inzibatı mərkəzi.
Krım xan sarayı
Krım xan sarayı muzeyi
1917-ci ildə görkəmli sənətkar, tarixçi və arxeoloq Üsein Bodaninskinin işləri ilə Sarayda bir muzey yaradılmış və Krım Tatarlarına aid bir çox qiymətli eksponat muzeydə toplanmışdır. Amma 1944-cü ildə Krım tatarlarının sürgün edilməsinin ardından muzey bağlanmış və bir çox qiymətli əsər keçən zaman içərisində itmişdir. 1950-ci ildə "Şərq Muzeyi" adı ilə ziyarətçilərə qapılarını açan saray nümayiş etdirilən və anbarlarda saxlanılan minlərlə əsəri Krım tatarlarının ən mühüm tarixi kimi nümayiş etdirir.
Zöhhak Abbasov
Həyatı
Zöhhak Abbasov 10 aprel 1939-cu ildə Goranboy rayonunun Sarov kəndində anadan olmuşdur. O, 1956-cı ildə Gəncə Neft Texnikumunu, 1961-ci ildə Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyası Dağ mühəndis ixtisası üzrə bitirmişdi.
Pardubitse
Əhalisi 90,8 min nəfər (2009)
Krım xan sarayı
Krım xan sarayı muzeyi
Hazırda muzeyə Sərvər Əbubəkr rəhbərlik edir. Ömrünü Krım- Tatar mədəniyyətini dünyaya tanıtmağa və sarayı yaşatmağa həsr etmiş bu əzmli insan və qrupunun səyləri sayəsində, muzeyə xeyli yeni eksponat gətirilmiş və sarayın xarab vəziyyətdəki bir çox hissəsi bərpa edilərək ziyarətə açılmışdır.
Zöhhak Abbasov
Əmək fəaliyyəti
Zöhhak Abbasov 1965-ci ilə qədər Xəzəryanı geoloji kəşfiyyat ekspedisiyasında (Qazaxıstan) operator, böyük geoloq, baş geoloq işləyib. 1965–1975-ci illərdə "Qaradağ-neft" NQÇİ nəzdində Elmi-tədqiqat istehsalat işləri sexinin elmi-tədqiqat laboratoriyasında mühəndisdən rəisə qədər müxtəlif vəzifələrdə işləmişdir.
Pardubitse
Tarix
thumb|left|150px|Şəhərin mərkəzi meydanı Əsası 1340 ildə, qoyulmuş, amma Pardubiçdə yerləşən monastır hələ XIII əsrdən məlum idi. Pardubiçenin inkişafına Çexiya krallığının hofmeisteri Pernşteynli Vilem böyük əməyi olmuşdur. Şəhərin inkişafı XV—XVI əsrlərə təsadüf edir, ancaq onun inkişafını Otuz illik müharibə son qoydu. XIX əsrdə, şəhərə dəmir yolu çəkiləndən sonra şəhər ikinci inkişafını yaşadı. thumb|Yonaş evi
Krım xan sarayı
Krım xan sarayı muzeyi
Saraya Çürüksu dərəsi üzərindəki daş körpüdən keçilərək girilir. Əsas qapıdan, həyətə girəndə sağ tərəfdə muzeyin ana girişi, sol tərəfdə isə, bilet kassaları, Xan məscidi, qəbiristanlıq, hamam və digər yardımçı binalar yerləşir. Ağacların kölgəsindəki geniş həyət, eyni zamanda ziyarətçilərin istirahət edəcəyi baxımlı bir bağça şəklindədir. Xüsusilə yaz aylarında turistlərin sıx bir şəkildə ziyarət etdiyi sarayda ziyarətçilər, qruplar halında rəhbərləri altında muzeyi gəzirlər.
Zöhhak Abbasov
Əmək fəaliyyəti
Zöhhak Abbasov 1997-ci ildən ABŞ-nin Neftçi-Mühəndislər Cəmiyyətinin üzvü olmuşdur. Alim cəmiyyətin Azərbaycan bölməsinin yaradıcılarından biri olmuş, 2000-ci ildən cəmiyyətin Azərbaycan bölməsinin vitse-prezidentidir. O, 1997–1998-ci illərdə bu təşkilatın vitse-prezidenti vəzifəsini icra etmişdi. Eyni zamanda respublika qrant layihələrinin rəhbəri və iştirakçısı idi.
Pardubitse
Görməli yerlər
Pardubiçe çoxlu sayda tarixi və memarlıq abidələri ilə zəngindir.Onların bir çoxu XVI əsrə aiddir. Qoruq-şəhər statusunu alıb. Şəhər at yarışmaları ilə tanınır. Bu festival oktyabr ayında HC Pardubice - hokkey komandası Çexiyanın ən güclüsü sayılır. Həmçinin Pardubiçe öz pryanikları ilə çox tanınır
Krım xan sarayı
Krım xan sarayı muzeyi
Bilet alınıb rəhbər altında sarayın muzey qapısından içəri girdikdə, girişdə sağda yer alan sarayın baş planın qarşısında qruplara Krım tatarları, Krım xanlığı, Krım xan sarayının tikilişi və bənzəri məsələlərdə uzun-uzadı izahatlar verilir. Deyilənlərə və sarayın planına baxdıqda, bir çox binanın Ruslar tərəfindən aradan qaldırılmış olduğu bəlli olur.
Zöhhak Abbasov
Elmi fəaliyyəti
Zöhhak Abbasov 1969–1973-cü illərdə Azərbaycan EA DNQYPİ-nun aspirantı olub. 1973-cü ildə "Su-neft emulsiyalarının yaranma mexanizminin və onların fiziki xassələrinin tədqiqi" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir. 1975–2003-cü illərdə Azərbaycan EA DNQYPİ-da böyük elmi işçi, "Neft-qaz hasilatı texnikası" laboratoriyasının rəhbəri, elmi işlər üzrə direktor müavini işləyib. 1989-cu ildə "Quyularda qaz-maye qarışıqlarının ayerozol strukturunun hərəkətinin qaz-hidrodinamik əsasları" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. 2001-ci ildə Abbasov Z. Y. AMEA-nın müxbir üzvü seçilmişdir.
Krım xan sarayı
Dəmirqapı
Sarayın girişində qarşılaşılan ilk mühüm əsər, Dəmirqapıdır. İkinci həyətə açılan geniş bir giriş qapısı olan dəmirqapı, İtalyan memar Alevizio Novı tərəfindən düzəldilmişdir. Rus çarının dəvəti ilə Krımdan sonra Moskvaya gedən İtalyan memar, Krımda saxlanılıb sarayın inşasında tapşırılanda, tipik İntibah dövrü xüsusiyyətlərini daşıyan bu əsəri meydana gətirmişdir. Dəmirqapı 1503-cü ildə I Mənqli Gəray xan tərəfindən Salacakdakı köhnə saraydan gətirdilərək indiki yerinə qoyulmuşdur. Mərmər portal, korent başlıqlı titullar, söylər ilə yarımdairə formasında bir fronton və incilərlə işlənmiş quruluşlu intibah bəzəmələri diqqətçəkicidir. Xüsusilə fronton hissəsindəki Krım xanlığının rəmzi Daraq Tamga dərhal gözə çarpır. Qapının kitabəsində bu ifadələr yer alır: "Bu sarayın sahibi və bu məmləkətin hökmdarı, ulu sultan Mənqli Gəray, Hacı Gəray Xanın oğlu. Allah onu və onun nababasını hər iki dünyada qorusun. Bu qapı, iki qitənin (Avropa və Asiya) sultanı və iki dənizin xaqanı, (Azov və Qara Dəniz) Xan Hacı Gəray Sultanın oğlu Mənqli Gəray Xan əmri ilə yaradılmışdır". Dəmirqapı ehtişamlı görünüşündən gərək ki, Krım tatar tarixinin, xüsusilə XX əsrin başındakı bir çox mühüm hadisələrə şahidlik etmişdir. Krım Demokratik Respublikasının quruluşu və bənzəri bir çox mühüm hadisə bu qapının önündə çəkilən fotoşəkillərlə əbədiləşdirilmişdir.
Zöhhak Abbasov
Elmi fəaliyyəti
2003-cü ildən indiyə qədər Azərbaycan MEA Geologiya və Geofizika İnstitutunda "Neft-qaz hasilatı texnikası" laboratoriyasının müdiridir. Abbasov Z. Y. neftin. qazın, qazkondensat qarışığının quyu üsulu ilə hasilatı problemləri üzrə tanınmış alimdir.
Krım xan sarayı
Bulaqlı həyət
İntibah tərzi bəzəkləri ilə diqqəti çəkən və 1733-cü ildə Kaplan Gəray xan dövründə tikilən Qızıl bulaq, görülməsi vacib olan digər bir tarixi əsərdir. Qızıl tozu ilə işləmələri bəzənən bulağının üst qabarıq hissəsini rumi bəzənmiş, üstünə sülüs yazı yazılmışdır.
Zöhhak Abbasov
Elmi fəaliyyəti
Elmi tədqiqatların sahəsi: qaz-maye qarışıqlarının hərəkətinin hidrodinamiki əsaslarının yaradılması, yüksək təzyiqlərdə təbii karbohidrogen sistemlərinin faza vəziyyətlərinin öyrənilməsinin təcrübi və nəzəri termodinamiki üsulları və onların nəticələrinin praktikada tətbiqi məsələləri.
Abbasov Z. Y. 162 elmi məqalənin, 3 monoqrafiyanın, 3 metodik vəsaitin müəllifidir. İxtiralara görə 5 müəlliflik şəhadətnaməsi, Azərbaycanın və Rusiya Federasiyasının bir patentini alıb. "SSRİ İxtiraçısı" nişanı ilə mükafatlanıb. Onun rəhbərliyi ilə 8 elmlər namizədi yetişdirilmişdi.
Krım xan sarayı
Göz yaşı bulağı (Bağçasaray bulağı)
Sarayın ən məşhur yelərindən biri Göz yaşı bulağıdır. Krım xanı Krım Gəray Xan tərəfindən, çox sevdiyi və gənc yaşında ölən həyat yoldaşı Dilarə Bikeçin xatirəsinə "Dünya durduqca bu bulaq də mənim kimi ağlasın" deyərək Bağçasaraylı bir daş ustasına (bəzilərinə görə İranlı Ömər ustaya) 1763-cü ildə bu bulağı inşa etdirmişdir. Bəzi mənbələrə görə isə Krım Gəray xan hərəmində Mariya Potocka adında Lex əsilli gənc bir xanımı görən kimi aşiq olur. Xanım Krım xanının məhəbbətinə qarşılıq vermir və ölür. Gəray xan elə kədərlənir ki, məhəbbətini ifadə etmək üçün ən yaxşı heykəltəraşı daşdan bir ağlayan heykəl düzəltməsini əmr edir. Və beləcə şeirlərə mövzu olan dillərə dastan Bağçasaray daş bulağı yaradılmış olur. alt=Göz yaşı bulağı|left|thumb|330x330px Bulaq əsl yerində hər bir su damcısının çıxardığı səs insana ağlama-hıçkırıq səsi kimi gəlir və qulaq asana dərindən təsir edirmiş. Bulaq bu günki yerinə qoyulanda, bulağın bu orjinallığı itmişdir. Bulağın üzərindəki şəkillərin mənaları da bulağının tikiliş hekayəsini təsdiq edir. Mərmərdən düzəldilmiş gül göz yaşları dolu bir göz mənasına gəlir. Göz yaşları ürək kurnesini (yuxarıdakı böyük quruculuğuna) kədərlə doldurur. Zaman bütün acıları yüngülləşdirir (iki kiçik quruculuğuna), lakin zehində qalanlar yenə də acı xatırladır (ortadakı böyük quruculuğuna) və həyat beləcə davam edib gedər (fondakı spiral). Tikiliş hekayəsi və tarixdə qoyduğu izlər, bu bulağın ziyarətçilərinə dərindən təsir göstərmiş və şöhrətinin hər tərəfə yaymışdır. Bulaq tikildiyi tarixdən etibarən "Göz yaşı bulağı" kimi adlandırılmışdır. Məhz o gündən bulağın su xəzinəsinə qoyulan və hər gün yenilənən sarı və qırmızı güllər, bir-birini sevən bu iki insanın simvoludur.
1822-ci ildə məşhur Rus şair və yazıçı Puşkin, sürgündə ikən sarayı gəzmiş və bulağın hekayəsindən çox təsirlənmiş və "Bağçasaray bulağı" adlı əsərini qələmə almışdır. Şeir o dövrdə Çar Rusiyasında və Avropada məşhur olmuşdur.
Adına bulaqlar qurulan, şeirlər yazılan Dilarə Bikeçin türbəsi Bağçasarayda Xan sarayı divarına bitişikdir. Bəzi mənbələrdə Göz gaşı bulağının türbənin divarına bitişik olaraq tikildiyi də bildirilir.
Divan zalı
alt=Divan zalı|left|thumb|220x220px Bulaqlı həyətin xarici küncündə yer alan Divan zalının orjinalında üç tərəfi açıq idi. Ancaq ruslar tərəfindən otağın bağçaya açılan üç tərəfi rəngli şüşələrlə örtülərək bu günkü halına gətirilmişdir. Ortasında kiçik bir fəvvarənin axdığı salonda keçmişdən günümüzə yalnız üç dənə sidr tatami orijinal halı çatmışdır.
"Şanı yüksək Xanlar hansı divanın taxtında otursa, bütün qapı qulları və qaraçı haqları əl qaldırıb, ədəb və üsul kimi yerlərində dayanırlar. Xanın sağ tərəfində Titul Sultan oturur. Onun Krım ölkəsindəki taxt mərkəzi Akmescit şəhəridir. Xanın sol tərəfində Nureddin Sultan oturur. Divan iclasından sonra böyük ziyafət verilir". Vaxtilə Krım xanlığının gündəlik məsələlərinin müzakirə edilib qərar verildiyi Divan zalı, artıq turistləri qəbul edir.
Məscid
Divan zalının düz yanında 1741-ci il tarixli yatıq düzbucaqlı formalı bir məscid yerləşir. Daş bünövrəli bu kiçik formalı binada günümüzdə əlyazma Quranlar və müxtəlif dini motivli əşyalar nümayiş etdirilir və bura gələn turistlərə İslam dini haqqında müxtəlif məlumatlar verilir.
Hərəm dairəsi
Turistlərin sarayda ən çox maraq etdikləri yerlərdən biri də Hərəmxana dairəsidir. Vaxtilə dörd böyük müstəqil binadan ibarət Hərəmxana dairəsindən günümüzə (digər üç bina Ruslar tərəfindən ortadan qaldırıldığı üçün) təkcə bir bina çata bilib. Bir neçə pilləli pilləkənlə çıxılan Hərəm Dairəsinin girişindəki divarda Krım-Tatar evlərinə aid erker tərzi taxta qəfəslər, otaqlarında isə Krım xanlarının ailələri ilə birlikdə gündəlik həyatlarında istifadə etdikləri müxtəlif geyim və əşyalar nümayiş etdirilir. alt=Hərəm dairəsi|thumb|220x220px Hərəm dairəsinin arxasındakı bağda vaxtilə Xanın xanımları və uşaqları oynayarmışlar. Bağçada yer alan "Ay nənni bulağı"ndan su içənlərin gəncləşməsinə inanıldığı üçün ziyarətçisi də və su içənləri də çoxdur.
Xidmətçi otaqları
Xanlıq dövründə sarayın xidmətçilərinin qaldığı hissələr olan bu otaqlar günümüzdə Krım tatarlarına aid etnoqrafik əsərlərin (paltarlar, mətbəx ləvazimatı, mebellər, fotoşəkillər və gündəlik həyata aid digər materiallar) nümayiş olunduğu sərgi salonlarına çevrilmişdir. Bu hissədəki otaqlardan birində də İsmayıl Bəy Gaspralıya aid müxtəlif əşyalar və tarixi sənədlər nümayiş etdirilir. Daha əvvəllər 1944-cü ildə Krım tatarlarının deportasiya ilə bağlı şəkil və sənədlərin nümayiş olunduğu otaq isə artıq mövcud deyil.
Xan məscidi
alt=Xan məscidi|left|thumb|220x220px Krım xan sarayının ümumi görünüşü ilə mükəmməl bir harmoniya yaradan Xan məscidi bu günkü mənzərəsini 1740-1743-cü illərdə almışdır. İlk inşa edildikdə günbəzli bir quruluş olan məscid, 1736-cı ildə General Münnich komandanlığı altındakı Rus qoşunları tərəfindən darmadağın edildikdən sonra, bu günkü görünüşü ilə Səlamət Gəray xan tərəfindən yenidən tikilmişdir. Məscid bəzi mənbələrə görə Göz Yaşı bulağını da memarı olan İranlı Ömər Usta tərəfindən 1763-cü ildə inşa edilmişdir. Zəngin bəzəkli daş oymalı mehrabı, çox xoş taxta minbəri və iki incə minarəsi saray ilə tam bir harmoniya içindədir. Qarşısında qapalı son camaat yeri, yanlarda aşırımlar vardır. Cənub-qərb guşəsində zəngin bəzəkli Padşah Mahfilinə dik bir taxta pilləkən ilə çıxılır. Bunun divarları Türk çiniləri ilə örtülüdür. Məscid yalnız ümə günləri ibadətə açıqdır. Xüsusilə Bağçasarayda yaşayan Krım tatarlarının namaz vaxtında məscid görülməyə dəyər bir gözəllikdi
Qəbiristanlıq
thumb|150px|right|Xan məscidinin qəbiristanlıq hissəsi Çar və Sovet dövründə ağır bir təxribata məruz qalmışdır Xan məscidinin dərhal yanı başındakı qəbiristanlıq hissəsi Çar və Sovet dövründə ağır bir təxribata məruz qalmışdır. 1944-cü il sürgünündən sonra qəbiristanlıq ümumi bir talana məruz qalmış və məzar daşlarına qədər hər şey viran edilmişdir. Qəbir daşlarının bir çoxu inşaatlarda tikinti materialı olaraq istifadə edildikləri üçün tapılmamışdır. Bir az torpağın altından və ya heç əlaqəsi olmayan müxtəlif yerlərdən gəlmiş və bu əcdad yadigarı istirahatgahın yenidən ayağa qaldırılmasına çalışılmışdır. Qəbiristanlıqda 1592-ci ildən etibarən Tatar xanlarının və həyat yoldaşlarının məzarları yerləşir. Qəbiristanlıqda yer alan künbəzləri qurğuşun örtüklü iki türbədə Krım Xanlarından I Mənqli Dövlət Gəray xan, II Qazi Gəray xan, III İslam Gəray xan və IV Mehmed Gəray xanın qəbirləri yer alır. İki türbənin yanında açıq türbə isə II Mənqli Gəray xana məxsusdur. Qəbiristanlığın yanındakı bağın başındakı zərif türbədə isə, Krım Gəray xanın gənc yaşda ölən həyat yoldaşı Dilarə Bikeçin qəbri yerləşir. Qəbiristanlıqda türbələrin başqa sahədə Krım Gəray xan, Arslan Gəray xan, II Səlim Gəray xan kimi Krım xanları ilə Titul sultanların və digər xanədan nümayəndələrinin qəbirləri yerləşir. Qəbiristanlığın cənub-şərqində pəyələr, şərqində arxa bağçada isə bir cüt hamam yer yerləşir. Olduqca daxma halda bu hissənin bərpa edilməsinə ehtiyac var.
Qızıl otaq
Kırım xan sarayının bəzi hissələrində bərpa işləri davam etdiyi üçün, bəzi hissələr isə bərpaya ehtiyac duyduğu üçün turistlərə bağlıdır. Bu hissələrdən biri də Qızıl otaqdır. Mövqeyi etibarilə sarayın ən hakim nöqtəsində yer alır. Həyətin və Divan zalının divarına bitişik, böyük xarici həyətə böyük bir çıxıntı halında uzanan bu xüsusi hissə 1764-cü ildə tikdirilmişdir. İki pəncərə ilə işıqlanan Qızıl otaqda 24 ədəd bəzəkli tavanda, bir-birinə keçən hissələr qabarıq olaraq işlənmişdir. Sidrlər, tünd qırmızı məxmər üzərinə qızıl sırıq naxışlı parçalarla döşənilidir. Divar bəzəklərində isə, mavi rəng hakimdir. Divarlara o dövrün bir şairinin dilindən, gözəllikləri tərifləyən beyt yazılıb. Sarayın Divan zalının olduğu meydandan ikinci mərtəbəyə çıxanda Elçi qəbul salonuna düşülür. Krım xanının qəbuluna gələn elçilərə Xanlığının əzəmətini göstərməsi üçün, bu otaqda dəbdəbəli tərzdə bəzəmələr edilmişdir. Elçi qəbul salonundakı iki böyük eyvandan birinda xan, digərində isə musiqi heyəti oturardı. Bu salonun fonu mərmər döşəmə, üstünə həsir; Tavan, taxta və naxışlarla bəzəklidir. alt=Qızıl otaq|left|thumb|220x220px