cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Birinci Cenevrə Konvensiyası
Tarixi
İsveç və Norveç Birləşmiş Krallığı dekabr ayında, Birləşmiş Krallıq isə bir il sonra – 1865-ci ildə sənədə imza atdı. Avstriya-Prussiya müharibəsinin başa çatmasından sonra 1866-cı ildə Bavariya Krallığı və Avstriya, 1882-ci ildə isə ABŞ konvensiyanı imzalayan ölkələrin sırasına qoşuldular.
Sənədin əsli Bern şəhərində İsveçrə Federal Arxivində saxlanılır. Daha əvvəl sənəd Cenevrədəki Beynəlxalq Qızıl Xaç və Qızıl Aypara Muzeyinə verilmişdi.
Tətbiqi
Konvensiya "məcburi qüvvəsini onları qəbul edən və hərbi əməliyyatların aparılması zamanı tətbiq edən dövlətlərin nəzərdə tutulan razılığından almışdır". Aşağıda sadalanan əsas vəzifələrinə baxmayaraq, sənəd əhəmiyyətli və sürətli islahatları həyata keçirməkdə uğur qazandı. Bu ilk cəhd yalnız aşağıdakılar üçün nəzərdə tutulmuşdu:
Məzmunu
300px|thumb|alt=Dünyanın siyasi xəritəsi|Cenevrə Konvensiyaları (CK) və Protokollarının (P) tərəfləri 1864-cü il konvensiyasının ilkin on maddəsi sonralar genişləndirilmiş və maddələrin sayı 64-ə çatdırılmışdır. Bu uzunmüddətli müqavilə döyüş zonasındakı [[hors de combat əsgərləri (xəstəlik və ya zədə səbəbindən döyüşdən kənarda qalan), habelə tibbi və dini heyəti və mülki insanları qoruyur. Belə ki, konvensiyanın 12-ci maddəsi döyüşdən kənarda qalan yaralı və xəstə əsgərlərə humanist rəftar edilməsini, onların xüsusən də öldürülməməsini, yaralanmamasını, işgəncələrə və bioloji sınaqlara məruz qoyulmamasını tələb edir. Bu maddə sazişin məhək daşı hesab olunur və tibb bölmələrinə və müəssisələrinə (III fəsil), yaralıların qayğısına qalmaq vəzifəsi həvalə edilmiş şəxsi heyətə (IV fəsil), binalar və materiallara (V fəsil), tibbi nəqliyyata (VI fəsil) və qoruyucu nişana (VII fəsil) hörmət etmək öhdəliyi də daxil olmaqla, sənədin böyük hissəsinin əsaslandığı prinsipləri müəyyən edir.
15-ci maddəyə görə yaralı və xəstə əsgərlər, hətta hərbi əsir olsalar belə, yerdən götürülməli, onlara qulluq edilməli və mühafizələri təmin olunmalıdır. 16-cı maddənin tələbinə əsasən münaqişə tərəfləri ölənlərin və yaralıların kimliyini qeyd etməli və bu məlumatı qarşı tərəfə ötürməlidirlər. 9-cu maddə Beynəlxalq Qırmızı Xaç Komitəsinə "və ya hər hansı digər qərəzsiz humanitar təşkilata" yaralı və xəstə əsgərlərin, habelə tibbi və dini heyətin mühafizəsini və yardımını təmin etməyə icazə verir.
Bəzi terminlər və anlayışlarla bağlı çox sayda qeyri-müəyyənlik olduğuna görə, ən əsası isə müharibə və hərbi texnologiyanın sürətlə inkişaf edən təbiətə malik olması səbəbindən orijinal maddələr daha çox 1906-cı ildə İkinci Cenevrə Konfransında, eləcə də dəniz müharibəsi ilə əlaqədar müddaəları da nəzərdə tutan 1899 və 1907-ci il Haaqa Konvensiyalarında yenidən işlənməli və genişləndirilməli oldu. Konvensiyanın 1906-cı il versiyası sonralar yeniləndi və ona kiçik dəyişikliklər edildikdə 1929-cu il versiyası ilə əvəz olundu. Sonuncu sənəd də təkrarən yeniləndi və 1949-cu il Cenevrə Konfransının Yekun Aktı kimi tanınan 1949-cu il versiyası ilə əvəz edildi.
Lakin 1951-ci ildə Beynəlxalq Qırmızı Xaç Komitəsinin direktoru Jan Piktenin də qeyd etdiyi kimi, "hər halda qanun həmişə mərhəmətdən geri qalır; o, həyat reallıqlarına və bəşəriyyətin ehtiyaclarına uyğunlaşmaqda gecikir". Buna görə də ilkin Cenevrə Konvensiyasının əsas prinsiplərinə yenidən baxılması və genişləndirilməsi yolu ilə "hüququn öz dəyərini saxlayacağı ehtimalı ilə…qanunun əhatə dairəsinin genişləndirilməsinə yardım etmək" Qırmızı Xaç Cəmiyyətinin vəzifəsidir.
Hazırda ilkin saziş və digər üç sənəd də daxil olmaqla, 1949-cu il Cenevrə konvensiyalarının 196 iştirakçısı var.
NGC 4974
NGC 4974, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Böyük Ayı bürcü istiqamətində yerləşir. S0 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
İmamzadə türbəsi (Masallı)
thumb|250px İmamzadə ziyarətgahı Masallı rayonunun Hişkədərə kəndi ərazisində yerləşən tikili. Ocağın yaranma tarixi XVI əsrə aid edilir
Ziyarətgah, həmçinin "Nəzirə xanım ocağı" və "Nəzirə xanım türbəsi" kimi tanınır. Rəvayətə görə, burada İmam Museyi-Kazımın nəvələrindən biri Nəzirə xanım dəfn edilib. Nəzirə xanım təqiblərdən yaxa qurtarmaq üçün Azərbaycana köçmüşdür.
Məqbərənin önündə olan kitabədə isə burada İmam Museyi-Kazımın nəvəsi İbrahimin dəfn olunduğu qeyd edilir.
1880–1890-cı illərdə orada yaşayan kənd ağsaqqalı Mirzəcan Səlimov qəbrin yerində taxtadan daxma tikib. Sonra isə kənd sakinləri Mirzağa və Əbülfəz onu sökərək yenidən kərpicdən inşa ediblər, lakin tikili sonradan dağılıb.
1950-ci illərdə sovet hökuməti bu ocağı ziyarət etməyi qadağan etmək istəsə də, buna nail ola bilməyib. 1960-cı ildə hökumətdən gizli olaraq kənd sakinləri İmamzadənin üstünü çay daşları ilə düzəldiblər. Buna baxmayaraq, tikili zaman keçdikcə yararsız hala düşmüşdür.
2001-ci ildə məqbərə Əlirza Nəriman oğlu Qafarov adlı şəxs tərəfindən bərpa olunub. Ziyarətgahın bənnası Ərəstun Məmmədov idi.
Türbə düzbucaqlı formadadır, fasadı kiçik ağ və qırmızı kərpiclərlə üzlənib. Pirin damı dəmir təbəqə ilə örtülüb. Ocağın taxtadan tağvari formada olan pəncərələri və qapısı mövcuddur. Ziyarətgahın səkkizbucaqlı bir günbəzi var və onun üstündə aypara və ulduz rəmzləri qoyulub.
Ocağın həyətində olan nil ağacının 500 ildən çox yaşı var.
İmamzadə piri ölkə əhəmiyyətli memarlıq abidəsi hesab edilir.
NGC 2259
NGC 2259, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış açıq ulduz topasıdır. Göy üzündə Təkbuynuz bürcü istiqamətində yerləşir. II2p tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Qaranlıq günəş: Həyat sandığı
Haqqında
Üçlüyün çöküşündən artıq beş il keçib. Günəş döyüşçüsünün gəlişilə bütün təhlükənin geridə qaldığını düşünsələr də əslində müharibə hələ təzə başlayırdı. Bir neçə ay davam edən qarışıqlığın qarşısını vaxtında alan Elion, indi daha böyük bir təhlükə ilə üz-üzə dayanmışdı. Və bunun öhtəsindən gəlmək üçün təlimi hələ davam edən Günəş döyüşçüsünün köməyinə ehtiyacı vardı.
“Qaranlıq Günəş: Həyat sandığı” Azərbaycanda bu janrda yazılmış Qaranlıq Günəş: Xeyrin çöküşü romanının ardıdır.
Həmçinin bax
Qaranlıq Günəş: Xeyrin çöküşü
Səniyə xanım Sultan
Həyatı
Səniyə xanım Sultan 4 oktyabr 1843-cü ildə Arnavutköy sahilsarayında dünyaya gəldi. Atası Sultan Mahmud və Sultan Əbdülməcid dönəmlərində müxtəlif vəzifələrdə xidmət etmiş Əhməd Fəthi Paşa, anası isə Sultan Mahmud un qızlarından Atiyə Sultan dır. Ancaq hələ 7 yaşında ikən anası vəfat etdi və bacısı Fəridə xanım la birlikdə Fəriyə sarayına köçürüldülər. Burada xüsusi nəzarət altında böyüdülən xanım sultanlar mükəmməl təhsil aldılar.
1860-cı ildə Səniyə xanım Mustafa Nuri Paşanın oğlu Hüseyn Hüsnü Paşayla nigahlandı və yeni ailəsiylə birlikdə Fəriyə sarayında yaşamağa davam etdi. Ancaq 1867-ci ildə Misir xədivi İsmayıl Paşa nın anası Hoşyar Qadınəfəndi nin İstanbul ziyarəti əsnasında bu saray da xanım sultanların əlindən alındı və Səniyə xanım bacısını da yanına alaraq ailəsiylə birlikdə keçmiş məclis üzvü Rüfət Paşanın köşkündə məskunlaşdı. Ertəsi il bacısı Fəridə xanım Sultan Mahmud Nədim Paşayla evləndirildi. Buna baxmayaraq qısa zaman sonra bu 2 xanım sultan ailələriylə birlikdə doğulduqları Arnavutköy sarayına köçürüldülər və ömürlərinin sonunadək burada yaşadılar.
1899-cu ildə ərinin vəfatıyla dul qalan Səniyə xanımın bu nigahdan övladı olmadı və bir daha evlənmədi. 1913-cü ildə vəfat etdi və cənazəsi Yəhya Əfəndi türbəsi yaxınlığındakı məzarlığa dəfn olundu.
Xoren Abramyan
Xoren Babkeni Abramyan — SSRİ və Ermənistan teatr və kino aktyoru, rejissor, SSRİ xalq artisti (1980). SSRİ Dövlət mükafatına layiq görülmüşdür (1981).
Həyatı
Xoren Abramyan 1 aprel 1930-cu ildə İrəvanda anadan olmuşdur. 1951-ci ildə İrəvan Dövlət Teatr və Kino İnstitutunu bitirmiş və Qabriel Sundukyan adına Ermənistan Milli Teatrının səhnəsində oynamağa başlamışdır (1980–1985-ci illərdə, 1988-ci ildən baş rejissor). 1985–1988-ci illərdə Askanaz Mravyan adına Leninakan teatrının baş rejissoru işləmişdir. Xoren Abramyan kinoda debütünü 1949-cu ildə "Ararat vadisinin qızı" filmində etmişdir. O, "Dağ gölünün sirri" (1954), "Boy" (1957), "İlk sevgi mahnısı" (1958,), "Ana ürəyi" (1958), "Saroyan qardaşları" (1968), "Doğum" (1978), "Çox yaşa" (1980) filmlərində rol almışdır.
Əbuzər İbrahimi Türkman
Əbuzər İbrahimi Türkman (1347 hicri şəmsi, Tehran) 2014 cü ilin yanvarından Mədəniyyət və İslami Əlaqələr Təşkilatının sədridir.
Onun həm hövzə (dini) və həm universitetdən hüquq üzrə təhsili vardır. Doktorluq dərəcəsini Müfid universitetindən almışdır. 1375 hicri şəmsi ilindən Mədəniyyət və İslami Əlaqələr Təşkilatında çalışır.
İbrahimi 2014 cü ilin yanvarından mədəniyyət və irşad naziri Əli Cənnətinin əmri ilə Mədəniyyət və İslami Əlaqələr Təşkilatının sədri vəzifəsinə təyin olunmuşdur.
Çalışdığı vəzifələr
Onun çalışdığı vəzifələrdən biri Ali Dini Rəhbərin universitetlər üzrə nümayəndəsi (1373), İran İslam Respublikasının Ankarada Mədəniyyət nümayəndəsi(1375–1376), Beynəlxalq Mədəniyyət jurnalının idarə heyətinin üzvü, Mədəniyyət və İslami Əlaqələr Təşkilatının Asiya və okeaniya ölkələri bölməsinin müavini, Mədəniyyət və İslami Əlaqələr Təşkilatının Asiya və Okeaniya ölkələri bölməsinin direktoru, Rusiyada İran Mədəniyyət Mərkəzinin sədri (2008 mart −2013 sentyabr)
O, 1387 və 1389 cu günəş illərində nümunəvi mədəniyyət mərkəzi sədri seçilmişdir.
Əsərləri
Onun əsərlərindən Quran lətifələri, üç şəhərin hekayələri –Böyük Xorasanın şəhərləri və şəxsiyyətləri barədə, alimlərin dastanları rus dilində əlhüda nəşriyyatı 2003, Rusiya Federasiyası 1391 Əmir Kəbir nəşriyyatı, Rusiya camaatının adət ənənələri 1391 əlhüda nəşriyyatı, Tolstoyun ayaqqabıları ilə yol getmək Elm və Mədəniyyət nəşriyyatı 1392, müasir Rusiya siyasi partiyaları Sülh Akademiyası nəşriyyatı 1392 və hal hazırda çapda olan Rusiyada islam və müsəlmanlar kitablarına işarə etmək olar.
Yüzdən çox elmi məqalələri fars, ingilis, rus, türkmən və türkiyə türkcəsində daxili və xarici mətbuatda çap olunmuşdur.
Cozef Kittincer
thumb|"Excelsior" layihəsi üzrə 3-cü tullanış Cozef Uilyam Kittincer II — "Manhigh" və "Excelsior" layihələrində iştirakı ilə tanınan ABŞ Hərbi Hava Qüvvələri zabiti. Vyetnam müharibəsi zamanı o, vurularaq əsir düşmüş və 11 ay əsirlikdə qalmışdır.
Həyatı
Florida ştatının Tampa şəhərində anadan olub. 1949-cu ilin martında o, ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinə qatılır və pilot hazırlığı məktəbinə göndərilir. 1950-ci ilin martında təlimi başa vurduqdan sonra pilot adını və kiçik leytenant rütbəsini qazandı. Daha sonra 86-cı qırıcı-bombardmançı qrupun tərkibində AlmaniyadakıRamştayn Hava Bazasında xidmət etmişdir. 1953-cü ildə Nyu-Meksikodakı Holloman Hərbi Hava Qüvvələri bazasına köçürülmüş, burada hava təhlükəsizliyi zabiti olaraq sağ qalma və katapulta metodları üzrə təlimatçı kimi xidmət etmişdir.
"Ekselsior" layihəsi
Layihənin adı latın dilindən "yüksək" mənasını verən "excelsior" sözündən gəlir. Layihə böyük hündürlükdən paraşütlə tullanmanı tədqiq etmək üçün planlaşdırılmış və stratostatlardan həyata keçirilməli olan cəmi üç tullanış nəzərdə tutulmuşdu. O zaman kapitan Kittincer Rayt-Patterson Hərbi Hava Qüvvələri bazasındakı Aerotibbi Laboratoriyaya təhkim edilmişdi. İlk tullanış 16 noyabr 1959-cu ildə 23300 metr hündürlükdən edildi. Texniki xəta səbəbindən sabitləşdirici paraşüt açılmadı və Kittincer hava burulğanına düşərək bədəni dəqiqədə 120 dövrə sürətlə fırlanmağa başladı. Yüklənmənin 22g-yə qədər artması səbəbindən Cozef huşunu itirdi. Paraşüt avtomatik paraşüt açma qurğusu vasitəsilə açıldı və o yerə sağ-salamat enə bildi. Dekabrın 11-də o bu dəfə 22760 metr hündürlükdən tullandı və buna görə "Leo Stivens paraşüt medalı" ilə edildi.
1960-cı il avqustun 16-da Ekselsior layihəsi çərçivəsində 31300 metr hündürlükdən sonuncu tullanış baş tutdu. Sabitləşdirmə üçün əyləc paraşütünü açan Cozef Kittincer 5500 metr hündürlükdə əsas paraşütü açana qədər 4 dəqiqə 36 saniyə ərzində saatda 988 km (və ya saniyədə 274 m) sürətə çatmışdı. Sağ əlcəyin hermetikliyi pozulmuşdu. Bu tullanışda bir neçə rekord qeydə alındı: stratostatdan ən yüksək tullanış, ən yüksək paraşütlə tullanma, əyləc paraşütü ilə ən uzun düşüş və tullanış zamanı əldə edilən ən yüksək sürət. Bütün bu qeydlər ABŞ Hərbi Hava Qüvvələri tərəfindən qeydə alınıb, lakin FAI tullanış zamanı sabitləşdirici paraşütdən istifadə edildiyinə görə bu rekordları tanımır.
"Stargeyzer" layihəsi
Holloman aviabazasına qayıdan Kittincer 1962-ci il dekabrın 13–14-də "Stargeyzer" layihəsində iştirak etdi. O və astronom Uilyam K. Uayt stratostatla 19050 metr hündürlüyə qalxaraq burada 15 saatdan çox astronomik müşahidələr apardılar.
Sonrakı xidməti
Kittincer daha sonra Vyetnamda xidmət etdi və 483 uçuş yerinə yetirdi. ƏvvəlcəDouglas A-26 Invader və modifikasiya olunmuş On Mark Engineering B-26K Counter-Invader ilə uçurdu, sonradan isə McDonnell Douglas F-4 Phantom II- yə keçdi və 555-ci taktiki qırıcı eskadronun komandiri oldu. O, həm də 432-ci taktiki kəşfiyyat aviaqrupunun komandiri idi.
Kittincer 1972-ci il mayın 11-də Uilyam C. Reyçlə birlikdə F-4D ilə Şimali Vyetnamın Tay Nquyen kəndinin şimal-qərbindən uçarkən vuruldu Fantom MiQ-21 təyyarəsi tərəfindən vuruldu və katapultasiyadan sonra Kittincer və Reyç ələ keçirilərək Hanoy Hilton həbsxanasına yerləşdirildi. Onlar 11 ay orada qaldılar. Kittincer əsirlikdə olarkən işgəncələrə məruz qalırdı.
Florida ştatının Orlando şəhərində yaşayırdı. O, Red Bull Stratos layihəsinin həyata keçirilməsində köməklik göstərmişdir.
Ermənistan–Suriya münasibətləri
Suriya—Ermənistan münasibətləri — Suriya və Ermənistan arasında iki tərəfli diplomatik münasibətlər. Hər iki ölkə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının üzvüdür. Diplomatik münasibətlər 1992-ci ildə qurulmuşdur. Ermənistanın Şamda səfirliyi və Hələbdə isə konsulluğu var. 1997-ci ildə isə Suriya İrəvanda səfirlik açmışdır.
Tarix
Ermənistanla Suriya arasındakı münasibətlər uzun bir tarixə malikdir. VII əsrdə Kilikiya Ermənistanı Bizans və Ərəb xilafəti arasında sülh pozulana qədər müstəqilliyini qoruyur. II Yustinianın ərəblərlə müharibəni başladıqdan sonra Kilikiyadakı Slavyan köçkünlər onların tərəfinə keçir və nəticədə Kilikya Ermənistanı asanlıqla işğal edilir. Daha sonra hər iki tərəf də bu bölgəyə yürüşlər təşkil edir.
705-ci ildə Ermənistanın İşxanı Bizans imperatoruna kömək istəyi ilə müraciət edir. Bizanslılar İşxanı dəstəkləyir, ancaq məğlub olurlar. Bu hərəkətlərdən xəbər tutan Xəlifə nüfuzlu erməni feodallarını məhv etmək əmrini verir.
Ərəblərin fəth edilmiş torpaqların sakinləri ilə əlaqələrini yaxşılaşdırması lazım idi. Buna görə 705-ci ildə xəlifə Vəlid ermənilərin görüşünə getdi, erməni vilayətlərinin valisini əvəz etdi.
Suriya erməniləri
1915-ci ildə yüz minlərlə erməni Osmanlı dövlətinə qarşı sərgilədiyi münasibətdən dolayı Deyr əz-Zor vilayətinə sürgün edilir. Sürgün samanı köçürülənlər Suriyanın müxtəlif şəhərlərinə yerləşirlər. Ən böyük icma Hələbdə kök salır. Onlar Hələbdə hətta mədəniyyət mərkəzlərinidə qurmağa müvəffəq olmuşlar.
Ermənistan Diaspor Nazirliyinin məlumatına görə, Suriyada vətəndaş müharibəsi başlamazdan əvvəl Suriyada təxminən 100 min erməni yaşayırdı ki, bunlardan da 60 mini Hələbdə, 8 mini Əl-Qamışlıda, 6-7 mini Şamda cəmlənmişdi. Şam, Hələb, Latakiya kimi şəhərlərdə erməni kilsələri, məktəbləri, mədəniyyət mərkəzləri var idi. Bu icma bütün erməni diasporunda ən mütəşəkkili hesab olunurdu.
Vətəndaş müharibəsinin başlaması ilə Suriyadan Ermənistana on minlərlə erməni qaçqın gəlir. Ərəb respublikasının Kürd hissəsində, Əl-Qamışlı şəhərində icma olduqca azalır. Bununla belə yenə də azda olsa qalır. Kürd özünümüdafiə qüvvələri ilə əməkdaşlıq edən erməni milisləri tərəfindən idarə olunan bəzi məhəllələr qalmaqdadır. Bəzi mənbələr Suriyadan gələn ermənilərin Azərbaycanın işğal olunmuş Dağlıq Qarabağ ərazisinə köçürülməsi barədə məlumatlar verir.
Ermənistan rəhbərliyinə görə20 mindən çox erməni hələ də Suriya Ərəb Respublikasında qalır. Dövlət hamısını qəbul etməyə hazır olduğunu bəyan edir.
Tripteris
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Növləri
[[SS 2 (*
Bağdadın işğalı (1534)
Bağdadın işğalı (1534) — 1532-ci ildən yenidən alovlanan və 1555-ci ildə Amasya sülh müqaviləsi ilə bitən Osmanlı-Səfəvi müharibəsi zamanı Bağdadın Osmanlı ordusu tərəfindən ələ keçirilməsi nəzərdə tutulur.
Arxa plan
1524-cü ildə Şah İsmayılın ölümündən sonra onun yerinə 10 yaşlı oğlu Təhmasib şah olmuşdu. Şahın azyaşlı olması nəticəsində taxt-tac uğrunda Qızılbaş əmirləri arasında aramsız mübarizə gedirdi. Bu daxili şəkişmələr Səfəvi dövləti ni və ordusunu zəiflətmiş və nəticədə qonşu Osmanlı imperiyas ının sultanı Süleyman bundan yararlanmağa çalışmışdı. Bu iki dövlət arasında hüquqi baxımdan 1514-cü ildən - Sultan Səlim lə Şah İsmayıl ın hakimiyyəti illərindən müharibə mövcud olsa da, 1516-cı ildən faktiki 1534-cü ilə qədər keçən 18 ilərzində hərbi toqquşma yaşanmamışdı.
Şəhərin itirilməsi
Bağdad şəhəri Osmanlı ordusu tərəfindən müqavimətsiz ələ keçirilmişdir. Osmanlı ordusu şəhərə yaxınlaşarkən Səfəvi canişini şəhəri boşaldaraq geri çəkilmişdi. Bağdadın ələ keçirilməsi böyük uğut hesab edilirdi. Beləki şəhərin ələ keçirilməsi ilə Dəclə və Fərat çayları və onlar vasitəsiylə həyatakeçirilən daxili və xarici ticarət Osmanlı suverenliyi altına keçmişdi. Bağdadın Səfəvilər prizmasından itirilməsini 1546-cı ildə Bəsrənin itirilməsi izlədi. Bəsrənin itirilməsi ilə Osmanlı hakimiyyəti cənubi Mesopotamiyanın işğalını da başa çatdırmış, Dəclə və Fərat çaylarının İran körfəzinə töküldüyü ərazini ələ keçirmiş oldu. Artıq Osmanlı imperiyası İran körfəzində ticarət edə bilmə imkanına malik idi.
Bağdad ələ keçirildikdən sonra Sultan Süleyman da daxil olmaqla, Osmanlı ordusu qışı orada keçirdi və sünni-şiə məzhəblərinin müqəddəs yerlərini, suvarma sistemlərini təmir etdirdi. Sultan Bağdad da güclü qarnizon buraxaraq, növbəti il İstanbula geri döndü. Hər zaman Bağdad a xüsusi önəm verən və oradakı qüvvələrini daim yeniləyən Osmanlı dövləti 1623-cü ilə qədər şəhəri öz hakimiyyəti altında saxladı. 1623-cü ildə I Abbas tərəfindən geri qaytarılan şəhər onun sələfi zamanı yenidən Osmanlılar tərəfindən ələ keçirildi.
Ədirnə sülh müqaviləsi (1829)
thumb|275px|[[Rusiya-Osmanlı müharibəsi (1828-1829)|Rusiya-Osmanlı müharibəsində qazanılan qələbə münasibəti ilə Moskvada ucaldılmış Moskva Triumfal Darvazası]] thumb|275px|Ədirnə müqaviləsindən sonra ərazi dəyişiklikləri.
Arxa plan
Rusiya Osmanlı sultanı II Mahmud un Navarin dəniz döyüşü ndə Osmanlı donanmasının yandırılması ilə nəticələnən hadisələrə görə müharibə təzminatı istəməsindən sonra ona müharibə elan etdi. II Mahmud bu arada Yeniçəri Ocağını ləğv etmiş, yerinə Asakir-i Mansure-i Muhammediye adlı yeni hərbi təşkilat qurmuşdu. Təşkilatlanmasını hələ tamamlaya bilməmiş olan bu ordu rus qüvvələri qarşısında güc göstərə bilmədi. Valaxiya və Moldaviya nı işğal edən ruslar Dunay a qədər endilər. Balkan ları aşan Rusiya qərbdə Ədirnə, şərqdə isə Ərzurum a qədər irəlilədi.
Müqavilə
10 (22) avqust 1829-cu ildə Osmanlı sultanı II Mahmud Rusiya tərəfinin şərtləri əsasında təcili danışıqlara başlamaq haqqında qərar qəbul etdi. Rusiya tərəfi ilkin sülh şərtlərinə əlavə olaraq Qarsın, Axaltsixin və Axalkalakinin də Rusiyaya güzəştə gedilməsini tələb etdi. Sülh danışıqları gərgin və mürəkkəb bir şəraitdə iki mərhələdə — 1829-cu il 30 avqust-3 sentyabr və 12–14 sentyabr tarixlərdə aparılmışdır.
Kiçik Qaynarca müqaviləsi ndən sonra imzalanmış şərtləri ən ağır müqavilələrdən biri olan Ədirnə müqaviləsi ilə Osmanlı dövləti Yunanıstanın qurulmasını qəbul etdi. Bu müqaviləni Rusiya tərəfindən Aleksey Fyodoroviç Orlov və Dunay knyazlığında müvəqqəti rus idarəçiliyinin başçısı Fyodor Petroviç Palen, Osmanlı tərəfindən Osmanlı imperiyası nın baş maliyyə qoruyucusu (dəftərdarı) Mehmet Sadıq əfəndi və Anadolu ordusunun şəriət hüququ üzrə ali hərbi hakimi Abdulqədir bəy arasında imzalanmışdır. Bu müqavilə 16 maddədən, Rusiyanın Moldaviya və Valaxiyada ustünlünün tanınmasına dair aktdan və təzminat haqqında izahedici aktdan ibarət idi.
Gələcək sülhün əsas şərtləri Rusiya tərəfindən Osmanlı sultanına 14 (26) aprel 1828-ci ildə müharibənin elan edilməsi ilə eyni vaxtda göndərilmişdir. Bu şərtlərə aşağıdakılar daxil idi:
Bunlarla yanaşı, Osmanlı imperiyası Gürcüstanı ilhaq etməsini (İmeretiya, Minqreliya və Quriya ilə birlikdə) və Türkmənçay sülhü ilə Naxçıvan və İrəvan ı özünə birləşdirməsini rəsmən tanıdı.
Şirvanda 2010-cu il Azərbaycan parlament seçkiləri
Əvvəlki seçkilər
2010-cu il parlament seçkiləri Şirvan şəhəri üzrə 1 seçki dairəsində keçirilmişdir. Seçilmiş 1 deputat bitərəf olmuşdur.
Ümumi nəticələr
Ölkə üzrə seçkilərdə iştirak edən AXCP-Müsavat, İnsan Naminə, İslahat və Demokratiya seçki blokları bu seçki dairəsi üzrə namizəd göstərməmişdir.
NGC 3981
NGC 3981, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Kasa bürcü istiqamətində yerləşir. SBbc tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Valdis Pelş
Valdis Eyjenoviç (Yevqenyeviç) Pelş  — latış əsilli sovet və Rusiya televiziya aparıcısı, teleprodüser, televiziya rejissoru, aktyor və musiqiçi.
Həyatı
O, Moskva Dövlət Universitetinin Fəlsəfə fakültəsini bitirmişdir, qısa müddət SSRİ Elm Tarixi və Texnologiya İnstitutunda kiçik elmi işçi çalışmışdır.
Kiçikçəkməcə gölü
Kiçikçəkməcə gölü ― Türkiyənin şimal-qərbində, İstanbul ilinin Avropa hissəsindəki Kiçikçəkməcə, Əsənyurd və Avcılar ilçələri arasında yerləşən laqun.
Yeri və xüsusiyyətləri
left|thumb|Qışda göldən görüntü. İstanbul şəhər mərkəzinin 15 km qərbində yerləşən göl Mərmərə dənizindən qum barı vasitəsi ilə ayrılmış dayaz su hövzəsi olaraq yaranmışdır. Şərqdəki dar bir kanal bu qum sahəsini kəsir və göldəki artıq suyun Mərmərə dənizinə boşaldılması üçün çıxış yaradır. Bununla birlikdə dənizin təlatümlü olduğu və ya quraqlıq səbəbindən gölün suyunun səviyyəsinin çox aşağı düşdüyü hallarda dəniz suyu gölə nüfuz edə və bu da gölün duzlu olmasına səbəb ola bilir. Göl şimaldan Nakkaş, Sazlıdere və Eşkinoz çayları ilə qidalanır. Gölün şimaldan cənuba uzunluğu 10 km, maksimum eni isə 6 km-dir. Kiçikçəkməcə gölünün səthi 16 kvadrat kilometr maksimum dərinliyi isə 20 m-dir.
Göl ətrafındakı ərazidə son on ildə baş verən sürətli şəhərsalma və sənayeləşmə fəaliyyətləri səbəbindən əhəmiyyətli dərəcədə çirklənmişdir. Bu səbəbdən gölün guyu hazırda təhlükəsiz içməli su standartlarına uyğun deyil.
Göl hövzəsində müşahidə olunan heyvanlara kiçik qarabatdaq (Microcarbo pygmeus), böyük qarabatdaq ( Phalacrocorax carbo ) və A4iii qrup su quşları daxildir.
Arxeoloji sahə
Göl hövzəsində təxminən 1600 il yaşı olduğu təxmin edilən Batoneya qədim yaşayış yeri tapılmışdır. Göldən və ətrafından çıxarılan bu cür arxeoloji tapıntılar İstanbulun tarixi xronologiyasına işıq tutur.
Tapıntılara erkən əkinçilik fəaliyyətini göstərən daş alətlər, neolit və dəmir (e.ə. 8000 - 1000) dövrlərinə aid saxsı qablar, yunan dövrünə aid amfora parçaları (e.ə. IV əsr), göl sahilindəki divar qalıqları, sütun kapitelləri və Roma dövrünə aid əsərlər daxildir. Göldə və göl sahilində gəmi lövbərləri də tapılmışdır. 2011-ci ildə ərazidə 14 m genişliyində və 7 m dərinliyində sistern aşkarlandı. Sistern İmperator Konstantin və dövrün məşhur din xadimlərinin imzalarını daşıyan kərpic ilə inşa edilmişdir. 2012-ci ildə burada iki yeraltı su tuneli tapılmış və speleloqlar tərəfindən araşdırılmışdır. Bu tunellər qismən Roma dövründə və Son Roma dövründə tikilmişdir. Su tunellərindən biri sisternlə birləşdirilsə də, digəri bu gün də istifadə olunan bulaqa aparır. Qədim yaşayış yerindəki bir mayak, liman və körpü kimi bir quruluşlar ərazidə bir vaxtlar liman şəhərinin mövcud olduğunu ortaya qoyur.
2007 və 2009-cu illər arasında aparılan qazıntı və araşdırmaların nəticələrinə görə Batoneya genişmiqyaslı zəlzələ nəticəsində məhv olmuş və daha sonra tərk edilmişdir.
Batoneyadakı 70 tarixi qəbirdən birindən çıxarılan insan kəllə sümüyünün antropoloji araşdırması min illər əvvəl beyin əməliyyatına cəhd edildiyini ortaya çıxarmışdır. thumb|Uniçek su idman festivalı
İdman
2012-ci ildən bu yana Kiçikçəkməcə bələdiyyəsi universitet tələbələri üçün hər il su idmanı festivalı olan "Uniçek" keçirir.
Şri-Lankada vətəndaş müharibəsi
Şri-Lanka vətəndaş müharibəsi — Şri-Lanka mərkəzi hökuməti ilə Tamil pələngləri hərbiləşdirilmiş hərəkat arasında baş vermiş müharibə. Hərbi əməliyyatlar 1983 - 2009-cu illərdə baş vermişdir. Müharibə 80 min insanın ölümünə səbəb olmuşdur.
Müharibə öncəsi
1948-ci ildə Şri-Lankanın Böyük Britaniyadan müstəqillik əldə etməsindən sonra ölkənin siyasi həyatında Sinhallar üstün mövqe qazanmağa başlamışdılar. Bu ərəfədə isə tamillərin asimilyasiyası başlamışdı. Bu iki etnik qrup arasında narazılıqlar 1977-ci ildə Şri-Lankada kütləvi davalara səbəb olmuşdur. 1976-cı ildən «Tamil İlam azadlıq pələngləri» artıq təşkil olunmuşdu. Onlar Tamillərin müstəqilliyinə can atırdılar.
Cafna kitabxanasının yandırılması və kütləvi qətlyamlarda sinhal polislərin iştirakı tamillər arasında dərin ikrah hissi yaratmışdı.
1983-cü ilin iyulunda Tamil pələnləri Cafna şəhərində patrullara hücum təşkil etmişdir. Bu isə Sinhallar arasında adekvat münasibəti doğurmuş və tamil qətliyamlarına yol açmışdır. Bu hadisələr tarixə Qara iyul kimi daxil olmuşdur. Bundan sonra dövlət hərbi vəziyyət elan etmişdir. Daha sonra adada vətəndaş müharibəsi başlamışdır.
Dövrləri
Müharibə aşağıdakı dövrlərə bölünür:
Qara iyul
Birinci ilam müharibəsi (1983—1987): vətəndaş müharibəsinin ilkin dövrü hesab edilir.
Hind internensiyası (1987—1990): müharibəyə Hindistanın müdaxiləsi. 1987-ci ilin yayında adaya Hindistan ordusu daxil olur. Onlar burada sülhməramlı misiyasını yerinə yetirməli idilər. Sonradan isə onların Tamillərə qarşı müharibəyə qarışdığı müəyyən edilir. Çoxlu sayda itki verməsi səbəbindən Hindistan kontingenti 1990-cı ilin yayında adanı tərk etmişdir.
İkinci İlam müharibəsi (1990—1994): vətədaş müharibəsinin yenidən alovlanması. Müharibə terror aktları ilə müşahidə edilmişdir. Tamillərin bu addımları nəticəsində Şri-Lankanın prezidenti Ranasinqxe Premadasa öldürülmüşdür.
Üçümcü İlam müharibəsi (1995—2002): qısa müddətdən sonra alovlanan növbəti mərhələ. Hökumət qüvvələri genişmiqyaslı hərbi əməliyyatlara başlamış, ancaq kiçik uğurlara nail olmuşdur.
Barışıq (2002—2006). 2002-ci ildə Norveçin bilavastə iştirakı ilə tərəflər arasında barışıq elan edilmişdir. Bundan sonra münaqişənin həlli istiqamətində danışıqlar başlamışdır.
Dördüncü İlam müharibəsi (2006—2009?). 2006-cı ilin aprelində Tamil pələngləritərəfindən təşmil edilən terror aktından sonra əməliyyatlar yenidən başlamışdır.
«Pələnglərin» məğlubiyyəti
2 yanvar 2009-cu ildə hökumət qüvvələri iki aylıq ağır döyüşlərdən sonra «Tamillərin paytaxtı» olan Kilinoççi şəhərini tuturlar. Artıq 14 yanvar tarixində Şri-lankla ordusu bütün Cafna yarımadasını öz nəzarətinə ala bilmişdir. .
25 yanvar 2009-cu ildə isə hərbiçilər Tamil pələnglərinin "son qalası" olan Mullaittivunu ələ keçirə bilirlər.
2009-cu ilin aprelində «pələnglər» Pittukudiyurupu şəhərində çoxlu sayda itki vermişlər.
16 may 2009-cu ildə Şri-Lanka prezidenti Tamil pələngləri üzərində tam qələbəni elan etmişdir. «Tamil pələngləri» təşkilatının rəhbəri məğlubiyyəti qəbul etmiş və barışıq elan etmişdir.
18 may 2009-cu ildə «Tamil İlam Azadlıq pələngləri» təkilatının rəhbəri Velupillai Prabxakaran mühasirəni yarmaq cəhdi zamanı öldürülmüşdür. Onun 200 nəfərlik dəstəsi ölkənin şimal-şərqindəki cəngəlliklərdə mühasirəyə alınmışdır. Onun cəsədi sanitar maşınında aşkar edilmişdir.
Bir müddət isə Velupillai Prabxakaranın böyük oğlu öldürülmüşdür. Xüsusi təyinatlılar tərəfindən bu təşkilatın digər yüksək çinli üzvləridə aradan götürülmüşdür. .
İtkilər
Son hərbi əməliyyatlar zamanı tamillər tərəfindən 6.5 min insan ölmüş və 200 min insan qaçqın vəziyyətinə düşmüşdür. Hökumət qüvvələri əməliyatlar zamanı 6200 itki vermiş və 30 min insan yaralanmışdır.
Xalq yazıçısı
Muxtar dövlətlər
Triptilion
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Fəridə xanım Sultan
Fəridə xanım Sultan — Osmanlı sülaləsinin üzvü, Osmanlı xanım sultanı.
Həyatı
Ancaq 1867-ci ildə Misir xədivi İsmayıl Paşa nın anası Hoşyar Qadınəfəndi nin İstanbul ziyarəti əsnasında bu saray da xanım sultanların əlindən alındı və Fəridə xanım bacısının ailəsiylə birlikdə keçmiş məclis üzvü Rüfət Paşanın köşkündə məskunlaşdı. Ertəsi il 1868-ci ildə Mahmud Nədim Paşayla evləndirildi və bu nigahdan bir oğlu dünyaya gəldi. Buna baxmayaraq qısa zaman sonra bu 2 xanım sultan ailələriylə birlikdə doğulduqları Arnavutköy sarayına köçürüldülər və ömürlərinin sonunadək burada yaşadılar.
1904-cü ildə ərinin ölümüylə dul qalan Fəridə xanım Sultan 1920-ci ilin dekabrında vəfat etdi və cənazəsi Yəhya Əfəndi türbəsi yaxınlığındakı məzarlığa bacısının yanına dəfn olundu.
NGC 5163
NGC 5163, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Böyük Ayı bürcü istiqamətində yerləşir. E4 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Anar Tağıyev (dövlət xadimi)
Anar Aqil oğlu Tağıyev — Yevlax Şəhər İcra Hakimiyyətinin başçısı (2019).
Həyatı
Anar Tağıyev 25 mart 1981-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1997-ci ildə Bakı şəhəri 1 saylı orta məktəbini, 2001-ci ildə Bakı Dövlət Universitetini, 2005-ci ildə isə Moskva Dövlət Vilayət Universitetini bitirmişdir.
Təhsil aldığı müddətdə 1999-cu ildən 2002-ci ilədək "Eurostyle" şirkətində ümumi işlər üzrə hüquqşünas, 2006-cı ildə H. Əliyev adına Bakı Dərin Özüllər zavodunun Birgə layihələr şöbəsində mühəndis vəzifəsində çalışmışdır.
2006–2008-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman Nazirliyinin Gənclərlə iş şöbəsinin Gənclər Təşkilatları ilə iş sektorunda məsləhətçi vəzifəsində işləmişdir. 2008–2010-cu illərdə Nəsimi rayon İcra Hakimiyyətinin "İctimai təşkilatlar və siyasi partiyalarla iş" şöbəsinin, 2010–2011-ci ilədək isə "Ərazi idarəetmə və yerli özünü idraəetmə oraqanları ilə iş" şöbəsinin müdiri vəzifələrinə təyin olunmuşdur. 2011–2019-cu illərdə isə Nəsimi rayon İcra Hakimiyyəti Başçısının müavini vəzifəsində çalışmışdır.
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 31 oktyabr 2019-cu il tarixli Sərəncamı ilə Yevlax Şəhər İcra Hakimiyyətinin başçısı təyin edilib.
Ailəsi
Ailəlidir, 3 övladı var.
Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətinin başçısı Eldar Əzizovun kürəkənidir.
Paltau çayı
Paltau çayı — Bostanlık rayonundan axan dağlıq çaydır (saydır ). Özbəkistan Respublikasının Daşkənd vilayətində yerləşən çaydır. Çatkalanın sağ qolunu əmələ gətirir. Yazın sonunda və başlanğıcda Çarvak su anbarına tökülür. Paltau çayının sahilində olan Obi-Raxmat mağarası arxeoloji tapıntıları ilə məşhurdur. Çayın sağ sahilində yerləşmişdir.
Təsviri
Çayın mənbələri Kokyusk dağ silsiləsinin qollarında yerləşmişdir. Çayın mənbəyi bilavasitə dövlət sərhədinə (Qırğızıstanla) yaxındır. Axının əsas istiqaməti cənub-qərb istiqamətindədir. Paltau çayının yuxarı axını ilə Çatkala iki kilometrlik avtomobil körpüsü salınmışdır. Obi-Raxmat mağarası yaxınlıqda yerləşmişdir. Paltau çayı dərəsinin yamaclarında qəsəbə yerləşir. Sakinləri təbii təsərrüfatla məşğul olurlar. Paltau çayına mövsümi çaylar tökülür.
Dərənin yamaclarında qarışıq meşə yerləşir. Tozağacı ağaclıqları, meyvə-giləmeyvə ağacları, müxtəlif güllər və dərman otları xalça kimi örtük əmələ gətirir. Paltau və onun axınlarının yerləşdiyi vadidə yayda çoxlu göbələk növünə rast gəlmək olar.
Suyun ən yüksək səviyyəsi aprel-may ayında müşahidə olunur. Yastı gil alt və orta hissədə Paltau vadisini örtür. Təxminən mənbədən 4 kilometrdə çay sərt əyriliyi çevrilir. Burada qayaların arasında şəlalə yerləşir.
Qayalarda XX əsrin 30-40-cı illərinin geoloji-kəşfiyyat mədən dəhlizləri qurulmuşdur. Flüorititin yayıldığı yataqlar burada yerləşir. Çox nadir minerallardan hesab olunur.
Obi-Raxmat mağarası
Obi-Raxmat mağarası Paltau çayının vadisində 1962-ci ildə aşkar olunmuşdur. Çarvak su anbarının tikintisindən əvvəl arxeoloji qazıntılar zamanı aşkar olunmuşdur. Tapıntının güman edilən yaşı ən azı 50 min ildir. Göstərilmiş vəziyyətdə abidənin aşkar edilməsi vaxtı 500 daş aləti tapılmışdır.
Turizm
Hal-hazırda Paltau vadisinə giriş yalnız dövlət sərhədinə yaxınlığa görə xüsusi icazələr üzrə mümkündür.
Sovet vaxtında Paltau çayı vasitəsilə Koksa, Kulosya, Xarquş, İrqaylık çaylarına marşrutlar təşkil olunurudu. Kulosi vadisinə marşrut onlardan ən sadəsidir.
Çayın yuxarılarında yerləşən Kunqurbuka və Desyati aşırımları turistlərin diqqətini cəlb edir. Bu aşırımlar Çatkalanın başqa axınlarına aparan yolu əmələ gətirir.
Elektron mikroskopiya
Elektron mikroskopiya — Yüksək dərəcəli böyüdücü mikroskoplar nanotexnologiyada geniş istifadə olunurlar. Burada bir qayda olaraq elektron mikroskopiyasından istifadə olunur ki, bu da sürətləndirilmiş elektron dəstəsinin tətbiqinə əsaslanır. Bu məqsədlər üçün zond mikroskoplarının müxtəlif variantları yaradılmışdır. Öz növbəsində elektron mikroskopiyasında iki əsas istiqamət vardır:
İşıqlandırıcı elektron mikroskopiyası
Nazik plyonkadan ibarət obyekt vakuumda (10−6 mm c.süt.) enerjisi 50–200 keV (kiloelektrovolt) olan sürətləndirilmiş elektron dəstəsilə işıqlandırılır. Plyonkadan (obyektdən) keçən və onun atomları tərəfindən müəyyən bucaq altında kənara çıxarılan elektron dəstəsi (elektron şüası) maqnit linzalarının üzərinə düşür və fotoplyonka üzərində daxili quruluşun tam işıqlı təsviri formalaşır. Bu da imkan verir ki, tədqiq olunan obyektin kristallik quruluşa malik olub olmaması haqqında dəqiq nəticə çıxardaq.
Skanirə edən elektron mikroskopiyası
Bu üsul əsasən səthdə yerləşmiş nanohissəcikləri tədqiq etmək üçündür. Burada elektron şüaları maqnit linzaları ilə ölçüsü 1–10 nm olan nazik zonda sıxılıb keçirilir ki, oda ardıcıl nöqtədən nöqtəyə obyekt üzrə yerini dəyişir, yəni onu skanirə edir. Elektronların obyektlə qarşılıqlı təsirindən bir neçə tip şüalanma baş verir:
Qeyd edilən şüalanma növlərinin hər biri elektrik siqnalı şəklində reqistrasiya oluna bilərlər.
Həmzət Çadasa
Həmzət Tsadasa (avar. ХӀамзат ЦӀадаса; ) — Avar Sovet şairi və dramaturqu, tərcüməçisi, dövlət xadimi. Dağıstan MSSR-in xalq şairi (1934). İkinci dərəcəli Stalin mükafatı laureatı (1951). Rəsul Həmzətov və Hacı Həmzətovun atası.
Həyatı
Mədrəsədə təhsilini alıb. Üç il doğulduğu Tsada kəndində imam və hakim olur. Sonradan bu titullardan imtina edir. Bir müddət dəmir yolunda çalışır. 1908–1917-ci illərdə əkinçiliklə (taxılçılıq) məşğul olur. 1917–1919-cu illərdə Həmzət Tsadasa Xunzax Şəriət Məhkəməsinin üzvü olur. 1921–1922-ci illərdə ilk şeirlərini çap etdirdiyi "Qırmızı Dağlar" qəzetinin redaktoru vəzifəsində çalışır.
1923–1925-ci illərdə inqilabi şəriət məhkəməsinin sədri olur. 1925–1932-ci illərdə Xunzax Rayon İcraiyyə Komitəsində katib işləyir. 1932–1933-cü illərdə "Qoreç" bölgə qəzeti redaksiyasının katibi vəzifəsində çalışır. 1925-ci ildən Həmzət Tsadasa, Xunzax Rayon İşçi Xalq Deputatları Şurasının daimi deputatı idi. 1934-cü ildən SSRİ Birliyinin üzvüdür. Sovet İttifaqı Yazıçılarının I Qurultayında iştirak edən nümayəndə heyətinin üzvü olur. 1934-cü ildə Dağıstan Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin üzvü seçilir. 1950-ci ildən 3-cü çağırış SSRİ Ali Sovetinin deputatı, eyni zamanda ikinci dəfə Dağıstan MSSR Ali Sovetinin deputatı seçilmişdir.
Həmzət Tsadasa 11 iyun 1951-ci ildə Mahaçqalada vəfat edir. Şəhərin mərkəzində dəfn edilir (Rəsul Həmzətov prospekti).
Yaradıcılığı
Yaradıcılıq karyerasının başlanğıcı 1891-ci ilə təsadüf edir ki, onun məhz ilk şeiri "Əlibəyin iti" şeiridir. İctimai ittiham xarakterli əsərlər yaratdı, şeirləri, zarafatları müxtəlif adət normalarına, mollalara, varlılara, qarşı yönəlmişdi.
Oktyabr inqilabından sonra Həmzət Çadasa zəhmətkeş dağlıların yeni həyatının carısı kimi çıxış etdi ("Oktyabr", "8 Martda Yaşlı Qadının Sözü", "Köhnə və Yeni", "Stalin", "İntiqam", "Dağ","Zirvələr" və s.). İlk şeirlər toplusu "Adatların süpürgəsi" 1934-cü ildə nəşr olundu. Elə həmin il "zəhmətkeş dağlıların geniş kütləsi tərəfindən sevilən ən yaşlı şair olaraq" Dağıstanın ilk xalq şairi adını aldı.
Həmzət Çadasa, uşaqlar üçün Avar əfsanələrinin, şeirlərinin və nağıllarının ilk müəllifidir. Müharibə illərindəki mahnıları, həmçinin "Vətən uğrunda" vətənpərvər şeirlər toplusu Dağıstanda populyarlıq qazanıb. Həmzət Çadasa "Ayaqqabıçı", "Döyüşdə görüş" və "Kadalavanın evlənməsi" dram və komediyalarının müəllifidir. Şairin yaradıcılığında əhəmiyyətli yeri nağıllar ("Fil və Qarışqa", "Dovşan və Aslan nağılı" ,"Xəyalpərəst Çoban", "Dilim mənim düşmənimdir") tutur. Ömrünün son illərində "Fəlakətlərin sinəsi", "Döyüşdə görüş", "Xəzina" və digər pyesləri, "Yoldaş Stalini 70 yaşı münasibətilə təbrik edirəm", "Həyatım", "Çoban Əfsanəsi" qələmə almışdı. Şairin yaradıcılığı avar folkloru ilə bağlıdır. Çadasa Sergey Puşkinin əsərlərini avar dilinə tərcümə etmişdir.
1967-ci ildə Çada kəndində Həmzət Çadasa muzeyi açılıb.
Filmoqrafiya
Həmzət Çadasanın nağılları əsasında çəkilmiş cizgi filmləri aşağıdakılardır:
Abramtsevo-Kudrino oyma sənəti
Abramtsevo-Kudrino oyma sənəti — XIX əsrin sonlarında Moskva yaxınlığındakı Abramtsevo mülkünün yaxınlığında formalaşmış ağac üzərində oyma sənəti. Sənətkarlığın yaranması Abramtsevo mülkünün rəssamları və ilk növbədə 1882-ci ildə Savva Mamontovun mülkündə olan Xotkovo, Axtırka, Kudrino, Mutovki kəndlərindən olan oyma ustalarının oxuduğu və işlədiyi dülgərlik və oyma emalatxanası təşkil edən Yelena Polenova ilə sıx bağlıdır.
Seminar təşkil edilərkən maarifləndirici fəaliyyətə, tələbələrdə yaradıcı əhval-ruhiyyənin yaradılmasına və saxlanmasına xüsusi diqqət yetirilmişdir. Seminarda oyma vərdişlərini öyrənməklə yanaşı, rəsm və rəngkarlığın əsasları öyrədilmişdir. Abramtsevo Muzey-Qoruğunda dərslər keçirilmiş, əmlakda böyük bir xalq sənəti kolleksiyası toplanmışdır. Seminarın məzunları hədiyyə olaraq öz işlərini təşkil etmək üçün alətlər almışdılar.
1890-cı ildə tələbələrdən biri V. P. Vornoskov doğulduğu Kudrino kəndində öz istehsalatını qurmuş, Abramtsevo emalatxanasının sifarişi ilə işləməyə başlamışdır. Əvvəlcə kiçik olan bu emalatxana gələcək sənətkarlığın əsasını təşkil etmişdir. Kudrino emalatxanasında ornamental oymağın xüsusi üslubu formalaşmış, yastı relyefli oymağın həndəsi oyma ilə uğurlu birləşmələri tapılmış, utilitar əşyalarda oyma dekorasiyanın üzvi istifadəsi prinsipləri müəyyən edilmişdir. İşin ilk illərində peşəkar rəssamlar Vasili Sokolov, Sergey Malyutin və Əl Sənəti Muzeyinin işçiləri xüsusi "Vornoskov" üslubunun hazırlanmasında böyük köməklik göstərmişdilər.
Vornoskovun və onun davamçılarının məhsulları – ritmik çiçək ornamentləri ilə örtülmüş çömçələr, tabutlar, çəlləklər, duzqablar, dekorativ qablar və vazalar ağacın təbii gözəlliyini vurğulamaqla müxtəlif tonlama ilə seçilir. Çiçək ornamenti təkcə oyma kəndli məmulatları və ev dekorasiyası nümunələrinə deyil, həm də köhnə çap kitablarının ornamental ekran qoruyucularına əsaslanır. Kudrino ustalarının ornamentinin inkişafı fərdi elementlərin bütün məhsulu əhatə edən möhkəm dekorativ kompozisiyaların birləşməsindən keçmişdir.
Maya dəyəri
Maya dəyəri — müəssisənin istehsalat-təsərrüfat fəaliyyətini hərtərəfli əks etdirən və işinin səmərəliliyini xarakterizə edən ümumi göstəricidir.
Maya dəyəri məhsulun hazırlanması və satışına müəssisə və birliklərin cari xərclərinin (pul ifadəsində) cəmini göstərir. Bu xərclər xammala, əsas və köməkçi materiallara, yanacaq və enerjiyə sərf olunan xərcləri, əmək haqqını, məhsulların hazırlanması prosesində əsas fondlardan istifadə olunması ilə bağlı və b. xərcləri (o cümlədən hazırlanmış əmtəə məhsulların stansiyaya göndərilməsi və nəqliyyat vasitələrinə yüklənməsi) özündə cəmləşdirir.
Sənaye müəssisələrinin işində məhsulların maya dəyəri əsas keyfiyyət göstəricilərindən biridir. Məhsullarının istehsalı, əməyin məhsuldarlığının yüksəldilməsi, dövriyyənin sürətləndirilməsi, əməyin təşkilinin və istehsalının yaxşılaşdırılması və planın artıqlaması ilə yerinə yetirilməsi — bütün bunlar son nəticədə, istehsal olunan məhsulların maya dəyərinə təsir göstərir. Odur ki, məhsulun maya dəyəri göstəricisinə görə sənaye müəssisəsinin fəaliyyətinin keyfiyətini qiymətləndirmək olar.
Maya dəyəri qiymətin əsas tərkib hissələrindən biridir və ona görə də maya dəyərinin aşağı salınması sistematik olaraq sənaye məhsullarının və xalq tələbatı mallarının qiymətlərinin aşağı düşməsinə səbəb olur. Maya dəyərinin və qiymətlərin aşağı salınması əhalinin alıcılıq qabiliyyətinin genişlənməsinə imkan yaradır, beləliklə, həmin məhsullara olan tələbatın, onların satış həcminin artmasına təsir edir və son nəticədə sənayenin inkişafı üçün baza yaradır.
Çeçenistan Elmlər Akademiyası
Çeçenistan Elmlər Akademiyası (, Нохчийн Республикин Ӏилманийн академи ) — Çeçenistanda yerləşən elmi tədqiqat mərkəzidir.
Tarixi
Çeçenistan Elmlər Akademiyası 1992-ci ildə qurulmuşdur. İlk prezidenti kimya üzrə elmlər doktoru, professor və Rusiya Federasiyası nın əməkdar elm xadimi Həmzat İbrahimov olmuşdur. Akademiyanın ilk vitse-prezidenti Qafqaz üzrə tarix elmləri doktoru Cəbrail Qakayev olmuşdur.
Akademiya qurulduqdan dərhal sonra regiondakı şərait, həmçinin elm və təhsil mühiti səbəbindən ciddi problemlərlə üzləşdi. Vəziyyət Çeçenistanın müstəqillik əldə etmək və Rusiya dan ayrılmaq istəməsi səbəbindən pisləşmişdi. Həmçinin bu dövrdə başlayan Birinci və İkinci çeçen müharibəsi elm və təhsil sahəsindəki vəziyyətin daha da pisləşməsinə, maddi vasitələrin zədələnməsinə, elmi və pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olan işçilərin əhəmiyyətli bir hissəsinin itirilməsinə və kitabxana fondlarının məhv edilməsinə səbəb oldu.
Əhməd Kadırov 2000-ci ildə ölkə rəhbərliyinə gəldikdən sonra bölgədəki elmi ictimaiyyətin nümayəndələri ilə görüş keçirdi. İclasda döyüşlər zamanı dağılmış köhnə binanın yenidən təmiri, Çeçenistan Elmlər Akademiyası üçün yeni bir binanın inşası və alimlərin yeni elmi işlərinin nəşr edilməsi üçün vəsait ayrıldı.
2006-cı ilin iyul ayında Çeçenistan Respublikası Elmlər Akademiyasının akademiki, professor İbrahimovun ölümündən sonra Şahruddin Qapurov Çeçenistan Elmlər Akademiyasının yeni rəhbəri seçildi.
Hazırda Akademiyada 16 həqiqi üzv, 13 müxbir üzv, 37 doktor və 58 elmlər namizədi çalışır. Onların elmi işlərinin nəticələri İngiltərə, Almaniya, İtaliya, Çin, Polşa və ABŞ-də yayımlanır. 2006-cı ildən bəri akademiyada monoqrafiyalar, dərsliklər, məqalələr və materiallar toplusu daxil olmaqla ümumilikdə 500-dən çox kitab nəşr edilmişdir.
Struktur
Çeçenistan Elmlər Akademiyası aşağıdakı elmi şöbələrə bölünür:
Elçin Əmirbəyov
Elçin Oktyabr oğlu Əmirbəyov — azərbaycanlı diplomat, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin xüsusi tapşırıqlar üzrə nümayəndəsi (2023-cü ildən); Azərbaycan Respublikasının fövqəladə və səlahiyyətli səfiri, Azərbaycan Respublikasının Birinci vitse-prezidentinin sabiq köməkçisi (2017–2023).
Həyatı
Elçin Oktyabr oğlu Əmirbəyov 1972-ci ildə Bakı şəhərində ziyalı ailəsində anadan olmuşdur.
1988-ci ildə Bakı şəhərinin 164 nömrəli orta təhsil məktəbini qızıl medalla bitirmişdir.
1992-ci ildə Azərbaycan Dillər Universitetinin ingilis-fransız tərcüməçilik fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.
Əmək fəaliyyəti
İlk əmək fəaliyyətinə 1991-ci ildə Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyində referent-tərcüməçi qismində başlamışdır.
1992–1993-cü illərdə Xarici İşlər Nazirliyinin Beynəlxalq Təşkilatlar İdarəsinin attaşesi və daha sonra üçüncü katibi vəzifələrində çalışmışdır. 1993-cü ildə o, Fransada Paris Beynəlxalq Dövlət İdarəçiliyi İnstitutunda diplomatik təhsilini almışdır. Daha sonra 1994-cü ildə Almaniyanın Oberammerqau şəhərində NATO Məktəbində (NATO School) və İtaliyanın Roma şəhərində NATO-nun Müdafiə Kollecində (NATO Defense College) xüsusi təlimlər keçmişdir.
1995–1997-ci illərdə o, Nyu-Yorkda Azərbaycanın BMT yanında Daimi Nümayəndəliyində ikinci katib olaraq fəaliyyət göstərmişdir.
2000-ci ildə o, ABŞ-də Harvard Universitetinin Kennedy adına İdarəçilik Məktəbində (John F. Kennedy School of Government) beynəlxalq və milli təhlükəsizlik üzrə xüsusi kursu bitirmişdir.
2001–2003-cü illərdə Brüsseldə (Belçika Krallığı) Azərbaycan Respublikasının NATO-dakı nümayəndəliyinin siyasi məsələlər üzrə müşaviri vəzifəsində çalışmışdır.
2003–2004-cü illərdə Nyu-Yorkda (ABŞ) Azərbaycanın BMT yanında Daimi Nümayəndəliyində müşavir olaraq çalışmışdır.
Cenevrədə çalışdığı zaman o, 2008–2009 illərdə BMT-nin İnsan Hüquqları Şurasının Vitse-prezidenti və eyni zamanda məruzəçi qismində fəaliyyət göstərmişdir. O, həmçinin 2007-ci ildə BMT-nin Cenevrədəki Ofisində İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının (IKT) üzv-dövlətlərinin səfirlər qrupuna bir il ərzində sədrlik etmişdir. Bundan əlavə, 2008-ci ildə səfir Elçin Əmirbəyov BMT-nin Cenevrədəki Ofisində Şərqi Avropa regional qrupuna daxil olan üzv-dövlətlərinin səfirlər qrupuna sədrlik etmişdir.
Bununla yanaşı, 2005–2017-ci illərdə Azərbaycanın Müqəddəs Taxt-Tacda ilk səfiri qismində çalışmışdır. Vatikanda çalışdığı zaman 2008-ci ildə Roma Papası Onaltıncı Benedikt (Pope Benedict XVİ) tərəfindən Müqəddəs Gregori ordeni ilə təltif edilmişdir (https://en.wikipedia.org/wiki/Order_of_St._Gregory_the_Great).
Həmçinin, o, 2006–2010-cu illərdə Azərbaycan Respublikasının Lixtenşteyn Knyazlığında fövqəladə və səlahiyyətli səfiri vəzifəsini icra etmişdir.
E. Əmirbəyov 6 yanvar 2010-cu ildən 23 iyun 2017-ci ilədək Azərbaycan Respublikasının Fransa Respublikasında və eyni zamanda, Monako Knyazlığında fövqəladə və səlahiyyətli səfiri kimi fəaliyyət göstərmişdir.