cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Slovakiya Respublikası (1939-1945)
Tarixi
9 mart 1939-cu ildə Çexoslovakiya ordusu Sloveniyaya daxil olaraq Yozef Tisonu hakimiyyətdən uzaqlaşdırır. 14 mart 1939-cu ildə Slovakiya parlamenti ölkənin müstəqilliyini elan edir. Bu anda isə Almaniya ordusu Çexiyanı işğal edir. 18 mart tarixində Voytex Tuka Ferdinant Dyurçanski ilə birlikdə «Almaniya ilə Slovak dövlət arasında təhlükəsizlik əlaqələri haqqında müqavilə» imzalanır. 3 gündən sonra Slovakiya-Macarıstan müharibəsi baş verir. Konflikt macarların taktiki qələbəsi ilə nəticələnir. Nəticədə Slovakiya cənub hissəində macarların üstünlük təşkil etdiyi əraziləri Macarıstan krallığına güzəştə gedir.
Slovakiya Respublikası Üçünçü Reyx, bir çox müttəfiqlər və neytral ölkələr tərəfindən tanınır: İtaliya Krallığı, Yaponiya imperiyası və Çinin tarixi Mancuriya ərazisində yaradılmış kukla dövlət (Mançjou-qo), Xorvatiya, İspaniya, SSRİ (1941-ci ilə kimi.), Litva, Estoniya, İsveçrə, Salvador və Vatikan.
1 sentyabr 1939-cu ildə saat 5:00 radələrində Slovakiya «Bernolak» ordusu Ferdinad Çatloşun rəhbərliyi altında Polşa ərazisinə daxil olur. Nəticədə Slovakiya 1920-ci illərdən 1938-ci ilə qədər itirdii ərazilərin bir qismini geri qaytarır. 7 oktyabr tarixində «Bernolak» ordusunun demobilizasiyası elan edilir.
İki ildən sonra Slovakiya ekspedisiya ordusu təşkil edilir. Bu ordu SSRİ ərazisinə göndərilir. Daha sonra İkinci qoruma ordusu və «Sürətli diviziya» təşkil edilir. Bu ordunun 2000 əsgəri 30 oktyabr 1943-cü ildə Melitopol yaxınlığında SSRİ tərəfə keçir. 2-ci mühafizə diviziyası isə Minsk rayonu yaxınlığında partizanlara qoşulur və almanlara qarşı vuruşur.
1941-ci ilin payızında Slovak-Macarıstan münasibətləri Almaniyanın təzyiqi altında normallaşdırıldı 25-26 noyabr 1941-ci ildə Slovakiya və Macarıstan hökumətlərinin rəhbərlərinin Berlində baş tutan görüşündə, Voytex Tuk və Laslo Bardoşi arasındakı görüşdə əvvələr qadağan edilmiş milli azlıqlara aid siyasi və mədəni təşkilatların bərpasına icazə verilir.
1943-cü ilin iyun ayında Vatikanda olan Slovakiya səfiri Karol Sidor ABŞ hökumətinə ölkəsinin memarandumunu təqdim edir. Burada Slovakiyanın Berlinin diktəsi ilə hərəkət etmək məcburiyyətində olması qeyd edilir. Bununla yanaşı daha sonra Slovakiyanın müstəqilliyinin qorunub saxlanılması və ya Polşa, Çexslovakiya ilə ittifaqda mövcudluğuna ümid bəslənilirdi.
1944-cü ildə Qırmızı ordunun gəlişi ilə Slovakiya ilə sərhəddə Şərqi Slovakiya ordusu təşkil edilir. 29 avqustda ölkədə slovak milli üsyanları başlayır. Nəticədə Almaniya bura ordu göndərmək məcburiyyətində qalır. İlk həmlə ilə üsyançı ordu məğlub eilir. İlk əvvəllər almmanların burada 40 min ordusu vardı. Üsyanın kəskinləşməsi ilə ordu sayı 83 minə çatdırılır. 28 oktyabrda üsyan tamamən yatırılır. Bununla belə 20 min slovak əsgəri Qırmızı ordunun tərəfinə keçir. 1944-cü ilin sonları bəzi kiçik ərazilərin istisnası ilə ölkə almanların əlinə keçir. Bununlada o demək olar ki, müstəqilliyini itirir. thumb|280px|Üsyançıların maşın karvanı 21 sentyabr 1944-cü ildə Qırmızı ordu Slovakiya sərhəddini keçir. 4 aprel 1945-ci ildə Bratislava azad edilir. Bununlada Birinci Slovakiya Respublikası süquta uğrayaraq Çexoslovakiyanın tərkibinə keçir. 8 may 1945-ci ildə slovakiyanın baş naziri Ştefan Tiso Kremsmünster abbadlığında danışıqsız təslim aktına qol çəkir. 1947-ci ilin noyabrında Bratislava məhkəməsi Ştefan Tisoya 30 il həbs qərarı verir. Ancaq o, 28 mart 1956-cı ildə həbsxanada ikən vəfat edir..
1945-ci ildə Yozef Tiso Bavariyada 6 iyun 1945-ci ildə amerika ordusu tərəfindən tutulur və Çexoslovakiyaya təhvil verilir. O, 18 aprel 1947-ci ildə Dövlətə xəyanətdə ittiham edilərək asılır. Voytex Tuka həbs edilərək Çexosolovakiyaya verilmişdir. Bratislava məhkəməsi ona ölüm hökmü çıxarsada, icra edilməzdən öncə həyatını itirir.
İnzibati bölgü
Ölkə ərazisi juplara bölünür (Župa):
Dövlət quruluşu
Qanunverici orqan — Slovak Torpağının Seymi (Snem Slovenskej krajiny), Dövlət başçısı — Prezident (Prezident), icraedici orqan — Hökumət (vláda), baş nazir (predseda vlády) və nazirlər.
Belqradda nəqliyyat
thumb|250px|Sirimum yük gəmisi Sava çayında Belqradda nəqliyyat — bir meqalopolis kimi şəhər inkişaf etmiş bir yol şəbəkəsinə sahibdir. Hansı ki, müxtəlif növ dövlət və özəl nəqliyyat vasitələrinə malikdir. Belqradın ictimai nəqliyyatına avtobuslar (118 şəhər xətti və 300-dən çox şəhərətrafı xətt), tramvay (12 xətt) və trolleybus (8 xətt) daxildir.
Belqrad bu gün tıxacları ilə məşhurdur. Çünki yol şəbəkəsi şəhərin ehtiyaclarını ödəmək üçün kifayət qədər inkişaf etməmişdir. Körpülərin çatışmazlığı problemi özünü qabarıq şəkildə göstərir. Belqrad bir neçə milyon əhaliyə sahib yeganə Avropa şəhəridir ki, bir metro sistemi yoxdur.
Şəhər nəqliyyatı
Şəhərin ictimai nəqliyyatına avtobus, tramvay və trolleybuslar daxildir. Bununla belə şəhərdə yüngül dəmir yolu xəttinin çəkilişi planlaşdırılır. Ancaq bu layihənin gerçəkləşdirilməsinə belə başlanılmamışdır. Beləliklə Belqradda xüsusi ilə günortadan sonrakı pik saatlarda tıxaclardan əziyyət çəkir.
Nəqliyyat vasitələri yerli ictimai nəqliyyat şirkətlərinə məxsusdur («Belqrad» ŞNŞ) hansı ki, onlar yalnız avtobus daşımaları ilə məşquldur. Nəqliyyat biletlərini şəhərin istənilən köşkündən almaq olar. Tək bir bileti sürücüdən daha yüksək qiymətə almaq mümkündür və girişdə dərhal geri qaytarılmalıdır. Ayrıca aylıq biletlər də vardır ki, onlarla ay ərzində limitsiz sayda səyahət etmək imkanı verilir.
Avtobus
thumb|Belqraddakı Gənclər evinin qarşısından keçən yeni avtobus. Avtobus xəttlərində 8 əsas daşıyıcı xidmət göstərir:
«Belqrad» ŞNŞ aid avtobuslar əhali tərəfindən «şəhər» və ya «dövlət» avtobusları adlandırılır. 1990-ci illərin ortalarına qədər, digər özəl daşıyıcılar rəsmi olaraq ortaya çıxdıqda bu şirkət ictimai nəqliyyatda yeganə şirkət idi. Şəhər səviyyəsində 141 gün və 27 gecə xətti vardır. Gecə xəttləri yalnız «özəl» avtobuslarla idarə olunur.
Tramvay və trolleybus
220px|thumb|АКСМ-321 trolleybusu Belqrad küçələrində ilk tramvay xətti 1892-ci ildə peyda olur. Hazırda 11 tramvay və 7 trolleyvus xətti mövcuddur. Bu xəttlərdə xidməti «Belqrad» ŞNŞ həyata keçirir.
Mikroavtobuslar
2007-ci ildə şəhərdə yeni nəqliyyat vastəsi olan mikroavtobuslar peyda olur. Bu günki gün şəhərdə 7 xətt mövcuddur.
Yüngül relsli nəqliyyat
Yüngül relsli sistem və ya yüngül metro, bahalı klassik metro sisteminə alternativ olaraq qəbul edilmişdir. Rəsmi adı: Belqrad yüngül metrosu. Şəhər mərkəzi ilə üç xətt çəkmək planlaşdırılır. Araşdırmalar göstərir ki, bu layihənin potensialı bu ölçülü bir şəhər üçün kifayət deyildir.
Şəhər dəmiryolu
1 sentyabr 2010-ci ildə şəhər qatarları istifadəyə verilmişdir. İlk əvvəllər Yeni Belqrad və Pancevski körpüsü stansiyaları arasındakı dəmir yolu istismara verilmişdir. 15 aprel 2011-ci ildə xəttə Zemun və Bataynisa rayonlarıda daxil edilir. Bununla da istifadəyə verilən xəttin ümumi uzunluğu 23 km təşkil edir. Bu şəhər nəqliyyatının ötürmə qabiliyyəti 1 saat üçün 2700 sərnişindir.
Mərasim nəğmələri
Mərasim nəğmələri — Mərasim nəğmələri iki yerə ayrılır: mövsüm mərasimləri, məisət mərasimləri.
Mövsüm mərasimləri daha çox ilin müəyyən fəsillərində, aylarında keçirilən mərasimlərlə bağlıdır. Məsələn, "Xıdır nəbi" mərasimi, "Kosa-kosa" mərasimi, yağış çağırma və yağış çox yağdığı zaman "Qodu-qodu" mərasimi və s. Qodu gəldi, dindirin, Qodunu ata mindirin. Qodu gün çıxartmasa, Vurun onu sındırın. Məişət mərasimləri insanın doğulması, evlənməsi və vəfat etməsi ilə əlaqədar olan prosesləri əhatə edir. Bu zaman adqoyma, elçilik, nişanlama, xınayaxdı, toy, yaş kimi mərasimlərdə müəyyən məişət mərasim nəğmələrindən istifadə olunur. Məsələn: Gəlin, gəlin, qız gəlin, İnciləri düz, gəlin. Yeddi oğul istərəm, Sonbeşiyi qız, gəlin.
Kür silsilə su anbarlarının zooplanktonu
Respublikamızda xüsusi əhəmiyyət kəsb edən su tutarlarının əsası Kür çayının üzərində müxtəlif illərdə tikilən və istifadəyə verilən 4 su anbarından ibarət kaskad (silsilə) su anbarlarıdır. Bu su anbarları bir tərəfdən su ehtiyatımızın əsasını təşkil edir, digər tərəfdən balıqçılığı inkişaf etdirməkdə xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Onlar həm də elmi tədqiqat obyektləridir. Su anbarlarında formalaşan faunanın tədqiqi bir sıra yüksək ixtisaslı mütəxəssislərin – hidrobioloq, ixtioloq və parazitoloqların formalaşmasında da mühüm rol oynamış və indi də mühüm rol oynamaqdadır.
Ümumi məlumat
Müxtəlif illərdə aparılan hidrobioloji tədqiqatların nəticəsində su anbarlarının zooplanktonunda 86 növə qədər orqanizmlərin qeydə alındığı məlum olmuşdur. Zooplankton üzrə ən yüksək növ müxtəlifliyi Varvara (58 növ) və Şəmkir (57 növ) su anbarlarında, ən zəif biomüxtəliflik isə Mingəçevir su anbarında qeydə alınmışdır – 35 növ. Yenikənd su anbarında isə cəmi 47 növ zooplankton tapılmışdır. Mingəçevir və Varvara su anbarlarında hidrofauna, o cümlədən onun zooplanktonu tam formalaşdığı halda, Yenikənd və Şəmkir su anbarlarında bu prosesin hələ də davam etdiyini söyləyə bilərik. Çünki Şəmkir və Yenikənd su anbarlarının zooplanktonuna Kür çayı ilə gələn alloxton faunanın təsiri hələ də hiss olunmaqdadır.
Silsilə əmələ gətirən su anbarlarında biomüxtəlifliyə görə rotatorilər zooplanktonda üstünlük təşkil edirlər – 49 növ. Onlar su anbarları üzrə aşağıdakı kimi yayılmışdır. Mingəçevir su anbarı nda 15 növ, Varvara su anbarında 36 növ, Şəmkir su anbarında 29 növ, Yenikənd su anbarında isə 20 növ. Qeyd olunan rotatorların 9-u (Synchaeta pectinata, Polyarthra vulgaris, Asplanchna priodonta, Lecane luna, Lepadella ovalis, Brachionus calyciflorus, Keratella kochlearis, Keratella quadrata, Notholca acuminata) su anbarlarının hamısı üçün ümumidir. Biomüxtəlifliyə görə ikinci yerdə şaxəbığcıqlı xərçənglərdir – 21 növ. Onlar Mingəçevir su anbarında 11 növlə, Varvara su anbarında 14 növlə, Şəmkir su anbarında 14 növlə və Yenikənd su anbarı nda isə 15 növlə təmsil olunmuşlar. Sonuncu yerdə kürəkayaqlı xərçənglərdir – 16 növ. Kürəkayaqlı xərçənglər su anbarlarına müvafiq olaraq 8 növ + 10 növ + 13 növ + 11 növ yayılmışdır. Şaxəbığcıqlı xərçənglərin 8 növü (Diaphanosoma brachyurum, Daphnia longispina, Simocephalus vetulus, Moina brachiata, Ceriodaphnia reticulata, Chydorus sphaericus, Alona rectangula, Bosmina longirostris), kürəkayaqlı xərçənglərin isə 4 növü (Arctodiaptomus acutilobatus, Macrocyclops fuscus, Cyclops vicinus, Thermocyclops dybowskii) silsilə əmələ gətirən su anbarları üçün ümumidir ki, bu da su anbarlarında qeyd olunan ümumi növlərin 38,1 % (Cladocera) və 25,0 %-i (Copepoda) deməkdir.
Silsilə əmələ gətirən su anbarının zooplanktonunda qeydə alınmış 86 növün 21-nə su anbarlarının hamısında rast gəlinmişdir ki, bu da su anbarlarında qeyd olunan ümumi zooplanktonun 24,4 %-i deməkdir. Bundan başqa qeyd olunan növlərin 38-i Şəmkir və Yenikənd su anbarları üçün, 31 növü isə Varvara və Şəmkir su anbarları üçün ümumidir
. Varvara su anbarında qeyd olunan növlərin 18-i (31 %-i) və Şəmkir su anbarında qeydə alınan növlərin 8-i (12,3 %) silsilə əmələ gətirən digər su anbarlarında da qeydə alınmışdır.
Yenikənd su anbarında qeydə alınmış 47 növün cəmi 2 növü yalnız bu su anbarında tapılmışdır. Deməli, su anbarlarının faunaları arasında (Varvara su anbarından başqa) fərq o qədər də yüksək deyil. Bu da onların eyni mənbə ilə qidalanmalarından irəli gəlir. Varvara su anbarının 18 növlə fərqlənməsi isə bu su anbarının ekoloji vəziyyətinin digər 3 su anbarının ekoloji vəziyyətindən fərqli olmasından irəli gəlir. Bu cür fərq infuzorlar arasında daha qabarıq özünü göstərir. Məlumdur ki, Varvara su anbarı göl xarakterlidir, dayazdır və sıx bitki örtüyünə malikdir. Bu faktorlar orada faunanın daha yaxşı inkişafı üçün başlıca şərtlərdəndir.
Silsilə əmələ gətirən su anbarlarında 35 – 58 növ zooplanktonun yayılmasına baxmayaraq su anbarlarının hər birində cəmi 8 – 13 növ (toplam 23 – 24 növ) gur inkişaf edir (ümumi siyahıda onlar +++ ilə işarə olunmuşdur). Mingəçevir su anbarında bu, S.pectinata, A.priodonta, B.calyciflorus, D.brachyurum, D.l.hyalina, M.fuscus, S.strenuus, T.dybowski kimi növlərdən, Varvara su anbarlarında S.pectinata, P.vulgaris, A.priodonta, T.tetractis, B.calyciflorus, K.quadrata, D.brachyurum, D.longispina, S.vetulus, C.reticulata, B.longispina, A.acutilobatus, T.dybowskii, Şəmkir su anbarında S.pectinata, A.priodonta, D.brachyurum, D.longispina, Ch.sphaericus, A.acutilobatus, M.fuscus, C.strenuus, T.dybowskii, kimi növlərdən, Yenikənd su anbarlarında isə P.vulgaris, L.luna, B.leydigii, D.brachyurum, M.brachiata, B.longirostris, A.acutilobatus, M.albidus, A.gigas  və M.grasilis kimi növlərdən formalaşmışdır. Göründüyü kimi, silsilə əmələ gətirən su anbarların zooplanktonunda bəzi kənarlaşmalara baxmayaraq dominant olan növlər arasında kəskin fərq o qədər də hiss olunmur.
Say və biokütlə
Silsilə əmələ gətirən su anbarlarında zooplanktonun ümumi miqdarı da biri birinə yaxındır. Zooplanktonun ümumi biokütləsi Mingəçevir su anbarında 1,8 q/m3 (sayı 31040 fərd/m3), Varvara su anbarında 0,23 q/m3 (sayı 7230 fərd/m3), Şəmkir su anbarında 1,90 q/m3 (sayı 78032 fərd/m3), Yenikənd su anbarında isə 1,60 q/m3 (sayı 91522 fərd/m3) olmuşdur. Varvara su anbarında zooplanktonun ümumi orta göstəricisinin az olması çox güman ki, su anbarında onların balıq və balıq körpələri tərəfindən intensiv mənimsənilməsi ilə əlaqədardır.
Silsilə su anbarlarında cəmi 23 növ orqanizm dominant kimi qeyd olunmuşdur. Onlar ayrı – ayrı su anbarlarında müxtəlif illərdə aşağıdakı kimi yayılmışdır. Mingəçevir su anbarında 6 – 10 növ, Varvara su anbarında 8 – 12 növ, Şəmkir su anbarında 9 – 12 növ, Yenikənd su anbarında isə 9 – 11 növ. Su anbarlarında biokütlənin formalaşmasında əsas yeri xərçəngkimilər tuturlar.
Əlavə vaxt
Əlavə vaxt, bəzi idman növlərindəki bərabərliyi pozmaq məqsədilə oyunun normal vaxtına əlavə olaraq artırılan vaxtdır. Futbol, Amerikan futbolu, Kanada futbolu, basketbol, buzüstü xokkey, həndbol, beyzbol, softbol, reqbi, Avstraliya futbolu,su polosu, körlinq, kriket kimi idman növlərində istifadə olunur.
Yaruqa Hidroelektrik Stansiyası
Yaruqa Hidroelektrik Stansiyası — Xorvatiyada, Krka çayı üzərində Dalmasiyanın Şibenik-Knin rayonunda yerləşən hidroelektrik stansiyası.
Bu elektrik stansiyası Xorvatiyada ilk alternativ enerji mənbəyi olmuşdur. Stansiyasının qurulma məqsədi Şibernikdə küçə lampalarını elektriklə təmin etmək olub. Beləlilə, sözügedən yaşayış məntəqəsi daha çox alternativ enerji mənbəyi ilə işləyən şəhər ünvanını qazanmışdır.
Tarixi
Yaruqa dünyanın ən yaşlı energetika obyektlərindən biridir. Onun bugünkü yerləşmə yeri 1903-cü ilə aid edilir. Stansiya özü isə 1895-ci ildə yaxınlıqda yerləşən başqa bir ərazidən köçürülüb.
Bəstək
Bəstək — İranın Hörmüzgan ostanının şəhərlərindən və Bəstək şəhristanının mərkəzidir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 9,959 nəfər və 1,765 ailədən ibarət idi. Əhalisinin əksəriyyəti lurlardan ibarətdir, lur dilində danışırlar və şafi sünni müsəlmandırlar.
Yaruqa Hidroelektrik Stansiyası
Tarixi
1893-cü ildə Şibernik bələdiyyə sədri Ante Şupuk və Vjekoslav Meyxsner tədqiqatlara başladı və Krka çayının suyundan istifadə etmək üçün lisenziya aldılar. 1894-cü ildə elektrik ilə küçələri işıqlandırmağa başlamaq, bələdiyyə ərazisi hüdudları daxilində elektrik xətləri inşa etmək üçün icazə aldılar. Yaruqanın tikintisinə 1894-cü ildə başlanıldı və 16 ay davam etdi.
İlk generator (hər biri 42 Hz. 550 kW) və transformatorlar macar şirkəti Qanz tərəfindən istehsal edildi və quraşdırıldı. Stansiyadan Şibenik şəhərinə qədər ötürücü xətlər taxta sütunlardan ibarət idi və 11 km uzunluğunda idi. 6 ədəd bələdiyyə paylayıcı şəbəkəsi 3000 /110 V yarımstansiyası var idi. Yaruqa stansiyası Şibenikdə 340 küçə lampasını və bəzi elektrikli evləri enerji ilə təmin etməyi bacardı.
İlk Yaruqa hidro ES-nın tikilməsindən 3 il sonra, ikinci hidroelektrik stansiyanın tikintisinə başlanıldı. 1903-cü ildə gücü 6 MW olan yeni bir stansiyanın tikintisi başa çatdırıldı.
Tikildiyi tarixdən günümüzə qədər Yaruqa 1916, 1937, 1970, 1995 və 2008-ci illərdə yenilənmişdir, lakin təsisatın əsas konsepsiyası qorunub saxlanılıb. 1936-cı ildə gücü 5,6 MW-a çıxaran ikinci generator quraşdırıldı.
Xatirəsi
Xorvat Poçt Şirkəti tərəfindən 1995-ci ildə stansiyanın xatirəsinə poçt markası buraxılmışdır.
Gəraylı
Aşıq şeirinin geniş yayılmış növlərindən biridir. Hər bəndi dörd misradan, hər misrası səkkiz hecadan ibarət olan 3–5 bəndlik şeirə gəraylı deyilir. Qafiyə quruluşu belədir: a b c b, ç ç ç b, d d d b, e e e b, ə ə ə b. Son bəndin misralarının birində aşıq öz təxəllüsünü söyləyir. Bu bənd möhürbənd adlanır.
Gəraylı formasında yazılmış şeirlərdə gözəllik, sevgi, təbiət, dostluq kimi mövzular çoxluq təşkil edir.
Bir gözəl keçdi qarşıdan, Sallandı, yana yeridi. Kiprik çaxdı, oğrun baxdı, Od saldı cana, yeridi.
Ovçu tək bərədə durdu, Qaşlarından kaman qurdu, Müjganın sinəmə vurdu, Qəmzəsi qana yeridi.
Hanı belə huri, qılman?! Eyləmir dərdimə dərman. Çeşmim yaşı olub ümman, Yaşılbaş sona yeridi.
Camalın bənzətdim aya, Əhsən qüdrət verən paya Endirib salmadı saya Dost mehribana yeridi.
Dedim: qız, getmə, amandı, Ələsgər oduna yandı. Dedi: qocadı, pirandı, Mərdü-mərdanə yeridi.
Birinci bənddə ikinci və dördüncü misralardakı "yana" və "cana" sözləri həmqafiyə təşkil edir, birinci və üçüncü misralar isə sərbəst qalır.
İkinci bənddə "durdu", "qurdu", "vurdu" sözləri bir-birilə, "qana" sözü isə ilk bəndin son misrası ilə həmqafiyə təşkil edir. Qalan bəndlərdə də bu cür qafiyələnmə davam edir. Sonuncu bənddə aşıq "Ələsgər oduna yandı", – deməklə öz təxəllüsünü bildirir.
Sirik (İran)
Sirik — İranın Hörmüzgan ostanının Minab şəhristanının Biyaban bəxşində şəhər və bu bəxşin mərkəzi. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 3,640 nəfər və 640 ailədən ibarət idi.
Buddist təqvimi
Buddist təqvimi — kiçik fərqlərlə Taylandda, Laosda, Kambocada, Myanmada və Şri-Lankada istifadə edilir. Çinin ilhaqına qədər Tibetdə də istifadə edilib (bu ölkədə mahayana buddizmi geniş yayılıb). Taylandda eyni zamanda qriqori təqvimi də istifadə edilir. İnduistlər onu ayın fazaları əsasında yaradıblar. Ay-günəş təqvimində ilin başlanğıcı dekabr ayına təsadüf etsə də aylar ayın fazalarına bağlıdırlar. Taylandda buddist təqvimini həm də Tyantharakhati (tay dilində — จันทรคติ. Tyantharakhati) adlandırırlar.
Buddist təqvimi Budda Qautamanın nirvanaya getməsi ilindən hesablanır və qriqori təqvimini 543 il qabaqlayır (ənənəyə görə Budda Şakyamuninin nirvanası e.ə. 543-cü ilə təsadüf edir). Bu əsasla qriqori təqviminin 2020-ci ili buddist təqviminin 2563-cü ilinə müvafiqdir. Taylandda rəsmi il hesablaması buddist təqviminə əsasən aparılır, amma əcnəbilər üçün istisna hallar mövcuddur və bu zaman qriqori təqvimindən istifadə edilir.
Valerian və min planetlər şəhəri (film, 2017)
Valerian və min planet imperiyası(- rejissor və ssenaristi Luk Besson olan 2017-ci il istehsalı fransı fantastik filmi. Film Pyera Kristin və Jan-Kloda Mezeranın "Valérian et Laureline" komiksi əsasında çəkilmişdir. Baş rolları Deyn Dexan və Kara Delevin ifa edir. Filmin dünya üzrə premyerası 12 iyul 2017-ci ildə olmuşdur. Film 180 milyon $ çəkiliş büdcəsi ilə Avropanın ən bahalı müstəqil filmi olmuşdur.
Buddist təqvimi
Ay ilinin ilk ayı dekabr ayında bütöv ay fazası zamanı başlayır. Beləliklə, ay təqviminin ardıcıllığı yanvar ayından başlayan qriqori təqvimindən bir ay fərqlidir. Ay təqviminin ayları ardıcıl olaraq nömrələnir, xüsusi olaraq adlanmır. Ay təqviminin ilk iki ayı çin dilində, qalanları isə tay dilində adlanır:
Ay ilinin 1-ci ayı (tay dilində — เดือนอ้าย. Dıan ay) de kabr ayına uyğundur.
NGC 5424
NGC 5424, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Naxırçı bürcü istiqamətində yerləşir. S0 tipli. tərəfindən ildə 27.94 sm (11 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Buddist təqvimi
Ay ilinin 2-ci ayı (tay dilində — เดือนยี่ . Dıan yi) yanvar ayına uyğundur.
Ay ilinin 3-cü ayı (tay dilində — เดือนสาม. Dıan sam) fevral ayına uyğundur və s.
1 yanvarın rəsmi olaraq yeni ilə keçid i Əlahəzrət VIII Rama Anantha Mahidonanın 24 dekabr 1940-cı ildəki (buddist təqviminə əsasən 2483-cü ildə) əmrinə əsasən qəbul edilmişdir.
Azərbaycanda oxatma
Qafqaz Albaniyası ordusu
200px|thumb|right|Şamaxı yaxınlığında yerləşən Qafqaz Albaniyası dövrünə aid Xınıslı yaşayış yerindən aşkarlanmış mis qab Antik müəllif hücum və müdafiə silahları haqqında məlumat qoyub getmişdir. Məsələn, qeyd edilir ki, albanlarda zirehləri və uzun dördkünc qalxanları olan nizəçilər və oxatanlar vardı.
Akontistlər – nizəçilər və toksotlar – oxatanlar vardısa, deməli, nizələr və oxlar da olmalı idi. Arxeoloji material yazıçıların dediklərini təsdiq edir. Albaniya ərazisində çoxlu silah aşkar edilmişdir və bunun xeyli hissəsi küp, katakomba və taxta qəbirlər mədəniyyətinin daşıyıcılarına məxsusdur. O dövrdə üçpərli, saplaqlı dəmir ox ucluqları oymaqlı, çıxıntılı tunc ucluqları, habelə daha erkən dövr (eramızdan əvvəl VII-VI əsrlər) üçün səciyyəvi olan oymaqlı, üçüzlü tunc və sümük ucluqları sıxışdırıb aradan çıxartmışdı. Bununla yanaşı küp qəbirlərin birindən əvvəlki vaxtların tunc oxlarına nisbətən daha səliqəli hazırlanmış tunc ox ucluğu tapılmışdır. Mingəçevirdə e.ə. III-I əsrlər təbəqəsində bişmiş gildən olan ox ucluqları aşkar edilmişdir. Yaloylutəpə tipli torpaq qəbirlərin birində (Çuxur Qəbələ yaxınlığında) çoxlu miqdarda saplaqlı üçpərli ox ucluqları üzə çıxarılmışdır.
Görünür, Albaniya ərazisində də saplaqlı üçpərli ox ucluqları e.ə. I əsrin başlanğıcında Orta Asiya və Parfiya vasitəsilə yayılmışdır. Ucluqların bir qismi buraya sarmat tayfaları ilə gəlib çıxa bilərdi. Güman etmək olar ki, qədim albanlar qarğı oxlar da işlədirdilər. Parfiya tayfalarında skif yayı (kamanı) əsas yer tutur, sikkələrdə, ritonlarda və başqa əşyalarda təsvir olunurdu. Bu kaman uzunluğu 60-70 santimetrdən çox olmayan oxlar üçün idi. Eraların ayrıcında skif kamanı ilə yanaşı daha mürəkkəb hun kamanı tətbiq edilirdi, onun uzunluğu 120 santimetrdən 160 santimetrə qədərdi, üzərində qoyma sümüklər vardı. Daha yüngül və daha ağır ucluqların olması antik Albaniyada yüngül və ağır kamanların mövcudluğunu güman etməyə imkan verir. Bunlarla həm süvarilər, həm də piyada qoşun silahlanmışdı.
Tarixi
Umay Ananın vəzifələrini etnik-mədəni çərçivədə həyata keçirən Fatma Qarı Azərbaycan inanclarında belində oxu və yayı olan bir varlıq şəklində göstərilir. Fatma qarı yayın göyə tutanda bolluq, yerə tutanda qıtlıq olur.
Koroğlu dastanında Koroğlu Dəmirçioğlunu sınamaq məqsədilə almanın saplağına bir üzük taxıb onun başına qoyur və qırx oxun hamısını üzüyün halqasından keçirir. Təkcə bu səhnə ox atıcılığında Koroğlunun necə böyük ustalığa malik olduğunu aydın göstərir. Koroğlu dəliləri də ox atmaqda çox ustadılar. Dəlilər Bağdadda oxla durna, Bayaziddə isə ceyran ovlayırlar. Hər iki səfərdəki təsvirlərdən dəlilərin ox atıcılığında necə böyük ustalığa yiyələndikləri aydın görünür.
1969–1970-ci illərdə inkişaf etməyə başlamışdır. “Məhsul”, “Spartak”, “Lokomotiv” və s. idman cəmiyyətlərində oxatma bölmələri açılmışdır. V.Maksimov, S.Yusifova, S.İsmayılova, N.Hüseynova, O.Saraykina, E.Hacıyev və b. SSRİ kuboku, ümumittifaq və beynəlxalq yarışların qalibi və mükafatçıları olmuşlar.
Azərbaycan Kamandan Oxatma Federasiyası 1993-ci ildə Bakıda təsis edilmişdir. 2013-cü ildə İslam Həmrəyliyi oyunlarında Roman Vengerov, Aleksey Korpin və Zaur Qəhramanov komanda şəklində gümüş medal qazandılar. 2016-cı ildə Azərbaycan ilk dəfə Yay Olimpiada Oyunlarında kamandan oxatma üzrə iştirak etmişdir.
2019-cu ildə keçirilən Gədəbəydə keçirilən Milli Yaylaq Festivalında digər milli oyunlarla birlikdə ox atma da keçirilmişdir.
Növləri
Atla oxatma Azərbaycan meydan tamaşalarına daxil idi. Ox yarışlarında yüksək yerdən atılan almanı havada vurmaq, qırx oxu eyni hədəfdən keçirmək, üzük halqasından ox keçirmək və s. şərtlər yerinə yetirilirdi. At üstündə oxatma uzun müddətli məşqlərlə həm oyunçunun, həm də atın səriştə qazanmasını tələb edən bir oyun növüdür. Bu oyunda atın hürkməməsi üçün onu yavaş-yavaş alışdırmaq, əvvəlcə atdan uzaqda oxatma təlimlərinə başlamaq, yavaş-yavaş ata yaxınlaşaraq məşq etmək və nəhayət, at üzərində təlimlərə davam etmək lazımdır. Məşqlər zamanı atın oxu və yayı qoxulamasına izin verilməlidir. Mahir ox atanlar hətta hədəfi atın boynunun altından nişan alaraq vura bilirlər.
Atla oxatma növlərindən biri olan qopuq zadəgan sinfinin saraylarda oynadığı idman növü idi. Hündür dirəyin başına qoyulmuş qızıl 140 cam oxla vurulub salınmalı idi. Sanki dirəkdən cam qoparılırdı, oyunun adı da buradan yaranmışdır. Bu oyun hərbi əhəmiyyətli oyun kimi çox şöhrət qazanmışdı və igidlik sınağı sayılırdı.
Atlı oxatmaya başqa bir misal olaraq piyalə və ox oyununu nümunə göstərmək olar. Bu oyun daha sadə insanlar arasında oynanılır və qızıl camı piyalə əvəz edirdi. Oyunda məqsəd xüsusi dirəyin üzərindəki piyaləni atı çaparaq oxla vurmaqdır. Burada nişangah piyalə və ya hər hansı bir əşya da ola bilər. Bu oyun bir neçə variantda oynanılır. Piyalə və ox oyunu iştirakçılardan dəqiqlik və cəldlik tələb edir. Atın üstündə sürətlə hərəkət edərkən piyaləni dəqiq nişan almaq üçün həm də sərrastlıq tələb olunur.
İrena Veysayte
İrena Veysayte (Irena Veisaitė; ) — Sovet və Litva ədəbiyyatşünası, teatrşünas və teatr tənqidçisi, ictimai xadim; Qərbi Avropa ədəbiyyatı və teatr tarixinə dair əsərlərin müəllifi.
Bioqrafiyası
Kaunasda bir yəhudi ailəsində anadan olmuşdur. 1934–1941-ci illərdə Kaunasdakı Şolom Aleyxem Gimnaziyasında idiş dilində təhsil alır. İkinci Dünya müharibəsi zamanı Kaunas gettosunda valideynlərini itirir. Anası onu Qırmızı Ordunun gəlişinə qədər gizlədən litvalı ailəyə verir.
1947-ci ildə Salome Neris adına Vilnüs orta məktəbini bitirir. 1953-cü ildə Moskva Dövlət Universitetini alman dili və ədəbiyyatı ixtisası üzrə bitirmişdir. 1963-cü ildə Leninqrad Dövlət Universitetində filologiya elmləri namizədi dərəcəsi üçün tezisini müdafiə edir.
1953–1997-ci illərdə Vilnüs Pedaqoji İnstitutunda (1992-ci ildə Vilnüs Pedaqoji Universitetinə çevrildi) Qərbi Avropa ədəbiyyatı, Alman ədəbiyyatı, XX əsr teatr tarixi kurslarında dərs demişdir. 1965-ci ildən dosent; 1999-cu ildə Vilnüs Pedaqoji Universitetinin Fəxri professoru adına layiq görülmüşdür.
1963–1964-cü ildən bəri teatr tənqidçisi kimi tanınır.
93 yaşında, 11 dekabr 2020-ci ildə Vilnüsdə koronavirus infeksiyası nəticəsində dünyasını dəyişir.
Elmi fəaliyyət
Litva və digər ölkələrin mətbuatında 200-dən çox məqaləsi dərc edilmişdir. Bir neçə kitabın tərtibçisi; məktəb dərsliklərinin həmmüəllifidir.
Sosial fəaliyyət
1990-cı ildə professor Ceslovas Kudaba ilə birlikdə Açıq Litva Fondunu (Atviros Lietuvos Fondas) təsis edir. 1993-cü ilə qədər Açıq Litva Fondunun idarə heyətinin sədr müavini, 1993–2000-ci illərdə idarə heyətinin sədri olur. Açıq Cəmiyyət İnstitutu (Budapeşt) və digər beynəlxalq qeyri-hökumət təşkilatlarının idarə heyətinin üzvü, Nidadakı Tomas Mann Mədəniyyət Mərkəzinin kuratoriumunun üzvü, Litvanın UNESCO üzrə Milli Komitəsinin, Mədəniyyət Nazirliyinin Bədii Şurasının üzvü olmuşdur.
Mükafatları
2006 — Barbara Radzivill mədəniyyət və təhsil sahəsindəki uğurlarına görə medalı.
2008 — Litva Elm və Təhsil Nazirliyinin Fəxri Nişanı.
2012 — Litva-Alman mədəni mübadiləsindəki fəaliyyətlərinə və vətəndaş cəsarətinə görə Göte medalı.
Yaşılırmaq
Yaşılırmaq (Yeşilırmak) — Sivasın şimalındakı Zara ilçəsi ərazisində yerləşən Kösədağ ətəyindən mənbəyini götürən və Qara dənizə tökülən çay. Köhnə adı İris olmuşdur.
Fiziki xüsusiyyətləri
519 km uzunluğunda olan Yaşılırmaq Tokat, Amasya və Samsun vilayətlərindən keçərək müxtəlif çaylarla birləşir. 36 144 km² sahəsi ilə Türkiyə səthinin 5%-ni əhatə edir. Çay əsasən üç qolun birləşməsindən ibarətdir.
Əsas qol olan Yaşılırmağa, Tokat çayı da deyilir. Mənbəyi Sivasda Suşehri və Zara ilçələrinin sərhədləri daxilində yer alan Kösədağdır. Üzərində sahəsi 32 km² olan Almus bəndi var.
Hövzəsi
Çayın hövzəsində, Turhal və Tokat arasında Qazova, cənubda Geldingen düzənliyi, Taşova və Çərşənbə düzənlikləri yer alır. Ladik gölü, Borabay gölü və Kaz gölü hövzənin hüdudlarında yerləşir.
Yaşılırmaq çayı hövzəsinin bir hissəsi Samsun, Tokat, Amasya, Çorum, Yozgat, Sivas, Gümüşxanə, Girəsun, Ordu, Ərzincan və Bayburt vilayətlərinə düşür. Çayın hövzəsi, Coruh hövzəsi, Şərqi Qara dəniz, Fırat-Dəclə və Qızılırmaq hövzələri ilə qonşudur.
Çərşənbə ilçəsində çayın əmələ gətirdiyi Yaşılırmaq deltası yer alır.
Bəndlər
Almus, Ataköy, Həsən Uğurlu və Suat Uğurlu, Kılıçkaya, Sürəyyabəy bəndlərinin qurulduğu Yaşılırmaq çayı, nizamsız bir rejimə sahibdir. Qədim filosof Strabonun əsərlərində çayın adı İris kimi qeydə alınmışdır.
Atmilçək qaş səhləbi
— fəsiləsinin   cinsinə aid bitki növü.
IUCN  Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilmək təhlükəsində  olanlar" kateqoriyasına aiddir  – EN B1ab(iii)+2ab(iii). Endemik növdür.
Qısa morfoloji təsviri
Çoxillik ot bitkisidir. Gövdə 20-40 sm hündürlükdədir. Soğanaqları şarvari və ya xırda-ellipsvaridir. Yarpaq ları gövdənin qaidəsində yerləşir, uzunsov-lansetvari və ya uzunsov-ellipsvari, eni 2-3 sm, uzunluğu 5-10 sm-dır. Çiçək qrupu seyrəkdir, 5-6 çiçəkdən ibarətdir. Çiçəkyanlığının kənar ləçəkləri 12-14 mm uzunluğunda açıq-bənövşəyi rənglidir. Daxili ləçəklər 3-4 mm uzunluqda oval-lansetvari, bənövşəyi və birdamarlıdır. Dodaqcıq məxmərvaridir, yuxarı hissədə irəliyə doğru qısa əlavə çıxıntısı var, qonur, üzəri bir neçə sarımtıl ləkəlidir, hər biri ensiz, açıq-sarı haşiyəlidir.
Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
Çoxillik bitkidir. Çiçəkləməsi aprel-may aylarına təsadüf edilir. Meşə və kolluqlarda, aşağı dağ qurşağından orta dağ qurşağına qədər rast gəlinir
Yayılması
Böyük Qafqazın qərbi, şərqi və Quba sahəsi. Kür-Araz ovalığı, Kür düzənliyi, Naxçıvan Muxtar Respublikasının dağlıq hissəsi (Batabat) və Lənkəran ovalığı; Samur-Dəvəçi ovalığı (Nabran)
Azərbaycan Respublikasının Qırmızı Kitabına daxil edilmiş nadir növdür.
Sayı və tendensiyası
Populyasiyalarının sayı azdır. Azalma tendensiyası artır.
Məhdudlaşdırıcı amillər
Dekorativ əhəmiyyətinə görə əhali tərəfindən intensiv toplanılması.
Mühafizə tədbirləri
Yayılma yerlərində antropogen təsirlərin azaldılması, yasaqlıqların təşkil edilməsi və toxumlarının toxum bankında saxlanılması, bərpasının təmin edilməsi, yeni yayılma yerlərinin müəyyənləşdirilməsi məqsədəuyğundur.
Aleksandr Qernqross
Aleksandr Alekseyeviç Qernqross – Rusiya İmperator Ordusunun hollanəsilli generalı. Rus-yapon müharibəsində diviziya və korpus komandanı kimi iştirak etmişdir. Müharibədən sonra ordunun aparıcı üzvlərindən biri olmuşdur.
Həyatı və fəaliyyəti
Aleksandr Qernqross hollanəsilli Baltika almanlarına mənsub olan ailədə doğulmuşdur. 1868-ci ildə hərbi xidmətə daxil olmuş, Riqa Piyada Məktəbini bitirmişdir. 1877–1878-ci illərdə Rusiya-Osmanlı müharibəsində iştirak etmişdir.
Rus-yapon müharibəsi
Qernqross Rus-yapon müharibəsində Birinci Sibir Ordu Korpusunun tərkibində olan 1-ci Sibir atıcı alayının komandanı olmuş və Telissu döyüşündə iştirak etmişdir. Daha sonra korpusunun komandanı olmuş və Lyaoyan döyüşündə döyüşmüşdür. Şahe döyüşü zamanı Şərq bölüyünün əsgərləri ilə yaradılmış xüsusi birliyə başçılıq etmiş və 16 oktyabr 1905-ci ildə Şa çayının cənubunda yerləşən Putilov, eləcə də, Ağac yüksəkliklərini ələ keçirməyi bacarmışdır. Qısa fasilədən sonra 1905-ci ilin fevralında yenə Birinci Sibir Ordu Korpusunun komandanı olmuş və Mukden döyüşündə iştirak etmişdir. O, müharibənin sonuncu quru döyüşündə Yaponiyanın Üçüncü Ordusuna qarşı döyüşmüş, lakin dəstək almadığı üçün geri çəkilməyə məcbur olmuşdur.
Mancuriyadakı hərbi bacarıqlarına görə müharibədən sonra tanınmış hərbçiyə çevrilmiş və 1911-ci ildə ordunun baş qərargahının başçısı təyin olunmuşdur. O, bu vəzifəni 1914-cü ilin martına kimi tutmuşdur.
Şarqan səkkizliyi
Şarqan səkkizliyi (Шарганска осмица / Šarganska osmica) — Serbiyanın Mokra Qora və Şarqan-Vitasi yaşayış məntəqələri arasından keçən ensiz dəmiryolu xətti. Turistlər üçün məşhur görməli yerlərdən biri. Serbiyanın 7 möcüzəsi siyahısına daxil edilmişdir.
İnşa tarixi
Mokra Qora qəsəbəsi ilə Şarqan aşırımı arasında dəmir yolunun tikintisi 1916-cı ildə başlanılır. Bosniya ilə Serbiyanı əlaqələndirməli olan dəmiryol əlaqəsi böyük bir layihə çərçivəsində Belqrad, Ujise, Vişeqrad və Sarayevo birləşdirilməlidir. Tikinti çətin ərazi ilə ziddiyyət təşkil edirdi, yollar yüksək dərələr və kəsik qayalardan keçməli idi. Bu məsələnin həlli üçün birinci sinif mütəxəssislər layihənin icrasına cəlb olunmuşdur. Relslər arasında məsafə 750 mm olaraq qəbul edildi. Çünki dar ölçülü dəmir yolları bu vəziyyətdə daha ucuz və tələblərə daha yaxşı cavab verirdi. Tikinti əsnasında 5 körpü və 22 tunel inşa edilmişdir. Xəttin ümumi uzunluğu 58 km-dir.
Bu yol "Səkkizlik" adlandırıldı. Çünki yuxarıdan baxdıqda 8 ədədini xatırladır. Bu qeyri-adi forma tez-tez bükülmə ilə əhəmiyyətli bir yüksəklik fərqi (təxminən 300 m) ilə diktə edilir. Xətt ilə ilk qatar 1925-ci ildə hərəkət etmişdir.
Turistik obyekt
1974-cü ildə xəttin rentabellilik əhəmiyyəti aşağı olması səbəbindən bağlanılır. 1998-ci ildə isə onu turizm məqsədi ilə işlətməyi qərara alırlar. Əvvəlcə restorasiya işi bir qrup bu işdə maraqlı olanlar tərəfindən həyata keçirilir. Onlar ictimaiyyətin diqqətini cəlb etməyə müvəffəq olurlar və müxtəlif mənbələrdən maliyyələşməni təşkil edə bilirlər. O cümlədən layihə Serbiya Turizm Nazirliyinin və ölkənin "Zheleznica Srbīge" başlıca dəmiryolu şirkəti nəzarəti altına alındı. Nəticədə 2003-cü ildə uzunluğu 15,5 km olan "Şarqan səkkizliyi" turist marşrutu açıldı.
Bu gün yol tam olaraq muzey-turizm əhəmiyyətli memarlıq kompleksi halına gəlmişdir. Hər gün 3–4 retro sərnişin qatarı dörd stansiya arasında (Mokra-Qora, Yatare, Qolubiçi, Şarqan-Vitasi) hərəkət edir. Həftədə bir dəfə isə qatarlar Bosniya istiqamətdə hərəkət edir. Maşrut yalnız yay ayları fəaliyyətdə olur. Geriyə dönərkən qatarla turistlərin ən gözəl mənzərələri çəkə bilməsi üçün dayanır.
Xorvatiya memarlığı
thumb|344x344px|Split şəhərinin tarixi hissəsinin görünüşü. Dalmasiya, Xorvatiya və bütün Adriatik hövzəsinin "mirvarisi" adlanır. Şəhər YUNESKO-nun Ümumdünya irsi obyektlərinin siyahısına daxil edilib. Xorvatiyanın memarlığı (xorv. Hrvatska arhitektura) — Cənub-şərqi Avropada müasir Xorvatiya dövləti ərazisində memarlığın inkişafı faktiki olaraq bizim eranın əvvəllərindən indiyə qədər olan dövrü əhatə edir və bu və ya digər dərəcədə bugünkü Xorvatiya ərazisinə tarixin müxtəlif dövrlərində nəzarət etmiş ölkə və xalqların çoxsaylı təsirlərinə məruz qalaraq Avropa memarlığının bütün inkişaf mərhələlərini keçib.
Xorvatiya memarlığının xüsusiyyəti əhatə etdiyi ərazilərdə erkən və yüksək səviyyəli urbanizasiyadır. Bunu ölkə ərazisində əsası hələ antik və ya orta əsrlərdə qoyulmuş çoxlu sayda şəhərlərin olması da təsdiq edir. Şübhəsiz ki, Xorvatiya da memarlığın ən yüksək zirvəsi Dalmasiya Renessansı dövrüdür. Xorvat memarlığına Avstriya-Macarıstan imperiyası tərkibində olması da əhəmiyyətli dərəcədə təsir edib. Bu xorvat şəhərlərində istər avstriyalı, istərsə də imperiyada yaşayan digər millətlərin nümayəndələrindən olan memarların da işləməsinə də imkan vermişdir. Nəticədə bu Xorvatiyanın bir çox şəhərlərinin, o cümlədən də paytaxt Zaqrebin xarici görünüşünün formalaşmasına öz təsirini göstərmişdir. Xorvat dövlətinin yaradılması (qonşu cənub slavyan ölkələri ilə birgə formada) və tam müstəqilliyin əldə edilməsi (1991-ci ildə) də Xorvatiya memarlığının güclü inkişafı və müasirləşməsinə təkan vermişdir.
Antik və orta əsrlər dövrü
left|thumb|286x286px|Pulada Amfiteatr Xorvatiya ərazisində Adriatik dənizi sahilləri boyunca möhkəmləndirilmiş məntəqələrin, çoxsaylı antik şəhərlərin, xüsusilə də Roma şəhərlərinin xarabalıqları qorunub saxlanılmışdır. Roma imperiyasından qalma antik abidələrə Pulada təsadüf edilir. Bu şəhərdə gözəl şəkildə qorunub saxlanılmış amfiteatr (e.ə. I əsr – eramızın I əsri), Sergiya arkası və Avqust məbədi (I əsr), o cümlədən də Split – Diokletian sarayı (IV əsrin əvvəlləri).
Roman üslubu Xorvatiyaya XII əsrin sonunda Şimali İtaliya və Mərkəzi Avropadan keçib. Zadarda 1175-ci ilə aid Müqəddəs Krşevan kilsəsini misal göstərmək olar. XIII əsrdə Xorvatiya ərazisində hakim memarlıq üslubu qotika oldu. Bu üslub Krka, Raba, Troqir (1240-cı ilə aid Radovan portalı və kafedral kilsə), Pazina şəhərləri üçün xarakterikdir. Qotik üslubda olan tikililərə ölkə paytaxtı Zaqrebdə olan XIII əsrə aid kafedral kilsə və Müqəddəs Marka kilsəsi də aid edilir. left|thumb|Veliki Tabor qəsri XV–XVI əsrlərdə Osmanlı imperiyasının hücum təhlükəsi ilə əlaqədar şəhərlərin möhkəmləndirilməs prosesi sürətləndi (Zaqrebdə qala divarları). Bütövlükdə qeyri-müntəzəm planlaşdırması, sıx, az mərtəbəli tikiləri olan Şimali Xorvatiyadan fərqli olaraq Adriatik sahili boyunca şəhərlərdə müntəzəm tikinti işləri getmişdir. Dalmasiya sahili boyu bir çox ticarət şəhərlərində orta əsrlər dövründə şəhər kommunalarının daş binaları, xüsusi kilsə zəngləri olan bazilikalar inşa edilirdi. Kilsələrin fasadları arkatura ilə bəzədilirdi. Roman heykəltəraşlığının ən yüksək nailiyyəti Splitdə kafedral kilsəsinin qapıları üzərində müşahidə edilir (1214, memar Andrey Buvine).
Dalmasiya Renessansı dövrü
Xorvatiyanın Adriatik dənizi sahili boyu ərazilərdə XV–XVI əsrlərdə Roman üslubu və qotikadan renessans üslubuna keçid qeydə alınmışdır. Renessans bir çox Dalmasiya və ada şəhərlərindəki – Dubrovnik, Şibyenik, Osor, Paqa, Xvar və Korçula şəhərlərində – xarici görünüşü dəyişdirdi.
Dalmasiya renessansının zirvəsi Şinyenikdəki Müqəddəs Yakov kilsəsi hesab edilir. Bu kilsə 1431–1536-cı illərdə, təxminən 1 əsr ərzində bina edilib. Məbədin açılışı 1555-ci ildə olub. Bu abidənin ərsəyə gəlməsində bir çox memarların əməyi olub, o cümlədən də Yuray Dalmasiyalı və Nikola Florensiyalını qeyd edə bilərik.
Dubrovnik bugünə qədər mükəmməl şəkildə qorunub saxlanılan renessans abidələrinin sayına görə yalnız Venesiya və İtaliyanın bəzi digər şəhərləri ilə müqayisə oluna bilər. Şəhərdə qala divarları, qüllələr, ictimai tikililər, kilsələr, evlər və saraylar diqqəti cəlb edir.
Mərkəzi Xorvatiyada renessansın cizgiləri Cənubi Almaniya və Niderlandın təsiri ilə miniatürdə və mehrab rəsminin nadir nümunələrində müşahidə olunur.
Barokko, klassisizm və tarixilik
XVI əsrin II yarısı – XVIII əsrdə Xorvatiya ərazisində quruculuq işləri Osmanlı hücumları və Avstriya-Osmanlı müharibəsi ilə əlaqədar dayandı.
XIX əsrin II yarısında Xorvat memarlığında tarixilik üslubu hakim rol oynamağa başladı. Neorenessans və neobarokko üslubunda ictimai binalar tikildi. İnşa işlərinə əcnəbi memarlar rəhbərlik edirdiː
Xarici keçidlər
Xorvatiya memarlığı — www.leotour.com.ua portalında.
Cinah
Cinah — İranın Hörmüzgan ostanının Bəstək şəhristanının Cinah bəxşində şəhər və bu bəxşin mərkəzi. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 5,636 nəfər və 1,322 ailədən ibarət idi.
Təcnis
Təcnis — daha çox aşıq poeziyasında yayılmış şeir şəkillərindən biri.
Məzmununa görə təcnislər əsasən lirik xarakterlidir. Aşıq poeziyası ilə bir sırada yazılı ədəbiyyatda da ara-sıra təcnis nümunələrinə təsadüf olunur. Təcnisin özünəməxsus xüsusiyyəti, adından göründüyü kimi, burada qafiyələrin cinas üzərində qurulması ilə bağlıdır. Qafiyələnmə sistemi qoşma və gəraylıda olduğu kimidir. XIX əsr el sənətkarlarından biri Şəmkirli Aşıq Hüseynin təcnislərindən biri: Bəlkə məni nəzərindən salan var, Yada salmaz üç il, beş il, on beş il. Heç deməzmi mənim dərdim çəkən var, Həsrət qalar üç il, beş il, on beş il.
Dərya elmim vermək olmaz ay ada, Təbib olan, çağır gəlsin aya da, Göz görməsə, ağıl salmaz a yada, Gəl görməyə üç il, beş il, on beş il.
Aşıq Söyün qalıb dərd ayağında, Xəstə şəfa bular dərd ayağında, Ahu seyr eləyər dərd ayağında, Ovçu gözlər üç il, beş il, on beş il. Azərbaycan aşıq poeziyasında təcnislərin meydana çıxmasında ilk pillə rolunu cinas bayatılar oynamışlar. Digər tərəfdən, Azərbaycan dilinin ifadə imkanlarının genişliyi, onun ahəngdarlığı və musiqililiyi təcnis poetik formasının digər türkdilli xalqların ədəbiyyatı ilə müqayisədə Azərbaycanda daha geniş yayılmasına təkan vermişdir. Əlbəttə, cinas sözlərin zəruriliyi təcnisdə müəyyən formalizm ünsürlərinin meydana çıxma təhlükəsini yaradır. Lakin ustad sənətkarların təcnislərində bu cəhət qətiyyən nəzərə çarpmır. Burada sözlə fikrin, məna ilə məzmunun üzvi qaynağı yaranır.
Aşıq poeziyasındakı digər populyar şeir şəkilləri kimi təcnislər də bir sıra poetik dəyişmələrə məruz qalmış, onların cığalı təcnis, dodaqdəyməz təcnis, nəfəsçəkmə təcnis və s. formaları meydana çıxmışdır.
Mikrometr
]]
Ölçüsü
thumb|176x176px|İynənin ucundakı mikrometr ölçüdəki tozcığaz Metrin milyonda bir hissəsinə (10−6 metrə və ya 10−3 millimetrə) bərabərdir: 1μm = 0,001mm = 0,0001sm = 0,00001dm = 0,000001m
Tarixi
1879-1967-ci illərdə adı mikron (μ) rəsmi olaraq istifadə edilmiş, sonra XIII ağırlıq və tədbirlər üzrə Baş Konfrans (1967/68) tərəfindən ləğv edilmişdir.
Vəlvələ (Quba)
Vəlvələ — Azərbaycan Respublikasının Quba rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Toponimikası
Vəlvələ oyk., sadə. Quba r-nunun eyniadlı i.ə.v.-də kənd. Vəlvələ çayının sağ sahilində, Qusar maili düzənliyindədir. Yaşayış məntəqəsi 1942-ci ildən sonra yaranmışdır. İlk məskunları Zərqova,Əsparəsti,Kələnov,Xaspolad, İsnov və b. kəndlərdən çıxmış ailələr olmuşdur. Kəndin adı yaxınlığındakı Vəlvələçayın adı ilə bağlıdır.
Xosrovun Barbedin musiqisini dinləməsi
Xosrovun Barbedin musiqisini dinləməsi — I Şah Təhmasibin sifarişi ilə 1539–1543-cü illərdə hazırlanmış və Təbriz miniatür məktəbinin sənətkarları tərəfindən çəkilmiş rəsmlərlə bəzədilmiş Nizami Gəncəvinin "Xəmsə" əlyazmasına daxil olan, Mirzə Əli tərəfindən çəkilmiş rəsm əsəridir. Miniatürün daxil olduğu əlyazma hazırda Britaniya Milli Kitabxanasında (MS Or. 2265) saxlanılır.
Mövzu
Nizaminin "Xosrov və Şirin" poemasında, Şirinin hicrində qovrulan Xosrov dərdini unutmaq üçün məclis düzəldib kefə başlayır, lakin şərab da ona dərdini unutdura bilmir. Nəhayət, əfsanəvi Barbədin füsnkar musiqisiXosrovun fərağına çatır. Nizami bu səhnəni belə təsvir edir: Dördüncü gün yenə məclis düzəldi, Xoş nəğmə səsləri birdən yüksəldi. Şirinin qəmindən ürəyində ah... Dedi: Barbəd gəlsin məclisə əlan!
Təsvir
200px|thumb|left|Sultan Məhəmməd — Kitab oxuyan gənc (Gənc Təhmasib), 1540-cı illər, [[Rusiya Milli Kitabxanası, Sankt-Peterburq]] Gənc şah yay köşkünün yuxarı küncündə tək oturmuşdur. O, nə qarşısındakı şəraba, nə saqiyə, nə meyvə təklif edən əyyara, nə də ətrafındakı adamlara məhəl qoymur. Başını sol çiyninə əymiş şah, kədər içində Barbedin musiqisini dinləyir.
Tədqiqi
Rəssam səhnəni təsvir etmək üçün Orta Şərq miniatür boyakarlığında geniş yayılmış saray məclislərinin mühitini seçsə də, onu tez-tez təkrar olunan ənənəvi şablon şəklində təsvir etməyib, orijinal forma axtarır. O, təntənə və təmtəraqdan qaçır, mətnə əsasən süjeti intim planda verməyə çalışır.
Miniatürün gözəl məziyyətlərindən biri, ədəbi mətndəki vaqiənin Mirzə Əli tərəfindən sənətkarlıqla əks etdirilməsidir. Mətni diqqətlə gözləyən rəssam ən kiçik ştrixlərin belə fərqinə varır. Miniatürdə Barbedin yanında əlində xələt olan iki xidmətçi dayanmışdır. Mahnı üçün Xosrovun Barbedə hədiyyə verməsi faktı şərti də olsa, miniatürdə sərrastlıqla əks etdirilmişdir.
Bəzi personajlar, xüsusilə Barbed, eşik ağası, kamandar və Xosrov surətləri fərdi cizgiləri ilə seçilirlər. Fiqurların zərifliyi, obrazların təfsir üslubu Sultan Məhəmmədin məşhur "Şah Təhmasib" miniatürünü xatırladır. N. Zamanov bu oxşarlığı Sultan Məhəmməd yaradıcılığının Mirzə Əli yaradıcılığına təsiri kimi qiymətləndirir. Portal frizinin göy kitabəsində əlyazmanın sifarişçisi olan I Şah Təhmasibin ünvanına tərif şeri yazılmışdır.
N. Zamanovun fikrincə, Mirzə Əli bu əsəri ilə özünü dövrünün görkəmli rəng ustası kimi göstərmişdir. Miniatür rəssamın həm də başqa bir istedadını — memarlıq və dekorativ naxış təsvirləri sahəsində də səriştəli usta olduğunu göstərir. Bu səriştə zəngin naxışlarla bəzədilmiş portalın və köşkün daxili hissələrində, müxtəlif avadanlığın işləmələrində, portalın kaşı bəzəyində, timpanlarda verilən əfsanəvi Simurq quşu təsvirlərində, divarlardakı heyvan fiqurlu dekorativ bəzəklərdə, yaşayış evinin ikinci mərtəbəsində işlədilmiş xalq ağac memarlığı elementlərində, formaları etibarilə mürəkkəb şəbəkə növünü xatırladan hasar və sair aksessuarlarda rəssamın bu sahədəki misilsiz məharətini nemayiş etdirir.
Həştbəndi
Həştbəndi — İranın Hörmüzgan ostanının Minab şəhristanının Tukəhur bəxşində şəhər və bu bəxşin mərkəzi. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 3,009 nəfər və 631 ailədən ibarət idi.
Ada (film, 2005)
Lincoln Six-Echo (McGregor) və Jordan Two-Delta (Johansson) XXI əsrin ortalarında dünyadan xaric edilmiş yeraltı bir obyektdə yaşayan yüzlərlə insandan ikisidir. Diqqətlə nəzarət edilən bu müəssisənin bütün sakinləri kimi, gündəlik həyatlarındakı hər şey, guya öz xeyirləri üçün idarə olunur. Buradan yeganə çıxış yolu və hamının ortaq ümidi; Püşkatma yolu ilə "Ada"ya getməkdir. Ora verilmiş məlumatlara görə, dünyada baş vermiş obyekt sakinləri istisna olmaqla planetdəki hər kəsin həyatını alan ekoloji fəlakətdən sonra dünyada salamat qalan təmiz və yaşana bilən yeganə ərazidir (ada).
Son vaxtlar izah olunmamış yuxular görən Linkoln narahatdır və həyatındakı məhdudiyyətləri getdikcə daha çox şübhə altına almağa başlayır. Ancaq artan marağının onu sürükləyəcəyi dəhşətli həqiqətə qətiyyən hazır deyildir. Gənc adam, varlığı ilə əlaqəli hər şeyin əslində yalan olduğunu, Adanın çox qəddar bir yalan və özü və Jordan Two-Delta da daxil olmaqla hər kəsin ölülərinin əslində canlılarından daha çox dəyərli olduğunu öyrənir. Vaxt getdikcə azaldığı üçün, Linkoln və Jordan cəsarətlə bildikləri tək dünyadan (120 milyard dollarlıq bir klon müəssisəsindəm) cəsarətlə qaçırlar. Dünyaya gəldikdən və yeraltı obyektin nəzarətindən qaçdıqdan sonra, onların aralarındakı uşaq münasibətləri yerini böyüklər üçün xas olan münasibətlərə buraxır. Lakin onları amansızlıqla izləyən müəssisənin xüsusi müqaviləli təhlükəsizlik qüvvələrindən qaçmaq Lincoln və Jordanın əsas hədəfləridir. Məqsədləri isə yaşamaq və yaşatmaqdır!