cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Elşən Həmidov
Hərbi xidməti
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Elşən Həmidov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 05.11.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Elşən Həmidov ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Elmi jurnalistika
Elmi jurnalistika — elm və texnologiya da baş verən yenilikləri, sosial həyatla bağlı hər növ prosesin elmi izahını asan üslubda ictimaiyyətə çatdırmağa xidmət edən fəaliyyət sahəsidir. Jurnalist ictimai əhəmiyyətli mövzunu elmdə araşdırır və geniş oxucuya təqdim edir. Bu mənada elmi-publisistik məqalə və sənədli film lər elmi jurnalistika materiallarıdır. Elmi jurnalistikanın funksiyası yalnız elmi geniş kütləyə çatdırmaq deyil, həmçinin alimlərin oxucularla əlaqəsini yaratmaq, o cümlədən elm adamlarını müxtəlif ölkələrdəki həmkarları ilə yaxınlaşdırmaqdır. Ona görə də, jurnalistikanın bu sahəsi alim, müxbir və oxucudan ibarət nöqtələri birləşdirən üçbucaq çərçivədə təşkil olunur. Elmi jurnalistika materialları məhz bu əhatədə hazırlanır.
ABŞ və Avropa da elmi jurnalistikaya "elmi əlaqələndirmə" də deyirlər. Elmi jurnalistlər isə "elmi yazarlar” adlandırılır. Məşhur "National Geographic”, "NewScientist”, "Discovery”, "Nauka i Jizn” və bu tip digər jurnallar, televiziya kanallarının yayımladığı məqalələr, sənədli filmlər məhz elmi jurnalistika materiallarıdır.
Arzu Cavadova
Arzu Cavadova (Cavadova Arzu Sahib qızı;) — Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin vitse-prezidenti.
Həyatı
Cavadova Arzu Sahib qızı 24 avqust 1967-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. 1984-cü ildə Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunun geoloji-kəşfiyyat fakültəsinə daxil olaraq, 1989-cu ildə fərqlənmə ilə bitirib. Geologiya/mineralogiya üzrə fəlsəfə doktoru-elmlər namizədi elmi dərəcəsini alıb.
Əmək fəaliyyətinə 1985-ci ildə Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunda başlayıb. 1985–1986-cı illərdə Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunun "Ümumi, tarixi geologiya və hidrogeologiya" kafedrasında, 1987–1988-ci illərdə isə "Geofiziki kəşfiyyat üsulları" kafedrasında 0.5 ştat laborant, 1989–1991-ci illərdə "Neft və qaz yataqlarının axtarışı və kəşfiyyatı" kafedrasında mühəndis vəzifələrində çalışıb. 1990-cı ildə "Neft və qaz yataqlarının axtarışı və kəşfiyyatı" kafedrası nəzdində aspiranturaya daxil olub, kafedrada təhsil zamanı 0.5 ştat, 1994-cü ildə bitirdikdən sonra 1996-cı ilə qədər isə tam ştat assistent vəzifəsində çalışıb. 1996–1997-ci illərdə ARDNŞ-nin "Azərineftinformatika" hesablama mərkəzində mühəndis, 1997-ci ildə Dənizdə neft və qazçıxarma İstehsalat Birliyinin mərkəzi laboratoriyasında geokimyaçı-qrup rəhbəri, Dənizdə neft və qaz yataqlarının işlənməsinə nəzarət ekspedisiyasının Neft geokimya qrupunun rəhbəri kimi çalışıb.
1997–1999-cu illərdə ABŞ "Frontera Resources" neft şirkətində baş geoloq, 1999–2003-cü illərdə "Salyan Oil" Ltd. şirkətində aparıcı və işlənmə üzrə geoloq, 2003–2007-ci illərdə isə "Delta Hess ACG" Ltd. şirkətində geoloji işlər üzrə baş mütəxəssis vəzifələrində çalışıb. 2007–2022-ci illərdə "BP Exploration" (Caspian Sea Ltd.) şirkətinin kəşfiyyat şöbəsində baş geoloq, qrup rəhbəri, geoloji kəşfiyyat üzrə menecer, karbohidrogen sistemləri üzrə analitik vəzifələrində çalışıb.
2022–2023-cü illərdə SOCAR-ın baş geoloqu vəzifəsində işləyib.
Rütubət
Rütubət — atmosfer havasında olan su buxarının miqdarı ilə əlaqədar fiziki anlayış. Havada su buxarının miqdarı çox olduqca onun rütubəti də artır. Rütubət anlayışı iki mənada istifadə olunur : Mütləq rütubət verilmiş temperaturda havanın həcm vahidinə olan su buxarının kütləsi ilə təyin olunur. Mütləq rütubət RM ilə işarə olunur. Düsturla mütləq rütubəti bu cür ifadə etmək olar:
Düsturdan göründüyü kimi mütləq rütubətin riyazi ifadəsi sıxlığın riyazi ifadəsinə çox oxşayır. Fərq yalnız vahidlərdədir : sıxlığın vahidi -dirsə rütubətin vahidi -dir.
Nisbi rütubət adi havada olan su buxarının kütləsinin həmin şəraitdə doyma halındakı su buxarının kütləsinə olan nisbətini göstərir. Nisbi rütubəti RN (Fİ) kimi işarə edirlər. Nisbi rütubəti düsturla bu cür ifadə olunur: Nisbi rütubət həmişə vahiddən kiçik olur. Buna görədə onu tez-tez faizlə ifadə edirlər. Vahidə bərabər olması buxarın suya çevrilməsindən xəbər verir.
Həsənabad-i Qədim (Mahnişan)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 67 nəfər yaşayır (14 ailə).
Anatoli Zöhrabbəyov
Zöhrabbəyov Anatoli Həsən oğlu (14.05.1909 - 1946) — şair, 1940-cı ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.
Həyatı
1909-cu il mayın 14-də Bakıda dəmiryolçu ailəsində doğulmuşdur. Burada orta məktəbi bitirmişdir. APİ-nin kimya fakültəsində təhsil almışdır (1931). Bir neçə il Azərbaycan SSR Neft sənayesi Elmi-Tədqiqat neft-kimya institutunda laborant, kiçik elmi işçi vəzifələrində çalışmışdır (1932-1933).
Ədəbi fəaliyyətə 1940-cı ildən başlamışdır: dövri mətbuatda lirik şerlər, mahnı mətnləri çap etdirmişdir. Poetik yaradıcılığında Nizami Gəncəvidən tərcümələr başlıca yer tutur. Şairin "İsgəndərnamə" mənzum romanından rus dilinə etdiyi tərcümələr rəğbətlə qarşılanmışdır Əsərlərini rus dilində yazmışdır. "Odlu diyar" tarixi* romanı "Drujba narodov" almanaxında, "Vətən uğrunda" jurnalında, sonra isə ayrıca kitab Halında buraxılmışdır (1945). Burada XII əsr Azərbaycan ictimai-siyasi Hadisələri, xalq Həyatı, onun mübarizəsi maraqlı lövhələrlə təsvir edilmişdir. Vaxtsız ölüm əsərin ikinci cildini başa çatdırmağa imkan verməmişdir.
1946-cı ildə Bakıda vəfat etmişdir.
Bosniya və Herseqovinanın gerbi
Bosniya və Herseqovinanın gerbi Bosniya və Herseqovinanın müstəqillik qazandığı 1992-ci ildən bəri istifadə edilən əvvəlki dizaynı əvəz edərək 1998-ci ildə qəbul edildi. Dövlət bayrağının dizaynını izləyir. Üç tərəfli qalxan, Bosniyanın üç əsas etnik qrupunu simvollaşdırmaq üçün istifadə olunur, həmçinin ölkənin formasına uyğundur.
Tarixi gerblər
Bosniyaya aid olan ən erkən gerblərdən biri 1340-cı ildə tamamlanan Foynika qalxanından gəlir. Sonrakı əsrlərdə Avropa mənbələri bu təsvirdən çox təsirlənən gerbləri Bosniyaya aid edirdilər.
1377-ci ildən 1463-cü ilə qədər indiki Bosniya-Herseqovina və Dalmatiya bölgəsini idarə edən Bosniya Krallarının gerbləri, ağ maili zolaq ətrafında düzülmüş altı qızıl fleur de lys ilə mavi bir qalxandan ibarət idi. Gerbin zirvəsində fleur de lisdən bir tac içərisində yerləşdirilmiş bir tovuz quşu lələyi olaraq təsvir edilib. 1463-cü ilə qədər Osmanlılar Bosniyada kral gerblərindən istifadəni dayandırdılar. Kralların heraldik nümayişi sonradan respublikanın 1992-ci ildə qəbul etdiyi gerblər üçün əsas olacaqdır.
Herseqovina və Bosniya 1878-ci ildə Avstriya-Macarıstan İmperiyası tərəfindən işğal edildikdən sonra hər iki kondominium İmperiyadan gerb aldı. XIX əsrdə həm keçmiş Osmanlı hakimiyyətinə, həm də çağdaş Avstriya-Macarıstan işğalına qarşı yüksələn millətçi hərəkat, Foynika gerbindən istifadədə müvəqqəti canlanma ilə müşayiət olundu.link=https://az.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C9%99kil:Coat_of_Arms_of_the_Socialist_Republic_of_Bosnia_and_Herzegovina.svg|alt=|thumb|156x156px|[[Yuqoslaviya Sosialist Federativ Respublikası|Yuqoslaviya dövründə Bosniya və Herseqovina Sosialist Respublikasının gerbi.]]
Komunist dövrü
Bosniya və Herseqovinanın sosialist respublikasının gerbi bayraq ilə birlikdə 31 dekabr 1946-cı ildə qəbul edildi. Gerbin təsviri digər Yuqoslaviya respublikalarının gerbina bənzəyirdi. Gerbin üzərində tüstü çıxan iki fabrik bacası olan bir məhəllənin sxemi qarşısında iki keçid buğda dəstəsi vardı. Dekorativ budaqlar və buğda ətrafında spiralşəkilli qırmızı lent təsvir olunmuşdu. Emblemin yuxarı hissəsində qızıl çərçivə olan qırmızı ulduz var. Qırmızı ulduz o dövrdə Yuqoslaviyanın sosializm və kommunizmini simvollaşdırır.
Bosniya və Herseqovina Sosialist Respublikasının milli gerbi Bosniya və Herseqovina Xalq Cümhuriyyətinin əvvəlki gerbi ilə eyni idi və Konstitusiyasında təsbit edilmişdi. Bu, Herseqovinanın və Bosniyanın hər iki bölgəsinin tarixində Bosniya və Herseqovinanın bütün müasir ölkələrinə xas olan ilk gerb idi.
Müasir gerb
link=https://az.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C9%99kil:Coat_of_arms_of_Bosnia_and_Herzegovina_(1992%E2%80%931998).svg|right|thumb|174x174px|1992-ci ildən 1998-ci ilə qədər Bosniya və Herseqovinanın gerbi Bosniya və Herseqovina Respublikasının gerbi 4 may 1992-ci ildə qəbul edildi və estetik cəhətdən Kotromaniç sülaləsinin gerbinə bənzəyir. Gerb ağ zolaq ilə bölünmüş mavi bir
fondan ibarət idi. Diaqonal ağ xəttin Tvrtko qılıncını və hökmdar kimi qüdrətini simvolizə etdiyi güman edilir. Gerb, tələsik, üç il davam edən Bosniya müharibəsinin əvvəlində hazırlanmışdı. 1998-ci ilin əvvəlində bayraq dəyişikliyi üçün bir komissiya yaradıldı və eyni il ölkənin müxtəlif etnik qrupları arasındakı gərginliyin azaldılmasına kömək etmək üçün hazırkı gerbi qəbul edildi.
Bosniya və Herseqovinanın hazırkı gerbi, tipik düz üst, oval tərəflər və əyilmiş ətək ilə üçbucağa bənzəyir. Gerb iki fon rənginə: tünd mavi və qızıl; malikdir. Hər iki rəng 1992 və 1998-ci illər arasında gerbdə görülür. Hazırkı gerbi Bosniya-Herseqovinyan tarixi ilə birbaşa əlaqəsi olmasa da, istifadə olunan rənglər keçmiş gerbdən olan rənglər idi. Üst sağ küncdə Bosniya və Herseqovinanın şəklini bildirən sarı üçbucaq meydana gəlir və göyləri, çayları və gölləri təsvir edən göy rəng bayrağın qalan hissələrini əhatə edir.
Keçmiş gerb hələ də Bosniya silahlı qüvvələrindəki bəzi birləşmələrin emblemində istifadə olunur.
Saden-Vali (Vaşinqton)
Saden Vali — ABŞ-nin Vaşinqton ştatının Uotkom qraflığında siyahıyaalınma üçün müəyyənləşdirilmiş yaşayış məntəqəsi. 2010-cu il əhalinin siyahıyaalınması məlumatlarına əsasən yaşayış məntəqəsinin əhalisi 6441 nəfər olmuşdur.
Tarixi
Saden Vali ərazisində əvvəllər Ranço (heyvandarlıq təsərrüfatı) vardı. Ərazinin ilk sahibi Baninq Ostin idi. 1949-cu ildə Qlen və Betti Korninq ərazini alaraq buranı "Ranço" adlandırmağa başladılar. 1968-ci ildə ərazini alan Ken Sanvik burada təbiəti qorumaq şərti ilə yeni yaşayış məntəqəsi qurmağa başladı. Ərazi 1973-cü ildə qeydiyyata alındı.
İqlimi
Ən isti ay iyul, ən soyuq ay dekabrdır. Ən yüksək temperatur 33.0 °C (30 iyul, 2009 və 11 avqust 1990-cı il tarixlərində), ən aşağı temperatur isə -16.0 °C (27 noyabr, 1985-ci il tarixində) olmuşdur.
Orta illik yağıntı miqdarı 849 mm-dir.
2010-cu il əhalinin siyahıyaalınması
2010-cu il əhalinin siyahıyaalınması məlumatlarına görə burada 6441 nəfər əhali, 2561 şəxsi təsərrüfat və 1842 ailə vardı. Əhalinin sıxlığı 400.1 nəfər/km²-di. Burada 2892 ev var və evlərin sıxlığı 179.6/km²-di. Əhalinin etnik tərkibini 91.3%-i Ağ amerikalılar, 0.9%-i Afroamerikalılar, 0.8%-i Hindilər, 1.9%-i Asiyalılar, 0.2%-ni Okeaniya adalarından olanlar, 1.1%-i digər irqdən olanlar və 3.8%-i isə iki və daha artıq irqdən olanlar təşkil edirdi.
2561 şəxsi təsərrüfatın 33.1%-ində özləri ilə yaşayan 18 yaşından kiçik uşaq olanlar, 61.1%-ində evli ailə, 7.6%-ində əri olmayan qadın, 3.2%-ində arvadı olmayan kişi, 28.1%-ində isə ailəsi olmayanlar vardı. Şəxsi təsərrüfatın 19.1%-ində tək bir şəxs və 5.8%-ində isə tək yaşayan 65 yaşdan böyük şəxs vardı. Hər şəxsi təsərrüfatda ortalama 2.52 nəfər, hər ailədə isə ortalama 2.87 nəfər vardı.
Yaşayış məntəqəsi əhalisinin orta yaşı 38.9-dur. Əhalinin 23.3%-i 18 yaşdan kiçik, 6.5%-i 18-24 yaş arasında, 28.6%-i 25-44 yaş arasında, 29.0%-i 45-65 yaş arasında, 12.6%-i isə 65 yaşdan böyükdür. Əhalinin 49.7%-i kişi, 50.3%-i qadındır.
2000-ci il əhalinin siyahıyaalınması
2000-ci il əhalinin siyahıyaalınması məlumatlarına görə burada 4165 nəfər əhali, 1675 şəxsi təsərrüfat və 1185 ailə vardı. Əhalinin sıxlığı 258.1 nəfər/km²-di. Burada 1984 ev var və evlərin sıxlığı 123.0/km²-di. Əhalinin etnik tərkibini 92.24%-i Ağ amerikalılar, 0.79%-i Afroamerikalılar, 1.61%-i Hindilər, 1.97%-i Asiyalılar, 0.12%-ni Okeaniya adalarından olanlar, 0.91%-i digər irqdən olanlar və 2.35%-i isə iki və daha artıq irqdən olanlar təşkil edirdi.
1675 şəxsi təsərrüfatın 31.4%-ində özləri ilə yaşayan 18 yaşından kiçik uşaq olanlar, 61.5%-ində evli ailə, 6.1%-ində əri olmayan qadın, 3.2%-ində arvadı olmayan kişi, 29.2%-ində isə ailəsi olmayanlar vardı. Şəxsi təsərrüfatın 20.7%-ində tək bir şəxs və 4.9%-ində isə tək yaşayan 65 yaşdan böyük şəxs vardı. Hər şəxsi təsərrüfatda ortalama 2.49 nəfər, hər ailədə isə ortalama 2.87 nəfər vardı.
Yaşayış məntəqəsi əhalisinin orta yaşı 37.7-dir. Əhalinin 23.5%-i 18 yaşdan kiçik, 8.2%-i 18-24 yaş arasında, 30.5%-i 25-44 yaş arasında, 28.3%-i 45-65 yaş arasında, 9.6%-i isə 65 yaşdan böyükdür. Hər 100 qadına 105.7 kişi, yaşı 18-dən böyük hər 100 qadına isə 102.2 kişi düşür.
Divya Bharti
Divya Bharti (hindi: दिव्या भारती, tulu dili: దివ్య భారతి, 25 fevral 1974 Maharaştra, Mumbay - 5 aprel 1993 eyni yerdə) — tanınmış hind aktrisasıdır. Divyanın bir çox rolları onu 'öz nəslinin ən maraqlı gənc aktrisası'na çevirir. Filmlər təkcə hind dilində yox həmçinin tamil və teluqu dillərində də çəkilmişdir. Bharti aktrisa kimi karyerasına 1990-cı ildə teluqu dilində çəkilmiş Bobbili Raja filmi ilə başlamışdır. Erkən yaşında filmlərə çəkilməsinə baxmayaraq, Divya "Saat Samundar Paar" (Vishwatma filmində) musiqisindəki performansı ilə diqqəti öz üzərinə cəlb etməyi bacardı. Bharti 1992-93 illər arasında 14-dən çox filmdə iştirak etmişdir. O həyatının sonlarına yaxın bir çox problemlər yaşamışdır. Divya Bhartinin karyerası 5 aprel 1993-cü il tarixində müəmmalı ölümü başa çatıb. Divyanın ölüm səbəbi onun beş mərtəbəli mənzilində pəncərədən qəflətən düşməsi olaraq göstərilir.
Həyatı
Divya Bharti 25 fevral 1974-cü ildə Hindistanın Mumbay şəhərində anadan olmuşdur. Onun özündən balaca Kunal adlı qardaşı var. Divya Mumbayın qərbindəki Cuhu vilayətində yerləşən Maneckji Cooper məktəbində ali təhsil alıb. Elə həmin dövrdə də Fərhan Axtar və Rani Mukherci bu məktəbdə təhsil alıb.
Aynur Səfiyeva
Aynur Səfiyeva — Azərbaycan alimi, ümumi cərrah, 2016-cı ildən 2021-ci ilə kimi Avropa Koloproktologiya Cəmiyyətinin Azərbaycan üzrə ilk milli təmsilçisi və 2021-ci ildən Avropa Koloproktologiya Cəmiyyətinin Şərqi Avropa üzrə Regional Təmsilçisi, AMEA-nın Əlaqələndirmə Şurasının Tibb üzrə elmi katibi və Azərbaycan Kolon Rektum Cərrahi Dərnəyinin elmi katibidir.
Həyatı
Aynur Səfiyeva 1974-cü ilin 31 martında anadan olmuşdur. 1991-ci ildə Azərbaycan Tibb Universitetinin müalicə-profilaktika fakültəsinə daxil olmuş, 1997-ci ildə fərqlənmə ilə bitirmişdir. 1997–1998-ci illərdə Məlikov adına 6 saylı Bakı Xəstəxanasında internatura keçmişdir. 1999-cu ildə Gürcüstanda Tbilisi Mərkəzi Xəstəxanasında diplomdan sonrakı təhsil təcrübəsi əldə etmişdir. 2004–2007-ci illərdə Səudiyyə Ərəbistanın Cizan şəhərində ümumi cərrahiyyə ixtisası üzrə təhsil almışdır. 2007-ci ildə Səudiyyə Ərəbistanın Əbu Ariş Mərkəzi Xəstəxanasında ultrasəs müayinəsin üzrə təlim keçmişdir. 2009-cu ildə Türkiyənin Ankara Universitetində kolorektal cərrahiyyə ixtisası üzrə, 2010-cu ildə isə həmin universitetdə GIS endoskopiyası üzrə ixtisaslaşma keçmişdir. 2012-ci ildə İtaliyanın Modena şəhərində Yeni Müqəddəs Avqustin Xəstəxanasında kolorektal cərrahiyyə üzrə ixtisas təhsili almışdır. 2013-cü ildə İstanbulda CAPA xəstəxanasında Anorektal fiziologiya üzrə kurs keçmiş, daha sonra Avstriyanın Vyana Tibb Universitetində Kolorektal cərrahiyyə üzrə ixtisasartırma etmişdir. 2015-ci ildə İstanbul Universitetinin İstanbul Tibb Fakültəsində Çoxölçülü yanaşma Obstetric Anal sfinkter zədəsi və anorektal ultrasəs üzrə təlim keçmişdir.
Aynur Səfiyeva həmçinin Avstriyanın Zalsburq şəhərində travma və təcili cərrahiyyə proqramının ilk hissəsini 2008-ci ildə, 2-ci hissəsini 2009-cu ildə, 3-cü hissəsini isə 2011-ci ildə bitirərərk məzun olmuşdur.
2022-ci ilin aprelin 12-də tibb elmləri doktoru elmi adını almaq üçün "Kolorektal poliplərdə kök hüceyrələrinin kliniki əhəmiyyəti" mövzusunda elmi işini ATU-da müdafiə etmişdir.
Aynur Səfiyeva 29 yanvar 2022-ci il tarixində "Azərbaycan Respublikası Dövlət Gömrük Komitəsinin 30 illiyi (1992–2022)" Azərbaycan Respublikasının yubiley medalı ilə təltif olunmuşdur.
Əmək fəaliyyəti
Aynur Səfiyeva əmək fəaliyyətinə 1998-ci ildə Məlikov adına 6 saylı Bakı Xəstəxanasında cərrah kimi başlamış və 2004-cü ilə kimi bu vəzifəni icra etmişdir. Həmin ildən 2007-ci ilə kimi əmək fəaliyyətini Səudiyyə Ərəbistanda Əbu Ariş Mərkəzi Xəstəxanasında davam etdirmişdir. 2007–2009-cu illərdə Bakıda Mediclub Klinikasında məsləhətçi, koloproktoloq kimi işləmişdir. Daha sonra 2009-cu ildə Türkiyənin Ankara Tibb Universitetində lolorektal cərrahiyyə, 2010-cu ildə isə aşağı və yuxarı endoskopiya prosedurları üzrə çalışmışdır. 2012-ci ildə İtaliyanın Modena şəhərində Yeni Müqəddəs Avqustin Xəstəxanasında laparoskopik kolorektal cərrahiyyə üzrə, 2013-cü ildə isə Türkiyənin İstanbul Universitetinin Tibb Fakültəsinin cərrahi endoskopiya şöbəsində anal kanalının fizioloji tədrisi üzrə fəaliyyət göstərmişdir.
Hazırda 2009-cu ildən Mərkəzi Gömrük Xəstəxanasında ümumi cərrah vəzifəsini icra edir.
Elmi fəaliyyəti
Aynur Səfiyeva karyerası boyunca müxtəlif tibbi mövzularda, xüsusilə kolorektal poliplər, kök hüceyrələr və mədə-bağırsaq xəstəlikləri ilə bağlı çoxsaylı tədqiqat işləri və araşdırmalar aparmışdır.
Onun kolorektal poliplərlə bağlı tədqiqatlarına onların yayılması, risk faktorları, diaqnoz və müalicə ilə bağlı araşdırmalar daxildir. O, həmçinin kolorektal adenomaların inkişafında kök hüceyrələrin rolunu, eləcə də kolorektal poliplərdə kök hüceyrələrin proqnostik əhəmiyyətini araşdırıb. Bundan əlavə, o, kolorektal poliplərin kanserogenezində CD 133 və ya prominin-1 kimi xüsusi markerlərin istifadəsini araşdırmışdır.
Qəbizliyi olan xəstələrdə obstruktiv defekasiya sindromu, onun diaqnostikası və müalicəsi ilə bağlı elmi araşdırmalar etmişdir. Bundan əlavə onun tədqiqatında dimunitif poliplərdə xərçəngləşmə riski, xərçəng riski yüksək olan giqant poliplərdə endoskopik müdaxilələr də yer almışdır.
O həmçinin anal fistulalarda lazerlə müalicə üsulları üzərində araşdırma etmişdir. Trombofibrinogen tərkibli gelin hazırlanma texnikası və pararektal fistulların müalicəsində tətbiqi və trombofibrinogen gel müalicə vasitəsi kimi və onun pararektal fistullarda tətbiqi üzərində elmi fəaliyyət göstərmişdir.
2016-cı ildən 2021-ci ilə kimi Avropa Koloproktologiya Cəmiyyətinin Azərbaycan üzrə ilk milli təmsilçisi və 2021-ci ildən Avropa Koloproktologiya Cəmiyyətinin Şərqi Avropa üzrə Regional Təmsilçisi, AMEA-nın Əlaqələndirmə Şurasının Tibb üzrə elmi katibidir.
2009-cu ildən Türk Cərrahi Dərnəyinin və Türk Kolorektal Cərrahi Dərnəyinin, həmçinin ABŞ-Avstriya Davamlı Təhsil Mərkəzinin üzvüdür.
2018-ci ildən Azərbaycan Kolorektal Cərrahi Dərnəyinin İdarə heyətinin üzvü, elmi katibi və 2021-ci ildən AMEA-nın Əlaqələndirmə Şurasının üzvüdür.
Kotorun təbii, mədəni və tarixi rayonu
Kotorun təbii, mədəni və tarixi rayonu — Monteneqroda yerləşən və 1979-cu ildə YUNESKO-nun Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilən obyekt. Bura köhnə Kotor şəhəri, Kotorun müdafiəsi tikililəri və Kotor körfəzinin əhatə edən daxili şəhər ətrafı ərazilər daxildir.
YUNESKO-nun təsvirində qeyd olunduğu kimi, "Orta əsrlərdə, Monteneqronun Adriatik sahilindəki bu təbii liman məşhur bənnaların və ikon rəssamları məktəbləri olan əhəmiyyətli bir sənət və ticarət mərkəzi idi".
Köhnə şəhər
thumb|upright = 1.2 |Trifon Katolik Katedrali Köhnə şəhər Kotor divarları içərisində yerləşir. Yaxşı qorunur və görkəmli binalarla, o cümlədən Müqəddəs Trifon Katolik Katedralı (1166-cı ildə tikilmişdir) ilə bərpa edilmiş orta əsr şəhər mənzərəsinə malikdir.
Kotor istehkamları
left|thumb İstehkamlar orta əsrlər Kotor şəhərini qorumaq üçün müdafiə olunan hərbi qurğular sistemindən ibarətdir. Bunlara Müqəddəs Yəhya dağına qalxacaq qapıları və bünövrələri olan şəhər divarları, Müqəddəs Yoanna qalası (San Giovanni) və dəstəkləyici qurğular daxildir. Bəzi obyektlər Roma və Bizans dövrlərinə aid olsa da, istehkamların əksəriyyəti Venesiya Respublikası dövründə qurulmuşdur; sonralar bəzi dəyişikliklər Avstriyalılar tərəfindən edilmişdir. Qalalar Ümumdünya irsinin əhəmiyyətli bir aspektlərindəndir.
Kotor rayonu
Ümumdünya irsi bölgəsinə ətraf dağlar ilə Kotorun (Veriqe boğazının yaxınlığı) daxili körfəzi, həmçinin Risan və Perast şəhərləri daxildir. YUNESKO-nun Ümumdünya irsinin bir hissəsi Müqəddəs Georq (Sveti Đorđe) və Qospa-od-Şrpela (Gospa od Škrpijela) adalarıdır.
Qoruma
15 aprel 1979-cu ildə Monteneqroda baş verən zəlzələ zamanı Kotor çox böyük zərər görür. Bu, Kotorun təbii və mədəni-tarixi bölgəsinin 1979-cu ildə Təhlükədə olan Ümumdünya irsi siyahısına salınmasına səbəb olur. Şəhərin əhəmiyyətli dərəcədə bərpasından sonra obyekt 2003-cü ildə bu siyahıdan çıxarılır.
Bu Ümumdünya irsi müxtəlif çətinliklərlə üzləşir. Eroziya və zəlzələ kimi təbii təhlükələr onun üçün daimi təhlükə yaradır. Ancaq daha kəskin problem insan fəaliyyətinin təsiridir. YUNESKO-nun hesabatında şəhərsalma obyektin qorunması məqsədlərinə uyğun olmadığı qeyd edilir.
Kilsə (Mahnişan)
Kilsə - İranın Zəncan ostanının Mahnişan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 195 nəfər yaşayır (42 ailə).
Tsumori Çisato
– Yaponiya dəb dizayneri.
Yaponiyanın Saytama şəhərində anadan olmuşdur və Tokioda yerləşən Bunka Moda Kollecində təhsil almışdır. 1977-ci ildə İseey Miyake ilə birlikdə "Issey Sports" xətti üzərində işləməyə başlamışdır. Bu xətt daha sonra "I.S. Chisato Tsumori Designs" olaraq adlandırılmışdır. İseey Miyakenin dəstəyi ilə 1990-cı ildə öz xəttini başlatmışdır.
2003-cü ildə işini Parisə aparmış və elə həmin il öz kişi geyimləri xətti üzərində işləməyə başlamışdır. Karyerası ərzində ABŞ-də da tanınmışdır. Çisatonun estetikası ənənəvi qravürlərə əsaslanır və "manqa/bohemiya şirinliyi" elementlərinə malikdir.
Dizaynları
Yaratdığı qravürlərdən əlavə, Çisato innovativ və lüks parçaları, dolaşıq muncuqları və naxışlarına görə də tanınır. O, əyləncəli, ifadəli libaslar yaratmağa çalışır.
Satış
Onun bu əsas butiki Çisatonun müxtəlif fotoqraflarla, vizual rəssamlar və set dizayneləri ilə əməkdaşlığı nəticəsində yaradılmış incəsənət nümunələri ilə zəngindir.
Hazırda Tsumori Çisatonun brendi 40-dan çox satış nöqtəsində satılmaqdadır. Yaratdığı brend ABŞ, İtaliya, Rusiya kimi ölkələrdə və Skandinaviya kimi regionlarda genişlənməyə davam edir.
Əbdülbaqi Yusifzadə
Yusifzadə Əbdülbaqi Nəsir oğlu -(12.02.1901 – 07.01.1956) — şair, 1938-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.
Həyatı
1901-ci il fevralın 12-də Azərbaycanın Şamaxı qəzasında (indiki Şamaxı şəhərində) dəmirçi ailəsində doğulmuşdur. İbtidai təhsilini Şamaxıda rus-tatar məktəbində almışdır (1911-1916). Eyni zamanda çəkməçi yanında şagird olmuş, oradan tütün fabrikinə fəhləliyə keçmişdir. 1918-ci ildə ailəliklə Gəncəyə köçmüşlər. Burada əvvəlcə tütün fabrikində işləmiş, sonra Gəncə müəllimlər seminariyasına daxil olmuşdur (1919). Əksinqilabi qiyam nəticəsində seminariya müvəqqəti bağlanmışdır (1920).
Yelena Paleoloqina
Yelena Paleoloqina — Kipr və Ermənistan Kralı II İoannla evliliyi ilə Kipr və Ermənistan Kraliçası, Yerusəlimin titullu Kraliçası və Antakya şahzadəsi olan Paleoloq ailəsindən olan Bizans şahzadəsi. Kipr Kraliçası Şarlottanın anası idi.
Əbdülbaqi Yusifzadə
Həyatı
Sovet Ordusuna çağırılmış, Zaqafqaziya cəbhəsində siyasi idarədə təlimatçı-ədəbiyyatçı kimi xidmət etmişdir (1942-ci ilədək). Səhhətinə görə tərxis olunub Azərbaycan Radio Verilişləri Komitəsində—"Son xəbərlər" redaksiyasında məsul redaktor, sədr müavini, uşaq şöbəsində məsul redaktor, ədəbi-dram şöbəsinin məsul redaktoru, sonra redaktoru işləmişdir.
Yelena Paleoloqina
O, portuqaliyalı kürəkəni Juanı zəhərləmiş və ərinin məşuqəsinin burnunun kəsilməsini əmr etmiş ola bilər. Bununla belə, o, 1453-cü ildə Konstantinopolun süqutundan sonra Kiprdə bir çox Bizans qaçqını qarşıladı və onlara kömək etdi.
Əbdülbaqi Yusifzadə
Yaradıcılığı
İstər "Yeni fikir" qəzeti, "Qızıl şəfəq" və "Dan ulduzu" jurnallarında (Tiflis dövri mətbuatı), istərsə də "Komsomol", "Pioner", "Maarif işçisi", "İnqilab və mədəniyyət" jurnallarında, "Kommunist", "Yeni yol", "Gənc işçi" qəzetlərində şer və hekayələrini Şahid, xüsusən Şirvani təxəllüsləri ilə çap etdirmişdir. Onun Simferopolda Krım tatarlarının dilində çap edilən "İleri" ("İrəli") jurnalında, "Yeni dünya", "Yaş qüvvət" ("Gənc qüvvə") qəzetlərində də yazıları çap olunmuşdur. "Tamara" adlı ilk pyesi Bakı və Gəncədə 1923-1924-cü illərdə fəhlə klubunda tamaşaya qoyulmuşdur. Bakıya köçdükdən sonra əsərlərini Fövzi təxəllüsü ilə dərc etdirmişdir. Əsas janrı poeziya olsa da Hekayə və pyeslər də yazmışdır. V.Mayakovski, M.Lermontov, A. Qaydar, N Qribaçov və b. sənətkarlardan tərcümələr etmişdir.
Yelena Paleoloqina
Erkən həyatı
Yelena 3 fevral 1428-ci ildə Yunanıstanın Moreya şəhərindəki Mistra qalasında Moreya despotu II Feodor Palaioloq və Kleofa Malatestanın yeganə övladı olaraq anadan olmuşdur. Onun ata tərəfdən babası Bizans İmperatoru II Manuil Paleoloq idi və əmiləri arasında imperatorlar VIII İohann Paleoloq və XI Konstantin Paleoloq var idi. Onun beş yaşı olanda anası öldü. Yunanıstanda latın dövlətlərinə qarşı Moreyanın birləşməsi üçün aparılan müharibədə işğal edildiyi üçün atası heç vaxt yenidən evlənmədi.
Kipr kraliçası fəaliyyəti
thumb|Yelena və qızları 3 fevral 1442-ci ildə Nikosiyadakı Müqəddəs Sofiya Kafedralında Yelena Kipr və Ermənistan Kralı II İoannla, Yerusəlimin titullu Kralı və Antakya şahzadəsi ilə evləndi. O, Luzinyan sülaləsindən olan Kipr Kralı Yanus və Şarlotta de Burbon-La Marşenin oğlu idi. Yelena İoannın ikinci arvadı idi, onun birinci arvadı Montferratlı Amadeya 1440-cı ilin sentyabrında vəfat etmişdi. Onun toyu günü on dörd yaşı tamam olmuşdu, İoannın isə iyirmi yeddi yaşı vardı. Amadi salnaməsi 2 fevral 1442-ci ildə Madam Yelena Paleoloqina de la Moreyanın Kiprə gəlişini və ertəsi gün onun evliliyini qeyd etdi.
Evləndikdən qısa müddət sonra Yelena ərinin gözəl məşuqəsi Marietta de Patrasın burnunun kəsilməsini əmr etdi. Marietta Yelena ilə evlənməzdən bir neçə il əvvəl İoanna Jak adlı oğlan doğmuşdu. Sonralar Yelena və Jak qatı düşmənə çevriləcək, hər biri Kral İoann üzərində nüfuz qazanmağa çalışacaqlar. Yelena ərinin on altı yaşında ikən Nikosiya arxiyepiskopu Jak təyin etməsindən narazı idi. Oğlan 1 aprel 1457-ci ildə Kral kamerqer İakopo Urrini öldürəndə vəzifəsindən uzaqlaşdırıldı və o, adadan qaçdı, lakin Kral İoann onu əfv etdi və arxiyepiskopluq ona qaytarıldı.
Anders Berinq Breyvik
thumb|right Anders Berinq Breyvik (Anders Behring Breivik; 13 fevral 1979) — Norveçli ekstremist və terrorçu. 22 iyul 2011-ci ildə Norveçin paytaxtı Osloda bomba partlayışı və hakimiyyətdəki Əmək partiyasının Ütöya adasında təşkil etdiyi gənclər düşərgəsinin iştirakçılarına qarşı həyata keçirdiyi silahlı hücum nəticəsində 77 nəfəri öldürməkdə və 97 nəfəri yaralamaqda ittiham edilir. Cinayətləri etiraf etsə də, özünü təqsirkar kimi qəbul etmir. Xristianlığın lüteran cərəyanına etiqad edir.
Yelena Paleoloqina
Kipr kraliçası fəaliyyəti
Yelena, onun ardınca gələn və Luzinyan sarayında vəzifələr verilən çoxsaylı Bizans sarayının üzvləri sayəsində Kiprdə yunan təsirinin canlanmasına görə məsuliyyət daşıyırdı. Bu, Bizans İmperiyası ilə əlaqələrin yenilənməsinə səbəb oldu. 1453-cü ildə Konstantinopolun Osmanlı türklərinin əlinə keçməsindən sonra Kiprə qaçan bir çox bizanslı qaçqınları qarşıladı və onlara yardım etdi. O, "xarakter baxımından ərindən daha güclü" kimi təsvir edilmişdir. O, səltənəti öz üzərinə götürdü və onun pravoslav inancının və yunan mədəniyyətinin lehinə siyasəti ona təhlükəli düşmən kimi baxan frankları qəzəbləndirdi; lakin o, hücum edə bilməyəcək qədər güclü olmuşdu. Papa II Piy də onu Pravoslav Kilsəsini dəstəklədiyinə görə qınadı və onun Manqanın Müqəddəs Georgi Monastırına ildə 15.000 dukat ayırması da "yoxsul dövrlərdə həddindən artıq səxavət" hesab edildiyi üçün çox tənqid olundu. Kiprli yunanlar isə öz maraqlarını düşünən cəsarətli, qətiyyətli xarakterinə görə Yelenanı həmişə böyük qəhrəman kimi hörmətlə qarşılamışlar.
1457-ci ildə o, katolik partiyasına dəstək verən kürəkəni Portuqaliyalı Juanı zəhərləmiş, bununla da onun qəzəbinə və düşmənçiliyinə səbəb olmuş ola bilər; həmçinin qızının Savoyyalı Lüdovik ilə evlənməsini arzulayırdı. Bu ikinci evlilik Yelena qızı Şarlotta üçün təşkil etdi; lakin Şarlotta və Lüdovik arasındakı evlilik 1459-cu ildə, Yelena və Kral İoann hər ikisi öldüyü zaman baş verdi və o zaman Şarlotta Kipr taxtında atasının yerinə oturdu.
Övladları
Birlikdə İoann və Yelenanın iki qızı vardı:
Nyu-Yorkun bandaları (film, 2002)
Nyu Yorkun bandaları (Orijinal adı: Gangs of New York) — 2002-ci ildə Martin Scorsesenin çəkdiyi filmdir. Herbert Asburinin "The Gangs of New York" romanından ekranlaşdırılmışdır. Hekayə 1800-cü illər Nyu-Yorkunda bir və iki nəsil əvvəl yeni qitədə məskunlaşıb, özlərini bu torpaqların yerlisi/sahibləri kimi görənlər ilə bu dövrdə xüsusi ilə İrlandiya gəlib bu ərazilərdə məskunlaşan yeni nəsil mühacirlərin şəhərdə özlərinə yer tapmasından və təsir dairəsi uğrunda mübarizələrindən bəhs edir. Martin Scorsese bu filmə görə ən yaxşı rejissor kimi Qızıl Qlobus Mükafatını qazanmışdır.
Xenoturbellidae
—  aləminin  tipinə aid heyvan fəsiləsi.
Xandaqlı (Mahnişan)
Xandaqlı - İranın Zəncan ostanının Mahnişan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 206 nəfər yaşayır (46 ailə).
Turxan Süleymanov
Turxan İdris oğlu Süleymanov (20 sentyabr 2002; Quşçu, Daşkəsən rayonu, Azərbaycan — 13 sentyabr 2022; Kəlbəcər rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrinin əsgəri. 2022-ci il sentyabrın 12-dən 13-nə keçən gecə Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin Kəlbəcər rayonu istiqamətində, Azərbaycan-Ermənistan sərhədində Azərbaycan Ordusuna qarşı törətdiyi təxribat nəticəsində şəhid olmuşdur.
Həyatı
Turxan Süleymanov 20 sentyabr 2002-ci ildə Daşkəsən rayonunun Quşçu kəndində anadan olmuşdur. 2008-2019-cu illərdə S. İsgəndərov adına Daşkəsən rayon Quşçu qəsəbə tam orta məktəbində orta təhsil almışdır. Subay idi.
Hərbi xidməti
Turxan Süleymanov 2020-ci ildə Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidmətinin Daşkəsən rayon bölməsi tərəfindən hərbi xidmətə çağırılmışdır. Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin sıralarında, "N" saylı hərbi hissələrin birində müddətli hərbi xidmət etmişdir. Hərbi xidmətini başa vurduqdan sonra müddətdən artıq həqiqi hərbi xidmət qulluqçusu kimi Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrdə xidmətini davam etdirmişdir.
Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsi uğrunda gedən döyüş əməliyyatlarında iştirak edərək igidlik və mərdlik göstərmiş, hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirərək şəhid olmuş Turxan Süleymanov Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 05.11.2022-ci il tarixli Sərəncamına əsasən ölümündən sonra 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni və "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edilmişdir.
İstinadlar
<references group="" responsive="1">
Toğrul Hacıyev (əsgər, 1991)
Hərbi xidməti
Toğrul Hacıyev 2009-2010-cu illərdə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin sıralarında müddətli həqiqi hərbi xidmətdə olub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Toğrul Hacıyev ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Cəbrayıl rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Toğrul Hacıyev ölümündən sonra "Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Toğrul Hacıyev ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad olunması zamanı döyüş tapşırıqlarını uğurla yerinə yetirdiyinə, düşmənin əsas qruplaşmalarının məhv edilməsi ilə qoşunların döyüş qabiliyyətinin qorunub saxlanılmasında fərqləndiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Toğrul Hacıyev ölümündən sonra "Cəsur döyüşçü" medalı ilə təltif edildi.
Amriş Puri
Amriş Puri - tanınmış hind aktyorudur.
Hәyatı
Amriş Puri firavan ailədə Calandxar şəhəri yaxınlığında kiçik pəncab şəhərcikində dünyaya gәlib. Ailәdә 4 nәfәr olublar. Şımlada humanitar kolleci bitirib. Ximaçal-Pradeş-in hind ştatında, sonra universitetin və 20 ilin siyasi-iqtisadi fakültəsi Əmək Nazirliyində və İndira Qandinin hökumətində Bombeydə işləyib.
Hələ məktəb illərində fizikayla maraqlanırdı, kimya, həmçinin fleytada oyunla və həmişə teatr və kinoda oynamağı arzu edirdi.
Qadın-Halk (teleserial, 2022)
"Qadın-Halk" Cessika Qao tərəfindən Disney+ striminq xidməti üçün yaradılmış və Marvel Qadın-Halk komikslərinin personajına əsaslanan qarşıdakı Amerika teleserialıdır. Layihə Marvel Studios tərəfindən hazırlanmış Marvel Kinematoqrafiya Kainatı (MKK) mediafranşızasının 8-ci seriyası olacaq. Qao baş ssenarist, Ket Koyro isə rejissor qrupuna rəhbərlik edir.
Miramax
Miramax və ya Miramax Films — 1979-cu ildə ABŞ-nin Nyu-York şəhərində Harvey və Bob Vaynşteyn qardaşları tərəfindən yaradılmış olan film istehsalı şirkətidir.
1993-cü ildə The Walt Disney Company tərəfindən satın alınana qədər böyük miqyasda müstəqil filmlər istehsal etmişdir. Şirkətin ən məşhur olan filmlərinə Scandal, Sex, lies, and videotape, ''Tie Me Up! Tie Me Down!, The Crying Game, My Left Foot, Reservoir Dogs, Pulp Fiction, The English Patient, Heavenly Creatures ve Shakespeare in Love'' filmlərini nümunə göstərmək mümkündür. 28 yanvar 2010-cu ildə The Walt Disney Company tərəfindən bağlanmışdır. 1 mart 2016-cı ildə beIN Media Group Miramax şirkətini satın aldığını elan etmişdir.
Xeyrabad (Mahnişan)
Xeyrabad - İranın Zəncan ostanının Mahnişan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əfqan Xaşalov
Əfqan Xaşalov — Azərbaycanı təmsil edən sərbəst güləşçi.
Həyatı
Əfqan Kamil oğlu Xaşalov 1997-ci il iyunun 7-də Qazax rayonunun Yuxarı Salahlı qəsəbəsində anadan olub. 2010-cu ildən idmanla məşğul olur. Şəxsi məşqçisi Cavid Qurbanzadədir. Zenit İdman Cəmiyyətinin üzvüdür.
Karyerası
Əfqan Xaşalov 2014-cü ildə yeniyetmələr arasında Avropa Çempionatının qızıl, 2015-ci ildə isə yeniyetmələr arasında Dünya Çempionatında isə gümüş medala sahib olub. 2016-cı ildə Fransa, 2017-ci ildə isə Almaniyada baş tutan gənclər arasında Avropa Çempionatlarının da qalibi olub.
Montrö boğazlar konvensiyası
Montrö boğazlar konvensiyası yaxud İstanbul boğazlarının statusu haqqında Montrö konvensiyası və ya 1936-cı il Montrö konvensiyası — Türkiyənin Qara dənizlə Aralıq dənizini birləşdirən Bosfor və Dardanel boğazları üzərindəki suverenliyini qaytaran İsveçrənin Montrö şəhərində keçirimiş beynəlxalq konfransda qəbul olunmuş konvensiya. Konvensiyanın qəbul olunduğu konfrans 1936-cı il 22 iyun - 21 iyul aralığında keçirilmiş və Türkiyənin boğazlar üzərində hüququnu rəsmiləşdirən beynəlxalq xarakterli sazişin qəbul edilməsi ilə yekunlaşmışdır. Bununla belə, Türkiyə beynəlxalq dəniz hüququ prinsiplərinə əməl edəcəyinə dair öhdəlik götürmüşdür.
1936-cı il iyulun 20-də İsveçrədə Montrö Sarayında imzalanan konvensiya, Türkiyənin boğazları yenidən hərbi vəziyyətə gətirməsinə icazə verdi. Konvensiya 1936-cı il noyabrın 9-da qüvvəyə minmiş və həmən il dekabrın 11-də Millətlər Birliyi Müqavilə Seriyasında qeydiyyata alınmışdır. Konvensiya hazırda qüvvədə qalmaqda davam edir.
Tarixi
Konvensiya XIX və XX əsrlərdə Qara və Aralıq dənizləri arasındakı strateji cəhətdən vacib olan keçidə kimin nəzarət etməsi ilə bağlı uzun müddətdir davam edən "Boğazlar Sualına" aydınlıq gətirən bir sıra razılaşmalardan biri idi. 1923-cü ildə Lozanna Müqaviləsi Dardanel boğazını silahsız bölgəyə çevirdi. Müqavilə Millətlər İttifaqı Beynəlxalq Boğazlar Komissiyasının nəzarəti altında boğazları mülki və hərbi gəmilərin məhdudiyyətsiz və sərbəst hərəkəti üçün açdı.
Türkiyəyə boğazları möhkəmləndirməsinə icazə verilməsə də, o bunu gizli şəkildə edirdi.
1935-ci ilin aprelində Türkiyə hökuməti Lozanna Müqaviləsini imzalayanlara uzun diplomatik nota göndərdi. Notada boğazlar üçün yeni razılaşmaya dair konfrans çağırılmasını təklif etdi və Millətlər Birliyindən Dardanell istehkamlarının yenidən qurulmasına icazə verilməsini istədi. Türkiyənin xarici işlər naziri Tefik Rüştü Aras bu notada beynəlxalq vəziyyətin 1923-cü ildən bəri kəskin şəkildə dəyişdiyini izah etmışdi. O dövrdə Avropa silahsızlanmaya və boğazların qorunmasının beynəlxalq zəmanətinə doğru irəliləyirdi. 1934–35-ci illərdə Efiopiya böhranı, Almaniyanın Versal sülh müqaviləsini və beynəlxalq silahlanma addımlarını denonsasiya etməsi “Boğazların tam qorunması üçün olan yeganə zəmanətin öz növbəsində qüvvədən düşməsi" demək idi. Əslində Aras, "bu işdə ən çox maraqlı olan beynəlxalq güclər ümumi bir həyəcan təhlükəsini elan edirlər" deyirdi. Mövcud rejimin əsas zəif tərəfləri kollektiv zəmanət mexanizminin çox ləng və təsirsiz olması, ümumi müharibə təhlükəsi zamanı hər hansı bir müdafiə ehtimalının olmaması və Türkiyəni müdafiə etməyin bir yolunun mövcud olmaması idi. Buna görə də Türkiyənin əsas təklifi:
Konfransın çağırılması və gedişi
Türkiyənin təklifi qəbul edildi və 1936-cı ildə bu məsələyə dair beynəlxalq konfransın çağırılması qərara alındı. Qara dəniz boğazları rejimi konfransı 22 iyun - 21 iyul 1936-cı ildə SSRİ, Türkiyə, Böyük Britaniya, Fransa, Bolqarıstan, Rumıniya, Yunanıstan, Yuqoslaviya, Avstraliya və Yaponiyanın iştirakı ilə İsveçrənin Montrö şəhərində keçirilməsi qərara alındı. Konfransın gedişində iki böyük ölkə iştirakdan imtina etdi. Belə ki, iştirakçı ölkələr, Efiopiyadakı vəziyyətlə əlaqədar olaraq İtaliyaya qarşı beynəlxalq sanksiyaları dəstəklədiyindən, İtaliya konfransa qatılmaqdan imtina etdi. ABŞ isə ümumiyyətlə konfransa nümayəndə göndərmədi.
Montrö konfransında Türkiyə, Britaniya və Sovet İttifaqı hər biri əsasən öz maraqlarını qorumağa yönəlmiş təkliflərini irəli sürdülər. İngilislər nisbətən məhdudlaşdırıcı yanaşmanın davam etdirilməsini müdafiə edirdilər, türklər isə boğazlar üzərində öz nəzarətlərini bərpa edəcək daha liberal bir rejim təklif edirdilər, SSRİ isə mütləq keçid azadlığını təmin edəcək bir rejimin tətbiqini istəyirdilər. Böyük Britaniyanın təklifinin əsasını Qara dəniz və Qara dəniz xaricindəki dövlətlərin hərbi gəmilərinin boğazlardan keçməsi hüquqlarının bərabərləşdirilməsi təşkil edirdi. İngilislər, Fransanın dəstəyi ilə Sovet donanmasını Hindistan, Misir və Uzaq Şərqə gedən gəmi yollarını təhdid edə biləcəyi Aralıq dənizindən uzaq tutmağa çalışırdılar. Nəticədə ingilislərin bəzi tələbləri yerinə yetirildi, Sovetlər isə SSRİ də daxil olmaqla Qara dəniz ölkələrini Qara dəniz olmayan ölkələrə tətbiq olunan hərbi məhdudiyyətlərdən bəzi azadlıqlar almağa müvəffəq oldular. Beləliklə, konfransın işi pozulmadı və razılaşdırılmış qərarların hazırlanmasına gətirib çıxardı. İyulun 20-də iştirakçı ölkələr, boğaz rejimi ilə əlaqədar yeni bir konvensiyanı imzaladılar və bunun əsasında Türkiyə boğaz bölgəsini yenidən hərbi vəziyyətə gətirmə haqqını aldı.
Saziş Lozanna müqaviləsini imzalamayan Almaniya xaricində və Yaponiyanın qeyd-şərtləri ilə bütün konfrans iştirakçıları tərəfindən təsdiq edildi. 1936-cı il noyabrın 9-dan isə qüvvəyə mindi.
İngiltərənin güzəştə getmək istəyi, Türkiyənin Adolf Hitler və ya Benito Mussolini ilə ittifaqa girməməsi və ya onların təsiri altına düşməməsi istəyi ilə izah olunur. Beləliklə, gələcəkdə Berlin-Roma-Tokio oxu ilə hər hansı bir qarşıdurma olması halında Türkiyənin ya bitərəf qalmasını, ya da Qərb müttəfiqlərinə tərəf tutmasını təmin etmək üçün İngiltərə və Fransa tərəfindən edilən bir sıra addımların ilki idi.
Konvensiyanın əsas maddələri
Konvensiyanın girişində qeyd olunurdu ki, Konvensiya Dardanel, Mərmərə dənizi və Bosfor boğazı ilə yanaşı Türkiyənin Gökçeada, Bozcaada və Tavşan adaları, Yunanıstanın Lemnos və Samotrak adalarının silahsızlaşdırılmasından bəhs edən əvvəlki Lozanna boğazlar müqaviləsini ləğv edir.
Konvensiya 29 maddədən, dörd əlavədən və bir protokoldan ibarətdir. 2-7-ci maddələr ticarət gəmilərinin keçməsini nəzərdə tutur. 8-22-ci maddələr döyüş gəmilərinin boğazlardan keçidinin qaydalarını əhatə edir. Keçid və naviqasiya azadlığının əsas prinsipi 1 və 2-ci maddələrdə ifadə edilmişdir. 1-ci maddədə deyilir: "Razılığa gələn Tərəflər boğazlarda dəniz yolu ilə keçmə və gəzinti azadlığı prinsipini tanıyır və təsdiqləyirlər." Maddə 2-də "Sülh dövründə ticarət gəmiləri, hər hansı bir yüklə hər hansı bir bayraq altında gecə və gündüz Boğazlarda tam keçid və gəzinti azadlığından istifadə edəcəklər" deyilir.
Beynəlxalq Boğazlar Komissiyası ləğv edildi, bu da Türkiyəyə boğazlar üzərindəki hərbi nəzarətinin tamamilə bərpa etməsinə və Dardanel boğazının yenidən qurulmasına icazə verilirdi. Türkiyə müharibə dövründə və ya təhlükə təhdidində olduqda boğazları bütün xarici hərbi gəmilərə bağlamaq səlahiyyətinə sahib oldu. Həmçinin Türkiyəyə onunla müharibə vəziyyətində olan ölkələrə məxsus ticarət gəmilərinə tranzit imtina etmək səlahiyyəti verildi.
Qara dəniz ölkəsi olmayan dövlətlərə hərbi gəmiləri üçün əhəmiyyətli çəki (tonaj) məhdudiyyətləri tətbiq edildi (yalnız kiçik səth gəmiləri keçə bilər). Qara dəniz ölkəsi olmayan dövlətlərin Qara dənizdəki döyüş gəmilərinin ümumi tonajı 30 min tonu keçməməlidir və dənizdə 21 gündən artıq qalmamalıdır. Yalnız Qara dəniz ölkələrinin dəniz qüvvələrinin sayı artırıldığı halında bu maksimumu 45 min tona çatdırıla bilər. Hərbi gəmilərin keçə biləcəyi növlərə bir sıra yüksək dərəcədə məhdudiyyətlər qoyuldu. Gəmi göndərmək istəyən Qara dəniz ölkəsi olmayan dövlətlər, keçiddən keçmək istədikdə 8 gün əvvəl Türkiyəni xəbərdar etməlidirlər. Əlavə olaraq, ümumi həcmi 15.000 ton olan doqquzdan çox xarici hərbi gəmi eyni vaxtda boğazlardan keçə bilməz. Bundan əlavə, 10.000 tondan ağır gəminin keçidi qadağandır.
12-ci maddəyə görə, Qara dəniz dövlətlərinə, Qara dəniz xaricində düzəldilmiş, alınmış və ya təmir üçün göndərilmiş sualtı qayıqların əvvəlcədən xəbərdarlıq edərək onların boğazlara girməsinə icazə verilir. Qara dəniz dövlətləri üçün tətbiq olunan daha az məhdudlaşdırıcı qaydalar, əslində, Türkiyə xaricindəki yeganə Qara dəniz dövləti olan SSRİ-yə güzəşt olaraq qəbul edilmişdi. Çünki heç bir Qara dəniz ölkəsinin bu sayda böyük gəmi və ya sualtı qayığı yox idi. Mülki təyyarələrin də Aralıq dənizi ilə Qara dənizlər arasından keçməsinə, ancaq Türkiyə hökuməti tərəfindən icazə verilən marşrutlar boyunca icazə verilir.
Konvensiyanın əhəmiyyəti
Konvensiyanın şərtləri böyük ölçüdə 1930-cu illərin ortalarındakı beynəlxalq vəziyyətin əks olunması idi. Montrödəki konfransda verilən qərarlar, boğazların statusu məsələsində Qara dəniz ölkələrinin hüquqlarının tanınmasına doğru bir addım idi. Böyük ölçüdə isə Türkiyə və SSRİ mənafelərinə xidmət edir, Türkiyənin boğazlara hərbi nəzarəti bərpa etməsinə imkan verir və Sovet İttifaqının Qara dənizdə üstünlüyünü təmin edirdi.
İtaliya 1938-ci ildə Montrö konvensiyasına qoşuldu. Konvensiyanın qəbulu II Dünya müharibəsi dövründə Qara dənizdəki hərbi əməliyyatlara əhəmiyyətli dərəcədə böyük təsir göstərdi. Belə ki, Montrö rejiminin Berlin-Roma-Tokio oxu üzvlərinin Sovet İttifaqına hücum etmək üçün boğazlar vasitəsilə hərbi-dəniz qüvvələrini göndərməsinin qarşısını aldı. Beləliklə, Berlin-Roma-Tokio oxu ölkələri Qara dənizdəki əməliyyatlarında dənizdə manevr imkanları ciddi şəkildə məhdudlaşdı. Onlar buna görə əsasən dəmir yolu və kanal şəbəkələri ilə qurudan daşınan kiçik gəmilərə güvənmək məcburiyyətində qaldılar. Dəstək gəmiləri və silahlı ticarət gəmiləri keçməkdə davam edirdi, lakin bu cür gəmilərin boğazlardan keçməsi Müttəfiqlər ilə Türkiyə arasında narazılığa səbəb olurdu. Moskva və Londonun təkrar etirazları və bir sıra Alman dəstək gəmilərinin boğazlardan keçməsinə icazə verildikdən sonra, Türkiyə hökumətinin 1944-cü ilin iyunundan etibarən Almanların "şübhəli" gəmilərin hərəkətini qadağan etməsinə gətirib çıxardı.
1945-ci ildə Potsdam konfransında SSRİ, Çanaqqalada dəniz bazası və boğazlardan keçmək üçün əlverişli bir rejim tələb edərək Montrö konvensiyasının şərtlərinə yenidən baxılmasına çalışdı. Eyni zamanda, SSRİ-nin Türkiyəyə qarşı ərazi iddiaları irəli sürüldü. Trumen doktrinası çərçivəsində Türkiyənin 1952-ci ildə NATO-ya daxil olması və 1953-cü ildə İosif Stalinin ölümündən sonra, Nikita Xruşşovun hakimiyyətə gəlməsi ilə bu tələblərdən imtina edildi.
Konvensiyanın kontekstində baş vermiş əhəmiyyətli hadisələr
SSRİ "Kiyev" və "Kuznetsov" tipli gəmilərini "təyyarə daşıyan kreyserlər" adlandırmışdı, çünki bu gəmilər "Slava" tipli kreyser və xətt tipli "Kirov" kreyserinin əsas silahlanmasını təşkil edən P-500 və P-700 qanadlı raketlərlə təchiz olunmuşdu. silahlanmışdı. Nəticədə, SSRİ Hərbi Dəniz Qüvvələri Konvensiyaya uyğun olaraq təyyarə daşıyan kreyserlərini boğazlara göndərə bilərdi, lakin eyni zamanda Konvensiya 15.000 ton həddini aşan NATO aviadaşıyıcılarına Qara dənizə girişi qadağan edirdi. Türkiyə SSRİ təyyarə daşıyan kreyserlərin təyyarə daşıyan kreyser kimi qeyd olunmasını seçdi, çünki Konvensiyanın hər hansı yenidən baxılması Türkiyənin boğazları üzərində daha az nəzarət almasına səbəb ola bilərdi. Hazırda BMT-nin Dəniz Qanunu Konvensiyası daha liberaldır digər boğazlardan keçməyi asanlaşdırır. Sovet təyyarəsi daşıyan kreyserlərin boğazdan keçməsinə icazə verməklə, Türkiyə daha məhdudlaşdırıcı Montrö konvensiyasına riayət edə bilər.