cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Yadlaşma (fəlsəfə)
Beləliklə insan özünə, öz əməyinə, münasibətlərinə, dünyaya və həyata yadlaşır. Kapitalist bazarın bir elementi olaraq işləyən mexanizmlərdən biri halına gəlir. Aydın olduğu kimi yadlaşma nəzəriyyəsinin Marksın İnsanın təbiəti anlayışı yaxından əlaqəsi vardır. Marksın işlərinin sonrakı dönəmlərində (məsələn Kapitala gəlindiyində) bu anlayışı istifadə etmədiyi görülür, amma bununla birlikdə bu anlayışın ehtiva etdiyi perspektivi bir şəkildə davam etdirdiyi deyilə bilər. Əmtəə fetişizmi nosyonunun bir mənada insanın öz təbiətinə yadlaşmasının maddi təməlini ya da strukturunu açıqlamağa çalışdığını söyləmək yanlış olmaz. Marksın ilkin əsərlərində, yadlaşma (Alm.: Entfremdung) təbii olaraq bir-birinə aid olan şeylərin ayrılmasını və ya balanslı bir uyğunlaşma içərisində olan şeylər arasındakı ziddiyyəti ifadə edər. Bu anlayışın ən önəmli istifadəsində, anlayış insanların insan təbiətinin hallarına yadlaşmasına istinad olur.
Marks yadlaşmanın kapitalizmin sistematik bir nəticəsi olduğunu nəzərdə tutmaqdadır. Nəzəriyyəsi Feuerbach'ın, Allahın insanların xarakterlərini yadlaştırdığı düşüncəsini müzakirə etdiyi Xristianlığın Özü (1841) əsərinə əsaslanır. Stirner bu analizi The Ego and Its Own - Ego və Özü (1844) çalışmasında 'insanlığın' fərd üçün bir yadlaşma idealı olduğunu açıqlayaraq daha irəli aparmış, ancaq Marks Alman İdeologiyasında (1845) onu tənqid etmişdir.
Hacıkənd (Kəlbəcər)
Hacıkənd (əvvəlki adı: Sınıqkilsə) — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Hacıkənd kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilmiş, 2020-ci ildə imzalanmış Dağlıq Qarabağ atəşkəs bəyənatına əsasən 25 noyabr 2020-ci ildə Kəlbəcər rayonunun digər məntəqələri ilə birlikdə işğaldan azad edilmişdir. Hacıkənd kənd inzibati ərazi dairəsi üzrə nümayəndəliyi Hacıkənd və Başkənd kəndlərini əhatə edir.
Tarixi
Kəndin əvvəlki adı Sınıqkilsə olmuşdur ki, bu da kənd ərazisində mövcud olmuş qədim Alban kilsəsinin qalıqları ilə əlaqədardır.Bu qalıqlar Sınıqkilsə kəndinin qədim yaşayış məskənlərindən biri olduğuna dəlalət edir.
Kətan
—  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Hacıkənd (Kəlbəcər)
Tarixi
Kənd rayon mərkəzinə yaxın, olduqca səfalı bir yerdə yerləşir. Kəndin Başkənd, Gölyeri, Sınıqkilsə kimi hissələri vardır. Sovet dövründə Kəlbəcər rayonunun qabaqcıl kolxozlarından biri kəndin "Stalin" (sonralar "Qələbə" adlandırılan) kolxozu olmuşdur. Bu yaşayış məntəqəsində Tələlər, Çirişli, Batıq, Dərin Çökək, Ayı Qovan, Qara Qaya, Armudluq, Pişik Uçan, Qovuşuq, Lay Taya, Ardıclı Burun, Pir Palıd, Göy Təpə, və s. kimi çoxsaylı türk toponimlərinə rast gəlinir.
Kətan
Əhəmiyyəti
Yağlı kətanın toxumlarında 38-45 % yarımquruyan yağ ( yod ədədi 165-192) vardır. Bu yağ lak-boyaq sənayesində yüksək qiymətləndirilir. Kətan yağı dəri, sabunbişirmə, kağız, ətriyya t, rezin, elektrotexnika sənayesində və başqa sənaye sahələrində o, cümlədən tibdə də işlədilir. Kətan yağı həm də qida kimi istifadə olunur. Jmıxı və cecəsi heyvandarlıqda qiymətli zülalı yemdir. Jmıxın hər 100 kq-da 115 yem vahidi, 28,5 kq həzm olunan protein vardır. Cecəsinin 100 kq-da isə 103 yem vahidi, 28,9 kq həzm olunan protein vardır. Yetişməmiş toxumdan hazırlanan jmıxı yemləmədən qabaq buxara verilir ki, heyvanlarda zəhərləmə əmələ gətirməsin. Yem kimi istifadə olunan püfəsinin (saman) hər kiloqramında 0,27 yem vahidi, 20 qr. həzm olunan protein vardır.İplik kətanın gövdəsində 12-17 % lif vardır. Bu lif keyfiyyətinə görə uzunlifli kətanın lifindən geri qalır. Ondan kobud (qaba) parçaların və yüksək kağız sortlarının alınmasında istifadə edilir.
Tarixi, mənşəyi və yayılması
Kətan bizim eradan 4-5 min il əvvəl Hindistan, Çin, Misir və Zaqafqaziyada məlum olub. Kətan bitkisi asanlıqla yabanı formaya keçir. Bir çox ölkələrdə o cümlədən də cə-nubi Rusiyada özünü yabanı bitki kimi göstərir. Rusiya ərazisinə Asiyadan keçmişdir. Hazırda kətanı Avropanın, Asiyanın və şimali Amerikanın isti yerlərində və Şimali Afri-kada becərilir.Bu hipotezlərin bəzilərində daryarpaq kətanın yabanı halda İran körfəzi dövlət-ləri ərazilərindən başlayaraq Xəzər və Qara dəniz sahillərinə qədər gəlib çıxdı ğı göstərilir. Başqaları isə göstərirlər ki, mədəni kətan ilk dəfə öz başlanğıcını Hindistanın dağlıq ərazisindən götürmüşdür. Burada bizim eradan 9 min il qabaq kətan bitki- sinin becərilməsi haqqında arxeoloji qazıntılar məlumat verir. Bəziləri isə kətanın ilk əkin sahələrinin Yaxın şərq, Qafqaz (Azərbaycan), Avropa və Asiya ölkələri olduğunu qeyd edirlər. Bu yerlərdə aparılan arxeoloji qazıntılar nəticəsində əldə edilən kətan qalıqlarına əsaslanaraq alimlər onun Daş dövründə əkildiyini söyləyirlər.
Kətanın becərilməsinə Rusiya ərazisində qədim dövrlərdən başlanılıb. III-V əsrlərdə kətan Rusiyanın Yaroslavl və Kostroma vilayətində becərilib. Artıq X əsrdə Rusiyada kətandan istehsal olunan parça, iplik, lif və yağ yalnız ölkənin öz ehtiyaclarını ödəmək üçün deyil, hətta xarici ölkələrə də satılırdı.Kətanın yer kürəsində əkin sahəsinin 60%-dən çoxu MDB ölkələrində cəmləşmişdir. Rusiya, Ukrayna və Belarus dövlətlərində əkin sahəsi daha çoxdur. Polşa, Rumıniya, Fransa, Çexiya, Hollandiya və s. ölkələrdə də əkin sahəsi əhəmiyyətli dərəcədədir.
Hacıkənd (Kəlbəcər)
Coğrafiyası və iqlimi
Hacıkənd dəniz səviyyəsindən 1794 m hündürlükdə, Tər-Tər çaynın sağ sahilində yerləşir. Kəndin yaxınlığında yerləşən Qoçdaş yaylağı öz füsnükar gözəlliyi ilə insanı valeh edir. Bu yaylağa yay aylarında nəinki kəlbəcərlilər,hətta aran rayonların maldarları öz sürülərini köçürürdülər. Qoçdaş yaylağında mövcud olan tarixi yüzillərlə ölçülən qədim qoç heykəlləri sonralar Kəlbəcər rayon Tarix-Diyarşünaslıq muzeyinə aparılmışdır. Kəndin ərazisi meşələr, alp və subalp çəmənliklərindən ibarətdir.
Kətan
Tarixi, mənşəyi və yayılması
Yer kürəsində əsas liflik kətanın əkin sahəsi 1,5 mln. hektardan çox, yağlıq kətanınkı isə təxminən 1 mln. hektardır. Yağlıq kətanın əkinləri Argentina, ABŞ, Kanada və Hindistanda daha çoxdur. Rusiya ərazisində əkin sahəsi 200 min hektardır.Kətanın lif məhsuldarlığı orta hesabla hektardan 0,4 tondur, lakin potensial imkanı 1,6 və daha çoxdur.“Tarixin atası” hesab edilən Herodot göstərir ki, Kolxididə kətandan hazırlanan parça məmulatları ilə təkcə daxili tələbi ödəmir, onları bir çox Şərq və Qərb dövlətlərinə də ixrac edirdilər.
Herodot qeyd edir ki, Dnep r və Dnestr çayları ətrafında yaşamış qədim skiflər buğda, mərcimək, soğan, sarımsaqla yanaşı, kətan və çətənə də əkərək onlardan əla keyfiyyətli parçalar toxuyarlarmış. Herodotun bu fikirlərini Dnepr çayı sahillərində arxeoloji qazıntılar nəticəsində əldə edilmiş materiallar da təsdiq edir. Müəyyən etmişlər ki, o dövrlərdə indiki Litva xalqları da kətançılıqla geniş surətdə məşğul olmuşlar. Ərəb səyyahı İbn-Faldan 901-ci ildə Volqa və Ural ətrafı ərazilərdə olan zaman kətandan hazırlanmış parçadan tikilmiş paltarda gəzənlərə rast gəlmişdir.
Hacıkənd (Kəlbəcər)
Əhalisi
Əhalisinin sayı 01 yanvar 2015-ci il tarixə 1305 nəfərdir. Milli tərkibinə görə əhalisinin 100%-ni azərbaycanlılar təşkil edir.
Kətan
Botaniki təsviri
Kətançılıq təsərrüfatı lif və yağ almaq məqsədilə inkişaf etdirilir. Liflik məqsədilə uzunlifli kətandan, yağ məqsədləri üçün isə qıvrım və yaxud yağlı kətandan (Linum usitatissimum ssp. humile (Mill.) Czernom.) istifadə edilir
Hacıkənd (Kəlbəcər)
İqtisadiyyatı
Kəndin yaxınlığında qiymətli daş karxanaları mövcud olmuşdur. Kəlbəcər rayonunun digər ərazilərində olduğu kimi Sınıqkilsə kəndində də dünya şöhrətli İstisuyun mənbələrinə rast gəlinir. Kəndə yaxın ərazidə kiçik çayı üzərində heyrətamiz dağ şəlaləsi mövcuddur. İşğaldan əvvəl xalçaçılıq kənd sakinlərinin ənənəvi məşğuliyyət sahələrindən olmuşdur.
Mart Nutt
Mart Nutt — estoniyalı siyasətçi və tarixçi.
Hacıkənd (Kəlbəcər)
Yaylaqlar
İlqoruğu yurdu, Yeddibulaq yurdu, Qoçdaş yaylağı, Dəlləklər yurdu, Göytəpənin dalı yurd, Qalaxlı yurd, Dərinçökək yurdu, Fərzalının dam yeri yurdu, Donuzdamı yurdu, Laytaya yurdu, Hasarlı yurd, Göylüçüxur yurdu, İlxıçəpəri yurdu.
Mart Nutt
Təhsili
Mart Nutt 1980-ci ildə Tallin Nomme gimnaziyasını bitirdikdən sonra Tartu universitetinə daxil olub. 1985-ci ildə universiteti tarix etnoqrafiya üzrə magistr dərəcəsi ilə bitirib. 1988-ci ildə doktorluq dərəcəsi alıb. 16 dekabr 2011-ci ildə Tallin Politexnik Universitetində " Eston parlamentinin hakimiyyəti, beynəlxalq münasibətlərin formalalaşdırılması və reallaşdırılması" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə edib.
Hacıkənd (Kəlbəcər)
Bulaqlar
Ayğır bulağı, Əzəd bulağı, Daşdançıxan bulaq, Şamilin bulağı, Göy bulaq, Yasavuldöyülən bulaq, Gülabıqayıran bulaq, Süleymanın bulağı, Musaoğlunun bulağı, Baxşəlioğlu Xanların bulağı, Yarpızlı bulaq, Avtavın bulağı, Ədilin bulağı, Kora bulaq, Cəlilin bulağı, Calalın bulağı, Novlu bulaq, Müseyibin bulağı, İsbəndiyarın bulağı, Qalaxçıda novlu bulaq, Niyazın bulağı, Məmməd maral vuran tələ bulağı, Bahadurun bulağı, İmamalının bulağı.
Məşhur yerlər
Calalın dam yeri, Əşrəfdüşən, Qaragöl, Təpələr, Ortadaşın dibi, Meydan düzü, Qoşqatala, Böyük güney, Sarıtala, Sərbazdəfi, Armudluq, Qaramalıx, Talalar, Parçameşə, Qalaxtın zirvəsi, Öküz arxacının başı, Qırmızı yoxuşun başı, Vahiduçan qaya, Yadigaruçan qaya, Xıdırın tələsi, Daş karxanası, Ayqoban, Sandıqdaş, Kərimbiçən, Qovuşuq, Ardışlı burun, Qanqallı çökək, Dana dəfi, Dəyirmanın dərəsi, Sarıdaş, Qayanın altı, Ağdaşın dərəsi.
Binələr-Qışlaqlar
Hasarlı yurd binəsi, Göytəpə binəsi.
Mart Nutt
Sosial fəaliyyəti
O, 2007-ci ildən BMT-nin İnsan Hüquqları üzrə Komitəsinin, 1998-ci ildən isə Avropa Rasizm və Dözümsüzlüklə Mübarizə Komissiyasının üzvü olmuşdur. Estoniya Rəssamlıq Akademiyasının kuratoru və eston ordusunun ehtiyatda olan leytenantı olub.
İrza bəy Hacıbəylinski
İrza bəy Hacıbəylinski — Azərbaycanın hərbi xadimi, polkovnik. İrəvan şəhər zadəganlarının nəslinə mənsubdur.
Hərbi karyerasının başlanğıcı
Xidmətə Yelisavetqrad süvari yunker məktəbində sıravi rütbəli yunker kimi başlamışdır. Məktəbi bitirdikdən sonra 27 aprel 1898-ci ildə kornet rütbəsinə keçirilməklə İmperator Əlahəzrətləri Böyük Knyaz Mixail Mixayloviçin 21-ci draqun polkuna təyin edilmişdir. 19 mart 1902-ci il tarixində poruçik rütbəsi almışdır. 1 sentyabr 1905-ci il tarixindən ştabs-rotmistr. 25 aprel 1912-ci il tarixində rotmistr rütbəsi verilmişdir.
Birinci dünya müharibəsi
Birinci Dünya müharibəsiinin iştirakçısıdır. 23 oktyabr 1914-cü il tarixində yaralanmışdır. Döyüşdə fərqləndiyinə görə 3-cü dərəcəli Müqəddəs Anna ordeninə əlavə olaraq üzərində Cəsurluğa görə sözləri yazılmış, qılınclı 4-cü dərəcəli Müqəddəs Anna ordeni ilə təltif olunmuşdur. İki dəfə, 1915-ci ilin 12 mart və 31 avqust tarixlərində kontuziya almışdır. Döyüşdə fərqləndiyinə görə 1915-ci ildə 7-ci Belarus qusar polkunun rotmistri Hacıbəylinski qılınclı II dərəcəli Müqəddəs Anna ordeni və qılınclı II dərəcəli Müqəddəs Stanislav ordeni ilə təltif olunmuşdur. . 20 iyul 1916-cı il tarixində podpolkovnik rütbəsi almışdır. 31 avqust 1916-cı il tarixində İrza bəy Hacıbəylinski Qafqaz ordusunun etap-nəqliyyat hissəsinin müdiri yanında tapşırıqlar üzrə qərargah zabiti təyin edilmişdir.
AXC silahlı qüvvələrində xidmət
1918-ci ildən podpolkovnik İrza bəy Hacıbəylinski Zaqafqaziya Komissarlığının qərarı ilə yeni yaradılmış AXC Müsəlman korpusunda (26 iyul tarixindən əlahiddə Azərbaycan korpusu ) xidmət etmişdir. Polkovnik rütbəsi verilmişdir. 1918-ci ilin iyul ayının əvvəllərində korpus ləğv edilmiş və onun hissələri daxil olmuş 5-ci Qafqaz və 15-ci Çanaqqala türk diviziyaları ilə birlikdə Nuru Paşanın yeni yaradılmış Qafqaz İslam Ordusunun tərkibinə keçmişdir. Polkovnik Hacıbəylinski 1918-ci ilin payız aylarına qədər Qarayazı süvari polkuna komandirlik etmişdir.
Noyabr ayından I süvari Tatar polkunun komandiri olmuşdur. 1919-cu ilin sentyabr ayında Bakı möhkəmləndirilmiş müdafiə rayonu qərargahının rəisi təyin edilmişdir. Hərbi nazir Səməd bəy Mehmandarovun 128 saylı, 2 mart 1920-ci il tarixli əmri ilə Bakı möhkəmləndirilmiş müdafiə rayonu qərargahının rəisi 1 mart 1920-ci il tarixindən Ordu qərargahı general-kvartirmeysteri idarəsinin Əməliyyat-kəşfiyyat şöbəsinin rəisi təyin edilmişdir. 3 aprel 1920-ci il tarixində polkovnik Hacıbəylinski hərbi şöbə rəisi qismində Könüllü ordunun tərksilah edilmiş hissələrinin əmlak qəbulu üzrə idarələrarası komissiyasının tərkibinə daxil edilmişdir.
Kampimodromus alettae
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Xəzər üzərində körpü (film, 1988)
Məzmun
Film Xəzər dənizində fəaliyyət göstərən, Azərbaycan dəmir yolunu digər respublikalarla birləşdirən gəmi-bərələr haqqındadır. Burada ayrı-ayrı bərələrdə çalışan qabaqcıllar, dəniz nəqliyyatı ilə bağlı yeniliklər, sərnişinlərə göstərilən mədəni xidmət və bərələrin rentabelliyi, bu günü və sabahı barədə ətraflı söhbət gedir.
Kampimodromus coryli
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Antidesma
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Növləri
[[SS 2 (*
1318
Doğumlar
• I  Əhməd- Misir  məmlük  sultanı( ö.1344)
• VI  URBAN-  PAPA(ö.1389)
Vəfatlar
• 22  noyabr- Mixail, Tver  şahzadəsi  və   Vladimir  şahzadəsi
Fellbax
Fellbax — Almaniyanın Baden-Vürtemberq torpağının Ştutqart inzibati dairəsində şəhər. Sahəsi 27.7 km2, əhalisi 44101 nəfərdir (2006).
Alfred Adler
Alfred Adler — neofreydizmin nümayəndələrindən biri, tanınmış avstriyalı həkim və psixoterapevt, fərdi psixologiyanın yaradıcısı.
Adler əvvəllər Ziqmund Freydin tələbəsi və əməkdaşı olmuş, lakin sonralar fikir ayrılıqları üzündən 1911-ci ildə ondan ayrılmışdır və psixoanalitik nəzəriyyənin müxtəlif istiqamətləri üzrə araşdırmalar aparmışdır. Onun əsas anlayışlarını fərdin faktiki vəziyyəti və istəkləri arasındakı ziddiyyətlər təşkil edir.
Bioqrafiyası
Alfred Adler 1870-ci il fevralın 7-də Vyanada şəhər ətrafında yerləşən Rudolfşeymdə anadan olmuşdur. Yəhudi ailəsində dunyaya gələn Alfred 6 uşaqdan ikincisi olmuşdur.Adler uşaqlıqda tez-tez xəstələnərdi. Ona görə də o tərəddüdsüz həkim peşəsini seçir. 1895-ci ildə tibb fakültəsini bitirmişdir, 1897-ci ildən isə elə həmin universitetdə oftolmoloq kimi fəaliyyət göstərmişdir. Daha sonra o psixatriya və nevrologiya sahəsi üzrə ixtisaslaşmışdır.
Birinci dünya müharibəsindən sonra Adler təhsil məsələləri ilə dərindənn maraqlanmağa başlayır və Vyana təhsil sistemi nəzdində ilk tərbiyə xəstəxanası açır.Daha sonra isə təhsillə bağlı ideyalarını həyata keçirmək üçün eksperimental məktəb yaradır. Adler müəllimlərlə məşğələyə xüsusi əhəmiyyət verirdi. Hesab edirdi ki, gənclərin ağıl və xarakterini formalaşdıran insanların özləri ilə daha mütəşəkil iş aparılmalıdır. Uşaqların tərbiyəsində valideynlərə kömək məqsədi ilə məktəbin nəzdində konsultasiya mərkəzi açılır. 1930-cu ildə yalnız Vyanada 30 belə məktəb yaradılmışdır.
Ailə həyatı
1897-ci ildə Raissa Epstein ilə ailə həyatı qurmuşdur. Rassia Epstein yaşamı boyunca Adlerdən çox politikayla maraqlanmışdır. Adler New Yorkda olan zamanlarda Rassia çox zaman Vyanada yaşayıb. Adlerlə Raissanın dörd uşağı olmuşdur. Uşaqlarının ikisi psixiatr olmuş, biri aktrisa digəri isə Sovetlər birliyində siyasi məhkumluqda həyatını itirmişdir. Adleri itmiş qızının aqibəti onu çox üzürdü. Sonralar bu onun ürək ağrılarının şiddətlənməsinə səbəb olmuşdur. Lakin həkimlərin məsləhətini dinləməyən Adler konfranslar vermək üçün Avropa səyahətini dayandırmamışdır. Elə konfrans vermək üçün Şotlandiyanın Aberdeen bölgəsində 28 may 1937-ci ildə infarkt nəticəsində ölmüşdür.
Fikir ayrılıqları
1935-ci ildə Adler ABŞ-yə gəlir və həkim-psixiatr vəzifəsində çalışır. 1937-ci ildə Adlerin ölümündən sonra fərdi psixologiyaya maraq azalır və yalnız 50-ci illərdən yenidən diqqəti çəkir. Humanist psixologiyasının yaradılmasına Adlerin ideyalarının böyük təsiri olur.
Adler insan psixikasına yeni sosial-psixoloji yanaşma müəlliflərin biridir. Elə bu məqsədlə də onun Freydlə başlıca fikir ayrılığı ortaya çıxır.Adler Freyd və Yunqun qeyri-şüuri meyllərin şəxsiyyət və onun davranışına, eləcə də insanın cəmiyyətlə münasibətinin qurulmasına təsiri ideyasını qəbul etmirdi. O hesab edirdi ki, insanın həyatıvə davranışını anadangəlmə instinktlər, arxetiplər deyil, başqa adamlarla ümumilik hissi, sosial əlaqələr və oriyentasiya müəyyənləşdirir. Lakin bu 3 müəllifin şəxsiyyətin formalaşmasında təbiətin insana bəxş etdiyi daxili bir aləmin olması barədə fikirləri üst-üstə düşürdü. Amma bu amili onlar fərqli şəkildə izah edirdilər. Freydə görə bu prossesdə seksual amillər, Yunqa görə təfəkkür tipləri, Adlerə görə isə ictimai maraqlar həlledici rol oynayır. Bununla belə, Adler şəxsiyyətin inkişafında insanın öz fərdiliyinin tamlığını qorumağa cəhd etdiyini sübüta çalışan yeganə alim idi. Freyd isə şəxsiyyətin özünəməxsusluğunu, bənzərsizliyi ideyası Adlerin psixologiya elminə böyük töhfəsi idi.
Adler nəzəriyyəsinin strukturu
Şəxsiyyət psixologiyası nəzəriyyəsinin strukturunu Adler belə göstərmişdir.
Adlerə görə şəxsiyyətin tipologiyası
Şəxsiyyətin tipologiyası ilə bağlı Adlerin bütün ideya və fikirləri sonralar eksperimental yolla öz təsdiqini tapmadı. Bununla belə, onun ictimai hissi şəxsiyyətin formalaşmasında fərdi xüsusiyətlərin rolu xüsusilə psixi inkişaf və davranışın rolu barədə nəzəri fikirləri psixologiya elminə böyük töhfədir. Adlerə görə sosial maraq kifayət qədər olmadıqda aşağıdakışəxsiyyət tipləri meydana çıxır(fəalləq səviyyəsindən asılı olaraq).
Bocquillonia arborea
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Othonna vestita
Othonna vestita Othonna vestita
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Rhus glabra
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Wanna One
Wanna One — Cənubi Koreyanın CJ E&M Music agentliyi tərəfindən yaradılmış və 11 üzvdən ibarət olan K-pop qrupudur.
Bronxospazm
Bronxospazm — müxtəlif ağciyər və tənəffüs yolu xəstəlikləri zamanı təcili tibbi müdaxilə tələb edən vəziyyətlərdən biri bronxların reaktivliyinin yüksəlməsinin nəticəsi kimi meydana çıxan haldır. Əksər tənəffüs yolu patologiyaları zamanı, bronxospazm, özünü mövcud xəstəliyin nəticəsi kimi meydana çıxan klinik əlamətlərdən biri kimi göstərsə də, bronxial astma xəstəliyində o çox vaxt yeganə və əsas klinik əlamət olur. Müşahidələr göstərir ki, bronxial astma digər tənəffüs sistemi xəstəliklərilə müqayisədə, yayılması, gedişi, müalicəyə yatımsızlığı, eləcə də proqnozuna münasibətdə, ən arzuolunmaz patologiyalardan biridir (bronx əzələlərinin birincili hiperreaktivliyinin nəticəsi kimi meydana çıxan bronxial astma ümumi tənəffüs sistemi xəstəliklərinin 5-7%-ni təşkil edir).
Ümümi məlumat
İstər bronxial astma, istərsə də bronxların digər spastik vəziyyətlərində həlledici amil "bronxobstruktiv simptom" olduğuna görə, aparılacaq dərman müalicəsinin effektivliyi də ilk növbədə bu simptomun aradan qaldırılması dərəcəsindən asılıdır. Odur ki, bronxial astma və digər bronxospastik halların farmakoloji korreksiyasmda əsas müalicə vasitəsi ”bronx ağacını” genişləndirən bronxolitik təsirli dərman maddələri hesab olunur. Bronxolitiklər tənəffüs yollarında törənən spastik halı, əsasən, iki yolla ya birbaşa bronx saya əzələlərinə, ya da bu sistemin efferent sinir tənziminə təsir göstərməklə aradan qaldırırlar. Bronxial astmanm müalicə və profılaktikasında üstünlük daha çox hallarda bronxların efferent sinir tənziminə təsir göstərən maddələrə verilir. Məlumdur ki, bronx əzələlərinin tonusu adi halda parasimpatik innervasiya ilə tənzim olunur. Bronxlar praktik olaraq simpatik innervasiya almırlar. Odur ki, xolinergik innervasiyanın güclənməsi bronxospastik əlamətlərlə müşahidə olunur. Digər tərəfdən, bronxlarda innervasiya olunmayan- sinapsxarici 2 adrenoreseptorlar mövcuddur. Bu törəmələr qanda dövr edən və bronx-alveol sisteminin humoral tənzimində mühüm rol oynayan biogen aminlərə (epinefrin və s.), eləcə də ekzogen mənşəli simpatomimetik maddələrə qarşı yüksək həssaslıq göstərir. Odur ki, efferent innervasiya zəncirinin müvafiq həlqələrinə təsir göstərən farmakoloji vasitələr (xolinoblokatorlar, xüsusən, adrenomimetiklor) bronxospastik hallar zamanı ən yaxşı "korrektorlar" hesab olunurlar.
Növləri
Müşahidələr göstərir ki, astma zamanı uğurlu nəticələrin alınması xəstəliyin yalnız etioloji prinsipləri və təbiəti əsas götürülməklə aparılan müalicə fonunda mümkündür. Astma tutmalarının meydana çıxmasına zəmin yaradan faktorların etioloji təbiətinə görə xəstəliyin allergik (ekstrinsik) astma (tənəffüs yollarının spazmını törədən faktorlardan 1/3 allergik təbiətli olur) və qeyri allergik (idiyosinkralik və ya intrinsik) astma olmaqla iki tipi müəyyən edilir. Allergik astmada əvvəllər xəstələrin özündə və ya soykökündən olan şəxslərdə rinit, ekzema və s. allergik xəstəliklər, eləcə də allergik təbiətli digər patologiyaların olduğu müəyyən edilir. Xəstəliyin bu tipi, əsasən, uşaq yaşlarında başlayır. İdiyosinkratik astmada xəstələrin keçmişdə hansısa bir allergik ləbiətli xəstəliyə tutulduğu və ya ona meyilliliyi aşkar olunmur. Xəstəliyin bu forması, əsasən, orta yaşlarda başlayır. Astmalı xəstələrin bir qismində isə həm allergik, həm də qeyri-allergik komponent müşahidə edilir. Yəni xəstəlik qarışıq komponentlə keçir. Nəzərə almaq lazmıdır ki, bu cür xəstələrdə xəstəlik erkən yaşlarda başlayırsa, allergik komponent üstünlük təşkil edir. Hərgah astma sonrakı yaşlarda başlamışsa, qeyri- allergik komponent və ya bu iki komponentin qarışığı üstünlük təşkil edir. Bronxospastik vəziyyətlər və bronxial astma zamanı bronxospazm törədən ekzogen amillərə (müxtəlif mənşəli allergenlərə- toz, kimyəvi maddələr, o cümlədən, soyuq hava, stress və s.) qarşı bronxların hiperreaktivlik halı törənir. Bronxların hiperreaktivlik halına səbəb olan əsas endogen (qeyri allergen) faktor rolunu isə, ağciyər və tənəffüs yollarının iltihabi xəstəlikləri oynayır. İltihabi prosesin özünün formalaşmasına zəmin yaradan həlledici amil iltihab mediatorlarıdır (histamin, xemotaksik faktor, bradikinin və s.). Bronx epitel hüceyrələri, tosqun hüceyrələr, alveol makrofaqları, neytrofıllər və s. toxumalarda əmələ gələn bu maddələrin iltihab zamanı ifrazı sürətlənir. Eyni zamanda bronxospastik vəziyyətlərin baş verməsi və inkişafında mühüm rol oynayan iltihabi prosesin özü, digər iltihab mediatorlarının {makrofaqlar tərəfindən ifraz olunan lokal hormonlar-otakoidlər olan sitokinlər (Th-2), limfositlər tərəfindən ifraz olunan sitokinlər- İL (interleykin)-4, İL-5, İL-6, İL-9, İl-13, ximokinlər (ximoatraktan sitokinlər), aktivator protein-1 (AP-1), trombositləıi aktivləşdirən faktor və s. } induksiyası halını da törədir. Bu maddələr damarların keçiriciliyinin yüksəlməsinə, bronx selikli qişalarının ödeminə, selik ifrazının artmasına və bilavasitə bronxlann daralmasına səbəb olmaqla, bütünlükdə bronxospastik halı daha da dərinləşdirirlər. Bu səbəbdən, bronxospastik vəziyyətlər və bronxial astma zaman yüksək müalicəvi effektə təminat, yalnız patogenetik mexanizm əsas götürülməklə, bronxolitik preparatlarla yanaşı, hiposensibliiəedici vasitələr, iltihabəleyhinə, allergiyaəleyhinə, immunosupressiv və s. kimi dərman maddələrindən istifadə etməklə aparılan kompleks müalicə tədbirləri fonunda mümkündür.
Qarşısı alınma üsulları
Praktik təbabətdə bronxial astma və bronxospastik vəziyyətlərin müalicə və profılaktikasında müxtəlif kimyəvi quruluş və təsir spektrli çoxlu adda dərman preparatlarından istifadə olunur. Bu maddələri aşağıdakı şərti qruplara bölmək olar: a) Adrenomimetik aktivliyə malik maddələr 1)Düz təsirli adrenomimetiklər 1a) və adrenomimetiklər-Epinefrin hidroxlorid                                                                                              1b)  1 və  2 adrenomimetiklər- İzoprenalin hidroxlorid, Orsiprenalin sulfat                        1c)  2 adrenomimetiklər -Fenoterol, Salbutamol, Terbutalin, İpradol (Heksoprenalin) 2)Dolayı təsirli adrenomimetiklər (simpatomimetiklər)-Efedrin hidroxlorid, Defedrin b) Xolinoblokadaedici aktivliyə malik maddələr (M-xolinoblokatorlar)                                                                      Atropin sulfat, Platifıllin hidrotartrat, Metasin, İpratropium bromid Teofillin, Eufillin, Diprofillin
a)Steroid quruluşlu iltıhabəleyhinə maddələr (kortikosteroidlər) Hidrokortizon, Prednizolon, Metilprednizolon, Deksametazon, Triamsinolon, Beklometazon, Flutikazon, Budesonid, Mometazon b) Allergiyaəleyhinə maddələr Kromolin natrium, Nedokromil, Ketotifen c)Leykotrien sisteminə təsir göstərən maddələr 1)5-lipoksigenazamn inhibitorları Zileuton 2)Leykotrien reseptorlarım blokada edən maddələr Zafirlukast, Montelukast                                                              Berodual, Teofedrin, Solutan, "Efatin"aerozolu, Seretid multidisk                                 Ağciyər və tənəffüs sistemi orqanlarının (xüsusən, bronxlar) fızioloji funksiyalarının  humoral tənzimində  2 subpopulyasiyadan olan adrenoreseptorlar mühüm rol oynayır. Bütün digər neyromediator və ya neyromodulyator sistemlərin reseptorlarından fərqli olaraq  2-adrenoreseptorların oyanması lokalizasiya olunduğu toxuma, üzv və sistemlərin (o cümlədən, bronxların) fizioloji funksiyalarının ləngiməsinə səbəb olur. Odur ki, müxtəlif mənşəli bronxospazmların aradan qaldırılması üçün praktik təbabətdə istifadə olunan dərman maddələri içərisində  2-adrenomimetiklər ən effektiv və perspektiv preparatlar hesab olunurlar. Bu maddələr bronxlarda yerləşən (sinapsxarici)  2-adrenoreseptorları oyatmaqla, G zülal kompleksinin vasitəçiliyilə adenilatsiklaza fermentinin modulyasiyasını törədirlər. Fermentin aktivliyinin dəyişməsi ardıcıl olaraq sAMF-in kəmiyyət tərkibi və hüceyrədaxili fosforlaşma proseslərində müvafıq dəyişikliklərə səbəb olduğundan, bronx saya əzələləri boşalır və bronxospazm əlamətlərini aradan qalxır.
Bu sıranın izoprenalin, salbutamol, fenoterol kimi nümayəndələri orqanizmə, əsasən, inhalyasion, epinefrin, efedrin isə parenteral yolla təyin olunurlar. Müəyyən edilmişdir ki, 2-adrenomimetik aktivliyə malik preparatlar paralel olaraq tosqun hüceyrə və bazofıllərdən endogen spazm törədici amillərin (histamin, bradikinin, SRS-A və s.) azad olunması prosesini də tormozlayırlar. Təbii ki, bu da bronxoobstruktiv simptomun aradan qaldırılmasında əhəmiyyətli rol oynayan faktorlardan biridir.
Bronxolitik təsir effektlərinin gücünə görə M-xolinoblokatorlar adrenomimetiklərdən nəzərəçarpacaq dərəcədə geri qalırlar. Buna baxmayaraq, parasimpatik sinir tonusunun yüksəlməsilə keçən qeyri-allergik mənşəli bronxospazmlar zamanı M-xolinoblokatorlar yüksək farmakoloji fəallıq göstərirlər. Bronxial astma zamanı bu qrupun atropin, platifıllin, metasin və atrovent (ipratropium bromid) kimi nümayəndələrindən istifadə olunur. Atrovent (inhalyasiya halında), xüsusilə, güclü bronxolitik effekt törədir. O, HEB-i keçmir,  adrenomimetiklərlə müqayisədə təsiri tədricən başlayır və 6 saata qədər davam edir.
Parasimpatik innervasiyaya təsir göstərən dərman maddələri içərisində tiotropium daha perspektiv preparat hesab olunur. Tiotropium, əsasən, M3 yarımtipindən olan xolinoreseptorları blokada edir (M1 xolinoreseptorlarla müqayisədə 2,5 dəfə artıq). Bronxolitik təsiri ipratropiumdan güclü və daha uzunmüddətlidir. Preparatın ən yüksək effekti 1,5-2 saatdan sonra başlayır. Gündə 1 dəfə inhalyasiya şəklində (poroşok halında, xüsusi spinxaler inhalyatoru vasitəsilə) təyin olunur. Nəzərə almaq lazımdır ki, xolinoblokadaedici aklivliyə malik bronxolitiklərdən istifadə etdikdə bu maddələr bronxial, tüpürcək və digər vəzlərin sekretor fəaliyyətini zəiflədə, taxikardiya, akkomodasiyanın pozulması (bu təsir metasin, atrovent və tiotropiumda zəifdir) və s. kimi arzuolunmaz əlavə effektlər törədə bilərlər.
Bronxospastik halların aradan qaldırılmasında bilavasitə bronx saya əzələlərinə təsir göstərən miotrop təsirli spazmolitiklərdən də böyük müvəffəqiyyətlə istifadə olunur. Bu qrupa, əsasən, teofillin və tərkibində teofillin saxlayan preparatlar aid edilirlər.
Teofillin dimetilksantin törəməsidir. Bronxolitik kimi klinik effektivliyinə görə 2- adrenomimetiklərdən geri qalsa da, onlarla müqayisədə əsas üstünlüyü, bronxodilatator təsirinə qarşı, hətta, uzunmüadətli qəbulda belə tolerantlıq halının əmələ gəlməməsidir. Preparatın astmaəleyhinə təsirinin meydana çıxmasında bronxodilatator təsirilə yanaşı, iltihabəleyhinə təsir xüsusiyyətləri də mühüm rol oynayır (onun iltihabəleyhinə təsiri tosqun hüceyrələr, bazofil leykositlər, eozinofıllər və digər iltihab hüceyrələri tərəfindən sintez və ifraz olunan iltihab mediatorlarını azaltması ilə əlaqələndirilir); hətta, əksər tədqiqatçıların qənaətinə görə, preparatın astmaəleyhinə təsirinin meydana çıxmasında bronxolitik xüsusiyyətlərilə müqayisədə, iltihabəleyhinə təsirinin rolu daha önəmlidir.
Teofillinin bu iki komponentli antiasmatik təsirinin molekulyar mexanizmi bu günə qədər tam aydınlaşdırılmamışdır. Əvvəllər belə hesab edirdilər ki, preparatın antiasmatik təsiri bronx saya əzələləri və iltihab hüceyrələrində adenilatsiklaza və quanilatsiklaza fermentlərinin aktivləşməsi və müvafiq olaraq sAMF və sQMF-ın miqdarında törənən dəyişikliklərlə əlaqədardır. Siklik nukleotidlərin kəmiyyət tərkibində törənən dəyişikliklərdə, xüsusən, həlledici rolu onları hüceyrə daxilində parçalayan fosfodiesteraza (FDE) fermentlərini teofillinin blokada etməsində görürdülər. Siklik nukleotidlər hüceyrə fəaliyyətində mühüm rol oynayan kalium ionlarının hüceyrədaxili optimal konsentrasiyasını tənzimlədiyindən, teofıllinin təyini bronx saya əzələlərinin relaksasiyasına, eləcə də iltihab hüceyrələrində iltihab mediatorlarının sintezi və ifrazının süstləşməsinə səbəb olmalıdır. Başqa sözlə, teofillin bronxodilatasiya və iltihabəleyhinə təsirlər törətməlidir.
FDE fermentləri çox saylı izoferment formaları olan böyük bir fermentlər sistemidir. Bunlardan hüceyrə funksiyalarının tənzimində ən əsas rolu FDEl-dən FDE6-ya qədər ardıcıl nömrələnən altı izoferment forması oynayır. Teofillin bronx saya əzələlərində əsas fermentlər olan FDE3 və FDE4-ü, eləcə də iltihab hüceyrələrinin əsas fermentləri- FDE4 və FDE6-nı blokada edir. Sonrakı tədqiqatlar göstərdi ki, teofillin fosfodiesteraza fermentlərini ancaq çox yüksək (terapevtik dozadan artıq) dozalarda blokada edə bilir. Odur ki, preparatın antiasmatik təsirinin molekulyar mexanizmi hazırda daha çox onun purinergik sistemə göstərdiyi təsirlə (adenozin reseptorlarını blokada etməsilə) izah olunur. Məlumdur ki, endogen purin nukleozidi olan adenozin, adeninin törəməsi olub, bronx, ürək əzələsi, periferik orqanlar və MSS-də lokalizasiya olunan müxtəlif subpopulyasiyalı (A1, A2a, A2b və s.) adenozin reseptorlarının endogen liqandıdır. O, toxumalarda lokal hormon (otakoid), purinergik sinir liflərində isə mediator funksiyası yerinə yetirir. Bronxlarda lokalizasiya olunan adenozin reseptorlarının stimulyasiyası kəskin bronxospazm halı törədir. Müəyyən olunmuşdur ki, bronxial astma zamanı adenozin və onun analoqları güclü bronxokonstruktiv effektlər törədən endogen amillərdən sayılırlar. Adenozin eyni zamanda iltihab hüceyrələri membranında lokalizasiya olunan A2b yarımtipindən olan reseptorları oyatmaqla iltihab mediatorlarının sintez və ifrazını da artırır. Teofillin (eləcə də, digər metilksantinlər) adenozinə oxşar kimyəvi quruluşa malik olmaqla, onun konkurent antaqonistidir. Odur ki, müvafiq patologiyalar zamanı adenozin reseptorlarınm ekzogen liqandı rolunu yerinə yetirərək, purin reseptorlarını blokada edir və endogen adenozinin törətdiyi effektləri, o cümlədən, bronxokonstruktiv əlamətləri aradan qaldırır, iltihab mediatorlarının sintez və ifrazını süstləşdirir. Bəzi müəlliflərin fikrincə teofillin, həmçinin, endogen adenozinin azad olunması prosesini də tormozlayır (maraqlıdır ki, son vaxtlar aparılan bəzi eksperimental və klinik tədqiqatlar teofıllinin təsir mexanizmi haqqındakı bu mülahizələri də şübhə altına alır: adenozinin orqanizmdə bronxospastik deyil, əks- bronxolitik effektlər törətməsi haqqında məlumatlar verilir).
Göründüyü kimi, teofıllin daha geniş tədqiqatların aparılmasına ehtiyacı olan çox mürəkkəb və incə təsir mexanizminə malik olan bir maddədir. Bununla belə, preparatın antiasmatik təsir mexanizmi haqqında mövcud mülahizə və elmi fikirləri ümumiləşdirərək aşağıdakı nəticəyə gəlmək olar: preparatın təsir mexanizmində həlledici rolu, endogen adenozinlə antaqonist təsir xüsusiyyəti və bu antaqonizmin nəticəsi kimi hüceyrə və subhüceyrəvi strukturlarda pre- və postsinaptik törəmələr səviyyəsində müvafiq molekulyar mexanizmlərin işə düşməsi, eləcə də neyromediator və immun sistemlərdə gedən ciddi kəmiyyət və keyfiyyət dəyişiklikləri oynayır. Bəzi müəllifiərin aldığı əks elmi nəticələrə (məs. adenozinin bronxolitik təsiri) gəlincə isə, bunların səbəbini çox güman ki, yalnız metilksantin qrupu preparatlarına xas olan fərdi təsir xüsusiyyətlərində axtarmaq lazımdır. Bu mülahizələr (metilksantin törəmələrinə xas olan fərdi təsir xüsusiyyətləri) bizim psixomotor stimulyatorların molekulyar təsir mexanizminin öyrənilməsinə həsr edilmiş çoxillik tədqiqatlarımızın nəticəsi olaraq, elmi cəhətdən əsaslandırılmışdır
Teofıllin MSS-ni stimulə edir, beyin damarlarını tonuslandırır. Digər melilksantinlər kimi bronx saya əzələlərilə yanaşı, başqa saya əzələli orqanlara da spazmolitik təsir göstərir. Ürəkdə pozitiv inotrop və pozitiv xronotrop effektlər törədir. Bu təsirləri endogen adenozinə antaqonistlik göstərməsi və bunun nəticəsi kimi kardiomiositlərdə sAMF-in miqdarını və Ca2+ ionlarının hüceyrəyə daxil olmasını artırması ilə izah olunur.
Teofillin tərkibli preparatlar içərisində astma xəstəliyi və bronxospastik halların farmakoloji korreksiyasında ən çox istifadə olunanı eufillin preparatıdır. Kimyəvi quruluşuna görə tərkibi teofıllin və 1,2 etilendiaminin (80%-in 20%-ə nisbətində) qarışığından ibarətdir. Belə hesab edirlər ki, preparatın bronxolitik təsir effekti bilavasitə onun tərkibinə daxil olan teofıllin komponentindən asılıdır. Etilendiamin isə, spazmolitik təsir effektinin qüvvətlənməsi və preparatın suda həll olmasını təmin edir. Eufillin orqanizmə həm enteral (ağızdan, rektal), həm də parenteral (əzələdaxili və venadaxili) yollarla təyin edilir. Parenteral yeridilmə zamam ürəkdöyünmə, AT enməsi, başgicəllənmə və s. kimi əlavə effektlər meydana çıxa bilər. Preparatın əzələdaxili yeridilməsi ağrılıdır.
Metilksantin törəmələri qrupunun demək olar ki, bütün nümayəndələri böyrək yumaqcıqlarında fıltrasiya prosesini gücləndirmək, böyrək kanalcıqlarda reabsorbsiya prosesini (Na+, Cl- ionları və suyun) süstləşdirmək və böyrəklərin qan təminatını artırmaqla sidikqovucu təsir törədirlər; lakin diuretiklərlə müqayisədə sidikqovucu təsirləri çox zəif olduğu üçün, tibbi praktikada bu məqsədlə onlardan çox nadir hallarda istifadə olunur.
Diprofıllin kimyəvi quruluş və farmakoloji xüsusiyyətlərinə görə teofillin və eufillinə oxşar maddədir.Teofillinlə müqayisədə toksiki təsiri az, eufillinlə müqayisədə toksikliyi çox, aktivliyi isə az preparat hesab olunur. Toxumalara qıcıqlandırıcı təsir göstərmir. İstifadəsinə göstərişlər eufillində olduğu kimidir. 200-500 mq dozalarda gündə 3-4 dəfə olmaqla oral yolla təyin edilir. Kurs müalicəsi 10-20 gündür. Lazım gələrsə 3-5 günlük fasilə ilə müalicə kursu təkrarlana bilər. Preparat, həmçinin, parenteral {ə/d- 10%-li məhlulu 3 ml (300 mq) dozada} və (v/d- 2,5%-li məhlulu 5-10 ml (125-250 mq) dozalarda) yolla da təyin edilir.
Qeyd etdiyimiz kimi, bronxospastik halların (xüsusən, bronxial astmanın) patogenetik mexanizmində mühüm rol oynayan amillərə iltihab və allergiya faktorları aid edilir. Əksər hallarda allergenin tipinin (bitkilərin tozu, müəyyən qida maddələri, dərman preparatları və s.) müəyyən edilməsi və onun aradan qaldırılması istiqamətində görülən tədbirlər (allergenlərlə təmasın aradan qaldırılması və ya spesifik hiposensiblizasiya), bronxial astma tutmalarının müalicə və profılaktikası baxımından yüksək nəticələr əldə etməyə imkan verir. Bəzən allergenin təbiətini müəyyən etmək ("gizli” allergen) və ya onu aradan qaldırmaq mümkün olmur. Odur ki, bronxial astma və digər bronxospastik halların kompleks müalicəsində iltihabəleyhinə və allergiyaəleyhinə dərman maddələrindən də geniş istifadə olunur.
Flutikazon, budesonid və mometazon preparatları da yüksək lipofıllik xüsusiyyətinə malik olduqları üçün bronx selikli qişalarına aktiv şəkildə nüfuz etmək qabiliyyətinə malikdirlər. Hər üç preparat orqanizmə inhalyasiya şəklində təyin olunur. Bu məqsədlə flutikazon və budesonidin aerozol və poroşokundan, mometazonun isə yalnız poroşok dərman formasından istifadə olunur.
Müalicəsi
Astma xəstəliyi zamanı allergiyaəleyhinə dərman maddələri içərisində üstünlüyü, daha çox hallarda histamin və digər allergiya və iltihab mediatorlarınm azad olmasım blokada edən preparatlara (kromolin natrium, nedokromil natrium və ketotifen kimi) verirlər. Kromolin natrium sintetik maddədir. Suda yaxşı həll olur, lakin mədə-bağırsaq traktından pis sorulur. Preparatın bronxların selikli qişasma tropluğu yüksəkdir. Bronx selikli qişasına yaxşı nüfuz edir və buradan absorbsiya edilir. Orqanizmdə metabolizmə məruz qalmır, mədə-bağırsaq traktı və böyrəklərdən dəyişilməmiş şəkildə xaric olur. Astmaəleyhinə təsiri teofillindən zəif olsa da, onunla müqayisədə əlavə effektləri və toksikliyinin az olması preparatın əsas üstünlüyü sayılır. Allergik mənşəli astma zamanı, xüsusən, uşaqlarda, tutmaların qarşısını çox effektiv şəkildə alır. İdiyosinkratik (qeyri-allergik) astmada təsiri zəifdir. İlin fəsillərilə bağlı meydana çıxan mövsimi astma zamanı və ya xəstəliyin bronxitlə müşahidə olunduğu hallarda təsir göstərmir. Təsiri zəif olduğuna görə astmanın profilaktikası istiqamətində 2- adrenomimetiklər və ya qlikokortikoidlərlə aparılan müalicə zamanı ondan yardımçı dərman maddəsi kimi istifadə olunur. Bu halda kompleks müalicəyə kromolinin əlavə olunması, 2-adrenomimetiklər və ya qlikokortikoidlərin istifadə dozasını azaltmağa imkan verir.
Astma tutmalarının profilaktikasında daxilə inhalyasiya şəklində aerozol (10 mq dozada gündə 4 dəfə) və ya poroşok (20 mq glındo 4-8 dəfə) halında təyin olunur. Onun məhlul şəklində inhalyasiya yolu ilə (nebulayzerlo) təyin olunan preparatı da vardır. Astmaəleyhinə təsiri bir neçə həftə qəbul etdikdon sonra meydana çıxır. Odur ki, preparatın effektivliyi 3-4 həftəlik müalicədən sonra qiymətləndirilməlidir. Digər antiasmatik maddələrlə müqayisədə ciddi əlavə effektləri yoxdur. Bəzən lokal və ya yayılmış deramatit, miozit və onun nəticəsi kimi ayaqlarda ağrı törədə bilər. İnhalyasiyası bronxospazma səbəb ola bilər. Odur ki, kromolinin inhalyasiyasından bir neçə dəqiqə əvvəl salbutamol və ya terbutalin kimi bronxodilatatorların inhalyasiyası tövsiyə edilir.
Nedokromil bu qrupun yeni nümayəndəsidir. Preparatın allergiya- əleyhinə təsirilə yanaşı, iltihabəleyhinə təsiri də vardır. Tosqun hüceyrələrin həm allergik, həm də qeyri-allergik stimullara qarşı reaksiyasını süstləşdirir. Kromolindən fərqli olaraq, yaşlı astmatiklərdə və qeyri-allergik təbiətli astma zamanı da terapevtik effekt törədir. Daxilə inhalyasiya şəklində (aerozol halında) təyin edilir (astma tutmalarınm profılaktikası üçün 2-4 mq dozada gündə 2-4 dəfə). Onun nazal sprey və oftalmik məhlulundan müvafıq olaraq allergik rinit və allergik konyuktivit zamanı da istifadə olunur. Ən çox müşahidə olunan əlavə effekti ağızda xoşa gəlməyən dad hissi törətməsidir.
Ketotifenin allergiyaəleyhinə effektilə yanaşı, antihistaminergik təsir xüsusiyyətləri də vardır. 1-2 mq dozada gündə 2 dəfə olmaqla daxilə təyin edilir. Güclü sedativ effekt törətdiyi hallarda, istifadə dozasının böyük hissəsi axşam saatlarında verilməlidir. Ağızda quruluq, sedativ effekt və süstlük kimi əlavə effektlər törədə bilər. Preparatın uzunmüddətli qəbulu bədən çəkisini artıra bilir.
Bronxial astma və bronxospastik komponentlə keçən digər ağciyər və tənəffüs yolu xəstəliklərinin müalicə və profılaktikasında istifadə olunan dərman maddələri içərisində, son illər, leykotrien sisteminə təsir göstərən preparatlara qarşı maraq, xüsusilə, artmaqdadır. İltihabi və allergik proseslərin əmələ gəlməsi və inkişafında çox mühüm rol oynayan leykotrienlər orqanizmdə araxidon turşusundan sintez olunur. 5- lipoksigenaza bu prosesdə mühüm rol oynayan fermentlərdən biridir. Odur ki, 5-lipoksigenaza fermentinin inhibitorları (zileuton), eləcə də leykotrien reseptorlarını blokada edon maddələr (zafırlukast, montelukast) yüksək iltihabəleyhinə və bronxolitik preparatlar hesab olunurlar.
Zileııtonun təsir mexanizmi 5-lipoksigenaza fermentinin blokadasının nəticəsi kimi toxumalarda otakoid (lokal hormon) funksiyası yerinə yetirən leykotrienlərin (LT)- müvafıq olaraq LTB4, LTC4, LTD4 və LTE4-ün sintezinin azalması ilə izah olunur. Zafırlukast və montelukast LTD4 və LTE4-ün bronx saya əzələləri və kapilyar endotelində lokalizasiya olunan reseptorlarmı konkurent antaqonizm prinsipilə blokada edirlər. Bu reseptorlar sisLTı (digər adıyla LTD4 / LTE4 reseptorlar) reseptorlar adlandırılırlar. Onların blokadası müvafiq leykotrienlərin bu reseptorlara təsirini aradan qaldırdığı üçün, bronx divarındakı iltihabi proses və bronxokonstruksiya əlamətləri süstləşir, iltihabəleyhinə və bronxodilatator təsir meydana çıxır. Leykotrien sisleminə təsir göstərən preparatların astmaəleyhinə təsiri inhalyasiya şəklində təyin olunan kortikosteroidlər və 2-adrenomimetiklərdən zəifdir. Kəskin astma tutmaları zamanı onlardan istifadə olunmur, əsasən, xəstəliyin yüngül formalarında təyin olunurlar. Astmanın ağır formalarında kortikosteroidlər və 2-adrenomimetiklərlə birlikdə istifadə olunurlar. Bu iki qrup preparatların (zileuton + zafirlukast və ya montelukast) kombinə olunması aditiv təsir prinsipilə bir-birinin astmaəleyhinə təsirini qüvvətləndirir.
Zileuton gündə 4 dəfə, 600 mq dozada daxilə təyin olunur (6-14 yaşlar arasındakı uşaqlara bu dozanın yarısı verilməlidir). 1,8-2,5 saat- dan sonra qan plazmasında ən yüksək qatılıqda toplanır. Orqanizmdən metabolitlər şəklində, əsasən, böyrəklər vasitəsilə (90-95%-i) xaric olur. Dispeptik pozğunluqlar, temperaturun yüksəlməsi, mialgiya, baş ağrısı, başgicəllənmə, yuxululuq və s. kimi əlavə effektlər törədə bilir.
Monteluksat gündə 1 dəfə yatmazdan əvvəl 10 mq dozada daxilə təyin olunur. Qəbul olunan preparatın 75%-i bağırsaqlarda absorbsiya prosesinə məruz qalır. Zafırlukast preparatından fərqli olaraq qida kütləsi onun sorulması prosesinə təsir göstərmir.
Berodual kombinə olunmuş preparat olub,tərkibinə 2-adrenomimetik-fenoterol və xolinoblokator-atrovent daxildir. Aerozol halında buraxılır.Bronxial astma xəstəliyinin müalicə və profilaktikasında geniş istifadə olunur.
Teofedrin, Solutan və “Efatin” aerozolu da mürəkkəb tərkibli kombinə olunmuş dərman maddələri olub, boğulma və tənəffüsün çətinləşməsilə keçən bronxospastik sindromlu ağciyər və tənəffüs yolu xəstəliklərində istifadə olunurlar.Bu qrupun digər nümayəndəsi Seretid multidisk-adrenomimetik salmeterol ilə seçici yerli təsirə malik olan qlikokortikoid flutikazon propionatın kombinə olunmuş preparatıdır.Bronxial astmanın müalicəsində poroşok halında istifadə olunur.
Suxoy Su-30
thumb|307x307px|Su-30 thumb|305x305px|Su-30-un "qulaq qanadları" Sukhoi Su-30 (NATO kod adı: Flanker-C) — 2 mühərrikli, iki yerlik supermanevrli qırıcı təyyarə. İstənilən hava şəraitində, hava-hava və hava-yer və yerüstü dəstək missiyalarını həyata keçirmək üçün nəzərdə tutulmuşdur.
S-30 proyekti Sukhoi kompaniyasının öz daxilində Su-27-ni yeniləmək planının nəticəsidir. Yaranan yeni təyyarəyə Su-30 adı rəsmi olaraq 1996-cı ildə Müdafiə Nazirliyi tərəfindən təyin olundu. Flanker (Su-27) ailəsinə aid olan təyyarələrdən yalnız Su-27, Su-30, Su-34 və Su-35 təyyarələrinin Müdafiə Nazirliyi tərəfindən seriyalı istehsalına sifariş verilmişdir. Digər təyyarələr yalnız, məsələn Su-37 prototip mərhələsini keçməyiblər.
Adlandırmada fərq olsa Su-30 digər "Flankerlər" kimi öz baza təyyarələrinə — Su-27 təyyarəsinə struktur cəhətdən demək olar ki identikdirlər, yəni oxşardırlar.
Su-30 iki rəqib kompaniya tərəfindən müxtəlif brendlərdə istehsal edilir, lakin hər iki kompaniya – KnAAPO və Irkut, Suhkoi şirkətinə aiddir. KnAAPO Çin, İndoneziya, Uqanda, Venesuela və Vyetnama satılan Su-30MKK, Su-30MK2 versiyalarını istehsal edir. KnAAPO Su-35 proyektinin ilkin mərhələsində iştirak etdiyi üçün hər iki təyyarə orijinal Su-35 təyyarəsinin iki yerli versiyalarıdır. Çin ona satılan versiyanın köhnə, lakin daha yüngül radarlarla təchiz olunmasını sifariş verdi. Nəticədə öncələr radarın ağır olmasına görə önə qoyulmuş "qulaq qanadlar" dizayndan çıxarıldı. Bu da öz növbəsində yükgötürmə qabiliyyətinin artmasına gətirib çıxardı.
Çin versiyası daha çox hava-hava missiyaları üçün nəzərdə tutulsa da, yerüstü hədəflərə də hücum edə bilməsi onu Amerikan F-15E-ə bənzədir.
İrkut Kompaniyası isə vaxtilə Sovet Hava Hücumundan Müdafiə qoşunlarına xidmət edirdi. "Flanker" proqramının ilkin mərhələlərində Su-27 təyyarəsinin təlim versiyasının — Su-27UB-nin dizaynı İrkut korporasiyasına həvalə edilmişdi. Bundan əlavə olaraq İrkut Hindistana onun üçün ayrıca dizayn olunmuş Su-30MKI versiyasını da təklif etdi. Yerüstü hədəfləri vurmaq bacarığından əlavə təyyarəyə hava-hava döyüşlərində də üstünlük əldə etməsi üçün "qulaq qanadları"ı və mühərrikin çıxışının idarə edilməsi (Thrust vectoring) funksiyaları da əlavə edildi.
Yaradılması
Orijinal Su-27 "Flanker"in uçuş məsafəsi yaxşı olsa da, Hava Hücumundan Müdafiə qüvvələrinə daha uzaq məsafəli, həm hava-hava, həm də hava-yer təyyarələri lazım idi. Buna görə də Su-27-nin daha təkmil versiyası kimi Su-27PU proqramına start verildi. Su-27PU isə sonradan Su-30 nomenklaturası ilə adlandırıldı.
Suriya
Rusiya Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus bir neçə Su-30SM Suriyada hökumət qüvvələrinə dəstək vermək və terrorçu qruplaşmalara hava zərbələrinin endirilməsi məqsədilə istifadə edilmişdir. Bu qırıcılar 2015-ci ilin sentyabr ayında Suriyanın Latakiya şəhəri yaxınlığında yerləşən Basel əl-Əsəd beynəlxalq hava limanına gətirilmişdir. 2015-ci ilin dekabr ayının sonlarında Suriyaya məxsus Xmeymim hərbi hava bazasında 16 ədəd Su-30SM döyüş təyyarəsi yerləşdirilmişdir. Su-30SM qırıcıları Rusiyanın hücum və strateji bombardmançı təyyarələrini müşayiət etmək məqsədilə buraya gətirilir. Sonradan əməliyyatlar zamanı yerdəki hədəflərə zərbə vurulmasında da istifadə edilmişdir. 21 mart 2017-ci il tarixində Həma şəhərində həyata keçirilən yeni hücum əməliyyatı ərzində Rusiya HHQ-nin Su-30SM döyüş təyyarələri idarə olunmayan hava-yer tipli raketlərlə üsyançıların mövqelərinə zərbə endirmişdir.
Potensial alıcılar
2016-cı ilin fevralında Rusiya ilə Belarus arasında açıqlanmayan sayda Su-30 qırıcılarının alqı-satqısı ilə bağlı ilkin razılıq əldə edilmişdir.
2016-cı ilin fevralında İran müdafiə naziri Rusiya ilə açıqlanmayan sayda Su-30 qırıcılarının satın alınması ilə bağlı danışıqların getdiyini açıqlamışdır.
İstifadəçiləri
thumb|305x305px|Su-30 istifadəçiləri
Taktiki-texniki xüsusiyyətləri
right|350px
Fikrət Əmirov (film, 1985)
Məzmun
Film Azərbaycanın görkəmli bəstəkarı Fikrət Əmirovun yaradıcılığına həsr olunmuşdur. Kinolentdə bəstəkarın ölümündən bir qədər əvvəl çəkilmiş kinoxronikadan, fotoşəkillərdən istifadə edilmişdir. Kino əsərinə "Sevil" operasından, "Min Bir Gecə" baletindən ayrı-ayrı səhnələr, Rəşid Behbudovun, Nəbi Xəzrinin, Tixon Xrennikovun xatirələri daxil edilmişdir.
Kampimodromus echii
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
I Rüstəm
I Rüstəm — Kartli-Kaxetiya kralı.