cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Železničná spoločnosť Slovensko
Železničná spoločnosť Slovensko — Slovakiyada sərnişin daşıma ilə məşğul olan dəmiryol operatoru. Şirkətin qərargahı Bratislavada yerləşir. thumb|"Železničná spoločnosť Slovensko" çirkətinə aid olan lopotipə sahib teplovoz
Tarixi
1993-cü ilin 1 mayında Slovakiyada Slovakiya Dəmir Yolları təsis edilmişdir. Ona qədər "Çexslovakiya Dəmir Yolları" dövlət müəssisəsinin balansında olmuşdur (Československé státní drahy). 1996-cı ilədək şirkət ölkədə dəmir yolu nəqliyyatında de-fakto monopoliyaya sahib idi.
2002-ci ildə bu sahə iki hissəyə bölünmüşdür: dəmir yolu infrastrukturu həminatı Slovakiya Dəmir Yolları şirkətində qalmış və nəqliyyat idarəçiliyi isə ""Železničná spoločnosť, a. s."" şirkətinə verilmişdir. 2005-ci ildə yenidən bölünmə həyata keçirilmişdir: "Železničná spoločnosť Slovensko, a. s." (ZSSK) sərnişin daşıma sahəsində, "Železničná spoločnosť Cargo Slovakia, a. s." (ZSSK Cargo / ZSCS) isə yük daşıma sahəsində təmərküzləşmişdir.
Lokomativ parkı
Şirkətin lokomotiv deposu Jilina və Koşise şəhərlərində yerləşir. Lokomativ deposuna 37 ədəd 380 və 499.3 seriyalı Elektrik vaqonları daxildir. Yüksək kateqoriyalı standartlara cavab verən vaqonlar kondisioner, 230V elektrik yuvaları, həmçinin Wi-Fi ilə təchiz olunmuşdur. Vakum sanitar qovşağına sahibdir. .
Yoşie Kasacima
Yoşie Kasacima (d. 12 may 1975) — keçmiş Yaponiya qadın futbolçusu.
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 24 oyun keçirib, 4 qol vurub.
Cəmil Əhmədov
Əhmədov Cəmil Məhəmməd oğlu — Sovet İttifaqı Qəhrəmanı.
Həyatı
Cəbrayılın mərkəzində dünyaya göz açmış və 1942-ci ildə orduda xidmətə getmişdir. Hərbi məktəbdə təhsilini başa vuraraq leytenant rütbəsi aldıqdan sonra Belarusiyanın azad edilməsi üzrə döyüşlərdə fəal iştirak etmişdir.
Qvardiya leytenantı Cəmil Əhmədovun komandir olduğu bölmə 1944-cü ilin 25 iyulunda Tremlya çayını hamıdan əvvəl keçərək, suyun içində döyüş mövqeyini digər hissələrin gəlməsinə qədər əldə saxlamış və əməliyyatın qələbəsini təmin etdiyinə görə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına təqdim edilmışdir.
Bundan iki ay sonra 1944-cü ilin 2 sentyabrında Polşa ərazisində həlak olmuş və Varşavada Sovet döyüşçülərinə aid qəbiristanlıq da dəfn edilmişdir. Sovet İttifaqı Qəhrəmanı fəxri adı isə ona 1945-ci ilin 24 martında verilmişdir. thumb|238x238px|alt=|Hərbi qulluqçuların Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adı alması, "Lenin" ordeni və "Qızıl Ulduz" medalına layiq görülməsi ilə bağlı sənəddən (Cəmil Əhmədov siyahıda 12-cidir).|left Cəbrayılda məktəb və bir küçə onun adını daşıyır.
Bulbophyllum tokioi
(Bulbophyllum tokioi) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Teməs (Baymak)
Teməs — Başqırdıstan Respublikası nın Baymak rayonu nda yerləşən kənd. Kənd Teməs kənd şurası nın tərkibindədir.
Coğrafi yerləşməsi
Samkara çayının sahilində yerləşir.
Müseyib Bağırov
Müseyib Bağırov (tam adı: Bağırov Müseyib Bağır oğlu; 30 iyun 1915 - 17 may 1981) — Sovet İttifaqı Qəhrəmanı.
Həyatı
Gəncə şəhərində dünyaya göz açmış, Bakı dənizçilik texnikumunu qurtarmış (1933) və 1941-ci ildə orduya xidmətə getmişdir. Hərbi məktəbi 1943-cü ildə bitirərək 4-cü ordu tərkibindəki 69-cu qvardiya atıcı diviziyasında bölmə komandiri olmuşdur.
Qvardiya baş leytenant M.Bağırov Paltava vilayətinin Zenkov şəhəri ətrafındakı döyüşlərdə şəxsi qəhrəmanlıq göstərmiş, düşmən səngərinə birinci girərək onlarla faşisti məhv etmiş və ağır yaralansa da döyüş meydanını tərk etmişdir. 1944-cü ilin 22 fevralında ona Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adı verilmişdir. Kapitan M.Bağırov 1945-ci ilin oktyabrında hərbi xidmətdən tərxis edilərək Bakıda işləməyə başlamışdır.
Kanqal
Kanqal — Türkiyə ərazisində yetişdirilən it cinsi. Əsasən qoyun iti və qoruma istiqamətlidir. İt adını Sivasın Kanqal ilçəsindən götürülmüşdür. Dünyada müstəqil it cinsi olaraq tanınmada, Türkiyədə təmiz it cinsi hesab edilir. Üstəlik Türkiyə Kinoloji Federasiyası, o cümlədən Türkiyədə rəsmi Kangal təşkilatlarının görə Ankara Kangal Dərnəyi itin müstəqil cins olması üçün cəhdlər göstərir.
Tarixi
Orta Asiyadan gələn Kanqlı (Kəngər) türk boyunun adı bağlıdır. Orxan Yılmaz "Kangal Köpeği / Tarihi-Tanıtımı-Yetiştirilmesi-Islahı" adlı kitabında "Kanqlı" türk boyunun Orta Asiyadan köç edərkən yanlarında üç şeyi gətirdiyini bildirir: at, it və qoyun. 2003-ci ilin 11 avqust tarixində kanqalla bağlı keçirilən I Beynəlxalq Kanqal Köpəyi Simpoziumunda bu cinsin Türküstandan Anadoluya gətirilməsi təstiqlənir.
Kanqallar XVII əsrdən etibarən Osmanlı sarayında istifadə edilir və samson olarak adlandırıldı. Doğan Kartay həm "Türk Çoban Köpəyi Kanqal" kitabında, həm də I Beynəlxalq Kanqal Köpəyi Simpoziumunda bu itlərin həmcinin Yeniçərilər tərəfindən hərbi məqsədlərlə istifadə edildiyini birdirmişdir. Osmalı dönəmində itin "samson" adlandırılması əsasən Roma ləhcəsində aslan mənasını verməsi ilə əlaqədardır.
Xüsusiyyətləri
240px|thumb|right|Kanqal köpəyi Çəkisi: erkəklər 50–63 kq, dişi 41–54 kq, hündürlüyü 65–78 sm. Kanqal iti əsasən qoyun iti istiqamətlidir. Bununla belə onların qoruma xüsusuyyətləri vardır. Sahibinə sədaqətlidir. Üstəlik sahibinin sahibləndiyi hər şeyi qruya bilir. İt döyüşlərində istifadə edilir. Qulaq və quyruq nahiyyəsi çox vaxt kəsilir. Türkiyədə qoyun və ya davarları canavar, çaqqal və ayı kimi vəhşi heyvanlardan qoruyur. Kanqal itləri saatda 50 km (30 mil) qədər sürət yığa bilirlər. Afrika ölkələrinə ixrac edilmişdir. Namibiya və Keniyada kəndlilər tərəfindən keçi otarılmasında istifadə edilir. Effektivliyi ilə seçilir. Heyvanları hətta şirlərdən belə qoruya bilirlər. Bununla belə Afrikada nəslin davamlığını təmin etmək çətindir.
Övliya Çələbi özünün Səyahətnamə əsərində kanqaldan bəhs edir. Bu itlərin "aslan kimi güçlü" və cüssəli olduğunu yazır.
Qidalanma
Kanqal gün ərzində uzun və ya kiçik yürüşə çıxarılmalıdır. Mülayim hava şərlərində çölə buraxılır. Xəz baxımına ehtiycı yoxdur. Həftə ərzində bir dəfə xəzini tumarlamaq yetərlidir.
İntellekt
İntellekt (ing. intelligence ~ ru. интеллект, интеллектуальный ~ tr. zeka, zeki) İntellekt sözü Latın mənşəlidir: intellectus – başa düşmə, intellegere – başa düşmək, inter – arasında, legere – seçmək. 1. Kompüterin aparat vasitələrinə aid işlədildikdə: informasiyanı emal etmək bacarığı. İntellektuallıq bütün kompüterlərin və özlərinin verilənləri emal edən vasitələri olan periferiya qurğularının xüsusiyyətdir. İntellektual olmayan qurğu, necə deyərlər, "düşüncəsiz" olur, məsələn, böyük kompüterlə bağlı olan giriş-çıxış monitoru verilənləri daxil edə və onları çıxara bilir, ancaq informasiyanı sərbəst emal edə bilmir. 2. Proqram təminatına aid işlədildikdə: sistemin durumunu izləmək və arzu olunan nəticəni almaq üçün proqramın müvafiq əməliyyatlar yaratmaq bacarığı. Məsələn, diskdən oxunan verilənləri gözləyən proqram həmin zaman başqa məsələni yerinə yetirməklə, bütövlükdə sistemin məhsuldarlığını yüksəltmiş olur. 3. Mühakimə və məntiq sahəsində: intellektuallıq, proqramın insan düşüncəsini modelləşdirmək bacarığıdır və ya maşının (məsələn, robotun) ətrafda baş verən dəyişikliklərə uyğun reaksiya vermək bacarığıdır.
Müxtəlif mənbələrdə intellekt anlayışının tərifi
İntellekt anlayışının ümumi qəbul olunmuş tərifi hələ yoxdur. Bu qabiliyyət tədqiqatçılar tərəfindən fərqli şəkildə təsvir və izah edilir.
Oxford Dictionary of Psychology intelligence məqaləsini belə başlayır:"İntellekt koqnitiv (zehni, əqli) qabiliyyətdir." Lüğət məqaləni Amerika psixoloqu D. Wechslerin 1944-cü ildə intellektə verdiyi təriflə davam etdirir: "individualın, məqsədyönlü hərəkət etmək, rasional düşünmək və ətraf mühitlə effektiv rəftar etməsindən ibarət məcmu və ya qlobal qabiliyyətidir"
Amerika psixoloqu R. Sternberg intellekti, real mühitə uyğunlaşmaq, bu mühitdə seçim etmək və onu formalaşdırmaqdan ibarət mental fəaliyyət hesab edir.
Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasında intellekt məqaləsi beıə başlayır: "(lat. intellectus – idrak, düşüncə, anlayış) – cisim və hadisələr arasındakı əlaqə və münasibətləri dərk edərək, insanın öz davranışını şəraitin tələbinə uyğun surətdə dəyişdirmək qabiliyyəti. İntellekt fəal və mürəkkəb idrak əməliyyatı sistemi olub, yalnız həll edilən məsələlərin mürəkkəbliyi ilə deyil, insan fəaliyyətinin istiqaməti, təhrik və motivlərin xarakteri ilə müəyyən olunur."
İnsan intellektinin öyrənilməsinin erkən tarixi
1904-cü ildə Fransız hökuməti inkişafda gecikmiş uşaqların təhsili üçün plan hazırladı və bu iş üçün psixoloqlardan ibarət komisiya təyin etdi. Komisiyaya tapşırıldı ki, belə uşaqları müəyyənləşdirmək üçün mexanizm hazırlasın. Bu komisiyanın üzvü olan Fransız psixoloqu Alfred Binet (bine oxunur) öz həmkarı T. Simon ilə birlikdə uşaqların qabiliyyətlərini müəyyənləşdirən, indi Binet-Simon şkalası adlanan testi hazırladı. Bu test sonradan Binet və Simon tərəfindən dəfələrlə təkmilləşdirildi.
İngilis psixoloqu, faktor analizin müəllifi Charles Spearman 1904-cü ildə ümumi intellekt (general intelligence factor və ya g factor) ideyasını təklif etdi. Spearman mental testləri yerinə yetirmiş uşaqların nəticələrini gözdən keçirərkən müşahidə etdi ki, hər uşağın nəticəsini iki faktor istiqamətində bölmək olar. Bu faktorlardan biri həmin uşağın yerinə yetirdiyi müxtəlif sahələrə aid testlərdə eyni qalır, Spearman bunu g faktor adlandırdı. Digər faktor testdən testə dəyişirdi və Spearman bunu spesifik faktor adlandırdı.
Mitsubishi Lancer
Modelin adı "lance" (nizə, cida) adlanan döyüş alətindən istifadə edən əsgərlərdən irəli gəlir.
İntellekt
İnsan intellektinin öyrənilməsinin erkən tarixi
1939-cu ildə Amerika psixoloqu David Wechsler müasirləşdirilmiş intellekt testini (Wechsler Adult Intelligence Scale – WAIS) yaratdı. Əsasında Binet-Simon şkalası duran Wechsler testi intellektin qiymətləndirilməsinə bir çox yeniliklər gətirdi.
1930-cu illərdə digər bir Amerika psixoloqu Louis Leon Thurstone əvvəlki intellekt nəzəriyyələrindən daha fərqli olan Əsas Mental Qabiliyyətlər Teoriyasını yaratdı. O, intellekt testlərindən və bir qədər dəyişdiyi faktor analizdən istifadə edərək sübut etməyə çalışdı ki, intellekt yeddi əsas qabiliyyət vasitəsilə üzə çıxır: nitq səlisliyi, deyiləni dərk etmək, obrazları fəzada təsəvvür etmək, ədədlərlə işləmək, assosiativ yaddaş, mühakimə, qavrama sürəti. Onun ideyaları sonrakı çoxtərəfli intellekt nəzəriyyələri üçün əsas oldu.
Maye və kristallaşmış intellekt (Fluid and crystallized intelligence)
Amerika psixoloqu Raymond Cattel C. Spearmanın elmi fəaliyyətinin təsiri ilə insan intellektini tədqiq etməyə başladı. O Spearmanın ideyasını davam etdirərək 1960-cı illərdə belə nəticəyə gəldi ki, ümumi intellekt iki faktordan ibarətdir. Bu faktorları Cattel maye (fluid) və kristallaşmış (crystallized) intellekt adlandırdı. (Gf – General fluid intelligence və Gc – General crystallized intelligence kimi işarə edilir.)
Cattellə görə maye intellekt əvvəlki təcrübələrdən asılı olmadan, obyektlər arasında münasibətləri dərk etmək qabiliyyətidir. Kristallaşmış intellekt isə əvvəllər əldə edilmiş təcrübələrə əsaslanaraq məsələləri həll etmək bacarığıdır. Beləliklə obyektlər arasında əlaqənin kəşf edilməsi, baş verən hadisələrdə qanunauyğunluğun aşkarlanması, məsələlərin yeni həll yollarının tapılması maye intellektlə əlaqədardır. Əldə edilmiş biliklərin tətbiqi isə kristallaşmış intellekt ilə bağlıdır.
Nəzəriyyənin müəllifinin və onun davamçılarının fikrincə maye intellekt erkən gəncliyə qədər inkişaf edir və sonra onun səviyyəsi enməyə başlayır. Kristallaşmış intellekt isə orta yaşlara qədər artır, bir müddət sabit qalır və tədricən azalmağa başlayır.
Çoxtərəfli intellekt (multiple intelligence)
Amerika psixoloqu Howard Gardner tərəfindən 1983-cü ildə təklif edilən çoxtərəfli intellekt (multiple intelligence) nəzəriyyəsinə görə bütün insanlar eyni tipli intellektə malik olmurlar. Hər bir fərd fərqli sahələrdə başqalarından daha üstün intellektə malik ola bilər.
Howard Gardner yeddi belə sahə müəyyənləşdirdi və onları aşağıdakı kimi təyin etdi:
Echinops dagestanicus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
İntellekt
Çoxtərəfli intellekt (multiple intelligence)
Sonradan H. Gardner daha üç intellekt tipini siyahıya əlavə etdi. Bunlar aşağıdakılardan ibarətdir:
Echinops dagestanicus
Qafqazda bitir.
İntellekt
Çoxtərəfli intellekt (multiple intelligence)
H. Gardnerin fikrincə son iki tip intellektə aid dəqiq fikirlərə gəlmək üçün çox tədqiqat aparılmasına ehtiyac var.
Üçtipli intellekt (Triarchic Theory of Intelligence)
Amerika psixoloqu Robert J. Sternberg 1985-ci ildə üçtərəfli intellekt nəzəriyyəsini təklif etdi. Bu ideya əvvəlkilərdən əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənirdi. Sternbergə görə intellekt üç istiqamətdə inkişaf etməlidir:
Sternberg hesab edir ki, müasir təhsil sistemi insanların ancaq bilikləri yadda saxlamaq və analiz etmək qabiliyyətlərini qiymətləndirir. Bu zaman yaradıcılıq və bilikləri praktikada tətbiq etmək qabiliyyəti diqqətdən kənarda qalır.
Emosional intellekt
Emosional intellekt anlayışı psixologiyaya H. Gardnerin, P. Saloveyin və J. Mayerin 1980-ci illərdə apardıqları tədqiqatlarla daxil oldu, lakin emosional intellekt nəzəriyyəsi Daniel Golemanın Emotional Intelligence (1995) adlı kitabının nəşrindən sonra populyarlaşdı. Ümumi şəkildə emosional intellekti H. Gardnerin nəzəriyyəsindəki interpersonal və intrapersonal intellektlərin cəmi kimi, başqa sözlə, insanın özünü və başqalarını başa düşmək qabiliyyəti kimi izah etmək olar.
Salovey və Mayerə görə emosional intellekt "özünün və başqalarının hisslərinə və emosiyalarına diqqət edərək onları bir birindən fərqləndirmək və bu informasiyadan istifadə edərək öz düşüncəsini və hərəkətlərini idarə etmək qabiliyyətidir."
D. Golemana görə emosional intellektə aşağıdakı sahələr daxildir:
Cinslər arası intellektual fərqlər
Son illərdə aparılan tədqiqatlar deməyə əsas verir ki, qadın və kişilərdə vizual-fəza intellekti xarakterinə görə fərqlənir. Ümumiyyətlə intellektin bu tipində kişilər daha üstündürlər, lakin bu sahəyə aid müxtəlif xüsusuiyyətli tapşırıqlarda qadınlar və kişilər bir birindən daha üstün intellekt nümayiş etdirə bilirlər.
Verbal-linqvistik intellektdə üstünlük qadınlardadır. Nitq qabiliyyəti qadınlarda daha yaxşı inkişaf etmişdir, yazılı və şifahi ədəbiyyatla bağlı tapşırıqlarda onlar daha yüksək nəticələr göstərirlər. Kişilər arasında nitqlə və oxuma ilə bağlı çatışmazlıqlara daha tez tez rast gəlinir.
Son bir neçə on illikdə aparılan müşahidələr göstərir ki, ayrı-ayrı intellekt sahələrində qadın və kişilər arasındakı fərqlər bu iki qrup üçün tarixən müəyyənləşmiş məşğuliyyətlərlə bağlıdır. Ənənəvi olaraq kişi sahələri hesab edilən məşğuliyyətlərə qadınların getdikcə daha çox cəlb olunması bu iki qrup arasındakı intellekt fərqlərini azaldır.
UCL (University College London) Psixologiya fakültəsinin professoru A. Furnham IQ test nəticələrində cinsi fərqlərə aid 25 tədqiqatın nəticələrini analiz edərək belə bir fikrə gəldi ki, qadınlar öz intellektlərini həqiqətdə olduğundan aşağı qiymətləndirməyə meyillidirlər. Kişilər isə əksinə, öz beyin güclərini əslində olduğundan yuxarı qiymətləndirirlər. Kişilərdə sadəcə olaraq özünə inam daha yüksəkdir, o qeyd edir, "bu da intervyu və imtahan zamanı müsbət rol oynayır".
İntellektin ölçülməsi
İntellektin ölçülməsinin müxtəlif nəzəriyyələrə aid bir çox metodları var. Bunlardan ən çox istifadə olunan metod IQ (Intelligence quotient – intellekt koeffisenti) testləridir. Bu testlərə verbal-linqvistik, məntiqi-riyazi, vizual-fəza qabiliyyətlərinə aid tapşırıqlar daxil edilir. Müxtəlif ölkələrin universitetləri tərəfindən intellektin fərqli sahələrinə aid, emosional intellektə aid testlər yaradılmışdır.
Emosional intellektə aid testlərə müxtəlif affektləri təsvir edən və situasional suallar daxil edilir. Bu suallara cavablar "heç razı deyiləm…….tamamilə razıyam" şkalası üzrə verilir. Bu suallardan bəziləri aşağıdakılardan ibarətdir:
Mən narahat olanda bunun səbəbini müəyyənləşdirməkdə çətinlik çəkmirəm.
Mən işi həmişə yaxşı görməyə çalışıram, hətta bunu heç kim görməsə belə.
Adamlar yaxşı iş görəndə mən buna görə onlara kompliment deyirəm.
Müasir intellekt nəzəriyyələrinin müəllifləri və bu sahədə çalışan tədqiqatçılar intellektin ölçülməsinin ənənəvi yollarını, xüsusilə də IQ testlərini gələcək individual uğurların əsas göstəricisi hesab edilməsinin əleyhinədirlər. Onların fikrincə bu testlər əsil intellekti ölçmürlər. 1980-ci illərdə aparılan tədqiqatlar göstərir ki, Braziliyalı küçə uşaqları özlərinin xırda biznesləri üçün tələb edilən riyazi əməliyyatları yaxşı bildikləri halda, məktəbdə oxşar tapşırıqları yerinə yetirə bilmirlər. Amerikada Kaliforniyalı evdar qadınlar supermarketdə müxtəlif ərzaqların qiymətlərini müqayisə etmək üçün asanlıqla riyazi hesablamalar apardıqları halda, eyni məsələləri kağız, qələmlə həll etməkdə çətinlik çəkirlər.
Aslan Hüseynov (dövlət xadimi)
Aslan Ağahüseyn oğlu Hüseynov — Azərbaycan dövlət, siyasi və təsərrüfat xadimi, Salyan və Yardımlı Rayon Partiya Komitəsinin birinci katibi, Azərbaycan Kommunist Partiyası Naxçıvan Vilayət Komitəsinin 1-ci katibi. (1970–1975), SSRİ Ali Sovetinin VII, VIII və IX çağırış, Azərbaycan SSR Ali Sovetinin VI və X çağırış deputatı.
Həyatı
Aslan Hüseynov 1916-cı ildə fəhlə ailəsində anadan olmuşdur. Azərbaycan Politexnik İnstitutunda təhsil almışdır.
1931–1947-ci illərdə Salyan Rayon Prokurorluğunun nəzarət komitəsinin katibi, Salyan Rayon Xalq Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsinin məsul katibi olmuş, Sov. İKP yanında Ali Partiya Məktəbində təhsil almış və Sovet Ordusunda xidmət etmişdir.
1947–1949-cu illərdə Azərbaycan Kommunist Partiyası Salyan Rayon Komitəsinin inspektoru, şöbə müdiri, tikinti-quraşdırma təşkilatlarının siyasi şöbə rəisinin müavini və rəisi olmuşdur.
Siyasi fəaliyyəti
1957-ci ildə Azərbaycan Kommunist Partiyası Salyan Rayon Komitəsinin birinci katibi təyin olunmuşdur. 1961-ci ildə isə Azərbaycan Kommunist Partiyası Salyan Rayon Komitəsinin birinci katibi seçilmişdir. 1970-ci ildə isə Azərbaycan Kommunist Partiyası Naxçıvan Vilayət Komitəsinin birinci katibi təyin olunmuşdur.
Aslan Hüseynov 1976–1980-ci illərdə Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin yanında partiya komissiyasının sədri olmuşdur.
Aslan Hüseynov SSRİ Ali Sovetinin VII, VIII, IX və Azərbaycan SSR Ali Sovetinin VI, X çağırışlarının deputatı olmuşdur.
Astragalus paradoxus
IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu “Kritik təhlükə həddində olanlar”– CR A2c+3c; B1ac(i) +2ab(i,ii,iii). Azərbaycanın nadir, Qafqazın endemik növüdür.
Qısa morfoloji təsviri
Hündürlüyü 4-7 (15) sm olan çoxillik ot bitkisidirdir. Kökətrafı yarpaq lar 3-9 sm uzunluqda, tərs yumurtavari, bəzən dəyirmi; çiçəkləri tək, gövdənin əsasında 2-3 ədəd, kasacıq boruvari çılpaqdır, tac 4-5 sm uzunluqda, ağımtıl, çəhrayı və ya bənövşəyi rəngli, qayıqcıqlıdır. Paxla meyvəsi oturaq, 7–10 mm uzunluğunda, şarşəkilli-yumurtavari, itiucludur.
Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
Çiçəkləmə may, meyvəvermə iyun ayına təsadüf edir. Kserofit dir. Aşağı və orta dağ qurşağında, quru, daşlı-çınqıllı və qumlu yamaclarda təsadüf olunur. left|thumb|275x275px
Yayılması
Naxçıvanın dağlıq hissəsi (Culfa rayonu-Əlincəçay vadisi, Babək rayonu- Nehrəm kəndi ətrafı; Ordubad rayonu –Çənnəb kəndi ətrafı)
Sayı və tendensiyası
Məhdud ərazilərdə yayıldığından itmə təhlükəsi altındadır.
Məhdudlaşdırıcı amillər
Populyasiya larının azlığı, ekoloji və antropogen təsirlər.
Gec Təbaşir
Gec Təbaşir və ya Üst Təbaşir — geoloji vaxt bölgüsündə Təbaşir dövrünün Erkən Təbaşir epoxasından sonra gələn epoxa. Süxur laylarının təsnifatında bu epoxa "Üst Təbaşir" adlandırılır. Təbaşir əsasən Fransanın şimalında əmələ gələn, həmçinin Şimal-şərqi İngiltərənin ağ qayalarında rast gəlinən və "təbaşir" kimi tanınan ağ əhəngdaşından sonra adlandırılıb. Gec Təbaşir Erkən Təbaşirin Alb mərtəbəsinin sonundan – 100.5 milyon il əvvəl başlamış və Paleosenin Dan mərtəbəsinin başalması ilə – 66 milyon il əvvəl sona çatmışdır.
İqlim
Gec Təbaşir ərzində iqlim indikinə nəzərən mülayim olmuşdur. Tropiklər ekvatorial bölgələrə qədər məhdudlaşdı və daha çox mövsümi iqlim şəraiti yaşadı.
Coğrafiya
Gec Təbaşir ərzidə qitələr parçalanmağa davam etdi. Plitələr tektonikasına görə Amerika qitəsi tədricən qərbə doğru hərəkət edirdi, nəticədə Atlantik okeanı genişləndi. Hindistan şimala – Asiyaya doğru hərəkətini davam etdirdi. Avstraliya və Antarktida Cənub yarımkürəsində qaldı. Avrasiya və Afrika bir-birindən uzaqlaşmadı.
Dinozavrlar
Gec Təbaşirdə hadrosavrlar, ankilosavrlar və seratopsianlar Asiyamerikada (Şimal-qərbi Amerika və Şərqi Asiya) geniş yayılmışdır. Tiranosavrlar Şimali Amerikada yırtıcı heyvanlar arasında dominantlıq təşkil edirdi. Onlar həmçinin indiki Asiyada var idi. Bu növlər Şimali Amerikadakı növlərə nisbətən daha ibtidai və kiçik idi. Paxisefalosavrlar indiki Asiya və Şimali Amerikada yaşayırdı. Dromaeosavrlar da eyni çoğrafi bölgəni paylaşmışdır və onlar Monqolustanda və Şimal-qərbi Amerikada qeyd olunub. Əksinə terizinosavrlar (seqnosavrlar kimi də tanınır) yalnız Asiyada yaşayırmış.
Quşlar, müxtəlif növ enantiornit və orniturin formalarında çeşidləndirərək getdikcə daha geniş yayılmış və müxəlifləşmişlər. Çox balaca ölçüdə olsa da, dəniz Hesperornithesi nisbətən böyüdü və açıq dənizdə yaşamğa uyğunlaşdı.
Pterozavrlar
Əsasən azhdarxidlər tərəfindən təmsil olunmasına baxmayaraq, pteranodontid, tapejarilər (Caiuajara və Bakonydraco), niktosauridlər kimi digər formalar kimi mövcud olmuşdur.
Məməlilər
Şimali Amerikada Kampan mərtəbəsində son Eutriconodontaların əmələ gəməsi ilə bir neçə qədim məməli qrupları yox olmağa başladı. Şimal yarımkürəsində klimondont, multituberculat, metaterian və eurerianlar dominant məməlilər idi. Son iki qrup Şimali Amerikada ən çox görülən məməlilər idi. Cənub yarımkürəsində dryolestoid, gondwanather və digər multituberculat və  basal eutherianların kompleks faunası var idi. Ehtilmal olunur ki, monotremlər haramiyidanların son növü kimi mövcud idi.
Dəniz canlıları
Dənizlərdə gözlənilmədən mozazavrlar peyda oldu və təkamül radiasiyasına məruz qaldı. Həmçinin müasir köpək balıqları peyda oldu və böyük pinqivinə bənzər polycotylid plesiosaurs (3 m uzunluğunda) və böyük uzunboylu elasmosavr (13 m uzunluğunda) müxtəlifləşdi.
Epoxanın sonu
Gec Təbaşir 65 milyon il əvvəl sona çatdı. Bütün dinozavr, mozazavr və pterosavrlar Yer üzündən yoxa çıxdı. Bundan əlavə görünür ki, bu yoxolma şimal və cənub yarımkürələrindəki bütün qitələrdə eyni vaxtda baş verdi. Dinozavrların hökmranlığı Mezozoy erasının bitməsi ilə başa çatdı.
Əylis şəhəri
Əylis — Azərbaycan ərazisində XVI-XVIII əsrlərdə mövcud olmuş şəhər, nahiyə mərkəzi
Gec Təbaşir
Flora
Təbaşirin sonuna yaxın çiçəkli bitkilər çeşidləndi. İqlim zonalarında maqnoliya, itburnu, qırmızıağac, sassafras və söyüd kimi çiçəkli bitlikər çox geniş yayıldı.
Əylis şəhəri
Tarixi-coğrafi yerləşməsi
XVI əsrdə məhsuldar qüvvələrin inkişafı nəticəsində Əylis xeyli tərəqqi etmiş, şəhərə çevrilmişdir. M.Heydərov yazır ki, Culfanın tənəzzülündən sonra Əylis bölgənin əsas ticarət mərkəzi rolunu öz üzərinə götürmüşdü. Mənbələrdə verilən məlumatlar sübut edir ki, bu dövrdə Əylis şəhəri Naxçıvan ölkəsinin Şorlut nahiyyəsinə aid idi. Naxçıvan ölkəsinin tərkibinə daxil olan 12 mahaldan biri olan Şorlut Naxçıvan ölkəsinin ərazicə kiçik mahallarından biri idi. Mahal şimaldan, qərbdən və cənubdan Azadciran, şərqdən isə Qapanat hakimliyi ilə həmsərhəd idi. Apardığımız kartoqrafik hesablamalar göstərir ki, mahalın ərazisi bu dövrdə təqribən 261 kvadrat kilometr idi.
Gec Təbaşir
Təbaşir-Paleogen kütləvi məhvolması
Təbaşir-Paleogen kütləvi məhvolma hadisəsi qısa geoloji vaxtda təxminən 66 milyon il əvvəl bitki və heyvan növlərinin böyük miqyaslı kütləvi şəkildə yox olmasıdır. Bu daha çox "K-T məhvolma hadisəsi" kimi tanınır və geoloji əlamətlərlə əlaqələndirilir. Adətən Təbaşir-Paleogen sərhədi ("K-T sərhəddi") kimi tanınan bu dövrə aid nazik lent qeyd olunub və dünyanın müxtəlif yerlərində tapılıb. "K" Təbaşir dövrünün alman dilindəki adından ("Kreidezeit") götürülən ənənəvi qısaldılmış formasıdır. "T" isə Üçüncü dövr (Beynəxalq geoxronoloji şkalada "Tertiary" kimi adlandırılır; Üçüncü dövr hazırda Paleogen və Neogen dövrlərini əhatə edən tarixi dövrdür ) üçün istifadə olunan qısaldılmış formadır. Kütləvi məhvolma hadisəsi Mezozoyun sonu və Kaynozoyun başlanğıcıdır. Üçüncü dövr Beynəxalq Stratiqrafiya Komissiyası tərəfindən artıq rəsmi vaxt bölgüsü kimi tanınmır, buna görə də "K-T hadisəsi" indi bir çox tədqiqatçılar tərəfindən "Təbaşir-Paleogen (və ya "K-Pg") yoxolma hadisəsi" kimi adlandırılır.
Əylis şəhəri
İnkişafı
Mənbələrdəki faktlar sübut edir ki, mahalın mərkəzi sayılan Əylis şəhəri Səfəvi şahlarının xüsusi himayəçiliyi altında olmuşdur. Bu şəhər də əsas ipək ticarəti mərkəzlərindən biri sayılırdı Əylis təkcə tranzit keçid şəhəri olmamış, həm də tacirlərin və səyyahların müvəqqəti məskunlaşaraq gətirdikləri malları satdıqları, mübadilə etdikləri bir mərkəz olmuşdur. I Osmanlı idarəçiliyi dövründə (1590-1603) Şorlut mahalının mərkəzi olmuş Əylis şəhərinin yerləşdiyi ərazidə, Osmanlı idarəçiliyi dövründə Əylis və Səharayi-Əylis adlı kəndlər qeydə alınmış və bu kəndlər Şorlut nahiyəsinin deyil, Azadciran nahiyəsinin tərkibinə daxil edilmişdir. Osmanlıların yaratdıqları Şorlut nahiyəsinin ərazisi Səfəvilər dövründə mövcud olmuş Şorlut mahalından daha az təqribən 137 kvadrat kilometr olmuşdur. XVII əsrin əvvəllərində Osmanlı zülmündən bezmiş yerli əhalinin İsfahana - Şah Abbasın sarayına göndərdikləri nümayəndələr arasında Əylis və yaxınlığında yerləşən Dəştin nümayəndəsinin adı çəkilir. Mənbələrdə qeyd olunur ki, Dizaqlılar və Dəştlilər əsasən vergi və mükəlləfiyyətlərin ağırlığından əziyyət çəkirdilər. Səfəvilərin Naxçıvan ölkəsini Osmanlı əsarətindən azad etməsindən sonra Əylis şəhəri XVII əsrdə sürətlə tərəqqi etməyə başlamış, bölgənin digər iri ticarət şəhəri olan Culfanın tənəzzülündən sonra onun ticarət yolları üzərindəki rolunu öz üzərinə götürmüşdür. XVIII əsrin əvvəllərində Səfəvilər imperiyasında yaşanan ümumi siyasi, iqtisadi və sosial böhranlar Əylisə şəhərindən də yan keçməmişdir. Əylisin bir şəhər kimi tənəzzül dövrünə qədəm qoyması bu dövrdən başlamışdır. Şah Sultan Hüseynin dövründə Əylis şəhəri o qədər tənəzzül etmişdi ki, burada olmuş Jozef Tiflisli Əylisdən “Əklis adlı kənd” kimi bəhs etmişdir. Bütün tənəzzül proseslərinə baxmayaraq Əylis XVIII əsrin ortalarında yenidən kiçik şəhər kimi öz statusunu bərpa etmişdir. Şopen, Sısoyev və digər müəlliflərin veriyi məlumatlardan aydın olur ki, XVIII əsrin 40-50-ci illərində Əylisdə 2000 ailə yaşamışdır. Tarixçi M.Quliyev apardığı tədqiqatların nəticəsi olaraq göstərmişdir ki, hətta xanlığın yarandığı dövrə qədər Naxçıvan və Ordubadla yanaşı Əylis də şəhər kimi varlığını qorumuş, yalnız 1752-ci ildə Azad xan Əfqanlının hücumu nəticəsində dağıdılmışdır. Tarixçi S.Budaqova da Əylisin XVIII əsrin ortalarına qədər şəhər kimi varlığını qoruyub saxladığını, 1751-1752-ci illərdə Azərbaycanın cənub vilayətlərində hakimiyyət uğrunda mübarizə aparan Azad xanın Kartli-Kaxetiya çarlığına hücum edərkən yolüstü Əylis şəhərini mühasirəyə alaraq yerlə yeksan etdiyini yazmışdır yazmışdır.
Gec Təbaşir
Təbaşir-Paleogen kütləvi məhvolması
Qeyri-quş (non-avian) dinozavr fosilləri yalnız Təbaşir-Paleogen sərhəddindən aşağıda tapılıb, hadisədən əvvəl və ya hadisə ərzində nəsilləri tükəndi. Çox az sayda dinozavr fosili Təbaşir-Paleogen sərhəddindən yuxarıda tapılıb, ancaq onlar yenidən işlənmiş fosillər kimi izah olundu, belə ki, yerində aşınmış fosillər sonra sonrakı çökmə laylarda qorunmuşdur. mozazavr, plesiozavr, pterozavr və bir çox bitki növləri və onurğasızların da nəsli tükəndi. Məməli və quş kladları az yoxolma ilə sərhəddi keçdi və bu Maaastrixt kladlarından çıxan təkamül radiasiyası sərhəddin meydana gəldi. Məhvolma və radiasiyanın dərəcəsi müxtəlif orqanizmlərin kladları arasında fərqlənir.
Alimlər belə bir hipotez irəli sürüb ki, Təbaşir-Paleogen məhvolmasına kütləvi asteroid zərbələri və ya artan vulkanik fəaliyyət kimi bir və ya bir neçə fəlakətli hadislər səbəb olub. Dekan tarplarında bir neçə zərbə krateri və kütləvi vulkan fəaliyyəti yoxolma hadisəsinə yaxın zamanda tarixlənib. Bu geoloji hadisələr ola bilsin ki, Günəş işığını azaldıb və fotosintez prosesinə mane olub. Bu da Yerin ekologiyasında kütləvi pozuntuya səbəb olub. Digər tədqiqatçılar düşünür ki, məhvolma dəniz sularında və iqlimdə yavaş-yavaş baş verən  dəyişkənliyin səbəbilə tədricən baş verib.
Forki
Dəniz tanrısının qardaşı və əri, uçurumun qəddar tanrısı Keto. Birlikdə bütün dəniz fırtınalarına əmr verir, dəniz bədheybətləri ilə dənizçilərdə qorxu yaradırdılar. əmr verdilər, dəniz canavarlarını meydana gətirdilər. Qorgon və Qrayalar ; Hesperidlər (versiyaya görə); hesperidlərin qızıl alma qəyyumu yüz başlı əjdaha Ladon, ; sirenalar (versiyaya görə) və Yexidna onların övladlarıdır. (versiyaya görə). Həm də Forki həm də şəhərin sərhədlərini qoruyan tanrıya Troya çarının minnətdarlıq etmədiyinə görə Poseydonun sakinlər üzərində nəzarət üçün qoyduğu Troya dəniz əjdahasının atası olmuşdur. ,
Bundan əlavə, Forki, Skilla canavarının atası (Hekata, Lamia və ya Keto ilə nikahdan), Polemosun döyüş tanrısıdır.
Homerə görə, Forki görə — dəniz tanrısı, Polifemin babasıdı (Nymfa Foosun atası kimi).
İtaqkadakı körpü ona həsr edilib. O, həm də Dionisin hamisidir.
Təfsirə görə, o, Herakl dirəklərinin arxasındakı Kern adasından, üç adanın çarı olan Efiopiyalı idi. Çar həm də üç qız atasıdır. Varrona görə, bu, çarAtlanta tərəfindən dəniz hərbi döyüşündə məğlub edilmiş Korsika və Sardiniya çarıdır.
Həsənabad (Şuşa)
Həsənabad — Azərbaycan Respublikasının Şuşa rayonunun Xanalı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 1992-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal olunmuşdur.
Barutağacı (Çaroymaq)
Barutağacı — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Çaroymaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Tər
thumb|300px|Tər damcıları Tər — tər vəzləri vasitəsilə duz və üzvi maddələrdən yaranan su məhlulu. Tərin yaranması bir çox bioloji varlıqlarda termotənzimləyici rolunu oynayır.
Tər həmçinin, məməlilər arasında sosial-bioloji prosesdə informasiya ötürülməsində əhəmiyyətli rol oynayır. Tərlə feremonlar və bir çox bioloji aktiv maddələr çıxarılır. İnsanda ən çox vəzlər əldədir — bir kvadrat santimetrdə 600 ədəddir.
Tər subyektin cinsindən asılı olaraq həm cəlb edə, həm də ikrah hissi yarada bilər. Sağlam və təmiz insanda tər iy vermir. Tərin xüsusi iyi insan bədənində yaşayan bakteriyalar çoxalanda yaranır.
Mequmi Toriqoe
Mequmi Toriqoe — keçmiş Yaponiya qadın futbolçusu.
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 8 oyun keçirib.
Bulbophyllum rubrolabellum
(Bulbophyllum rubrolabellum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Echinops dasyanthus
Mərkəzi Asiyada bitir.
Han (xalq)
Han və ya xan  (, eləcə də ) — çinlilərin özlərini verdikləri ad, Çinin və dünyanın ən böyük xalqı.
Məmmədhəsən Əfəndizadə
Məmmədhəsən Əfəndizadə — Zaqafqaziya Müəllimlər Seminariyasının məzunu, pedaqoq.
Han (xalq)
Yayılması
Xanlar əsasən Çində, Honkonqda və Aomen rayonunda yaşayırlar.
Məmmədhəsən Əfəndizadə
Həyatı
Qoridəki Zaqafqaziya Müəllimlər Seminariyasının Azərbaycan şöbəsində təhsil alıb. Süleyman Sani Axundovla bərabər oxuyub. (1888). Əvvəlcə Bakı quberniyasının Lahıc kəndində (1893 ilədək), sonra Bakıda müəllimlik etmişdir
Han (xalq)
Yayılması
Çin hökuməti xanları Urumçiyə, Uyğurustanın digər şəhərlərinə köçürməklə uyğurların sayını azaltmaq, onların müstəqillik duyğularını boğmaq istəyir. Xanlar, xueylər öz hegemonluğunu, öz mədəniyyətini digər millətlərə diktə etməyə, sırımağa çalışırlar.
Brno-Turjanı Hava Limanı
Brno-Turjanı Hava Limanı  — Çexiyada, Brno şəhərində yerləşən hava limanı. Brno şəhər mərkəzindən, tarixi Austerlits döyüşü sahəsindən təxminən 7,5 km uzaqlıqda yerləşir. Hava limanı digər beynəlxalq hava limanlarından (Vyana Beynəlxalq Hava Limanı, Bratislava Hava Limanı və Ostrava və Pardubis şəhərlərində daha kiçik beynəlxalq hava limanları) 120 km uzaqlıqda yerləşir.
Sığnaq (Xocalı)
Tarixi
Sığnaq kəndi Qarabağ silsiləsinin ətəyindədir. Signax/signaq keçmişdə müdafiə məqsədilə istifada olunan “sığınacaq yeri” mənasındadır. Erkən orta əsrlərdə Daşlı Qipçaq çölündə qipçaqların Siqnak/Suqnak adlı mərkəz şəhəri mövcud olmuşdur. Azərbaycan Sacilər sülalasinin banisi Əbu-Sac Divdad (IX əsr) mənşəcə Siqnak mahalından idi.
1992-ci ildən 2020-ci ilə kimi Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olub. 9 noyabr 2020-ci il tarixində Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.
Əhalisi
2005-ci ildə Dağlıq Qarabağda keçirilən əhalinin siyahıyaalmasına əsasən Sığnax kəndinin əhalisinin faktiki sayı 225 nəfər, qeydiyyatdakı əhalinin sayı 251 nəfər təşkil edirdi.
Pudun (rayon)
Pudun, rəsmi adı Yeni rayon Pudun  — Çinin Şanxay şəhərində bölgə.
Füzuli Bayat
Füzuli Bayat (Gözəlov Füzuli Xeyrulla oğlu; ) – folklorşünaslıq, dil tarixi, təsəvvüf ədəbiyyatı sahəsində tanınmış Azərbaycanlı alim, filologiya elmləri doktoru, professor.
Həyatı
Füzuli Gözəlov (Bayat) 1958-ci ildə Masallı rayonunun Xırmandalı kəndində anadan olmuşdur. 1979-cu ildə Azərbaycan Dillər Universitetinin fransız dili fakültəsinə daxil olmuş, 1984-cü ildə həmin universiteti fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. 1987-1990-cı illərdə Özbəkistan EA Ədəbiyyat və Dil İnstitutunun aspiranturasına daxil olmuş, 1990-cı ildə vaxtından 6 ay öncə müdafiə edərək filologiya elmləri namizədi adını almışdır. Füzuli Bayat 1997-ci ildə "Oğuz dastanı: tarixi-mifoloji kökləri və spesifikası" mövzusunda doktorluq işi müdafiə edərək filologiya elmləri doktoru elmi dərəcəsini almışdır.
1993-1995-ci illərdə "Ortaq türk ədəbiyyatı" şöbəsinin müdiri olmuş, 1995-1999-cu illərdə isə "Dədə Qorqud Ensiklopediyası"nda baş redaktorun müavini vəzifəsində çalışmış, ensiklopediyanın hazırlanmasında və məqalələrin yazılmasında iştirak etmişdir. 1999-2008-ci illərdə Türkiyənin Qaziantep Universitetində çalışmışdır. 2003-cü ildən AMEA Folklor İnstitutunun aparıcı elmi işçisi olmuş, 2012-ci ildə isə "Müasir Folklor" şöbəsinin müdiri vəzifəsinə təyin olunmuşdur. 1997-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının üzvüdür.
Elmi fəaliyyəti və mükafatları
thumb|Türk Ocaqları Baş icraçı direktoru Füzuli Bayata "Prof. Dr.Osman Turan Başarı Ödülü"nü təqdim edir, [[2006]] thumb|Füzuli Bayat Şamanlıqla bağlı verilən çoxsaylı panel və konfranslara görə təltif olunur. [[Samsun, 2007]] Füzuli Bayat 18 iyun 2005-ci ildə Hüseyn Qazi Mədəniyyət və İncəsənət Vəqfi tərəfindən "Türk Kültür ve Bilimine Hizmet Ödülü"nə layiq görülmüşdür. 6 May 2006-cı ildə elmi əsərlərin birinciliyinə görə Türk Ocaqları Baş icraçı direktoru tərəfindən "Prof. Dr.Osman Turan Başarı Ödülü" almışdır. 2007-ci ildə Samsun səhərində Şamanlıqla bağlı verilən çoxsaylı panel və konfranslara görə Ülkü Ocaqları tərəfindən mükafatla təltif olunmuşdur.
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının 70 illik yubileyi münasibətilə Azərbaycan folklorunun tədqiqi və təbliği sahəsindəki çoxillik səmərəli elmi fəaliyyətinə görə Füzuli Gözəlov Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Humanitar Elmlər Bölməsinin Fəxri Fərmanı ilə təltif edilmişdir.
Azərbaycan kütləvi informasiya vasitələri işçilərinin həmkarlar ittifaqı rəyasət heyətinin qərarı ilə 4 oktyabr 2012-ci ildə Füzuli Bayat "Azərbaycan Bayrağı" mükafatı ilə təltif olunmuşdur.
Avropa Nəşr Mətbu Evi mükafat komissiyasının qərarı ilə Azərbaycan Respublikasının milli-mənəvi dəyərlərinin qorunmasında, gənc alimlərin hazırlanmasında səmərəli fəaliyyətinə, ortaq türk ədəbiyyatı, müasir folklor sahəsində apardığı uğurlu tədqiqatlarına, çoxsaylı elmi-publisistik kitablarına, türk xalqlarının müasir folklor tarixinin elmi araşdırılmasında göstərdiyi xidmətinə görə 2015-ci ildə "Ən Yaxşı Vətənpərvər Tədqiqatçı Alim" qızıl medalı ilə təltif olunmuşdur.
Füzuli Bayat Tükiyədə indiyə qədər işləyən xarici vətəndaşlar içində ən çox elmi əsərləri olan tədqiqatçı hesab edilir. O, Azərbaycan, Türkiyə, Özbəkistan, Qırğızıstan və Qazaxıstan başda olmaqla bir çox ölkələrdə 80-dən çox beynəlxalq simpoziumlarda, konfranslarda, qurultaylarda məruzə ilə iştirak etmişdir.
Füzuli Gözəlov Azərbaycan folklorunun və ədəbiyyatının təbliği, yayılması ilə bağlı da böyük işlər görmüşdür. O, Türkiyənin bir çox televiziya kanallarında Azərbaycan mədəniyyəti, folkloru ilə bağlı verilişlərdə iştirak etmiş, Azərbaycan televiziya kanallarında çoxsaylı verilişlərə qatılmış, "Klassik irsimizdən" verilişinin aparıcısı olmuş, hazırda İctimai TV-də "El sənəti" proqramının aparıcısıdır.
Füzuli Bayat, bu günə qədər 10 magistr və 8 fəlsəfə doktorunun dissertasiyasına rəhbərlik etmişdir.
Əsərləri
Füzuli Bayat 37 kitabın, o cümlədən, 24 monoqrafiyanın, 13 tərcümə və tərtib kitablarının və yüzlərlə elmi məqalənin müəllifidir.
Fərrux (Xocalı)
Fərrux — Azərbaycan Respublikasının Xocalı rayonunun Pirlər kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Kənd Əsgərandan 16 km, Xankəndidən 32 km aralı yerləşir.
Tarixi
Kənddə 1932-ci ildə kolxoz təşkil olunub. 1958-ci ildə kəndə elektrik xətti çəkilib.
1988-ci ildə Qarabağ hadisələri başlayandan Fərrux kəndində yuva qurmuş əsasən İrəvandan, Livandan, Suriyadan gəlmiş erməni silahlıları, muzdluları Ağdamın Cinli, Əlimədədli və digər yaxın kəndləri atəşə tutur, dinc insanları qətlə yetirir və yaralayırdılar. Münaqişənin ilk illərində dəfələrlə ermənilər Fərruxdan Cinli kəndinə hücum edib. Münaqişə dövründə kənd və yaxınlıqdakı Fərrux yüksəkliyi xüsusi strateji əhəmiyyətə malik bir yer idi. 31 yanvar 1992-ci ildə Azərbaycan ordusunun birlikləri olan Şirin Mirzəyevin batalyonu və Ağdamın yerli OMON qüvvələri Fərrux kəndini erməni quldurlarından azad edilməsi əməliyyatında iştirak etdi.
1993-cü ildən 2020-ci ilə kimi Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olub. 2005-ci ildə Dağlıq Qarabağda keçirilən əhalinin siyahıyaalmasına əsasən Fərrux kəndinin əhalisinin sayı 42 nəfər təşkil edirdi.
İkinci Qarabağ müharibəsinin nəticələrinə əsasən imzalanmış 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanata uyğun olaraq Fərrux kəndi Rusiya Sülhməramlı qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir.
2022-ci il martın 24-də Azərbaycan ordusunun bölmələri kəndə daxil olublar. Eyni zamanda kəndin erməni əhalisi həm Fərrux kəndini, həm də qonşu Pirlər kəndini tərk edib. Ermənistan buna görə Azərbaycanı 10 noyabr razılaşmasını pozmaqda ittiham etsə də, Azərbaycan tərəfi bunu rədd edərək burada mövqelərin və dislokasiya yerlərinin dəqiqləşdirilməsinin aparıldığını bildirib.
27 mart tarixində verilən rəsmi məlumata görə Fərrux kəndi 26 mart tarixində Azərbaycan ordusunun tam nəzarəti altına keçib. Həmçinin, ətrafındakı yüksəkliklərin alınması ilə Ağdam şəhəri və rayonun 9 kəndi düşmənin vizual nəzarətindən çıxarılıb, Xankəndi-Ağdərə avtomobil yoluna vizual nəzarət əldə olunub.
Etimologiya
Dağətəyi ərazidədir. Yaşayış məntəqəsinin əsasını Farux adlı şəxs qoyduğu üçün belə adlandırılması ehtimal edilir. Kəndin yaxınlığında Farux gölü və Farux yeri adlı obyektlər də qeydə alınmışdır. Oykonim 1907-ci və 1918-ci illərdə fəaliyyət göstərmış müxtəlif millətlərin zəhmətkeşləri arasında beynəlmiləlçiliyi möhkəmləndirmək məqsədi güdən Faruq (hərfi mənası "Ədalət tərəfdarı") sosial-demokrat qrupunun adı ilə də bağlı ola bilər.
Qrossheym keçiyemliyi
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Qısa morfoloji təsviri
Çoxillik ot bitkisidir. Gövdələri 10-15 sm hündürlükdədir. Kğküstü yarpaqlar çoxsaylı, aztükcüklü, darxətli və ya ləçəkbölümlü, bir az dar xətli (1 mm-ə qədər enində) yan seqmentlərə və daha uzun baş seqmentə malikdir. Gövdə yarpaqları 1-2 sayda, xırda, xətlidir. Səbətlər tək, 25 mm uzunluğundadır. Örtücük səbətin əsasında, ağ-keçəli; xaricdə yerləşən yarpaqcıqlar uzunsov-xətli, təpəcikdə kütvaridir. Toxumcası (ayaqcıqla bir yerdə) 12 mm-dək uzunluqda və 1-1,5 mm enində, çılpaq; zəncirotu sarımtıl rəngli, toxumcadan qısadır.
Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
Çiçəklənmə və meyvəgətirmə dövrü iyun-iyul aylarına təsadüf edir. Toxumla çoxalır, quraqlığa davamlı, işıqsevən, quru, çınqıllı yamaclarda, orta dağ qurşağında rast gəlinir.
Yayılması
Lənkəranın (Lerik rayonu-Orand kənd ətrafı, Sibirdu dağı yaxınlığında) və Naxçıvanın dağlıq hissələri (Ordubad rayonu- Qapıcıq dağı, Şıxyurdu dağı).
Sayı və tendensiyası
Populyasiyanın yaşama ərazisi məhdudlaşır, azalma tendensiyası müşahidə olunur.
Mühafizə tədbirləri
Hal-hazırda xüsusi tədbir hazırlanmamışdır. Növün müasir vəziyyətinin öyrəniloməsi, mütəmadi monitorinqlərin aparılması, introduksiyası, toxum bankında saxlanılması təklif olunur.
Harun Tazıyev
Harun Tazıyev —  tatar əsilli fransız vulkan alimi və geoloq. Vulkan partlayışları və lava axıntıları haqqında çox sayda məşhur sənədli filmin və vulkanlar haqqında çox sayda kitabın yazıçısıdır.
Həyatı
O dövrdə Rusiya imperiyası sərhədləri daxilində yer alan Varşavada anadan olmuşdur. Atası tatar əsilli həkim, anası isə rus əsilli kimyaçı və politologiya üzrə doktor dərəcəsinə sahib şəxsdir. Haroun Tazıyevin anası Zenitta Klupta (1886-1984), Dvinskdə bir yəhudi həkim atası İllias Klupt və ortodoks xristian anadan, Dvinsk qalasının qubernatoru Sawa Philipoviçin qızı Sophie Arianoff von Arian, uşaqları Arianoff adını aldı. Zénitta Illiassovna Tazieva təbiət elmləri və kimya üzrə doktor idi və Sərbəst Brüssel Universitetini siyasi elmlər üzrə bitirmişdir. Brüsseldə gənc rus tələbələr Zénitta və Sabirlə görüşdü. 1906-cı ildə orada evləndilər. Onların ilk övladı Salvator vardı, yalnız iki ay yaşayırdılar. Məhz 1913-cü ildə Rusiyaya qayıtdılar. Zénitta, 1919-cu ilə qədər həyat yoldaşının ölümü haqqında məlumat almadı. 1917-ci ildən etibarən Belçikanın Brüssel şəhərində yaşamışdır.
Harun Tazıyev 1998-ci ildə dünyasını dəyişmişdir. Paris şəhərindəki Passi qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.
Təhsili
1938-ci ildə Gemblouksda kənd təsərrüfatı, 1944-cü ildə Liege Universitetində geologiya sahəsində dərəcə almışdır. Daha sonra Fransada dövlət katibi olaraq işləmişdir.
Fəaliyyəti
Tazıyevin 1971-ci ildə Siciliya adasındakı Etna dağı ilə o tarixlərdə Zair olaraq bilinən Konqo Demokratik Respublikasındəki Nyiraqonqo dağına etdiyi səyahətlər National Geographic dərnəyinin "Qəzəbli" yer səthi adlı filmində əks olunmuşdur.
Fransanın Pirenezindəki "Saint-Martin" La Verna mağara sisteminin ilk detallı kəşfiyyatında iştirak etdi. 1952-ci ildə Marsel Loubens'in Pierre-Saint-Martin qaya üzünə qalxması filmini çəkərkən, qaldırıcıın kabeli qırıldı və Loubens 80 metrdən çox düşdü. Loubens 36 saat sonra öldü, ancaq cəsədi yalnız 1954-cü ildə mağaradan çıxarıldı.
Haroun Tazieff, 1952-ci ildə "Le Gouffre de la Pierre Saint-Martin" adlı bir kitab nəşr etdikdən sonra Fransada məşhur olmuşdur.
Nəşrləri
Harun Tazıyevin yazıları ingilis dilində nəşr edilmişdir. Bunlardır:
Çin ədəbiyyatı
Çin ədəbiyyatı — Çin mədəniyyətinin bir hissəsi, Çin dilində ədəbiyyat.
Çin ədəbiyyatının kökləri çox-çox qədimlərə gedib çıxır. Yaranmış əsərlər həqiqətən də möhtəşəmdir. Çin ənənəvi ədəbiyyatı xronoloji prinsipə uyğun olaraq beş mühüm tarixi mərhələyə bölünür:
Geri Snayder
Qeri Snayder — Amerika şairi. Postmodernist yazar.
Həyatı
Qeri Snayder 1930-cu ildə San-Fransiskoda (Kaliforniya ştatı) anadan olub. Kollecdə təhsil aldığı dövrdə ədəbiyyata və etnoqrafiyaya həvəs göstərirdi. İndiana Universitetində linqvistikanı, Berkli Universitetində isə şərq dillərini öyrənib. Meşəqıran, meşəbəyi və dəniçi kimi ağır işlərdə çalışıb.
Qeri Snayder 1955-ci ildən sonra şair kimi şöhrət qazandı. 1956-cı ildə Yaponiyaya köçərək on il orada yaşayıb; Snayder yapon dilini və yapon poeziyasını öyrənir, yapon dilində şeirlər yazır, buddist monastrına gedir, ibadət mərasimlərində iştirak edir, Zen buddizmi öyrənir, buddist mətnlərini tərcümə edirdi.
Snayder "Tısbağalar adası", "Sonsuz dağlar və meşələr", "Riprap və soyuq dağların şeirləri", "Sapsız Balta" və s. (ümumiyyətlə, onun iyirmi kitabı çap olunb) kitabların müəllifidir. O, ABŞ-nin və Yaponiyanın ədəbiyyat üzrə mükafatlarına layiq görülüb. Bədii yaradıcılıqdan başqa Snayder həm də pedoqoji fəaliyyətlə məşqul olurdu: 1986 – 2002-ci illərdə Kaliforniyanın Devis Universitetində ədəbiyyat və yazıçılıq sənəti fənnini tədris edib.
Əksər postmodernistlər kimi, Snayder də bir şair olaraq süjetsizliyə, sərbəst şeirə, metaforik dilə, qeyri-ənənəvi leksikaya üstünlük verirdi. Onun yaradıcılığında əsas məqamlardan biri də təbitə sıx bağlılqdır.
Snayder müsahibələrinin birində deyir: "Hesab edirəm ki, mən daim biologiyanı, mistikanı, tarixdən əvvəlki dövrü və ümumi nəzəri sistemləri birləşdirən nəsnəni araşdırmaqla məşqul olmuşam." 2004-cü ildə Snayder tam səmimiyyətlə etiraf edib ki, onun yaradıcılığına ən çox təsir edən yapon poeziyası, ələlxüsus da yapon şeir forması olan haiku və bir də çin poeziyası olub.
Snayderin fikrincə, "Hər bir şeir insan ruhunun sərbəst uçuş enerjisindən yaranır, onun daxilində bir toxum var. İmkan verin o böyüsün, öz əvəzinə özü danışsın,– şairin işi, əsasən, elə bundan ibarətdir."
May Ayzava
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 5 oyun keçirib, 4 qol vurub.
Vasili Qorbunov
Vasili Qorbunov, həmçinin Purqine təxəllüsü ilə tanınır (13 iyul 1914, Lobaski kəndi, Nijnenovqorod vilayəli — 11 dekabr 1983, Moskva) — Mordoviyadan olan sovret yazıçısı, ədəbiyyatşünas,ədəbi tənqidçi və pedaqoq. Filalogiya elmlər doktoru (1970), professor (1982), SSRİ Yazıçılar İttifaqının üzvü (1953).
İlkin illəri
Vasili Qorbunov 31 iyul 1914-cu ildə Nijnenovqorod vilayəti, Lobaski kəndində, kəndli ailəsində anadan olmuşdur. Atası Vladimir Yakovleviç Qorbunov kommunist və qırmızıların komandiri olmuşdur. Vətəndaş müharibəsi zamanı həyatını itirmişdir. Böyük qardaşı İvanla birlikdə kənddə ağır fiziki işlərdə işləmişdir. İbtidai məktəbi 1928-ci ildə bitirərək Nijeqorod vilayəti Likoyanovski qəzasında olan kənd gəncləri məktəbinə daxil olur. 1930-cu ildə isə Lukoyanovski Mordva pedtexnikumuna daxil olur. Ancaq bir il sonra texnikumu tərk edərək doğma kəndinə qayıdır. Burada traktorçular kursunda rus dili dərsi deyir.