cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hidrogeoloji-meliorativ xidmət
Suölçən
Sərf ölçənlər, su sayğacları və difmanometrli en kəsiyi daralan qurğular boru kəmərlərində sərfi ölçmək üçündür. Suölçənlər suvarma sistemlərində istifadə olunur, onlarsız su ehtiyatlarından səmərəli istifadə və planlı sudan istifadənin həyata keçirilməsi qeyri-mümkündür. Suvarma sularının sərfləri xüsusi quraşdırılmış hidrometrik məntəqələrdə ölçülür. Magistral kanalın, təsərrüfatlararası, təsərrüfat və sahə kanallarının baş hissələrində, istismar sahələrinin sərhədlərində, suqəbuledici, kollektor-drenaj və sutullayıcı şəbəkənin son hissələrində quraşdırılır. Açıq kanallarda sərflərin ölçülməsi üçün müxtəlif tipdə suaşıranlar, qalxana bənzər sipərli suburaxıcılar, suölçən novlar, astanalar, üzgəcli suölçənlər istifadə olunur. Suvarılan torpaqlarda torpaq-meliorativ situasiyanın və hidrogeoloji şəraitlərin monitorinqinin aparılması üçün müşahidə quyularının rejim şəbəkəsi yaradılır. Sistemdə qrunt suları səviyyəsi üzərində müşahidə aparılması üçün quyular rejim sıraları üzrə yerləşdirilir. Rejim sıraları aşağıdakı şərtlərlə layihələndirilir, əgər obyektin sahəsi: 1000 hektara qədərdirsə – 2 sıra (biri-qrunt suları axımı istiqamətində, digəri – perpendikulyar); 1000….3000 hektara – 2-3 sıra; 5000….6000 hektara 3-4 sıra; 5000 hektardan çox olanda – 5 sıradan az olmamaqla, o cümlədən 3 sıra qrunt suları axımı istiqamətində. Sırada müşahidə quyularının yerləşdirilməsi su mənbəyindən və ya magistral kanaldan sistemin yuxarı sərhədi istiqamətində ara məsafələri 50…700 m olmaqla aparılır (birinci 0 m, ikinci -50 m, üçüncü – 100 m, dördüncü – 200 m, beşinci – 300 m, altıncı – 500 m, daha sonra – 700 m-dən bir). Müşahidə quyuları zonasında sahələr ayrılır və bu sahələrdən şorlaşmanın analizi üçün torpaq və minerallığın analizi üçün su nümunələri götürülür. Qrunt suları səviyyəsi üzərində müşahidələr hər dekadada bir dəfə, 10 mm-dən artıq yağıntıdan və suvarmalardan bir gün sonra aparılır. Qrunt suları səviyyəsi üzərində müşahidələrin nəticələri əsasında qrunt sularının bərabər səviyyə xətləri – hidroizogipslər qurulur.
Azərbaycan Respublikasında hidrogeoloji-meliorativ xidmətin təşkili
Azərbaycan Respublikasının suvarılan torpaqlarının meliorativ vəziyyətinə nəzarət işləri Hidtogeoloji-Meliorativ Xidmət İdarəsi (HGMXİ) tərəfindən yerinə yetirilir. Azərbaycan Respublikasının suvarılan torpaqlarının meliorativ vəziyyətinə nəzarət etmək məqsədi ilə 1981-ci ildən başlayaraq hər il suvarılan torpaqlarının meliorativ vəziyyətinə dair kadastr hazırlanır və hazırlanmış ilk belə kadastr aşağıdakı massivlər üzrə həyata keçirilmişdir.
Azərbaycan Respublikasının suvarılan torpaqları və rejim-müşahidə quyuları haqqında 1 yanvar 1981-ci il tarixinə olan məlumat:
Respublikamızda rejim-müşahidə şəbəkələrinin, stasionarların və hidroməntəqələrin yaradılması torpaqların (suvarılan və suvarılmayan) meliorativ vəziyyətinə təsirli nəzarətin təşkilinə imkan yaratdı. Belə ki, 1990-cı ildə həmin şəbəkə umumilikdə 1561,6 min ha sahəni əhatə edirdi. Ölkəmizdə aparılmış meliorasiya və irriqasiya işlərinin inkişafı ilə həmahəng olaraq, suvarılan torpaqların meliorativ vəziyyətinə nəzarət şəbəkəsinin əhatə dairəsi də genişlənmiş və həmin illərdə suvarılan torpaqlarda rejim-müşahidə şəbəkəsi 11 massivi əhatə etmişdir.
Azərbaycan Respublikasının suvarılan torpaqları və rejim-müşahidə quyuları haqqında 1 yanvar 1990-ci il tarixinə olan məlumat:
Hazırda respublika üzrə suvarılan torpaqlarda yerləşdirilmiş rejim-müşahidə quyularının sayının ərazinin mürəkkəblik dərəcəsindən asılı olaraq, elmi əsaslara söykənən optimallaşdırılması nəticəsində onların sayı indi 8692 ədəd təşkil edir. Mövcud rejim-müşahidə şəbəkəsi 9 suvarma massivi daxil olan 7 regional zonanı əhatə edir.
Azərbaycan   Respublikasının suvarılan torpaqlarının və rejim-müşahidə quyuları haqqında 1   yanvar 2015-ci il tarixinə olan məlumat:
HGMXİ tərəfindən 2014-cü il ərzində regional zonalarda aparılmış çöl-tədqiqat işlərinin hesabatlarının müasir texniki imkanlara uyğun şəkildə (online qaydasında) tərtibi işi təşkil edilmişdir. İdarədə yeni texniki vasitələrlə təchiz edilmiş hidrogeoloji-meliorativ məlumatların hazırlanması və İnnovasiya Mərkəzində yaradılmış internet portalında çöl-müşahidə məlumatlarının operativ toplanılması təşkil olunmuş, bu qayda ilə daxil olmuş məlumatların əsasında rayonlar üzrə suvarılan torpaqlarda yeraltı suların yatma dərinliyi, qrunt sularının minerallaşma dərəcəsi, torpağın şorlaşması və hidrogeolojimeliorativ vəziyyəti xəritələrinin tərtibatı üzərində işlərin əhatə dairəsi genişləndirilmiş və bu istiqamətdə işlər hazırda da davam etdirilir. Əvvəllər kameral işlərin yerinə yetirilməsi dövründə xəritələrin işlənilməsi, rənglənməsi əl ilə həyata keçirilirdisə, indi ən son texnologiyanın gücündən istifadə etməklə yerinə yetirilir. Respublikanın suvarılan torpaqları əraziyə görə 9 suvarma massivinə, dağ rayonları və şəhərlərin suvarılan torpaqlarına bölünərək qiymətləndirilir. Suvarılan torpaqların şorlaşması və şorakətləşməsinin əsas səbəblərindən biri kimi qrunt sularının yatım dərinliyi və onun minerallaşması olduğundan, təkrar şorlaşmanı dəqiqləşdirmək məqsədi ilə bu istiqamətdə tədqiqatlar və ardıcıl müşahidələr aparılmaqdadır. Suvarılan ərazilərin hidrogeoloji-meliorativ vəziyyətinə nəzarət üzrə tədqiqatlarda su obyektləri üzərində hidrometriya işlərinin aparılması əsas yer tutur. Hidrometriya işlərinin aparılmasında əsas məqsəd su mənbələrindən götürülən suların inzibati rayonlar arasında bölüşdürülməsi zamanı ayrı-ayrı suvarma massivlərinin su tələbatının ödənilməsinin və ərazinin ümumi su-duz balansının təyinindən, suvarma sularının işlədilmədən kollektorlara axıdılmasına və sairə işlərə nəzarət etməkdən ibarətdir. Bunun ücün kanal və kollektorlar üzərində (əvvəlində, lazımi məntəqəsində və sonunda), inzibati rayonların ərazisində və sərhədində müşahidə məntəqələri yerləşdirilmiş və həmin məntəqələrdə su səviyyəsi, su sərfi və suyun kimyəvi tərkibi üzərində müşahidələr aparılır. HGMXİ mütəxəssisləri tərəfindən hazırda Saatlı rayonu ərazisində Sol sahil və digər kanalı üzərində suyun sərfinin avtomatik ölçülməsi və mobil rabitə vasitəsi ilə ölçmə nəticələrinin gün ərzində müəyyən intervallarla bazaya ötürülməsi və bazada konkret proqram əsasında kanalda su sərfinin insan əli dəymədən təyin edilməsi istiqamətində işlər davam etdirilmişdir.
Konstrantinos Sergiu
Nea Salamina
Sergiu Nea Salamina akademiyası vasitəsilə inkişaf etmişdir. Sergiu öz peşəkar karyerasında debütünü 21 may 2017-ci ildə Doksa klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, 90 dəqiqə meydanda mübarizə aparmışdır. Həmin görüşdə Nea Salamina liqa görüşündə rəqibinə 3-0 hesabı ilə qalib gəlmişdir.
Klub
1 UEFA Çempionlar Liqası görüşləri daxildir. 2 Kipr Superkuboku görüşləri daxildir.
Abzu
Abzu ; həmçinin Enqurra — Şumer–Akkad mifologiyasında Yeri əhatə edən şirin suların dünya okeanı. Bu, Babil kosmoqonik dastanı olan "Enuma eliş"də Abzu yerin və göyün yarandığı xaos kimi təqdim olunur.
Sevil Qazıyevanın heykəli
Sevil Qazıyevanın heykəli — Azərbaycan SSR-də ilk qadın mexanizator, Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı olmuş Sevil Qazıyevanın şərəfinə ucaldılmış abidə. Ölümündən sonra Sevil Qazıyevaya Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adı verilmişdir. Abidə 1970-ci illərin əvvəllərində ucaldılmışdır. Abidə Rusiya səfirliyinin binasının yanındakı bağda qoyulmuşdur. Heykəltəraş M. Rzayeva, arxitektor Ş. Zeynalovdur. 2002-ci ilin yayında, bağda abadlıq işləri görülən zaman, monumentin özü də rekonstruksiya olunmuşdur. Abidənin hər iki tərəfində orijinal dizaynlı fontanlar quraşdırılmışdır.
Başın transplantasiyası
Başın transplantasiyası — Günümüzdə ən çox yeniliklər olan sahələrdən biri orqan transplantasiyasıdır.Bu sahə o qədər inkişaf edib ki, hətta artıq başın transplantasiyası belə mümkündür.Bu transpalntasiyada ilk dəfə bir meymunun başı digərinin bədəninə köçürülüb.Meymun yeni başı ilə 9 gün yaşayıb, lakin onun imnun sistemi yad orqandan imtina edib.Serco Kanavero müasir tibbdə sıçrayış ola biləcək layihənin təfərrüatlarını ABŞ-də keçirilən konfransda təqdim edib. O əmindir ki, pasiyent özünə gəldikdən sonra öz üzünü hiss edəcək və təqribən 1 il ərzində yenidən yeriyə biləcək. İtaliyalı neyrocərrah Serco Kanavero başın köçürülməsi üzrə yoxlama əməliyyatından sağ çıxan heyvanların nümayiş olunduğu videonu dərc edib.Həkim heyvanların başını tam kəsməyib, o, yalnız onurğanı kəsib. Onurğanın bərpasının çətinliyi tam köçürülmənin həyata keçirilməsində maneədir.Kanaveronun sözlərinə əsasən, o, işində onurğa beyninin kəsilmiş sahələrinə daxil edilən polietilenqlikoldan istifadə edib ki, bu da minlərlə neyron arasında əlaqənin bərpasına yardımçı olub. Dünyada ilk dəfə keçiriləcəyi planlaşdırılan əməliyyatı italiyalı neyrocərrah Sercio Kanavero Rusiyada həyata keçirməli idi.Ömrünün 30 ilini bu əməliyyata hazırlaşan cərrah bir sıra çətinliklərlə üzləşib. Onun əməliyyat edəcəyi xəstə "Verdinq-Xofman” xəstəliyindən əziyyət çəkən və ömürlük əlil arabasına məhkum olan rusiyalı proqramçı Valeri Spiridonov idi. Əməliyyat 150 cərrahın iştirakı ilə 36 saat davam edəcəkdi. Əməliyyatın büdcəsi 20 milyon dollar müəyyən edilmişdi.Əməliyyata qədər həkim Kanavaro çinli cərrah Ren Syapinlə əməkdaşlığa başlayaraq heyvanlar üzərində bir sıra sınaq əməliyyatları həyata keçirmişdi. Ancaq elmi təşkilatlar bu əməliyyatlara skeptik yanaşaraq onun nəticələrini yayımlamaqdan imtina ediblər.
Baş transplantasiyası kimi riskli əməliyyata razılıq verən Spiridonov isə əməliyyatdan imtina edərək ABŞ-yə köçüb. Hal-hazırda o Floridada yaşayır.
Ağabəyim ağa
Ağabəyim ağa (Ağabacı; ) — azərbaycanlı şairə, Qarabağ xanlığının ikinci xanı İbrahimxəlil xanın qızı və Qacar şahı Fətəli şahın xanımı, bir digər məşhur şairə Xurşudbanu Natəvan ın bibisi. Şeir lərini Ağabacı ləqəbi ilə yazmışdır.
Həyatının erkən dövrü
Ağabəyim ağa 1780-ci ildə Xankəndi şəhərində, Xanbağında anadan olub. Ağa Məhəmməd şah Qacar 1797-ci ildə Şuşada qətlə yetiriləndən sonra taxta onun yerinə Fətəli şah çıxır. Fətəli şah "hər iki tərəfin xatircəmliyi üçün" İbrahimxəlil xana öz qızı Ağabəyim ağanı (Xurşidbanu Natəvanın bibisi) hərəmxana sına göndərməsini söyləyir. İbrahimxəlil xan bu nigaha qol qoyur və öz sevimli qızını Qacar hökmdarı Fətəli şaha ərə verir (1801). Beləliklə, Ağabəyim ağa 1797-ci ildə Qarabağdan Tehrana gəlin köçür.
Ağabəyim Ağa qabiliyyətli, bacarıqlı və gözəl olmaqla bərabər, həm də çox vətənpərvər bir qadın olmuşdur. Ağabəyim Ağa dustaqların zindandan azad olunması, əsirlərin buraxılması, ölüm hökmü ilə məhkum edilmişlərin əfv olunmasına nail olurdu.
Yaradıcılığı
Mənbələr göstərir ki, Ağabəyim Ağa atasının vəziri Molla Pənah Vaqifin yetirməsi idi və sonradan fransız dilini öyrənərək, avropalılarla sərbəst danışmış, dövrün bir sıra şəxsiyyətləri ilə məktublaşmışdır. 1811-ci ildə o, Fransa imperatoru nun arvadı ilə görüşmüş, onun vasitəsilə Napoleon Bonapart a məktub göndərmişdi. Rusiya–Qacar münasibətləri nin barışıqla nəticələnməsi işində də Ağabəyim ağanın rolu az olmamışdır. Rus çariçası Ağabəyim ağaya göndərdiyi məktubunda yazırdı:
Ağabəyim ağaya Qarabağ ı çox sevən, öz torpağının həsrəti ilə yaşayan, ermənilərin xəyanətinə nifrət edən bir ictimaiyyətçi də demək olar. Digər bir mənbənin yazdığı kimi, İrəvan xan ı "Sarı Aslan" ləqəbli Həsən xanı rus əsirliyindən qurtarmaqda da köməkçi olmuş, onu əsirlikdən qurtarmışdı.
1832-ci ildə Tehran da vəfat edib və Darül-İman adlanan Qum şəhərində dəfn olunub.
Qacar sarayında
Fətəli şahın xanımlarının hərəm ə daxil olduqdan sonra şahın zəngin salonundan istədikləri paltarı seçmə hüquqları var idi. Ağabəyim ağa Fətəli şahın anasının da paltarının orada olduğundan xəbərdar idi. Ona görə də onu salona gətirəndə addımlarını həmin paltara yönəldib əyninə geyindi. Ağabəyim ağanı öz anasının paltarında görən Fətəli şah xeyli təəccübləndi və heç vaxt ona toxunmadı.
Özünün intellektinə görə o, Fətəli şah tərəfindən sevilirdi və buna görə də, hərəmin əsas xanımı elan edilmişdi. Burada yaşadığı dönəmdə Ağabəyim ağa öz vətənindən ötrü darıxmış və belə bir bayatı şəklində şer yazmışdır:
Yaradıcılığı
Qərib bir diyarda ömür-gün sürən, min nazın, nemətin içində bəslənən Ağabəyim vətən həsrətini söylədiyi bayatılarda dilə gətirir: Əziziyəm, Qarabağ, Şəki, Şirvan, Qarabağ, Tehran cənnətə dönsə, Yaddan çıxmaz Qarabağ! Qələm də, bayatı da, göz yaşları da vətən həsrətini ovuda bilmir. Ağabəyim ağanın könlünü şad etmək, onu sevindirmək üçün Fətəli şah Tehranda möhtəşəm bir bağ saldırır. Xankəndi də, Şuşa da bitən bütün ağac, gül-çiçəyi burada əkdirir ki, Ağabəyim doğma yerlərin havasını bu bağdan ala bilsin. Bəlkə onda könlu toxtayar. Hətta bağbanı da Şuşa dan gətirirlər. Bu gülüstanın da adını "Vətən bağı" qoyurlar. Ağabəyim həmin bağa seyrə çıxarkən çox qəmlənir. Dərindən ah çəkərək ağlayır. Bütün saray əhli bu vəziyyətə heyrət kəsilir. Çünki "Vətən bağı" elə Qarabağ ın bir parçası idi. Ağabəyim üzüntüsünü belə ifadə edir: "Vətən bağı" al-əlvandır, Yox üstündə Xarıbülbül. Nədən hər yerin əlvandır, Köksün altı sarı, bülbül. 2008-ci ildə çəkilmiş və Qarabağ xanlığının İbrahimxəlil xanın hakimiyyəti dövründəki tarixindən bəhs edən Hökmdarın taleyi adlı filmdə Ağabəyim ağa rolu  aktrisa Günəş Əliyevə tərəfindən canlandırılmışdır.
Ölümü
1832-ci ildə Tehran vəfat etmiş və Qum şəhərində dəfn edilmişdir.
Kosmoqrafiya
Kosmoqrafiya (κοσμογραφία, cosmographia — dünyanın təsviri, kainatın təsviri κόσμος — dünya, kainat и  — yazı) — kainatın, dünyanın quruluşu, yaranması haqqında elmi və mifoloji təsəvvürlərin məcmusu. 230px|thumb|right|Kartoqraflar tərəfindən hazırlanan kosmoqrafik cədvəl
Nihad Abbasov
Nihad Mövlüd oğlu Abbasov (25 iyul 2000; İlisu, Qax, Azərbaycan — 9 oktyabr 2020; Ağdərə, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin baş əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Kosmoqrafiya
Termin
Kosmoqrafiya termini ilk dəfə II əsrdə Klavdi Ptolemey tərəfindən təqdim edilmişdir. Kosmoqrafiya dedikdə, elm mənasında astronomiya və yer elmləri mövzu sahələrini əhatə edən nizam-intizam mənasında başa düşülürdü. Elmin ixtisaslaşması prosesində kosmoqrafiya bir sıra elmi fənlərə bölünmüş, müstəqil elm olmaqdan çıxmış və institutlarda akademik fənnə çevrilmişdir.
Dar mənada, kosmoqrafiyanı göy sferasının və göy cisimlərinin təsviri və xəritələşdirilməsi (təsviri astronomiya) adlandırmaq olar.
Nihad Abbasov
Həyatı
Nihad Abbasov 2000-ci il iyulun 25-də Qax rayonunun İlisu kəndində anadan olub. 2007-2018-ci Nizami Gəncəvi adına İlisu kənd tam orta məktəbində təhsil alıb. Subay idi.
Kosmoqrafiya
Termin
Daha geniş mənada, indi də kosmoqrafiya dünyanın ənənəvi (folklor, mifoloji, dini) və ya bədii (məsələn, elmi-fantastik) təsviridir. Bu halda “kosmologiya” terminin sinonimi ola bilər.
Nihad Abbasov
Hərbi xidməti
Nihad Abbasov 2018-2020-ci illərdə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin sıralarında müddətli həqiqi hərbi xidmətdə olub. 2020-ci ilin Tovuz döyüşlərindən sonra öz istəyi ilə Qax Hərbi Komissarlığına müraciət edib və Mingəçevir şəhərində yerləşən "N" saylı hərbi hissədə "baş əsgər" hərbi rütbəsində müddətdən artıq həqiqi hərbi xidmət qulluqçusu olub.
Kosmoqrafiya
Orta əsrlər Qərbi Avropada
Orta əsr kosmoqrafiyası geologiya, coğrafiya və astronomiyanın mövzu sahələrini əhatə edirdi. Kosmoqrafların əsərlərində təsvir olunan xalqların mədəniyyəti və adət-ənənələri haqqında tarixi məlumatlar və müşahidələr yer alırdı. Eyni zamanda, kosmoqrafiya insan və onu əhatə edən dünya arasındakı əlaqəni öyrənirdi. Yer kürəsinin əraziləri "xəstəlik gətirən" və "şəfa gətirən" olaraq bölündü. Kosmoqrafiya astrologiyanı da özündə birləşdirirdi, işıq saçan şəxslərin köməyi ilə insan təbiətinin mümkün müsbət və mənfi nəticələrini izah etməyə çalışırdı.
Nihad Abbasov
Hərbi xidməti
Azərbaycan Ordusunun baş əsgəri olan Nihad Abbasov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Suqovuşanın və Talışın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Nihad Abbasov oktyabrın 9-də Ağdərə istiqamətində şəhid olub. Qax rayonunun İlisu kəndində dəfn olunub.
Kosmoqrafiya
Erkən dövrlər
Erkən müasir dövrün tanınmış kosmoqrafları (Gerard Merkator və başqaları) kosmoqrafiyanı müasir elmlərə: coğrafiya, geodeziya, kartoqrafiya, astronomiyaya yaxın bir elm sahəsi kimi inkişaf etdirdilər. Dünyanın yeni kəşf edilmiş hissələrinin ilk qlobusları və kartoqrafik təsvirləri bu dövrə (1500-cü ildən sonra) aiddir. 190px|thumb|right|[[Zəkəriyyə əl-Qəzvini kosmoqrafiyasından dünya xəritəsi]]
Pireney yarımadası
Avropanın cənub-qərbində kosmoqrafik biliklərin toplanması orta əsrlərin sonlarından başlayaraq böyük əhəmiyyət kəsb etmişdir. Yarımadada İtalyan tacir respublikalarının (ilk növbədə Genuya) koloniyaları var idi. Burada Flandriya limanları ilə Atlantik okeanı üzrə dəniz əlaqələrinin qurulmasına ilk cəhdlər göstərildi. Xristian krallıqları yarımadanın kəşf olunmuş ərazilərin xəritələşdirilməsini təşkil etmişlər: Portuqaliya (Henri Morapatel və Saqres məktəbi), Araqon Krallığı (Malyorka adasının kartoqrafiyası), Kastiliya (Amerikanın kəşfi).
Nihad Abbasov
Hərbi xidməti
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Nihad Abbasov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Suqovuşan qəsəbəsinin işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Nihad Abbasov ölümündən sonra "Suqovuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Yaponiyada evlilik
Yaponiyada evlilik ölkədə ailənin leqal və sosial institutudur. Orta əsrlərdən fərqli olaraq hazırda Yaponiyada bərabərhüquqlu evlilik qüvvədədir. Toylar iki formada keçirilir: ənənəvi şinto adətləri ilə və xristian evliliyi adətləri ilə. Yaponiyada evlilik adlandırılan 4 əsas mərasimdən biridir.
Orta əsrlər
thumb|Şinto toyu. Orta əsrlər dövründə Yaponiyada ümumi mənşə ilə bağlı böyük patriarxal ailə mövcud idi. Bu cür ailələr bir qayda olaraq, bir neçə kiçik ailəni əhatə edirdi. Valideynlərlə uşaqlar, ərlə arvad, böyük qardaşla kiçik qardaş arasında münasibətlər subordinasiya əsasında qurulmuşdu. Patriarx (ailə başçısı) öz icma üzvləri üzərində geniş hakimiyyətə malik idi. Evlənmə, boşanma, oğulluğa götürmə kimi məsələlərdə patriarxın razılığı olmalı idi.
Qədim yapon qanunlarında silki və patriarxal başlanğıclar sosial-hüquq münasibətlərinin bütün sferalarını səciyyələndirirdi. Hər bir silk — əyanlar, əsas əhali kütləsi, qullar öz qaydaları ilə yaşayırdı. Özünəməxsus cəhətlərdən biri ondan ibarətdir ki, orta əsrlərdə Yaponiyada birgəyaşayış şəklində mükəmməl kiçik ailə olmamışdır. Ailə münasibətlərinin əsasını xüsusi yapon nikahı — tsumadoy təşkil edirdi. Belə nikahda ər ayrılıqda yaşayır və sərbəst surətdə arvadı ilə görüşə bilərdi. Belə nikah arvada ev işlərində xeyli müstəqilliyə malik olmaq imkanı verirdi.
Əhalinin əsas kütləsi nikaha yetkinlik yaşına çatdıqdan sonra daxil olurdu: nikah yaşı kişilər üçün 15, qadınlar üçün isə 13 yaşdan müəyyən olunmuşdu. Nikahın bağlanmasına arvad tərəfdən çoxsaylı qohumlar razılıq verməli idi. Nikah sanki iki mərhələdən keçirdi: müəyyən etmə (nişan) və "qüvvəyə minmə". Nikahı müəyyən etmə ilə onun həqiqətən qüvvəyə minməsi arasında müddət üç ayı keçərsə, onda nikaha razılıq pozula bilərdi və bu da heç bir hüquqi nəticə doğurmurdu. Şəxsin uzun müddət xəbərsiz itkin düşməsi də nikahın pozulması üçün əsas ola bilərdi. İki mərhələ arasında olan müddət əslində faktiki nikah münasibətləri və eyni zamanda qadın üçün sınaq müddəti idi. Sınaq müddətində arvadın sonsuz olması müşahidə olunduqda, ailə başçısı ondan narazı qaldıqda həmin qadın sınaqdan çıxmamış hesab olunurdu.
Yaponiyada hər bir silk üçün yaşamaq qaydaları müəyyən olunmuşdu. Hətta qulların müxtəlif növləri (özünün (yerli), yadelli, dövləti cinayətlərə görə qullara çevrilmişlər) üçün qaydalarda fərqlər mövcud idi. Qullarla onların sahibləri arasında olan qadağan olunmuş nikahdan əmələ gələn uşaqlar dövlət qullarının aşağı dərəcəsinə keçirdilər. Lakin azad adamlarla təsadüfi əlaqələrdən törəyən uşaqlar azad sayılırdı. Bununla belə, bu cür əlaqə nikah sayılmırdı.
Yalnız XIV–XV əsrlərdə ailə-nikah münasibətlərində normal monoqam nikah (kişi ilə qadının daimi birgə yaşaması) bərqərar olmuşdur.
Boşanma
Çin ənənələrinə uyğun olaraq boşanma asan məsələ idi. Konfutsiçilik kanonlarına görə yeddi səbəbdən boşanmağa icazə verilirdi: arvadın sonsuzluğu, onun əxlaqsızlığı, ərin qohumlarına itaətsizliyi, xəbərçiliyi, qısqanclığı, oğurluğa meylli olması, pis xəstəliyi.
Kişinin nikahdan kənar əlaqələri əxlaqi cəhətdən pisləndiyi halda, arvadın ərinə xəyanət etməsi isə cinayət sayılırdı. Hətta ərin ölümündən sonra yalnız ailə başçısının razılığı ilə arvad evi tərk edə bilərdi. Ər tərəfindən boşanma onda ifadə olunurdu ki, o arvadına öz imzası ilə müvafiq məktub (savadsız olduqda isə barmaq izini əks etdirmiş kağız) verirdi. Lakin bəzi hallarda (valideynlərinin matəmi, ərinin vəzifəsinin böyüdülməsi, arvadın getməyə yeri olmadıqda) hətta arvad boşanma məktubu aldıqda belə ərin evini tərk edə bilməzdi. Ər və ya arvad digərinin qohumunu döyməyə və ya öldürməyə cəhd etdikdə, boşanmağa icazə verilirdi. Əvvəllər pis yollara getmiş qadınla nikah bağlamaq mümkünsüz idi. Boşanma zamanı arvadın cehizi özünə qaytarılırdı.
Adətlər
Ənənəvi Yaponiya toylarının indiki forması Meyci dövrünə qədər gedib çıxsa da, adətlər məkandan asılı olaraq dəyişir. Toy günü seçilən zaman Çin və Yaponiya astrologiyasında uyğun olmayan günlərdən qaçınılır. Gəlin toydan qabaq ailə məbədində ibadət edir. Toy günü ritualları əsasən bəyin evində baş tutur. Bəy evinə köçən gəlinin paltarı ağ rəngdə olur. Bu rəng onun valideynlərlə olan əlaqəsinin bitməsinin simvoludur. Bəy evində gəlin furisode stilində olan rəngli kimono və tsunokakuşi adlı başlıq geyinir. Tsunokakuşi taxmaq gəlinin "qısqanclıq buynuzlarını" gizlətməsini simvolizə edir. Bəy isə üzərində ailə gerbi olan kimono və hakama geyinir.
Gəlin öz evinə qayıdarsa, qohumlarına və dostlarına hədiyyələr gətirir və bu adət satoqaeri adlanır.
Geyim
thumb|left|[[Tsunokakuşi geyinən gəlin.]] Şinto ənənələri keçirilən toylar zamanı gəlin şiromuku adlanan ağ geyim dəsti geyinir. Ağ rəng bakirəliyi, təmizliyi və saflığı təmsil edir, eləcə də, ərinin fikirləri və ideyalarını götürəcəyini göstərir. Şiromuku ağ furisode kimonosundan ibarətdir. Bu kimononun kakeşita adlı ətəyi olur. Qurşaq hissədə maru və ya fukuro obi adlanan belbağı olur. Bu belbağı şərfəbənzər obi-aqe və obi-cime adlı iplə möhkəmləndirilir. Bunların üstündən uçikake adlı xalatabənzər ikinci kimono geyinilir. Ayaq geyimi kimi zori sandallarından və tabi corablarından istifadə olunur. Gəlin hakoseko kisəsi, kayken bıçağı və sensu yelpiyindən də istifadə edə bilər.
Bəzən gəlin vataboşi adlı ağ duvaq da geyinir. İnanca görə vataboşi gəlinin saçlarındakı pis ruhları gizlətmək və gəlinin üzünün ancaq ər tərəfindən görünməsi üçün nəzərdə tutulub. Digər gəlinlər isə tsunokakuşi papağı geyməyi seçirlər və şimada parikindən istifadə edirlər. Pariklər Edo dövrünün şimada stilində olur.
Evlilik mərasimindən sonra gəlin nisbətən daha rəngli olan iro-uçikake kimonosuna keçir. İro-uçikake əsasən parlaq qırmızı rəngdə olsa da, qızılı, tünd bənövşəyi və firuzəyi rənglərdə də ola bilir. Libas sakura, yapon durnası və digər yapon ornamentləri ilə bəzəli olur. Uğur gətirən simvollara üstünlük verilir. Nisbətən daha az formal geyim istəyən gəlinlər isə hikifurisodeni seçirlər. Hikifurisodenin daha uzun qolları olur və ətəyi kiçikdir.
Bəylər isə nisbətən daha sadə geyim geyinirlər. Bəyin geyimi üzərində ailə emblemi olan montsuki kimonosundan, hakama şalvarından və haori pencəyindən ibarət olur. Əsasən qara və boz rəngdən istifadə olunur, ailə emblemi isə ağ rəngdə olur.
NGC 1449
NGC 1449, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Eridan bürcü istiqamətində yerləşir. S0 tipli. tərəfindən ildə 27.94 sm (11 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Abzetser
Abzetser (, "absetzen" sözündən – uzaqlaşmaq) — mədənçıxarma və ya energetika sektorunda hasilat və ya zənginləşdirmə nəticəsində yaranan üst qatın və ya digər materialların saxlanması üçün dağ-mədən avadanlığı.
Tullantı süxur kütləsinin qazılması əməliyyatlarını həyata keçirir. Suqəbuledici və boşaltma qurğusundan ibarətdir. Bir qayda olaraq, kəmər konveyeri ilə təchiz edilmişdir. Dəmir yolu üzərində işləyərkən abzetser zibilxananın çıxılmaz ucu boyunca hərəkət edir.
Təkrar istehsal (iqtisadiyyat)
Təkrar istehsal — istehsal prosesinin daim yenilənməsi. Onun bir neçə modeli var: sadə (sabit), uzadılmış (artan), daralmış (azalan).
Təkrar istehsal iqtisadi tədqiqatın obyekti kimi
Təkrar istehsal fəlsəfi, daha sonra isə siyasi və iqtisadi əks etdirmə obyektinə çevrilməmişdən əvvəl o, "praktik iqtisadçıların" – "hesab işçilərinin", istehsalın uçotu və dolanışıq xərclərinin rutin funksiyalarını yerinə yetirən katiblərin baxış sahəsinə düşür. Minlərlə işçinin cəlb edilməsini, böyük həcmdə tikinti və istehlak materiallarının istehsalının və müntəzəm çatdırılmasının təşkilini tələb edən antik dövrün hər bir əsas tikinti sahəsinin arxasında güclü, yaxşı işləyən uçot və nəzarət aparatı var idi. Böyük Piramidaların inşaatçılarının briqadalarına yemək verilməsini təyin edən papiruslar, piramidaların özləri ilə birlikdə, bu gün çoxalmanın planlaşdırıldığı və tənzimləndiyi qədim "planlı iqtisadiyyatın" abidəsidir. universal uçot və nəzarət və sağ Orta Krallığa qədər — pul vasitəçiliyi olmadan. Planlaşdırma həm də statistik müşahidələrin təşkili ilə asanlaşdırılır; belə ki, Nil daşqınlarının səviyyələrinin illik uçotu, sözdə. nilometers, digər şeylər arasında, mərkəzləşdirilmiş yenidən bölüşdürmə üçün istehsalçılar tərəfindən təhvil verilən gələcək sızmaların və deməli, gözlənilən məhsulun proqnozlaşdırılması üçün əsas təmin etdi.
Pulun dəyər ölçüsü və qiymətlər miqyası kimi meydana çıxması ilə mikroiqtisadi səviyyədə, ayrıca "kapital" səviyyəsində təkrar istehsalın uçotunun təşkili üçün texniki ilkin şərt yaranır. XX əsrdə aparılan arxeoloji tədqiqatlar göstərdi ki, maliyyə əməliyyatlarının qeydə alınması texnikası pulun özündən əvvəl yaranıb. 3–4 min il əvvəl Şumerin Uruk şəhərində bunun üçün borclu və kreditorun möhürləri ilə gil qablarda möhürlənmiş şərti rəqəmlərdən uğurla istifadə edildi, bu da öhdəliyin "miqdarını" natura şəklində təyin etməyə imkan verdi. Sonralar, Hammurapinin dövründə (e.ə. XVIII əsr) ödəniş vasitəsi kimi şəxsi borc öhdəliklərinin dövriyyəsinə qədər artıq demək olar ki, tam pul dövriyyəsi və kredit sistemi mövcuddur.
Müasir dövrdə şəxsi biznes əməliyyatları üçün mühasibat uçotu prinsiplərinin inkişafı 15–16-cı əsrlərdə geri qayıtdı (bax: Luca Pacioli). Daha sonra dövlət nəhayət, ümumi ictimai məhsulun təkrar istehsalının makroiqtisadi təhlilinin aparılması, xəzinədarlığın formalaşması, dövlət büdcəsinin formalaşması üçün iqtisadi ilkin şərtlərin öyrənilməsi zərurəti ilə çıxış edir. O dövrün traktatlarında təklif olunan müxtəlif üsulların hər biri həm müəlliflərinin praktik təcrübəsini, həm də onun yaranma şəraitinin tarixi xüsusiyyətlərini əks etdirir.
Erkən italyan və daha sonra ingilis merkantilistlərinin əsərlərində təkrar istehsal, xarici iqtisadi əlaqələrdə fəal iştirak edən ölkənin büdcəsinin formalaşması üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edən ölkənin ticarət balansının tənzimlənməsi kontekstində dolayısı ilə və qismən görünür. Eyni zamanda, özləri böyük tacir olan bir çox merkantilistlər (məsələn, Tomas Mun) istər-istəməz öz tövsiyələrinə şəxsi mühasibat uçotu sahəsində təcrübələrini və onun metodologiyasını gətirirlər. Tacir mentalitetində başlanğıc nöqtəsi obyektiv olaraq dövriyyə sferasıdır; istehsal yalnız təsadüfi amildir, ölkə subyektlərinin gəlirləri isə bu və ya digər doktrinanın həyata keçirilməsinin nəticələrindən biridir.
Əsasları ölkənin milli iqtisadiyyatında qoyulan ayrılmaz makroiqtisadi proses kimi təkrar istehsalın başa düşülməsində keyfiyyət dəyişikliyi fransız iqtisadçılarının xidmətləridir. Kəşflər əsrinin əvvəlindən İtaliya və İngiltərədə genişlənmiş təkrar istehsal resursları son nəticədə digər ölkələrin resursları (İtaliyada olduğu kimi ticarətin vasitəçiliyi və ya İngiltərədə olduğu kimi birbaşa istismarı yolu ilə) olduğu halda. Fransada onlar ölkənin sərvətinin ilkin mənbəyi — təbəələrin əməyi üzərində düşünməyə başlayırlar. Artıq XVII əsrin əvvəllərində Sulli Kral IV Henrixi inandırdı ki,
əkinçilik və heyvandarlıq Fransanı qidalandıran iki məmədir, bunun üçün bu iki peşə Perunun qızıl damarları və xəzinələri ilə eyni məna daşıyır.
Karl Marks təkrar istehsalın təhlilinə təkcə pul baxımından deyil, həm də natura baxımından qayıdır. Onun ictimai istehsalın hərtərəfli sosial-iqtisadi təhlilində o, həm bəşəriyyətin mövcudluğunun ilkin şərti, həm də konkret tarixi şəraitdən asılı olaraq dəyişən mövcudluq şəraitində sistem yaradan amil kimi təqdim olunur. "Kapital"da təkrar istehsal vahid proses kimi nəzərdən keçirilir
Emil Bernar
Emil Bernar  — incəsənətdə simvolizm teorisyenlerindən biri olan fransız neoimpressionist rəssam.
Təkrar istehsal (iqtisadiyyat)
Təkrar istehsal iqtisadi tədqiqatın obyekti kimi
Marksın "Kapital" əsərində Kvesnenin "İqtisadi cədvəllər" metodunun yaradıcı inkişafı kimi göstərdiyi sadə və geniş reproduksiya modelləri, öz növbəsində, bir qayda olaraq, artıq dərin tədqiqatlar üçün təkan rolunu oynayırdı. elm kimi siyasi iqtisaddan kənarda həyata keçirilir. Vasili Leontyev hələ 1920-ci illərdə İqtisadiyyatda Dairəvi Axınların təhlili ilə Marksın ideyalarının inkişafına başlamış, bunu giriş-çıxış balansı modelinin (giriş-çıxış modeli) inkişafı ilə tamamlamış və Nobel mükafatına layiq görülmüşdür. 1973-cü ildə iqtisadiyyat üzrə mükafat.
Emil Bernar
Həyat və yaradıcılığı
thumb|200px|Emil Bernar, 1887-ci il. 1886-cı ildə Fernand Kormonun Paris sənət atelyəsində rəsm çəkərək, Tuluz-Lotrek və van Qoq ilə tanış oldu. Eyni ildə o, "inadkarlıq" üstündə atelyedən qovuldu. 1886–1888-ci illərdə Pont-Aven bədii qrupuna qoşulan Pont-Aven şəhərində yaşayır və Qogen ilə dostlaşır. Burada, 1887-ci ildə Lui Anketen ilə birgə müxtəlif rəngləri ayırır bir rəsm kontur istifadə ibarət olan bir kluazonizm incəsənət cərəyanını inkişaf etmişdir.
Təkrar istehsal (iqtisadiyyat)
Təbiətdə və iqtisadiyyatda təkrar istehsalın nisbəti
Təbiətdə (meşələr, balıq ehtiyatları və s.) uzun müddət ərzində norma sadə çoxalmadır ki, bu zaman hər növbəti mərhələnin (dövrün) sonunda müəyyən bir ərazidə heyvan və bitkilərin sayı təxminən eynidir. əvvəlki. Sadə çoxalma, yəni zaman keçdikcə genişlənməyən çoxalma ilə belə onun miqyası ixtiyari ola bilməz; onlar xarici amillərlə əvvəlcədən müəyyən edilir, çünki real həyatda bu və ya digər obyektin çoxalması ətrafdakı həyatdan təcrid olunmur.
Emil Bernar
Həyat və yaradıcılığı
1890-cı ildə Emil Bernar dini böhran yaşayandan sonra rəssam, orta əsr sənətinin obyektlərinə və subyektlərinə daha da önəm verirdi. 1891-ci ildə Qogen ilə dostluğunu bitirdikdən sonra, simvolizm cərəyanın təmsilçiləri olan Odilon Redon və Ferdinand Hodler qrupuna qatıldı.
Təkrar istehsal (iqtisadiyyat)
Təbiətdə və iqtisadiyyatda təkrar istehsalın nisbəti
XX əsrin ortalarına qədər insanın yaşayış vasitələrini təşkil edən təbii sərvətlər mücərrəd olaraq məhdud (nadirlik amili), lakin prinsipcə tükənməz sayılırdı. Hazırda təkrar istehsal olunmayan, bərpa olunmayan, tükənən, həddən artıq tükənən təbii nemətlər kateqoriyası bəşəriyyət üçün ən çətin problemlərdən birini qoyur: təbii nemətlərin "sadə çoxalması" (və daha çox, tükənməsi) artan təbii nemətlərlə ziddiyyət təşkil edir. əhalinin ehtiyacları artmaqda davam edir. Buna baxmayaraq, indiyədək genişlənmiş təkrar istehsal iqtisadi nəzəriyyələrdə, iqtisadi modellərdə "norma", tərəqqinin sinonimi kimi təqdim olunur.
Emil Bernar
Həyat və yaradıcılığı
Eyni zamanda, Bernarın işləri Pablo Pikassonun "mavi dövrdə" işinə təsir göstərirdi. Bernarın Van Qoq, Qogen və Sezan ilə uzun müddət davam edən dostluqları sənətçilərin tədqiqatçıları üçün düşüncə tərzinə və böyük sənət ustalarının hisslərinə işıq tutaraq, onların arxasında çox qiymətli bir iz qoydu.
Təkrar istehsal (iqtisadiyyat)
Adam Smit
Smitin doqmasının ətraflı təhlili və onun Marksın tənqidi üçün xüsusi məqaləyə baxın.
Xorvat Zaqoryesinin taxta oyuncaqları
thumb|265x265px|Taxtadan hazırlanmış at Xorvat Zaqoryasının taxta oyuncaqları (Drvene igračke Hrvatskog zagorja) — ənənəvi xorvat uşaq oyuncaqları. 19-cu əsrdən bəri Xorvat Zaqoryası bölgəsində xalq sənətkarları tərəfindən hazırlanır. 2009-cu ildə Xorvat Zaqoryasında taxta oyuncaqları xalq sənətkarlığı UNESCO tərəfindən Qeyri-Maddi Mədəni İrs Siyahısı na daxil edilmişdir.
Təkrar istehsal (iqtisadiyyat)
Destüt de Trasi nəzəriyyəsi
Fransız filosofu və iqtisadçısı Destüt de Trasi iddia edirdi ki, sənaye kapitalistləri istehsal etdikləri malları öz dəyərindən baha satdıqları üçün qazanc əldə edirlər. Satırlarmı:
Xorvat Zaqoryesinin taxta oyuncaqları
Oyuncaq istehsalı Mariya Bistritsa və Qornya Stubitsaş şəhərlərinin ətrafındakı kəndlərdə başladı və hələ də davam edir. Bistriçki Laz, Stubiçki Laz, Qorniya Stubitsa, Mariya Bistritsa, Tuqonitsa və Turnişçe oyuncaqlar istehsalının əsas mərkəzləridir. Tütək, treşotka (təkərli quş formasında oyuncaqlar), tambura, taxta heyvanlar (adətən atlar), fit, avtomobillər, yük maşınları, qatarlar, təyyarələr, kuklalar üçün uşaq mebelləri və s. kimi təxminən 50 oyuncaq modeli hazırlanır.
Təkrar istehsal (iqtisadiyyat)
Destüt de Trasi nəzəriyyəsi
Əgər bir kapitalistin mənfəətini izah edərkən belə bir illüziya mövcud ola bilərsə, onda bütün kapitalistlər sinfinin mənfəətini izah edərkən o, nəhayət, aradan qaldırılır.
Xorvat Zaqoryesinin taxta oyuncaqları
Oyuncaqların xüsusiyyətlərindən biri onun əsasən kişilər tərəfindən əl ilə hazırlanması və qadınlar tərəfindən rəngləndirilməsidir. Hamısı əllə düzəldiyindən tamamilə eyni olan oyuncaqlar olmur. Oyuncaqlar yerli ağaclar söyüd, ağcaqayın, fıstıq və cökə dən hazırlanırlar. Ağac kəsilir, qurudulur, doğranılır və taxta və ya karton qəliblərdən istifadə edilərək ərsəyə gətirilir. Oyuncaqlar ən çox qırmızı, mavi, ağ və qara rənglərdə olur. Onlar çiçək və xət formasında naxışlarla bəzədilir, İstehsal üsulları ailələrdə nəsildən-nəslə ötürülürdü və bu günə qədər qorunub saxlanılır.
Oyuncaqlar dini bayramlar zamanı yarmarkalar və Mariya Bistritsa şəhərinin ən böyük məbədində satılır. Oyuncaqları xüsusi mağazalarda əldə etmək olar, turistlər arasında onlar çox populyardır. 1950-ci ildən oyuncaqlar ölkə xaricində də satılmağa başlandı.
Xan Babaxanov
Xan Məmmədəli oğlu Babaxanov — Yunan-Roma güləşi üzrə tanınmış Azərbaycan mütəxəssisi, Ümumittifaq və beynəlxalq yarışların mükafatçısı, SSRİ və Azərbaycan çempionu, beynalxalq dərəcəli idman ustası, 1972-ci ildə Münhendə keçirilmiş Yay Olimpiya oyunlarının iştirakçısı, Yunan-Roma güləşi üzrə gənclərdən ibarət Azərbaycan komandasının baş məşqçisi (1979–1982).
Həyatı
Xan Məmmədəli oğlu Babaxanov 26.09.1943-cü ildə Gəncə şəhərində ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. Güləşlə 1959-cu ildən məşğul olmağa başlamışdır. İlk qələbələrini Bakıda "Ehtiyat əmək qüvvələri" cəmiyyətində çıxış edərkən şəhər və respublika birinciliklərində qazanmışdır. 60-cı illərdən etibarən Ümumittifaq yarışlarında iştirak etməyə başlamış, 1962-ci ildə bir neçə məsul turnirdə müvəffəqiyyətlə çıxış etdikdən sonra SSRİ idman ustası adına layiq görülmüşdür. 1968-ci ilədək zona yarışlarında 3 dəfə qüvvəsini sınayaraq birinciliyə nail olmuşdur. Xan Babaxanov Belorusiya Bədən Tərbiyəsi İnstitutunun məzunu olmuşdur. 1982-ci ildə Bakıda vəfat etmişdir. AMEA H. Cavidin Ev Muzeyinin direktoru, filologiya üzrə elmlər doktoru Gülbəniz Babaxanlının həyat yoldaşı olmuşdur.
İdmançı karyerası
1970-ci ildə SSRİ yığma komandasının tərkibində beynəxalq turnirlərdə çıxış etməyə başlamışdır. İlk dəfə Polşada keçirilən yarışda SSRİ yığmasının şərəfini qorumuşdur. Sonralar Rumıniya, Çexoslovakiya, Almaniya və digər xarici ölkələrdə təşkil olunan beynəlxalq səviyyəli yarışların iştirakçısı olmuşdur. 70-ci illərin əvvəllərindən etibarən məşhur sovet pəhləvanı İvan Poddubnının xatirəsinə həsr olunmuş idman yarışlarında çıxış etməyə başlamışdır. İlk yarışda İran, Türkiyə, İsveç, Bolqarıstan, Fransadan olan təcrübəli rəqiblərinə qalib gəlsə də, dördüncü yerlə kifayətlənmişdir. 1971-ci ildə sözügedən yarışın bürünc mükafatına layiq görülmüşdür. Nəhayət, 1972-ci ildə məşhur idmançılar Ə. Əliyev, Suriya pəhləvanı H. Bəşər, Misir pəhləvanı S. Manqeday və dəfələrlə dünya və olimpiya çempionu olmuş V. Bakulinə qalib gələrək İ. Poddubnının xatirəsinə həsr edilmiş idman yarışlarında ilk dəfə fəxri kürsüyə yüksəlmişdir. Beləliklə, yarışın şərtlərinə müvafiq olaraq qaliblər, həmçinin X. Babaxanov 1972-ci ildə Münhen Yay Olimpiya oyunlarına vəsiqə qazanmışdır. Münhen Olimpiya oyunlarında X. Babaxanov SSRİ milli komandasının şərəfini ləyaqətlə qorumuşdur.
1973–1979-cu illərdə güləşçi dəfələrlə SSRİ çempionatlarında, beynəlxalq səviyyəli yarışlarda, Avropa və Dünya çempionatlarında gücünü sınamış və uğurlu nəticələrə nail olmuşdur. Bu illər ərzində beynəlxalq dərəcəli idman ustasının normativlərini yerinə yetirən X. Babaxanov beynəlxalq dərəcəli idman ustası adına da layiq görülmüşdür.
Məşqçilik fəaliyyəti
1978-ci ildə Yunan-Roma güləşi üzrə məktəblilərdən ibarət Azərbaycan komandasının məşqçisi kimi fəaliyyətə başlamış və elə həmin ildə Daşkənddə Ümumittifaq məktəblilərinin XV spartakiadasında məşqçi kimi uğurla debüt etmişdir. Belə ki, gənc məşqçinin tələbələrindən ikisi vətənə qızıl medalla qayıtmışdır. 1979-cu ildə Azərbaycan SSRİ Nazirlər Kabineti yanında Bədən Tərbiyəsi və İdman Komitəsinin qərarı ilə Yunan-Roma güləşi üzrə baş məşqçi-müəllim statusuna yiyələnmişdir. Elə həmin vaxtdan etibarən klassik üzrə gənclərdən ibarət Azərbaycan komandasının baş məşqçisi kimi fəaliyyətə başlamışdır. Onun yetişdirdiyi idmançılar SSRİ çempionatlarında dəfələrlə ali mükafatlara layiq görülmüşlər. X. Babaxanov məşqçilik etdiyi 4 il ərzində sonralar SSRİ, Olimpiya və Dünya çempionatlarının qalibi olmuş yüzlərlə gəncə Yunan-Roma güləşinin incəliklərini öyrətmişdir.
Medalları
— 6 – 8 oktyabr 1961-ci il. Bakı şəhərində Yunan-Roma güləşi üzrə xüsusi komanda birinciliyinin bürünc medalı
— 1 – 4 iyun 1962-ci il. Sovet İttifaqı qəhrəmanı genaral-mayor İ. V. Panfilov adına yarışın bürünc medalı
— 8 may 1966-cı il. Yunan-Roma güləşiüzrə Azərbaycan SSRİ xüsusi komanda birinciliyinin gümüş medalı
— fevral 1967-ci il. SSRİ silahlı qüvvələrinin çempionatında gümüş medal
— 2 iyun 1969-cu il. SSRİ silahlı qüvvələrinin XIV spartakiadasında gümüş medal
— 14 yanvar 1970-ci il. Minskdə V. İ. Leninin 100 illiyinə həsr olunmuş SSRİ silahlı qüvvələrinin çempionatında gümüş medal
— 7 iyul 1970-ci il. Yunan-Roma güləşiüzrə Belarusiya çempionatında qızıl medal.
— 13 dekabr 1970-ci il. Yunan-Roma güləşi üzrə Minsk şəhərinin komanda çempionatında qızıl medal
— 8 aprel 1971-ci il. Belorusiya Bədən Tərbiyəsi İnstitutunda təşkil olunmuş yarışda qızıl medal.
— 16 oktyabr 1972-ci il. Yunan-Roma güləşiüzrə Belarusiya çempionatında qızıl medal.
Məşqçi kimi qazandığı uğurlar
— 1977-ci il. Yunan-Roma güləşi üzrə gənclərdən ibarət Azərbaycan SSR yığma komandasına hazırlığında iştirak etdiyinə görə fəxri fərman.
— 1977-ci il. Məşqçi kimi Gənclərin II Ümumittifaq idman oyunlarında müvəffəqiyyətli iştirakına görə fəxri fərman.
— 17 – 21 mart 1979-cu il. Bir qrup tələbəsi respublika çempionatında qalib gəldiyi üçün ən yaxşı məşqçilər üçün nəzərdə tutulmuş diplom.
— 14 – 18 dekabr 1980-ci il. Tələbəsi Respublika çempionatının qızıl mükafatına layiq görüldüyü üçün məşqçilər üçün nəzərdə tutulmuş fəxri fərman.
— 23 dekabr 1981-ci il. Tələbəsi A. Əliyev Yunan-Roma güləşi üzrə Azərbaycan SSR gənclərinin idman oyunlarının qalibi olduğu üçün fəxri fərman
— 10 may 1981-ci il. Tələbəsi Yunan-Roma güləşi üzrə gənclər arasında keçirilən yarışlarda qalib gəldiyi üçün məşqçi kimi təltifləndirilib.
— 6 – 9 may 1982-ci il Yunan-Roma güləşi üzrə gənclər arasında SSR birinciliyinin qalibi olmuş idmançının məşqçisi kimi mükafatlandırılıb.
Hacı Teymur məscidi
Hacı Teymur məscidi və ya Pensər kəndi Hacı Teymur Cümə məscidi — Astara rayonu, Pensər kəndində 1896-cı ildə (Hicri-qəməri təqvimi ilə 1314-cü ildə) inşa edilmiş məscid. Məscid xeyriyyəci Hacı Teymurun vəsaiti ilə Cənub memarlıq üslubunda, qırmızı kərpicdən tikilmişdir. Məscid Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən tarixi abidə kimi qorunan abidələrin siyahısına daxildir.
Tarixi
Hacı Teymur məscidi Astara rayonunun ən böyük kəndi Pensərdə yerləşir. Məscid 1896-cı ildə yerli xeyriyyəçi Hacı Teymurun vəsaiti ilə inşa olunub. Hacı Teymur məscidin həyətində iki qəbir yerləşir. Onlardan biri Hacı Teymurun oğlu Hacı Osmanın qəbridir. Hacı Teymurun oölu Hacı Osman ali təhsilini Türkiyədə alıb. Pensər kəndində həyatı boyu, xeyriyyəçilik və maarifçiliklə məşğul olmuşdur. Təxmini 1912–1913-cü illərdə Hacı Osman Pensər kəndində Astara rayonunun ilk orta məktəbini açıb. Məşhur Azərbaycan müəllimi, tərcüməçisi, yazıçısı, İkinci Dünya müharibəsi iştirakçısı Hacı Osmanın oğlu Şəhub Mürsəlovda bu məktəbi bitirib.
Memarlığı
Məscidin tutumu 200 nəfərdir. Dini abidə qırmızı kərpicdən tikilib və düzbucaqlı formadadır. İki giriş qapısı var. Qapılar oymalarla bəzədilib, pəncərələr isə şəbəkədir. Mehrabın sağ tərəfində qadınlar hissəsi yerləşir və bura iki mərtəbədən ibarətdir. Hər mərtəbənin ayrı-ayrılıqda sahəsi 45 kv metrdir. Binanın fasadı və minarə dekorativ kərpic işləri ilə bəzədilib.
Uzunluğu 23 metr, eni isə 10 metrdir. Fasadında iki qapı və iki iri pəncərə vardır. Fasadın sol tərəfində yuxarıda düzbucaqlı şəklində kiçik pəncərə də yerləşdirilmişdir. Qapıların qarşısında artırmalar tikilmişdir. Artırmaların sütunları qırmızı kərpicdəndir. Sağ fasadda iki iri pəncərə vardır. Sol fasadda isə dörd pəncərə yerləşdirilmişdir. Bu pəncərələr alt-alta olmaqla, ikisi yuxarıda, ikisi isə aşağıdadır. Qapılar və sol fasaddakı pəncərələr tağlı, fasad və sağ fasaddakı pəncərələr isə romb şəkillidir.
Həyətyanı sahəsi 600 kv metr, iç sahəsi 23x8 metrdir. Tavan dörd böyük sütun üzərində dayanıb. Əsas ibadət zalının tavanı taxta, döşəməsi isə kərpiclə işlənib. Döşəmədən tavana qədər hündürlüyü 4,5 metrdir. Məscidin binasının yaxınlığında ayrıca girişi olan minarə tikilmişdir. Minarə bişmiş kərpicdən tikilmiş, təkdir. Minarənin hündürlüyü 15 metrdir. Minarənin üzəri dəmir təbəqə ilə örtülmüşdür. Məscidin mehrabı sadədir, hündürlüyü 2,5 metrdir.
Pensər kənd məscidi hündürlüyü 1,20 metr səki üzərində yerləşib. Giriş qapı tərəfdə divarda kitabə həkk edilib. Bu kitabədə onun inşa tarixi göstərilmişdir.
Məscid 1901-ci ildə əsaslı təmir edilmişdir. Sovet dövründə digər məscidlər kimi Hacı Teymur məscidi də dindarların üzünə bağlanmış, o əvvəl kənddəki təsərrüfatın anbarı, 1984-cü ildən isə klub kimi fəaliyyət göstərmişdir. 1994-cü ildə yenidən məscid kimi insanların istifadəsinə verilmişdir. Hazırda Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən tarixi abidə kimi qorunur. Belə ki, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 02 avqust 2001-ci il tarixli 132 saylı qərarına əsasən Hacı Teymur məscidi 4123 invertar sayı ilə XIX əsrə aid yerli əhəmiyyətli memarlıq abidəsi kimi qeydə alınaraq dövlət mühafizəsinə götürülmüşdür.
Maraqlı faktlar
Məscidin həyətində iki qəbir yerləşir. Onlardan biri Hacı Teymurun oğlu Hacı Osmanın qəbridir. İkinci qəbir Yusif Camal Paşaya aiddir. O, 1918-ci ildə erməni-azərbaycanlı qırğınları zamanı Azərbaycana köməyə gələn Qafqaz İslam Ordusunun komandanı Nuru Paşanın zabitlərindən biri idi. Yusif Camal Paşa bu zaman Lənkəran ərazisində vuruşmuşdur.
1920-ci ilin dekabr ayında Camal Paşa və dostu Hacı Osman Pensər kəndindən 2–3 kilometr aralıqda yerləşən Kolatan kəndi ərazisində rus-erməni ordusu tərəfindən top atəşinə tutulublar. Hacı Osman son vəsiyyətində deyib: "Bizi, atamın kəndimizdə tikdirdiyi məscidin həyətində dəfn edərsiniz". Sovet dövründə Hacı Osman və Camal Paşa haqqında çox mənfi fikirlər söylənilmişdir ki, bu da o vaxtki hakimiyyətin tələbi idi.
Qarabağın etnik tərkibi
Rusiya işğalı
14 may 1805-ci il tarixində Qarabağ xanı İbrahim Xəlil xan ilə Rus generalı Pavel Sisianov arasında imzalanan Kürəkçay müqaviləsindən sonra Qarabağ xanlığı Rusiya İmperiyasının tərkibinə qatılır və bununla da ermənilərin Qarabağa kütləvi miqrasiyası başlamışdır. 1811-ci ildə: ermənilər – 20,8%, müsəlmanlar – 79%; 1823-cü ildə: ermənilər – 21,7%, müsəlmanlar – 78% təşkil edirdi. Bu göstəricilər 10 fevral 1828-ci il tarixində Qacar dövlətinin şahzadəsi Abbas Mirzə ilə general İ.F.Paskeviç arasında imzalanmış Türkmənçay müqaviləsindən sonra əhəmiyyətli dərəcədə dəyişilir. 1830-cu ildə ermənilərin sayı artıq 33%, müsəlmanların sayı isə 66 ,6% təşkil edirdi. 1828–1830-cu illərdə İran və Türkiyədən 140.000-ə yaxın erməni Cənubi Qafqaza köçürüldü. Onların böyük hissəsi Qarabağda yerləşdirildi. İran və Türkiyədən kütləvi miqrasiya, xüsusilə Rusiya hökumətinin onlar üçün yaratdığı əlverişli iqtisadi şərait nəticəsində köçkünlərin arasında doğum sayının artması ilə yanaşı, XIX əsrin ikinci yarısında ermənilər və müsəlmanlar arasında nisbətin dəyişməsinə gətirib çıxardı. 1889-cu il: ermənilər −45,5%, müsəlmanlar-54%; 1897-ci il: ermənilər −41,5%, müsəlmanlar −57%; 1914-cü il: ermənilər −41%, müsəlmanlar −55%. Aşağıda təqdim olunan cədvəllərdə Qarabağın etnik tərkibindəki dəyişiliklər aydın müşahidə olunur.
1889–1914-cü illər ərzində Qarabağ əhalisinin etnik-dini tərkibinin hesablanması əhalinin etnik-dini mənsubiyyətinə görə 1867-ci ildə keçmiş Qarabağ xanlığı torpaqlarında yaradılmış Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının dörd qəzasında-Şuşa, Cəbrayıl (Karyaginski), Cavanşir və Zəngəzur qəzalarında həyata keçirilmişdir. (1750-ci illər Zəngəzur Qarabağ xanlığının tərkibinə daxil idi və 1918–1920-ci illərdə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin rəsmi sənədlərinə əsasən, Qarabağın tərkib hissəsi hesab olunurdu).
Müsəlmanların Qarabağdan sıxışdırılması
Rusiya imperiyasının İrandakı səfiri Aleksandr Qriboyedovun "İrandan ermənilərin bizim vilayətlərimizə köçürülməsi haqqında"1828-ci il tarixli rəsmi qeydində deyilir: "Ermənilərin əksəriyyəti müsəlman mülkədarlarının torpaqlarında məskunlaşdı … Yerli sakinlər özləri sıxlıqla məskunlaşıblar və əsaslı şəkildə narazılıq edən müsəlmanları sıxışdırırlar".