cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sünik (sülalə)
Qafqaz Albaniyasında
VIII əsrdə Qafqaz Albaniyasının böyük knyazı Cavanşir Sünik sülaləsi ilə növbəti qohumluq bağını yaratmışdır. O, Sünik hakiminin qızı ilə evlənmişdir. Bu haqqıda Moisey Kalankatlı yazır:
Sülalənin bölünməsi
thumb|right|370px|[[Tatev monastırı — əsası 906-cı ildə Sünik hakimi Aşot Süni və onun arvadı Şuşanik tərəfindən qoyulub. Monastırın inşasına Sünik sülaləsindən olan Qeqarqunik hakimi II Qriqor Supan da kömək edib. ]] VIII əsrin əvvəllərində Qafqazda Ərəb Xilafətinin təsirinin zəifləməsi dövründə Sünik sülaləsi bir neçə qola bölündü. 821-ci ildə ərəb qüvvələri Sünikin böyük bir hissəsini idarə edən Vasak Süniyə qarşı yürüş təşkil etdilər. Lakin, Xürrəmilər hərəkatının rəhbəri Babəkin köməkliyi ilə süniklilər öz torpaqlarını ərəblərdən azad edə bildilər. Lakin bu dəfə də Sünik hakimi Babəkdən asılı vəziyyətə düşdü. Babəkə qarşı müharibənin aparıldığı dövrdə o, yürüş edərək Göyçə gölü sahilində yerləşən Balk və Qeqrqunik havarlarını taladı. Vasak Süninin ölümündən sonra, onun böyük oğlu Filipe mərkəzi Süniki, kiçik oğlu Saak Süni isə Göyçə gölü ətrafındakı əraziləri idarə edərək Sünik sülaləsinin Qeqarqunik haykazunları (hakimləri) olan qolunun əsasını qoymuşdur.
IX əsrdə Sünik sülaləsi beş qola bölünmüşdü. 831–832-ci illərdə ilk Qeqarqunik hakimi Saak Süni ərəb vostikanı Xola qarşı üsyanda öldükdən sonra onun hakimiyyətə gəlmiş oğlu I Qriqordan sonrakı Qeqarqunik hakimləri Ermənistanda hakimiyyətə gəlmiş Baqratuni sülaləsinə meylli siyasət yürütməyə başladılar və qohumluq əlaqələri yaratdılar. Sünik sülaləsindən olan Qeqarqunik hakimi Vasak Qaburun arvadı Məryəm Baqratilər sülaləsindən olan Ermənistan kralı I Böyük Aşotun qızı, Ermənistan kralı I Qaqikin arvadı isə Sünik çarı Vasakın (998–1040) qızı Kətramid olmuşdur.
X əsrin əvvəllərində Sünikdə ikihakimiyyətlilik yaranır. Knyaz Smbat qərbi Sünik ərazisini — Vayots-Zor və Şaaponk əyalətlərini, qardaşı isə Balk havarı və Əkəri çayı sahilindəki əraziləri idarə etməyə başlayır. 909–910-cu illərdə Sacilər sülaləsindən olan Azərbaycan əmiri Yusif ibn Əbu Sac Əlincə havarını tutaraq Sünikdən ayırır. X əsrdə Baqratuni sülaləsindən olan Ani kralı II Dəmir Aşot yürüş edərək Göyçə gölü sahilindəki Qeqarqunik əyalətini tutdu və Sünik sülaləsinin həmin əyalətdə hakim olan qolu Qeqarqunik haykazunlarının (hakimlərinin) hakimiyyətinə son qoyuldu. Ərazi isə Ani çarlığının tərkibinə qatılır.
IX–X əsrlərdə Sünik sülaləsinin nümayəndələri geniş quruculuq-inşaat işləri ilə məşğul olmuşlar. Bu zaman Aermon, Sisəvəng, Sivəng, Makenis, Kotavəng kilsələri, Oxçu qalası, Şəki qalası kimi tarixi-memarlıq abidələri inşa edilmişdir. 906-cı ildə isə Sünik hakimi Aşot Süni (892–909) və onun arvadı Şuşan tərəfindən Tatev monastırının əsası qoyulmuşdur. Monastırın tikintisinə həmçinin Sünik sülaləsindən olan Qeqarqunik hakimi II Qriqor Supan (859–913) və Caqik də yardım etmişdir.
X əsrin ortalarında Vayots-Zor hakimi Vasak Süni Dvin şəhərini Şəddadilər sülaləsindən almağa cəhd göstərmiş, lakin döyüşdə məğlub olmuşdu. Bu hadisədən sonra Sünik sülaləsinin Vayots-Zor əyalətində hakimiyyəti daha da zəifləyir. Artıq 970–980-ci illərdə əyalət Balk (Cənubi Sünik – Qafan ərazisi) hakimi I Smbata tabe olur. I Smbat isə 987-ci ildə Sünik knyazlığının müstəqilliyini elan etsə də, 988-ci ildə Ani çarlığından vassal asılılığını qəbul etməli olur.
Sünik sülaləsindən olan hakimlər
right|340px|thumb|[[Zoranamak — Ermənistanda hökmdarın hərbi reystri]] right|340px|thumb|[[Sünik çarlığının ərazisi (1020–1166)]]
Vayots-Zor hakimləri
821-ci ildə Vasakın ölümündən sonra onun böyük oğlu Filipe Sünikin böyük bir hissəsini öz hakimiyyəti altında birləşdirdi. Kiçik oğlu Saak isə Göyçə gölü ətrafındakı əraziləri hakimiyyəti altına alaraq burada hakimiyyətdə olmuş Sünik sülaləsindən olan Qeqarqunik haykazunlarının hakimiyyətini davam etdirdi.
X əsrdə Vasak Süni Dəbili Şəddadilərdən azad etməyə cəhd etsə də, döyüşdə məğlub oldu. Bu hadisədən sonra, Vayots-Zorun Sünik sülüləsindən olan hakimləri öz nüfuzlarını itirdilər. X əsrin 70–80-ci illərindən etibarən Sünikin siyasi mərkəzi bir qədər cənuba – Balk havarına (müasir Qafan) keçdi. Vayots-Zor hakimliyi I Smbatın dörd oğlundan (Smbat, Saak, Vasak, Babken) Saaka keçdi.
Qeqarqunik haykazunları
Sünik sülaləsinin Qeqarqunik haykazunları olan qolunun əsasını Sünik hakimi Vasakın oğlu Saak qoymuşdur. Qeqarqunik haykazunları 821–925-ci illərdə Şimali Sünikdə — Göyçə gölünün qərb sahilində hakimlik etmişlər. Hakimlərin qərargahı Kot kəndində (Aşağı Qaranlıq rayonunun Aşağı Adıyaman kəndi) olmuşdur.
Sünik sülaləsinin digər nümayəndələri kimi Qeqarqunik haykazunları da geniş quruculuq və inşaat işləri ilə məşğul olmuşlar. Erməni tarixçisi Ovanes Drasxanakertli bu haqqda yazır:
925-ci ildə Ani çarı II Dəmir Aşot Göyçə gölü ətrafına yürüş edərək həmin əraziləri işğal etmiş və Sünik sülaləsinin burdakı hakimiyyətinə son qoyulmuşdur.
Sünik çarları
987-ci ildə Sünik hakimi I Smbat Süniki müstəqil knyazlıq elan etdi və Sünikin birinci knyazı oldu. Lakin 988-ci ildə Baqratuni sülaləsi nümayəndələri tərəfindən idarə olunan Ani çarlığının təzyiqləri nəticəsində vassal asılılığını qəbul etməli oldu. Vasak və II Smbatın hakimiyyətləri dövründə Sünik çarlığı iqtisadi baxımdan xeyli gücləndi. II Smbatın varisi olmadığından, onun ölümündən sonra hakimiyyətə kiçik qardaşı Qriqor gəldi. I Qriqorun Sünikdə hakimiyyəti dövründə Azərbaycan Səlcuqlular tərəfindən fəth edildi və Sünikin də bir neçə sərhəd havarı Səlcuqluların hakimiyyəti altına keçdi. I Qriqorun ölümündən sonra Sünik çarlığında Sünik sülaləsinin hakimiyyəti kəsildi. Sünik taxtına I Qriqorun arvadının qardaşı, Xaçınlı Sənəkərim sahib çıxdı.
Alomiella
— dəstəsinin  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Sünik (sülalə)
Sünik çarları
Sünik sülaləsinin davamçıları XVII – XIX əsrlərdə Azərbaycanda yaranmış məlik sülalələrinin formalaşmasında iştirak etmişdir.
Erkolano
Erkolano — İtaliyanın Kampaniya regionunda şəhər.
Crossota
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Alvordia
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Iomys horsfieldii
(Iomys horsfieldii) — Iomys cinsinə aid heyvan növü.
L'Akuila
L'Akuila — İtaliyanın Abruttso regionunda şəhər.
Penstemon clevelandii
(Penstemon clevelandii) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
NGC 1063
NGC 1063, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Balina bürcü istiqamətində yerləşir. "SBbc" tipli. tərəfindən ildə 80.01 sm (31.5 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Nizami Musayev
Nizami Musayev — aktyor, rejissor, ssenari müəllifi, trük quruluşçusu. 1992-ci ildə Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin Banditizmə və Terrorizmə qarşı Mübarizə İdarəsinin rəisi.
Həyatı
Rejissor-aktyor Nizami Musayev 1981-ci ildən kinoda fəaliyyət göstərir. İdmançı olduğu üçün bir neçə filmin trüklərinə özü quruluş vermiş və trükləri özü həyata keçirmişdir.
Nizami Musayev 1992-ci ildə Azərbaycan Daxili İşlər Nazirliyinin Banditizmə və Terrorizmə qarşı Mübarizə İdarəsinin rəisi vəzifəsində çalışıb.
1995-ci ildən axtarışda olan N.Musayev dövlət əmlakını mənimsəməkdə və vəzifə səlahiyyətlərindən sui-istifadə etməkdə təqsirli bilinərək, 2015-ci ildə həbs edilib.
Kyeti
Kyeti — İtaliyanın Abruttso regionunda şəhər.
Zəhra Qazıyeva
Qazıyeva Zəhra Kərim qızı — həkim-terapevt, Azərbaycanın Əməkdar həkimi (1960), Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1969).
Həyatı
Zəhra Kərim qızı 1912-ci ildə Naxçıvan şəhərində dünyaya gəlmişdir. 1942-ci ildə ADTİ-ni (hazırkı AZTU-nu) tamamlamışdı. Bərdə rayonunun Kolayır kənd sovetinin Otuzikilər kəndinin tibb məntəqəsində həkim işləmişdir.
1959-cu ildə isə həmin sovetliyin Kolayır kənd xəstəxanasının baş həkimi olmuşdur. 30 illik həkimlik falıyyəti ərxzində Zəhra xanımın təklifi ilə artezian quyuları təşkil edilmiş, yaylaqlarda istirahət məntəqələri açəlmış, yeni xəstəxana tikilmişdir.
O, SSRİ Ali Sovetinin (6-cı çağırış) deputatı olmuş, nümunəvi əmək fəliyyətinə görə 1969-cu ildə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı fəxri adına layiq görülmüşdür.
İstedadlı təşkilatçı-həkim Zəhra xanım iki dəfə Lenin ordeni ilə təltif olunmuşdur.
Respublikanın əməkdar həkimi (1960), Sosialist Əməyi Qəhrəmanı Zəhra Kərim qızı Qaziyeva 1989-cu ildə vəfat etmişdir.
Göyqurşağı (jurnal)
right|thumb|200px Firudin bəy Köçərli adına Respublika Uşaq Kitabxanasının 2006-cı ilin mart ayından nəşr olunan “Göyqurşağı” Uşaq Jurnalı 2006-cı ilin oktyabr ayına kimi “Körpəm” adı ilə nəşr olunub. Jurnal məktəblilərin dünyagörüşünün inkişafına, onlarda vətənpərvərlik hisslərinin daha da güclənməsinə, təhsilə marağın artmasına yardım məqsədi daşıyır. 32 səhifədən ibarət rəngli şəkillərlə nəfis tərtib olunan bu jurnalın hər sayı uşaqlar tərəfindən maraqla qarşılanır.
Iomys
—  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Crossota norvegica
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Amauria
— dəstəsinin  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Montesilvano
Montesilvano — İtaliyanın Abruttso regionunda şəhər.
Teramo
Teramo — İtaliyanın Abruttso regionunda şəhər.
Eskulap dırmanantəlxəsi
Eskulap dırmanantəlxəsi və ya Eskulap ilan — Suilanıkimilər fəsiləsinə aid ilan növü.
Görünüşü
Uzunluğu 2 m təşkil edir (ən uzunu isə 2,25 m). Ümumi fonda sarı-boz-krem rənglərinin qarışığını təşkil edir.
Yayılması
Bu növ Şimal-qərbi İtaliyadan Qafqaza qədər olan ərazilərə yayılmışdır. Onlara Cənubi Moldova, Cənub-qərbi Ukrayna ərazilərdə görmək olar. Vaxtı ilə İran və Azərbaycanın cənub şərqində yayılmış Elaphe persica (Werner, 1913) yarımnövü hazırda Fars dırmanantəlxəsi adı ilə müstəqil növə çevrilmişdir.
Həyat tərzi
Onlar əsasən ön dağlıq ərazilərdə yayılırlar. Bəzən 2000 m yüksəkliyə qədər yayıla bilirlər. Onlara daha çox çay və fındıq kolları arasında olurlar. Xüsusi ilə açıq və insnların çox olduğu ərazilərdən qaçırlar. Aktiv dövrləri apreldən başlayaraq oktyabr ayına qədər davam edir. Bəzən isə qışlamaya dekabrd gedirlər. Çütləşmə əsasən yerin altında baş versə də bəzən ağac üzərində baş verir. Bu hadisə may-iyun aylarına təsadüf edir. Mövsüm ərzində 4–10 yumuta qoyurlar(17–20 x 35–50 mm). 2–3 aydan sonra yumurtadan balalar çıxır.
Cynopterus horsfieldii
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Vilyam Rayt (şərqşünas)
Vilyam Rayt(17 yanvar 1830, Malayya (Benqal) — 22 may 1889, Kembric) — Böyük Britaniya şərqşünası.
Həyatı
Vilyam Rayt 17 yanvar 1830-cu ildə Benqalda doğulmuşdu.Benqalin son Hollandiya valisi M. Overbeckin qızı olan anası Şərq dillərinə marağı səbəbiylə oğlunu bu dilləri öyrənməyə təşviq etdi. Ailəsi Şotlandiyaya dönüb Saint-Andrews şəhərinə yerləşdiyində daha uşaq yaşdaydı. St. Andrews universitetindən məzun olunca təhsilini Almaniyada Halle universitetində davam etdirdi. Burada E. Rödigerin dərslərində iştirak etdi; öncə Aysor dilini, ardından Ərəbcəni öyrəndi; Farsca, Türkcə və Sanskritcə ilə də ilgiləndi. Alman filolologiyası yöndəmiylə aldığı təhsil bəzi dillərdə qazandığı yetkinlik qədər önəmliydi.
Vilyam Rayt 22 may 1889-cu ildə vəfat edib.
Ben 10 (jurnal)
thumb|right|220px Türkiyədə Cartoon Network un məşhur xətt serialı Ben 10 pərəstişkarlarına xüsusi jurnal.
Sahib olduğu Omnitriks cihazı sayəsində bir çox yadplanetli super qəhrəmana çevrilə bilən Ben Tennizon və yadplanetliləri ilə əlaqədar hər şey Ben 10 Jurnalında iştirak edir.
Barletta
Barletta — İtaliyanın Apuliya regionunda şəhər.
Rhopalonematidae
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi.
Göyərçin (jurnal)
right|thumb|200px Göyərçin jurnalı - 1958-ci ildə nəşr olunmağa başlanıb. İlk redaktoru yazıçı Yusif Əzimzadə, rəssamı isə Yusif Hüseynov olmuşdur. Sonralar həmin vəzifələrdə Hüseyn Abbaszadə, Xalidə Hasilova, Tofiq Mahmud, təsviri sənət ustalarından Rafiq Mehdiyev, Arif Hüseynov və başqaları işləmişlər. Azərbaycan xalqının ən dəyərli söz-qələm ustadları məmnuniyyətlə jurnalda çıxış edib, ürək sözlərini yazıb, azyaşlı uşaqlara, yeniyetmələrə məsləhətlər, tövsiyələr veriblər.
"Göyərçin" ədəbi-bədii jurnaldır. Burada Azərbaycan və dünya xalqlarının nağılları, uşaq yazıçılarının əsərləri, folklor nümunələri olan tapmacalar, nağıllar, hikmətli sözlər nəşr edilir. Eyni zamanda uşaqların fərdi yaradıcıllıqlarına da yer verilir. Bundan başqa, Azərbaycan təbiəti, yurdumuzun çayları, ulu yurd yerlərimiz, Azərbaycan xalqının igid oğulları haqqında uşaqlara lazımi məlumatlar verilir. "Göyərçin"dən əlifbadan sonra ikinci dərs vəsaiti kimi də istifadə etmək olar. Çünki jurnalda çap olunan materillardan dərsliklərin tərtibində də istifadə olunur. Jurnal əsasən I-IV sinif şagirdləri üçün nəzərdə tutulub.
Amauriopsis
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Türkistan muxtariyyəti
200px|thumb right|200px|thumb|Türkistan Milli Muxtar Hökumətinin bayrağı (1917–1918) Türkistan Milli Muxtar Hökuməti (1917–1918) —
1905-ci ildə Daşkənddə Mustafa Çokay adlı bir qazağın liderliyi ilə, türk-müsəlman xalqların qatıldığı Türkistan Müsəlman Şurası təşkil edildi. Daşkənddə təşkil edilən Türkistan müsəlmanları konqresində, Türk bölgələrin soylu ailələrdən gələn özbək, tatar, qazaq, qırğız, türkmən və başqırd liderləri Türkistan Müsəlman Şurası altında birləşdi. Bu hərəkata türk ziyalıları da qoşulmuşdur.
Türkistan Müsəlman Şurası üç əhəmiyyətli qərar qəbul etmişdir:
Türk xalqları üç alt bölgədə mübarizə qərarı almışdır
Şura, bu üç bölgə müstəqil olduqdan sonra daha irəlidə Birləşmiş Türkistan Milli Dövləti adı altında birləşməyi nəzərdə tutmuşdur.
Türkistan Milli Muxtar Hükuməti, 1917-ci ildədə rus inqilabının meydana gəldiyi dövrlərdə köhnə Hive, Hokant və Buxara xanlıqlarının torpaqlarının üzərində müstəqilliyini elan etmiş və irəlidə digər iki türk bölgəsi (Alaş Bölgəsi və İtələnil-Ural) ilə birləşməyi nəzərdə tutmuşdur. Türkistan hökuməti Mustafa Çokayev tərəfindən qurulmuşdu və məclis Hive, Kokand və Buxara xalqlarının nümayəndələrindən meydana təşkil olunmuşdur. Hokantı paytaxt olaraq seçən Türkistan müstəqilliyini elan edəndən sonra, Rusiya, Daşkənddəki qüvvələrini dərhal Hokant üzərinə yönəltdi və Hokantdakı yeni hökumətini yıxmağa çalışdı. Qısa bir müddət sonra, Buxara və Hive torpaqları üzərində qurulan yarımüstəqil dövlət ortadan qaldırıldı. Müstəqillik uğrunda basmaçı üsyanlarına başlandı və 1924-cü ilə qədər davam etdi.
Türkistan hökuməti torpaqlarında 1918-ci ildə Türkistan Muxtar Sovet Sosialist Respublikası qurulmuşdur.
NGC 137
NGC 137 — Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktika. Göy üzündə Balıqlar bürcü istiqamətində yerləşir. S0 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 inç) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Cynopterus
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Altamura
Altamura — İtaliyanın Apuliya regionunda şəhər.
Vampyrocrossota childressi
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Lena dirəkləri
thumb|270px thumb|right Lena dirəkləri (, Lenskiye Stolby;, Ölüöne Turuuk Xayalara) — Rusiya dakı Saxa Respublikası (Yakutiya) nın Xanqalas ulusu ərazisində, Lena (yakutca Ölüöne) çayı sahilində yerləşən əsrarəngiz təbiət abidəsi. Pokrovsk şəhərindən 104 km aralıda qərarlaşır. Hündür qayalıqdan ibarət olan Lena çayı boyunca kilometrlərlə uzanır. Dərə boyunca Prilenski platosu yerləşir. Ən hündür qayalı dirəklər əsasən Petrovski və Tit-Arı kəndləri arasında yerləşir.
Qayalı dirəklər çayın səthindən hündürlüyü 220 metr təşkil edir. Qayalar Kebri dövrünün əhəng daşı suxurlarından ibarətdir. Tektonik xüsusiyyətlər baxımından Lena dirəklər Sibir platforması daxilində yerləşir. Dirəklər əhəng tərkibli dağ suxurları kimi erkən Kembri dövründa 560—540 milyon il öncə meydana gəlməyə başlayır. Dirəklərin tam formalaşması isə 400milyon il öncəyə aid edilir. Sibir ərazisi daim qalxır. Bunun nəticəsi olaraq isə çayın axdığı ərazi ilə qayalıqlar arasında uçurum əmələ gəlmişdir. Bu isə öz növbəsində karst məşəlli suxurların aktivləşməsinə səbəb olmuşdur.
Dekabrist Aleksandr Aleksandroviç Besttujev-Marlinski dirəkləri gördükdən sonra isə bu sözləri demişdir: "«Bu əsrarəngiz yaradılış qarşısında necədə müqəddəs sakitlik, ürək axır»."
Təbiət parkı
thumb|left|250px|Lena təbiət parkına açılan mənzərə «Lena dirəkləri» təbiət parkı 16 avqust 1994 tarixində Yakutiya Prezidentinin № 837 qərarı ilə yaradılmışdır. Parkın sahəsi 485 min hektardır. Parkın əsas məqsədi ekoloji turizmdir
Lena dirəkləri 2 iyul 2012 tarixində YUNESCO Ümumdünya irsi siyahısına daxildir ).
Lena dirəkləri — Rusiyadakı Saxa Respublikası (Yakutiyanın) Xanqalas ulusu ərazisində, Lena çayı sahilində yerləşən əsrarəngiz təbiət abidəsidir.
Mudanya barışığı
Tarixi
Mudanya barışığı türk хаlqının Аntаntа dövlətlərinin təcаvüzünə qаrşı milli аzаdlıq mühаribəsinin uğurlа bаşа çаtdığı və türk оrdusunun İstаnbulа və Frаkiyаyа həlledici hücumа hаzırlаşdığı bir şərаitdə bаğlаnmışdı. İlk əvvəl dаnışıqlаrın üç günə bаşа çаtаcаğı gözlənilirdi. Lаkin Mudаnyаdа аpаrılаn dаnışıqlаr оktyаbrın 3-dən 10-dək dаvаm еtmiş, bəzən isə kəsilmək təhlükəsi qаrşısın dа qаlmışdı (həttа bir dəfə Аntаntа nümаyəndələri Türkiyənin Frаkiyаnı bir аy ərzində bоşаldаrаq türklərə qаytаrmаq tələbini öz hökumətləri ilə rаzılаşdırmаq üçün Mudаnyаnı tərk еtmiş, İsmət pаşа isə türk оrdusunа İstаnbul və Frаkiyа üzərinə irəliləmək əmri vеrmişdi). Mudanya barışığınа görə yunаn qоşunlаrı Mаritsа çаyınа qədər şərqi Frаkiyаnı (Ədirnə şəhəri də dахil оlmаqlа) bоşаldıb türklərin iхtiyаrınа vеrməli, Mаritsаnın sаğ sаhili (Qаrааğаc dа dахil оlmаqlа) isə sülh müqаviləsi bаğlаnаnа qədər müttəfiqlərin iхtiyаrındа qаlmаlı idi. Mudanya barışığındа Türkiyə tərəfi güzəştə gеdərək, “qаrşıdаkı sülh kоnfrаnsının qəti qərаrınаdək İstаnbul və Bоğаzlаr zоnаsınа” qoşun yеritməmək bаrədə təəhhüd götürmüşdü.
Lena dirəkləri
Haqqında
Təbiət parkı Lena Pillars nisbətən yaxınlarda, 90-cı illərin ortalarında quruldu. Əsas məqsədi ekoturizmin inkişafı və qəribə bir meşədə Lena çayının sahilləri boyunca ucalan qaya formasiyalarının, əslində sütunların qorunmasıdır. Və yalnız bir neçə il əvvəl Lena Sütunları təbii bir məkan olaraq UNESCO-nun Dünya İrsi Siyahısına daxil edildi. Alimlərin fikrincə, bu formasiyaların meydana gəlməsi Kembri dövründə, yəni təxminən 500 milyon il əvvəl başlamışdır. Bir çox, milyon illər əvvəl burada nəhəng qayalar var idi, sonra eroziya və aşınma prosesləri hündür, 100 metr hündürlüyə qədər şaquli olaraq əmələ gəldi daş sütunlar. Lena Sütunları, bu gün müşahidə etdiyimiz kimi, təxminən 400 min ildir, yəni planetimizin yaş standartlarına görə — "son zamanlarda" mövcuddur. Pokrovsk şəhərindən təqribən 100 km cənub-qərbdə, Lenanın sağ sahili boyunca bir neçə kilometrə qədər uzanırlar və mistik bir təəssürat yaradırlar. Buradakı yerlərin vəhşi, sıx olmadığı deyilə bilər. Sükut təsəvvür olunmur və havanın təmizliyi hazırlıqsız bir şəhər sakininin başını gicəlləndirir. Sülh və əmin-amanlıq bu qədim qayalarla tanış olmaq üçün səyahətə çıxmağa cəsarət edən turistlərin üzərinə enir.
Mudanya barışığı
Tarixi
Mudanya barışığı türk хаlqının yаdеlli işğаlçılаrа qаrşı mübаrizədə qаzаndığı böyük qələbənin bеynəlхаlq səviyyədə ilkin оlаrаq tаnınmаsı və təsdiqi idi. Mudanya barışığını imzаlаmаqlа Аntаntа dövlətləri həm də TBMM hökumətini ölkənin yеgаnə qаnuni hökuməti kimi tаnıdılаr.
Lena dirəkləri
Milli park "Lena Pillars"
Lena Sütunları Milli Parkı nisbətən yaxınlarda, 15 ildən bir az əvvəl meydana gəldi. 1980-ci illərin ortalarında, nəticədə arxeoloji sahə parkdan axan Dirinq-Yuryax çayının ağzında, tarixə qədərki Dirinq mədəniyyətinin izlərini tapmış qədim insanların düşərgəsini aşkar etdilər. Alimlər yalnız alətlər, zinət əşyaları və ev əşyaları deyil, həm də qədim heyvanların qalıqlarını tapdılar: yünlü kərgədan (Coelodonta antiguibatis), bizon (Bison priscus) və mamont (Mammulhus primigenius). Dirinq-Yuryax saytının dünyanın ən qədimlərindən biri olduğu versiyası var. Təbii meyarlara görə, milli park UNESCO-nun Dünya İrsi Siyahısına daxil olduğunu iddia edir.
Mudanya barışığı
Tarixi
Mudanya barışığı Lоzаnnа sülh müqаviləsi (1923) bаğlаnаnа qədər qüvvədə оlmuşdur.
Lena dirəkləri
Sis içərisində lena sütunları
Lena Sütunları Milli Parkında Kiçik Kuğu (Cygnus bewickii), Peregrine Şahin (Falcoperegrinus), Gyrfalcon (Falco rusticolus), Ağ quyruqlu Qartal (Hali-aeetus albicilla), Qızıl Qartal (Aquila chrysaetos), Osprey (Pandion), və ya Sibir Durnası (Grus leucogeranus) və digər onlarla quş növü. Berkut ən məşhurlardan biridir yırtıcı quşlar, ən böyük və ən güclü qartal. AT son vaxtlar onların sayı, əsasən təbiətin ekoloji tarazlığındakı ciddi pozuntular və quşların məqsədyönlü məhv edilməsi səbəbindən kəskin şəkildə azalmışdır. Qızıl qartallar, bir çox digər yırtıcı heyvanlar kimi, çox həssas bir görmə qabiliyyətinə malikdirlər: 2 km məsafədən bir dovşan görə bilirlər. Qızıl qartallar bərabər və ya daha böyük ölçüdə heyvanlara hücum edə bilər: tülkülər, marallar və onların balaları, çobanlar, cüyürlər, qoyunlar. Yakutiya Lena Sütunları UNESCO-nun Dünya Mirası Siyahısına daxil edilir və eyni zamanda bunlardır vizit kartı Yakutiya. Sahildə uzanan 50 kilometr hündür qayalar həqiqətən təsir edici bir mənzərədir. Bunları görən kimsə orta əsr qalalarının şəkillərini açır və kiminsə xəyalları əjdahalar ölkəsinə aparır, bəziləri isə nəhənglərin əsrlər boyu donmuş olduğunu görür. A.A. təbiətin bu yaradılışına heyran qaldığını dilə gətirdi. Bestuzhev — Marlinsky. Bu gün Yakutiyanın bu sirli guşəsi turistləri cəlb edir müxtəlif künclər işıq və təbii park özü olur daha maraqlı il ildən. Bölgənin xüsusi iqlimi bu cür keyfiyyət dəyişikliklərinə kömək edir. Bəzi yerlərdə qayaların hündürlüyü 100 m-ə çatır, bu həqiqətən təsir edicidir və gəmi onlara yaxınlaşdıqca səyyahın sinəsində daha çox zövq və heyranlıq yaranır. Gün batarkən buraya gələnlər üçün şanslıdır, bu zaman sütunları öz təsvirləri ilə bir nağıl sarayına və ya bir növ qədim qalaya bənzəyirlər və çayın özü də ayna rolunu oynayır, qayalar iki qat daha böyük və əzəmətli görünür. 1995-ci ildən bəri Lena Pillars təbii parkı statusu aldı milli qoruq… Əvvəllər buraya turistlər yaxınlıqdan gəlirdisə, bu gün xaricilər ziyarət edirlər, elm adamları da yerlə maraqlanırlar. Sonuncuları qeyri-adi flora və fauna cəlb edir. Yaşadı qeyri-adi baxışlar quşlar, heyvanlar, o cümlədən ayılar, qurdlar, dəlilər, vaşaqlar, müşkratlar, dovşanlar, qızıl qartallar, qartal bayquşları, egrets, şahinlər. Lena çayının sularında çox şey var fərqli balıq, nərə, boz, nelma kimi kifayət qədər qiymətli növləri var. Yerli fauna və floranın böyük bir hissəsi Qırmızı Kitabın səhifələrinə daxil edilmişdir. Qoruğun ümumi sahəsi 500 hektardır. Buraya yalnız hündür qayalarla yanaşı meşələr də daxildir. Qoruğun özü iki hissədən ibarətdir — Lena sütunları uyğun və (yerli ləhcədən tərcümədə bu söz "qumlar" deməkdir). Qoruğun arxeoloji dəyəri böyükdür. Tədqiqatlar qeyri-adi daş massivlərinin bir silsiləsinin meydana gəlməsinin təxminən 400 min il əvvəl başladığını göstərir. Zərif qayalıqların təməli Kembri əhəngdaşıdır. Tukulan yerində, elm adamları bir mamont, kərgədan və bizonun qalıqlarını aşkar etdilər. Həm də bu qoruqda qədim insanların yerlərinin izlərini tapa bilərsiniz.
İqlim xüsusiyyətləri
Buradakı iqlim bəlkə də mülayim deyil. Bunu kəskin şəkildə kontinental adlandırmaq daha doğru olardı. Qışda parkdakı havanın temperaturu −65 dərəcə Selsiyə enir, yayda +35 dərəcəyə qədər yüksəlir. Bu təəccüblü deyil, çünki Lena Sütunları sahildədir nəhəng çay — Lena. Verən odur yüksək rütubət hava, buna görə parkda qışda çox soyuq, yayda havasızdır.
Ekskursiya
Ziyarət etmək qərarına gəlsəniz lena Pillars Təbii Parkı, mütləq bələdçi bir tur etməyinizi məsləhət görürük. Ekskursiyanın dəyəri o qədər də yüksək deyil, 2017-ci ildə adambaşına 350 rubl təşkil edirdi, amma dost bir bələdçi sizə əyləncəli bir ekskursiya edəcək, Lena Sütunlarının bütün tarixini və həqiqətlərini ətraflı izah edəcəkdir.
Lena Pillars Milli Təbiət Parkına çatdıqda aşağıdakıları etməyə çalışmalısınız
uçurumun zirvəsinə qalxın və Yakutiyanın təbiətini 200 metr yüksəklikdən görün; adi bir çadırda Lena sahillərində ən azı bir günəş doğuşunu qarşılamaq; böyük Lenanın sularında üzmək (yazda suyun temperaturu +17 dərəcəyə qədər yüksəlir); lena Sütunları — Dirin-Yuryax parkındakı qədim insanların park yerlərini ziyarət etdiyinizə əmin olun; sütunlardakı qədim yazıları öyrənmək; öz həyatlarını yaşayan və demək olar ki, tamamilə bitki örtüyündən məhrum olan qum təpələri boyunca gəzmək; lena Sütunlarının mağaralarını ziyarət edin; balıq tutmaq.
Amberboa
— dəstəsinin  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Növləri
[[SS 2 (*
Təbərzin
Təbərzin — Yaxın Şərq xalqlarının ordusunda piyadaların döyüş silahları.
Azərbaycan ordusunda oturaq zümrələrdən (tatlardan, talışlardan və s.) yığılmış qoşunda təbərzindən istifadə olunurdu.
XIX əsrdən sonra təbərzin dərvişlər üçün simvolik bir əşya olmuşdu.
Vampyrocrossota
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Qrosseto
Əhalisi
Qrossetonun keçmiş illərdəki demoqrafik göstəriciləri: Nəfər
Gertruda Bell
Gertruda Bell — Böyük Britaniya kəşfiyyatçısı, yazıçısı, səyyahı, arxeoloqu.
Həyatı
Gertruda Bell 14 iyul 1868-ci ildə Şimali-qərbi İngiltərənin Durham şəhərində dünyaya gəlmişdi. Londonda Queens Collegedə təhsil gördükdən sonra 1887-ci ildə Oxfordda Lady Margaret Hallün tarix bölümündən məzun oldu. 1891-ci ildə Farsca öyrənməyə başladı və xalasının əri Sir Frank Lascellesin Tehrana elçi olaraq təyin edilməsinə görə 1892-ci ildə onun yanına getdi. Eyni ilin sonunda İngiltərəyə döndü və bu səyahətinə dair qeydlərini nəşrə hazırladı. 1894-cü ildə "Safar Nameh, Persian Pictures" başlığı altında imzasız olaraq çap olunan və İran ilə Osmanlı dövləti haqqındakı görüşlərini Anadolu, İstanbul və Bursaya dair qısa təsvirlərlə anladan bu kiçik kitab ölümündən sonra 1928-ci ildə və 1947-ci ildə yenidən basılmış, 1949-cu ildə da Almanca olaraq nəşr olunmuşdur.
Gertruda Bell 12 iyul 1926-cı ildə vəfat edib.
Chrysaora colorata
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Qoyunçuluq
thumb|300px|right|Abşeron otlaqlarında [[Abşeron qoyunu]] thumb|300px|right|[[Avstraliya qoyunu]] thumb|300px|right Qoyunçuluq — heyvandarlığın qoyun yetişdirmə sahəsi.
Ümumi məlumat
Bu heyvanlar cütdırnaqlıların buynuzlular fəsiləsinə daxildir. Qoyunçuluq məhsulları ət, yun, pendir, körpə quzu dərisi, qoyun dərisidir. Qoyunçuluq aşağıdakı sahələrə ayırılır:
NGC 2005
NGC 2005, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış kürəşəkilli ulduz topası dir. Göy üzündə Qılıncbalığı bürcü istiqamətində yerləşir. GCL tipli. tərəfindən 22.86 sm (9 düymə) ölçülü vasitəsilə  ildə kəşf edilmişdir.
Skandiççi
Skandiççi — İtaliyanın Toskana regionunda şəhər.
Latviya Milli İncəsənət Muzeyi
Latviya Milli İncəsənət Muzeyi (Latviya dili:  Latvijas Nacionālais mākslas muzejs – Qısaca LNMA) — 1869-cu ildə Riqada qurulan incəsənət muzeyidir. Latviyanın ən zəngin gözəl sənətlər kolleksiyasına ev sahibliyi etməkdədir.
Ət
Ət — canlılarda sümüklə dəri arasında maddə. Ət dedikdə hər şeydən əvvəl skelet əzələləri və onlara birləşmiş yağ və toxumalar başa düşülür. Bəzən dil, qaraciyər, böyrək, beyin, ürək, diafraqma, baş əti və qida borusu da ət adlanır.
Latviya Milli İncəsənət Muzeyi
XVIII əsrin ortalarından etibarən Latviyada şəkil və heykəlin inkişafını nümayiş etdirən əsərlər daxildir. Riqa Şəhəri İncəsənət Qalereyasının qurulduğu 1869-cu ildə muzeyin quruluş tarixi olaraq qəbul edilir. Muzey binası 1903-cü ildə inşa edilməyə başlamış və 1905-ci ildə ziyarətə açılmışdır.
Ət
Bir çox heyvan, quş və balıq ətindən qida məhsulu kimi istifadə olunur.
Latviya Milli İncəsənət Muzeyi
Milli İncəsənət Muzeyi nəzdindəki digər muzeylərlə birlikdə beş ayrı binada xidmət göstərir. Qədim şəhər mərkəzindəki əsas bina müasir sənət kolleksiyasının sərgiləndiyi 19-cu əsrdə tikilən bir silah anbarı, rəssam Romans Suta ilə həyat yoldaşı rəssam Aleksandra Beļçovanın evi olan və onlara aid əsərlərinin sərgiləndiyi mənzil, tekstil, keramika, şüşə, dəri dizayn və bəzəmə sənəti əsərlərinin sərgiləndiyi tarixi Müqəddəs Corc kilsə binası, xarici sənət əsərlərinin sərgiləndiyi tarixi Riqa binasıdır.
Tarixi
Riqa Şəhər Şurasının 1866-cı ildə kolleksiyoner Domeniko de Robianidən aldığı 47 əsər 1869-cu ildə açılan Riqa Şəhər İncəsənət Qalereyasının və yaradılan İtalyan Şəkil Kolleksiyasının əsas hissəsidir. Qalereya 1879-1905-ci illər arasında indiki vaxtda Latviya Universiteti tərəfindən elm kitabxanası olaraq istifadə edilən binada idi. Muzey binası 1903-1905-ci illər arasında inşa edildi. Alman memar və sənət tarixçisi Wilhelm Neumann həm muzeyin memarı, həm də ilk rəhbəri olmuşdur. Bu dövrdə muzeyin kolleksiyası əsasən Qərb sənətçilərin əsərlərindən təşkil olunmuşdu.
1918-ci ildə ölkənin müstəqilliyi əldə etməsindən sonra muzey marağını milli və müasir sənət əsərlərinə yönəltdi. 1920-ci ildə və 1930-cu illərdə muzeyin rəhbəri ölkənin tanınmış rəssamlarından Vilhelms Purvīti olmuşdur.
1920-ci ildən etibarən Riqa Qalasının bir hissəsi də muzey nəzdində istifadə başladı və əsas nəzər nöqtəsi milli incəsənət olsa da, xarici incəsənət əsərləri kolleksiyası da yaradıldı.
1940-cı ildə Sovet işğalı ilə muzeyin hərəkətli və məhsuldar dövrünə ara verildi. Riqa Şəhər İncəsənət Muzeyinin mülkiyyəti dövlət hesabına keçdi. Kolleksiya ikiyə bölündü və iki muzey yaradıldı:  Latviya və Rusiya Dövlət İncəsənət Muzeyi  ilə  Qərbi Avropa İncəsənət Dövlət Muzeyi .
1980-ci illərdə incəsənət muzeyi rəhbərliyi tarixi silah anbarını alaraq muzey binası halına gətirdi. 20-ci əsrin ikinci yarısı və sonrakı dövrlərə aid əsərlər 1989-cu ildə xidmətə girən bu yeni muzey binasına köçürüldü. Eyni il  Dekorativ Sənətlər və Dizayn Muzeyi  də xidmətə başladı.
Qızlarının ianəsi ilə rəssam Romans Suta ilə rəssam həyat yoldaşı Aleksandra Beļçovaya aid mənzil 2008-ci ilin oktyabr ayında Milli İncəsənət Muzeyinin filialı olaraq xidmətə başladı.
2010-cu ildən etibarən Dekorativ Sənətlər və Dizayn Muzeyi ilə Xarici İncəsənət Əsərləri Muzeyi də Milli İncəsənət Muzeyinə daxildir.
Amblyolepis
— dəstəsinin  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Massa
Massa — İtaliyanın Toskana regionunda şəhər.
Əhalisi
Massanın keçmiş illərdəki demoqrafik göstəriciləri:
Frants Voepcke
Frants Voepcke—Almaniya şərqşünası.
Həyatı
Frants Voepcke 6 may 1826-cı il tarixində Dessauda bir poçt işçisinin oğlu olaraq dünyaya gəldi. Berlin Universitetində riyaziyyat təhsili aldı. Bir müddət Bonn Universitetində G. Wilhelm Freytagın yanında Ərəb dilini öyrəndi və müsəlman riyaziyyatçıların əsərlərinin əlyazma nüsxələrini incələdi. 1847-ci ildə Ömər Xəyyamın cəbrə olan qatqıları üzərinə hazırladığı doktorluq dissertasiyasını tamamladı (Lalgèbre dOmar Alkhayyami publiée, traduitée et accompagnée dextraits des manuscrits inédits, Paris 1851).
Frants Voepcke 25 mart, 1864-cü ildə vəfat edib.
Miran şah
Cəlaləddin Sultan Miranşah mirzə — Teymurlu sultanı
Həyatı
Cəlaləddin Miranşah bir az da dağıdıcı xasiyyətinə görə tarixin yadında qalıb. 1396-cı ildə Sultaniyyə şəhəri Əmir Teymurun oğlu Miranşah tərəfindən viran qoyulmuşdur.
Miranşah və Nəimi
Nəimi, Şəhabəddin Fəzlullah Təbrizi Astabadi (təqribən 1339-40-1402-ci illər) - mütəfəkkir, şair. Orta əsrlərdə Yaxın və Orta Şərqdə geniş yayılmış hürufilik təriqətinin əsasını qoymuşdur. Hürufiliyin fəlsəfi əsasını təşkil edən ardıcıl panteizmin başlıca müddəalarını "Cavidani-Səğir", "Məhəbbətnamə", "Ərşnamə" traktatlarında, qismən "Novmnamə" ("Yuxular haqqında") əsərlərində və "Divan"ında şərh etmişdir. Başlıca əsəri "Cavidani-Kəbir"dir ("Cavidannamə")-Hürufilər allahın Fəzlullahda təcəssüm etdiyinə, onun allahın timsalı kimi yerdəki ədalətsizliyi aradan qaldıracağına inanırdılar. Mənbələrdəki məlumatlara görə hürufiliyi təbliğ etdiyi və hakim dairələrə qarşı kəskin siyasi mübarizə apardığı üçün Teymurlular Nəimini Əlincə qalasına qədər təqib etmiş, Əmir Teymurun əmri ilə onun oğlu Miranşah tərəfindən tutulmuş və Əlincə qalasında edam edilmişdir.
Miranşah və qaraqoyunlular
21 aprel 1408-ci il Sərdrud döyüşündə Qaraqoyunlular dövlətinin başçısı Qara Yusifin qoşunları Əmir Teymurun oğlu Miranşah mirzənin qoşunlarını məğlub edib, Miranşah özü isə öldürülüb. Azərbaycan üzərində teymurluların hökmranlığına son qoyulub.
Aleksandr Qrişçuk
Aleksandr Qrişçuk Rusiya qrosmeysteridir (1999). Qirşçuk Rusiya yığmasının tərkibində Dünya Şahmat Olimpiadasının 2 qat qalibi (2000, 2002), Dünya Komanda Çempionatının 3 qat qızıl mükafatçısıdır (2005, 2010, 2013). Rusiya Çempionu (2009), Blitz üzrə Dünya Çempionu (2006, 2012), Rusiyanın əməkdar idman məşqiçisidir (2013).
Viarecco
Viarecco — İtaliyanın Toskana regionunda şəhər.
Aleksandr Qrişçuk
Həyatı
Qrişçuk şahmat oynamağı 4 yaşında atasından öyrənmişdi. İlk məşqiçisi Mixayıl Qadvinskiy (Михаил Годвинский), sonrakı məşqiçiləri Anatoli Bıxovskiy (Анатолий Быховский) və Maksim Blox (Максим Блох) olmuşdur.
İtburnu
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Aleksandr Qrişçuk
Həyatı
Şahmat bacarığı onda tez yaranmışdır: uşaq yaşlarından o milli və beynəlxalq turnirlərdə oynamışdı. İlk dəfələrdə o, Rusiyada keçirilən 10, 12, 14 və 16 yaşlılar arasında turnirlərdə qalib olmuşdur. 10 yaşlı şahmatçılar arasında Dünya Çempionatında ikinci yeri tutmuşdur. 14 yaşında Usta (master) titulunu, 16 yaşında qrosmeyster titulunu almışdır.
İtburnu
Bu cinsin 300 növündən Azərbaycanda 42 növünə rast gəlinir ki, bunların 36-sı yabanıdır. Sənaye üçün 2 növ daha əhəmiyyətlidir. Bunlar qəhvəyi və qırışıq itburnulardır.
Aleksandr Qrişçuk
Həyatı
1998-ci ildə Rusiyada keçirilən böyüklər arasında çempionatda iştirak etmiş, 11 oyundan 5 xal yığaraq özünə diqqəti cəlb etmişdir. İlk böyük uğuru 1999-cu ilin noyabrında Sankt Peterburqda keçirilən Çiqorin (Чигорин) xatirə turnirində olmuşdur. Bu turnirdə o Sergey Volkovu əmsalda qabaqlayaraq birinci yeri tutmuşdur (9 oyundan 7 xal). Rusiya yığmasının tərkibində Batumidə keçirilən Avropa Çempionatında 9 oyundan 6 xal qazanmışdır (+3-0=6).
İtburnu
Botanik xüsusiyyətləri
Təbiətdə bitkinin əksər zoğları sarımtıl-yaşıl rəngdədir. Birilliklərdə isə silindir şəkillidir və sarımtıl tikanlıdır. Bitkinin yarpaqları 3-5 cüt yarpaqcıqdan ibarət olub yarpaqcığın üst tərəfi yaşıl tüklü, alt tərəfi isə boz tüklüdür. Yarpaqcıqları enli, qaidəsi ürəkvarı, ucu isə əyilmiş sivridir. Yarpaqcıqların uzunluğu 12-15 sm, eni isə 7-10 sm arasında olur. Yarpaqcıqların kənarı qeyri-bərabər dişlidir. Bitkinin çiçəkləri iri olub süpürgəvari salxım çiçək qrupunda yerləşir. Çiçəyin ləçəkləri ağ rəngdə olub, uzunsovdur və uc hissəsi çökəklik əmələ gətirir. Meyvələri qara rəngdədir, üzərində boz ləkələri var. Toxumları iri olur. İyun ayında çiçəkləyir, avqust ayında meyvələri yetişir.
Aleksandr Qrişçuk
Həyatı
2000-ci ildə Qirşçuk (Ruslan Ponomariovla birgə) Torshavnda keçirilən turnirdə qalib gəlib, Dehlidə keçirilən FİDE-nin Dünya Nakaut Çempionatında iştirakçısı olmuş, yarımfinala qədər çatmış Aleksey Şirova məğlub olmuşdur. Rusiya komandasının tərkibində İstanbulda keçirilən Şahmat Olimpiadasının qalibi olmuşdir ( 10 oyundan 7.5 xal, +5-0=5).
FİDE-nin Dünya Nakaut Çempionatından sonra onu daha da prestiji oyuna dəvət etdilər. Linaresdə ilk belə turnirdə (2001) ikinci yeri qazanmışdı. 2002-ci ildə Veyk-an-Zee turnirində Evqeni Bareyevdən sonra Qirşçuk ikinci olmuş və Moskvadakı Aeroflot Open-də birinci yeri bölüşmüşdür. Dubaydakı sürətli şahmat turnirində (2002) finalda Peter Lekoya məğlub olaraq ikinci yeri tutmuşdur.
2004-ci ilin martında Poykovskiy turnirində Qrişçuk Sergey Rublyovskiy ilə birinci yeri paylaşmışdı. Elə həmin il FİDE-nin Tripolidə keçirdiyi Nokaut Çempionatında iştirak etmişdir, 1/4 finala qədər yüksəlmiş və çempionatın qalibinə məğlub olmuşdur (+1-1=0 0:2 sürətli şahmatda). 2004-cü ilin noyabrında Qrişçuk Rusiyada keçirilən 57-ci Çempionatda (superfinal) iştirak etmişdi, 10 oyundan 6 yığaraq (+3-1=6) Harri Kasparovdan sonra ikinci yeri tutmuşdur.
Ayan Mirqasımova
Ayan Oqtay qızı Mirqasımova — Azərbaycan teatr və kino aktrisası, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti (2017), Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti (2000).
Həyatı
Ayan Oqtay qızı Mirqasımova (Ayan Mirqasım) 5 may 1969-cu ildə Bakıda anadan olub. Bakı Xoreoqrafiya Məktəbini bitirib (1986). Moskvada ÜDKİ-nin kino və teatr aktyorluğu ixtisasında (Aleksey Vladimiroviç Batalovun sinfində) təhsil alıb (1986–1990). 1991-ci ildən S.Vurğun adına Azərbaycan Dövlət Rus Dram Teatrında işləyir. Teatrda aktrisalıqla yanaşı xoreoqrafiya quruluşlarını da verir. Xarici film istehsalçılarının filmlərində də çəkilib: "Kiçik" (1993, Özbəkfilm, rej: Rano Kubayeva) və "Yelləncək" (2005, NTV, Rusiya, serial, rejissor: Vyaşeslav Nikiforov) filmlərində yer alıb.
"Apofiqey — 99" teatr mükafatı tamaşaçı rəğbəti nominasiyası, I Beynəlxalq Madrid Kinofestivalında "ən yaxşı qadın rolu" mükafatı, XII Beynəlxaq Daşkənd Kinofestivalının "qızıl zanbaq", MDB və Baltrikyanı ölkələrin Açıq Kinofestivalının "Qorqipiya" mükafatı laureatı, "Humay" mükafatçısıdır. Azərbaycan kino sənətinin inkişafındakı xidmətlərinə görə 18 dekabr 2000-ci ildə Azərbaycanın əməkdar artisti, 31 iyul 2017-ci ildə Azərbaycanın xalq artisti fəxri adlarına layiq görülmüşdür. 9 may 2012-ci ildə, 30 aprel 2014-cü ildə, 6 may 2015-ci ildə, 6 may 2016-cı ildə , 1 may 2017-ci ildə , 9 may 2018-ci ildə , 10 may 2019-cu ildə , 7 may 2020-ci ildə , 7 may 2021-ci ildə , 10 may 2022-ci ildə və 6 may 2023-cü ildə Prezident Mükafatına layiq görülmüşdür. 31 iyul 2017-ci ildə Azərbaycan kinematoqrafiyasının inkişafında xidmətlərinə görə Azərbaycanın xalq artisti fəxri adına layiq görülmüşdür.
İtburnu
İstifadəsi
Həzm sisteminin daha nizamlı işini təmin edən itburnu çayı qəbzlikdən qaynaqlanan şişkinliyi aradan qaldırdığı üçün arıqlamağa kömək edir. Artıq duz və suyun yaratdığı ödəmi bədəndən atır.
1 fincan qurudulmuş itburnu meyvəsi yuyulduqdan sonra 4-5 fincan su ilə 10 dəqiqə qaynadılır. Çayın dadının kəskin olması üçün diri qalan meyvələr qaşıqla əzilir. Daha sonra 10 dəqiqə dəmlənməyə qoyulur. İstəyə uyğun limon, zəncəfil, darçın və ya mixəklə içilə bilər.
Çoxalması
Təbiətdə generativ və vegetativ yolla çoxalır.
Təbii ehtiyatının dəyişilməsi səbəbləri
Başlıca olaraq insan fəaliyyətidir.
Becərilməsi
Mədəni halda Nəbatat bağlarında becərilir.
Qəbul edilmiş qoruma tədbirləri
Qəbul edilmiş qoruma tədbiri yoxdur.
Zəruri qoruma tədbirləri
Azərbaycanın "Qırmızı Kitabı"na daxil edilməsi zəruridir.
Digər növləri
• 3
Aleksandr Qrişçuk
Həyatı
O blitzi çox məharətlə oynayır. Internet Chess Club-da blitz üzrə dünyada ən yüksək reytinq qazandı. 2006-cı ildə Pyotr Svidleri məğlub edərək blitz üzrə dünya çempionu oldu.
2009-cu ilin martın 7-də Qrişçuk əlavə əmsallarla Linares (Xaen)də birinci yeri tutdu, dekabrda isə Rusiya çempionu oldu.
2010-cu ildə Linaresdə beynəlxalq turnirdə ikinci yeri tutdu.
2011-ci ilin mayın 3-dən 27-nə kimi Kazanda keçirilən şahmat üzrə dünya çempionu namizədliyi turnirində iştirak etdi, 1/4 finalda Levon Aronyanı, 1/2 finalda isə Vladimir Kramniki məğlüb etdi. Finalda 2.5-3.5 hesabı ilə Boris Qelfanda məğlüb oldu.
2012-ci ildə Xantı-Mansidə keçirilən dünya kubokunda finala qədər çatıb, həmyerlisi Pyotr Svidlerə məğlub olmuşdur. Mükafatçılar sırasına daxil olaraq 2013-cü ilin mart-aprel aylarında Londonda keçirilən İddiaçılar Turnirinə qatıldı. Bu turnirdə +1-2=11 hesabı ilə 6-cı yeri tutdu.
2014-cu ilin noyabrında Tiqran Petrosyana həsr olunmuş TASHİR Beynəxalq turnirdə (Moskva, XX kateqoriya) 7 oyundan 5.5 xal toplayaraq 2966 reytinq performans göstərdi.
Keyt Vitali
Keyt Vitali — ABŞ döyüş ustası və aktyorudur.
Aleksandr Qrişçuk
Həyatı
2015-ci ildə avqustun 30-da dünya çempionu Maqnus Karlsenə alib gələrək Mixail Çiqorin klubunun üzvü oldu.
Keyt Vitali
Həyatı
Keyt Vitali 1971-ci ildə "Cənubi Kaliforniya Universiteti"ni bitirmişdir. Keyt 1978-1980-cı illər ərzində "ABŞ Milli Karate Çempionatı"nda 3 il birinci yeri tutmuş və 1 dəfə dünya çempionu olmuşdur. 1981-ci ildən etibarən Keyt "Qara kəmər memorialı"nda dövrün ən yaxşı 10 kikboksçusundan biri kimi təqdim edilir. Keyt Vitali bir çox Karate kitablarının müəllifidir. Onun ilk kitabı "Karateyə başlayarkən" adlanır.
Aleksandr Qrişçuk
Həyatı
Ukraynalı qrosmeyster Nataliya Jukova ilə evlidir.
Tavr dağları
Tavr dağları — Cənubi Türkiyədə yerləşən dağ silsiləsi. Türkiyənən Aralıq dənizinin sahillərində Təkə yarımadasından Suriya və İraq sərhədlərinə qədər uzanan dağ sistemidir. Ən yüksək zirvəsi Qızılqaya zirvəsidir (3767 m)
Hissələri
Tavr dağları 3 hissəyə bölünür. Cənub-Şərqi Tavr dağlarında Qaradağ, Sat dağı, Buzul dağları, Sünbül dağı, Samur dağı, Qızıl dağı, Serdolusu dağı, Tanintanin dağları paralel şəkildə düzülmüşdür.
Qalina Vişnevskaya
thumb|[[Mstislav Rostropoviçlə birlikdə, 1965-ci il.]]
Qalina Vişnevskaya (25 oktyabr 1926 - 11 dekabr 2012) — Sovet və rus opera müğənnisi.
Həyatı
11 dekabr 2012-ci ildə vəfat etmişdir.
Karyerası
1944-1945-ci illərdə Leninqrad Operetta teatrında, 1952-ci ildən isə "Bolşoy" teatrda fəaliyyət göstərmişdir. 1952-74-cü illərdə SSRİ Böyük Tetarında 30 yaxın operada əsas partiyaları oxuyub.
Ailəsi
1955-ci ildə Mstislav Rostropoviçlə ailə həyatı qurmuşdur.
Amblyopappus
— dəstəsinin  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Növləri
Amblyopappus pusillus
NGC 1064
NGC 1064, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Balina bürcü istiqamətində yerləşir. Sc tipli. tərəfindən ildə 66.04 sm (26 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Karrara
Karrara — İtaliyanın Toskana regionunda şəhər.
Əhalisi
Karraranın keçmiş illərdəki demoqrafik göstəriciləri: Say
Amboroa
— dəstəsinin  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Altıağac Milli Parkı
Altıağac Milli Parkı — Azərbaycanın Xızı və Siyəzən rayonlarının ərazilərində yerləşir. 2004-cü ildə yaradılmışdır, 11.035 hektar sahəni əhatə edir.
Ümumi məlumat
Altıağac Milli Parkı Altıağac Dövlət Təbiət Qoruğu və ona həmsərhəd olan dövlət meşə fondu torpaqlarının bazasında 11035 hektar ərazidə yaradılmışdır. Ərazisinin 90.5%-ni enliyarpaqlı meşələr təşkil edir.
Milli Parkın yaradılmasının başlıca məqsədi Böyük Qafqazın cənub-şərqi yamaclarının təbii landşaftlarının qorunub saxlanılması, flora və fauna növlərinin bərpası, təbii komplekslərin mühafizəsinin gücləndirilməsi, ekoloji monitorinqin həyata keçirilməsi və eləcə də, turizm və istirahət (rekreasiya) üçün şərait yaradılması və əhalinin ekoloji cəhətdən maarifləndirilməsini təmin etməkdir.
Milli Parkın ərazisində qonur dağ-meşə, çürüntülü-karbonatlı dağ-meşə, qəhvəyi dağ-meşə, bozqırlaşmış dağ-çəmən və s. torpaq tipləri yayılmışdır. Ərazidə qışı quraq keçən mülayim-isti və yayı quraq keçən mülayim-isti iqlim tipləri hakimdir.
Bitki örtüyü
Milli Parkın ərazisinin 3585 hektarını meşə əhatə edir. Buradakı meşələri əmələ gətirən əsas ağac növləri Qafqaz palıdı, Qafqaz vələsi, Şərq fısdığı, adi göyrüş, itiyarpaqlı ağcaqayındır. Burada yemişan, böyürtkən, əzgil, qaratikan, itburnu və s. kimi kol bitkiləri üstünlük təşkil edir. Təmiz palıd,fıstıq və vələs meşələri azdır.Onlar bir-biri ilə və az miqdarda göyrüş və ağcaqayın ilə qarışıq meşələr əmələ gətirir.
Heyvanlar aləmi
Böyük Qafqazın digər regionalarına nisbətən Altıağac qoruğunun heyvanları xeyli azdır.Bunun da başlıca səbəbi əhalinin regionda artması və onların qanunsuz ov etməsidir. Altıağac Milli Parkının ərazisində məməlilərdən cüyür, qonur ayı, çöl donuzu, vaşaq, yenot, dovşan, tülkü, dələ, canavar, quşlardan qırqovul, alabaxta, bildirçin,çobanaldadan, çöl qartalı, kəklik, qaratoyuq və s. növlərə rast gəlinir. Ərazidə adları Azərbaycanın "Qırmızı Kitabı"na daxil edilmiş qonur ayı, çöl qartalı kimi məməli heyvan və quş növləri diqqəti daha çox cəlb edir.Əvvəllər burada Ussuri xallı maralı saxlanılırdı,sonradan onlar Hirkan qoruğuna köçürüldü.
İqlimi
Qoruğun ərazisində qışı quraq keçən mülayim-isti və yayı quraq keçən mülayim-isti iqlim tipləri hakimdir.Burada illik günəş radiasiyası 125,radiasiya balansı isə 44 kkal/kv.sm təşkil edir.Havanın illik orta temperaturu 10.1 dərəcə müşahidə edilmişdir.Mütləq maksimum (40) və mütləq minimum (-23)temperatur fərqi 63 dərəcəyə çatır.İllik yağıntının miqdarı nisbətən azdır (430mm) onun da 42 %-i ilin isti yarısında yağır.illik buxarlanma illik yağıntıdan 1,4-1,6 dəfə çoxdur ki,bu da rütubətlənmə əmsalının xeyli aşağı düşməsinə səbəb olur.
Azərbaycan (Cənubi Qazaxıstan vilayəti)
Azərbaycan — Cənubi Qazaxıstan vilayətinin Saryaqaş rayonunda kənd.
Kamran Şahmərdanov
Kamran Şahmərdan — Azərbaycan aktyoru.
Həyatı
Kamran Şahmərdan 1972-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. Bir müddət sonra İmatra şəhərində sinkretik janrlı «Ağ və Qara» teatrını yaradıb. 10 ildir ki, Azərbaycandan uzaqlarda, Finlandiyanın İmatra şəhərində yaşayıb-yaradır. Teatr sahəsində qazandığı uğurlar onu, nəinki yaşadığı məmləkətdə, eləcə də bütün dünyaya tanıdıb…
Vətəndən uzaqlarda yaşamasına baxmayaraq, Azərbaycan teatr mühiti ilə əlaqəsi olduqca sıxdır. Çox qısa fasilələrlə ardıcıl olaraq üç teatrda (“İbrus” Teatrında («Tənha səs», A.Şaiq adına Dövlət Kukla Teatrında «Ağ və Qara», Rus Dram Teatrında «Torağay» – S.B,Azərbaycan Dövlət Dram Teatrı «Teleskop») uğurlu tamaşalar hazırlaması deyilənlərə sübutdur.
Folinyo
Folinyo — İtaliyanın Umbriya regionunda şəhər.
Əhalisi
Folinyonun keçmiş illərdəki demoqrafik göstəriciləri:
Loren Avedon
Loren Avedon — ABŞ döyüş ustası və aktyorudur. Taekvondo üzrə 5-ci dərəcə və Hapkido üzrə 8-ci dərəcəyə malikdir. Ailəlidir və bir qız övladı vardır.
Ihıax
Ihıax — Yay bayramı. Təbiətin ayılması və tanrıların şərəfinə müəyyən ritual, xalq oyunları, rəqslər, xizək yarışları ilə müşahidə edilən bayramdır.
Qeyd edilməsi
Ihıax Yakutiyanın ən ədas bayramı hesab edilir. Bu bayram günəş tanrısıns tapınma ilə əlaqədar meydana gəlmişdir. Ənənəvi olaraq Isıax əsasən şimal uarımkürəsində ən uzun gün olarkən (21 iyun) qeyd edilir.
İlk əvvəllər bu bayram hər il 22 iyulda qeyd edilirdi. Böyük Vətən müharibəsinin başlanması bu tarixə düşdüyündən onun tarixini dəyişdirilməli olurlar. Bundan sora isə günəşin uluslar üzrə çıxma qrafikinə uyğun olaraq 10 iyundan 25 iyun arasında qeyd edilir.
Tarixi
240px|thumb|Odun qidalandırılması ayini Araşdırmaçıların fikirinə görə bu bayram Mərkəzi Asiya ölkələrində qeyd edilən Kumıs bayramının təsiri ilə formalaşmışdır. Yakutlara məxsus olan bu bayramda digər türk xalqlarının yay bayramlarının elementləri vardır:Tuvalar, Başqırdlar, Tatarlar, Altaylar və s. Isıax bayramı əsasən maldarlıq elementləri əsasında formalaşmışdır. Onlar ili iki bərabər hissəyə bölürlər. Isıax isə köhnə ilə yeni, dünənlə sabah arasında bir növ pəncərə rolunu oynayır.
Bu bayram haqqında qərb mənbələrində ilk məlumat Hollandiyalı səyahətçi İ. Plesin yazılarında rast gəlinir. O, XVII əsrin sonlarında Sibirdən Çinə gedərkən bölgədə olmuş və bayram haqqında ətraflı məlumat vermişdir. Burada Yakutlar ocaq yandırır və onu bayram boyu qoruyurlar.
Onlar bir qayda olaraq əcdadlarını və onların adətlərini yada salırlar. Etnoqraf Yekatirina Romanova belə fikir irəli sürür ki, bu bayram Yakutlar üçün təkcə əyləncə xarakteri daşımırdı. Uzun sürən qış zamanı insanları uzun zaman bir-birlərini görmür. Bayram bir növ insanların bir yerə toplaşmasına zəmin yaradır.