cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Finikiya
Mədəniyyəti
Baş allah Günəşin təmsilçisi olan Vaar, digər şəhərlərin allahları Vaal-Peor, Vaal  sev və başqaları hesab olunurdu. Bununla yanaşı, məhəbbət ilahəsi Vaaltis (Əşşəra) da mövcud idi. Dağıntı allahı Molox öküzbaşlı görkəmə malik idi, qadın allahı Astarta da dini obrazlardan birini təmsil edirdi. Tir şəhərinin yerli himayəedici allahı Melkartda – (yəni səyyar günəşdə təmsil olunan), həm yaradar, həm də dağıdardı. Adonis, qürub edən Günəş, Daqon isə dəniz allahı idi. Finikiyalıların sitayişi, həm sərt (belə ki, Molox və Astartanın şərəfinə insanlar qurban verilərdi), həm də hisslərlə (ilahə Vaaltisin şərəfinə məbədlərdə qızlar insan ehtiraslarını coşdururdular) müşayiət olunan idi. Bu xalqda sünnət də dini səciyyə kəsb edirdi.
Qədim finikiyalıların ədəbiyyatı haqqında məlumatların mədəniyyət tarixində azlıq təşkil etməsinə baxmayaraq bu xalqın ədəbi fəaliyyəti haqqında da fikir yürütmək olar. Finikiyalıların özlərinin kəşf etdikləri və ya onların daha qədim yazıdan iqtibas etdikləri yazı sistemi (e.ə. XI-X əsr) Yunan əlifbasının və eyni zamanda müasir əlifbanın sələfidir. Finikiya əlifbası yəhudi və aramilər tərəfindən qəbul edildi. Aramilər onu Hindistan və Mərkəzi Asiyaya kimi yaydılar. Yunanlar bu əlifbaya müəyyən dəyişikliklər edərək mənimsədilər. Onlar bu əlifbanı soldan sağa yazarıq bir neçə sait səs əlavə etdilər.
Qədim Finikiya incəsənəti haqqında biliklər yeganə yunan tərcüməsindən bəllidir. Bu tərcümədə e.ə. 500-cü ildə Afrikanın cənub sahillərinədək gedib çıxmış Hənnanın səyahəti haqqında təsəvvürlərin mövcud olması qeyd edilir. Finikiyalıların incəsənəti o qədər də orijinal deyildi. Bu incəsənətdə Babil-Misir təsiri də duyulmaqdadır. Lakin finikiyalılar gözəl memarlıq nümunələri yaratmışlar. Bu memarlar Suriya ərazisində olan bütün semit dövlətlərinin işlərində yaxından iştirak etmişlər. Tir şəhərinin yetirməsi olan memar Kiram, Yerusəlim məbədini inşa etmişdir. İndiyədək Vaalbəy və Palmira şəhərinin dağıntı və xarabalıqları qalmaqdadır ki, bunlar da bir daha finikiyalıların təmtəraqlı tikintilərə olan maraq və sevgisinin şahididir. Ümumiyyətlə, Finikiya mədəniyyəti nümunələrinin dünya mədəniyyət tarixində qismən azlıq təşkil etməsinə baxmayaraq sənətkarlıq aspektindən o, öz unikal üslub tərzinə görə bəşər sivilizasiyasında özünəməxsus yer tutan mədəniyyətlərdən biri ola bilmişdir.
İqtisadiyyatı
Qədim finikiyalılar balıqçılıqla, sənaye və ticarətlə məşğul idilər. Bu ölkədə dağ-mədən sənayesi də inkişaf etdirilirdi. Ölkənin dənizin kənarında yerləşməsi Finikiyada dənizçiliyin inkişafına səbəb olmuşdur. Finikiyalılar gözəl sənətkar idi. Onların çox nəhəng gəmiləri mövcud idi. Bu sahədə finikiyalılar dünyanın digər xalqlarına güclü təsir göstərirdi.
Dənizçilik ticarəti inkişaf edirdi. Onun marşrutları Şərqdə Hindistan, Qərbdə isə Yunanıstan, İtaliya, İspaniya və hətta Böyük Britaniya adalarınadək, Şimal dənizinin sahillərinədək uzanırdı. İskəndəriyyənin şöhrəti yüksələndən sonra (b.e.ə. 330-cu illərdən) Finikiya özünün əvvəlki kommersiya əhəmiyyətini tamamilə itirdi. Bu xalq dünyada şüşə istehsalı sahəsində də çox məşhurlaşmış və böyük təcrübə əldə etmişdi. Parçanın qırmızı rəngə boyanması da ilk dəfə Finikiyada kəşf olunmuşdur. Dünyada ilk dəfə burada gümüş pul zərb edildi. Metal emalı, toxuculuq istehsalı və oymaçılıq sənəti sahəsində böyük nailiyyətlər əldə edildi.
Ədəbiyyat
Волков А.В. Загадки Финикии. М., 2004. – 320 с.
Qəbulzadələr
Soyun yaranması
Qəbulzadələrin əsli Şirvandandır. Onlar Şirvan (Şamaxı) xanının sarayına daxil olan, yazıb-oxumağı bilən kübar nəsildir. Sarayda onlar xanın qəbul məsələlərinə baxıblar. Nəsil haqqında yazıda deyilir: “Şirvandan – Qobustandan gəlibdir Qaxa Şeyx Bünyadın oğlu Məhəmməd. Onun oğludur Pirməhəmməd. Onun oğludur Molla Qabil. Onun oğludur Molla Xəlil. Onun oğlanları: Qabil, Hacı, Musa”
Qazaxıstan təngəsi
Etimologiyası
Təngə sözü Qazax dilində və bir çox türk dillərində tərəzi mənasını verir(qədim özbəkcə tənga və ya tacik dilində tanga borc götümək terminidir). Sözün mənşəyi bərabər, balans mənasında olan türkcə teŋ- hissəciyindən gəlir. Bu valyutanın adı funt, lira, pesoya oxşardır. Valyutanın adı rus dilinə türk dilindən keçmiş pul sözü ilə bağlıdır.
Simvol
80px|thumb|left|Qazaxıstan təngəsi üçün yeni simvol. Novruz bayramından iki gün əvvəl 20 mart 2007-ci ildə, Qazaxıstan Milli Bankı Təngə üçün əyani simvolu təsdiqlədi 10px. Simvol 2008-ci ildə Unicodedə kodlaşdırma üçün təklif olunub. 2006-cı ilin payızında Qazaxıstan Milli Bankı Qazaxıstan təngəsinin şəkli üçün yarışma təşkil edib və 30,000-dən çox müraciət qəbul olunub. 29 mart 2007-ci ildə Qazaxıstan Milli Bankı Qazaxıstan təngəsinin yaradılması uğrunda qalib kimi Almatıdan Vadim Davıdenko və Sanjar Əmirxanov adlı iki dizaynerin adını açıqlayıb. Onlar mükafat kimi 1 milyon təngə və Qazaxıstan təngəsi simvolunun "valideynləri" adını bölüşüblər. . Bu bir növ Yapon poçt markasını xatırladır.
Sikkələr
Sikkələr əvvəllər Almaniyada zərb olunurdu, hazırkı sikkələr isə Öskəməndə yerləşən Qazaxıstan sikkəxanası tərəfindən ölkə daxilində zərb olunur.
Birinci seriya (1993)
1993-cü ildə, 2, 5, 10, 20 və 50 tıyın nominallı sikkələrin birinci seriyası milli emblem həkk olunmuş şəkildə bürüncdən zərb olundu. 1, 3, 5, 10 və 20 təngə mifik heyvanlar təsvir olunmuş şəkildə mis-nikel qarışığından zərb olundu. Bu dövrün sikkələri aşağı nominallı kağız təngələrlə yanaşı dövriyyə olundu.
İkinci seriya (1995)
1998-ci ildə sikkələrin yeni seriyası təqdim olundu. 100 təngə özünə bərabər kağız pulu əvəz edərək 2002-ci ildə təqdim olunub. 2013-cü ildə aşağı nominallı sikkələrin xəlitələri dəyişib. Hazırda dövriyyədə olan sikkələr aşağıdakılardır:
Xatirə sikkələri
Xatirə sikkələri 20, 50, 100, 500, 1,000, 2,500, 5,000 və 10,000 təngə nominalında buraxılıb. Qızıl və gümüş külçə sikkələr 1, 2, 5, 10, 20, 50 və 100 təngə nominalında mövcud olub. 20 və 50 təngə xatirə sikkələrinin çoxu mis-nikeldən zərb olunurdu.
Əsginaslar
thumbnail|200 təngə (köhnə dizayn)
1993-cü il seriyası
15 noyabr 1993-cü ildə Qazaxıstan Milli Bankı 1, 2, 5, 10, 20 və 50 tıyın, 1, 3, 5, 10, 20, və 50 təngə adlı pulları dövriyyəyə buraxıb. 100 təndə bundan qısa müddət sonra buraxılıb. Bunun ardınca isə 200, 500, 1000 təndə kağız pullar buraxılıb. 2000 təngə kağız pul 1996-cı, 5000 təngə 1999-cu, 10000 təngə isə 28 iyul 2003-cü ildə təqdim edilib. Hazırda dövriyyədə olan kağız pullar aşağıdakılardır:
Maraqlıdır ki, 200 təngə əsginasın arxa tərəfində mətn Qazax dilində yazılıb, digər əsginasların arxa tərəfində mətn Rus dilində yazılıb.
2006-cı il seriyası
thumbnail|Bəzi 2000 təngə əsginaslarda "банкі" (bank) sözü səhvən "банқі" (banqi) kimi yazılıb. Qazaxıstan Milli Bankı 2006-cı ildə əsginasların yeni seriyasını buraxdı. Onlar əvvəllər mövcud olmuş əsginaslar kimi eyni dəyərə malik idilər. Əsginasların 2006 seriyası sələflərindən daha ekzotik görünüşə malik idi. Üst tərəfində nominalın dəyəri şaquli istiqamətdə yazılıb. Bütün əsginasların üzərində Astana Bayterek abidəsi, Qazaxıstan bayrağı, gerbi, açıq ovuc içərisində prezident Nazarbayevin imzası və himndən fraqmentlər təsvir olunub. Hər bir əsginasdakı əsas fərqlər yalnız rəng, dəyər və naxışlardır.
2006-cı ildə buraxılan 2000 və 5000 kağız təngələrin birinci çapı zamanı "bank" sözündə orfoqrafik səhv var idi. Orfoqrafik səhv Qazax dilinin mədəni və siyası önəmliyinə görə siyasi cəhətdən həssas məsələ idi.
Xatirə əsginasları
5,000 təngə 2001-ci ildə SSRİ-dən ayrılmasının 10-cu ildönümünə görə buraxılıb. 5,000 təngə 2008-ci ildə Qazaxıstan təngəsinin 15 illiyinə xatirə kimi buraxılıb. thumb|left|270 px|1,000 təngə əskinas [[Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatı|ATƏT-ə Qazaxıstanın Sədrliyi şərəfinə 2010-ci ildə buraxılıb (ön tərəf). ]] thumb|left|270 px|1,000 təngə əskinas [[Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatı|ATƏT-ə Qazaxıstanın Sədrliyi şərəfinə 2010-ci ildə buraxılıb (arxa tərəf).]]
2,000 təngə əsginaslar 2011-ci ildə Astanada 7-ci Asiya Qış Oyunlarına xatirə kimi buraxılıb. 10,000 təngə əsginaslar 2011-ci ildə SSRİ-dən ayrılmasının 20-cu ildönümünə görə buraxılıb. 1,000 təngə əsginaslar 2013-cü ildə “Kul Tigin”ə xatirə kimi buraxılıb (Qədim Türk yazısı abidəsi).
2011-2014-cü il seriyası
Qazaxıstan Milli Bankı 2011, 2012, 2013 və 2014-cü illərdə 1,000, 2,000, 5,000, və 10,000-təngə əsginasların yeni seriyasını buraxdı.
2008-ci ildən etibarən Astananın ev sahibliyi etdiyi 2011 Asiya Qış Oyunlarının şərəfinə xatirə dizaynlı kağız əsginaslar buraxılıb.
Mübadilə dərəcəsi və inflyasiya
2014-cü il fevralın 11-də Qazaxıstan Milli Bankı Rusiya rublunun zəifləməsinə cavab olaraq ABŞ dollarına nisbətən 19%-dək təngənin devalvasiyasını seçdi.
Qabrielle da Silva
Qabrielle da Silva (d. 4 mart 1997) — Braziliyanı təmsil edən bədii gimnast. Qabrielle da Silva 2016-cı ildə Braziliyanı XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.
Karyerası
Qabrielle da Silva 2016-cı ildə Braziliya bayrağı altında Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində XXXI Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. O, qrup yarışlarında кomanda yoldaşları Morqana Qmaç, Emanuelle Lima, Cessika Mayer və Fransielle Pereyra ilə birgə təsnifat mərhələsində 32.649 xal topladı və 9-cu yeri tutaraq mübarizəni dayandırdı.
Horadiz (Dərələyəz)
Horadiz və ya Qaradüz — İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indiki Paşalı (Əzizbəyov, Vayk) rayonu ərazisində kənd.
Tarixi
Rayon mərkəzindən 12 km cənub-şərqdə, Ağxaç kəndinin yaxınlığında yerləşirdi.
Avropa İttifaqı
Avropa İttifaqı (Aİ) və ya Avropa Birliyi — 27 dövləti birləşdirən dövlətlərüstü və eyni zamanda dövlətlərarası iqtisadi və siyasi təşkilat.
Formal olaraq 1 noyabr 1992-ci ildə Maastrixt sazişi ilə təsis edilmiş bu ittifaqın təməli 18 aprel 1951-ci il tarixli Paris Müqaviləsinə əsasən, Belçika, Almaniya, Fransa, Niderland, Lüksemburq və İtaliya tərəfindən Avropa Kömür və Polad Cəmiyyəti (AKPC) yaradılması ilə qoyulub.
Təşkilatın mənzil qərargahı Brüsseldə yerləşir.
Aİ yeganə beynəlxalq təşkilatdır ki, özündə həm beynəlxalq təşkilat, həm də dövlət əlamətləri daşıyır, əslində isə formal olaraq heç biri deyil. Bəzi məsələlər İttifaqın ümumi institutları, bəziləri isə üzv dövlətlərin nümayəndələrinin razılaşması ilə qəbul edilir.
Tarix
300px|Avropa İttifaqı-2006|center Avropa idealı real bir siyasi proyektə çevrilib Avropa İttifaqı üzvü olan dövlətlərin hökumət siyasətlərində uzun müddətli bir hədəf halına gəlməmişdən əvvəl sadəcə filosofların və uzaqgörən insanların düşüncələrində yaşayırdı. Avropa Birləşmiş Ştatları və ya Dövlətləri humanist və sülhsevər bir xəyalın parçası idi. Avropa illərcə tez-tez baş verən qanlı müharibələrə şahid olmuşdur. 1870–1945-ci illərdə Fransa və Almaniya 3 dəfə müharibə etdilər. Bir çox insan həlak oldu. Bu fəlakətlərdən sonra bəzi Avropa ölkələrinin liderləri sülhün təmin olunmasının yeganə yolunun ölkələrin iqtisadi və siyasi yöndən birləşməsi olduğu fikrinə gəldilər. Avropada milli uzlaşmazlıqları dəf edə biləcək bir təşkilatın qurulması İkinci dünya müharibəsi zamanı totalitar rəhbərliklərə qarşı mübarizə aparan müqavimət hərəkatlarından qaynaqlanmışdır.
Macropodiformes
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinə aid heyvan yarımdəstəsi.
Avropa İttifaqı
Tarix
Avropada bütünləşmə müddətinə sürət qazandıran biri federasiya tərəfdarı, digəri funksional olan iki hərəkatın müdafiəçiləri İtalyan federalist Altiero Spinelli ilə 1951-ci ildə Avropa Kömür və Polad İttifaqının (AKPİ) qurulmasına yol açan Şuman Planının ilham qaynağı Jan Monnetdir. Hər iki cərəyanın fərqli fikirləri var idi. Nəticə olaraq 1951-ci ildə Avropa Kömür və Polad İttifaqı Belçika, Qərbi Almaniya, Lüksemburq, Fransa, İtaliya və Niderlanddan ibarət 6 üzv ilə quruldu. Bu ölkələrdəki kömür və polad sənayesi ilə əlaqədar alınan qərarlar, müstəqil bir quruma ötürüldü. Sözü gedən qurumun ilk başçısı isə Jan Monnet oldu.
Avropa İttifaqı 1995-ci ildə ilk fəallarının xatirəsinə tikilmiş bir abidə kimidir; iqtisadi, sənaye, siyasət, vətəndaş haqları və xarici siyasət sahələrini əhatə edən çoxsektorlu bütünləşmənin ən üstün formasıdır. Avropa Kömür və Polad İttifaqını quran Paris Müqaviləsi (1951), Avropa İqtisadi İttifaqıni və Avropa Atom Enerjisi İttifaqıni quran Roma Müqavilələri (1957), Vahid Avropa Sənədi (1986) və Maastrixt sazişi (1992) üzv dövlətləri hegemon dövlətlər arasındakı ənənəvi müqavilələrdən daha möhkəm bir formada bir-birinə bağlayan AB-nin hüquqi təməllərini meydana gətirir. Avropa İttifaqı birbaşa tətbiq edilmə imkanı olan bir qanun təşkil etmə hüququna malikdir və vətəndaşları leyhinə xüsusi haqlar təyin edə bilir.
İttifaqın işləri başlanğıcda altı qurucu üzvü (Almaniya, Belçika, Fransa, Niderland, İtaliya və Lüksemburq) arasında bir kömür və polad ortaq bazarının qurulması ilə məhdudlaşırdı. Müharibə sonrasındakı o günlərdə müharibənin qalib və məğlublarını bərabərhüquqlu olaraq əməkdaşlıq edə biləcəkləri bir təşkilati qurğu içində bir yerə toplayan İttifaq təməlində sülhə zəmanət vermənin bir aləti olaraq başa düşülürdü. Altılar 1957-ci ildə Fransız Milli Məclisinin Avropa Müdafiə İttifaqı layihəsini rədd etməsindən üç il sonra mübarizə apararaq mal və xidmətlərin sərbəst hərəkətinə aid bir iqtisadi birlik qurmağa qərar verdilər.
Avropa İqtisadi İttifaqı 1957-ci ildə altı Qərbi Avropa dövləti (Almaniya, Fransa, Belçika, Niderland, Lüksemburq və İtaliya) arasında imzalanan "Roma Anlaşması" ilə qurulmuşdur. AİB-nə hüquqən və faktiki olaraq beynəlxalq bir qurum olma gücünü qazandıran Anlaşma 1 yanvar 1958-ci il tarixində qüvvəyə minmişdir. Roma Anlaşması 248 maddə və protokoldan ibarətdir.
AİB-nin ən son hədəfi Avropanın siyasi bütünlüyə nail olmasıdır. Bu hədəfə çatmaq üçün nəzərdə tutulan iqtisadi tarazlığı təmin etmək üçün ilk vasitə olaraq üzv ölkələr arasında malların, xidmətlərin, sərmayənin və əməyin sərbəst hərəkət etdiyi bir ortaq bazar və gömrük İttifaqı qurulması nəzərdə tutulmuşdur. Roma Anlaşmasının 2-ci maddəsində AİB-in hədəfi "İttifaqın vəzifəsi ortaq bazarın qurulması və üzv ölkələrin iqtisadi siyasətlərinin getdikcə yaxınlaşdırılması vasitəsilə İttifaqın daxilində iqtisadi fəallıqların qanunauyğun inkişafını, sürətli və taraz bir yayılmanı, artan bir sabitliyi, həyat səviyyəsinin sürətlə yüksəldilməsini və birləşdirdiyi dövlətlər arasında daha möhkəm münasibətlər qurmaqdır" şəklində ümumiləşdirilmişdir.
Məmulatlarda gömrük vergiləri planlaşdırıldığı kimi 1 iyul 1968-ci ildə ləğv edildi; xüsusilə kənd təsərrüfatı və ticarət siyasətləri olmaqla ortaq siyasətlər 60-cı illərin sonunda yerini tutmuşdu. Altıların uğuru Böyük Britaniya, Danimarka və İrlandiyanın Birlik üzvlüyünə müraciət etməsinə səbəb oldu. General Şarl de Qollun idarəsi altında olan Fransanın 1961-ci ildə və 1967-ci ildə iki dəfə veto hüququnu istifadə etdiyi çətin bir dövrdən sonra bu üç ölkə 1972-ci ildə üzvlüyə qəbul edildilər. Üzv dövlət sayını altıdan doqquza yüksəldən ilk genişlənmə ilə birlikdə Birlik sosial və regional mövzularda üzərinə götürdüyü məsuliyyətlərlə yeni bir nüfuz qazandı.
Sunda dili
Əlavə oxu
Rigg, Jonathan (1862). A Dictionary of the Sunda Language of Java. Batavia: Lange & Co.
Avropa İttifaqı
Tarix
1973 və 1979-cu illərdəki iki neft böhranı dünya səviyyəsində pulun qeyri-sabitliyini daha da artırdı. 1979-cu ildə Avropa Pul Sisteminin dövriyyəyə girməsi valyuta məzənnələrinin sabitləşməsinə kömək etdi. Birlik 1981-ci ildə Yunanıstanın, 1986-cı ildə də İspaniya və Portuqaliyanın qatılmaları ilə cənuba doğru genişləndi. Bu genişlənmələr On ikilərin iqtisadi inkişafları arasındakı fərqlilikləri azaltmağa yönələn proqramların həyata keçirilməsini zəruri etdi. Bu dövrdə Birlik Aralıq dənizinin cənubu ilə Afrika, Karib və Sakit Okean ölkələri ilə yeni anlaşmalar imzalayaraq beynəlxalq səviyyədə daha mühüm bir rol oynamağa başladı; Afrika, Karib və Sakit okean ölkələri bir-birinin ardınca dörd Lomé Müqaviləsi (1975, 1979, 1984 ve 1989) ilə Birliklə əlaqə qurdular. Bütün Birlik üzvləri olan ölkələr arasında 15 aprel 1994-cü ildə Mərakeşdə imzalanan bir müqavilə ilə dünya ticarətinin inkişafında yeni bir dövrə addım atıldı.
1 yanvar 1995-ci ildə Avropa İttifaqınə üç yeni üzv qəbul edildi. Avstriya, Finlandiya və İsveç özlərinə məxsus yardımları ilə İttifaqı zənginləşdirir, Orta və Şimali Avropada yeni açılmaları təmin edirlər. 2004-cü ildə isə on yeni ölkə Avropa İttifaqınə üzv oldu. (Kipr, Çex Respublikası, Estoniya, Macarıstan, Latviya, Litva, Malta, Polşa, Slovakiya və Sloveniya). 1995-ci il tarixində üzvlük müraciətləri qəbul edilən Bolqarıstan və Rumıniya ilə 2000-ci ildə rəsmi müzakirələr başlandı və 2007-ci ildə birlik üzvü ola biləcəkləri düşünülür. 1987-ci ildə üzvlük müraciəti edən Türkiyə isə 3 oktyabr 2005-ci ildə müraciət sənədinin qəbul edilməsi ilə rəsmən müzakirə müddətinin başlanmasına haqq qazandı. Müzakirələrin ilk hissəsinin tamamlanması tarixinin 2006-cı ilin Sentyabrı olacağı düşünülürdü. 2003-cü ildə namizədlik müraciəti edən Xorvatiya ilə 2005-ci ildə müzakirələrə başlanmışdır. 2004-cü ildə namizədlik müraciəti edən Makedoniya Respublikası isə 2005-ci ilin dekabrında namizəd ölkə statusu qazanmışdır. Son olaraq da Albaniya, Serbiya-Çernoqoriya, Bosniya və Herseqovina və BMT tərəfindən qorunan Kosova namizədlik statusunu gözləyən ölkələrdir.
Avropa İttifaqının genişlənməsi
thumbnail|200px|Avropa İttifaqının genişlənməsi. 1957–2020 Genişlənmə XXI əsrə hazırlaşan Avropa İttifaqı üçün ən vacib fürsətlərdən biri idi. Yeni üzvlərə bir sabitlik və rifah bölgəsi təqdim edərək, qitənin sülh yolları ilə bütünləşməsini daha irəliyə götürmək üçün bənzərsiz tarixi bir vəzifədir. AB indidən uğurlu bir genişlənmə keçmişinə sahibdir. Avropa Kömür və Polad İttifaqının qurulmasına aid Paris Anlaşması (1951) ilə Avropa İqtisadi İttifaqının və EURATOMun qurulmasına aid Roma Anlaşması (1957) altı qurucu üzv tərəfindən imzalanmışdır: Belçika, Fransa, Almaniya, İtaliya, Lüksemburq və Hollandiya. AB bundan sonra dalbadal dörd genişlənmə müddətindən keçmişdir:
Füzuli Rüstəmov
Füzuli Salah oğlu Rüstəmov — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Xocalı soyqırımı şəhidi.
Avropa İttifaqı
Avropa İttifaqının genişlənməsi
Avropa İttifaqı Şurası 1997-ci il Dekabrda Lüksemburq Zirvəsində genişlənməni mümkün hesab edən müddəti başlatmışdır. Bu müddətdə ilk növbədə aşağıda göstərilən on iki ölkə namizəd ölkə statusu almışdır: Bolqarıstan, Cənubi Kipr Rum İdarəsi, Çex Respublikası, Estoniya, Macarıstan, Latviya, Litva, Malta, Polşa, Rumıniya, Slovakiya və Sloveniya.
Füzuli Rüstəmov
Həyatı
Füzuli Salah oğlu Rüstəmov 25 dekabr 1965-ci il Tərtər rayonunda anadan olmuşdur. Ata və anasını erkən itirən Füzuli Xocalıda babası Kərim kişinin himayəsində böyümüşdür. Burada səkkizillik məktəbi bitirən Füzuli ağır şəraitdə yaşadığından məktəbi bitirən kimi işləməyə başlayır.
Döyüşlərdə iştirakı
Qəlbi daima Vətən eşqi ilə dolu olan Füzuli 1989-cu ildə kəndlərinə yaxın olan erməni postuna hücum edərək oranı dağıtmışdı. Bundan ötrü ona 4 ay həbs cəzası verildi. 1990-cı ildə ermənilərin Xankəndinə gedişinin qarşısını almaq üçün Xocalı aerportunu partlatmaq lazım gəldi. Dörd nəfərlik qrup yaradılanda Füzuli də bu qrupun üzvü oldu və əməliyyatı uğurla başa vurdular. Xocalı faciəsi zamanı onlarla dinc sakini xilas edən Füzuli Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Aqil Quliyevi də yaralı vəziyyətdə döyüş meydanından çıxarmağa müvəffəq olmuşdu. Neçə-neçə insanı xilas edən cəsur döyüşçü boynundan ağır güllə yarası aldı, onu Ağdam Mərkəzi Xəstəxanasına çatdırsalar da, artıq gec idi Füzuli xeyli qan itirmişdi.
Avropa İttifaqı
Avropa İttifaqının genişlənməsi
Malta 1996-cı ildə "dondurmuş" olduğu üzvlük müraciətini 1998-ci ilin Oktyabrında yenidən başlatmışdır. Avropa İttifaqı Şurası 1999-cu ilin dekabrında Helsinki Zirvəsində üzvlük müddətinin keyfiyyətini əhatəli şəkildə artırmış və Avropa Komissiyasının tövsiyəsinə əməl edərək altı üzv ölkəylə daha rəsmi üzvlük müzakirələrini başlatmağa qərar vermişdir: Bolqarıstan, Latviya, Litva, Malta, Rumıniya və Slovak Respublikası. Bu altı ölkə ilə müzakirələr 15 fevral 2000-ci ildə rəsmən açılmışdır. Avropa İttifaqı Şurası Helsinkidə Türkiyənin digər üzv ölkələrə tətbiq olunan eyni kriteriyalara görə Birliyə qatılma yolunda bir üzv olduğunu da qeyd etmişdir.
1 may 2004-cü il tarixində 10 yeni üzv ölkənin (Çex Respublikası, Macarıstan, Polşa, Slovakiya, Sloveniya, Litva, Latviya, Estoniya, Malta və Kipr) AB-yə rəsmən qatılması ilə AB tarixinin ən əhatəli genişlənməsini tamamlamış oldu. Cəmi 378 milyon əhalisi olan AB-nin əhalisi son genişlənmə ilə birlikdə 454 milyona çatarkən; 10 yeni ölkənin qatılmasıyla AB-nin rəsmi dillərinin sayı da 11-dən 20-yə yüksəldi. Avropa qitəsinin tarixi bölünməsini sona çatdıran bu genişlənmə dalğası AB-nin sosial, mədəni, iqtisadi tarazlıqları ilə birlikdə təşkilati dayağını da böyük ölçüdə dəyişdirdi.
Füzuli Rüstəmov
Ailəsi
Subay idi.
Avropa İttifaqı
Avropa İttifaqının qurumları
Avropa İttifaqı sülhü qorumaq, iqtisadi və sosial irəliləməni təmin etmək məqsədilə toplanmış 27 Üzv Dövlətdən ibarətdir. İttifaqın içində ortaq qurumları olan üç İttifaq yer alır. Birincisi 1951-ci il tarixli Paris Anlaşması ilə qurulan Avropa Kömür və Polad İttifaqıdir. Daha sonra 1957-ci il tarixində Roma Anlaşması ilə Avropa İqtisadi İttifaqı və Avropa Atom Enerjisi İttifaqı (EURATOM) qurulmuşdur. İttifaqlar bu müddətin sonunda üzv dövlətlər arasındakı bütün daxili sərhədləri ləğv edərək vahid bir bazar qurublar. 1992-ci ildə Maastrichdə imzalanan Avropa İttifaqı Anlaşması ilə iqtisadi və pul İttifaqı formasında irəliləyən və məlum sahələrdə hökumətlərarası əməkdaşlığı əhatə edən bir Avropa İttifaqı qurulmuşdur. Avropa İttifaqıni isə bənzəri olan iqtisadi birliklər və ya əməkdaşlıq elədiyi qurumlardan fərqləndirən ən böyük xüsusiyyət təşkilati bünövrəsidir. İttifaqı idarə edən qurumlar bunlardır: Demokratik yollarla seçilən Parlament, Üzv Dövlətləri təmsil edən və nazirlərdən ibarət Şura, Avropa Dövlət və Hökumət Başçıları Zirvəsi, Anlaşmaların qoruyucusu olan Komissiya, İttifaqın hüququna uyğunlaşmanı təmin edən Ədalət Divanı və İttifaqın Maliyyə idarəsinə nəzarət edən Ali maliyyə məhkəməsi. Bundan başqa iqtisadi, sosial və regional mənfəət qruplarını təmsil edən müxtəlif məsləhət heyətləri vardır. İttifaqın taraz inkişafına yardım edən layihələrin maliyyələşdirilməsini asanlaşdırmaq məqsədilə qurulan bir Avropa İnvestisiya Bankı mövcuddur. Bunlardan başqa Avropa Pul İnstitutu, Mərkəzi Avropa Bankı və təftişetmə qurumu və şikayət qəbul edən Ombudsman mövcuddur.
Füzuli Rüstəmov
Milli Qəhrəman
Azərbaycan Respublikası Prezidentninin 25 fevral 1997-ci il tarixli 553 saylı fərmanı ilə Rüstəmov Füzuli Salah oğluna ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adı verilmişdir.
Avropa İttifaqı
Avropa İttifaqının fəaliyyət prinsipləri
Avropa İttifaqının əsas fəaliyyət prinsiplərini tətqiqatçılar aşağıdakı kimi qruplaşdırırlar:
Füzuli Rüstəmov
Milli Qəhrəman
Tərtər rayonunun Hüsənli kəndində dəfn edilib.
Avropa İttifaqı
Avropa İttifaqının fəaliyyət prinsipləri
AB-nin əsas fəaliyyət istiqamətləri bunlardır:
Çiraxlı
Çiraxlı — İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indiki Paşalı (Əzizbəyov, Vayk) rayonu ərazisində kənd.
Tarixi
Çıraxlı selavının yanında, Terp kəndinin yaxınlığında yerləşirdi. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində Çiraxlu formasında qeyd edilmişdir. Erməni mənbələrində kəndin başqa adı Çıraxoğlukənd formasında da göstərilir.
Toponim qədim sirak türk etnoniminin bir variantı olan çırak (çirax) etnoniminə mənsubluq bildirən -lı şəkilçisinin artırılması ilə düzəlmişdir. «Sirak//çirak tayfasına mənsub yer, sirak//çirak tayfasının yaşadığı yer» mənasını ifadə edir. s~ç səsəvəzlənməsi Azərbaycan dilində qanunauyğun haldır. Etnotoponimdir. Quruluşca düzəltmə toponimdir.
Əhalisi
Kənddə 1873 - cü ildə 21 nəfər, 1886-cı ildə 20 nəfər, 1897-ci ildə 31 nəfər, 1904 - cü ildə 41 nəfər, 1914 - cü ildə 45 nəfər, 1916-cı ildə 97 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır.
1918-ci ildə kənd ermənilərin təcavüzünə məruz qalaraq sakinləri qırğınlarla qovulmuşdur. İndiki Ermənistanda sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra kəndi məcburi tərk edənlər öz doğma dədəbaba torpaqlarına qayıda bilmişlər. Burada 1922-ci ildə 40 nəfər, 1926-cı ildə 15 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır.
1929-30 - cu illərdə onlar sıxışdırılaraq kənddən çıxarılmışdır. 1930 - cu ildə kənd ləğv edilmişdir. İndi xaraba kənddir.
Balıqçılar
Balıqçılar — Azərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonunun inzibati ərazi vahidində qəsəbə.
Tarixi
25 oktyabr 2011-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin qərarı ilə Balıqçılar qəsəbəsi Nərimanabad qəsəbə inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, həmin qəsəbə mərkəz olmaqla Balıqçılar qəsəbə inzibati ərazi dairəsi yaradılmış və Azərbaycan Respublikasının ərazi vahidlərinin Dövlət reyestrinə daxil edilmişdir.
Ficus schumacheri
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Mahan İsfahani
Mahan İsfahani — İran və ABŞ klaviaturaçısı, alimi, şərhçisi, orkestraçısi və keçiricisi. Bir Konserto solisti, resitali və işbirlikçi bir musiqiçi olaraq, müxtəlif erkən klaviatura üzrə beynəlxalq şöhrət qazanmışdır.
Eliza Kazanova
Eliza Kazanova — İtaliyanı təmsil edən su poloçusu.
Karyerası
Eliza Kazanova, İtaliya yığmasının heyətində 2008-ci ildə Çinin ev sahibliyində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Beşinci pillə uğrunda görüşdə Çin yığmasına 8:10 hesabı ilə məğlub olan İtaliya yığması, XXIX Yay Olimpiya Oyunlarını altıncı pillədə başa vurdu.
Daha sonra Eliza Kazanova, İtaliya yığmasının heyətində 2012-ci ildə Birləşmiş Krallığın London şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Yeddinci pillə uğrunda görüşdə Birləşmiş Krallıq yığmasını 11:8 hesabı ilə məğlub edən İtaliya yığması, London Olimpiadasını yeddinci pillədə başa vurdu.
Toğa Teymur xan
Toğa Teymur xan, Böyük Monqol imperiyasının ilk xanı Çingizın oğullarından Cuçi xanin onüçüncü oğlu.
Həyatı
Urus ve Toxtamış kimi Qızıl Ordanın xanları, Krım xanlığı, Qazax xanlığı, Kazan xanlığı, Qasım xanlığı, Buxara xanlığı və (Həştərxan xanlığı)nın qurucuları da Toğa Teymur xanın sülaləsindən gəlmişdir.
Bala Şürük
Toponimiyası
Oykonim "kiçik Şürük kəndi" deməkdir. Türk dillərində şürük "cavan şam ağacı"; "gavalı ağacı"; "kiçik, balaca, cır" mənalarını ifadə edir.
Coğrafiyası
Rayon mərkəzindən 10 kilometr aralıda yerləşir. Şərqdən Gərmətük, qərbdən Kosalar, cənubdan Şürük kəndləri ilə əhatə olunmuşdur.
Tarixi
Bala Şürüksn Şürük kəndindən buraya köçənlərin hesabına yarandığını ehtimal edənlər daha çoxdur. Yaşayış əvvəllər Şürük kəndində olmuş, əhali artdıqca adamlar indiki Şürük (kiçik Şürük) kəndinin ərazisinə köçmüşlər. 1930-1991-ci illərdə kənd Soveti fəaliyyət göstərib. İlk sədri Kübra Əjdərovadır. Kənddə 1932-ci ildə təşkil kolxoz təsərrüfatı olunmuşdur. 1964-cü ildə yaradılmış sovet təsərrüfatı, 2000-ci ildə torpaq islahatı ilə əlaqədar ləğv edilmişdir. Adambaşına 0,06 hektar torpaq sahəsi verilmişdir. 3 fermer təsərrüfatı fəaliyyət göstərir. Məscid 1904-1907-ci illərdə tikilmiş, 1990-cı ildə yenidən bərpa edilmişdir. Kənd 1991-ci ildən 25 oktyabr 2011-ci ilədək Gərmətük qəsəbə inzibati ərazi dairəsinin tərkibində olmuşdur. 25 oktyabr 2011-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin qərarı ilə Kosalar və Bala Şürük kəndləri Gərmətük qəsəbə inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, mərkəzi Kosalar kəndi olmaqla Kosalar kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmış və Azərbaycan Respublikasının ərazi vahidlərinin Dövlət reyestrinə daxil edilmişdir.
Əhalisi
Əhalisi 748 nəfərdir, 365 nəfəri qadındır, 171 ailə təsərrüfatı var (2017).
Ficus sphenophylla
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Fransielle Pereyra
Fransielle Pereyra (d. 10 noyabr 1995) — Braziliyanı təmsil edən bədii gimnast. Fransielle Pereyra 2016-cı ildə Braziliyanı XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.
Ceyranlı xalçaları
Ceyranlı xalçaları — Təbriz xalçaçılıq məktəbinə aid Azərbaycan xalçaları.
Fransielle Pereyra
Karyerası
Qabrielle da Silva 2016-cı ildə Braziliya bayrağı altında Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində XXXI Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. O, qrup yarışlarında кomanda yoldaşları Morqana Qmaç, Emanuelle Lima, Cessika Mayer və Qabrielle da Silva ilə birgə təsnifat mərhələsində 32.649 xal topladı və 9-cu yeri tutaraq mübarizəni dayandırdı.
Ceyranlı xalçaları
Təbriz xalçaçılıq sənəti
Təbriz xalçaçılıq sənətinin çiçəklənmə dövrü XII–XVI əsrlərə aiddir. Təbriz məktəbinin XVI əsr qızıl dövrünün 200-ə qədər şah əsəri miniatür rəssamlıq sənəti ilə toxuculuğun harmonik birləşməsi, peşəkar rəssam və xalçaçıların yüksək ustalığı ilə səciyyələnir. Təbriz xalçaları arasında saray üçün toxunan iri xalılar daha məşhur olub. Sərdabə ləri, məqbərələri bəzəmək üçün böyük ölçüdə xalçalar toxunub. Hətta xalçaların toxunmasında ipək dən, bahalı daş-qaşdan da istifadə olunub. Xalça üzərində əks olunan hər bir ornamentin özünün simvolik mənası olub. Alimlər illərdir bunun tədqiqatı ilə məşğul olurlar.
Təbriz xalçaları  kompozisiya baxımından mürəkkəbliyi, naxışlarının incə və nəfisliyi, ən başlıcası isə dinamikliyi ilə göz oxşayır. Bu xalça qrupu incə naxışlı kompozisiyalarla yanaşı, həm də süjetli xalçaların toxunması ilə seçilir (“Leyli və Məcnun”, “Ovçuluq”, “Dörd fəsil”, Dərvişlər” və s.).
Təbrizdə “Dörd fəsil” ənənəvi təsvirli xalçalar istehsal olunurdu (Ilin dörd fəsli). Bu xalçalarda mövzu dəyişməz olaraq qalırdı, kompozisiya isə rəssasmın zövqü və baxışlarına uyğun dəyişirdi. Kompozisiyasına görə orta sahə hər biri ilin bir fəslini simvolizə edərək ənənəvi dörd yerə ayrılır. Xalçaların ən dəyərlisi onun ilmələrinin həm sayca, həm də çalarca zəngin olmasıdır ki, bu sahədə Təbriz xalçaları birinciliyini bu günə qədər qoruyub saxlayır.
Dolmen
thumb|300px| İrlandiyada dolmen Dolmen(taol maen — daş masa) — meqalit kateqoriyalı qədim dəfn və kult tikilisi.
Ceyranlı xalçaları
Təbriz xalçaçılıq sənəti
Təbriz xalçaçılıq məktəbi "Bağ-behişt xalçası", "Bağ-meşə xalçası", "Balıq xalçası", "Buta xalçası", "Dərviş xalçası", "Kətəbəli xalçası", "Gördəst xalçası", "Göllü-guşəli xalçası", "Güldanlı xalçası", "Leyli və Məcnun xalçası", "Məşahir xalçası", "Mun xalça sı", "Namazlıq xalçası", "Nəcaqlı xalça sı", "Sərvistan xalça sı", "Sərdari xalç ası", "Səhənd xalça sı", "Silsiləvi ləçək xalçası", "Fərhad və Şirin xalçası", "Xəyyam xalçası", "Xətai xalçası", "Həddad xalçası", "Çərxi-gül xalçası", "Ceyranlı xalçası" və s. klassik kompozisiyaları ilə  məşhurdur.
Dolmen
Ümumi məlumat
Dolmenlər daşların şaquli vəiyyədə yerə basdırılması nəticəsində yaranmış.hər tərəfi bağlı düzbucaq qəbirlərdir. Onların üstü sal daşla örtülür.Dolmenləin qurulmasında 10 ton ağırlığı olan nəhəng daşlardan istifadə edilmişdir.Bu qəbirlər tək,ikimərtəbəli və koridorla birləşən qəbirlər sırası şəklində olur.Belə abidələrə Avopa, İran, Hindistan,Yaponiya, Koreya, Krım, Qara dəniz sahilləri və Azərbaycanda rast gəlmək olur.
Azərbaycanda dolmenlər
Fransız alim Jak de Morqan Lənkəran rayonunun Körükdi kəndi yaxınlığında ikimərtəbəli dolmenlər aşkarlamış və ilk dəfə onların tarixi və dini mahiyyəti barədə məlumat vermişdir. Xocalıda da dolmenlər üzə çıxarılmışdır. Dolmenlərin yaradılması üçün əsas olmuş axirət dünyası ideyası və ruhun ölməzliyinə inam ənənəvi olaraq zamanəmizə qədər gəlib çıxmışdır. Buna misal olaraq Şamaxıdakı “Dədəgünəş” pirini ziyarət edənlərin balaca daşlardan evlər tikməsini göstərmək olar. Guya bu evlər xəstələrin öləndən sonra axirət dünyasında yaşamasına xidmət edəcəkmiş.
Thylogale stigmatica
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
II Elizabet
Kraliça II Elizabet (bəzi Azərbaycandilli mənbələrdə II Yelizaveta ) və ya Elizabet Aleksandra Mariya Vindzor — Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığının kraliçası, həmçinin Millətlər Birliyinin sədri və ora daxil olan 14 dövlətin kraliçası (Avstraliya, Antiqua və Barbuda, Baham adaları, Beliz, Qrenada, Kanada, Yeni Zelandiya, Papua-Yeni Qvineya, Sent-Vinsent və Qrenadin, Sent-Kits və Nevis, Sent-Lüsiya, Süleyman adaları, Tuvalu, Yamayka). Fici Respublikasının Ali Başçısı, Anqlikan Kilsəsinin başçısı, Böyük Britaniya Silahlı Qüvvələrinin Ali Baş Komandanı, polkovnik, Men adalarının lordu. 29 may 1953-cü ildən 31 may 1961-ci ilədək Cənubi Afrika İttifaqının Kraliçası olmuşdur. Vindzorlar sülaləsinin nümayəndəsidir. Taxt-taca 6 fevral 1952-ci ildə sahib olub, 2 iyun 1953-cü ildə isə rəsmi tacqoyma mərasimi keçirilib.
Elizabet York hersoqu, gələcək Böyük Britaniya kralı VI Georqun (1895–1952) və ledi Elizabet Bouz-Layonun (1900–2002) böyük qızıdır. Onun baba və nənələri: ata tərəfdən Böyük Britaniya kralı V Georq (1865–1936) və kraliça Mariya Tek (1867–1953), ana tərəfədən Stratmor qrafı Klod Corc Bouz-Layon (1855–1944) və Sesiliya Bouz-Layondur (1883–1961). Əmisi VIII Eduard hakimiyyət iddiasından rəsmi əl çəkəndən və atası 1936-cı ilin dekabrında taxt-taca sahib olandan sonra 10 yaşlı Elizabet vəliəhd olur və valideynləri ilə birlikdə Kensinqtondan Bukingem sarayına köçür. Gələcək kraliça xoş əfval-ruhiyyəli atmosferdə böyüyüb. O, ailə şəraitində mükəmməl şəxsi təhsil alıb. Uşaqlıqdan hər şeylə maraqlanıb. Ən çox atlara maraq göstərib, bu maraq indi də qalmaqdadır.
İkinci dünya müharibəsində o könüllü kimi hərbi taksi sürücüsü işləyib. Çünki, kral ailəsi ölkənin müdafiəsində birbaşa iştirak etməli idi. 1947-ci ildə isə Elizabet Böyük Britaniya müstəmləkələrinə ilk səfərini edir. 13 yaşında Elizabet Dortmut hərbi-dəniz məktəbinin kadeti, kraliça Viktoriyanın kötücəsi, şahzadə Andrey Qreçeskinin oğlu Filip Mauntbettenlə tanış olur. 1947-ci ildə onunla ailə həyatı qurur və Filip Edinburq hersoqu titulunu alır. Onların dörd övladı vardır: şahzadə Çarlz, şahzadə Anna, şahzadə Endrü və şahzadə Eduard.
1949-ci ildə atası VI Georq yeni yaradılan Millətlər Birliyinin ilk sədri olur və ora daxil olan ölkələrin konstitusiyalı monarxı hesab edilir. Birlik Böyük Britaniyanın keçmiş müstəmləkərindən təşkil edilir və yeni müstəqil dövlətlərin azad ittifaqı elan olunur. Birliyə o dövrdə aşağıdakı dövlətlər daxil idi: Böyük Britaniya, Kanada, Avstraliya, Yeni Zelandiya, Cənubi Afrika İttifaqı, Pakistan və Seylon. 6 fevral 1952-ci ildə Elizabet həyat yoldaşı ilə Keniyada olarkən, atası vəfat edir və o kraliça elan edilir. 1953-ci ildə o rəsmi şəkildə taxt-taca sahib olur və mərasim tarixdə birinci dəfə televiziya ilə translyasiya olunur. O eyni zamanda atasının yerinə Millətlər Birliyinin də sədri seçilir. Özünün 58 illik hakimiyyəti dövründə o müstəqillik qazandıqca Millətlər Birliyinə daxil olan 25 ölkənin dövlət başçısı olub. 1956-cı ildən 1992-ci ilədək onun başçısı olduğu dövlətlərin təqribən yarısı Birlik üzvü kimi qalsalar da respublika üsul-idarəsini seçdilər (məsələn, Cənubi Afrika, Pakistan, Şri-Lanka).
Kraliça Elizabet ancaq dövlət başçısı kimi təmsilçilik rolu oynasa da, öz şəxsi nüfuzu ilə ölkənin siyasətinə müəyyən qədər təsir edə bilir. Hakimiyyətinin ilk illərində hakim partiyada qəbul edilən lider olmayanda o baş nazirin kimliyi məsələsində də rol oynayırdı. Kraliça bütün baş nazirlərlə diplomatik münasibətlər saxlayır. Bununla belə, Marqaret Tetçerin hakimiyyəti dövründə onunla bir qədər gərgin münasibətləri var idi. Ona Tetçerin müəyyən qədər "kralsayağı" idarəetməsi xoş gəlmirdi. Onlar arasında hökumətin Cənubi Afrika Respublikasının o dövrdəki aparteid siyasətini müdafiə etməsi məsələsində fikir ayrılığı var idi. II Elizabet hesab edirdi ki, Tetçerin CAR rəhbərliyini müdafiə etməsi Böyük Britaniyanın bu siyasəti bəyənməyən Afrika ölkələrinə təsirini azalda bilər. Bütün bunlara baxmayaraq o həmişə siyasi çəkişmələrdən kənarda qalmağa üstünlük verir. 1992-ci il II Elizabet üçün ağır il oldu. Kraliçanın ailəsinin nüfuzuna şahzadə Çarlzın, şahzadə Annanın və şahzadə Endrünün ailələrindəki söz-söhbət və hər üçünün boşanma prosesləri ciddi təsir etdi. Həmçinin, böyük yanğın Vindzor sarayının bir hissəsini məhv etdi. Onun şahzadə Diananın 1997-ci ilin avqustunda faciəli ölümünə sakit yanaşması və beş gün milli matəm günlərində kral ailəsinin saraydan kənara çıxmaması britaniyalıların əksəriyyətinin xoşuna gəlmədi. Ailə ictimaiyyət qarşısına Diananın dəfnindən bir gün əvvəl çıxdı, ancaq bununla belə Britaniya mətbuatının kəskin tənqidinə məruz qaldı.
Buna baxmayaraq, Elizabetin ictimai rəydə nüfuzu yenə də böyükdür. Onun taxta çıxmasının gümüş və qızıl yubileyləri 1977-ci və 2002-ci illərdə həm Böyük Britaniyada, həm də dünyada təntənə ilə qeyd edilmişdir. Hal-hazırda onun 2012-ci ildəki 60 illik yubileyinə ciddi hazırlıq gedir. Onun aprel ayında anadan olmasına baxmayaraq ənənəyə uyğun olaraq geniş keçirilməsi üçün ilin yaxşı hava olan dövründə, iyun ayının üçüncü şənbə günü qeyd edilir.
Həyatı
thumb|200px|right|Şahzadə Elizabet "[[The Times" jurnalının üz qabığında, 1929-ci il]] Elizabet kral VI Georqun ilk övladıdır. VI Georq isə kral V Georqun ikinci oğludur. Kraliça 21 aprel 1926-cı ildə Londonda, babasının 17 Bruton-strit ünvanında yerləşən evində anadan olub. 29 may tarixində isə Bukingem sarayında yerləşən kiçik kilsədə arxiyepiskop Kosmo Lonq tərəfindən xaç suyuna salınıb. Onun xaç ataları ata tərəfdən baba və nənəsi, həmçinin xala, bibi, əmi və dayıları olmuşlar. Uşaqlıqda onu Lilibet çağırırdılar. 1929-cu ildə kral V Georqun ağır xəstəliyi zamanı Elizabetin tez-tez onun yanına gəlməsi onun əfvalına xoş təsir edirdi.
Elizabetin 1930-cu ildə anadan olan Marqaret adlı bacısı da vardı. İki bacı anasının və dayələri Marion Kroufordun sayəsində yaxşı ailə təhsili almışlar. 1950-ci ildə onların dayələri Krouford "Kiçik şahzadələr" adlı xatirələr kitabı çap etdirdi. Kitabda kiçik Elizabetin atlara və itlərə məhəbbəti, onun davranışı, işə məsuliyyəti barədə danışılır. Kitabın dərci kral ailəsinin xoşuna gəlməmişdi. Elizabet haqqında müsbət fikirləri sonradan başqaları da söyləyirdi: Vinston Çörçil gələcək kraliçanı xarakterli və çevik uşaq kimi xarakterizə edirdi. Əmisi qızı Marqaret Rods isə onun haqqında: "şən, ancaq ağıllı qız" fikrini bildirirdi.
Vəliəhd kimi
thumb|250px|left|II Elizabet, baş nazir [[Vinston Çörçil və digər nazirlər (1950)]] O kral taxt-tacına ardıcıllığına görə üçüncü namizəd idi: əmisi VIII Eduard, atası Georq və o. Elizabet kral ailəsinin üzvü kimi cəmiyyətdə maraq doğursa da, o kraliça olmağı ağlına da gətirmirdi. 1936-cı ildə onun babası, kral V Georq vəfat edir və əmisi VIII Eduard kral elan edilir.
Elizabet digər kişi vəliəhd olmadığından atasından sonra ikinci vəliəhd olur. Ancaq həmin il əmisi aristokrat nəslindən olmayan və boşanmış hersoqinya Uollis Simpsonla ailə qurmaq istədiyinə görə ölkədə Konstitusiya böhranı baş verir. Hökumətin və anqlikan kilsəsinin təkidli mövqeyindən sonra əmisi evliliyə üstünlük verərək taxt-tacdan imtina edir. Elizabetin atası kral elan edilir, onun özü isə vəliəhd olaraq Ülyahəzrət Şahzadə Elizabet titulu alır.
Elizabet İton kollecinin vitse-rektor Henri Martendən konstitusiya tarixinə dair dərslər alır. və dayəsi ilə danışmaq üçün fransız dili öyrənir. Sonradan o xüsusi məktəbin tələbəsi olur. Bu məktəb məxsusi olaraq onun öz yaşıdları ilə təmasda olması üçün yaradılmışdı.
1939-cu ildə Elizabetin valideynləri Kanada və ABŞ-yə rəsmi səfər edirlər. Elizabet valideynlərinin 1927-ci ildə Avstraliya və Yeni Zelandiyaya etdiyi səfərdəki kimi Londonda qalır. Kral olan atası hesab edir ki, o səfərlər üçün hələ çox kiçikdir. Elizabet valideynlərini göz yaşları ilə yola salmışdı. Londonda qalan Elizabet valideynləri ilə yazışaraq əlaqə saxlayırdı. 18 may tarixində valideynləri onun üçün birinci kral transatlantik telefon xətti çəkdirirlər.
İkinci Dünya müharibəsi
Elizabet kiçik bacısı Marqarita ilə birlikdə İkinci dünya muharibəsinin başlandığı 1939-cu ilin sentyabrından dekabrınadək Şotlandiyada qalır, oradan isə Norfolka köçür. 1940-cı ilin fevralından may ayınadək onlar Royal-Loc deyilən yerdə yaşayırlar. Londona geri qayıtmaqla düz beş il Vindzor sarayında yaşayırlar. Lord Duqlas Hoqqun "müharibə dövründə iki şahzadə xanımın Kanadada yaşaması" təklifinə anaları Elizabet belə cavab vermişdi: "Uşaqlar mənsiz, mən isə kralsız heç bir yana getməyəcəyik. Kral isə buranı heç vaxt tərk etməyəcək." Şahzadələr Vindzorda qaldılar. Yeni il ərəfəsində isə pantomim teatr tamaşası təşkil edərək yığılan vəsaiti "kraliçanın hərbi geyimlər üçün yun yığan fond"una keçirdilər. 14 yaşlı Elizabet 13 oktyabr 1940-cı ildə BBC-nin 'Uşaq saatı verilişində çıxış edərək əskərlərə dəstək verdi.
1943-cü ildə 16 yaşlı Elizabet qvardiya polkuna səfəri zamanı özünün birinci böyük çıxışını edir. O bu hərbi hissəyə bir il əvvəl polkovnik vəzifəsinə təyin edilmişdi.
1945-ci ilin fevralında o 230 873 say altında ərazi qadın köməkçi xidmətinə qəbul edilir. O sürücü və mexanik peşəsinə yiyələnir və hətta hərbi yük maşını da sürür. Sonradan o beş aylığa fəxri kiçik komandir təyin edilir. O hal-hazırda İkinci dünya müharibəsində hərbi xidmətdə olmuş yeganə dövlət başçısıdır.
Muharibə dövründə krala yaxın siyasi dairələrdə Elizabetin Uels regionu ilə sıx münasibətləri vasitəsi ilə Uels millətçiliyini zəiflətmək planları irəli sürülür.
Muharibənin qurtarması xəbərindən sonra Elizabet bacısı Marqarita ilə birlikdə London küçələrinə çıxaraq sevinən izdihama qoşulurlar. Sonradan o azsaylı müsahibələrindən birində deyir ki, "biz valideynlərimizdən, kənardan bilinmədən insanlara baxmağa icazə istədik. Eyni zamanda qorxurduq ki, bizi tanıyarlar... Xatırlayıram ki, tanımadığımız insanların əllərindən tutaraq Uaytholl küçəsi ilə gedirdik. Sevinc hissi bizi bürümüşdü". İki il sonra o valideynlərini Cənubi Afrika səfərində müşayiət etdi. 21 yaşında, 21 aprel 1947-ci ildə, o Cənubi Afrikadan Millətlər Birliyinə müraciət edərək demişdi: "Mən Sizlərin hamınızın qarşınızda söz verirəm ki, mənim bütün həyatım, onun qısa və ya uzun olmasından asılı olmayaraq, Sizlərə və hamımızın üzvü olduğumuz böyük imperator ailəsinə xidmət etməyə sərf ediləcək."
Ailə qurması
thumb|190px|right| Elizabet və Filip Elizabet öz gələcək əri, Yunanıstan və Danimarka şahzadəsi Filipə 1934 və 1937-ci illərdə rast gəlib. 1939-cu ilin iyulunda Britaniya Kral Hərbi Dəniz Kollecində toplantıda görüşdən sonra (o vaxt Elizabetin 13 yaşı var idi), o Filipə vurulur və onlar yazışmağa başlayırlar. 20 noyabr 1947-ci ildə isə onlar evlənirlər. Elizabet və Flip Danimarka kralı IX Kristian tərəfindən ikinci nəsil və Britaniya kraliçası Viktoriya tərəfdən üçüncü nəsil qohumdurlar. Kəbinə qədər Filip titulundakı yunan və danimarka adlarından imtina edir və yunan pravoslav kilsəsindən anqlikan kilsəsinə keçir. Həmçinin, anasının soyadı ilə özünə leytenant Filip Mauntbatten adı götürür. Toya bir qədər qalmış ona Edinburq hersoqu titulu verilir və Kral həzrətləri adlandırılır.
Kəbinə qədər onların qarşılarına başqa problemlər də çıxmışdı. Filip imkanlı deyildi, digər millətdən idi və bacıları Almaniyada Hitler partiyasından olan alman zadəganlarına ərə getmişdilər. Sonradan dərc edilən məlumatlara görə o dövrdə Elizabetin anası kəbinə etiraz edirmiş. Ancaq yaşlı vaxtlarında o öz bioqraflarına Filipin əsl ingilis centlmeni olduğunu söyləyirmiş.
Şahzadə Elizabet və Edinburq hersoqunun nikah mərasimi 1947-ci il noyabrın 20-də 2000 qonağın iştirakı ilə Vestminster abbatlığında keçirdilər. Bu toy Vestminster abbatlığında keçirilən 10-cu monarx toyu oldu. Birinci isə 1100-cü ilin noyabrın 11-də şotland şahzadəsi Matilda ilə kral I Henrixin evliliyi olmuşdur. 1923-cü il aprelin 26-da elə bu abbatlıqda indiki kraliçanın valideynləri – kral VI Georq və kraliça Elizabetin nikahı bağlanmışdı.
Elizabet ilə Filipə toylarında dünyanın hər yerindən 2500-ə qədər hədiyyə göndərilmişdi. Ancaq toy dövründə Böyük Britaniya hələ muharibənin dağıntılarından tam azad ola bilməmişdi. Hətta vəliəhdin toyuna sərf ediləcək parçaya belə kupon tələb edilirdi. Muharibədən sonra alman əsilli hersoq Filip asanlıqla toyuna sağ qalmış üç bacısını dəvət edə bilməzdi.
Elizabetin ilk övladı, şahzadə Çarlz 14 noyabr 1948-ci ildə anadan olub. Bir aydan sonra Elizabet atası kral VI Georqdan övladının kral statusundan istifadə etməsinə icazə istədi. Əks halda bu mümkün olmazdı. İkinci övladı şahzadə Anna isə 1950-ci ildə anadan oldu.
Toydan sonra gənc ailə 4 iyul 1949-cu ilədək Vindzor sarayının yanında kirayə tutulmuş evdə qalır, sonra isə Londonda başqa yerə köçürlər. 1949 və 1951-ci illər arası Filip Maltada yerləşən kral hərbi-dəniz donanmasında zabit kimi qulluq edir. O və Elizabet Maltanın bir kəndində Filipin dayısının evində yaşayırlar. Uşaqları isə Londonda qalmalı olurlar.
Hüquqi varislik
thumb|190px|left|Kral IV Georqun dəfn mərasimi Kral VI Georqun sağlamlığı 1951-ci il ərzidə pisləşməyə başladı və Yelizaveta tez-tez onu dövlət və ictimai tədbirlərdə əvəz etməyə başlayır. Həmin ilin oktyabrında o Kanadaya səfər edir, həmçinin ABŞ Prezidenti Harri Trumeni Vaşinqtonda ziyarət edir. 1952-ci ilin əvvəlində o əri Filiplə birlikdə Avstraliya və yeni Zelandiyaya səfərə çıxır. Səfər Keniyadan keçir. Orada olarkən 6 fevral 1952-ci ildə onlara VI Georqun ölüm xəbəri gəlir. Onlarla olan Martin Çarteris vəliəhddən kral adı seçməsini xahiş etdi. O, "Elizabet" cavabını verir. " Elizabet özünü tamhüquqlu kraliça elan etdi və Filiplə birlikdə təcili Londona qayıdır. Həmçinin o Filiplə Bukingem sarayına köçür. thumb|200px|right|Elizabetin 2 iyun 1953-cü ildə keçirilən tacqoyma mərasimi Elizabet taxt-taca çıxdıqdan sonra bəziləri fikirləşirdi ki, kral ailəsi Filipin soyadı ilə Mountbatten evi  kimi tanınacaq. Çünki, Elizabet ailə quranda ərinin soyadını götürmüşdü. Hətta Filip də kral ailəsinin Mauntbetten evi  adlanacağını güman edirdi. Ancaq Elizabetin anası və baş nazir Vinston Çörçil Vindzorlar evi adının qalması təklifini müdafiə etdilər. Bu belə də oldu. Hersoq Filip sonradan şikayətlənirdi ki, o ölkədə yeganə kişidir ki, uşaqları onun yox, yoldaşının soyadını daşıyır." Kraliça Mariyanın ölümündən və Çörçilin istefasından sonra, 1960-cı ildə Mauntbatten-Vindzor soyadı kraliçanın vəliəhd olmayan oğlanları üçün məqbul hesab edildi.
Elizabetin taxt-tac mərasiminə hazırlıq dövründə şahzadə Marqaret bacısına bildirir ki, o özündən 16 yaş böyük və boşanmış zabit Piter Tausendə ərə getmək istəyir. Kraliça ona məsləhət bildi ki, o bir il gözləsin. O bacısını sevirdi və istəyirdi ki, məsələ bir ilə soyusun. Ancaq yüksək dairələr kəbinin əleyhinə idilər, həmçinin anqlikan kilsəsi boşanmadan sonra ikinci dəfə kəbinə icazə vermirdi. Onlar bildirdilər ki, əgər Marqarita ailə qurarsa, o taxt-taca iddialı şəxslər siyahısından çıxarılacaq. Sonradan o Tausendlə ailə qurmaq fikirindən əl çəkdi. 1960-cı ildə o Entoni Armstronq-Consa ərə getdi, ancaq 1978-ci ildə ondan boşandı və bir daha ərə getmədi.
24 mart 1953-cü ildə Elizabetin nənəsi, kraliça Mariyanın ölümünə baxmayaraq, onun istəyinə uyğun olaraq 24 mart 1953-cü ildə Vestminster abbatlığının qarşısında tac qoyma mərasimi keçirildi. İlk dəfə olaraq bütün mərasim televiziya ilə göstərildi. Bu qısa zamanda televiziyanın populyarlaşmasına səbəb oldu. Hesablamalara görə 20 milyona qədər insan evlərində dostları ilə birgə bu tarixi mərasimə baxa bildilər. Şimalı Amerikada isə 10 milyon insan mərasimin yazıldığı kasetə baxa bildilər. Elizabet üstünə Millətlər Birliyinə daxil olan ölkələrin milli emblemləri tikilmiş ağ paltar geyinmişdi. Bu ingilislər üçün qızılgül, şotlandlar üçün qanqal, uelslilər üçün soğan, irlandlar üçün üç yarpaqlı yonca, avstraliyalılar üçün akasiya, Kanada üçün ağcaqayın yarpağı, Yeni Zelandiya üçün qıjı, Cənubi Afrika üçün xarakterik yerli gül, Hindistan, Seylon və Pakistan üçün taxıl, pambıq və cut oldu.