cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Zəminə Xınalı
Həyatı
1964-cü il martın 21-də Qazax rayonunun Aslanbəyli kəndində doğulmuşdur. Kənddə orta məktəbi bitirdikdən sonra Sumqayıt Kimya Texnologiya Texnikumunun analitik kimya fakültəsində təhsil almışdır (1981-1984). Əmək fəaliyyətinə Sumqayıt Kimya İstehsalat Birliyində laborant kimi başlamışdır(1984-1986). Sonralar Bakıdakı 25 saylı texniki peşə məktəbində istehsalat təlim ustası (1986-1990), 240 saylı orta məktəbdə əmək və rəsm müəllimi (1990-1996) işləmişdir. ''Azərbaycan Ali Hərbi Dənizçilik Məktəbində təhsilini davam etdirmiş, hərbi jurnalistika fakültəsini bitirmişdir (1996-1998). Azərbaycan Ali Hərbi Dənizçilik Məktəbində uzun müddət Qadınlar Şurasının sədri, eyni zamanda Azərbaycan Ordusu qəzetində ştatdankənar müxbir işləmişdir (1996-2001).
2013- cü ilə qədər H.Əliyev adına Azərbaycan Ali Hərbi Məktəbində hərbi qulluqçu kimi xidmət etmiş və həmin ildən ehtiyata buraxılmışdır.Hal- hazırda MN H.Aslanov adına Mərkəzi Zabitlər Evində muzey müdiridi. 2007-ci ildən Qazax Müəllimlər İnstitutunun filologiya fakültəsinin məzunudur.2015- ci ildə Əməkdar mədəniyyət işçisi adına layiq görülmüşdür. Ədəbi fəaliyyətinə XX əsrin 80-ci illərindən başlamışdır. Azərbaycanda fəaliyyət göstərən ali hərbi məktəbləri – H.Əliyev adına Azərbaycan Ali Hərbi Məktəbinin, Azərbaycan Ali Hərbi Dənizçilik Məktəbinin, Azərbaycan Ali Hərbi Təyyarəçilik Məktəbinin, Dünya Azərbaycanlılarının Həmrəylik marşının və Azərbaycan Sülhməramlı Qüvvələrinin Sülh marşının sözlərinini müəllifidir. Hərbi vətənpərvərlik mövzusunda 30-dan çox mahnı mətninin sözlərini yazmışdır. “Təki Vətən yaşasın” adlı mənzum pyesi, “Ali Baş Komandanım” adlı sənədli pyesi əsasında radio-tamaşa hazırlanaraq radionun qızıl fonduna daxil edilmişdir. Zəminə Xınalının 15-dən çox kompakt disk və audio-kasseti kütləvi şəkildə çap olunmuşdur. “Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinini 90 illiyi” yubiley medalı, “Qüsursuz Xidmətə görə” medalı ilə təltif edilmişdir. 22 kitabı çap olunmuşdur.
Typhlodromus kiso
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Hippotion
Hippotion — Sphingidae fəsiləsinə aid kəpənək cinsi.
Mirzə Əli Əsgər Qarabaği
Məmməd oğlu Ağa Mirzə Əli Əsgər (Ələsgər) Qarabaği — XIX əsr Azərbaycan xanəndəsi, tarzəni və muğam bilicisi. O, dövrünün qabaqcıl musiqi xadimi kimi muğam sənətinin inkişafında mühüm rol oynamışdır.
Həyatı
Mirzə Əli Əsgər Qarabaği 1824-cü ildə Şuşada anadan olmuşdur. Yaradıcılığı çoxcəhətli olmuşdur. O, həm xanəndə, həm də ustad kamançaçı kimi fəaliyyət göstərmişdir. Əli Şirazi İran tarını Qarabağa gətirəndən sonra bu sənətə yiyələnmiş, bütün Qafqazda tarzən kimi tanınmışdır.
Mirzə Əli Əsgər əvvəllər Xurşidbanu Natəvanın atası Mehdiqulu xanın sarayında saray musiqiçisi vəzifəsinə layiq görülmüş, uzun illər Mirzə Hüseyn, Həsənçə, Keştazlı Həşim, Hacı Hüsü, Məşədi İsi kimi xanəndələri tarda müşayiət etmişdir. Mirzə Əli Əsgər Yaxın Şərq ölkələrinə də səyahət etmiş, İran hakimi Nəsrəddin şahın sarayında qurulan məclislərdə tarzən kimi çıxış etmişdir.
XIX əsrin Sadıqcan, Cavad bəy, Əlibəy oğlu (Xanəzəyski), Şəkər oğlu Kərim, Artemi və Məşədi Zeynal kimi Azərbaycan tarzənləri Mirzə Əli Əsgərin şagirdləri olmuşlar.
Mirzə Əli Əsgər Azərbaycan musiqisini dərindən öyrənərək onun özünəməxsus cəhətlərini üzə çıxarır və mahiyyətini şərh edərək musiqiçilərə öyrədirdi.
Anthemis scariosa
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
İsfar Sarabski
İsfar Aydın oğlu Rzayev-Sarabski — Azərbaycan pianoçusu, bəstəkar. 2009-cu ildə keçirilən pianoçuların Montrö Caz Festivalının qalibi. Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti (2010), "Zirvə" Dövlət Mükafatı laureatı (2010).
Həyatı
2 noyabr 1989-cu ildə Bakıda anadan olmuşdur. Məşhur Azərbaycan opera müğənnisi, aktyor, Şərq opera sənətinin əsasını qoyanlardan biri olan Hüseynqulu Sarabskinin nəticəsi. O, Bülbül adına orta ixtisas musiqi məktəbini, Bakı Musiqi Akademiyasını bitirmişdir. Hazırda Berklee Music Colledge-də təhsilini davam etdirir. O, dünyanın "Royal Albert Hall", "Queen Elizabeth Hall", "Miles Davis Hall", Jazz Club Vibrato, Jazz Club "Zinko", "The Konzerthaus", Jazz Club "Asphalt", Jazz Club "Duc des Lombards", Jazz Club "Porgy & Bess", Jazz Club "Bird’s Eye" ,"Teatre Apollo"  kimi ən nüfuzlu konsert salonlarında çıxış etmişdir.
İsfar Sarabski İsveçrə, Norveç, Fransa, Rusiya, Gürcüstanda keçirilən festivallarda iştirak etmişdir. Eləcə də "Henkokun dostları" UNESCO-da "Jazz Day"-də iştirak etmişdir. 2012–2013-cü illərdə Amerikanın caz musiqisi fondu tərəfindən Nyu-Yorkda keçirilən qala konsertə dəvət olunmuşdur.
O, 2011-ci ildə moskvalı Aleksandr Maşin (zərb alətləri) və Makar Novikov (kontrabass) ilə bərabər "İsfar Sarabskinin triosu"nu yaradıb. İsfar Sarabskinin triosu Amerikanın və Avropanın bir çox festivallarında və konsertlərində iştirak etmişldir. İsfar Sarabski həm də Royal Philharmonic Concert Orchestra (Kral Filarmonik konsert orkestri), Oleq Lundstremin orkestri ilə bərabər – İgor Butman, Ben Williams, Mark Guiliana, Alan Hampton, Pat Senatore, Greg Swiller, Erik Klass, Christian Veber, Samuel Rohrer, Malcolm Creese, James Maddren kimi musiqiçilərlə də çıxış etmişdir.
İsfar Sarabski "Novruz", "G-Man", "Generation", "Edge", "Deja Vu", "Grustniy Vecher", "Last Chance", "Preludiya", "Agent", "Revival", "Eastern Market", "Now I’m Here", "In Transit to New York", "Buta", "Lullaby", "Limping Stranger", "Cobra Dance", "In Memory of V. Mustafazade" əsərlərinin müəllifidir.
18 iyul 2009-cu ildə İsfar İsveçdə keçirilən 43-cü Montrö Caz Festivalının qalibi olmuşdur.
2019-cu ildə ABŞ səsyazma leyblı olan Warner Music Groupla müqavilə imzalayıb.
2022-ci ildə Fransanın Sete şəhərində açıq havada keçirilən illik "JAZZASETE" festivalında Azərbaycanı təmsil etmişdir.
Mükafatları
6 may 2015-ci ildə, 6 may 2016-cı ildə , 1 may 2017-ci ildə , 9 may 2018-ci ildə , 10 may 2022-ci ildə və 6 may 2023-cü ildə Prezident Mükafatına layiq görülmüşdür.
Bauhinia integerrima
(Bauhinia integerrima) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Amagi Brilliant Park
— Yuka Nakacimanın rəssamlığı ilə Şoci Qato tərəfindən yazılan ranobe seriyası. Ranobe seriyası Seyya Kanie adlı narsist oğlanın Mapl adlı fentezi ölkəsindən gələnlər tərəfindən təşkil olunmuş Amaqi Brilyant Parkını xilas etməyə çalışmasından bəhs edir. İlk cildi 20 fevral 2013-cü ildə Fujimi Shobo nəşriyyatı tərəfindən Fujimi Fantasia Bunko imprinti altında buraxılmışdır. 18 iyun 2016-cı ilə kimi isə 8 cildi nəşr olunmuşdur. "Amagi Brilliant Park: Maple Summoner" adlı spin-off ranobesinin isə 2014-2015-ci illərdə 3 cildi çapdan çıxmışdır.
Üç manqa adapastiyası istehsal olunmuşdur. Kimitake Yoşioka tərəfindən hazırlanan birinci manqa Fujimi Shobo tərəfindən 2014-cü ilin fevralında 2016-cı ilin sentyabrına kimi nəşr olunmuşdur. Koci Azuma tərəfindən istehsal olunmuş ikinci manqa 2014-cü ilin mayından Fujimi Shobo tərəfindən nəşr olunur. Ami Hakui tərəfindən hazırlanan üçüncü manqa 2014-cü ildən Kadokawa tərəfindən çap olunur. Kyoto Animation tərəfindən istehsal olunmuş anime serialı adaptasiyası Yaponiyada 6 oktyabr 2014-cü ildən 25 dekabr 2014-cü ilə kimi kimi yayımlanmışdır. Anime Şimali Amerikada Sentai Filmworks, Avstraliya və Yeni Zelandiyada Madman Entertainment, Böyük Britaniyada Animatsu Entertainment tərəfindən lisenziyalaşdırılmışdır.
Məzmun
Seyya Kanie yaraşıqlı, bacarıqlı və ağıllı lisey tələbəsidir. Lakin narsist şəxsiyyətinə görə heç bir dostu yoxdur. Bir gün İsuzu Sento adlı müəmmalı qız onu görüşə dəvət edir və maliyyə problemləri üzündən bağlanmaq ərəfəsində olan Amaqi Brilyant Parkı adlı əyləncə parkına aparır. Məlum olur ki, bu əyləncə parkı əslində Mapl adlı sehrli krallıqdan gəlmiş sakinlər tərəfindən qurulub. Onlar əyləncə parkında insanları əyləndirərək sehr enerjisi toplayırlar. Əgər park bağlanarsa, o zaman Mapl sakinləri insanların diyarında yaşaya bilməzlər.
Parkı bağlanmaqdan xilas etmək istəyən Mapl şahzadəsi Latifa Flürantsa Seyyaya parkın yeni direktoru olmağı və bacarıqlarından istifadə edərək parkı xilas etməyi təklif edir. Seyya əvvəlcə tərəddüd etsə də, sonda təklifi qəbul etməli olur. Parkın bağlanmaması üçün qoyulan şərt sadəcə 3 ay ərzində 250.000 ziyarətçi çəkməkdir.
Ranobe
Ranobe seriyası Yuka Nakacimanın rəssamlığı ilə Şoci Qato tərəfindən yazılmışdır. Şoci Qato bu ranobe üzərində işlədiyini 2011-ci ilin dekabrında açıqlamışdı. İlk cildi 20 fevral 2013-cü ildə Fujimi Shobo nəşriyyatının Fujimi Fantasia Bunko imprinti altında buraxılmışdır. 18 iyun 2016-cı ilə kimi 8 cildi buraxılmışdır.
Kimitake Yoşiokanın rəssamlığı ilə adlı spin-off ranobe seriyası istehsal olunmuşdur. Fujimi Shobo nəşriyyatı tərəfindən 18 oktyabr 2014-cü ildən 20 fevral 2015-ci ilə kimi 3 cildi buraxılmışdır.
Cild siyahıları
Amagi Brilliant Park
Amagi Brilliant Park: Maple Summoner
Manqa
Üç manqa adaptasiyası istehsal olunmuşdur. Kimitake Yoşiokanın rəssamlığı ilə istehsal olunmuş birinci manqa adaptasiyası Fujimi Shobo nəşriyyatının "Monthly Dragon Age" jurnalının 8 fevralda buraxılmış 2014-cü il mart buraxılışında nəşr olunmağa başlamışdır. Manqanın ilk tankobon cildi 7 iyun 2014-cü ildə buraxılmışdır. 8 oktyabr 2016-cı ilə kimi isə 6 cildi çapdan çıxmışdır. adlı yonkoma manqası "Monthly Dragon Age" jurnalının 9 mayda buraxılmış 2014-cü il iyun buraxılışında nəşr olunmağa başlamışdır. Rəssamı Koci Azumadır. Yonkoma seriyasının 2 cildi buraxılmışdır. Üçüncü manqa adaptasiyası isə Ami Hakuinin rəssamlığı ilə tərəfindən yazılır və  adlanır. Bu manqa 2014-cü ildə Kadokawa şirkətinin ComicWalker saytında onlayn şəkildə yayımlanmağa başlamışdır. Üç cildi buraxılmışdır.
Cild siyahıları
'''Amagi Brilliant Park? Fumo'''
Amagi Brilliant Park The Animation
Anime
Anime Şimali Amerikada Sentai Filmworks tərəfindən, Böyük Britaniyada Animatsu Entertainment tərəfindən, Avstraliya və Yeni Zelandiyada isə Madman Entertainment tərəfindən lisenziyalaşdırılmışdır.
12 sentyabr
1601–1900
thumb|[[Yusif Vəzir Çəmənzəminli]]
1901–cari
thumb|[[Conni Keş]]
Luici adası
Luici adası — Frans-İosif Torpağına daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Arxangelsk vilayətinin Primorski rayonu ərazisinə daxildir. Ziçi adaları qrupuna daxildir. Ada bütünlüklə buzla örtülüdür. Buzdan azad olan hissələr yalnız qayalıqların üzəri və Burke buxtasında yerləşən Petiqaks bununun ətraf əraziləridir. Burada göl və çay yoxdur. Adanın mərkəzində hündürlüyü 468 metr olan zirvə quzdan təşkil olmuşdur. Ada italiyalı səyyah şahzadə Luici Amadeonun şərəfinə adlandırılmışdır.
Daxil olduğu akvatoriya
Sahillərini Barens dənizi yuyur.
Torii
thumb|Torii Torii ( — "quşlar oturan yer") — yapon dini olan sintonun məbədləri – dzindyanın qarşısında qurulan ritual qapılar. Onlar qapısı olmayan, qırmızı rəngə boyanmış iki dirəkdir. Yuxarıdan iki dirəklə də birləşirlər. Yuxarı dirək "kasaqi" (笠木), aşağı dirək "nuki" (貫) adlanır.
Tokarev TT-33
SSRİnin çıxardığı yarı-avtomatik tapancalardandır. TT-33 olaraq da bilinir.TT-nin açıqlamsı "Tula, Tokarev"dir.1920-ci illərin sonunda Qırmızı Ordu, çoxca köhnələn Nagant M1895 revolver yerinə yerli istehsal yarı-avtomatik tapanca axtarışına girmişdir. Ordu, bir çox müxtəlif silah prototipinin testi nəticəsində, 1930-cu ildə Rus silah dizayneri Fedor Tokarevin "TT-30" dizaynını tətbiqə qoyma qərarı almışdır. Sonrasında bu dizayn bir az modernləşmiş və 1934-də "TT-33" adıyla ardıcıl istehsala verilmişdir.Daha əvvəl Almaniyadan alınıb istifadə olunan Mauser C96nın 7.63x25mm Mauserlik gülləsi təməl alınıb, qovan ölçülərinə az qala heç toxunulmadan yalnız barıt modernləşməsi nəticəsində 7.62x25mm TT cəbhəxanası ortaya çıxarılmışdır və bu da yeni silahın sursat növü olmuşdur. 2 güllə növü o qədər bənzərdir ki, bəzi silahlarda dəyişməli olaraq belə istifadə edilə bilər çox məşhur olmasa da.
116 mm-lik nisbətən uzun lüləsi, güclü 7.62-yə 25 mm-lik Tokarev gülləsiylə birləşincə ortaya olduqca güclü və etibarlı bir silah çıxmışdır. Hələ də elədir. Standart maqazini 8 güllə daşıyır. Bu tapança Qırmızı Ordunun İkinci dünya müharibəsi və Koreya müharibəsinda standart tapancasıydı. Öz ölkəsində 1934 - 1952-ci illər arasında çıxarılmış olsa da, bir çox sovet silahı kimi bunun da saysız xarici modifikasiyası istehsalı günümüzə qədər uzanmıştır. Xüsusilə Çinlilər, Serblər, Polşalılar, Şimali Koreyalılar və Macarlar ilk ağla gələnlərdir. 1952-ci ildə, köhnələn texnologiyası yeri 9x18mm-lik Makarov PMlərə buraxmışdır.
Köhnə istifadəçilər
thumb|250px
Açıqca
thumb|350px| İllyustrasiyalı açıqca,[[Rusiya imperiyası, XIX əsrin axırı) ]] Açıqca (açıq məktub) — konvertsiz açıq təbrik məktubu kimi istifadə olunan xüsusi poçt blankı. Kolleksiyası filokartiya adlanır.
Yaranma tarixi
Sovet dövründə açıqca Azərbaycan dilində rus dilindəki kimi otkrıtka adlandırılırdı.
2013-cü ildə AMEA-nın Rəyasət Heyətində açıq məktubun "Təbriknamə" adlandırılmasına qərar verilmişdir. lakin buna baxmayaraq cəmiyyətdə belə məktublar hələ də "otkrıtka" adlandırılır.
Mirzə Mehdi xan Diba
Mirzə Mehdi xan Hacı Mirzə Məhəmmədrəfi oğlu Təbatəbai (1879-1929) — ədib.
Həyatı
Mirzə Mehdi xan bütün elmlərə bələd olduqdan sonra siyasi-ictimai işlərlə ilgilənmişdi. Mükərrəmüddövlə ləqəbini daşıyırdı.
Mirzə Mehdi xan 1929-cu ildə Təbrizdə vəfat etdi.
Şəcərəsi
Mirzə Mehdi xan ibn Hacı Mirzə Məhəmmədrəfi ibn Hacı Mirzə Əliəsgər ibn Mirzə Rəfi ibn Mirzə Əbutalib vəzir ibn Mirzə Səlim naibülsədr ibn Mirzə Məhəmmədsəid Mirzə Əli Kəbir ibn Mirzə Rəfi ibn Mir Mütəllib ibn Mir Fəttah ibn Məhəmməd Sədrəddin ibn Məcidəddin ibn Seyid İsmayıl ibn Mir Əli Kəbir (Şah mir) ibn Mir Əbdülvəhhab ibn Seyid Xəlil Əmir Əbdülqəffar ibn Əmir Hacı Seyid İmadəddin ibn Seyid Həsən Fəxrəddin ibn Seyid Məhəmməd Kamaləddin ibn Seyid Həsən ibn Seyid Əli Şəhabəddin ibn Mir Əli İmadəddin ibn Seyid İmad ibn Seyid Əli İmadəddin ibn Məhəmməd Əbülhəsən ibn Seyid Əhməd ibn Abdulla ibn Seyid İsmayıl Dibac ibn Seyid İbrahim əl-Qəmər ibn Həsən əl-Müsənna ibn Hüseyn ibn Əli.
Hollandiya quldeni
Hollandiya quldeni — Hollandiyanın XVII əsrdən 2002-ci ildə Avroya keçənə qədər istifadə etdiyi pul vahidi. ƒ ya da fl. simvollarıyla göstərilir. Hollandiya quldenindən fərqli olaraq Niderland Antil adaları quldeni, hələ də Niderland Antil adalarında istifadədədir. Surinam isə 2004-cü ildə, Surinam quldenindən Surinam dollarına keçmişdir.
Qulden adı; Orta Niderlandcada qızıl mənasını verməkdədir. Pul vahidinin simvolu ƒ hərfi isə; daha köhnə bir pul vahidi olan florindən gəlməkdədir.
Şatoy
Şatoy (Шуьйта) — Çeçenistan Respublikası, Şatoy rayonu ərazisində yerləşən kənd. İnzibati cəhətdən Şatoy rayonunun və Şatoy kənd sovetliyinin mərkəzidir.
Coğrafiya
Respublikanın cənub hissəsində, Arqun çayının sağ sahilində, Arqun vadisində yerləşir. Qroznı şəhərindən 57 km məsafədədir.
Ən yaxın yaşayış məntəqələri: şimal-qərbdə - Xakkoy, Syuji və Böyük Varand kəndləri; şimal-şərqdə - Zonı kəndi; cənub-şərqdə - Bekum-Kale və Pamyatoy kəndləri; cənubda - Vyardı və Quş-Kert kəndləri; cənub-qərbdə - Vaşindaroy kəndi.
Tarixi
9 avqust 1858-ci il səhər radələrində general-leytenant Evdokimovun əmri ilə yandırılmış Xakka kəndinin yerində, dağlara qarşı çar istehkamı Şatoy qalasının əsası qoyulur. İstehkam Navaginskİ Piyada Alayının qərargahı üçün inşa edilir.
1918-ci ilə qədər kənd və qala əhalisinin əksəriyyəti çar hakimiyyəti tərəfindən bu torpaqlara köçürülmüş ruslar ibarət idi. Qalanın içərisində pravoslav kilsəsi və istehkam var idi. Qəsəbədə 50-yə yaxın rus ailəsi və iki yunan ailəsi yaşayırdı. Oktyabr inqilabı və Rusiya vətəndaş müharibəsi illərində burada yaşayan rusların böyük hissəsi kəndi tərk etmişlər. Cəmi iki və ya üç ailə istisna burada qalır. Onların törəmələri bu gündə burada yaşayırlar.
1944-cü ildə bölgənin yerli əhalisinin deportasiyasından sonra kənd əsasən Mərkəzi Rusiyadan olan rus köçkünləri tərəfindən məskunlaşdırıldı və Sovetskoe olaraq adlandırıldı. Daha sonra Sovetski rayonun mərkəzi olaraq Qroznı vilayətinə daxil edildi.
1989-cu ildə RSFSR Ali Sovetinin Rəyasət Heyətinin fərmanı ilə Sovetskoye kəndinin adı Şatoy adlandırıldı.
Əhalio
2010-cu il Ümumrusiya siyahıya alınmasının məlumatlarına görə kəndin milli tərkibi haqqında aşağıdakı məlumatlar verilmişdir :
Müəssiələr
Şatoy biznes mərkəzi
Təhsil
Şatoy orta ümumtəhsil məktəbi.
Tanınmış şəxsləri
Abdulaev Movladi Abuyazid oğlu - ağır atlet, məşqçi, beynəlxalq dərəcəli hakim, Çeçenistan idmanı haqqında ilk saytın müəllifi, SSRİ idman ustası.
Əliyev İrisxan Soltagir oğlu - Rusiya imperiya ordusunda xidmət edən çeçen əsilli general, dörd müharibənin qəhrəmanı, artilleriya marşalı.
Beta Açxoevski — İmam Şeyx Şamilin nayibi.
Typhlodromus kodaikanalensis
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Mikania schultzii
Mikania schultzii Mikania schultzii Mikania schultzii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Yeni Şərəy (Arxangel)
Yeni Şərəy — Başqırdıstan Respublikası nın Arxangel rayonu nda yerləşən kənd. Kənd Lipov kənd şurası nın tərkibindədir.
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Beko
thumb|upright=0.75|Marka Şəkil 2013 BEKO – Türkiyənin Arçelik A.Ş. şirkətinin tərkibinə daxil olan əmtəə nişanı. Məişət texnikasının istehsalı üzrə ixtisaslaşmışdır.
Kompaniya Türk mühəndis Vehbi Koç tərəfindən yaradılmışdır. Koç öz biznesinə tikinti materiallarının satışı ilə başlamışdır. O, 20 il Koçzade Ahmet Vehbi Trading Company adlanan ailə şirkətində işlədikdən sonra fəaliyyət çevrəsini genişləndirmək qərarına gəlir. 1944-cü ildə Koç Türkiyədə ilk olaraq avtomobillərin satışı üzrə şirkət açır. On ildən sonra isə Koç Bejerano şirkəti ilə birgə BEKO markasını qeydiyyatdan keçirir. Bu brend altında iki şirkət konservlər və tomat şirəsi istehsalını təşkil etmək istəyirdilər. Əmtəə nişanının adı Bejerano və Koç adlanan şirkətlərin birinci hərflərini özündə birləşdirirdi. Lakin yeni biznesin açılması zamanı ortaya problemlər çıxdı. Konservlərin istehsalını başlamaq mümkün olmadı. BEKO zavodu yeni – Beko Ticaret A.Ş. adı altında fəaliyyət göstərməyə başladı. Arçelik şirkəti Ceneral Elektrik ilə müqavilə bağlayır və fabrik elektrik lampaları istehsal etməyə başlayır. Türkiyədə lampa istehsalı ilə məşğul olan ilk zavod Beko Ticaret A.Ş. olur.
Şirkətin məhsul növlərinin genişlənməsi 1996-cı ilə qədər davam edirdi. Bu müddət ərzində daha iki – paltaryuyan maşın və kondisioner istehsal edən zavod tikilmişdir. Öz şirkətini daim təkmilləşdirən, buraxdığı məhsulların çeşidlərini artıran və keyfiyyətini yüksəldən Vehbi Koç alıcıların tələbatını da diqqətdən kənarda qoymurdu. Alıcılara maksimum rahatlıq bəxş etməyə can atan Koç məhsulların alıcıların evinə ünvanlı çatdırılması sistemini təşkil edir. 1990-cı ildə Arçelik öz məhsullarını Avropa ölkələrinə ixrac etməyə başladı. Texnikanın dünya bazarında satışı üçün BEKO brendi seçildi. BEKO əmtəə nişanı əvvəlcədən dünya bazarına çıxış üçün yaradılmışdı. 1999 və 2000-ci illərdə Arçelik şirkətinin tərkibində əsaslı dəyişikliklər baş verdi. Ardem və Arçelik şirkətləri birləşir. Koç Holding Durable Consumer Goods konsernində islahatlar aparılır, nəticədə BEKO Beko Ticaret A.Ş.-dən ayrılaraq Arçelik A.Ş. firmasına birləşir.
Bauhinia loeseneriana
(Bauhinia loeseneriana) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Transhumanizm
thumb|transhumanizm Transhumanizm (lat. trans – vasitəsilə,keçid, homo – insan) — elm və texnologiyanın tətbiqi vasitəsilə insanın əqli və fiziki qabiliyyətlərini yaxşılaşdırmaqla, insana xas olan və transhumanistlərin fikrincə arzuolunmaz hesab edilən bəzi xüsusiyyətlərin — əzab, xəstəlik, ağrı və hətta ölümün aradan qaldırılmasına əsaslanan fəlsəfi konsepsiya, həmçinin beynəlxalq hərəkatdır.
Qırmızı kitab
right Qırmızı kitab — məhvolma təhlükəsi altında olan heyvan, bitki və göbələk növləri haqqında məlumat toplanan rəsmi dövlət kitabı. Qırmızı kitablar beynəlxalq, milli və regional səviyyədə ola bilir.
Beynəlxalq qırmızı siyahı kateqoriyaları
thumb|230px|right|[[Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə İttifaqı|IUCN-in 2007 təsnifatı]]IUCN aşağıdakı kateqoriyaları qəbul edir:
Anthemis schizostephana
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Mutter
Mutter — Rammstein qruppunun üçüncü albomudur.
Şurəddin Məmmədli
Şurəddin Bahəddin oğlu Məmmədov — azərbaycanlı alim,  həqiqi üzvü (2002); filologiya elmləri doktoru (2004); professor, ədəbiyyatşünas alim, jurnalist, şair, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Azərbaycan Aşıqlar Birliyinin üzvü, Gürcüstan Yazıçılar Birliyi Azərbaycanlı Yazarlar Qrupunun üzvü, Gürcüstan Jurnalistlər Federasiyasının üzvü.
Təhsili
1973–cü ildə daxil olduğu A. S. Puşkin adına Azərbaycan bölməsində Filologiya fakültəsini 1978–ci ildə fərqlənmə diplomu ilə bitirib.
Əsərləri
b- Elmi-publisistik-ədəbi kitabları
c- Hakimli jurnallarda elmi məqalələri (2000-ci ildən bəri)
d- Elmi toplantılarda məruzələri
e- Elmi-ədəbi-populyar jurnallarda və məcmuələrdə araşdırma məqalələri
f- Elektron elmi jurnallarda və Web səhifələrində araşdırma məqalələri
Lolabağırlı
Lolabağırlı — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonu Qarabəyli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
1992-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 1 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.
Tarixi
Lalabağırlı kəndi Mamalıçayın (Quruçayın qolu) sahilində, dağətəyi ərazidədir. Yerli əhali arasında Lolabağırlı variantında işlənir. Yerli əhalinin məlumatına görə, kəndi Lala Bağır adlı şəxs saldığı üçün onun adı ilə adlandırılmışdır. Oykonim Lələ Bağır antroponimindən və mənsubiyyət bildirən -lı şəkilçisindən düzəlmişdir.
Toponimikası ilə bağlı rəvayət
Rəvayətə görə, kənddə Bağır adlı bir kişi yaşayırmış. Bu kişinin gözünün ağı-qarası bircə oğlu var imiş. Oğlan çox dikbaş imiş. Kənd ağasının sözünə baxmadığı üçün onu boğazından asırlar. Bağır oğlunu kəndinin başı üzərindəki yüksək təpədə basdırır.
Bağır hər gün təpənin başına, oğlunun qəbrini görməyə gedir, lölə (haray) çəkib ağlayır. Nəhayət o, qəbrin üstündə lölə çəkə-çəkə ölür. Camaat Bağırı oğlunun yanında dəfn edir. Həmin hadisədən sonra kəndin adı Löləbağırlı (Lolabağırlı) qalır.
Mədəniyyəti
Kənddə ibtidai məktəb, kitabxana, tibb məntəqəsi, mağaza və başqa sosial obyektlər var idi.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd rayon mərkəzindən 75 km şimal-qərbdə yerləşir.
Əhalisi
Kənd əhalisi milliyyətcə azərbaycanlılardan ibarətdir.
2006-cı ilin statstikasına görə kəndin əhali sayı 350 nəfər olmuşdur.
2009-cu il dekabr ayına olan məlumata əsasən kənd əhalisinin sayı 395 nəfərdir.
Kənd əhalisindən Qarabağ müharibəsi zamanı şəhid olanlar:
İqtisadiyyatı
Əsas təsərrüfatı heyvandarlıq idi.
13 sentyabr
1901–cari
thumb|[[Roald Dal]]
thumb|[[Nur İnayət Xan]]
Typhlodromus kolodochkai
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Skott adası
Skott adası — Sakit okeanın cənubunda Antarktida sahillərinə yaxın, Ader burnundan 600 km aralıda yerləşir.
Coğrafiya
thumb|280 px Adanın uzunluğu 4 km, eni isə 2 km təşkil edir. Bazalt təbəqəsinin üzəri bütünlüklə buzla örtülüdür. Yay ayları temperatur 0 °C, qışda isə -40 °C təşkil edir
Tarixi
Ada ilk dəfə 1902-ci ildə Britaniya ekspedisiyasının gəmi kapitanı Uilyam Kolbek tərəfindən kəşf edilmiş və Robert Skottun şərəfinə adlandırılmışdır. Adada meteoloji stansiya fəaliyyət göstərir
Odla qol-boyun (film, 2002)
Məzmun
Müasir Azərbaycan kəndlərində kişi əhalisinin qazanc naminə uzun müddətə ölkədən kənara getməsi nəticəsində kəndlərdə yaranan ictimai-mənəvi ab-hava və problemlər filmin əsas süjet xəttini təşkil edir.
Gənc qız (Sevinc Hüseynli) anasının (Firəngiz Babayeva) xəstə olduğunu görüb istəklisindən ayrılaraq neçə illər öncə qazanc dalınca Rusiyaya yollanan və tez bir zamanda var-dövlət əldə edən özündən yaşca böyük kişi (Abbas Qəhrəmanov) ilə ailə qurmağa məcbur olur. Çox keçmir, istəməyərək qurulan ailənin aqibəti ayrılıq və faciə ilə nəticələnir. Toydan sonra əri gəlini evdə qoyub, həmişəlik Rusiyaya qayıdır. Rüsvay olmuş gəlin, düşdüyü pis vəziyyətdən yeganə çıxış yolunu tapır.
Bauhinia lunarioides
(Bauhinia lunarioides) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Mikania seemannii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Düylün hamamı
Düylün hamamı — Ordubad rayonunun Düylün kəndində memarlıq abidəsi.
Abidə yarım dağılmış vəziyyətdədir. Planlaşdırma quruluşuna görə оrta əsr hamamlarının təkrarıdır. Hamam girişdə böyük vestübüldən ibarətdir. Dar keçidlə hamamın sоyunma zalına girilir. Hamamın mərkəzi sоyunma zalı kəsik küncləri оlan kvadrat fоrmaya (4,5x4,5m) malikdir. Mərkəzi salоn səkkizbucaqlı fоrmadadır. Zalın divarları bоyunca 3 ədəd dərin (1,5x2m, 1,5x1,5m) taxçalar yerləşdirilib. Taxçaların üstü çatmatağ fоrmasında, zalın tavanı isə dairəvi günbəzlə örtülüb. Sоyunma zalı ilə yuyunma zalını düzbucaqlı fоrmalı vestübül birləşdirir. Yuyunma zalı düzbucaqlı quruluşda оlub dərin taxçalara ayrılır.
Hamamın xəzinəsi cənub tərəfdə yerləşir. Yuyunma оtağı və оna birləşən оtaqların altından isti hava verən kanallar gedirmiş. Hamama su saxsı bоru vasitəsilə verilirmiş. Kanallardan biri xəzinəyə digəri isə yuyunma zalı və оtaqların divarlarında yerləşdirilmiş bоrular vasitəsilə axaraq kiçik hоvuzlara tökülürmüş. Hamamı qızdırmaq üçün samandan istifadə edirmişlər. Sal daşdan və çay daşından inşa оlunmuş hamamı XVIII əsrə aid etmək оlar.
İton adası
İton adası — Frans-İosif Torpağına daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Arxangelsk vilayətinin Primorski rayonu ərazisinə daxildir. Ada britaniyalı alim, qütb flora və faunasının araşdırmaçısı Alfred Edvin İtonun şərəfinə adlandırılmışdır.
Təsviri
Ada buzdan tam azaddır. Şimal hissədə hündürlüyü 42 m olan zirvə vardır. Şimalında isə kiçik gölə sahibdir. Yayda buzdan azad olur.
Abdulla Lətifzadə
Abdulla Lətifzadə - şair, dramaturq, dialektoloq, ədəbiyyatşünas, pedaqoq.
Həyatı
Abdulla Əbil oğlu Lətifzadə - onun adı qaynaqlarda Abdulla, Abdullah, doğum ili 1890-cı il və ya 1891-ci il, anadan olduğu yer isə gah Akmescid, yəni indiki Simferopol, gah da Yefpatoriya kimi yazılır. Müəllim ailəsində doğulan Abdulla Əbil oğlu Lətifzadə ilk təhsilini atasından almış, ondan rus dilində yazıb oxumağı öyrənmiş, mədrəsəni bitirdikdən sonra rüştiyyə məktəbində oxumuşur.
O dövrdə rüştiyyələr yeni aşılırdı və orta təhsil sayılırdı. Keçmiş mədrəsələrdən isə təbiət elmlərini öyrədilməsi və tədris metodu ilə seçilirdi.
Təhsil almaq uğrunda mücadilə
Abdulla Lətifzadə 1908-ci ildə xeyriyyəçilərdən toplanan yardımın hesabına İstanbula gedərək orada ali təhsil almağa çalışır. Lakin atasının vaxtsız ölümü onu 1910-cu ilədə vətənə dönməyə vadar edir.
Krıma döndükdə "Tərcüman" və "Vətən xadimi" qəzetlərində şeirlərini çap etdirən gənc şair 1910-cu ildə yazdığı "Xəyal-ömür" şerilə sanki həyat məramnaməsini dilə gətirir.
Bir müddət Krımda işlədikdən sonra Abdulla Lətifzadə yarımçıq qoyduğu təhsilini başa vurmaq üçün Ufa şəhərinə gedir. Oradakı məşhur Qaliyə mədrəsəsində üç il oxuyur.
Bir əldə silah obirində qələm
1915-1917-ci illərdə çar ordusunda hərbi xidmətdə olan Abdulla Lətifzadə Birinci Dünya Savaşında iştirak edir. Rusiya ordusunda xidmət edərkən belə bədii yaradıcılığından qalmır, Aleksandr Puşkinin, Lev Tolstoyun nəsr əsərlərini ana dilinə çevirir.
Rusiya Birinci Dünya Savaşında məğlub olduqda Abdulla Lətifzadə Krıma dönür. Gəncliyindən inqilaba böyük maraq göstərən vətənpərvər çar II Nikolay hakimiyyətdən devrildikdən sonra Tatar Birləşmiş Sosialistlər Partiyasına daxil olur, Milli Firqəyə üzv yazılır. 1917-ci ildə Akmescitdə keçirilən I Krımtatar Qurultayına nümayəndə seçilir, "Millət" qəzetində çap olunan yazıları redaktə edir.
Həyatında yeni səhifə
1918-20-ci illərin çətin, burulğanlı günlərində Abdulla Lətifzadə Krımın müxtəlif şəhər və kəndlərində müəllimlik edir. Bölşevik işğalını alqışlarla qarşılayır. Ona elə gəlir ki, bölşeviklərin gəlişi onun xalqını da zülm və əsarətdən xilas edəcək. Odur ki, gah həmkarlar təşkilatında, gah da Xalq Maarif Komissarlığında rəhbər vəzifələrdə canı-dildən işləyir
Yaradıcılığı
İnqilab ruhlu şair Krım tatar ədəbiyyatını yeniləşdirməyə can atır, forma və məzmunda dəyişikliklər edir. Vladimir Mayakovskinin təsiri ilə şeiri lirikadan uzaqlaşdırıb ona ictimai-siyasi, fəlsəfi yön verməyə çalışır. Onun "Ver", "Cermayın türküsü", "Bir damcı qan", "Çətin, lakin çiçəklənəcək yol", "Qurtarınız ölümdən!" və başqa şeirlərində bu ruh özünü qabarıqlığı ilə göstərir.
1923-cü ildə çap olunan "Şairə", "Axır zaman quşu", "Axına" şeirləri yeni Krım tatar ədəbiyyatının ən gözəl nümunələri kimi dəyərləndirilir. Yeni həyatı tərənnüm edən "Şairin ruhu", "Ömür", "Gözaydınlığı", "Müjdə" kimi şeirləri ilə yanaşı, "Xeyirsiz yuxu" poemasını da yazır. Bütün bunlar toplanaraq 1928-ci ildə Akmescitdə "Yeni saz" adı altında çap etdirir.
Bölgələri gəzərək dialekt və şivələri toplayan, ərəb əlifbasının latın əlifbası ilə əvəzlənməsi uğrunda mübarizə aparan Abdulla Lətifzadə 1927-1930-cu illərdə Yeni Əlifba Komitəsində katib işləyir. "Okuv işleri" jurnalının 1927-ci il 4-5-ci saylarındakı "Krım tatar ədəbiyyatının ən yeni dövrü" və 11-ci sayındakı "Krım tatar ədəbiyyatına qısa nəzər" məqalələri onu bir ədəbiyyatşünas kimi də məşhurlaşdırır.
1929-cu ildə keçirilən İkinci Ümumkrım Orfoqrafiya Konfrasında terminologiya ilə bağlı oxuduğu elmi məruzə əslində Krım ədəbi dilinin fotmalaşdırılmasını istiqamətlənmişdi. Bölgələrə dialektoloji ekspedisyalara gedən, sözlüklər hazırlayan Abdulla Lətifzadə bir alim kimi formalaşmışdı. Həqiqətləri dediyinə, xalqını sevdiyinə, milli dəyərləri qiymərləndirdiyinə görə mətbuatda onun haqqında tənqidi məqalələr çap olunmağa başlayır. Məqalələrdə Abdulla Lətifzadə millətçilikdə suçlanır.
Odur ki, Abdulla Lətifzadəni 1930-cu ildə Moskvadakı Şərq Xalqları İnstitutuna oxumağa gedir. Az sonra isə Dövlət İncəsənət Tarixi Akademiyasının aspiranturasında oxuyur. 1932-ci ildə təhsilini başa vurub mudafiə etdikdən sonra Leninqrada gedir və 1934-cü ilədək orada işləyir.
Moskva və Leninqradda olarkən rus ədibi Valeri Bryusovun ədəbiyyatın yeniləşməsi mövzusunda söhbətlərinə qulaq asan, Vladimir Mayakovski ilə görüşən Abdulla Lətifzadə ukraynalı şair Tıçınoy və akademik Krimski ilə dostluq edir.
Abdulla Lətifzadə Krım tatar ədəbiyyatında yeni olan dramaturgiyanın inkişafı üçün də əlindən gələni əsirgəmir. Onun 1928-ci ildə tamaşaya qoyulan "Ömür barı" pyesi bir neçə il səhnədən düşmür.
Gəncliyində çılğınlıqla bölşevikləri müdafiə edən, sosializm quruculuğu uğrunda mübarizənin önündə ölması ilə qürur duyan şair illər keçdikcə aldadıldığını başa düşür. Rusiyada əsarətin yenə də davam etdiyini, verilən vədlərin reallaşmadığını, bolşeviklərin hakimiyyət uğrunda mübarizədə keçmiş silahdaşlarına necə qəddarlıqla divan tutduqlarını görür. Odur ki, Krım tatar millətçilərinə doğru meyillənir, onlarla birlikdə olmağa can atır.
1934-cü ildə təhsilini başa vurub vətənə qayıdan Abdulla Lətifzadə Krım Dövlət Pedaqoji İnstitutunda dərs deməyə başlayır. Qısa müddətdə dosent seçilir. Krım tatar dili və ədəbiyyatı fakültəsində Batı Avropa ədəbiyyatından mühazirələr oxumağa başlayır.
Bütün gücünü gənc nəsli savadlı, vətənpərvər və millətçi ruhda böyütməyə çalışır.
Həyatının sonu
Onun fəaliyyəti Sovet KQB-sinin diqqətindən yayınmır. Üzərində nəzarəti artırırlar. Təqib və təzyiqlər artdıqca Abdulla Lətifzadə gizli fəaliyyətdə olan Krım tatar millətçiləri ilə daha sıx əməkdaşlıq edir. Elmi bilikləri artdıqca tərənnümçülükdən, şüarçılıqdan qaçır, faktlara dayanan bilgiləri təbliğ edir. Bu da Krım tatar gənclərində tarixlərinə, ədəbiyyatlarına marağı artırır. Bütün bunlar da Sovetlərin əsarətdə olan xalqlardan kosmapolit insanlar yetişdirmək siyasətinə qarşı durur.
1937-ci il martın 21-də, Krım tatar xalqı Novruz bayramını qeyd edən günü Abdulla Lətifzadəni işdən azad edirlər. İşdən çıxmasının heç bir ayı tamam olmamış onun həbs edirlər. Qatı millətçilikdə ittiham edilən şair-alimin istintaqı bir ilə yaxın sürür.
1938-ci ilin aprelin 17-də Abdulla Lətifzadəni Simferopoldakı həbsxananın həyətində güllələnir.
Uzun illərin qadağalarına baxmayaraq xalqı keçməkeşli ömür sürmüş Abdulla Lətifzadəni unutmur.
Krım tatarları sürgündən vətənə döndükdən sonra onun əsərlərini toplayıb çap edir, adının əbədiləşməsi üçün bir sıra tədbirlər görür.
"İttihad" məktəbi
"İttihad" məktəbi — 1906-cı ildə Bakıda açılmış məktəb.
Məktəbin müdiri Hüseyn Kamal olmuşdur.
Beynəlxalq Kulinariya Günü
Azərbaycan üçün əhəmiyyəti
Beynəlxalq Kulinariya Gününün bayram kimi keçirilməsi ona görə əhəmiyyətlidir ki, gənc nəsil Azərbaycanın milli kulinariyasının sirlərinə bələd olur, gələcəkdə ölkənin hüdudlarından kənarda xalqı layiqincə təmsil etmək imkanı qazanır.
Anthemis scopulorum
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Bauhinia mombassae
(Bauhinia mombassae) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Typhlodromus krimbasi
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Rəbiə (qəbilə)
Rəbiə—Ərəb qəbiləsi. Ərəbləşmiş daha doğrusu arabı-müstaribe (ərəbləşmiş ərəblər) adlanan Adnanilərə mənsubdurlar.
Rəbiə qəbiləsi Azərbaycanda
Əş-Şeyban tayfası Məhəmməd Peyğəmbərin ulu babası olan Mudarın qardaşı Rəbiə bin Nizarın qurduğu Rəbiə qəbiləsindəndir. Şirvanşahların əslən İbrahim peyğəmbərin oğlu İsmayıl peyğəmbərin övladları olduğunu hesab edənlər də var.
Rəbiə tayfasıdan olan Salman ibn Rəbiə əl-Bəhili xəlifə Osmanın (644-656) zamanında Aranı işğal etdi.
Z. Bünyadovun fikrincə, Şirvan tarixində ərəb Rəbiə tayfasının Şeyban qəbiləsinin nümayəndələri böyük yer tutur. Bunlar əvvəlcə, mərkəzi Bərdədə olan yarımmüstəqil əmirlik, sonralar isə XI əsrədək yaşamış müstəqil Şirvanşahlar dövlətini yaratmağa müvəffəq olmuşlar.
Məzyədilər kökcə Rəbiə adlı ərəb tayfasından idilər. Hələ xəlifə Osmanın (644-656) zamanında Aranı işğal edən Salman ibn Rəbiə bu tayfanın nümayəndəsi idi. Rəbiə tayfasının Şeybanilər nəslindən olan Məzyədilər Azərbaycanda hələ o zamandan yerləşməyə başlamışdılar. Məzyədilərin görkəmli nümayəndəsi olan Yezid ibn Məzyəd xəlifə Harun ər-Rəşid zamanı Cənubi Qafqaz vilayətlərinin, o cümlədən Şirvanın hakimi idi. Yezid ibn Məzyəd ərəblərin Azərbaycanda möhkəmlənməsində mühüm rol oynamış, bu yerlərdə gedən döyüşlərdə görkəmli bir sərkərdə kimi ad çıxarmışdı. O, Azərbaycanda Xilafətə dayaq yaratmaq məqsədilə buraya Rəbiə tayfasından, həmçinin Misirdən və Suriyadan çoxlu ərəb köçürmüşdü. Ərəblər, əsasən, Aran, Şirvan və Dərbənddə yurd salmışdılar. Yezid ibn Məzyədin özü də burada çoxlu torpaq mülkləri ələ keçirmişdi.Məzyədilər ilk dəfə Aranda paytaxtı Bərdə olan yarımmüstəqil əmirlik yaratmışdılar. O zaman Bərdə bütün Cənubi Qafqazda ərəb idarəçiliyinin mərkəzi idi. Yezid ibn Məzyədin iqamətgahı da Bərdədə idi. Bütün bu torpaqları o, Şirvan valisi kimi idarə edirdi. Ömrünün sonunadək Azərbaycanda yaşayan Yezid ibn Məzyəd 801-ci ildə Bərdədə ölmüş və burada da dəfn olunmuşdu. Yezid ibn Məzyədin ölümündən sonra onun oğulları Əsəd, Xalid və
Məhəmməd Cənubi Qafqaz valisi təyin edildilər. 859-cu ildə Məhəmməd ibn Yezid Gəncəni bərpa etdirib öz iqamətgahını bura köçürdü. Məzyədilərin müstəqilliyi artdı, onlar Azərbaycanda daha da möhkəmləndilər.861-ci ildə Məzyədilər sülaləsindən olan Heysam ibn Xalid Şirvanı müstəqil elan edərək "Şirvanşah" titulunu götürdü.
Yeni Sart (Arxangel)
Yeni Sart — Başqırdıstan Respublikası nın Arxangel rayonu nda yerləşən kənd. Kənd Lipov kənd şurası nın tərkibindədir.
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə tatarlar (47%) üstünlük təşkil edir.
Mirzə Abdulla xan Diba
Mirzə Abdulla xan Hacı Mirzə Məhəmmədrəfi  oğlu Diba-Təbatəbai (1870-1932) — ədib, İran məşrutə hərəkatının əleyhdarı.
Həyatı
Mirzə Abdulla xan Hacı Mirzə Məhəmmədrəfi oğlu Təbatəbai-Diba Təbriz şəhərində anadan olmuşdu. Atası Hacı Mirzə Məhəmmədrəfi Nazimülüləma şəhərin böyük mərtəbəli din xadimlərindən idi. Oğlu Abdullaya əvvəlcə ev, sonra mədrəsə təhsili vermişdi.
Mirzə Abdulla xan bütün elmlərə bələd olduqdan sonra siyasi-ictimai işlərlə ilgilənmişdi. Salar-Ərfə ləqəbini daşıyırdı.
Salar-Ərfə Eynüddövləyə xidmət etmişdi. Məşrutə hərəkatı dönəmində Təbrizə hücum edən şahpərəstlərin sərkərdələrindən biri idi.
Mirzə Abdulla xan 1932-cu ildə Təbrizdə vəfat etdi.
Şəcərəsi
Mirzə Abdulla xan ibn Hacı Mirzə Məhəmmədrəfi ibn Hacı Mirzə Əliəsgər ibn Mirzə Rəfi ibn Mirzə Əbutalib vəzir ibn Mirzə Səlim naibülsədr ibn Mirzə Məhəmmədsəid Mirzə Əli Kəbir ibn Mirzə Rəfi ibn Mir Mütəllib ibn Mir Fəttah ibn Məhəmməd Sədrəddin ibn Məcidəddin ibn Seyid İsmayıl ibn Mir Əli Kəbir (Şah mir) ibn Mir Əbdülvəhhab ibn Seyid Xəlil Əmir Əbdülqəffar ibn Əmir Hacı Seyid İmadəddin ibn Seyid Həsən Fəxrəddin ibn Seyid Məhəmməd Kamaləddin ibn Seyid Həsən ibn Seyid Əli Şəhabəddin ibn Mir Əli İmadəddin ibn Seyid İmad ibn Seyid Əli İmadəddin ibn Məhəmməd Əbülhəsən ibn Seyid Əhməd ibn Abdulla ibn Seyid İsmayıl Dibac ibn Seyid İbrahim əl-Qəmər ibn Həsən əl-Müsənna ibn Hüseyn ibn Əli.
Emil Durkhaym
David Emil Durkhaym  — fransız sosioloq və filosof, Fransa sosiologiya məktəbinin və struktur-funksional analizin banisi, sosiologiyanın müstəqil elm kimi əsasını qoyanlardan biri.
Həyatı
Emil Dürkheym 1858-1917-ci illər arasında yaşamış və sosiologiya elminə müstəsna töhfələr vermiş dahi fransız sosioloqudur və elə buna görə də sosiologiyanın “atalarından” biri sayılır. Onun "Suicide", "Division of Labour" və "The Elementary forms of Religious Life" əsərləri tarix boyu hər bir cəmiyyətdə mövcud olmuş və indiki dövrdə də müşahidə olunan intihar, xaos, özbaşınalıq, birliyin olmaması kimi ciddi sosial problemlərə işıq tutmuş və onları anlamağımızda və həll yolları tapmaqda köməkçi olmuşdur. Dürkheym dinin insanları birləşdirən və pis əməllərdən çəkindirən ən əsas amil olduğunu apardığı araşdırmalarla sübut etmişdir. Qısacası, cəmiyyətdəki problemlərin kökünün dinsizlik, birliyin pozulması, eqoizm və maddiyyatın mənəvi dəyərləri üstələməsindən yarandığını deyən Dürkheymin bu ideyası hələ də öz çəkisini qoruyub saxlamaqdadır və XX-XXI əsrlərdə yaşamış məşhur Amerikan sosioloqu Brayan Vilson tərəfindən də sübut olunmuşdur.
İntiharla bağlı olan tədqiqatları
Emil Dürkheymin sosiologiya və ümumiyyətlə, bütün elm aləminə verdiyi ən böyük töhfə şübhəsiz ki, onun intihar hadisələri ilə bağlı apardığı araşdırmalar olmuşdur. Dürkheymə qədər təkcə Qərbdə deyil, bütün dünyada intiharın səbəbi hər zaman intihar edən şəxsin səhhətində və psixoloji durumunda görülürdü, lakin Dürkheym kəşf etdi ki, intiharın səbəbi fərdin özündən çox onun yaşadığı ətraf mühitdə axtarılmalıdır. Dürkheym araşdırmasına müxtəlif Avropa ölkələrindəki intiharla bağlı statistik məlumatları yığaraq başladı. O tez bir zamanda gördü ki müəyyən qrup insanlar (katoliklər, qadınlar, varlı şəxslər, cavanlar) digərlərindən (protestantlar, kişilərdən, qocalardan, imkansızlardan) daha az hallarda intihara əl atırlar. Buna görə də Dürkheym intiharı sosial fakt adlandırdı. Sosial fakt insanların yaratdığı, lakin onların nəzarətindən çıxan və onlara istər-istəməz təsir edən sosial fenomenə deyilir. Məsələn, intihar hadisəsi sadə insanların nəzarətində olmayan sosial-iqtisadi və siyasi durumla olduqca sıx əlaqədədir və ətraf mühitdə baş verən dəyişikliklər insanın şəxsi həyatına da təsir edir. Sosial fakt birazdan daha dərindən açıqlanacaq. Dürkheym intiharı 2 qrupa (hər qrupun özü də 2 qrupa bölünür) ayırıb. Bir qrup cəmiyyətə inteqrasiya (l'intégration sociale) və digəri insanların mənəvi dəyərlərinin nəzarəti (regulation morale) adlanır.
Yekun olaraq, Emil Dürkheym insanların intihar hadisəsinə tam fərqli yanaşmalı olduqlarını göstərdi və bununla da sosial elmlərə öz misilsiz töhfəsini vermiş oldu.
Dürkheymin intiharla bağlı fikirlərinə tənqidlər elə də çox yayılmayıb. Tənqid edilən zaman isə gətirilən arqument isə adətən belə olur; bəzi intihar hadisələri bir yox, bir neçə növə aid oluna bilər. Məsələn, baş verən ciddi siyasi dəyişiklikdən sonra bir ölkədə qəddar və avtoritar rejim hakimiyyətə gəlir. İnsan həyatının bütün sahələrinə qanunsuz müdaxilə edən hökumət hakimiyyətə barbar yollarla inqilab edib gəldiyindən ölkənin iqtisadi vəziyyəti də olduqca korlanır. İmkanlı bir şəxs maddi cəhətdən müflisləşir. Onun kimi şəxslər üçün anomik (vəziyyətin mənfiyə doğru kəskin dəyişməsi) vəziyyət yaranır. Həyatları kəskin şəkildə dəyişir. Yenidən iş qurmaq isə dövlətin avtoritar, totalitar və iqtisadiyyatın milliləşdirilməsi siyasətinə görə uğursuz olur. Əvvəllər imkanlı və azad olan şəxslər artıq müflis və dövlət tərəfindən sıxılan insanlara çevrilirlər. Bütün bunlara dözməyib intihar edən şəxsin intiharını gəlin qruplaşdırmağa çalışaq. Bu intiharda 3 cür çalar var. Anomik, çünki durum kəskin şəkildə bir anda dəyişir. Eqoist, çünki sosial vəziyyətin dəyişməsi ilə insanlar özlərini cəmiyyətdən təcrid olunmuş hiss edirlər. Bir vaxtlar onlar üzərində nəzarətedici funksiya daşıyan milli dəyərlər öz gücünü itirir. Nəticədə isə insanı intihardan çəkindirən əsas amillərdən biri sıradan çıxır. Fatalistik, çünki dövlət insanların həyatına olduqca yersiz və sıx şəkildə nəzarət edir, onların azadlıqlarını əlindən alır (indiki Şimali Koreya kimi). Ona görə də, intiharların hamısı bir qrupa sığışdırıla bilməz. Hər bir intihar hadisəsini araşdıran zaman onun müxtəlif motivlərinin ola biləcəyini hər zaman yadda saxlamaq lazımdır.
Sosial faktlar
Sosial fakt insanlar tərəfindən müəyyən edilmiş, yaradılmış, lakin onların həyatına (müsbət və ya mənfi) təsir edən hərəkətə, düşüncəyə və mənəvi dəyərə deyilir. Sosial fakt ilkin olaraq insanlar tərəfindən yaradılsa da, sonradan özü-özlüyündə müstəqillik qazanır və insanlar üzərində nəzarətedici qüvvəyə çevrilir. Baxmayaraq ki, zaman dəyişdikcə sosial faktlar da dəyişir, onlar bir qayda olaraq öz nəzarətedici qüvvəsini saxlayır. Nümunə ilə bu mürəkkəb görünən ideyanı sadə şəkildə açıqlamaq tam yerinə düşərdi.
Mentalitet, başqa sözlə desək, milli dəyərlər insanlar tərəfindən yaradılıb. Lakin, yaradılandan bir müddət sonra insanlar üzərində nəzarətedici qüvvəyə çevrilir və o dəyərlərə qarşı çıxmaq hörmətsizlik, tərbiyəsizlik və dəyərlərdən uzaqlaşmaq kimi qiymətləndirilir. Dəyərlərə qarşı çıxan şəxs cəmiyyət içində nüfuzdan düşür və mənfi ad qazanır. Məhz buna görə mənfi ad qazanmamaq üçün insanlar öz hərəkətlərini cəmiyyətin kriteriyalarına uyğunlaşdırırlar. Bir nüansı da vurğulamaq yerinə düşərdi ki, sosial faktlar əvvəlki nəsillər tərəfindən yaradılsa da, gələcək nəsillər üzərində də təsirini saxlayır. Məsələn, hal-hazırkı milli dəyərləri indiki nəsil, bizlər və sizlər deyil, bizdən neçə illər qabaq yaşayan baba-nənələrimiz yaratmışlar. Cəmiyyət hər bir fərdin həyatının demək olar bütün sahələrinə təsir edir (ictimaiyyət içində hərəkətindən tutmuş ailə daxili vəziyyətə kimi). Lakin müasir dövrdə vəziyyət Dürkheymin yaşadığı dövrdən xeyli fərqlidir. Dürkheymin yazdığı dövrlərdə insanlar indiki dövrdən daha sıx əlaqədə yaşayırdılar, həyat tərzləri bir-birinə bənzəyirdi, dinin və milli dəyərlərin təsiri daha güclü idi, baxmayaraq ki, o dövrdə Fransada siyasi inqilablar və dəyişikliklər insanların həyatına çox mənfi təsir etmiş və milli dəyərlərin zəifləməsinə gətirib çıxarmışdır.
Yuxarıda qeyd edildiyi kimi, sosial faktlar insanların hətta şəxsi həyatına da təsirsiz ötüşmür və bunu müqayisə apararaq açıq-aydın şəkildə görmək olar. Qərbi Avropa və Yaxın Şərq xalqlarının qadınlara olan münasibəti bir-birindən fərqlidir. Qərbi Avropada ailələrdə adətən qadın və kişi hər ikisi də işləyirlər və bu hal bütün cəmiyyətdə normal qarşılanır. Avropalı qadınlar daha azaddırlar və qanun tərəfindən də həm qorunur, həm də dəstəklənirlər. Baxmayaraq ki, bu xalqlar da tarixən qadınların haqqlarını tapdalayıblar, onlar uzun bir müddətdən sonra qadınlara da azadlıq veriblər və son onilliklər ərzində də qadınları müdafiə edən saysız-hesabsız qanunlar qəbul olunub. Lakin Yaxın Şərqin əksər hissələrində həm dinin, həm də mədəniyyətin təsirindən qadınlar hələ də Avropadakı həmcinsləri kimi azadlıq tapmayıblar. Məsələn, İran və Səudiyyə Ərəbistanında qadınlar hicabsız ictimai yerlərə çıxa bilməzlər. Səudiyyə Ərəbistanında qadınlara hətta maşın sürməyə də qanun tərəfindən qoyulmuş qadağa bu yaxınlarda aradan qaldırılıb. Yaxın Şərq ölkələrində qadınlar siyasətdən də uzaqdırlar. Bir sözlə, tarix boyu mövcud olan dəyərlər qanunlara da ciddi təsir etmişdir və insanların şəxsi seçimlərinə və həyatlarına də təsir edib və edəcəkdir. Sosial faktlara dair digər nümunələrə isə müəyyən cəmiyyətdə insanların istər-istəməz keçirdikləri tədbirlər (dini, toy, yas mərasimləri) və həyat tərzini aid etmək olar. Bir cümlə ilə desək, sosial faktlar insanları formalaşdıran ən güclü ünsürlərdən biridir.
Əmək bölgüsü
Əgər qəbilələrdən özgə istənilən cəmiyyətin təkamül tarixinə nəzər yetirsək, görərik ki, cəmiyyət arasındakı iş bölgüsü zaman keçdikcə qət edilən inkişaf yolu ilə birgə dəyişmişdir. Başqa bir yolla desək, inkişaf olduqca insanlar arasındakı iş bölgüsü də dəyişmişdir. Dürkheymin bu sahəni tədqiq etməsinə əsas verən stimul onun cəmiyyətlərin hansı yollarla bir cəmiyyət kimi mövcud ola bilməsini öyrənmək istəyi olub.
Apardığı tədqiqatlar nəticəsində Dürkheymin gəldiyi yekun fikir o olub ki, primitiv və müasir cəmiyyətlər baxmayaraq ki, birlik halında yaşayıblar, bu birliyin yaranmasındakı səbəblər tamamı ilə fərqlidir. Dürkheym primitiv cəmiyyətdəki birliyi mexaniki, müasir-sənaye tipli cəmiyyətdəki birliyi isə orqanik adlandırıb. Primitiv cəmiyyətdə insanlar bir-biri ilə sıx əlaqədə yaşayırdılar. Demək olar ,ki hərkəsin yalnız bir işi var idi, o da aqrar iş (mal-qara saxlamaq, əkib-biçmək, ovlamaq) idi. Əksər insanların məqsədi eyni idi; gündəlik dolanışı təmin etmək. Çətin zamanlarda bir-birlərinə yardım edir və qoruyurdular. Tez-tez keçirilən dini rituallar zamanı bir yerə yığışıb önəmli məsələləri müzakirə edir və eyni zamanda bir daha necə birliyin olduğunu görürdülər. Lakin, nə qədər təzadlı səslənsə də, insanlar arasında asılılıq olduqca aşağı idi. Çünki insanlar sadə işlərlə məşqul idilər, hər ailə öz ehtiyacını özbaşına ödəyə bilirdi. Aşağı dərəcəli asılılığa baxmayaraq, insanlar cəmiyyət kimi yaşayırdılar, çünki onları sosio-iqtisadi və maddi ünsürlər yox, mənəvi və dini dəyərlər bağlayırdı. Bundan əlavə olaraq yaşayış tipi (evlərin bir-birinə yaxın olması, iş yerlərinin bir çox hallarda eyni yer olması) də onları qaçınılmaz olaraq bir-biri ilə cəmiyyət formasında yaşamağa sövq edirdi. Lakin, əhalinin sayı çoxaldıqca və yeni ərazilər kəşf edildikcə insanların yaşayış coğrafiyası genişləndi. Artıq insanlar sıx ictimai şəraitdə deyil, bir-birindən daha uzaq məsafələrdə yaşamağa başladılar.