cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Avstraliya Kommunist Partiyası (1920)
Tarixi
AKP nümayəndə heyətləri kommunist və fəhlə artiyalarının 1957 və 1960-cı illər Beynəlxalq Moskva müşavirələrində iştirak etmişdir. 1960-cı illərin ortalarından AKP-nin siyasi xəttində kəskin dönüş baş vermişdir. AKP-nin 1967-ci ildə keçirilən 21-ci qurultayında partiyanın proqramı ləğv edilmiş, demokratik mərkəziyyət haqqında müddəa əslində nizamnamədən çıxarılmışdır. 1970-ci ildə keçirilən 22-ci qurultayda qəbul edilən "AKP-nin məqsədi, metodları və təşkili" adlı yeni proqramda partiyanın ideoloji əsası kimi marksizm-leninizmin adı çəkilmir, fəhlə sinfinin rəhbər rolu və onun inqilabi hakimiyyətinin bərqərar olması, cəmiyyətin inqilabi yolla dəyişdirilməsi uğrunda mübarizədə kommunist partiyasının qabaqcıl rolu məsələsi qoyulmur, sosialist ölkələri təcrübəsinin "Avstraliya şəraitində uyğun olmadığı" elan edilir. Proqramın beynəlmiləlçi hissəsi son dərəcə qısaldılır.
AKP nümayəndə heyəti kommunist və fəhlə partiyalarının 1969-cu il Beynəlxalq Moskva müşavirəsində iştirak etmiş, lakin müşavirənin Yekun sənədini imzalamaqdan imtina edərək, onun yalnız 3-c böməsi ilə razılaşmışdır. AKP-nin 22-ci qurultayında qəbul edilmiş xəttə qarşı, partiyanın marksizm-leninizm, proletar beynəlmiləlçiliyi mövqelərinə qayıtması uğrunda çıxış edən Avstraliya kommunistlərinin xeyli hissəsi AKP-dən çıxaraq, 1971-ci ilin dekabrında müstəqil partiya — Avstraliya Sosialist Partiyasını yaratmışdır. AKP-nin 1972-ci ildə keçirilən 23-cü və 1974-cü ildə keçirilən 24-cü qurultayları partiya rəhbərlərinin siyasi xəttində heç bir dəyişiklik etmədi. Partiya 1991-ci ildə ləğv edilmişdir.
Strukturu
AKP-nin ali orqanı qurultay idi. Qurultay AKP Milli Komitəsini seçirdi.
Mətbuat orqanı
AKP-nin mərkəzi orqanı həftəlik "Tribune" qəzeti, nəzəri orqanı isə aylıq "Australian Left Review" jurnalı olmuşdur.
Andres Manuel Lopes Obrador
Andres Manuel Lopes Obrador ( Andrés Manuel López Obrador; 13 noyabr 1953) — 2018-ci ildən Meksika prezidenti.
Maksim Şatskix
thumb|201x201px|Maksim Şatskix Maksim Aleksandroviç Şatskix (özb.  Maksim Aleksandr o‘g‘il Shatskix, Максим Александр ўғил Шацких ; Максим Олександрович Шацьких ; 30 avqust 1978, Daşkənd, Özbəkistan SSR , SSRİ ) — özbək futbolçusu, hücumçu. 1999-2011-ci illərdə Özbəkistan milli komandasındasının kapitanı olmuşdur. Klub karyerasının böyük hissəsini (1999-2009) Dinamo Kiyev də keçirmişdir. Ukrayna çempionatı tarixinin ən yaxşı bombardiridir. (124 qol).
Klub karyerası
thumb|Maksim Dnepropetrovsk azarkeşlərinə avtoqraf verir Futbol karyerasına Daşkəndin Paxtakor komandasında başlamışdır. Karyerasının əvvəllərində Rusiyanın aşağı liqa komandalarında çıxış etmişdir.
Dinamo Kiyev
1999-cu ildə Dinamo Kiyevə transfer edilmişdir. 1999/00 və 2002/03-cü illərdəUkrayna çempionatının bombardırı olmuşdur. 1999-cu ilil ayında Çempionlar Liqasında debüt qolunu Jalgris komandası ilə oyunda vurmuşdur. Bununla da o,  Çempionlar Liqasında qol vurmuş ilk asiyalı futbolçu olmuşdur. Çempionlar Liqasının 9 mövsümündə 11 qol vurmuşdur.
Dinamonun heyətində 215 oyuna 97 qol vurmuşdur.
Ukrayna kubokunda 36 oyunda 22, avrokuboklarda isə 73 oyunda 23 qol vurmuşdur.
Arsenal Kiyev
Dinamo Kiyev ilə müqaviləsi başa çatdıqdan sonra, Kiyevin Arsenal klubuna transfer edildi. Arsenalın heyətində 93 çempionat oyununda 22 qol vurmuşdur.
Çernomorets
2013-cü ilin yanvarında Odessanın Çernomorets klubuna transfer edildi. Həmin ilin iyun ayında Çernomorets ilə müqaviləni ikitərəfli qaydada dayandıraraq, yenidən Arsenala qayıtdı.
<span style="background-color: rgb(254, 252, 224);">Qoverla
2013-cü ilin 30 dekabr tarixində Maksim Ujqorodun Qoverlo klubuna transfer olundu.
Millidəki karyerası
2003-cü ildə Maksim Asiyanın üçüncü, 2005-ci ildə isəikinci oyunçusu seçildi. Özbəkistanın ən yaxşıfutbolçularından biri hesab edilir.
Özbəkistanın heyətində 2011-ci ildə Asiyakubokunun yarımfinalına qədər irəlimişdir.2008-ci ilin oktyabr ayında millinin heyətində 30-cu qolunu vurdu və  Özbəkistan millinin tarixində ən çox qol vuran futbolçu oldu. 2014-cu ilin may ayında Daşkənddə Oman millisinə qarşı oyun Maksimin sonunda milli oyunu oldu. Millinin heyətində 61 oyuna 34 qol vurmuşdur.
Klub səviyyəsində
2013-cü ilə olan göstəricilər
İstinadlar
<div class="references-small " id="cx1182" style="column-count:2;-moz-column-count:2;-webkit-column-count:2;" data-source="1182" data-cx-state="source" data-cx-weight="1821" contenteditable="true">
Rafael Bayramov (neyrocərrah)
Rəfael Rafiq oğlu Bayramov — Azərbaycan alimi, neyrocərrah, neyroradioloq. Azərbaycanda ilk dəfə intrakranial damarlara axının istiqamətini dəyişən stentlərin PIPELINE və ACANDIS DERIVO yerləşdirilməsi əməliyyatını və Azərbaycanda ilk dəfə 2 günlük uşağın anadangəlmə beyin damarının inkişafqüsuru – Galen veni Malformasiyasının endovaskulyar embolizasiyası əməliyyatını icra etmişdir. Həmçinin Azərbaycanda ilk dəfə arteriovenoz malformasiyaların embolizasiyası üçün ONYX istifadəsi və Azərbaycanda ilk dəfə trombekstraksiya prosedurunun icrası ona məxsusdur.
Həyatı
Rafael Bayramov 1982-ci il fevralın 23-də Sumqayıt şəhərində anadan olmuşdur. İlk təhsilini 1989–1999-cu illərdə Sumqayıt şəhər 33 nömrəli məktəbdə almışdır. 1999-cu ildə Ulu Öndər Heydər Əlievin təşəbbüsü ilə yaradılmış "Dövlət Xətti" proqramı ilə İ. M. Seçenov adına Moskva Tibb Akademiyasının müaliçə işi fakültəsinə qəbul olmuş və 2005-ci ildə məzun olduqdan sonra, həmin ildən həmin universitetin cərrahiyyə kafedrasında internaturaya başlamışdır. 2006–2008-ci illərdə Rusiya Diplomdansonra Təhsil Tibb Akademiyasının Neyrocərrahiyə kafedrasında ordinatura üzrə təhsil almış, daha sonra isə Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin sərəncamı ilə təsdiq edilmiş "Dövlət Proqramı" çərçivəsində 2008 – 2011-ci illərdə A. L. Polenov adına Russiya Elmi-Tədqiqat Neyrocərrahiyə İnstitutunda əyani aspirantura üzrə neyrocərrahiyə ixtisası üzrə təhsilini davam etdirmişdir. 22 noyabr 2011-ci ildə tibb elmləri namizədi elmi dərəcəsini almışdır.
2012-ci ilin fevral-may aylarında Novosibirsk şəhərində Novosibirsk Dövlət Tibb Universitetinin ürək-damar cərrahiyyəsi kafedrasında kurs keçərək "Rentgen endovaskulyar müalicə və dianqostika" ixtisasına yiyələnmişdir.
2022-ci ilin iyun-iyul aylarında Sürix Universitet Klinikasının Neyrocərrahiyyə mərkəzində Hospitasiya keçmişdir.
Ailəlidir, 2 övladı var.
Əmək fəaliyyəti
Rafael Bayramov 2008-ci ildən sərbəst əmək fəaliyyətinə başlamışdır. 2012-ci ilin fevral ayından Respublika Müalicə Diaqnostika Mərkəzində həkim–neyrocərrah kimi fəaliyyətinə davam etmişdir. 2014-cü ilin aprel ayına kimi həmin vəzifəni icra etdikdən sonra əmək fəaliyyətini Mərkəzi Neftçilər xəstəxanasında davam etdirmiş, 2015-ci ilin yanvar ayından 2019-cu ilin noyabr ayına kimi isə Respublika Neyrocərrahiyyə Xəstəxanasında, 2022-ci ilin dekabr ayına kimi isə Bakı Sağlamlıq Mərkəzində həkim-neyrocərrah kimi çalışmışdır.
Hazırda 2023-cü ilin yanvar ayından Neyrocərrahlıq Xəstəxanasında Uşağ Neyrocərahiyyə şöbəsinin müdiridir, həmçinin Seçenov adına Birinci Moskva Dövlət Tibb Universitetinin Bakı filialında nevrologiya və neyrocərrahiyyə fəni üzrə mühazirələr aparır.
Azərbaycanda ilk dəfə intrakranial damarlara axının istiqamətini dəyişən stentlərin PIPELINE və ACANDIS DERIVO yerləşdirilməsi əməliyyatını və Azərbaycanda ilk dəfə 2 günlük uşağın anadangəlmə beyin damarının inkişafqüsuru – Galen veni Malformasiyasının endovaskulyar embolizasiyası əməliyyatını icra etmişdir.
Həmçinin Azərbaycanda ilk dəfə arteriovenoz malformasiyaların embolizasiyası üçün ONYX istifadəsi və Azərbaycanda ilk dəfə trombekstraksiya prosedurunun icrası ona məxsusdur.
Elmi fəaliyyəti
Rafael Bayramov öz elmi fəaliyyətini əsasən arteriovenoz malformasiyaların (AVM) öyrənilməsinə və onların cərrahi müalicəsinin optimal taktikasının axtarışına həsr etmişdir. O, angioarxitektonikanın öyrənilməsi, endovaskulyar müdaxilələrin mərhələləri arasında xəstəliyin kliniki gedişi, qan dövranının qiymətləndirilməsi əsasında Spetzler-Martin IV və V dərəcəli AVMləri olan xəstələrin damardaxili müalicəsinin optimal metodunun tapılmasına yönəlmiş tədqiqatın müəllifidir. O həmçinin iş qabiliyyəti, xəstələrin həyat keyfiyyəti və AVM revaskulyarizasiyasının mümkün səbəbləri barədə tədqiqat aparmışdır.
O həmçinin "Лечение больных с АВМ IV и V градаций по Spetzler-Martin" kitabının həmmüəllifidir.
Beynəlxalq tədbirlər
Rafael Bayramov bir sıra beynəlxalq elmi tədbirlərdə iştirak etmiş və apardığı elmi tədqiqatların nəticəsi kimi məruzəçi olmuşdur.
NGC 1773
NGC 1773, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktik dumanllıqdır. Göy üzündə Qılıncbalığı bürcü istiqamətində yerləşir. EN tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Turş almalar (film, 2016)
Turş Almalar (Türkcə: Ekşi Elmalar) 2016 istehsalı rejissorluğunu və ssenarsini Yılmaz Ərdoğanın etdiyi filmdir.Filmin Başrollarında Farah Zeynəb Abdullah Şükran Ovalı və Songül Ödən var. Köməkçi rollarda isə Şükrü Özulduz, Fatih Artman, Ərsin Qorxut, Canər Cindoruk, Cəzmi Basqın-dır.Filmin istehsalatını BMM edir. 27 Oktyabrda İstanbulda qala gecəsi olub.
Vilyam Somerset Moemin əsərlərinin siyahısı
Vilyam Somerset Moem (1874 – 1965) — Böyük Britaniya dramaturqu, romançısı və qısa hekayə müəllifidir. Atasının işlədiyi Böyük Britaniyanın Parisdəki səfirliyində anadan olan Somerset Moem 10 yaşında yetim qalmışdır. Buna görə də onun qayğısına əmisi qalmışdır. Əmisi Moemin keşiş və ya mühasib olmasını istəmişdir. Lakin o, özünü həkim kimi sınamağa qərar vermişdir. Heç vaxt peşəkar səviyyədə həkimlik etməsə də, ilk romanının ("Lambetli Lizası") nəşr olunduğu 1897-ci ildə həkim olmağı bacarmışdır.
Vəfat etdiyi 1965-ci ildə Moem XX əsrin ən uğurlu və yazıçılarından biri kimi dəyərləndirilmişdir. "The Times" qəzetinin nekroloq müəlliflərindən biri Moemi "dövrünün ən özünə inanan ingilis yazıçısı" adlandırmışdır.
Radioaktiv element
Radioaktiv element (lat. radius - şüa) – sabitolmayan atom nüvəsinə malik olan kimyəvi elementlər (kripton – 85, sezium – 137, rutenium – 106, stronsium – 90, yod – 131): öz-özünə parçalandıqda xarakterik şüalanma yaradır. Canlı orqanizmlərdə mutagen, teratogen və s. dəyişikliklər, həmçinin neqativ ekoloji hadisələr törədə bilər.
Radioaktiv filizlər
Radioaktiv elementlərin mineralları olan filizlər.
Üçüncü günün adamı (film, 2017)
Üçüncü günün adamı — 2017-ci ildə çəkilmiş, Qarabağ münaqişəsi mövzsusuna aid film.
Mövzu
İkiqat qətl törətməklə təqsirli bilinən və uzunmüddətli cəzaya məhkum edilən Sadiq (Hikmət Rəhimov) 17 ildən sonra azadlığa çıxır. O, doğmalarının vəfat etdiyini, yurdunun işğal edildiyini öyrənir. Sadiq ata-anasının məzarlarını ziyarət etmək üçün həmyerlisi ilə birlikdə təmas xəttini keçərək Kəlbəcərdəki kəndinə gedir.
Vyetnam coğrafiyası
thumb|Vyetnamın topoqrafik xəritəsi Vyetnam - Cənub Şərqi Asiyada yerləşir. Ölkə Hind-Çin yarımadasının şərq sahili boyu 1600 km məsafədə şimaldan cənuba doğru uzanır. Qərbdə Laos və Kamboca, şimalda Çin ilə həmsərhəddir. Cənub və şərqdən Cənubi Çin dənizi ilə sərhəddir.
Relyefi
left|thumb|[[Halonq buxtası]] Vyetnm ərazisinin 80 %-ni alçaq və orta hündürlüklü dağlar təşkil edir. Şimalda bir birinə paralel olan qırışıq-qayma dağ silsilələri uzanır. Silsilələr cənub-şərq istiqamətdə yerləşir. Hoanqlenşon (Vyetnamın ən yüksək zirvəsi Fanşipan - 3143 m), Şusunqtyaotyay, Şamşao silsilələri dar və dərin vadilərlə bir birindən ayrılır. Vyetnamın qərb sərhədləri boyu Annams (Çıonqşon) dağ silsiləsi uzanır. Ölkənin mərkəzində və cənub hissəsində bazalt mənşəli Pleyk, Daklak, Lamven, Zilin yaylaları yerləşir. Yaylalar mərkəzi Teynquen massivini təşkil edir. Ölkə ərtazisinin 30%-ni meşələr təşkil edir.
Vyetnamın şimalında, Xonqxa çayı deltası və dağ ətəyi bölgədə Bakbo allüvial-delta düzənliyi yerləşir. Ölkənin ən sıx məskunlaşma bölgəsi məhs buradır (1100 nəfər/km²). Vyetnamın paytaxtı Hanoy bu bölgədə yerləşir.
Digər allüvial-delta dezənliyi Nambo ölkənin cənub-qərb ucqarında, Mekonq çay deltasında formalaşmışdır. Bölgə əhali sıxlığı ilə diqqət çəkir və böyük sənaye mərkəzi olan Hoşimin şəhəri burada yerləşir.
İqlimi
Vyetnamda subekvatorial musson iqlim hakimdir. Ancaq ölkənin şimaldan cənuba doğru böyük məsafədə uzanması iqlimində mürəkkəbliyin yaranmasına səbəb olmuşdur. Qışda cənub bölgələri isti (26° С), şimalda isə hava sərin olur (15° С). Çin ərazisindən soyuq hava kütlələrinin daxili olması nəticəsində havanın temperaturu bəzən 1° С düşür. 1500 metrdən yuxarı ərazilərdə şaxtalar qeydə alınır.
Yağıntıların paylanması da ölkə üzrə fərqlidir. Qış cənubda daha quru, şimalda isə rütubətli olur. Yay fəslində musson yağışları bütün ölkə ərazisində müşahidə olunur. Yayın sonunda, payızın əvvəlində Vyetnam sahillərində dağıdıcı tayfunlar qeydə alınır. Dağların külək tutan yamaclarında yağıntılar 2500–3000 mm, əks yamaclarda — 700–900 mm olur.
Çayları
Cənub-Şərqi Asiyanın böyük və bolsulu çayları olan Xonqxa və Mekonqun mənsəbləri Vyetnam ərazisindədir. Çaylar Cənubi Çin dənizinə tökülür. Digər böyük olmayan çaylar əsasən Teynquen və Annams dağlarından öz mənbələrini götürürlər. Cənubi Çin dənizinə tökülən zaman bu çaylar ensiz akkumulyativ sahil düzənliklərini formalaşdırmış
Lerapetra bərzəxi
Lerapetra bərzəxi - Yunanıstanın cənub-şərqində yerləşən Krit adasının şərqini əsas hissə ilə birləşdirit. Krit dənizini Aralıq dənizidən ayırır. Uzunluğu 12 km təşkil edir.
Amerika Birləşmiş Ştatlarının Prezident Administrasiyası
Amerika Birləşmiş Ştatlarının Prezident Aparatı və ya Amerika Birləşmiş Ştatlarının Kabineti  Senatın razılığıyla Amerika Birləşmiş Ştatları Prezidenti tərəfindən təyin olunan Amerika Birləşmiş Ştatları federal hökumətinin icra hakimiyyətinin yüksək vəzifəli şəxsləri daxildir.
İnstitutun meydana gəlməsi, XVIII əsrin sonunda özünə yaxın dörd nəfərdən ibarət kabinet quran ilk ABŞ Prezidenti Corc Vaşinqtonun adı ilə əlaqələndirilir: ABŞ Dövlət Katibi Tomas Cefferson, Maliyyə Naziri Aleksandr Hamilton, Müharibə Henri Noks və ABŞ Baş prokuroru Edmund Rendolf, beləliklə vitse-prezident Con Adams ilə birlikdə vəzifələrinin yerinə yetirilməsinə kömək etdilər.
Taqanroq hərb-tarix muzeyi
Taqanroq hərb-tarix muzeyi — Taqanroq şəhərində ilk qeyri dövlət muzeyi. Muzey rayonun mərkəzində, əsrarəngiz bir ərazidə, dəniz sahilinə yaxın bir ərazidə yerləşir.
Muzeyn tarixi
Muzeyin tarixi 2004-cü ilin 9 mayından başlayır. Onun əsası Avto-Retro Taqanroq klubu tərəfindən qoyulmişdur. Son dövrlərdə bir necə avto və moto texnikalar əldə edilmişdir. 2008-ci ildən muzey həebi istiqamət alır. 6 may 2010-cu ildə muzeyin daimi ekspozisiyası açılır. Bir müddət sonra burada minlərlə eksponat toplanmışdır. 2012-ci ilin iyulunda muzeyə rəsmi olaraq «Taqanroq hərb-tarix muzeyi» adı verilir.
Muzeydə hərb-tarixi klubu təşkil edilmişdir. Onlar eksponatların bərpasını təşkil edirlər. 25 oktyabr 2014-cü ildə muzeyin yerləşdiyi üç mərtəbəli bina tamamən yanmışdır.
Digər eksponatlar
Hərbi sursatların maketləri, soyuq silahlar, hərbi geymlər, sənətlər, cəbhə ilə əlaqəli əşyalar və digır eksponatlar.
Şerif stadionu
Şerif stadionu (Glavnaya Arena of Complexul Sheriif) — Moldovanın Tiraspol şəhərində yerləşən stadion. 12,746 tamaşaçı tutumuna malikdir. "Şerif" futbol klubu ev oyunlarını bu stadionda keçirir.
Şeyx Səfi
Şeyx Səfi (tam adı: Şeyx Səfiəddin əl-İshaq əl-Musəvi əl-Ərdəbili; ) — sufi alimi, Səfəviyyə təriqəti və Səfəvilər sülaləsinin banisi, Ərdəbil (Səfəvi) hakimliyinin qurucusu və Şah İsmayıl Xətainin ulu babası.
Həyatı
Şeyx Səfi 1252-ci ildə Ərdəbilin Kəlxuran kəndində anadan olmuşdur. Bəzi mənbələrdə kürd mənşəli,  bəzilərində seyid, digərlərində isə türk mənşəli olduğu qeyd edilmişdir (bax: ). Atasını uşaq yaşlarından itirən Səfi ibtidai təhsilini onun dini davamçılarından almışdır. O, dini elmlərin əsaslarına yiyələnir, fars, ərəb, gilan, talış və monqol dillərini öyrənir.
Əksər hallarda siyasətə qarışmayan bu sistem Şeyx Cüneydə kimi davam etmişdi. Amma Darül-irşad Şeyx Cüneyddən başlayaraq siyasi məsələlərlə də maraqlanmağa başladı. Uzun müddət təşkilata rəhbər olan Ərdəbil piri bu təşkilatdan nəinki təriqəti və ideoloji məsələlər üçün istifadə etdi, həm də oranı böyük bir hərbi və siyasi təşkilata da çevirdi. Siyasətlə təriqət birləşərək Səfəviyyə ideologiyasını formalaşdırdı. Bununla Şeyx Səfinin formalaşdırdığı şiizm-sufizm ideologiyası mahiyyəti etibarı ilə siyasət və hakimiyyətdən uzaq qala bilməzdi və istər-istəməz Darül-irşada rəhbərlik edən pir siyasi hərəkatlara da qoşulmalı idi. Şeyxdən sonra bir-birinin ardınca Sədrəddin, Xacə Əli İbrahim, Şeyx Cüneyd, Şeyx Heydər və nəhayət Şah İsmayıl Ərdəbil Darül-irşadına rəhbərlik etmişlər.
Şeyx Səfi əd-Din 1334-cü ildə Ərdəbil şəhərində dünyasını dəyişir və burada da dəfn olunur. Onun məzarının üzərində türbə qurulur, ətrafında məscidlər, karvansaraylar, mədrəsələr, yaşayış evləri salınır. Burada böyük bir mədəni mərkəz yaranır. Şah İsmayıl da daxil olmaqla səfəvi şeyxlərindən bir çoxu burada dəfn olunur. Həmin mərkəzin tikinti və bərpa işləri fasiləsiz olaraq davam edir. Nəhayət, XVI əsrdə I Şah Təhmasibin hakimiyyəti dövründə (1524–1576-cı illər) həmin məqbərə öz indiki şəklini alır. Səfəviyyə təriqətinin rəhbəri qismində Şeyx Səfi əd-Dinin ilk varisləri Sədrəddin Musa (1334–1392/3) və Şeyx Xacə Əli (1392/3 −1429) olmuşdur. Səfi əd-Dinin nəticəsi İbrahimdən (1429–1447) başlayaraq Ərdəbil şeyxləri real, dünyəvi hakimiyyəti də ələ keçirirlər. Şeyx İbrahim Ərdəbil hakimi olur, sonradan Şah İsmayıl (1486–1524) əvvəlcə Azərbaycanda, sonra həm də İranda yeni Səfəvilər dövlətinin və bu dövlətin taxt-tacında Səfəvilər sülaləsinin əsasını qoyur.
Yaradıcılığı
Şeyx Səfiəddinin yaradıcılığı sırf sufi-mistik xarakteri daşıyır. Onun əsərləri Azərbaycan təsəvvüf ədəbiyyatının mühüm mərhələlərindən birini təşkil edir. O,da bir çox sufi şairləri kimi öz şerlərində əbədi sevgiliyə qovuşmağı arzulayırdı.
''Ey rövnəqi – bahar! Gülmüşən, nəsən?'' Ey ixtiyarı əldən alan, mülmüsən, nəsən? Dövri yüzündə səbzeyi-xəttin görən deyir: Reyhan, bənövşə, susəni-sünbülmüsən, nəsən? Xoş cəngcü gəlir gözümə qaşu kipriyin, Ey gözləri hərami-qəraqumüsən, nəsən? Ey könlümün xərabəsi, ahulər oylağı, Divanələr yatağı məgər çölmüsən, nəsən? Əfğanu-ahdür gecə-gündüz işin Səfi, Qumrimüsən bu bağidə, bülbülmüsən, nəsən?
Sufizm və o cümlədən, qızılbaş yozumlu sufilik Azərbaycanın siyasi və mədəni həyatında əhəmiyyətli rol oynamış və bir çox müsəlman ölkələrində dini-fəlsəfi fikrin inkişafına təkan vermişdir. Sufizm ideologiyasını mənimsəmədən orta əsrlərin müsəlman dünyasında baş vermiş əksər siyasi hadisələrin mahiyyətini, habelə həmin dövrdəki mədəni həyatı, o cümlədən, ədəbiyyatı anlamaq çətindir. Buna görə də böyük şeyx Səfinin həyat və fəaliyyətinə keçməzdən öncə sufi-müsəlman mistisizmi haqda bir neçə söz söyləmək məqsədəuyğun olardı. Mistika, yaxud mistisizm dedikdə adətən insanın ekstaz vəziyyətində Allahla birbaşa, bilavasitə, şəxsi və məhrəm münasibətə girməsi (və hətta qovuşması) anlaşılır:
Qılınc baği dutubdur gözlərim, saqi, kədu gəltur, Vurubdur təpəməcən xüm qanından bir səbu gəltur. Lalə dodaqlar sinəmdə açılmış, Gözüm qanını olmaz bağlamaq camı dolu gəltur.
''Ağaclar sarmaşıb qəddindən ayrı zar ağlarlar, Sızıldarlar pərirulər kimi təkrar ağlarlar.
Göyərçin yolladım, yazdım sənə səndən şikayətlər, Qolunda ol qanadlardır başı bağlı kitabətlər.
Səni tanrı, necə səndən şikayət etməyim axır, Hanı ol nazlı baxmaqlar, hanı gizlin işarətlər.
Hanı zalim, hanı gözüm, hanı kafir, hanı canım? Sevişməklər, barışmaqlar, təpişməklər, qucuşmaqlar! ''
Bu və ya başqa şəkildə mistisizmlə bağlı olan dini-fəlsəfi cərəyanlar bəşəriyyətin yaratdığı bütün məlum dinlərdə (buddizm, iudaizm, hinduizm, xristianlıq) müşahidə edilir. İslam dinində yaranmış mistik hərəkat sufizm adını almışdır. Bu termini sufilərin kobud yun parçadan geyindikləri libasla-sufla ("yun" deməkdir) bağlayır, yaxud onun saf kəlməsindən yarandığını göstərirlər.
''Olan həqq yadı birlə qayğısız divanə, kəs neylər, Qılınc əlində mə’ni çağıran ər, dadrəs neylər. Sınıq könlüm nəva dutmazsa, əskim fövcü kəsilməz, Böylə ağır qaralı karvan sövti-cərəs neylər. Çəkən köksün şikafından mənim bidərd könlümni, Bu qanlı bəhr qarşısında zəngi var, səs neylər. Dəniz mudrar olmaz it su içmağından, ey arif, Həqiqət anlıyan arı könüllərdə həvəs neylər.''
Sufizmin artıq bir çox əsrlər boyunca bütün müsəlman dünyasında yayılmasına baxmayaraq, mütəxəssislər hələ də bu mürəkkəb və çoxcəhətli təlimin birmənalı izahını verə bilməmişlər. Görünür, elə buna görə də onlar məqsədi insanın Allahla birbaşa ünsiyyətə girməsinin nəzəri əsaslarını və tətbiqi vasitələrini işləyib-hazırlamaq olan bütün müsəlman təlimlərini bu ad altında araşdırmağa daha çox üstünlük verirlər. Sufilər öz məqsədlərini haqqı dərk etmək adlandırırlar. Haqqa yetişmək sufinin dünyəvi niyyətlərdən əl götürüb, ekstaz (Allah sevgisi ilə məst olmaq) vəziyyətində ilahi ilə məhrəm münasibətə girməsidir. Buna görə də Allahla ünsiyyətə girmə ehtimalına inanan və bunun üçün mümkün olan hər şeyi edənlərə sufi deyilir. Sufi terminologiyasında "Sufi-haqq-a aşiq olan, bu Eşq və Sədaqətlə Ona və Kamilliyə can atanlardır." Eşq və Sədaqətlə haqqa uzanan yolu sufilər təriqət, yaxud yol adlandırırlar.
Can qılanda cism tərkin məhrəmi-canan olur. Quş yuvasından azanda həmdəmi – şeytan olur.
Həbibim nazdan Leylini ancaq pasiban eylər, Mənim könlüm quşu Məcnun başında aşiyan eylər.
Tutur könlümdən atəş lalələnmiş Başımdan dud qalxar halələnmiş, Keyik kimi çürümüş kükrən naz, Baxış durna kimi donbalələnmiş. Tökülmüş zülfi yağı tək qucağə, İçib hinduləri bengalələnmiş.
Eşq zəncirimi uzdü, yol açın, Uy uşaqlar! Ululu gəldi, qaçın!
Məni xar eyliyən gözlərdə, ya rəb, xarü zar olsun, Deməm kim məndən artıq, mən kimi gözlərdə xar olsun.
Qoydu üz könlümə qəm ləşkəri hamun-hamun, Qara baydağlı ələmlər ucu gülgun-gülgun, Çağırırdım qatı avaz ilə: – Leyli, Leyli! Dağ səs verdi cavabında ki: – Məcnun, Məcnun. Gözlərimdən yana od tutladı duzəx-duzəx, Cigərimdən yana qan qaynadı Ceyhun-Ceyhun, Sərvlər var idi bu bağidə mövzun-mövzun.
İtshak Arad
İtshak Arad — İsrail tarixçisi, yazıçısı və hərbçisi. O həmçinin, 1972–1993-cü illərdə Yad Vaşemin direktoru olmuş və Holokost tarixi üzrə ixtisaslaşmışdır. Arad 11 noyabr 1926-cı ildə indiki Litvanın Şvençyönis şəhərində anadan olmuşdur. Onun əsl adı İsçak Rudniçkidir, lakin sonradan ivrit mənşəli Arad soyadını götürmüşdür. O, İkinci Dünya müharibəsində partizan olmuş və Tolya olaraq tanınırdı.
Kasıb Abdullah
Abdullah Suraxanov — 1875-ci ildə Qusar rayonunun İmamqulukənd kəndində anadan olmuşdur.
O, özünə "Kasıb" təxəllüsünü götürdükdən sonra "Kasıb Abdullah" kimi tanınıb. Kasıb Abdullah uşaqlıqdan fəhlə kimi çalışıb, 20 yaşında isə Bakının bir neçə neft mədənlərində işə düzəlib. Həmin zaman o, digər Ləzgilərlə yanaşı, Bakının bir neçə neft mədənində inqilabi fəaliyyətlə məşğul idi. Bundan qəzəblənən Çar Rusiyası iki dəfə minlərlə ləzgini Bakıdan qovub. İkinci dəfə qovulan fəhlələr arasında Abdullah da var idi. O, həmkəndlisi İbrahimlə bir yerdə Rusiyanın Rostov şəhərinə yola düşür. Sonralar o, Rusiyanın Petrovsk şəhəridə balıq vətəgəsində çalışmağa başlayır. Kəndə qayıtdıqdan sonra Quba pristavı Abdullaha hədə-qorxu gəlirdi. Bununla razılaşmayan Abdullah növbəti dəfə kəndə gələn pristavı bə əlatlarını mühasirəyə alaraq, onları tərksilah edir. Daha sonra Abdullah dövlətlilərin taxılını kasıblara paylayır. Həmin zaman Abdullahın yazdığı "Пириставдин бармак" ("Pristavın papağı") şeiri kəndə yayılır və şairə şöhrət qazandırır. Kasıb Abdullahın, həmçinin şeirlərinin arasında "Экуь дуьнья" ("İşıqlı dünya"), "Дуьньяда" (" Həyatda"), "Зулун марф" ("Payız yağışı"), "Хьанва зун" ("Mən oldum") və digərləri var. Onun yaradıcılıq fəaliyyəti sovet hökuməti əleyhinə yönəlmişdir və kənd camaatının məhəbbətini qazanmışdır. Buna görə 1934-cü ildə Kasıb Abdullaha tüfəngdən atəş açılır və şair aldığı yaradan vəfat edir. İlk dəfə Kasıb Abdullahın şeirləri 1963-cü ildə həmin əsərlər Mahaçqalada kitab kimi nəşr edilmişdir.
Daşkəsən bələdiyyələri
Daşkəsən bələdiyyələri — Daşkəsən rayonu ərazisində fəaliyyət göstərən bələdiyyələr.
Tarixi
Azərbaycanda bələdiyyə sistemi 1999-cu ildə təsis olunub.
Neyropatologiya
Neyropatoloqlar immunohistokimya, elektron mikroskopiya və molekulyar testlər daxil olmaqla toxuma nümunələrini təhlil etmək üçün müxtəlif üsullardan istifadə edirlər. Bu üsullar onlara hüceyrə və molekulyar səviyyədə sinir sistemindəki dəyişiklikləri, məsələn, spesifik xəstəliklərlə əlaqəli olan anormal zülalların və ya genlərdə mutasiyaların mövcudluğunu müəyyən etməyə imkan verir. Bu sahədə tədqiqatçılar maqnit rezonans görüntüləmə (MRT) və pozitron emissiya tomoqrafiyası (PET) kimi görüntüləmə texnologiyaları da daxil olmaqla, beyin və digər sinir toxumalarını öyrənmək üçün geniş alət və üsullardan istifadə edirlər.
Jurnallar
Bir neçə mütəxəssis nevropatologiya jurnalı akademik nevropatologiyaya xidmət edir. Acta Neuropathologica ən yüksək impakt faktorlu nevropatologiya jurnalıdır.
Yinpaçi Nezu
(1 Dekabr 1947 – 29 Dekabr 2016) — Yaponiyalı film aktyoru. O, 1974-cü il ilə 2010-cu il arasında 56-dan çox film və televiziya şousunda rol oynamışdır. Film yaradıcılığına 1982-ci ildə çəkilən Əlvida torpaqlar filmi ilə başlamışdır. Film 32-ci Beynəlxalq Berlin Film Festivalında iştirak etmişdir.
Təbəi-tabiin
Təbəi-tabiin — Səhabə və tabiinlərdən sonra müsəlmanların üçüncü nəsli. Sünnilərə görə o, səhabələr və tabiinlərlə birlikdə dünyaya gəlmiş ən yaxşı nəsillərdən biridir.
Sünniliyə görə tərifi
Sünni İslama görə adamın Təbəi-tabiin olması üçün şərtlər aşağıdakılardır:
Səhih əl-Buxaridə olan bir hədisdə Peyğəmbər buyurmuşdur: “İnsanların ən yaxşısı mənim nəslimdə yaşayanlar, sonra onlardan sonra gələnlər (Tabiinlər) və daha sonra gələnlər (ikinci nəsil)”
Qaş
thumb|right|Qaş Qaş — gözün üstündə yerləşən sıx tük örtüyü.
Qaşın funksiyası
Hər iki gözün üstündə yerləşən qaşlar tədricən üzün yanlarına doğru meyillənir. Alında yaranan tər damcıları qalın tük örtüyünü keçə bilmir və qaşlar vasitəsilə üzün yanlarına yönləndirilir. Beləliklə, gözlər şor tər damcılarından qorunmuş olur.
Müxtəlif mədəniyyətlərdə qaşlar
Çin mədəniyyətində müdriklərin uzun ömrünü vurğulamaq üçün müdriklər çox uzun qaşlı təsvir olunur. Çox uzun qaşlar Çində uzunömürlülük, müdriklik rəmzi sayılır.
Neftli-qazlı süxurlar
Neftli-qazlı süxurlar – məsaməli qum, qumlu-gil, qumdaşları, əhəngdaşlarından ibarət neft və qaz yataqları saxlayan süxurlar. Əsasən çökmə və qismən vulkanogen-çökmə süxur hövzələri ilə əlaqədardır. Burada mövcud olan endogen, ekzogen və biokimyəvi proseslər nəticəsində C və H elementlərinin sintez dəyişmələri baş verir. Süxurlarda çatlılığın az olması və yaxud heç olmaması səbəbində qaz materialının da toplanması üçün şərait yaranır. Kimyəvi elementlərdən Ca, Ba, Mo, Br, S, Cs və s. ilə zəngin və əksinə Mg, Si, P və Sr elementləri ilə kasıb olur. Nefli süxurlardan fərqli olaraq neftli-qazlı süxurlarda C elementinin də toplanması müşahidə olunur. Neftli süxurlarda ən çox Br elementi axtarış əhəmiyyəti daşıdığı halda, neftli-qazlı süxurlarda S elementi aparıcı əlamət hesab olunur. Biofil elementlərdən K, C və J birləşmələrinin miqrasiyası yüksəkdir. Ba / Al nisbətlərinin yüksək göstəriciləri səciyyəvidir.
Papanaqioti binası
Tarixi
XIX əsrin ikimxi yarısında Taüanroq şəhəri İyalyanski küçəsi ev 18 ünvanın iki mərtəbəli villa inşa edilmişdir. 1860-cı illərdə bina yunan əsilli Dmitri Papanaqiotinin vərəsələrinə mənsub olmuşdur. 1880-ci illərdə vərədələr binanı Yelena Çanqli-Çanykinskiyə satmışdır. . Bu soyad təmsilçiləri binaya 1890-cı illərə qədər dahib olmuşlar. Sonradan binaya I gildiya taciri Pavloviç Sifneo sahiblənmişdir. O, ağ çiyərində olan soyuqdəyşədən 71 yaşında həyatını itirmişdir. Tacir Xumsomale İvanovna ilə ailə həyatı qurmuşdur. Onların Aristid adlı bir oğlan uşağı vardı. Fyodr Pavloviçin qardaşı taxıl ticarət ilə məşğul olurdu. Onların ikisidə Taqanroqda çörək ticarətində çalışırdılar.
1915-ci ildə binanın qiyməti 12000 rubl olaraq qiymətləndirilirdi. Sovet hakimiyyəti illərində isə bina milliləşdirilmişdir.
Təsviri
Ev 18 ünvanında yerləşən bina iki mərtəbədən ibarət olaraq kərpiçdən inşa edilmişdir. Bina yarımzirzəmiyə sahibdir. Fasadında beş pəncərəyə sahibdir. Binanın mərkəzi üçkünc dekor vardır. Binanın mərtəbələr arası karnızlərlə bəzədilmişdir. Pəncərələrin kənarlatı düzbucaqlıdır. Pəncərələrin aşağı hissələri qəsr daşları ilə işlənmişdir. Binanın girişi həyətə açılır.
Hazırda bu yaşayış binasının sağ hissəsində metal darvaza vardır ki, onunda ətrafında daş dirəklər vardır. 1992-ci ilin 18 dekabr tarixli № 301 qərarı ilə regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir.
Ası şəlaləsi
Ası şəlaləsi (Абҙан шарлауығы, Асы шарлауығы) — Başqırdıstan ərazisindən axan İnzer çayı üzərində yerləşən şəlalə. İnzibati cəhətdən Arxangel rayonu əraszisində yerləşir. 1965-ci ildə təbiət abidəsi elan edilmişdir. Şəlalənin hündürlüyü 6 metrdire. Turistik və elmi əhəmiyyət daşıyır Üzən daş qayası karbonatlı suxurlardan təşkil olunmuşdir. Üzəri mamırla örtülüdür. Bəti çatlarında ağaclar bitmişdir. İnzer çayı onun cənub hissəsindən axır.
Yaxınlıqda Abzan və Ası kəndləri yerləşir.
Adı
Abzan şəlaləsi — şəlalənin Abzan kəndinə yaxın olması səbəbindən bu cür adlandırılır.
Ası şəlaləsi — şəlalənin Ası kəndinə yaxın olması səbəbindən bu cür adlandırılır
Ası güzgü şəlaləsi — şəlalənin güzgü effekti meydana gətirməsi səbəbindən bu cür adlanır.
NGC 4323
NGC 4323, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış Göy cismidir. Göy üzündə Veronikanın Saçları bürcü istiqamətində yerləşir. NF tipli. tərəfindən ildə 27.94 sm (11 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Vişeqrad qrupu
Vişeqrad Qrupu (həmçinin Vişeqrad Kvarteti, V4 və ya Avropa Dördlüyü kimi tanınır) dörd Mərkəzi Avropa ölkəsinin, Çexiya, Macarıstan, Polşa və Slovakiyanın mədəni və siyasi ittifaqıdır. Alyansın məqsədi hərbi, iqtisadi, mədəni və enerji sahələrində əməkdaşlığı genişləndirmək və onların Aİ ilə inteqrasiyasını davam etdirməkdir. Hər dörd dövlət həm də Avropa İttifaqının (Aİ) və Şimali Atlantika Müqaviləsi Təşkilatının (NATO) üzvüdür.
Alyansın yaranması 15 fevral 1991-ci ildə Çexoslovakiya, Macarıstan və Polşa liderlərinin Macarıstanın qala şəhəri olan Vişeqradda keçirilən zirvə görüşünə gedib çıxır. Vişeqrad 1335-ci ildə Bohemiya kralı I İoann, Macarıstan kralı I Karl və Polşa kralı III tərəfindən fəth edildi. Casimir arasında Vişeqradın Orta əsrlər Konqresinə qəsdən istinad olaraq, zirvələrin yeri olaraq seçildi.
1993-cü ildə Çexoslovakiyanın dağılmasından sonra Çexiya və Slovakiya alyansın müstəqil üzvləri oldular və üzvlərin sayını 3-dən 4-ə çatdırdılar. Vişeqrad qrupunun bütün dörd üzvü 1 may 2004-cü ildə Avropa İttifaqına qoşuldu.
Tarixi
Qrupun adı və görüş yeri 1335-ci ildə Bohemiya (Çexiya), Polşa və Macarıstan hökmdarları tərəfindən Vışeqradda keçirilən Vışeqrad Konqresindən götürülmüşdür. Macarıstan kralı I Çarlz, Polşa kralı III Kazimir və Bohemiya kralı I İoann böyük liman olan və satılmazdan əvvəl malların boşaldılmasını və şəhərdə satışa təqdim edilməsini tələb edən Vyana şəhərindən yan keçmək üçün yeni ticarət yolları yaratdılar. başqa yerdə və digər Avropa bazarlarına daha asan çıxışı təmin etmək. Çexiyanın Sileziya Hersoqluğu üzərində suverenliyinin tanınması da təsdiqləndi. İkinci Konqres 1339-cu ildə keçirildi və qərara alındı ki, Polşa kralı III Kazimir oğlu olmadan vəfat edərsə, bu, həqiqətən də belə idi, Polşa kralı Macarıstan kralı I Karlın oğlu, Macarıstan kralı I Lüdovik olacaq.
1500-cü illərdən indiki ölkələrin əksəriyyəti Birinci Dünya Müharibəsinin sonuna və Habsburqun idarə etdiyi Avstriya-Macarıstanın dağılmasına qədər Vyanada yerləşən Habsburq monarxiyasının bir hissəsi idi və ya onun təsiri altında idi. İkinci Dünya Müharibəsindən sonra bu ölkələr Polşa Xalq Respublikası, Macarıstan Xalq Respublikası və Çexoslovakiya Sosialist Respublikası kimi Sovet İttifaqının peyk dövlətlərinə çevrildilər. 1989-cu ildə Berlin Divarının yıxılması və Mərkəzi və Şərqi Avropada kommunizmin dağılması üç ölkəni kapitalizmi və demokratiyanı qucaqlamağa məcbur etdi. 1991-ci ilin dekabrında Sovet İttifaqının dağılması da üç ölkəyə qərbə baxmağa imkan verdi. Vişeqrad Qrupu 15 fevral 1991-ci ildə yaradılıb.
Çirip yarımadası
Ərazisindən axan çaylar qısa olub, suyunun tərkibi baxımından içməli deyildir. Yarımadanın şimalında yerləşən eyni adlı vulkan Breskens burnunu əmələ gətirir. Burun yarımadanın şimal nöqtəsini təşkil edir. Sahillərində qabarma və çəkilmənin hündürlüyü bir metr təşkil edir. Kurilsk və Prostir körfəzlərini ayırır. Ərazisində Kiyovoe qəsəbəsi yerləşir.
Laval (İzer)
Laval  — Fransa da kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — İzer. Muayan Qrezivodan kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Qrenobl.
INSEE kodu — 38206. Kommunanın 2012-ci il üçün əhalisi 979 nəfər təşkil edirdi. Kommuna dəniz səviyyəsindən 320 ilə 2600 qədər metr yüksəklikdə yerləşir. Kommuna Paris dən təxminən 490 km cənub-şərqdə, Lion dan 105 km cənub-şərqdə, Qrenobldan 29 km şimal-qərbdə yerləşir.
Əhalisi
Əhalinin dinamikası (INSEE) :
Xatirələr (Fərəh Pəhləvi)
200px|thumb|right|Əsərin [[2007-ci il azərbaycanca nəşrinin üz qabığı]] Xatirələr: Yıxılan rejimin və bitməyən eşqin hekayəti — İran, Pəhləvilər xanədanlığının ilk və son şahbanusu Fərəh Pəhləvinin yazdığı əsər.
Məzmun
Sonuncu İran şahı Məhəmməd Rza Pəhləvinin xanımı, əslən azərbaycanlı olan Şahbanu Fərəh Pəhləvinin (Diba) xatirələri bu ölkənin az qala 60 illik tarixinə işıq salır.
Bu əsər memuar və tarixi janrda olsa da dramatik bir sevgi dastanını xatırladır, bu baxımından geniş oxucu kütləsi üçün nəzərdə tutulub.
Əsərin tərcümə və redaktə tərzi tərcüməçinin təqdim etdiyi qaydada saxlanmışdır.
Nəşr və tərcümə
Memuar Nəriman Əbdülrəhmanlı tərəfindən Azərbaycan dilinə tərcümə, Əsgər Rəsulov tərəfindən də redaktə edilmiş və Bakıda Adiloğlu nəşriyyatı tərəfindən 2007-ci ildə 420 səhifədə, 1000 tirajla, 2016-cı ildə isə Xanda, 420 səhifədə, 500 nüsxə; Qanunda 300 nüsxə, Bakı Kitab Klubu tərəfindən 432 səhifədə və 100 tirajla çap edilib.
Müasirlik
Sahədən asılı olaraq, "müasirlik" müxtəlif zaman dövrlərinə və ya keyfiyyətlərə istinad edə bilər. Tarixşünaslıqda 16–18-ci əsrlər ümumiyyətlə erkən müasir dövr kimi müəyyən edilir, uzun 19-cu əsr isə "müasir tarix"ə uyğundur. O, bir-biri ilə əlaqəli müxtəlif tarixi prosesləri və mədəni hadisələri (modadan müasir müharibəyə qədər) əhatə etsə də, onların yaratdığı şəraitin subyektiv və ya ekzistensial təcrübəsinə və onların insan mədəniyyətinə, institutlarına və siyasətinə davam edən təsirlərinə istinad edə bilər.
19-cu və 20-ci əsrin sonlarında modernist incəsənət, siyasət, elm və mədəniyyət təkcə Qərbi Avropa və Şimali Amerikada deyil, dünyanın demək olar ki, bütün əhalisi olan regionlarında, o cümlədən anti-Qərb və anti-qloballaşma olduğu düşünülən hərəkatlarda üstünlük təşkil edirdi. Müasir dövr fərdiyyətçilik, kapitalizm urbanizasiya və texnoloji və siyasi tərəqqinin imkanlarına inamın inkişafı ilə sıx bağlıdır.Müharibələr və bu dövrün digər dərk edilən problemləri, bir çoxu sürətli dəyişikliklərin təsirləri və nəticədə ənənəvi dini və etik normaların zəifləməsi nəticəsində müasir inkişafa qarşı bir çox əks reaksiyalara səbəb olmuşdur. Optimizm və davamlı tərəqqiyə inam ən son postmodernizm tərəfindən tənqid edilir, Qərbi Avropa və İngiltərə-Amerikanın digər qitələr üzərində hökmranlığı isə postkolonial nəzəriyyə tərəfindən tənqid edilir.
Siyasi
Siyasi baxımdan müasirliyin birinci mərhələsi orta əsrləri və Aristotelin siyasəti onun necə olması lazım olduğu ideyaları ilə ziddiyyət təşkil edərək təhlil etmə üsulunu açıq şəkildə rədd edən, əslində necə baş verdiyinin real təhlilinə üstünlük verən Nikkolo Makiavellinin əsərləri ilə başlayır. O, həmçinin iddia edirdi ki, siyasətin məqsədi insanın öz bəxtinə və ya bəxtinə nəzarət etməkdir və ilahi hökmə arxalanmaq əslində pisliyə aparır. Məsələn, Makiavelli iddia edirdi ki, siyasi icmalar daxilində şiddətli parçalanmalar qaçılmazdır, lakin eyni zamanda qanunvericilərin və liderlərin hesablaşmalı və hətta bəzi yollarla təşviq etməli olduqları güc mənbəyi ola bilər.
Makiavellinin məsləhətləri bəzən padşahlara və şahzadələrə təsir edirdi, lakin sonda onun azad respublikaları monarxiyalardan üstün tutduğu görünürdü. Makiavelli həmçinin Frensis Bekon, Marchamont Nidhem, Ceyms Harrinqton,Con Milton,Devid Hume və bir çox başqa təsir göstərmişdir.
Sosioloji
"Müasirliyin" sosial problemlərinə bilavasitə cavab olaraq ortaya çıxan bir elm sahəsi olan sosiologiyada bu termin ən ümumi şəkildə Maarifçilik dövrünün nəticəsi olan sosial şəraitə, proseslərə və müzakirələrə aiddir. Anthony Giddens müasirliyi ən əsas terminlərlə belə təyin edir:
…müasir cəmiyyət və ya sənaye sivilizasiyası üçün qısa müddətdir. Daha ətraflı təsvir edilən, (1) dünyaya münasibətin xüsusi dəsti, dünyanın insan müdaxiləsi ilə çevrilməyə açıq olması fikri; (2) iqtisadi institutlar kompleksi, xüsusən sənaye istehsalı və bazar iqtisadiyyatı; (3) milli dövlət və kütləvi demokratiya da daxil olmaqla, müəyyən siyasi institutlar toplusu ilə əlaqəlidir. Böyük ölçüdə bu xüsusiyyətlərin nəticəsidir ki, müasirlik hər hansı əvvəlki sosial nizam növündən qat-qat dinamikdir. Əvvəlki mədəniyyətlərdən fərqli olaraq, bu, keçmişdə deyil, gələcəkdə yaşayan bir cəmiyyətdir, daha çox texniki cəhətdən institutlar kompleksidir.
Digər müəlliflər bu cür tərifləri sadəcə amillərin siyahısı kimi tənqid edirlər. Onların fikrincə, ontoloji formasiyanın hökmranlığı altında olduğu düşünülən müasirlik müxtəlif varlıq formaları baxımından müəyyən edilməlidir.
Ona görə də müasir, sosial həyatın əvvəlki dəyərlərinə münasibətdə sosial təcrübələrin konstruktivist yenidən qurulması ilə müəyyən edilir… bütün insanlar üçün ümumi mövcudluğun əsas kateqoriyaları olan zaman, məkan, təcəssüm, fəaliyyət və bilik. Buradakı "yenidən qurmaq" sözü açıq şəkildə modifikasiyanı nəzərdə tutmur.
Bu o deməkdir ki, müasirlik ənənəvi və adət-ənənəvi həyatın əvvəlki formalaşmalarını əvəz etmədən əvəz edir.
Mədəni və fəlsəfi
Müasirlik dövrü sosial cəhətdən sənayeləşmə və əmək bölgüsü, fəlsəfi baxımdan isə "müəyyənliyin itirilməsi və əminliyin heç vaxt birdəfəlik bərqərar ola bilməyəcəyinin dərk edilməsi" ilə səciyyələnir. Yeni sosial və fəlsəfi şərtlərlə əsaslı yeni çağırışlar meydana çıxdı. Auguste Comte-dən Karl Marks və Zigmund Freydə qədər 19-cu əsrin müxtəlif ziyalıları dünyəviləşmədən sonra elmi və/yaxud siyasi ideologiyaları təqdim etməyə çalışdılar. Müasirliyi "ideologiya əsri" kimi təyin etmək olar.
Müasirliyin əsası, Marksın fikrincə, kapitalizmin və inqilabi burjuaziyanın yaranması idi; bu, məhsuldar qüvvələrin misli görünməmiş genişlənməsinə və dünya bazarının formalaşmasına səbəb oldu. Sen-Simonun sənaye sistemi ilə bağlı fikirlərindən sonra Dürkheim müasirliyə başqa rakursdan yanaşdı. Onun başlanğıc nöqtəsi Marksın, feodal cəmiyyəti ilə eyni olsa da, Durkheim yeni inqilabi sinif kimi Durkheim burjuaziyasının yüksəlişinə daha az diqqət yetirir və nadir hallarda kapitalizmə onun tətbiq etdiyi yeni istehsal üsulu kimi istinad edir. Müasirliyin əsas istiqaməti yeni elmi qüvvələrlə müşayiət olunan daha çox sənayeçilikdir. Maks Veberin yaradıcılığında müasirlik dünyanın rasionallaşması və ovsunlanması prosesləri ilə sıx bağlıdır.
Teodor Adorno və Ziqmunt Bauman kimi tənqidi nəzəriyyəçilər iddia edirlər ki, müasirlik və ya sənayeləşmə Maarifçiliyin əsas prinsiplərindən uzaqlaşaraq, əmtəə fetişizmi və Holokost kimi iyrənc yadlaşma proseslərinə doğru bir gedişi təmsil edir. Müasir sosioloji tənqidi nəzəriyyə" "rasionallaşdırma" anlayışını Veberin ilkin olaraq təyin etdiyindən daha mənfi ifadələrlə təqdim edir. Tərəqqi naminə irəliləyiş kimi səmərələşdirmə prosesləri bir çox hallarda tənqidi nəzəriyyənin dediyi kimi müasir cəmiyyətə mənfi və insanlıqdan kənar təsir göstərə bilər.
Anarxo-feminizm
Anarxo-Feminizm — anarxizm və feminizmin sintezi. Feminist anarxistlər bütün hökumətlərə, hər cür iyerarxiyaya və liderlərə qarşı çıxırlar. Anarxo-feminizm patriarxlığı mövcud dövlət sisteminin təməl təzahürü və cəmiyyətin əsas problemi kimi baxır. Anarxo-feministlər, ataerkilliyə qarşı mübarizənin sinif mübarizəsinin və anarxistlərin dövlətə və kapitalizmə qarşı apardığı mübarizənin ən vacib komponenti olduğuna inanırlar. Anarxo-feministlərə görə, qadınların öz həyatlarını idarə edə biləcəyi alternativ bir sistem yaratmaq üçün qadınların inqilabi potensialına əsaslanaraq bilavasitə hərəkətə keçmək lazımdır.
Əslində, bu ideologiya anarxistlərin mübarizəsini feminist və ya profeministlərin mübarizəsinin zəruri komponenti kimi görür və əksinə. ABŞ-də, əsasən anarxo-feminizmin fərdi formaları üstünlük təşkil edir, Avropada isə kollektivizmə daha çox diqqət yetirilir.
Tarix və müasirlik
Anarxo-feminizm, 19-cu əsrin sonu və 20-ci əsrin əvvəllərindəki Emma Qoldman, Voltarin de Kleir, Dora Marsden və Lusi Parsons kimi anarxo-feministlərin əsərlərindən ilham almışdır. Erkən feminist Meri Uolstonkraft proto-anarxist baxışlara sahib idi və əri Uliyam Qodvin çox vaxt anarxizm və anarxo-feminizmin qabaqcıl sayılır. İspaniya Vətəndaş Müharibəsi zamanı Mujeres Libres qrupu özünü anarxist və feminist fikirləri müdafiə etmək üçün təşkil etdi.
Anarxo-feminizm ənənəvi anarxizmin bir çox nəzəriyyəçilərin (Pyer-Jozef Prudon da daxil olmaqla) baxışlarını tənqid edir, çünki onlar çox vaxt patriarxatı kapitalizmə münasibətdə ikinci dərəcəli problem hesab edirdilər. Bəziləri hətta patriarxal münasibətlərə də dəstək verirdilər. Məsələn Prudon, ailəni cəmiyyətin və onun əxlaqının əsas vahidi kimi qiymətləndirir və ailə daxilində ənənəvi rolları yerinə yetirməkdə qadınların məsuliyyət daşıdığına inanırdı. Mixail Bakunin, dərindən yayılan yanlış düşüncənin əksinə olaraq, qadınların azadlığının əleyhdarları deyildi, ancaq bütün güc qurumlarına (patriarxat da daxil olmaqla) qarşı mübarizə aparırdı və qeyri-dövlət cəmiyyətinin qurulması çərçivəsində qadınların vəziyyətinin yaxşılaşdırılmasının xeyrinə təkliflər irəli sürürdü.
Korneqqerlə Erlixin fikrincə, feminizm və anarxizm bir-birini tamamlayır: feminizm, zülm və qadın komponentinin digər münasibətlərinin tematizasiyası vasitəsilə anarxizmi genişləndirir, anarxizm isə feminizmə ictimai iyerarxiya anlayışını və inqilabi konsepsiyanı verir. Onlar həmçinin hesab edirdilər ki, feministlər təbii anarxistlərdir. Süzan Braun hesab edirdi ki, "anarxizm — özünü bütün hakimiyyət münasibətlərinə qarşı qoyan siyasi fəlsəfə olduğundan, o, mahiyyət etibarilə feminist fəlsəfədir".
Anarxo-feminizmin vacib bir istiqaməti ənənəvi ailə, təhsil və gender rolları anlayışlarına qarşı çıxmaqdır. De Kler, evliliyin fərdi böyüməni basdırdığını, Goldman isə bunun ilk növbədə bir qadının adı, özünə hörməti, həyatı ilə ödədiyi bir iqtisadi müqavilə olduğunu müdafiə etdi. Anarxo-feminizm həm də ailənin və təhsilin iyerarxik olmayan bir quruluşunu müdafiə edir. Fransisko Ferreronun azadlıqçı pedaqoqika fikirlərinə əsaslanan New Yorkda müasir məktəblərin yaradılmasında da böyük rol oynadı.
İsmayıl Qurbanov
İsmayıl Yaşar oğlu Qurbanov (6 mart 2001, Böyük Pirəli, Qəbələ, Azərbaycan — 27 sentyabr 2020, Füzuli rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
İsmayıl Yaşar oğlu Qurbanov 6 mart 2001-ci ildə Qəbələ rayonu nun Böyük Pirəli kəndində anadan olmuşdur. Orta təhsilini Böyük Pirəli kənd məktəbində almışdır. Təhsilini Qəbələ Peşə Məktəbində davam etmişdir.
Hərbi xidməti
İsmayıl Qurbanov 2019-cu ilin iyulunda Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidmətinin rayon üzrə Hərbi Komissarlığı tərəfindən hərbi xidmətə çağırılmışdır və xidmətə başlamışdır.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən İsmayıl Qurbanov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən İsmayıl Qurbanov ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Müdafiə Naziri Zakir Həsənovun 30.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən İsmayıl Qurbanov ölümündən sonra "Şücaətə görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad olunması zamanı döyüş tapşırıqlarını uğurla yerinə yetirdiyinə, düşmənin əsas qruplaşmalarının məhv edilməsi ilə qoşunların döyüş qabiliyyətinin qorunub saxlanılmasında fərqləndiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən İsmayıl Qurbanov ölümündən sonra "Cəsur döyüşçü" medalı ilə təltif edildi.
Əmir Həbibzadə
Əmir Şamil oğlu Həbibzadə — fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, professor
Həyatı
23 yanvar 1916-cı ildə anadan olmuşdur. 1941-ci ildə BDU-nun Fizika-riyaziyyat fakültəsini bitirmişdir. 1944-1947-ci illərdə Azərbaycan EA-nın Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunda aspirant olmuşdur. 1948-ci ildə namizədlik, 1970-ci ildə isə doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir.
Fəaliyyəti
Onun rəhbərliyi altında 54 nəfər elmlər namizədi elmi dərəcəsi almışdır. Onlardan bir çoxu Özbəkistan, Türkmənistan, Dağıstan, Misir, Kuba vətəndaşlarıdır. Sonralar 7 yetirməsi elmlər doktoru olmuşdur. Funksional analiz və kompleks analiz üzrə mütəxəssisdir. Xətti normallaşmış fəzalarda operator sinqulyar inteqral tənliklərin tədqiqi sahəsində mühüm nəticələr almışdır. Əməkdar elm xadimi fəxri adına layiq görülmüşdür.
Qumul
Qumul (şəhər) (uyğurca:قۇمۇل, Qumul, K̡umul, çincə: ; pinyin: Hāmì shì) Sincan-Uyğur Xalq Muxtar Rayonunun cənubunda İpək Yolunun Təkləməkan şimal-şərq marşrutu üzərində yerləşən tarixi vahə şəhəridir. Qumul Çində məşhur Hami qovunları ilə tanınır. >
Tarixi
Portuqaliyalı Yezit Benedikt Qoes və italyan Matteo Ricci 1615-ci ildə səyahətləri zamanıbu şəhərin adını öz qeydlərində Camul olaraq qeyd etmişlər. Ən qədim təsdiqlənmiş Çincə adı Kūnmò (昆莫)-dir. Şəhər Han sülaləsi dövrünə aid qeydlərdə Yīwú (伊吾) və ya Yīwúlú (伊吾卢); Tan sülaləsi dövründə Yīzhōu (伊州); Yuan sülaləsi dövründə monqolca Qamil, Çin transliterasiyasında Hāmìlì (哈密力), Min sülaləsi dövründə Qumul, Hāmì (哈密) kimi tanınırdı.
Burada Tunc dövrünə və ya erkən Dəmir dövrünə aid Yanbulaq mədəniyyətinə (焉不拉克古墓群; Yanbulake gumuqun və ya 焉不拉克墓地; Yanbulake mudi) aid Yanbulaq qəbirləri var. Həmçinin, qədim Buddist məbədinin xarabalıqları Baiyang He çayının qərb sahilində, Baiyanqou cun kəndində yerləşir.