cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tağlar mağarası
Tağlar mağarasının Mustye mədəniyyəti
Tağlar düşərgəsinin daş məmulatı içərisində əmək alətləri, istehsal tullantıları və nüvələr əsas yer tutur. Daş məmulatının elmi təhlili göstərir ki, Tağlar mağarasının qədim sakinləri əmək alətlərini əsasən düşərgədə hazırlamışlar. Çünki istehsal tullantıları düşərgənin daş məmulatı içərisində çoxluq təşkil edir. Maraqlıdır ki, Tağlar düşərgəsinin əmək alətləri içərisində əsas yeri levallua, mustye itiucluları və qaşov tipli alətlər tutur. Qafqaz və Yaxın Şərq paleolit düşərgələri içərisində Tağlar mustye düşərgəsi yeganə abidədir ki, buradan tapılan əmək alətləri olduqca zəngin tarixə malik olmaqla bərabər, yeni-yeni əmək alətlərinin meydana gəlmə xüsusiyyətlərini öyrənməyə geniş imkanlar yaradır.
Tağlar düşərgəsindən tapılmış daş məmulatının texniki-tipoloji tədqiqi zamanı Paleolit dövrü üçün yeni tipli əmək alətləri qeydə alınmış və onlara Tağlar tipli əmək alətləri adı verilmişdir. Həmin əmək alətləri olduqca zərif hazırlanmış və bir neçə işlək ağıza malikdir. Həmin alətlərin 7 ədədi çaxmaq, 5 ədədi isə dəvəgözü daşından hazırlanmışlar. Maraqlıdır ki, Azıx paleolit düşərgəsinin III təbəqəsinin daş məmulatı içərisindən də bir neçə Tağlar tipli əmək alətləri qeydə alınmışdır.
Tağlar düşərgəsində aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı ən maraqlı tapıntılardan biri də düşərgədə çoxlu ocaq laylarının qeydə alınmasıdır. Bu göstərir ki, Tağlar düşərgəsində Mustye mədəniyyəti dövründə sakin olan neandertal tipli insanların həyatında ocaq mühüm rol oynamışdır. Maraqlıdır ki, düşərgədən tapılmış sümük məmulatının əksəriyyəti ocaqda yandırılmışdır. Bu düşərgə sakinlərinin ovladıqları heyvanların ətlərini ocaqda bişirdiklərini göstərir.
Tağlar düşərgəsinin daş məmulatının texniki və tipoloji tədqiqi zamanı düşərgənin özünəməxsus xüsusiyyətləri müəyyən olunmuşdur.
Çoxtəbəqəli Tağlar paleolit düşərgəsində aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı 8 mindən artıq daş məmulatı tapılmışdır. Maraqlıdır ki, düşərgədən aşkar olunmuş daş məmulatının 90%-dən çoxu çaxmaq və slanes daşlarından hazırlanmışdır. Bu, düşərgənin yaxınlığında qeyd olunan daşların əsas mənbələrin olduğunu göstərir.
Tağlar düşərgəsinin daş məmulatı içərisində 95 ədəd nukleus (nüvə) qeydə alınmışdır. Tipoloji cəhətdən nukleuslar içərisində əsasən diskşəkillilər çoxluq təşkil edir (45 ədəd).
Daş məmulatının texniki xüsusiyyətlərinin tədqiqi burada levallua texnikasının mühüm yer tutduğunu göstərir. Maraqlıdır ki, Tağlar düşərgəsinin daş məmulatı içərisində müəyyən olunmuş 5763 ədəd hazırlıq materialı daşların 1585 ədədi levallua texnikası əsasında hazırlanmışdır. Tağlar düşərgəsinin daş məmulatının təbəqələr üzrə tədqiqi zamanı müəyyən olunmuşdur ki, təbəqələrin levallua indeksi 44,6 ilə 46,2 arasındadır. Bu da düşərgədə hazırlanmış daş alətlərin əsasən levallua texnikası əsasında hazırlanmasını söyləməyə imkan verir.
Tağlar paleolit düşərgəsində aparılan arxeoloji tədqiqatlar zamanı aşkar olunmuş daş məmulatını aşağıdakı qruplara ayırmaq olar: Qeyd olunan alətlərdən başqa Tağlar düşərgəsinin daş məmulatı içərisində dişəksiz lövhələr, qəlpələr və çoxlu istehsal tullantıları aşkar olunmuşdur.
Nüvələr
Tağlar düşərgəsində aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı 95 ədəd nüvə tapılmışdır. Onların əksəriyyəti çaxmaq və slanes daşlarından hazırlanmışdır. Düşərgədən aşkar olunmuş nüvələr mağara sakinlərinin əmək alətləri hazırlaması texnikası haqqında elmi məlumatlar əldə etməyə imkan verir. Tipoloji cəhətcə nüvələri bir neçə qrupa ayırmaq olar: diskşəkilli, bir neçə səthli, iki səthli və prizma şəkilli. Maraqlıdır ki, nüvələr içərisində əsas yeri diskşəkillilər tutur. Onların sayı 45 ədəddir.
Levallua itiucluları
Tağlar paleolit düşərgəsində aparılan arxeoloji qazıntı işləri zamanı 242 ədəd levallua itiucluları tapılmışdır. Onların əksəriyyəti slanes və çaxmaqdaşılarından hazırlanmışdır. Levallua itiuclularının əksəriyyətinin zərbə səthləri ikitillidir. Tağlar düşərgəsinin levallua itiucluları əsasən birinci və ikinci qoparma üsulu ilə hazırlanmışdır.
Mustye itiucluları (166 ədəd)
Alətlərin texniki hazırlanma üsulları əsasən levallua itiuclularının hazırlanma üsulu əsasında olmuşdur. Lakin levallua itiuclularına nisbətən, mustye itiucluları nisbətən qısa, qalın, enli lövhə və qəlpələr üzərində hazırlanmışdır.
Tağlar düşərgəsində aşkar olunmuş mustye itiucluları üzərində ikinci dəfə işlənmə əməliyyatı əsasən yanvari, hündür, yarım hündür və bəzən də dik dişəklə aparılmışdır. Bir neçə mustye itiuclusu subparalel dişəklə işlənmişdir. Mustye itiuclularının əksəriyyəti birinci və ikinci qoparma üsulu ilə hazırlanmışdır. Eyni zamanda bir neçə mustye itiuclusunun dəstək hissəsi nazik qopuqlarla işlənmiş və bu da alətin iş prosesində əlverişli istifadə etməyə imkan yaratmışdır. Tipoloji cəhətcə Tağlar düşərgəsindən aşkar olunmuş mustye itiuclularını bir neçə qrupa bölmək olar.
Tağlar düşərgəsinin V və VI təbəqələrindən tapılmış mustye itiucluları II-IV təbəqələrdən aşkar olunanlara nisbətən qalın və enlidir.
Limaslar (10 ədəd)
Düşərgədən tapılmış 10 ədəd limasdan 8 ədədi dəvəgözü daşından hazırlanmışdır. Görünür düşərgənin qədim sakinləri limas tipli alətlər hazırlayarkən üstünlüyü dəvəgözü daşına vermişlər. 2 ədəd limas isə çaxmaqdaşı üzərində hazırlanmışdır. Limaslar əsasən qalın və qısa lövhələr üzərində hazırlanmışdır.
Sadə bir işlək ağızlı qaşovlar (247 ədəd)
Tağlar düşərgəsinin əmək alətləri içərisində II yeri qaşov tipli alətlər tutur. Qaşov tipli alətlərin əksəriyyəti levallua lövhələri üzərində hazırlanmışdır.
Tipoloji cəhətcə sadə bir işlək ağızlı qaşovları üç qrupa ayırmaq olar:
İki işlək ağızlı qaşovlar (52 ədəd)
Alətlərin əksəriyyəti çaxmaqdaşından hazırlanmışdır. Təsvir olunan iki işlək ağızlı qaşovları aşağıdakı qruplara ayırmaq olar:
Künclü qaşovlar (58 ədəd)
Bu tip alətlərin xüsusiyyətləri iki işlək ağızların küncdə birləşməsindən ibarətdir. Təsvir olunan alətlərin əksəriyyəti çaxmaqdaşından hazırlanmışdır. Tağlar düşərgəsinin bütün təbəqələrindən künclü qaşovlar qeydə alınmışdır
Tağlar tipli əmək alətləri (16 ədəd)
Təsvir olunan əmək alətlərindən başqa düşərgənin daş məmulatı içərisində qaşovcuqlar (17 ədəd), bizlər (3 ədəd), kəsicilər (3 ədəd), tipik və atipik bıçaqlar (22 ədəd), gəzli alətlər (6 ədəd), dişli alətlər (14 ədəd) və qeyri-müəyyən alətlər (8 ədəd) qeydə alınmışdır.
Yaxın Şərq və Qafqaz ərazisində Tağlar paleolit düşərgəsi yeganə abidədir ki, burada əmək alətlərinin uzunmüddətli inkişafını və yeni-yeni əmək alətlərinin meydana gəlməsi xüsusiyyətlərini öyrənmək və tədqiq etmək olur. Aydındır ki, əmək alətləri öz-özlüyündə inkişaf edə bilməzdi. Bu inkişaf insanların özünün təkamülünün təzahürü olmuşdur. Məhz ona görə də əmək alətlərinin inkişaf tarixi insan cəmiyyətinin, insanın özünün inkişaf tarixi deməkdir. Tağlar paleolit düşərgəsində kompleks şəkildə elmi tədqiqat işləri aparılmışdır. Burada arxeoloqlarla yanaşı, paleontoloqlar, paleogeoloqlar, paleocoğraflar, paleobotaniklər və başqa elm sahəsinin mütəxəssisləri tədqiqat işləri aparmışlar. Bu tədqiqatlar nəticəsində düşərgə ətrafının və ətraf ərazilərin erkən Xvalın əsrindəki təbii iqlim şəraiti müəyyən olunmuşdur. Həmin dövrdə Kiçik Qafqazın cənub-şərq hissəsində bütün müasir landşaft qurşaqları mövcud olmuşdur. Lakin onların sərhədləri indikindən alçaqda, dəniz səviyyəsindən 800–1000 m yüksəklikdə yerləşmişdir. Bu da qeyd olunan dövrdə iqlimin çox soyuq olması ilə əlaqədardır. Ərazinin iqlimi istiləşmə və soyuqlaşma istiqamətində inkişaf etmişdir. İqlimin bu inkişafı fonunda üç nisbi istiləşmə fazası: Bu, Qərbi Avropanın Vyurm buzlaşma dövründə qeydə alınmış broyurun, odderade və mojershofd isti fazaları ilə müqayisə olunur. Düşərgənin kompleks tədqiqi ilə M.Hüseynov, D.Hacıyev, Ə.Cəfərov, Ə.Məmmədov, N.Şirinov, A.Veliçko, S.Əliyev, M.Süleymanov və başqa alimlər məşğul olmuşlar.
Aparılan kompleks elmi tədqiqat işləri nəticəsində Tağlar orta Paleolit düşərgəsində qədim insanların 120 min il bundan əvvəl başlayaraq 35 min ilə qədər yaşadıqları müəyyən olunmuşdur. Eyni zamanda Yaxın Şərq ərazisində Tağlar düşərgəsinin əsas arxeoloji mədəniyyət mərkəzi olması və Tağlarda hazırlanmış əmək alətlərinin hələ Mustye mədəniyyəti dövründə Yaxın Şərq ölkələri ərazisində yayılması müəyyən olunmuşdur. .
Mənbə
Azərbaycan Tarixi (7 cilddə)Bakı: Elm, 1998, 1-ci cild
Tanqeranq
Tanqeranq (sunda yazısı. ᮒᮍᮨᮛᮀ, ) — İndoneziyanın Banten əyalətindəki şəhər. Cakartanın qərb sərhəddində yerləşən, Cakarta və Bekasidən sonra Böyük Cakarta metropol bölgəsində üçüncü ən böyük şəhər mərkəzidir; ölkənin altıncı böyük şəhəri, Banten əyalətinin ən böyük şəhəridir. Onun sahəsi 164.54 kvadrat kilometr (63.53 kvadrat mil) və rəsmi 2010-cu il siyahıyaalma əhalisi 1.797.715,  2014-cü ildəki 2.001.925-ə qədər artmışdır. Bu da son tarixdə dünyanın ən çox əhalisi olan səkkizinci şəhərətrafı ərazisidir.
Monarx kəpənək
, danaid-monarx –  cinsinə aid həşərat növü.
Subaldırğanı son dərəcə zəhərli bitkidir. Bir çox heyvan üçün öldürücü olmasına baxmayaraq, möcüzəvi bir şəkildə monarx kəpənəklərinin tırtılları zəhərli subaldırğanı bitkisi ilə qidalanırlar. Çünki tırtılların subaldırğanının zəhərinə qarşı immunitetləri var. Bir çox heyvan subaldırğanıdan uzaq durduğu zaman Monarx kəpənəkləri onun yarpaqların hamısını yeyə bilirlər. Bundan başqa, bu zəhərdən müdafiə vasitəsi olaraq da istifadə edirlər. Monarx tırtılları başqa kəpənəklərdən fərqli olaraq çox parlaq rənglərə sahibdirlər. Bu, onların düşmənləri üçün bir xəbərdarlıqdır və onlara tırtılların yeyilməyəcək xüsusiyyətə sahib olduğunu göstərir. Tırtıllar kəpənəklərə çevridikdə də bu zəhər molekulları dəyişmədən və çox güclü bir şəkildə bədənlərində qalır. Bu da monarxlara çox gözəl müdafiə təşkil edir.
Şəkillər
Danaus plexippus MHNT.jpg| ♂ Danaus plexippus MHNT femelle.jpg|♀
Xarici keçidlər
Monarx kəpənəkləri
Callicarpa dichotoma
(Callicarpa dichotoma) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Bulbophyllum nigripetalum
(Bulbophyllum nigripetalum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Nuklon
Nuklon ( — nüvə) - atom nüvəsini təşkil edən proton və neytronun ümumi adıdır. Nuklonlar barion qrupuna daxil olub, məlum olan barionların ən yüngülüdür.
Gələbədin
Gələbədin — Azərbaycan Respublikasının Ağcabədi rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Lorik Sana
Lorik Sana — Kosovoda anadan olan Albaniya futbolçusu. Fransa Liqa 1 komandalarından olan Nant FK-da çıxış edir.
Klub karyerası
Lorik Sana həvəskar karyerasına İsveçrə komandalarından olan Lozanna-Sport klubunda başlamışdır. 2000–2002-ci illər ərzində Pari Sen-Jermen FK-ın gənclər klubunda forma geymişdir. Paris klubunda ilk oyununa 19 aprel 2003-cü il tarixində Nant FK Atlantik klubuna qarşı çıxmışdır. 2003–2004 mövsümündə PSJ-ə Vahid Halilodziç baş məşqçi kimi gətirildi. Onun gəlişi ilə Sana klubda forma geymə şansına malik oldu. Eyni sezonda klub ilə Fransa Kubokunun sahibi oldu. Liqada 32 oyuna çıxıb 1 qol vurmağı bacardı. Ölkəsində isə İlin futbolçusu mükafatına layiq görüldü.
2005–2006 mövsümünün əvvəlində Olimpik Marsel FK-a transfer olundu. Burada ilk liqa oyununa 27 avqust 2005-ci ildə çıxdı. Klubda ilk qolunu isə 16 oktyabr 2005-ci ildə keçmiş komandası PSJ-yə qarşı 1–0 bitən oyunda vurdu. 2007–2008 mövsümünün əvvəlində Habib Beyenin Nyukasl Yunayted FK-a transfer olunmasından sonra Lorik Sana komandanın kapitanı seçildi.
Alban futbolçu 24 iyul 2009-cu il tarixində 6 milyon £ qarşılığında dörd illiyə Sanderlend FK-a transfer olundu.
8 iyul 2010-cu il tarixində Qalatasaray PFK İngiltərənin Sanderlend FK klubunda forma geyən yarımmüdafiəçi Lorik Sana ilə 4 illik razılığa gəldilər. Qalatasaray bu oyunçunu almaq üçün Sanderlend FK-a 4.5 milyon € ödəmişdir. Özünə isə illik 2 milyon € ödəməyə başlamışdır. Oyun başına isə Lorik Sanaya 7500 € düşürdü.
2011–2012 mövsümünün əvvəlində Qalatasaray Lorik Sananı Fernando Muslera əvəzində Latsio FK-a transfer etmişdir.
Qalatasaray
Qalatasaray ilə düşərgə dövründə fiziki olaraq hazır olmayan Lorik Sana bi çox oyunda 90 dəqiqə oynaya bilməmişdir. Hasselt, PAS Həmədan komandaları ilə oynanan hazırlıq qarşılaşmalarında yalnız 30 dəqiqə oynayan futbolçu Fənərbaxça ilə oynanan Dostluq Kuboku qarşılaşmasında 45 dəqiqə sahədə qala bilmişdir. Fiziki olaraq məşqdə qüsurları olan Lorik Sana Albaniya milli futbol komandasında 90 dəqiqə oynamış və dizindən zədələnmişdir. Super Liqanın 2-ci həftəsində Bursaspor ilə oynanan oyunda Qalatasarayın heyətində olmayan Sana 3-cü həftədə Eskişehirspor ilə oyunda ikinci hissədə oyuna çıxmışdır və effektiv bir performans göstərmişdir. Qarşılaşmada hava hakimiyyətində güzəşt verməyən yarımmüdafiəçi Eskişehirspor qarşısında vurulan 3-cü qolda qolu vuran Sana olmuşdur.
Mübariz şəxsiyyəti və ehtiraslı quruluşu ilə tərəfdarın gözünə girməyi bacarmışdır. Hava hakimiyyəti, istərsə də kəsdiyi toplar ilə Qalatasarayın müdafiəsinə kömək edən Lorik Sana Fənərbaxça derbisində tərəfdarın ən bəyəndiyi adlardan biri olmuşdur. Qalatasaray — Manisaspor qarşılaşmasında azərkeşlər tam da onun üçün "Lorik Sana" deyə temp tutarkən, eyni dəqiqə içərisində cəza meydançasında İsaak Promisi yıxaraq penaltiyə səbəb olmuşdur. 14-cü həftədə oynanılan Beşiktaş derbisindən əvvəl 3 həftə sahələrdən uzaq qalacağı açıqlanmasına baxmayaraq, öz istəyi ilə derbidə oynamış və yenə effektiv bir performans göstərmişdir. Əsl mövqeyi yarımmüdafiəçi olmasına baxmayaraq zaman-zaman hücumçu kimi də çıxış etmişdir.
Klub
13 sentyabr 2015-ci il
Milli komanda
7 sentyabr 2015-ci il
Milli komanda karyerası
Albaniya milli futbol komandasında ilk dəfə 11 iyun 2003-cü ildə 2004-cü il Avropa Çempionatının Seçmə mərhələsində İsveçrə ilə oyunda forma geymişdir. İlk qolunu isə 17 avqust 2005-ci ildə Azərbaycan ilə oyunda vurmuşdur. Sananı Kosovo, Albaniya ilə yanaşı Fransa və İsveçrənin də vətəndaşıdır.
Mineyrao stadionu
Mineyrao stadionu — Braziliyanın Belo Horizonte şəhərində yerləşən stadion. Tamaşaçı tutumu 58,170 nəfərdir. "Kruzeyro" klubu ev oyunlarını bu stadionda keçirir.
Tarixi
Açılışı 5 sentyabr 1965-ci ildə olmuşdur.
2016 Yay Olimpiya Oyunları
850px|thumb|center|Stadionun panoramı
Ərəbqardaşbəyli (Neftçala)
Ərəbqardaşbəyli — Azərbaycan Respublikasının Neftçala rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Tarixi
Neftçala rayonunun Cəngan inzibati ərazi vahidində kənd. Cənub-Şərqi Şirvan düzündədir. VIII əsrdə Azərbaycana köçürülmüş ərəb tayfalarından biri sonralar ərəbqardaşbəyli adlanmışdır. Əvvəlcə Şirvanda yaşamış ərəbqardaşbəylərin bir hissəsi XIX əsrin ortalarında bura gəlib məskunlaşmışlar.
Təhsil
Kənddə Seymur Əvəzağa oğlu Süleymanov adına orta ümumtəhsil məktəbi yerləşir.
Elbariz Məmmədli
Elbariz Məmmədli — şair, publisist.
Həyatı
Elbariz Məmmədli 1960-cı ildə Şəmkir rayonunun Çaparlı kəndində anadan olub. 1988-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsini bitirib. "Azərbaycan dəmiryolçusu" qəzetinin müxbiridir.
1996-cı ildə publisistik fəaliyyətinə görə "Qızıl qələm" mükafatına layiq görülüb. "Durna harayı" adlı kitabı 1993-cü ildə, "Mən savaşa çağırıram" kitabı 2006-cı ildə, "Dünya iki rəngdədir" kitabı 2010-cu ildə çap olunub.Sonrakı illərdə Vasif Sülüymanla birgə yazdığı, dəmiryolçuların fəaliyyətindən bəhs edən "Məxmər yolların sirri", " Bitməyən ömür karvanı" və "Mənim nağıllı dünyam" (2023)  kitabları nəşr olunub.
Berqiya
(Bergia) — fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Anri Hoppenot
Anri Hoppenot (tam adı: Anri Hoppenot, ; ) — fransız diplomat, Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhlükəsizlik Şurasının fransız sədri (1952-1955), Hind-Çinin komissarı (1955-1956) və bu vəzifəni tutan son şəxs.
Fəaliyyəti
O, öz fəaliyyətinə 1914-cü ilin avqust ayında Xarici İşlər Nazirliyinin Mətbuat Ofisində başladı. O, burada Aleksis Lejenin (sonralar Sen-Jon Pers) ilə dost olmuşdu; onlar altmış ildən çox dostluq etmişdilər. Onlar nazirliyə gələndə burada artıq diplomat yazıçılar vardı: Jan Jirodu, Pol Moran və Pol Klodel. O, Dariyus Miyonun librettoçusu idi. 1917-ci ildə Berndəki Fransa Səfirliyində attaşe idi. Yelena Delacur ilə evlənmişdi. 1938-ci ildə Xarici İşlər Nazirliyinin Avropa bölməsinin direktor müavini vəzifəsini icra edirdi. 1940-cı ildə diplomat fəaliyyətinə Montevideoda davam etmişdi.
Anri Azad Fransaya getmiş və Vaşinqton şəhərində hərbi missiyanın mülki xidmətlərinə rəhbərlik etmişdir. 1943-cü ildə Respublika Müvəqqəti Hökumətinin ABŞ-dakı nümayəndəsi olmuşdur. Səkkiz ay müvafiq vəzifə boş qaldıqdan sonra 1945-1952-ci illərdə Berndə Fransanın səfiri vəzifəsini icra etmişdir. O, 1944-1953-cü illərdə Cenevrədə Fransanın Baş Konsulu vəzifəsini icra edən Ksavye de Qollun da köməyi ilə iki dövlət arasında inamı bərpa etmək niyyətində idi. 1951-ci ildə Anri, Bern İncəsənət Muzeyinin Fəxri üzvü olmuşdur.
1952-1955-ci illərdə BMT-nin Təhlükəsizlik Şurasında Fransanın daimi nümayəndəsi idi. 1955-1956-cı illərdə Hind-Çində Fransanın komissarı, 1956-1964-cü illərdə isə Fransa Dövlət Şurasının üzvü olmuşdur.
Anri Hoppenot həyat yoldaşı, bacarıqlı fotoqraf Yelena ilə birlikdə Uzaq Şərqdə çəkilmiş fotoşəkillərindən ibarət Extrme-Orient (Ides et Calendes, 1951) adlı kitab hazırlamışdır.
Boris Turayev
Boris Aleksandroviç Turayev — rus tarixçisi.
Həyatı
Boris Aleksandroviç Turayev 5 avqust 1868-ci ildə Rusiya imperiyasının Minsk quberniyasının Novoqrudok şəhərində anadan olmuşdu. Orta təhsilini Vilno gimnaziyasında almışdı. 1891-ci ildə Sankt-Peterburq Dövlət Universitetinin tarix-filologiya fakültəsini bitirmişdi.
Boris Turayev Rusiyada Qədim Şərq tarixinin əsasını qoyan alimlərindəndir. Qədim Misir və Nubiya tarixi ilə məşğul olmuşdu.
Boris Turayev 23 iyul 1920-ci ildə Sankt-Peterburq şəhərində vəfat edib.
Syerra-Maestra
thumb|400px|Kuba xəritəsində dağ massivləri
Syerra-Maestro massivi ilə Karib dənizi arasında 50 km uzunluğundakı Bakonao parkı yerləşir.
2 dekabr 1956-cı ildə Qranma yaxtası Kuba adasına 82 nəfəri gətirdi. Onların arasında Fidel Kastro, Ernesto Çe Gevara, Kamilo Syenfueqos, Raul Kastro və Kuba inqilabının digər nümayəndələri var idi. İnqilabçılar Syerra-Maestra dağlarında gizlənirdilər və 1 yanvar 1959-cu ildə Kuba diktatoru Fulxensio Batista üzərində qələbə ilə başa çatan partizan müharibəsinə hazırlaşırdılar.
Bulbophyllum nigrilabium
(Bulbophyllum nigrilabium) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Ələmdar
Ələmdar — kişi adı.
Callicarpa erioclona
(Callicarpa erioclona) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Almalı (Dərələyəz)
Almalı — İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indiki Keşişkənd (Yeğeqnadzor) rayonunda kənd.
Tarixi
Toponim almalı türk etnonimi əsasında formalaşmışdır. Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.
Əhalisi
Kənddə 1873 - cü ildə 172 nəfər, 1886-cı ildə 231 nəfər, 1897-ci ildə 277 nəfər, 1904 - cü ildə 313 nəfər, 1914- cü ildə 345 nəfər, 1916-cı ildə 360 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır.
1918-ci ildə azərbaycanlılar erməni təcavüzünə məruz qalaraq deportasiya olunmuşdur. İndiki Ermənistanda Sovet hökuməti qurulandan sonra sağ qalanlar kəndlərinə dönə bilmişdir. Burada 1922- ci ildə 100 nəfər, 1926-cı ildə 94 nəfər, 1931-ci ildə 145 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır .
1938-39-cu illərdə azərbaycanlılar kənddən köçürülərək 1939-cu ildə kənd ləğv edilmişdir.
İndi xaraba kənddir.
Taatta ulusu
Taatta ulusu (Таатта улууһа) — Rusiya Federasiyası, Saxa Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon. İnzibati mərkəzi Itık-Kyuyol kəndidir.
Coğrafiyası
Ulusun sahəsi 18,8 min km²-dir. Ulus Yakutskın şimal-şərqində, Bayaqa, Tatta, Amqa, Noxu və Aldan çaylarının vadilərində yerləşir. Ulus cənub-qərbdə Çurapçı ulusu; şimal-qərbdən Ust-Aldan ulusu; şimal-şərqdən Tompo ulusu, cənub-şərqdən isə Ust-May ulusu ilə həmsərhəddir.
Itık-Kyuyoldan Yakutskadək məsafə 256 km-dir.
Tarixi
Yakutsk Vilayəti Administrasiyasının jurnalının 8 dekabr 1912-ci il tarixli 716 nömrəli qərarı ilə Yakutsk vilayəti Botrus ulusunu 1913-cü il 1 yanvar tarixindən iki ulusa bölünməsi qərara alınır: Botrus və Taatta. Taatta ulusuna aşağıdakı yaşayış məntəqələri daxil idi: Aldan, Terasinski, 2-ci Joxsoqonski, 1-ci İqideyski, 1-ci Joxsoqonski, Ust-Amqinski, Juleyski, 1-ci Xayaxsıtski, 4-cü Joxsoqonski, 2-ci İqideyski, 3-cü Joxsoqonski və Kyunyay. Taatta rayonu 25 mart 1930-cu ildə qurulmuşdur. Müasir adını Yakutiya Muxtar Sovet Sosialist Respublikası Ali Şurası Rəyasət Heyətinin 1990-cı il 19 mart tarixli keçmiş Alekseevski mahalının Taatta ulusu adlandırılması haqqında qərarından sonra almışdır. Bu qərar Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikasının Ali Sovetinin Rəyasət Heyətinin 6 avqust 1990-cı il tarixli №125-I qərarı ilə təsdiq edilmişdir.
Bulbophyllum oxysepaloides
(Bulbophyllum oxysepaloides) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Ammaniyayabənzər berqiya
(Bergia ammanioides) - cinsinə aid bitki növü.
Taatta ulusu
Tarixi
Keçmiş adı burada bir keçid edən rus inqilabçısı Peter Alekseevin adı ilə bağlı idi.
Əhalisi
2002-ci il siyahıyaalmasına görə ulusun etnik tərkibi: saxalar (95,2%), ruslar (2.3%), evenlər (0.2%), evenklər (0.3%) və digər millətlər (1.9%).
Yerli özünü idarəetmə
Taatta ulusu ərazisinə 14 kənd inzibati vahidliyinə ümumilikdə 15 yaşayış məntəqəsi daxildir. Ulus ərazisinə daxil olan yaşayış məntəqələri: Borobul k., Bulun k., Daya-Amqata k., Dakkı q., Kıyı k., Tomtor q., Tuora-Kyuyol k., Uolba k., Xara Aldan k., Xarbalax k., Çerçyux k., Çımnayi k., Çıçımax k., Itık-Kyuyol k.
Ulusun rəhbəri - Mixail Mixayloviç Sorov
İqtisadiyyat
Ulus iqtisadiyyatında aparıcı rolu əkinçilik, ətlik və südlük maldarlıq, ətlik atçılıq tutur. Kartof, tərəvəz, yem bitkiləri becərilir. Kənd təsərrüfatı torpaqlarının sahəsi 86,2 min ha-dır. Ulusun kollektiv müəssisələri, kənd təsərrüfatı firmaları, fermer təsərrüfatları və yerli sənaye müəssisələri vardır.
Məhəmməd ağa Müctəhidzadə
Məhəmməd ağa Müctəhidzadə-şair, təzkirəçi
Həyatı
Məhəmməd ağa Mirzə Sədray oğlu Müctəhidzadə 1867-cu ildə Şuşa şəhərində anadan olmuşdur. İbtidai təhsilini atasından almış, daha sonra mədrəsədə oxumuşdur.
Onun tərcümeyi-halı ilə bağlı məlumatlar o qədər də zəngin deyildir. Tədqiqatçıların yazdığına görə, Məhəmməd ağa gənc yaşlarından öyrənmək və bilik əldə etmək məqsədilə səfərə çıxmış, İran, İraq və Osmanlı dövlətlərini gəzib dolaşmışdır. Bu səyahətlər onun dünyagörüşünün formalaşmasında əhəmiyyətli rol oynamışdır. O, həmçinin Türkiyədə də təhsilini davam etdirmişdir.
Azərbaycanda rus-sovet müstəmləkəçiliyi dövründə Məhəmmədağa Müctəhidzadə Bakıda və Ağdamda yaşamış, bədii və elmi yaradıcılığını davam etdirmiş, daha çox pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olmuşdur.
Məhəmməd ağa Müctəhidzadə şair, yazıçı, tərcüməçi, pedaqoq Həsənəli xan Qaradağinin qudası olmuşdur.
O, 1958-ci ildə Ağdamda vəfat etmişdir.
Bədii yaradıcılığı
Məhəmməd ağa Müctəhidzadə yaradıcılığa şeirlə başlamışdır. O. Müştəri təxəllüsü ilə divan ədəbiyyatı üslubunda şeirlər yazmışdır. Böyük bəstəkar, yazıçı, jurnalist, ictimai xadim Üzeyir bəy Hacıbəylinin 1948-ci il noyabr ayının 23-də əbədi olaraq gözlərini həyata yumması bütün varlığı ilə sevdiyi və həyatı boyu xidmət etdiyi doğma xalqının kədərinə səbəb olmuşdur. Dahi sənətkarın ölümünə kədərlənənlərdən biri də Məhəmmədağa Müctəhidzadə olmuşdur.
M. Müctəhidzadənin Ü. Hacıbəylinin vəfatı münasibətilə yazdığı "İzhari-təəssüf" əsəri yazıldığı dövrdən əlli ildən yuxarı vaxt keçsə də bu günədək nəşr olunmamışdır. Əsər haqqında yalnız filologiya elmləri doktoru, professor Paşa Kərimov vaxtilə "Sovet kəndi" qəzetinin 3 oktyabr 1985-ci il tarixli sayında "Dahinin ölümünə şeir" adlı məqaləsində (əsərdən bir parça əlavə olunmaqla) məlumat vermişdir.
"İzhari-təəssüf"ü Azərbaycan ədəbiyyatında mərsiyə janrında yazılmış ən parlaq əsərlərdən biri hesab etmək olar. Mərsiyədə Üzeyir bəyin bütün fəaliyyətini kədərli notlarla xatırlamaqla bərabər, həyatdan tez getməsinə də şair çox təəssüflənir. "Leyli və Məcnun", "Koroğlu", "Arşın mal alan" kimi operaların artıq çoxdan dünyada şöhrət tapdığını və özünün isə qədim Şərq, Qərb dünyasının dahiləri ilə bir sırada dayanmağa layiq olduğunu göstərsə də, onun böyüklüyünü vəsf etməkdə aciz qaldığını qeyd edir.
Ronin
thumbnail|Zəngin tacir evini talayan Roninlər Rōnin — Yaponiyada feodal dövründə (1185–1868) sahibi və ya ustası olmayan samuraylar idilər. Samuraylar bu sinfə ustaları öldükdə və ya öz səlahiyyətlərini itirdikdə daxil edilirdilər.
Məhəmməd ağa Müctəhidzadə
Bədii yaradıcılığı
Mənə, ey deyən, nə vaxta tamam oldu mahtabın, Nə zaman zəvala gəldi bu həqiqi aftabın, Ğəmu həmu dərdü möhnət ilə naləvü ələmdən, Bu sualı qıl kim, onlar deyər bu sorğunun cavabın.
"Ğəmu həmu dərdü möhnət ilə naləvü ələmdən" misrasındakı sözlərin hərflərini əbcəd hesabına çevirdikdə (ğəm — 1000+40; həm — 5 +40; dərd — 4 + 200+4; möhnət — 40+8+ 50 +400; nalə — 50 +1+30+ 5; ələm — 1+30+40/ Üzeyir bəy Hacıbəylinin vəfat tarixi — 1948-ci il alınır. Lakin Məhəmmədağa Müctəhidzadənin yaradıcılığmın ən kamii örnəyi «Riyazül-aşiqin» təzkirəsidir.
"Riyazül-aşiqin" təzkirəsi
Məhəmmədağa Müctəhidzadənin «Riyazül-aşiqin» təzkirəsi XIX əsrin sonlarında Qarabağ ədəbi mühitində yaranmış, lakin əsər 1910-cu ildə İstanbulda nəşr olunmuşdur. Təzkirə milli-məhəlli xarakterdədir. Əsasən Qarabağ ədəbi mühitini əhatə edir. XIX əsrdə yaranan bir sıra  digər   təzkirələr   kimi   bu   əsər   də   iki    hissədə nəzərdə tutulmuşdur. Birinci hissədə təzkirənin yarandığı dövrdə dünyasını dəyişmiş şairlərin yaradıcılığından bəhs olunmuşdur. İkinci hissədə isə əsərin yarandığı dövrdə həyatda olan şairlərin yaradıcılığının təqdimi nəzərdə tutulmuşdur.
Müəllif bu əsər üzərində işləməyə gənc yaşlarından başlamış, sevib-seçdiyi şeirləri toplayıb sistemləşdirmiş, müəlliflər haqqında məlumatları dəqiqləşdirmişdir. Əsərlə tanışlıqdan aydın olur ki, Məhəmmədağa Müctəhidzadə təzkirə üzərində işləyərkən Şərq və Azərbaycan ədəbiyyatında yaranmış analoji tədqiqatlara dərindən bələd olmuş, onlardan yeri gəldikcə bəhrələnmişdir. Belə ki, ədib təzkirəyə daxil etdiyi ayrı-ayrı şairlər haqqında elmi qənaətlərini dəqiqləşdirərkən bəzən bir deyil, bir neçə mənbəyə müraciət edir. Bu isə təzkirənin elmi əhəmiyyətini və qaynaq kimi mötəbərliliyini şərtləndirən amillərdəndir.
Məhəmmədağa Müctəhidzadənin «Riyazül-aşiqin» təzkirəsinin İstanbulda nəşr olunan nüsxəsi Məhəmməd Füzuli adına Respublika Əlyazmaları İnstitutunda saxlanılan variantından müəyyən qədər fərqlənməkdədir. Təzkirənin əl-yazma nüsxəsində müəllifin «Riyazül-aşiqin» rədifli bir şeiri verilmişdir:
Babi-ləfz, aləmi-hikmətdir «Riyazül-aşiqin»,
Məzhəri-asari-qüdrətdir «Riyazül-aşiqin».
Seyr qılcaq dəf edər qəmgin könüllər qəmlərin,
Afitabi-ərşi-behcətdir «Riyazül-aşiqin».
Əndəlibani-vətən xoş nəğmələr inşad edir,
Gülsitani-baği-millətdir «Riyazül-aşiqin».
Müştəriyi-Müctəhidzadə müəllifdir ona,
Müştərilərçün səadətdir «Riyazül-aşiqin».
«Riyazül-aşiqin» təzkirəsində Qarabağda yaşayıb-yaratmış yetmiş doqquz şairin qısa bioqrafiyası və əsərlərindən nümunələr verilmişdir. «Müctəhidzadə öz təzkirəsini tərtib edərkən Qarabağ şairlərinin yaradıcılığına üstünlük vermiş, əsas diqqətini Qarabağda doğulub böyümüş və yazıb yaratmış şairlərə yö-nəltmişdir. Bunların arasında başqa bölgələrdə doğulub sonradan Qarabağa köçən şairlər də vardır. Bu isə təzkirə müəllifinin əsas məqsədindən - regional ədəbi mühitdə yazıb-yaradan şairlərin əsərlərini itib-batmaqdan qorumaq və gələcək nəsillərə, eləcə də Azərbaycanın başqa regionlarında yaşayan oxuculara çatdırmaq amalından xəbər verir.
Təzkirəyə daxil eilən şairlərin birinci qisminin adı, soyadı, təxəllüsü və s. Haqqında məlumatlar nisbətən əhatəli təqdim olunmuşdur. Təzkirə müəllifi bir sıra hallarda şairlərin təxəllüsünün ifadə etdiyi mənalarla onun yaradıcılığının məzmununu və bioqrafiyasının bəzi məqamlarını şərh etməyə çalışmışdır. Zakir, Mir Mehdi Xəzani, Nəva, Fəna, Səfa, Valeh, Salar, Şəhid, Aşiq, Zakiri-Sani, Natəvan haqında verilən məlumatlar məhz bu səpkidədir.
Məhəmmədağa Müctəhidzadə ayrı-ayrı şairlər haqqında məlumat verərkən bəzən onların əsərlərini janr baxımından səciyyələndirməyə çalışmışdır. Poetik istedadın şərh və yozumunda janr müxtəlifliyini mühüm poetik üstünlüklərdən biri kimi dəyərləndirən tədqiqatçı bu amilin aparıcı məcaqlarını da şərtləndirməyə üstünlük vermişdir. Tədqiqatçı əsərdə «Şərq poetik   janrlarından qəzəl, qəsidə, müxəmməs, rübai, qitə, tərcibənd, müstəzad, növhə və başqa janrların əks olunması diqqət mərkəzində saxlanılmışdır. Şübhəsiz ki, bütün bunlardan müəllifin məqsədi - çağdaş dövrün ədəbi janrları barədə gələcək oxucuda dolğun təsəvvür yaratmaq olmuşdur... Təzkirədə Azərbaycan poeziyasının o dövrü üçün xarakterik olan janrlarının işlədilməsi - bütövlükdə bu təzkirənin ədəbi irsi itirməmək məqsədini qarşıya qoyduğundan xəbər verir».
Məhəmmədağa Müctəhidzadənin «Riyazül-aşiqin» təzkirəsində ayrı-ayrı şairlərin yaradıcılıq irsi dəyərləndirilərkən demək olar ki, tənqidi mülahizələrə yer verilmir. Tədqiqatçı daha çox təqdim etdiyi sənətkarın ədəbi kimliyini ortaya qoymaq, həmçinin onun yaradıcılıq yolu haqqında təsəvvür yaratmaq məramından çıxış edir.
Ədəbiyyat
“Məhəmməd ağa Müctəhidzadə - Riyazül-aşiqin” kitabının yeni nəşri işıq üzü görüb
BMM-80
BMM-80 "Simfoniya" (GAZ-59039) - Rusiya istehsallı zirehli tibbi vasitə. Qorki Avtomobil Zavodunun dizayn bürosundakı BTR-80 zirehli personal daşıyıcısı əsasında yaradılmışdır.
Əsas xüsusiyyətləri
BMM-80-nin əsas funksiyası yaralıları müxtəlif döyüş mərkəzlərindən axtarmaq və təxliyə etməkdir. Evakuasiya zamanı ilk tibbi yardım göstərmək də mümkündür. Maşın müxtəlif çətin iqlim şəraitində, eləcə də çətin yerlərdə işləməyə imkan verir. Maşın tibbi qrup tərəfindən səyyar bir sanitar otağ kimi istifadə edilə bilər. Avtomobilin ekipajı 3 nəfərdir. Avtomobilin gövdəsində yaralıların daşınması üçün 7 yer, damda isə əlavə 2 yaralıın daşınması üçün yer var.
Maşın avadanlığına aşağıdakılar daxildir:
Dəyişikliklər
Quraşdırılmış tibbi avadanlıqdan asılı olaraq BMM-80 müxtəlif funksiyaları yerinə yetirə bilərː
Abutalıbov
Abutalıbov — Azərbaycanda daha çox işlədilən soyad.
Bulbophyllum oxychilum
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Callicarpa formosana
thumb|Callicarpa formosana
(Callicarpa formosana) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Sürücülük vəsiqəsi
right|200px right|200px right|200px right|200px
Azərbaycanda sürücülük vəsiqəsi
Mexaniki nəqliyyat vasitələrinin tiplərindən asılı olaraq, Azərbaycan Respublikasında verilən sürücülük vəsiqəsinin aşağıdakı növləri vardır: Növündən asılı olmayaraq hər bir sürücülük vəsiqəsində ellips işarəsi daxilində Azərbaycan Respublikasının beynəlxalq yol hərəkətində fərqlənmə nişanı - "AZ" və rəqəmlərlə nömrələnmiş aşağıdakı məlumatlar göstərilir:
Xarici dövlətlərin səlahiyyətli orqanları tərəfindən beynəlxalq standartlara uyğun verilmiş və etibarlıq müddəti qurtarmamış sürücülük vəsiqələri də Azərbaycan Respublikasının ərazisində qüvvədədir.
Avşar (Ağcabədi)
Avşar (əvvəlki adı: Üzeyirkənd) — Azərbaycan Respublikasının Ağcabədi rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı ilə Ağcabədi rayonunun Üzeyirkənd kəndi Avşar kəndi və müvafiq olaraq Üzeyirkənd kənd Soveti Avşar kənd Soveti adlandırılmışdır.
İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyəti əkinçilik və heyvandarlıqdır.
Emiliya-Romanya
Emiliya-Romanya — İtaliyanın 1948-ci ildə qəbul olunmuş konstitusiyasına əsasən İtaliyada regional muxtariyyət verilmiş 20 regiondan biri. Bu region Avropanın ən zəngin və inkişaf etmiş bölgələrindən biridir. Regionun paytaxtı Bolonya şəhəridir. Emiliya-Romanya dünyanın başlıca mədəni və turistik mərkəzlərindən biridir. Çox sayda intibah dövründə inkişaf edən (Modena, Parma, Ferrara kimi) şəhərlərə malikdir. Region Ferrari, Lamborghini, Maserati, Ducati kimi əhəmiyyətli ovtomobil sənaye şirkətinin mərkəzidir. Bölgənin (Cattolica, Rimini kimi) sahil şəhərləri çox rəngli və əyləncə dolu yazlıq daxili və xarici turizm mərkəzləridir.
Əhalisi
4.405.486 milyon nəfərdir.
Şirin badam
(Amygdalus communis forma dulcis)
Bulbophyllum oxycalyx
(Bulbophyllum oxycalyx) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Sailor Moon SuperS Plus - Ami's First Love
— "Seylor Mun"un 1995-ci ildə buraxılmış xüsusi seriyası. 23 dekabr 1995-ci ildə "Sailor Moon SuperS" anime filmi ilə birlikdə nümayiş etdirilmişdir.
Məzmun
Seriyada hadisələrin əsas diqqət mərkəzində Seylor Merkuri kimi tanınan Ami Mizunodur. Ami bir gün məktəbə gələndə ona yazılmış bir sevgi məktubu alır və böyük təşvişə düşür. Lakin o dostlarına hazırda məhəbbət haqqında düşünmədiyini bildirir. Ami dostlarına bildirir ki, imtahanlara "Mercury" ləqəbi ilə qatılıb maksimal nəticə göstərib, lakin onunla birlikdə "Mercurius" adlı şagirdin də maksimal nəticə əldə edib. Ami bunu meydan oxuma kimi qəbul edib əvvəlkindən də daha gərgin çalışmağa başlayır. Amini izləyən Bonnon ona hücum edir. Ami Bonnonu "Mercurius" zənn edir və Seylor Merkuriyə çevrilib onu məğlub edir. Lakin Usaqi və digərləri "Mercurius"un əslində Kurume Suri olduğunu üzə çıxarırlar.
Marke
Marke — İtaliyanın 1948-ci il Konstitusiyası ilə qismən regional muxtariyyət verilmiş 20 regionundan biridir. Ankona şəhəri region mərkəzidir.
Coğrafi mövqeyi
Tətil diyarları və incə qumlu çimərlikləri ilə dünyaca məşhur region Apenin Dağları ilə Adriatik dənizi arasında uzanır. Adriatik dənizinə baxan qisimi daha çox dağlıq və təpələrlə əhatəlidir.
Əhalisi
1.560.785 milyon nəfərdir.
Sahəsi
9.694 km²-dir.
Düqye-Truen (1800)
Düqye-Truen, sonralar (1805) - “Əlahəzrətin gəmisi İmplaseybl (Yorulmaz)” — Trafalqar döyüşündə iştirak etmiş 74 toplu fransız III ranq xətt gəmisi. Gəmi 1788-ci ildə fransız admiralı Rene Düqye-Truenin şərəfinə adlandırılmışdır. Gəmi Tulonun alınması zamanı yanğın nəticəsində ciddi zədələnmişdir.
Şadlinskilər
Şadlinskilər — Azərbaycan xalqının tanınmış soylarından biri.
Soyun tarixi
Azərbaycanın tarixində dəyərli izlər qoymuş, mədəni-maarif, təhsil sahəsində böyük xidmətlər göstərmiş əsilzadə nəsillərdən biri də Şadlinskilərdir. Mükəmməl bir şəcərəsi olan bu nəsil Azərbaycana görkəmli ziyalılar, qəhrəmanlar verib. Onlardan Aslan Sultan Şadlinski, Nəsrulla bəy Şadlinski, Abasqulu bəy Şadlinski, Bilas Şadlinski, Vaqif Şadlinski və digərlərinin fəaliyyəti gələcək nəsillərə örnək ola biləcək səhifələrlə zəngindir.
Bu səhifələri bir daha vərəqləmək, Şadlinskilərlə bağlı xatirələri qələmə almaqda Dövlət Tibb Universitetinin Anatomiya kafedrasının müdiri, professor Vaqif Şadlinski bizə yardımçı oldu.
İrəvan xanlığının nüfuz sahibləri
Şadlinskilər sülaləsi XVII əsrdə yaşayan Binnətalı Sultan adlı bir şəxslə başlayıb və indiki Şadlinskilər onun 4 oğlunun – Aslan Sultan, Kəlbalı Sultan, Niftalı Sultan, Bala Sultan Şadlinskinin nəslindəndirlər. Yaşadıqları İrəvan quberniyasının Vedibasar mahalında Şadlinskilər həmişə tərəqqipərvər və mütərəqqi fikirləri ilə fərqlənib, xalqımızın haqq mübarizəsində ön sıralarda olublar. Bu nəslin kökü orta əsrlər Azərbaycan dövləti olan Şəddadilər dövlətinin qurucularından biri – şadlılar tayfası ilə bağlıdır. Gəncədə yaşayan şadlılar XIV əsrin axırlarında İrəvana köçüblər.
Şadlıların adı İrəvanla bağlı mühüm tarixi hadisələrdə çəkilir. Məsələn, bu qədim tayfanın ağsaqqallarından olan Aslan Sultan Şadlinski 1806-cı ildə Vedibasarın rəisi olub. Rusiya-İran müharibəsinin getdiyi bir vaxtda Paskeviç Aslan Sultanla görüşür. Rusiyanın Qafqaz qoşunlarının komandanı general İvan Paskeviçin çar I Nikolaya göndərdiyi məktubda da onun adı çəkilir. Bu fakt həmin dövrdə Aslan Sultan Şadlinskinin bölgədə böyük nüfuz sahibi olmasını təsdiqləyir.
Abasqulu bəy Şadlinski-Aslan Sultanın bir neçə övladı olub. Vedibasar elinin böyük oğlu, xalq qəhrəmanı, ermənilərə qarşı mübarizədə ad çıxarmış Abasqulu bəy Şadlinski də onun nəvəsidir. Bildiyimiz kimi, Azərbaycan Rusiya tərəfindən işğal olunduqdan sonra İrəvan xanlığı da daxil olmaqla digər xanlıqlar ləğv edildi. 1886-cı ildə Vedibasarda ilk rus-müsəlman (türk) məktəbi açılır və Abasqulu bəy ilk təhsilini həmin məktəbdə alır.
Vaqif müəllim deyir: "Abasqulu atamın əmisidir. Ermənilər Qərbi Azərbaycanda yaşayan soydaşlarımıza qarşı qırğınlara başlayanda Abasqulu bəyin başçılığı ilə Vedibasarda böyük silahlı dəstə yaradıldı. O, camaatı başına yığıb ermənilərə qarşı mübarizəyə başladı. Abasqulunun ətrafında, atam Bilas Şadlinski, Nəsrulla bəy Şadlinski, Xəlil bəy, Mehdi bəy, Mirzə Təhmasib var idi. Onlar ilyarım ərzində torpaqlarımızı ermənilərdən qoruyublar".
Dözülməz günlər yaşayan ailənin oğlu Bilas 15–16 yaşlarında Abasqulu bəy Şadlinskinin silahlı dəstəsinə qoşularaq daşnaklara qarşı döyüşlərdə iştirak edir.
Qapı-qapı düşüb azərbaycanlı uşaqlarını təhsilə, məktəbə cəlb edirdi
Şadlinskilər Azərbaycanda maarifləndirmə işinin aparılmasında da mühüm xidmətlər göstəriblər. Azərbaycanda sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra 1922-ci ildə Böyük Vediyə qayıdan Bilas Şadlinski İnqilab Komitəsinin nəzdində yaranan Lenin qiraətxanasının müdiri kimi azərbaycanlıların savadlanmasında, cəmiyyətin inkişafında səmərəli fəaliyyət göstərib. Elə həmin il komsomol təşkilatına daxil olan B.Şadlinski doğma kəndində gənclərin mənəvi və siyasi inkişafı sahəsində, azərbaycanlı gənclərin mübariz ruhda tərbiyə alması istiqamətində ermənilərdən geri qalmamaq üçün xeyli iş görüb.
Bala Surra
Bala Surra — Azərbaycan Respublikasının Neftçala rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Şadlinskilər
İrəvan xanlığının nüfuz sahibləri
Sonra B.Şadlinski ali təhsil almaq arzusu ilə Ali Müəllimlər İnstitutuna daxil olub, dil-ədəbiyyat fakültəsini əla qiymətlərlə bitirib. O, savadsızlığın ləğvi, məktəbyaşlı uşaqların təhsilə cəlb edilməsi, xüsusən qızların icbari təhsilə cəlb edilməsi sahəsində fəallıq göstərməklə, Vedi mahalında aparıcı ziyalı kimi böyük işlər görüb.
Eyni zamanda, Bilas müəllim ermənilərin xislətinə yaxşı bələd olan bir vətəndaş kimi azərbaycanlıların ermənilərdən geri qalmaması üçün gənclər arasında ardıcıl, məqsədyönlü iş aparırdı. Onun nəsli, kökü, dəyanəti ermənilərin ayrı-seçkilik siyasətinə qarşı mübarizə aparmağa imkan yaradırdı. Sovet rejimində ermənilərin gizli və açıq şəkildə azərbaycanlılara qarşı yeritdikləri bədxah siyasətə qarşı mübarizəni B.Şadlinski daha da qüvvətləndirmək məqsədilə 1932-ci ildə Sov.İKP üzvlüyünə namizəd olmaq istəyir, lakin ermənilərin müqavimətinə görə yalnız 1938-ci ildə partiya sıralarına daxil ola bilir.
Bala Surra
Toponimikası
Oykonim "kiçik Sura kəndi" deməkdir. Yaşayış məntəqəsini XIX əsrin 80-ci illərində Kurun sağ sahilindəki Ərəb Bəbirxanlı kəndindən köçüb gəlmiş ailələr salmışlar.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Kurun sahilində, Şirvan düzündə yerləşir.
Şadlinskilər
İrəvan xanlığının nüfuz sahibləri
1941–45-ci il müharibəsi başlayanda Bilas müəllim Böyük Vedi rayonunun mərkəzində yerləşən məktəbdə direktor işləyirdi. Həmin illər Bilas müəllim duyğusal nəvazişi, qayğısı ilə bəlkə də çoxlarının uşaq yaddaşında silinməz izlər qoyub. Ona görə ki, o, qələm, dəftər almağa imkanı olmayan uşaqlara dərs ləvazimatları, daha ağır vəziyyətdə olanlara pal-paltar alırdı. Yorulmadan qapı-qapı düşüb azərbaycanlı uşaqlarını təhsilə, məktəbə cəlb edirdi.
Beləliklə, Bilas müəllimin sayəsində böyük bir ziyalı nəsli yetişdi. Həm də o, bu nəsli Ermənistanda, yerli şovinistlərin təzyiqləri altında yetişdirirdi. Gələcək nəslə dilimizi, dinimizi, tariximizi mənimsətdi, onları erməni fitnəsinə uymağa qoymadı. Bütün bunları isə həyatı bahasına edirdi.
B.Şadlinski və onun kimi digər Vedibasar ziyalıları və ağsaqqallarının mübarizəsi nəticəsində azərbaycanlıların getdikcə mənəvi və maddi cəhətdən inkişafı ermənilərin heç də ürəyincə deyildi. Onlar yeri gəldikcə həmin adamlara qarşı repressiya siyasətini davam etdirirdilər. 1948-ci ildə ermənilər növbəti dəfə azərbaycanlıların kütləvi deportasiyasına nail oldular…
Taleyində yurduna, xalqına, soykökünə köçkünlük yazılan B.Şadliniski Qərbi Azərbaycandakı dədə-baba yurdundan respublikamıza – Şəmkir rayonunun Çinarlı (keçmiş Leninkənd) qəsəbəsinə köçdü. 1948-ci ildən burada pedaqoji fəaliyyətini davam etdirən Bilas müəllim qəsəbə orta məktəbində müəllim, direktor müavini, Aşağı Seyfəli kənd orta məktəbində direktor vəzifələrində çalışdı. B.Şadlinski ömrü boyu erməni millətçilərinə qarşı mübarizə aparırdı. Bu məqsədlə o, yaşadığı evdə kitabxana təşkil etmiş, burada erməni şovinistlərinin riyakar və hiyləgər əməllərini, azərbaycanlılara qarşı cinayətkar məqsədlərini açıqlayan tarixi sənədlərdən, fotolardan, kitab, qəzet və jurnal materiallarından ibarət muzey-sərgi düzəltmişdi.
Şadlinskilərin digər nümayəndələri – Yunis və Bilman Şadlinskilər də pedaqoji sahədə fəaliyyət göstərərək uzun illər maarifləndirmə işi ilə məşğul olublar. Bu gün isə həmin yolu davam etdirən nəslin davamçısı tibb elmləri doktoru, professor Vaqif Şadlinskinin adı ölkəmizin elm və təhsil işçilərinə, səhiyyə sahəsində çalışanların böyük əksəriyyətinə yaxşı tanışdır. Onun adı ölkənin tanınmış ziyalıları sırasında çəkilir.
Azərbaycan tarixinə dəyərli övladlar bəxş etmiş qədim Oğuz yurdu Vedibasarda xeyirxahlığı, halallığı, hünərvərliyi ilə məşhur olan Şadlinskilər nəslinin davamçısı Vaqif müəllim həm də gözəl ailə başçısıdır. Böyütdüyü 4 övladının hər biri ali tibb təhsili alıb. Onların hərtərəfli biliyə, geniş dünyagörüşünə malik mütəxəssislər kimi Vətənə, xalqa bağlı bir ziyalı kimi yetişmələrində ata-babalarının, valideynlərinin keçdiyi həyat yolunun böyük təsiri olub.
Şadlinskilərin böyük şəcərəsi
Azərbaycan tarixində mühüm işləri ilə yadda qalan, mədəni-maarif, təhsil sahəsində böyük xidmətlər göstərmiş tanınmış nəsillər olub. Həmin nəsilləri bu gün də insanlar böyük hörmət və ehtiramla xatırlayır. Belə əsilzadə nəsillərdən biri də Şadlinskilərdir. Mükəmməl bir şəcərəsi olan bu nəsil Azərbaycana görkəmli ziyalılar, qəhrəmanlar verib. Onlardan Aslan Sultan Şadlinski, Nəsrulla bəy Şadlinski, Abbasqulu bəy Şadlinski, Bilas Şadlinski, Vaqif Şadlinski və digərlərinin fəaliyyəti gələcək nəsillərə örnək ola biləcək səhifələrlə zəngindir.
Şadlinskilər sülaləsi XVII əsrdə yaşayan Binnətalı Sultan adlı bir şəxslə başlayıb və indiki Şadlinskilər onun 4 oğlunun — Aslan Sultan, Kəlbalı Sultan, Niftalı Sultan, Bala Sultan Şadlinskinin nəslindəndirlər. Yaşadıqları Irəvan quberniyasının Vedibasar mahalında Şadlinskilər həmişə tərəqqipərvər və mütərəqqi fikirləri ilə fərqlənib, xalqımızın haqq mübarizəsində ön sıralarda olublar. Bu nəslin kökü orta əsrlər Azərbaycan dövləti olan Şəddadilər dövlətinin qurucularından biri — şadlılar tayfası ilə bağlıdır. Gəncədə yaşayan şadlılar XIV əsrin axırlarında Irəvana köçüblər.
Şadlıların adı Irəvanla bağlı mühüm tarixi hadisələrdə çəkilir. Məsələn, bu qədim tayfanın ağsaqqallarından olan Aslan Sultan Şadlinski 1806-cı ildə Vedibasarın rəisi olub. Rusiya-Iran müharibəsinin getdiyi bir vaxtda Paskeviç Aslan Sultanla görüşür. Rusiyanın Qafqaz qoşunlarının komandanı general Ivan Paskeviçin çar I Nikolaya göndərdiyi məktubda da onun adı çəkilir. Bu fakt həmin dövrdə Aslan Sultan Şadlinskinin bölgədə böyük nüfuz sahibi olmasını təsdiqləyir.
Aslan Sultanın oğlu Hüseyn xan Şadlinski sonralar Rusiya ordusunda qulluq edib, rus-yapon müharibəsində Port-Arturun müdafiəsində iştirak edərək Müqəddəs Georgi ordeninə layiq görülüb.
Abbasqulu bəy Şadlinski-Aslan Sultanın bir neçə övladı olub. Vedibasar elinin böyük oğlu, xalq qəhrəmanı, ermənilərə qarşı mübarizədə ad çıxarmış Abasqulu bəy Şadlinski Aslan Sultanın nəvəsidir.
Abbasqulu bəy Xanbaba bəy oğlu Şadlinski (Abbasqulu bəy Şadlinski) 1886-cı ildə anadan olub. 1894-cü ildə anasının köməyi ilə Vedidə iki illik rus-tatar (Azərbaycan) məktəbində oxumuş, lakin maddi çətinlik üzündən təhsilini davam etdirə bilməmişdir.
1918-ci ilin əvvəllərində Naxçıvan, Irəvan, Dərələyəz, Zəngəzur və b. ərazilərdə daşnak-erməni silahlı dəstələrinin azərbaycanlılara qarşı soyqırımlarının baş alıb getdiyi bir şəraitdə xalq içərisində böyük nüfuzu olan Şadlinski Vedidə erməni-daşnak quldur dəstələrinə qarşı könüllü xalq birləşməsi — gələcək "Qırmızı tabor"u təşkil etmişdi.
Hər zaman qəhrəman kimi döyüşlərdə 1918–1919-cu illərin yay aylarında daşnak hərbi hissələrinin Vediyə hücumlarının qarşısının alınmasında böyük şücaət göstərən "Qırmızı tabor"çular sonradan Şadlinskinin əmri ilə nizami daşnak ordusunun üstün qüvvələri qarşısında kəndi döyüşlə tərk etmiş, Vedibasar və Zəngibasar əhalisinin əksər hissəsi ilə Iran ərazisinə keçərək, əvvəlcə Xoy şəhəri yaxınlığında, sonra isə Mərənd şəhəri ətrafında mövqe tutmuşdular.
1921-ci ilin yayında Şadlinskinin döyüşçüləri Dərələyəz və Zəngəzurda daşnak quldurlarının darmadağın edilməsində qəhrəmanlıq göstərmişdilər. Ermənistanda və Zəngəzurda daşnak fitnəkarlıqlarına son qoyulduqdan sonra Şadlinski 1922-ci ilin sonunadək Naxçıvanda qalmış və buranın sərhədlərinin qorunmasına rəhbərlik etmişdi.
Bundan sonra Vediyə qayıdan Şadlinski 1922–1928-ci illərdə Ermənistanda bir sıra məsul təsərrüfat vəzifələrində çalışmış, sonra isə burada yaradılan Dəvəli sement zavodu tikintisinin rəhbəri təyin olundu.
1930-cu ilin fevral ayında düşmənləri onu qətlə yetirib.