cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
25 fevral
1901–cari
thumb|[[Əlif Hacıyev]]
Nurəddin Ədiloğlu
Muğanlı Nurəddin Ədil oğlu (Nurəddin Ədiloğlu) — azərbaycanlı yazıçı, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü (2001)
AzərNUR imzası ilə
Səhnə əsərləri:
İsmayıl Məmmədov (bioloq)
Məmmədov İsmayıl Bəqiyyət oğlu  — AMEA Naxçıvan bölməsi Bioresurslar İnstitutunun direktoru, biologiya üzrə elmlər doktoru, dosent.
Həyatı
4 aprel 1968-ci ildə Naxçıvan MSSR Culfa rayonunun Xanağa kəndində anadan olmuşdur. 1991-ci ildə Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı Akademiyasının Baytarlıq fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.
Elmi yaradıcılığı
1991-ci ilin dekabr ayında Ümumrusuya Heyvandarlıqda Menecerlik Akademiyasında “ İnsan və heyvan fiziologiyası” ixtisası  üzrə əyani aspiranturuya qəbul olunmuşdur. 1995-ci ildə Ümumrusuya Heyvandarlıq İnstitutunda “ İnəklərdə böyrəküstü vəzilərin hormonlarının yumurtalıqların ovulyasiyasına təsiri”  mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə edərək, elmlər namizədi elmi dərəcəsi almışdır. 1995-2003-ci illərdə Naxçıvan Araz Elm İstehsalar Birliyində böyük elmi işçi və elmi işlər üzrə direktor müavini, 2003-cü ildən  AMEA Naxçıvan Bölməsi Bioresurslar İnstitutunun  “Zooloji” tədqiqatlar”  şöbəsinin müdiri, 2005-ci ildən bu günə qədər İnstitutunun  Elmi işlər üzrə direktot  müavini vəzifəsində işləyir. 2015-ci ilin dekabr 5-də Naxçıvan Dövlət Universitetində “Naxçıvan Muxtar Respublikası şəraitində kənd təsərrfatı heyvanlarının və quşların koksidiozları, onların orqanizmində fizioloji göstəricilərə təsiri” mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə edərək, biologiya üzrə elmlər doktoru elmi dərəcəsi almışdır.
Reaktiv hərəkət
İmpulsun saxlanma qanunu özünün ən mühüm praktik tətbiqini reaktiv hərəkətdə tapmışdır. Cismin bir hissəsi ondan ayrılaraq hər hansı sürətlə hərəkət etdiyi zaman cismin özünün əks istiqamətdə hərəkət alması reaktiv hərəkət adlanır.
İsmayıl Məmmədov (bioloq)
Əsas elmi nailiyyətləri
Naxçıvan Muxtar Respublikası şəraitində ilk dəfə olaraq kənd təsərrfatı və heyvanları və quşlarının  koksidiləri elmi əsaslarla hərtərəfli tədqiq edilmişdir. iri və sarkosporidi invaziyalarının törədiciləri, onların aralıq  sahiblərinin bioloji xüsusiyyətləri,  kənd təsərrüfatı heyvanlarında və quşlarında koksidilərin yaş və mövsümi dinamikası, epizootologiyası kimi elmi və böyük praktiki əhəmiyyət daşıyan məsələlər araşdırılmışdır. Sarkosporidilərin aralıq sahibləri iri və xırdabunuzlu heyvanlar, ev quşları, əsas sahibləri isə  itlər, pişiklər, gəmiricilər və s. heyvanlardır. Şəxsi və fermer təsərrüfatlarında pişiklərin, itlərin ferma ərazisindəki yem saxlanılan anbarlara, tövlələrə, ot tayalarının ətrafına buraxılmamasına çalışmaq lazımdır. Ferma ərazisində və heyvan saxlanılan binalarda gəmiricilərə qarşı ciddi mübarizə tədbirləri aparmaq lazımdır. Kəsilmiş heyvanların yoluxmuş orqanları ətrafa atılmamalı, biotermiki zərərsizləşdirilməsi tövsiyə edilmişdir.
Reaktiv hərəkət
Reaktiv hərəkətə tüfəngin təpməsini, raketlərin, reaktiv təyyarələrin hərəkətini misal göstərmək olar
Mv+mU=0 Mvy+mUy=0 Mv – mU=0 v=m/M*U
Yəni raketin örtüyünün sürəti, qazın sürəti ilə qazın kütləsinin raketin örtüyünün kütləsinə olan nisbəti hasilinə bərabərdir.
Uqolnoy Kopi adası
Uqolnoy Kopi adası — Frans-İosif Torpağına daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Arxangelsk vilayətinin Primorski rayonu ərazisinə daxildir.
Noqrad (medye)
Noqrad  — Macarıstanın şimalında yerləşən medye. İnzibati mərkəzi — Şalqotaryan.
Yaraşlara bölünməsi
2013-cü il iyulun 15-dən Macarıstan da medyenin köhnəlmiş ərazilərin əvəzinə yaraş lara bölünməsi qüvvəyə mindi.
Rayonlara bölünmə
Medyenin rayonlara bölünməsi (kistershegi) 2013-cü il iyulun 15-dən etibarən köhnəlmişdir. Bu cədvəldə verilən məlumat yalnız tarixi maraqlara malikdir.
Marqarita (ada)
Marqarita adası (ispan dilində: Isla Margarita) — Karib dənizinin cənubunda yerləşən ən böyük Venesuela adası. Arxipelaqa daxil olan Koçe və Kubaqya adaları ilə birlikdə venesuelanın Hueva-Esparto (Yeni Sparta) adlanan vahid ada əyalətinin tərkibinə daxildir. Adanın ümumi sahəsi 1071 km².-dir.
Coğrafiyası
Marqarita adası — Venesuela Respublikasına daxil olan ən böyük adadır, bir-birindən 18 km uzunliğunda uzunsov qumluq sahə ilə ayrılan iki dağ massivindən ibarətdir. Ada materikdən 22 km. enində boğazla ayrılır. Adanın uzunluğu 69,2 km, maksimum eni 34,6 km.-dir. Adanın iqlimi — 24 və 37°S dərəcə arasında dəyişən quru tropik iqlimdir.
Tarixi
Ada 1498-ci ildə Xristofor Kolumb tərəfindən kəşf edilmiş və Avstriya şahzadəsi Marqaritanın şərəfinə adlandırılmış və İspaniya müstəmləkələrinin tərkibinə daxil edilmişdir. 1814-cü ildə ada sakinləri müstəqillik uğrunda mübarizəyə başlamış və ilk dəfə Simon Bolivarın başçılığı ilə istiqlaliyyət qazanmışlar.
Musiqili xaş (film, 1984)
Məzmun
Xaş milli xörəkdir. Adəti üzrə və ənənəyə görə xaşı səhər saat 4-dən 5-dək yeyirlər. Filmdə deyilir ki, həyatın ağrı-acılarından və işləməkdən yorulmuş adamlar gecə ilə səhər arasında iki saat ərzində, xaş yeyən vaxtı ömürlərini daha maraqlı yaşayırlar, nəinki qalan vaxtlarda. Sonra adama şirin yuxu gəlir, bütün şəhər, bütün respublika yatır, yuxudan ayılanları gündəlik adi həyat öz ağuşuna alır.
Film haqqında
Film operator Amin Novruzovun kinoda quruluşçu operator kimi ilk işidir.
Elşad Qoca
Elşad Qoca — yazıçı, publisist, tərcüməçi və tədqiqatçı jurnalist.
Həyatı
Uzun illər dövlət təhlükəsizliyi orqanlarında xidmət edib. Azərbaycan Vətən müharibəsi veteranıdır.
Jurnalist fəaliyyəti
Əmək fəaliyyətinə "Kənd həyatı" jurnalında (1984–88-ci illər) müxbir kimi başlayıb. 1988–1990-cı illərdə "Pioner" (indiki "Günəş") jurnalında korrektor, ədəbi işçi vəzifələrində çalışıb. 1990–1991-ci illərdə "Səhər" qəzetinin müxbiri olub. 1991–1992-ci illərdə Azərbaycan Gənc Publisistlər və Poliqrafçılar Cəmiyyətində mədəni əlaqələr direksiyasının direktoru vəzifəsində işləyib. Döyüş bölgələrindən yazdığı reportajlara görə Respublika Həmkarlar İttifaqının təsis etdiyi mükafata layiq görülüb.
Ədəbi fəaliyyəti
İlk mətbu əsərləri "Pioner" (indiki "Günəş"), "Göyərçin", "Mərhəmət", "Kirpi", "Azərbaycan qadını" jurnallarında, "Sovet Ermənistanı", "Sovet kəndi", "Molodyoj Azerbaydjana", "Vışka", "Sərhəd" qəzetlərində və "Vətən nəğməsi" almanaxında dərc olunub. Bəzi hekayələri rus və özbək dillərinə tərcümə edilib.
"Azərbaycanfilm" kinostudiyasının dublyaj redaksiyası ilə yaxından əməkdaşlıq etmiş, bir sıra bədii-kütləvi filmləri, o cümlədən uşaqların böyük maraqla baxdığı "Lenfilm"in istehsal etdiyi məşhur "Bumbo da gəldi" filmini dilimizə çevirmişdir.
Ailəsi
Ailəlidir, 2 övladı, 4 nəvəsi var.
Haqqında yazılanlar
Q. Əziz İki "əla" qanadında, "525-ci qəzet" (02.05.2014)
Mikania pohlii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Abdikasiya
thumb|220px|[[Napoleonun abdiksiyası]] Abdikasiya (abdicatio) — taxt-tacdan, hökmranlıqdan, ad-sandan, rütbədən könüllü olaraq imtina etmək. Tarixdə bir sıra hallar mövcuddur ki, monarx (imperator, kral) könüllü olaraq səlahiyyətlərini yerə qoyaraq, taxt-tacdan imtina etmiş ya da həmin səlahiyyətlərini qardaşına ya övladına güzəştə gediblər.
Çəqanə
thumbnail Çəqanə - kamanla çalınan dördsimli çalğı alətidir.
Tarixçə
XIX əsrin sonlarına kimi Azərbaycan ərazisində mövcud olmuşdur. XIX əsrin birinci yarısında Azərbaycanda olmuş rəssam Q.Qaqarin "Şamaxı rəqqasələri" tablosunda çəqanənin təsvirini vermişdir. Qətran Təbrizinin, İmadəddin Nəsiminin, Seyid Əzim Şirvaninin və bir çox klassiklərin əsərlərində də bu alət haqqında məlumat vardır. Bu alət 2000-ci ildə Şotlandiyanın Edinburq şəhərində kamanla ifa edilən simli musiqi alətlərinin tarixinə həsr olunmuş simpoziumda iştirakçıların marağına səbəb olmuşdur.
Söz açımı
Türkiyəli alim B. Ögel çoxdilli "Türk kültür tarihine giriş" kitabında musiqişünas alim Radlofa istinadən "çağanə" sözünün "çanaq" sözündən yarandığını bildirir. Azərbaycanlı musiqişünas Abbasqulu Nəcəfzadəyə görə isə, "çağa" kökündən törəyib "çağanə" sözü "çağa kimi, çağasayağı, çağa kimi çağlayan" anlamına gələ bilər. Təsadüfi deyil ki, Üzeyir Hacıbəyov çəqanəyə qohum alət olan kamançanın səsini də insan səsinə bənzədir.
Quruluşu
Alət armudşəkilli çanaqdan, qol və kəllədən ibarətdir. Çəqanənin uzunsov çanağı doqquz hissədən ibarət olub, yığma üsulu ilə qoz, səndəl və ya fıstıq ağacından hazırlanır. Dayaq rolunu oynayan uzun dəmir şiş çanağın alt hissəsindən keçərək qol ilə çanağı birləşdirir.
Çanağın üzü 5 mm qalınlığında şam ağacından hazırlanmış taxta üzlüklə örtülür və onun üzərində səs rezonatorları üçün oyuqlar açılır. İfaçı şişi yerə dayayaraq, aləti şaquli vəziyyətdə saxlayır və sağ əlində tutduğu kamanla səsləndirir. Alətin ümumi uzunluğu 820 mm, çanağının uzunluğu 420 mm, eni 220 mm, hündürlüyü 140 mm-dir.
Diapazonu böyük oktavanın "fa #" səsindən ikinci oktavanın "fa #" səsinə kimidir. Ansambl və orkestrlə, eləcə də solo aləti kimi istifadə edilə bilər.
Memento mori
thumb|250px|Memento mori döyməsi.
Mənası
Memento mori (lat. öləcəyini xatırla) dünyəvi həyatın müxtəlifliyini və dünya malının müvəqqəti təbiətini xatırlatmaqla ölümlülüyü əks etdirən orta əsrlər Latın nəzəri fikridir. Memento mori diqqəti ruhun ölümsüzlüyünə və ölümdən sonrakı həyata yönəltməklə xarakteri mükəmməlləşdirmək vasitəsi olaraq tərki-dünyalıq qaydalarının mühüm bir hissəsidir. İncəsənətdə memento mori ölümlülüyün bədii və ya simvolik xatırladıcısıdır.
İslamda
İslam Peyğəmbərinin zamanından “ölümün xatırlanması” İslam mistisizminin və ya Sufizmin əsas mövzularından biri olmuşdur. Bu, köhnə nəsillərin talelərinə diqqət yetirmək barədə göstərişlər verən Quranda da öz əksini tapmışdır. Ölüm və həyatın mənasızlığı haqqında düşünmək üçün tez-tez məzarlıqlara baş çəkdiklərindən Sufilər bəzən əhli-qəbir, yəni "məzar əhalisi" də adlandırılmışlar.
Sianeya (bitki)
– fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Typhlodromus tiliae
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Anthemis maris-mortui
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
FİBA Amerika Liqası 2013
FİBA Amerika Liqası 2013 - Amerika basketbolunun başlıca qitə turnirinin 6-cı oyunları
Fransızca Vikipediya
Fransızca Vikipediya — Vikipediyanın fransız dilində olan bölməsidir.
İmamyar Həsənov
İmamyar Həsənov (tam adı: İmamyar Fikrət oğlu Həsənov) — mahir kamança ifaçısı və müəllimi.
Haqqında
İmamyar Həsənov Bakıda Mərdəkan qəsəbəsində musiqiçi ailəsində anadan olub. Atası Fikrət Həsənovun musiqiyə olan sevgisi bacısı Qəməri, qardaşı Rüfəti və İmamyar Həsənovu musiqiyə gətirib.
Təhsili
İmamyar Həsənov Mərdəkan qəsəbəsində yerləşən – birinci sinifdən səkkizinci sinfə qədər Hacı Zeynalabdin Tağıyev adına 123 saylı orta məktəbdə təhsil alıb. Habelə Mərdəkanda yerləşən 17 saylı musiqi məktəbinin kamança sinfində, daha sonra 1990-cı ildə Asəf Zeynallı adına Musiqi Kollecində təhsilini davam etdirib. O, burada Mütəllim Novruzov və Arif Əsədullayev kimi tanınmış kamança ustadlarından dərs alıb. 1995-2000-ci illərdə Üzeyir Hacıbəyli adına Bakı Musiqi Akademiyasında Ağacəbrayıl Abasəliyevin sinfində təhsilini davam etdirib.
Həsənov 2000-ci ildə Bakı Musiqi Akademiyasında təhsilini bitirdikdən sonra ABŞ-yə köçüb. Hal-hazırda ABŞ-nin San-Fransisko şəhərində yaşayır.
Fəaliyyəti
İmamyar Həsənov 2012-ci ildən San-Fransisko Dünya Musiqi Festivalının Musiqi Direktoru vəzifəsində fəaliyyətini davam etdirir. 2013-cü ildə Festival "Dünya Həcmli Siniflər" layihəsinə başladı. Bu layihənin məqsədi dünya xalqlarının milli musiqi sənətçilərini Amerikanın orta məktəblərinə dəvət etmək və şagirdlərə milli musiqiləri öyrətməkdir. Həsənov dahi bəstəkar Fikrət Əmirovun "Göy-Göl" mahnısını ikinci sinifdən on ikinci sinfə qədər olan şagirdlərə Azərbaycan dilində çalıb oxumağı öyrədib. Bununla yanaşı, San-Fransiskoda beş orta məktəbdə Azərbaycan musiqisindən dərs deyib.
2013-cü ilin aprel ayında Stanford universitetinin Musiqi fakültəsində “Azərbaycan musiqisi və mədəniyyəti” adlı tədris kursu yaradılıb. İlk dəfə olaraq Amerikanın ən nüfuzlu universitetlərindən birində yaradılan, Azərbaycan musiqisi haqda mühazirələr və musiqi dərslərindən ibarət olan tədris kursunun 2009-cu ildə Stanford Universitetini bitirmiş amerikalı-azərbaycanlı Kristal Bargeleme və İmamyar Həsənov aparır. Tələbələr təhsil aldıqları müddətdə Azərbaycan musiqisi və mədəni irsi ilə yanaşı, Azərbaycan musiqi alətlərində musiqi ifa etməyi də öyrənirlər.
İ.Həsənov Amerikanın tanınmış universitetlərində ustad dərsləri keçir və konsertlər verir. Azərbaycan musiqisini və kamança alətini təbliğ edən Həsənov Stanford, Juliyard, İndiana, Corc Vaşinqton, Corctaun universitetlərində və San-Fransiskodakı orta məktəblərdə bu işlə məşğuldu.
ABŞ-dən əlavə, İmamyar Həsənov bir çox ölkələrdə, o cümlədən Türkiyədə, Yunanıstanda, İranda, İsraildə Azərbaycan xalq mahnılarını (“Küçələrə su səpmişəm”, “Girdim yarın bağçasına”, “Laçın”, “Sarı Gəlin” və s.) və bəstəkar mahnılarını (S.Rüstəmovun “Getmə-getmə”, T.Quliyevin “İlk bahar”, F.Əmirovun “Gözəlim sənsən” və s.) ustalıqla tanıtmışdır. Həmçinin İsrailin cənub regionunda yerləşən Şaharut qəsəbəsində 2012-ci ildə “Laçın” adlı xalq mahnımız, ANNA RF qrupu ilə birlikdə İmamyar Həsənov tərəfindən kamançada səsləndirilmişdir.
Albomları
İmamyar Həsənovun mərhum xalq artisti Çingiz Sadığov ilə bir neçə mükəmməl səsyazmaları var. Belə ki 2015-ci ilin Sentyabr ayında hər iki sənətkara məxsus "Sonsuz Məhəbbətim" adlı albomla yanaşı, 2006-cı ildə "Undiscovered Treasure Kamancha of Azerbaijan", 2008-cı ildə "Hayran" və "Shams", 2011-ci ildə "Sound of My Soul" və "Passage to Dawn", 2017-cı ildə "Then", 2018-cı ildə "Bozlak/Segah/Chargah" albomları da işıq üzü görmüşdür.
Quşçu Ayrım
Quşçu Ayrım — Azərbaycan Respublikasının Qazax rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Tarixi
1999-cu ildə Ermənistan Silahlı Qüvvələri kəndin ətrafında yerləşən dağları işğal edib. Ermənilər bütün örüş yerlərini tutub, ona görə də sakinlər mal-qaranı otarmağa apara bilmirlər. Onlar bulaqdan ancaq gecə su götürə bilirlər.
Toponimikası
Quşçu Ayrım oyk., miir. Qazax r-nunun Əskipara i.ə.v.-də kənd. Qazançı dağının ətəyindədir. Keçmişdə Qazax qəzasında Ayrım adlı iki kənd vardı. Bir-birindən fərqləndirmək üçün biri Quşçu kəndi yaxınlığında yerləşdiyinə görə Quşçu Ayrım, digəri Bağanıs çayı kənarında olduğuna görə Bağanıs Ayrım adlanırdı. Oykonim "Quşçu kəndi yaxınlığında Ayrım kəndi" mənasındadır. Yaşayış məntəqəsi ayrım tayfasının saldığı kəndlərdəndir.
Əhalisi
Kəndin əsasını Gədəbəylilər qoyublar.
14 may - 17 dekabr 1886-cı ildə ailələr üzrə aparılmış kameral siyahıyaalmaya əsasən Gəncə quberniyası, Yelizavetpol qəzası, Əskipara şöbəsinin Quşçu Ayrım kəndində 59 evdə şiə inanclı müsəlman azərbaycanlılardan ibarət 326 nəfər əhali yaşayırdı.
Duodenoqastral reflüks
Duodenoqastral reflüks — onikibarmaq bağırsaq ( duodenum ) möhtəviyyatının geriyə, mədənin içinə atılmasıdır.
DQR səbəbi pilorik məngənənin tam qapanmaması, xroniki duodenit və duodenumda təzyiqin artmasdır .[1]
DQR mədənin selikli qişasının, xüsusən də duoenuma yaxın olan antral hissənin öd turşuları və onlarının duzları, pankreas fermentləri, lizolesitin və digər duodenum möhtəviyyatının komponentləri ilə zədələnməsinə səbəb olur .[1]
DQR uzun müddət mədə selikli qişasına təsiri nəticəsində reflüks-qastrit ( C- tip qastrit ) formalaşır .[1]
Ancaq uzun müddət və intensiv davam edən reflüks kliniki əlamətlərlə müşahidə olunur. Xəstələrdə dillərində sarımtıl ərp, qarın nahiyəsində dəqiq lokalizasiya olmadan ağrı, dispepsiya ( gəyirmə, göynəmə ) müşahidə olunur. Bu əlamətləri olduqda pasientə FEQDS, ulstrasəs müayinəsi, sutkalıq pH metriya, elektroqastroenteroqrafiya təyin edilir. Turşuluğun təyini DQR olub-olmamasını və ağırlıq dərəcəsinin müəyyənləşdirmək üçün vacib meyar sayılır .[1]
Dərmanla müalicəsi
DQR müalicəsi mədə və duodenumun hərəkətinin ( motorikasının ) nizamlanması və öd turşularının, lizolesitinin mədəyə aqressiyasının neytrallaşdırılmasına yönəldilir. Duodenal möhtəviyyat əsasən mədə turşuluğunun olması fonunda zədələyici təsir göstərdiyindən müalicə zamanı proton nasosu ingibitorları ndan da istifadə etmək tövsüyyə olunur. Motorikanı nizamlamaq üçün prokinetiklər, öd turşularınının selikli qişaya zədələyəci təsirlərinin qarşısını almaq üçün isə ursodezoksixol turşusu preparatları istifadə olunur [1] Bundan başqa DQR zamanı qaraciyərin, mədəaltı vəzin ,öd kisəsi və yollarının , bağırsaqların yanaşı gedən xəstəlikləri müalicə olunmalıdır.
İngiliscə Vikipediya
18 yanvar 2012-ci il tarixində sayta giriş ABŞ Konqresində müzakirədə olan yeni qanun layihəsinə qarşı etiraz əlaməti olaraq 24 saat müddətinə bağlanılmışdır. Bu barədə saytda aşağıdakı məzmunda müraciət yerləşdirilmişdir:
"Son on il ərzində bəşəriyyətin tarixində ən böyük ensiklopediyanın yaradılmasına milyonlarla saat xərclədik. İndi ABŞ Konqresi azad və açıq internetə ciddi zərbə vura biləcək qanun layihəsinə baxır. Buna diqqəti cəlb etmək üçün, 24 saatlığa Vikipediya veb-saytını bağlayırıq".
Tacqoyma
Tacqoyma ya Taxta-çıxma (Coronatio) — monarxiya quruluşu ölkələrdə yeni monarxın hakimiyyətə gəlişi bəyan edən, təntənəli təşkil olunmuş mərasim. Bu zaman iddiaçı şahzadə ya sələf təntənəli şəkildə üç vacib hökmdar rəmzini qəbul edir: taxta oturur, başına tac qoyulur və əlinə hökmdar əsası verilir. Xristian aləmində tanrının xeyir-duasını almaq məqsədi ilə bu mərasim ölkənin baş kilsə məbədində keçirilir.
Həyat gözəldir (film, 1997)
Həyat gözəldir — İtalyan rejissor Roberto Benininin 1997-ci ildə çəkdiyi dram filmidir.
Məzmun
Filmin birinci yarısı romantik və komediya janrında olub İkinci Dünya müharibəsindən bir neçə il əvvəl baş verməkdədir. Quido Orefice (Roberto Benini), Arezzodan gələn gənc bir italyan yəhudisidir. Əmisinin işlədiyi hoteldə ofisiant kimi işə başlayıb kitab evi açmağı planlaşdırır. Quido pozivit və xarizmatik xarakterlidir, yerli məktəbdə müəllim işləyən Dora (real həyatda həyat yoldaşı olan Nikoletta Braşi) adlı birinə aşiq olur.
Dora varlı, aristokratik və yəhudi olmayan bir ailədəndir. Doranın anası onu varlı-hallı bir məmura vermək niyyətindədir, ancaq Dora nişan mərasimində qürurlu və varlı nişanlısını tərk edib Quido ilə atın belində kaçır. Bir neçə il keçir, Quido və Dora evlənir və Coşua adlı bir oğulları da doğulur. Dora və anası bu evliliyə görə küsmüşdülər. Ötən müddət ərzində Coşuanın dördüncü doğum günündə yenidən barışmışdılar.
Filmin ikinci yarısında isə İkinci dünya müharibəsi artıq başlamışdı. Quido, Elisio əmi və Coşua məcburən qatara mindirilir, Coşuanın doğum günündə yəhudi düşərgəsinə aparılırlar. Yəhudi olmamasına baxmayaraq, Dora ailəsi ilə birlikdə eyni qatara minmək istəyir və fərqli vaqonlarda düşərgəyə aparılırlar. Quido düşərgədə oğlunu nasist əsgərlərindən gizlədir və ona xəlvəti yeməklər gətirir. Oğluna düşərgədə baş verənlərin oyun olduğunu, əgər oyunda qalib gələrlərsə mükafat olaraq ad günündə alınmasını istədiyi tankı verəcəklərini deyir. Oyunun şərtlərini nasist zabitinin düşərgədəki təlimatları söyləmək üçün tərcüməçi axtararkən özünü irəli verərək, onun söylədiklərini oğluna italyan dilinə tərcümə edir, amma düşərgə təlimatlarını yox, öz uydurduğu, oğluna demək istədiyi oyun şərtlərini başa salır.
Müharibə bitib Amerika əsgərləri düşərgəni ələ keçirərkən Coşua atasına söz verdiyi kimi gizləndiyi şkafdan çıxır. Tankla düşərgəyə girən amerikalı əsgər Coşuanı xilas edir. Dora yaşayır, lakin atası nasist əsgərləri tərəfindən güllələnərək öldürülmüşdür. Coşua 4.5 yaşında ikən xilas edilir, film bitərkən yaşlı Coşua səsində danışıb film haqqında "Ailəsi üçün çox fədakarlıq edən bir atanın hekayəsidir" deyir.
Mükafatları
"Həyat gözəldir" filmi 1998-ci ildə Kann Film Festivalında nümayiş etdirilir və Böyük Mükafata qədər gedib çıxır. 71-ci Akademiya Mükafatında film Ən yaxşı musiqiyə görə, Ən yaxşı drama görə və Ən yaxşı xarici film görə, Benini isə Ən yaxşı aktyor roluna görə qalib gəlir. Film eyni zamanda ən yaxşı ssenari, rejissor işi nominasiyalarına görə də mükafatlar qazanıb.
Almanca Vikipediya
Almanca Vikipediya — Vikipediyanın Alman dilində olan bölməsidir. Bu günə gədər məqalə yaradılıb.
Cill (personaj)
Cill və ya Cill Moss — "Kim Possibl" serialının düşmən personajlarından biridir. "Batmaq və ya üzmək" və "Vonnavipə qayıdış" epizodlarında görünmüşdür.
Xarakteristika
Cillin bu qisas planı "Batmaq və ya üzmək" seriyasında baş tutur. Düşərgəyə gələn zaman Ronun yadına burada keçirdiyi vaxtlar düşür. Bütün düşərgə heyətləri Cillin tələsinə düşür. Onlardan yalnız Ron və Rufus xilas olur. Artıq gecə yaxınlaşır. Ron Cill üçün bir plan hazırlayır. Cill də Ronun tələsinə düşür. Bütün düşərgə heyətləri xilas olur. Seriyanın sonunda Cill diri balıq saxlamaq üçün çay gəmisində saxlanılaraq, laboratoriyaya göndərilir. Burada onun normal həyata dönməsini təmin edirlər. Cill söz verir ki, Rondan qisas alacaq.
Lakin "Vonnavipə qayıdış" seriyasında hamı Cillin sağaldığını zənn edir. Cill Ron ilə dostcasına davranır. Lakin Cill yenidən düşərgə heyətini tələyə salır. Bu dəfə düşərgə heyəti içində Kim Possibl da var. Kim Possibl və Bonni düşərgə heyətini xilas edərək Cillə qalib gəlir. Cill yenidən diri balıq saxlamaq üçün çay gəmisində saxlanılaraq, laboratoriyaya geri göndərilir. Həmçinin, Cill əvvəlki kimi Rondan qisas almağa söz verir.
27 fevral
1901–cari
thumb|[[Nəcməddin Ərbakan]]
Kolumbiyanın inzibati bölgüsü
Kolumbiyanın inzibati bölgüsü — Kolumbiya 1991-ci il Konstitusiyası ilə təsis edildi və 2 iyun 1994-cü il tarixli 136 saylı qanuna əsasən dəyişdirildi. İnzibati ərazi bölgüsünün üç səviyyəsi vardır. İdarəedici departamentlərin birinci səviyyəsinə rayonun paytaxtı Boqota, ikincisi isə bələdiyyələr aid edilir. thumb|right|Kolumbiyanın inzibati bölgüsü|598x598px
Qreyam Torpağı
Qreyam Torpağı — Antarktik yarımadasının şimal sahili boyunca Ceremi burnu ilə Eqessiz burnu arasında yerləşir. Onun uzunluğu 1200 km, qərbdən şərqə eni isə 200 km təşkil edir. Yarımadanın şimal hissəsi Qream Topağı (68 - 63-cü paralelər arası), cənubu isə (74 - 68-ci paralellər arası) Palmer Topağı adlanır.
Qreyam Torpağının şimal hissəsi 130 km məsafədə Triniti yarımadası adlanır. Qreyam Torpağının şimal nöqtəsi Praym-Hed burnudur. Burun həmdə Antarktida materikinin ən ucqar şimal nöqtəsi hesab edilir. Bura Cənubi Amerikaya ən yaxın ərazidir. Qreyam Torpağı qərbdən Bellinshauzen dənizi, şimaldan Skotia dənizi, şərqdən isə Ueddell dənizi ilə əhatələnir. Qreyam Torpağı cənubdan Palmer Torpağı ilə sərhədlənir.
Tarix
Topaq ilk dəfə 1832-ci ildə Britaniya Antarktika ekspedisiyasının rəhbəri Con Bisko tərəfindən Ceyms Qreyamın şərəfinə adlandırılmışdır. 1934-1937-ci illərdə səmadan aparılan çəkilişlər onu göstərmişdir ki, ərazi heç də ayrı bir ərazi deyil. 1961-ci ilə qədər SSRİ, Almaniya və Böyük Britaniya coğrafi xəritələrində ərazi Antarktik yarımadası, ABŞ xəritələrində Palmer Torpağı, Çililərin xəritəsində Berbardo O'Hiqqins Topağı, Argentinaya məxsus xəritələrdə isə San-Martin Torpağı adlandırılırdı. Sakit okean elmi konfransında ərazi Qreyam Topağı olaraq adlandırılır.
Status
Siyasi baxımdan bölgə mübahisəli ərazi kimi qeydə alınmışdır. Əraziyə 1908-ci ildən Böyük Britaniya, 1940-cı ildən Çili, 1943-cü ildən isə Argentina iffia edir. 1961-ci ildə qəbul olunan Antarktida haqqında konvensiyaya görə bütün iddualar dondurulmuşdur. left|thumb|Qreyam Torpağı
Qütb stansiyası
Qreyam Torpağı və onun yaxınlığında yerləşən adalarda dünyanın bir çox ölkələrinin qütb stansiyaları fəaliyyət görtərir. Stansiyalara misal kimi General-Bernado-O'Hiqqins (Çili), Bellinshauzen (Rusiya), Komandante Ferras (Braziliya), Rotera (Böyük Britaniya), San-Martin (Argentina), Marambio (Argentina), Esperansa (Argentina), Kapitan-Artura-Prat (Çili), Аrstovski (Polşa), Palmer (США), Çançen (Çin), Akademik Bernadski (Ukrayna).
Argentinaya məxsus olan «Esperansa» stansiyasında 1978-ci ildə Antarktida tarixində ilk dəfə insan doğulmuşdur (Emilio Palma).
Typhlodromus swirskii
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Polyakca Vikipediya
Polyakca Vikipediya — Vikipediyanın polyak dilində olan bölməsidir.
Bolt (film, 2008)
Bolt - "Volt Disney" animasiya studiyası tərəfindən istehsal edilən komediya filminin kompüter verisiyasıdır. Bu animasiya filmi 2008-ci ildə Amerikada çəkilmişdir. Bu Kris Vilyams Mulan animasiya filmindən sonra çəkdiyi ikinci filimdir və Byron Hovardla birgə hazırlayırlar. Filmi səsləndirən kinoulduzlar Con Travolta, Miley Cyrus, Molkom Makdovel, Diedrich Pis, Nik Swordos, Qreq German, Suzi Essman və Mark Voltodur. Bu animasiya filmidə CGI Disney-in əvvəlki animasiya filmləri Kiçik Cücə və Robinzonlarla görüş  animasiya filimlərində olduğu kimi Bolt-da teatrlarda üç ölçülü 3d animasiya filmi kimi yayıldı.Animasiya filmi bir çox  filim mükafatlarına o cümlədən "ən yaxşı animasiya filmi" mükafatına namizəd olmasına baxmayaraq o, Divare-yə uduzdu.
Musiqisi
Bolt animasiya filminin musiqisini Con Povell bəstələdi.Bolt animasiya filmində iki orjinal musiqi "Ayda hürmək" və "Mən fikirləşirəm ki, sizi itirdim" səslənib.Bu musiqi Ən yaxşı animasiya musiqisi Qızıl Yer Kürəsi mükafatına namizəd oldu.Bu musiqini Rilo Kiley çaldı və müğənnisi Cenni Levis idi.Baxmayaraq ki, Moterheadında bu animasiya filmində musiqisi var amma o heç bir mükafata namizəd olmadı.Moterheadın mahnısı filmin əvvəlində Bolt Penini tapmaq üçün səhvən Hollivuddan Nyu Yorka göndərilən qutuya düşəndə səslənir. Miley Cyrus, Con Travolta, tərəfindən "Mən Fikirləşdim ki, mən Sizi İtirdim", 3:36 Cenni Lüis tərəfindən "Ayda hürmək", 3:17
Tomitaro Makino
— yapon botaniki.
Mikania hensoldiana
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Həkim Drakken (personaj)
Həkim Drakken - "Kim Possibl" serialının düşmən personajlarından biridir.
Pesonaj haqqında
Dünyanı ələ keçərməyə çalışan dəlisov alimdir. Əsl adı Dryu Teodor P. Lipskidir. Kim Possiblın ən böyük düşmənidir. Eyni zamanda Kim Possiblın atası Ceyms T. Possiblın sinif yoldaşıdır. Lisey illərində düzəltdiyi "Bibi" adlı dərrakəli qadın robotlarını ən yaxşı yoldaşlarını Ceyms, Çen və Rameşə tanıdır. Lakin hazırladığı keyfiyyətsiz robotlar yoldaşlarına gülünc gəlir. Həmin müddətdən başlayaraq dünyanı ələ keçirməyə və irəlidə hazırlayacağı inkişaf etmiş robotlarla yoldaşlarına dərs verməyi planladı. Ardından "Bibi" robotlarının istehsalı başlayır.
Amma Həkim Drakken həmişə uğursuzluğa düçar olur. Onun uğursuzluğu daima gülməli hadisələrlə nəticələnir. Onun ən yaxın köməkçisi Şiqodur. Buna baxmayaraq Şiqo Həkim Drakkenin köməyi olmadan dünyanı ələ keçirməyə çalışır. Lakin Şiqonun planları da uğursuzluqla sona bitir. Seriya boyu, demək olar ki, Həkim Drakken və Şiqo aralarında sevgi münasibəti olmur. Sonuncu seriyada onlar tələyə düşən zaman bir-birlərini qucaqlayırlar. Bu da onlar arasında sevgi olduğunu bildirir.
Edvard Lipski
Edvard Lipski ilk dəfə 2-ci seriyada çıxmışdır. O, Drakkenin əmisi oğludur.
Commodore Puddles
Commodore Puddles cəmi 2 seriyada çıxmışdır. O, Drakkenin itidir.
Xarici keçidlər
List of Kim Possible characters
Kensiko qəbiristanlığı
Kensiko Qəbristanlığı — Amerika Birləşmiş Ştatlarında tanınmış insanların məzarlarının yerləşdiyi qəbristanlıqdır.Valhalla, Nyu-York  şəhərində 1889-cu ildə açılmışdır.
Rübab
thumbnail|XIX əsrə aid rübab Azərbaycan poçt markasında Rübab — mizrabla çalınan simli-dartımlı musiqi aləti.
Tarixçə
Rübabın vətəni ərəb ölkələri hesab edilir. Alət e. ə. I minillikdə icad edilib. X əsrdə yaşamış görkəmli alim Əl-Fərabiyə görə, rübab qədim mənşəli Şərq musiqi alətidir".
Orta əsrlərdə Azərbaycanda geniş istifadə edilmişdir. Nizaminin, Nəsiminin, Füzulinin, S. Ə. Şirvaninin və bir çox klassiklərin yaradıcılığında rübabın təsviri verilmişdir. N. Gəncəvinin, Ə. Xaqaninin (XII əsr) şerlərinə istinad etsək, Azərbaycanda rübabın Qaşqar (Qoşqar) növündən istifadə edilib. Bəzi qaynaqlara görə, Çində Kaşqar adlı çayın ətrafında uyğurlar yaşadığından alətə də Qaşqar rübabı adını veriblər. Orta əsrlərdə Səlcuqlarla birgə Anadoluya çox sayda uyğur sənətkarlar da gəlib Təbriz (türk) və ümumiyyətlə Şərq miniatürünün inkişafına böyük təkan verirlər. Onlar eyni zamanda Orta Asiyada yayğın olmuş çalğı alətlərini də yaymış ola bilərdilər. Azərbaycanda Qoşqar adlı həm dağ, həm çay (Daşkəsən rayonunun ərzaisində) var. Sonralar Çindəki uyğurların bir hissəsi Özbəkistana köcdükdə bu alət orada da geniş yayılır.
Nizami Gəncəvi incə və zərif rübabı nəğməkar quşların cəhcəhi ilə müqayisə edir. Şirvan musiqi məclislərinin bəzəyi olmuş rübab Xaqani Şirvaninin əsərində belə tərənnüm edilir: Mey eşqinə düşmüş rübab, Qolunda çox vardır tənab. Çəkmiş bu yolda çox əzab Quru qamış tək çox sanar.
Mücrü (film, 1973)
Məzmun
Ana (Məhluqə Sadıqova) qızını gəlin köçürəndə ona cehiz olaraq mücrü verir və "mücrüsüz gəlin olmaz" deyir. Gəlin (Ofeliya Sənani) isə vaxt keçdikcə mücrüyə əri tərəfindən hədiyyə edilən zinət əşyalarını qoyur. Mücrü dolur. Lakin amansız müharibə onun ərini (Hafiz Fətullayev) əlindən alır, aclıq başlayır. Gəlin məcbur olaraq mücrüdəki zinət əşyalarını bir-bir satır və uşaqlarını böyüdür. Mücrü boşalır. İllər keçir müharibə bitir və həmin mücrü uşaqların diplomları ilə yenidən dolmuş olur.
Film haqqında
Film eyniadlı mənsur şeirin əsasında çəkilmişdir.
Rübab
Tarixçə
XVIII əsrdən başlayaraq rübab Azərbaycanda tədricən unudulmuş, dövrümüzə qədər gəlib çatmamışdır. Musiqi mədəniyyəti tarixində əhəmiyyətli rol oynamış rübab yenidən bərpa edilərək səsləndirilir.
Söz açımı
"Rübab" ərəbcə "buynuzlu ağac" anlamına gəlir. Alətin qolu və çanağı arasında buynuzabənzər çıxıntılar vardır. Belə çıxıntılar rübabların yalnız Qaşqar növündə olur. Deməli, Qaşqar rübabı bu alətin ən qədim sayıla bilər.
Növləri
Keçmişdə 3–6 ipək simli rübablar istifadə olunub. Bəzən bir ipək teli gümüş tellə əvəz edirdilər.
Bəzən tamamilə eyni növdə və eyni konstruksiyada olan rübab başqa – başqa adlandırılır.
Quruluşu
Rübab özünə məxsus çanaq və uzun qoldan ibarətdir. Çanaq tut, qoz və ya fıstıq, qol isə qoz ağacından hazırlanır.
Çanağın üzünə balıq dərisindən, yaxud öküz ürəyinin pərdəsindən hazırlanmış üzlük çəkilir və ipəkdən, yaxud bağırsaqdan eşilmiş iki qoşa və bir tək sim bağlanır. Qolunda 18 pərdəsi olur. Ümumi uzunluğu 910 mm, çanağının eni 210 mm, hündürlüyü 80 mm-dir.
Rübabın əsas olaraq üç simi var, lakin rezonans vermək üçün çox zaman əlavə bir neçə sim də qoşulur. Rübab simləri qaramal buynuzundan hazırlanan kiçik mizrabla səsləndirilir. Diapazonu böyük oktavanın "si" səsindən ikinci oktavanın "mi" səsinə kimidir.
Avropa Kredit Köçürməsi Sistemi
Avropa Kredit Köçürməsi Sistemi — öyrənmə nailiyyətlərini ölçmək və müqayisə etmək yollarını və onların bir müəssisədən digərinə köçürülrməsini təmin edən kredit sistemi. Bu sistem ilkin olaraq Erazmın (Erasmus) (1989-1996) proqramı əsasında qurulmuşdur və Avropa Birliyinin bütün Üzv Dövlətlərində və Avropa  İqtisadi Ərazisı ölkələrində 145 ali təhsil müəssisəsinin cəlb olunduğu pilot layihəsində 6 il müddətində  sınaqdan keçirilmişdir.
Birhürgüclü dəvə
—  cinsinə aid heyvan növü.
Avropa Kredit Köçürməsi Sistemi
1997-1998-ci illərdə Sokrat/Erasmus proqramında Müəssisə Müqaviləsinin təqdimatından bəri bütün Avropa universitetləri Avropa Kredit Köçürməsi Sistemində iştirak edə bilərlər. Tədris proqramının şəffaflığını yaratmaq və akademik tanınmanı asanlaşdırmaq üçün Avropa Kredit Köçürməsi Sistemi Avropa boyu mütəhərrikliyi, irəliləməni dəstəkləyir.
Birhürgüclü dəvə
Təbii halda birhürgüclü dəvələrə rast gəlinməsi mümkün deyil. Əsasən, Afrika və Ərəbistan yarımadasında yayılmışdır. thumb|left|Birhürgüclü dəvə ([[Efiopiya)]]
Avropa Kredit Köçürməsi Sistemi
Şəffaflıq tədris proqramı və onun dərəcəyə uyğunluğu ilə bağlı ətraflı məlumatı təmin etməklə yaradılır. Avropa Kredit Köçürməsi Sisteminin fəaliyyət göstərməsi və akademik tanınmani asanlaşdırmaq üçün istfadə olunan əsas vasitələr  öyrənmə razılıq paketi  və  sənədlərin surətinin transkripsiyasıdır(surətinin çıxarılması)
İtalyanca Vikipediya
İtalyanca Vikipediya — Vikipediyanın italyan dilində olan bölməsidir.
thumb|left|250px|İtalyanca Vikipediyada 4 oktyabr tarixində başlamış tətillə bağlı müraciət
Şirvan tənburu
Şirvan tənburu – armudşəkilli olub, saz tipli alətlər ailəsinə mənsubdur.
İki, bəzən üç simdən ibarət çox sadə quruluşlu bu musiqi aləti indi də Yaxın Şərq və xüsusən Orta Asiya xalqları arasında geniş yayılmışdır. Tənburun çox qədim tarixi vardır. Əl Fərabi onun islam dinindən əvvəl yaranmasını qeyd edir. Orta əsrlərdə saray və folklor musiqisində geniş istifadə olunan tənbur aləti haqqında klassiklərin yaradıcılığında və eləcə də miniatür sənət əsərlərində kifayət qədər məlumat verilmişdir.
Füzulinin "Yeddi cam" əsərində tənbur belə təsvir edilmişdir:
Rəğbət elə tənburə müğənni gəl ürəkdən, Rəğbət açarı ilə ona bir qapı aç sən. Açcaq bir qapı, zahir olub nəşələr ondan, Qəlblər gülərək daim olar gül kimi xəndan.
Tənbur ifaçılığı Azərbaycanda XIX əsrin ikinci yarısından etibarən tədricən tənəzzül etmişdir... Çoxnövlü alət sayılır. Onun Bağdad, Xorasan, Hind, Şirvan və Əfqan növləri mənbələrdə qeyd edilir. Bəzi növləri kamanla çalınıb və "ney tənbur"u adlanıb. Şirvan tənburu kiçik çanaqdan və uzun qoldan ibarətdir. Çanağı tut, armud, qolu və kəlləsi qoz, üzü isə tut və yaxud şam ağacından hazırlanır. Qoluna 14-17 pərdə bağlanır. Bundan əlavə, bəzən alətin üz hissəsinə 34 pərdə yapışdırılır ki, bunlara da "xas pərdələr" deyilir. Şirvan tənburu iki simdən ibarətdir. Alət barmaqla çalındığına görə simlər bir-birindən 20 mm aralı yerləşdirilir. Şirvan tənburunun köklənmə qaydası da saza bənzəyir. Birinci simdə melodiya ifa olunur, ikinci sim isə, musiqinin xarakterindən asılı olaraq, müxtəlif cür köklənir.
Tənbur Azərbaycan simli çalğı alətləri arasında yeganə alətdir ki, sağ əlin baş və orta barmaqları ilə ifa olunur. Bəzən sağ əlin şəhadət barmağına geydirilən üsküyün altına qoyulmuş mizrab ilə də çalınır. Tənburun ümumi uzunluğu 940 mm, çanağının uzunluğu 385 mm, eni 200 mm, hündürlüyü 135 mm, qolunun uzunluğu 340 mm, kəlləsinin uzunluğu isə 120 mm-dir.
Şirvan tənburunun diapazonu birinci oktavanın "do" səsindən ikinci oktavanın "mi" səsinə qədərdir.
Qazaxıstanın kişilərdən ibarət milli basketbol komandası
Qazaxıstanın kişilərdən ibarət milli basketbol komandası — Qazaxıstanı beynəlxalq basketbol arenasında təmsil edən kişilərdən ibarət milli basketbol komandası. Qazaxıstan Respublikasının Milli Basketbol Federasiyası tərəfindən idarə olunur.
Olimpiya oyunları
Qazaxıstan yığması Olimpiya oyunlarının təsnifat oyunlarında iştirak etməmişdir.
Dünya çempionatı
Qazaxıstan yığması dünya çempionatının təsnifat oyunlarında iştirak etməmişdir.
Cynometra
—  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Növləri
[[SS 2 (*
Loqon çayı
Loqon  — Çadda və Kamerunda çay.
Loqon və ya Loqona çayı, Çadda yerləşən Şari çayının ən böyük qoludur. Loqon çayını bəsləyən su qaynaqları qərbi MAR (Mərkəzi Afrika Respublikası), şimali Kamerun və cənubi Çaddadır. Çayın sahilləri boyunca bir çox bataqlıqlar mövcuddur. Çayın çevrəsindəki başlıca yaşayış məntəqələri, Çadın ikici böyük şəhəri Mundu, Bonqor və Kamerunun ən şimalda yerləşən şəhəri Kousseridir. Çadın paytaxtı Ncamenada Loqon çayının Şari çayı ilə qovuşduğu yerdə salınmışdır. Çay həmçinin Çadla Kamerun arasında beynəlxalq sərhəddi təşkil edir.
Azərbaycan musiqi alətləri
Azərbaycan musiqi alətləri — Azərbaycanda, ilk növbədə xalq çalğı alətləri ansamblında istifadə edilən musiqi alətləri.
Azərbaycan xalq çalğı alətlərinin təsnifatı
Azərbaycanda mövcud olmuş çalğı alətlərinin növləri müəyyənləşdirilərkən klassik poeziyadan əxz olunmuş şer misraları da çox qiymətli məxəzdir. Nizaminin, Füzulinin, Nəsiminin, Xaqaninin poemalarında, qəzəllərində xalq çalğı alətlərinin adları çəkilmiş, miniatür məktəbi rəssamlarının əsərlərində isə onların təsvirləri verilmişdir. Sonrakı dövrlərdə onların bəziləri tədricən aradan çıxmış, digərləri isə təkmilləşərək daha geniş yayılmışdır.
Yaranma tarixinə görə Azərbaycan çalğı alətləri 4 yerə bölünür:
Quruluşuna görə hazırda Azərbaycanda orkestrlərin, müxtəlif ansamblların tərkibində və solo ifaçılığındaxalq çalğı alətlərindən istifadə olunanları bunlardır:
Zərb alətləri
Azərbaycanda zərb çalğı alətlərinin kökləri çox-çox qədimlərə, ibtidai yaşayış dövrlərinə gedib çıxır. Bu dövrlərdə insanlar müəyyən vasitələrlə ritmlər yaratmışlar. Belə vasitələrdən biri ayaqdöymə zərb üsulu idi ki, bu zaman qazılmış quyunun üzərinə quru ağac döşəyər, üstünü müxtəlif heyvan dəriləri ilə örtərək onu ayaqla döyəcləməklə çeşidli ritmlər alarlarmış. İlk zərb alətləri, çox güman ki, belə yaranmışdır.
İndi də zorxana oyunlarından birinin adı "Ayaqdöymə" adlanır. Azərbaycanda ən qədim insan məskənlərindən biri olan Qobustanda Cingirdağın ətəklərində on-on iki min il əvvəllərə aid edilən qaya rəsmləri ilə yanaşı, "Qaval daşı" adlanan böyük bir qaya parçası da vardır. Bu qayanı əl, ayaq və yaxud hər hansı bir cisimlə döyəclədikdə, qavalın tembrinə uyğun səslər alınır. Belə güman edilir ki, həmin qaya parçası ulu əcdadlarımız tərəfindən zərb aləti kimi istifadə olunduğundan bu günümüzə "Qaval daşı" adı ilə gəlib çatmışdır. Qaval daşı bu gün də zərb alətlərinə xas olan keyfiyyətlərini saxlamaqdadır. Zərb çalğı alətlərinin müxtəlif növləri Azərbaycan ərazisində tarixən çox geniş yayılmış və xalqımızın mədəni həyatında özünəməxsus rol oynamışdır. Alətşünaslığımızın səciyyəvi xüsusiyyətlərindən biri də onun zərb çalğı alətləri ilə zənginliyidir.
Hazırda musiqi sənətimizin inkişafında başlıca rol oynayan bir çox zərb alətlərindən geniş istifadə edilir. Bu alətlər, əsasən, 3 növə ayrılır:
Membranlı zərb çalğı alətləri arasında ən geniş yayılmışı nağaradır. Xalqımızın adət və ənənələrinin, toy-bayram şənliklərinin aparıcı çalğı alətlərindən sayılan nağaranın bir sıra növləri mövcuddur. Ölçüləri ilə fərqləndirilən bu növlər böyük nağara, cürə nağara, çiling nağara, qoltuq nağara, əl nağara adlandırılır. Bu alət, əsasən, iki quruluşda mövcuddur: birüzlü və ikiüzlü. Birüzlülərə qoşa nağara, nağarazən, təbil, dəf, qaval, ikiüzlülərə böyük nağara (kos nağara), cürə nağara və qoltuq nağara aid edilir. Nağaralar arasında ən çox yayılanı qoltuq nağara və qoşa nağara hesab edilir.
Zəngin və müxtəlif növlü zərb çalğı alətlərindən bir çoxu: təbil bas, dənbal, məzhər, təbil, qumrov, zil, dühul, zəng, zınqırov, kaman, sinc, davul, naqus, xalxal, nagara və başqaları musiqi mədəniyyətimizin inkişafı tarixində müstəsna rol oynamış, lakin bu günümüzə gəlib çatmamışdır.
Azərbaycan ərazisində ən qədim zamanlarda musiqi alətləri mövcud olub. Qobustandakı qavaldaşı, Mingəçevirdə tapılmış balabanaoxşar musiqi aləti bu fikri təsdiq edir. Azərbaycan xalqı lap qədim zamanlardan hələ zəngin musiqi mədəniyyətinə malik müxtəlif növ musiqi alətləri yaratmışdır. Azərbaycan xalq çalğı alətlərinin ən qədimi Qobustanda "qaval çalan daş" hesab olunur. Musiqi alətlərinin xüsusi məlumatları Azərbaycan klassiklərinin əsərlərində, Azərbaycan ədəbiyyatında, xalq dastanlarında, eləcə də musiqişünasların əsərlərində cəmləşmişdir.
Orta əsrlərdə Azərbaycanda simli-mizrablı alətlər geniş yayılmışdır. "Kitabi-Dədə-Qorqud" dastanında da musiqi alətlərinə dair məlumatlar var – burada qopuz, zurna, nağara kimi alətlərin adları çəkilmişdir. Orta əsrlərdən bəri Azərbaycanda kamança, qopuz, rübab, cəng, səntur, qanun, şeypur, ərcənum (nəfəsli), təbil, nağara, dəf, dümbək (zərb) kimi musiqi alətlərindən geniş istifadə edilməkdədir.
Nəfəsli alətlər
Azərbaycan milli musiqi sənətinin inkişafında nəfəs alətlərinin misilsiz rolu olmuşdur. Bu alətlərin ilk sadə nümunələri eramızdan bir neçə min il əvvəl qarğı və qamışdan hazırlanmışdır. Bu ənənə dövrümüzə qədər yaşamış və bu gün də davam etdirilir. Hazırda bir neçə nəfəs aləti: ney, tütək, musiqar, sümsü və onun növləri qarğı və qamışdan hazırlanır. Nəfəs alətləri sümükdən, heyvanların buynuzundan, gildən, müxtəlif ağac növlərindən, mis və digər materiallardan da hazırlanır.
Nəfəs alətlərinin texniki və bədii imkanları o qədər də geniş deyil. Bu da, hər şeydən əvvəl, onların səs diapazonunun məhdudluğu ilə əlaqədardır. Nəfəs alətləri arasında daha çox istifadə olunanı zurnadır ki, onun da səs düzümü iki oktavadan artıq deyildir. Nəfəs alətləri də ifa tərzinə görə müxtəlifdir.
Simli alətlər
Yazılı mənbələrdə simli çalğı alətlərinin yaranmasına dair bir çox əfsanələr mövcuddur. Rəvayətə görə, qartalın parçaladığı bir heyvanın bağırsaqları ağacın budaqlarına dolaşır. Sonradan quruyub tarıma çəkilmiş bağırsaq külək əsdikcə titrəyərək müxtəlif musiqi səsləri verməyə başlayır. Bu səsləri eşidən qədim insanlar ilk simli çalğı alətlərini icad edirlər. Bu əfsanədə həqiqətə uyğun bir fakt vardır. Doğrudan da, tarixən simli çalğı alətlərinin gövdəsi, qolu və kəlləsi müxtəlif ağac növlərindən, simləri və qoluna bağlanmış pərdələri isə müəyyən üsullarla heyvan bağırsağından hazırlanmışdır.
Azərbaycan musiqi mədəniyyətinin inkişafında əvəzsiz tarixi əhəmiyyəti olmuş çoxsaylı simli musiqi alətləri zaman-zaman formalaşaraq, müasir musiqi alətlərinin yaranmasına öz təsirini göstərmiş və bu günümüzə gəlib çatmışdır. Simli musiqi alətləri ifa tərzinə görə dörd qrupa bölünür:
Qədim alətlərin bərpası
Qədim alətşünaslıq mədəniyyəti haqqında çox vacib məlumatı musiqi elmi verir. Orta əsr musiqi nəzəriyyəçilərinin əsərlərində bu və ya digər musiqi alətlərinin quruluşu, səs düzümü, simlərinin sayı, diapazonu və sair xüsusiyyətləri haqqında ümumi təsəvvür yaradan məlumatlar toplanmışdır. Bu cəhətdən alətşünaslıq üçün ən qiymətli və geniş məlumatı Orta əsr musiqi elminin inkişafında əsas yer tutan Səfiəddin Urməvi (XIII əsr) və Əbdülqadir Marağainin(XIV–XV əsrlər) risalələri verir.
XVII, XVIII, XIX əsrlərdə Azərbaycanda mövcud olmuş musiqi alətləri barədə məlumatı Adam Olearinin, Engelbert Kempferin, Aleksandr Dümanın, Övliyə Çələbinin və başqalarının yol qeydləri və xatirələrindən əldə etmək olar.
XIX əsrdə Azərbaycanda olarkən Şirvan musiqi məclislərini təsvir etmiş tanınmış rus rəssamı Q. Qaqarinin əsərləri bu sahədə parlaq təsəvvür yaradır.
Bakı Musiqi Akademiyasının nəzdində yaradılmış "Qədim musiqi alətlərinin bərpası və təkmilləşdirilməsi" elmi-tədqiqat laboratoriyası 1991-ci ildən fəaliyyət göstərir. Burada qədim musiqi alətlərinin tarixi tədqiq olunur, öyrənilir, alətlərin ölçüləri, materialın növü, hazırlanma və quraşdırılma texnologiyası araşdırılır. Toplanmış materiallar əsasında musiqi alətləri yenidən bərpa edilərək səsləndirilir.
Xalq çalğı alətləri üçün bəstələr
Xalq çalğı alətləri orkestri üçün əsər bəstələmək ənənəsi XX əsrin 30-cu illərindən, yəni Üzeyir Hacıbəyovun ilk notlu xalq çalğı alətləri orkestri yaratdığı dövrdən başlamışdır və bu orkestr üçün repertuar yaradılması məsələsi gündəmə gəlmişdir. Ü. Hacıbəyov "Şur" və "Çahargah" fantaziyalarını yazır.
Ədəbiyyat
thumbnail|[[Cabbar Qaryağdıoğlu (1861–1944)]]
Müqəddəs torpaq (film, 1993)
Film haqqında
Film Siyəzən Şəhər İcra Hakimiyyətinin sifarişi ilə çəkilmişdir.
Typhlodromus setubali
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Təsək
Təsək — adətən gecələr başa qoyulan toxunulmuş və ya parçadan tikilmiş papaq.
Şahzadə Ulaf sahili
Şahzadə Ulaf sahili  — Şərqi Antarktidanın Kraliça Mod Torpağında yerləşən sahil. Qərbdən Lyutsov körfəzi, şərqdən isə Alaşeev körfəzi ilə əhatələnir. Sahilin uzunluğu 250 km təşkil edir. Buz qatı sahildə hündür sıldırımlı qayalar əmələ gətirir. Sahildən 50 km məsafədən buz qatının qalınlığı 1500 metr təşkil edir.
Sahil ilk dəfə 1930-ci ildə Norveç ekspedisiyasının rəhbəri Yalmar Riser-Larsen tərəfindən kəşf edilmiş və norveç şahzadəsi V Ulafın şərəfindən ibarətdir.
Dağ Kəsəmən
Dağ Kəsəmən — Azərbaycan Respublikasının Ağstafa rayonunun inzibati-ərazi vahidində kənd.
Görkəmli Şəxsləri
• Müseyib Allahverdiyev (1909-1969)- Sovet İttifaqı Qəhrəmanı
• Abdulla Allahverdiyev - Azərbaycanın Daxili İşlər naziri polis general-mayoru.
• Süleyman Tatlıyev - Azərbaycanın görkəmli ictimai-siyasi və dövlət xadimi.
• Qazaxlı Alik - Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin polkovniki.
İqtisadiyyatı
Kəndin əhalisi əsasən əkinçilik və maldarlıqla məşğuldur. Kənd 2010-cu ilin sentyabrında təbii qazla təmin olunmuşdur.
Rafiq Oday
Rafiq Oday (tam adı: Bayramov Rafiq Hüseyn oğlu; ) — şair, publisist, "Həsən Bəy Zərdabi" və "Qızıl qələm" mükafatları laureatı, Azərbaycan Respublikanın Əməkdar jurnalisti.
Həyatı
23 iyul 1960-cı ildə Naxçıvan MR Şərur rayonunun Şəhriyar kəndində anadan olub. 1977-ci ildə Bakı 2 №-li tibb texnikumuna daxil olmuş, 1982-ci ildə təhsilini başa vurmuşdur. Təhsil arası (1978-1980-ci illər) Sevostopol şəhərində hərbi xidmətdə olmuşdur.
1983-1988-ci illərdə Naxçıvan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsində təhsil almışdır. Orta məktəb illərindən rayonda nəşr olunan "İşıqlı yol" qəzetində məqalələri çap olunmuş, "Vətən gəz" adlı ilk mətbu şeri isə 1983-cü ildə "Sovet Naxçıvanı" ("Şərq qapısı") qəzetində dərc olunmuşdur. Rayonda nəşr olunan "İşıqlı yol" qəzetində ictimai əsaslarla "Xalq yaradıcılığı və incəsənət" şöbəsinin müdiri olmuşdur.
Xələc kənd məktəbindəki fəaliyyəti dövründə "Şaman" folklor dərnəyi və eyniadlı ansambl yaratmış, bir neçə il kəndbəkənd gəzərək folklor nümunələrini toplamış, onları mütəmadi olaraq rayon qəzetində dərc etdirmiş, sonradan bu yazıları bir araya gətirərək "Şərur folkloru – Rafiq Odayın təqdimatında" adı altında kitab halında çap etdirmişdir.
1990-cı ilin əvvəllərindən başlayan Sədərək döyüşlərinin fəal iştirakçısı olmuşdur. 1991-ci ildə Şərur rayon Sovetinə deputat seçilmişdir.
1991-ci ildə Şərur rayon Uşaq-Gənclər Şahmat məktəbinə direktor təyin olunmuşdur.
1997-ci ildə Sumqayıt şəhər "Cırtdan" uşaq kino-teatrının direktoru təyin olunmuş, eyni zamanda "Dünyanın səsi" qəzetində redaktor kimi fəaliyyətini davam etdirmişdir. "Gəncliyin səsi" qəzetində məsul katib, "Dəlidağ" qəzetində baş redaktor işləmişdir.
2003-cü ildə Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi Sumqayıt şəhər təşkilatının sədri seçilmişdir. Bu gün də bu vəzifəni icra edir.
2005-ci ildən 2008-ci ilin əvvəllərinə qədər "Şaman" ictimai-siyasi, ədəbi-bədii qəzetin təsisçisi və baş redaktoru olmuş, 2008-ci ilin əvvəllərindən bu günə qədər "Möhtəşəm Azərbaycan" ictimai-siyasi, ədəbi-bədii qəzetin təsisçisi və baş redaktorudur.
Respublika Prezidentinin müvafiq Sərəncamı ilə "Azərikimya" Dövlət Şirkəti SOCAR-ın tabeçiliyinə veriləndən sonra, Rafiq Oday fəaliyyətini "Azərikimya" İstehsalat Birliyinin mətbuat xidməti və ictimaiyyətlə əlaqələr şöbəsində davam etdirir.
"Bir yol başlamışam", "Gecələr içimə göyüzü yağar", "Ömür gedir öz köçündə", "Şərur folkloru – Rafiq Odayın təqdimatında", "Qarabağ şikəstəsi", "Xatirələr işığında", "3 Aprel günəşi", "Əlli min də qayğısı var əllimin", "Ədəbi-tənqidi məqalələr", "Həyatın yaşama düsturu" və "Qərib ruhların nəğməsi" kitabları işıq üzü görüb.
Həsən Bəy Zərdabi, "Qafqaz - Media" və "Qızıl qələm" mükafatları laureatıdır.