cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Meduza salı (rəsm)
Kompozisiya
Rəsm 1819-cu ilin iyulunda tamamlanmışdır. Salonda keçiriləcək sərgidə nümayiş olunacaq böyük miqyaslı rəsmlər qarşıda yerləşən İtalyan teatrının foyesində yerləşdirilirdi. Burada əsərinə baxış zamanı bəzi çatışmazlıqları görən Jeriko dəyişiklik etməkdən çəkinməmişdir. O, dərhal piramida şəkilli kompozisiya üçün kifayət qədər inandırıcı görsənməyən aşağı sol hissəsinin üzərində yenidən işləmək qərarına gəlir. Birbaşa olaraq teatrın foyesində yenidən həmin hissəni çəkən Jeriko daha iki yeni fiqur əlavə edir : bunlardan biri Ejen Delakruanın model qismində çəkildiyi dənizə sürüşən cəsəd, digəri isə ölmüş oğlu ilə bir təsvir edilmiş atanın arxasındakı insan fiquru idi. Bundan savayı, salın mərkəzindəki iki tir dəyişikliyə uğramış, salın özü isə sol tərəfdən daha da uzadılmışdır. Beləcə insanların salın izləyicilərə yaxın olan hissəsinə toplaşması təəssüratı yaranmışdır.
Tənqidi və qəbulu
1819-cu ildə Jerikonun “Meduza salı”  rəsmi Salonunda sərgiyə qoyulmuşdur. Həmin il Salonda keçirilən sərgi monarxiyaya təriflər yağdıran, əsas janrı tarixi olan, alleqorik və dini süjetləri özündə birləşdirən əsərlərlə dolu idi. Populyar mifoloji süjetlər, dini mövzulu rəsmlər asanlıqla sərgidə nümayiş etdirilirdi. Çox güman ki, Jerikonun rəsmi dostlarının səyləri nəticəsində Paris salonunda peyda olmuşdur.
Jerikonun əsəri Böyük qalereyanın qapısına yaxın Kvadrat zalda qoyulmuşdur. Fəxri yerdə qoyulmasına baxmayaraq, rəsm əsəri atelyedə və teatrın foyesindəki təəssüratı doğura bilməmişdi. Buna səbəb, izləyicilərlə tablo arasında böyük məsafənin olması idi. Bu da öz növbəsində rəssamın işini dərindən qavramağa mane olur, əsəri Ann-Lui Jirodenin fantaziya üslubuna yaxınlaşdırırdı. Dedre-Dorsinin təşəbbüsü ilə iki aydan sonra rəsm başqa, daha uyğun yerə - aşağı sırada yerləşdirilmişdir.
“Meduza Salı” rəsminə diqqət yetirən kral XVIII Lüdovik bildirmişdir: “Budur, cənab Jeriko, onu təsvir edən rəssam üçün faciə ola biləcək qəzadır.”. Bu sözlər rəsmi çap orqanı “Lе Mоnitor” qəzetində çap olunmuş, ilk öncə Jerikonun uğurunun tanınması kimi qəbul edilmişdir. Bir müddət sonra “Lе Mоnitor” qəzetinin müşahidəçisi Emerik Duval rəsmi analiz edərək rəssamın “dəhşəti mükəmməl şəkildə ifadə etməsi”ni qeyd etmişdir.
Kral qəzeti «La Kotidyen» çap olunmuş məqalə müəllifi rəsmdə “xətlərin təmizlik və düzgünlüyünün əldə edilməsi” lazımi olan yerlərdə Jerikonun buraxdığı yanlışlığı qeyd etmişdir. Tənqidçinin fikrincə, bu, rəssam tərəfindən “ümumi effekti” qorumaq üçün edilmişdir. Rəsmə dair buna bənzər fikirlər Jerikonun rəssamlıq “dili”ni qəbul etməyən bir çox tənqidçilər tərəfindən söylənilmişdir..
Ogüst Keratri rəssamın belə süjeti öhdəsinə götürməsinə dəyib-dəyməməsi barədə sual ortaya qoymuşdur. Şarl Landon isə Jerikonun əsəri üçün belə böyük formatı seçməsini anlaya bilmirdi. Onun fikrincə, belə əsər nə ictimai tikili, nə “kral sarayı”, nə də “incəsənət vurğununun kabineti”nə yaramır. Onun yeri sadəcə rəssamın emalatxanasıdır.
Jerikonun ilk bioqrafı Lui Batisyenin sözlərinə görə, mücərrəd süjetlərə alüdə olan incəsənət adamları bu əsərə lazımi dəyər verməmişdir. Yalnız yenilik tərəfdarı olan çox az bir qism, rəssamın yaxınları Jerikonu uğuru münasibətilə təbrik etmişdilər. Batisyenin fikrincə Jeriko tənqidlərə önəm vermirdi. Lakin sonradan aşkar edilmiş sənədlər rəssamın ünvanına söylənilən neqativ fikirləri olduqca ağrılı qəbul etməsini üzə çıxarmışdır. Məktublarında birində o qeyd edir: ''“Rəssam təlxək kimi jurnal və qəzetlərdə çıxanlara laqeyd yanaşmağı bacarmalıdır”. Ardınca Jeriko mətbuatın bu və ya digər ideyanı təsdiq etməsini, istənilən incəsənət əsərində siyasi səbəbləri axtarmaq arzusunda olmasını lağa qoymuşdur. ''“Əlbəttə, belə cəfəngiyyat yazan bədbəxtlər iki həftə ərzində aclıq çəkməmişdir. Yoxsa onlar nə poeziya, nə də rəssamlığın salda qalan insanların yaşadığı dəhşəti verə bilmək bacarığında olmadığını başa düşərdilər”.''
Rəsmin sonrakı taleyi
1824-cü ildə rəssam dünyasını dəyişdikdən sonra əsər Jerikonun digər əsərləri ilə birgə auksiona çıxarılmışdır. Luvrun direktoru de Forben zərif incəsənət departamentinin rəhbəri vikont de Laroşfukoya 4-5 min frank müqabilində əsəri əldə etmək niyyətilə müraciət etmişdir. Bundan başqa, əsəri bir neçə kolleksiyaçının alacağı və onu dörd hissəyə bölməyə hazır olmaları barədə təhlükə yaranmışdır. Rəsmi 6005 frank müqabilində Dedre-Dorsi əldə etmişdir. Nəhayət, 1825-ci ildə de Forben lazımı məbləği taparaq Jerikonun şah əsərinə Luvrda yer ayırmışdır. Rəsmin aşağısında bu sözlər yazılmışdır: “qəddar tarixin yeganə qəhrəmanı bəşəriyyətdir”.
Təsirləndiyi mənbələr
220px|thumb|left|Mikelancelo.Sikstin kapellasında Qiyamət günü əsərindən bir hissə. Jeriko demişdir: "Mikelancelo mənim onurğama titrətmə gətirdi. Bu, bir-birini parçalayan məhv olmuş ruhlar Sikstin kapellasının faciəvi əzəmətini nümayiş etdirirlər" “Meduza Salı” rəsmi Mikelancelonun (1475-1564) Qiyamət günü, Sikstin kapellasının tavanı, Rafaelin Transformasiya əsərlərindən başlayaraq Jak-Lui David (1748-1825) və Antuan-Jan Qronun müasir hadisələrə yanaşmalarından aldığı bütün təsirləri özündə birləşdirmişdir. XVIII əsrdə gəmi qəzası təsvirləri marinistikanın ayrılmaz hissəsinə çevrilmişdir. Bu həmin dövrdə səyahətlərin böyük bir qisminin dəniz yolu ilə edilməsilə əlaqədardır. Klod Jozef Verne çoxlu sayda belə obrazlar yaratmışdır. O, rəsmin təbii alınması üçün dəfələrlə müşahidə aparırmış. Digər rəssamlar onun haqda “ o, tufanı müşahidə etmək üçün sanki gəminin dirəyinə bağlanmışdır” söyləyirdilər.
Jak-Lui Davidin təsirini rəsmin miqyasında, insan fiqurlarının heykəltaraşlıq kölgəsindəki kimi təsvir olunmasında hiss etmək olar. 1793-cü ildə David önəmli hadisələrdən birini “Maratın ölümü”nü çəkmişdir. Onun əsəri Böyük Fransa inqilabı zamanı böyük siyasi nüfuza malik olmuşdur. Bu da Jerikonu mövcud hadisəni təsvir etməyə sövq etmişdir. Davidin tələbəsi olan Antuan-Jan Qro bəzi böyük işlərində həm Napoleon Bonapart, həm də ölü insanlara eyni dərərəcədə diqqət ayırmışdır. Jeriko Antuanın 1804-cü ildə tamamladığı “Napoleon Bonapartın Yaffa şəhərinin vəba qurbanlarına baş çəkməsi” rəsmində çox təsirlənmişdir.
Pyer Pol Prüdonun “Cinayəti izləyən Ədalət və İlahi qisas” rəsmində təsvir edilən zülmət qaranlıq, çılpaq ölü cəsəd gənc Jerikoya təsirsiz ötüşməmişdir.
Əsərdə ön planda təsvir edilən oğlunun cəsədi yanında durmuş qoca kişi çox güman Dantenin “Cəhənnəmində aclıqdan övladlarını yeməkdə günahlandırılan qraf Uqolinoya göndərmədir. Çox güman Jeriko Uqolinonu Henrix Füsslinin qravürlərindən tanımışdır. Dantedə Uqolino kannibalizmdə ittiham olunur. Bu da salda yaşananlarla oxşarlıq təşkil edir. Jeriko Füssli vasitəsilə Danteyə əsaslanmışdır.
Con Sinqlton Koplinin “Mayor Pirsonun ölümü” rəsmi də daxil olmaqla, bir sıra ingilis və amerikan rəsmləri bu hadisəyə təsirsiz ötüşməmişdir.
Koplinin “Uotson və köpəkbalığı” qravüründə hadisələrin mərkəzində qaradərili insanın təsvir edilməsi “Meduza Salı” rəsmindəki kimi üstünlüyün dəniz peyzajına deyil, insanların dramına verilməsindən xəbər verir. Həmçinin, Fransisko Qoyyanın 1810-1812-ci illərdə yaratdığı “Müharibənin fəlakətləri” seriyası, Madriddə 3 may 1808 siyasi komponent baxımından vacib presedent rolunu oynamışdır. Qoyyanın həmçinin, dənizdə baş vermiş qəza ilə əlaqədar “Gəmiqəzası” rəsmi də vardır. Lakin bu əsərlə “Meduza salı” əsəri arasında heç bir oxşarlıq yoxdur.
Xarakterikdir ki, siyasi böhran və inqilab illərində Jerikonun rəsminə maraq daha da artırdı. Q.Laviron və B. Qalbaççonun fikrincə, əsər “İyul inqilabını yaxınlaşdırmışdır”. İkinci respublikanın süqut etdiyi dövrdə “Meduza salı” rəsmi cəmiyyətin məhvini simvolizə edirdi.
Sərgidə nümayişi
220px|thumb|right|1820-ci ildə Jeriko əsərini Londonun Pikadilli küçəsində yerləşən Misir zalında müvəffəqiyyətlə nümayiş etdirmişdir. “Meduza Salı” ilk dəfə 1819-cu ildə Paris Salonunda təşkil olunmuş sərgidə nümayiş olunmuşdur. Kral XVIII Lüdovik tərəfindən təşkil edilmiş sərgidə təxminən 1300 rəsm əsəri, 208 heykəltaraşlıq nümunəsi, çoxsaylı qravür və memarlıq layihələri yer almışdır. Jerikonun kətan üzərində işi sərginin ulduzu hesab edilirdi: “O sanki parıldayır və bütün gözləri özünə cəlb edir”. Açılışdan 3 gün əvvəl XVIII Lüdovik rəsmə baxaraq söyləmişdir: “Mesye Jeriko, siz gəmi qəzasını çəkmisiniz, lakin bu, tək sizin üçün deyil”.
Jerikonun müasiri rəssam Mari-Filipp Kupin bu rəsmi tənqid edənlərə söyləmişdir: ''“Mesye Jerikonu hamı səhv hesab edir. Lakin rəsmin məqsədi imtina etmək deyil, ruh və gözlə danışmaqdır”.'' Fransız yazıçısı və sənətşünas Ogüst Jal rəsmin pərəstişkarlarından biri idi. O rəsmdə siyasi mövzunu yüksək qiymətləndirmişdir. Tarixçi Jül Mişel də rəsmi bəyənənlər arasında olmuşdur. O, rəsm barəsində bu sözləri söyləmişdir: “yaşadığımız cəmiyyətim “Meduza Salı”nın göyərtəsində yerləşir”.
Jeriko siyasi və sənət baxımından qarşıdurmaya can atırdı. Tənqidçilərin rəyləri Burbonlar və ya liberalların nöqteyi nəzərinə əsaslanırdı. Qaradərili insanın kompozisiyanın yuxarısında təsvir edilməsi Jerikonun abolisionizmə rəğbət bəsləməsindən irəli gəlirdi. Bu da öz növbəsində bir çox mübahisələrə səbəb olmuşdur. Rəssam-tənqidçi Kristin Raydinqin fikrincə, rəsmin Londonda nümayişi quldarlığa qarşı təşviqatla üst-üstə düşməlidir. Sənətşünas Karen Vilkinin fikrincə, Jerikonun rəsmi “Napoleondan sonra qaydaları pozan fransız məmurlarının” ittihamı anlamına gəlir. 220px|thumb|left|Pyer Dezire Gillemey və Etyen Ronyat tərəfindən "Meduza salı"nın tam ölçüdə yaradılmış surəti, 1859-1860-cı illər
Monumental əsər üzərində çalışmaq Jerikonu tamamilə tükəndirmişdir. O, şəxsi həyatındakı xəstəlik və bədbəxtlikdən yayınmaq, yeni təəssüratlar əldə etmək üçün Şərqə yollanmaq fikrinə düşsə də, dostları onu bu fikrindən daşındırmışdılar. Tezliklə rəssam Londonda Roman qalereyası adı altında tanınan bir neçə sərgi zalının icarədarı olan ingilis sahibkar Uilyam Bullokla tanış olmuşdur. Bullok Jeriko ilə görüşündən bir müddət əvvəl Giyom Letyerin “Oğullarının ölümündə günahlandırılan Brut” rəsminin sərgisini uğurla təşkil etmişdir. Maliyyə işlərini yola qoymaq istəyən Jeriko Bulloku “Meduza salı“nı Londonda nümayiş etdirməkdə inandıra bilmişdir. Jeriko qədim dəniz ənənələrinə malik ölkədə əsərinin başa düşüləcəyinə ümid edirdi. Rəsmin əsasını təşkil edən süjet Korrear və Savinyinin kitabının 1818-ci ildə ingilis dilinə tərcüməsi sayəsində Britaniya ictimaiyyətinə məlum idi..
İdeyanı həvəslə qarşılayan Bullok mətbuatda reklam kampaniyasına başlamışdır. İlk dəfə əsərlə 10 iyun 1820-ci ildə zadəganlar və yerli rəssamlıq dairələri şəxsi nümayişdə tanış olmuşdur.
1820-ci ildə Londonun Pikadilli küçəsində yerləşən Misir zalında əsərin nümayişi uğurlu  keçmişdir. Rəsm hakim kollegiyası tərəfindən qızıl medalla təltif etsələr də, Luvrun milli kolleksiyasına düşmək üçün o qədər də yüksək qiymətləndirilməmişdir. İngiltərəyə gələn Jeriko burada ölkəsində çatışmayan – izləyici və tənqidçilərin onun əsərini bəyəndiyini, qəbul etməsini gördü. Sərgi haqda bütün qəzetlər yazırdı. Teatr səhnəsində “”Meduza”nın sonu və ya Qaçılmaz sal” adlı tamaşa da nümayiş olunmuşdur. Çoxları əsəri şedevr adlandıraraq Jerikonu Mikelancelo və Karavacco ilə müqayisə etmişdir. Müasir fransız rəssamlığından o qədər yaxşı başı çıxmayan ingilislər onu yanlış olaraq David məktəbinin nümayəndələri sırasına daxil etmişdilər. “Times” qəzetinin tənqidçisi bu məktəbə məxsus “soyuqluğun” Jerikonun əsərində də olduğunu vurğulamışdır. London sərgisi maliyyə cəhətdən də uğurlu olmuşdur. Nəticədə Jeriko giriş biletlərindən 20 min frank gəlir əldə etmişdir.
Parisdə sərgi zamanı rəsmin çox hündürdən asılması izləyicilərə rəsmi yaxından izləməyə mane olmuşdur. İngiltərədə isə əksinə rəsm yerə çox yaxın qoyulmuş, bu da rəsmə monument təəssüratını vermişdir. Lakin təbliğat işlərinin zəif aparıldığı Dublində əsər izləyicilər arasında o qədər də maraq yaratmamışdır.
1826-1830-cu illər aralığında amerikalı rəssam Corc Kuk rəsmin kiçik ölçüdə (130,5 x196,2) surətini yaratmış və əsər Boston, Filadelfiya, Nyu-York və Vaşinqtonda nümayiş olunmuşdur. Rəsmi keçmiş admiral Uriya Filipps almış, sonradan 1862-ci ildə Nyu-York tarixi cəmiyyətinə bağışlamışdır. Lakin orada amerikalı rəssam Gilbert Stüartın işləri sırasına salınmışdır. Yalnız 2006-cı ildə Delaver Universitetinin incəsənət tarixi üzrə professoru Nina Atanasoğlu-Kalmyer həmin səhvi aşkar etmişdir.
Orijinal əsərin getdikcə keyfiyyətini itirməsi səbəbindən 1859-1860-cı illərdə fransız rəssamlar Pyer Dezire Qillemet və Etyen-Antuan-Ronyat rəsmin tamölçüdə nüsxəsini yaratmışdılar.
1939-cu ilin payızında müharibənin başlaması səbəbindən “Meduza Salı” Luvrdan yığışdırılmışdır. Komedi Fransezdən gələn yük maşını rəsmi 3 sentyabr gecəsi Versala gətirmişdir. Bir müddət sonra əsər Şato-de-Şambora köçürülmüş və müharibənin sonlarına qədər orada saxlanılmışdır.
Təfsiri və irsi
200px|thumb|right|Jak-Lui David.Sokratın ölümü, 1787, 129.5 cm × 196.2 cm, Metropoliten muzeyi, David neoklassik üslubun nümayəndəsi idi. Jeriko isə bu üslubdan qurtulmaq istəyirdi. İnsan fiqurlarının klassik üslubda olmasına baxmayaraq, lakin subyektiv kontrast burulğanlığı ədəbi istiqamətdə əhəmiyyətli dəyişiklikləri özündə birləşdirməklə yanaşı, neoklassizm və romantizm üslubları arasında vacib körpü rolunu oynamışdır. 1815-ci ildə Brüsseldə sürgündə olan Jak-Lui David rəssamlıq tarixinin populyar janrının tərəfdarı olmaqla bərabər, neoklassik üslubunu təkmilləşdirən şəxslərdən biri olmuşdur. Fransada neoklassizm janrını Antuan Qro, Jan Ogüst Dominik Enqr, Jiroda-Triozon, Jeriko və Delakruanın müəllimi olan Pyer-Narsiss Qeren kimi rəssamlar davam etdirmiş, David və Nikola Pussenin rəssamlıq ənənələrinə sadiq qalmışdılar. 200px|thumb|left|Antuan Qro, "Napolen Eylau döyüş çölündə", 1807-ci il. Jeriko zorakılığın həyəcanı görür və hiss edirdi. İnsan əməllərinə kədərləndirilmişdi Sənətşünas Hübert Vellinqton “Ejen Delakruanın gündəliyi”ndəki çıxışında 1819-cu il Paris Salonuna qədər Delakruanın fransız rəssamlığı haqda düşüncələrini bölüşmüşdür. Vellinqtona inansaq, Davidin klassika ilə realistik baxışları birləşdirərək yaratdığı uyğunluq artıq marağını itirməyə başlamışdır. David artıq qocalmış və Belçikaya sürgün edilmişdir.
Meduza salı ənənəvi rəssamlıq tarixinin möhtəşəmliyini özündə birləşdirsə də, lakin onun personajları qəhrəmanlar deyil, baş verən drama reaksiya verən adi insanlardır. Jerikonun əsərinin mərkəzində məqsədi sağ qalmaq istəyən qəhrəman durur.
Xilasedici gəmiyə dəsmalla yelləyən mərkəzi fiqurun qüsursuz əzələyə sahib olması neoklassizmi xatırlatsa da, lakin işıq və kölgənin təbiiliyi, sağ qalan insanlar da ümidsizliyin və kompozisiyanın emosional xarakterinin həqiqiliyi onu neoklassizmdən ayırır. Bu əsər dini və ya klassik süjetlərdən uzaqlaşaraq müasir hadisələri adi və qəhrəman sayılmayan vətəndaşların qismində vermişdir. Predmetin seçimi və gücləndirilmiş obrazda dramatik anın təsviri romantizm rəssamlığı üçün xarakterikdir.
Hubert Vellinqton Delakruanın Antuan Qronun pərəstişkarı olsa da, gəncliyindən gələn həvəs onu Jeriko ilə bağlayırdı. “Meduza Salı” rəsminin təsirini Delakruanın “Dantenin atı” (1822) rəsmində açıq şəkildə görə bilərik. Bu, Delakruanın sonrakı “Don Xuanın gəmiqəzası” kimi əsərlərində də təsirsiz ötüşməmişdir.
200px|thumb|right|Ejen Delakrua, "Dantenin atı", 1822-ci il.Bu əsərdə Jerikonun Delakruaya təsiri açıq-aşkar hiss olunur. Vellinqtona inansaq, Delakruanın 1830-cu ildə tamamladığı şah əsəri Azadlıq barrikadalarda və Xios adasında qırğın rəsmlərində də Jerikonun əsərinin təsirini görə bilərik. Vellinqton yazır ki, “Jeriko gəmi qəzasından sağ qalanlardan model kimi istifadə etməyi düşünürdüsə, Delakrua kompozisiya barədə daha bütöv və parlaq  düşünürdü. O rəsmində kütlə üzərində dominantlıq edən azadlıq simvolunu yaratmışdır”. 200px|thumb|left|Ejen Delakrua, "Xios adasında qırğın", 1824-cü il. Bu rəsm də "Meduza salı"ndan ilhamlanmışdır. Delakrua bu rəsmi Jerikonun vəfat etdiyi tarixdə - 1824-cü ildə tamamlamışdır. İncəsənət tarixçisi Albert Elsen hesab edir ki, “Meduza Salı” və Delakruanın “Xios adasında qırğın” əsərləri heykəltaraş Rodenə “Cəhənnəm qapıları”nı yaratmaqda ilham mənbəyi olmuşdur. O,həmçinin bildirmişdir ki, əgər Roden Mikelancelonun Qiyamət günü əsəri ilə rəqabət aparmaq üçün ilhamlanmışsa, Jerikpnun “Meduza Salı” əsəri ona dəstək olmuşdur.
Həmin dövrdə Qustav Kurbe (1819-1877) anti-romantist rəssam hesab olunsa da, “Meduza salı” onun “Ornanda dəfn mərasimi” (1849-50) və “Rəssam emalatxanası” kimi əsərlərinə də təsirsiz ötürməmişdir. Bunun misal olaraq, Kurbenin əsərlərinin təkcə iri miqyasda olması ilə deyil, həmçinin, onun sadə insanları, mövcud siyasi hadisələri çəkməsini, gündəlik həyatı təsvir etməsini göstərmək olar. 2004-cü ildə Sterlinq və Fransin Klark incəsənət İnstitutunda təşkil edilmiş Salam cənab Kurbe adlı sərgidə XIX əsr realizm üslubunun Kurbe, Onori Domye və Eduard Mane kimi nümayəndələri ilə Jeriko və Delakrua müqayisə edilmişdir.
Rəsm Fransadan kənarda da təsirsiz ötüşməmişdir. İrlandiyada anadan olmuş britaniyalı rəssam Frensis Denbi çox güman Jerikonun rəsmindən ilhamlanaraq “1824-cü il tufanından sonra dənizdə qürub” əsərini yaratmışdır. O, 1829-cu ildə “Meduza salı”nı gördüyü ən gözəl və tarixi əsər adlandırmışdır. 200px|thumb|right|Uilyam Terner, " Dənizdə faciə" ("Amfitritanın qəzaya uğraması" adı ilə də tanınır), 1833-35. Teyt qalereyası. Çox güman bir çox ingilis rəssamları kimi Uilyam Terner də “Meduza salı” rəsmini 1820-ci ildə Londonda təşkil olunmuş sərgidə görmüşdür. Həmin andan bəri dəniz faciəsi mövzusu onun diqqətini cəlb etmişdir. Onun “Dənizdə fəlakət” (1835) rəsmində oxşar insident təsvir edilmişdir. Lakin bu dəfə ön planda batan Britaniya bataqlıq gəmisi və ölən insanlar idi. 200px|thumb|left|Uinslou Homer, Qolfstrim, 1899, Metropoliten muzeyi Amerikalı rəssam Uinslou Homerin “Qolfstrim” əsərində “Meduza salı” rəsmindəki kompozisiyaya oxşar olaraq köpək balıqları ilə əhatələnən sınmış qayıq təsvirinə rast gəlmək olar. Homer də Jeriko kimi qaradərili insanı səhnənin əsas fiquruna çevirmişdir. Lakin yeganə fərq qayığın yalnız bir sərnişinin olmasıdır. Uzaq məsafədən görsənə gəmi isə Jerikonun rəsmindəki Arqusa göndərmədir.
Kinematoqrafiyada sürrealizmin tanınmış nümayəndəsi Luis Bunyuel Jerikonun əsərindən təsirlənərək "Qırıcı mələk" (1962) filmini yaratmışdır. Lakin filmdə tale insanları salda yox, dəbdəbəli evin qonaq otağında dünyadan təcrid etmişdir.
1968-ci ildə alman bəstəkar Hans Verner Henze "Meduza salı" oratoriyasını bəstələmişdir. Ernst Şnabellə birgə oratoriyanı səhnələşdirən Henze əsəri Ernesto Çe Gevaraya həsr etdiyi üçün siyasi qalmaqala səbəb olmuşdur. Alen Jober 2002-ci ildə "Palitralar" film seriyasına aid edilən "Qəzanın gözəlliyi" filmini çəkmişdir.
1990-cı illərin əvvəllərində heykəltaraş Con Konnel rəssam Yucin Nyumanla “Sal” adlı birgə layihəyə başlamışdır. Onlar “Meduza salı”nın təbii daşlar və ağac saldan ibarət heykəltaraşlıq kompozisiyasını yaratmışdılar.
Antuan Eteks tərəfindən hazırlanmış “Meduza salı” bürünc barelyefi Parisin Per-Laşez məzarlığında Teodor Jerikonun qəbrini bəzəyir.
Qeydlər
<references group=Qeyd/>
NGC 2681
NGC 2681, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Böyük Ayı bürcü istiqamətində yerləşir. SB0-a tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
İslam Manafov
İslam Manafov (İslam Atabala oğlu Manafov; ) — Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti, Üzeyir Hacıbəyli adına Bakı Musiqi Akademiyasının dosenti, pianoçu, pedaqoq, dirijor və bəstəkar.
Nestor Pitana
Néstor Fabián Pitana (İspan tələffüzü: Nestor Pitana) – 17 iyun 1975-ci il təvəllüdlü argentinalı futbol hakimi. 2014 FİFA Dünya Kuboku, 2015 Kopa Amerika və 2018 FİFA Dünya Kuboku oyunlarında baş hakim kimi çıxış etmişdir. Pitana, FİFA 2018 Dünya Kubokunun açılış oyunu Rusiya - Səudiyyə Ərəbistanı və mundialın ən əsas qarşılaşması olan Fransa - Xorvatiya finalını idarə etmişdir. Dünya Kuboku Finalını idarə edən ikinci argentinalı FİFA hakimi olmuşdur (Birincisi 2006-cı ildəki mundialın finalını idarə edən Horasio Elizondadır.)
İslam Manafov
Həyatı
İslam Manafov 1961-ci ilin yanvar ayının 31-də Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1977-1981-ci illər arasında Bakı Musiqi Texnikumunda təhsil almışdır. 1979-cu ildə Azərbaycan Gənc Pianoçular Müsabiqəsinin Yüksək Mükafatını qazanaraq, musiqi ictimaiyyətinin diqqətini cəlb etdi. Bu başarının ardından hələ 17 yaşında ikən dünyaca məşhur Maestro Niyazi Tağızadə idarəçiliyində Sergey Raxmaninovun 3 nömrəli Piano konsertini ifa edərək möhtəşəm bir başarıya imza atdı.
Yaradıcılığı
Bu günə qədər keçmiş Sovet İttifaqı ölkələri, Azərbaycan, Türkiyə və Avropa nın bir çox ölkələrində konsertler verən Manafov eyni zamanda simfonik orkestr dirijorluğu fəaliyyəti ilə məşğuldur. Bu günə qədər bir çox orkestrlər qurmuş və idarə etmiş, dəyişik formalarda əsərlər bəstələmiş, musiqinin, özəlliklə uşaqlara və gənclərə tanıtımına yönəlik yaratdığı layihələr ilə musiqi ictimaiyyətinin böyük təqdirini qazanmışdır. Sənət həyatına pianoçu, dirijor və bəstəkar olaraq davam edən Manafov Üzeyir Hacıbəyli adına Bakı Musiqi Akademiyasının dosenti olaraq çalışmaqdadır.
Manafov, Almaniyanın Hannover şəhərində yerləşən möhtəşəm Bethoven zalında 10 dəfə Qremmi mükafatı qazanmış dünyaca məşhur produser Kristofer Alderin rəhbərliyində qeyd etdiyi, SONY Music tərəfindən Almaniya, Avstriya ve İsveçrədə, NAXOS Music tərəfindən isə dünyanın digər ölkələrində dinləyicilərə təqdim edilən, Frederik Şopenin 4 Ballada, 4 Scherzo ve Noktürn op. posth. əsərlərindən ibarət disk çalışması ilə Romantik dövrün dahi bəstəkarı Frederik Şopenə qarşı gəncliyindən bəri hiss etdiyi yaxınlığı və duyğusal bağlılığı müthiş bir ustalıqla dinləyicisinə çatdırmaqda, nəhəng nüans və səs palitrası vasitəsi ilə dinləyicini Frederik Şopenin həm texniki, həm melodik anlamda bəlkə də ən çətin sayıla biləcək əsərlərində bəzən uçarcasına, bəzən uşaqcasına, bəzən üsyankar, bəzən nisgil və həsrət dolu ruh hallarının dəyişikliyində zaman çərçivəsini aşacaq bir gəzintiyə çıxarır.
Mükafatları
1 iyun 2016-cı ildə İslam Manafov Azərbaycan Respublikası “Əməkdar Artist” fəxri adına layiq görülmüşdür.
NGC 3675
NGC 3675, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Böyük Ayı bürcü istiqamətində yerləşir. Sb tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Josefoartiqasia monesi
Josefoartiqasia monesi — təxminən 2 milyon il bundan əvvəl Cənubi Amerika da yaşamış bir gəmiricidir.İndiyədək cəmi bir Josefoartiqasia monesi qalığı tapılıb.Pakarana onun hal-hazırda yaşayan ən yaxın qohumudur.Təxminən bir ton çəkisi olan bu gəmirici mövcud olan digər gəmiricilərdən daha böyükdür. Onların kəllə sümüyü 53 sm, kəsici dişləri isə 30 sm uzunluğunda olmuşdur. Təxmini bədəninin uzunluğu 3m, hündürlüyü isə 1,5m olmuşdur. Elmə məlum olan bu ən böyük gəmiricinin kəllə sümüyünü tətbiq edən alimlər müəyyənləşdiriblər ki, tarixdən öncəki dövrün otyeyənlərinin ön dişləri pələnginki qədər möhkəm olub. Bununla yanaşı, 30 sm uzunluğundakı bu əyilmiş ön dişlər çənə əzələlərinin əmələ gətirdiyi gücdən üç dəfə çox gücə tab gətirə bilib.Bu gəmiricilər rəqibləri ilə vuruşarkən, yırtıcılara qarşı müdafiə olunarkən və həmçinin qida tapmaq üçün torpağı qazarkən ön dişlərindən istifadə etmişlər. 1987 - ci ildə kəşf olunmuş, lakin 2008 - ci ilə qədər açıqlanmamış gəmiricinin kəllə sümüyü Uruqvayın Mİlli tarix və antropologiya muzeyində saxlanılır. Bu gəmiricilər suda yaşayan yumşaq bitki növləri ilə qidalanmışlar, çünki onların kiçik azı dişləri digər bitki növləri ilə qidalanmaq üçün kifayət etmirdi.
İstinadlar
1." Böyükdür, həm də dişləyir ", National Geographic-Azərbaycan, noyabr, №15, 2015
2. https://en.wikipedia.org/wiki/Josephoartigasia_monesi
3. Millien, Virginie (May 2008). "The largest among the smallest: the body mass of the giant rodent Josephoartigasia monesi". Proceedings of the Royal Society B. 275 (1646): 1953–5; discussion 1957–8. doi:10.1098/rspb.2008.0087. PMC 2596365 . PMID 18495621. Lay summary
Çak Makkan
Charles Jonathan Thomas "Chuck" McCann (2 sentyabr 1934, Bruklin, Nyu-York — 8 aprel 2018, Los Anceles, Kaliforniya) — ABŞ aktyoru.
Banyak
2005-ci ilkin martında Simeulue və Nias adaları arasında güçlü zəlzələ nəticəsində meydana gələn sunami sahil zolağındaki yaşayış məntəqələrini yer üzündən silmişdir.
NGC 6708
NGC 6708, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Teleskop bürcü istiqamətində yerləşir. Sb tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
NGC 703
NGC 703, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Andromeda bürcü istiqamətində yerləşir. E-S0 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Parazitologiya
thumb
Parazitologiya — yer üzərində yaşayan bütün parazit canlıları öyrənən tibbin bir bölməsidir. Parazitlər bildiyimiz kimi digər canlıların bədənində yaşayıb, onların orqanzimindəki bütün lazımi maddələri özlərinə çəkir. Qeyd edək ki,parazitlər iki cür ola bilər: ektoparazitlər (xarici), endoparazitlər (daxili). Ektoparazitlərin əksəriyyəti aerobdur. Onlara tibb zəlisini, buğumayaqlıların həşəratlar sinifinə daxil olan əksər cücü növlərini və s.-ni misal göstərmək olar. Endoparazitlərə askaridi, öküz soliterini, qaraciyər sorucusunu, exinokokku, uşaq bizquyruğunu,malyariya parazitini               və s.-ni misal göstərmək olar. Parazit orqanzimlər müxtəlif aləmlərin nümayəndəsi ola bilər. Məsələn, yuxarıda sadaladığımız canlıların hamısı heyvanlar aləminə məxsus parazitlərdir. Bundan başqa bakteriyalar aləminin nümayəndələri tərəfindən törədilən angina, skarlatina, vərəm vəba, taun, brusselyoz, saqqo və s. kimi xəstəliklər parazit xəstəlikləridir. Həmçinin viruslarında törətdiyi xəstəliklər az deyil. Qrip, qızılca, xərçəng, hepatit kimi xəstəliklər hamısı viruslar tərəfindən törədilən parazit xəstəliklərdir.
Seçki vərəqəsi
Seçki vərəqəsi və ya seçki bülleteni — gizli səsvermə ucun seçki sənədi. Onun formasını müvafiq dövlət orqanları müəyyən edir. SSRİ-də seçki bülletenində həmin secki dairəsində qeydə alınmış deputatlığa namizədin (xalq məhkəməsinə seckilər zamanı xalq hakimliyinə namizədin) soyadı, adı, atasının adı və onu irəli sürmüş təşkilatın adı göstərilir. Seçki kecirilən binalarda bülletenləri doldurmaq ücün xüsusi otaqlar, yaxud kabinələr ayrılır.
Könüllü ordu ilə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti arasında demarkasiya xətləri
thumb|[[Könüllü ordunun komandanı Anton Denikin]] Könüllü ordu ilə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti arasında demarkasiya xətləri — Anton Denikinin Könüllü ordusunun işğal etdiyi ərazilərdə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti arasında müəyyən olunmuş sərhəd nişanları. Könüllü ordunun işğalı nəticəsində Dağlılar Respublikasının süqutu Azərbaycan üçün ciddi təhlükə yaradırdı.
Demarkasiya xəttinin yaradılması
Denikin Azərbaycan sərhədlərinə yaxınlaşırdı. Bunu nəzərə alan Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Xarici İşlər Nazirliyi müttəfiq qoşunların komandanlığına müraciət edərək, cənuba doğru irəliləyən bu ordunun qarşısının alınması və onun hissələrinin Dağıstandan çıxarılması üçün tədbirlər görülməsini tələb etdi. 1919-cü ilin, yanvarında Bakıdakı Böyük Britaniya qoşunlarının baş komandanı general Uilyam Tomson Qafqaz dağları boyunca Dağıstanın şimal hissəsindən keçən demarkasiya xəttini müəyyənləşdirmişdi. Lakin buna məhəl qoymayan Denikinin Könüllü ordusu Dərbəndi tutdu. Azərbaycanla Könüllü ordu arasında demarkasiya xətti pozuldu. Yeni demarkasiya xəttinin müəyyənləşdirilməsinə və Könüllü ordunun bu xətdən geri çəkilməsi haqqında ingilis komandanlığının tələbinə baxmayaraq, Denikinin hərbi qüvvələri Dərbənddə və bütün Dağıstanda qalmaqda davam edirdi. Bundan ciddi narahat olan Cümhuriyyət hökümətinin başçısı Nəsib bəy Yusifbəyli Cənubi Qafqazda ingilis qoşunlarının komandanı general Q.Kori ilə görüşmüşdü. General Q.Kori 1919-cu il iyunun 11-də Nəsib bəy Yusifbəyliyə göndərdiyi məktubunda general Denikinlə Cənubi Qafqaz respublikaları arasında yeni demarkasiya xəttinin keçdiyi əraziləri müəyyənləşdirmişdi. Həmin sənədə əsasən, Petrovsk-Portdan 5 mil cənubdan yeni demarkasiya xətti ilə sərhədlər qeydə alındı. Razılaşmaya görə, Könüllü ordu bu xətdən keçə bilməzdi. Lakin Denikin demarkasiya xəttini də pozdu. 1919-cu il avqustun 4-də Azərbaycan-Gürcüstan sərhədləri boyunca III demarkasiya xətti müəyyənləşdirildi. Yeni xəttə görə, Dağıstan tamamilə Könüllü ordunun nəzarəti altında qaldı.
Nəticə
General Q.Korinin Nəsib bəy Yusifbəyliyə 1919-cu il 4 avqust tarixli məktubunda yeni demarkasiya xəttinini hüdudları göstərilir və müvafiq coğrafi xəritə təqdim edilirdi. Böyük Britaniya hökümətinin Q.Koriyə teleqramındakı əvvəlki xəbərdarlıq təkrar olunurdu. Cənubi Qafqaz respublikaları Könüllü ordu üzərinə hər hansı həmlədən çəkinməli, general Denikinə kömək göstərməli, Xəzər donanmasını yanacaq və s. ilə təchiz etməli idilər. Məktubda göstərilirdi ki, bu şərtlərə əməl edilməməsi, Könüllü ordunun demarkasiya xəttindən şimalda qalmasına Böyük Britaniyanın zəmanətini mümkünsüz edir. Cənubi Qafqazda Rusiyanın tərkib hissəsi kimi baxan Denikin taktiki baxımdan yerli hökümətlərin mövcudluğunu müvəqqəti olaraq qəbul edirdi. İngilis qoşunları Azərbaycanı tərk etdikdən sonra Böyük Britaniyanın Cənubi Qafqaz respublikalarındakı diplomatik missiyasının əsas vəzifələrindən biri bu respublikalarla Könüllü ordu arasındakı demarkasiya xəttinə əməl olunmasına nəzarət etmək idi.
NGC 4467
NGC 4467, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Qız bürcü istiqamətində yerləşir. E2 tipli. tərəfindən ildə 38.1 sm (15 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Türkmən dastanları
Türkmən şifahi xalq ədəbiyyatının ən geniş yayaılmış janrı dastanlardır. Türkmənlər bu janrı "dessan", "epos", "anonim dessan", "avtorlu dessan" və s. kimi terminlərlə adlandırırlar. Beymuhammet Ataliyeviç Garriyev 1947-ci ildə dastanları belə təsnif etmişdir:
1. Qəhrəmanlıq dastanları:
"Goroqlı", "Yusup-Ahmet", "Alı bey Balı bey", "Dövletyar" və s. dastanlarda türkmənlərin tarixi, qəhrəmanlıq keçmişi, yadellilərə qarşı mübarizəsi bədii əksini tapmışdır. Qəhrəmanlıq dastanlarında qəhrəmanın doğumu, ad alması, təlim və tərbiyəsi, ata-silaha yiyələnməsi, yaxınları ilə vidalaşaraq düşmənlərinə qarşı mübarizəyə qalxması və sairədən bəhs edilir.
2. Məhəbbət dastanları:
"Şahsenem bile Qarip", "Yusup bile Züleyxa", "Zöhre bile Tahir", "Gül-Senuber", "Necep oğlan", "Aslı bile Kerem", "Xuyrlukqa-Xemra", "Sayatlı Xemra" və s. dastanlarında əsas süjet məhəbbət üzərində qurulmuşdur. Bu əsərlərdə qəhrəmanın aşiq olması, sevgilisinə qovuşmaq üçün yola çıxması və yolçuluğu zamanı qarşısına çıxan maneələrdən bəhs edilir.
3. Dini dastanlar
İslamiyyətin qəbulundan sonra türk dastan ənənəsinə bu dinlə bağlı bir çox motivlər daxil olmuşdur. Bu mövzuda yaranan dastanlar əsasən Həzrət Əli və digər böyük insanların adı ilə bağlıdır. "Baba Rövşən", "Zeynelarap ve Muhemmethanapye", "Kırk hedis" və s. dastanlarında türkmənlərə məxsus dini baxışlar üstünlük təşkil edir. Türkmən xalq ədəbiyyatının incisi "Göroğlu" baxşılar tərəfindən ən çox ifa olunan qəhrəmanlıq dastanıdır. Bu eposda real hadisələrlə yanaşı, mifoloji ünsürlər üstünlük təşkil edir və obrazlar türkmən ruhuna uyğunlaşdırılmışdır. "Göroğlu" dastanının qəhrəmanı ətrafına topladığı qırx igidlə vətənini, xalqını bəlalardan qoruyur, bu yolda dəfələrlə ölüm-dirim savaşına girir. Dastan qəhrəmanlarının səfər etdikləri ərazilər içərisində Türkmənistanla yanaşı, Qafqaz, Azərbaycan və Gürcüstan coğrafiyasına aid yerlər də vardır. Epos ənənəvi olaraq nəsr və nəzm hissələrindən ibarətdir. Türkmən məhəbbət dastanları təxminən XVI–XVII əsrlərdə yaranmışdır. Bu dastanlarda real həyat hadisələrilə mifik elementlər bir-birilə sıx bağlıdır.
Qaynaqlar
1. "Göroğly", Türkmen Dövlet Neşriyat Gulluğu, Aşgabat, 2012
2. "Xuyrlukqa – Xemra", "Sayatlı Xemra" (Türkmen söyqi dessanları), Moskva, 1971
3. Şahin H. Türkmen destanları ve destançılıq geleneği, Konya, 2010
4. Türkmən məhəbbət dastanları. Azərbaycan türkcəsində nəşrə hazırlayanı və ön sözün müəllifi prof.dr. Almaz Həsənqızı, Bakı: Azərnəşr, 2022
Həbibə Allahverdiyeva
Həbibə Rəşad qızı Allahverdiyeva — Azərbaycan rəssamı, millət vəkili
Həyatı
Allahverdiyeva Həbibə Rəşad qızı 1981-ci il 9 iyunda Naxçıvan MR Şahbuz rayonun Külüs kəndində anadan olub. 1998–2002-ci illərdə Naxçıvan Dövlət Universiteti İncəsənət fakültəsinin Təsviri incəsənət ixtisasında, 2002–2004-cü illərdə magistr pilləsində təhsil almışdır. 2001–2005-ci illərdə M. T. Sidqi adına Naxçıvan Dövlət Kukla Teatrında kukla rəssamı vəzifəsində çalışmışdır. 2005-ci ildə Naxçıvan Dövlət Universiteti Təsviri incəsənət kafedrasının müəllimi olmuşdur. 2012-ci ildən baş müəlim vəzifəsində çalışır. 2019-cu ildə Təsviri incəsənət kafedrasının müdiri vəzifəsində çalışır.
Fəaliyyəti
2010-cu ildə Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvü olub.
2012-ci ildə Vaqif Məmmədovun "Dənizə qar yağırdı" adlı şeirlər kitabına bədii tərtibat vermişdir.
2013-cü ildən Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Akademyasının dissertantıdır.
25 elmi məqalənin müəllifidir.
2014-cü ildə Naxçıvan Muxtar Respublikası Əməkdar Rəssamı fəxri adına layiq görülmüşdür.
2015-ci il V çağırış Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisin Deputatıdır.
2018-ci ildə Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Akademiyasında Sənətşunaslıq üzrə fəlsəfə doktorluğu üzrə dissertasiyasının müdafiə etmişdir.
2019-cu ildə Təsviri incəsənət ixtisasında, Sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru adını almışdır.
2020-ci il VI çağırış Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisin Deputatıdır.
Fərdi sərgiləri
2002-ci ildə may ayında Naxçıvan Dövlət Universitetində sərgi salonunda.
2008-ci il 6 mart Naxçıvan Dövlət Universitetində sərgi salonunda Beynəlxalq Qadınlar gününə həsr olunmuş fərdi sərgi.
2017-ci il 20 iyun Bakıda Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının V. Səmədova adına sərgi salonunda keçirilən "Nuh yurdunun rəngləri" adlı fərdi sərgi.
Qarışıq sərgiləri
2002-ci ildən indiyədək Muxtar Respublikada keçirilən qarışıq sərgilərdə iştirak edir.
2000-ci il oktyabrında ABŞ, Ford Xatirə Kitabxanası.
2000-ci il oktyabrında ABŞ, Calumet.
2001-ci ildə ABŞ, Avrasiya Konfransı.
2001-ci il apreldə ABŞ, Şimal-Qərqi İndiana Dünya Ticarət Birliyi, "Perdue" Universiteti.
2009-cu il Türkmənistan Respublikası.
2012-ci il iyunda Türkiyə Respublikası Qars-Qafqaz Universiteti. Naxçıvan MR-da 2012, 2014, 2016, 2018-ci illərdə keçirilən "Naxçıvan-Bəşəriyyətin beşiyi" adlı Beynəlxalq rəsm festivalı.
2019-cu il. Türkiyə. Muğla -Fetihede "Dənizlərimiz-Rənglərimiz" adlı II sualtı rəsm festivalında iştirak etmişdir.
2019-cu ildə Türkiyə Ərzurum şəhərində keçirilən qarışıq sərgidə iştirak etmişdir.
2019-cu ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasının 95 illik yubileyi münasibətilə Türkiyənin Trabzon şəhərində keçerilən sərginin iştirakçısı olmuşdur.
Yaradıcılığında qrafika və rəngkarlığın mənzərə, portret, tematik şəkil, natürmort janrı yer almışdır.
2000-ci ildə Elbəyi Maqsudovun "Ürək bir dünyadır" ,2017-ci ildə "Poetik-praktik Azərbaycan dili" adlı şeirlər kitabına bədii tərtibat vermişdir.
2002-ci ildə M. T. Sidqi adına Naxçıvan Dövlət Kukla Teatrında Bayram İsgəndərlinin "Xeyirxah kirpi" tamaşasının rəssamı olmuşdur.
Oruc Nəcəfli
Oruc Rövşən oğlu Nəcəfli (6 oktyabr 1989; Yevlax rayonu, Azərbaycan SSR — 17 oktyabr 2020; Ağdərə, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Oruc Nəcəfli 1989-cu il oktyabrın 6-da Yevlax rayonunun Tanrıqulular kəndində anadan olub. 1996-2007-ci illərdə Mingəçevir şəhərində Nizami Gəncəvi adına 8 nömrəli tam orta məktəbdə təhsil alıb. 2007-2011-ci illərdə isə Mingəçevir Politexnik İnstitutunda "İnformatika və hesablama texnikası" ixtisası üzrə ali təhsil alıb. Ailəli idi. Bir qızı yadigar qaldı.
Hərbi xidməti
Oruc Nəcəfli 2011-2012-ci illərdə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin Beyləqan rayonunda yerləşən "N" saylı hərbi hissəsində müddətli həqiqi hərbi xidmətdə olub.
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Oruc Nəcəfli 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Suqovuşanın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə, həmçinin Ağdərə istiqamətində gedən döyüşlərdə savaşıb. Oruc Nəcəfli oktyabrın 17-də Ağdərə istiqamətində "Tülkü dərəsi" adlandırılan ərazidə şəhid olub. Noyabrın 6-da Mingəçevir şəhərinin Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Oruc Nəcəfli ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Dəmirdən adam (film, 1972)
«Dəmirdən adam» (, Çou Lyanxuan; ) — 1972-ci il də Çjan Çe və Pao Syueli tərəfindən çəkilən Honkonq döyüş filmi. Filmin sikveli həmin il çəkilən Şantundan döyüşçü dür. .
Süjet
Şanxay rayonlarından biri iki dənə cinayətkar dəstə tərəfindən idarə olunur. Həmin dəstələrdən birinin rəhbəri Çen Baoqen, digərinin rəhbəri isə Yuy Çjenxendir. Bir gün, Yuy Çjenxenin oğlu Yuy Syaokay kart oyununda məğlub olur və bütün pulunu öz cinayətkar dəstəsinə sahib olan Çou Lyanxuana uduzur. Buna qəzəblənən Yuy yoldaşlarını bu problemi həll etmək üçün Çounun yanına yollayır, ancaq onlar müvəffəqiyyətsiz olurlar. Həmin gün, Çou Syaoka Şen Çzyuyfan adlı bir qıza aşiq olur. Eyni zamanda, digər cinayətkar dəstənin rəhbəri Çen Baoqen rəqibinin başqa cinayətkar dəstələrlə olan münaqişəsindən faydalanmaq üçün qaranlıqda qalır. Yuyun və Çounun cinayətkar dəstələri gərginliyin azalması üçün bir-birlərinə güzəştə gedirlər, ancaq bu da bir işə yaramır. Film Çen Baoqen və Çou Lyanxuanın cinayətkar dəstələrinin arasında baş verən bir döyüşlə sona çatır.
Rollarda
• 2
NGC 1922
NGC 1922, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış açıq ulduz topasıdır. Göy üzündə Qılıncbalığı bürcü istiqamətində yerləşir. OCL tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Türkanalı oğlan
Türkanalı oğlan, Türkana uşağı və ya Nariokotome uşağı KNM-WT 15000 etiketli Erkən Pleystosen dövründə, təxminən 1.8 milyon il əvvəl yaşayan 11-13 yaşlarında bir uşağın fosilləridir. Skelet 1984-cü ildə Keniyanın Nariokotome şəhərindəki Turkana gölü yaxınlığında Richard Leakeyin rəhbərlik etdiyi qrupun üzvü Kamoya Kimeu tərəfindən aşkar edilmişdir.
Yeniyetməlik və yetkinlik yaşı
Turkana uşağı Homo erectus və ya Homo ergaster növlərinə aiddir. Pelvisin forması onun bir oğlan uşağı olduğunu göstərir. Antropoloqlar Tim White və Richard Leakey, mövcud dişlərin çənədəki çıxış vəziyyəti və Epifizeyin kəllə ilə birləşməməsinə əsaslanaraq uşağın təxminən 12 yaşında olduğunu söyləyirlər.
Morfologiya
Skeletin boyu təxminən 1,60 m-dir, ancaq yetkin olsaydı, 68 kq çəkidə və 1,85 m boyunda ola bilərdi. Skelet 108 sümükdən ibarətdir. Kəllə beyin tutumu təxminən 880 sm³ təşkil edir, ancaq yetkin olsaydı təxminən 910 sm³ ola bilərdi ki, bu da kəllə beyin tutumu 1350 sm³ olan müasir insanların kəllə ölçüsü aralığında olduğunu göstərir. (700-2000 sm³)
Tural Cuvarov
Tural Zahid oğlu Cuvarov (1 may 1996; Şəmkir rayonu, Azərbaycan — 26 oktyabr 2020; Qubadlı rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Tural Cuvarov 1996-cı il mayın 1-də Şəmkir rayonunun Ələsgərli kəndində anadan olub. 2003-2014-cü illərdə Ələsgərli kənd orta məktəbində təhsil alıb. Subay idi.
Hərbi xidməti
Tural Cuvarov 2014-2016-cı illərdə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin "N" saylı hərbi hissəsində müddətli həqiqi hərbi xidmətdə olub.
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Tural Cuvarov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Füzulinin və Qubadlının azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Tural Cuvarov oktyabrın 26-da Qubadlı döyüşləri zamanı şəhid olub. Şəmkir rayonunda dəfn olunub.
Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad olunması zamanı döyüş tapşırıqlarını yerinə yetirən zaman cəsarət göstərdiyinə, habelə qətiyyətli addımlar nümayiş etdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 18.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Tural Cuvarov ölümündən sonra "Döyüşdə fərqlənməyə görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Tural Cuvarov ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Zaqafqaziya bonu
Zaqafqaziya bonları — Zaqafqaziya Komissarlığının pul nişanı.
İlk buraxılışı
İlk dəfə 1918-ci il fevralın 5-də buraxılmıdı. Zaqafqaziya seymi dövründə və sonralar müstəqil Cənubi Qafqaz respublikaları yarandıqdan sonra da işlənən Zaqafqaziya bonları bu respublikalar arasındakı razılaşmalar əsasında buraxılmışdı. İlk razılaşma 1918-ci il iyunun 20-də Gürcüstanla Ermənistan arasında, daha sonra, 1918-ci il sentyabrın 6-da Azərbaycan, Gürcüstan, Ermənistan arasında əldə olunmuşdu. Sonralar bir neçə dəfə — 1918-ci il noyabrın 15-də Azərbaycanla Gürcüstan, 1919-cu il fevralın 12-də və mayın 7-də Gürcüstanla Ermənistan, sonuncu dəfə isə 1919-cu il iyunun 4-də Azərbaycan, Gürcüstan və Ermənistan arasında razılaşmalar əldə edilmişdi.
Azərbaycanda Gürcüstan arasında 1918-ci il noyabrın 15-də imzalanmış müqaviləyə əsasən, Azərbaycan və Gürcüstanın səlahiyyətli nümayəndələrinin 1918-ci il 6 sentyabr tarixli sazişinə olavə olaraq, Zaqafqaziya Komissarlığının daha 160 milyon rubl məbləğində (Azərbaycan və Gürcüstan respublikalarının hər birinin ehtiyacı üçün 80 milyon rubl) birgə bonlar buraxılması barədə razılıq əldə olunmuşdu.
Bonlar respublikalarm hökumətlərinə, onlar ekspedisiyadan daxil olduqca, Dövlət bankının Tiflis kontoru tərəfindon buraxılırdı. Tərəflərdən heç birinin digərinin xəbəri və razılığı olmadan Zaqafqaziya bonlarını hazırlamağa və buraxmağa ixtiyarı yox idi.
1919-cu il 4 iyun tarixli sazişə əsasən, Azərbaycan, Gürcüstan və Ermənistanın hər birinə, əlavə olaraq, 100 milyon rublluq Zaqafqaziya bonu buraxmaq qorara alınmışdı. Həmin sazişlə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti hökuməti bu məbləği, habclə 1919-cu il 12 fevral tarixli müqaviləyə əsasən ona düşən 80 milyon rublluq bonları (cəmi 180 milyon) almışdı. 1919-cu il 4 iyun tarixli sazişdə həm də bildirilirdi ki, hər üç respublika birgə bonlar buraxmaq barədə razılığa gəlməsələr, Zaqafqaziya Komissarlığının mövcud nümunələrindən olan bonlarının buraxılması həmişəlik dayandırılmalıdır. Bu halda, Gürcüstan hökuməti Zaqafqaziya bonlarının bütün nümunələrinin litoqrafıya daşlarını və qurğuşun lövhələrini cilalatmağı, rəsmlərinin, foto şəkillərinin neqativlərini məhv etməyi və hər üç tərəfın nümayəndələrinin iştirakı ilə onların orginaliarını yandırmağı öhdəsinə götürürdü.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti hökuməti Zaqafqaziya bonları ilə əlaqədar bir sıra qərarlar qəbul etmişdi.
Yəhudi Milli Şurası
Yəhudi milli şurası — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə ölkədə yaşayan yəhudilərin mənafeyini müdafiə etmək məqsədilə fəaliyyət göstərmiş şura.
Yaradılması
1917-ci il dekabrın 3-də yaradılmışdı. Həmin ilin sentyabrında şuranın fəaliyyəti dayandırılmış, 1918-ci il oktyabrın 9-da Bakı qubernatorunun icazəsi ilə yenidən bərpa edilmişdi. Müxtəlif dini və siyasi yəhudi qrupların təmsil olunduğu şura mədəni-maarif, dini və xeyriyyə işləri ilə məşğul olurdu.
Fəaliyyəti
Aylıq büdcəsi 150 min rubla çatan yəhudi ibtidai və yuxarı sinif məktəbləri (800-dək şagird), yaşlılar üçün axşam kursları və kitabxana, ucuz yeməkxana, erməni-daşnak və bolşevik hərbi birləşmələrinin 1918-ci ildə törətdikləri soyqırımları zamanı talanlardan zərər çəkmiş yəhudilərə yardım komitəsi, xırda alverçi və sənətkarlara yardım göstərən yəhudi borc-əmanət birliyi şuranın sərəncamında idi. Şuranın büdcəsi yəhudi icmasının üzvlərindən yığılan gəlir vergisi hesabına formalaşırdı. Azərbaycan Milli Şurasının 1918-ci il 19 noyabr tarixli qərarı ilə, milli təmsilçilik prinsipinə uyğun olaraq, yəhudi əhalisindən bir nümayəndəni Parlamentin tərkibinə daxil etmək və onun seçimini həyata keçirmək yəhudi milli təşkilatlarına həvalə edilmişdi.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentində Yəhudi Milli Şurasını onun sədri M.A.Quxman təmsil edirdi. Onun Parlamentdəki, xüsusilə aqrar komissiyadakı fəaliyyəti, əsasən, yəhudilərin mənafelərinin müdafiəsinə yönəlmişdi.
Mayis Səmədov
Mayis Şadıbəy oğlu Səmədov (28 iyul 1977; Xaçmaz rayonu, Azərbaycan SSR — 5 oktyabr 2020; Füzuli rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycanın Daxili İşlər Nazirliyinin Daxili Qoşunlarının giziri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Mayis Səmədov 1977-ci il iyulun 28-də Xaçmaz rayonunun Qardaşoba kəndində anadan olub. Əslən Quba rayonunun Küsnət kəndindən idi. 1992-ci ilə qədər Xaçmaz rayon Qardaşoba kənd tam orta məktəbində, 1992-1995-ci illərdə Xaçmaz şəhər 92 saylı texniki-peşə məktəbində təhsil alıb. 1995-ci ildə məktəbi "elektrik qaynaqçısı" ixtisası ilə bitirib. Ailəli idi. 2 övladı yadigar qaldı.