cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Botsvana
Orta ölçülü 2.3 milyon nəfərdən çox əhalisi olan Botsvana, dünyanın ən seyrək məskunlaşılan ölkələrdən biridir. Əhalinin təxminən 10 %-i paytaxtda və ən böyük şəhər Qaboronedə yaşayır. 1960-cı illərin sonlarında adambaşına illik ÜDM təxminən 70 ABŞ dolları olan və dünyanın ən kasıb ölkələrindən biri olan Botsvana, sonralar inkişaf etmiş və dünyanın ən sürətli böyüyən iqtisadiyyatlarından biri olan orta gəlirli ölkəyə çevrildi. İqtisadiyyat mədənçıxarma, maldarlıq və turizm sahələrində üstünlük təşkil edir. Botsvana, 2015-ci il hesabatına görə adambaşına düşən illik ÜDM təqribən 18 825 dollardır.
Botsvana Afrika İttifaqının, Cənubi Afrika İnkişaf Birliyinin, Millətlər Birliyinin və BMT-nin üzvüdür. Ölkə QİÇS epidemiyasından ən çox əziyyət çəkən ölkələrdən biri olmuşdur. Yoluxmuş insanların müalicəsi və epidemiyanın yayılmasının qarşısını necə almaq barədə məlumatlandırma proqramlarında uğur qazanmasına baxmayaraq, QİÇS xəstələrinin sayı 2005-ci ildə 290.000 nəfər olmuşdur. 2013-cü ildə isə bu göstərici 320.000 nəfərə yüksəldi.
Etimologiya
Müstəmləkə dövründə ölkə, Beçuanın təməllərindən (Tsvana xalqı, ölkənin üstünlük təşkil edən əhalisi üçün köhnəlmiş ad) və torpaq (ingilis ərazisi) — "ölkə" adlandırılan İngilis protektoratı olmuşdur. 30 sentyabr 1966-cı ildə Beuçanalend Millətlər Birliyi çərçivəsində müstəqillik elan etdi və adı "Botsvana" — tsvana xalqının yurdu, məskəni olaraq qoyuldu.
Eramızdan əvvəl
İndiki Botsvananın ilk ərazisi koysan dillərində danışan ovçular və yığıcılar üçün məskunlaşma mərkəzi olmuşdur. Çodilo təpələrində aşkar edilmiş qədim insan məskunlaşma əraziləri e.ə XVIII əsrə aiddir. Eramızın son bir neçə əsrində şimaldakı bəzi qəbilələr Okavanqo deltası və Makqadikqadi gölü ətrafındakı münbit torpaqları otlaq üçün istifadə edərək heyvandarlığa keçməyə başladılar.
Eramızın əvvəlində bantu əkinçiləri Cənubi Afrikaya, dəmir dövrünün başlaması ilə gəldi. Botsvana dəmir dövrünün ilk abidələri e.ə 190-cı illərə aiddir və Limpopo vadisindəki bantu xalqları ilə əlaqələndirilmişdir. Molepolole yaxınlığındakı bir qəsəbədə arı pətəklərinə bənzər kiçik ev qalıqları və VI əsrə aid Çodilo təpələrində kiçik məskunlaşma əraziləri tapılmışdır.
Ölkənin şərqində və mərkəzində Limpopo çayının şərq sahilləri ilə fəal ticarət aparan Tutsve xalqının liderləri VII-XII əsrlərdə ölkənin inkişafına böyük təsir göstərdilər. XIII əsrdə bu torpaqlar Mapunqubve, daha sonra isə Böyük Zimbabve dövlətinin nəzarəti altına keçmişdir. Təxminən IX əsrdən etibarən indiki bayei və mbukuşunu əcdadları olan digər bantu tayfaları ölkənin şimal-qərbinə nüfuz qazanmağa başladılar.
XIII əsrdə Soto və Tsvana liderləri Transvaalın qərb hissəsində güclənməyə başladılar. Barolonq qəbiləsinin rəhbərləri Kaqalaqadi tayfalarına ciddi təzyiq göstərməyə başladı, onları ya tabe olmağa ya da səhra ərazilərə köçməyə məcbur etdilər. XVII əsrin ortalarına qədər Barolonq-Kqalaqadi başçılarının gücü indiki Namibiyaya qədər olan ərazilərə qədər uzandı və hottentotslar ilə mis mədənləri üzərində baş verən qarşıdurmalarının xəbərləri hətta Niderlandın Keyp koloniyasına qədər çatdı.
XVI əsrin sonlarında Nqvaketse krallığını quran, Kqalaqadi və Barolonq tayfalarını alt-üst edən Hurutşe, Quen və Kqatla sülalələri hakimiyyətə gəlmişdir. Lakin onlar tezliklə xarici bir təhlükə ilə üzləşməli oldular. Əvvəlcə cənub-qərbdə Avropa təsirindən yayınan qəbilələrin hücumuna məruz qaldılar, sonra isə Tsvana Mfekananın Zulusun təsirinin yayılması ilə əlaqəli nəticələri ilə qarşılaşdılar. 1826-cı ildə II Makabunun ölməsi ilə nəticələnmiş Tsvana—Kololo qarşıdurmaları olmuşdur. Tsvana qısa müddətdə yerləşdikləri körpüdən daha şimala irəliləməyə müvəffəq oldu. Kololo qərbdən günümüzdəki Namibiyaya qədər olan əraziləri işğal etdi. Torpaqların sərhədləri şimalda Zambezi çayına qədər çatmışdır.
Protektorat
1867–1869-cu illərdə ölkədə Frensistaun yaxınlığındakı Tati şəhərində qızıl hasilatı başlandı, lakin Cənubi Afrikada almaz kəşf edildiyi üçün qızıl hasilatı yayğın hal aldı. 1880-ci illərdə Afrikanın cənub-qərbindəki alman müstəmləkəsi inkişaf etməyə başladı, bölgədə gərginlik artdı və 1885-ci ildə Tsvana liderləri qorunmaq üçün İngilis protektoratlarına müraciət etməli oldular. 31 mart 1885-ci ildə Beçuanalend adlanan Tsvana torpaqları üzərində ingilis idarəetməsi elan edildi. Beçuanalendin şimal hissəsi Britaniya İmperiyasının nəzarəti altında qaldı, cənub hissəsi isə Keyp koloniyasına daxil edildi.
İngilislər əvvəlcə Beuçanalend protektoratının müvəqqəti bir quruluş olacağını və sonradan Svazilend və Basutolend kimi Rodeziyaya və ya Cənubi Afrika Birliyinə daxil olacağını düşündükləri üçün 1895–1964-cü illərdə protektoratın inzibati mərkəzi Mafikenq şəhəri oldu. Beçuanalend üçün xüsusi inkişaf planları olmamışdır. Bundan əlavə, hasilat sənayesi və kənd təsərrüfatını inkişaf etdirmək cəhdləri Tuana liderləri arasında öz torpaqlarına Avropa təsirini gücləndirmək istəməyən kəskin etirazlara səbəb oldu.
Beçuanalend ərazisi səkkiz özünü idarə edən qəbilə birliklərinə və krallıq torpaqları statusuna sahib olan beş yaşayış məntəqəsinə bölündü. Protektoratların Cənubi Afrikaya daxil olması daim ləngiyirdi və nəticədə, Cənubi Afrikada aparteid tətbiq olunmağa başlandıqda, bu əraziləri birləşdirməmək qərarı verildi. 1951-ci ildə müştərək məşvərət şurası yaradıldı, 1961-ci ildə isə konstitusiya qəbul edildi, bu da məsləhətçi səsvermə hüququna malik olan bir qanunverici məclisin yaradılmasını təmin etdi.
Respublika
Böyük Britaniya iqtisadiyyatının müstəqil inkişafı başlayana qədər ölkənin siyasi quruluşu dəyişdirilmədi. 1964-cü ildə ölkə müstəqillik uğrunda ilk layihələrini həyata keçirdi. 1965-ci ildə özünüidarəetmə tətbiq edildi və paytaxt Mafikenqdən sürətlə yenidən qurulan Qaboroneyə köçürüldü. 1966-cı ildə müstəqil Botsvana Respublikası elan edildi. İlk Baş nazir Müstəqillik Hərəkatının liderlərindən biri və Bamanqvato qəbiləsinin lideri taxtına qanuni namizəd olan Seretse Kxama oldu. Daha iki dəfə yenidən seçildi və 1980-ci ildə vəzifə başındaykən vəfat etdi.
Müstəqil Botsvana iqtisadiyyatı ölkədəki almaz yataqlarından çıxarılan almazların ixracına əsaslanırdı. Bu ixracatdan maskimal şəkildə faydalanmaq üçün 1969-cu ildə hökumət Cənubi Afrika ilə gömrük müqaviləsi şərtlərində bir dəyişiklik etdi. 1969-cu ildən Botsvana, anti-irqçilik və liberal demokratiya prinsiplərinə arxalanaraq Cənubi Afrikadakı aparteid rejimi ilə ziddiyyət təşkil edərək regional siyasətdə əhəmiyyətli bir rol oynamağa başladı. 1974-cü ildə Botsvana, Zambiya və Tanzaniya ilə birlikdə (sonradan Anqola və Mozambik) Cənubi Rodeziya, Namibiya və Cənubi Afrikadakı rejimlərə qarşı Cəbhə Dövlətləri Təşkilatı yaratdı. 1980-ci ildə 1992-ci ildən bəri Cənubi Afrika İnkişaf Birliyi olaraq bilinən təşkilat quruldu.
Masire 1998-ci ildə istefa verdi, bundan sonra Festus Moqae lider oldu. 1998-ci ildə ölkəyə Namibiyadan 2400-ə yaxın qaçqın gəldi və bu, iki ölkə arasındakı münasibətlərə mənfi təsir göstərdi. 2008-ci ildə Festus Moqae, vitse-prezident və ölkənin ilk başçısının oğlu Yan Kxamaya seçkidə uduzaraq, erkən istefa verdi. 2018-ci ildən bəri Mokvetsi Masisi prezident vəzifəsini icra edir.
Coğrafiya
Botsvana Cənubi Afrikada yerləşir. Ölkə ərazisi 581 730 km²-dır, torpaq sahəsi isə 566 730 km² təşkil edir. Şimal-şərqdən cənub-qərb istiqamətində ölkənin uzunluğu 1110 km, cənub-şərqdən şimal-qərbə 960 km təşkil edir. Ölkənin cənub və cənub-şərqi Cənubi Afrika Respublikası (1840 km), şimal-qərbdə Namibiya (1360 km), şimal-şərqdə Zambiya (1 km-dən az) və Zimbabve (813 km) ilə həmsərhəddir. Sərhədlərin ümumi uzunluğu 4013 kilometrdir.
İqlim
Ölkənin əksər hissəsi kontinental və subtropik iqlim zonalarının kəsişməsində yerləşir. Yanvar ayında orta maksimal temperatur 33 °C, iyul ayında 22 °C, orta minimum temperatur isə yanvar ayında 18 °C, iyul ayında 5 °C təşkil edir. Yanvar ayının orta temperaturu 22–27 °C, iyul ayının orta temperaturu isə 14–16 °C təşkil edir. Gündəlik temperatur amplitudası 22 °C-yə çatır, qışda (iyun-sentyabr) kəskin şaxtalar müşahidə olunur. Bir çox bölgədə ən isti ay oktyabr ayıdır.
Orta illik yağıntı 460 mm, cənub-qərbdə 127 mm, şimal-şərqdə 635 mm arasında dəyişir. Demək olar ki, bütün yağıntılar yay aylarında düşür. Yay aylarında nisbi rütubət səhər 60–80%, günorta 30–40%, qış aylarında səhər 40–70%, günorta 20–30% təşkil edir. Avqust ayında mövsümi qasırğalı küləklər başlayır, tez-tez qum fırtınalarına çevrilir.
Relyef
Botsvananın 70%-i nazik Kalaxari səhrasının boşluq ərazilərində yerləşir. Ölkənin ən yüksək nöqtəsi Çodilo təpəsi (1489 m), ən aşağı nöqtəsi isə Limpopo və Şaşe çaylarıdır (513 m).
Kanyenin şimalından Zimbabve ilə sərhədə qədər uzanan orta hündürlüyü 1200 m olan geniş yayla ölkəni iki topoqrafik bölgəyə ayırır. Şərq bölgəsində üstünlük təşkil edən çalılar və otlar olan dağlıq bölgədir. Qərb bölgəsində isə Okavanqo bataqlıqları və Kalaxari səhrası yerləşir.
Torpaq
Ölkənin şərq və mərkəzi hissəsindəki torpaqlar düzənliklərdə quru, qırmızı gilli mokat torpaqlarından və ya təpələrdə və yaxınlıqlarında tapılan selokonun qəhvəyi qayalı torpaqları olan qarışıq təbaşir və qum torpaqlarından ibarətdir. Seloko torpaqları, böyüməkdə olan bitkilər üçün Botsvanada ən geniş yayılmış torpaq növlərindəndir. Torpağın münbitliyi kiçik miqdarda yağıntı ilə məhdudlaşır. Qədim gölün ərazisindəki allüvial torpaqlara bataqlıq ərazilərdəki boz gilli torpaqlar yayılmışdır və dənli bitkilərin əkilməsi üçün olduqca əlverişlidir.
Su mənbələri
Botsvananın ən böyük çayı Okavanqodur. Ölkənin şimal-qərbində, ərazisi təxminən 16 min km² olan geniş daxili deltadır. Okavanqo deltasında bir çox göllər yer alır, bunlardan ən böyüyü Nqami gölüdür. Quru çayı Boteti boyunca delta suyundan Tskau duz gölü ilə dünyanın ən böyük duz bataqlıqlarından birinə — Makqadikqadiyə (sahəsi təxminən 40 min km²) qədər nizamsız bir axın var. Okavanqo deltası ən yağışlı mövsümlərdə Zambezi çayına daşır.
Ölkənin cənub-şərqində Cənubi Afrika ilə sərhəd boyunca axan Limpopo çayının sol qolu Çobe çayıdır. Qalan ərazilərdə yalnız yağış mövsümündə su ilə dolu çaylar quruyur, həm də quru duzlu göllər yer alır. Botsvana çaylarının çoxunun mənşəyi Cənubi Afrika və ya Anqoladır.
Faydalı qazıntılar
Ölkənin cənub hissəsində almaz, qızıl, neft, nikel, mis, manqan, kobalt, qurğuşun, sink, kömür, asbest, kükürd, talk, brom yataqları aşkar edilmişdir. Natrium karbonat və natrium hidroksid, platin, uran, natrium xlorid, gümüş və xrom yataqlarına da rast gəlinir.
Təbii faydalı qazıntılar arasında iqtisadiyyat üçün ən vacib olan almazdır. 1967-ci ildə ilk vulkan boğazı, Frensistaun şəhərindən 240 km məsafədə olan Orap kəndi yaxınlığında tapıldı. Sonralar boğazlardan Letlhakan və Zuaeneng bölgələrində də tapılmışdır. Botsvana almazları yüksək keyfiyyəti ilə tanınır, onların 30%-i zərgərlik istehsalı üçün istifadə olunur.
Digər əsas mineral yataqlarına Selebi Picve şəhəri yaxınlığındakı mis-nikel filiz yataqları və Mmamabula kəndi yaxınlığında yüksək dərəcəli kömür yataqları aiddir.
Flora və fauna
Ölkənin əksər hissəsi savanna tipli ərazilər ilə əhatə olunub. Ölkənin cənub-qərbində sukkulent və yarımkollardan ibarət yarımsəhra quru çöllərinə rast gəlinir. Cənubi Afrika ilə sərhəddəki yerlər litopslar ilə əhatə olunmuşdur. Botsvananın şərq və şimal hissələrində qismən otlaq və əkinçilik üçün istifadə olunan taxıl savannaları inkişaf etdirilir. Bu ərazilər torpağın eroziyası və şoranlaşmasının mənfi təsirlərinə məruz qalır. Ölkənin həddindən artıq şimalını meşəliklər və park savannaları tutur, burada akasiya, baobab, sklerokariya, kommifora, çörək ağacı və digər növ ağaclar geniş yayılmışdır. Çay vadiləri boyunca qalereya meşələri təmsil olunur. Okavanqo deltası isə qamış və papirus ilə xarakterizə olunur.
Ölkənin heyvanlar aləmi Efiopiya bölgəsinin Cənubi Afrika alt bölgəsinə aiddir. Zəngin və müxtəlifdir: fillər, şirlər, bəbirlər, çita, çaqqallar, kaftarlar, zebrlər, camışlar, zürafələr, müxtəlif antiloplar (qnu, kanna, konqoni, köpgəröküz, böyük kudu, sprinqbok, stenbok, duker və başqaları). Çox sayda quş (Afrika dəvəquşusu, dovdaqlar və başqaları), kərtənkələ, ilan (piton, kobra, qara mamba və başqaları). Buğumayaqlılardan isə əqrəblər çox yayılmışdır.
Botsvana çaylarında və göllərində çox sayda balıq növü yaşayır — xüsusən də pələng balığı, tilapiya, şirbit və digərləri geniş yayılmışdır. Botsvana endemikası yalnız Okavanqo deltasının bir hissəsi olan Boro çayında yaşayan mormir ailəsinin üzvü olan Petrocephalus magnitrunci balığıdır. Botsvana çayları sazan, iri ağızlı xanı balığı və nil tilyapiyasına da ev sahibliyi edir.
Okavanqo deltasının faunası ən zəngindir, begemot, sitatunqa, su keçisi, çalağan və s. heyvanlara rast gəlinir Ümumilikdə çay deltasında 500 növ quş, 89 balıq, 128 məməli, 150 sürünən və amfibiya növü qeydə alınıb.
Əhalisi
Botsvanada son siyahıyaalma 9-18 avqust 2011-ci il tarixində aparılmışdır. 2011-ci ildə ölkə əhalisinin sayı 2.024.904 nəfər təşkil etmişdir. Tsvana xalqı ölkənin milli tərkibində üstünlük təşkil edir (80%), ardıcıl olaraq: şonalar (10%), ndebelelər (1.7%), hererolar (1.4%), buşmenlər (1.3%), afrikanerlər (1, 3%) və s. Əhali sıxlığı hər km² 3,2 nəfər düşür. Ölkə əhalisinin 53,6%-i şəhərlərdə yaşayır (2005).
Cinsiyyətə görə qadınların kişilərdən (49.93%) (2007) bir qədər üstün olması müşahidə olunur. Əhalinin 35,8%-i 15 yaşdan aşağı yaş qruplarına, 33,7%-i 15–29, 16,3% -i 30–44, 8,7%-i 45–59, 3,9%-i 60–74, 1,2% 75–84, 0,4% isə 85 yaş və yuxarı insanlar daxildir (2007). Orta ömür müddəti kişilər üçün 51,6 il, qadınlar üçün isə 49,6 il təşkil etmişdir.
Hər 1000 nəfər əhaliyə 23,2 doğum, 13,6 ölüm düşür. Təbii artım 1000 əhaliyə 9,6 nəfərdir. Ümumi doğuş nisbəti bir qadına 2,73 uşaqdır. 2007-ci ilin hesablamalarına görə, yetkin əhalinin 23,9%-i (15–49 yaş) immunçatışmazlığı virusuna yoluxmuşdur.
İqtisadi cəhətdən fəal əhali, ümümi əhalinin 35,0%-ni təşkil edir, 587.882 nəfərdir (2001). İqtisadi cəhətdən fəal əhalinin 57,6%-i 15–64 yaş arası işçilərdir, qadınların sayı iqtisadi fəal əhalinin 43,8%-ni təşkil edir. İşsizlik 20%-dən çoxdur (2004).
Din
Ölkə əhalisinin təqribən 70%-i xristianlardır, bunlardan ən çox yayılanlar Cənubi Afrikanın Birləşmiş İcma Kilsəsinin anqlikanlar və metodistlərdir. Lüteranlar, katoliklər, mormonlar, bapistlər və digər xristian məzhəbləridir.
2001-ci il siyahıyaalmasına əsasən Botsvanada 5 minə yaxın insan İslamı, 3000 nəfər Hinduizmdən, 700 nəfəri isə Bəhai dininə sitayiş edir. Əhalinin 6%-i badimo — yerli ənənəvi inanclara etiqad edir. Əhalinin 20%-i heç bir dinə etiqad etmir.
Dil
Ölkənin rəsmi dilləri ingilis və tsvana dilləridir. Əhali digər dillərdə də danışır, onlardan ən çox yayılanları:
Təhsil
thumb|208x208px|[[Botsvana Universiteti]] Botsvana 1966-cı ildə müstəqillik əldə etdikdən bəri təhsil inkişafında böyük addımlar atmışdır. O dövrdə ölkədə çox az məzun var idi və əhalinin yalnız çox az hissəsi orta məktəbə gedirdi. Botsvana yetkinlərin savadlılıq səviyyəsini 1991-ci ildə 69%-dən 2008-ci ildə 83%-ə qaldırdı. Almaz yataqlarının kəşf edilməsi və bunun gətirdiyi dövlət gəlirlərinin artması ilə ölkədə təhsil təminatında böyük artım oldu. Bütün tələbələrə ixtisasına əsaslanan on illik orta məktəb təhsili sonunda xüsusi sertfikat verir. Botsvanada orta təhsil pulsuz deyil və bununla yanaşı məcburi deyil. left|thumb|196x196px|Botsvana Beynəlxalq Elm və Texnologiya Universitetində laboratoriyada qadın fizik Məktəbi bitirdikdən sonra tələbələr ölkədəki yeddi texniki kollecdən birinə qatıla və ya müəllimlik və ya tibb bacısı peşəsi üzrə peşə hazırlığı kurslarından keçə bilərlər. Tələbələr Botsvana Universitetinə, Botsvana Kənd Təsərrüfatı Kollecinə, Botsvana Beynəlxalq Elm və Texnologiya Universitetinə və Qaboronedəki Botsvana Mühasibat Kolleclərindən birində təhsil alıllar. Bir çox digər tələbə, ölkənin çoxsaylı özəl ali təhsil kolleclərində təhsilə davam edir. Bunların arasında biznes və iqtisadiyyat sahələri üzrə magistratura proqramları təklif edən ölkənin ilk özəl universiteti olan Boto Universitetidir. Digər bir beynəlxalq universitet, yaradıcılıq sənətində müxtəlif elmi dərəcələr təklif edən Limkokovinq Yaradıcılıq Texnologiyaları Universitetidir. Digər ali məktəblərə Ba İsaqo, ABM Kolleci, Yeni Era kolleci, Qaborone Peşəkar Tədqiqatlar İnstitutu, Qaborone Universiteti Hüquq və Peşə Tədqiqatları Kolleci və s. daxildir. Xüsusi təhsil təminatçıları tərəfindən keyfiyyətli təhsildə böyük addımlar atılmışdır. Tələbələrin böyük əksəriyyəti dövlət tərəfindən maliyyələşdirilir. Ölkənin ikinci beynəlxalq universiteti olan Botsvana Beynəlxalq Elm və Texnologiya Universiteti, 2011-ci ildə Palapyedə açılmışdır.
Botsvana Təhsil Nazirliyi Afrika Kitabxanası Layihəsi ilə ortaq olaraq ibtidai məktəblərdə kitabxanalar yaratmaq üçün çalışır. Botsvana hökuməti ümid edir ki, milli gəlirin böyük bir hissəsini təhsilə investisiya etməklə, ölkə daha da inkişaf edəcək. Botsvanada dövlət xərclərinin 21%-i təhsilə yatırılır.
İqtisadiyyatı
İqtisadiyyatın ağırlığı heyvandarlıq və mədənçiliyə, xüsusilə də almaz mədənçiliyinə söykənir. 1971-ci ildə olan Orange almaz yataqları ölkəyə böyük gəlir təmin edər. Almaz xaricində, nikel və mis mədənlərindən də gəlir təmin edilməkdədir.
İnzibati bölgü
250px|framless|right Botsvana inzibati ərazisi 9 dairəyə bölünmüşdür:
Öz növbəsində, bu dairələr 28 qraflığa bölünmüşdür.
Mediya
Nəşrlərin yayılması əsasən şəhərlərlə məhdudlaşır. Ən məşhur qəzetlər Daily News, Botsvana Guardian, Botsvana Qəzeti, Məruzəçi, Sunday Standard, Midweek Sun, və The Voice-dir. Dövlət xəbər agentliyi Botsvana Mətbuat Agentliyi adı ilə fəaliyyət göstərir. 2003-cü ildə hər 1000 nəfər üçün təxminən 150 radio və 44 televizor olmuşdur. Elə həmin il hər 1000 nəfər üçün 40,7 fərdi kompüter düşmüş və hər 1000 nəfərdən 35-i internetə girişi olmuşdur. 2004-cü ildə ölkədə bir təhlükəsiz internet serveri qurulmuşdur. 2003-cü ildə hər 1000 nəfər üçün təxminən 76 ev telefonu var idi. Elə həmin il hər 1000 nəfər üçün təxminən 297 cib telefonu istifadə edilmişdir.
Anna Rudolf
Anna Rudolf (Rudolf Anna; doğ. 12 noyabr 1987, Mişkolts, Macarıstan) — macar şahmatçı, qadınlar arasında beynəlxalq qrosmeyster (2008), kişilər arasında beynəlxalq usta (2015). Daha çox şahmat şərhçisi və analitiki kimi tanınır.
Həyatı
Anna Rudolf Mişkolts şəhərində anadan olsa da, uşaqlığı Macarıstanın cənubundakı kiçik Batasek şəhərində keçib. Dörd yaşında olarkən bacısı ilə birlikdə şahmat oynamağa başlayıb. Peç Universitetinin məzunudur. 2008, 2010 və 2011-ci illərdə Macarıstan çempionu olub.
Oyun stili
Anna Rudolf mövqe oyunçusudur və fransız müdafiəsi tərəfdarıdır.
Solanum mauritianum
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatı
right|350px|thumb|Azərnəşr. 1920-ci illər thumb|V Bakı Beynəlxalq Kitab Sərgi-Yarmarkasında Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatı — "Azərnəşr" — Azərbaycanda nəşriyyat.
Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatı — Azərnəşr 1923-cü ildən bu günədək fasiləsiz fəaliyyət göstərir.
Bulbophyllum cyclanthum
(Bulbophyllum cyclanthum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Arealı
Bulbophyllum cyclanthum növü Madaqaskar üçün endemik növdür.
Eritreya
thumb|right|250px|Eritreya
Eritreya (tiqrin. ኤርትራ; ərəb. إريتريا; ing. Eritrea) və ya rəsmi adı ilə Eritreya Dövləti (tiqrin. ሃገረ ኤርትራ; ərəb. دولة إريتريا; ing. State of Eritrea) — Şərqi Afrikada dövlət. Eritreya şimalda və qərbdə Sudan, cənubda Efiopiya, cənub-şərqdə Cibuti ilə həmsərhəddir. Ölkənin şimal-şərqində və şərqində isə Qırmızı dəniz yerləşir. Paytaxtı və ən böyük şəhəri Əsməra, ümumi sahəsi 117,600 kvadrat kilometr, əhalisinin sayı 6 milyon nəfərdən çoxdur. Eritreya 24 may 1993-cü ildə Efiopiyadan müstəqilliyini əldə etmişdir.
Coğrafiyası
Şərqi Afrikanın şimalında yerləşən ölkə. Qərbdə Sudan, cənubda Efiopiya və cənub-şərqdə Cibuti ilə həmsərhəddir. Ölkənin şərqi və şimal-şərqi Qırmızı dənizi sahili boyunca uzanır. Paytaxtı Asmeradır.
Tarixi
Eritreya İtaliya tərəfindən işğal edildi və rəsmi olaraq 1 yanvar 1890-cı ildə bu ölkənin müstəmləkəsinə çevrildi. İtaliya ikinci dünya müharibəsində məğlub olduqdan sonra Eritreya 1941-ci ildən 1952-ci ilə qədər BMT-nin himayəsinə verilmişdir. O zaman ölkənin bayrağı bütün rəsmi dairələrdə dalğalanırdı. 2 dekabr 1950-ci ildə BMT-nin qərarı ilə Efiopiyaya birləşdirildi. 1951-ci ildən 1962-ci ilə qədər Efiopiyanın muxtar bölgəsi olaraq qaldı. Həmin ildə Efiopiya imperatoru Haile Selassienin regional muxtariyyəti ləğv etməsi kütləvi etiraz və iğtişaşlara səbəb oldu. Xalqın narahatlığı bu qərara qarşı artdı və Eritreya 30 il boyunca Efiopiya hökumətinə qarşı dirəndi və bu dirəniş 1991-ci ildə bitdi. 1993-cü ildə BMT-nin qərarı ilə Eritreya müstəqillik əldə etdi. Ölkə çoxmədəniyyətli və ikidinlidir. Müasir Eritreyanın adı ilk dəfə italyan işğalçıları tərəfindən istifadə edilmişdir.
Əhalisi
6,233,682 nəfər. Ölkədə yaşayanların 55% Tigrinya, 30% Tigre, 4% Saho və digər etnik qruplardır.
İqtisadiyyatı
Eritreyada əhalinin əksəriyyəti (85%) əkinçilik və heyvandarlıqla məşğuldur. Əhalinin üçdə ikisi oturaq və yarı-oturaq, qalanı köçəri həyat sürür. Ölkədaxili hasilatı 550 milyon dollar olaraq hesablanır. Adambaşına düşən milli gəlir 150 dollardır. Ölkənin iqtisadi durumu ağırdır.
Təhsil
Eritreyada təhsil beşmərhələlidir: ana məktəb, ibtidai məktəb, ilk məktəb, orta məktəb və universitet.
İbtidai, ilk və orta məktəbdə təxminən 245.000 məktəbli təhsil alır. Təhsilin şüarı Vətən, ana dilidir.
Mədəniyyəti
Eritreya çoxmillətli bir dövlət olduğundan, əraziyə görə mədəniyyət fərqləri çox dərin olmasa da, mövcuddur. Xristian olan Tiqray, Billen xalqlarının mədəniyyəti Həbəşistan mədəniyyəti əsasında formalaşarkən, müsəlman olan Afar, Tiqre xalqlarının mədəniyyəti ərəb-kuşit mədəniyyəti əsasında formalaşmışdır. Bu ölkə ticarət və alver üçün dünyanın bağlantı nöqtəsidir. Eritreya mədəniyyətində italyan mədəniyyətinin izlərini görmək olar. Bu gün ölkədə italyan mətbəxindən faydalanmış kafelər fəaliyyət göstərir.
Cümə məscidi (Girnə)
Cümə məscidi — Culfanın Kırna kəndində, təpə üstündə, İlandağın fonunda ucalan məscid. Dövrümüzə məscidin yalnız xarabalıqları çatmışdır.
Plan-məkan quruluşu, yerləşmə tərz, ən başlıcası isə yüksək memarlıq keyfiyyəti onun əhəmiyyətli dini kompleksin mərkəzi hissəsi – Came məscidinin günbəzli məqsurəsi olduğunu bəlliləşdirir.
Bəzi araşdırmaçılar Girnə məscidini türbə hesab etmiş, onun ilkin çağında bayırdan çadırvari günbəzlə örtülməsi fikrini irəli sürmüşlər. Ölüçü və nisbətləri, xüsusilə plan-məkan quruluşu onu xatirə tikilisi saymağa heç bir əsas vermir. Azərbaycanın xatirə memarlığı təcrübəsində bu tip tikili yoxdur. Abidənin dam örtüyü tamamilə dağılsa da, iç və dış quruluşu, xüsusilə günbəzaltı keçid qurşağı onun kubvari gövdəsinin çadırvari deyil, bu tip tikililər üçün xarakterik olan sferokonik biçimli günbəzlə tamamlandığına şübhə yeri qoymur. Bu abidənin bütün göstəriciləri onu Azərbaycan ərazisində yerləşən çoxsaylı Səlcuqlu məqsurələrindən biri saymağa imkan verir.
Girnə cümə məscidinin dövrümüzə çatmış məqsurəsi planda kvadrat biçimlidir. Giriş hissəsi ortadakı enli olan üç sivri tağ açırımı şəklində həll edilmişdir. Qarşı tərəfin memarlıq bölgüsü də buna oxşardır. Məqsurənin yan tərəflərinin bölgüsü assimetrik olub bir az mürəkkəbdir. Girnə məqsurəsinin plan-məkan quruluşundan duyulan bu özümlük görünür, onu dövrələyən yerləşgələrlə, cümə məscidinin ümumi quruluşu ilə bağlı yaranmışdır.
Abidənin günbəzə keçid hissəsi kubdan səkkizüzlüyə, səkkizüzlüdən onaltüzlüyə və ondan da günbəzə keçmə prinsipi ilə həll edilmişdir. Belə pilləli keçid məscidin tutum kompozisiyasına məntiqi və ifadəli görkəm vermişdir. İçəridə isə bu ikiqatlı keçid tağlar və tromplarla çox incə işlənmişdir. Girnə cümə məscidi bu konstruktiv ayrıntısına görə səlcuq memarlığının şah əsərlərindən sayılan İsfahandakı günbədi Xaki məscidinə bənzəyir. Ancaq ondan bir az saya biçimlidir.
Ajania fruticulosa
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Sinekdoxa
Sinekdoxa — metonimiyanın bir növüdür. Sinekdoxada bir əlamət bütöv bir anlayışı, sözün bir hissəsi tamı əvəz edir. Yəni, bir sözün ifadə etdiyi mənanı təklikdə bir söz ifadə edir. Məsələn: zəkalı adamlar yerinə zəkalılar, qulağı kar əvəzinə kar, üzü çopur əvəzinə çopur işlənir. Bunlardan başqa, Qasım bəy Zakir şeirlərindən birində Şuşa polis rəisini "yarımsaqqal" adlandırır. S.Rəhimovun "Saçlı" ,"Qaloş" kimi obrazları da bu qəbildəndir.
Çaşıoğlu
Çaşıoğlu Elm İstehsalat Firması — Azərbaycanda nəşriyyat
“Çaşıoğlu” şirkəti 1995-ci il tarixdən fəaliyyət göstərir. Fəaliyyəti dövründə yüzlərlə elmi, bədii və tədris vəsaitlərini nəfis tərtibatda çap etmişdir. Şirkət dəfələrlə yerli və beynəlxalq təşkilatların keçirdikləri tenderlərin qalibi olmuşdur. Şirkət istənilən poliqrafiya məhsullarını istehsal etmək imkanına malikdir.
Xalik Məmmədov
Xalik Rəfi oğlu Məmmədov — Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin Kadr, rejim və informasiya texnologiyaları üzrə vitse-prezidenti (2021–2023), Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkəti prezidentinin müşaviri.
Həyatı
Əmək fəaliyyətinə 1976-cı ildə Yeni Bakı Neftayırma Zavodunda başlamışdır. Energetik, Enerji təchizatı sexinin rəis müavini, 1985–1991-ci illər ərzində Yeni Bakı Neftayırma Zavodunun Həmkarlar İttifaqı Komitəsinin sədri, 1991–1992 illərdə Bakı şəhəri Nizami rayonu XDS İcraiyyə Komitəsinin sədr müavini, Bakı şəhəri Nizami rayonu İcra Hakimiyyəti başçısının 1-ci müavini, Yeni Bakı Neftayırma Zavodu nəzdində "Azinteroyl" Müştərək Müəssisəsinin texniki direktoru, 1992–1994-cü illər ərzində Azərbaycan Həmkarlar İttifaqı Konfederasiyasının Təşkilat şöbəsinin baş mütəxəssisi, 1994–2005-ci illərdə "Azərneftyanacaq" İstehsalat Birliyində (daha sonra "Azərneftyanacaq" Neft Emalı Zavodu, Heydər Əliyev adına Bakı Neft Emalı Zavodu adlandırılmışdır) kadrlar şöbəsinin rəisi, 1996-cı ildən baş direktorun müavini, direktorun rejim və kadrlar üzrə müavini vəzifələrində çalışmışdır.
2005-ci ilin noyabr ayından SOCAR-da İşlər İdarəsinin rəisi və 2007-ci ildən isə SOCAR-ın Kadr Rejim və İnformasiya Texnologiyaları üzrə vitse prezidenti, 2021-ci ildən 2023-cü ilə qədər Dövlət Neft Şirkətinin Vitse prezident vəzifəsində çalışıb. Səmərəli fəaliyyətinə görə Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin müvafiq Sərəncamları ilə Əməkdar mühəndis fəxri adına layiq görülmüş və II dərəcəli Əmək Ordeni ilə təltif olunmuşdur.
Azərbaycan Beynəlxalq Təhsil Mərkəzinin (ABTM), Bakı Fransız Liseyinin (BFL) və SOCAR Medianın idarə heyətinin sədri, "SOCAR plyus" jurnalının baş redaktorudur.
Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür.
Yeni Kaledoniya
Yeni Kaledoniya — Sakit okeanın cənub-qərb hissəsində adalar qrupu. Melaneziyada Fransanın müstəmləkə mülkü, dənizaşırı ərazisidir, Sakit okeanda yerləşən Yeni Kaledoniya adası, Luayote və Çesterfild adaları, Pen adası və s. kiçik adalardan ibarətdir. Sahəsi 19 min kvadrat kilometrdir. Cənub-qərbdə Avstraliya iqtisadi zonası, şimalda Vanuatu, cənub-şərqdə Fici ilə həmsərhəddir. Əhalisi 245 580 nəfərdir (2009), Paytaxtı Numea şəhəridir. (98 min nəfərdir). Pul vahidi fransız Sakit okean frankıdır.
Melaneziyalıların məskunlaşdığı adanı 1774-cü ildə ingilis dəniz səyyahı Ceyms Kuk kəşf etmiş və oranı Şotlandiyanın qədim adı olan Kaledoniya adlandırmışdır. 1853-cü ildə o, rəsmən Fransanın ərazisi elan olunur, 1860-cı ildə isə ayrıca müstəmləkəyə çevrildi.
Təbiət
thumb|left|125px|Yeni Kaledoniyada Tısbağalar körfəzi Adaların sahilləri kəskin parçalanmış və mərcan rifləri ilə əhatələnmişdir. Şimal hissəsi vulkanik süxurlardan, təpəli düzənlikdən ibarət, qərb hissəsi çökmə süxurlardan təşkil olunmuşdur. İqlimi tropikdir. Yayda tropik qasırğalar olur. Ərazisinin 10%-i meşəlikdir. Çoxlu quş var (61 növ, o cümlədən endemik kaqu). Ölkənin təsərrüfatının əsasını nikel filizinin hasilatı təşkil edir. Bu sahə ixrac gəlirlərinin 85%-ni verir.
Demoqrafiya
Əhalinin sayı - 245 580 min nəfər (2009)
Əhalinin illik artımı - 1,1%
Orta ömür müddəti -75 il (72 il - kişilər, 78 il - qadınlar)
Uşaq ölümü - hər min nəfərə - 6,9 Əhalinin etnik tərkibi - melaneziyalılar (kanaklar) -40,3 % (99 078 nəfər), ağlar (əsasən fransızlar) - 29,2 % (71 721 nəfər). uvenslar və futunanslar -8,7 (21 262 nəfər), polineziyalılar - 2,0 % (4985 nəfər), indoneziyalılar - 1,6 % (3985 nəfər), vyetnamlılar - 1,0 % (2357 nəfər), ni-vanutu - 0,9 % (2327 nəfər), digərləri - 16,2 % (39 865 nəfər) (2009-cu ilin siyahıya alınmasına əsasən) Dilləri: rəsmi - fransız dili, həmçinin 33 melaneziya və polineziya dialekti.
Din: Əhalinin əksəriyyəti xristiandır (katoliklər - 60 %, protestantlar - 30 %), həmçinin müsəlman sünnilər (4 %). Melaneziyalılar xristianlıqla yanaşı, ənənəvi yerli ayinlərə də sitayiş edirlər.
Əhalinin savadlılığı - 96 %,
Şəhər əhalisi - 65 %
Anar Əlizadə
Anar Əlizadə — azərbaycanlı iş adamı, Union Grand Energy Şirkətlər Qrupunun sahibi və Baş İcraçı Direktoru, "Baku Business Factory"nin təsisçisi, Socar Trading-nin təsisçisi (digər təsisçilər: SOCAR, Valeri Qolovuşkin) və keçmiş prezidenti.
Yeni Kaledoniya
Demoqrafiya
Yeni Kaledoniya, qədim Gondwana super qitəsinin bir parçası olan Zelandiyanın bir hissəsidir. Yeni Kaledoniyanın təxminən 66 milyon il əvvəl Avstraliyadan ayrıldığı, sonradan təxminən 50 milyon il əvvəl hazırkı mövqeyinə çatan şimal-şərq istiqamətinə doğru getdiyi güman edilir. [45]
Materik, ən yüksək zirvələri şimalda Mont Panié (1,629 m və ya 5.444 fut) və cənub-şərqdə Mont Humboldt (1.618 m və ya 5.308 fut) olan mərkəzi dağ silsiləsi ilə uzunluğa bölünür. [46] Şərq sahili sulu bir bitki örtüldü. [46] Böyük savannahları və əkinçilik üçün yararlı düzənlikləri olan qərb sahili quru ərazidir. Bu sahil boyunca bir çox filizlə zəngin massivlərə rast gəlinir. [46]
Anar Əlizadə
Həyatı
İlkin biznes fəaliyyətinə 90-cı illərin sonlarında Türkiyədən müxtəlif məhsulların gətirilib Naxçıvanda satılması ilə başlamış, daha sonra avtomobil idxalı və ailəsinin malik olduğu sərnişin daşımaları biznesləri ilə də məşğul olmuşdur.
Anar Əlizadə 2000-ci illərin əvvəllərində Bakıya gələrək biznesini burada davam etdirir. O, burada Türkiyə ilə Naxçıvan arasında apardığı ticarət nəticəsində əldə etdiyi özünün və ailəsinin topladığı ilkin kapitalı Bakının daşınmaz əmlak bazarına yatırır. Bir neçə il sonra daşınmaz əmlakın kəskin bahalaşması ona böyük qazanc gətirir.
Yeni Kaledoniya
Demoqrafiya
Diahot çayı, təqribən 100 kilometr (62 mil) axan Yeni Kaledoniyanın ən uzun çayıdır. [47] 620 km² (240 kv mi) bir tutma sahəsinə sahibdir və şimal-qərbdən Baie d'Harcourt'a açılan Panié dağının qərb eskarpenti boyunca adanın şimal nöqtəsinə doğru axır. [47] [48] Adanın çox hissəsi nəm həmişəyaşıl meşələrlə örtülmüşdür, savannalar isə aşağı yüksəkliklərdə üstünlük təşkil edir. [49] Ümumi sahəsi 24,000 kvadrat kilometr (9,300 kv m) olan Yeni Kaledoniya lagoonu dünyanın ən böyük laqonlarından biridir. Yeni Kaledoniya Bariyer rifi ilə əhatə olunmuşdur. [46]
İqlim Düzəliş
Anar Əlizadə
Neft Sektoru
BƏƏ-dəki iş fəaliyyətinə başladıqdan sonra Anar Əlizadə neft sektorunda da işlər görməyə başlayır. Bu vəsilə ilə o,"Grand MMC" adlı şirkəti təsis edərək neft avadanlıqlarının ticarətinə və yerli neft şirkətlərinə texniki xidmətlərin göstərilməsi işlərinə atılır. Bu sahədəki fəaliyyətləri Anar Əlizadəni ARDNŞ-nin tərəfdaşına çevirilməsinə gətirib çıxarır. Bu tərəfdaşlıq daha sonra Azərbaycan neftinin (Azeri Light) dünyada bazarında satışını həyata keçirən yerli şirkətin – SOCAR Trading SA-nın yaradılması ilə nəticələnir. SOCAR Trading SA-nın 25% səhmlərinə sahib olan Anar Əlizadə, eyni zamanda, 6 il müddətində şirkətin Baş İcraçı Direktoru və Direktorlar Şurasının Sədri vəzifələrini yürütmüşdür. O, 2012-ci ildə SOCAR Trading SA şirkətindəki səhmlərinin hamısını ARDNŞ-ə satmışdır.
Yeni Kaledoniya
Demoqrafiya
İqlim tropikdir, Noyabr-Mart aylarında isti və rütubətli bir mövsümdür, 27 °C ilə 30 °C arasındakı temperatur, [46], daha soyuq, quru mövsüm 20 °C ilə 23 °C arasındadır. [46] iki qısa interstisiyalarla əlaqələndirilmişdir. [10] Tropik iqlim okean təsiri və rütubəti yüksəldən ticarət küləkləri ilə 80% yaxınlaşa bilər. [46] Orta illik temperatur 23 °C, tarixi həddindən artıq 2.3 °C və 39.1 °C'dir. [10]
Qevin Makaynnis
Qevin Mils Makaynnis — aktyor, "Oskar" mükafatı laureatı.
Loqarifmik xətkeş
Loqarifmik xətkeş — 1622-ci ildə ingilis riyaziyyatçı Vilyam Otred (William Oughtred) tərəfindən yaradılmış və hesab əməllərinin yerinə yetirilməsi üçün nəzərdə tutulan xətkeş.
Anar Əlizadə
Neft Sektoru
Bir müddət sonra Anar Əlizadə bütün mövcud şirkətlərini 2007-ci ildə Sinqapurda təsis etdiyi Union Grand Energy Şirkətlər Qrupu altına topladı və onu Azərbaycanda bəyan edib burada nümayyəndələyini açdı.
Loqarifmik xətkeş
thumb|600px|center|Loqarifmik xətkeş Dörd hesab əməli ilə yanaşı, qüvvətə yüksəltmə əməlini, loqarifmanın hesablanması və bəzi başqa əməliyyatları da yerinə yetirən bu xətkeş hesablama işlərini olduqca sadələşdirmişdir.
Anar Əlizadə
Mükafatlar
Dekabr, 2014 — "İlin Adamı: İşgüzar Nüfuz-2014".
Marina (rəssamlıq)
thumbnail|Qalileya dənizində fırtına - [[Rembrandt (1633)]] Marinistika (ital. marina - su) - dəniz görünüşü, dəniz döyüş səhnəsin və ya digər dənizdə hadisələri təsvir edən incəsənət janrı.
Yeni Kaledoniya
Demoqrafiya
Yağışların qeydləri göstərir ki, ada daxilində yağıntılar çox dəyişir. Galarinoda qeydə alınan 3000 millimetr (120 in) yağış qərb sahillərinin orta səviyyəsindən üç dəfə çoxdur. El Ninonun təsiri üzündən quru dövrlər də var. [10] Dekabr və Aprel ayları arasında tropik çökəkliklər və siklonlar küləklərin saatda 100 kilometr sürətini (62 mil) keçməsinə səbəb ola bilər, saatda 250 kilometr (160 mph) və çox yağış yağır. [10] Yeni Kaledoniyaya təsir edən son siklon, 2017-ci ilin yanvar ayında Cyclone Cook olmuşdur.
Anar Əlizadə
Digər
Hazırda Anar Əlizadə Azərbaycan, BƏƏ, Türkiyə və Sinqapurda neft, tikinti, ticarət və istehsal sektorlarında fəaliyyət göstərən bir çox şirkətə rəhbərlik edir. Onun Azərbaycandakı əsas fəaliyyətləri ona məxsus şirkətlərin quruda yerləşən köhnə neft yataqlarında neft istehsalının artırılması, yeni quyuların qazılması və onları müasir avadanlıqlarla təmin edilməsi, "Bakı Ağ Şəhər" layihəsində iştirakı və gənclər arasında biznes təşəbbüslərinin dəstəklənilməsi kimi işlərdir.
Şəmkir şəhər stadionu
Şəmkir şəhər stadionu — Şəmkir şəhərində fəaliyyət göstərən idman obyekti. Tutumu 11,500 nəfərdir. "Şəmkir" FK ev oyunlarını bu stadionda keçirirdi. Regionlar arasında UEFA tərəfindən ilk lisenziyanı məhz bu arena alıb. Maliyyə problemləri üzündən ötən mövsümün əvvəlində fəaliyyətini dayandıran ikiqat Azərbaycan çempionu "Şəmkir" komandasının ev arenası kimi yararlandığı Şəmkir şəhər stadionu isə hazırda istifadəsiz qalıb. Baxımsızlıqdan ot örtüyü yararsız vəziyyətə düşməkdədir. Stadiondakı tribunanın tavanı çöküb.
Taiti
thumb|150px|Taiti sahili Taiti (Tahiti, Tahiti) — Sakit okeanda, Cəmiyyət adaları qrupunda ən böyük ada. Fransa Polineziyası tərkibindədir, sahəsi 1042 km2-dir. Əhalisi 178,133 nəfərdir (2007-ci ildə). Ən böyük şəhəri - Papeetedir.
Ada iki dağ massivindən ibarətdir. Mərcan rifləri ilə əhatə olunmuşdur. İllik yağıntı 1400 mm. Rütubətli tropik meşələri var. Kokos palması, banan, şəkər qamışı, ananas və s. becərilir. Mirvari çıxarılır, balıq ovlanır.
Toyota Prius
Toyota Prius — dünyanın ilk seriyalı istehsal olunan hibrid avtomobilidir. 2005-ci ildə Avropada ilin avtomobili seçilmişdir. Ölçüsü, təchizatı və qiymətinə müvafiq orta sinif avtomobil qəbul edilir.
Toyota, 1997-ci ildən indiyə qədər dünyada 613300 hibrid avtomobil satışı həyata keçirib. Prius satışları Avropada əhəmiyyətli ölçüdə bir artım göstərərək 2004-cü ildə 8136 ədəddən 2005-ci ildə 18886 ədədə çatmışdır.
= Qalereya =
Solanum melissarum
(Solanum melissarum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Ajania gracilis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Miranda Kosqrov
Miranda Teylor Kosqrov — ABŞ aktrisası və müğənnisi.
Həyatı
Miranda 1993-cü ilin mayın 14-də Kaliforniya ştatının Los-Anceles şəhərində evdar Kristin və quru təmizləmə biznes aparan Tom Kosqrov ailəsində anadan olub. Onun İngilis, İrland və Fransız əsələri var. Bir dəfə üç yaşlı Mirandanı Taste of L.A.restoranda oxuyub və dans edərkən onu talant agentı gördü. Bu agent təklifini qəbul edəndən sonra Miranda McDonald's, Mello Yello, və bir də model kimi reklamlarda iştrak etdi. Yeddi yaşında Kosqrov qərar verib ki, "bunu eləməyə sevir" və teatr və televiziya rolları almaq üçün kastinqlərdə iştrak etməyə başladı.
Miranda Kosqrov (reklamları saymaraq,) televeiziyada ilk dəfəfə Smallville serialında 2001-ci ildə beş yaşlı Lana Lanq kimi göründü. Kino debütu 2003-cü ildə çəkilmiş Rok məktəbi filmində olub. Birinci vacib televiziya rolu isə Dreyk və Coş adlı Nickelodeon serialında Dreyk Bell və Coş Pek ilə olub. Sonra isə o, Dreyk Bellnan birlikdə Sənin, mənim və bizim filmində baş rollardan biri oynayıb.
2007-cidə Kosqrov bir neçə Nickelodeon serialında epizodik rol oynayıb. Həmin ildə Dreyk və Coş qurtarıb və etni zamanda ICarly adlı yeni serial başladı. Orada Miranda baş rolu oynayıb və açılış mağnısını oxuyurdu. Bu, Dreyk Bellın qrupun üzvü, Maykl Korkoran yazdığı Leave It All to Me mahnısı idi. Məhz bu mahnı Miranda Kosqrovun müğənni kimi debüt yazılması sayılır.
Aktrisa Dryu Berrimurun rejissorluq etdiyi Best Coast-Our deal klipində rola çəkilib.
Ermənistan milli futbol komandası
Ermənistan milli futbol komandası - Ermənistanı beynəlxalq futbol turnirlərində təmsil edən milli futbol komandası. Ermənistan Milli Yığması 14 oktyabr 1992 ci ildə SSRİ parçalandıqdan sonra yaranıb və İlk oyunu Moldova ilə olmuşdur.
Stınka-Kosteşti
Stınka-Kosteşti suanbarı — süni göl Prut çayı üzərində, Moldova və Rumıniya sərhədində 1973-1978 ci illərdə inşa edilmişdir. Sahəsinə görə Rumıniyanın ikinci ən böyük suanbarıdır. Suanbarının Rumıniya hissəsi xüsusi qorunan ərazi elan edilmişdir. Ərazinin qorunma statusunun verilməsinin səbəbi ərazidə çoxlu sayda nafir quş növlərinin yaşaması ilə əlaqədardır.
Yalana bax (mahnı)
Yalana bax — Xalq artisti Aygün Kazımovanın mahnısı.
Stınka-Kosteşti
Coğrafiyası
Suanbarı Prut çayının Dunay çayına töküldüyü yerdən 580 kilometr yuxarıda yerləşir. Suanbarı elektrik enerjisinə olan ehtiyacdan irəli gələrək 1973-1978 illərdə inşa edilir. Suanbarının önündə suelektrik stnansiya fəaliyyət göstərir. Su anbarının bəndlərinin hündürlüyü 47 metr, uzunluğu 3000 metrdir. Suanbarının orta hündürlüyü 24 metr, su səthinin sahəsi isə 59 km²-dir. Suanbarının mümkün sututumu 735 milyon m³-dir. Suanbarının sahil zonasının 70 % kənd təsərrüfatı torpaqları 17 % çox illik kənd təsərrüfatı bitkiləri, yerdə qalan yorpaqlar isə meşə və şəhər ətrafı ərazilərdən ibarətdir. Suanbarının maksimal dərinliyi 41 metrdir.
Anatoli Banişevski adına stadion
Anatoli Banişevski adına stadion — Masallı şəhərində fəaliyyət göstərən idman obyekti. Tutumu 7,500 nəfərdir. "Viləş Masallı" FK ev oyunlarını bu stadionda keçirir.
Stınka-Kosteşti
Faunası
Suanbarının Rumıniya hissəsi sahilində aşağıdakı quş növləri yaşayır : sarı vağ (Ardeola ralloides), Ardea purpurea, Ixobrychus minutus, adi qarıldaq (Nycticorax nycticorax), böyük xallı qartal (Aquila clanga), kiçik xallı qartal (Aquila pomarina), Alcedo atthis , məzar qartalı (Aquila heliaca), boz qaz (Anser anser), fitçalan ördək (Anas crecca), qırmızıburun dalğıc (Netta rufina), yaşılbaş ördək (Anas platyrhynchos), cırıldayan cürə (Anas querquedula), enlidimdik cürə (Spatula clypeata), qırmızıbaş qaraördək (Aythya ferina), kəkilli qaraördək (Aythya fuligula), dəniz qaraördəyi (Aythya marila), adi güləyənquşu (Bucephala clangula), qırmızıdöş qaz (Branta ruficollis), adi sar (Buteo buteo), tüklüayaq sar (Buteo lagopus), ağ leylək (Ciconia ciconia), qara leylək (Ciconia nigra), harayçı qu quşu (Cygnus cygnus), fısıldayan qu quşu (Cygnus olor), ilanyeyən (Circaetus gallicus), bataqlıq belibağlısı (Circus aeruginosus), circus cyaneus, çöl belibağlısı (Circus macrourus), circus pygargus, chlidonias hybrida, chlidonias niger, moryanka (Clangula hyemalis), suriya ağacdələni (Dendrocopos syriacus), kiçik ağ vağ (Egretta garzetta), iri ağ vağ (Ardea alba), kərkincək qızılquş (Falco vespertinus), falco tinnunculus, ördəktutan qızılquş (Falco columbarius), adi qaşqaldaq (Fulica atra), qaradöş qaqar (Gavia arctica), ağquyruq dəniz qartalı (Haliaeetus albicilla), cırtdan qartalça (Aquila pennata), himantopus himantopus, göl qağayısı (Larus ridibundus), çöl qağayısı (Larus cachinnans), kiçik qağayı (Larus minutus), adi ququşu (Lanius collurio), lanius minor, nazik pazdimdik (Mergellus albellus), böyük pazdimdik (Mergus merganser), uzunburun pazdimdik (Mergus serrator), qızılı qızlarquşu (Merops apiaster), podiceps auritus, adi arıyeyən (Pernis apivorus), çay qaraquşu (Pandion haliaetus), pluvialis apricaria, philomachus pugnax, kiçik qarabatdaq (Phalacrocorax pygmeus), böyük qarabatdaq (Phalacrocorax carbo), podiceps cristatus, podiceps grisegena, recurvirostra avosetta, tringa glareola.
Qaetano Donizetti
Qaetano Donizetti  — İtaliya bəstəkarı.
Həyatı
Demoniko Qaetano Mariya Donizetti 29 noyabr 1797-ci ildə İtaliyanın Berqamo şəhərində dünyaya gəlib. Bəstəkar sənətinin inkişafında Rossini ilə Verdi arasında keçid mərhələsi yaradıb. Atası Andrea sələmçi dükanında orta səviyyəli məmur, anası isə musiqidən anlayan gözəl səsli dərzi qadın Marianna idi.
O, kasıb ailənin altı uşağının beşincisi olub. Ailəsi Donizettini elmlə məşğul olan biri kimi yetişdirmək istəsə də, o, musiqiyə olan böyük marağına görə, piano və harmoniya dərsləri almağa başlayıb. Hələ kiçik yaşlarından bəstə sınaqları, kamera musiqi əsərləri yazıb.
Bolton
Bolton - Şimal-qərbi İngiltərənin Böyük Mançester bölgəsində yerləşən şəhər. XIV əsrdə flamandlar tərəfindən məskunlaşdıqdan sonra şəhər parça istehsalı mərkəzinə çevrilmişdir. Bolton XIX əsrdə İngiltərədə ən çox inkişaf edən şəhərlərdən biri olmuşdur. 1929-cu ildə şəhərdə 216 pambıq fabriki fəaliyyət göstərirdi. Lakin, dünya müharibəsi digər bütün sənaye sahələrinə olduğu kimi pambıq sənayesinə də ciddi ziyan vurdu. Birinci dünya müharibəsi ərzində İngiltərənin bütün şəhərlərində kimi Boltonda da pambıq sənayesi sürətlə tənəzzülə uğramağa başlamışdır.
Qaetano Donizetti
Həyatı
O, bir çox müasirinin əksinə olaraq şöhrət pillələrini ağır-ağır qalxmışdı. Donizetti ilk müvəffəqiyyətini 1818-ci ildə Venesiyadakı "San Luka Teatrı"nda səhnələşdirilən "Borgonya Qrafı Enrico" adlı operasıyla qazandı. Sənətkar əsərlərində Rossinini nümunə olaraq mənimsədi və məhsuldarlıq baxımından onu belə keçərək hər il ən az 3–4 opera bəstələdi.
Bolton
Mançester şəhərindən 12 km şimal-qərbdə yerləşən Bolton şəhəri tarixi olaraq Lankaşir vilayətinə məxsusdur. İngiltərə vətəndaş müharibəsi dövründə 1644-cü ildə şəhərdə Bolton qətliamı adı ilə tanınan hadisə baş vermiş, nəticədə 1,600 nəfər həlak olmuş, 700 nəfər əsir düşmüşdür.
Qaetano Donizetti
Həyatı
1822-ci ildə Napolidə işə başlayan bəstəkar "L`ajo nell`imbarazzo" və "Elisabetta al Castello di Kenihvorth" da daxil olmaqla bir çox gözəl əsərlərini yaradıb. 1827-ci ildə daha irəli gedərək musiqi təşkilatçısı Barbajanın vasitəçiliyi ilə Neapol, Milan və Vyana teatrları üçün üç ildə 12 opera bəstələdi,
amma ona ilk böyük müvəffəqiyyət 1830-cu ildə Milanda "Teatro Carcano"da nümayiş olunan "Anna Bolena" ilə gəldi. Baş rolunu Qiudittanın oynadığı "Anna Bolena" adlı operasıyla şöhrəti hələ 33 yaşında Avropa paytaxtlarına və sonunda Amerikaya çatdı. Əsər elə böyük maraq yaratdı ki, qısa zamanda Paris, London, Madrid, Drezden və Havanada nümayişləri başlandı. Enerjili qarşıdurmalar və vokal göstərişə söykənən "Anna Bolena" Donizettinin ilk böyük operasıdır.
Bolton
Bolton Vonderers futbol klubunun ev oyunlarını oynadığı Makron stadionu da bu şəhərdə yerləşir.
Qaetano Donizetti
Həyatı
Donizetti səmərəli, rahat və zəngin iş masasında oturur, ətrafını bürüyən qısqanclıqlara qarşı laqeyd və xəbərsiz kimi əsərlərini yazır, bir il içində iki-üç opera bəstələyir və üzərinə düşən bütün vəzifələri bacarıqla həll edirdi. Bundan əlavə, Donizetti Neapol Konservatoriyasında müəllimlik də edirdi. Ən gözəl əsərlərini Neapolda yaratsa da özünü həmişə bu şəhərdə yad kimi hiss edirdi.
Bolton
Tarix
Bolton adı qədim anqlo-sakson dilində bothl-tun sözündən əmələ gəlmişdir və "xüsusi üslubu olan yaşayış məntəqəsi" mənasını verir. Bu ad ilk dəfə 1185-ci ildə Boelton formasında işlənmişdir. Şəhərin adı 1212-ci ildə Boethelton, 1257-ci ildə Botelton, 1288-ci ildə Boulton, 1307-ci ildən sonra isə Bolton şəklində qeyd olunmuşdur.
Qaetano Donizetti
Həyatı
Donizetti romalı vəkilin qızı olan Virciniya Vassell ilə 1828-ci ildə sevərək ailə həyatı qurub. Evliliyi boyunca üç uşağı olan bəstəkarın övladlarının hamısı uşaq yaşlarında ölüb.
Bolton
Tarix
Bolton şəhəri yaxınlığında tunc dövründən qalmış insan məskənləri aşkar edilmişdir. Antik Roma imperiyası dövründə şəhərin olduğu mövqedən romalılar üçün hərbi-strateji mərkəzlər olan Mançester və Ribçesteri birləşdirən yol keçmişdir. Şəhər normanlar tərəfindən işğal olunduqdan sonra Boltonun olduğu ərazilər 1067-ci ildə Rocr de Poituya verilmiş, 1100-cü ildə Rocr de Mereşeysə keçmiş, İngiltərə vətəndaş müharibəsindən sonra isə Pilkinqton ailəsinin əlinə keçmişdir.
Bolton yaşayış məntəqəsi inkişaf etdikdən sonra Lankaşir vilayətinin tərkibində qəsəbə olmuşdur. İngiltərə vətəndaş müharibəsi dövründə qəsəbənin ətrafında yerləşən kənd əhalisi Kral tərəfdarı olmasına baxmayaraq, Bolton qəsəbəsi Parlament tərəfdarı olmuşdur. Buna görə də, 1644-cü ildə Kral ordusu komandanı Şahzadə Rupertin rəhbərliyi altındakı üç min nəfərlik süvari birliyi tərəfindən ələ keçirilmiş, nəticədə 1600 nəfər yerli sakin öldürülmüş, 700-ü əsir götürülmüşdür. Bu hadisə dünya tarixinə "Bolton qətliamı" adı ilə daxil olmuşdur.
XV əsrdə katoliklərin zülmündən qaçan Şimali Fransa və indiki belçikalı protestantlar Bolton şəhərində məskunlaşdıqdan sonra, şəhər pambıq sənayesində sürətlə inkişaf etməyə başlamışdır. Sənaye inqilabının baş verməsi ilə Boltonda tekstil sənayesi öz inkişaf dövrünə daxil olmuşdur. Bu hadisə nəticəsində şəhərə çox sayda işçi gəlmiş və Bolton XIX əsrdə sürətlə böyüməyə başlamışdır. Tekstil sənayesinin ən çox inkişaf etdiyi dövr olan 1929-cu ildə şəhərdə 216 pambıq fabriki və 26 ağartma və boyama fabriki fəaliyyət göstərmişdir. 1911-ci ildə Boltonda tekstil sənayesində 36,000 nəfər çalışırdı.
Birinci dünya müharibəsindən sonra tekstil sənayesi sürətlə zəifləməyə başlamışdır. Bunun qarşısını almaq məqsədilə İkinci dünya müharibəsindən sonra şəhərə çox sayda asiyalı işçi gəlmişdir. Lakin, yenə də enişin qarşısı alınmamış və 1980-ci illərdə isə Boltonda pambıq sənayesi sıfır səviyyəsinə qədər enmişdir.
Coğrafi mövqeyi
thumb|right|XIV əsrdə tikilmiş "Smithills Hall". Hazırda muzey olaraq fəaliyyət göstərir.|316x316px thumb|right|Keçmişdə özəl məktəb olaraq fəaliyyət göstərən "Bolton School"un girişi.|314x314px Şəhərin adı hələ kənd olarkən "Bolton le Moors" olmuşdur. Buradakı "Moors" sözü şəhərin ətrafının və yaxın ərazilərin ağacsız və təsərrüfata yararsız yüksək təpələrlə əhatə olunmuş ərazi quruluşuna əsasən verilmişdir.
Bolton şəhəri quru yolu ilə Londondan 338 km, Liverpuldan 51 km, Mançesterdən 21 km məsafədə yerləşir.
Qaetano Donizetti
Həyatı
1837-ci ildə həyat yoldaşını vəba xəstəliyi nəticəsində itirən bəstəkar böyük sarsıntı yaşayıb. Bu, sarsıntı onun səhhətində də getdikcə daha böyük fəsadlar yaratmağa başlayırdı.