cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Səfəvi mətbəxi
Yemək növləri
alt=Şah Abbas sarayda qonaq qəbul edərkən Çehel Sütun sarayındakı təsvir|left|thumb|386x386px|Şah Abbas sarayda qonaq qəbul edərkən [[Çehel Sütun sarayındakı təsvir]] “Karnamə dər babi-təbbaxi və sənəti-an” (“Aşpazlıq və onun sənəti haqqında iş kitabı”) adlanan Səfəvi dövrü risaləsində müxtəlif yemək növləri sadalanır. Şirin çörəklər, xəmir xörəkləri, şorba və sıyıq növləri, sirkəli və turş yeməklər, plov çeşidləri, qutablar, tərəvəz xörəkləri, qovurma və qızartma kimi ət yeməkləri, kabab növləri, müxtəlif şirniyyat haqqında məlumat verilmişdir. Ümumiyyətlə, “Karnamə”də 130-dan çox yemək növündən bəhs edilmişdir. Əsərin IX-XIII babları tamamilə plov çeşidlərinə həsr olunmuş və burada 26 plov növünün hazırlanma üsulu əksini tapmışdır. Müəllifin buğra, umac, tutmac, şirbirinc, şilə-plov, riştə-plov, quşdili-plov, küftə-kabab, Qaraman paxlavası, qatlama, şəkərbura və s. yeməklər haqqında məlumatı böyük maraq doğurur.
Nurullanın aşpazlıq risaləsində paxlava və plov çeşidləri, tərəvəz və xəmir xörəkləri, dolma, kabab və şorba növləri və s. haqqında məlumatlar əksini tapmışdır. Əsərin I, II və V babları plovlara həsr edilmiş və burada 50-dən artıq plov çeşidinin hazırlanma üsulları yer almışdır. Bütövlükdə götürdükdə isə risalədə təxminən 120 yeməyə dair bilgi verilmişdir. Buraq, çalqama, qovurma, doğrama, bağlama, yolma, sarı-plov, bağlı-plov, dolma-plov, türkman-plov, loqmaplov, qıyma-qabaq, bozlamac və s. kimi yeməklərin təsviri maraq doğurur. Balıq qızartmalarından bəhs edərkən müəllif Araz çayından tutulan sarı balıqlardan və Şirvandan gətirilən qızıl balıqlardan hazırlanan yeməklərin ləzzətini tərifləyir. Aşpaz Nurulla Səfəvi dövrünün ən yaxşı kababçılarından birinin Ustad Hüseynxan Kəbabi olduğunu və onun h. 992 / m. 1584-cü ildə rəhmətə getdiyini bildirir. Büryan-plovun hazırlanmasının isə I Şah Abbasın saray mətbəxində ən yaxşı tərzdə Ustad Fulad Büryani tərəfindən həyata keçirildiyi göstərilir. Əsərin sonunda müəllif bildirir ki, “əgər hansı aşpaz bu məsləhətlərə baxmayaraq yeməyi pis bişirərsə, gərək onda həmin adam aşpazlıqdan danışmasın və köhnə ustadların adlarını bədnam etməsin!”.
Çiçarron
thumb|Qarışıq çişirran thumb|right|Peruda çiçarron (İspan dilində: chicharrón) — Qızardılmış donuz ətindən hazırlanan yemək. Çiçarronu bəzən toyuq, qoyun ətindən və konservləşdirilmiş ətdən də istifadə olunur.
Çiçarron Əndəlusda, İspaniyada, Latın Amerikası olkələrində məşhurdur və Argentina, Boliviya, Braziliya (burada onu toressmo adlandırırlar), Kolumbiya, Kuba, Dominikan Respublikası, Qvatemala, Honduras, Salvador, Meksika, Nikaraqua, Panama, Peru, Filippin, Puerto-Riko, Venesuela və digər ölkələrin milli mətbəxinin əsas tərkib hissəsidir. Argentinada Çiçarronu konservləşdirilmiş ətdən, Kosta-Rikada adətən donuz qabırğalarından, nadir hallarda isə donuz dərisindən hazırlayırlar.
Çiçarronu hazırlayarkən donuz dərisindən istifadə olunduğu halda, yeməyi dadlandırmaq üçün müxtəlif ədviyyatlardan istifadə olunur.
Qreçeskaya küçəsi (Taqanroq)
1923-ci ildə Qreçeskaya küçəsi III internasional küçəsi adlandırılmışdır. 70 il sonra adı yenidən bərpa edilmişdir.
Məhəmməd bəy Otuziki
Məhəmməd bəy Hacı Lazım bəy oğlu Xıdırlı-Otuziki (?-?) — XVIII əsr Qarabağ bəyi, tayfa başçısı.
Həyatı
Məhəmməd bəy Hacı Lazım bəy oğlu Şuşa şəhərində anadan olmuşdu. Otuziki elinin minbaşısı və mahalın naibi idi. Şuşa qalasının qalabəyisi də olmuşdu. Rus üsul-idarəsi dönəmində məmur işləmişdi. Praporşik, sonra da poruçik rütbələrinii daşımışdı.
Ailəsi
Məhəmməd bəyin Abdulla bəy, Nəcəfqulu bəy, Abbasqulu bəy və İsmayıl bəy adlı oğulları vardı.
Seçki məntəqəsi
SSRİ-də Xalq Deputatları Sovetlərinin və xalq hakimlərinin seçkisi zamanı seçki keçirilməsi, seçki bülletenlərinin verilməsi, qəbulu və səslərin hesablanması üçün yaradılır. Seçki məntəqəsini müvafiq Xalq Deputatları Sovetinin icraiyyə komitəsi ərazi prinsipi üzrə, yəni seçicilərin yaşayış yerləri üzrə (100–300 min nəfərə bir seçki məntəqəsi hesabı ilə) təşkil edir.
Gümüş standartı
Tarixi
Gümüş standartı Bizans imperiyasının dağılmasından sonra yarandı və düz XIX əsrə qədər hakim sistem idi. XVI əsrdə Potosi yaxınlığındakı Serro Rikoda böyük gümüş yataqları tapıldıqdan sonra beynəlxalq gümüş standartı ispan pesosu ilə əlaqələndirildi. Bu gümüş ispan dollarları təxminən dörd yüz il ərzində beynəlxalq ticarətdə dünya valyutası sayılırdı.
Ləğv olunması
1704-cü ildə, Anna Stüart kraliça elan edildikdən sonra, Britaniya Vest Hindistanı dublonlar, ispan qızıl sikkələri ilə birlikdə qızıl standartını tətbiq edən ilk bölgələrdən biri oldu. 1717-ci ildə Kral zərbxanasının rəhbəri ser İsaak Nyuton gümüş və qızıl arasında yeni bir məzənnə tətbiq etdi və bu nəticədə Böyük Britaniya faktiki olaraq qızıl standartına keçdi. Napoleon müharibələrindən sonra Böyük Britaniya qızıl soverenləri tətbiq etdi və 1821-ci ildə rəsmi olaraq qızıl standartını qəbul etdi. Eyni zamanda, Latın Amerikasındakı inqilablar Potosi və Limadakı zərbxanalarda istehsal olunan gümüş dollarların (peso) tədarükünü dayandırdı. Britaniya qızıl standartı ilk olaraq bəzi Britaniya koloniyalarına, xüsusən də Avstraliya və Cənubi Afrika müstəmləkələrinə yayıldı, amma Şimali Amerika müstəmləkələri, Britaniya Hindistanı və Cənub-Şərqi Asiyaya yayılmadı. Kanada əyaləti 1853-cü ildə, Nyufaundlend koloniyası isə 1865-ci ildə qızıl standartını qəbul etdi. 19-cu əsrin ikinci yarısında ABŞ-da qızıl və gümüş standartları arasındakı seçim siyasi müzakirələrin vacib bir hissəsi idi, nəticədə 1873-cü ildə qızıl standartına keçid başladı. Elə həmin ildə Almaniya İmperiyası qızıl markaları tətbiq edərək qızıl standartına keçdi və sonrakı 35 il fərzində demək olar ki, bütün digər ölkələr qızıla keçdilər. 1900-cü ildə gümüş standartını yalnız Meksika, Çin və Britaniya koloniyaları Hong Kong və Veyhay saxlamışdılar. 1835-ci ildə Çin və Honkonq gümüş standartından imtina edəndən sonra, bu pul sisteminin sonu gəldi.
Ovsalı-i Kazım (Urmiya)
Ovsalı-i Kazım — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Urmiya şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 227 nəfər yaşayır (80 ailə).
Elmaz Hacıyev
Həyatı
Elmaz Hacıyev 1994-cü il mayın 9-da Şamaxı rayonunun İkinci Çaylı kəndində anadan olub. Ailəli və iki övlad atası idi.
Hərbi xidməti
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Elmaz Hacıyev 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi üçün başlanan Vətən müharibəsində savaşıb.
Elmaz Hacıyev noyabrın 4-də Laçın döyüşləri zamanı şəhid olub. Xəzər rayonunun Binə qəsəbəsində dəfn olunub.
Azərbaycanın Laçın rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 05.11.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Elmaz Hacıyev ölümündən sonra "Laçının azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan mədəniyyətində nar
Mədəniyyətdə narın rolu
Bir çox Azərbaycan rəssamları öz yaradıcılığında nar mövzusuna müraciət ediblər. Azərbaycan təsviri sənətinin böyük şəxsiyyətlərindən biri olan Toğrul Nərimanbəyov öz əsərlərində nar mövzusuna dəfələrlə müraciət etmişdir. Nar Toğrul Nərimanbəyov yaradıcılığının rəmzinə çevrilmişdir. Rəssam öz tablolarında narı böyük şövqlə, həvəslə təsvir edərək bu şahanə meyvənin gözəlliyini ustalıqla, sevə-sevə kətana köçürmüşdür. Onun "Natürmort Narlar", "Narlar", "Natürmort Nar ağacı", "Şərq nağılı" və başqa əsərlərində bunun şahidi oluruq. Rəssamın əsərlərində miniatür boyakarlığından gələn ənənəvi şərti dekarativ üslubla yeni ralistik təsvir üzvü əlaqələndirilmişdir. Toğrul Nərimanbəyov çağdaş Azərbaycan təsviri sənətinin yetişdirdiyi, böyük şəxsiyyətlərdən biri olub. T.Nərimanbəyovun yaradıcılığının səciyyəvi xüsusiyyətlərini özündə əks etdirən natürmortlar da bu janrın onun yaradıcılığında yeni bir zirvəyə yüksəldiyindən xəbər verir. Müxtəlif əşya və predmetləri, ləziz Azərbaycan nemətlərini və xüsusən də narı natürmortlarında məhəbbətlə əks etdirən rəssam, tamaşaçıda xoş duyğular yaradan, onu sehrli və duyğulandırıcı aləmə aparan bitkin əsərlər qalereyası yaradıb. Rəssamın bu cür əsərlərinə "Natürmort. Narlar", "Narlar" "Natürmort. Nar ağacı"və başqalarını misal göstərmək olar. Nar onun rəsmlərində Göyçaydan Bakıya, oradan da Parisə, Nyu Yorka, İstanbula, Londona, Moskvaya və neçə-neçə uzaq şəhərlərə gedib çıxır. O, narı elə təqdim etdi ki, bu yumruq boyda meyvənin timsalında Vətəni göstərə bildi. Toğrul Nərimanbəyov narın tilsimə düşməyini belə ifadə edib: "Mən narı, xüsusilə, Göyçaya gedəndən sonra sevdim. Mən Göyçayda böyük nar bağlarını görəndə riqqətə gəldim. Bakıya qayıtdım və onları çəkməyə başladım. Sonralar isə aludə olub nar mövzusunda bir sıra rəsmlər çəkdim. Onda anladım ki, nar özündə çoxlu məna, fikir daşıyır. O elə bardır ki, insana bayram bəxş edir. Nar çəkəndə məni elə hiss bürüyür ki, sanki nar şirəsi içirəm. Təzələndirir, gümrahlandırır, fərəh verir. Nar fenomenal, açılmamış bir bardır. Onun keyfiyyətləri on illər boyu açılacaq. İnsanlar ona çox və daha çox heyran olacaqlar. Bir sözlə, mən həqiqətən narı sevirəm. Mən onları yalnız çöldən çəkmirəm, həm içini, həm də mahiyyətini çəkirəm". Azərbaycanın simvollarından biri olan nar Heydər Əliyev Fondunun vitse-prezidenti Leyla Əliyevanın rəssamlıq yaradıcılığında da xüsusi yer tutur. Öz müsahibəsində o, belə demişdir: "Nar çox məşhur və dadlı meyvədir. Başqa yerdə belə dadlı nar tapa bilməzsiniz. Bu səbəbdən mən nar rəsmi çəkməyi qərara aldım". Özünəməxsus üslubda təsvir olunan bu rəsm əsəri sonradan Jan Atelier moda evi tərəfindən eksklüziv geyim kolleksiyasında öz əksini tapmışdır.
Sərt üslubun ilk nümayəndələrindən olan dünya şöhrətli rəssam Tahir Salahov da natürmortlarında nar təsvirlərinə geniş yer vermişdir. Azərbaycanın memarlıq irsinin ən görkəmli abidələrindən biri sayılan Şəki Xan sarayının divar rəsmləri Azərbaycan rəssamlıq və xalq tətbiqi sənətinin nadir incilərindəndir. Sarayın divarları müxtəlif mövzulu rəsmlərlə bəzədilmişdir. Bunların arasında nar ağacının təsviri interyerə xüsusi gözəllik verir. Rəsm əsərlərində göy, qımızı, qızılı rənglərdən daha çox istifadə edilmişdir. Bu da təsvirlərin bədii təsirini, milli koloritini gücləndirir. Sarayın rəssamlıq nümunələri bu günə qədər öz ecazkarlığını qoruyub saxlayır.
Təsviri incəsənətdə
thumb|Nar ağacı — Bu maddi nemət canlı varlıq kimi həyatın başlanğıcı, yaradıcısı olan "dünya ağacı" hesab edilmişdir. Bəllidir ki, "dünya ağacı"nın insanlara cavanlıq, uzunömürlülük bəxş edən, həyat verən Tanrı sayılması bir sıra qədim xalqların mifoloji təfəkküründə və folklorunda geniş yayılmışdır. Rəvayətə görə, narın bitdiyi ağacı ilk dəfə sevgi ilahəsi Afrodita əkib. Dünya şöhrətli Azərbaycan rəssamı, UNESKO Rəssamlar İttifaqının üzvü akademik Sakit Məmmədov da özünün "İlin dörd fəsli", "Bahar qızı" adlı əsərlərində nar meyvəsini özünə məxsus tərzdə böyük məharətlə Novruz xonçasının şah meyvəsi kimi təsvir etmişdir.
Azərbaycan rəssamlıq məktəbinin ən görkəmli nümayəndələrindən biri, rəssam Səttar Bəhlulzadə də həyat rəmzi olan meyvələr şahının gözəlliyini öz əsərlərində təsvir edib. Onun "Zəfəranla narlar", "Göyçay narı", "Narlar" adlı tabloları daim göz oxşayır. Öz dəst-xətti ilə seçilən rəssam narı da bir təbiət möcüzəsi kimi kətan üzərinə həkk edib.
Yaradıcılığında əsasən miniatür janrına üstünlük verən xalq rəssamı Arif Hüseynov "Nar gülü", "Nar qız" əsərlərində tariximizlə bağlı olan adət-ənənələrimiz, milli çalarlarımız, xalq nağıllarımızın motivləri əsasında narı təsvir edərək tamaşaçılara çox maraqlı formada çatdıra bilmişdir. Əsasən, Novruz mövzusuna müraciət edən rəssam narın al rəngini Novruz tonqalının alovu, nar dənələrini isə sanki ətrafa ruzi səpən bərəkət simvolu kimi təsvir etmişdir. Azərbaycanın memarlıq irsinin ən görkəmli abidələrindən biri sayılan Şəki Xan sarayının divar rəsmləri Azərbaycan rəssamlıq və xalq tətbiqi sənətinin nadir incilərindəndir.
Azərbaycanlı rəssam Əli Şəmsi də öz yaradıcılığında narın təsvirinə müraciət etmişdir. Həyata özünəməxsus baxışı ilə fərqlənən Əli Şəmsi öz əsərlərində böyük yer ayırdığı qadın mövzusu barədə belə fikir yürüdür: "Mənim üçün qadın nar meyvəsi kimidir – hər ikisi sirlidir. Nar dənələrinin sayı məlum olmadığı kimi, qadınların da nə fikirləşdiyini başa düşmək çətindir".
Azərbaycanın adət-ənənələrinin gözəlliyini tərənnüm edən rəssam Fuad Manafov da öz yaradıcılığında nar mövzusundan yan keçməyib. Onun İçərişəhərin fonunda ön planda təsvir etdiyi narlardan ibarət kompozisiyası öz gözəlliyi ilə insanı valeh edir. Bu rəsm əsərində qədim şəhər sanki əlvan xalqa üzərində düzülmüş nar kompozisiyasından ucalır və Azərbaycanın iki rəmzi: "İçərişəhər" və "Narlar" birlik, həmahənglik, vəhdət təşkil edir.
Bütövlükdə Azərbaycan rəssamlarının yaradıcılığına nəzər yetirsək, demək olar ki, heç bir rəssam bu mövzudan kənarda qalmayıb. Nar meyvəsi təkcə rəngkarlıqda deyil, Azərbaycan xalq sənətində, xalçaçılıqda, keramika və dekorativ tətbiqi sənətdə də öz əksini tapmışdır.
Dekorativ sənətdə
Dünya şöhrətli türk şairi Nazim Hikmət Şəkidə olduqdan sonra belə yazmışdır: "Əgər Azərbaycanın başqa qədim tikililəri olmasaydı, bircə Şəki Xan sarayını dünyaya göstərmək bəs edərdi". Şəki xan sarayının çox böyük şöhrət qazanmış divar rəsmləri XVlll əsrdə yaranmışdır., təsvirləri XlX əsrin axırlarında təmir edən və bəzilərini yenidən işləyən boyaqçının qarabağlı usta Qəmbər olduğu salonun divarlarında qeyd olunmuşdur. Şuşada və Şəkidə bir sıra yaşayış evlərinin daxilini bəzəyən müxtəlif dekarativ panno və kompazisiyaların müəllifidir. Şəki xanlarının sarayında çəkdiyi divar və tavan rəsmləri bədii-estetik dəyərinə görə Usta Qənbər Qarabağinin ən kamil əsərləridir. 19-cu əsrin sonunda sarayın bədii bərpası zamanı çəkdiyi bu rəsmlər məzmun və kompazisiya müxtəlifliyi, gül və çiçək, quş və heyvan, nar ağacının təsvirləri realistliyi ilə seçilir.
Toxuculuqda
thumb|Nar meyvəsi — Nar günəşi sevən, günəşdən nur içib od saçan torpağımızın əvəzsiz nemətidir. Onda həyat şirəsi, ürək, könül qaynarlığı var. Müxtəlif dövrlərdə vətənimizdə olmuş tacirlər, səyyahlar və diplomatlar Azərbaycanda sənətkarlığın inkişafı haqqında öz yazılarında çoxlu maraqlı faktlar qeyd ediblər. İtalyan səyyahı Marko Polo (XIII əsr) Şamaxı və Bərdənin ipək məmulatlarının gözəlliyini vurğulamışdır. İngilis səyyahı tacir Anthony Jenkinson (XVI əsr) yay iqamətgahının dəbdəbəsini təsvir edərək yazır: "Kral ipək və qızılla bəzədilmiş zəngin bir çadırda oturmuşdu, onun paltarı mirvari və qiymətli daş-qaşla bəzədilmişdi".
XIX əsrin sonu — XX əsrin əvvəllərində naxışlı tikmələr üçün istifadə olunan parçalar yerli istehsala aid qanovuz, darai və məxmər idi. Onlar Şamaxı, Basqal, Gəncə, Şəki, Şuşa və Azərbaycanın digər şəhərlərində hazırlanırdı. Naxış tikmək üçün ipək, yun saplar və yerli istehsala aid möhürlü nişancıqlardan (metal lövhəciklərdən), boyama zamanı bitkilərdən alınan boyaq maddələrindən istifadə edilirdi. Naxış qoyulmuş məmulatlar ornamental motivlərin zənginliyi və rəngarəngliyi ilə seçilirdi. Azərbaycan naxışlarının ən çox sevilən motivləri qızılgül, nərgiz, qərənfil, lalə, zanbaq və meyvə ağaclarının (nar, heyva, alça) çiçəkləri, eləcə də müxtəlif formalı sünbül və yarpaqlar idi. Naxışların həndəsi şəkilli bəzəkləri düz və sınıq xətlər, ziqzaqlar, üçbucaqlar, dördbucaqlılar, altı və səkkizguşəli gülşəkilli bəzəklər, kiçik romblar, ulduzlar və günəş təsvirlərindən ibarət idi.
kəlağayı sənəti
İpəkdən hazırlanan milli qadın baş örtüyümüz kəlağayının kənarları həndəsi və müxtəlif ornamentlərlə bəzədilir. Xalq sənətkarları təbiətin gözəlliyindən ilhama gələrək və kəlağayıları bağ çiçəkləri olan qızılgül, zanbaq və digər güllərlə, həmçinin alma, albalı kimi meyvə ağaclarının çiçəkləri ilə yanaşı nar çiçəkləri ilə də bəzəmişlər. Hesab olunur ki, kəlağayı, onun rəngi, ornamenti və bağlanma tərzi ilə sevgi etirafı etmək, üzr istəmək, barışmaq, öz sosial statusunu vurğulamaq mümkündür.
UNESCO-nun 2014-cü ilin noyabrında keçirilmiş 9-cu sessiyasında Azərbaycanın kəlağayı sənəti, onun simvolikası, hazırlanma və örtülmə qaydası dünya qeyri-maddi mədəni irsinə daxil edilib. Kəlağayı milli qadın geyiminin təkrarsız elementlərindən biridir. Bu yaylığın unikallığı həm də ondadır ki, o yalnız Azərbaycanda istehsal olunur. Kəlağayı sadəcə geyim əşyası deyil. Xalq yaradıcılığının əsəri olan bu yaylıq, üzərində olan simvolika və naxışlar sayəsində zamanla rəmzi məna da qazanıb.
Kulinariyada
Nar cənnət meyvəsidir. Tərkibi dəmir, kalsium, fosfor mineralları, C və B1, B2 vitaminləri ilə zəngindir. Nar sortuna görə şirin, turş və kəmşirin olur. Nara turş dadı verən onun şirəsində olan limon turşusudur. Nardan kompotlar, şərablar, nardança hazırlanır. Azərbaycan kulinariyasında narın özünəməxsus yeri var. Narın turş qırmızımtıl ləti desert və salatlarda, həmçinin sərinləşdirici içkilərin hazırlanmasında istifadə edilir. Narı dondurma ilə masaya vermək, zərif desert üçün qatı qaymaqla və beze ilə qarışdırmaq və ya salatların üzərinə səpmək olar. Quzu və can ətindən, balıqlardan növbənöv nar qovurma hazırlanır. Yağlılığın azaldılması üçün yeməklərə nar yağı əlavə edilir.
Enginalan (İğdır)
Enginalan — Türkiyənin İğdır ilinin İğdır ilçəsinə daxil olan kənd.
Azərbaycan mədəniyyətində nar
Nar çaxırı
Narın emalından alınan şirənin fermentləşdirilməsi yolu ilə hazırlanır. Orta dərəcədə nar çaxırının istehlak edilməsi orqanizmə yalnız fayda gətirəcək. Nar meyvəsində olan faydalı maddələrin şərabda qorunub saxlanılmasına imkan verən texnologiyaların tətbiqi nar çaxırını müalicəvi və pəhriz xüsusiyyətli içkiyə çevirir. Könül oxşayan qırmızı rəngi və narın meyxoşluğunu damla-damla hiss etdirən nar çaxırı şirin desertlər və meyvələrlə gözəl uyğunluq təşkil edir.
Enginalan (İğdır)
Tarixi
Kənd 1901 və 1928-ci il mənbələrində ermənicədə "kurqan" anlamına gələn Pulur şəklində keçməkdədir.
Azərbaycan mədəniyyətində nar
Nar turşusu
Təmizlənmiş narların bişirilmə yolu ilə alınır. Nar turşusu əsasən yeməklərdə sous kimi istifadə olunur. Yüksək təzyiq və qan şəkərinə qarşı yararlıdır.
Bədii ədəbiyyatda
thumb|Nar bağı — Narın şəfa mənbəyi, məhsuldarlıq və həyat nişanəsi sayılması, nəsil-soy artıran meyvə kimi müqəddəs hesab olunması və ona sitayiş edilməsi bütün türk xalqlarının, o sıradan da Azərbaycan xalqının həyat və məişətində, həmçinin folklorunda və mifik görüşlərində geniş yer tutur. Əsatir və əfsanələrimizdə, eləcə də nağıllarımızda, dastanlarımızda, narın dirilik, artım və bolluq rəmziolmasına dair istənilən qədər örnək göstərmək olar. Bu meyvənin eramızdan təxminən 4000 il əvvəl becərilməyə cəlb edilən ən qədim meyvələrdən biri olduğu, hətta onun adının İslamın müqəddəs kitabı Quran-i-Kərimdə, xristianlığın müqəddəs kitabı Bibliyada və yəhudi müqəddəs kitabı Tövratda keçdiyi də ortaya çıxmışdır. Nar bir meyvə olmaqla yanaşı, həm də cəmiyyətdə böyük mədəni hadisəyə çevrilmişdir. Narla bağlı bədii əsərlər, şeirlər yazılmış, bayatılar deyilmiş, bu ecazkar meyvənin şəninə mahnılar bəstələnmiş, festival təşkil edilmişdir. Narla bağlı xalqımızın zəngin adət-ənənələri vardır.
Enginalan (İğdır)
Coğrafiyası
İğdırdan 8 km uzaqlıqdadır.
Azərbaycan mədəniyyətində nar
Bədii ədəbiyyatda
Nar bütün meyvələrin şahı hesab olunur. O hətta xarici görkəminə görə də digər meyvələrdən yüksəklikdə dayanan taca bənzəməsilə seçilir. Yuxu yozanlar iddia edirlər ki, əgər yuxuda nar görmüş olarsınızsa, bu, sizin öz istedadınızı müdrikliklə istifadə edəcəyinizə işarədir.
Enginalan (İğdır)
Əhalisi
1886-cı il məlumatına görə kənddə 1463 erməni yaşayırdı.
Azərbaycan mədəniyyətində nar
Bədii ədəbiyyatda
Azərbaycan ədəbiyyatında narın xüsusi rolu var. Əfsanələrimizdə deyilir ki, nar sevgi simvoludur. Sevgini sözlərlə bildirmək nəzakətsizlik hesab olunurdu. Gənc oğlanlar qızlara nar gətirməklə öz duyğularını açır və sevgilərini etiraf edirdilər.
Poeziyamıza nəzər salsaq, klassiklərdən bu günün istedadlı şairlərinə kimi bütün sənətkarların nar barədə xüsusi ilhamla yazdıqlarını görərik. Füzulinin "Meyvələrin söhbəti" əsərində nar meyvələrlə mübahisə edərkən özü haqqında belə söyləyir:
Dünya şöhrətli Azərbaycan şairi və mütəfəkkirlərindən biri Nizami Gəncəvi "İskəndarnamə" poemasında narı belə xatırlayır:
Meyvələrin şahına nağıllarımızda da tez-tez rast gəlmək olar. Hamımız "İki nar", "Nardan qızın nağılı", "Yeddi nar çubuğu" kimi nağılları, əlbəttə, gözəl xatırlayırıq. Nar haqqında, həmçinin Azərbaycanın tanınmış şairləri Əlizadə Nuri, Eldar Baxış, Adil Mirseyid və başqaları öz şeir və poemalarında yazıblar. Kamal Abdulla şeirlər toplusunu "Nar çiçəkləri" adlandırıb.
Azərbaycan ədəbiyyatında meyvələrin şahı sayılan nara xüsusi diqqət yetirilir və əhəmiyyətli yer ayırılır.
NGC 3557A
NGC 3557A, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış təkrarlanmış NGC cismidir. Göy üzündə Sentavr bürcü istiqamətində yerləşir. Sab tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Seçki senzi
Bir çox ölkədə cins senzi, yüksək yaş senzi və s. də tətbiq olunurdu. Zəhmətkeşlərin mübarizəsi nəticəsində müasir burjua dövlətlərində ümumi seçki huququ elan olunmuş, seçki senzinin çoxu ləğv edilmişdir. Buna baxmayaraq, seçkilərdə iştirak etmək üçün müxtəlif maneələr saxlanılmaqdadır.
Süpürgən (Urmiya)
Süpürgən — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Urmiya şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 243 nəfər yaşayır (71 ailə).
Seçki hüququ
Seçki hüququ — iki əsas mənası olan hüquqi anlayış:
Hüquqi şəxslərin idarəetmə və nəzarət-təftiş orqanlarının formalaşdırılması qaydası seçki hüququ normaları ilə tənzimlənmir, korporativ hüququn normativ aktlarına daxil edilir.
Kamilə Nəbiyeva
Həyatı
Kamilə Nəbiyeva 25 noyabr 1991-ci ildə İsmayıllı rayonunun Xanagah kəndində musiqiçi ailəsində doğulub. Atası Tahir Nəbiyev xanəndə olub. İlk dəfə 6 yaşından oxumağa başlayıb. İlk musiqi təhsilini atasından alıb. 1998-2007-cu illərdə İsmayıllı rayon Xanagah kənd ümumi orta məktəbdə, 2009-2012-ci illərdə Bakı Humanitar Kollecin (köhnə adı Mədəni-Maarif  Texnikomu) xanəndəlik fakültəsində, 2015-2018-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin xanəndəlik fakültəsində təhsil alıb.
Təhsil illərində xalq artistləri Gülyaz Məmmədova və Gülyanaq Məmmədovadan dərs alıb.
Fəaliyyəti
2011-ci ildən Azərbaycan Televiziyasının solisti kimi fəaliyyət göstərir. Beynəlxalq Muğam Mərkəzinin solistidir.
Xarici səfərləri
ABŞ, Fransa, Almaniya, Avstraliya, İsveç, İtaliya, Mərakeş və digər ölkələrdə keçrilən konsert və festivallarda Azərbaycanı təmsil edib.
Sərbəst insanlar ölkəsində
Sərbəst insanlar ölkəsində — Əhməd bəy Ağaoğlunun ilk dəfə 1930-cu ildə İstanbulda nəşr edilmiş əsəri.
Nəşr və tərcümə
Əsər ilk dəfə 1930-cu ildə İstanbulda nəşr edilib. Sevda İsmayılova və Zeynal Məmmədli tərəfindən Azərbaycan dilinə tərcümə edilib, Bakıda 2001-ci ildə Tutu nəşriyyatında, 2016-cı ildə isə Bakı Kitab Klubunda 144 səhifədə, 100 nüsxə tirajla çap edilib.
Yelena Sidorenko
Yelena Mixail qızı Sidorenko (Eyvazlı; ) — Azərbaycan jurnalisti və aparıcısı.
Həyat
Yelena Sidorenko 1986-cı ildə Azərbaycan SSR, Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 2002-ci ildə Mədəniyyət və İncəsənət Gimnaziyasının bitirdikdən sonra, elə həmin il Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və incəsənət Universitetinə daxil olmuş, 2007-ci ildə bakalavr, 2009-cu ildə magistr pilləsini bitirmişdir. 2011-2014-cü illər ərzində Azərbaycan Prezidenti Yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasında, siyasi idarəetmə fakültəsində təhsil almışdır. 2015-ci ildə Azərbaycan Turizm və Menecment Universitetinin beynəlxalq münasibətlər tarixi kafedrasına doktoranturaya daxil olub, hazırda elmi işi üzərində çalışır. Real TV-də yayımlanan "Real savaş" verilişinin aparıcısıdır.
Ailəlidir, bir qızı var.
Yengicə (Urmiya)
Yengicə — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Urmiya şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 99 nəfər yaşayır (25 ailə).
Pontsa adaları
Coğrafiyası
Adaların ən böyüyü — Pontsa adasının şərəfinə kollektiv bir adı var. Arxipelaqın digər adaları Palmarola, Dzannone (Çirçeo Milli Parkına daxil edilir) və Qavi, Pontsa ilə birlikdə arxipelaqın şimal-qərb adalar qrupunu, həmçinin Ventoten və Santo-Stefano adalarının cənub-şərq adalarını təşkil edir. Bu iki qrup 22 dəniz mil məsafəsi ilə ayrılmışdır. Sabaudia və Çirçeo burunu arasından Dzannone qədər olan məsafə 12 dəniz, Ventotene isə Gaeta'dan 21 mil məsafədədir. Santo-Stefano və İskya adaları arasındakı məsafə 22 dəniz milidir.
Tarixi
Adaların insan tərəfindən inkişafı tarixi bir min ildən çoxdur. Adalarda neolit ​​və tunc dövrünün artefaktlarına rast gəlinir. Adalar Mavi Qrotu yaradan etrusklar tərəfindən istifadə edilmişdir. Adalar haqqında ilk yazılı qeyd miladdan əvvəl 338-ci ildə Romalıların Volks üzərində qazandıqları qələbənin e.ə. təsviridir. Romalılar adaları "Pontia" (Pontia) adlandırdılar. Oktavian Avqustun hakimiyyəti dövründə adaların əhalisi artdı. Romalılar Ponza və Ventoten adalarından balıq yetişdirmək üçün istifadə etdilər. Pontsa üzərində Grotto di Pilato balıqçılıq kompleksləri qorunub saxlanılmışdır. İndiki limanın cənubundakı adanın şərq hissəsində yerləşən dörd böyük balıq hövzəsi Ventotendə qorunub saxlanılmışdır. Ventotendə (və daha az dərəcədə Pontsa üzərində) Rom liman qurğularının qalıqları var. Adalar etibarsız vətəndaşlara müraciət etmək üçün istifadə olunurdu.
Orta əsrlərdə saratin və quldurlar tərəfindən edilən basqılar səbəbiylə adalar tərk edildi, baxmayaraq ki, Pontsa, məsələn, Bokaççonun "Dekameron" (ikinci günün altıncı hekayəsi) adında xatırlanır. XVIII əsrdə Neapol Krallığı yenidən adaları müstəmləkə etdi.
Parthenolecanium
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
ИХР-388 aşqarı
ИХП-388 aşqarı – tiofosfinat tipli coxfunksiyalı polimer aşqardır.
Alınması
ИХП-388 aşqarı ilk dəfə izobutilen-stirol birgə polimerinin (və ya poliizobutilenin, daha sonra isə poliheksen-stirol birgə polimerinin) fosforkükürdləşdirilmiş məhsulunun alkilfenolla qarışığının maqnezium oksidlə neytrallaşmasından alınmışdır, sonra isə barium, kalsium və sink duzları da sintez edilmişdir. ИХП-388 aşqarının sintezi texnologiyası AMEA Ə. M. Quliyev adına Aşqarlar Kimyası İnstitutunda işlənib hazirlanmışdır. ИХП-388 aşqarı almaq üçün istifadə olunan polimerin molekul kütləsi 600–800 hədləri arasındadır. ИХП-388 aşqarınin əsas göstəriciləri: küllülük – 7–10%, kükürdün miqdarı – 2,5–3,0%, fosforun miqdarı – 1,5–1,7%.
Tətbiqi
ИХП-388 aşqarı avtomobil və dizel yağlarının istismar xassələrini yaxşılaşdırmaq üçün nəzərdə tutulmuşdur. Motor yağlarının ИХП-388 aşqarının istifadəsi ilə karbürator və dizel mühərriklərində sınaqları göstərdi ki, bu aşqar yağların istismar xassələrini xeyli yaxşılaşdıraraq mühərrikin hissələrinin təmizliyini qoruyur, yeyilməsini və karbon əmələ gəlməsini azaldır, nəticədə isə mühərrikin işinin etibarlılığı və uzunmüddətliliyi artmış olur. Çoxfunksiyalı ИХП-388 polimer aşqarından istifadə edilməklə müasir güclü dizel və karbürator mühərriklərində istifadə olunan yağlar üçün effektiv aşqar kompozisiyası yaradılmışdır.
Azuçi qəsri
– Yaponiyanın Şiqa prefekturasının Omihaçiman şəhərində yerləşmiş qəsr. Oda Nobunaqanın əsas qəsrlərindən biri olmuşdur. Bir çox xüsusiyyətinə görə dövrünün müasir qəsrlərindən biri olmuşdur. 1582-ci ildə baş vermiş yanğından sonra məhv olmuşdur. Daş bünövrəsindən başqa heç bir hissəsi salamat qalmayıb, lakin Mie prefekturasında reproduksiyası yerləşir.
Tarixi
thumb|left|Azuçi qəsrinin təsviri. XVI əsrin ortalarında portuqallar tərəfindən odlu silahların Yaponiyaya tanıdılmasından sonra ənənəvi qəsr modellərindən imtina edilmiş və feodallar odlu silahlara qarşı effektiv qəsrlər tikdirməyə başlamışdırlar. Azuçi qəsri bu baxımdan növünün ilk nümunələrindən biri olmuşdur. Qəsrin tikintisi Oda Nobunaqa tərəfindən 1576-cı ildə başladılmış və 1579-cu ildə tamamlanmışdır. Qəsr Biva gölünün sahilində, düzənliyə baxan təpənin üstündə, paytaxt Kiotoya gedən vacib nəqliyyat yollarının üstündə tikilmişdir. Əvvəlcə qəsr ancaq müdafiə qurğusu kimi nəzərdə tutulsa da, Nobunaqa qəsrdən iqamətgah kimi də istifadə etmişdir.
Azuçi qəsri bir çox xüsusiyyətinə görə əvvəlki yapon qəsrindən fərqlənirdi. Böyük ölçüləri və əsasən daşdan tikilməsi odlu silahlara dözümlü olması üçün nəzərdə tutulmuşdu. Hündür müdafiə qüllələri və qəsrin dağ əvəzinə təpədə yerləşməsi isə müharibə taktikalarının dəyişməsinə görə tətbiq edilən digər yeniliklər idi. Bu xüsusiyyətlər düşmənləri odlu silahlarla daha uzaqdan qarşılamağa imkan verirdi.
Nobunaqa tərəfindən qəsrin divarları xaricində yaradılmış qəsr şəhəri isə yeni növ qəsr şəhəri idi. Nobunaqa bəzi əsgərləri və təhkimliləri üçün evlər tikdirsə də, onlar yeni şəhərə gec köçdükləri üçün ancaq 2-3 il sonra şəhər məskunlaşılmışdır. Bunlardan əlavə, Nobunaqa tacir və sənətkarları cəlb etmək üçün də şəhərdə şərait yaratmışdır. O, 1577-ci ildə fərman buraxaraq şəhərdə alqı-satqı vergisinin alınmayacağını bildirmişdir. Bu dəyişiklik bir çox usta və taciri şəhərə cəlb etmişdir.
21 iyun 1582-ci ildə Nobunaqanın ölümündən sonra Akeçi Mitsuhide Azuçi qəsrinə yerimiş və Nobunaqanın xəzinəsini müttəfiqlərinə paylamışdır. Mitsuhide qəsrə xətər yetirməsə də, tezliklə baş verən bir yanğın nəticəsində məhv olmuşdur. Yanğının necə və kim tərəfindən başladığı bilinmir, amma populyar fikrə görə Nobunaqanın oğlu atasının ölümündən çox sarsıldığı üçün qəsri yandırmaq qərarına gəlmişdir. Digər fikrə görə yanğına səbəb şəhər əhalisi olmuşdur. Yanğından sonra təkcə xəndəklər, divarlar və bünövrəsi salamat qalmışdır.
Quruluşu
thumb|Qəsrin tenşusunun qalıqları. Qəsrin tikintisi zamanı portuqalların təmin etdikləri sxemlərdən istifadə olunmuşdur. Buna görə Azuçi qəsri dövrün digər qəsrlərindən çox fərqlənirdi. Kiçik ordu qəsrin tikintisində istifadə olunan böyük daşları Azuçiyama qəsrinə daşımışdır. Qəsrin göl sahilində yerləşən hissəsi isə təxminən 180 metr hündürlüyündə olan dik uçurumla əhatə olunmuşdur. Qəsrin digər hissələri ilə dərin xəndəklər və 21 metr hündürlüyündə olan, uzun daş divarla əhatə olunmuşdu. Xarici istehkamların sayı dörd idi. Əsas qüllə 7 mərtəbəli və 52 metr hündürlüyündə idi. Nəhəng daş bünövrənin hündürlüyü 21 metr idi və birinci mərtəbəni əmələ gətirirdi. Birinci mərtəbənin ölçüləri 37x31 metr idi, işıqlandırma üçün 60 çıxışı var idi və 45 otaqdan ibarət idi.
Orijinal tenşunun daş bünövrəsindən başqa heç bir hissəsi salamat qalmayıb, lakin həmin dövrə aid detallı təsvir qalıb. İkinci mərtəbədə bir çox dekorasiya otağı yerləşirdi və təbiəti əks etdirən rəsmlərlə bəzədilmişdi. Hətta otaqlardan biri qızılla örtülmüşdü və sakuralarla bəzədilmişdi. İkinci mərtəbədə qida, paltar, silah kimi ləvazimatları saxlamaq üçün anbar da yerləşirdi. Üçüncü mərtəbədə bir çox mənzil var idi. Dördüncü mərtəbənin mənzərəli bağçası malik idi. Beşinci mərtəbə rəsmlərlə bəzədilmişdi, lakin altıncı mərtəbənin 4 oktaqonal otağı var idi və bu otaqların qırmızı rəngli xarici sütunları və qızılı rəngli daxili sütunları var idi. Yeddinci mərtəbə müşahidə platforması idi, qızılı vərəqlərlə və əjdaha rəsmləri ilə bəzədilmişdi.
Həmin dövrdə Yaponiyaya gəlmiş portuqal Luiş Froiş qəsr haqqında yazmışdır. O yazmışdır ki, Nobunaqanın vassallarının otaqları qızılla bəzədilmişdi. Müşahidə qüllələri divarların üzərində yerləşirdi. Divarlar yaxşı quraşdırılmış dəmirlə örtülmüşdü və tövlələr o qədər təmiz idi ki, hətta yuxarı zümrədən olan şəxslər də orada qala bilərdi. Qəsrin xarici tərəflərində Nobunaqanın baş vassallarının malikanələri, anbarlar və dini ehtiyaclar üçün bir məbəd yerləşirdi.
Xeops
Xeops (Xufu və ya Xnum-Xufu – "Xnum, o məni qoruyur"; Herodota görə Χέωψ, Manefona görə Σοῦφις ; ) — IV sülalədən Misir fironu. O, Manefona görə 66 il, Turin papirusuna görə 23 il padşahlıq etmişdir.
Həyatı
Xeops Sneferunun oğlu və varisi idi. Xeops Memfis yaxınlığındakı Giza nekropolunda 146,6 m hündürlükdə Xeops ehramının inşaatçısıdır. Herodotun Misirdə yayılan hekayələr əsasında yazdıqlarına görə, o, piramidanın tikintisinə 30 il sərf etmişdir. Xeops öz hakimiyyətinin məqsədi olaraq ehramın tikintisini sonlandırmağı qarşısına qoymuş, misirlilərə ağır işlər vermiş, məbədləri bağlamış və hətta pul qarşılığında öz qızını satmışdır. Müasir alimlərə görə, növbəti dövrlərdə yaşamış Şimali Misir sakinləri ehramın böyüklüyündən heyrətlənərək bunun haqqında əfsanələr uydurmuşdular. Hər halda, Xeops bu proseslə misirliləri yükləmiş və tanrıların məbədlərini bağlamışdır. Xeopsun hakimiyyəti dövründə dini tikililər məbədlər deyil, kral qəbiristanlıqları rolunu daşımışdır. Alimlərə görə, Xeopsun dövründə günəş tanrısı Ranın ətrafında ümumi kult yaranmışdı.
Kəhriz (Ərdəbil)
Kəhriz - İranın Ərdəbil ostanının Nir şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd. 2006-cı il siyahıya alınmaya görə kənddə 154 nəfər yaşayır (35 ailə).
Vania Muets
Wanja Mues — (3 dekabr 1973, Almaniya, Hamburq)
Həyatı
Wanja Mues 3 dekabr 1973-cü ildə Almaniyanın Hamburq şəhərində olub. O, The Pianist (2002), The Bourne Supremacy (2004) və Unsere Hagenbecks (1991) filmləri ilə tanınan aktyor və rejissordur. 2004-cü ildən Julia ilə evlidir. Onların iki övladı var.
Fəaliyyəti
Aktyorluq karyerasına 1983-cü ildə "Storm, der Schimmelreiter" televizor filmi ilə başlamışdır. "Storm, der Schimmelreiter" filmində uğurlu çıxışından sonra 1984-cü ildə "Jokehnen" televizor serialında çəkilir. Beləcə peşəkar karyerasının əasını qoyur. Ümumilikdə 89 film və televizor seriallarında aktyorluq edir. Ən çox səs gətirmiş və tanınmağında pay sahibi olduğu işlər isə; The Pianist (2002), The Bourne Supremacy (2004) və Unsere Hagenbecks (1991) filmləri olmuşdur. Bunlardan əlavə 1996-cı ildə çəkilən "21/2 Minuten" televizor serialında uğurlu aktyorluğu sayəsində "Grimme" mükafatına layiq görülüb.
Zirmanlı (Urmiya)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 203 nəfər yaşayır (55 ailə).
Azərbaycan Qran-prisi
Konstruktorlar
Komandalar  qalın hərflərlə '' 'bu mövsüm Formula-1 çempionatda yarışır.' '
Nihon Şoki
Nihonqi (日本紀) və ya Nihon Şoki (日本書紀), — Antik Yaponiyanın tarixinə dair yazılmış ikinci ən qədim əsər (720-ci il).
Məzmunu
Nihonqinin məzmunu zəngindir. Burada bu və ya başqa bir əsatirin bir neçə variantı verilir, hökmdarların əməllərindən geniş surətdə bəhs edilir. Onlar haqqında hekayət 697- ci ilə qədər gedib çıxır. («Kociki»də hadisələr Suyxonun hakimiyyəti dövrünə qədər, yəni 628-ci ilə qədər davam edir) Buddizmlə bağlı olan nə varsa «Nihonqidə» öz əksini tapıb, «Kociki» isə Buddizm haqqında məlumat yoxdur, Yapon tarixçiləri «Nihon Şoki»nin kompilyativ xarakterini göstərir. (Kompilyasiya – müxtəlif əsərlərdən istifadə edilən, yaradılan əsər, orijinal olmayan əsər).
Müqayisə edilən hər bir xronikada ilk hökmdarların xronologiyasında və hadisələrin təsvirində yarı əfsanəvi təsvir hiss olunur: məlumatların, informasiyaların təsvirində əsaslandırılmış faktlar yoxdur, xüsusən Suykonun hakimiyyət illərinin (628) təsvirində «Nihonqi xronikası Yaponiyada sülalələr haqqında gələcək salnamələrin əsasını, bünövrəsini təşkil edir. Onun mifoloji hissəsi ilə Şintoizmin yazılı kanonların sistemə salmaq üçün mühüm addım sayıla bilər. 8-ci (VIII) əsrdən başlayaraq sarayda açıq qiraətlər keçirilməyə başlandı. Belə qiraət günlərində «Nihonqi»dən çox istifadə edilirdi və bu iş daimi xarakter daşıyırdı.
Mənbələri
Tarixçilər Nihonşoki adlanan bu xronikanın yaranmasında yeddi mənbədən istifadə olunduğunu da qeyd edirlər. Bu mənbələr aşağıdakılardan ibarətdirː
Coccidae
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi.
Xorasan kürdləri
Xorasan kürdləri — İranın şimal-şərqində, İran–Türkmənistan sərhədi boyunca Şimali Xorasan və Rəzəvi Xorasan ostanlarında yaşayan kürdlər. Xorasanda təxminən 696 kürd kəndi var.
Tarixi
Kürdlərin indiki Türkiyə və Cənubi Qafqazdan Xorasana sürgün edilməsi Səfəvi şahı I İsmayıl tərəfindən təşəbbüs edilmiş və XVI əsrin əvvəllərində I Təhmasib hakimiyyəti dövründə davam etdirilmişdir. 1598–1601-ci illərdə daha 45 min kürd ailəsi sürgün edilmişdir. Sonrakı onilliklərdə I Abbas tərəfindən Xorasanda Astrabaddan Çinarana qədər uzanan beş kürd bölgəsi qurulmuşdur. Əfşar şahı Nadir Şahın dövründə Ərdalan kürdləri və artıq Xorasana sürgün edilənlər Gilan ərazisinə yerləşdirilmişdir.
Deportasiyaların əsas səbəbi Mərkəzi Asiyadakı türkmən və özbək köçərilərinə qarşı müdafiə xətti yaratmaq istəyi idi.
Tayfalar
Xorasandakı kürd tayfaları arasında Əmar, Bəçvan, Bədlan, Bərivan, Bicərvan, Çapəş, Davan, Həməzkan, İzan, Keyvan, Məmyan, Məstiyan, Mozdegan, Palokan, Qaçkan, Qarabaş, Qaraçur, Qaraman, Rəşvan, Rudkan, Sevkan, Silsəpuran, Şad, Şeyxkan, Şirvan, Torosan, Tukan, Tupkan, Zəfəran, Zəngilan, Zərəqkan, Zərdkan və Zeydandır. Onlar hamısı kurmanci ləhçəsində danışır və şiə müsəlmanlarıdır.
Digər tayfalara lək dilində danışan Kəlat və Dərəgazda yaşayan ləklər daxildir.
Yusif Balasaqunlu
Yusif Balasaqunlu (təxəllüsü Yusif Has Hacib; ) — orta əsrlər türk dünyasının ən böyük mütəfəkkirlərindən biri, məşhur "Qutadqu-bilik" əsərinin müəllifi.
Həyatı
1020-ci ildə anadan olmuş 1075-ci ildə vəfat etmişdir.
Türk xalqlarının ortaq ədəbi sərvətlərindən olan "Qutadqu-bilik"-"Səadət gətirən elm" ədəbiyyat tariximizdə xüsusi yer tutur. Bu əsər vaxt etibarı ilə türk dilində yazılmış, həm də türklərin İslamı qəbul etmələrindən sonra əruz vəznində yazılmış bu gün bizə məlum olan ilk poemadır. XI əsr şairi Yusif Balasaqunlu böyük dilçi, lüğətçi alim Mahmud Qaşqarlının müasiri və yerlisidir. Yusif Balasaqunlu türk milliyətinin ən böyük şairidir.Poemanın adını "Səadət biliyi", "Bəxtiyarlıq sənəti","Səadət gətirən elm" "Xoşbəxtliyə aparan elm" kimi çevirmək olar. "Qut" səadət, xoşbəxtlik deməkdir. Yusif Balasaqunlu 1020-ci illər arasında Doğu Türküstanın Balasaqun şəhərində dünyaya gəlib. 1068-ci ildə Qaşqar şəhərinə köçüb. Qaşqar şəhəridə Türkiyənin əvvəlki şəhərlərindən biri olmuşdur.Orada 18 ay ərzində bu əsər üzərində işləyib və 1069-cu ildə "Qutadqu-biliy"i Qaraxanlılar dövlətinin – Məşriqin və Çinin hökmdarı Tabğaç Buğra xaqana ərmağan etmişdir. Minnətdarlıq əlaməti olaraq xaqan Yusif Balasaqunluya Ulu Xas Hacib (saray naziri, saray işlərinin rəhbəri) vəzifəsini vermişdir.
Ərəb və tacik (fars) dillərində belə əsərlərin mövcudluğunu, türk dilində isə "Qutadqu biliy"in ilk örnək olduğunu qeyd edən müəllif əsərinin dilini xaqaniyyə adlandırırdı. Mütəxəssislərin fikrincə "Qutadqu biliy"in dili türk dillərinin cənub-qərb qrupuna, yəni Oğuz qrupuna yaxındır. 13200 misradan, 6520 beytdən ibarət, məsnəvi şəklində yazılmış poemanın içində rübai formasından da istifadə olunur. "Qutadqu biliy"in vəzni əruzun kəsik (qısa) mütəqarib bəhri kimi müəyyənləşdirilir. Əsərin giriş hissəsi nəsrlə yazılmışdır.
thumb|left|300px|Yusif Balasaqunlunun 1000 [[qırğız somu üzərindəki rəsmi]] Əsərin yazıldığı dövrdə Qaraxanlı dövlətində, əvvəlcə, Uyğur əlifbasından istifadə edilirdi. Sonra isə dövlətin rəsmi yazışmalarında və ədəbi mühitdə ərəb dilindən istifadə edilməyə başlandı. Bu səbəbdən "Qutadqu-bilik" bir dünya görüşündən digər dünya görüşünə keçid dövrünün məhsuludur və əsər yazılarkən də bu amilin ona müəyyən qədər təsir göstərdiyi şübhə doğurmur. "Qutadqu-bilik" əslində xaqanlar, şahlar, hökmdarlar, dövləti idarə edənlərin kitabıdır. Çünki bu kitabın əsasında adil və ağıllı hökmdar ideyası dayanır. Ağıllı və adil hökmdar arzusu, ümumiyyətlə, bütün türk dünyasını, türk xalqlarını qədimlərdən narahat edən ən ağrılı problemlərdən olub. İstər bizə qədər gəlib çatan ən qədim şifahi xalq ədəbiyyatında, istərsə də ilk qədim yazılı abidələrimizdə adil və ağıllı hökmdar ideyası daim diqqət mərkəzində olub.
"Qutadqu-bilik"də isə bu ideya özünü bütün varlığı ilə büruzə verir. Əsərin müəllifi Yusif Has Hacibin yaşadığı dövr müəyyən qədər ziddiyyətli dövr idi. Müxtəlif türk tayfaları arasında hakimiyyət uğrunda gedən mübarizə, daxili çəkişmələr, şübhəsiz ki, adil, ağıllı və güclü hökmdar məsələsini zərurətə çevirmişdi. Daxili çəkişmələrdən qurtarmaq, mənasız yerə qardaş qanının tökülməsinin qarşısının alınmasını istəyənlərdən biri də, şübhəsiz ki, "Qutadqu-biliy"in müəllifi olub. Daxili çəkişmələrə "Qutadqu-bilik"in sonlarında yer alan "Zəmanənin çürüklüyünü və dostların cəfasını söylər" başlıqlı bölümdə açıq şəkildə işarə vurulub. "Qutadqu-bilik" keçmiş təcrübədən istifadə etməklə gələcəyi qurmaq kitabıdır.
"Qutadqu-bilik" kimi bir əsər hər hansı bir təsadüf nəticəsində meydana çıxa bilməzdi. Bu əsərin yazılmasında iki amildən biri – ya hansısa hökmdarın sifarişi, ya da müəllifin adil hökmdar arzusu əsas rol oynayıb. Əsərin hansı səbəblə yazılmasından asılı olmayaraq, o, həqiqətən də, çox qiymətli bir əsər kimi tarixdə qalıb. Əgər əsərə bu günkü baxımdan yanaşsaq, onu mahir bir hüquqçunun qələmindən çıxan konstitusiyaya bənzətmək olar. Hər halda, müəllifin cəsarətinə və ağıllı hökmdar haqqında söylədiklərinə heyran qalmamaq olmur. Günümüzdə aktuallığını itirməyən ağıllı hökmdar ideyası, sadəcə olaraq müəllifin geniş dünyagörüşünə və təfəkkürə malik olduğunu bir daha göstərir. Bu, Yusif Has Hacibin əbədiyyətə qovuşması deməkdir. Əslində "Qutadqu-bilik"də türk xalqlarının, imperatorluqlar quran böyük və əzəmətli bir millətin dövlət anlayışı və dövləti idarə etmək praktikası qələmə alınıb. Əsəri bu baxımdan türklərin tarix boyu yaratdıqları sivilizasiyaların, türk zəka və təfəkkürünün mahir bir bilicisi, tükənməz təfəkkür sahibi tərəfindən qələmə alınan əvəzsiz, ölməz sənət abidəsi hesab etmək olar.
10–13-cü əsrlər olduqca qarışıq və ziddiyyətli, eyni zamanda intibah dövrüdür. "Qutadqu-bilik" belə bir intibah dövründə yazılıb və şübhəsiz ki, bu da əsərin mahiyyətinə öz təsirini göstərib. Əsərin "Bəyliyə (hökmdarlığa) layiq bir bəyin necə olması (idarə etməsi) gərəkliyini söylər" adlı bölməsində dövlətin idarə olunması ilə bağlı olduqca ibrətamiz məsləhətlər var:
Mənbə
Həm də onun Mikayil Balasaqulu adli ögey qardaşı olmusdur.
Minçin göy adamları
thumb|300px|Göy adamların yaşadığı Kiçik Minç.
Minçin göy adamları, həmçinin fırtına kelpiləri — Xarici Hebrid adalarının şimalında və materik Şotlandiya arasındakı su zolağında məskunlaşan, dənizçiləri və qayıqları batırmaq üçün axtarışa çıxan mifoloji varlıqlar. Onlar Nort-Minç boğazında və qonşu şimal ərazilərdə, eləcə də Vik şəhərinə qədər şərqdə, həmçinin Şotlandiyanın bilinməyən ərazilərində yaşayırdılar. Onların dünyanın qalan hissəsində analoqu yoxdur.
Bu mifoloji varlıqlar göy rəngdədirlər, lakin insanlara çox bənzəyirlər və təxminən eyni ölçüdədirlər. Fırtınalar törətmək gücünə malikdirlər, lakin yaxşı havalarda suyun səthində və ya onun altında yatırlar. Göy adamlar bədənlərini dənizdən yuxarı qaldıraraq üzür, dəniz donuzu kimi qıvrılır və suya dalırlar. Onlar danışa bilirlər və kollektiv şəkildə bir gəmiyə yaxınlaşdıqda, onların lideri gəminin kapitanına iki sətir misra qışqırıb onu misranı tamamlamağa dəvət edə bilər. Kapitan bunda uğursuz olarsa, göy adamlar onun gəmisini batırmağa çalışırlar.
Etimologiyası
Göy adamlar Şotlandiyanın şimal-qərb dağlıq ərazilərini və Daxili Hebrid adalarının şimalını Xarici Hebrid adalarının şimalından ayıran Nort-Minç boğazında yaşayırlar. Şotland kelt dilində göy adamlar üçün olan termin "na fir ghorma"dır (genitiv üslubda "fear gorm"dur, məsələn, "göy adamların axını" mənasını verən "sruth nam fear gorm").
Göy adamlara fırtına kelpiləri də deyilir. Şotlandiya folklorunda ən çox yayılmış su ruhları olan kelpilər adətən güclü atlar kimi təsvir edilir, lakin bu ad ölkə daxilində bir neçə fərqli forma və nağıllara aid edilir. Kelpi adı şotland kelt dilində "düyə" və ya "qoduq" mənasını verən "calpa" və ya "cailpeach" sözlərindən götürülmüş ola bilər.
Xalq inancları
Mifik göy adamların üç hissəyə bölünmüş "düşmüş mələklər" tayfasının bir hissəsi ola biləcəyinə inanılır. Onlardan birincisi Yer üzündə pərilər arasında məskunlaşmış, ikincisi dənizdə yaşayan göy adamlara, sonuncusu isə səmada Qütb parıltısı şəklində görünən "şən rəqqaslara" çevrilmişdir. Əfsanəvi canlılar insanlarla eyni ölçüdədir, lakin adlarından da göründüyü kimi onların dərisi göy rəngdədir. Yazıçı və jurnalist Lyuis Spens onların "dənizin təcəssümü" olduğunu və dərilərinin göy rəngdə olmasının dənizin rəngindən qaynaqlandığını irəli sürmüşdür. Onların üzləri boz rəngdə və uzundur. Onlardan bəzilərinin boz rəngdə olan uzun qolları, bəzilərinin də göy rəngdə baş geyimləri var. Ən azı bir mənbədə onların qanadlarının olduğunu iddia edilir. Skay adasından 19 km şimalda yerləşən, bütün fəsillərdə sürətli axınları olan Şent adaları ətrafındakı tufanlı sular, iddialara görə, göy adamların yaşadığı mağaraların yaxınlığından axır. Burada çox sayda gəmi qəzaya uğradığından bu su hövzəsi "Dağıntı axını" kimi tanınır.
Digər fırtına kelpilərinin Korrivrekan körfəzində yaşadığı söylənsə də, şair, yazıçı və folklorşünas Alasder Alpin MakQreqor tərəfindən "dağlıq fırtına kelpilərinin ən vəhşisi" kimi qələmə verilən göy adamların yaşadığı yer çox kiçik bir əraziyə məhdudlaşdırılır. Donald Aleksandr Makkenziyə görə, onların təsviri dünyanın digər bölgələrinin, hətta Şotlandiyanın digər hissələrinin folklorunda misilsizdir. Belə məhdud yaşayış yeri ruhlar və cinlərlə bağlı olan inanclar arasında çox nadirdir. Folklorşünas və Tayridən olan xristian ruhanisi Con Qreqorson Kempbell onların materik Şotlandiyanın Arqayl sahilində tanınmadığını iddia edir, lakin 1700-cü ilin ortalarında Şetland adalarında Kvarff kəndini ziyarət edən Şotlandiya kilsəsinin ruhanisi Con Brend müasir alimlər tərəfindən göy insan olduğu güman edilən bir hekayə danışır. Bu hekayəyə görə, saqqallı qoca cildində sudan qalxan varlıq izlədiyi qayığın sərnişinlərini və heyətini dəhşətə gətirmişdir.
Zöhrab Allahverdiyev
Zöhrab Sübhan Allahverdiyev — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Minçin göy adamları
Xalq inancları
Ənənəvi nağıllarda göy adamların şiddətli fırtınalar yaratmağa qadir olduqları bildirilir, lakin onlar normal hava şəraitində yatırlar və ya birbaşa suyun səthinin azca altında üzürlər. Onlar üzərkən bədənlərinin beldən yuxarı hissəsini suyun altından çıxarır, dəniz donuzu ilə səthə çıxır və eyni şəkildə suya dalırlar. Bu məxluqlar özlərini əyləndirmək üçün gecələr səma aydın və işıqlı olduqda şinti oynayırlar. Onlar dənizçilərlə danışa və ünsiyyət qura bilirlər, hətta gəmilərə su axını ilə hücum edərkən mahnı oxuyurlar, gəmilər batan zaman gülürlər.
Zöhrab Allahverdiyev
Həyatı
Zöhrab Allahverdiyev 2001-ci il sentyabrın 28-də Şamaxı şəhərində anadan olub. 2007–2018-ci illərdə M. K. Veysov adına 6 saylı Şamaxı şəhər tam orta məktəbində təhsil alıb. Subay idi.
Hərbi xidməti
Zöhrab Allahverdiyev 2019-cu ildə müddətli həqiqi hərbi xidmətə çağırılıb.
Vətən müharibəsinə qədər Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin Mingəçevir şəhərində yerləşən "N" saylı hərbi hissəsində xidmət edirdi.
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Zöhrab Allahverdiyev 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi üçün başlanan Vətən müharibəsində savaşıb.
Zöhrab Allahverdiyev oktyabrın 10-da Suqovuşan döyüşləri zamanı şəhid olub. Şamaxı Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunub.