cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Edinson Kavani
Palermo
Kavani nəhəng klublarla deyil, "Palermo" ilə anlaşır. Siciliyalılar uruqvaylı futbolçuya görə klubuna beş milyon avro ödəməli olurlar. Bu isə İtaliya mətbuatında səs-küyə səbəb olur. Əlbəttə, italyanlar bu transferin reallaşması üçün madridlilər və turinlilərə nisbətən daha çox pul ödəməli idilər. Lakin sonradan məlum olub ki, Edinsonun könlü "Palermo"da imiş. Bunun isə maraqlı tarixçəsi var. Yazının əvvəlində qeyd etdiyimiz kimi, ailəsi maddi ehtiyac içində yaşadığından, atası məcburən Siciliya adasına işləməyə yollanıb. Ata burda qazandığı pul sayəsində ailənin ehtiyaclarını qarşılaya bilib. Yayılan şayiələrə görə, ata Qomes Siciliya mafiyası üçün çalışıb. İşiylə bağlı qurduğu əlaqələr sayəsində övladlarını futbol məktəbinə yazdıra bilib. Kavani məhz bu səbəbdən özünü Siciliyaya borclu hesab edir və "Palermo"dan gələn təklifi düşünmədən qəbul edir.
Həmin vaxt "qartallar"ın hücum xəttində Fabrisio Mikkoli və Amauri çıxış edirdi. Gənc oyunçu hər iki hücumçu ilə rəqabətdən qalib ayrılır. Vəziyyət o yerə çatır ki, "Palermo" rəhbərliyi "Yuventus"un Amaurini transfer etmək istəyinə razılıq verir. Edinsona inanan rəhbərlik bəlkə də düşünməzdi ki, nə vaxtsa bu futbolçunun transferindən 17 milyon avro qazana bilərlər. İstiqanlı siciliyalılar onu çox sevirdilər. Azarkeşlərə daha çox diqqət ayıran forvard onların qəlbində taxt qurmuşdu, amma nədənsə Siciliya mafiyası ona qarşı kobud davranır. Hətta ona qarşı silahlı təzyiq olur. Kavani ölümün bir addımlığından qayıdır. Möcüzə sayəsində sağ qalmasına rəğmən, polisə şikayət etmir. Əksinə, heç nə olmamış kimi davranır.
Napoli
2010-cu il dünya çempionatında həmşəhərlisi Luis Suarezin kölgəsində qalmasına rəğmən, "Napoli" bossları onu bəyənir. Neapolda da onu Ezekiel Lavezzi və German Denislə rəqabət gözləyirdi. Rəqabəti çox sevən Edinson yenə əsas heyət uğrunda mübarizədən qalib ayrılır. Onun budəfəki "qurban"ı Denis olur. Vaxt keçdikcə "Napoli" daha uğurlu çıxış edirdi. Hətta komanda Çempionlar Liqasına qədər yüksəlməyi bacarır. Bu uğurlarda Kavani və Lavezzi tandeminin payı daha çox olur. Onların hücum xəttindəki inanılmaz oyun sərgiləmələri nəhəng klubların diqqətindən yayınmır. 2012-ci ilin yayında bəzi klublar hər iki hücumçunu heyətinə qatmağa cəhd etsələr də, istəklərinə nail ola bilmirlər. Argentinalı hücumçu PSJ ilə anlaşır. Kavani isə daha bir il Neapolda qalır. 2012/13 mövsümündə 34 oyunda 29 dəfə fərqlənməklə A seriyasının bombardiri olub. Bununla da o, bu uğura imza atmış üçüncü uruqvaylı kimi tarixə düşüb.
Şəxsi həyatı
Kavaninin kumirləri isə Alvaro Rekoba və Dieqo Forlandı. Qatı dindar olan futbolçu istirahət günlərini ailəsiylə birlikdə keçirir. Bar və əyləncə mərkəzlərindən uzaq olan Kavani övladlarının (iki oğlu var) tərbiyəsiylə məşğul olmağı üstün tutur.
BakuBus
"Bakubus" MMC — 03 aprel 2014 tarixində yaranmış Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətinin tabeliyində özünümaliyyələşdirmə prinsipi əsasında fəaliyyət göstərən, payları dövlətə məxsus Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti (MMC). Nazirlər kabinetinin qərarı ilə nizamnamə kapitalının formalaşdırılması, ilkin mərhələdə fəaliyyətinin təşkili və Cəmiyyət tərəfindən sərnişin daşınması üzrə avtobusların alınması məqsədilə həmin Cəmiyyətə Azərbaycan Respublikasının 2014-cü ilin dövlət büdcəsində nəzərdə tutulmuş Ehtiyat Fondundan 30 milyon manat məbləğində vəsait ayrılıb.
Hal-hazırda Bakının Suraxanı rayonu, Zığ şossesində yerləşən şirkətin avtoparkında 303 ədəd iritutumlu Iveco Urbanway və Iveco Crealis model avtobuslar var. 2015-ci il dekabrın üçü tarixinə şəhər daxilində 8 marşrut xətti mövcüddur, xətlərin sayı 14 çatdırılmaq məsədi var. Bir avtobus xətti hava limanından Koroğlu və 28 may metro stansiyalarına qədər günün 24 saatı fəaliyyət göstərir.
2018-ci il məlumatına görə, Bakıda yalnız "Bakubus"a məxsus avtobuslar sıxılmış maye qaz yanacağı ilə işləyir.
Nişan üzüyü
250px|thumb 252px|thumb 250px|thumb
Nişan üzüyü — ailə quran zaman bəy və gəlinin bir-birinə bağışladıqları üzük. Adsız barmağa taxılan nişan üzüyü həmin adamın ailəli olduğunu göstərir.
Hələ qədim zamanlardan üzük əbədi sevgi rəmzi olmuşdur. Üzük qapalı dairə formasında olduğundan əbədi sabitliyi ifadə edir.
Tarixi
Nişan üzüyü ənənəsi bəzi mənbələrə görə Misirdə, digər mənbələrə görə isə Qədim Yunanıstanda yaranıb. Hər iki mənbədə nişan üzüyünün adsız barmağa taxıldığı göstərilir. Bu da ürəyə aparan damarın məhz bu barmaqdan keçməsi ilə əlaqələndirilir.
Əlamətlər və adətlər
Qədim Yunanıstanda sol əlin adsız barmağında olan üzük onun sahibinin artıq sevgilisi olduğuna, çeçələ barmaqda olan üzük sahibinin hələ münasibət qurmağa hazır olmadığına, şəhadət barmaqda olan üzük sahibinin özünə yar gəzdiyini, orta barmaqdakı üzük isə sahibinin sevgi məsələlərində tam təcrübəsiz və təzə olduğunu göstərirdi.
Qədim Misirdə nişan üzüyünü sol əldə gəzdirirdilər. Şərq ölkələrində bu adət indi də mövcuddur. Avropanın əksər ölkələrində isə nişan üzüyü əvvəlcə sol ələ, toyda və toydan sonra isə sağ ələ taxılır. Hindistanda nişan əlaməti olaraq böyük barmaq da daxil olmaqla bütün barmaqlara bürcə uyğun simvoilk daşlarla bəzədilmiş qızıl üzüklər taxılır. Qəribə olsa da, Hindistanda brilliant daşın mənfi enerji daşıdığına inanır və hesab edirlər ki, yalnız hədiyyə edildikdə brilliant bu mənfi xüsusiyyətini itirir.
Nişan üzüyünü brilliantla ilk dəfə orta əsrlərdə italyanlar bəzəməyə başlamışdılar. Hazırda üzüyün içərisinə ad və digər sevgi sözlərinin yazılması ənənəsi Avstriya hersoqu Maksimilianın adı ilə bağlıdır. Belə ki, məhz o, Mariya Burqundskaya ilə evlənəndə ona bağışladığı nişan üzüyünün içərisinə sevgilisinin şərəfinə M hərfi yazdırmışdı.
Əvvələr istifadə olunmuş üzüyü nişan üzüyü kimi istifadə etmək yaxşı deyil: irsi olaraq verilən üzük istisnadır.
Nişan üzüyünün necə olması, bahalığı və ya ucuzluğu, vacib deyil. Sevginin qiyməti bahalı üzüklərlə ölçülmür. Əsas odur ki, bu, sevgililərin zövqüncə olsun.
Alternativ toy üzükləri
Son illərdə ağıllı üzüklər kral ailəsinin üzvləri və məşhurlar tərəfindən klassik toy üzüklərinə alternativ olaraq istifadə olunurdu. Belə ağıllı üzüklər partnyorun ürək döyüntüsünü hiss etməyə imkan verən fəaliyyət izləyiciləri və ya rabitə cihazları ola bilər.
Mənbə
Ring (Schmuck) Ring (sieraad)
Sormackimilər
—  aləminin  tipinin  sinfinə aid heyvan dəstəsi.
Rəşid Şəfəq
Həyatı
Rəşid Şəfəq 1940-cı il oktyabrın 13-də Bakıda anadan olub. Əslən Goranboy rayonunun Şəfəq kəndindəndir. Ailəsində musiqiçi olmasa da, musiqiyə marağı erkən yaşından yaranıb. Dediyinə görə, xalasının həyat yoldaşı Cavad bəy Cuvarlinski dahi bəstəkar Üzeyir Hacıbəyli ilə yaxın dost olub, vaxtilə Qori seminariyasında oxuyublar. Bir gün o Rəşidi Üzeyir bəyin yanına aparıb. Bəstəkar onun musiqi duyumunu yoxlayıb və razılıq edib. Bu görüşdən sonra Rəşiddə özümə inam artıb. İki il bəstəkar Midhəd Əhmədovdan bu sənətin əsaslarını öyrənib. Paralel olaraq violençel sinfində də təhsil alıb. Sonra peşəkar bəstəkarlıq fəaliyyəti başlayıb. Bəstəkar həmin illəri belə xatırlayır:
- 1967-1974-cü illərdə Bakının 190 saylı məktəbində məktəbli filarmoniyası yaratdıq. Filarmoniyanın nəzdində uşaq opera studiyası təşkil etdik. "Tülkü həccə gedir (opera)" komik-alleqorik opera-nağılını da o vaxt yazdım. Bu əsər balaca aktyorların ifasında böyük uğur qazandı. Onu da deyim ki, 60-70-ci illərdə respublikamızda çoxsaylı mədəni-kütləvi tədbirlər keçirilirdi. Həmin tədbirlərdən bir çoxunda birləşmiş xor repertuarını işləmişəm.
Rəşid Şəfəq 1920-1970-ci illərdə müxtəlif bəstəkarlar tərəfindən yazılan uşaq mahnılarının da bir qismini xor üçün işləyib. "Beynəlxalq uşaq ili " (1979) münasibətilə "Göyərçinik biz" adlı mahnılar toplusu çap etdirib. Daha sonra uşaqlar və yeniyetmələr üçün "Məktəblinin musiqi aləmi" (1986 ) adlı kitabı işıq üzü görüb. Kitaba ön sözü böyük bəstəkar Fikrət Əmirov yazıb. İki il sonra (1988 ) xor almanaxı şəklində "Məktəbli mahnıları" adlı yeni əsəri çap olunub. Bu xor məcmuəsinə o dövrün görkəmli bəstəkarı D.B.Kabalevski ön söz yazıb.
Bəstəkar qeyd edir ki, əsərləri keçmiş SSRİ-nin musiqi nəşrlərində dərc olunub:
- 1985-ci ilin yayında Moskvada idim. Dahi bəstəkar Üzeyir Hacıbəylinin 100 illik yubileyinə hazırlıq gedirdi. Bu münasibətlə onun "Ey Vətən" mahnısını qadın xoru üçün işləmişdim. Şair V.Dubrovinlə mətni rus dilinə tərcümə etdik. "Ey Vətən" xor əsəri "Sovetskaya muzıka" və "Muzıkalnaya jizn" jurnallarında çap olundu.
Rəşid Şəfəq 80-ci illərdə tanınmış rus şairi S.Marşakın poemaları əsasında "Səfeh siçan balası", "Ağıllı siçan balası" nağıllarını musiqi dilinə çevirərək maraqlı uşaq operaları yaradıb. Bəstəkarın Moskvada nəşr olunan "Ana yurdumuz" mahnılar almanaxında xor və solistlər üçün nəğmələri, "Cəngavərlər" vokal-xor silsiləsindən miniatürləri keçmiş SSRİ miqyasında geniş yayılıb. Bəstəkarın əsərləri SSRİ-nin Mərkəzi Teleradiosunun uşaq xorunun, keçmiş sovet respublikalarının, eləcə də Türkiyə, Bolqarıstan, Almaniya və s. ölkələrin uşaq xor kollektivlərinin repertuarında özünə layiqli yer tutub.
Onun mahnıları "Qaya" vokal kvarteti, "Sevil" vokal-instrumental ansamblı və digər peşəkar musiqi ifaçıları tərəfindən radio, televiziya efirində səsləndirilib. Uşaq xor kollektivlərinin, o cümlədən AzTV-nin "Bənövşə" uşaq xorunun, "Qız qalası" uşaq xor kapellasının, "Mələklər", "Bəri bax" vokal ansambllarının ifasında mahnıları bu gün də səslənməkdədir.
Rəşid Şəfəqin yaradıcılığı çoxşaxəlidir. Onun uşaqlar üçün yazdığı əsərlərindən "Səfeh siçan balası" uşaq opera-nağılı, "Baş tutmayan hiylə" uşaq musiqili nağıl-komediyasını, "Tülkü, Tülkü, Tünbəki..." komik folklor nağıl-operasını, "Bayquşların söhbəti" uşaq nağıl-operasını, üçpərdəli operanı, həmçinin kamera-instrumental və vokal-xor əsərlərindən "Balaca Elnurun musiqi albomu", "Cəngavərlər" vokal-xor silsiləsi, "Anamın bayramı" vokal-xor silsiləsi, "Azərbaycan avazları" və s. əsərlərini göstərmək olar.
Bəstəkar mətbuatda maraqlı yazılarla da çıxış edir. Görkəmli musiqi xadimləri haqqında onlarca məqalə və resenziyaları dövri mətbuatda dərc olunub.
Bəstəkarlıq məktəbinin tanınmış nümayəndələrindən biri, Əməkdar incəsənət xadimi Rəşid Camal oğlu Əliyev (Rəşid Şəfəq) 2017-ci il avqust ayının 24-də ömrünün 78-ci ilində Bakıda vəfat etmişdir.
Neoseiulus vardgesi
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Karolina Kermelli
Karolina Kermelli ( 31 yanvar 2001) — Panamalı üzgüçü. Karolina Kermelli Panamanı 2017-ci ildə XXXVII Su idman növləri üzrə Dünya Çempionatında təmsil etdi.
Karyerası
Karolina Kermelli birinci dəfə Dünya Çempionatına 2017-ci ildə qatıldı. O, Budapeştdə baş tutan XXXVII Su idman növləri üzrə Dünya Çempionatında qadınlar 50 m arxası üstə stildə, təsnifat mərhələsində iştirak etdi. 30.77 saniyəlik nəticəsi ilə 63 üzgüçü arasında 49-cu oldu və yarımfinala vəsiqə qazana bilmədi.
Qarağac çayı
Qarağac, İranın Fars ostanında çay, farsça Mənd. Şiraz şəhərindən 50 km şimal-qərbdə yerləşən Teresk dağının buzlağından başlayır. Əvvəlcə cənub-şərqə axır, sonra tədricən cənuba və cənub -qərbə burulmağa başlayır və Nəhilu burnu rayonunda Fars körfəzinə tökülür. Mənsəbində bataqlıq və qamışlıqlarla səciyəvidir. Aşağı yarısında Mənd adlanır.
Ştern (jurnal)
"Ştern" (Stern) — Almaniyada nəşr olunan jurnal. thumb
Fəaliyyəti
Jurnalın 200 işçisi, 50 redaktoru var.
Jurnal Fransa, İspaniya və İstanbulda yayımlanır; eyni zamanda London, Roma, Paris, Moskva, Vaşinqton, Sinqapur və başqa ölkələrin paytaxtlarında müxbir postları fəaliyyətdədir.
Hitlerin gündəlikləri
Bir müddət sonra isə mütəxəssis və oxucuların müdaxiləsi ilə aparılan araşdırma nəticəsində məlum olur ki, gündəliklər saxtadır. Hadisə alman jurnalistikasına böyük zərbə olur; o mənada ki, oxucuların inamını sarsıdır.
Bu hadisədən sonra "Ştern"in redaksiyasında ciddi dəyişikliklər və ixtisarlar olur.
Noam Çomski
Avraam Noam Çomski — ABŞ linqvisti, filosofu, tarixçisi  və politoloqu. Çomski "müasir dilçiliyin atası"  kimi qəbul edilir və analitik fəlsəfənin ən böyük nümayəndələrindən hesab edilir. . Yəhudi əsilli Rusiya köçkünü Uilyam Çomskinin oğludur. Çomski Massaçusets Texnologiya İnstitutunda dilçilik üzrə professordur. Öz adıyla adlandırdığı "Çomski iyerarxiyası"nın yaradıcısıdır.
Çomski Filadelfiyada fəhlə sinfindən olan Aşkenazi ailəsində anadan olmuşdur. Erkən yaşlarından Nyu-Yorkdakı alternativ kitab dükanlarından anarxizmlə maraqlanmışdır. Pensilvaniya Universitetində təhsil almış, Harvard Araşdırmaçılar Cəmiyyətindəki bakalavr üstü araşdırması zamanı inkişaf etdirdiyi transformasianal qrammatika nəzəriyyəsi barədə 1955-ci ildə doktorantura işini müdafiə etmişdir. Elə həmin ildə də MİT-də dərs deməyə başlamışdır. 1957-ci ildə "Sintaktik strukturlar" adlı elmi əsəri ilə dilçilik sahəsində önəmli fiqur halına gəlmişdır. Onun bu əsəri dilçilik elminin yenidən modelləndirilməsində mühüm rol oynamışdır. 1958-ci ildən 1959-cu ilə qədər Qabaqcıl Elm İnistitutunun Milli Elm Fondunun araşdırmaçısı kimi çalışmışdır. O, generativ qrammatika nəzəriyyəsinin, universal qrammatika nəzəriyyəsinin, Çomski iyerarxiyasının və minimalist proqramın yaradıcısı və ya yaradıcılarından biridir. Çomski biheviorizmin təsir dairəsinin azaldılmasında mühüm rol oynamış və B.F. Skinnerin ən böyük tənqidçilərindən olmuşdur.
ABŞ-nin Vyetnam müharibəsindəki siyasətinin açıq tənqidçisi olan Çomski bu müharibəni Amerika imperializmi aktı kimi qəbul edirdi. O, 1967-ci ildə özünün müharibə əleyhdarlığı barədə düşüncələrini izah etmək üçün yazdığı "İntelektualların məsuliyyəti" adlı essesi ilə xalqın diqqətini özünə çəkə bilmişdi.
"Yeni sol" təşkilatı ilə birgə çalışan Çomski dəfələrlə öz aktivist fəaliyyətinə görə həbs edilmiş və ABŞ prezidenti Riçard Niksonun düşmənlərinin siyahısında yer almışdır. Dilçilik sahəsindəki araşdırmalarını onillərlə davam etdirən Çomski, həmçinin, dilçilik "müharibələrinə" səbəb olmuşdur. Edvard S. Herman ilə birlikdə yazdığı "İstehsal razılığı: kütləvi informasiya vasitələrinin siyasi iqtisadiyyatı" kitabında mətbuatı tənqid etmiş və İndoneziyanın Şərqi Timoru işğal etdiyini bildirmişdir. Onun Holokostun inkarı daxil, ifadə azadlığını müdafiı etməsi 1980-ci illərin " Forisson işi"ndə böyük mübahisələrə səbəb olmuşdur.
MİT-dən təqaüdə ayrıldıqdan sonra siyasi fəaliyyətini yenidən davam etdirdi. 2003-cü ildə ABŞ-nin İraqı işğal etməsinə qarşı çıxmış və "İşğal hərəkatı"nı dəstəkləmişdir. 2017-ci ildən Arizona Universitetində dərs deməyə başlamışdır. O, sağ olan və ən çox istinad edilən elm adamlarından biridir. Akademik sahədə bir çox cərəyanlar formalaşdırmışdır. İnsan haqda elmlərin, dilçilik və şüur sahəsində bir çox araşdırmaların və nəzəriyyələrin müəllifidir. Hələ də davam edən akademik fəaliyyəti ilə yanaşı, Çomski ABŞ xarici siyasətinin, neoliberalizmin, müasir dövlət kapitalizminin, Ərəb-İsrail münaqişəsinin və xəbər mətbuatının əsas axınının tənqidçisidir. Onun ideyaaları antikapitalist və antiimperialist hərəkatlara yüksək dərəcədə təsir göstərmişdir, lakin bəzi tənqidçiləri onu antiamerikanizmdə ittiham edir.
Uşaqlığı: 1928–1945
Avraam Noam Çomski 1928-ci ilin 7 dekabrında Filadelfiyanın İst Ouk Leyn bölgəsində anadan olmuşdur... Onun valideynləri olan Zeev "Uilyam" Çomski və Elzie Simonofski Aşkenazi yəhudiləri idilər. Uilyam 1913-cü ildə yaşadığı Rusiyadan hərbi mükəlləfiyyətə görə Baltimora qaçmış və burada tikiş sexində işləməyə başlamışdır. Universitetə qəbul olmamışdan əvvəl İvrit dili tədris edilən məktəbdə təhsil almışdır. Filadelfiyaya gəldikdən sonra Uilyam "İsrail ümidinin müqəddəs icması"nın dini məktəbinin rəhbəri olmuş və sonradan Qratz Kollecinin Filadelfiyadakı şöbəsinə qoşulmuşdur. O, təhsilə böyük önəm verir və "təhsilli insanların yaxşı inteqrasiya etmiş, öz düşüncələrində azad və sərbəst, dünyanı dəyişdirmək və inkişaf etdirmək barədə düşünən, həyatı hamı üçün daha mənalı etməyə çalışan insanlar kimi" təsvir edirdi. Elzie Belarusiyada anadan olmuş aktivist idi. Müəllimliklə məşğul olan Elzie, Uilyamla işlədiyi məktəbdə tanış olmuşdu.
Noam Çomskilərin ilk övladı idi. Onun kiçik qardaşı David Eli Çomski Noamdan 5 il sonra, 1934-cü ildə dünyaya gəlmişdir. Qardaşlar bir-biriləri ilə çox yaxın idilər, lakin David daha üzüyola olsa da, Noam daha inadkar xasiyyətə sahib idi. Hər iki qardaş qatı yəhudi tərbiyəsi almış, onlara erkən yaşlardan Sionizmin siyasi nəzəriyyələri və İvrit dili öyrədilmişdir. Ailə sol sionizmin tanınmış yazarlarından olan Ahad Haamdan təsirlənmişdi. Çomski qardaşları hələ uşaq olarkən ətraflarında yaşayan irland və alman mənşəli şəxslər tərəfindən antisemit davranışlarla qarşılaşmışdılar.
Çomski Deveyit Ouk Leyn məktəbində və Filadelfiya Orta Təhsil Mərkəzində təhsil almış və burada özünü akademik baxımdan çox yüksək göstərə bilmişdir. Burada təhsil alarkən müxtəlif klublarda və cəmiyyətlərlə fəaliyyət göstərsə də, məktəb iyerarxiyasından və tədris metodları baxımından çətinliklərlə qarşılaşmışdır. O, həmçinin yəhudi tədris müəssisəsi olan Qratz Kollecində də təhsil almışdır. Onun atası burada müəllim kimi çalışmışdır. Çomski öz valideynlərini mərkəz-sol düşüncəli "normal Ruzvelt demokratları" kimi təsvir etsə də, digər yaxın qohumları ona sosializm və ifrat sol siyasətini aşılamışdılar. O, Nyu-York şəhər qəzetininin yazılarının müzakirələrində yəhudi solçusu olan dayısının təsirinə məruz qalmışdı. Yaxınlarının bildirdiklərinə görə, Çomski şəhərdəki dayısını ziyarət edərkən kitab dükanlarındakı sol və anarxist mövzulu elmi ədəbiyyatları böyük maraqla oxuyurmuş. O, ilk məqaləsini 10 yaşında İspaniya Vətəndaş müharibəsi zamanı Barselona şəhərinin dağıdılmasından təsirlənərək yazmışdı. 12–13 yaşlarından isə özünü anarxist kimi qələbə vermişdir. "Uğurlu qəza" nəticəsində anarxist olduğunu bildirən Çomski, bu fikrə gəlməsində Stalinizmin və Marksist-Leninist sistemin digər formalarının tənqidini xüsusi vurğulamışdır.
1945-ci ildə, hələ 16 yaşı olarkən Pensilvaniya Universitetində ümumi təhsil proqramı əsasında təhsil almağa başlamışdır. Burada o, fəlsəfə, məntiq və dilçilik sahələri üzrə araşdırmalar etmiş, ərəbcəni ilkin səviyyədə öyrənməyə başlamışdır..
Universitet: 1945–1955
thumb|right|upright=0.85|Çomski Karol Şatzla 1949-cu ildə evlənmişdir. 1945-ci ildə 16 yaşı olarkən Pensilvaniya Universitetində ümumi proqramla təhsil almağa başlamışdır. Burada məntiqlə, fəlsəfəylə, dilçiliklə və ibtidai səviyyədə ərəb dili ilə məşğul olmuşdur. Bakalavr təhsili alarkən öz xərclərini evdə İvrit dili tədris edərək qarşılamışdır. Universitetdəki xoşagəlməz hadisələrdən sonra, təhsili saxlayaraq Fələstin mandatlığındakı kibbutzlardan birinə köçmək istəyirdi, lakin Rusiyada anadan olmuş Zelliq Harris adlı dilçi ilə tanış olduqdan sonra fikrini dəyişdi. Çomski onunla ilk dəfə 1947-ci ildə siyasi müstəvidə tanış olmuş və Harris Çomskidə dilçilik nəzəriyyəsinə maraq oyatmış və onu bu sahədə araşdırmalar aparmağa vadar edə bilmişdi. Çomskinin bakalavr müdafiə mövzusu "Müasir İvrit dilinin morfofonemikası" olmuşdur. O, bu mövzu üzərində çalışarkən Harrisin metodundan istifadə etmişdir. Pensilvaniya Universitetində magistr təhsili alarkən yenidən bu mövzunu araşdıran Çomski 1951-ci ildə bu araşdırmasını çap etdirmişdir. Universitetdə olarkən filosof Nelson Qudmanın rəhbərliyi altında fəlsəfəyə olan marağını davam etdirmişdir. 1951-ci ildən 1955-ci ilə qədər Harvard Universitetinin Araşdırmaçılar Cəmiyyətinin üzvü olmuşdur. Burada öz doktorantura mövzusu barədə araşdırmalar etmişdir. Qudman tərəfindən həvəsləndirildikdən sonra, filosof Uillard van Orman Kuaynin də Harvard Universitetində olduğunu nəzərə alaraq, bura təhsil almaq üçün müraciət etmişdir.
Həm Kuaynin, həm də Oksford Universitetindən dəvət edilmiş filosof C. L. Austin bu illərdə Çomskiyə güclü təsir etmişdir. 1952-ci ildə Çomski özünün ilk akademik yazısını nəşr etdirmişdir. "Sintaktik analizin sistemləri" adlanan məqalə dilçilik jurnalında nəşr olunmasa da, Simvolik Məntiq jurnalında nəşr edilmişdir. Dilçilikdəki biheviorizm cərəyanını şiddətlə tənqid edən Çomski 1954-cü ildən Çikaqo və Yel Universitetində mühazirələr oxumağa başlamışdır. Bu 4 il ərzində o, Pensilvaniya Universitetində tələbə kimi qeydiyyatda deyildi, lakin 1955-ci ildə öz transformasianal qrammatika barədə fikirlərini tezis formasında təqdim etdi və buna görə fəlsəfə doktoru adını qazandı. Bu tezisini 1975-ci ildə "Dilçilik nəzəriyyəsinin məntiqi strukturu" kitabının bir hissəsi kimi nəşr etdirənə qədər mikrofilm mütəxəsislərinə gizli formada təqdim etmişdi. Harvard Universitetinin professoru Corc Miller Çomskinin bu tezisindən çox təsirlənmiş və onunla riyazi dilçilik sahəsində bir çox iş görmüşdür. Doktorluq dərəcəsi qazanması onu 1955-ci ildə başlamalı olan hərbi mükəlləfiyyətdən azad etmişdir.
1947-ci ildə uşaqlıqdan bəri tanıdığı Karol Doris Şatzla romantik münasibətə başlayan Çomski onunla 1949-cu ildə evlənmişdir. Ardıyca Harvard Universitetində araşdırmaçı olduqdan sonra cütlük Bostona köçmüş və orada 1965-ci ilə qədər qalmışdır. 1965-ci ildə isə Leksinqton ətrafı bölgəyə köçmüşdürlər. 1953-cü ildə cütlük Harvard Universitetinin Avropaya səyahət qrantını qazanmış və Birləşmiş Krallıqdan başlayaraq Fransa və İsveçrədən keçərək İtaliyaya səyahət etmişdi. Bu səyahət əsnasında Çomski 6 həftə İsraildə Haşomer Hatzair Hazor kibbutzunda qaldı. Səyahətin xoş keçməsinə baxmayaraq, Çomski İsraildəki yəhudi millətçiliyindən, antiərəb irqçilikdən və kibbutzların stalisnt sola meyilli olmalarından dəhşətə qapılmışdı.
Nyu-Yorka ziyarətləri zamanı tez-tez İdiş dilli anarxist qəzeti olan Fraye Arbeter Ştaym qəzetinin redaksiyasına gedən Çomski bu dövrdə onda anarxizmlə klassik liberalizm arasında əlaqə barədə maraq oyadan Rudolf Rokerə heyran olmuşdur.
Çomski həmçinin, digər siyasi filosofların əsərlərini oxuyurdu. Bunlara misal olaraq anarxistlərdən Mixail Bakunini, Dieqo Abad de Santillanı, demokratik-sosialistlərdən Bertran Rassel, Corc Oruell, marksistlərdən Roza Lüksemburqu, Karl Liebnexti, Karl Korşu göstərmək olar. Bütün bu oxuduqlarından o qənaətə gəlmişdi ki, ən optimal cəmiyyət anarxo-sindikalist cəmiyyətdir. O, anarxo-sindikalist cəmiyyəti İspaniya Vətəndaş müharibəsi zamanı yaradılan və Oruellin "Kataloniyaya məhəbbətlə" əsərində bəhs edilən cəmiyyətlər kimi təsəvvür edirdi. O, anarxizmə olan marağını daha da artıran solçu "Siyasət" qəzetini və rəhbəri Paul Mittikin ortodoksluğunu rədd etməsinə baxmayaraq, kommunist qəzeti olan "Yaşayan Marksizm" qəzetini də oxuyurdu. O, ABŞ Leninist Liqası ilə yaxından maraqlanırdı. Qeyd edək ki, antistalinçi ABŞ Leninist Liqası II Dünya müharibəsinin qərb ölkələri və SSRİ-nin dövlət kapitalistləri tərəfindən Avropa proletariyasını məhv etmək üçün başladıldığını iddia edirdi.
Kareyerasının ilkin dövrü
Çomski Massaçusets Texnologiya İnstitutunda iki dilçi alimlə dostlaşmışdı — Roman Yakobson və Morris Hall. Roman Yakobsan da Çomski kimi Rusiya əsilli yəhudi idi və 1955-ci ildə onu özünə professor köməkçisi götürmüşdü. Çomski MTİ-də vaxtının yarısını mexaniki tərcümə layihəsi üzərində, digər yarısını isə dilçilik və fəlsəfə barədə mühazirələr deyərək keçirirdi. O, MTİ-ni "heç bir sərt yoxlamalar olmadan eksperimentlərə açıq və azad olan və mənim kimi özünəməxsus maraq dairələri və işləri olan şəxslər üçün məkəmməl bir yer" deyə təsvir etmişdi. 1957-ci ildə MTİ-də dosent vəzifəsinə yüksəldi. Həmçinin 1957–1958-ci illərdə Kolumbiya Universitetində dəvət olunmuş professor kimi də çalışmışdır. Elə həmin ildə də Aviva adını verdiyi ilk qızı dünyaya gəlmişdir. O, həmçinin dilçiliklə bağlı ilk kitabını da o ildə nəşr etdirmişdir. "Sintaktik strukturlar" adlanan kitabında o, hakim Harris-Blumfild trendinə qarşı sərt formada qarşı çışmışdı. Çomskinin düşüncələrinə cavablar diqqət etməzlikdən düşmənliyə qədər uzanırdı. Onun bu işi bu sahədə fikir ayrılıqlarına və açıq formada intizamsızlığa səbəb oldu. Sonradan dilçi Con Lyons bildirmişdi ki, "Sintaktik strukturlar" dilçilik elmində inqilab etmişdir. Çomski 1958-ci ildən 1959-cu ilə qədər Milli Elm Fondunun Nyu Cersidə yerləşən Qabaqcıl Təhsil İnistitutunda araşdırmaçı kimi çalışmışdır.
1958-ci ildə B. F. Skinnerin 1957-ci ildə nəşr etdirdiyi "Şifahi nitq" kitabı barədə tənqidi yazısını nəşr etdirən Çomski, burada Skinnerin dilin öyrədilmiş davranış olması fikrinə qarşı çıxmışdır. Onun yazısı iddia edirdi ki, Skinner dilçilikdəki insan yaradıcılığını görməzlikdən gəlir. Bu yazı sayəsində Çomski intelektual çevrələrdə xeyli məşhurluq qazana bildi. 1961-ci ildə isə MTİ-nin Müasir Dillər və Dilçilik departamentinin professoru oldu. 1962-ci ildə Massaçusetsdə təşkil edilən IX Dilçilərin Beynəlxalq Konqresinə qatılan Çomski, de-fakto konqresdə amerikan dilçilərinin sözçüsü rolunu oynadı.
thumb|right|Çomskinin 1955-ci ildə [[Massaçusets Texnologiya İnstitutu|MTİ-də işə başlayarkən çalışdığı "Böyük Ev"]]
Çomski 1963–1965-ci illərdə hərbi qurumların sponsorluq etdiyi layihədə çalışmışdır. Bu layihədə həmkarı, sonradan Çomskinin tələbəsi olan Barbara Parti bu barədə demişdi: Bu əmr vermək və nəzarət etmək üçün təbii əməliyyat dili yaratmaq üçün idi. Nüvə müharibəsi baş verəcəyi halda, generallar yer altında bəzi komputerlərlə hadisələri idarə etməyə çalışacaqdı. Ehtimal edilirdi ki, generallara proqramı öyrətməkdənsə, kompüterlərə ingilis dilini öyrətmək daha asan olacaqdır.
Azərbaycan zeytunu (film, 1951)
Azərbaycan zeytunu qısametrajlı sənədli filmi rejissor Mikayıl Mikayılov tərəfindən 1951-ci ildə çəkilmişdir. Bakı Kinostudiyasında istehsal edilmişdir. Filmdə Abşeronda yetişdirilən və böyük müalicəvi əhəmiyyəti olan zeytun plantasiyalarının genişləndirilməsindən, zeytun yağı və konservlərinin istehsalından bəhs olunur.
Noam Çomski
Kareyerasının ilkin dövrü
Chomsky on il ərzində dilçilik barədə fikirlərini — "Sintaksis nəzəriyyəsinin aspektləri" (1965), "Generativ qrammatika nəzəriyyəsindəki mövzular" (1966) və "Dekartçi dilçilik: rasional düşüncənin tarixində bir fəsil" (1966) — dərc etməyə davam etmişdir. Halle ilə birlikdə "Harper və Rou" nəşriyyatı üçün "Dil barədə elm" seria kitablarını redaktə etmişdir. Akademik sahədə daha da məşhurlaşdıqdan sonra Berkli Kaliforniya Universitetində mühazirələr deməyə başlamışdır. Onun burada dediyi mühazirələr 1968-ci ildə toplanaraq kitab kimi nəşr edilmişdir. Akademik sahədə nüfuzunun durmadan boyüməsinə baxmayaraq, Çomski ilə keçmiş kolleqalarının və tələbələrinin — Con Ross, Corc Lakov, Ceyms D. Makkevly və s. — daxil olduğu bir qrup alim arasında "dilçilik müharibələri" deyilən qızğın debatlar başlamışdı. Bu mübahisələr daha sonradan dilçilik mübahisələrindən fəlsəfi mübahisələrə çevrildi.
Azərbaycan zeytunu (film, 1951)
Məzmun
Filmdə Abşeronda yetişdirilən və böyük müalicəvi əhəmiyyəti olan zeytun plantasiyalarının genişləndirilməsindən, zeytun yağı və konservlərinin istehsalından bəhs olunur.
Filmin üzərində işləyənlər
Rejissor: Mikayıl Mikayılov Operator: Cavanşir Məmmədov
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı 1951-ci ilin Azərbaycan filmləri 1950-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Noam Çomski
Antimüharibə fəaliyyəti və müxaliflik: 1967–1975
O, həmçinin sol aktivizmə də qoşulmuşdur. Çomski öz vergilərinin yarısını ödəməkdən boyur qaçırmış və hərbi mükəlləfiyyəti rədd edən, Pentaqonun qarşısında antimüharibə nümayişi keçirib həbs edilən tələbələri açıq formada dəstəkləmişdir. Bu dövrdə Çomski, RESİST antimüharibə kollektivinin Uilyam Sloan Koffin, Deniz Levertov, Mitçel Qudmən və Duayt Makdonaldla birlikdə həmtəsisçisi olmuşdur. 1968-ci il etirazlarının hədəflərini sorğulamasına baxmayaraq, Çomski xeyli sayda aktivist qrupuna kolleqası Luis Kampfla birlikdə mühazirələr vermişdir. MTİ-də siyasi elmlər departamentinin mühafizəkar düşüncəli olmasına baxmayaraq, bakalavr tələbələrinə siyasi elmlərdən dərs demişdir.
Tələbə aktivist qrupları MTİ-də silah və fövqəladə vəziyyət araşdırmalarının dayandırılmasını tələb edən zaman Çomski buna müsbət yanaşsa da, araşdırmaların MTİ-nin nəzarəti altında qalmasını və yayındırıcılıq və müdafiə sahələrindən başqa digər sahələri əhatə etməməsini müdafiə edirdi. 1970-ci illərdə Asiyanın cənub-şərqinə səfər edib, Vyetnamın Hanoy Elm və Texnologiya Universitetində mühazirə oxuyan Çomski, 1973-cü ildə Müharibə Əleyhdarları Liqasının 50-ci ildönümündə də aktiv iştirak etmişdir.
Antimüharibə fəaliyyətinə görə Çomski dəfələrlə həbs edilmiş və nəticədə prezident Niksonun siyasi müxalifləri siyahısına düşmüşdü. Çomskinin həyat yoldaşı siyasi fəaliyyətinin nə ilə nəticələnə biləcəyindən xəbərdar idi və Çomskinin həbs ediləcəyi halda ailəni dolandırmaq üçün dilçilik sahəsində doktorantura təhsili almağa başlamışdı. Çomskinin akademik sahədəki nüfuzu ona öz inanclarına əsaslanan hərəkatda inzibati iş tutmağa mane olurdu.
Dilçilik sahəsindəki işlərini davam etdirərək beynəlxalq səviyyədə nüfuz qazanan Çomski bir çox elm mərkəzinin fəxri doktoru olmuşdu. O, Kolumbiya Universiteti, Stenford Universiteti, Kembric Universiteti kimi yerlərdə ictimaiyyətə açıq mühazirələr oxumuşdu. 1971-ci ildə fransız qitə filosofu Mişel Fuko ilə analitik fəlsəfənin simvolu kimi debata girməsi onu xeyli məşhurlaşdırdı. "Generativ qrammatikada semantika üzrə tədqiqatlar" (1972), "Dil və Ağıl"ın genişlənmiş nəşri (1972), və "Dil haqqında düşüncələr" (1975) adlı kitablarını yazaraq dilçilik mövzusunda araşdırmalarını davam etdirdi. Çomski 1974-cü ildə Britaniya Akademiyasının müxbir üzvü oldu.
Edvard Herman və Forisson işi: 1976–1980
thumb|left|Çomskinin 1977-ci ildə çəkilmiş fotosu. 1970-ci illərin sonları və 1980-ci illərdə Çomski dilçilik sahəsindəki əvvəlki araşdırmalarını tənqidçilərinə cavab olaraq və öz qrammatika nəzəriyyəsinə görə daha da genişlətdi. Xüsusilə İsrail hakimiyyəti və onun hərbi əməliyyatları barədə siyasi düşüncələrini dilə gətirməsi tez-tez mübahisə qaynağına çevrilirdi. Çomski 1970-ci illərin əvvəllərində ABŞ-nin Vyetnamdakı hərbi əməliyyatlarının tənqidçisi kimi tanınan Edvard Hermanla çalışmağa başladı. Onlar birlikdə ABŞ-nin Cənubi Asiyadakı hərbi əməliyyatlarını və mətbuatın bunu ört-basdır etməkdəki bacarıqsızlığını tənqid edən "Əksinqilabi şiddət: faktlarda və propaqandalarda qan gölü" kitabını yazdılar. Varner Modular 1973-cü ildə kitabı nəşr etsə də, nəşriyyatın tabe olduğu əsas şirkət kitabın içində yazılanlara görə bütün kitabların məhv edilməsini əmr etdi.
Yazdıqlarını nəşr etdirmək barədə çətinliklik çəkən Çomski və Edvard nəhayət aktivistlərə yaxınlığı ilə seçilən Albert's South End Press-lə razılaşdılar. 1979-cu ildə bu nəşriyyatda Çomski və Edvardın birgə yazdıqları kitab İnsan Haqlarının Siyasi İqtisadiyyatı adı ilə iki cilddə çap edildi. Kitabda ABŞ mətbuatının Kamboca soyqırımı və İndoneziyanın Şərqi Timoru işğal etməsi zamanı verdiyi reaksiya müqayisə edilirdi. Onlar bildirirdilər ki, İndoneziya ABŞ-nin müttəfiqi olduğu üçün ABŞ mətbuatı bu hadisəni görməzdən gəlir və Kamboca hadisələrini qabardır, çünki Kamboca ABŞ-nin düşmənidir. Çomski ABŞ mətbuatının bunu ört-basdır etməsinə 2 xarakteristika verirdi: BMT-nin Dekolonizasiya Xüsusi Komitəsinın fəaliyyəti və Lissabonda qaçqınlarla görüş. Marksist elm adamı olan Stiven Luks Çomskini bu nəşr etdirdiklərinə görə anarxist ideallara xəyanət etməkdə və Kamboca lideri Pol Potu müdafiə etməkdə ittiham etdi. Bu münaqişənin Çomskinin nüfuzuna ziyan vurmasından sonra o, tənqidçilərinin onun nüfuzuna xələl gətirmək üçün yalan məlumatlar yaydığını elan etdi.
Çomski uzun müddət idi ki Nasizmi və totalitarizmi tənqid edirdi, lakin onun söz azadlığını müdafiə etməsi Holokostu rədd edən fransız tarixçisi Robert Forissonu müadafiə etməsi ilə nəticələndi. Çomskinin xəbəri olmadan onun Forissonun söz azadlığını müdafiə edən nitqi Forisson tərəfindən 1980-ci ildə nəşr edilən kitabında öz söz kimi nəşr edildi. Forissonu müdafiə etməsi Çomskiyə baha başa gəldi. Fransız mətbuatınnı əsas orqanları Çomskini Holokostun inkarçısı kimi qələbə verməyə başladı. Çomskinin mövqeyini tənqid edən sosioloq Verner Kohn sonradan bu barədə "Nifrətdəki tərəfdaşlar: Noam Çomski və Holokost inkarçıları" adlı kitab yazdı. Forisson işi Çomskinin kareyerasına, xüsusilə Fransada böyük zərbə vurdu.
Propaqandanın və beynəlxalq münasibətlərin tənqidi: 1980–2001
Nikaraqua inqilabı zamanı ABŞ Sardinista hökumətinə qarşı olan qüvvələri dəstəkləyirdi. Buna cavab olaraq, Çomski 1985-ci ildə Manaquanı ziyarət edərək işçi təşkilatlarıyla, konflikt nəticəsində qaçqın düşmüş şəxslərlə görüşlər keçirdi və onlara siyasi elmlər və dilçiliklə bağlı ictimai mühazirələr verdi. Bu mühazirələrin çoxu 1987-ci ildə "Güc və ideologiya barədə: Manaqua mühazirələri" adı ilə nəşr edildi. Çomski 1983-cü ildə "Taleyüklü üçbucaq" kitabını şər etdirdi. Bu kitabda o, iddia edirdi ki, ABŞ Ərəb-İsrail münaqişəsindən öz məqsədlərinə çatmaq üçün istifadə edir. 1988-ci ildə Çomski Fələstindəki İsrail işğalının nəticələri ilə tanış olmaq üçün buranı ziyarət etdi.
1988-ci ildə Çomski və Herman "İstehsalat razılığı: Kütləvi mətbuatın siyasi iqtisadiyyatı" adlı kitab yazdılar. Bu kitabda onlar kütləvi mətbuatın propaqanda modellərini izah etməyə çalışırdılar. Onlar iddia edirdilər ki, senzura olmayan ölkələrdə belə xəbərlər 4 mərhələli senzuradan keçir və bu da xəbərlərin nə haqda və nə cür yazılmasına böyük təsir göstərir. Bu kitab əsasında Aleks Kareyin hazırladığı ssenari əsasında 1992-ci ildə film çəkilmişdir. 1989-cu ildə Çomski "Zəruri yanlışlar: demokratik cəmiyyətlərdə düşüncə nəzarəti" kitabını nəşr etdirdi. Bu kitabda o təklif edirdi ki, demokratik düşüncəli və zaman sərf etməyə dəyən demokratiya qurmaq istəyən vətəndaşlar mətbuata və onları nəzartədə saxlamaq istəyən intelektual mədəniyyətə qarşı intelektual özünümüdafiə məsuliyyəti götürməlidir. 1980-ci illərdə Çomskinin tələbələri onun dilçiliklə bağlı nəzəriyyələrini yenidən dəyərləndirən və daha da genişləndirən görkəmli dilçilərə çevrildilər.
1990-cı illərdə Çomski siyasi aktivizmlə əvvəlkindən daha çox məşöul olmağa başladı. O, Şərqi Timorun müstəqillik qazanmasından sonra 1995-ci ildə Avstraliyanı ziyarət edərək Şərqi Timor Yardım Cəmiyyəti və Şərqi Timor Sakinlərinin Milli Şurası məsələlərini müzakirə etdi. Buradakı mühazirələri 1996-cı ildə "Güclər və ehtimallar" adı altında nəşr edildi. Çomskinin bioqrafiyasının müəllifi Volfqanq Sperlix bildirmişdir ki, o, məsələni beynəlxalq səviyyədə işıqlandırmaqla Şərqi Timorun müstəqilliyinə araşdırmaçı jurnalist Con Pilgerdən sonra ən çox yardım edən ikinci şəxsdir. 1999-cu ildə Şərqi Timor İndoneziyadan ayrılaraq müstəqil oldu. Təhlükəsizliyi təmin etmək üçün buraya Avstraliyanın rəhbərlik etdiyi beynəlxalq qüvvələr yerləşdirildi. Çomski bunu Avstraliyanın Timor Boşluğu müqaviləsi əsasında Avstraliyanın Timorun neft və qaz ehtiyatlarını mənimsəməsi cəhdi kimi qiymətləndirərək tənqid edirdi.
İraq müharibəsini tənqidi və MTİ-dən təqaüdə ayrılması: 2001–2017
thumb|upright=1.2|left|Çomski 2011-ci ildə "İşğal hərəkatı"nı dəstəkləyən nitqlə çıxış edir. 2001-ci ilin 11 sentyabrındakı terror hücumundan sonra Çomski xeyli sayda müsahibələr verdi. Sonradan bu müsahibələr toplandı və nəşr edildi. Çomski iddia edirdi ki, terrorla müharibə ABŞ xarici siyasəti üçün yeni bir şey deyil və onun tarixi ən azından Reyqanın prezidentliyi dövrünə qədər uzanır.
2001-ci ildə Yeni Dehlidə D. T. Lakdavala Xatirə Mühazirəsində iştirak etmiş və mühazirə vermişdir. 2003-cü ildə Latın Amerikası Sosioloqlar Birliyinin dəvəti ilə Kubaya səfər etmişdir. Çomski 2003-cü ildə "Hegemoniya və ya sağ qalma" əsərində ABŞ-nin əsas xarici siyasət strategiyasını imperializm adlandrmış və İraq müharibəsini, terrorla müharibəni tənqid etmişdi. Həyatının bu dövründə Çomski müntəzəm formada dünyanın müxtəlif yerlərinə səfərlər etmişdir.
Çomski 2002-ci ildə MTİ-dən təqaüdə ayrılsa da, araşdırmalarını davam etdirmiş və tez-tez kampusda emeritus kimi seminarlar vermişdir. Həmin ildə Türkiyəyə səfər etmişdir. Beləki, Türkiyədə bir nəfər Çomskinin kitabını nəşr etməkdə ittiham olunurdu. Onun məhkəməsinə qatılan Çomski özünün də müttəhim kimi məhkəməyə çıxarılmasını istəyirdi. Beynəlxalq mətbuat orqanlarının da böyük marağı ilə müşayiət olunan məhkəmə elə ilk gündə müttəhimin təqsiri olmadığını bildirdi. Dünya Sosial Forumunun dəstəkçisi kimi 2002 və 2003-cü ildə Braziliyada və Hindistanda konfranslarda iştirak etmişdir.
Çomski "İşğal hərəkatı"nı dəstəkləmişdir. Hərəkat üzvlərinin düşərgələrində olmuş və hərəkat barədə 2 əsər — "İşğal" (2012) və "İşğal: Sinfi mübarizə, üsyan və həmrəylik barədə düşüncələr" (2013) — 1 ədəd də broşür nəşr etdirmişdir. O, "İşğal hərəkatı"nın böyüməsini Demokratlar partiyasının ağdərili işçi sinfinin maraqlarını qorumaqdan imtina etməsi ilə əlaqələndirirdi. Çomski 2014-cü ilin mart ayında dünyada nüvə silahlarının məhv edilməsini müdafiə edən təşkilat olan Nüvə Dövrü Sülh Fondunun məsləhətçilər şurasına qoşulmuşdur. 2016-cı ildə "Amerikan arzuları üçün rekviem" sənədli filmində 75 dəqiqəlik taç-inlə kapitalizm və iqtisadi bərabərsizlik barədə olan düşüncələrini ümumiləşdirmişdir.
Arizona Universiteti dövrü: 2017 — davam edir
2017-ci ildə Tuksondakı Arizona Universitetində qısa dövrlük siyasət barədə kurslar verməyə başlamışdır. Sonradan yarı iş vaxtını əhatə etməklə dilçilik departamentində professor kimi çalışmağa başlamışdır. Buradakı vəzifəsi ictimai seminarlar vermək və müxtəlif sahələri tədris etməkdir. Onun əməkhaqqısı ictimai ianələr hesabına ödənilir. 2018-ci ildə "Xorvatların, Serblərin, Bosniyalıların və Çernoqoriyalıların Ümumi Dili Bəyannaməsi"ni imzalayanlardan biri olmuşdur.
Dilçilik nəzəriyyəsi
Çomskinin dilçilik nəzəriyyəsinin əsası biolinqivistikadır. Bu nəzəriyyə iddia edir ki, dilin struktur prinsipləri bioloji olaraq insan şüurunda yatır və genetik olaraq ötürülür. Çomski iddia edir ki, bütün insanlar sosio-kültürəl müxtəlifliklər nəzərə alınmadan, eyni dilçilik strukturlarını paylaşırlar. Bu mövqeni müdafiə edərkən, o, davranışa (danışmaq və düşünmək də daxil olmaqla) orqanizmlər və onların mühitləri arasındakı qarşılıqlı təsirlərin tamamilə öyrənilmiş məhsulu kimi baxan B. F. Skinnerin radikal davranış psixologiyasını rədd edir. Beləliklə, o, dilin insan növünün bənzərsiz bir təkamül inkişafı olduğunu və digər heyvan növləri tərəfindən istifadə edilən ünsiyyət formalarından fərqləndiyini iddia edir. Çomskinin dil haqqındakı neytivist və internalist düşüncələri fəlsəfi olaraq rasionalizm cərəyanına uyğun gəlir, fəlsəfi məktəb olaraq emprizm cərəyanına uyğun gələn və dil də daxil olmaqla, bütün biliklərin xarici stimuldan meydana çıxdığını iddia edən antineytivist və eksternalist düşüncə ilə əks qütbləri təşkil edir.
Transformasional-generativ qrammatika
Transformasional -generativ qrammatika ana dilində danışan şəxsin dilçilik qabiliyyətini kodlamaq, modelləşdirmək və anlamaq üçün istifadə olunan geniş həcmli nəzəriyyədir. Bu modellər və ya "formal qrammatikalar" müəyyən dilin abstrakt strukturunun bir digər dildəki strukturla əlaqəli ola biləcəyini göstərir. Çomski transformasional-generativ qrammatika nəzəriyyəsini 1950-ci illərin ortalarında inkişaf etdirmişdir. Bu nəzəriyyə növbəti 20 il ərzində əsas sintaktika nəzəriyyəsi olmuşdur. Transformasionlar dil daxilindəki sintaktik əlaqələrdən bəhs edir. Məsələn, iki cümlə arasındakı əlaqədən mövzunun eyni şəxs haqqında olduğu bilinə bilər. Çomskinin nəzəriyyəsi iddia edir ki, dil həm üzdə olan strukturdan, həm də dərində olan strukturdan ibarətdir: üzdə olans struktur səs barədə fonetik qaydalarla əlaqlə olarkən, dərin struktur sözlər və konseptual mənalarla əlaqəlidir. Transformasional-generativ qrammatika məna və səs (dərin və üzdə olan struktur) arasındakı əlaqəni idarə edən qanunların izahında riyazi işarələr sistemindən istifadə edir. Bu nəzəriyyəyə görə, linqivistik prinsiplər riyazi olaraq bir dildə potensial cümlə strukturları formalaşdıra bilər. Alim Maykl Tomasello Çomskinin nəzəriyyəsini məntiqə əsaslanıb da, emprizmə əsaslanmadığı üçün tənqid etmişdir.
thumb|right|upright=0.85|alt=The Chomsky hierarchy|[[Çomski iyerarxiyası tərəfindən təsvir olunan daxilolmalar qrupu]]
Qrammatikaların bu qaydaya əsaslanan notasiyasına əsasən, Çomski təbii dilləri 4 qrupa və getdikcə daha da mürəkkəbləşən tiplərə bölürdü. Bu "Çomski iyerarxiyası" olaraq bilinir. Bu sinifləndirmə formalaşdırılan dil nəzəriyyəsinin təməlini təşkil edir və mövzuyla əlaqəli nəzəri kompüter elmi, xüsusilə proqramlaşdırma dili nəzəriyyəsi, kompilyasiya və avtomatika nəzəriyyəsi ilə yaxından əlaqəlidir.
Transformasional-generativ qrammatikanın 1970-ci illərin ortalarına qədər davam edən qızıl dövründən sonra dilçilər qrammatikaya "minimalist" yanaşmaya üstünlük verməyə başladılar. Bu zaman Çomski törəmə nəzəriyyəsini inkişaf etdirdi. Bu araşdırma 1990-cı illərin əvvəllərində üstün araşdırma sisteminə çevrildi və hələ də, təsirli olaraq qalır. Bu araşdırma uşaqların açıq parametrlərini (universal qrammatika prinsipləri toplusu) dolduraraq hər hansısa dili öyrənmə qabiliyyətlərinin prinsiplərinə parametrlərinə fokuslanmışdır. Çomski tərəfindən genişləndirilən minimalist proqram minimal prinsiplər və parametrlər nəzəriyyəsini eleqant, təbii və sadə formada uyğunlaşdırır.
Siyasi baxışı
Çomski görkəmli siyasi dissidentdir. Onun siyasi düşüncələri uşaqlığından bəri az dəyişikliyə məruz qalmışdır. O, həmin zamanlar yəhudi işçi sinfi arasında kök salmış siyasi aktivizimdən xeyli dərəcədə təsirlənmişdi. O, özünü adətən anarxo-sindikalist və ya libertarian sosialist kimi təqdim edir. O, bu mövqelərə dəqiq siyasi nəzəriyyələr kimi deyil, insanın ən yaxşı ehtiyaclarını qarşılayacağını düşündüyü ideallar: azadlıq, icma və birləşmə azadlığı kimi baxır. Marksistlər kimi bəzi digər sosialistlərdən fərqli olaraq, Çomski, siyasətin elmin kənarında olduğunu düşünür, lakin o, hələ də ideal bir cəmiyyət haqqında fikirlərini empirik məlumatlara və empirik əsaslandırılmış nəzəriyyələrə kökləyir. Çomskinin fikrincə, siyasi reallıqlar barədə həqiqətlər öz təbliğatını aparmaq üçün korporativ mediadan, reklamdan və beyin mərkəzlərindən istifadə edən elit korporatokratiya tərəfindən sistematik şəkildə təhrif olunur və ya ortadan qaldırılır. Çomski öz işini bu cür manipulyasiyaları ortaqan qaldırmaq və gizlədilən həqiqətləri ortaya çıxarmaqda gördüyünü bildirmişdir. O, bu yalan şəbəkəsinin "ümumi idrak"la, tənqidi düşüncə ilə, mənfəət və özünü aldatma rollarının dərk edilməsi ilə sındırıla bilinəcəyinə inanır. Ona görə, intelektuallar öz imtiyazlarını və maliyyə qaynaqlarını itirə biləcəklərinə görə dünyaya həqiqəti demə məsuliyyətindən qaçırlar və bir intelektual olaraq, imtiyazlarından, qaynaqlarından və təhsilindən populyar demokratiya hərəkatlarına mübarizələrində yardım etməyin özünün borcu olduğunu bildirmişdir.
Etiraz yürüşlərinə və aktivist qruplarının çıxışlarına qatılmasına baxmayaraq, Çomskinin əsas siyasi mübarizə meydanı təhsil və nəşriyyatdır. O, insanlarda siyasi şüurun artırılması üçün kütləvi nəşrlərin, pulsuz dərslərin və mühazirələrin keçirilməsinin tərəfdarıdır. İddia edir ki, bunlar insanlarda siyasi şüurun yüksəlməsinə səbəb olacaqdır.
O, Ümumdünya Sənaye İşçiləri İttifaqının üzvüdür.
ABŞ xarici siyasəti
thumb|left|Çomski əkshegemonik qloballaşma mövzusunda 2003-cü ildə [[Portu-Aleqri|Portu-Aleqri şəhərində keçirilən Dünya Sosial Forumunda ]] Çomski Amerika imperializminin ən böyük tənqidçilərindən biri hesab edilir. O, inanır ki, ABŞ xarici siyasətinin əsasını ABŞ tərəfindən siyasi-iqtisadi sahələrdə nəzarət edilən, ABŞ mərkəzli olan və ABŞ biznes mühitini varlandıran "açıq cəmiyyətlər" qurmaq təşkil edir. O, iddia edir ki, ABŞ bu ölkələrdə həmişə ABŞ-yə yaxınlığı ilə seçilən hakimiyyətlərin olmasınına və ABŞ-yə qarşı olan hər hansısa müqaviməti məhv etməyə çalışır. Hal-hazırkı hadisələri müzakirə edərkən, o, daha geniş tarixi perespektivdən baxmağı müdafiə edir. O, inanır ki, ABŞ və Britaniya vaxtilə xristianlığı yayarkən bunu necə xeyirxah əməl kimi qələmə verirdilərsə, indiki əməllərini də bu cür qələmə veririlər və onlara qarşı çıxanları ya zəiflədir, ya da məhv edirlər. O, örnək göstərərkən Britaniya imperiyasının Hindistanda, Afrikada etdiklərini və ABŞ-nin Vyetnamda, Flippində, Latın Amerikasında və Orta Şərqdə etdiklərindən istifadə edir.
Çosmkinin siyasət haqqındakı işləri əksərən ABŞ-nin tənqidinə köklənmişdir. O, ABŞ-yə fokuslanmasını onun bütün həyatı boyunca ABŞ-nin hərbi və iqtisadi olaraq dünyada dominant olması və ABŞ-nin liberal demokratik seçki sisteminin bütün vətəndaşlara hökumət siyasətinə təsir etmə imkanı verməsi ilə əsaslandırır. O, ABŞ xarici siyasətindən təsirlənən əhalini, bir sözlə, ABŞ əhalisini və ABŞ-nin xarici siyasətinin məqsədləri ilə uyğun gəlməyən hərəkətlər edən insanları oyatmağa ümid edir. O, insanları öz hökumətlərini hərəkətlərinə, qərarlarına, fikirlərinə görə tənqid etməyə və bunu eynən digər şəxslərə, həmçinin özlərinə də tətbiq etməyə çağırır.
Çomski sülhpərvər razılaşmaya mane olduğunu iddia edərək, ABŞ-nin İsrail-Fələstin münaqişəsinə daxil olmasını da tənqid etmişdir. O, həmçinin ABŞ-ni Səudiyyə Ərəbistanı ilə olan yaxın münasibətlərini və Səudiyyə Ərəbistanının rəhbərliyi ilə Yəmənə müdaxiləni tənqid etmişdir. O, Səudiyyə Ərəbistanının "dünyadakı ən iyrənc insan haqları pozuntusuna " yol verdiyini qeyd etmişdir.
Kapitalizm və sosializm
Çomski erkən yaşlarından kapitalizmi və maddi olaraq varlanma istəyini bəyənməmişdir. Eyni zamanda, o, Sovet İttifaqında hakim olan Marksist-Leninist dövlətlər kimi avtoritar sosializmə qarşı da xoş düşüncələrə sahib deyildi. ABŞ iqtisadçıları arasında iqtisadiyyatın ümumi dövlət mülkiyyəti ilə ümumi fərdi mülkiyyət arasında bir spektrin mövcud olması barədə ortaq fikri qəbul etmək əvəzinə, o, təklif edirdi ki, iqtisadiyyatın ümumi demokratik nəzarəti ilə total avtokratik idarəetmə (istər dövlət, istər özəl) arasında bir spektr olmalıdır. O iddia edirdi ki, Qərbin kapitalist dövlətləri həqiqi demokratik deyillər. Çünki Çomskiyə görə, həqiqi demokratik cəmiyyətlər bütün insanların ictimai iqtisadiyyat barədə eyni söz haqqına sahib olduğu cəmiyyətlərdir. Özünün Dünya Bankı, Beynəlxalq Valyuta Fondu və Gömrük Tarifləri və Ümumi Ticarət Razılaşması kimi hakim sinfə xidmət edən elit qurumlara qarşı olduğunu bildirmişdir.
Çomski bildirirdi ki, 1970-ci illərdən etibarən müxtəlif maliyyə qanunlarının və Bretton Vuds maliyyə nəzarəti razılaşmasının qüvvədən salınması ilə ABŞ-də iqtisadi bərabərsizliyin getdikcə artmışdır. O, ABŞ-ni de-fakto bir partiyalı sistemə malik dövlət kimi xarakterizə edirdi. İddia edirdi ki, Respublikaçılar və Demokratlar partiyalarının hər ikisi əslində korporativ və maliyyə maraqları tərəfindən idarə olunan bir "Biznes partiyası"dır. Çomski vurğulayırdı ki, Qərbin kapitalist liberal demokrat dövlətlərində əhalinin ən azı 80 faizi iqtisadi qərarların verilməsində iştirak edə bilmir. Onların əvəzinə bu qərarları idarə edənlər və ya kiçik, zəngin, elit təbəqə verir.
Belə bir iqtisadi sistemin qurulmasına diqqət çəkən Çomski həmçinin, dəyişikliklər etməyin də mümkün olmasını qeyd edirdi. Bunu etmək üçün problemin nə olduğunu başa düşən və iqtisadiyyatı necə daha bərabər formaya sala biləcəklərini bilən böyük insan kütlələrinin təşkilatlanmasının lazım olduğunu bildirirdi.