cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sel
Ekoloji gərginlik
Dağ çaylarında sellərin dalğalarla keçməsi nəticəsində, onun dağıdıcı qüvvəsinin artması çay dərələrinin morfoloji xüsusiyyətləri ilə əlaqədardır. Belə ki, çay dərələri uzununa profil üzrə müxtəlif geoloji strukturları, denudasiyaya davamlılığı müxtəlif olan ana süxurlara kəsildiyindən yataqlarında geniş və həmçinin dar kaonyonvari sahələr yaranır. İri qaya, daş, palçıq və kökündən qopmuş ağac gövdələrindən tıxaclar yaradır. Sellərin gücü və gətirmələrin həcmi artdıqca, bu tıxaclarda küllü miqdarda sel materialları toplanır. Müəyyən vaxtdan sonra onlar güclü partlayışla və böyük sürətlə dərənin daha geniş sahəsinə hərəkət edir. Dərələrin eninə profilində dar sahələrinin sayının artması daha çox tıxacların formalaşmasına və onların partlayaraq sürətli hərəkəti sellərin hidrodinamikasında dağıdıcı qüvvənin artmasına səbəb olur.
Böyük və Kiçik Qafqazın, həmçinin Zəngəzur silsiləsinin çay dərələrinin əsas morfoloji xüsusiyyətləri dar və geniş məcralı yataqların biri-biri ilə növbələşməsidir. Çay dərələrinin uzununa profilində nisbi yüksəkliklərin böyük kəmiyyətə malik olması da sellərin böyük sürətlə hərəkət etməsinə və onların dağıdıcı fəaliyyətinin güclənməsinə səbəb olan amillərdəndir.
Sürətin, dağıdıcı qüvvənin artması çay hövzəsində selli qolların sayının çoxalması da sellərin yaranmasının morfoloji amillərindən biridir.
Daha dəhşətli və katastrofik sellərlə səciyyələnən Kişçay, Şinçay, Kürmükçay, Dəmiraparançay morfoloji xüsusiyyətlərinə görə bu tip hövzələrdəndir.
Qeyd edildiyi kimi yüksək və ortadağlıq qurşaqlar selli çay hövzələrində sellərin formalaşdığı əsas ərazilərdir. Aşınma və denudasiya proseslərinin intensivliyi, fiziki aşınmanın məkan və zaman daxilində dəyişməsi də vacib amillərdəndir.
Qar örtüyünün yaratdığı proseslər
Bu zonalarda sabit qar örtüyü il ərzində 160-180 gündən artıq deyildir. (Ə.C.Əyyubov, 1963). Kəskin parçalanmış qayalıq qurşaqda güclü küləklərin olması, onun müəyyən hissəsini qar örtüyündən məhrum edir. Qar örtüyünün zəif olduğu sahələrdə eroziya-denudasiya prosesləri daha uzun dövrü əhatə edir, qırıntı-qravitasion-delüviyal çöküntülərin əmələ gəlməsi uzun müddət ərzində baş verir. Qar örtüyünün sabit olduğu dağ-çəmən və dağ-meşə qurşağında 40-60 gün qırıntı-delüvial çöküntülər donmuş, hərəkətsiz vəziyyətdə olub, denudasiyanın qısa dövrü ilə səciyyələnir. İlin isti dövrünün başlanması ilə əlaqədar dellyüvial çöküntülərin hərəkəti aktivləşir, yumşaq çöküntülərin yamac boyu aşağıya hərəkəti başlayır.
Deməli, intensiv aşınma-denudasiya dövrü yamaclarda qırıntı materialların toplanma müddəti il ərzində 130-150 günə çatır. Bu vaxt yamaclarda toplanmış qırıntı materiallarının müsbət balansı əmələ gəlir. Bu da gələcəkdə sellərin tez-tez təkrar olunmasına səbəb olan əsas amillərdəndir.
Əsasən, yüksəkdağlıqda formalaşan və böyük sürətlə hərəkət edən sel axını çay dərələrinin tranzit sahəsi sayılan orta axınında subasarların, alçaq və orta səviyyəli terrasları və yan qolların gətirmə konuslarının materiallarının yuyulması hesabına daha da güclənir, ayrı-ayrı dalğalar şəklində dağətəyi düzənliklərə çıxaraq, ekoloji gərginlik yaradan dağıdıcı fəaliyyət törədir.
Sellərə qarşı mübarizə tədbirləri
Sellərə qarşı mübarizə tədbirləri, əsasən, iki istiqamətdə- passiv və aktiv metodlarla aparılır.
Passiv metodlara artıq formalaşmış və baş verən sellərin keçdiyi tranzit sahəsi adlanan çay yataqlarında tikilən mühəndisi qurğular, çayların dağlardan düzənliklərə çıxdığı sahələrdə əmələ gətirdiyi gətirmə konuslarındakı yaşayış məntəqələrinin, təsərrüfat obyektlərinin qorunması üçün sahil bərkidici bəndlər daxildir.
Qeyd edilməlidir ki, Azərbaycan respublikasında bu vaxta qədər selli çay hövzələrində sellərə qarşı mübarizə tədbirləri, əsasən, passiv metodlarla aparılmışdır. Axırıncı yüzillikdə bu dəhşətli və dağıdıcı hadisənin daha da intensivləşməsi aktiv mübarizə metodlarının tədbiq olunmasının zəruriyyətinin bir daha qaçılmaz olduğunu sübuta yetirmişdir.
Sellərə qarşı aktiv mübarizə tədbirləri seləmələgətirici təbii və antropogen amillərə qarşı yönəldilməlidir.
Bu mübarizə tədbirlərinə bütün dünyada olduğu kimi qayalıq, dağ-çəmən və meşə zonalarında fitomeliorativ işlərin aparılmasına üstünlük verilməlidir.
Bu tədbirlər içərisində alçaq və ortadağlığın meşə zonasının qorunması, onların qırılmasının minimum sanitar normalarına uyğun aparılmalı, mal-qaranın meşələrdə otarılmasının tamamilə qadağan olunması xüsusi ilə əhəmiyyətlidir.
Müasir ekoloji şəraitin gərginliyi dövründə, dağ yamaclarında ekoloji dayanıqlığın və təbii müvazinətin pozulduğu şəraitdə, yay otlaqları kimi istifadə olunan alp-subalp çəmənliklərində sistemli otarılma normalarının minimum həddə endirilməsi vacib məsələlərdəndir. Belə ki, əsas sel ocaqları bu zonada formalaşmaqla, çay yataqlarını əlavə qırıntı materialları ilə qidalandırır və qarşısı çətin alınan dağıdıcı təbii fəlakət yaradır.
Azərbaycan Respublikasının təsərrüfat sahələrinin sel hadisəsindən mühafizə edilməsinin perspektivləri
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2004-cü il 11 fevral tarixli fərmanı ilə təsdiq edilmiş “Azərbaycan Respublikası regionlarının sosial-iqtisadi inkişafı Dövlət Proqramında (2004-2008-ci illər)” iqtisadi və sosial məsələlərlə yanaşı, respublikanın selli çay hövzələrində mövcud problemlərin aradan qaldırılması, sellərə qarşı əsaslı mübarizə tədbirlərinin həyata keçirilməsi kimi tədbirlər əks olunur.
Azərbaycan Respublikasının Torpaq qanunvericiliyi toplusuna əsasən həmin illər ərazində böyük həcmli işlər aparılmış, xüsusilə sel təhlükəsi olan ərazilərdə 39250 hektar sahədə meşələr bərpa edilmiş olsa da respublikanın əksər selli ərazilərində belə tədbirlərin görülməsinə hələ də ehtiyac vardır.
Bu məqsədlə 2009-2013-ci illər ərzində qəbul olunmuş Dövlət Proqramında sellərə qarşı görüləcək müdafiə tədbirləri selli çaylar üzrə yox, əsasən inzibati rayonlar üzrə nəzərdə tutularaq, sellərə məruz qalan Gədəbəy, Quba, Qusar, Astara, Naxçıvan Muxtar Respublikası, Tərtər kimi inzibati rayonlar da rast gəlinir. Selin vurduğu zərərin ödənilməsi üçün dövlət mülkiyyətində olan müəssisə, idarə və təşkilatlara məxsus əmlakın icbari (məcburi) qaydada sığortalanması 1992-1999-cu ilərdə həyata keçirilirdi. Sonrakı illərdə məcburi sığorta ilə yanaşı könüllü sığorta forması tətbiq olunmağa başlansa da, hələ də Respublikada təsərrüfat obyektlərinin seldən sığortalanmasına az diqqət yetirilir.
Azərbaycan Respublikası regionlarının sosial-iqtisadi inkişafı Dövlət Proqramlarına (2009-2013-cü illər) əsasən son beş ildə bu və ya digər təbii fəlakətlər nəticəsində zərər dəymiş müəssisələrin, təsərrüfat obyektlərinin bərpa olunması, yenidən inşa edilməsi məqsədilə 2010-cu il yanvar ayının 1-ə qədər 16 mln. 700 min manatdan artıq vəsait obyektlərin və fondların istifadəsinə verilmişdir ki, bunun da 1165,8 min manatını əhaliyə verilmiş kompensasiyalar təşkil edir.
2010-cu ilin statistikasına əsasən, selli hövzələrdə sahilqoruyucu bəndlərin ümumi uzunluğu olmaqla, onun torpaq, daş beton, beton plitələr təşkil edir. ,, , ,
Azərbaycan Respublikası ərazisində sellərin qida mənbələri
Azərbaycan Respublikasında müşahidə olunan təbii fəlakətlər içərisində Azərbaycan iqtisadiyyatının ayrı-ayrı sahələrinə ən böyük zərər vuranı sellərdir. Sellərin formalaşmasında onların qida mənbələri əsas rol oynayır. S.H.Rüstəmov (1961) sellərin fiziki-coğrafi xüsusiyyətlərinə görə, Azərbaycanda mövcud olan bütün selli çay hövzələrini 3 sinfə bölür: Respublika ərazisində baş verən sellərin 87%-i yağış suları, 8%-i qarışıq sular, 5%-i qar suları hesabına formalaşır. Ə.C.Əyyubovun (1962) və R.N.Mahmudovun (2006; 2008) tədqiqatlarına əsasən sellərin formalaşmasına, qidalanmasına, intensivliyinə təsir göstərən amilləri nəzərə alaraq onları aşağıdakı kimi qruplaşdırmaq olar:
Homalium polystachyum
(Homalium polystachyum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Səbuhi Rəhimli
Səbuhi Kamal oğlu Rəhimli — Qoroskop qəzetinin baş redaktoru, tədqiqatçı-jurnalist, avestaşünas, astroloq, Qarabağ müharibəsinin iştirakçısı.
Həyatı
Səbuhi Kamal oğlu Rəhimli 1970-ci il, martın 22-də Mirbəşir rayonunun (hazırkı Tərtər rayonu) Seydimli kəndində, müəllim ailəsində dünyaya gəlib. 1988–1990-cı illərdə Rusiyanın Xabarovsk diyarının Amur şəhərində hərbi xidməti keçib. Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetini bitirib (1990–1995). Tələbəlik illərində könüllü olaraq Qarabağ müharibəsində iştirak edib, 1992-ci ildə aparılan döyüşlərdə ağır yaralanıb.
1990-cı illərdən ölkənin aparıcı qəzetlərində jurnalist kimi fəaliyyət göstərib, şöbə müdiri, redaktor vəzifələrində çalışıb. Elə həmin dövrdə özünü astrologiya sahəsində də sınayıb. 1999-cu ildən "Qoroskop" qəzetinin baş redaktoru kimi fəaliyyət göstərir. Qəzet 2018-ci ildə fəaliyyətini dayandırıb.
Səbuhi Rəhimli 40 kitabın müəllifidir (2018). Onlardan 2-si elmi, 4-ü ədəbi, 3-ü Qarabağ və şəhidlik mövzusunda, qalanları isə astroloji mövzulardadır. Müəllifin ən məşhur kitabı Avesta gerçəyi adlanır. Elmi, dini, fəlsəfi və etnoqrafik tədqiqat əsəri olan kitab zərdüştilikdə mərasim və bayramlardan bəhs edir.
Azad Söz və Veteran Jurnalistlər birliyinin üzvü olan Səbuhi Rəhimli hazırda müxtəlif sayt və qəzetlərdə köşə yazıları, astroloji məqalələlərlə çıxış edir. Ailəlidir, bir övladı var.
Ordubad qəzası
Ordubad qəzası — İrəvan quberniyasında inzibati-ərazi vahidi.
İqtisadiyyatı
V.Zelinskinin verdiyi məlumatlara görə Ordubad qəzasında 1873-cü ildə 26 ipək fabriki fəaliyyət göstərirdi: Ordubadda 14, Yuxarı Əylisdə 8, Vənənddə, Nüsnüsdə və Aşağı Əylisdə 4 fabrik işlədilirdi. İpək fabriklərinin bir çoxu Kəlbəlixanovlara məxsus idi. Bu fabriklərdə 163 usta, 262 şagird, 29 fəhlə işləyirdi. Buna görə də Ordubad şəhəri əhəmiyyətli ticarət və sənətkarlıq mərkəzinə çevrilirdi. Hesabata görə Ordubad qəzasında ümumi dəyəri 40 min manat (gümüş pulla) olan 200 putdan artıq ipək hasil edilib.
Fiqh
Fiqh (فقه), kəlməsinin lüğəti mənası: Anlama, başa düşülmə deməkdir.
İsgəndər (film, 2004)
İsgəndər — rejissor Oliver Stounun 2004-cü ildə çəkdiyi film.
Fiqh
İstilahi (şəriət baxımından) mənası: Quran və Hz.Məhəmmədin sünnəsindəki (hədislərindəki) dəlillərdən çıxarılan şəriət hökmləri ilə bağlı olan elm. İslam hüququ (fıqh) 4 əsas qaynağa dayanır: Quran, Hədis, İcma, Qiyas. Bunların xaricində istihsan, ıstıhlah, ürf, məsləhət uygulamaları da var.
İsgəndər (film, 2004)
Tarixin ən nəhəng padşahlarından biri olan Makedoniyalı İsgəndər, çox qısa bir müddət ərzində Fars imperatorluğunu dağıdaraq Makedoniya krallığını ucsuz-bucaqsız sərhədlərə qovuşduracaqdır. Bütün bunlar baş verərkən sevgilisi və vəziri öz köməklərini də göstərir. Filmdə İsgəndərin sevgi, ehtiras və müharibələrindən bəhs olunur.
Fiqh
Fiqh - ibadət və s. şəriət hökmləri haqqında bəhs edən elmdir. Fiqh elmi ilə məşğul olanlara fəqih deyilirdi.
İsgəndər (film, 2004)
Məzmun
Aleksandrın ölümündən 40 il sonra yaşlı Ptolomey Misir valisinin ən yaxın silahdaşı böyük sərkərdə haqqında hekayə yazmağa qərara gəlir. Səkkiz il ərzində Aleksandrın ordusu Şərqə, okean sahillərinə qədər gəlib çıxır. Qərbi və mərkəzi Asiyanı fəth etdikdən sonra Aleksandrın ordusu ilk dəfə qədim və sirli Hindistana gəlib çıxır. Troya mafiyası, Herakl və Axilles haqqında eşitdiyi əfsanələrin təsiri ilə bu onun uşaqlıq arzusu idi...
Fiqh
Tarixçə
İslamiyyətin ilk dövrlərində islam dini ilə bağlı bütün çalışma və mübahisələr fiqh intizamı altında qurulmuşdur.
Matilde Ortiz
Matilde Ortiz (d. 16 sentyabr 1990) — İspaniyanı təmsil edən su poloçusu.
Karyerası
Daha sonra Matilde Ortiz, İspaniya yığmasının heyətində 2016-cı ildə Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Beşinci pillə uğrunda görüşdə Çin yığmasını 11:6 hesabı ilə məğlub edən İspaniya yığması, Rio-de-Janeyro Olimpiadasını beşinci pillədə başa vurdu.
Payer adası
Payer adası — Frans-İosif Torpağına daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Arxangelsk vilayətinin Primorski rayonu ərazisinə daxildir. Ada arxipelqın mərkəzində yerləşir. Ziçi adaları qruupuna daxildir. Cekson adasından 6 km şimalda yerləşir və ondan İtalyan boğazı ilə ayrılır. Amerikan boğazı ilə ilə isə Qrili adasından ayrılır. Qrili adası ondan 5.5 km cənubdadır.
Təsviri
Uzunsov formaya malikdir. Uzunluğu 20 km, eni 12.5 km-dir. Sahil xəttinin uzunluğu 26 km-dir. Ərtazisinin 95 % buzla örtülüdür. Adanım maksimal hündürlüyü 451 metr, sahəsi 152 km²-dir. Ada Avstriya-Macarıstan araşdırmaçısı, Frans-İosif Torpağını ilk dəfə kəşf edən səyyah Yulius Payerin şərəfinə adlandırılır.
Yaxınlığında yerləşən adalar
Arxipelqın qərbi ilə şərqi arasında məsafə 2,5 km-dir. Mərkəzdə yerləşən ən iri rifin uzunluğu 1 km-dir. Rifdə hündürlük yoxdur.
Güləyənquşu
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Dəniz qovuqları
Dəniz qovuqları (Cystoidea) - dərisitikanlıların nəsli kəsilmiş ən primitiv sinfi. Skelet fincan, braxiola və saplaqdan ibarətdir. Kürəvi və ya yumurtavari fincan nizamsız, bəzən nizamlı yerləşən möhkəm bitişmiş məsaməli lövhəciklərdən ibarətdir. Heyvanın bədəni qısasaplaqlı, yaxud saplaqsız, kürə və ya kisəşəkilli qılafda və ya tekada yerləşir. Əsl dəniz heyvanları olub, bentos həyat sürmüş və saplaqla və ya fincanın alt hissəsilə substrata bitişirdilər. Bəziləri dibdə sərbəst uzanırdı. Lövhəciklərin məsamə sisteminə görə iki yarımsinifə bölünür: Diploporata (Ordovik-Devon) və Rhombifera (Ordovik — Silur). Ordovik-devon.
Böyük Xoşdarlı
Böyük Xoşdarlı — Azərbaycan Respublikasının Tovuz rayonunun Yanıqlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Toponimikası
Qədim mənbələrdə qoş/koş/xoş fonetik tərkibləri iki mənada qeydə alınmışdır: "köç, köçəri" və "ağıl" (isti hava şəraitində qoyun-quzu saxlanan yer), -dar fars mənşəli olub, isimlərə qoşularaq vəzifə bildirən substantiv isimlər yaradan şəkilçidir. -li isə varlıq bildirir. Toponimin izahı yaşayış məntəqəsinin karvan (köç) yolunun ağzında yerləşməsi ilə bağlıdır.
Tarixi abidələri
Kənddə daşınmaz tarix və mədəniyyət abidəsi qeydə alınmamışdır.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Çınqıl silsiləsinin ətəyində, dağlıq ərazidə, Zəyəmçayın hər iki sahilində vaxtilə mövcud olmuş karvan yolunun üstündə, Xan körpüsünün üstündəki keçid yolu ağzında yerləşir.
Mədəniyyəti
Kənddə mədəniyyət müəssisəsi mövcud deyil.
Təhsil
Kənddə təhsil müəssisəsi mövcud deyil.
Startlar (film, 1977)
Məzmun
Film Bakıdakı 83 saylı texniki məktəbdə hazırlanan peşələr-satıcılar, aşpazlar, dəlləklər, ofisiantlar, kargüzarlar və s. haqqındadır.
Böyük Xoşdarlı
Din
Kənddə dini ibadət yeri və ya dini icma qeydə alınmamışdır.
Səhiyyə
Kənddə səhiyyə müəssisəsi mövcud deyil.
Şarlevil Mezyer
Şarlevil Mezyer — Şimali Fransanın kommunalarından biridir. Ardennes departamentinin paytaxtıdır. Maas çayının sahilində yerləşir.
Tarixi
Şarlevil Mezyer Fransız kommunası Şarlevil və Mezyer adlı iki qonşu kommunanın birləşməsi nəticəsində 1966-cı ildə yaradılmışdır. Daha bir kommuna olan Theux da 1965-ci ildə Mezyerə birləşmişdir. Buranın 51.000 əhalisi var. Şarlevil sakinləri "Karolopolitanlar", Meyzer sakinləri isə "Karolomacerianlar" adlanırdı.
Mədəniyyət
1961-ci ildən bəri hər 3 ildən bir Marionet Festivalı keçirilir. 2001-ci ildən sonra isə hər 2 ildən bir keçirilir.
Şair Artur Rembo (1854–1891) burada doğulmuşdur. Rembo Muzeyi şəhərin şimalında yerləşir.
İdman
Şəhərin "Şarlevil" futbol klubu var.
Beşinci Kuril boğazı
Bəzən Yevreinov boğazı olaraq adlandırılır. Bu ad isə rus dəniz geodeziyaçısı və səyahətçisi İvan Mixayloviç Yevreinovun şərəfinə verilmişdir.
Homalium smythei
(Homalium smythei) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Kiçik pazdimdik
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Molekulyar fizika
Мolekulyar fizika — fizikanın bir bölməsi olub, maddənin daxili quruluşuna və onu təşkil edən hissəciklərin (atom və molekulların) hərəkət qanunlarına əsaslanaraq onun xassələrini, müxtəlif aqreqat halları arasında baş verən keçidlərin qanunauyğunluqlarını, müəyyən xarici təsirlər nəticəsində baş verən fiziki hadisələri öyrənir.
Tarixi
'''Maddə quruluşu haqqında ilk fikir eramızdan əvvəl IV əsrdə yunan mütəfəkkiri Demokrit tərəfindən irəli sürülmüşdür. Demokritə görə, maddənin ən kiçik və bölünməz hissəciyi atomlardır. Yunanca tərcüməsi “bölünməz” olan atom sözünün bir termin kimi qəbul olunma səbəbi də, məhz budur. Maddə quruluşu haqqında o dövr üçün çox ciddi sayılan bu fikir nə Demokritin özü, nə də onun ardıclıları tərəfindən inkişaf etdirilməmişdir – atomların təbiəti və onların bir-biri ilə qarşılıqlı münasibətləri haqqında heç bir fikir söylənməmişdir. Maddə quruluşu haqqındakı atomistik ideyalar, fizikanın elmi əsaslarının qoyulduğu sayılan XVII əsrdən inkişaf etməyə başlamışdır. Elə bu vaxtdan etibarən maddə quruluşunun molekulyar-kinetik nəzəriyyəsinin təməli qoyulmağa başlamışdır. Uzun müddət bu sahədə aparılan tədqiqat işlərinin nəticəsi olaraq XIX əsrin II yarısında molekulyar-kinetik nəzəriyyə, əsas etibarı ilə Maksvel, Bolsman və Klauzius tərəfindən inkişaf etdirilərək mükəmməl şəklə salınmışdır.'''
Molekulyar fizikanın mövzusu
'''Molekulyar fizika sahəsi çox geniş sahədirdir. Elə fiziki hadisələr var ki, onları öyrənmək üçün maddənin daxili quruluşunu və onun halını müəyyən edən makroskopik parametrləri - temperatur, təzyiq, daxili enerji və sairləri bilmək, həmçinin, bunlar arasında əlaqə yaratmaq lazım gəlir. Molekulyar fizika, çoxlu sayda hissəciklərdən (atom və molekullardan) ibarət olan sistemləri və bu sistemlərdə baş verən hadisələri öyrəndiyinə görə, belə sistemlər üçün səciyyəvi olan bəzi məsələlər üzərində dayanmaq lazımdır. Onu da qeyd edək ki, sistemin çoxlu sayda hissəciklərdən ibarət olması, onun daxilində baş verən prosesləri öyrənmək üçün xüsusi metodlardan istifadə etmək zəruriyəti yaradır.'''
Dinamik metod
'''Qarşıya qoyulan məsələni həll etmək üçün, sistemi təşkil edən hissəciklərdən hər birinin kütləsini və ona təsir edən yekun qüvvəni bilmək kifayətdir. Çünki, hissəciklərin hər biri üçün hərəkət tənliyini ( Nyutonun 2-ci qanunu un riyazi ifadəsini) tərtib etdikdən sonra alınan diferensial tənliklər sistemini başlanğıc şərtlər daxilində həll etməklə, sistemə daxil olan hissəciklərdən hər birinin yerdəyişmə vektorunun zamandan asılılığı müəyyən oluna bilər. Yerdəyişmə vektorunun zamana görə birinci tərtib törəmə alsaq, maddi hissəciyin sürətini, ikinci tərtib törəmə alsaq isə təcilini təyin edə bilərik. Bu kəmiyyətləri bildikdən sonra maddi hissəciyin impulsunu (hərəkət miqdarını), kinetik enerjisini və onun hərəkətini xarakterizə edən digər fiziki kəmiyyətləri müəyyən etmək olar. Məsələnin belə həll metodu dinamik metod adlanır.
Statistik metod
'''Çoxlu sayda hissəciklərdən ibarət sistemləri, ayrı-ayrı hissəciklərə aid fərdi kəmiyyətlərlə deyil, hissəciklər toplusuna, yəni bütövlüklə sistemə xas olan kəmiyyətlərlə xarakterizə etdikdə, ümid verici nəticələr alınır. Belə sistemlər statistik qanunlara tabedir. Sistemi təşkil edən hissəciklərin sayı çox olduqca, statistik yolla əldə edilən nəticələr daha etibarlı olur. Statistik sistemlərdə mövcud olan qanunlar, ehtimal nəzəriyyəsinə əsaslanaraq statistik metodla müəyyənləşdirilir. Bu metodla az miqdarda hissəciklərdən ibarət sistemlərdə gedən fiziki prosesləri öyrənmək olmaz. Statistikada, sistemi təşkil edən hissəciklərdən hər biri, hissəciklər toplusunun orta xarakteristikaları ilə təsvir olunur. Məsələn, statistik metodda söhbət ayrı-ayrı hissəciklərin (fərdi hissəciklərin) enerjisindən deyil, bir hissəciyə düşən orta enerjidən gedir.'''
Backspace klavişi
Backspace klavişi-klaviaturada kursoru bir simvol sola hərəkət etdirən və bu zaman həmin simvolu silən klavişdir.
I Varaz Trdat
Varaz Trdat — Qafqaz Albaniyasının hökmdarı. Cavanşirin ölümündən sonra taxta çıxmışdı. Varaz Perozun oğlu idi. 681-ci ildə taxta keçmişdi. Həmin il xəzərlər Cavanşirin ölümünün qisasını almaq üçün Qəbələni yağmaladılar. Çar tezliklə Katolikos I Yelizar vasitəsilə onlarla sülh bağladı. Onun hakimiyyətinin ilk dövründə Bizans təsiri güclənmişdi. Çar özü 694-cü ildə Bizansa gedib 5 il Konstantinopolda yaşamışdı. 699-cu ildə Albaniyaya qayıdan çar ərəblərin vassalı olandan sonra imperator II Yustinian tərəfindən övladları həbs olunmuşdu və ancaq onun ölümündən sonra qayıda bilmişdilər. Yerinə oğlu II Vardan keçdi. Ölüm tarixi məlum deyil.
Heqat
Heqat (Hekat) qədim Misirdə tutum və ya həcm vahidi olub 4,8 litrə bərabərdir. Kəsir hissəsi Udjat gözü əsasında tərtib edilmişdir. Onun dörddə bir hissəsi - (göz bəbəyi) "Heqatı" adlanır.
Bəxteqəyər (Baymak)
Coğrafi yerləşməsi
Şuqur çayının sahilində yerləşir.
İctimaiyyət
thumb|[[Yaz gün dönümünü izləmək üçün bir ictimaiyyət (icma) yığıncağı]] İctimaiyyət müəyyən meyarlara (sahə, zaman, münasibətlər, vs.) görə bir-birinə yaxın olan bir sosial qrupdur.
İnsan ictimaiyyətlərində niyyətlər, inanclar, tərcihlər, imtiyazlar, tələblər və risk kimi faktlar ictimaiyyətin birliyi üzrə təsir göstərə bilər.
Aleksandr Syomin
Aleksandr Vasilyeviç Syomin — Müdafiəçi kimi çıxış etmiş Sovet futbolçusudur.
Klub
Syomin SSRİ-in üç respublikasındakı komandalarda çıxış etmişdir: Azərbaycan "Neftçisi", erməni "Araratı" (35 oyun, 4 qol) və Qazaxıstan "Kayratı" (7 oyun, 0 qol). Cəmi 100-dən çox oyun keçirdi. Erməni komandasında 4 qol vurdu və bir avtoqola imza atdı.
Milli komanda
Syomin milli komandada yalnız bir dəfə iştirak etmişdir. 16 iyun 1968-ci ildə SSRİ milli futbol komandasının tərkibində Avstriya ilə yoldaşlıq oyununda çıxış etmişdir. (Həmin oyunda o, kapitan idi.)
Homalium spathulatum
(Homalium spathulatum) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Tapdıq Quluzadə
Həyatı
Quluzadə Tapdıq Həsən oğlu 01.02.1972-ci ildə Tovuz rayonunun Pələkli kəndində anadan olmuşdur.1979-cu ildə Pələkli kənd orta məktəbinin 1-ci sinifinə getmiş,1989-cu ildə Çatax kənd orta məktəbini əla qiymətlərlə bitirmişdir. O, 1989-cu ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin "Mexanika-riyaziyyat " fakultəsinə daxil olmuşdur. 1994-cü ildə M.Rəsulzadə adına Bakı Dövlət Universitetinin "Mexanika-riyaziyyat " fakultəsini bitirərək "Riyaziyyatçı-riyaziyyat müəllimi" ixtisasına yiyələnmişdir. 1994–1996-cı illərdə həqiqi hərbi xidmətdə olmuşdur.1997-ci ilin yanvar ayından bu günə kimi AzDİU-nun "Riyaziyyat" kafedrasında b/laborant,müəllim,b/müəllim və dosent vəzifələrində işləmişdir. 2003-cü ildən 0013-"İqtisadi-riyazi üsullar "ixtisasından namizədlik işi müdafiə edərək elmlər namizədi adına layiq görülmüşdür. 2013-cü ildən AAK tərəfindən dosent adına layiq görülmüşdür.
Hal-hazırda "Kibernetika"institutunda elmlər doktoru üzrə doktoranturada təhsil alır.
Elmi fəaliyyəti
İşlədiyi dövrdə 28-ə qədər elmi məqalə, "İqtisadçılar üçün ali riyaziyyat kursu", "Riyaziyyat-1", "Riyaziyyat-2", "Xətti cəbr və riyazi analiz", "Ehtimal nəzəriyyəsi və riyazi statistika " və " fənlərinə aid metodik göstəriş,dərs proqramlarının,dərs vəsaitlərinin və iki tərcümənin müəllifidir.Respublikada ilk dəfə olaraq "Maliyyə riyaziyyatı" üzrə fənn proqramı hazırlamış və "Maliyyə riyaziyyatı" kitabını tərcümə etmişdir. 2015-ci ildə "Riyaziyyat "fənni üzrə "Sabahın alimləri" respublika müsabiqəsində şagirdlərə rəhbərlik etmişdir.
Ailə vəziyyəti
Ailəlidir və üç övladı var.
Su ərizəsi (film, 1964)
Su ərizəsi — Rejissor T.Sasanpurun filmi.
Məzmun
Kinolentdə çar Rusiyası dövründə Azərbaycan kəndlilərinin hüquqsuzluğundan, çar hökuməti məmurlarının laqeydliyindən, bürokratçılığından bəhs olunur.
Film haqqında
Film yazıçı Süleyman Rəhimovun eyniadlı hekayəsinin motivləri əsasında çəkilmişdir.
Rəziyyə Gəncəvi
thumb|Nizami adına Ədəbiyyat Muzeyinin binasının pəncərəsində Rəziyyə Gəncəvi rəsmi
Haqqında
Rəziyyə Gəncəvinin əsərlərinə Cəlaləddin Xəlil Şirvaninin XIII əsrdə tətib etdiyi "Nüzhətül-məcalis" adlı məcmuədə rast gəlindiyindən alimlər onun XII-XIII əsrlərdə yaşadığını təxmin edirlər.
Rübailəri
***  Yolun torpağıtək eyləsən də xar, Yenə də qulunam, ey əziz dildar! Qərqəm göz yaşına, mərhəmət qılıb, Alsan ağuşuna məni, nə olar?
***  Yuxum yox, getmə sən, canan, gözümdən, Getməyir göz yaşı bir an gözümdən. Çünki sən gözümü etmisən məskən, Sevincdən yaş damır hər an gözümdən.
Seyit Sertçelik
Seyit Sertçelik — Moskva və Sank-Peterburqdakı dövlət arxivləri¬nə daxil olan və ermənicə bilən ilk Türkiyəli tarixçi, Ankara Universitetinin Ümumi tarix üzrə professoru, AMEA A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutunun fəxri doktoru.
Pazdimdik
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Nequs
thumb|Nequsun imperator möhürü Nequs (tam: Çarların çarı — Nquse Negest; amh. nigūs) — 1975-ci ildə monarxiyanın ləğv olunmasınadək Efiopiya (Həbəşistan) imperatorunun titulu. Nequs hakimiyyətin və dövlətin rəhbəri olurdu. İcra və qanunverici hakimiyyəti özündə birləşdirirdi. Əfsanəyə görə İsrail Krallığının üçüncü kralı Süleyman (Solomon) və Səba Məlikəsi Bilqeysin övladları Eritreya dövlətində yaşayan tiqrelərdir. 1890-cı ilə kimi müasir Eritreyanın bir hissəsində yerləşən Medri Bahri və 1974-cü ilə kimi Efiopiya hökmdarı kimi tanınan Bahri Negusun titulu idi. Sonralar Bibliya və ya digər ədəbiyyatda qarşılandıqda, bu titul "Padşah" və "İmperator" sözlərinin tərcüməsi kimi istifadə edilməyə başlandı.
Dilan O'Brayen
Dylan O'Brien (26 avqust 1991, Nyu York) — Amerikalı aktyor və rejissor. MTV serialı Teen Wolf'daki Stiles rolu ilə tanınır. İlk filmi High Road'dur. 2012-ci ildə Jon Kasdan rejissorluğunda, Britt Robertson və Victoria Justice ilə birlikdə The First Time filminde başrolda çəkilmişdir.
Həyatı
O'Brien New York mənşəlidir. Atası kamera operatoru, anası keçmiş aktrisadır. 2011 istehsalı olan "Teen Wolf" serialındakı "Stiles" rolunu canlandırıb. Bu rol ilə tanınmış və çox sevilmişdir. Serialdakı aktyorluq bacarığını "The First Time" adlı filmdə də göstərmiş və özünü tanıtmışdır. Ən yaxın dostu "Teen Wolf" serialında tanış olduğu Scott rolundakı Tyler Posey-dir.
Xizer Petri
Xizer Petri — Birləşmiş Ştatları təmsil edən su poloçusu.
Karyerası
Xizer Petri, ABŞ yığmasının heyətində 2000-ci ildə Avstraliyanın Sidney şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXVII Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Final görüşündə Avstraliya yığmasına 4:5 hesabı ilə məğlub olan ABŞ yığması, Sidney Olimpiadasının gümüş medalına sahib oldu.
Daha sonra Xizer Petri, ABŞ yığmasının heyətində 2004-cü ildə Yunanıstanın Afina şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Bürünc medal uğrunda görüşdə Avstraliya yığmasını 6:5 hesabı ilə məğlub edən ABŞ yığması, Afina Olimpiadasının bürünc medalına sahib oldu.
Xizer Petri, ABŞ yığmasının heyətində 2008-ci ildə Çinin ev sahibliyində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Final görüşündə Niderland yığmasına 10:11 hesabı ilə məğlub olan ABŞ yığması, XXIX Yay Olimpiya Oyunlarının gümüş medalına sahib oldu.
Daha sonra Xizer Petri, ABŞ yığmasının heyətində 2012-ci ildə Birləşmiş Krallığın London şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Final görüşündə İspaniya yığmasını 8:5 hesabı ilə məğlub edən ABŞ yığması, London Olimpiadasının qızıl medalına sahib oldu.
Homalium taypau
(Homalium taypau) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Ceyrax rayonu
Ceyrax rayonu  —  Rusiya Federasiyası, İnquşetiya Respublikasının tərkibindəki inzibati ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Ceyrax kəndidir.
Coğrafiya
Ceyrax rayonu İnquşetiyanın cənub dağlıq hissəsində yerləşir və Baş Qafqaz silsiləsinin mərkəzi hissəsini tutur. Rayon şərqdə Çeçenistan Respublikasının İtum-Kali rayonu, şimalda İnquşetiyanın Sunja rayonu, şimal-qərbdə Şimali Osetiyanın Priqorodnı rayonu, qərbdə Vladikavkaz şəhər dairəsi ilə və cənubda isə Gürcüstan ilə həmsərhəddir. Rayonun ərazisi 627.04 km²-dir.
Əsas çaylar Assa və Armxi. Dağ zirvələri: Şan (4451.8 m, İnquşetiyanın ən yüksək nöqtəsi), Kideqanis, Qaykomd (3171.7 m), Xaxalqi (3032.9 m), Stolovoya (2993.9 m), Çerexkort (2230.6 m) və digərləri.
Tarix
Rayon 8 oktyabr 1993-cü ildə İnquşetiya Respublikasının Prezidenti Ruslan Auşevin Fərmanı ilə təsis edilmişdir. 1957-ci ildən 1993-cü ilə qədər indi Ceyrax rayonunun ərsazisi Nazran rayonunun bir hissəsi olmuşdur. 1 yanvar 1990-cı il tarixinə olan məlumata əsasən Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Ceyrax kənd sovetliyinə Ceyrax, Beyni, Quli, Lyazgi, Olqeti kəndləri və Armhi Sanatoriya qəsəbəsi daxil idi. Ümumilikdə bu tarixdə kənd sovetliyində 1312 nəfər insan yaşayırdı. 1992-ci ildə Osetiya-İnquş qarşıdurmasından sonra kənd sovetlyinin ərazisi ilə rayon mərkəzi arasında nəqliyyat əlaqəsi yox idi. Belə ki, əlaqə Şimali Osetiyanın Vladikavkazdan Gürcüstan Hərbi Yolu boyunca həyata keçirilə bilirdi. Bununla əlaqədar ayrıca bir inzibati vahidin təşkili qərara alındı və rayon Nazran rayonundan ayrıldı. 2009-cu ildə Ceyrax rayonu bir inzibati rayon statusunu aldı. O zaman onun tərkibində kənd yaşayış məntəqələrinin daxil olduğu 5 kənd sovetliyi vardı.
Əhali
2002-ci il Ümumrusiya siyahıya alınmasının məlumatlarına görə kəndin milli tərkibi haqqında aşağıdakı məlumatlar verilmişdi :
2010-cu il Ümumrusiya siyahıya alınmasının məlumatlarına görə kəndin milli tərkibi haqqında aşağıdakı məlumatlar verilmişdir :
Qarabaş ördək
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Ceyrax rayonu
İnzibati-ərazi vahidliyi
thumb|275px|Ceyrax rayonunun kənd yaşayış məntəqələri və kəndlərinin adları {{legend|orange|Beyni}}{{legend|purple|Quli}}{{legend|fuchsia|Ceyrax}}{{legend|Yellow|Lyajgi}}{{legend|lime|Olqeti}}
Ceyrax rayonuun tərkibinə daxil olan 5 kənd tipli yaşayış məntəqəsi 5 inzibati kənd sovetliyində birləşir:
Quli kənd sovetliyi - Quli
Ceyrax kənd sovetliyi - Ceyrax
Lyajgi kənd sovetliyi - Lyajgi
Olqeti kənd sovetliyi - Olqeti
Qalib Zülfüqarlı
Qalib Laim oğlu Zülfüqarlı (d. 20 dekabr 1992; Lənkəran, Azərbaycan — ö. 27 mart 2016; Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin leytenantı. 2016-cı ildə Azərbaycan-Ermənistan təmas xəttində ermənilərin atəşkəs rejimini pozması nəticəsində şəhid olub, ölümündən sonra "Hərbi xidmətdə fərqlənməyə görə" III dərəcəli medalı ilə təltif edilib.
Həyatı
Qalib Zülfüqarlı 1992-ci ilin 20 dekabr günündə Lənkəran şəhərinin Vilvan kəndində anadan olub. Qalib Zülfüqarlı nişanlı idi, yaxın günlərdə toy mərasimi baş tutmalı idi.
Hərbi xidməti
Leytenant Qalib Zülfüqarlı 2016-cı ildə, martın 27-si Azərbaycan-Ermənistan təmas xəttində ermənilərin atəşkəs rejimini pozması nəticəsində şəhid oldu. Elə martın 27-si isə Qalib Zülfüqarlı doğulduğu Lənkəran şəhərinin Vilvan kəndində son mənzilə yola salındı. Dəfn mərasiminə minlərlə şəhər sakini ilə yanaşı, şəhidin qulluq etdiyi hərbi hissənin əsgərləri və zabitləri də qatıldı. Dəfn mərasiminin sonunda yaylım atəşi açıldı və leytenant Zülfüqarlı uğrunda şəhid olduğu torpağa tapşırıldı.
Qalib Zülfüqarlı ölümündən sonra göstərdiyi qəhrəmanlığa görə Azərbaycan Respublikası Müdafiə Naziri general-polkovnik Zakir Həsənovun sərəncamı ilə "Hərbi xidmətdə fərqlənməyə görə" III dərəcəli medalı ilə təltif edildi.
Qalib Zülfüqarlı haqqında maraqlı məqam isə onun şəhid olmasından 5 gün sonra, aprelin 2-sində Azərbaycan-Ermənistan təmas xəttində 24 ildən sonra tarixinin ən qanlı atışmalarından biri, Aprel döyüşlərinin başlamasıdır.
İlk tibbi yardım
'İlk tibbi yardım zamanı — hər hansı bir qəza və ya həyati təhlükə yaradan bir vəziyyətdə həkimlərin köməyi təmin edilənə qədər həyatın xilas olunması və ya vəziyyətin daha da pisləşməsinin qarşısını almaq məqsədi ilə hadisə yerində tibbi vəsaitsiz, mövcud vasitə və vəsaitlərlə edilən dərmansız müalicə.
270px|thumb|right|İlk tibbi yardımın beynəlxalq simvolu
İlk tibbi yardımın mahiyyəti
Hər hansı zədə (əzilmə, sınıq, yanıq və s.) almış və ya qəfildən xəstələnmiş şəxsin həyatını xilas etmək və sağlamlığını bərpa etmək üçün ona göstərilmiş ilk həkiməqədər yardımın böyük əhəmiyyəti vardır. Hadisə yerində ( işdə, küçədə, evdə və s.) bir sıra sadə tədbirləri yubanmadan həyata keçirməklə ağır fəsadların və xoşagəlməz nəticələrin qarşısını almaq mümkündür. İlk tibbi yardım zədələnmə yerində təcili (15 dəq) göstərilməlidir.
İlk tibbi yardım çantası
270px|thumb|right|ilkin tibbi yardım çantası
Yardım çantasında olmalıdır:
Qanaxmalar zamanı ilk tibbi yardım
270px|thumb|right|Qanaxma
İstənilən güclü qanaxma zamanı əsas təhlükə ondan ibarətdir ki, orqanizm daxilində qan kütləsinin kəskin şəkildə azalması nəticəsində ürək fəaliyyəti pisləşir. Bu zaman bütün həyati vacib orqanlar da oksigen çatışmazlığından zərər çəkməyə başlayırlar. Bu halda huşun itirilməsi baş verə bilər. Güclü qanaxma zamanı ilk növbədə yaradan hansı qanın axdığını müəyyən etmək lazımdır.
Qanaxmalar 3 cür olur: Kapilyar qanaxmalar, Venoz qanaxmalar, Arterial qanaxmalar.
Ən təhlükəli qanaxma arterial qanaxmadır. Bu zaman fəvvarə şəklində al qırmızı qan sürətlə damardan xaric olur və zərərçəkmiş bir neçə dəqiqə ərzində çoxlu qan itirə bilər. Dərhal qanaxmanı saxlamaq üçün tədbirlər görülməlidir. Turna və ya əl altında olan hər hansı vasitədən (ip, rezin, parça, bel kəməri və s.) istifadə etməklə zədə nahiyəsindən yuxarıda iri magistral damarları turna ilə sıxmaqla qanaxmanı saxlamaq lazımdır. Əl altında heç nə olmadıqda iri magistral damarı barmaqla sümüyə doğru sıxmaq lazımdır. Turnanın qoyulduğu vaxt qeyd edilməlidir. Çünki 1–2 saatdan sonra 2–3 dəqiqəliyə sarğını boşaltmaq lazımdır ki, ətrafın qidalanması pozulmasın. Əks halda qanqrena baş verə bilər. Venoz qanaxma zamanı tünd albalı rəngdə qan fasiləsiz yavaş axınla xaric olur. Bu zaman sıxıcı sarğı qoymaqla qanaxmanı dayandırmaq olar. Kapilyar qanaxma zamanı adi sarğı qoyduqda qanaxma dayanır. Bütün hallarda sarğının üstündən buz qovuğu qoymaq ağrını azaltmağa və qanaxmanı dayandırmağa kömək edir. Burun qanaxması zamanı burnun içərisinə hidrogen peroksid məhlulu ilə isladılmış pambıq və ya bint yerləşdirmək, burun pərlərini bir-birinə sıxmaq, burnun üzərinə buz qoymaq lazımdır. Ağ ciyərlərdən qanaxma olarsa (bu zaman köpüklü al qırmızı qan gəlir) zərərçəkənə yarımoturaq vəziyyət vermək, döş qəfəsi üzərinə buz döşəmək, öskürəyi azaldan dərmanlar vermək lazımdır. Qanlı qusma olarsa (bu zaman qusuntu qəhvə çöküntüsünə oxşayır) xəstəyə tam sakitlik verilməli, qarnının üstünə buz qoyulmalı, yeməyə və maye qəbuluna icazə verilməməlidir.
Bintləmə qaydaları
270px|thumb|right|Bintləmə qaydaları
Termik yanıqlar zamanı ilk tibbi yardım
270px|thumb|right|Termik yanıqlar zamanı ilk tibbi yardım
Yüngül və ya sahəsi çox da geniş olmayan yanıqlar zamanı ilk tibbi yardımı zədələnmiş sahənin soyudulmasından başlayırlar. Bədənin yanan sahəsini 10–15 dəqiqə ərzində soyuq axar su altında saxlayın. Bu dərinin soyumasına, ağrının keçib getməsinə və yanığın dərinin daha dərin qatlarına yayılmasının qarşısını alır. Bu zaman buzdan istifadə etmək olmaz, bu travmanı artıra bilər! Yanan sahəyə yağ, yağlı məlhəmlər, vazelin və digər yağlı maddələr və yumurta da sürtmək olmaz! Dəri su ilə soyudulandan sonra yanıq sahəsini steril bint və ya xovu olmayan, təmiz, yumşaq, təzə ütülənmiş parça ilə sarımaq lazımdır. Binti spirtdə və ya araqda isladmaq olar, onlar ağrıkəsici təsir göstərir və bəzi hallarda suluqların əmələ gəlməsinin qarşısını alır. Yanıq sahələrinə heç vaxt yod, brilyant yaşılı, kalium permanqanat və digər bu tipli antiseptikləri sürtmək olmaz. Həmçinin, yanıq sahəsini heç bir halda sidiklə "təmizləməyin", sürtkəcdən keçirilmiş kartof və ya kartof qabığı və s. bu kimi "vasitələr" də qoymayın, çünki bu zaman siz yaraya infeksiya sala bilərsiniz. Güclü və sahəsi xeyli dərəcədə geniş olan yanıqlar zamanı zərərçəkəni təmiz döşəkağı ilə bürümək, daha sonra üstünü ədyalla örtmək, ona antihistamin, ağrıkəsici dərmanlar vermək, duz qatılmış su içirtmək (1l suya 1 çay qaşığı duz) və dərhal xəstəxanaya çatdırmaq lazımdır. Əgər zərərçəkən şəxsdə şok başlanarsa, ona içməyə maye vemək olmaz. Uşağa antihistamin preparatını, həmçinin ağrıkəsici dərmanı yaşına uyğun dozada olmaqla, yanıq sahəsi hətta geniş olmadıqda da vermək lazımdır. Güclü yanıqlar zamanı dözülməz ağrılar yarandığı üçün, ağrı şokunun qarşısını almaq məqsədi ilə, ağrıkəsici dərmanların verilməsi çox vacibdir. Zərərçəkənin dərisində qabarcıqlar əmələ gələrsa, onları deşmək olmaz. Bu, təhlükəli infeksiyaların yaraya daxil olmasına səbəb ola bilər. Gözlərin termik yanıqları zamanı gözləri xeyli həcmdə su ilə yumaq, boş sarğı qoymaq və zərərçəkəni təcili olaraq tibb müəssisəsinə çatdırmaq lazımdır.
Dəm qazı ilə zəhərlənmə zamanı ilk tibbi yardım
250px|thumb|right|Dəm qazı ilə zəhərlənmə zamanı ilk tibbi yardım
Dəm qazı ilə yüngül zəhərlənmə zamanı zərərçəkəndə başgicəllənmə, baş ağrısı, quru öskürək, ürəkbulanma, qusma kimi əlamətlər meydana çıxır. Daha ağır zəhərlənmə zamanı isə qıcolmalar, huşun uzun müddət itirilməsi, beyin ödemi, ürəyin zədələnməsi baş verir. Yadda saxlamaq lazımdır ki, kiçik yaşlı uşaqlar az miqdarda dəm qazından hətta həyatlarını itirə bilərlər !
Suda boğulma zamanı ilk tibbi yardım
Suda batanı xilas edərkən ehtiyatlı olmaq lazımdır. Belə ki, suda batan hər şeydən tutmağa cəhd etdiyi üçün o, xilasedəni də batıra bilər.Batan şəxsə arxa tərəfdən yaxınlaşmaq, onu saçlarından, paltarının yaxalığından və ya qoltuqaltı nahiyəsindən tutaraq üzünu yuxarı çevirməklə onunla birlikdə sahilə tərəf üzmək lazımdır. Batan şəxsin sifəti mütləq suyun səthindən yuxarıda olmalıdır.
Suda boğulma zamanı:
270px|thumb|right|Suda boğulma zamanı ilk tibbi yardım
Dağıntılar zamanı yaranan zədələrə qarşı ilk tibbi yardım
260px|thumb|right|Dağıntılar zamanı yaranan zədələrə qarşı ilk tibbi yardım Dağıntılar zamanı meydana çıxan travmalardan biri uzunmüddətli sıxılma sindromu-Kraş sindromudur. Kraş sindromu-uzun müddət böyük mexaniki qüvvənin təzyiqi altında bədənin yumşaq toxumalarının zədələnməsi nəticəsində inkişaf edir. Sindromun meydana çıxmasına səbəb muxtəlif travmalar ola bilər. Daha çox zəlzələlər, muasir silahların istifadəsi zamanı baş verən dağıntılarda, inşaat meydanlarında, şaxtalar, karyerlərdə baş verən uçqunlar zamanı rast gəlinir. Ağır mexaniki qüvvə tərəfindən sıxılan yumşaq toxumada əzilmə, dağılma baş verir. Meydana çıxan ağrı zərərçəkmişin sinir, ürək-damar, tənəffüs sistemində ciddi pozuntular yaradır. Eyni zamanda əzilmə nəticəsində qansızmalar olur. Kraş sindromu zamanı ilk yardım kompleksşəkildə aparılır:
Xəstəliyin ilk 2–3 günü ərzində ağrı ilə əlaqədar travmatik şok əlamətləri olur: ağrı, arterial təzyiq aşağı düşür, tənəffüs, nəbz tezləşir, xəstədə oynaqlıq olur. 3–5-ci günlərində nisbi yaxşılaşma qeyd edilir. 4–7 gündən sonra sinir sistemi, böyrəklər zədələnir. Sonuncu dövrdə isə xəstənin zədələnmiş ətrafında güclü ağrılar, qanqrena, böyrək çatışmazlığı baş verir.
Oynaq çıxıqları zamanı ilk tibbi yardım
260px|thumb|right|Oynaq çıxıqları
Oynaq çıxıqları zamanı oynaqda olan sümüklərdən birinin oynaq kapsulasını yırtaraq oynaq boşluğu daxilindən xaricə çıxması hallarında baş verir. Oynaq çıxıqlarının ümumi əlamətlərinə oynağın normal formasının dəyişməsi, çıxan sümüyün digər yeni sahədə yerləşməsi, ətrafın ölçüsünün qısalması və ya uzanması, oynaq nahiyəsində olan kəskin ağrı kimi əlamətlər daxildir. Əgər travmaya məruz qalan uşaqdırsa, aşağıdakı əlamətlər oynaq çıxığından şübhələnməyə əsas verə birər: uşaq zədələnən ətrafını hərəkət etdirə bilmir və ya onu çətinliklə hərəkət etdirir, o narahat olur, ağlayır, böyüklərə travma aldığı qola və ya ayağa toxunmağa imkan vermir, toxunduqda isə daha bərkdən ağlamağa başlayır. Heç bir halda nə böyük şəxsdə, nə də uşaqda oynaq çıxığını sərbəst şəkildə yerinə salmağa, və ya bu məqsədlə xalq təbiblərinə müraciət etməyə cəhd etməyin. Travmadan sonra ilk 1–2 saat ərzində zərərçəkəni mütləq xəstəxanaya çatdırmaq lazımdır ki, cərrah çıxmış ətrafı yerinə salsın. Yuxarı ətrafın hər hansı oynağı yerindən çıxdıqda, zədələnmiş ətrafı boyuna bağlanmış ləçəkdən sallamaq, zədələnmiş oynağın ətrafına parçaya bükülmüş buz qoymaq, daha sonra isə xəstəni təcili şəkildə travmatoloji məntəqəyə və ya xəstəxanaya çatdırmaq lazımdır. Aşağı ətrafdakı oynaq çıxığı zamanı zədə alan şəxsi uzatmaq, xəstə ayağa tam rahatlıq vermək üçün onun altına yastıq və ya mütəkkə forması verilən dəsmal qoymaq lazımdır. Zədələnmiş oynağın ətrafına parçaya bükülmüş buz qoyun.
Qabon 2010 Yeniyetmələrin Yay Olimpiya Oyunlarında
Qabon - 14-26 avqust tarixləri arasında Sinqapurun eyniadlı şəhərində keçirilən I 2010 Yeniyetmələrin Yay Olimpiya oyunlarında.
Qayadibi
Toponimikası
Kənd qayanın dibində bina edildiyinə görə belə adlanmışdır.
Qabon 2010 Yeniyetmələrin Yay Olimpiya Oyunlarında
30x30pxYüngül atletika
Kişilər
Qadınlar
Qayadibi
İqtisadiyyatı
Qayadibi kəndi alma bağları ilə məşhurdur. Bu kənddə hər evdə demək olar ki, alma bağları var. Alma burada təbii halda bitir. Aqrotexniki qulluq göstərilməyən bu ağacların suvarılması da həyata keçirilmir. Yəni ağaclar yağış suları ilə qidalanır. Burada almanın bütün sortları yetişir. Meyvə çox olduğundan sakinlər onu satışa da çıxarır.
Mədəniyyəti
Kənddə Qayadibi kənd klubu fəaliyyət göstərir.
Təhsil
Kənddə Qayadibi kənd ümumi orta məktəbi fəaliyyət göstərir. 40 şagird yerlik modul tipli ümumi orta məktəbin quraşdırılmasına 5 aprel 2018-ci il tarixli "Ağstafa, Daşkəsən, Gədəbəy, Göygöl, Tovuz və Şəmkir rayonlarında təhsil infrastrukturunun inkişafı ilə əlaqədar tədbirlər haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı"na əsasən 285 000 manat vəsait ayrılmışdır.
Din
Kənddə dini ibadət yeri və ya dini icma qeydə alınmamışdır.
Səhiyyə
Kənddə səhiyyə müəssisəsi mövcud deyil.
Aşağı Seyidəhmədli
Aşağı Seyidəhmədli — Azərbaycan Respublikasının Füzuli rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Hal-hazırda Azərbaycan ordusunun nəzarəti altındadır. Təxminən 200-250 evdən ibarət idi. Kəndin ərazisindən cəbhə xətti keçirdi. Erməni qoşunları vaxtilə bu ərazidə tez-tez atəşkəsi pozaraq Azərbaycan Ordusunun mövqelərinə hücum etməyə cəhd göstərirdilər.
Komor adaları
Komorlar, Qəmər adaları, rəsmi adı Komorlar İttifaqı, daha çox Komor adaları adı işlədilir (2002-ci ilədək — Federativ İslam Komor Adaları Respublikası) — Hind okeanında dövlət. Mozambik körfəzində Madaqaskar adasının şimalı ilə Mozambikin şimalı arasında yerləşir. Ərazisi — 1862 km²( Mayotta (Maore) adası ilə 2235 km²).Federativ Respublika olan Komor adaları 3 muxtar vilayətdən (adadan) ibaretdir: Nqazidja (Qrand Komor), Ndzvani (Anjuan)  və Mvali (Moheli)
Aşağı Seyidəhmədli
21 oktyabr 2020-ci il tarixində Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.
Tarixi
Aşağı Seyidəhmədli kəndinın yaranması 1600-1700-cü illərə təsadüf edir. Bu kənddə insanlar özlərinə ev tikmək üçün bünövrə qazdıqda bəzi yerlərdə torpağın altında, bəzəndə kiçik təpələrdə yaşı 3-4 min illərlə ölçülən (Norveçdə, Skandinavyada qədim İvarlarla eynilik təşkil edən) sağsı qab-qacaq qırıntılarına rast gəlinərdi. Bəzi qazma zamanı qiymətli sikkələr belə tapıldığı olub. Kəndin bəzi bölümündə tapılan qab parçaları Quruçay mədəniyyətinə aid olan əşyaları özündə əks etdirir. Yerli mənbələrdə kənd evləri palçıqdan yarıqazma şəklində tikilir və ev sayı "tüstü" formasında sayılırdı(Məsələn:30 tüstü, yəni 30 ev). Kənd əhalisi hansı soydan gəldiyini araşdırma zamanı və digər qonşu kəndlərdə araşdırıldıqda əsasən kökü, indiki İran İslam Respublikasının ərazisində Şərqi Azərbaycan ostanının Vərziqan şəhristanı, o zamankı adıyla Qaradağ mahalının Dilboz kəndinə gedib çıxır. Bu kəndin əsasən soyu 24 oğuz boyundan biri olan Yaparlı (iva, ivarlı), boyundan gəlməkdədir.Digər qaynaqlara görə Alxanlı (24 oğuz boyunun qolu olan Ay xan isminin dəyişmiş forması) kəndinın əhalisidə bu ərazidən buraya köçənlərdir. Kəndin bir sıra ailələri (Məsələn: Xəlillilər, Əliquluuşağı və s.) 1680-1700-cü illərdə İran Azərbaycanının Qaradağ mahalından buraya köçmüşlər. Buraya ilk əvvəl Qacarların mənfur siyasətinin bir parçası olan köçəri erməni əsilli əhalının əhəmiyyətli torpaq sahələrinə yerləşdirmək üçün Vərzigana köçürülməsi nəticəsində, buna etiraz edən bölgənin ən hörmətli və tanınmış din adamı olan Övliya Seyyid Əhməd ağa və qardaşı Seyyid Mahmud ağa buranın əhalisini, indiki Aşağı Seyyidəhmədli kəndinin ərazisinə gətirmiş. Seyid Əhmədli (Yuxarı və Aşağı Seyidəhmədli, Alxanlı, Şükürbəyli, Qorqan və Qaraxanbəyli sakinlərinin bir qısmı) kəndi ilə ən yaxın qohumluq əlaqəsi əsasən, indiki Ermənistan Respublikasının ərazisində qalan, Qərbi Azərbaycanın (Dərələyəz mahalının əski tarixi mənbəələrdə Qarababa mahalı Arpa çayının sağ sahillərinə və qonşu Türkiyə republikasının bəzi vilayətlərində rast gəlinir. Məsələn Antalya ilinin Manavqat ilçəsininin Seydilər kəndi, Bolu ilinin Gərədə ilçəsinin Afşardarağçı, Tatlar, Birinci Afşar, İkinci Afşar, Əmirlər və sair kəndlər, Ankara Bala ilçəsi Afşar, Ağqoyunlu kəndləri, Çorum ilinin Alaca, Qəhrəmanmaraş Afşin ilçəsi Örənli kəndi, Nadirköy kəndi, Tatlar kəndi və sair kəndlər.
Komor adaları
Ölkənin adı ərəb sözü olan əl-qəmər (al-kamr)dən yaranıb, «ay» deməkdir. Ayın təsviri bayrağında da vardır.
Aşağı Seyidəhmədli
Toponimikası
Kənd Quruçay və Köndələnçay arasındadır. Oykonimin birinci komponenti yaşayış məntəqəsinin yerləşdiyi coğrafi mövqeyi, ikinci komponenti isə seyid-əhmədli nəslinin adını əks etdirir.
Komor adaları
6.VII.1975-ci il tarixindən Komor adaları - müstəqil dövlətdir. Ölkənin prezidenti 26.V.2016 başlayaraq - Azali Assoumani, eyni zamanda o, həm baş nazirdir.
Aşağı Seyidəhmədli
Mədəniyyəti
Aşağı Seyidəhmədli kəndində əvvəllər ibtidai, sonralar 8 illik və nəhayət orta məktəb açılmışdır. Bu kənddə işğala qədər 2 məktəbəqədər uşaq bağçası da olub.
Komor adaları
Tarix
Komor Adalarının doğru adı Qəmər adalarıdır. Osmanlı qeydlərində və Ərəbcədə bu adla keçər. Qəmər sözü Ərəbcədə "ay" deməkdir. Ancaq Fransızlar bu adı "Komor (Comores)" olaraq oxuyublar və rəsmi olaraq da bu ad istifadə edilmişdir.
Aşağı Seyidəhmədli
Görkəmli şəxsləri
Nəcəfqulular tayfası bu kənddəndir.Bu kənddə çəkilmiş bəzi məsəllər indidə el arasında məsəl çəkilir. Məsələn: Qayinana filmində "Ölmüşdü Xankişi", "İlanı Seyid Əhməd əli ilə tutur" və sair məsəllər.
Komor adaları
Tarix
Komor Adalarına İslam xıv əsdə gətirilib ve əhali tamamilə Müsəlman olub.Tarixi mənbələrə görə bu adalarda Müsəlmanların gəlməsinə qədər məskunlaşma nəzərə çarpaçaq dərəcədə az olub. Müsəlmanlar bu adalara gəldikdən sonra burada ayrı bir sultanlıq qurdular. Sonralar bu adaların hər birində ayrı-ayrı sultanlıqlar yaradıldı və onlar arasında bəzən müharibələr olurdu.
Aşağı Seyidəhmədli
Coğrafiyası və iqlimi
Dağ ətəyi bir kənd olan Aşağı Seyidəhmədli qışı qismən şaxtalı, yayı isə mülayim olur.