cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Doris Miller
Həyatı
Miller, 20 yaşına qədər atasının fermasında işləmişdi. 1939-cu ilin 16 sentyabrında o, Birləşmiş Ştatlar Donanmasında işə cəlb edilmişdi. Bundan sonra Virciniya ştatının Norfolk şəhərində Donanma Təlim İdarəsində fəaliyyət göstərmiş, Piro sursat gəmisinə təyin edilmiş, lakin 1940-cı ilin 2 yanvarında baş aşpaz olduğu Qərbi Virciniya döyüş gəmisinə köçürülmüşdü. İyulda, orta batareya topçuluğu məktəbində müvəqqəti vəzifəyə təyinat almışdı. O, avqustda gəmisinə geri döndü və gəminin aşpazı vəzifəsinə irəli sürüldü.
Pörl Harbora hücum
thumbnail|left|Doris Miller [[Pörl Harbora hücum|Pörl Harborda]] thumbnail|right|[[Çester Nimits Donanma Xaçı medalını Doris Millerə təqdim edərkən, 27 may 1942-ci il, Pörl Harbor]] 1941-ci ilin 7 dekabrında Miller, saat 6-da oyanmışdı. Səhər yeməyi xidmətindən sonra, o yaponlar hücuma başlayan zaman camaşırları toplayırdı. Miller, döyüşə atıldı və hava hücumuna qarşı olan silahı işə saldı.
Kikhanan
Əhalisi
2006-cı ildə əldə edilən məlumatına görə, kənddə 492 nəfər yaşayır (103 ailə).
Doris Miller
Pörl Harbora hücum
Miller, sursatı bitənə qədər atəş açdı. Yaponlar hava hücumu ilə bir neçə gəmini batırdı. Hücum sonlananda Miller, yaralı matroslara kömək etmək barədə əmr aldı və matrosların çoxu xilas edildi.
Dekabrın 15-də, Miller İndianapolisə köçürüldü. 1942-ci ilin 1 yanvarında, donanma 7 dekabrda göstərdikləri igidliklərinə görə bir neçə əsgəri tərxis etmişdi. Onların arasında yeganə adsız qaradərili var idi. NAACP, Franklin Ruzveltdən həmin qaradərili matrosu təltif etməyi xahiş etdi. 1942-ci ilin 12 martında, Dr. Lourens D. Reddik elan etdi ki, tanınmayan qaradərili matrosun adı "Doris Miller"dir. Növbəti gün, senator Ceyms M. Mid (D-NY) Milleri Şərəf medalı ilə təltif etmək haqqında olan qanun layihəsini Senata təqdim etdi, baxmayaraq ki o hələ də Millerin sənədlərinin əsasını bilmirdi. 4 gün sonra, Con D. Dingell, Sr. (D-MI) uyğun qanun layihəsini təqdim etdi. Martın 21-də afroamerikan qəzeti Pittsburq Kuryer, Millerin Donanma Akademiyasına göndərilməsi barədə yazı dərc etdi.
Miller, İkinci dünya müharibəsinin ilk amerikalı qəhrəmanlarından biri kimi tanınmışdı. O, aprelin 1-də Donanma katibi Frank Knoks tərəfindən yazılmış məktubda təriflənmişdi və növbəti gün CBS radiosu, Millerin əməllərindən bəhs edən "Onlar həmişə yaşayır" başlıqlı xəbər yayımlamışdı.
Qaradərililərin təşkilatları, Millerin təltif edilməsi üçün kampaniyaya başladı. Bütün Cənubi Qaradərili Gənclər Konfransı, 17-19 apreldə imza kampaniyasına başladı. 10 mayda, Milli Qaradərililərin Konqresi Knoksun Millerin Şərəf medalı ilə təltif edilməsinə qarşı etdiyi çıxışı pislədi. 11 mayda, Franklin Ruzvelt Milleri Donanma Xaçı medalı ilə təltif etdi.
1942-ci ilin 27 mayında, Millerə şəxsən Sakit okean donanmasının baş komandanı Çester Nimits tərəfindən Donanma Xaçı medalı təqdim olundu.
Portağal qabığından sukat
Portağal qabığından sukat - Potağal qabığından hazırlanmış quru mürəbbə
Avtotroflar
Avtotroflar ( — özü +  — qida) — qeyri-üzvi maddədən üzvi maddələr sintez edən orqanizmlər.
Bəsrənin yağmalanması (923)
Bəsrənin yağmalanması — Abbasilərin Bəsrə şəhərinin Bəhreyn qərmətiləri tərəfindən 923-cü ilin avqustunda tutulması və talan edilməsi. Bu, qərməti basqınlarından birincisi idi ki, kulminasiya nöqtəsi 927–928-ci illərdə qərmətilərin İraqa yürüşü idi.
Zəmin
890-cı illərdə ismaili missioneri Əbu Səid Cənnəbi Bəhreyndə müstəqil qərməti dövləti qurmuşdur. Əbu Səidin hakimiyyəti altında Bəhreyn qərmətiləri 900-cü illərdə Suriya və İraqda Abbasilər xilafətinə qarşı qərmətilərin qaldıqları üsyanlarda, eləcə də İfriqiyədə Fatimilər xilafətinin qurulmasında iştirak etməmişdilər. Onlar 912-ci ildə Bəsrə şəhərinə etdikləri basqın istisna olmaqla, Abbasilərlə sülhü qorumuş və Abbasi vəziri Əli ibn İsa ibn Cərrahdan pul və silah ianələri almışlar.
923-cü ilin yanvarında Əbu Səidin 16 yaşına çatmış kiçik oğlu Əbu Tahir Cənnəbi qərmətilərin başçılığına keçmişdir. Eyni zamanda Əli ibn İsa öz mövqeyini itirmiş və onun yerinə hərbi əməliyyatlara üstünlük verən daha döyüşkən rəqibi İbn Fərat gəlmişdir. Müasir tarixçilərə görə, iddialı olan Əbu Tahir, çox güman ki, bundan Abbasilərə hücum etmək üçün bəhanə kimi istifadə etmişdir.
Ambrone
Ambrone  — Fransada kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — En. Amberyo-an-Byuje kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Belle.
Şəmsi Təbrizi minarəsi
Şəmsi Təbrizi minarəsi və ya Səfəvi sarayı minarəsi - İran Azərbaycanının Xoy şəhərində yerləşən Səfəvi dövrü memarlıq abidəsi. Əsər İranın Milli irs siyahısına 966 nömrəsi ilə qeydə alınmışdır. Minarə günümüzdə Xoy un turstik mərkəzlərindən biridir.
Ambrone
INSEE kodu — 01007.
Şəmsi Təbrizi minarəsi
Şəmsi Təbrizinin həyatı
Şəmsi Təbrizi 1186-cı ildə Təbrizdə anadan olmuşdur. Adı Məhəmməd, ləqəbləri Şəmsəddin, Şəms, Şəms-i Təbrizi və Şəmsü'l-hak ve'd-dindir. Atası Əli bin Məlikdəd Xorasanın Bəzer vilayətindən ticarət məqsədilə Təbrizə gələrək Təbrizdə məskunlaşan tacir idi. Əhməd Əflakinin “Mənakıbü'l Arifin” və “Məkalat-ı Şəms-i ​​Təbrizi” əsərlərində onun gənclik illərində mədrəsə təhsili almadığı səma və zahidlik etdiyi bildirilir. Müxtəlif mənbələrdə onun Təbriz li Əbubəkir Sələf adlı şeyxə bağlı olduğu bildirilir. Səhih Əhməd Dədə əsərində qeyd edir ki, o, 22 yaşında şeyxinə xidmətinə bağlanıb və burada 14 il xidmət edib.
Ambrone
Əhalisi
2010-ci ildə əhalinin sayı 2362 nəfər təşkil edirdi.
Şəmsi Təbrizi minarəsi
Şəmsi Təbrizinin həyatı
Onun harada öldüyünə dair fikirlər müxtəlif olsa da Qərbi Azərbaycan ostanı nın ən böyük şəhəri olan Xoy şəhər ində dəfn edildiyi bilinən məlumatlardandır.
Tarixi
İranın Xoy şəhəri nin şimal-qərbində, Şəmsi Təbrizi küçəsində yerləşən minarə haqqında mənbələrdə ətraflı məlumat yoxdur. Bəzi qaynaqlara görə Şah İsmayıl ın Şəmsi ​​Təbriziyə olan bağlılığına görə Şəmsi Təbrizi türbəsinin yanında tikilmiş üç minarəli qış sarayı varimiş. Ovçuluqda mahir olan Şah İsmayıl ovladığı heyvanların buynuzlarını bu sarayın minarəsinə yerləşdiribmiş. Osmanlı şahı Sultan Süleyman Azərbaycana 2-ci səfəri zamanı türbə və minarəni ziyarət etmişdir. Sonrada saray Osmanlı İmperiyası ilə müharibədə dağıdılsa da günümüzə qədər yalnız bir minarəsi gəlib çata bilmişdir. Dövrün miniatür və şəkillərindən anlaşılır ki, bu minarə Şəmsi Təbrizi türbəsinin ətrafındakı 3 minarədən biri imiş. Sözü gedən 3 minarənin şəklinə Sultan Süleyma nın Xoy səfərini təsvir edən "İraq səfərlərinin təyinat nöqtələrinin təsviri" kitabında rast gəlinir. Bundan başqa Qacar dövrü səyyahlarının və Cahangir Mirzənin Xoy haqqında qeydlərində, o cümlədən Əxbar əl Qəzvinin əsərlərində türbənin yanında yerləşən 2 minarədən bəhs olunur.
Şəms Təbrizi nin məzarının Xoydakı Şəms minarəsi yaxınlığında olduğunu ilk dəfə elmi şəkildə əsaslandıran "Xoy tarixi" adlı kitabın müəllifi Məhəmməd Əmin Riyahi olmuşdur. O, qeyd edir ki, Şəmsin Xoyda dəfn olunduğunu Fəsihi Herəvi hicri 698-ci (1299-cu) ilin hadisələrindən bəhs edərkən vurğulayır. Fəsihi Herəvi "Mücməli-Fəsihi" əsərində yazır:"Xoyda dəfn olunmuş Mövlana Şəmsəddin Təbrizinin vəfatı – Mövlanayi-Rum adı ilə məşhur olan Mövlana Cəlaləddin Bəlxi öz divanını onun adına bağlayıb."
Riyahinin əsaslandığı digər bir mənbə Firudin bəyin "Münşəatüs-səlatin" əsəridir. Orada deyilir ki, Osmanlı hökmdarı I Süleyman 1526-cı ilin yayında Təbrizə növbəti yürüşdən qayıdarkən üç gün Xoyda qaldı və "rəbiül-əvvəl ayının 4-də cümə axşamı günü qoşunun komandanı İbrahim Paşa ilə birlikdə Həzrət Şəms Təbrizinin mübarək məzarını ziyarət etmək şərəfinə nail oldu".
Bir digər mütəxəssislərin fikrincə isə, Xoy dakı minarə Səlcuqlar (ən azı erkən monqol) dövrünə aid bir abidədir. Səfəvilər dönəmində yenidən qurulan bu minarənin XV yüzillikdən etibarən Şəmsin adı ilə əlaqələndirildiyi dəqiq məlumdur. Bütün bunları nəzərə almaqla, 2007-ci ilin sonlarında Mövlana nın 800 illiyi çərçivəsində Xoyda İran parlamenti sədrinin də iştirak etdiyi böyük tədbir keçirildi. Şəmsin məzar daşı yeniləndi, büstü qoyuldu, ərazidə qazıntı işləri aparılmağa başladı.
Memarlıq xüsusiyyətləri
Bina bu gün düzbucaqlı bir ərazidə yerləşir. Minarə postament, gövdə, eyvan və pətək hissələrdən ibarətdir. Onlardan bəziləri dağılmışdır. Minarənin təxmini hündürlüyü 18.00 m, diametri 3.00 m-dir. Minarə yerdən pətək hissəsinin sonuna qədər silindrik formada tikilmişdir. Əsası üç sıra yonma daşlardan ibarətdir. Lakin yuxarı sıradakı daşların bəziləri günümüzə qədər gəlib çatmamışdır. Daşların ikinci cərgəsindəki hissə giriş açılışının qarşısındakı eniş hissəsi ilə birləşdirilib. Birləşmə xətlərindən də göründüyü kimi üçbucaqlı hissə binaya giriş açıqlığını qorumaq məqsədilə sonradan əlavə edilmişdir. Abidəyə giriş tək 0,35 m pillə ilə təmin edilir. Minarə qapısının eniş hissəsinin eni 0,60 m-dir. Minarəyə kürsü üzərindən eni 0,85 m olan qapıdan daxil olunur. Abidə bünövrəsindəki yonma daş hissəsi istisna olmaqla, kərpicdən tikilib.
Dunay-Drava Milli Parkı
Dunay-Drava Milli Parkı — Macarıstanın cənub-qərbində yerləşən milli park.
Coğrafiyası
Milli parkın hazırkı sahəsi 494,79km2-dir və Dunay və Drava ərazisində yerləşir. Yeddi onurğasız heyvan növü Macarıtanda yalnız bu ərazidə mövcuddur. Drava ərazisində 400-dən çox bitki və heyvan növü qorunur. Milli park ərazisindəki endemik növlərə qarameyvəli yemişan və bulaqçılar daxildir.
Əbu Abdullah Ömər ibn Şüeyb
Əbu Abdullah II Ömər ibn Şüayb Bəlluti, həmçinin Bizans mənbələrində Babdel — təqribən 880–895-ci illərdə hakimiyyətdə olmuş Krit əmiri.
Krit əmirliyinin tarixi və hökmdarları haqqında qorunub-saxlanılmış qeydlər çox fraqmentlidir. Numizmatik sübutların köməyi ilə Corc C. Maylz araşdırmalarından sonra onun ikinci əmir Şüeybin oğlu, Kritin fatehinin və əmirliyin banisi Ömər Əbu Həfsin nəvəsi olduğu müəyyən edilmişdir. Onun atası Şüeybdən sonra hakimiyyətə gəldiyi, təxminən 880-ci ildən 895-ci ilə qədər padşahlıq etdiyi güman edilir.
Ondan sonra taxta qardaşı Məhəmməd ibn Şüeyb Zərkun keçmişdir. Buna baxmayaraq, Məhəmməddən sonra Əbu Abdullahın iki oğlu, müvafiq olaraq Yusif (910–915) və Əhməd (925–940) taxta keçmişdir.
Shellcode
Shellcode (Örtük kodu və ya Qabıq kodu) — hakerlik zamanı proqram təminatı zəifliyinin istismarında faydalı yük kimi istifadə edilən kiçik kod parçasıdır. O, "örtük kodu" adlanır, çünki o, adətən təcavüzkarın pozulmuş maşını idarə edə biləcəyi bir əmr qabığını işə salır, həmçinin oxşar tapşırığı yerinə yetirən istənilən kod parçası shellcode adlandırıla bilər. Faydalı yük funksiyası sadə qabıq yaradılması ilə məhdudlaşmadığından, bəziləri hesab edirlər ki, adın qabıq kodu kifayət deyil. Bununla belə, terminin dəyişdirilməsi cəhdləri geniş rəğbət qazanmayıb. Shellcode adətən maşın kodunda yazılır.
Shellcode növləri
Shellcode, hücumçuya işlədiyi maşın üzərində (lokal) və ya şəbəkə (uzaqdan) vasitəsilə başqa bir maşın üzərində nəzarət verməsindən asılı olaraq lokal və ya uzaq ola bilər.
Lokal
Lokal örtük kodu maşına məhdud girişi olan, lakin həmin maşında daha yüksək imtiyazlı prosesdə zəiflikdən, məsələn, bufer daşması kimi istifadə edə bilən təcavüzkar tərəfindən istifadə edilir. Uğurla icra olunarsa, qabıq kodu hücumçunun maşına hədəflənmiş proseslə eyni yüksək imtiyazlarla girişini təmin edəcək.
Remote (uzaqdan)
Remote shellcode, təcavüzkar lokal şəbəkədə, intranetdə və ya uzaq şəbəkədə başqa bir maşında işləyən həssas prosesi hədəfləmək istədikdə istifadə olunur. Uğurla icra olunarsa, shellcode təcavüzkarın şəbəkə üzərindən hədəf maşına girişini təmin edə bilər.
Platformalar
Qabıq kodunun çoxu maşın kodunda yazılır, çünki zəiflikdən istifadə edilən aşağı səviyyədədir ki, təcavüzkar prosesə giriş imkanı verir. Buna görə də Shellcode tez-tez platforma adlanan prosessor, əməliyyat sistemi və xidmət paketinin konkret kombinasiyasını hədəfləmək üçün yaradılır. Bəzi istismarlar üçün hədəf proses tərəfindən qabıq koduna qoyulan məhdudiyyətlərə görə çox xüsusi qabıq kodu yaradılmalıdır. Bu cür çox yönlülük adətən müxtəlif platformaları hədəfləyən qabıq kodunun çoxsaylı versiyasını yaratmaq və kodun işlədiyi platforma üçün düzgün versiyaya şaxələnən başlıq yaratmaqla əldə edilir. İcra edildikdə, kod müxtəlif platformalar üçün fərqli davranır və işlədiyi platforma üçün qabıq kodunun sağ hissəsini icra edir.
Veniamin Mayorov
Veniamin Stepanoviç Mayorov — Azərbaycan ictimai-siyasi xadimi, Azərbaycanın mənzil-kommunal təsərrüfatı naziri (1980–1992), Azərbaycan SSR Ali Sovetinin VI–XI çağırış deputatı.
Həyatı
Veniamin Stepanoviç Mayorov 16 sentyabr 1930-cu ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Orta məktəbi bitirdikdən sonra Azərbaycan Sənaye İnstitutuna daxil olmuş, buranı dağ-mədən mühəndisliyi ixtisası üzrə başa vurmuşdur. Əmək fəaliyyətinə 1953-cü ildə "Leninneft" neft-qazçıxarma idarəsinin 11 saylı mədənində neftçıxarma operatoru kimi başlamışdır. Sonrakı illərdə neftçıxarma üzrə usta köməkçisi, ərazi müdiri, böyük mühəndis, sahə müdiri vəzifələrində çalışmışdır.
Veniamin Mayorov 1961-ci ildə Lenin Rayon Zəhmətkeş Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədri seçilmiş, 1963-cü ildə Azərbaycan KP MK və Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti Partiya-Dövlət Nəzarəti Komissiyasının sədrinin müavini (1965-ci ildən Azərbaycan SSR Xalq Nəzarəti Komitəsi sədrinin müavini) təyin edilmiş və bu vəzifədə 1969-cu ilədək çalışmışdır. 1969–1980-ci illərdə Bakı Şəhər Xalq Deputatları Soveti (1977-ci ilədək Zəhmətkeş Deputatları Soveti) İcraiyyə Komitəsi sədrinin birinci müavini olmuşdur.
1980-ci ildə Veniamin Mayorov Azərbaycan SSR mənzil-kommunal təsərrüfatı naziri təyin edilmiş və bu vəzifədə 1992-ci ilədək çalışmışdır. Azərbaycanda Rus İcması yaranandan (1993-cü ildən) burada sədr müavini, paralel olaraq 1997-ci ildən Moskva Dövlət Açıq Universitetinin Bakı filialının rektoru vəzifəsində çalışmışdır.
Veniamin Mayorov 1959-cu ildən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının üzvü olmuş, altı çağırış (6–11-ci çağırış) Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı seçilmişdir. Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsi üzvlüyünə namizəd, Azərbaycan KP Təftiş Komissiyasının üzvü olmuşdur. "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni, SSRİ medalları, Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin fəxri fərmanları ilə təltif edilmişdir. 23 dekabr 2004-cü ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdünə layiq görülmüş, 15 sentyabr 2020-ci ildə isə "Şöhrət" ordeni ilə mükafatlandırılmışdır.
Potok mağarası
Potok mağarası ( və ya Potočka zijavka ) — Sloveniyanın şimalındakı mağara. Yüksək hündürlükdəki arxeoloji və paleontoloji bir yer elan edimişdir və
təxminən 35,000 il əvvələ, yuxarı plaeolit dövrünə aiddir. Mağara Podolşeva yaşayış məntəqəsindəki Potok fermasının adını daşıyır. Sloven dilində adı olan zijalka və ya zijavka, uçuruma baxan və boşluqlu bir ağız olan düz dibli mağara mənasını verir. 1928-1955-ci illərdə sloveniyalı arxeoloq Srehko Brodar tərəfindən sistemli qazıntılar aparılmışdır.
Coğrfiyaya
Mağara şimali Sloveniyada Karavanks dağlarının şərqində 1675 m hündürlükdə və Trias dövrünə aid əhəngdaşında yerləşir. 115 m uzunluğundadır və genişliyi 17 m enindəki girişdən 40 m daxili genişliyinə qədər dəyişir. Giriş cənuba doğru açılır.
Rolu
Mağaranın rolu haqqında iki fərziyyə mövcuddur: Əvvəlki izaha görə, mağara ov stansiyası idi. Yeni fərziyyəyə görə görə isə mərasim yeri idi.
Qazıntılar
Avstriyadan olan tibb tələbəsi Josef Qross tərəfindən aparılan həvəskar qazıntılardan sonra ərazini Sele Muzey Cəmiyyəti alıb. Sistematik qazıntılar arxeoloq Srehko Brodarın adından həyata keçirilmişdir və 1928-ci ildə başlayaraq 1935-ci ilə qədər dəvam etmişdir. Mağarada aşkarlanan səkkiz qatdakı tapıntılar içərisində 40-dan çox heyvan növünün o cümlədən mağara ayısı, canavar, alp marmotu, dovşan, kürən tülkü, dələ, vaşaq, nəcib maral, qarapaçanın sümükləri və xüsusilə də müşk öküzünün dişləri var. Mağaradan həmçinin 123 ox başlığı, mübahisəli bir sümük fleyta və dünyanın ən qədim tikiş iynələrindən biri tapılmışdır.
Eksponantlar
Mağaranın yaxınlığındakı bir kənddə, Firar İnt və Loqar Vadisindəki Muzeydə turistlər üçün daimi bir sərgi vardır. Digər tapıntıları Sele Regional Muzeyində görmək olar. Təəssüf ki, 1945-ci ildə İkinci Dünya Müharibəsi zamanı müttəfiqlərin bombardman reydləri zamanı kolleksiyanın çox hissəsi məhv edilmişdir.
NGC 4519
NGC 4519, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Qız bürcü istiqamətində yerləşir. SBcd tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Avstraliyanın quru ərazisinin öyrənilmə tarixi
250px|thumb|right|Avstraliyanın 1830-cu ildə çəkilən xəritəsində "Böyük çay" və "Böyük dəniz" təsvir edilmişdir. Bunların hər ikisinin mövcud olmadığı sonradan təsdiqlənmişdir.
Avstraliyanın quru ərazisinin öyrənilmə tarixi — Avstraliyanın daxili hissəsinin avropalı müstəmləkəçilərə açılması. Bu, 1788–1900-cü illəri əhatə edən bir dövrdə baş vermişdir.
Tarixi
1813–1817-ci illərdəki ekspedisiyalar nəticəsində Böyük Suayırıcı silsiləsinə keçilmiş, ondan qərbdəki düzənliklər kəşf olunmuşdur. İngilis səyyahları Çarlz Stört (1829–1830), Tomas Mitçell (1835–1836), Corc Qrey (1837–1839) Avstraliya çay sistemlərini və s. tədqiq etmişdir. 1840-cı ildə Polşa səyyahı Pol Edmund Stşeletski Avstraliya Alp dağlarını keçmiş və Avstraliyanın ən yüksək zirvəsi olan Kostyuşko dağını kəşf etmişdir. Avstraliyanın mərkəzi səhra rayonlarında Stört (1844–1846), Oqastes Qreqori (1855–1856 və 1858) və başqaları tədqiqat aparmışdır. 1860-cı ildə ingilis Robert Berk, ilk dəfə olaraq, Avstraliya materikini Adelaidadan Karpentariya körfəzinədək keçmişdir. 1862-ci ildə Con Stüart Mərkəzi Avstraliyada tədqiqat aparmışdır. Qərbi Avstraliyanın daxili səhra rayonlarını Con Forrest (1869, 1870, 1874), Ernest Cayls (1872–1873, 1875–1876), Piter Uorberton (1873), D. Lindsey (1801), L. Uels (1896), Devid Karnegi (1896) tədqiq etmişlər. Avstraliyanın daxili rayonlarındakı öyrənilməmiş yerlərdə sonralar S. Ueston (1908–1909), Donald Corc Makkey (1926–1937), Sesil Medigen (1937–1939) və başqaları tədqiqat aparmışlar.
Heyva sukatı
Heyva sukatı - Heyva dilimlərindən hazırlanmış quru mürəbbə
Tərkibinə heyva, şəkər tozu, vanil daxildir. Heyva sukatından tort, pirojna, keks və digər şirniyyat məmulatlarını bəzəmək və içlik hazırlamaq, eləcə də çay süfrəsində istifadə olunur.
Əbu Səid Cənnəbi
Əbu Səid Cənnəbi — fars dövlət xadimi, paytaxtı Bəhreyndə olan qərməti dövlətinin qurucusu və ilk əmiri. 899-cu ilə qədər o və tərəfdarları əhəmiyyətli bir ərazini fəth edə bilmiş, 900-cü ildə Abbasilər xilafətinin ordusu üzərində qəti qələbə qazanmış, bundan sonra 903-cü ildə Xasa şəhərini tutmuş və onu paytaxt elan etmişdilər. Əbu Səid 913-cü ilə qədər öz dövlətini idarə etmiş, sonra öldürülmüşdür. Onun oğlu Əbülqasım Səid Cənnəbi varis elan edilmişdir.
F-22 Demo Team
F-22 Demo Team — ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus Virciniyada bazalaşan aerobatika eskadronudur. Uçuşlarda Lockheed Martin F-22 Raptor təyyarəsi istifadə olunur. Şoulardakı manevrlər döyüş əməliyyatları üçün nəzərdə tutulmuş manevrlərə əsaslanır, lakin normaldan daha uşağı hündürlüklərdə yerinə yetirilir. F-22 Demo Team, F-15 Demo Team-ı əvəzləmək üçün yaradılmışdır. Hazırkı şou pilotu və 2023 hava şousu mövsümü üçün demo komandasının komandiri kapitan Samuel "RaZZ" Larsondur.
Kürdandeh
Kürdandeh — İranın Qəzvin ostanının eyniadlı şəhristanının Kuhin bəxşinin ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı ildə əldə edilən məlumatına görə, kənddə 92 nəfər yaşayır (22 ailə).
Ərəbşah-i Xərguşan (Kəleybər)
Ərəbşah-i Xərguşan - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Kəleybər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Otluqbeli döyüşü
Otluqbeli döyüşü — 1473-cü il avqustun 11-də Osmanlı Sultanı II Mehmedlə Ağqoyunlu sultanı Uzun Həsən arasındakı meydan döyüşü. Tarixşünaslıqda həmçinin Başkənd döyüşü və ya Bayburd döyüşü kimi də tanınır. Uzun Həsən sarayında xidmət edən Əbubəkr Tehrani "Kitabi-Diyarbəkriyyə" əsərində bu döyüşdən bəhs edərək yazır: "Bura Osmanlı mülkündən kənarda yerləşir, yerli əhali onu Başkənd adlandırır." Kiçik Asiya dakı Osmanlı dövlətinin yeritdiyi fəal xarici siyasət Cənubi Qafqaz ın inkişafı üçün mənfi bir amil idi. Uzun Həsən bəylikdə hakimiyyət başına gələrkən (1453) Osmanlı türkləri Konstantinopolu fəth edərək Qara dəniz boğazlarında ağalığa başlamışdılar. Bu hal Cənubi Qafqazın Balkan ölkələri ilə qədim ticarət və diplomatik münasibətlərinin gedişinə təsir etdi. Osmanlı sultanlarının Avropa-Asiya tranzit ticarətinə böyük zərbə vuran gömrük siyasəti Cənubi Qafqazın Avropa ilə ticarət əlaqələrinin zəifləməsinə səbəb olurdu. Osmanlı sultanları Cənubi Qafqazı, xüsusilə Azərbaycanı ələ keçirməyə cəhd edirdilər. XV əsrin 60-cı illərinin əvvəllərində Osmanlı dövlətinin təcavüzünə qarşı Ağqoyunluların apardıqları mübarizə diqqəti daha çox cəlb edir. Bu dövrdə Ağqoyunluların Qaraqoyunlularla kəskin mübarizəsindən istifadə etməyə çalışan Osmanlı sultanı II Mehmed Ağqoyunlulara qarşı böyük hərbi yürüş hazırladı və onların müttəfiqi o lan Trabzon krallığı üzərinə hücuma keçdi. Qara dəniz sahilində yerləşən Trabzon şəhəri Avropanın ġərq ölkələri, Hindistan və Çinlə ticarətində vasitəçi rolunu oynayırdı. Bu şəhər Ağqoyunlu tacirləri üçün də Qara dənizə ən əlverişli çıxış yolu idi.
Azərbaycanda hakimiyyətə gəlməmişdən xeyli əvvəl Ağqoyunlu bəyləri Trabzon hökmdarları ilə dostluq, hətta qohumluq əlaqələri yaratmışdılar.
Münaqişənin səbəbləri
thumb|311x311px|[[Ağqoyunlular|Ağqoyunlu dövləti nin ərazisi, 1461-ci ilə qədər]] Bu dövrdə Ağqoyunlular ən zəifindən başlayaraq bütün rəqiblərini özlərinə tabe etmişdilər. Hətta Uzun Həsən sədaqət andı içdiyi Cahanşahı da 1467-ci ildə böyük bir meydan döyüşündə məğlub edərək Qaraqoyunlu torpaqlarını da öz ölkəsinin tərkibinə qatmışdı. Nəhayət Xorasan hökmdarı Teymurilərdən Əbu Səidi də 1469-cu ildə bir döyüşdə əsir aldıqdan sonra İran və İraqı da əhatə edən yeni imperiya yaranmışdı.
Ağqoyunlu-Osmanlı münasibətlərinin pisləşməsində ticarət mənafelərinin toqquşmasının mühüm rolu olmuşdu. XV əsrin II yarısında beynəlxalq əhəmiyyəti olan başlıca karvan yolları Ağqoyunlu dövlətinin ərazisindən keçirdi. Bu yollardan biri Yaxın və Orta Şərq bazarlarını Təbriz lə, Xəzər sahili Azərbaycan bölgələrini isə, Həştərxan vasitəsilə Moskva ilə birləşdirirdi. Digər mühüm karvan yolu Hindistanı, İranı və Azərbaycanı Qara dəniz lə birləşdrən Hörmüz-Təbriz-Trabzon ticarət yolu idi. Şərq-Qərb ticarət əlaqələrinin inkişafında Təbriz-Bursa-İstanbul yolunun da böyük əhəmiyyəti vardı. Azərbaycan-Osmanlı və Azərbaycan-Avropa ticarət əlaqələrində Təbriz-Bursa karvan yolu mühüm rol oynayırdı. Bu karvan yolunda başlıca məntəqə Toqat idi. Təbrizdən gedən ticarət karvanları Toqat da Şirvan, Gəncə və Gürcüstandan gəlmiş ipək karvanları ilə birləşir və Bursaya yönəlirdi. Fəxri Dalsar Bursaya gedən ipək karvanlarında təxminən 300-400 yük heyvanının olduğunu göstərir. Xəlil İnalcik qeyd edir ki, Təbrizdən gələn hər karvan Bursaya orta hesabla 200 tay ipək gətirirdi. Şirvan ipəyi də Bursa ticarətində əsas yer tuturdu.
Aralıq dəniz inin Şərqində möhkəmlənmək uğrunda Venetsiya ilə müharibəyə başlamış II Mehmed Avropa-Şərq ticarətində inhisar mövqeyinə malik olmaq istəyirdi. Müzəffər Arıkanın fikrincə, osmanlılar nəinki Anadoludan keçən ticarət yollarına, Şərq ilə Qərb arasında bütün ticarət yollarına hakim olmağa çalışırdılar. Buna görə də II Mehmed müxtəlif üsullarla avropalıların Şərqlə ticarətinə mane olurdu. O, Osmanlı Türkiyəsi hüdudlarında toxuculuğun inkişafına ciddi fıkir verirdi. Sultan Türkiyəni Şərqdən alınmış ipəyi toxuyaraq avropalılara hazır məhsul şəklində satan bir ölkəyə çevirməyə çalışırdı. O, bu məqsədlə, cürbəcür məhdudlaşdırıcı tədbirlərlə Azərbaycandan gətirilmiş xam ipəyi Osmanlı Türkiyəsindən xaricə aparılmasına maneçilik törədirdi. Azərbaycandan gətirilmiş xam ipək əlverişli olmayan şərtlərlə Osmanlı tacirlərinə satılmalı idi. Ağqoyunluların Osmanlı ərazisi vasitəsilə Qərblə ticarət etməyə məcbur olduqlarını yaxşı anlayan II Mehmed Azərbaycan tacirlərindən çoxlu gömrük haqqı alırdı. Azərbaycandan Bursaya gedən ipək karvanlarından iki yerdə (Toqatda və Bursada) gömrük haqqı alınırdı. Xəlil İnalcik qeyd edir ki, Azərbaycan tacirləri Toqatda ikinci gömrük vergisindən çox şikayət edirdilər. Uzun Həsən isə bunu Fatehin çıxardığı haqsız bir bidət hesab edir və pisləyirdi. Sultan II Mehmed Şərqdən gələn ipək karvanlarından gömrük haqqı almaqla kifayətlənmirdi. O, 1453- cü ildə strateji, hərbi-siyasi, iqtisadi əhəmiyyəti olan Bosfor və Dardanel boğazlarını ələ keçirmiş, sonra isə Şərq istiqamətində də geniş istilaçılıq müharibələrinə başlamışdı. Sultan bu zaman Ön Asiyada mövcud olan bütün xırda feodal dövlətlərini (Qaraman, İsfəndiyar oğulları, Alaiyyə, Zülqədəroğulları bəyliklərini, Şimali Anadoludakı Kenuya müstəmləkələrini, Trabzon və Ağqoyunlu dövlətlərini) aradan qaldırmaq, Bütün Anadolu yarımadasını öz hakimiyyəti altında birləşdirmək istəyirdi.
Sultan II Mehmed in Trabzon yunan dövləti ni aradan qaldırmaq cəhdləri də Ağqoyunlu-Osmanlı ziddiyyətlərini kəskinləşdirdi. II Mehmed Trabzonu tutmağa və beləliklə özünün başlıca rəqibi olan Ağqoyunlu dövlətini Qara dəniz ə çıxış yolundan məhrum etməyə, onun Qərblə əlaqələrini kəsməyə can atırdı. Səlahəddin Tanselin fikrincə, Fateh Trabzonu almaqla Şərq ilə Qərbi birləşdirən böyük dəniz ticarəti yolunun nəzarətini öz əlinə keçirmiş olardı. 1461-ci ilin 26 oktyabrında Trabzon zəbt edildi. Şəhərin əldən getdiyini görən Saray Xatun öz gəlininin (Dəspinə xatunun) Trabzon taxtına olan varislik hüququnu irəli sürdü. O, bundan istifadə edib Trabzon xəzinəsini sultanla bölüşdürdü. Trabzonun fəth olunması nəticəsində Ağqoyunlu dövləti nəinki öz müttəfiqini, habelə Qara dəniz ə olan yeganə çıxış yolunu da itirdi. Ağqoyunlu-Osmanlı münasibətləri xeyli kəskinləşdi.
Qaraman hadisələri isə Ağqoyunlu-Osmanlı ziddiyyətlərini son həddə çatdırdı. Ancaq aralıq dənizi sahilində, çox əlverişli coğrafi mövqedə yerləşmiş Qaraman bəyliyi bütün Anadolu yarımadasını ələ keçirməyə çalışan Osmanlı dövləti ilə, Qərbi Avropa ölkələri ilə bilavasitə ticarət əlaqələri yaratmağa çalışan Ağqoyunlu dövləti arasında mənafelərin toqquşduğu düyün nöqtəsi idi. Trabzonun işğalından sonra Qara dəniz ticarətindən məhrum olan ağqoyunlular üçün Qaraman ın əhəmiyyəti xeyli artmışdı. Qaraman bəyliyi osmanlılara qarşı Ağqoyunlu dövlətinin ənənəvi müttəfıqi idi. Qaraman ərazisinin Ağqoyunlu dövləti üçün hərbi-strateji məntəqə kimi əhəmiyyəti daha böyük idi. Osmanlı imperiyası ilə labüd olan müharibənin yaxınlaşdığı bir şəraitdə Uzun Həsən Qaraman ərazisini heç cür itirmək istəmirdi.
Türk mənbələrinə görə, müharibəni sürətləndirən hadisələr 1472-ci ilin yayında Ağqoyunluların Toqat və 1473-cü ilin qışında Qaramana hücumlarıdır. Bu ərəfədə Uzun Həsən zəif olduğu bir vaxtda onu təhqir edən Məmlük sultanına ibrət dərsi vermək və Aralıq dənizinə enişi asanlaşdırmaq üçün ordusunu toplayıb Diyarbəkirə yola düşmüşdü. O, bu zaman döyüş fikrində olmadığı üçün osmanlılardan Amasiya valisi Şahzadə II Bəyazid ə məktub göndərərək dostluq münasibətlərinin inkişaf etdirilməsini istədi. Lakin osmanlıların Qaraman torpağına soxulması və qaçan Qaraman bəyləri Pir Əhməd və Qasım bəyin Uzun Həsənin yanına gəlməsi hər şeyi dəyişdi. Ağqoyunlulara sığınan əmirlər osmanlıların onları Qaraman torpağında necə sıxışdırdığından, qadın-uşaq demədən müsəlmanları qırdıqlarından bəhs etdilər. Anadoluda hegemonluq uğrunda mübarizəyə başlamış Uzun Həsənin Qaramana hərbi, siyasi müdaxiləsi və bu bölgədə müttəfıq bir dövlətin olmasını istəməsi təbii idi.Söylənənlərdən dəhşətə gələn Uzun Həsən Bektaşın oğlu Əmir bəy Mosullunun komandanlığı ilə Osmanlının ən müdafiəsiz şəhərlərindən biri olan Toqata ordu göndərdi. Əmir bəy Toqatı asanlıqla ələ keçirdi. Osmanlı şahzadəsi və Amasya hakimi II Bəyazidin bura doğru gəlməktə olduğu xəbərini eşidən zaman isə Diyarbəkirə qayıtdı. 1472-ci ilin qışında bu dəfə Yusif ibn Cahangiri 20 minlik ordu ilə Qaramana göndərdi. Osmanlı tərəfi bundan xəbər tutub Fateh Dvaud paşa rəhbərliyində böyük bir ordunu Qaramana Ağqoyunlu üzərinə yola saldı. Tərəflər Bəyşəhir adlı yerdə qarşı qarşıya gəldi. Nəticə də Ağqoyunlu tərəfi məğlub oldu. Yusif ibn Cahangir əsir düşdü.
Ağqoyunlu-Osmanlı münasibətlərinin II dövründə Uzun Həsən Osmanlılara qarşı hərbi ittifaq yaradılmasının əsas təşkilatçısı idi. Bu vaxtdan Ağqoyunlu dövləti nin Osmanlı Türkiyəsinə qarşı münasibətlərinin xarakteri də dəyişdi. XV əsrin 60-cı illərinin sonuna yaxın Osmanlı imperiyasına qarşı mübarizə Ağqoyunlu dövlət inin başlıca xarici siyasət məsələsinə çevrildi.
Venesiya Cumhuriyyət Senatı 2 dekabr 1463-cü ildə Fateh Sultan Mehmedə qarşı Ağqoyunlular və Anadolu bəylikləri ilə ittifaqa girmək barədə qərar qəbul etmişdi. Venesiya administrasiyası 1464-cü ildən sonra Ağqoyunlu sarayına bir neçə elçi də göndərmişdi. Bununla da Osmanlılarla baş verəcək 16 illik müharibənin də başlanğıcı qoyulmuşdu.
Ağqoyunlular tərəfindən
Osmanlı Türkiyəsi ilə müharibənin labüd olduğunu anlamış Uzun Həsən toqquşmaya ciddi hazırlıq görürdü. Mənbələrin məlumatına görə, Ağqoyunlu hökmdarı osmanlılara qarşı müharibə üçün yalnız İraqdan 37 min əsgər səfərbər etmişdi.Bundan başqa Fars, Kirman, Diyarbəkir vilayətlərindən, Ümman sahilindən toplanan əsgərlər Ucan mövqeyində toplandı. Ağqoyunlu ordusunun 40 min zirehli və mizraqlı, 30 min isə digər silahları daşıyan süvariləri varidi.
Venesiya səfiri Katerino Zeno Təbrizə gələndə Uzun Həsən Osmanlı üzrəinə yürüş etmək üzrə olduğunu və “Türk sultanını” məğlub etməsə Anadoludan geri çəkilməməkdə qərarlı olduğunu bildirmək üçün ispan əsilli yəhudi İshaqı Venesiyaya göndərdiyini öyrəndi. Lakin Uzun Həsəni düşündürən yeganə məsələ onun süvarilərdən ibarət ordusunun odlu silahlardan, xüsusən də Osmanlı ordusunda çox olan topdan məhrum olması idi. Uzun Həsən bilirdi ki, bu çatışmazlıqları müttəfiqi Venesiya aradan qaldıra bilər. Buna görə də Uzun Həsən 1472-ci il mayın 30-da səfiri Hacı Məhəmmədi İshaqın ardıycan Təbriz dən Venesiyaya göndərdi.
Uzun Həsən, Venesiya ilə etdiyi razılaşmaya uyğun olaraq; Venesiya gəmiləri Qaraman sahillərinə odlu silah və onlardan istifadə edəcək kiçik bir qüvvə gətirəcək, Uzun Həsən isə qüvvə göndərərək müttəfiqi ilə əlaqə quracaqdı. Uzun Həsən həmçinin Anadolunu alacaq, Osmanlı sultanını Qara dənizi Venesiya gəmilərinə açıq tutmağa məcbur edəcək, Midilli, Ağriboz və Arqos Venesiyaya qaytarılacaq, venesiyalılar Uzun Həsəni boğazdan keçirərək İstanbulu fəth etməyə kömək edəcəkdilər. Silahların dəniz yolu ilə çatdırılmasını təmin etmək üçün venesiyalılar Kiçik Asiyanın Osmanlı limanlarına basqın etmək qərarına gəldilər.
Admiral Pietro Moceniqonun rəhbərliyi altında müttəfiq qoşunları donanma göndərdi. Donanma 70 Venesiya, 16 Napoli, 22 Rodos, 16 Papa, 5 Kipr gəmisindən ibarət idi. Venesiyadan toplarla (6 böyük, 10 orta və 36 kiçik bombardman, 500 arbalet, 5000 tüfəng) dolu iki böyük gəmi göndərildi. Uzun Həsənin ordusuna təlim keçmək üçün polkovnik Tommasonun komandanlığı ilə beş zabit yüklə birgə yola salınmışdı. Söz verilən silahlar Mərsinə çatdırılsa da, Osmanlılar hərəkətə keçərək yükün daşınmasına mane oldular. Nəticədə Uzun Həsənin ordusu odlu silahsız qaldı.
Osmanlı tərəfdən
Sultan “ali divan idüp vüzərə-1 izəma” “şərqdə İslam adına” olan, lakin şəriətə uyğun hərəkət etməyən, Osmanlı təbəələri ilə düşmənçilik edən Uzun Həsən ə qarşı yürüş edəcəyini bildirdi. Həmçinin ona tabe olan xristian şahzadələrinə, bütün Rumeliyə və Anadolu bəylərinə döyüşə hazırlaşmaq üçün əmrlər və adamlar göndərdi. Sultan onların orduya qatılacağı yerləri də göstərdi. Fatehin əmri ilə yunanlar, serblər, albanlar və valaklardan ibarət xristian qüvvələri Ankara da orduya qatılacaqdı. Sultanın əmrləri qısa müddətdə hər yerə çatdırıldı. Osmanlı İmperiyasının bütün vilayətlərində hazırlıqlara başlanıldı. Mora, Bosniya, Valaxiya, Alaiye, Anadolu, Mentəşə, Qaraman, Kastamonu, Trabzon və digər vilayətlərdən toplanan əsgərlər paytaxt İstanbula gətirildi. Bunlardan 20.000-i Azap, 10.000-i Yeniçəri, 10.000-i qapıqulu, 60.000-i isə süvarilər idi.
Döyüş
Uzun Həsən isə əsas ordudan çox uzağa düşmüş Osmanlı ordusunu yıxıb, yeməksiz qoyaraq darmadağın etmək istəyirdi. Fatehin ordusunun ən çox yetmiş min ilə yüz min arasında olduğu təxmin edilir. Qaynaqlardan yazılır ki, Uzun Həsən Tərcan la Ərzincan arasındakı düzənlikdə Osmanlı ordusunu görmüş və heyrətini “Vay, nə dəryadır” deyərək ifadə etmişdi. Osmanlılar toplarını və döyüş arabalarını sahəyə yayaraq dərhal döyüş mövqeyini tutdular. Osmanlı ordusu Fəratın şimal sahili boyunca Tərcan bölgəsində yerləşirdi. Fəratın o biri tərəfində isə Ağqoyunlu ordusu var idi. Uzun Həsən oğlu Uğurlu Məhəmmədi Munqalay edərək qabağa göndərdi. Bu vaxt Osmanlı ordusu Fərat çayı nı keçib Ağqoyunlu düşərgəsinə yaxınlaşmışdı. Sultan Mehmed Rum vilayətinin valisi Xas Murat paşanı bölgəni araşdırmaq üçün göndərdi. Əvvəlcədən Osmanlı qoşununu təqib edən Uğurlu Məhəmməd rəqib komandirə görünüb, yüngül bir toqquşmadan sonra gözdən itdi. Xas Murad paşa Sultandan kömək istəyir. Sultan isə Mahmud paşanı onun köməyinə göndərir. Mahmud paşa təcrübəli sərkərdə idi və rəqibinin niyyətini başa düşürdü. Bu səbəbdən o, Xas Murad paşaya Ağqoyunlu qoşununu təqib etməyi qadağan etdi. Lakin yanındakı bəzi təcrübəsiz adamlar "Mahmud paşa türkmən ordusunun məğlubiyyətini görüb, sənin qələbəni əlindən almaq istəyir. Ən yaxşısı hücum edib Ağqoyunlu qoşununu məhv etməkdir" deyərək Xas Murad paşanı razı saldılar. Digər tərəfdən Osmanlı ordusunun gəldiyini görən Uğurlu Məhəmməd bir müddət gizli təqibdən sonra dar keçiddə onların üzərinə hücuma keçdi. Burada tərəflər arasında böyük toqquşma oldu. Osmanlılar nə baş verdiyini anlamadan müharibə başa çatdı. Xas Murat paşa da daxil olmaqla 4000 əsgər (bəzi mənbələrdə 12 min ) Ağqoyunlular tərəfindən öldürüldü. Turxan oğlu Ömər bəy kimi bir çox əmir əsir götürüldü. Uğurlu Məhəmməd bu sevindirici xəbəri atasına çatdırıb dərhal hərəkətə keçərək Mahmud paşanı məğlub etmək üçün icazə istəsə də Uzun Həsən arvadı Səlcuqşah Bəyi min təklifinə əməl edərək onu geri çağırır. Çünki Sultan Xəlil in və Yaqubun anası Səlcuqşah düşünürdü ki, Uğurlu Məhəmməd uğur qazansa, oğullarının taxt-tac şansı puç olacaq. Nəticə böyük tarixi fürsət əldən verildi. Bu ilk qarşılaşma 4 avqust 1473-cü ildə baş vermişdi.
Bu döyüşün təsiri hər iki tərəf üçün fərqli oldu. Osmanlı tərəfində matəm və bədbinlik hökm sürərkən, Ağqoyunlular arasında bayram əhval-ruhiyyəsi varidi. Uzun Həsənin özünə inamı təzələndi. O, Fatehin taleyini əvvəllər məğlub etdiyi hökmdarlarla müqayisə edir və artıq qələbə xəbərini ətraf ölkələrə göndərirdi. O Katerino Zenoya göndərdiyi məktubda artıq Osmanlıları təqib etmək istəmədiyini, lakin oğlanları və yaxın adamlarının müharibəni davam etdirmək istədiklərini bildirir. Bundan başqa mənbələr yazır ki, Uzun Həsəni bu müharibəyə təşviq edənlərdən biri xanımı Dəspinə xatun olmuşdu. Buna səbəb Dəspinə xatunun ailəsinin qisasını almaq istəyi idi. Uzun Həsənin digər xanımı Səlçuqşah bəyim də müharibənin davam etməsi tərəfdarı idi. Çünki o düşünürdü ki, Uğurlu Məhəmmədin bu döyüşdə fərqlənməsi onun oğlanları üçün böyük risk idi. Buna görə də onların da müharibədə iştirak edib atalarının gözündə Uğurlu Məhəmməddən geri qalmamalarını istəyirdi. Lakin bu məğlubiyyət Osmanlıları qamçıladı və onlar səhvlərini düzəltmək üçün yeni tədbirlər gördü.
Uzun Həsən Osmanlı ordusunu 1 həftə təqib etdi. Məqsədi onları yormaq və fürsət düşdükdə hücuma keçmək idi. Nəhayət 16 Rəbiuləvvəl 877-ci il (21 avqust 1472 bəzi mənbələrdə 11 avqust 1473-cü il) Tərcan dağının təpələrində Ağqoyunlu qoşunu göründü. Osmanlılar bu zaman bu təpələrin ətəyindəki vadidən keçirdi. Türkmən ordusunu görən kimi bu barədə Sultana xəbər çatdırdılar. "Həsən şah dağda istehkam qurub və döyüşə hazır mövqedədir. Əgər bizi ora çəkərsə pusquda gözləyən canavar kimi əlinə düşərik." Fateh xəbəri eşidən kimi ata minərək əsgərlərinə tabelik yaratmağı əmr etdi. Özü isə dəmir zirehini geyərək mərkəzdə dayandı. Bu ərəfədə o, ordusunun ön hissəsini döyüş arabaları və zəncirlərlə bağlayaraq möhkəm istehkam düzəltdi. Bu istehkamların arxasında və Sultanın düz qarşısında 10.000 yeniçəri tüfəngləri ilə yerlərini tutdu. Onların yanında 1500-ə yaxın sipahi, 2000 silahdar, 2000 ulufəçi, 2000 azab, 2000 piyada və süvari olmaqla 20.000 əsgər var idi. Sağ qanadda şahzadə Bəyazid, baş vəzir Mahmud paşa və 40 sancaq bəyi yerlərini tutdular. Onların qabağında, piyada formada Rum əyalətlərinin azabları var idi. Qaraman ordusu ilə Şahzadə Mustafa, Anadolu əsgərləri ilə Davud Paşa və 24 sancaq rəisi sol qolda idi. Onların qarşısında 20.000 azab var idi.
Qarşı təpələrdən osmanlıları seyr edən Uzun Həsən bəy öz ordusunu döyüş mövqeyində yerləşdirməyə başladı. O, bir neçə seçkin əsgərlə mərkəzdə olarkən sağ qanadı oğlu Zeynəl Mirzə və Şah Əli bəy Pörnək, Bayındır bəy, Sufi Xəlil Mosullu və Süleyman Biçən kimi məşhur sərkərdələrə həvalə etdi. Osmanlı ilə əsl döyüş bu qanad arasında baş vermişdi. Sol qanadda Uzun Həsən bəyin qardaşı Cahangir Mirzənin oğulları Murad və Əli bəy, Qaraman oğlu Qasım bəy, Mənsur bəy Əfşar, İlaldı bəy Cepni, Arslan bəy Zülqadir, əmirlər və bəylər vardı. Uzun Həsənin böyük oğlu Uğurlu Məhəmməd isə sol cinahın arxasında ehtiyat qüvvə kimi gözləyirdi.
Sitno (dağ)
Sitno — Slovakiyada dağ. 1009 m hündürlüyü ilə Ştyavniske dağ sisliləsindəki ən hündür dağdır. Dik andezit divarları zirvəya qalxan yamacı üç tərəfdən əhatə edir.
Otluqbeli döyüşü
Döyüş
Bundan sonra türkmən ordusu bölük halında təpədən döyüş meydanına doğru enməyə başladı. Qısa müddətdə döyüş meydanı əsgərlərin çoxluğundan yer görünmürdü. Ağqoyunlu ordusundan meydana ilk əvvəl nizəçilər, qaranay və zəng dəstəsinin müşayiəti ilə endilər. Uzun Həsən bəy təpədə onları seyr edirdi.
Sitno (dağ)
Sitno qalası orta əsrlərdə Banska Ştyavnisa və ətrafındakı filiz yataqlarına çıxış yollarını qorumaq üçün inşa edilmişdir. Qala 18-ci əsrin əvvəllərindən bəri xarabalığa çevrilib.
Dağa Pohuvadlo gölündən təbii cığır ilə və ya Prenhov kəndindən qalxan piyada yolu ilə çıxmaq olar.
Tor (zenit-raket kompleksi)
İstifadəsi
8 yanvar 2020-ci il tarixində yerli vaxtla saat 06:44-də İranın İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun HHM qüvvələrinə məxsus Tor M-1 raket sistemi tərəfindən Tehran İmam Xomeyni beynəlxalq hava limanından qalxan və Tehran-Kiyev reysini həyata keçirən Ukrayna Beynəlxalq Hava Yollarına məxsus Boeing 737-800 sərnişin təyyarəsi yerdən 2400 metr yüksəklikdə vurulmuş, hadisə nəticəsində 176 nəfər, o cümlədən 9 nəfər heyət üzvü həlak olmuşdur.
Otluqbeli döyüşü
Döyüş
Digər tərəfdən türkmən ordusunun gəldiyini görən Osmanlı sultanı ordusuna hərəkət etməyi əmr etdi. Mahmud paşa əvvəlcə qırmızı birlik, azab və Anadolu süvariləri ilə hücuma keçdi. Sonra Osmanlı topçuları və tüfəng atıcıları Ağqoyunlu ordusunu atəşə tutmağa başladılar. Bu hadisəni təsvir edən Həsən bəy Rumlu yazır ki, “Tüfənin saçdığı qığılcımlardan yürüzü Ağqoyunlu qoşununa dar gəlirdi”. Sağ qanaddan Şahzadə Bəyazid təpədə ehtiyatda olan Uğurlu Məhəmməd ə doğru hərəkət etdi və iki qüvvə arasında mübarizə başladı. Sol qanaddan Fatehin digər oğlu Şahzadə Mustafa Davud Paşa və Qaraman ordusu Uzun Həsən bəyin yerləşdiyi təpəyə hücum etdi. Anadolu süvariləri, piyadaları və azablar böyük nifrətlə Ağqoyunlu mərkəzinə doğru irəlilədilər. Onlar Uzun Həsən bəyin yerini top və tüfənglə də atəşə tutdular. Bu qarışıqlıqda Fateh yavaş-yavaş Ağqoyunlu hökmdarının olduğu təpəyə qalxarkən Mahmud Akanın komandanlığı ilə Anadolu azabları Zeynəl bəyin ordusuna çatır. Ağqoyunlu şahzadəsi öz əsgərləri ilə onların üzərinə hücuma keçərək çoxlu azab öldürdü. Lakin azablar fürsət tapıb, piyada Zeynəl bəyi mühasirəyə aldılar, Mahmud Aka isə atının ayağını vuraraq şahzadəni atından aşağı saldı. Zeynəl bəy ayağa qalxmamış başını sinəsindən ayırıb Osmanlı şahzadəsi Mustafaya göndərdi. Bu döyüşün taleyini həll edən an idi. Çünki digər qanadlarda nə Mahmud Paşa nə də Bəyazid nəticə ala bilməmişdi. Bu zaman Anadolu azabları Uzun Həsənin olduğu nöqtəyə gəlib hücuma keçdilər. Bir anda Ağqoyunlu qoşununa çaxnaşma düşdü. Uzun Həsən bilirdi ki, 1 dəqiqə də gözləsə əsir düşəcək. Bu səbəbdən döyüş meydanından çətinliklə də olsa qaça bildi. Özünə çox bənzəyən Pir Məhəmməd bəy Alpavutu isə öz yerinə qoydu. Osmanlı əsgərləri onu əsir götürdükdə Məhəmməd bəy Uzun Həsən olduğunu söylədi və digər əsirlərlə birlikdə şahzadə Bəyazidin yanına aparıldı. Bu zaman Uğurlu Məhəmməd ilə Bəyazid arasında döyüş hələ də davam edirdi. Uğurlu Məhəmməd atasının əsir düşdüyünü eşitdikdə mübarizəni dayandırıb qaçmağa çalışdı. Onu təqib edən osmanlı əsgərləri bir çox ağqoyunlu əsgərini öldürüb, bəzilərini əsir götürdü.
Tor (zenit-raket kompleksi)
İstifadəsi
İran rəsmiləri hadisədən 3 gün sonra 11 yanvar tarixində hadisənin "insan səhvi nəticəsində" baş verdiyini etiraf etmişdir.
Otluqbeli döyüşü
Döyüş
Dövrün Osmanlı tarixçilərindən Nəşri Mehmed Əfəndi öz üslubu ilə bu döyüşü belə təsvir edir:
Sitno (dağ)
Tarixi
Sitno arxeoloji cəhətdən qorunan ərazi elan edilmişdir. Arxeoloji işlər zamanı burada Lusatiya mədəniyyətində aid kütləvi yaşayış yeri aşkar edildi. İstehkam tipli yaşayış sahəsi 16 hektar əraziyə sahibdir və Slovakiyadakı Lustaiya mədnəiyyətinə aid in yüksək istehkam yeridir. Eramızdan əvvəl 1200-800-cü illərdə burada yerləşən bu yaşayış məskəni çoxsaylı saxsı qablar, iplik alətləri, daş qablar, habelə bir sıra tunc tapıntılar, məsələn, bir fincan, balta, tir, iynə, iynə və s. İlə təsdiqlənir. Yaşayış yerində bürünc tökmə üçün istifadə edilən qumdaşından qəlib də tapılmışdır. Çox güman ki, torpağın bir hissəsi burada şüurlu şəkildə becərilmişdir (kənd təsərrüfatı alətləri, daş dəyirmanları tapılmışdır). Sitna yaşayış məntəqəsində eramızın əvvəllərinə qədər yaşanılmışdır.
Sitno qalası
Qala Sitnanın şərq tərəfindəki yeganə giriş yolunda inşa edilmişdir. Bu tikili XVI əsrdə Mərkəzi Slovak şəhərlərini türk təhlükəsindən qorumaqda mühüm rol oynadı. Qala 16-17-ci əsrlərdə yenidən qurulmuşdur. Burada 600 metr uzaqlıqdakı bir bulaqdan su ilə qalaya birbaşa əlaqə mövcud idi. 17-ci əsrdə Koháry ailəsi qalanın sahibləri idi. Qala 1703-1710-ci illərdə Kuruk qoşunları tərəfindən dağıdıldı.
Françesko Toldo
İtaliya milli komandasının qapıçısı kimi o, beş turnirdə çıxış edib. İtaliya millisinin gümüş medalçılara çevrildiyi 2000 Avropa çempionatında milli komandanın bir nömrəsi kimi məşhurlaşıb.
O, futbol tənqidçiləri tərəfindən 1990-cı illərin sonu və 2000-ci illərin əvvəllərində İtaliya və dünya futbolunun ən yaxşı qapıçılarından biri kimi qiymətləndirilib.
Keip Kanaveral (Florida)
Keip Kanaveral, ABŞ-nin Florida ştatında yerləşən, Brevard qraflığının tərkibində yerləşən şəhərdir. 2010-cu il əhalinin siyahıya alınmasına görə şəhərin əhalisi 9.912 nəfərdir.
Otluqbeli döyüşü
Döyüş
"Rəvayətdir ki, Xas Murad hadisəsi baş verdi. Ondan sonra Hünkar Bayburd da mütəvəccih oldu. 6 gün köç edib, çərşənbə günü Üç-Ağızlı deyilən yerə yetişib, qalmaq tədarükündə ikən, Otluqbeli deyilən yerdə təpə başından Həsən Dıraz əsgərindən Kafir İshaq adlanan şəxs günorta vaxtı göründü. Davud Paşa o zaman Anadolu bəylərbəyi idi. "
Aşıq Paşaoğlu isə "Təvarixi Ali Osmanlı" əsərində döyüşü belə nəql edir. "Padşah Bayburta yönəldi, bu hadisəsən sonra 6 gün daha yeridilər. Dayanmadılar, dərə təpə keçdilər. Padşahın 2 oğlu iki qanaddan yeridi. Şahzadə Mustafa qoluna Uzun Həsənin bir oğlu qarşı oldu ki, onun adı Zeynəl idi. Şahzadə Bəyazid qolunu isə şahın o biri oğlu, Uğurlu Məhəmməd qarşıladı. Padşahın qarşısında Uzun Həsənin özü dayandı. Sultan Mehmed qalib gəldi." Öz dövrünün günlük danışıq dili ilə yazılan bu əsər ifadə və dil baxımından hadisələri çox anlaşıqlı bir üslub ilə nəql etmişdir.
Döyüşdən sonra
Döyüşdən sonra bilavasitə iştirakçılar və ya şahidlər tərəfindən günümüzə qədər gəlib çatan bir çox təsvir və məlumatlara rast gəlirik. Döyüş barədə Səfəvi səfiri və diplomat Oruc bəy Bayat yazırdı: "Bu qələbə Fateh Sultan Mehmede o qədər baha başa gəldi ki, bir daha Ağqoyunlu torpaqlarına hücum etməyə cəsarət etmədi."
Tor (zenit-raket kompleksi)
İstifadəçilər
thumb|300px|Tor zenit-raket kompleksinin (3K95) hal-hazırkı istifadəçilər mavi, keçmiş istifadəçiləri isə qırmızı rəngdə göstərilmişdir.
Otluqbeli döyüşü
Döyüşdən sonra
Döyüşdən əvvəl Osmanlı ordusunun cəmi 8 günlük ərzaq ehtiyatı qalmışdı. Döyüş başa çatdıqda Fateh Sultan Mehmed döyüş meydanına enir və Uzun Həsəni təqib etmək məsələsini vəzirləri ilə müzakirə etdi. Hər nə qədər yaxın adamları onu təqib etməyə təşviq etsə də, Fateh Sultan Mehmed bu təklifi geri çevirdi.
Təpələri tutmağa müvəffəq olan Davud və Mahmud paşanın səyləri nəticəsində Osmanlı ordusu dar bir ərazidə basqın mövqe tutaraq döyüşün gedişatını öz leyhinə çevirə bilmişdi. Uzun Həsənin oğlunun ölümü isə döyüşün taleyini müəyyənləşdirən hadisə olmuşdur. Döyüşdən sonra bəzi mənbələrin yazdığına görə Ağqoyunlu ordusundan 4 min əsgər öldürülmüş, 2 mini isə əsir düşmüşdü. Topqapı arxiv sənədlərində isə bu rəqəmlər Ağqoyunlu tərəfdən 66 min, Osmanlı tərəfdən 55 min itki kimi qarşımıza çıxır. Həmçinin Osmanlı tərəfin 5 min əsir götürdüyü də bu sənədlərdə öz əksini tapır. Mehmed 3 gün də müharibə meydanında qaldıqdan sonra İstanbula yola düşür. Fateh bundan sonra Şəbin Qarahisar üzərinə yürüş edib buranı da ələ keçirmişdir. Ağqoyunlular bu döyüşdə Qoyluhisar, Şəbin Qarahisar, Niksardan başqa böyük torpaq itgisi vermişdi. Ağqoyunlular Azərbaycan və İran ərazisinə sıxışdırılmışdı.
Fateh Şəbin Qarahisarda olarkən Uzun Həsənin elçisi Mevlana Əhməd Bəkrici onun yanına gəlib sülh təklif etdi. O həmçinin əsir düşən bəyləri də xilas etmək üçün təşəbbüs göstərdi. Fateh Sultan Mehmed onun bu təklifinə qulaq verib əsir düşən bəylərdən bir neçəsini bağışladı. Belə ki, döyüşdə əsir düşən Pir Məhəmməd Alpavut, Ömər bəy Çaxırlı kimi əmirlər azad edildi. Teymurilərdən Mirzə Məhəmməd Bağır, Mirzə Zeynəl və Mirzə Müzəffər isə Amasya qalasına həbs edildi. Bundan başqa Həsən şahın yaxın adamlarından qadı Mahmud Şərihi və Xoca Seyid Məhməd Münşi, həmçinin Uzun Həsənin mühasib və imamı qadı Həsən Keyfi kimi şəxsləri isə hörmət göstərərək öz himayəsinə qəbul etdi. Fateh Sultan Mehmed zəfərin şərəfinə 4 min köləni azad edir. Üməra və əsgərlərinin hər birinə 100 min akça qızıl paylayır. Ağqoyunlulardan əsir düşənlərinin demək olar ki, hər birini edam etdirir.
Ağqoyunlu tərəfi həmçinin Şəbin Qarahisarın işğalını qəbul etməli, bir daha Osmanlı torpaqlarına daxil olmamaqla razılaşmalı idilər.Lakin çox keçmədən Uzun Həsənin yenidən Venesiya elçiləri ilə görüşdüyü xəbəri Fateh Sultan Mehmedə gəlib çıxır. Xəbəri eşidən Fateh Mehmed Teymuri Herat hökmdarı Hüseyn Bayqaraya məktub göndərib Uzun Həsənə qarşı birgə mübarizə aparmağı təklif edir. Həmçinin Ağqoyunlularla sülh müqaviləsinin imzalanmasında vasitəçilik edən vəziri Mahmud Paşanı da vəzifəsindən azad edir. Buna baxmayaraq tərəflər arasındakı sülh pozulmaz olaraq qalır.
Otluqbeli döyüşündən sonra Uzun Həsənin son illəri olduqca sakit keçmişdi. Uzun Həsən bu hadisədən sonra tək səfəri Gürcüstan üzərinə oldu. 1477-ci ildə təqribən 20-24 min nəfərlik qüvvə ilə Osmanlı torpaqlarına da səfər etməsi gözlənilsə də o, Gürcüstan üzərinə yönəldi. Bu səfərdə İmareti kralı Baqrati vassal aslılığına düşərək, vergiyə tabe tutuldu. Gürcülərdən illik 16 min duka vergi alınacaqdı.
Qışqırıq 3 (film, 2000)
Qışqırıq 3 — Ues Kreyven tərəfindən 2000-ci ildə çəkilən filmdir.