cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Avtomatik idarəetmə
1.1. Avtomatik idarəetmə probleminin mahiyyəti
8. İcra orqanı — Obyekti idarə edə bilmək üçün onun konstruksiyasında icra orqanları olmalıdır. İdarəedici siqnallar bilavasitə obyektə deyil məhz icra orqanına təsir göstərir. Məsələn, sosial sistemlərdə icra hakimiyyətləri və bələdiyyələr; texniki sistemlərdə hərəkətin istiqamətini dəyişmək üçün nəzərdə tutulmuş müxtəlif sükanlar, mühərriklər, maddə axınını artırıb-azaldan ventillər, siyirtmələr və s. İcra orqanının düzgün seçilməsi əhəmiyyətli rol oynayır. Xarici mühit ilə əlaqə — Başqa problem – modelin dəqiq olmamasıdır. Obyektin xüsusiyyətlərini riyazi modelin köməyi ilə ifadə etdikdə müəyyən problemlər yarana bilər. Əgər obyektin modeli qərar qəbuletmədə istifadə olunursa bu model ilə obyektin real modeli arasında olan uyğunsuzlıq sistemin fundamental xassələrinin (dayanıqlıq, idarəolunma, idarə siqnalının sonsuz böyük alınması və s.) pozulması ilə nəticələnə bilər. Göstərilən səbəblərə görə müasir idarəetmə sistemləri elə qurulur ki, onların sistemdə və xarici mühitdə baş verən dəyişikliklərə həssaslığı zəif olsun. Belə sistemlərə robast (kobud, qaya, dəyişməz), qeyri-səlis və neyron sistemləri aiddir. Əlaqə xətləri — İdarəetmə sistemini vericilər və icra orqanları ilə birləşdirməküçün əlaqə sisteminin olması tələb olunur. Obyektin vəziyyəti haqqında informasiya almağa imkan verən vericilər minlərlə ola bilər. Məlumat mübadiləsi isə çox uzaq məsafələri əhatə edə bilər. Məlumat sistemin növündən və məsafədən asılı olaraq mübadilə elektrik kabeli, pnevmokəmər, radiokanal və s. ilə yerinə yetirilir. Beləliklə, əlaqə sistemi layihələndirilən sistemin ayrılmaz və vacib hissəsidir. Real zaman miqyasında fəaliyyət göstərən əlaqə sistemlərinə irəli sürülən konkret tələblər mövcuddur. Məsələn, səsi ötürmək üçün istifadə olunan əlaqə xəttində müəyyən gecikməyə yol vermək olar, lakin yüksək sürətlə (28000 km/saat) hərəkət edən uçuş aparatının idarə edildiyi kanalda (radiokanal) gecikmə yolverilməzdir.
Avtomatik sistemlərin sxemləri
Avtomatik idarəetmə sistemini (AİS) işlədərkən, quraşdırarkən, sazlayarkən və istismar edərkən əsas texniki sənəd onların sxemləridir. Sxem, avtomatikanın müxtəlif elementlərinin, qurğularının yaxud sistemlərinin iş prinsipini izah edən əsas sənəddir. İstifadə olunan enerjinin növünə görə sxemin növləri aşağıdakılardır:
Avtomatik Tənzimlənmə Sistemlərinin Dayanıqlığı
İlk dəfə dayanıqlıq haqqında ciddi riyazi anlayışı 1892-ci ildə rus alimi A. M. Lyapunov özünün "Hərəkət dayanıqlığı haqqında ümumi məsələ" əsərində təklif etmişdir. Lyapunovun irəli sürdüyü dayanıqlıq anlayışı o qədər uğurlu və ümumiləşdiricidir ki, o hazırda da elm və texnikanın müxtəlif sahələrində geniş istifadə olunur. İstənilən idarəetmə sistemini layihə etdikdə ilk növbədə onun dayanıqlı olmasını təmin etmək lazımdır, lakin sistem eyni zamanda müəyyən keyfiyyət göstəricilərini də ödəməlidir. Bu səbəbdən dayanıqlıq zəruri olsa da kafi sayıla bilməz. Əgər girişin kiçik dəyişməsinə çıxışın da kiçik dəyişməsi uyğun gələrsə – belə sistemlər (obyektlər) praktiki baxımından dayanıqlı sayıla bilər. Dayanıqlıq sistemin məxsusi (daxili) xüsusiyyəti olduğundan xarici qüvvədən asılı deyil. Belə ki, idarə təsirini müvafiq qaydada seçməklə dayanıqsız olan uçuş aparatlarını, nüvə reaktorlarını və s. dinamik tarazlıqda saxlamaq mümkündür. Dinamik sistemə təsir edən ani qüvvələr kəsildikdən sonra əgər sistem əvvəlki dinamik vəziyyətinə qayıdarsa, ona dayanıq sistem deyilir. Hər hansı bir səbəbdən müvazinətdən çıxarılmış tənzimləmə sistemi müəyyən zaman içərisində özü öz müvazinət vəziyyətini bərpa edərsə, belə sistemə dayanıq sistem deyilir. Dayanıqlıq dinamik sistemlərin əsas müsbət xassəsidir. Dinamik sistemlərin dayanıqlığı ziyazi üsullarla təyin olunur. Sistemin dayanıqlığını təyin etmək üçün:
Avtomatik İdarəetmə Nəzəriyyəsində dayanıqlığı təmin etmək üçün aşağıdakı üsullardan istifadə olunur:
Şar dəyirmanı
Şar dəyirmanı — möhkəm materialları əzmək üçün qurğu.
Əsasən rənglərdə,pirotexniki vasitələrdə(müəyyən effekt-fişəng vəya siqnal,yanacaq tərkibli-alov,yardırıcı vasitələr) və keramikada istifadə olunan toz məhsulu istehsalında istifadə olunur. Şar dəyirmanı sement,əhəng,gips, keramika məhsulları və s. istehsalı zamanı materialı ən az 1/10 ölçülərində əzmək üçün istifadə olunur. Üyütmə prosesi böyük enerji sərfiyyatı və xərclərinə görə fərqlənir. Şar dəyirmanlarında materialın üyüdülməsi barabanın daxilindəki boşluğun içində fırlanaraq əzəlməsi şəklində baş verir. Üyütmə obyektlərinin (şar,millər) fırlanması zamanı və üyüdülən obyektlər («yük» adlanan) əvvəlcə dairəvi trayektoriya üzrə barabanla bir hərəkət edir, sonra isə parabolaya çevrilir. Yüklərin bir hissəsi fırlanma oxuna yaxın yerləşir, aşağı təbəqəyə doğru sürüşür. Materiallar aşınma nəticəsində xırda tərkiblər və material hissəciklərinin nisbi hərəkəti zamanı zərbələr nəticəsində üyüdülür.
Şar dəyirmanları iki cür olur: laboratoriyada və sənayedə istifadə olunan. Konstruksiyasının növündən asılı olaraq tək və cüt kameralı olur. Konstruksiyasının əsas hissəsi— fırlanan baraban,qismən doldurulan müəyyən olunmuş diametrli—polad,çuqun və digər ərintilərdən bəzən isə keramikandan hazırlan şarlar. Həmçinin çınqıl,çaxmaq daşı və digər üyüdücü materiallar istfadə oluna bilər. Üyüdücü materiallar, dəyirmanın işi zamanı fırlanır, xammal malı toz halına çevirir. Çox böyük olmayan şar dəyirmanlarının barabanları fırladıcı dəstəyilə, həmçinin, döndərilmə hərəkətinin ötürülməsi üçün şkiflər və kəmərlər ilə təhciz olunub.Yüksək keyfiyyətli şar dəyirmanları xammalı 0,0001 mm qranul ölçüsündə üyüdərək,tamamilə materialın yerüstü səthini yüksəldir.
Daha çox effektli üyüdücü materiallar laboratoriya şar dəyirmanlarında Alminium oksidili (Al2O3) üyüdücü şarlardır. Həmçinin müxtəlif bərk materiallardan (paslanmayan polad, super çətin ərit, əqiq və s.) hazırlanan şarlardan da istifadə olunur. Pirotexniki qarışıqların hazırlanması keramiki şarlardan istifadə olunur.
Sənayedə istifadə olunan şar dəyirmanları —girişdə fasiləsiz xammalın ötürülməsi və çıxışda hazır məhsulun emalı. Termal elektrostatik şar dəyirmanlarının barabanları kömür üyüdülməsi üçün istifadə olunur. Şar dəyirmanları bəzi pirotexniki qarışıqların hazırlanmasında kimyəvi reaksiyaların ola biləcəyi sızmalara görə istifadə oluna bilməz.
Laborotoriya şar dəyirmanları
Bərk cisimlərin kiçik miqdarlarını üyütmək üçün laboratoriyalarda elektrik ilə vibrasiyalı şar dəyirmanlarından istifadə olunur. Dəyirmanın əsas hissəsi- polad, keramik və ya qapaqlı əqiq fincan,qismən doldurulmuş, diametri teqriben 5–6 mm olan, fincanla eyni materialdan hazırlanmış şarlar təşkil edir. Bir neçe fincan (6-a qədər) vibrasiyalı qəfəslərə qoyulur və saxlanılır,hansı ki,elektrik mühərriki tərəfindən ekssentrik oxlarla vibrasiyalaşdırılır. Bundan başqa, laboratoriya praktikasında planetar şar dəyirmanlarından da istifadə edilir.
Sənaye şar dəyirmanlarının tətbiq sahəsi və xarakteristikası
Şar dəyirmanları müxtəlif filiz və qeyri-metal mineralların orta bərklikli tikinti materiallarının üyüdülməsi üüçün istifadə olunur. Dəyirmanlar tikinti materiallarının istehsalında (gips,qum-əhəng qarışıqlı kərpic, quru qarışıqlar və s.) ,alfaltbeton materiallarının istehsalında (mineral toz), izolyasiya üçün xam materialın istehsalında, kağız(mikro-mərmər,mikro-kalsit),dağ-mədənlər sənayesində,kimyəvi-mədən və digər sənaye sahələrində istifadə olunur. Şar dəyirmanları müxtəlif texniki sxemalarda (açıq və qapalı tsikl) işləyir və üyüdücü şarların köməkliyi ilə bircins incəliyə malik məhsul almağa imkan verir. Dəyirmanın məhsuldarlığı üyüdücü materialların xüsusiyyətindən(qüvvə,üyüdücü qabiliyyət),daxil olan materialın həcmindən(50 mm-ə qədər),materialın nəmliyindən(0,5%-ə qədər), üyüdücünün incəliyindən,vahid enerji qidalanmasından,üyüdücü şarlar və materiallarla doldurulmasından asılıdır:
•	Şarın diametri-30 mm-dən başlayaraq •	Daxil olan istehsal olunmalı xam materialın ölçüsündən-50mm-ə qədər •	Çıxışdakı üyüdücünün incəliyindən-20mkm-ə qədər •	Barabanın diametrindən-900 mm-dən başlayaraq •	Barabanın uzunluğundan-1500 mm-dən başlayaraq •	Barabanın həcmindən-0,9m3 –dan başlayaraq •	Elektrik mühərrikinin gücündən-18kVt-dan başlayaraq •	İş gərginliyindən-380 V-dan başlayaraq •	Məhsuldarlığından-2 t\saat-dan başlayaraq •	Çəkisindən-5t-dan başlayaraq
Şar dəyirmanının təyinatı həm quru üsulla, həm də yaş üsulla müxtəlif metal və qeyri-metal minerallar, müxtəlif ağırlıqlı tikinti materialları üçün nəzərtə tutulmuşdur:
•	Sement istehsalında klinker və xammal materiallarının üyüdülməsi •	Mikrokalsid istehsalatında mərmərin üyütmə •	Gips istehsalında sənaye minerallarının üyüdülməsi •	Müxtəlif bərk materialların üyüdülməsi •	Havalanan kömür qazları ilə termik elektrik fabrikində(stansiyasında) kömürün üyüdülməsi
Maşa və Ayı (cizgi filmi)
Maşa və Ayı — ümumi auditoriyaya nəzərdə tutulmuş Rusiya multiplikasiya serialı. Cizgi filmi üçölçülü qrafikanın köməyi ilə yaradılmışdır. Serial Andrey Dobrunov, Oleq Kuzovkov və Dmitri Loveiko tərəfindən yaradılmışdır. Deyilənə görə rejissoru bu həvəsə gətirən "Tom və Jerri" olub. Digər animasiyalardan fərqli olaraq Kuzokov öz filmində təkcə heyvanlardan deyil, kiçik qız uşağı obrazından da istifadə etmək qərarında gəlir. Hansı ki, bir çox kiçik qız tamaşaçılar özlərini onun yerində hesab edirlər. Serial 7 yanvar 2009-cu ildə Rusiya 1 kanalında yayımlanıb.
"Maşa və Ayı"-nın studiyası Moskvada, Ostankino telekanalına yaxın ərazidə, adi bir binada yerləşir. Qıraqdan baxan bilməz ki, burda hal hazırda dünyada ən məşhur olan animasiya filmi çəkilir. Studiyanın 100-dən çox işçisi var.
Filmin bir seriyası 2-4 ay arasında çəkilir. Hər seriya isə 6-7 dəqiqə olur. Filmin yaradıcıları hesab edirlər ki, bu, uşaqların cizgi filminə baxmagı üçün ən ideal vaxtdır.
Maşa
Cizgi filmində insan personajdır. Mehriban, həssas və çox səmimi qızdır. Maşa insan dilində danışır. Maşa rolunu Alina Kukuşkina səsləndirir.
Maşa şirniyyat yemək, müxtəlif suallar vermək, cizgi filmlərinə baxmaq, nağıl danışmaq, vedrədə tullanmaq, topla oynamaq, Ayının kuboklarına toxunmaq və yerini dəyişdirməyi sevir.
Ayı
Ayı keçmişdə çox məşhur sirk ayısı olub və bir çox fərman, medal və mükafatlara malikdir. O, hər bir kubokunu və medalını diqqətlə, vaxtaşırı parıldayana qədər təmizləyir. Rahatlığı, sakitliyi, balığı, balı və futbolu sevir.
Xarici keçidlər
Rəsmi sayt
Çaldaş (Gədəbəy)
Çaldaş — Azərbaycan Respublikasının Gədəbəy rayonunun eyni adlı inzibati ərazi vahidində kənd.
Toponimikası
Çaldaş kəndi dağətəyi ərazidədir. Yerli əhalinin verdiyi məlumata görə, yaşayış məntəqəsini Qazax r-nunun Birinci Şıxlı və İkinci Şıxlı kəndlərindən köçüb gəlmiş eyvazlılar nəslinin aşıqlı tirəsinə mənsub ailələr salmışlar. Kəndin ərazisində Böyükçal və Balaçal adlı iri boz daşlarla örtülü sahələr vardır. Kənd öz adını bu ərazinin adından almışdır. Oronim çal (boz rəng) və daş sözlərindən düzəlib, "boz dağlıq" mənasındadır.
Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 1233 nəfər əhali yaşayır.
İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyətini kənd təsərrüfatı-əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq təşkil edir.
Podkamennaya Tunquska
Podkamennaya Tunquska (Orta Tunqus, Çulakan, Kаtanqa) — Rusiyanın Sibir ərasisində yerləşən çay. İrkutsk vilayəti ərazisindən başlayaraq Krasnoyarsk diyarından axaraq Yenisey (sağ qolu) çayına tökülür. Yayla ərazisindən axan çay yüksək axın sürətinə malikdir.
Coğrafiyası
thumb|left Çayın uzunluğu 1865 km, hövzəsinin sahəsi 240 min km² təşkil edir. Orta Sibir yaylasından axır. Yuxarılarda çay dərin dərələrlə axır və Katanqa adlanır. Ümumulikdə Podkamennaya Tunquskanı dağ çayı adlandırmaq olar. Bəzi yerlərdə çay vulkanik suxurların arasından axır. Yuxarı axarlarda çay xüsusi ilə sərt suxurların arasında 3–4 m/s sürətlə axır. Çayda çoxlu sayda astana və ensiz yatağ boğazları vardır. Onlar arasında «Bolşoy» (mənsəbdən 535 km), Munjoy (417 km), «Poliquzskie»'']] (471—474 km), «Velminskie» (254 km) və başqalarını göstərmək olar.
Qolları
Əsas qolları: (sağdan) — Kamo, Velmo; (soldan) — Çula, Tetere, Çunya.
Hidrologiyası
Çayın qidalanmasının 60 % qar, yerdə qalan hissəsi isə yağış və yeraltı sular hesabına ödənilir. Gursululuq dövrü mayın ortalarında iyunun sonlarına qədər davam edir. İyuldan oktyabra qədər suyun səviyəsi 5,5 metr olur. Çayın ilik sərfiyyatı mənsəbdə 1587,18 m³/s təşkil edir. Çayın donması oktyabrın ortalarına təsadüf edir. Təmiz buzlanma 7-16 gün çəkir. Oktyabrın ortalarından mayın ortalarına qədər çay donur. Çayın hövzəsinə daxil olan bir çox ərazilər daimi qrut buzlağı zonasında yerləşir. Çayın hidrologiyası Kuzmovka stansiyasında 52 il aparılan təcrübə sayəsində öyrənilmişdir.
Çayın hidroqrafikası aşağıdakı kimi əks (1939-1999) olunmuşdur:
Yaşayış məntəqələri
Podkamennaya Tunquska çayının sahillərində Vanavara, Baykit, Podkamennaya Tunquska kəndi.
Əhəmiyyəti
Çayın yatağı boyunca gəmilər 1 146 km hərəkət edə bilirlər. Xüsusi ilə orta həçmli gəmilər mənbədən 571 km yuxarı axara qədər hərəkət edə bilirlər. Digər kiçik gəmilər isə Velmo çayının mənsəbindən 275 km yuxarı axara qədər hərəkət edə bilirlər.
Tahirə Tahirova
Tahirə Əkbər qızı Tahirova — Azərbaycan diplomatı, dövlət xadimi, Azərbaycan SSR xarici işlər naziri (1959–1983), Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti sədrinin müavini (1963–1968).
Həyatı
Tahirə Əkbər qızı Tahirova 1913-cü il noyabr ayının 7-də Rusiya imperiyasının Zakaspiysk vilayətinin (indiki Türkmənistan) Mərv qəzasında, Bayramalı kəndində ziyalı ailəsində anadan olmuşdur.
1935-ci ildə Azərbaycan Sənaye İnstitutunu bitirmiş və bununla da neft sənayesi üzrə ali təhsil alan ilk azərbaycanlı qadın-mütəxəssis olmuşdur.
Türk, ingilis və rus dillərini bilirdi.
1983-cü ildə Tahirə Tahirova təqaüdə çıxmış, 1991-ci il oktyabrın 26-da vəfat etmiş və II Fəxri Xiyabanda dəfn edilmişdir.
Ailəsi
Tahirə Tahirova Şuşa şəhərinin məşhur əsilzadə ailələrindən olan Tahirovlar nəslindəndir.
Fəaliyyəti
Əmək fəaliyyətinə 1936-cı ildən elmi işçi kimi başlamış, daha sonra 1940-cı ildə Azərbaycan Neft Elmi-Tədqiqat İnstitutuna direktor təyin olunmuşdur. Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsində çalışdığı 1942-ci ildən etibarən II Dünya müharibəsi illərində cəbhənin fasiləsiz neft təchizatına cavabdeh idi. 1949-cu ildə isə partiya işindən Azərbaycan Sənaye İnstitutunun "Neft yataqlarının istismarı kafedrası"nda elmi-pedaqoji fəaliyyətinə qayıdaraq, 1953-cü ildə texniki elmlər namizədi dərəcəsini alır. 1959-cu ildə SSRİ XİN-in Diplomatik Akademiyasını bitirir.
1954–1957-ci illərdə Azərbaycan Həmkarlar İttifaqı Şurasının sədri, 1957–1959-cu illərdə Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti yanında Dövlət Elm-Texnika Komitəsinin sədri, Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti Dövlət Elmi-Tədqiqat İşlərini Əlaqələndirmə Komitəsinin sədri, 1959–1983-cü illərdə Azərbaycan SSR xarici işlər naziri və paralel olaraq, 1963–1968-ci illərdə Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti sədrinin müavini işləmişdir.
1968-ci ilədək olan dövrdə o, SSRİ-nin müttəfiq respublikalarında (BMT-də öz nümayəndəlikləri olan Ukrayna SSR və Belorusiya SSR istisna olmaqla) mövcud olmuş qaydaya əsasən, xarici işlər nazirinin vəzifəsini digər vəzifələrlə yanaşı icra etmişdi. Lakin Tahirovanın səyləri nəticəsində Azərbaycan Ukrayna və Belorusiyadan sonra ilk müttəfiq respublika oldu ki, bu vəzifə o biri nazir vəzifələri kimi ayrıca vəzifə şəklində icra olunmağa başladı. Beləliklə, 1968-ci ildə öz xahişi ilə Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti sədrinin müavini vəzifəsindən azad olunaraq bütün gücünü diplomatik fəaliyyətə həsr etmişdir.
Tahirə Tahirova 1980-1988-ci illərdə baş vermiş İran-İraq müharibəsi zamanı SSRİ-nin sülh üçün vasitəçilik edən komandasının da üzvü olmuşdur.
O, nazir işlədiyi müddətdə Azərbaycan diplomatlarının SSRİ-nin səfirliklərində işləməsinə, Diplomatik Akademiyada oxumalarına diqqət yetirmişdir.
Bundan əlavə, o, Sovet hökumət və parlament nümayəndə heyətlərinin üzvü olaraq BMT Baş Assambleyasının iclaslarında iştirak edərək, eləcə də, Azərbaycan SSR-ə səfər edən yüksək səviyyəli qonaqların qəbul olunmasında iştirak etmişdir.
Mükafatları
1976-cı ildə Tahirə Tahirova diplomatik fəaliyyətdə xüsusi xidmətlərinə görə SSRİ Xarici İşlər Nazirliyinin təqdimatı ilə "Xalqlar dostluğu" ordeni ilə təltif olunmuşdur.
Bundan başqa, "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni, "Lenin" ordeni, "Şərəf nişanı" ordeni ilə mükafatlandırılmışdır.
Sofiya trolleybusu
thumb|280px Sofiya trolleybusu — Bolqarıstanın Sofiya şəhərində mövcud olan nəqliyyat sistemi. Trolleybus xətti ilk dəfə 1941-ci ildə istifadəyə verilmişdir. 2015 ilə olan məlumata görə 9 trolleybus maşrutu mövcud olmuşdur. Sofiya trolleybusu iki depoya malikdir (Nadejda və İskr). Trolleybus xəttinin ümumi uzunluğu 193 kilometrdir. Sofiya trolleybus şirkətinin balansında 173 trolleybus vardır. 2015-ci il məlumatına görə gediş haqqı 1 Bolqarıstan levidir.
Tərkibi
Sofiya trolleybus şirkətinin məlumatına görə 2015-ci ilə onların balansında 173 trolleybus vardır. Parkda olan trolleybus markaları:
Qafqaz xanımotu
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" kateqoriyasına aiddir – VU B1b (i, iii). Azərbaycanın nadir, Qafqazın endemik növüdür.
Qısa morfoloji təsviri
Hündürlüyü 1-1,5 (2) m, gövdəsi düz, budaqlanmış, yaşıl, bəzən qırmızımtıl rəngli, çılpaq və ya demək olar ki, yuxarı hissəsi vəzili-tüklü olan çoxillik ot bitkisidir. Kökümsovu qalın, çoxgünbəzlidir, iri şaxələnmiş kökləri vardır. Çoxillik ot bitkisidir. Yarpaqları iri, yumurtaşəkilli və ya uzunsov-ellipsvaridir, tamkənarlıdır. Sivri və ya az sivriləşmişdir, qaidə hissəsində qısa saplağa (1-3 sm uzunluqda) daralmışdır,çılpaqdır və yaxud alt tərəfdən damarın üzəri tüklüdür. Hər iki tərəfdən çox az bozumtul nöqtəlidir (oturaq vəziciklər), yuxarı yarpaqlar cüt-cüt düzülmüş və eyni böyüklükdə deyil, uzunluğu 10-20 sm, eni 4-9 sm-dir. Çiçəkləri kifayət qədər iridir, tək-tək,bəzən cüt-cüt düzülmüşdür. Çiçəklər qoltuq çiçəkləri kimi görünən, aşağı əyilmiş çiçək saplağında yerləşmiş və vəzili-tüklərlə örtülüdür. Tacı vəziciklidir, uzunluğu 20–30 mm-dir, bölümləri boruvari-zınqırovşəkilli,dəyirmi və qatlanmış olub, çirkli-qonurtəhərbənövşəyi rəngdə, qaidə hissəsi isə sarımtılqonur rəngdədir. Sütuncuq sapşəkillidir və dişicik ağızcığı ikiyə bölünmüşdür. Giləmeyvə şarvari, qara rəngli, parlaq, çoxtoxumlu, bənövşəyi rəngli, şirəli, 1-1,5 sm dimetrindədir. Toxumları 1,5 mm uzunluğunda, yastılaşmış, qəhvəyi, xırda yuvalıdır.
Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
Çiçəkləmə iyun-avqust, meyvə əmələgətirmə iyul-sentyabr aylarına təsadüf edir. Mezofitdir. Toxumla çoxalır. Meşələrdə, meşə kənarlarında, dağ dərələrində, dağ çaylarının yanında bitir, adi xurma və qanadmeyvə yalanqoz meşəsində Dryopteris filix-mas-Sambucus ebulus-Persicaria hydropiper və Senecio pojarkovae – Epilobium lanceolatum növlərindən təşkil olunmuş assosiasiyalarda rast gəlinir. Zəhərlidir. Dərman bitkisidir.
Sayı və tendensiyası
Populyasiyanın sayı azdır, mənfi təsirlər itmə təhlükəsi yaradır.
Mühafizə tədbirləri
Yayılma yerlərində antropogen təsiri azaltmaq üçün yasaqlıqların təşkili, populyasiya səviyyəsində genetik tədqiqi və bərpası, qoxumlarının toxum bankında saxlanılması və yeni yayılma ərazilərinin axtarılması təklif olunur.
Meggi Simpson
Marqaret «Meggi» Simpson — Simpsonlar cizgi serialının əsas personajlarından biri.
Die Simpsons (Familie) ザ・シンプソンズの登場人物
Mahmud Əliyev (dövlət xadimi, 1908)
Mahmud İsmayıl oğlu Əliyev — Azərbaycan-sovet həkimi və dövlət xadimi, Azərbaycan SSR xarici işlər naziri (1944–1958), Azərbaycan SSR səhiyyə naziri (1950–1953), Azərbaycan Tibb İnstitutunun (1938–1943) və Azərbaycan Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitutunun (1953–1958) direktoru işləmişdir.
Həyatı
Mahmud Əliyev 1908‐ci ildə Bakı şəhərində qulluqçu ailəsində anadan olmuşdur. O, 1926‐cı ildə Bakıda orta məktəbi, 1931‐ci ildə isə Azərbaycan Tibb İnstitutunun müalicə fakültəsini bitirmiş, gənc həkim kimi hökumət tərəfindən əlaçılar sırasında Azərbaycan rayonlarına işə göndərilmişdir.
1931‐1936‐cı illərdə Kəlbəcər və Cəbrayıl rayonlarında poliklinika müdiri, rayon xəstəxanasının baş həkimi, rayon səhiyyə şöbəsinin müdiri və s. vəzifələrdə çalışmış və özünü bacarıqlı həkim, səhiyyə təşkilatçısı kimi göstərmişdir. Cəbrayıl rayonunda dörd il işlədiyi müddətdə Rayon İcraiyyə Komitəsi Rəyasət Heyətinin üzvü olmuşdur.
1932‐ci ildə Azərbaycan Dövlət Siyasi İdarəsi sərhəd qoşunlarının birində həkim işləmişdir. 1936‐cı ildə Xalq Səhiyyə Komissarlığının qərarı ilə elmi iş üçün rayondan çağırılmışdır.
1936‐1938‐ci illərdə Azərbaycan Tibb İnstitutunun aspiranturasında oxumuş, Azərbaycan SSR Xalq Səhiyyə Komissarlığı tibbi təhsil, elm və ali məktəb idarəsinin rəisi, Bakı səhiyyə şöbəsinin müdiri olmuşdur. 1937‐ci ildə Naxçıvan MSSR Naxçıvan rayonundan SSRİ Ali Sovetinə keçirilən ilk seçkilərdə İttifaq Sovetinə deputat seçilmişdir.
1944‐cü il yanvarın 28‐dən fevralın 1‐dək keçirilmiş SSRİ Ali Sovetinin X sessiyasının qəbul etdiyi qanunlara əsasən xarici dövlətlərlə bilavasitə əlaqə saxlamaq, beynəlxalq əlaqələri daha da genişləndirmək və artırmaq məqsədi ilə müttəfiq respublikalarda Xalq Xarici İşlər Komissarlıqları təşkil edilməyə başlandı. Bu dövrdə Azərbaycan Xalq Xarici İşlər Komissarlığı yaradılmış və onun ilk komissarı M. Əliyev təyin edilmişdir. M. Əliyev ömrünün son gününə kimi Azərbaycan SSR xarici işlər naziri vəzifəsində çalışmışdır. O, bu vəzifədə Azərbaycan Respublikasının səlahiyyətli nümayəndəsi kimi bir sıra ölkələrlə iqtisadi və mədəni əlaqələrin yaradılmasında, beynəlxalq toplantı və müşavirələrdə SSRİ nümayəndə heyətlərinin tərkibində iştirak etmişdir, lakin bu illərdə Xarici İşlər Nazirliyi yalnız formal olaraq fəaliyyət göstərmiş, demək olar ki, real səlahiyyətləri olmamışdır.
M. Əliyev Azərbaycan xarici işlər naziri olmaqla yanaşı 1950‐1953‐cü illərdə Azərbaycan SSR səhiyyə naziri, 1953‐1958‐ci illərdə isə Azərbaycan Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitutunun direktoru olmuşdur. O, Azərbaycanda səhiyyə işinin təşkili, yeni‐yeni xəstəxana, poliklinika və s. səhiyyə ocaqlarının açılması, onların bilikli və bacarıqlı kadrlarla təmin edilməsi və gənc həkimlərin bilik və təcrübəsinin artırılması sahəsində xeyli iş görmüşdür.
M. Əliyev xidmətlərinə görə "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni, iki dəfə "Şərəf nişanı" ordeni və müxtəlif medallarla təltif edilmişdir. Ona eyni zamanda Fövqəladə və Səlahiyyətli səfir dərəcəsi və "Azərbaycan SSR əməkdar həkimi" fəxri adı verilmişdir.
M. Əliyev SSRİ Ali Sovetinin, Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı, plenum, konfrans, qurultay və sessiyaların nümayəndəsi olmuşdur. M. Əliyev 1958‐ci il sentyabrın 24‐də Bakı şəhərində vəfat etmiş və Fəxri xiyabanda dəfn edilmişdir.
Out (jurnal)
Out — ABŞ-nin homoseksual və biseksual auditoriyasına yönəlmiş, 1992-ci ildə təsis edilmiş populyar qlyants brend jurnal. Maykl Hoff tərəfindən əsası qoyulub. The New York Timesa görə jurnal ən oxunan jurnallar siyahısına daxil edilib. Jurnalın tiraj sayı 190 min nüsxədir.
Mühüm ianəçilər
Müəlliflər
Fotoqraflar
Han sülaləsi
Xan sülaləsi (E.ə. 206—220) – Çin xanədanı
Tarixi
Tsin imperiyası Çin tarixində ilk xalq üsyanı nəticəsində süquta uğradı. Tsin Şixuanın ölümündən sonra yenə də qarışıqlıq dövrləri başladı. E.ə. 206-cı ildə keçmiş kəndxuda Lyu Banın başçılığı altında qiyamçı dəstələr Tsin ordusunu asanlıqla darmadağın etdi və paytaxtı aldı. Bu Çudan olan Lyu Bana özünü Xan hökmdarı elan etməyə imkan verdi, belə ki, Tsinin paytaxtı keçmiş Xan hökmdarlığı ərazisində yerləşirdi. Daha dörd il də çoxsaylı üsyankar rəhbərlər taxt-tac uğrunda mübarizə apardılar. E.ə. 202-ci ildə Lyu Ban özünün əsas və sonuncu rəqibini – zadəgən ailəsindən olan general Syan Yuyanı məğlub etdi. Qao-tszu, "Ali ulu əcdad" titulunu qəbul edib Xan sülaləsinin əsasını qoydu, bu da Qədim Roma, Xristianlıq və Məsihlə bir dövrə təsadüf edirdi. Lyu Ban Çanan şəhərini imperiyanın paytaxtı elan etdi.
Xan sülaləsinin dörd əsrdən çox hakimiyyəti iki dövrə bölünür: Erkən Xan (Qərbi) və Sonrakı Xan (Şərqi), bunlar da müvafiq olaraq e.ə. 206-cı ildən eramızın 8-ci ilinədək və 8-ci ildən 220-ci ilədək olan dövrü əhatə edir.
Bu dövrlər arasındakı eramızın 9-25-ci illərini əhatə edən az müddət ərzində Sin sülaləsi hakimiyyətdə olmuşdur.
Erkən Xan Tsin imperiyası idarəetmə sisteminin bəzi xarakterik xüsusiyyətlərini qoruyub saxlamışdır. Öz yeddi silahdaşına Lyu Ban van titulu bağışlamışdı, 130-na isə vərəsəlik torpaqları paylamışdı. İmperator Udiy isə (E.ə. 140-87) mərkəzi hakimiyyətin gücləndirilməsinə yönəldilmiş dəyişikliklər həyata keçirir, bunun da gedişində Tsin dövründə mövcud olan müfəttişlik təsisatları bərpa edilir.
Xan dövrünün əvvəlində hökumət daosizm təliminin tərəfindəydi. Bu axında Lyu An (E.ə. 179-122-ci illər) özünün kifayət qədər eklektik təlimini inkişaf etdirir. E.ə. II əsrdə sarayda leqizmlə sintezdə konfutsiçiliyə maraq yaranır, bu da filosof Dun Çjunşu (E.ə. 179-104-cü illər) tərəfindən həyata keçirilir. Qanuni inzibati metodların və konfutsiçiliyin əxlaqi dəyərlərinin kombinasiyası Çin imperiyasına sonrakı iki min ildən artıq dövr ərzində mövcud olmağa kömək göstərmişdir. Xanlılar itirilmiş konfutsiçi və digər mətnləri bərpa etdilər, əlyazmaların axtarışı, onların sistemləşdirilməsi və bərpası üzrə böyük işlər gördülər. Xan dövründə "Dəyişikliklər kitabı"nda, "in-yan" və "beş ünsür" nəzəriyyəsində əsası qoyulmuş baxışlar "simvollar və rəqəmlər haqqında təlimdə" formalaşmışdı. Bu dövrdə ensiklopediyaçı-filosof Van Çun (e. 27-97-ci illəri) antiavtoritarizm fəlsəfəsini işləyib hazırlayır. Van Çun konfutsiçilərin və daoçuların bəzi baxışlarını sintez edərək ümumiləşdirir.
Zadəganlar əsas dövlət vəzifələrinin əksəriyyətini tuturdular. Bununla belə Xan hökmdarları xidmətə, mövqeyindən asılı olmayaraq istedadlı insanları cəlb etməyə çalışırdılar. E.ə. 124-cü ildə imperator Udiy "Ali məktəbin" ("Taysyue") əsasını qoydu və ölkənin bütün əyalətlərindən bacarıqlı gənclərin orada təhsil alması üçün seçilməsini əmr etdi. O vaxtdan başlayaraq bütün Çin sülalələri bu və ya başqa şəkildə dövlət təhsilinə kömək etmişdilər. Dövlət xidmətinə qəbul üçün ənənəvi imtahan sisteminin yaranması da Taysyuenin açılışı ilə bağlıdır. Məktəbin planına konfutsian "Beşkitabçılığın" – Utszin (Şitszin – "Nəğmələr kitabı", Litszin – "Ayinlər kitabı", Şitszin – "Tarix kitabı", Çjoun – "Dövrü dəyişikliklər", Çuntsyu – "Bahar və payızlar") öyrənilməsi daxil idi. Həmçinin ox atmaq, musiqi, ayin və "Altı sənət"dən digərləri öyrənilirdi. Təlimlər "Boşi" (doktor) adına malik və Udiy sarayında xidmət edən konfutsian-alimlər tərəfindən aparılırdı. Bir ildən sonra tələbələrdən imtahan götürülür və onlar öz biliklərinə müvafiq vəzifələrə təyin olunurdular. Udiy özü imtahan verənlərin sınaqlarında iştirak edirdi. Məmur vəzifəsi almaq məqsədilə seçim sisteminin və konfutsian təliminin birləşdirilməsi sonralar Xan sülaləsinin axırına qədər möhkəmləndirilmiş və tətbiq edilmişdir.
İlk vaxtlar məktəbdə 50-yə qədər tələbə təhsil ala bilərdi. E.ə. 8-ci ildə tələbələrin sayı üç minə qədər artmışdı, sonrakı Xan dövründə isə onların sayı təqribən otuz minə çatmışdı. Bu sülalənin ən parlaq nümayəndəsi tamamilə konfutsiçiliyə qayıdan beşinci imperator Udiy (E.ə. 140-87-ci illər) olmuşdur. Öz hakimiyyət dövrünün quldarlıq cəmiyyətindən feodalizmə keçidlə üst-üstə düşməyi faktını nəzərə alaraq o, başa düşürdü ki, konfutsiçilik feodal cəmiyyətinin və ümumiyyətlə istənilən hökmran cəmiyyətin ideya istinadgahıdır. İmperator Udiy deyirdi ki, dövlət vəzifəsi tutmaq üçün Konfutsinin müqəddəs kitablarındakı mətnləri bilmək lazımdır. Onun hakimiyyəti dövründə Çin çox gücləndi. İmperator Udiy hunlarla uğurlu döyüşlər apardı; ilk dəfə olaraq Cunqariyadan və Qaşqardan Avropaya ipək yolu saldı, baxmayaraq ki, o, həmin vaxt belə adlanmırdı, Vyetnamdan Quandum və Quansini zəbt etdi, Koreyanı istila etdi, yəni Çin imperiyası az qala bugünki miqyaslara gəlib çatdı. Qeyd etmək laxımdır ki, ilk dəfə olaraq nahtszu, xan milləti anlayışı Xan dövründən gəlmişdir və çinlilər özlərini xanlılar adlandırır.
Bu sülalənin bir xarakterik cəhəti vardır: iki min illik hazırkı Çin milli memarlığı da o dövrdə yaranmışdır.
İmperator Udiyin zamanında Sı Ma Tsyan adlı çox böyük bir şəxs yaşayırdı, o, Çin tarixşünaslığının əsasını qoymuş və ilk dəfə olaraq tarixi monoqrafiyanın kompleks prinsipini tətbiq etmişdir. O, "Şi Tszi" adlanan tarixi əsərin müəllifi olmuşdur, salnamə traktlatlarla bir-birini əvəzləyir, yəni o, təkcə xronoloji hadisələrin təsvirini verməmiş, eyni zamanda konseptual xarakterli tarixi təhlil aparmışdır. Xanlıların Çjou sülaləsinin ətraflı tarixini yazmaları ilə əlaqədar olaraq bir sülalənin ondan əvvəlki sülalənin tarixini yazmaq ənənəsi yaranmışdır, həm də bu o qədər səhih olurdu ki, məsələn, hind alimləri Hindistan tarixini Çin mənbələrindən öyrənirlər.
Lökcandar
Lökcandar, Dağ Candar — Gürcüstan Respublikasının Aşağı Kartli mxaresinin Başkeçid rayonunun inzibati-ərazi vahidində kənd. 1 yanvar 2010-cu il vəziyyətinə görə Ququti kənd inzibati-ərazi dairəsinə daxildir.
Coğrafiyası
Kənd Lök dağlarının şimal ətəyində, rayon mərkəzi Başkeçid şəhərindən 32 km cənub-şərqdə yerləşir. Lökcandar kəndi Gürcüstanın Ermənistanla sərhədində yerləşir. Dəniz səviyyəsindən 2000 m hündürlükdə olan Lök dağının ətəyində, Bolnisi rayonunun inzibati sərhədi ilə kəsişmədədir. Cənub-şərq tərəfindən Ermənistanla dövlət sərhədi mövcuddur. Dörd tərəfdən meşə ərazisi ilə əhatə olunmuşdur. Ətrafının meşə və dağlıqla əhatə oluması, müəyyən çətinliklər yaradır ki, bu da yolla bağlıdır. Hər iki tərəfdən çayların axması da qış və yay daşqınları zamanı böyük çətinliklər yaradır. Kəndin qərb istiqamətində Qamışlı kəndi yerləşir və bu kəndlə məsafə 4 km olmasına baxmayaraq avtomobil yolu istifadəyə yararsız vəziyyətdədir.Cənub-Qərbdə isə Lök- Candar kəndini ətraf aləmlə birləşdirən, çətin keçilən avtomobil yolu vardır. Bu yol Gürcüstan Respublikasını Ermənistanla birləşdirən Tbilisi-Marneuli -Bolnisi- Ququti( keçmiş Muğanlı) sərhəd keçid məntəqəsi- Ermənistan avtomobil yoluna çıxır. Kənddən bu yola qədər olan məsafə 9-km olmasına baxmayaraq, həmin yolu qət etmək üçün fəsilləedən asılı olaraq 1-1,5 saat vaxt tələb olunur.
Təbiəti
Kəndin yazı, payızı bol yağışlı, qışı qarlıdır. Bəzi hallarda Lök dağının başı may ayının əvvəllərinədək qarlı olur. Bulaq və çeşmələrinə isə hər addımbaşı rast gəlmək mümkündür. Flora və faunasına görə zəngindir. Meşələrində palıd, cökə, vələs, fıstıq, qaraağac, zoğal, əzgil, cır alma və armud, fındıq və s. kimi ağaclar var. Giləmeyvə timsalında isə moruq, qarağat, çiyələk, moş və s. kimi dadlı təbiət nümunələri ilə zəngindir. Vəhşi heyvanlar nümunəsində isə canavar, tülkü, çaqqal, dovşan, porsuq, dələ, cüyürü göstərmək olar. Qartal, qaratoyuq, qarğa, bildirçin, hophop və s. kimi vəhşi quş nümunələri mövcuddur.
Tarixi
Borçalının Başkeçid bölümündə Candar kənd adına 1536-cı ilə aid məxəzlərdə rast gəlinmişdir. İlkin olaraq bu əraziyə Çapar Məhəmməd Gödək İsmayıl oğlu öz yaxınları ilə gəlmiş və kəndin indi yerləşdiyi məkandan 4–5 km şimalda yerləşmişlər, sonradan bəzi səbəblərdən həmin yerləri tərk edərək hal-hazırkı yurdu özləri üçün daimi yaşayış məskəni seçmişlər.
Gödəklərin bu ərazilərə gəlib-çıxmaları ilə müşahidə olunan hadisələrin axarında Azərbaycanla sərhəddə yerləşən Candar gölü durur. Belə ki, Gürcüstan ərazisində Candar adı ilə baglı üç məkan var. Adları da belədir: Göl Candar (Qardabani rayonu ərazisində), Aran Candar (Marneuli rayonu ərazisində), Dag Candar-Lök Candar (Başkeçid rayonu ərazisi). Və Gödəklərin bu ardıcıllıqla Dağ Candarına gəlib çıxmaları məlumdur.
Əhalisi
Tarixən yalnız etnik azərbaycanlılardan ibarət əhalisi olan kənddə 1870-c ildə 20 ailədə 380 nəfər, 1926-cı ildə 49 ailədə 325 nəfər əhali yaşamışdır.
17-24 yanvar 2002-ci il Ümumgürcüstan əhali siyahıyaalınmasına əsasən kənddə yaşayan 258 nəfər əhali 100 % etnik azərbaycanlılardan ibarətdir.
1 yanvar 2010-cu il tarixinə olan rəsmi təxminə əsasən kənddə 266 nəfər əhali yaşayır.
Lök-Candar kəndində ən böyük nəsillər Zeynalovlar,Rüstəmlər, Babayevlər, Gödəklər, Qazax-qurbanlar, Murtuzlar və Qələndərlilərdir. Bu nəsillərin nümayəndələri keçmiş SSRİ-nin müxtəlif şəhərlərinə səpələniblər. Marneuli, Kaspi, Tbilisi, Ağstafa, Gəncə, Rustavi, Şamaxı, Zaqatala, Sumqayıt, Rostov, Kemerovo, Tümen, Astana, Voronej, Volqoqrad və daha neçə şəhərlərdə bu kəndin insanları yaşayırlar. Burada Əlipaşa Rüstəmov ,Adil Zeynalov, Nəsrəddin Məmmədov, Rəşid Musayev və bir çox pərəstişə layiq insanlar anadan olmuşlar.
İqtisadiyyat
Kənd əhalisinin əsas məşğuliyyəti heyvandarlıq və əkinçilikdir. Kənd əhalisi əsas təsərrüfat sahəsi olaraq kartofçuluqla məşğuldular. Başqa gəlir sahələri kimi isə maldarlıq və heyvandarlıq və meşə təsərrüfatını göstərmək olar.
Təhsil
Kənddə ilk dünyəvi məktəb 1917-ci ildə yaradılıb. Hazırda kənddə bir ibtidai məktəb fəaliyyət göstərir.
Bulbophyllum nagelii
(Bulbophyllum nagelii) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Parça Xələc
Parça Xələc — Azərbaycan Respublikasının Salyan rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Pambıqkənd
Pambıqkənd — Azərbaycan Respublikasının Salyan rayonunun Qaraçala qəsəbə inzibati ərazi vahidində kənd.
Foto məlumatlar
Pambıqkənd kəndi 2012
Tədbirlər
10 Oktyabr 2016. Rayonun qazla təmin olunmuş kəndlərinin sırasına 1300 nəfər əhalinin yaşadığı Pambıqkənd kəndi də əlavə edilib. 238 abonenti olan kəndin qazlaşdırılması üçün birpilləli sistem əsasında 14 min 441 metr müxtəlif diametrli polietilen və metal borularla daşıyıcı və məhəllədaxili qaz xətləri çəkilib. Evlərə 238 sayğac və bir o qədər də fərdi tənzimləyici quraşdırılıb.
Kəndə təbii qazın verilməsi münasibətilə keçirilən mərasimdə çıxış edən rayon icra hakimiyyətinin başçısı Sevindik Hətəmov sakinləri təbrik edib.
Əməvilər xilafəti
Əməvi xilafəti və ya Dəməşq xilafəti ( 661-750; Böyük Britaniya : / ʊ ˈ m aɪ j æ d, uː ˈ - / , ABŞ : / uː ˈ m aɪ ( j ) ə d , - aɪ æ d / ;  Ərəbcə : ٱلْخِلَافَة ٱلْأُمَوِيَّة , romanlaşdırılmış :   əl-Xilafət əl-ʾUmawīyah )  dörd böyük xilafətdən ikincisi idi. Məhəmməd peyğəmbərin vəfatından sonra I Muaviyə tərəfindən quruldu. Xilafət Əməvilər sülaləsi tərəfindən idarə olunurdu ( ərəb : ٱلْأُمَوِيُّون, əl-ʾUmawīyūn , və ya بَنُو أُمَيَّة , Banū Umayyah , "övladları ). Ailə Birinci Fitnə başa çatdıqdan sonra altıncı xəlifə olmuş Böyük Suriyanın uzun müddət valisi olmuş Müaviyə ibn Əbi Süfyanla birlikdə sülalə, irsi hakimiyyət qurdu .661-ci ildə. 680-ci ildə I Muaviyə nin vəfatından sonra varislik uğrunda ixtilaflar İkinci Fitnə ilə nəticələndi  və hakimiyyət nəhayət qəbilənin başqa qolundan olan I Mərvanın əlinə keçdi . Böyük Suriya daha sonra Əməvilərin əsas güc bazası olaraq qaldı, onların paytaxtı Dəməşq idi.
Əməvilər, Transoxiana , Sindh , Maqrib və Pireney yarımadasını ( Əndəlus ) İslam hakimiyyəti altına daxil edərək müsəlmanların fəthlərini davam etdirdilər. Ən böyük ölçüdə Əməvi Xilafəti 11.100.000 km 2 (4.300.000 sq mi) ərazini əhatə etdi  və bu onu ərazi baxımından tarixin ən böyük imperiyalarından birinə çevirdi. İslam dünyasının əksər hissəsində sülalə 750-ci ildə Abbasilərin başçılıq etdiyi üsyan nəticəsində devrildi. Sülalədən sağ qalanlar Əmirlik şəklində olan Kordovada möhkəmləndilər.və sonra xilafət, İslam Qızıl dövründə dünya elm, tibb, fəlsəfə və ixtira mərkəzinə çevrildi.
Əməvi xilafəti çoxmillətli və çoxmədəniyyətli geniş əhali üzərində hökmranlıq edirdi. Hələ də xilafət əhalisinin əksəriyyətini təşkil edən xristianlar və yəhudilərə öz dinlərinə etiqad etmək icazəsi verildi, lakin müsəlmanların azad olduğu baş vergisi ( cizyə ) ödəməli oldular. Müsəlmanlardan müxtəlif rifah proqramları  üçün açıq şəkildə ayrılan zəkat vergisini müsəlmanların və ya müsəlman olan müsəlmanların xeyrinə ödəməsi tələb olunurdu. Erkən Əməvi xəlifələri dövründə görkəmli mövqeləri xristianlar tuturdu, bəziləri Bizansda xidmət etmiş ailələrə mənsub idilər.hökumətlər. Xristianların işə götürülməsi, Suriyada olduğu kimi, fəth edilən vilayətlərdə də böyük xristian əhalinin olması ilə tələb olunan daha geniş dini yerləşdirmə siyasətinin bir hissəsi idi. Bu siyasət həm də Müaviyənin populyarlığını artırdı və Suriyanı onun güc bazası kimi möhkəmləndirdi. Əməvilər dövrü çox vaxt İslam Sənətində formalaşma dövrü hesab olunur.
Həmçinin bax
Kərbəla döyüşü
Puatye döyüşü (732)
Patus gölü
Patus  (Lagoa dos Patos) — Braziliyanın cənub-şərqindı, Riu-Qrandi-du-Sul ştatı ərazisində yerləşir.
Latın Amerikasında sahəsinə görə ikinci ən böyük, Braziliyanın isə ən böyük gölüdür.
Göl 280 km uzunluğa və maksimal olaraq 70 km enə malikdir. Gölün sahəsi 9850 km²-dir. Atlantik okeanında eni 8 km olan qumsal sahə ilə ayrılır. Şimal-qərbində Portu-Aleqri şəhəri yerləşir. Göl kiçik axarla Atlantik olanla birləşir. Öz növbədində isə Sa-Qonsalu axarı ilə isə Laqoa-Mirin gölü ilə birləşir. Göldə iri SES var. Neft, duz hazilatı, balıq ovu və gəmiçilik əsas gəlir mənbəyidir.
Qızıl unitaz
Qızıl unitaz (italyanca: Bidone d’oro) — İtaliya A seriyasının ən bərbad futbolçusuna verilən mükafat.
Bütün qaliblər
İl ərzində ümidləri doğrultmayan, biabırçı səviyyədə çıxış edən oyunçuya verilən mükafat 2003-cü ildə təsis olunub. İndiyədək Rivaldo (2003-cü il), Nikola Leqrottalye (2004-cü il), Kristian Vyeri (2005-ci il), Adriano (2006-cı və 2007-ci illər) və Rikardu Kuarejma (2008-ci il) "Qızl unitaz"a "layiq görülüb". 2009-cu ildə isə bu mükafata Yuventus klubunun futbolçusu Felipe Melo layiq görülüb.
Daş yuxular
Daş yuxular — Əkrəm Əylislinin qalmaqallı   romanı. Romanın sonunda qeyd olunduğu kimi əsər 2006-cı ilin iyul ayında yazıçı Əylisdə olarkən yazılmağa başlanmış və 2007-ci ilin iyun ayında yazıçı Bakıda olarkən başa çatmışdır. Roman orijinal olaraq Azərbaycan dilində yazılmış sonradan isə "Drujba narodov" jurnalı üçün M.Hüseynzadənin redaktəsi ilə müəllifin özü tərəfindən rus dilinə tərcümə edilmişdir.
Nəşri
Roman 2012-ci ilin dekabrında Rusiyada nəşr olunan "Drujba narodov" jurnalında çap olunmuşdur.
Atlant (mifologiya)
Atlant ya Atlas qədim yunan mifologiyasında titan tanrı İapetin oğlu, Prometey, Epimetey və Menetiyın qardaşı.
Titanomaxiya zamanı qardaşı Menetiy kimi rəqib tərəfdə iştirak etdiyi üçün Zevs tərəfindən əbədi olaraq kürəklərində yeri və göyü saxlamağa məhkum olunmuşdur. Onun yeddi gözəl qızı – Pleyadlar atalarının çəkmiş olduğu zülümə dözməyərək ulduzlara çevrilmişlər.
Bulbophyllum nabawanense
(Bulbophyllum nabawanense) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Naxçıvan arxiyepiskopluğu
Tarixi
Naxçıvan arxiyepiskopluğu 1318-ci ildə Sultaniyyə arxiyepiskopluğunun bir hissəsi kimi Dominikan ordeni tərəfindən fəaliyyətə başlamışdı və fəaliyyəti müasir Azərbaycan və Ermənistan ərazilərini əhatə edirdi. O dövrlərdə baş kafedral kilsəsi Naxçıvanda idi. Bu, 1380-ci illərdə Teymurləngin hücumuna məruz qalan ərazilərdə sağ qalan yeganə katolik arxiyepiskopluğu idi. XIV əsrdə təkcə Naxçıvanda Dominikanların 12 missioner təşkilatı fəaliyyət göstərirdi. Buradakı missionerlər əsasən Fransa və İtaliyadan gəlirdilər. Onların buradakı fəaliyyəti nəticəsində təkcə XIV əsrdə 28 yaşayış məskəni katolikliyə keçmişdir. Lakin baş verən xəstəliklər və Teymurləngin yürüşləri nəticəsində yeni katolik sakinlər ya qırılmış, ya da yaşayış yerlərini tərk etməli olmuşdular. Digər tərəfdən buradakı katoliklər Erməni Apostol Kilsəsi tərəfindən də daim təzyiqə məruz qalırdılar. Baş kafedral kilsə XVI və XVII əsrlərdə Baş Aparan kəndinə köçürülmüşdü. XVII əsrdə yepiskopluq statusundan arxiyepiskopluq statusuna qaldırılmışdır. Kilsə mərasimləri əvvəlcə latın dilində idi, 1544-cü il 28 fevralda Roma Papası III Pavelin sərəncamı ilə buradakı mərasimlər erməni dilində keçirilməyə başlandı. Pik nöqtə 1602-ci ildə olmuş, 19000 dindar və 12 monastır fəaliyyət göstərmişdir. 1620-ci ildə Papa XV Qriqorinin dəstəyi ilə Aparan kəndində seminariya da hazırlanmışdı. XVIII əsrdə Osmanlı-Səfəvi müharibələri gedişində xaraba qalan torpaqlardan qaçan 800 katolik erməni və son arxiyepiskop Domeniko Maria Salvini 1745-ci ildə İzmir şəhərinə köçdülər və oranın katolik icmasının əsasını qoydular. 1765-ci ildən etibarən Naxçıvanda arxiyepiskop vəzifəsi boş qalmışdı. Baş kafedral mərkəzi 1845-ci ildə zəlzələ nəticəsində dağılmışdır. Nəhayət 1847-ci ildə tamamilə ləğv olunub.
Yulaf
-  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Tarixi
Bu bitki buğda və arpa ilə müqayisədə daha gəncdir. Onu bizim eramızdan əvvəl ikinci minillikdə becərməyə başlamışlar. Uzun illər ərzində yulaf alaq otu sayılırdı, yalnız şimal bölgələrdə daha davamlı olaraq həmin əkin sahələrində becərilməyə başlamışdır.
Xarakteristikası
Yulaf dəyərli ərzaq və yem bitkisidir. Onun qida və yem keyfiyyəti dənin yüksək biolojidəyərilə müəyyənləşdirilir. Yulafın zülalında buğdanın zülalından 10 faiz artıq əvəzedilməz amin turşusu olan lizin (384 mq/100 q) mövcuddur. Yulafın dənində yağın miqdarı 6,2 faizə bərabərdir, bu da digər dənli bitkilərdəki yağın miqdarından artıqdır (çovdar – 2,2 faiz, buğda – 2,5 faiz). İstifadə istiqamətlərinə uyğun olaraq yulafın dəninə spesifik texnoloji tələblər irəli sürülür. Belə ki, uşaq qida məhsullarının istehsalına yönəldilmiş dənin turşuluğu 5 qraddan artıq olmamalıdır. Yarmaya emal zamanı əhəmiyyətli tələblər irəli sürülür: özəyin çəki payı (63 faizdən az), digər mədəni bitkilərin dənlərinin tərkibi və xırda dənlərin payı (5 faizdən artıq) olmamalıdır. Spirt istehsalında yulafın mayaya emal zamanı əsas göstəricilər kimi dənin naturası və onun 5-ci günündə cücərmə qabiliyyəti (90 faizdən az olmayaraq) nəzərə alınır. Yemlik taxıla natura üzrə yüksək tələblər irəli sürülür.
Göygöl (göl)
Göygöl — Azərbaycanda göl.
Tarixi
1139-cu ildə Gəncədə baş vermiş zəlzələ nəticəsində Kəpəz dağının bir hissəsi uçaraq Ağsu çayının qarşısını kəsib. Nəticədə şəffaf suyu olan Göygöl yaranmışdır.
Ümumi məlumat
thumb|200px|Göldən bir gözəl görünüş Göygöl ərazisində ümumilikdə 19 göl var. Bunlardan 7-si böyük göllər sırasına daxildir.
Göygölün faunası olduqca zəngindir. Göldə qorunmaqda olan forel balıqları yaşayır. O, Azərbaycanın digər çay forellərindən xeyli fərqlənir. Öz mənşəyi etibarilə Göygöl foreli çay forelindən əmələ gəlmişdir. Onların əmələgəlmə tarixi Göy-gölün yaranma tarixi ilə bağlıdır. Zəlzələ zamanı gölün ərazisində qalan çay forelləri uzun illər ərzində tədricən göl forelinə çevrilmiş, artıb çoxalmış və zəmanəmizə qədər gəlib çatmışdir. Göygöl Azərbaycanın ən dərin gölüdür. Göygölün suyunun bir hissəsi yeraltı çıxışı səbəbiylə Göyçə gölünə daxil olur.
Göygöl Dövlət Təbiət Qoruğu
Göygöl Dövlət Təbiət Qoruğunun ərazisində yerləşir.
Göygöl Dövlət Təbiət Qoruğu 1925-ci ildə Azərbaycanda yaradılmış ilk qoruqdur. Göygöl və onun ətrafının meşə landşaftı öz təbiət zənginliyi və füsunkarlığı ilə dünyada məşhurdur.
Göygöl Dövlət Təbiət Qoruğu Göygöl rayonu ərazisində yerləşir. Ərazisi 6732 hektardır. Ərazisində 423 növ ağac və kol, dərman bitkiləri var. Ərazidə Qafqaz maralı. ayı, çöl qabanı, dağ keçisi, canavar, tülkü, çaqqal, porsuq, oxatan kirpi, çöl pişiyi, vaşaq var.
Apofeoz
Apofeoz — Yunan dilindən tərcümədə "ilahiləşdirmə" kimi tərcümə olunur.
Azər Sarıyev
Azər Sarıyev(Sarıoğlu) — tanınmış Azərbaycan jurnalisti.
Həyatı
Azər Sarıyev 1974-cü il sentyabrın 24-də İmişlidə anadan olub. Bakı Dövlət Universitetinin tarix fakultəsini tarixçi-şərqşünas ixtisası üzrə bitirib.
Altı il jurnalistikada (üç il reportyor, üç il baş redaktor) işlədikdən sonra 2003-cü il avqustun 18-də Azərbaycan Respublikasının Mərkəzi Seçki Komissiyasında Media və ictimai əlaqələr şöbəsinin müdiri(mətbuat katibi) vəzifəsinədə çalışıb. 11 il MSK-da şöbə müdiri vəzifəsində işlədikdən sonra AzərTAc-ın Türkiyə və Səudiyyə Ərəbistanı üzrə xüsusi müxbiri təyin edilib. Bir müddət sonra bu postdan istefa verib. Respublikanın müxtəlif media orqanlarında çeşidli mövzularda yazılarla çıxış edib.Hazırda FHN-in İctimaiyyətlə əlaqələr idarəsində baş məsləhətçi vəzifəsində işləyir. Dövlət qulluğu ixtisas dərəcəsi dövlət qulluğunun müşaviridir.
Yamaha Motor Company
Yamaha Motor Company Limited  — yapon motosikl istehsalçısı, dünyada həm də ən iri pianino istehsalçısı olan Yamaha Corporation şirkətinin bir hissəsi. Şirkət həm də mühərrikli digər texnikalar istehsal edir.
Ariya
Adətən ariyadan əvvəl orkestr girişi və reçitativ səslənir.
Vedat Okyar
1945-ci ildə Bursada anadan olan Vedat Bursaspor, Beşiktaş, "Diyarbakirspor" və "Karagümrük" klublarının şərəfini qoruyub.
1968-1976-cı illərdə Beşiktaşda forma geyinən və kapitan sarğısını daşıyan Okyar 253 oyunda 21 gol vurub. 33 dəfə milli komanda heyətində yer alan mərhum futbolçu karyerasını bitirdikdən sonra idman yazarı kimi çalışırdı.
19 iyul 2009-cu ildə xeyli vaxtdır xəstəxanaların birində müalicə olunan Okyar dünyasını dəyişib.
Albaniya krallığı (1939–1943)
Albaniya krallığı (alb. Mbretnija Shqiptare, it. Regno albanese) — 1939-cu ildən 1943-cü ilədək mövcud olmuş İtaliyanın protektoratı. Dövlət başçısı İtaliya kralı III Viktor Emmanuel sayılırdı, faktiki olaraq isə Albaniyanı italyan qubernatorlar idarə edirdi. Albaniyanı birləşdirilməsi Böyük İtaliya yaradılması planının tərkib hissəsi idi.
Tarixi
İtalyan faşistləri Albaniyanı İtaliyanın tarixi hissəsi hesab edirdilər, çünki əvvəlcə o, Roma imperiyası nın tərkibində idi, sonra isə alban sahili (Dıraç da daxil olmaqla) Venesiya respublikası nın (Venesiya Albaniyası) bir hissəsi idi. Bundan başqa, Albaniya Balkanlarda mühüm strateji mövqe tuturdu. 1940-cı ildə İtaliya Albaniyanın ərazisindən Yunanıstana hücum etdi. İtaliya rəqib ölkə Yuqoslaviya da fəal olan alban millətçilərini dəstəkləyirdi. Albaniya krallığının baş naziri Şevket Verlaci hələ 1939-cu il aprelin 12-də vəzifəyə başladı və bununla da formal olaraq dörd gün ərzində dövlətə başçılıq etdi. Onun əsas vəzifəsi protektoratın gündəlik idarəsi idi. 1941-ci il dekabrın 3-də Şevket Verlaci istefaya göndərildi, və onu bu vəzifədə Alban faşist partiyasının nümayəndəsi Mustafa Merlika-Kruya əvəzlədi, yeni başçı 19 yanvar 1943-cü il tarixinə qədər bu vəzifədə qaldı.
İşğal dövründə Albaniyanın bütün təbii ehtiyatları, xarici ticarəti və xarici siyasəti tam İtaliyanın nəzarəti altında idi. Belə ki, alban neftinin inhisarı Agip adlı İtaliyanın dövlət neft şirkətinin əlində idi. Kukla alban faşist partiyası hakimiyyəti əlinə aldı. İtaliya vətəndaşlarına Albaniyaya kolonistlər kimi keçmək hüququ verildi ki, gələcəkdə ölkə İtaliyanın ayrılmaz hissəsinə çevrilsin.