cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Metil
Aktivliyi
Bir metil qrupunun reaktivliyi bitişik əvəzedicilərə bağlıdır. Metil qrupları olduqca qeyri-aktiv ola bilər. Nümunə üçün, demək olar ki, metil qrupu ən güclü turşulara qarşı belə davamlıdır.
Oksidləşmə
Metil qrupunun oksidləşməsi prosesi həm sənayedə geniş tətbiq olunur, həm də təbiətdə geniş baş verir. Metil qrupunun oksidləşməsinin nəticələri bunlardır: CH2OH, CHO, və CO2H. Nümunə üçün permanqanatlar metil qrupunu karboksil (-COOH) qrupuna çevirir (məsələn, tuluolun benzoy turşusuna çevrilməsi). Nəticədə göründüyü kimi metil qrupunun yanması zamanı karbon qazı və proton alınır.
Metilləşmə
Demetilləşmə (metil qrupunun bir birləşmədən digərinə ötürülməsi) ümumi prosesdir və bu reaksiyaya məruz qalan reagentlərə metilatlayıcı maddələr deyilir. Ümumi metilatlayıcı maddələr dimetil sulfat, metil yodid və metil triflatdır. Təbii qaz mənbəyi olan metanogenez bir demetilləşmə reaksiyasından yaranır.
Deprotonasiya
Bəzi metil qrupları deprotonasiya edilə bilər. Məsələn, metil qruplarının asetonda ((CH3) 2CO) turşuluğu metanda olan turşuluğundan 1020 dəfə daha çoxdur. Ortaya çıxan karbanlar, üzvi sintez və biosintezdə bir çox reaksiyalarda əsas vasitədir. Yağlı turşuları bu şəkildə sintez edilir.
Sərbəst radikal reaksiyaları
Benzilik və ya allilik mövqelərinə yerləşdirildikdə, C-H rabitəsinin gücü azalır və metil qrupunun reaktivliyi artır. Bu artmış reaktivliyin bir təzahürü, metil qrupunun toluolun fotokimyəvi klorifikasiyasıdır, çünki benzil xlorid verir.
Kiral metil
Bir hidrogenin döteryum (D) və başqa bir hidrogenin tritium (T) ilə əvəz edildiyi xüsusi halda, metil ikamesi şiral olur. Optik təmiz metil birləşmələri, məsələn, kiral sirkə turşusu (CHDTCOOH) hazırlamaq üçün üsullar mövcuddur. Kiral metil qruplarının istifadəsi ilə bir çox biyokimyəvi dəyişmələrin stereokimyəvi gedişi təhlil edilmişdir.
Etimologiyası
Fransız kimyaçıları Jan Bapsit Düma və Eugene Peligot, metanolun təbii strukturunu təyin etdikdən sonra yunanca olan methy sözündən istifadə edərək metilen sözünü aldılar. Metil termini ilk dəfə metil spirtini təsvir etmək üçün istifadə edilmişdir (1840).
İUPAC numanklaturasında met prefiksinə il şəkilçisi artırmaqla alkilin adı alınır.
Ageratina wrightii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Məmmədəli Müsəddiq
Məmmədəli Müsəddiq Hüseyn oğlu (21 mart 1922-?) — tanınmış şərqşünas, tarixçi və filoloq.
Həyatı
Məmmədəli Hüseyn oğlu Müsəddiq 1922-ci il mart ayının 21-də Cənubi Azərbaycanın Gərmərud mahalının Yengicə kəndində (Bərvana Yenkicəsi) anadan olmuşdur. Ailənin üçüncü övladı olan Məmmədəli hələ kiçik yaşlarından öz ətrafına böyük marağı ilə qardaşlarından fərqlənirdi. Böyük qardaşı Həsənin faciəli şəkildə dünyasını dəyişməsi ailəyə ağır təsir göstərdi. Onların ikinci övladları Zülfüqar da daha çox İranın başqa yerlərində işlədiyindən evdə çox vaxt olmadığı üçün ata-ana bütün mehrini balaca Məmmədəliyə saldı. Bu elə bir vaxta təsadüf edirdi ki, atası Hacı Hüseyn Cənubi Azərbaycanın böyük, yorulmaz mübarizlərindən olan Ş.M.Xiyabaninin sədaqətli silahdaşlarından idi.
Böyük təcrübəyə, möhkəm iradəyə malik olan Ş.M.Xiyabani 1917-1920-ci illər hərəkatına qədər 1905-1914-cü illərdə böyük mübarizə məktəbi keçmiş və 1917-1920-ci illərdə həmin mübarizəni davam etdirərək şah üsul-idarəsinə qarşı böyük bir qəhrəmanlıq hərəkatına rəhbərlik etmişdir. Şeyxi digər rəhbərlərdən fərqləndirən bir sıra cəhətlər var idi ki, bu barədə M.C.Pişəvəri yazırdı: «Rəşidlik nəzəri ilə baxsaq, Səttarxan qəhrəman imiş... Amma fikir, elm və məlumat nöqteyi-nəzərindən baxsaq, Şeyxin məqamı fövqəladə böyükdür. Səttar rəşid imiş, Şeyx o xasiyyətlərə malik olduğu halda, bir də onun alimlik məqamı var idi. Şeyx bəlkə də cəng adamı deyildi. Amma tüfəng atanları o ruhlandırırdı. Şeyxin nitqi çox qəvi, olduqca məntiqi idi. Demək olar ki, quru bir səhrada bir gülə təsadüf edirsən. Şeyx də o cür güllərdən idi».
Ş.M.Xiyabani hərəkatının əsas məqsədi İranda şah üsul-idarəsinin ləğv edilməsi və bütün vətəndaşların firavan yaşayacağı ədalətli bir cəmiyyətin yaradılması idi. O, yalnız azərbaycanlıların deyil, bütün İran xalqının azadlığı uğrunda mübarizə aparırdı. Yalnız Azərbaycan əhalisinin deyil, bütün İran xalqının azadlığı uğrunda mübarizə aparırdı.
Şeyx Məhəmməd Xiyabani hicri tarixi ilə 1297-ci ildə (miladi - 1880) Təbrizin Xamənə qəsəbəsində tacir ailəsində anadan olmuşdur. Atası Hacı Əbdülhəmid 30 ilə yaxın Petrovsk (indiki Mahaçqala) şəhərində yaşadığına görə balaca Məhəmməd ilk təhsilini Xamənədə aldıqdan sonra Petrovska gəlmiş, ticarət işlərində atasına kömək etməyə başlamışdır. Təbrizə qayıtdıqdan sonra burada təhsilini davam etdirmiş, dünyəvi və dini elmlərə yiyələnmiş, rus və fransız dillərini öyrənmişdir. Sonra Xiyabani Təbrizdəki Talibiyyə mədrəsəsində astronomiyadan dərs demişdir.
Xiyabani siyasətə 1905-11-ci illər İran inqilabı dövründə qədəm qoymuş, inqilabın fəal iştirakçısına çevrilmişdir (o, Təbrizin Xiyaban məhəlləsində gedən qızğın döyüşlər zamanı göstərdiyi qəhrəmanlığa görə bu ləqəbi almışdı). Siyasi fəaliyyətinin ilkin dövründə Azərbaycan əyalətlərindən ikinci Məclisə nümayəndə seçilən Şeyx Məhəmməd 1909-cu ildə təşkil edilmiş İran Demokrat Partiyasına (İDP) daxil olmuşdur.
1911-ci ilin dekabrında şah rejimi bütün ölkədə demokratik qüvvələrə qarşı hücuma keçdikdə Xiyabani İranı tərk edərək Şimali Qafqaza getmişdi. 1914-cü ildə Təbrizə qayıtdıqdan sonra siyasi təqibdən yaxa qurtarmaq üçün ticarətlə məşğul olmuşdur. Eyni zamanda başçılıq etdiyi ədəbi-fəlsəfi dərnəklərdə gizli siyasi fəaliyyətini də davam etdirmişdir.
1917-ci ildə Rusiyada fevral burjua inqilabı nəticəsində çarın devrilməsi, ardınca bolşeviklərin Oktyabr inqilabı, daha sonra - 1918-ci ilin martından rus qoşunlarının İran ərazisindən çıxarılması burada demokratik qüvvələrin fəallaşmasına səbəb oldu. İndiyədək Cənubi Azərbaycanda gizli fəaliyyət göstərən siyasi təşkilatlar açıq işə keçdi. Belə təşkilatların sayları getdikcə çoxalmağa başladı. Bu təşkilatlar içərisində Məhəmməd Xiyabaninin başçılıq etdiyi İDP-nin Azərbaycan Əyalət Komitəsi daha nüfuzlu idi.
Əyalət Komitəsinin 1917-ci il avqust ayının 24-də keçirilən geniş konfransı keçirildi. Bu konfransda komitənin Təbrizdən başqa, Ərdəbil, Zəncan, Qəzvin, Gərməri, Miyana və digər şəhərlərdəki təşkilatlarından 480 nəfər nümayəndə iştirak edirdi. Məmmədəli Müsəddiqin atası Hacı Hüseyn də bu nümayəndələrin sırasında idi. Burada Azərbaycan Demokrat Partiyası (ADP) müstəqil elan edildi. Konfrans həmçinin Xiyabani başda olmaqla, partiyanın Mərkəzi Komitəsini seçdi və partiyanın qarşıdakı vəzifələrini müəyyənləşdirən geniş qətnamələr qəbul etdi.
1920-ci ilin əvvəllərində mərkəzi hökumətin, onun başçısı Vüsuqüddövlənin bütün İranda, xüsusilə Cənubi Azərbaycanda cəza tədbirlərini gücləndirməsi, buraya yeni polis dəstələri göndərməsi, digər tərəfdən İrandakı ingilis komandanlığının təcrübəli zabitlərinin Təbrizdə yerləşdirilməsi, ADP üzvlərindən bir neçəsinin həbs edilməsi 8 aydan artıq hazırlanmış üsyanın başlanması üçün bilavasitə səbəb oldu. Aprelin 6-da Təbrizdə ADP-nin rəhbərliyi altında üsyan başlandı. Bununla da Ş.M.Xiyabaninin ictimai-siyasi və dövlət xadimi kimi fəaliyyəti daha da gücləndi. Üsyanı idarə etmək üçün Xiyabaninin rəhbərliyi ilə ictimai heyət yaradıldı. İki gün ərzində demək olar ki, Təbrizdə əsas dövlət idarələri üsyançıların əlinə keçmişdi. Aprelin 7-də polis və jandarm dəstələri də silahlarını təhvil verərək, üsyançılara qoşuldu. Üsyanın rəhbərliyi Tehrandan göndərilmiş dövlət məmurlarını və hərbi qulluqçuları idarələrindən kənar edərək Təbrizdən qovdu.
Üsyanın hərəkətveriçi qüvvələrini emalatxanalarda çalışan sənətkar və fəhlələr, xırda tacirlər və şəhər yoxsulları təşkil edirdi. Üsyanda ziyalıların, milli ticarət burjuaziyasının, liberal mülkədarların, ruhanilərin, orta və aşağı təbəqələrin nümayəndələri və Təbriz mahalının kəndliləri də iştirak edirdilər. Üsyanda iştirak etmək üçün Gərməridən gələn dəstənin içərisində Hacı Hüseyn də var idi. O, yaxınlarının onun bu hərəkatda iştirak etməsini istəməməsinə baxmayaraq, öz mübarizə yoldaşlarından ayrılmamış, vətəninin azadlığı uğrunda canından keçməyə hazır olduğunu bildirmişdi. Müsəddiqin anasından eşitdiyinə görə Hacı Hüseynin belə bir fikri var imiş ki, “əgər mən ölərəmsə, qanım tökülən torpaqlarda gələcək nəsillər, övladlarımız azad yaşayar.” Hərəkatın rəhbərliyi də, başlıca olaraq, həmin zümrələrə mənsub idi. Hərbi qüvvələrin təşkilində isə sənətkarlar, fəhlə və kəndlilərin nümayəndələri əsas rol oynayırdılar.
1920-ci il sentyabrın 11-də irticaçı qüvvələr Milli hökumətin üzərinə qəfil hücuma keçdilər. Sentyabrın 12-də «Ala qapı» alındı, 14-də isə Ş.M.Xiyabani vəhşicəsinə öldürüldü. Üsyançılara amansızcasına divan tutuldu, 300 nəfərdən çox adam edam edildi, bir çoxları həbs olundu. Üsyan fəallarından olan Ş.M.Xiyabaninin, Badamçının, Gənçeynin, Abdulzadənin və başqalarının evləri qarət edildi. Evi qarət olunanlar içərisində Hacı Hüseynə qarşı daha amansız münasibət göstərildi. Məmmədəlinin atası Hacı Hüseyn Şeyx Məhəmməd Xiyabani hərəkatında yaxından iştirak etdiyinə görə, bir neçə məsləkdaşı ilə birlikdə həbs edilmiş, var-yoxları dövlət adamları və yerli mülkədarlar tərəfindən qarət olunmuşdur. Bununla kifayətlənməyən dövlət məmurları Hacı Hüseyni meydanda ayaqlarından başı aşağı asır və buradan qurtarmaq üçün ailəsindən əlavə vəsait tələb edirlər. Ailənin min bir çətinliklə topladığı pulun sayəsində həbsdən canını qurtaran Hacı Hüseyn daha bu kənddə yaşamağın mümkünsüzlüyünü görüb ailəsini də götürərək Miyana şəhərinə köçmüşdür.
İlk təhsilini Yenkicədə atasından alan kiçik Məmmədəli burada həm də molla məktəbinə getmişdir. Miyana şəhərinə köçdükdən sonra orada dövlət məktəbində təhsilini davam etdirərək orta məktəbi bitirmişdir.
S.C.Pişəvəri Cənubi Azərbaycanda yaranmış inqilabi şəraiti dərk edərək 1945-ci il sentyabr ayının 3-də Azərbaycan Demokrat firqəsini yaratmışdır. Pişəvərinin təşkilatçılıq fəaliyyəti, rəhbərlik istedadı və geniş dünyagörüşü sayəsində Azərbaycan Demokrat firqəsi qısa müddət ərzində Cənubi Azərbaycanın bütün zəhmətkeş təbəqələrini və milli qüvvələrini öz bayrağı altında birləşdirib tarixi xalq hərəkatını yarada bilmişdir. 1945-ci ilin oktyabr ayında keçirilən ADf-nin I qurultayı Pişəvərini Mərkəzi Komitənin sədri seçmişdir. ADf-nin orqanı olan "Azərbaycan" qəzeti vasitəsilə Azərbaycan xalqı qarşısında duran vəzifələr və 21 Azər hərəkatının hazırlanması taktikası Pişəvərinin rəhbərliyi altında həyata keçirilir.
Siyasi fəaliyyətə başladığınin beşinci ili M.Müsəddiq atası ilə birlikdə həbs olunur və bu dəfə də var-yoxları Tehran hökuməti tərəfindən talanır. Bir müddət sonra onlar azadlığa buraxılır. Atası yaşlı və xəstə olduğu üçün Məmmədəli siyasi fəaliyyətini onsuz, dostları ilə birgə davam etdirməli olur.
ABŞ və Böyük Britaniyanın İran şahına dəstəyi və SSRİ-nin Pişəvərini aldatması ilə Milli hökumət 12 dekabr 1946-cı ildə beşikdəcə boğuldu.
Güney Azərbaycan işğalının ardından minlərcə Azərbaycan türkü qətl edildi və sürgünə göndərildi.
İranda Azərbaycan Demokratik Respublikası qanda boğulandan sonra Arazın Qüzey tayına "mühacirət”dən başqa əlacı qalmayan Məmmədəli Müsəddiqin 1947-ci ildə Şimali Azərbaycana üz tutmasının bir sıra səbəbləri vardı. Qoca ata-anasından, ilk məhəbbəti- ömür-gün yoldaşı Xədicə xanımdan, altı aylıq qızı körpə Əşrəfdən ayrılan Müsəddiq məhkum olunduğu “ölüm hökmü”dən qaçmaq, Azərbaycanın bu tayında özünə gün-güzəran qurmaq, doğmalarını da buraya gətirmək və vətəninin azadlığı uğrunda mübarizəsini davam etdirmək istəyirdi. Düşünürdü ki, müəyyən zaman keçəndən sonra o öz mübarizə yoldaşlarını taparaq birləşəcək və yenidən siyasi fəaliyyətə başlayacaq.
Lakin onun arzuları baş tutmur.
1954-1958-ci illərdə Bakıda Ali Partiya məktəbini oxuyur. Aldığı təhsillə bərabər həm bədii, həm də elmi yaradıcılıqla məşğul olur.
Keçən əsrin 70-ci illərinin əvvəllərində həm Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetində fars dilindən dərs deyir, həm də Feyzulla Qasımzadənin rəhbərliyi ilə “Mirzə Mehdi Şükuhinin həyat və yaradıcılığı” mövzusunda namizədlik işi müdafiə edərək filologiya elmləri namizədi alimlik dərəcəsi alır.
1992-ci ildə 45 ildən sonra doğma yurduna dönərək, Təbriz, Tehran, Miyana və Yengicəni ziyarət edir.
1997-ci il fevralın 21-də dünyasını dəyişir. Vəfat etməmişdən bir qədər əvvəl bir vəsiyyətnamə yazır. Bu vəsiyyətnamənin ictimai-tarixi mənasını gələcək nəsillər dərk edərək nəticə çıxarmalı və öz torpaqlarını sevərək onun uğrunda mübarizəyə həmişə hazır olmalıdırlar. Vəsiyyətnamədə deyilir:
“Ey balalarım! Dostlarım! İstəyən və arzulayanlarım! Bu fani dünyada özümü anlayandan, dünyanı tərk edənəcən Azərbaycanı bölüb hakimiyyət edən, hər vasitə ilə Azərbaycan türkləri olan bizim xalqı aradan aparmağa çalışan rus və fars hakimiyyətinə, şovinizmi son həddə çatdıran hər iki millətin şovinist hakimiyyəti əleyhinə yorulmadan mübarizə aparmışam, onların mənfur millətçi siyasətlərini ifşa etmişəm. Qəbrimin üstündə bitəcək otlar da bu mübarizədən su içəcək”.
“Məni istəyən övlad, qohum, vətənini və xalqını istəyən bütün Azərbaycan türklərinə bütün Azərbaycan əhalisinə müraciət edirəm; fars, rus və rus şovinizminin tulası, fars şovinizminin bizə qarşı mübarizə şəriki olan erməni faşizminə qarşı mübarizəni bir an dayandırmayın, bəsdir, yatmayın, mübarizəni çox ciddi şəkildə aparmasanız öz varlığınıza xəyanət etmiş olarsız, düşmənə rəhm edən özünə xəyanət etmiş olar.
Əziz balalarım! Biri-birinizdən ayrılmayın! Qüvvənizi parçalamayın! Qüvvə və qüdrət birlikdədir. Birliyinizi pozmağa çalışanları rədd edin. Birlik bütün çətinlikləri asanlaşdıran, zəhmətləri azaldan, rahatlıq gətirəndir. Təklik qüdrəti azaldan, əzabı çoxaldan, düşmən hücumuna şərait yaradandır. Birlikdə dilinizi və vətəninizi qoruyun, dili olmayan millət yoxdur, vətəni olmayan millət quldur. Qüdrətli, sənətli, cəsarətli və məharətli olun! Belə olsanız dostunuz çox olar, şahlar da qapınıza gələrlər. Bir olun! Bir olun! Bir olun! ... Ata, ana və böyükləri yaddan çıxarmayın ki, özünüz də yaddan çıxmayasız. Uşaqlarınız görsələr ki, ata, ana və böyüklərə ehtiram edirsiz, onlar da sizə ehtiram edəcəklər.”
Yurd-yuvası dağıdılan, ocağı söndürülən, altı aylıq körpə qızından - Əşrəfindən ayrılarkən ürəyi para-para olan, doğma yurdunun bir tayından o biri tayına qaçaq keçən, arzuolunmaz "mühacirə" çevrilən, gözlərindən Vətən həsrəti heç vaxt silinməyən bu "cənublu" soydaşımız, ziyalımız bu acıları yana-yana yaşamağa “məhkum” oldu. O, öz ömründə millətimizin başına gətirilən böyük müsibətləri yaşamış və yaradıcılığında əks etdirmişdir.
Məmmədəli Müsəddiq yalnız “cənublu”, "siyasi mühacir" deyil, bütöv, böyük Azərbaycan dərdinə yanan, bu yanğını öz yaradıcılığında əks etdirən vətəndaş olmuşdur.
Məmmədəli Müsəddiqin "Qobustan", “Mədəni maarif işçisi", "Kitablar aləmində", "Azərbaycan", "Varlıq", “İnqilab yolunda" adlı jurnallarda, "Ədəbiyyat və incəsənət", "Bakı", "Azərbaycan" qəzetlərində və "Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası”nda məqalələri çap olunmuşdur.
Bakıya gələndən sonra Məmmədəli Müsəddiqin silahı qələm, silahdaşı söz olmuşdı. O, ömrünün sonunadək məğrur, bütöv bir vətəndaş ömrü yaşadı və yaradıcılığını Təbriz, Miyana səngərlərinin davamına çevirdi.
Məmmədəli Müsəddiq əsl vətəndaş, vətənin azadlığı uğrunda mübarizə tərəfdarı idi. O, on yeddi yaşında İran rejiminin iç üzünü dərk edərək, xalqın mübariz oğullarına qoşularaq siyasi fəaliyyətə başlamışdı. Elə bu odun-alovun içində formalaşmış, həyata baxışları dəyişmiş, mübarizə əzmi güclənmişdi.
Onun istər bədii yaradıcılığı, istər tərcümələri Vətən həsrətindən, Vətən uğrunda mübarizə əzmindən güc alıb. Qələmə aldığı şeirləri müəllif yanıb yaxıla-yaxıla, tarixin, taleyin amansızlığına, millətinin sinəsinə çəkilən etiraz duyğusuyla yazılıb; səngərdə ikən güllələrlə deyə bilmədiklərini sözə köçürməkdən başqa əlacı qalmayıb. Bu böyük qəlbli, tərəqqipərvər insan öz xalqına, millətinə bağlı olmuş, bu xalqın uğurları ilə sevinmiş, onun gələcəyinə böyük ümidlər bəsləmişdir.
Məmmədəli Müsəddiqin həsrət və ayrılıq ifadə edən “Azərbaycan”, "Tənha və tənha qalmışam", "Təbrizimin", "Yurdumu dağıdanlara", "Ata", "Anacan", "Ana dilim", "Aman dostlar", "Ağardın saçım, ağardın", ”And olsun”, ”Bürümüş”, ”Beş qəhrəman” və s. bu kimi silsilə şeirlərində ənənəvi və milli kaloritli poetik detallar özünəməxsus ifadə şəklindədir.
Bu məqamda Məmmədəli Müsəddiq şeirlərində Vətən həsrətinin acı və ağrıları, məhrumiyyət və ağırlıqları real həyati təzahürdə özünü göstərməklə bərabər, vətənin yetişdirdiyi mərd qəhrəmanlarla qürur duyulur:
Qəhrəmanlar məskəni, verdin qılınc, qüvvətli qol, Babəkə, İsmailə, Səttarə, Azərbaycan!
O, baharı qışa döndərilmiş, qara dumana bürüdülmüş doğma Təbrizini, öz sevimli vətənlərinin azadlığı uğrunda mübarizə aparan, zaman-zaman müxtəlif meydanlarda dara çəkilən, azadlıq ağacını qanları ilə suvaran, daha da gücləndirən qəhrəman soydaşları, silahdaşlarını yana-yana yad edir:
...Təbrizi bürümüş, qara bir duman, Elə bil havadan, qan tökülür, qan. Təbrizin kənarı ölüm meydanı, Bura çox görübdür qanı, qurbanı. Yenə beş qəhrəman düşdü maşından, Titrədi cəlladlar, titrədi meydan.
Şair meydanda titrəyən əlində Quran qıhramanların öldürülməsinə fətva verməyə hazır dayanmış qazinin qarşısında Vətən uğrunda ölümdən qorxmayan bu igidlərin məğrurluğundan qürur duyur:
Düzüldü cərgəyə o beş qəhrəman, Qazinin əlində, titrədi Quran. Qazi bir igidə, tutub üzünü Dedi: - Yalvar şaha, qurtar özünü. Budur nəsihətim, yaz ona yalvar, «Adildir» şahımız, səni bağışlar. Qəhrəman qeyzlə, qaziyə baxdı, Onun gözlərində ildırım çaxdı.
Şair ümid edir ki, zindanların boşalacağı, meydanların dar ağaclarından təmizlənəcəyi, zülmün sona çatacağı zaman gələcək. İndi iqtidar sahibi olanlar yüzlərlə insanın səsini batırmağa çalışsalar da, xalqın səsini boğa bilməyəcəklər. Bütün İran yadellilərə satılsa belə, azərbaycanlı ruhunun mübarizliyi qarşısında baş əyməli olacaqlar:
Təbrizin üstünü bürüyən duman, Bu dar ağacları, o zülm, o zindan. Tezliklə qopacaq öz təməlindən, Qurtarmaz yaxanız haqqın əlindən.
Ömrünün ən mənalı illərini - gənclik dövrünü şah rejiminə qarşı, xalqının azadlığı uğrunda mübarizələrdə keçirən Məmmədəli Müsəddiq inanırdı ki, qan tökənlərin qanda boğulacağı, “qara günlərin” keçəcəyi gün uzaqda deyil:
Sizi də boğacaq tökdüyünüz qan, Azadlıq günəşi nur saçan zaman. Tarixin hökmüylə bu qara günlər, Sizinlə məhv olar, xoş yaşar ellər.
Eyni zamanda, Müsəddiq öz doğma yurdu uğrunda “azadlıq ağacının göyərdilməsi üçün” hələ çox qanların töküləcəyindən də narahatdır. Bu mənada
Ağac su içməsə bar verə bilməz, Azadlıq ağacı qansız göyərməz…
- deyən şair vətəni naminə hər tufana, hər şimşəyə sinə gərməyə hazırdır. Lakin belə bir halda Məmmədəli Müsəddiqə məxsus bacarıq ondadır ki, o, şimşək ömrünün bir anlıq olduğunu nəzərə alıb, bütün ömrü boyu yandığından, müqayisədə özünü şimşəkdən üstün hesab edir. Məmmədəli Müsəddiqin poetik dünyasında bir vətəndaş, əsl insan obrazı əks etdirilir. Onun poeziyasında təsvir olunan bu şəxs Vətəni hər şeydən üstün tutan, onun gələcəyinə yüksək inamı olan bir şəxsiyyətdir. Yaradıcılığı ilə dərindən tanışlıq göstərir ki, həmin şəxsiyyət elə şairin özüdür. Problemin bu cür qoyuluşunda onun lirikasının vətəndaşlıq mündəricəsi əhəmiyyətli dərəcədə dərinləşir, yüksək fəlsəfı dəyərlər kəsb edir. Bu şəxs öz dilinin, öz Vətəninin, öz tarixinin, gələcəyinin təəssübkeşi rolunda çıxış edir. Bu onun “Ana dilim” şeirində obrazlı şəkildə öz əksini tapmışdır:
Hələ mən dünyaya qədəm qoymamış Anam öz qanıyla öyrətdi səni. Dünyaya gəldiyim ilk dəqiqədən, Südüylə, canıyla öyrətdi səni.
Onun yaradıcılığında müasir dünyanın, ictimai-siyasi həyatın, inqilabi ideyaların təsvir və tərənnümü də özünəməxsus yer tutur. Məmmədəli Müsəddiqin 1941-46-cı illərdə Cənubi Azərbaycanda milli-azadlıq hərəkatından güc alan lirikası və bu lirikada sülhün, demokratiyanın, azadlığın tərənnümü onun bütün yaradıcılığının ana xəttini təşkil edir. Vətənə, torpağa olan sonsuz məhəbbət, bağlılıq şairin poetik “mən”ində öz ifadəsini tapır:
Düşünən beynimiz, vuran qəlbimiz, Sənsən, həm anamız, həm vətənimiz. Biz səni sevirik canımız kimi, Damarlarda gəzən qanımız kimi.
Sevimli vətəni Azərbaycan kimi Müsəddiqin də taleyi parçalanmış, yana-yana yaşadığı “ömür səhifələri”nə "mühacir" sözü yazılmışdır. Gözlərindən Vətən həsrəti heç vaxt silinməyən "cənublu" sənətkarlarımızın bir qismi bu acıları qovrula-qovrula yaşamağa “məhkum” olunmuşlar. Azərbaycanın XX yüzilliyinin bir parçası olan belə sənətkarlar, öz ömürlərində millətimizin başına gətirilən böyük müsibətləri yaşayaraq yaradıcıqlarında əks etdirmişlər.
Vətən sevgisindən, millətin, xalqın azadlığından danışarkən misralarına üz tutduğumuz, bir dövrə nur saçan, daim vətən həsrəti, el-oba sevgisi ilə ürəyi döyünən bu mübariz ruhlu söz ustadlarımız sözün əsl mənasında, Cənubi Azərbaycan poeziyasının da mənəvi tutumunu yaradıb-yaşadanlardandırlar.
Coşua Tibatemva
Coşua Tibatemva — Uqandalı üzgüçü. Coşua Tibatemva Uqandanı 2016-cı ildə XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.
Karyerası
Coşua Tibatemva birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 2016-cı ildə qatıldı. O, Rio-de-Janeyroda baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında kişilər 50 m sərbəst stildə, təsnifat mərhələsində iştirak etdi. 25.98 saniyəlik nəticəsi ilə 64-cü yeri tutdu və yarımfinala vəsiqə qazana bilmədi. Coşua açılış mərasimində Uqandanın bayraqdarı idi.
Zarlı gəvən
(Astragalus membranaceus) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Peyzaj
thumbnail|Albrext Altdorfer: [[Dunay, Qala Vert ilə mənzərə]] Peyzaj (, pays - ölkə) ya da Mənzərə — təsviri incəsənətdə landşaftın, təbii mənzərənin rəsmi. Dənizin tabloda əks olunduğu mənzərələr isə "marina" adlanır, onu çəkənlər isə "marinist".
Badaxos sülh müqaviləsi.
Badaxos sülh müqaviləsi (1801) - Portuqaliyanın Fransa və İspaniyaya qarşı müharibədə məğlub olması nəticəsində 1801-ci il 6 dekabrda İspaniyanın Badaxos şəhərində bağlanmış sülh müqaviləsi.
Haqqında
Müharibəyə səbəb I Napoleon Bonapartın Böyük Britaniya ilə münasibətləri kəsmək tələbinin Portuqaliya tərəfindən rədd edilməsi idi. Badaxos sülh müqaviləsi İspaniya-Portuqaliya (11 maddə) və Fransa-Portuqaliya (6 maddə) sülh və dostluq müqavilələrindən ibarətdir. Portuqaliya öz portlarını Böyük Britaniya donanması üçün bağlamağı, müttəfiqlərin donanmaları üçün açmağı, Fransaya Qvineyanın bir hissəsini verməyi, Fransa ilə onun üçün əlverişli olan ticarət müqaviləsini bağlamağı və ona 20 milyon frank məbləğində təzminat ödəməyi, İspaniya ilə müttəfiq ittifaqını bərpa etməyi və Badaxos şəhərinə iddialardan əl çəkməyi öhdəsinə götürürdü.İspaniya işğal etdiyi Alenteju və Alqarvi əyalətlərini (ətrafı ilə birlikdə Olivensa qalası və Qvadiana çayının sağsahil torpaqları istisna olmaqla) Portuqaliyaya qaytarırdı. Trafalqar vuruşmasında (1805) Fransa-İspaniya donanması ingilislər tərəfindən darmadağın edildikdən sonra Portuqaliya Badaxos sülh müqaviləsinin şərtlərini pozdu və öz portlarını Böyük Britaniya ölkələri üçün açdı.
Mənbə
Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. III cild. Bakı,2011. səh. 11.
Büst
thumbnail|[[Periklin başı təsvir edilmiş herma. Üzərindəki yazı: Ksantippin oğlu Perikl, afinalı. Yunan orijinalından Roma dövrü surəti. Təxm. 430-cu il. Vatikan muzeyi.]]
Büst — heykəltaraşlıqda baş və çiyinlərdən (qollar və ayaqlar daxil edilmədən) ibarət olur.
Qədir Möhsünzadə
Qədir Qurban oğlu Möhsünzadə — baytarlıq elmləri doktoru, professor.
Həyatı
Qədir Möhsünzadə 1914-cü il fevral ayının 24-də Lənkəran şəhərində ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. 1934-cü ildə Zaqafqaziya Baytarlıq İnstitunu fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir (İrəvan).
Fəaliyyəti
Q.Möhsünzadə institutda oxuyarkən elmə böyük həvəs göstərmişdir. 1934-cü ildə baytarlıq üzrə ən nüfuzlu institutun - Kazan Baytarlıq İnstitutunun aspiranturasına daxil olmuş, yüksək səviyyədə elmi-tədqiqat işi apararaq 3 yaşında namizədlik dissertasiyasını müvəffəqiyyətlə müdafiə etmişdir. Gənc alim 1937- ci ildə Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstituna (Gəncə şəhəri) işə dəvət olunmuş və 1941- ci ilə kimi baytarlıq fakültəsinin dekanı və klinik diaqnostika kafedrasının müdiri vəzifəsində çalışmışdır. Q. Möhsünzadə, 1941-1945-ci illərdə ordu sıralarında Vətən Müharibəsinin iştirakçısı olmuşdur. "Baytarlıq" jurnalı 2005-ci il 5-ci nömrəsində Böyük Vətən Müharibəsində Qələbəmizin 60 illiyinə həsr etmiş, Rusiya Federasiyası Hərbi Silahlı Qüvvələrin baytar-sanitar xidmətinin rəisi, tibb xidməti polkovniki Y.Q.Boyevin "1941- 1945- ci illərdə Böyük Vətən Müharibəsində hərbi baytarlıq xidməti" məqaləsində yazır: "Müharibə cəbhələrində hırbi terapevtiki xəstələrin müalicəsinin təşkilində və onların məharətlə yerinə yetirilməsində istedadlı şəxslərin- İ. M. Qolosov, A.M.Kolesov, Q.Q.Möhsunzadə, N.Z.Objorin, V. P. Spaski, İ. A. Şarobin, S. D. Şelevin- işlərini xüsusilə qeyd etmək lazımdır". Q. Möhsünzadə 1946- 1951- ci illərdə Gəncədə yenidən Kənd Təsərrüfatı İnstitunun Klinik diaqnostika kafedrasının müdiri olmuş, at və qaramalda böyrəyin funksional fəaliyyətinin öyrənilməsinə dair elmi və əməli əhəmiyyətli geniş tədqiqatlar aparmış və 1950- ci ildə Moskva Baytarlıq Akadmiyasında doktorluq dissertasiyasını müvəffəqiyyətlə müdafiə etmişdir.
1951- ci ildə Q. Möhsünzadə Leninqrad Baytarlıq İnstituna dəvət olunmuş və 1960- cı ilə kimi orada Klinik diaqnostika kafedrasına rəhbərlik etmişdir. Lakin şəhərin iqlimi onun səhhətinə mənfi təsir göstərdiyinə görə o, Leninqraddan getməli olmuşdur. Böyük elmi nailiyyətlərə, yüksək səriştəli pedaqoji qabiliyyıtı malik olan alim 1960- cı ildə müsabiqə ilə Odessa Kənd Təsərrüfatı İnstitutuna işə qəbul olunmuş və ömrünün sonuna kimi həmin institutda Terapiya və diaqnostika kafedrasına rəhbərlik etmişdir, institutun elmi əərlərinin məsul redaktoru olmuşdur.
Elmi fəaliyyəti
Q. Möhsünzadə ömrünün bütün faydalı hissəsini baytarlıq təbabətinin ən vacib sahələrindən olan diaqnostika və terapiya elminin inkişafına, bu sahədə yüksək ixtisaslı kadrların hazırlanmasına sərf etmişdir. O öz tədqiqat işlərini dünya şöhrətli macar alimləri- F. Qutira və Y. Marekin, rus alimləri- N. P. Ruxlyadevin və Q. V. Domraçevin elmi məktəbləri istiqamətində və elmi-metodiki səviyyəsində aparmışdır. Alim canlı orqanizmin sağlamlığı üçün mühüm funksiya daşıyan böyrəklərin fəaliyyətinin öyrənilməsində geniş və dərin tədqiqat işləri aparmış, elmdə mühüm kəşflər etmiş və yeniliklər getirmişdir. Professor Q. Möhsünzadə işləyib hazırladığı yeni stimulyator- müalicə preparatı- zülal hidrolizatları keçmiş ittifaqın baytarlıq təcrübəsində geniş istifadə edilmiş və indi də tətbiq edilir. Bu preparat, körpələrin, xəzdərili heyvanların on altıya qədər xəstəliklərində dispersiya, bronxopnevmoniya, midistrofiya, qanazlığı, cərrahi və parazit xəstəliklərində səmərəli müalicəvi və profilaktiki təsirə malik olduğu üçün, müvafiq təlimatlara daxil edilmişdir.
Alimin 5 monoqrafiyası, 1 dərslik kitabı və 160 elmi məqalələri dərc edilmişdir. Onun rəhbərliyi ilə 18 nəfər elmlər doktoru və namizədləri hazırlanmışdır.
Azərbaycanda az müddət işləməsinə baxmayaraq o, vətənində silinməyən iz buraxmışdır. Onun tələbələrindən bir çoxları hazırda akademik, professor, elmlər doktoru, elmlər namizədi, əməkdar elm xadimi, əməkdar baytar həkimi, respublika dövlət mükafatı laureatı və s. bu kimi adlara layiq görüımüşdür. Professor Q.Möhsünzadə, sivilizasiya cəmiyyətinin ziyalısına xas olan əlamətləri- yüksək mədəniyyət, mehribançılıq, səliqəlilik, diqqətçilik və s. bu kimi cəhətləri özündə cəmləşdirən yüksək intellektual səviyyəli bir alim və pedaqoq idi. Onun mühazirələri hələ də yaddaşlardan silinməyib. Q.Möhsünzadə 1992-ci ildə, 78 yaşında, Odessa şəhərində vəfat etmişdir.
Buğakar piri
Buğakar piri — Zəngəzur mahalının Meğri rayonunun Buğakar kəndi ərazisində müsəlman ziyarətgahı. Azərbaycan memarlığı üslubunda inşa edilib.
Haqqında
Buğakar kəndi adını IX əsrdə yaşamış sərkərdə Buğa Əl-Kəbirin adından almış, ziyarətgah isə kəndin adı ilə "Buğakar ziyarətgahı" kimi tanınmışdır. O, xalq arasında Sultan Seyid Əhməd məqbərəsi kimi də tanınır.
Tarixi
Buğakar kəndində qədim dövrlərdən azərbaycanlılar yaşamış, 1939-cu ildə isə kənd ermənilər tərəfindən ləğv edilərək əhalisi ermənilər yaşayan Lehvaz kəndinə köçürülmüşdür. Buna baxmayaraq, Buğakar piri ətraf kəndlərin azərbaycanlı əhalisi üçün ziyarətgah olaraq qalmışdı. Bölgədəki azərbaycanlılar 1988-ci ildə zorla qovulduqdan sonra bu abidə ermənilər tərəfindən dağıdılmışdır.
Ageratina wurdackii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Monqol gəvəni
(Astragalus mongholicus) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Ürəkvari karya
Təbii yayılması:
Amerikada, Gürcüstanda, İngiltərədə yayılmışdır. Bu növ bütün gikorilərdən ən çox yayılandır.
Botaniki təsviri:
Hündürlüyü 30 m-ə çatan, diametri 1m olan geniş çətirli ağacdır. Yarpaqları təklələkvaridir, uzunluğu 15-30 sm, hər yarpaq oxunda 5-9 ədəd yarpaqcıq vardır, kənarları xırda dişlidir, neştərvaridir. Tumurcuqları parlaq, boz-sarıdır. Çiçəkləri sırğa çiçək qrupuna yığılmışdır. Qozanın uzunluğu 2-3 sm, yaşıl, payızda çıxan qapaqlı və qalın qabıqlıdır. Heyvanlar bitkinin toxumu və qabığı ilə qıdalanırlar.
Ekologiyası:
Ürəkvari karya rütubətli dağ yamaclarında və bataqlıqlarda bitir. Qida maddələri az olan kasıb torpaqlarda yaxşı bitir.
Azərbaycanda yayılması:
Lənkəranda, Astarada, Masallıda mədəni şəraitdə becərilir. Vətəni Şimali Amerikadır. Həmçinin Gürcüstanda və İngiltərədə geniş yayılıb
İstifadəsi:
Oduncağı bərk və möhkəm olduğu üçün mebel, panel, avadanlıq və pilləkənlərin düzəldilməsində istifadə olunur. Amerikalılar ondan yay aləti düzəldirlər.
Olim Qurbanov
Olim Qurbanov (21 iyun 1998) — Tacikistanlı üzgüçü. Olim Qurbanov Tacikistanı 2016-cı ildə XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.
Karyerası
Olim Qurbanov birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 2016-cı ildə qatıldı. O, Rio-de-Janeyroda baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında kişilər 50 m sərbəst stildə, təsnifat mərhələsində iştirak etdi. 25.77 saniyəlik nəticəsi ilə 62-ci yeri tutdu və yarımfinala vəsiqə qazana bilmədi.
Astracantha multifoliolata
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Əvəz Verdiyev
Verdiyev Əvəz Həşim oğlu — Sovet İttifaqı Qəhrəmanı. İkinci dünya müharibəsində döyüşlərdə göstərdiyi qəhrəmanlığa görə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür.
Həyatı
Əvəz Verdiyev 1916-cı ildə Laçının Quşçular kəndində anadan olmuşdur. Üç yaşından yetim qalmış və Laçın rayonunun Quşcular kəndində böyüyüb boya-başa çatmışdır. 20 yaşı tamam olanda Bakıya getmiş, fəhlə gənclər məktəbində oxuya-oxuya Orconikidze adına maşınqayırma zavodunda işləmişdir.
1938-ci ildə Sovet Ordusuna çağırılmış, SSRİ-Finlandiya müharibəsində (1939–1940) iştirak etmişdir.
1940-cı ildə ordudan tərxis olunmuş və Bakıya qayıdıb əvvəllər işlədiyi zavodda çalışmışdır. İkinci dünya müharibəsinin başlaması ilə əlaqədar 1941-ci ilin iyun ayında yenidən orduya çağırılmış, döyüşlərdə ağır yaralanmış, tezliklə sağalaraq cəhbəyə qayıtmışdır. Ukrayna və Polşanın azad edilməsi uğrunda döyüşlərdə iştirak etmişdir.
1944-cü il 2 avqust tarixində Polşanın Staşuv şəhəri uğrunda gedən döyüşdə göstərdiyi qəhrəmanlığa görə 23 sentyabr 1944-cü ildə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülmüş və ona "Qızıl ulduz" medalı (medal №4647) və Lenin Ordeni təqdim olunmuşdur.
Sonrakı döyüşlərdən birində ağır yaralanmış və 1 may 1945-ci ildə vəfat etmişdir. Polşanın Boleslaves şəhərində dəfn olunmuşdur.
Laçında Əvəz Verdiyevə abidə qoyulmuş, şəhərin mərkəzi küçələrdən biri onun adını daşıyır.
Ageratina yaharana
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Monte dey Paski di Siena
250px|right|thumb|Bankın binası Monte dey Paski di Siena (tam adı: Banca Monte dei Paschi di Siena S.p.A.) — dünyanın ən qədim banklarından biri. Əsası 1472-ci ildə İtaliyada qoyulmuşdur.
Sultan bəy Sultanov
Sultan bəy Sultanov və ya Sultan bəy Əlipaşa bəy oğlu Muradov — Azərbaycan xalq qəhrəmanı.
Sultan bəyin soyu
Sultan bəy 1871-ci ildə Zəngəzur qəzasının Hacısamlı nahiyəsinin Qasımuşağı obasında (Hazırda Laçın rayonunun Kürdhacı kəndində) doğulmuşdur. Paşa bəyin oğlu olub. Bəllidir ki, Sultan bəy bir zamanlar Muradov soyadını daşıyıb. Babası Xanmurad bəyin adından götürülən bu soyadı hazırda törəmələri daşıyırlar. Sultan bəy Qarabağ general-qubernatoru Xosrov bəy Sultanovun qardaşı olmuşdur.
Ailəsi
Sultan bəy Teymur bəy Həsənbəyovun qızı Dilruba xanımla dünya evinə girmişdi. Ənvər bəy, Çingiz bəy, Yusifkamal bəy adlı oğulları və Bəyim xanım adlı qızı vardı. Sultan bəyin arvadı, üç oğulu və bir qız övladı isə Sovet hökuməti tərəfindən Qazaxıstan çöllərinə sürgün edilmişdir. 1956-cı ilə qədər sürgündə qaldıqdan sonra yenidən Azərbaycana gəlmişlər.
Qhi
thumb|right|Sarı yağ
Qhi (Sanskritcə:ghṛta, Hindi: घी ghī ,*Benqali: ঘী ghee, Urduca: گھی ghī, Tamilcə: நெய் ney, Ərəbcə: سمنة samna, Hausaca: man shanu) — Hindistan yarımqitəsi mənşəli və ümumiyyətlə Cənubi Asiya (Hindistan, Banqladeş, Nepal, Pakistan mətbəxi), mətbəx və rituallarında istifadə edilən aydınlaşdırılmış kərə yağın bir sinifi. Azərbaycan mətbəxində də işlənir.
Dini istifadə
Ənənəvi qhi inək südündən hazırlanır (Sanskrit: गोघृत go-ghṛta) və Vedik və müasir Hindu libasyon və yağlama mərasimlərində müqəddəs rolu var. Həmçinin qhi üçün bir himn var.
Bağır Bağırov
Bağır Əli oğlu Bağırov (d. 12 avqust 1936, Masallı, Azərbaycan) — geologiya-minerologiya elmləri doktoru, professor, Azərbaycan Milli Elimlər Akademiyasının müxbir üzvü.
Elmi fəaliyyəti
Neft və qaz yataqlarının geologiyası prosesində onların etibarlı öyrənilməsini təmin edən kompleks geoloji-riyazi üsullar yaratmışdır. Avropa geoloqlar-mühəndislər birliyi – EAGE, Amerika Neftçi- Geoloqlar Cəmiyyəti – ASPG və riyazi geologiya assosiasiyası – COGEODATA-nın üzvüdür. 1969-1988-ci illərdə AN AZDNQİPL-də laboratoriya rəhbəri, direktor müavini, şöbə müdiri vəzifələrində işləmişdir. 1989-cu ildən Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasında kafedra müdiridir.
160-dan çox elmi əsəri, bunlardan 47-si xaricdə dərc olunmuşdur.
11 elmlər namizədinin elmi rəhbəri olmuşdur.
Həsən bəy Zərdabi mükafatı
Həsən bəy Zərdabi mükafatı — 1990-cı illərin sonlarında Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin o zamankı sədri, mərhum jurnalist Hacı Hacıyevın təşəbbüsü ilə təsis olunub.
Laureatları
Laureatları Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi Azərbaycan Jurnalistikası Günü ərəfəsində sərbəst nominasiyalar üzrə seçir.
Kira Plastinina
Kira Sergeyevna Plastinina — Rusiya modelyeri.
Həyatı
Kira Plastinina dünyanın ən gənc modelyeri kimi tanınan rus modelyeridir. Belə ki, o, karyerasına hələ orta məktəb şagirdi olduğu müddətdə başlamışdir. Kira 1 iyun 1992-ci ildə Sergey və Tatyana Plastinin ailəsində anadan olub. Atası Sergey Plastinin məşhur rusiyalı iş adamı, qida sənayesi nəhəngi Wimm-Bill-Dann şirkətinin səhmdarıdır. Anası Tatyana Plastinina ixtisasça dilçi, Uşaq Musiqili Akademiyasının həmtəsisçisidir. Artıq 14 yaşında valideynlərinin dəstəyi ilə Kira Plastinina öz moda brendinin sahibi oldu. 2017-ci ildə Kira Plastinina keçmiş iş ortağı, amerikalı sahibkar Trey Vallett ilə ailə həyatı qurub.
Karyerası
Sergey Plastinin 2006-cı ildə qızının arzusunu həyata keçirməyə başladı. O, Kira Plastinina ticarət markasını qeydiyyatdan keçirdi və yeni geyim markasının təşviqi strategiyasını hazırlayan mütəxəssisləri işə götürdü. Kira bütün yaradıcılıq prosesinə, o cümlədən kolleksiyaların yaradılmasına cavabdeh idi. Bəzi məlumatlara görə, Sergey qızı üçün biznesin inkişafına otuz beş milyon dollardan çox sərmayə qoyub. Bu məbləğ komandanın işinə, dərzilik işlərinin aparıldığı Çində nümayəndəliyin yaradılmasına, həmçinin bir neçə mağazanın açılmasına xərclənib.
2007-ci il martın 14-də Kira Plastininanın ilk kolleksiyasının debüt şousu baş tutdu. Parlaq, ekstravaqant dizayn mövsümün cari tendensiyalarını izləməyə vərdiş edən gənc moda qadınları tərəfindən bu kolleksiya yüksək qiymətləndirildi. Elə həmin ay Moskvada Avropa ticarət mərkəzində "Kira Plastininanın Stili Studiyası"nın açılışı oldu. 2008-ci ildə Milanda modelyer öz yeni kolleksiyasını təqdim etdi. Növbəti 2 il ərzində Kira Plastinina kolleksiyaları bütün dünyaya yayıldı. London, Dallas, Milan, Alma-Ata, Xarkov, Dubay, Küveytdə butiklər açıldı.
Şahzadə Mustafa (II Mehmedin oğlu)
Şahzadə Mustafa — 7. Osmanlı sultanı II Mehmedin oğlu, Osmanlı şahzadəsi.
Həyatı
Şahzadə Mustafa 1450-ci ildə Ədirnədə dünyaya gəldi. Atası Sultan Muradın oğlu və o əsnada taxtdan endirilərək Manisaya göndərilən Mehmed Çələbi, anası isə onun xanımlarından Gülşah Xatundur. 1457-ci ildə Manisa sancaqbəyliyinə təyin edildi və anasıyla birlikdə Manisaya yollandı. 1466-cı ildə isə Qaraman əyalətinə göndərildi və ölümünədək bu vəzifədə qaldı. Üstəlik anası Gülşah Xatun da Qaramanoğlu İbrahim bəyin qızı idi. Bu səbəblə siyasi olaraq qarışıq olan bu bölgəni uzun müddət əmin-amanlıqla idarə edə bildi.
Ancaq bu vəzifədə ikən 1474-cü ildə Konyada anidən vəfat etdi. Ölüm səbəbi olaraq isə Şahzadə Mustafanın sədrəzəm Vəli Mahmud Paşanın xanımıyla yaşadığı gizli münasibətin Mahmud Paşa tərəfindən öyrənilməsi və paşanın Şahzadə Mustafanı zəhərlənməsi göstərilir. Oğlunun ölümündən sonra anası Gülşah Xatun II Mehmedin əmriylə Konyada qaldı. Şahzadə Mustafanın hərəmxanası və qızı Fərahşad Sultan isə İstanbula aparıldı və burada evləndirildi.
İstinadlar
<references group="" responsive="1">
Azər Qaraçənli
Həyatı
Azər Qaraçənli 1973-cü ildə Bakı şəhərində doğulub. 1990-cı ildə orta məktəbi, 1995-ci ildə Məhəmməd Əmin Rəsulzadə adına Bakı Dövlət Universitetinin sosial elmlər və psixologiya fakültəsini bitirib. 1995–1997-ci illərdə hərbi xidmətdə olub. 1992–1993-cü illərdə rus dilindən etdiyi tərcümələrlə mətbuatda çıxış edib. 1993-cü ilin sonlarından jurnalistika sahəsində çalışır.
"Azadlıq" (1993–1995, 1998), "Yeni Müsavat" (1998–2000), "Avropa" (2000–2003) qəzetlərində işləyib.
2004-cü ildən "Mediaforum.az" saytının baş redaktorudur.
ARB Cənub
ARB Cənub — 2007-ci ildə Lənkəran şəhərində "Cənub TV" adıyla yayıma başlayan televiziya kanalı.
Tarixçə
Azərbaycanın cənub bölgəsində yayımlanan Lənkəran TV, 2007-ci ilin iyununda yayımını dayandırdıqdan sonra, yaranan efir tezliyinə Milli Televiziya və Radio Şurası tərəfindən elan edilən müsabiqədə qalib gələn “CTV”, 6 il müddətinə lisenziya aldı. Azərbaycan teleməkanına 29-cu tezlikdən 14-cü televiziya olaraq vəsiqə qazanan CTV, 31 dekabrı Cənublular üçün üçqat bayrama çevirdi. İlk ərəfələrdə “CTV” Azərbaycanın Cənub rayonları olan Lənkəran, Astara, Cəlilabad, Masallı, Lerik, Yardımlı və Biləsuvarda yayımlanmağa başladı.
Hazırda “ARB Cənub” səhər saat 08:00-dan gecə saat 02:00-yə qədər 18 saat ərzində müxtəlif səpkili veriliş və filmlərlə efirə çıxır. Müxtəlif analitik-informasiya proqramları, musiqili-əyləncəli verlişlər, müəllif telelalayihələr, ictimai-siyasi verlişlər hazırlayan CTV ailəsi, tezliklə daha da genişlənmək və inkişaf etməyi qarşısına məqsəd qoyub. Fəaliyyətə başladığı ilk 2 ay ərzində 10-a yaxın müxtəlif proqram və verlişləri, həmçinin sənədli, bədii filmləri bölgə tamaşaçısına təqdim edən “CTV”- də hal-hazırda 30-dan çox telelayihə ekranlaşdırılıb. Bunlardan “Bir cənub səhəri”,"Zəka", "Absurd shou" ”Bələdçi”, ”Bərəkət” ,”Bilirsinizmi?!…”, “Biznes qlobal”, “Can sağlığı”, “Həmsöhbət”, “İncilər”, “24 kadr”, "Cavanlar", “Şok videolar”, “Söz məndən, söz səndən”, “Tap və qazan”, “Telestadion”, “Ürək sözü”, “Üz-üzə”, “Seyf”,"300" və s. verilişləri göstərmək olar.
19 sentyabr 2016-cı il tarixində "Cənub TV" olan telekanalın adı dəyişdirələrək "ARB Cənub" olmuşdur.
Qara Əhməd Paşa
Qara Əhməd Paşa (ö. 29 sentyabr 1555, İstanbul) —  I Süleyman dönəmində 5 oktyabr 1553 - 29 sentyabr 1555 tarixlərində ümumilikdə 1 il 11 ay Osmanlı imperiyasının sədrəzəmi olmuş dövlət adamıdır.
Həyatı
Həyatının ilk illəri haqqında məlumat yoxdur. Alban əsilli olmuş, Əndəruna alınaraq hərəmxanada tərbiyə edilmişdir. Ardından qapıçıbaşı və miraləmliyə gətirilmiş, 1534-cü ilin noyabrında yeniçəri ağalığına yüksəlmişdir. Bu vəzifədə ikən Korfu və Boğdan səfərlərinə qatılmış, 1541-ci ildə Rumeli bəylərbəyiliyinə gətirilmişdir. Esterqon və Şərqi Belqrad torpaqlarının ələ keçirilməsində önəmli rol oynamış, bu səbəbdən 1544-cü ildə üçüncü vəzirliyə gətirilmişdir. 1548-ci ildə İkinci İran səfərinə qatılan Əhməd Paşa yeniçəri və sipahilərlə Ərzincan qalasına daxil olmuş, ardından 25 avqust 1549 tarixində Ərzuruma gedərək buradan Gürcüstan üzərinə hücum etmişdir. Bir çox strateji qalanı ələ keçirən Əhməd Paşa 24 oktyabr 1549 tarixində padşahın qışladığı Diyarbəkirə gəldi.
22 aprel 1552 tarixində ikinci vəzir olaraq Macarıstan sərdarı təyin olundu. Çox keçmədən 26 iyul tarixində Temeşvar qalasını, 4 sentyabr tarixində isə Solnok qalasını ələ keçirmişdir. 19 oktyabr tarixində isə səfəri sonlandırıb geri döndü.
1553 tarixindəki Naxçıvan səfəri Əhməd Paşanın həyatında dönüm nöqtəsi olmuşdur. Sultan Süleymanın 5 oktyabr 1553 tarixində oğlu Şahzadə Mustafanı edam etdirməsi və eyni anda Sədrəzəm Rüstəm Paşanı vəzifədən alması ilə Əhməd Paşa sədarətə gətirildi. Naxçıvana qədər irəliləyən Sultan Süleyman, dönüş əsnasında Şah Təhmasibin Artvin zonasına hücum etməsini öyrəndi və 6 sentyabr 1554 tarixində 3-4 min yeniçərini Əhməd Paşa rəhbərliyi ilə buraya göndərdi. 9 sentyabr 1554 tarixində Artvin qalasına çatan Əhməd Paşa şahın geri çəkildiyini gördü və geri dönərək 20 sentyabr tarixində padşahın yanına - Amasiyaya çatdılar. Burada ikən Səfəvilərlə sülh müzakirələri yürütdü. Ardından sülh müqaviləsinin təsdiqi üçün padşahla birlikdə İstanbula doğru hərəkət etdi.
İstanbula döndükdən qısa müddət sonra 29 sentyabr 1555 tarixində toplanan divan məclisi əsnasında anidən edam edildi. Eyni tarixli bir saray qeydinə görə, o gün Rüstəm Paşa ikinci dəfə sədrəzəmliyə gətirilmişdir. Ölüm səbəbi tam olaraq bilinmir. Ancaq o dönəmin tarixçilərindən Cəlalzadə Mustafa Çələbi əvvəlki qələbələrini və qəhrəmanlıqlarını təriflədiyi Əhməd Paşanın sədarət yükünü daşıya bilmədiyini, qanunları gec icra etdiyini, Naxçıvan səfəri əsnasında lazımi tədbirləri görməyib İsfahana qədər olan torpaqları ələ keçirə bilməməsi səbəbilə gözdən düşməsini qeyd edir.
Saraydakı gizli rəqabətin qurbanı olan Əhməd Paşa 1545-ci ildə Sultan Süleymanın bacısı Fatma Sultanla nigahlanmışdı. Bu evlilikdən övladı olmayan Əhməd Paşanın Topqapı yaxınlığındakı külliyəsi ölümünün ardından tamamlanmışdır. Paşanın türbəsi məscidin sağ tərəfində, xanımı Fatma Sultanın məzarı isə türbənin yan tərəfində yerləşir.
Lixtenşteyn tarixi
Lixtenşteyn tarixi – müasir Lixtenşteyn dövlətinin ərazilərini əhatə edən tarixdən ibarətdir.
Orta Əsrlər
thumb|200px| Aşağı [[Avstriya bölgəsində yerləşən Lixtenşteyn sülaləsinə aid olan qala.]] Roma imperiyası dövründə Lixtenşteyn Reyita bölgəsində yerləşən kiçik yaşayış məntəqəsi idi. Ərazi tarix ərzində heç vaxt mübahisəyə yol açmamışdır. Lixtenşteyn hər hasısa xüsusiyyətinə görə fərqlənmədiynə görə Avropada olan heç bir dövlər bu əraziləri işğal etməyə maraq göstərmirdi. Lixtenşteyni idarə etmiş ilk sülalə Hohenms sülaləsi olmuşdur. Lixtenşteyn adını ölkəyə hakimiyyətə gəlmiş ikinci ailə tərəfindən veridiyi ehtimal edilir. Adın mənası parıltılı daş mənasısı verirdi. Ailə ilk vaxtlar Lixtenşteyn ərazilərindən uzaq məsafədə yerləşən Aşağı Avstriya bölgəsində yaşayırdılar. Ərazidə hündür qala inşa edilmişdir. Qala 1140 və 1807-ci illər arasında ailənin nərazəti altında qalmışdır. Əsrlər ərzində ailənin siyasi təsir dairəsi günclənmişdir. Qısa zamanda Aşağı Avstriya, Moravya və Silezinya kimi bölgələr ailənin nəzarəti altına keçmişdir. Bütün bunlara baxmayaraq ailənin nüfuzu XIX əsrdən etibarət zəifləməyə başlamışdır. Habsburqlar sülaləsi Lixtenşteyn şahzadələrinin özlərinə mənsub əraziləri az olduğuna görə parlamentdə iştirak etmək üçün  Lixtenşteyn şahzadələrinə yer verilməmişdir.
Yeni dövr
thumb|150px|left|İlk Lixtenşteyn kralı I Karl. Parlamentdə təmsil ediləcəkləri halda nüfuz dairələrinin daha da genişlənəcəkərini anlayan hakim sülalənin nümayəndələri qarşılarına qısa zamanda Parlamentə nümayəndə göndərmək vəzifəsini qoyurlar. Lixtenşteyn sülaləsi daimi yaşamaq üçün ərazi axtarışına başlayır. Onların Aşağı Avstriya bölgəsində geniş əraziləri var idi, lakin həmin torpağlar qanuni formada Prussiya dövlətinin əraziləri hesab edilirdi. Belə olan halda Parlamentdə iştirak etmək hüquqlarını itirən Lixtenşteyn ailəsi Avropada özlərinə məxsus ola biləcək bölgə axtarmağa başlayırlar. Ailə 1699 və 1712-ci illərdə apardığı mübarizədən sonra Şkelberg hersoqluğunu və Vadus şəhərini Honemslər sülaləsinin nümayəndələrindən almağı bacırır. Hər iki ərazi ailənin axtardığı kimi kiçik lakin Parlamentdə təmsil edilə biləcək, gücdə olan ərazilər idi. Bütün sənədləşmə işləri bitdikdən sonra 23 yanvar 1719-cu ildə Müqqədəs Roma İmperatoru IV Karl Şkelberg və Vadus ərazilərinin Lixteynşteyn ailəsi tərəfindən birləşdirildiyini və ailə tərəfindən idarə edilən Lixteynşteyn Krallığı yaradıldığını elan etdi.