cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Qazaxıstan–Qırğızıstan sərhədi
Təsviri
Sərhəd qərbdə Uqam silsiləsində Özbəkistanla başlayır və sonra şimal-şərq istiqamətində Tarazdan keçərək və Qırğızıstanın Ala-Too dağları boyunca davam edir. Sərhəd Bişkek və Tokmokdan keçən Çu çayından əvvəl Kara-Balta ətrafında kobud çuxuru izləyir. Qazaxıstanın Tarazdan Aqtöbe dəmiryoluna qısa müddətdə keçən Sovet dövrünün mirası, infrastrukturun daxili sərhədləri nəzərə alınmadan inşa edildiyi bir yerdir.
Tarixi
XIX əsrdə Rusiya Mərkəzi Asiyanı Kokand və Xivə keçmiş müstəqil xanlıqlarını və Buxara əmirliyini birləşdirərək fəth etdi. Kommunistlər 1917-ci ildə hakimiyyətə gəldikdən və Sovet İttifaqını yaratdıqdan sonra Orta Asiyanı etnik əsaslı respublikalara bölüşdürmə qərarı verilmişdir, bunlar Milli ərazi sərhədləri (və ya ing. NTD) kimi tanınan bir prosesdir. Bu siyasətlə, Stalin, sakinlərini ayrı-ayrı ölkələrə bölüşdürdü və bu azlıqlar üçün sərhədlər müəyyən etdi.
Sovetlər etnik cəhətdən homogen respublikalar yaratmaq məqsədi daşıyırdı, lakin bir çox sahələr etnik şəkildə qarışıq idi (məsələn, Fərqanə Vadisi) və bəzi xalqlara (məsələn, qarışıq Tacik-Özbek Sartı və ya Amudərya Türkmənistan / Özbek qəbilələri) 'hüququ' etnik etiket təyin etmək çətin idi. daha sonra isə ekspert biliklərinin olmaması və regionda dəqiq və ya dolğun etnoqrafik məlumatların çatışmazlığı ilə maneə törədiblər. Bundan əlavə, NTD həmçinin iqtisadi, coğrafi, kənd təsərrüfatı və infrastruktur məsələləri nəzərə alınmaqla etnik mənsubiyyətləri yaratmaq planı idi.
Bu ziddiyyətli məqsədləri bütöv bir millətçi çərçivə ilə tarazlaşdırmaq cəhdi olduqca çətin idi. Bundan əlavə, sovet hakimiyyəti, bu sərhədlərin bu gün olduğu kimi beynəlxalq sərhədlərə çevrilməsini nəzərdə tutmamışdı. NTD 1920-ci ildən etibarən təklif edilmişdir.
Orta Asiya o zaman Avrasiya Sovet Sosialist Respublikaları (ASSR) və 26 avqust 1920-ci il tarixlərində Qazaxıstanın şimal hissəsi ilə bərabər olan ərazidə yaradılmış Qırğızıstan Sovet Sosialist Respublikasından ibarətdir
1920-ci ildə Qırmızı Ordu tərəfindən ələ keçirildikdən sonra Buxara və Xarəzm Xalq Sovet Respublikalarına çevrilən Buxara Əmriyyətinin və Xivə Xanlığının iki ayrı varis "respublikaları" var idi.
25 fevral 1924-cü ildə Sovet İttifaqının Siyasət bürosu və Mərkəzi Komitəsi Mərkəzi Asiyada NTD-ə davam edəcəklərini elan etdi Bu proses Orta Asiya Bürosunun Xüsusi Komitəsi tərəfindən idarə olunmalı idi və regionun əsas millətləri (qazaxlar, türkmənlər və özbəklər) sayılan hər birinə görə üç sub komitəsi tərəfindən iş olduqca sürətlə aparıldı.
Qara-qırğız (qırğız) 1924-cü ilin oktyabrında Rus SSRİ-in tərkibində Müstəqil vilayətin yaradılması üçün kifayət qədər fərqlənmişdir və sərhədlər müasir Qırğızıstana uyğunlaşdırılmışdı. 1925-ci il may ayında 1925-ci ildə Qırğız Muxtar Vilayəti adını aldı, 1926-cı ildə Qırğızıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikasına və 1936-cı ildə isə Qırğızıstan SSRİ-yə çevrildi. 1991-ci ildə Sovet İttifaqının ləğvi və qurulmuş respublikaların müstəqilliyi ilə sərhəd beynəlxalq sərhəd olmuşdur.
Son sərhəd müqaviləsi 15 dekabr 2001-ci ildə imzalanıb və 2008-ci ildə qüvvəyə minir.
Şəmsəddin Abbasov
Şəmsəddin Bəhlul oğlu Abbasov — Azərbaycan nasiri, dramaturq, 1939-cu ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.
Həyatı
1906-cı ilin mayın 27-də Bakı qəzasının Sayadlar kəndində yoxsul kəndli ailəsində doğulmuşdur. Bakıda rus-tatar məktəbində, sonra politexnikumda təhsil almış, 1926 – 1927-ci illərdə Politexnik İnstitutunda oxumuşdur. 1923-cü ildən "Yeni fikir", "Kommunist" və "Gənc işçi" qəzetlərində əməkdaşlıq etmişdir. Bu dövrdə "Məhşər günü" hekayəsi ilə ədəbi aləmə daxil olmuşdur.
Yaradıcılığı
1926-cı ilin iyun ayından "Gənc işçi" qəzeti redaksiyasında məsul katib vəzifəsində işləmiş, eyni zamanda "Komsomol" jurnalının redaksiya heyətinin tərkibinə daxil edilmişdir. Gənc yazıçılar birliyinin – "gənc qızıl qələmlər"in yaradıcılarından biri olmuşdur. 1929-cu ildən "Kommunist" qəzetinin məsul katibi işləmişdir. 1938 – 1939-cu illərdə M. F. Axundov adına Opera və Balet Teatrının direktoru kimi Moskvada Azərbaycan incəsənəti dekadasında iştirak etmişdir. "Şərəf nişanı" ordeni ilə təltif olunmuşdur. 1939-cu ilin sentyabrında Bakı kinostudiyasının direktoru işləmişdir. O, ədəbi yaradıcılıqla müntəzəm məşğul olmuşdur. Rus dilindən ədəbi ssenarilər ("Stalinqrad döyüşü", "Musoqorski"), pyeslər ("Ulduzcuğaz", "Xmelnitski", "Saatsaz və toyuq"), roman və hekayələr (S. Babayevski "Yer üzərində işıq", A. P. Çexovun vodevilləri) tərcümə etmişdir. Özu də ssenari və pyeslər yazmışdır: "Babək" (1940), "Qələbə" (1931), "Qana qan" (1944), "Əsgər və Simuzər" (1945), "Fərhadın ailəsi" (1950), "Mister Uoll-trit" (1951). 1942-ci ilin avqust ayından Azərbaycan KP MK aparatına işə dəyişdirilmişdir. Burada təlimatçı, eyni zamanda Azərbaycanın İkinci Dünya müharibəsində iştirak etməsi ilə məşğul olan komissiyanın məsul katibi işləmişdir. Azərbaycan nümayəndələri ilə dəfələrlə ön cəbhədə olmuşdur.
Nqazica
Qrand Komor və ya yerli dildə Nqazica — Hind Okeanında, Mozambik boğazında yerləşir və Komor adalarının ən böyük adasıdır. Əhalisinin əksəriyyətini Komorlular (antaloatra) təşkil edir. Muxtariyyətin və ölkənin mərkəzi Moroni şəhəridir. 2002-ci ilin konstitusiyasına görə, adanı muxtar regionu seçilmiş prezident idarə edir. Federal hökumətin burada yerləşməsi muxtar regionun güc və səlahiyətlərini azaltmır.
Şəmsəddin Abbasov
Yaradıcılığı
Şimali Qafqaz və Uzaq Şərq cəbhələri hərbi şuraları ona yaxşı işinə görə təşəkkür etmişdir. O, "Qafqaz müdafiəsi uğrunda" və "1941 – 1945-ci illər İkinci Dünya müharibəsində əmək igidliyinə görə" medalları ilə təltif edilmişdir. 1944-cü ilin yanvarında Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti Yanında Radiolaşdırma və Radio Verilişləri Komitəsinə sədr təyin olunmuşdur. 1946-cı ildə "Qırmızı Əmək bayrağı" ordeni ilə təltif edilmişdir. Dəfələrlə Bakı zəhmətkeş deputatları Sovetinin deputatı olmuşdur. 1951-ci ilin oktyabrından Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatında bədii ədəbiyyat şöbəsinin redaktoru işləmişdir.
1975-ci il sentyabrın 20-də vəfat etmişdir.
Şakir Qasımov
Şakir Nəbi oğlu Qasımov — biologiya elmləri doktoru, dosent, AMEA Mərkəzi Nəbatat Bağının Örtülü şəraitdə becərilən bitkilər laboratoriyasının müdiri
Həyatı
Şakir Qasımov 25 dekabr 1959-cu ildə Cəbrayıl rayonunun Minbaşılı kəndində anadan olmuşdur.1966-cı ildə Cəbrayıl rayonunun Minbaşılı kənd orta məktəbinə daxil olmuş və oranı 1976-cı ildə qurtarmışdır. 1978-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin biologiya fakultəsinə daxil olmuş və 1983-cü ildə biologiya kimya müəllimi üzrə qurtarmışdır. 1983-cü ilin sentyabr ayından təyinatla AMEA Botanika İnstitutunda işləməyə başlamışdır.
Ailəsi
Evlidir, 2 övladı var.
Elmi Fəaliyyəti
1984-85-ci illərdə göndərişlə Ukraynada təhsili davam etdirmişdir. 1987-ci ildə AMEA Botanika İnstitutunda "Botanika" ixtisası üzrə aspiranturaya daxil olmuş və oranı 1990-cı ildə bitirmişdir. 1992-ci ildə dissertasiya işi müdafiə edərək biologiya elmləri namizədi elmi dərəcəsi almışdır. 1985-93-cü illərdə AMEA Botanika İnstitutunda kiçik elmi işçi, 1993-cü ildən istixanaların müdiri, 1994-2004-cü illərdə böyül elmi işçi, 2004-2014-cü illərdə aparıcı elmi işçi, 2014-cü ildən isə baş elmi işçi vəzifəsində çalışır. 2004-cü ildə dosent elmi adı verilmişdir. Çoxillik məhsuldar elmi pedogoji xidmətləri nəzərə alınaraq AMEA Rəyasət Heyəti tərəfindən Fəxri Fərmanla Təltif edilmişdir. 2013-cü ildə biologiya üzrə elmlər doktoru elmi dərəcəsi almışdır.
AMEA Botanika İnstitutunun müdafiə seminarının üzvüdür.
Daxili ekoloji mühitin və interyerlərin abadlaşdırılmasında, bədii-memarlıq tərtibatında, istehsalatda əmək şəraitinin sağlamlaşdırılmasında tropik bitkilərin rolunu öyrənmiş, həmin bitkilərin Azərbaycanda örtülü şəraitdə biomorfoloji və bioekoloji xüsusiyyətlərinin və becərilmə aqrotexnikasının, çoxaldılmasının effektli üsullarının elmi-nəzəri və elmi-metodiki bazasını və onların praktiki istifadə yollarının elmi əsaslarını işləyib hazırlamışdır. Dünya florasının tropik və subtropik bölgələrindən introduksiya edilmiş bitkilərin Azərbaycanda örtülü şəraitdə ilk dəfə biomorfoloji və bioekoloji xüsusiyyətlərini, böyümə və inkişaf biologiyasını, virginil və generativ dövrlərdə morfogenezini, çiçəkləmə və meyvəvermə biologiyasını öyrənmiş, öyrənilən növlərin klon mikroçoxaldılması metodunu təkmilləşdirmiş və tropik və subtropik bitkilərin becərilməsi üçün Azərbaycanın aqrar sektorunda əmələ gələn bitki tullantılarının “az tullantılı və ya konkret mərhələdə tullantısız” texnologiya prinsipinə əsaslanan subustrat əvəzləyicisinin kompleks metodunu işləyib hazırlamışdır. Bütün bunlar ilk dəfə əldə edilən və elmi yenilik daşıyan mühüm məlumatlardır və onların əldə  edilməsi müəllifin şəxsi tədqiqatlarının nəticəsidir.
Qasımovun elmi rəhbərliyi altında 3 dissertasiya işi müdəfiə edilmişdir. Hazırda 4 doktorantın dissertasiya işinə rəhbərlik edir.
Elmi əsərləri
Çapdan çıxmış elmi əsərlərinin ümumi sayı 110, onlardan xaricdə çıxmış elmi əsərlərinin sayı 46-dür.
Austenit
Austenit — saf dəmirin 911÷1392 °C-də kub səthi mərkəzləşmiş kristal formasıdır. Bu, bəzən dəmir də adlandırılır (dəmir-karbon hal diaqramı). Legirləmənin köməyi ilə austenitin mövcud olduğu sahəni böyütmək və ya kiçiltmək olar. Poladın bir çox termiki emal növləri üçün onun austenit sahəsində qızdırılması ilkin addımdır. Austenit ferritə nisbətən daha möhkəm və bərkdir (HB 180–200). Yaxşı plastikliyi və antimaqnit xassələri ilə fərqlənir.
Osamu Dezaki
Osamu Dezaki (, d. 18 noyabr 1943 — 17 aprel 2011) — Yaponiya animasiya rejissoru və ssenarist.
Hospis
Hospis — ümidsiz xəstələrin layiqli xidmət və qayğı ala biləcəkləri səhiyyə müəssisələridir. Hospisin pasientləri "ev" əşyaları ilə əhatə olunurlar, onlar qohumları və yaxınları ilə sərbəst görüşə bilirlər. Tibb heyəti palliativ kömək göstərir: xəstələr oksigen, ağrıkəsicilər, zond qidalanması və s. alırlar. Həkimlərin sayı minimum, orta və kiçik tibb heyətinin sayı maksimumdur. Hospisdə olmanın əsas məqsədi xəstənin həyatının son günlərini rəngarəng etmək, əzablarını yüngülləşdirməkdir. Bu, humanistik, həm də iqtisadi baxımdan terminal xəstələri intensiv terapiya şöbələrində müalicə etməkdən daha sərfəlidir. Lakin postsovet məkanında bu problem hələ də həll olunmayıb, çünki böyük xərclər tələb edir.
Terminin mənşəyi
"Hospis" sözü ingilis dilinə köhnə fransız dilindən ("hospice") keçmişdir. Öz növbəsində o da latın dilindəki hospes və hospitium ("qonaqpərvərlik") sözlərindən əmələ gəlmişdir. Bu terminlə eramızın VI əsrindən zəvvarların istirahət edə biləcəkləri yerləri adlandırırdılar. İlk hospislər adətən xristian zəvvarların marşrutlarının keçdiyi yollar boyu qurulurdu. Müəyyən mənada bunlar yorğun, xəstə və əldən düşmüş yolçulara qayğı göstərən evlər idi. Lakin hospislər yerli camaata da köməklik göstərirdilər. İngilis dilindən bu söz XIX əsrdə başqa Avropa dillərinə də keçmişdir.
Senecio emiliopsis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Martensit
right|thumb|''Austenit dənəciklərində uzunvari lövhələrin yaranması
Martensit — dəmir-karbon xəlitəsinin iynə formalı kristal strukturudur. Əgər tərkibində müxtəlif karbon miqdarı olan poladı austenitləşmə temperaturuna qədər qızdırıb və sonra sürətlə elə soyudularsa ki, dəmir və karbonun diffuziyası baş verməsin, onda kub səthi mərkəzləşmiş austenit tetraqonal təhrif olunmuş qəfəsə malik martensitə çevrilir
Bu zaman məcburi şəkildə karbon atomları karbonun miqdarına uyğun materialın bərkliyini artırır. Tabalmada karbon atomları bərabər paylanır (kub fəza mərkəzləşməsi)  və yüksək temperaturda doymuş qarışıq kristalından karbid əmələ gəlir. Əvvəlcə ekstrem yüksək bərklik aşağı düşür. Martensit çevrilməsi poladların tablandırılması üçün istifadə olunur. Martensit termiki olaraq yaranır. Temperatur aşağı düşdükcə onun miqdarı artır. Martensitin yaranma temperaturu karbonun miqdarı artdıqca aşağı düşür və legirin tərkibindən asılı olur. Karbonun 0,8% miqdarına qədər martensit yaranması otaq temperaturunda başa çatır. Karbonun yüksək miqdarında həmişə austenit qalığı yaranır ki, bu da aşağı temperatura qədər soyutmaqla çevrilə bilir. Martensit strukturu iynə formalıdır və laylı şəkilə malikdir.
Çuqunlarda da martensit tərkibinin yaranması müəyyən şərtlər daxilində mümkündür. Bunun üçün çevrilmə prosesini austenitin bir başa yarandığı aşağı temperatur sahəsinə çəkən austenit əsaslı legirlərin daxili zəruridir. Martensit strukturu yüksək bərkliyə və möhkəmliyə malikdir, ancaq o praktiki olaraq deformasiya oluna bilmir.
Bu faza alman metallurqu Adolf Martensin adını daşıyır.
Martensit çevrilməsi
Martensit çevrilməsi polimorf çevrilmədir. Çevrilmədə təşkiledici kristalın atomlarının qarşılıqlı vəziyyətinin dəyişməsi nizamlanmış yerdəyişmə şəklində baş verir. Bu zaman qonşu atomlar arasındakı məsafə atomlar arasındakı məsafədən kiçik olur. Mikro sahələrdə kristal qəfəsin yenidən düzülməsi onun hücrəsinin deformasiyasına gətirilir və sonuncu faza burada başlanğıc bircinsli deformasiya olunmuş  faza kimi baxılır. Deformasiyanın qiyməti kiçikdir (~1—10 %) və uyğun olaraq kristal qəfəsdəki əlaqə enerjisi və başlanğıc fazanın sonuncuya bircinsli keçməsinə maneə enerjisi də kiçik olur. Martensit çevrilməsi üçün əsas şərt fazalar arasında nizamlanmış kontaktın saxlanmasıdır. Bircinzli fazaçevrilməsi üçün maneənin kiçik olduğu halda fazalar arası sərhədlər kiçik enerjiyə və yüksək yerdəyişməyə imkan verir. Buna görə də, martensit kristalların yaranması böyük sürətlə gedir və istilik mənbəyi tələb etmir. Nəticədə maneə enerjisi kiçik olduğundan sərhədin sürüşməsi üçün də maneə kiçik olur və kristal çox böyük sürətlə (səs sürətilə) böyüyür. Martensitin çevrilməsi poladın termiki emalında daha qabarıq baş verir. Bu proses yaxşı oyrənilmişdir. Praktikada martensit çevrilməsindən həm də onu əks istiqamətdə aparmaqla yeni effektlərin əldə olunması üçün istifadə edirlər. Məsələn qayıdış formadəyişməsi buna misaldır. Həddən yüksək sərt xəlitələrdən olan, deformasiya olunmuş məmulları qızdırdıqda o öz əvvəlki formasını alır (forma yaddaşlı xəlitələr). Martensit çevrilməsi metalların struktur dəyişmələrinin məqsədli aparılması üçün əsas verir. Termiki və mexaniki emalla materialların xassələrini məqsədli dəyişilməsi onun kristal quruluşunun dəyişilməsi ilə əldə oluna bilir
Əs-Səqafət Əl Hadisə (dərgi)
Əs-Səqafət Əl Hadisə (dərgi) — elmi araşdırma dərgisi.
Məlumat
Ərəbcə aylıq elmi araşdırma dərgisi olan “Əs-Səqafət Əl Hadisə”nin təsisçisi Kərkük Müəllimlər Cəmiyyəti, məsul redaktoru isə Ata Tərzibaşı idi. İlk sayı 1954-cü il mayın 1-də çap edilib. İkinci sayı həmin il iyulun 1-i işıq üzü gördükdən sonra bağlanıb. Belə ki, 1954-cü ildə çıxmış 19 saylı qərarın 25-ci maddəsinə görə, İraqda daha əvvəllər qurulmasına icazə verilmiş bütün cəmiyyətlərin ləğv ediıməsi qərara alınmışdı. Beləliklə də, onların çap etdirdikləri mətbu orqanlar da dayandırılırdı.
Daxiliyyə Nazirliyinin 1954-cü il 3 oktyabr tarixli rəsmi sənədində bağlandığı qeyd edilmiş mətbu orqanlar arasında “Əs-Səqafət Əl Hadisə”nin də adı var idi. Bağdadda “Dar-ül-Marifə” mətbəəsində çap edilmiş dərginin ilk sayı 58, ikinci sayı 68 səhifəlik olub, 22x16,5 sm. ölçüsündə idi. Dərginin son sayı rəngli çap olunub. Əs-Səqafət Əl Hadisə dərgisinin qiyməti əlli filis idi. Fikir və düşüncə dərgisi olan “Əs-Səqafət Əl Hadisə” ciddi aktual mövzulara və xəbər mahiyyətli gündəlik hadisələrə yer vermirdi. Vaxtilə İraq dərgiləri arasında öndə gələn bu keyfiyyətli dərginin ilk sayı çıxdığı halda, İraq mətbuatı Bağdadda yayımlanmış məşhur “Liva Əl İstiqlal”ın məzmunundan mənbə göstərmədən önəmli iqtibaslar verməyə başlamışdı.
Dərgidə yerli yazarlarla yanaşı, iraqlı alimlər də çıxış edirdilər. Məşhur tarixçi Abbas Əl Azzavi ikinci sayda Davud Paşanın dövründə yetişmiş kərküklü şairlərdən Əsəd Naib haqqında, doktor Abdul Cəlil Əl Tahir də çağdaş sosiologiya haqqında analitik ictimai yazı yayımlamışdı. 1954-cü ilə qədər Kərkük bələdiyyəsinin çap etdirdiyi “Kərkük”dən başqa burada 20 il ərzində başqa bir qəzet çap edilmədi.
Aloe viridiflora
(Aloe viridiflora) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Dominikan Respublikasının Vilayətləri
Dominikan Respublikasının Vilayətləri — Dominikan Respublikasında üç regionun daxilindəki on subregiona, buda öz daxilində 31 vilayətə bölünür.
İmanqali Tasmaqambetov
İmanğali Nurğali oğlu Tasmağambetov ( (d. 9 dekabr 1956-cı il, Maxambet rayonu, Quryev vilayəti, Qazaxıstan SSR) — Qazaxıstan siyasi xadimi, Qazaxıstanın baş naziri (2002-2003) və müdafiə naziri (2014-2016) vəzifələrində və bir sıra digər dövlət vəzifələrində çalışmışdır.
Sadatlı
Sadatlı — Azərbaycan Respublikasının Cəlilabad rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Tarixi
Kənddə ibtidai məktəb 1947-ci ilda Isbarov Dövrüşxanın evində açılıb. İlk müəllimi Seyidbazardan Hüseynov Zabi Zülfüoli oğlu olmuşdur. 1962–63-cü tədris ilində kənd sakinlərinin təşəbbüsü ilə ikiotaqli məktəb binası t kilib. Onun müəllimi Lənkərandan Abasov Ibad, sonra Ismayilov Musavan Hasanxan oğlu məktəbin direktoru va muallimi olub. 1989-cu ildə kənddə asas məktəb binası tikilir və istifadəyə verilir. Onun direktoru həmin ildən hal-hazıra kimi hörmət və nüfuzlu ziyalı kimi sayıhb-seçilən Ağayev Novruz (1959) Xanlar oğludur. Burada 2008-ci ildə dövlət proqramına uyğun olaraq yeni məktəb binası tikilib.
Kənddə məscid, tibb məntəqəsi, kitabxana və ona yaxın ərazidə-Kəhrizbu- laqda istirahət mərkəzi yaradılıb. Məscid 1994-cü ildə camaatın sayila tikilib, 1995-ci ilda istifadəyə verilib. Seyfullayev Hacı Tarlan Karbalayı Hüseynqulu
oğlu dini-təziyə məclisləri idarə edir.
Toponimikası
1. Adam ölən. Kəndin şimal-qərbində Niyədüz dağının ətayində yerləşir. Burada vaxt ilə Irandan gəlmiş soyğunçular rus əsgərini öldürdüyü üçün yer elə adlanır.
2. Sulu keş. Kəndin şimal-qərbində, Adam ölən yerin yaxınlığında yerləşən çeşmənin axdığı yerdir. 3. Orta tinga. Sulu kəşin yuxarı hissəsində yerləşir. Yer orta hissəsinin formasına görə bu adı daşıyır.
4. Yoncalıq. Bu fitotoponim Orta tinganin arxa hissəsində, meşə ki latada yonca bitdiyi üçün bu adı daşıyır. 5. Təpə zəmi. Bu aqroonim kəndin cənub-qərbində yerləşir. Təpədə vaxtilə kand sakinləri zəmi əkdiyi üçün yer belə adlanır. 6. Sarbala yeri. Aqroonimdir. Təpə zəminin yaxınlığında vaxtilə Sarbala adlı şəxsin əkin-biçin sahəsi olub.
7. Niyədüz dağı. Bu oronim hündür, çılpaq dağın adıdır. Kəndin cənubqərbində yerləşir. Dağın üst hissəsi düz olduğuna görə oraya "Niya düz?" deyiblər. Dağda belə düz, hamar yer olduğuna şübhə ilə yanaşanlar bu adı onaveriblər.
8. Güdə güney. Niyadüz dağının ətəyində, sol tarafində yerləşən gödək gü ney ərazidir. 9. Alçaq təpə. Bu oronim Niyədüz dağı ilə üzbəüzdə yerləşən alçaq təpənin adıdır.
Əhalisi
2014-cü ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 788 nəfər əhali yaşayır.
İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyətini kənd təsərrüfatı-əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq təşkil edir.
Xasabad (Üskü)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 1,252 nəfər yaşayır (344 ailə).
Yaşıl İnqilab
Yaşıl İnqilab termini ilk dəfə 1968-ci ildə ABŞ BİA-nın keçmiş direktoru Vilyam Qaudom tərəfindən daxil edilmişdi.
Yaşıl inqilabın əsası 1943-cü ildə Meksikada hökumətin və Rokfeller Fondunun kənd təsərrüfatı proqramını irəli sürməsiylə qoyulmuşdu. 1951-1956-cı illər arasında Meksika özünü taxılla tamamilə təmin etdi və taxıl ixracına başladı. Bu illər arasında taxılın məhsuldarlığı 3 dəfədən çox artdı.
Xəzər Sumqayıt FK
Xəzər Sumqayıt FK — və ya digər adı ilə Xəzər Sumqayıt Futbol Klubu. 1960-cı ildə yaranan və Azərbaycanın Sumqayıt şəhərini təmsil edən klubdur. Klub fəaliyyətini dayandırmışdır
Tarixi
"Xəzər Sumqayıt" futbol klubi 1960-cı ildə "Metallurq" adı ilə yaradılıb. Klubun tarixində baş verən maraqlı hadisələrdən biridə onun 9 dəfə adı dəyişdirmiş olmasıdır.
thumb|"Xəzər" FK kollektivi, Sumqayıt şəhəri, 1976-78
Azərbaycan çempionatında iştirakı
Müxtəlif vaxtlarda «Xəzər», «Sumqayıt», «Kimyaçı» adları ilə 9 dəfə futbol üzrə Azərbaycan çempionatının elitasında iştirak etmiş və çempionatın ilk gümüş medalına sahib çıxmışdır.
Uğurları
Azərbaycan SSR Milli Futbol Çempionatı:
Senecio spinosus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Əbdülnasir (Xaybulla)
Əbdülnasir kəndi (Әбделнасир) - Rusiyanın Başqırdıstan Respublikası Xaybulla rayonu Selin kənd sovetliyinə daxil olan kənd.
Senecio spinosus
İstinadlar
Senecio spinosus Senecio spinosus Senecio spinosus
Əbdülnasir (Xaybulla)
Əhali
2002-ci il ümumrusiya siyahıya alınmasına görə Başqırdıstan Respublikası Əbdülnasir kəndinin milli tərkibi: başqırdlar 100 %.
1977-ci ildə Moskvada törədilən terror aktları
thumb|250px|Bombanın partladıldığı metro vaqonu 1977-ci ildə Moskvada törədilən terror aktları
Əbdülnasir (Xaybulla)
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Dəmir Gədəbəyli
Qasımov Dəmir və ya Dəmir Gədəbəyli — şair, filologiya elmləri doktoru.
1977-ci ildə Moskvada törədilən terror aktları
8 yanvar 1977-ci ildə Moskvada bir neçə terror aktı həyata keçirilmişdi:
Dəmir Gədəbəyli
Həyatı
Qasımov Dəmir Müseyib oğlu 1939-cu il mart ayının 9-da (Şəxsiyyət vəsiqəsində 27 mart) Gədəbəy rayonunun Ataxal kəndində müəllim ailəsində dünyaya göz açmışdır. Orta təhsilini Böyük Qaramurad məktəbində almış, sonra Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsinə daxil olmuşdur. 1961-ci ildə ADU-ni bitirmiş, elə həmin ildən 1991-ci ilə qədər, 30 il Azərbaycan Dövlət Televiziya və Radio verlişləri komitəsində müxtəlif vəzifələrdə çalışmışdır. "20 yanvar" qəzetinin baş redaktoru olmuşdur. Müstəqillik dövründə müxtəlif Universitetlərdə dərs demişdir (ABU, "Odlar Yurdu" ,"Təfəkkür"). 60-cı illərdən şeirləri çap olunmağa başlayıb. 1972-ci ildən SSRİ Jurnalistlər İttifaqının, 1981-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının, 1988-ci ildən SSRİ Yazıçılar İttifaqının üzvü olmuşdur.
1977-ci ildə Moskvada törədilən terror aktları
Bu terror aktları nəticəsində 7 nəfər həlak olmuş, 37 nəfər müxtəlif dərəcəli bədən xəsarətləri almışdır.
İstintaq
thumb|220px|bombanın partlatdığı vagon thumb|220px|bombanın https://www.youtube.com/watch?v=kYsj1fFE1Xw ərzaq dükanı Cinayətkarların axtarışı üçün SSRİ prokurorluğunun, daxili işlər nazirliyinin və DTK-nin ən təcrübəli müstəntiqləri cəlb olunmuşdular. 500-dən artıq şahidin ifadələri alınmışdı. Lakin onlardan heç biri terrorçuların zahiri görkəmini dəqiq izah edə bilməmişdir. Partlayıcı qurğunun qalıqlarını yığaraq müstəntiqlər bombaların hazırlanmasında istifadə olunan detalları və materialları müəyyən edirlər. Detallar və materiallar əsasən üç şəhərdə istehsal olunmuşdu bu Xarkov, İrəvan və Rostov-na-Donu şəhərləri idi. Terror aktlarının erməni millətçiləri tərəfindən təşkil oluna biləcəyinin versiyası yarandı.
Dəmir Gədəbəyli
Həyatı
1975-ci ildə görkəmli alim Mir Cəlal Paşayevin rəhbərliyi ilə "Azərbaycan poeziyasında qoşma" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə edib. 1989-cu ildə isə "Azərbaycan dastanlarının poetikası" adlı doktorluq dissertasiyasını müdafiə edib.
1977-ci ildə Moskvada törədilən terror aktları
İstintaq
1977-ci ilin Oktyabr ayının sonunda terrorçular daha bir terror aktının keçirilməsini gərara alırlar və bu məqsədlə Moskva şəhərinə Kursk dəmir yolu vağzalına gəlirlər. Geri qayıtmaq üçün Moskva – İrəvan qatarına bilet alaraq onlar partlayıcı qurğu olan çantanı vağzalın gözləmə zalında qoyaraq zaldan çıxırlar. Bir neçə dəqiqə sonra yiyəsiz çanta sərnişinlərdən birinin diqqətini cəlb edir, sərnişin çantaya baxır və buradakı qəribə qurğunu və naqilləri görərək milisə xəbər verir. İstintaq baxışı zamanı dəyərli maddi sübutlar əldə olunur: İrəvanda istehsal olunmuş göy idman kurtkası və papaq. Papağın içərisində əməliyyatçılar bir neçə qara rənqli insan saçı aşkar edirlər.
Dəmir Gədəbəyli
Həyatı
Türkiyənin "Zaman" qəzetinin Bakı üzrə təmsilçisi olmuşdur. 50-dən çox kitabı çap olunub. Demək olar ki, çap olunmamış 60 kitablıq poema, dram və şeirləri var.
Ən məşhur bəstəkarlar 300-ə qədər sözünə mahnı bəstələyib və bu mahnılar tanınmış müğənnilərin ifasında səslənib.
Onun şeirləri alman, ingilis, rus, yunan, rumın, çex, bolqar, macar və.s dillərə tərcümə edilmişdir. Azərbaycan yazıçılar birliyinin üzvü şair Dəmir Gədəbəyli 6 may 2019-cu ildə vəfat etmişdir.
1977-ci ildə Moskvada törədilən terror aktları
İstintaq
İstintaqın verdiyi məlumata görə terror aktlarının əsas təşkilatçısı və rəhpəri Stepan Zatikyan olmuşdur, Baqdasaryan və Stepanyan isə bu terror aktlarının birbaşa icraçıları idilər. Dindirilmələri zamanı Baqdasaryan və Stepanyan demişdilər ki, onlar Zatikyan tərəfdən hədə-qoru yolu ilə onun təsiri altına düşüb bu cinayəti törədiblər, onu da vurğulayıblar ki, Zatikyan həbsdə olarkən (antisovet fəaliyyətinə görə) millətçilik ideyalarının əsirinə çevrilmiş və "ermənləri əzdikləri üçün" ruslardan intiqam almağa çağırırdı.
Stepan Zatikyan və "Ermənistan birləşmiş milli partiyası"
Stepan Seqobovic Zatikyan məktəbi qızıl medalla bitirmiş, 1966-cı ildə İrəvan Politexnik İnstitutunun tələbəsi olarkən rəssam Aykanuz Xaçatran və tələbə Şaqen Arutunyan ilə birgə qeyri leqal "Ermənistan birləşmiş milli partiyası"nı təsis edir. Partiya millətçi bir güvvə olaraq öz məqsədi kimi Türkiyənin şərq vilayətləri və Ermənistan SSR-in ərazisində müstəqil Ermənistan dövlətinin qurulmasını və plebistit yolu ilə Ermənistanın Sovet İttifaqının tərkibindən çıxmasını öz qarşısına məqsəd kimi qoyur. Qrup aktiv qizli fəaliyyətə başlayır və onlara məxsus qizli tipoqrafiyada "Paros" qazetini dərc edir.
Dəmir Gədəbəyli
Əsərləri
Onun şeirləri alman, ingilis, rus, yunan, rumın, çex, bolqar, macar və.s dillərə tərcümə edilmişdir. Şair "Ayrılıgın ilk günü", "Cavadxan", "Son güllə", "Ağaməhəmməd xan və ya qisasa qisas" və.b. mənzum dram əsələrinin müəllifidir. Dəmir Gədəbəyli 1990-cı ildə Mir Cəlal Paşayev haqqında "Yetimlər atası" poemasını qələmə alıb. 2008-ci ildə isə bu poema Bakı Dövlət Universitetinin sabiq rektoru, akademik Abel Məhərrəmovun, Doktor Cavad Heyətin, fəlsəfə elmləri doktoru, professor Mahir İsrafilovun müqəddimələri ilə ayrıca kitab şəklində çap edilib. Şairin digər kitabları aşağıdakılardır:
1977-ci ildə Moskvada törədilən terror aktları
Stepan Zatikyan və "Ermənistan birləşmiş milli partiyası"
1968-ci ildə "partiya" üzvlərini həbs edirlər, antisovet fəaliyyətinə və təbliğatına görə həbsxana cəzasına layiq görürlər. 1972-ci ildə həbsdən azad olunduqdan sonra Zatikyan İrəvan elektromexanika zavodunda transformator sexində işləməyə başlayır. 1975-ci o, sovet vətəndaşlığından imtina və SSRİ-nı tərk etmək istəyi barədə rəsmi orqanlara müracət edir lakin, onun müraciətinə rədd cavabı verilir. Moskvada terror aktının keçirildiyi zaman, Zatikyan evli və iki uşaq atası idi.
Məhkəmə prosesi
thumb|220px|Moskva metrosunda patrladılmış bombanın maketi Məhkəmə prosesi SSRİ Ali Məhkəməsində 16-20 yanvar 1979-cu il tarixlərində keçmişdir.
Məhkəmədə Zatikyan oz günağını boynuna almaqdan imtina edirdi, Stepanyan özünü qismən günahkar bilərək Zatikyanın iştrakını təkzib edirdi, Baqdasaryan isə istintaqın bütün ittihamlarını qəbul etmişdi.
Yanvarın 24-də məhkəmənin qərarı ilə hər üç müttəhim güllələnmə cəzasına layiq görülür.
Yanvarın 30-da SSRİ Ali Sovetinin rəyasət heyəti terrorçuların əfv olunma haqda verdiyi xahişi rədd edir və həmin gün məhkəmənin hökmü yerinə yetirilir.
Ermənistan rəhbərliyi hər imkandan istifadə edərək bu faktı ictimaiyyətdən gizlətməyə çalışır. DTK-nın 5-ci idarəsinin keçmiş rəisi Filip Bobkovun dediyinə görə "'Ermənistam K.P. birinci katibi Dəmirçyanın göstərişi əsasında erməni dilində çıxan qazetlərdən heç biri bu terror aktı barədə məlumat vermədilər. K. Dəmirçyan istintaqa hər cür maneçilik törədirdi lakin istitaqın təqdim etdiyi təkzibolunmaz sübutlardan sonra istintaq qrupunun qəldiyi qənaətlə razılaşmalı oldu'."
Bobkovun fikrinə görə terror aktlarının təşkilində "ASALA" təşkilatı da iştrak etmişdir.
Bobkov bu barədə deyir: "'Bu mənə Ermənistan DTK-nın sədri Yuzbaşyanın sübhəli hərəkətlərindən məlum oldu. O, hər vəchlə SSRİ DTK-dan Ermənistan SSR-da Asalanın nümayəndələrinin fəaliyyətləri barədə məlumatı qizlətməyə çalışırdı, partlayışların müəllifi məhz bu erməni terror təşkilatıdır'."
Lusi Ver
300 px|thumb|Adına kəsilmiş sikkə Lusi Avreli Ver (lat. Lucius Ceionius Commodus, Lucius Aelius Commodus, Lucius Aelius Aurelius Commodus; * 15 dekabr 130; † 169 Altinum) — Mark Avreli ilə müştərək 161-169-cu illərdə Roma imperatoru olmuşdur.
Kimliyi
Doğma atası Lusi Eliy Ver Adrian tərəfindən oğulluğa götürüldüyünə görə qısa müddət imperatorluğa xələf olmuş, lakin 1 yanvar 138- ci ildə Adriandan qabaq vəfat etmişdir. Bundan sonra azyaşlı Lusi Ver növbə üzrə ikinci xələf adlandırılır ki, öz növbəsində imperatorluğu Antonin Piydən Mark Avreli ilə birlikdə qəbul etmiş olur.
Siyasi fəaliyyəti və müştərək imperatorluğu
Karyerasına 153- cü ildə Kvestor, 154-cü ildə Konsul kimi başlamışdır. 32 yaşında Pretor, 161- ci ildə təzədən konsul kimi fəaliyyət göstərir.
Antonin Piyin ölümündən sonra Mark Avreli artıq hakimiyyətdə olsa da, və senatın idarəetməni tək ona tapşırmasına baxmayaraq hakimiyyəti Lusi Ver ilə bölüşməyi qərara alır.
Ciddi və tədbirli Mark Avrelidən fərqli olaraq, Lusu Ver öz kefi üçün yaşamağa, gününü kef məclislərində, əyləncədə keçirməyi üstün tuturdu. Antik mənbələrdə şəxsiyətinə cox tənqidi yanaşılır və o Neron ilə müqqayisə edilir.
Parfiya müharibəsi
162—166-ci illərdə Ver Parfiya çarlığı ilə müharibədə imperiya qoşunlarına rəhbərlik etmişdir.
163- cü ildə Suriyaya gələrək parfiyaya qarşı müharibəyə hazırlaşarkən yüngül vä eşqibazlıq hərəkətləri ilə özünü cox alçaltmışdır. o hətta məşuqəsinin göstərişi ilə saqqalıni qirxmağa məcbur olmuşdur. Sərkərdələri döyüş meydanında çətinliyə düşəndə belə, hətta Kapadokiya valisi öz legionu ilə məğlub edildikdə belə o, öz kefindən qalmırdı. Günlərini ov ovlamaqda, musiqi sədaları altında dəniz gəzintisində keçirirdi. Müharibədən sonra qələbəni Ver və Mark Romada zəfər yürüşü keçirərək qeyd edirlər. Bu qələbənin əldə edilməsində Lusi Verin deyil sərkərdələrin böyük əməyi olmuşdur. Bu müharibədə Mesopatamiya, Suriya və Ermənistan Romanın ərazisinə təzədən qatılmış olur. Bu münasibətlə Lusi Ver özünə yeni lat. Armeniacus ləqəbini götürür.
Əyyaş imperator
Romaya geri dönən Lusi Ver tam səfeh və əyyaş bir həyat tərzi keçirir. Kef məclislərindən sonra tez-tez qladiator döyüşləri keçirdərmiş. Mark Avreli fəlsəfi "Düşüncələr"ində Veri belə xarakterizə edir: "...qardaşımın əxlaqı məni özüm öz qeydimə qalmağı vadar edir,amma onun istiqanlılığı və hörmətcilliyi məni sevindirir."
Mark Avreli qardaşının bu hərəkətlərindən utansa da, özünü görməzliyə vururdu. Onu nəzarətsiz buraxmamaq üçün 167-ci ildə Markomann müharibəsində özü ilə yürüşə götürür. Orada Lusi Ver günlərini ovda və kef məclislərində keçirərkən, Mark Avreli bütün işlərin  həllini öz üzərinə götürür. Pannon alındıqdan sonra Romaya geri dönürlər.
Ölümü
40 yaşına çatmamış insultdan vəfat etmişdir. Onun ölümü Mark Avreli ağlatmışdır. Senat onu " Ilahi Ver" adlandıraraq allahlar sırasına aid etmişdir
Sarxanlı (Cəlilabad)
Sarxanlı — Azərbaycan Respublikasının Cəlilabad rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Toponimikası
Sarxanlı oyk. Cəlilabad rayonunun Qarakazımlı i.ə.v.-də kənd. Düzənlikdədir. Yaşayış məntəqəsi priembel tayfasından Sarxan adlı şəxsə məxsus ailələrin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Kəndi Sarxanın atacı Göycənin adı ilə Göycəli də adlandırırlar.
Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 1098 nəfər əhali yaşayır.
İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyətini kənd təsərrüfatı-əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq təşkil edir.
Şabbat
Şabbat və ya Sebt, Yəhudilərin istirahət günü olan şənbə gününü bildirir. Yəhudilər üçün Yehova ilə aralarındakı xüsusi bir bağı ifadə edir. İbranicə “lişbot” (işlərdən imtina etmək, istirahət) sözündən yaranıb.
Yəhudilikdə bəşəriyyətin başlanğıcı haqqında olan Yaradılış kitabında bildirilir ki, Allah dünyanı 6 gün ərzində yaratmış və 7-ci gün istirahət etmişdir. Məhz buna görə Yəhudilər Allahın bu günü yəhudilərə xüsusi verdiyinə inanırlar.
Fəaliyyətləri
Şənbə günü yəhudilər bütün günü dincəlir, Tövrat oxuyur və sinaqoqa gedib dua edirlər. Şənbə, bütün həftənin bir növ panoramasıdır. Şənbə həm həftəni və nələr etdiyini düşünmək, həm Allaha yaxınlaşmaq və həm də daha yaxşı bir insan olmaq üçün bir fürsətdir. Bu gün heç bir iş görülmür, elektrik istifadə edilmir.
Yəhudi təliminə görə, şənbəyə (“şabbat”) müqəddəs gün kimi ehtiram göstərilməlidir, bu o deməkdir ki, həmin günü Allaha həsr etməli və hər cür əmək fəaliyyətindən çəkinilməlidir. Yalnız təxirəsalınmaz fəaliyyət formalarına (təcili yardım, polis, yanğınsöndürmə və s.) icazə verilir. Evdə təsərrüfat işləri ilə məşğul olmaq, məsələn, paltar yumaq, yemək hazırlamaq, ev süpürmək də qadağandır. Həmin gün maşın sürməyə, ölüləri dəfn etməyə və s. işlərə də icazə verilmir.
Xarici İşlər Nazirliyi (Serbiya)
Serbiya Xarici İşlər Nazirliyi — Serbiya konsulluq işlərinin və xarici əlaqələrinin idarə etməkdən məsul olan orqan.
2001-ci ildən sonra Çili, Kolumbiya, Konqo Demokratik Respublikası və Qana, Qvineya, Livan, Monqolustan, Şimali Koreya, Pakistan, Tayland, Venesuela, Vyetnam və Zimbabve kimi ölkələrdəki səfirliklər, maliyyə və digər səbəblərdən bağlandı.
Asread
— 2003-cü ilin noyabrında Xebec studiyasının keçmiş əməkdaşları tərəfindən qurulmuş Yaponiya animasiya studiyası.
Xarici İşlər Nazirliyi (Serbiya)
Xarici İşlər Nazirliyi hazırda xaricdə aşağıdakı ofisləri dəstəkləyir:
64 səfirlik
14 ölkədə 22 ümumi konsulluq
Magistr
Magistr (magister — müəllim, usta) — bəzi ölkələrdə magistraturanı başa vurduqdan sonra tələbələrin əldə etdikləri ali ixtisas dərəcəsi, ilkin elmi dərəcə.
Magistratura — ali xüsusi təhsil pilləsi olaraq, ikinci pillə ali təhsildə müəyyən ixtisas üzrə biliklərin dərinləşdirilməsinə xidmət edir.
Avropanın "Bolonya prosesinə" qoşulmuş ölkələri, o cümlədən Azərbaycan ümumi Avropa təhsil çərçivəsi yaratmaq məqsədilə magistr təhsil pilləsini daxil etmişlər. Magistr iki il, peşə yönümündən asılı olaraq öncədən alınmış təhsili elmi cəhətdən dərinləşdirməyə və əlavə ixtisasa yiyələnməyə xidmət edə bilər. Bundan əlavə magistr dərəcəsi aspiranturada təhsil üçün əsas şərt sayılır. Magistraturada təhsilə məhdudiyyət vardır. Azərbaycanda magistr təhsilinin əsasları "Azərbaycan Respublikasının təhsil qanununda" ətraflı verilir.
Xarici İşlər Nazirliyi (Serbiya)
Serbiyanın Beynəlxalq Millətlər Təşkilatında daimi missyası mövcuddurːVyana, Cenevrə və Nyu.
Həm də YUNESKO, Avropa İttifaqı və Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatı kimi daimi nümayəndəlikləri vardır.
Yuli təqvimi
Yuli təqvimi, Yulian təqvimi — köhnə üslub tarixin hesablanma sistemi, ilk Günəş təqvimi. Yuli Sezarın göstərişi ilə başda Sozigen olmaqla bir qrup İsgəndəriyyə astronomu tərəfindən tərtib edilmiş və e.ə. 45-ci ildən Roma imperiyasının əsas təqvimi olmuşdur.
İlin orta uzunluğu 365,25 gündür. Fevral ayı hər 4 ildə 3 dəfə 28, bir dəfə isə 29 gündən ibarət olur.
Bu tropik ildən 0,0078 gün uzundur. Təqvim 1582-ci ildə Qriqorian təqvimi ilə əvəz edilmişdir.
Yuli Günləri
Visokos sistemini nəzərə almaqla eyni vaxt sistemində sonra baş vermiş hadisə tarixindən əvvəlki hadisənin baş vermə tarixini çıxmaqla bu hadisələr arasında keçən vaxtı hesablamaq olar. Lakin uzun vaxt fasilələrini hesabladıqda bu bəzi çətinliklərə gətirə bilər. Ona görə XI əsrdə Skaligerin təklifi ilə bizim eradan əvvəl 4713-cü ilin yanvarın 1-dən günlərin ardıcıl hesabı aparılır. Skaliger atasının şərəfinə bu günləri Yuli günləri adlandırmışdır. Yuli günlərinin başlanğıcı Qrinviç meridianının günortası qəbul olunmuşdur.
Skaliger Yuli günlərinin hesablanma başlanğıcının üç kiçik dövrün hasilindən alınan 7980 illik böyük dövrün başlanğıcı kimi seçmişdir. Bu dövrlər aşağıdakılardır: Doğrudan da
28•19•15=7980
Skaliger hesablamışdır ki, bu dövrlərin başlanğıcı yeni eradan əvvəl 4713-cü il yanvarın 1-nə uyğun gəlir.
Misir heroqlifləri (F qrupu)
F qrupu 56 heroqlifdən ibarət olub, bura inək başı, ayağı, buynuzu, dərisi həmçinin heyvan dili, ürək nəfəs borusu ilə, şir başı və ön və arxa hissəsi və s. təsvirləri daxildir.
Buldoqlar
Buldoqlar — qısatüklü it cinsləri qrupu.
Tarixi
Əcdadları molos doqları – qədim döyüş itləri hesab olunur.
İngilis buldoqu
Buldoqlar üçün seleksiya yolu ilə möhkəmləndirilmiş sifətin xüsusi quruluşu səciyyəvidir: qısa üst və yuxarı əyilmiş alt çənə, geniş girdə çənəaltı. Buldoqların vətəni Böyük Britaniyadır; burada onlardan it döyüşlərində, ayı və öküzlərin təqib edilməsində istifadə edilirdi. 1835-ci ildə bu tamaşalar qadağan edildiyindən, Buldoqları qiymətləndirənlər ekstremal spesifik əlamətlərə (iri bədən quruluşu, enli sifətli böyük baş və s.) malik itlərin yetişdirilməsi ilə məşğul olmuşlar. İngilis buldoqu cinsi belə formalaşmışdır. Standartı 1875-ci ildə qəbul edilmişdir. Ortaölçülü, irisümüklü itdir. Cidov hündürlüyü 38–40 sm, kütləsi 23– 25 kq-dır. Yarımdik kiçik qulaqlara malik başı bədənə nisbətən böyükdür. Cidovu aşağı, beli qabarıqdır. Quyruğu qısa və əyri-üyrüdür. Başında və ətraflarında dəri büküşləri var. Rəngi ağ, kürən, pələng dərisi kimi naxışlı, ləkəlidir. Kiçik addımlarla, yanlarını basa-basa, yanakı, tez-tez hərəkət edir. Soyuğa, istiyə və ağır fiziki işə az dözümlüdür. Ehtiyatlı, sakit, qətiyyətli, cəsarətlidir, sahibinə və onun ailəsinə sadiqdir.
Fransız buldoqu
Fransız buldoqu cinsi ingilis buldoqunun kiçik fərdləri əsasında yetişdirilmiş, rəsmi statusunu 1885-ci ildə almış, Böyük Britaniyada isə 1904-cü ildə tanınmışdır. Yığcam, olduqca hərəkətli, atletik quruluşlu, dikduran qulaqları olan itdir. Cidov hündürlüyü 25–34 sm, kütləsi 8–14 kq-dır. Ünsiyyətli, itaətli və cəsarətlidir, sahibini qoruya bilir.
Amerikan buldoqu
Amerikan buldoqu xidmət iti cinsi 18-ci əsrin əvvəllərində ABŞ-a köçmüş ingilislər tərəfindən gətirilmiş Buldoqlar əsasında formalaşdırılmışdır. Əsasən, fermer təsərrüfatlarını qorumaq üçün yetişdirilmişdi. Beynəlxalq kinologiya federasiyası tərəfindən tanınmasa da, bəzi ölkələrdə geniş yayılmışdır. Zəhmli xarici görünüşlü, güclü, hərəkətli və çevik itdir. ABNA-nın (American Bulldoq National Alliance) standartına görə, cidov hündürlüyü 51–71 sm, kütləsi 27–54 kq-dır. Başı böyük, enli sifətli, iriçənəli, sallaqdodaqlıdır. Ətrafları düzdür. Rəngi kürən, pələng dərisi kimi naxışlı, ağ, açıq-sarı və ləkəli olur.
Krisanto Evanxelista
Krisanto Evanxelista (1 noyabr 1888 - 23 fevral 1942)—Filippin kommunisti.
Həyatı
Filippin Kommunist Partiyasının banisi Krisanto Evanxelista 1888-ci ildə Bulakan əyalətində kəndli ailəsində anadan olmuşdu. Kiçik yaşlarIndan o, zəhmətkeş xalqın ağır həyatını hiss etmiş, amansız istismarı və müstəmləkə zülmünü öz üzərində sınamışdı. Gənc yaşlarından Evanxelista Manila mətbəələrindən birində mürəttib işləmiş, fəhlə hərəkatında fəal iştirak etmişdi. O əvvəllər çapçılar ittifaqının üzvü, sonralar isə onun baş katibi olmuşdu, bu ittifaq onun rəhbərliyi altında çox keçmədən mətbəə fəhlələrinin mübariz həmkarlar ittifaqına çevrilmişdi.
Evanxelista öz siyasi fəaliyyətinə millətçilərin burjua-reformist partiyasının sıralarında başlamışdı. Filippin Fəhlə konqresi–1913-cü ildə yaradılmış ilk həmkarlar ittifaqı birləşməsi bu partiyanın tə'siri altında idi. Gənc Evanxelista fəhlələr içərisində böyük nüfuza malik idi. 1919-cu ildə o, Fəhlə konqresi icraiyyə komitəsinin üzvü seçilmişdi.
Reformist rəhbərlik fəhlələri öz sinfi mənafeyi uğrunda mübarizəyə çağırmırdı, dini əxlaqı və «əmək və kapitalın birləşməsini» təbliğ edirdi. Çapçılar ittifaqı fəhlə konqresində xüsusi yer tuturdusa da, lakin onun öz rəhbəri, gənc Evanxelista hələ də istiqlaliyyət uğrunda inqilabi mübarizə metodlarına qarşı çıxan millətçilər partiyasının tə'siri altında idi. 1919-cu ildə o, «İstiqlaliyyət uğrunda çalışan nümayəndəliyin» hey'ətinə daxil oldu. Bu nümayəndə hey'əti Vaşinqtona getmişdi ki, ABŞ konqresindən filippinlilərə istiqlaliyyət «bəxş etməyi» Filippinin qanunvericilik məclisi adından xahiş etsin. ABŞ-a səfəri zamanı Evanxelista aydın gördü ki, amerikan hakim dairələri Filippinə istiqlaliyyət verilməsi barədə eşitmək belə istəmir və ona sahiblikdən könüllü surətdə əl çəkmək fikrində deyillər.
ABŞ-da Evanxelista amerikan həmkarlar hərəkatının bəzi rəhbərləri ilə görüşdü. Bu görüşlər marksizm tə'limi ilə yaxından tanış olmaqda və rus proletariatının 1917-ci ildəki böyük qələbəsi barədə bir çox şeylər öyrənməkdə ona kömək etdi. Evanxelista öz vətəninin azadlığı uğrunda mübarizə yollarına dair tam yeni fikirlərlə vətənə qayıtdı.
1920-ci ildə onun başçılıq etdiyi Çapçılar ittifaqı Filippin fəhlə hərəkatı tarixində ilk siyasi tə'tillərdən birini keçirdi. Bu tə'til, Manila qəzetlərində Filippin xalqının milli ləyaqətini təhqir edən məqalələrin dərc olunmasına qarşı qəti e'tiraz əlaməti olaraq e'lan edilmişdi.
Evanxelista artıq millətçilərin reformist siyasəti ilə barışa bilmirdi. Odur ki, bu partiya ilə əlaqəsini kəsdi və öz həmfikirləri ilə birlikdə 1924-cü ildə fəhlə partiyasını yaratdı. Filippinin tərəqqipərvər ziyalılarının nümayəndəsi Antonio Oranın, kəndli hərəkatı rəhbərlərindən biri olan kənd müəllimi Xuan Feleonun və Evanxelistanın rəhbərlik etdikləri yeni partiya Filippinə dərhal tam istiqlaliyyət verilməsi uğrunda, xalq hökuməti yaradılması uğrunda, iri mülkədar torpaqlarının satın alınması və bunların əlverişli qiymətlərlə icarədarlara və kənd təsərrüfatı fəhlələrinə verilməsi uğrunda, məktəblərdə ana dilinin öyrənilməsi uğrunda mübarizə proqraltı ilə çıxış etdi.
Təşkilati cəhətdən zəifliyinə baxmayaraq, fəhlə partiyası Filippin fəhlə hərəkatında mühüm rol oyiadı. Onun rəhbərləri elmi sosializm ideologiyasını proletar hərəkatına keçirmək, xalqın bütün qabaqcıl qüvvələrini–fəhlələri, kəndliləri, vətənpərvər ziyalıları milli və ictimai azadlıq uğrunda mübarizədə sıx birləşdirmək üçün sə'y göstərdilər. 1925-ci ilin fevralında keçirilmiş II qurultayda partiya Qanunverncilik məclisinə qarşıdakı seçkilərdə öz namizədlərini irəli sürmək barəsində qərar qəbul etdi.
Fəhlə partiyasının fəaliyyətə başladığı ilk günlərdən onun katibi olan Evanxelista Fəhlə konqresinin reformist rəhbərliyinə qarşı cəsarətli və qəti mübarizə apardı. Həmkarlar ittifaqları üzvlərinin xeyli hissəsini o, fəhlə partiyasının tərəfinə çəkməyə müvəffəq oldu. 1926-cı ildə Evanxelista Fəhlə konqresinin katibi, daha sonra isə onun sədr müavini seçildi. Həmişə fəhlə sinfinin beynəlmiləl birliyi uğrunda mübarizə aparan Evanxelista və onun silahdaşları 1927-ci ilin iyununda böyük müvəffəqiyyətlər əldə etdilər. Fəhlə konqresi, Uzaq Şərq ölkələrinin inqilabi həmkarlar ittifaqı mərkəzi olan Sakit Okean həmkarlar ittifaqları katibliyi ilə birləşdi. 1928-ci ilin martında Evanxelista Filippin həmkarlar ittifaqları nümayəndə hey'ətinin başçısı sifəti ilə Sovet İttifaqına–həmkarlar İttifaqları İnternasionalının IV konqresinə gəldi. Konqresdə o, böyük nitqlə çıxış etdi, müxtəlif ölkələrin həmkarlar hərəkatının nümayəndələrinə Filippin proletarlarının həyatı və mübarizəsi barədə ilk dəfə həqiqəti açıb söylədi. Konqres Evanxelistanı Həmkarlar İttifaqları İnternasionalının Mərkəzi Şurasına üzv seçdi.
Beynəlxalq fəhlə hərəkatı ilə sıx əlaqə saxlamaq Filippin proletariatının siyasi birliyinin artmasına xeyli kömək etdi. Filippin həmkarlar ittifaqlarına başqa ölkələrin daha yetkin fəhlə təşkilatlarının təşkilati və taktiki təcrübəsini mənimsəməkdə kömək göstərdi. Fəhlə partiyasının rəhbərliyi altında həmkarlar ittifaqlarının işi istehsalat prinsipi üzrə yenidən quruldu.
Evanxelista özünün bütün çoşqun qüvvəsini Filippin fəhlə sinfinin sıralarının sıx birləşməsinə sərf edirdi. 1927-ci ildə Fəhlə konqresi üzvlərinin sayı 81 minə çatdı. Həmkarlar ittifaqlarının siyasi fəallığı da xeyli artdı. Məsələn, 1928-ci ilin dekabrında Manilada və ölkənin digər şəhərlərində hakim dairələrin özbaşınalığına cavab olaraq Evanxelistanın rəhbərliyi altında siqar fabrikləri fəhlələrinin tə'sirli tə'tili oldu; hakim dairələr tütünçülərin ləmkarlar ittifaqı rəhbərini həbs cəzasına məhkum etmişdilər. Fəhlə hərəkatında inqilabi cinahın tə'sirinin artması Fəhlə konqresi rəhbərliyinin reformist üzvlərini təşvişə saldı. 1929-cu ilin mayında bunlar konqresi parçalamağa müvəffəq oldular. Onda tərəqqipərvər həmkarlar təşkilatları 45 min fəhləni birləşdirən Proletar ittifaqı tə'sis etdilər. Yeni milli həmkarlar ittifaqı mərkəzinin qurultayında nümayəndələr Evanxelistanı bu ittifaqın baş katibi, Antonio Oranı isə prezidenti seçdi. Proletar ittifaqı Filippin fəhlələrinin milli istiqlaliyyət uğrunda, xalq kütlələrinin həyati mənafeləri uğrunda apardığı mübarizəsinə başçılıq edirdi. Bu illərdə Evanxelista böyük təşkilat işi aparmaqla bərabər, həm də elmi sosializmin böyük ideyalarının təbliği üçün vaxt tapa bilirdi. 1929-cu ildə o, Manila universitetinin tələbələri qarşısında Sovet İttifaqı haqqında üç dəfə mühazirə ilə çıxış etmişdi.
Evanxelistanın siyasi fəaliyyəti amerikan müstəmləkəçiləri və onların filippinli əlaltılarının qəzəblənməsinə səbəb oldu. İrtica heç bir şeyin qarşısında durmadı. Mətbuatda açıqcasına fəhlə hərəkatı rəhbərlərinə böhtanlar yaymağa başladılar. 1929-cu ilin sonunda Evanxelistaya sui-qəsd edildi. Bu, onun kəndlilər qarşısında çıxış edəcəyi Panqasinan əyalətində baş verdi. Evanxelista və fəhlə partiyasının digər rəhbərləri Fəhlə konqresi parçalandıqdan sonra kəndlilər arasında aparılan siyasi işi gücləndirdilər. Milli kəndli konfederasiyasını Proletar ittifaqı ilə birləşdirmək mümkün oldu. Evanxelista kəndli təşkilatlarına çox kömək edirdi. Fəhlə partiyası öz ölkələrinin azadlığı uğrunda görkəmli rol oynayan bir sıra kəndli hərəkatı xadimlərini yetişdirmişdi.