cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Akvamen
Altıncı seriya
Akvameni daha çox mistik kontekstdə təqdim edən Rik Veytçin müəllifliyi ilə çıxarılan altıncı Aquaman seriyası JLA seriyasının tamamlanmasından sonra başladılmışdır. Sonradan seriya üzərində Con Ostrander, Uill Playfer, Ted Vilyams və Con Arkudi çalışmağa başlamışdır. 2002-ci ilin dekabrından başladılan (üz qabığında fevral 2003 göstərilib) həmin seriya daxilində 57 nömrə çıxarılmışdır; ilkin olaraq seriyada Atlantidadan qovulmuş Akvamenin quruda yaşamağa çalışmasından bəhs edilsə də, sonradan qəhrəman böyük bir hissəsi su altında qalmış San-Dieqo şəhərini xilas etməyə çalışır.
Sonrakı bir neçə ay ərzində müəyyən olur ki, şəhərin suya batmasının səbəbi Akvamenin DNT-ni əldə etmək istəyən alimdir; alim hesab edir ki, insanlar indi yaşadıqları vəziyyətdə Yer kürəsini məhv edə bilərlər, ona görə də şəhərin yarısını suya batırır ki, sakinlər suda nəfəs almağı öyrənsinlər. Həmin müddətdə Akvamen “Sub Dieqo”nu qorumağa davam edir. Bu işdə ona yeni Akvagörl olan Lorena Markez kömək edir. Okean ustadı isə keçmişi dəyişərək özünün Akvamen Orinin isə Okean ustadı olmasına çalışır.
“Infinite Crisis” hekayə xəttindən sonra #39 (aprel 2006) saylı nömrədən etibarən seriyanın adı dəyişdirilərək “Aquaman: Sword of Atlantis”  adlandırılmış və #57 (oktyabr 2007) saylı nəşrə kimi davam etdirilmişdir.
Sonuncu böhran dövründə buraxılmış il
180px|thumb|right|Aquaman: Sword of Atlantis Vol 1 #45 (noyabr, [[2006) nəşrinin üz qabığında Akvamen ənənəvi narıncı yaşıl geyimi və qılıncla.Rəssam Cekson Qis.]] "One Year Later" hekayə xəttindən sonra (Aquaman VI cild, #40, may 2006 nəşri ilə başlamışdı) seriya “Aquaman: Sword of Atlantis”  adlandırılmış və Kurt Busikin rəhbərliyi ilə tamamilə fərqli istiqmətdə inkişaf etdirilmişdir. Akvamen yoxa çıxır və ölmüş hesab edilir. Artur Cozef Karri adlı gənc sirrli Dərinliklərin sakini tərəfindən çağırılaraq Akvamen kostyumu və rolu verilir, lakin, sonradan məlum olur ki, həmin sakin yaddaşını itirmiş və qəribə mutasiya edərək sherli güclər əldə etmiş Akvamenin özüdür.
Bu dəyişiklik sonradan 52 adlı həftəlik seriyada təsvir edilmiş “buraxılmış il”lə izah edilmişdir. Superboy üçün çıxarılmış xatirə nəşrində Akvamen də qısa müddətdə görünür. Bir müddət sonra Doktor Feytin dəbilqəsini geyinmiş Uzanan adam Atlantidanın xarabalıqları arasında saç və saqqalı uzanmış Orini aşkarlayır. Qalxan hesab edir ki, “əgər o yaşayırsa...əgər o sağdırsa...deməli magiya və dənizin gücünün qurbanıdır.”
Sub Dieqonun suda yaşamaq qabiliyyəti olmayan sakinlərinin həyatını xilas etmək üçün Orin dəniz tanrıları ilə razılığa gəlir. Orinin kəsilmiş əlinin sümüklərini sehrli ritualda istifadə edən tanrılar ona Sub Dieqonu quruya qaldırmağa güc verirlər. Lakin, bunun əks effekti olaraq Orin “Dərinliklərin sakini”nə çevrilərək yaddaşını itirir.. Artur Cozef Karri üçün seçdiyi tale isə onun öz keçmişi ilə bağlı xatirələrindən ilhamlanır.
Varisinə kömək etməyə cəhd etdiyi vaxtda Orin Narval tərəfindən qətlə yetirilir. Cəsədi əldə edən AƏL üzvləri, o cümlədən Supermen, Betmen, Yaşıl fənər və Fleş onu atlantidalılara təhvil verərək Mera və yeni Akvamenə uğur arzu edirlər.
2008-ci ildə çıxarılmış "Final Crisis" hekayə xəttində Orin Darksaydı məğlub etmək üçün yenidən Atlantidada peyda olsa da, sonradan onun multikainatın başqa dünyasından gəlməsi məlum olur. Həmin adamı sonradan heç vaxt görməyən Hel Cordan və Barri Allen onun gəlişini əsassız şaiyə kimi qəbul edirlər. 2008-2009-cu ildə çıxarılmış "Blackest Night" hekayə xəttindən əvvəl Orinin bədəni Tom Karrinin yanında dəfn edilir.
Qaranlıq gecə
Blackest Night #1 nəşrində Atlantidaya qayıdan Qart, Orinin həyat yoldaşı Mera ilə görüşərək onun bədəninin quruda dəfn edilməsinə narazı olduğunu deyir. Mera Tempestə izah edir ki, Orin quruda öznü təhlükəsiz hiss edirdi və orada dəfn olunmaq onun öz istəyidir. Bir üddət sonra Orinin məzarına girən qara güc üzüyü onu dirildir. Akvamen, Tula və Delfinlə birlikdə dirilərək Qara Fənər Korpusunun üzvü olurlar. Onlar Meraya deyirlər ki, oğlunu görmək istəyirsə ölməli və onlara qoşulmalıdır. Qart özünü öldürərək Qara Fənər Korpusuna qoşulur. Mera ölməkdən imtina edərək qaçır. Miniseriyanın sonunda Akvamen Ağ Fənərlər Təşkilatı tərəfindən dirildilən şəxslərdən biri olur və Mera ilə qovuşur. Dirilərkən Qara Fənər üzüyü Akvamenin bədənini bərpa etdiyinə görə, onun qolu da bərpa edilir.
İşıqlı gün
Akvamen və Mera Amnesti körfəzindəki limanda gecəni birlikdə keçirdikdən sonra, sabah oyanan Mera onun dənizə baxdığını görür və necə dirilməsinə təəccüblənir. Onlar pirat gəmisini ələ keçirirlər, Akvamen düşünür ki, ölü dəniz canlılarını köməyə çağıra bilər.
Ağ Fənərlər Təşkilatı Akvamenə bildirir ki, başqalarından əvvəl Cekson Haydı tapmaq lazımdır. Mera Akvamenə onun harda olmasını deyir, bundan sonra isə Akvamen Ceksonu Ksebelin hücumundan xilas edir. Məlum olur ki, Akvamenin Gümüş dövrü mənşəyi bərpa edilib, o, yarım insan olmaqla Tom Karri və Atlantida şahzadəsinin qzıdır. Daha sonra Ağ Fənərlər Akvameni kiçildərək ağ su damçısına çevirirlər. Elementallardan birinə çevrilən Akvamen, Bataqlıq bədheybətinin Qara Fənər versiyasının yaratdığı Qara Avatara qarşı mübarizədə Star-sitni qoruyan varlığa çevrilir. Qara Avatarın dəf edilməsindən sonra Bataqlıq bədheybəri Akvameni normal halına qaytarır. Bundan sonra Akvamen və Mera yenidən qovuşur. Onlar, Ksebel silahlarının hazırlanmasında Atlantida texnologiyasının istifadə edildiyini öyrənirlər.
New 52 və Konvergensiya
180px|thumb|right|Aquaman and the Others: Legacy of Gold (yanvar, 2015) nəşrinin üz qabığında Akvamen müvəqqəti üzv olduğu Digərlər dəstəsi ilə birlikdə. Rəssam İvan Reis, Co Prado, Rod Reis DC-nin 2011-ci ildə əsas superqəhrəman xəttlərini yenilədiyi “The New 52” çərçivəsində yeni Akvamen seriyası Ceff Cons, İvan Reis ə Co Pradonun təşkil etdiyi yaradıcı heyətin müəllifliyi ilə çıxarılmağa başlayır. Həmin seriyadan olan ilk nəşr 28 sentyabr 2011-ci ildə yayımlanır. Üç müəllifin adı yalnız seriyanın XVI nömrəsinin üz qabığında göstərilir. Bu, "Throne of Atlantis" illərində Akvamenlə əlaqəli ik davamlı crossover yaranmasına gətirib çıxarır. Yenidən başladılmış seriya Akvamenin Tom Karri və Şahzadə Atlannanın oğlu kimi yarım insan statusunu tamamilə möhkəmləndirərək, onu Mera ilə birlikdə Amnesti körfəzində təsvir edir. Hakimiyyəti dövründə okeanla pis davranılmasından qəzəblənən Akvamen Atlantida taxtını tərk edərək qəhrəmanlıq etməyə başlayır. Lakin, indi o, tərəfdaşları kimi onu da metainsan hesab edənlərin fikirləri ilə mübarizə aparır. O, Ədalət Liqasının banilərindən və əsas üzvlərindən biri olur. Aquaman #7 nəşrində bəlli olur ki, fəaliyytinin başlanğıcında Akvamen “Digərləri” adlanan dəstənin üzvü olub. Akvamenin özündən başqa dəstəyə Latın Amerikasından olan qız Ya'Vara, rusiyalı Vostok-İks, keçmiş ordu veteran Müharibə məhbusu, Operativ və iranlı uzaqgörən Kahinə daxil idi. Digərlərinin hər biri Atlantida mənşəli sehrli relikviyalara malik idi. 2014-2015-ci illərdə müstəqil “Aquaman and the Others” seriyası nəşr edilir.
2015-ci ildə çıxarılan “Konvergensiya” hekayə xəttinin #41 saylı nəşrində Akvamen yeni görünüşlə təsvir edilir. Akvameni taxtdan salan Mera Atlantida kraliçası elan edilir və qaçaq Akvameni ələ keçirməyə çalışır. Bu mübarizə ərzində Akvamen bir neçə mistik və sehrli bacarıq əldə edir. Sonradan bəlli olur ki, Meranı həbsə alan bacısı Siren onun adından istifadə edərək Atlantidanı idarə etmişdir.
Artur Cozef Karri
190px|thumb|right|Artur Karri Aquaman: Sword of Atlantis #54 (sentyabr [[2007) nəşrinin üz qabığında. Rəssam Reyçel və Terri Dodsonlar.]] Artur Cozef Karri Akvamen adıyla tanınan ikinci DC Comics superqəhrəmanıdır. Kurt Busiek və Cekson Qis tərəfindən yaradılmış personaj ilk dəfə Aquaman: Sword of Atlantis #40 (may 2006) nəşrində  debüt etmişdir. DC Comicsin “One Year Later” hadisələri çərçivəsində #40 (may 2006) nəşrindən etibarən Akvamenin solo seriyası Aquaman: Sword of Atlantis  (Akvamen: Atlantidanın qılıncı) adlandırılmışdır. Seriyada yeni əsas personaj və yeni dəstəkçi heyətlə yanaşı qılınc və sehrbazlıq kimi fentezi elementlərinə də rast gəlmək mümkündür. Personaj qısa ömürlü olmaqla 2010-cu ildə yayımlanmış Blackest Night miniseriyası çərçivəsində artıq əsas personaj olmamış, 2011-ci ildən çıxarılmış rebut olan “The New 52” adlı DC davamlılığında isə istifadə edilməmişdir.
Arturun hekayəsi orijinal Akvamenin hekayəsinə oxşayır. Mayami, Floridada nəqliyyat vasitəsini gözləyən Artur Cozef Karri adlı şəxsin mindiyi gəmi fırtınaya düşür. Qızıl dövrü Akvameni kimi Artur Karri okeanoloq Filipp Karrinin oğludur. Arturun anası Elayni doğuş zamanı vəfat edir, vaxtından üç ay əvvəl doğulmuş oğlunun həyatını xilas etmək üçün Doktor Karri körpəyə mutagen sirop içirir. Artur bütün həyatını atasının tədqiqat gəmisində keçirir və onun dünyaya açılan yeganə pəncərəsi televizor olur.
Suya batan Artur qısa müddət sonra, saçları yerinə qısqaclar, sol əli yerinə isə su əl olan deformasiyaya uğramış humanoid – sirli “Dərinliklərin sakini” ilə zehni əlaqəyə girir. Dərinliklərin sakini ona, hələ də Sonsuz böhran zamanı Akvamenlə qarşılaşmadan aldığı yaralardan əziyyət çəkən Köpəkbalığı kralına kömək etməyi tapşırır. Arturu Akvamen adlandıran Dəriniklərin sakini onu orijinal Akvamenlə dəyişik salaraq orijinal Akvamenin hekayəsinin dəyişdirilmiş variantı olan peyğəmbərlikdən danışır. Dərinliklərin sakini bildirir ki, orijinal Akvamen formasını dəyişərək ağır, qədim və qəribə güclərin daşıyıcısına çevrilmişdir.
İlk səfəri zamanı Akvamen bir çox ikinci plan personajları, o cümlədən Mera, Dəniz iblisləri, Vulko və Okean ustadı ilə tanış olur. Bu səfər zamanı Dərinliklərin sakini müəəyyən edir ki, orijian Akvamen onun özüdür, lakin, keçmişi ilə bağlı xatirələrini itirmişdir.
Sonradan Artur Topo adlı humanoid kalmar, superqəhrəmanlarlar maraqlanan və onlardan birinin köməkçisi olmağı arzulayan gənc, həmçinin yaddaşını itirmiş Tempestlə tanış olur. Döyüş zamanı Dərinliklərin sakini/Orin öldürülür. Ədalət Liqası Orinin vəziyyətini qiymətləndirmək üçün dəvət edilsə də, onlar Orinin həqiqətən öldüyünü və ya sehrli gücü vasitəsiylə özünü diriltməyə qadir olduğunu anlaya bilmirlər.
Seriyanın finalı olan “Sword of Atlantis #57” nəşrində Akvamenlə görüşən Gölün xanımı ona mənşəyini izah edir. Orijinal Akvamen Dokrot Karrinin tez doğulmuş övladını xilas etməyə sirop hazırlamaq üçün su əlinin bir hissəsini ona verir. Orin Sub Dieqonu xilas etməyə çalışdıqda onun ruhunun bir hissəsi Artur Cozef Karri ilə bağlanır, Orin isə Dərinliklərin sakininə çevrilir. Özünü Orinin ölümündə günahlandıran Akvamen Orin adından imtina edərək, gələcəkdə onu yalnız Cozef adlandırmağı xahiş edir.
Cozef Betmenin yeni Outsayderlər dəstəsinə üzvlük üçün namizəd göstərilir. Personajı Metamorfo ilə döyüşdə gördüksən sonra, Betmen onun namizədliyinə qarşı çıxır.
Dünyanı tamamilə kriptonitdən təmizləməyə çalışan Supermen və Betmen suyun dərinliklərinə səfər edərək burada həmin kristalın böyük ehtiyatı olduğunu üzə çıxarırlar. Onlar Akvamen və Köpəkbalığı kralı tərəfindən düşmən kimi qarşılanırlar. Qısa döyüşdən sonra Cozef onlara kriptoniti götürməyə icazə verir. “Final Crisis" hekayə xəttinin sonuna kimi Cozef Karri Atlantidanın kralı olaraq qalır. Daha sonra Orinin mirası ilə bağlı təzyiqlərə davam gətirə bilməyərək taxtı tərk edir. Onun kostyumu və üçdişli yavasını taxtın üzərində aşkarlayan Tempest Cozef Karrinin taxtdan əl çəkdiyini təsdiqləyir.
Güc və bacarıqları
180px|thumb|left|Akvamen [[Poseydon yabası ilə Aquaman Vol. 7 #41 nəşrinin (avqust, 2015) üz qabığında. Rəssam Trevor MakKarti, Qay Meycor. Akvamenin müasir komiks kitablarındakı əksər əlavə bacarıqları yaba ilə əlaqəlidir.]] Akvamenin ən çox bilinən bacarığı onun su canlıları ilə telepatik əlaqəyə girmə və hətta ən uzaq məsafədən belə onları köməyə çağırmasıdır. Həmçinin, personaj suda yaşadığına görə, bu güc daha asan tətbiq olunmaqla, həm də suya yaxın yaşayan insanlar və quru canlılarına da tətbiq edilir. 2011-ci ildə DC davamlılığının rebutundan sonra, Akvamenin telepatik bacarığı xeyli məhdudlaşdırılaraq əksər dəniz canlılarının telepatik əlaqəyə girmək üçün kifayət qədər inkişaf etmiş beyinə malik olmaması göstərilmişdir.
Heç bir kənar effekti olmadan su altında istənilən qədər yaşaya bilsə də, akvamen quruda uzun müddət yaşadıqda tədricən zəifləyir. Lakin, Betmenin Akvamen üçün su kostyumu kəşf etməsindən sonra o, istədiyi qədər quruda gəzə və fəaliyyət göstərə bilir. 2011-ci il DC davamlılığında bu zəiflik aradan qaldırılaraq, Atlantida mənşəyi haqqında öyrənməzdən əvvəl Akvamenin yalnız quruda yaşaması göstərilmiş, lakin onun susuzluqdan ölməkdən qorxduğu da vurğulanmışdır.
“The New 52” seriyasından əvvəl Poseydon tərəfindən dənizlərin hüquqi hakimi və müdafiəçisinə bəxş edilmiş üçdişli yaba məhvedilməz olmaqla yaxın döyüşlərdə ən güclü düşməni belə məhv etməyə qadirdir. Yaxın döyüşdə güclü silah olmasından əlavə, yava həm də su ilə manipulyasiya etmək, güclü enerji axını ötürmək həmçinin başqa personajların, ilk növbədə Tempestin sehrli enerjisini ötürmək bacarığına malikdir. “The New 52” seriyasında isə çox güclü yeddi Atlantida artefaktından biri olan yava, digər artefaktlar kimi özünü “Ölü kral” adlandıran Atlantidanın ilk kralı tərəfindən saxtalaşdırılmışdır. Atlantida artefaktlarının ən güclüsü olan yava Darksayd kimi ən güclü düşməni belə yaralamağa qadirdir ki, bu da, Akvameni Darksaydı yaralamağa qadir yeganə Ədalət Liqası üzvünə çevirmişdir. O, həm də Doktor Qreyvsin o zaman qırılmaz hesab edilən mistik baryerini qırmağa qadirdir. Qara Matna gizlədilmiş yeddinci artefaktı tapmaq üçün gizlədilmiş digər altı artefaktı istifadə edərkən, yava yeganə halda sehrli güclə işıqlanır. Tula və Raonun məşq etdirilməsi zamanı Akvamen Poseydonun üçdişli yavasını istifadə edir. Həmin yava ona sunami və subasma yaratmaq, şimşək və işıq yaratmaq, buz və torpaq örtüyünü idarə etmək, suyu vasitə kimi istifadə edərək kiçik və böyük ərazilərə teleportasiya etmək bacarığı verir. O, həm də ehtiyac yarandığı halda qladius xəncərinə çevrilə və öz formasına qayıda bilir. Telepatik təsir gücünü artırmaq üçün Artur tez-tez hər iki yavanı istifadə edir. Taxtların tacının təsiri ilə Artur həm də öz sehrli gücünü yava vasitəsiylə yönləndirməyi öyrənir. Akvameni əhatə edən sirrli güclər yavanı, eləcə də digər artefaktları oyadır ki, bunlar da ona əlavə güclər verirlər. Mera sakitləşdirici zəhərli maddənin təsiri ilə su altında tənffüs qabiliyyətini itirdikdəyava ona kömək edir. Artur yavanın gizli güclərini istifadə etdikdə onun gözləri sehrli işıqla parıldayır.
Dünya-3
2013-cü ildə çıxarılmış “Trinity War” süjet xəttində Akvamen Cinayət Sindikatı Dəniz kralı ilə əlaqə qurur. O, Dünya-3-dən Əsas Dünyaya keçməsinə narahat olmasa da, “Forever Evil: Blight” nəşrində Dedmen tərəfindən ələ keçirilir. Dəniz kralının dizaynı 1990-cı illərinin Akvamenini xatırladır.
Digər mediada
180px|thumb|right|Ceyson Mamoa "Akvamen" filminin təbliğat afişasında
1941-ci ilin noyabrında komikslərdə debüt etdikdən sonra, Akvamenin müxtəlif uyğunlaşdırmaları peyda olmuşdur. Həmin formatlar aasında televiziya şouları, video oyunları və filmlər vardır.
Televiziya
Akvamen müxtəlif televiziya layihələrində istifadə edilmişdir. Personaj “Super dostlar”, “Ədalət Liqası” və “Limitsiz Ədalət Liqası” animasiya seriallarında görünmüşdür. Bundan sonra personaj “Smolvil” serialında görünmüşdür. “Smolvil” yaradıcıları Castin Hartlinin baş rol canlandırdığı “Akvamen” pilotu çəkmişdilər.
“Gənc Titanlar İrəli!” animasiya serialında Akvamen istifadə edilmişdir.
Film
Personaj “Ədalət Liqası: Yeni üfüqlər” (2008) və “Ədalət Liqası: Fleşpoint paradoksu” (2011) animasiya filmlərində görünmüşdür.
DC Genişləndirilmiş Kainatında Akvamen obrazı Ceyson Mamoa tərəfindən canlandırılır. Personaj ilk dəfə “Betmen Supermenə qarşı: Ədalətin şəfəqi” (2016) filmində debüt etmiş, daha sonra Ceyson Mamoa öz rolunu “Ədalət Liqası” (2017) filmində təəkrarlamışdır. 2018-ci ildə Ceyson Mamoanın iştirakı ilə personaja həsr edilmiş ilk solo film çıxarılmışdır.
Qəbulu və mirası
Akvamen “Wizard” jurnalı tərəfindən təşkil edilmiş bütün zamanların 147 ən böyük komiks personajı siyahısına daxil edilmişdir. IGN tərəfindən təşkil edilmiş bütün zamanların ən böyük komiks personajları siyahısında isə Akvamen 57-ci yerdə qərarlaşdırılmışdır. 2011-ci ildə “Parade” jurnalı tərəfindən oxucular arasında keçirilmiş səsvermənin nəticələrinə görə Akvamen Bütün zamanların ən böyük Top 10 qəhrəmanı sırasına daxil edilmişdir.
Vladimir Minorski
Vladimir Fyodoroviç Minorski (5.2.1877 Rusiya, Tver quberniyası– 25.3.1966) Kembric, İngiltərə — Rusiya şərqşünası, Brüssel və Kembric universitetlərinin fəxri doktoru.
Həyatı
Vladimir Fyodoroviç Minorski 1877-ci ildə anadan olmuşdur. Ərəb, fars, türk dillərini bilən Minorski Yaxın Şərq ölkələrinin etnoqrafiya, tarix, tarixi coğrafiya, ədəbiyyat tarixi və dilləri üzərində çalışmışdır. Alim bu sahələrdə bir çox araşdırmalar nəşr etdirmişdir: "The Khazars and the Turks in the Äkäm al-Marjän", "The Clan of the Qaraqoyunlu Rulers", "Tamim ibn Baor's Journey to the Uighurs" və s. Minorski "lslam Ansiklopedisi"nə bir çox məqalələr də yazmışdır. Onun ən böyük əsəri "Hududü l-alem"in ingiliscə tərcüməsidir. 1940-cı ildə alim Orta İranda yaşayan xələclərin dillərinə aid "The Turkish dialect of the Khalaj" adlı əsərini dərc etdirmişdir. İranda yaşayan türklərin dilinə aid "Ä[nallu / Inallu" adlı məqalə nəşr etdirmişdir. Həyatının sonlarına doğru Minorski Vasili Bartoldun bir neçə əsərini ingilis dilinə tərcümə etmişdir.
Vladimir Minorski 1966-cı ildə 89 yaşında vəfat etmişdir.
Yaradıcılığı
Səməd Vurğun SSRİ Ali Sovetinin deputatı kimi 1947-ci ildə görkəmli ədəbiyyat və mədəniyyət xadimləri ilə birgə Londona səfər etdiyi zaman Minorskidən Şirvan və Dərbənd tarixinə aid elmi işlərinin Azərbaycana göndərməsini xahiş etmişdir. Minorski həmin materialları bir qədər sonra Səməd Vurğuna göndərmiş, 1958-ci ildə isə həmin materiallar əsasında "Şirvan və Dərbənd tarixi" adlı əsərini İngiltərədə çap etdirmişdir.
Abbasqulu Kazımzadə
Abbasqulu Kazımzadə (tam adı: Abbasqulu Məhəmməd İbrahim oğlu Kazımzadə, mühacirətdə: Abbas İldeniz; )— Müsavat Partiyasının üzvü, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin üzvü, Azərbaycan Milli Şurasının üzvü olmuşdur.
Həyatı
left|thumb|162x162px|Abbasqulu Kazımzadə 1930-cu illərdə 1905-ci ildən Rusiya Sosial-Demokrat Fəhlə Partiyasının üzvü olmuş, 1911-ci ilin oktyabr ayında Bakıda Tağı Nağıyev və Məhəmməd Əli Rəsulzadə ilə birlikdə Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin tapşırıq və tövsiyələrinə uyğun olaraq Müsəlman Demokrat Müsavat Partiyasının əsasını qoymuşdur. Milli Şuranın "Azərbaycan Məclisi-Məbusanının təsisi haqqında qanun" una (1918,19 noyabr) əsasən, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin tərkibinə daxil edilmişdi. Parlamentdə Müsavat və bitərəflər fraksiyasının üzvü idi.left|thumb|Abbasqulu Kazımzadə 1917-ci ildəMəhəmməd Əli Rəsulzadə daha sonralar yazırdı:
28 iyul 1947-ci ildə Ankarada vəfat etmiş, Cebeci məzarlığında 63-cü ada, 12-ci parseldə dəfn olunmuşdur. Məzarında doğum tarixi 1882-ci il olaraq, ata adı isə "Mehmet" olaraq qeyd olunmuşdur.
Kürdəxanı
Kürdəxanı — Bakının Sabunçu rayonunun tabeliyində olan kənd.
Etimologiya
Sara Aşurbəyliyə görə bu ad kürdlərlə bağlıdır.
Tarixi
Kürdəxanıda yaşayışın iki min ildən bəri mövcud olduğu ehtimal edilir. Bunu yer üstü aşkarlanan məişət səciyyəli müxtəlif gil-saxsı qab nümunələri, mis, tunc, dəmir materiallarından istehsal olunan təsərrüfat alətləri, aşınmaya məruz qalmasına baxmayaraq bu və ya digər dərəcədə formasını qoruyub saxlayan soyuq silah nümunələri, habelə orta əsrlər dövrünü əhatə edən və köhnə qəbiristanlıqdan tapılan, düzəldilmə tarixi 900 il əvvələ gedib çıxan qəbirüstü sinədaşı, inşaat dövrü XV əsrin 40-cı illərinə təsadüf olunan xanəgah – zaviyə, təqribən bu zamanda tikilən məscid binası, bəzi ehtimallara görə XVII əsrin yadigarı olan hamam və sair də təsdiq etməkdədir.
"Kürdəxanı" sözünün bir neçə izah variantı da mövcuddur. Bir ehtimala görə coğrafi məfhum "kord//korda//kordə" sözündən və "xanı" topomorfantından yaranmışdır və bıçaq düzəldilən yer mənası verir. İkinci gümana görə, guya vaxtilə yaşayış məskənini üç tərəfi su olubmuş və cəzirə, yarımada şəklində imiş. Məhz coğrafi məkana görə bu yer "Kürdəxanı" adlanmışdır.
Tarixi abidələri
Kürdəxanıda mövcud qalalardan tikintisi nisbətən yaxın dövrlərə təsadüf edəni Yamin qalasıdır. Əfsanəyə görə Yamin adlı bir gənc şəxs günlərin bir günü o ruhi xəstəliyə tutulur. Kənd camaatının ona verdiyi sədəqəyə gedib daş alır və qala tikməyə başlayır. Məqsədi o idi ki, öldükdən sonra bu dünyada ondan bir iz qalsın. Tikilən qalaya onun adı qoyulur.
Mədəniyyəti
Qəsəbədə müasir tipli poliklinika, internet kafe, H.Ağaverdiyev adına 113 saylı orta məktəb, 366 saylı uşaq bağçası, 33 saylı poliklinika, mədəniyyət evi, muzey, 2 kitabxana, rabitə şöbəsi, klub, notariat və VVAQ idarəsi, su idarəsi, işıq idarəsi, 2000 abonentlik ATS fəaliyyət göstərir.
Coğrafiyası və iqlimi
Kürdəxanı inzibati cəhətdən Sabunçu rayonuna daxildir. Bakının şimal hissəsində yerləşir. Ərazisi 27.3 kv.km-dir. Pirşağı, Maştağa, Nardaran, Bilgəh, Məhəmmədi, Zabrat, Savxoz kəndləri ilə sərhəddir. İqlimi isti-mülayimdir. Hava kütlələri xəzri (şimal) və gilavar (cənub) tərəfdən gəlir. Kənd dənizin sahilində olduqdan, əsasən ən çox soyuq hava kütlələri burada fəaliyyət göstərir. Normal temperatur 10–20 dərəcədir. Bakının, Abşeron yarımadasının ən böyük yüksəkliyi məhz Kürdəxanıda yerləşir. Kürdəxanıda palçıq vulkanları mövcuddur.
Təbiətinə görə də Kürdəxanı digər yerlərdən seçilir. Kürdəxanı ətrafında tülkü, canavar, çaqqal, ayı, bayquş və s. heyvan və quş növlərinə rast gəlinir.
Kürdəxanıda doğulmuş məşhur şəxslər
Salam Məmmədəliyev, quruluşçu rejissor (İctimai Televiziya)
İqtisadiyyatı
Kənd təsərrüfatı sahəsində Kürdəxanı çox inkişaf etmişdir. Burada kök, taxıl, çovdar, üzüm, tut, əncir, əzgil, zeytun, nar yetişdirilir. Əhali qoyunçuluqla, maldarlıqla, əkinçiliklə məşğul olur. Qəsəbənin qərb hissəsində Bakının ən böyük fermalarından biri vardır.
Azərbaycan SSR-də sənayeləşdirmə xətti
Azərbaycan SSR-də sənayeləşdirmə xətti - Azərbaycanda sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra həyata keçirilən sosialistcəsinə yenidənqurma siyasətinin əsas istiqamətlərindən biri.
Azərbaycan SSR-də sənayeləşdirmə xəttinin həyata keçirilməsi zərurəti
1925-ci ilin sonlarına yaxın müttəfiq respublikalarda, o cümlədən Azərbaycan SSR-də əsasən I Dünya müharibəsindən əvvəlki səviyyə bərpa olundu. Yeni iqtisadi siyasət azad iqtisadiyyatın, işgüzarlığın və təsərrüfat təşəbbüskarlığının inkişafına şərait yaratdı. Buna baxmayaraq, ölkə texniki və iqtisadi cəhətcə olduqca geri qalırdı. Sənayenin müasir sahələrini yaratmaq, ölkənin elmi-texniki potensialını yüksəltmək lazım idi. Beləliklə, ölkənin sənayeləşdirilməsini inkişaf etdirmək zəruriyyəti meydana çıxmışdı. Cəmiyyətin ictimai-iqtisadi, maddi həyatının obyektiv tələblərinə uyğun yeniləşdirilməsi zərurəti ilə əlaqədar olaraq, 1925-ci ilin dekabrında ÜK(b)P XIV qurultayı SSRİ-də sənayeləşdirmə xəttini götürdü. Lakin bunun üçün öz yığımı olmayan ölkə "sosialist sənayeləşdirməsinə" iqtisadiyyatı inzibati-amirlik yolu ilə nizamlamaq, kəndi istismar etmək, fəhlə əksəriyyətinin "inqilaba və sosializmə" hədsiz inamı və ruh yüksəkliyi hesabına gedirdi.
Sənayeləşdirmənin başlanması
Sənayeləşdirmə bütün xalq təsərrüfatının "sosialistcəsinə" yenidən qurulması, fəhlə sinfinin artmasına şərait yaranması, onun zəhmətkeş kəndlilərlə ittifaqının möhkəmlənməsi və şəhərlə kəndin istehsal əlaqəsi üçün əsas açar hesab olunurdu.
Bütün müttəfiq respublikalarda yeni sənaye müəssisələrinin tikintisinə başlandı. Sosialist sənayesinin yeni nəhəngləri, Dnepr su-elektrik stansiyası, qüdrətli maşınqayırma və avtomobil zavodları, Türküstan-Sibir dəmir yolu ("Türksib") və s. meydana çıxdı.
Sənayeləşdirmə, keçmiş çar Rusiyasının müstəmləkələri olmuş digər milli respublikalarda olduğu kimi, Azərbaycanda da iqtisadi-texniki geriliyi aradan qaldırmaqda həlledici rol oynamalı idi.
Neft sənayesinin inkişafı
Bir çox sənaye sahələrinin tam bərpası əslində 1927-ci ilə qədər uzanır və onlarla yanaşı, yeni sənaye müəssisələri, ilk növbədə neft sənayesi müəssisələri yaradılması prosesi gedirdi.
Neft sənayesinin sonrakı inkişafı üçün Azərneftin yanında ilk dəfə geoloji-kəşfiyyat bürosu yaradıldı. Neftli sahələrin ardıcıl olaraq öyrənilməsinə başlandı. Balaxanı-Sabunçu rayonunda kəşfıyyat quyuları qazmaqla Kirməki və Kirməkialtı laylarda zəngin neft yataqları aşkar edildi. Yeni neft yataqlarının mənimsənilməsinə başlandı. Təcrübəli fəhlələrin təşəbbüsü ilə (buruq ustası İsazadə və N.Buniyadov) Balaxanı-Sabunçu rayonunda, "Saldat bazarı" adlanan yerdə ilk sovet mədəni yaradıldı. Onun yaradılmasında buruq ustaları A.Səlimov və Q.Səlimov, dartayçılar Seyfulla Oruc və İsmayıl Əli və b. fərqləndilər. Əgər 1922-ci ilin mayında birinci sovet mədənində cəmisi iki neft quyusu vardısa və ayda 15 min pud neft verirdisə, üç ildən sonra onlar 66 olub, 1,5 milyon pud neft verirdi.
Hələ 1922-ci ildə Bibiheybət buxtasında dənizdən fəth edilmiş sahədə yeni mədən-"İliç buxtası"nı yaratmaq üçün başlanmış iş daha da sürətləndi. 1923-cü ilin mayında orada ayda 49 min pud neft verən iki neft buruğu var idisə, 1925-ci ilin mayında hasilatı 912 min pud neft olan 19 quyu işləyirdi. Beləliklə, Bakı ətrafında yeni neft buruqları meşəsi salınmağa başladı.
1926-cı il fevralın 3-də Q.Musabəyov (sədr), H.Sultanov, D.Bünyadzadə və başqalarından ibarət respublikanın sənayeləşdirilməsi komissiyası yaradıldı. Komissiyanın yanında xammal və fəhlə qüvvəsi, sənaye, elektrik stansiyaları və sairənin təşkili şöbələri yaradıldı. Komissiyaya təcili surətdə sənayeləşdirmə planı hazırlamaq tapşırıldı. 1926-cı ilin mayında Azərbaycan SSR-in sənayeləşdirilməsinin beşillik inkişaf proqramı məsələsi AK(b)P MK plenumunda müzakirə edildi. Həmin planda, hər şeydən əvvəl, neft sənayesinin gələcəkdə daha güclü inkişafı və texniki cəhətcə yenidən qurulmasının başa çatdırılması, eləcə də yeni toxuculuq kimya və sənayenin başqa sahələri üzrə yeni müəssisələrin tikilməsi nəzərdə tutulurdu. Azərbaycan qəzalarında yeni sənaye ocaqlarının yaradılmasına xüsusi əhəmiyyət verilirdi. Onlar gələcəkdə Azərbaycanın simasını dəyişdirməli və onu qabaqcıl sənaye respublikasına çevirməli idi.
1926-cı ilin sentyabrında Azərbaycan MİK-nin IV sessiyası Gəncədə yeni güclü toxuculuq fabrikinin, Zurnabadda su-elektrik stansiyasının və yeni suvarma kanallarının tikilməsini nəzərdə tutan inkişaf planını təsdiq etdi. Sessiya hökumətə respublikanın elektrikləşdirilməsi planını hazırlamağı tapşırdı.
Azərbaycanın sənayeləşdirilməsinin özünəməxsusluğu ondan ibarət idi ki, burada onun əsas və aparıcı sahəsi tarixən yaradılmış neft sənayesi idi. Əsas sərəncam verən Mərkəz Azərbaycanda "qara qızıl" çıxarılması sürətinin artırılmasında daha çox maraqlı idi. Çünki neft sənayesi Sovet İttifaqının sosialist sənayeləşdirilməsi planının ən mühüm tərkib hissəsi idi. O, ölkənin xalq təsərrüfatının bütövlükdə inkişafı üçün həlledici əhəmiyyətə malik olub, iqtisadi cəhətcə xeyirli və effektli idi. Buna görə də sənayeləşdirmənin ilk illərində əsas diqqət Azərbaycanda neft sahəsinin inkişafına verilmişdi. Digər tərəfdən bu onunla əlaqədar idi ki, ölkənin eyni zamanda bütün sənaye sahələrini inkişaf etdirmək üçün kifayət qədər vəsait yox idi, ona görə də ən tez gəlir verən sahələrə seçmək lazım gəlirdi.
Azərbaycan neftinin Ümumittifaq, "beynəlmiləl" əhəmiyyətini daim vurğulayan sovet hökuməti, ilk növbədə neft sənayesini maliyyələşdirirdi. Sənaye cəhətdən geri qalmış Azərbaycan qəzaları onu maraqlandırmırdı. 1926/27-ci ildə SSRİ neft sənayesi üçün nəzərdə tutulmuş 150,5 milyon manat ümumi məbləğin yarıdan çoxu (83 milyon man.) SSRİ Əmək və Müdafiə Şurasının 24 dekabr 1926-cı il tarixli qərarı ilə Azərneft üçün ayrıldı.
Neft sənayesini yeni sahələrdə neft yataqları ilə təmin etmək üçün Abşeronun müxtəlif yerlərində - Zığda, Qaradağda, Putada kəşfiyyat quyularının qazılması genişləndirildi. Artıq 1926-cı ildə Putada, 1928-ci ildə isə Neftçalada ilk qıryu istismara buraxıldı. 1928-ci ildə isə Qaraçuxurda birinci neft quyusu qazılmışdı.
Azərneftin yeni neft emalı müəssisələri yaradılırdı. 1926-cı ildə Bakıda ilk krekinq zavodun tikintisinə başlandı, 1927-ci ildə Vano Sturua adına neftayırma zavodu (indiki Azərbaycan Neft-Yağ İstehsalı Birliyi), yeni borulu ağ neft-benzin zavodu, Zığda karbid zavodu istismara verildi.
Neft sənayesinin istehsal bazasının yenidən qurularaq fırlama üsulu ilə quyu qazımağa keçilməsi, neftin qapalı, dərinlik nasosları ilə çıxarılması müxtəlif sənaye avadanlıqlarına böyük tələbat yaratdı. Ağır sənayenin mühüm sahələrindən biri olan maşınqayırmanı texniki cəhətcə yenidən qurmaq tələbi meydana çıxdı. Respublikanın L.Şmidt (indiki Səttərxan), Dzerjinski (indiki Suraxanı maşınqayırma zavodu), "Bakı fəhləsi" adına əsasən neft avadanlıqları hazırlayan maşınqayırma müəssisələri xeyli müvəffəqiyyət qazandılar. Onlar texnikanın yenilikləri ilə təchiz olunmuş güclü dəzgahlar və aqreqatlara malik idi. Levinson və Xatisov zavodları əsasında yaradılmış L.Şmidt adına zavodda on tonluq marten sobası 1924-cü ildə işə salındı. Alət və prokat sexləri yenidən quruldu. Fəhlələrin sayı 1920-ci ildə 30 nəfərdən, beş ilə 1172-yə çatdı.
Zavod fırlama-qazıma dəzgahları və dərinlik nasosları istehsalına yiyələndi. 1923-cü ildə SSRI-də ilk dəfə burada bucurqad (ağırlıq qaldıran mexanizm) hazırlandı. 1924-cü ildə ölkədə ilk dəfə dərinlik nasosları buraxıldı və onların ardıcıl istehsalına başlandı. Bunun zavoddakı bir günlük istehsal həcmi 1925-ci ilin avqustunda 8-10 ədədə çatdırıldı, 1927-ci ildə isə burada SSRİ-də ilk poladəridən qövsvari elektrik sobası işləməyə başladı.
1926-cı ildə Suraxanıda işə düşən Dzerjinski adına mexaniki zavod (indiki Suraxanı maşınqayırma zavodu) sovet mühəndislərinin yaratdığı yeni dərinlik nasosu buraxmağa başladı.
Bu nailiyyətlərin nəticəsində xaricdən gətirilən neft sənayesi avadanlığının xüsusi çəkisi xeyli azaldı. Əgər 1924-cü ilin mayında Bakının bütün neft sənayesi avadanlığının 54 faizi xaricdən gətirilirdisə, 1927-ci ildə bu, 27 faizə endi, qalan 73 faizi isə SSRİ-nin neft avadanlığı istehsal edən zavodlarından gətirilirdi. Bunun 33 faizi Bakı neft maşınqayırma müəssisələrinin payına düşürdü. Bakı maşınqayıranlarının fədakar əməyi artıq 1929-cu ildə dərinlik nasoslarının xaricdən gətirilməsinə son qoydu.
Elektrikləşdirmə xətti
Elektrikləşdirmə sahəsində də yeni işlər görülürdü. 1923-1924-cü illərdə Gəncədə, Qubada, Zaqatalada yeni elektrik stansiyaları işə salınmışdı. Naxçıvanda, Göyçayda, Xankəndində isə onların tikilməsinə başlanmırdı. O zaman qəzalarda artıq 11 elektrik stansiyası var idi. 1924-cü ilin iyununda, hətta Zaqatala qəzasının Qax kəndində də xüsusi elektrik stansiyası işə düşdü və o, Azərbaycanda elektrikləşdirilmiş ilk kənd oldu. İlk elektrik işığı 1922-ci il sentyabrın 15-də Qazaxda, dörd aydan sonra isə Ağdaşda yandı. 1924-1927-ci illərdə Şuşa, Lənkəran, Naxçıvan, Nuxa və digər yerlərdə 19 elektrik stansiyası tikilmiş və yenidən bərpa olunmuşdu.
Sənayenin digər sahələrinin texniki cəhətdən yenidən qurulması
Azərbaycan SSR AXTŞ-yə tabe olan sənayedə də texniki cəhətdən yenidənqurma prosesi gedirdi. Buna səbəb respublika sənayesinin inkişafı üçün kapital qoyuluşunun artması idi. 1926/27-ci ildə ona qoyulan xərclər 631,1 min manatdan 7 milyon 370 min manata qalxmışdı. Həmin ildə sənayenin digər sahələrini də inkişaf etdirmək planına başlanılmışdı. 1926-cı il oktyabrın 20-də AK(b)P MK-sı sənayeləşdirmə üzrə komissiyanın bu sahədə əməli təkliflərini təsdiq etdi. Azərbaycan SSR AXTŞ-yə Gəncə toxuculuq fabrikinin tikintisini başa çatdırmaq, elektrik, baramaaçan və balıqçılıq sahələrinin inkişafını təmin etdirmək tapşırığı verildi.
Güclü sənaye yaratmaq böyük kapital qoyuluşu tələb edirdi. Sosialist yığımının əsas mənbələri milliləşdirilmiş sənaye və dövlət ticarəti, nəqliyyat, bank sistemi, kəndlilərin əmək məhsuldarlığının artırılması, eləcə də əhalinin vəsaiti hesabına dövlət istiqrazından gələn gəlirlər idi. Sənayeləşdirməyə yönəldilən lazımi vəsaitin yığılması üçün ölkədə çox ciddi qənaət rejimi qurmaq, möhkəm istehsalat nizam-intizamı yaratmaq, səmərələşdirməni yaymaq, məhsulun maya dəyərini azaltmaq, səmərəli olmayan xərcləri ləğv etmək lazım idi. Bunların əvəzində isə bütün istehsal vasitələrinin Mərkəzin əlində cəmləşməsinə əsaslanan inzibati-amirlik sistemi güclənirdi.
1926-cı ilin aprelində UIK(b)P MK və MIK bütün partiya təşkilatlarına, nəzarət komissiyalarına, partiyanın bütün üzvlərinə "Qənaət üsulu uğrunda mübarizə haqqında" müraciət qəbul etdi. Azərbaycanda da qənaət üsulu uğrunda mübarizə başlandı. 1926-cı ilin mayında partiya aparatında respublikanın dövlət idarələrində və sənaye müəssisələrində səmərələşdirmə işi aparan Mərkəzi komissiya yaradıldı. Bakı Partiya Komitəsi 1926-cı ilin avqustunda sentyabrın 1-dən qənaət üsulu kampaniyası keçirməyi qərara aldı. Həmin ilin axırına yaxın artıq Bakının müəssisə və idarələri üzrə ümumi qənaət 2 milyon 500 min manata çatmışdı. Azərneft müəssisələri 1,828 min manat, Xəzər gəmiçiliyi 64 min manat, Bakı soveti 300 min manat, Azərbaycan SSR AXTŞ və onun müəssisələri 247 min manat qənaət etmişdi.
Bərpa dövrünün sonuna yaxın respublikanın AXTŞ-nin ixtiyarında olan dövlət sənayesi də müasir texnika əsasında yenidənqurma mərhələsinə daxil oldu. Bakıda yeni yüngül və yeyinti sənayesi müəssisələri fəaliyyətə başladı. 1927-ci ildə çörək zavodu, bir il sonra isə Əli Bayramov adına tikiş fabriki, kiçik tikiş emalatxanalarının birləşdirilməsi əsasında Volodarski adına fabrik (indiki A.Bakıxanov adına tikiş kombinatı) yaradıldı ki, bununla da Azərbaycanda iri tikiş sənayesinin əsası qoyuldu. 1924-cü ildə Bakı "Qırmızı Oktyabr" və "III İnternasional" tütün fabrikləri bir böyük müəssisədə birləşdirildi. Böyüdülmüş "Qırmızı Oktyabr" fabriki yenidən təchiz olundu və elektrikləşdirildi.
İstehsalın səmərələşdirilməsi məhsulun artmasını təmin edirdi. Belə ki, əgər Azərbaycanda pambıq parça istehsalı üzrə yerli sənayenin ümumi məhsulu 1920/21-ci ildə cəmisi 2,2 milyon manat idisə, 1925/26-cı ildə 7,3 milyon manat oldu.
Azərbaycanda keçmişdən irs qalmış iqtisadi geriliyi ləğv etrnək üçün qəzalarda sənaye ocaqlarının yaradılmasının mühüm rolu var idi. 1924-cü ildə tikilməyə başlayan və 1925-ci ilin aprelində başa çatdırılan, Azərbaycanda yun sənayesinin özülünü təşkil edən mahud fabriki Gəncədə 350 fəhləsi və aylıq istehsal gücü 30 min arşın mahud olan ilk iri sənaye müəssisəsi idi. Tambovun "Muravey" mahud fabrikinin köhnə, 1906-cı ildə hazırlanmış avadanlığı əsasında qurulan bu müəssisə getdikcə müasir texnika əsasında qurularaq öz istehsal gücünü artırırdı. 1926/27-ci ildə fabrikin avadanlığının yenidən qurulması üçün xaricdən, başlıca olaraq Almaniyadan 194 min alman markası dəyərində avadanlıq alınmışdı. 1925-ci il avqustun 1-də Azərbaycan SSR MİK-in qərarı ilə "Qırmızı Azərbaycan" adlanan Gəncə mahud fabriki 1926-cı ildə 1,4 milyon manatlıq məhsul istehsal edirdi. 1926-cı ildə Gəncədə dəyəri 4 milyon manat olan yağ-piy zavodu tikildi. Elə həmin vaxt iki min dəzgah və 66 min iyi olan yeni Gəncə əyirici toxucu fabrikinin tikintisinə başlandı. 1925-ci il martın 30-da Azərbaycan XKS inşaatına üç milyon manat ayrılmış bu müəssisənin tikilməsi üzrə xüsusi komitə yaratmağı qərara aldı. Bu kombinatın birinci növbəsi və pambıqtəmizləmə zavodu 1928-ci ildə işə düşdü.
Nuxada baramaaçan fabriklər yenidən quruldu. 1927-ci ilin sonlarında kiçik fabriklər əsasında altı iri müəssisə işləyirdi. Burada yeni iri ipək emalı fabriki tikilirdi, bu tikintiyə rəhbərlik etmək üçün hökumət tərəfindən xüsusi tikinti komitəsi yaradılmışdı. Xankəndində baramaaçma fabriki tikilirdi 1926/27-ci ildə Ucarda və Yevlaxda pambıqtəmizləmə zavodları tikildi. Lənkəranda (1927-ci il) və Ordubadda (1928-ci 1 konserv zavodları fəaliyyətə başladı.
Gəncə Beynəlxalq Hava Limanı
Gəncə Beynəlxalq Hava Limanı — Gəncə şəhərində ən böyük beynəlxalq hava limanı. Gəncə Hava Limanı uzun müddət hərbi aerodrom kimi istifadə olundu. Vaxtı ilə SSRİ Hərbi Hava Qüvvələrinin bazasında olmuşdur. SSRİ vaxtı aerodrom müştərək bazalı aerodrom idi, burada aeroport və hərbi aerodrom yerləşirdi. SSRİ dağıldıqdan sonra hərbi aviasiya Rusiyanın aerodromlarına köçürüldü.
Tarixi
Böyük Vətən müharibəsi dönəmində aviabaza ehtiyat qırıcı polkunun təlim düşərgəsi rolunu oynayırdı. 1942-ci ilin yanvarından 1946-cı ilə qədər olan dövrdə Zaqafqaziya Cəbhəsi Hərbi Hava Qüvvələrinin 4-cü ehtiyat aviasiya briqadasının 11-ci ehtiyat qırıcı aviasiya alayı aerodromda yerləşirdi. 1945-ci ilin dekabrından 1953-cü ilin sentyabrına qədər burada 761-ci qırıcı aviasiya polku yerləşirdi. Bu alay yenidən cəbhə üçün 23-dən çox döyüş alayı hazırladı və təşkil etdi. Yeni alayların pilotları burada Petlyakov Pe-2, Republic P-47 Thunderbolt, North American B-25 Mitchell və digər təyyarələrdə təlim keçirdilər.
İlk dəfə 1948-ci ildə Gəncədə (Kirovabadda) aeroportun tikilişinə başlanılmış, 1951-ci ildə sona çatıb istifadəyə verilmişdir. Bu aeroport süni örtüklü uçuş-enmə zolaqları ilə təchiz olunmuşdu və Yak-40 reaktiv təyyarələrini qəbul etmək imkanına malik idi. 1945-ci ilin dekabrından 1963-cü ilə qədər burada 259-cu qırıcı aviasiya polku dislokasiya olunurdu. Sonrakı illərdə burada 36-cı bombardmançı aviasiya polku yerləşdirilir. Burada Su-24 YK-9, YK-3, MiQ-15 və MiQ-17 hərbi təyyarələri yerləşdirilmişdi. SSRİ-nin dağılmasının elanından bir gün sonra, 26 dekabr 1991-ci ildə Sovet ordusunun hərbi birlikləri Gəncə aviabazasını tərk edirlər.
Azərbaycan respublikası nazirlər kabinetinin qərarı ilə 1996-cı ildə beynəlxalq status almış Gəncə Beynəlxalq Hava Limanının güc əmsalı, təklif etdiyi xidmətlərin səviyyəsi obyektiv səbəblər üzərindən dünya mülki aviasiyasının daim təzələnən təzələnən tələblərinə cavab vermirdi. Aeroportun 1964-cü ildən istismar olunan uçuş-eniş zolağı yalnız orta tipli və hərbi təyyarələri qəbul edə bilirdi. Buna görə Gəncə Hava Limanı 2006-cı ildə yenidən tikilmiş və həmin ildə Beynəlxalq Hava Limanı statusunu qazanmışdır. Yenidənqurma işlərində 1500 nəfər çalışmışdır. Sovet dövründə qurulmuş bütün avadanlıq tamamilə yeniləşdirilmişdir. Hava limanının İCAO kodu UBBG, İATA kodu isə KVD-dir. Hava limanında 1 saat ərzində 300 sərnişinə xidmət göstərmək imkanı vardır. Gəncə aeroportunda 2005-ci ildən başlanan yenidənqurma işlərinə 40 milyon dollara yaxın vəsait ayrılıb. Mütəxəssislər Gəncə beynəlxalq hava limanının rentabelli olması üçün aeroportun daha çox tranzit kimi istifadə edilməsini məqbul hesab edirlər. 2007-ci il aprelin 6-da Gəncə Beynəlxalq Hava Limanı Honkonq-Budapeşt marşrutu ilə uçan 400 tonluq Boeing-747 yük təyyarəsini qəbul edib. Bu, Gəncə aeroportunun qəbul etdiyi beynəlxalq marşrutla uçan ilk təyyarə oldu.
2020-ci ildə İkinci Qarabağ müharibəsi başlanmazdan öncə Azərbaycan və Türkiyə ordularının birlikdə keçirdikləri hərbi təlimlər zamanı Türkiyə Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus 6 ədəd F-16 qırıcı təyyarələri 31 iyulda Gəncə Beynəlxalq Hava Limanına eniş edərək təlimlərdə iştirak etdilər. Təyyarələr təlimlər bitdikdən sonra da Gəncədə qalmış, İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı Gəncə şəhəri Ermənistan ordusu tərəfindən aktiv şəkildə raket və artilleriya hücumuna məruz qaldığı üçün cəbhədən daha aralı olan Qəbələ Beynəlxalq Hava Limanına köçürülmüşdülər. Prezident İlham Əliyev xalqa müraciətində həmin təyyarələrin Azərbaycanda olmasını təsdiqləsə də, onların Qarabağdakı hərbi əməliyyatlarda iştirak etmədiyini bildirib, əgər müharibəyə hansısa üçüncü tərəfin müdaxilə edəcəyi təqdirdə F-16 təyyarələrinin Azərbaycanı qoruyacağını deyib. Bəzi iddialara görə İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı Azərbaycan ordusunun pilotsuz təyyarələrinin idarəetmə mərkəzi Gəncə Hava Limanında yerləşirdi.
12 avqust 2021-ci ildə Azərbaycan Hava Yollarının yaydığı məlumata görə, 10 sentyabr 2021-ci ildən etibarən Gəncə Beynəlxalq Hava Limanın IATA kodu "KVD"-dən "GNJ"-ə dəyişildi.
Texniki göstəriciləri
Aeroportun ümumi sahəsi 15 min kvadrat metrdən çoxdur. Beynəlxalq mülki Aviasiya Təşkilatının tələblərinə cavab verən yeni 3 mərtəbəbəli aerovağzal binası saatda 300 sərnişinə xidmət gösrərir. Bu aerovağzal yeni texnoloji avadanlıqlarla, aviabiletlərin qeydiyatı, gömrük və sərhəd xidməti nəzarət postları ilə təmin edilib. Uzunluğu 3300 metr olan yeni uçuş-enmə zolağı ağır tipli təyyarələri qəbul etməyə imkan verir. Buradan həm də Avropa və Asiyaya uçuşları həyata keçirən Azərbaycanın və xarici dövlətlərin aviaşirkətlərinin təyyarələri üçün tranzit ehtiyat hava limanı kimi də istifadə ediləcəkdir. A-319 aerobusları və AN-140 təyyarələri ilə Moskva, Sankt-Peterburq, Kiyev, Bakı, Naxçıvan, Təbriz, Qars, Rostov, Volqoqrad və Mineralnıye-Vodı şəhərlərinə uçuşların təşkili nəzərdə tutulmuşdur. Zəruri hallarda İl-76 və AN-12 təyyarələri ilə yükdaşımalar da həyata keçiriləcəkdir. Azərbaycanda fəaliyyət göstərən xarici aviaşirkətlərə Gəncə hava limanından müxtəlif reyslər təklif olunacaqdır. Hava limanında 200 daimi işçi çalışır. Yenidənqurma zamanı aeroportda 2 min kvadratmetr olan yük terminalı, sahəsi 100 min kvadratmetr olan yeni asfalt-beton örtüklü perron, 80 min kvadratmetr sahədə yönəldici yol, aeroportun perimetri boyu 20 kilometr mühafizə hasarı, nəzarət-buraxılış məntəqələri, transformator stansiyası, yanacaqdoldurma məntəqəsi, yanğınsöndürmə binası və başqa mühüm obyektlər inşa olunmuşdur. Aerodrom ərazisində 400 min kvadratmetr sahədə asfalt-beton döşənmişdir. Aerovağzaldan Gəncə – Qazax magistralına qədər uzunluğu 3 kilometr, sahəsi isə 55 min kvadratmetr asfalt-beton yolun tikintisi tamamlanmışdır.
Erigeron celerieri
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Epir (periferiya)
Эпи́р  — Yunanıstanın 13 periferiyasından biri, Epir tarixi regionun cənub hissəsini əhatə edir. Epir və Qərbi Makedoniya desentralizasiya idarəsinə daxildir. Əhalisi nəfər. Sahəsi 9203,217 km². Sıxlığı 36,6 nəf/km². Ən böyük şəhəri və inzibati mərkəzi — Yanina şəhəridir. 2010-cu ildə periferiarx Aleksandros Kaxrimanis seçilmişdir.
İnzibati bölgüsü
1 yanvar 2011-ci ildə Kallikratis proqramına əsasən periferiya 4 periferiya vahidinə bölünür :
Əl-Həsəkə mühafəzəsi
Əl–Həsəkə mühafəzəsi — Suriyanın 14 mühafəzəsindən biri.
Coğrafiyası
Mühafəzənin ərazisi 23,334 km², inzibati mərkəzi Əl-Həsəkə şəhəridir.
Bulbophyllum falcatocaudatum
(Bulbophyllum falcatocaudatum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Naypyida
Naypyida (80px; MLCTS: ne.prany. dau mrui.) — Myanmanın 6 noyabr 2006-cı ildən yeni paytaxtı. Pinmana şəhərindən qərbə 17 kilometr məsafədə olan Çepyi kəndinin yerində salınıb. Keçmiş paytaxt Yanqondan 320 kilometr şimalda yerləşir.
Şəhərin adı tərcümədə "Kral ölkəsi" deməkdir. Əhalisi 2009-cu il məlumatına əsasən 925 000 nəfərdir.
Laliş məbədi
Yezidi olan bir şəxs ən azı həyatında bir dəfə olmaqla, Laliş məbədinə doğru 6 günlük həcc ziyarətini gerçəkəşdirməlidir. Bura gələn yezidilər müxtəlif dini rituallar icra edir və günşə doğru ibadətlər edirlər. Bölgədə yaşayan yezidilər isə illik təşkil edilən İçitma bayramı münasibəti ilə məbədə axın edirlər. Yezdanizm inancında ən müqəddəs yerlərdən biri olduğuna inanılan məbədə və ətrafına ayaqqabı ilə daxil olmaq qadağandır.
Yezidilər bayramlarda və xüsusi günlərdə ailəlikcə məbədi ziyarət edərək, ətrafını süpür və təmizləyirlər. Bununla da hər bir yezidinin məbədə xidmət etməli olduğu fikiri aşılanır. Mələk Tavusa inanmaqları səbəbindən İraq Şam İslam Dövləti tərəfindən kafir elan edilən yezidilərin 500 nəfərə yaxını 2014-cü ilin avqust ayında Sinjar qətliamı əsnasında öldürmüşdür. Bu səbəbdən İraqda İŞİD nəzarəti altında olan bölgələrdən qaçan yezidilər, Laliş məbədinə gərək burada sığınmaq məcburiyyətində qalmışdılar.
Seçura
Seçura səhrasında dünyanın ən böyük fosforit yataqları vardır. Burada üstəlik nadir element və metallara rast gəlinir. Perunun beş iri şəhərindən ikisi yerləşir:Pyora və Ciklao.
İqlim
Səhra ekstra arid regiona daxildir. Passatlar şimalda antisiklon effekti yaradır. İl ərzində 20–50 mm yağıntı düşür. Yağıntı bir necə ildən bir düşür. Seçura dünyada olan ən sərin səhradır. Belə ki burada illik temperatur cəmi 22 °C təşkil edir. Qışda cənub-qərb küləkləri temperaturu aşağı salır. Bu zaman dumanın qalınlığı 300–400 m ola bilir. 700-1000 metr yuxarı qalxan duman kölgə effekti yaradır.
Tarixi
Səhradan axan çayların böyük qisminin vadisində sivilizasiya izləri vardır. Burada Moçika mədəniyyəti geniş yayılmışdır. İstehsalat Balıq, Dəniz donuzcuğu, Yemiş və Yerfındığı üzərində qurulmuşdur. Təxmini 800—1300 illərdə çiçəklənən Tikan mədəniyyəti geniş yayılmışdır. Burada qızıl metallurgiyası ön pkanda gedirdi. Ərazi suvarılan əkinçiliyə əsaslanırdı.
Çətrud
Çətrud — İranın Kirman ostanının Kirman şəhristanının Çətrud bəxşində şəhər və bu bəxşin mərkəzi. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 5,660 nəfər və 1,378 ailədən ibarət idi.
Quştəsfi mahalı
right|thumb|350px|Quştəsfi Şirvanın tərkibində Quştəsfi — Şirvan əyalətinin qədim mahalı. Qırxçıraq şəhəri Şirvanşahlar dövlətinin Quştəsfi vilayətinin mərkəzi imiş. Şəhər 40 məhəllədən ibarət olmuşdur. Ərazi vahidi kimi bir çıraq 1000 ev olmuşdur. 40 min evdən ibarət olmuş bu şəhər Kür çayının sahilində yerləşirmiş. Sərhədləri Salyanın indiki Qaraçala qəsəbəsindən Babazanan dağına qədər bir ərazini əhatə edirmiş. Bişmiş kərpic və ağ daşdan tikilmiş evlər, dükanlar, karvansaralar, məktəb-mədrəsələr, məscidlər varmış.
Quştəsfi mahalında hərbi məqsədlər üçün döyüş atları yetişdirilib. Yazılı mənbələrdə burada məhsul bolluğundan, bazarların ucuzluğundan danışılır. Şəhərdə nohurlar varmış, əhali su quşları və balıqdan yaxşı qazanc götürürmüş.
Quştəsfi mahalında Atabəylər dövlətinə ildə 1 milyon dinar, təxminən bir o qədər də Şirvanşahlar sarayına vergi ödəyirmiş.