cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kambar
Etimologiya
(Kam) kökündən törəmişdir. Qam (şaman) sözü ilə əlaqəlidir. Qamçı sözü atları hərəkət etdirmək üçün istifadə edilən qamçı deməkdir və eyni söz kökündən törənmişlər.
Xeyrimli
Xeyrimli (keçmiş adları Dil Xeyrimli və Deli Xeyrimli) – Azərbaycan Respublikasının Qazax rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Kənd 8 mart 1992-ci ildən Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında idi.
Toponimikası
Xeyrimli (oykonim, sadə) — Qazax rayonunun Əskipara inzibati ərazi vahidində kənd. Gəncə-Qazax düzənliyindədir.
Keçmiş adı Dil Xeyrimli və Deli Xeyrimli variantlarında qeyd olunmuşdur. Tədqiqatçılara görə, oykonim əvvəllər deli xeyrimli tayfasının, və ya deli və xeyirli adlı iki etnonimin birləşməsindən düzəlmiş, sonralar bu etnonimlərdən birincisi ixtisara uğramışdır.
Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kəndə 290 nəfər əhali yaşayır. Əhalinin 134 nəfəri kişilər, 156 nəfəri qadınlardan ibarətdir.
İtaliya parlamenti
İtaliya parlamenti — Ali qanunverici orqan. İtaliya Respublikasının Parlamenti iki palatadan ibarətdir və ümumxalq səsverməsi yolu ilə seçilir.
Mənbə
http://mfa.gov.az/files/file/Italiya.pdf
Crataegus erythropoda
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Adi nar
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Nar çox qədimdən becərilən və istifadə olunan bitkidir. Onun ən qiymətli sortu eramızdan əvvəl Qədim Yunanıstanın Karfagen vilayətində becərilmişdir.
Hündürlüyü 1,5–4 (5) m olan, budaqları qarşı-qarşıya yerləşmiş balaca ağac və ya koldur. Qısalmış budaqları çox vaxt tikanlara çevrilir.
Təbii yayılması
Vətəni Kiçik və Orta Asiya, Dağıstan, Şərqi və Cənubi Zaqafqaziyadır.
Botaniki təsviri
3–5 m hündürlüyündə çoxlu gövdələrə malik, yarpağını tökən kol və ya kiçik ağacdır. Cavan budaqlarının qabığı yaşıl-boz, sonralar isə qəhvəyi rəngli olur, çılpaq, üzərində tikanları vardır. Yarpaqları xırda, uzunsov və ya enli-neştərvari, sadə, küt uclu, tam kənarlı, çılpaq və parlaq olub, qısa saplaqlıdır. Uzunluğu 3–8 sm, eni 1–2 sm-dir. Narın çiçəkləri əsasən iki tiplidir. Çiçəkləri 3 sm diametrində olub, iri, tək-tək və ya dəstə ilə yerləşir, ləçəkləri qırmızı rənglidir. Kasacığı rəngli, dərili, 5–7 ətli, üçkünc hissəlidir. Ləçəkləri və erkəkcikləri kasacığın ağızcığında birləşmişdir; sütuncuğu bir, bir az qalınlaşmış dişicik ağızlıdır. Müxtəlif çeşidlərdə çiçəklərinin rəngi çəhrayı, ağ, alabəzək və ya sarı olur. Meyvələri iri, yetişdikdə qabıqlarının rəngi sarı, qırmızı və s. rəng alır. Toxumları çoxsaylı, bir meyvədə 1000–1200-dək və daha çoxdur. Hər toxum sulu, yeməli örtüklə əhatə olunmuşdur. Aprel ayında çiçəkləyir, meyvələri sentyabr-oktyabr aylarında yetişir. Kolun bölünməsi və ya qələmlərlə çoxaldılır.
Ekologiyası
Nar işıqsevəndir, işıq çatışmadıqda nar ağacında çiçəkləmə müşahidə edilmir.
Azərbaycanda yayılması
Adi nar təbii halda Alazan-Əyriçay vadisində, Kür-Araz ovalığında, Lənkəran-Astara ovalığında, Abşeronda bitir. Dendrologiya İnstitutunun kolleksiyalarında meyvəsinin formasına, ölçüsünə, rənginə və digər morfoloji xüsusiyyətlərinə görə fərqlənən çoxlu forma müxtəlifliyi vardır.
İstifadəsi
Yarpaq: Yarpaqları qarşı-qarşıya və ya dəstə halında yaxınlaşmişdir, uzunsov və ya uzunsov-neştərvaridir, küt və ya sivritəhərdir, qalın dərili, tamkənarlıdır, parlaqdır, alt tərəfdən orta damarcıq aydın görünür və yarpaqlar töküləndir.
Çiçək: Çiçəkləri iri, diametri 4–4,5 sm-dir, tək-tək və ya 2–3 ədəd olmaqla qısa çiçək saplağında düzülmüşdür və qoltuq çiçəkləridir. Ləçəkləri al-qırmızı rəndədir, uzunluğu 3–5 sm, nazikdir və kasacığn bölümləri ilə əvəz olunmuşdur.
Çiçəkləməsi: (May) İyun-İyul; bəzən Sentyabr-Oktyabrda ikinci dəfə çiçəkləyir.
Meyvə verməsi: Sentyabr-Oktyabr
Azərbaycanda yayılması: BQ (Quba), Samur-Şabran oval., Qobustan, BQ şərq, BQ qərb, KQ mərkəzi, KQ şimal, KQ cənub,
Alazan-Əyriçay, Kür-Araz oval., Kür düz., Nax. düz., Lənk., Muğan-Lənk. oval. Aşağı dağ qurşağına qədər.
Yaşayış mühiti: Çay boyunca, qumlu torpaqlarda, quru-çınqıllı yamaclarda rast gəlinir. Qrup və səpələnmiş halda rast gəlinir
və bəzən mühüm sahələrdə təbii cəngəlliklər əmələ gətirir.
Nar Azərbaycanda
thumb|250px|Azərbaycan narı və narşərabı Azərbaycanın "şah meyvəsi" olan Narın yetişdirilmə tarixçəsi vətənimizin tarixi qədər qədimdir.
Ölkəmizin unikal iqlim imkanları hesabına narın yetişdirilməsi üçün münbit şərait demək olar ki vətənimizin hər bir bölgəsində mövcuddur. Əsasən yarı-quru mülayim və subtropik iqlimdə yetişdirilsə də, sərt qış və isti yay fəsillərini yaşayan bölgələrdə də nar, cox asan uyğunlaşa bilir. Bunun nəticəsidir ki, Azərbaycan "şah meyvəsinin" bütün növlərinin yetişdirildiyi yeganə ölkədir.
Narın Azərbaycanda bu qədər önəmli yer tutması nəticəsində ondan geniş çeşidli məhsulların istehsalı zamanı əsas tərkib hissəsi kimi istifadə olunur. Bu qədimdən gələn ənənədir, çünki hələ keçmişdən narın insan sağlamlığı üçün nə qədər faydalı olduğu xalqımıza məlumdur. Buna görə də nar bir çox qida və dərman məhsullarının istehsalı zamanı əsas tərkib hissəsi kimi istifadə olunur. Xüsusi ozunəmaxsus dadı və faydası nəticəsində — qida, gözəllik və dərman məhsullarının bazara çıxarılmasına imkan verir. Bu qeyd etdiyimiz sahələrdən əlavə, nar həmçinin boya və dekorativ maddə kimi də istifadə edilir. Nar — milli mədəniyyətimizdə, rəssamlıqda, dəbdə, ədəbiyyatda, milli kulinariyamızda xüsusi yer tutur.
Hazırda Zaqafqaziya respublikalarında nar ağacı geniş becərilir. Azərbaycanın bir sıra rayonlarında Ağsu, Göyçay, Ağdaş, İsmayıllı, Lənkəran, Masallı, Şəmkir və s. çoxdan nar bağları salınıb. Bundan əlavə həmin rayonların meşələrində, dağ yamaclarında cır nara da rast gəlinir.
Azərbaycanda becərilən nar öz keyfiyyəti ilə fərqlənir. Son 25–30 ildə Muğan zonasında — Əli Bayramlıda, Sabirabadda, Saatlıda, Salyanda, Neftçalada, Cəlilabadda, Kürdəmirdə, Beyləqanda narın müxtəlif sortları müvəffəqiyyətlə becərilir və sahələri ildən-ilə genişləndirilir.
Azərbaycanda təbii sahələrdə miqdarı azalmaqda olan relikt növdür və Ağdaş, Dəvəçi, Ağsu, Astara, Lənkəran, Şəki rayonlarında, Türyançay qoruğunda və Naxçıvan MR yayılmışdır. Hüdürlüyü 1–10 m olan, parıltılı uzun lansetvari yarpaqlara malikdir. Çiçəkləri qırmızı rəngdə olur və iyul-avqust aylarında çiçəkləyir.
Narın müalicəvi xassəsi
Narın müalicəvi xassəsi eramızdan hələ çox qabaq assuriyalılara, misirlilərə, yəhudilərə, yunanlara və romalılara məlum idi. Eramızdan 1500 il əvvəl Çin təbibləri nar qabığını qurd dərmanı kimi işlətmişlər. Azərbaycanda da nardan və onun meyvələrinin qabığından istifadə olunur. Lakin buna baxmayaraq, nar elmi təbabətə, ancaq 1807-ci ildən etibarən daxil edilmişdir. Bunun təşəbbüskarları Hindistan təbibləri olmuşlar.
Nar bitkisi qədim dövrlərdən bəri dərman bitkisi kimi istifadə edilir. Nar şirəsi iştahanı qaldırır, mədənin fəaliyyətini tənzimləyir və ağrısızlaşdırıcı xassəyə malikdir. Çiçəklərindən soyuqdəyməyə qarşı, toxumlarından isə sarılıq xəstəliyində, ürək döyünməsində, sinə ağrılarında və iştahanı qaldırmaq üçün istifadə edilir. Kök və budaqların qabığı lentşəkilli qurdlara qarşı iflicedici təsir göstərir. Narın növündən və sortundan asılı olaraq meyvələri şirin və turş olur. Nara turş dad verən onun şirəsindəki limon turşusudur.
Mədəni üsülla becərilən narın meyvəsinin şirəsində 2–4%, cır narda isə 6–9% limon turşusu var. Nar meyvəsinin tərkibi şəkər və limon turşusu ilə yanaşı, vitaminlərlə, boyayıcı maddələrlə, makroelementlərlə də zəngindir.
Cır nar meyvəsinin şirəsindən təbabətdə və yeyinti məhsulları sənayesində istifadə etmək üçün limon turşusu istehsal olunur. Meyvəsinin qabığı da faydalıdır. Onu çay kimi dəmləyib, mədə-bağırsaq xəstəliklərində ishala və dezinteriyaya qarşı qəbul edirlər. Böyrək və qaraciyər xəstəliklərinə tutulanlara nar şirəsi içmək çox xeyirlidir. Şəkər xəstəliyi olanlara cır narın şirəsindən içmək məsləhətdir.
Nar şirəsilə 10–12 gün davam etdirilən müalicə nəticəsində gündə 4–5 dəfə, hər dəfədə 60 damcı, yeməkdən 5–10 dəqiqə qabaq xəstələrin hamısında ürək yanğısının azalması, ağızda quruluğun və acılıq hissinin itməsi, başağrısının kəsilməsi kimi müsbət dəyişikliklər müşahidə edilmişdir.
Xalq təbabətində nar meyvəsinin qabıqlarından "nar qəzəli" adı ilə, eləcə də nar ağacının gövdə və qol-budaqlarının toz formasında və sulu bişirmə şəklində qurd əleyhinə dərman kimi istifadə edilir.
Şəki rayonunda nardan iştah artırmaq üçün "nardaşa" adlanan şərbət mürəbbə hazırlanır. Bunun üçün vələs və ya Göyçay rayonunda "kəmşirin" sortlu gülövşə nar meyvəsinin dənələrini ayırıb onu şəkər şərbətində qaynadırlar. "Nardaşa"dan plov, kabab və lüləkabab yeməklərində iştahartırıcı və tamverici kimi istifadə edirlər.
Azərbaycanda qədim zamanlardan mədəni nar növündən "narrub" şirəsi, cır nardan isə "narşərab" hazırlanır. "Narşərab" həzmetmə prosesinə kömək edir və sınqa xəstəliyinin müalicəsində yaxşı nəticə verir. "Narrub" isə zəifləmiş orqanizmi möhkəmləndirir, xəstənin ürəyini sərinləşdirir və susuzluğun qarşısını alır.
Xalq təbabətində şəkər xəstəliyi zamanı nardan təzə alınmış şirəni ürək yanğısını söndürən və susuzluğun qarşısını alan dərman kimi içirlər.
Nar şirəsindən hipertoniya xəstəliyinin müalicəsində, eləcə də ürək ağrılarında istifadə olunur. Belə hallarda nar şirəsinin şəkərdə hazırlanan şərbəti də xeyirlidir. Həmin şərbəti döş ağrıları zamanı öskürək dərmanı kimi də qəbul etmək olar.
Şirin nar meyvəsinin şirəsi böyrək xəstəliklərində, eləcə də temperaturu aşağı salmaq üçün içmək məsləhətdir. Kəmşirin nar meyvəsinin şirəsindən böyrəklərdə və öd kisəsində daş bağlayan zaman istifadə olunur. Nar şirəsi babasil xəstəliyini müalicə etmək üçün də faydalıdır.
Xalq təbabətində nar şirəsindən yel xəstəliyinə qarşı sürtmə dərmanı kimi işlədilir. Nar ağacının kökünü qurudaraq toz halına salıb, onu əzvayla bərabər miqdarda qarışdırırlar, sonra çıxıqlarda, əziklərdə təpitmə şəklində ağrıkəsici kimi işlədirlər.
Nar qabıqlarını və çiçəklərini çay kimi dəmləyib, boğaz ağrılarında, angina, diş ətinin iltihabı xəstəlikləri zamanı antiseptik qarqara dərmanı kimi istifadə edirlər. Baytarlıqda isə narın qabıqlarından yarasağaldıcı dərman kimi istifadə olunur. Bu məqsədlə qurudulmuş qabıqları xırdalayır, kül ilə qarışdırır, sonra atın belində yəhərin əmələ gətirdiyi yaraların üstünə səpirlər.
Narda 15% karbohidrat, 0,8% protein, B1 və B2 vitaminləri ilə bərabər kalsium, fosfor və dəmir var. Nar həmçinin dəniz tutmalarına qarşı da yaxşı təsir göstərir. Narı içindəki pərdə ilə birlikdə yedikdə mədə yarasını müalicə edir. Nar suyu böyrək və qaraciyər xəstəliklərində çox faydalıdır.
Nar suyu yüksək təzyiqin müalicəsində, ürək ağrılarında, babasil xəstəliyində faydalıdır. Nar suyu hərarəti götürür. Nar şirəsinin şərbəti sidikqovucu xassəyə malikdir. Şirəsini bədəndə revmatizm ağrıları olan nahiyələrə vurduqda ağrıları kəsir. Ürəkgetmə zamanı xəstəyə nar şərbəti içirilməlidir. Meyvəsi və qabıqları da yararlıdır. Çiçəyi bağırsaqdakı yara və iltihabı yaxşılaşdırır. Boyun tutulmasında nar çiçəyinin xəşili şəfavericidir. Qabığı çay kimi dəmlənib içildikdə mədə və bağırsaq xəstəliklərinə, ishal və dizenteriyaya qarşı olduqca faydalıdır.
Xayfa Texnionun tədqiqatçılari aşkar ediblər ki,nar şirəsi şəkərli diabetdən əziyyət çəkənlər üçün əsl dərman ola bilər. "Atherosclerosis" jurnalında dərc edilmiş tədqiqatın nəticələrinə görə 3 ay müddətində hər gün 180 ml nar şirəsi içmiş pasientlərdə damarlarda aterosklerozun inkişaf riski əhəmiyyətli dərəcədə enmişdir. Ateroskleroz-diabetiklərin ölümünün əsas səbəbidir: mədəaltı vəzin çatışmazlığından əziyyət çəkənlərin 80%-i ondan tələf olur.
Ən təəcüblüsü odur ki, nar şirəsinin tərkibində olan şəkər qanda şəkərin səviyyəsini qaldırmır — texnionun tibb fakültəsinin professoru, tədqiqat qrupunun rəhbəri Mixael Aviram bunu xüsusi qeyd edir. Alimlər bunu başqa meyvələrdən fərqli olaraq, nar şirəsinin tərkibindəki şəkərin unikal antioksidantla bağlı olması ilə izah edirlər ki, bu da onu ateroskleroza qarşı preparata çevirir. Lakin qeyd etmək lazımdir, bu tədqiqatda yalnız 20 pasient iştirak etdiyinə görə nəticələrin yoxlanmağa və təsdiqə ehtiyaci vardır.
ABŞ alimlərinin axırıncı tədqiqatları göstərdi ki, nar şirəsi kişi potensiyasına viaqradan pis təsir göstərmir. Hesab edirlər ki, nar şirəsi qan dövranını gücləndirən natioksidantlarla zəngindir. O eyni ilə impotensiyanın müalicəsində istifadə olunan dərmanlar kimi azot oksidinin səviyyəsini yüksəldir, bu da qan damarlarının genişlənməsini sürətləndirir.
Zəif cinsi disfunksiyadan əziyyət çəkən 53 nəfər 21 yaşdan 70 yaşa qədər könüllü 1 ay müddətində şam yeməyindən sonra 1 stəkan nar şirəsi içmişdir. Demək olar ki, onların yarısı məhəbbət sahəsindəki uğurları haqda alimlərə məlumat veriblər.
Kaliforniya universitetinin doktoru Kristofer Forest ereksiyanın pozğunluğundan əziyyət çəkənlərin müalicəsində nar şirəsinin böyük potensiala malik olduğunu söyləyir.
Ürək xəstəlikləri və prostat vəzin xərçəngi riskini azaltmaq qabiliyyətinə görə nar meyvəsi artıq "super meyvə" hesab olunub. Alimlərin fikrinə görə digər meyvələr, çay və qırmızı şəraba nisbətən onun tərkibində daha çox antioksidant vardır.
Nar tumunun yağı
Nar tumunun yağı soyuq ekstrasiya ilə alınır. Tərkibində doymamış yağ turşusu göstəricisi (punica asid) yüksək olur. Bu maddə güclü antioksidant olaraq xərçəng hüceyrələrini məhv etmə, qanın tərkibindəki şəkərin miqdarını tənzimləmə və insan dərisinə regenerasiya edici (cavanlaşdırıcı) təsirlərə malikdir. Nar tumunun yağı son dərəcə qidalı və zəngindir. Kosmetik və dərman məqsədləri üçün istifadə olunur. Nar tumu yağının bərpaedici xüsusiyyətləri onu bir çox dəriyə qulluq məhsullarında əvəzedilməz tərkib hissəsinə çevirir. Nar tumu yağı sabun, duş geli, masaj yağları, nəmləndirici və digər dəriyə qulluq məhsulları kimi əksər kosmetik vasitələrin formulasına daxildir. Əsasən Sabinen, Mycenae, Limonene, Alpha Pinene və Terpinenol kimi maddələrdən ibarətdir.
Nar qabığı
Nar qabığı — Limon turşusu, tanninlər və təbii boyalarla çox zəngindir. Soyuq tərkibinə, həmçinin çox sayda pektin maddələr də daxildir. Nar qabıqları ürək üçün çox faydalıdır- ürək əzələsini qoruyur, damarları möhkəmləndirir və təmizləyir. Xolesterolu azaldır, beta hüceyrələrini artıraraq şəkər, ürək-damar xəstələrinə daha çox fayda göstərir. Pankreas, qida borusu, dəri, bağırsaq, prostat, döş xərçənglərində əks təsir yaradır. Nar qabığının tərkibində olan ellagik turşu xərçəngi də müalicə etməyə yardımçı olur. Evdə özünüz də dəmləyə biləcəyiniz nar qabığı çayı ilə dəri, pankreas kimi ciddi xərçəng növlərinin qarşısını ala və ya müalicə edə bilərsiniz.
Əfsanəsi
Nar ağacının vətəni İran hesab olunur. Qədim zamanlardan Şərqdə nar "bütün meyvələrin şahı" sayılır. Bu ola bilsin ki, "tac" forması yaradan kasayarpaqların məhz həmin orijinal formasına görədir. Hətta hesab olunur ki, məhz nar kralların baş geyimi olan tacı insanlara təlqin etmişdir.
Narla bağlı mifologiyalar
Qədim zamanlardan Şərqdə narı bütün meyvələrin şahı hesab edirlər. Hətta xarici görkəminə görə də o, digər meyvələrdən yüksəklikdə dayanan odlu-qırmızılı tac kimi seçilir. Rəvayətə görə, narın məhz orijinal kasayarpaqlı formalı çiçәklәri tacın formasına oxşarlığı fikrini irəli sürməsinə səbəb olmuşdur.
Yayılması
BQ qərbi, BQ şərqi, BQ Quba sahəsi, Samur- Dəvəçi ovalığı, Qobustanın rayonlarında arandan aşağı dağ qurşağına kimi yayılmışdır. Quru və çınqıllı yamaclarda, çay vadilərində seyrək, və ya qrup şəklində bitir, bəzən böyük sahələrdə təbii cəngəlliklər əmələ gətirir. Azərbaycan Respublikasının Qırmızı Kitabına daxil edilmiş nadir və relikt növdür.
Kələm taxtabitisi
Kələm taxtabitisi — Buğumayaqlılar tipinin Yarımsərtqanadlılar dəstəsinin Qalxancıqlar fəsiləsinə aid olan növ.
Konsepsion
Konsepsion - Çilidə şəhər. Əhalisi 216 061 nəfərdir (2002).
Kələm taxtabitisi
Xarici quruluşu
Qara rəngli, beli və qanadları qırmızı naxışlı böcəklərdir. Yetkin fərdin ön kürəciyi qırmızı rəngdə olmaqla, üzərində 6 qara ləkə vardır. Qalxancıq və qanadüstlüyündə zolaq, qara və qırmızı rəngdə naxışlar vardır. Qarıncıq üst tərəfdən qırmızıdır. Uzunluğu 8–10 mm-dir. Yumurtası silindrvari, çəlləkşəkillidir. Yanlarında yumru ləkələr vardır. Böyüklüyü 1 mm-dir. Süfəsi qırmızı rənglidir. Sürfələri qanadsız olur.
Həyat tərzi
Kələm taxtabitisi, Quba-Xaçmaz bölgəsində yetkin mərhələdə (imaqo) bağlarda, kolluqlarda və meşələrdə yerə tökülmüş xəzəl altında qışlayır. Qışlamış fərdlər mart ayının III ongünlüyündə, havanın orta temperaturu 11-12°C, havanın nisbi rütubəti 78-80% olduqda qışlamadan çıxıb, kələm sahələrinə miqrasıya edirlər. Kələm taxtabitisi bir qayda olaraq öz yumurtalarını kələm bitkisinin yarpaqlarının alt səthinə iki cərgədə, hər cərgədə 6 ədəd olmaqla 12 yumurta qoyur. Dişi fərdlər həyatı boyu 9-10 topa (108-120) yumurta qoyurlar. Yumurtanın inkişafı iqlim şəraitindən asılı olaraq 10-12 gün davam edir. Sürfələrin yumurtadan çıxması aprel ayının üçüncü ongünlüyünün ortalarında müşahidə edilmişdir. Sürfələrin kütləvi çıxışı aprelin sonu, may ayının əvvəllərinə təsadüf edir. Birinci nəslin inkişafı aprel və may aylarında müşahidə edilir və bu nəslin inkişafı 45-50 günə başa çatır. Birinci nəslin dişi fərdləri mayalandıqdan sonra, yumurta qoymağa başlayırlar. Bu proses iyun ayının birinci ongünlüyündə baş verir və iyul ayının I ongünlüyündə başa çatır. Temperaturun yüksək olması nəticəsində ikinci nəslin yumurtalarının inkişafı 4-5 günə başa çatır. Sürfələrin yumurtadan ilk çıxışı iyunun ikinci ongünlüyündə başlayır, iyul ayının sonuna qədər davam edir. Ikinci nəslin yetkin fərdləri iyul ayının ortalarından başlayır və avqust ayının birinci ongünlüyündə başa çatır. Ikinci nəslin inkişafı 35-40 günə başa çatır. Ikinci nəslin dişi fərdləri iyulun üçüncü ongünlüyündə yumurta qoymağa başlayır və bu proses avqust ayının sonuna qədər davam edir. Üçüncü nəslin yetkin fərdləri avqustun sonu, sentyabr ayında uçurlar və payız kələmi üzərində qidalanırlar. Kələm taxtabitisi yayıldığı bütün ərazilərdə kələm bitkisinin əsas zərərvericilərindən biri hesab olunur. Qışlamadan çıxan yetkin fərdlər cütləşməyə başlayırlar. Mayalanmadan sonra dişilər xaççiçəkli bitkilərin üzərinə 12 ədəd olmaqla yumurta qoyur. Yazda, 10-12 gündən sonra yumurtadan çıxan sürfələr yetkin fərdlər kimi xaççiçəkli bitkilərlə qidalanır. Sürfələr 2-5 gündən bir qabıq dəyişir. 4 və 6 qabıq dəyişmədən sonra sürfələrin böyüməsi başa çatır. Kələm bəzəkli bağacığının bir nəslinin inkişafı 25-30 gün çəkir. Azərbaycanda kələm bəzəkli bağacığının 2 nəsil verir.
Manufaktura
Manufaktura (latınca manus - əl, factura - hazırlamaq, düzəltmək) — əl işindən maşın istehsalına keçid arasında baş vermiş istehsal üsuludur.
Kələm taxtabitisi
Həyat tərzi
Onlar kələm bitkisinin yarpaqlarının şirəsi ilə qidalanır, nəticədə yarpaqlar öz normal rəngini itirir, yarpaqların üzərində kütləvi ağ ləkələr əmələ gəlir. Bitkidə fotosintez prosesi pozulur, bitki inkişafdan qalır və ya zəif inkişaf edir, məhsuldarlıq aşağı düşür. thumb|240 px|left
Manufaktura
Manufaktura şəxsi və ya dövlət xətti ilə baş vermir, əsasən aşağıda qeyd olunduğu kimi baş verir:
1. Müxtəlif peşəkarların bir evdə iş münasibətinə girməsi. Əvvəllər ayrı-ayrılıqda çalışan işçilər indi bir mərkəzdən idarə olunurlar. Məsələn, tornaçılar, çilingərlər, zərgərlər.
2. Hər hansı bir peşənin şaxələnməsi. Bu zaman əvvəllər bir işçinin gördüyü iş bir neçə yüksək ixtisaslı işçilər tərəfindən ayrı-ayrılıqda yerinə yetirilə bilir. Məsələn dərziçilikdə.
Bulbophyllum meliphagirostrum
—  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Alyaska körfəzi
thumb|right|250px|Alyaska körfəzinin xəritədə olan yeri.
Alyaska körfəzi - Sakit okeanın şimali-şərq hissəsinə verilən ad. Təxmini 1.533.280 km² ərazini əhatə edən Alyaska körfəzinin əsas axıntısı, körfəz sularına nisbətən daha isti və saatın əks istiqamətində doğru axan Alyska axıntısıdır. Alyaska körfəzinin sahillərində Ankoric, Sivard və Valdez kimi liman şəhərləri yerləşir.
Eupatorium kiirunense
Eupatorium kiirunense Eupatorium kiirunense
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
İtaliya coğrafiyası
İtaliya coğrafiyası - 15 region və 5 muxtar regiona bölünür. Liquriya, Lombardiya, Marke, Molize, Pyemont, Pulya (Apulya), Toskana, Umbriya, Veneto. Valle d’Aosta.
Tar (səhra)
Tar səhrası (थार मरुस्थल) (və ya Marustxalli, Böyük hind səhrası) — Hindistanın şimal-qərbində və Pakistanın cənub-şərqində yerləşir. Sahəsi 446-min km² təşkil edir. Səhranın uzunluğu 850 km, eni 485 km təşkil edir. Səhra Hindistanın Pacastxan, Bikaner, Çuru, Şri-Qanqanaqar, Xanumanqarx vilayətləri və Xaryana və Pəncab ştatları ərazisini əhatə edir. Pakistanın isə Sind və Pakistan Pəncabı ərazilərini əhatələyir. Pakistanda səhra Xolistan səhrası adlandırılır.
Robert Fulton
Robert Fulton — amerikalı mühəndis və ixtiraçı, ilk buxar gəmisi "Klemont"un və sualtı qayıq "Nautilus"un layihəsinin yaradıcısı.
Tar (səhra)
Relyefi
thumb|250px Hindistanda Tar səhrasının sərhədləri: şimal-qərbdə Satlec düzənliyi, şimal-şərqdə Aravalli silsiləsi, cənubda Böyük Kaç Ranna şoranlıqları, qərbdə Hind çayı. Şimal hissədə çöllüklərlə əhatələnir. Pakistanda isə Tarparkar rayonu ərazisində yerləşir (bu isə «Tar səhrasının digər hissəsi» anlamında işlədilir). Parkarın qərb hissəsi əkin sahələri ilə zəngin olsada, şərq hissədə bir damcı belə su yoxdur. Bu hissədə 100–500 mm arası yağıntı düşür. Yağıntılar iyun-sentyabr aylarına təsadüf edir.
Robert Fulton
Həyatı
Robert Fulton 1765-ci ildə Pensilvaniya ştatının Litl-Britensdə (indi Fulton), kasıb irland emiqrantının ailəsində dünyaya gəlmişdir.
Tar (səhra)
Relyefi
Tar səhrası qumlu səhralara aiddir. Səhranın şimalı subtropik, cənub hissə isə subtropikdir. Ərazisi demək olar ki, düzənlik ərazilərdən ibarətdir. Onun ərazisi Hind düzənliyi və Kaç Ranna soranlıqlarını əhatə edir. Şərqdən qərbə hündürlük ardır və 175 m təşkil edir. Orta hündürlük 100–200 m arasında dəyişir.
Robert Fulton
Həyatı
Doqquz yaşı olanda o, atasını itirmiş və pansion-məktəbə göndərilmişdir. Sonra isə Filadelfiyada zərgər yanında usta köməkçisi işləməyə başlamışdı. Orada o, fil sümüyündən hazırlanmış məmulatlar üçün miniatür şəkillər hazırlayaraq rəssamlıqla məşğul olmuşdur.
Tar (səhra)
Relyefi
Səhra alleyuvial qumluqlardan ibarətdir. Səhranın səthini üç tipə bölmək olar. Birinci tip: dyunlər düz xətt üzrə uzanır. Bu tipə daxil ərazilər əsasən cənub, qərb ərazilərdə müşahidə edilir. İkinci tip: dyunlər doqquşmalar əmələ gətirir. Bu tip səhranın şərq, cənub hissələrinə xasdır. Bu tiplərin yaranmasının əsas səbəbi küləklər və onların əsdiyi istiqamətdir. Barxanlar isə səhranın mərkəz hissəlırində yayılmışdır. Dyunlər cənubda 154 metr hündürlüyə malik olduğu halda şimalda cəmi 15 metr təşkil edir.
Robert Fulton
Həyatı
1787-ci ildə Robert Fulton Londona köçmüş və orada mühəndisliklə məşğul olmuşdur. İngiltərədə o, kanalların, şlüzlərin, su kəmərlərinin tikintisində iştirak etmişdir. İxtiraçılıqla məşğul olaraq o, mərməri kəsmək, kətanı əyirmək, ondan kəndir hazırlamaq və s. üçün xüsusi maşınların konstruksiyalarını işləyib hazırlamışdır.
Tar (səhra)
Relyefi
Səhrda iki əsas dyun xətti vardır. Onlardan birincisi 50–100 km enə malik olaraq Hindistanın Anupqarx şəhərinə qədər istiqamətlənir. Bu xəttin dyunləri 10–15 m hündürlüyə malik olur. İkinci xətt isə 75–125 km məsafədə izanır.
İqlimi
İqlimi quru, kontunental subtropik iqlimə malikdir. İllik günəş radiasiyasının miqdarı 200-220 kkal/kv təşkil edir. Yayda temperatur +40° S təşkil etdiyi halda qışda +22...28° S olur. Orta temperatur yauda +24° S, qışda + 4° S olur.
Robert Fulton
Həyatı
1790-cı illərdə gəmiçilikdə buxarın istifadə edilmə problemi ilə sıx məşğul oldu. Bu mürəkkəb işdə müvəffəqiyyət əldə etmək üçün daha ciddi mühəndis məlumatları lazım gəldiyi üçün o, 1796-cı ildə Fransaya getdi. İxtiraçı Parisdə Amerika səfiri Robert Livinqstonla (1746–1813) görüşdü. Səfirin texniki nüanslardan tamamilə başı çıxmırdı, lakin o, çox bacarıqlı işçi olduğu üçün tez başa düşdü ki, lazımi imkan və təşkilatçılıq olsa, Fultonun ixtirası yaxşı gəlir verə bilər. O, öz cavan həmvətənini təriflədi və ona tədqiqatları davam etdirmək üçün pul verdi. Bu zaman uzaqgörən Livinqston hüquqi olaraq gəmiqayırmada buxar mühərriklərinin tətbiqinə dair təkbaşına hüququnu möhkəmləndirdi.
1814-cü ildə Fulton dünyada ilk dəfə 44 topu olan hərbi buxar gəmisi "Demoloqos"u yaratdı və bu gəmi ingilislərə qarşı müharibədə istifadə edildi.
Tar (səhra)
Hidroqrafiya
Güclü buxarlanma və yağıntının azlığı faktiki səthdə suyun daimi qalmasını mümkünsüz edir. Üstəlik qrunt suları çox dərində yerləşir (30–120 m). Bəzi hissələrdə şor göllər və şoranlıqlar vardır. Bəzi rayonlarda artezian quyularından istifadə edirlər. Səhranın 24% İndira Qandi adı verilən kanalı vastəsi ilə suvarılır.
Robert Fulton
Həyatı
Ömrünün son illərində Fulton Böyük göllər və Nyu-York limanı arasında su təchizatının təşkili layihəsi üzərində işləyirdi.
Tar (səhra)
Səhranın xüsusiyyətləri
Tar səhrasının yaranması haqqında müxtəlif fikirlər vardır. Bəzi alimlər səhranın 1 milyon il öncə yaranmışdır. Bəzi alimlər isə aridliyin yaranmasını daha əvvəllərə aid edirlər.
Robert Fulton
Həyatı
Robert Fulton 1815-ci ilin 24 fevralında Nyu-Yorkda vəfat etmişdir.
Fultonun paroxodu
Nautilus 1801-ci ildə Fulton tərəfindən layihələndirilir və 1805-ci ildə Brestdə sınaqdan keçirilir. Gəmidə əl ilə hərəkət etdirilən pərlər, yana və qabağa hərəkət etmək üçün qanadlar və həmçinin üç nəfərlik komandanı hava ilə təmin etmək üçün sıxılmış hava sistemi vardır. Gəmi o vaxt Napoleonun marağına səbəb olur, ancaq sürəti az olduğundan hərbi məqsədlərdə istifadə edilmir. thumb|left|250px|Fultonun layihəsini verdiyi gəmi, 1806-cı il 11 fevral 1809-cu ildə Robert Fulton 1783-cü ildə fransız mühəndisi Kaludie de Jofroyun düzəltdiyi buxar gəmisini patentləşdirir. Klemont adlı buxar gəmisində həm də yelkənlər quraşdırılmış idi. Vatt buxar maşınının təkmilləşdirilmiş formasına malik olan maşınla işləyən buxar gəmisi təxminən 8,3 km/saat sürətlə hərəkət edirdi. O Nyu-York ilə Albani (ABŞ) arasında nəqliyyat vasitəsi kimi tətbiq edilir.
Körpü layihəsi
Fulton çuqun materialdan körpü layihələndirir və 1796-cı ildə onu Londonda çap etdirir. O həyata keçmir, ancaq 1806-cı ildə Sankt-Peterburqda şotland mühəndisi Uilyam Qeste o layihə əsasında Yaşıl körpü tikir. Bu körpü bir qədər dəyişilərək indiyə qədər qalmışdır.
1814-cü ildə Fulton həmkarı Demoloqos ilə birlikdə ilk buxar hərbi gəmisini inşa edirlər. O bundan bir il sonra Nyu-Yorkda vəfat edir və orada dəfn edilir.
İstinadlar
2. Сергей Юрьевич Нечаев Удивительные изобретения [Текст] / С. Ю. Нечаев. — Москва : ЭНАС, 2012. — 236
Bələncər döyüşü (650)
Bələncər döyüşü — Xəzər-ərəb müharibələrinin döyüşlərindən biri.
Dərbənddən şimaldakı yürüşləri Azərbaycanın və Ərməniyyənin valisi Əbdürrəhman ibn Rəbiə yə tapşırılır. Əbdürrəhman guman ki Salman ibn Rəbiə əl-Bəxilinin qardaşıdır. 652\653-cü(başqa mənbələrdə 649\650-ci) illərdə o Şimali Qafqaz ərazisinə soxulur və xəzər qoşunları ilə Bələncər şəhəri yaxınlığında qarşılaşır. Döyüşün gedişində ərəblər darmadağın edilir, Əbdürrəhman öldürülür. Hər iki tərəf döyüşdə mancanaqlardan istifadə edir. Həmin vaxtdan başlayaraq Bələncər xəzər-ərəb qarşıdurmasının kilid məntəqəsi olur. Ərəb tarixçisi Əl Məsudi(10 əsr) onu hətta Xəzər ölkəsinin paytaxtı adlandırır ki, əslində bu başqa mənbələrdə öz təsdiqini tapmır.
El Sueño De Morfeo
El Sueño De Morfeo — İspaniyanı 2013 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində "Contigo Hasta El Final" mahnısı ilə təmsil etmiş olan qrup.
Norm Ender
Ender Əroğlu və ya daha çox tanınan adı ilə Norm Ender — Türk reper.
Həyatı
10 yaşında, Alman-Türk rep qrupu Carteldən ilhamlanandan sonra rep ilə maraqlanmağa başladı. Məktəbi bitirdikdən sonra 2001-ci ildə rep deməyə başladı və sonra Atv telekanalının yayımladığı Akademi Türkiye musiqi yarışmasına qatıldı.
Əvvəlcə Akademi Türkiye yarışmasında pop musiqisini ifa etməyi xahiş edən Ender, yarışmanın tələbini yerinə yetirməkdən imtina etdi. Sonda Akademi proqramına rep kursu təqdim etdi.
Ender Erman Altınoğlu və digər 3 nəfər ilə 5 nəfərdən ibarət NORM qrupuny yaratdı. Əslində bu qrupun yaradıcısı Ermam Altınoğludur. Hərbi xidmətini başa vurduqdan sonra, 2010-cu ildə Inside Patlar adlı solo rep albomu hazırladı. 2012-ci ildə yeni bir albom buraxacağını açıqladı. Bu albomu tanıtmaq üçün İzmir, Diyarbakır və Ankarada konsertlər verdi və səhnə adı Norm Enderi solo buraxılışları üçün istifadə etməyə başladı. Ender sosial şəbəkələrdə Eksik Etek mahnısı ilə məşhurlaşdı. Bu mahnı bir ay ərzində YouTube-da təxminən 40 milyon baxış aldı və Ender 2006-cı ilin ən çox dinlənilən 17-ci türk musiqiçisi oldu.
5 illik fasilədən sonra, 2016-cı ildə Ender EMI-Universal Music Turkey etiketi altında yeni bir albom buraxdı.
2019-cu ildə Mekanın Sahibi adlı treklə yenidən qayıtdı, bu da türk repini canlandırdı və xüsusi olaraq Ezhel və Ben Fero kimi reperləri hədəf aldı, onları "körpələr" adlandırdı və yeni və daha gənc reperlərə üstünlük verməsini hədəfləyən bir xor ilə "Məkanın sahib geri geldi, bebeleri pistten alalım" dedi.
Mauerverk FK
FK Qarabağ Vyana — paytaxt Vyananı təmsil edən Avstriya Futbol Federasiyası klubu. Hazırda Avstriya Stadt Ligada mübarizə aparır. Klub ev oyunlarında rəqiblərini 7.828 nəfərlik Wiener Sportclub-Platz arenasında qəbul edir. 29 iyun 2018-ci ildə klubun birinci liqaya vəsiqə qazana bilmədikdən sonra sahibi misirli Mustafa Elnimr olduğu açıqlandı. Komanda "Mauerwerk" adını almağa başladı.
2014-2015 mövsümü
2014-2015-ci il mövsümündə Oberliga A-da FK Qarabağ Vyana keçirdiyi 26 oyundan 17 qalibiyyət, 2 bərabərlik və 7 məğlubiyyət ilə sezon sonunda 55 xal toplayaraq, sadəcә 2 xallıq fәrqlә 14 klubun iştirak etdiyi liqanı ikinci olaraq bitirmişdir. Klub eyni sezonda parallel olaraq Vyana kubokunda iştirak etmiş və 5 mərhələ ard-arda qələbə qazanmışdır. Yeni qurulan bir klub üçün əldə olunmuş nəticə yerli ekspertlər tərəfindən yüksək qiymətləndirilmişdir. 250 px|left|thumb|Klub "Qarabağ Vyana" adı daşıyarkən sahib olduğu emblemi
2015-2016 mövsümü
FK Qarabağ Vyana 2015-2016 ci il mövsümünə isə bir liga daha yüksək olan 2 Landesliga-dan başlamışdır. 2 Landesliga Vyana Futbol Federasiyasının rəsmi olaraq 2-ci liqası, Avstriya Futbol Federasiyasının isә 5-ci liqası hesab olunur. İdarə heyəti tərəfindən əsas komanda qarşısında bu liqada ilk dəfə çıxış etməsinə baxmayaraq, əsas məqsəd kimi sadəcə çempionluq qoyulmuşdur. Belə ki, FK Qarabağ Vyana 2 Landesligada 30 görüş keçirdərək, 21 qalibiyyət, 4 bərabərlik və 5 məğlubiyyət nəticəsində 67 xal toplamış və 16 komandanın mübarizə apardığı liqada ən yaxın izləyicisini 4 xal qabaqlayaraq çempion olmuşdur.
Eyni sezonda klub Vyana Kubokunda da parallel iştirak edərək, böyük uğur əldə etmişdir. Vyana Futbol Federasiyasının 289 klubunun iştirak etdiyi Vyana kubokunda klubumuz finala qədər yüksəlmiş və Avstriya milli futbol komandasının ev oyunlarını keçirtdiyi Ernst-Happel Stadionunda digər finalist SV Gersthof üzərində 2-0 inamlı qələbə qazanaraq, çempion olmuşdur. FK Qarabağ Vyana 2 Landesliga tarixinə ilk dəfə eyni sezon liqanı və şəhər kubokunu qazanan klub olaraq keçmişdir.
Kluba sezonun 3-cü çempionluğunu isə C  liqasında mübarizə aparan  U 18 komandası gətirmişdir. Beləliklə, 2015-2016-cı illərdə FK Qarabağ Vyana aktivinə 3 çempionluq yazdıraraq, tarixi bir sezon keçirtmişdir.
2016-2017 mövsümü
2016-2017-ci il sezonunda FK Qarabağ Vyana ən yüksək şəhər liqasında mübarizəyə start verəcəkdir. Bu sezon klubun mübarizə aparacağı Stadtliga Vyana Futbol Federasiyasının 1-ci liqası, Avstriya Futbol Federasiyasının isə 4-cü liqasıdır. Sezona ciddi hazırlaşan klub, ilk olaraq 2016-cı il 19 avqust tarixində səfər oyununa çıxacaqdır. Stadtligada ümumilikdə 16 klub arasında 30 görüş keçirəcək olan FK Qarabağ Vyana yerli ekspertlər tərəfindən çempionluq tituluna əsas namizəd kimi göstərilir.
2016-2017- ci il sezonunda FK Qarabağ Vyana ilk dəfə olaraq Vyana əyalət çempionu kimi, Avstriya kubokunda iştirak hüququ qazanmış və 2016-cı il 8 iyul tarixində Avstriyanın ən tanınmış klubu olan Rapid Vyana FK klubu ilə qarşılaşmışdır. İki klub arasında istər tarixi, istər büdcə, istərsə də güc nisbətinə baxmayaraq, FK Qarabağ Vyana yerli ictimaiyyəti təəccübləndirəcək dərəcədə yüksək mübarizə aparmış və 1-3 hesabı ilə Rapid Vyana FK qarşısında məğlub olmuşdur.
Gənclər məktəbi
“Qarabağ Vyana” futbol məktəbi U-7, U-9, U-10, U-11, U-12, U-13, U-14, U-16 və U-18 fərqli yaş qruplarından ibarət olmaqla, 9 uşaq-gənclər komandasına sahibdir. Paralel olaraq, uşaqların kiçik yaşlardan etibarən tam potensialını üzə çıxarmaq və doğru inkişaf etmələri üçün futbol məktəbində fitnes, mental və texnika üzrə tədris bazası təcrübəli məşqçilərin iştirakı ilə səmərəli və planlı şəkildə qurulmuşdur. Klubun uşaq-gənclər idman məktəbi 20 fərqli millətdən olan 200 kiçik yaşlı və gənc futbolçudan, 25 nəfərlik məqşçi heyətindən və 5 əlavə texniki işçidən ibarətdir. “Qarabağ Vyana” futbol klubu multikultural uşaq-gənclər idman məktəbi heyəti ilə Vyana futbolunda seçilən müsbət xüsusiyyətə malikdir.
Mütəxəssislərin rəyi
Almaniya və Avstriya futbol liqalarının mütəxəssis saytı fanreport.com internet portalı tərəfindən Karabakh Vyana futbol klubu son 1 ildə göstərdiyi uğura görə Vyana Əyalətinin ən yaxşı 100 klubu arasında ilk 5-də qərarlaşmışdır.
Uğurlar
Avstriya 2. Landesliga
Əsas Heyət
3 İyul 2016-ya olan heyət.
İdarə heyəti
Klub idarə heyətində 4 azərbaycanlı, 1 avstriyalı və 1 türk təsisçi var.
Məşqçi tarixi
3 İyul 2016-ya olan məlumat.
Adi birgöz
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Təbii yayılması
Təbii halda Mərkəzi və Cənubi Avropa, Rusiya, Qafqaz, İran, Şimali Afrika, Kiçik Asiyada yayılmışdır.
Botaniki təsviri
Hündürlüyü və çətirinin diametri 2-5 m, çətiri seyrək, şaxələnmişdir. Yarpaqları həmişəyaşıl və ya tökülən, yumurtavaridən neştərvariyədək dəyişir, uzunluğu 4-6 sm, eni 2 sm, tünd yaşıldır. İyun-iyulda çiçəkləyir, ağ, xırda çiçəkləri çox ətirli, uzunluğu 8 sm-dək olan süpürgələrə yığılmışdır. Meyvələri yumru, qara, parlaq, diametri 0,8 sm, zəhərlidir. Cavan yaşda illik boy artımı 25 sm-ə çatır, budanmanı yaxşı keçirir. 50 ilədək yaşayır.
Ekologiyası
İşıqsevəndir, yüngül kölgələnməyə dözür. Məhsuldar torpaqlara üstünlük verir, az şoranlığa və əhəngli torpaqlara dözür. Quraqlığa, küləyə davamlıdır. İstisevəndir, qışda dona bilər, ancaq asanlıqla bərpa olur. Şəhər şəraitinə, tüstüyə, qaza davamlıdır.
Azərbaycanda yayılması
Böyuk və Kicik Qafqazda təbii halda yayılmışdır.
Alvar Qulstrand
Alvar Qulstrand (Allvar Gullstrand; ) — İsveç oftalmoloqu və optiki.
Meynfreym
Meynfreym – ümumi məqsədli yüksək məhsuldarlığa malik universal elektron hesablama maşınlarıdır (EHM). Bu kompüterlərdən müdafiə, maliyyə və sənaye sahələrində geniş istifadə olunur. Meynfreym kompüterləri böyük, mürəkkəb hesablamalar aparmaqla yanaşı özünə çoxlu sayda terminal birləşdirir. Təyyarə və qatarlara sərnişin biletlərinin satışını mərkəzləşdirilmiş qayda ilə həyata keçirən hesablama sistemlərində meynfreymlərdən istifadə olunur. Meynfreym kompüterlərin istehsalı ilə IBM kimi nəhəng şirkətlər məşğul olur. Bu cür kompüterlərin qiyməti 1 milyon dollar dəyərində və daha baha olur.
Kamos
Kamos — kabus cini. Digər adları Kapos və ya Kapozdur. Kabuslara və qarabasmalara səbəb olan pis ruh. İnsanlara qorxunu və kabusları o göndərir. Biçimsiz bir varlıqdır. İnsanları yuxuda tutaraq aparar. Üzərinə çökdüyü insan nəfəs ala bilməz. Pişik kimi səssizcə gəzər. Keçiyə bənzədiyi deyilir. Gün işığından qorxar. Günəş doğulanda hərəkət edə bilmir. Tək yatan insanların üzərinə bütün ağırlığı ilə çökərək onların iflic olmasına və ya ölmələrini səbəb ola bilər. Başında daim bir börk (başlıq) daşıyır. Bir insan bu börkü qapmağı bacarsa əlində bu börk böyüklüyündə qızıl qalacağı deyilər. Qara pişik şəklində də görülə bilən kamosun üzərinə çökdüyü insan, qanının çəkilib damarlarının quruduğunu sanar. Bəzi görüşlərə görə qədim Yaxın Şərq (Moav, Assur) mifologiyaları ilə də əlaqədardır və bu mədəniyyətlərdə insanları boğaraq öldürdüyünə inanılır.
Etimologiya
(Kam/Kap) kökündən törəmişdir. Göz oxşayan, ovsunlayıcı varlıq deməkdir. Ərəbcə Kabus sözü ilə də əlaqəli kimi görünməkdədir. Kamaz isə külək deməkdir. Qapmak feli ilə də əlaqəlidir.
Dərgəz
Dərgəz (Farsca: درگز, qədim adı: 'Məhəmmədabad') — İranın Rəzəvi Xorasan ostanında şəhər.
Ostanın eyni adlı Dərgəz şəhristanının idarə mərkəzi olan şəhərin 2006-cı ildə rəsmi əhalisi 34.305 nəfər ve 9.196 ailədir.
Şəhər əyalətin şimalında, Türkmənistan sərhəddi yaxınlıqında yerləşir. Məşhədə 266 km. uzaqlıqdakı şəhər, 22 nömrəli magistralından 130 km. içəridədir.
Qədim adı 'Məhəmmədabad' olan şəhər, şübhəsiz İran mədəniyyətinin ən əski mərkəzlərindən birisidir.Yaxınındakı dağlıq saytda aparılan qazıntılar, Fars və Sasani dönəmləri və tarix öncəsi çağlara qədər uzanan əsərlər ortaya qoymuşdur.Çox sayda höyük və digər antik saytları da saytın zəngin tarixi və mədəni irsin çox dəlil vermişdir. İslam döneminden sonra Dara, Daragyard, İslam öncəsi dönəmdə fars Pavart və Bavard, Əbivərd adlarıyla şəhər ətrafı tarix boyunca fərqli adlarla məlumdur. Zəngin bazarı və bərəkətli torpaqlara giriş sayəsində, şəhərin qonşu Nisaya görə çox daha rifahlı və böyük Xorasan sahəsinin ən böyük və ən zəngin şəhərlərindən biri olaraq tanınır.
Eupatorium kingii
Eupatorium kingii Eupatorium kingii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Halis döyüşü
Halis döyüşü və ya Tutulma döyüşü – 28 may, E.ə. 585-ci ildə Halis çayı (Hazırda Türkiyə ərazisində yerləşən Qızılirmaq çayı) sahilində Midiya və Lidiya qoşunları arasında baş vermiş döyüş. II Aliatt və Kiaksar arasında beş il davam edən sərt müharibənin son qarşılaşması olan bu döyüş, günəş tutulması üzündən yarımçıq dayandırılmışdır. Tərəflər döyüş zamanı günəşin tutulmasını pis əlamət kimi qəbul etmiş, tanrıların bu müharibəyə qarşı olduğunu düşünərək razılığa gəlmişlər. Əldə edilmiş razılaşmaya əsasən Halis çayı Midiya və Lidiya arasında sərhəd kimi müəyyənləşdirilmişdir.
Səbəb
Herodot qeyd edir ki, Midiya və Lidiya arasında müharibənin baş verməsinin iki səbəbi olmuşdur. Birincisi hər iki tərəf Anadolu torpaqlarına sahib olmaq istəyirdi, ikinci səbəb isə intiqam idi. Midyaya tabe olan bir neçə skif sərkərdəsi yerli tayfalarla döyüşdən uğursuz nəticə ilə qayıtmış və Kiaksar buna görə onları təhqir etmişdir. Təhqirə cavab olaraq isə skiflər Kiaksarın oğlanlarından birini əsir götürərək özləri ilə birgə Lidiyanın paytaxtı Sard şəhərinə qaçmışdırlar. Kiaksar Lidiya hökmdarından onları tələb etsə də Aliatt skifləri qaytarmaqdan imtina etmiş, nəticədə Midiya hökmdarı Kiaksar Lidiya ərazisinə yürüş etmişdir.
Nəticə
Döyüş zamanı baş verən günəş tutulmasından qorxan və bu hadisəni tanrıların qəzəbi sayan Kiaksar və Aliatt döyüşü dayandırmaq və sülh bağlamaq qərarına gəlmişlər. Əldə edilmiş razılaşmaya əsasən sahilində döyüş baş veriş Halis çayı Midiya və Lidiya arasında sərhəd elan edilmiş, Aliattın qızı Arienis isə Kiaksarın oğlu Astiaqa ərə getmişdir.
Tutulma
NASA – nın verdiyi informasiyaya görə tutulma Atlantik okanın üstündə 37.9°N, -46.2°W baş vermiş və Anadolu yaylasının böyük bir hissəsini də əhatə etmişdir. Bu tutulma zamanı Halis çayının deltasında isə daşqın olmuşdur.
Adelin həyatı (film, 2013)
Festivaldan sonra rejissor filmin prokat-montaj işləri üzərində çalışmışdı (Kannda filmin iş versiyası nümayiş etdirilmişdir). "Adelin həyatının" milli və beynəlxalq prokatı 2013-cü ilin payızında başlamışdı, Fransada box-office'in ilk xətti ilə başlayan filmi ilkhəftə sonunda 260 mindən çox insan izləmişdi. Bir çox tənqidçilər Adelin həyatını 2013-cü ilin ən yaxşı filmi elan etmişdi. Keşiş 3 saat davam edən kinoteatr versiyası ilə məhdudlaşmayaraq, filmin «final montajı» olacağını da elan etmişdi. Final montaj versiyası kinoteatrlarda nümayiş olunan filmdən uzundur və orjinal filmə təxminən daha 40 dəqiqə əlavə edilmişdir. Rejissor gələcəkdə filmin sikvel versiyasının da çəkiləcəyini istisna etməmişdi.
Məzmun
Film cinsi formalaşma, böyümə və ölümcül sevgi haqqındadır.
Adel (Adel Ekzarkopulos) — orta statistik fransız yuxarı sinif şagirdidir. O, Lill şəhərinin ətraf rayonlarının birində yaşayır və çətinliklə hər gün litseyə gedən avtobusa çatır. Məktəbdə Adel ədəbiyyat və dil fənləri ilə maraqlanır. Filmdə fransız ədəbiyyatı dərsində Pyer Marivonun "Mariannanın həyatı" adlı romanının müzakirəsi göstərilir. Kitab Adeldə güclü təəssürat yaradır.
Tənəffüs vaxtı həyətə yığışan Adelin rəfiqələri onun diqqətini Toma adlı yaraşıqlı oğlana yönəldirlər və yuxarı sinifdə oxuyan oğlanın Adelə simpatiyasının aydın şəkildə hiss olunduğunu bildirirlər. Adelin də oğlandan xoşu gəlir. Ertəsi səhər, Adel və Toma təsadüfən avtobusda rastlaşırlar və məktəbdən sonra görüşməyə razılaşırlar. Küçə ilə görüşə gedən Adelin diqqətini birdən yanından keçən və saçları mavi rəngdə olan bir qız cəlb edir. Adel Toma ilə kafedə görüşürlər, daha sonra isə onlar kinoteatra gedirlər və Toma burada Adeli öpür. Evə qayıdan Adelin ovqatı təlx olur. Çünki o başa düşür ki, hər nə qədər yaxşı oğlan olsa da, onunla Toma arasında daha az yaxınlıq var, nəinki mavi saçlı yad qız arasında.
Növbəti gün litseydə Adel rəfiqələrinin keçən gecə ilə bağlı sorğu-suallarından və Toma ilə təsadüfi görüşdən qaçmağa çalışır. Lakin Toma onun arxasınca qaçaraq ondan izahat tələb edir. Adel isə Tomanı öpür və daha sonra onunla cinsi əlaqə ilə məşğul olur. Bundan sonra Adel çaşqınlığa düşür və Tomanın əslində çox yaxşı oğlan olmasına baxmayaraq, onunla heç bir ortaq əlaqəsi olmadığını anlayır. O, Tomanı atır və diqqətini dağıtmaq üçün mavi dostu ilə gecə klubuna gedir və orada yenə mavi saçlı qızla görüşür. Qızın adı Emmadır (Lea Seydu) və o, İncəsənət Universitetinin tələbəsidir.
Növbəti günün səhəri, Emma Adeli məktəbin çıxışında gözləyir. Qızlar sahilboyunca gəzintiyə çıxırlar və özləri haqqında bir-birinə danışırlar. Xasiyyətcə az oxşasalar belə, qızların açıq-aydın bir-birindən xoşu gəlir. Adelin sinif yoldaşları Emmanı litseydə görən kimi öz emosiyalarını saxlaya bilmirlər. Qızların litseydə növbəti görüşü zamanı sinif yoldaşları aqressiv davranaraq, Adelin cinsi oriyentasiyası barədə müzakirə aparırlar və nəticədə bu çaxnaşmaya gətirib çıxarır.
Adel Emma ilə daha çox vaxt keçirir. Onlar artıq bir-birini ehtirasla istəyir. Qızlar bir-birinin valideynləri ilə görüşürlər, burada Adel Emmanın qız yoldaşı, Emma isə fəlsəfə imtahanına yardım göstərən bir dost qismində çıxış edir. Emma gözəl rəsm çəkir və Adel onun ilham mənbəyinə çevrilir.
Hadisədən bir neçə il ötür. Emma bütövlüklə özünü yaradıcılığa həsr edir. Adel – uşaq bağçasında müəllimədir. Emma açıq şəkildə yaşayır, Adel isə Emma ilə olan münasibətləri gizlədir. Nəticədə, Adel Emmanın özgəninkiləşdirilməsindən yorularaq gizli şəkildə iş yoldaşı olan bir oğlan ilə görüşməyə başlayır. Bunu bilən Emma hirslənir və Adelin bütün etirazlarına baxmayaraq evdən qovur. Adel onun bağışlamasını istəyir və qapının arxasında duraraq izahat verməyə çalışır. Bu andan Adelin həyatı səhərlər işdə gülümsəməklə, axşamlar isə tənhalıqda gözyaşı tökməklə keçir. Onun Emmaya olan hissləri hətta üç il sonra belə dəyişmir.
Adel ilə Emma, nəhayət, kafedə görüşürlər. Ona olan sevgisini etiraf edir və qayıtması üçün xahiş edir. Emma gözyaşlarına hakim ola bilmir və Adelin artıq keçmiş bir hiss olduğunu bildirir. Adel keçmiş sevgilisinin tam olaraq şüurdan itməsini Emmanın sərgisində müşahiyət edir. Emmanın çəkdiyi rəsmlərdə artıq başqa qadın əks olunub, onun mavi paltarı isə yersiz görünür və Adeli artıq cəlb etmir. Gözyaşları içərisində Adel sərgini tərk edir.
İstehsalı
right|thumb|170px|Jüli Maronun ilk dəfə [[2010-cu ildə nəşr edilmiş "Mavi ən isti rəngdir" adlı qrafik romanı film üçün əsas mənbə olmuşdur.]]
İnkişaf
Rejissor və ssenari müəllifi Abdellatif Keşiş filmin süjetini daha da inkişaf etdirərək, özünün ikinci bədii filmi sayılan Sevgi oyunları və Şansa yönəltmişdi. O, oxunu rəsm sənətini və yazını güclü hiss edən müəllimlərlə görüşür və bu onda Fransız qadın müəllimlərinin karyerası və həyatı haqqda bəhs edəcək real film yaratmağa ilhamlandırır. Bununla belə, bu konsepsiya yalnız bir neçə il sonra yekunlaşmışdı. O zamanlar Keşiş təsadüfən Jüli Maronun iki qadının bir-birinə olan sevgisi barədə bəhs edən qrafik romanı ilə rastlaşır və o həmin an öz ssenarisini bu romanla birləşdirmək ideyasına gəlir.
Aktyor seçimi
2011-ci ilin sonunda Paris şəhərində Adele roluna ideal aktrisa tapmaq üçün kastinq elan edilmişdi. Direktor müavini Sofi Blanvillen ilk öncə Adel Ekzarkopulosu aşkar edir və daha sonra onu Abdellatif Keşişlə görüş təşkil edir. Ekzarkopulos iki ay ərzində cənab Keşiş ilə dinləmə, improvizasiya ssenarilərini, kafedə birlikdə oturarkən müxtəlif müzakirələri disskusiya etmələrini və Keşişin onu sakitcə seyr etməsini böyük coşğu ilə təsvir etmişdi. Yekun qərar Yeni ildən bir gün qabaq verilmişdi, bu vaxt Keşiş Adelə filmin baş rolunu təklif edir və daha sonralar intervyuların birində öz qərarını bu cür açıqlayır: "Mən Adeli pivə barına dəvət etmişdim. O barda limonlu piroq sifariş edir və onun piroqu necə yediyni gördükdə mən anladım ki, o həmin qadındır!" . Digər tərəfdən, Lea Seydu filmin əsas çəkilişlərindən hələ 10 ay əvvəl Emma rolu üçün jüri tərəfindən seçilmişdi. Keşiş Seydunun gözəl xarakterini, səsini, zəkasını, güclü azadlıq hissini və xüsusən də onun qəlbində "ərəbsayağı nəsə olduğunu" qeyd etmişdi. O həmçinin əlavə etmişdir ki, Lea ilə görüşü zamanı onun cəmiyyətə və ətrafındakı dünyaya köklənəməsi həlledici məqamlardan biri idi. Keşiş şəxsən özünə çox bənzəyən Seydunun real sosial şüura malik olmasını da çox qiymətləndirmişdi. Indiewire-a verdiyi intervyuda, Seydu rəsmi çəkilişlərdən hələ 10 ay öncə Keşişlə görüşdüyünü, iki saat çəkən bu randevularda qadınlar və həyat haqqında söhbət etdiyini, filmdə daha realistik görünmək üçün əlavə rəssamlıq və heykəltəraşlıq dərsləri aldığını, incəsənət və fəlsəfə haqqında çoxlu ədəbiyyat oxuduğunu da bildirmişdi. 170px|thumb|right|Rejissor [[Abdellatif Keşiş 2013-cü ilin Kann Kino festivalında]]
Çəkiliş
Başlanğıcda iki ay yarıma planlaşdırılan filmin çəkiliş işləri 4 milyon € büdcəsi ilə 2012-ci ilin mart ayından avqusta kimi uzadılmışdı. Eyni anda bu mövzu ilə əlaqədar yeddi yüz əlli gündəlik qəzet satışa buraxılmışdı. Filmin çəkilişləri Lill, habelə Rube və Lieven şəhərlərində düzənlənmişdi.
Mübahisələr
Filmin 2013-cü il Kann kinofestivalında premyerasından sonra, Fransa Audiovizual və Kinematoqrafiya Birliyi (Syndicat des professionnels de l'industrie de l'audiovisuel et du cinéma) heyətin üzləşdiyi çətinliklərə görə filmin çəkilmə şəraitini tənqid etmişdi. Bildirilirdi ki, çəkiliş heyətinin dediyinə görə, filmin istehsalı, "mənəvi təzyiq" mühitinin hökm sürdüyü "ağır" şəraitdə baş tutmuşdur Daha sonra tənqid filmdə çalışan işçilərin əmək haqqlarının pozulmasına dair ünvanlanmışdı. Texniki heyət direktor Abdellatif Keşişi təcavüzdə, ödənilməmiş iş saatlarında və əmək qanunlarının pozulmasında ittiham etmişdilər.