cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Eduard Züss
İctimayi fəaliyyəti
Züss elmlər doktoru dərəcəsi almamış Vyana Universitetində ekstraordinar (ştatdankənar) professor vəzifəsinə təyin edilir. O, 1857-ci ildən 1901-ci ilə qədər univerisitetdə müharizə oxuyur. Bir mühazirəçi kimi onun bənzəri yox idi. Züss mühazirələrini ilhamla oxuyur, nitqi aydın və bədii ifadələrlə zəngin idi. Bundan başqa Züss şəhərin su təminatı komissiyasının, eləcə də Landtaqın üzvü idi. 1873-cü ildə reyxsrata seçilmiş və dəfələrə aktiv solçu çıxşları ilə diqqəti cəl etmişdir.
Elmi fəaliyyəti
thumbnail|right|[[Vyana. Avstriya. Eduard Züssün büstü]] Müəllimlik fəaliyyətinin əvəllərində Züss müxtəlif ölkələrin alimlərilə münasibətdə daha çox onların fikirlərini eşitməyə çalışır. Lakin 50-ci illərin sonlarında alim artıq yeni "baxış meydançasına" qalxmağa çalışır. Züssün geologiya elmini yeni pilləyə qaldırmaq arzusunu Obruçev belə izah edirdi: ...ayrı - ayrı yerlərin stratiqrafik etüdlərinin xaosundan Yerin ümumi tarixini şərh etmək yoluna qədəm qoymaq arzusu...
Onillikər ərzində Züss özünün "şah" əsərini yazmaq üçün Almaniyaya, İtaliyaya və İsveçrəyə səfər etmiş, toplanmış elmi məlumatlara özününküləri əlavə etmişdir. Nəhayət, 1875-ci ildə alimin "Alpların mənşəyi" adlı kitabı nəşr olundu. Bu kitab geoloqlarda dərhal dərin maraq oyatdı. Müasirlərinin rəyinə görə, kitabda dağəmələgəlmə mexanizmi yeni mövqedən şərh edilərək geologiyada yeni dövr açdı. Züss müxtəlif dağ sistemlərinin yaranması probleminə müxtəlif cür yanaşırdı. Beləliklə, yeni geologiya- regional tektonikanın əsası qoyuldu və nəticədə Alpların mənşəyi haqqında irəli sürülən nəzəriyyə hamı tərəfindən qəbul olundu. Züss hesab edirdi ki, yer qabığının müqayisə üsulu ilə öyrənilməsi planetin bütün səthinə şamil edilməlidir. Bu fundamental ideya tədqiqatçıları cəlb etdi.
1883-cü ildə Züss "Yerin siması" fundamental əsərinin nəşri üçün nəşiriyyatla müqavilə bağladı. Onun artıq 52 yaşı var idi və hiss edirdi ki, ya bu əzəmətli işdən imtina etməli, ya da qətiyyətlə sona çatdırmalıdır. Sonda Züss Yer planetinin simasını "möhtəşəm tablo" da təsvir etdi. Onun əsəri 4 cilddən ibarət olub: 1-ci cild 1883-cü, 4-cüsü isə 1909-cu ildə nəşr olundu. Hər bir cild bir neçə dəfə işıq üzü görmüşdür. 1-ci cilddə yer qabığının səth hissəsində baş verən hərəkətləri təhlil edilir, 2-ci cilddə dağ silsilələrinin quruluşundan və istiqamətlərindən danışılır. 3-cü cild Dünya okeanının səviyyəsinin dəyişmələrinə və tektonik hərəkətlərin nəticəsində səviyyənin ehtizazına həsr olunub. Nəhayət, sonuncu cilddə bərk və maye qatlarda baş verən hərəkətlərlə əlaqədar Yerin bütövlüklə siması təsvir edilmişdir.
Eduard Züss, müasirlərinin heç birinin görə bilmədiyi bir işin öhdəsindən gəldi: Obruçevin dediyi kimi o, Yerin quruluşuna və bu quruluşun formalaşmasının bu günə gədər olan vəziyyətinə aid bütün müşahidələrin yekununu həyata keçirdi. Züsün əsəri öz əhəmiyyətinə görə və müasirlərinə göstərdiyi təsirinə görə Aleksandr fon Humboldtun "Kosmos", Çarlz Darvinin "Növlərin mənşəyi", Çarlz Layelin "Geologiyanın prisnipləri" əsərlərilə bir sırada durur. Vladimir Obruçev yazırdı: Züss təkcə Avropanın deyil, eləcə də dünyanın digər hissələrində yaşayıb yaratmış geoloqların müəllimi hesab etmək olar
Viyən
Viyən (əvvəlki adı: Viyan) — Azərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 5 oktyabr 1999-cu il tarixli, 708-IQ saylı Qərarı ilə Lənkəran rayonunun Aşağı Nüvədi qəsəbə inzibati-ərazi vahidi tərkibindəki Viyan kəndi Viyən kəndi adlandırılmışdır.
Toponimikası
Viyen kend mesciti 1883-cü ilde Qedirov Qedir terefinden insa etdirilib. O, Qum sheherinde oxuyarken öz heyatyani sahesini mescit tikmek üçün kend camaatina verib. Eyni zamanda muxtelif imkanli shexslerden de pul toplayib uzun merhele ile tikintini bitirib. Hal-hazirda mescit temir edilib ve Medeniyyet Nazirliyi terefden qorunur
Indiye qeder kendin imamlari olmus sexsler: Abdullayev Eyyub. Abdullayev Goyser. Hüseynov Raqib. Haci Asif. Kerbelayi Zamin. Hazırda kendin imamı Hüseynov Arifdir. O, hem de dini icmanin lideridir.
Nigar Mahmudova
Nigar Rəşid qızı Mahmudova — azərbaycanlı jurnalist və diktor. "Xəzər Televiziyası"nda yayımlanan "Xəzər Xəbər" verilişinin diktoru.
Həyatı
Nigar Mahmudova 1981-ci il dekabrın 12-də Bakı şəhərində anadan olub. Atası əslən Gədəbəy rayonundan, anası isə Zaqatala rayonundandır. 1988–1998-ci illərdə Bakı şəhər 288 saylı tam orta məktəbdə təhsil alıb. Məktəb illərində həmçinin musiqi məktəbinin Fortepiano şöbəsində də təhsil alıb. Məktəbi bitirdikdən sonra, yəni 1999–2003-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Akademiyasının Modelyer və rəssamlıq fakültəsində "modelyer-dizayner" ixtisası üzrə bakalavr təhsili alıb. Daha sonra 2003–2005-ci illərdə həmin akademiyada magistr təhsili də alıb.
Nigar Mahmudova 2009-cu ilin aprel ayında aktyor Zaur Şəfiyevlə ailə həyatı qurmuş, 2012-ci ildə isə boşanmışdır. Övladı yoxdur.
Həkim-alim, fizioloq Rəşid Mahmudovun kiçik qızıdır.
Fəaliyyəti
Nigar Mahmudova jurnalist fəaliyyətinə "ANS TV"də başlayıb. O, burada çalışdığı müddət ərzində "Düz bucaq", "Xəbərçi", "Salam Azərbaycan" və "Səhər" verilişlərinin aparıcısı olub.
Nigar Mahmudova hazırda "Xəzər TV"də yayımlanan "Xəzər Xəzər" verilişinin diktorudur.
Təbii çiçək
Təbii çiçək — ağır yoluxucu xəstəlik.
İnsanlar təkcə bilavasitə əlaqə nəticəsində deyil, həmçinin üçüncü şəxslər tərəfindən də yoluxa bilərlər. Toz vasitəsilə yoluxma binaların içərisində də yayıla bilər. Çiçək törədicisi inkubasiya dövründən sonra qana keçir və bir neçə gün ərzində qanda dövran edir. Qanın viruslarla dolması çox şiddətli ümumi reaksiyaya, bədənin yüksək hərarətinə, baş ağrısına, bel ağrısına, yaddaşın depressiyasına səbəb olur. 2–3 gündən sonra bədəndə, xüsusilə boğazda və üzdə səpkilər əmələ gəlir. Bu səpkilər şişli və qızılcalı olur.
8–9-cu günlərdə suluqların irinləməsi başlanır, deşilmiş və ya mexaniki olaraq zədə (travma) almış yerlərdən çirk axır və üzün şişməsi baş verir. Selikli qişanın xoralanması nəticəsində udqunma çətinləşir. 15–16-cı günlərdə suluqlar quruyur və nazik qabıq əmələ gəlir, bunlar sonra tədricən düşməyə başlayır. Xəstəliyin qanlı forması daha təhlükəlidir. Bu zaman iç hissəsi qara qanla dolu tünd-qırmızı və qara-qırmızı rəngli çoxlu suluqlu səpki müşahidə olunur. Bu hal adətən ölümlə nəticələnir.
Seksual orientasiyalar və hərbi xidmət
thumb|300px|
Üzüybaşı dağı
Üzyübaşı dağı - Azərbaycan Respublikası Yardımlı rayonunda yerləşən dağ. Talış dağlarının Peştəsər silsiləsinin baş zirvəsidi. Hündürlüyü 2200 metrdir.
Xanbulan
Xanbulan — Azərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 5 oktyabr 1999-cu il tarixli, 708-IQ saylı Qərarı ilə Lənkəran rayonunun Hirkan qəsəbə inzibati-ərazi vahidi tərkibindəki yaşayış məntəqəsi Xanbulan kəndi adlandırılmış və rayonun yaşayış məntəqələri uçot məlumatına daxil edilmişdir.
Toponimiyası
Oykonim ərazidəki eyniadlı çayın adından yaranmışdır.
Əhalisi
Əhalisi 1441 nəfərdir.
Elxot
Elxot (Елхот) — Rusiya Federasiyası, Şimali Osetiyanın Kirov rayonu ərazisində yerləşən kənd. İnzibati cəhətdən Kirov rayonunun və Elxot kənd sovetliyinin mərkəzidir. Elxot kənd inzibati vahidliyinin yeganə yaşayış məntəqəsidir.
Coğrafiya
Kənd Vladikavkazdan 55 km şimal-qərbdə, Terek çayının sağ sahilində yerləşir. Elxot qapısında, Kabarda-Balkariya Respublikası ilə sərhəddə yerləşir.
Ən yaxın yaşayış məntəqələri: şərqdə Komsomolskoye, cənub-şərqdə Karcin, qərbdə Zmeyskaya və şimalda Planovskoye.
Kənd yaşayış məntəqəsinin sahəsi - 33.68 km². Bunun 15,02 km² ərazisi yaşayış məntəqəsinin sahəsi, 18,66 km² ərazisi isə kənd təsərrüfatı və digər torpaqlar üçündür.
Tarix
1838-ci ildə Terek çayının sağ sahilində, Elxot qapısının girişində bir osetin kəndi qurulur. Daha sonra Zamankul kəndinin qarşı tərəfində, düzənlikdə Elxot adlı müsəlman kəndi meydana gəlir.
1839-cu ildə Qafqaz korpusunun komandiri general Qolovin hərb nazirinə reaportundan: «Keçən il 1838-ci ildə Terekin sağ sahilində Elxot adlı bir müsəlman ostein kəndi quruldu. Bura Beslan (Tulatovo), Zilqi, Batako, Brut, Zamankul, Kardcin müsəlman kəndlərindən 88 ailə məskunlaşmışdır»''. Sonrakı illərdə kəndin məskunlaşılması davam etdi. Sakinlər əsasən kənd təsərrüfatı, heyvandarlıq və ticarətlə məşğul olurdular. XIX əsrin əvvəllərində kənddə 3 məscid var idi.
Əhali
2010-cu il Ümumrusiya siyahıya alınmasının məlumatlarına görə kəndin milli tərkibi haqqında aşağıdakı məlumatlar verilmişdir :
Görməli yerlər
Hərb Tarixi Muzeyi
Naməlum Əsgərin abidə məzarı
Müqəddəs Qeorqe Pobedonos abidəsi
«Elxotov qapısının müdafiəçilərinə» abidə. Burada 1942-ci ilin dekabrında nasist qoşunlarının hücumu dayandırıldı. 1975-ci ildə qoyulan abidə Elxot kəndinin cənub-şərqində, Qafqaz şossesinin kənarında yerləşir. Müəlliflər: heykəltaraş B. A. Totiev, memar Z. Q. Kazbekov.
Arctostaphylos bakeri
(Arctostaphylos bakeri) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Elxot
Görməli yerlər
Böyük Vətən müharibəsi illərində ölən Elxotov sahinlərinin şərəfinə abidə. İkinci Dünya Müharibəsi zamanı Elxot kəndindən 614 sakin həlak olmuşdur. Onların xatirəsinə 1970-ci ildə sakinlərin vəsaiti hesabına kəndin mərkəzində kənd kosvetliyinin həyətində abidə ucaldılmışdır.
İmam Hasan məscidi
İmam Hasan məscidi — İranın khorasan ostanın mərkəzi mashhad şəhərində tarixi məscid.
Yazıçının bir günü (film, 1971)
Məzmun
Film yazıçı-dramaturq, akademik, Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının sədri, SSRİ Yazıçılar İttifaqının katibi, SSRİ Ali Sovetinin deputatı Mirzə İbrahimovun məhsuldar yaradıcılığının bir günü haqqında söhbət açır.
Yalançı Horn burnu
Yalançı Horn burnu (Falso Cabo de Hornos) — Odlu Torpaq arxipelaqına daxil olan Oste adasında yerləşən Hardi yarımadasının ən ucqar cənub nöqtəsi. Əsl Horn burnu isə kiçik bir adada yerləşir. Səyyahların bir çovu səhvən Oste adasındakı burnu Horn olaraq bilmişlər. Oste adası arxipelaqın əsas adasından Biql boğazı ilə ayrılır. Hazırda isə təcrübəli dənizçilər bu səhvi etmirlər.
Yalançı Horn burnu əslindən 56 km şimal-qərbdə yerləşir.
Burnun iqlıimi qışı yağışlı, küləkli və yumşaq, yayı isə sərin keçir. İl ərzində temperatur 0 °С - 15 °C arasında dəyişir.
Horn burunlarının heç biri nə Cənubi Amerika materikinin nə də dünyanın ucqar nöqtəsi sayılmır.
Evdidimit
Haqqında
Evdidimit - Monoklinik. Habitus lövhəcikvari. İkiləşməsi {001} üzrə polisintetik. Ayrılması {001} üzrə çox mükəmməl, {110} üzrə qeyri-mükəmməl. Rəngsiz. Parıltısı şüşəli. Sərtliyi 6. Xüsusi çəkisi 2,55. Qələvi peqmatitlərdə albit, elpidit və b. ilə. Çox az tapılır.
Separadi (Lənkəran)
Separadi — Azərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Separadi sözü talış dilində mənası "üç para kənd" (talış: se pa di ) mənasını verir. Kənd Lənkəran rayonunun mərkəzi olan Lənkəran şəhərindən təx. 18–20 km məsafədə yerləşir. Qonşu kəndləri: Tükəvilə, Zövlə və Şağlaser kəndləridir.
Mersedes (marka)
Mersedes — 1901-1926-cı illər arasında Gottlieb Daimlerin şirkəti olan Daimler Motoren Gesellschaft tərəfindən istehsal olunan avtomobillər markası. 1926-cı ildə Karl Benzin şirkəti olan Benz & Cie ilə birləşdikdən sonra marka adı Mercedes-Benz olaraq dəyişdirilmişdir.
Markanın yaranması
1897-ci ildə Fransanın Nitsa şəhərində yaşayan Avstriya taciri və Avstriyanın Nitsadakı baş konsulu Emil Yellinek, Gottlieb Daimlerin zavodunda olur və maşın alır. Beynəlxalq maliyyə dünyası və aristokratiya ilə yaxşı əlaqələrə sahib olan Jellinek, Daimler avtomobili ilə Fransız Rivierasında böyük diqqət çəkir. Daha sonra Yelinek, 1899-cu ildə 23 at gücünə malik mühərrik ilə təchiz olunmuş Daimler yarış avtomobilinə böyük qızı Mersedesin adını verir və bu maşın ilə Nitsa yarışında iştirak edərək birinci olur. Bu müvəffəqiyyətdən sonra Yelinek Daimler fabrikinə 36 avtomobil sifariş verir və bu vasitələrin Mercedes adlandırılmasını tələb edir.
Emil Yelinekin əldə etdiyi satış müvəffəqiyyətindən sonra Daimler 1901-ci ildən sonra istehsal etdiyi avtomobilləri “Mersedes” adlandırmaq qərarına gəlir. 23 iyun 1902-ci ildə Mercedes marka adı kimi qeydiyyata alınmışdır. 26 sentyabr 1902-ci il tarixindən etibarən də qanunla da müdafiə edilir.
Nemətullah Naxçıvani
Nemətullah Naxçıvani (tam adı: Nemətullah Mahmud oğlu Şeyx Əlvan Naxçıvani ; ) — Mənşəcə Azərbaycan türklərindən olan sufi alimi. Xacə Məhəmməd Parsanın məşhur tələbələrindəndir. Nemətullah Naxçıvani nəqşibəndilik təriqətinin Azərbaycanda ilk təmsilçilərindən olmuş, məşhur mütəfəkkir, ilahiyyatçı, hüquqşünas kimi tanınmışdır.
Həyatı
Naxçıvanda anadan olan Mövlana Nemətullah ibn Mahmud Şeyx Əlvan Naxçıvani, zamanın tanınmış xocalarından dərs alıb zahiri elmləri tamamladıqdan sonra təsəvvüfə bağlanmışdır. Bu sahədə də mükəmməl bilik almışdır.
1498-ci ildə Naxçıvandan ayrılmış, islam aləminin bir çox önəmli mərkəzlərini gəzmiş, bir müddət Təbrizdə qalaraq, orada Dədə Ömər Rövşəni ilə görüşmüşdür.
Sultan Bəyazidin zamanında (1481-1512) Anadoluya getmiş, Karaman vilayətinin Akşehir şəhərində yaşamış, şöhrət tapmışdır. Akşehirlilər arasında Şeyx Əlva, Nemətullah Naxçıvani, Baba Nemətullah, Baba Nemət və Nemətullah Sultan kimi adlarla xatırlanan bu böyük Türk-İslam alimi və vəlisi, zamanındakı alim və vəlilərin ən fəzilətlilərindən biri hesab olunurdu. Akşehirdə uzun illər elmə xidmət etmiş və çox sayda müridi olmuşdur. Öz doğma dili olan türkcəylə yanaşı, ərəb və fars dillərini də bilirdi. Taşköprülüzadənin "Şəqayiqi-Numaniyyə" adlı məşhur əsərində onun haqqında "ülumi-rəbbaniyə mütəbahhir əsrari-ilahiyyə dəryalarına qəriq" – dediyi Nemətullah Naxçıvani təfsir elmində təsəvvüfi təfsirlər arasında mühüm bir yerə sahib olan  "əl-Fəvatihül-İlahiyyə vəl Məfatihül-Qeybiyyə" adlı əsərin müəllifidir. O, bu təfsiri daha öncə yazılmış təfsirlərə müraciət etmədən, öz biliyi əsasında yazması ilə məşhur olmuşdur. Bunlardan başqa, Hidayət-ül-İxvan və Risalət-ül-Vücud adında təsəvvüflə əlaqədar iki risaləsi vardır. "Fəvatih-ul-İlahiyyə" adlı təfsirinin öz əlyazısıyla olan nüsxəsi Topqapı sarayında III Əhməd Xan kitabxanasında saxlanılır. Həmin təfsir 1908-ci ildə, Mətbey-i Osmaniyyədə iki cild halında çap olunmuşdur. Naxçıvani bu əsərini, 1498-ci ildə, Ramazani Şərif ayının ortalarında tamamlamışdır.
Nemətullah Naxçıvaninin bu əsəri o qədər diqqəti cəlb etmişdir ki, XIX əsrdə İstanbul üləması aralarında pul toplayaraq bu əsəri (əl-Fəvatihül-İlahiyyə vəl Məfatihül-Qeybiyyə) nəşr etdirmişdir.
Nemətullah Naxçıvani Qazı Beyzavinin "Ənvarüt-tənzil" adlı təfsirinə və Mahmud Şəbüstərinin "Gülşəni-raz" əsərlərinə də şərhlər yazmışdır. "Hədiqətül-ixvan" adında təsəvvüfi bir əsəri də olan Nemətullah Naxçıvani 1514-cü ildə Akşehirdə vəfat etmişdir. Türbəsi bir neçə dəfə təmir olunmuşdur. Məhəmmədəli Tərbiyət isə onun ölüm tarixini 1497 olaraq qeyd etmişdir.
Türbəsi
Nemətullah Naxçıvaninin qəbri akşehirlilərin ən çox ziyarət etdikləri yerlərdən biridir. Əsasən də ziyarətçilər hər il may ayının 4-5-ində – Xıdırəlləz bayramı günlərində məzarın ətrafında toplaşaraq, dualar, diləklər edirlər.
Qəbrin olduğu türbə Türkiyədəki Akşehirdə – vaxtilə Köycəcəyiz məhəlləsində, hazırda isə Çimənli məhəlləsi adlanan ərazidə – Təkkə kəndinə gedən yolun sağında, Akşehir çayının solunda yerləşir. Bir neçə dəfə təmir edilmiş bu türbənin önündə bir hovuz olmuşdur. Lakin sonradan türbə inşaatı ləğv olunaraq, sərdabə normal məzar şəklinə salınmışdır.
"Ey dost. Kibari-əhlullahdan və müfəssirini-izamdan xacə Nimətullah kuddisə həzrətlərinin mübarək, nurlu qəbirləridir”.
Üçüncü daşın kitabəsində isə 5 beytdən ibarət şeir yazılmışdır. Bu şeirin ilk misrası belədir:
"Həqiqət(ən) sərəfraz övliyadır Həzrət Nemət baba”
Xatirəsi
Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin Sədri Vasif Talıbov 29 oktyabr 2018-ci ildə "Görkəmli alim Nemətullah Naxçıvani irsinin öyrənilməsi və tədqiqi haqqında" Sərəncam imzalamış və onunla əlaqədar Tədbirlər planını təsdiq etmişdir. Həmin Tədbirlər planına uyğun olaraq, 5-7 iyul 2019-cu il tarixlərində Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Naxçıvan Bölməsinin təşkilatçılığı ilə Naxçıvanda "Görkəmli Azərbaycan mütəfəkkiri Nemətullah Naxçıvani" mövzusunda beynəlxalq konfrans keçirilmişdir. Müasirləri və sonrakı müəllifləri Baba Nemətullah Naxçıvaninin həm Quranın təfsirinə, həm də təsəvvüfə dair əsərlərini yüksək qiymətləndirmişlər. Əhməd Daşköprüzadə (1495-1599) onu "Allah yolunda xidmət edən ariflərdən biri, dərvişlik və sufiliyin fəxri" kimi yad etmişdi, "İlahi açmalar və qeybi açarlar" traktatı haqqında demişdir: "O, Quranın digər təfsirlərinə müraciət etmədən ona təfsir yazmış, orada bir çox şəxslərin dərk etmədiyi incəlikləri və həqiqətləri fəsahətli ibarələrlə və bəlağətli tədbirlərlə aydınlaşdırmışdır". Quranın təfsirinə dair tarktatlarında hüquq və ilahiyyat məsələlərini araşdıran Baba Nemətullah Naxçıvani sufi-fəlsəfi əsərlərində İbn Ərəbi və Mahmud Şəbüstərinin panteist mövqeyindən çıxış etmişdir. Hazırda Türkiyənin Konya ilindəki Akşehir şəhərində bir küçəyə onun adı verilib; şəhər mərkəzində isə Nemətullah Naxçıvani adını daşıyan məscid və orta məktəb fəaliyyət göstərir.
2003-cü ildə Konya valiliyinin təşəbbüsü ilə Akşehirdə onun adına məktəb tikilmişdir.
Arctostaphylos canescens
(Arctostaphylos canescens) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Həsən xan Mustovfi əl-Məmalik
Həsən xan Mustovfi əl-Məmalik (1874-1932) — İranın baş naziri.
Həyatı
Həsən xan Mirzə Yusif oğlu 1874-cü ildə Tehran şəhərində anadan olmuşdu.
Mirzə Həsən xan Mustovfi əl-Məmalik 1932-ci ildə Tehran şəhərində vəfat edib.
Somma (departament)
Somma  — Fransanın şimalında yerləşir. O-de-Frans regionunun bir departamentidir. Administrasiyanın mərkəzi - Amendir. Əhalisi 571 632 nəfərdir (2014).
Coğrafiyası
Somma tarixi Pikardiya əyalətinində yerləşir.Pa-de_kale, Nor, Uaza və Ena departamentləri ilə həmsərhəddir. Qərbdən Pa-de-Kale körfəzinin suları ilə yuyulur. Bütün ərazidən Somma çayı keçir. Departamentin adı Somma çayına görə adlandırılır. Sahəsi 6170 kv.km-dir. Əsas şəhərləri Amyen, Abvil, Peronn, Korbi, Dullan və Raudur.
Tarixi
Somma - 83 ilk yaradılan departamentlərdən biridir. 1790-cı ildə Böyük Fransa inqilabı zamanı yaranıb. II dünya müharibəsində burada güclü döyüşlər olub (1916-1918 Somma döyüşləri)
Fridrix Avqust Kekule
Fridrix Avqust Kekule fon Ştradonis  — məşhur alman üzvi kimyaçısı, valentlik nəzəriyyəsinin banisi və benzolun şərti formulunu yaratmış alimdir.
LibreOffice
LibreOffice — azad və açıq kodlu ofis proqram təminatı paketidir. LibreOffice OpenOffice.org üzərində qurulmuş və 2010-cu ildə istifadəyə buraxılmışdır. LibreOffice Yanvar 2011 və Oktyabr 2011 ayları arasında 7.5 milyon dəfə endirilmişdir. 2018-ci ildə 200 milyon istifadəçini keçmişdir. Fərdi və təşkilatların ianələri hesabına qeyri-kommersiya The Document Foundation himayəsi altında 480-dən çox proqramçı icması tərəfindən hazırlanmışdır.
Ofis paketində mətn və cədvəl prosessoru, təqdimatların hazırlanması və baxılması üçün bir proqram, vektor qrafik redaktoru, verilənlər bazası idarəetmə sistemi və düstur redaktoru var. Tətbiqdə istifadə olunan əsas fayl formatı OpenDocument açıq beynəlxalq formatdır (ODF, ISO/IEC 26300), lakin Office Open XML, DOC, XLS, PPT, CDR daxil olmaqla digər populyar formatlarla işləmək mümkündür.
Ofis paketi MPL 2.0 ictimai lisenziyası altında paylanır, buna görə büdcə və ticarət təşkilatlarında, Ev kompüterlərində və təhsil müəssisələrində sərbəst şəkildə quraşdırıla və istifadə edilə bilər.
Məmməd bəy Muradov
Məmməd bəy Muradov (15 yanvar 1900-?) — Cümhuriyyət tələbəsi.
LibreOffice
LibreOffice intensiv inkişaf edir və yarandığı gündən bəri bir çox əlavə imkanları mənimsəmişdir. Paket fərdi kompüterlərin və mobil cihazların müxtəlif əməliyyat sistemləri üçün versiyalarda təqdim olunur, həmçinin LibreOffice Online-ın bulud nəşrində.
Əsas üstünlükləri heç bir ödəmə tələb etməməsi və Microsoft Office formatlarını dəstəkləyib onunla uyğun çalışmasıdır. Funksiyaları və interfeysinə görə seçilən proqramlardan birisidir və istifadəsi olduqca rahatdır.LibreOffice Windows,Linux və Mac Os sistemlərinə rəsmi saytından endirilə bilər.
Məmməd bəy Muradov
Həyatı
Məmməd bəy Fərhad bəy oğlu 15 yanvar 1900-cü ildə Şuşa qəzasının Muradbəyli kəndində anadan olmuşdu. Ağdam kənd məktəbini bitirmişdi. Sonra 1911-ci Bakı gimnaziyasına daxil olmuş, 28 fevral 1918-ci ildə tamamlamışdı. AXC dövründə İtaliyaya Tibb Universitetinə oxumağa göndərilmişdi.
Mart soyqırımı barədə xatirəsi
1918-cı ilin dekabrında həmin hadisələri qələmə almış, 1919-cı ilin martında ona əlavələr etmişdir. 1920 ildə Həyat dəftərimdən bir parça rubrikasında Mart hadiseyi-əliməsi adı ilə hökumət mətbəəsində kitabça halında çap etdirmişdir (kitabça 1996 ildə kiril əlifbası ilə yenidən nəşr olunmuşdur). Ailəsinin başına gətirilən müsibətlərdən, atasının qohum və tanışlarının güllələnməsindən, həmin hadisələr zamanı kiçik qardaşı ilə qonşu yəhudinin evində gizlənməsindən danışan, şahidi olduğu acınacaqlı mənzərəni təsvir edən gənc yazısını belə yekunlaşdırırdı: ''Hələ qarşımda o gün müşahidə etdiyim ürək dağlayan bir mənzərə təcəssüm edib durur. O gün küçə ilə bir neçə kişinin çiynində qısa bir nərdivan üzərinə əlvan boyalı xalça salınmış bir meyitin aparıldığını gördünüz? O, mart günlərinin məzlum qurbanı, mənim zavallı atam idi. O dövrün vəziyyətinə nəzərən bu hala da qibtə edirdilər. Ona görə ki, çox şəhidlərin meyiti o gün tapılmaz oldu. Ana və bacıların qəlbinə acı və daim sağalmaz dağlar basıldı. O gün bu müəzzəm Bakı şəhərinin yarıdan çoxu bir matəm sarayına çevrildi. Çox evlərin üzvləri südəmər uşaqlarınadək zəhərli xəncərlər ilə doğrandı. Fəryad, ah-fəğan sədası eşidilməyən bir ev qalmadı. Söyləyiniz, belə ürək yandıran tarixi bir vaqiəni unutmaq olarmı?'' Yazıda hadisələr zamanı öz niyyətlərinə çataraq "qalib çıxmış", kişiləri öz evlərində qətlə yetirib, qadm və qocaları əsir kimi nümayişkaranə surətdə küçələrdən keçirən qaniçən ermənilərin vəhşilikləri dərin ürək ağrısı ilə təsvir edilirdi. Qafqaziyyəyə bizimki söyləyirdiniz, iştə Qafqaziyyəyə sahib oldunuz? deyən düşmənin istehzalı tənələrinə dözə bilməyən gənc müəllif yazırdı: ''Düşmənin bu növ tənələri acı, fəqət doğru idi. Çalışmamaq nəticəsi olaraq, azlıq təşkil edən millətin bu gün vəhşi qüvvələri qarşısında baş əyməyə məcbur olmuşuq.'' Məmməd Muradzadənin sonrakı taleyi haqqında məlumat əldə olunmamışdır.
Arctostaphylos catalinae
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Telamon
Telamon (Τελαμών — sözün həqiqi mənasında "daşıyıcı", kökü sözünə bağlıdır) — qədim yunan mifologiyasında Eak və Endeidanın oğlu (və ya Ferekidə əsasən, Aktey və Qlavkanın), Peleyin qardaşı və Böyük Ayaks, Tevkr Telamonid və Trambelin atası; həm də Miltiadin mifik əcdadı. Salamin adasının hökmdarı."İliada" və "Odissey" (XI 468) əsərlərində onun haqqında bir neçə dəfə bəhs olunur. Onun "Telamon" adı qala qalxanı üçün istifadə edilən toqqalı lentin adıdır, hansı ki həmçinin "dayaq, dəstək" mənasını verirdi.
O, bir arqonavt idi, qardaşı ilə sol bortda burun avarlarında oturmuşdur. Peliusa görə keçirilən cənazə oyunlarında disk atışında qələbə qazandı. Kalidon ovunun iştirakçısı olmuşdur. Anasının təhriki ilə Peleylə birlikdə qardaşı Foku öldürdü, bunun nəticəsində o, Salaminə Kixreyin yanına qaçmağa məcbur oldu, hansı ki onu cinayətdən təmizlədi və Salamin səltənətinin varisi etdi. Qardaşı Foku öldürdüyü üçün atası tərəfindən Eginadan qovuldu. Salamində məskunlaşdı və Alkafoyun qızı Peribeya ilə evləndi və Eant adlı oğlu oldu. Fokun qətl ittihamlarına qarşı özünü dənizdə qum təpəsində müdafiə edirdi.
Heraklın amazonlarla müharibəsində iştirak etmişdir. Versiyaya görə, Heraklın Elidaya hücumu zamanı öldü və Araoniya (Arkadiya) çayının sahilində dəfn edilmişdir. Daha yayılmış versiyaya əsasən, o, Troya müharibəsindən sonra belə sağ idi.
Telamon və Ayaks Salaminin havadarları kimi tanınırlar. E.ə. 480-ci ildə baş verən Salamin döyüşü ərəfəsində yunanlar onları çağıraraq dua edirdilər.
Buta xalçaları
Təbriz xalçaçılıq sənəti
Təbriz xalçaçılıq sənətinin çiçəklənmə dövrü XII–XVI əsrlərə aiddir. Təbriz məktəbinin XVI əsr qızıl dövrünün 200-ə qədər şah əsəri miniatür rəssamlıq sənəti ilə toxuculuğun harmonik birləşməsi, peşəkar rəssam və xalçaçıların yüksək ustalığı ilə səciyyələnir. Həmin şəhər dekorativ-tətbiqi sənətin zəngin ənənələrinin inkişafında mühüm rol oynamışdır.Təbriz xalçaları arasında saray üçün toxunan iri xalılar daha məşhur olub. Sərdabələri, məqbərələri bəzəmək üçün böyük ölçüdə xalçalar toxunub. Hətta xalçaların toxunmasında ipəkdən, bahalı daş-qaşdan da istifadə olunub. Xalça üzərində əks olunan hər bir ornamentin özünün simvolik mənası olub. Alimlər illərdir bunun tədqiqatı ilə məşğul olurlar.
Təbriz xalçaları  kompozisiya baxımından mürəkkəbliyi, naxışlarının incə və nəfisliyi, ən başlıcası isə dinamikliyi ilə göz oxşayır. Bu xalça qrupu incə naxışlı kompozisiyalarla yanaşı, həm də süjetli xalçaların toxunması ilə seçilir (“Leyli və Məcnun”, “Ovçuluq”, “Dörd fəsil”, Dərvişlər” və s.).
Təbrizdə “Dörd fəsil” ənənəvi təsvirli xalçalar istehsal olunurdu (Ilin dörd fəsli). Bu xalçalarda mövzu dəyişməz olaraq qalırdı, kompozisiya isə rəssasmın zövqü və baxışlarına uyğun dəyişirdi. Kompozisiyasına görə orta sahə hər biri ilin bir fəslini simvolizə edərək ənənəvi dörd yerə ayrılır. Xalçaların ən dəyərlisi onun ilmələrinin həm sayca, həm də çalarca zəngin olmasıdır ki, bu sahədə Təbriz xalçaları birinciliyini bu günə qədər qoruyub saxlayır.
Təbriz xalçaçılıq məktəbi "Bağ-behişt xalçası", "Bağ-meşə xalçası", "Balıq xalçası", "Buta xalçası", "Dərviş xalçası", "Kətəbəli xalçası", "Gördəst xalçası", "Göllü-guşəli xalçası", "Güldanlı xalçası", "Leyli və Məcnun xalçası", "Məşahir xalçası", "Mun xalçası", "Namazlıq xalçası", "Nəcaqlı xalçası", "Sərvistan xalçası", "Sərdari xalçası", "Səhənd xalçası", "Silsiləvi ləçək xalçası", "Fərhad və Şirin xalçası", "Xəyyam xalçası", "Xətai xalçası", "Həddad xalçası", "Çərxi-gül xalçası", "Ceyranlı xalçası" və s. klassik kompozisiyaları ilə  məşhurdur.
Icon in Me
Icon in Me (iMi) — Moskvada yaradılan, Rusiya metal-qrupu. 2004–2007-ci illərdə "Hostile Breed" adı altında fəaliyyət göstərmişdir.
Missisipi zirehlisi
Missisipi zirehlisi və ya  (Atractosteus spatula) — cinsinə aid heyvan növü. Amerika qitəsindəki iri çaylarda yaşayır. .
Pol Düka
Pol Düka — Fransalı bəstakar.
Yeddiilliyin adamları və işləri (film, 1960)
Məzmun
Filmdə çox mürəkkəb və nadir nəqliyyat vasitəsi olan funiklyorun Bakıda açılışı, gəmi təmiri zavodunun fəaliyyəti, məhsul istehsalı, Azərbaycan kinematoqrafçılarının lentə aldıqları yeni "Koroğlu" rəngli genişekranlı bədii filminin çəkilişi öz əksini tapmışdır.
Cəmil bəy Musayev
Cəmil bəy Musayev — 1919-cu ildə ADR hökuməti tərəfindən Avropa universitetlərinə göndərilmiş tələbələrdən biri, Azərbaycan SSR-nin əməkdar inşaatçısı.
UEFA Avro 1980 (seçmə mərhələsi, 1-ci qrup)
UEFA Avro 1980-nin seçmə mərhələsinin 1-ci qrupunda İngiltərə, Bolqarıstan, Danimarka, İrlandiya və Şimali İrlandiya milli futbol komandaları mübarizə aparmışlar. Turnirin final mərhələsinə vəsiqəni 1-ci yeri tutan İngiltərə millisi qazanmışdır.
Cəmil bəy Musayev
Həyatı
Cəmil bəy İbrahim oğlu 14 mart 1897-ci ildə Şuşa şəhərində anadan olmuşdu. Şuşa real məktəbini, sonra gimnaziyanı bitirmişdi. İstanbula bədii sahə üzrə təhsil almağa göndərilmişdi.
UEFA Avro 1980 (seçmə mərhələsi, 1-ci qrup)
Oyunların nəticələri
Oyunların başlama vaxtı - yerli vaxtdır
Xandan
Xandan — Bakı şəhərinin Əzizbəyov rayonunun Qala qəsəbə inzibati ərazi vahidində qəsəbə. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 8 fevral 2000-ci il tarixli, 809-IQ saylı Qərarı ilə Bakı şəhərinin Əzizbəyov rayonunun Qala qəsəbə inzibati ərazi vahidi tərkibindəki Xandan qəsəbəsi rayonun yaşayış məntəqələri uçot məlumatından çıxarılmışdır.
Kamran Mahmudov
Kamran Talıb oğlu Mahmudov — Lissabon Universitetinin elmi işçisi, kimya elmləri doktoru.
Xandan
Toponimikası
Yerli əhali arasında Seyid Xəndan adı ilə tanınır. Qəsəbə vaxtilə mövcud olmuş Seyid Xəndan obası adlı yaşayış məntəqəsi əsasında yarandığına görə həmin obanın ixtisar olunmuş adını daşıyır. Fars. xəndan "gülən, şad" deməkdir.
Kamran Mahmudov
Həyatı
Kamran Mahmudov 1 yanvar 1980-ci ildə Tovuz rayonunun Namxoş kəndində anadan olub. 2001-ci ildə BDU-nin kimya fakültəsinin bakalavr, 2003-cü ildə isə magistratura pilləsini fərqlənmə diplomu ilə bitirib. 2006-cı ildə kimya elmləri üzrə fəlsəfə doktoru, 2012-ci ildə isə kimya elmləri doktoru alimlik dərəcəsi alıb. Onun Beynəlxalq Olumpiadaya hazırladığı şagirdlər 38-ci Beynəlxalq Kimya Olimpiadasında (Cənubi Koreya, 2-11 iyul 2006-cı il) bir gümüş və bir qızıl medal qazanıblar. Lissabon Universitetində 2 doktoranta (PhD) elmi rəhbərlik edir.
Elmi fəaliyyəti
O, 2009-cu ildə Portuqaliyanın Elm Fondunun qrantını qazanmış və həmin ildən Lissabon Universitetində Lissabon Elmlər Akademiyasının vitse-prezidenti akademik Armando J.L. Pombeironun laboratoriyasında elmi tədqiqat işi aparır.
Radium-xlorid
thumb|right| Radium-xlorid
Əsədabad (Həmədan)
Əsədabad şəhəri — Həmədan ostanı nda şəhər, Əsədabad şəhristanı nın inzibati mərkəzi.
Radium-xlorid
Radium-xlorid — Qələvi torpaq metallarından radium ən axırda kəşf edilmişdir, hələ D. İ. Mendeleyev onun üçün dövri sistemdə əvvəlcədən boş xana saxlamışdı. Radium 1898-ci ildə uran filizində tapıldı. Pyer və Mariya Kürilər bu mineralı tədqiq edərkən bəzi filiz nümunələrinin radioaktivliyinin onlardakı uranın miqdarına görə gözləniləndən böyük olduğunu müəyyən etdilər. Onlar belə nəticəyə gəldilər ki, uran filizinin tərkibində radioaktivliyi uranınkından yüksək olan yeni element vardır. Tezliklə onlar bu birləşməni ayıra bildilər. Radioaktiv parçalandığına görə elementi radium adlandırdılar. Kürilər təqribən bir ton uran filizini işləyərək, 0,1 q-a yaxın radium duzu aldılar. Radium metalı isə 1910-cu ildə civə katodundan istifadə etməklə Radium-xlorid məhlulunun elektrolizindən alındı.
Əsədabad (Həmədan)
2006-cı ilin siyahiya alınması əsasında bu şəhrin 51.911 nəfər əhalisi var.
Radium-xlorid
Radium gümüşü – ağ rəngli ağır, çətinəriyən metaldır (6,5x10–4 atm təzyiqə tər=0,63C0). Digər qələvi – torpaq metallar kimi o da sərbəst halda yüksək kimyəvi aktivliyə malikdir, su ilə şiddətli reaksiyaya daxil olaraq hidrogen ayırır: Ra+2H2O=Ra(OH)2+H2. Bu zaman əmələ gələn radium – hidroksid qüvvətli əsasdır, suda yaxşı həll olur. Ona natrium – sulfat məhlulu ilə təsir etdikdə turşularda həll olmayan ağ rəngli radium – sulfat çöküntüsü əmələ gəlir: Ra(OH)2+Na2SO4=RaSO4+2NaOH. Təbiətdə radium 238U-in radioaktiv parçalanmasından əmələ gəlir. Ona görə də təəcüblü deyil ki, onu uran filizlərindən əldə edirlər. 236Ra izotopunun yarımparçalanma periodu 1600 ildir. Bu zaman radioaktiv radon qazı əmələ gəlir.
Əsədabad (Həmədan)
Əsədabad türkləri Əfşar eli ndəndirlər.
Adolf Adan
Adolf Adan — Fransalı bəstakar.
Arctostaphylos columbiana
(Arctostaphylos columbiana) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Brey-Hed burnu
Brey-Hed burnu (Ceann Bhré) — İrlandiyanın Viklou qraflığı ərazisində, Brey və Qreystoun şəhərləri arasında yerləşən burun və zirvə. Burunun maksimal hündürlüyü 241 metyrdir. Zirvə Viklou silsiləsinin davamını təşkil edir. Zirvədə iri xaç quraşdırılmışdır. sahil qayalıqları boyunca İsambard Kinqdom Brunel təreəfindən hazırlanmış dəmiryolu keşir. Burun və onun ətrafı 2008-ci ildə xüsusi qorunan təbiət ərazisi elan edilmişdir.
Leo Delib
Leo Delib — Fransalı bəstakar.
Nazikburun çömçəxul
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Yayılması
Xəzərin endemik növüdür. Azərbaycan sahillərində ancaq Yalamadan Giləziyə qədər qeydə alınmışdır.
Morfoloji əlamətləri
Bədəni bir qədər uzunsov, öndən və üstdən basıq, başı ensiz, burnu uzunsovdur. Başı üstdən demək olar ki, düzdür. Çənəsində kiçik dəri bığcıq, ağızın küncləri arxasında isə dəri qırış əvəzinə iki sıra xırda dişcik vardır. Bədəni və başı üstdən və böyürlərdən yeknəsəq ziyillərlə örtülmüşdür. Belində və böyürlərində iri xallar yoxdur.
Çoxalması
1915-ci ildə təxminən 4,0 sm uzunluğunda təxminən yetkin bir dişi fərd tutuldu. Hər iki yumurtalığında hər yumurtanın diametri 2 mm olan 60 yumurta var idi.
Təsərrüfat əhəmiyyəti
Vətəgə əhəmiyyəti yoxdur.
Qonaqkənd xalçaları
Qonaqkənd xalçaları — Azərbaycanın Quba-Şirvan xalçaçılıq mərkəzinin Quba qrupuna aid olan bu xalçalar qədim və zəngin tarixə malikdir.
İstehsalı
Şəkildə təsvir edilən xalça Qubadan 40km cənubda yerləşən eyni adlı qəsəbənin adını daşıyır. Xalçalar təkcə Qonaqkənddə deyil, Qubanın, Dəvəçinin, Qusarın xalçaçılıq məntəqələrində də istehsal olunur. Sovet dövrünə aid və xarici mənbələrdə bu xalça "Sumax" və ya "Sumaxça" kimi tanınır.
Bədii xüsusiyyətləri
"Qonaqkənd" xalçasının kompozisiyası kontur xətlə yerinə yetirilmiş və şaquli istiqamətdə uzadılmış böyük fiqurlu medalyondan ibarətdir. Onun daxilində səkkizbucaqlı medalyon (göl) yerləşir. Xalçanın mərkəzində dörd künc boyunca uzunsov səkkizbucaqlı göllər yerləşir. Belə medalyonları Qubanın xovsuz "Sumax" xalçalarında və "Köhnə Quba" xalısının naxışlarında görmək olar. Mərkəzi medalyonun çıxıntılı üzlərinə dörd tərəf üzrə piramida təsvirli ornamental formalar verilmişdir. Bu piramidalar öz əsasları ilə sanki köbə zolağına söykənir. Ara sahənin qalan hissələri Quba - Şirvan tipli xalçalara xas olan müxtəlif ölçülü elementlərin sırası ilə örtülmüşdür. Ümumi köbə bir neçə zolaqdan, o cümlədən orta haşiyədən, kiçik haşiyədən, zəncirədən və mədahildən ibarətdir. XVIII əsrdə, xüsusən XIX əsrin ikinci yarısında yarmarkaların genişlənməsi ilə bu xalçanın kompozisiyası böyük ölçülü xovsuz xalçalarda ("Sumax") tətbiq olunmağa başladı.
Texniki xüsusiyyətləri
"Qonaqkənd" xalçalarının ölçüsü 120x180sm-dən 150x250sm-ə qədər dəyişir. Dərbənddə və Dağıstanın cənub rayonlarında 12 kvadrat metrlik xalılar istehsal olunurdu. İlmələrin sıxlığı 40x40 ilmədən 50x60 ilməyə qədərdir (bir kvadrat metrdə 160000 ilmədən 250000 ilməyə qədər). Xovun hündürlüyü 4-6 mm-dir.
Amyen
Amyen (Amiens) — Fransanın şimalında Somma çayı kənarında bir şəhərdir. Şəhər əsas tarixi hissəsi Pikardiya regionuna aiddir. Əhalisi 132479 nəfərdir (2014).
Tarixi
Şəhərin yaranması paleolit dövrünə aid olması haqqında məlumat vardır. 859-cu ildə normanlar tərəfindən işğal olunub. 1185-ci ildə burada karl üçün iqamətgah tikilir. O dövrlərdə Niderlandın ərazisi olan Amyen 1597-ci ildə Fransanın tərkibinə keçir.
İqtisadiyyatı
Şəhər ölkənin əsas toxuculuq mərkəzidir. Hal-hazırda maşınqayırma, yüngül və yeyinti sənayesidə inkişaf etmişdir. Əhali əsasən aşağıdakı sahələrdə çalışır.
Ömər Xəlvəti
Həyatı
Şamaxının Avaxıl kəndində Pir Ömər Sultan ziyarətgahı deyilən qədim bir qəbristanlıq var.
Pir Ömərin xəlvətilik təriqətində sahib olduğu mövqe böyükdür. Xəlvətiliyin bir çox prinsipləri onun tərəfindən qoyulmuşdur. Bunlardan biri təriqətin ad atası olmasıdır. Bir digəri də təriqətin əlaməti saylan tacın (papaq, əmmamə) formasının onun tərəfindən müəyyənləşdirilməsidir.
Şeyxin xəlvət məsələsində göstərdiyi israr xəlvətilikdə xəlvətin ən mühüm cəhətlərindən biri, bəlkə də birincisi halına gəlməsinə səbəb olmuşdur. Beləliklə təriqətin adı da Xəlvətilik kimi müəyyənləşmişdir. Zahidiliyin digər qolu olan səfəvilik təriqəti daha sonralar xəlvəti tərk edərək cəlvəti üstün tutmuşdur. Yəni xəlvətiliyin əksinə olaraq, xalqla birlikdə olmağa üstünlük vermiş, cəlvətiliyə çevrilmişdir.
Enzimologiya
Fermentlərin quruluşu, təsnifatı və xassələrindən bəhs edən elm sahəsi enzimologiya və ya fermentologiya adlanır.
İnsanlar hələ ta qədimdən öz təsərrüfat fəaliyyətində müx¬təlif fermentativ proseslərlə qarşılaşır, onlardan öz tələbatlarının ödənilməsi üçün istifadə etməyə çalışırdılar. Spirt və süd turşu qıcqırmasının həyata keçirilməsi, pendirin hazırlanmasında qur¬saq¬dan istifadə, nişasta tərkibli xammalı şəkərə çevirmək məq-sədilə mayanın, ağız suyunun və kif göbələklərinin, çörək isteh¬salında mayanın tətbiqi qədim zamanlardan insanlarda fermenta¬tiv proseslər haqqında təsəvvürlərin olmasını göstərir. Fermentativ proseslər haqqında ilk təcrübi məlumat XVIII əsrin ikinci yarısında Fransız və İtalyan təbiətşünasları R.A.Reomür və L.Spallansani tərəfindən quşların mədəsində ətin həzmi prosesinin öyrənilməsinə həsr olunmuş təcrübələrdə əldə edilmişdir. Bu tədqiqatçılar hind xoruzlarına və yırtıcı quşlara nazik metal¬dan hazırlanmış zəncirə bağlanmış ət parçalarını verir¬dilər və bir neçə saatdan sonra həmin zənciri quşun dimdiyindən çıxartdıqda ətin quşun çinədanında fəaliyyət göstərən həzm şirə¬si¬nin təsiri ilə tamamilə həll olunduğunu müşahidə edirdilər. Bu müşa¬hi¬dələr L.Spallansanini həzm şirələrinin kimyə¬vi tərkibinin öyrə-nil¬məsi istiqamətində təcrübələrin aparıl¬masına sövq etmiş¬dir. Lakin mürəkkəb fermentativ prosesin ilk dəqiq kimyəvi təd¬qiqi 1789-cu ildə müasir kimyanın banisi sayılan A.L.Lavuazye tərəfindən həyata keçirilmişdir. O, vəsfi kimyəvi analiz üsullarını tətbiq edərək, ilk dəfə olaraq spirtli qıcqırmanın məhsullarının balansını göstərmişdir. 1814-cü ildə Peterburq Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü K.S.Kirxhof cücərmiş arpa toxumlarından alınmış ekstrakt¬da nişastanın şəkərə çevrilməsinə səbəb olan fəal maddənin mövcudluğunu göstərmişdir. Bununla belə, ilk dəfə olaraq, Kirx¬hof amilaza fermentinin məhlulunu əldə etmişdir və Kirxhofun bu kəşfi enzimologiyanın yaranma tarixi hesab oluna bilər. 1830-cu ildə fransız kimyaçısı P.J.Robike göstərmişdir ki, acı badam meyvələrində amiqdalin qlikozidinin hidrolizinə səbəb olan ağ rəngli həll olan maddə mövcuddur. Bu birləşmə sonradan emulsin adlandırılmışdır. Enzimologiyanın inkişaf tarixinin əsas mərhələlərinin biri də fransız kimyaçılarının A.Payena və J.B.Personun işləri ilə əlaqədardır. Onlar 1833-cü ildə Kirxhof tərəfindən təsvir olunmuş fəal maddənin toz şəklində alınmasının mümkünlüyünü sübut edən təcrübələrin nəticələrini dərc etmişlər. Onlar bu maddəni diastaza adlandırmışlar. Beləliklə, Payena və Personun işləri nəticəsində məlum oldu ki, fermentləri yalnız məhlullar şəklində deyil, eləcə də quru həll olan preparatlar şəklində də əldə etmək olar. 1835-ci ildə Fore qara xardalın tərkibindəki siniqrin qlikozidinin hidrolizini kataliz edən siniqrinaza fermentinin təsi¬rini təsvir etmişdir; 1836-cı ildə Şvann pepsin fermentini təsvir etmişdir; 1846-cı ildə Dübranfo mayalarda invertaza fermentini, 1856-cı ildə isə, J.Korvizar tripsini kəşf etmişdirlər. XIX əsrin ortalarında artıq fermentlərin yayılması və xassələri haqqında xeyli material toplanmışdır.
Kuba zirehlisi
—  cinsinə aid heyvan növü.
Arctostaphylos confertiflora
(Arctostaphylos confertiflora) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Stoksnes
Soyuq müharibə zamanı, 1955-ci ildə burunda ABŞ hərbi qüvvələrinə aid baza inşa edilmişdir. Bu bazada 200 nəfərlik kontingent yerləşirdi. Hazırda isə baza radiolakasiya stansiyası kimi istifadə («Ratsyarstofnun» Ratsjárstofnun) edilir. Burun ərazisində mayak və kiçik kilsə də vardır.
Tirren dənizi
Tirren dənizi — Aralıq dənizinin bir hissəsi olub, Appenin yarımadası, Sardiniya, Korsika, Siciliya adalarının sahilləri arasında yerləşmişdir.
Qorosun xan
Qorosun xan - türk və altay mifologiyasında "çiçək xəstəliyi" ilahı. Bir növ tibb tanrısı olaraq qəbul edilir. Qoroğsun və ya Qoroson da deyilir. Akbuğanın əmri altındadır və onun köməkçilərindən biri olaraq görünür. Xəstəlikləri yaxşılaşdırar. Türk düşüncəsinin ən incəlikli anlayışlarından biridir. Hər nə qədər nəzərdə tutulan çiçək xəstəliyi olsa da; çiçək doğumu, gözəlliyi və sevgini, təbiəti işarələr. Adın içindəki qorumaq mənası ilə bütün bunlar bir araya gətirildiyində sevginin, doğumun, incəsənətin, təbiətin qorunmasının əhəmiyyəti vurğulanır. Bunlara əlavə olaraq çiçək xəstəliyi deyilən və köhnə dövrlərdə kifayət qədər təhlükə göstərən bir narahatlığın adı da bədəndə çiçək kimi açıp ortaya çıxdığı üçün bu şəkildə xatırlanar. Türklərə görə "Çiçək Sayrılığı" yeddi növdür (yeddi qardaşdır). Bu xəstəlikdən qorunmaq üçün Qorosun xandan kömək istənilir. Nur üzlü bir qocadır.
Etimologiya
Söz "Kor" (atəş) kökündən törəmişdir. Qorumaq felindən gəlir. Xorsun sözü Yakut dilində cəsarət deməkdir.
Yemlərin siloslaşdırılması (film, 1953)
Yemlərin siloslaşdırılması — heyvandarlıq üçün vacib olan yem tədarükündə silos basdırılmasının əhəmiyyətindən bəhs edən elmi-kütləvi film.
Masqaran (Vərziqan)
Masqaran - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Vərziqan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 887 nəfər yaşayır (203 ailə).
Reneta Kamberova
Reneta Kamberova (d. 12 sentyabr 1990, Pazardznik, Bolqarıstan) — Bolqarıstannı təmsil edən bədii gimnast. Reneta Kamberova 2012 və 2016-cı ildə Bolqarıstanı Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi; 2016-cı ilə isə yarışların bürünc medalını qazandı. Kamberova həmdə Dünya və Avropa Çempionatlarında ümumi olaraq üç qızıl, üç gümüş və yeddi bürünc medala sahib çıxıb.
Karyerası
Reneta Kamberova birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 2012-ci ildə qatıldı. London şəhərində baş tutan yarışlarda o, komanda yoldaşları ilə birgə 54.375 xal topladı və 6-cı yeri tutdu.
Rhythmbox
thumbnail
Rhythmbox — audio pleyerdir. Rhythmbox GNOME masaüstü mühiti üçün yazılmış, pulsuz proqram təminatıdır. Buna baxmayaraq, Rhythmbox digər masaüstü mühitlərdə də işləyir.
Tropik zirehlisi
(Atractosteus tropicus) — cinsinə aid heyvan növü.
Fətəli xan (Şəki xanı)
Fətəli xan — Şəki xanı. Məhəmmədhüseyn xanın ikinci oğlu. "Möhnəti" təxəllüsü ilə şeirlər də yazıb.
Nehriq (Vərziqan)
Nehriq - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Vərziqan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Fətəli xan (Şəki xanı)
Haqqında
1780-cı ilin avqust ayında atası Məhəmmədhüseyn xan öz iqamətgahı Nuxa qalasında ikən, qala qəfildən Məhəmmədhüseyn xanın əmisi Hacı Əbdülqadirin adamları tərəfindən tutulur. Məhəmmədhüseyn xan özü tikdirdiyi Qurğuşunlu otaqda oğlu Fətəli ağa ilə birlikdə basqınçılara müqavimət göstərir, "yanında ikinci oğlu Fətəli xan uşaq, tüfəng doldurub verir imiş. Bir neçə saat atışmadan və bir neçəsini qətlə yetirəndən sonra, özünə yara yerləşib, ixtiyardan düşür." .
Məhəmmədhüseyn xan silahı yerə qoyub təslim olur, onu 1 həftə saxlayıb, sonra edam edirlər, Şəki xanlığı Məhəmmədhüseyn xanın əmisi Hacı Əbdülqadirin əlinə keçir. Bir neçə il sonra Məhəmmədhüseyn xanın əvvəllər ölmüş hesab edilən oğlu Məmmədhəsən ağa Qarabağda peyda olur. O, özünə qoşun toplayıb, tezliklə Şəkini ələ keçirir, Hacı Əbdülqadir xanı tutub öldürtdürür və Şəki xanı olur.
Nehriq (Vərziqan)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 592 nəfər yaşayır (120 ailə).
Fətəli xan (Şəki xanı)
Haqqında
Məhəmmədhəsən xanın qardaşı Fətəli xanın oğlu Kərim ağa Şəkixanov yazır ki,
"Məhəmmədhəsən xan bir iki il xanlıq edəndən sonra, mənim atam Fətəli xan Məhəmmədhəsən xanın qardaşıdır, onun anası Ərəş sultanının qızıdır. Ərəş sultanı Məlik Əlinin oğlanları o vaxtda Ərəşdə böyük və sikkəli və güclü bəylərmiş ki, Fətəli xanın anasının qardaşlarıdır; Məhəmmədhəsən xan, Fətəli xanın qohumları böyük və çox olmaq və özü də Hüseyn xanın istəgi (istəkli) oğlu olmaq səbəbindən ehtiyat elər ki, bəlkə xarab eləyə, tutub Fətəli xanın gözlərin çıxarıb, özü də evində dustaq elər." .
1795-ci ilin sonunda isə İran şahı Ağa Məhəmməd şah Qacarın göstərişi ilə Məhəmmədhəsən xanın özünün gözləri çıxardılır, onun özünü dustaq edirlər və İrana göndərirlər. Bu fürsətdən isə Məhəmmədhəsən xan digər qardaşı Səlim xan yararlanır, necə ki o, xan olması üçün daha əvvəldən qardaşı ilə vuruşurdu, hadisədən xəbərdar olan kimi, bir dəstə ilə gəlib Şəkini tutur və özünü xan elan edir. Məhəmmədhəsən xan isə yalnız 2 ildən sonra İrandan qayıda bilir və xanlığı qardaşı Səlim xanın əlindən geri alır.
Bundan 8 il sonra - 1805-ci ildə, Səlim xan Şamaxı xanı Mustafa xanın köməyi ilə qardaşı Məhəmmədhəsən xanı devirmək və təkrarən Şəki xanı olmaq fikrinə düşür. Mustafa xan isə Səlim xanın təklifindən öz məqsədi üçün istifadə etmək istəyirdi. Rus polkovniki Karyagin tərəfindən 1805-ci ilin əvvəllərində tərtib edilmiş raporta əsasən, raport yazılan vaxtdan bir müddət əvvəl,
''Mustafa xan guya Səlim xanın sifarişini yerinə yetirirmiş kimi, Şirvan ordusu ilə Şəki xanlığının sərhədlərinə doğru hərəkət edib. Məhəmmədhəsən xan da Şəki ordusunu götürüb vuruşmaq əzmiylə əvvəl Mustafa xanın qarşısına - vuruşmağa, gedib, lakin sonda,  vuruşmaq fikrindən vaz keçib, ordusunu buraxıb və özünü təkcənə Mustafa xana təslim edib. Mustafa xan Məhəmmədhəsən xanı əsir kimi Şamaxıya göndərib, Səlim xana isə deyib ki ona inanmır, bu şərtlə onu Şəkidə xan edə bilər ki, oğlunu və qızını əvvəlcə "əmanət" kimi ona versin. Səlim xan o saat Mustafa xanın tələbini yerinə yetirib. Amma Mustafa xan ürəyində istəyirmiş ki Şəki xanlığını özü ələ keçirsin və buna görə də öz naiblərini gizlincə Nuxa şəhərinə göndəribmiş ki şəhəri idarə etsinlər və Məhəmmədhəsən xanın adından onun bütün xəzinəsini tələb etsinlər. Səlim xan isə bunu və özünün aldadıldığını bilən kimi, naiblərin göndərilməsi barədə Nuxadakı kor qardaşı Fətəli ağaya xəbər ötürə bilib. Nuxa adamları ayağa qalxıb Mustafa xanın naiblərini qovublar və Fətəli ağanı müvəqqəti xan seçiblər. Mustafa xan nuxalıların seçimi ilə razılaşmağa məcbur olub və yeni Şəki xanı seçilmiş Fətəli xana məktub yazıb oğlunu "əmanət" kimi Şamaxıya göndərəcəyi təqdirdə onu Şəki xanı kimi tanıyacağını bildirib. Fətəli xan həmin saat oğlunu Mustafa xanın yanına yollayıb. Bundan sonra Mustafa xan Səlim xana onu Şəkidə xan edəcəyi barədə verdiyi vədindən imtina edib və  bildirib ki əvəzində ona Şirvanda yaxşı bir mahal verə bilər. Səlim xan əvvəlcə bu təkliflə razılaşıb, lakin Mustafa xanın yanından ayrılan kimi, birbaşa Nuxaya gedib və hamı tərəfindən, o cümlədən qardaşı Fətəli xan tərəfindən Şəki xanı kimi qəbul olunub''.
Lakin raportda yazılanların əksinə olaraq, bu hadisələr heç də 1-2 gün ərzində baş verməmişdir. Belə ki Fətəli xanın oğlu Kərim ağa Şəkixanovun yazdığına görə onun atası "iki-üç ay" xanlıq etmişdir. Səlim xan isə Nuxaya heç də təntənəli şəkildə yox, əslində gizlincə gəlmiş və gecə vaxtı Nuxa qalasını qoruyan bəylərin Fətəli xana xəyanəti nəticəsində xəlvəti qalaya daxil olmuşdu !
Dəqiqi isə budur ki, Knyaz Sisianov, Səlim xana yazdığı 28 yanvar 1805-ci il tarixli məktubunda Mustafa xanın Nuxaya öz naiblərini göndərməsi, Şəki xanlığını Səlim xana vermək istəməməsi, Fətəli xanın Şəkidə xan olması barədə yayılan şayiələrdən təəssüfləndiyini və bu şayiələrin doğru olmaması üçün dua etdiyini, növbəti - 25 fevral 1805-ci il tarixli məktubunda isə Səlim xanın yenidən Şəkdə xan olmasına görə sevindiyini və bu münasibətlə onu təbrik etdiyini bildirmişdir. Buna görə də güman etmək mümkündür ki, bu hadisələr, o cümlədən Fətəli xanın xanlıq etdiyi dövr, raportda təsvir edildiyi kimi heç də 1-2 günə başa çatmadığı kimi, bu, Kərim ağa Şəkixanovun yazdığı kimi 2-3 ay da yox, olsa-olsa, cəmi 1 ay davam etmişdir.
Fətəli xan Şəki xanlığının siyasi həyatında bir daha 1806-cı ilin noyabrında - amma yenə də cəmi 1 ay, əsas şəxslərdən biri olmuşdur. Belə ki 1806-cı ilin 4 noyabrında rus qoşunları Nuxanı tutduqdan sonra əhalinin xahişinə uyğun olaraq xanlığın idarəsi Fətəli xan ilə Məmməd adlı bir bəydən ibarət ikinəfərlik şuraya verilmişdi. Lakin Cənubi Qafqazdakı rus qoşunlarının Tiflisdə oturan baş komandanı Qraf Qudoviç dekabr ayında, keçmiş Xoy xanı Cəfərqulu xanı - hansı ki Tiflisdə elə öz yanında idi, məhz ona  Şəki xanı olmağı təklif etmiş və onu Şəki xanı etmişdir.