cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Səfəvilər dövlətinin bayraqları
Bayraq üzərində aslan motivli günəş təsviri
Aslan motivinin günəşlə birlikdə istifadə olunması qədim Mesopotamiya mədəniyyətinə qədər gedib çıxan astroloji mahiyyət kəsb edir. Mesopotamiya və Misirdən Yunanıstan və Romaya qədər yayılan və orta əsrlərdə bütün İslam dünyasında hakim olan astroloji ənənəyə görə, günəş, ay və günəş sisteminə daxil olan ulduzlar on iki bürcə daxil olan heyvanlardan biri ilə əlaqələndirilir. Günəşin aslan bürcü ilə əlaqəli olması bu iki motivin birlikdə istifadə olunmasına səbəb olmuşdur. Qədim Misirdə də aslan bürcü günəşin evi kimi tanınmışdır.
Yeloxovsk rayon bayrağı
Yeloxovsk rayon bayrağı — Samara vilayətində yerləşən Yeloxovski rayonun bayrağı
Səfəvilər dövlətinin bayraqları
Bayraq üzərində aslan motivli günəş təsviri
F.M.Köprülünün verdiyi məlumata görə, Anadolu Səlcuq sultanı Qiyasəddin Keyxosrovun (1236-1246) zərb etdirdiyi gümüş sikkələr üzərində aslan və günəş təsvirləri öz əksini tapmışdır. Hətta, Elxani hökmdarı Məhəmməd Olcaytu və Əbu Səidin zərb etdirdiyi mis pullar üzərində də aslan və günəş təsvirləri vardır.
Rui Qonsales de Klavixo Əmir Teymurun Keş şəhərindəki “Ağ saray”ını təsvir edərkən onun giriş qapısının üzərində günəşin fonunda aslan təsvirinin olduğunu qeyd edir. Onun fikrincə, aslan və günəş motivi Teymurun Səmərqənddə hakimiyyətdən uzaqlaşdırdığı şahzadənin gerbi olmuşdur. 1627-ci ildə Səmərqənddə inşa olunan dövrümüzə qdər gəlib çatan Sərdar mədrəsəsinin giriş qapısının portalında da aslan və günəş təsviri vardır. F.M.Köprülünün fikrincə, görünür İranı fəth edən Əmir Teymur, Elxanilərin varisi olduğunu göstərmək üçün aslan və günəş motivini qəbul etmişdir. Hətta Teymurilərdən sonra Ərzincanı idarə edən Ağqoyunlu Qara Osmanın qardaşı Əhmədin oğlu Qılınç Arslanın zərb etdirdiyi sikkələr üzərində də aslan və günəş təsviri vardır.
Qeyd etmək lazımdır ki, Ağqoyunlu hökmdarları rəsmi məktublara, zərb etdirdikləri sikkələrə və bayraqlara Oğuzların Bayandur boyunun damğasını qoymuşlar. Görünür ki, aslan və günəş təsviri hüquqi bir əlamət deyil, yalnız astroloji motiv kimi istifadə edilmişdir. Bu bir daha göstərir ki, hələ Səfəvilərin aslan və günəş astroloji motivindən istifadə etməsinə qədər bu təsvir Səlcuqlar, Elxanilər, Teymurilər və Ağqoyunlular tərəfindən istifadə edilmişdir.
Şah İsmayıl (1501-1524) dövründə Səfəvilər dövlətinin bayraqları
alt=Şah İsmayılın Əbülxeyir xanla döyüşü. Muin Müsəvvir. “Tarix-i aləmaray-i Şah İsmayıl”.|left|thumb|379x379px|Şah İsmayılın Əbülxeyir xanla döyüşü. Muin Müsəvvir. “Tarix-i aləmaray-i Şah İsmayıl”. Şah İsmayıl (1501-1524) dövründə Səfəvilər dövlətinin bayraqlarında aslan və günəş astroloji motivindən istifadə edilməmişdir. Qeyd etmək lazımdır ki, dövrün qaynaqlarında, eləcə də miniatürlərdə Şah İsmayıl və Şah Təhmasib dövründə mövcud olmuş bayraqlar arasında üzərində aslan və günəş təsviri olan bayraqlara rast gəlinmir. Hətta, 1514-cü ilin avqustun 23-də Çaldıran döyüşündə Səfəvi ordusu üzərində qələbədən sonra ələ keçirilən və hazırda Topqapı Sarayı Muzeyində saxlanılan Səfəvi bayraqları arasında da üzərində aslan və günəş təsvirləri olan bayraqların olmaması fikrimizi bir daha təsdiq edir. thumb|355x355px| Muin Müsəvvir. “Tarix-i aləmaray-i Şah İsmayıl” əsərində Səfəvi bayraqları. İran tədqiqatçısı Nayyer Nuri Qasimi Günabadinin “Şahnamə”sində verdiyi məlumatlara əsaslanaraq yazır ki, Şah İsmayıl dövründə üzərində ay təsviri olan yaşıl bayraqlar mövcud olmuşdur. Bu fikri Amerika tarixçisi A.Ş.Şahbazi də təsdiq edir. O, “İran bayraqları” adlı məqaləsində Şah İsmayıl dövründə üzərində ay təsviri olan yaşıl bayraqların mövcud olduğunu qeyd edir. Həqiqətən də I Şah Təhmasibin saray şairi Mirzə Qasimi Günabadinin 1533-cü ildə başa çatdıraraq Şah Təhmasibə təqdim etdiyi “Şahnamə” adlı tarixi poemasının “Şah İsmayıl-namə” adlı birinci hissəsində Şah İsmayıl dövründə üzərində ay və günəş təsviri olan yaşıl bayraqların mövcud olduğu qeyd edilir. F.Köprülünün fikrincə, Peyğəmbər nəslindən olduğunu iddia edən və şiəliyi rəsmi məzhəb kimi qəbul edən Səfəvi hökmdarının yaşıl rəngli bayraqlarının olması təbiidir. Çünki o dövrdə yaşıl rəng bütün Yaxın Şərqdə Peyğəmbər ailəsinin rəmzi kimi qəbul edildiyi üçün İslam dünyasındakı seyyidlər yaşıl sarıq və cübbələri ilə xalq arasında seçilirdilər.
Qazi Əhməd Quminin “Xülasət ət-təvarix” adlı əsərində də I Şah İsmayıl dövründə Səfəvi yaşıl bayraqlarının olduğu qeyd edilmişdir.
“Tarix-i aləmara-yi Şah İsmayıl” əsərində Səfəvi bayrağı ilə bağlı verilən məlumatdan aydın olur ki, Şah İsmayılın bayraqlarından biri də ağ qumaşdan hazırlanmış, üzərində “Quran-ı Kərim”in 61-ci (“Səf”) surəsinin 13-cü ayəsində qeyd olunmuş “nəsrun-minəllahi və fəthun qərib” (“Allahdan kömək və yaxın bir zəfər vardır”) və onun qısaca forması olan “nəsrum-minəllahi” (“Allahdan kömək”) ifadəsi öz əksini tapmışdır. Müin Müsəvvirin “Tarix-i aləmaray-i Şah İsmayıl” əsərinə çəkdiyi miniatürlərdən görünür ki, Səfəvilərin döyüş bayraqları arasında da üzərində “ya Əli mədəd” yazılmış qəhvəyi haşiyəli üçbucaq formalı ağ bayraq da mövcud olmuşdur. left|thumb|315x315px| Şah İsmayıl Xətai dövründə Səfəvilər dövlətinin bayrağı Qeyd etmək lazımdır ki, Müin Müsəvvirin “Tarix-i aləmaray-i Şah İsmayıl” əsərinə çəkdiyi miniatürlər arasında Səfəvi hökmdarı Şah İsmayılın Əbülxeyir xanla döyüşünü əks etdirən miniatürdə üzərində “ya Əli vəli Allah mədəd” ifadəsi yazılmış üç bucaq formalı ağ bayraqları da mövcud olmuşdur.
Ağ rəngli Səfəvi bayraqları nəinki Şah İsmayıl dövründə, eləcə də XVII və XVIII əsrin əvvəllərində də mövcud olmuşdur. Maraqlıdır ki, II Şah Abbas tərəfindən 1647-1650-ci illərdə tanınmış rəssamlara çəkdirilən İsfahandakı Çehelsütun sarayının divar rəsmləri arasında, xüsusən də Çaldıran döyüşünü əks etdirən miniatürdə də beş bucaqlı formalı Səfəvi ağ bayrağı öz əksini tapmışdır. thumb|395x395px| 1590-cı il Heydər Mirzənin İstanbulda qarşılanması. Bakinin əsərinə çəkilmiş miniatür. Metropoliten Muzeyi. 1590-cı ilin mart ayında İstanbulda Səfəvi-Osmanlı sülhünün bağlanması ilə I Şah Abbas qardaşı oğlu Heydər Mirzəni İstanbula göndərmişdir. Nyu-York Metropoliten Muzeyində saxlanılan Osmanlı şairi Mahmud Əbdülbakinin (Baki) əsərinə çəkilmiş miniatürdə Heydər Mirzənin İstanbulda qarşılanma səhnəsi öz əksini tapmışdır. Həmin miniatürdə də Səfəvilər dövlətinin qırmızı haşiyəli ağ qumaşdan olan və üzərində Hz. Əlinin Zülfüqar qılıncının təsviri olan beş bucaqlı formalı bayrağı vardır.
1677-ci ildə Səfəvilər dövlətinin hökmdarı Şah Süleymanın (1666-1694) sarayında olmuş ingilis Con Frayer Səfəvi bayrağını öz gözləri ilə görmüş və “Şərqi Hindistan və İran haqqında yeni hesabat” adlı əsərində onun təsvirini vermişdir. O, yazır: “Şah Süleyman düşmənlərinə qarşı səfərə çıxmaq əvəzinə, ağ qumaşın üzərində iki uclu qanlı bir qılınc təsviri olan bayraq altında yaşamağı üstün tutmuşdur”  Heç şübhə yoxdur ki, səyyahın təsvir etdiyi qılınc Hz. Əlinin Zülfüqar qılıncı olmuşdur. O, əsərinin 358-ci səhifəsində həqiqətən də qılıncın Hz. Əliyə məxsus Zülfüqar qılıncı olduğunu qeyd etmişdir.
Bu, bir daha təsdiq edir ki, Səfəvilər dövlətinin bayraqları arasında ağ qumaş üzərində Quran ayələri ilə yanaşı, Hz. Əlinin Zülfüqar qılıncının təsvir edildiyi bayraqlar da mövcud olmuşdur.
Qeyd etmək lazımdır ki, Səfəvilər dövründə çəkilmiş miniatürlərdən və İsfahandakı Çehelsütün sarayının divar rəsmləri arasında da üzərində ay və ulduz təsvirləri olan qırmızı və bənövşəyi rəngli bayraq təsvirlərinin olması bir daha təsdiq edir ki, Səfəvilər dövlətinin bayraqları arasında üzərində aypara və səkkizguşəli böyük ulduz (Günəş) təsviri olan parlaq rəngli bayraqlar da mövcud olmuşdur. Mirzə Abbaslı “Cahanarayi-Şah İsmayıl Səfəvi” salnaməsinə istinad edərək yazır ki, 1508-ci ildə “Şah İsmayıl ay-ulduz bayrağı altında Bağdada yaxınlaşdı... İraq əhalisi sürətli addımlarla onu qarşılamağa çıxdılar”.
Qiyasəddin Xandəmirin “Həbibüs-siyər” adlı əsərindəki I Şah İsmayılın Ağqoyunlular üzərində əldə etdiyi qələbəni əks etdirən miniatürdə də Səfəvi ordusunda qırmızı rəngli döyüş bayraqlarının olduğu öz əksini tapmışdır.
Səfəvi ordusunun Kür çayını keçməsini əks etdirən “Qoyunölümü keçidi” miniatüründə də üzərində Ay və səkkizguşəli ulduz (Günəş) təsviri olan qırmızı Səfəvi bayrağı öz əksini tapmışdır. Müin Müsəvvirin “Tarix-i aləmaray-i Şah İsmayıl” əsərinə çəkdiyi miniatürlərdən də görünür ki, Səfəvilərin döyüş bayraqları arasında qızılbaşlıq rəmzi olan qırmızı rəngli üçbucaq formalı bayraqlar da mövcud olmuşdur.
Şah İsmayıl Xətai şeirlərinin birində bayrağ üzərindəki Günəş və Ay rəmzinin daşıdığı mənanı belə açıqlayır: Əslində, bu şeir parçasını Səfəvilərin dövlət bayrağındakı rəmzin «poetik obrazlarla kodlaşdırılmış təsviri» də adlandırmaq olar. Yəni Şah İsmayılın təbirincə desək, «Həqiqət bir gizli sirdir, aça bilirsən gəl bəri». Yuxarıdakı şeir parçası bir tərəfdən orta əsr Azərbaycanında «Ay-ulduz» təsvirindən istifadə olunmasını bir daha təsdiqləyir, digər tərəfdən isə psevdodini hərəkatlara yarınmaq istəyən bəzi üzdəniraq tarixçilərin və siyasətçilərin din amilini qabardaraq, guya Şah İsmayılın «İslam qaydalarına zidd məzhəb xanədanı», «teokratik dövlət» qurması barədə əsassız iddialarını heçə endirir. A.Qurbanovun fikrincə, həmin artefaktın islam müstəvisində poetik yozumuna diqqət yetirsək, Səfəvi bayrağındakı Ay-Günəş təsviri və qızılbaşların ideologiyasının dini əsasları arasında bağlılıq haqqında da müəyyən qənaətə gələ bilərik. Belə ki, Şah İsmayılın şeirin sonunda onu «dini-islam yolunu azmaqda» ittiham edən opponentlərinə cavab olaraq ünvanladığı «Bax, nəzər eylə də, həmən arif ol» deməsi heç də təsadüf xarakteri daşımır. Xətayi bu ifadə ilə bayraqdakı Ay-Günəş rəmzinə verdiyi dini yozumu önə çəkməklə antisəfəvi mövqeyində dayanan, Qızılbaş ideologiyasını məqsədli şəkildə təhrif edən, onların Əlini Məhəmməddən üstün tutmaları barədə mənasız fikirlərini puça çıxarır. Şah İsmayıl Rəsuli-əkrəmi Günəş, İmam Əlini isə Ay obrazı ilə təcəssüm etdirməklə nəinki onları eyniləşdirmir, əksinə İslam peyğəmbərinin hər hansı bir müqayisədən kənar, daha uca məqamda olduğunu xüsusi vurğulayır. Belə nəticəyə gəlmək olar ki, Səfəvi dövlətinin qırmızı və yaşıl bayraqları üzərindəki Ay və Günəş obrazları islam dininin, sufi təsəvvürlərinin iyearxiyasına uyğun şəkildə – Peyğəmbər üstün, ali mövqedə təsvir edilmişdir.
Şah Təhmasib (1524-1576) dövründə Səfəvilər dövlətinin bayraqları
alt=Şah Təhmasib dövründə Səfəvilər dövlətinin bayrağı|thumb|359x359px|Şah Təhmasib dövründə Səfəvilər dövlətinin bayrağı Dövrün qaynaqlarının təsdiq etdiyinə görə, I Şah Təhmasib dövründə (1524-1576) də Səfəvi qırmızı bayraqları mövcud olmuşdur. 1539-cu ildə Təbrizdə Səfəvi sarayında olmuş Venesiya diplomatı Mikele Membre də bunu təsdiq edir. Səfəvi ordusunun Mərənddən Marağaya hərəkətini müşayiət etmiş M.Membre yazır: “Şah atla gedən zaman şatır adlanan 10 nəfər piyada onun önündə gedir. Onların hər biri dizlərinə qədər ağ mahud tuman geyinir və başlarına lələk, kəmərlərinin önünə zınqırov taxırlar. Belə adamlar həmişə onun vəziri Qazi Cahanı, Üskü seyidlərini, Qorçibaşını, bəzən də onun qardaşı Bəhram Mirzəni müşayiət edirlər. Öndə onların “ələm” adlandırdıqları, nizəyə iki ucdan bağlanmış qırmızı, enli parça və nizənin ucunda yerləşən, içərisində misdən kəsilmiş zərli hərflərlə “Əli vəli Allah, la ilah illa Allah; Əli vəli Allah və Allahu əkbər” sözləri yazılmış dairənin olduğu bayraqlar aparırlar”. M.Membrenin fikrincə, orduda nə qədər bayraqlar aparılırsa, orada o qədər krallıq iştirak edir, onların iki uclu qırmızı ipək parçadan bayraqları vardır. İsgəndər bəy Münşi Səfəvilərin “günəş parıltılı bayraqlarını” xüsusi olaraq vəsf edir. Onun verdiyi məlumata görə, I Şah Təhmasibin müzəffər bayraqları arasında üzərində aypara təsviri olan “çapmaq, basqın etmək” mənasındakı “yüyürük” adlı şəxsi parlaq bayrağı da mövcud olmuşdu. 1535-ci ildə Osmanlı ordusunu təqib edən Şah Təhmasib Van qalasına yaxınlaşan zaman Üləma bəy Səfəvi şahının üzərində aypara olan parlaq bayrağını uzaqdan tanıdığı üçün Məhəmməd paşaya I Şah Təhmasibin öz ordusu ilə yaxınlaşdığını xəbər verərək döyüşə girməyin əlverişsiz olduğunu bildirmişdir.
Nyu-York Metropoliten Muzeyində saxlanılan Səfəvi bayrağı
1695-ci ildə İsmayıl Kaşani tərəfindən hazırlanmış, üzərində Quran ayələrinin yazıldığı qırmızı-bənövşəyi rəngli ipək parçadan hazırlanmış, uzunluğu 179,1, eni 88,9 sm ölçüdə olan Səfəvi bayrağı hazırda Nyu-York Metropoliten Muzeyində saxlanılır. Üçbucaq formasında olan bayrağın mərkəzindəki iri fiqurun içərisində Quranın 110-cu “Nasr” surəsinin, yuxarıda sağdakı fiqurun içərisində Quranın 37-ci “Saffat” surəsinin 172-173-cü ayələri, balaca sarı rəngli fiqurun içərisində ərəbcə “Ey qapıları açan”, iki rəngli fiqurun mərkəzində və kənar hissəsində ərəbcə “Zəfər bayrağı, işin başlanğıc tarixi” və “Allahın verdiyi zəfər bayrağı, işin bitmə tarixi 1107, farsca İsmayıl Kaşaninin şagirdinin işi” və aşağıdakı fiqurun içərisində isə ərəbcə “Ey əzəmətli” ifadələri yazılmışdır. Qırmızı rəngli Səfəvi bayrağı görünür ordu və mərasim bayrağı kimi istifadə olunmuşdur.
Səfəvilər ordusunda qırmızı döyüş bayraqları
Bütün bunlar bir daha təsdiq edir ki, Səfəvilər dövlətində ağ və yaşıl rəngli bayraqlarla yanaşı, qırmızı rəngli bayraqlar da mövcud olmuşdur. thumb| Muin Müsəvvirin “Tarix-i aləmaray-i Şah İsmayıl” əsərinə çəkdiyi miniatürlərdən Səfəvilər ordusunda qırmızı döyüş bayraqlarının olması faktını Şah İsmayıl Xətayi “Divanı”ndakı məlumatlar da təsdiq edir:Oruc bəy Bayat Səfəvi bayraqları barədə yazır:
I Şah Abbas (1587-1629) dövründə Səfəvilər dövlətinin bayraqları
1599-cu ildə I Şah Abbas tərəfindən Avropa ölkələrinə göndərilmiş böyük elçi heyətinin rəhbəri Hüseynəli bəy Bayatın 1601-ci ildə flamand rəssamı tərəfindən çəkilmiş portretində də aslan və doğan günəş təsviri öz əksini tapmışdır.
Avropa səyyah və tarixçilərinin əsərlərində Səfəvi bayraqları
İngiltərə kralı I Karlın Londonda Səfəvi elçiləri Robert Şerli və Nağdəli bəylə bağlı yaranmış gərginliyi aradan qaldırmaq məqsədilə 1627-ci ildə Səfəvi sarayına göndərdiyi elçisi Dörmer Kottonu müşayiət etmiş Tomas Herbet “1627-1629-cu illərdə İrana səyahət” adlı əsərində qeyd edir ki, “mənə verilən məlumata görə, Şah İsmayılın babası Şeyx Cüneyd üzərində ulduz və üstünə günəş şəfəqləri düşən uzanmış aslan təsviri olan yeni bayraq hazırlatmışdı”. A.Ş.Şahbazinin fikrincə, Tomas Herbetin bu iddiası, görünür üzərində aslan və günəş təsviri olan Səfəvi simvolunun tarixini qədimləşdirməkdən başqa bir şey deyildir. Çünki, Şah İsmayıl dövründə üzərində aslan və günəş təsviri olan bayraqların mövcud olduğunu təsdiq edən heç bir dəlil-sübut yoxdur.
1636-cı ildə Səfəvilər dövlətinə səyahət etmiş alman alimi və səyyahı Adam Oleari öz səyahətnaməsində Səfəvi ordusu haqda məlumat verərkən onların bayraqlarında aslan və günəş təsvirlərindən istifadə edildiyi barədə məlumat veririr. O, yazır: “Qədimdən hilal (ay) farsların və günəş yunanların idi. İndi isə türklər (Osmanlılar) hilalı aldılar, Səfəvilər isə önündə aslan olan günəşi”. Fransız səyyahı J.B.Tavernye də öz səyahətnaməsində Səfəvi mis pullarını təsvir edərkən onların bir üzündə kürəyində günəşi daşıyan aslan, o biri üzündə isə onun zərb olunduğu şəhərin adının qeyd edildiyini bildirir. thumb| Səfəvi elçisi, İrəvan şəhər kələntəri Məhəmməd Rza bəy Fransa kralı XIV Lüdoviqin sarayında Digər Fransa səyyahı J.Şardenin verdiyi məlumata görə, Səfəvi dövlətində döyüş bayraqları ilə yanaşı dini bayramlar zamanı istifadə olunun mərasim bayraqları da mövcud olmuşdur. Üçbucaq formalı müxtəlif rəngli qiymətli parçalardan hazırlanan bu bayraqlar üzərində Hz.Əlinin Zülfüqar qılıncı, aslan və günəş təsvirləri əks olunurdu. Bayraqları ələmdarbaşı aparırdı. Şardenin fikrincə, Səfəvi mis sikkələrinin üzərində də aslan və doğan günəş təsviri öz əksini tapmışdır.
Fransa tarixçisi M.Herbet “İran səfiri XIV Lüdovikin qəbulunda” adlı əsərində 1714-cü ildə Səfəvi hökmdarı Şah Sultan Hüseyn tərəfindən danışıqlar aparmaq üçün Fransa kralı XIV Lüdovikin sarayına göndərilən Səfəvi elçisi, İrəvan şəhər kələntəri Məhəmməd Rza bəyin elçi heyəti ilə bağlı sənədləri və rəsmləri toplayaraq öz əsərində vermişdir. Bunlar arasında Məhəmməd Rza bəyin elçi heyətinin Versal sarayına yaxınlaşdığını əks etdirən bir neçə rəsmdə elçi heyətinin üzvlərindən birinin əlində tutduğu ağ bayraq üzərində aslan və doğan günəş təsviri öz əksini tapmışdır.
Dövrün qaynaqlarından və səyyah gündəliklərindən gətirdiyimiz faktlar bir daha göstərir ki, Səfəvilər dövlətində öncə hökmdarı, sonra isə dövləti təmsil edən və qiymətli parçalardan hazırlanmış müxtəlif ölçülü bayraqlar mövcud olmuşdur.
XVI əsrin sonlarından Səfəvilər dövlətinin süqutuna kimi mövcud olan bu bayraqlar arasında üzərində aslan və günəş təsviri olan bayraqlar üstünlük təşkil etmişdir.
Gəlinbacı
Gəlinbacı — Azərbaycanda ən çox yazqabağı (bayramqabağı) günlərdə, toy günlərində, eləcə də digər vaxtlarda, əsasən qızlar və gəlinlər arasında, geniş şəkildə oynanılan qədim oyunlarından biridir.
Ümumi məlumat
Qədim zamanlardan qız-gəlinlərin toylarında "Gəlinbacı" oyunu icra olunardı. Gəlin köçən gün qızlar gəlinin başına toplaşır, əllərinə dəmir sinilər alıb gəlinin dilindən mahnı oxuyub ona sataşırlar.
Bu adət sonralar uşaqlar arasında oyuna çevrilmişdir.
Oyunun qaydaları
Bir dəstə uşaq (əsasən qızlar) yığışıb oyuna başlayırlar. Oyuna başlamazdan əvvəl onlar dairə şəkili alır, hamıdan yaşca böyük olan oyunçu uşaqlardan (qızlardan) birinə oyunu başlamağı tapşırır. Həmin oyunçu oyuna başlayır və oyunu növbəti oyunçu davam etdirir.
1-ci qız: — Mən gəlmişəm narınc-turunc dişləyəm, Gəlməmişəm toyuq-cücə kişləyəm.
2-ci qız: — Mən gəlmişəm istəkana qənd salam, Gəlməmişəm ürəyimə dərd salam.
3-cü qız: — Mən gəlmişəm əbrə geyəm, sallanam, Gəlməmişəm çit-mit ilə allanam.
4-cü qız: — Mən gəlmişəm çırtıq çalam, oynayam, Gəlməmişəm köpəkləri yallayam…
Oyun bu ardıcıllıqla davam edir. Söz tapa bilməyən iştirakçı sırada dayanıb əl çalmaqla kifayətlənir.
Nikolay Musxelişvili
Musxelişvili Nikolay İvanoviç (1891-1976) — Sovet riyaziyyatçısı və mexaniki. AMEA-nın fəxri üzvü.
Göyəzən dağı
Göyəzən dağı — Kiçik Qafqazın dağətəyi sahəsində ekstruziv günbəz-dağ. Təbaşir dövründə püskürmüş vulkanın yerində əmələ gəlmişdir. Yer səthindən hündürlüyü 250 m, diametri 130 metrdən çoxdur. Düzənliyə basdırılmış möhtəşəm sütuna bənzəyir. Azərbaycanın Qazax rayonunun ərazisindədir.
Nikolay Musxelişvili
Həyatı
Nikolay İvanoviç 1891-ci ildə Tiflis şəhərində anadan olmuşdur. 1914-cü ildə Peterburq Universitetini bitirib, 1922-ci ildən Tbilisi Universitetinin və Politexnik İnstitutunun professoru, 1941-ci ildən Gürcüstan SSR EA Razmadze adına Riyaziyyat İnstitutunun direktoru olmuşdur.
Göyəzən dağı
Ümumi məlumat
Göyəzən dağı Qazaxın rəmzi sayılır. O, mərkəzdən 20 km aralıda, Coğaz çayından 2 km solda, Alpoud və Abbasbəyli kəndləri ərazisində yerləşir. Nadir geoloji təbiət abidəsi vulkan püskürməsi nəticəsində yaranıb. Morfoloji xüsusiyyətinə və gözəlliyinə görə Mon-Pele tacından (Vest-hind adalarından biri olan Martunika adasında) sonra dünyada ikinci dağ sayılır. Hündürlüyü 250 metr olsa da, qazaxlılar buranı "dünyanın mərkəzi" hesab edirlər. Zirvəsi nisbətən düzən olub, geniş meydançanı xatırladır. Burada orta əsrlərə aid yeddi bürclü qala divarları və dördkünc bina qalıqları, həmçinin bir neçə mağara aşkar edilmişdir.
Dibində və ətəyində iri və qədim yaşayış yerin, yeddibürclü qalanın qalıqları görünür. Gövdəsində ilkin insanın məskəni sayılan mağara-otaqlar var. Zirvəsi nisbətən yastıdır. Deyilənə görə qədimdə bayramlarda və düşmən təhlükəsi olanda dağın zirvəsində tonqal qalanarmış. Göyəzən istehkamının IX–XII əsrlərə aid keşikçi məntəqəsi olması güman edilir. Göyəzən dağının adı IX əsrə aid gürcü mənbəyində Kavazin şəklində qeydə alınmışdır. Tədqiqatçıların ehtimalına görə, oronim türk dillərindəki kava (qaya, sıldırım) və sın/sin (dağ beli) komponentlərindən düzəlib, "sıldırımlı dağ beli" deməkdir. Tovuz rayonunun Bala Şamlıq kəndində də şiş bir qaya Göyəzən adlanır. Göyəzən toponimi ilə bağlı müxtəlif rəvayətlər və yozmalar da var.
Nikolay Musxelişvili
Həyatı
1933-cü ildə SSRİ EA-nın müxbir üzvü, 1941-ci ildə isə həqiqi üzvü seçilmişdir. 1957-ci ildən SSRİ EA Rəyasət Heyətinin üzvü, 1941-1972-ci illərdə prezidenti, 1972-1976-cı illərdə Gürcüstan SSR EA-nın fəxri prezidenti olmuşdur. 1945-ci ildə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür.
Musxelişvilinin apardığı tədqiqatlar elastiklik nəzəriyyəsinə, inteqral tənliklərə, funksiyalar nəzəriyyəsinin sərhəd məsələlərinə və s. aiddir.
Musxelişvili bir çox xarici ölkə akademiyalarının, elmi idarələrin və cəmiyyətlərin üzvü olmuşdur. O, 1941, 1947-ci illərdə SSRİ Dövlət mükafatı laureatı olmuş, 5 Lenin ordeni, "Oktyabr inqilabı" ordeni, M.V.Lomonosov adına Qızıl medalla (1972), 2 xarici ordenlə, eləcə də başqa orden və medallarla təltif olunmuşdur.
AMEA-nın fəxri üzvü seçilmişdir.
Maqsudlu (Heris)
Maqsudlu — Şərqi Azərbaycan ostanının Heris şəhristanının Mərkəzi bəxşinin Şərqi Bedustan dehestanında yerləşən kənd.Təbrizin 120 km cənub şərqində və Herisin 10 km uzaqlığında yerləşir.11 avqust 2012-ci il tarixinin zəlzələ vurmuş kəndlərdəndir.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 614 nəfər yaşayır (150 ailə).
Spiro Aqnyu
Spiro Teodor Aqnyu — Amerika Birləşmiş Ştatlarının 39-cu vitse-prezidenti (1969-1973). Agnew Merilendin 55-ci Qubernatoru (1967-1969) vəzifəsində çalışmışdır. O, bu vəzifələrdə çalışan ilk yunan əsilli amerikan olmuşdur. 10 Oktyabr 1973-cü ildə vəzifəsindən istefa etmişdir.
Alto Senepa müharibəsi
Alto-Senepa (1995-ci il 26 yanvar-28 fevral) Ekvador və Peru arasında mübahisəli torpaqlara sahib olma üçün başlanan müharibə. İki ölkə arasında 1941-ci ildə sərhəd anlaşması imzalanır. 1960-cı ildə Ekvador bu anlaşmanı tanımadığını bildirdi. 1981-ci ildə Pakuişa müharibəsi Perunun qalibiyyətilə başa catsada.Konflikt həll olunmamış qalır. 1995-ci ildə cözülməmiş ərazi problemi növbəti hərbi toqquşmaya səbəb olur. Sonuca əsasən hər iki tərəf özünü qalib elan elan etdi. Qərb yarımkürrəsinin ən uzun sürən konflikti 1998-ci ildə Argentina,Braziliya,Çili və ABŞın təziqi ilə tamamən həll edilir.
Müharibəyə aparan yol
Hərbi əməliyyatlar əsasən Senepa çayı hövzəsində baş verir. Bu 78 km uzanan sərhəd ərazisi 1948-ci ildən dondurulmuş vəziyyətdə həll edilməmiş olaraq qalır. Bu ərazini hər iki tərəf öz ərazisi olduğunu deyir. 1991-ci ildə ilk toquşmalar Pacakutek postu üzündən baş verir. Əslində bu post 60 km şimalda mübahisəli ərazidə Kordilyer-del-Kondorda idi.Sərhəddə atışma sısləri gəlirdi.Əsasən Pio anlaşması gününün ildönümü daha şiddətli idi. 1994-cü ilin sonlarına yaxın vəziyyət daha da agırlaşdı.Peru tərəfin verdiyi məlumata görə perulu patrullar Ekvador patrulu tərəfindən tutulur.Bu hadisə noyabrda Sur Bazası yaxınlığda baş vermişdi. Hər iki tərəfin məsul zabitləri (Peru tərəf 20 dekabr) (Ekvador tərəf 12 dekabr) Sur bazasında görüşür. Peru tərəfi Ekvadoru günahlandırır. Ekvador tərəfi əsirləri buraxmamaqda qərarlı idi. Dekabrda hər iki tərəf əraziyə əlavə qüvvə yerləşdirdi.Patrul qüvvələri gücləndirildi. Ekvador əraziyə specnaz və BM1, Hava Hücümundan Müdafiə Qüvvələrini yaxın ərazıdə yerləşdirir.Hərbi Hava Qüvvələrini isə əraziyə yaxın bir yerə gətirir. Perunu bu baxımından vəziyyəti hecdə yaxşı deyildi cünki bölgəyə demək olar ki yol yoxdur. O səbəbdən hərbi texnika ancaq hava nəqliyyatı vastəsi ilə gətirilirdi.Artıq üc həftədən sonra 1995-ci ildə hər iki tərəfdən 5000 əsgər yerləşdirmişdi. 8–9 yanvar Sur bazası yaxınlığında 4 Peru əsgəri əsir götürülür, amma bir müddət sonra azad buraxılır. 11 yanvar Peru Ekvadorun <<Y>> düşərgəsini atəşə tutur. Artıq Peru bəlgəyə kifayyət qədər qüvvəsi olduğundan özünü daha da əmin hiss edərək Ekvador əsgərlərini bölgədən cıxarmağı düşünürdü. 21yanvar Peru avisiası İlk kəşfiyyat ucuşlarına başladı. 22 yanvar Ekvadorun nəzarətində olan ərazilərə yaxın Perunun 20 əsgəri Helikopter meydancası tikir. Ekvador ordu komandanı nə Prezidentə nə də BMTTŞ-ına xəbər etmədən Peru düşərgələrinə specnaz cıxarmağı əmr edir.Bu addım Peru tərəfindən müharibəyə başlamaq kimi qiymətləndirildi. 23yanvar Ekvador komandanı qarşı tərəfi onların nəzarətində olan ərazilərdə Peru tərəfindən ucan istənilən texnikanı vüracağını dedi. 24 yanvar Ekvador Hərbi Hava Qüvvələri hazır vəziyyətə qətirilir. 26 yanvar üç gündən sonra Ekvador xüsusi təyinatlıları sıx meşəni keçərək Norte bazasında yerləşən Helikopter meydancasını tutur. Bu da müharibənin başlamasına səbəb olur.
Müharibənin başlaması
27 yanvar Ekvador və Peru bölgəyə əlavə qüvvələr gətirərək əsgər sayısını 140-min nəfərə catdırır.27 yanvarda Sakit okeanından münaqişə bölgəsinə qədər uzanır.28yanvar 07:45 də Peru ordusu Ekvador mövqelərinə yerüstü hücuma kecir.11:05 döyüşdə helikopterlərdən istifadə edilir.12:05 münaqişə bölgəsində Peru bonbardımançıları görünür ancaq Ekvador qırıcılarının ucuşu onlardan istifadə etməyə imkan vermir.29-yanvarda Ekvador mövqelərinə genişmiqyaslı hücumlar təşkil edilir.31 yanvarda Beynəlxaq təşkilatların atəşkəs təklifi hər iki tərəfdən rədd edilir.1fevral Peru tərəfi bonbardımançılardan istifadə edir. Bununla da münaqişə müddətində ilk itgilər verilir.17 fevrala qədər hər iki tərəf aktiv olaraq Hərbi Hava Qüvvələrindən istifadə edir.Argentina,ABŞ,Çili və Braziliya prezidentləri tərəflərə Pio anlaşmasına əsasən sülhməramlı göndərəcəyini bildirdi.İlk sülhməramlı qüvvələr Ekvador düşərgəsinə yerləşməyə başlıyır.22fevral Müharibə tarixinə "Qara cərşənbə" kimi düşür.14 Ekvador əsgəri ölür.28 fevralda Ekvador və Peru Montevideoda deklarasiyada imzaladı və müharibə bununla da dayanır.Xırda toqquşmalar hələ bir necə ay davam edir.1995 may sülhməramlılar bölgədə yerləşdirilir.Hər iki tərəf öz qoşunlarını bölgədən(5may-4avqust) geri cəkir.1998-ci ildə növbəti müharibə qığılcımları yaranır.Ekvadorda başlanan iqtisadi böhran Prezidenti "Kəmər sıxma" paketini işə salmağa vadar edir.Bu hadisə əhalinin kəskin etirazına səbəb olur
Sonuc
1998-ci ilin 26 oktyabrda Ekvador prezidenti Xamil Mayad,Peru prezidenti Alberto Fuximori Prezident Aktı imzalayırlar. Bununla da razılaşmaya əsasən Perunun bu ərazi mübahisəsində qalibiyyəti rəsmən təstiqlənir.Qarşılıq olaraq Peru Ekvadora Tivinca bazasından istifadə hüququ verir. 1 km² ərazi Ekvadorun ərazisinə qatılmamaq şərti ilə istifadəsinə verilir. 1999-cu ilin 13 may tarixində son sərhəd anlaşması imzalanması ilə bu kanfliktə birdəfəlik son qoyulur.
Almudena katedralı
Almudena Katedralı (İspanca: Catedral de la Almudena) — İspaniyanın Madrid şəhərində yerləşən bir Roma katolik katedralıdır. Katedral 1993-cü ildə II İohann Pavel  tərəfindən xeyir-dua verilərək rəsmən açılmışdır.
Emil Borel
Felix Edouard Justin Emile Borel — Fransa riyaziyyatçısı və siyasətçisi.
Fəaliyyəti
Ehtimal nəzəriyyəsinə aid kitablarından birində, ictimaiyyətə sonsuz meymun teoremi ya da oxşar adlarla tanış olan düşüncə sınağını ortaya atmışdır.
1913-cü və 1914-cü ildə tədqiqat və açıqlamarı ilə hiperbolik həndəsə və xüsusi nisbilik nəzəriyyəsi arasında körpü qurmuşdur.
1920, 1930 və 1940-cu illərdə fəal olaraq siyasətlə maraqlanmışdır.
Adına Ayda krater adlandırılmışdır.
Kauçi hasili
Kauçi hasili — riyaziyyatda a_n və b_n şəklində iki ardıcıllığın
formasında ifadə edilən hasilidir. Düstur Auqustin Kauçi tərəfindən kəşf edilmişdir.
Abşeron (qəzet)
Abşerоn — Sovet dövründə Abşeronda nəşr olunmuş qəzet
Haqqında
"Abşeron" qəzeti 1962-ci ilin may ayından Azərbaycan KP MK-nın və Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin rayonlararası qəzeti kimi Abşeron və Dəvəçi (indiki Şabran; Xızı və Siyəzən rayonlarının əraziləri də daxil olmaqla) rayonlarının ərazilərinin sosial-siyasi və iqtisadi həyatını işıqlandırmaq məqsədilə təsis olunmuşdur.
1964-cü ilin mayından "Abşeron" qəzeti Azərbaycan KP Abşeron Rayon Komitəsinin və rayon XDS-nin orqanı kimi fəaliyyətini yalnız Abşeron rayonunun ictimai-siyasi həyatının işıqlandırılması ilə 1991-ci ilin sonlarınadək davam etdirmişdir.
1992–1994-cü illərdə "Abşeron" qəzeti Abşeron rayon XDS-nin orqanı kimi fəaliyyət göstərmiş, 1994-cü ildən həmin qəzetin nəşri müvəqqəti dayandırılmışdır. 1997-ci ilin avqsutunda "Abşeron" qəzetinin nəşri bərpa olunmuş və o, 1998-ci ilin yanvarından Abşeron Rayon İcra Hakimiyyətinin qəzeti kimi müntəzəm olaraq rayonun ictimai-siyasi həyatını işıqlandırır və 2000–2500 tirajla çıxır.
Qəzet 1962-ci ildən hal-hazıra kimi "Azərbaycan" nəşriyyatının mətbəəsində çap olunur.
Leucas flagellifolia
(Leucas flagellifolia) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Hövsan
Hövsan – Bakı şəhərinin Suraxanı rayonunda şəhər tipli qəsəbə. Xəzər dənizi sahilindədir. Yerli əhalinin məlumatına görə, keçmışdə kəndin ərazisində iki hovuz olduğuna görə Hovuzan adlandırılmışdır. Mənbələrə görə, oykonim hovuz sözü və məkan bildirən -an şəkilçisindən ibarət olub, "hovuzlar" və ya "hovuz yeri" mənasındadır. Bəzi tədqiqatçılara görə, yaşayış məntəqəsinin adı ərəb dilindəki hisn (qala, istehkam) sözündəndir. Əslində, kənd dəniz sahilində, hövzədə yerləşdiyi üçün belə adlandırılmışdır.
Tarixi
Hövsan qəsəbəsi Abşeron yarımadasının cənubunda, dəniz sahilində yerləşir. Hövsan kəndi Bakı şəhərinin qədim yaşayış məskənlərindən biridir və 1793-cü ildə yaradılıb. 2 avqust 1966 -cı ildə o qəsəbə statusu alaraq, Bakı şəhərinin inzibati ərazisinə daxil edilmişdir. left|350px|thumb|Hövsan qəsəbəsi. 1955-ci il fotoşəkli
Coğrafiyası və iqlimi
Qışı çox da sərt olmayan mülayim təbiətə malikdir. Mövsümə görə güclü Xəzri küləkləri əsir. Yaz və yay mövsümlərində dəniz kənarında mülayim və sərin havaları keçir. Yayı əsasən küləkli və sərin keçir.
Əhalisi
1859-1864-cü ilə olan məlumata əsasən Bakı quberniyasının Bakı qəzasının Hövsan kəndində 169 evdə 407 nəfəri kişilər, 348 nəfəri qadınlar olmaqla 735 nəfər şiə Azərbaycan türk yaşayırdı. Yaşlı Hövsan kəndliləri şahsevən olduqlarını bildirirlər.
Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsinin 1 yanvar 2012-ci il tarixinə olan rəsmi məlumatına əsasən Hövsan qəsəbəsinin 38.9 min nəfər əhalisi vardır. Son zamanlar Hövsan qəsəbəsinə rayonlardan və digər bölgələrdən gələnlərin (köçənlərin və kirayə yaşayanların) sayı da artıb.
1 Yanvar 2013-ci iltarixinə olan qeyri rəsmi məlumata əsasən Hövsan qəsəbəsinin 85.3 min nəfər əhalisi vardır.
İqtisadiyyatı
right|300px|thumb|Hövsan qəsəbəsinin səmadan görünüşü
Bilavasitə kənd əhalisi maldarlıqla, qərənfil əkini və əkinçiliklə məşğul olur. Kənddə məşhur "Hövsan soğanı" yetişdirilir. Yeni yaranmış qəsəbə əhalisinin böyük bir hissəsi Bakının müxtəlif müəsisələrində çalışır. Son dövrlərdə qəsəbə ətrafında xidmət sahələri sürətlə inkişaf etməyə başlamışdır. 2007-ci il aprelin 4-də Hövsan qəsəbəsində Azərbaycan-Qazaxıstan müştərək müəssisəsi tərəfindən tikilən "Bakı Taxıl Terminalı" istifadəyə verilmişdir. İlk vaxtlarda liman terminalının gücünün ildə 500 min ton, daha sonra isə ildə 800 min ton olması planlaşdırılmışdır. Terminal taxılın Qazaxıstandan Azərbaycana gətirilməsi, saxlanılması və buradan digər ölkələrə və Qara dəniz regionuna nəqli üçün nəzərdə tutulmuşdur. Layihənin ikinci mərhələsində sutkada 150 min ton un istehsalı gücündə dəyirmanın və çörək-bulka kombinatının tikintisi nəzərdə tutulur.
Hövsan qəsəbəsində Hövsan Aerasiya Stansiyası yerləşir. Çirkab suları bu stansiyada təmizləndikdən sonra Xəzər dənizinə axıdılır.
"Bakı Hövsan Beynəlxalq Dəniz Limanı" ASC (əvvəlki adı Bakı Dəniz Balıq Limanı ASC) 1956-cı ildə istismara verilib, limanın yük terminalının yükgötürmə qabiliyyəti ildə 8.6 milyon tondur. 14 hektara yaxın sahədə yerləşən bu limanda 9 körpünün olduğu vurğulanır. Limanın idarəçiliyini «Baku Steel Company» MMC həyata keçirir.
Təhsil, mədəniyyət və idman
right|250px|thumb|Hövsan qəsəbəsinin mərkəzi küçəsi və Gənclər parkı Qəsəbədə 6 ümumtəhsil orta məktəbi (76, 118, 196, 270, 280 və 281 saylı) və 76 saylı orta məktəbin korpusunda Laçın rayonu 16 saylı orta məktəbi fəaliyyət göstərir. Məktəbdə rus və Azərbaycan bölmələri vardır. Həmçinin 7 uşaq bağçası (126, 163, 203, 263, 270, 273, 311 saylı),  Mirzəağa Əliyev adına Mədəniyyət Evi  və Hövsan Mədəniyyət Sarayı, 23 saylı şəhər poliklinikası, 16 saylı uşaq poliklinikası,  37 saylı  musiqi məktəbi, 89 saylı poçt məntəqəsi və  onun filialı, 47 və 57 saylı ATS-lər, 35 saylı Dövlət Notariat Kontoru, Beynəlxalq Bankın iki, Kapital Bankın isə bir ödəmə məntəqələri, iki qaz istismar məntəqəsi, RMKTB-nin 103 və 104 saylı MKİS-i, 1 saylı TTT və Sosial Xidmətlər İdarəsinin 2 saylı MİS-i fəaliyyət göstərir. Sabis Sun Beynəlxalq Məktəbi uşaq bağçasından 12-ci sinfə qədər şagirdləri qəbul edir. Məktəb Heydər Əliyev Hava Limanı yaxınlığındakı premium qolf və yaşayış kompleksi olan Dreamland ərazisində 6,7 hektar ərazidə yerləşir.
Qəsəbədə 2 məscid, 1 mədrəsə, 1 Qərib ağa ziyarətgahı vardır.
Əhalinin istirahəti və asudə vaxtının mənalı keçirilməsi üçün qəsəbə ərazisində 2 istirahət parkı, 1 idman kompleksi və 1 kütləvi kitabxana fəaliyyət göstərir. Qəsəbə ərazisində bir sıra sənaye müəssisəsi və digər təsərrüfat, xidmət və idarəetmə idarələri də yerləşir. Qəsəbədə 2009-cu ilin 15 oktyabrında şəhid ailələri və Qarabağ müharibəsi əlilləri üçün 2 ədəd 36 mənzilli yeni yaşayış binası tikilib istifadəyə verilmişdir. Eyni tarixdə Hövsan Olimpiya İdman Kompleksi də istifadəyə verilmişdir.
Hövsan qəsəbəsi ərazisində Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyinin Akademiyası fəaliyyət göstərir.
Stilpon
Stilpon (yun. Στίλπων, təxminən m. ö. 360 – 280) — qədim yunan filosofu, Meqara məktəbinin təmsilçisi. Onun barəsində Diogenes Laertius xəbər vermişdir.
Həyatı və fəlsəfəsi
Stilpon fəlsəfi polemikanın (mübahisənin) ustalarından biri idi, həm də siyasətlə də məşğul olurdu. Misir hökmdarı Ptolemeus Soter ona yaxşı münasibət bəsləmiş, ölkəsinə dəvət edərək ona çoxlu pul təklif etmişdir. Ancaq, Stilpon hər şeydən imtina etmiş və o pulun isə çox az hissəni götürmüşdür.
Stilpon ümumi anlayışların var olub-olmaması haqqında düşünən ilk filosoflardan biri olmuşdur. Onun fikrincə “insan” sözünü deyən heç nə demir, onun bu ifadəsinin mənası yoxdur. Çünki “insan” deyilən söz ümumi bir şeydir; nə bu, nə də o adama aid deyildir. Yuxarıda qeyd edildiyi kimi, ümumi anlayışların var olub-olmaması problemi sonralar formalaşan ortaəsr fəlsəfəsinin ən maraq doğuran mövzularından birinə çevrilmişdir.
Maykl Andretti
Maykl Andretti — ABŞ-nin keçmiş avtomobil yarışçısı və cari komanda sahibi. Statistik cəhətdən Amerikalı açıq-təkərli avtomobil yarışında ən müvəffəqiyyətli sürücülərdən biri olan Andretti, 1991 CART PPG Indy Car World Series qazandı və CART yarış dövründə 42 zəfər qazanmışdır.
O, dünya çempionu Formula 1 və İndianapolis 500 qalibi Mario Andrettinin oğlu, həmçinin, indiki IndyCar Series-in pilotu Marko Andretti'nin atasıdır.
Karyera
1983-cü ildə Formula Mundial-da titul qazanmış və özünü dözümlülük yarışlarında da sınamışdı. Atası və Philip Allo ilə eyni heyətdə iştirak edərək üçüncü oldu.
Nəhayət, ilin sonunda, ilk dəfə ABŞ-nin əsas çempionatının yarışlarında açıq qapıları olan avtomobillərdə yarışaraq, CART-ın son üç mərhələsini keçərək dörd xal qazanmışdı.
CART
O, yalnız 1993-cü ildə qalib gələ bilmədi, səbəb, artıq 92-ci ildən Andretti, Formula 1 çempionatına diqqətini çevirdi və iştirak etmək qərarı verdi.
Formula 1
1983-cü ildə 3 qat Dünya çempionu sürücü Ayrton Senna ilə əməkdaşlıq etmək üçün McLaren komandası ilə müqavilə imzalandı
Qaydalarda olunmuş dəyişiklik, onun ümidlərini qırdı. Belə ki, o bilmədiyi məhdudiyyətsiz yolları sərbəst sınaqdan keçirə bilmədi.
Davamlı təzyiqlərin olması ilə, o, Kyalami və Interlagos –da yarışlara qəza ilə başladı. Bu qəzalardan sonra Gerhard Berger ilə birlikdə Ferraridə,  kütləvi toqquşma yaşadı.
Gran Premio de España'da, Andretti, nəhayət yarışı tamamladı, yoldaşları arasında beşinci sırada qərarlaşdı. 2001-ci ildə o, Indianapolis 500 qazanmağa cəhd göstərmək istəyərkən Team Green-a hərəkət etmək qərarına gəldi. Yağış gecikməsi ilə irəliləyə bildi və əgər yarış dayandırılsa idi o zaman o qalib gələ bilərdi. Ancaq qırmızı bayraq o zaman çıxmadı və yarış yenidən başladı.
Komanda sahibi kimi, Michael daha uğurlu idi. Artıq 2005-ci ildə, komanda tutduqdan sonra yalnız üç il sonra komandasının avtomobili Indy 500 qazandı.
Nəmərvər
Nəmərvər - Şərqi Azərbaycan ostanının Heris şəhristanının Mərkəzi bəxşinin Şərqi Bedustan dehestanında yerləşən kənd.Təbrizin 75 km şərqində, Əhərin 34 km cənubunda və Herisin 18 km qərbində yerləşir.11 avqust 2012-ci il tarixinin zəlzələ vurmuş kəndlərdəndir.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 1,167 nəfər yaşayır (300 ailə).
Cozef Qordon-Levitt
Cozef Qordon-Levitt — amerikan aktyor, rejissor, ssenarist, montajçı və prodüseri, eyni zamanda HitRECord onlayn istehsalat şirkətinin yaradıcısı və rəhbəri.
Həyatı
1981-ci ildə yəhudi əsilli aktivist-fəal bir ailədə dünyaya gələn Qordon-Levitt, valideynlərinin sol dünyagörüşü və feminist baxışları səbəbiylə həm atasının (Levitt) həm də anasının (Qordon) soyadını daşımaqdadır. Hələ uşaq yaşlarından aktyorluğa başlayıb, 2000-ci illərin əvvəllərində aktyorluğa təhsili üçün ara verib ancaq sonra təhsilini yarıda buraxaraq aktyorluğa qayıdıb. Gizli Dəri, Yayın 500 Günü, Kərpic, Gözətləmə, 50/50, İlmələyən kimi əsasən müstəqil filmlərlə populyarlaşsa da Linkoln, Başlanğıc, Qara cəngavər: Əfsanənin yüksəlişi, Gəzinti kimi Hollivud filmlərində də yer alıb.
Hazırda dünyada ən populyar gənc aktyorlardan biri hesab edilən Qordon-Levitt, 2010-cu ildə onlayn vebsayt HitRECordsun əsasını qoydu. Portal, gənc və tanınmamış yazıçılar, rəssamlar, rejissorlar, şairlər və s. bütün növ sənətkarların azad şəkildə öz sənətlərini yaymaları, tanış olmaları və tanınmaları üçün nəzərdə tutulub. Aktyorun özü də gənc sənətkarlara yaxın dəstək olur, qısa filmlərin çəkilməsinə, və gənc yazarların əsərlərinin çap edilməsinə yaxın kömək göstərir. Layihəni televizor sahəsinə HitRECords on TV adı ilə daşıyan aktyor, bununla ABŞ televiziyasının ən prestijli mükafatı olan Emmiyə layiq görüldü. Bu günə kimi 4 dəfər Saturn, 2 dəfə Qızıl Qlobus''a namizəd göstərilən aktyor Çenninq Tatum, Conni Depp, Leonardo DiKaprio və Robert Dauni (kiçik) ilə birlikdə 2010-cu ildə Xalqın Seçimləri Mükafatlarında "Xalqın Ən Sevdiyi Aktyor" kateqoriyasında namizəd idi.
Leucas hagghierensis
(Leucas hagghierensis) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Bəndər (coğrafiya)
thumb|right|Dağ silsilələri
Bəndər- Gəncə şəhəri ərazisində dağ slsilələri üzərndə olan keçid, dağ keçidi.
Yengicə (Heris)
Yengicə - Şərqi Azərbaycan ostanının Heris şəhristanının Xoca bəxşinin Qərbi Bedustan dehestanında yerləşən kənd. 11 avqust 2012-ci il tarixinin zəlzələdən ziyan görmüş kəndlərdəndir.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 151 nəfər yaşayır (31 ailə).
Kanal (film, 1956)
"Kanal" (Kanał) — rejissor Anje Vaydanın filmi.
Bulbophyllum ptiloglossum
(Bulbophyllum ptiloglossum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Leucas kishenensis
(Leucas kishenensis) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Süsən Maqsudlu
Susən Maqsudlu - İran aktrisasıdır. 1980-ci ildə Tehran Universitetinin incəsənət fakültəsindən məzun olubdur.
Dennis Ritçi
Denis Macalistair Ritçi — kompüter mütəxəssisi, BCPL, B, C proqramlaşdırma dillərinin və UNIX və Multics əməliyyat sistemlərinin işlənməsində iştirakına görə tanınır.
Həyatı
Ritçi 9 sentyabr 1941-ci ildə Nyu Yorkun Bronksvill qəsəbəsində anadan olub. Atası Alister Ritçi Bell Labs şirkətində alim kimi işləyirdi. O ailəsi ilə Nyu Cersi ştatının Sammit şəhərinə köçüb. Və orada Sammit orta məktəbini oxudu. Ritçi Harvardda fizika və tətbiqi riyaziyyat üzrə bakalavr təhsili alıb. 1967-ci ildən Bell Labs şirkətində işləməyə başlayıb.
Eçara (Yardımlı)
Eçara — Azərbaycan Respublikasının Yardımlı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 30 dekabr 1997-ci il tarixli, 419-IQD saylı Qərarı ilə Yardımlı rayonunun Ərsilə kənd inzibati ərazi vahidi tərkibindəki yaşayış məntəqəsi Eçara kəndi adlandırılmış və rayonun yaşayış məntəqələri uçot məlumatına daxil edilmişdir.
Sultanməcid Əfəndiyev
Sultanməcid Məcid oğlu Əfəndiyev yaxud Sultan Məcid Əfəndiyev — həkim, ictimai xadim, Azərbaycan Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin sədri, inqilabçı və publisist, Azərbaycanın ilk marksist düşüncəli siyasətçilərindən biri.
Həyatı
Sultanməcid Məcid oğlu 1887-ci ildə Şamaxı şəhərində tacir ailəsində anadan olmuşdur. Cavan yaşlarında Marksizm-leninizm ideologiyasına maraq salmış, 1904-cü ildən RSDFP üzvü, RSDFP Bakı Komitəsi yanında Hümmət qrupunun rəhbərlərindən biri olmuş, burada Məhəmməd Əmin Rəsulzadə, Məşədi Əzizbəyov, Nəriman Nərimanov kimi görkəmli insanlarla yaxın dostluq əlaqələri qurmuşdur.
Birinci Rus İnqilabında fəal iştirak etmiş, zəhmətkeşlər arasında təbliğat aparmışdır. İnqilabi və anti-çarizm fəaliyyətinə görə təqiblərə məruz qalmışdır. 1907-ci ilin fevral ayında Kazan şəhərinə sürgün olunmuşdur, daha sonralar burada Kazan Dövlət Universitetindən məzun olmuş həkimlik peşəsinə yiyələnmişdir. O burada da kommunist təbliğatı aparmağa davam etmiş, fəhlələr arasında inqilabi iş aparmışdır. 1907-ci il sentyabrın 29-da inqilabçı fəhlə Xanlar Səfərəliyevin Bibi-Heybətdə dəfn günündə yer almış və orada alovlu bir nitq söyləmişdir.
Siyasi fəaliyyəti
Hümmətin 1917-ci ildən RSDF(b)P Bakı Komitəsinin üzvü. Fevral İnqilabından sonra Bakıya qayıtmış, burada inqilabı fəaliyyətini davam etdirmişdir. 1918-ci ilin 31 mart hadisələri dövründə Əfəndiyev Jizn Nasionalisti qəzetində bu haqda məqalə çap etdirmiş, Daşnakların müəyyən bir məbləğ qarşılığında əslində kapitalistləri müdafiə etdiyini, sadəcə Müsavatçıları yox, bütün müsəlmanları qırdığını qeyd etmişdir. O Bakı Kommunasında məsul vəzifə tutan Stepan Şaumyan və Alyoşa Caparidzenin siyasi fəaliyyətini tənqid etmiş, onların özləri də bilmədən Daşnakların məhkumlarına çevrilib oyuna gəldiklərini qeyd etmişdir. Oktyabr İnqilabı sonrasında Rusiyada 1919-cu ilin avqustunda Həştərxanda dəmir polka daxil olmuş, bir qədər sonra RK(b)P MK yanında Şərq xalqları kommunist təşkilatlarının Mərkəzi bürosunun sədr müavini təyin edilmişdi. 1919-cu ilin iyunundan Milli işlər üzrə xalq komissarlığı yanında Zaqafqaziya müsəlmanları işləri üzrə komissar.
Azərbaycanda Sovet hakimiyyəti qurulundan sonra ölkəsinə gəlmişdir. 1920-ci illərin əvvəllərində hələ Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə başlanmış əlifba islahatı sahəsində işlər yenidən canlandırıldı. 1921-ci ilin yanvar ayında Xalq Maarifi Komissarlığı yanında Əlifba İslahatı üzrə Komissiya, az sonra — 1922-ci ilin mayında Yeni Türk Əlifba Komitəsi yaradıldı. Komitənin tərkibinə isə Səməd ağa Ağamalıoğlu (sədr), Xudadad bəy Məlikaslanov, (AXC dövründə əlifba üzrə İslahat Komissiyasının sədri olmuşdur), Əhməd bəy Pepinov, Əli Tağızadə, Fərhad Ağazadə (Şərqli),Vəli Xuluflu, Teymur Hüseynov və o cümlədən Əfəndiyev daxil idi. Rəsmi yazışmalarda əski ərəb əlifbası ilə yanaşı, yeni latın qrafikalı əlifbadan da istifadəyə (oktyabr, 1923-cü il) icazə verilmişdi. 1926-cı ilin 26 fevral — 6 mart tarixlərində Bakıda çağırılmış I Beynəlxalq Türkoloji Qurultay latın qrafikalı əlifbaya keçid prosesində müstəsna rol oynadı. Əlifba islahatı latın qrafikalı Azərbaycan əlifbasına keçidlə bağlı hökumət qərarı ilə (iyul, 1928-ci il) başa çatdı. 1929-cu il yanvarın 1-dən yeni əlifbaya tam keçid rəsmən elan edildi, məktəblərdə tədrisin həmin əlifba ilə aparılmasına başlanıldı.
"Kommunist" və "Bakinski raboçi" qəzetlərinin 27 aprel 1933-cü il tarixli sayında isə "Türk teatrının 60 illiyi" başlığı altında gedən rəsmi materialdan məlum olur ki, təntənəli yığıncağı Azərbaycan Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin sədri Sultanməcid Əfəndiyev açmışdır. Azərbaycan SSR maarif komissarı Məmməd Cuvarlinski məruzə ilə çıxış etmişdir. Təntənəli yığıncaqda Mir Cəfər Bağırovun imzaladığı rəsmi qərar elan edilmişdir: "SSRİ Mərkəzi İcraiyyə Komitəsindən xahiş edilsin ki, Şahbazov, Məmməd Cuvarlinski və Əhməd Triniç Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni ilə təltif olunsunlar".
1920-ci ilin yayında Gəncə quberniyasının Fövqəladə komissarı, sonra Gəncə İnqilab Komitəsinin sədri 1921-ci ilin mayından xalq torpaq komissarı 1922-ci ildən 1924-cü ilədək Azərbaycan SSR Xalq FKİ komissarı. 1924-cü ildən AK(b)P MHK sədri. 1931-ci ildə Azərbaycan SSR MİK-in sədri seçilmişdi. 1937-ci ildə Stalin Lev Trotski ilə bağlantıya keçən, keçənlərlə əlaqə saxlayan yaxud əlaqə saxlama ehtimalı olan insanları məhv etməyə başladı. Bu dövrdə bir çox günahsız keçmiş Bolşeviklər də ləkələndi, onların arasında Əfəndiyev də var idi. Siyasi motivlərə görə ləkələnmiş və repressiya olunmuşdur. Sonralar 1956-cı ildə Xruşovun hakimiyyətə gəlməsiylə Əfəndiyev də bəraət almışdır. Sabunçu rayonunda və Şəki şəhərində onun adını daşıyan küçələr durmaqdadır.
Dinamo (xokkey klubu, Riqa)
«Dinamo» Riqa xokkey klubu («Dinamo» Rīga) — Latviyanın Riqa şəhərində fəaliyyət göstərmiş xokkey klubu. Klub 1946-cı ildə təşkil edilmişdir. 1995-ci ildə isə fəaliyyətini dayandırmışdır.
Riqada şayba ilə xokkeyin tarixi
Latviyada xokkey ənənləələri XX əsrin əvvəllərində meydana gəlmişdir. Riqada Rudiya imperiyası tarixində ilk dəfə 1908-ci ildə kanada xokkeyi üzrə «Yunion» və Atıcı parkı arasında görüş baş tutmuşdur. 1930/1931-il mövsümündə isə Latviyanın ilk çempionatı keçirilmişdir. Burada «Yunion», «Vanderer» və «Yuniversitates Sport» klubları iştirak edirdi.
Klubun tarixi
1946-ci ildə xokkey üzrə SSRİ cempionatında Riqada Dinamo klubu təşkil edilmişdir. İlk yarışında klub dördüncü yeri tutmuşdur. 1947/1948 mövsümlərdə klub ilk üçlükdən kənarda qalır. Sonrakı on il ərzində klub «Dauqava» adı ilə turnirin orta səviyyəli klubu olmuşdur. 1957/1958 mövsümündə çempionatda sonuncu yeri tutur. 1958/1959 mövsümü ikinci qrupda keçirməli olur. Uzun zaman ikinci divizyonun güclü komandalarından biri idi.
1968-ci ildən «Dinamo» klubunu Viktor Vasileviç Tixonov təyin edilir. Onun rəhbərliyi altında 1973-cü ildə klub güçlülər liqasına qayıdır. 1976/1977 mövsümündə SSRİ çempionatında dördüncü yeri tutur. Bundan sonra Tixonov MOİK-dan təklif alaraq klubu tərk edir. 1987/1988 mövsümündə isə klub Vladimir Vladimiroviç Yorzinovun rəhbərliyi ilə ikinci yeri tutur.