cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mukden döyüşü
Əhəmiyyəti
Mukden döyüşü yaponlar üçün qələbə ilə sona çatsa da, yapon ordusunun hücum gücünü sındırdı. Yapon tarixçisi Okamoto Syumpeyə görə, "Yaponiya 72 008 adam itirdiyindən bu, olduqca qeyri-müəyyən bir qələbə idi." Marşal İ. Oyama Tokioya göndərdiyi raportda qoşunlarının sayı günbəgün artan güclü bir düşmənə qarşı çıxmaq üçün nə insani, nə də döyüş sursatı olmadığını bildirırdi. Mukden yaxınlığında ölkənin bütün quru qüvvələri cəmləşmişdi. Bu isə ölkənin bütün hərbi gücü demək idi. Hətta yapon generallarına belə aydın idi ki, Yaponiya bir də belə bir ümumi döyüşə hazır ola bilməyəcək. Baş Qərargah rəisi Marşal Yamaqata Aritomo, əksəriyyət qüvvəsi hələ də ölkənin içərilərində olan inadkar bir düşmənlə müharibəni davam etdirməyin təhlükəli olduğunu qeyd edirdi, halbuki yaponlar "artıq öz qüvvələrini tükətmişdi".
1905-ci il martın 28-də Yapon Mancuriya Ordusunun qərargah rəisi, general-leytenant Kodama Qentaro, imperatora Mukden döyüşünün təfərrüatlarını təsvir etmək üçün Tokioya gəldi, lakin bu səfərin əsas məqsədi hökuməti sülh müqaviləsinin bir variantını axtarmağa başlamağa inandırmaq idi. Nazirlər kabineti, qenro və imperiya qərargahında hərbi liderlərlə görüşən general Kodama Yaponiya ordusunun daha da irəliləməsinin mümkün olmadığını söylədi. Marşal Oyama adından Kodama Yaponiyadan müharibənin dayandırılması üçün verilən fürsətdən istifadə etməsini tələb etdi.
Döyüşün nəticələrindən və Mukdenin təslim olmasından sonra rus ordusunun baş komandanı Kuropatkin vəzifəsindən azad edildi və daha kiçik vəzifəyə keçirildi. O, 1-ci Mancur ordusunun komandiri təyin edildi. Onun yerini 1-ci Mancur ordusunun keçmiş komandiri Nikolay Lineviç tutdu.
Bakı Qızlar Universiteti
Tarixi
Universitetin tarixi 1992-ci ildən başlayır. Həmin il Bakı Ali Pedaqoji Qızlar Seminariyası təsdiq edilmişdir. Professor Ağarəhim Nüsrət oğlu Rəhimovun sədrliyi ilə tələbə qəbulu komissiyası yaradılmış və həmin ilin 27 iyul tarixində Azərbaycan Televiziyasında Bakı Ali Pedaqoji Qızlar Seminariyasına "Pedaqogika və psixologiya", "Pedaqogika və ibtidai təhsilin pedaqogikası" ixtisasları üzrə tələbə qəbuluna dair elan verilmişdir.
Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyinin 08 iyul 2005-ci il tarixli Dövlət Qeydiyyatı haqqında 19 saylı şəhadətnaməsi ilə Bakı Ali Pedaqoji Qızlar Seminariyası Bakı Qızlar Universiteti adlandırılmışdır.
Tədris
Tədris işlərinə rəhbərlik etmək ilk dəfə 1992-ci ildə Nazim Abbasova həvalə edilmişdir.
Bakı Qızlar Universitetində tədris özünəməxsus sistem üzrə təşkil olunub. Burada Elmi Şura, Tədris, elmi və tərbiyə işləri üzrə prorektorluq, "Sosial-pedaqoji" və "Filologiya-tarix" fakültələtinin dekanlıqları, 6 kafedra, Tələbə Şurası, Tələbə Elmi Cəmiyyəti, bədii yaradıcılıq studiyası, Kompüter mərkəzi, Tələbə Gənclər Təşkilatı, Ekoloji mərkəz, kitabxana fəaliyyət göstərir.
Maddi-texniki bazası
Universitetin əsaslı təmir edilmiş binası, tədris üçün zəruri texniki vasitələrlə təchiz olunmuş 50–75 nəfərlik auditoriyaları vardır. Universitetdə zəngin kitabxana, ixtisas laboratoriyaları, iclas zalı, yeməkxana, nəşriyyat, şən və hazırcavablar klubu, bədii özfəaliyyət dərnəyi, xor kollektivi və s. fəaliyyət göstərir.
Rektor
Bakı Qızlar Universitetinin rektoru dosent Sevinc Ağarəhim qızı Rəhimovadır.
İohann Yakob Reyske
Həyatı
İohann Yakob Reyske 25 dekabr 1716-cı ildə Saksoniyanın Zörbig qəsəbəsində yoxsul bir ailənin övladı olaraq dünyaya gəldi və bir yetimxanada büyüdü. Zörbig və Halledə ilk və orta təhsilini bitirdikdən sonra 1733-cü ildə girdiyi Leypsiq Universitetində klassik dillər və Yunan ədəbiyatı oxudu; öz imkanlarıyla Ərəb dilini öyrəndi. Tələbəliyi sırasında Şəhabəddin İbn Ərəbşahın Əmir Teymur bioqrafiyası (Əcaibül-məqdur fi nəvaibi [əxbari] Teymur) üzərində çalışdı, bir Hermes risaləsini (Risalətü Hermes fi muazələtin-nəfs) və Həririnin "əl-Məqamat"ından 26-cı məqamı Latıncaya çevirdi. 1738-ci ildə diplomunu alınca Leydenə getdi. 1746-cı ildə "Miscellanəaə aliquot obsərvationəs mədicaə əx Arabum monuməntis" (Qədim Ərəb əsərlərində yer alan bəzi tıbbi mülahizələr) başlıqlı dissertasiyasıyla doktorluğunu müdafiə edərərək Leypsiqə döndü. Ancaq əsərində işlətdiyi bəzi ifadələr üzündən dönəmin öndə gələn teoloqları tərəfindən materialist olmaqla suçlandı və universitetdə vəzifə alması əngəlləndi. Bir müddət Latınca və Yunanca dərsləri verərək və Latın dilinə tərcümələr edərək güzəranını sürdürdü. Ardından "İslam tarixinə giriş" adlı əsəri Prodidagmatanı Saksoniya kralının oğlu Friedrix Xristiana təqdim etdi və bu sayədə professor ünvanıyla birlikdə 1755-ci ilə qədər davam edəcək bir burs qazandı. 1758-ci ildə bir litseyə müdür oldu. İohann Yakob Reyske 14 avqust 1774-cü ildə vərəmdən öldü.
Ədviyyat
Ədviyyat — xörəklərə, şirniyyatlara, mürəbbələrə, içkilərə və digərlərinə dad, ləzzət və xüsusi ətir verən bitki növlərinin müəyyən hissələridir. Bunlara bitkilərin yarpaqları, çiçəkləri, toxumlar, meyvələr, köklər, zoğlar, qabıqlar aiddir.
Ümumi məlumat
Ədviyyatların hamısı ekzotik mənşəli olub Uzaq Şərqin tropikal bölgələrində yetişir. Onlar əsasən iki növə ayrılırlar: ədviyyat və ətirli otlar.
Ədviyyat
Ədviyyat həm də iştaha açıcıdır.
Azərbaycan mətbəxində istifadə edilən əsas ədviyyat növləri bunlardır:
Ətirli otlar
Ətirli otlar xörəklərə dad və ləzzət vermək üçün istifadə edilən bitki növləridir. Bu bitkilərin yarpaqları, çiçəkləri, toxumları, meyvələri, kök və ya zoğları istifadə edilir.
Bir çox halda, ətirli otlar xörək üçün lazım olan məhsulların əsas hissəsini təşkil edir.
Ətirli otlar təzə və ya quru halda istifadə edilir. Azərbaycan mətbəxini ləzzətini daha da artırmaq üçün istifadə olunan əsas ətirli otlar bunlardır:
Ədviyyatın təbabətdə də əhəmiyyəti çox böyükdür. Onların hər birinin ayrı-ayrılıqda müalicəvi xüsusiyyətləri var.
Echinops pathanorum
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Vurğun ocağı (film, 2003)
Məzmun
Filmdə böyük şair Səməd Vurğun xatırlanır. Xatırlayanlar isə, daha doğrusu onun həyatının ən incə məqamlarına toxunanlar həyat yoldaşı, qızı və oğludur.
Korduleqastralar (cins)
Korduleqastralar (Cordulegaster) — İynəcələr dəstəsinə aid növ.
Aşağıdakı növlərə bölünür:
Bulbophyllum ankylorhinon
(Bulbophyllum ankylorhinon) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Arealı
Bulbophyllum ankylorhinon növü Papua-Yeni Qvineya üçün endemik növdür.
Kara (albom)
Albom haqqında
2010-cu ildə Buz adlı mahnısı ilə hitə çevrilən və ən əsası onu tanıtdıran Soner Sarıkabadayının ilk albomu Kara ifaçı üçün musiqi karyerasına bir başlanğıc olub. İfaçının Kara albomunu dinləyəndə tanıdığınız klassik pop albomlarından fərqli olduğunu anlaya bilərsiniz. Albomda 10 mahnı və 3 sound mix yer alıb. Albomun prodüsserliyi Naci Bayşu, digər təşkilat işləri Mehmet Çelik və Gökhan Turan tərəfindən aparılmışdır. Gün Doğmaz, Yanıyorum, Arama, Alev Alev, Yalan Değil, Adalatin albomun seçilən mahnılarındandır. Kara albomuna adını verən və klip çəkilən mahnı həm də çıxış sinqlıdır. Albom 2001-ci ildə Bay Müzik etiketi ilə yayımlansa da 2010-cu ildə Esen Müzik etiketi ilə yenidən CD şəklində satışa çıxarılmışdır.
Kənd
thumb|Azərbaycanın İsmayıllı rayonundakı [[Lahıc kəndi]] thumb|Lahıcda küçə Kənd — bir çox ölkələrdə şəhər və qəsəbədən daha kiçik yaşayış məntəqəsidir.
Ümumi məlumat
Geniş mənada kənd dedikdə təkçə kiçik yaşayış məskəni deyil, həmçinin şəhərə qarşı qoyulan sosial-iqtisadi kateqoriya kimi onun ictimai-iqtisadi, mədəni məişət və təbii-coğrafi xüsusiyyətləri və həyat şəraiti başa düşülür. Cəmiyyətin tarixi inkişafı prosesində kənd həyatının bütün tərəfləri və sosial-iqtisadi kateqoriya kimi kəndin özü, onun əsas siniflərinin, ilk növbədə kəndlilərin və onların ayrı ayrı təbəqələrinin formalaşması, həmçinin şəhərlə qarşılıqlı münasibətlər guclü dəyişikliklərə uğramışdır. Kəndin sosial-iqtisadi xüsusiyyəti sakinlərin torpaqla bilavasitə əlaqəsi, ərazinin təbii sərvətlərindən istifadə ilə müəyyən olunur. Kəndin səpələnməsi, çox da böyük olmaması, əhalinin əsas məşğuliyyətinə görə təbii mühitə uyğunlaşması, işlərin mö mövsümiliyi və s. də bundan irəli gəlir. Şəhərə nisbətən peşələrin azlığı, əmək bölgüsünün, habelə kommunal və mədəni xidmətin daha aşağı səviyyəsi bununla əlaqədardır. Kənddə həyat tərzi, adət və ənənələr daha sabit olur. thumb|Benində uzaq kənd İnsanların tarixdə ilk birgə yaşayış məskəni kimi kənd sinifli cəmiyyətdən əvvəl — oturaq həyata keçilməsi ilə yaranmışdır. İbtidai içma dövründə kənd qəbilə ağsaqqallarının idarə etdiyi qəbilə içmasından ibarət idi. Etnoqrafik və arxeoloji materiallar ilk vaxtlar kəndlərin su mənbələri yaxınlığında yerləşən evlərdən ibarət olduğunu göstərir. Əhali artdıqca kəndlər böyüyürdü. Sənətkarlıq və ticarətin inkişafı, onların əkinçilikdən ayrılması gedişində şəhərlər yaranırdı. Şəhərlər kəndin istismarı hesabına yaşayırdı. Kəndin istismarı qeyri-iqtisadi məcburiyyətə əsaslanırdı. Bu səbəbdən də şəhərlə kənd arasındakı əkslik meydana çıxırdı. Erkən sinifli formasiyalarda kənd sakinləri əhalinin əsas hissəsini təşkil etdiyindən cəmiyyət həyatının başlıca sosial-iqtisadi və mədəni xüsusiyyətləri əslində kəndin həyatı ilə müəyyən olunurdu.
Orta əsrlərdə kəndli təsərrüfatı əsasən natural xarakter daşıyırdı. Kapitalizmin inkişafı ilə getdikçə əmtəə — pul münasibətləri üstün yer tuturdu. Kənddə kapitalist münasibətləri dərinləşdikçə sinfi təbəqələşmə güçlənir, — qolçomaqlar yaranırdı. Xırda istehsalçılar varlı kəndlilərlə, kənd sənətkarları şəhər sənayesi ilə rəqabət apara bilmirdi. Nəticədə müflisləşmiş kəndlilərinsayı artır, qəsbkarlıq genişlənirdi.
Azərbaycanın təbii-çoğrafi şəraitinin zənginliyi, ərazinin dağlıq, dağətəyi və düzənlik sahələrdən ibarət olması, eləcə də əhalinin təsərrüfatla məşğuliyyəti kəndlərin plan quruluşuna güclü təsir göstərmişdir. Bu təbii amillərə görə Azərbaycan kəndlərinin planlaşdırılmasında üç əsas qrup formalaşmışdır. Dağ kəndlərində ərazinin enişli-yoxuşlu olması evlərin birbaşa küçələr ətrafında yerləşməsinə imkan vermədiyinə görə binalar nisbətən hamar yerlərdə qrup şəklində tikilir. Bu qruplar arasında təbii yaşıllıq sahələri olmadıqda bağlar salınır. Belə kəndlərin bəzilərində məhəlli xarakterli küçələr də yaradılır. Quba (Xınalıq, Afurca kəndləri), Qax (Sarıbaş kəndi), Qusar (Hil kəndi) və Daşkəsən (Bayan kəndi) rayonlarında evlər bəzən də dağ döşündə, yaruslar şəklində tikilir. Kəndlərin əsas küçələri boyu tikilmiş evlər onların plan quruluşuna nizamlılıq verir, küçələrdən uzaq binalar isə ərazidə sərbəst şəkildə yerləşir. Belə kəndlərin ən maraqlı nümunələri Şəki (Orta Zəyzid və Baş Göynük kəndləri) və Zaqatala (Yuxarı Tala kəndi) rayonlarındadır. Düzənlik sahələrdəki kəndlərdə plan quruluşu daha nizamlı olur. Burada evlər, əsasən küçədər ətrafında yerləşir. Bu çür kənd tipləri Ağstafa, Bərdə, Sabirabad və s. rayonlar üçün xarakterikdir. Azərbaycan kəndləri təbii şəraitin müxtəlifliyinə baxmayaraq, həm evlərin plan quruluşu, həm də coğrafi səmtlərə görə yerləşdirilməsi cəhətdən eyniyyət təşkil edir. Azərbaycanın bütün zonalarında evlərin əksəriyyəti cənuba baxır, onların qabağında eyvan tikilir. Kəndlərin çoxunda evlər iki mərtəbəli olur. Adətən, birinci mərtəbə təsərrüfat xidməti üçün, ikinci mərtəbə isə yaşayış üçün ayrılır. Ərazisi enişli-yoxuşlu kəndlərdə binanın birinci mərtəbəsi arxa tərəfdən təbii yamaca söykənir, həyət tərəfdə isə bir cərgədə otaqlar yerləşdirilir.
Müasir evlərin planlaşdırılmasında xalq memarlığı elementlərindən, xüsusilə eyvandan geniş istifadə edilir. Kəndlərin mərkəzində klub, məktəb, kitabxana, ictimai xidmət binaları, kənd bələdiyyəsi, mağazalar və s. yerləşir.
Northrop B-2 Spirit
200px|thumb|Northrop B-2 Spirit Nortrop B-2 "Spirit" — Northrop Grumman şirkəti tərəfindən hazırlanan amerikan ağır az-sezilən strateji bombardmançı.
Sıx Havadan müdafiyəni(HM) sıçramaq və adi yaxud nüvə silahını çatdırmaq üçün nəzərdə tutulur. Az-sezilməsi üçün stelz texnolojilərdən istifadə olunur: təyyarə radio-udan materialla örtülüb, "uçan qanad" aerodinamik sxem üzrə yaradılıb, mühərriklərin reaktiv axınları ekranlaşdırılır(əks olunur).
Xarakteristikası
Dünyada ən çox tanınan təyyarələrdən biri, aeorodinamik sxeminə görə “uçan qanad” adlanan “B-2 Spirit” bombardımançılarıdır. O həmçinin dünyanın ən məhvedici silahlarından biri sayılır. İlk başdan bu təyyarəni strateji nüvə bombardmançısı kimi layihələndirsələr də, soyuq müharibənin sonunda onu adi bombardmançı kimi modifikasiya etdilər. ”B-2” düşmənin Hava Hücumundan Müdafiə komplekslərindən yan keçə və 40 tona qədər bomba ilə 10 min kilometr məsafəni havada yanacaq doldurmadan qət edə bilir. ”Stels” texnologiyalı “B-2” –ni qorxulu edən onun radarlara yaxalanmamasıdır.
Böyük Ayı (bürc)
Böyük Ayı bürcü — Adətən göyün şimal yarımkürəsində axşamçağı görünür. Quyruq hissəsi qulplu abgərdəni xatırladır.Bu asterizm Böyük Abgərdən adlanır.Ona Alkaid, Alkor, Aliot, Dabi, Meqrez, Merak və Mizar daxildir. Elə bu asterizmə görə də çox asanlıqla ayırd edilir. Ən parlaq ulduzu maqnitudu 1.76 olan Aliotdur.
Böyük Ayı bürcü Yerdən görünən ən parlaq bürclərdən biridir. Görünüşünə görə müxtəlif xalqlar tərəfindən müxtəlif adlarla adlandırılırdı: abgərdən, oraq, araba, yeddi müdrik və s.
Xarici keçidlər
Bürcə və ulduzlara on-line burada baxa bilərsiz - İNTERNET-TELESKOP
Hamburger Universiteti
Hamburger Universiteti — biznes fəaliyyətinin müxtəlif aspektləri öyrədilən mərkəz
Hamburger Universitetində hamburgerlərin hazırlanma yolları yox, biznes fəaliyyətinin müxtəlif aspektləri öyrədilir.
30 mart 2010-cu ildə Çinin Şanxay şəhərində "McDonalds" korporasiyası Hamburger Universiteti yaradıb. 250 milyon dollara başa gələn universitet binasının qarşısında fastfudlar şəbəkəsinin başlıca simvolu - "McDonalds"ın banisi Ronald Makdonaldın heykəli qoyulub.
Tünd şibyəyeyən
Tünd şibyəyeyən — buğumayaqlılar tipinin pulcuqqanadlılar dəstəsinin ayıcalar fəsiləsinə aid olan nadir növ.
Xarici quruluşu
Kəpənəyi kiçikdir. Qanadları açılmış halda 10-13 mm-dir. Ön və arxa qanadları tünd qəhvəyidir. Döş hissəsi açıq qırmızı, qarıncığın yarısı qara, onun qurtaracağı isə sarı rəngdədir. Tırtılı boz-yaşıl rəngdə olub üzərində qara nöqtəli dalğavari naxışlar, kürək hissəsinin hər seqmetində üzərində qara tükləri olan 4 qırmızı-sarı ziyil, yanlarda isə sarımtıl tüklərlə örtülmüş 2 ziyil vardır. Başı qonur rəngdədir. Pupu qonur-qırmızı rəngdə olub, sərbəst baramada yerləşir.
Echinops pellenzianus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Fərah (şəhər)
Fərah — Əfqanıstanda şəhər.
Frankfurt Coğrafiya Cəmiyyəti
Frankfurt Coğrafiya Cəmiyyəti — Almaniya Federativ Respublikasının coğrafi sahədə fəaliyyət göstərən ictimai təşkilatlarından biri. Mərkəzi ofisi Frankfurt şəhərində yerləşir.
Tarixi
Cəmiyyətin əsası 1836-cı ildə Almaniyanın Frankfurt şəhərində qoyulmuşdur.
Fəaliyyəti
Cəmiyyəti müntəzəm olaraq mühazirələr, müzakirələr, ekskursiyalar və səyahətlər həyata keçirir.
Üzvləri üçün cəmiyyətin nəşrləri çap olunur.
Sin sülaləsi
Sin sülaləsi — Çjou sülaləsindən sonra, Han sülaləsindən əvvəl gələn bütöv Çin imperiyasının e.ə. 221 – e.ə. 206-cı illərdə hakim sülaləsi hansı ki, ilk Çin imperiyasına hökmranlıq etmişdi.
Hunlara və digər təhlükələrə qarşı Böyük Çin səddini tikdirmişdir (e.ə 214). Çində ilk mərkəzi bürokratik dövlət nizamı qurmuşdur. Ölkədə hər kəs üçün etibarlı olan bir qanun, pul vahidi, nəqliyyat sistemi, ağırlıq və uzunluq ölçüləri və yazı dilini tətbiq etmişdir. Xalqa köhnə ənənələri unutdura bilmək üçün, konfutsiçi elm adamlarına yazılan bütün kitabların yox edilməsini əmr edir. Bu hadisə tarixə "kitabların yandırılması" adı ilə daxil olmuşdur.
Eramızdan əvvəl 221-ci ildə Sin xanədanının ilk imperatoru Sin Şi Xuandi Döyüşən çarlıqlar dövründəki müstəqil dövlətləri vahid Sin süaləsi ətrafında birləşdirdi. Bu Çin tarixindəki ilk çox etnik qruplu, mərkəzi feodal dövlət idi. Onun qurduğu sistem, sülalələr dəyişməsinə baxmayaraq günümüzə qədər yaşamışdır.
Centlmen
Centlmen (Gentleman) - Gender sistemində centlmen etosuna malik maskulinliyin xüsusi bir tipi. Cəngavər anlayışı kimi, centlmen anlayışı da sosial tarixdən gəlib və özünü ilkin mənasında «yaxşı ailədən çıxmış insan» anlayışını ifadə edirdi. Zamanla centlmen anlayışı zadəganların davranış tipləri və maskulinliyi ilə əlaqədar məcazi məna daşımağa başladı. XX əsrdə artıq bu termin bu anlayışa uyğun davranış və etik dəyərlərə malik hər bir kişi haqqında işlədilə bilər. Centlmen öz sağlamlığının və fiziki formasının qayğısına qalır - həvəskar idmanla məşğul olmaq centlmenliyin vacib elementlərindəndir. Centlmen xüsusi qapalı məktəblərdə (İngiltərədə bu cür məktəblər, məsələn İton, Vinçester, Vestminster, Reqbi, Xarrou məktəblərdir) tərbiyə olunan kişi elitarlığının kollektiv formasına malik olur. Burada gənclər özlərində yoldaşlıq hissi və xarakteri tərbiyə etmək bacarığına yiyələnirlər. Centlmen obrazının əsas komponentlərindən biri onun qadına münasibətidir. Qadın centlmenin qayğılarının əsas predmeti deyil. O, qadına yalnız ailə qurmaq və hər cəhətdən yaxşı yerdən evlənmək istəyəndə diqqət yetirir. Bununla belə, maliyyə məsələləri çox vaxt birinci yerdə dayanmır. Centlmen özünün qadınlarla münasibətini qanuni sevgi, nikah çərçivəsində kodifıkasiya edir. Onun üçün qadında başlıca dəyərlər ləyaqət, ismət, itaətkarlıq, mülayimlik, zəriflik və nəciblikdir. Qadının gözəlliyinin lazımlığı ən son faktordur. Qadın və həyat yoldaşı centlmen üçün sinonim məna daşıyır. Beləliklə, maskulin tipli centlmen - qadınlar barəsində diskriminasyon meylli, həyat və fəaliyyət sferalarına gender prinsiplərinə əsasən mütəşəkkil sərhəd qoyan insan nümunəsidir. «Zəif, köməksiz» qadın kultunu məhz o yaradır. Centlmen tipi bu gün də son dərəcə populyardır və müəyyən sosial təbəqədən olan bir çox kişilərin davranış modelində izlənilir.
Azad (təşkilat)
Azad — XX əsrdə Azərbaycanda qurulmuş anarxist təşkilat. Qoçu Ağakərim tərəfindən qurulmuşdu. 15 nəfər üzvdən ibarət idi. Teymur bəy Aşurbəyov ilə davalı idilər. 1907-ci ildə hər iki şəxsin həbsindən sonra təşkilat dağılmışdı. Qoçu Ağakərim və Teymur Aşurbəyov haqqında Məmməd Səid Ordubadi öz xatiratını yazmışdır.
Bulbophyllum annandalei
(Bulbophyllum annandalei) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Arealı
Bulbophyllum annandalei növü Cənubi Taylanddan Qərbi Malayziyaya qədər yayılmışdır.
Echinops persepolitanus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Kombinə tsiklli elektrik stansiya
thumb Kombinə tsiklli elektrik stansiyalar- Brayton və Renkin tsiklinin kombinasiyası üzrə fəaliyyət göstərən, faydalı iş əmsalının yüksək olması ilə  seçilən güc qurğularıdır. Ötən əsrin 60-cı illərindən sonra energetika sahəsində KTES-lərə maraq artmışdır və müasir dövrdə də bu tendensiya davam edir. Belə ki, artıq dünyada 64 % faydalı iş əmsalına malik KTES-lər mövcud olsa da bu sahədə fəaliyyət göstərən dünya şirkətləri faydalılığın daha da artırılması yönündə işlər aparır. KTES-lərin yüksək səmərəliliyini nəzərə alaraq ölkəmizdə də 21-ci əsrin əvvəllərindən başlayaraq bu tip elektrik stansiyaların inşasına başlanıldı. Gözlənildiyi kimi Azərbaycanda KTES-lərin inşası ölkənin enerji sisteminə öz müsbət təsirini göstərdi və ölkəmiz elektrik enerji idxalçısından, ixracatçısına çevrildi.
Ayxan Abbasov
Ayxan Fərzux oğlu Abbasov (25 avqust 1981, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ) — Azərbaycan futbolçusu.
2010 Yeniyetmələrin Yay Olimpiya Oyunları
right|200px|thumb|İndoneziyanın poçt markası (2010) 2010 Yeniyetmələrin Yay Olimpiya Oyunları — Yeniyetmə idmançılar arasında keçirilən ən mötəbər turnirlərdən biri.
Mario Kamus
Mario Kamus — İspaniya kinorejissoru, ssenarist və aktyor.
Həyatı
Mario Kamus Buenos Ayres kinofestivalında "Ən yaxşı film" nominasiyasında mükafata layiq görülmüşdür.
Onun ən məşhur filmlərindən biri 1968-ci ildə çəkdiyi "Qoy danışsınlar" musiqili filmi olmuşdur. M. Kamus 80-ci illərdə də ona şöhrət qazandıran və tamaşaçılar tərəfindən böyük uğurla qarşılanan bir neçə filmin rejissoru olmuşdur.
İradə Bağırova
İradə Səid qızı Bağırova — Azərbaycan alimi, tarix üzrə elmlər doktoru, AMEA A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutunun "Ümumi tarix" şöbəsinin müdiri.
Həyatı
İradə Səid qızı Bağırova 1956-cı il fevralın 12-də Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1973-cü ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin tarix fakültəsinə daxil olmuşdur. 1976-cı ildə əla oxuduğu ilə əlaqədar M. V. Lomonosov adına Moskva Dövlət Universiteti Tarix fakültəsinin üçüncü kursuna qəbul olunmuşdur. 1979-cu ildə MDU-ni bitirdikdən sonra Azərbaycan Respublikası Elmlər Akademiyasının A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutuna təyinat almışdır və həmin İnstitutda baş laborant vəzifəsində çalışmağa başlamışdır. 1982-ci ildən 1985-ci ilədək Tarix İnstitutunun aspiranturasında (əyani şöbəsində) oxuyub. 1979-cu ildən 2004-cü ilədək baş laborantdan aparıcı elmi işçi və şöbə müdiri vəzifəsinədək yüksəlmişdir.
Elmi fəaliyyəti
İ. S. Bağırova 1987-ci ildə "XX əsrin əvvəllərində Azərbaycanda baş verən inqilabi hərəkatın müasir qərb tarixşünaslığında işıqlandırılması" adlı namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir. 1997-ci ildə İ. S. Bağırovanın "XX ərin əvvəllərində Azərbaycanın siyasi partiyaları və təşkilatları (1900–1917-ci illər)" adlı fundamental monoqrafiyası çap olunub. Monoqrafiyada müəllif əsrin əvvəlində Azərbaycanda fəaliyyət göstərən 20-dən artıq partiyanın və siyasi təşkilatların mövcudluğunu müəyyən edib, onların siyasi proseslərdə rolunu göstərmişdir. 2000-ci ildə İ. S. Bağırova eyni mövzu üzrə doktorluq dissertasiyası müdafiə edib, həmin ildə də AAK tərəfindən tarix elmləri doktoru adına layiq görülüb və Tarix İnstitutunun aparıcı elmi işçisi vəzifəsini icra etməyə başlayıb. İ. S. Bağırova 2003-cü ildə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Tarix İnstitutunun Qafqaz tarixi şöbəsinin müdiri vəzifəsinə təyin edilmişdir.
Tarix institutunda çalışdığı müddət ərzində İ. S. Bağırovanın iki fərdi, 8 kollektiv monoqrafiyası və 50-dən çox elmi məqaləsi çap olunmuşdur. O, yeddicildli "Azərbaycan tarixi"nin IV və V cildlərinin "Siyasi təşkilatlar və partiyaların yaranması", "Azərbaycan cəmiyyətində siyasi fəallığın artması", "Azərbaycan müharibə edən dövlətlərin planlarında", "Müxtəlif partiya və təbəqələrin birinci dünya müharibəsinə münasibəti" fəsillərinin müəllifidir. O, redaksiya heyətinin üzvü kimi, habelə giriş və nəticənin müəllifi kimi çoxcildliyin hazırlanmasında fəal iştirak etmişdir. İ. S. Bağırovanın tarixin təbliğində də mühüm nailiyyətləri vardır. O, 1998–1999-cu illərdə Qərb Universitetində, 2004–2005-ci ildə Bakı Dövlət Universitetində siyasi tarix və Qafqaz tarixi fənləri üzrə mühazirələr oxumuşdur. İradə Bağırovanın Azərbaycan tarixinin kütləvi informasiya vasitəsilə təbliğində böyük rolu olmuşdur. O, Azərbaycanın siyasi partiyalarının fəaliyyəti barədə bir neçə yerli, Rusiya və Türkiyə qəzetlərində məqalə çap etmişdir. İ. S. Bağırova 1998–2002-ci illlərdə "Space" telekanalında ictimai-siyasi və informasiya üzrə direktor müavini vəzifəsində işləyərək, "Üçuncü respublika" 2 seriyalı sənədli filmin, 31 mart qırğınları haqqında, Azərbaycanın görkəmli ictimai-siyasi xadimləri (Ə.M.Topçubaşov, M.Y.Cəfərov, Məhəmməd Əmin Rəsulzadə) haqqında verilişlərin ssenari müəllifi olmuşdur. İ. S. Bağırovanın rəhbərliyi altında 25 dissertant və doktorant çalışır, onlardan 10-u elmi işini müdafiə etmişdir. İ. S. Bağırova müxtəlif səviyyəli respublika və beynəlxalq elmi konfranslarda və seminarlarda iştirak etməklə ABŞ-da, İngiltərədə, Almaniyada, Avstriyada, Belçikada, Fransada, Gürcüstanda, Rusiyada ölkəmizi layiqincə təmsil etmişdir. İ. S. Bağırova müxtəlif ictimai-siyasi tədbirlərdə, Azərbaycanın müstəqillik ildönümlərində, Qarabağ müharibəsinə həsr olunmuş toplantılarda fəal iştirak etmiş və çıxış etmişdir.
Qəzet məqalələri
Əsasən "Bakinski raboçi", "Exo", "Zerkalo", "Panorama", "Panorama Azerbaydjana" (Moskva), Ümumrusiya Azərbaycan Konqresinin qəzetlərində və s. çap olunub.
Boz peloziya
Boz peloziya - Buğumayaqlılar tipinin Pulcuqqanadlılar dəstəsinin Ayıcalar fəsiləsinə aid olan növ
Xarici quruluşu
thumb|left|150px Kəpənəyi kiçikdir. Qanadları açılmış halda 14–15 mm-dir. Ön qanadları açıq-boz rəngdə olub, üst tərəfində köndələn yerləşən qara nöqtələr, arxa tərəfində isə iki qara nöqtə vardır. Arxa qanadları boz-sarı bədəni boz rəngdədir. Tırtılı qonuru-qara, üzəri qonur tüklərlə örtülü olub, bel və yan xəttləri qaradır. I və XII seqmeti üzərində tünd qırmızı ləkələr vardır.
Həyat tərzi
Nadir növdür. Kəpənəyi yay və payız aylarında uçur. Ədəbiyyat məlumatlarına görə kəpənəklərinə iyul və avqust aylarında da təsadüf edilir. İldə iki nəsil verir. Birinci nəslin tırtılları apreldə, ikinci nəslin tırtılları isə sentyabrda meşə və meyvə ağacları üzərindəki şibyələrlə qidalanırlar.
Yayılması
Azərbaycanda düzən və dağətəyində yayılmışdır. Kəpənəkləri Lənkəranın yuxarı Apo kəndində, Azfilalda, Xanbulaqçayda və Şamaxıda (Pirqulu) tapılmışdır.
Daş (film, 1977)
Daş — Rejissorlar Hafiz Əkbərov və Əsgər Məmmədovun filmi.
Məzmun
Dağıdıcı qüvvə rəmzi olan daş müxtəlif dövrlərdə görkəmini dəyişərək(ox, güllə, raket) planetdə yaşayan adamlara dərd-bəla gətirir. Film dünya xalqlarını müharibələrin qadağan edilməsi, yer üzündə sülhün bərqərar olması uğrunda həmrəyliyə çağırır.
Kinolent böyüklər üçün nəzərdə tutulmuşdur.
thumb
Film haqqında
Film mətnsizdir.
Film şair Əli Kərimin eyniadlı şeri əsasında çəkilmişdir.
Angel Qahona
Angel Qahona (tam adı: Angel Eduardo Qahona Lopez, Ángel Eduardo Gahona López, ) — Nikaraqua jurnalisti, müxbiri və kinooperatoru. O, 21 aprel 2018-ci ildə, Prezident Daniel Orteqaya qarşı keçirilən etiraz aksiyaları zamanı "Noticiero El Meridiano" internet kanalı üçün "Feysbuk" sosial şəbəkəsində birbaşa efirdə olarkən öldürülmüşdür. Hadisə Nikaraqua ictimaiyyətində böyük iğtişaşa səbəb olmuşdur.
Bioqrafiya
Angel Eduardo Qahona Lopez 14 yanvar 1976-cı ildə Nikaraquanın paytaxtı olan Manaqua şəhərində keşiş ailəsində anadan olmuşdur. O, bir müddət Venezuelada yaşamış, burada kameralarla məşğul olmuşdur. Ali təhsilini Nikaraquanın Karib Sahilinin Muxtar Regionları Universitetində rabitə elmləri üzrə alan Qahona, məzun olduqdan sonra Blufilds şəhərində köçmüşdür.
Şəxsi həyatı
Evli idi, iki uşağı var idi.
İnkişaf
2018-ci ilin aprel ayının ortalarında Nikaraquada Prezident Daniel Orteqaya və həyat yoldaşı vitze-prezident Rosario Muriloya qarşı etiraz aksiyaları dalğası başlamışdır. Hadisələrin gərginləşməsi ilə birlikdə 164–200 nəfər həlak olmuş, 1,200-dən çox insan isə yaralanmışdır.
21 aprel 2018-ci ildə, gecə vaxtı Qahona "Noticiero El Meridiano" təşkilatının "Feysbuk" səhifəsində birbaşa efir başlatmışdır. Onun yayımı Nikaraquanın OMON qüvvələri və mülki şəxslər arasında olan münaqişəni və hökumət tərəfindən silahlandırılan dəstələrin zorakılığını əhatə edirdi. Buna görən bir dəstə üzvü Qahonaya atəş açır. O, bir neçə dəqiqə sonra, xəstəxanaya aparılan zaman həlak olur.
Echinops phaeocephalus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Hannover Coğrafiya Cəmiyyəti
Hannover Coğrafiya Cəmiyyəti — Almaniya Federativ Respublikasının coğrafi sahədə fəaliyyət göstərən ictimai təşkilatlarından biri. Mərkəzi ofisi Hannover şəhərində yerləşir.
Tarixi
Cəmiyyətin əsası 1878-ci ildə Almaniyanın Hannover şəhərində qoyulmuşdur.
Fəaliyyəti
Cəmiyyəti müntəzəm olaraq mühazirələr, müzakirələr, ekskursiyalar və səyahətlər həyata keçirir.
Mirzə Vəli bəy Baharlı
Mirzə Vəli bəy Baharlı — Qarabağ xanlığının vəziri, şair, Əlişəkər bəy Baharlının nəslindəndir.
Həyatı
Mirzə Vəli bəy Baharlı təxminən 1725-ci ildə anadan olmuşdur. Onun XV əsrdə yaşamış ulu babası Əlişəkər bəy Baharlı yaxın qohumu Qaraqoyunlu hökmdarı Cahanşahın hakimiyyəti dövründə uzun illər Həmədan, Vorucerd və Nəhavənd hakimi olmuşdur. Böyük Moğollar İmperatorluğunun başçısı Əkbər şahın atabəyi olub, ölkəni 4 il müstəqil idarə etmiş, eyni zamanda incə ruhlu şair xanlar xanı Bayram xan Seyfəli bəy oğlu Baharlı, dövlət xadimi olmaqla yanaşı türk, fars, hind dillərində şeirlər yazmış oğlu Mirzə Əbdürrəhim xan Əlişəkər bəy Baharlının nəslinə mənsub olub Mirzə Vəli bəyin ulu babalarıdırlar.
Orxan Zakiroğlunun (Baharlı) tədqiqatına görə Mirzə Vəli bəyin atası Bayramxan bəy Abdulla xan oğlu Baharlı Qarabağ xanlığının qurucusu Pənahəli xanın zamanında xanlığın hörmətli insanlarından idi. Mirzə Vəli bəy Baharlı mükəmməl mədrəsə təhsili almış, ərəb, fars dillərini bilmişdir. Şəriət elmlərinin gözəl bilicisi olan Mirzə Vəli bəy Baharlı eyni zamanda incə ruhlu şair kimi də tanınmışdır. Rəvayətə görə Molla Pənah Vaqif saraya Mirzə Vəli bəy Baharlının təklifi ilə dəvət edilmişdir.
Orxan Zakiroğlu (Baharlı) yazır ki, gənclik illərində Mirzə Vəli bəy Baharlı Qarabağ xanlığının qurucusu Pənahəli xanın sarayında xidmət etmişdir. O, Pənahəli xanın etibar etdiyi, güvəndiyi saray əyanlarından biri idi. Bəzi tarixi faktlara əsasən ehtimal etmək olar ki, Pənahəli xan Kərim xan Zəndin dəvəti ilə Şiraza gedərkən özü ilə apardığı yaxın adamlari sırasında Mirzə Vəli bəy Baharlı da var idi.
Orxan Zakiroğlu (Baharlı) qeyd edir ki, sonralar Mirzə Vəli bəy Baharlı Pənahəli xanın yerinə taxta çıxmış oğlu İbrahimxəlil xanın etibarını qazanmış saray əyanlarından biri olmuşdur. Mirzə Vəli bəy Baharlı İbrahimxəlil xanın inandığı, arxalandığı, təcrübəli dövlət adamlarından sayılırdı. Xanlığın bütün məsələlərinin həllində onun verdiyi ağıllı məsləhətlər də əsas rol oynayırdı. Məhz bu istedadına, etibarına görə Mirzə Vəli bəy Baharlı Qarabağ xanlığının vəziri rütbəsinə qədər yüksəlmişdir. İbrahimxəlil xanın vəziri kimi o, bir sıra diplomatik danışıqlarda Qarabağ xanlığını layiqincə təmsil etmişdir.
Orxan Zakiroğlu (Baharlı) Qarabağa aid yazılmış salnamələrə əsasən verdiyi məlumata görə İbrahimxəlil xan Ağa Məhəmməd şah Qacarla dostluq münasibətləri yaratmaq məqsədilə Mirzə Vəli bəy Baharlını əmisi oğlu Əbdüssəməd bəylə birlikdə İrana elçi göndərdi. Elçilər bir müddət Tehranda yaşamalı oldular. Bir sıra siyasi məsələlərin həll edilməsində yaxından iştirak etdilər, lakin çox keçmədi Rusiyaya meyilli olmaqda günahlandırılan İbrahimxəlil xanı cəzalandırmaq məqsədilə Ağa Məhəmməd şah Qarabağ elçilərini qətlə yetirilməsinə aid fərman verdi, lakin onun bu fərmanı diplomatik nəzakət qaydalarına zidd idi.
Orxan Zakiroğlu (Baharlı) bildirir ki, Qarabağa aid salnamə müəlliflərinin yazdığına görə Əbdüssəməd bəy Qarabağa qaçmağa təşəbbüs etsə də yolda qətlə yetirildi. Həmin müəlliflərin qələmə aldıqları salnamələrdə bildirilir ki, Qarabağ xanlığında İbrahimxəlil xana yaxın dörd şəxs olmuşdur. Mirzə Vəli bəy Baharlı, Əbdüssəməd bəy, Molla Pənah Vaqif, qardaşı oğlu Batmanqılınc Məhəmməd bəy İbrahimxəlil xanın məsləhətləşdiyi, etibar etdiyi ağıllı dövlət adamları idilər. İbrahimxəlil xan xanlığın bütün məsələlərinin həll edilməsində onlarla məsləhətləşirmiş. İbrahimxəlil xan vəziri, etibar etdiyi yaxın məsləhətçisi Mirzə Vəli bəy Baharlını azad etməyə çalışsa da Ağa Məhəmməd şah Qacarla apardığı danışıqlar nəticəsiz olur. Qarabağ xanlığının güclənməsini istəməyən Ağa Məhəmməd şah Qacar xanlığın ağıllı, təcrübəli dövlət xadimi sayılan Mirzə Vəli bəy Baharlını İbrahimxəlil xana qaytarmadı.
Xələfləri
Orxan Zakiroğlu (Baharlı) yazır ki, Mirzə Vəli bəy Baharlının Ağa Məhəmməd şah Qacar tərəfindən Tehranda qətlə yetirilməsindən sonra onun nəvələri babalarının adını yaşatmaq üçün Vəlibəyov Vəliyev, Vəlizadə, Vəlili soyadlarını daşımışlar.
Orxan Zakiroğlunun (Baharlı) tədqiqatına görə Mirzə Vəli bəy Baharlının Haşım bəy, İbrahim bəy, İmamverdi bəy, Həsənəli bəy adlı 4 oğlu olmuşdur. "Əhvalati-Qarabağ" əsərindən məlum olur ki, Mirzə Vəli bəy Baharlının qətlindən sonra Mirzə Haşım bəy və İbrahim bəy Baharlı İbrahimxəlil xanın sarayında xidmət etmişlər. Mirzə Haşım bəyə qeyri-adi istedadına görə Zərrinqələm adını vermişlər.
Çar ordusunun zabiti, bir çox xalq qəhrəmanlarını, günahsız insanları azğınlaşmış rus və erməni xainlərinin əlindən xilas etmiş Mirzə İsmayıl bəy Ibrahim bəy oğlu Vəliyev (Baharlı), Qarabağın varlı taciri Məşədi Əsədulla bəy Hacı Həsənəli bəy oğlu Vəliyev, "Məxfi" təxəllüsü ilə Azərbaycan və fars dillərində klassik üslubda şeirlər yazmış, "Əhvalati-Qarabağ" əsərinin müəllifi Məhəmmədəli bəy Məşədi Əsədulla bəy oğlu Vəlizadə, onun kiçik qardaşı şair Abdulla bəy Vəlizadə, İsmayıl bəy Adıgözəl bəy oğlu Vəlibəyov, Azərbaycanın ictimai-mədəni həyatında əhəmiyyətli rol oynamış Mirzə Məhəmmədhəsən bəy Hacı Həsənəli bəy oğlu Vəliyev və onun oğlanları Nəcəfqulu bəy Vəliyev (Şeyda), Əbülfət bəy Vəli, sovet dövründə siyasi fəaliyyətinə görə qətlə yetirilmiş görkəmli ensiklopedik alim Məhəmmədhəsən bəy Nəcəfqulu bəy oğlu Vəlili (Baharlı), sovet hökumətinə qarşı döyüşdüyü üçün uzun illər sürgün həyatı yaşamış  Əliş bəy Məşədi Ələsgər bəy oğlu Vəliyev, Ağdamın I Baharlı kəndində yeni tipli məktəbin əsasını qoymuş, 1937-ci il repressiya qurbanı Cabbar bəy İsmayıl bəy oğlu Vəlibəyov, 30-cu illərdə böhtana salınaraq bir müddət həbsxana həyatı yaşamış Səttar bəy Məhəmməd bəy oğlu Vəliyev, əməkdar müəllim Vəli Abdulla bəy oğlu Vəlizadə Azərbaycanda orta əsrlərə aid Şərq fəlsəfəsi tarixinin əvəzolunmaz tədqiqatçısı, AMEA-nın müxbir üzvü, fəlsəfə elmləri doktoru, professor Zakir Cabbar bəy oğlu Məmmədov (Baharlı), coğrafiya elmləri doktoru, professor Xosrov Ələsgər bəy oğlu Vəliyev və başqaları Mirzə Vəli bəy Baharlının layiqli övladlarındandırlar. Mirzə Vəli bəy Baharlı nəslinə mənsub coğrafiya elmləri doktoru, professor Zahid Səttar bəy oğlu Məmmədov, tanınmış yazıçı-jurnalist Məhəmməd Baharlı, tədqiqatçı-jurnalist Orxan Zakiroğlu (Baharlı) hazırda Azərbaycanın sayılan ziyalılarındandırlar.
Yakupisa
Yapukisа və ya Mokra Planina — Makedoniyanın daxilində yerləşən dağ silsiləsi. Silsilə ərazisində yerləşən ən hündür dağı Solunka Qlavadır. Dağın hündürlüyü 2540 metrdir. Massivin digər zirvələri: Karacisa (2473 m), Popovo Brdo (2380 m), Ostar Breq (2365 m), Ubava (2353 m), Ostar Vrv (2275 m), Dautisa (2178 m), Bel Kamen (2074 m), Lises (1934 m), Şileraniq (1830 m), Kitka (1596 m). Şimaldan Skopiya dərəsi, cənubdan isə Pelaqoniya dərəsi ilə əhatələnir. Qərbində Vardar vayının dərəri, qərbində isə Poreçe regionu qərarlaşır.
Ləşgərgah (Kirmanşah)
Ləşgərgah — İranda kənd. Pavə şəhristanında yerləşir.
Yakupisa
Geologiya
Massin əsasən Paleozoy erası fonəmində formalaşmışdır. Silsilənin zirvələri və sıldırımlı ərazilərində əsas suxur qneysdir. Nisbətən cavan suxurlar Mezazoy erasına iddir. Bu dövrün isə ən geniş yayılmış suxurları Əhən daşı və Dolomitdir. Massivdə iki mağara vardır.
Aya Sameşima
Aya Sameşima (d. 16 iyun 1987) — Yaponiya qadın futbolçusu.
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 103 oyun keçirib, 5 qol vurub.
Echinops philistaeus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Əvəlik dolması
Hazırlanma qaydası
Qoyun ətinin yumşaq hissəsi baş soğanla birlikdə ətçəkən maşından keçirilir. Qiyməyə düyü, göyərti (keşniş, şüyüd və nanə), duz,istiot və bəzi hallarda isladılmış noxud ləpəsi qatılır. Təzə əvəlik yarpaqları qaynar suda pörtülür, duza qoyulmuş yarpaqlar isə yarımhazır vəziyyətə gəlincə suda bişirilir. Qiymə yaxşı qarışdırılır. Hər yarpağa orta hesabla 25 q. qiymə bükülüb qazana yığılır, üzərinə su töküb hazır olana kimi, təqribən bir saata qədər bişirilir. Stola verildikdə ayrıca qabda qatıq qoyulur.Cökə və heyva yarpağından da bu cür dolma bişirilir.
Sarı peloziya
Sarı peloziya- Buğumayaqlılar tipinin Pulcuqqanadlılar dəstəsinin Ayıcalar fəsiləsinə aid olan növ
Xarici quruluşu
Kəpənəyi kiçikdir. Qanadları açılmış halda 12–13 mm-dir. Ön qanadları açıq sarı rəngdə olub, üzərində köndələn yerləşən tünd nöqtələr vardır. Arxa qanadları qonuru-sarı rəngdədir.3–4 mm uzunluqda kiçik tırtıllara malikdir.
Həyat tərzi
Nadir növdür. Azərbaycanın faunası üçün yenidir. Mayda tırtıllar puplaşmış və onlardan kəpənəklər çıxır. Pupun inkişafı 15 gün çəkir. Bu ayıca suda bitən qamışla da qidalanır.
Yayılması
Azərbaycanda bu növ subtropik iqlimə malik olan Lənkəran vilayətinin düzən və dağətəyində yayılmışdır. Kəpənəkləri Lənkəranın yuxarı Apo kəndində, Xanbulaqçayda tapılmışdır.
Məhəmməd Abduh
Məhəmməd Abduh (1849–1905) — Misirdəki İslam modernizminin banilərindən biri.
Məhəmməd Abduh (1849–1905) Cəmaləddin Əfqaninin hərarətli tələbəsi və davamçısı idi. Abduh on beş illik yaxın dostuluqları zamanı ustadının dərslərini o qədər mükəmməl öyrəndi ki, hətta onu keçərək geridə daha konkret, mühüm və qalıcı bir miras buraxdı. Bu mirası yazılarında, konfrans və vaazlarında və bir də Əzhər Universitetində müəllimlik, idarə heyəti üzvlüyü və Misir baş müftülüyü kimi sahələrdə əldə etdi.
Uşaqlıq və məktəb illəri
Məhəmməd Abduh 1849-cu ildə Misirdə orta təbəqədən bir əkinçi ailəsində dünyaya gəlmişdir. On yaşında bir kənd məktəbində oxumağı və yazmağı öyrəndikdən sonra Quranı əzbərləməsi və qiraətini gözəl öyrənməsi üçün Quran hafizi yetişdirən bir məktəbə göndərildi. Iki il içərisində bu vəzifəsinin öhdəsindən gəldi və 1862 ci ildə Tantadakı Əhmədi məscidi məktəbinə getdi. Üç il yarımlıq əzbərələmə metoduna uyğun təhsil ərəfəsində müəllimlərinin dərslərini başa düşməkdə böyük çətinliklər çəkən, üstəlik çöldə-bayırda oynamağa çox düşkün olan gənc Abduh, məktəbi onu qane etməyən metodlar üzündən ümidsiz halda tamamən tərk etdi. Atası və qohumlarından bir çoxu kimi əkinçi olmaq üçün kəndinə döndü və orada 16 yaşında evləndi. Evliliyindən qırx gün sonra Məhəmməd Abduh onun ümidlərini doğrultmayan köhnə məktəbə dönməsi üçün atası tərəfindən məcbur edildi. Məktəbə qayıtmaq üçün kəndindən ayrıldığında ümidi kəsilərək məktəbdən qaçmış bu gənc atasının istəyinə itaət etmədi və qohumlarının yanına getdi. Orada böyük əmisi Şeyx Dərviş onun müəllimlik etdi və onda dini elmlərə qarşı tükənməz bir istək və tasavvufa qarşı güclü bir maraq yaratdı. 1865 ci ildə Abduh Tantadakı məktəbə bu dəfə xeyli motivə olmuş və dini təhsil almaq üçün çox istəkli bir şəkildə döndü.
əl-Əzhər
Tezlklə, mktəbə qayıtdığından yarım il sonra Abduh Qahirədəki məşhur İslami bir qurum olan Əzhər Universitetində təhsil almaq fikrinə düşdü. Sonrakı dörd il boyunca orada təhsil aldı. Bu zaman dilimində özünə əmisi tərəfindən təlqin edilən və həyatına hakim olan amillərdən biri olan tasavvufun təsiri altındaydı. Bunun nəticəsi kimi Əzhər Universitetindəki təhsil zamanı və ya evlərində olduğu zamanlarda günlərlə oruc tutar, gecələrin çoxunu ibadətlə və Quran oxumaqla keçirərdi. Ətrafındakılardan fərqli geyinər, zahidanə bir həyat tərzi keçirər və get-gedə dünyadan uzaqlaşırdı. Abduh 1871 ci ildə belə bir ruhi əfval-ruhiyə içərisində əmisinə növbəti ziyarətlərindən birində müəllimi ondakı dəyişikkliyə gördüyü zaman heyrətə gəlmiş və onu tədricən daha normal bir həyat tərzinə geri gətirməyə qərar vermişdi. Himayəsi altındakı qardaşı oğlunu sosyal təsirlərə qataraq və onu geniş bir yelpazədəki problemləri həll və müzakirə etməyə təşviq edərək bu hədəfini həyata keçirmişdi. Abduh əmisinin bu dəyişmədəki təsirləri haqqında belə yazır:
"Əvvəllər mənə cazibədar gələn bu dünya həyatı gözümdə kiçlimiş və elm tədarükü,- əvvəllər əhəmiyyət vermədiyim ruhumun Allaha qarşı duyduğu sevgi və istək güclü hala gəlmişdi. Bütün qayğılarım məni tər etmiş, bir dərdim qalmışdı, o da elm və ruhi sahədə mükəmməl hala gəlmək. Daha sonra məni az bir zamanda cəhalətin qaranlıqlarından qurtarıb elmin geniş üfüqlərinə götürən, kor bir təqlidin zincirlərindən Allah ilə mistik bir birliyin hürriyyətinə qovuşduran şeyxim xaric, ruhumun meyl etdiyi sahədə mənə yol göstərəcək bir rəhbərim yox idi."
Əfqaninin təsiri, müxalifətçilik və yaradıcılıq
Ancaq Abduhu sufiliyin mistik və passiv dünyasındakı coşqudan alıb, İslam toplumlarının islahı və İslamın yenidən yorumlamasıyla əlaqəli aktiv və praktiki məşğuliyyətlərə gətirən, alim, zəki və siyasi olaraq zirək bir şəxs olan Əfqani ilə 1871 ci ildə başlayan yaxın dostluğu oldu. 1874 cü ildən qəzet və jurnallara məqalələr yazmağa başladı və artıq 1876 cı ildə nəşr olunmuş iki kitabı var idi. Yazılarında ənənəvi alimlərin İslam kəlamı və fiqhi mövzusundakı üsulpərəst və ehkamçılığının tənqidi görülür. O eyni zamanda davamlı olaraq, müasir elmlərin tədrisinə və qərbin inkişaf səbəblərini anlamağa duyulan ehtiyacı vurğulamışdır. Çünki müsəlmanlar keçmiş uğurlarıyla yaşamağa davam edə bilməzlər. Məcbur qaldıqları və ən məqbul şey dramatik bir şəkildə dəyişən keçmişi özlərinə daha yaxşı bir gələcək qurmaq üçün indiyə uyğunlaşdırmaları idi. Son imtahanlarını verdiyi zaman Əzhərin ənənəvi düşüncəyə sahib alimləri az qala onu imtahanlarda saxlayacaqdılar, ancaq Daru’l-Ulumun azad düşüncəli rektorunun vaxtında işə qarışması ilə müəllimlər razı salındılar. Diplomunu və alimlik dərəcəsini aldıqdan sonra Abduh Əzhər Universitetində qalmağı və Xədiv Dil Məktəbində müəllimlik etməyə müvəffəq oldu. Burada ustadı Əfqanidən öyrəndiyi məntiqi istidlal (dəlillərdən hökm çıxarma) və ağıl yürütməyə əsaslanan eyni metodu tətbiq etdi. Hər iki müəssisədə işləyərkən zehni davamlı Misir xalqını inkişaf etdirmək üçün İslam hüququnun və ərəb dilinin islahatı ilə məşğul idi. 1879-cu ildə inqilabçı görüşləri və despotizmi təhdid edən davranışlarına görə hər iki qurumdakı vəzifəsindən uzaqlaşdırıldı. 1880-ci ildən etibarən iki il "əl-Vəqayii’l-Misriyyəinin" üç naşirindən biri kimi işlədi. Ancaq 1882-ci ildə Urabi Paşa liderliyində Misirdəki ingilis və fransızlara qarşı məğlubiyyətlə nəticələnən milli üsyana qoşulduğu şübhəsiylə Misirdən uzaqlaşdırıldı və sürgünə göndərildi. Suriya və Liviyada bir müddət qaldıqdan sonra Abduh 1884-cü ildə Əfqani tərəfindən ona qoşulması üçün Parisə çağırıldı. Həmin il anti-imperializm, İslam milliyyətçiliyi, İslam modernizmi, panislamizm vb. mövzularda səs salan yazılar nəşr edən Urvətu’l-Vusqa adlı jurnalın nəşrinə başladılar. Qəzetin nəşri qadağan edildikdə və Əfqani 1885 ci ildə parisdən deportasiya edildiyində Abduh aktiv bir şəkildə dərs verməyə və yazmağa başladığı Beyruta qayıtdı. Misirdən məcburi olaraq uzaq qaldığı zaman kəsiyində (1882–1888), daha öncə kitablarda oxuduğu Avropanın inkişafını səyahət edərək görmə imkanı əldə etdi.
Yenidən Misirdə
1889 cu ildə artıq Abduh, mühacir kimi yaşamaqdan yorulmuş və ustadı Əfqaninin inqilabçı İslami ideallarını itirmişdi. Misirli iqtidar sahiblərı ilə uzlaşmaya və geri dönməsinə izin verildiyi təqdirdə siyasətin xaricində qalacağına söz verməyə qərar verdi. Sistem içində qalaraq müsəlman xalqların tədrici dəyişimi üçün çalışacağına dair o və misirli iqtidar sahibiləri arasında zimni bir müqavilə vardı. Misirə qayıdışında qazı kimi vəzifələndirildi, ancaq İslami məsələlər üzərində söhbətlərə və yazmağa hərarətlə davam etdi. On il sonra İslam mövzusundakı mutədil və yenilikçi fikirlərindən ötürü o qədər tanınmışdı ki, Misir baş müftülüyünə və üstəlik də daimi olaraq Qanunverici Məclis üzvlüyünə seçildi. Ölümündən öncə gücünün zirvəsinə 6 ildə bu vəzifələrdə çalışdı.
İslam və islahat
Abduhun İslami islahat hərəkatı üçün tövsiyə etdiyi (miras kimi qoyduğu) və müsəlman yenilikçilər tərəfindən davam etdirilən proqramı dörd ana başlıq altında ələ alına bilir:
Katolikos Lazar
Katolikos Lazar (Qafqaz albanlarının dili:𐔾𐔰𐔰𐔵𐔰𐕙) və ya Ğazar (Ղազար) - Alban katolikoslarından biri. Mxitar Qoşun katolikoslar siyahısında adı 7-ci yerdə çəkilir. Alban salnaməsində göstərilir ki, o Beqamej adlanan bir yerdə (Kirakos Qandzaketsi nin məlumatına görə, Bərdə və Beyləqan ın arasında, müasir Ağcabədi də ) Ğazarabadı və Müqəddəs Pantaleon kilsəsini tikdirmişdir. Kirakosa görə 8 il hakimiyyətdə olmuşdur.
Məhəmməd Abduh
İslam və islahat
O belə deyirdi: " Bu an bütün dinlər arasında İslam dəlilsiz bir şeyə inananları pisləyən, qətilik (yəqinlik) daşımayan inancları izləyənlərə xitab edən tək dindir, İslam danışdığında ağla xitab edər və Uca Kitab xoşbəxtliyin, ağlın həqiqi istifadəsindən keçdiyini açıqlar."
Abduhun ağıl və rasionalizm üzərindəki vurğusu diqqətə alındığında onun İslam və müsbət elmi Allahın bizə doğru yolu tapmaqda rəhbərlik etməsi üçün verdiyi ağlın ekiz qardaşları olduğunu düşünməsi heyrətamiz deyildir.
İslam və Qərb düşüncəsi
''Onun həqiqi şagirdləri alimlərdən olmayan, xüsusən qərbsayağı təhsil almış və öz içində iki yönəlişi bəsləyə bilməyənlərdən ibarət idi. O və onun əsərləri ilk əldə ictimai və siyasi islahatçılar üçün bir silah, bir qalxan rolunu oynayırdı və hələ də bu rolu oynamaqda davam etməkdədir. İslahatçılar onun nüfuzu syəsində öncədən xəbərdar olmayan yeni fikirlərini götürdükləri insanlar nəzdində qəbul edirdilər, ikinci olaraq ənənəvi elm ilə qərbin təqdim etdiyi yeni ağılçılıq arasında get-gedə böyüməkdə olan uçurumu keçici də olsa qapatmağa çalışmış və qərb universitetlərində təhsil alan öncələri inancını itirmə təhlükəsi ilə qarşı-qarşıya qalan müsəlman tələbələrin təhsillərini ümidsiz olmadan, suçlamalara məruz qalmadan davam etdirə bilmələrini mümkün hala gətirmişdir. Bu düşüncəsinin ağırlıq mərkəzinin təşkilinə hər kəsdən çox o səy göstərmiş və İslami bir çərçivədə irəliləmə fkirlərindən ibarət bir ədəbiyyat təşkil etmişdir.''
1898-cu ildə Abduh Mənar adlı aylıq jurnal nəşr edən Rəşid Rzaya kömək etdi və bir müddət sonra jurnalı bərabər çıxarmağa başladılar. Bu jurnalın hakim mövzusu başa düçüləcəyi kimi onun bütün həyatının nəhai hədəfini təşkil edən İslamın yenidən yorumlanması/ihyası və İslam toplumunun islahı idi. Həqiqətən Mənar jurnalı bir müddət sonra onun İslma haqqındakı hürr və yenilikçi görüşlərini yaymada ən əhəmiyyətli vasitə halına gəldi.
Yenidən əl-Əzhər
Abduh 1892-ci ildə yeni Misir Xədivindən Əzhər universitetinin idarə heyətinə üzvlük təklifini aldığında çox sevinmişdi. Tələbəlik illərindən bu yana tədris planını, təhsil metodlarını və qurumun idarə şəklini dəyişmək istəyirdi. O İslami Ali təhsili islah və Əzhərin tədrisatını yeniləşdirdiyi təqdirdə, dünyanın hər tərəfindəki müsəlman –alimlərin, İslam dünyasının ən məşhur təhsil mərkəzinə axın-axın gələcəklərinə inanırdı. Beləliklə məsul olduğu İslam toplumunu islah etmə vəzifəsi anında tamamlanmış olacaqdı. Dolayısıyla Abduhun aşağıdakı islah təkliflərini irəli sürən, Əzhər Universitetinin idarə heyətindəki ən öndə gələn sima olması təəccüblü deyildir. Sözü gedən təkliflərin bəziləri bunlardır: Modern elmlərin proqrama alınması, təhsil işçilərinin əmək haqlarının artırılması, tələbə yataqxanalarının şərtlərinin yaxşılaşdırılması və saylarının artırılması, kafeteryalarda tələbələrə verilən yeməklərin keyfiyyətinin yüksəldilmsi, universitetdəki səhiyyə xidmətləri üçün öncə bir dispanser, sonra da bir xəstəxana qurulması, Əzhər vəqfinin yenidən tərtib olunması və yaxşılaşdırılması, qurumun idari sistemini qaydaya salmaq üçün işləyən Əzhər Şeyxinə kömək etmək üçün məmur və xidmətçilərin saylarının artırılması, tətillərin zaman və miqdarının azaldılaraq təhsil müddətinin 4 aydan 8 aya qaldırılması, bütün tələbələr üçün məcburi klassik ərəbcə dərslərinin təşkil edilməsi və kitabxanalardakı kitabların artırılması… Bu islahatlardan bəziləri zamanında tətbiq edilərkən, bəziləri Abduhun ölümündən sonra həyata keçirilmişdir.