Şükrü_Saracoğlu
Baş Nazirlik dövrü
1942-ci ildə Rəfiq Saydamın vəfatından sonra Prezident İsmet İnönü tərəfindən Şükrü Saracoğlu Baş nazir təyin edilmişdir. 1942-ci il avqustun 5-də yeni yaradılan hökumətin proqramını oxuyur: "Biz Türkük, Türkçüyük və daima Türkçü olaraq qalacağıq. Bizim üçün Türklüçülük bir qan məsələsi olduğu qədər bir vicdan və mədəniyyət məsələsidir. Biz azalan və ya azaldan Türkçü yox, çoxalan və çoxaldan Türkçülərik. Və hər zaman bu istiqamətdə çalışacağıq" Baş Nazir olduğu illərdə xarici siyasətdə bəzi dairələr onu Almanpərəst adlandırırdı. Müharibə illərində Almaniyanın Ankaradakı səfiri Franz von Papen və onunla sıx əlaqədə olan heyətdə idi. Rəfiq Saydam, Numan Mənəmənçioğlu kimi şəxslərin də daxil olduğu bu heyət müharibə illərində Almaniyanı dəstəkləmiş, Almaniya ilə xarici ticarət əlaqələrində alman pul vahidi olan "reichsmark"dan istifadə etmiş, Türk pullarını Almaniyada çap etdirmiş, Almaniyaya xrom ixrac etmişdilər. Hətta Türk komandirlərini Sovet ittifaqının işğal etdiyi Kırım və Qafqazdakı türk torpaqlarında hərbi əməliyyatlar həyata keçirən Almaniyaya kömək məqsədilə cəbhəyə göndərmişdilər. Sonradan 1942–1943-cü illərdə müharibənin Müttəfiq dövlətlərin xeyrinə dəyişməsi nəticəsində Türkiyə də mütəffiq dövlətləri ilə yaxınlaşmağa başlayır. 1943-cü ildə Saracoğlu müharibədə Türkiyənin ABŞ-ni dəstəkləyəcəyini bildirdiyi müsahibəsi ilə Time jurnalının üz qabığına çıxmışdı. O, İsmət İnönü və Mustafa Kamal Atatürkdən sonra Time jurnalının üz qabığında yer alan 3-cü türk olmuşdur. Saracoğlunun Baş nazirlik dövrünün iqtisadi sahədə ən çox ağılda qalan və müzakirələri bu günə qədər davam edən fəaliyyəti 1942-ci ildə Varlıq vergisi haqqında imzaladığı qanun olmuşdur. II Dünya müharibəsində meydana çıxan qara bazar səbəbilə varlanan insanların əldə etdiyi sərvətlər o illərdə hətta ərzaq ehtiyatını belə təmin edə bilməyən xalqın qəzəbinə səbəb olmuşdu. Bundan sonra CXP Məclis qrupu həm dövlət gəlirlərini artırmaq yolu ilə inflasiyanı azaltmaq, həm də qara bazar ilə mübarizə aparmaq məqsədilə bu qanunu qəbul etmişdi. Qanunda nəzərdə tutulurdu ki, maddi sərvətlər 1 dəfə olmaqla vergiləndirilsin və vergi verməyən şəxslər fiziki işə cəlb edilsin. Lakin narazılıqlara səbəb olduğu üçün bu qanun 1944-cü ildə ləğv edilmişdi. Torpaqsız kəndliləri torpaqla təmin etmək məqsədi ilə 11 iyun 1945-ci ildə Fermerləri torpaqla təmin etmək haqqında qanun qəbul edildi. Qanunun tətbiqi zamanı bir sıra xüsusi meşələrin və iri torpaq sahibi olan ailələrin torpaqlarının özəlləşdirilməsi bu ailələrin narazılığına səbəb oldu. Adnan Menderes, Cavid Oral, Emin Sazak kimi şəxslər də qanunun tətbiqinə qarşı çıxmışdı. İlk əvvəl CXP-nin torpaq islahatı və iqtisadi siyasətinə qarşı meydana çıxan bu müxalifətçi hərəkat sonradan siyasi bir hərəkata çevrildi. 1946-cı ildə seçki qanunda bir sıra dəyişikliklər edildi. "Açıq səsvermə- gizli sayılma" adlanan qanuna əsasən tək dərəcəli sistemə keçilmiş, səsvermənin açıq formada həyata keçirilməsi nəzərdə tutlmuşdu. Buna baxmayaraq səslərin sayılması gizli şəkildə aparılmalı idi. Həmin il seçkilərdə Cümhuriyyət Xalq partiyası qalib gəldi. 1946-ı il seçkilərindən sonra həm səhhətində baş verən problemlərə görə, həm də İsmət İnönünün xahişi ilə Baş Nazir postunu Rəcəb Pekərə devr eləmişdi. 1948-ci ilin noyabrın 1-dən 1950-ci ilin 22 may tarixinə qədər TMBB-in sədri kimi xidmət göstərmişdir. 1950-ci illərdəki ümumi səsvermə ilə əvvəl millətvəkilliyindən sonra isə siyasətdən ayrıldı.