cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Azər Salmanov
Hərbi xidməti
Azər Salmanov 2009-cu ildə Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidmətinin Abşeron rayon üzrə Hərbi Komissarlığı tərəfindən hərbi xidmətə çağırılmışdır. Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin sıralarında, Naxçıvanda yerləşən "N" saylı hərbi hissədə müddətli həqiqi hərbi xidmət etmişdir.
2020-ci ilin 14 iyul tarixində Tovuz döyüşləri zamanı general-mayor Polad Həşimovun şəhid olmasından sonra səfərbərlik başlamış, Azər Salmanov səfərbər olunmuşdur. 5 oktyabr 2020-ci ildə Qubadlıya döyüşlərdə iştirak etmək üçün göndərilmişdir.
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Azər Salmanov 2020-ci il sentyabrın 27-dən Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi üçün başlanan Vətən müharibəsində könüllü olaraq iştirak etmişdir. Cəbrayılın, Xocavəndin və Qubadlının azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə vuruşmuşdur. Azər Salmanov 28 oktyabr 2020-ci ildə Qubadlı rayonu istiqamətində, 1600 metr hündürlükdə olan zirvələrin birində döyüş tapşırığının yerinə yetirilməsi zamanı həlak olmuşdur. Abşeron rayonunda dəfn edilmişdir.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Azər Salmanov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Cəbrayıl rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Azər Salmanov ölümündən sonra "Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Qubadlı rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Azər Salmanov ​ölümündən sonra "Qubadlının azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad olunması zamanı döyüş tapşırıqlarını uğurla yerinə yetirdiyinə, düşmənin əsas qruplaşmalarının məhv edilməsi ilə qoşunların döyüş qabiliyyətinin qorunub saxlanılmasında fərqləndiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Azər Salmanov ölümündən sonra "Cəsur döyüşçü" medalı ilə təltif edildi.
İstinadlar
<references group="" responsive="1">
System V
System V-UNIX sisteminin AT&T və başqa şirkətlər tərəfindən təqdim olunan versiyası. Bir tərəfdən, System V, əsasən AT&T tərəfindən nəzarət olunan standartdır, başqa tərəfdən, bir çox şirkətlərin təklif etdiyi kommersiya məhsuludur. Ayrı-ayrı versiyalar nömrələnir, məsələn, System V.4 onu bildirir ki, o, 4 versiyasıdır. Sistem V-nin dörd əsas versiyası 1, 2, 3 və 4 saylı nömrələrə buraxılmışdır. System V Release 4 və ya SVR4 kommersiya cəhətdən ən uğurlu versiya idi və "Unix Sistem Birləşməsi" Əsas Unix təchizatçılarının əməkdaşlığını istədi. Bir neçə ümumi kommersiya Unix xüsusiyyətinin mənbəyi idi. Sistem V bəzən SysV-ə qısaldılır.2012-ci ildən etibarən Unix bazarı dörd V Variantları arasında bölünür: IBM AIX, Hewlett-Packard HP-UX, Oracle Solaris. [1] Açıq mənbə OpenSolaris davamı olan illumos paylamaları. Sistem V, 1982-ci ildə UNIX Sistemi III-nin varisidir. AT & T, Sistem V-ni işləyən öz donanımlarını satarkən, əksər müştərilər AT & T-nin tətbiqinə əsaslanan bir dilerdən bir versiyasını yerinə yetirdilər. System V Interface Definition adlı standartlar sənədi tətbiqlərin standart funksiyaları və davranışlarını təsvir etmişdir. AT & T, Unix Support Group (USG), Unix Sistem İnkişafı Laboratoriyası (USDL), ardından AT & T İnformasiya Sistemləri (ATTIS), sonra isə Unix Sistem laboratoriyaları (USL). thumb|left|Unix System V
Foton
250px|thumb|Lazer şüası altında fotonların görünüşü Foton və ya qamma kvant – elektromaqnit şüalanmasının (dar mənada işığın) kvantı olan stabil elementar zərrəcik. Dörd fundamental qüvvədən biri olan elektromaqnit qüvvəsinin daşıyıcısıdır. Bozonlar qrupuna aiddir. Sükunət kütləsi və elektrik yükü sıfıra bərbərdir. Kainatda hər atoma qarşılıq təqribən 1 milyard foton mövcuddur.
Ümumi baxış
Tanınmış Fermilab-ın (Fermi National Accelerator Laboratory) üzvü Don Linkoln "Understanding the Universe: from Quarks to the Cosmos" kitabında fotonu belə təsvir edir: Fotonlar nöqtəyə oxşar hissəciklərdir; onlar kütləyə malik deyillər və onlar bir elektrik yüklü obyektdən başqasına tullanırlar. (səh. 177)
Fotonlar, kainatdakı hər maddədən, hər istiqamətə doğru, çox sayıda yayılmaqdadır və kainatdakı ən yüksək sürət ilə fəzada irəliləməkdədir. Bir fotonu digər fotonlardan ayıran üç vacib xüsusiyyəti vardır:
Bir fotonun enerjisinin verilməsi, dalğa uzunluğunun və ya tezliyinin də verilməsi deməkdir.
Fotonun enerjisi və fotonun hərəkət istiqaməti aydın kimi görünsə də, "spin istiqaməti nədir ki?" deyə soruşa bilərsiniz.
Spin istiqamətini belə izah etmək olar: Fotonu, nöqtə kimi deyil, yan-yana gedən bir ox kimi düşünün. Bu bənzətmədə, spin istiqaməti, oxun göstərdiyi istiqamət olmalıdır. İşıq üçün spin istiqamətinə polarizasiya istiqaməti də deyilir.
Ümumiyyətlə, günəş eynəklərinin polarizasiya şüşələri var. Niyə bilirsinizmi?
Yer üzünə düşən günəş şüalarından daha çox bir istiqamətdə spini olanlar əks edir. Günəş eynəkləri şüşələri də bu istiqamətdə spini olan fotonları keçirə bilən formada polarizasiya edilmişdir. Buna görə də günəşdən gələn fotonların yalnız bir qismini keçirir, yerdən əks olunan fotonların isə hamısını keçirir. Beləliklə, günəş eynəkləri günəşdən qorunub yerdəki cisimləri aydın görməyi təmin edir.
"Görünən işığa" qısaca birbaşa "işıq" da deyə bilərik.
Dalğa uzunluğuna görə fotonları düzməli olsaq, ən böyükdən ən kiçiyə doğru, cərgəsi belə olar: (ən aşağı enerjidən ən böyük enerjilərə doğru)
Bunlardan yalnız görünən işığı adi gözlə görə bilirik. Elə buna görə də bu dalğa uzunluğundakı fotonlara görünən işıq deyilir. Canlıdan canlıya gözlərinin həssas olduğu dalğa uzunluqları dəyişməkdədir. Məsələn, arılar bizim görə bilmədiyimiz ultrabənövşəyi bölgəni görə bilir, ancaq bizim gördüyümüz qırmızı bölgəni görə bilmir.
Görünən işıq dalğa uzunluğu, tamamilə Günəşin də ətrafa ən çox foton göndərdiyi dalğa uzunluğudur. Əgər gözümüz fərqli dalğa uzunluğuna həssas olsaydı, ətrafındakı şeyləri görə bilmək üçün kifayət qədər foton tapmaya bilərdi.
Fotonların dalğa uzunluğunun santimetrin milyard dəfə milyardda birindən, dünyanın radiusunun 5000 qatına qədər ölçülmüş dəyərləri vardır. (10-20 metrdən 1010 metrə qədər.)
Qamma şüaları dalğa uzunluğu bir millimetrin 100 milyonda birindən az fotonların adıdır. Radio dalğaları isə bir millimetrdən daha böyük dalğa uzunluqlu fotonlardır. Dalğa uzunluqlarının fərqli olmasından başqa radio dalğaları və qamma şüaları arasında heç bir fərq yoxdur. İkisi də fotondur. Belə fərqli adlar tamamilə tarix mənbəlidir.
Dəniz mineralları
Quruda yaşayan canlılar üçün havadakı qazların nisbəti necə əhəmiyyətlidirsə, suda yaşayan canlılar üçün də suyun tərkibi elə əhəmiyyətilidir. Məsələn, dənizdə yaşayan canlılar üçün dəniz suyu bütün dünyada eyni tərkibə malik xüsusi bir maddədir.
Dəniz suyu müxtəlif elementlərdən ibarət xüsusi mayedir.
Dəniz suyundakı duzluluğun nisbəti
Hamıya məlumdur ki, dəniz suyu duzludur. Bu duzluluq çox həssas ölçüdədir. Tədqiqatlar nəticəsində məlum olmuşdur ki, dəniz suyunun orta duzluluq dərəcəsi 3,5%-dir və bu faiz daima sabitdir. Bir kq duzlu suda 34,7 qr mineral duz mövcuddur. 1,6 kub kilometr suda isə təxminən 186 milyon ton duz var. Məsələn, okeanlardakı duzla qitələri 152 km qalınlığında duz təbəqəsi ilə örtmək mümkündür. Bu duzluluğun necə yarandığı, nisbətinin necə sabit qaldığı hələ də tədqiq edilir.
Bir digər fərziyyəyə əsasən, dəniz suyunun duzluluğu yer qabığının təbəqələri arasındakı qazlardan qaynaqlanır. Müxtəlif dövrlərdə yer qabığı ilə yerin mərkəzi arasındakı təbəqənin zəhərli qazlardan təmizlənməsi prosesində digər maddələrlə yanaşı su və xlor da üzə çıxır. Bu fərziyyəyə görə, dövrümüzdə müxtəlif aşındırma amilləri (külək, çaylar, yağış suları və s.) nəticəsində atmosferə yayılan bu elementlər dənizlərə yağıntı şəklində düşür.
Dəniz suyunun duzluluğu
Dəniz suyundakı duzun miqdarında yüz milyon illərdir ki, nəzərə çarpan dəyişiklik olmayıb. Həll olmuş maddələrin miqdarı zamana və yerə görə dəyişsə də, okeanlarda müəyyən elementlərin bütün dövrlərdə eyni faizdə olduğu qəbul edilir. Bu cəhətdən okeanı lazımi ölçüsü sabit qalan, lakin elementləri bir tərəfdən suya əlavə edilib digər tərəfdən müntəzəm boşaldılan böyük çənə bənzətmək olar. Məsələn, elementlərdən bəziləri qayalarla birləşir, beləliklə, torpaq tərəfindən sorulur və bu proses nəticəsində çöküntüyə çevrilir. Dənizdə yaşayan bitkilər və heyvanlar da bu elementlərdən faydalanırlar. Bu yolla dəniz suyundakı mineralların miqdarı daima sabit qalır. Beləliklə, yer üzündə həyatı davam etdirən qüsursuz müvazinət qorunur.
Gördüyüz kimi, hər yerdə hakim olan qüsursuz tarazlıq dəniz suyundakı duz və başqa elementlərə də aiddir. Aydındır ki, bütün bunları müəyyən edən, hər şeyi bir ölçü ilə, müəyyən nizamla yaradan Allahdır. Dəniz suyundakı turşu nisbəti də çox həssas tarazlıqda yaradılıb. Dənizlərdəki həssas mühiti anlamaq üçün akvariumdakı turşuluq nisbətinə nəzər sala bilərik. Şirin sulu akvariumların pH(turşuluq) miqdarı 7,0–7,8 arasında, dəniz akvariumunda isə 8,0 – 8,5 arasındadır. Sudakı turşuluq artdıqca ammonium (NH4) amonyak (NH3) nisbətində daha çox zəhərli olan amonyak da artır. Sudakı ammonyakın sıxlığının 0,01 mq/litr-dən çox olması balıqlar da daxil olmaqla bütün canlılar üçün ölüm təhlükəsi yaradır. Başqa sözlə, duzluluğu çox olan suda amonyak, pH (turşu) dəyəri çox böyük təhlükədir. Buna görə də dəniz akvariumlarına şirinsulu akvariumlara nisbətən daha az balıq qoyulur. Şirinsulu akvariumlarda 1 sm-lik balıqlar üçün 1 lt su lazım olduğu halda, dəniz akvariumları üçün bu nisbət 10 litrddir. Dəniz suyundakı əsas kimyəvi maddələr və nisbətləri:
Planktonların dünya temperaturuna təsiri
Yer üzündəki bütün sistemlər çox həssas tarazlığa və ahəngdarlığa malikdir. Yeri həyat üçün əlverişli edən bu sistemdə yaşayan varlıqlar, eyni zamanda, bu sistemdə müəyyən vacib rol da oynayırlar. Sonsuz ağlın təzahürü olan bu nizamda bəzi canlıların rolu çox mühümdür. Okeanlarda yaşayan və balinaların qidalandığı planktonlar da bunlardan biridir.
200px|thumb|right|dəniz mineralları
Planktonların çoxu dimetilsulfid adlı kimyəvi maddə hasil edirlər. Bu maddə oksigenlə birləşərək sulfata çevrilir. Sulfatlar okeanın səthindəki su buxarının sıxılmasını təmin edərək nüvələri təşkil eədərk buludları meydana gətirirlər. Nüvələr çox böyük olduqları üçün yağış yağmır, ancaq buludların günəş şüalarını əks etdirmə və ya sorma dərəcəsinə təsir edirlər. Bu, "albedo" adlanır. Dimetilsulfid albedonu artırır. Beləcə, buludlar günəş şüalarını əks etdirir və torpağa düşən günəş şüaları azalır. Buna görə, bir çox insanın heç vaxt görmədiyi planktonlar dünyanın ekoloji sistemində çox mühüm yer tuturlar. Rəbbimizin ilhamı ilə hərəkət edən bu mikroskopik canlıların vəsiləsi ilə günəş şüaları torpağa daha az düşür və havanın temperaturu da həyat üçün təhlükəli dərəcədə qalxmır.
Taktiki nüvə silahı
lang=ru|300px|thumb|SSRİ-nin malik olduğu nüvə başlıqlarının sayı/Rusiya və ABŞ(taktiki nüvə silahı daxil)thumb|Tratil ekivalenti ilə birlikdə 155-mm nüvə silahının maketi [[:en:W48|W48 72 ton (0,072 kiloton)]] Taktik nüvə silahları (TNS) və ya qeyri-strateji nüvə silahları (QSNS) — böyük hədəfləri və düşmən qüvvələrinin cəbhədə və birbaşa arxada cəmləşməsini məhv etmək üçün taktiki nüvə sursatlarıdır. Taktiki nüvə silahları (TNS) döyüş meydanında istifadə etmək və ya məhdud nüvə zərbəsi endirmək üçün çatdırılma vasitələri ilə birlikdə kiçik nüvə silahlarıdır. Bu tip silahlar böyük əraziləri çirkləndirmədən, seçilən hədəfi məhv etmək üçün istifadə olunur. Strateji nüvə silahlarından fərqli olaraq, taktiki döyüş başlıqlarının TNS ekvivalenti adətən bir neçə kilotonu keçmir və çox vaxt bir kilotondan az olur. Bununla belə, taktiki nüvə silahlarını strateji silahlardan ayıran birmənalı tərif yoxdur. TNS çox geniş çeşiddə sursat şəklində mövcud ola bilər - aviasiya bombaları, raket döyüş başlıqları (əməliyyat-taktiki və taktiki sinif), artilleriya mərmiləri, minalar, dərinlik bombaları, torpedalar və s. Taktiki nüvə silahları yalnız strateji nüvə silahları qalmış Böyük Britaniyadan başqa bütün nüvə dövlətlərinin xidmətindədir (baxmayaraq ki, keçmişdə onun da taktiki nüvə silahı var idi).
Tarixi
Əvvəlcə nüvə silahları həm müstəsna gücünə, həm də ilk atom silahlarının texniki məhdudiyyətlərinə görə müstəsna olaraq strateji istifadə vasitəsi kimi təqdim edildi. Bununla belə, hələ 1945-ci ildə ABŞ ordusu taktiki problemləri həll etmək üçün nüvə silahının dağıdıcı gücündən istifadə etmək imkanını nəzərdən keçirməyə başladı: məsələn, düşmənin möhkəmləndirilmiş müdafiəsini yarmaq üçün. Belə bir müdafiənin adi döyüş sursatı ilə dağıdılması uzun artilleriya hazırlığı (bəzən uzun günlər) tələb edirdi ki, bu da düşmənə hazırlanan hücumun yerini müəyyən etməyə və ona qarşı mübarizə üçün əvvəlcədən ehtiyatları cəmləşdirməyə imkan verirdi. Nüvə silahının tətbiqi isə bir qəfil zərbə ilə düşmənin müdafiəsinin bütöv bir sektorunu darmadağın etməyə və dərhal hücuma keçməyə, düşməni tamamilə məğlub etməyə imkan verirdi.
İkinci Dünya müharibəsi zamanı Yaponiyaya təklif edilən desant planlaşdırılması zamanı ABŞ ordusu təşkil ediləcək plasdarmlarda Yapon müdafiəsini tez bir zamanda məhv etmək üçün taktiki məqsədlər üçün nüvə bombalarından istifadə etməyi təklif etdi. Lakin İkinci Dünya müharibəsi bu planlar həyata keçmədən xeyli əvvəl başa çatdı. 1946-cı ildə amerikalılar nüvə silahının döyüş gəmilərinə qarşı istifadəsi məsələsini öyrənməyə yönəlmiş bir sıra nüvə sınaqları keçirdilər. Bu əməliyyatın nəticələrinə əsasən, mümkün nüvə zərbələrinə qarşı anti-nüvə mühafizəsinin təmin edilməsi və döyüş hissələrinin sıradan çıxarılmasının zəruriliyi barədə dəyərli nəticələr çıxarıldı. Bu sınaqların məqsədi nüvə silahının istifadəsi şəraitində görüləcək işlərin taktikasını hazırlamaq və əsgərləri onun zərərverici təsiri ilə tanış etmək idi. SSRİ-nin ilk nüvə sınağı 1949-cu ildə keçirildi. Onun gedişində nüvə silahının hərbi texnikaya və müdafiə strukturlarına təsiri məsələləri öyrənildi. Həqiqi nüvə bombasının partlaması ilə ilk genişmiqyaslı təlimlər 1954-cü ildə Totsk poliqonunda keçirildi.
İstifadə olunma riski
Taktiki nüvə silahından istifadə qitələrarası ballistik raketlər kimi strateji nüvə silahlarından istifadəni təhrik edən kritik həddə çatana qədər münaqişənin gərginləşməsi riski yaradır. Bundan əlavə, ilk növbədə istifadə olunacaq taktiki nüvə silahları (yəni, 1960-cı illərin nüvə artilleriyası kimi ən kiçik və ən az güclü silahlar) adətən hərbi böhranlar zamanı strateji silahlardan daha az ciddi siyasi nəzarət altında idi. Onun istifadə icazəsi, mexaniki işə düşmə düyməsi kimi sadə ola bilər. Kiçik taktiki nüvə silahına (məsələn, M29 Davy Crockett) nəzarət edən nisbətən kiçik zabit düşmən qüvvələri tərəfindən hücum təhlükəsi ilə üz-üzə idisə, o, onu atəşə tutmaq üçün icazə tələb edə bilər və döyüş başlığına icazənin mərkəzləşdirilməmiş nəzarəti səbəbindən onun bu istəyi böhran zamanı sürətlə təmin oluna bilər.
Xüsusiyyəti
Taktiki nüvə silahı üçün güc keyfiyyəti kilotonun həcmindən asılıdı. Onun dağıdıcı gücü təxminən 50 kilotona qədər dəyişir. Müqayisə üçün, strateji nüvə silahı 100 kilotondan bir meqatona qədər həcmə malikdir və daha böyük döyüş başlıqları mövcuddur.
Müqavilə ilə nəzarəti
NATO-nun on üzv ölkəsi NATO və Rusiya üçün Avropada taktiki nüvə silahlarının azaldılmasına dair müqavilələrə səbəb ola biləcək etimadın möhkəmləndirilməsi planını irəli sürüb.
2012-ci ildən etibarən NATO taktiki nüvə silahlarını dəqiq təlimatlarla təkmilləşdirmək planı ilə irəliləyirdi ki, bu da onları sərtləşdirilmiş hədəflərə qarşı təsir baxımından strateji silahlara bərabər edəcək və onları hazırkı hava hücumundan müdafiə sistemlərinə qarşı daha çox təhlükəsizb olan gizli təyyarələrdə daşıyacaq.
2022-ci ildə Ukraynaya hücumunda Rusiyanın ondan istifadəsi haqqında spikulyasiyası
2022-ci ildə Rusiyanın Ukraynaya təcavüzü zamanı müharibənin gedişatının Kremlin gözlədiyi kimi olmamasını nəzərə alaraq, Rusiya prezidenti Vladimir Putinin Ukraynaya qarşı taktiki nüvə bombasından istifadə edib-etməyəcəyi ilə bağlı daimi fərziyyələr yayılır. Rusiya tərəfi daima bundan spekülatif məqsədlər üçün istifadə edir.
Nazim Hacıyev
Nazim Məmmədiyə oğlu Hacıyev – Azərbaycan SSR-in dövlət və siyasi xadimi.
Həyatı
Nazim Hacıyev 1924-cü il iyunun 3-də Azərbaycan SSR Nuxa şəhərində anadan olmuşdur. 1940-cı ildə Nuxada peşə məktəbini bitirdikdən sonra Azərbaycan Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsinə qəbul olur. Lakin 1941–1945-ci illər müharibəsinin başlaması ilə əlaqədar olaraq təhsilini yarımçıq saxlamış, Nuxaya qayıdaraq "Nuxa fəhləsi" qəzetində ədəbi əməkdaş kimi çalışmışdır. 1941–1943-cü illərdə Nuxada 12 saylı məktəbdə dil və ədəbiyyat müəllimi işləmiş, Baş Küngüt kəndindəki orta məktəbdə dərs hissə müdiri, rayon xalq maarifi şöbəsində metodist vəzifələrində işləmişdir. O, 1943-cü ildə "Nuxa fəhləsi" qəzetinin məsul katibi təyin edilmişdir.
Nazim Hacıyev 1944-cü ildən universitetdə təhsilini davam etdirmiş və 1944–47-ci illərdə Azərbaycan SSR Xalq Daxili İşlər Komissarlığında işləmişdir.
Nazim Hacıyev 1947-ci ildə komsomol işinə keçmiş, Bakı şəhər Komsomol Komitəsinin katibi seçilmişdir. O, 1950-ci ildə Azərbaycan Kommunist Partiyası Bakı Komitəsi Təbliğat şöbəsinin təlimatçısı təyin edilmiş, ardınca Azərbaycan Tibb İnstitutunun Partiya komitəsinin katibi təyin edilmişdir. Nazim Hacıyev 1951-ci ildə Azərbaycan SSR Lenin Kommunist Gənclər İttifaqının XIX qurultayında Mərkəzi Komitənin katibi, 1952-ci ildə isə Azərbaycan SSR Lenin Kommunist Gənclər İttifaqı Mərkəzi Komitəsinin birinci katibi seçilmişdir.
Nazim Hacıyev ÜİK(b)P-nin XIX qurultayına nümayəndə seçilmişdi (5–14 oktyabr 1952-ci il).
Nazim Hacıyev Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının XX qurultayının da nümayəndəsi idi (14–21 fevral).
Nazim Hacıyev 1956-ci ildə ÜİLKGİ MK-nın Büro üzvü seçilmişdi. O, 1956–58-ci illərdə Azərbaycan KP MK-nın Elm və təhsil şöbəsinin müdiri, 1958-ci ildən isə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin əvvəlcə məsul təşkilatçısı, sonra isə sektor müdiri olmuşdur. 1960-cı ildən Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin ideologiya üzrə katibi olmuşdur.
Nazim Hacıyev 1961-ci ilin yanvarında məqsədli şəkildə yanlış edilən cərrahi əməliyyat üzündən ağır xəstələnmiş və 1962-ci il iyulun 30-da vəfat etmişdir.
Nazim Hacıyev Bakıda Fəxri Xiyabanda dəfn olunmuşdur.
Siyasi fəaliyyəti
thumb|Bakı, Nazim Hacıyev küçəsi Nazim Hacıyev Orta Asiyaya deportasiya olunmuş Mesxet türklərinin Azərbaycan SSR-ə köçürülməsinin əsas təşəbbüsçülərindən və təşkilatçılarından biri olmuşdur.
Nazim Hacıyev xaricdəki erməni diasporunun, Ermənistan SSR rəhbərliyinin, habelə SSRİ rəhbərliyində özünə yuva qurmuş Anastas Mikoyanın təzyiqlərinə qarşı çıxış edərək, 1960-cı ilin dekabrında Sov.İKP MK-nın Rəyasət Heyətində və sonra – 1961-ci ildə Sov.İKP MK-nın Siyasi Bürosunda ) Dağlıq Qarabağın və Naxçıvanın tarixi və hüquqi cəhətdən Azərbaycana məxsus olduğunu əsaslandırmış, həmin torpaqların Azərbaycan SSR ərazisində saxlanılmasına nail olmuşdur. Məhz buna görə həmin iclaslarda Mikoyan və Suslov onu "millətçilikdə" günahlandırmışdılar.
Nazim Hacıyev gənclər, beynəlxalq, mədəni, təhsil, beynəlxalq siyasət, habelə dövlət problemləri və partiya quruculuğu məsələləri üzrə 50-dən artıq kitab və məqalələrin müəllifidir.
Xatirəsi
Bakıda (keçmiş 6-cı Alatava küçəsi) və Şəkidə Nazim Hacıyevin adına küçə vardır. Sovet hakimiyyəti illərində Şəkinin mərkəzi istirahət klubu, İnçə kəndində sovxoz və Baş Küngüt kəndində orta məktəb onun adını daşıyırdı.
2019-cu ildə "Aranfilm" Yaradıcılıq Mərkəzində Nazim Hacıyevin həyatından bəhs edən "Bir qəsdin tarixi" sənədli filmi istehsal edilmişdir.
Yuxma Mişşi
Yuxma Mişşi (Юхма Мишши, 10 aprel 1936, Suqut kəndi, Batırevsk rayonu, Çuvaş Respublikası) — Çuvaş şairi, nasiri, dramaturqu, tərcüməçisi və pedaqoqu, Çuvaş Respublikasının Xalq yazıçısı (1993).
Həyatı
Yuxma Mişşi (Mixail Nikolayeviç İlin) 10 aprel 1936-cı ildə Çuvaş Respublikasının, Batırevsk rayonu, Suqut kəndində anadan olmuşdur. Orta məktəbi doğma kəndində bitirmiş, daha sonra I. Y.Yakovlev adına Çuvaş Dövlət Pedaqoji İnstitutunda təhsil almışdır. O, həmçinin A.V.Lunaçarski adına Moskva Teatr Sənəti İnstitutunun Ali teatr kurslarını bitirmişdir.
Yuxma Mişşi müxtəlif dövrlərdə Çuvaş Respublikası Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyində elmi işçi, 6 saylı Çeboksarı orta məktəbində müəllim, Çuvaş Respublikası Nazirlər Sovetində müfəttiş, Çuvaş Kitab Nəşriyyat Evinin redaktoru və "Vuçax" qəzetinin baş redaktoru vəzifələrində çalışmışdır.
XX yüzilliyin 50-ci illərdən başlayaraq doğulduğu bölgədə yayınlanan "Avangard" qəzetində nəşr olunmağa başlamışdır.
1993-cü ildə ədəbi yaradıcılıq sahəsində qazandığı uğurlara görə Çuvaş Respublikasının Xalq yazıçısı fəxri adına layiq görülmüşdür.
Yaradıcılığı
Yuxma Mişşi bir çox tarixi roman və hekayələrin, əfsanə və hekayələr toplusunun, esse, dram və şeir kitablarının müəllifi kimi tanınır. Onun həmçinin qədim və orta əsrlər tarixi, çuvaş xalqlarının folkloru və mifologiyasına dair tədqiqatları vardır.
Yuxma Mişşinin əsərləri dünyanın müxtəlif dillərində nəşr edilmişdir. O, dram janrında da çalışır. Dünyanın bir sıra ölkələrinin (Azərbaycan, Litva, Ukrayna, Qazaxıstan, Avstriya, Koreya və s.) teatrlarında "Bədirlənmiş ay gecəsində", "Vəqf", "Ağ quş lələkləri", "Saman oğlan"," Xəmir-qəhrəman "," Ər və arvad – tək şeytan ","Cənnətə necə çatmaq olar","Tanrıların göz yaşları" və başqa otuza yaxın pyesi səhnələşdirilmişdir. Onun əsərləri əsasında hazırlanan opera və baletlərə çox sayda teatrın səhnələrində quruluş verilmişdir. Onun şeirlərinə onlarla mahnı bəstələnmişdir.
O, tərcümə fəaliyyəti ilə də məşğul olmuş, A.Fadeyev, S.Vurğun, V.Pikul və başqa şair və yazıçıların əsərlərini çuvaş dilinə çevirmişdir.
İctimai fəaliyyəti
Yuxma Mişşinin ideoloji baxışları bulqarizmə söykənir. Bu ideologiyanın əsas istiqamətlərindən biri — Bulqar dövlətçiliyinin dirçəldilməsidir. Onun bu sahədəki fəaliyyəti Çuvaş Respublikası rəsmi yetkililəri tərəfindən dəstəklənir.
Yuxma Mişşi ciddi ictimai fəaliyyətlə məşğul olmaqdadır. II Dünya Çuvaş Konqresini təşkil etmişdir. Bundan əlavə, Ümum-Çuvaş Mədəniyyət Mərkəzini, İvan Yakovleviç Yakovlev Cəmiyyətini yaratmışdır.
Kitabları
'''Yuxma Mişşi 100-dən artıq kitabın müəllifidir. Ən məşhur əsərləri bunlardır:'''
Son illərdə yazıçı "Süd yolu" adlı silsilə tarixi romanlar üzərində işləyir. İndiyə qədər həmin kitablardan aşağıdakılar nəşr olunmuşdur.
Ombla çayı
Ombla — Xorvatiyada kiçik çay. Dubrovnikdən şimal-şərqdə yerləşir. Çayın uzunluğu 30 metrdir. Çay Adriatik dənizinə, ria tipli Dubrovaçka körfəzinə tökülür. Çayın mənsəbinə yaxın ərazidə kiçik Komolas kəndi yerləşir. Ombla Avropanın ən kiçik çaylarından biri hesab olunur. Çay əsasən karst mənşəli olub Avropanın ən uzun karst çayı olan Trebşinanın suyu ilə qidalanır. Çayın mənbəyi ilə mənsəbi arasındakı hündürlük fərqi 2 metrdir. Ombla çayının mənsəbinə doğru körfəz suyu irəlləmiş və burada dərinlik 30 metrə çatır. Məhs körfəz suyunun gəlib çata bilmədiyi hissədən ölçülən zaman çayın uzunluğu 30 metr olur.
Çayın qidalandığı mağara daxilindəki su səthinin hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 2,38 metrdir. Digər su mənbəyinin hündürlüyü isə dəniz səviyyəsindən 15 metr aşağıdadır. Çayın qidalandığı mənbəni ilk dəfə 1985-ci ildə sloveniyalı speleoloq Marko Krasoveç aşkar etmişdir. Orta illik su sərfi 24,1 m3/ s-dir. Sutoplayıcı hövzənin sahəsi 600 km2-dir. Çayın formalaşdığı 5 km-lik tirənin hündürlüyü 600 metrdir. Tirənin yamacları çox dikdir. Bəzi mənbələrdə Ombla çayını dünyanın ən kiçik çayı kimi göstərirlər.
Ombla çayının suyundan Dubrovnik şəhərinə su-boru xətti çəkilib. Su xəttinin ilk çəkilmə tarixi 1438-ci ilə təsadüf edilir. 2012-ci ildə ərazidə yer altı su anbarı və su elektrik stansiyasının tikilməsi layihəsi işlənilib hazırlandı. Ancaq həm maliyə çatşmamazlığı, həm də, ekoloji problemlərin yaranması ehtimalı ilə layihə həyata keçirilmədi.
Çay hövzəsi iki iqlim qurşağında yerləşir: aralıq dənizi iqlimi və kontinental iqlim.
Devid Hardinq
Həyatı
1961-ci ilin avqustunda İngiltərədə, London şəhərində anadan olmuşdur. Kembric Universitetində təbiət elmləri üzrə təhsil almışdır.
İnka tarixi
"İnka" termini "günəş" sözündən götürülmüşdür. Onların mədəniyyətinin tarixi 1200–1572-ci illəri əhatə edir. İnkalar ölkəsi qitənin cənub-qərbindən cənuba bir neçə min kilometrə qədər uzanırdı. Öz çiçəklənmə dövründə bu ərazidə 15–16 milyon insan yaşayırdı. İmperiyanın paytaxtı və simvolu Kusko şəhəri idi. Bu şəhər daşdan və qızıldan tikilmiş nağıl kimi idi. Şəhər İnklərin iqamətgahı idi. Ən yüksək hakimiyyət orqanları, ibadət mərkəzləri, şəhər xidmətləri burada yerləşirdi. 16-cı əsrdə şəhərin 200.000 əhalisi və 25 yaşayış evi var idi. Evlər parlaq boyalarla boyanmış, mərmər və jasperlə bəzədilmişdir. Evlərin qapı və pəncərələri qızılı çərçivələrlə bəzədilib. Şəhərdə su kanalı və kanalizasiya sistemi də var idi. Kuskonun mərkəzində "Festival Meydanı" var idi. Meydan bəşər tarixində ən böyük (350 addım uzunluğunda) qızıl zəncirlə həmsərhəd idi. Yaxınlıqdakı küçələr müqəddəs yerlər və məbədlərlə əhatə olunmuşdu. Bunlardan ən əhəmiyyətlisi Günəş məbədi idi.
İnka iqtisadiyyatı
İnka iqtisadiyyatının əsasını heyvandarlıq və əkinçilik təşkil edirdi. Peruda yetişdirilən məhsulları da istehsal etdilər. Təbii şərait onları suvarma qurğuları üçün əlverişli edir- — kanallar, arxlar və s. tikməyə məcbur olurdular. Torpaq əllə və taxtalarla şumlanırdı. Sənətkarlıq yaxşı təşkil olunmuşdu. Kuskoda bacarıqlı dulusçular, silah ustaları, zərgərlər və toxucular yaşayıb işləyirdilər. İnklər metallurgiya sahəsində də uğur qazandılar. Toxuculuq sənəti arasında xüsusi yer tuturdu. Bu ölkədə ticarət əlaqələri dövlət mübadiləsi ilə əvəz olundu. Müxtəlif iqlim zonalarından fərqli məhsullar təqdim etdilər. Əsas mübadilə forması kimi on gündən bir yarmarkalar təşkil edilirdi. Kusko şəhəri ən mühüm iqtisadi və mədəni mərkəz idi.
Elm
İnkalara 4 il ərzində bütün elmlər ən zəruri təhsil ocaqlarında öyrədilirdi.
Arxeoloji abidələr
İnklərin dünyaca məşhur arxeoloji abidələrindən biri Cənubi Amerikanın möcüzəsi sayılan Maçu Piçu qalası (1500) olmuşdur. Maçu Piçu "dünyanın səkkizinci möcüzəsi", "Cənubi Amerikanın əsas möcüzəsi" adlanır. 1983-cü ildə YUNESKO İnka mədəniyyətinin incisi Maçu Piçunu bəşəriyyətin mədəni nailiyyəti elan etdi. Bu şəhərin qalıqları ümumən İnka mədəniyyətinin, Hindu sivilizasiyasının ən yüksək yaradıcı məhsulu, şəhər mədəniyyətinin qalıqlarıdır. Şəhərin mərkəzi olan Akropol müqəddəs bir yer idi. Günəş Məbədi, Günəş Rəsədxanası var. Günəş məbədi İnka tanrısının məbədi hesab olunurdu. Ənənəyə görə, baş keşiş Vilyaka Umanın sarayı da burada yerləşirdi. Üç Pəncərə Məbədi Akropolun şərq hissəsində yerləşir. Bu məbədin kimin şərəfinə tikildiyi məlum deyil. Hazırkı ad məbədin üç böyük trapesiya pəncərəsi ilə əlaqələndirilir.
Kral məhəlləsi
Kral məhəlləsi 15-ci əsrin sonu və 17-ci əsrin əvvəllərində inşa edilmişdir. Terreon məbədi də həmin illərdə tikilmişdir. O, dairəvi bürclərə bənzəyir. Qala quyuda oyulmuşdur və bu qayanın üzərində çoxlu kiçik qurbangahlar var. Terreonun cənubunda şahzadənin sarayı yerləşir. Göründüyü kimi, İnka imperiyası dövründə bu saray "hakim qadın"ın iqamətgahı olub. Kral sarayı da bu ərazidə yerləşirdi və iki binadan ibarət idi. Şəhərin üçüncü məhəlləsi kiçik, sadə yaşayış binalarından ibarət idi. Görünür, bu məhəllədə Saray qulluqçuları yaşayıblar. Burada məhkəmə və həbsxana olduğuna inanılır. Maçu Piçu ilk tədqiqatçısı Hayrem Bingen bir sıra mağaralarda dəfnlər tapdı. Burada şəhər hakimlərinin mumiyalarının yerləşdiyi güman edilir. İmperator hökmdarlarının mumiyalarının İspaniyanın Kusko şəhərini işğalından sonra buraya gətirildiyi güman edilir.
Veysayd Mehmanxanasının Hekayələri
"Veysayd mehmanxanasının hekayələri" (Tales of a Wayside Inn) Amerikan şair Lonqfello (Henry Wadsworth Longfellow) tərəfindən yazılmış şeirlər kitabıdır. Kitab 1863-cü ildə çap edilmişdir. Kitabın adındakı "Veysayd" mehmanxanası Amerika Birləşmiş Ştatları Massaçusets şəhərinin "Sudbury" əyalətində yerləşən bir mehmanxanadır. Lonqfello Massaçusets, Kembric şəhərindən 20 mil uzaqlıqda yaşayırdı. Bu mehmanxana Kembric insanlarının getməkdən ən çox həzz aldığı yerlərdən biri idi. Mehmanxananın adı ilə yanaşı həm də kitabda yer alan surətlər də real insanlardır və Lonqfelloun dostları olmuşdur. Kitab onların bir-birinə Veysayd mehmanxanasına gedərkən söylədiyi hekayələrdən ibarətdir. Kitabda bu hekayələr şeir formasında verilir.
Yazılma və çap olunma tarixi
Lonqfello 1861-ci ildə həyat yoldaşının ölümündən sonra onda yaranan kədərlə mübarizə aparmaq üçün böyük öçülü bir əsərə başlayır. Bu kitabı yazarkən o həm də özünün ABŞ Vətəndaş müharibəsi dövründəki şəxsi mübarizəsi, böyük qardaşının müharibədə yaralanması və xəstələnməsini də aydınlaşdırmışdır. Kitabın "Sudbury hekayələri" adı ilə nəşr olunması düşünülmüşdür, lakin daha sonra bu adın Cefri Çoserin "Kenterberi Hekayələri" adı ilə bənzərliyinə görə kitabın adı çap olunmazdan əvvəl Lonqfellonun dostu tərəfindən, 1862-ci il 11 Oktaybrda dəyişmişdir.
Lonqfello bu mehmanxananı 1862-ci ildə bir dostu ilə ziyarət etmişdir. Həmin vaxt mehmanxananın adı "Red Horse Tavern" adlanırdı və 1861-ci ildə sahibinin ölümündən sonra bağlanmışdı. 1897-ci ilə qədər bura mehmanxana kimi yenidən açılmadı. Lonqfello vəfat etmiş mehmanxana sahibinin qohumu ilə tanış olur və ondan buranın tarixi haqqında məlumatlar alır. 1923-cü ildə Henri Ceyms buranı satın alır, yenidən bərpa edir və bir xeyriyyə mərkəzinə bağışlayır. Bu günlərdə həmin mehmanxana hələ də qalmaqdadır.
Kitabdakı əksər hekayələr Lonqfellonun geniş ədəbi mütaliəsinin nəticəsidir-onların coxu Avropa əfsanələrinə, bir neçəsi isə Amerikaya aid mənbələrə aiddir. Onlardan ən məşhuru isə "Paul Revere's Ride" şeiridir. "Kral Olafın Dastanı" isə kitabdakı ən qədim şeirdir. Lonqfello bu şeiri 1856-ci ilin əvvəlində yazmağa başlamışdır.
Kitab ilk dəfə 1863-cü il 23 Noyabrda 15000 nüsxə ilə çap edilmişdir və çap olunduğu gün satılıb qurtarmışdır. Nyu-York Tayms qəzeti kitabı "mükəmməl şərh" deyə adlandırmışdır. Kitab ikinci dəfə 1870-ci ildə və üçüncü dəfə isə 1872-1873-cü illərdə map edilmişdir. Sonrakı nüsxələrinin satılmasına baxmayaraq, onlar ilk nüsxələr qədər məşhurlaşa bilmədi.
Analiz
Kitabda yer alan və real həyatda var olan surətlər: Daniel Tridvel (teoloq), Liman Hou (mülkədar), Henri Veyls (tələbə), Ole Bul (musiqiçi), İsak Edrehi (İspan yəhudi), Tomas Viliam Parsans (şair).
Xarici keçidlər
http://www.wayside.org/history/longfellows-tales-wayside-inn-1862
Xəzərli Teodora
Xəzərli Teodora (yunanca: Θεοδώρα των Χαζάρων) — Bizans imperatoru II Yustinianın ikinci həyat yoldaşıdır. Xəzər xanı Busirin bacısıdır. Ancaq gələcəyin Bizans imperatriçası Çiçəkin atası olan bir başqa Xəzər hökmdarı Bihar ilə əlaqəsi bilinməməkdədir.
Evlilik
II Yustinian ilk dəfə taxta 685-ci ildə keçmişdir. 695-ci ildə strateq Leontios liderliyində edilən çevriliş ilə taxtdan endirildi. Yustinianın burnu və dili kəsilib, Krıma sürgün edildi.
Yustinian orada hər hansı bilinən hadisə yaşamadan 7 il qaldı. Lakin keçmiş imperatorun hakimiyyəti geri almaq üçün sui-qəsd hazırlaması barədə şayələr 702-ci ildə paytaxta çatdı. Onu həbs edib III Tiberiusun haqqında qərar verməsi üçün paytaxta gətirmək qərarına gəldilər. Yustinian buna qarşılıq Krımdan qaçıb, Busirin sarayına sığınma tələb etdi.
Busir sürgünü qəbul etdi və onu anadan gəlmə adı bilinməyən bacısı ilə 703-cü ildə evləndirib, ailə bağı qurdu. Teodora vəftiz adıdır və Xalkedon xristianlığına keçməsini göstərir. Bu ad ehtimal ki, I Yustinianın həyat yoldaşı Teodoranın xatirələrini canlandırması üçün seçilmişdir. Busir onlara Phanaqoriyada ev bağışladı.
Tiberius ev evlilik ittifaqını diqqətə alıb Busirə Yustinianın kəlləsinə qarşılıq rüşvət təklif etdi. Teofanisin əsərinə görə, təxminən 704-cü ildə Busir yeznəsi Yustinianı öldürmələri üçün Balgitzin və Papatzys adlı iki şəxsi göndərdi. Teodora bunu başa düşdü, ərinə xəbərdarlıq etdikdən sonra onun hər iki adamı boğub, dəniz yolu ilə Krıma qaçamsına səbəb oldu.
Teodora qardaşı tərəfindən həbs edildi. Tək bilinən oğulları Tiberios ata-anasının ayrılmasından sonra dünyaya gəldi.
İmperatriça
705-ci ildə Yustinian Bulqar Tervel ilə yeni bir ittifaq qurdu. Onun tərəfindən təmin edilən 15.000 atlıdan ibarət ordu ilə Konstantinapol yürüş edib şəhərə girdi. III Tiberiusu taxtdan endirib, tacı yenidən ələ keçirdi. Teodora yeni imperatriça olmuşdu. amma hələ də qardaşının əsarəti altına idi.
Taxtdan endirilməsi
Yustinian ikinci hökmdarlıq dövründə ölkəni getdikcə artan zorba və zalımlıqla idarə etdi. Sürgünə göndərilmiş erməni əsilli general olan Bardenesin liderliyində Krıda üsyan başladı. Bu şhərə gönədirlən Bizans qüvvələri şəhərin müqavimətinə görə şəhərə daxil ola bilmədilər. Çox keçmədə bu mühasirə qüvvələri də üsyançıların tərəfinə keçdi. Üsyançılar Xəzər xanı Busirin də maliyyə dəstəyi ilə gəmilərlə Konstantinopola keçdilər. General Bardenes Filippikos adını alaraq imperator olaraq taxta keçdi. Yustinian yürüşdə olduğuna görə şəhərdə deyildi. Geri dönüb şəhəri ələ keçirmək üçün etdiyi cəhdlər boşa çıxdı və bu məqsəd üçün lazım olan hərbi qüvvəni toplaya bilmədi. Paytaxtda imperator kimi hakimiyyət sürən Filippikos onun üzərinə bölmələr göndərdi. 711-ci ilin dekabrında Yustinian yaxalandı, həbs edildi və paytaxta gətirilməkdə ikən şəhər yaxınlıqlarında edam edildi və kəsik başı imperatora göndərildi.
Yustinianın öldürülməsi xəbərini alan anası Anastasiya 6 yaşında olan nəvəsi - ortaq imperator Tiberiosu Blakernaidə olan Məryəm Ana Kilsəsinə aparıb, orada kilsədən sığınma haqqı istədi. Lakin Filippikosun adamları bu azyaşlını kilsənin qarşısından zorla alaraq kilsə xaricində qətlə yetirdilər. Beləcə, Herakleios sülaləsi sona çatmış oldu.
Bu hadisələr zamanı Teodoranın hələ həyatda olub-olmadığı müəyyən deyildir. Teofanes və Nikeforos Yustinianın taxtdan endirilməsindən yazarkən onun haqqında bilgi verməmişdirlər. İoannis Zonares onsuzda ölmüş olduğunu bildirir, lakin hadisələrdən əsrlər sonra yazdığı üçün ifadələrinin tarixi reallığı nə qədər əks etdirdiyi şübhəlidir. Digər imperatriçaların əskinə. məzar yeri bildirilməmiş, ölüm ili və forması qeyri-müəyyən qalmışdır.
Uşaqları
Teodora və II yustinianın bilinən tək övladları olmuşdur:
Limfa
Mayenin qaytarılması prosesinin başlanğıcında interstisial maye bədənin bütün toxumalarında hüceyrələr arasında olan maye limfa kapilyarlarına daxil olur. Bu limfa mayesi daha sonra limfa düyünləri vasitəsilə tədricən genişlənmiş limfa damarları vasitəsilə paylanır, burada maddələr toxuma limfositləri tərəfindən çıxarılır və dövran edən limfositlər sonda sağ və ya sol körpücükaltı venaya boşalmadan əvvəl mayeyə əlavə edilir və burada mərkəzi venoz qanla qarışır.
Etimologiyası
Limfa sözü qədim romalıların şirin su tanrısı olan Limfanın adından götürülmüşdür.
Strukturu
thumb|Torakal kanalın zədələnməsindən sonra əldə edilən insan limfası
Limfa qan plazmasına bənzər, lakin eyni olmayan tərkibə malikdir. Limfa düyünlərindən gələn limfa qan plazmasından daha limfositlərlə zəngindir.
İnkişafı
thumb|250 px|Qandan interstisial mayenin əmələ gəlməsi. Starling qüvvələri aşağıdakı kimi qeyd olunur: [[hidrostatik təzyiq proksimal olaraq daha yüksəkdir, mayeni xaricə itələyir; onkotik qüvvələr distal bölgədə daha yüksəkdir, mayeni içəriyə çəkir.]] Qan qida maddələrini və mühüm metabolitləri toxuma hüceyrələrinə çatdırır və istehsal etdikləri tullantı məhsulları geri toplayır, bu da qan və toxuma hüceyrələri arasında müvafiq komponentlərin mübadiləsini tələb edir. Bu mübadilə birbaşa deyil, hüceyrələr arasındakı boşluğu tutan interstisial maye adlanan vasitəçilərlə baş verir.
Qan və ətrafdakı hüceyrələr fasiləsiz olaraq interstisial mayedən maddələr əlavə edib çıxardıqca onun tərkibi daim dəyişir. Su və həll olunan maddələr hüceyrələrarası yarıqlar adlanan kapilyar divarlardakı boşluqlardan diffuziya yolu ilə interstisial maye ilə qan arasında keçə bilər; beləliklə, qan və interstisial maye bir-biri ilə dinamik tarazlıqdadır.
İnterstisial maye kapilyarların arterial (ürəkdən gələn) ucunda arterial təzyiqin damarlara nisbətən daha yüksək olması səbəbindən əmələ gəlir və onun böyük hissəsi venoz uclarına və venulalara qayıdır; qalan hissəsi (10%-ə qədər) limfa şəklində limfa kapilyarlarına daxil olur.
Beləliklə, limfa əmələ gəldikdə interstisial maye ilə eyni tərkibə malik sulu şəffaf mayedir. Bununla belə, limfa düyünlərindən keçərkən qanla təmasda olur və daha çox hüceyrə (xüsusilə limfositlər) və zülallar toplamağa meyllidir.
Komponentləri
Limfa zülalları və artıq interstisial mayeni qana qaytarır. Limfa bakteriyaları toplaya və onları bakteriyaların məhv edildiyi limfa düyünlərinə daşıya bilər. Metastatik xərçəng hüceyrələri də limfa vasitəsilə ötürülə bilər. Limfa həmçinin həzm sistemindən (süd vəzilərindən başlayaraq) yağları xilomikronlar vasitəsilə qana daşıyır.
Dövriyyəsi
Boruvari damarlar limfanı qana qaytarır, nəticədə interstisial mayenin əmələ gəlməsi zamanı itirilmiş həcmi əvəz edir. Bu kanallar limfatik kanallar və ya sadəcə limfa damarlarıdır.
Ürək-damar sistemindən fərqli olaraq limfa sistemi qapalı deyil. Suda-quruda yaşayanların və sürünənlərin bəzi növlərində limfa sistemində limfa ürəkləri adlanan mərkəzi nasoslar vardır ki, bunlar adətən cüt-cüt olur, lakin insanlarda və digər məməlilərdə mərkəzi limfa nasosu yoxdur. Limfa surəti yavaş və sporadikdir.
İnterstisial boşluqlardan limfa damarlarına daxil olan limfa adətən klapanların olması səbəbindən damarlardan geri axmır. Bununla belə, limfa damarlarında həddindən artıq hidrostatik təzyiq yaranarsa, bəzi mayelər interstisial boşluğa geri sızaraq ödəmə səbəb ola bilər.
Orta hesabla istirahət edən bir insanda ağciyərlərdə limfa axını saatda təxminən 100 ml-dir. Digər limfa damarlarında saatda başqa ~25ml ilə müşayiət olunarsa, bədəndəki ümumi limfa axını gündə təxminən 4-5 l. təşkil edir. Bu, məşq edərkən bir neçə dəfə artırıla bilər. Təxmin edilir ki, limfa axını olmasa, orta hesabla istirahət edən insan 24 saat ərzində ölür.
Böyümə mühiti kimi
1907-ci ildə zooloq Ross Granvill Harrison laxtalanmış limfada qurbağa sinir hüceyrəsi proseslərinin böyüməsini nümayiş etdirdi. Limfa düyünlərdən və qan damarlarından ibarətdir.
NGC 2366
NGC 2366, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Zürafə bürcü istiqamətində yerləşir. IBm tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Komitas
Komitas Vartapet və ya tam adı Soğomon Kevork Soğomonyan ( və ya ; 26 sentyabr və ya 8 oktyabr 1869, Kütahya — 22 oktyabr 1935, Paris) — Osmanlı ermənisi, bəstəkar, musiqişünas və xor rəhbəri.
Həyatı
Soqomon Soqomonyan musiqiyə bağlı və təkcə türkcə danışan Kütahyalı bir ailədə doğulmuş, bir yaşındaykən anası, 10 yaşındaykən atası ölmüşdür. 1881-ci ilə qədər atasının anası tərəfindən böyüdülmüş, həmin vaxtda Qərbi Azərbacyanın Üçkilsə şəhərindəki erməni kilsəsinin ruhani məktəbinə gedərək 1895-ci ildə buranı bitirərək keşiş olmuşdur. VII əsrdə yaşamış bir erməni xalq ozanı olan Katolikos Komitasın şərəfinə Komitas adını almışdır. "Keşiş" anlamına gələn "Vartapet" ləqəbi ilə birlikdə anılmağa başlandı.
Üçmüədzin (Eçmədzin və ya Üçkilsə) Manastırı xorunda iştirak etdikdən sonra 1896-cı ildə Berlinə gedərək Kaiser Friedrich Wilhelm Universitetinə yazılmış və musiqişünaslıq təhsili almışdır. 1899-da musiqişünaslıq doktoru dərəcəsini almış və Üçmüədzinə dönmüşdür.
Kənd yerlərini qarış-qarış gəzərək 3000-ə qədər Erməni, Azərbaycan, Anadolu, Türk, Kürd və Fars xalq mahnısını toplayaraq nota köçürmüş, kolleksiya yaratmışdır. Daha sonra bütün bu mahnılar ermənilər tərəfindən özününkü kimi qəbul edilmiş və qeyri millətlərə aid mahnılar da erməni mahnısı hesab olunmağa başlamışdır. Məşhur "Yaylıq (xalq mahnısı)" bunlardan sadəcə biridir.
Ən önəmli müstəqil əsəri İlahi Litürji Badarakdır. 1892-ci ildə bestələməyə başladığı bu əsəri bitirə bilməmişdir. Beynəlxalq Musiqi Cəmiyyətinə Avropadan kənardan qəbul edilən ilk müsiqi adamı olmuşdur. Avropada, Türkiyənin müxtəlif yerlərində və Misirdə musiqilər ifa etmiş, çıxışlarla nitq söyləmişdir.
1910-cu ildən sonra İstanbulda yaşamışdır. 300 üzvü olan Gusan Xorunu qurmuşdur.
Dost TV
«Dost TV» — Türkiyə özəl telekanalı. Telekanal 2005-ci ildə Ankara şəhəri ndə təsis edilib və dini mövzuları əhatə edən verilişlər, filmlər və teleseriallar yayımlayır.
Çanqze
Müasir Çin xəritələrində hündürlüyü 7,543 m olaraq verilir. Bəzi mənbələrdə isə dağın hündürlüyü 7583 m olaraq qeyd edilir.
Changtse buzlağı şimaldan Şərqi Ronqbuk buzlağına axır. Dünyadakı üçüncü ən yüksək gölün 6216 m hündürülüyü olan Çanqze buzlağında olması mümkündür.
Aşağı Saksoniya
Şəhərləri
Vilayətin paytaxtı və ən böyük şəhəri Hannoverdir. Bundan başqa Aşağı Saksoniyada Braunşveyq, Göttingen, Volfsburq, Oldenburq və s. kimi şəhərlər də vardır.
Mətanət Ağamirli
Mətanət Ağamirli (tam adı: Mətanət Mirsadiq qızı Ağamirli; d. 21 dekabr Ağdam rayonu) — Əməkdar jurnalist, Azərbaycanda Qadın Sahibkarlığının İnkişafı Assosiasiyasının İcraçı katibi
Həyatı
Mətanət Ağamirli Ağdam rayonunda anadan olmuşdur. 1998-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasını Politologiya ixtisası üzrə bitirmişdir.
Yunanıstan–Bolqarıstan qaz interkonnektoru
Yunanıstan–Bolqarıstan Qaz İnterkonnektoru — Yunanıstanın şimal-şərqindəki  və Bolqarıstanın cənubundakı Stara Zaqora regionundakı milli təbii qaz ötürmə sistemləri arasında birbaşa əlaqə yaradan boru kəməri. Ümumi uzunluğu 182 km-dir. Dəyəri — 240 milyon avrodur. Planlaşdırılan layihə gücü ildə 3 milyard m3 təbii qazdır
Tarixi
thumb|250x250px| Azərbaycan Prezidenti [[İlham Əliyev və Bolqarıstan Prezidenti Rumen Radev interkonnektorun açılış məraimində. 1 oktyabr 2022-ci il, Sofiya.]]
Qaz kəmərinin tikintisi 2017-ci ilə nəzərdə tutulmuşdu. 22 may 2019-cu il tarixində Kirkovo rayonunda interkonnektorun əməlqoyma mərasimi baş tutmuşdur. Boru kəməri onun operatoru olan "ICGB AD" tərəfindən tikilir. Tikintidə Bolqarıstanın "Bulgarian Energy Holding"i, Yunanıstanın "DEPA" və İtaliyanın "" şirkətləri iştirak emişlər.
25 mart 2022-ci ildə boru kəməri Trans Adriatik Boru Xəttinə qoşulmuşdur. Tikinti 2022-ci ilin iyulunda başa çatmışdır. Rəsmi açılış mərasimi 8 iyul 2022-ci ildə baş tutmuşdur. 2022-ci ilin iyununda Azərbaycan qazının boru xəttinə vurulması prosesinə başlanılmışdır. İlkin olaraq ildə 1 milyard m3 qazın verilməsi, sonra isə həcmin ildə 3 milyard m3-dək artırılması nəzərdə tutulur. Boru kəməri 75 bara qədər maksimum təzyiqdə işləmək üçün nəzərdə tutulmuşdur. 1 oktyabr 2022-ci ildə Sofiyada Yunanıstan–Bolqarıstan Qaz İnterkonnektoru rəsmi olaraq istifadəyə verilmişdir.
Sərtib xan məscidi
Sərtib xan məscidi — XIX əsrdə İrəvanda fəaliyyət göstərən 8 məsciddən (Təpəbaşı, Şəhər (Zal xan), Sərtib xan, Göy məscid (Hüseynəli xan), Hacı Novruzəli bəy, Qala məscidi (Sərdar, yaxud Abbas Mirzə), Dəmirbulaq və Hacı Cəfər bəy məscidi) biri
Haqqında
XIX əsrin I yarısında Şəhər hissəsinin Şeyxülislam küçəsində (sonralar, XX əsrin əvvəllərində Pənahxan küçəsi adlandırılır) yerləşən məscidin yaxınlığında Sərtib xanın evi və sonuncu İrəvan xanı Hüseynqulu xanın həyat yoldaşı Hacı Bəyimin mülkü olub.
Məscidin adı
Sərtib – ordu, qoşun komandanı və general kimi mənalarda işlədilir. Sərtib xanın İrəvan xanlığının Qacar dövləti zamanında qoşuna rəhbərlik edən xanlardan biri olduğu məlumdur. Sərtib xanın adının Məhəmməd olduğu Kameral siyahılardan da bəlli olur. Məsələn, 1827-ci ildə İrəvan qalasının mühasirəsindən sonra ruslara əsir düşən xanlar içərisində Qasım xan Sərtib də var idi. Digər bir Sərtip xan isə Məhəmməd xan idi. Məscidin onun tərəfindən inşa edildiyi güman edilir və bu üzdən də onun adını daşıyıb. 1831-ci ilin kameral təsvirlərindən aydın olur ki, Sərtib xanın İrəvanda bir çox mülkləri qalmışdı.
Memarlıq quruluşu
Sərtib xan məscidi İrəvan şəhərində olan məscidlərdən tamamilə fərqlənirdi. Bu məscidin Şuşa şəhərinin məhəllələrində olan bir neçə məsciddə rast gəldiyimiz Güldəstəsi olub. 1930–1940-cı illərə aid edilən fotolardan aydın olur ki, məscidin yuxarı hissəsi altı bucaqlı kiçik minarə ilə bitir.
Haemophilus influenzae
Bakteriya, bəziləri tərəfindən qripin səbəbi olaraq bakterial qrip olaraq irəli sürüldü. H. influenzae çoxlu sayda lokal və invaziv infeksiyalardan məsuldur, lakin qripə viruslar səbəb olur.
Bu növ, bütün genomunu sıralayan ilk sərbəst yaşayan orqanizm idi.
Serotipləri
1930-cu ildə H. influenzae -nin iki əsas kateqoriyası təyin edildi: örtülməmiş suşlar və kapsüllü suşlar. Kapsüllü suşlar fərqli kapsul antijenlərinə görə təsnif edildi. Kapsüllenmiş H. influenzae -nin altı tanınan növü bunlardır: a, b, c, d, e və f. Kapsullanmamış suşlar arasında genetik müxtəliflik, əhatə olunan qrupa nisbətən daha böyükdür. Kapsülsüz suşlara kapsul serotipləri olmadığı üçün tipik (NTHi) deyilir; lakin çoxfokuslu ardıcıllıqla yazmaqla təsnif edilə bilər. H. influenzae infeksiyalarının patogenezi tam başa düşülməmişdir, baxmayaraq ki, epiglottit kimi şərtlərə səbəb olan bir serotip olan b (Hib) tipli polyribosyl ribitol fosfat (ing. PRP) kapsulunun varlığı virulentlikdə əsas faktor olaraq bilinir. Kapsullari, fagositoza və immun olmayan ev sahibində tamamlayıcı vasitəçiliyinə görə müqavimət göstərməyə imkan verir. Kapsülsüz suşlar demək olar ki, həmişə daha az invazivdir; Bununla birlikdə insanlarda bir çox simptomlara səbəb ola biləcək iltihablı bir reaksiya verə bilərlər. Hib konjugat peyvəndi ilə aşılama, Hib infeksiyasının qarşısının alınmasında təsirlidir, lakin NTHi suşları ilə yoluxmanın qarşısını almır.
H. influenzae suşlarının əksəriyyəti fürsətçi patogenlərdir; yəni ev sahibi olaraq xəstəlik törətmədən yaşayırlar, ancaq digər amillər (məsələn, viral infeksiya, immunitet funksiyasının azalması və ya xroniki iltihablı toxumalar, məsələn, allergiyadan) bir fürsət yaratdıqda problem yaradırlar. Trimerik avtotransporter yapışqanları istifadə edərək, ana hüceyrəyə yapışaraq ev sahibinə yoluxurlar.