cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hacılar (Laçın)
Tarixi
Kənd Qarabağ yaylasındadır. XIX əsrdə Qarıqışlaq kəndinin binə yerlərindən biri olan bu ərazidə Hacı qəbri adlanan yer də var. Yaşayış məntəqəsi qızılbaşların zülqədər tayfasının hacılar tirəsinə mənsub ailələrin məskunlaşması nəticəsində yarandığı üçün belə adlandırılmışdır. Etnotoponimdir. Bu baxımdan Azərbaycan Respublikasının bir çox bölgələrində, Gədəbəy, Tovuz, Xaçmaz, Ağdaş, Ağcabədi, Bərdə rayonlarında Hacılar yaşayış məntəqəsi mövcuddur.
İqtisadiyyatı
Əsas təsərrüfatı heyvandarlıq idi.
NGC 61
NGC 61, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Balina bürcü istiqamətində yerləşir. S0 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Minzələ
Minzələ və ya Menzelinsk — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər Tatarıstan Respublikasına daxildir.
Melaleuca eurystoma
(Melaleuca eurystoma) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Xanoğlan Məmmədov
Xanoğlan Sadıq oğlu Məmmədov — Azərbaycanın milli qəhrəmanı, Qarabağ müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Xanoğlan Məmmədov 1975-ci il 13 fevral tarixində Neftçala rayonunun Beşdəli kəndində anadan olmuşdur. 1983-cü ildə VIII sinfi bitirib Salyan rayonundakı 104 saylı texniki peşə məktəbinə daxil olmuş, iki il dülgərlik sənətinin sirlərini öyrənmişdir. 1993-cü ildə hərbi xidmətə yollanaraq, Pirişküldə, Murovdağda xidmət etmişdir.
Döyüşlərdə iştirakı
Xanoğlan Məmmədov bir müddət təlim keçdikdən sonra Murovdağ cəbhəsinə göndərilir və bir neçə döyüşdə iştirak edir. 1995-ci il martın 15-də Qazax-Afstafa bölgəsində dövlət əleyhinə çıxmış qiyamçılarla döyüşdə qəhrəmancasına həlak olmuşdur. Neftçala rayon Mədəniyyət və İncəsənət sarayı onun adını daşıyır. Məzarı Beşdəli kənd qəbiristanlığındadır.
Ailəsi
Subay idi.
Milli Qəhrəman
Azərbaycan Respublikası prezidentinin 4 aprel 1995-ci il tarixli 307 saylı fərmanı ilə Məmmədov Xanoğlan Sadıq oğlu ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adına layiq görülmüşdür.
Hacıxanlı
Hacıxanlı (əvvəlki adı: Zorkeşiş) — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonu Hacıxanlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı ilə Laçın rayonunun Şəlvə kənd Sovetinin Zorkeşiş kəndi Hacıxanlı kəndi adlandırılmışdır. Hacıxanlı kəndi Şəlvə kənd Sovetindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Hacıxanlı kənd Soveti yaradılmışdır. 1992-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 1 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.
Toponimikası
Kənd XIX əsrin əvvəllərində gəlmə ermənilər yerləşdirildikdən sonar salındığı ərazinin adı ilə Zorkeşin/Zorkeşiş adlandırılmışdı. Kəndin ərazisi əvvəllər mənşəcə qarabayramlı tayfasının hacıxanlı tirəsinin qışlaqlarından biri olmuş, sonralar daimi yaşayış məntəqəsinə çevrilmişdir.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd dağətəyi ərazidə yerləşir.
Əhalisi
Əhalisi azərbaycanlılardan ibarətdir.
İqtisadiyyatı
Kənd əhalisinin əsas məşğuliyyəti heyvandarlıq olub.
Antalya
Antalya — Türkiyənin cənubunda Aralıq dənizi sahilində kurort şəhəri və liman. Antalya ilinin mərkəzidir. Əhalisi 2015-ci ildə 2.300.000 nəfərdir. Tamamı Aralıq Dənizi Bölgəsinin qərbində yerləşir və Antalya Körfəzi ilə Qərbi Tavr Dağlarının arasında yaradılıb. Ərazicə Türkiyənin altıncı böyük rayonudur. Cənubunda Aralıq dənizi, qərbində Muğla, şimalında Burdur və Isparta, şimal-şərqində Konya, şərqində isə Karaman və Mersin rayonları var. Antalya şəhəri, 1980 ildən sonra əlverişli iqlim şəraiti və turizm tədbirləri səbəbilə sürətlə inkişaf etmiş və buna paralel olaraq rayon də hazırda Türkiyənin ən böyük beşinci rayonu olmuşdur. Antalyada iqtisadi həyat böyük miqdarda ticarət, kənd təsərrüfatı və turizmə əsaslanır. Antalya rayonunun əhatə etdiyi bölgə tarix boyu günümüzə qədər bir çox mədəniyyətə sahib olmuş və Türkiyədə ən çox antik şəhər olan rayondur. Öz növbəsində Likiyalılar, Lidiya, Pamfiliyalılar, Bergamalılar, Romalılar, Bizanslılar, Səlcuqlar, Osmanlılar və son olaraq da Türkiyə Cümhuriyyəti hakimiyyətində olan Antalya, bu mədəniyyətlərin heç birində paytaxt olmayıb. Yaşayış yerləri xaricindəki rayon ərazisinin böyük hissəsi taxıl tarlaları ilə örtülü yaylalardan ibarətdir. Türkiyə Silahlı Qüvvələri Quru Qoşunları Komandanlığına bağlı 3-cü Piyada Təlim Briqada Komandanlığı və Hava Qüvvələri Komandanlığına bağlı Hava Meydan Komandanlığı Antalyada yerləşir.
Etimologiyası
Helenistik dövrdə Bergama Kralı II. Attalos (E.Ə. 159-138), əsgərlərinə "Gedin və mənə yer üzündəki cənnəti tapın" deyir. Əsgərlərinin göstərdiyi yeri (bugünkü Antalya) bəyənən II. Attalos, regionun strateji mövqeyini nəzərə alaraq buraya bir liman şəhəri qurdurur və şəhər, banisi Attalosun adına əsasən "Ataleia" adlandırılır. Şəhərin adı qədim Ərəb mənbələrində "Antaliye", Türk mənbələrində isə "Adalya" olaraq keçər. Şəhər 20-ci əsrin ilk rübündən başlayaraq "Antalya" olaraq adlandırılmışdır.
Hittitlər
Anadoluda ilk siyasi birliyi təmin edən Hitit Dövlətinin yarandığı dövrdə Anadoluya yazı gəlmişdi. Anadolunun ortasında qurulmuş olan Hittit dövləti, başlanğıcda Antalya üçün səssiz və qaranlıq keçdi. Bölgənin tarix səhnəsinə çıxması Hittit krallarının Qərbi Anadolu yürüşləri ilə başlayır. Bugünkü Antalya rayon sərhədləri içində qalan Perge, Kesros, Patara kimi qədim məkan adlarının Hittit dövründən qalma olduğunu E.Ə. 1237-ci illər arasında hökm sürmüş Hittit Kralı III. Hattuşilinin "İllik"-lərindən öyrənilmişdir. Konyanın Yalburtunda bir Hitit heroqlifikində Pataranın adının "Pataf" formasında keçməsi, bu, kəşfi gücləndirən tapıntılardır. Buradan anlaşılan Hittit "Lukka Ölkəsi" adlandırdıqlarının Aralıq Dənizi sahilinə qədər uzanmış olmalarıdır. Hittit İmperatorluğunun dağılmasının səbəbi olan Dəniz qövmləri köçü zamanı bir qisim Akkalıların bu bölgəyə köç etməkləri Yunan mifologiyasında bəhs edilir. Troya müharibəsindən sonra bəzi Akka boyları, Amphilokhos, Kalkhas və Mopsosun idarəsində Pamfiliyaya gəldilər. Perge, Sillyon, Aspendos və Selgeyi son elmi məlumatlara əsasən bölgənin yerli əhalisi qurdu. Bölgəyə Pamfilyalılar yerləşmədən əvvəl E.Ə. 7-ci əsrdə qısa bir dövr Rodoslular və Dorluların, Kumluca və Faselisdə (Çıralı) bölgəsini məskunlaşdırdıqları qədim Yunan mənbələrində keçir. Kumluca yaxınlığında yerləşən Rodiopolis şəhəri bunun bir sübutu sayılır.
Bergama, Roma və Bizans dövrləri
Xristianlığın Anadoluda sürətlə yayıldığı eramızın 5.-7. əsrləri boyu Pamfiliya və Likiya, Şərqi Roma əyaləti olaraq əhəmiyyətlərini qoruyublar. 7-ci əsrin ortalarında Ərəblərin daimi hücumları hər iki regionu böyük ölçüdə ziyana salmış, bu vəziyyətə mane olmaq istəyən Şərqi Romalılar, regionu qorumaq məqsədilə xüsusi bir donanma qurmuşlar. Roma İmperiyasının bölgəyə tam hakim olmasından sonra, strateji yerlər və ya şəhərlərin bəziləri, kiçik rahiblik halında Şərqi Roma İmperiyası suverenliyi zamanı yaşamalarını davam etdirmişlər. Antalyanın bugünkü olduğu yerdə II. Attalosun zamanında inşa edilən ilk qala divarlarının da bu dövrdə tikildiyi məlumdur. Eramızın 130-cu ildə Roma imperatoru Hadriyan, Antalya səfəri zamanı Hadrian Qapısını tikdirib, qala divarların şərq hissəsini də tikilməsini başlatmışdır. Bundan başqa, Rodos, Venesiya, Genuya dəniz quldurlarının talanları, Kipr Krallarının hücumları və Səlib yürüşü zamanı yağmalar, zəlzələlər, regionun iqtisadi gücü qədər şəhərləri də zəiflətmişdir. Bu arada xüsusilə Rodos və Genuyalıların müdafiə və hücum üçün, yaxın sahillərdə bazalar qurmuşlar. Antalya, Aralıq Dənizi sahilində strateji mövqeyi əhəmiyyətli bir liman olma özəlliyindən görə, yarandığı tarixdən başlayaraq davamlı istilalara məruz qalmışdır.
Səlcuqlu dövrü
Mövqeyi baxımından müdafiə imkanları güclü olan Antalya, 11-ci əsr sonlarında Türklərin əlinə keçdi. Şəhər, 1097-də I Səlib yürüşündən sonra yenidən Bizans əlinə keçmişdi. Türklər, 12-ci əsrin ilk yarısında Antalya önlərinə qədər gəldilər, ərazidə təsir dairəsini yaymağa başladılar. 1148-ci ildəki II Səlib yürüşü zamanı buraya gələn Xaçlı yazıçıları, Türklərin şəhərin yaxınlarına qədər gəldiklərini, xalqın bu səbəblə uğurla tarlalarını əkə bilmədiklərini bildirir. Bu səbəbdən şəhərdəki xalq yemək ehtiyacını dəniz yolu ilə qarşılayırdı.
Türklər, 1176 Miryokefalon döyüşündən sonra Anadoluda məskunlaşmağa başladılar. Bu dövrdə II Qılınc Arslan dövlətin güclü əsaslara malik olması üçün çalışırdı. II Qılınc Arslan, bunun üçün oğullarını Anadolunun müxtəlif yerlərinə göndərdi. Ən kiçik oğlu Gıyaseddin Keyxosrovu da 1180-ci illərdə fəth etdiyi Borguludaki (indiki Uluborlu) qalaya və ətrafına məlik olaraq göndərdi. II Qılınc Arslan 1182-ci ildə Antalyanı mühasirəyə almış, lakin şəhəri tuta bilmədi. 5 Mart 1207-ci il tarixində Antalya Səlcuqların əlinə keçdi. Şəhər təslim alındıqdan dərhal sonra abadlaşdırılmış, tərsanə tikilmiş və şimalda Uluborluda olan təşkilatın mərkəzi Antalyaya köçürülmüşdür. Ancaq Antalyadakı ilk Səlcuqlu hakimiyyəti olduqca qısa sürdü. Dənizdən yardım ala bilən şəhərlə bağlı təcrübələri olmayan Səlcuqlular, bir cümə namazı vaxtı xristianların, Türklərin üzərinə hücum edib böyük əksəriyyətini qətlə yetirməsilə şəhəri itirdilər. Antalyanın bu itkinin səbəblərinə dair iki fikir vardır. Birincisi, Gıyaseddin Keyhüsrevin ölməsinin (1211) ardından və Səlcuqlu şahzadələrinin taxt davası zamanı şəhərin itirildiyi; İkincisi 1214-də Antalya elinin sərkərdəsi Ertokuşun əsas hərbi qüvvələri ilə Sinop fəthinə iştirak etmək üçün gedib, şəhər hərbi baxımdan zəif buraxdığından şəhərin işğal ola biləcəyi ehtimalıdır. Səlcuqlu sultanı olan İzzəddin Keykavus yeni bir böyük yürüşə başladı. Şəhər Türklər tərəfindən 22 Yanvar 1216-cı il tarixində yenidən fəth edildi. Türklərin təhlükəsizliklərini təmin etmək üçün şəhərin yaşayış məkanını ikiyə bölən bir qoruyucu divar tikdirilib. Üstünə də bu fəthin səbəblərini və necə baş verdiyini bildirən kitabələr qoyulub. Şəhəri ikiyə bölən bu divara görə qərb hissəsi Türk və Müsəlmanların, şərq hissəsi isə Xristian və yerlilərin meydançası olacaq. Ancaq on il sonra Antalya, dövrün mənbələrinə canlandırmayan bir böyük abadlıq daha görmüşdür. Qədim qala divarının 100 m qədər şərqindən yeni bir divar daha keçirilmişdir. Üzərindəki yazılara görə 1225 tarixindəki bu tikintinin ilk səbəbi şəhərə yeni Türk məskunlaşmasını təmin etməkdir. İkinci səbəbinin limanı qorumaq məqsədi olduğunu güman edilir.
Bu illərdə Alaeddin Keykubat, Alaiyeni (Alanya) fəth etmiş, orada əhəmiyyətli tikintilər aparmışdır. Alaiye (bugünkü Alanya)-nin də almaqla Səlcuqların Aralıq dənizində bir dəniz ittifaqı, donanma yaratmaları tələb olunurdu. Antalyada işlədilən və ya yaradılan tərsanə, ilk Türk dəniz varlığının yaranmasını təmin etmişdir. Dərhal sonra Alaiyedə də bir tərsanə tikintisinə gətirilərək Aralıq dənizindəki Türk dəniz gücü yaradılmışdır. Antalya tərsanəsinin təhlükəsizliyini tam təmin etmək məqsədi ilə 1225 tarixində şəhər içində yeni bir tənzimləməyə alındı. Alaeddin Keykubat şəhərin dəniz tərəfindəki müdafiəsini gücləndirmişdi. 1243 Kösedağ döyüşünü uduzan II Gıyaseddin Keyxosrov, bu dəfə quru tərəfindəki müdafiəni, tikdirdiyi 1244 tarixli bir bürc qala ilə gücləndirdi. Antalya qalasının iç qalası limanın şərq yaxasında ikən, Türk təbəqənin də şimal-qərbinə (indiki adı ilə Topxanaya) köçüb. Antalya sonrakı tarixlərdə də Səlcuqlu Sultanlarının qış paytaxtlarından biri olmağa davam etdi. Hətta bəzən şərqdən gələn Monqollara qarşı bir etibarlı yer olaraq üstünlük verilirdi. Antalya cənubda Misir və Şərqi Aralıq Dənizi (Dəməşq əraziləri) tərəfləri ilə ticarət edən bir yer kimi çox fəal idi. Dövrün mənbələri buradan bir vəsilə ilə danışırlar. Məsələn, Saltuknamədə də Adalyadan bəhs edilir. Mövlana burada çoxlu Xristian olduğundan bəhs etsə də, bu ifadədə, başqa İç Anadolu şəhərlərinə görə "çox" dediyi güman edilir. Çünki şəhərin içindəki yaşayış ərazilərinə görə, Xristianlar heç də hədsiz bir çoxluğa malik deyildilər. Bununla yanaşı şəhərdə Franklar da vardı və Avropa ölkələri ilə ticarət həyata keçirilirdi.
Anadolu Türk Bəylikləri dövrü
Anadolu Səlcuqlu Dövlətinin son illərində (1300-dən sonra) İlxanlıların nüfuzu altına daxil olması, hökm və nüfuzunun qalmaması ilə tayfalar bəylik qurmağa başlayıblar. Bu sırada 13-cü əsr əvvəllərində Anadolu Səlcuqluları tərəfindən Yalvaç, Borlu və Eğirdir tərəflərinə yerləşdirilmiş olan Teke tayfasının bir qolunu təşkil edən Türkmənlər də 13-cü əsr sonlarında, başlarında olan Həmid Bəyin nəvəsi və İlyas Bəyin oğlu Feleküddin Dündar Bəyin liderliyində hökm sürdükləri göllər hövzəsində müstəqilliklərini elan edərək Hamidoğulları Bəyliyini yaratmış və özünə əvvəl Uluborlu, daha sonra Eğirdiri mərkəz seçmişdir. Qurulduqdan dərhal sonra ölkəsinin sərhədlərini cənuba doğru genişləndirən Dündar Bəy, Gölhisar, Korkuteli və daha sonra məmləkətin bəzi yerlərini gəzməyə çıxmış olan Antalya bəyinin əsir düşməsi ilə Antalyanı 1301-də tutmuşdur. Dündar Bəy, Hamidoğullan Bəyliyinin sərhədlərini Germiyan və Dənizliyə qədər genişləndirmiş və Antalyanı qardaşı Yunus Bəyin idarəsinə vermişdir. Beləliklə Hamidoğulları Bəyliyi Eğirdir və Antalya olmaq üzrə ikiyə ayrılmışdır.
Məmlük Sultanı ən-nasir Məhəmmədin hüzurunda Hamidoğulları bəyi Dündar Bəyin oğlu İshaq Bəylə etdiyi mübahisədən sonra həbs olunması üzərində, yerinə Korkutelinin (İstanos) Əmiri olan qardaşı Sinanüddin Xızır Bəy keçmişdir (1327). Böyük fəaliyyət göstərən və qüvvələrini artıran Sinanüddin Xızır Bəyin 1332de 8.000 atlı əsgəri ilə 12 şəhər və 25 qalaya malik olduğu məlumdur. Xızır Bəyin ölümündən sonra yerinə Dayə Bəy, ondan sonrada Mahmud Bəyin oğlu Mübarizeddin Mehmed Bəy, Korkuteli və Antalya ərazisinə nəzarət edən Tekeoğullarının başına keçmişdir. Zəncirqıran ləqəbi ilə tanınan, Sultanu-Sevahil (Sahillər Sultanı) adıyla anılan Mübarizeddin Mehmed Bəy ömrünü Kipr Frankları ilə mübarizə içərisində keçirmişdir. Antalya, 1216-daki Türk nəzarətinin üzərindən tam 145 il 7 ay keçdikdən sonra yenidən işğala məruz qalır. Kipr kralı Pyer I. de Lusignan 24 Avqust 1361 günü Teke-elinin mərkəzi olan Antalyanı hücumla tutmuşdur. Bunun üzərinə Korkud-eline çəkilən və bəyliyinin mərkəzini buraya daşıyan Mehmed Bəy Antalyanı ələ keçirmək üçün hazırlıqlara başlayıb. İlk olaraq iqtisadi boykota əl ataraq, Kiprlilərə yemək satılmasını qadağan etmiş və onları aclıqla təslimə məcbur etmək istəmişdir. Karamanoğlu Alaeddin Əli Bəy ilə ittifaq edərək mübarizəni davam etdirən Mehmed Bəy, ertəsi il 45.000 nəfər və 8 qalera gəmiləri ilə Antalya önünə gəldi, çox şiddətli bir döyüşə baş verdiysə də şəhəri ala bilməmiş, ancaq bu döyüş sonunda Kipr kralı Xristian dövlətlərindən yardım istəmək məcburiyyətində qalmışdır. Antalyanı yenidən fəth etmək üçün inadkarlıq və səylə döyüşən və heç vaxt mübarizəni tərk etməyən Mehmed Bəy bundan dolayı Təkə Bəy kimi tanınmış və Hamidoğullarının bu Antalya ərazisində Tekeoğulları kimi şöhrət tapmışdır. Yenə Mehmed Bəy zamanında Anadolunun cənubunda Antalya, Finike, Kaş, Kalkanlı, Milli, Gömbe, Elmalı, Korkuteli və Serik ilə sahildə Antalya və Alanya arasındakı ərazi Teke-eli kimi tanınmağa başlanmışdır.
Antalya geri almaqdan heç vaxt əl çəkməyən Mehmed Bəy Memluk Sultanlığı, Alaiye və Manavgat əmrləri ilə əlaqə və ittifaqlar yaratmışdır. Belə ki, 1370-də qurduğu böyük bir mühasirədə müvəffəq ola bilməsə də, işğaldan 12 il sonra 14 May 1373 tarixində Antalyanı yenidən fəth etmişdir. Təkə Bəy, fəthdən dərhal sonra Antalya qalasının bürclərinə ağ fon üzərində qırmızı Süleyman Möhürü (altı guşəli ulduz) və başında iki dənə ziqzaqlı yaşıl zolaq olan bayrağını asıb. 14-cü əsrdə yaşamış İspan Fransiskan keşişi seyahatnaməsində, Antalyadakı Tekeoğullarına aid iki bayraq olduğunu və birinin ağ fon üzərində ziqzaqlı xətlər daşıdığını, digərində isə Süleyman Möhürü olduğunu bildirir. Mehmet Bəydən sonra yerinə oğlu Osman Çələbi keçmişdir. Ancaq, Osman Çələbi vaxtında Təkə Bəyliyinin keçmiş əhəmiyyətinin qalmadığı, hakimiyyətinin isə Antalya və Korkutelidən ibarət olduğu görünür. Həmişə Korkutelidə oturan Osman Çələbi zamanında, Osmanlı Sultanı İldırım Bəyazid 1390da, Osman Çələbinin oğlu Mustafa Bəyin əlində olan Antalyaya yerimiş və onun Misirə qaçması ilə şəhəri ələ keçirərək şəhərin mühafizəsinə Firuz Bəyi gətirmişdir. Buranı Təkəli ilə birgə əvvəl oğlu İsa Çələbi, sonra da digər oğlu Mustafa Çələbiyə Sancaq olaraq idarəçiliyə vermişdir. 1397-də Antalya ilə Alaiye arasındakı ərazi tamamilə Osmanlı hakimiyyətinə keçmişdir. 1402-də Ankara döyüşündən sonra, Sivrihisara gələn Teymurun 10 diviziya ilə göndərdiyi Şahrux və sərkərdələri dəhşətli dağıntı nəticəsində Korkud-eli və Kitir (İqdır) tərəflərini, Əmir Şah Məlik də Antalya başda olmaq üzrə bütün Teke-elini taladılar.
Teymur, Kütahyaya gəldiyi zaman Teke-elini, Antalya və Alaiye daxil, Bursadan həbsdən azad etdiyi Karamanoğlu Mehmet Bəyə vermişdi. Bu surətlə Tekeoğulları Bəyi Osman Çələbi əlindəki Korkud-elidən və Osmanlı hakimiyyətindəki Antalyadan başqa, bu bölgədə Qaraman bəyliyi hakimiyyəti başlamışdır (1402-1415). Osmanlı Sultanı İldırım Bəyazidin 1402de Teymura qarşı apardığı Ankara döyüşünü uduzması ilə Teymurun tabeliyində olan Osman Çələbi Bəy, Antalya istisna olmaqla keçmiş bəyliyinə yenidən sahib olaraq Korkutelini özünə mərkəz təyin etmişdir. İldırım Bəyazidin 1390da Korkuteli istisna olmaqla bütün Tekeelinə malik olması ilə bəylik Korkutelinə köçmüş oldu.
Osmanlı dövrü
Bugünkü Antalya vilayəti sərhədləri ilə Osmanlı Dövlətinin buradakı 15-ci və 16-cı əsrdəki inzibati vəziyyəti arasında fərqlər vardır. Bu əsrlərdə bu bölgədə Alaiye və Təkə Sancaqları mövcud idi. Ticarət yolları üzərində yerləşməsindən dolayı tez-tez işğal edilən Antalya, Səlcuqlular dövründə tikilən tərsanəsi və limanı ilə çox böyük əhəmiyyətə malik idi. Səlcuqlular hakimiyyətindəki Antalya ilə Kipr arasında mühüm ticarət əlaqələr həyata keçirilmiş və Səlcuqilərin ən mühüm ticarət mərkəzlərindən biri olmuşdur. 13-cü əsrin sonu ilə 14-cü əsrin əvvəllərində bura Hamidoğullarının Antalya feodallığının əlinə və ya Tekeoğullarının əlinə geçmiştir. Tekeoğulları dövründə əmin-amanlıq və tərəqqi davam etmiş, tikinti və mədəni tədbirlər artmışdır. Tekeoğulları dövründə Antalya və ətrafı bir ara Kiprlilərin əlinə keçdisə də, Mehmed Bəy və ya Təkə Bəy buranı təkrar almağa nail olurlar. Tekeoğulları Bəyliyinin sahib olduğu Təkə rayonu, Osmanlıların əlinə 1390-1393 tarixləri arasında keçmiş və beləliklə Osmanlı hakimiyyəti başlamıştır. Təkə rayonu Osmanlıların əlində Karamanoğullarının və bəzən də bəzi Avropa dövlətlərinin hücumlarına məruz qaldı. Antalya, Osmanlıların əlinə keçdikdən sonra Anadolu əyalətinə bağlandı. Bundan başqa, Antalya, bir müddət şahzadə bayrağı olaraq Osmanlı bayraqlarından biri oldu. Məsələn, Şahzadə Qorqud 1502den 1511-ci ilə qədər səkkiz il burada valilik etmişdir. Antalyanın Korkuteli rayonu da adını Şahzadə Qorqudun bu bölgədəki hökmranlığından aldı. Bu bölgədə, Osmanlı idarəsi altında 1511-ci ildə ortaya çıxan Şahqulu üsyanı baş verir. Ancaq bu üsyanlar nəticəsində yeni fəth edilən Modon, Koron kimi adalara böyük sürgünlər olub, İrana böyük miqdarda miqrasiyalar baş verdi. Bunlarla yanaşı, bəzi mənfi davranışda olanlar daha sonrakı illərdə, yəni Kiprin fəthilə birlikdə buranın yaşayışı və yenidənqurması məqsədilə sürgün edildilər. Bu cür hadisələr buranın siyasi, sosial, mədəni və əhali quruluşuna təsir etdi.
Təkə Sancağının quruluşunda xüsusilə coğrafi mövqeyi və tarixi şərtlər mühüm rol oynamışdır. Yenə də bu sancağın inkişafında qədim dövrlərdən bəri mühüm ticarət yolları üzərində yerləşməsi təsirli olmuşdur. Bu bölgə Osmanlı suverenliyinə keçəndə Anadolu əyalətinə bağlanmış və 19-cu əsrə qədər bu şəkildə davam etmişdir. Tənzimatın elanı ilə başlayan inzibati tənzimləmə nəticəsində Təkə Sancağı, Qaraman vilayətinə; 1865-ci ildə çıxarılan Vilayət Nizamnaməsiylə də Konya vilayətinə bağlandı. Bu dövrdə Təkə Sancağının Antalya, Akseki, Alaiye və Qızılqaya ilə birlikdə beş qəzası var idi. Bunun nəticəsində daha öncə sancaq olan Alanya və qəzaları Təkə Sancağına bağlandı. 1890-cı ilin qeydlərinə görə Təkə Sancağının, İstanos, Bucaq, Qızılqaya, Beşkonak, Millü, İqdir və Serik nahiyələrinin bağlı olduğu Antalya qəzası, İbradı nahiyəsinin bağlı olduğu Akseki qəzası, Finike nahiyəsinin bağlı olduğu Elmalı qəzası ilə Qaş qəzasından ibarət olduğu görülür. 1902 tarixində Təkə Sancağı, Antalya, Akseki, Alaiye, Almalı və Qaş qəzaları ilə 11 nahiyə və 524 kənddən ibarət olur. Daha sonra yenə bəzi tədbirlər keçirilmiş və günümüzə qədər gəlmişdir. Antalya Osmanlı Dövlətinin son dövrlərində Konyadan ayrılıb müstəqil bir sancaq olma xüsusiyyəti qazanıb.
Milli Mübarizə dövrü
1919-cu ilin Türk Millətinin ən qaranlıq illərindən biri idi. Birinci Dünya Müharibəsinə gedənlər ancaq yüzdə üçü geri gəlmişdi. Onlar da, ya qolsuz və ayaqsız və ya əlil idi. Müqavimət göstərə bilən bütün qüvvələr bitmişdi. Müharibədən sonra aparılan Mondros Sazişilə Antalya və ətrafı İtaliya Krallığına verilmişdi. Bu dövrdə işğalçılar istədikləri kimi Anadolu zəbt edir, Anadolu limanları Antanta Dövlətlərinin gəmiləri ilə dolmuş, quru hissəsində Antanta Dövlətləri hərbi məktəbləri boşaldır, hərbi dairələri dağıdır, yandırır; Rayon və kəndlərdə gəzirdilər.
Antalya zonasında Yörük Əli Əfəndinin evində şəhərin irəli gedən bir qrupu, Antalya Yunanlarının kənardan heç bir kömək gördükləri təqdirdə üsyana qalxaraq məmləkətin Antanta qüvvələrinə təslim olacağı təhlükəsinə qarşı Antalya qorumaq mövzusunda iclas keçirməyə qərar verirlər, ancaq aparılan müzakirələrdən bir nəticə vermədi. Bir müddət sonra Anadolunun müxtəlif yerlərindən regional müdafiə cəmiyyətlərinin qurulduğu xəbərinin gəlməsi və 19 May 1919-cu ildə Samsundan gələn xəbərlər Antalyada bir müdafiə cəmiyyəti yaradılması ideyasını yenidən gündəmə gətirir. Aralarında Müfti Yusif Tələt, bələdiyyə Başçısı Hüsni Qaraqaşın olduğu bir qrup qurulacaq cəmiyyətin forması haqqında mutasarrıf-la danışıqları lazım idi. Mutasarrıf Camal Bəy, bu yeni qurulan cəmiyyətdən çəkindiyi üçün bu fikrə yaxşı yanaşmır və görüşmək istəyən qrupu rədd edirdi. Çox uzun səylər nəticəsində xəstə yatağındakı mutasarrıf Camal Bəyin özünün qaldığı evə girən cəmiyyət tərəfdarları ölkənin başına gələn fəlakətdən bəhs edərək nə etmək, nə kimi tədbirlər görmək lazım gəldiyi haqqında Təsərrüfat Müdiri Akif Beyin odlu sözlərinə qarşı yataqda yatan Camal Bəy coşaraq qalxdı və "Mən millətimlə yanaşıyam, nə etmək lazımdırsa birlikdə düşünək və həyata keçirək" dedi. Bu sözdən məmnun qalan nümayəndə heyəti toplaşdı və Bələdiyyə Dairəsinin bir otağında "Müdafiə Heyəti Milliyə Cəmiyyəti" adı ilə fəaliyyətə başladı. Bu cəmiyyət 4 Sentyabr 1919daki Sivas Konqresində Anadolu və Rumeli Müdafiə Hüquq Cəmiyyətləri yaradılması qərarı əsasında bu cəmiyyətin bir qolu olaraq Antalya Müdafiə Hüquq Cəmiyyəti adını aldı. Cəmiyyət 4 il 24 gün çalışdıqdan sonra üzərinə düşən vətəni vəzifəsini tamamlamış olaraq yekun sənədini Anadolu və Rumeli Müdafiə Hüquq Cəmiyyətinə təqdim edib. Dərnək sədri Qazi Musfata Kamal Paşa 11 İyun 1923-cü il tarixində dərnəyin yekun sənədini təsdiq edib.
Türkiyə Cümhuriyyəti dövrü
29 Oktyabr 1923-den sonra ölkənin hər yerində olduğu kimi Antalyada da bir çox dəyişikliklər baş vermişdir. Osmanlı dövründə sancaq olan bölgə respublika dövründə il halına gəlmişdir. 1923-50 dövründə kiçik miqyaslarda inkişaf edən rayonun əhalisi, xüsusilə də rayonun mərkəzinin əhalisi 1950-ci ildən sonra intensiv miqrasiya axını almağa başlamışdır. Antalyada 1950-60 illəri arası dövrdə, sənayeləşmənin başlanması ilə birlikdə kənddən şəhərə köçlə gələn əhalinin artımı baş verib, bunun nəticəsində daha yaxşı iş, istirahət və məskunlaşma arzuları şəhərə gələn adamların bu ehtiyaclarına cavab verəcək şəhəri qurmaq səylərinin görüldüyü bir zaman prosesidir. Şəhərdə 1950den sonra da artaraq davam edəcək olan miqrasiyanın məkanda yaradacağı sosial, mədəni və fiziki dəyişikliklər də bu dövrdə yavaş-yavaş başlamışdır. Şəhərdə 1960-70 illəri arası dövrdə, urbanizasiya hərəkətlərinin təsiri görünməyə başlanmışdır. Bu dövr, istehsalda fərqliliyi gətirən, sosial-iqtisadi və mədəni dəyişikliyə yol açan yeni məskunlaşma formalaşmasının başladığı dövr olması baxımından əhəmiyyət daşıyır. 1960-1965 illəri arasında Kalekapısı bazarı formalaşmış, 1965-1970 illəri arasında, Kalekapısı ilə Bələdiyyə işxanı arasında, küçənin cənubunda bu gün də istifadəsi davam edən ticarət funksiyaları yerini almışdır. 1970-ci illərdə Vaqif İşxanı keçirilmişdir. Təbii və mədəni resurs potensialı yüksək bir şəhər olan Antalyanın 1969-cu ildə turizmdə prioritet sahələr kimi müəyyən olunması ilə planlaşdırma və investisiya prioriteti artmışdır. 1960-70 dövrü Antalyanın sürətli əhali artımı və şəhərləşmədən doğan sosial, mədəni və ərazi dəyişikliklərə hazırlıqsız tutduğu bir dövrdür.
1974-cü ildən etibarən Antalyada, cənub hissəsinin turizm sahəsi elanı və infrastruktur işlərinin başlaması, liman tikintisinin başa çatdırılması, hava limanı qabiliyyətinin artırılması, qədim liman və Kaleiçi layihəsinin həyata keçirilməsi, Fethiye-Kaş yolunun çəkilməsi, Antalyanın ölkə miqyasında çox önəmli bir turist mərkəz funksiyası yüklənməsi nəticəsində şəhər 1970lerden 1990lı illərin sonuna qədər nizamsız bir şəkildə qurulmuşdur. Antalya şəhəri xüsusilə 1990ların sonundan başlayaraq əvvəlki dövrə nisbətən daha çox köç qəbul etmiş və bu da şəhərdəki təbii quruluşun pozulmasına, mənzil tələbatının artmasına və şəhərin izdihamlı olmasına səbəb olmuştur. Antalya, 2 Sentyabr 1993-də çıxarılan 504 saylı qanun hökmü ilə böyük şəhər statusu qazanıb. 2004-cü ildə çıxarılan 5216 saylı qanun ilə böyükşəhər bələdiyyəsinin sərhədləri meriya binası mərkəz qəbul edilərək radiusu 30 kilometr olan dairənin hüdudlarına genişləndirildi. 2012-ci ildə çıxarılan 6360 saylı qanun ilə 2014 Türkiyə bələdiyyə seçkilərinin ardından böyükşəhər bələdiyyəsinin sərhədləri rayon mülkü sərhədləri oldu.
Coğrafiyası
Antalya vilayəti cənubunda Aralıq dənizi və şimalında dənizə paralel uzanan Toros Dağları ilə əhatə olunub, şərqində Mersin, Konya və Karaman, şimalında Isparta və Burdur, qərbində Muğla rayonları ilə qonşudur. Rayonun sahəsi 20.815 km²-dir. Bu Türkiyə ərazisinin % 2.6sı qədərinə bərabərdir. Aralıq dənizi Bölgəsinin qərbində yerləşən Antalya vilayəti, region ərazisinin isə% 17.6-nı təşkil edir. Rayon ərazisinin təxminən olaraq %77.8i dağlıq ,%10.2si düzənlik, %12si isə əyri-üyrü bir quruluşa malikdir. Rayon sahəsinin 3/4ünü örtən Tavr Dağlarının bir çox təpəsinin hündürlüyü 2500-3000 metri keçir. Qərbdəki Təkə guşəsində geniş yaylaları və hövzələr yer alır. Əsasən əhəng daşlarından yaranmış bu dağlar və yaylalar, əhəng daşlarının əriməsilə əmələ gəlmiş mağaralar, geyzerlər, dərələr, uvalalar və daha geniş çuxurlar olan böyüklü-kiçikli karst formaları çox geniş yayılıb. Rayonun topoqrafik cəhətdən göstərdiyi dəyişiklik həm iqlim, həm kənd təsərrüfatı, həm də demoqrafiya və yerləşmə baxımından fərqli şərait yaradır. Ayrı xüsusiyyət göstərən bu sahələr sahil və yayla bölgəsi kimi tanınır.
Ticarət
right|300px|thumb|Antalya limanında yük yüklənən bir ticarət gəmisi
Antalya şəhərinin iqtisadiyyatında turizmin, ticarətin və kənd təsərüffatının rolu böyükdür. Sənaye fəaliyyəti isə inkşaf etmiş fəaliyyətlər sırasına daxildir.1970-ci ilə qədər müəyyən bir səviyyədə qalan Antalya şəhəri ticarət sektorunda bu tarixdən sonra dərhal müxtəlif hərəkətləri olmuşdur. 1980-ci illərdə inkşaf edən turizm hərəkatı ilə yanaşı, müxtəlif növ lüks mağazalar, yaşayış,istirahət obyektləri açılmışdır. Texnologiyanın yayğın istifadəsi ilə kənd təsərrüfatı və sənaye istehsalı artmışdır və ticarət bazarı çox aktiv olmuşdur. Antalyanın ən təsirli təşkilatı Antalya Ticarət və Sənaye Palatasıdır (ATSO). 10.000-dən çox üzvü olan ATSO kimi əhəmiyyətli olan digər təşkilatlar Antalya Ticarət Birjası və Antalya İhracatçılar Birliyidir.
Şəkillər
1100px| Antalya Körfəzinin panoraması
Büşra Yılmaz
Büşra Yılmaz – Türkiyə qadın romançısı.
Karyera
Kiçik yaşlarından bəri yazmağa marağı olan Büşra Yılmaz, əlində hal-hazırda "Ölümə Pıçıldayan Adam" kimi əsəri olmasına baxmayaraq, əyləncəyə ehtiyacı olduğu bir dönəmdə internetdən 4N1K adlı əsərini bölüm-bölüm yazmağa və birbaşa oxuyucuya təqdim etməyə başladı. Gələn böyük maraqdan sonra, çap üçün Epsilon nəşriyyatı ile razılaşdı. Kitab satışa çıxan kimi "çox satanlar" siyahısına ilk sıradan girdi və ilk həftə 100 mindən çox satıldı. Elele Avon Qadın Mükafatları (2016) tərəfindən "İlin Yazarı" mükafatına layiq görüldü.
İmza günlərində yaşanan gərginlikdən sonra o, Fabrika Yapım-dan işini filmə çevirmək təklifini qəbul etdi və bu təklif "4N1K-2: 12-dən sonra" üçün davam etdi. Çıxarılan iki filmdən sonra ekranlarda "4N1K İlk Sevgi" adı ilə Fox TV seriyalı kimi yayımlanmağa başladı. Birinci sezondan sonra serial rəqəmsal olaraq "4N1K Yeni Başlanğıclar" adı ilə davam etdi.
4N1K ilə çox ziddiyyətli bir fantastikaya sahib olan "Ölümə Pıçıldayan Adam" və onun davamı olan "Kibrit Çöpü Məzarlığı" da Epsilon Nəşriyyatı tərəfindən nəşr edilmişdir. Hazırda o, ssenari yazır və başqa bir əsəri olan "Ruh Savaşçıları Akademiyası"-nı manqaya çevirir. Bundan əlavə, o, yazdığı bir neçə fantastik əsər üzərində işləyir (Almanı Şahzadə Yedi, Qara Ənlik və Ağ Maska, Külahda ərimiş Tam Ay).
Şəxsi həyatı
Universitet təhsili üçün məmləkətindən ayrılan və bir müddət Düzcədə yaşayan Büşra Yılmaz Sosial İş fakültəsində təhsil alıb. 2017-ci ildə İstanbula köçüb. Onun kiçik bacısı və Uncookies adlı oxucu qrupu var.
Haqnəzər
Haqnəzər (Haqnəzərdərəkənd) — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonu Təzəkənd kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Tarixi
Qarabağ silsiləsinin yamacındadır. Kəndin keçmiş adı Haqnəzərdərəkənd olmuşdur. Yaşayış məntəqəsini Ərdəşəvə kəndindən köçüb gəlmiş ailələr salmışlar. Haqnəzər orada ilk dəfə məskunlaşmış şəxsin adıdır.
1992-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 1 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.
İqtisadiyyatı
Əsas təsərrüfatı heyvandarlıq idi.
Əhalisi
2006-cı ilin statstikasına görə kəndin əhali sayı 200 nəfər olmuşdur.
Azərbaycanda COVID-19 pandemiyası
Azərbaycanda koronavirus pandemiyası — 2020-ci ilin fevralında qeydə alınan ilk hal ilə COVID-19 koronavirus pandemiyasının Azərbaycana yayıldığı təsdiqləndi.
Fevral
Fevralın 27-də koronavirus pandemiyasının səbəb ola biləcəyi təhlükənin qarşısını almaq, profilaktik və təxirəsalınmaz tədbirlərin görülməsi üçün Nazirlər Kabineti nəzdində operativ qərargah yaradıldı. Bu qərargahın tərkibinə Azərbaycanın səhiyyə naziri Oqtay Şirəliyevin rəhbərlik etdiyi aidiyyəti dövlət qurumlarının rəhbərləri daxil idi.
Fevralın 28-də ölkədə COVID-19-un ilk müsbət halını təsdiqlədi. Rusiya vətəndaşı olan xəstə İrandan gələrkən müəyyən edildi. Daha sonra ölkədə iki hadisə təsdiqləndi və hamısı təcrid edildi. Onlar İrandan qayıdan Azərbaycan vətəndaşları idilər. Həmin gün Azərbaycan İranla sərhədləri 2 həftə müddətinə bağladı.
Mart
2 mart tarixində COVID-19 infeksiyasının yayılmasının qarşısını almaq, bu sahədə görülən tədbirlərin səmərəliliyini artırmaq və tibbi profilaktikanı gücləndirmək məqsədilə 3–9 mart tarixləri arasında ölkənin bütün təhsil müəssisələrində tədris prosesləri və digər əlaqəli fəaliyyətlər dayandırıldı. Dezinfeksiya və digər profilaktik tədbirlər həyata keçirildi. Daha sonra tarix martın 27-nə qədər uzadıldı.
Martın 5-də İran İslam Respublikasından Azərbaycana gələn daha üç nəfərdən COVID-19 aşkarlandı. Onlardan biri 1988-ci il təvəllüdlü Almaniya vətəndaşı, digərləri isə İranın Qum şəhərində oxuyan Azərbaycan vətəndaşları (1994 və 1999) olur. Həmin insanlar təyin olunmadan sonra xəstəxanaya yatırılırlar. Nazirlər Kabineti yanında Operativ Qərargahdan bildirilib ki, İrandan gələn 276 nəfər 14–29 gün ərzində məcburi qaydada karantində alınırlar.
Martın 7-də İran İslam Respublikasından qayıdan üç Azərbaycan vətəndaşına COVID-19 coronavirus diaqnozu qoyuldu. Onlardan biri 1938-ci il təvəllüdlü, İrandan qayıtdıqdan bir müddət sonra sağlamlığı ilə əlaqədar xəstəxanaya müraciyyət etdi. Müayinə zamanı ona sətəlcəm diaqnozu qoyuldu və laborator analiz koronavirus ilə yoluxma faktını təsdiqlədi. Digər iki nəfər 1993 və 1994-cü il təvəllüdlü, İranın Qum şəhərində oxuyan tələbələr, İran-Azərbaycan sərhədini keçərkən karantinə alındılar və onlara koronavirus infeksiyası diaqnozu verildi.
Martın 9-da İrandan ölkəyə gələn iki Azərbaycan vətəndaşı (1966 və 1978-ci il təvəllüdlü) COVID-19 coronavirusuna yoluxması təstiqlənir.
Martın 10-da iki Azərbaycan vətəndaşı (1960 və 1984-cü il təvəllüdlü) İrandan qayıtdıqdan sonra yoxlanır və onda koronavirus aşkarlanır.
Daha əvvəl (1973, 1997 və 1998-ci il təvəllüdlü) koronavirus üçün müsbət test etmiş üç azərbaycanlı xüsusi xəstəxanalarda müalicə aldıqdan sonra sağaldı və xəstəxanadan evə buraxıldı.
Martın 11-də daha iki hadisə təsdiqləndi. Onlardan biri 1969-cu il təvəllüdlü xroniki böyrək xəstəliyi üçün xəstəxanaya müraciət etdikdən sonra COVID-19 üçün müsbət test etdi. O, bir müddət əvvəl İrandan qayıtmışdı. Digəri 1997-ci il təvəllüdlü İtaliyadan qayıdan bir tələbə idi. Onların hər ikisi xüsusi xəstəxanada təcridxanaya salındılar.
Martın 12-də bir gün əvvəl COVID-19 diaqnozu qoyulmuş qadın öldü. Bu Azərbaycanda koronavirusdan ilk ölüm halı idi.
Martın 13-də daha dörd hadisə təsdiqləndi. Onlar İran və İtaliyadan qayıdanlar idi. Azərbaycanın baş naziri Əli Əsədovun gürcü həmkarı Qiorqi Qaharia ilə telefon danışığından sonra Azərbaycan Gürcüstanla sərhədləri 10 gün müddətinə bağladı.
Azərbaycan Nazirlər Kabineti yanında Əməliyyat Qərargahı martın 14-dən etibarən ölkə daxilində tətbiq olunan sosial təcrid tədbirlərini həyata keçirdi. Bu tədbirlərə toy, yas mərasimləri və digər kütləvi toplantıların qadağan edilməsi, mədəniyyət
obyektlərinin, teatrların, muzeylərin, kinoteatrların, əyləncə mərkəzlərinin, idman mərkəzlərinin və digər əlaqəli obyektlərin bağlanması, xəstələrin bütün tibb müəssisələrində qohumlarının ziyarətinin qadağan edilməsi və s. daxildir.
15 martda daha dörd hadisə təsdiq edildi. Gün sonuna daha iki yoluxma halı təstiqləndi.
Martın 21-də daha 9 yeni koronavirus infeksiyası faktı qeydə alındı.
Martın 22-dən etibarən Azərbaycan Respublikası ərazisində fəaliyyət göstərən kafe, restoran, çay evi, İnternet klub və digər ictimai iaşə müəssisələrinin iş saatları 09:00-dan 15:00-a qədər müəyyən edilmişdir.
Martın 22-də 12 yeni COVID-19 yoluxma hadisəsi aşkar edilir. Elə həmin gün Moskvadakı Şeremetyevo Beynəlxalq Hava limanından 34 Azərbaycan vətəndaşı təxliyə edildi.
Martın 23-dən etibarən ölkədə bütün mollar və böyük ticarət mərkəzləri bağlanıb. Martın 23-də 7 yeni koronavirus infeksiyası qeydə alınıb.
Martın 24-də 12 yeni hal qeydə alınır.
25 martda 6 yeni xəstə qeydə alınmışdır. Üstəlik ikinci ölüm faktı qeydə alınır. Xəstə şəkərli diabetdən və ürəyin işemik xəstəliyindən əziyyət çəkirdi. Xəstəxanaya yerləşdirildiyi gündə dünyasını dəyişmişdir. Koronavirus infeksiyasının yayılmasının qarşısını almaq üçün məhdudlaşdırıcı rejim əsasında Azərbaycan Respublikası ilə İran İslam Respublikası arasında dövlət sərhədinin müvəqqəti bağlanması barədə qərarın müddəti aprelin 20-dək uzadıldı.
Martın 26-da 29 koronavirus infeksiyası qeydə alınıb və 1 nəfər dünyasını dəyişib. 5 nəfər isə xəstəxanadan evə buraxılıb.
Martın 27-də 43 yeni COVID-19 yoluxma faktı qeydə alınıb.
29 mart 2020-ci il tarixində Azərbaycan Respublikasında 27 yeni koronavirus infeksiyasına yoluxma faktı qeydə alınıb. Azərbaycanda həmin günə olan ümumi yoluxanların sayı 209 olmuşdur. Koronavirusdan 4-cü ölüm faktı qeydə alınıb.
30 mart 2020-ci il tarixində Azərbaycan Respublikasında 64 yeni koronavirus infeksiyasına yoluxma faktı qeydə alınıb. 11 xəstə isə tam sağaldıqdan sonra evə buraxılıb.
31 mart 2020-ci il tarixində Azərbaycan Respublikasında 24 yeni koronavirus infeksiyasına yoluxma faktı qeydə alınıb. Koronavirusa yoluxmuşlar arasında 5-ci ölüm faktı qeydə alınıb. Martın 31-də Azərbaycanda ümummilli karantin elan etildi. İnsanlara şəxsi evlərdə və mənzillərdə, daimi və ya müvəqqəti yaşayış yerlərində 20 aprelə qədər qalmaq tələb olunur.
Aprel
Aprelin 2-də bildirildi ki, həyati xidmətlər (təcili tibbi yardım, ərzaq və digər mallar və ya dərmanlar) almaq üçün yaşayış yerini tərk etməyə icazə almalıdırlar. Bunun üçün SMS icazəsi almalıdırlar. Yaşayış yerini həyat və sağlamlığa birbaşa təhlükə yaradan bir vəziyyətdə tərk etmək üçün SMS göndərmək tələb olunmur.
Aprelin 3-ə olan məlumata görə 43 yeni virusa yoluxma faktı aşkarlanmışdır. 6 nəfər isə bu xəstəlikdən sağalmışdır.
5 aprel tarixində koronavirusdan yeni 2 ölüm faktı qeydə alınır. Üstəlik 63 yeni yoluxma faktı qeydə alınır.
7 aprel tarixində növbəti 1 xəstə dünyasını dəyişir. Üstəlik 76 yeni yoluxma qeydə alınır.
Aprel ayının 9-u 104 yeni xəstə qeydə alınmaqla yanaşı 1 nəfərdə həyatını itirir. 38 nəfər isə sağaldıqdan sonra evə buraxılır.
Aprel ayının 11-də 11 xəstə dünyasını dəyişir. 67 yeni xəstə qeydə alınmışdır. 49 nəfər sağaldıqdan sonra evə buraxılmışdır.
24 aprel tarixində Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabineti yanında Operativ Qərargah məlumat yayaraq 27 aprel 2020-ci il tarixindən məhdudiyyətlərin bir qisminin yumşaldılmasına qərar verilib: kitab, qəzet, dəftərxana malları satışı, çap və sürətçıxarma fəaliyyəti, fotostudiyalar, fərdi mənzillərdə təmizlik və dərzi xidmətləri, kosmetika və ətriyyat, geyim, ayaqqabı və dəri məmulatlarının satışı, qızıl, digər bəzək əşyalarının satışı və lombard fəaliyyəti, mobil cihazların, ehtiyat hissələrinin və aksesuarlarının, kompüter avadanlıqlarının satışı və təmiri, mebel, elektronika və məişət texnikasının, avtomobil, kimyəvi məhsulların, gül və bitki məhsullarının satışı, kənd təsərrüfatı texnikasının, ehtiyat hissələrinin və avadanlıqlarının, gübrə və aqrokimyəvi məhsulların satışı, fərdi tədris və repetitor xidmətləri (qrup halında məşğələlər istisna olmaqla).
May
4 may tarixində yeni yumşaldılmalar təyin olundu:
Xüsusi karantin rejiminin müddəti 31 may 2020-ci il saat 00:00-dək uzadılmışdır.
Eyni zamanda əhali arasında virusa yoluxma sürəti, xəstələrin sağalma dinamikası nəzərə alınaraq, tətbiq edilən bir sıra məhdudiyyətlərin yumşaldılmasına dair qərar verilmişdir.
Məhdudiyyətlərin yumşaldılması mövcud sanitar-epidemioloji vəziyyət, xəstə sayı və yoluxma sürəti əsas götürülərək Bakı, Sumqayıt, Gəncə, Lənkəran şəhərləri, Abşeron rayonu və digər regionlar üzrə mərhələ ilə həyata keçirilir.
Bununla əlaqədar Bakı, Sumqayıt, Gəncə, Lənkəran şəhərləri və Abşeron rayonu üzrə 4 may 2020-ci il saat 00:00-dan etibarən:
• dövlət qurumlarının işçilərinin fəaliyyəti müəyyən olunmuş sayda bərpa olunur (fəaliyyəti bərpa olunan dövlət qurumlarının işçilərinin say həddi Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin müvafiq qərarı ilə müəyyən ediləcəkdır);
• "DOST" mərkəzləri xidmət göstərdikləri ərazilər üzrə ünvanlı dövlət sosial yardımı və sosial sahə üzrə bank kartlarının təqdim olunması istiqamətlərində fəaliyyətini bərpa edir;
• xüsusi karantin rejimi dövründə fəaliyyətinə məhdudiyyət tətbiq olunan müxtəlif sahələrdə digər sahibkarlıq subyektlərinə iş və xidmətlər təqdim edən hüquqi və fiziki şəxslərin fəaliyyəti bərpa edilir;
• bütün sahələr üzrə fərdi ticarət obyektlərinin fəaliyyəti bərpa olunur;
• bərbərxanalar, gözəllik salonları və kosmetik xidmətlər üzrə fəaliyyət bərpa olunur.
Bakı, Sumqayıt, Gəncə, Lənkəran şəhərləri və Abşeron rayonu istisna olmaqla respublikanın digər rayon və şəhərlərində və Naxçıvan Muxtar Respublikasında 4 may 2020-ci il saat 00:00-dan etibarən:
• yaşayış yerini SMS icazə ilə, "icaze.e-gov.az" portalında qeydiyyatdan keçməklə, xidməti vəsiqə və ya iş yeri barədə arayış əsasında tərk etmək sistemi ləğv olunur;
• dövlət qurumlarının işçilərinin tam sayda fəaliyyəti bərpa olunur;
• restoran, kafe və çay evlərində müştərilərə yerində xidmətlər bərpa olunur (ictimai iaşə obyektlərində qəlyan avadanlıqlarından istifadə istisna olmaqla);
• bulvar, park və istirahət məkanlarına girişə tətbiq olunan məhdudiyyət götürülür;
• qeyd olunan ərazilərdə rayonlar və şəhərlərarası gediş-gəliş bərpa olunur (ictimai nəqliyyatla sərnişindaşıma xidməti istisna olmaqla);
• bərbərxanalar, gözəllik salonları və kosmetik xidmətlər üzrə fəaliyyət bərpa olunur;
Xüsusi karantin rejimində respublika üzrə ictimai yerlərdə, bulvarlarda və parklarda, eyni zamanda ictimai iaşə obyektlərində bir yerdə insanların 10 nəfərdən artıq qruplarda cəmləşməsi qadağandır.
Respublika üzrə bütün təhsil müəssisələrində tədris, təlim tərbiyə prosesinin dayandırılması 31 may 2020-ci il tarixinədək uzadılır.
Bakı, Sumqayıt, Gəncə, Lənkəran şəhərləri və Abşeron rayonunda məhdudiyyətlər aradan qaldırılan sahələrdə işləyən şəxslər barədə məlumatlar işəgötürən tərəfindən elektron imzadan istifadə edilməklə "icaze.e-gov.az" portalına daxil edildikdən sonra onların hərəkətinə yol verilir.
18 may 2020-ci il saat 00:00-dan etibarən Bakı, Sumqayıt, Gəncə, Lənkəran şəhərləri və Abşeron rayonu üzrə:
Azərbaycan Respublikasının dövlət büdcəsi
Azərbaycan Respublikasının Dövlət Büdcəsi — ölkənin əsas maliyyə sənədidir. Bu sənəd özündə illik maliyyə planını əks etdirir. Milli Məclis tərəfindən təsdiq olunduqdan sonra qanun kimi qüvvəyə minir.
Azərbaycanda COVID-19 pandemiyası
May
• bulvar, park və istirahət məkanlarına girişə tətbiq olunan məhdudiyyət 10 nəfərdən artıq qruplarda cəmləşməmək şərti ilə götürülür;
• restoran, kafe, çay evlərində, eləcə də bütün ictimai iaşə məkanlarında müştərilərə yerində xidmət saat 08:00-dan 18:00-dək bərpa olunur (ictimai iaşə obyektlərində qəlyan avadanlıqlarından istifadə istisna olmaqla);
Qeyd edək ki, restoran, kafe, çay evlərində, eləcə də bütün ictimai iaşə məkanlarında xidmətlər pandemiya dövründə Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabineti yanında Operativ Qərargah tərəfindən təqdim olunan müvafiq sanitar-epidemioloji qaydalara və metodiki göstərişlərə uyğun həyata keçirilməlidir. Bu qaydalara riayət edilməsi ictimai iaşə obyektlərinin rəhbər şəxsləri və əməkdaşlarının, eyni zamanda xidmətlərdən istifadə edən müştərilərin birbaşa öhdəliyidir. Qaydaların pozulması qanunvericiliklə nəzərdə tutulmuş inzibati və cinayət məsuliyyəti yaradır.
15 may tarixində verilən qərara görə 18 may 2020-ci il saat 00:00-dan bütün ölkə üzrə:
• muzey və sərgi zallarının fəaliyyəti bərpa olunur;
• 65 yaşdan yuxarı insanların evdən çıxmasına tətbiq olunan qadağa götürülür. Bununla belə, 65 yaşdan yuxarı şəxslər COVID-19 virusuna yoluxmada risk qrupuna daxil olduğundan evdən zəruri hallarda çıxmaq tövsiyə edilir. Eyni zamanda insanların sıx toplaşdığı məkanlarda olmamaq, sosial məsafənin gözlənilməsi, qoruyucu vasitələrdən istifadə zəruridir.
Hazırda xüsusi karantin rejimi müddətində ölkə üzrə aşağıdakı məhdudiyyətlər qüvvədə qalır:
• yük daşımaları istisna olmaqla, ölkə ərazisinə yerüstü və hava nəqliyyatı yolu ilə giriş-çıxışın dayandırılması;
• xüsusi təyinatlı, o cümlədən təcili tibbi yardım, qəza-bərpa, xilasedici, habelə yük daşıyan avtomobillərin hərəkəti istisna olmaqla, Bakı şəhəri, Sumqayıt şəhəri və Abşeron rayonuna, eləcə də Gəncə və Lənkəran şəhərlərinə giriş-çıxış və ölkənin digər şəhər və rayonlarından yerustü və hava nəqliyyatı ilə sərnişin daşımalarının dayandırılması;
• bütün təhsil müəssisələrində tədris, təlim-tərbiyə prosesinin dayandırılması;
• Bakı, Sumqayıt, Gəncə, Lənkəran şəhərləri və Abşeron rayonunda dövlət qurumlarında işçilərin say həddinin məhdudlaşdırılması;
• ASAN Xidmət və "DOST" xidmət mərkəzləri istisna olmaqla, digər dövlət orqanlarında vətəndaşların yerində qrup və fərdi qaydada qəbulunun dayandırılması;
• dəfn mərasimləri istisna olmaqla dini ritual xidmətləri, eləcə də mərasim zallarında, çadırlarda və digər qapalı məkanlarda yas mərasimlərinin təşkili və keçirilməsinin qadağan olunması;
• toy məclislərinin təşkilinin qadağan olunması;
• bütün kütləvi tədbirlər, o cümlədən mədəni-idman tədbirlərin keçirilməsinin dayandırılması;
• tədbirlərin təşkili üzrə xidmətlərin, o cümlədən bu sahədə müştərinin evində və ya digər məkanlarda ad günləri, toy, nişan və bu kimi mərasimlərin təşkilinin qadağan olunması;
• ictimai yerlərdə, o cümlədən küçələrdə, bulvarlarda, parklarda və digər yerlərdə şəxslərin 10 nəfərdən artıq qruplarda cəmləşməsinin qadağan olunması;
• əyləncə məkanları, o cümlədən uşaq əyləncə məkanlarının (bulvar və parkların ərazisindəki daxil olmaqla) fəaliyyətinin dayandırılması;
• muzey və sərgi zalları istisna olmaqla, digər mədəniyyət obyektləri, eləcə də kinoteatrların, teatrların, idman zallarının fəaliyyətinin dayandırılması;
• nəzdindəki ərzaq mağazaları və apteklər istisna olmaqla, ölkə ərazisində iri ticarət mərkəzlərinin və "Mall"arın fəaliyyətinin dayandırılıması;
• ictimai iaşə obyektlərində qəlyan avadanlıqlarından istifadənin qadağan olunması;
• Bakı, Sumqayıt, Gəncə, Lənkəran şəhərləri və Abşeron rayonu üzrə restoran, kafe, çay evlərində, eləcə də bütün ictimai iaşə məkanlarında müştərilərə saat 18:00-dan 08:00-dək yerində xidmətin dayandırılması;
• tibb müəssisələrində müalicə alan şəxslərin xəstə yaxınları tərəfindən ziyarətinin qadağan edilməsi;
• idman, sağlamlıq-bərpa üzrə xidmətlərin dayandırılması (bu sahədə tibbi xidmətlər istisna olmaqla);
• massaj və hamam xidmətlərinin göstərilməsi;
29 may tarixində verilən qərara görə ölkə ərazisində xüsusi karantin rejiminin müddəti 15 iyun 2020-ci il saat 00:00-dək uzadılır. Eyni zamanda, 31 may 2020-ci il saat 00:00-dan xüsusi karantin rejimi çərçivəsindəki məhdudiyyətlərin bir qisminin aradan qaldırılmasına qərar verilmişdir:
● Bakı, Sumqayıt, Gəncə, Lənkəran şəhərləri və Abşeron rayonunda dövlət qurumlarında işçilərin say həddinin məhdudlaşdırılması ləğv olunur;