cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Real Betis FK
Heyəti
'' Bayraqlar FİFA-nın uyğunluq qaydalarına uyğun olaraq milli komandanı göstərir. Oyunçular FİFA-ya aid olmayan səbəbdən birdən çox ölkəyə sahib ola bilərlər. ''
4-cü kapitan
Kapitan 2-ci kapitan
3-cü kapitan
Uoll-strit canavarı (film, 2013)
Filmin premyerası 2013-cü il dekabrın 17-də Nyu-Yorkda baş tutdu və Paramount Pictures tərəfindən 25 dekabr 2013-cü ildə ABŞ-da nümayiş olundu. Bu, sırf rəqəmsal distribusiya vasitəsilə buraxılan ilk böyük Amerika filmi idi. Teatr nümayişi zamanı dünya üzrə 406,9 milyon dollar qazanaraq Scorsese-nin ən çox gəlir gətirən filminə çevrilərək böyük bir kommersiya uğuru idi. Film əxlaqi qeyri-müəyyənliyi və qurbanlara rəğbət bəsləməməsi, həmçinin açıq-aydın cinsi məzmun, ifrat söyüş, ağır narkotik istifadəsi və istehsal zamanı heyvanların istifadəsinin təsviri ilə mübahisə doğururdu. O, Ginnesin Rekordlar Kitabına ən çox söyüş halları olan film kimi düşüb. Filmin maliyyələşdirilməsi 1Malaysia Development Berhad korrupsiya qalmaqalına qarışdı ; ABŞ Ədliyyə Nazirliyi və Malayziya Korrupsiyaya Qarşı Mübarizə Komissiyası Red Granite Pictures-i araşdırdı və prodüser Rza Əziz 2019-cu ildə həbs olundu.
Lilya Bucurova
Lilya Bucurova — Krımtatar əsilli şairə və jurnalist.
Həyatı
2012-ci ildən "ATR" televiziya kanalının baş siyasət direktorunun müavini, "Cazibə" siyasi və sosial televiziya şousunun müəllifidir. 1 aprel 2015-ci ildə kanalın bağlanmasına görə bu vəzifəni tərk edir. 2015-ci ilin avqust ayından etibarən QaraDeniz production studiyasının direktor müavini və illik "Canlı səs" uşaq istedad yarışmasının təşkilatçılarından biri olur. 2016-cı ildə Krımlı müsəlman məhbusların uşaqlarına dəstək olaraq "Bizim balalar" ictimai hərəkatının qurucularından biri olur.
Siyasət
1991-ci ildə Bucurova Krımtatar xalqının ikinci Kurultayına nümayəndə seçilir. Krımtatar xalqının Məclisinə iki dəfə (1991-ci ildən 1997-ci ilədək üzv), 1994–1998-ci illərdə isə Krım Muxtar Respublikası Ali Şurasına deputat seçilmişdir. 2 noyabr 2015-ci ildə Bucurova Lenur İslamova qarşı qaldırılmış cinayət işi ilə əlaqədar onun evində axtarış aparıldığını bildirir.
Qəndibulaq (İcrud)
Qəndibulaq — İranın Zəncan ostanı İcrud şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 72 nəfər yaşayır (15 ailə).
AneCan
– Shogakukan nəşriyyatı tərəfindən 2007-2016-cı illərdə nəşr olunmuş Yaponiya dəb jurnalı. "Ane" (姉) yapon dilində "böyük bacı" deməkdir, "Can" hissəciyi isə bacı jurnal olan "CanCam" jurnalının adından gəlir. Jurnal 20 yaşlarının ortalarında və ya sonlarında olan qadınlar üçün nəzərdə tutulub və "CanCam" jurnalını oxumaqdan "məzun olanlar" üçün yaradılıb.
Tarixi
Jurnalın nəşrinə "Isetan" alış-veriş mərkəzi və bir neçə geyim şirkəti dəstək vermiş və yeni brendlər yaratmışdılar. 14 mart 2007-ci ildə "Senken Shimbun" "AneCan" brendinin 4 gün ərzində 30 milyon yen gəlir gətirdiyini bildirmişdir.
10 avqust 2016-cı ildə jurnalın 2016-cı ilin dekabrından etibarən nəşr olunmayacağı açıqlanmışdır.
İdman avtomobili
thumb|[[Porsche 911]] thumb|[[1990-cı illər istehsalı olan Lotus Elan M100, bir idman avtomobili nümunəsidir.]]
İdman avtomobilləri, idman maşını və ya idman avtomobili, kiçik həcmli, ümumiyyətlə iki oturacaqlı və iki qapılı formada hazırlanan çevik istifadəni təmin edən və yüksək performanslı maşınlara verilən addır. İdman avtomobilləri sadə dizaynlı və ya lüks sinfə aid ola bilər, lakin yüksək manevr və minimum çəkiyə malik olmalıdırlar.
İngiltərə Futbol Liqası 1890/1891
İngiltərə Futbol Liqası 1890/1891 — 1890-1891-ci illərdə baş tutan 3-cü futbol üzrə İngiltərə Çempionatı. Çempionatın qalibi 29 xalla Everton oldu.
Güllü qafiyə
Güllü qafiyə — Azərbaycan klassik poeziyasında  aşıq şeiri şəkli. Bu şeir şəklinə “Dedim-dedi”, “Dedim-söylədi”, “Kəlmə kəsmək”, bəzən isə “Qafiyə” də deyilir. Ustad aşıqlar güllü qafiyəni misra və misraqırımı üzərində qururlar. Hər iki halda şeir aşiq-məşuqənin duet-dialoqu şəklində qurulur:
Dedim: mən qurbanam yarın adına,
Dedi: elə sənsən düşən yadına...
(Qurbani)
Yaxud:
Dedim: səfalıdı? – söylədi: yox-yox...
(Aşıq Əmrah)
Güllü qafiyədəki duet-dialoq, həm də üslubi məqamdır; misraqırımındakı poetik pauza (nəfəsdərmə) ifanı şirinləşdirir. Duetin birinci tərəfini bir aşıq, cavabını isə digər aşıq ifa edir. Güllü qafiyədən aşıqlar, çox hallarda, toyaxırı – duvaqqapma yerində istifadə edirlər. Güllü qafiyə dinləyicilərə xoş ovqat gətirir.
Aerosəpin
Aerosəpin — təyyarə və ya vertolyotdan xüsusi aparatlar ilə toxum (qum vələmiri və başqa ot toxumları) səpilməsi. Bəzi kol və ya iynəyarpaqlı ağacların dibini, Mərkəzi Asiya səhralarında qumları, saksaul köklərini torpağa bərkitmək üçün istifadə edilir.
1993 Azərbaycan Kuboku
1993 Azərbaycan Kuboku — Futbol üzrə Azərbaycan kubokunun ikinci mövsümüdür.
1993-cü il mövsümündə 40 komanda mükafat üçün mübarizəyə aparmışdır.
Kenterberi
Kenterberi (, /;, ) — İngiltərənin cənub-şərqində Kent qraflığında qədim şəhər, Siti-of-Kenterberinin "siti" statusuna malik rayonun inzibati mərkəzi.
Londondan 85 km cənub-şərqdə yerləşir, anqlikan kilsəsinin priması olan Kenterberi arxiyepiskopunun kafedrası kimi tanınır. 2001-ci ildə əhalisi 43,4 min nəfər idi.
Kenterberi məşhur turizm məkanıdır, Birləşmiş Krallıqda ardıcıl olaraq ən çox ziyarət edilən şəhərlərdən biridir. Bundan başqa, Kenterberi əhəmiyyətli tələbə əhalisinə və ölkədə daimi sakinlərə nisbətdə ən yüksək tələbə nisbətinə malikdir.
İdman
"Kenterberi Siti" Futbol Klubu 1904-cü ildə yaradılmış və 1910-cu ilə qədər fəaliyyət göstərmişdir. Klub 1920-ci ildə yenidən qurulmuş, lakin fəaliyyətini 1922-ci ilə qədər davam etdirmişdir. Yeni "Kenterberi Siti" 1947-ci ildə təsis edilmiş, lakin 2001-ci ildə "Kinqsmid" stadionundan qovulduqdan sonra dağılmışdır. Klub 2007-ci ildə yenidən qurulmuşdur.
Əliyar (Şövt)
Əliyar və ya Əliyara - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Şövt şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 23 nəfər yaşayır (6 ailə)
Volqa ticarət yolu
thumb|250px|[[Rus (xalq)|Rus varyaqları və onların gəmiləri Qardarikidə. Rəssam: Nikolay Rerix.]]
İdil ticarət yolu və ya Volqa ticarət yolu ― orta əsrlərdə Şimali Avropanı və Rusiyanın şimal-qərbini Xəzər dənizi və Volqa çayı vasitəsilə Sasani imperiyası ilə birləşdirən ticarət yolu. Ruslar bu yoldan Xəzər dənizinin cənub sahillərində yerləşən müsəlman ölkələri, bəzən isə Bağdad şəhərinə qədər ərazilər ilə ticarət etmək üçün istifadə etmişlər. Güclü İdil bulqarları yarımköçəri konfederasiya yaratmış, Volqa çayı boyunca Rusiya və Skandinaviya vikinqləri, eləcə də cənubdakı Bizans imperiyası ilə ticarət əlaqələri qurmuşlar. Şahmat Kiyev Rus dövlətinə İran və ərəb torpaqlarından Volqa ticarət yolu vasitəsilə təqdim edilmişdir.
Qaraqaya (İcrud)
Qaraqaya — İranın Zəncan ostanı İcrud şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.
Ortodoks xristianlıq
“Ortodoks xristianlıq” sözü ilə aşağıdakılardan biri nəzərdə tutula bilər:
Qaraqaya (İcrud)
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 104 nəfər yaşayır (23 ailə).
Hatəm Əsgərov
Hatəm Əsgərov (17 may 1957, Bakı, Azərbaycan SSR) — Azərbaycan rejissoru, aktyor.
Həyat və fəaliyyəti
Əsgərov Hatəm Məmmədəli oğlu 17 may 1957-ci  ildə Bakıda anadan olub.1974-cü  ildə  89 saylı orta məktəbi bitirib. 1974-79-cu illərdə M.A.Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun rejissorluq fakültəsində oxuyub. 1979-82-ci illərdə  təyinat ilə  Ə.Haqverdiyev adına Ağdam Dövlət Dran Teairında rejissor işləyib. Təyinat müddəti  başa çatandan sonra C.Cabbarlı adına “Azərbaycanfilm” kinostudiyasında çalışıb. “Mozalan” satirik kinojurnalında bir neçə sənədli süjetin rejissioru olub.”Debüt”yaradıcılıq birliyində “Haqqın dərgahı” adlı iki hissəli sənədli filmi lentə alıb.”Mir” DTRŞ-nin Azərbaycan nümayəndiliyində sənədli filmlər çəkib.2011-ci ildən Az.tv-də fəaliyyətini davam etridir.
Aerostatika
Aerostatika — hidroaeromexanikanın bölməsi. Burada qaz mühitlərin, xüsusən atmosferin tarazlıq şərtləri öyrənilir. Aerostatika havada hərəkət edən cismə təsir göstərən qaldırıcı qüvvə və hündürlükdən asılı olaraq atmosfer təzyiqini tədqiq edir.
Mir Bahaəddin körpüsü
Mir Bahaəddin körpüsü,, keçmişki Zəncan-Bicar yolunda, Zəngançayı üzərində tikilmiş körpüdür.
Haqqında
Mir Bahaəddin körpüsü Zəncanın güneyində, suyu elə də çox olmayan Zəngançayı üzərində yerləşir. Körpü onu 1312-ci hicri ilində, Nasirəddin şah Qacar dönəmində tikən, Zəncanın görkəmli şəxsiyyətlərindən olan Mir Bahaəddin Zənganlının adını daşıyır. İndilikdə bu yer Zəncanlıların ən çox əyləndikləri yerlərdən biri sayılır.
Arpalıq
Arpalıq – İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Şövt şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 103 nəfər yaşayır (22 ailə)
Mir Bahaəddin körpüsü
Memarlığı
Bu körpü təxminən 100 metr uzunluğunda olaraq, eni sığınacaqla birlikdə 6.70 metrə çatır. Çayın ən yüksək yerindəki hündürlüyü təxminən 11 metrdir və orta aşırımı başqa aşırımlarında daha böyükdür. Bu körpü tamamilə kərpicdən tikilərək, ən gözəl tağının iç görünüşündə çox gözəl Məqeli adlı bir xəttlə tikildiyi tarix "Ya Əli" sözü ilə birlikdə simmetrik şəkildə oyulmuşdur. Təməlləri döşənmiş səthin üstünə qoyularaq, oyma daş parçaları və əhəng harçından hazırlanmışdır və suyun səviyyəsindən 1,40 metr yüksəkliyə kimi qalxmışdır. Bu hündürlükdə bu körpünün tağının və əsas gövdəsinin ayağından 5 × 24 × 24 sm ölçülü kərpiclə başlanıb. Bu təməllərin hər birində üst-üstə iki otaqcıq düzəldilmişdir. Bu otaqcıqlar daşğın sularını özlərindən keçirtməklə yanaşı, təməllərin ağırlığını və təzyiqini də azaldır. Bundan ayrı, körpünün ağırlığını azaltmaq üçün körpünün üzərindəki üç böyük aşırımın yan ağızlarının içi boşdur ki, bu otaqlar təzyiqə daha davamlı olsun. Güney baza otaqcıqları spiral pilləkənlə birləşdirilir. Körpü dayaqlarının yuxarı və aşağı hissələrində su axınını asanlaşdırmaq üçün daş xəndəklər yaradılıb. Körpünün yuxarı sukəsənləri çoxbucaqlı, aşağı sukəsənləri isə yarımdairəlidir.
Ayıdağ (Krım)
Ayıdağ — Krımda yerləşən dağ zirvəsi. Dağın hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 571 metr (570,80 m) yuxardadı, şimal qərb istiqamətində dağ massivi 2400 metrədək azca uzanır. Ümumi sahəsi təxminən 4 kvadrat kilometrdi. Ayuv Dağ kompleksi dövlət təbiət yasaqlığı sayılır.
Geoloji mənşə
Ayu-Daq klassik lakkolitdir, yəni tam formalaşmamış vulkandı. Dağ təxminən 150 milyon il əvvəl yer qabığının sınıq yerlərinə maqmanın daxil olması nəticəsində orta yura geoloji dövründə yaranıb. Bugünə kimi burada 18 mineral aşkar edilmişdir.
Flora və fauna
Flora təmsilçilərindən bunları qeyd etmək olar: palıd ağaclarının növləri (Quercus petraea və Quercus pubescens), adi göyrüş,adi quşarmudu, bereka, adi zoğal, tikanlı qaratikan, həmərsin. Həmçinin, burada relikt bitkiləri də var: arbutus andrachne, hündür və tikanlı ardıc, tikanlı bigəvər və s. Ayuv Dağ qoruğunun bitki aləmində bitkilərin ümümlikdə 577 növü tanınır, onlardan 44-ü Qırmızı kitaba salınmışdır.
Ayuv dağında tülkü yə, porsuğa, dələyə, kirpiyə, sincaba, gəmiricilərə və başqalarına rast gəlmək olar. Ayuv Dağda yaşayan 16 heyvan növü Qırmızı kitaba salınıb. 1974-cü ildən Ayuv Dağ dövlət təbiət yasaqlığı sayılır.
Toponimika
left|thumb|280x280px|Ayuv Dağ, şimaldan görünüş Ayuv Dağ kompleksinin adı iki krımtatar sözlərindən ibarətdir: ayuv — ayı və dağ. Ancaq, Krımın görkəmli tədqiqatçılarından Pyotr İvan Keppenanın araşdırmasına görə hələ XIX əsrin başlanğıcında krım tatarları bu dağı Biyuk-Kastel (Böyük Qala) adlandırırdılar, P.İ.Keppenin ehtimalına görə, dağ orta əsrlərdə Aya ( - müqəddəs) adını daşıya bilərdi, sonra isə yunan sözü "Aya" krımtatar olan "Ayuv"-a dəyişdi.
Dağın antik dövrdə hansı adı daşıdığı tam məlum deyil. Ayuv Dağ Parfenion və Partenion burunları ilə tez-tez eyniləşdirilir, Bu versiyanın xeyrinə dağın ətəyində yerləşən Partenit qəsəbəsinin adını çəkmək olar. Bir sıra tədqiqatçılar, məsələn, İvan Pavloviç Blaramberq hesab edir ki, antik yazılarda Ayuv Dağ "Kriumetopon" (yun. Qoyun alnı) burunu kimi göstərilib. Lakin, fərziyyələrin hər ikisi mübahisəlidi.
Səlahəddin Ülkümən
Səlahəddin Ülkümən — Türk diplomatı.
Ülkümən 1943-cü ildə Rodosun Baş Konsulu vəzifəsinə təyin edilib. Holokost zamanı o, adada yaşayan yəhudilərin Rodosdan deportasiya edilməməsi üçün onlara Türkiyə vətəndaşlığı verərək onların həyatını xilas etməsi ilə tanınır. Bu hərəkətinə görə, o, 1989-cu ildə Yad Vaşemdə İsrail tərəfindən Dünya xalqları ədalətliləri medalı ilə mükafatlandırılıb.
O, ali təhsilini başa vurduqdan sonra 1936-cı ildə Xarici İşlər Nazirliyində işə başlayıb. 1943-cü ildə Rodosun baş konsulu təyin edilib. İkinci Dünya müharibəsi zamanı Yunanıstan nasistlər tərəfindən işğal edildi. Rodosu da ələ keçirən almanlar burada olan yəhudiləri həbs düşərgələrinə göndərmək qərarına gəldilər. Lakin o zaman Rodosda işləyən Ülkümən 2000 yəhudi icmasından 50-yə yaxın insanın həyatını xilas etdi.
Arxa plan
Yəhudilər 1917-ci ilə qədər Osmanlı, 1943-cü ilə qədər isə İtaliya işğalı altında Rodosda firavan yaşayıblar. 1943-cü il alman işğalı zamanı adadakı yəhudilərin sayı təxminən 1700 nəfər idi. Onların arasında bir çox Aralıq dənizi ölkələrindən türklər, yunanlar, italyanlar və yəhudilər var idi.
Alman işğalından sonra türk və yunan yəhudiləri Korfudan toplanaraq ölüm düşərgələrinə göndərildi; lakin Türkiyənin Rodosdakı Baş Konsulu vəzifəsində çalışan Səlahəddin Ülkümən 1700-ə yaxın yəhudi icmasından 42 nəfərin həyatını xilas etdi.
Ülkümənin yəhudiləri xilas etmək səyləri
19 iyul 1944-cü ildə Gestapo, adadakı bütün yəhudilərin öz bazalarında toplaşmalarını əmr etdi. Səbəb onların müvəqqəti olaraq daha kiçik adaya göndəriləcəklərini bildirsələrdə, əslində isə onlar Auşvitsdəki qaz kameralarına göndəriləcəkdilər.
Ülkümən qərargaha gedərək general Klimana Türkiyənin müharibədə bitərəf olduğunu xatırladıb. O, yalnız türk yəhudilərinin və onların həyat yoldaşlarının azad edilməsini istəyirdi ki, onların da bir çoxu italyan və yunanlar idi. Bu tələbi rədd edən Kliman cavabda: "Nasist qanunlarına görə, yəhudilər yəhudidir və onların hamısı həbs düşərgələrinə getməlidir. Ülkümən də cavab olaraq; “Türkiyə qanunlarına görə, bütün vətəndaşlar bərabərdir. Biz vətəndaşları dini fərqlərinə görə biri-birindən ayırmırıq” - deyə o bildirib. Ülkümən həmçinin bildirib ki, yəhudilər azad olunmassa, Türkiyə hökumətinə vəziyyəti xəbərdar edəcək və bu məsələnin də, beynəlxalq böhrana səbəb olacağına görə Kliman onların azadlığa buraxılmasını qəbul edib.
İkinci Dünya müharibəsi sonrası
1945-ci ildə almanların təslim olmasından sonra Səlahəddin Ülkümən Türkiyəyə qayıda bildi. İkinci Dünya müharibəsindən sonra o, diplomatik fəaliyyətini davam etdirib. Beyrut və Qahirədə baş konsulluq, SENTO-da baş katibin müavini vəzifələrində çalışıb. 1979-cu ildə təqaüdə çıxdıqdan sonra həyatını İstanbulda davam etdirib.
Ülkümənə, 13 dekabr 1989-cu ildə İsrail dövləti tərəfindən Rodosda Baş Konsul olduğu vaxtda faşistlər tərəfindən Holokosta məruz qalan yəhudiləri xilas etdiyi üçün, müharibə zamanı göstərdiyi qəhrəmanlıq və fədakarlıqlara görə "Beynəlxalq ədalətlilər" fəxri adı verilmişdir. O, bu mükafatı alan ilk müsəlmandır.
1990-cı ildə Türkiyə Baş Ravvinliyi tərəfindən keçirilən mərasimdə ona təşəkkür lövhəsi təqdim olunub. 2001-ci ildə Səlahəddin Ülkümən, Namık Kamal Yolqa və Necdət Kent ilə birlikdə "Nasist soyqırımı zamanı yəhudilərə kömək etdiyinə görə" Xarici İşlər Nazirliyinin Fəxri Xidmət lövhəsi ilə təltif edilib.
1998-ci ildə İsraildə Ülkümən də daxil olmaqla yəhudilərin həyatını xilas edənlərin portretlərinin əks olunduğu bir sıra poçt markaları satışa çıxarılıb.
2004-cü ildə Almaniyanın Köln şəhərində qurulan Türk-Yəhudi Dostluq Cəmiyyəti Ülkümənin və XV əsr yəhudi dindarı İsaq Sərfatinin xatirəsinə Ülkümən-Sərfati adlandırılıb.
Bektaş xan Türkman
Bektaş xan Türkman və ya Kaxetiyalı Bektaş xan (? - ö. 1615) — Səfəvi dövləti nin hərbi xadimi və Kaxetiyanı idarə etmək üçün təyin olunmuş ilk Qızılbaş.
Həyatı
Bektaş xannı atası nüfuzlu Qızılbaş əmirlərindən olan Məhəmməd xan Türkman, anası isə Kaxetiya nın hakimi olan II Aleksandr ın qızıdır. II Aleksandr eyni zamanda Konstantinin atasıdır və Konstantin də Bektaşın bacısı ilə evlənmişdir. Beləliklə, Konstantin və Bektaş həm qayın-kürəkən olmaqla yanaşı, həm də dayı-bacı oğlu olmuşdurlar. Professor Hirotake Maedaya görə, bu cür evliliklər Şah I Abbasın siyasəti nəticəsində meydana gəlmişdir. Belə ki, şahın siyasətinin məqsədi gürcü və Qızılbaş elit ailələri arasında evliliklər meydana çıxarmaqla, qan qohumluğu yaratmaq idi. Ənənəvi olaraq Təbriz hakimliyi edən Türkman tayfası mənsubu olan Bektaş Şah I Abbas ın əmri ilə Kaxetiyaya göndərildi. Onu bu təyinat zamanı Şahzadə Konstantın və Türkamn tayfasından olan döyüşçülər müşayiət edirdi. Bu hadisə 1604-1605-ci illərdə baş vermişdir.
Kaxetiyadakı cərəyan edən sonrakı hadisələr fonunda Konstantin öz atası olan Kral II Aleksandrı və Şahzadə Georgini öldürdü. Bundan sonra qısa müddətli də olsa, krallıq etdi. Lakin tezliklə gürcülər ona qarşı üsyan qaldırdılar və üsyan nəticəsində Konstantin öldürüldü. On il sonra Şah I Abbas özünün komandanlığı ilə gürcülər üzərinə cəza yürüşlərinə başladı. Kartli və Kaxetiyaya olan bu yürüşlərdən sonra Bektaş xan Kaxetiyanın Qızılbaş olan ilk hakimi təyin edildi.
1615-ci ildə Səfəvilər əleyhinə yeni bir üsyan baş verdi. Üsyan nəticəsində Bektaş xan üsyançılar tərəfindən qətlə yetirildi.
Lotus Elan
Lotus Elan, Lotus Cars tərəfindən 1962-1975 və 1989-1995-ci illər arasında istehsal olunan idman avtomobili modelidir.
1962-1975-ci illərdə istehsal olunan Type 26, 26R Racing versiyası (S1 Elan), 36R Racing versiyası (S2 Elan), 36 Fixed Head Coupe, 45 Drop Head Coupe və “Type 50” +2 Coupe 1960-cı illərin Elanı olaraq bilinir. Onlar iki qapılı, arxa itələməli kupe və roadsterlər olmuşdurlar. Type M100, 1989-1995-ci illər arasında istehsal edilmiş və 1990-cı illərin Elanı kimi tanınan iki qapılı roadster (üstü açıq maşın) olmuşdu. Bu ikinci model eyni zamanda Cənubi Koreyada Kia tərəfindən Kia Elan adı ilə 1996-1999-cu illərdə lisenziya ilə istehsal edilmişdir
Alatır çayı
Coğrafiya
Çayın mənbəyi Pervomaysk şəhərindən 10 km qərbdə yerləşir. Çsyın əsas istiqaməti şərqədir. Çay yuxarı axarlarda Nijeqororod vilayəti ilə Mordoviya sərhəddini təşkil edir. Sonradan çay Permomaysk, Lukoysnovvə Poçinkovski rayonları ərazisindən axır. Adı çəkilən rayonlar Nijeqorod vilayəti ərazisində yerləşir. Daha sonra çsy Mordoviyanın İçalkovski, Ardatovski rayonları ərazisindən axır. Aşağı axarlarda isə Alatır rayonuna keçir. Alatır, şəhəroinin şimalında Suru çayına tökülür. left|thumb|Surunun hövzəsi
Çay Privoljskaya yüksəkliyinin meşəli ərazisindən axır. Əsas meşəlik çayın sol sahilində yerləşir. Sağ sahilində isə demək olar ki, meşə yovdur.
Hidrologiyası
Çay yuxarı axarlarda 0,5–1 metrlik yataqdan axır. Çayın dərinliyi isə 0,3–0,5 metr təşkil edir. Bəzi yerlərdə eni 10 metr, dərinliyi isə 1,5–2 metrə qədər artır. Yuxarı axarlar yayda adəyi üzrə quruyur. Orlovko kəndindən sonra eni tədeicən genişlənir. Burada dərinlik 2–2,2 metrə qədər artır. Eni isə 15 metrə qədər artır.
Orta axarlarında sahilləri hündürdür. Burada hündürlük 3–5 metrə çatır. Bəzi hissələrdəhündürlük 20 mrtrə çatır. Eni 25–50 metrə çatır. Turqenev su anbarına yaxın eni 80–100 metr olur. Axının sürəti 0,4–0,92 m/s olur. Aşağı axarlarda suyu sakit axır və durudur.
İri qolları: Rudnaya, İnsar (sağ). Çayın Çuvarley kənfi yaxınlığından keçən vadidə Şiblevo gölü yerləşir. Əsasən qar suları ilə qidalanır. Noyabrda donur və aprelin əvvəllərində dondan azad olur.
Fikrət Məmmədov (əsgər)
Fikrət Elşad oğlu Məmmədov — Azərbaycanlı şəhid.
Təhsili
2005-ci ildə Ucar rayonu Müsüslü kəndində 1-ci sinifə gedib. Göyçay rayonunda dini kursa da getməyə başlamışdı, amma müəyyən səbəblərdən kursu yarımçıq qoyub.
Hərbi xidməti
2015-ci il iyul ayında müddətli həqiqi hərbi xidmətə çağırılan gənclərlə bərabər yola düşüb. Vətənə qulluğunu Füzuli rayonunda edib. 2017-ci ilin yanvar ayında hərbi xidmətini başa vuraraq, geri qaydıb.2020-ci il, sentyabrın 27-də Vətən Müharibəsi başlayır. sentyabrın 29-da Ucar rayon hərbi komissarlığından birbaşa Füzuliyə yola düşür.
Oktyabrın 31-də 31 nəfər döyüş yoldaşı ilə Şuşa istiqamətində düşmənlə döyüşə girirlər. Elə həmin döyüşdə də şəhid olur.
T-44
300px|right|T-44A
T-44 - Sovet orta tank.
T-95
T-95 — dördüncü nəsil Rusiya tankı. TARİXİ Layihə haqqında ilk dəfə 1995-ci ildə məlumat verildi [sitat lazımdır] və 2000-ci ildə Rusiyanın rəsmi mənbələri tərəfindən elan edildi, lakin heç bir konkret məlumat açıqlanmadı. 2009-cu ildə təqdim edilməli idi, lakin dəfələrlə gecikdirildi. Rusiya hökuməti 2010-cu ilin mayında layihədə iştirakını dayandırdı və bütün maliyyəni geri götürdü.
Bu tank haqqında məlumatların əksəriyyəti spekulyativ idi. Dizayn, ehtimal ki, hazırda xidmətdə olan Sovet dövründəki tanklardan əhəmiyyətli dərəcədə fərqli idi. Xüsusilə, onun adaptiv xüsusiyyətlərə malik yeni hidropnevmatik asqının olması gözlənilirdi və bütün ekipaj, görünür, tankın digər komponentlərindən təcrid olunmuş korpusun içərisindəki möhürlənmiş bölməyə yerləşdiriləcəkdi.
T-95 tanka media tərəfindən verilən ad idi; rəsmi ad deyildi. Dərc edilmiş mənbələrə görə, "Obyekt 195" adlı yeni tankın hazırlanması 1990-cı illərin əvvəllərində Uralvaqonzavod konstruktor bürosunda başlamışdır.
Tankın prototipini 2000-ci ildə Rusiyanın müdafiə naziri İqor Sergeyev elan edib. 10 iyul 2008-ci ildə Rusiya hökuməti elan etdi ki, Rusiya silahlı qüvvələri 2010-cu ildən sonra T-90 əsas döyüş tankından üstün olan yeni nəsil tankları almağa başlayacaq." T-90 MBT 2025-ci ilə qədər zirehli bölmələrin onurğa sütununu təşkil edəcək. T-72 və T-80-lər modernləşdirilməyəcək və nəticədə 2010-cu ildən sonra xidmətə girəcək yeni nəsil tanklarla əvəz olunacaq", - mətbuat konfransında bildirib. Müdafiə Müqavilələri üzrə Federal Xidmətin rəhbəri Sergey Mayev ilə.
Nijni Tagildə keçirilən "Rus Defense Expo 2010" sərgisinin ilk günündə Rusiya Federasiyasının Hərbi-Texniki Əməkdaşlıq üzrə Federal Xidmətinin direktoru Konstantin Biryulin mətbuata açıqlamasında Rusiyanın dövlət inhisarçısı olan Müdafiə Müqavilələri üzrə Federal Xidmətin prototipini nümayiş etdirdiyini bildirib. "Obyekt 195" (T-95) adlı yeni döyüş tankının seçilmiş VIP qonaqlarına nümayiş etdirilməsinə baxmayaraq, tank hələ jurnalistlər tərəfindən görünməmiş və ya iştirakçılardan hər hansı biri tərəfindən açıq şəkildə təsdiqlənməmişdir.
Bununla belə, 2010-cu ilin may ayında müdafiə nazirinin müavini və silahlanma rəisi Vladimir Popovkin elan etdi ki, yeni zireh və artilleriya silahlarının inkişafı üçün bir sıra proqramlar ləğv ediləcək. Əsas qurban Object 195 proqramıdır. Popovkin bildirib ki, ordu bunun əvəzinə T-90-ın ​​modernləşdirilməsinə diqqət yetirəcək. Buna səbəb T-95-in artıq köhnəlməsi idi, çünki o, demək olar ki, iyirmi ildir inkişaf etdirilirdi, lakin bəzi mənbələr bunun daha çox Rusiyanın hərbi büdcəsinin bu yaxınlarda azaldılması ilə əlaqəli olduğunu güman edirdilər və bu, əsaslı ixtisarlar tələb edir.
Popovkin 2010-cu ilin iyununda verdiyi müsahibədə bu qərarı təsdiqləyərək bildirdi ki, Rusiya artıq maliyyələşdirməyəcək və T-95 almaq niyyətində deyil, lakin Uralvaqonzavod hökumət dəstəyi olmadan tank üzərində işləməyə davam edə bilər. 2010-cu ilin iyul ayının əvvəlində, "Ural İnformasiya Bürosunun" xəbərinə görə: Sverdlovsk vilayətinin Sənaye və Elm Naziri Aleksandr Petrov, Uralvaqonzavodun tezliklə T-95 prototipini tamamilə müstəqil şəkildə tamamlayacağını söylədi. Lakin dövlət maliyyəsi və ya ixrac icazəsi olmadan şirkət istehsala davam edə bilməyəcək.
İS-7
EC-7 (obyekt 260) — Sovet ağır tankları.
IS-7 ağır tankı, 1948-ci ildə təkmilləşdirilmişdir. 68 ton çəkisi, qalın şəkildə dizayn edilmiş zireh və 130 mm-lik çapa malik C-70 silahı ilə indiyə qədər SSRİ tərəfindən yaradılmış ən böyük tank olmuşdur. Bu tank çox baxımdan yenilikçi olmasına baxmayaraq, mübarizə bölməsinin çox praktik nizamlanması səbəbi ilə kütləvi istehsal üçün əsla qəbul edilmədi. İnanılmaz dərəcədə qorunan bir tank qülləsinə sahib idi və 150 mm-lik ön zirehi əyildiyi üçün müdafiə effekti dolayı yolla 2 dəfə artaraq 300 mm-ə çatırdı. Bu isə öz dövrü üçün inanılmaz bir nəticə əldə etmək demək idi. Lakin bu cür əyri zirehləri hazırlamaq həm o dövrdə, həm də müasir dövrdə olduqca çətin və mühəndislik nöqteyi-nəzərindən də mürəkkəb bir iş hesab olunur. Məhz bu səbəbdən də, bu tanklar kütləvi istehsala cəlb edilməmişdirlər.
Siyavarı
Siyavarı - İranın Zəncan ostanının Tarım şəhristanının Mərkəzi bəxşinin Dəram qəsəbəsinin ərazisinə daxil olan kənd.
İS-7
thumb|Prototip mərhələsində olan IS-7 tankı (1948)
Siyavarı
Əhalisi
2016-cı ilin məlumatına görə kənddə 213 nəfər yaşayır (80 ailə).
NGC 6324
NGC 6324, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Kiçik Ayı bürcü istiqamətində yerləşir. Sbc tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Yeganə
Yeganə — qadınlara verilmiş bir ad və İranda işlədilən soyad.
Biotexnologiya
Biotexnologiya bir tətbiqi elm kimi yaranma və formalaşmasında texniki mikrobiologiyaya əsaslanır. Ona görə də ilk əvvəl texniki mikrobiologiyanın yaranma tarixindən başlamaq lazımdır. İlk dəfə 1675-ci ildə Antoni van Levenhuk mikroorqanizmlərin təsvirini vermiş və mikrobiologiyanın təsviri dövrünün əsasını qoymuşdur. Lakin, bu kəşfdən çox-çox illər əvvəl hələ bizim eradan 6000 il əvvəl pivə istehsalı barədə tarixdə məlumatlar vardır. Həmçinin insanlar qədim dövrlərdə mikroorqanizmlərdən sirkə, süd məhsullarından qatıq, pendir və s. alınmasında, lifli bitkilərin yumşaldılmasında, çörəkbişirmə və şərabçılıqda istifadə etmişdirlər.
Texniki mikrobiologiyanın bir elm kimi formalaşması Lui Pasterin dahiyanə kəşfləri ilə başlamışdır. O, ilk dəfə 1857-ci ildə isə pivə və şərabın xarab olmasında mikroorqanizmlərin rolunu göstərmiş və onlarla mübarizə pasterizasiya üsulunu təklif etmişdir. Həmçinin Paster müxtəlif yoluxucu xəstəliklərlə mübarizədə vaksinlərin alınma üsullarını da işləmişdir. Bu səbəbdən Lui Paster texniki-mikrobiologiyanın banisi sayılır. Beləliklə, texniki-mikrobiologiyanın əsası mikrobiologiyanın inkişafının ikinci dövründə qoyulmuşdur. XIX əsrin axırlarında rus alimi İlya Meçnikov zərərverici gəmiricilərə qarşı mübarizədə xəstəlik törədən bakteriyalardan istifadə olunmasını təklif etmiş və bu məqsədlə 1885-ci ildə bakterioloji laboratoriyada toyuq vəbası mikroblarından ibarət preparat alaraq ondan sünbülqıranların məhv edilməsində istifadə etmişdir. Lakin, yerli hökumət həmin mikrobların insanda vəba əmələ gətirəcəyindən qorxaraq müqavimət göstərmişlər. Daha sonra sovet alimləri Merojovski və İsaçenka insan və ev heyvanları üçün zərərsiz olan mikrob kulturaları almış və onlardan gəmiricilərə qarşı mübarizədə müvəfəqiyyətlə istifadə etmişlər. 1897-ci ildə alman alimləri Hobber və Viltiner təmiz kök yumrusunun bakteriyasından ibarət nitragin preparatını aldılar. Bu preparat ilk dəfə 1911-ci ildə istehsal edilmiş, 1929-cu ildə isə həyata keçirilmişdir.
Yəhya Əfəndi türbəsi
right|300px|thumb|Yəhya Əfəndi türbəsi (2012-ci ilin avqustu) Yəhya Əfəndi türbəsi — İstanbulun Beşiktaş səmtində, Çırağan sarayı ilə üzbəüz, Yəhya Əfəndi küçəsinin yanında yerləşən, Memar Sinan tərəfindən tikilmiş 1571-ci ilə aid hörgü türbə.
Biotexnologiya
Rus alimi Kostiçev və onun əməkdaşları ilk dəfə azobakteriyalardan ibarət azota bakterin preparatı almış və onu azot gübrəsi əvəzinə istifadə etmişlər.
Yəhya Əfəndi türbəsi
Sultan Süleymanın tikdirdiyi dərgah-mədrəsədən ibarət kompleks I Süleyman dövrünün məşhur alim və şairi Yəhya Əfəndiyə məxsus türbədir. Kvadrat plan üzərində bir günbəzli taxta konstruksiyadır.
Biotexnologiya
XX əsrin birinci yarısında rusiyada texniki-mikrobiologiya böyük sürətlə inkişaf etdi. İlk dəfə rus alimi İvanov spirt qıcqırmasını ətraflı tədqiq etdi və göstərdi ki, fosforlu üzvi birləşmələr əmələ gəlir. Kostiçev və Qutkeviç mikroskopik göbələklərin köməyilə bir çox üzvi turşuların alınma texnologiyasını öyrənmiş və 1930-cu ildə praktiki olaraq limon turşusu almışdır. Lapışnikov, Çistakov və digər rus alimləri süd turşusu, aseton və butil spirtinin zavodda istehsalı üsullarını işləyib hazırlamışlar. Karalyov və Botkeviç öz əməkdaşları ilə birlikdə yeni biotexnoloji proseslər əsasında süd məhsullarının alınmasını tədqiq etmişlər.
Yəhya Əfəndi türbəsi
XVI əsrin II yarısından etibarən məqbərənin qəbiristanlığında bir çox təriqət üzvləri, dövlət xadimləri, üləma və saray mənsubları dəfn edilmişdir. XIX əsrin II yarısında əvvəlcə Osmanlı imperiyasının yüksək təbəqəsinin qəbiristanlığına, sonra isə sultanın ailə qəbiristanlığına çevrilmişdir. Xüsusilə II Əbdülhəmid və Adilə Sultanın qohumları burada dəfn olunublar.
Biotexnologiya
1929-cu ildə ingilis alimi Aleksandr Fleminq tərəfindən pensilinin kəşfi texniki-mikrobiologiyanın inkişafında böyük rol oynadı. 1940-cı ildə pensilin, 1944-cü ildə isə Voksman tərəfindən streptamisin preparatı alındı. Bu sahədə rus alimlərinin də böyük köməyi olmuşdur. Krasilnikov, Yermolyeva və Hauze tərəfindən antibiotik maddələr alınmış və zavod miqyasında istehsal edilmişdir.
XX əsrin ikinci yarısında Yerusalimski və Skrabin tərəfindən sənayedə mayagöbələklərindən yem zülalının alınmsaının əsası qoyulmuşdur. Beker və əməkdaşları isə yem məqsədilə lizin amin turşusunun praktiki alınmasını əldə etmişlər.
Yəhya Əfəndi türbəsi
Tarixi
1903-cü ildə dərgahın üzvü Hacı Mahmut Əfəndi tərəfindən dərgahın qapısında birmərtəbəli, dördbucaqlı kitabxana tikilmiş, yamacdakı fəvvarə yenilənmişdir. Həmin dövrdə məzarlığın şimal hissəsində “Şəhzadələr türbəsi” adlanan bina tikilmişdir. Bu binada xanədanlığın bir çox nümayəndələri, kişilər və qadınlar dəfn olunub.
Biotexnologiya
Texniki-mikrobiologiyanın müasir inkişaf dövrü XX əsrin ikinci yarısında molekulyar mikrobiologiyanın geniş vüsət tapması ilə əlaqədardır. Məhz bu dövrdə mikrobiologiya sənayesi yarandı. Mikrobiologiya sənayesinin torpaq münbütləşdirici preparat antibiotik, vitamin, ferment və digər fizioloji aktiv maddələr istehsal edən zavodların sayı getdikcə artır.
Yəhya Əfəndi türbəsi
Tarixi
Dövrünə uyğun əl işləri ilə bəzədilmiş türbədə Yəhya Əfəndidən başqa 11 nəfərə məxsus sənduqələr də vardır. Yəhya Əfəndinin vəfatından bir qədər sonra məzarı və dərgahın ətrafı onunla qonşu olmaq istəyən doğmalarının məzarları ilə doldu. Türbənin daxilində və xaricində Şeyx Yəhya Əfəndinin nəvələrinə, saray və sülalə üzvlərinə, dövrün görkəmli adamlarına, türbə sahiblərinə və müridlərinə aid türbələr də vardır. Qəbiristanlıqdan nömrələnmiş olaraq tapılan daşların sayı 2141 ədəddir. Bəzi şahzadələr, ikballar və sultanlar XIX əsrin sonlarında Sultan Əbdülhəmid tərəfindən tikilmiş məqbərənin düz yanında, ayrıca məqbərədə dəfn olunublar.
Biotexnologiya
Texniki-mikrobiologiyanın mühüm əhəmiyyətə malik son müvəffəqiyyətlərindən biri mikroorqanizmlər tərəfindən interferon və insulin kimi qiymətli dərman preparatlarının alınmasıdır.
Yəhya Əfəndi türbəsi
Tarixi
Bu gün türbə İstanbul Türbələr Muzeyi Müdirliyinə tabedir və ziyarətçilərin üzünə açıqdır.
Biotexnologiya
Mikroorqanizmlərin əsas praktiki xassələri
Mikroorqanizmlərin geniş və dərindən öyrənilməsi göstərdi ki, mikroskopik ölçüyə malik olmasına baxmayaraq onlar insanın praktiki fəaliyyəti və maddələr dövranında böyük əhəmiyyət kəsb edən prosesləri idarə edirlər. Digər tərəfdən mikroorqanizmlər ümumi bioloji qanuna uyğunluqları aşkara çıxarmaq üçün əlverişli tədqiqat obyektləridir.
1995/1996 Azərbaycan Kuboku
1995-96 Azərbaycan Kuboku — Futbol üzrə Azərbaycan kubokunun beşinci mövsümüdür.
Biotexnologiya
Mikroorqanizmlərin əsas praktiki xassələri
Mikroorqanzimlərin xalq təsərrüfatı və elm üçün mühüm əhəmiyyətəmalik olamlarını təmin edən xassələr aşağıdakılardır:
OT-54
OT-54 — Sovet orta tipli tankı. 1955-1959 illər arasında kiçik bir sıra istehsalı oldu.
Biotexnologiya
Bioloji aktiv maddələr sintez edən produsentlərin təkminləşdirilməsi
Produsentlərin əsl mənbəyi müxtəlif ekoloji şəraitdə mövcud olan təbii mikroorqanizmlərdir. Bu halda spantan mutasiyaya məruz qalan hüceyrələrdən istifadə edilir. Biotexnologiyada yalnız seçilmiş təbii ştamlar deyil eləcədə yüksək fəallığa malik mutant ştamlar alınıb geniş tətbiq olunur.
Təbii ştamlar adətən mikrob biokütləsi, zülali preparatlar və gübrələrin alınması məqsədilə işlədilir. Hüceyrənin sintez etdiyi metobolitlərin alınmasında isə genetik sistemi dəyişilmiş ştamlardan istifadə edilir. Süni mutasiya almaq üçün aşağıdakı şərtlərə riayiət olunmalıdır:
Məhsuldar produsentlərin alınmasının ən müasir yolu genetik rekanbinasiya üsuludur.
Biotexnologiyanin ənənəvi sahələri
Biotexnologiyanın ən mühüm sahələrindən biri müxtəlif xassəli mikrob biokütləsinin alınmasıdır.
Zülalla zəngin mikrob kütləsinin alınması bir çox ölkələrdə nəhəng biotexnoloji istehsal sahəsinin əsasını təşkil edir. Bu məqsədlə əsasən maya göbələkləri tətbiq olunur və alınan məhsul kənd təsərrüfatı heyvanları üçün yem məqsədilə istifadə edilir. Maya göbələklərindən alınan biokütlə yüksək keyfiyyətə malik olduğu üçün ondan qida kimi də istifadə olunması nəzərdə tutulur.
Mikrobiologiya sənayesi zavodlarında gəmiricilər və həşaratlara qarşı mikrob biokütlələrindən ibarət entomopatogen və kənd təsərrüfatı üçün torpaqmünbitləşdirici preparatlar istehsal edilir.
Bakterial hüceyrələr və viruslardan ibarət müxtəlif vaksinlər, başqa tibbi preparatların alınması və tətbiqi böyük sürətlə inkişaf etdirilir. Biotexnologiyanın ən geniş sahəsini mikroorqanizmlərdən metabolizm məhsullarının alınması təşkil edir. Heyvandarlıq və təbabətdə istifadə edilən antibiotiklər, vitaminlər və lipidlərin istehsalı biotexnologiyası xeyli vaxtdır ki, sənayedə öz təzahürünü tapmışdır. Mikrob polisaxaridləri təbabətdə qan plazmasının əvəzedicisi kimi yeyinti sənayesi və yataqlardan neftçıxarmanın inkişafında geniş tətbiq edilir. Mikroskopik göbələklərdən təbabətdə hormonal mübadilə ilə bağlı olan xəstəliklərin müalicəsində və bitkiçilikdə istifadə olunan alkoloid və qibberellinlər alınır. Sənayenin müxtəlif sahələrində geniş tətbiq olunan limon, süd, sirkə və s. üzvi turşuların biotexonoloji istehsalı kimyəvi üsulları çoxdan sənayedən sıxışdırıb çıxarmışdır.
Qədim dövrlərdən bəri istifadə olunan biotexnoloji proseslər hazırda öz əhəmiyyətini itirməmişlər. Yeyinti sənayesində spirt, şərab, pivə və başqa spirtli içkilərin, süd məhsullarının alınması kimi biotexnoloji proseslər geniş tətbiq edilir.
Müxtəlif mikrobioloji mayalar çörəkbişirmə, kvas istehsalı, meyvə və tərəvəzin turşuya qoyulması, yemlərin siloslaşdırılmasında tətbiq olunur.
Fermentlər daha mühüm praktiki əhəmiyyət kəsb edən metabolitlərdir.
Hazırda sellülaza, proteaza, amilaza, katalaza və digər fermentlərdən yeyinti, dəriaşılama və toxuculuq sənayesində geniş istifadə edilir. Bir sıra fermentlər isə təbabətdə dərman və analitik vasitə kimi işlədilir. Fermentlərin təmizlənməsini və xalq təsərrüfatının müxtəlif sahələrində tətbiqini öyrənən biotexnologiya sahəsinə mühəndislik enzimologiyası deyilir. Hidrometallurgiya sənayesində adi üsulla istifadəsi mümkün olmayan mədənlərdən metal və elementlərin alınmasında (biogeotexnologiyanın yaranmasında) mikroorqanizmlər mühüm rol oynamışlar.
Son zamanlar təbii energetik ehtiyatların tükənməsi ilə əlaqədar olaraq metan qazı əmələgətirən mikroorqanizmlərə xüsusi diqqət verilir. Bir çox ölkələrdə artıq kənd təsərrüfatı və məişət tullantılarından mikroorqanizmlər vasitəsilə metan qazı alan biotexnoloji qurğular fəaliyyət göstərir. Fototrof mikroorqanizmlərin köməyi ilə sudan molekulyar hidrogen alınması prosesinin praktikada tətbiq ediləcəyi nəzərdə tutulur.
Mikroorqanizmlər suyun və torpağın təmizlənməsində böyük rol oynayırlar. Onların iştirakı ilə sənaye müəssisələrinin çirkab sularını sintetik maddələrdən, torpağı herbisidlərdən təmizləmək mümkündür.
Biotexnologiyanin yeni sahələri
Elm və cəmiyyətin sürətlə inkişaf etdiyi bir dövrdə və yeni tələblərin meydana çıxması ilə əlaqədar olaraq biotexnologiyanın yeni sahələri yaranmışdır.
Biotexnologiyada işlədilən qiymətli xammal (n-parafinlər, şəkərlər və s.-nin) mənbələrinin tədricən tükənməsi ucuz başa gələn yeni xammalın aşkar olunmasını qarşıya məqsəd qoymuşdur. Hər il ağac emal edən zavodlarda çoxlu miqdarda ağac kəpəyi və talaşa, kənd təsərrüfatı məhsulları yığımından sonra qalan külli miqdarda bitki qalıqları, meyvə ağaclarının budamasından alınan çöplərdən bu məqsədlə müvəffəqiyyətlə istifadə oluna bilər.
Son illərədək biotexnologiyada ən səmərəli fermentasiya prosesi mikroorqanizmlərin duru qida mühitlərində yetişdirilməsi sayılırdı. Onların substrat qatılığı adətən 1–10%-ə qədər olur və mikroorqanizmlər tərəfindən mənimsənilmə prosesi maye fazada gedir. Mikroorqanizmlərin çoxlu miqdarda xammalı qısa müddət ərzində parçalaması zəruriliyi qatılığı xeyli artırmağı tələb edir. Duru qida mühitində substrat qatılığını çox artırdıqda fermentasiya prosesi də buna müvafiq olaraq zəifləyə və dəyişə bilir. Bu məsələnin həllinə bərk fazada gedən yeni fermentasiya prosesin həyata keçirməklə nail olmaq mümkün olmuşdur. Yeni fermentasiyada mikroorqanizmlər bilavasitə nəmləşdirilmiş substrat üzərində yetişdirilir. Bitki tullantılarının bu üsulla mikroorqanizmlər tərəfindən mənimsənilməsi prosesi faydalı olub böyük əhəmiyyət kəsb edir.
Biotexnologiyada istifadə olunan müasir üsullardan biri də qida mühitlərinin riyazi optimallaşdırılmasıdır. Riyazi üsulların fermentasiya proseslərinə tətbiqi sayəsində vaxta, qida maddələrinə, kimyəvi reaktivlər və s.-yə qənaət etməklə biotexnoloji prosesi idarə etmək üçün ən optimal şərait yaratmaq olur.
Son vaxtlar biotexnoloji təcrübədə qarışıq kulturalardan geniş istifadə olunur. Əksər zəruri proseslərin ayrı-ayrı mərhələləri eyni zamanda iki və daha çox mikrob kulturasının iştirakı ilə gedirsə, bu zaman qarışıq mikrob kulturası tətbiq edilir.
Hər hansı prosesi aparmaq və mikrob hüceyrəsindən təkrar istifadə etmək üçün yeni metod-mikrob hüceyrələrinin immobilizə olunması tətbiq edilir. Bu zaman mikrob hüceyrələri müəyyən adsorbentlərin səthinə hopdurulur və immobilizə olunmuş hüceyrələr adlanır. Sərbəst hüceyrələrdən fərqli olaraq onlar fermentasiya prosesində uzun müddət aktivliyini itirməyərək fəaliyyət göstərirlər.
Mikroorqanizmlərdən biotexnologiyada istifadə olunması, ilk növbədə, onların yetişdirmək, yəni fermentasiya proseslərini aparmaq üçün xüsusi qurğu (fermentyorlar) və aparatlar yaradılması sayesində mümkün olmuşdur. Biotexnologiyanın bu sahəsi mühəndislərin mikrobioloqlarla birgə elmi fəaliyyəti nəticəsində inkişaf etmişdir və bioloji mühəndislik (biomühəndislik) adlanır. Biomühəndislik fermentasiya proseslərinin idarə olunması, avtomatlaşdırılması, qurğular yaradılması və elektron-hesablama maşınlarının tətbiqi problemlərini öyrənir.
Beləliklə, növlərarası çarpazlaşmanın mümkünlüyü sübut edilmişdir.
Genetik mühəndisliyin yaranma tarixi in vitro şəraitdə ilk rekombinat molekulun alındığı 1972-ci il sayılır. Genetik mühəndisliyin əsas təcrübələri Escherichia coli bakteriyası hüceyrələri üzərində aparılmışdır. Yeni hibrid DNT molekulu quraşdırılarkən E. coli hüceyrəsindən əsasən klonlaşdırmanın "aralıq" sistemi kimi istifadə olunur. Sonrakı tətqiqatlar Bacillus subtilis və Saccharomyces cerevisae hüceyrələri üzərində aparılmışdır.
Genetik mühəndislik üsulları irsiyyətə məqsədyönlü təsir etməklə istənilən xassəli yeni növlər almağa imkan verir. Bu metod vasitəsilə molekulyar atmosfer azotunu fiksəedən, metil spirtini mənimsəyib keyfiyyətli zülali kütlə əmələgətirən yeni ştammlar alınmış, insan hüceyrəsi genləri E. coli bakteriyalarına köçürülmüş və beləliklə də tibbdə geniş istifadə edilən insulin (mədəaltı vəzin hormonu), samototropin (boy hormonu) və interferonal sintez edən qeyri-adi mikrob ştammları alınmışdır. Onların köməyi ilə alınan dərman maddələri çox ucuz başa gəlir. İnsulin sintezedən E. coli bakteriyası artıq biotexnologiyada geniş tətbiq olunur.
Son illər biotexnologiyaya şamil edilən elm sahələrindən biri də bitki və heyvan hüceyrələri və ya hüceyrə protoplastlarının müxtəlif məqsədlə becərilməsidir. Biotexnologiyanın bu yeni sahəsi hüceyrə mühəndisliyi adlanır.
Bitki və heyvan toxumalarından alınan hüceyrə kulturalarının biotexnologiyada tətbiqi ilə əlaqədar olaraq aşağıdakı bir sıra nöqsanlar mövcuddur:
Heyvan hüceyrələrinin diametri 10 mkm, bitki hüceyrələrininki isə 20–150 mkm olub bakteriya hüceyrələrindən 100 dəfə böyükdürlər. Buna baxmayaraq onların fəallığı bakterial hüceyrələrə nisbətən çox zəifdir.
Bitkinin somatik hüceyrələrinin becərilmə texnologiyasının öyrənilməsi və genetik mühəndisliyin hibrid hüceyrələrə tətbiqi sayəsində həm yeni xassəli hibrid hüceyrə (hibridoma), həm də hibrid bitkilər alımışdır. Nəticədə viruslu xəstəliklərə qarşı davamlı və məhsuldar bitki sortları yaradılmışdır.
Bitki hüceyrəsi kulturaları vasitəsilə müxtəlif təbii rəngləyici, ətir və dərman maddələri almaq mümkündür.
Beləliklə, elmin sürətlə inkişafı nəticəsində yaranmış yeni metodların biotexnologiyaya tətbiqi onun təsir dairəsini xeyli genişləndirmiş və predmetini zənginləşdirmişdir.
Kupe
Kupe, 2 və ya 4 oturacaqlı, 2 qapılı, 2 və ya 4 yan şüşələri olan üstü bağlı olan sərnişin daşımaq üçün nəzərdə tutulmuş olan avtomobil kuzası növüdür. 4 qapılı kupe (məsələn, mercedes cls350) nəqliyyat vasitələrində olduğu kimi, buradakı tərif də, tam deyil və ya səhvdir. İki nəfərlik olub bir arxa oturacağı olanlar klub kupe adlandırılmışdır. Avtomobil qısaltmaları kupeni daxili həcmi 934 litrdən daha az olan avtomobillər üçün tanıdığı halda, fransızlar sərnişin salonunun bir şüşə arakəsmə vasitəsilə sürücü bölməsindən ayrılaraq, maşının sürücüsünün açıqda, sərnişinlərinin isə qapalı məkanda hərəkət etdiyi ilk nəqliyyat vasitələrinə coupe chauffeur adını vermişdilər. Ümumiyyətlə, dörd oturacaqlı iki qapılı, arxa oturacaq yerləri sabit tavanlı, qabaqdakı oturacaq yerlərinin üstü açıla bilən maşınlar da coupe de ville ya da town coupe olaraq adlandırılmışdır. Renault və Bugatti bu addan Panel Brougham nəqliyyat vasitələri üçün istifadə etmişdirlər. Brougham, motorlu nəqliyyat vasitələrinin erkən mərhələlərində iki və ya dörd nəfərlik qapalı bir avtomobili təsvir etmək üçün istifadə edilmişdir. Belə avtomobillərin kəskin xətləri və hamar səthləri olanlarına isə Panel Brougham deyilmişdir.
İki qapılı, sürücünün yanındakı oturacağın yığıla bilindiyi maşınlar isə Opera kupe olaraq adlandırılır.
Akif Cəfərov (neftçi)
Akif Allahyar oğlu Cəfərov — Mühəndis-geoloq, geologiya-mineralogiya elmləri namizədi, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı, Gürganneft Mədənlər İdarəsində mədən müdiri
Həyatı
Əmək fəaliyyətinə "Gürganneft" NMİ-də operator kimi başlamışdır. 1959-cu ildə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür. 1971-ci ildə Cənub NQÇİ-nin rəisi təyin edilmiş, 1978–1984-cü illərdə "Xəzərdənizneftqaz" Sənaye Birliyinin Baş direktorunun müavini, baş mühədisi işləmişdir.
Bayramkəndi (Şövt)
Bayram kəndi — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Şövt şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Akif Cəfərov (neftçi)
Həyatı
1984-cü ildən 1992-ci ilə qədər Azərneft İstehsalat Birliyinin Baş direktoru vəzifəsində çalışmışdır. A.Cəfərov çoxlu sayda dölət təltiflərinə layiq gürülmüş, seçki orqanlarında Azərbaycan neftçilərini layiqincə təmsil etmişdir.
Akif Allahyar oğlu Cəfərov respublikamızda zərbəçi kommunist əməyi briqadaları yaradılmasının təşəbbüsçülərindən olmuş və onun rəhbərlik etdiyi briqada ilk dəfə bu ada layiq görülmüşdür.
Bayramkəndi (Şövt)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 53 nəfər yaşayır (13 ailə)
Pavarı Qışlağı
Pavarı Qışlağı - İranın Zəncan ostanının Tarım şəhristanının Mərkəzi bəxşinin Dəram qəsəbəsinin ərazisinə daxil olan kənd.
Şeyx Zahid Gilani Beynəlxalq Simpoziumu
Doğumunun 800-cü ilində Şeyx Zahid Gilani Beynəlxalq Simpoziumu - Dekabrın 13-dən 15-dək Lənkəran şəhərində AMEA-nın Tarix İnstitutu, Lənkəran Dövlət Universiteti, Türk Əməkdaşlıq və Koordinasiya Agentliyi (TİKA) və Türkiyənin Nəcməddin Ərbakan Universitetinin təşkilatçılığı ilə keçirilən beynəlxalq simpozium.
Lənkəranın yetişdirdiyi elm və hikmət sahiblərindən biri də Mövlana Cəlaləddin Rumi ilə eyni dövrdə- XIII əsrdə yaşamış olan məşhur müdrik Şeyx Zahid Gilanidir. Tam adı Şeyx Tacəddin İbrahim Zahid Gilani olan bu şəxs, 1218-ci ildə Lənkəranın Siyavrud (indiki Siyavar) kəndində doğulmuş və 1301-ci ildə vəfat edərək Lənkəranın Hilyəkaran (indiki Şıxakəran) kəndində dəfn edilmişdir. Şeyx Zahidin İranın Gilan əyalətində də türbələri var. Türbəsi Lənkəranda əsrlər boyu xalqın ziyarət yeri olan Şeyxin mistik həyat və mənəviyyatı Azərbaycan və İranla məhdudlaşmayıb hətta Anadoluya qədər çatmışdır. Belə ki,Şeyx Zahid Xəlvətiyyə, Səfəviyyə, Bayramiyyə, Cəlvətiyyə və s. kimi bir çox sayda sufi təriqətlərinin irşad silsilələrində yer almaqdadır.
Azərbaycan, Türkiyə, İran və həmçinin Qərb ölkələrində Şeyx Zahid əfsanəvi həyatı, məsləhətləri, öyüdləri, bəyanları və kəlamları haqqında qaynaqlarda əks olunan müxtəlif tədqiqatlar aparılmışdır. Konfransın təşkilatçılarının məqsədi Şeyx Zahidin doğumunun 800-cü ilində xatirəsinin anılması məqsədilə onun mənəvi irsini öyrənən alimləri bir araya gətirilməklə fikir mübadiləsi aparılmasının, ortaya çıxan son tapıntıları paylaşmağın və gələcək işlər üçün yeni bir üfüq açılmasının lazım olduğu fikirindədir. Bu məzmunda Lənkəran şəhərində 11-13 oktyabr 2018 tarixləri arasında Türkiyə Respublikası Necmettin Erbakan Universiteti ilə Azərbaycan Respublikası Lənkəran Dövlət Universitetinin ortaq şəkildə təşkil edəcəkləri “Doğumunun 800-ci ildə Şeyx Zahid Gilani” mövzulu beynəlxalq simpoziumun əhəmiyyət kəsb etdiyi qənaətindədirlər.
Roadster
Roadster — arxa oturacaqları olmayan, mühərriki arxa hissədə yerləşən, sadəcə olaraq iki nəfərlik üstü açıla bilən, çəki başına olduqca çox düşən at gücü sayəsində seriyalı və ümumiyyətlə bahalı bir avtomobil kuzası növüdür. Ümumi xüsusiyyətlərindən biri də arxa tərəfinin qısa, ön tərəfinin isə uzun olmasıdır. Bir Roadster və GT arasındakı digər bir fərqləndirici xüsusiyyət isə, Roadsterin HP-sinin Gran Turismodan daha aşağı olmasıdır.
thumb|Tesla Roadster thumb|[[Hondanın Roadster tipli maşını]] thumb|Roadster tələbələr tərəfindən
İsanın Müqəddəs Qəlbi bazilikası
İsanın Müqəddəs Qəlbi bazilikası Xorvatiyanın Zaqreb şəhərində yerləşən Roma Katolik bazilikasıdır. Bazilika xorvat memarı Yanko Holyak tərəfindən neo-barokko üslubunda hazırlanmışdır.
İsanın Müqəddəs Qəlbi bazilikası Zaqreb kafedralından sonra Zaqrebdəki ikinci ən böyük kilsədir. Yezuitlər tərəfindən istifadə olunur.