cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Envayromentalizm
"Yaşıl" partiyalar
Yaşılların hakimiyyətdə olma təcrübələri çox ziddiyətli olmuşdur. Onlar çox yüksək vəzifələr tutmuş və dairələrə çıxmışdırlar. Ancaq bu uğurlar onları bir çox ideyalarından və hərəkatlərının prinsiplərindən yayındırmışdır. Örnək üçün, onlar heç yerdə atom enerjisindən istifadə edilməsinə son qoya bilməmişdirlər, NATO kimi hərbi bloklara qarşı dözümlü davranırlar, hətta xarici ölkələrdə hərbi əməliyyatların aparılmasını dəstəkləyirlər.
"Qrinpis" təşkilatı
1971-ci ildə Kanadanın Vankuver şəhərində Devid Maktaqqrt "Qrinpis" (ing. qreenpeace — yaşıl dünya) adlanan beynalxalq ictimai təbiətiqoruma təşkilatı yaratmışdır. "Qrinpisin" əsas məqsədi toplumun və hakimiyyətlərin diqqətini cəlb etməklə qlobal ekoloji problemlərin çözülməsindədir. Təşkilatın maliyələşməsi yalnız ona rəğbət bəsləyən adamlardan tərərindən edilir. "Qrinpis" prinsipial olaraq dövlətlərdən, biznes strukturlarından, siyasi partiyalardan pul və dəstək almır.
1960-cı illərdə ABD hakimiyyəti Alyaskada zəlzələlər təhlükəsi olan yerlərdə nüvə partlayışları keçirmək qərarına gəlmişdir. Bu da ictimaiyyətinn narahatlığına səbəb olmuşdur, çünki zəlzələlər və sunami təhlükəsi var idi. Partlayışlara qarşı olanlar ABŞ və Kanada sərhədində etiraz aksiyaları keçirtmişdirlər. Ancaq bu etirazlar bir nəticə verməmiş, nüvə partlayışları edilmişdir. Bu partlayışlardan sonra nə zəlzələ, nə də sunami olmadı.
Bundan sonra ABŞ hökuməti daha bir nüvə partlayışı keçirtmək qərarına gəldi. Bu dəfə nüvə başlığı öncəkindən 5 dəfə güclü idi. Bu da yeni etiraz dalğasına gətirib çıxartmışdır.
Beləliklə 1970-ci ildə Vankuverdə etirazçılar xeyriyyə konserti keçirdilər. Burada da Qrinpisin ilk aksiyaları üçün maddi baza yaradılmışdır.
Qrinpis fəalları netf məhzullarından istifadəyə qarşı çıxış edirlər, çünki bunun nəticəsində atmosferə çoxlu ziyanlı tullantıları çıxır. Təşkilatın radikal üzvləri nefti nəql edən gəmilərə və başqa nəqliyyat basitələrə keçmək cəhdləri edib orada etirazlarını sərgiləmək istəyirlər.
Qrinpisçilərin ən böyük qələbələrindən biri 1995-ci ildə İngiltərənin Shell şirkəti tərəfindən "Brent Spar" neft platformasını dənizdə batırmaq cəhdinin qarşısını almaq kompaniyası olmuşdur. Orada çoxlu ziyanlı maddələr olmuşdur. Bir neçə Qrinpis fəalları bu platformaya girə bilmiş, özlərini ona zəncirlə bağlamışdırlar. Bu xəbər KİV-lərdə yayılmasından sonra etirazlar başlamış və SHELL şirkətinə qarşı boykot kompaniyası başlanmışdır. Bundan sonra bu şirkət öz planlarından imtina etməli olmuşdu. Əvəzində onlar platformanı sahilə çıxardıb, orada onu hissələrə bölərək məhv etmişdirlər.
Yeni çağımızda envayromentalistlərin fəaliyyəti
Bugünkü dünya ekoloji hərəkatlarının çoxlu qolları vardır. 1970–1980-ci illərdə olan kütləvi vətəndaş aktivliyi iqtisadi və sosial problemlər üzündən sonrakı illərdə zəyifləmişdir. Buna baxmayaraq, günümüzdə də çox fəal qruplar, birliklər, qeyri-hökumət təşkilatları və asosiasiyaları çeşidli yönümlərdə çevrəmizin problemləri ilə məşğul olurlar. Bu hərəkatların aktuallığı Çernobıl NES-da olan qəzadan (1986) sonra təsdiqlənmişdir.
Örnək üçün, 1980-ci illərdən bəri Almaniyanın Horleben bölgəsindəki nüvə tullantılarının ətrafında qarşıdirmalar uzun müddət davam etmişdir. Ora nüvə tullantıları ilə dolu yeni nəqliyyat karvanları gələn kimi onminlərlə insan onların qarşısını almağa cəhd edirlər: ekoloji qurumlar orada nümayişlər, yürüşlər keçirirlər, fəallar öz bədənləri ilə avtomobil və dəmiryolları bağlayırlar. Hər zaman da polislə qarşıdurmalar oludu. Onların məqsədi bu obyektə, ona gələn yollara ziyan vurmaq, ora tullantıların gətirilməsini çox baha başa gələn etmək idi. Belə olardısa, hökumət bu obyektə yeni yüklərin gətirilməsini baha olduğuna görə dayandıra bilərdi.
Zamanımızda envayromentalist yönümlü "Qrinpis" kimi qeyri-hökumət təşkilatları da fəaliyyət göstərirlər. Onların mübarizə üsulları çeşidlidir: hökumətlərin lobbiçilik vasitəsilə özlərinə sərf edən qərarların alınmasından birbaşa aksiyalara qədər.
Bir çox ekologistlər "yaşıllar" partiyaların siyasətlərinin nəticələrindən məyus olmuşdurlar. Buna görə onlar insan toplumu ilə təbiət arasındakı münasibətlər məsələsində yeni yollara və üsullara əl atırlar. Bu yolda onlar yeni ideyalarla da çıxış edirlər. Məsələn, "ekoanarxistlər" cərəyanı formalaşmışdır. Onların ideoloqları amerikalı M. Bukçin və C. Bil'dir. Onların ideyalarına görə, çağdaş industrial toplumlara son qoyulmalı, təmiz texnologiyalarla yaşayan və özlərini idarə edən şəhər komunnaları yaradılmalıdır. Onlar beynalxalq şəbəkə yaratmış və bir sıra forumlar keçirə bilmişdirlər. Bir çox ölkələrdə bu qurumun "solçu yaşıllar" ya da "demokratik alternativ" adlanan təşkilatları yaranmışdır.
Yaşılların başqa qrupları "dərin ekologiya" adlanan konsepsiya irəli sürmüşdürlər. Bu konsepsiyaya görə çağdaş sivilizasiyaya son qoyulmalıdır. Onların fikrincə, planetar ekosistemdə insan yalnız canlılardan biridir. Buna görə onun dünyada özəl və ən uca varlıq olması inancına (antroposentrizmə) son qoyulmalıdır. "Dərin ekologistlərin" bəziləri cəmiyyəti bioloji qanunlara tabe etmək ideyası ilə çıxış edirlər. Başqaları isə iptidai icma quruluysuşuna, sivilizasiyalar öncəsi dönəmlərə qayıtmağa çağırırlar.
Vestminster sarayı
Vestminster sarayı — İngiltərə Parlamentinin yerləşdiyi bina.
Bina 1834-cü ildə mövcud olan və müxtəlif xarakterli tikililəri özündə birləşdirən qədim saray yandıqdan sonra onun yerində 1840 – 1860-cı illərdə ucaldılmışdır. Lakin yandırılan binanın içərisindən yalnız xüsusi kapellaya malik olan Müqəddəs Stefan adlanan nümunə çıxarıla bilmişdir. Bu kapella qədim Vestminster holunun (ictimai binalarda istirahət və ya gözləmək üçün böyük otaq, salon, zal) ən gözəl memarlıq hissəsi hesab olunurdu. Həyat bu binaya qarşı çox yaxşı yanaşmışdır, çünki 1941-ci ildə alman ordusunun atdığı bombalardan tikili salamat qalmağı bacarmışdır. Həmin müddət ərzində tikili ilə qonşu olan ümumi palatalar üçün nəzərdə tutulmuş zal tamam dağılmışdır.
Müasir London üçün Vesminster holu orta əsr dövrünün ən gözəl memarlıq abidələrindən sayılır. 1097-ci ilin əvvəlindən başlayaraq, bura XIV əsrə kimi inşa edilməyə davam etmişdir. Henri Yevel Londonun istedadlı daş ustalarından sayılır və bu şəxs divarların əsasını qoymuşdur. Taxtadan hazırlanmış qapılar kral ailəsinin ən bacarıqlı dülgəri hesab olunan Xyu Erlanda tərəfindən düzəldilmişdir.
Vestminster – holun meydanı 1800 kv.metr sahəni əhatə edir. Onun uzunluğu 28 metr hesablanmışdır. Bu orta əsrlərə aid olan ən möhtəşəm zallardan birirdir, həmçinin Qərbi Avropa memarlığında da çox tanınıb. Dam örtüklərinə verilən dayaq üslubundakı sütunlar ağacdan hazırlanmışdır. Zalın 21 metr enliliyi palıddan düzəldilmiş çatı tirləri ilə hazırlanıb, bu çətin sistem özündə divara bərkidilmiş taxtadan altlığı da birləşdirir. Bu örtüklərin deyilməsi və başa salınması olduqca çətindir. Adətən bunları qədim freqatların (1. üçdorlu hərb gəmisi; 2. keşikçi vəzifəsi görən hərb gəmisi) şpanqoutu (1. gəmi və ya dirijablın gövdəsinin əsasını təşkil edən göndələn tir; 2. təyyarənin füzelyajı) ilə müqayisə edirlər. Bütünlükdə bu hissələrə diqqət yetirərkən konstruksiyanın necə çətin hazırlandığını başa düşmək mümkündür. Tikintinin çox hissəsində platindən istifadə edilmişdir və onların əldə etdikləri heyranedici rəssamlıq effektləri də olduqca füsünkardır. Lazım olan yerlərdə ağac örtüklərindən olan sistemlərə adətən İngiltərənin yaşayış evlərində və çox tanınmayan kilsələrində rast gəlmək mümkündür. Bu, İngiltərənin orta əsr memarlığının əldə olunmuş uğuru sayılırdı və Avropada bundan sonrakı müddət ərzində özünün ən çox yayılmış formasını qazana bilmədi. Həmçinin rəssamlıq üslubuna görə də heç bir ölkədə bu səviyyəyə qalxa bilmədi.
Vestminster – holda insanı kompozisiyanın birləşməsi, uyğunluğun əvəzolunmazlığı və oyma rəsmlərin xətti valeh edir. Əsrlər boyunca ağac örtüklər qaralmışdır və hazırda onlar sirli qaranlığa bənzədilir. Zalın içərisi gümüş işıqlandırmaya malikdir, həmçinin içərisində rəngli vitrajlar qotik üslubunda olan pəncərələrin üzərinə düşür. İngilislərin söylədiklərinə əsasən demək olar ki, ilin hansı fəslində olmasından asılı olmayaraq divardan içəri sərin hava daxil olur. Hər şey zalın qədimliyindən xəbər verir və burada baş vermiş hadisələri daha yaxşı əks etdirməyə kömək göstərir. Bəzən burada parlament yığışırdı. Lakin XIII əsrin sonlarından etibarən ümumi palata adəti üzrə Vestminster abbatlığında müzakirələr aparmağa başladılar. 500 il müddətində, XIV ərdən XIX əsrə kimi Vestminster – holu iki əsas hissəyə ayrılmışdır; bunlardan biri tacqoyma mərasimləri, banketləri üçün yer hesab olunurdu. Burada İngiltərənin Yuxarı palatası yığışırdı. Burada göstərdiyimiz əsrlərin ən mühüm həyatı prosesləri keçirilmişdir. Vestminster – holda Tomas Mor, I Karl, Hayu Foks və digər şəxslərin ölümünə əmr verilmişdir. Həmçinin qaldırılmış "barıt müqaviləsi", XVIII əsr lordları Kilmanrok, Balmerino və Lovatu adlı şotland qiyamçıları da burada müzakirə obyektinə çevrilmişdir. Elə buradaca 1653-cü ildə Oliver Kromvel İngiltərə respublikasının lord- prorektoru elan edildi, səkkiz ildən sonra monarxiyanın yenidən bərpa edilməsi nəticəsində Kromveli qəbirdən çıxartdılar və onun başını elə həmin Vestminster – xolun yuxarı – tavan hissəsinə taxdılar. 1975-ci ildə bu zalda utanc verici yeddi illik proses davam etmişdir, Uorren Hactinqsom tərəfindən olan bu iş Hindistana qarşı edilən cinayətlə əlaqədar olaraq Hindistanın general qubernatoru məhkəməyə dəvət edilmişdir. XIX əsrdə Vestminster – holl artıq London həyatının xoşagəlməz münasibələrinin mərkəzi hesab olunmurdu. Siti şəhərində Məhkəmə binası tikilmişdi və 1832-ci ildə sonuncu tacqoyma mərasimi bu zalda qeyd edildi, bundan çox əvvəl isə təqribən XVII əsrin sonlarında kitab tacirləri və qayıq sürənlər zalın divarlarında lazımsız səs – küy saldıqlarına görə buradan qovulmuşdular. Vestminster – holl XIX əsrdə tikilən Müqəddəs Stefanın portalı olan parlament binasına birləşdirilmişdi.
1965-ci ildə İngiltərə təntənəli surətdə Böyük xartiyanı (1. filol. papirus və ya perqamentdə qədim əlyazısı; 2. bu yazının yazıldığı material; 3. ictimai-siyasi cəhətdən əhəmiyyəti olan bəzi sənədlərin adı) keçirdi və bu adətən latın qrafikasında Maqna kartı kimi adlandırılır və İngiltərə parlamentinin 700 illik yubileyi qeyd edilmişdir. Yalnız öz qədim baş vermiş hadisələrinə və bütün ölkələrdə çoxcəhətli tanınmasına baxmayaraq ümumi palata özünəməxsus yerləşmə yeri tapa bilməmişdir. İclasların qədim Vestminster – holda yaxud monax idarəedicilər olan Vestminster abbatlığında keçirmək məcburiyyətində qalırdılar. Lakin 1547-ci ildə parlament həmişəlik iqamətgah əldə etdi və həmin yer qədim Vestminster sarayının Müqəddəs Stefan kapellası hesab olundu. XIII – XIV əsr nümunəsi olan kapellanı parlamet iclası kimi düzəltmək üçün tamam başdan stul və qalareya ilə yığmağa məcbur oldular. Nəticədə zalın memarlığı müəyyən qədər pozuldu. Həmçinin kapellaya giriş Vestminster – holdan edilməyə başlanıldı və burada İngiltərənin yuxarı məhkəməsi yerləşirdi. Bütün bu narahatlığa baxmayaraq ümumi palata 1834-cü ildə baş verən yanğın hadisəsinə qədər Müqəddən Stefan kapellasında yerləşməyə davam etdilər. Yanğından sonra palatanın yenidən həmişəlik nəzərdə tutulan iclas zalı olmadı.
Müsabiqə üçün nəzərdə tutulmuş 97 layihə içərisində qotik üslubunda təqdim olunan layihələrin sayı 91 idi. Bu zaman daha çox üstünlüyü Çarlz Berrinin layihəsinə verdilər və gənc memar bu tikilinin ətrafında özünü sübut etməyə çalışmışdı. 1837-ci ildə terrasın yaradılmasına başladılar və bu qoruyucu terras Temza çayının sahilinə xətt çəkir, həmçinin üç il sonra Berrinin xanımı yeni sarayın uzaldılması üçün ilk daşı yerləşdirdi. Parlament binası memar Berrinin əhəmiyyətli işlərindən biri oldu. Düzdü, o, tamamilə zidd fikirlərə və tənqidlər məruz qalsa da, şəhərin ən tanınmış şəxslərindən birinə çevrilə bildi. Əgər onun əl işlərinə diqqət yetirsək fasadlarda klassik ciddiliyi və genişliyi görmək mümkündür. Həmçinin ümumi görünüşü tam formada ifadə edir. Qüdrətli, kvadrat planda, Viktoriya qalası və nəhəng saat qalası, sarayın şimal və cənub hissələrinin asimmetriyası, bura təkaraolunmaz görünüş verir. Çox da böyük olmayan qala şpili (1. binanın təpəsində uzun mil; 2. uzun mıx), mərkəzi zalda yerləşən oturma hissəsi, bu tikilini yalnız bəzəmir, öz hündürlüyü ilə önun fasadına böyük qüvvə verir.
Viktoriya qalası 104 metr hündürlüyə kimi qalxmışdır və parlamentdə kraliça girişi kimi qeydiyyatdadır. Sessiya zamanı burada Britaniya dövlətinə məxsus olan bayraq qaldırılır. Parlament sessiyası zamanı qaranlığın düşməsi ilə əlaqədar qalada projektor yandırılır.
Britaniya imperiyasının öz parlament binası həmin dövrlə müqayisədə ölçüsü və təntənəli forması ilə seçilirdi. Soraq kitabçalarındakı rəqəmlər; 3,2 hektar meydan, 3 km korridor, 1 100 otaq, 100 pillə və s. Əlbəttə quru yazılmış rəqəmlər rəssamlıq üsullarını gizlədə bilməz. Bunların hamısı rəssamlıq üslubunun necə çətin olması və planlaşdırılmasından xəbər verir. Həmin yerlərdə parlament strukturu, ənənəsi, ingilis parlamentinin həyatı və iclasları haqqında dəyişikliklər vardır. Ümumi palatanın əsas zalının yanında və lordlar palatasında yerləşməyə baxmaq vacib rol oynayırdı. Gündəlik parad mərasimlərinin sayılması üçün krallığın parlament açılışında iştirak etməsi mühümdür. Burada o, tacqoyma mühazirəsi deməli idi. Səsvermə üçün xüsusi yer lazım gəlirdi, kilometrlik korridorlar, hansı ki, mərkəzlə kitabxananı birləşdirirdi, yeməkxana, müxtəlif yerləşmələr var idi. Berri bu çətin başa gələn sayı çox yaxşı formada yerləşdirməyi bacardı, otaq, dəhliz, qapının istiqaməti bacarıqla başa çatdı.
Binanın şimal hissəsi, payız qalası Viktoriya, lordlar palatası və yerləşmənin əsasını təşkil edir. Bunlarla parlament mərasimi birləşik idi. Bunlara təsir edir; dəbdəbəli Krallıq qalareyası, parad prosesinin yoxlanması, otaqlar, hansı ki, kraliçanın parlamentə təntənəli girişini təmin edir, lobbi – ingilis dilindən tərcümədə gözləmə zalı, faktik cəhətdən kuluar (parlamentdə və s.-də nümayəndələrin istirahəti, bir-birilə görüşməsi, fikir mübadiləsi və s. üçün atlas zalı xaricində olan otaqlar), müvəqqəti qərarların verilməsi üçün otaqlar və s. Bütün bunlar deputatların maraqlarını və onların təzyiqlərini ən yaxşı formada əks etdirir.
Sarayın cənub yarım hissəsində Biq – Benin yanında ümumi palata zalı yerləşir. Burada ümumu palata üçün nəzərdə tutulmuş lobbi, səsvermə yeri, spiker iqamətgahı var. Dəhlizlər Vestminster sarayının əsas hissələri olan Mərkəzi zalla, orta bina sayılan yeri və döngəni biləşdirir. Həmçinin parlament üzvlərinin "xarici dünya" ilə əlaqə yaratmasına kömək edir. Bu zalda həmişə canlılıq hiss olunur. Deputatlar üz seçicilərindən ərizə qəbul edir. Jurnalistlər parlamentin yeni xəbərlərini öyrəndikdə tezliklə çoxsaylı nömrələri olan telefonlarla şəxsi agentlərinə çatdırırlar. Burada çoxlu əhali, turist olur.
Buradan dəhliz Müqəddəs Stefana daxil olur və binanın burası yanğın nəticəsində yanan kapellanın yerində ucaldılmışdır. Ucaldılmış zalın sonunda Vestminster — hola aid olan çox gözəl interyer görünür.
Müasirlərindən öz parlament tikintisindəki uğuruna görə seçilən Berri çox işlərdə köməkçisi Oqastes Pyudjinə minnətdardır. Qotika formasında olan memarlıq nümunəsi orta əsr incəsəntinin aşiqi hesab olunurdu. Həmçinin Pyudjin gözəl rəssam da sayılırdı. Son illərin tədiqatları göstərir ki, Vestminster sarayında olan memarlıq rəsmlərinin hamısı onun əl qabiliyyətinin bəhrəsidir. Pyudjenin yaratmaq qabiliyyəti nəticəsində fasadlar və Berri qalası mürəkkbəb naxışlarla bəzədildi. Pyudjinaya ilham verən sürət VII Henrik kapellası sayılırdı. Həmin yer son orta əsrlərdə tikildi və perpendikulyar üslubda idi. Ucaldılmış saraya çox yaxın yerdədir. Ümumiyyətlə isə Pyudjin parlament binasının interyeri üçün çox işləmişdir. Lakin burada da sülh hissi onu işləri görməyə tam qoymurdu. Heç yanda tavan və divar üçün sakit üslub tapa bilməyən rəssam çətinə düşmüşdü. Hər yerdə — ağacdan hazırlanmış panellər, bəzəkli tavanlar, divar oyuqları, cəlbedici mozaykalar, freskaların nəhəng ölçüləri, rəngli divar kağızları var idi. Çox yerləşmə hissələrinin döşəməsi sarı, mavi, qəhvəyi rəngdə hazırlanmışdı. Ornamantlər, detallar, rənglənmə üçün boyaların seçilməsi 1840-cı ildə yaşan bütün insanları dəhşətə gətirmişdi. Bu müasir gözləri təəccübləndirir və bəzən yaradılan bu füsünkarlığı yetəri qədər izah etməyə belə söz çatmır. Daha çox maraqlara isə lordlar palatasına aid olan interyer sahib oldu. Dekorativ yerlər, sarayın xarici görkəmində yer alan gözəlliklər, burada özünün kuliminasiya nöqtəsinə çatır. Tavan hissəsində heraldika quşları, heyvanları gülləri yer alır. Divvarlar ağacdan hazırlanmış panellərlə əhatə olunub və bunların üzərində də altı freska yaradılmışdır. 18 barona aid edilən bürünc heykəllər, həmçinin kral Böyük İonnaya da bunlardan biri məxsusdur. Bu heykəllərin bəziləri pəncərələr arasında yerləşir, kral tacqoyma mərasimlərini özündə əks etdirən bəzəkli tavanlar, skamyalar arasında tünd qırmızı rəngə boyanmış dəridən olan lord – kanslerin divanı da burada yer alır.
Bu divan qədim ənənələrdən xəbər verir; əvvəllər lord – kansler parlamentdə yun döşəkçədə oturardı, daha çox bitaniyalı tacirlərin simvoluna bənzədilirdi. Yundan ibarət olan bu kisə parçası muzeylərin əsas eksponatına çevrilmişdir, lakin ənənə hələ də davam edir; lorlar palatasının sədri qara rənglə bəzədilmiş qızıl mantiyada özünün ağ pariki ilə parlamenti açarkən yun divanda əyləşir. Həmçinin ənənəyə əsasən şimal hissənin sonunda lordlar palatasına aid olan iclas zalı bürüncü döyülmüş səddlə ayrılır, həmin yer ümumi palatanın üzvlərinə aid olduqlarını bildirir və spikeri daha böyük göstərir. Onlar parlamentin açılışı zamanı yer alırlar. Vestminster sarayının bir hissəsi hansı ki, ümumi palata yerləşir II dünya müharibəsi olarkən dağıdılmışdır. Yenidənqurma zamanı qotik üslubunda olan memarlıq üslubunu saxlamışlar. Lakin daşlar və ağaclarda olan detallar tam göstərilə bilinməmişdir, həmçinin bir çox predmetlər, kompleksə aid edilən yerləşmə üçün nəzərdə tutulan tək formalı üslubun təkrarı mümkün olmamışdır. Edilən müasir bərpa işləri rəssamlıq nümunələrinin daha da məhvinə gətirib çıxartmışdır. Lakin özünün ilk formasında da ictima palatalar zalı lordlar palatası ilə müqayisədə daha ciddi və işgüzarlıq xarakteri daşıyırdı. Onun divarları qara palıd panelləri ilə örtülmüşdü, skamyaları isə sarı rəngli dəri ilə hazırlanmışdı. Bu forma bizim müasir dövrümüzə qədər qorunmuşdur.
Vestminster sarayını tikən memar parlament prosedurasında baş verən hadisələrin hamısını dəqiqliklə bilməli idi. Binanın öz memarlıq planı bir çox ənənəvi rituallara xidmət etməli idi. Məlumdur ki, ingilislər öz adətlərinə olduqca qısqanc yanaşır. Demək olar ki, bu ölkədə özünəməxsus mədəniyyət nümunələri vardır. Bunlardan bəziləri ingilislərin həyatının əsas hissəsinə çevrilmişdir. Bir çox ingilisləri çox ciddi, digərləri isə gülməli hesab edir. Onların özlərinə xas bir çox tarixi adətləri vardır. Onlardan bəziləri özləri üçün yaşayır, digərləri isə mədəniyyət üçün yaşamağa daha çoc üstünlük verirlər. İngilislərin adətləri haqqında bir kitab belə yazmaq olar. Bunların içərisində parlamentə aid olanlar da vardır. 1605-ci ildə Hay Foks "barıt müqaviləsi" hazırladıqdan sonra parlament binasını partlatmağa çalışdı. Həmin gündən etibarən hər il 5 noyabr qorxu günü sayılır, əhali qəribə paltarlar geyinir, paltarların üzərində fanarlar olur. Sarayın zirzəmisində və çox gedilməyən yerlərində axtarışlar edilir. Lakin əvvəlcədən məlumdur ki, həmin hissələrdə heç nə tapılmayacaq. Bundan əlavə axtarışlar yeni saray binasında aparılır, hansı ki, bu hadisədən 250 il keçdikdən sonra tikilmişdir.
Əgər ictimai palatanın iclası gecə yarıya qədər davam edirsə indiki zamanda belə sarayda belə səslər ucalır; "Kim evə gedir?". Keçmiş zamanlarda Londonun küçələri qaranlıq və təhlükəli idi və parlament üzvləri böyük kompaniya formasında evə qayıtmağa üstünlük verirdilər. Vestminster sarayının ətrafı daha gur yanan elektrik işıqları ilə təchiz edilmişdir və parlamentin üzvləri özləri üçün daha rahat olan avtomobilləri gözləyirlər. Lakin "Kim evə gedir?" sözləri neçə əsrlər bundan əvvəl olduğu kimi indi də səslənir. Bu formada olan adətlər Vestminsterdə çoxsaylıdır. Bunlardan ən çətini və hər il olanı isə dəbdəbəli və təntənəli parlament sessiyasının kralın iştirakı ilə açıq elan etməkdir. Burada hər iki palatanın üzvləri və deputatları iştirak edir.
Azərbaycan milli qadın bəzəkləri
Tarixi
Azərbaycanda ənənəvi bəzəklər içərisində zərgərlik məmulatı mühüm yer tutur. Arxeoloji qazıntılar nəticəsində Mingəçevir, Xocalı, Qəbələ, Xınıslı, İsmayıllı, Qaratəpə və s. yerlərdən tapılan qiymətli bəzək şeyləri zərgərliyin hələ qədimdən Azərbaycan ərazisində geniş yayıldığını və əhalinin məişətində möhkəm yer tutduğunu göstərir.
3000 il bundan əvvələ aid Mingəçevirdən və Xocalıdan tapılmış tunc kəmərlər, eramızdan əvvəl  IX – VIII yüzilliyə aid Urmiyə gölü ətrafındakı Həsənsu təpəsindən aşkar edilmiş qızıl cam zərgərlik sənətinin ən gözəl nümunələridir.
Zərgərlikdə müxtəlif texniki üsullardan: basma, qarasavad, döymə, minasazlıq, pardaqlama, oyma, xatəmkarlıq, həkketmə, hörmə, şəbəkə və s. istifadə edilir. Ən qədimi döymə üsuludur. Bu üsul Gəncə, Şamaxı, Lahıc, Qazax, Naxçıvan, Şuşa və s. yerlərdə daha geniş yayılmışdır.
XIX yüzillikdə zinət şeyləri ən çox qızıl və gümüşdən hazırlanırdı. 1832-ci ildə yalnız Şamaxıda 40 nəfərdən çox zərgər olmuşdur. Bunlardan əlavə qiymətli daşlardan: zümrüd, firuzə, yaqut, almaz, mirvari, kəhrəba və s. istifadə olunurdu. Zərgərlik mə'mulatları forma e'tibarı ilə çox müxtəlifdir və mürəkkəb kompozisiyaya malikdir. Həmin mə'mulatların əsas hissələrini çoxləçəkli güllər, ulduzlar, aypara, butalar təşkil edir.
Azərbaycan zərgərlik sənətində tətbiq edilən üsullardan biri də xalq arasında «qarasavad» və ya «savad» adlanır. Adından göründüyü kimi savad qara rəngə malik olub, əsasən gümüş üzərində tətbiq edilir. Qızılda isə savad nadir hallarda işlənir.
Qadın bəzəklərini bir neçə növə ayırmaq olar: qulaq bəzəkləri, baş bəzəkləri, boyun bəzəkləri, döş bəzəkləri, bilək bəzəkləri, barmaq bəzəkləri və libaslara bənd edilən bəzəklər.
gumuş kəmər Azərbaycana məxsus zərgərlik nümunələri isə dünyanın bir çox muzeylərində saxlanılır. Şərq Xalqları İncəsənəti Muzeyi (Moskva), Ermitaj (Sankt-Peterburq), Kiyev Qərb və Şərq İncəsənəti Muzeyi, Luvr (Paris), Viktoriya və Albert Muzeyi (London), Metropoliten-muzey (Nyu-York), Topqapı Muzeyi, Türk və İslam Əsərləri Muzeyi (İstanbul) Azərbaycanın zərgərlik məmulatlarının toplandığı ən zəngin muzeylərdir.
Ötən əsrin 20-ci illərindən sonra Azərbaycanda çoxlu sayda zərgərlik müəssisələri təşkil edilib, Bakıda isə zərgərlik fabriki fəaliyyətə başlayıb. Ölkəmizdə hazırlanan zərgərlik məmulatları dəfələrlə xarici ölkələrdə təşkil olunan sərgilərdə nümayiş etdirilib. 1950-60-cı illərdə Bakı zərgərlik fabrikində Qərb üslubunda hazırlanan qızıl və gümüş zinət əşyaları müasirləşdirilərək yeni formalara salınıb. Həmin dövrdə fabrikin texnoloji cəhətdən inkişafı da diqqət mərkəzində olub. Həmin dövrdə zərgərlik fabrikində peşəkar ustalar yetişib ki, onlar da bu incə xalq sənətini texnoloji istehsalda təkmilləşdirərək inkişaf etdiriblər.
Öz ətrafına birinci dərəcəli ustaları toplayan Bakı zərgərlik fabriki 1950-ci illərdən başlayaraq öz formasına və bəzəyinə görə müxtəlif olan qadın bəzək məmulatlarından başqa məişət əşyaları da çay və desert qaşıqları, stəkan altlıqları, qədəhlər, piyalələr və s. kütləvi istehsalına başlayıb. Bakı zərgərlik fabrikində qəlibkarlıq, şəbəkəçilik və yeni üsullarla yaradılmış məmulat istehsalının vaxtaşırı kamilləşməsi bu sənətin getdikcə inkişafına təsir göstərib. Müasir dövrdə zərgərlik keçmişin ənənələrini davam etdirərək forma və məzmunca zənginləşib.
İlyuşin İl-2
İlyuşin İl-2 (rus. Ил-2 Штурмовик, ing: Ilyushin Il-2), digər adı ilə şturmovik, yer hədəflərinə qarşı hazırlanmış SSRİ mənşəli İkinci dünya müharibəsində istifadə edilmiş olan hərbi təyyarədir.
1938-ci ildə Sergey İlyuşin tərəfindən yaradılmışdır. İkinci Dünya müharibəsinin və Cessna 172 mülki təyyarəsindən sonra bütün dövrlərdə ən çox istehsal olunan üçüncü (36,183) təyyarədir.
Dizayn xüsusiyyətləri
Əvvəlcə hazırlanan İL-2-lər yer hədəflərinə hücum zamanı zenit silahlarından qorunmaq üçün qalın ön zirehlə örtülmüşdülər. Sonradan, İL2-lərin arxadan yaxınlaşan qırıcı təyyarələrin vuruşlarına son dərəcə həssas olduğu müəyyənləşdirilmiş və İL-2M modeli ilə arxa tərəfə bir pulemyotçu yerləşdirilmiş, həmçinin arxadakı zirehin də qalınlığı artırılmışdır. İL-2-lər heyətini, mühərrikini, radiatorlarını və yanacaq çənini qoruyan qalın bir zirehə sahib idi. Buna görə də ən güclü düşmən atəşi altında da bazalarına qayıda bilirdilər. İL-2-lər möhkəm zirehli Alman tanklarına qarşı çox da uğur qazana bilmədikləri kimi, bir çoxları da Messerschmitt Bf 109 qırıcıları üçün hədəf olmaqdan qaça bilməmişdilər. Ancaq yenə də bir çox Alman tankını zərərsizləşdirməyi bacarmışdırlar.
Peter Şelte
Peter Şelte - Dəniz qazma platformalarının daşınması üçün nəzərdə tutulan dünyanın ən iri yük gəmisi. Cənubi Koreyadan ilk səfərinə çıxan gəminin dekabr ayında Rotterdama çatacağı bildirilir.
Haqqında
Eni 124 metrə və uzunluğu 382 metrə çatan gəmi İsveçrənin sualtı kəmərlərin tikintisi ilə məşğul olan Allseas firmasına məxsusdur. Cənubi Koreyanın Daewoo Heavy Industries kompaniyası tərəfindən tikilən Peter Şelte 3 milyard dollara başa gəlib və 48 min ton yükgötürmə qabiliyyətinə malikdir.
Digər sifariş
Allseas kompaniyası artıq eni 160 metr və uzunluğu 400 metr olan daha bir gəmi hazırlatmaq niyyətində olduğunu bəyan edib. 77 min ton yükgötürmə qabiliyyətinə malik bu gəminin 2020-ci ildə istifadəyə verilməsi planlaşdırılır.
Aleksey Pyotroviç
Aleksey Pyotroviç Romanov (d. 28 fevral 1690 — ö. 7 iyul 1718) — Rusiya imperiyasının vəliəhdidir. O, Moskva şəhərində Çar Pyotr və onun ilk xanımı Evdokiya Fyodorovnanın yeganə oğlu olaraq dünyaya gəlmişdir.
Badamdar
Badamdar — Bakının Səbail rayonunda qəsəbə.
Haqqında
Şəhərin cənubunda yüksəklikdə yerləşmiş Badamdar qəsəbəsi vaxtı ilə məşhur yayla olmuşdur. Bakıdakı kənd və məskun yerlərin adları əksərən fars sözləri ilə düzəldiyindən Badamdar da farsca badam olan yer deməkdir. Dar fars dilində yer, məkan bildirir. Bəziləri bu sözün badam dər mənası verdiyini iddia edirlər. Guya Şubanı dağları arxasında Güldər dərəsi sözü kimi ismin axırına dər əlavə etməklə yaradılmışdır. Əlbəttə, bu səhvdir. Badamdar sözünü ruslar Patamdar kimi tələffüz etməklə bəzi rəsmi sənədlərdə də bu yerin adı Patamdar kimi yazılır.
1990-cı ildə qəsəbə statusu almışdır. Əhalisi 21,6 min nəfərdir. Əhalisi əsasən sənaye müəssisələrində və xidmət sahələrində çalışır. Sosial obyektləri və avtomobil bazarı vardır. Son illər Bakı şəhərinin böyük yaşayış massivinə çevrilmişdir.
Katolikos VII Simeon
Katolikos VII Simeon — Albanların LXXXXIII yaxud LXXXXIV katolikosu.
Katolikosluğu
Ləqəbi "kiçik" idi.Gəncəsər monastırında katolikos siyahısında göstərilmir. Katolikos XI İohannesin seperatçı və ruspərəst meylinə görə İbrahim xan İsraili katolikos kimi təsdiqlədi və Gəncə yepiskopluğunu ona verdi. İsrail 1806-cı ilədək İbrahim xan tərəfindən katolikos kimi dəstəkləndi və Amaras monastırı ona verildi. Bir tərəfdən də Katolikos VII Simeonun yurisdiksiyasını tanıdığını elan edən xan bununla məliklərin gücünü azaltmağı özünə məqsəd qoymuşdu. Yeris Mankants monastırı ona verilmişdi.
Uşaqların Beynəlxalq Müdafiəsi Günü
Uşaqların Beynəlxalq Müdafiəsi Günü — 1 iyun 1950-ci ildə BMT Baş Assambleyası tərəfindən qeyd olunması qərara alınıb. Həmin gün təşkil olunan "Qadınların Beynəlxalq Konfransı"nda uşaq hüquqlarının təmin edilməsi ilə bağlı təkliflər səslənib və elə həmin tədbirdə də 1 iyun tarixini uşaqların beynəlxalq müdafiəsinə həsr etmək qərarı verilib. Bundan sonra iyunun 1-i Uşaqların Beynəlxalq Müdafiəsi Günü kimi tarixə düşüb. Dünyanın əksər ölkələrində olduğu kimi, bu gün Azərbaycanda da qeyd edilir. thumb|200px|Uşaqların Beynəlxalq Müdafiəsi Günü Bayrağı
Bu bayramla yanaşı BMT -nin Baş Assambleyası tərəfindən 20 noyabr tarixində Ümumdünya Uşaqlar Günü də qeyd olunur. "Ümumdünya Uşaqlar Günü" 1954-cü ildə BMT -nin Baş Assambleyasının № 836 (IX) saylı qətnaməsində 1956-cı ildən bütün dövlətlərdə uşaqların şərəfinə keçirilməsi tövsiyə olunan bayram kimi qeyd olunub.
BMT tərəfindən 1959-cu ilin 20 noyabrında "Uşaq Hüquqları Bəyənnaməsi ", 1989-cu ildə isə "Uşaq Hüquqları Konvensiyası " qəbul etmişdir.
BMT-nin Uşaq Fondu Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Məclisi tərəfindən Uşaq Hüquqları Konvensiyası (UHK) uşaqların insan hüquqlarını təsdiq edən ilk icbari hüquqa malik beynəlxalq konvensiyadır. 1989-cu ildən bu günədək BMT-yə və ya Cenevrə Konvensiyasına üzv olan ölkələrin sayını üstələyən 193 ölkə tərəfindən ratifikasiya edilmiş UHK demək olar ki, bütün dünyada qəbul edilib.
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin Azərbaycan Respublikasında uşaqlara dövlət qayğısının gücləndirilməsi, uşaq problemlərinə vətəndaş cəmiyyəti qurumlarının diqqətinin artırılması və ölkənin uşaqlarla bağlı demoqrafik perspektivlərinin müəyyənləşdirilməsi məqsədi ilə 22 dekabr 2008-ci il tarixli sərəncam imzalamışdır. Sərəncama görə 2009-cu il "Uşaq ili" elan olunmuşdur.
Tarix
thumb|200px|Eqlantine Gebb Uşaqların Müdafiəsi Günü 1857-ci ilin iyun ayının ikinci bazar günü Massaçusets ştatının Chelsea şəhərindəki Xilaskarın Universalist Kilsəsinin keşişi Möhtərəm Dr Çarlz Leonard tərəfindən başladı: Leonard uşaqlara və balacalara həsr olunmuş xüsusi xidmət keçirdi. Leonard bu günü Gül Günü adlandırdı, sonradan Çiçək Bazar günü, Uşaq Günü adlandırıldı.
Uşaqların Müdafiəsi Günü ilk dəfə 1920-ci ildə Türkiyə Cümhuriyyəti tərəfindən 23 aprel tarixi ilə rəsmi olaraq milli bayram elan edilib. Uşaqların Müdafiəsi Günü 1920-ci ildən bəri hökumətin və dövrün qəzetlərinin bunu uşaqlar üçün bir gün elan etməsi ilə milli səviyyədə qeyd olunur. Bununla belə, qərara alındı ki, bu bayramı aydınlaşdırmaq və əsaslandırmaq üçün rəsmi təsdiqə ehtiyac var və rəsmi bəyannamə 1929-cu ildə Türkiyə Cümhuriyyətinin qurucusu və Prezidenti Mustafa Kamal Atatürk tərəfindən milli səviyyədə verildi.
1924-cü ildə ilk dəfə olaraq Uşaqların hüquqlarını təmin edən bəyənnamə qəbul edilmişdir. Bu bəyənnamədə deyilirdi ki, "bəşəriyyət məcburdur ki, uşaqları ən yaxşı şeylərlə təmin etsin". Bu bəyənnaməni qəbul edilməsində ilk işlər Eqlantine Gebb tərəfindən edilmişdir.
Birinci dünya müharibəsinin dəhşətlərinin şahidi olan, Eqlantine Gebb müharibənin dəhşətlərindən sarsılaraq uşaqların xüsusi müdafiəyə ehtiyac duyduğlarını anladı. Bacısı Doroti Bakston köməyi ilə 1919-cu ildə, uşaqlara yardım, kömək göstərib, onların müdafiəsini təmin etmək üçün Londonda "uşaqlara yardım fondu"nun əsasını qoydu.
Uşaqların Beynəlxalq Müdafiəsi Günü ilk dəfə 1925-ci ildə Cenevrədə Uşaqların Rifahı üzrə Ümumdünya Konfransı zamanı elan edilmişdir. 4 noyabr 1949-cu ildə Moskvada Qadınların Beynəlxalq Demokratik Federasiyası tərəfindən 1 iyun Uşaqların Beynəlxalq Müdafiəsi Günü kimi təsis edilmişdir. 1950-ci ildən etibarən bir çox kommunist və post-kommunist ölkələrində 1 iyun Uşaqların Müdafiəsi Günü kimi qeyd olunur.
1954-cü il dekabrın 14-də Hindistan və Uruqvay tərəfindən BMT Baş Assambleyasında bütün ölkələri Ümumdünya Uşaqlar Gününün təsis edilməsinə təşviq etmək,, uşaqlar arasında qarşılıqlı mübadilə və anlaşmanı təşviq etmək, uşaqların ideallarını təşviq etmək üçün fəaliyyətə başlamaq üçün birgə qətnamə qəbul edildi. 20 noyabr 1959-cu ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatı Uşaq Hüquqları Bəyannaməsini qəbul etdi. 20 noyabr 1959-cu il tarixdə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Assambleyası'nda Uşaq Hüquqları Bəyannaməsini xatırlamaq üçün Ümumdünya Uşaqlar Günü qeyd olunur.
Katib Məmmədov
Məmmədov Katib Səfər oğlu — azərbaycanlı heykəltaraş, pedaqoq, dosent, Ukraynanın xalq rəssamı, Beynəlxalq Repin Premiyasının laureatı , Rusiya Rəssamlıq Akademiyasının akademiki , Fəxri incəsənət xadimi, Ukrayna Rəssamlar İttifaqının üzvü (1997), "Ukrayna Azərbaycanlılar Konqresi"nin üzvü (1999), Moskva Peşəkar Rəssamlar Yaradıcılıq Birliyinin üzvü (TSPX) (2008).
Həyatı
Katib Məmmədov 1963-cü il oktyabrın 10-da Gəncə yaxınlığında Azərbaycanın çox mənzərəli bir guşəsində, çoxuşaqlı ailədə anadan olub.
Katibin uşaqlığı təbiətlə yaxından bağlı olub. O hələ uşaqkən ətrafda hər şeyə həddindən artıq marağı ilə yaşıdlarından seçilirdi. Çoxlu kitablar oxuyur, şəkil çəkir, müxtəlif fiqurlar düzəldirdi. Onun rəssam kimi formalaşmasında atasının böyük təsiri olub, atası onun qeyri-adi istedadını görərək ona tut ağacında balaca ev düzəltmişdi. Bu onun uşaq fantaziyalarına daha da təkan vermişdi. Balaca Katib özünü orada azad quş kimi hiss edir, özünü oxuduğu sevimli əsərlərindəki qəhrəmanlara bənzədirdi, Tom Soyer, Cim Hokins, Robinzon Kruzo...
Səkkizinci sinfi bitirdikdən sonra, 15 nömrəli Gəncə sənət məktəbinə daxil olur. 1982 ildən 1984-cü ilədək Sovet Ordusu sıralarında, Rusiyanın Lipetsk şəhərində hərbi xidmətdə olub. Hərbi xidmətdən Leninqrada oxumağa getmək arzusu ilə Vətənə qayıdır. Amma anasının xəstəliyi, məişət problemləri onu Rusiyaya işləməyə getməyə məcbur edir. O, tikintidə bənna, suvaqçı kimi çalışaraq, 1985-ci ildən 1987-ci ilədək N.K. Krupskaya adına Moskva Vilayət Pedoqoji İnstitutunun (indikindən Moskva Dövlət Vilayət Universiteti) qrafika və rəngkarlıq şöbəsində qiyabi oxuyub.
1987-ci ildə xoş təsadüf nəticəsində Xarkov şəhərinə gəlir. 1987-ci ildən 1988-ci ilədək Xarkov Bədii-Sənaye İnstitutunda (indiki Xarkov Dövlət Dizayn və İncəsənət Akademiyası) heykəltaraşlıq kafedrasında usta kimi çalışır. 1988-ci ildə Xarkov Bədii-Sənaye İnstitutunun heykəltaraşlıq fakültəsinə daxil olur. 1993-cü ildən Katib Məmmədov indiki Xarkov Dövlət Dizayn və İncəsənət Akademiyasının müəllimidir.
Katib Məmmədov Ukrayna və Rusiyada işləyir və yaşayır. Əsərləri muzeylərdə, qalereyalarda və dünyanın müxtəlif yerlərində şəxsi kolleksiyalarda saxlanılır.
Ailəsi
Ailəlidir, üç oğlu var. Səfər (1999), Emil (2000), Katib (2008).
Yaradıcılığı
''Onun ilk əsərlərindən biri "Azərbaycan" adlanır (1990-cı il), o, bu əsəri hələ institutda oxuyan zaman yaradıb. Bu kompozisiyada doğma diyarla mövcud əlaqə, simvolik formada özünü göstərib. Heykəltaraş onun xalqına xas olan heyranedici çılğın temperamentlə, milli mədəniyyətinin mənbələrinə müraciət edib''.
thumb|right|134x182px|"Novruz" [[2012]] thumb|right|134x182px|"Qaçqınlar" [[2011]] "Novruz", "Qaçqınlar", "İnad", "Molla Nəsrəddin" ,"İbadət", "Yeddi gözəl", "Fərhad və Şirin", "Gəlin qaçırma" və s. milli mövzularda olan əsərləri daima sərgilənir və digər xalqların da cox böyük maraq və rəğbətini qazanmaqdadır. 1990-cı ildən sərgilərdə iştirak etməyə başlayıb. 2001-ci il - Heykəltaraş Ukraynanın 10-illik müstəqilliyi və "Ukrayna Xalq Akademiyası"nın yubileyi şərəfinə Xarkov şəhərinə "Odlar Yurdu" ("Elm Məşəli" adlandırılıb) abidəsini hədiyyə edib.
2005-ci il - «Каtib Мəmmədov. Heykəl.» adlanan, müəllifin kataloq təqdimatı olmuşdur. Kataloqa heykəltaraşın 80-dən artıq yaradıcılıq əsərləri daxil olmuşdur.
2006-cı il - Heykəltaraş demək olar ki, öz ən çox müzakirə olunan əsərini yaratdı - "Adamyeyən-Elloçka". Abidə Xarkov şəhərində aprelin 1-nə, İlf və Petrovun "12 stul" romanının qəhrəmanına həsr olunmuşdur.
2009-cu il — Xarkov vilayətinin Derqaçi şəhərində "İlk müəllimə" abidəsi.
2013-cü il — Müqəddəs İoan Kronştadtski və Müqəddəs Serafim Sarovskiyə Donetsk vilayətində abidə.
2013-cü il — 50 illik yubileyinə Katib Məmmədov şəxsi - "Heykəldə həyat" albom-kataloqunu "Dikanka yaxınlığında xutor axşamları" bukleti ilə təqdim etdi. Təntənəli təqdimat mərasimi "Sosial-Siyasi Təşəbbüs İnstitutu" təşkilatı ilə birlikdə Xarkov şəhərində keçirildi.
2015-ci il - Katib Məmmədov Rusiya və Azərbaycanın məşhur klounu və öz həmyerlisi Alik Nisanovun xatirəsini əbədiləşdirmişdir.
2016-cı ildə 1 aprel, tam 10 il sonra, Xarkov şəhər ində İlf və Petrovun "12 stul" romanının qəhrəmanına həsr olunmuş daha bir heykəltaraşlıq abidəsi - Kisa Vorobyaninov Sergey Filippovun ifasında. Əsərin qəhrəmanı əlində sözü gedən stullardan biri ilə divardan cıxır. Abidə qeyri-adi tərzdə yaradılıb və bununla da şəhər sakinlərinin marağına səbəb olub.
Katib Məmmədov müsahibələrindən birində demişdir: "50-illik yubileyimə dahi insanların xatirəsini əbədiləşdirmək qərarına gəldim".
Məmmədov bir çox memorial lövhə və abidələrin müəllifidir. M. Kоşkin, О. Sоiç, N. Sobol, Sabit Orucov, Nizami Gəncəvi, Taras Şevçenko, Аtatürk, Müslüm Maqomayev, Yuri Nikulin, Cüzeppe Verdi, Cakomo Puççini  və s.
Katib Məmmədovun yaradıcılıq fəaliyyətini görkəmli elm və incəsənət xadimləri belə qiymətləndirir: ''Katib Məmmədov - xoşbəxt insandır, ona görə ki, o, sevimli işi ilə məşğuldur və öz yaradıcılığı ilə insanlara zövq verir. Zövq verməyi bacarmaqsa - böyuk bir sənətkarın işidir''. ''Məmmədovun əsərlərində qəhrəmanların daxili aləmində səmimiyyət və istilik müşahidə olunur. Bilavasitə müşahidə, ona darıxdırıcı akademizmdən qaçmağa kömək edir, bu həqiqətən təsdiq edir ki, heykəltaraşlıq - bu peşə deyil, bu qəlbin səsidir''. ''Bir usta olmaq üçün zaman lazımdır, bu səy tələb edir, bu peşəkarlıq tələb edir, bu yol uzun və ağırdır. Çoxları yarıyolda qalırlar. Hətta çox istedadlı insanlar belə naəlac qalır, bu ehtiyatlı, yorucu yol sındırır onları. Heykəltaraşa uğur birdən-birə gəlmir, heykəltaraşın uğuru yaşanılır, bəslənılır, çünkı heykəltaraş incəsənətin zirvəsində dayanıb, dünyaya yuxarıdan baxır, eynən öz əsərləri kimi. Amma o yüksəklikdən yıxılıb parçalanmaq olar. Ancaq Katib yaşayır''!
Sərgiləri
left|thumb|310px|Katib Məmmədovun Moskva Mərkəzi Rəssamlar Evində sərgisi - [[2009]]
Katib Məmmədovun bəzi ən əhəmiyyətli sərgiləri.
Muzey-emalatxanası
Katib Məmmədovun muzey-emalatxanası Ukraynanın Xarkov şəhərində yerləşir. Burada heykəltaraşın 300-dən çox əsəri nümayiş olunur. Ukraynanın bir çox görkəmli şəxsləri bu muzeydə dəfələrlə olur və müəllifin əsərlərinə yuksək qiymət verirlər. Muzey Ukraynada Azərbaycan mədəniyyətini bu sahədə təmsil edən yeganə profil mədəniyyət ocağıdır. Muzeydə daima mədəniyyət gecələri, təqdimat mərasimləri və digər elmi-mədəni proqramlar keçirilir.
Şali
Şali (Шела) - Rusiyanın subyekti olan Çeçenistan respublikasında yerləşən Şalinski rayonunun şəhər mərkəzi.
Coğrafiyası
Şəhər Şalinski rayonunun mərkəzi hissəsində, Çeçen düzənliyinin ətəklərindən keçən meşə silsiləsini kəsən Bass çayının hər iki sahilində yerləşir. Arqun dəmiryol stansiyasından 18 km cənubda və Qroznı şəhərindən 36 km cənub-şərqdə, regional avtomobil magistralı qovşağının keçdiyi yerdədir.
Şəhərin sahəsi 2009-cu ilin məlumatlarına görə 27,02 km²-dir.
Tarixi
250px|left|thumb|"Müsəlmanların qüruru" məscidi
XIX əsrin ortalarında Şali Böyük Çeçenistanın ən böyük kəndlərindən biri idi. Strateji mövqeyinə görə, aul Qafqaz müharibəsi illərində çar qoşunlarına hücum etmək üçün yola çıxan İmam Şamil qoşunlarını toplanma nöqtəsi kimi xidmət edirdi.
1944-cü ildə Çeçenlər və İnquşların məcburi köçürülməsindən və Çeçen-İnguş Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının ləğv edilməsindən sonra kənd Mejdureçe adlandırıldı.
Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikası bərpa edildikdən sonra, 1958-ci ildə kəndin adı Şali olaraq yenidən dəyişdirildi.
1990-cı ildə kəndə şəhər statusu verildi.
1994-1996-cı illərdəki hərbi əməliyyatlar şəhərə və onun sakinlərinə böyük ziyan vurdu: yüzlərlə insan öldürüldü, evlər, sənaye, nəqliyyat, rabitə və aqrar-sənaye kompleksi dağıdıldı. Xüsusilə, 3 yanvar 1995-ci ildəki bombardman zamanı ən az 55 nəfər həlak oldu.
İkinci Çeçenistan müharibəsi zamanı şəhər şiddətli döyüş meydanına çevrildi. 2000-ci ilin yanvarında silahlılar və onlara rəğbət bəsləyən mülki şəxsləri bir araya gətirən mitinqə Toçka U taktiki raketi atıldı, nəticədə yüzlərlə insan həlak oldu. Bir neçə gün sonra şəhər tamamilə federal qoşunların nəzarəti altına keçdi.
2000-ci ildən bəri şəhər fəal inkişaf edir. Yeni yaşayış binaları, sosial-mədəni və idman obyektləri tikilir.
2012-ci ildən etibarən şəhər mərkəzindəki 5 hektar ərazidə, Şali şəhər yüksək mərtəbəli kompleksinin yanında yeni bir məscidin inşası sürətlə davam edirdi. Özbəkistan memarları dünyada analoqu olmayan bənzərsiz bir layihə üzərində işlədiklərini deyirdilər. 23 avqust 2019-cu ildə respublikanın ilk prezidenti - Əhməd Kadırovun doğum gününə həsr olunmuş məscidin təntənəli açılışı oldu. Avropada ən böyük halına gələn yeni "Müsəlmanların qüruru" məscidi içərisində 30 min, ətraf ərazilə ilə birlikdə isə 70 min müsəlman ibadət edə bilər. 43 metr hündürlüyündə günbəz və 63 metr hündürlüyündə minarələrə sahib olan bina işığın düzgün əks etdirilməsi və temperaturun normal saxlanılması üçün Yunanıstanın Thassos adasından gətirilən ağ mərmərlə örtülüdur. İki yarım tondan çox ağırlığı olan səkkiz metrlik bir çilçıraq və 395 lampa svarovski daşlar və qızıllarla bəzədilib. 5 hektar ərazisi olan 12 fəvvarəli parkdao 2 minə yaxın ağac və əsl gül vadisi əkilmişdir. Əvvəlcə, məscidin respublikanın başçısı Ramzan Kadırovun adının veriləcəyi planlaşdırılırdı. Açılış mərasimində isə məscidə Məhəmməd peyğəmbərin adı verildi.
Milli tərkibi
2010-cu il statistikasına görə Şalinin milli tərkibi aşağıdakı kimidir:
İdman
Şəhərin 1991-1993-cü illərdə fəaliyyət göstərən Vaynax FC futbol komandasının ən böyük uğuru Rusiya ikinci diviziyasında 1-ci Zona üzrə 20-ci yeri tutması olmuşdur.
Atmosfer çirklənməsi
300px|right
Yer atmosferinin kirlənməsi — təbii proseslər və insan fəaliyyətinin nəticəsində atmosferə yeni maddələrin qatılması, ya da onun təbii durumunun dəyişilməsi.
İstixana effekti
İstixana effekti qazların qızması nəticəsində yaranan istilik enerjisinin vasitəsi ilə planetimizin qızmasıdır. Bu qazlar da əsasən su buxarı və karbondur.
Elə istixana effektinə görə yerdə həyatı təmin etmək və inkişaf etdirmək baxımından yararlı temperaturun saxlanması mümkün olur. Bu olmasaydı, yerin temperaturu indikindən çox aşağı ola bilərdi. Bununla belə, istixana effekti sonrası yerə infraqırmızı şüaların düşməsi azalır, bu da yerin həddindən çox qızmasına gətirib çıxardır.
2007-ci ildə 130 ölkənin mindən artıq alimini birləşdirən İqlimin Dəyişməsi üzrə Ekspertlərin Hökumətlərarası Qrupu (İDEHQ) öz hesabatını təqdim etmişdir. Orada keçmişdəki və bu günkü iqlim dəyişmələri, bunun insana və təbiətə təsiri, eləcə də bu dəyişmələrin qarşısının alınması imkanları göstərilmişdir.
Çap olunmuş materiallara görə, 1906–2005-ci il arası yer temperaturu 0,74 dərəcə artmışdır. Ən yaxın 20 il ərzində hər onillikdə temperatur orta hesabla 0,2 dərəcəyə qədər artacaq. 21-ci yüzilliyin sonuna qədər isə 1,8 dərəcədən 4,6 dərəcəyə qədər arta bilər. Bilginlərin dediklərinə görə, iqlimin dəyişməsi daha çox insan fəaliyyəti nədəni ilə baş verir. Bu da karbon köklü yanacaqların işlənməsi, sənayi istehsalı, meşələrin qırılması kimi olaylardır.
1. Çöküntülərin intensivliyinin və tezliyinin dəyişməsi. Ümumiyyətlə planetimizdə iqlim daha da nəm olacaq. Ancaq çöküntülərin miqdarı yer üzərində bərabər paylanmayacaq. Bu gün yağmurların çox olar bölgələrdə çöküntülər daha da çox, az olanlarda isə daha az olacaq. Nəmliyin az olan bölgələrdə quraqlıq sürəci daha da çox olacaq.
2. Dənizlərin səviyyəsinin artması. ХХ-ci yüzillik boyu dəniz səviyyəsi 0,1–0,2 м artmışdır. Bilginlərin dediyinə görə, XXI yüzillik boyu dəniz səviyyəsinin artımı 1m qədər yüksələcək. Belə olarsa kiçik adalara və dənizkənarı bölgələrə daha çox ziyan dəyəcək. Hollandiya, Böyük Britaniya kimi ölkələr, eləcə də Karib və Okeaniya adaları su altında batma təhlükəsi ilə üzləşəcəklər. Bundan başqa, dənizkənarı yerlərin aşılanması prosesləsi güclənəcək.
3. Ekosostemlər və bioçeşidlilik üçün təhlükə. 30–40% canlıların ölməsi proqnozları vardır. Çünki onların ətraf mühitin şəraitinin dəyişməsi o gədər sürətli olacaq ki, canlılar bu dəyişikliklərə uyğunlaşa bilməyəcəklər. Hava istiliyi 1 dərəcə qalxsa, meşələrə ziyan dəyə bilər. Onlar isə karbon qazını udub, oksigeni istehsal edirlər. Meşələrin qırılması karbonun artması, ekologiyanın pisləşməsi deməkdir.
4. Buzların əriməsi. Bu amil qlobal dəyişiklərin göstəricisidir. Peyklərdən alınan bilgilərə görə, buzlar 1960-cı illərdın bəri ərimiş və onların 10% azalması gözlənilir. 1950-ci illərdən başlayaraq bizim günümüzə qədər Şimal qütbə yaxın olan yerlərdə dəniz buzu 10–15%, qalınlığı isə 40% azalmışdır. Bilginlərin dediyinə görə, Qimalay dağlarının buzlarının əriməsi ildə 10–15 m çatmışdır. Belə olsa buzların 2/3 hissəsi 2060-cı il üçün əriyəcək. 2100-cü il üçün isə bütün dünya buzları əriyəcək. Buzların tezliklə əriuməsi bəşəriyyət üçün bir sıra problemlər yaradır. Dağlara yaxın bölgələrdə daha da təhlükəli qar uçğunları, çaylarda isə suların azalması baş verə bilər, bunun sonrasıda da şirin su ehtiyatları tükənər.
6. Suyun istifadəsi və təchizatı. İqlimin dəyişməsi içməli suların azalmasına gətirə bilər. Belə olarsa, quraqlıq yerlərdə yağmurlar daha da azalacaq, dağlarda buzların əriməsi sonu çaylar quruyacaq. Suyun çatışmaması təkcə insan sağlamlığına və tələbatına deyil, həm də dünyada gərginliyə gətirə bilər, su uğrunda savaşlar qızışa bilər.
7. İnsan sağlamlığı. İqlimin dəyişməsi insan sağlamlığına da təsir edə bilər. Bu da aztəminatlı əhali üçün daha da aktualdır. Belə ki, yeyəcəklərin sayı azaldlqca aclığın düşməsi sonu çoxlu xəstəliklər yayıla bilər. Bundan başqa, anormal isti ürək, yoluxucu və başqa xəstəliklərin yayılma surətini artıra bilər.
Temperatirin artması yoluxucu xəstəliklərin mənbəyi olan çeşidli canlıların (ornək üçün, malyariyanı yayan ağcaqənətlərin) coğrafi yaşayış yerlərinin dəyişməsinə və o xəstəliklərin başqa bölgələrdə yayınlasına gətirib çıxarda bilər. Orada yaşayan insanların isə bu xəstəliklərə qarşı immunitetləri zəif olduğuna görə, ölümlərin sayı arta bilər.
İstixana effektinin qarşısının alınması yolları
Ekoloqların dediklərinə görə, gələcək üçün proqnozlaşdırılar iqlim dəyişməsinin qarşısını almaq olmayacaq. Ancaq bu olayı nisbətən yüngülləşdirmək, temperatur artımını nisbətən azaltmaq olar. Bunun üçün aşağıdakı tədbirləri görmək gərəklidir: 1. Karbon yanacaqlarının (kömür, neft, qaz) istifasini azaltmaq; 2. Enerjinin qənaətlə işlənməsi və onun səmərəliliyinin artırılmasını təmin etmək; 3. Karbohidrigensiz və bərpaedilən enerjiyə keçmək; 4. Ekoloji baxımdan təmiz texnologiyaları işlətmək; 5. Meşələrin sayını artırmaq, çünki onlar karbon qazını mənimsəyir və atmosferdə onun miqdarını azaldır.