cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Yunan-İran müharibəsi (e.ə. 480-e.ə. 479)
Trakya,Makedoniya,Fessaliya (e.ə.480-ci ilin yazı)
Bu zaman Femistokl ikili strategiya irəli sürdü. Yunanıstanın; Beotiya, Attika,Peloponnesin içərilərinə doğru girmək üçün Əhəməni Ordusu dar Fermopil keçidindən istifadə etməli idi. Əhəməni Ordusunun çox sayda üstünlüyünə baxmayaraq, bu keçid asanlıqla bir az qüvvə ilə tutula bilərdi. Bundan əlavə farsların Fermopili dənizdən keçməsini, Fermopilə qoşun çıxarmasını önləmək üçün,Yunan İttifaqı Donanmasıda Artemision boğazını tutmalı idi. Bu ikili strategiya qurultay tərəfindən qəbul edildi. Digər tərəfdən, Peloponnes şəhər dövlətləri Femistoklun planından geri çəkilərək, Korinf bərzəxini müdafiə etmək üçün hərəkətə keçdi.
Fermopil və Artemisiya (e.ə.480-ci ilin avqustu)
thumb|right|[[Fermopil vuruşması və Salamin,e.ə 480-cı il]] Bu vaxt Əhəməni Ordusu, Olimp dağı ətrafındakı keçidləri keçərək Fermopilə çatdı. Ancaq həm Olimpiya Oyunları, həm də Spartanın Karneiya festivalı o vaxt keçirilirdi və hər iki bayramda mübarizə müqəddəs dəyərlərə hörmətsizlik sayılacaqdı. Buna baxmayaraq, Kral Leonidas I Yunanıstan üçün təhlükənin ciddiliyini nəzərə alaraq 300 kral mühafizəçisi ilə hərəkətə keçdi. Təbii olaraq fərqlənən bu 300 elit döyüşçü yerinə, hələ uşaqları olan əsgərlər, kral qoruyucuları kimi silahlanmışdılar. Buna baxmayaraq, Kral I Leonid Yunanıstan üçün təhlükənin ciddiliyini nəzərə alaraq 300 kral mühafizəçisi ilə hərəkətə keçdi. Leonidin 300 nəfərlik qüvvəsi Fermopilə gedən yolda Peloponnesdəki Sparta müttəfiqi və oradakı şəhər dövlətlərindən qovulmuş qoşunlarla gücləndirildi. Yolda Peloponnes xaricindəki digər şəhər dövlətlərindəndə qoşulmalar oldu. Bu birləşmiş qüvvə Fermopil keçidinə girdi və Fokidalıların keçidin ən dar yerində inşa edtdikləri müdafiə divarını tutaraq,Əhəməni ordusunun gəlməsini gözləməyə başladılar.
Əhəməni ordusu avqustun ortalarında Fermopilə çatdı. Ancaq I Kserks dərhal hücuma keçmədi və Yunan qüvvələrinin dağılacağını düşünərək üç gün gözlədi. Ancaq Yunan qüvvələrinin döyüşməyə qərarlı olduğunu biləndə əsgərlərinə hücum etmək əmrini verdi. Döyüş meydanında yunan qoşunlarının mövqeyi hoplitlər üçün demək olar ki, ideal idi. Bu xəttə hücum edən fars qoşunları məğlub oldu. Döyüşün ilk iki günü ərzində I Kserks dəfələrlə hücumları yeniləsə də, Yunan İttifaqı qüvvələri öz xətlərini uğurla müdafiə etdilər. Ancaq ikinci günün sonunda Efialtes adlı bir yerli öz xalqına xəyanət etdi və əhəmənilərə dağ yolunun mövcudluğu barədə məlumat verdi. Bu dağ yolu Fermopil aşırımından kənara çıxaraq arxadakı əraziyə aparırdı.I Kserks bu yoldan istifadə edərək müdafiəçilərin arxasına çıxa bilərdi. Bunun üzərinə Əhəməni sarayının mühafizəçiləri, Ölümsüzlərdən ibarət bir dəstə göndərildi. Əhəməni dəstəsi gecə cığırla irəliləyərkən, Leonid vəziyyət barədə xəbər alır. Mühasirəyə alınacağını bilən Kral Yunan İttifaqı qüvvələrinin çoxunu geri göndərir. Əmri altında 300 Spartalı,700 Fespiyalı,400 Terebiyalı və başqa dəstələrdən bir neçə yüzünü keçiddə tutdu. Məqsəd qoşunların əsas hissəsi etibarlı şəkildə geri çəkilərkən keçidi qorumaq idi. Döyüşün üçüncü günündə Leonid qüvvələri divardan qalxdı və bacardıqları qədər Əhəməni döyüşçülərini öldürməyə çalışdılar. Lakin sonda Leonid və adamları mühasirəyə alındı, tamamilə məhv edildi və Fermopi keçidi Əhəməni ordusu qarşısında açıldı.
300px|left|thumb|Müasir dövrdə Fermopil keçidi Fermopildə döyüşərkən Artemisiya boğazında 271 triyeradan ibarət Yunan İttifaqı Donanması müdafiədə idi. Əhəməni Hərbi Dəniz Qüvvələri Artemisiya boğazına çatmazdan bir qədər əvvəl, Maqneziya sahildən fırtınaya tutuldu və bir çox gəmi itirildi. Ancaq döyüşdə iştirak etmək üçün 800-dən çox döyüş gəmisi var idi. Artemisiya döyüşünün ilk günü, eyni zamanda Fermopil döyüşünün ilk günü idi; Əhəmənilər ən davamlı gəmilərindən 200-ü dəstəsini meydana gətirdilər və Evbeya adasının şərq sahillərinə göndərdilər. Bu dəstənin vəzifəsi Evbeyanın şərq sahilləri boyunca cənuba üzmək, Evbeya boğazının cənub çıxışında Yunan Hərbi Dəniz Qüvvələrinin geri çəkilməsi təchizatı və möhkəmləndirici xətlərini kəsmək idi. Bu vaxt, Əhəməni Hərbi Dəniz Qüvvələri ilə Yunan Birliyi Dəniz Qüvvələrinin qalan hissəsi günortadan sonra toqquşdu. Bu qarşıdurmada Yunan Donanması daha müvəffəq oldu və 30 fars gəmisi ələ keçirildi. Eyni axşam, Evbeya sahillərində Əhəməni dəstəsi yeni bir fırtınaya düşdü,gəmilərin çoxu məhv oldu.
thumb|right|Əhəmənilər padşahı bir yunan [[Hoplit|hoplitini öldürdü. E.ə 500-475-ci illər I Kserksin dövrü. Metropoliten muzeyi]] Döyüşün ikinci günündə Yunanıstan Hərbi Dəniz Qüvvələri axşam fırtınası nəticəsində çəkilmə xətlərinin artıq təhlükəsiz olduğu xəbərini aldı. Olduqları yerdə qalmağı qərara aldılar. Qalmaq qərarı ilə, vuruş və qaçış taktikası ilə bəzi Kilikiya gəmilərinə hücum etdilər.Bu gəmilər ələ keçirildi və ya batırıldı. Əhəməni komandanlığının reaksiyası sərt oldu. Üçüncü gün Əhəməni donanması bütün gücü ilə hücum etdi. Şiddətli qarşıdurmalarla günün sonunda Yunan Donanması öz statusunu qoruya bildi. Lakin ciddi itkilərə dözüldü. Əslində Afina donanmasının yarısı itirildi. Əhəməni donanmasının itkiləri də təxminən eyni idi. Eyni axşam Fermopilə I Leonid və yanındakılarının öldürüldüyü və keçidin Əhəməni ordusunun qarşısında açıldığı barədə xəbərlər gəldi. Gün ərzindəki qarşıdurmalarda ciddi itkilər oldu. Digər tərəfdən Artemisiya boğazını tutmaq üçün heç bir səbəb qalmamışdı. Bu iki vəziyyət Hərbi Dəniz Qüvvələrinin döyüş bölgəsindən çəkilmək qərarına səbəb oldu. Donanma Salamin adasına geri çəkildi.
Salamin (e.ə.480-ci ilin avqustu)
thumb|left|I Kserksin ordusu tərəfindən vurulmuş və yandırılmış Afina [[Akropol|Akropolunda bir neçə Afinalı müqavimət göstərdi.]] thumb|Afinanın dağıdılması zamanı [[I Kserks qoşunları tərəfindən dağıdılmış Akropoldakı Köhnə Afina məbədinin qalıqları]] Fermopil keçidinin açılması ilə Kserksın ordusu Boeotiyaya girdi.Təslim olmayan iki şəhər Fespiya və Plateya dağıdılıb,talan edildi. Bundan sonra Əhəməni ordusu Attikaya irəliləyəcəkdi. Afinada qalan əhalinin təxliyəsi,Salaminə gedən donanmanın köməyi ilə tamamlandı.Beləliklə, Afina Əhəmənilərə verildi. Bu vaxt Pelopennislilər, Korinf bərzəxində bir müdafiə xətti üçün,hazırlıqlara başladılar. Attikanın cənubundakı Meqaradan gedən yol dağıldı, bərzəxdə bir müdafiə divar quruldu. Akropolu qorumaq üçün qalan bir neçə afinalı da təlxis edildi. Tutulan şəhər Kserksin əmri ilə yandırıldı.
thumb|right|upright|Arxeoloji qalıqların bir hissəsi Perserschutt, ya da "Fars dağıntıları" adlanır: Afinanın Kserks orduları tərəfindən dağıdılması qalıqları. Qazıntıdan dərhal sonra [[1866-cı ildə çəkilmiş fotoşəkil.]] Nəticədə Əhəmənilər Yunanıstanın materik hissəsinin çox hissəsini ələ keçirdi. I Kserks, ehtimal ki, yunanlardan belə bir müqavimət gözləmirdi. Onun öncəliyi işğalı qısa müddətə başa çatdırmaq idi. Belə bir ordunun təchizatını uzun müddət davam etdirmək mümkün deyildi. Digər tərəfdən Fermopil təcrübəsi, yaxşı təşkil olunmuş bir Yunan qüvvəsinə qarşı ön hücumun nəticəsiz qalacağını göstərdi. İndi yunanlar bərzəxdə bir istehkam qurmuşdular. İndi Yunanıstanın geri qalanını dənizdən ediləcək hər hansı bir əməliyyat ilə işğal etməyə cəhd böyük çətinliklər gətirəcəkdi. Ancaq Fermopil təcrübəsindən göründüyü kimi, yunanlar mühasirəyə alınsa, onsuz da kiçik qoşunları məhv etmək mümkündür. Bu şəkildə bərzəxi müdafiə edən Yunan qüvvələrini mühasirəyə almaq üçün Əhəməni donanmasını Attikaya aparılmalıdır. Ancaq ilk növbədə Yunan donanması bir dəniz döyüşü ilə dağıdılmalı idi. Kserks yay aylarında Yunan donanmasını dağıda bilsəydi; Yunan şəhər-dövlətlərinin təslim olmasına səbəb ola biləcək güclü bir vəziyyətə gələ bilərdi. Bu səfərin uğurla nəticələnməsi üçün yeganə ümid yolu bu idi. Digər tərəfdən, yunanlar üçün işğalın qarşısını almağın yeganə yolu Əhəməni donanmasına ağır zərbə vurmaq idi. Femistoklun məqsədi bu idi və buna görə güclü bir donanma qurmaq fikrini müdafiə etdi. Nəticədə, hər iki tərəf bütün qüvvələrini hərbi döyüşə aparacaq, burada müharibənin gedişatını dəyişdirəcək dəqiq nəticə əldə edə biləcəyini hesablayırdı.
Bu səbəblə Yunan donanması Əhəməni donanmasının bölgəyə çatması an məsələsi olmasına qarşılıq bütün sentyabr ayı boyunca Salamin sahillərində qaldı. Afinanın süqutundan sonrada Əhəməni donanmasını mübarizəyə çəkmək üçün bölgədə qalmışdılar. Ancaq bu tamamilə Femistoklun səyləri ilə olmuşdu. Əslində, Yunan komandirləri Korinf bərzəxini tərk edərək şəhərlərin müdafiəsi üçün geri çəkilmək qərarına gəlmişdilər. Qismən, Femistokl tərəfindən təşkil edilən müharibə hiyləsi nəticəsində Əhəməni Dəniz Qüvvələri Salamin boğazının dar sularında müharibəni qəbul etdi. Quru ilə əhatəli bir dənizdə tələyə düşən Əhəməni döyüş gəmilərinin qaydaları pozmadan hər hansı bir manevr edə bilmələri mümkünsüz idi. Bu fürsətdən istifadə edən Yunan donanması hücum etdi və döyüş sahəsində qəti nəticələr əldə etdi. Nəticədə ən az 200 Əhəməni döyüş gəmisi ələ keçirildi və ya batırıldı. Bu qələbə Peloponnes yarımdasının müdafiəsi üçün hər hansı mühasirəni önləmiş oldu.
Əhəməni donanmasının dənizdəki hakim gücünü itirməsi,I Kserksin Çanaqqala boğazındakı ponton körpülərini qoruya bilməməsi narahatlığına səbəb oldu. Herodot yazır ki, general Mardoni könüllü olaraq Yunanıstanda qalmaq və işğalı başa çatdırmaq istədi. General, Asiyaya çəkilməyə qərar verərsə, 300.000 nəfərlik elit qoşunlardan ibarət bir ordunu öz sərəncamına buraxacağını irəli sürdü. Deyəsən, Kserks bu təklifi qəbul etdi və bütün Əhəməni ordusu Attikadan çəkildi. 45 gün içində ordusu ilə sərt bir yürüşlə Dardanel boğazı sahillərinə çatdı. Yol boyu ordu ətrafdakı yaşayış məntəqələrini qarət etdi, yeyilə bilən hər şeyi, otu, hətta ağac qabıqlarını belə qırıb aparırdı. Herodotun məlumatına görə orduda böyük aclıq hökm sürürdü. Herodot, orduda vəba və dizenteriyanın yayıldığını da yazırdı. . General Mardoni qüvvələri qışı keçirtmək üçün Boeotiya və Fessaliyada qaldılar. Əhəməni ordusu geri çəkildikdə Afinalılar yanmış şəhərlərinə qayıtdılar.
e.ə.480-479-cu illərin payızı və qışı
thumb|right|300px|[[Halkidiki yarımadası]] Herodotun məlumatına gırə,I Kserksdən imtina edən general I Artemisiya 60.000 adamı ilə geri dönərək, Fessaliyada general Mardoninin qüvvələrinə qatılacağını bildirdi. Bu ordu artıq general Mardoninin qüvvələrindən ayrılmışdı və geri dönəcək tapşırıq qüvvəsi idi. Ancaq I Artemisiya Halkidikiyə yaxınlaşdıqda,I Kserksin komandanlığı altında qoşunların geri çəkilməsi zamanı bölgədən keçdikləri zaman üsyan edən Halkidiki xalqını sürgün etmək qərarına gəldi.
Potideyanın mühasirəsi
Potideya, Pallana (indiki Kassandra yarımadası) yamacında bir şəhərdir. Mühasirəyə alınan Potideyanı ələ keçirmək üçün bir generalın xəyanətindən istifadə edilməyə calışıldı. Ancaq vəziyyət bir müddət sonra ortaya çıxdı. Bu vəziyyətdən yararlana bilinmədiyi üçün mühasirəyə hələ üç ay davam edilməli oldu. Bundan sonra qabarma və çəkilmələrdən faydalanmaq istəyən farslar bərzəx üzərindən irəliləyərək şəhərə yarımada dərinliyindən hücum etməyə çalışdılar. Qabarma və çəkilmə ilə dəniz o qədər çəkilmişdi ki, ərazi bataqlığa çevrilmişdi. Yarımadanın daxilinə doğru irəliləyərək şəhəri mühasirəyə alacaqdılar. Lakin qabarma və çəkilmələr misli görünməmiş sürətlə artdığı üçün, bunun üçün getməli olduqları məsafənin yarısından çoxunu keçəndə çoxları boğuldu və sağ qalanlar kiçik qayıqlarda Potideyalılər tərəfindən hücuma məruz qalaraq öldürüldü. Şəhəri almaq ümidi qalmayınca general Artabazis mühasirəni qaldırdı və qalan ordusu ilə Mardoninin əsas düşərgəsinə qayıtdı.
Olintusun mühasirəsi
Potideyanın mühasirəsi davam edərkən, general Artabazis, eyni zamanda fars zülmünə qarşı baş qaldıran Halkdikinin başqa bir şəhəri olan Olintusu mühasirəyə almağa qərar verdi. Tunc dövründə tərk edilmiş şəhər Makedoniyadan sürgün edilmiş Bottiayen qəbiləsi tərəfindən məskunlaşmışdı. Yaşayış məntəqəsi ələ keçirildi və müdafiəçilər bir gölün kənarına aparılaraq, boğazları kəsilərək öldürüldü. Daha sonra şəhər Halkdikiyə geri verildi. Beləliklə Bottiayen qəbiləsi yox edilmiş oldu.
Plateya və Mikale (e.ə 479-cu ilin iyunu)
thumb|250px|right|[[Plateya döyüşü]] Qış boyunca Yunan İttifaqında bəzi gərginliklərin olduğu aydın idi. Xüsusilə Afina, bərzəxdəki müdafiədən kənarda qalırdı. Bununla birlikdə, Peloponnes yarımadasının təhlükəsizliyi təmin edən Yunan İttifaqı donanmasında Afina donanmasını əhəmiyyətli bir rola sahib idi. Bu şəraitdə, Afina Yunan İttifaqından növbəti il şəhərin təhlükəsizliyi üçün Afinaya bir ordu göndərməsini istədi. Yaz aylarında Afina İttifaqı üzvlərinin bu tələbi yerinə yetirməməsinə cavab olaraq Afina Yunan İttifaq donanmasına qoşulmaqdan imtina etdi. Əhəməni donanması Samos ətrafında olarkən Sparta kralı Leonidin komandanlığı altında Yunan donanması Delos adasında lövbər saldı. Hər iki tərəf döyüş risklərindən qaçmağa meyl edirdilər. Quruda olan general Mardoniqışda Korinf bərzəxinə hücumun heç bir nəticə verməyəcəyini başa düşərək qışı Fessaliyada keçirdi.
Tiviçay
Tiviçay — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonu ərazisində çay.
Yunan-İran müharibəsi (e.ə. 480-e.ə. 479)
Plateya və Mikale (e.ə 479-cu ilin iyunu)
General Mardoni, durğunluğun Yunanıstanın işğalını tamamlamağa kömək etməyəcəyini bilirdi. Yunan ittifaqını bölmək üçün Makedoniyalı İsgəndər vasitəsilə Afinaya sülh təklif etdi.Bu təklif Afinanın müstəqilliyini və ərazisinin genişlənməsini vəd edirdi. Afina bu təklifdən Spartanın xəbəri olduğunu bilərək bu təklifi qəbul etməkdən imtina etdi. Bu imtina cavabsız qalmayacağı üçün Afina yenidən Salaminə təxliyə edildi. Əhəməni qüvvələri cənuba yürüş edir,Afinanı geri alır. Afinanın Salaminə təxliyəsi e.ə.479-cu ilin mayına,general Mardoninin Afinanı tutması iyun ayına təsadüf edir. General Mardoni daha sonra sülh təklifini təzələdi. Ancaq yenə rədd edildi. Şəhərlərindən didərgin düşmüş afinalıla Meqаrа və Plateya ilə Spartaya elçilər göndərdilər və kömək istədilər. Əgər yardım göstərilməssə,Əhəmənilərin istəklərinin qəbul edilməsi ilə şantaj etdilər. O vaxt, Sünbül Festivalı Spartada qeyd olunurdu, buna görə on gün qərar qəbul etməkdə gecikirdilər. Spartada sözü keçən bir əcnəbinin təşəbbüsü ilə bir ordu göndərməyə qərar verildi. 35000 ilotlar və 5000 Spartalı əsgərdən ibarət bir ordu (yerli, azad, lakin vətəndaş hüquqları olmayan yerli xalq) dərhal təşkil edildi, Pavsaninin komandanlığı altında Əhəməni qüvvələrinə qarşı yürüş edildi.
Yunan qüvvələrinin üzərinə gəldiyini eşidən general Mardoni Boeotiyadakı Plateya yaxınlığında 300 min nəfərlik ordusunu geri çəkdi. Yenə xəbəri alanda Afinada idi. Afinalıların şərtlərini qəbul edəcəyinə ümid etdiyindən şəhərə zərər vermədi, ancaq geri çəkiləndə şəhəri yandırdı və adamlarının qurduğu tikililəri dağıtdı. Mardoninin Plateyaya geri çəkilməsində məqsədi, süvarilərindən səmərəli istifadə edə biləcəyi yerə Yunan qüvvələrini cəlb etmək idi. Bununla belə, Herodotun fikrincə, orduda olan fars zadəganlar uğur qazanmaq üçün ümidli deyildilər.
Tiviçay
Haqqında
Gilançayın sol qoludur. Xəzəryurd dağının ətəyindən, 2980 m hündürlükdən başlanır. Uzunluğu 9 km-dir. Yeraltı sular və qar suları ilə qidalanır.
Yunan-İran müharibəsi (e.ə. 480-e.ə. 479)
Plateya və Mikale (e.ə 479-cu ilin iyunu)
thumb|250px|left|Plateyada əsas döyüş.Yunanların geri çəkilməsi qeyri-mütəşəkkil olur və Əhəmənilər hücum üçün Asopusdan keçirlər. Müxtəlif şəhər dövlətlərdən toplanmış Yunan ordusuna Sparta sərkərdəsi Pavsani komandanlıq edirdi. Pavsani, süvari taktikasından yayınmaq üçün qüvvələrini yüksək ərazidə saxladı. Herodot Yunan qüvvələrindəki hoplit sayını 38700 olaraq verir. Ordunun tərkib hissəsində 35000 ilotlarla birgə, Spartanın xaricindəki, şəhər dövlətlərdən gələn hər hoplitin yanında yüngül silahlı şəxslə cəmi 34500 əsgər var idi. Bu vəziyyətdə Yunan ordusundakı əsgərlərin ümumi sayı 108200 idi. Herodot Fespialı döyüşçüləridə daxil etməklə bu rəqəmi 110 min olaraq qeyd etmişdir.
Yunan qüvvələrinin düzənliyə enmədiyini görən general Mardoni süvarilərinə hücum əmrini verdi. Əhəməni süvarilərinin hissələr şəklində etdiyi hücumlar Yunan qüvvələrinə ağır itkilər verdi. Lakin süvarilərin hücumları uğursuz oldu və hücum zamanı Əhəməni süvarilərinin komandiri Masisto öldürüldü. Atı oxla vuruldu,amma zırlarına görə asanlıqla məğlub edilmədi. Nəhayət,gözündən vurularaq öldürüldü. Bu qarşıdurmalar zamanı Yunan ordusu Əhəməni düşərgəsinə yaxınlaşmaq üçün dağlıq ərazilərdən irəlilədilər. Olduqları yerdə su qıt olduğu üçün, düzənlikdə mövqe tutdular. Bu vəziyyətdə yunanlara ərzaq təchizatıda başlandı. Əhəməni süvariləri bu vəziyyətdən yararlandı və yunanlara olan ərzaq təchizatını kəsməyə başladılar. Bu arada ciddi qarşıdurma olmadan on gün vaxt keçdi və yunanlara yeni qüvvələr qoşulmaqda idi.
General Mardoni süvari basqınlarını yenidən davam etdirdi. Bu cəhdlərlə qoşunların su təchizatı dayandırıldı. Ordu susuz idi,ərzaq təchizatı kəsilmişdi,Əhəməni yüngül süvariləri ox və nizə hücumları ilə gücdən düşürdü. Gecə düşəndə artıq son dərəcə əlverişsiz hal almış bir vəziyyətdən,əvvəlki vəziyyətə çəkilmək qərarı alındı. On birinci günün gecəsində yaxınlıqdakı çayın olduğu adaya geri çəkilinəcək... Bu çəkilmə qoşunların dağılmasına səbəb oldu. Afina, Sparta və Tegenarialılar fərqli təpələrə çatdılar.Digər qoşunlar Plateyaya çox yaxın idilər. General Mardoni bütün qoşunlarına hücum əmri verdi.
Qoşunların dağılması zamanı ayrılıqda olan spartalılar və tegenarialılar Əhəməni süvariləri tərəfindən sıxışdırıldı. Mardoninin əsas qoşunları da onların üstünə gəldi. Ayrı düşmüş afinalılardan kömək istədilər. Lakin onlar kömək üçün irəliləyərkən,Əhəmənilər tərəfində vuruşan yunan qüvvələri tərəfindən yolları kəsildi. Sparta və Tegenaria qüvvələri sıx bir Əhəməni oxatanları hücumu altında zorlandılar və hücuma keçdilər. Bunun sayəsində ox yağışından qurtula bildilər. Əhəməni qalxanlarının qarşısındakı qarşıdurma uzun sürdü, lakin sonda qalxan divarı dağıldı. Qarşısında qalxan divarı olmayan Əhəməni əsgərləri cəsarətlə vuruşdular. Lakin donanması qorunmadığı üçün, ağır yunan piyadalarına (hoplitlərə) qarşı demək olar ki, "çılpaq" idilər.
thumb|right|250px|[[Plateya döyüşü|Plateya döyüşündə Əhəməni qoşunları:Yunanlar,Saklar,Hindistanlılar,Baktriya,Midiya,Farslar General Mardoninin rəhbərliyi altında]] Bu toqquşmalar zamanı spartalılar general Mardoninin mühafizəsini yararaq generala çatdılar və onu öldürdülər. Mardoninin ölümü Əhəmənilərin müqavimətini xeyli dərəcədə qırmış oldu. General Mardoniyə çatan spartalı əsgərin adı Herodot tərəfindən Aeimnestus olaraq verilir. Plutarxın sözlərinə görə, bu əsgər Mardoninin başına daş ataraq öldürdü .Mardoninin cəsədi döyüşdən bir gün sonra dəfn olundu. Başçısız qalınca,Əhəməni qüvvələrinin müqaviməti qırıldı. Qırx min insan Fessaliyaya geri çəkildi. Bu qrup general Artobazın nəzarəti altındakı qüvvələr idi və döyüş zamanı artıq geri çəkilməyə başlamışdılar. Digərləri düşərgəyə sığınarkən, mühasirəyə alındı və qırıldı.
Daha əvvəl Ksanfipinin komandanlığı altında Afina Donanması Yunan Donanmasına qoşulmuşdu. İndi Əhəməni Donanması ilə hesablaşmaq mümkün idi. Bunun üzərinə Samos adasına, Əhəməni donanması üzərinə yelkən açıldı. Bütün fars gəmilərinin təmirə ehtiyacı var idi. Bu vəziyyətdə döyüşdən qaçmaq qərarına gələrək dəniz qüvvələrini Mikale sahillərinə çəkdilər. I Kserksin tərk etdiyi 60.000 nəfərlik qüvvə burada düşərgə saldı. Qumsala çəkilən gəmiləri qorumaq üçün sahilə və düşərgə ətrafına taxta müdafiə xətti çəkilmişdi. Əhəməni donanmasının quruya çəkildiyini görən Leotixid Yunan donanması əsgərləri ilə düşərgəyə hücum etmək qərarına gəldilər.
Herodotun sözlərinə görə, Plateya döyüşünün qələbə xəbəri, günortadan sonra İoniya sahilindəki Mikale(Samsun)dağı sahilindəki Yunan İttifaqı Donanmasına çatdırıldı. Mənəvi baxımdan böyük güc qazanan Yunan qüvvələri daha çox güclə mübarizə apardılar. Hücuma keçən yunan qüvvələrinin sayı azlığından cəsarətlənən əhəmənilər düşərgədən çıxdılar. Ancaq hoplitlər qarşısında müqavimətsiz qaldılar. Çatışmada çoxu qılıncdan keçirildi. Əhəməni gəmiləri yunanlara tərk edildi,bir qismi yandırıldı. Bununla da Yunan qüvvələri Mikale döyüşündə qətiyyətli bir qələbə qazandılar. Məğlubiyyət, I Kserksin dəniz gücünə ağır zərbə oldu, Egey dənizində Yunanların üstünlüyü qurulmuşdu.
Yunan İttifaqının yayılması
Xüsusilə Mikale döyüşü Egey dənizi və Qərbi Anadoludan 31 şəhər dövlətin Yunan İttifaqında iştirakını təmin etdi. Başda Samos, Xios və Lesbos olmaq üzərə, eləcə də digər Egey adaları və bəzi İon şəhərləri İttifaqa qoşuldu.
Plateya və Mikale döyüşləri ilə Yunanıstana ikinci Əhəməni hücumu sona çatdı. I Kserksin Yunanıstanda artıq bir ordusu yox idi və Egey dənizindəki donanması da məhv edilmişdi. Ancaq Yunanıstan üçün gələcəkdə yeni bir fars hücumu təhlükəsi tamamilə aradan qaldırılmadı. Yunan şəhər-dövlətləri bu narahatlığı uzun müddət yaşasalar da, Yunanıstanın işğalına dair fars qətiyyəti zaman keçdikcə zəiflədi və azaldı.
Bir çox cəhətdən Mikale döyüşü Yunan-İran müharibələrində yeni bir dövrün başlanğıcı idi. Bu tarixdən etibarən yunanlar hücum edən tərəf olacaqdı. Plateya döyüşündə hücum edən tərəf yunanlardı. Ancaq bu döyüş Yunanıstan ərazisində baş verdi. Lakin Mikale döyüşü Egey sahillərində baş verdi, Yunanıstandan xaricdəki yunan qüvvələrinin hücumudur.
Kipr
Mövcud Yunan İttifaqının şərtləri əsasında, e.ə. 478-ci ildə naməlum sayda əsgər daşıyan 20 Peloponnes və 30 Afina gəmisindən ibarət bir donanma General Pavsaninin baş komandanlığı altında hərəkətə keçdi. Fukididin sözlərinə görə, bu donanma Kiprə yola düşdü və "adanın daha böyük bir hissəsini nəzarətdə saxladı". Lakin Fukididin bununla nə demək istədiyi bəlli deyil. Bu görüşə görə bu səfər əsasən Kiprdəki Fars qarnizonunu qaldırmaq və mümkün qədər müharibə qənimətlərini ələ keçirmək idi. Yunan qüvvələrinin adanı ələ keçirmək cəhdi barədə hər hansı bir mənbə yoxdur. Qısa müddət sonra onsuzda Bizantiona yollandılar. E.ə.478-ci ildə Afina dəniz ittifaqı tərəfindən adaya yürüş təşkil edilmişdi. Bu səfərdə adada yunan qarnizonunun olmadığı görüldü.Oldusa belə qısa müddət əezində çıxarılmışdır.
Bizantion
Yunan donanması Bizantiona çatdıqdan sonra, e.ə. 478-ci ildə mühasirədən sonra şəhəri ələ keçirdilər. Sestos və Bizantionun fəthi Yunanları Asiyanı Avropaya bağlayan bu iki vacib boğaz üzərində nəzarəti təmin etdi və ticarət sahələrini Qara dənizə qədər genişləndirmək imkanı verdi.
Bu gün Bizantionda baş verənlər dəqiq bilinmir. Fukidid çox az məlumat verdi. Sonrakı tarixçilər isə bir çox qorxunc göstərişlər verirlər. Bütün təkəbbürlü və özbaşınalığı ilə (Fukidid bunu "zorbalıq" adlandırır) General Pausaniyas bir çox müttəfiqinin reaksiyasına səbəb oldu. Pausaniyas ətrafında çevrilən bu hadisələr, Afina və Sparta arasındakı Bizantion şəhəri üzərində mübahisədən ibarət idi. Afinalı tarixçinin anlatdıqlarını izləyən digər Yunan yazıçılarının verdiyi məlumatlarda, Bizantia üzərində nəzarəti saxlamaq üçün, Afinanın istifadə etdiyi bəhanələr olaraq görülməsi təklif olunur. Bu vəziyyətdə Pausaniyasın e.ə 476 və 469 illəri arasında fars gücündən dəstək alaraq daha 7 il ərzində şəhəri nəzarəti altında saxdığı iddia edilə bilər. Fukididin Pausaniyası dəstək üçün I Kserksə məktub göndərdiyi və ondan müsbət cavab aldığını iddia edilir. Fukididin dediyinə görə, İon şəhərləri və başqaları Afinanın hərəkata başçılıq etməsini istədilər və Afina da komandanlığı öz üzərinə götürdü. Bununla birlikdə, Pausaniyasın şəhəri zalımlıqla idarə etməsi,ələ keçirilən çox sayda əsr arasında fars soylularının və I Kserksın qohumlarının olmasıda iddia edilir. Sparta bu gedişatı öyrənincə və general Pausaniyanı görəvindən geri aldılar. General daha sonra düşmənlə iş birliyində günahlandırılaraq həbs edildi. Nəhayət bəraət qazansada, nüfuzu korlandı. Yenidən general təyin olunmadı.
NGC 3281
NGC 3281, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Nasos bürcü istiqamətində yerləşir. Sab tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Yunan-İran müharibəsi (e.ə. 480-e.ə. 479)
Bizantion
Bu vaxt Sparta general Dorkisi komandanlığı müttəfiq qüvvələrdən geri almaq üçün Bizantiona göndərdi. Ancaq Müttəfiq qüvvələrin artıq Sparta rəhbərliyini qəbul etmək istəmədiyini görərək ölkəsinə qayıtdı. İdarəçiliyin Afinanın əlində qalması nəticəsində Bizantion Afina dəniz ittifaqının ilk üzvlərindən biri oldu. E.ə. 420-ci illərin ortalarında Afina Bizantionun ticarətini məhdudlaşdırmağa və öz ticarət maraqları istiqamətində istiqamətləndirməyə başlamışdı.
Nəticə
thumb|right|115px|[[İlanlı sütun.Qalib müttəfiqlərə həsr olunmuş bir abidə.]]
Plateya və Mikalenin əkiz qələbələri ilə Yunanıstanın ikinci fars işğalı sona çatdı. Üstəlik, gələcək istilah təhdidinə son qoyuldu; yunanlar I Kserksin yenidən cəhd edəcəyindən narahat olduqlarına baxmayaraq, zaman keçdikcə Əhəmənilərin Yunanıstanı ələ keçirmək istəyinin azaldığı məlum oldu.
Mikale, bir çox cəhətdən yeni bir Yunan-İran müharibəsi mərhələsinin, qarşıdurmasının başlanmasını önləmiş oldu. Mikaledəki qələbədən sonra Müttəfiq donanması ponton körpülərini qırmaq üçün Hellesponta yollandı, ancaq bunun artıq edildiyini gördü. Peloponnesilər evlərinə doğru üzdülər, Afinalılar hələ Əhəmənilər tərəfindən tutulan Gelibolu yarımadasına hücum etdilər .Bölgədəki Əhəmənilər və müttəfiqləri Afinalıların mühasirəyə aldıqları bölgənin ən güclü şəhəri olan Sestos üçün; uzadılmış mühasirədən sonra Afinalıların əlinə keçdi. Herodot, Sistos mühasirəsindən sonra Tarixini başa çatdırdı.
E.ə. 449-cu ildə Əhəmənilərlə Kali sülhü imzalanaraq, nəhayətki, yarım əsr davam edən müharibə başa çatdı.
Taktiki təhlil
thumb|130px|right|Yunan [[Hoplit|hoplitinin silahlanmasının yenidən qurulması diaqramı]] Yunan tipli müharibə əvvəlki əsrlər boyunca formalaşmış və inkişaf etmişdir. Bu müharibə tərzi əsasən hoplitlərə əsaslanır. O dövrün ən güclü silahları olan Hoplit avadanlığı yalnız onları almağa imkan tapan orta sinif vətəndaşlar tərəfindən əldə edilə bilərdi. Buna görə orta sinif vətəndaşlar hoplit kimi silahlanaraq müharibələrdə iştirak etdilər. Hoplitlər, dövrün standartlarına uyğun hazırlanmış dəri və ya tuncdan hazırlanmış sinə zirehləri, dizdən aşağısını qoruyanvə dizliklərlə qurşanır,geniş, yuvarlaq qalxanlar daşıyırdılar. Hoplitlərin silahları Əhəmənilərin nizələri ilə müqayisədə daha uzun nizə və qılınclar idi. Hoplitlər falanqa qaydasında döyüşürdülər. Falanqada çiyin-çiyinə düzülmüşdülər və beləliklə qalxanlardan bir divar meydana gətirirdilər.İrəliyə uzanan nizələr düşmənlərinə tərəf yönəlmiş silahlar idi. Düzgün qurulmuş bir falanqa olduqca təsirli bir hücum və müdafiə qüvvəsidir. Əhəmənilərə qarşı döyüşlərdə göründüyü kimi, özündən daha böyük olan, lakin yüngül piyada dəstələrindən ibarət olan qüvvələrə qarşı uğur qazanırdılar. Ağır zireh və uzun nizə, hoplitləri üz-üzə döyüşdə son dərəcə güclü bir döyüşçü halına gətirir. Digər tərəfdən, dəbilqə, sinə zirehləri və geniş qalxanlar,ox və nizə qarşı effektiv qoruma təmin edir. Bununla birlikdə, falanqa süvarilərin açıq ərazidə qanadlarlardan əhatələnməsi təhlükəsinə məruz qoyur.
Əhəməni ordusu imperiya ərazisinin müxtəlif yerlərindən yığılmış müxtəlif etnik qruplardan ibarət qoşunlardan ibarət idi. Ancaq Herodotun fikrincə həm silahlarda, həm də döyüş üslubunda ən azı ümumi uyğunluq var idi. Piyadalar, ümumiyyətlə, qısa nizə və qılınc, ox və yayla, saman qalxan və zireh kimi dəri "yelek" ilə silahlanmışdı. İstisna olaraq, Əhəməni piyada qüvvələri sinə və boyun nahiyələrinə bir növ zireh geyirdilər. Fərqli silahlanan etnik qruplarda Əhəməni ordusunun bir hissəsidir. Məsələn, məşhur Sak balta əsgərləri. Əhəməni ordusunun elit bölmələri Fars, Midiya, Sak və Xuzistan xalqlarından ibarət idi. Piyadaların ən seçilmişləri isə Ölümsüzlər adlanan kral mühafizləri idi. Onlar da yenə də müəyyən edilmiş tərzdə silahlanmışdı. Süvarilər Fars, Midiya, Baktriya, Xuzistan və Saklardan ibarət idi. Onların əksəriyyəti yüngül süvarilər hesab olunur. Əhəmənilərin döyüç üslubu heç olmasa döyüşün əvvəlində son zərbəni qılınc və nizə ilə vurmazdan əvvəl düşməni oxla və buna bənzər silahlarla gücdən salmaq, yaxın döyüşlərdən çəkinmək prinsipinə əsaslanırdı.
thumb|left|Əhəməni əsgərləri, bəlkə də Ölümsüzlər, Suzdakı [[I Dara sarayında bir friz. e.ə 510-cu ilə aid şüşəli kərpic. Luvr]] Əhəməni qüvvələrinin hoplitlərlə ilk toqquşması Efes döyüşündə baş verdi. Bu döyüşdə Əhəməni süvariləri uzun yürüşdən sonra yəqin yorulmuş hoplitləri asanlıqla dəf etdilər. Daha sonra Yunanıstanda ilk fars hücumu zamanı Marafon döyüşündə Afina qüvvələri döyüşə  Əhəməni süvarilərinin qatılmamasından yararlanaraq Əhəməni piyadaları üzərində açıq bir üstünlük qazandılar. Bu təcrübələrə baxmayaraq,Əhəmənilərin öz hakimiyyəti altında olan yunanların məskunlaşdığı bölgələrdən, xüsusən də İoniyadan hoplit toplaya bilməmələri çox maraqlıdır. Eyni şəkildə, Herodot,Misir dənizçilərinin yaxşı silahlandığını və Yunan dənizçilərinə qarşı olduqca müvəffəqiyyətlə mübarizə apara bildiklərini yazırdı. Lakin, yaxşı silahlanmış olsalar da, Əhəməni ordusunda Misirlilər yox idi. Daha sonra gəmilərdən götürülərək və general Mardoninin ordusuna qoşulmuş və Plateyada döyüşmüşdülər. Bunun səbəbi Əhəməni Sarayının İonlara və Misirlilərə etibar etməməsi ilə izah edilə bilər. Hər iki topluluq yaxın keçmişdə Əhəməni hakimiyyətinə qarşı üsyan qaldırmış və bu üsyanlar şiddətlə yatırılmışdı. Ancaq,donanmada həm Misir,həm də yunan birlikləri xidmət göstərmişdi. Əslində yunanlar, Əhəməni Sarayında onlardan daha çox şübhə yaratmaq üçün bəzi cəhdlər etmişdilər .Lakin,müəyyən dərəcədə həqiqətdir ki, ionlar və misirlilər, xüsusən də Əhəməni donanmasında yaxşı çıxış etmişdilər. Nəticədə misirlilər və ionların donanmada işə götürülmələrinin nəticəsi olaraq,orduya daxil ola bilmədikləri söylənilir. Digər tərəfdən, görünür, İmperiyanın sahilyanı hissələrindən heç biri orduda deyildi.
Əhəməni istilasının ən böyük və həlledici iki döyüşündə Yunan taktikası fars üstünlüyünü və süvarilərini zərərsizləşdirdi. Bu taktikalar Fermopildə dar bir keçiddə müdafiə olunaraq, Plateyanın möhkəm ərazilərində döyüşməyi seçərək özünü göstərmişdi .Fermopildə, Yunan müdafiəsini əhatə edən manevrəyə qədər, Əhəməni taktikaları uğurlu alınmadı. Leonidin seçdiyi döyüş sahəsi Əhəmnilərin hücumu üçün heç bir seçim buraxmamışdı .Plateya döyüşündü yunan qüvvələrinə qarşı yönələn süvari hücumlarının taktikası uğurlu taktika idi. Lakin daha sonrakı piyada döyüşü Əhəməni ordusu və General Mardoni üçün fəlakətlə nəticələndi .Oxşar hadisələr Mikale döyüşündə də baş verdi. Əhəməni piyada qüvvələrinin açıq sahədə hoplitlərlə döyüşməsi onların məğlubiyyəti ilə nəticələndi. Bütün bunlara baxılaraq, Yunan-İran müharibələrində mürəkkəb taktikaların tətbiqi barədə çox məlumat olmadığı iddia edildi. Yunan taktikaları heç də mürəkkəb deyildi, hoplitlərin effektiv avadanlıqlarına və falanqasının gücünə güvənirdilər. Əhəməni tərəfi isə yunan falanqasının gücünü açıqca qiymətləndirmədi. Bu güclə qarşılaşmaq üçün taktika inkişaf etdirilmədi,bu vəziyyət Əhəmənilərin məğlubiyyəti ilə nəticələndi.
Strateji təhlil
thumb|upright|[[Skiflər (Saklar)Əhəmənilər ordusunun böyük bir hissəsini təşkil edirdilər. I Kserksintürbəsindən bir detal.Nəqşi-Rüstəm e.ə.480-cı il.]] İşğalın əvvəlində Əhəməni qüvvələri açıq bir üstünlüyə sahib idi. Əvvəla əsgər və gəmi sayı baxımından böyük üstünlüyə sahib idilər. Lakin bu say üstünlüyü, bir yerdə Əhəmənilərin zəif yönünə işarədir. Donanma sayının artması, dəniz donanmasının fırtına vəziyyətində sığınacağı bölgədə bir limanın olmaması ilə əlaqədardır. Belə bir fırtınada donanmanın bir hissəsi qaçılmaz olaraq əldən çıxacaqdı. Bundan əlavə, bütün donanmanı döyüşə aparmaq meyli qaçılmaz bir tendensiyadır. Əslində Salamin dəniz döyüşündə bütün donanma müharibəyə sürülüncə dağıntılara yol açılmış oldu. Ordunun sayca şişirdilməsi, təchizat problemlərində də özünü göstərir. Təchizat anbarlarından uzaqlaşdıqca tədarük çətinliyi getdikcə artacaqdır. Ən sadəsi, Dardanel boğazı sahillərinə gəlməzdən əvvəl içməli su olmaması idi.
Əhəməni qüvvələrində heç də mürəkkəb olmayan bir idarəçilik sistemi var idi, hər kəs şah qarşısında cavabdeh idi. Onların yüksək inkişaf etmiş bürokratik quruluşları da mürəkkəb və uğurlu planlar hazırlamağa imkan verirdi. Digər tərəfdən, Əhəməni imperiyasının qurulmasından bəri 80 ildən çox müddətdə fars generalları döyüş bölgələrində böyük təcrübə qazanmışdılar. Həm də diplomatiya və kəşfiyyatdan müharibə üçün istifadə etməkdə çox uğurlu idilər. Bu strategiyalardan Yunanıstana hücum etmək üçün istifadə etdilər. Məsələn, e.ə.499-cu ildə Naksos mühasirəsi zamanı şəhəri içdən xəyanət nəticəsində ələ keçirdilər. Digər tərəfdən, Yunanıstanın siyasi birliyinin olmaması səbəbindən Əhəməni istilasına fəal müqavimət göstərən 30-a yaxın şəhər dövləti var idi. Bu dövlətlər arasında keçmişdən gələn ziddiyətlər var idi. Bu şəhər dövlətləri kiçik miqyaslı yerli müharibələrdən başqa genişmiqyaslı müharibələrdə təcrübə qazanmamışdılar. Komandirlər müharibə təcrübəsi və peşəkarlığı ilə deyil, əsasən siyasi və sosial vəziyyətləri ilə müəyyən edilirdi.
Əhəmənilərin yayılma strategiyası e.ə. 480-ci illərdə əzici qüvvələr ilə Yunanıstan üzərinə yürüş istiqamətində irəliləyirdi .Əhəmənilərin yayıldığı bölgələrdəki Yunan şəhərləri Əhəməni hakimiyyətinə tabe olmalı və ya məhv edilməli idi. Fessaliya, Lokris və Fokidada əvvəlcə müqavimət göstərildi. Ancaq birbaşa güc tətbiq edilərək, Əhəməni hakimiyyətinə tabe oldu. Yunan ittifaqının strategiyası Əhəmənilərin irəliləməsini şimalda ikən dayandırmaq,şəhər dövlətlərinin Əhəmənilərə tabe olmasının mümkün olduğunca qarşısını almaq idi. Bu yolla bu şəhər-dövlətlərin ittifaqda iştirakı təmin edilə bilərdi. Digər tərəfdən, Əhəməni qüvvələrinin say üstünlüyü qarşısında açıq ərazidə müharibəyə girmənin yararsızlığı aydın şəkildə görünürdü.Bu vəziyyətdə, mümkün qədər dar coğrafi bölgələrdə döyüşməyə qərar verəcəklər. Həqiqətən, Yunan ittifaqının e.ə.480-ci il üçün strategiyası bu istiqamətdə idi. Əvvəlcə, Fessaliyanın işğalının qarşısını almaq üçün Məbəd keçidini saxlamağa qərar verdilər. Lakin bu keçidin, yaxşı seçilmiş müdafiə xətti olmayacağı anlaşılınca,Fermopil keçidi - Artemisiya boğazı xəttinin qorunmasına qərar verildi. Fermopildəki müdafiə əvvəlcə çox uğurlu alındı. Ancaq müdafiəni bu vəzifənin öhdəsindən gələ biləcək bir qüvvə ilə örtə bilməməsi müdafiəni çökdürdü. Kral Leonidin müdafiə strategiyasındakı bu uğursuzluq Yunanıstanın böyük hissəsinin Əhəməni ordusu tərəfindən işğalına səbəb oldu. Artemisiyada Yunan donanması müəyyən dərəcədə uğurlu idi. Bununla birlikdə çəkilən itkilər çox ağır idi və Fermopil keçidindəki itki döyüşləri lazımsız etdi. Başqa bir cəhətdən, Əhəməni donanması Yunan ittifaqı donanmasından deyil, hava şəraitindən ən çox zərər çəkmişdi. Nəticədə Əhəməni strategiyası uğurlu alındı. Digər tərəfdən Yunan strategiyası, Yunan İttifaqının hərbi gücünü məhv etmək qədər ağır olmasa da, uğursuz oldu.
Yunan strategiyası e.ə. 479-cu ildə çox da konkret deyildi. İttifaqın dağılmaması üçün yalnız şimala getməyə razı oldular. Ancaq müharibədə qalib gəlmək üçün aydın bir fikir yoxdur. Taktiki uğursuzluqlar bunu göstərir. Təchizat xətlərini Plateyada saxlaya bilmədikləri üçün geri çəkilmək qərarı verildi, ancaq bu, qeyri-mütəşəkkil bir geri çəkilmə idi. Nəticədə bir şəkildə döyüşə sürükləndilər. Digər tərəfdən, general Mardoni son nəticə üçün tələsirdi. Əslində hücum etmək öhdəliyi yox idi. Buna baxmayaraq, bir döyüşdə Yunan qüvvələri ilə təmasa girmişdi. Nəticədə, Yunanistanın Plateyadakı qələbəsini Əhəməni komandanlığının taktiki səhvinin nəticəsi kimi görmək olar.
Ümumiyyətlə, Salamin və Plateyada Əhəməni komandanlığının iki strateji səhvləri Yunan birliyinə taktiki üstünlüyü buraxdı və nəticədə fars istila cəhdinin uğursuzluğuna səbəb oldu. Salamində taktiki səhv bütün donanmanı dar bir döyüş bölgəsində döyüşə aparmaq idi. Donanmanın bir hissəsi ehtiyatda saxlana bilərdi. Yunan ittifaqının müvəffəqiyyəti, ümumiyyətlə "azad insan müstəqilliyi üçün mübarizə aparır" deyiminin nəticəsi olaraq görülür. Axı onlar vətənləri uğrunda vuruşurdular. Yunan ittifaqının müvəffəqiyyətinin mühüm amili, keçmişdən bəri davam edən gərginlik və qarşıdurmalara baxmayaraq, bir ittifaq qurmaq və ona qoşula bilmələri idi. Bu gərginliklər və qarşıdurmalar çərçivəsində ittifaqın qərarsız olacağı gözlənilirdi. Ancaq Yunan materikinin böyük bir hissəsi Əhəməni ordusu tərəfindən işğal edilsə də, Yunan ittifaqını məğlubiyyətə uğrada bilmədilər. Bu vəziyyət Əhəməni istilasının nə qədər qorxulu olduğunu göstərirdi. Afina Fespiya və Plateya xalqı evlərini tərk edib təslim olmağı seçdi. Nəticədə Yunan İttifaqının qələbəsi dağıdıcı məğlubiyyətdən qaçmaq, qurduqları ittifaqa sadiq qalmaq , düşmənlərinin səhvlərindən öz xeyrinə istifadə etmək və döyüş bölgəsinin həqiqi və taktiki üstünlüyə sahib olan hoplit/falanqadan düzgün faydalanmağın nəticəsidir.
Əhəmiyyəti
thumb|right|220px|Yunan [[hoplit və Əhəməni döyüşçülərinin döyüşünün təsviri. Qədim kiliks, e.ə.V əsr.]] Şübhəsiz ki, Yunanistana ikinci Fars hücumu Yunan tarixinin ən əhəmiyyətli hadisələrdən biridir. Bir çox Qərb tarixçiləri bunu Avropa tarixində çox vacib bir hadisə kimi göstərirlər. Müharibə "Şərq" və "Qərb" arasında bir çatışma olaraq verilir. Yunanıstanın "Şərqli" güc tərəfindən işğal ediləcəyi təqdirdə,"Qərb Sivilizasiyası" nın inkişaf etmək imkanının olmayacağı iddia edilir. Bu yanaşma şişirdilmiş ola bilər. Tarixin "olsaydı belə olardı" təhlil edilməyəcəyi aydındır. Ancaq tarixən bunlar vacib hadisələrdir.
Hərbi olaraq, İkinci Fars səfərində taktiki və strateji bir yenilik yox idi. Fermopil tez-tez torpaqların hərbi gücünün bir hissəsi kimi istifadə edilməsinə uyğun bir nümunə kimi istifadə edilmişdi. Femistoklun hiylələri də müharibədəki "düşməni" yanıltmaq üçün yaxşı bir nümunə hesab edilirdi. Əhəməni imperiyasının bütün hərbi əməliyyatlara ən əhəmiyyətli təsiri, xüsusilə,Marafon döyüşündə ağır zirehli hoplitlərə, üstün bir döyüş gücünə qarşı yüngül fars piyada qoşununun olması idi. Bu həqiqət gec də olsa, Fars hərbi idarələri tərəfindən görüldü və Yunan muzdluları sonradan Fars ordularına cəlb edildi.
Qazax dastanları
Qazax folkloru, o cümlədən qazax dastanları uzun əsrlər boyu inkişaf yolu keçmiş və müxtəlif dövrlərdə formalaşmışdı. Tədqiqatçılar qazax qəhrəmanlıq dastanının yaranmasını Qızıl Orda dövrünə aid edərək ayrı-ayrı epik əsərlərin XIV əsrin sonunda və XV-XVI əsrlərdə təşəkkül tapdığını qeyd edirlər. Qazax dastanlarında xalqın ictimai-siyasi həyatında baş vermiş hadisələr, o cümlədən xalqın azadlıq, haqq-ədalət uğrunda tarixi mübarizəsi, gələcəklə bağlı arzu və diləkləri əsas yer tutur. Günümüzədək yaşadılan qazax dastanları, əsasən, qəhrəmanlıq və sosial-məişət dastanları olmaqla iki qrupa bölünür. Qəhrəmanlıq dastanlarının əsas mövzusunu dastanın əsas qəhrəmanları olan igid batırlar tərəfindən doğma vətənin yadelli işğalçılardan qorunması təşkil edir. Bu qəhrəmanlar torpağa sevgi, düşmənə nifrət, dönməzlik, şücaət, mərdlik kimi  xalqın malik olduğu ən üstün keyfiyyətləri təcəssüm etdirirlər. Belə dastanlara “Alpamıs”, “Qoblandı batır”, “Er Sayın”, “Er Tarqın”, “Er Kökşe”, “Qambar batır”, “Qırx batır” dastanları və s. aiddir. Bu dastanlar həm də irihəcmli olması ilə diqqəti cəlb edir. Məsələn, “Qoblandı batır” dastanı 10 000 misra təşkil edir.
Qazaxların əsrlər boyu qoruyub nəsildən-nəsilə yaşatdığı “Kozı Körpeş və Bayan Slu”, “Qız Jibek”, “Qulşe kız”, “Ayman Şolpan”, “Seypul Malik” və s. kimi digər dastanları isə sosial-məişət xarakterli olub, əsasən, lirik-epik jırlar kimi qazax folklorunda ayrıca yer tutur. Xalqın dinc həyatını, adət-ənənələrini, məişətini, əxlaqını təsvir edən belə dastanlarda, əsasən, gənclərin öz azadlığı və məhəbbəti uğrunda mübarizəsi öz əksini tapır.
Əsasən dombranın (ikisimli uzun ensiz barmaqla çalınan musiqi aləti) müşayiətilə ifa olunan bu dastanlar əsrlər boyu qazax epik ənənəsində xüsusi yeri və çəkisi olan akınlar tərəfindən qorunub günümüzədək çatdırılmışdı. Ümumiyyətlə, bütöv bir mədəniyyətin əsas daşıyıcısı olan akınlar (onlar jırau da adlandırılırlar) arasında çox tanınmış şəxsiyyətlər vardır: Birjan Tolımbayev (XIX əsr), Murın jırau Senqirbayev (XIX əsr), Marabay Kulbay ulı (XIX əsr), Nurpeys Bayqanin (XX əsr) və onlarla başqa epik söyləyicilər yaşadıqları dövrdə bu qədim dastan ifaçılığı sənətinin çox görkəmli simaları kimi tanınmışlar.
Qaynaqlar
1.Казахский фольклор. Институт литературы и искусстваКазахыстана. Под редакцией Н.С. Смирнова. Издательство казахской ССР. 1968.
2.Н.С. Смирнова. Очерк истории казахского фольклора. – «История казахской литературы» в 3. т. Т.1. Алма-Ата, 1968.
3. Кобланды-Батыр. Казахский героический эпос. Главная редакция восточной литературы. Москва – 1975.
Elnur İsmayılov (şəhid)
Elnur Arif oğlu İsmayılov (24 fevral 2001, Baş Küngüt, Şəki, Azərbaycan — 15 oktyabr 2020, Cəbrayıl, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələri'nin MAHHXHQ əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Elnur İsmayılov 2001-ci il fevralın 24-də Şəki rayonu Baş Küngüt kəndində anadan olub. 2007-ci ildən Şəki rayonu Baş Küngüt kənd tam orta məktəbində, 2008 – 2011-ci illərdə Şəki şəhər 19 saylı tam orta məktəbində, 2011 – 2016-cı illərdə Şəki şəhər 8 saylı beynəlmiləl tam orta məktəbində təhsil alıb. Ailədə 2 bacı, 1 qardaş olublar. Atası Arif İsmayılov Birinci Qarabağ müharibəsi qazisidir. Tərtər istiqamətində gedən ağır döyüşlərdə yaralanmışdır və hazırda 2-ci qrup əlildir.
Hərbi xidmətləri
2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Elnur İsmayılov Füzuli və Cəbrayıl döyüşlərində savaşıb. 15 oktyabr 2020-ci ildə Cəbrayıl istiqamətində şəhid olub. Şəkidəki Dovşan düzü qəbiristanlığının şəhidlər üçün ayrılmış hissəsində dəfn edilib.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı verilmiş tapşırıqları şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Elnur İsmayılov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Elnur İsmayılov ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad olunması zamanı döyüş tapşırıqlarını uğurla yerinə yetirdiyinə, düşmənin əsas qruplaşmalarının məhv edilməsi ilə qoşunların döyüş qabiliyyətinin qorunub saxlanılmasında fərqləndiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Elnur İsmayılov ölümündən sonra "Cəsur döyüşçü" medalı ilə təltif edildi.
Bornmut
Bornmut — Böyük Britaniyada, İngiltərədə şəhər.
Ümumi məlumat
Bornmut - İngiltərənin cənub sahillərində, 150 min nəfər əhalisi olan digər məşhur kurortdur. Hərtərəfdən geniş şam meşələri ilə əhatə olunmuş kurort özünün saf havası ilə şöhrət qazanmışdır. Bray-tonda olduğu kimi burada da dəbdəbəli mehmanxanalar və restoranlar çoxdur. Bu müəssisələr il boyu turistlərə xidmət göstərir. Brayton və Bommutda qış aylarında turistləri cəlb etmək məqsədi ilə festivallar, sərgilər, müsabiqələr və s. təşkil olunur.
Mol (Alye)
Mol  — Fransa da kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Cənubi Kyusse kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Vişi.
INSEE kodu — 03174.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 802 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 513 nəfər (15-64 yaş) arasında 382 nəfər iqtisadi fəal, 131 fəaliyyətsiz (fəaliyyət göstərici 74.5%, 1999-cu ildə 74.5%) idi. Fəal olan 382 nəfərdən 353 nəfər (183 kişi və 170 qadın), 29 nəfəri işsiz (10 kişi və 19 qadın) idi. 131 hərəkətsiz 29 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 64 nəfər təqaüdçü, 38 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
Kianet
Kianet — Gürcüstan Respublikasının Bolnisi rayonunda kənd.
Sautend-on-Si
Sauthend-on-Si — Böyük Britaniyada, İngiltərədə şəhər.
Kazreti
Kazreti — Gürcüstan Respublikasının Bolnisi rayonunda şəhər tipli qəsəbə.
Neoklassik sintez
Neoklassik sintez, və ya neoklassik-keynsçi sintez  — neoklasik və Keyns məktəblərinin nəzəri müddəalarını birləşdirərək iqtisadi elmdə istiqamət. Sintezin mikroiqtisadi komponenti neoklassik tədrisə əsaslanır, makroiqtisadi konsepsiyada isə C.M.Keynsin fikirləri üstünlük təşkil edir. Bu istiqamət, XX əsrin ikinci yarısında ortaya çıxdı və hal-hazırda iqtisadi məkanda üstünlük təşkil edir.
Şah Təhmasibin Şahnaməsi
Şah Təhmasibin Şahnaməsi və ya Houton Şahnaməsi — Səfəvi miniatür sənətinin şah əsərlərindən və Şahnamə əsərinə çəkilmiş miniatürlər içərisində ən məşhurlarından biri olan illüstrasiyalı əlyazmalar. Bu, yəqin ki, indiyə qədər hazırlanmış mətnin ən tam təsvir edilmiş əlyazmasıdır. Əsər ortaya çıxarıldığı zaman 759 səhifədən ibarət olmuş, bunun da 258 səhifəsi miniatürlərlə bəzədilmişdir. Bu miniatürlər Təbriz şəhərindəki miniatür ustaları tərəfindən I Şah İsmayıl və I Şah Təhmasib dövründə çəkilmişdir. Əsər tamamlandıqdan sonra 1658-ci ildə Osmanlı sultanı II Səlimə hədiyyə edilmişdir. Əsərin səhifələri 48 x 32 sm-dən ibarət olmuş və mətni mükəmməl şəkildə nəstəliq xətti ilə çəkilmişdir. Əsər 1970-ci illərdə parçalanmış və hal-hazırda hissə-hissə müxtəlif kolleksiyalarda saxlanmaqdadır.
Neoklassik sintez
Təcrid olunmuş nəzəriyyələr bir-birinə zidd idi: Keynes, tənzimlənməmiş bazarın optimal qaynaq bölgüsü və ya tam məşğulluq təmin edə bilməyəcəyini iddia etdi. Bununla birlikdə, məktəblərin hər birinin üstünlükləri baxımından ziddiyyətlərin aradan qaldırılması olduqca ümidverici görünürdü. Neoklassisizm tam bir bilik sistemi idi, Keynsçilik isə böhran nəticələrini azaltmaq üçün reseptlər təklif etdi.
Neoklassik sintezə görə, işsizliyin səbəbi əmək haqqının əyilməzliyidir. Tam məşğulluğa nail olmaq üçün əmək haqqı dərəcəsini sahibkarların hamını işə götürə biləcəyi səviyyəyə endirmək lazımdır. Buna yüksək qiymətlər, daha yüksək real əmək haqqı və aşağı nominal əmək haqqı hesabına nail olmaq olar. Lakin belə bir ssenarinin həyata keçirilməsi yalnız iqtisadi agentlərin rasionallıq və şüur ​​prinsipinə zidd olan nominal və həqiqi dəyərləri ayırd etmədiyi hallarda mümkündür.