cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Henrix Himmler
Həyatı
Himmler 21 may 1945-ci ildə Danimarka sərhədini keçməyə çalışarkən Britaniya hərbi qüvvələri tərəfindən yaxalanmışdır. 23 may 1945-ci ildə o zəhər qəbul edərək öz həyatına son qoymuşdur.
Fotoaparat
Fotoaparat (fotokamera, danışıq dilində şəkilçəkən adı ilə tanınır) — real süjetin statik təsvirini əks etməsini həyata keçirmək üçün qurğu.
Gündəlik həyatımızda sevimli məşğuliyyətimizdən biri də şəkil çəkdirməkdir. Maraqlı şəkillər çəkib müxtəlif programlar vastəsi ilə onu "fotoşop" edərək öz zövqümüzə uyğun dəyişirik. Elm və texnologiya inkişaf etdikcə, bu prosesləri etmək daha da asanlaşır və biz bunu fotoaparat olmadan mobil telefonlar vasitəsi ilə də həyata keçiririk. Bugünkü gündə iki-üç saniyəyə çəkilən fotoları keçmişdə əldə etmək elə də asan deyildi. Fotoaparat ixtira olunana qədər insanlar,sadəcə,əl rəsmləri çəkə bilirdilər. Təxminən, 30.000 il bundan öncə, mağara divarlarında cızılan ilk rəsmlər insanların yaşadıqları anı,tarixin izində itib-batmaması üçün göstərilən ilk cəhd kimi götürmək olar. E.ə dördüncü yüzillikdə Aristoteles "Problem" adlı təcrübəsində iynə deşiyi də adlandırılan kiçik deşikdən əldə etdiyi görüntünü izah etməsi ilə fotoaparat qurğusunun atası sayılan "camera obscura"nı (latıncadan camera otaq, obscura isə qaranlıq deməkdir) ixtira etmişdir. "Camera obscura"nın çox asan işləmə qaydası vardı: Divarında kiçik bir deşiyi olan qaranlıq otaqda deşikdən girən işıq, qarşısında olan divarın üzərinə çöldəki mənzərənin tərs görüntüsünü əks etdirir. Onuncu yüzillikdə yaşamış Alhazen adı ilə tanınmış ərəb fiziki və riyaziyyatçısı İbn Al-Haitam şam və onun üstündə kiçik bir deşik olan bir pərdə istifadə edərək,bəsit camera obscura düzəltdi. Bu ixtira Avropada bəyənilsə də, praktik cəhətdən istifadəsi uzun zaman tələb edirdi. Daha sonra, Johannes Keplerin (1571–1630) daşına bilən camera obscura yaratması tarixdə yenilik oldu.
XIX əsrə qədər geniş yayılan camera oscura tələbatı artıq ödəmədiyindən get-gedə öz yerini obyektivli fotoaparat qurğularına verməyə başladı. Texniki qurğu ilə şəkil çəkmək uğrunda cəhdlər artıq yüzillərdir ki, davam edirdi. Bunu ilk dəfə 1826-cı ildə Fransanın Chalon-sur-Saone şəhərində yaşayan Joseph Nicéphore Niepce (1765–1833) bacardı. O, evinin pəncərəsindən çəkdiyi göyərçin yuvası şəkli ilə dünyanın ilk fotosunu tarixə yazdı. Həmin fotoya "haliograph" (günəş cizgisi) adını vermişdir. Niepce pəncərədən mənzərə (View from the Window at Le Gras) görüntüsünü əldə etmək üçün 8saat vaxt sərf etmişdi.O, qarşısına iki əsas əsas məqsəd qoymuşdu: şəklin çəkilmə müddətini azaltmaq və rəngləri dəqiq əks etdirmək. Lakin, Niepcenin vaxtsız ölümü bu ixtiranı yarımçıq qoydu. Onun ixtirasını təkmilləşdirməyə çalışan iş dostu Louis Jacques Mandé Daguerre (1787–1851) istədiklərinə nail olur. 1839-cu il 19 avqust Daguerre Fransız Elmlər Akademiyasında dünyanın ilk fotoaparat icadını belə təqdim edir: "Xanımlar və cənablar, kainat işıq vasitəsi ilə bir səthin üzərinə köçürüldü."
1892-ci ildə George Eastman Kodak qurğularında 10 poza çəkə bilən bromürlə əhatələnmiş jelatin rulonlar olan Kodak foto qurğularını satışa çıxararaq böyük alətlər daşıyan fotoqraflara kömək etmiş oldu. Foto çəkildikdən sonra qurğu fabrikalara göndərilir və jelatin film kağızdan ayrıldıqdan sonra şüşə üzərinə yerləşdirilir. Daha sonra yenidən qurğunun içinə boş filmlər doldurularaq sahibinə geri qaytarılır.
1888-ci ildə Kodak firması içində 100 ədəd film olan fotoaparat qurğularını satışa çıxardı. Bu fotoaparat qurğuları "düyməni basın və geridə qalanı bizə buraxın" şüarı ilə reklam edirdi.
Qısa zamanda geniş alıcı kütləsi toplayan bu fotoaparatlar çəkimdən sonra yene fabrikaya göndərilir,burada qurğulara həmişəki kimi boş fimlər doldurularaq sahibinə verilirdi.1947-ci ildə Mr. Land polaroid qurğunu ixtira etdi. Daha sonrakı illərdə isə kamera texnologiyasında baş vermis inkişaflar,rəqəmsal fotoaparatların kəşfi, mikroskopik təcrübələr, kosmik, fotoqrafiyası, sualtı fotoqrafiyası kimi yeni sahələr geniş şəkildə yayılmış, daha çox detaylı foto texnika yaradılmışdır. 20-ci yüzillikdən etibarən ən böyük inkişaf rənglərdə və lenslərdə oldu. Əvvəlki illərə nisbətən, qüsursuz və çevikliyi ilə seçildilər. Belə ki, yeni lenslər sayəsində görülə bilən,hətta,görülə bilməyən hər şeyin şəklin çəkmək mümkün oldu. Orta və kiçik fotoaparatlarla bir yerde satışa çıxarılan bu lenslər qısa zamanda alıcılarının maraq dairəsinə səbəb oldu. Bu əlverişli fotoaparatlar sayəsində istənilən vaxt, istənilən yerdə şəkil çəkmək asanlaşdı. Zaman ötdükcə fotoaparatların ölçüsü kiçilir, çəkmə keyfiyyeti isə yüksəlirdi.
Fotoaparatın quruluşu
Fotoaparatın digər qalan elementləri birbaşa şəklin texniki keyfiyyətinə təsir etmirlər və konstruksiyada iştirak edə də bilərlər, etməyə də bilərlər. Onlar kompozisiyanın seçilməsini, fotoqrafa çəkiliş parametrlərini(eksponometr, avtofokuslama və s.) təyin etməyə kömək edir, çətin şəraitdə çəkilişi(işartı, təsvir stabilizatoru və s.) asanlaşdıraraq aparatın rahatlığını və operativliyini təmin edir.
Müasir fotoaparatların növləri
Fotoaparatlar müxtəlif xüsusiyyətlərinə görə bir neçə qrupa bölünür. Ümumi xüsusiyətlərinə görə kameraları aşağıdakı qruplara ayırmaq olar:
Senecio porphyranthus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
İsrail (dəqiqləşdirmə)
İsrail:
Hayvaliya QFK
Hayvaliya Qadın Futbol Klubu — Kosovonun Hayvaliya KF futbol komandasının qadınlardan ibarət yığmasıdır. Komanda 1999-cu ildə Priştina şəhərinin Hayvaliya əyalətində təsis edilmişdir. 2016-ci ildə FİFA-ya üzv olduqdan sonra komanda Avrokuboklara vəsiqə qazanan ilk Kosovo komandası olub.
Həmidə Qayıbova
Həmidə Davud qızı Qayıbova — AMEA Zoologiya İnstitutunun böyük elmi işçisi, biologiya elmləri doktoru.
Həyatı
Həmidə Davud qızı Qayıbova 23 yanvar 1944-cü il Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1967-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin Biologiya fakultəsini bitirmişdir. Əmək fəaliyyətini 1967-ci ildə AMEA Zoologiya İnstitutunda başlamışdır. O, 1969-cu ildə AMEA Zoologiya İnstitutunun əyani aspiranturasına daxil olmuş və aspirantura müddətini, keçmiş SSRİ EA Sitologiya İnstitutu birhüceyrəli orqanizmlərin sitologiyası laboratoriyasında keçmək üçün Sanrt-Peterburq şəhərinə (keçmiş Leninqrada) göndərilmişdir. O, burada “Əsas sahibləri Azərbaycanın müxtəlif ekoloji şəraitində yaşayan bəzi gəmiricilər olan koksidilərin həyat tsiklinin müqayisəli sitikimyəvi tədqiqi” mövzusunda dissertasiya işi üzərində işləmişdir. Aspirantura dövrünü başa vurduqdan və 1973-cü ildə namizədlik dissertasiyasını müvəffəqiyətlə müdafiə etdikdən sonra o, biologiya elmləri namizədi kimi Azərbaycan MEA Zoologiya İnstitutunda işə başlamışdır. Əsas tədqiqat obyekti parazit birhüceyrəıi koksidilərdir. 1995 –ildə aparıcı elmi işçi vəzifəsinə təyin edilmişdir. 2005-ci ildə “Azərbaycanda heyvanların koksidiləri (Coccidia, Sporozoa) və onların həyat dövriyyələrinin morfofunksional xüsusiyyətləri”  mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müvəffəqiyyətlə müdafiə etmiş və  2006-cı ildə isə AAK tərəfindən təsdiqini  almışdır. Hal-hazırda “Protistologiya” laboratoriyasının baş elmi işçi və 65 elmi  məqalənin müəllifidir. O, 1975-1991-ci illərdə Ümumittifaq Protozooloqlar Cəmiyyətinin Azərbaycan MEA Zoologiya institutu üzrə üzvü və məsul katibi olmuşdur. Son illər gənc alimlərin yetişməsində yaxından köməklik göstərir. Onun rəhbərliyi ilə 2012-ci ildə S.O.Mamedova biologiya üzrə fəlsəfə doktoru adı almış, T.F. Qurbanova 2016-cı ildə dissertasiya işini uğurla müdafiə etmişdir. Azərbaycan Zooloqlar Cəmiyyətinin və İnstitutunun Elmi şurasının fəal üzvülərindən biridir.
Digər fəaliyyəti
1968-1991-ci illər ərzində Ümumittifaq Protozooloqlar Cəmiyyətinin üzvü və 1975-1991-ci illər ərzində Ümumittifaq Protozooloqlar Cəmiyyətinin Azərbaycan MEA Zoologiya institutu üzrə elmi katibi olmuşdur. 2000-ci ildə : 1) ««ZOO»- Bakı zooparkında heyvanların saxlanılma şəraitinin yaxşılaşdırılması üzrə təkliflərin hazırlanması» layihəsinin iştrakçısı olmuşdur (ISAR/Azerbaijan fondunun maaliyyə dəstəyi ilə) «Parazitlərə yox!» layihəsinin menedceri olmuşdur. (ISAR/Azerbaijan fondunun maaliyyə dəstəyi ilə) 2006-2007- «İİV – assosiasiya olunmuş protozoy patogenlərin vəhşi və sinantrop gəmiricilər arasında yayılması (3829)» layihəsinin menedceri olmuşdur. (Ukrayna Elmi Texnalogiya Mərkəzinin (УНТЦ (STCU)) maaliyyə dəstəyi ilə) 2009-2012 –ci illərdə  «İnsan, vəhşi və sinantrop gəmiricilərin İİV-assosiasiya olunmuş opportunistik patogenləri ilə yoluxması (3829 (R))»  layihəsinin menedceri olmuşdur. (Ukrayna Elmi Texnalogiya Mərkəzinin (УНТЦ (STCU)) maaliyyə dəstəyi ilə)
Təltif və mükafatları
1993-1994-cü illərdə Biomüxtəliflik problemi üzrə müsabiqənin qalibi olaraq Corc Soras təqaüdünə layiq görülmüşdür (Təbiət Elmləri Akademiyasının Rəyasət Heyətinin Ekspert Komissiyasının qərarı ilə)
Bilnə (Yardımlı)
Bilnə — Azərbaycan Respublikasıınn Yardımlı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Tarixi
Vərgədüz inzibati ərazi vahidində yerləşən qədim türk kəndlərindən biri də Bilnədir. Kənd Peştəsər silsiləsinin ətəyində yerləşir. Bəzi tədqiqatçılar bilnə sözünü yanlış olaraq talış dilində bil (bataqlıq, sucaq yer) və nə komponenti ilə izah edirlər. Bu barədə yerli əhali arasında müxtəlif fikirlər vardır. Kəndin bəzi yaşlı sakinləri oykonimin adını (bil –bataqlıq, göl və ne/nə - inkar topoformantı) “su, göl olmayan yer” şəklində izah edir və bunu ərazidə su ehtiyatının çoz az olması ilə əlaqələndirir. Buradan aydın olur ki, toponimin “”bataqlıq, sucaq yer” mənasında olması inandırıcı deyil. Qeyd edək ki, yerli əhali arasında bilnə sözünün mənşəyini Azərbaycan türkcəsində “binə yeri” kimi izah edənlər daha çoxdur. Əhalisi türksoyludur və vaxtilə Ərdəbildən köçmə Şahsevən tayfaları ilə qaynayıb-qarışmışdır. Yerli tədqiqatçı M.Həsənov da Yardımlı ərazisindəki Bilnə yaşayış məntəqəsinin Lerikdəki eyniadlı oykonimlə bağlı olduğunu güman edir. Lerik rayonunda Aşağı və Yuxarı Bilnə kəndləri var. Kənd öz adını həmin ərazidən keçən Bilnəçaydan almışdır. Noda i.ə.v.-dəki Aşağı Bilnə kəndi XIX əsrdə Bilnə (indiki Yuxarı Bilnə) kəndindən çıxmış ailələr tərəfindən salınmışdır. Fikrimizcə, Bilnə sözü türk mənşəlidir, bilan sözünün fonetik cəhətdən təhrif edilmiş formasıdır. Türk dillərində bilan “dağ keçidi” deməkdir. Bu söz bəzi dialektlərimizdə “tunel”, “dağın altından açılan yol” mənasındadır. Tədqiqatçılara görə, 1917-ci ildə Lənkəran qəzasında iki Bilnə və bir Bilinə kəndi qeydə alınmışdır. Lerikin Livədirğə inzibati ərazi vahidindəki Yuxarı Bilnə kəndinin əvvəlki adı elə Bilnə olmuşdur. İstər Lerik, istərsə də Yardımlı rayonundaki həmin kəndlər dağlıq ərazidə yerləşir. Odur ki, toponimin “dağ keçidi”, yaxud “dağlıq ərazi” mənasında olduğunu daha inandırıcı hesab edirik.
Senecio murorum
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Kalliandra
thumb|Calliandra calothyrsus
—  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Növləri
[[SS 2 (*
Çerkessk
Tarixi
Tarixi Batalpaşa, müasir adı Çerkessk olan şəhər Qaraçay-Çərkəz Muxtar vilayətinin inzibati mərkəzidir. (Qaraçay türkləri özlərinə "qaraçaylı" deyirlər).
1787-1791-ci illər Rus-Türk müharibəsi tam şiddəti ilə qızışmaqda idi. Torpaq üzərində qurban gedən şəhidlərlə birlikdə qəsbkarlara da məzar olan İsmayıl qalasının zəbt olunduğu vaxt (1790) Kuban nəhri də qanla ləbələb axırdı. Bir-birini təqib edən Qafqaz müharibələri şəraitində genişlənən rus işğalından yaxa qurtarmaq istəyən Qafqaz xalqlarının yardım tələbiylə Osmanlı dövləti 1789-cu ildə Battal paşa komandanlığı altında Qara dəniz sahillərinə 30 minlik qüvvə çıxarmışdı. Budur, şücaətli Batal paşa Anapadan üzü yuxarı Kuban boyunca hərəkətə keçmişdir. II Yekaterinanın 10-15 il əvvəl Qara dəniz boyunca yerləşdirdiyi kazaklar Kuban sahillərində qafqazlıların qarşısını kəsdilər. Sərəsgər Batal Paşa qan içində üzən bu bəlalı yerlərdən keçərək Kabardaya daxil olmaq, burda üsyana qalxan yerli xalqları toplayıb ordusuna daxil etmək və birlikdə istilaçıları öz torpaqlarından qovub çıxarmaq istədi. Lakin "Yunan projesi" deyə fitnəkar bir plan hazırlayan II Yekaterina Qafqaza böyük qüvvə yeritmişdi. Anapaya geri çəkilən Batal paşa qüvvələri məğlub edilir, paşa özü isə əsir düşür. Bundan az sonra isə Batal paşanın oğlunun da cəbhədə əsir düşdüyünü və Rusiyanın içərilərinə yola salındığını Kutuzovun cəbhədən II Yekaterinaya göndərdiyi 20 yanvar 1791-ci il tarixli relyasiyadan öyrənirik. Bu faktların Yekaterinanın nəzərinə qabarıq şəkildə çatdırılması Batal paşanın Rusiya üçün necə və hansı təhlükəni yaratdığını göstərir.
Batal paşa qəsəbəsi illərdən bəri saxladığı adını da itirir. Müharibə qurtarar-qurtarmaz burada yerləşdirilən kazaklar qəsəbəni kazak stanitsasına çevirirlər və rus dili tələffüzünə uyğun olaraq onu Batalpaşinsk adlandırırlar. 1930-1937-ci illər arası Sulimov şəhəri, 1939-cu ildən Çerkessk (Çərkəz şəhəri) adlanır.
İndi şəhər yaxınlığında "Batal paşa gölləri" adında torpağın əsil adı saxlanılır. Qəhrəmanın adı da həmişə tarıxlərdə sərəsgər Batal paşa kimi anılır.
Göyəzən (qəzet)
Göyəzən qəzeti - Qazax rayonunun rəsmi orqanı. Baş redaktoru Elçin İsmayıldır. Qəzet A2 formatında 4 səhifədən ibarətdir. Azərbaycanda bu formatda nəşr olunan yeganə rayon qəzetidir.
Tarixi
Qəzet 12 mart 1932-ci ildə Qazax rayonunda "Kommuna yolu" adı ilə nəşr olunmağa başlamış, 1968-ci ildə isə adını dəyişərək Qalibiyyət bayrağı adı ilə fəaliyyətinə davam etmişdir. 1980-ci illərdə 14 min tiraja malik qəzet SSRİ-nin süqutundan sonra fəaliyyətini azaltdı. 1988-ci ildə yenidən adını dəyişən qəzetin son adı "Göyəzən" oldu. Azərbaycan respublikası qurulandan sonra qəzet ildə 1-2 dəfə olmaqla az tirajla çıxırdı. 2007-ci ildən başlayaraq ayda iki dəfə nəşr olunmağa başladı. Həmin il qəzetin tirajı 3000 ədəd idi.
Wedding Peach
Wedding Peach — Kunihiko Yuyama tərəfindən yaradılmış yapon anime serialı.
Netcat
Netcat — istənilən poçt nömrəli TCP və ya UDP şəbəkə bağlantıları yaradır, verilənləri qəbul edir və göndərir. Bu proqram kompüter şəbəkəsinin və ya trafikin test edilməsi üçün paket axınları yaratmaq və ya tutmaq üçün istifadə olunur.
Xloretan
Xloretan (lat. Aethylil chloridum) — rəngsiz, asan sıxılan qazdır, zəif xarakterik iyə malikdir, oddan təhlükəlidir. Tibbdə anesteziya üçün güclü soyuducu metod kimi istifadə olunur, əvvəllər bəzi hallarda inqalyasiya üçün narkoz kimi istifadə olunub.
Xloretan həmçinin xladaqent R-160 kimi tanınır.
Sinonimlər
Etilxlorid,  Aether chloratus, Aethylis chloridum, Aethylium chloratum, Chelen, Chlorene, Chloretan, Ethylis chloridum, Ethyl chloride, Kelen, Xloristiy etil, Xloretan.
Ümumi məlumat
Xloretil güclü narkotik xassəli vasitədir. Nəfəslə udulan qarışıqda həcm etibarı ilə 3-4% xloretil olarsa cərrahi əməliyyat üçün narkoz mərhələsi yaranır. Narkoz 2-3 dəqiqə müddətdə baş tutur. Ayılma tez yaranır.
Əksgöstərici
Əsas əksgöstərici kimi onun tətbiqi zamanı dəri örtüyündə müəyyən pozuntular yaranması, sinirlərin xəsarət alması (damar genişlənməsi) kimi hallar qeyd edilə bilər.
Fiziki xassələri
Şəffaf, rəngsiz, asan uçucu mayedir, özünəməxsus iyə malikdir. Suda çətin həll olur (təqribən 1:50). Spirt və efirdə bütün nisbətlərdə həll olur. Oddan təhlükəlidir. Yaşıl rəngli alovla yanır. Sıxlığı 0,919 – 0, 923 (00c temperaturda). Qaynama temperaturu +12 – 13C0-dir.
Buraxılma forması
30 ml həcmli ampulalarda buraxılır. Bir qutuya 10 ədəd ampula qablaşdırılır.
Saxlama
İşıq düşməyən sərin yerdə saxlanılır.
Əyri meşə
thumb|Əyri meşə Əyri meşə — Polşada qeyri-adi təbiət abidəsi; Polşanın şimal-qərbində yerləşən Qərbi Pomeraniya voyevodalığının ətrafında yerləşən əcaib formalı şam ağaclarından ibarət meşə.
Bu meşənin məşhur olmasının səbəbi isə buradakı ağacların maraqlı gövdələridir. Ona görə də bu qeyri-adi meşəni adətən "Əyri meşə" yaxud da "Sərxoş meşə" adlandırırlar.
Bu meşənin tarixi 1930-cu illərdən başlayır. Belə ki, həmin illərdə Almaniya ilə sərhəd bölgəsi olan Pomeraniyada təxminən 400-ə qədər şam ağacı əkilmişdir. 1,7 hektarlıq sahəni əhatə edən meşədə ağacların gövdələri yerdən təxminən 25 santimetr hündürlükdə və yalnız şimal istiqamətində 90 dərəcə əyilir, daha sonra isə yenidən düzləşir. Ağacların bu cür inkişaf etməsinin səbəbini bu günə qədər heç kim bilmir.
Bəziləri ağacları bu yerlərdə əsən güclü küləklərin əydiyini deyirlər. Bəziləri də ağacların belə vəziyyətə düşməsinə insanın hansısa formada müdaxiləsinin də səbəb ola biləcəyi istisna etmirlər. Belə ki, bu ağacların sırf mebel istehsalı üçün əkildiyini sübut etməyə çalışanlar da var.
Ən maraqlı versiya isə budur: deyilənə görə, guya bir seleksiyaçı ağacları ona görə əkib ki, insanlar azmasınlar, yaxud azanda da yolu tapsınlar. Ona görə bütün ağaclar şimala tərəf əyilib. İkinci Dünya müharibəsi seleksiyaçının bu maraqlı ideyasını sona qədər başa çatdırmağa mane olub.
Qeyri-adi mühit müşahidə olunduğu əyri meşədə müşahidə olunan digər qeyri-adi hadisə isə burada quşların yaşamamasıdır. Hazırda əsl turizm məkanına çevrilən meşə təbiət abidələri siyahısına daxil edilib və dövlət tərəfindən qorunur.
Arşın
Arşın— Şərqdə uzunluğu ölçmək üçün istifadə edilən uzunluq ölçü vahidi. thumb
Üç paralel çay
Ümumi məlumat
Paralel şəkildə axan bu üç çay dərin dərələrə malikdir (3000 m). Yüksək dağlıq və çətin keçilən ərazilərin çoxluğu ilə xarakterizə olan bu bölgə həm də, yüksək endemikliyi ilədə fərqlənir. Ərazidə ən yüksə zirvə Kavaqebodur(6740 m). Geoloji baxımdan zəngin olan bu ərazidə daha çox maqmatik süxurlar üstünlük təşkil edir. Həmçinin karst mənşəli geniş yayılıb.
Bitki və heyvanat aləmi
Üç paralel çay hövzəsi nəyin ki, Çinin, eləcədə dünyanın ən zəngin biomüxtəlifliyinə malik ərazilərindən biridir. Bölgədə Asiyanın üç zonası qovuşur: Şərqi Asiya, Cənubi Asiya və Sino-Tibet dağları. Fərqli relyef və iqlimə malik olan bu ərazi qədim dövrlərə aid olan bitki və heyvanat aləminin daima yaşayış yerinə çevrilib. Məhz dördüncü dövrdə baş verən buzlaşma epoxası bu əraziyə təsir edə bilməmişdi. Səbəb də, paralel və dərin dərələrin mövcudluğudur. Bölgədə 6000 dən çox nadir bitki, həmçinin Çinin heyvanat aləminin dördə bir hissəsi məskunlaşıb. Məşhur kiçik panda ərazinin enedmik heyvanlarındadır
Arşın
Ümumi məlumat
Alimlər uzun illər apardıqları ciddi araşdırmalar nəticəsində belə bir fikrə gəlmişlər ki, Azərbaycan ərazisi mədəni əkinçiliyin ən qədim ocaqlarındandır. Sonrakı mədəni-təsərrüfat inkişafı zəminində cəmiyyətin istehsal münasibətlərində baş verən köklü dəyişikliklər məhsuldar qüvvələrin, eləcə də əmək alətlərinin yeni-yeni formalarının yaranmasına müsbət təsir göstərmişdir. Bu dövrdə qədim əcdadlarımızın düşünmə qabiliyyəti artmış, həyatın bəzi sirlərini dərk etmək bacarığı çoxalmış, onlar əkinəcəklərdə, torpaq sahələrində, mal-qaranın sayının müəyyənləşdirilməsində, yaşayış evlərinin tikintisində və digər yüzlərlə həyati işlərdə ölçüyə - hesablamaya ehtiyac duymuşlar. Odur ki, zaman keçdikcə, daha dəqiq və mükəmməl ölçü vahidləri meydana çıxmışdır. Arşın uzunluq ölçü vahidi də məhz belə yaranmışdır.
Arşın türk sözü olub çox qədimlərdən xalqımızın məişətinə daxil olmuş və bu gün də kənd təsərrüfatında torpaqölçmə işlərində geniş istifadə edilən 0,71 m-ə bərabər uzunluq ölçüsüdür. Hətta yer ölçmək üçün iki ağacdan haça şəklində düzəldilən və hər addımı 0,71 m-ə bərabər olan alət də arşın adlanır. Bu haçaları bəzən 2 arşınlıq da düzəldirlər.
Arşın 1931-ci ilədək Türkiyədə geniş istifadə olunmuş uzunluq ölçü vahidi idi; ipək parçaların ölçülməsi üçün ticarət arşını 60 sm-ə, digər parçalar üçün 68 sm-ə, inşaat arşını isə 75,8 sm-ə bərabər idi.
Arşın rusların və digər xalqların məişətinə də türklərdən keçmişdir. Rusiyada arşın XVI əsrdən istifadə olunurdu. Əvvəllər arşın ingilis ölçü sistemini qəbul edən ölkələrdə 27 düym (hollandca "baş barmaq" deməkdir), I Pyotrun dövründə isə 28 düym olmuş və dəyişməmiş qalmışdır. 1 arşın - 16 gireh (4,4 sm) = 28 düym = 71,12 sm. Arşının ölçüsü müxtəlif ölkələrdə 65,2-112 sm arasında götürülmüşdür.
Mənbə
'''Azərbaycan etnoqrafiyası, Bakı-2007, "Şərq-Qərb" nəşriyyatı. Üç cilddə. III cild. səh. 456. ISBN 978-9952-34-152-2'''
Novxanı çimərliyi
Novxanı çimərliyi — Novxanı qəsəbəsi Sarıqaya yaşayış massivinin Xəzər dənizi sahili boyunca uzanan çimərlik. Çimərlik qərbdən Corat qəsəbəsinin inzibati ərazi sərhədindən başlayaraq Adsız burnu ərazisi də daxil olmaqla təqribi olaraq olar 7–8 km məsafədə uzanır. Əsas çimərlik sahəsindən başqa şərqə doğru ensiz çimərliklər mövcuddur. Demək olar ki, böyük qismində restoran, kafe, otel və pullu çimərliklər yerləşir. Şəhər kənarı çimərlikləri ilə müqayisədə suyunun tərkibi nisbətən normaldır.
Çayırlı
Çayırlı — Ərzincanın 9 ilçəsindən biri
Senecio portalesianus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
İsrail (ad)
İsrail — kişilərə verilən şəxsi ad.
Yaqub peyğəmbərin ləqəbi. Sonradan onun soyundan gələnlər İsrailoğulları deyə anılmışlardır. İsrailoğulları, Quranda çox sıx istifadə edilən bir addır.
Mozilla Thunderbird
300px|right|thumb|Mozilla Thunderbird 5.0
Mozilla Thunderbird - Mozilla fondu tərəfindən yaradılan pulsuz, açıq kodlu, cross platform email, xəbər və chat (client) proqramıdır. Mozilla Thunderbird bir neçə email hesabını eyni zamanda istifadə etməyə imkan verir.
Qamışlı (Başkeçid)
Qamışlı — Gürcüstan Respublikasının Aşağı Kartli mxaresinin Başkeçid rayonunun inzibati-ərazi vahidində kənd. 1 yanvar 2010-cu il vəziyyətinə görə Ququti kənd inzibati-ərazi dairəsinə daxildir.
Coğrafiyası
Kənd rayonun inzibati mərkəzi olan Başkeçid şəhərindən 40 km cənub-şərqdə, Başkeçid yaylasında yerləşir. Kənd Ermənistanla sərhəd xəttinin 2 kilomertliyindədir. Qonşu kəndləri Səfərli, Qora, Lökcandar və Muğanlı kəndləridir.
Tarixi
1536-cı ilə aid məxəzlərdə Borçalı bölgəsində Qamışkənd adlı yaşayış məntəqəsi qeyd olunmuşdur. Toponim qızılbaşların Komuşlu tirəsi ilə əlaqədar ola bilər.
Əhalisi
Kənddə 1728-cı ildə 16 ailə, 1870-ci ildə 30 ailədə 508 nəfər, 1926-cı ildə 72 ailədə 509 nəfər azərbaycanlı yaşayırdı.
17-24 yanvar 2002-ci il Ümumgürcüstan əhali siyahıyaalınmasının rəsmi yekunlarına əsasən kənddə yaşayan 355 nəfər (177 nəfəri kişilər, 178 nəfəri qadınlar) əhalinin 99 %-i etnik azərbaycanlılardan ibarətdir.
1 yanvar 2010-cu il tarixinə olan rəsmi təxminə əsasən kənddə 412 nəfər əhali yaşayır.
Təhsil
Kənddə ilk dünyəvi məktəb 1921-ci ildə yaradılıb. Hazırda kənddə bir ibtidai məktəb fəaliyyət göstərir.
İqtisadiyyatı
Qamışlı kəndinin əsas təsərrüfatçılıq sahəsi heyvandarlıqdır. Südlük-ətlik maldarlıq və ətlik qoyunçuluq geniş yayılmışdır. Kənddə sosial-iqtisadi vəziyyətin çətinliyi, infrastrukturun olmaması və coğrafi mövqeyin əlverişsizliyi ilə əlaqədar olaraq yüksək emiqrasiya mövcuddur.
Ubıx dili
Ubıx dili - Ubıxların dili, Abxaz-adıq dillərindən biridir. Sadəcə Türkiyədə rast gəlinir.
Bu dildə yazıb-yaradan sonuncu tanınmış yazıçı Tofiq Əsənç 1992-ci ildə vəfat etmişdir.
Ukok şahzadəsi
"Ukok şahzadəsi"-1993-cü ildə Rusiyanın Altay diyarında yerləşən Ukok yaylasındakı kurqandan tapılmış qadın mumiyası.
Tapıntının tarixi
thumb|Ukok şahzadəsinin muniyasının fotosu Altay dağ silsiləsində yerləşən Ukok (monqolca Tavan-Boqdo-Ula) yaylası monqol və çinli buddistlər üçün müqəddəs məkan sayılır. Altayda yaşayan türk xalqları üçün də bu yerlər müqəddəsdir. 1993-cü ildə abidələrlə bol olan bu yaylada rus alimi, tarix elmləri doktoru Natalya Polosmakın rəhbərliyi altında aparılmış qazıntılarda maraqlı tapıntı aşkar edildi. Yayladan keçən Ağ Alaxa çayının mənsəbində aşkar edilmiş kurqanların birində, donmuş torpaq qatı altında çox yaxşı vəziyyətdə qalmış qadın mumiyası var idi. Tədqiqatların nəticəsinə görə, elmdə "Ukok şəhzadəsi" adlanan mumiyalanmış qadın "Pazırık" dövründəki türk cəmiyyətinin orta təbəqəsinə aid bir əsilzadə idi. Hal-hazırda mumiya aparılmış olduğu Novosibirsk arxeologiya və etnoqrafiya muzeyində saxlanılır. 1995-ci ildə isə, yenə də Ukok yaylasında akademik Vyaçeslav Molodinin rəhbərliyi altındakı ekspedisiya ortabab vəziyyətdə olan kişi mumiyasını da aşkar etdi. Bu mumiya da Novosibirskə aparıldı.
Altayın türk cəmiyyətləri 90-cı illərin ikinci yarısından etibarən həmin mumiyaların geri qaytarılmasında israrlıdır.Altaylılar bu mumiyaları öz mifik türk əcdadları ilə bağlayır, heç bir əsas olmadan bu mumiyaların Novosibirskdə saxlanılmasını yerli türk mədəniyyətinin talanması kimi qiymətləndirirlər.
Mütəxəssislər mumiyanın selkup və uyğurlara yaxın olduğunu sübut edirlər. "Pazırık" dövründəki adamlarla əlaqələndirirlər. .
Rus alimləri isə, indiyədək israr edirlər ki, "Ukok prinsesinin" türk xalqlarına heç bir aidiyyatı yoxdur. Çünki monqoloid irqinə aid cizgilər mumiyada çox cüzidir. Rus və Avropa elmində ilk türklər "sarı", yəni monqoloid irqinə aid edildiyindən, avropoid irqinə mənsub "Ukok şəhzadəsi" yalnız "Altaya gedib çıxmış ari-fars sivilizasiyasının nümayəndəsi olmuşdur" fikri irəli sürülməkdədir. Məsələnin kökü siyasətə gedib çıxır.
Rus və Avropa elmi ilkin türklərin monqoloid olması fikrini qətiyyətlə müdafiə edir. Altaydakı e.ə. VII–II əsr Pazırık (yerli və qədim skif) sivilizasiyasının "ağ irqə", yəni avropoidlərə mənsubiyyəti bəllidir. Əgər Pazırık sivilizasiyasını yaratmışların türk dilli olması elmdə qəbul edilsə, onda elə çıxacaq ki, 1) ilkin türklər avropoidlər idi; 2) ilkin türk dili Altayda yox, daha qərbdə yaranmışdı; 3) Avropa sivilizasiyasının əsasını qoymuş skif-sak mədəniyyəti türkköklü idi; 4) hind-avropa dilli xalqlar bütün mədəniyyətini türklərdən götürmüşlər; 5) Şərqdə yaşayan türklər monqoloid irqi ilə qarışmadan yaranmış; 6) Qərb türkləri (Şərqi Anadolu, Krım, Volqa-Ural tatarları, azərbaycanlılar və d.) isə, daha çox irqi təmizliyini saxlamış türklərdir. Sözsüz ki, nə rus, nə də Avropa alimləri elmdə bu fikrin möhkəmlənməsinə yol vermək istəməzlər. Ona görə də onlar, Pazırık sivilizasiyası kimi, "Ukok şəhzadəsini" də "ari-fars köklü" elan edirlər.
(Xatırladaq ki, Pazırık sivilizasiyasının ilk abidələri ötən əsrdə Altaydakı Pazırık (Basırıq) uçurumundan aşkar edilmişdi. Sonradan bunlara oxşar, e.ə. VII–II əsrlərə aid abidələr Güney Sibirin bir çox yerlərindən tapıldı. Böyük arealı əhatə edən bu mədəniyyətə "Pazırık sivilizasiyası" adı verildi. Buradan hətta Qarabağ məktəbinə aid xalça da tapılmışdı. Bu xalçanı ermənilər öz adlarına yazdılar. Bu məsələ isə tamam ayrı mövzudur)
"Ukok şəhzadəsi"nin Altaya qaytarılmasını əngəlləmək üçün rus alimlərinin əlindəki ikinci bəhanə bu idi ki, Altayda mumiya saxlanılması üçün yararlı muzey yoxdur.
Bu məsələ o qədər ciddi xarakter aldı ki, rus elitar təbəqələrində "turançılığa simpatiya ilə yanaşan, avroasiyaçılıq fikrinin" yeni nümayəndəsi kimi tanınmış publisist Dmitri Verxoturov Rusiya KİV-ində Altayın türk toplumunun tələblərini müdafiə edən səsini ucaltdı. Onun "Müstəmləkə arxeologiyası – "Ukok şahzadəsinin taleyi" məqaləsi böyük rezonansa səbəb oldu. Verxoturova qarşı rus alimləri, rus millətçiləri ilə yanaşı, anti-türkçü fars, tacik, erməni yazarlar da çıxış etməyə başladılar.
Dmitri Verxoturov: "Müstəmləkə arxeologiyası – Ukok şahzadəsinin taleyi"
…"Qazprom", Altay respublikasının təkidindən sonra mumiyanı saxlaya biləcək, müasir tələblərə cavab verən muzey inşa etmək üçün maliyyə yardımı vəd etdi. Bundan sonra Altay respublikasının türk cəmiyyəti mumiyaların geri qaytarılması məsələsini daha israrla tələb etməyə başladı.
Lakin Novosibirsk arxeologiya və etnoqrafiya institutu mumiyanın Dağlıq Altay respublikasına qaytarılmasına etiraz edir. İnstitutun müdir müavini, akademik V. Molodin bəyan etdi ki, "Mumiya mütləq Novosibirskdə qalmalıdır. Əgər sabah yenə nəyisə yoxlamaq lazım gələrsə, niyə biz Dağlıq Altaydakı muzeyə yol ölçməliyik?".
Sibirin müasir arxeologiyası öz mahiyəti etibarilə müstəmləkəçidir. Bu elm Sibir xalqlarının rusların gəlişinədək mədəniyyətini nəinki öyrənmək istəmir, hətta Sibirin yerli xalqlarını öz milli sərvətlərinə və tarixi yaddaşına hüquqlardan məhrum etməyə can atır. Bir çox rus arxeoloqları Sibir xalqlarının keçmişini kimə gəldi bağlamağa, hətta "rusların Altayda meydana gəlməsi" kimi fantastik nəzəriyyələri irəli sürməyə hazırdırlar. Təki rəngarəng arxeoloji mədəniyyətlər Sibir xalqlarının milli sərvəti olmasın.
Mumiyanı Altaya qaytarmamaq üçün novosibirskili arxeoloqlar belə bir dəlil gətirirlər ki, altaylıların mumiyaya heç bir tarixi hüququ yoxdur. "Fikirləşirəm ki, zamanı çatdıqda biz mumiyanı Dağlıq Altaya qaytaracağıq. Amma birincisi, bu məsələ ətrafında altaylıların vay-çivəni dayanmalıdır. İkincisi, Altayda mumiyanı saxlamaq üçün bütün lazımi şərait yaradılmalıdır. Üçüncüsü, bu obyektə tarixi yaddaş kimi yanaşılacaqdır. Daha indiki kimi milli simvol kimi yox. Bu vəhşilikdir!" – deyə V. Molodin ərz edir.
Mumiyanı milli simvol saymaq vəhşilik deyil, altaylıların mumiyanı öz milli sərvətləri hesab etmək hüququnun rus arxeoloqu tərəfindən inkarı vəhşilikdir! Əgər onun fikrincə "milli çalara" malik simvol ola bilməzsə (bu yerdə Molodin altaylıları nəzərdə tutur), onda elə onun özünün dediyi kimi, mumiya kimin tarixi yaddaşını ifadə edir?
Ukokdakı qazıntıların ikinci müəllifi tarix elmləri doktoru Natalya Polosmak hesab edir ki, Altay mumiyası – farsdillilərin tarixi adibəsidir. "Yaraşıqlı yüngül kürklər, şiş papaqlar, pariklər, balzamlama ənənəsi və vasitələri, bədəni örtən nəfis dəri döymələri, Orta Asiya keşniş tumundan ətir kimi istifadə olunması, üzəri nəbati və heyvani rəsmlərlə bəzədilmiş parçalar və d. – sübut edir ki, Altayda iz qoymuş gözəl mədəniyyət öz mahiyyəti etibarilə farsköklü idi, onun daşıyıcıları da yerli deyildilər ".
Əvvəla, bu alimin, altaylıların uzaq əcdadlarının bu cür yaraşıqlı geyimə malik olmaması, geniş beynəlxalq ticarət əlaqələri vasitəsilə müxtəlif ölkələrdən mallar əldə edə bilməməsi barədə fikirləri qəribə görsənir. İkincisi, belə bir fikir geniş yayılmışdır ki, Altayda heç vaxt iran-farsdilli xalqlar yaşamamışlar. Ən müfəssəl tədqiqatlar, Altayda haçansa farsdilli-iranlı xalqların yaşadığını sübut edən əlamətləri belə, müəyyən edə bilməmişdir. Tarixən və Farsdilli-İran (tacik, şuqnan, yanqoblu, vaxanlı və d.) xalqlarının bu gün də yaşadığı ərazisi daha güneydə başlayır.
Bundan artığını da deyək. Altay mumiyalarından götürülmüş nümunələrin mitoxondral DNT analizi Molodin-Polosmakın nəzəriyyəsini bütünlüklə məhv etdi. Belə ki, analiz göstərdi ki, Altay mumiyalarının genomu müasir selkup və ketlərə daha yaxındır.
Beləliklə, Vyaçeslav Molodin və Natalya Polosmakın "Altaydakı iranlılar" barədə bəyanatları, müasir tədqiqatlarla tanış olmayan adamlar üçün nəzərdə tutulan əsassız hekayələr sayılmalıdır. Onlar bilərəkdən Altay Respublikasının ictimaiyyətini aldadırlar.
Altaylıların mumiyalara hüquqlarını inkar etmək üçün Molodin və Polosmak tərəfindən irəli sürülən digər saxta arqument budur ki, Pazırık mumiyaları antropoloji tipinə görə "avropoid" idilər, müasir altaylılar isə "monqoloid" irqinə aiddirlər. Buradan belə bir nəticə çıxarılır ki, müasir altaylıları və Pazırık mədəniyyəti insanlarını heç nə bağlamır. Lakin bu arxeoloqlar bilməmiş deyillər ki, Altayın Pazırık mədəniyyətinə aid kurqanlarından olan kəllələrin antropoloji tədqiqatları və onların Altay xalqları ilə müqayisəsi də aparılmışdır. Bu tədqiqatların materialları dəfələrlə, o cümlədən Qorno-Altayskda nəşr edilən "Drevnosti Altaya" jurnalında dərc edilib. Bu mövzular ilə işləyən istənilən alim, ilk növbədə Vyaçeslav Molodin kimi yüksək rütbəlisi, bu işlərin nəticələrilə tanış olmalı idi.
Pazırık mədəniyyəti dəfinələrindən olan kəllələrin antropoloji tədqiqatları, onların Güney Sibir irqi ilə (yəni, bu tipi ortaya qoyan əlamətlərin kompleksi ilə) oxşarlığını göstərir. Güney Sibir irqi 4 tipə bölünür və onlardan biri, Quzey Altay antropoloji tipi Pazırık mədəniyyəti insanlarının antropoloji tipinə yaxındır. Alimlərə görə, "…Quzey Altay populyasiyasına xas olan kranioloji əlamətlər uyğunluğu pazırıklıların kranioloji kompleksinin müasir modifikasiyası kimi baxıla bilər"
Tədqiqatçı Tur S. S. Tomsk, Barabin tatarlarının, kumandinlərin, selkupların, şorların, ketlərin, kaçinlilərin, saqaylıların, beltirlərin, koybalların, qazaxların, başqırdların, həmçinin Kulay (e.ə. II əsr – eramızın V əsrinədək) və Pazırık (e.ə. VII – II əsrlər) arxeoloji mədəniyyətlərindən olan kranioloji seriyaları özündə cəmləmiş antropoloji əlamətlərin kompyüter statistik analizini etdi. İyirmi əlamət üzrə müqayisə aparılırdı. Nəticə bu oldu: "… nəticələr, … "klassik" pazırıklıların" kranioloji tipinin və müasir Quzey Altay populyasiyalarının – kumandinlərin, teleutların, tubaların və dağ şorların uyğunluğunu birmənalı olaraq təsdiq edir".
Alim dəqiq, tamamlayıcı sonuc edir: " Son dövr quzey altaylılar, teleutlar, dağ şorları, həmçinin Barabin tatarlarının aid olduğu Quzey Altay antropoloji tipi populyasiyaları Pazırık mədəniyyəti daşıyıcılarının varisləridir… Pazırıklılara xas olan kranioloji kompleks daha "təmiz" şəkildə son dövr teleutlarında və Barabin tatarlarında qalmaqdadır. Oxşar kraniotipə Mavlutov rayonunun başqırdları da malikdirlər".
Bax, beləcə dəqiq və aydın. Burada nəyi isə şərh etməyə ehtiyac yoxdur. Özələn də, Molodin və Polosmak bu tədqiqatların dərc edilməsindən sonra da, "Altaydakı iranlılar" barədə nağılları danışmaqda davam edirlər, altaylılarla pazırıklıların qətiyyətlə isbat edilmiş qohumluğunu təmamilə inkar etməkdədirlər.
Mumiyanın Altaya qaytarılmasına mane olmaq üçün Molodin və Polosmakın iki mühüm arqumenti heç bir elmi qiymətə malik deyillər və tədqiqatlarla rədd ediliblər. Bu iki alim tərəfindən KİV-də aparılan informasiya kampaniyası elmi diskussiya, müasir elmi kəşflərin təbliğatı deyildir, mahiyyəti etibarilə, Altay xalqlarının milli sərvətinin talanıdır.
Bir çox rus alimləri, özələn də Natalya Polosmak özlərini altaylıların milli özünüdərkinin hakimi hesab edir və onlara kimdən öz əcdadını başlamaq, kimdən isə, başlamamaq barədə göstəriş verirlər. Özünün "Parol Ukok" məqaləsində Polosmak yazır: "Pazırık kimi dünyaca məşhur gözəl mədəniyyətindən öz kökünü götürmək və xalqının qədimliyini sübut etmək istəyi altaylıları, tarixi çox da qədim olmayan, lakin mədəniyyəti Altayın əsil incisi olmuş Türklərdən olan öz əsil kökünü unutmağa məcbur edir. Hələ 1992-ci ildə A. M. Saqalayev paradoks kimi qeyd edirdi ki, Altayın müasir əhalisi buradakı bütün insan fəaliyyəti izlərini öz tarixinə calamaqla, öz tarixini qədimləşdirərək özlərini "köklü" xalq etmək, zaman və məkanda öz yerlərini təsbit etmək istəyirlər. Buradan irəli gələrək də altaylılar indi geniş məşhur olan qədim mədəniyyətin nümayəndisi olmuş, iki min ildən çox müddət əvvəl ölmüş, Ukokda basdırılmış və təsadüfən 1993-cü ildə aşkar edilmiş gənc qadınla "qohumlaşmaq" istəyirlər".
Cavab çox sadədir. Rus arxeoloqları arxeoloji materialları və kolleksiyaları "özününki" sayır. Onlar bu materiallara kənar müdaxiləni sevmir və bu materiallar üzərində öz elmi karyeralarını qururlar. Muzeylərdə isə, ruslara qədərki Sibirin tarixi və mədəniyyəti barədə materialların çox cüzi bir hissəsi sərgilənir.
Rus arxeoloqları qorxurlar ki, Altayın və Sibir xalqlarının milli özünüdərkinin artması onların bu materiallar üzərində olan inhisarını məhv edər. Onlar qorxurlar ki, onlardan yerli xalqların milli maraqlarına hörmət tələb edilər, insititutun saxlanğıclarındakı nəhəng material ehtiyatı milli muzeylərə verilər.
Erekle (Şaran)
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə tatarlar (79 %) üstünlük təşkil edir.
Arpa (ölçü vahidi)
Arpa – əsasən türk xalqlarının məişətində çəki ölçü vahidi.
Ümumi məlumat
Arpa türk sözü olub, ondan bir çəki vahidi kimi əsasən türk xalqlarının məişətində istifadə olunmuşdur. Başqa xalqlar bu çəki vahidini türklərdən götürmüşlər. Arpanın tibbi ədəbiyyatlarda 37,5 qr-a bərabər olduğu göstərilir.
Xalq çəki və ölçü vahidlərinin öyrənilməsində folklora və yazılı ədəbiyyata müraciət etmədən keçinmək mümkün deyil, çünki bu zəngin söz xəzinəsində xalq çəki və ölçü vahidləri haqqında çox geniş bilgilər var. Həmin ölçü vahidlərindən istifadə olunması XIX əsrin axırları və XX əsrin əvvəllərində eyni əhəmiyyət kəsb edirdi.
Qadın qızıl görəndə qızıl tərəzisi kimi Bir arpaya görə arpa önündə baş əyər.
Həmçinin bax
arpa hemde keçmisde öli
Əlisəttar Məlikov
Əlisəttar Muradəli oğlu Məlikov — aktyor, rejissor, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1943).
Həyatı
Əlisəttar Muradəli oğlu Məlikov 15 mart 1892-ci ildə Bakıda anadan olmuşdur.
Uzun ömür sürmüş, 79 il yaşamış Ə. Məlikovun böyük ailəsi var idi; ailədə dörd uşaq olub — üç oğlan, bir qız. Oğlu Murad kinostudiyada rejissor assistenti işləyirdi, həm də filmlərə çəkilirdi. O, artıq dünyasını dəyişmişdir. Digər oğlu Dadaş təqaüdçüdür.
Əlisəttar Məlikov 26 mart 1971-ci ildə vəfat etmişdir.
Fəaliyyəti
Əlisəttar Məlikov əmək fəaliyyətinə 20-ci illərdə Türk İşçi Teatrında başlamışdır. Bu teatrın səhnəsində Azərbaycan və xarici ölkə dramaturqlarının klassik və müasir əsərlərində müxtəlif səpgili rollar ifa etmiş, o cümlədən "Paris Notr-Dam kilsəsi" tamaşasında təlxəyin, "Bürünc büt"də polkovnik Olbiricin, "Balta haqqında poema"da Yevdokimin, "Tufan"da poruçik Yalavoyun, "Yanğın"da kolxoz sədri Tərxanın, "Hind qızı"nda Diksonun obrazlarını yaratmışdır.
Aktyor Ə. Məlikovun kinoya gəlişinin tarixçəsi də maraqlıdır. 30-cu illərin əvvəllərində "Azərfilm" kinostudiyasında 26 Bakı komissarı haqqında bədii filmi çəkmək üçün Gürcüstandan tanınmış rejissor Nikolay Şengelaya dəvət olunur. O, filmə aktyorları seçərkən, Türk İşçi Teatrında gənc aktyor Əlisəttar Məlikovun iştirak etdiyi tamaşaya baxır və ona bolşevik rolunu tapşırır. "26 komissar" filminin çəkilişləri, kinostudiyada olan işgüzar ab-hava Ə. Məlikovun o qədər xoşuna gəlir ki, o, həmişəlik "Azərfilm" studiyasında işləməyə qərar verir. Beləliklə, ilk film, ilk rol onun həyatını bütünlüklə kinematoqrafiyaya bağlayır.
Bundan sonra Ə. Məlikov kinoda iki istiqamətdə fəaliyyət göstərir. Birinci istiqamət kinoaktyor, ikinci istiqamət rejissor assistenti, ikinci rejissor kimi.
Kinoaktyor kimi o, 1933-cü ildə "Neft simfoniyası" sənədli filmində çəkilmişdir. Filmdə göstərilir ki, Bakının yaxınlığında, Lökbatanda iri neft yatağı aşkar edilir. Bununla əlaqədar buruq qazılır və neftçilərin səbirsizliklə gözlədikləri gün gəlib çatır, neft fontan vurur. Neftçilər sevinir, bir-birlərini təbrik edirlər. Neftçilərdən birinin rolunu Ə. Məlikov oynayır.
Bundan sonra o, rejissor Mikayıl Mikayılovun "İsmət" filmində (1934) bortmexanik Məmmədov rolunda çəkilir. Aktyorun yaratdığı surət insanları yeni həyat quruculuğuna səsləyir. O, yeniliyin simvolu kimi yadda qalır.
Böyük dramaturqumuz Cəfər Cabbarlı eyniadlı əsəri əsasında yazdığı "Almaz" ssenarisini bir rejissor kimi ekranlaşdırmağı öz üzərinə götürmüşdü. Buna görə də o, əvvəlcədən naturanı seçmiş, hətta rolları da aktyorlar arasında özü bölüşdürmüş, Barat roluna Əlisəttar Məlikovu təsdiq etmişdi. C. Cabbarlının qəfil vəfatı filmin çəkilişini ləngitsə də, rejissorlardan Ağarza Quliyev və Q. Bakinski bu işi başa çatdırdılar. Biz ekranda Ə. Məlikovu Barat rolunda gördük.
Rejissor V. Turinin 1938-ci ildə lentə aldığı "Bakılılar" tarixi-inqilabi kinoepopeyadır. Filmdə Əlisəttar Məlikov Cəfərin dostu, bolşevik rolunda çəkilmişdir.
Digər tarixi-inqilabi ekran əsərini — "Kəndlilər" filmini Azərbaycanın ilk peşəkar kinorejissoru Səməd Mərdanov çəkmişdir. Filmin baş qəhrəmanı aşıq Göydəmirin silahdaşı Rəhimin surətini aktyor Ə. Məlikov yaratmış, Rəhimə xas olan nikbin əhval-ruhiyyəni, xarakterindəki insani keyfiyyətləri incə ştrixlərlə göstərə bilmişdir.
"Bakılılar" və "Kəndlilər"dən fərqli olaraq "Yeni horizont" bədii filmi müasir mövzudadır. Rejissorlardan Ağarza Quliyev və Q. Braginskinin 1940-cı ildə çəkdikləri film Bakı neftçilərinin həyatından, onların yeni neft yataqları kəşf etmələrindən danışır. Bu ekran əsərində Ə. Məlikov öz müasiri olan Rüstəm Abbasov rolunda çəkilmişdir.
Böyük Vətən müharibəsi illərində film qıtlığı olmasına baxmayaraq, Ə. Məlikov bir aktyor kimi üç filmdə çəkilmişdir. "Vətən oğlu" filmində arxa cəbhədə gecə-gündüz çalışıb cəbhəyə daha çox neft verməyə çalışan neftçi, "Bəxtiyar" filmində (1942) poçtalyon və "Bir ailə" kinoalmanaxında dalğıc Məmməd rollarını oynamışdır.
Müharibədən sonra, 1947-ci ildə rejissor Yefim Dziqan lentə aldığı "Fətəli xan" tarixi-bioqrafik filmində Ə. Məlikova ən gözəl obrazlardan birini — Hüseyn xan obrazını tapşırdı. Əlisəttar Məlikov bu obrazı elə çılğınlıqla, elə ehtirasla ifa edir ki, fikirləşirsən ki, o, aktyor yox, elə Hüseyn xanın özüdür. Gözlərinə baxanda hiss edirsən ki, fürsət düşən kimi o, Fətəli xandan intiqam alacaqdır. Bəli, Ə. Məlikovun ifasında Hüseyn xan çox yaddaqalan və maraqlı obrazlardan biri kimi Azərbaycan kino tarixinə düşmüşdür.
Aktyoru digər respublikalara da çəkilişlərə dəvət edirdilər. O, "Türkmənfilm" kinostudiyasının istehsal etdiyi "Mən qayıdacağam" bədii filmində Qurban rolunda oynamışdır. "Mosnauçfilm" (Moskva) kinostudiyasının çəkdiyi "Qazma rejimi" elmi-kütləvi filmində qazma ustası rolunda çıxış etmişdir.
Aktyor Ə. Məlikov Bakı kinostudiyasında filmlərə çəkilməklə yanaşı, 1948-ci ildən rejissor assistenti kimi də fəaliyyət göstərirdi.
Əlisəttar müəllim "Doğma xalqımıza" bədii-sənədli filmindən başqa, "Almaz" (1936), "Kəndlilər" (1939), "Bəxtiyar" (1942), "Sualtı qayıq T-9" (1943), "Arşın mal alan" (1945), "O olmasın, bu olsun" (1956), "Mahnı belə yaranır" (1957), "Kölgələr sürünür" (1958), "Böyük dayaq" (1962) kimi bədii və bir neçə sənədli filmdə rejissor assistenti, "Bir qalanın sirri" film-nağılında (1959) II rejissor işləmiş, Azərbaycan kinosunun inkişafı naminə əlindən gələni əsirgəməmişdir.
Filmoqrafiya
Aktyor kimi
Rejissor assistenti kimi
İkinci rejissor kimi
Ubıxlar
Ubıxlar (özlərini pyox adlandırırlar) - XIX əsrin 60-cı illərinə qədər Qafqazın Qara dəniz sahillərində (Şax və Soçi çayları arasında) yaşamışlar. Ubıx dilində danışırlar. 25 minə yaxın olmuşlar və 1864-cü ildə Qafqaz müharibəsindən sonra Türkiyəyə köçmüşlər. Yerli əhali ilə qaynayıb-qarışmışlar. Dindarları müsəlmandır.
Kate
Kate (KDE Advanced Text Editor) - KDE tərəfindən yaradılan mətn redaktorudur. UTF-8, UTF-16, ISO-8859-1 və ASCII kodinqlərini dəstəkləyir. Sintaksi tanıma (highlighting) xüsusiyyətinə malikdir. C++ dili ilə Kate üçün pluginlər yazmaq mümkündür.
Calliandra brevipes
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
A Wind Named Amnesia
A Wind Named Amnesia – 1990-cı ildə çəkilmiş tam metrajlı animedir. Animenin rejissoru Kazuo Yamazakidir.
İbn Cübeyr
Məhəmməd İbn Əhməd ibn Cübeyr ak-Kinani - ərəb şairi, Qranadda Almohadov həyətində xidmət etmişdir. 1183-cü ildə ibn Cübeyr Məkkəyə həcc ziyarətinə gedir. Səyahəti 2 il sürdü. Sonra Aralıq dənizi ilə üzərək ibn Cübeyr Aleksandiraya gəlir. O Misirə piramidaları görməyə gedir və Sfinskanı görür. Sonra yenidən Mosula qayıdır. Bu zaman o rus dilini öyrənir. 1189-1191-ci ildə ibn Cübeyr yenidən şərqə gedir, ancaq hara getdiyi bilinmir. Üçüncü səyahəti isə 1217 ildə edir ancaq rəhmətə gedir, gedı bilmir. Onun şeirləri bəzilər qalır onların əksəriyyəti Saladinaya həsr olunub.
Bucaqölçmə standartları
Topoqrafiyada bucaqölçmədə üç model – dərəcə, qradiyent və Radian standartları tətbiq olunur. Hərb sahəsində milyom adlanan ayrıca standartdan istifadə edilir.
Dərəcə
Dərəcə: Çevrə dövrünün 1\over 360-i bir dərəcə, bir dərəcənin 1\over 60-i bir dəqiqə və dəqiqənin 1\over 60-i bir saniyədir və onlar müvafiq olaraq °, ', '' simvolları ilə ifadə olunurlar. Məsələn, 45° 30' 10''.
Qradiyent
Qrad: Çevrə dövrünün 1\over 400 bir qrad, bir qradın 1\over 100 bir qrad dəqiqəsi və bir qrad dəqiqəsinin 1\over 100 bir qrad saniyəsi adlanır və bu G, ', '', eyni zamanda g, c, cc simvolları ilə ifadə olunurlar. Qradiyenti aşağıdakı kimi də yazmaq olar:
Radian
Radian: Çevrə dövrünü 2\cdot \pi-yə böldükdə alınır ki, onun hər bölməsinə bir radian deyilir ► 180\over\pi
Standartların bir-birinə çevrilməsi
D\over 360 = G\over 400 = = G\over 400>>>
= D\over 360>>> °
İlya Selvinski
İlya Lvoviç Selvinski (1920-ci illərdə Elliy-Karl və İlya-Karl Selvinski təxəllüsünü istifadə etmişdir, müharibə dövrünün sənədlərində – İlya-Karl Lvoviç; 1899–1968)– )— krımçak mənşəli rus-sovet şairi. Həmçinin dramaturq və nasir kimi fəaliyyət göstərib. Konstruktivistlər ədəbi mərkəzinin təsisçisi və rəhbəri.