cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Udilər
Qədim yazısı
Keçmişdə udilər yalnız Qafqaz Albaniyasının ərazisində qeydə alınmışdır. Tarixən Günəşə, Aya sitayiş edən udilər IV əsrin əvvəllərində xristianlığı qəbul etmiş və bu günə kimi dinlərini saxlamışlar.
Udilərin qədim yazısının əsasını Alban əlifbası tutur. Əlifba V əsrdə yaradılmışdır, 52 hərfdən ibarət idi. Tarixi proseslər nəticəsində bu əlifba tədricən istifadədən çıxıb unuduldu.
1996-cı ildə Misirin Sinay yarımadasında yerləşən Müqəddəs Yekaterina kilsəsində Gürcüstan Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü Zaza Aleksidze gürcü-alban əlyazmasını (palimpsest) tapmışdır. Bu əlyazmada gürcü dilində yazılmış mətnin altında alban dilində yazılar aşkar edilmişdir. Bu yazıların şifrinin açılması yalnız udi dilinin istifadəsi ilə mümkün olmuşdur. "Beləliklə, bir çox alimlərin fikrincə, Qafqaz Albaniyasının yazılı dili kimi udi dili sayıla bilər, daha dəqiq olsaq müasir udi dilinin əcdadı — qədim udi dili." . 2009-cu ildə qeyd olunan əlyazmanın deşifrəsi ayrıca kitab kimi nəşr olunub.
Tarix
210px|thumb|left|[[Maks Tilke - Şəkidən olan udi qadın milli geyimdə,1910]] Udilərin ulu babaları Qafqaz Albaniyası tayfalarından biri olan utilər olmuşdur. Udilərə aid ilk məlumat hələ 2500 il bundan əvvəl verilmişdir. Bu etnosun əcdadları olan utilər haqqında e.ə. V əsr yunan müəllifi Herodotun "Tarix" əsərində məlumat var. Marafon döyüşünü (e.ə. 490-cı ildə yunan-fars döyüşü) təsvir edən müəllif göstərir ki, fars ordusunda, XIV satrapın tərkibində utilərin əsgərləri də vuruşurdular. E.ə. l əsrdə yaşamış Strabonun "Coğrafiya" əsərində Xəzər dənizi və Qafqaz Albaniyası haqqında məlumatında utilərdən danışılır.
Udi sözünə termin kimi ilk dəfə Böyük Plininin (l əsr) "Həqiqi tarix" əsərində rast gəlinir. Ptolemeyin (ll əsr) "Coğrafiya" əsərində, Xəzər dənizinin ətrafında müxtəlif tayfaların, o cümlədən udilərin yaşadığı göstərir. Udilər haqqında bəzi məlumatlara Qay Pliniy Sekunda, Aziniy Qvadrat və bir çox başqa qədim müəlliflərin əsərlərində rast qəlmək olar. Utilər Alban çarlığının yaranmasında mühüm rolu olan 26 alban tayfalarından biridir.
Utilər haqqında daha ətraflı VIII əsrdə yaşamış Moisey Kalankatuklunun "Alban tarixi" əsərində məlumat verilmişdir. O, özünü uti tayfalarına aid edir. O, Aranda 26 alban tayfalarının olması haqda məlumat verir: "Onun (Aranın) oğlundan Uti, Qardman, Çavdey, Qarqar knyazlıqları yaranmışdır".
Udilər Qafqaz Albaniyasının yaradıcısı olan 26 tayfadan biri olmaqla, həm də Qafqaz Albaniyasında başlıca rol oynayan tayfalardan biri idi. Buna görə də Qafqaz Albaniyasının payxtaxtları Qəbələ və Bərdə udilərin tarixən yaşadığı yerlər olub. Tarixən udilər daha çox Xəzər dənizindən Qafqaz dağlarınacan Kür çayının həm sağ, həm də sol tərəfində məskunlaşmışdılar. Qafqaz Albaniyasının viləyətlərindən biri isə Uti adlanırdı. Qafqaz Albaniyasının ərəblər tərəfindən zəbt ediləndən sonra udilərin yaşadığı ərazilər və udilərin sayı azalır.
Vll əsrdə ərəblərin işğal etdikdə və bütün ölkəni Ərəb xilafətinə qatanda əhalinin böyük hissəsinə, o cümlədən utilərə islam dinini qəbul etdirirlər. Lakin onların bir hissəsi əvvəlki inamlarını saxlayırlar. Hələ VI əsrdə Avtokefal Alban Kilsəsini güclə öz tabeliyinə cəlb etmək cəhdlərinin olmuş, VII əsrdə Ərəb xilafətinin icazəsi ilə Erməni – Qriqoryan kilsəsinin tərkibinə daxil edilmişdir. Alban katolikosunun qalmasına baxmayaraq, aktiv olaraq alban – xristianların etnik köklərinin dəyişdirilməsi və erməniləşdirilməsi siyasəti gedirdi. Nəticədə, Dağlıq Qarabağda onlar bütovlükdə öz dil və mədəniyyətlərini itirmiş oldular. Qəbələ və Oğuz ərazisində udilər öz adət — ənənlərini və dillərini (yazısız) qoruyub saxlaya bilmişlər.
1824-cü ildə əhalinin siyahıyaalınması zamanı Nic kəndində (Bum mahalı; indiki Nic kəndi, Qəbələ rayonu ) 1997 nəfər, (müsəlmanlar: 341 nəfər; qriqoryan udilər: 1656 nəfər), Vartaşen kəndində (Şəki mahalı; indiki Oğuz şəhəri, Oğuz rayonu ) 3203 nəfər (müsəlmanlar: 282; qriqoryan udilər: 1067; pravoslav udilər: 706; yəhudilər: 1148) və Cəlut kəndində (Şəki mahalı; indiki Calut kəndi, Qəbələ rayonu ) isə 1048 nəfər (müsəlmanlar: 218; qriqoryan udilər: 830) qeydə alınmışdır ki, buna əsasən həmin vaxt Şəki xanlığı ərazisində azı 4,259 nəfər udinin yaşadığı məlum olur. Amma nəzərə alınmalıdır ki, bu siyahıyaalma sənədlərində bütün müsəlmanlar "tatar", qriqoryan xristianlar "erməni", pravoslavlar isə "gürcü" kimi qeydə alınmışdır.
XIX əsrin ortalarında Şəki xanlığı ərazisində cəmi 3 udi kəndinin olması barədə məlumat verən mənbə isə nuxalı İohanes Muradxanov və Qriqor Mıkırtıçan Tarasanov tərəfindən 1815-ci ildə qələmə alınmış və Bütün Rusiya ermənilərinin arxiyepiskopuna göndərilmiş məktubdur. Burada həm də göstərilir ki Hacı Çələbi xan dövründən həmin vaxta qədər bu kəndlərə "din ipəyi" adlı xüsusi vergi tətbiq edilirmiş və həmin kəndlərin sakinləri vaxtaşırı olaraq bu verginin ləğv olunması istiqaməmətində cəhdlər ediblər, lakin o vaxta qədər istədiklərinə nail ola bilməyiblərmiş.
Fransız yazıçı Aleksandr Düma 1858-ci ilin ikinci yarısından 1859-cu ili birinci yarısına qədər Qafqazda olmuş və özünün "Qafqaz səfəri" əsərində, udinlər haqqında danışmışdır:
1878-ci ildə çap olunmuş bir kitabda isə göstərilir ki Nuxa qəzasının erməni-qriqoryan əhalisindən yerli hesab olunanları udilərdir. Onlar yalnız Nic və Vartaşen kəndlərində yaşayırlar və öz dillərində danışırlar. Udi dili başqa heç bir kənddə işlədilmir. Udilərin yazısı yoxdur, onlar erməni danışıq dilində yazırlar və dini ayinləri erməni kilsə dilində yerinə yetirirlər.
Bəzi kəndlərdə — Sultan Nuxa ( indiki Soltannuxa, Qəbələ rayonu ), Mıxlıqovaq  (Qəbələ rayonu), Erməni Carlu ( indiki Corlu, Qəbələ rayonu ),  Mirzəbəyli  (Qəbələ rayonu),  Bayan  (Oğuz rayonu), Vardanlı ( indiki Kərimli, Oğuz rayonu ),  Malıx  (Oğuz rayonu) və Yenikənd (konkretləşdirilməyibdir, həm Qəbələdə həm də Oğuzda bu adda kəndlər var; lakin çox güman ki Oğuz rayonundakı Yenikənd haqda söhbət gedir) kəndlərində, ermənilər (udilər? — red.) tatar (yəni azərbaycan) dilində danışırlar və bu dili ana dili hesab edirlər. Bu mənbədə Cəlut kəndi erməni kəndi kimi göstərilir və qeyd edilir ki bu kənddə Qarabağdan köçüb gələn ermənilər yaşayırlar və onlar Qarabağ və Xoydan köçüb gələn ermənilərin məskunlaşdığı digər kəndlərdə olduğu kimi erməni dilində danışırlar. Mənbədə həmçinin qeyd edilir ki, Vartaşen kəndində pravoslav udilərin 113 evi var və onların sayı 606 nəfərdir. .
1836-cı ildə rus pravoslav kilsəsi və Rusiya idarəçiliyi alban katolikosunun taxtını və dəftərxanasını ləğv etdikdən sonra, udi – xristianlar erməni kilsəsinin tam təsiri altına düşürlər. XIX əsrin sonlarında bütün etnik udilər ancaq iki kəndə, Vartaşen və Nic kəndlərinə köçürülürlər. Bununla əlaqədar olaraq Nicdə Tovuzdan və Qarabağdan köçən udilərin ayrıca məhəllələri yaranmışdı. 1922-ci ildə Vartaşendəki pravoslav udilərin bir hissəsi Gürcüstandakı Zinobiani kəndinə köçürlər. SSRİ-dəki kollektivləşdirmə prosesi zamanı bir çox udilər kəndlərdən Bakı, Yevlax, Şəki və Mingəçevir şəhərlərinə qaçırlar, sənədləşdirmə zamanı isə özlərini erməni kimi qələmə verirdilər.
Azərbaycanda islam dininin yayılması və türk dilinin inkişafı ilə əlaqədar, Azərbaycan xalqının uzunmüddət formalaşması ilə vahid – azərbaycanlı etnosu yaranmışdır. Lakin udi – xristianlar bu günkü günümüzə qədər etnik qrup kimi öz dillərini, maddi və mənəvi mədəniyyətlərini qoruyub saxlamışlar. Udi dili Qafqazın Nax-Dağıstan dil ailəsinə aiddir. Udilər Azərbaycan xalqının əcdadlarından biri hesab edilir.
1992-ci ildə Azərbaycan Respublikasının prezidenti "Azərbaycan Respublikasında mövcud olan milli azlıqların, azsaylı xalqalrın və etnik qrupların hüquq və azadlıqlarının qorunması, onların dil və mədəniyyətlərinin qorunması və inkişafı" barədə fərman imzalamışdır. Bu sənəd keçmiş sovet respublikaları içərisində qəbul olunmuş sənəddir.
Din
313-cu il udilər tərəfindən xristianlığın qəbul edilməsi tarixi sayılır. Bu tarixdə alban çarı Urnayr xaç suyuna salınma adətini qəbul etmiş və xristianlıq Qafqaz Albaniyasının rəsmi dininə çevrilmişdir. Qafqaz Albaniyasının əhalisinin xristianlaşma dövründən başlayaraq udilər Alban kilsəsinə mənsubdur. Başqa xalqlar kimi, xristianlığı qəbul etdikdən sonra, udilər yeni xristian ayinlərlə bərabər köhnə adət və ənənələri qoruyub saxlmışdırlar. Məsələn, evlərdə sönməz ocaq saxlamaq atəşpərəstlikdən qalmış ənənədir. Udi xristianlar olduqca tez-tez dualarını Aya döndərirdilər və öz dinini saxlayan Qafqaz Albaniyasının yeganə xalqıdır.
Artım dinamikası
250px|thumb|right|Udilərin "Cəngi" musiqi kollektivi. Xarı Bülbül festivalı Udilərin sayı haqqında ən həqiqətəuyğun məlumat 20-ci əsrin son 25 ilinə təsadüf edilir. Dünyada udilərin sayı: 1880-cı il — 10 min, 1897-cı il — 4 min, 1910-cu il — 5900, 1926-cı il — 2500, 1959-cu il — 3700, 1979-cu il — 7000, 1989-cu il — 8652 nəfər olmuşdur.
Udilər Azərbaycanda
1989-cu il siyahıyaalınmasına görə Azərbaycanda 6.125 nəfər udi yaşayırdı. 27 yanvar-3 fevral 1999-cu ildə aparılmış siyahıyaalmaya əsasən Azərbaycan Respublikasında 4.152 nəfər: Qəbələ rayonunda 3962 nəfər və Oğuz rayonunda 104 nəfər olmaqla) udi qeydə alınmışdır.
Udilər Rusiyada
Rusiya Federasiyasında 2002-ci il siyahıya alımasına əsasən 3721 nəfər özlərini udi kimi təqdim etmişdir. Onlardan 2078 nəfəri (1114 kişi, 964 qadın) şəhər əhalisi, 1643 nəfəri (829 kişi, 814 qadın) kənd əhalisidir. Rusiyada udilərin ən çox qeydiyyata alındıqları yer Rostov vilayətidir.
Misir heroqlifləri (Z qrupu)
Z qrupu 11 heroqlifdən ibarət olub, bura həndəsi fiqur təsvirləri daxildir.
Vasil Lazaroviç
Vasil Lazaroviç (Ukraynaca:Василь Лазарович, 5 avqust 1981) Ukraynalı müğənni.
Həyatı
Vasil Lazaroviç 2002-ci ildə İvano-Farnkovskidə Stefanık adına Universiteti bitirmiş və vokalist diplomunu almışdır. 2004-cü ildə Belarusda Mixail Finbergin rəhbərliyi altında orkestrin solisti işləyib. Elə həmin il Vitebskdə Slavyan bazarı (Славянский базар в Витебске) müsabiqəsinin iştirakçısı olub. 2007-ci ildə isə Yurmalada Yeni dalğa (Новая волна) mahnı müsabiqəsində 9-cu yerə çıxıb.
Grevillea speciosa
(Grevillea speciosa) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Utilita
Utilita ( və ya ) — dar çərçivədə spesifik vəzifələr yerinə yetirən, aparat təminatını və operasiya sistemləri imkanlarını genişləndirən kompyüter proqramı.
Utilita parametr, tənzimlənməni və quraşdırmanı təmin edir və ya onları yerinə yetirilməsini avtomatıaşdırır. Utilitalar çox zaman operasiya sistemləri tərkibinə daxil edilirlər.
Allofan
Allofan X Al2O3 ·  YSiO2 · H2O; X:Y=1:1 — kolloidal mineraloiddir; Rentgenoamorfdur. Rast gəlmə tezliyi şkalası: çox da tez-tez rast gəlməyən
Növ müxtəliflikləri
Fosforlu allofan ( ~10 %-dək və daha çox P2O5), ferri-allofan – tərkibində Al < Fe3+  olan allofan.
Xassələri
Rəng – rəngsiz, ağ, mavi, çəhrayı, yaşıl, qonur; Mineralın cizgisinin rəngi – ağ; Parıltı – şüşə parıltısından yağlıyadək; Şəffaflıq – şəffafdan yarımşəffafadək; Sıxlıq – 1,9; Sərtlik – 3; Çox kövrəkdir; Əllə toxunduqda qurudur; Sınıqlar – qabıqlı; Morfologiya – Mineral aqreqatları: massiv, böyrək- və salxımvarı, stalaktitəoxşar, torpaqvari kütlələr, opalabənzər qaysaqlar.
Mənşəyi və yayılması
Allofan əsasən ekzogen mənşəlidir və adətən vulkanik məhsulların – kül və şüşənin aşınması zamanı əmələ gələn torpaqlarda toplanır. Həmçinin sulfatlı meteor mənşəli suların təsiri ilə silikat və alümosilikatların parçalanması nəticəsində əmələ gəlir. Oksidləşmə zonasında qeyd edilir. Hidrotermal mənşəli allofanın əmələ gəlməsi başqa mineralların hidrotermal dəyişilməsi ilə bağlıdır. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: halluazit, gibbsit, fosfatallofan. Mineralın tapıldığı yerlər: Qrafental (Almaniya); Banska-Ştyavnitsa (Çexiya); Juravlinski (Rusiya); Kiviklar-Köy (Türkiyə); İndiana ştatında Laurens dairəsi (ABŞ). Azərbaycanda Gədəbəy mis-kolçedan və Daşkəsən dəmir filizi yataqlarında, Tutqunçay hövzəsinin qızıl filizi zolağında, Balakən, Göy-Göl rayonlarında və b. yerlərdə qeyd olunur.
Tarixi-Təbəri
Haqqında
"Təbəri tarixi" və ya tam adı ilə "Tarixul-uməmi ər-rusul vəl-muluk" əsəri rəvayətlər və illər əsasında yazılmış ən mühüm tarixnamə hesab olunur. Bu əsər İslamdan əvvəlki və sonrakı hadisələri əhatə edən iki mühüm hissədən ibarətdir.
Birinci hissədə yaradılış, peyğəmbərlər, əvvəlki ümmətlər, İran və Rum padşahlarının tarixindən bəhs olunur. Bu hissədə hadisələrin qeyd olunma sırası Peyğəmbərlər və hadisələrin tarixi yerlərinə əsasən tərtib olunmuşdur.
İslami dövrün hadisələrini əhatə edən ikinci hissə isə illər əsasında tərtib olunaraq hicrətin 1-ci ilindən başlayıb 302 ci ilin hadisələri ilə tamamlanır.
Həmçinin bax
Təbəri
Sumqayıt funikulyoru
Sumqayıt funikulyoru — Azərbaycanın Sumqayıt şəhərində inşası planlaşdırılan funikulyor.
Tarixi
Bu barədə ilk dəfə məlumat 2 dekabr 2011-ci ildə Sumqayıt şəhər icra hakimiyyətinin başçısı Eldar Əzizov tərəfindən açıqlanmışdır. O, bildirmişdir ki, funikulyor Sumqayıt şəhər Nəsimi parkında inşa olunacaq.
Zirehsizlər
Hazırda 3 dəstəsi mövcuddur:
Şam
thumb|250px|Şam ilə [[run əlifbası]] thumb|250px|Yanan parafin şamı
Şam — işıqlandırma vasitəsi. Adətən yanan bərk maddədən silindr şəklində hazırlayırlar. Onu yandırmaq üçün fitil adlanan hissəni alova tuturlar. Yanan bərk maddə kimi əsasən parafindən istifadə olunur. Bundan başqa piy, mum, spermaset (kaşalotun kəllə sümüyündən çıxardılan, ətriyyat istehsalında və sənayedə işlədilən maddə) və s.-dən istifadə olunur.
Bəhri-təvil
Bəhri-təvil — Azərbaycan ədəbiyyatında satirik və lirik səciyyədə, qafiyəli nəsr əsəri. Həcmcə bir-iki səhifədən artıq olmur. Axıcı üslubda yaradılır; cümlələri, hətta çox ifadələri həmqafiyə olduğuna görə birnəfəsə oxunur. "Molla Nəsrəddin" jurnalında, xüsusilə Sabir yaradıcılığında "bəhri-təvil"in olmuşdur. Səkkizhecalı, dördmisralı bir neçə bəndlik şeirdir. Qafiyələri abvb, qqqb, dddb... Bu adla musiqi havası da məlumdur.
Qəhrəmanlıq varsağıları sərt, coşğun əhvali-ruhiyyə ifadə edir və çoxu brə, bəhi nidaları ilə  başlanır. XVI əsr məşhur türk aşığı Qaracaoğlanın əsərləri içərisində bir neçə varsağı vardır. Misal:
Ayran
Tarixi
Ayranın yaranma tarixi çox maraqlıdır. Belə ki, Göytürklər zamanında turşumuş qatığın (yoqurdun) turşuluğunu azaltmaq məqsədilə ona su qatmışlar. Və belecə yeni içki növü, yəni ayran meydana çıxmışdır.
Bəhri-təvil
Brə ağalar, brə bəylər, Ölmədən bir dəm sürəlim. Gözümüzə qara torpaq – Girmədən bir dəm sürəlim. Buna fələk derlər, fələk, Nə aman bilir, nə dilək. Axır ömrümüzü həlak Etmədən bir dəm sürəlim Qaracaoğlan der: canan, Gözəlim, sözümə inan, Bu ayrılıq bizə haman Yetmədən bir dəm sürəlim.
Ayran
Ümumi məlumat
Hələ qədimdən yerli üsulla qatıqdan kərə yağı aldıqda, qatığın və xamanın nehrədə çalxalanmasından əldə edilən südəbənzər turşməzə maye, ayran adı ilə sərinləşdirici içki kimi istifadə edilmişdir. Tərkibində az miqdarada yağ, zülalal və 0,7- 0,8%- dək süd turşusu olur. Həzm orqanlarının fəaliyyətini yaxşılaşdırır, dovğa və kələkoş bişirmək, doğramac hazırlamaq, şor almaq və s. məqsədlər üçün istifadə edilir. Hazırda ayranı sənayedə xüsusi texnologiya ilə istehsal edirlər. O, 5 lt. tutumlu paketlərdə satışa buraxılır. İlin isti vaxtlarında susuzluğu daha tez yatırdır. Ev şəratində ayranı qatıqdan və ya süzmədən hazırlamaq mümkündür.
Bəhri-təvil
Türkmən poeziyasında varsağı zarafatyana məhəbbət mahnısına deyilir.
Ayran
Hazırlanması
Qatıq və ya süzməni üzərinə az-az su əlavə edilir. Əlavə edildikcə intensiv qarışdırılır. Məhlul orta qatılıqda olmalıdır. Zövqə görə duz əlavə edilir. Soyuq halda içilir. Süfrəyə verilməzdən əvvəl qarışdırmaq mütləqdir. Zövqdən asılı olaraq üzərinə quru nanə və ya xırda doğranmış şüyüd əlavə edilə bilər.
Neştərçələr
Neştərçələr (lat. Branchiostoma; əvvəllər Amphioxus), Başıxordalılar yarımtipinin neştərçələr fəsiləsindən  sadə dəniz heyvan cinsi.
Həyat tərzi
Neştərçə mötədil və tropik qurşaqda olan dənizlərin bir çoxunun, o cümlədən qara dənizin qumlu dayaz yerlərində yaşayır. O, qum içərisində olur, lakin başını və bədəninin qəlsəmə yarıqları olan ön hissəsini qumdan kənarda saxlayır.
Xarici görünüşü. Neştərçənin bədəni uzunsov olub, 8 sm-ə çatır. Onun yanlardan basıq və yarımşəffaf bədəninin hər iki ucu sivridir. Bədənini xüsusi pərdə əhatə edir.
Bel üzgəci, quyruq üzgəci və quyruqaltı üzgəc bu pərdədən əmələ gəlir. Quyruq üzgəci neştərə oxşadığı üçün bu heyvana neştərçə adı verilmişdir. Onun bədəninin yanları ilə bir cüt dəri qatı uzanır. Bu qatlar bədənin gerisində bir-birilə və quyruqaltı üzgəclə birləşir. Udlaq hissəsinin yanlarında, dəri altında qəlsəməətrafı boşluq əmələ gəlir. Bu boşluğun sonu xüsusi dəlikİə xaricə açılır. Həmin dəlik atrial dəlik və ya at-riopor adlanır. Qəlsəməətrafı boşluğun əmələ gəlməsi qəlsəmələrə yad cisimcikİərin keçməsinin qarşısını alır. Bu, quma girən heyvan üçün vacibdir. Atriopordan geridə anal dəlik yerləşir. Neştərçənin qıfşəkilli ağzını dəri çıxıntıları əhatə edir.
Dəri örtüyü
Sonrakı xordalılarda ol-duğu kimi neştərçənin dərisi üstdə olan epidermis və altda yerləşən kutis (əsil dəri) qatlarından ibarətdir. Dərinin epidermis qatı onurğasızlarda olduğu kimi təkqatlıdır (onurğalılarda epidermis çoxqatlı olur), kutis qatı həlməşikİi toxumadan əmələ gəlmişdir. Daxili quruluşu. Neştərçənin daxili quruluşu sadədir. Onun kəlləsi yoxdur. Xordası, əzələləri, həzm, tənffüs, qan-damar, sinir sistemləri və hiss orqanları var. Xorda. Xorda bütün bədən boyu uzanır, elastikİidir. Xorda entoderma mənşəlidir. Xorda bir-birilə birləşmiş xüsusi hüceyrələrdən əmələ gəlmişdir. O, daxili skelet rolunu oynayır, yəni orqanlar üçün istinad vəzifəsini yerinə yetirir. Onun elastikİiyi neştərçənin hərəkətini, o cümlədən quma girməsini asanlaşdırır. Xordanı birləşdirici toxuma qatı əhatə edir. Əzələləri. Neştərçənin iki lentşəkilli əzələsi var. Bunlar xordanın yanları ilə uzanır. Onun bədəni buğumlu olduğundan əzələlər də buğumlar üzrə yerləşmişdir. Hər buğum bir əzələ miomeri adlanır. Miomerlər bir-birindən birləşdirici toxuma qatı ilə ayrılır. Miometrlərin bədəninin yanlarında yerləşməsi neştərçənin əyilərək hərəkət etməsinə imkan verir.
Tənəffüsü
Neştərçənin tənəffüsü qidalanması ilə əlaqəlidir. Məlumdur ki, onun udlağının hər tərəfində 100-dən çox qəlsəmə yarıqları var. Bu yarıqlar bir-birindən arakəsmələrlə ayrılır. Arakəsmələrin üzəri kirpikİi epiteli hüceyrələri ilə örtülüdür. Ağız dəliyindən daxil olan su udlaqdan qəlsəmə aparatına keçir və onun səthi ilə axaraq xaricə çıxır. Bu zaman suda həll olmuş oksigen qana keçir və neştərçənin tənəffüsü təmin olunur.
Qan-damar sistemi. Bu sistem qapalıdır, yəni qan yalnız damarlarla kərəkət edir. Damarlar, əsasən, ikidir: bel qan damarı və qarın qan damarı. Neştərçənin ürəyi yoxdur. Ona görə də damarlarda qanın hərəkəti qarın qan damarının doyünən hissəsi və bir neçə xırda damarların yığılıb-açılması ilə təmin edilir. Bu cür hərəkətə gətirilən venoz qan (tərkibində karbon qazı çox olan "çirkİi" qan) qəlsəmələrə gəlir. O, qəlsəmələrdə suda həll olmuş oksigenlə zənginləşərək arterial qana (oksigenlə zəngin "təmiz" qana) çevrilir. Arterial qan qəlsəməüstü damarlara yığılır. Buradan başa tərəf bir cüt kiçicik yuxu arteriyası ayrılır. Qanın qalan hissəsi bel qan damarı ilə geriyə, bədənin sonuna qədər axır. Bel qan damarından daxili orqanlara müvafiq kiçik damarlar ayrılır, orqanizm qanla təmin olunur, Venoz qan quyruq venasına yığılır. Bu vena arxa sağ və sol venalara ayrılır. Arxa venalar bədənin ortasında öndən gələn sağ və sol venalarla birləşib sağ və sol Küvye axarlarına, daha sonra vena sinusuna açılır, buradan isə qarın aortası başlayır. Neştərçənin dərisi çox nazikdir. Ona görə də qan dəri vasitəsilə də oksigenlə zənginləşə bilir. Udlaq üzərində 100 cütdən çox qəlsəmə yarıqları olur. Ağızdan daxil olan su qəlsəmələrdən keçərək qanı oksigenlə zənginləşdirir.
Sinir sistemi
Sinir sistemi. Bu sistem xordanın üst tərəfi ilə bədən boyu uzanan sinir borusundan ibarətdir. Rüşeymin sinir borusunun boşluğu xüsusi dəlik vasitəsilə xariclə əlaqələnir. Yaşlı fərdlərdə bu əlaqə kəsilir, əlaqə yerində qoxu çökəkİiyi əmələ gəlir. Sinir borusunun yanlarından sinir telləri çıxır. Hər əzələ buğumuna bir cüt sinir gedir. Bunların biri bel, digəri qarın siniridir. Bədənin fəaliyyəti bu sinirlərlə idarə edilir.
Hiss orqanları
Buraya xüsusi gözcükİər, dərinin hissedici hüceyrələri və qoxu çökəkliyiİiyi aiddir. Xüsusi gözcükİər sinir borusu boşluğunun (nevrosölün) yanlarında yerləşir. Bunlar işıq hissedici törəmələrdir. Buradan məlum olur ki, neştərçənin beyni işığı hissetmə qabiliyyətinə malikdir. Dərinin hissedici hüceyrələri epidermis qatında yerləşir. Bunlar bədənin hər yerində olur. Qoxu çökəkİiyi sinir borusunun üst divarının ön hissəsində yerləşir. Güman edilir ki, suyun kimyəvi xüsusiyyəti bu çökəkİiyin vasitəsilə duyulur.
Təsnifatı
8 növü var:
Valzerq
Valzerq  — Fransa da kommuna, Cənub-Pireneylər regionunda yerləşir. Departament — Averon. Monbazan kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Vilfranş-de-Ruerq.
INSEE kodu — 12289.
Kommuna təxminən Paris dən 490 km cənubda, Tuluza şəhərindən 120 km şimal-şərqdə, Rodez dən isə 33 km qərbdə yerləşir.
Həyat bilgisi
Həyat bilgisi – Azərbaycan Respublikasının təhsil sistemində ibtidai (I-IV) və ümumi orta təhsil (V-IX) pillərində tədris olunan inteqrativ fənn.
Valzerq
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 202 nəfər təşkil edirdi.
Həyat bilgisi
Həyat bilgisi – şagirdin özünü bioloji, psixoloji, sosial və mənəvi tərəfləri ilə bütöv bir varlıq kimi dərk etməsi və reallaşdırması üçün lazım olan bilik, bacarıq və dəyərlər sistemi formalaşdırmağa və onu təkmilləşdirməyə kömək edən inteqrativ fəndir.
Valzerq
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 122 nəfər (15-64 yaş arasında) 95 nəfər iqtisadi cəhətdən fəal, 27 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstəricisi - 77.9%, 1999-cu ildə bu 64.7%). Fəal olan 95 nəfərdən 91 nəfər (46 kişi və 45 qadın) işləyir, 4 nəfər işsizdir (1 kişi və 3 qadın). Aktiv olmayan 27 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 16 nəfər təqaüdçü, 5 nəfər digər səbəblərə görə aktiv deyil. .
Həyat bilgisi
Tarixi
Fənn ibtidai təhsil pilləsində 2004/2005-ci tədris ilindən başlayaraq tətbiq olunmağa başlanmışdır. İlk "Həyat bilgisi" fənn proqramları, dərs vəsaitləri və dərslikləri 2004-2007-ci illərdə nəşr olunmuşdur. Elə həmin illərdə dərsliklər ölkənin digər təlim dillərinə – rus və gürcü dillərinə də tərcümə olunmuşdur.
Məqsəd və vəzifələri
2008/2009-cu tədris ilindən başlayaraq ölkədə tətbiq olunan yeni Milli Kurikuluma uyğun olaraq "Həyat bilgisi" fənninin tədrisinə I-II siniflərdə həftədə 1 saat, V-IX siniflərdə 1 saat vaxt ayrılır. Başqa fənlərdən fərqli olaraq bu fənni konkret bir elmin əsaslarını öyrətmir, ümumtəhsil məktəblərində tədris olunan təbiət və sosial fənn sahələrinə aid müəyyən elementləri əhatə edir.
Bu cür geniş əhatə dairəsinə malik olan fənn şagirdlərin həyati əhəmiyyət kəsb edən bilik, bacarıq və vərdişlər qazanması üçün onları ən zəruri praktik işlərin həyata keçirilməsinə istiqamətləndirir, milli və bəşəri dəyərlərə yiyələnmələrinə, şəxsiyyət kimi formalaşmalarına kömək edir. Fənnin şagirdlərdə ünsiyyət qurma və birlikdə çalışma kimi mənəvi dəyərlərin formalaşdırılmasında, onlarda mühakimə yürütmək, öz nöqteyi-nəzərlərini sərbəst ifadə etmək, onları arqumentləşdirmək, öz hüquqlarını qorumaq və başqalarının hüquqlarını müdafiə etmək vərdişlərinin yaranmasında mühüm rolu var.
Müəyyən olunmuş məzmun xəttinin (təbiət və biz, fərd və cəmiyyət, mənəviyyat, sağlamlıq və təhlükəsizlik) köməyi ilə şagirdlərin şüurunda əhatə olunduqları canlı və cansız aləmin vahid, bütöv və bölünməz obrazı yaradılır. Onlar özlərini bu aləmin bir hissəsi kimi dərk edir, təbiətdə və cəmiyyətdə müşahidə etdikləri hadisələrdən, dəyişikliklərdən və bunlar arasındakı əlaqələrdən nəticələr çıxarır, araşdırmaq, təhlil etmək, proqnoz vermək, fikir və istəklərini başqalarına düzgün çatdırmaq bacarıqlarına yiyələnirlər.
İstehsal, istehlak, vergi, sığorta, ailə və dövlət büdcəsi haqqında bilgilərin sistemli şəkildə mənimsənilməsi nəticəsində şagirdlərin iqtisadi təfəkkürü formalaşır. Onlar resurslara qənaətlə yanaşmaq, kiçik iqtisadi layihələr qurub reallaşdırmaq, şəxsi və ailə büdcələrini idarə etmək bacarıqlarına yiyələnirlər.
Mənəviyyat, sağlamlıq (fiziki, psixi və reproduktiv), həyat fəaliyyətinin təhlükəsizliyi, fövqəladə hallarda mühafizə, vətəndaşlıq, insan hüquqları və azadlıqları, ekoloji tərbiyə məsələləri üzrə bilik və bacarıqlar isə şagirdlərdə ilk dəfə sistemli şəkildə formalaşdırılır.
Senecio mlilwanensis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
David Tonoyan
David Edqari Tonoyan – erməni siyasi xadim və Ermənistanın Sabiq Müdafiə naziri.
Bioqrafiyası
David Tononyan 27 dekabr 1967-ci ildə Qazaxıstan SSR-nın Şərqi Qazaxıstan vilayətində Oskemen şəhərində anadan olmuşdur. 1986-cı ildə Sovet Silahlı Qüvvələrinin Zaqafqaziya Hərbi Dairəsinə qoşuldu. 1991-ci ildə İrəvan Dövlət Universitetində təhsil almaq məqsədi ilə İrəvana köçdü. 1998–2007-ci illərdə Tonoyan NATO-nun Brüsseldəki qərargahında müxtəlif vəzifələr tutmuş, üç il Ermənistanın NATO-dakı nümayəndəsi kimi fəaliyyət göstərmişdir. 2007-ci ildə Tonoyan Müdafiə Nazirliyindəki beynəlxalq hərbi əməkdaşlıq və müdafiə siyasəti şöbələrinə rəhbərlik etmək üçün Ermənistana qayıtdı. 2010-cu ildən 2017-ci ilə qədər Tonoyan Seyran Ohanyan və Viqen Sarkisyanın rəhbərliyi altında Ermənistan Müdafiə nazirinin birinci müavini vəzifəsində işləyib. Fevralın 6-da imzalanan prezident sərəncamına əsasən David Tonoyan fövqəladə hallar naziri vəzifəsinə təyin edilmişdi. Baş nazir Nikol Paşinyan Tonoyanı 2018-ci ilin 11 may tarixində müdafiə naziri vəzifəsinə təyin etdi. Ailəlidir, iki övladı var.
Bülbülün abidəsi
Bülbülün abidəsi — Bakı şəhərində Bülbülün xatirəsinə ucaldılmış abidə.
Məzmun
Bülbülün abidəsinin müəllifi heykəltaraş Akif Əsgərovdur. Tuncdan hazırlanan abidə Bakının mərkəzində, Bülbülün yaşadığı evin yaxınlığında Bülbül prospektində ucaldılmışdır.
Açılışı
31 oktyabr 2012-ci ildə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev abidənin açılışında iştirak etmişdir. Açılış mərasimində həmçinin Rusiyanın xalq artisti, Vokalçıların Bülbül adına VI Beynəlxalq müsabiqəsinin münsiflər heyətinin sədri Sergey Leyferkus, Fransanın Lion Opera Teatrının ifaçılıq direktoru Robert Körner, Bakı Musiqi Akademiyasının rektoru, Xalq Artisti Fərhad Bədəlbəyli, Xalq Artisti Arif Babayev, Azərbaycanın Rusiyadakı səfiri Polad Bülbüloğlu və başqaları iştirak etmişlər.
Toska adası
Toska' — Norveçin Radyoy kommunasına daxil olan ada. thumb|left|Haylend inək cinsi Adanın sahəsi 5 km² təşkil edir. Radyoy adasından qərbdə yerləşir.
Adada 40 nəfər yaşayır ki, onların da hamısı kənd əhalisidir. Adada yaşayan əhali əsasən qonşu kəndlərdə, hətta Berqendə işləyir.
Radyoyda yerləşən Manqer kəndini Toska adası ilə birləşdirən yol 1989-cu ildə inşa edoilmişdir.
Senecio syringifolius
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Şərqi Türkistanın emblemi
Strukturu
Bismillah ortada gözəl xəttatlıq üslubunda yazılır. Bismillahın altında isə aypara yerləşir. Emblemin yuxarı hissəsində isə 3 ulduz əks olunmuşdur. Bu 3 ulduz Şərqi Türkistan torpaqlarında yaranmış və inkişaf etmiş 3 türk xaqanlığını tərənnüm edir. Bu xaqanlıqlar bunlardır.
Emblemdə həmçinin müxtəlif ölçüdə 18 dairə vardır. Bu dairələr bu regionda yaşayan 18 yerli tayfanı tərənnüm edir. Bu tayfalar bunlardır:
Vodevil
Vodevil — Fransa feodalları arasındakı eybəcər şəxsləri lağa qoyan xalq satirik mahnılarının adı. XVIII əsrin birinci yarısında yarmarka tamaşaları zamanı ifa olunan nəqarətli kiçik mahnı – bəndlərə vodevil deyirmişlər. Sonralar həcmcə bir o qədər böyük olmayan və bəzən bəndləri və rəqsi də olan məzəli teatr pyeslərinə habelə birpərdəli şən komediyalara vodevil deməyə başlamışlar.
XIX əsrin əvvəllərində Azərbaycan səhnəsində S.M.Qənizadə, Mirzağa Əliyev və başqalarının çoxlu vodevili tamaşaya qoyulmuşdur.
Şerlok Holms muzeyi
Şerlok Holms muzeyi  — Ser Artur Konan Doyl tərəfindən yaradılmış ədəbi personaj, əfsanəvi xəfiyyə Şerlok Holmsun Londonda ev muzeyi.
221b Beyker-strit nömrəsinin tarixi
250px|thumb|1890 və 2010-cu illərdə Beyker-stritdəki evlərin nömrələnməsi. 221b Beyker-strit adresi uzun illər ərzində Şerlok Holms ev muzeyi və National Abbey arasında mübahisə predmeti olmuşdur. Artur Konan Doylun əsərlərinə əsasən Şerlok Holms və dostu Həkim Uatson Beyker-strit, 221b (221b, Baker street) ünvanında yerləşən evdə 1881, 1904-cü illərdə yaşamışlar. Əsərlərin yazıldığı zamanda Londonda belə ünvan mövcud deyildi. Beyker-stritin şimala doğru (19-cu əsrin axırında Upper Baker street adlı küçə yerləşən yerə) doğru uzadılması nəticəsində Abbey National tikinti cəmiyyəti tərəfindən binaya verilməsi nəticəsində bu nömrə 215 və 229 nömrələri arasında peyda oldu. Bu səbəbdən uzun illər ərzində Abbey National "221b Baker Street" ünvanına Şerlok Holmsun adına daima gələn məktublar və digər korrespendensiyanı ayırmaq üçün xüsusi vəzifəyə katib təyin etməli olurdular. Muzey yaradılan zaman qanuni əsasla Şerlok Holmsun, əslində nömərsi 239 olan, lazımı löhvəni asa bilmək üçün xüsusi "221b Baker Street" firması yaradılmışdır. Nəticədə ev rəsmi olaraq 221b, Baker Street, London, NW1 6XE, poçt ünvanını ala bildi və məktublar birbaşa muzeyə gəlməyə başladı.
Muzey
Muzey Beyker-stritdə, London metrosunun eyni adlı stansiyasının yaxınlığında təxminən Beyker-strit küçəsinin Merilebon-roudun Ridjents-parkla birləçməsindən yarıyolda yerləşir. Muzey Viktorian üslubunda tikilmiş dördmərtəbəli evdə yerləşir. Ev 1815-ci ildə tikilib və Əlahəzrət kraliçanın memarlıq və ya tarixi baxımdan önəmli 2-ci sinif binalar siyahısına daxildir. Muzey lövhəsindən əlavə hər hansı bir tarixi şəxsiyyətin yaşadığı binalara vurulan, tipik London memerial lövhəsi ("Göy löhvə") də çöl tərəfdən vurulmuşdur. Lövhədə 1881-ci ildən 1904-cü ilə qədər bu evdə məsləhətçi-xəfiyyə Şerlok Holmsun yaşadığı göstərilmişdir.
Muzey yaradılarkən muzey rəhbərliyi Artur Konan Doylun qızı Jean Konan Doyla müraciət etsədə yazıçının qızı bu təklifi müsbət qarşılamamışdır. Muzeyin yaradılmasına kəskin etiraz edən Jean Konan Doylun əsas əks çıxdığı hal muzeyin yaranması ilə atasının yaratdığı personajın insanların şüurunda real şəxsiyyət olması fikrinin daha da möhkəmlənəcəyi idi. Bu fikir binanın üzərində vurulan "Göy lövhədə" Holmsun bu binada yaşadığı təxmini illərin göstərilməsiylə daha da sərtləşir. Baxmayaraq ki, bu lövhə London şəhərinin İngiltərə tarixində önəmli iz buraxmış tarixi şəxsiyyələrin şərəfinə vurulan lövhələrin sxeminə uyğun gəlir amma bu lövhə həmin sxemin bir hissəsi deyil beləki, lövhələr uydurulmuş şəxsiyyətlərin qeyd olunması halını istisna edir.
Muzey Konan Doylun qızına muzeydə atası üçün xüsusi xatirə otağı yaratmağı təklif etsə də o bu təklifdən də imtina etmiş və yazıçının qalan əşyaları hərracdan satılmışdır.
Muzey hər gün 09:30-dan 18:00-a kimi acıqdır. Giirş biletinin qiyməti 10 funt sterlinqdir (2014 sentyabr). Muzeydə pulsuz foto və video çəkilişə icazə verilir. Dördüncü mərtəbədə xüsusi stolun üzərində ziyarətçilər üçün xatirə kitabı var.
Muzeyin interyeri
Muzeyin birinci mərtəbəsini suvenir mağazası kiçik dəhliz tutur. İkinçi mərtəbədə pəncərələri Beyker-stritə açılan qonaq otağı onunla bitişik pəncərəsi həyətə olan Holmsun otağı yerləşir. Üçüncü mərtəbədə pəncərəsi həyətə Vatsonun və pəncərəsi küçəyə Miss Hadsonun otaqları yerləşir. Dördüncü mərtəbədə əvvəllər təsərrüfat məqsədi ilə istifadə olunan indi isə Şerlok Holmsla əlaqədar əsərlərin müxtəlif qəhrəmanlarının mum fiqurları, həmçinin tualet və kiçik anbar yerləşir.
Evin interyeri Artur Konan Doylun Şerlok Holms barədə olan əsərlərdəki təsvirlərə tam uyğun gəlir və işlənməsinin dəqiqliyi ilə seçilir. Ev muzeydə oxuculara Şerlok Holms barədə əsərlərədən tanış olan bir çox əşyaları "canlı" görmək mümkündür. Holmsun skripkası, papağı, ov qamcısı, cib biçağı ilə kamin lövhəsinə bərkidilmiş məktublar, kimyəvi təcrübələr üçün ləvazimat, Vatsonun ordu revolveri və başqa əşalar bu siradandır. Qonaq otağının divarında şüşə altında Holmsun "Mesqreyv ailəsinin ayini" hekayəsində "atəş açdığı" kraliça Viktoriyanın "VR" monoqramını görmək olar.
Muzeyin qonaqları məşhur xəfiyyənin və dostunun evinə baxa, məişət əşyaları ilə tanış olub, kamin önündə kresloda otura və xatirə şəkli çəkdirib, əksəriyyətinin Şerlok Holmsla əlaqəli olduğu suvenirlər əldə edə bilərlər.
Muzeyin binası 1860–1934-cü illər ərzində otaqlarıında mebel olan ev kimi qeydə alındığından tək Şerlok Holmsun ev-muzeyi kimi deyil həmçinin XIX əsrin axırı tipik London gəlir evinin klassik nümunəsi kimi maraqlıdır.
Natyaşastra
"Natyaşastra" (नाट्य शास्त्र) — teatr sənəti barəsində qədim hind sanskrit risaləsi.
Burada hind teatrın təşəkkülü, özündə tamaşa rüşeymi daşıyan dini ayinlər, mərasimlər, teatr binalarının memarlığı, səhnə məkanının təşkili, teatrın imkanları və bədii vasitələri haqqında məlumatlar öz əksini tapır.
Psixologiyanın tədqiqat metodları
Psixologiya— sahəsində geniş tədqiqat metodları tətbiq olunur. Bu üsullar məlumatın əldə edildiyi mənbələrə, məlumatın necə nümunə götürülməsinə və məlumatların toplanmasında istifadə olunan vasitələrə görə fərqlənir.
"Metod" yunan sözü olub, nəyəsə nail olmaq yolu deməkdir (yun. methodos — psıa — tədqiqat və yabilik yolu, + "yol" və yun.  — söz, fikir, anlayış pedaqoji ədəbiyyatda metodla yanaşı, ərəb sözü olan "üsul" termini də işlədilir).
Metodlar həmçinin parametrlərinə görə keyfiyyət məlumatları, kəmiyyət məlumatları və ya hər iki parametrli məlumatları öyrənir.
Niteliksel psixoloji tədqiqat, tədqiqat tapıntılarının riyazi- statistik və ya digər kəmiyyət metodları ilə əldə edilmədiyi halda alınır. Kəmiyyət psixoloji tədqiqat tədqiqat nəticələrinin riyazi modelləşdirmə və statistik qiymətləndirmə və ya statistik nəticələrdən meydana çıxdığı halda alınır.
Müşahidənin növləri.(əsas)
Müşahidə qısamüddətli, uzunmüddətli, dövrü və sistematik ola bilir. Qısamüddətli müşahidə dəqiqələr ərzində insan psixikası və davranışının təzahürünü izləməklə həyata keçirilir. Məsələn, müəllimin izahına şagirdlərin münasibətini aşkara çıxarmaq üçün həmin anda onların üzərində aparılan müşahidə buna misal ola bilər. Uzunmüddətli müşahidəyə bütün dərs və ya bütün rüb ərzində aparılan müşahidələri aid etmək olar. Dövrü müşahidəyə gəldikdə bu müəyyən dövrlərdə, məsələn hər rübün sonunda eyni bir psixi hadisənin təzahürünü izləməkdən ibarətdir. Dövrü müşahidə psixi hadisənin inkişaf dinamikasını aşkara çıxarmağa imkan verir.Sistematik müşahidə də inkişaf dinamikasını aşkara çıxarmağa xidmət edir. Lakin burada müĢahidə arası kəsilmədən uzun müddət məsələn, bütün dərs ili, müəyyən yaş dövrü ərzində aparılır. Müşahidənin nəticələri qeydə alınır, sonradan təhlil və ümumiləşdirmə əsasında müvafiq nəticələr çıxarılır Müşahidə əsasən obyektiv nəticələrə, psixi hadisələrin gedişini izləməyə imkan verir. Buna baxmayaraq müşahidə zamanı bəzi çətinliklər mövcud ola bilir. Hər şeydən əvvəl psixoloq müşahidənin həyata keçirildiyi şəraitdəki dəyişikliyi müəyyən dərəcədə görə bilsə də ona tam nəzarət etmək imkanına malik olmur. Məhz buna görə də nəzarətdən kənarda qalan amillərin təsiri altında tam dəqiq məlumat əldə etmək çətinləşir. Bundan başqa müşahidə psixoloqun subyektiv mövqeyindən kənar qalmaya bilər. Burada psixoloqun elmi baxışları, təcrübəsi, peşə hazırlığı ilə yanaşı formalaşmış qiymətləndirmə stereotipi, etik prinsipləri, ustanovkası və s. öz təsirini göstərə bilər. şübhəsiz müşahidə aparan psixoloq bu kimi təsirlərin aradan qaldırılmasına çalışmalıdır
Eksperimentin növləri (əsas)
Eksperiment müşahidədən birinci növbədə onunla fərqlənir ki, bu zaman psixoloq psixi hadisələrin gedişinə qarışır, tədqiqatın təşkili üçün qarşısına qoyduğu məqsədə müvafiq olaraq şərait yaradır. Bu, müşahidə zamanı şəraitə tam nəzarət edə bilməməklə bağlı çətinliyi aradan qaldırır. Eksperimentin birinci növbədə iki növünü – təbii və laborator eksperiment növünü qeyd etmək olar.
Laborator eksperimentə gəldikdə bu laboratoriya şəraitində, xüsusi cihazların köməyi ilə həyata keçirilir. Müasir dövrdə psixi hadisələrin təzahür xüsusiyyətlərini aşkara çıxaran qurğular hazırlanmıĢdır ki, onların köməyi ilə tutarlı elmi nəticələr əldə etmək mümkündür. Digər bir əsasa görə eksperimentin daha iki növünü qeyd edirlər: müəyyənedici eksperiment və öyrədici (formalaşdırıcı)eksperiment. Yaş və pedaqoji psixologiyada eksperimentin bu növlərindən geniş istifadə olunur. Müəyyənedici eksperiment psixi hadisələrin fərdlərdə inkişaf səviyyəsini aşkara çıxarmaq üçün istifadə olunur. Burada eksperimentator psixi hadisələrin gedişinə təsir etmir. Öyrədici (formalaşdırıcı) eksperimentə gəldikdə bu eksperimentatorun fəal, məqsədəyönəlmiş təsiri prosesində yoxlananlarda psixikanın inkişaf xüsusiyyətlərini aşkara çıxarmasından ibarətdir. Bu cür eksperimentləri psixolojipedaqoji eksperiment adı ilə də adlandırırlar
Yardımçı metodlar
Psixologiyada yardımçı metod kimi fəaliyyət metodlarının təhlilindən də istifadə olunur. Fəaliyyət məhsulu kimi Şagirdlərin icra etdikləri yazı işlərini, onların bədii yaradıcılıq məhsullarını: yazdıqları şer və hekayələri, əl işlərini, çəkdikləri rəsmləri və s. aid etmək olar. Belə ki, şagirdlərin yazı işlərini yoxlamaq və təhlil etməklə onlarda yazı vərdişlərinin inkişaf xüsusiyyətlərini, digər fəaliyyət məhsullarını təhlil etməklə həmin sahədə bacarıq və qabiliyyətlərinin xüsusiyyətlərin aşkara çıxarmaq mümkündür. Fəaliyyət məhsullarının təhlili daha çox yoxlananı əhatə etməyə imkan verir.
Müasir psixologiyada psixodiaqnostik metodlardan da istifadə olunur. Bunlardan ən geniş şəkildə tətbiq olunanı testlərdir. Test qısa müddətli standartlaşdırılmış psixoloji sınaqdır. Testin köməyi ilə insanın psixologiyası və davranıĢının kəmiyyət və keyfiyyətcə dəqiq qiymətləndirilməsi bir sıra əvvəlcədən verilmiĢ standartlara – test normalarına nə dərəcədə uyğun olmasının müqayisəsi əsasında həyata keçirilir. Testlərin müxtəlif növləri vardır. Onlardan ən geniş yayılanları aağıdakılardır: müvəffəqiyyət testləri, intellekt testləri, kreativ testlər, şəxsiyyət testləri, proyektiv testlər və.s.
Müvəffəqiyyət testlərinin köməyi ilə yoxlananların konkret bilik bacarıq və vərdişlərə yiyələnmə dərəcəsi aşkara çıxarılır.
İntellekt testləri yoxlananların əqli inkiĢaf səviyyəsini aşkara çıxarmağa xidmət edir. Ġntellekt testləri haqqında ilk fikir F.Qalton (1822–1911) tərəfindən irəli sürülmüĢdür. Hal – hazırda psixodiaqnostik tədqiqatlarda D.Vekslerin şkalasından, "proqressiv Raven matrisasından", R.Amtxauerin əqlin (intellektin) strukturu testindən, Q.Y.Ayzenqin "öz qabiliyyətlərinizi yoxlayın", "özünüzün əqli inkiçaf koeffisentinizi yoxlayın" və s. geniş istifadə olunur.
Kreativ testlər insanlarda yaradıcılıq qabiliyyətlərini aşkara çıxarmaq üçün tətbiq olunur. Ən çox tanınan kreativ testlərə C. Gilfordun və E.Torrensin testlərini aid etmək olar.Bu testin əsasında yeni, qeyri-adi ideyaları irəli sürə bilmək qabiliyyətini aşkara çıxarmaq dayanır. Bu testdə tapşırıqlar sistemi elə qurulmuşdur ki, yoxlanan adam şəraiti dəyişmək,obyektə başqa cür yanaşa bilmək imkanına malik olsun.Məsələn, obyektlərin şərhi zamanı onları daha çox sahəyə tətbiq etmək yollarını fikirləşmək və ya daha çox dairə və ya kvadrat tipli şəkilləri daxil etməsi tələb olunur. Bunun üçün yoxlananlara dairələr (kvadrat) şəkli çəkilmiş vərəqə verilir. Ondan həmin vərəqədə olan elementlərdən istifadə edərək şəkillər seriyası çəkmək tələb olunur. Yerinə yetirilən iş özünün məhsuldarlığına, sürətinə və orijinallığına görə qiymətləndirilir.
Şəxsiyyət testləri fərdin şəxsiyyətinin müxtəlif cəhətlərini tədqiq etmək üçün istifadə olunur.
Proyektiv testlərə gəldikdə onlar daxili proyeksiya dinamikası doğuran qeyri-müəyyən stimulların təqdimi əsasında yoxlananların Şəxsiyyətini tamlıqda öyrənməyə imkan verən metodikadır. Bu cür testlərə Rorşarx testini, tematik apperseptiv testi (TAT) və s-ni aid etmək olar. Məsələn, TATın tətbiqi zamanı yoxlanan adam ona təqdim olunan şəkildə baş verən hadisələri təsvir edir və bu zaman həmin hadisələrə öz daxili hiss və məramını ifadə edir (Ģəkillər elə tərtib olunur ki, onları müxtəlif şəkildə şərh etmək mümkün olsun) Psixodiaqnostik metod kimi sosiometriya metodundan da istifadə olunur. Sosiometriya (latınca – sosietas-cəmiyyət və yunanca – metreo-ölçmək deməkdir) – qruplarda və kollektivlərdə rəğbət və nifrət tipli şəxsiyyətlərarası münasibətlərin kəmiyyətcə qiymətləndirilməsi və qrafik təsviri üçün tətbiq olunan standartlamdırılmış metodik üsulların məcmuundan ibarətdir. Sosiometriya amerikan psixoloqu C.Moreno tərəfindən işlənilmiĢdir. Bu metodun köməyi ilə əldə edilmiş məlumatlar xüsusi sosiometrik cədvəl və sosioqramda əks etdirilməklə təhlil olunur. Nəhayət psixologiyada riyazi – statistik metodlardan da istifadə olunur. Bu metodların köməyi ilə tədqiqat zamanı əldə edilmiə nəticələrin dəqiqlik və etibarlılıq dərəcəsi aşkara çıxarılır. Psixoloji tədqiqatlarda yardımçı metod kimi bioqrafik metodlardan da istifadə olunur. Bunun üçün insanın həyat yoluna aid faktların və hadisələrin, onun sələflərində, nəslində özünü göstərən xarakterik halların, sənədlərin, Ģəhadətnamələrin və s. təhlilindən istifadə olunur
Psixoloji tədqiqat dizaynları və məlumat toplama üsulları
Bəzi əsas psixoloji tədqiqat dizaynları və məlumat toplama üsulları aşağıdakılardır:
Tədqiqat dizaynları məlumatların yığılması zamanı olan dövrə (illərə) görə dəyişir:
Psixologiya sahəsində tədqiqatlar həm heyvanlar, həm də insan subyektləri ilə aparılmışdır:
Ud Ağac
Ud Ağac — İranda, Mərkəzi ostanında, Komican şəhristanının Mərkəz bəxşinin Vəfs dehestanında kənd. 2011–ci il siyahıyaalınmasına əsasən kəndin əhalisi 15 ailədə 30 nəfəri kişilər və 33 nəfəri qadınlar olmaqla cəmi 63 nəfərdir. Kəndin əhalisini türklər təşkil edir, türkcə danışırlar və şiə müsəlmandırlar.
Grevillea sericea
(Grevillea sericea) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Senecio modestus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Suda-quruda yaşayan quyruqlular
Quyruqlular (Urodela və ya Caudata) — Suda-quruda yaşayanlar sinfnə aid 3 dəstədən biri.
Otuz dördüncü simfoniya (Motsart)
thumb|Motsart, bacısı Mariya Anna ("Nannerl") və atası Leopold, divarda mərhum ananın - Anna Mariyanın portreti. Johann Nepomuk della Croce, 1780
Motsartın otuz dördüncü simfoniyası Volfqanq Amadey Motsart tərəfindən 1780-ci ildə yazılmış, 29 avqustda tamamlanmışdır. Bu əsər müəllifin Zalsburqda yazılmış simfoniyalarının sonuncusudur. Simfoniyanın davam etmə müddəti təxminən 22 dəqiqədir.
Hazırda simfoniyanın əlyazmasının I hissəsi (f.1-18) Fransa Milli Kitabxanasında, ikinci hissəsi isə (f.19-28) Polşanın Krakov şəhərində yerləşən Jagellon Universitetinin Kitabxanasında saxlanılır.
Quruluşu
Simfoniyaların əksəriyyəti dörd hissədən ibarət olsa da, bu simfoniyada erkən klassizm üçün səciyyəvi olan yalnız üç hissə vardır.
Entoni D. Smit
Entoni Deyvid Stefan Smit — britaniyalı tarixi sosiologiya mütəxəssisi. Vəfat etdiyi zaman London İqtisadiyyat Məktəbində millətçilik və etnik mənsubiyyət üzrə professor emeritus olmuşdur. O, millətçilik elmləri sahəsində disiplinlərarasılığın banilərindən biri hesab edilir.
Smit ilk dərəcəsini Oksford Universitetində almışdır. O, burada klassik dövr və fəlsəfə üzrə təhsil almışdır. Doktorantura təhsilini isə London İqtisadiyyat Məktəbində sosiologiya sahəsində müdafiə etmişdir. O, Etnik mənsubiyyət və Millətçilik Araşdırmaları Assosiasiyasının ilk prezidentidir.
Fəaliyyəti
Smitin millətçiliyin öyrənilməsi sahəsindəki ən çox tanınan qatqısı vətəndaş və etnik millət və millətçilik arasındakı fərqi göstərməsi olmuşdur. Həmçinin, hər bir millətin dominant "etnik nüvə"yə sahib olması ideyası da ona məxsusdur. Smit millətçiliyin modern fenomen olduğu məsələsində digər müəlliflərlə razı olsa da, millətin premodern köklərinin olduğunu iddia edirdi.
Smit filosof antropoloq Ernest Gellnerin tələbəsi olsa da, uzun müddət onun millətçilik barədəki düşüncələrini paylaşmamışdır. O, millətçiliyə yanaşmada yeni və modernistt yanaşma ilə ənənəvi yanaşmanın sintezindən ibarət olan etnosimvolizmi yaratmışdır.
Millətçilik
Smit iddia edir ki, millətçilik "qrupun" əvvəlcədən mövcud olan tarixindən istifadə edərək həmin qrup daxilində ümumi kimlik və paylaşılan ortaq tarix hissinin yaranmasına səbəb olur. Lakin bu tarixin akademik olaraq doğru və qüsürsuz olduğunu demək olmaz. Smit iddia edir ki, bir çox millətçiliklər keçmiş hadisələrin tarixən qüsurlu şərhinə əsaslanır və mifologiyaya meyl edir. Bundan əlavə, Smitə görə keçmişin millətçi şərhi müasir siyasi və etnik vəziyyətlərə haqq qazandırmaq üçün uydurulur və yaxud da istehsal edilir.
Smitə görə millətçilik millətin üzvlərinin hamısının bir-birinə bənzəməsini gərəkdirmir, lakin həmin üzvlər millətə və millətin digər üzvlərinə qarşı möhkəm həmrəylik hissinə malik olmalıdılar. Millətçilik hissi hər hansısa yerdə üstün olan hər hansısa ideologiyanın içində də yaradıla bilər və ya yaşaya bilər. Millətçilik öncədən də var olan qohumluq, dini və inanc sistemlərinə əsaslanır. Smit müasir millətlərin arxa planında olan etnik qrupları  "ethnie" adlandırır.
Millətlər və millət-dövlətlər
Millət-dövlətlə bağlı danışarkən Smit bunları qeyd edirdi:
Biz dövləti yalnız o zaman millət-dövlət adlandıra bilərik ki, dövlətin sərhədləri daxilində yalnız bir etnos və kültürəl əhali məskun olsun və bu dövlətin sərhədləri həmin etnosun və kültürəl əhalinin sərhədləri ilə uyuşsun.
Smit millətçiliyi bir toplumun birliyi, kimliyi və öz müqəddəratını təyin etməsi uğrunda aparılan hərəkat və bu toplumun bəzi üzvləri tərəfindən həmin toplumdan potensial millət yaratma cəhdi kimi qiymətləndirirdi. O, deyirdi:
Millət eyni tarixi ərazini, ümumi mifləri, tarixi xatirələri, kütləvi ictimai kültürü, ümumi iqtisadiyyatı, ümumi hüquqi sistemi və üzvləri üçün məsuliyyət daşıyan əhali millətdir.
Etnielər sırayla ümumi əcdad mifləri, tarixi yaddaş, öaylaşılan kültür elementləri, tarixi bölgə ilə bəzi əlaqələr və həmrəylik olan əhali birlikləri kimi tərif edilir. Bu ən azından həmin etnienin elit təbəqəsi arasında belə qəbul edilir. Bir etnienin sərhədləri, bütün xüsusiyyətləri eyni anda görünməsə də, olduqca tanınan ola bilər. Bir başqa sözlə kiçik ortaq məxrəc məsələsi deyildir.
Smit deyir ki, hətta millətlər müasir dövrün məhsulu olsa belə, müasir millətlərdə etnik elementlər tapmaq mümkündür. Etnik qruplar millətlərdən fərqlidir. Millətlər üç mərhələli inqilabın nəticəsidir. Bu 3 mərhələli inqilab zamanı kapitalizmin inkişafı ilə kilsə güc itirmiş və yerlərdə bürokratik və kültürəl mərkəzləşmə prosesi getmişdir. Bununla birlikdə Smit tarixdə bir çox qədim millətlərin mövcud olduğunu bildirir və buna görə də modernist yanaşmanın qəbul edilməzolduğunu vurğulayır. O, çox vaxt etno-simvolizmin 'qurucu atası' olaraq qəbul edilir. Smitin etno-simvolist yanaşması bir neçə modernist alim tərəfindən tənqidə məruz qalmışdır. Onun tənqidçiləri arasında vaxtilə müəllimi olmuş Ernest Gellner də vardır.