cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ford
Fəaliyyəti
1955-ci ildə xalqa açıq bir şirkət olan Ford, sonraki illərdə Kanada, Meksika, İngiltərə, Almaniya, Braziliya, Argentina, Avstraliya, CAR ve Türkiyə kimi bir çox ölkədə fabriklər açdı. 5 qitədə, 200-ə yaxın ölkədə fəaliyyət göstərir. Dünyada təqribən 246 000 işçisi və 110 fabriki var.
Ford Motor Şirkətinə məxsus avtomobil markaları Aston Martin, Ford, Lincoln, Mazda, Mercury, qeyri-avtomobil sektorunda isə Ford Motor Credit Company ve Hertz daxildir. Ford Yaquar və Land Rover markalarını 2008-ci ildə hind şirkəti Tataya, Volvonu ise 2009-cu ildə Çin şirkəti Geelyye satmışdır.
Modellər
200px|Ford Comete|right|thumb
Boyayıcı lent kartrici
Boyayıcı lent kartrici (en. Ribbon cartridge ) – zərb printerlərində (məsələn, matrisli printerlərdə) kağıza toxunaraq orada simvolların izini qoymaq üçün istifadə olunan mürəkkəbli lent. Bax: CARTRIDGE, DOT-MATRIX PRINTER, IMPACT PRINTER.
Bendzin qəsri
"Bedzin qəsri" - Polşanın cənubunda Bedzin bölgəsində yerləşən qəsr. XI əsrdə ağacdan, XIV əsrdə daşdan tikilmişdir. Polşa krallığının və Polşa-Litva uniyasının əsas qəsri olmuşdur.
Tarixi
Bedzin kəndinin tarixi IX əsrə qədər uzanır. Mənbələrə görə burada XI əsrdə ağac istehkamlar mövcud olmuşdur. 1241-ci ildə tatar yürüşlərində dağıdılmış, sonra təkrar təmir olunmuşdur. Polşa kralı I Kasamir və ya Böyük Kasamir (30 aprel 1330-5 noyabr 1370) öz hakimiyyəti dövründə ağac qəsri daş qəsrlə əvəz etdi. 1358-ci ildə qəsr Polşanın ən əsas qəsri oldu. Qəsrin əsas məqsədi Bohemiya və Sileziyadan gələcək hücumları dəf etmək idi right|thumb|250px|Qəsrin modeli Qəsr 1364-cü ildə Müqəddəs Roma İmperiyası kralı IV Çarlz tərəfindən ziyarət edildi. 1588-ci ildə Polşa müharibəsindən sonra Avstriya hersoqu III Maksimillian burada həbs olundu. Qəsrin vəziyyəti XVI əsrdə ağırlaşdı. 1616-cı ildə yanğın, 1657-ci ildə Rus-İsveç yürüşləri qəsrin dağılmasına səbəb oldu. Qəsr bərpa olunsa da öz əvvəlki əhəmiyyətini itirdi. Daha sonra qəsr Rusiyanın əlinə keçdi və qəsr Hohenzollern ailəsinin mülkünə çevrildi. 1807-ci ildə bu torpaqlar Varşava hersoqluğuna, sonra 1815-ci ildə Polşaya qaytarıldı. 1825-ci ildə qəsr yiyəsiz qalmışdı. Qəsrin yıxılması əmri verildi.Amma daha sonra muzey kimi fəaliyyət göstərilməsinə icazə verildi. 1830-cu ildə qəsr Edvard Razinski tərəfindən satın alındı və qismən təmir edildi.Qəsr 1845-ci ildə Rozinskinin ölümündən sonra Polşa Xalq Respublikası dövrünə qədər təmir edilmədi. 1952-1956-ci illərdə muzey kimi fəaliyyət göstərdi.
Muzey
1956-cı ildən qəsr muzey kimi fəaliyyət göstərir.
Memarlığı
Qəsr biri silindrik, biri parapiliped olan iki qaladan ibarətdir. Divarlar 3 qatlıdır. Qəsrin divarları şəhər divarları ilə birləşməkdədir.
Qazaxıstan azərbaycanlıları
Qazaxıstan azərbaycanlıları — tarixi Azərbaycandan kənarda yaşayan etnik azərbaycanlıların təşkil etdiyi Azərbaycan diasporunun Qazaxıstanda yaşayan hissəsinin adı, Qazaxıstanın bütün ərazisində məskunlaşmışdırlar. Qazaxıstanda yaşayan soydaşlarımızın əksəriyyəti XX əsrin 30-cu illərinin siyasi repressiya dövründə oraya məcburi köçürülənlər və onların övladlarıdır. Onların içərisində dövlət və hökumət strukturlarında, icra və seçkili orqanlarda təmsil olunanlar, özəl sektora rəhbərlik edənlər də az deyildir. Qazaxıstanın 16 vilayətindən 14-də azərbaycanlılar özlərinin icma və birliklərini yaratmışlar. 2007-ci ilə olan qeyri-rəsmi mənbələrə əsasən Qazaxıstanda 110,000-300,000 arasında etnik azərbaycanlı yaşayır. Rəsmi məlumata əsasən 1 yanvar 2012-ci il tarixinə Qazaxstanda 93,490 nəfər etnik azərbaycanlı yaşamaqdadır.
Mollaşıxalı
Mollaşıxalı — Azərbaycan Respublikasının Qəbələ rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Coğrafiyası
Mollaşıxalı. Ehtimallara görə şəxs adından götürüldüyü bildirilir. Burada 309 nəfər yaşayır və 90 təsərrüfatı var. Əhali əsasən heyvandarlığı inkişaf etdirir. Taxıl zəmiləri, digər məşğuliyyət sahələri də gəlir gətirən mənbələrdir. Kəndlə Qəbələ-Ağdaş yolunun arası 6 km-dir. Zalamla bitişik olduğundan qonşu kəndin məktəbi və uşaq baxçasından istifadə edilir. Ərazidə icra nümayəndəliyi üçün yeni inzibati bina istifadəyə verilib.
Toponimikası
Mollaşıxalı oyk., sadə. Qəbələ r-nunun Zalam i.ə.v.-də kənd. Daşüz silsiləsinin ətəyində, Ərəş düzündədir. Yaşayış məntəqəsi mollaşıxalı nəslinə mənsub ailələrin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Oykonim “Molla Şıxalının kəndi, mollaşıxalılar, mollaşıxalıgillər” mənasmdadır.
Müslüm İbrahimov
Həyatı
1974-cü ildə Azərbaycan Respublikası Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1991-ci ildə Baki şəhəri orta məktəbini, 1997-ci ildə K.A.Timiryazev adına Rusiya Dövlət Aqrar Universitetini və orada 2000-ci ildə aspiranturanı biritmişdir. Iqtisad elmləri namizədidir. Aspiranturada təhsil alan zaman Azərbaycan Respublikasının səfirin təhsil məsələləri üzrə müşavirin köməkcisi kimi fəaliyyət göstərib. 2001-ci ildə Baki şəhər Icra Hakimiyyətinin "Bakimühəndistikinti" 32 nömrəli trestin direktorun iqtisadi məsələlər üzrə müavini işləmişdir. 2002-ci ildə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Iqtisadiyyat Institutunun böyük elmi işcisi sonra isə 2003-cü ildə Azərbaycan Milli Elmər Akademiyasının şöbə və sektor müdürləri vəzifələrinə kecirilən seckilərlə əlaqədar olaraq "Sənaye və investisiya siyasəti" şöbəsinin müdiri, "Beynəlxalq iqtisadi münasibərlər" kafedrasının baş müəllimidir və eyni zamanda Universitetin Elmi-Metodiki şuranın və Elmi Seminarın üzvü secilmişdir.
Azərbaycan Qiymətləndiricilər Cəmiyyətinin idarə heyətinin üzvüdür.
Elmi-tədqiqat maraqları: milli iqtisadiyyatla beynəlxalq iqtisadiyyatın dialektikası, aqrar-sənaye kompleksinin problemlərinin araşdırılması, stoxastik iqtisadi-riyazi modellərin iqtisadi münasibətlər sferasında tədbiqi problemləri və sair.
50-dən cox elmi məqalələr və məruzənin tezislərin o cümlədən Rusiya Federasiyasında cap olunmuş iki monoqrafiyasının müəllifidir.
Mardinspor
Mardinspor, Türkiyənin Mardin şəhərini təmsil edən köhnə futbol klubu. 2015-ci ildə klub bağlanıb.
Tarixi
Mardinspor Klubu 1969-cu ildə Kalespor, Timurspor, Mesopotamiyaspor və Gənclikspor komandalarının birləşməsi ilə yaradılıb. Yarandığı ildə 1969-70 mövsümündə 3-cü Futbol Liqasına daxil edilib. 1971-1972 mövsümünün sonunda Həvəskarlar Liqasına düşdü.
Liqa mübarizələrı
1980-1986, 1988-1989, 2004-2008
2001-2004, 2008-2012
1969-1973, 1986-1988, 1989-1994, 1995-2001, 2012-2013
2013-2015
1973-1980, 1994-1995
Zəngin mətn formatı
Zəngin mətn formatı — əksər mətn redaktorlarının dəstəklədiyi fayl formatı. Müxtəlif platformalarda (məsələn, Apple Macintosh və IBM-uyumlu kompüterlərdə) işlədiyindən formatlanmış mətn sənədlərini tətbiqi proqramlar arasında ötürmək üçün bu formatdan istifadə edilir.
Senecio lugens
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Dekada
Dekada— çoxmənalı termindir. On gün davam edən tədbir. Hər hansı ictimai və ya mədəni hadisəyə həsr olunmuş və s.
Mahal Qacar
Mahal İbrahimxəlil oğlu Qacar — tarixçi, alim, Bakı Slavyan Universitetinin dosenti.
Həyatı
1959–1962-ci illərdə əsgəri xidmətə olmuşdur. Sonra doğma kəndində müəllimlik fəaliyyətinə qayıtmışdır. 1963–1967-ci illərdə N.İ.Lobaçevski adına Qorki (Nijni-Novqorod) Dövlət Universitetinin tarix fakültəsini bitirərək tarixçi ixtisasına yiyələnmişdir. Universiteti bitirdikdən sonra yenidən doğma kəndlərinə dönərək 1973-cü ilin oktyabr ayina qədər orada tarıx fənnini tədris etmişdir.
Keçid dövrü
Keçid dövrünün mahiyyəti və zəruriliyi
İnsan cəmiyyəti meydana gəldiyi vaxtdan etibarən tədriclə inkişaf edir. Inkişafın bir mərhələsindən, digərinə keçir, cəmiyyətin bir forması başqasını, daha mütərəqqi formasını əvəz edir. Bu zaman cəmiyyətin məhsuldar qüvvələri inkişaf etdikcə mövcud sosial-iqtisadi münasibətlər sistemi də dəyişir və yeniləri ilə əvəz olunur. Bu dəyişikliklər prosesi həm tədriclə, təkamül yolu ilə, həm də sıçrayışla, inqilabi yolla baş verir. Iqtisadi münasibətlər sisteminin əsasında xüsusi mülkiyyətin durduğu cəmiyyətlərin birinin digərini əvəz etməsi təkamül yolu ilə baş verir. Buna misal olaraq, feodalizmdən kapitalizmə keçilməsi prosesini gostərmək olar. Hər iki cəmiyyət xüsusi mülkiyyətə əsaslanır və bu da imkan verdi ki, kapitalist təsərrüfat formaları, kapitalist münasibətləri feodalizmin içərilərində yaransın və feodal təsərrüfat formaları ilə eyni vaxtda mövcud olsun. Hər iki təsərrüfat formasının eyni vaxta mövcud olduğu bir şəraitdə iqtisadiyyat, qarışıq iqtisadiyyat kimi fəaliyyət göstərsə də getdikcə feodal münasibətləri sistemi zəifləyir, kapitalist münasibətləri sistemi genişlənərək hakim uklad forması alır. Belə bir şəraitdə iqtisadiyyat keçid vəziyyətində olur və tədriclə kapitalist təsərrüfat formasına keçid baş verir və yeni iqtisadi sistem bərqərar olur.
Keçid dövrü iqtisadiyyatının çoxukladlı xarakteri və qanunauyğunluqları
Keçid dövrü iqtisadiyyatının başlıca xüsusiyyətlərindən biri də onun çoxukladlı olmasıdır. Iqtisadi ədəbiyyatlarda uklad anlayışı cürbəcür mənalandırılır. Ancaq əsas fikirlər bundan ibarətdir ki, uklad «xüsusi iqtisadi münasibət tipidir», «istehsal münasibətlərinin ... ilkin təzahürlərindəndir», «uklad təsərrüfat formasıdır» və s. Uklad həmişə başqa münasibətlərlə yanaşı olur və müəyyən münasibət tipi olduğuna görə konkret təsərrüfat forması ilə bağlıdır və bu mənada demək olar ki, uklad eyni vaxda yanaşı, mövcud olub fəaliyyət göstərən müxtəlif məzmunlu təsərrüfat formalarıdır. Hər bir ukladın öz məzmunu, məqsədi, mənafeyi və maddi-texniki əsası vardır. Hər bir uklad nisbi müstəqil olsa da, keçid dövrü iqtisadiyyatının və ümumiyyətlə keçid xarakterli iqtisadiyyatların ünsürü kimi çıxış edir. Bəzi müəlliflərin fikrincə, hətta inkişaf etmiş iqtisadi sistemlərdə də ukladlar da mövcuddur. Bu məsələ üzərində ətraflı dayanmayaraq onu qeyd etmək istərdim ki, ukladların mövcudluğu keçid vəziyyətləri ilə bağlıdır və onların bəziləri köhnə iqtisadi sistemlə bağlı olduğu üçün tədriclə yox olub sıradan çıxırlar, bəziləri keçilməsi nəzərdə tutulan iqtisadi sistemin əsas ünsürləri kimi inkişaf edib yeni iqtisadi sistemi formalaşdırırlar, digərləri isə əsas təsərrüfat formaları ilə yanaşı inkişaf edib yaranmaqda olan yeni qarışıq iqtisadiyyatın ünsürlərinə çevrilir və uklad vəziyyətindən çıxırlar. Çoxukladlıq isə keçid dövrü iqtisadiyyatının xüsusiyyətidir və onu səciyyələndirən əsas cəhətlərdən biridir. Beləliklə, çoxukladlıq keçid dövrü, keçid xarakterli iqtisadiyyatlar üçün səciyyəvi olan cürbəcür mülkiyyət formaları əsasında yaranıb yanaşı fəaliyyət göstərən müxtəlif məzmunlu və məqsədli təsərrüfatların mövcudluq formasıdır. Hər bir uklad iqtisadiyyatın pozulmuş strukturunda yeri olan təsərrüfat forması kimi çıxış edir və keçid dövrü iqtisadiyyatının formalaşmasında özlərinə məxsus rol oynayırlar. Keçid dövrü iqtisadiyyatı şəraitində bütün ölkələrdə ukladların sayı və tərkibi eyni olmur. Lakin onların hamısı üçün xarakterik olan aşağıdakı ukladları göstərmək olar:
Hər bir ölkə keçmək istədiyi iqtisadi sistemin əsaslarını keçid dövründə yaradır və yaratdığı təsərrüfat formaları ilk dövrlərdə uklad xarakterində olur və tədriclə inkişaf edərək əsas formaya çevrilir. Çoxukladlı iqtisadiyyat özünün spesfik qanunauyğunluqları ilə fərqlənən bir iqtisadi sistemdir: Əvvəla, bu iqtisadi sistemi tənzim edən vahid təsərrüfat mexanizmi olmur; Ikincisi, bu iqtisadi sistemdə fəaliyyət göstərən təsərrüfat formaları inkişafa müxtəlif meyillidirlər; Üçünжüsü, bu iqtisadi sistem qısaömürlüdür, uzun dövr üçün öz-özünü tam təkrar istehsal etmək mexanizminə malik deyildir. Təkrar istehsal gələcəyə istiqamətli olan təsərrüfat formaları çərçivəsində baş verir; Dördüncüsü, keçid dövrü iqtisadiyyatı güclü dövlət tənziminə ehtiyacı olan bir iqtisadiyyatdır. Dövlət bu iqtisadi sistemi formalaşdırmalıdır ki, yeninin əsasları onun içərisində yaransın və inkişaf edib möhkəmlənsin; Beşincisi, keçid dövrü iqtisadiyyatında mürəkkəb iqtisadi münasibətlər dəsti fəaliyyət göstərir.
Keçid dövrü iqtisadi münasibətlər sistemi, təsərrüfat mexanizmi və ziddiyyətləri
Keçid dövrü iqtisadiyyatı üçün səciyyəvi olan münasibətlər sistemi yaranır. Mülkiyyət çoxnövlülüyü münasibətlərin çoxtərəfli olmasını zəruri edir. Bu münasibətlərə aiddir: mülkiyyətin müxtəlif formaları əsasında yaranmış müxtəlif təsərrüfatlar arasındakı (müxtəlif səviyyəli) münasibətlər; dövlətlə müxtəlif təsərrüfat formaları arasındakı münasibətlər; inhisarçılığın mövcud olması ilə yaranan münasibətlər; əmtəə-pul münasibətlərinin inkişafı ilə bağlı fəaliyyətə başlayan bazar strukturları arasındakı münasibətlər; keçid dövrü iqtisadiyyatı şəraitində yaranan münasibətlər sistemidir. Keçid dövrünün iqtisadi sistemi müxtəlif, cürbəcür səviyyəli mexanizmlərlə idarə olunurlar. Keçid dövrü iqtisadiyyatının idarəetmə mexanizmləri həm mürəkkəb, həm də ziddiyətlidir. Buraya bazar mexanizminin ünsürləri, dövlət tənzimi mexanizmi, fərdi fəaliyyət, natural istehsala məxsus mexanizmlər, keçmiş iqtisadi sistemə məxsus mexanizm, plan mexanizmi, inhisarlara məxsus mexanizmlər, yeni iqtisadi sistemə məxsus formalaşdırılan mexanizmlər, gizli iqtisadiyyata xas olan «mexanizm»lər eyni vaxtda fəaliyyət göstərirlər. Keçid dövrü iqtisadiyyatı şəraitdə çoxcəhətli bölgü münasibətləri və mexanizmləri fəaliyyət göstərir. Onlara aiddir:
Keçid dövrü üçün xarakterik olan xüsusi bölgü formalarından biri mülkiyyətin cəmiyyət üzvləri arasında bölgüsüdür. Bu bölgü forması keçid dövrü iqtisadiyyatının formalaşmasında əsas rol oynayır. Keçid dövrü şəraitində, onun spesfikliyinə uyğun, xarici iqtisadi münasibətlər sistemi yaranıb inkişaf edir. Keçid dövrü iqtisadi münasibətlər sistemində maliyyə münasibətləri, pul-kredit münasibətləri xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Keçid dövrü iqtisadiyyatında müxtəlif pul sistemlərindən istifadə olunur. Keçid dövrü iqtisadiyyatı ziddiyyətli bir sistemdir və onun zidiyyətli olmaması bir çox amilllərlə bağlıdır:
Bütün bu amillərin doğurduğu ziddiyyətlərlə yanaşı, keçid dövrünün bir əsas ziddiyyəti vardır. Keçid dövrünün əsas ziddiyyəti dağılmaqda olan və hələ tamamilə dağılmamış köhnə iqtisadi sistemli yeni yaranmaqda olan və əsasları hələ tamamilə yaradılmamış iqtisadi sistemlər arasındakı ziddiyyətdir. Yeni yaranmaqda olan cəmiyyətin daşıyıcıları olan insanlar tədriclə bu ziddiyyətləri həll etməklə öz qarşılarına qoyduqları məqsədlərə çata bilərlər.
Grevillea humifusa
(Grevillea humifusa) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Mixeil Cavaxişvili
Mixeil Cavaxişvili — gürcü yazıçısı, publisisti. Onun "Günahsız Abdulla" hekayəsi çox şöhrətli hekayədir. Sovet vaxtı Azərbaycanda da bu hekayəni ekranlaşdırılıb. M.Cavaxişvili Staliin repressiyalarında güllələnmiş, yaradıcılığı 20 il qadağan olunub.
Həyatı
Böyük gürcü yazıçısı Mixeil Cavaxişvili 1880-ci ildə Borçalı qəzasının (indiki Marneuli rayonunun) Serakvi kəndində anadan olmuşdur. Bu barədə yazıçının böyük qızı Ketevan Cavaxişvili «Atam barədə xatirələr» kitabında yazır: «Atamın doğulduğu və uşaqlıq illərini keçirdiyi Serakvi kəndi o vaxtlar Borçalı qəzasında yeganə gürcü kəndi idi. İkinci gürcü kəndini babam Saba sonralar Serakvi kəndi yaxınlığında salmış və adını da Sioni qoymuşdur». Ketevan Cavaxişvili daha sonra babası Sabanın azərbaycanlı və yunanlarla dostluq etməsindən, Azərbaycan dilində sərbəst danışmasından söhbət açır. O, başqa bir yerdə isə Mixeil Cavaxişvili anadan olanda Sabanın bu xəbəri Sadaxlıda eşitməsindən, qulluqçusu Abdulla ilə atı dördnala çaparaq evə tələsməsindən, yolda Abdullanın Azərbaycan mahnıları oxumasından sevə-sevə söhbət açır. O, daha sonra Abdullanın balaca Mixeili çox sevməsini, ona çoxlu Azərbaycan mahnılarını öyrətməsini, məhəbbət və xoşbəxtlikdən, kədərdən və talesizlikdən söhbət açmasını və həmin söhbətlərin bu körpə uşağın qəlbində əbədi bir iz buraxdığını qeyd edir. Atasından, qulluqçuları Abdulladan, eləcə də onun ailəsi ilə sıx təmasda olan azərbaycanlılardan Azərbaycan dilini öyrənən Mixeil Cavaxişvili öz tərcümeyi-halında sağlığında ikən bir neçə hekayəsinin Azərbaycan dilinə tərcümə olunduğunu yazır. Onu da qeyd etmək lazımdır ki, bu tərcümeyi – halda M. Cavaxişvili tatar sözünün üstündən xətt çəkərək türk dili sözünü yazmışdır. M. Cavaxişvili «Kvaçi Kvaçantiradze», «Cağoya sığınmışlar», «Qadın yükü», «Ağ yaxalıq», «Arsen Marabdalı» romanlarının, «Günahsız Abdulla», «İki hökm», «Qivi Şaduri», «Ləmbəli və Qaşa», «Günah» və başqa hekayələrin müəllifidir. Təəssüf hissi ilə onu da qeyd etmək lazımdır ki, tale ona yar olsa idi, ürəkdən sevdiyi Şamil haqqında romanını və azərbaycanlılara, Borçalıya aid neçə-neçə əsər yazıb tamamlayardı. M. Cavaxişvili əsərlərinin əksəriyyətində doğma yurdu, Borçalı və onun mənzərələrini sevə-sevə qələmə almış, Azərbaycan və gürcü dostluğu onun yaradıcılığının əsas ana xəttini təşkil etmişdir. M. Cavaxişvilinin bir realist yazıçı olduğunu sübut edən cib dəftərçəsindən qeydlərini bu gün də dövrünün ab-havası ilə səsləşdiyini, oxucular üçün də maraqlı olduğunu nəzərə alaraq sizə təqdim edirik. P.S. Onu da qeyd etmək lazımdır ki, M. Cavaxişvili yaradıcılığına ilkin başladığı dövrlərdə jurnalistik fəaliyyəti zamanı onun təxəllüslərindən biri də «Əli» olmuşdur.
Qərb xristianlığı
Qərb xristianlığı — Qərbi Roma imperiyasının Latın kilsəsindən meydana gələn kilsələrə verilən addır. Bu anlayış ümumiyyətlə Şərq Provaslav Kilsəsi xaricindəki kilsələri tanıtmaq üçün istifadə edilir. Qərb kilsələri bunlardır:
Rəhim Nağıyev
Nağıyev Rəhim Səfər oğlu (d.1921) — fəlsəfəşünas, fəlsəfə e. n. (1968).
Yaradıcılığı
Üzeyir Hacıbəyovun ədəbi-bədii irsinin tədqiqi ilə məşğul olmuşdur. 1947-ci ildə ADU-da Ü.Hacıbəyovla keçirilən görüşdə bəstəkarın ədəbi-bədii yaradıcılığı mövzusunda məruzə ilə çıxış etmiş, "Ü.Hacıbəyovun ədəbi-bədii yaradıcılığı" mövzusunda diplom işi yazmışdır. Ü.Hacıbəyovun ədəbi-bədii irsinə və estetik görüşlərinə həsr olunmuş məqalələrin və "Üzeyir Hacıbəyovun estetik görüşləri" (1985) monoqrafiyasının müəllifidir. Həmin əsərlərdə Ü.Hacıbəyovun Azərbaycanda ictimai-estetik fikrin inkişafında rolu, onun sənətin, xüsusilə musiqi sənətinin spesifik xüsusiyyətləri, realizm, xəlqilik, novatorluq, ideyalılıq, müasirlik və sənətkarlıq problemlərinə dair baxışları açıqlanır.
Şahzadə Numan
Şahzadə Numan (1723–1764) — 23. Osmanlı Padşahı Sultan III. Əhməd'in Meyli Sultan'dan olan oğludur.
Həyatı
Sultan III. Əhməd'in 10. oğlu olan Şahzadə Numan, sarayda qalmışdır, padşah olmağı gözlənilmədiyi üçün I. Əbdülhəmid və III. Mustafa qədər maraq göstərilməmişdir.
Lalə Dövrü'ndə Sultan III. Əhməd, hərəmləri və övladları adına Üsküdar'da demək olar ki, hər küçəyə bir çeşmə tikdirmişdi. Oğlu Şahzadə Numan adına da Üsküdar'da 1728 tarixində Şahzadə Numan Çeşməsi'ni inşa etdirdi. 1764-cü ildə vəfat etmişdir. Cənazəsi Yeni Camii Türbəsi'ə dəfn edildi.
Kiçik Əmili
Kiçik Əmili — Azərbaycan Respublikasının Qəbələ rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 24 iyun 2005-ci il tarixli, 953-IIQ saylı Qərarı ilə Qəbələ rayonunun Kiçik Əmili kəndi Zalam kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla, Kiçik Əmili kənd inzibati ərazi vahidi yaradılmışdır.
Toponimikası
Oykonim özündə qədim türkdilli oğuzların İmi (Eymi, Eymir, Eymür) tayfasının adını əks etdirir və rayonun ərazisindəki Böyük Əmili kənd adının qarşılığıdır.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd rayon mərkəzindən 17 km. cənub-qərbdə Qaraçayın sahilindən 2 km. aralı, Qəbələ-Ağdaş şose yolunun kənarında, Daşüz silsiləsinin ətəyində, Ərəş düzündə yerləşir.
İqtisadiyyatı
Kənd əhalisi heyvandarlıqla məşğuldur. Tərəvəz sahələri, taxıl zəmiləri də əkilir. Kənddə telekommunukasiya xidməti fəaliyyət göstərir. Səhiyyə məntəqələri, ictimai iaşə obyektləri, mədəniyyət ocaqları sakinlərin ixtiyarındadır.
Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 669 nəfər əhali yaşayır.
Pinus reflexa
(Pinus reflexa) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Grevillea iaspicula
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Senecio sibiricus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Şalçininkay
Şаlçininkаy — Litvanın şimalında şəhər. Şаlçininkаy rayonunun mərkəzi.
Tarixi
Şalçininkayın adı Şalçya (Soyuq) çayının adından götürülüb, sahilboyu bulaqların çoxluğuna görə çayın suyu daha aşağı hərarəti ilə seçilir.
Şalçininkay rayonu Belorus ilə sərhəddə, Vilnüs ərazisinin cənub-şərqində yerləşir. Rayonun sahəsi 1492 kv.km-dir. Bu günkü gündə Şalçininkay rayonunda 40 min nəfər yaşayır, lakin əhalinin sıxlığı – 26,5 kv.km-dir (Litva üzrə orta göstəricidən iki dəfə aşağıdır). Əhalisi əsasən polyaklardan ibarətdir.
Şalçininkayın şərq hissəsindən girintili-çıxıntılı olan Şalçya – bənd çəkilmiş çay axır. Uzanan adalı göllər şəhər mənzərəsinə rəng qatırlar. Şəhəri əhatə edən meşələr də ona gözəllik gətirir : cənubi-qərbdə Tribonyu-Qrikenu, şimali-qərbdə Şalçininku-Stasilu. Rudninkay cəngəlliyi ilə Şalçininkayin şimal-şərqində yerləşən bataqlıqlı Ajubal meşəsi qovuşur. Onun bulaqları ilə Şalçya çayı da qidalanır. Şalçininkayın cənub-şərqində Raudonbale meşəsi yerləşir.
Şalçya çayının ətraflarında ilk məskunlaşmanın nə vaxt olmasını demək çətindir. Belə bir fərziyyə var ki, qədimdə burada yaşayan insanlar hunların da, Kiyev Rusyanın knyazlarının da, monqol-tatarların da hücumunu görüblər. Lakin məskənlər tez bərpa olunub və tezliklə inzibati mərkəzə çevrilib. Saxlanılmış yazılı mənbələrdə Şalçininkayın adı ilk dəfə 1311-ci ildə çəkilib : Pruss torpağının Salnaməsində əhl-səliblərin yürüşü, üç yanmış qala təsvir olunur (çox güman ki, onlardan biri Litva Böyük knyazının mülkiyyətində idi). Yürüşlərin çoxsaylı təsvirlərində Şalçininkayın adı "Salseniken", ya da "Salezniken" kimi çəkilir.
XIII əsrdə və ya ondan da əvvəl Şalçininkay əhəmiyyətli yaşayış məntəqəsinə çevrildi, çünki onun daxilindən Litva Böyük Knyazlığının (LBK) cənub və cənub-şərqi torpaqlarına aparan yol keçirdi. Şalçininkaydan həm tacirlər, həm də hərbçilər keçirdilər. 1385-ci ildə imzalanmış Krev müqaviləsindən sonra Eyşişkes Şalçininkaya rəqib oldu. Lakin inkişafına ən böyük ziyanı XIV əsrin axırlarında və XV əsrin əvvəllərində əhl-səliblərin hücumları gətirdi.
XV əsrin əvvəllərində Şalçininkayı zadəgan Tomka idarə edirdi. Həmin dövrdə burada nəinki katolik kilsəsi, hətta Böyük knyaz Vitautas tərəfindən təsis edilmiş tatar məscidi də var idi. Xodkeviçlərın hökmdarlığı vaxtlarında, yəni XVI əsrin sonu -XVII əsrin əvvəlində katolik kilsənin əvəzinə yevangelik-reformatorların ibadət evi fəaliyyət göstərirdi.
XVI əsrin əvvəlində şəhərcik adını almış Şalçininkay Qlyabaviçyuslara, sonradan isə Xodkeviçlərə məxsus idi. Onların hökmdarlığı dövründə Şalçininkay malikanəsi genişlənmişdi, onun mülkiyyətinə Şalçininkay şəhəri, Dauçyunay, Çyujyakampis, Selay, Qudyalyay, Melnikay və Padvarnikay kəndləri daxil idi. XVII əsrdə Rudninkay cəngəlliyində ovdan sonra litva-polşa hökmdarları Şalçininkaya tez-tez gəlirdilər. Məsələn, məşhur şair Sarbeviyus Vladislovas Vazanın Şalçininkaya gəlişini təsvir etmişdi. Lakin XVII əsrin ortalarında Russiya və İsveçrə ilə müharibəyə görə şəhərin inkişafı dayandırılmışdı. XVIII əsrin əvvəlində Şimal müharibəsi vaxtında Şalçininkay bir daha yer üzündən silinmiş, XIX əsrin əvvəlində isə Napoleon ordusu tərəfindən viran edilmişdir. Nəhayət, XIX əsrdə vilayətin mərkəzi Şalçininkelyaya keçirilmişdir
Şalçininkayın bərpası 1835-ci illə bağlıdır ki, o zaman Anna və Karolis Vaqnerislər 37,5 min rubla Şalçininkay malikanəsini almışdılar. Onlar təsərrüfatı yeni üsullarla aparırdı, sənayeni və sahibkarlığı inkişaf etdirirdilər. Lakin çarın əleyhinə fəaliyyətdə iştirak etidiyinə görə K.Vaqneris çarın gözündən düşmüşdü. Mülkədarın oğlu Algirdas 1863-cü ildə üsyanın təşkilinə qatılmışdır.
10 manatlıq əsginas
10 manatlıq əsginas — Azərbaycanda işlədilən milli əsginaslardan biri. Bu əsginas dövriyyəyə 4 dəfə (1992, 1993, 2005 və 2019-cu illərdə) buraxılmışdır. Son iki buraxılış hazırda tədavüldədir.
Şalçininkay
Tarixi
XIX əsrdə Şalçininkayda şüşə emalatxanası, araq zavodu, poçt stansiyası, taxta-şalban zavodu fəaliyyət göstərirdi. Vitoldas Vaqnerisin uğurlu təsərrüfat fəaliyyəti 1880-ci ildə komfortlu, rahat malikanəlik saray tikməyə imkan verdi.
10 manatlıq əsginas
Tarixi
10 manatlıq əsginaslar ilk dəfə 1992-ci ilin avqust ayında Azərbaycan Milli Bankı tərəfindən dövriyyəyə buraxılmışdır. Belə ki, Azərbaycan manatının hazırlanmasına Ayaz Mütəllibovun prezidentliyi dövründə başlanılmış, Əbülfəz Elçibəyin prezidentliyi dövründə isə bu reallaşmışdır. İlk Azərbaycan manatı 15 avqust 1992-ci ildə dövriyyəyə buraxılmışdır ki, həmin əsginaslardan biri də 10 manatlıq əsginas idi. Bu əskinaslar Fransa Mərkəzi Bankı tərəfindən çap edilmişdir. 10 manatlıq əsginasın ilk eskizlərinin müəllifi azərbaycanlı xalçaçı-rəssam Eldar Mikayılzadədir. O, buna görə almalı olduğu qonorarı Dövlət Müdafiə Fonduna keçirmişdir.
Şalçininkay
Tarixi
XX əsrin əvvəllərində Litva mətbuatının qadağasına baxmayaraq, Şalçininkayın ətraflarında litva kəndləri hələ də az deyildi : Daynava və Çyujyakampis kəndlərində – hər birində 30 ev, Poşkay və Didjei Selayda – 20, Dauçyunay, Maknyunay, Majeyi Selay və başqalarında – 10 və ondan az. Birinci və İkinci dünya müharibələrində şəhərin viran olması yeni fəlakətlər gətirdi. Məmləkətin meşələrində partizanlar fəaliyyət göstərirdilər. SSSR-i tərkibində Litva respublika kimi olan vaxtlarda 1950-ci ildə Şalçininkay rayon mərkəzi oldu, 1956-cı ildə isə şəhər statusunu aldı. Şalçininkaylılar kolxozlarda ağır işlər görürdülər, bürokratik apparat isə hakimiyyəti "beynəlmiləl yardımı": Belorussiya, Ukrayna və Russiya vətəndaşlarından yaradırdı. Stalin repressiyalarından xilas olmaq üçün sakinlərin bir hissəsi Polşaya qayıtdı. Həmin dövrlər nəinki bütün rayonun sovetləşməsi, hətta litvalıların milli xüsusiyyətlərini məhv etmə prosesləri keçirilirdi : məktəblər bağlanırdı, rayon qazeti yalnız polşa dilində nəşr olunurdu.
10 manatlıq əsginas
Tarixi
18 mart 2019-cu ildə Azərbaycan Mərkəzi Bankı tərəfindən 10 manatlıq pul nişanı yenilənərək yeni, daha təkmil mühafizə sistemləri ilə təchiz olunmuş formada yeni 10 manatlıq əsginaslar dövriyyəyə buraxılmışdır. Amma tədavüldə olan 10 manatlıq əsginaslar da dövriyyədə qalmışdır. Son əsginası əvvəlkindən fərqləndirən bir fakt da belədir ki, 2005 buraxılışının ön tərəfində "Azərbaycan Milli Bankı", 2019 buraxılışının ön tərəfində isə "Azərbaycan Mərkəzi Bankı" yazılmışdır.
Şalçininkay
Tarixi
1962-ci ildə Şalçininkay rayonuna Eyşişkay rayonu birləşdi, 1972-ci ildə isə rayonun mərkəzi Şalçininkay oldu. Qısa bir müddət ərzində altmışdan çox bina, həm ictimaiyyətin istifadəsində olan binalar, həm də çoxmərtəbəli yaşayış evləri tikilmişdi, həmçinin sənaye də dirçəlmişdi.
Bu günkü günə qədər şəhərdə hələ XIX əsrin binaları qalıb, lakin onların hamısı abidə statusunu daşımır. 1990-cı ildə "kasıb" Vaqner kilsəsinin yerində yeni daş kilsəsi tikilmişdir. Şalçininkay qəbirstanlığında yalnız şəhəri idarə edən mülkədarlar yox, hətta bu yerlərin çox sayda tanınmış insanları dəfn olunmuşdu.
10 manatlıq əsginas
Mövzusu
Hazırda dövriyyədə olan 10 manatlıq əsginaslar tarix mövzusuna həsr olunmuşdur.
Abdullah ibn Əmir
Abdullah ibn Əmir (65/684-cü ildə vəfat etmişdir) — Məhəmməd peyğəmbərin tanınmış səhabələrindən biri olmuşdur. Əmr ibn Asın oğlu idi.
10 manatlıq əsginas
Təsviri
thumb|İlk əsginaslar üzərində təsvir olunmuş [[Qız qalası (Bakı)|Qız qalasının real vəziyyəti]] İlk 10 manatlıq əsginas sadə dizayna malik olmuş, ön tərəfində Qız qalası təsvir olunmuşdur. Əsginasların arxa tərəfi isə milli ornamentlərlə haşiyələnmiş və üzərində "Azərbaycan Milli Bankı" sözləri çap olunmuşdur.
İkinci 10 manatlıq əsginas çap olunarkən həmin vaxt dövriyyədə olan 5, 50 və 100 manatlıq əsginaslarla uyğunlaşdırılmışdır. Onun ön tərəfinə Qız qalasının təsvirindən əlavə arxa fon təsvirləri də əlavə edilmişdir. Bu əsginasın arxa tərəfində isə əlavə olaraq nominalın adı sözlə verilmişdir.
Ağ kağızda, əsas rəngi göy olmaqla 2005-ci ildə çap olunmuş əsginasların ön tərəfində Qədim Bakı, Şirvanşahlar sarayı, Qız qalası köhnə Qala divarlarının fonunda verilmişdir. Həmçinin Azərbaycan Mərkəzi Bankının sədri Elman Rüstəmovun imzası da ön tərəfdədir. thumb|300px|center|10 manatlıq əsginasın üzərində [[Elman Rüstəmovun imzası]] Bu əsginasların arxa fonunda isə Azərbaycanın Avropaya inteqrasiyasının xəritələrlə təsviri, Azərbaycan xalçasının tipik naxışları çap edilmişdir.
Mühafizə elementləri
Saxta əsginasların dövriyyəyə buraxılmasının qarşısını almaq üçün bu əsginasa bir çox təhlükəsizlik ünsürləri daxil edilmişdir. İlk 10 manatlıq əsginasda su nişanı - üç alov təsvir olunmuşdu.
2005-ci ildə çap olunmuş əsginasların üz tərəfində nominalın gizli rəqəmi, nominalın işıqda görünən rəqəmi və dizaynı (su nişanı), işıqda görünən "MANAT", möcüzəli rəqəm (yaşıldan tünd qırmızıya), relyefli nominal, holoqrafik nominal, arxa tərəfində isə metal sap, sol tərəfdə sehirli xətlər, ultrabənövşəyi işıqda görünən elementlər vardır.
Şalçininkay
Tarixi
Skubetay kəndin yaxınlığında da kurqanlar görmək olar. Bu kəndin cənubunda, Şalçininkelyay yolunda memarlıq abidəsi olan Anqlinişkyay xutoru yerləşir.
Şalçininkelyaydan Şalçininkaya gedən yolun ortasında Bruknine vilayəti yerləşir. Malikanənin taxta sarayı 1971-ci ildə yerli əhəmiyyətli memarlıq abidələrinin siyahısına daxil edilmişdir, renovasiya layihəsi yaradılmışdır, lakin 1987-ci ildə sovxozun müdiriyyəti özbaşına binanı dağıdıb. Yalnız palıd ağacları qalıb… Bruknindən cənub-şərqdə öz yeməkxanası ilə məşhur olan Ajulomis kəndi yerləşir. Yaxında yerləşən Anulişkesdə malikanə tikililərinin bir hissəsi hələ də qorunub saxlanılır.
Akmyaninenin ətraflarında təhkimçilik hüququ ləğv olunandan sonra çoxsaylı kiçik mülklər yarandı, hansılar ki, iri təsərrüfat malikanələrindən seçilmirdilər. Vaxt keçdikcə onlar tənəzzülə uğrayanda tikililəri kəndlilər alır, ətraflarında kəndlər yaradırdılar. Kumyalionyay şəhərinin yanında Neqibenay malikanəsinin tikililəri hələ də saxlanılıb. Bu yerlərin mədəniyyət irsi və mədəni landşaftın mühafizəsinə dair Litva ərazisinin ümumi planında Şalçininkay rayonu dörd zonaya bölünüb: Rudninku-Yaşyunu, Eyşişkyu, Devyanişkyu, Şarkuçyu.
Litvanın ümumi planına əsasən Şalçininkay rayonunun şimal hissəsi (Turqyalyay ətrafları) tarixi dövlət irsinin əsas mərkəzi arealının (Kyarnave-Traku-Myadininkat) periferik zonasına daxildir. Eyni zamanda rayonun böyük hissəsi ölkə və dünya miqyasında həm landşaftın xüsusi qoruq zonası, həm də mülkədarların malikanə irsinin qoruq zonası kimi dəyərləndirilir. Bütün cənub-şərqi Litva və şərqi Polşada olduğu kimi Şalçininkay rayonunda küçə tipli kəndlər və zolaqlı torpaq sahələri üstünlük təşkil edən ənənəvi aqrar landşaftı mövcuddur ki, "Voloçnoy" reforması əsasında formalaşmış (XVI əsr) və lanşaftın beynəlxalq avropa təsnifatına əsasən kontinent miqyasında zolaqlı landşaftın unikal regional tipi kimi seçilib.
Şalçininkay rayonunun 280-dən çox mədəni sərvətlər obyektlərinin içində ən əhəmiyyətliləri bunlardır: keçmiş Yaşyun malikanısinin tikililər ansamblı (XIX əsrin əvvəllərinə aid) və həmin dövrün parkı, XVIII əsrə aid Tabarişkay kilsələr ansamblı və keçmiş malikanənin anbarı, Devyanişkesin və Eyşişkes şəhərinin Qədim şəhərləri, Norvilişkay monastır kompleksi (XVI–XVII əsrlər), Eyşişkes şəhəri, Eyşişkes kilsəsi (XIX əsrin ortaları), Şalçininkay malikanəsinin Sarayı (XIX əsrin sonları), Poşkonyay kəndinin köhnə kilsəsi (XIX əsr), Qornostaişkay malikanəsi və su dəyirmanı (XIX əsrin əvvəlləri).
Havanın təmizliyinə görə Şalçininkay Litvanın beş ən təmiz rayonlarına daxildir. Rayonun təbiətinin qorunduğu ən öndə areallar: Rudninkay cəngəlliyi və Devyanişkas anklavıdır. Şalçininkay rayonunda beş müxtəlif istirahət və turist axınının konsentrasiyası sahələrini qeyd etmək olar: Pamyark arealının istirahət resurslarını bir funksional hissədə Myarkis çayı birləşdirir. Bu turizm arealı (sahəsi 40 kv.km-ə yaxındır) Vilnyusa yaxın yerləşir, bu səbəbdən də onun istirahət resursları ilk növbədə bura qısamüddətli gələn paytaxt əhalisi və qonaqların xidmətində durması üçün nəzərdə tutulub. Məhz bu arealda istirahət resurları geniş müxtəlifliyi ilə seçilirlər, bu da həm tələbkar litvalıların, həm də turizmin xarici həvəskarlarının marağını cəlb etməyə imkan verir.
Devyanişkis anklavının istirahət resurslarını bir funksional hissədə 1992-ci ildə əsası qoyulmuş Devyanişkis regional parkı (indiki sahəsi 8747 ha) birləşdirir. Arealın istirahət resurslarının ən səciyyəvi əlamətləri – maraqlı miras obyektləri (Norvilişkis monastırı, əfsanəvi daşlarla kurqanlar), gözəl mənzərənin üstünlüyü və kənd turizminin etnoqrafik inkişafı üçün çox əlverişli olan, salamat qalmış küçə tipli qədimi kəndlər, hansılar ki, ətraf mühitlə harmonik uyğunlaşırlar. Rudninkay cəngəlliyi – vilnyuslu göbələk və giləmeyvə yığanlar tərəfindən tez mənimsənilmiş areal – Litvanın cənub-şərqinin ən iri meşələrindən biridir (sahəsi 100 kv.km-ə yaxındır). Sovet dövründə Rudninkay cəngəlliyi istirahət edənlər üçün əlçatmaz idi, çünki onun ərazisində poliqon yerləşirdi. Cəngəlliyin cənub hissəsində su turizmi üçün yararlı olan çaylar axır – Şalçya və onun qolu Visinçya. Rudninkay cəngəlliyinin bütün ərazisini ən mühüm müdafiə olunan avropa obyektlərinin NATURA-2000 siyahısına daxil edilməsi təklif olunur : onun üçün canlı təbiətin müxtəlifliyi səciyyəvidir, burada nadir landşaft- yaşlı enliyarpaqlı meşələr, ucalan kontinental qum təpəcikləri (hündürlüyü 30 m-dək) və bataqlıqlar qalmışdır. Rudninkay cəngəlliyində bir sıra ov heyvanları vardır: bunlar tülkülər, canavarlar, sığın, qaban, dovşanlardır. Papis gölü isə quşların çoxluğu və müxtəlifliyi ilə xüsusi olaraq seçilir.
İstirahət resursları ilə seçilən Eyşişkes arealı (sahəsi 60 km²) cənub-şərqi Litvanın ən təsirli eroziyalı təpəcikli landşaftlarından biridir- müdafiə üçün daş divarın fraqmentləri aşkar olunan Şarkuçyay qoruğu Litvanın orta əsrə aid olan azsaylı şəhərlərindən biridir. Eyşişkesdən Vilnyusdan Varşava və Krakova Qardinin içi ilə tarixi "Kral yolu" keçir. Eyşişkes və Butrimonyay şəhərcikləri özünəməxsus şəhər irsi ilə fərqlənirlər. Administrativ rayon mərkəzi- Şalçininkay və onun ətrafları (sahəsi təxminən 30 km²) xüsusi istirahət resursları ilə fərqlənmir. Bu qisamüddətli istirahət üçün xidmət göstərə bilən obyektlərdir (Tribonyay gölü).
Şalçininkayın yaxşı coğrafi vəziyyəti Şəhərin gələcək inkişafı və əhalinin həyat şəraitinin yaxşılaşması üçün şərait yaradıb. Lakin bu gün Şalçininkay rayonu hələ də Litvanın turizm inkişafı az hiss olunan bir qrup şəhərlərinə daxildir. Şalçininkay rayonunda bu günkü turizmin inkişafı vəziyyəti "bir-birilə əlaqəsi olmayan qablar" və strukturun laylara ayrılması misalı kimi xarakterizə oluna bilər: təbiət və mədəniyyət resursları bu şəhərdə əzəldən mövcuddur, lakin turist axınını bura (az olsa belə) təbiət və resurslardan çox qohumluq əlaqələri və yerli əhalinin sosial aktivliyi cəlb edir. Bu rayonda turizmin inkişafı üçün insan resursları formalaşmamış kimi xarakterizə edilir. Bu nöqtəyi nəzərdən və xüsusən də litva etnik və mədəni irsi baxımından rayonun əhalisinin etnik-sosial xüsusiyyətlərində üstün cəhətlər, eyni sayda da nöqsanlar mövcuddur.
Coğrafiyası
Bu şəhər Litvanın cənub-şərqində yerləşir. Şalçininkaydan Vilnyusa qədər cəmi 42 km-dir. Bu şəhəri paytaxtla həm şose, həm də dəmir yolu birləşdirir.
Şalçininkayın meşəli ətraflarında da görməli yerlər çoxdur. 1988-ci ildə Milvidayın yaxınlığında, litva-belorus sərhədində ağacdan heykəltaraşlıq əsəri ucaldılmışdır. Yaxınlığında – Tribonyay kəndi və balıqçılıq təsərrüfatı…. Malikanənin bir çox binaları salamat qalıblar. Gölcüklər və iri meşə yolları Tribonisi başqa bir malikanə ilə birləşdirirlər. Bu – Karalinadır. Təəssüf ki, burada yalnız ağaclar xiyabanı qorunub saxlanılıb. Yaxında, bir kilometr aralıqda, Byarja çayın üstündə də balıqçılıq gölcükləri düzəldilib. Vaxtilə onların yanında Şvtantisların malikanəsi yerləşirdi.
Şalçya çayın yanındakı başqa bir kənd – faciyəli bir taleyi olan Kanyukaydır. 1920 – 1939-cu illərdə bu kənd litva ruhunun sınmaz mənbəyi idi. 1944-cü ilin yanvar ayında sovet partizanları kənd sakinlərin bir hissəsini məhv ediblər, tikililəri yandırıblar. Həlak olanlar Kanyuk qəbiristanlığında, köhnə Byanyakaynyu-Qyarvişkyu yolunda dəfn olunublar. Hazırda kənddə həlak olanların şərəfinə memorial kompleks ucaldılıb, şosenin üstündə isə 1990-cı ildə Litvada ilk xaçlardan biri olan Dirçəliş xaçı qurulub. Kəndin daha bir diqqətəlayiq ünsürü var : 3 m uzunluğu və 1.5 m eni olan daş. Yaxınlığında, Paçyabatay və Kanyukay arasında – arxlarla əhatə olunmuş IX–XII əsrlərə aid torpaq kurqanlar var. Rudninkay cəngəlliyini əhatə edən digər kəndlər qədim peşələrlə bağlıdırlar : bataqlıq külçəsinin çıxarılması və emal edilməsi – Kalvyaylyay, Rudnya. Böyük tarixi yolun yaxınlığında maraqlı qəsəbələr yerləşir. Yol Qyarvişkyudan şimala aparır və Yaşyunay-Pirçyupis şosesinə dirənir. Rudninkay cəngəlliyində bu yol ən qədimi yollarından biridir. Onun yanında malikanələr, xutorlar və kəndlər yaradılırdı. Məsələn, hələ XVI əsrdə yazılı mənbələrdə Dauçyunay kəndinin, keçmiş Baumilişkyay malikanəsinin, Selos və Selyales (Didjyoses və Makyoses Selos), Çyujyakampis, Poşkişkyay kəndlərinin adları çəkilir. Selay dörd yolunun arxasında – toxunulmamış qədim cəngəllik, Visinçya üstündən körpü və Qudyalyay kəndi yerləşir. Şalçininkay malikanəsinin torpaqları keçmişdə həmin kəndə kimi uzanırdı. Daha irəli səyahət edərkən Kidaray və Skyardimay kəndlərinə gəlib çıxırıq. Burada, Rudninkay cəngəlliyində Xram dağı yerləşir. Bir vaxtlar bu dağın üstündə kiçik bir kilsə var idi, orada 1863-cü ildə üsyançılar and içirdi, ibadət edirdilər. Üsyançılar arasında Vilnyus universitetinin tələbələri də az deyildi.
Əhalisi
1989-cu ildə Şalçininkay şəhərinin əhalisi 6,6 min nəfər təşkil etmişdir. Onlar arasında litvalılar −831, ruslar −732, polyaklar −4357, beloruslar −389, tatarlar −14, yəhudilər −5, almanlar −4 nəfər təşkil edirdi.
Boris Tokaryev
Boris Vasilyeviç Tokaryev — Rusiyanın teatr və kino aktyoru. Rusiyanın əməkdar artisti, Rusiya Kinoaktyorlar Gildiyasının ilk vitse-prezidenti, "Debüt" studiyasının baş prodüseri.
Həyatı
Boris Tokaryev 1947-ci ildə Kaluqa vilayətinin Kiselyovo kəndində anadan olmuşdur. Onun uşaqlıq illəri də elə orada keçmişdir. Sonralar Tokaryevlər Moskvaya köçür və Boris məhz orada ilk dəfə məktəbə gedir.
Boris kino debütünə 12 yaşında "Xilas edilmiş nəsil" filmində çəkilərək imza atır. 13 yaşında ikən Boris Puşkin adına teatra dəvət alır. Bir müddət sonra onu rejissor Pobedonossevin yanına assistent kimi qəbul edirlər. Beləliklə, Boris məktəbdə təhsilini davam etdirə-etdirə böyük səhnədə əsl aktyor kimi yetişməyə başlayır. Məktəbi bitirənə qədər o, daha bir neçə filmdə çəkilir.
"Maksim, indi haradasan?" filminin çəkilişlərində 17 yaşlı Boris onunla tərəfmüqabil olan Lüdmila Qladunko ilə tanış olur. Onlar 1969-cu ildə ailə həyatı qurmuşdular...
İstinadlar
.
Azərbaycan Respublikasında dövlət varidatı elan edilən filmlərin siyahısı
Azərbaycan Respublikasında dövlət varidatı elan edilən filmlərin siyahısı — bu siyahı Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 7 may 2019-cu il tarixli, 211 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş sənədə əsasən hazırlanmışdır.
Siyahı
Azərbaycan Respublikasında dövlət varidatı elan edilən filmlər bunlardır :
Qorki Avtomobil Zavodu
right|300px|thumb|Emblemi Qorki Avtomobil Zavodu (, qısaca ) — Rusiyanın ən böyük avtomobil istehsal edən şirkətlərindir.
Tarixi
1920-ci ildə Ford Motor Şirkəti və SSRİ arasında bağlanmış müqavilə əsasən Nijni Novqorodda fabrikasi tikilmişdir. İlk istehsal 1 yanvar 1932-ci ildə "Ford Model A" (QAZ-A) və "Ford Model AA" (QAZ-AA) modelləri ilə başladı.
Modelləri
thumb|right|250px|Poçt markası (2003).
Sağ çıqqıltı
Sağ çıqqıltı - siçanın sağ (ikinci) düyməsinin çıqqıldadılması. Windows əməliyyat sistemində sağ çıqqıltıdan, adətən, kontekst menyusunun (CONTEXT MENU) açılması üçün istifadə olunur.
UNESCO-nun siyahısına salınmış Rusiyada yerləşən obyektlər
2019-cu ilə YUNESKO Ümumdünya İrsi siyahısında təsvirdə "Rusiya Federasiyası" nişanlı 29 maddə mövcuddur, bu ümumi sayın 2,6% -ni təşkil edir (2019-cu il üçün 1121). Mədəniyyət meyarlarına görə siyahıya 18 obyekt daxil edilmişdir, onlardan 7-si insan dahisinin şah əsəri (i meyar i), 11 obyekt təbii meyarlara görə, onlardan 4-ü müstəsna gözəllik və estetik əhəmiyyətə malik təbiət hadisələri kimi qəbul edilmişdir (meyar vii). 2017-ci ildə Rusiya Ümumdünya İrs Saytlarının ümumi sayına görə dünyada 9-cu, təbii ərazilərin sayına görə (Çin, ABŞ və Avstraliya dan sonra) 4-cü yerdədir.
Bundan əlavə, 2017-ci il tarixində Rusiyada 18 obyekt (üç təkrar namizəd sayılmamış) Ümumdünya İrs Siyahısına daxil olmaq üçün namizədlər sırasındadır. Rusiyanın hüquqi varisi olan Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqı 12 oktyabr 1988-ci ildə Ümumdünya Mədəni və Təbii İrsin Mühafizəsi Konvensiyasını ratifikasiya etdi. Rusiya ərazisində yerləşən ilk obyektlər 1990-cı ildə UNESCO-nun Ümumdünya İrs Komitəsinin 14-cü iclasında siyahıya alındı.
Siyahı
Bu cədvəldə obyektlər YUNESKO-nun Dünya İrsi Siyahısına əlavə olunduğu qaydada yerləşdirilmişdir.
Balkan şamı
Balkan şamı (Pinus peuce) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
UNESCO-nun siyahısına salınmış Rusiyada yerləşən obyektlər
Siyahı
Rəng, Rusiyanın nəzarətində olan Krım yarımadasının ərazisində yerləşən, lakin Dünya İrs Siyahısında "Ukrayna"nı qeyd edir.
Balkan şamı
Balkan yarımadası nın dağ rayonlarında təbii halda bitir, hündürlüyü 20 m-ə qədərdir. Çox vaxt dağların yuxarı zolağında kol şəklində bitir. Çətiri konusvarı, qabığı hamar, boz-qonur və ya qırmızı-qonurdur. Cavan zoğları qalın (3–4 mm), çılpaq, yaşıldır, sonra boz və ya boz-qonur olur. Tumurcuqları yumurtavarı, ucu qısa, bizşəkilli, qatranlıdır, uzunluğu 5–10 mm, eni 2,5–4 mm-dir. Dəstəşəkilli iynəyarpaqları möhkəm, 5 ədəd, kənarları az dişli, boz, tünd yaşıl, açıq zolaqlıdır. Uzunluğu 6-10 sm, eni 0,75–1 mm olub, 3 ilə qədər budaqların üzərində qalır. Qozaları sallaq, silindirik, bərk oduncaqlı, qalın qabıqlıdır, 3-cü ili yetişir. Qısa saplaqlarda tək və ya bir neçə ədədi birlikdə yerləşir, uzunluğu 8-10 sm, qalınlığı 2,5-4 sm-dir. Toxumlarının rəngi qonur, uzunluğu 5–7 mm-dir. Qanadının uzunluğu 15 mm-ə qədərdir, 10-12 yaşında meyvə verir. Uzunsov silindirik, açıq-qonur qozaları budaqlarda uzun müddət qalır. Mədəni şəraitdə 1863-cü ildə becərilir. Qərbi Avropada çox vaxt dekorativ bitki olaraq parklarda, bəzən meşələrdə də təsadüf edilir. Mərdəkan Dendrarisi ndə introduksiya olunmuşdur. İlk toxumvermə vaxtı 10 yaşından başlayır, toxumları sentyabrın əvvəllərində yetişir və tez tökülür. Qışa və kölgəyədavamlıdır, tez böyüyür, torpağa isə az tələbkardır. Göbələk xəstəliklərinə dözümlüdür.
Məlumat mənbələri:
Деревья и кустарники СССР. т.3.1954; Флора Азербайджана. т.5. 1954; Azərbaycanın ağac və kolları. III cild. 1970; Azərbaycanın “Qırmızı” və “Yaşıl Кitabları”na tövsiyə olunan bitki və bitki formasiyaları. 1996; Azərbaycan florasının konspekti. I-III cildlər. 2005; 2006; 2008.
Pinus strobiformis
(Pinus strobiformis) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Etruriya
thumbnail
50 manatlıq əsginas
50 manatlıq əsginas — Azərbaycanda işlədilən milli əsginaslardan biri. Bu əsginas dövriyyəyə 2 dəfə (1993 və 2005-ci illərdə) buraxılmışdır.
Tarixi
50 manatlıq əsginaslar ilk dəfə 1993-cü ilin mart ayında Azərbaycan Milli Bankı tərəfindən dövriyyəyə buraxılmışdır. Bu əskinaslar Fransa Mərkəzi Bankı tərəfindən çap edilmişdir. 50 manatlıq əsginasın ilk eskizlərinin müəllifi azərbaycanlı xalçaçı-rəssam Eldar Mikayılzadədir. O, buna görə almalı olduğu qonorarı Dövlət Müdafiə Fonduna keçirmişdir.
Mövzusu
Hazırda dövriyyədə olan 50 manatlıq əsginaslar 2005-ci ildə Azərbaycan Milli Bankı tərəfindən buraxılmışdır. Bu əsginaslar təhsil və gələcək mövzusuna həsr olunmuşdur.
17 iyun
1601–1900
thumb|[[Şükrü Saracoğlu]]
50 manatlıq əsginas
Təsviri
Ağ kağızda, əsas rəngi sarı olmaqla 2005-ci ildə çap olunmuş əsginasların ön tərəfində gələcəyin timsalı, yüksəliş əlaməti pillələr, güc və işıq nişanəsi, günəş, elm rəmzi, kimyəvi və riyazi simvollar təsvir olunmuşdur. Həmçinin Azərbaycan Mərkəzi Bankının sədri Elman Rüstəmovun imzası da ön tərəfdədir. thumb|300px|center|50 manatlıq əsginasın üzərində [[Elman Rüstəmovun imzası]] Bu əsginasların arxa fonunda isə Azərbaycanın Avropaya inteqrasiyasının xəritələrlə təsviri, Qədim Azərbaycanın xalçalarının ornamentləri çap olunmuşdur.
Yunanıstandakı vulkanların siyahısı
Yunanıstan ərazisində yerləşən, fəaliyyətdə olan və sönmüş vulkanların siyahısı
50 manatlıq əsginas
Ölçüləri
İlk 50 manatlıq əsginasın ölçüləri 125×63 mm idi.
17 iyun
1601–1900
thumb|[[Yan Sobieski]]
50 manatlıq əsginas
Ölçüləri
2005-ci ildə dövriyyəyə buraxılmış 50 manatlıq əsginasların ölçüləri isə 148×70 mm-dir.
Mühafizə elementləri
Saxta əsginasların dövriyyəyə buraxılmasının qarşısını almaq üçün bu əsginasa bir çox təhlükəsizlik ünsürləri daxil edilmişdir. İlk 50 manatlıq əsginasda su nişanı - üç alov təsvir olunmuşdu. 2005-ci ildə çap olunmuş əsginasların üz tərəfində nominalın gizli rəqəmi, nominalın işıqda görünən rəqəmi və dizaynı (su nişanı), işıqda görünən "MANAT", möcüzəli rəqəm (yaşıldan tünd qırmızıya), relyefli nominal, holoqrafik nominal, arxa tərəfində isə metal sap, sehirli xətlər, ultrabənövşəyi işıqda görünən elementlər vardır.
Grevillea ilicifolia
—  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Volframit
Volframit — Gübnerit (MnWO4) — ferberit (Fe WO4) izomorf sırasının minerallarıdır; volframit gübneritlə ferberit arasında tərkibcə orta mövqe tutan mineral növüdür. Monoklinik sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: çox da tez-tez rast gəlməyən.
Xassələri
Rəng – volframitin – qonuru-qara, gübneritin – sarımtıl - və qırmızımtıl-qəhvəyi, qəhvəyi-qara; Mineralın cizgisinin rəngi – volframitin – qəhvəyi-qara, gübneritin – qırmızımtıl-qəhvəyi, sarımtıl-qonur; Parıltı – yağlı, qatranı, ayrılma müstəvilərində – şüşə parıltısındın yarımmetal və metal parıltısınadək; Şəffaflıq – volframit qeyri-şəffaf, gübnerit yarımşəffaf, şəffaf; Sıxlıq – volframitin – 7,14-7,54, gübneritin– 7,14-7,25; Sərtlik – volframitin 4,0-4,5, gübneritin –  5,0-5,5; Kövrəkdir; Ayrılma – {010} üzrə mükəmməl; Bölünmə – bəzən {100} və {102} üzrə; Sınıqlar – qeyri-hamar; Morfologiya – kristallar: prizmatik, iynəvari, qalın- və nazik lövhəvari; İkiləşmə: sadə, nisbətən az polisintetik; {100}, bəzən {001} üzrə; Mineral aqreqatları: dənəvər bütöv, lövhə formalı, vərəq - və pulcuqvari, radial-şüalı kütlələr, püruzlar, şeyelit üzrə psevdomorfozalar.
Mənşəyi və yayılması
Qranitoidlərlə əlaqədar olan yüksək temperaturlu hidrotermal damarlar üçün səciyyəvidir. Tez-tez qreyzenlərdə qeyd edilir. Hərdənbir az miqdarda qranit peqmatitlərində, skarnlarda, alp tipli damarlarda, bəzən aşağıtemperaturlu hidrotermal yataqlarda rast gəlir. Çox vaxt səpintilərdə toplanaraq, bəzən iri yataqlar əmələ gətirir. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: kassiterit, şeyelit, sinnvaldit, topaz, beril, turmalin, flüorit, kvars, molibdenit, arsenopirit, pirit və b. Mineralın tapıldığı yerlər: Ta-yu, Kit-an, Pan-Yan (Çin); Sanq-Don (Koreya yarımadası); Akenobe (Yaponiya); Zabaykalyedə Nerçin r-nu, Uzaq Şərq (Rusiya); Qazaxıstan; Altenberq, Pextelqrün (Almaniya); Cənubi Dakota, Kolorado, Nevada ştatları (ABŞ) və b. Azərbaycanda Kilit mis-molibden və volfram filizi təzahüründə (Naxçıvan MR) və Dəlidağ qranitoid massivində (Kiçik Qafqaz) qeyd edilir.
Aynur Məmmədova
Aynur Tofiq qızı Məmmədova – Paralimpiyaçı Taekvondo üzrə 3 qat dünya və 4 qat Avropa çempionu, Azərbaycan Respublikasının əməkdar idman ustası və ictimai-siyasi xadim, Paratekvando üzrə Azərbaycan Milli Yığmasının üzvü, Prezident Mükafatçısı, Əlilliyi olan uşaq və gənclərin idmana inteqrasiyası ictimai birliyinin sədri.