Bosniya_və_Herseqovina_kondominiumu
Millətlərarası münasibətlər
Müsəlman Milli Təşkilatı, Bosniya və Herseqovinanı 1918-ci ildə Avstriya-Macarıstan dağılana qədər Osmanlı İmperiyasının bir hissəsi hesab edirdi. Onlar Avstriya-Macarıstanı Bosniya və Herseqovinaya nəzarət etmək üçün təyin edilmiş bir Avropa ölkəsi hesab edirdilər. Onların əsas məqsədi müsəlman dini muxtariyyətinə nail olmaq və o dövrdə mövcud olan aqrar münasibətləri qorumaq idi. Onlar 1909-cu ildə dini muxtariyyət əldə etdilər. left|thumb|216x216px|[[Petar Koçiç — görkəmli bosniya serbi yazıçısı və siyasətçisi]] Serbiyada çap olunmuş dərsliklər və bir sıra serbdilli kitablar qadağan olunmuşdur. Avstriya-Macarıstan hakimiyyəti, Konstantinopol Pravoslav Kilsəsi ilə müqavilə imzaladı və onun sayəsində imperator, Bosniya və Herseqovinadakı Serb Pravoslav Kilsəsi üzərində nəzarəti əldə etdi. Serblər Avstriya-Macarıstanın dini qurumlarına nəzarət etməsinə qəti şəkildə narazı idilər və dini muxtariyyət əldə etmək üçün mübarizəyə başladılar. Müqavimət 1905-ci ildə onların xeyrinə başa çatdı. Dini muxtariyyət qazandıqdan sonra serblər dörd siyasi qrupun ətrafında toplandı, onlardan üçü xüsusi ilə seçilirdi. Görkəmli qruplar "Srpska riječ" (Serbiya sözü), "Narod i Otadžbina" (Xalq və Vətən) və "Dan" (Gün) kimi rəsmi qəzetlərinin adları ilə tanındılar. Daha sonra onlar vahid partiya şəklində birləşməyə qərar verdilər və beləliklə Serbiya Xalq Təşkilatını qurdular. Nisbi çoxluğu təmsil edən serblər üstünlük təşkil edən siyasi amil idilər, buna görə də onlar Bosniya və Herseqovinanın Osmanlı İmperiyası və Avstriya-Macarıstandan muxtariyyətini tələb etməyə başladılar. Serbiyalıların Bosniya və Herseqovinada siyasəti əsasən 3 qəzetin ətrafında toplanan üç fraksiyadan ibarət idi. Serbiya vətəndaş siyasətinin əsas problemi aqrar reaksiyası idi. Serb kəndliləri feodal münasibətlərin ləğvini tələb edirdilər, digər tərəfdən də milli istəklərinə çatmaq üçün Müsəlman Xalq Təşkilatı ilə əməkdaşlığı davam etdirmək niyyətində idilər. Petar Koçiçin "Narod i Otadžbina" qəzeti ətrafında birləşən qrup aqrar mövqeyini dəyişdirmək üçün Serbiya kəndlilərinin müsəlmanlara qarşı olduğlarını bəyan etdi. Koçiçin dəstəsi Avstriya-Macarıstan hakimiyyəti ilə hər hansı bir əməkdaşlığa da qadağa qoymuşdur. Lazar Dimitriyeviçin "Dan" qəzeti ətrafına toplaşan qrup, aqrar əlaqələrin köklü bir şəkildə dəyişdirilməsini dəstəkləyirdi və Serbiya vətəndaş rəhbərliyini kəndlilərə qarşı laqeyd yanaşmasını tənqid edirdi, ancaq Avstriya-Macarıstan hakimiyyəti ilə aqrar əlaqələrin dəyişdirilməsində tərəfdar olduqlarını bildirmişdi. Serbiya siyasətinin əsas məqsədi Bosniya və Herseqovinada Avstriya-Macarıstan hakimiyyətinin ləğv olunması və Bosniya və Herseqovinanın Serbiya Krallığına ilhaq edilməsi idi. Buna baxmayaraq, onların məqsədləri Avstriya-Macarıstan hakimiyyəti ilə iqtisadi əməkdaşlığa maneə olmurdu. thumb|203x203px|[[Yosip Stadler — Vrhbosna arxiyepiskopu və Xorvat Katolik Birliyinin lideri]] left|thumb|203x203px|[[İvo Pilar — görkəmli xorvat tarixçisi, geosiyasətçi və Xorvatiya Xalq Birliyinin aparıcı ideoloqu ]] Milli istəkləri boğmaq üçün Avstriya-Macarıstan hakimiyyəti Bosniya və Herseqovinadakı fransiskalıların fəaliyyətini məhdudlaşdırmağa çalışırdı. İmperator və Müqəddəs Taxt Bosniya və Herseqovinada katolik kilsəsinin yenidən qurulması müzakirələrini aparırdılar. İmperatorun məqsədi Bosniya kilsəsinin kilsələr daxilindəki dünyəvi hakimiyyətə tabe olması idi. Sonda, 1881-ci ildə, Müqəddəs Taxt bir şərt ilə güzəşt getdi ki, imperator açıq-aydın öz hakimiyyətini bəyan etməsin, hansını ki imperator yenə də etdi. Bosniya və Herseqovina katolik kilsəsi üzərində dünyəvi hakimiyyətini qurduqdan sonra imperator Sarayevoda kafedral yaratdı və baş yepiskop kimi Yosip Stadleri təyin etdi. Bosniya və Herseqovinanın işğalından bir qədər əvvəl Xorvatiya saboru, imperatordan Bosniya və Herseqovinadakı vəziyyəti dəyişdirmək üçün ölkəni Xorvatiya-Slavoniya krallığı və Dalmatsiya krallığı ilə birləşməsini xahiş etdi. İmperator bu tələbi qəbul etməkdən imtina etdi və saboru ləğv elədi. Buna səbəb Avstriya-Macarıstan hakimiyyətinin Bosniya və Herseqovinanı qonşu slavyan ölkələri, Xorvatiya və Serbiyadan təcrid etmək və Bosniya və Herseqovina xalqlarının milli şüurlarını zəiflətmək planı idi. Hakimiyyət yalnız xorvat və serb adlarını deyil, hər hansı bir bayraq, gerb və xalq mahnılarını da aradan qaldırırdılar. Bosniya və Herseqovina və Üçcəhətli krallığında olan xorvatların ortaq marağını vurğulayan hər hansı bir fəaliyyət əvvəlcdən dayandırılırdı. Xüsusən Kallainın rəhbərliyi altında siyasi partiya yarada bilmədikləri üçün xorvatlar müxtəlif musiqi cəmiyyətləri, oxu salonları, məktəblər, təsərrüfat müəssisələri və qəzetlər yaradırdılar. Hökumət bu cəmiyyətlərə "xorvat" sözünü işlətməyi qadağan etdi, halbuki serb cəmiyyətlərinə "serb" sözünü işlətmək olardı. Yalnız bir müddət sonra "xorvat" sözünün istifadəsinə icazə verildi. Bu növ siyasəti macar dairələri irəli çəkilmişdilər, xüsusilə Kallai və onun varisi Ştefan Burian fon Rayejin rəhbərliyi vaxtında. Onların siyasətlərinin əsas məqsədi Bosniya və Herseqovinada Serbiyanın mövqeyini gücləndirməklə Xorvatiya mövqeyini zəiflətmək və Bosniya və Herseqovinanın Xorvatiya ilə birləşməsinin qarşısını almaq idi. Hakimiyyət Bosniya və Herseqovinanı qonşu Slavyan ölkələrinin təsirindən təcrid etməyə çalışsa da, Bosniyadakı xorvat xalqı Xorvatiyadan gələn üç əsas siyasi hərəkatın, əvvəlcə İllirizm hərəkatının, daha sonra yuqoslavizm və xorvat millətçiliyinin təsiri altına düşdü.