cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fikrət Əmirov
Vokal əsərləri və musiqili komediyaları
"Baharımsan" mahnısı da şüştər ladındadır. Vals tempində yazılan bu mahnının fortepiano partiyası vokalla birgə inkişaf edərək melodik ünsürlərin aparıcısı kimi təqdim olunur. Hər iki mahnı arasında oxşarlıqlar var. Belə ki, "Baharımsan" və "Gülərəm gülsən" mahnılarının iksi də vals ritmində və şüştər ladında olub, sanki bir-birləri ilə bağlıdır, lakin "Gülərəm gülsən" mahnısında lirika daha dolğun və dərin fəlsəfi məna daşıyır. Bu məhəbbət hissini ifadə etmək üçün bəstəkar muğam intonasiyalarından da istifadə edir.
"Sevdiyim yardır mənim" mahnısı zabul muğamının üzərində yazılmışdır. Mahnı melodiyaların özündə birləşdirdiyi lirik musiqi və aşıqın yarından şikayət hissi ilə onu gözlədiyini melodiya ilə ifadə edir. Bu cəhətlə Fikrət Əmirovun Teymur Elçinin sözlərinə bəstələdiyi "Toy" mahnısında da rastlaşmaq mümkündür. Şən, xoş, nikbin ruhlu bu mahnı oynaq ritmi ilə xalq musiqisi üçün səciyyəvi olan 6/8 və 4/4 ölçüsünün növbələşməsindən ibarətdir, sadə iki hissəli formalıdır. Bəstəkar Teymur Elçinlə uzun müddət əməkdaşlıq etmişdir. Bu mahnı da bu əməkdaşlığın nümunəsidir.
Fikrət Əmirovun mahnı yaradıcılığında məişət mövzuları da öz əksini tapıb. "Toy" və "Laylay" mahnıları buna nümunədir. Nəbi Xəzrinin sözlərinə yazalan "Laylay" mahnısı segah ladındadır. Bu da folklor xüsusiyyətlərindən intişar tapan "Laylay" musiqisi üçün çox xarakterikdir. Mahnı kuplet, nəqərat şəklində qurulur. Çox zəngin olan melodiyanın inkişaf üsulları muğama yaxındır. Mahnıda ananın övladına olan ən müqəddəs, saf duyğuları əks etdirilir.
Bəstəkarın məhəbbət mövzusunda yazdığı mahnılara Teymur Elçinin sözlərinə "Bir gül seçdim" mahnısı da aiddir. Hansı ki, bu mahnıda da iki sevgilinin saf məhəbbəti tərənnüm olunur.
Fikrət Əmirovun mahnıları arasında məzəli xarakter daşıyanları da mövcuddur. Buna nümunə Teymur Elçinin sözlərinə yazdığı "Neyləmişəm" mahnısıdır. Bayatı-Şiraz ladında yazılan bu mahnı öz sevgilisinə naz edərək, ondan incəyən aşiqə qarşı tərəfin məzəli tərzdə münasibətini ifadə edir. Bayatı-Şiraz ladında yazılan bu mahnı məzəli və məzhəkəlidir. Mahnının nəqərati ladın üzzal şöbəsinin intonasiyaları üzərində qurulur.
Fikrət Əmirovun vokal yaradıcılığına onun Teymur Elçinin sözlərinə bəstələdiyi "Gürcüstan Rustaveli" xor ilə simfonik orkestr üçün əsəri və Cəfər Cabbarlının portreti əsərləri də daxildir.
Fikrət Əmirov uşaq mahnıları da bəstələmişdir. Bunlara "Bip-bipin nəğməsi", "Qatar", "Bizim həyət", "Quzum", "Tənbəl" və başqa mahnılar nümunədir. Bəstəkarın uşaqlara həsr olunan bu mahnılarında onların təfəkkürü ilə bağlı hislər öz təcəssümünü tapır. Bu mahnılar həm də uşaqlar üçün öyrədici xarakter daşıyır. Məsələn, Zeynal Cabbarzadənin sözlərinə yazılan "Qatar" mahnısı minik yük vasitəsi olan qatarın xüsusiyyətlərinin uşaqlar tərəfindən mənimsənilməsi üçün və tez yadda qalması baxımından diqqəti cəlb edir. Mahnı sadə formada yazılıb.
Fikrət Əmirovun bəstələdiyi digər uşaq mahnısı "Bizim həyət" mahnısıdır. Mahnı sadə formada və bayatı-şiraz ladı üzərində yazılıb. Burada uşaqların bir-birinə mehriban münasibətindən və maraqlı əyləncələrdən bəhs olunur. Fikrət Əmirovun digər uşaq mahnıları da körpələrin yaş dövrünə və düşüncələrinə uyğun olaraq onların həyat tərzini özündə əks etdirir.
Vokal musiqi janrına müraciət edən bəstəkarın bu istiqamətdə ilk uğuru dahi şair Nizami Gəncəvinin sözlərinə bəstələdiyi "Gülüm" romansı ilə başlayır. Belə ki, şairin adan olmasının 800 illiyi münasibətilə onun irsinə üz tutan bəstəkarlardan biri də Fikrət Əmirov idi. "Gülüm" romansı da məhəbbət mövzusunda qələmə alınmışdır. Burada mahnı və romans xüsusiyyətləri birləşərək bəstəkarın fərdi üslubunu meydana gətirir.
"Gülüm" romansınım öz emosional ifadə tərzinə görə, səmimi, eyni zamanda təmkinli, sahit ehtiraslı musiqi çalarları Nizaminin qəzəli ilə həmahənglik təşkil edir. Şur ladında yazılan "Gülüm" romansı formasına görə AABA quruluşludur. Orta bölmə kulminasiya xarakteri daşıyaraq daha zildə səslənir. Şur ladında yazılan bu romans mahnı-romans kimi də səciyyələnir.
Bəstəkarın Lermontovun sözlərinə Məmməd Rahimin tərcüməsində yazdığı "Ulduz" romansı ilk yaradıcılıq dövrlərinə aid olsa da, janrın bütün tələblərinə cavab verir. Romans daim repertuara daxil edilir. "Gülüm" romansı qəzəl janrında olsa da, bu romans sadə şeir formasındadır. Sadə, üç hissəli formada qurulur. Orta hissə dramatik xarakter daşıyır, müşayiət çox mürəkkəbdir. Kulminasiya orta bölmənin sonunda verilir.
Bundan başqa Fikrət Əmirovun N. Dorizonun sözlərinə "İki sahil" romansı, Aleksandr Puşkinin sözlərinə tenor və baritonla simfonik orkestr üçün "Qış yolu" ballada dueti və s. əsərləri var ki, onlar da Azərbaycan vokal musiqi janrının gözəl nümunələrindəndir. Bəstəkarın vokal əsərləri ifaçıların repertuarında geniş yer tutub. Bülbül, Rəşid Behbudov, Şövkət Ələkbərova, Gülağa Məmmədov, Lütfiyar İmanov, Məmmədəli Əliyev, İslam Rzayev, Sona Aslanova, Rəhilə Cabbarova, Zəhra Rəhimova, Zeynəb Xanlarova, İlhamə Quliyeva, Xuraman Qasımova, Fidan Qasımova, Azər Zeynalov və digər sənətkarlar Fikrət Əmirovun mahnı və romanslarına müraciət ediblər. Bu mahnılar Azərbaycanda və onun sərhədlərindən kənarda geniş şöhrət tapmışdır.
Fikrət Əmirovun "Ürəkaçanlar", "Gözün aydın" və "Xoş xəbər" musiqili komediyaları Böyük Vətən Müharibəsi dövrü və müharibədən sonrakı çətin illərdə yaranmışdır.
1944-cü ildə respublikada Cəlil Məmmədquluzadənin adını daşıyan yeni Musiqili Komediya Teatrının açılışı oldu. Yeni yaradılmış teatra yeni milli repertuar lazım idi. Bu əsər Fikrət Əmirovun bəstələdiyi "Ürəkaçanlar" operettası oldu. Gənc bəstəkarın bu komediyası teatrın ilk mövsümünün açılışında tamaşaya qoyuldu. Komediyanın libretto müəllifi Məmməd Səid Ordubadi idi. Dörd pərdədən ibarət olan musiqili komediyanın quruluşçu rejissoru Şəmsi Bədəlbəyli, rəssamı Nüsrət Fətullayev, dirijoru Şəmsəddin Fətullayev idi. Rəqslərə Qəmər Almaszadə quruluş vermişdi.
200px|thumb|right|Fikrət Əmirov 1940-cı illərdə
Üzeyir Hacıbəyli əsərlə bağlı bu cür rəy bildirmişdir: "Musiqili Komediya teatrının açılışı böyük hadisədir. Fikrətin musiqisinin müvəffəqiyyəti hamını sevindirir." Musiqili komediyanın quruluşçu rejissoru Şəmsi Bədəlbəyli bildirir ki, "1944-cü ildə, çətin hərbi dövrdə Musiqili Komediya Teatrının açılışı oldu. İlk tamaşa Fikrət Əmirovun "Ürəkaçanlar" musiqili komediyasının premyerası idi."
Komediya sosializm quruculuğu üçün çox aktual bir mövzu olan kolxoz həyatından bəhs edir. Əsərin süjetində əsas aparıcı xətt lirik xətdir. Belə ki, burada Leyli və Alayın sevgisindən bəhs edilir, lakin komediya janrının xüsusiyyətləri ilə bağlı burada süjetdə bir sıra anlaşılmazlıqlar baş verir. Əsərdəki məzəli, komik hadisələr də bu anlaşılmazlıqlardan doğur.
Musiqili komediya üç pərdəlidir, uvertüra ilə açılır. Uvertüra iki mövzu üzərində qurulur. Lirik, məlahətli birinci mövzu eyni intonasiyanın variantlı inkişafı üzərində qurulur. 6/8 ölçüdə ikinci bölmə isə məzəli rəqsi xatırladır.
Birinci pərdə Leylinin xor ilə birgə ifa etdiyi lirik və melizmlərlə zəngin, virtuoz mahnısı ilə açılır. Bu pərdədə Leylinin daha bir çıxışı onun lirik məzmunlu ariozosudur. Gövhər xalanın ifa etdiyi lirik səpkili təsnif Üzeyir Hacıbəyovun "Arşın mal alan" musiqili komediyasındakı Tellinin mahnısı xatırladır. Hər iki mahnının lad əsası da eynidir. Burda "Çal oyna" xalq melodiyası özünü göstərir. "Üzüm yığımı" adı altında verilən lirik rəqs bəstəkarın fortepiano üçün "on iki miniatür" məcmuəsindən eyniadlı rəqsin orkestr üçün işlənməsidir.
İkinci pərdədə maraqlı rəqs nömrəsi Yallıdır. Bu Yallı eyniadlı xalq rəqsi üçün səciyyəvi olan iki bölmədən ibarətdir: 2/4 və 6/8 ölçülü iki hissə bir-birini əvəzləyir. Komediyanın ikinci pərdəsində bir sıra digər personajların səciyyəsi açılır. Burada Alayın xor ilə ifa etdiyi lirik ariozo səslənir. Nargilə və Qəhrəman isə çox qeyri-adi bir duet ifa edirlər. Belə ki, bu duetdə musiqi fonunda bayatı mətni üzərində oxunmadan deklamasiya verilir.
Musiqili komediyanın üçüncü pərdəsində hər iki xətt lirik və komik xətt öz davamını tapır. Leylinin mahnısında "Səndən mənə yar olmaz" xalq mahnısı sitat kimi istifadə olunmuşdur. Leyli və Alayın dueti məhəbbət mahnısı üzərində qurularaq, lirik duyğuları əks etdirir. Burada Qəhrəman və Əlimuradın komik dueti məzhəkəli xarakter daşıyır. Üçüncü pərdədəki "Maldov rəqsi" isə çox orijinal bir nömrədir.
Teatr tamaşaları və kinofilm musiqiləri
Fikrət Əmirov bir çox kinofilmlərə və teatr tamaşalarına musiqi bəstələmişdir. Bəstəkarın musiqi bəstələdiyi teatr tamaşalarına aiddir: İlyas Əfəndiyevin "İşıqlı yollar" əsəri 1947-ci il, Əbdürrəhim bəy Haqverdiyevin "Dağılan ittifaq" əsəri  1950-ci il, Cəfər Cabbarlının "1905-ci ildə" əsəri  1955-ci il, Hüseyn Cavidin "Şeyx Sənan" əsəri  1956-cı il, Mehdi Hüseynin "Cavanşir" əsəri  1957-ci il, İlyas Əfəndiyevin "Sən həmişə mənimləsən" əsəri  1964-cü il, Mirzə İbrahimovun "Közərən ocaqlar" əsəri  1967-ci il. Bu tamaşalar Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrının səhnəsində tamaşaya qoyulmuşdur. Bunlardan başqa, Fikrət Əmirov Azərbaycan radiosunda səhnələşdirilən pyeslərə də musiqi bəstələyib. Bunlar Xalq yazıçısı Süleyman Rəhimovun "Saçlı" və "Şamo" əsərləridir.
"Közərən ocaqlar" tamaşasının musiqisində bəstəkar inqilab dövrünü təsvir edən ünsürlərə böyük diqqət yetirmişdir. Digər tərəfdən tamaşanın əsas obrazının açılmasında da musiqi ünsürü önəmli dramaturji funskiyalar yerinə yetirir. Buna nümunə olaraq Vətən leytmotivini göstərmək olar.
İlk dəfə üverturada tutti şəklində səslənən dramatik mövzunun intonasiya relyefi seksta-kvinta sıçrayışlarından sonra səslənən sekvent hərəkət təşkil edir. Vətən leytmotivi mövzusunun müxtəlif tembr variantlarında, tamaşanın dramaturji baxımından mühüm səhnələrində səslənməsi onun əhəmiyyətini vurğulayır. Belə ki, artıq tamaşanın ilk səhnələrində leytmövzu montaj üsulu inqilab mahnı ilə birləşərək, kontrapunkt şəklində səslənir. Mövzunun orkestrin müşayiəti ilə soprano tərəfindən çox patetik, dramatik halda səslənməsi, sonra isə fleyta və skripka alətləri tərəfindən kədərli tərzdə ifası ümumiləşdirilmiş Vətən obrazını yaradır. Beləliklə, dəfələrlə səslənən leytmövzu dramaturji inkişafın müəyyən mərhələlərinə yekun vurur.
Mahnının sonunda iniltili intonasiyaların daha da dramatikləşməsi və ekspressiyası nəzərə çarpır və vokaliz hissəsi poetik mətnlə ifadə olunan ağrının, əzabın harayı kimi qəbul edilir.
Hüseyn Cavidin lirik-romantik səpkili şeiri Fikrət Əmirovun dramatik-faciəvi musiqisində öz əksini tapır. Şeir əruz vəzninin həzəc bəhrindədir. Deklomasiya ifadəli melodiya "Şur" muğamının "Hicaz" şöbəsinin intonasiyaları üzərində qurulur. Bu mahnı hal-hazırda da müğənnilərin repertuarındadır.
Bəstəkarın Mehdi Hüseynin "Cavanşir" pyesinə yazdığı musiqi də əsərin səhnə həyatı üçün xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Bu pyesdəki məşhur mahnılardan biri də "Reyhan" mahnısıdır. 1950-ci illərdə yaradılan bu mahnı ancaq teatr tamaşalarında səsləndirilmişdir. 1960-cı illərdə isə mahnı SSRİ Xalq Artisti Zeynəb Xanlarova bu mahnının ən məşhur ifaçısıdır. O, bir çox ölkələrdə bu mahnını öz repertuarına daxil edərək Azərbaycan musiqisini təbliğ etmişdir.
"Cavanşir" pyesindən yaddaqalan növbəti mahnı Tələt Əyyubovun sözlərinə bəstələnən Saqinin mahnısıdır. Şüştər ladında başlayan bu mahnı lirik-dramatikdir, sadə 2 hissəli reprizli formada yazılıb. Melodiya muğama xas olan inkişaf üsulları ilə verilir. Poetik mətnin kulminasiyası melodiyanın kulminasiyası ilə eyni vaxta düşür. Fortepiano müşayiəti mürəkkəbdir.
Bəstəkarın daha bir mahnısı mövcuddur ki, bu "Mən səni araram" mahnısıdır. Mahnının sözləri Tələt Əyyubova aiddir. Mahnının ilkin variantı Mehdi Hüseynin "Cavanşir" pyesinə yazılmışdır. Fikrət Əmirov sonralar bu mahnını 1977-ci ildə çap olunan "20 mahnı" məcmuəsinə daxil etmişdir, lakin bu məcmuədə çap olunan variantda mahnının sözləri bir qədər dəyişilmiş və fortepiano partiyası yenidən işlənmişdi.
Öz emosional ifadə tərzinə görə, səmimi, eyni zamanda, təmkinli, sakit ehtirası ilə "Gülüm" qəzəlinə yaxın olan bu mahnı uzun illərdir ki, ifa edilir. Səmimi məhəbbət monoloqu olan bu mahnıda melodiya sanki dinləyici ilə danışır. Xalq mahnıları üçün səciyyəvi olan lirik deklamasiyanın sadəliyi və təbiiliyinə yaxın bu melodiya olduqca ifadəlidir. Mahnının qəhrəmanı sanki sevgilisini axtararaq ahuzar çəkir, onu öz sevgisinə inandırmağa çalışır.
Bayatı-Şiraz ladında səslənən, geniş melodiya öz bütövlüyü ilə, lad intonasiya inkişafı ilə seçilir. Poetik mətnə qayğı ilə yanaşan bəstəkar musiqi ilə sözün vəhdətini yarada bilmişdir.
Fikrət Əmirovun musiqi yazıçı Süleyman Rəhimovun əsərlərində də öz təcəssümünü tapmışdır. Belə ki, Süleyman Rəhimovun "Saçlı" və "Şamo" romanları əsasında hazırlanan tamaşaların musiqisini Fikrət Əmirov yazmışdır.
"Saçlı" əsərində xorun ifası xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Həmçinin romanda mahnıların bir neçəsi şur ladı üzərində həzin oxunur. Mahnılar lirik kədər hissi daşıyır. Bu lirik-kədər hissə musiqilərin bədii məzmununu daha da dərinləşdirir.
Romansda Rüxsarənin mahnısı çox kədərli notlardan ibarətdir. Burada, hətta "Şüştər" muğamının intonasiyaları da səslənir. Tamaşanın ikinci və üçüncü hissələrində xor mahnı oxunur. Romanda səslənən bəzi musiqilər bəstəkarın "Azərbaycan kapriççiosu" əsərini də xatırladır. Tamaşanın sonunu cəld templi, xoş gələcəkdən xəbər verən nikbin musiqi ifadə edir.
Fikrət Əmirovun musiqiləri bu tamaşaya boyu baş verən hadisələri sadəcə müşayiət etmir. Eyni zamanda həmin hadisələrin içində inkişaf edərək əsərə xüsusi rəng əlavə edir. Bəstəkarın musiqisi Süleyman Rəhimovun "Şamo" romanı əsasınd hazırlanmış tamaşada da bu cürdür.
Bu mahnının melodiyasında aşıq musiqisinə xas olan elementlər mövcuddur. Bu da Şamonun daxili aləmi ilə bağlıdır. Əsərdə baş verən hadisələri musiqi dili də uyğun melodiyalarla ifadə edir. Sonda Şamo ilə Qəmərin toy səhnəsində xalq musiqi folklorundan, aşıq havalarından və yallı rəqsindən istifadə olunur. Tamaşanın musiqi dilində mahur, şur və segah ladları üstündür.
Fikrət Əmirovun musiqisi bir neçə kinofilmlərdə də xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Bəstəkarın kino sahəsində ilk işi 1960-cı ildə Mehdi Hüseynin ssenarisi əsasında rejissor Ağarza Quliyevin çəkdiyi "Səhər" filmidir. Bu iş ona gözləmədiyi halda təklif edilmişdir.
"Səhər" filmində məhəbbət mövzusu da geniş yer tutur. Aslan ilə Sevdanın saf məhəbbəti bütün məhrumiyyətlərə qalib gəlir. Qəhrəmanın sonsuz məhəbbət mövzusu Aslanın mahnısında öz ifadəsini tapır, hansı ki, bu mahnı da film boyu səslənir. Şüştər ladında yazılan mahnı öz melodik çalarları ilə lirik hisləri, ritmik xüsusiyyətləri ilə də qəhrəmanlığı ifadə edir. Mahnı da şüştər ladının səs düzümünün xüsusiyyətlərindən də geniş istifadə olunur. Məsələn, nəqərat hissəsində "Tərkib" şöbəsinə istinad olunur. "Səhər" kinofilmindən "Aslanın mahnısı" ifaçıların repertuarına daxil olaraq müstəqil mahnı kimi də oxunur.
1962-ci ildə Xalq yazıçısı Mirzə İbrahimovun ssenarisi əsasında rejissor Həbib İsmayılov ekranlaşdırdığı "Böyük dayaq" filmində də Fikrət Əmirovun musiqisi bədii məzmuna rəng qatır, hadisələrin gedişini daha da dolğunlaşdırır. Burada da məhəbbət mövzusuna geniş yer verilir. Maya ilə Qaraşın sevgisi lirik melodiyalarla verilir. Saf məhəbbəti əks etdirən "Gecə keçdi" mahnısı Mayanın ifasında filmə əsl məhəbbət ovqatı gətirir. Mahnı melodiyası ilə, özündən sonra gələn hadisələrlə təzad yaradır. "Gecə keçdi" mahnısı şur ladında yazılıb. Sözləri Teymur Elçinə aid olan bu mahnı bəstəkarın "20 mahnı" məcmuəsinə də daxil edilib.
İrsi
thumb|200px|left|Fikrət Əmirovun [[Fəxri Xiyabanda qəbirüstü abidəsi. 2013-cü il]]
Fikrət Əmirov adına Azərbaycan Dövlət Mahnı və Rəqs Ansamblı 1938-ci ildə Üzeyir Hacıbəyov tərəfindən yaradılıb. Müxtəlif dövrlərdə kollektivə Üzeyir Hacıbəyovla yanaşı Səid Rüstəmov, Cahangir Cahangirov, Vasif Adıgözəlov, Hacı Xanməmmədov, Telman Hacıyev və Ramiz Mirişli rəhbərlik edib. 2000-ci ilin yanvar ayından ansamblın nəzdində Azərbaycan Dövlət Xalq Çalğı Alətləri fəaliyyət göstərir. Azərbaycan musiqi mədəniyyətin təbliğində müstəsna xidmətlərinə görə ansambl 13 iyul 1958-ci ildə "Əməkdar kollektiv" fəxri adına layiq görülmüşdür.
Gəncə Dövlət Filarmoniyası Fikrət Əmirovun adınadır. Fikrət Əmirov bir dövr burada çalışmışdır. Yeni bina inşa olunduqdan sonra filarmoniyaya bəstəkarın adı verilib. Burada, eyni zamanda, 1100 nəfərlik konsert və 300 yerlik iclas zalları, 10 loja və 1 VİP loja vardır. Binanın üçüncü mərtəbəsinin eyvanında Üzeyir Hacıbəyovun, Fikrət Əmirovun, Qara Qarayevin, Niyazinin və Arif Məlikovun heykəlləri qoyulub.
Fikrət Əmirov adına Gəncə şəhər 1 saylı musiqi məktəbi Nizami küçəsində yerləşir. Məktəb 1923-cü ildən fəaliyyət göstərir. Məktəbdə 4 şöbə fəaliyyət göstərir: fortepiano şöbəsi, simli və nəfəsli alətlər şöbəsi, xalq çalğı alətləri və nəzəriyyə şöbəsi. Məktəbdə fortepiano, skripka, tar, kamança, qarmon, nağara, səs-muğam, vokal, kanon, klarnet, truba, saz ixtisasları mövcuddur.
Xəzər Universitetinin Bəşir Səfəroğlu 122 ünvanında yerləşən binasındakı yaraşıqlı konfrans-konsert salonu "Fikrət Əmirov konfrans-konsert mərkəzi" adını daşıyır. Binanın divarına Fikrət Əmirovun barelyefi olan xatirə lövhəsi vurulmuşdur. Bu mərkəz Bakının tanınmış mədəniyyət ocaqlarından biridir.
Fikrət Əmirov adına Sumqayıtda musiqi məktəbi fəaliyyət göstərir. Məktəb 1991-ci ildə 5№-li Uşaq Musiqi Məktəbi kimi fəaliyyətə başlamışdır. 1992-ci ildə Sumqayıt şəhəri Xalq Deputatları Sovetinin qərarı ilə məktəbə Fikrət Əmirovun adı verilmişdir. Məktəbdə fortepiano, nağara, fleyta, klarnet, xanəndəlik, violin, tar, kamança, balaban, kanon, saz, qarmon ixtisasları vardır.
thumb|right|200px|Fikrət Əmirovun Bakı şəhərindəki [[Fikrət Əmirovun heykəli (Bakı, 2011)|heykəli]]
Fikrət Əmirov adına Binəqədi rayonunda 6 saylı incəsənət məktəbi fəaliyyət göstərir. Məktəb 6№-li İncəsənət Məktəbi kimi fəaliyyətə başlamışdır. Daha sonra məktəbə Fikrət Əmirovun adı verilmişdir. Məktəbdə 400-dən çox şagird incəsənətin müxtəlif sahələri üzrə təhsil alır. Məktəb 50 ildən çoxdur fəaliyyət göstərir. Məktəbdə fortepiano, nağara, fleyta, klarnet, xanəndəlik, violin, tar, kamança, balaban, kanon, saz, qarmon ixtisasları vardır.
Bəstəkarın qızı Sevil Əmirovanın rəhbərliyi altında Belçikada "Fikrət Əmirov Beynəlxalq Assosiasiyası" yaradılmışdır. Bu assosiasiyanın rəhbəri və həmtəsisçisi Sevil Əmirovadır.
2012-ci ilin sentyabr ayının 19-da Bakıda Fikrət Əmirov küçəsində görkəmli bəstəkarın xatirəsinə ucaldılmış abidənin açılışı olub. Müəllifi əməkdar rəssam Namiq Dadaşov olan tuncdan hazırlanmış abidənin ümumi hündürlüyü 3,6 metrdir. Abidənin ətrafında park salınmış, abadlıq işləri aparılmışdır.
Rəssam Tahir Salahov tərəfindən 1967-ci ildə "Fikrət Əmirovun portreti" işlənmişdir. Hal-hazırda bu əsər Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyində sərgilənir.
1985-ci ildə "Azərbaycanfilm" kinostudiyasının rəhbərliyi altında Cahangir Zeynallının rejissorluğu, Ayaz Vəfalının ssenari müəllifliyi ilə "Fikrət Əmirov" qısametrajlı sənədli filmi ekranlaşdırılmışdır. Filmdə bəstəkarın ölümündən bir qədər əvvəl çəkilmiş kinoxronikadan, fotoşəkillərdən istifadə edilmişdir. Kino əsərinə "Sevil" operasından, "Min bir gecə" baletindən ayrı-ayrı səhnələr, Rəşid Behbudovun, Nəbi Xəzrinin, Tixon Xrennikovun xatirələri daxil edilmişdir.
Azərbaycanlı heykəltaraş Cəlal Qaryağdı tərəfindən 1964-cü ildə Fikrət Əmirovun büstü hazırlanmışdır.
2017-ci ildə bəstəkarın 95 illiyi münasibətilə Amerika, Los-Ancelesdə Fikrət Əmirovun xatirəsinə həsr olunmuş tədbir keçirilmişdir. Müxtəlif illərdə bəstəkara həsr olunmuş xatirə gecələri, tədbirlər və anım mərasimləri keçirilmişdir.
1980-ci ildə "Azərbaycanfilm" kinostudiyasının rəhbərliyi altında Arif Qazıyevin rejissorluğu ilə Fikrət Əmirovun həyat və yaradıcılığına, xüsusilə "Min bir gecə" baletinin xarici ölkələrdəki premyerasına həsr edilən "Mən səni araram" adlı qısametrajlı sənədli televiziya filmi ekranlaşdırılmışdır.
2018-ci ildə Bakıda Fikrət Əmirov adına Konfrans-Konsert mərkəzi açılmışdır. Elə həmin ildən Konfrans-Konsert mərkəzi fəaliyyət göstərir. Həmçinin, Konsert mərkəzinin önündə bəstəkarın barelyefi işlənmişdir.
"Azərbaycan Xəzər Dəniz Gəmiçiliyi" QSC-nin gəmilərində biri "Bəstəkar Fikrət Əmirov" adını daşıyır.
2023-cü ildə musiqişünas Tahirə Kərimovanın F. Əmirova həsr olunmuş "Həyat partiturasında sənətkar naxışı" kitabı işıq üzü görüb.
Filmoqrafiya
• 2
Serco Leone
Serco Leone — italyan film rejissoru, prodüseri və ssenarist. Daha çox "spagetti vestern" növüylə bilinsə də, "Bir dəfə Amerikada" filmiylə yalnız vestern rejissoru olmadığını sübut etmişdir.
Aginskoye
Aginskoye — Rusiyanın Zabaykal diyarında şəhər tipli qəsəbə, Agin-Buryat Dairəsinin inzibati mərkəzi. Aqa çayı sahilində yerləşir. Yağ zavodu, ağac emalı müəssisələri, pedaqoji məktəb var.
Serco Leone
Həyatı
1929-cu il yanvarın 3-də Roma şəhərində anadan olan Sergionun atası Vinçenso Leone dövrün pioner kino işçilərindən biri, anası Edvic Valçarenqi isə səssiz filmlərdə çəkilən aktrisa idi. Məktəbdə oxuyarkən onun sinif yoldaşlarından biri gələcəkdə birlikdə bir neçə layihəyə imza atacağı əfsanəvi bəstəkar Ennio Morrikone idi. Atasının kinostudiyalarda işini yaxından izləyən Sergio artıq 18 yaşında olarkən universitetdə hüquq dərslərini atdı və kino sahəsinə gəlməyi qərara aldı.
1948-ci ildə o, Velosiped oğruları filmində rejissor Vittorio de Sikanın köməkçisi idi. 1950-ci illərdən etibarən o, ssenarilər də yazmağa başladı, "Quo Vadis" – 1951 və "Ben-Hur" – 1959 kimi amerikan filmlərində rejissor köməkçisi kimi çalışdı. 1959-cu ildə "The Last Days of Pompeii" (Pompeyin Son Günləri) filminin çəkilişləri zamanı xəstələnən rejissor Mario Bonnardın işini sona çatdırmaq Leoneyə həvalə edildi. 1961-ci ildə "The Colossus of Rhodes" (Rodos Heykəli) tarixi filmi ilə öz müstəqil rejissorluq debütünü etdi. 1960-cı illərdə tarixi filmlər bir qədər dəbdən düşdü və Leone amerikan "Western" janrından bəhrələnən italyan "Spaghetti Weatern" janrında filmlərə maraq göstərməyə başladı. 1964-cü ildə çəkdiyi "A Fistfull of Dollars" (Bir Ovuc Dollar) filmi yaponiyalı rejissor Akira Kurosavanın 1961-ci ildə ekranlaşdırdığı "Yojimbo (Yocimbo) filmi əsasında çəkilmişdi. Bu film amerikalı aktyor Klint İstvudu məşhur etdi. Buna qədər isə o, yalnız televiziya filmlərində kiçik rollar almışdı.
Bu və Leonenin növbəti iki filmi – "For a Few Dollars More" (Bir Qədər Dollar Daha Çox) – 1965 və "The Good, the Bad and the Ugly" (Yaxşı, Pis və Zalım) – 1966 filmləri sonradan "Man with No Name" (Adsız Adam) və ya "Dollar" trilogiyası adı ilə məşhurlaşdı. Sonucu film trilogiyanın ən uğurlu filmi oldu. Ennio Marikoninin məşhur musiqisi də filmə böyük şöhrət gətirdi. Bu 3 filmin uğurunu görən Hollivud film şirkəti "Paramount Pictures" 1967-ci ildə onu "Once Upon a Time in the West" (Bir Zamanlar Qərbdə) filminin rejissor kürsüsünə dəvət etdi. Sergio Leone bu filmdə bir çox əfsanəvi "Western" filmlərinə istinad etmişdir. O dövrə film Şimali Amerikada kassa yığımında böyük uğur qazanmasa da, Avropada böyük hitə çevrildi. Bir çox film həvəskarları, kritiklər bu filmi Leonenin ən yaxşı filmi hesab edirlər.
1970-ci illərdə əsasən prodüserlik fəaliyyəti ilə məşğul olan Leone 1978-ci ildə 28-ci Venesiya Beynəlxalq Film Festivalında münsiflər heyətinin üzvü idi. O, onilliyin əvvəllərində sonradan əfsanəyə çevriləcək Xaç atası – 1972 filminin rejissor kürsüsündən imtina etdi. Bunun səbəbi isə onun həmin dövrdə digər qanqster filmi üzərində çalışması idi. Leone bu filmi ərsəyə gətirmək üçün on ildən artıq vaxt sərf etdi. Bu 1984-cü ildə ekranlara çıxan və baş rollarda Robert De Niro və Ceyms Vudsun oynadığı Bir dəfə Amerikada filmi idi. Film keçmiş qanqster Harri Qreyin "The Hoods" əsəri əsa-sında çəkilmişdi. Filmin son hazır versiyası çox uzun idi. "Warner Bros" şirkəti filmi bazara çıxarmaq üçün onu montaj etməyi tapşırdı. Nəticədə iki saatdan bir qədər artıq davam edən film tənqidlə üzləşdi. Dünyanın digər hissələrində ekranlara çıxan orijinal-uzun versiya həm kassa yığımında uğur qazandı, həm də kritiklərin əksəriyyəti tərəfindən bəyənildi. Sonradan film DVD-də işıq üzü gördükdən sonra öz qiymətini aldı və bir çoxları tərəfindən şah əsər adlandırıldı.
Leone 1989-cu il aprelin 30-da ürək tutmasından vəfat etdi. Həyatının son illərində onun yaxın dostu Klint İstvudla arası soyumuşdu. "Once Upon a Time in America" filmini çəkəndə Leone bildirmişdi ki, Robert De Niro İstvuda nisbətən həqiqi aktyor idi. Hər halda Leonenin ölümündən bir müddət əvvəl onlar yenidən münasibət yaratmışdılar. 1992-ci ildə Klint İstvud "Unforgiven" filminə görə ən yaxşı rejissor kimi Oskar qazandı. O, bu Oskarı 2 şəxsə həsr etdi. Bunlardan biri Sergio Leone, digəri isə Don Siqel idi.
Rəhimulla İsmayılov
right|303x303px thumb|312x312px thumb|250x250px
Rəhimulla Dadaş oğlu İsmayılov — Texnika sahəsi üzrə fəlsəfə doktoru, neftçi-alim
Həyatı
Rəhimulla Dadaş oğlu İsmayılov 2 mart 1962ci ildə Azərbaycan Respublikası, Salyan şəhəri, Qızılağac kəndində anadan olmuşdur.Orta məktəbi doğulduğu kənd məktəbində bitirən R.İsmayılov 1979–1984-cü illərdə M.Əzizbəyov adına Neft və Kimya İnstitutunun (Halhazırda Azərbaycan Dövlət Neft Akadəmiyasının Qaz-Neft Mədən fak.) Qaz Neft Mədən fakültəsinin qaz, qaz-kondensat yataqlarının istismarı, işlənməsi, texnologiyası və kompleks mexanikləşdirilməsi üzrə tam kursu bitirərək dağ mühəndisi ixtisasına yiyələnmişdir.
Əmək fəaliyyəti
R.İsmayılov əmək fəaliyyətinə 2 oktyabr 1984-cü ildə Sov.İKP XXII qurultayı adına İstehsalat Birliyinin (hal-hazırda "Neft Daşları" Neft və Qazçıxarma İdarəsi) 1 saylı Neftqazçıxarma sexində neftqazçıxarma operatoru kimi başlayıb. Çox keçməmiş quyuların tədqiqatı üzrə usta keçirilmişdir. İşlənmənin son mərhələsində olan "Neft Daşları" yatağında neft quyularında tədqiqat işlərinin aparılmasında Rəhimulla İsmayılovun böyük əməyi olub. 1986–90-cı illərdə neftqazçıxarma ustası, mədən müdirinin müavini işləmiş və bununla da "Neft Daşları" yatağının V blok Şimal-şərq qanadının işlənməsi və istismarı üzrə kompleks məsələlərin həllində yaxından iştirak etmişdir. 1991-ci ildə R.Ismayılova Neftqazçıxarma idarəsinin "idarə aparatı"nda ətraf mühitin mühafizəsinə rəhbərlik həvalə olunur. 1992–1993cü illərdə "neftqazçıxarma və nəqli" istehsalat şöbəsində mühəndis, şöbə rəisinin müavini vəzifələrində işləyib. İşlədiyi müddət ərzində "Azneft" İstehsalat Birliyinin və Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin idarə və müəssisələri ilə, o cümlədən şöbələri ilə müştərək layihələrin işlənməsi və tikintisində yaxından iştirak edib.1993–2005-ci ildə Rəhimulla ismayılov "Neft Daşları" NQÇİ-nin 4 saylı neftqazçıxarma sexində rəis vəzifəsində çalışıb. 2005–2006-cı illərdə Rəhimulla müəllim "Azneft" IB-nin "28 May" NQÇİdə baş mühəndis işləyib. Onun rəhbərliyi ilə quyuların qazlift istismarı çoxsəviyyəli avtomatlaşdırılmış idarəetmə sisteminə keçirilib. Rəhimulla İsmayılov tutduğu vəzifələrdən asılı olmayaraq elmi kadrların hazırlanmasında məhsuldar fəaliyyət göstərib. 2008–2009-cu illərdə "Azneft" IB-nin "Qum adası" NQÇİ-də Mərkəzi Mühəndis Texnoloji Xidmətin rəis müavini vəzifəsində işləyib. Son illər ARDNŞ-in "Neft-qaz elmi tədqiqat layihə" İnstitutunun "Təcrübə və sınaq" şöbəsinin rəisi vəzifəsində işləyib.
Elmi fəaliyyəti
İstehsalatdan ayrlmadan 2005-ci ildə namizədlik dissertasiya işini başa çatdırır. Elmi fəaliyyətinin əsas istiqamətləri qazlift istismarı üçün əsas texnoloii sxemlərin işlənməsi, kompyuter proqramlarından istifadə etməklə alçaq təzyiqli lay şəraitində quyuların boru arxası fəzadan işə salınmasının mümkünlüyü və yüksək dərinliyə malik qazlift quyularında maye qaz qarışdırıcılarının tətbiqinin səmərəliliyinin qiymətləndirilməsi olub. Onun işə töhflərindən biri də quyuya vurulan qazın parametrlərindən istifadə etməklə kompyuter proqramlarının vasitəçiliyi ilə quyularda lay və quyu dibi təzyiqlərinin təyin edilməsinin dəqiqləşdirilməsi olub. Təkcə onu qeyd etmək kifayətdir ki, onun təklif etdiyi texnoloji proseslərlə "Azneft" Istehsalat Birliyinin mədənlərində minə qədər quyu əməliyyatları aparılmış və min tonlarla neft hasil olunmuşdur. R.İsmayılov 15 elmi-texniki əsərin və bir neçə elmi ixtiranın müəllifidir.
İstinadlar
1.İki Sahil qəzeti 1 mart 2012 buraxılış
2. Dissertasiya http://www.millikitabxana.az/dissertations/yataq?l=%C4%B0
3. Tərəqqi medalı sərəncam https://e-qanun.az/framework/43552
4. İxtiralar 2009. https://patent.copat.gov.az/_files/Ixtira_2009_01.pdf
__INDEX__ __NEWSECTIONLINK__
Çamırlı (Göyçə)
Çamırlı — İrəvan quberniyasının Yeni Bayazid qəzasında, indi Basarkeçər (Vardenis) rayonunda kənd.
Tarixi
Kənddə 1873-cü ildə 244 nəfər, 1886-cı ildə 329 nəfər, 1897-ci ildə 374 nəfər, 1908-ci ildə 491 nəfər, 1914-cü ildə 632 nəfər, 1916-cı ildə 541 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1918-ci ilin yazında kəndin sakinləri ermənilər tərəfindən qırğınlarla qovulmuşlar.
1920-ci ildə indiki Ermənistanda sovet hakimiyyəti qurulandan sonra azərbaycanlılar öz doğma kəndlərinə qayıda bilmişlər. Burada 1922-ci ildə 42 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. Kənd 1929-cu illərdə ləğv edilmişdir.
Toponim təkə adlı türk tayfasının bir tirəsini təşkil edən çomur//çomrı etnonimi əsasında formalaşmışdır. -lı mənsubluq bildirən şəkilçidir. «Çamır/çamur tayfasına mənsub yer» deməkdir. Etnotoponimdir. Quruluşca düzəltmə toponimdir.
Əhalisi
24 yanvar 1919-cu ildə Göyçə mahalının Çamırlı kəndinə basqın edən daşnak terrorçuları dörd kişinin başını, altı qadının döşlərini kəsərək on nəfər dinc sakini vəhşicəsinə qətlə yetirmişlər.
Finlandiyada aclıq (1866–1868)
1866–1868-ci illlərdə Finlandiyada aclıq — Finlandiyada kütləvi aclıq. Bu, Qərbi Avropada təbii səbəblərdən yaranan son kütləvi aclıq olmuşdur. Finlandiya tarixində bu fenomen "Böyük aclıq illəri" kimi tanınır.
Finlandiya böyük hersoqluğunun ümumi əhalisinin təxminən 15%-i, aclığın tüğyan etdiyi ərazilərdə isə əhalinin 20%-ə qədəri həlak olmuşdur.
Zəmin
Soyuq iqlimdə, yoxsul torpaqlarda, Finlandiyada vaxtaşırı kütləvi qıtlıq baş verirdi. Tədqiqatçılara görə, beləliklə, 1696–1697-ci illərdəki aclığı daha əsaslı şəkildə "böyük" adlandırmaq olar. Bəzi hesablamalara görə, bu dövrdə hər üç findən biri həlak olmuşdur. Başqa məlumata görə, Finlandiyanın əhalisi 1/5 azalmışdır.
Əmanət (film, 1981)
Əmanət — Rəncilə Məhəmmədsəid Xanın rejissorluğu ilə 1981-ci ildə çəkilmiş Pakistan komediya filmi.
Abay (şəhər)
Abay (Абай; 1961-ci ilə qədər — qəsəbə Çurubay-Nura və ya Çurbay-Nura ) — Qazaxıstanın Karağandı vilayətindəki şəhər. 1949-cu ildə Karağandı kömür hövzəsinin qərb hissələrinin inkişafı ilə əlaqədar olaraq bir işçi qəsəbəsi olaraq meydana gəldi. 2002-ci ildən — Abay bölgəsinin mərkəzi. Şəhər Karabas dəmir yolu stansiyasından 8 km, Qaragandadan 30 km cənub-qərbdə yerləşir. Karağandı — Jezkazqan — Qızılyolod magistral yolu şəhərdən keçir, şəhərdən yaxşılaşdırılmış yollarla əlaqələndirilir. Şaxtinski, Saranya. Karabas kəndinin yaxınlığında, Abayın yanında, Jartas su kəməri var. Abay şəhəri Abay Kunanbayevin adını daşıyır.
İqtisadiyya və sənayə
Kömür mədənçiliyi (perestroyka başlamazdan əvvəl şəhərdə 4 kömür mədəni var idi: 4 saylı "Çurubay-Nurinskaya" (Sherubainurinskaya), 1 saylı "Toparskaya", 9 nömrəli Kalinin və 6/7 "Abayskaya "Dolinskaya", lakin sonra başqa bir sahəyə köçdü) və əhəng daşı. Ağac emalı və ev istehsalı fabrikləri. TsOF "Vostoçnaya", Abay tikiş fabriki (AShF), şəhər sənaye kompleksi, dəmir-beton məhsulları zavodu, təmir-mexaniki zavodu, çörəkbişirmə zavodu, "Qaraganduuglestroy" trestinin 8 və 3 nömrəli mədən qurma idarələri, sərnişin və 2 yük nəqliyyat vasitələri.
Əsas məhsul növləri: kömür, kömür konsentratı, tikişlər, dəmir beton, çörək məhsulları, kənd təsərrüfatı muftaları SP — 16, SG — 21, avtomobillər üçün hidrolik lift — GUAR — 15N. Topar kəndində böyük Karağandı GRES-2. Mədənçilik kolleci və axşam energetika kolleci.
Demoqrafiya
Etnik tərkibi (şəhər rəhbərliyinə tabe olan yaşayış məntəqələri daxil olmaqla; 2019-cu ilin əvvəlində) :
Çətin sosial-iqtisadi vəziyyət mədənlərin və şəhərin maliyyə sabitliyi üçün əsas rolunu oynayan digər şəhər təşkil edən sənaye müəssisələrinin bağlanmasına səbəb oldu. Nəticədə 1989-cu ildə 46.533 nəfər olan Abay şəhərinin əhalisi 2005-ci ilə qədər 27.957 nəfərə qədər azaldı.
Səlahiyyətli şəxslər şəhərin problemlərinə diqqət çəkdilər və 2008–2009-cu illərdə istirahət zonalarının, həyətlərin abadlaşdırılması, işıqlandırma və yolların bərpası, mərkəzi su təchizatı şəbəkələrinin dəyişdirilməsi kimi bir proqram qəbul edildi.
İran–Ermənistan qaz kəməri
İran-Ermənistan qaz kəməri — İranda başlayan Ermənistanda bitən 140 kilometr uzunluğundakı boru xətti.
Xəttin 100 kimlometrlik İran hissəsi İranın Təbriz şəhərindən İran-Ermənistan sərhədinə qədər davam edir. Ermənistan hissəsi isə Meğri kəndində bitir. Həmçinin 197 kilometrlik bir boru xətti ölkənin mərkəzinə çatacaq və ölkənin mövcud olan bölüşdürmə şəbəkəsinə qoşulacaq bir xəttin düzəldilməsi də planlanır. Boru xəttinin radiusu 700 mm olub, düzəldilişi 220 milyon dollar tutmuşdur. İki ölkə arasında bağlanan müqavilə 20 illikdir. İrandan alınan hər bir kub metr təbii qaz üçün Ermənistan İrana 3 kilovatt-saat elektrik verir. Boru xətti 20 dekabr 2006-da fəaliyyətə başladı. Ancaq xəttin rəsmi açılışı iki ölkənin dövlət başçılarınln iştirak etməsi ilə 19 mart 2007-də reallaşdı. İrandan Ermənistana ikinci bir boru xətti edilməsi hələ də gündəmdədir. Bəzi düşüncələrə görə boru xəttinin radiusu Rus Gazprom şirkətinin təzyiqinə görə düşürülmüşdür. Boru xəttinin diametrinin artmasıyla birlikdə bu boru xəttindən Avropaya ixracat edilməsi mümkün ola biləcəkdi. Ancaq Avropadakı təbii qaz bazarında çoxluğunu təşkil edən Rusiya bunu əngəlləmək üçün xəttin radiusunu 700 mm-ə saldı.
Mikayıl Mikayılov (aktyor)
Mikayıl Şamil oğlu Mikayılov — azərbaycanlı rejissor, aktyor
Həyatı
Mikayıl Mikayılov 21 iyul 1981-ci ildə anadan olub. ADMİU-nun kinorejissorluq fakültəsində (2000-2004, magistratura 2004-2006) təhsil alıb. Musiqili Komediya, Pantomim, Yuğ Teatrlarında rejissor və aktyor kimi çalışıb.
Mükafatları
6 may 2023-cü ildə Prezident Mükafatına layiq görülmüşdür.
Ailəsi
Aktrisa, əməkdar artist Sonaxanım Mikayılovanın oğludur.
Filmoqrafiya
Rejissor
Aktyor
Teatr
Rejissor
Komandir (film, 2022)
Komandir — Kılıç Yapım istehsalı, rejissorları Selahettin Sancaklı və Mert Kılıç olan, ssenarisini Mert Kılıçın yazdığı, baş rollarını Mert Kılıç və həyat yoldaşı Aslıhan Güner Kılıçın ifa etdiyi dram, hərbi, döyüş, müharibə janrında olan Türkiyə istehsalı film.
Mövzusu
Film, Suriya, Əl-Babda öldürülmüş türk əsgərlərinin nəəşini Türkiyəyə gətirməklə vəzifələndirilən 4 nəfərlik bir hərbi komandanın, bu hadisə əsnasında terror təşkilatı üzvləriylə girdiyi çəkişmələrdən bəhs edir.
Tristeno dendroparkı
Tristeno dendroparkı (Arboretum Trsteno) — Xorvatiyanın və dünyanın ən qədim botanika bağlarından biri. Keçmişdə Avropanın ən gözəl dendrarilərindən biri hesab olunurdu. Xorvatiyanın Adriatik sahillərindəki yeganə arboretum. Tristeno rayonu ərazisində yerləşir.
Tarixi
Xorvatiya Qurtuluş müharibəsi zamanı Tristeno əhəmiyyətli zərər və soyğunçuluqlara uğramışdır. 2 – 3 oktyabr 1991-ci ildə Yuqoslaviya Xalq Ordusu kanoner qayıqları və təyyarələrdən istifadə edərək dendroparka atəş açmış, ərazinin böyük hissəsini məhv etmiş və qismən ziyan vurmuşdur. Dendropark 2000-ci ildə quraqlıq zamanı meşə yanğınına məruz qalmışdır. Nəticəsində təxminən 120.000 m² ərazi yanmışdır. Tristeno dendroparkının mərkəzi meydanında yerləşən iki şərq çinarı dendrarinin qürurudur. Ağaclar iki fəlakəti adlada bilmişlər. Onların 500-dən yuxarı yaşı vardır. Onlar öz növüvün Avropadakı unikal nümunələridir. Qədim ağacların hündürlüyü 45 ilə 60 m, gövdələrinin diametri 5 m-dir. Zadəgan bir ailənin şəhərətrafı evinin ətrafında 1502-ci ildə layihələndirilmiş intibah dövrürün nümunəsi sayılacaq park ən ekzotik bitkilərlə bəzədilmişdir.
Mədəniyyətdə
Taxt-tac oyunları serialının üçüncü və dördüncü mövsümlərində Tristeno dendroparkı Qırmızı Qala Sarayının bağları üçün bəzək kimi istifadə edilmişdir.
Bessi Dayroen-Lanser
Bessi Dayroen-Lanser (19 fevral 1971) — Birləşmiş Ştatları təmsil edən sinxron üzgüçü.
Karyerası
Bessi Dayroen-Lanser Birləşmiş Ştatları 1996-cı ildə Atlanta şəhərində baş tutan XXVI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib. Komanda turnirində Bessi Dayroen-Lanser Olimpiadanın qalibi olub.
Banqaram
Banqaram adası — Lakkadiv adaları daxil olan kiçik bir ada. Materikdən 390 km aralıda yerləşir.
Turizm
Banqaram adasında Bangaram Island Resort fəaliyyət göstərir ki, orada da işləyənlərin böyük əksəriyyəti adanın yerli sakinləridir. Ada tropik guşə olaraq su altı əyləncələr üçün olduqca əlverişlidir. Ada gözəl gözəl çimərliklərə sahibdir. Mərkəzində göl vardır. Adalada spirli içki qadağandır.
Byunsov Torpağı
Byunsov Torpağı (Bünsow Land) — Qərbi Şpisbergen adasının bir hissəsini təşkil edən ərazi (Şpitsbergen, Norveç).
İsfordun daxili sahil hissəsini təşkil edir. Öz növbəsində bir yarımadadır. İsfordun üç hissəsi ilə parçalanmışdır — Billefiord, Sassenfiord və Tempelfiord. İsveçli iş adamı Fridrix Byusnovun (1824–1897) şərəfinə adlandırılmışdır.
Ərazisində Sassen-Byunsov Land Milli Parkı yerləşir.
Pаkrаç
Tarixi
Şəhərin ilk dəfə adı 1237-ci ildə çəkilmişdir. Şəhər 1543-cü ildə Osmanlı İmperiyası tərəfindən tutuldu. Pakraçdakı Osmanlı hakimiyyəti 1691-ci ildə avstriyalılar şəhəri ələ keçirənə qədər davam etdi. 19-cu əsrin sonu, 20-ci əsrin əvvəllərində Pakraç Xorvatiya-Slavoniya krallığının Pozeqa qraflığının tərkibində idi.
Əhalinin məskunlaşması
Bələdiyyə 42 yaşayış məntəqəsindən ibarətdir :
Şarl Filije
Şarl Filije (28 noyabr 1863, Tann, Elzas — 11 yanvar 1928, Pluqastel, Bretan) — fransız rəssam.
Bioqrafiyası
Şarl Filije zəngin bir ailədə anadan olmuşdur, atası kağız fabriki sahibi idi. 1886-cı ildə Ş. Filije Parisdə Kolarossi İncəsənət Akademiyasında təhsil alır. 1889-cu ildə və 1890-cı ildə Müstəqil Salonunda rəsm əsərlərini sərgiləmişdir. Rəssam Pont-Aven məktəbinə daxil idi, Pol Qogen və Pol Serüzye kimi sənətkarların yaradıcılığından təsirlənmişdi.
Ş. Filije öz rəsm əsərlərində daha çox dini mövzuları üstünlük verirdi (məsələn, «Məsih mələklər ilə (1892)») və Moris Deni nin əsərlərinə yaxın idi.
1999 FİFA Konfederasiyalar Kuboku Finalı
1999 FİFA Konfederasyalar Kuboku Finalı —  1999-cu il FİFA Konfederasiyalar Kubokunun qalibini müəyyənləşdirmək üçün Meksika və Braziliya yığmaları arasında keçirilmiş futbol matçı idi. Matç 1999-cu ilin avqusutun 4-də Mexiko şəhərində yerləşən, Azteka stadionunda keçirilmişdir. Meksika yığması matçı 4-3 hesablı qələbə ilə bitirərək turnirin qalibi olmuş ilk KONKAKAF komandası olmuşdur.
Arxa plan
İlk dəfə idi ki, FİFA bayrağı altında Meksika millisi finalda Braziliya millisi ilə qarşılaşırdı və bu vaxta qədər Meksika millisi heç bir FİFA turnirini qələbə ilə bitirməmişdi. Amma turnir 1995-ci ildə sonuncu dəfə Kral Fəhd Kuboku adlandığı mövsümündə Meksika millisi Danimarka və Argentina millilərinin ardıyca turniri üçüncü pillədə başa vurmuşdur. Braziliya millisi üçün isə 1997-ci ildə finalda Avstraliya yığmasına qalib gəldikdən sonra bu turnirdə ardıcıl ikinci final matçı idi.
Meksika
Meksika millisi tarixində ilk dəfə bu turnirin finalına vəsiqə qazanmışdı və həmçinin turnirin qalibi olmuş ilk KONKAKAF komandası sayılırdı.
Turnirin debüt matçında Meksika Səudiyyə Ərəbistan millisini 5-1 hesabı ilə məğlub etdi. Daha sonra onlar Misir millisi ilə 2-2 hesablı bərabərə qaldılar ki, xüsusilə bu matçın son 10 dəqiqəsində Meksika qapısından 2 top buraxdı. Qrupun son matçında isə onların rəqibi Boliviya yığması idi və bu oyunda onlar 1-0 hesablı qələbə qazanaraq yekunda qrup mərhələsini 7 xal ilə bitirdilər. Daha sonra yarımfinal matçında rəqib ABŞ millisi idi və bu matçda 97-ci dəqiqədə vurduqları qızıl qol sayəsində tarixlərində ilk dəfə turnirin finalına vəsiqə əldə etdilər.
Braziliya
Eyni zamanda bu turnirdə Braziliya millisnin ardıcıl ikinci final matçı idi. Onlar 1997-ci ildə olduğu kimi yenidən turniri qazanmaq arzusunda idilər.
Braziliya turnirin debüt matçında Almaniya yığmamasını inanılmaz şəkildə 4-0 hesablı məğlubiyyətə uğratdı. Sonra ABŞ millisi 1-0 məğlub edildi. Ardıyca Yeni Zelandiya yığmasını 2-0 hesabı ilə məğlub edərək qrup mərhələsini ilk pillədə bitirdi. Yarımfinal mərhələsində onlar heyrət verici şəkildə Səudiyyə Ərəbistan millisini 8-2 hesablı məğlubiyyətə uğradaraq ikinci dəfə turnirin finalına vəsiqə qazandılar.
Pol Avenel
Pol Avenel (Paul Avenel; ) — Fransa yazıçısı, şairi, qoqetyesi və mahnı müəllifi, dramaturqu və jurnalisti. Tarixçi Jorj Avenelin böyük qardaşıdır.
Gəncliyində kommersiya fəaliyyətinə hazırlaşsa da, sonra özünü tamamilə ədəbiyyata həsr etmişdir. Avenelin ədəbi fəaliyyəti çox müxtəlifdir. Qəzet yazışmaları və qəzetlərdə dramaturgiya sənətinə dair felyetonlarla başlayan Avenel tezliklə çoxsaylı teatr tamaşalarının, romanların və şeirlərin müəllifi kimi ad çıxarmışdır. Onun "Alcôve et boudoir" (1855) adlı şeir və şeirlər toplusu əxlaqsızlığa görə məhkəmə qərarı ilə müsadirə olunmuş, lakin 1885-ci ildə yenidən nəşr edilmişdir. Ən böyük uğuru onun "Chanson politiques" adı ilə çıxan siyasi mövzularda mahnıları, İkinci imperiya hadisələri haqqında satira əsəri idi. Bu toplu üzə çıxanda Viktor Hüqo müəllifə yazırdı: "Nəğmə kitabındakı şairi təbrik edirəm, şairdəki vətəndaşı salamlayıram".
İstinadlar
<references group="" responsive="1">
Qutlar
right|thumb|295x295px|IX əsrdə İsveç: Qutlar və ya qotlandlılar — e.ə. II əsrdən I və II minilliyin sonlarına qədər Baltik dənizindəki Qotland adasında məskunlaşmış qədim german tayfası. Qutlar qədim qutniş dilində danışırdılar, lakin bu dil XVII–XVIII əsrlərdə İsveç dilinə assimilyasiya olunmuşdur.
Qutlar haqqında məlumat "Qutasaqa"da yazılmışdır. Qutlara çox vaxt qotlar deyilirdi. Qotlandın əhalisinə istinad etmək üçün istifadə edilən "qut" etnonimi ilə qədim İslandiya dilinin şərq və qərb dialektlərində qot etnonimi eyni səslənir. Bütün german tayfaları arasında bu etnonim yalnız qotlara və qutlara aiddir.
Kiçik Qaraqoyunlu
Kiçik Qaraqoyunlu — Göyçə mahalının Basarkeçər rayonunda mövcud olmuş kənd. Sonralar Böyük Qaraqoyunlu kəndinə birləşdirilmişdir.
Tarixi
Kiçik Qaraqoyunlu İrəvan quberniyasının Yeni Bayazid qəzasında, indi Basarkeçər (Vardenis) rayonunda kənd. Rayon mərkəzindən 14 km cənub-qərbdə yerləşir.
Toponim qaraqoyunlu türk etnonimi əsasında əmələ gəlmişdir. «Kiçik» fərqləndirici sözdür. Etnotoponimdir. quruluşca mürəkkəb toponimdir.
Əhalisi
Kənddə 1897-ci ildə 235 nəfər, 1908-ci ildə 253 nəfər, 1914 - cü ildə 328 nəfər, 1916-cı ildə 301 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1919-cu ilin aprel ayında azərbaycanlılar ermənilər tərəfindən qovulmuşlar
İndiki Ermənistanda sovet hakimiyyəti qurulandan sonra azərbaycanlılar öz kəndlərinə qayıda bilmişdir.
1922-ci ildə burada 197 nəfər, 1926-cı ildə 212 nəfər, 1931-ci ildə 209 nəfər, azərbaycanlı yaşamışdır. Sonralar Böyük Qaraqoyunlu kəndinə birləşdirilərək ləğv edilmişdir.
Burqteater
thumb|346x346px|Burqteater Burqteater — Vyana da teatr.
Tarixi
1741-ci ildə imperatriçə Mariya Tereziyanın sərəncamı ilə Hofburq sarayı yaxınlığındakı Mixaelerplatsda, ballar keçirilən evdə əsası qoyulmuş, “Saray nəzdində kral teatrı”, yaxud “Burqteater” adını almışdır. 1740-cı illərdə burada italyan və fransız artistləri opera və balet tamaşaları göstərirdilər. 1751-ci ildən Avstriya truppalarının çıxışları başlanmışdı.
İmperator II İosifin dekreti ilə 1776-cı ildə saray teatrı statusunu və “Alman milli teatrı” adını almış, 1794–1918-ci illərdə “Burq yanındakı İmperator və Kral saray teatrı” adlanmışdır, 1918-ci ildən indiki adını daşıyır. “Burqteater” 1888-ci ildən yeni binada (memarlar Q. Zemper və K. Hazenauer, rəssamlar Q. Klimt, E. Klimt və b.) fəaliyyət göstərir; bina 1945-ci ildə bombardmandan zərər çəkmiş və 1955-ci ildə tam bərpa olunmuşdur.
18-ci əsrdən başlayaraq teatrın repertuarı, əsasən, alman və fransız klassiklərinin əsərləri, U. Şekspir in, İntibah dövrü ispan dramaturqlarının pyesləri, antik dramaturgiya əsasında formalaşmışdır. 19-cu əsrdə F. Qrilparserin, A. Şnitslerin, H. fon Hofmanstalın əsərləri, həmçinin Vyana komediyaları və “xalq pyesləri” tamaşaya qoyulurdu.
Təsviri
1970-ci illərdə burada C. Streler və J. L. Barro tamaşalar hazırlamışlar. Lakin teatrın əsas bədii dəyərini onun aktyor ansamblı təşkil edirdi;müxtəlif illərdə R. Aslan, E. Balzer, H.Bleybtroy, K.M. Brandauer, P. Vesseli, Ş. Volter, Y. Kayns, Y. Lampe, E. Ort, Q.Foss, M. Heltau, P.A. Hörbiger, L. Şvarts və b. bu ansamblda çalışmışlar.
1986–99-cu illərdə teatra alternativ, sosial-tənqidi cərəyanın nümayəndəsi olan alman rejissoru K. Paymann rəhbərlik etmişdir. O, aktual ictimai problemlərə və müasir repertuara xüsusi diqqət yetirirdi. 1999-cu ildən truppaya K. Baxler rəhbərlik edir. Teatrda A. Bret, L. Bondi, K.M.Qrüber, P. Sadek və b. aparıcı rejissorlar çalışır.
Güntəkin Nəcəfli
Güntəkin Cəmil qızı Nəcəfli (1968, Horadiz, Füzuli rayonu, Azərbaycan SSR) — Azərbaycan Respublikası Dövlət Mükafatı Laureatı, AMEA A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu aparıcı elmi işçisi, "Tarix və gercəklik" jurnalının redaksiya heyətinin, Tarix İnstitutunun Elmi Şurasının və Elmi Seminarının, Atatürk Araşdırma Mərkəzinin üzvü, tarix üzrə fəlsəfə doktoru.