Osman_ibn_Əffan
Xəlifə seçilməsi
Ömər ibn Xəttab dəfn edildikdən sonra Miqdad ibn Əsvəd Ömərin ona vermiş olduğu tapşırıq səbəbilə şura üzvlərini yenidən bir yerə topladı. Şuranın ilk toplantısı Aişə xanımın evində keçirilmişdir, lakin ikinci toplantının beytülmalda, Aişə xanımın və ya Misvər ibn Məhrəmənin evində təşkil edildiyinə dair fərqli məlumatlar qeyd edilmişdir. Osmanın xəlifə seçilməsi və bu müddət ərzində yaşananlarla əlaqədar olaraq ən ətraflı məlumatlar Misvər ibn Məhrəmə (ö. 64/683) və Əbu Mihnəfin (ö. 157/773–74) nəql etdiyi rəvayətdə açıqlanmışdır. Misvər ibn Məhrəmənin nəql etdiyi rəvayətə görə Ömərin dəfn işləri tamamlandıqdan sonra Əbdürrəhman ibn Ovf şura üzvlərilə görüşdü və hər biri bu əsnada özləri haqqında danışdılar. Daha sonra Əbdürrəhman ibn Ovf: "Kim digərini seçmək üçün özünü bu məsələdən xaric edər?" — deyə soruşdu. Heç kimdən cavab gəlmədiyini gördükdə isə "Özümü və əmioğlumu (Səd ibn Əbu Vəqqas) bu işdən xaric edirəm" dedi. Bundan sonra şuranın digər üzvləri heç bir etiraz etmədən onun təklifini qəbul etdilər və minbərin yanında onun seçdiyi namizədi qəbul edəcəklərinə dair söz verdilər. Əbdürrəhman ibn Ovf xəlifə seçimində hakimlik vəzifəsini öz üzərinə götürdükdən sonra şura üzvlərinin hər biri ilə ayrı-ayrılıqda məsləhətləşməyə başladı. Osman və Əli ilə təkbətək görüşdü. Onların bu mövzudakı fikirlərini dinlədi. Əvvəlcə Əli ibn Əbu Talibə: "Əgər səndən başqa birinə beyət etsəm kimi seçərsən?" sualını verdi. Əli "Osman" cavabını verdi. Eyni sualı Osmana da verdikdə, o da Əlinin adını çəkdi. Daha sonra isə həm Zübeyr, həm də Sədlə görüşdü. Bu görüşlərin nəticəsi olaraq Zübeyr ibn Əvvam Osmana dəstəyini ifadə etdi. Ömərin vəfatından sonrakı məclisdə öz seçimini Əbdürrəhman ibn Ovfun öhdəsinə buraxdığını bildirən Səd ibn Əbu Vəqqas da Osmandan yana olduğunu açıqladı. Əbdürrəhman şuranın Mədinədə olan üzvləri ilə danışdıqdan sonra digər məşhur səhabələrlə, həcc ziyarətindən qayıdan və o əsnada Mədinədə olan komandirlərlə və qəbilə rəisləri ilə üç gün ərzində məsləhətləşmələr apardı. Ömərin müəyyən etdiyi vaxtın başa çatdığı günün səhəri Əbdürrəhman ibn Ovf Misvər ibn Məhrəmənin evinə gəldi və onu yuxudan oyatdı. Əbdürrəhman Misvərə: "Səni yatmış halda görürəm, halbuki bu gecə mən heç yatmadım. Get Osmanı və Əlini bura çağır" dedi. Misvər ilk öncə kimi çağırmasını soruşduqda, "istədiyini çağıra bilərsən" cavabını aldı. Misvər də ilk olaraq Əlinin yanına getdi və Əbdürrəhmanın onu çağırdığını söylədi. Bu zaman Əli Misvərdən Əbdürrəhmanın başqa kimisə çağırıb-çağırmadığını soruşdu. Misvər Osmanı da çağırdığını bildirdi. Daha sonra Əli ilk olaraq kimi çağırdığını soruşdu. Misvər də bu mövzuda seçimi onun ixtiyarına buraxdığını bildirdi. Misvər sonra Osmanın yanına getdi və vəziyyəti izah etdi. Əli ibn Əbu Talibin soruşduğu sualları Osman da soruşdu. Hər üçü də məscidə gəldilər. Əbdürrəhman onlara: "Sizinlə və sizdən başqa insanlarla danışdım, amma bu mövzuda ikinizə bərabər olan kiməsə rast gəlmədim." dedi. Ardınca da Əliyə üzünü tutaraq xəlifə seçildiyi təqdirdə Allahın kitabı və peyğəmbərin sünnəsinə tabe olacağına və ondan əvvəlki iki xəlifənin siyasətini izləyib-izləməyəcəyini soruşdu. Əli isə elmimin və gücümün yetdiyi qədər bunlara riayət edəcəyəm cavabını verdi. Sonra bu sualı Osmana verən Əbdürrəhman, ondan soruşduqlarına riayət edəcəyi cavabını aldı. Bu söhbətdən sonra Əbdürrəhman ibn Ovf bir dəfə də məsciddə, hər kəsin qarşısında eyni sualları verərək, eyni cavabları aldı. Əbdürrəhman Osmanın əlini qaldıraraq "Ya Rəbbi şahid ol! Boynumdakı bu yükü Osmana həvalə edirəm! deyərək ona beyət etdi. Bu qərarın ardınca orada olan mədinəlilər də Osmana beyət etdilər. Əlinin tərəddüd etdiyini görən Əbdürrəhman "Sənə beyət edənlər, şübhəsiz ki, Allaha beyət etmiş olurlar. Allahın əli onların əllərinin üstündədir. Kim beyəti pozsa, ancaq öz əleyhinə pozmuş olar. Kim Allahla etdiyi əhdi yerinə yetirsə, Allah ona böyük mükafat verər!" ayəsini oxudu. Bundan sonra Əli ibn Əbu Talib insanların arasından keçdi və "Hiylə ki, nə hiylə" deyərək Osmana beyət etdi.