cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kəlniyyət (jurnal)
Karikaturaların müəllifi
Jurnalın 8-ci sayında verilən bir karikaturada Beno duma üzvlərinin xalqa heç bir xeyir vermədiyini təsvir etmişdir. Karikaturada göstərilir ki, ölülər Mərdəkan qəbirstanlıqda duma üzvü Hacı Ağa Musa Nağıyevi qovub deyirlər: Ay hacı, bura sənin üçün Bakı duması deyil ki, müftə bir stol tutasan?
Qızılgül və bülbül (İrəvani)
Qızılgül və bülbül — Azərbaycan rəssamı Mirzə Qədim İrəvaninin çəkdiyi rəsm. Rəsm Bakıda, Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyində saxlanılır.
Təsviri
Əsərdə böyük qızılgül, tumurcuqlar və yaşıl yarpaqlar təsvir olunmuşdur. Birinci yarpaq üzərində punktirin olmaması diqqət cəlb edir. Əsərin digər hissələri isə bir və ya iki qat boya ilə işlənmişdir. Yalnız aşağı tərəfdə budağın yaşıllığı saxlanmışdır. Böyük qızılgülün aşağısında bir bülbül təsvir edilmişdir. Əsər yaxşı vəziyyətdə dövrümüzə çatmışdır..
Həsən bəy Ətabi
Həsən bəy Ətabi ( doğ.1567 - ö.1616)—Azərbaycan şairi.
Həyatı
Həsən bəy 1567-ci ildə Herat şəhərində anadan olmuşdu. Qızılbaş tayfa ittifaqının Təkəli elindəndir. Mükəmməl mədrəsə təhsili almışdı. Şair idi. Ətabi təxəlllüsü ilə şeir yazırdı.
Həsən bəy Ətabi Qəzvin və Rey şəhərlərində yaşamışdı. Sonra I Şah Abbasa xidmət etmiş, İsfahana yollanmışdı.
Həsən bəy Ətabi Nami Bəkri kimi tanınan və şair Mir Məhəmməd Məsum Bəkri ilə bərabər Böyük Moğollar imperiyasına, Sultan Cəlaləddin Əkbər şahın yanına elçi getmişdilər.
Moğol sarayına gələn Səfəvi elçiləri burada böyük hörmət və ehtiramla qarşılansa da, bu dəfə də Əkbər şah elçi heyətini 4 il öz sarayında saxladı. Yalnız 1011-ci ilin rəcəb ayında (oktyabr/1603) Moğol hökmdarı öz elçisi Mir Məhəmməd Məsum Bəkri ilə birgə Səfəvi elçilərini geri göndərdi. Onlar I Şah Abbas İrəvanda osmanlılara qarşı vuruşarkən onun yanına gəldilər. Əkbər şahın Səfəvi hökmdarına göndərdiyi məktubda deyilirdi: "Bizim arzumuz budur ki, siz biz tərəfi özünüzünkü hesab edəsiniz, tez-tez öz səmimi məktublarınız və elçilərinizlə bizi sevindirəsiniz. Biz şad olarıq, əgər siz vacib məsələlərlə bağlı bizə müraciət etsəniz, biz qüvvəmiz daxilində hər şey etməyə hazırıq…".
Həsən bəy Ətabi O, Nizaminin "Məxzən-üləsrar"ı müqabilində, həmin bəhrdə "Mənzər-üləbrar" adlı əsər yazmışdı. O, qəzəl janrının ustası olmuşdur. Divanında qəzəllər, qəsidə, rübai və məsnəvi var. Onun divanında Nizaminin, Ruminin təsiri hiss olunur.
Həsən bəy Ətabi 1616-cı ildə vəfat edib.
Poltva çayı
Poltva çayı (Pełtew, По́лтва) — Ukraynada çay, Qərbi Buq çayının qolu. Lvov şəhəri çayın üzərində yerləşir, XIX əsrin sonlarına qədər şəhərin mərkəzindən, Şevçenko, Svoboda və Çernovolun müasir prospektlərindən keçirdi.
Çayın mənbəyi Avropanın əsas su hövzəsində yerləşən "Pogulanka" şəhər parkında (dəniz səviyyəsindən təxminən 350 metr yüksəklikdə) yerləşir. Çay Baltik dənizi hövzəsinə aiddir. XIX əsrdə çay şəhər mərkəzinin altından keçən kollektorla bağlandı və Lvovun kanalizasiya sisteminin bir hissəsi oldu. Kanalizasiya uzunluğu: 1870 - 15 km, 1903 - 54 km, 1910 - 82 km, 1939 - 150 km-dən çox idi. Rostoçyanın cənub hissəsindən keçir və Busk şəhəri yaxınlığında Qərbi Buqa qovuşur.
Çay bir vaxtlar çirklənmə ilə bağlı ciddi problemlərlə üzləşmişdi. Nəticədə, çay üzəri betonla örtüldü və 1839-cu ildən başlayaraq Lvovun yeraltı kanalizasiya sisteminə daxil edildi. İkinci Dünya müharibəsi zamanı yeraltı çay nasist zorakılığından qaçan yəhudilər üçün sığınacaq kimi istifadə olunurdu.
Adı
Zinovia Frankonun fikrincə, *-va, *-ava (Borjava, İkva, Niçlava, Oslava və s.) formantları olan çay adları tarixən birləşmiş, müasir -va, -ava formantları isə keçmiş “çay” apellyasiyasının rudimentləridir. Bu ad etimoloji cəhətdən protoslavyan kökü * süjet, *plъt və məsdər *plyti - "üzmək" və ya hipotetik protoslavyan kökü * süjet - "geniş, yavaş" (qədim yunanca πλατυσ - "geniş, geniş, düz", Litva platusu - "geniş"). İlkin etimologiya görə Poltva - "yavaş, geniş çay" mənasını verir.
Hidroloji vəziyyəti
Poltva yüngül yamaclı (1 km-ə təxminən 2 m) və aşağı su axını olan çaydır. Çayın suları vadilərdə geniş yayılaraq bir sıra su basmış ərazilər, bataqlıqlar əmələ gətirir. Çay qar və yağışla qidalanır. Çoxsaylı kiçik qollar da onun qidalanmasının vacib elementi rolunu oynayır:
Suyunun keyfiyyəti
Tədqiqatlar göstərmişdir ki, Poltva çayının suyunun minerallaşması iki hidrokimyəvi monitorinq sahəsində əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənir. Monitorinqlər Lvov (şəhərdən 3,5 km aşağıda) və Busk şəhərlərində aparılıb. Çayın suyunun minerallaşması (Lvov - şəhərdən 3,5 km aşağıda) orta hesabla: yaz aylarında - 784 mq/dm³; yay-payız aylarında - 801 mq/dm³; qış aylarında - 847 mq/dm³ təşki edir. Çayın suyunun minerallaşmasının orta göstəriciləri: yaz aylarında - 613 mg/dm³; yay-payız aylarında - 640 mq/dm³; qış aylarında - 670 mq/dm³ olur. Lvov ərazisində xloridlərin və sulfatların (antropogen giriş) daha çox olması səbəbindən çay suyunun minerallaşması Busk yaxınlığında olduğundan xeyli yüksəkdir.
Poltva çayının suyunda çirkləndiricilərin konsentrasiyası oksigen rejiminin xarakteri və digər göstəricilər çayın ekoloji böhran içində olduğunu, orada özünütəmizləmə proseslərinin zəif getdiyini göstərir. Çayın sudan mühafizə tədbirlərinə ehtiyacı var.
Geoloji quruluşu
Poltva çayının vadisinin aşağı hissəsində su keçirməyən formasiyalar (xüsusən gil) üstünlük təşkil edir ki, bu da burada bataqlıqların və torf bataqlıqlarının yaranmasına təsir göstərib.
İqtisadi əhəmiyyəti
Poltva çayı xəndək kimi xidmət edərək Lvov şəhərinin tikintisi üçün yer seçiminə güclü təsir göstərib. Onun kanalı və ona bitişik bataqlıq əraziləri şəhərə qərbdən və şimaldan hücumu çətinləşdirirdi.
Mənbələr Poltva çayı boyunca Baltik dənizinə gedən kiçik barjalardan bəhs edir. Son orta əsr yerli tarixçilərinin səlnamələrində ən azı bəzi balıqçı qayıqlarının Baltik dənizindən Lvova gəlmək üçün çaydan istifadə etdiyi yazılıb. Dövrün qravür rəsmləri də buna işarə edir. XIX sonunda şəhər rəsmiləri qərara gəldilər ki, bu çay Lvova zərərdən başqa heç nə gətirməyəcək. Dörd yüz ildən az müddətdə səkkiz daşqın sənədlərdə əksini tapıb. 1511, 1514, 1617, 1770, 1811, 1843, 1853 və 1872-ci illərdə Lvov şəhəri çayın suları altında qalıb. XIX əsrin sonlarında şəhər rəhbərliyi çayı Lvovun mərkəzi hissəsində, məcrasının bir seqmentində kollektora bağlamaq qərarına gəldi. Poltvanı bloklamaq qərarı əhali üçün malyariya təhlükəsi barədə bəyanatla əsaslandırıldı. Arqumentlər arasında ərazinin çirklənməsi, çürümüş su, saysız-hesabsız milçəklər, ağcaqanadlar, malyariya təhlükəsi və üfunət iyi var idi. Sonuncu, açıq-aydın, onlara yeganə məqbul həll yolunu təklif etdi - çayı yerin altına basdırmaq, divarları çəkmək, şəhər kanalizasiya sisteminə çevirmək. Kanalizasiya sisteminin uzunluğu: 1870-ci ildə 15 km, 1903-cü ildə 54 km, 1910-cu ildə 82 km, 1939-cu ildə isə 150 ​​km-dən çox olmuşdur.
İkinci Dünya Müharibəsi zamanı yəhudilər kanalizasiya sistemində gizlənirdilər. Ən məşhur hadisə ailəsi və digər insanlarla birlikdə kanalizasiyada 14 ay keçirmiş Kristina Higerdir.[3
Abdulla Əhmədov
Həyatı
Abdulla Əhmədov 2002-ci il martın 12-də Sumqayıt şəhərində anadan olub. Subay idi.
Hərbi xidməti
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Abdulla Əhmədov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Talışın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Abdulla Əhmədov sentyabrın 29-da Talış istiqamətində şəhid olub. Sumqayıt şəhərinin Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Abdulla Əhmədov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Suqovuşan qəsəbəsinin işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.06.2022-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Abdulla Əhmədov ölümündən sonra "Suqovuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Zübeydə Bəyim Səfəvi
Zübeydə Bəyim Səfəvi və ya Zübeydə Bəgüm (d. Səfəvi imperiyası, XVI əsr - ö. 1632, Səfəvi imperiyası) - Səfəvi şahzadələrindən biri və I Abbasın (1587-1629) qızı.
Həyatı
Anası Fəxricahan Bəyimdir. Fəxricahan Bəyim Kartli çarı VII Baqrat ilə kraliça Kaxetili Annanın qızıdır. V Səfəvi şahı olan I Abbasın qızı olan Zübeydə Bəyim I Abbasdan sonra VI Səfəvi şahı olan I Səfinin də bibisidir. Qardaşının oğlunun hakimiyyəti dövründə siyasi işlərlə məşğul olmuş, I Səfinin taxta çıxması hadisəsində rol oynamışdır. Sonrakı dövrdə siyasətə aktiv şəkildə müdaxilə etməsi oğlanlarının I Səfi tərəfindən edam edilməsinə səbəb olmuşdur. Səfəvi sülaləsndən olan və dövlətdə yüksək vəzifələrdə xidmət edən İsa xan Səfəvi ilə evlənmiş və bir qızı olmuşdur. 20 fevral 1632-ci ildə öldürülmüşd və ya ölmüşdür.
İzidor Borovski
İzidor Borovski və ya İsidor Borovski — polyak hərbi xadim, Polşa və Cənubi Amerika azadlıq mübarizəsinin iştirakçısı, Simon Bolivarın ən yaxın komandanlarından biri və adyutantı, Qacarların polyak əsilli generalı. O, Kavalalı Mehməd Əli Paşanın xidmətində Misirdə riyaziyyat və ingilis dilini tədris etmiş və buradan Abbas Mirzənin dəvəti ilə Qacar dövlətinə getmiş və Qacar ordusunun modernləşdirilməsində mühüm rol oynamışdır.
Həyatının erkən dövrü
Borovski Vilnoda (bu günki Vilnüs, Litva) Rusiya protektoratlığındakı Reç Pospolitada anadan olmuşdur. Yəhudi ensiklopediyasında Borovskinin valideynləri barədə fərqli məlumatlar verilir. Onun şahzadə Radzivill ilə yəhudi qadının nikahdan kənar övladı və ya polyak zadəganla yəhudi qadının övladı olması güman edilir. Ədəbiyyat tarixçisi Leon Borovskinin (1784–1846) onun qardaşı olması ehtimalı vardır. Həyatının erkən dövrünə aid mənbələr ziddiyyətlidir. İranika Ensiklopediyasına görə o, gümanki Polşanın üçüncü bölünməsi zamanı (1795) İngiltərəyə qaçmalı olmuş və ya 1793-cü ildə Polşadan ayrılmışdır. Yagellon Universiteti tərəfindən hazırlanan akademik nəşriyyat olan Alma Mater qeyd edir ki, o, evə geri döndükdən sonra 1794-cü il Kostyuşko üsyanında iştirak etmişdir.
Hərbi karyerası
İranika Ensiklopediyasına görə, İngiltərəyə gəldikdən sonra o, Cənubi Afrikada və Britaniya Hindistanında xidmət etmişdir. Onun İngiltərəyə, Afrikaya və ya Hindistana səfərləri barədə heç bir məlumat verməyən Alma Materə görə o, İtaliyadakı polyak legionlarına qoşulmuş və 1802-ci il Haiti inqilabını yatırmağa göndərilmiş polyak kontingentinə daxil edilmişdir. Bir çox polyaklar kimi o da, azadlıq hərəkatını yatırmaqda iştirak etmək istəmədi və fransızları tərk edərək "Sahil qardaşlığı " adlanan quldur dəstələrinə qoşuldu. 1805–1806-cı illərdə o, Fransisko de Mirandanın rəhbərliyində olan Cənubi Amerika azadlıq döyüşçülərinə qoşuldu və 1810-cu il ərəfələrində Simon Bolivarın ən inandığı zabitinə və ardıyca da adyutantına çevrildi. O, 1819–1920-ci illərdə baş tutmuş Yeni Qranadanın azad edilməsi hərəkatında Bolivarın komandanlarından biri oldu və özünü 1821-ci ildə And dağlarının keçilməsində, Boyaka döyüşündə və Karabobo döyüşündə yaxşı mənada fərqləndirə bildi. Böyük Kolumbiya Respublikasının yaradılmasından sonra o, ən azı 2 il Boqotada yaşadı, lakin siyasi intiriqalara görə Cənubi Amerikanı tərk etmək qərarına gəldi. O, ABŞ-ni ziyarət etdikdən sonra Orta Şərqə səyahət etdi və Misirdə Kavalalı Mehmed Əli Paşa üçün çalışmağa başladı. Burada o, riyaziyyat və ingilis dilini tədris edirdi.
İranika Ensiklopediyası Borovskinin bilinməyən vaxtda Misiri tərk etdiyini və Qacarların vəliəhd şahzadəsi Abbas Mirzənin dəvəti ilə İrana yollandığını və onların xidmətinə daxil olduğunu qeyd edir. Alma Materə görə, o, Qacarların Noyabr üsyanına (1830–1831) müdaxilə etməsini müdafiə etmişdir. O, tezliklə vəzifədəki həm Fətəli şahla (1797–1834), həm də vəliəhd şahzadəylə yaxşı münasibətlər qurmağı bacarır. O, uğurla rütbələrdə yüksələ bilir və İran ordusunun modernləşdirilməsində əsas rol oynayır. Alma Materə görə, o, vəzir və əmir kimi rütbə və ya vəzifələr də almışdır.
Borovski daha sonra 1833-cü ildə Heratı mühasirəyə alan Qacar ordusunun baş komandanı olan və Abbas Mirzənin oğlu olan Məhəmməd Mirzənin (sonrakı kraliyyət adı Məhəmməd şah Qacar) tabeliyinə təyin edildi. 1833-cü ildə Abbas Mirzənin, bir il sonra isə Fətəli şahın ölümündən sonra Borovski varis Məhəmməd Mirzəyə sadiq qaldı və növbəti müharibə olan vərasət toqquşmalarında iştirak etdi. Müəyyən vaxt sonra Borovski Qəhrəman Mirzə (Abbas Mirzənin bir digər oğlu) və Məsud Mirzə ilə birlikdə özbəkləri məğlub etdi və türkmənlərin üsyanını yatırdı. Bu hərbi toqquşmaların ikisi də Xorasanda baş vermişdir.
Ölümü
Daha sonra Borovski ikinci Herat mühasirısində də (1837–1838) iştirak etdi. Alma Materə görə, o, İran qoşunlarının baş komandanı idi. Qacar komandanlarının öz aralarında çəkişmələrinə və ordudakı döyüş ruhunun aşağı olmasına görə Borovski döyüş sahəsindəki liderliyi də öz əlinə almışdı. Bu mühasirə sonuncu oldu. O, düşmən istehkamlarına qarşı hücuma şəxsən başçılıq edərkən qarnından güllə yarası aldı və qısa müddət sonra həyatını itirdi.
Luis Antonio Xayme (Çinçon qrafı)
Kardinal-infant Lüdovik (Luis Antonio Jaime de Borbón y Farnesio) – İspaniya kralı V Filipp in oğlu, Roma-Katolik kilsəsi nin kardinalı.
İzidor Borovski
Mirası
O, Yeni Culfadakı (İsfahanın ermənilər yaşayan hissəsi) erməni qəbirstanlığında dəfn edilmişdir. Məzarınn üzərində yazılmış fransızca yazıya görə, o, 1838-ci ilin 24 iyununda vəfat etmişdir. Ölümündən sonra onun Qacar ordusundakı Bartelemi Semino adlı italyan dostu onun dul həyat yoldaşı (Yeni Culfadan olan erməni) ilə evlənmiş və övladlarının qayğısına qalmışdır. Mənbələrə görə, Borovski Qacar ordusunda xidmət etdiyi illər ərzində diqqətə dəyər miqdarda sərvət toplaya bilmişdi.
Naxçıvan Dövlət Müəllimlər İnstitutu
Naxçıvan Dövlət Müəllimlər İnstitutu — Cəlil Məmmədquluzadə adına ali-orta təhsil müəssisəsi.
İzidor Borovski
Mirası
Lakin, görünür vəsiyyətinin elan edildiyi vaxtda sərvətin çoxu yoxa çıxmışdı. Vəsiyyətə Rusiyanın Rəştdəki səfiri və Borovskinin "həmyerlisi" olan Aleksandr Çodzko sahib idi.
İranika Ensiklopediyasına görə, Borovskinin iki oğlu olmuşdur. Birincisi Stanislav Dar-ül Fən məktəbində müəllim olmuş və 1898-ci ildə Tehranda vəfat etmişdir. Borovskinin ikinci oğlu Qacar hökumətinin xidmətinə qəbul olmuş, lakin çox keçmədən intihar etmişdir. Alam Mater Qacarların xidmətində general olmuş və 1856-cı ildə Heratın mühasirəsində iştirak etmiş Antoni Radzivill-Borovskinin də adını çəkir.
Naxçıvan Dövlət Müəllimlər İnstitutu
Tarixi
1922-ci ilin sonlarında Naxçıvan müəllimlər seminariyası açılmışdır. 1923-1924-cü illərdə seminariya pedaqoji texnikuma çevrildi. 1927-1930-cu illərdə texnikumu müvafiq olaraq 18, 24, 55 və 52 (cəmi 149) nəfər gənc bitirmişdir. Naxçıvan MSSR Xalq Komissarları Sovetinin 1939-cu il 14 avqust tarixli qərarı ilə texnikum əsasında 5 və 7-ci siniflər üçün müəllimlər hazırlayan Cəlil Məmmədquluzadə adına ikiillik Naxçıvan Dövlət Müəllimlər İnstitutu yaradıldı. Onun açılması muxtar respublikanın pedaqoji kadr potensialının yaranmasında mühüm rol oynadı. İlk fəaliyyəti Böyük Vətən müharibəsi dövrünə təsadüf etsə də, çətinliklərə baxmayaraq, institut işini dayandırmadı. İnstitut 1954-cü ildən fəaliyyətini dayandırmışdır.
Fakultələr
Böyük Vətən müharibəsi illərində institutun 4 fakultəsi olub. Bu fakultələri 166 nəfər bitirmişdir.
Kafedralar
Eyni zamanda institutda 5 kabinet, 5 dərnək, həmçinin qiyabi bölmə fəaliyyət göstərmişdir. 1943-1947-ci illərdə və daha sonraki yüzlərlə adam qiyabi təsilə cəlb olunmuşdur. Müxtəlif illərdə Naxçıvan Dövlət Müəllimlər İnstitutunun əyani və qiyabi şöbələrini 1159 məzun bitirmişdir.
Texnogenez
Texnogenez (yun. Techne — incəsənət) – təbii mühiti dəyişərək süni (texnogen) təbiət yaradan insanın qlobal texniki fəaliyyəti. Bunun nəticəsində relyefin texniki formaları (kurqan və terrikonlar, xəndək və daş, qum karxanaları, bəndlər), texnogen landşaftlar (şəhər, sənaye, kənd təsər.), texnogen səhralar və akvatoriyalar, həmçinin süni bitki sortları və heyvan cinsləri əmələ gəlir. Texnogenez məqsədyönlü aparılaraq bəşəriyyətin həyat şəraitini yaxşılaşdırmaq üçün yerinə yetirilir. Lakin qabaqcadan görünməyən və arzu olunmaz nəticələri təbiətə böyük ziyan vurur, bir çox bitki və heyvan növlərinin məhv olmasına, landşaftın kasatlaşmasına, geniş ərazilərin səhralaşmasına, – həyat mühitinin kasatlaşması, çirklənməsi və dağılmasına səbəb olur. Planetdə texnika artdıqca həyat azalır. XX əsrdə Texnogenez genişlənərək yerətrafı kosmosa çataraq, nəinki planetar, həm də kosmik hadisəyə çevrilmişdir. Texnogenezin təsiri nəticəsində yeni-texnosfer formalaşır
Texnogenez haqqında alimlərin fikirləri
1. Fersmana görə, yer qabığının yuxarı hissələrində insanın texnogen fəaliyyəti ilə əlaqədar təzahür edən mineraloji və geokimyəvi proseslər. Texnogenez insanın təsərrüfat-texnogen fəaliyyətinin rəngarəngliyi və müxtəlif istiqamətli olmasını nəzərə almaqla, bu fəaliyyətin təsiri altında yer qabığının yuxarı hissəsində baş verən bütün geokimyəvi, mineraloji, hidrogeoloji, mühəndisi-geoloji və i.a. fiziki-geoloji hadisə və proseslərin məcmusu və geoloji mühitdə dəyişikliklərə səbəb olan ümumiləşdirilmiş anlayış kimi qəbul edilməsi məqsədəuyğundur.
2. İnsanın istehsalat fəaliyyəti nəticəsində təzahür edən geomorfoloji proseslərin məcmusu. Geomorfoloji proseslərin təbii inkişafına insanın təsiri bilavasitə (süxurların yatımının dəyişməsi, onların daşınması, çökdürülməsi, işlənilməsi, bəndvurma və struktur relyef formalarının yaradılması və i.a.) və dolayısı yolla təsir nəticəsində baş verə bilər. İnsanın fəaliyyət istiqamətlərinə görə – kənd təsərrüfatı, faydalı qazıntı yataqlarının istismarı, müxtəlif qurğuların inşası və b. sahələrə ayrılır. Sinonim: Antropogenez.
Texnogen dəyişilmə
Texnogen dəyişilmə- biosenoz un sənaye nin bu və ya digər vasitələrinin təsiri nəticəsində dəyişilməsi-istehsalın tullantıları ilə çirklənməsi, məs. SO2 ilə və ya radioaktiv şüalanma ilə, yer səthində qeyri adi qruntların (süxur ların və s.) toplanması. Bu dəyişilmə diqressiv istiqamətdə gedir. Belə sahələrdə demutasion dəyişilməyə nail olmaq üçün meliorativ tədbirlərin görülməsi vacibdir.
Texnogen miqrasiya
Texnogen miqrasiya- sənaye və kənd təsərrüfatı fəaliyyəti nəticəsində kimyəvi elementlər in və maddələrin axını. Texnogen miqrasiya çox vaxt təbiətdə maddələr mübadiləsinin normal gedişini (həcmi, sürəti) pozur. Məs., torpağın çirklənməsi, meşələrin məhv edilməsi. Oksigen in və karbon qazının atmosfer və quruda mübadiləsini azaldır. Odur ki, biosfer də oksigen axınının müəyyən olunmuş həcmini saxlamaq üçün canlı maddələri əsas geokimyəvi qüvvə kimi mühafizə etmək lazımdır.
Texnogen zəlzələ
Texnogen zəlzələ (süni zəlzələ) – insanın texniki fəaliyyəti nəticəsində yeraltı zərbələr və yer səthinin kəskin dəyişməsi. Texnogen zəlzələ bilərəkdən, yeraltı nüvə partlayışı zamanı baş verə bilər. Çox vaxt Yer qabığı nın dinamik tarazlığı pozulduqda və ayrı-ayrı sahələrə böyük yük edildikdə (dərin və böyük su anbarı tikdikdə) və ya yük kənar edildikdə Texnogen zəlzələ (yeraltı su, neft, qaz çıxarıldıqda, böyük göl lərin səviyyəsi aşağı düşdükdə) baş verir.
NGC 913
NGC 913, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Andromeda bürcü istiqamətində yerləşir. S0 tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Qışlaq-i Xanoğlan (Biləsuvar)
Qışlaq-i Xanoğlan — İranın Ərdəbil ostanının Biləsuvar şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 80 nəfər yaşayır (21 ailə).
Cırtdan donuz
Cırtdan donuz - donuzlar fəsiləsinə aid növ. Ən kiçik donuz növüdür. Nəsli kəsilməkdə olan növlərə daxildir.
Təsvir
Cırtdan donuzların bədən uzunluğu yalnız 45-50 sm, hündürlüyü 20-25 sm, çəkisi 3-4,5, nadir hallarda 5,5 kq-a qədər artır.Bu donuzlar kəllə strukturunda dramatik şəkildə fərqlənir. Qadınlarda digər növlərdə olduğu kimi 6 cüt deyil, 3 cüt nipples var. Buna görə də, cücə donuzları bəzən xüsusi bir növ Porcula olaraq adlandırılır.Dərisinin boz-qəhvəyi rənglərlə boyanmış, yanaqlarında ağqitrək çilləri var.Himalayaların, Nepal, Butan və Şimal-Qərb Assamın ətəyində və cənub yamaclarında yayılmışdır. Brahmaputra vadisinin meşələrinə yayılmışlar.Çox gizli, gecə həyatı sürür.Erkəyi daim qadınlardan və gənclərdən ibarət sürüdə yaşayır və onların sürüsünü düşmənlərdən qorumaqla qoruya bilər, hətta bir insanda kəskin hiyləgər şəkildə hücum edir.
Liu Yi Fei
Liu Yi Fei Çin aktrisası və müğənnisidir. Onun qanuni adı Liu Ximeizidir.
Bioqrafiya
Liu Yi Fei 1987-ci ildə Çinin Uxan şəhərində anadan olub. Onun adı əsil adı An Fenq olub. Lakin 6-yaşından sonra onun adını dəyişib Liu Ximeizi qoydular. 11 yaşı olduqda Yi Fei və anası New Yorka köçdülər. O, burada Louis Pasteur orta məktəbinə köçdülər. Sonra onlar 2002-ci ildə yenidən Çinə qayıtdılar. O, karyerasına bu ildən başladı və Liu Yi Fei kimi tanındı. O, 15 yaşından Pekin Film akademiyaslnda işə başladı.
Karyerası
Pekin Film akademiyasında işə başlayan kimi ona müxtəlif filmlərdə baş rolu oynamaq təklifləri gəldi. Onun birinci filmi "Alicənab ailənin hekayəsi" adlı bir film oldu. Sonra O "Yarı-İlahilər və Yarı-Şeytanlar" adlı fildə Vanq Yuyan kimi çəkildi. 2005-ci ildə Çin paladini adlı filmdə Cao Linqer kimi çəkildi. Elə bu ildə, Li Yi Fei "Kondor qəhrəmanlarının qayıdışı" adlı televiziya serialına çəkilmək təklifi aldı. Bu film Liu Çanın eyni adlı əsəri əsasında çəkilib. Bu serialda o Xiaolonqnü rolunu oynadı. Sonra ona bir çox filmlərdə çəkilmək üçün təkliflər gəldi. Onun ən tanınmış filmlərindən biri də Qadağan olunmuş krallıq (film, 2008) idi. O bu filmə Ceki Çan və Cet Li ilə bir filmə çəkildi. Bu fildə adı Qızıl Sərçə idi.
I Luis (İspaniya kralı)
I Lüdovik  — İspaniya kralı. Atası V Filipp in taxtdan çəkilməsinin ardından taxta çıxsa da, cəmi 7 ay sonra vəfat etmişdir.
İsrail 2018 Qış Olimpiya Oyunlarında
İsrail 2018 Qış Olimpiya Oyunlarında 3 idman növü üzrə 10 idmançı ilə təmsil olunacaqdır. Bu yarışmada İsrail ilk dəfə Skeletonda iştirak edəcəkdir.
Nizamabad (Sulduz)
Nizamabad - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Sulduz şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
İsrail 2018 Qış Olimpiya Oyunlarında
30px Skeleton
Bu idman növündə təsnifat mərhələsində idmançılar Beynəlxalq Bobsley və skeleton Federasiyasının 14 yanvar 2018-ci il reytinqinə əsasən iştirak hüququ əldə edir. İsrail bu yarışmada lisenziya əldə edə bilməsə də İsveçrənin kvota əldə etməsi ilə bir iştirakçı kvotası əldə etmişdir. Bu ölkənin tarixində bir ilkdir.
Nizamabad (Sulduz)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 484 nəfər yaşayır (117 ailə).
İsrail 2018 Qış Olimpiya Oyunlarında
30px Fiqurlu konkisürmə
Bu yarışma üzrə lisenziyalar 2017-ci dünya çempionatına əsasən müəyyən edilir. Bunun nəticəsi olaraq İsrail bir lisenziya ilə yanaşı iki lisenziyanı kişi yarışmaçıların çıxışı ilə əldə etmişdir. Catışmayan lisenziyaları əldə etmək məqsədi ilə Nebelhorn Trophy 2017 turnirində 4-6 ən yaxşı idmançı yarışmasında yer tutmaq lazım gəlinir. Bu lisenziyaları isə Peyd Konners və Yevqeni Krasnopolski əldə etmişdir.
30px Şort-trek
Bu yarışma üzrə lisenziyalar 2017-ci dünya çempionatına əsasən müəyyən edilir. Nəticədə İsrail bir kişi ilə yarışmada təmsil olunacaqdır.
Alkim (sofist)
Alkim — IV əsrin ikinci yarısında yaşamış Roma sofisti.
Alkim Nikomediyada anadan olmuşdur. O, 343–348-ci illərdə saxta qətl ittihamı ilə Nikomediyada Libani ilə birlikdə həbs edilmişdir. Alkim Nikomediyada ritorikadan dərs deyirdi. 356-cı ildə Romaya səyahət etmiş və burada Böyük Vasili ilə birlikdə qalmışdır. Bir il sonra Alkim Nikomediyada heyvan tamaşalarını təşkil etmişdir. O, Vifiniyada nüfuzlu olmuşdur. 362-ci və ya 363-cü ildə Alkim Antioxiyada imperator Mürtəd Yulianın sarayını ziyarət etdi. Arestenet onun qohumu olmuşdur.
This Is My Life
This Is My Life - İslandiya təmsilçisinın 2008 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki ifa etdiyi mahnı.
Sərçəbet
Sərçəbet — Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında (İndi Ermənistanın Taşir rayonundanunda) kənd adı.
Tarixi
XIX əsrin sonlarından sonra bu kənd barədə mə’lumat yoxdur. Sərçəbet həm də Cılqaçayın bir qolunun adıdır. Əsli Sarıcabət.
Toponimi
Azərbaycan dilində sarıca (torpağın süxurunun sarı rəngə çalmasını bildirir) və türk dillərində bət-"üz", "səth" sözlərindən ibarətdir (coğrafi şərait bildirən toponimlərdə "bət" sözü barədə bax: Irabad). Azərbaycanda Sarıca (Şəki rayonunu) yüksəkliyinin və oradakı Daşüz (daş və bət sözünün sinonimi olan "üz" sözlərindən; bə’zi tədqiqatçıların Daşüz adını "Kitabi Dədə Qorqud" eposunda "Daş oğuz" adı ilə eyniləşdirilmələri səhvdir) toponimləri ilə mə’naca eynidir.
Qışlaq-i Millihacıhəmət (Biləsuvar)
Qışlaq-i Millihacıhəmət — İranın Ərdəbil ostanının Biləsuvar şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 11 nəfər yaşayır (4 ailə).
Hiperkinez
Skelet əzələlərinin özünəməxsus hərəki pozğunluğuna hiperkinezlər deyilir. Bu zaman orqanizmin müxtəlif hissələri məcburi surətdə mürəkkəb və qeyri adi hərəkətlər edir.
Hiperkinezlərin mənşə etibarı ilə aşağıdakı növləri vardır: piramid, ekstrapiramid və onurğa beyin hiperkinezləri. Heyvanlararasında ən çox təsadüf edilənlərdən onurğa beyin hipekenezləridir. Buna misal olaraq ataksiya, asteniya və asteriyanı göstərmək olar. Ataksiya zamanı heyvan hərəkət koordinasiyasını və yerişin ölçüsünü itirir. Hərəkətin koordinasiyası beyin qabığının hərəki zonasında tənzimlənir. Bundan başqa qabıqaltı mərkəzlərdə, beyin sütununda və beyincik də hərəkət kordinasiyası mərkəzi vardır. Diskoordinasiyaya görə statistik və dinamik ataksiyalar mövcuddur. Statistik ataksiya heyvanın duruşu pozulur. Heyvan ayaqlarını geniş açaraq durmağa cəhd göstərsə də önə və ya yana yıxılır. Dinamik ataksiya zamanı heyvan hərəkət edərkən ətraflarıni məqsədyönlü hərəkət etdirə bilmir.
Mənşəyinə görə ataksiyalar periferik-periferiksinirlərinpozğunluğu, kötükcük-onurğa beyinin ətraflara gedən dorsal kötükcükləri pozulduqda; beyincik-beyincik zədələnəndə, vestibulyar-vestibulyar apparat zədələndikdə və beyin qabığı zədələnəndə qabıq mənşəli olur.
Hiperkinezlərin növləri
Titrəmə, miokloniya, xoreya, atetoz, torsion distoniya, hemiballizmvə s.
Muğan (əsər)
Muğan — Azərbaycan SSR xalq şairi Səməd Vurğunun müəllifi olduğu poema. Əsər 1948-ci ildə yazılıb. Poemanın süjet xəttini Muğan düzündə böyük tikinti təşkil edir. Əsər lirik təhkiyəyə əsaslanan tərənnüm üzərində qurulmuş poemadır. Əsər romantika ilə dolu nəğmələr şəklində yazılıb. On doqquz nəğmədən ibarətdir.
Məzmunu
Səməd Vurğunun "Muğan" poeması Azərbaycanın təbiətinə həsr olunmuş ən gözəl poemalarından biridir. Muğan" poeması gecə-gündüz çalışan insanları tərənnüm edir. Ötən əsrin 20–30-cu illərində Muğanda başlanan təsərrüfat işləri, 40-cı illərdə Bozdağan ətəyinin yarılaraq Kür üzərində Mingəçevir su anbarının tikilməsi, buradan Muğana kanalın çəkilməsi, Muğanda pambıqçılığın inkişafı, kəndlərin abadlaşması əsərdə Vurğun ruhu ilə təsvir olunub. Hər nə qədər dövrün siyasi-ideoloji rənglərini daşısa da, şair ömrünün iki ilinə (1948–49) başa gələn poema Muğana həsr olunmuş poetik abidədir.
Murad Karayılan
Murad Karayılan — PKK lideri.
Həyatı
Murad Karayılan ali məktəbdə maşın fakültəsini bitirmişdir. 1979-cu ildə PKK təşkilatına qoşulmuşdur. Camal "kodadını" istifadə etdi. Başlanğıcda hərəkətlərini Şanlıurfada icra etdi, sonra Suriyaya qaçdı. 1999-cu ildə Abdullah Öcalanın həbs olunmasından sonra PKK-nın başına keçdi.
Qışlaq-i Millimahmudlar (Biləsuvar)
Qışlaq-i Millimahmudlar — İranın Ərdəbil ostanının Biləsuvar şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 35 nəfər yaşayır (8 ailə).
İslamlaşdırma
İslamlaşdırma və ya islamizasiya — ictimai siyasətin və ictimai həyatın müxtəlif sahələrində islamın təsirinin artırılması prosesini, habelə müəyyən bir bölgədə və ya ölkədə islama etiqad edənlərin sayının artması prosesini ifadə edən siyasi termin.
Zəmin
İslamın yaranmasından sonrakı ilkin əsrlərdə islamlaşma ərəb istilaları zamanı ələ keçirilən ərazilərdə məskunlaşan xalqların islamı qəbul etməsinə aid edilirdi. İslamın daha da yayılması fəthlər vasitəsilə də baş vermişdir. Ərəblərin Misiri zəbt etməsi, ərəblərin İranı zəbt etməsi, ərəblərin Əfqanıstana hücumu, xəzər-ərəb müharibələri, ərəblərin Pireney yarımadasını zəbt etməsi, ərəblərin Cənubi Asiyanı zəbt etməsi buna nümunələrdir. Həmçinin islamın yayılmasında Səlcuqlu dövləti, Osmanlı imperiyası, Qızıl Ordanın da təsiri olmuşdur.
Yunisli (Sulduz)
Yunisli - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Sulduz şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 258 nəfər yaşayır (47 ailə).
Ağ amur
Ağ amur — Çəkikimilər dəstəsindən balıq növü. Öz cinsinin yeganə nümanyəndəsidir.
Uzunluqları 120 sm, çəkiləri isə 40 kq çatır. Bədəni uzunsovdur, qalın pulcuqlarla ilə örtülüdür. Çox sürətli böyüməyi ilə fərqlənir. Amur hövzəsində yaşayır 68–75 sm uzunluğundadır və 9–10 yaşda yetginləşir Otla qidalanırlar. Əsas kürüləmə zonaları Ussuri çayında, Sungari çayı, Xanka gölü, Çin çayları, Volqada (aşağıya doğru), Don (orta və aşağı səviyyədə) və Dnepr-Bug hövzəsində yerləşir.1960-cı illərdə çəmən sazişi nəticəsində SSRİ-nin Avropa hissəsində yerləşdirildi. Hazırda Ukrayna, Rusiya, ABŞ, Qazaxıstan (İlı çayı, Balxaş gölü) və bir çox Avropa ölkələrində bir balıqçılıq əhəmiyyətio daşıyır. Ağ sazanlarının karp ilə birlikdə yetişdirilməsi balıq yetişdirməsinin məhsuldarlığını artırır. Azərbaycana ilk dəfə ağ amurlar 1962-ci ildə gətirilmişdir. Dözümlü olurlar.
Parker (film, 2013)
Parker 2013-cü ildə çəkilmiş döyüş filmidir. Rejissoru Taylor Hackford, ssenari müəllifi isə Con J. Maklaflindir. Baş rollarda Jason Statham və Jennifer Lopez oynamışdırlar. Film Incentive Filmed Entertainment, Sierra Pictures və Sidney Kimmel Entertainment kinostudiyalarında çəkilmişdir. Filmin musiqi tərtibatçısı David Buckley olmuşdur.
Süjet xətti
Parker peşəkar oğrudur. Onun son dərəcə qəti və ciddi qaydaları mövcuddur. Nəhayət, o, böyük bir soyğun etmək istəyir və işlər bundan sonra inkişaf etməyə başlayır.
Qışlaq-i Üçbulaq (Biləsuvar)
Qışlaq-i Üçbulaq — İranın Ərdəbil ostanının Biləsuvar şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 94 nəfər yaşayır (25 ailə).
Gölçıqın
Gölçıqın — İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında kənd adı
Tarixi
XIX əsrin sonlarından sonra adı çəkilmir. "Göl yanındakı Çiqin kəndi" mə'nasındadır. Səlcuq oğuzlarının Çiqin tayfasının adını əks etdirir.
Toponim
Toponim Azərbaycan dilində göl və türk dillərində çiqin — "çayın döngəsi" sözlərindən ibarətdir.
Abovyan küçəsi (İrəvan)
Abovyan küçəsi — İrəvan şəhərinin mərkəzində, Redoublika meydanından Aleksadra Myasnikyan prospektinə qədər uzanan küçə.
Tarixi
İrəvan şəhərinin ən qədim küçələrindən biridir. 1924-cü il Aleksadr Oqanoseviç Tamanyanın hazırladığı şəhərin baş planında toxunulmaz olaraq qalan küçə olmuşdur.
Küçə 1920-ci ildə görkəmli erməni şairi Xaçatur Avetikoviç Abovyanın şərəfinə adlandırılmışdır. Adının dəyişdirilməsinə qədər Astafev küçəsi adlanırdı (1868-1920). Küçə İrəvan qubernatoru Mixail İvanoviç Astafevin şərəfinə adlandırılmışdır (1860—1869).
Görməli yerləri
200px|thumb Xaçatur Averikoviç Abovyan abidəsi (1950, heykəltaraş Suren Stepanyan) Avetik Saakoviç İsaakyan abidəsi Karabal abidəsi (1991, heykəltaraş Levon Tokmacyan) 19 əsr qapıları binası
Karabal haqqında əfsanə
1930-cu illərdə tanınmış Karabal gününün böyük bir qismini bu küçədə keçirir və yaxınlıqdan keçən qızlara gül hədiyyə edirdi.
Məşhur sakinləri
Rəssam Stepan Məliksetoviç Ağacanyan (ev 42, memorial lövhə) Ermənistan SSR xalq artisti Arev Qriqorevna Bağdasaryan (ev 21, memorial lövhə) Tarixçi və linqvist Qriqori Ayvazoviç Kapanyan (ev 32, memorial lövhə) Rusiyanın alim-həkimi Serafimoviç Keçek Ambarsum (ev 32, memorial lövhə) Kinorejisor və aktyor Amasi Petroviç Martirosyan (ev 31, memorial lövhə) SSRİ xalq artisti Metaksiya Miqranovna Simoyan (ev 20, memorial lövhə) Ermənistanın birinci katibi Ağası Qevondoviç Xancyan (ev 8, memorial lövhə)
Mənbə
[http://www.abp.am/tourist/sights/yerevan/3871 İrəvan. Abovyan küçəsi] Abovyan küçəsi
NGC 4361
NGC 4361, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış planetar dumanlıqdır. Göy üzündə Qarğa bürcü istiqamətində yerləşir. PN tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Şnayder Afrika gürzəsi
Şnayder Afrika gürzəsi (Bitis schneideri) — Zəhərli ilan növü. Növü Oskar Byotter dostu alman konhioloqu Oskar Şnayderin (1841–1903) şərəfinə adlandırmışdır. Bu növ canlı Namibiya ilə CAR sərhəddində, sahil ərazisində yayılmışlar. Hazırda Şperqebit Milli Parkında qorunurlarlar. Hazırda Şnayder Afrika gürzəsinin yarımnövü müəyyən edilməmişdir.
Təsviri
Bitis cinsinə aid olan bu canlı Gürzəkimilər fəsiləsinin ən kiçik nümayəndəsidir. Bədənlərinin uzunluğqları 18–25 arasında dəyişir. Maksimal uzunluqları 28 sm-dir.
Ekologiya
Düşmənləri səbəbinndən illik ölüm faizi yüksəkdir (39–56%). İl ərzində bir dəfə bala verirlər, halbuki digər yerli növlərdə bu rəqən ikidir.
Habil Muradov
Habil Tahir oğlu Muradov (12 mart 2002; Salyan rayonu, Azərbaycan — 8 oktyabr 2020; Füzuli rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Habil Muradov 12 mart 2002-ci ildə Azərbaycanın Salyan rayonunda anadan olmuşdur. Habil 2008-ci ildə Salyan rayonu 1 saylı tam orta məktəbində 1-ci sinfə daxil olmuşdur. Daha sonra təhsilini Neftçala rayonu Cəngən kəndində davam etdirmişdir. 2019-cu ildə həmin məktəbin məzunu olmuşdur.
Hərbi Xidməti
Habil Muradov 27 may 2020-ci il tarixində Neftçala RHK-dan hərbi xidmətə yollanmışdır. O, xidmətinə Füzuli rayonunda başlamışdır. 27 sentyabr 2020-ci il tarixində Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsində iştirak etmişdir. Füzuli və Xocavəndin azad olunması uğrunda gedən döyüşlərdə döyüşmüşdür. Son dəfə ailəsi ilə oktyabrın 4-də əlaqə saxlayıb. Habil Muradov oktyabrın 8-də Füzuli uğrunda gedən döyüşlərdə qəhrəmancasına vuruşaraq şəhidlik zirvəsinə yüksəlmişdir. Şəhidimiz 8 oktyabr tarixində Neftçala rayonunun Beştalı kəndində dəfn edilmişdir.
Vistula-Oder əməliyyatı
Vistula-Oder strateji hücum əməliyyatı – 1945-ci ildə Sovet-Alman cəbhəsinin sağ cinahında sovet qoşunlarının strateji hücumu. Yanvarın 12-də başlayıb fevralın 3-də başa çatıb. O, 1-ci Belarusiya (komandiri - Sovet İttifaqının marşalı Georgi Jukov) və 1-ci Ukrayna Cəbhələrinin (Sovet İttifaqının marşalı İvan Konyev) qüvvələri tərəfindən həyata keçirilib.
Vistula-Oder əməliyyatı zamanı Vistulanın qərbindəki Polşa ərazisi alman qoşunlarından azad edildi və Oderin sol sahilindəki körpübaşı tutuldu, sonradan Berlinə hücumda istifadə edildi. Əməliyyat sürətli xarakter daşıyırdı - 20 gün ərzində sovet qoşunları gündə 20-30 km məsafədə irəliləyirdilər. Bu müddət ərzində onlar düşmənin 7 möhkəmləndirilmiş xəttini və 2 böyük su səddini keçiblər.
Hücum ərəfəsində mövqe
1945-ci ilin yanvarına qədər Alman ordusu kritik vəziyyətdə idi. Macarıstanda və Şərqi Prussiyada ağır döyüşlər getdi, Wehrmacht tədricən Qərb cəbhəsində geri çəkildi. İasi-Kişinev əməliyyatı zamanı Sovet ordusu Almaniya üçün strateji əhəmiyyətli Ploeşti neft bölgəsini (Rumıniya) ələ keçirdi. Müttəfiqlərin bombalaması Alman sənayesinə ciddi ziyan vurdu. Hərbi Hava Qüvvələri praktiki olaraq məhv edildi və canlı qüvvə ehtiyatı tükəndi. Buna baxmayaraq, 1944-cü ilin dekabrında almanlar Qərb Cəbhəsinə böyük bir hücuma başladılar, müharibənin gedişatını dəyişdirmək üçün son cəhd olan Reyn Gözətçiliyi əməliyyatı.
Qırmızı Ordu, demək olar ki, altı ay davam etdirdiyi yay hücumunun sonunda qərb sahilində bir neçə körpü başlığını ələ keçirərək Vistula arxasında mövqe tutdu. 1944-45-ci illərin payız-qış aylarında qoşunlar hücuma hazırlaşaraq qüvvələrini artırdılar. Almanlar da Polşa boyunca şimaldan cənuba bir neçə müdafiə xətti quraraq müdafiəyə hazırlaşırdılar. 28 noyabr 1944-cü ildə Ali Ali Baş Komandanlığın Qərargahı 1-ci Belorusiya Cəbhəsi qoşunlarının komandirinə “Varşava-Radom düşmən dəstəsinin darmadağın edilməsi haqqında” 220275 saylı Direktivi verdi.
Sovet komandanlığı almanları Oderə sıxışdırmaq üçün dörd cəbhədən, 1-ci, 2-ci və 3-cü Belorusiya və 1-ci Ukraynanın güclü hücumunu planlaşdırdı. Əməliyyatın hazırlanması ilə bağlı kəşfiyyat məlumatları Wehrmacht quru qoşunlarının qərargah rəisi general-polkovnik Heinz Guderian tərəfindən dəfələrlə Adolf Hitlerə bildirildi, lakin o, bu məlumatlara inanmamağı və sovet təbliğatı hesab etməyi üstün tutdu.
Yanvarın 6-da Ardennes əməliyyatı zamanı şiddətli döyüşləri nəzərə alaraq Uinston Çörçill İosif Stalinə müraciət etdi. O, Qərb Cəbhəsində əməliyyatları daha da planlaşdırmaq üçün sovet ordusunun cəbhənin alman-sovet sektorunda mümkün hücum əməliyyatının tarixi barədə məlumat istəyib. Stalin yanvarın sonuna planlaşdırılan əməliyyatı və onu daha erkən bir tarixə təxirə salmağa hazır olduğunu bildirdi. thumb|left|Cəbhələrdə vəziyyət.1945-ci ilin yanvar-may
Yan qüvvələr
Polşadakı sovet qoşunlarına 9-cu və 4-cü tank ordularını, həmçinin 17-ci ordunun əsas qüvvələrini birləşdirən Alman Ordusu A qrupu (26 yanvardan - Mərkəz) qarşı çıxdı. Onların 30 bölməsi, 2 briqadası və 50 ayrı batalyonu var idi - ümumilikdə 560 minə qədər əsgər və zabit, 5 minə yaxın silah və minaatan, 1220 tank və hücum silahı. Onların hərəkətlərinə 6-cı Hava Donanmasının 630 döyüş təyyarəsi dəstək verdi. 1-ci Belarusiya və 1-ci Ukrayna cəbhələrinin hücumunu dayandırmağa çalışan Alman komandanlığı 29 diviziya və 4 briqadanı digər istiqamətlərdən, o cümlədən Anglo-Amerika qoşunlarına qarşı yerləşdirilən qruplaşmalardan öz dəstələrinə köçürdü.
Düşmən Vistula və Oder arasında 300-500 km məsafədə 7 müdafiə xətti hazırladı. Birincisi - Vistula müdafiə xətti ümumi dərinliyi 30 ilə 70 km arasında olan dörd zolaqdan ibarət idi. Birinci (əsas) zolaq ən güclü şəkildə möhkəmləndirildi, xüsusən onun hissələri Maqnuşevski, Pulavi və Sandomierz körpü başlıqları ərazilərində tərəflər arasında təmas xəttində yerləşirdi. Əsas zolaq üç-dörd mövqedən ibarət idi, bunların hər biri tam profilli bir-üç xətt davamlı xəndəklərlə təchiz edilmişdir. Onlara yaxınlaşmalar bir neçə cərgədə tikanlı məftillərlə və 50-100 m dərinlikdə davamlı minalanmış sahələrlə örtülmüşdür.Birinci və ikinci mövqelər arasında tanka meyilli ərazilərdə eni 5-8 m, eni 2-3 m olan tank əleyhinə xəndəklər olmuşdur. dərin.Sonrakı müdafiə xətləri bir və ya iki səngər xəttindən və ayrı-ayrı dayaqlardan ibarət idi. Hücum edənlər üçün ciddi maneə 1939-cu ildə Almaniya-Polşa sərhədi boyunca uzanan və Pomeraniya, Meseritz və Qloqau-Breslav istehkam sahələrini əhatə edən altıncı müdafiə xətti idi.
Ümumilikdə Sovet qoşunlarının iki cəbhəsinə 16 ordu (134 diviziya), dörd tank və iki hava ordusu, beş ayrı tank və bir mexanikləşdirilmiş korpus, üç süvari korpusu, dörd sıçrayışlı artilleriya korpusu, digər birləşmələr və müxtəlif qolların bölmələri daxil idi. hərbi. Onların sayı 2,2 milyondan çox insan, 36 436 silah və minaatan, 7 049 tank və özüyeriyən artilleriya, 4 772 təyyarə idi. Hücum Sovet qoşunlarının qüvvə və vasitələrdə hədsiz üstünlüyü şəraitində başladı.
Ardennes əməliyyatının təsiri
16 dekabr 1944-cü ildə Wehrmacht Ardennesdə hücuma başladı (yanvarın 29-dək davam etdi). Bu əməliyyatda, bəzi Qərb tarixçilərinin fikrincə, Vistula-Oder əməliyyatlarını xeyli asanlaşdıran ən son Tiger II tankları ilə təchiz edilmiş iki tank ordusundan (5-ci və 6-cı) istifadə edildi.Rus tarixşünaslığında bu nöqteyi-nəzər mübahisələndirilir və bunun əksi irəli sürülür: Arden əməliyyatını həyata keçirmək üçün Şərq Cəbhəsindən heç bir diviziya və ya briqada köçürülmədi[8] və 1945-ci ilin yanvarında sovet qoşunlarının hərəkətləri vəziyyəti xeyli yüngülləşdirdi. Ardennesdəki müttəfiq qüvvələrin. . Artıq 1944-cü il dekabrın 26-da alman qoşunlarının Qərbdən əvvəlcə Macarıstana, yanvarın ortalarından isə Polşaya köçürülməsi başlandı. 29 yanvar 1945-ci ildə Hitler Qərbdə müdafiəyə keçməyi əmr etdi
Əməliyyatın gedişatı
thumb|right|Qırmızı Ordu Lodza daxil olur. Yanvarın 12-də səhər tezdən 1-ci Ukrayna Cəbhəsinin qoşunları əsas zərbəni Sandomierz körpüsündən, 1-ci Belorusiya Cəbhəsinin qoşunları isə yanvarın 14-də Maqnuşevski və Pulavski körpü başlıqlarından vuraraq hücuma keçdi.
Hitlerin əmri ilə tank ehtiyatları qabaqcadan cəbhə xəttinə çatdırıldığından, onlar sovet artilleriyasının atəşi altında idilər, artıq hücumun ilk dövründə ciddi itkilər verirdilər və əvvəlcədən nəzərdə tutulmuş qaydada cəlb oluna bilmirdilər. Alman qoşunlarının döyüş birləşmələrində yaranan boşluqları örtmək üçün döyüşə cəlb edilərək müdafiə planları hazırladı.
Yanvarın 13 və 14-də şimalda, Şərqi Prussiyada general Çernyaxovskinin komandanlığı ilə 3-cü Belarus Cəbhəsi və 2-ci Belorusiya Cəbhəsi (Sovet İttifaqının marşalı Rokossovski) tərəfindən hücum başladı.
Hitler, Quru Qoşunları Baş Qərargah rəisinin təcili tələblərinə baxmayaraq, Qərb Cəbhəsindəki bütün aktiv döyüş əməliyyatlarını dayandırmaq və yalnız yanvarın 15-də, uğurlu sovet hücumunun dördüncü günündə Ziegenbergdəki qərargahından Berlinə qayıtmaq qərarına gəldi. , General Quderian. İlk günlərdə Hitler möhkəmləndirmənin Şərq Cəbhəsinə köçürülməsi ilə bağlı təklifləri nəzərdən keçirməkdən imtina etdi, lakin paytaxta qayıdaraq Böyük Almaniya Korpusunun Şərqi Prussiyadan şəhər ərazisinə köçürülməsini əmr etdi. Kielce, Varşavadan 170 km cənubda.
Bu vaxt 1-ci Belorusiya Cəbhəsinin ifrat sağ cinahında fəaliyyət göstərən 47-ci Ordu şimaldan Varşavadan yan keçirdi. Yanvarın 16-da A Ordu Qrupunun qərargahı (general-polkovnik Jozef Harpenin komandanlığı ilə) Wehrmacht quru qoşunlarının komandanlığına qarnizonun (bir neçə batalyon) kiçik olması səbəbindən şəhəri saxlamaq mümkün olmadığını bildirdi. Guderian, A Ordu Qrupunun komandanlığına Varşavanın müdafiəsinin davam etdirilməsi ilə bağlı müstəqil qərar verməyə icazə verilməsi barədə əmr verdi. Bundan xəbər tutan Hitler qəzəbləndi və əmrin ləğvini tələb etdi, lakin qarnizonla radio əlaqəsi artıq kəsilmişdi.
Alman komandanlığının Kielce bölgəsində tank əks hücumu ilə Sovet hücumunu dayandırmaq cəhdi uğursuz oldu.
Yanvarın 16-17-də mayor Xoxryakovun rəhbərliyi altında natamam tank batalyonu (21 tank), Goryushkinin motorlu tüfəng desantının dəstəyi ilə, demək olar ki, on minlik qarnizonu ilə Çestoxovanı azad etdi və Almaniya sərhədinə çatdı.
Yanvarın 18-də A Ordu Qrupunun əsas qüvvələri məğlub edildi, düşmənin müdafiəsi 500 km-lik cəbhədə 100-150 km dərinlikdə yarıldı.
Yanvarın 19-da düşməni təqib edən 1-ci Ukrayna Cəbhəsinin 3-cü qvardiya tankının, 5-ci qvardiyasının və 52-ci ordularının qabaqcıl bölmələri Yuxarı Sileziyadakı alman ərazisinə daxil oldular və cəbhənin sol qanadının qoşunları Krakovu azad etdilər.
Alman komandanlığı Almaniyanın daxili hissəsindən, Qərb Cəbhəsindən və cəbhənin digər sektorlarından qüvvələrin bir hissəsinin sərhəd bölgələrinə köçürülməsinə başladı. Lakin qırılan cəbhəni bərpa etmək cəhdləri uğursuz alınıb. Yanvarın 20-25-də 1-ci Belorusiya Cəbhəsinin orduları Wart və Poznan müdafiə xətlərini keçərək Poznanda 60 minlik düşmən qarnizonunu mühasirəyə aldı. 22 yanvar - 3 fevral tarixlərində Sovet qoşunları Oderə çatdılar və onun qərb sahilindəki Steinau, Breslau, Oppeln və Kustrin ərazilərindəki körpü başlıqlarını ələ keçirdilər. Eyni zamanda, 4-cü Ukrayna Cəbhəsinin qoşunları Cənubi Polşanın bir hissəsini və Şimali Çexoslovakiyanı işğal edərək Vistulanın yuxarı axarlarına qədər irəlilədilər. Breslau uğrunda döyüşlər fevraldan mayın 5-dək davam etdi (Berlin mayın 2-də təslim oldu).
Antioxiyalı Aftoni
Antioxiyalı Aftoni — qədim yunan sofisti və ritoru.
Həyatı
Antioxiyalı Aftoninin həyatı haqqında çox məlumat məlum deyil. O, III əsrdə Antioxiyada anadan olmuşdur. Aftoni Libaninin dostu və həmkarı idi. Onun Onun uzun illər "Προγυμνάσματα" əsəri ritorikanın tədrisi üçün əsas götürülmüşdür.
Aftoninin qırxa yaxın nağılı qorunub saxlanılmışdır. O, nağılları məntiqi, əxlaqi və qarışıq kateqoriyalara ayırırdı.
Skandinav ölkələrinin iqlimi
thumb|400x400px| [[İsveç|İsveçin Lappland şəhərində Lapporten dağ keçidi. ]]
Skandinav ölkəlləri — Farer adaları, Qrenlandiya və Almaniya nı əhatə edən Danimarka, Finlandiya, İslandiya, Norveç və İsveç dən və onlarla əlaqəli ərazilərdən ibarət Şimali Avropa dakı bölgə. İsveçin Stokholm şəhəri orta hesabla Skandinav ölkələrinin ən isti yayına sahibdir, iyul ayında ortalama maksimum temperatur 23 ° C (73 ° F); Kopenhagen, Oslo və Helsinki ortalama iyul ayının ortalama maksimum istiliyi 22 ° C (72 ° F) təşkil edir.
Qış
right|thumb|257x257px| Qış vaxtı skandinaviya Danimarkada, yanvar ayı temperaturu -2 °C ilə 4 °C  arasındadır. Danimarkanın ən soyuq ayı, orta temperaturun 0 °C olduğu Fevral ayıdır. Danimarka üçün gündə günəş işığının sayı gün ərzində yeddi səkkiz saata çatdıqda artır. İslandiya qışı, eninin nə qədər yüksək olduğunu nəzərə alaraq ümumiyyətlə yumşaqdır. İslandiyanın sahilyanı ovalıqlarında yanvar ayının ortalama temperaturu təxminən 0 °C, mərkəzi İslandiyanın dağlıq əraziləri ümumiyyətlə -10 °C aşağı qalır. İslandiyada ən aşağı qış temperaturu -25 °C ilə  -30 °C  arasındadır, baxmayaraq İslandiyada indiyə qədər qeydə alınan ən aşağı temperatur -39.7 °C idi. Norveçdə, sahil bölgələrində mülayim qışlar var, daxili qış daha soyuq olur. Midwinter zamanı, Norveçin cənub bölgələri gündə yalnız 5-6 saat günəş işığı alır, şimal isə azlıqda qalır. Yanvar ayında Norveçdə orta istilik -6 °C ilə 3 °C arasındadır. Qonşu Norveç kimi, Finlandiya Yanvar ayında istilik orta hesabla -6 °C  ilə  1 °C  dərəcə arasındadır. Şimal qütb dairəsinin şimalındakı Fin bölgələri, qütb gecəsinin təbii fenomeninə görə günəşin artmasını nadir hallarda görür. Yanvar və Fevral aylarında bu bölgədəki temperatur -15 °C çata bilər. Fevral ayında Şimali Finlandiya gündə təxminən dörd-altı saat işığı görür.
Bahar
İslandiyada bahar isti və mülayim temperatur gətirir. May ayında orta temperatur 4 °C olasada, bəzi yerlərdə     və 10 °C təşkil edir.