cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hind rəqsləri
Hind rəqslərinin qədimliyi bir sıra maddi mədəniyyət nümunələri ilə təsdiqlənir. . Mohenco-Daro arxeoloji qazıntıları zamanı tapılan rəqs edən qız heykəlinin e.ə.II minilliyə aid olduğu ehtimal edilir. Madhya-Pradeş ştatında Bhimabetaka mağaralarındakı qaya rəsmlərində rəqs edənlərin təsviri, Sanchinin girişində rəqs edən “Apsaralar”ın təsviri, Acanta və Ellora divar rəsmləri, Khacuraho daşişləmələrində rəqqasların heykəlləri, Hoysala sülaləsinə aid məbədlərdəki divar rəsmləri Hindistanda rəqslərin qədimdən populyar olduğunu göstərir.
Hind rəqsləri daim qaynağını toplumun dini dünyagörüşündən almışdır. Məsələn, rəqs edən tanrı Şiva (Nataraca) heykəli hind rəqsinin ən məşhur simvoludur. Onun başının üstündəki ay duyğulara nəzarətin, bədəninə dolanmış ilanlar həyat verən yaşam gücləri üzərində hökmün, şeytanın üzərinə doğru qalxmış ayağı isə eqonu məhv etməsinin göstəricisidir.
Hind rəqsləri bədən hərəkətlərinin dinamikliyi, dramatikliyi ilə diqqəti cəlb edir. Bu rəqslərin əksəriyyəti haqqında qədim “Bharatanatyaşastra” traktatında məlumat verilmiş, boyun, göz, baş, gövdə və s. ilə bağlı rəqs hərəkətləri izah olunmuşdur. “Natyaşastra”da isə rəqs zamanı başın 10, gözün 36, əlin 37, bədənin 10 vəziyyəti təsvir edilmişdir.
Hind rəqsləri zamanı əllər, qollar ilə bağlı çoxsaylı hərəkətlər təkcə hər hansı hissi ifadə etmir, hansısa tanrının, müqəddəs qurunun, müqəddəs heyvanın, çiçəyin, ağacın və s. simvolu sayılır. Belə bir sənət uzun illər hazırlığı tələb etdiyindən qədimdən rəqslə professionallar məşğul olmuş, hətta rəqqas “cati”ləri yaranmışdır. Hindlilərin teatr tamaşalarına, musiqi və rəqslərə böyük sevgisinə baxmayaraq, rəqqas “catiləri” statuslarına görə aşağı kastalara aid edilmişlər.
Hind dini əfsanələrindən məlumdur ki, rəqslə şahzadələr, eləcə də yuxarı kastanın digər nümayəndələri də məşğul olmuşlar. “Kamasutra”da qeyd olunur ki, rəqs etməyi bacarmaq mədəni, tərbiyəli şəxsin vacib xüsusiyyətidir.
Ən məşhur hind rəqsləri “bharata natyam”, “kathakali”, “kathak”, “manipuri”, “kuchipudi”, “odissi”, “mohini attam”dır. Bunlarla yanaşı ölkədə çoxsaylı tayfa rəqsləri də vardır.
“Bharata natyam” rəqsində əl, qol hərəkətləri, üz ifadələri rəqsin ən əhəmiyyətli xüsusiyyətləridir. Əvvəllər məbəd rəqsi sayılan bu rəqs, indi səhnədə tək rəqqas tərəfində sərgilənir. “Katha” Hindistanın şimalına xas klassik rəqs növüdür, bu rəqsdə, sürətli ayaq hərəkətləri, dönmələr və əl hərəkətləri əsas yer tutur. Hər rəqs bir əfsanəni izah edir. Qədimdən “Kathakas” adlandırılan mifik hekayələr rəqs hərəkətlərinin müşayiəti ilə tamaşaçılara çatdırılmışdır. Bu rəqs-hekayə ənənəsindən indiyədək istifadə olunur.
Əsrlər boyu Hindistanda rəqs bir növ ibadət üsulu, çoşğunluğun ifadəsi kimi qəbul edilmişdir. Məbəd rəqqasları (Devasis) tanrıları məmnun edə bilmək üçün müqəddəs rəqslər etmiş, ağır bir həyatı qəbul etmişlər və klassik rəqsin mərkəzi məbədlər olmuşdur.
Miyazaki
Miyazaki — Yaponiyanın Kansai regionunda (Kyuşu adası) yerləşən Miyazaki prefekturasının eyni adlı paytaxtı.
Rahul Bose
Rahul Bose — hind aktyoru, ssenarist, rejissor və aktivist.
Miyazaki
== Qardaş şəhərləri ==
Rahul Bose
Həyatı
Rahul Bose 1967-ci il iyul 7-də anadan olmuşdur. Bitas inkişaf kimi Bollywood Side Effects cüt hansılardır, film görüldü. 013 Tamil - Hindi film Vishwaroopam və o oynadı.
Van zəlzələsi (23 oktyabr 2011)
Oktyabr 2011 Van zəlzələsi — 23 oktyabr 2011-ci il, Türkiyə saatı ilə 13:41-də Vanda meydana gəlmiş və 25 saniyə davam etmiş zəlzələdir.
Uilqan çayı
Uilqan çayı — Monqolustanın Xuvsqel aymakının Tsaaqan-Üür sumunda axan kiçik çay.
Uilqan çayı Monqolustan-Rusiya sərhədinin yaxınlığında bir neçə kiçik çayın birləşməsi ilə başlayır, daha sonra Üür çayına qovuşur.
Kinq Kemp Jillet
thumb|Kinq Kemp Jillet thumb|Jilletin 15 noyabr 1904ıcü il patenti Kinq Kemp Jillet (, 5 yanvar 1855-ci il, Fon-dyu-Lak, Viskonsin — 9 iyul 1932-ci il Los-Ancels yaxınlıında) — amerika ixtiraçısı,  The Gillette Company şirkətinin yaradıcısı. "Gillette" markalı populyar üzqırxanın ixtiraçısı Kinq Kamp Cillett ömrü boyu ixtira etmək həvəsində olmuşdu. İxtirayaqədərki müddətdə müxtəlif firmalarda satıcı işləyən 40 yaşlı Cillett günlərin birində üzünü qırxarkən bu işi daha təşlükəsiz etmək üçün sıxılmış laylar arasında qalan və kütləşdikdə dəyişilə bilən ülgüclərdən ibarət üzqırxan alət düzəltmək fikrinə gəlir. 6 il sonra özünə şərik tapan Cillett ixtirasını reallaşdırmaq üçün çalışır, həmin ildə `The Gillette Company` şirkətinin əsasını qoyur. O, 15 noyabr 1904-cü ildə öz ixtirasını patentləşdirir. Alətin əsas özəlliyi əvvəlkilərdən fərqli olaraq daha təhlükəsiz olmasıydı. İlk ildə 168 alət və 51 ülgüc dəsti, ikinci ildə isə 90.000 alət və 123.000 ülgüc dəsti istehsal edilir. 2 il ərzində milyoner olan Cillett şirkətini daha da böyütdürərək ayrı-ayrı ştatlarda korporasiyalar açdırır. I Dünya Müharibəsi zamanı müharibəyə qoşulan ABŞ dövləti ordusunun əsgərlərini təmin etmək üçün 1917-ci ildə Cillettin zavoduna 36 milyonluq alət dəsti sifariş verir.
Maraqlı faktlar
1910-cu ildə Jillet keçmiş prezident Teodor Ruzveltə Arizon ştatında  şirkətinin rəhbəri olması üçün milyon dollar təklif etdi. Ruzveltin cavabı belə oldu: "Böyük məmnuniyyətlə razı olardım, ancaq düzünü desəm mən britva istehsal edən və bığı olan insanlara o qədər də etibar etmirəm".
Kutammaku
Kutammaku və ya Batammariba torpağı — Toqonun şimalında yerləşən və 2004-cü ildə UNESCO-nun Ümumdünya irsi təyin edilmiş mədəni landşaft. Ərazidə hələ də üstünlük verilən ənənəvi palçıq qalalar var. Ənənəvi palçıq evləri Toqonun milli simvolu kimi tanınır. Bu evlərin çoxunda iki mərtəbə, bəzilərində isə yastı bir dam var.
2008-ci ildə UNESCO-nun Qeyri-Maddi Mədəni İrs Şöbəsi (ICH), abidələrin Ümumdünya irsi siyahısına yazılmasını tamamlamaq üçün "Batammaribanın qeyri-maddi mədəni irsinin mühafizəsi"-ni qurdu. Məqsəd, nəsillərarası ötürülmədə davamlılığın təmin edilməsi və mədəniyyətin bütün vacib sahələrində bacarıq və biliklərin qorunması idi. Bu proqram, Mədəniyyət Nazirliyi və Toqonun İbtidai Təhsil Nazirliyi tərəfindən koordinasiya edilmişdi.
UNESCO, Kutammakuya 2018-ci ilin oktyabrın 19-dan 24-dək yağan yağışların yaşayış və qeyri-maddi irsə vurduğu ziyanı qiymətləndirmək üçün təcili bir missiya təşkil etdi.
Yalanqamış yumşaqsüpürgə
Çiçək
Süpürgə 10-20 (25) sm uzunluqdadır, sıxılmış, sivri-nahamar budaqlıdır. Sünbüllü pulcuqları neştəvari-bizşəkillidir, uzun-dartılı sivriləşmişdir, qonurtəhər-bənövşəyi rənglidir, yuxarıdakı pulcuqlar aşağıdakından qısadır. Aşağı çiçək pulcuqları uc hissədə bir neçə dişciklədir və onlardan ortada olanı uzunluğu 2 mm-ə qədər olan oxla qurtarır. Sünbülün oxu üzərindəki tükcüklər çiçək pulcuğundan 1,5-2 dəfə uzundur. Çoxillikdir.
Çiçəkləməsi
İyun-İyul
Azərbaycanda yayılması
BQ (Quba), Abşeron, Qobustan, BQ şərq. Aşağı dağ qurşağından yuxarı dağ qurşağına kimi.
Yaşayış mühiti
Çay sahilində və rütubətli çəmənlərdə rast gəlinir.
Ağ gün (Yaponiya)
Ağ gün (yap. ホワイトデー, ing. White day) — Hər il mart ayının 14-də Yaponiya ilə yanaşı Cənubi Koreya, Vyetnam, Tayvan və Çində də qeyd edilən qeyri-dövlət bayramı.
Tarixi
“Ağ gün”ün başlanğıcını reklam şirkətlərinin məhsullarını satmaq üçün həyata keçirdikləri satış kompaniyası qoyub. 1965-ci ildə “Marshmallow” şirniyyat şirkəti ağ zefiri satmaq üçün xüsusi kompaniyaya başlayır. Reklam kompaniyası kişiləri zərif cinsin nümayəndələrinin düz bir ay öncə “Sevgililər günün`də onlara aldıqları hədiyyəyə görə xanımlara təşəkkür etməyə çağırır. Qadınlar tərəfindən də rəğbətlə qarşılandığı üçün beləcə, “Marshmallow Day” yarandı. Daha sonra Ağ gün kimi adlanmağa başlamışdır. Hədiyyələr siyahısı genişlənərək şokolad və digər şirniyyatları ehtiva etməyə başladı və ənənəvi hal alaraq bayram kimi 14 marta təsadüf etdi. Bu tarix 14 fevral - Valentin günündən düz bir ay sonra idi. Qeyd edək ki, “Müqəddəs Valentin” günü 1958-ci ildən etibarən Yaponiyada əlamətdar gün kimi qeyd edilir. “Müqəddəs Valentin” gününün qeyd edilməsi də "Ağ gün" kimi Yaponiyada şokolad fabrikinin aktiv təşviqatı ilə başlayıb.
Xüsusiyyətləri
Ağ gün üçün ənənəvi hədiyyələr peçenye, ağ şokolad, zefir yaxud marşmellou, qiymətli zinət əşyalarıdır. "Ağ gün" və “Müqəddəs Valentin” günün qeyd edilməsi kommersiya maraqlarına xidmət edir. Demək olar ki, hər iki gündən öncə 1 ay müddətində hər dükanda müxtəlif yaş quruplarına uyğun şirniyyat növləri stendləri bəzəyir. Aydındır ki, şirkətlər də bu günə uzun müddət öncə hazırlaşırlar. Hətta belə bir qanunauyğunluq mövcuddur ki, Ağ gündə edilən hədiyyələrin qiyməti “Müqəddəs Valentin” günü satılan hədiyyələrin qiymətindən 2-3 dəfə yüksək olmalıdır.
1978-ci ildən Yaponiyada ağ şokoladın istehsalı ilə ağ zefir hədiyyə edilməsi ikinci plana keçib. Hədiyyə edilən bu şokolad yaponca  義理チョコ - Giri Choco adlanır. Tədricən isə, təkcə şokolad deyil, digər aksesuarlar da hədiyyə kimi verilməyə başlanıb.
1980-ci ildən etibarən Yaponiyada olan bütün şirniyyat sexləri və un məmulatları firmaları bu günü “Ağ gün” adlandırıblar.
Restoran
thumb|300px|Nyu-Yorkda bir restoran
Sonralar eyni adlı yeməkxanalar dünyanın bütün ölkələrini bürüyür. Burada yerli yeməklərlə bərabər, xarici mətbəxlərin yeməkləri də təqdim olunur.
Pareidolia
200px|thumbnail|right|Pareidoliaya aid nümunə
Pareidolia
İnsan psixologiyası çox asanlıqla yanıla bilir və beynimiz daha əvvəl öyrəndikləri ilə ilk dəfə gördüklərini tamamilə əlaqəsiz olsa da bir-birlərinə bənzətməyə çalışır. Elmdə "pareidolia" adlanan bu "aldanma" çox zaman maraqlı bənzətmələr ortaya çıxardır.
İzahı
---Bu vəziyyət, sinir elmində təsadüfi gələn siqnallara beynin hal-hazırda bilinən bir məlumatı çağırmasıyla verdiyi reaksiya olaraq bilinməkdədir, yəni əlaqəsiz məlumatlar arasında əlaqə quraraq yaranan sual işarələrini aradan qaldırma üsulu olaraq görülür. Bu, beynin ziddiyət təşkil edən verilənləri həll etməsi üşün inkişaf etdirdiyi qüsurlu üsullardan yalnız biridir.
Qütbşahlılar
Qütbşahlar və ya Qütbşahilər sülaləsi — Qolkondə sultanlığı nı idarə edən və əsası türk Qaraqoyunlu sülaləsi nə uzanan hökmdar ailəsi. Onların idarə etdikləri sultanlıq müasir Hindistanı n cənubunda yerləşmişdir. Bəhməni sultanlığı nın süqutundan sonra 1512-ci ildə Qütbşahi sülaləsi hakimiyyətə gəlmişdir. Bu sülalədən ilk hökmdar Sultanqulu Qütbülmülk olmuşdur. İngilisdilli qaynaqlarda bu hökmdar daha çox Quli Qütb Şah adlandırılır.
1636-cı ildə Böyük Moğol imperatoru Şahcahan Qütbşahiləri onun ali hakimiyyətini tanımağa və illik vergi verməyə məcbur etməyi bacardı. Sülalə VII hökmdarı Əbülhəsən Qütbşah ın hakimiyyətinin sonunda öz varlığını itirdi. Belə ki, moğol imperatoru Övrəngzib Əbülhəsəni məğlub edtmiş və Dövlətabad qalasında ömürlük həbsə atmışdır. Bundan sonra isə, Golkondə sultanlığının ərazisini öz imperiyasına birləşdirmişdir. Sülalənin idarə etdiyi ərazilərə müasir Karnataka, Andhra Pradeş, Orissa və Telanqana ştatlarının əraziləri daxil olmuşdur. Qütbşahilər davamlı olaraq Adilşahilər və Nizamşahilər münaqişə içərisində olmuşdur.
Qütbşahilərin öz ölkələrində şiə mədəniyyətinin yayılmasına hamilik edirdilər. Hindşünas Riçard Eatonun bildirdiyinə görə, zamanla bu siyasət dəyişmiş, Qütbşahilər Teluqu dili ni qəbul etmiş, öz dövlətlərini teluqudilli dövlət olaraq görməyə başlamış, elit təbəqə və hökmdar özünü Teluqu sultanı olaraq təqdim etmişdir.
Tarixi
Sülalənin qurucusu olan Sultanqulu bəy Baranlı Həmədan vilayətində dünyaya gəlmişdi. O, Qaraqoyunlu sülaləsinə mənsub olan bir Türkman idi və Qara Yusifi n soyundan gəlirdi. XVI əsrdə o, dayısı Allahqulu, bəzi dostları və ailəsi ilə birlikdə Dehliyə mühacirət etdi. Daha sonra o, cənubda yerləşən Dəkkənə yollandı və orada müsəlmanlardan II Mahmud şah Bəhməniyə xidmət etməyə başladı. Bəhməni sultanlığının 5 Dəkkən sultanlıqları na parçalanmasından sonra Sultanqulu Qolkondənin müstəqilliyini elan etdi. Qısa müddət sonra isə özünü müstəqil elan etmiş Sultanqulu Qütb Şah (Qutub Şah) titulunu götürdü və Qütbşahi sülaləsinin əsasını qoydu. O, 1543-cü ildə oğlu Cəmşid tərəfindən qətlə yetirildi və yerinə oğlu keçdi. Cəmşidin 1550-ci ildə xərçəng xəstəliyindən ölümündən sonra yerinə azyaşlı oğlu keçdi. Bir ildən sonra sultanlığın zadəganları İbrahimqulunu geri gətirib sultan etdilər.
İslam elmləri üzrə ixtisaslaşmış Annemarie Şimmel bildirir ki, erkən dönəm Qütbşahi hökmdarları hindulara öz dini ibadətlərini yerinə yetirməyi qadağan etmişdilər. Daha tolerant hökmdar olan Məhəmmədqulu Qütb Şah (1580-1611) dövründə hindular a öz dini etiqadlarını yerinə yetirməyə, Holi və Divali kimi festivallarını açıq şəkildə qeyd etməyə icazə verildi. Daha sonrakı hökmdarlar dövründə isə hindular dövlətdə yüksək səviyyəli vəzifələrə də təyin olunmağa başlanıldılar. Məsələn Tana Şahın dövründə Madanna və Akkanna kimi Brahma hinduları nazir təyin edilmiş, vergi toplamaq, vəzinəyə nəzarət kimi mühüm vəzifələr onlara tapşırılmışdı. Bu dövlət daxilində müsəlman elitlərlə yavaş-yavaş yüksələn hindular arasında fraksiyalaşmaya səbəb oldu. Müsəlman elitlər Övrəngzibə müraciət etdilər və onun göndərdiyi hərbi birləşmə Qolkondəyə hücum etdi. Madanna və Akkannanın başları kəsildi, mülkləri yağmalanıb müsadirə edildi və Qütbşahilərin altında vəzifələrdə çalışan hinduların bir çoxu öldürüldü. Qısa müddət sonra sonuncu Qütbşahi hökmdarı Övrəngzib tərəfindən Dövlətabad qalasına həbsə atıldı və bununla da, qütbşahilər sülaləsi sonlandı. Qolkondə, daha sonralar inşa edilmiş Çar Minar (sonrakı adı Heydərabad) sultanlığın paytaxtı kimi istifadə edilmişdir. Hər iki şəhər Qütbşahi hökmdarları tərəfindən inkişaf etdirilmişdir. Sülalə Qolkondəni 171 il idarə etmiş, onların hakimiyyəti 1687-ci ildə Övrəngzib in hücumu ilə sonlanmışdır. Keçmiş Qolkondə sultanlığının ərazisi Moğol imperiyası ərazisinə daxil edilmiş və Heydərabad subahlığı adlandırılmışdır.
Səfəvilərlə əlaqələri
Dəkkəndə bir neçə şiə dövlətinin yaradılması ilə Səfəvi imperiyası özünü şiə dünyasının ortasında olduğunun fərqinə vardı. Səfəvi sarayına digər şiə dövlətləri tərəfindən dövlətçilik sahəsində bələdçi kimi yanaşır və ondan "qəzəbli sünni dünyası"na qarşı qorunma istəyirdilər. Bu sultanlıqlar müasir mərkəzi və qərbi Hindistanda XVI əsrdə Bəhməni sultanlığının parçalanmasından sonra meydana çıxmışdı və əsas sahil xəttlərinə nəzarət etməkdə idilər. Bu sultanlıqlardan ikisi Əhmədnaqar və Qolkonda sultanlıqları I Şah İsmayılın müvafiq addımından sonra onlar da şiəliyi dövlətin rəsmi məzhəbi elan etdilər. Lakin buna baxmayaraq, Qaraqoyunlu sülaləsindən olan Sultanqulu Baharlu babaları olan Qara Məhəmmədlə Qara Yusifin şiəliyi Şah İsmayıl dan daha əvvəl qəbul etməsi ilə fəxr edirdi. O, deyirdi:Peyğəmbərə və onun canişini Əliyə də and içdim ki, əgər nə vaxtsa istiqlaliyyət əldə edə bilsəm, “möminlərin bayraqlarının indiyədək dalğalanmadığı” yerlərdə on iki imamın ardıcıllarının imanının yayılmasına kömək edəcəyəm; amma sən elə bilmə ki, mən bu fikri Şah İsmayıldan götürmüşəm; bilsinlər ki, mən ondan əvvəl, Sultan Yaqubun dövründən, ata-babalarımın imanı olduğu kimi, on ikinin (Allahın onlara salamı olsun) dininə etiqad etmişəm. İndi mənim yüz yaşım var, onun çoxunu həqiqi dinin qanunlarını təbliğ etməyə həsr etmişəm; indi isə xarici aləmdən uzaqlaşıb qalan günlərimi dua ilə keçirmək istəyirəm”.
Özüdə Azərbaycan türklərindən və Qaraqoyunlu nəslindən olan İbrahimqulu Qütbşahın Qolkondadan Səfəvi şahı I Təhmasibə göndərdiyi məktubda deyilir:İbrahimqulu Qütbşah] ilahi kömək və şah lütfü ilə qələbə bayrağını qaldırdı. O, Pleiades düyününə yığılmış düşmən sıralarının Ursanın quyruğu kimi səpələnməsinə səbəb oldu. İndi o, rəhbərliyin öhdəliklərini yerinə yetirə və köhnə əlaqələri yeniləyə bilir. Açığı, bizdən əvvəl heç kim bu torpaqlarda İmami əqidəsinin təbliğat bayrağını qaldırmayıb! Bizdən əvvəl heç kim əzəmətli On iki xütbəni yaymayıb! Bu böyük əqidənin əsaslarını və bu ali şəriət hökmlərini möhkəmləndirmək üçün gündən-günə böyük səylər göstəririk.Tarixçi Harun Xan Şirvani iddia edir ki, Qolkonda sultanları ilə Səfəvilər arasında münasibətlər şiəliyin sonuncudakı hökmranlığı ilə güclənmişdir.
1631-ci ildə Moğol İmperatoru Şah Cahanın bölgəyə qarşı böyük bir kampaniyaya başladığı zamanda Cənubi Hindistan dakı Dəkkən yaylası nda siyasi nizam əhəmiyyətli dəyişikliklər ərəfəsində idi. Vəziyyətin ciddiliyini dərk edən Qolkonda sultanı Abdulla Qütbşah Heydərabaddakı sarayında aşağıdakı çıxışı etdi. Onun saray tarixçisi Nizaməddin Əhməd Şirazi ondan sitat gətirir:Bizim şanlı əcdadımız - Hindistan hökmdarlıqlarının fatehi və hakimi (sahib-i keran) - peyğəmbərin, möminlərin rəhbəri Əlinin (Heydərin) pak ruhunun və On iki imamın müqəddəs ruhlarının köməyi ilə rəzil kafirlərin və alçaq hinduların başçılarının baş və boyunlarını öz gücü və şücaəti, Zülfiqar kimi qılıncı ilə vurdu...[Beləliklə] öz səltənətini fəth etdi. Məhəmməd qövmünün adət-ənənələrini və Əlinin imanını yaydı.
İqtisadiyyat
Qolkondə sultanlığı maddi baxımdan çox zəngin idi. Onun əsas gəlir mənbəyi torpaq vergisi olduğu halda, sultanlıq krallığın cənub bölgələrindəki mədənlərdən almaz istehsalı üzərindəki inhisarından böyük gəlir əldə edirdi. Sultanlığın Krişna və Qodavari deltalarına da nəzarəti var idi, bu da ona toxuculuq kimi malların istehsal olunduğu bölgənin kəndlərində sənətkarlıq istehsalına çıxış imkanı verirdi. Masulipatnam şəhəri almaz və tekstil ixracı üçün Qolkondə Sultanlığının əsas dəniz limanı kimi xidmət edirdi. Krallıq 1620-1630-cu illərdə maliyyə rifahının zirvəsinə çatmışdı.
Pambıqçılıq və toxuculu
XVII əsrin əvvəllərində Dekan bölgəsində güclü pambıqçılıq sənayesi mövcud idi. Daxili və ixrac istehlakı üçün çoxlu miqdarda pambıq parça istehsal edilirdi. Müslin və kalikodan yüksək keyfiyyətli düz və naxışlı parça istehsal edilmişdir. Sadə parça ağ və ya qəhvəyi rəngdə, ağardılmış və ya boyalı çeşiddə mövcud idi. Bu parça İran və Avropa ölkələrinə ixrac edilirdi. Naxışlı parça mavi üçün indiqo, qırmızı rəngli çaplar üçün çay-kök və bitki sarısı ilə hazırlanmış rəngləndiricilərdən istifadə edilirdi. Naxışlı parça ixracı əsasən Yava, Sumatra və digər şərq ölkələrinə idi. Golkondə Ayutthaya Siam ilə güclü ticarət əlaqəsinə malik idi.
Almazlar
Qolkondə sultanlığı Qolkondə almazı adlandırılan almazlarına görə xeyli məşhur idi. Hələ Qütbşahi sülaləsi hakimiyyətə gəlməmişdən əvvəl bu almazlar bazarda mövcud idi və tacirlər vasitəsiylə Avropa da daxil olmaqla, müxtəlif ölkələrə ixrac edilirdi.
Mədənlərdən alınan brilyantlar (xüsusən də hazırda Andhra Pradeş əyalətinin Guntur rayonunda yerləşən Kollur Mədəni) kəsilmək, cilalanmaq, qiymətləndirilmək və satılmaq üçün Heydərabad şəhərinə daşınırdı. Qolkondə özünü almaz ticarət mərkəzi kimi qurdu və 19-cu əsrin sonuna qədər Golkondə bazarı dünyanın ən yaxşı və ən böyük almazlarının əsas mənbəyi oldu.
Mədəniyyət
Qütbşahilər öz dövlətlərində ilk öncələr şiə mədəniyyətinin yayılmasına çalışırdılar. Bu siyasət onların hakimiyyətlərinin ilk 90 ilində (1510-1600) izlənildi. XVII əsrin əvvəllərində Sultan Məhəmmədqulu Qütbşah ilə bu siyasət dəyişməyə başladı. O, dövlətdə Teluqu dilinə və mədəniyyətinə hamilik etməyə başladı. Dövlət fərmanlarının həm fars, həm də teluqu dilində verilməsinə başlanıldı. Sülalənin sonuna yaxın dövlət fərmanlarının son hissəsi fars dilində verilsə də, əsas hissəsi teluqu dilində verilirdi. Hindşünas Riçard Eatonun bildirdiyinə görə, teluqu dilini qəbul etdikdən sonra onlar öz ərazilərini əsasən tequlidillilərin ərazisi olaraq görür, elitləri isə özlərini Teluqu sultanları olaraq qəbul edirdilər.
Sultan Məhəmmədqulu Qütbşah (1580-1612) Daxini urducasında, farsca və teluqu dilində şeirlər yazırdı. Sonrakı şair və yazıçılar da öz əsərlərində bu dillərdən istifadə edirdilər. 1634-cü ildə Abdullah Qütb Şahın hakimiyyəti dövründə sevgi və seks barədə qədim sanskrit əsəri olan Ratirahasya tərcümə edildi və Ləzzət-un Nisə adlandırıldı.
Memarlıq
Qutb Şahi memarlığı hind və orta şərq memarlıq üslublarının kulminasiya nöqtəsi olan Hind-İslam memarlığı idi. Onların üslubu digər Dekan sultanlıqlarının üslubuna çox bənzəyirdi. Qütb Şahi hökmdarları Çar minarını tikdirmişdilər.
Qutb Şahi Hind-İslam memarlığının bəzi nümunələri Qolkondə qalası, Qutb Şahilərin məqbərələri, Çar Minar və Çar Kaman, Məkkə məscidi, Xeyrtabad məscidi, Həyat Bəkşi məscidi, Təramati Baradari və Toli məscididir.
İdarəetmə
Qütbşahı dövləti yüksək səviyyədə mərkəzləşdirilmiş bir dövlət idi. Sultan mütləq icraedici, hüquqi və hərbi hakimiyyətə sahib idi. O, səfərdə olduğu zaman təyin etdiyi naib onun yerinə bu məsələləri həll etməli idi. Peşva və ya baş nazir sultanlıqda ən yüksək bürokratik vəzifə hesab edilirdi. Ona bir neçə nazir kömək edirdi. Məsələn, Mir Cumla maliyyə naziri, Kotval polis naziri və Xəzinədarı göstərmək mümkündür.
Hakimiyyətlərinin böyük bir hissəsində QÜtbşahilər cagir sistemindən istifadə etmişdirlər. Bu sistemlə onlar həm özlərinə ordu, həm də vergi toplayırdılar. Cagirdarlar topladıqları verginin bir hissəsini özlərinə saxlayır, yerdə qalan hissəsini isə hökmdara verirdilər. Vergilərin toplanması icarə üsulu ilə həyata keçirilirdi və ən yüksək təklifi verən hakimliyə də iddialı olurdu. Hakimlər dəbdəbəli bir həyat yaşasalar da, hər hansısa uğursuzluğa görə ən ağır cəza ilə cəzalandırılırdılar, buna görə də, onlar xalqa qarşı sərt davranırdılar. Son sultan olan Tana Şah özünün vergi toplanması üzrə məsul hindu nazirindən aldığı məsləhətlə vergilərin mülki peşəkar şəxslər tərəfindən toplanması islahatı həyata keçirmək istəyirdi. Əsgərlərə, dövlət işçilərinə, saray məmurlarına və bütün müsəlman elitalarına sultan xəzinəsindən müavinətlər verilirdi. Bu islahatlar gəlirlərdə böyük artım gətirdi.
Morelandın bildirdiyinə görə, əvvəllər sultanlıqda Orta Şərqdən gələn müsəlmanlar yerli müsəlmanlardan daha çox maaş alırdılar. ə 17-ci əsrin əvvəllərində bu gəlmə müsəlmanlar hinduları ümidsizliyə salaraq aylıq 4-5% kimi yüksək faizlə (sələmçilik) borc verməklə varlandılar.
İnzibati bölgü
1670-ci ildə sultanlıq 21 sərkərdən (əyalətdən) ibarət idi. Sərkərlər də öz növbəsində 355 parqanaya (bölgələrə) bölünürdü:
Din
Qütbşahilər sülaləsi Dəkkənin digər müsəlman dövlətləri kimi Şiə idilər və bir çoxlarının müasir İran coğrafiyası ilə əlaqələri mövcud idi. İlk əvvəllərdə onlar şiə müsəlman adətləri barədə çox qəti idilər və hinduları təzyiqə məruz qoyurdular. Məsələn, Golkondə sultanlığında açıq bir şəkildə hindu festivallarının keçirilməsi qadağan edilmişdi. Bu siyasət Məhəmmədqulu Qütbşah dövründə dəyişdirildi və hindulara öz festivallarını, dini ibadətlərini açıq bir şəkildə yaşamağa icazə verildi.
Qütbşahilər şiə, sufi və sünniliyə aid ənənələrə, elmlərə və mədəniyyətə hamilik edirdilər, özlərinin son onilliklərindən etibarən isə hindu ənənələri də bura daxil edildi. Sülalənin sonlandırılmasından az əvvəl, sonuncu hökmdar Tana Şaha özünün hindu nazirləri Madanna və Akkanna Ramanın Bhadraçakam məbədinə Rama Navami bayramında daş-qaş göndərmə ənənəsi başlatmağı məsləhət görmüşdülər.
Hökmdarlar
Sülalədən çıxmış 8 hökmdar olmuşdur. Onlar bunlar idi:
Məbədləri
Qütbşahi ultanlarının məzarları Golkondanın xarici divarından təxminən bir kilometr şimalda yerləşir. Bu tikililər gözəl oyma daş işlərindən hazırlanmışdır və ətrafı abadlaşdırılmış bağlarla əhatə olunmuşdur. Onlar ictimaiyyət üçün açıqdır və hər il xeyli sayda ziyarətçi buranı ziyarət edir.
İntibah memarlığı
İntibah memarlığı — antik memarlığın dirçələrək yenidən inkişaf etməsi dövrüdür.
İntibah dövrü memarlığı XIV əsrdə İtaliyada yaranmış, sonralar XV əsrin II yarısında - XVI əsr boyu Avropa ölkələrində yayılmışdır. Memarlıqda yenidən təkmilləşmiş antik order sistemi təsdiq olundu. Yeni tipli ictimai binalar yaranmağa başladı.
Tarixi
"İntibah" sözü — oyanış, oyanma, canlanma, dirçəlmə, yenidən yüksəliş mənalarını ifadə edir. "İntibah" anlayışı isə hansısa bir tarixi inkişaf dönəmini əks etdirən termin kimi hələ orta əsrlərdə italyan mütəfəkkirləri tərəfindən işlədilmişdir. İntibah terminini ilk dəfə fransız tarixçisi Jules Michelet (1798 – 1874) tərəfindən istifadə etmişdir.
Klassik orta əsrlərdə Avropada, xüsusilə İtaliyada Florensiya, Roma, Venesiya və Milan ölkənin başlıca şəhərləri idi. Florensiya ticarət yolları üzərində yerləşirdi. Elə bu səbəbdəndə bu şəhər intibahın vətəni sayılan şəhərdir. Avropada intibah memarlığının İtaliyada meydana gəlməsinin əsas səbəbi burada burjuaziyanın daha tez yaranması olmuşdur.
İntibah memarlığının mərhələri
İtalyan İntibahı dövrü aşağıdakı mərhələlər ayrılır:
Memarlıqda İtaliya sənəti uzun müddət orta əsr ənənələrinin qanunlarına uyğun mövcud idi ki, bu əsasən qotika motivlərində daha aydıncasına görünürdü ki, bu da gələcək İntibah memarlığının başlanğıcından xəbər verirdi. Ona görə də bu dövrü, məhz Protorenessans (daha doğrusu, Renessansa giriş kimi də başa düşmək olar, Protorenessans yunanca «ilkin deməkdir») adlandırırlar. Bununla yanaşı, İtaliya qotikası daha çox sakit, iti formalara, memarlığın horizontal bölgülərinə, divarların geniş səthlərinə daha diqqət yetirirdi. Florensiyanın ən böyük kilsəsi sayılan Santa-Kroçe Arnolfoun Kambio tərəfindən XIII əsrin sonlarında tikilməyə başlamışdı. Tikili özünün geniş aralıqları, vahid işıqlı daxili məkanı, qotik tacları ilə digərlərindən seçilirdi.
Erkən İntibah abidələri Florensiyada qorunub saxlanılır. Memar Filippo Bruneleskinin (1377-1446) layihəsi ilə nəhəng Santa-Mariya-del-Fiore (1420-1434) kilsəsinin gümbəzi tikilib və qorunur. Gümbəzin hündürlüyü - 13.5m, diametri - 42m-dir. İtaliyada İntibah memarlığınin əsas yerini vətəndaş memarlığı tutur - şəhər sarayları (palasso) - 3-mərtəbəli düzbucaqlı binalar- təntənəli qəbul üçün tikilmişdir.
1296-cı ildə Florensiyada Santa-Mariya del Fore kilsəsi tikilməyə başlayır. Onun tikintisinin sona yetməsi yalnız erkən İntibah çağlarına qədər davam edir. 1334-cü ildə cottonun layihəsi əsasında zəngli kilsənin tikintisinə başlanır. Buna kampanila da deyirdilər.
Şəhər sarayları içərisində isə Florensiyadakı palatso della Sinyoriya adlı tikili daha məşhur idi. Belə güman edilir ki, onun da müəllifi Arnolfo di Kambiodur. Bu bina Florensiyanın müstəqilliyinin rəmzi kimi özünü tanıtmışdı.
Rəncbər (Zəngibasar)
Şor kolanlı və ya Rəncbər — İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indiki Zəngibasar (Masis) rayonunda kənd.
Tarixi
Rayon mərkəzindən 12 km cənub-qərbdə, Araz çayının sahilində yerləşir. Zəngibasar (Masis) rayonu təşkil edilənə kimi Üçkilsə (Vağarşabad, Eçmiədzin) rayonunun tabeliyində olmuşdur. Rəsmi sənədlərdə kənd Rəncbər kimi göstərilir.
Kənd Cəfərxan adlı bəyə mənsub olmuş və burada çalışanlar da onun rəncbəri (Rəncbər farscadır. Kəndli deməkdir.) idi. Bura, görünür, elə buna görə də Rəşbəri Cəfərxan adlandırılmışdır. Sonrakı dövlərdə Cəfərxan şəxs adı ixtisar edilmiş, işlənməmiş və kənd Rəncbər kimi sənədlərdə sabitləşmişdir.
Toponim Azərbaycan dilində «şoran, duzlu» mənasında işlənən şor ilə kolani // kolanı (kolanlı tayfa adının fars dilində yazılış forması) türk etnonimi əsasında formalaşmışdır.
Əhalisi
Kənddə 1873 - cü ildə 197 nəfər, 1886-cı ildə 230 nəfər, 1897-ci ildə 405 nəfər, 1904 - cü ildə 229 nəfər, 1914 - cü ildə 431 nəfər, 1916-cı ildə 300 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.
1918-ci ilin yazında azərbaycanlılar ermənilərin təcavüzünə məruz qalaraq deportasiya olunmuşdur. Sovet hökuməti qurulandan sonra (indiki Ermənistanda) sağ qalanlar ata-baba yurdlarına dönə bilmişdir. Burada 1922-ci ildə 136 nəfər, 1926-cı ildə 204 nəfər, 1931-ci ildə 389 nəfər yalınz azərbaycanlı yaşamışdır.
Azərbaycanlılar 1988-ci ilin noyabr-dekabr aylarında Ermənistan dövləti tərəfindən tarixi-etnik torpaqdarmdan deportasiya olunmuşdur. İndi ermənilər yaşayır.
Tipu Sultan
Tipu Sultan (ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್, سلطان فتح علی خان ٹیپو) (noyabr 1750, Devanahalli, — 4 may 1799, Şriranhapatnam) — "Maysur pələngi" ləqəbi ilə tanınan Maysur əmirliyi hakimi.
Federiko Qarsiya Lorka
Federiko Qarsiya Lorka — İspaniya şairi, rəssamı, pionisti və bəstəkarı. O, İspaniya vətəndaş müharibəsinin başlanğıcında 38 yaşında olarkən milliyətçilər tərəfindən öldürülmüşdür.
Tipu Sultan
Həyatı
Fateh Əli xan Tipu sultan Heydər Əli xanın oğludur. Atasından sonra Maysurun hakimi olmuşdu.
Federiko Qarsiya Lorka
Həyatı
1898-ci ildə, İspaniyanın Qranada bölgəsindəki Fuente Vaqueros şəhərində doğulan Lorka, əsrin ən böyük iki ispan şairindən biri olaraq qəbul edilir. Lorkanın müvəffəqiyyətində uşaqlığının böyük payı vardır. Qranada nın Fuentevaqueros qəsəbəsində, varlı bir ailənin uşağı olaraq dünyaya gələn Lorkanın atası şən bir adam; anası isə səssiz və ciddi bir qadın idi. 1928-ci ildə yazdığı "Romancero Gitano" (Qaraçı Balad) ilə şöhrət qazanan Lorka, Salvador Dali ilə birlikdə İspaniyanın çağdaşlaşması üçün çalışan sənət adamlarından biri olmuşdur.
Tipu Sultan
Həyatı
1778-ci ildə Fransa müstəqilliyini elan etmiş və ABŞ-nin müttəfiqi olmuşdu. Hindistandakı müstəmləkələrdə yerləşən fransız qoşunlarının Fransa ilə əlaqələri demək olar ki, tam kəsilmişdi. Onlar Hind yarımadasındakı inglislərin hərbi təzyiqinə tab gətirə bilməyib şəhərləri bir-bir təhvil verirdilər. Lakin admiral Süffrenin donanması Hind okeanında ingilisləri məğlub etdikdən sonar polkovnik Büssinin rəhbərlik etdiyi kiçik hərbi korpus Kuddalur yaxınlığında mövqe tutdu. Bu zaman ingilislər iki hind hakimi (Maysur dövlətinin başçıları Heydər Əli və Tipu Sultan) ilə müharibə aparırdı. Fransız hərbi müşavirlərin olduğu Heydərabad şəhəri də artıq Maysur dövlətinin tərkibinə qatılmışdı.
Polkovnik Büssi Fransa dövləti adından Heydər Əli və Tipu Sultana müttəfiqlik müqaviləsi imzalamağı təklif etdi. Bu işə iki ay sərf edən fransız hərbçisindən fərqli olaraq, ingilislər vaxtı fövtə verməyib üçqat artıq hərbi qüvvə topladılar və fransız korpusuna qarşı hücuma keçdilər. 20 saatlıq döyüşdə ingilislərin itkisi 2 min nəfərə çatdı. Lakin tezliklə Kuddalurda mühasirəyə düşmüş fransızlara Fransa ilə İngiltərə arasında sülh müqaviləsinin imzalanması xəbəri çatdı. Döyüş əməliyyatı bitdi. Maysur dövlətinin hakimləri təklikdə qaldı və onlar mübarizənin mənasızlığını anlayıb ingilislərlə barışıq sazişi imzaladı.
1783-cü ilin müqaviləsinə əsasən, Hind yarımadasındakı Pondişeri, Şandernaqor, Mae, Yanam, Karikal kimi iri müstəmləkə-şəhərlər fransızların nəzarətində qaldı. Maysur hakimi Tipu Sultan isə 1788-ci ildə Parisə səfər etdi və kral sarayında (Versalda) təntənə ilə qarşılandı. Lakin inqilab bütün siyasi kartları qarışdırdı və ingilislər Hindistandakı fransız müstəmləkələrinin hamısını işğal etdilər.
1799-cu ildə Napoleon Maysur hakimi Tipu Sultana məktub göndərərək ona ingilislərə qarşı müttəfiqlik təklif etdi. Lakin Ərəbistan yarımadasının cənubundan keçərək uzun yol gedən məktub Maysur hakiminə çox gec çatdı.
1799-cu ilin fevralında ingilislər onlarla müttəfiq olan hind hakimləri ilə birgə Maysur dövlətinə hücum etdilər. Tipu Sultan düşmən üzərində bir neçə xırda qələbə qazandı, amma sərkərdələrinin xəyanəti onu mühasirə vəziyyətində qoydu. Fransadakı inqilabi Direktoya Yaxın Şərqdə böyük uğurlar qazana bilməyən general Bonapardı geri çağırdı və ilk Şərq hərbi kampaniyası başa çatdı.
Tipu Sultan 4 may 1799-cu ildə vəfat etmişdir.
Federiko Qarsiya Lorka
Həyatı
Şeirdə, siyasətdə və əxlaq anlayışında müasirliyin müdafiəçisi olan Lorka homoseksual olduğu üçün Katolik kilsəsi ilə münaqişədə idi. 1918-ci ildə, burjuaziya sinfini, yer üzünü şeirlə doldurmuş olan İsanı qətl etməklə günahlandıran Lorka, keçdiyimiz günlərdə gəlmiş keçmiş ən müvəffəqiyyətli ədəbiyyat əsəri seçilən Migel de Servantesin bir İsa fiquru olaraq ələ salanlara qatılır. Lorka İsanın həm qətlini qınayar, həm də qanının axmalı olduğunu ifadə edir.
Şeirlə yanaşı teatr üçün yazdığı və səhnələşdirdiyi dram əsərləri də məşhur olan Lorka, Qanlı Toy (Bodas de sangre, 1931), Yerma (1934), Bernarda Albanın evi kimi dramlarıda uğurlu nəticə göstərmiş; ölüm - həyat, sonsuzluq kimi ziddiyyətlər arasındakı enişli-yoxuşlu xətti vurğulamışdır.
19 avqust 1936-cı ildə doğulduğu bölgədə Frankonun adamları tərəfindən öldürülən Lorka, beynəlxalq ictimaiyyətdə - xüsusilə də bir dövr yaşadığı Argentinada olduqca böyük bir yas və öldürülməsinə verilən reaksiya ilə - peşə sahəsində ideallaşmış, hörmətli lakin marjinal bir ədəbiyyat adamı olaraq xatırlanır.
Qoyunbinəsi
Qoyunbinəsi — Azərbaycan Respublikasının Yevlax rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Senecio hastatifolius
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Qoyunbinəsi
Əhali yayı yaylaqda, qışı isə aranda-Qoyunbinəsi kəndində olur. Kəndin əhalisi əsasən qoyunçuluqla məşğul olduğu üçün kənd Qoyunbinəsi adlandırılmışdır.
Tsromi
Tsromi — Gürcüstanın Xaşuri bələdiyyəsinin inzibati ərazi vahidində kənd.
Əhali
2002 siyahıyaalmaya görə kəndin əhalisi 443 nəfər idi. 2014-cü ildə 316 nəfər yaşayırdı.
Ədəbiyyat
gse: 11 346
An der Vin
right|thumb|2006 right|thumb|1815 An der Vin — Avstriyanın paytaxtı Vyanada teatr binası.
14 aprel
1901–cari
thumb|[[RMS Titanic 10 aprel 1912-ci ildə Sauthemptondan yola düşürkən]]
1601–1900
thumb|[[Georq Fridrix Hendel]]
Kabiriyanın gecələri (film, 1957)
"Kabiriyanın gecələri" — rejissor Federiko Fellininin filmi.
Məzmun
Lakin Kabiriya heç ağlına belə gətirə bilməzdi ki, qarşıda onu nə gözləyir. Taleyin növbəti qəddar zərbəsi Kabiriyanı daxilən məhv edir. Filmin sonunda bütün əzablara baxmayaraq, Kabiriya üzündə təbəssüm yoluna davam edir.
Küçüm xan
Küçüm, Küçüm xan, Kuçum (كوچم) — Sibir xanı olan türk dövlət xadimi. Şeybani, İbək xanın nəvəsi — Tümen və Böyük ordanın xanı.
Həyatı
Həyatının ilk illəri haqqında məlumat yoxdur. Əbülqazi Bahadır xan əsərində onu Murtaza xan oğlu olaraq tanıdıb Cuçi xanın oğlu Şeyban vasitəsiyla soyunu Çingiz xana bağlayır.
Ailəsi
Küçüm xan Soltanım xanım, Söyüdəcan xanım, Yandövlət xanım, Aktulum xanım, Ağsüyrün xanım, Şevləl xanım, Kubul xanım və Çepşan xanımla ailəqurmuşdu.
Oğlanları
Fred Rocers
Frederik Makfili Rocers — ABŞ aktyoru, "Oskar" mükafatı laureatı.
Kaspi (qəzet)
Kaspi (qəzet) – Azərbaycanda nəşr olunan ən qədim qəzetlərdən biridir. Rusiya İmperiyası dövründə - 1881-1918-ci illərdə  və Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti zamanı – 1919-cu ildə nəşr edilib. 1990-cı illərin sonunda qəzetin fəaliyyəti yenidən bərpa olunub. Hazırda rus və Azərbaycan dillərində nəşr olunur.
Tarixi
thumb|"Kaspi" tipoqrafiyasının yerləşdiyi ev “Kaspi” qəzeti 1881-ci ilin yanvarında Bakıda təsis edilib. 1881-ci ildən 1919-cu ilə qədər qəzetin 10.065 nömrəsi nəşr olunub. İlk 28 nömrə 1881-ci ilin iyuluna qədər həftədə 2 dəfə, sonrakı nömrələr həftədə 3 dəfə olmaqla çap edilib. 1884-cü ilin yanvarından qəzet gündəlik nəşr olunmağa başlayıb. Qəzetin ilk tirajı 420 nüsxə idi. 1887-ci ildə tiraj 1000, 1897-ci ildə isə, qəzetin tirajı 2400 nüsxə olub. . "Kaspi" 1919-cu ildə fəaliyyətini dayandırıb.
Redaktorlar
Qəzetin ilk redaktoru Viktor Vasilyeviç Kuzmin olmuşdur. O, 1881-ci ildən 1887-ci ilədək qəzeti redaktə etmişdir. 1887-ci ilin yanvarında Kuzmin xəstələndiyi üçün müvəqqəti redaktorluq ehtiyatda olan podpolkovnik Evlampi İvanoviç Starsevə tapşırılır. O, may ayınadək redaktorluq edir, polis departamenti Starsev haqqında pis xasiyyətnamə verdiyi üçün onun redaktorluğunu təsdiq etmək mümkün olmur. Sonra bir müddət qəzetə yerli gimnaziyanın müəllimi V.P.Liçkus - Xomotov (1887-1888), bir müddət "Qafqaz" qəzetinin əməkdaşı Pyotr Trofimoviç Qordiyevski (1888-1889) redaktorluq edir. 1889-cu ildə qəzetin 82-ci nömrəsindən sonra onun redaktoru vəzifəsində Nikolay Aleksandroviç Sokalinskini olur. Əvvəllər hərbi qulluqda olmuş Sokolinski Qafqaza 1878-ci ildə gəlmişdi. 1882-ci ildən jurnalistlik fəaliyyətinə başlamış, "Kavkazskoye obozreniye", "Novoye obozreniye" və "Kaspi" qəzetlərində işləmişdi. O, "Kaspi" qəzeti səhifələrində "Cümə müsahibələri" başlığı altında felyetonlar yazırdı. Sokalinski "Kaspi" qəzetinə 8 il redaktorluq etmişdir (1889-1897). Onun fəaliyyəti dövründə qəzetə müvəqqəti olaraq S.K.Mixaylov (1890), M.A.Şahtaxtinski (1891 - iyun-avqust), M.A.Uspenski (1892), K.M.Karyagin (1894-1897, müxtəlif illərdə) redaktorluq etmişlər.
"Kaspi" nəşrə başlayandan 1897-ci ilə qədər onun redaktorları milliyyətcə ruslar olmuşlar. 1897-ci ildə Sokolinskinin ölümündən sonra "Kaspi" qəzeti redaksiyasında bəzi dəyişikliklər baş verdi. Qəzetin bu dövründən başlayan tarixini "müsəlman Kaspi"si adlandırırlar. Qəzetin naşirliyini Hacı Zeynalabdin Tağıyev öz üzərinə götürür və redaksiyanı Nikolayevski (indiki Kommunist) küçəsindəki binaya köçürür. Redaktorluq vəzifəsi Əlimərdan bəy Topçubaşova tapşırılır. O, qəzeti 24 iyun 1898-ci ildən 1907-ci ilin oktyabrınadək redaktə edib. Ondan sonra qısa bir müddətdə qəzetin redaktorluğuna Əli bəy Hüseynzadə təyin olunub. 1907-ci ilin axırlarından 1919-cu ilədək qəzetin başında A.Veynberq dayanıb. Bu müddətdə qəzet təkcə Qafqazda deyil, Rusiyanın bir sıra şəhərlərində, xarici ölkələrdə də yayılırdı.
"Kaspi"nin proqramı
thumb|"Kaspi" qəzetinin 33-cü il elanı Qəzetin ilk redaktoru Viktor Vasilyeviç Kuzminin mətbuat işləri üzrə baş idarəyə 1880-cı ilin 12 oktyabrında göndərdiyi məktubda "Kaspi"nin proqramı belə təsvir olunur:
Redaksiya bu proqram haqqında ilk məlumatı qəzetin 1881-ci ildə çıxan 1-ci nömrəsində "Oxuculara" sərlövhəli baş məqalədə vermiş və burada məsləkini də şərh etmişdir.
Yazıçılar
1897-ci ildən mesenat Hacı Zeynalabdin Tağıyev tərəfindən alınan qəzetin baş redaktoru Əlimərdan bəy Topçubaşov olub. Qəzetdə Həsən bəy Zərbadi başda olmaqla, Məhəmməd ağa Şaxtaxtinski, Əhməd bəy Ağayev, Əli bəy Hüseynzadə, Ceyhun Hacıbəyli, Nəriman Nərimanov kimi Azərbaycanın maarifpərvər ziyalıları çalışıb. 1907-ci ilə kimi “Kaspi”nin 300-dən çox sayı Həsən bəy Zərdabinin imzası ilə işıq üzü görüb. H.Zərdabinin "Bizim kənd məktəblərimiz", "Bədii sənaye məktəbxanaları", "Amerikada əqli inkişafla əl əməyini birləşdirən yeni məktəb sistemi" adlı məqalələrində elmin, təhsilin həyatla əlaqəsi məsələsi irəli sürülürdü. “Kaspi” o vaxtkı Azərbaycan maarifçilərinin əsas tribunalarından biri olub.
Onlar qəzetin səhifələrində təhsil, elm, ictimai-siyasi mahiyyət daşıyan mövzulara toxunublar. Qadın hüquqları, Azərbaycan dilinin saflığı uğrunda mübarizə problemləri qaldırılıb. 1902-ci ildə C.Məmmədquluzadə qəzetdə “Dəlmə bağları” adlı ilk məqaləsini dərc etdirib. Qəzet siyasi, iqtisadi mövzuları, tarix və ədəbiyyat məsələlərini işıqlandırıb. Qəzet Azərbaycanda ilk dəmir yolu xəttinin çəkilməsindən xəbər verib.
“Kaspi” 1919-cu ildə fəaliyyətini dayandırıb. “Kaspi” qəzetinin fəaliyyəti 1999-cu ildə yenidən bərpa edilib. Qəzetin fəaliyyəti ilə bağlı çoxsaylı elmi araşdırmalar aparılıb, məqalələr yazılıb. Son vaxtlar “Kaspi” “Üç əsrin qəzeti” adlandırılır.
Qəzet fəaliyyətini bərpa etdikdən sonra da maarifçilik ənənələrini davam etdirib. Hazırda “Kaspi” qəzeti tam rəngli və müasir dizaynda həftədə bir dəfə olmaqla oxucularının görüşünə gəlir.
Qəzetin nəşrində məqsəd
"Kaspi" qəzeti Bakı burjuaziyasının təşəbbüsü ilə, onun mənafeyini müdafiə etmək üçün yaradılmışdı. Kapitalistlərin, bütün istismarçı siniflərin nöqteyi-nəzərincə mətbuat ancaq onların hakimiyyətini möhkəmləndirməyə xidmət etməlidir. "Kaspi" də belə bir arzunun nəticəsi olaraq meydana çıxmışdı. Qəzet ilk nömrəsindən başlayaraq, süqutu dövrünədək müxtəlif dövrlərdə burjuaziyanın mənafeyini özünəməxsus formalarda və üslubda müdafiə etmişdir.
"Kaspi" təkcə Qafqazda deyil, Rusiyanın müxtəlif bölgələrində, xarici ölkələrdə də oxuyurdular. Çapının ilk ilində qəzet olduqca özünə az oxucu toplamışdı. Qəzetin 10 illiyi münasibəti ilə verilən bir məqalədə deyilir:
Kütlə yeni mətbuat orqanını şübhə ilə, bir çoxu isə sərt qarşıladı. Bütün ziyalıların içərisində məqalələrini yeni orqanda çap etdirmək qərarına gələn, özü də çox gizli surətdə, bir-iki nəfər adam güc-bəla ilə tapıldı.
Nəşrinin ilk on ilində "Kaspi" əyalət qəzeti səviyyəsindən yuxarı qalxmamışdı. Neft sənayesindən, sənayenin digər sahələrindən, Zaqafqaziya dəmir yolundan, ticarətdən, kənd təsərrüfatından, mədəniyyət və məişətdən bəhs edən yazılarda geniş ictimai məsələlər qoyulmurdu. Mövcud qayda-qanunlar tənqid edilmirdi. Məzmunca zəif ədəbi-bədii əsərlər çap olunurdu. Zəhmətkeş xalqın həyati mənafeyi qəzet səhifələrində öz əksini tapmırdı. Sonrakı onillikdə qəzetin mövzu dairəsinin xeyli genişlənir. Qəzet öz ətrafına daimi yazan milliyyətcə və əqidəcə müxtəlif olan publisistləri toplayır, həyat hadisələrinə real münasibət bəsləyən bir sıra jurnalistlər qəzet səhifələrinə həqiqətləri çıxarmalı olurdular.
"Teleqramlar", "Xarici xəbərlər", "Mətbuat xülasəsi" rubrikaları altında gedən yazılarda Rusiyanın və xarici ölkələrin həyatından maraqlı əhvalatlar nəşr olunurdu. Qəzetə beynəlxalq fəhlə həyatı mövzusu gəlmişdi. İtaliyada fəhlə və kəndlilərin həyəcanları, İrlandiyada silahlı üsyana hazırlıq, Almaniyada fəhlə tətilləri və s. haqqında olan xəbərlər dərc olunurdu. Lakin qəzetin müəlliflərinin əksəriyyəti çarizm siyasətini müdafiə mövqeyindən çıxış edir, yerli kapitalistlərə xoş gələn sözlər yazır, onların əqidələrinə ictimai don geydirməyə çalışırdılar.
Qərənfil Quliyeva "Kaspi" - Qafqazın və Orta Asiya müsəlmanlarının yeganə rusdilli qəzeti" məqaləsində yazır ki, 1917-ci ildən "Kaspi" daha çox rus və dünya mədəniyyətini, ədəbiyyatını təbliğ edən bir mətbuat orqanına çevrilir:
Bu, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə də belə olur. Bunun üçün qəzetin cəmi bir ay - 1919-cu ildə çap olunan 1-29 yanvar tarixli bütün saylarını gözdən keçirmək yetərlidir. Bu bir ay ərzində mütəmadi çap olunan imzalara diqqət yetirək: Spiridonov, Ferdinand, Anri, Qlaxenqauz, A.M.Fiş, L.Kremeer və A.Veynberq və s. Bu imzalarla verilən yazıların böyük əksəriyyəti rus və dünya mədəniyyətini, ədəbiyyatını, ictimai həyatını təbliğ edirdi. Bu bir ay ərzində qəzetdə bir-iki dəfə "P.Qara-Mirzə" imzası ilə kiçik həcmli yazılar da çap olunub. Həmin bu saylarda çox rast gəldiyimiz "Səyfəciklər" və "Kiçik felyeton" sərlövhəli silsilə şəklində, "İqla" imzası ilə çap olunan yazılardır.
Azərbaycan mətbuat tarixinin araşdırıcısı, professor Şirməmməd Hüseynov "Əlimərdan bəy Topşubaşi və "Kaspi" qəzeti" məqaləsində yazır ki, "Bakinski listok" (1871-1872), "Bakinskiye izvestiya" (1876-1887) qəzetlərindən sonra Bakıda rus dilində 3-cü mətbuat orqanı sayılan "Kaspi" Azərbaycanın iki əsrin qovşağı və XX əsrin ilk onilliyində ən uzun ömürlü günədlik qəzeti idi. Məhəmməd Tağı Şahtaxtlı "Kaspi" qəzetinin 1891-ci il 93-cü sayında ("Zaqafqaziya müsəlmanlarını necə adlandırmalı?") yazırdı:
Son vaxtlar Zaqafqaziya müsəlmanlarına onların dinlərinə görə yox, xalqlarına görə ad verməyə çalışaraq, Zaqafqaziya islam əhlini Qafqazda rus dilində tatar adlandırmağa başlamışlar. Amma bu yeniliyi heç cür uğurlu hesab etmək olmaz. Ona görə də Zaqafqaziya müsəlmanlarını azərbaycanlı, Zaqafqaziya türk dilini isə tatar dili əvəzinə Azərbaycan dili adlandırmaq məqsədəuyğun olardı.
Mart hadisələri
1918-ci ilin mart-aprel hadisələri zamanı Rusiya müsəlmanlarının tribunasına çevrilmiş "Kaspi" qəzeti və mətbu orqanın yerləşdiyi bina da ciddi ziyan görüb, qəzetin indiki Sabir heykəlinin yanında yerləşən mətbəəsi yandırılıb. "Kaspi" qəzeti ilə bərabər bu mətbəədə nəşr olunan "Açıq söz" və digər qəzetlərin fəaliyyəti bir müddət dayanıb. Bolşevik-daşnak birləşmələrinin "Kaspi" qəzetini, onun yerləşdiyi mətbəəni hədəf almasının ciddi əsasları var idi: ilk səbəbi müsəlmanlar arasında informasiya qıtlığını yaratmaq, onları baş verənlərdən xəbərdar etməmək. Qəzetdə müsəlmanları maarifləndirən, onların hüquqlarını müdafiə edən yazılara geniş yer verilirdi. Bu kimi səbəblərdən "Kaspi" qəzeti milli maraqlardan çıxış edən rusdilli mətbuat orqanlarından birinə çevrildi. Ona görə də 1918-ci ildə ermənilər Mart qırğınları zamanı "Kaspi" qəzetini, onun mətbəəsini yerləşdiyi ünvanı hədəfə aldılar, binanı yandırdılar. "Kaspi" qəzeti fəaliyyətini 1918-ci ildə yenidən bərpa etdi və 1919-cu ilə qədər nəşr olundu. Bu faktlar sübut edir ki, "Kaspi" qəzeti Azərbaycan tarixini öyrənmək üçün əsas mənbələrdən biridir. Çünki XX əsrin əvvəllərindən Azərbaycan neft sənayesinin inkişafı, ilk dəmir yolunun çəkilişi, 1905-ci erməni-müsəlman qarşıdurması, 1918-ci il Mart qırğınları ilk bağlı faktlar "Kaspi"nin səhifələrində əksini tapıb.
Qəzetin yenidən bərpası
"Kaspi" qəzeti 1999-cu ildə bərpa olunmuşdur.
2020-ci ilə qədər "Kaspi" 3 dildə: (Azərbaycan, rus, ingilis) nəşr olunub və qəzetin 3 əlavəsi çıxıb. 2011-ci ildə qəzetin 130 illik yubileyi keçirilmiş və bu münasibətlə mətbuat araşdırmaçılarının tədqiqat məqalələrinin yer aldığı "Üç əsrin qəzeti" kitabı işıq üzü görmüşdür.
2021-də qəzetin 140 yaşı tamam olub və bu ildən etibarən Global Media Group qəzetin təsisçisi olub. Hazırda “Kaspi” qəzeti tam rəngli və müasir dizaynda həftədə bir dəfə olmaqla ayrı-ayrılıqda Azərbaycan və rus dillərində yeni tərtibatda çap edilir.
Espiritu-Santu
Espiritu-Santu — Braziliyanın şərqində yerləşən ştat. Braziliyanın cənub-şərq regionuna daxildir. Şimaldan Baiya, qərbdən Minas-Jeyras və cənubdan Rio-de-Janeyro ilə sərhədə malikdir. Şərqdən Sakit okeana çıxışı vardır. Ştatın inzibati mərkəzi Viktoriyadır.
Ştatın portuqalcadan tərcümədə «Müqəddəs ruh» mənasını verir.
Coğrafiya
Atlantik okeanın sahilərində ştatın iqlimi tropikdir. İl ərzində iki mövsüm hakimdir. Şimala doğru iqlim quru və istidir. Cənub və cənub-qərb hissə dağlıq olduğundan iqlimi yüksəkliyə doğru azalır. Ən iri çayı Riu-Dosidir.
Ştat ərazisinə Trinidadi-e-Martin-Vas adası daxildir.
Tarixi
1535-ci ildə Espiritu-Santu ərazisininə ilk dəfə Vasko Koutinonun başçılığı ilə portuqal koloniyaçıları ayaq basmışlar. 23 may Ruhlar günüdür. Bu səbəbdən ştatın adı bu çür adlandırılmışdır. İlk əvvələr vilayətin mərkəzi Vila-Velya salınmışdır. 1551-ci ildə mərkəz Viktoriyaya köçürülmüşdür.
1822-ci ildə Espiritu-Santu kapitanlığı vilayətə çevrilmişdir. 1889-cu ildə vilayət ştat statusu almışdır.
İnzibati bölgü
İnzibati cəhətdən 4 mezoregiona və 13 mikroregiona bölünür.
İqtisadiyyat
Ştat iqtisadiyyatının əsasını kənd təsərrüfatı, metallurgiya, neftayırma və dağ mədən sənayesi təşkil edir. Viktoriya şəhərində iri dəniz limanı fəaliyyət göstərir.
İxracının siyahısı: kofe, kakao, şəkər qamışı
Ştat ərazisindən neft çıxarılır.
Nectandra apiculata
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Senecio belenensis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Elitsa Todorova
Elitsa Todorova (Bolqarca: Елица Тодорова; ) — Bolqarıstanlı müğənni.
Həyatı
2 sentyabr 1977-ci ildə anadan olmuşdur.
Mədəniyyət günü (Yaponiya)
Mədəniyyət günü (yap. 文化の日 (Bunka no hi) - 1948-ci ildən etibarən hər il noyabrın 3-ü qeyd edilən Yaponiyanın milli dövlət bayramı.
Haqqında
1868-ci ildən II Dünya Müharibəsinədək bu gün imperator Meici`nin (Mutsuhito (睦仁)) doğum günü kimi qeyd edilir və bayram Tençō-setsu (天長節) adlandırılırdı.
1912-ci ildə imperator Meicinin vəfatından sonra 1927-ci ilədək, demək olar ki, bayram öz aktuallığını itirir.
Nəhayət 1927-ci ildə imperatorun doğum günü xüsusi bayrama çevrilir və Meici-setsu (明治節) adlandırılır.
Meici-setsu 1948-ci ildə Mədəniyyət günü kimi qeyd olunmağa başlasa da. hakim dairələr indiki bayram günü ilə imperatorun doğum gününün əlaqəsinin olmadığını iddia edirlər.