cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Solomon Mixoels
Qətlin üstünün açılması
Qətlin iştirakçıları bunun üçün aldığı mükafatlardan məhrum edildilər. 1953-cü ilin aprelin 3-də Oqoltsov,4-də isə Sanava həbs edildi [38]. Abakumov 1954-cü il dekabrın 19-da bu işlə əlaqəsi olmadan güllələndi. Sanava 1955-ci ilin dekabrında həbsxanada öldü. Oqoltsov isə Beriyanın tutulmasından sonra sərbəst buraxıldı. Qətlin iştirakçılarına qarşı cinayət işi açılmadı və heç kəsə qarşı məhkəmə prosesi keçirilmədi.
Hadisənin 15-ci ildönümündə (1963) Mixoelsin öldürülməsi haqqında məlumat ilk dəfə Sovet mətbuatında yayımlandı: Litvada dərc edilən "Sovetskaya" qəzetində Mixoels haqqında bir məqalədə deyilirdi ki, o, "Beriyanın çirkin əməllərinin qurbanı olmuş və bu cinayət xalqın mənəvi və maddi mədəniyyətini məhv etməyə hesablanmışdı". Baxmayaraq ki, material əyalət qəzetində və yeganə nəşrdə dərc edilmişdi, sovet mətbuatında Mixoelsin öldürülməsi ilə bağlı material dərhal Qərbdə əks səda verdi və dörd gün sonra "New York Times"də bir məqalə çıxdı.
Səbəbləri və əhəmiyyəti
Stalinin həbs və məhkəmə yolu əvəzinə gizli qətlə üstünlük verməsinin səbəbləri siyasətçilər, elm adamları və tədqiqatçılar tərəfindən hələ də müzakirə olunur.
Xatirələrində N.S.Xruşşov Stalinin "antisemit" olmasını qəbul etmirdi və Mixoelsin öldürülməsinin səbəbini Krımda yəhudi muxtariyyətinin yaradılması səylərinə görə qisas hesab edirdi. O, yazırdı :
Aleksandr Borşaqovski yazır ki, Mixoelsin öldürülməsi Yəhudi Anti-Faşist Komitəsinin ləğv edilməsi yolunda ilk addım idi: “Bu işdə zərərçəkənlərin hər hansı bir siyahısı onun adı ilə açılmalıdır”. Borşaqovski və Jores Medvedev hesab edir ki, qətlin təşəbbüskarı Abakumov idi və Stalin yalnız onun bu təşəbbüsünü dəstəklədi. Eyni zamanda Medvedev Mixoelsin öldürülməsində iki partiya klanının mübarizəsinin mərhələlərindən birini görür: bir tərəfdən Beriya və Malenkov, digər tərəfdən - Molotov və onu dəstəkləyən Mikoyan, Kaqanoviç və Andreyev. Medvedevə görə Mixoels Molotova qarşı yönəlmiş bir sui-qəsdin qurbanı oldu.
Yakob Basin hesab edir ki, qətlin səbəbi Mixoelsin SSRİ-dəki yəhudilərin hüquqlarını qorumaqdakı fəaliyyəti və ölkədə və dünyada yüksək nüfuzu idi. Qennadi Kostırçenko hesab edir ki, Stalinin bu qərarı təkcə artan repressiya və casus maniası ilə deyil, həm də yəhudi cəmiyyətinin mədəni elitasını çökdürmək və kütlələrə təsirini neytrallaşdırmaq istəyi ilə də yaranmışdır. Kostırçenko bəzi alimlər arasında yayılan qətllərin səbəblərinin, Mixoels tərəfindən dəstəklənən Krımdakı Yəhudi Muxtariyyətinin layihəsi ola biləcəyi və ya İsrailin yaranmasına müsbət münasibət bildirməsi ilə bağlı rəyi təkzib edir.
Hadisənin kontekstində həmçinin SSRİ-də 1947-ci ilin mayından 1950-ci ilin əvvəlinə qədər edam cəzasının ləğv edildiyi də qeyd edilmişdir. Yəni əgər rəsmi məhkəmə olsa idi, Mixoelsə ölüm cəzası verilə bilməzdi.
Tarixdə və mədəniyyətdə
1990-cı ildə Vayner qardaşları 1975-1977-ci illərdə yazdıqları "Yaşıl otda petlə və daş" kitabını nəşr etdilər. Əsərin süjeti Mixoelsin öldürülməsi ilə əlaqəli hadisələrin ətrafında qurulmuşdur.
1995-ci il yanvarın 14-də Solomon Mixoelsin ölümünün 47-ci ildönümünə həsr olunmuş "Əvvəl və sonra ..." verilişində müəllif və aparıcı Vladimir Molçanov "Mixoelsin məhv edilməsi aksiyasına Lubyanka generalı Pitovranov rəhbərlik etmişdir" deyə bildirmişdir. Yevgeni Pitovranov 1948-ci ildə Dövlət Təhlükəsizlik Nazirliyinin əks-kəşfiyyat idarəsinə rəhbərlik etmiş və polkovnik Şubnyakovun birbaşa rəisi olmuşdur. Molçanov Pitovranovun qətldə iştirakını təsdiqləyən sənədlərin "Reuters"in arxivində olduğunu iddia edirdi. Pitovranov Ostankino televiziya şirkətinə və Molçanova qarşı məhkəmə iddiası qaldırdı. 1995-ci ilin sentyabrında keçirilən məhkəmə prosesində ifadəsində Şubnyakov Pitovranovun bu işə heç bir aidiyyəti olmadığını və 1953-cü ildə Beriya qətlinin araşdırılması üçün müraciətinə qədər xəbəri olmadığını bildirdi. Məhkəmədə Şubnyakov qətldə şəxsən iştirak etməsi barədə yalan danışdı (onun dediyinə görə onun vəzifəsi yalnız "Mixoelsin əhval-ruhiyyəsi və planları haqqında məlumat əldə etmək üçün Qolubov ilə əlaqə qurmaq, Oqoltsov ilə Sanavaya bu barədə məlumat vermək" idi. Şubnyakov heç vaxt peşman olmayaraq, 1998-ci ildə vəfat etdi.
Rus yazıçısı Viktor Levashov 1998-ci ildə "Mixoelsin öldürülməsi" adlı siyasi trillerini nəşr etdirdi. Qennadi Kostırçenko kitabın süjetinin bədii olduğunu və içindəki bütün "siyasi-casusluq ehtiraslarının" ya müəllifin öz fantaziyalarına və ya general Sudoplatovun əsassız xatirələrinə söykəndiyini yazır. Kostırçenko hesab edir ki, bu kitab keçmişi tərsinə çevirmək cəhdidir. Etibarsız məlumat mənbələri arasında Kostırçenko Vadim Kojinov və Yuri Muxinin araşdırmalarını da daxil edir. Sonuncu özünün şovinist "Stalin və Beriyanın öldürülməsi" nəzəriyyəsində qətllə bağlı bütün sənədlərin saxtalaşdırıldığını iddia edir.
Cinayətin baş verdiyi Sanavanın bağ evi 2011-ci il iyunun əvvəlində sökülmüşdür.
Mixoelsin ölümünə bir neçə şeir də həsr edilmişdir. 1948-ci il yanvarın 16-da Mixoelsin dəfni günündə Pereç Markiş "Mixoels - sönməz çıraq" poemasını yazmışdır. Poemadan qısa parça :
Zeev Bar-Sella və Maya Kaqanskaya hesab edir ki, 1948-ci ildə yazılmış Nikolay Zabolotskinin məşhur "Durnalar" poeması, Mixoelsin ölümünü təsvir edir.
Qətldən sonra
1948-ci ildə Yəhidi Anti-Faşist Komitəsi ləğv edildi və onun üzvlərinin əksəriyyəti tezliklə repressiyalara məruz qaldı.
1949-cu ilin iyulunda Moskva Dövlət Yəhudi Teatrı da bağlandı. Solomon Mixoels Moskvadakı Don qəbiristanlığında dəfn edildi.
1953-cü ilin əvvəllərində "Həkimlərin İşi" zamanı S.Mixoelsin əmisi oğlu, hərbi həkim M.Vovsi də həbs edildi. S.Mixoelsin özü də ölümündən sonra "Pravda" qəzetində həkimlərin sui-qəsdində iştirak etdiyi elan edildi. Sov.İKP Mərkəzi Komitəsinin aparatından kitabxanalardan S.Mixoels haqqında olan bütün kitabları və albomları çıxarmaq barədə göstəriş verildi. Bir ay sonra İ.Stalinin ölümü ilə bu işdə həbs olunanlar sərbəst buraxıldı. S.Mixoelsin adı qadağan olunmuşlar siyahısından çıxarıldı. Ancaq Moskva Dövlət Yəhudi Teatrı heç vaxt bərpa edilmədi.
Loryan (rayon)
Loryan  — Fransanın Akvitaniya regionun rayonlarından biri. Departamenti — Jironda. Suprefektura — Loryan. Rayon əhalisi 2006-cı ildə 298 863 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 201 nəf / km². Rayon sahəsi — 1489 km².
Qədim İrland dili
Qədim İrland dili (Goídelc) İrland dili və digər Qal dillərinin VI-X əsrlər arasındakı formasıdır. X əsrdə Orta İrland dilinə çevrilmişdir. Qədim İrland dili müasir İrland dili, Men dili və Şotland dilinin əcdadıdır.
Baris (Meşkinşəhr)
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 131 nəfər yaşayır (33 ailə).
Mütləq monarxiya
sağ|400px|thumb|
Mütləq monarxiya — monarxiyanın əzəli və qəti forması; fеodal dövlətin son siyasi forması. Mütləq monarxiya fеodal münasibətlərinin dağıldığı və kapitalist münasibətlərin yarandığı dövrdə mеydana gəlmiş, mövcud olmuşdur, hərçənd müasir dövrdə də mütləq monarxiya mövcuddur.
NGC 2576
NGC 2576, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Xərçəng bürcü istiqamətində yerləşir. Sb tipli. tərəfindən ildə 121.92 sm (48 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Aeroqatar
Aeroqatar ( – «hava» + – «qatar») — güclü turbovintli mühərriki olan təkərsiz qatar. Sürəti 350–400 kilometr/saatdır. Aeroqatar monorels yolda hava yastığı üzərində hərəkət edir.
Jerar Daniel Vestendorp
Jerar Daniel Vestendorp — holland əsilli Belçika botaniki.
Elmi fəaliyyəti
Jerar Daniel Vestendorp mikologiya üzrə ixtisaslaşmışdır.
Ədəbiyyat
Fraiture, A. Quelques grandes figures de la mycologie belge (неопр.) // Revue du Cercle de Mycologie de Bruxelles. — 2006. — Т. 6. — С. 17—40. (fr.)
Bantlü
Bantlü — Fransada bələdiyyə , region — İl-de-Frans, departament  — Val-d’Uaz, rayon — Pontuaz. Əhalisi — 138 nəfər (1999).
Bələdiyyə Paris şəhərinin 50 km şimal-şərqində, Serji belediyyənin 21 km şərqində məsafəsində yerləşir.
Demoqrafiya
Əhalinin dinamikası (Cassini и INSEE ):
"SSRİ Silahlı Qüvvələrinin 50 illiyi" yubiley medalı
thumb|Medalın arxa tərəfi "SSRİ Silahlı Qüvvələrinin 50 illiyi" yubiley medalı - SSRİ Ali Sovetinin 26 dekabr 1967-ci il tarixli qanunu ilə təsis olunmuş SSRİ medalı.
Əbu İshaq İsmayıl Əfəndi
Əbu İshaq İsmayıl Əfəndi — Osmanlı alimi, müdərrisi və şeyxülislamı.
Həyatı
1645-ci ildə İstanbulda dünyaya gəlmişdir. Bir çox şeyxülislam, qazəsgər, qazı, müdərris, alim və şair yetişdirən bir ailəyə mənsubdur. Atası Alanyadan İstanbula gələrək təhsil almış və öncə müdərris və qazı, 1657-ci ildə isə Qahirədə qazı naibi olan Qara İbrahim Əfəndidir. Atasından aldığı təhsilin ardından qazəsgər Qədir Əfəndi tərəfindən məzun edildi və İstanbulun müxtəlif mədrəsələrində müdərris olaraq fəaliyyət göstərdi. Bununla eyni zamanda saray üçün məktubdar və təzkərəçi kimi vəzifələri də icra etmişdir. 1692-ci ilədək dərəcələri artırıldı və ən yüksək müdərrislik dərəcəsi hesab edilən Süleymaniyyə Darülhədisinə təyin edildi.
Həmin ilin ortalarında qazı olaraq təyinat aldı və öncə Hələbə, ardından 1698-ci ildə Məkkə qazılığına gətirildi. Ertəsi il Ədirnə və Bolu qazılığını da alan İsmayıl Əfəndi 1708-ci ildə İstanbul qazısı, 1711-ci ildə Anadolu qazəsgəri, 1712-ci ilin yanvarında isə Rumeli qazəsgəri seçildi. Ancaq son vəzifəsində çox qalmadan həmin ilin ortalarında vəzifədən alınsa da, 3 il sonra yenidən Rumeli qazəsgərliyinə gətirildi və Mentəşzadə Əbdürrəhim Əfəndinin vəfatıyla boşalan şeyxülismalığa gətirildi (4 dekabr 1716). Bu vəzifədə qaldığı 2 ilə yaxın müddət ərzində İsmayıl Əfəndinin bəzi davranışları, övladlarının və yaxın ətrafının onun tutduğu vəzifəyə yaraşmayan hərəkətləri, xüsusilə də saraydakı təyinat məsələlərinə tez-tez qarışması onun gözdən düşməsinə səbəb oldu. Nəticədə Nevşəhərli İbrahim Paşanın da təkidiylə 7 may 1718-ci ildə vəzifədən alınaraq Sinopa sürgün edildi. 3 il sonra bağışlanaraq İstanbula geri çağırıldı və Rumeli hisarı yaxınlığındakı köşkündə yaşamağına icazə verildi. Burada vaxtını elm və ibadətlə keçirən İsmayıl Əfəndi uzun sürən xəstəliyinin ardından 8 avqust 1725-ci ildə vəfat etdi. Ertəsi gün doğulduğu səmtdə öz adına inşa etdirdiyi və inşaatı bir il öncə tamamlanan məscidin həyətinə dəfn edildi.
İsmayıl Əfəndinin şeyxülislamlıqdan alındığı əsnada inşasına başladığı və günümüzədək gəlib çatmış məscidin planı Kəbənin ölçülərinə uyğun şəkildə hazırlanmışdır. Məscidin ana qapısının üzərindəki mənzum kitabə, məscidin ətrafındakı mədrəsə və darülhədis isə özü kimi şeyxülislam olan oğlu Əsad Əfəndi tərəfindən əlavə edilmişdir. Övladları İshaq, Əsad, Lütfullah, Şeyx Mehmed və Məsud Əfəndilərin də məzarı buradadır.
Vays Siti
Vays Siti (ing. Vice City) — Rockstar Gamesin yaratdığı Grand Theft Auto seriyasında istifadə edilən uydurma bir şəhər. Real həyatdakı Mayami şəhərinin parodiyasıdır.
Vays Siti bir neçə adadan ibarət olan böyük bir şəhərdir. Ətrafı dəniz ilə çevrələnmişdir. Şəhərdə qərb yaxası və şərq yaxası olmaqla iki böyük ada vardır. İki yaxanın arasında iki kiçik ada olan Starfiş və Praun adaları var. Şəhər qərb yaxasının cənubunda yerləşir. Varlılar Starfiş adasında, orta sinif şərq yaxasında, kasıblar isə qərb yaxasında yaşayırlar. Praun adasında isə sadəcə Strit Vannabe qrupuna aid evlər var. Film studiyasıda Praun adasında yerləşir. Film studiyası Vays sitinin ən böyük mafiyozu olan Tommi Versettiyə aitdir.
Xəyal Aslanov
Xəyal Qüdrət oğlu Aslanov (5 mart 1994; Tərtər rayonu, Azərbaycan — 28 sentyabr 2020; Tərtər rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin giziri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Xəyal Aslanov 1994-cü il martın 5-də Tərtər rayonunun Çardaqlı kəndində anadan olub. Ailəli idi. Umud və Uğur adında 2 oğlu yadigar qaldı.
Hərbi xidməti
Azərbaycan Ordusunun giziri olan Xəyal Aslanov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Suqovuşanın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Xəyal Aslanov sentyabrın 28-də Suqovuşan döyüşləri zamanı şəhid olub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Xəyal Aslanov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad olunması zamanı döyüş tapşırıqlarını yerinə yetirən zaman cəsarət göstərdiyinə, habelə qətiyyətli addımlar nümayiş etdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 18.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Xəyal Aslanov ölümündən sonra "Döyüşdə fərqlənməyə görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Suqovuşan qəsəbəsinin işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Xəyal Aslanov ölümündən sonra "Suqovuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Laçın rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Xəyal Aslanov ölümündən sonra "Laçının azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Milçəklər tanrısı (film, 1963)
Mövzu
Okean üzərindəykən təyyarələri qəzaya uğrayan otuza qədər inglis uşaq yaxınlıqdakı kimsəsiz tropikal adaya çıxırlar. Qəzadan heç bir yetişkin sağ qurtura bilmir. Yetişkinlərin, dolayısıyla da təzyiqin və qaydaların olmadığı bir yerdə gözəl təbiət uşaqların çox xoşuna gəlir. Hər şeyi özləriə görə nizamlayıb oyunla qurub ovlanırlar. Ancaq zaman keçdikcə yaranan rəqabət, qorxu və inamsızlıqla uşaqlar bir növ demokratik quruluşdan qəbilə quruluşuna keçirlər. Bu da onların get-gedə vəhşiləşərək qorxunc bir kimliyə bürünmələrinə səbəb olur. Qaçınılmaz olaraq qütbləşmə başlayır. Bir qrup uşaq mədəni yaşayışın tərəfdarı olan Ralfin liderliyini qəbul edərkən digər bir qrup da daha fərqli xarakteri olan, şiddətə meyilli Cekin arasınca gedir. Cek ətrafdakıları bilinməyənlərlə qorxudaraq özünə bağlamaq və idarə etmək istəyir. Cek və ətrafındakı lar ovlanır, çiy ət yeyir və daha da vəhşiləşirlər. Hətta Ralfinin düşərgəsinə basqınlar da etməkdən narahat olmurlar. Nəticədə cinayət qaçınılmaz olur.
Bicaq (Meşkinşəhr)
Bicaq — İranın Ərdəbil ostanının Meşkinşəhr şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Loş (rayon)
Loş  — Fransanın Mərkəz - Luara vadisi regionun rayonlarından biri. Departamenti — Endr və Luara. Suprefektura — Loş. Rayon əhalisi 2006-cı ildə 49 656 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 28 nəf / km². Rayon sahəsi — 1803 km².
Anri Qiyom Qaleotti
Anri Qiyom Qaleotti (Henri-Guillaume Galeotti; ) — Belçika botaniki.
Elmi fəaliyyəti
Anri Qiyom Qaleotti toxumlu bitkilər, qıjıkimilər üzrə ixtisaslaşmışdır.
Vyetnam Qırmızı Xaç Cəmiyyəti
Vyetnam Qırmızı Xaç Cəmiyyəti — Beynəlxalq Qırmızı Xaç və Qırmızı Aypara Federasiyasının üzvü (Milli Cəmiyyət). Baş qərargahı Hanoy şəhərində yerləşir. Təşkilat Birinci Hindçin müharibəsi dövründə yaradılmışdır və ilk olaraq iki filialı vardı. Şimal filialı 1946-cı ildə Hanoy şəhərində əsası qoyulmuş və Cənub filialı isə 1951-ci ildə Hoşimin şəhərində Ho Van Nhut tərəfindən yaradılmışdır.
Cənub filialı Şimal filialından ayrı fəaliyyət göstərmiş və Birinci Hindçin müharibəsi zamanı Şimali və Cənubi Vyetnam arasında baş verən qarşıdurmada zərər çəkən Vyetnam vətəndaşlarına və təbii fəlakətlərdən ziyan görən əhaliyə yardım etmək üçün Beynəlxalq Qırmızı Xaç Komitəsi tərəfindən rəsmi olaraq tanınmışdır. Təşkilatın rəsmi adı Vyetnam Qırmızı Xaçı idi və baş qərargahı Hoşimin şəhərində təşkilatın şərəfinı adlandırılmış küçədə yerləşirdi. 1954-cü ildə Cenevrə konfransından sonra VQX-ı qaçqın düşən milyonlarla vyetnamlıya yardım proqramında mühüm rol oynadı.
Dövlətabad (Meşkinşəhr)
Dövlətabad — İranın Ərdəbil ostanının Meşkinşəhr şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 1,315 nəfər yaşayır (334 ailə).
NGC 597
NGC 597, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Heykəltəraş bürcü istiqamətində yerləşir. SBbc tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Qayıqçı Qul Mustafa
Qayıqçı Qul Mustafa — Türkiyə xalq ədəbiyyatının bəktaşi qolunun xalq ozanı. Ozanın doğum və vəfat tarixləri haqqında dəqiq məlumat olmamasına baxmayaraq, onun XVII əsrdə yaşadığı müəyyən edilmişdir. Bəzi mənbələrə görə, o, 1658-ci ildə vəfat etmişdir, lakin bu iddianın əksinə olaraq onun 1659-cu ildən sonra vəfat etdiyini irəli sürən araşdırmalar da mövcuddur. Ədəbiyyatçı Əhməd Kabaklı Qayıqçı Qul Mustafanın 1646-cı ildən sonra vəfat etdiyini iddia etmişdir.
Həyatı
Qayıqçı Qul Mustafanın harada anadan olduğu haqqında kifayət qədər məlumat yoxdur. Buna baxmayaraq, Osman Şövqi Uludağın Aydın vilayəti ətrafında tərtib etdiyi "Gənc Osman" türküsündə mövcud olan "bencileyin, sencileyin" kimi arxaik sözlərin Nazillidə hələ də işlədilməsi, ozanın ilk növbədə bir dənizçi olması və Aydın bəyliyi dənizçilik ənənəsi ilə tanınmış olması Qayıqçı Qul Mustafanın Aydın–Nazilli ətrafında doğulması ehtimalını gücləndirmişdir. Bundan əlavə, incəsənətdə böyük təsir bağışladığı Aşıq Ömərin əslən Aydından olması ilə bağlı iddialar da bu arqumenti əhəmiyyətli bir məlumat halına gətirir. Ədəbiyyat tarixçilərinin əksəriyyəti "Gənc Osman" dastanının Qayıqçı Qul Mustafanın ən mühüm əsəri olması ilə həmfikirdir. "Gənc Osman" dastanı əvvəlcə şeir olsa da, ictimaiyyət tərəfindən anonimləşdirilərək onun türkü və dastan variantları ortaya çıxmışdır. Qayıqçı Qul Mustafanın əsərləri xalq dilinə yaxın, divan ədəbiyyatı xəttindən uzaq bir dilə malikdir. Buna baxmayaraq, o, Nəfi ilə birlikdə Sultan Muradın ən yaxın iki yoldaşından biridir. Qul Mustafa dövrünün Osmanlı ordusu olan Yeniçəri ocağında kəmərçi işlədiyi üçün onun adı mənbələrdə Qayışçı Mustafa kimi hallanır. Sonrakı dövrlərdə daha çox Qayıqçı adını almışdır. Başqa bir iddiaya görə, Osmanlı donanmasına qatıldığı və Kiçik Murad Rəis ilə Əlcəzairə getdiyi üçün ona qayıqçı adı verilmişdir. Qayıqçının Murad Rəislə dəniz səyahətləri zamanı yazdığı dördlüklər bu ehtimalı gücləndirir.
Türkiyə ədəbiyyatında üç tanınmış Qul Mustafa olduğu üçün Qayıqçı Qul Mustafanın şeirləri zaman-zaman bu şairlərin şeirlərinə qarışmışdır. Qul Mustafa yaşadığı dövrün Abaza Həsən Paşa qiyamı, Bağdad səfəri kimi mühüm hadisələrini yaşamış və bu hadisələri şeirinə daxil etmişdir.
Skripka
Skripka — simli musiqi aləti. Dolğun və axıcı səslənən alətdir. İnstrumental ansamblların və orkestrlərin əsas tərkib hissəsi və solo alət kimi yayılmışdır.
ka
Tarixçə
Skripka XVI əsrdə meydana gəlmiş, XVII əsrdə geniş yayılmışdır. Tarixin ən məşhur skripka ustası Antonio Stradivari olmuşdur. Onun skripkaları hələ də ən məşhur skripkalardır və onların qiyməti milyonlarla ölçülür. Skripkanı Azerbaycana ilk dəfə Ceyhun Bədəlbəyli gətirmişdir.
Quruluşu
Mükəmməl cilalanmış armuda oxşar qutu üzərində gərilmiş olan dörd teldən və əlavə saptan ibarətdir. Forması akustik hesablarla təyin olunmuşdur.
Gövdəsi xarakter oval formaya malikdir, uzunluğu çox zaman 38 sm olur, qrifi üzərinə dörd sim çəkilmişdir. 70 hissədən ibarətdir. Notları sol açarıyla yazılan skripkanın simləri sırasıyla SOL, RE, LYA, Mİ olaraq akkord edilir. Simlərin köklənməsi belədir: IV-g, III-d¹, II-a¹, I-e². Diapazon kiçik oktavanın sol sahəsindən dördüncü oktavanın lya səsinə kimidir.
Pəncərədəki qız (teleserial, 2021)
Pəncərədəki Qız, rejissoru Nadim Güç olduğu film, faciəvi komediya janrında olan Türkiyə istehsalı teleserial.
Gromee
Andjey Qromala (Andrzej Gromala; 14 dekabr 1978, Krakov, Polşa) və ya səhnə adı ilə Gromee — Polşa DJ-i, prodüseri və bəstəkarı. O Kingztown Music albom şirkətinin rəhbəridir. 2016-cı ildə Gromee Sony Music şirkəti ilə anlaşma imzalamışdır. 2017-ci ildə o Polşanın Eska Music Awards mükafatlandırma mərasimində "Ən yaxşı DJ/prodüser" kateqoriyasında mükafata layiq görülmüşdür.
Gromee Lukas Meyer ilə birlikdə "Light Me Up" mahnısı ilə Polşanı 2018 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmişdir.
"SSRİ Silahlı Qüvvələrinin 60 illiyi" yubiley medalı
thumb|Medalın arxa tərəfi "SSRİ Silahlı Qüvvələrinin 60 illiyi" yubiley medalı - SSRİ Ali Sovetinin 28 yanvar 1978-ci il tarixli qanunu ilə təsis olunmuş SSRİ medalı.
Üçüncü İpr döyüşü
Paşendeyl döyüşü (Üçüncü İpr döyüşü) (31 iyul — 10 noyabr 1917) — Antanta (ingilis komandanlığı altında) və Alman qüvvələri arasında baş vermiş Birinci dünya müharibəsinin ən böyük döyüşlərindən biri. Döyüş 1917-ci ilin iyulundan 1917-ci ilin noyabrına qədər davam edən bir sıra müxtəlif döyüş əməliyyatlarından ibarət idi. Döyüş Belçika ərazisində, Qərbi Flandriyanın İpr şəhəri yaxınlığındakı Paşandeyl kəndi yaxınlığında aparılmışdı.
Paşanadeyl əməliyyatının bir sıra strateji hədəfləri var idi. Əsas vəzifə Alman dənizaltılarının Şimal dənizi sahillərindəki bazalarını məhv etmək və bununla da almanların sərhədsiz sualtı müharibə planına ciddi zərbə vurmaq idi.
Hücum zamanı ingilis qüvvələri Paşendeyl bölgəsindəki Alman cəbhəsini yarıb keçmək üçün çoxsaylı cəhdlər etdilər. Bununla yanaşı, təyin olunmuş yerlərdə belə Alman cəbhəsini yarıb keçməyə müvəffəq ola bilmədilər. Döyüş 1917-ci ilin iyulundan başlayaraq, Kanada qoşunlarının Paşandeyl kəndini tutmağı bacardığı 6 noyabr 1917-ci ilə qədər davam etdi.
Üçüncü İpr döyüşü əsgərlərin ağır şərtlər altında çəkdikləri əziyyətin simvoluna çevrildi. Döyüşlər bataqlıqlı ərazilərdə gedirdi və 1917-ci ilin yazı soyuq və yağışlı keçirdi. Hər iki tərəfin qoşunlar həqiqətən də Paşandeylin palçığına batmışdı. Bu döyüş yüz minlərlə insanın həyatına son qoyub. Antanta qüvvələri ağır itkilərə məruz qaldılar, yalnız bir neçə kilometr irəliləməyi bacardılar. Bununla birlikdə, bir çox tarixçi Üçüncü İpr döyüşündə Antanta qüvvələrinin hücum taktikasını yaxşılaşdırdığını və nəticədə 1918-ci ildə müharibənin sona çatmasına səbəb olduğu üçün vacib rolunu vurğulayır.
İtkilərlə bağlı rəqəmlər hələ də mübahisəlidir. Yalnız hər iki tərəfdən yüz minlərlə insanın öldüyü və yaralandığı bilinir.
1917-ci ildə cəbhədə ümumi vəziyyət
1917-ci il üçün kampaniya planı Antanta ölkələri tərəfindən 1916-cı ilin sonunda Şantillidə konfransda qəbul edildi. Bu plan müttəfiq ordularının üç əsas əməliyyat istiqamətin də (Qərbi, Şərqi və İtalyan) eyni vaxtda hücumunu və Antanta qoşunlarının son məğlubiyyətini öz üzərinə götürdü. 1917-ci ilin əvvəlində Romada bir Müttəfiqlərin konfransında İngiltərə baş naziri Lloyd Corc, İsonzo bölgəsindəki hücumun təsirini maksimum dərəcədə artırmaq üçün ingilis-fransız artileriyalarının İtalyan cəbhəsinə verilməsini təklif etdi, lakin Fransa nümayəndə heyətinin etirazına görə bu təşəbbüs qəbul edilmədi.
Fransız ordusunun yeni baş komandanı general Robert Nivel, Qərb cəbhəsinə qəti şəkildə hücum üçün israr etdi. Plana görə, ingilis-fransız qoşunlarının qəti zərbələri Alman cəbhəsinin irəliləməsinə və düşmənin məğlubiyyətinə səbəb olmalı idi. Qarşıdakı hücumda əsas yük fransız qoşunlarının üzərinə düşürdü, bu səbəbdən ingilis komandanlığı, İpr bölgəsinə ayrı hücum əməliyyatı keçirməyə qərar verdi.
Nivelin hücum planı uğursuz oldu, cəbhədən keçmək mümkün olmadı, müttəfiqlər ağır itkilərə məruz qaldı və Nivel özü əməliyyatın uğursuzluğuna görə fransız ordusunun baş komandanı vəzifəsindən uzaqlaşdırıldı. 1917-ci ilin yanvarına qədər general Heyq Flandriyaya hücum əməliyyatı keçirməyə qərar verdi. İngilis komandanlığı, cəbhəni yararaq sərhədsiz sualtı müharibə aparan Alman sualtı qayıqlarının bazalarını məhv etməyə ümid bağlamışdı.
Fransız hücumunun uğursuzluğundan sonra fransız ordusu hər hansı başqa həmləyə hazır olmadığı üçün, ingilis kabineti nəhayət Heyqin Flandiryaya hücum planını təsdiqlədi.
İngilis komandanlığının planına görə, hücumun əsas vəzifələri cəbhəni aşmaq, Paşendeyl silsiləsini, sahil dyunlarını ələ keçirmək və Belçika sahilindəki Alman sualtı qayıqlarının bazalarını məhv etmək idi. Sərhədsiz sualtı müharibə Müttəfiqlərə, xüsusən də İngilis imperiyasına böyük ziyan vurdu, bu səbəbdən 1917-ci il Qərb cəbhəsindəki kampaniyada Müttəfiq qüvvələr üçün bu vəzifə ən vacib vəzifə hesab edildi.
İpr bölgəsindəki ümumi vəziyyət
thumb|left|Paşendeyl bölgəsindəki ilk (hücumdan əvvəl) (qəhvəyi) və son (hücumdan sonra) (qırmızı) cəbhə xətti. İpr bölgəsindəki cəbhə xətti, 1914-cü ilin sonunda, Flandriya döyüşündən sonra sabitləşdi. İpr Antantanın əlində qaldı, alman birlikləri isə şəhərin cənubundakı silsilələrdə yerləşdi, şərqdə isə silsilələr daha az idi və şimalda alman bölmələri düzənlikdə yerləşirdi. Bu, Alman mövqelərini kəşf etməyi qeyri-mümkün etdi.
Alman komandanlığı Flandriyaya hücumun olacağını böyük ehtimalla olduğunu başa düşürdü. Buna görə burada güclü müdafiə mövqeləri yaradıldı. Alman müdafiə xəttlərinin sayı beşə qədər idi. Mövqelər tikanlı məftillərlə yaxşı qorunurdu.
İpr bölgəsinin özəlliyi bataqlıqların çoxluğunda idi. Təpələrdən başqa ərazinin əsas hissəsi dəniz səviyyəsindən aşağıda idi. Bataqlıqlar onlarla kilometrə qədər uzanırdı. Bataqlıqlar Paşendeyl ərazisinin çox hissəsini əhatə edirdi. Bundan əlavə, 1917-ci ilin yayı döyüş əməliyyatlarının aparılması üçün tamamilə əlverişli deyildi. İyul və avqust aylarında şimşək çaxır, tez-tez yağış yağırdı. Hava daha çox buludlu idi və palçıq Paşendeyl döyüşünün "simvolu" oldu.
Bu çətin hava şəraiti ingilis qoşunlarına əsas tapşırıqlarını yerinə yetirməyə mane olan müəyyən amillərdən idi.
Tərəflərin qüvvələri
Təklif olunan kəşf sahəsində müttəfiq qoşunları texnika və müxtəlif silahlarla yaxşı təchiz olunmuşdu. Yalnız ingilis birliklərinin tərkibində 3594 silah vardı ki, onlardan da 1327-si ağır silah idi. İngilislərin 548 (bunlardan 230-u qırıcıdır), fransızların isə 200 təyyarəsi var idi (bunlardan 100-ü döyüşçüdür). Qarşıdakı əməliyyatda ən vacib rol tanklara həvalə edilmişdir ki, Müttəfiq qoşunlarında da olan tanxların sayı 216 idi. Onlar 5-ci Ordunun hücum diviziyaları arasında kiçik qruplara bölündülər.
Cəbhənin bu sektorundakı müdafiə xətti, 4-cü Alman ordusu tərəfindən işğal edilmişdir. Alman qoşunlarının gücü cəbhənin bu sektorundakı Antanta qoşunlarının gücündən çox aşağı səviyyədə idi. 5-ci Britaniya ordusuna qarşı Alman komandanlığı 13 diviziya önə sürdü (5 cəbhə xəttində, 4 ən yaxın ehtiyatda və 4 strateji ehtiyatda). Almanlar fransız korpusuna qarşı 2 diviziya qoydular (biri ehtiyatda idi). Alman qoşunlarında hər növdə: 1556 silah vardı, bunlardan 737-si (bunlardan 345-i ağır) 5-ci ingilis ordusuna qarşı cəmləşmişdi. Alman qoşunlarının aviasiyası təxminən 600 təyyarədən ibarət idi.
Ayrıca, Messin döyüşündən sonra almanlar İpr bölgəsindəki müdafiə mövqelərini yaxşılaşdırmağa vaxt tapdılar. Alman müdafiə mütəxəssisi polkovnik fon Lossberq (4-cü Alman Ordusunun Baş Qərargah rəisi) Alman müdafiəsini möhkəm şəkildə gücləndirməyə başladı. Mövcud dörd müdafiə xəttinə əlavə olaraq başqa bir xətt də yaradıldı. Pulemyot nöqtələrinin sayı əhəmiyyətli dərəcədə artırıldı. Bütün bu tədbirlər, İpr bölgəsindəki müttəfiq qüvvələri tərəfindən əməliyyat başladıqdan dərhal sonra öz nəticələrini verdi.
Messin döyüşü
thumb|Avstraliya qoşunları tərəfindən müşahidə məntəqəsi olaraq istifadə edilən ağacın modeli. Messin döyüşü,1917-ci ilin iyunu. Messin əməliyyatı, müdafiəyə keçən ingilislərin, almanların 15 kilometrlik çıxıntılarını kəsmək üçün İpr bölgəsindəki geniş hücumdan əvvəl hazırlıq əməliyyatı idi. Messin dağ silsiləsi ingilislərin Paşendeyl bölgəsindəki hücumu üçün böyük təhlükə ola bilərdi, çünki bu mövqelərdən almanlar əks hücuma keçə bilərdi, buna görə də almanların Messin bölgəsindəki əsas mövqelərini pozmaq qərarı verildi. Almanların Messin bölgəsində cəmi 5 diviziyası var idi. İngilis ordusunun vəzifəsi təpələri və səngər xətlərini ələ keçirmək idi. Hücumda təxminən 300 təyyarə və 80-dən çox tank da iştirak etdi. Ayrıca, hücum edilən sektorun torpaq quruluşunu diqqətlə araşdıran ingilislər, 1916-cı ildə hazırlıq işlərinə başladılar və 15 ayda mavi gil qatında yeraltı sularının ikinci səviyyəsinin altına 20 nəhəng tunel çəkdilər. İngilislər bu tunelləri minaladılar, qazılan torpaq kamuflyaj edildi ki, Alman təyyarələri bunu görməsin.
May ayının sonunda ingilislər əkilmiş partlayıcıları işə saldı. Almanların birinci və ikinci müdafiə xətləri məhv edildi. 7 iyun tarixində tanklar və piyadalar Alman müdafiəsini qıraraq hücuma keçdilər. Bu partlayışlar nəticəsində mübarizə əzmini itirən alman əsgərləri, irəliləyən ingilis piyadalarına qarşı kifayət qədər müqavimət göstərə bilmədilər. Hücum zamanı ingilislər 7200 əsgər və 145 zabit, çox sayda pulemyot ələ keçirdilər. Əməliyyat 14 iyun 1917-ci ildə sona çatdı. Uğurlu əməliyyat, ingilis qüvvələrinin Paşendeylə əsas hücumdan əvvəl strateji vəziyyətini əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdırmağa şərait yaratdı.
İyul-avqust
İyul ayında ingilis komandanlığı Paşendeyl bölgəsində cəbhəni yarmaq üçün əməliyyata başladı. Bunun üçün ingilis komandanlığı əsas vəzifə olaraq — İser çayı boyunca alman mövqelərini ələ keçirmək vəzifəsini qoyur. İngilislər bu əraziləri top atəşinə tuturlar. Alman mövqelərinin dörd günlük bombardmanından sonra alman komandanlığı ingilislərin qəfil irimiqyaslı hücumundan qorxaraq qoşunlarını daha möhkəmləndirilmiş müdafiə xəttlərinə çəkməyə başladılar.
Almanlar ilk dəfə 13 iyul tarixində ipritdən ("sarı xaç" mərmiləri) istifadə etdilər. Bu maddə insan dərisinə düşərək ciddi ziyana səbəb olan maye idi. İprət buxarlanaraq ağ ciyərlərə və gözlərə təmas etdi. Xəstəlik çox vaxt ölümcül olurdu. 13 iyul hücumundan sonra ingilislər 2143 nəfər itirdi, bunlardan 66-sı öldü. Almanlar ipritdən 1917-ci ilin sentyabrına qədər istifadə etdilər. Müttəfiqlərin yeni zəhərli maddənin təsirlərindən verdikləri itkilər, bütün digər qazların verdiyi itkilərdən səkkiz dəfə çox idi.
İyulun 27-də müttəfiq qüvvələri İser çayını aşmağı bacardı, lakin almanların buradakı mövqeləri onsuz da zəif idi. Alman komandanlığı əvvəlki top bombardmanlarından təcrübə toplayaraq, artileriya mövqelərini daha da möhkəmləndirdilər. Bu, piyada qoşunlarından sonra mərmilərin olduğu ərazidən irəliləməsi çox çətin olan ingilis artileriyası üçün əlçatmaz vəziyyət idi. Böyük itkilərə baxmayaraq, almanlar ingilislərin hücumunu dayandırmağı bacardılar.
Pilkem silsiləsi döyüşü (31 iyul)
thumb|İngilis topçuları 31 iyulda yeni hərəkata başlayır. 31 iyulda müttəfiq qüvvələr Pilkem silsiləsi ərazisinə hücuma keçdilər. Hücumçular 1,8 km irəliləməyi bacardılar. Demək olar ki, bu döyüşdə müttəfiqlər ağır itkilər verdi — təxminən 32 min döyüşçü öldürüldü, yaralandı, əsir və itkin düşdü. Alman qüvvələrinin yaxınlaşması ingilislərin böyük itki verməsinə səbəb oldu. Almanlar, irəliləyən ingilis qoşunlarına kəskin əks hücumlar təşkil etdilər. Bununla yanaşı, alman ordusu da, ingilis top atəşi nəticəsində ağır itkilər verdi.
Vesthokun tutulması
Yağışlı günlərdən sonra, II Korpus Qelevelt yaylasındakı qara xəttin qalan hissəsini (ikinci hədəf) tutmaq üçün 10 avqustda yenidən hücuma keçdi. Piyada irəliləməsi, Alman artileriya və piyadalarının əks hücumları Qlenkors Vuddakı 18-ci (Şərq) Diviziyanın piyadalarını məyus etdi. Təxminən saat 19: 00-da alman piyada qoşunu tüstünün arxasından hücuma keçdilər və meşənin şimal-qərb küncündən başqa bütün əraziləri geri aldılar; şimaldakı Vesthok Raydqda yalnız 25-ci diviziya saxlanıldı. Polkovnik-leytenant Albrext fon Teyr Vitşeyt Qrupu(IX Ehtiyat Korpusunun qərargahı Vitşeyt qrupu) Baş qərargah rəisi, cəbhə xəttində, 14 gündən sonrakı itkilərin 1916-cı ildə Somma döyüşündəki 4000 nəfərlə müqayisədə 1500–2000 nəfərin olduğunu və alman birliklərinin mənəvi gücünün əvvəlkilər ilə müqayisədə nisbətən daha yüksək olduğunu qeyd etdi.
Lanqemark döyüşü (16 – 18 avqust)
16 – 18 avqust tarixlərində ingilislərin ələ keçirməyə bacardıqları Lanqemark kəndi uğrunda şiddətli döyüşlər oldu. Paşendeyl bölgəsindəki döyüş şəraiti çox ağır idi. Bölgədəki drenaj kanalları tez-tez atəşə tutulduğu üçün dağıldığından su geniş bataqlıq ovalıqları doldurdu və o vaxt güclü yağışlar yağdı. Bütün bunlar müharibə zonasını su ilə dolu böyük palçıq və kraterlərə döndərdi.
Bu şərtlər daxilində əsgərlər palçığa batmamaq üçün taxta yollar açmalı idilər. Bununla birlikdə, tez-tez müxtəlif avadanlıqlarla (45 kq-a qədər) yüklənmiş əsgərlər palçıqda və ya su ilə dolukraterlərdə tapıldı, çox əsgər boğulurdu. Daimi atəşə məruz qalan ağaclar, budaqları və yarpaqları olmayan, çılpaq gövdələrə çevrilmişdi.
Sentyabr
thumb|left| İprdəki Avstraliya əsgərləri, 1917-ci il. İngilislərin 5-ci Ordusu irəliləyiş sektorunda əhəmiyyətli müvəffəqiyyət əldə etmədikdən sonra, ingilis qüvvələrinin komandiri general Heyq, əsas hücumun istiqamətini dəyişdirməyə qərar verdi. İngilis komandanlığı, Paşendeyl silsiləsinin cənub yarısı boyunca cənub-şərqə zərbə vurmağa qərar verdi. Yeni hücumda əsas rol general Herbert Plumerin komandanlığı altında İngiltərənin 2-ci ordusunun üzərinə düşdü. İngilislər cəbhədən keçmək üçün düşmənin müdafiəsinə güclü zərbə vurmaq niyyətində idilər.
Menen yolu döyüşü (20 – 25 sentyabr)
Yeni hücum üçün İngilis komandanlığı Menenə gedən yolda 1295 silah topladı. Güclü top atışından sonra ingilis qüvvələri 20 sentyabrda hücuma başladı. Hücumçular sürpriz şəkildə Alman qoşunlarını yarmağı və 1,4 km irəliləməyi bacardılar. Bununla yanaşı, ingilis birlikləri ağır itkilərə məruz qaldı — 21 min nəfər öldürüldü və yaralandı.
Güclü artileriya hazırlığı və ingilislərin sonrakı hücumu Alman komandanlığı üçün tamamilə sürpriz oldu. Bu döyüş göstərdi ki, möhkəmləndirilmiş mövqelərlə belə almanlar həmişə İngiltərə ordusunun hücumlarını dəf edə bilmirlər.
Çoxbucaqlı meşə döyüşü (26 sentyabr — 3 oktyabr)
Menen yolundakı döyüşdən sonra Alman komandanlığı müdafiə taktikasında dəyişiklik etdi, müdafiə xəttindəki qoşun sayını artırdı, lakin cəbhə bölgəsindəki qoşun sayının artması Müttəfiq qüvvələrinin artilleriya hazırlıqları zamanı Alman qoşunlarının itki sayının artmasına səbəb oldu. 26 sentyabrda ingilis birlikləri Polygon Grove (İpr və Sonnbek arasındakı kiçik meşə) üzərinə hücumlara başladılar, burada 3 oktyabra qədər almanları oradan qovmağa müvəffəq ola bildilər.
Paşendeyl döyüşünün nəticələri
thumb|Paşendeyl kəndinin döyüşdən əvvəl (yuxarıda) və sonra havadan görünüşü. Təbii şəraitin qiymətləndirilməməsi bu əməliyyatda əhəmiyyətli rol oynadı. Tanklar, yeni silah növü olaraq İngilis piyadalarını məyus etdi. Bəzi nəqliyyat vasitələri çox uğurlu döyüşlər sərgiləsələr də, əksəriyyəti təbii maneələri aşa bilməyib bataqlıqlarda ilişib Alman topçularının hədəfinə çevrildilər. Bataqlar beləliklə "tank qəbiristanlığına" çevrildilər. Tankların uğursuz hərəkətinin əsas səbəbi, ingilis ordusunun hücum edən hissələri arasında bölünərək dağılmış olmaları idi. Almanlar bundan istifadə etdilər. Tankları içəri buraxdılar və yalnız irəliləyən qoşunların piyadalarına qarşı vuruşdular.
Paşendeyldəki uğursuz təcrübə, ingilis komandanlığını hərbi əməliyyatların hazırlanmasında və aparılmasında daha çox diqqətli olmağa məcbur etdi.
Ədəbiyyat
Kitablar
Jurnal
Qəzetlər
Tezislər
Veb saytlar
Metabolik xəstəliklər
Metabolik xəstəliklər — maddələr mübadiləsinin (metabolizm) normal gedişatının pozulması ilə əlaqəli xəstəliklər qrupunun ümumi adı. Normal maddələr mübadiləsi katabolizm və anabolizm proseslərinin ahəngdar birləşməsindən qaynaqlanır. Metabolik xəstəliklərin səbəbləri irsi metabolik pozuntular, endokrin orqanların xəstəlikləri və ya metabolik əhəmiyyətli orqanların (məsələn, qaraciyər) fəaliyyətindəki digər pozuntular ola bilər, əksər hallarda müəyyən fermentlərin olmaması və ya onların çatışmazlığı ilə əlaqədardır.
Anadangəlmə metabolik xəstəliklər
Hal-hazırda anadangəlmə metabolik pozuntular xarakteri daşıyan xəstəliklərə piylənmə, podaqra, qəbizlik, şəkərli diabet, hiperlipoproteinemiya və bir çox başqaları daxildir. Məlumdur ki, getdikcə sayı artan çoxdan məlum olan xəstəliklər genetikdir.
Simptomları
Metabolik pozuntular zamanı baş verə biləcək bəzi simptomlara halsızlıq, kilo itkisi, sarılıq, qıcolma və s. daxildir. Metabolik xəstəliklərin simptomları metabolik pozuntunun növündən asılı olaraq dəyişiklidir. Simptomlar dörd kateqoriyaya bölünür: kəskin simptomlar, gec başlayan kəskin simptomlar, mütərəqqi ümumi simptomlar və davamlı simptomlar.
Səbəbləri
İrsi metabolik xəstəliklər qüsurlu bir gen ferment çatışmazlığı zamanı baş verir. Bir çox alt tipləri olan bu xəstəliklər anadangəlmə metabolik pozuntular kimi tanınır. Qaraciyər və ya mədəaltı vəzi düzgün işləmədikdə də metabolik xəstəliklər baş verə bilər.
Diaqnozu
thumb|Bağırsaq mikrobiotası
Kandela
Dalğa uzunluğu və tezlik
Şüalanma dalğa uzunluğu və ya tezlik ilə ifadə oluna bilər. İkisi arasındakı əlaqə:
Burada λ dalğa uzunluğu, f tezlik və c də işığın sürətidir.
Vakuumda işığın sürəti 299,792,458 m/s təşkil edir. BS sistemində dalğa uzunluğu vahidi metr (m) və tezlik vahidi Hertzdir (Hz), (yuxarıdakı ifadədə tezlik GHz ilə verilirsə, dalğa uzunluğu da nm ilə hesablana bilər).
Elektromaqnit güc və işıq gücü
Bütün işıq mənbələri elektromaqnit spektrində şüalanır. Bu şüalanmanın gücü vattla ölçülür. Ancaq bu şüalanmanın tamamı insan gözü ilə görülə bilməz. İşıq insan gözü ilə qəbul edilən şüalanmaya verilən addır. İşıq gücünə işıq seli deyilir. İşıq selinin BS-də vahidi lümendir ( lm ilə işarələnir).
İşıq şiddəti
Nöqtəvi işıq mənbəyində bir steradianlıq cisim bucağına düşən işıq selinə işıq şiddəti deyilir. Nöqtəvi mənbə üçün,
Burada Φ işıq seli, I isə işıq şiddətidir. İşıq şiddətinin vahidi kandeladır (qısaldılmış cd ).
Donna Striklend
Donna Striklend — lazer fizikası və xətti olmayan optik sahəsində çalışan bir Kanada fiziki. Mourou Gerard ilə birlikdə cingiltili nəbzləri gücləndirmək üçün bir metod icad etdi. Fizika üzrə Nobel Mükafatı 2018
Kandela
İşıq səmərəliliyi
İnsan gözü 380-740 nm arasındakı elektromaqnit spektrinə həssasdır. Ancaq spektrdəki hər dalğa uzunluğuna eyni dərəcədə həssas deyil. Aydınlıq mühitdə maksimum həssaslıq 555 nm dalğa uzunluğundakı işıqadır (yaşıl rəng). Yalnız bu dalğa uzunluğunda şüalanan və 1 Vt elektromaqnit güc yayan mənbə 683.002 lm işıq seli yaradır. Bütün digər dalğa uzunluqlarında 1 Vt elektromaqnit gücü ilə yaranan işıq seli (və buna görə də işıq şiddəti) bundan azdır.
Donna Striklend
London Kral Cəmiyyətinin üzvü (2020), ABŞ Milli Elmlər Akademiyasının xarici üzvü (2020).
Kandela
BS vahidi kimi Kandela
Fizikada istifadə olunan bütün vahidlər yeddi əsas vahiddən əldə edilə bilər. BS əsas vahidi adlanan bu vahidlər Conférence générale des poids et mesures beynəlxalq təşkilatı tərəfindən müəyyən edilir. Kandela da bu yeddi əsas vahiddən biridir (digərləri metr, kiloqram, saniyə, amper, kelvin, mol).
Donna Striklend
Həyatı
1981-ci ildə McMaster Universitetini Mühəndis Fizikası ixtisası ilə bitirib. 1989-cu ildə professor Gerard Mourunun rəhbərlik etdiyi Rochester Universitetində fizika üzrə doktorluq dissertasiyasını almışdır. Donna Striklend, sonrakı sıxılma ilə cırıltılı impulsların gücləndirilməsini tədqiq etdi 6| 6], bu da ultrashort nəbzləri görünməmiş bir səviyyəyə qaldırmağa imkan verdi. 1988-1991-ci illərdə Kanadanın Milli Tədqiqat Şurasının üzvü. Waterloo Universitetində işləyir (mükafat alarkən dossent idi). Xətti olmayan optiklərdə araşdırma üçün yüksək intensivlikli lazer sistemləri inkişaf etdirən Lazer Tədqiqat Qrupuna rəhbərlik edir. Sloane Bursu (1998). Optik Cəmiyyətinin Üzvü (2008), vitse-prezidenti (2011), prezidenti (2013) seçilib. Fizika üzrə Nobel Mükafatı (2018) (1/4 mükafat).
Kandela
BS vahidi kimi Kandela
1948-ci ildə kandelanın tərifi belə qəbul edildi: Platinin 1/ 600.000 m2lik səthinin donma nöqtəsində və 101.325 N/m2 atmosfer təzyiqində işıq şiddəti.
Ancaq bu ölçməni yerinə yetirmək çox çətindir. Texnologiyanın inkişafı ilə 1979-cu ildən etibarən vahid radiometrik ölçmələrlə və güc vahidi vatt əsasında ölçülməyə başlandı.
Kamil Qasımov
Kamil Nüsrət oğlu Qasımov — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Hərbi xidməti
Kamil Qasımov Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin sıralarında müddətdən artıq həqiqi hərbi xidmət qulluqçusu idi.
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Kamil Qasımov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsində iştirak etmişdir. Talışın və Suqovuşanın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə vuruşmuşdur. Kamil Qasımov 10 oktyabr 2020-ci ildə Talış kəndi istiqamətində döyüş tapşırığının yerinə yetirilməsi zamanı həlak olmuşdur.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Kamil Qasımov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Dzaybatsu
— Yaponca "pul klanı" və ya konqlomerat mənasını verir. thumb|260px|Mitsubishi dzaybatsu qərargahı [[Marunoutidə, 1923-cü ildən əvvəl]]
XIX əsrin sonu XX əsrin birinci yarısına qədər bank və sənaye birliklərini (kartellər, sindikatlar) idarə edən böyük ailələrin adını vermək üçün istifadə edilmişdir. Dörd əsas dzaybatsu Edo dövrünə təsadüf edir. Bunlar Mitsubishi (三菱), Mitsui (三井), Sumitomo (住友) və Yasuda (安 田). Rus-Yapon müharibəsindən II Dünya Müharibəsinə qədər mövcud olan iş quruluşları, "törəmə təşkilatlar" və daha kiçik dzaybatsu:, , , və.
Dzaybatsu — ailə mülkiyyəti və işin nisbətən yüksək səviyyədə şaxələndirilməsi ilə xarakterizə olunan xarakterik bir yapon konqlomerat formasıdır.
Çingiz Topel
Çingiz Topel — Türk pilot kapitan, 1964-cü ildə Türk Hərbi Hava Qüvvələrinin Kiprdəki xəbərdarlıq uçuşu zamanı təyyarəsi Yunan zenit silahları ilə vurulduqda, paraşütlə tullanaraq tutuldu. Yunanlar tərəfindən işgəncələrə məruz qaldı və öldü.
İrsi
Bir çox parka, prospektə və küçəyə Türkiyənin müxtəlif bölgələrindəki yaşayış məntəqələrinin adı verilmişdir. Gaziantep və Kayseri'de hər biri bir, Ankaranın Mamak, Çubuk mahalları və İzmirin Konak bölgəsi, İstanbulun Gaziosmanpaşa, Eyüpsultan, Tuzla ve Kartal bölgələri, Hakkari vilayətinin Yüksekova bölgəsi, Kocaeli və İzmit mahalının Karabaş məhəlləsi və Balıkesir. Gönen'in (Balıkesir) ana caddesine, atasının təyinatı ilə Ömər Seyfettin İbtidai məktəbində oxuduğu Hasan Basri Çantay və Gündoğan məhəllələrini ayırdı. Malatya, Kırıkkale, Sorgun və Eskişehirin ən böyük küçələrindən birinə Tekirdağ mərkəzindəki bir meydanın adı verildi. Cengiz Topel adı Antalyanın Muratpaşa və Finike bölgələrində, Ağrının Patnos mahalında, Adıyaman, Batman, Sakarya, Eskişehir, Samsun, Şanlıurfa, Isparta, İstanbul Tokat Turhal, Sancaktepe, Bakırköy və Zonguldak'ın Kozlu, Manisa'nın Dəmirçisi, Mersin Mediterraneanında istifadə olunur. , Muğlanın Ortaca, Tarsus, Silifke və Anamur, Osmaniyenin Kadirli, Adananın Yüreğir, Konya'nın Karatay, Afyonkarahisar Dinarı, Trabzon Of və Sinop Boyabat, Gaziantep Şahinbey, İzmir Buca və Güzelbahçe bölgələri və Gönen (Balıkesir) məktəbləri. Konyada Cengiz Topel adına verilən "Şəhid Topel Polis Karakolu", "Cengiz Topel Hərbi Dəniz Hava Üs Komandanlığı" və İzmitdə Kocaeli Cengiz Topel Hava Limanı da var. İstanbul-Şirinevler'de, Kağıthanenin Çağlayan məhəlləsində və Maltepe'nin Gülsuyu məhəlləsində onun adını daşıyan bir məscid var. Eskişehirin mərkəzində və Bursanın Gürsu mahalında onun heykəli var. Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətində bir abidə ucaldıldı və bir kənd və bir xəstəxanaya onun adı verildi. İzmir-Karşıyaka və Düzce mərkəzindəki bir küçəyə onun adı verildi. Adı Çorumda bir küçəyə verildi. Çayıralanın mərkəzindəki bir küçəyə onun adı verildi. Ordu-Ünye'deki Kaledere Məhəlləsinə bağlı bir küçəyə onun adı verildi. İzmirin Torbalı şəhərində bir məktəbə onun adı verildi.
Həyatı
Trabzonlu (Çaykara) Tekel tütün mütəxəssisi Hakkı bəyin oğludur. 2 sentyabr 1934 -cü ildə atasının məsul olduğu İzmitdə anadan olub. Anası Mebuse Hanımdır. Ailənin dörd qardaşından üçüncüsüdür.
İbtidai məktəbi Bandırma II. İbtidai məktəbdə başladı və təhsilini Ömər Seyfettin İbtidai məktəbində atasının Gönen təyinatı ilə davam etdirdi. Atasını itirdikdən sonra ailəsi İstanbulun Kadıköy şəhərinə yerləşdi. İlk və orta təhsilini Kadıköy Yeldeğirmeni Məktəbində tamamladı. Lisey təhsilinə Haydarpaşa Liseyində başladı və 1953 -cü ildə Kuleli Hərbi Liseyində davam etdi. 1955 -ci ildə Hərbi Akademiyanı bitirib və orduya ikinci leytenant rütbəsi ilə daxil olub.
Kiçik yaşlarından aviasiyaya olan marağı nəticəsində hava sinfinə təyin edildi. Pilot təhsili üçün Kanadaya göndərildi. Kanadada təhsilini uğurla başa vurduqdan sonra 1957 -ci ildə evə qayıtdı və Merzifon 5 -ci Əsas Jet Baza Komandanlığında işə başladı. 1961 -ci ildə Eskişehir 1 -ci Hava Ana Jet Bazasına təyin edildi. 1963 -cü ildə kapitan rütbəsinə yüksəldi.
NGC 7507
NGC 7507, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Heykəltəraş bürcü istiqamətində yerləşir. E0 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Hadum məscidi
Hadum Məscidi — Kosovonun Qyakova bələdiyyəsindəki XVI əsrin (1594 ya da 1595) son on ilində Memar Sinan tərəfindən inşa edilmişdir. Binası məscidin adını açıqlayan Hadum Süleyman Əfəndi — Hadum Ağa tərəfindən maliyyəyə edildi. Məscid Ceyk Vulanın mülkiyyətində inşa edilmişdir və Köhnə Bazarda yerləşir. Düzbucaq planlı, günbəz ilə örtülmüş struktur, İslami-Kosovolu tərzdəki məscidin klassik formalarına aiddir. Məscidin ətrafında yonulmuş bəzəkləri olan türbələr köhnə Osmanlı dilində əsərlərlə bəzədilmişdir. Türbələr Qyakovadakı ən hörmətli ailələrə aid idi. Eyni zamanda bir hamamı da var idi, ancaq İkinci dünya müharibəsi əsnasında məhv edilmişdir. Girişlər, çiçəkli cədvəllər, həndəsə formalar, Qurandan sitatlar və naxışlarla örtülüdür. 1999-cu ildə ətrafdakı kompleks yanmış və yalnız məscid, minarə və ziyan görmüş bəzi naxışlar qalmışdır.
Arxitekturası
Bu məscidin arxitekturası Kosovodakı ən maraqlılarından biridir. İslami-Kosovolu tərzin klassik şəklinə malikdir. Məscidin bir ibadət salonu, həyət (lobbi) və bir minarəsi var. Hadum məscidi Osmanlı mədəniyyətindən təsirlənən tipik bir binadır.