cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Xankəndi talanları
Tarixi
1988-ci il 15 iyunda Ermənistan Ali Soveti Dağlıq Qarabağın Ermənistana birləşdirilməsi barədə qərar qəbul edir. 1988-ci il 24 iyunda Arkadi Volski Moskvanın xüsusi nümayəndəsi kimi Dağlıq Qarabağa göndərilir. Ermənilər havadarlarına arxayın olaraq cinayət əməllərininin miqyasını günü-gündən artırmağa başladılar.
Talanlar
1988-ci ilin 18 sentyabrı isə tarixə növbəti erməni vəhşiliklərinin günü kimi yazıldı. Həmin gün silahlı ermənilər Xankəndi şəhərində yaşayan azərbaycanlıların evlərinə hücum etdilər. Evlərə basqın əvvəlcədən planlaşdırıldığından azərbaycanlıların ev telefonları da kəsilmişdi. Xankəndi şəhər daxili işlər şöbəsinin ictimai təhlükəsizlik bölməsinin rəisi mayor Şahbazyanın başçılığı ilə ayrı-ayrı silahlı qruplar azərbaycanlıların yaşadıqları evləri nəzarətə götürmüşdülər. Bu cinayətkar qrupların ilk tapşırığı azərbaycanlıların evlərinin yandırılması idi. 18 sentyabr tarixində, ümumilikdə, Xankəndi şəhərində 63 ev yandırıldı. İki gün ərzində şəhərdə 270-dən artıq ev qarət olundu.
Azərbaycanlıların daha çox yaşadığı Sabir küçəsində və Lesnoy küçəsində Kərpiçxana adlanan məhlədə isə ermənilər ciddi müqavimətə rast gəldilər. Əli yalın, silahsız azərbaycanlılar bu dəfə öz evlərini qorumağı bacardılar.
Ermənilərin digər bir böyük silahlı qrupu isə Kərkicahana hücum etdilər. Mərdliklə müdafiə olunan kərkicahanlılar bu hücumu dəf edə bildilər. Həmçinin, həmin gün ermənilərin Xocalıya hücumu da dəf olundu.
Nəticəsi
Bu hadisədən sonra SSRİ rəhbərliyi vəziyyətin məcrasından çıxdığını gördülər. Onlar hadisələr haqqında Moskvada qərar qəbul etdilər. 19 – 21 sentyabr tarixlərində isə hərbçilərin müşayiəti ilə azərbaycanlılar Xankəndindən Şuşaya köçürüldü. Bu proseslə də azərbaycanlıların Xankəndi şəhərindən etnik təmizlənməsi prosesinə başlanıldı. Sentyabrın 21-dən isə Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin ərazisində Xankəndində komendant saatı tətbiq edildi. Gərginlik azalsa da, bu müvəqqəti hal idi. Sonrakı hadisələr də sübut etdi ki, həmin günlər Xankəndində yaranmış nisbi sakitlik şəraitində ermənilər yeni işğalçılıq planları qurublar.
Culfalar məhəlləsi
Culfalar məhəlləsi - Şuşanın XVIII əsrdə salınmış aşağı məhəllələrindən biri. Bəzi mənbələrdə adı Cuhudlar olaraq qeyd olunmuşdur. Digər məhəllələr kimi bu məhəllədə də məscid, hamam, kiçik meydan və bulaq olmuşdur.
Suriya mətbəxi
thumb|200px|Ənənəvi Suriya süfrəsi
Suriya mətbəxi — Suriyanın milli mətbəxi. Ərəb və Kürd mədəniyyətlərinin varisi olan Suriya mətbəxi Yaxın Şərq mətbəxindən təsirlənib. Bundan əlavə, Suriya mətbəxi bölgələrə bölünür. Cənubi Suriya mətbəxi, şimal Suriya mətbəxi, zəngin yeməklərə sahibidir. Suriya mətbəxi uzun bir tarixə malikdir və təxminən 10 000 il bundan əvvəl yaranıb. Bu gün Suriya mətbəxinə kürd və ərəb mətbəxləri təsir edir. Kürd və ərəb mətbəxi çox məşhurdur. Suriyadakı hər yerdə, Suriya da otellərin restoranlarında bu mətbəxlərin yeməklərindən də istifadə olunur. Fəst fud, Ərəb, Kürd və Qərb mətbəxlərində çox populyardır. Suriya mətbəxi Ərəb və Kürd mətbəxindən təsirlənərək bu günümüzə qədər gəlib çatmış zəngin mətbəxdir. Mətbəxin əsas qidaları quzu, yerli ədviyyat, düyü və bulqurdur. Mətbəxin əsas tərkib hissəsi kabab, lahmacun, ət yeməkləridir.
thumb|Quru lobya thumb|Qurudulmuş xurma, ərik, əncir və üzüm thumb|Təndir çörəyi
Nahar
250px|thumb thumb| thumb|
Şorbalar
thumb|280px
Ət yeməkləri
thumb|280px
Suriya mətbəxində ət yeməklərinin çoxu kabab, küftələrdir. Suriya mətbəxində kabab, ət və lahmacun ətli yeməklərin ən geniş yayılmış növləridir. Kabablar ümumiyyətlə restoranlarda yeyilir. Kabablar arasında qaynar kabab ən məşhur kabablardan biridir. Küftə, çörək, soğan və müxtəlif ədviyyatlarla, ət ilə hazırlanmış bir yeməkdir.
Chengdu J-10
Chengdu J-10 ( pinyin: Jiān shí; NATO kod adı: Firebird), Chengdu Aircraft Industry Group tərəfindən istehsal edilən Çin istehsalı çoxməqsədli qırıcı təyyarədir. İlk uçuşunu 23 mart 1998-ci ildə həyata keçirmişdir və 2005-ci ildə xidmətə qəbul edilmişdir. Təyyarə tək mühərrikli olub, delta qanad və kanart dizaynına və fly-by-wire uçuş sisteminə sahibdir.
Təyyarə Çin Xalq Azadlıq Ordusu Hərbi Hava Qüvvələri tərəfindən hal-hazırda aktiv şəkildə istifadə edilir. Pakistan və İran bu təyyarələrdən almaq istəyir.
Texniki xüsusiyyətləri (J-10A)
600x600px|thumb|sağ| Chengdu J-10 təyyarəsinin 3D qrafiki
Ekipaj: 1
Uzunluq: 15,49 m
Qanad genişliyi: 9,75 m
Hündürlük: 5,43 m
Qanad sahəsi: 39 m²
Boş çəkisi: 9,750 kq
Rheinturm
Rheinturm Şimali Reyn-Vestfaliya federal əyalətinin paytaxtı Düsseldorfda yerləşən televiziya və yayım qülləsi. 240.5 m yüksəklikdə, şəhərin ən yüksək tikilisidir. Analoq televiziya antenaları, DVB-T antenləri, VHF radio xidmətləri, həmçinin müşahidə salonu kimi istifadə etmək üçün əlverişlidi. Qüllə Düsseldorfun simvollarından biridir. Hər il təxminən 300 min nəfər qülləni ziyarət edir.
Chengdu J-10
Texniki xüsusiyyətləri (J-10A)
Maksimum yükgötürmə qabiliyyəti: 19,277 kq
Rheinturm
Yerləşmə
Qüllə, köhnə şəhərin dərhal yaxınlığında dəniz səviyyəsindən 36.6 metr yüksəklikdə Ren kənarında yerləşən parkda tikilib. Qüllənin yanında Şimali Reyn-Vestfaliya Landtag, Rheinniebrücke körpüsü, Düsseldorf limanının binaları , ofis və hökumət mərkəzi Stadttor binası yerləşir. Televiziya qülləsinin yanında 704 və 709 marşrutlarının tramvay dayancaqları.
Chengdu J-10
Texniki xüsusiyyətləri (J-10A)
Motor: 1 ədəd Saturn-Lyulka AL-31FN və ya WS-10A turbofan
Rheinturm
Tarixi
Düsseldorfun ilk televiziya qülləsi 1960-1961-ci illərdə Gerresheim rayonunda dəniz səviyyəsindən 115 metr yüksəklikdə inşa edilmişdir. Bunun sayəsində, yalnız 75 m yüksəklikdə olan bu qüllə həmin dövrün ehtiyaclarına xidmət etmişdir. Bununla birlikdə televiziya və radio stansiyalarının sayının artması ilə yeni antenaların yerləşdirilməsi problemi yarandı. Əlavə olaraq, televiziya qülləsinin şəhərin mərkəzində yerləşən Earl Adolf küçəsində yerləşən televiziya mərkəzindən uzaqlığıda narahatçılıq döğururdu. 1977 - ci ildə yeni şəhər televiziyası qülləsinin ən yaxşı layihəsi üçün müsabiqə elan edildi. Tamamilə texniki şərtlərlə yanaşı, qüllənin dizaynını ümumi şəhər inkişafı ilə uyğunlaşdırmaq üçün tələblər irəli sürüldü. Qüllə şəhər mərkəzinin estetikliyi ilə uyöunluq təşkil etməli idi. 1978-ci ilin sonunda müsabiqənin nəticələri açıqlandı. Qalib memar Harald Deilmann layihəsi idi. 20 Yanvar 1979-da tikinti işləri başlandı. Tikinti Alman Federal Post tərəfindən sifariş edilmişdi, dəstəkləyici strukturun planlaşdırılması və tikinti nəzarət şirkəti Dyckerhoff və Vidmann .idi
Tikinti və texniki xüsusiyyətlər
left|thumb|267x267px 1979-cu il yanvarın 20-də həcm-tənzimlənən (tunel) strukturunun istifadəsi ilə konkret strukturun tikintisi başlandı. Başlanğıcda, 35.5 m diametrli bir platform quruldu, daha sonra 2,5 m-lik bir kriko ilə tədricən qaldırdı və konkret silindr töküldü, sonra beton şeklinde bir "səbət" inşa edildi. "Səbət" 218.2 m-ə çatana qədər qaldırıldı. Daxili silindr eyni şəkildə qurulmuşdu. Beləliklə, qüllənin "gövdəsi" bir-birinə paralel olaraq qurulmuş iki koaksial silindrdən ibarət oldu Rheinturm, bu prinsipə əsasən qurulan dünyanın tək televiziya qülləsi idi. Qüllə ilə eyni zamanda "Ros" və qüllə kranı yerləşirdi. Beton quruluşunun tikintisi 1980-ci ilin ikinci yarısında tamamlandı. Silindrin divarlarının qalınlığı qüllənin altında 35 sm və "səbət" bazasında 25 sm-dir. Qüllənin "ayağının" diametri 27 m-dir, daxili silindrdə isə 960 addım və 4 lift olan pilləkən  var: bunlardan ikisi ziyarətçilər üçün istifadə olunur, biri  xidmətçilər üçün, digəri yük üçündür."Səbəti" mart 1981 - ci ildə başa çatdırıldı. "Səbət" daxilində texniki yerlər, müşahidə salonu və fırlanan restoran var. 16 metrlik antenna 1981-ci il aprelin 23- də quraşdırılmışdır. Qüllənin tikintisində 7500 m beton və 1100 ton gücləndirici poladdan istifadə olundu. Rheinturm rəsmi açılışı 1982-ci il martın 1- də keçirilib. 17 oktyabr 2004-cü ildə Kamov Dizayn Bürosunun Ka-32 helikopterindən istifadə edərək, köhnə plastik antenna DVB-T dəstəyi ilə yeni bir fiberglasdan hazırlanmışdır. Eyni zamanda, qüllənin ümumi hündürlüyü 234,2 m-dən 240,5 m-ə qədər artmışdır. Hal-hazırda, Rheinturm Deutsche Telekomun törəmə şirkəti olan Deutsche Funkturm şirkətinə məxsusdur.
== Yüksəklik xüsusiyyətləri == right|thumb|300x300px| İşıq saatı
Dahomeya
Dahomeya — XVII əsrin əvvəlləri – XIX əsrin sonlarında Qərbi Afrikada (indiki Benin ərazisi) mövcud olmuş fon xalqının dövləti qurumu.
Tarixi
Əvvəllər D. Kuffo və Zu çayları arasında yerləşirdi. Dahomeyada bütün torpaqlar hökmdara məxsus idi. Qul əməyindən geniş istifadə olunurdu; icmaçı kəndlilər hökmdara vergi (əsasən, taxıl və palma yağı ilə) ödəyirdilər. XVII əsrin ortalarından Dahomeya paytaxtı Abomey olmaqla, mərkəzləşmiş dövlətə çevrildi. Onun ərazisində hökmdar kultu yayılmışdı. Hökmdarın əcdadlarına insan qurbanı verilməsi bu kultun tərkib hissəsi idi. XVII–XVIII əsrlərdə Dahomeya qul alverində mühüm rol oynayırdı. 1730-cu ildə Oyo dövlətindən asılı vəziyyətə düşən Dahomeya ona xərac verirdi.
Bu asılılığa baxmayaraq, Dahomeya ərazilərin işğalını davam etdirirdi. XVIII–XIX əsrlərdə Atlantik okeanı sahillərində və özündən şimalda bir sıra kiçik dövləti qurumları tabe etmiş, öz ərazisini qərbdə Aşanti konfederasiyasının, şərqdə isə yorubaların dövlətinin hüdudlarınadək genişləndirmişdi. Dahomeya hökmdarın təyin etdiyi canişinlər tərəfindən idarə olunan 6 vilayətə bölünürdü. Dahomeyanın daimi ordusuna hökmdarın zövcələri hesab olunan "amazonların" – axosilərin 3 dəstəsi daxil idi. 1890-cı ildə Fransa Dahomeyanın işğalına başladı. İşğalçılara qarşı silahlı mübarizəyə Dahomeya hakimi Behanzin başçılıq edirdi. 1892-ci ilin noyabrında fransız qoşunları Abomeyi tutmağa nail oldular, lakin Behanzin 1893-cü ilin sonunadək işğalçılara qarşı mübarizə apardı. 1894-cü ildə Dahomeya (cənub vilayətləri də daxil olmaqla) "Dahomeya və asılı ərazilər müstəmləkəsi"nə çevrildi sonralar Fransa Qərbi Afrikasının tərkibinə qatıldı.
Dubay əmirliyi
Dubay əmirliyi (إمارة دبي) — Ərəb Yarımadasındakı yeddi Birləşmiş Ərəb Əmrlikləri əmirliyindən biri. 1960-cı illərdə yalnız kiçik bir balıqçı qəsəbəsi olan Dubay, 1970-cı ildən etibarən sürətlə inkişaf etməyə başladı. Dubay Birləşmiş Ərəb Əmrliklərinin ən böyük əmrliyi və ən lüks, ən müasir olanıdır.
Call of Duty: Black Ops
Call of Duty: Black Ops — "Treyarch" tərəfindən hazırlanan, "Activision" şirkəti tərəfindən nəşr olunan və birinci şəxs atıcı janrında olan videooyun. "Call of Duty" oyun seriyasındakı 7-ci əsas epizoddur və 2008-ci ildə satışa çıxarılan "Call of Duty: World at War" videooyununun davamıdır. Oyun 9 noyabr 2010-ci il tarixində Microsoft Windows, PlayStation 3, Xbox 360 və Wii platformaları üçün satışa çıxarılmışdır. Oyun daha sonra "Aspyr Media" tərəfindən 27 sentyabr 2012-ci il tarixində OS X platforması üçün satışa çıxarılmışdır.
Oyunun əsas süjeti Soyuq müharibə dövründə, 1960-cı illərdə cərəyan edir. Oyunun protaqonisti MKİ əməkdaşı Aleks Meyson bir nömrəli radiostansiyanın mövqeyini müəyyənləşdirmək üçün bəzi xatirələrini xatırlamağa çalışır. Bu radiostansiya kimyəvi silahlarla ABŞ-yə hücum etmək istəyən agentlərə məlumat yayır. Meyson, başqa bir MKİ əməkdaşı olan Ceyson Hadson və Qızıl Ordu hərbçisi Viktor Reznov oyunun əsas idarə edilən personajlarıdır. Oyunun əsas süjeti Kuba, Rusiya, ABŞ, Qazaxıstan, Honkonq, Laos, Vyetnam və Arktikada cərəyan edir.
"Call of Duty: Black Ops" tənqidçilərdən müsbət rəylər almışdır. Satışa çıxarıldıqdan 24 saat sonra oyun 5.600.000 nüsxə satmış (4.200.000 nüsxə ABŞ-də, 1.400.000 nüsxə Böyük Britaniyada), "Call of Duty: Modern Warfare 2" videooyununun rekordunu təxminən 2.300.000 nüsxə fərqi ilə qırmışdır. Satışa çıxarıldıqdan 6 həftə sonra "Activision" şirkəti oyunun satışlarından 1.000.000.000 ABŞ dolları əldə etdiklərini açıqlamışdır. 3 avqust 2011-ci ildə "Activision" şirkəti oyunun bütövlükdə 25.000.000 nüsxə satdığını açıqlamışdır. Bu isə "Black Ops"u ABŞ, Böyük Britaniya və Avropada ən çox nüsxə satan videooyun etmişdir. Oyunun davamı – "Call of Duty: Black Ops II" 2012-ci ildə satışa çıxarılmışdır.
Oyun
thumb|left|Oyunun loqosu Oyun Soyuq Müharibə dövrünə aiddir. Oyunçu SOG adında gizli bir qrupun üzvüdür. Bu qrup Ural dağları, Laos, Kuba və Vyetnam kimi yerlərə gedir. Oyunda Call of Duty:World at War-dan Sgt.Reznov-da iştirak etməkdədir. Call of Duty oynunun klassik variantlarında oyanayanda isə oyunçu bir dəfə SR-71 Blacikbird və Milmi-24 pilotu olacaq. Multiplayerdə isə Call of Duty:Modern Warfare 2 və Call of Duty:World at War-dakı xüsusiyyətlər birləşdirilmişdir. Oyunçular öz silahlarını və perklərini yarada bilərlər. Yeni perk olaraq napalm mərmisi və uzaqdan idarə olunan bomba avtomobili əlavə olundu. Oyundakı Zombi rejimidə var, lakin xəritələri yalnız veteran və hardened çətinliklərindədir. Oyunun çıxdığı ilk gün yalnız PlayStation 3 platforması üçün 1 milyondan çox satılmışdır. Zombi xəritələri Call of Duty:World at War-dakıyla eynidir. Treyarch Call of Duty Black Ops üçün yeni bir xəritə paketi düzəltdi. Xəritənin içində 4 yeni multipleyr və 1 Zombi xəritəsi var.
Mövzu
thumb|left|Oyundan bir səhnə Oyunun ssenarisi 1961-1968-ci illər arasında olan hadisələri əhatə edir. Oyunun gedişatı iki adamın əsas xarekter Aleks Meysonu sorğulaması nəticəsində Meysonun keçmişi xatırlaması halındadır. İlk xatırladığı Körfəzin skandalında Fidel Kastroya təşkil edilən sui-qəsdir. Qrupu (Vuds, Bovman) ilə vəzifəsini yerinə yetyirdiyini fikirləşsə də Meyson tutulduqdan sonra ancaq Kastronun dublyorunu öldürdüyünü başa düşür. Kastroda onu Draqoviçə "yeni əlaqələrinin şərəfinə" hədiyə olaraq verir. Draqoviç, Meysonun beynini yumaq üçün onu Vorkutada bir laboratoriyaya aparır. Vorkutada beyni yuyulan əsas xarekter Meysonun, labaratoriyadan qaçmasına Viktor Reznov adında İkinci dünya müharibəsində döyüşmüş biri kömək edir. Monun, sorğulayanların hər sualında yaddaşının dərinliklərindəki xatirələrini xatırlayır. Vyetnam döyüşü də bunlardan biridir. Reznov Meysonun həyatını bir neçə dəfə qurtarmış olsada sorğulayıcılar Masona Viktor Reznov deyə birinin olmadığını söyləyirlər. Əslində hər şey sonunda ortaya çıxır. Reznovun bir xəyalı vardı, Şteyneri, Draqoviçi və Kravçenkonu öldürmək. Reznov bu xəyallarını fürsət tapdıqca Meysona xatırladırdı. Meysonda eyni hirsi onlara qarşı hiss edirdi. Amma Reznov deyə biri yox idi. Nə Vyetnamda, nə də Soyuq Müharibədə. Gulagdakı üsyanda vəfat etmişdi. Beyni yuyulan Meyson, şəxsiyyətini dəyişdirib halisülasyonlar görməyə başlamışdı. Düşən helikopterdən, ya da Xüsusi Təyinatlılarla dolu düşmən xətlərindən Reznov ilə deyil, tək başına xilas oluşdu. Reznov onun beynində ikinci şəxsiyyət idi. Oyunun sonunda düşmənlərin başçısının mərkəzi olan Rusalkaya hücum edilir və Meyson Draqoviçi öldürür. Əsas xarakter olan Meyson həqiqətən olmuş insandır. Meyson 1978-ci ildə "Operation Charybdis" adında bir basqında həyatını itirmişdir. Onun həmkarları Ceyson Hudzon və Qriqori Viver o əməliyyatdan sağ xilas olmuşdular. Əslində oyunda Frank Vuds öldü deyə bilinir. Amma "Revelations" hissəsində bir kompyuterdə yazan mesajda Xray adında bir müxbirdən danışılır. Xray isə Vudsun ləqəbidir.
CALL OF DUTY
BLACK OPS
Zombilər
İlk olaraq Black Ops-a aid iki dənə xəritə var. Oyun başlayanda siz kino salonundasınız və zombilərlə döyüşürsünüz və Con Kennedi, Robert Maknamara, Fidel Kastro və Riçard Nikson oynana bilən xarakterdir. Zombi xəritələri Hardened və Prestige Editon sahələri və World at War-dakıyla eyni lakin silahları Black Ops-a görə nizamlanan xəritə paketi var və bir başqa xəritə paketi olan First Strike-də Ascension adında bir xəritə var.
Naukot qalası
thumb|Naukot qalası Naukot qalası — Bu qala 1814-cü ildə Mir Kərəm Əli Xan Talpur tərəfindən tikdirilib. Tarparkar dairəsində Mithi Talukada, Sind əyalətinin Mirpur Xas şəhərindən təxminən 64 km cənubda yerləşir. Yerləşmə yerinə görə onu həm də Tar səhrasının giriş qapısı da adlandırırlar. Bu həmin qalanın Racputlara qarşı ərazinin qorumasında istifadə edilməsinə görə də belə adlanırdı.
Haqqında
Naukot qalası yerləşdiyi Tarparkar dairəsinə görə unikal memarlıq abidəsidir. Belə ki, onun tikintisində yalnız kərpicdən istifadə edilib. Maraqlıdır ki, tikintisində ağac və dəmir kimi materiallardan istifadə edilməyib. Qala yanmış kərpicdən tikilib. Onun uzunluğu 113 metr, eni isə 98 metrdir. Qalanın cənub tərəfində daha bir dördkünc tikili var. Həmin tikilinin ölçüləri 15x13m-dir. Sadə girişi olan bu tikilinin dar girişi var.
Susuzluq faciəsi
Susuzluq faciəsi — 4 iyun 2021-ci il tarixində, Azərbaycanın Kəlbəcər rayonu ərazisində yerləşən Susuzluq kəndi yaxınlıqlarında baş verən mina partlayışı. Partlayış nəticəsində Azərbaycan Televiziyasının operatoru Sirac Abışov, Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyinin müxbiri Məhərrəm İbrahimov və Kəlbəcər Rayon İcra Hakimiyyəti başçısının Susuzluq kənd inzibati ərazi dairəsi üzrə nümayəndəsinin müavini Arif Əliyev həlak olmuşdur. Əlavə olaraq, 4 nəfər müxtəlif dərəcəli bədən xəsarətləri almışdır. Bu, İkinci Qarabağ müharibəsi dövründə döyüşlərin getdiyi ərazidə jurnalist ölümü ilə bağlı ilk hal olmuşdur.
Naukot qalası
Haqqında
Qalanın divarları və bürcləri olduqca maraqlı görünüşə sahibdir. Kiçik və dar girişdə 2 yarımdairəvi bürc var. Bürc qapıların yanında yerləşib dördkünc tikilinin bir hissəsini təşkil edir. Hündürlüyü 9,5 sm, diametri təxminən 42 metrdir. Tağlı girişin hündürlüyü 7 metr, eni isə 4 metrdir. Qalanın içəri hissəsinə keçid qəsr olan dördtərəfli tikilinin bir hissəsini təşkil edən keçid tipli otaqdan və zaldandır. Qala 9 yarımdairəvi bürcdən ibarətdir, Bu bürclərdən ikisi əsas girişi qoruyur, dördü künclərə, 3-ü isə cənub, şimal və qərb divarlara doğru mərkəzdə yerləşir. Dörd bir tərəfdən eni 4 metr olan qala divarları uzanır. Yanmış kərpicdən olan iki pilləkanı var. Bu pilləkanlarla divarların yuxarısına və qalanın içərisinə qalxmaq mümkündür. Qalanın daxili hissəsi otaqlardan ibarətdir. Həbsxana və ya qaranlıq zirzəmi kimi qeyri-müəyyən hissələri barıtxana və ya döyüş sursatı mühafizəsi həyata keçirilən otaqlar ola bilər.
Xarici keçidlər
[https://books.google.com/books?id=zXbiAAAAMAAJ&q Shaw, Isobel (1990). Pakistan Handbook. Moon Publications.] ISBN 9780918373564.
Susuzluq faciəsi
Zəmin
Kəlbəcər rayonu ərazisi 1993-cü ildə, Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı erməni silahlıları tərəfindən işğal edilmişdir. İşğal nəticəsində rayon ərazisində yaşayan 60,000 azərbaycanlı və kürd qaçqın düşmüş, 150-dən çox azərbaycanlı girov götürülmüşdür.
Qarabağ münaqişəsindən təsirlənən ərazilərin minalardan təmizlənməsi Azərbaycan ilə Ermənistan arasında İkinci Qarabağ müharibəsindən sonrakı əsas məsələlərdən biri olaraq qalır. Qarabağ dünyadakı ən çox minalanmış ərazilərdən biri olaraq qəbul edilir. İkinci Qarabağ müharibəsi sona çatandan bəri Azərbaycanda hərbi və mülki şəxslərin minalara düşməsi haqqında dəfələrlə məlumat yayılmışdır. Rəsmi məlumatlara görə, üçtərəfli bəyanatın imzalanmasından bəri bu cür hadisələr nəticəsində Azərbaycan tərəfindən 120-dən çox insan həlak olmuş və ya yaralanmışdır. Azərbaycan tərəfi Ermənistandan minaların xəritələrini tələb etmişdir, lakin Ermənistan tərəfi bu tələbə müsbət cavab verməmişdir. Azərbaycan Ermənistanın Qarabağdakı minalanmış ərazilərin xəritəsini verməkdən imtina etməsi ilə bağlı Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinə iki dəfə şikayət təqdim etmişdir. Azərbaycan tərəfi oxşar faciəvi hadisələrin baş vermə riskinin müvafiq sənədləşmələr olmadan hər zaman davam edəcəyini vurğulamışdır. Azərbaycanın BMT-dəki daimi nümayəndəsi Yaşar Əliyev BMT Təhlükəsizlik Şurasının iclasında qeyd etmişdir ki, münaqişə boyunca qəbiristanlıqlar, tarixi yerlər və digər mülki obyektlər daxil olmaqla Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərinin əksəriyyəti Ermənistan tərəfindən minalanmışdır. Qarabağın minalardan təmizlənməsi prosesi təxmin edilir ki, daha 5–7 il davam edəcək.
Hadisə
Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyinin (AZƏRTAC) və Azərbaycan Televiziyasının (AzTV) əməkdaşları İkinci Qarabağ müharibəsi nəticəsində Azərbaycanın işğaldan azad olunmuş ərazilərində çəkiliş aparmaq üçün yollanmışdılar. Onlar rayonun Qamışlı kəndində görüşəcək, plan üzrə Susuzluq kəndi ərazisinə daxil olacaqdı. 4 iyun 2021-ci il tarixində, saat 11 radələrində Kəlbəcər rayonu ərazisində yerləşən Susuzluq kəndinə gedən yolda ikən onların içərisində olduğu "KamAZ" markalı sərnişin avtomobili tank əleyhinə minaya düşmüşdür. Mina əraziyə erməni işğalı zamanı yerləşdirilmişdi.
Hadisənin baş verməsindən bir gün sonra avtomobilin tank əleyhinə minaya düşmə anı video kimi paylaşılmışdır. 2 dəqiqəlik videonun ilk 26-cı saniyəsində maşın minaya düşərək partlayır.
Zərərçəkənlər
Partlayış nəticəsində 3 nəfər həlak olmuş, daha 4 nəfər müxtəlif dərəcəli bədən xəsarətləri almışdır.
Yaralanan digər şəxsin adı açıqlanmamış, lakin avtobus sürücüsü olduğu bildirilmişdir.
Nəticə
Mediada yayılan xəbərlərdən dərhal sonra Azərbaycan Respublikası Baş Prokurorluğu və Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyi hadisəni təsdiqləmişdir. Onlar əlavə etmişdir ki, prokurorluq və polis əməkdaşları tərəfindən hadisə yerinə baxış keçirilmiş, məhkəmə-tibb ekspertizası təyin edilmiş, digər prosessual hərəkətlər yerinə yetirilmişdir. Faktla bağlı Azərbaycan Respublikasının Hərbi Prokurorluğunda Cinayət Məcəlləsinin 100.2-ci (təcavüzkar müharibəni planlaşdırma, hazırlama, başlama və ya aparma), 116.0.6-cı (silahlı münaqişə zamanı beynəlxalq humanitar hüquq normalarını pozma) və digər maddələri ilə cinayət işi başlanılmışdır. Hadisə ilə bağlı hal-hazırda intensiv istintaq-əməliyyat hərəkətləri həyata keçirilir.
Hadisədən sonra "Tigran Mets" xüsusi hərbi təlim mərkəzinin qurucu direktoru, Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin podpolkovniki Koryun Qumaşyan erməni mediasına verdiyi bir müsahibədə Laçın və Kəlbəcər ərazilərində 17 yük maşını dolu mina yerləşdirdiyini demişdir. O, "Azərbaycandakı erməni əsirləri" qarşılığında Azərbaycana minalanmış ərazilərin xəritələrini təqdim etməyə hazır olduğunu əlavə etmişdir. Azərbaycan Müdafiə Nazirliyi 8 iyunda açıqlama yaymışdır ki, Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin kəşfiyyat-diversiya qrupu Laçın rayonu sahəsi mina yerləşdirmək üçün sərhədi keçərək ora daxil olmuş, nəticədə qrupun bir üzvü, hərbi qulluqçu Artur Kartanyan Azərbaycan hərbçiləri tərəfindən saxlanılmış, qrupun digər üzvləri isə geri çəkilərək ərazini tərk etmişdir. Ermənistan Müdafiə Nazirliyi mina yerləşdirmək iddialarını təkzib etmiş, ələ keçirilən əsgərin sisli hava şəraitinə görə yolunu azdığını bildirmişdir. Azərbaycan tərəfi növbəti gün Kartanyanı sərbəst buraxmışdır. Azərbaycan Müdafiə Nazirliyi ehtimal olunan təxribat cəhdinin təsdiqlənmədiyini və əsgərin duman içində yolunu azaraq təsadüfən sərhədi keçdiyini bildirmişdir. 12 iyunda Azərbaycan tərəfi Ağdam rayonu ərazisində basdırılan 97 min tank əleyhinə və şəxsi heyət əleyhinə minaların yerini göstərən bir xəritə qarşılığında 15 erməni əsirini Ermənistan tərəfinə qaytarmışdır. Ermənistan Baş naziri Nikol Paşinyan sonradan verilən xəritənin Ermənistanda olan "xəritələrin çox kiçik hissəsi" olduğunu bildirmişdir.
Hadisə nəticəsində həlak olanların xatirəsi Azərbaycan Televiziyasının binasının yaxınlığında yad edilmişdir. İbrahimov və Abışovun adları 9 iyunda "Azərbaycan Televiziya və Radio Verilişləri" QSC-nin ərazisində onların xatirəsinə yaradılmış memorial abidə kompleksinin anım lövhəsinə həkk olunmuşdur. 7 avqustda şəhid jurnalistlər in ailə üzvləri Quba rayonunda Birinci və İkinci Qarabağ müharibələrində şəhid olan media nümayəndələrinin xatirəsinə salınan "Media şəhidləri" parkını ziyarət etmişdir.
Hadisə baş verən gün Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin sözçüsü Fazil Talıbov bildirmişdir ki, hadisə zamanı həlak olan Məhərrəm İbrahimov, Sirac Abışov və Arif Əliyevə şəhid statusu veriləcək. 14 iyulda Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev imzaladığı sərəncamla "işğaldan azad olunan ərazilərində vəzifə borcunu ləyaqətlə yerinə yetirərkən həlak olmuş" Sirac Abışov, Arif Əliyev və Məhərrəm İbrahimovu 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif etmişdir. 17 iyulda Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidməti qurumun rəisi, general-polkovnik Arzu Rəhimovun imzaladığı əmrə əsasən şəhid media nümayəndələri İbrahimov və Abışovu "Hərbi vətənpərvərlik tərbiyəsində xidmətlərə görə" medalı ilə təltif etmişdir. Medallar 22 iyulda, Milli Mətbuat və Jurnalistika Günü münasibətilə şəhidlərin ailələrinə təqdim edilmişdir. Həmin tarixdə Azərbaycan Mətbuat Şurasının Ali Media Mükafatının 2021-ci üçün laureatlarının adları açıqlanmış, təltif edilənlər arasında İbrahimov və Abışovun olduğu məlum olmuşdur.
Daxili
Hadisəni ilk təsdiqləyənlərdən olan AzTV sədri Rövşən Məmmədov öz "Facebook" səhifəsində hadisəni "erməni vandalizminin və düşmənin mülki şəxslərə qarşı törətdiyi cinayətlərin daha bir nümunəsi" adlandırmış, həlak olan hər iki jurnalistlərin ailəsinə başsağlığı vermişdir. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev zərərçəkənlərin ailəsinə başsağlığı vermiş, Azərbaycan Respublikasının Birinci vitse-prezidenti Mehriban Əliyeva hadisə səbəbilə dərin kədər hissi yaşadığını bildirmiş, "günahsız insanların ölümünə görə bütün məsuliyyət Ermənistanın hərbi-siyasi rəhbərliyinin" düşdüyünü qeyd etmişdir. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin köməkçisi − Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Administrasiyasının Xarici siyasət məsələləri şöbəsinin müdiri Hikmət Hacıyev beynəlxalq təşkilatları həmrəyliyə və bu hadisəni pisləməyə çağırmış, jurnalistlərin "Ermənistan qoşunlarını Kəlbəcərdən çıxarkən qəsdən yerləşdirdiyi minanın qurbanı" olduğunu əlavə etmişdir.
Azərbaycan rəsmiləri Kəlbəcərdəki minaların İkinci Qarabağ müharibəsi bitdikdən sonra qoşunların ərazidən çıxarılması zamanı erməni hərbçiləri tərəfindən basdırıldığını irəli sürmüşdür. Azərbaycan Respublikası Xarici İşlər Nazirliyinin mətbuat xidmətinin rəisi Leyla Abdullayeva, Azərbaycanın Xarici İşlər naziri Ceyhun Bayramov, Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyi (MEDİA) mina partlayışı nəticəsində həlak olan jurnalistlərin ailələrinə başsağlığı vermişdir. Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyi Ermənistanı minalardan istifadə edərək Cenevrə konvensiyalarını pozmaqda günahlandırmışdır. Azərbaycan Respublikasının mədəniyyət naziri Anar Kərimov "UNESCO insan həyatlarını xilas etmək üçün minaların xəritəsini tələb etməlidir" demişdir. Azərbaycan Respublikasının ədliyyə naziri Fikrət Məmmədov ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədr və bütün digər üzv ölkələrinin ədliyyə nazirlərinə, BMT-nin və Avropa Şurasının insan hüquqları üzrə rəhbər vəzifəli şəxslərinə, Beynəlxalq Qırmızı Xaç Komitəsinin prezidentinə müraciətlər ünvanlamışdır. Azərbaycan Respublikasının İnsan Hüquqları üzrə Müvəkkili Səbinə Əliyeva İbrahimov və Abışovun ailələrini ziyarət etmiş, həlak olanların ailələrinə başsağlığı vermişdir. Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin rəhbəri Elçin Şıxlı Ermənistanı "beynəlxalq hüququ pozmaq"da ittiham etmiş və minaların Kəlbəcərdə təzəlikcə basdırıldığını iddia etmişdir. Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Mərkəzi media mütəxəssislərinə hücumları qınamış və hər iki tərəfi "bu kimi təcrübələrə son qoymağa" çağırmışdır.
Azərbaycan Respublikası Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsi yaydığı bəyanatda hadisə nəticəsində 3 ailənin azyaşlı uşaqlarının yetim qaldığını qeyd etmiş, Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin "amansız və aqressiv davranışlarının bu günə kimi hələ də davam etməsi, insanların həyat və sağlamlıqlarının ciddi təhlükə altında qalması, ümumilikdə insan hüquqlarına zidd" olduğunu əlavə etmişdir.
Beynəlxalq
Fransanın Azərbaycandakı səfiri Zakari Qros, İtaliyanın Azərbaycandakı səfirliyi, İsrailin Azərbaycandakı səfiri Corc Dik, Rusiyanın Azərbaycandakı səfirliyi, İranın Azərbaycandakı səfirliyi, Gürcüstanın Azərbaycandakı səfirliyi, Türkiyənin Azərbaycandakı səfirliyi və Ukraynanın Azərbaycandakı səfirliyi iki jurnalistin hadisə nəticəsində həlak olması ilə bağlı başsağlığı vermişdir. Türkiyənin "Haber Global" kanalı hadisəyə görə Ermənistanı qınamışdır.
"Human Rights Watch" təşkilatının Avropa və Orta Asiya üzrə direktor müavini Giorgi Qogiya hadisənin narahatedici olduğunu qeyd etmişdir, xüsusilə də minaların "yeni basdırıldığı və ya birbaşa mülki əhalini hədəf aldığı" halda. Avropa Şurasının insan haqları üzrə komissarı Dunya Miyatoviç "münaqişənin təsirinə məruz qalmış ərazilərin minalardan təcili təmizlənməsinə ehtiyac" olduğunu bildirmişdir. ATƏT-in media azadlığı üzrə nümayəndəsi Tereza Ribeiro hadisə ilə bağlı öz dərin narahatlığını bildirmişdir. YUNESKO-nun baş direktoru Odri Azule Abışov və İbrahimovun ölümünü qınamış və əlavə etmişdir ki, "jurnalistlər şəxsi təhlükəsizliklərinə risk olmadan öz vəzifə borclarını yerinə yetirə bilməlidirlər". Beynəlxalq Jurnalistlər Federasiyası baş katibi Entoni Bellancer və Avropa Jurnalistlər Federasiyası baş katibi Rikardo Quterres zərərçəkənlərə və ailələrinə başsağlığı vermiş, Ermənistan hakimiyyətini minalanmış ərazilərin xəritələrini təhvil verməyə çağırmışdır. Beynəlxalq Mətbuat İnstitutu iki jurnalistin ölümünə görə "ağır kədər hissi" yaşadıqlarını bildirmişdir. Jurnalistləri Müdafiə Komitəsinin Avropa və Mərkəzi Asiya üzrə proqram koordinatoru Gülnuzə Səid İbrahimov və Abışovun ölümünü "lüzumsuz bir faciə" adlandırmışdır. Səid erməni rəsmilərini "digər jurnalistlərin münaqişədə qurban olmamalarını təmin etmək üçün mina xəritələrini mətbuat mənsubları" paylaşmağa çağırmışdır. Minaların Qadağan Edilməsi üzrə Beynəlxalq Kampaniya hadisə haqqında öz "Tvitter" hesabında paylaşım etmiş, Sərhədsiz reportyorlar isə hər iki ölkəni jurnalistləri qorumağa çağırmışdır. Qlobal Jurnalistika Şurası hadisə ilə bağlı yayımladığı bəyanatda bunu "dünyadakı bütün jurnalistlərə qarşı terror" adlandırmışdır. Rusiya Jurnalistlər İttifaqı iki jurnalistin həlak olması ilə əlaqədar başsağlığı vermişdir.
Ukrayna Ali Radasının deputatları Lyudmila Marçenko və Marian Zablotskiy Ermənistandan minalanmış ərazilərin xəritəsini verməsini tələb etmişdir. Fransa senatoru və Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Mərkəzinin üzvü Natali Qule İbrahimov və Abışovun ailələrinə başsağlığı vermiş, Ermənistandan mina xəritələrinin təhvil verilməsini tələb etmişdir. Fransa Milli Assambleyasının deputatı Frederik Düma Fransa və beynəlxalq ictimaiyyəti "Ermənistandan minaladığı ərazilərin xəritəsini verməyi tələb etməyə" çağırmışdır. Moldovanın eyni zamanda parlamentinin Milli təhlükəsizlik və müdafiə komissiyasının rəhbəri Sergey Sırbu, parlamentdə Demokratik Fraksiyanın rəhbəri Dumtsi Diacov Ermənistandan mina xəritələrini tələb etmişdir. Rusiya jurnalisti və hərbi eksperti, Rusiya Federasiyası Müdafiə Nazirliyi yanında İctimai Şuranın sabiq sədri İqor Korotçenko da hadisəyə reaksiyasını göstərmiş və hər yerə, o cümlədən Avropa təşkilatlarına, beynəlxalq jurnalist strukturlarına müraciət edilməsinin vacib olduğunu bildirmişdir.
Ermənistan tərəfi hadisə haqqında heç bir fikir bildirməmişdir.
Rəsulzadə (soyad)
Rəsulzadə — Azərbaycan soyadı.
Şverin
Şverin (Schwerin) — Almaniyada şəhər, Meklenburq-Ön Pomeraniya əyalətinin paytaxtı. 95,740 nəfər əhalisi ilə Şverin Almaniyada əyalət mərkəzi şəhərləri arasında ən az əhaliyə malik şəhər, həmçinin Meklenburq-Ön Pomeraniya əyalətində Rostokdan sonra ikinci ən böyük şəhərdir.
Azərbaycan–Banqladeş münasibətləri
Azərbaycan–Banqladeş münasibətləri — Azərbaycan Respublikası ilə Banqladeş Xalq Respublikası arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr.
Diplomatik əlaqələr
İki ölkə arasında diplomatik əlaqələr 1992-ci ilin fevral ayının 26-da qurulmuşdur.
Bolo Yen
Yan Sze (, kantonca:楊斯; ) — Çin və ABŞ aktyoru, döyüş ustasıdır.
Həyatı
Bolo Yen 3 iyul 1946-cı ildə Çin Xalq Respublikasının Quandun əyalətinin inzibati mərkəzi olan Quançjouda doğulmuşdur. 10 yaşı tamam olduqdan sonra bir çox çin vətəndaşları kimi kunq-fu sənəti lə məşğul olmağa başlayır. Döyüş sənətləri ilə bərabər Bolo Yen bodibildinqlə məşğul olur və bir müddət keçdikdən sonra 1970-ci ildə "Cənab Honq Konq" yarışmasının qalibi olur. Həmin ildən başlayaraq "Shaw Brothers Studio" kompaniyasının istehsal etdiyi filmlərdə pis obraz rolları alaraq, çəkilməyə başlayır. Bolo Yen bu studiyanı 1971-ci ildə tərk edir. "Winston" markalı siqaretin reklamında Bolo Yen Brüs Li ilə tanış olur və Brüs Li onu Əjdahanın çıxışı filmində dəvət edir. 1974-cü ildə Türkiyə-Honkonq əməkdaşlığı sayəsində çəkilən və Cüneyt Arkının rol aldığı "Karateçilər İstanbulda" filmində Mister Yanq rolunu ifa edir. Ona ilk populyarlıq isə 1988-ci ildə Frenk Dyuksun həyatından bəhs edən döyüş filmi janrında çəkilən Qanlı idman filmində "Çonq Li" rolu gətirir. Filmdə baş rolu Jan-Klod Van Damm ifa edir. Bu filmdə Jan-Klod Van Damm Bolo Yen ilə tanış olmuş və onunla yenidən 1991-ci ildə çəkilən "İkiqat zərbə" filmində birlikdə çəkilir. Filmin ardınca Bolo Yen Kanadalı prodüser və aktyor Calal Merhinin döyüş janrında yaratdığı filmlərdə rol alır. Lakin Bolo Yen bu filmlərdə əvvəlki kimi populyarlıq qazana bilmir. Bolo Yen 2008-ci ildən etibarən filmlərdə az peyda olur və Bodibildinq Üzrə Milli Tayvey Assosiasiyasının meneceri vəzifəsində işləyir. Bolo Yen ailəlidir və üç övladı (2 oğlu Denni ilə Devid və qız övladı Debbra) vardır.
Xarici keçidlər
bh
Əbul-Qasım
Əbul-Qasım (Ebü'l-Kâsım; ) — 2-ci Anadolu Səlcuqlu Dövləti sultanı. Daha öncə isə İznik valisi idi. Qutalmış oğlu Süleyman Şahın ölümündən sonra da çoxhakimiyyətlik dövrü dövləti 6 il idarə etdi (1086-1092).
Əlirza Amanbəyli
Əlirza Məhəmməd Rəhim oğlu Amanbəyli — Milli Dirçəliş Hərəkatı Partiyasının sədr müavini, Cənubi Azərbaycan əsilli Azərbaycan ictimai xadimi.
Həyatı
Əlirza Amanbəyli Məhəmməd Rəhim oğlu 21 mart 1966-cı ildə İranın Təbriz şəhərində anadan olub, orta təhsilini həmin şəhərdə bitirdikdən sonra 1986–1988-ci ildə hərbi xidmətdə (İran-İraq) muharibəsində olub.
O, İranın Təhlükəsizlik Xidməti tərəfindən dəfələrlə həbs edilərək işgəncə və təzyiqlərə məruz qalıb. İran İnqilab Məhkəməsi onu Azərbaycan və Türkiyə Dövlətinə casusluqda ittihamları verərək ona qarşı ittihamlar irəli sürülüb, lakin həmin ittihamları sübut edən tutarlı faktlar olamdıqından sonuncu dəfə Əlirza Amanbəyli 1993-cü ilin sonlarında yekun məhkəməyə qədər mülki girov muqavilində müvəqqəti azadlıqa buraxılsada yenədə təqib və təziqlərə məruz qalığı üçün Azərbaycan Respublikasına qaçmışdır.
Ailəsi
Əlirza Amanbəylinin babası Hacı Məhəməd Rəhim Amanbəy Qafanda doğulub sonradan Zəngilana köçməyə məcbur olmuşdur. 1922-ci ildə Güney Azərbaycanın Üştibin vilayətinə köçüb.
Əlirza Amanbəyli 2007-ci ildə evlənmişdir, 2 övladı var.
Siyasi fəaliyyəti
Əlirza Amanbəyli 1989-cu ildən 1993-cü ilə qədər dəfələrlə qaçaq olaraq Azərbaycan Respublikasında olub orada gedən proseslərdə yaxından iştirak edib.
Qarabağ muharibəsi zamanı Güney Azərbaycandan Qarabağda yaralananlar üçün tibbi yardımlar və dərmanlar təşkil edərək döyüş bölgələrinə və Bakıdaki hərbi xəstəxanalara çatdırıb. Qrabağ döyüşlərində yaralanan 200 nəfərə yaxın əsgərlərin Təbriz və Tehran xəstəxanalarında Doktor Cavad Heyətin nəzarəti altında müalicələrini təşkil etmişdir. 1990–1991-ci illərdə Naxcıvan Rus və Erməni silahlıları tərəfindən hərbi və iqtisadi blakadaya alınan zaman təbrizdə Naxcıvana istilik sobaları və yanacaq yərdımları təşkil edərək qaçaq yola keçirmişdir.
Əlirza Amanbəyli 1983-cü ildən Güney Azərbaycan Qurtuluş Təşkilatı Mərkəzi Komitəsinin üzvü, Qanlı yanvardan sonra bakıda Fərəc Quliyevin təşəbüsü ilə yaradılmış Qisas Təşkilatının üzvü, 1992-ci ildən Azərbaycan Xalq Cəbhəsinin Güney Azərbaycan üzrə kordinatoru, 1997-ci ildən Əbülfəz Elçibəy rəhbərliyində qurulan Bütöv Azərbaycan Birliyinin Rəyasət Heyətinin üzvü, 2002-ci ildən Güney Azərbaycan Milli Oyanış Hərəkatı Mərkəzi Komitəsinin üzvü və Quzey Azərbaycan bürosunun aparıcı üzvlərindən biri olmuşdur.
Əlirza Amanbəyli 2006-cı ildən 2011-cilin sentyabr ayına qədər Dünya Azərbaycanlıları Konqresi Mətbuat Xidmətinin və www.dak.az saytının rəhbəri olmuşdur.
Əlirza Amanbəyli 2011-ci oktyabr ayından Milli Dirçəliş Hərəkatı Partiyasının sədr müavini və Güney Azərbaycan departamentinin sədri, www.davam.az xəbər portalının kordinatoru vəzifəsində çalışmışdır.
Perekop
Tarixi
Coğrafi mövqeyinə görə Perekop həmişə böyük strateji əhəmiyyətə malik olmuşdur. Bundan əlavə, antik dövrlərdə yaxınlıqda yerləşən duz yataqları səbəbindən zəngin bir ticarət şəhərinə çevrilir. 1-ci əsrdə Ellis Plininin qeydlərində Perekop və Or bərzəxi Tafros adı ilə ətraflı təsvir edilmişdir (qədim yunan dilindən - Perekop). Burada böyük qoruyucu bürcləri olan bir qaladan bəhs olunur. Böyük Plini yunanların Perekopu böyük bir liman şəhərinə çevirmək niyyətləri haqqında yazırdı.
Perekop valı və qalasının qalıqları indiki Perekop kəndindən 1 km cənubda yerləşir. İlk dəfə Vasili Qolitsın başçılıq etdiyi rus ordusu 1689-cu ildə Krım Kampaniyası zamanı Perekopun divarlarına yaxınlaşdı, lakin hücum baş tutmadı.
Perekopa ilk hücum Kristof Burçard Miniçin komandanlığı altında olan ordu tərəfindən 1736-cı ildə həyata keçirilən kampaniya zamanı baş tutur. Krıma girən ruslar Evpatoriya, Bağçasaray və Ağməscidi işğal etdilər, bundan sonra ordu Perekopa qayıtdı və Krımı tərk edir.
Perekopun ikinci dəfə tutulması 14 iyun 1771-ci ildə (Julian təqviminə görə), sonradan Moskvada general qubernatoru olan knyaz Vasili Mixayloviç Dolqorukov-Krımın komandanlığı altında baş verir. Krımın Rusiya İmperiyası tərəfindən işğalından sonra sonra Perekop, Tavriya əyalətindəki eyni adlı mahalın mərkəzinə çevrildi.
1920-ci ilin yanvar-mart aylarında Rusiyanın Güney Silahlı Qüvvələrinin 3-cü Ordu Korpusunun 4 min döyüşçüsü general Yakov Slaşev Krımı sovet ordusunun iki hücumundan uğurla müdafiə etdir. hansı ki, Sovet ordusunda 40 min döyüşçü var idi. O, əvvəlcə bolşeviklərin Perekopa keçməsinə imkan verir, sonra yenidən döyüşərək, soyuqda Qırmızı Ordunu çöllərə çəkməyə məcbur edir.
Tavşan adası
Ada Böyükadadan 2 km cənubda yerləşir. Eni 90 metrdir. Ölçülərinin kiçikliyi səbəbindən yaşayış yoxdur. Ada Bizans imperiyası dönəmində dovşan ovunda istifadə edildiyindən bu cür adlanır. Adada bir məbədin qalıqlarını müşahidə etmək olar.
Abant gölü
Abant gölü — Türkiyədə, Qara dəniz regionunun qərb hissəsində şirinsulu göl. Boludan 34 km cənub-qərbdə yerləşən gölün hündürlüyü 1,298 m metr, səthi 1223 hektar, maksimum dərinliyi isə 15 m qədərdir. 1,700 m hündürlüyə qədər çatan dağlarla əhatə olunmuşdur. Göl artıq suyu şimal-qərb istiqamətində eyniadlı dərə vasitəsilə Bolu çayına axıdır. Abant gölünün gil-əhəngli yumşaq şistlər və serpantinlər arasında əmələ gəldiyinə inanılır, burada geniş çuxurlu dərə zirvəsi, ifrat yer yamacı ilə sürüşmə nəticəsində yaranan təbii bənd əsas dərəyə daxil olur. Ətrafdakı şam meşələri, təmiz suyu və içində yaşayan alabalıq ilə Abant gölü Türkiyənin ən məşhur turizm mərkəzlərindən biri hesab edilir.
Çuxur məhəllə məhəlləsi
Çuxur məhəllə — Şuşanın XVIII əsrdə salınmış aşağı məhəllələrindən biri. Şəhərin ən aşağı hissəsində yerləşdiyinə görə belə adlandırılmışdır. Digər məhəllələr kimi bu məhəllədə də məscid, hamam, kiçik meydan və bulaq olmuşdur. Hacı Quluların mülkü, Bülbülün ev-muzeyi (Şuşa) bu məhəllədə yerləşir.
Hazırkı vəziyyəti
Şuşa şəhərinin digər tarixi məkanları kimi, Çuxur məhəlləsi də erməni vandalizminə məruz qalıb. Ermənilər məhəllədəki XVIII əsrdə inşa edilmiş məscidi və bir sıra digər tarixi tikililəri dağıdıblar.
German Helkvist
German Avqustoviç Helkvist — Sovet alimi, geoloq və coğrafiyaşünas. Rusiya elmlər akademiyasının Sibir şöbəsinin müxbir üzvü.
Bioqrafiya
Helviks 1894-cü il 5 oktyabrda Balaxanıda anadan olub. 1919-cu ildə Tomskda Geolkomda kollektor kimi işləməyə başladı. 1923-cü ildə Tomsk Politexnik Universitetinin dağ bölməsini bitirib.
1927 — 1930-cu illərdə Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasında (indiki Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti) dərs deyib. 1930—1931-ci illərdə ABŞ-da ezamiyyətdə olub.
1939-cu ildən mərkəzi orqanlarda baş geoloq işləyirdi (1939—1941), geoloji bölmənin müdiri, xalq komissarının böyük referenti, baş geoloq (1941 — 1949), SSRİ neft sənayesi nazirliyində nazirin baş məsləhətçisi (1949—1950). 1950-ci ildən 1957-ci ilədək Ümumittifaq neft-qaz elmi-tədqiqat institutunda, neft və qaz yataqlarının kəşfiyyatı laboratoriyasının müdiri işləmişdir.
Geologiya-mineralogiya elmləri doktoru (1955), professor (1956).
Sədi Süleymanov
Sədi Heydər oğlu Süleymanov — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Qarabağ müharibəsi şəhidi.
German Helkvist
Bioqrafiya
1957-ci ildə SSRİ EA-nın Dəniz geologiya və geofizika institutuna başçılıq edib.
Sədi Süleymanov
Həyatı
Süleymanov Sədi Heydər oğlu 1973-cü il avqust ayının 15-də Göyçay rayonunun Alpoud kəndində anadan olub. İlk təhsilini öz kəndlərində almışdır. 1989-cu ildə orta məktəbi bitirdikdən sonra sənədlərini 106 nömrəli texniki peşə məktəbinə verib. Sədi bu məktəbdə 6 aylıq sürücülük kursunu bitirib.
Hərbi xidməti
1992-ci ilin martın 5-də Göyçay RHK tərəfindən hərbi xidmətə çağırılan S. Süleymanov Vətənə olan müqəddəs borcunu Daxili Qoşunların sıralarında şərəflə yerinə yetirməyə başlayır. Qoşunların Sumqayıt şəhərində yerləşən "N" saylı hərbi hissəsində xidmət edən Sədi qısa bir zamanda yoldaşlarının hörmət və etibarını qazanmağa nail olur. Ağır döyüşlər zamanı Sədi bir neçə mühasirəyə düşmüş, düşmənlə üz-üzə dursa da ölümün gözünə dik baxmış, yeddi günlük mühasirəni yarıb azad olmuşdur. Sədi çox igid və cəsur, pəhləvan cüssəli oğlan idi. Komandirinin və döyüş yoldaşlarının hörmətini qazanmışdı. Ermənilər Sədini öldürənə mükafat təyin etmişdilər. 1993-cü il iyun ayının 3-də döyüş bölgələrinə hərbi sursat apararkən Sədi başından aldığı yaradan şəhid olmuşdur. Sədi Süleymanov iyunun 4-də Alpoud qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur".
German Helkvist
Bioqrafiya
SSRİ EA-nın Sibir bölməsinin Rəyasət heyətinin üzvü (1958—1963).
1963-ci ildən Moskvada Ümumittifaq neft-qaz Elmi-tədqiqat İnstitutunun baş elmi işçisi işləmişdir.
1967-ci ildə təqaüdə çıxıb.
1968-ci il 21 oktyabrda Moskvada vəfat edib və Vvedenski qəbirstanlığında dəfn edilib.
Təşkilatlarda üzvlük
Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası üzvü.
İlyas Əhmədov (siyasətçi)
İlyas Əhmədov —  hərbi və siyasi xadim, Çeçen İçkeriya Respublikası Silahlı Qüvvələrinin komandanı, Çeçen İçkeriya Respublikasının Xarici İşlər Naziri vəzifəsində çalışmış şəxs. 2004-cü ildə ABŞ-dən siyasi sığınacaq almışdır.
Bioqrafiyası
Qazaxıstanda deportasiya edilmiş çeçenlərin ailəsində anadan olmuşdur. Orta məktəbi Qroznıda bitirir. 1991-ci ildə Rostov Dövlət Universitetində təhsilini başa vurur. Sovet ordusunun zabiti olur. 1991-1994-cü illərdə Moskvada bizneslə məşğul olur.
1991-ci ildə Cövhər Dudayev Əhmədovu Çeçen İçkeriya Respublikasının xarici işlər nazirinin birinci müavini təyin edir.
1994-cü ilin avqustunda İlyas Əhmədov Şamil Basayevin dəstəsinin tərkibində Arqunda Ruslan Labazanovun müxalif dəstəsinə qarşı döyüşlərdə iştirak edir. Atışma zamanı ayağından yaralanır və 4 ay Çeçenistan Respublikasından kənarda müalicə olunur.
Birinci Çeçenistan müharibəsi
31 dekabr 1994-cü ildə Qroznının Staropromıslovski rayonunda könüllü olaraq Qroznı uğrunda döyüşlərdə iştirak etmişdir.
ÇİR Xarici İşlər Naziri
1999-cu ilin iyununda ÇİR-nın Prezidenti Aslan Masxadov onu xarici işlər naziri təyin edir. Bəlkə də o zaman Əhmədov sonuncu dəfə Çeçenistanda olur. Əhmədov müxtəlif ölkələrə səfər edərək, bu ölkələrin hökumətlərinin və beynəlxalq təşkilatların rəhbərliyinin diqqətini Rusiyanın İçkeriya Respublikasının işlərinə müdaxiləsinə yönəltməyə çalışır. 1999-cu ilin sonunda Çexiyaya səfər edir. 2000-ci ilin fevralında o, AlmaniyaXarici İşlər Nazirliyinin İnsan Hüquqları üzrə müvəkkili tərəfindən qəbul edilmiş və bundan sonra mətbuat konfransı keçirmişdir. Rusiya Xarici İşlər Nazirliyi buna etiraz etmişdir.
2000-ci ilin mayında Əhmədova ABŞ-yə çoxdəfəlik giriş vizası alır. Bu Rusiya-Amerika sammitinin hazırlanmasında bəzi çətinliklərə səbəb olur. Səbəb isə Rusiya tərəfinin bəyanatlarına görə, Əhmədov "çeçen terrorçularının maraqlarını təmsil edir".
2000-ci ilin iyununda o, ABŞ dövlət katibi Madlen Olbrayt və Zbiqnev Bjezinski ilə görüşür.
2004-cü ildə Massaçusets ştatının Boston şəhərindəki İmmiqrasiya Məhkəməsinin qərarı ilə Əhmədova siyasi sığınacaq verilir. Rusiya hakimiyyətinin bu qərara etiraz etmək cəhdi uğursuz olur. 2004-cü ildə Amerikanın qeyri-hökumət təşkilatı "Demokratiya üçün Milli Fondu" Əhmədova Reyqan-Faszel tədqiqat qrantı ayırır, bu qrant çərçivəsində Əhmədov "Çeçenistan mübarizəsi: qələbə və məğlubiyyət" kitabını yazıb nəşr etdirir. Kitab 2010-cu ildə Makmillan tərəfindən nəşr olunub, kitaba ön sözü politoloq Zbiqnev Bjezinski yazıb.
20 yanvar 2011-ci ildə Vaşinqtonda Demokratiyanın İnkişafı Fondunda kitabın təqdimatı olur. Kitab Rusiya hakimiyyətinin növbəti etirazına və ABŞ-nin Moskvadakı səfirliyi qarşısında kütləvi etiraz aksiyasına səbəb olur.
İlyas Əhmədov hazırda ABŞ-də yaşayır. Ailəlidir və üç oğlu var.
Dəlilər (Osmanlı imperiyası)
Dəlilər (,, Delü, cəsarətli, dəli, qorxmaz, cəsur …", cəm halında dəlilər, ) — XV əsrin sonlarında XVI əsrin əvvəllərində Osmanlı İmperiyası qoşunlarının tərkibində yaradılmış xüsusi yüngül nizami süvari birləşmələrin ümumi adı. Qarşı tərəflə döyüşlərdə qorxmaz şücaət və cəsarətləri ilə yanaşı qeyri-adi geyimləri ilə də tanınırdılar. Daha sonra nəzarətdən çıxdılar və əhalini soyub talan edən dəstələrə çevrildilər. Bu səbəbdən də XIX əsrdə ləğv edildilər. Ənənəvi olaraq hesab edilir ki, Polşa "Qanadlı qussarlar"ının görünüşü dəlilərdən götürülüb.
Tarixi
200px|thumb|left|Dəlilər (I Turchi. Codex Vindobonensis 8626), 1590-cı il
İlk vaxtlar
XVI əsr Osmanlı tarixçisi, alimi və şeyxülislamı Kamalpaşazadə Əhməd Şəmsəddin Əfəndi dəlilər haqda belə yazırdı:
İlk dəlilər XV əsrin sonu və ya XVI əsrin əvvəllərində Bosniya və Səməndər bəylərbəyləri, sancaqbəyləri və ucbəylərinin şəxsi mühafizəsində və ətrafında meydana çıxmışdılar. Dəlilər qismən türklərdən, ancaq əsasən bosniyalılar, xorvatlar və serblər kimi Balkan xalqları sırasından seçilirdi. Onların əksəriyyəti İslamı yeni qəbul edirdilər və fanatik olaraq kafirlərlə müharibəyə hazır olurdular. Xəlifə Ömər onların ocaqlarının himayədarı sayılırdı. Sonradan dəlilərin rəsmi adı kimi dəlil ( — bələdçilər) qoyulsa da, son vaxtlara qədər onlar adlarının ilk variantı ilə tanınırdılar. Ənənəvi olaraq hesab edilir ki, ilk zamanlar əslən serblərdən toplanan Polşa "qanadlı qussarları" görünüşlərini dəlilərdən götürüblər.