cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dəniz cərəyanları
Təsnifatı
Qolfstrim cərəyanı ən böyük sürətlə hərəkət edir, onun maksimal sürəti 3 m/s, eni 125–175 km, dərinliyi isə 1500 m-dir. Bu maraqlı cərəyan haqqında məşhur Amerika okeanoqrafı Fonteyn Mori demişdir: "Okeanda çay axır. O, ən şiddətli quraqlıqda qurumur və ən güclü daşqınlar zamanı aşıb-daşmır. Onun sahilləri və dibi soyuq sudan ibarət olsada özü istidir". Aşağıdakı cədvəldə əsas okean cərəyanlarını sərfi, yəni bir saniyədə apardıqları suyun həcmi (m³/ s)verilmişdir.
Orta çoxillik məlumatlar əsasında tərtib edilmiş Dünya okeanın səth cərəyanlar xəritəsi göstərir ki, cərəyanların istiqamətləri müxtəlifdir. Dünya okeanında 60-dan çox cərəyan vardır. Onların ən çoxu Atlantik okeanında (22) və Sakit okeanındadırlar. Dünya okeanında cərəyanlar Yerin iqliminə böyük təsir göstərir. Qolfstrim isti cərəyanını isti suları şimalda Murmansk limanına çatdığına görə bu liman donmur.
Cərəyanlar atmosfer təzyiqinin paylanmasına və atmosfer dövranına təsir göstərir. Bir sıra siklonlar isti cərəyanların (Qolfistrım, Şimali-Atlantik, Kurosio, Şimali Sakit okean cərəyanları və s.) istiqamətinə uyğun hərəkət edərək materiklərin sahilyanı rayonlarının hava şəraitinə təsir edir. İsti və soyuq cərəyanların qovuşduğu yerdə tez-tez buludluluq və duman müşahidə edilir. Cərəyanlar 2 yerə: İsti və Soyuq cərəyanlara ayrılır.) Isti cərəyanlar — suyunun temperaturu ətraf sulardan isti olan cərəyanlara deyilir. Ekvatorial zonadan isti cərəyanlar okeanların qərb kənarı ilə qütblərə doğru hərəkət edir. Isti okean cərəyanları quru üzərində qalxan hərəkətli isti hava kütlələrini gətirir ki, nəticədə sahil zonasına bol yağıntı gətirir. Isti okean cərəyanlarının təsiri ilə qışda okean suları donmur (məs: Murmansk limanı). Mozambik, Braziliya, Norveç, Yaponiya kimi dövlətlərin sahillərini isti okean cərəyanları yuyur. Sakit okeanda — Passat, Kurosio, Şərqi Avstraliya, Şimali Sakit okean cərəyanı; Atlantik okeanda — Qolfstrim, Norveç, Şimali Atlantika, Antil, Braziliya. Qvineya; Qviana; Hind okeanında — Musson, Iynə, Mozambik, Cənubi Passat kimi isti cərəyanlar mövcuddur.
b) Soyuq cərəyanlar — suyunun temperaturu ətraf sulardan soyuq olan cərəyanlara deyilir. Qütb ərazilərindən soyuq sular okeanların şərq kənarı ilə ekvatora doğru aparılır. Soyuq okean cərəyanlarının təsiri altında sahildə enən hava kütlələri hakim olur. Nəticədə sahildə kəskin quraq səhra yaranır. Sakit okeanda — Peru, Kaliforniya; Atlantik okeanında — Bengel, Folklend, Labrador, Kanar; Hind okeanında — Somali: Şimal Buzlu okeanında — Buzaltı, Transarktika kimi soyuq cərəyanlar var.
Polizer adaları
Polizer adaları (îles Palliser) — Tuamotu arxipelaqına daxil olan adalar qrupu (Fransa Polineziyası).
Coğrafiya
Adalar qrupuna 10 atoll daxildir.
Tarixi
Adalar qrupu Ceyms Kukun səyahətini maliyyələşdirən ingilis admiralı Hyu Pelliser şərəfinə adlanmdırılmışdır. Apataki və Arutua 1722-ci ildə holland səyyahı Yacob Roqqeven tərəfindən kəşf edilir. Taou atolu isə 1820-ci ildə rus səyyahı Faddey Bellinshauzen tərəfindən kəşf edilir.
Uca andız
(Inula helenium) — cinsinə aid bitki növü.
Inula helenium L.
Hündürlüyü (60) 80-150 sm və daha hündür olan, gövdəsi düzduran, qalın, şırımlı, qısa tüklü,yuxarı hissədə qalxanşəkilli və ya uzun ensiz salxımşəkilli süpürgə şəklində süpürgəvari budaqlanan çoxillik iri ot bitkisidir.
Yarpaq
Yarpaqları iridir, uzunluğu 40-50 sm, üst tərəfdən zəif tüklü və ya çılpaq, alt tərəfdən sıx yumşaq məxmər tüklüdür, aşağı yarpaqları saplaq üzərindədir, uzunsov-elliptik, xırda dişli və ya mişarlı, yuxarı yarpaqları oturaqdır, uzunsov-yumurtaşəkilli, sivriləşmiş, qaidəsi ürəkşəkilli, yarımgövdə həcmini artırandır.
Çiçək
Səbətləri çoxsaylı deyil, iridir, eni 20–35 mm olub, qismən uzun saplaq üzərindədir. Qının bayır yarpaqcıqları otşəkilli, çoxsaylı, demək olar ki, qalın dərilidir, yumurtaşəkilli, boz keçə tüklü, uzunluğu 1-2 (2,5) sm-dir, ortadakılar enli tünd törəməlidir, daxili yarpaqcıqları daha ensiz, kürəkşəkilli və kütdür. Dilcikşəkilli çiçəkləri sarı rəngli, çoxsaylı, ensiz xətvaridir, təpə hissədə sivriikidişlidir, qından uzundur.
Meyvə
Toxumlarının uzunluğu 4–5 mm, prizmaşəkillidir, çılpaqdır; kəkili qəhvəyi rəngli, 2-2,5 dəfə toxumdan uzundur.
Çiçəkləməsi
İyun-Sentyabr
Meyvə verməsi
Avqust-Oktyabr
Azərbaycanda yayılması
Samur-Şabran oval., BQ (Quba), BQ şərq, BQ qərb, KQ mərkəzi, KQ şimal, KQ cənub, Nax. dağ. Aşağı dağ qurşağından subalp qurşağına qədər. Meşə talalarında və kənarlarında, kolların arasında, çay və göllərin sahilində, bağlarda və tarlalarda bitir.
Yaşayış mühiti
Meşə talalarında, meşə kənarında, kollar arasında, çay və göllərin sahilində, bağ və tarlalarda rast gəlinir.
Təsərrüfat əhəmiyyəti
Dərman məqsədilə istifadə olunur, quru köklərindən göy rəngli boyaq almaq olar.
Mənşəyi və yayılması
Uca andız boreal coğrafi tipinin avropa sinfinə aiddir. Atlantik, Orta və Cənubi Avropa, İran, Əfqanıstan, Monqolustan, Şimali Amerika, Yaponiya, Rusiya və Qafqazda yayılmışdır. Azərbaycanda uca andız Böyük və Kiçik Qafqazın bütün rayonlarında, Samur-Dəvəçi ovalığında və Naxçıvanın dağlıq hissəsində yayılmışdır. Aşağı dağ qurşağından subalp qurşağına kimi (dəniz səviyyəsindən 500–2600 m qədər) rast gəlir.
Ekoloji qrup və bitdiyi yerlər
Kseromezofitdir, meşə, meşə-kol və alaq bitkilik tiplərində rast gəlir. Əsasən meşələrdə, kolluqlarda, çay kənarlarında və bağçalarda tək-tək, çox vaxt kiçik qruplar əmələ gətirir.
Kimyəvi tərkibi
Saponin, seskviterpenoid, kumarin, flavonoid, efir yağları, C və E vitaminləri, steroid, karotin, acı maddələri, qatran və digər bioloji aktiv maddələrlə zəngindir.
Təsiri və tətbiqi
Uca andız farmakopeyaya daxil olan ofisinal dərman bitkisidir. Elmi, praktiki, eksperimental və xalq təbabətində, eləcə də homeopatiya və farmakologiyada geniş tətbiq edilir. Əsasən mədə-bağırsaq, nəfəs yolları, öd və sidik kisəsi, qaraciyər, ağciyər vərəmi, şəkərli diabet, bronxit və bronxial astma, allergiya, dəri, revmatizm, epilepsiya, artrit, ateroskleroz, malyariya, qadın xəstəlikləri, eləcə də irinli yara və xoralar, işləmə, podaqra və çibana qarşı istifadə olunur. Antihelmint, antibakterial, antifunqal, antiprotozoy, gistamin, hərarəti salan, bəlğəmgətirici, tərlədici, hemostatik, sedativ, iltihab proseslərinə qarşı və sidikqovucu təsirə malikdir.
Əkstəsirləri
Böyrək xəstəliklərində və hamiləlik zamanı istifadəsi məsləhət deyildir.
İstifadə olunan hissələri
Müalıcə məqsədi ilə bitkinin yerüstü hissəsi, yarpaqları, çiçəkləri, kökü və kökümsovu istifadə edilir.
Digər faydalı xüsusiyyətləri və istifadəsi
Dekorativ, boyaq və bal verən bitkidir.
Təbabətdə
Məhəmməd Mömin (vəfatı 1697 il) qеyd еdir ki, andızın yarpaqlarının cövhəri bağırsaqlarda yеlin (qazın) yığılmasında xеyirlidir, mədəni möhkəmləndirir, həzm orqanlarında ağrının qarşısını alır. 12 q andız opopanaksla güclü işlətmə dərmanıdır. Soyuqdan baş vеrmiş mədə spazmalarını aradan qaldırmaq üçün 4,5 q andızı 0,05 q opopanaksla qarışdırıb qəbul еtmək lazımdır. Andızdan, rəvənd cövhərindən və acı badam yağından buruna tökmək üçün damcılar hazırlayırlar. Bu damcılar kənziki (burun-udlağı) təmizləyir, unutqanlıqda, əzginlik və zökəmdə çox xеyirlidir. Andız otunun tozu xarici (bədənin üzərində olan) yaraları birləşdirərək sağaldır. Bununla, bеlə andızın bağırsağa ziyanı var. Onu ərəb qatranı tarazlaşdırılır. Andızı mərzə ilə əvəz еdirlər. Andız cövhərinin dozası – 23, 5 q təzə yarpaqların isə – 9 q-dır.
İbn Sina qеyd еdir ki, andız oturaq sinirinin iltihabında, oynaq ağrılarında, soyuqdəymədə və əzələ qırılmalarında kömək еdir. Andızın həlimi bəlğəmgətirici təsirə malikdir. Gövdəsinin həlimi, xüsusilə şərbəti, sidikqovucu və aybaşıqovucu kimi istifadə olunur.
Ənənəvi Tibеt təbabətində andız mədə həzmеtməməsində, iştaha azlığında, kostusla və boz mirobalanla bərabər isə ürək xəstəliklərində, dalaq və qabırğaarası sancılarda istifadə еdilir.
Andızın başqa növü monqol xalq təbabətində işlədilir. Çiçəklərini şişlərdə və sinqa xəstəliyində (C vitamininin çatışmazlığı) istifadə еdirlər. Andız mürəkkəb qarışığın tərkibində olaraq monqol və Tibеt təbabətində sıxıcı pеysər ağrılarında, mütamadi əsnəməkdə, baş ağrılarında, ruh düşkünlüyündə, unutqanlıqda və həddindən artıq yorğunluqda müalicə üçün istifadə еdilir.
Azərbaycan xalq təbabətində andız çiçəklərinin dəmləməsi (çayı) bəlğəmgətirici vasitə kimi işlədilir. Kökü və gülünün sulu cövhəri və həlimi mədə-bağırsaq traktının xəstəliklərində yumşaldıcı vasitə kimi və qarın ağrılarında istifadə еdilir. Yarpaq və çiçəklərinin dəmi ələş xəstəliyinə (hidropos, bədən boşluqlarına suyun dolması) qarşı vasitədir. Quru kökünün tozu yaranın üzərinə səpilərək trofik xoraların, məlhəmi (mazı) isə çibanların müalicəsində tətbiq еdilir.
Senecio arnottii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Uca andız
Təbabətdə
Bolqar alimləri məsləhətinə görə, 2 çay qaşığı xırdalanmış xammalın üzərinə 2100 mm su tökülməli və kənarda 10 saat saxlanmamı (soyuq ayırma). Sonra bu tərkibi filtrdən kеçirərək 1 gün ərzində içmək lazımdır. Başqa bir vasitə (isti ayırma): 5-10 q xammalı (toz halına salınmış kökü) həlimin yarısı buxarlanıb uçana qədər 400 ml suda qaynatmaq həlimi soyutmaq filtеrdən kеçirmək və hər iki saatdan bir 1 xörək qaşığı qədərində qəbul еtmək.
Müasir tibb elmində andızın əsas müalicə xüsusiyyətləri: iltihaba qarşı, bəlğəmgətirici və qurtqovucu. O, həzm traktının sığallı əzələsinə spazmagötürücü təsir göstərir. Andız kökünün həlimindən öskürəkdə, bronxitdə və soyuqdəymədə istifadə еdirlər. Andızın kökündən mədə xorası və onikibarmaq barğırsağın müalicəsi üçün nəzərə tutulmuş allanton adlı prеparat alınıb.
Alan Corc Lafley
Alan Corc Lafley — Procter & Gamble şirkətinin rəhbəri.
Qəzyan (Qubadlı)
Tarixi
2020-ci il noyabrın 7-də Azərbaycan Ordusu tərəfindən işğaldan azad edildi.
Toponimikası
Qəzyan kəndi Bərgüşad (Bazarçay) çayının sahilində, dağlıq ərazidədir. Düzgün adı Qaziandır (yəni “qazılar”). Ərəb dilində qazi “kafirlərə qarşı vuruşan döyüşçü və dəstə, qoşun başçısı” mənasındadır. Orta əsrlərdə qazilər həm sərhəd qoşunu, həm də dini qurumların və dövlətin başlıca zərbə qüvvəsini təşkil edirdilər. “Kitabi-Dədə Qorqud”da qazı-ərənlər formasında işlənir. Qızılbaş tayfaları içərisində qazilər (qazian) tayfası da vardı. Respublika ərazisindəki Qazian adlı toponimlər bu tayfanın adı ilə bağlıdır.
Siçankimilər
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinə aid heyvan fəsiləüstü.
Yarım eşitsin məni (mahnı)
Yarım eşitsin məni — azərbaycanlı müğənni Aygün Kazımovanın mahnısıdır. Mahnının musiqisi bəstəkar Vaqif Gərayzadəyə aiddir. Xalq artisti Aygün Kazımova mahnını ilk dəfə 1988-ci ildə keçirilən "Bakı payızı"-88 mahnı müsabiqəsində ifa etmişdir. Bu mahnı ilə Aygün Kazımova "Bakı payızı"-88 mahnı müsabiqəsinin qalibi olmuşdur.
Feyruz
O, ilk olaraq 1957-ci ildə Bəəlbək Beynəlxalq Festivalının "Livan gecələri" bölməsində ifa etdiyi mahnılarla yaddaşlarda qalmış və məşhurluq qazanmışdır. Feyruz "Ulduzların səfiri", "Ayın qonşusu" (Maşğara Ayı haqqındakı mahnısına görə) və "Livanın cəvahiratı" adları ilə tanınır.
Frame Relay
Frame Relay-ın üstün cəhətləri
X.25 protokolundan fərqli olaraq Frame Relay daha güclü informasiya axınına malik əlaqə xətləri üçün nəzərdə tutulub ki, bu da onun daha yüksək məhsuldarlıqlını və keyfiyyətini təmin edir. Bundan başqa Frame Relay-ın üstün cəhətlərindən biri də səhvlərin aşkar edilməsi üçün tsiklik-artıqlı koddan (FCS) istifadə edilməsidir. Ancaq burada həmin səhvlərin düzədilməsi mexanizmi yoxdur.
Feyruz
Həyatı
thumb|left|Feyruz 1946-cı ildə Nühad Həddadın atası Türkiyənin Mardin əyalətindən olan və Süryani pravoslavlığına etiqad edən, lakin sonradan maruniliyi qəbul edən kitab çapçısı Vədi Həddad, anası isə maruni xristian Liza əl-Bustanidir. 1935-ci ildə onlar Beyruta köçürlər. Ailədə 4 uşaq idilər: Nühad, Yusif, Huda və Amal.
Nühad utancaq uşaq idi və məktəbdə çox dostu yox idi. Artıq 10 yaşına çatanda o, məktəbdə qeyri-adi səsi ilə məşhurlaşmışdı. Mütəmadi olaraq məktəb şənliklərində və bayramlarda çıxış edən Nühadı 1950-ci ilin fevralında belə şənliklərdən birində görən məşhur livanlı musiqiçi və Livan Konservatoriyasının müəllimi Məhəmməd Füleyfil onun səsinə və ifasına heyran olur. Füleyfil ona təhsilini konservatoriyada davam etdirməyi məsləhət görür və Nühad buna razılaşır. Nühadın konservativ atası əvvəlcə qızının konservatoriyada oxumasına qarşı çıxsa da, sonradan qardaşının da onunla gedib-gəlməsi şərtilə buna razılaşır.
Məhəmməd Füleyfil Nühadın istedadına yaxından maraq göstərirdi. Digər şeylərlə yanaşı, o, Nühada Quran ayələrini təcvid stilində oxumağı öyrətmişdi. Bir dəfə Livan radiosunun rəhbəri və görkəmli müğənni Həlim ər-Rumi (tanınmış Livan müğənnisi Məcidə Ruminin atası) Nühadın ifasını eşidir və çox təsirlənir. Nühadın xahişi ilə ər-Rumi onu Livan radio xorunun müğənnisi təyin edir və özü onun üçün bir neçə mahnı bəstələyir. Nühad özü üçün ərəb dilində firuzə mənasını verən Feyruz təxəllüsünü götürür. thumb|Feyruzun toy mərasimi Bir müddət sonra Feyruz Livan radiosunda işləyən Asi Rəhbani (1923 — 1986) və qardaşı Mənsurla (1925 — 2009) tanış edildi. Tezliklə, Asi Feyruz üçün mahnılar bəstələməyə başladı. Belə mahnılardan biri olan "İtab" bütün ərəb dünyasında hitə çevrildi və Feyruzu ərəb musiqisinin ən görkəmli ifaçılarından birinə çevirdi. 23 yanvar 1955-ci ildə Feyruz və Asi Rəhbani evləndilər. Bu evlilik üçün Feyruz pravoslavlığı qəbul etdi. Onların 4 uşağı vardı: Ziyad (d.1956), musiqiçi və bəstəkar, Ləyal (1987-ci ildə beyninə qan sızmasından vəfat edib), Hali (uşaqlıqda keçirdiyi meningitdən sonra iflic olub) və Rima, fotoqraf və kinorejissor.
Feyruzun böyük səhnədəki ilk konserti 1957-ci ildə Livan prezidenti Kamil Şəmun himayədarlığı sayəsində keçirilən Bəəlbək Beynəlxalq Festivalında baş tutdu. Həmin çıxışa görə Feyruza 1 Livan funtu ödənilmişdi, lakin bu çıxışdan sonra uzun illər onu bütün ərəb dünyasında məşhurlaşdıran konsertlər davam etdi.
Livan vətəndaş müharibəsi dövründə o, çox nadir hallarda çıxış edirdi və onun pravoslav xristian olmasından siyasi məqsədlərlə istifadə edilməsinə yol vermirdi. Bu da onun populyarlığının artmasında böyük rol oynamışdır.
1986-cı ildə ərinin vəfatından və vətəndaş müharibəsi başa çatdıqdan sonra, oğlu Ziyad Rəhbani ilə birlikdə çıxış etməyə başlamışdır. Həmin dövrdən etibarən onun musiqilərində Latın Amerikası motivləri hiss edilməkdədir.
Müzikl və operettalar
Sözləri və musiqiləri Rahbani qardaşları yazmışlar.
Aşurbəyovun villası
Aşurbəyovun villası — Mərdəkanda yerləşən, əvvəllər Bakı milyonçusu Teymur bəy Aşurbəyova məxsus olmuş villa. Villa 1901-ci ildə inşa olunub.
Planlaşdırılması
Aşurbəyovun villası tamamilə başqa xarakter daşıyır (1901-ci il). Burada Əsədullayevin villası ilə müqayisədə təntənəli memarlıq və xüsusi planlaşdırma qərarı özünü göstərmir. Əsas ərazidə binanın yuxarı və aşağı verandasında qurulan ayrı-ayrı otaqlar yerləşmişdir. Onların qruplaşdırılması bədiidir, baxmayaraq ki, ərazinin planlaşdırılmış quruluşu aydın xiyaban və yollarla müəyyən edilir.
İskuja (Əbyəlil)
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Robinia nana
—  cinsinə aid bitki növü.
Senecio glinophyllus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Ordu-Balıq
Ordu-Balıq yaxud Qarabalsaqun (Çin dili: 回鶻單于城 pinyin: huígǔ　dānyú　chéng; anlamı: Uygur Tanhu qalası) — Uyğur Xaqanlığı nın aynı paytaxtını müdafiə edən qala. Uyğur Xaqanlığının paytaxtı o dövrdə Mubalik də adlanan Ordu-Balıq adlı şəhər olmuşdur.
Punainen jättiläinen
Punainen jättiläinen – Finlandiya manqa və manhva nəşriyyatı. 2005-ci ilin aprelində CEO-su Antti Qronlund tərəfindən qurulmuşdur. Lakin 2009-cu ildə Tammi nəşriyyatı tərəfindən satın alınmışdır. Hazırda isə digər manqa nəşriyyatı olan Sangatsu Manga ilə birlikdə fəaliyyət göstərir.
Ordu-Balıq
Keçmiş türk dillərində balıq (بلق) qala şəhər  mənasında işlənirdi.
Yeni Meksika akasiyası
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Təbii yayılması
Yаbаnı hаldа Şimаli Аmеrikаnın cənubundа yаyılmışdır.
Botaniki təsviri
3-6 m hündürlükdə оlаn kоldur. Yаrpаqlаrı qısа, göyümtül, 7-9 sm uzunluğundа, 3-4 cüt yаrpаqcıqdаn ibаrətdir. Yаrpаqcıqlаrı 16-25 mm uzunluğundа, 10-15 mm еnində, tərs-yumurtаvаri və yа еllipsvаridir. Ucu kütdür. Mаy-iyun аylаrındа çiçəkləyir. Hər bir sаlxımdа 4-7 ədəd çiçək yеrləşir. Kаsаcıqlаrı bоrucuqvаridir. Dişicikləri еnli, üçbucаq şəklindədir. Tаcı sаrı, uzunluğu 20-23 mm-ə qədər, kürəkləri qаyıqcıqdаn xеyli uzundur. Yumurtаlığı çılpаqdır. Pаxlа sаplаqlı, şişkin, şəffаf, çоxtоxumludur. Pаxlаlаrın uzunluğu 5-6 sm, еni 2-2,5 sm-ə qədər, üzəri çılpаq оlub, uc hissəsi qаtlаnаn, yеtişən zаmаn аçılmır. İyul-аvqust аylаrındа yеtişir. Tоxumlа аsаnlıqlа çоxаlır.
Еkоlоgiyаsı
İşıqsеvən, qurаqlığа və şаxtаyаdаvаmlıdır. Ətrаf mühitin əlvеrişsiz аmillərinə və dаvаmlığınа görə аğ аkаsiyаyа oxşayır.
İstifаdəsi
Pаrk və bаğlаrdа əkmək üçün qiymətlidir. Aran rаyоnlаrdа suvаrmа tələb еdir. Bоl çiçək аçır və mеyvə vеrdiyi üçün rеspublikаmızdа bir çоx rаyоnlаrdа yаşıllаşdırmаdа istifаdəsi məqsədyönlüdür.
Neftin çıxarılması (film, 1907)
Neftin çıxarılması — 1907-ci ildə çəkilmiş qısametrajlı sənədli film.
Məzmun
Kinosüjet Bakı həyatından bəhs edir.
Film haqqında
Filmi çəkən Vasili Amaşukeli gürcü kinosunun yaradıcılarından biridir. Əvvəllər Bakıda kinomexanik işləyən kinooperator, sonradan Gürcüstana köçüb ömrünün sonuna kimi Tbilisidə işləmişdir.
Psixi sağlamlıq
Psixi sağlamlıq – insanın psixi durumu, onun davranışlarının tənzimlənməsi, eyni zamanda sosial və bioloji amillərin təsiri ilə xarakterinin düzgün formalaşması ilə xarakterizə olunur. Psixi sağlamlıq insanın özünə və ətrafdakı insanlara olan münasibətdə, ümumilikdə bütün həyatı boyu müxtəlif hadisələrə, sosial və iqtisadi çətinliklərə qarşı münasibətində özünü büruzə verir.
Psixi sağlamlıq sosial-iqtisadi vəziyyəti ilə yanaşı insanın fiziki sağlamlığı ilə sıx bağlıdır.
İkinci Səmədxanlı
İkinci Səmədxanlı — Azərbaycan Respublikasının Masallı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 8 fevral 2000-ci il tarixli, 809-IQ saylı Qərarı ilə Masallı rayonunun Şərəfə kənd inzibati ərazi vahidinin İkinci Səmədxanlı kəndi Birinci Səmədxanlı kənd inzibati ərazi vahidinin tərkibinə verilmişdir.
Toponimikası
Yaşayış məntəqəsi XIX əsrdə Səmədxanlı (indiki Birinci Səmədxanlı) kəndindən çıxmış bir qrup ailənin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır.
Əhalisi
Əhalisi 420 nəfərdir.
Azərbaycan Respublikasının Milli Ləl-Cəvahirat Fondu
Azərbaycan Respublikasının Milli Ləl-Cəvahirat Fondu — Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 1992-ci il 16 iyul tarixli 50 nömrəli fərmanına əsasən qymətli metalların, daş-qaşların və onlardan hazirlanmış məmulatın və digər əşyaların qəbulu, saxlanılması və uçotu üçün yaradılmışdır.
Azərbaycan Prezidentinin 1992-ci il 21 iyul tarixli sərəncamı ilə İskəndərov İsfəndiyar İskəndər oğlu Milli Ləl-Cəvahirat Fondu direktoru təyin edilib.
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 1992-ci il 2 sentyabr tarixli 159 nömrəli Fərmanı ilə təsdiq edilmiş "Azərbaycan Respublikasının Milli Ləl-Cavahirat Fondu haqqıda Əsasnamədə" də Fondun respublika büdcəsi hesabına fəaliyyət göstərməsi, respublika Prezidentinə tabe olması və hesabat verməsi, habelə öz vəsaitinin qorunmasının təmin edilməsi, qiymətli metalların, daş-qaşların və tərkibində bunlar olan məhsulların hasilatına, istehsalına və istifadə olunmasına, uçotuna və saxlanılmasına nəzarət etmə, qiymətli daşların çeşidlənməsi, qiymətləndirilməsi, emal edilməsi, daş-qaşı və qiymətli metalların ekspertizadan keçirilməsi, qiymət qoyulması, o cümlədən əyyarlama və damğalama kimi vəzifələrin həyata keçirilməsi barədə müddəalarla yanaşı Fondun təsərrüfat müqavilələri əsasında xidmətlər göstərməsi kimi müddəa da nəzərdə tutulmuşdur.
Milli Ləl-Cəvahirat Fondu Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 20 avqust 1998-ci il 759 nömrəli fərmanı ilə ləğv edilib.
Qilican
Qilican, Qılıcan — Azərbaycan Respublikasının Qubadlı rayonunun Xocahan kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Tarixi
1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib.
28 oktyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.
Sincabkimilər
Sincabkimilər — Gəmiricilər (Rodentia) dəstəsinə aid yarımdəstə.
Qilican
Toponimikası
Qılıcan kəndi Həkəri çayının sahilində, Bərgüşad dağ silsiləsinin ətəyindədir. Yaşayış məntəqəsini 1915-ci ildə yaxınlıqdakı Seyidəhmədli kəndindən (hazirda mövcud deyil) gəlmiş seyidlər nəsli Qılıcan adlı yerdə salmışdır. Qılıc “dağ tirəsi”, -an isə İran dillərində “yer, məkan” bildirən şəkilçidir. Kənd salındığı ərazinin adı ilə adlanmışdır.
Türk Aerokosmik Sənayesi
Türk Aerokosmik Sənayesi, TUSAŞ — Türkiyədə hava qurğularının layihələndirilməsi, təkmilləşdirilməsi, istehsalı, tamamlanması, yenilənməsi və satış sonrası xidmət sahələrində texnologiya mərkəzi. Şirkət dünyanın ən böyük sərnişin təyyarəsi Airbus A380-ə və hərbi nəqliyyat təyyarəsi Airbus A400M-ə parça istehsal edir. Bundan başqa, şirkət 2013-cü ildə ilk uçuşunu həyata keçirən Airbus A350-yə qanad istehsal etməyə başlamışdır.
Tarixçəsi və müasir vəziyyəti
Mənşəyi 1973-cü ildə Türk Aviasiya Sənayesinin qurulmasına qədər gedir. Türk Aviasiya Sənayesi və Türk Aerokosmik Sənaye Aviasiya və Kosmos Sənayesi şirkətləri 28 aprel 2005 tarixində TAI adı altında birləşmiş olub, Türk Aerokosmik Sənayesi, dizayn, istehsal infrastrukturu ilə insan resursları baxımından olduqca təsirli bir güc yaradacaq və "Aviasiya Mərkəzi" olaraq xidmət göstərəcəkdir.
12 yanvar 2005 tarixində TUSAŞ obyektlərində imzalanan "Pay Satış Müqaviləsi" ilə TAİ-nin sahib olduğu Lockheed Martin of Turkey (%42) və General Electric İnternational (%7) şirkətlərinə məxsus səhmlər Türk Aerokosmik Sənayesi tərəfindən satın alınmışdır.
Türk Aerokosmik Sənayesi, 1984-cü ildə macərasına çox az adamla başladı, hərbi layihələrdən əldə etdiyi təcrübələri ticari layihələrə çatdıraraq, bu gün 3000-dən çox yüksək səviyyəli əməkdaşı və 50-yə yaxın fərqli layihəsi ilə bir Dünya Şirkəti olma hədəfinə çatıb.
Türk Aerokosmik Sənayesi həmçinin, Milli Sənaye Təşkilatı kimi Airbus Military şirkəti ilə birgə olub, Fransa, Almaniya, İtaliya, Birləşmiş Krallıq, İspaniya, Belçika və Cənubi Afrika Respublikası aviasiya şirkətləri ilə birlikdə A400M təyyarəsinin dizayn və inkişaf etdirmə fəaliyyətlərinə davam edir.
Dünyadakı son texnoloji prosesləri yaxından izləyərək aviasiya sahəsində aparıcı təşkilatlar arasında yer almağa qərarlı olan Türk Aerokosmik Sənayesi, Türkiyədə XXI əsrdə yeni üfüqlər açmağı qarşısına məqsəd qoymuşdur.
Türk Aerokosmik Sənayesi, 3 noyabr 2005-ci ildə RUAG Aerospace (RA) ilə imzalanan bir müqaviləyə əsasən, Airbus A380 təyyarəsi üçün D-Nose Panel Dartma Qabıqlarını Türkiyədə öz müəssisələrində istehsal edəcəkdir.
Türk Aerokosmik Sənayesi tərəfindən son illərdə artıq Türkiyə üçün xarici mənbələrdən müstəqil özünəməxsus dizayn hava vasitələri də idxal edilməyə başlanmışdır.
Türk Aviasiyanın ən inkişaf etmiş hissələrindən biri olan Türk Aerokosmik Sənayesi, eyni zamanda sektorun lokomotivi mövqeyindədir. Türkiyənin aviasiya inteqrasiya mərkəzi mövqeyindəki Türk Aerokosmik Sənayesi, bu sahədəki rəqabət gücünü hər keçən gün artırır.
Görüş və vəzifələri
Türk Aerokosmik Sənayesinin görüşü; Hər növ hava və kosmos vasitəsinin dizaynı, istehsalını və dəstəyini təmin edəcək qabiliyyətə çataraq dünya markası olmaqdır.
Hüseynhacılı
Hüseynhacılı — Azərbaycan Respublikasının Masallı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 5 mart 2013-cü il tarixli, 590-IVQ saylı Qərarı ilə Masallı rayonunun Hüseynhacılı kəndi Kalinovka kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, mərkəzi Öncəqala kəndi olmaqla, Öncəqala kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmış və Azərbaycan Respublikasının ərazi vahidlərinin Dövlət reyestrinə daxil edilmişdir.
Toponimiyası
Yaşayış məntəqəsi hacılı tayfasından Hüseynağa adlı şəxsə məxsus ailələrin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Keçmişdə Hüseynhacıyan da adlanırdı.
Tarixi
Nadir Şahın Cavad yaxınlığında tacqoyma mərasimindən sonra Səfəvilər nəslindən olanların yenidən hakimiyyətə gəlmələrindən qorxaraq onlara divan tutmaq qərarına gəlir. Xorasan mənbələrinə əsasən demək olar ki, Nadir şah Aslan Mirzənin, oğullarının, qardaşının və qardaşı oğullarının yaşamasından xəbər tutub 1746-cı ilin sonlarında onları öldürmək üçün sui-qəsd hazırlatdırır. Sui-qəsdin olacağını anlayan Aslan Mirzə kiçik qardaşının övladlarını nökərləri ilə Talış xanının yanına yola salıb özü bir gün sonra üç oğlu ilə onların arxasınca Lənkəran qəzasına yola düşür. Yolda sui-qəsdçilərlə raslaşır. Sui-qəsd nəticəsində Aslan Mirzə sol qolundan yaralansa da qaça bilir. Ancaq üç oğlu və kiçik qardaşı Toğrul Mirzənin (böyük oğlu) Əsədulla Mirzə öldürülür. Sui-qəsdçilər Nadir şahın qorxusundan gəlib bildirirlər ki, Aslan Mirzəni, onun 3 oğlunu və qardaşı uşaqları ilə birlikdə qılıncdan keçirib öldürürdük.
Halbuki Aslanın 3 oğlunu və Əsədulla Mirzəni öldürsələr də özünü öldürə bilməmişdilər. Yaşca çox uşaq olan, kiçik qardaşının oğulları Qasım, İbrahim, Hüseyn və İsmayıl sağ qala bilmişdilər. Bir müddət Lənkərada qalan Nadir şahın zülmündən qaçan Səfəvi nəslindən olan Aslan Mirzə və Qardaşının dörd oğlu bu ərazilərə gəlirlər. Qasımlı və Hüseynhacılı kəndinin əraziləri Talış xanı Cəmaləddin Mirzə bəy tərəfindən 1754-cü ildə bu qardaşlara bəxşiş verilmişdir.
Əhalisi
1859-1864-cü ilə olan məlumata əsasən Bakı quberniyasının Lənkəran qəzasının Hüseynhacılı kəndində 125 evdə 538 nəfəri kişilər, 467 nəfəri isə qadınlar olmaqla 1.005 nəfər şiə təriqətli müsəlman azərbaycanlılar yaşayırdı. Viləşçay sahilində yerləşən kənd həmin tarixdə dövlət xəzinəsinə məxsus idi və kənddə bir məscid var idi. Hazırda kəndin əhalisi 1194 nəfərdir.
Robinia luxurians
(Robinia luxurians) — cinsinə aid bitki növü.
Azərbaycan-İƏT əlaqələri
Azərbaycan və İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı — Azərbaycan 1991-ci ilin dekabrında öz müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının üzvü olmuşdur. İKT, ölkənin daxil olduğu ilk təşkilat oldu. İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı (2011-ci ilə qədər İslam Konfransı Təşkilatı) - 1969-cu ildə Mərakeşdə təsis edilmiş bir hökumətlərarası təşkilatdır. Təşkilata 57 dövlət daxildir.
Dakar sammiti
Eyni ildə təşkilatın nümayəndə heyəti Azərbaycana səfər edərək Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin sülh yolu ilə həlli imkanlarını öyrənmək üçün səfər edib.
Ölkənin təşkilat ilə əməkdaşlığı
1994-cü ilin mayında Heydər Əliyevin müvafiq sərəncamına əsasən Səudiyyə Ərəbistanı Krallığının Azərbaycandakı səfiri İƏT-in Baş Katibi Daimi Nümayəndəsi səlahiyyətini alıb.
VII İƏT sammiti
12 dekabr 1994-cü ildə İslam Konfransı Təşkilatının 7-ci sammiti Mərakeşdə keçirilmişdir. Burada Azərbaycan prezidenti də iştirak etmiş və çıxış etmişdir. Zirvə toplantısında Qarabağ münaqişəsi və Azərbaycana iqtisadi yardımın göstərilməsi ilə bağlı qətnamə qəbul edilib. Qərar BMT qətnamələrinin yerinə yetirilməsini və Ermənistan silahlı qüvvələrinin Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərindən dərhal çıxarılmasını tələb edir.
Digər bir qətnamə beynəlxalq təşkilatlara Azərbaycana təcili humanitar və maliyyə yardımı göstərilməsini tələb edir.
VIII İƏT sammiti
VIII İƏT sammitində iştirak etmək üçün 8 dekabr 1997-ci ildə Heydər Əliyev Tehrana səfər etmişdir. Səfər zamanı prezident İKT baş katibi İzəddin Laraki ilə görüşüb. Görüş zamanı Heydər Əliyev ümidvar olduğunu bildirib ki, İƏT-in 8-ci zirvə toplantısında Azərbaycanın problemləri ilə bağlı xüsusi bir qərar qəbul olunacaq. Heydər Əliyev Tehranda keçirilən VIII İƏT sammitində çıxış etdi. İzəddin Larakinin sözlərinə görə: Azərbaycanın üzləşdiyi problem bizimdə problemimizdir. Hər şeyə dözə bilərsiniz, ancaq torpağın ələ keçirilməsinə deyil. İslam Konfransı Təşkilatının tamamilə yanınızda olduğuna əmin olun İKT-nin Tehran sammitində Azərbaycan Respublikasına iqtisadi yardımın göstərilməsi ilə bağlı növbəti qətnamələr qəbul edilmişdir.
İKT sammitləri (2000 və 2003)
12-13 noyabr 2000-ci ildə Dohada İKT sammitində və 16-17 noyabr 2003-cü ildə Putrajaya şəhərində (Malayziya) Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyi səviyyəsində təmsil olundu. Bu sammitlərdə Azərbaycanın ədalətli mövqeyi müdafiə olundu, Ermənistanın işğal olunmuş ərazilərindən çıxarılması, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünə hörmət, BMT-nin qətnamələrinə riayət olunması və s. Tələb olunan sənədlər qəbul edildi.
İslam Konfransı Təşkilatının Gənclər Forumunun açılış iclası 2004-cü ildə Azərbaycanda keçirilmişdir.
İKT-nin III fövqəladə iclası
7-8 dekabr 2005-ci ildə İKT-nin ən yüksək səviyyədə üçüncü təcili toplantısı Məkkə şəhərində keçirilmişdir. Burada İlham Əliyev iştirak etmiş və çıxış etmişdir: İslam Konfransı Təşkilatı, dünyadakı sülh və rifahı təmin etmək üçün ardıcıl səylər göstərir ... Eyni zamanda, beynəlxalq terrorizmi İslam dini ilə əlaqələndirənlərə qatqı ifadə edirik. Belə tezis tamamilə yanlış, əsassız və qəbuledilməzdir Səfər çərçivəsində Azərbaycan prezidenti Malayziyanın baş naziri Abdullah Əhməd Bədavi, Pakistan prezidenti Pervez Müşərrəf, Rusiya Federasiyasının Federal Şərq rayonundakı səlahiyyətli nümayəndəsi Kamil İsxakov, İƏT-in baş katibi Ekmələddin İhsanoğlu, Türkiyə Böyük Millət Məclisinin sədri Bülend Arınçem və digər rəsmi şəxslərlə görüşlər keçirib. right|367x367px|İƏT iştirakçılarının diaqramı
33-cü İKT Xarici İşlər Nazirləri Şurası
19-21 iyun 2006-cı il tarixlərində Bakıda İKT-yə üzv ölkələrin xarici işlər nazirlərinin 33-cü iclası başlayıb. Bu sessiyada Təşkilatın sədri Azərbaycana köçürüldü.
2006-2007-ci illərdə Azərbaycana edilmiş səfərlər
2006-cı il 4 oktyabr tarixində İSESCO-nun prezidenti Osman əl-Tuvejri Azərbaycana səfərdə olmuşdur. Osman əl-Tuvejri Mehriban xanım Əliyevanı təhsil və mədəniyyətlərarası dialoqun inkişafı sahəsində xidmətlərinə görə İSESCO-nun xoşməramlı səfiri elan etdi.
İKT-nin baş katibi E.İhsanoğlu aprelin 27-də Azərbaycana gəldi. Səfərin məqsədi "Tolerantlıq və anlaşmanın inkişafında mediyanın rolu" adlı beynəlxalq konfransda iştirak etmək idi.
Həmin gün Mehriban xanım Əliyeva və İSESCO-nun baş direktoru Əbdüləziz bin Osman əl Tuveyri Heydər Əliyev Fondu ilə İSESKO arasında əməkdaşlıq haqqında protokol imzaladılar. Bu protokol beş illik müddətdə əməkdaşlığın əsas prinsiplərini tənzimləyir və elm, mədəniyyət, təhsil sahələrində inkişafın təmin edilməsini, birgə layihələrin hazırlanması və həyata keçirilməsini, fəaliyyətlərin əlaqələndirilməsini təmin edir.
XI İƏT sammiti
13-14 mart 2008-ci il tarixlərində İslam Konfransı Təşkilatının 11-ci zirvəsi Azərbaycan xarici işlər nazirinin iştirak etdiyi Dakar şəhərində keçirilmişdir.
2008-ci ilin aprel ayında İƏT Gənclər Forumunun İdarə Heyətinin 6-cı iclası Küveytdə keçirilmişdir. Bu sessiyada Leyla Əliyeva Gənclər Forumunun mədəniyyətlərarası dialoqunun ilk baş koordinatoru seçildi.
36-cı İKT Xarici İşlər Nazirləri Şurası
İKT-yə üzv ölkələrin xarici işlər nazirlərinin 36-cı iclası 2009-cu il mayın 23-də Şamda (Suriya) keçirilib. 2009-cu ildə Bakı şəhəri İslam mədəniyyətinin paytaxtı elan edildi. 17 fevral 2009-cu il tarixində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti və İSESKO-nun baş katibi iştirak etdiyi ilin təntənəli açılış mərasimi olmuşdur.
11 noyabr 2009-cu il tarixində Bakıda 40 illik yubileyinə həsr olunmuş "İnsanlararası dialoq: Azərbaycandan baxış" adlı beynəlxalq konfrans keçirilmişdir.
İKT baş katibi Ekmələddin İhsanoğlu Azərbaycanın coğrafi mövqeyi ilə bağlı olan böyük mədəniyyətlər arasında əməkdaşlığın, eləcə də burada müxtəlif mədəniyyətlərin birləşməsinin əməkdaşlığında Azərbaycanın simvoluna çevrilməsi barədə danışdı.
37-ci İKT Xarici İşlər Nazirləri Şurası
18-20 may 2010-cu il tarixlərində Daşkənddə İKT-yə üzv ölkələrin xarici işlər nazirlərinin toplantısı keçirilmişdir. Duşənbənin Bəyannaməsi və qətnamələri Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərində İslam mədəniyyətinin abidələrinin məhv edilməsini qınayırdı. Qərarlarda işğalın nəticələrinin aradan qaldırılması məqsədilə Azərbaycan dövlətinə iqtisadi və texniki yardım göstərilməsi də nəzərdə tutulmuşdur.
38-ci İKT Xarici İşlər Nazirləri Şurası
28 İyun 2011 tarixində Astanada Xarici İşlər Nazirləri Şurasının 38. iclası keçirildi. İslam Konfransı Təşkilatı adının İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı adına dəyişdirilməsi qərarı verildi.
"Çərçivə sənədi"
2013-cü il aprelin 25-26-da Bakıda İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının əmək nazirlərinin konfransı keçirilmişdir. Burada "Çərçivə sənədi" qəbul edilmişdir. Bu sənəd əmək, miqrasiya, əmək, təcrübə mübadiləsi və sosial müdafiə sahələrində gələcək prioritetləri müəyyən etmişdir.
İlham Əliyevin təklifi ilə İƏT İşçi Mərkəzi yaradıldı.
2014-cü il 17-18 iyun tarixlərində Bakı şəhərində əmək, məşğulluq və sosial müdafiə məsələlərinə həsr olunmuş "Çərçivə Sənədi"-nin icrası komitəsinin ilk iclası keçirildi.
BMT Mədəniyyətlər İttifaqının 7-ci Qlobal Forumu
İKT nümayəndə heyətinin iştirak etdiyi Bakıda 25-27 aprel 2016-cı il tarixlərində BMT Mədəniyyətlər İttifaqının Qlobal Forumu keçirilmişdir.
43-cü İKT Xarici İşlər Nazirləri Şurası iclası
2016-cı il oktyabrın 18-19-da Daşkənddə İKT-yə üzv ölkələrin Xarici İşlər Nazirləri Şurasının 43-cü iclası keçirilib, Azərbaycan Xarici İşlər Naziri Elmar Məmmədyarov tərəfindən təmsil olundu. Görüş çərçivəsində Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal olunmuş Azərbaycan ərazilərində İslam tarixi və mədəniyyəti abidələrinin məhv edilməsi ilə bağlı qətnamələr qəbul edildi.
IV İslam Həmrəyliyi Oyunları
2017-ci ildə IV İslam Həmrəyliyi Oyunları Bakıda keçirildi. Açılış mərasimi 12 Mayda reallaşdı və bağlanış mərasimi 22 Mayda reallaşdı. Oyunlarda 54 ölkədən 2800 idmançı iştirak edib. Oyunların idman proqramı 20 idman növüdür.
Turizm
2016-cı ildə Mastercard tərəfindən nəşr olunan və CrescentRating tərəfindən turizm bazarının təhlili sahəsində ixtisaslaşan "Qlobal Müsəlman Səyahət İndeksi" (GMTI) illik hesabatına əsasən Azərbaycan İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı ölkələri arasında müsəlman turistlərin ən yaxşı yerləri siyahısında 20-ci yeri tutur.
Əşrəf Dehqani
Əşrəf Dehqani — İran inqilabçısı, partizan, həm şah, həm də ayətullah rejimlərinə qarşı müqavimət hərəkatının ən tanınmış qadın üzvlərindən biri. İran Xalq Partizanları-Fədailəri təşkilatının qurucusu və rəhbəri.
Həyatı və təhsili
Əşrəf Dehqani 1949-cu ildə fəhlə ailəsində anadan olub. O doğulanda atası savadsız bir mirab (suçu, əkin ərazilərini suvaran) idi. Buna qədər isə atası fərqli sahələrdə özünü sınamışdı, su quyuları qazıb, mağazada işləyib, tikintidə fəhləlik edib. Lakin bütün bu işlərdə əldə etdiyi qazanc ona 8 nəfərlik ailəsini saxlamaq üçün bəs etmirdi. Savadsız olmağına baxamayaraq siyasi şüura malik biri olub. 1945–1946-cı illərdə Azərbaycan Demokratik Firqəsinin üzvlərindən olmuşdur. Qəddar şah rejimi Azərbaycana soxulub firqəni dağıtdıqdan sonra kütləvi qətllərə başlayanda isə firqə tərəfdarlarını öz evində gizləmiş onlara sığınacaq etmişdir. Lakin atası xəstə düşür və yataq xəstəsi olur məhz buna görə də evin yükü ailənin digər üzvlərinin üzərinə düşür. On iki yaşında, təzəcə müəllimə olmuş böyük bacısı və anası ilə başqa bölgəyə iş üçün getməyə məcbur olurlar. Böyük qardaşı Bəhruz Dehqani, onu oxumağa və düşünməyə təşviq edirdi. Mövcud şah rejiminin hakimiyyətə necə gəlməsi, ölkədə olan haqqsızlıqlar haqqında Əşrəf məktəbdə öz sinif yoldaşlarına da məlumat verməyə çalışdı. Bir dəfə müəllimi Əşrəfin öz dostuna yazdığı siyasi məzmunlu məktubunu tapır. SAVAK informatoru olan müəllimi məktubu SAVAK-a çatdırır tezliklə o, dostu ilə birgə SAVAK tərəfindən tutulur və onlara bir daha siyasətə qarışmayacaqları barədə ərizə yazdırılır.
Fəaliyyəti
Böyük qardaşı Bəhruz Dehqani daima onu oxumağa və düşünməyə təşviq edirdi. Bəhruz Dehqani həm də Səməd Behrəngi və Kazım Səadəti ilə yaxın dost idi. Hər üç şəxsin də Əşrəf Dehqaniyə böyük təsirləri olur. Səməd Behrənginin öldürülməsi yoldaşlarına çox pis təsir edir və bir müddət sonra onlar silahlı mübarizəyə qoşulmağı qərara alırlar. İlk dövrlər onlar bir traktor alıb özlərini əkinçi kimi göstərərək kəndləri gəzərək özlərinə tərəfdar toplayırdılar. Bəhruz Dehqani Amerikada təhsilini bitirib gəldikdən sonra daha aktiv fəaliyyətə başlayaraq şah rejiminə qarşı hücumlar təşkil edirlər. İlk hücumları o qədər uğurlu olmasa da, bu digərlərinin də mübarizəyə qatılmasına səbəb olur. 1971–1972–ci illər arasında SAVAK çox sayda təşkilat üzvünü tutaraq onlara işgəncələr verir, həbs edir. 1971–ci ildə həbs olunan Əşrəf Dehqani ağır işgəncələrə məruz qalır. Lakin o həbsdən qaçmağı bacarır və "İranda işgəncələr və mübarizə" kitabını yazır. Hazırda Almaniyada yaşayır və rəhbəri olduğu təşkilat da avropada fəaliyyətdədir.
Ailəsi
Tərcüməçi və yazıçı olan qardaşı Bəhruz Dehqani SAVAK tərəfindən həbs ediləndən sonra, həbsxanada döyülüb işgəncələrə məruz qalıb. 30 may 1971-ci ildə döyülməkdən dünyasını dəyişib.
Bacısı Kazım Səadətinin həyat yoldaşı olan Ruhəngiz Dehqani iki uşağının olmasına baxmayaraq 8 iyul 1981-ci il tarixində islam rejimi tərəfindən asılıb.
Kommersant (qəzet)
Kommersant — 1909-cu ildə yaranan Rusiya qəzeti.
Lüksemburq bayrağı
Lüksemburq bayrağı — Lüksemburqun Dövlət bayrağı
Senecio aronicoides
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Robinia kelseyi
(Robinia kelseyi) — cinsinə aid bitki növü.
Sangatsu Manga
Sangatsu Manga – Finlandiya əsas manqa nəşriyyatı. 2003-cü ildə qurulmuşdur. Tammi nəşriyyatı tərəfindən satın alınmışdır. Hazırda isə digər manqa nəşriyyatı olan Punainen jättiläinen ilə birlikdə fəaliyyət göstərir.
Nəşriyyat Finlandiyada manqa satan ("Dragon Ball") ilk nəşriyyat olmuş və Finlandiyada manqa nəşrinin əsasını qoymuşdur.
Gəmiricilər
—  aləminin  tipinin  sinfinə aid heyvan dəstəsi.
Fəsilələri
Bu dəstəyə 7 fəsilə və 18 cinsdə birləşmiş 37 növ daxildir. Fəsilələrin tərkibi aşağıdakı kimidir:
Azərbaycan rodentofaunasının əsasını Cricetidae (8 cins və 19 növ) və Muridae (4 cins və 9 növ) fəsilələri təşkil edir. Ayrı-ayrı növlərin ərazimizdə yayılması müxtəlifdir (xəritə ). Geniş yayılmış, adi saylı və çoxsaylı növlərə Mus musculus (ev siçanı), Apodemus (Sylvaemus) uralensis (kiçik meşə siçanı), A. (S.) fulvipectus (sarıqarın siçan), Cricetulus migratorius (boz siçancıq), Arvicola terrestris (su siçovulu) aiddirlər. Onlar demək olar ki, 2300–2500 m hündürlüyə qədər bütün tipik lanşaftlarda məskən salmışlar. thumb|left|300px Arid landşaftlarda gəmiricilər əhalisinin əsasını yuxarıda qeyd olunan növlərlə yanaşı ilk növbədə Microtus socialis (ictimai çöl siçanı), Scarturus elater və Meriones (Qum siçanları) cinsindən olan iki növ təşkil edir. Sonuncular qeyribərabər yayılmışdır. Meriones libycus (qırmızıquyruq qum siçanı) Böyük Qafqazın dağətəklərində, Kür-Araz ovalığında çoxsaylıdır, M. tristrami (Kiçik Asiya qum siçanı) isə Kür-Araz düzənliyinin sağ qolunda və Talışın dağətəyi və dağüstü cöllərində yayılmışdır (Eyqelis, 1980).
Qum siçanlarının digər üç növü yuxarıda qeyd olunanlardan həm areal, həm də sayca xeyli geridə qalır. Onlar cənub arid rayonlarda məskən salmışlar. M. persicus-a (İran qum siçanı) Kiçik Qafqazın cənub-şərqi ətəklərində və Talış yaylasında rast gəlinir. M. vinogradovi (Vinoqradov qum siçanı) Araz boyunca (Naxçıvan MR-də) çoxsaylı, M. meridianus (meridian qum siçanı) isə nadir rast gəlir.
Talışın arid yaylası və Ceyrançölün qərbində Mesocricetus brandti (Kiçik Asiya siçancığı), Naxçıvanın çənub və mərkəzi hissəsində Calomyscus urartensis (kəsəyən dağ siçancığı), Talışın dağüstü çöllərində və Naxçıvanın şimalında Ellobius lutescens (dağ korcası) nadir halda yaşayır. Bu cür quraqlıq biotoplara nadir növ olan Mus abbotti (Abbot siçanı) meyl edir.
Azərbaycanın bütün dağ vilayətlərində yuxarıda adları çəkilən geniş yayılmış 6 növdən başqa Glis glis (süleysin), Dryomys nitedula (meşə süleysini), Microtus arvalis (adi çöl siçanı) növləri də çoxsaylı və ya adi saylıdırlar. Chinomys nivalis (Avropa qar çöl siçanı) yalnız Talış və Kiçik Qafqazda 1200–1600 m hündürlükdə, Ch. gud (Qafqaz qar çöl siçanı) Böyük Qafqazın subalp və alp qurşaqlarında, 800–2000 m hüdudlarında isə Ch. roberti (Kiçik Asiya qar çöl siçanı) yayılmışdır. Böyük Qafqazda nadir halda Apodemus (Sylvaemus) ponticus (Qafqaz meşə siçanı), şimal-şərqi hissəsində isə A. agrarius (düzənlik və dağətəyi meşədə) (tarla siçanı) və Micromys minutus (cırtdan siçan) rast gəlinir. Lənkəran təbii vilayətinin düzənlik və dağlıq hissələrində Microtus schelkovnikovi (Şelkovnikov çöl siçanı) və Apodemus (S.) hyrcanicus (talış meşə siçanı) yayılmışdır. Microtus (Terricola) dagestanicus (dağıstan çöl siçanı) Baş Qafqaz Silsiləsinin quraqlıq sahələrində məskən salır. M. (T.) majori (Kiçik asiya kolluq siçanı) Talışdan başqa bütün dağlarda adi saylı heyvandır. M. (T.) nazarovi (Nazarov çöl siçanı) Murovdağda qeydə alınmışdır. Analoji olaraq Böyük və Kiçik Qafqazın dağ meşələrində Sciurus anomalus (İran sincabı) yayılmışdır. Son dövrdə Boyük Qafqazda və Abşeronda gətirilmə növ S. vulgaris (adi sincab) yayılmışdır.
Nəhayət, Respublikanın həm rütubətli (Lənkəran təbii vilayəti), həm də quraqlıq (mərkəzi düzənlik və dağətyi hissələr, Kiçik Qafqazın çölləri) bölgələrində nisbətən nadir sayda Hystrix leucura (Hindistan tirəndazı) yayılmışdır. Rattus rattus (qara siçovul) nadir halda Samur-Dəvəçi düzənliyində, adi halda Lənkəran düzənliyində, Kür-Araz ovalığının bataqlıqlarında, Alazan-Əyriçay və Abşeronda rast gəlinir. 30-cu illərdə gətirilmiş Myocastor coypus (qunduz və ya nutriya) bütün düzənlik rayonların dayaz sulu hövzələrini mənimsəmiş və Respublika faunasında yerini möhkəmlətmişlər.
Bütün dünyada olduğu kimi gəmiricilər yırtıcı heyvanların qidası kimi və torpaqəmələgətirmə prosesində iştirak edərək müsbət rol oynayırlar. Digər tərəfdən isə onların meşə, kənd və digər təsərrüfatlara vurduğu zərərə, təhlükəli xəstəlikləri (taun, tulyaremiya, Sibir yarası və s.) yaydıqlarına görə saylarını daima nəzarət altında saxlamaq lazım gəlir.
Ağ və qara şəhər (film, 1908)
Ağ və qara şəhər qısametrajlı sənədli filmi Miron Qrossman tərəfindən 1908-ci ildə çəkilmişdir. Kinosüjet Bakı həyatından bəhs edir.
Məzmun
Kinosüjet Bakı həyatından bəhs edir.
Filmin üzərində işləyən
Rejissor: Miron Qrossman Operator: Miron Qrossman
Mənbə
Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 12.
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı 1908-ci ilin filmləri 1900-cü illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Senecio glomeratus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Şəhid
Şəhid —  yüksək amal, məslək, əqidə, yurd, vətən, din və ya inanc uğrunda ölən, canını fəda edən şəxs. Şəhid olma hadisəsinə "şəhadət" deyilir.
Berberis beauverdiana
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Şəhid
İslam dinində şəhidlər
İslamda şəhidlərlə bağlı aşağıdakı müddəalar yer alır:
Məhəmməd peyğəmbər şəhidlər haqda: "Şəhid cənnətdədir, Allah qatında xeyirli bir mərtəbədə ikən, heç bir qul bir daha dünyaya qayıtmaq istəməz. Ancaq şəhidlər bundan müstəsnadır. Çünki şəhidlər şəhid olmanın necə üstün mərtəbə olduğunu bildikləri üçün yenidən şəhid olmaq üçün can atarlar".
Alimpaşa Məmmədov
Alimpaşa Adil oğlu Məmmədov — Şəmkir Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı (2014–2021).
Fəaliyyəti
Alimpaşa Məmmədov vergi orqanlarında bir sıra vəzifələrdə çalışmış, habelə 2011–2014-cü illərdə Bakı şəhər Vergilər Departamentinin rəisi kimi fəaliyyət göstərmişdir.
O, 2014–2021-ci illərdə Şəmkir Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsində işləmişdir.
Həbsi
29 aprel 2021-ci ildə Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin İctimai əlaqələr şöbəsi tərəfindən yayılan məlumatda bildirilmişdir ki, Alimpaşa Məmmədov Cinayət Məcəlləsinin 179.4 (mənimsəmə), 193–1.3.2 (cinayət yolu ilə əldə edilmiş pul vəsaitlərini leqallaşdırma), 308.2 (vəzifə səlahiyyətlərindən sui-istifadə), 311.3.2 və 311.3.3-cü (təkrar, külli miqdarda rüşvət alma) maddələri ilə cinayət məsuliyyətinə cəlb edilmiş, barəsində məhkəmənin qərarı ilə həbs qətimkan tədbiri seçilmişdir.
Müqəddəs İohann Biqorski monastırı
Müqəddəs İohann Biqorski monastırı (Свети Јован Бигорски) və ya Müqəddəs Baptist monastırı (Свештена Бигорска Обител) — Makedoniya Respublikasının qərbi hissəsində, Albaniya-Makedoniya Respublikası sərhədinə yaxın, Debar və Qostivar şəhərlərini birləşdirən yolun və Rostuşa kəndinin yaxınlıqlarında yerləşən Makedon Şərqi-pravoslav monastırı.
Monastırın katolikonu Vəftizçi İohanna həsr olunmuşdur. Kilsə, xüsusilə incə taxta ilə və Petre Filipovski Qarkata tərəfindən hazırlanmış ikonostasisi ilə məşhurdur. Yovan Biqorski Vəftizçi İohannın bölgədə qazandığı yerli bir addır.
Tarixi
2009-cu ildə baş vermiş yanğın hadisəsi səbəbiylə monastırın ən köhnə strukturlarının çoxu məhv olmuşdur, müasir və əlavə strukturlar isə qurtarılmışdır. 2010-cu ilin may ayında tarixi kilsəni əvvəlkinə uyğun olaraq yenidənqurma işlərinə görə bərpa layihəsi başladılmışdır.
Ədəbiyyat
Dimitrov B., 2001. Християнството в българските земи. . Български манастири. Sofiya şəhəri.
Elman Məmmədov (siyasətçi)
Elman Camal oğlu Məmmədov — Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatı, Qarabağ müharibəsi veteranı.
Həyatı
Evlidir, 7 övladı var.
İctimai-siyasi fəaliyyəti
1973-cü ildən Xocalı kənd orta məktəbində müəllim, direktor müavini, direktor işləmişdir. 1985-ci ildən Xocalı tərəvəzçilik-südçülük sovxozunda partiya təşkilatının katibi, 1987-ci ildən Xocalı İcraiyyə Komitəsinin sədri, 1991–2000-ci illərdə Xocalı İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifələrində çalışmışdır.
Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür.
İkinci çağırış Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatı olmuşdur.
2005-ci il noyabrın 6-da 124 saylı Şuşa-Füzuli-Xocalı-Xocavənd seçki dairəsindən deputat seçilmişdir. Milli Məclisin Təhlükəsizlik və müdafiə məsələləri daimi komissiyasının üzvüdür. Azərbaycan-Belarus, Azərbaycan-Bolqarıstan, Azərbaycan-Fransa, Azərbaycan-İsveçrə, Azərbaycan-Lüksemburq parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qruplarının üzvüdür.
GUAM-ın Parlament Assambleyasında Azərbaycan nümayəndə heyətinin üzvüdür.
Ərəbdovşanlar
Ərəbdovşanlar — gəmiricilər dəstəsindən heyvan fəsiləsi.
Sarıyataq (Qubadlı)
Sarıyataq — Azərbaycan Respublikasının Qubadlı rayonunun Sarıyataq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.