cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jülyen Lyao
Həyatı
Belçikada qərbdən şərqə doğru bütün ölkə boyu bir ensiz sənaye zolağı uzanır. Burada kömür çıxarılır və polad əridilir. Bura şaxtaçılar, metalçılar, maşın qayıranlar və kimyaçılar diyarıdır–fəhlə Belçikasının qəlbidir. Buranın havası həmişə hisli, terrikonları qara, gecə-gündüz sönməyən domna sobaları qara, zavodların boruları qurumdan qaradır, şaxtaçıların hisdən üzləri qara, yaşadıqları qəsəbələri qaradır. Qara Belçika belədir. Kapitalist təsərrüfatını xarakterizə edən şəraitin yüksəldiyi dövrlərdə belə bura–tənəzzül və böhranlar zamanı qonşu rayonlardan və ölkələrdən axışıb gələn yoxsul kəndlilərin ziyarət yeri, ümidsizlik və yoxsulluq diyarı olmuşdur. Keçən əsrin sonunda burada əmək haqqı olduqca cüz'i idi, iş günü isə yarım sutkadan uzun çəkirdi. Əmək mühafizəsi və fabrik qanunçuluğunun iyi-sorağı yox idi. Kapitalistlər fəhlə təşkilatlarını tanımaq istəmir və tə'til edənlərə amansız divan tuturdular. Lyaonun doğma Seren şəhərində 1869-cu ildə tə'tilçilərə tutulan vəhşicəsinə bir divanı Karl Marks belə təsvir etmişdir: "…Serendə Kokkeril dəmiryol zavodunda pudlinqləyənlərin tamamilə qanuni tə'tili yalnız ona görə nizamsız xarakter almışdı ki, xalqı provakasiyaya sövq etmək məqsədi ilə buraya güclü süvari və jandarm dəstəsi göndərilmişdi. Aprelin 9-dan 12-dək bu cəsur döyüşçülər silahsız fəhlələr üzərinə nəinki qılınc və nizə ilə igidliklə cumurdular, həm də yoldan keçən dinc adamları təhqiq etmədən öldürür və yaralayır, qapıları sındırıb evlərə soxulur, hətta sərnişinlərin barrikada düzəltdikləri Seren vağzalına hiddətlə bir neçə dəfə hücum etməkdən həzz alırdılar".
Jülyen Lyao fəhlə ailəsində anadan olmuşdu. Onun peşəsinə görə qazan quraşdıran olan atası yerli sosialist cəmiyyətinin görkəmli fəaliyyət göstərən banisi idi. Onun ailəsi yoxsul güzəran keçirirdi. Sahibkarlara qarşı təbliğat apardığına görə atasını tez-tez işdən çıxarmışdılar. Bir dəfə qəzaya düşdüyündən onun bir gözü kor olmuşdu. Odur ki, iş tapmaq daha da çətinləşmişdi. Jülyenin sadə, dindar zəhmətkeş anası təsərrüfatı aparmış və uşaqları böyütmüşdü. İbtidai məktəbi qurtaran kimi, on dörd yaşlı Jülyen zavoda işləməyə getmişdi. Atası kimi o da qazançı olmuşdu.
1902-ci ildə on səkkiz yaşlı gənc Jülyen ilk dəfə siyasi tə'tildə iştirak etdi. Üsyankar ruhu və fəhlə işinə ehtiraslı inamı atasından irsən qəbul edərək, o, tezliklə kütlələrin başçısı oldu. İşdən çıxarılması Lyaonu qorxutmadı. Fəhlə təşkilatında sıx birlik yaratmağın lüzumunu yəqin edən Jülyen həmkarlar ittifaqının yaradılması işinə var gücü ilə girişdi. O, 1905-ci ildə yoldaşları ilə birlikdə metalçıların mə'nalı ad verilmiş "Qalx!" cəmiyyətinin əsasını qoydu ki, bu da sonralar Belçikada metalçıların ən mübarizə həmkarlar ittifaqı mərkəzlərindən birinə çevrildi.
Bir azdan sonra Lyaonu bu həmkarlar ittifaqının təbliğat üzrə katibi seçdilər. O zaman Belçika həmkarlar ittifaqları Fəhlə partiyasına qoşulmuşdular. Belçika Fəhlə partiyası bir növ səciyyəvi təşkilat idi. 1885-ci ildə proletar kütlələri partiyası kimi tə'sis edilmiş olan bu təşkilat istehlak cəmiyyətlərindən, istehsal kooperativlərindən, həmkarlar ittifaqlarından, idman cəmiyyətlərindən, müstəqil təhsil dərnəklərindən, yardım kassalarından, təqaüd kassalarından, mədəni birləşmələrdən və sairələrdən ibarət idi. Bu təşkilatların üzvləri mexaniki olaraq fəhlə partiyasının üzvləri sayılırdılar. Bu təşkilatların hər biri demək olar ki, müstəqil idi. Çox vaxt partiya ilə onun əlaqəsi formal mahiyyət daşıyırdı. Partiya müxtəlif ictimai təbəqələrin və çox rənga–rəng ideya cərəyanlarının uzlaşmasından ibarət idi. Partiyada xırda burjua ideologiyası tədricən üstünlük təşkil edir və opportunist ünsürlərin tə'siri get-gedə güclənirdi.
Alovlu tribun, iste'dadlı təşkilatçı, xalqa hədsiz sədaqətli, mətin və fədakar olan Lyao Belçika fəhlələri arasında böyük hörmət qazanmışdı. O, uca boyu, gözəl qaməti, vüqarlı baxışı, möhkəm iradəsi və işgüzar, coşqun təbiəti ilə fərqlənirdi. Onun üzü həmişə gülür, gözləri mehribanlıq və sədaqətlə dolu olurdu.
Fəhlə ailəsindən çıxmış və fəhlələrlə daim sıx əlaqədə olan Lyao özünün sinif yoldaşlarının ehtiyaclarını həmişə bilir, hiss edir və başa düşürdü. Nə vaxt və harada tə'til baş versəydi, görərdilər ki, Lyao da oradadır. Xalqı ürəkləndirmək lazım gələndə, qüvvələr tükənəndə Lyaonu göndərirdilər. O, adamları inandırır, onlarda inam oyadır, səhvləri göstərir, çıxış yolu tapırdı. Şərait mürəkkəbləşəndə, polislər qılınc və dəyənəyi işə salanda Lyao orada, izdihamın ön sıralarında olardı.
Lyaonun öldürülməsi bütün ölkənin qəzəbinə səbəb oldu. Parlamentdə kommunistlər, sosialistlər və liberallar daxili işlər nazirindən izahat istədilər, işin dərhal təhqiq edilməsində və qatillərin cəzalandırılmasında israr etdilər. Lyej əyaləti zəhmətkeşləri matəm tə'tili elan etdilər. Sosialistlərin tə'siri altında olan Ümuməmək Federasiyası fəhlələrin təşəbbüsünü müdafiə etdi. Lyao basdırılan gün Şarlerua və Borinaj şaxtaçıları tə'tilə çıxmışdılar. Fəhlə Belçikası öz qəhrəmanı ilə vidalaşırdı. Avqustun 22-də Lyejdə həyat sükunətə qərq oldu. Hər şey sakitləşdi. Borular tüstülənmədi. Tramvaylar və avtobuslar dayandı. İzdiham tam sükutla addımlayır, fəhlələr və müəllimlər, şaxtaçılar və senatorlar, sosialistlər və kommunistlər, liberallar və katoliklər, qocalar və uşaqlar Serenin küçələri ilə gedirdilər. İzdiham–sanki insan dəryasını xatırladırdı. Bayraqlar dalğalanırdı. Al–əlvan güllərdən hörülmüş əklillər izdihamı müşayiət edirdi. Adamlar öz bayraqdarının dalınca gedirdilər. Onlar sülh naminə–müharibə təhlükəsinə qarşı, azadlıq naminə–qatillik və ölüm düşərgələri siyasətinə qarşı, öz vətənlərinin şərəfi naminə–yadellilərdən asılılığa qarşı, insan ləyaqəti naminə–istismara qarşı birləşmişdilər. İzdiham addımlayır, həlak olmuş rəhbərin birliyi–fəhlələrin birliyini, zəhmətkeşlərin birliyini, demokratların birliyini həmişə müqəddəs saxlamaq haqqındakı vəsiyyətini xatırlayaraq irəliləyirdi.
Erigeron epiroticus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Beynəlxalq Man Buker mükafatı
Beynəlxalq Buker Mükafatı (rəsmi adı Man Booker International Prize) — mötəbər ədəbi mükafatlardan biridir.
2005-ci ildə təsis edilən Beynəlxalq Buker Mükafatı iki ildən bir bədii dünya ədəbiyyatının zənginləşməsində göstərdiyi xidmətlərə görə ingilis dilində yazan yazıçılara verilir.
2005-ci ildə bu mükafata alban şairi İsmayıl Kadar layiq görülüb.
2007-ci ildə bu mükafata afrikalı yazıçı Çinua Açebe layiq görülüb.
2009-cu ildə mükafatın qalibi kanadalı yazıçı Elis Manro olub.
Ariçilik
Ariçilik vəya Aryanizm (termin arii sözündən əmələ gəlib, , ) Tərcüməsi kimidir. Yalan elmlərərə aid termindir. İskəndəriyyəli Ariusun ortaya atdığı təlimin tərəfdarları tərəfindən davam etdirilən dini cərəyan. Bu cərəyan Üçlüyü qəbul etməməklə birlikdə İsanın tanrı olduğunu da inkar edirdi. Əsasən german tayfaları arasında yayılmışdı. Nikeya kilsə məclisində qəti olaraq pisləndilər və heretik elan edildilər.
Beynəlxalq Man Buker mükafatı
2011-ci ilin qalibi isə amerikalı yazıçı Filip Rotdur.
2013-cü ildə mükafata yenə başqa bir amerikalı yazıçı layiq görülüb. Bu dəfə, qısa hekayələri ilə məşhur Lidiya Devis qalib olub.
2015-ci ildə mükafatı macar yazıçı Laslo Krasnaxorkai qazanıb.
Həmin ildən etibarən mükafat iki ildən bir yox, hər il verilməyə başlayıb.
Əbussuud Əfəndi
Əbussuud Əfəndi — Hənəfi Matüridi, Osmanlı şeyxülislamı və Quran təfsirçisi. Ailəsi İskilip yaxınlığındakı İmad kəndindən olduğu üçün ona "Əl-İmadi" də deyirdilər.
Həyatı
Əbussuud Əfəndi 30 dekabr 1490-cı ildə Çorumun İskilip mahalında doğulmuşdur. Onun atası İskilipli Şeyx Mühiddin Məhəmməd Əfəndi, anası isə Əli Quşçunun qızı olmuşdur. Bəzi qaynaqlar İmadı Amid ilə qarışdırıb Əbussuud Əfəndinin Diyarbəkirli olduğunu irəli sürmüşdür. Əli Mustafa Əfəndi və Peçuylu İbrahimin "İmad"ı "İmadiyə" İlə qarışdıraraq Əbussuud Əfəndinin kürd əsilli olduğu fikrini irəli sürmüşdürlər. Lakin Əbussuud Əfəndinin ailəsinin hal-hazırda İraq ərazisində yerləşən İmadiyəli deyil, İskilipdə yerləşən İmad kəndindən olduğu bəzi müasir qaynaqlar da daxil olmaqla demək olar ki, bütün mənbələrdə qeyd edilməkdədir.
Əbussuud 1530-cu illərdə Bursa, İstanbul və Rumelidə hakim vəzifəsində çalışmış, burada yerli qanunları şəriət qanunlarına uyğunlaşdırmışdır. 1545-ci ildə Sultan Süleyman Qanuni onu şeyxülislam vəzifəsinə təyin etmiş və Əbussuud ölümünə qədər bu vəzifəni icra etmişdir. O, Süleymanın Yezidiləri öldürməsi və Səlimin Kiprə hücumu ilə bağlı fətva vermişdir. Əbussuud həmçinin İran və ya Osmanlı torpaqlarında yaşamasından asılı olmayaraq qızılbaşları "bidətçi" adlandıran fətvalar vermiş və onların öldürülməsinin qanuna görə icazə verilməsi ilə yanaşı, tərifə layiq görüləcəyini də bəyan etmişdir.
O, məhkəmə islahatlarından əlavə, verdiyi fətvaların müxtəlifliyi ilə də yadda qalıb. Bunlar arasında onun Qaragöz oyunlarına və o dövr üçün yenilik olan qəhvə istehlakına icazə verən rəyləri xüsusilə fərqlənir. Əbussud Əfəndi 1545–1574-cü illərdə İstanbul müftisi olmuşdur.
Əbussuud Əfəndi 23 avqust 1574-cü ildə ölmüşdür. Onun məzarı Əyyubsultandır.
Əsərləri
Bilinən 22 ədəd əsəri ilə müxtəlif risalələri vardır. "İrşadü'l-Aklu's-Selim Mezaye'l-Kitabü'l-Kerim" adlı təfsiri sahəsində ən əhəmiyyətli əsərlərdən qəbul edilir.
Təfsir
Hüquq
Dil və ədəbiyyat
Akaid
Tip
Monodelphis reigi
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Əmtəə birjası
thumb|Çikaqo Əmtəə Birjası Əmtəə birjası — müəyyən edilmiş birja qaydaları əsasında əvvəlcədən təyin olunmuş yerdə və vaxtda aşkar kütləvi sövdələşmə şəklində həyata keçirilən topdansatış ticarət bazarını təşkil etmək məqsədi güdən hüquqi və (və ya) fiziki şəxslərin könüllü birliyi əsasında yaradılan hüquqi şəxs statuslu təşkilatdır.
Birja onunla əlamətdardır ki, burada ticarət müntəzəm təşkil edilir, malın keyfiyyətinə, şəraitinə və tədarük vaxtına olan tələblər eyniləşdirilmiş (unifikasiya olunmuş) olur, alıcıların və satıcıların qarşılıqlı təkliflərinə, sonradan sazişlər bağlanmasına əsaslanır. Birjalar xüsusi adamların assosiasiyası kimi təşkil olunur, çox vaxt korparasiya kimi birləşmiş olur və məqsəd isə, ticarəti rahatlaşdırmaq və ucuzlaşdırmaqdır.
Axalsıx
Axalsıx və ya Axaltsixe — Gürcüstanda şəhər.
Axaltsixe
Ak Saka adı Dədə Qorqud dastanlarında bəhs olunan qədim yer adlarındandır: Məgər Başı Açuq Tatyan qələsindən, Aq Səqa qələsindən kafərin casusu vardı… Daha sonrakı tarix səhifələrində ondan X–XI əsrlərə aid qala kimi bəhs olunur. 1. Bir də yeri gəlmişkən qeyd edək ki, mətndə adı çəkilən "Başı Açuq" indiki Kutaisi ərazisinin Şərq mənbələrində rast gəlinən adıdır. Budur, XI yüzillikdə Ak Saka-Cıldır mahalı Böyük Səlcüqlü dövlətinin tərkibindədir. 13-cü əsrdə isə Cənub-Qərbi Qafqazla birgə Çingiz xan və İlxanilər dövlətinə məxsusdur; 14-cü əsrdən bu yerlərdə Çobanilər, Cəlayirilər, Qaraqoyunlular hakimiyyət sürür. 15-ci əsrin axırlarından Ak Saka Osmanlı dövlətinin tərkibindədir; bu zamandan etibarən Azqur, Altunqala, İdə, Koblıyan, Qüzey, Güney və s. kimi 14 sancaqdan ibarət olan Ak Saka paşalığı güclü vilayətə çevrilir; möhkəm qalalar, məscidlər tikilir. 2. Səyahəti əsnasında Ak Sakadan keçən Övliya Çələbi yalçın qaya üzərində daşdan yonulmuş "Ahiska qalası"ndan danışır. Ak Saka (yerli türklər öz şəhərlərində Ahıska (Akıska deyirlər) Ədirnə sülhünün (1829) şərtlərinə görə Rusiyaya keçən torpaqlarla birlikdə Osmanlılardan alındı. Vilayət mərkəzi Ak Saka olan Cıldır əyalətinə daxil olan Ardanıc, Artvin, Şavşat, Borçka, Yusif Eli isə milli hüdudlar içərisində qaldı. 1828-ci ilin avqust ayının 16-da Sərəsgər Mehmed paşanın komandanlığı altında türklərin igidcəsinə müqavimətinə baxmayaraq Paskeviç qalanı alır. Rusların əlinə keçdikdə üstündən dumanlar yüksələn bir xaraba halına gəlmişdir. Bu hücumda polkovnik Borodinin başçılığı altında vuruşan Şirvan alayı xüsusən fərqlənir. Qalanın idarəsi general Bebutova tapşırılır. Lakin məşhur Acarlı Əhməd bəy qalanın itirilməsi ilə barışa bilmir və qalaya hücuma keçir. General Burtsev tələsik köməyə gəlir. Qala mühasirədən yalnız martda çıxa bilir. Bu vaxtdan başlayaraq Türkiyə ilə mənəvi bağları qırmaq məqsədilə bu şəhərə ermənilər köçürülür; bununla dərhal əhalinin tərkibi ermənilərin xeyrinə dəyişir. Tezliklə sakinlərin 10-dan 8-ni ermənilər təşkil edir. Belə ki, bundan 25 il sonra Krım müharibəsi zamanı qalanın müdafiəsi general Andronikova həvalə olunur. Ak Sakanın gözəl təbiəti vardır; bağları-bağçaları ilə məşhurdur. Şəhərin yaxınlığında Abaz Tuban kurortu (Indi Abastumani), Səfər yaylağı yerləşir. Səfər yaylağında vaxtilə şəhərin hakimləri olan atabəylərin bağları və sarayları var idi. Bu yaylaqlar Urabal çayı (Kür hövzəsi) üstündədir. Indi bu səfalı yaylaqlara can verən Urabal çayının adı dəyişdirilmişdir, çayın yeni gürcü adı Potskovi-Skali adlanır. Ak Saka ərazilərindən əqiq çıxarılır. Azərbaycan milli mətbuat tarixində mühüm yeri olan "Molla Nəsrəddin" jurnalını Mirzə Cəlillə birlikdə nəşr edən Ömər Faiq Nemanzadənin vətənidir. O həm də 1918-ci ilin martında "İstiqlal komitəs"inin üzvü olmuş, Nağı Şeyxzamanlı ilə məhz o Türkiyəyə diplomatik görüşə göndərilmişdir.
Mənbə
Minaxanım Təkləli, Türk kitabı. Unudulan tarix. Dəyişdirilən adlar, Bakı, Nurlar, 2009, 20–22
Yayı olmayan il
thumb|300px|"Yayı olmayan il"in temperatur xəritəsi "Yayı olmayan il" (ing. “Poverty Year”, “The Summer that Never Was”, “Year There Was No Summer”) — 1816-cı il Şimali Amerikada və Qərbi Avropada çox soyuq keçdiyindən həmin il tarixdə bu adla qalmışdır. Meteoroloji müşahidələrin başlandığı dövrdən bəri ən soyuq il olmuşdur. ABŞ-də 1816-cı ili, həm də “Eighteen hundred and frozen to death” (“Min səkkiz yüz və ölümcül şaxta”) adlandırırlar.
Səbəbləri
1920-ci ildə amerikalı iqlim tədqiqatçısı Uilyam Hamfreys “Yayı olmayan ili” izah edə bilmişdir. O iqlimdə baş verən dəyişiklikləri Sumbava adlı İndoneziya adasında yerləşən Tambora vulkanının püskürməsi ilə izah etmişdir. Bu püskürmə tarixən müşahidə edilmiş ən güclü vulkan püskürməsi sayılır. 1815-ci ildə baş vermiş bu püskürmə VEİ şkalası üzrə 7 bal gücünə malik idi və atmosferə atılmış 150 km3 kül növbəti illərdə şimal yarımkürəsində vulkanik qış effekti yaratmışdı.
Başqa bir məlumata görə, 1809-cu ildə tropiklər ərazisində daha bir vulkan püskürməsi baş vermişdi və onun barəsində yazılı qeydlər olmasa da, onun püskürmə gücü Tambora vulkanı ilə müqayisə edilən idi. Bu iki püskürmənin nəticəsində növbəti onillik (1810-1819) son 550 il ərzində ən soyuq onillik kimi tarixdə qalmışdı.
Nəticələri
Vulkan külünün yerin atmosferində yayılması üçün bir neçə ay keçməli idi, ona görə də, 1815-ci ildə bu püskürmənin nəticələri Avropada elə də hiss edilmirdi. 1816-cı ilin martında isə havanın temperaturu qış temperaturu olaraq qalmaqda idi. Aprel və may aylarında çoxlu yağış və dolu yağmışdı. İyun və iyulda Şimali Amerikada hər gecə şaxta düşürdü. Nyu-Yorkda və ABŞ-nin şimal-şərqində 1 metrədək qar yağırdı. Almaniyanı güclü fırtınalar ciddi narahat edirdi, bir çox çaylar, o cümlədən Reyn çayı daşmışdı. İsveçrədə hər ay qar yağırdı. Qeyri-adi soyuq kənd təsərrüfatı üçün böyük zərbə oldu və dəhşətli ərzaq qıtlığına səbəb olmuşdu. 1817-ci ilin yazında buğdanın qiyməti 10 dəfə qalxdı, əhali arasında aclıq baş qaldırdı. On minlərlə avropalı Amerikaya köçdü. Tarixçi Con D.Postun fikrincə, “yayı olmayan il qərb dünyasında insanların mövcudluğunu şübhə altına qoyan sonuncu böyük böhran idi”.
Şimali Amerika
1816-cı ilin yazında ABŞ-nin şərqi qatı “quru duman”a bürünmüşdü. Bu duman gün işığına qırmızı və boz çalarlar verirdi və elə qatı idi ki, günəşdəki ləkələr adi gözlə görünürdü. Nə külək, nə də yağış bu dumanı dağıda bilməmişdi.
1816-cı ilin mayında Yeni İngiltərə və Nyu-Yorkun təpəli yerlərində əkinləri şaxta vurmuşdu. İyunun 4-də Konnektikut və Nyu-Cersi ştatlarında şaxta qeydə alınmışdı.
Nyu-Yorklu fermer Nikolas Benner yazırdı ki, 1816-cı ilin mayında “hər şey donmuşdu”. May ayında hər gün temperatur sıfırdan aşağı düşürdü. İyulda elə soyuq idi ki, bitkilər inkişaf etmirdi. Avqustun 23-də Berkşir Hills yenə donmuşdu.
Massaçusetsli tarixçi isə yazırdı ki, iyunun 7-si və 8-i qar yağmışdı və elə soyuq idi ki, əkinləri don vurmuşdu. Bu iqlim anomaliyasından zərər çəkənlərdən biri də ABŞ-nin o zaman pensiyaya çıxaraq fermerliklə məşğul olan keçmiş prezidenti Tomas Cefferson idi. Soyuqlar onun Montiçellodakı (Virciniya ştatı) fermasındakı əkinləri məhv edərək Ceffersonu ciddi borca salmışdı.
Avropa
Soyuq temperatur və durmadan yağan yağışlar Britaniya və İrlandiyada əkinlərin məhv olmasına səbəb oldu. Uelsdən olan ailələlər qaçqınlartək uzun məsafə qət edib ərzaq dilənməyə məcbur olurdular. Almaniyada ərzağın qiyməti dəfələrlə qalxmışdı. Avropanın bir çox şəhərlərini iğtişaşlar bürümüşdü.
Asiya
Çində soyuq hava ağacları və düyü əkinlərini məhv etmişdi. Şimalda hətta camışlar da qırılmışdı. Tambora vulkanının püskürməsi musson mövsümünün dövriliyini pozdu və bu Yantszı çayının dərəsində daşqınlara səbəb oldu. Hindistanda yay mussonlarının gecikməsi daşqınlara və vəba epidemiyasına səbəb oldu. .
Yayı olmayan il mədəniyyətdə
thumb|300px|right|Rəssam U.Törnerin "Çiçester kanalı" tablosu, 1828 Atmosferə çökmüş vulkanik kül (tefra) qeyri-adi rəngli günəş qürublarına səbəb oldu. BBC tərəfindən çəkilmiş filmdə qeyd edilir ki, məşhur ingilis rəssamı Uilyam Törnerin akvarel və rəsmlərində, xüsusilə də 1828-ci ilə aid “Çiçester kanalı” rəsmində sarı çalarların üstünlük təşkil etməsinin əsas səbəbi də bu effekt olmuşdur.
1816-cı ilin yayını ingilis yazıçısı Meri Şelli Cenevrə gölü ətrafındakı villasında keçirirdi. Hava elə pis idi ki, istirahət edənlər evdən bayıra çıxa bilmirdilər. Buna görə də, onlar qərara gəldilər ki, hərəsi bir dəhşətli hekayə yazacaq və sonra bir-birlərinə oxuyacaqlar. Meri Şelli özünün məşhur əsərini - “Frankenşteyn və ya müasir Prometey” povestini, lord Bayronun həkimi Polidori isə vampirlər haqqında ilk əsər sayılan “Vampir” povestini yazmışdı.
Ellis Hoffmanın ABŞ-nin Massaçusets ştatında yerləşən Blekuell şəhərindən bəhs edən “Qırmızı bağ” romanının fəsillərindən biri “Yayı olmayan il 1816” adlanır.
Beynəlxalq Əlillər Günü
400px|thumbnail|right|"Arabaçı" Əlillər Şəbəkəsi İctimai Birliyinin təşkil etdiyi tədbir Beynəlxalq Əlillər Günü — 3 dekabr Beynəlxalq Əlilliyi olan Şəxslər günü kimi qeyd olunur.
Tarixi
1992-ci il oktyabrın 14-də Əlillər Onilliyinin başa çatması münasibətilə BMT Baş Məclisi dekabrın 3-nü "Əlilliyi olan insanların Beynəlxalq günü" kimi qeyd olunması haqqında Bəyannamə qəbul etmişdir. Bu günün məqsədi cəmiyyəti əlillik problemlərinin həllinə cəlb etmək, əlilliyi olan bütün insanların hüquqlarını qorumaqdır. İndi dünya əhalisinin təxminən 10 faizini fiziki cəhətdən qüsurlu insanlar təşkil edir. Əlilliyi olan insanların 20 faizi inkişaf etməkdə olan ölkələrdə yaşayır.
Azərbaycanda əlillər
Azərbaycanda dövlət tərəfindən bu qəbildən olan insanların sosial rifahının yüksəldilməsi istiqamətində mühüm addımlar atılır, bu insanların sosial təminatı ildən-ilə daha da yaxşılaşır. Azərbaycan BMT Baş Məclisi tərəfindən 2006-cı ildə qəbul edilmiş "Əlillərin hüquqları haqqında" Konvensiyaya qoşulub. Ölkəmizdə əlillərin sosial müdafiəsi ilə bağlı həyata keçirilən geniş miqyaslıi tədbirlərin əsası Heydər Əliyev tərəfindən qoyulub.
Heydər Əliyev Azərbaycanın ərazi bütövlüyü uğrunda şəhid olanların ailələrinə, fiziki sağlamlığını itirən insanlara, onların problemlərinə də böyük həssaslıqla yanaşıb, əlillərin, müharibə veteranlarının, şəhid ailələrinin mənzil şəraitinin yaxşılaşdırılması istiqamətində əhəmiyyətli işlər görüb. 1997–2003-cü illərdə 508 ailə mənzillə, 138 ailə isə fərdi evlə təmin olunub. 1998–2002-ci illərdə 1090 nəfər əlilə minik avtomobili verilib…
10 May Əlillər Həftəsinin açılışı
11 May Gözdən Əlillər Günü,
12 May Eşitmə və Nitq Əlillər Günü,
13 May Ortopedik Əlillər Günü,
14 May İntellekt və Əqli Əlillər Günü,
Çingiz Qaraşarlı
Çingiz Qaraşarlı — dilçi.
Həyatı
Çingiz Məmməd oğlu Qaraşarlı 1951-ci ildə Ağdam şəhərində anadan olmuşdur. 1974-cü ildə Azərbaycan Dillər Universitetini bitirmiş və bir neçə il orta məktəbdə ingilis dili müəllimi işləmişdir. 1979-1982-ci illərdə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Nəsimi adına Dilçilik İnstitunda kiçik elmi işləmiş, orada "Oğuz qrupu türk dillərində fel tərzləri" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir. 1983-cü ildən Azərbaycan Dillər Universitetində işləyir. Çingiz Qaraşarlı "Qədim yunan, roman, kelt və german dillərində türkizmlər (Etrusklar danışmağa başlayır)" (2005) və "Aralıq dənizi hövzəsinin erkən sakinləri – Türklər" (2009) adlı kitabların müəllifidir. O, Aralıq dənizi regionunda danışılmış etrusk, troyan, pelasq və başqa dillərə məxsus onomastika və yazılı abidələri tədqiq edərək, həmin dillərin türk mənşəli olması qərarına gəlmişdir. 2009-cu ilin noyabr ayında bu mövzuda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir.
Mahmud xan Poladen
Mahmud xan Hüseyn xan oğlu Poladen (1868-1928) — İran Kazak diviziyasının polkovniki.
Həyatı
Mahmud xan Poladen 1868-ci ildə İran Kazak diviziyasının zabiti Hüseyn xanın ailəsində anadan olmuşdu. Əslən Naxçıvanlıdır. O, Hərbi məktəbdə oxumuşdu. İranda "Qazaqxana" deyilən kazak briqadasında xidmətə başlamışdı. Məşrutə hərəkatına qarşı çıxmışdı.
Mahmud xan Poladen 1919-cu ildən sonra Rza xan Sipəhi dəstəkləmişdi.
Mahmud xan Poladen Rza şaha qarşı hazırlanan sui-qəsddə iştirak etmişdi.
Mahmud xan Poladen 1928-ci ildə güllələnib.
Erigeron eriocalyx
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Mars (mifologiya)
Mars — Qədim Roma mifologiyasında fəlakət tanrısı. Mars həm də əfsanəyə görə qədim yunan tanrılarından biri olub. Həmin tanrının adı çəkilən yerdə həmişə fəlakət üz verirmiş. Bundan qəzəblənən digər tanrılar onu Yerdən qovublar. Mars tanrısı isə dünyadan çıxıb gedib. Sonralar elə Mars planetinin də həmin tanrı olduğu güman edilir. Və həmin hadisədən sonra bu planetin qırmızı rəngə boyandığı güman edilir. O vaxtdan bəri bu planetə qırmızı planet, yəni hirsli planet adı verilmişdir.
Mart ayının adı bu tanrının şərəfinə adlandırılmışdır.
Narok Muzeyi
Narok Muzeyi — Keniyanın Narok regionunda yerləşən muzeydir. Muzeyin eksponatları Masailərin mədəni irsin, eləcə də digər Maa-danışıq mədəniyyətləri, o cümlədən Samburu, Nyemps və Ndorobo xalqlarının mədəniyyətini özündə əks etdirir.
Xeyirlə şərin rəqsi (film, 2015)
Xeyirlə şərin rəqsi filmi rejissor Yavər Rzayev tərəfindən 2016-cı ildə ekranlaşdırılmışdır. Film Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin sifarişi ilə C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında istehsal edilmişdir. Filmin süjet xətti dünyaca məşhur xəfiyyə Dronqonun Azərbaycanın dağlıq rayonundakı bir qəsəbədə baş verən müəmmalı hadisəni araşdırması üzərində qurulub. Filmdə əsas rolları İlqar Muradov, Məbud Məhərrəmov, Qurban İsmayılov, Şükufə Yusupova və Rasim Cəfər ifa edirlər.
Məzmun
Filmin süjet xətti dünyaca məşhur xəfiyyə Dronqonun Azərbaycanın dağlıq rayonundakı bir qəsəbədə baş verən müəmmalı hadisəni araşdırması üzərində qurulub.
Film haqqında
Film Çingiz Abdullayevin "Quba kapriççiosu" əsəri əsasında çəkilmişdir.
Şampinyi-sür-Marn
Şampinyi-sür-Marn  — Fransa da kommuna, Paris in cənub-şərq şəhərətrafı.
Tarixi
Kommuna Parisin mühasirəsi zamanı bir neçə dəfə əl dəyişdirdi. 1897-ci ildə müasir bir ad aldı (bundan əvvəl ona sadəcə Şampinyi deyilirdi).
Əsas inkişaf dövrü şəhərdə İkinci Dünya Müharibəsindən sonra başladı. Şimali Afrika və Portuqaliya dan bir çox immiqrant Şampinyidə məskunlaşdı.
Nəqşidil Sultan
Nəqşidil Sultan (ö. 6 sentyabr 1817) — 27. Osmanlı sultanı I Əbdülhəmidin xanımı, 30. Osmanlı sultanı II Mahmudun anası, Osmanlı imperiyasının Validə sultanı.
İlk illəri və saraya gəlişi
Osmanlı tarixi mənbələrində adı adətən Nəqşidil olaraq anılsa da, bəzi arxiv sənədlərində, möhüründə və məzar kitabəsində adı Nəqşi, Nəqşi Qadınəfəndi olaraq qeyd olunur. Kimliyi və saraya gəlişi haqqında dəqiq məlumat olmasa da, onun fransız kral ailəsinə mənsub olması ilə bağlı məlumat doğru deyil. Belə ki, Sultan Əbdülhəmidin bacısı Əsma Sultanın sarayındakı kənizlərdən olduğu, padşahın bacısını ziyarəti əsnasında görüb bəyəndiyi bu qızı Topqapı sarayına gətirdiyi məlumdur. XVIII əsrdə hərəmxanaya alınan kənizlərin böyük bir qismi kimi onun da Qafqaz əsilli olduğu ehtimal olunur.
Sultan Əbdülhəmid səltənəti
Sultan Əbdülhəmidin yeddinci qadınəfəndisi olan Nəqşidil Sultan ilk övladı 22 oktyabr 1783-cü ildə dünyaya gələn Şahzadə Murad Seyfullah Əfəndidir. Ancaq bu övladını 3 mart 1784-cü ildə çiçək xəstəliyindən itirmişdir. Sarayın məsrəf kitablarına görə, övladını itirməsinə baxmayaraq sarayda aldığı məvacib padşahın əmriylə eyni saxlanılmışdır. İkinci övladı olan Şahzadə Mahmudu 20 iyul 1785-ci ildə, son övladı olan və cəmi 7 ay yaşaya bilən Saliha Sultanı isə 28 noyabr 1786-cı ildə dünyaya gətirmişdir.
Sultan Səlim və Sultan Mustafa səltənəti
Sultan Əbdülhəmidin 7 aprel 1789-cu ildə vəfatından bir həftə sonra ənənəyə uyğun olaraq, mərhum padşahın digər xanımları ilə birlikdə Nəqşidil Sultan da köhnə saraya köçürüldü. Yenə sarayın məsrəf kitablarına görə, ögey oğlu Sultan Mustafanın 29 may 1807-ci ildə taxta çıxışından bir neçə həftə sonra saraydan aldığı məvacibin artırıldığı məlumdur. Sultan Səlimin qətlə yetirildiyi və yeganə övladı Şahzadə Mahmudun son anda qaçırılaraq xilas edildiyi günlərdə hələ də köhnə sarayda yaşamaqda idi.
Sultan Mahmud səltənəti
Oğlunun 28 iyul 1808-ci ildə taxta çıxışının ardından "məhdi-ülya-i səltənət" adını alan Nəqşidil Sultan 8 avqust günü keçirilən möhtəşəm validə alayı ilə Topqapı sarayına gətirildi. Sultan Mahmud anasını sarayın orta qapısında qarşıladı və əlini öpdükdən sonra onunla birlikdə hərəmxanaya daxil oldu. Keçirilən bu mərasim Osmanlı tarixinin son validə alayı olaraq tarixdə iz qoymuşdur.
Sultan Mahmud səltənətində validə sultan olaraq saray daxilində nüfuzlu olsa da, özündən öncəki sələfləri kimi dövlət işlərinə qarışmamışdır. Topqapı sarayından daha çox Beşiktaş sahilindəki köşkündə yaşayan Nəqşidil Sultan vərəm xəstəliyinə tutulmuşdur. Nəqşidil Sultan, oğlu Sultan Mahmud tərəfindən şəxsən nəzarət edilən müalicəsi davam edərkən 6 sentyabr 1817-ci ildə vəfat etdi. Cənazə namazı şeyxülislam Mehmed Zeynalabdin Əfəndi tərəfindən qılındı və öz adını daşıyan türbəsinə (Nəqşidil Sultan türbəsi) dəfn edildi. Vəfat etdiyi əsnada təxminən 56 yaşlarında olduğu qeyd edilir.
Serera (mifologiya)
Serera — Qədim Roma mifologiyasında əkinçilik və məhsuldarlıq ilahəsi. Əsasən plebeylər sitayiş edirdilər. Aprel və avqust aylarında Sereranın şərəfinə bayramlar keçirilirdi. E.ə. V əsrdən Sereraya sitayiş Demetraya sitayişlə qovuşmuşdu.
Respublikaçılıq
Respublikaçılıq (res – iş, publicus – ictimai, ümumxalq) və ya cümhuriyyətçilik (cümhuriyyət sözündən;, cümhuriyyə; cümhur – ictimai) — müstəqil özünüidarə anlayışı ətrafında formalaşmış, sadəcə çoxluğun yox, eyni zamanda azlığın suverenliyini, yəni vətəndaşlar ın bərabərhüquqluluğunu vurğulayan, respublikaçı konstitusiyalı sistem və respublikalar ın əsasını təşkil edən ideologiya. İdeologiyanın xüsusiyyətlərindən biri də referendum dur.
Azərbaycanda
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti nin əsası cümhuriyyətçilik ənənəsi ilə bağlıdır. Azərbaycan Konstitusiyası nın "Xalqın suverenliyi" başlıqlı ikinci maddəsində qeyd olunub:
Respublikaçı Alternativ Partiyası nın (REAL) rəsmi ideologiyası cümhuriyyətçilikdir.
Gülfəm Xatun
Gülfəm Xatun (d. ? - ö. 1561 və ya 1562, İstanbul) - Osmanlı padşahı I. Süleymanın hərəmi.
Həyatı
Tarixçi Yılmaz Öztunaya görə, Gülfəm Xatun 1511-ci ildə Şahzadə Süleyman ilə evləndirilmiş və onun ikinci hərəmi olmuşdur. 1521-ci ildə Şahzadə Mehmedlə eyni ildə dünyaya gətirdiyi Şahzadə Murad eyni il - 12 oktyabr 1521 tarixində çiçək xəstəliyindən vəfat etmişdir.
Digər bir tarixçi Çağatay Uluçaya görə, 1561 və ya 1562-ci ildə vəfat edən Gülfəm Xatun I. Süleymanın əmriylə edam edilmişdir. Buna səbəb isə Gülfəm Xatunun məzar daşının üzərinə yazılan "Şəhideyi saidə" (Mübarək şəhid) ifadəsidir. Ancaq bunun səbəbi Gülfəm Xatunun bir doğum əsnasında vəfat etməsi də ola bilər. İnşası 1561-ci ildə tamamlanan və tamamilə öz sərvətilə tikilən Üsküdardakı Gülfəm Xatun Məscidi günümüzdə də qalmaqdadır. Ancaq 1930-cu ildə aparılan yol çəkilişi iə əlaqədar türbə və məktəbi dağıdılmışdır.
Kiaksar
Kiaksar (yunanca: Κυαξάρης, qəd. fars:Uvaxşatra ; ) – hökmdar Fraortanın oğlu, Midiyanın üçüncü və ən qüdrətli hökmdarı. Prof. Q. Qeybullayevin "ilk böyük türk" adlandırdığı Kiaksarın hakimiyyəti dövründə Midiya şərqin ən güclü dövlətinə çevrilmişdir.
Fəaliyyəti
right|thumb|230px|Kiaksarın hakimiyyəti dövründə [[Midiya dövlətinin sərhədləri]] O, Midiya ordusunu yenidən qurmuş və təkmilləşdirmiş, daha sonra öz hərbi gücünü Babil hökmdarı Nabopalasarla birləşdimişdir. Bu birlik həmçinin Kiaksarın qızı Amitisin Nabupalasarın oğlu II Navuxodonosora ərə verilməsi ilə də möhkəmləndirilmişdir. Navuxodonosor gözəl Midiya (Azərbayacan) dağları və təbiəti üçün darıxan xanımı Amitis üçün qədim dünyanın yeddi möcüzəsindən biri olan Babilin asma bağlarını inşa etdirmişdir.
Bu birliyin nəticəsi olara yüzillərlə bütün Şərq xalqlarına əziyyət vermiş Assur dövləti süquta uğradılmış və onun paytaxtı zəngin Nineva şəhəri e.ə. 612-ci ildə tutularaq talan edilmişdir. Bu qələbədən sonra Midiya ordusu Şimali Mesopotomiyanı, Şərqi Anadolunu və Midiya və Lidiya arasında e.ə. 585-ci il 28 may tarixində baş vermiş Halis döyüşündən sonra Midiyanın Qərb sərhəddi kimi müəyyənləşdirilmiş Kiçik Asiyanın Halis çayına qədər olan ərazisini fəth etmişdir.
Midiya və Lidiya arasında baş vermiş döyüş haqqında Herodot yazır:
''"At üstündə yürüş edən köçəri skiflər bir qədər vaxtdan sonra yenidən peyda oldular və madaylardan sığınacaq istədilər. Bu zaman Midiyanın hökmdarı Deyokun oğlu Fraortanın oğlu Kiaksar idi. Skiflər ilk dəfə Deyokun hakimiyyəti zaman Midiyaya gəlmişdilər. O zaman Deyok onları xoş niyyətlə qarşılayaraq öz torpaqlarında yerləşdirmiş, özünün və ailəsinin güvənliyini skiflərə etibar edərək, oğlanlarını yaxşı nitq və yayla oxa atmağı öyrətmələri, döyüş təlimləri keçmələri üçün skiflərə vermişdi. Beləcə zaman keçir, skiflər tez-tez Kiçik Asiyaya yürüş edərək həmişə qymətli şeylərlə geri dönürdülər. Lakin bir dəfə onlar əliboş gəldilər və bu zaman Kiaksar onlara qarşı sərt rəftar edərək ağır şəkildə təhqir etmişdir.Bu cür təhqirdən sonra, skiflər onların arasında istənilmədiyi halda girən madaylardan birini öldürüb ətini doğrayaraq yemək kimi Kiaksara təqdim etdilər və özləri də mümkün qədət tez yığışaraq Sardlı Sadiattın oğlu Aliattın yanına qaçdılar. Ət bişirilib süfrəyə təqdim edildiyi və Kiaksar və onun qonaqlarının həmin ətin dadına baxdıqları vaxt, skiflər artıq Aliattın qoruması altında idilər. Hər şeyi öyrəndikdən sonra, Kiaksar Aliattdan skifləri geri verməsini tələb etdikdə Aliatt bundan imtina etdi. Beləliklə Midiya və Lidiya arasında beş il davam edən müharibənin əsası qoyldu. Bu müharibədə gah madaylar, gah da lidiyalılar üstünlük əldə edirdilər. Müharibənin altıncı ilində çay kənarındakı döyüşlərdən birində birdən-birə gündüz gecə oldu və hər yer qaranlığıa qərq oldu. Bunun tanrıların qəzəbi olduğunu başa düşən hər iki tərəf aralarında sülh bağlayaraq müharibəyə son qoydular. Sülh qərarı qohumluq əlaqələri ilə də möhkəmləndirildi və Aliattın qızı Arienis, Kiaksarın oğlu Astiaqa ərə verildi. Bundan sonra tərəflər arasında hansısa bir toqquşma və ya anlaşmazlıq baş vermədi. ''
Bu müharibədən az bir vaxt keçdikdən sonra Kiaksar vəfat etdi və onun yerini oğlu Astiaq tutdu. Astiaq ana tərəfdən, sonralar Midiya dövlətinin varlığına son qoyaraq maday hakimiyyətini və taxt-tacını qəsb etmiş fars şahzadəsi II Kirin babası idi.
Adın etimologiyası
Kiaksar şəxs adının əsl formasını bərpa etmək çətinlik yaratmışdır. Herodot fars məlumatçısından eşitdiyi adı qədim yunan dilinə uyğun surətdə yazmışdır. Er.əv. 519-cü ilə aid Bisutun qaya yazısında bu ad Huvaxştra Asur mənbələrində bir neçə midiyalının adında satar komponenti nəzərə çarpır: Satarpay, Satarpanu, Sataret və b. Ona görə də Kuvaksatar şəxs adındakı satar komponentinin türkcə şat – vəliəhd, şahzadə və ər – kişi, igid, döyüşçü sözlərindən ibarət olduğunu güman edilir. XVIII əsrdə Xivə xanlığının aid arxiv sənədlərində qaraqalpaqlarda 9 nəfər Sadır şəxs adı çəkilir. İ.M.Dyakonov və E.A.Qrantovski adlarda satar sözünü qədim fars mənşəli hşatra – hakimiyyət sözünün asurca yazılışı sayır və bunun əsasında Maday etnosunun Ari mənşəli (fars mənşəli) olduğunu yazırlar. Lakin yuxarıda deyilənlər bu fikrin yanlış olduğunu göstərmişdir. Orta Asiyada sak çarlarından biri Saksatar (bu adı er.əvvəl II əsr müəllifi Polien çəkir) şəxs adı məlumdur. Adın birinci komponenti Şərqi hun xaqanı Metenin oğlu Kiek (yazılışı çincədir, Kuyak, Kuvak kimi də oxuna bilər) və Çingiz xanın nəvəsi Quyuk xanın (1205- 1248) adlarında da vardır. Kiaksar (Huvaxştra) şəxs adının dəqiq mənasını müəyyən edilməmişdir. Əgər bu ad məhz Herodotun yazdığını kimi səslənmişsə, onu şumer dilində kiak – sevimli sözündən və Sar (Şar) – Aşur allahının adından ibarət olduğunu və (allahı) sevimlidir mənasını verdiyini ehtimal etmək olar. Belə halda Kiaksar Midiyada teofor adlardandır.
Oşel
Oşel —
Tarixi
Tatarıstanın Tetüş rayonuna aid olan bu qədim yaşayış məntəqəsinin adı rus dilinə adaptasiya nəticəsində taninmaz dərəcədə dəyişmişdir. Belə dəyişmələr Aş çayının adında (indi Oş) və bu çayın üzərindəki Aş adlı üç kəndin adında (İndi Oşa) və Əşnək (indi Oşnyak) Kama çayının sağ qolu və Əştərə (Ştir) Tatarıstanın Arski rayonunda kənd adlarında özünü göstərir. Deməli, qədim tayfa adı olan Aş, sonradan rus sayağı dəyişmə nəticəsində Oş şəklinə çevrilmişdir. Çox şübhəsiz, Aş (As) tayfa adı və ya həmin tayfaya məxsus ölkə adını bildirən bu söz Aşlı (Oşel) ərazisində yaşayan Bulqar qəbiləsinin adı ilə bağlıdır. Tərkibində aş komponentli adlara Tatarıstanın hüdudlarından kənarda da rast gəlinir. Başqırdıstanın Belokatay rayonunda Aşit və Aşinski adında iki başqırd kəndi vardır. Mari Muxtar vilayətində Aşinski qəsəbəsi və Malaya Oşla çayı, eləcə də, Mokşa çayının qolu Oşla, Çını çayının (Oka höfzəsində) qollarından biri Aşlı çayı adları, Çelyabinsk vilayətində Aşinski şəhəri, Zabaykalyedə Onon çayının sol qolu Aşinqa, Xocənd vilayətində Aşit qəsəbəsi, Başqırdıstanda 1781-ci ilə qədər adı Aşkadar olan (indi Sterli Tamaq) şəhər adları Aş (As)larla əlaqədardır.
Eşnek adında İrəvan-Talin qəzasında nahiyyə olması sənədlərdə rast gəlinir. Ehtimal etmək olar ki, Krımda Eşkene (indi Serovo), Aştaraq (Ermənistanda) adlarının da tərkibində Aş (As) hissəsi iştirak etmişdir.
Türk toponimlərinin böyük bir qismi ruscaya uyğunlaşdırılmışdır ki, bu da yer adlarının mənşəyi və tarixi etimoloji şərhini, işlənməsini, həmçinin linqvistik araşdırmanın aparılması işini çətinləşdirir. Çünki rus dilinə uyğunlaşdırılıb dəyişən türk yer adları öz əslindən uzaqlaşaraq get-gedə şəkil və məzmun cəhətdən tanınmaz hala düşmüşdür.
Neandertal
thumb
Neandertal — Almaniyanın Şimali-Reyn Vestfaliya əyalətində yerləşən kənd.
Kenni Makkormik
Kenni MakKormik, South Park cizgi serialının 4 əsas personajından biri.
Monodelphis ronaldi
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Kenni Makkormik
Dublaj — Mett Ston, Erik Stof, Maykl Cac.
Qəbulu və təsiri
Kenninin ölümləri populyar mədəniyyətdə geniş şəkildə tanınan və erkən mövsümlərin zamanı izləyicilər arasında serialnan əlaqəli ən tanınan şeylərin arasında idi.
South Park and Philosophy: Bigger, Longer, and More Penetrating kitabdaki Cənubi İllinoys Universitetinin fəlsəfə professoru, Rendal Auksierin Killing Kenny: Our Daily Dose of Death adlı inşasında iddia edir ki, təkrarlanan zarafatın məqsədi izləyicini onun öz ölümün qaçılmazlığı ilə əlaqədar daha rahat hiss elətdirməkdir.
Erigeron eriocephalus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
2-Aminotiazol
2-Aminotiazol — kimyəvi formulu C3H4N2S olan üzvi birləşmədir. Norsulfazolun sintezi üçün tədbiq olunur. Tiomoçevina ilə α, β-dixloretil efirin qarşılıqlı təsiri nəticəsində alınır.
Fiziki xassələri
Ərimə temperaturu 90oC. Suda, spirtdə pis həll olunur, isti spirtdə isə asan həll olunur. M=100.15.
İnsan
0.036–0.11 mq/l konsentrasiyada 2 — aminotiazolun tozu ilə nəfəs aldıqda insanda iştahanın itməsi, ürəkbulanma, qusma əmələ gəlir. 2-Aminotiazolun ekstraktlaşması ilə məşgül olan fəhlələrdə əsas mübadılənin aşağı düşməsi, zobun əmələ gəlməsi baş verir. Tireotoksikoz xəstəsi olan fəhlədə 2-aminotiazolla işlədikdə bu xəstəliyin simptomları yox olmuşdur. 2-Aminotiazol qalxanabənzər vəzlərin hormon məhsullarının inkişafının qarşısını alır. Ondan dərman kimi istifadə etmək istənilib, fəqət o zəhərli olduğu üçün dayandırılıb. Tək-tək hallarda o dəri xəstəlikləri də əmələ gətirir.
Orqanizmdə çevrilmə
Tez parçalanır, dovşanlarda qlukuron turşusunun ifrazatını artırmır (Perrault, Bovet; Deichman, Thomas). İndividual qoruma. Qarşısının alınması. Nəfəs alma orqanlarının (respiratorlar) və dərinin qorunması. Tozun əmələ gəldiyi yerdə onun yox edilməsi. 6-Metil-2-(p-aminofenil)benzotiazol(dehidrotio-p-toluidin)lə işləyənlərdə ağır dermatitlər əmələ gətirir. Çoxlu sayda içi rəngsiz maye (Hunter) ilə dolu qabarcıqlar əmələ gətirir. Eynilə dehydrotio-o-ksilidin də bu cur təsir göstərir.
Alınması metodları
Ədəbiyyatda 2-aminotiazolun və onun xlorhidratının alınmasının, tiomoçevinanın su mühitində xlorasetallar, xlorasilallarla, α,β-di-xloretil efirlərlə, α-xlor-β-oksietil efirlərlə kondensasiyasına əsaslanan metodları məlumdur. Əsasən 2-aminotiazolun sintezi üçün etil spirtinin, etil efirinin, vinilasetatın, asetaldehidin xlorlaşmasından istifadə edilir.
Alfey
thumb
İnternet İdarəçilik Forumu
right|250px|thumb|İnternet İdarəçilik Forumu, [[Rio de Janeyro, 2007]] İnternet İdarəçilik Forumu — qlobal internet şəbəkəsinin dayanıqlı inkişafının və təhlükəsizliyinin təmin olunması funksiyasını yerinə yetirir; gələcəkdə internetin beynəlxalq idarə edilməsi prinsiplərini formalaşdırır.
Tarixi
İnternet İdarəçilik Forumu 16-18 noyabr 2005-ci ildə Tunisdə keçirilmiş İnformasiya Cəmiyyəti üzrə Ümumdünya Sammitinin qərarı ilə yaradılmışdır:
Biz BMT-nin Baş katibindən 2006-cı ilin ikinci rübündə çoxtərəfli siyasi dialoq üçün İnternet İdarəçilik Forumu adlandırılacaq yeni forumu təşkil etməyi xahiş edirik.
Rolu və funksiyaları
Forumun rolu və funksiyaları "İnformasiya Cəmiyyəti üzrə Tunis Gündəliyi"nin 72-79 paraqraflarında müəyyən edilmişdir.
Forumun əsas məqsədi internet idarəçiliyinə dair bir sıra məsələlərin müzakirəsindən və lazım olduqda beynəlxalq ictimaiyyətə tövsiyələr verməkdən ibarətdir. Forumun fəaliyyəti, funksiyası çoxtərəfli, demokratik və şəffaf həyata keçiriləcək.
Konfransları
Forumunun 7-ci konfransı 6-9 noyabr 2012-ci il tarixlərində Bakıda keçiriləcək.
Atsuşi Zayzen
— Avstriya İkinci Liqası təmsilçilərindən olan Vakker İnnsbruk II klubunda yarımmüdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar Yaponiyalı futbolçudur.
Vakker İnnsbruk
Zayzen Kyoto Sanqa akademiyası vasitəsilə inkişaf etmişdir. Zayzen 23 may 2018-ci ildə Avstriya İkinci Liqası təmsilçilərindən olan Vakker İnnsbruk II klubu ilə 2021-ci ilin iyun ayına qədər müqavilə imzalamışdır. Zayzen öz peşəkar karyerasında debütünü 29 iyul 2018-ci ildə LASK Juniors klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, 83-cü dəqiqədə Florian Riederi əvəz etmişdir. Həmin görüşdə Vakker liqa görüşündə rəqibinə 3-0 hesabı ilə qalib gəlmişdir.
Klub
1 UEFA Çempionlar Liqası görüşləri daxildir. 2 Avstriya Superkuboku görüşləri daxildir.
Monodelphis rubida
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Karl Vitte
İoqan Qenrix Fridrix Karl Vitte II — alman hüquqşünas, tərcüməçi, tarixdə ən cavan elm doktoru kimi qalmışdı (Ginnesin rekordlar Kitaba düşüb).
Dövləkən rayonu
Dövləkən rayonu (Дәүләкән районы) — Başqırdıstan Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon. Rayonun inzibati mərkəzi Dövləkən şəhəridir.
Coğrafi yerləşməsi
Başqırdıstanın cənub-qərbində yerləşir. Rayonun ərazisi 1 907 km² təşkil edir. İqlimi mülayim-kontinental, isti və quraqdır. Ərazisindən Dim, Kiçik Üydürək, Ürşək çayları axır. Burada Asılıkul gölü yerləşir. Torpaq örtüyü əsasən qaradır. Güçlü küləklərə məruz qalır. Ərazisindən neft, gil, qum, qum-çınqıl qarışı çıxarılır. Rayonun ən gözəl və görməli yerlərindən biri Asılıkuldur. Başqırdıstanın mirvarisi hesab edilir. 1993-cü ildə milli park statusu almışdır.
Tarix
Aurqazin rayonu 20 avqust 1930-cu ildə Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikası kantonları ləğv edərək yerində 48 rayon təşkil etməsi ilə təsis edilmişdir.
Əhali
Ümumrusiya siyahıya alınmasına Başqırdıstan Respublikası Davlekanovski rayonu ərazisinin milli tərkibi: başqırdlar — 36,3 %, ruslar — 36,1 %, tatarlar — 17,5 %, çuvaşlar — 3,4 %, ukraynalılar — 3,3 %, digər millər — 3,4 %.
İnzibati-ətazi vahidləri
Rayonda 16 kənd inzivati vahidliyinə 92 yaşayış məntəqəsi daxildir.
İqtisadiyyat
Aqrar-sənaye rayonudur. Dövləkəndə yeyinti və yüngül sənaye sahələri inkişaf etmişdir. Burada dəmir-beton məmulatları hazırlanır və kənd təsərrüfatı texnikası təmir edilir. Dövləkən süd və kərpiç zavodları fəaliyyət göstərir. Ətlik-südlük istiqamətli maldarlıq, qoyunçuluq və donuzçuluq inkişaf etmişdir. 162,4 min ha ərazi (rayonun 85,2 % ərazisi) kənd təsərrüfatına cəlb edilmişdir. Bunun 34,6 min hektarı otlaq sahəsidir. Meşələr rayonun 5,2 % ərazisini tutur.
Nəqliyyat
Rayon ərazisindən Çelyabinsk — Moskva və regional Şişmə — Qırğız-Meyəkə və Büzdək— Tolbazı avtomagistralı keçir.
Sosial sfera
Rayon ərazisində 52 ümumtəhsil mərkəzi, 14 orta məktəb, Davlekanovo peçəkar uçilişi, 28 kütləvi kitabxana, 52 klub, mərkəzi rayon xəstəxanası fəaliyyət göstərir. Burada rus və başqırd dillərində «Asılıkul» — «Balkantau» qəzetləri buraxılır.
Granville Island Hotel
thumb|Granville Island Hotel, Qranvill adası, Vankuver, BC.
Granville Island Hotel — Kanadanın Vankuver şəhərində yerləşən oteldir. Otel Qrannvill adasında yerləşir və "Vankuverin ən yaxşı saxlanılan sirlərindən biri" kimi göstərilir.
Sevastopolun mühasirəsi (tablo)
Sevastopol mühasirəsi - 1901-1904-cü illər ərzində fransız əsilli rus rəssamı Frans Rubo tərəfindən çəkilmiş rəsm əsəri. Tablo Panorama rəssamlığının ən mühüm nümunələrindən biri hesab olunur və əsərdə 1854-1855-ci illərdə Krım yarımadasının Sevastopol şəhəri yaxınlığında baş vermiş qanlı döyüş təsvir edilmişdir.
Əsər
Sevastopol mühasirəsi tablosunda 1854-1855-ci illərdə Rusiya İmperiyası ilə ittifaq dövlətləri arasında Sevastopol şəhəri ətrafında baş vermiş döyüş təsvir olunmuşdur. Rəsm əsəri böyüklüyü səbəbindən dairəvi planda tikilmiş xüsusi pavilyonda sərgilənmişdir. Frans Rubo rəsm əsərinin üzərində 1901-ci ildən etibarən işləməyə başlamış və işlər üç ərzində davam etmişdir. Rəssam, tablonu çəkməmişdən əvvəl Sevastopol şəhərinə gedərək tərəflər arasında döyüşün baş verdiyi əraziləri ziyarət etmiş və döyüşün təsvir olunduğu onlarla hərbi raportlarla tanış olmuşdur. Rubo eyni zamanda müharibədə iştirak etmiş, ancaq sağ qalmış keçmiş döyüşçülərlə də söhbətlər aparmışdır. Əsərin ilk eskizi Sankt-Peterburq şəhərində, rəssamın çalışdığı emalatxanada çəkilmişdir.
Frederik Brüs Tomas
Frederik Brüs Tomas (, ; d. 4.11.1872, Missisipi, ABŞ – ö. 12.6.1928 , İstanbul, Türkiyə) — Afroamerikan iş adamı; Türkiyədə ilk gecə klubu və kazinonun qurucusu.
Həyatı
Frederik Brüs Tomas 4 noyabr 1872-ci ildə ABŞ-nin Missisipi ştatının Koahoma qraflığında anadan olmuşdur. Frederikin Yensi (1861), Vilyam (1867), Con (1870) adlarında özündən böyük üç qardaşı və Keyt (1868) adlı bir bacısı var idi. Atası Levis Tomas, anası Hanna Tomas keçmiş qullar idi. Onlar ABŞ-də köləliyin ləğvi edilməsindən 4 il sonra - 1969-cu ildə böyük bir fermaya sahib olmuşdurlar. Lakin anası 35 yaşında ikən Frederiki dünyaya gətirən zaman vəfat etmişdir. Bundan sonra atası İndia adlı başqa qadınla evlənir.
1890-cı ildə atası Levis torpaq mübahisəsinə görə qonşu ağdərili tərəfindən vəhşicəsinə öldürülür. Artıq həmin vaxt 18 yaşında olan Frederik Missisipidə qala bilməyəcəyini görərək doğma evini tərk edir. Əvvəlcə 2 il ABŞ-ni dolaşır. Bir müddət Çikaqoda çiçək satıcısının yanında çalışır, daha sonra isə 1892-ci ildə ofisiantlığa başlayır, il yarım Çikaqonun "Auditorium" otelində işləyir və sonra Bruklin gedir, "Klarendon" otelində işləyir, lakin irqçilik ona hələ də problemlər yaradırdı.
Fredirik daha geniş azadlıqlar əldə etmək üçün irqçiliyin olmadığı Avropaya getməyi qərara alır. Həm də onun musiqiyə böyük marağı var idi. Musiqi təhsili almaq üçün gəmi ilə Londona gedir. Konservatoriyaya müraciət edir, amma onun müraciəti rədd edilir. İmtinaya səbəb oxumaqla eyni vaxtda işləmək istəməsi idi. Bir müddət Londonda restoranlarda işlədikdən sonra Avropada şəhərlərini gəzir. İngiltərə tərk etdikdən sonra, əvvəlcə 1895-ci ilin iyulunda Fransaya gedir. Fransız dilini öyrənir, Yelisey çöllərində olan "Kiba" restoranında ofisantlıq edir. Müxtəlif vaxtlarda qarşısına çıxan bütün işlərdə çalışır. Fransada varlı bir rus ilə tanış olaraq, onun xidmətçisinə çevrilir. Rusun tövsiyəsi ilə bəxtini bu dəfə Rusiyada sınamaq qərarına gəlir. thumb|Ailəsi ilə birlikdə 1899-cu ildə Rusiyaya gəlir. Rusiyada ilk ilini Peterburq, Moskva və Odessa şəhərlərində keçirir. Yenə mehmanxana və restoranlarda işləyirdi. Çox keçmədən vətəndaşlıq alır, adını dəyişdirib Fyodor Fyodoroviç Tomas edir.
Moskvada alman qızı Hedviq Antonia Hahn ilə tanış olduğu zaman 29 yaşında idi. Onlar 11 sentyabr 1901-ci ildə evlənirlər. Onların ilk körpələri Olqa 1902, oğulları Mixail 1906 və ikinci qızları İrma 1909-cu ildə doğulmuşlar.
1903-cü ildə baş ofisant kimi Moskvanın gecə hayatının mərkəzi olan "Akvarium"da çalışmağa başlayır. Lakin 1905-ci ildə Birinci rus inqilabı zamanı onun ailəsinin yaşadığı yerə yarım saatlıq yürüş məsafəsinde olan Presnya bölgəsində qarşıdurmalar meydana gəldi. Həmin hadisələrdə "Akvarium"a da böyük ziyan dəydi. Artıq Frederikin yeni bir işə ehtiyacı var idi. Bundan sonra o, Rusiyanın ən gözəl restoranlarından olan "Yar"ın baş ofisantı kimi işə başlayır.
Moskvada ofisiant kimi başladığı həyatını bir neçə il sonra varlı bir iş adamı kimi davam etdirir. Frederik insan sərrafı idi. Müştərinin nə yemək və içmək istədiyini dərhal başa düşdü. Müştərilərlə yaratdığı isti münasibətləri sayəsində, hər kəs tərəfindən sevilirdi. Qazanclı bir işi var idi. Yaxşı bəxşiş alırdı.
17 yanvar 1910-cu ildə hələ 34 yaşında olan həyat yoldaşı Hedviq sətəlcəm və qan zəhərlənməsindən vəfat edir. Frederik uşaqlarına baxmaq üçün Valentina Leontina Anna Hoffman adlı alman baxıcı tutur. Sonradan isə onunla evlənir.
1911-ci ilin noyabrında "Akvarium" yenidən qapılarını gecə həyatı düşkünlərinə açır. Amma artıq buranın sahibi əvvəlki fransız yox, iki ortaq rus iş adamı – Matvey Filippoviç Martinov və Mixail Prokofyeviç Tsatev idi.
1912-ci ilin yazı Frederikin həyatında ilk dəfə zəngin olduğu zaman idi. Tam 150.000 rubl məbləğində qazanc əldə etmişdir. Artıq səkkiz otaqlı, dəbdəbəli bir evdə yaşayırdı.