cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
İvan Mazepa
I Pyotrun müttəfiqi
1705-ci ildə Pyotrun müttəfiqi olan Avqusta kömək etmək üçün Volın tarixi əyalətinə yürüşdə iştirak etmişdir. 1 noyabr 1705-ci il tarixində Ağ Qartal ordeninə layiq görülmüşdür. 1706-cı ildə Kievdə Pyotrla Mazepanın görüşü baş tutmuşdur. Görüş zamanı Mazepa Pyotr tərəfindən bünövrəsi qoyulmuş Peçora qalasının tikintisini həyata keçirəcəyini boynuna götürür.
İsmixan Didərgin
İsmixan Didərgin (tam adı:Məmmədov İsmixan Müseyib oğlu; ) — Azərbaycan şairi, jurnalist, müəllim.
İvan Mazepa
I Pyotrun müttəfiqi
17 sentyabr 1707-ci ildə Mazepa tərəfindən söylənilmiş bir ifadə dövrümüzə qədər gəlib çıxmışdır: "Ən ekstremal, son ehtiyacım olsa belə mən çar əlahəzrətlərinə olan sədaqətimi dəyişməyəcəm". Həmin vaxt bunun baş verə bilməsini ən "qaçılmaz ehtiyac" zamanı edəcəyini bildirmişdir: "Bu, ancaq çar əlahəzrətlərinin təkcə Ukrayna deyil, həmçinin bütün ölkəni İsveç hücumundan qoruya bilmədiyi zaman baş ver bilər". 1707-ci ildə Jolkvada keçirilən hərbi məclisə çağrılmaması onun pisinə gəlmişdir. İclas zamanı Malarusiyanın muxtariyyətinin məhdudlaşdırılması və getmanın sərbəstliyi müzakirə olunmuşdur. Getman I Pyotrun müharibəni uduzacağına əmin olduqda "ən son ehtiyac"ı zamanı satqınlıq planını həyata keçirəcəkdi. XII Karlın ordusunun məğlubedilməz illüziyası ona düzgen seçimini etməkdə mane olmuşdur.
İsmixan Didərgin
Həyatı
İsmixan Didərgin 25 aprel 1933-cü ildə Göyçə mahalının Ağkilsə kəndində anadan olub. 6 yaşından atadan yetim qalıb. Uşaqlıq və gənclik illərində ağır zəhmətə qatlanmalı olmuşdur. İbtidai təhsilini öz doğma kəndində, orta təhsilini qonşu Zod kəndində almışdır. Gənc yaşlarından şer yazmağa başlamışdır.
İvan Mazepa
XII Karlın tərəfinə keçməsi
alt=|left|thumb|254x254px|İsveç kralı [[XII Karl]] 1706-cı il Rusiya dövləti üçün siyasi cəhətdən uğursuz hesab olunur. 2 fevral 1706-cı ildə Saksoniya ordusuna məğlub olur. 13 sentyabr 1706-cı il tarixə Pyotrun müttəfiqi sakson kürfürst və Polşa kralı Qüdrətli Avqust isveçlilərin adamı sayılan Stanislav Leşinskinin xeyrinə Polşa taxtından imtina edir və Rusiya ilə ittifaqı pozur. 18 oktyabr 1706-cı ildə Kalişe döyüşündə qələbə qazanmasına baxmayaraq, Rusiya müharibədə İsveçlə təkbətək qalır.
Vsevolod Neqreyev
thumb Neqreyev Vsevolod (Neqreyev Vsevolod Fyodoroviç; Bakı, 22 iyunun 1903) — Azərbaycan AMEA-nın müxbir üzvü.
İsmixan Didərgin
Həyatı
1957-1962-cı illərdə Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunun filologiya fakültəsində oxumuşdur. Doğulduğu Ağkilsə kənd orta məktəbində müəllim kimi əmək fəaliyyətinə başlamışdır.
İvan Mazepa
XII Karlın tərəfinə keçməsi
Güman olunur ki, məhz həmin vaxt Mazepa XII Karlın tərəfinə mümkün keçidi və Polşa kralının rəhbərliyi altında Malorusiyadan qoparılmış "müstəqil hökmranlıq" barədə düşünmüşdür. Tairova-Yakovleva kitabında danışıqların dəqiq vaxtını qeyd etməsə də, lakin 1707-ci il 17 sentyabr tarixində Mazepanın baş mirzəsi Filipp Orlikə etiraf etdiyini bildirmişdir. 16 sentyabr 1707-ci ildə Mazepa isveçlilərin öz adamı olan Polşa kralı Stanislav Leşinskidən məktub almışdır. Məktubda "Stanislav Mazepadan isveç qoşunlarının Ukrayna sərhədlərinə yaxınlaşdığı zaman "niyyətində olan işi" başlamağı xahiş edir. Burdan aydın olur ki, plan əvvəlcədən düşünülmüşdür.
Vsevolod Neqreyev
Həyatı
Neqreyev Vsevolod Fyodoroviç 1903-cü il iyunun 22-də Ukraynanın Kerç şəhərində anadan olub. 1930-cu ildə Azərbaycan Sənaye İnstitutunun kimya-texnologiya fakültəsini bitirib. 1938-ci ildə dissertasiya müdafiə etmədən kimya üzrə fəlsəfə doktoru və 1951-ci ildə kimya üzrə elmlər doktoru elmi dərəcəsini, 1953-cü ildə isə professor elmi adını alıb. 1959-cu ildə Azərbaycan SSR EA-nın müxbir üzvü seçilib.1930–1959-cu illərdə Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Neft Emalı İnstitutunda laboratoriya müdiri, 1959–1960-cı illərdə "Dənizneft" Dövlət Layihə İnstitutunda şöbə müdiri, 1961-ci ildən ömrünün sonuna qədər Azərbaycan SSR EA Qeyri-üzvi və Fiziki Kimya İnstitutunda laboratoriya müdiri olub. V. Neqreyevin işləyib hazırladığı metalların inhibitor vasitəsi ilə mühafizə üsulu 1960–1970-ci illərdə Krasnodar vilayətinin qaz mədənlərində geniş tətbiq edilib. Azərbaycan AMEA-nın həqiqi üzvüdür.
İsmixan Didərgin
Həyatı
1965-1970-ci illərdə Basarkeçər rayonununda çıxan "Bolluq uğrunda" qəzetində işləmişdir. 1970-1988-ci illərdə Ağkilsə kənd orta məktəbində dil-ədəbiyyat müəllimi işləmişdir.
Baranbat
Baranbat — Goranboy rayonu ərazisində dağ. İncəçayın sol sahilində yerləşir. Hündürlüyü 1635 m.
İvan Mazepa
XII Karlın tərəfinə keçməsi
Orliklə söhbətində Mazepa Leşinski ilə arasında olan danışıqların hərbi təhlükəylə əlaqədar olmasını izah etmişdir. O, "Stanislavın hansı qüvvə ilə Ukrayna sərhədlərinə gəlməyini və isveç qoşunlarının Moskva dövlətində uğurlarını görməyənə qədər, çar əlahəzrətlərinə sadiq qalacağını bildirmişdir. Beləliklə, düşmənin qələbə qazanacağı təqdirdə XII Karlın tərəfinə keçməmişdən 1 il əvvəl Mazepa hazırlıqlara başlamışdı.
Vsevolod Neqreyev
Əsas elmi nailiyyətləri
V. Neqreyevin əsas elmi fəaliyyəti metalların aqressiv mühit şəraitində korroziyadan mühafizə texnologiyasının işlənib hazırlanması və onun sənaye miqyasında tətbiq edilməsi istiqamətinə yönəlmişdir. Alim dəniz neft-mədən, kimya zavodları, yeraltı neft və qaz kəmərləri metal avadanlıqlarının kimyəvi və elektrokimyəvi korroziyadan qorunması üçün əməli tədbirlər hazırlamış və tətbiq üçün tövsiyə etmişdir. Onun təklifi ilə hazırda dəniz neft-mədənlərindəki polad dirəklər sink örtüyü vasitəsilə müvəffəqiyyətlə mühafizə olunur.
Elmi əsərləri
250 elmi eseri mövcüddur. Onlardan bəziləri :"Коррозия оборудования нефтяных промыслов", "Защита от коррозии морских нефтепромысловых сооружений",Борьба с коррозией промыслового оборудования, Neft sənayesində korroziya ilə mübarizədə inqibitorların tətbiqi.
İvan Mazepa
XII Karlın tərəfinə keçməsi
İddia olunur ki, İsveç tərəfə keçidin ilk fikirləri 1705-ci ilin sonlarında Mazepa və dul knyaqinya Dolskaya arasında olmuşdur. Sonra Mazepa ilk əvvəl knyaginya Dolskaya, daha sonra yezuit Zalenskinin vasitəçiliyilə kral Stanislav Leşinski ilə gizli danışıqlara başlamışdır. Mazepanı öz tərəfinə cəlb etmək üçün 1706-cı ildə knyaginya Dolskaya Mazepaya B. Şeremetev və general Renin sözlərini çatdıraraq Menşikovun getman olmaq istəməsini və onun üçün "quyu" qazdığını bildirmişdir.
Vsevolod Neqreyev
Müəllif şəhadətnamələri və patentləri
30
Monoqrafiyaları
20
İvan Mazepa
XII Karlın tərəfinə keçməsi
Bundan bir müddət əvvəl Mazepa Fastov şəhəri qoşunlarının polkovniki Semyon Paliy I Pyotra qarşı xəyanətda və kazak yoxsullarının və qara camaatın xeyrinə Ukrayna nizamını dəyişməyə cəhddə ittiham etmişdir. Paliy Moskvaya, oradan isə Tobolska sürgün edilmişdir.
Vsevolod Neqreyev
Yetirmələri
V. Neqreyevin rəhbərliyi ilə 6 elmlər doktoru və 50 fəlsəfə doktoru yetişdirilib.
İvan Mazepa
XII Karlın tərəfinə keçməsi
1689-cu ildə Pyotra Mazepanın xəyanət etməsi barədə xəbərlər çatdırılır. Lakin çatdırılan xəbərlərə inanmaq istəməyən Pyotr xəbər çatdıranları nəinki cəzalandırır, hətta onun getmana olan inamı daha da artır.
Baranbat
Ümumi məlumat
Yerli əhalinin verdiyi məlumata görə, vaxtilə burada Baranbat adlı yaşayış məntəqəsi olmuşdur. Həmin kəndin adını daşıyan qəbiristan indi də mövcuddur. Oronim baran (baranilər-qaraqoyunlu tayfa ittifaqının adı) və bat/bet (türk dillərində "yüksəklik", "dağ yamacı", "dağın guney hissəsi") sözlərindən düzəlib. Etnotoponimdir. Macarıstanda Baranya, Belorusda Baranovici, Baranq, Hindistanda Baranaqar, Türkiyədə Baran və s. qeydə alınmışdır.
İvan Mazepa
XII Karlın tərəfinə keçməsi
1707-ci ilin avqustun sonunda Mazepayla bağlı baş hakim Vasili Kotsubey tərəfindən təhlükəli xəbər çatdırılır. Lakin Kotsubey və Mazepa arasında olan möhkəm düşmənçilik bu xəbərin yalan olmasını daha da inandırıcı edir. Belə ki 1704-cü ildə Mazepanın Kotsubeyin qızı Matryona ilə sevgi münasibətləri yaşamışdır. Bu düşmənçiliyə səbəb isə Mazepanın qızın xaç atası olması və onlar arasında nigahın mümkün olmaması idi.
1708-ci ilin payızında çar Pyotr Mazepaya kazaklarla birgə Starodubdakı rus qoşunlarına qoşulmaq üçün dəvət göndərir. Mazepa xəstəliyi və Malorusiyadalə qiyamlara istina edərək əmri yerinə yetirməyi qəsdən yubadır. Həmin vaxtda ona sadiq başçə kazaklarla məsləhətləşən Mazepa Bıstritski vasitəsilə Karlla danışıqlar aparır. İfşa olunmaqdan qorxan Mazepa getman xəzinəsi ilə birgə oktyabrın sonlarında Desna çayının sol sahilinə XII Karlın yanına gəlir. Mazepanın yanında cəmisi 1500 kazak var idi. İsveçlilərin olduğu düşərgədən Starodubda olan polkovnik Skoropadskiyə məktub yazan getman Mazepa öz keçidinin və kazakların da onun kimi davranmağa vadar etməsinin səbəblərini açıqlamışdır.
Zaporojya Seçin dağıdılması
right|thumb|XVI−XVIII əsrlərdə Zaporojya Seçinin bayrağı. (ön və arxa tərəfi) Mazepanın 3000 nəfərlik qoşunundan savayı isveçlilərə ataman Konstantin Qordienkonun başçılığı altında olan 7000 nəfərlik zaporojye ordusu da qoşulmuşdur. D. Yavornitskinin sözlərinə inansaq, I Pyotr knyaz Menşikova "üsyançıları kökündən məhv etmək" məqsədilə polkovnik Yakovlevin başçılığı altında üç rus polkunu Kiyevdən Zaporojya Seçinə göndərmə əmrini vermişdir.
1709-cu il 11 may tarixində Zaparojya Seçi ələ keçirilərək məhv edilir. Amansız qarşıdurmadan sonra ordu başçısı atamanla yanaşı 26 ataman, 2 rahib, 250 sadə kazak, 160 qadın və uşaq əsir götürülmüşdür. Bu insanlar yalnız 5-i dünyasını dəyişmiş, 156 ataman və kazak edam olunmuşdur. Bəziləri isə salın üzərində dar ağacından asılmış və digərlərini qorxutmaq məqsədilə həmin sallar Dneprin aşağısı boyunca suya buraxılmışdır.
Kostomarov Pyotr-Mazepa-Seçi "üçbucağ"ını belə təsvir edir: "Çarın qarşısında öz sədaqətini tərifləyən Mazepa malorus xalqlarını, xüsusən zaporojliləri ləkələyərək aldatmışdır. Zaporojye Seçini məhv etməyi məsləhət görən Mazepa maloruslar qarşısında moskva qoşunlarının amansızlığından şikayətlənmiş, ikimənalı olaraq onları təhlükə gözlədiyini, hökmdarın onlara nifrət etdiyini, lakin getmanın sayəsində onlara hələ də toxunulmadığını bildirmişdir". Mazepa Qolovinə yaxın vaxtdakı düşməni Kostantin Qordeyenko haqda yazırdı: "Zaporojyalılar mənə nə qulaq asır, nə də ehtiram edirlər. Mən bu küçükləri necə əhilləşdirə bilərəm?Bunlar hamısı lənətə gəlmiş köpək atamanın ucbatındandır. Onun nəinki Seçidə, hətta dünyada olmaması hər cür üsul axtarsam da, hələki heçnə tapa bilməmişəm."
Elə oldu ki, Seçi zaporojyalıların Mazepanı dəstəklədiyi vaxt rus qoşunları tərəfindən məhv edilmişdir. Hələ 1703-cü ildə zaporojyalılar arasında fikir ayrılığı yaranmışdır. Mazepa Moskvaya kazakların üzərinə "bir neçə min bombanın atılmasını" təklif edir. Bu dəlilə əsasən, Tairova-Yakovleva ümidsiz Mazepanın isveçlilər tərəfə keçməsinin Seçinin dağılmasında müstəsna rol oynaması hipotezini irəli sürmüşdür.
Baturindəki hadisələr
alt=|left|thumb|250x250px|Baturin qalası. Müasir rekonstruksiya Mazepa XII Karla getmanın iqamətgahı sayılan Baturin şəhərində qışlamağı söz vermişdir. Burada kifayət qədər ərzaq və artilleriya ehtiyatı, Dmitri Çeçelin başçılığı atlında yaxşı hazırlanmış və Mazepaya sadiq qarnizon vardı. Mazepa və Karlın planına əsasən, Menşikovun rəhbərliyi altında olan qoşun ələ keçiriımiş qalada yerləşdiriləcək. Serdüklərin qarnizonunun məhv edilməsilə Baturin ələ keçirilir. Həmin döyüş zamanı Baturinin 5000-dən 15 000-ə qədər olan hərbi və dinc sakini həlak olmuşdur. S. Pavlenkonın yazdığına görə, 5–6,5 min kazak ordusu və 6–7,5 min dinc sakin, ümumilikdə isə 11–14 min nəfər insanın həlak olmuşdur. Müharibənin silahlı müdafiəçiləri istisna olmaqla, 1708-ci il dekabrın 8-dən 1708-ci il tarixli və getman İvan Skoropadskinin buyruğuna seçilmiş və 10 dekabr 1708-ci ildə elan edilmiş əks-təbliğat universalına əsasən, mülki əhali çətin vəziyyətə düşdü: … lakin qadınlar və uşaqlar, Paniyen və xəyanətkar universal haqqında yazılmışdır, bu doğru deyil, əlimizdə heç bir silahımız yoxdur və Baturindəki Serdyuk və köhnə hərbi adamların əksəriyyəti Çarın ən gözəl, möhtərəm şahzadəsi Menşçikovun qərarı ilə sərbəst qaldılar və daha sonra evlərinə sərbəst buraxıldılar …
Ukrayna Nazirlər Kabinetinin sənədlərinə əsasən, həmin dövrdə Baturində baş vermiş hadisələrin rəsmi adı "Baturin faciəsi" olmuşdur. 2007-ci il 21 noyabr tarixində Ukrayna prezidenti Viktor Yuşenko "Getman paytaxtı" və "Baturin qəsəbəsi"nin Milli tarixi-mədəni qoruğunun inkişaf yolunda bir sıra məsələlərin həyata keçirilməsi" ilə bağlə sərəncam imzalamışdır. 2009-cu ildə bu proqram çərçivəsində burada "Ukrayna üçün dua" adlı heykəl kompozisiyanın açılışı olmuşdur.
XII Karlın hücumu
"Bundan sonra XII Karl Zenkov, Opoşnya və Lebedini ələ keçirir. Şəhərlər heç bir müqavimət göstərmədən təslim olurdu. Karl şəhərləri soymaq, evləri yandırmaq və sakinlərini öldürmək istəyirdi. Yanvarın sonlarında Spobojanşinaya təşkil olunan yürüş nəticəsində daha onlarla şəhər və kənd məhv edilmişdir. İsveçlilərin hücumu həmçinin, kəndliləri vətəndaş müharibəsinə təşviq edirdi". Təkcə Terey qəsəbəsində 1000 nəfərdən çox sakin isveçlilər tərfindən öldürülmüşdür. 1709-cu ilin fevralında isveçlilər Kolomakı yandırdılar.
Məğlubiyyət, anafema və ölüm
240px|thumb|right|Poltava döyüşündən sonra XII Karl və İvan Mazepa Dnepr çayının ətrafında Göründüyü kimi, XII Karl Mazepaya inanmağa davam edirdi. 8 aprel 1709-cu ildə qismən yerinə yetirilmiş, yetirilməsi mümkün olmayan tapşırıqlar haqda formal müqavilə imzalanmış, nəticədə Mazepa ömürlük olaraq "Ukraynanın qanuni knyazı" tituluna layiq görülmüşdür. Öz növbəsində Mazepa XII Karla "müharibə və təhlükələr zamanı" Starodub, Malin, Baturin, Poltava, Qadyaç kimi şəhərləri təhvil verəcəyinə söz vermişdir. Ukrayna və İsveç arasında bağlanmış müttəfiq sazişinə əsasən, "Moskvaya aid edilən keçmiş ərazilər hərbi qaydaya əsasən, kim onu idarə edirsə ona məxsus olacaqdır. Ukrayna xalqına aid edilən keçmiş ərazilər isə Ukrayna knyazlığının hakimiyyəti altına keçəcəkdir".
1708-ci il 6 noyabr tarixində çar Pyotr Qluxovadakı radada yeni getman seçilməsinə icazə verir. Pyotrun istəyilə İvan İliç Skoropadski getman seçilir.
12 noyabr 1708-ci ildə Qluxovada yerləşən Troiça soborunda I Pyotrun iştirakı ilə Kiev, Qaliç və Malaya Rusiyanın əslən Lvovdan olan mitropoliti İoasaf digər arxiyeraların: Çerniqovsk və Novqorod-Severskinin arxiyepiskopu İohann və Pereyaslavl yepiskopu Zaxariya lituriya həyata keçirərək " Mazepa və onun tərəfdarlarını əbədi lənətləyirlər.
Həmin gün Qluxovda keçmiş getmanın simvolik olaraq edamı həyata keçirilir. Belə ki Mazepanın döyülmüş müqəvvasını meydana gətirirlər. Onun cinayəti və cəzası haqda hökm oxunur, knyaz Mençikov və qraf Qolovkin tərəfindən ona verilən getman rütbəsi, gizli məsləhətçi və Andrey Pervozvannı ordeni qoparılır, həmçinin müqəvvadan lenti də çıxarılır. Sonra satqının təsvirini cəllada tullayırlar; hamı onu ayaqlayır, cəllad isə ipə bağlanmış müqəvvanı şəhərin küçə və meydanlarından edam yerinə qədər sürüyərək gətirir və sonda dar ağacından asır. 220px|thumb|left|Mazepaya Poltavada qoyulmuş heykəl Həmin ilin 12 noyabrında Uspenski soborunda şahzadə Aleksey Pyotroviç, Moskva Patriarx taxtının naibi Ryazan və Muromsun mitropoliti Stefan Yavorskinin iştirakı ilə Skoropadskinin getman seçilməsinə minnətdarlıq ibadəti keçirilmiş və üzünü arxiyereylərə tutub bu sözləri söyləmişdir: "Tanrının oğlu İsa Məsihin naminə bura yığışmış və Tanrı tərəfindən müqəddəs həvarilər kimi hakimiyyət verilmiş bizlər elan edirik: Xaça etdiyi cinayətə və böyük hökmdara qarşı göstərdiyi xainliyə görə Mazepa anafema olunsun!" I Pyotrun göstərişi ilə getman Mazepa üçün xüsusi İuda ordenini yaratmağı əmr vermişdir.
Mazepanın şəxsiyyətinin və fəaliyyətinin ideoloji qiymətləndirməsi kəskin şəkildə bir-birindən fərlənir, hətta ziddir. Lakin onun Karlın tərəfinə keçidinin obyektiv nəticəsi odur ki, isveç qoşunları Mazepa tərəfindən vəd verilən ərzaq, qış evləri və 50 min kazak ordusunu əldə etmək məqsədilə Malorusiyaya daxil olmuşdur. " Karl Malorusiyaya böyük ümidlərlər gəlmişdir. Malorusiya getmanı İvan Mazepa onunla gizli razılaşma bağlamış və onun krala gizli göndərməsinin səbəbini isə kralın qəflətən dəyişiklik etmək qərarına gəlməsi olmuşdur. Mazepanın bayrağı altına yalnız 3000 nəfər yığışa bilir. Onlardan çoxu isə tezliklə Pyotr tərəfindən amnistiya (əfv) elan olunması səbəbindən onu tərk edir. Sonralar isveçlilrə daha 7000 nəfər zaporojyalı qoşulmuşdur. Bu qoşunların heç biri həlledici Poltava döyüşündə belə iştirak etməmişdir. Həmin vaxt rus ordusunda Mazepadan daha çox kazak var idi.
27 iyun (8 iyul) 1709-cu il tarixdə Poltava yaxınlığında isveç qoşunları rus ordusu tərəfindən darmadağın edilir. Bununla İsveçin Avropada təsiri kifayət qədər zəifləyir, Rusiya isə əksinə daha da yüksəlir. Poltava döyüşündən sonra Karl və Mazepa Dneprin cənubuna doğru qaçır, Perevoloçnaya tərəf yollanırlar. Burada rus qoşunları tərəfindən ələ keçmə təhlükəsilə üzləşsələr də, bundan qurtula bilirlər və Bəndər şəhərinə çatırlar.
İsmixan Didərgin
Həyatı
1988-ci ildə doğma yurd-yuvasından məcburən ayrılmış, Daşkəsən rayonunun Bayan kəndində məskunlaşmışdır.
Daşkəsən rayonunun Bayan kəndində 5 iyun 1994-cü ildə vəfat etmiş və kənd qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.
İvan Mazepa
Məğlubiyyət, anafema və ölüm
Osmanlı imperiyası Mazepanı rusların hakim dairələrinə təhvil verməkdən imtina edirlər. Baxmayaraq ki, Konstantinopolda olan çarın elçisi Pyotr Tolstoy bunun müqabilində böyük türk vəzirinə keçmiş getmanı ona verəcəyi təqdirdə 300 000 yefimok xərcləməyə hazır olduğunu bildirmişdir.
1709-cu il 21 sentyabr tarixində Mazepa Bəndər şəhərində dünyasını dəyişmişdir. Qohumu Voynarovskinin bildirdiyinə görə, onun cəsədi Qalaça gətizdirilmiş və Müqəddəs Georgi kilsəsində dəfn edilmişdir. Getman Skoropadski ruslar tərəfindən Malorus sakinlərinə qarşı zorakılıq olduğunu I Pyotra bildirir. O isə 11 mart 1710-cu ildə "malorus xalqını" təhqir etməyi ciddi qadağan edən manifest imzalayır. Hətta buna görə ölüm hökmü verilməsini də qeyd etmişdir. Danimarka səfiri Yust Yulun sözlərinə görə, Mazepanın xəyanətindən sonra çar artıq kazaklara o qədər də inanmırdı. Onlar isə öz növbəsində ukrayna qalalarında komendantların hamısının ruslar olmasından narazı idilər.
İttifaq razılaşması
27 mart 1709-cu il tarixində Zaporojya qoşunlarının getmanı İvan Mazepa, İsveç kralı XII Karl və ataman Konstantin Qordienko rus çarı I Pyotra qarşı mübarizə aparmaq üçün Böyük Budişa adlanan ərazidə razılaşma imzalamışdılar.
Bu razılaşmaya əsasən, Ukrayna "hər hansı kənar müdaxilədən əbədi azad edilir", Zaporojya İsveç-Ukrayna ittifaqına birləşdirilir, isveç kralı XII Karl isə ittifaq imtiyazlarını yerinə yetirməmiş I Pyotrla sülh müqaviləsi imzalamayacağı haqda vəd verir.
Anafemanın götürülməsi barədə məsələ
29 oktyabr 1708-ci ildə I Pyotr Mazepanın xəyanəti barədə xəbər aldıqdan sonra növbəti gün təşkil olunmuş hərbi iclasda Baturini kökündən məhv etmək, Getmanşinanın paytaxtını Rusiyanın sərhədində yerləşən Qluxov şəhərinə köçürmək qərara alınmışdır. Qluxovda yeni getman seçkiləri keçiriləcəkdi. 7 noyabrda seçkilər baş tutmuş, 8 noyabr tarixində isə "Kiyev, Çerniqov, Pereyaslavl Arxiyereyləri" Qluxova çağırılmışdır. 12 noyabr 1708-ci ildə Qluxovda yerləşən Troiça soborunda I Pyotrun iştirakı ilə Kiyev, Qaliç və Malaya Rusiyanın əslən Lvovdan olan mitropoliti İoasaf digər arxiyeraların: Çerniqovsk və Novqorod-Severskinin arxiyepiskopu İohann və Pereyaslavl yepiskopu Zaxariya lituriya həyata keçirərək "Mazepa və onun tərəfdarlarını əbədi lənətləyirlər".
Həmin gün Qluxovda keçmiş getmanın simvolik olaraq edamı həyata keçirilir. Həmin hadisə belə təsvir edilmişdir:
"Mazepanın döyülmüş müqəvvasını meydana gətirdilər. İlk öncə getmanın cinayəti və cəzası haqda hökm oxundu;daha sonra knyaz Menşikov və qraf Qolovkin ona verilən getman rütbəsi, mövcud gizli məsləhətçi çini və Andrey Pervozvannı ordenini qopararaq, həmçinin müqəvvadakı ordenin lenti də çıxartdılar. Sonra satqının təsvirini cəllada tulladılar; hamı onu ayaqladı, cəllad isə ipə bağlanmış müqəvvanı şəhərin küçə və meydanlarından edam yerinə qədər sürüyərək gətirdi. Nəhayət, sonda müqəvvanı dar ağacından asdı".
Kilsənin sərəncamına əsasən Ukraynadakı bütün kilsələrin qapılarına belə bir bildirişin yerləşdirilmişdir: "Bütün tərəfdarları ilə birgə düşmən tərəfə keçmiş Mazepa kilsə tərəfindən rədd edilmiş və lənətlənmişdir". Arxiyereylər isə xəyanət edənlərə şəfqət göstərəcək və ya onların tərəfini saxlayacaq şəxslərin də kilsədən qovulacaqları ilə hədələyirdilər.
"Malarusiyanın tarixi" anonim pamfletində anafema verilməsi vətəndaş edamı proseduru ilə birləşdirilmiş və psalmakatarların (psalmalar vasitəsilə lənətlənmə) yerinə yetiriıməsilə eyni xüsusiyyətləri almışdır. Ölkənin hər bir nöqtəsindən gəlmiş keşiş və rahiblər hamısı qara rəngli cübbə geyinmiş, əllərində uzun mumdan hazırlanmış şamlar tutmuşdular. Müqəvvanın ətrafına dolanaraq psalma oxuyurdular. Daha sonra qara şamları müqəvvanın başına fırlayaraq birlikdə "Lənət olsun Mazepaya" sözlərini qışqırırdılar. Sonra arxiyerey dəyənəklə müqəvvanın çiyninə vuraraq qışqırırdı: ''"Satqın və dönük İvan Mazepaya – Anafema". Sonra qışqırıqlarla müqəvvanı dartışdıraraq kilsədən çıxırdılar. Onlar arxasınca isə din xadimləri "İndi İuda müəllimini tərk edərək şeytanı qəbul edəcəkdir"'' sözlərini zümzümə edərək gəlirdilər.
Anafemanın mətni növbəti ilin (1709) sonlarından tez hazırlana bilməzdi. Çünki anafemanın mətnində Poltava qələbəsi, Mazepanın "qorunmaq üçün türk limanına" qaçması və sonda ölümü xatırlanır. Müsəlman ölkəsinə Mazepanın qaçmasını guya "İsa Məsih "dən imtina etmiş kimi qəbul etmişdilər.
Odessa yeparxiyasının katibi, Sinod İlahiyyat komissiyasının baş katibi protoyerey Andrey Novikov aşağıdakı əsaslar səbəbindən getman Mazepaya xainliyinə görə anafema verildiyini bildirmişdir:
Qluxovda anafemanın elan olunması Novqorod-Severin protopopu Afanasiy Zarutski tərəfindən Kiev mitropoliti İoasaf Krokovski, Çerniqov arxiyepiskopu İohann Maksimoviç və Pereyaslavl yepiskopu Zaxariy Korniloviçin iştirakı ilə baş tutmuşdur. 1869-cu ilin "Pravoslavlığın təntənəsi" gününə qədər getman Mazepanın adı hər il anafema olunanlar siyahısında "İvaşka Mazepa" adı altında idi. Hazırda rus kilsəsində "Pravoslavlığın təntənəsi" günündə ayrı-ayrı şəxslər xatırlanmır.
14 noyabr 2007-ci il tarixdə Ukrayna pravoslav kilsəsinin Müqəddəs Sinodda getman Mazepa üzərindən anafemanın götürülməsi məsələsi ilə bağlə müzakirə keçirilmişdir. Sinod Ukrayna Pravoslav Kilsəsinin Dini komissiyası və Kiev dini akademiyasına getman İvan Mazepanın kilsədən qovulması məsələsinin qanunauyğun və tarixi şəraitdən asılı olaraq öyrənilməsini tapşırır.
17 mart 2008-ci ildə Kievdə təşkil olunmuş Ümumukrayna kazak radasında Ukrayna prezidenti Viktor Yuşenko ölkənin paytaxtında, Poltavada getman Mazepaya heykəllər qoyulması barədə sərəncam vermişdir. Bu isə onun üzərindən anafemanın götürülməsinə şərait yaratmışdır.2007-ci ilin noyabrında Ukrayna pravoslav kilsəsinin Müqəddəs Sinodu "1708-ci ildən bəri getman Mazepa üzərindən anafemanın götürülməsi barədə hər hansı bir rəsmi sənədin olmadığını bildirməsinə baxmayaraq, hazırda bir çox KİV-də getman Mazepa üzərindən anafemanın əslində hələ 1918-ci ildə götürülməsilə bağlə məsələ dolaşır.
2008-ci il 22 fevral tarixində Moskvada səfərdə olan Ukrayna prezidenti Viktor Yuşenko Moskva və bütün Rusiyanın patriarxı II Alekseydən 1918-ci ildə Rusiya pravoslav kilsəsi tərəfindən getman Mazepanın üzərindən anafemanın götürülməsinin həqiqət olub-olmaması ilə maraqlanmışdır.
Patriarx II Alekseyin bildirişində, həqiqətən də 1918-ci ildə patriarx Tixona getman Mazepa üzərindən anafemanın götürülməsi barədə məsələyə baxılması xahiş olunsa da, lakin bu götürülməmişdir. Lakin gələcəkdə səlahiyyətli tarixçilər tərəfindən bu məsələyə baxılmasını istisna etmir. Prezidentin müraciəti Konstantinopol pravoslav kilsəsi, Yerusəlim pravoslav kilsəsi, Rumıniya pravoslav kilsəsi, Polşa pravoslav kilsəsi, Ukrayna yunan-katolik kilsəsinin getman Mazepanın üzərindən anafemanın götürülməsini qəbul etməməsilə əlaqədardır.
Eyni zamanda bəzi Ukrayna pravoslav qurumları prezident Yuşenkoya bildirmişdilər ki, getman Mazepa 1708-ci ildə rus çarına sədaqət andının pozmuş, həmçinin, tərəfindən Cənubi Rusiya sərhədlərindən buraxılan isveç əsgərlərinin pravoslav məbədlərini təhqir etmişdir. Məhz bu səbəbdən o, pravoslav kilsəsi tərəfindən anafemaya məruz qalmışdır.
Bundan başqa, Mazepa haqda bəyanatda bildirilirdi ki, "qüsur və əxlaqsəzlığa" meylli adam olmuşdur. Gənclik dövründən polyak şlyaxtanın arvadı, xaç atası olduğu Matrona ilə qocalana qədər birlikdə yaşayaraq əxlaqsızlıq günahına batmışdır.
Xarici görünüşü
"Poltava döyüşü çölü" qoruq-muzeyinin elmi əməkdaşları L. Şendrik və A. Yanoviçin verdiyi məlumata əsasən, I Pyotr və digər rus imperatorları dövlət qurumları və kilsə qarşısında getman Mazepanı xatırladacaq hər bir şeyin məhv edilməsi tapşırığını qoymuşdular. Bu məqsədlə Rusiya hökuməti Ukrayna hər il keçirilən anafemadan savayı, kilsələrdə, rəsmlərdə, ikona və qravürlərdə getman Mazepanın rast gəlinən bütün təsvirlərini məhv etmişdir.
XII Karlın yürüşünün iştirakçısı şahzadə Maksimilian Emmanuil Mazepanı belə təsvir edir: ''“ Mazepa bədəncə arıq, ortaboylu, 60-dan çox yaşı olmasına baxmayaraq başında polşa hörükləri vardır. Ruh yüksəkliyi və aydın ağıla sahibdir. İsveçlilər hesab edirdilər ki. Mazepa görünüşcə isveç generalı qraf Erix Dalberqə çox bənzəyir.''
Getman Mazepanın xarici görünüşünün təsvirini analiz edərək sözlə onun belə bir portretini yaratmaq olar: “İvan Mazepa – ortaboylu, qamətlidir. Əlləri uzun, ağ və nazikdir, məğrur başında ağ parikli, bənizi ağ, hamar və iri alınlıdır. Tünd,parlaq, dərinmənalı gözləri vardır; qürurlu, sərt, düşünən baxışları vardır. İncə dodaqları, polyak dəbinə xas uzun, sallaq bığı vardır.
Siyasətinin əsas məqsədləri
Ömrünün sonlarında Mazepa Belaya Rus (indiki Belarusiya və Rusiya ərazilərini əhatə edən tarixi ərazi) adlanan ərazinin getmanlığını almaq şərtilə isveçlilərin müttəfiqi sayılan Polşa kralı Stanislav Leşinskinin xərac verəni olmağa razılaşır. XII Karlın kamergeri və Şimal müharibəsinin iştirakçısı, bu hadisələrə bilavasitə cəlb edilmiş Qustav Adlerfeld Mazepa və Stanislav Leşinski arasındakı razılaşmanı belə təsvir edir: "Şimal, Kiev, Çerniqov və Smolensk knyazlıqları daxil olmaqla, bütün Ukrayna Polşa hakimiyyətinin altına keçməli və onun tacı altında qalmalıdır. Bunun müqabilində Mazepa knyaz tituluna layiq görülərək Kurlandiya hersoqunun öz torpağında hüquqlara sahib olduğu kimi Vitebsk və Polotski voyevodalığını əldə edir".
Sankt-Peterburq dövlət universitetinin professoru Tatyana Tairova-Yakovlevanın fikrincə Mazepanın əsl fikri başqa idi: " Mazepa Leşinski ilə ittifaqa isveçlilərin müdaxiləsi nəticəsində istisna hal kimi baxırdı. Ukrayna əhli müxtəlif təkərlər kimi rəhbərlər və təbəələrdən, dindar və dünyəvi insanlardan ibarət idi. Bəziləri Moskvaya iltifat göstərir, digərləri türk himayəsinə meyllidir, üçüncülər isə "anadangəlmə polyak antipatiyası" səbəbindən tatarlarla qardaşlaşmaq istəyirlər.
Samus və Sağ sahil Ukraynasının digər sakinləri polyaklar tərəfdən qisasdan ehtiyatlandığından çətin ki, Reç Pospolitaya tabe olmaq istəsinlər. Bu səbəblərdən Mazepa ilk öncə Ukraynada vahid fikir əldə etmək və Reç Pospolitanı birləşdirmək, sonra isə ittifaq haqda düşünməyi güman edirdi. Aydındır ki, belə xoş istəklər ancaq vaxtın udulmasına hesablanmış bəyannamə nəticəsində baş verə bilərdi.
Getman Mazepa iki dəfə çar I Pyotrun qarşısına Sloboda Ukraynasının birləşdirilməsi məsələsini qoysa da, hər ikisində rədd cavabı almışdır.
Kazak başçılığı
180px|thumb|right|Suxe-Bator meydanında nümayiş olunan buncuq. [[Monqolustan]]
Getman Mazepanın daxili siyasəti kazak başçılığının təsirinin gücləndirilməsinə, onun iqtisadi əsaları və sosial durumunun möhkəmlənməsi, Getmanşinanın idarəedici təbəqəsinə çevirməyə yönəlmişdir. Getman hakimiyyəti tərəfindən başçılara və din xadimlərinə malikanələrin verilməsi xeyli sayda artmışdır.
Artıq Mazepanın başçısı olduğu getmanlıq ilk günlər və aylar ərzində köhnə mülkləri təsdiqləyən və ya "azad hərbçi" malikanələri adlanan fonddan yenilərini yaratmaq üçün bır sıra universallar vermişdir.
Lakin mülkədarlıq və kənd təsərrüfatı kazak başçı sistemin maliyyə durumunun vahid mənbəyi deyildi. Başçılar müxtəlif ticari-sənaye əməliyyatlarına böyük diqqət ayırırdılar.
Başçılara müxtəlif maliyyə əməliyyatları, xüsusən, araq, tütün, qatran böyük gəlir gətirirdi. Bu əməliyyatlarda əsas başçı, sıravi rəhbərlər, kişilər və hətta qadınlar da iştirak edirdilər.
O vaxtlar başçılar Getmanşinanın cənubunda olduğu kimi şimalında da sənaye sahibkarlığını geniş inkişaf etdirməyə başlamışdır. Polkovnik hakimiyyətinin həcmi getdikcə artırdı. Səsvermə yolu ilə polkovnik vəzifəsinə seçilməmişdən əvvəl həmin şəxs öz polkunun irsi sahibi olurdu. Bu kateqoriya başçıları bildirmək üçün yeni– "buncuq yoldaşlığı" anlayışı yaranmışdır.
Bu kateqoriyaya aid başçılar hər bir yerli imtiyazdan və yurisdiksiyadan azad edilmişdir. Beləliklə, Mazepa öz vəziyyətilə yalnız ona tabe olan və yalnız onun yurisdiksiyasında qalan kazak başçı sistemini yaratmışdır.
Kəndlilər
Kazak başçılarının əlində mülkədarlıq və siyasi hakimiyyətin cəmləşməsi əsas nəticə etibarı ilə kəndli istismarının artmasına gətirib çıxartmışdır. Mazepanın dövründə bir tərəfdən bu imtiyazlar artsa da, digər tərəfdən onların münasibətləri dəyişmişdir. Nəticədə torpaq sahibkarının təsərrüfatında şəxsi inventarı ilə işləyən asılı kəndlinin biyar mükəlləfiyyəti, məcburi əməyi artmışdır.
Çəmənlikdə səhər yeməyi (tablo)
Tabloda çılpaq qadınla iki qara geyimli kişi təsvir edilmişdir. Arxa fonda digər bir qadın suyun içərisində təsvir edilib. Eduard Mane Çəmənlikdə səhər yeməyi əsərini 1863-cü ildə tamamlayıb sərgilənmək üçün Paris Salonuna təqdim etdi. Salonda rəsm əsərlərinin qiymətləndirilməsi ilə məşğul olan komitə bu tablo ilə yanaşı, daha 3000 tablonu salonda nümayiş etdirməkdən imtina etdi. İmtinanın əsas səbəbi kimi əsərlərin lazımi keyfiyyətdə olmaması göstərildi. 1863-cü ildə imperator III Napoleonun əmri ilə məşhur muzey və salonlarda sərgilənməkdən imtina edilən tablolar Rədd edilənlər salonu adlı mərkəzdə toplandı. Çəmənlikdə səhər yeməyi tablosu da bu salonda sərgilənməyə başladı.
İvan Mazepa
Kəndlilər
XVII əsrin sonlarında asılı təbəələrin artması kəndli kütləsi tərəfindən böyük narazılığa səbəb olmuş və nəticədə tez-tez başçılarına qarşı açıq çıxışlarla yadda qalmışdır. Dövlət maraqları və ictimai düzən səbəbindən Mazepa hökuməti bu məsələyə qarışaraq pospolitlərin (təhkimli kəndlilər) istismarının məhdudlaşdırmağa məcbur olmuşdur.
Çəmənlikdə səhər yeməyi (tablo)
Tabloda Eduard Manenin yaxın dostu və özü də rəssam olan Viktorina Möran çılpaq qadın formasında, rəssamın qardaşları Qustav Mane və Eugen Mane isə qadının ətrafında olan qara qeyimli kişilər olaraq poza vermişdilər. Əsərin böyük mübahisələrə səbəb olmasından sonra, bir çox nüfuzlu şəxslər Eduard Maneni sərt tənqid etməyə başladılar.
İvan Mazepa
Kəndlilər
XVII əsrin sonlarında Sol sahil Ukraynasında kəndlilərin mülkədarın torpağında pulsuz işləməsi iki gündən 1 həftəyə qədər yüksəlmişdir.
Çəmənlikdə səhər yeməyi (tablo)
Bütün tənqidlərə baxmayaraq, Manenin mövqeyini müdafiə edən şəxslər də vardı. Emil Zolya, Stefan Malarme və Şarl Bodler kimi cəmiyyətin nüfuzlu şəxsləri əsəri müdafiə edənlər arasında idi. Realizm cərəyanın formalaşmasında Qustav Kurbe və Eduard Manenin rolu böyükdür. Çəmənlikdə səhər yeməyi, Olimpiya və Folies Bergere küçəsindəki bar tabloları modernizm cərəyanın ilk nümunələri hesab olunur. Hər üç tablo Eduard Manenin ən uğurlu işlərindən sayılır. Qeyd edilən tablolar Pablo Pikasso, Mari Kasset, Pol Sezann və Klod Mone kimi dahi rəssamların yaradıcılığına öz təsirini göstərmişdir. Bununla incəsənət dünyasında yeni cərəyanın İmpressionizmin əsası qoyulmuşdur
İvan Mazepa
Tikinti və kilsələrin bərpası
Mazepa getmanlığının tədqiqatçıları tarix elmləri doktoru Yuri Mitsik və Serqey Pavlenkonun dəlillərinə əsasən, İvan Mazepa Ukraynanın hüdudlarından kənar da daxil omaqlar, öz şəxsi hesabından 25 sobor, kilsə, zəng qüllələri tikdirmişdir.
Mazepanın tikinti fəaliyyətinin əsas nailiyyəti yeni monumental məbədlərin tikintisi idi. Onlar Kievdə və digər şəhərlərdə qədim kilsələrin yenidənqurması ilə eyni vaxtda tikilmişdir. Həmin dövr Kievinin görməli yerləri kimi – Boqoyavlenski soboru, Nikolayevski soboru uzun müddət ərzində kilsə tikintisinin nümunələri kimi çıxış etmişdir. Sofiya soborunun zəng qülləsi də Mazepanın sifarişi ilə Kievdə tikilmişdir. Mazepanın Ukraynada kilsi tikintisinə münasibəti ali kilsə yerarxiyası tərəfindən yüksək qiymətəndirilmişdir. Mazepa tərəfindən tikdirilən bütün kilsələrin təməlinə getmanın gerbi və imzası olan keramik plastinlər qoyulmuşdur.
Çəmənlikdə səhər yeməyi (tablo)
Əsər
Əsərin ilk adı fransız dilindən tərcümədə hamam mənasını ifadə edən Le bain olmuşdur. Rədd edilənlər salonunda əsər bu adla sərgilənmişdir. Mane sonradan əsərin adını iki dəfə dəyişdirmişdir. Əvvəlcə La partie carrée adlanan əsər sonradan indiki adını (Le Déjeuner sur l'herbe) almışdır. Çəmənlikdə səhər yeməyi Eduard Manenin Rədd edilənlər salonunda sərgilənən üç tablosundan biri idi. Tablo Manenin digər iki tablosunun ortasında yerləşirdi. Əsərin sol tərəfində Viktorina Möran İspan geymində, sağ tərəfində isə Maco geyinmiş igid tabloları nümayiş olunurdu. Sənət tarixçiləri modern mədəniyyətin ilk nümunələrini Rədd edilənlər salonunda yarandığını bildirirlər. Paris Salonuna qəbul edilməyən əsərlərə baxmaq üçün Rədd edilənlər salonuna insan axını güclü idi. Bununla da Rədd edilənlər salonu böyük uğur əldə etmişdir.
İvan Mazepa
İncəsənətdə
İvan Mazepanın taleyi hər zaman müxtəlif ölkələrdən olan yazıçı, şair, rəssam və bəstəkarları maraqlandırmışdır.
Çəmənlikdə səhər yeməyi (tablo)
Əsər
Əsərdə əsas planda görünən çılpaq qadın Viktorina Möran adlı rəssamdır. Viktoriya Eduard Manenin yaxın dostu idi. Bəzi tənqidçilər çılpaq qadının küçə fahişəsi olduğunu iddia edirdilər. Bu iddialar günü-gündən güclənirdi. Dövrünün tanınmış tənqidçilərindən biri tablo haqqında sərt fikirlər bildirmişdir. Əsər haqqında bir sıra sərt fikirlər səsləndirilsə də, ən sərt fikir yerli Paris qazetlərində nəşr olunan publisistlərin fikirləri olmuşdur. Həmin fikirlərin birində deyilirdi:
İvan Mazepa
İncəsənətdə
alt=|left|thumb|242x242px|[[Oras Verne. Ata bağlanmış Mazepa. 1820-ci illər]] Lord Bayron özünün "Mazepa" poemasını 1819-cu ildə çap etdirmişdir. Poemaya əsasən, gənc Mazepa kral Yan II Kazimir Vazanın sarayında xidmətə başladığı vaxt polyak qrafinya Tereza ilə tanış olur və onunla sonradan eşq romanı yaşamağa başlayır. Qrafinya Tereza özündən yaşca çox böyük olan yaşlı qrafa ərə getmişdir. Onların eşq yaşamasından xəbər tutan qraf gənc Mazepanı cəzalandırmaq üçün onu çılpaq şəkildə vəhşi ata bağlayır və atı sərbəstliyə buraxır. Poemanın əksər hissəsi ata bağlanmış qəhrəmanın faciəli səyahətini təsvir edir. Poema "üslubunun gümrahlığı, əzab və dözüm hisslərinin kəskin dərk edilməsi" baxımından yüksək qiymətləndirilmişdir. Mazepanın eşq qalmaqalı səbəbindən və ya vəhşi ata çılpaq şəkildə bağlanılaraq Polşadan qovulması haqda hər hansı bir tarixi dəlil yoxdur. Bu gözəl əfsanə ancaq Bayronun poemasının çapından sonra dillərə düşmüşdür. Volter bu məsələyə  "İsveç kralı, XII Karlın tarixi" kitabında toxunmuşdur. Bir sıra tənqidçilər Bayronun fransız yazıçı Andre Giyom Kontant Dorvilin "Mémoires d'Azéma" (1764) adlı əsərilə tanış olduğunu, romanla poemanın süjetində oxşarlığın olmasını iddia edirlər.
right|thumb|295x295px|Luis Bulanje. Mazepanın əziyyətləri, 1827-ci il Bayronun poeması romantizm dövründə çox populyar və təsiredici gücə sahib olmuşdur. İncəsənətdə atların təsviri uzun müddət məşhur mövzulardan biri olmuşdur. Poemanın işıq üzü gördüyü ildə Amede Pişo tərəfindən fransız dilinə tərcümə edilməsi fransız rəssamların bu süjetə axını ilə nəticələnmişdir. Onlar arasında Teodor Jeriko (1823, Metropoliten İncəsənət Muzeyi, Ejen Delakrua (1824, Fin milli qalereyası), Oras Verne (1826, Avinyonda yerləşən Kalve muzeyi ) və Lui Blanje (1827, Bo-de-Ruan muzeyi). Bulanjenin "Mazepanın ağır sınağı" və Vernenin "Mazepa" əsərləri hər ikisi 1827-ci ildə Paris Salonunda keçirilən müsabiqədə təqdim olunmuşdur.
Çəmənlikdə səhər yeməyi (tablo)
Əsər
Kübar cəmiyyətin nümayəndəsi olan fahişə bahalı geyimli, iki şəhərli süd əmərin yanında arzıca əyləşib. Kişilərin bu vəziyyətdən məmnun olduqları gözlərindən oxunur. Belə əsər sənət adına yaraşmır və bizlərə yalnız utanc gətirə bilər. .''
thumbnail|250px|[[Aleksandr Kabanel tərəfindən çəkilən  Veneranın doğulması Eduard Manenin qəbul edilmədiyi Paris Salonunda böyük uğur əldə etmişdir. Çəmənlikdə səhər yeməyi tablosunun açıq-saçıq olduğunu bildirən tənqidçilər bu əsəri insanların ailələri ilə birlikdə seyr edəcəyi qədər normal qəbul etdiklərini bildirdilər. ]]
İvan Mazepa
İncəsənətdə
Viktor Hüqo süjetin təsvir olunduğu fransız rəsmlərindən ilhamlanaraq  "Les Orientales" ("Şərq") adlı poemalar toplusunu yazmış və əsərin ən əsas bölmələrindən birini "Mazepa" adlandırmışdır. Hüqo əsərini rəssam Bulanjeyə həsr etmişdir. Poemanın ilk hissəsində Mazepanın Ukrayna çölləri boyunca qaçması təsvir edilir. İkinci hissədə Mazepa eksentrik davranışlarına görə dünyaya buraxılması qadağan edilən şairlə müqayisə olunur. Hər şeydə qadağaya məruz qalmış şair vəhşi ata bağlanılmışdır. Süjet sonda şairin uğur və şöhrət əldə etməsilə bitir.
Çəmənlikdə səhər yeməyi (tablo)
Əsər
Çəmənlikdə səhər yeməyi tablosunda arxa planda verilmiş təbiət mənzərəsində barbizon üslubundan istifadə edilmişdir Tablonun aşağı sol hissəsindəki meyvələr isə natürmort şəklində çəkilmişdir. Sağ tərəfdə dayanmış kişinin duruşu onun qarşısındakı şəxslə söbhət etdiyini göstərir. Əsas planda görünən qadının əsərin əsasını təşkil etməsi fikri bir sıra tənqidçilər tərəfindən irəli sürülmüşdür. Qadının diqqəti cəlb edən baxışları ətrafda olan hər iki kişinin nəzərlərinin ona yönəlməsinə səbəb olur. Belə olan halda, arxada yuyunmaqda olan qadın sanki diqqətdən kənarda qalır. Müasir dövrün tənqidçiləri indiki dövrdə əsərdə əxlaqdan kənar heç bir məsələnin olmadığını bildirirlər. Əgər əsər yaxın dövrdə çəkilsəydi, heç bir əxlaqi tənqidə məruz qalmayacağı barədə ümumi fikir mövcuddur. Tablonun tənqid olunmasının digər önəmli səbəblərindən biri də əsərdə təsvir olunan çılpaq qadının həyatda nüfuzlu şəxs və tanınmış rəssam olması idi.
İvan Mazepa
İncəsənətdə
right|thumb|276x276px|Teodor Şosserio. Kazak qızı Mazepanın cəsədi qarşısında. 1851-ci il Dramaturq Henri M. Milner üç hissəli  "Mazeppa" və ya  "Tartariyanın vəhşi atı" (Xəzər dənizindən Sakit okean, Çin və Hindistana qədər yerləşən əraziləri Qərbi Avropa ədəbiyyatlarında və kartoqrafiyasında Tartariya adlandırırdılar.) adlı romantik dram əsəri yazmışdır. Bayronun poemasından ilhamlanmış H. M. Milner səhnə tərtibatını cənab Dukrounun rəhbərliyi altında qurmuşdur. (bu "Britaniya sirk at idmanının atası", "Astley Amfiteatrının" sahibi hesab edilən Endryü Dukroudur). 1831-ci ildə Londonda səhnələşdirilmişdir. Növbəti illər ərzində ABŞ da nümayiş olunmuşdur. Həmin müddətdə əsər, San Fransiskoda 5 fərqli quruluşda nümayiş edilmişdir.
Çəmənlikdə səhər yeməyi (tablo)
Əsər
XIX əsrdə çılpaq qadın təsvirli əsərlər çəkilərkən mövzu kimi daha çox qədim dövr seçilirdi. Manenin əsəri isə XIX əsrin ortalarını əhatə edir. Eduard Manenin Çəmənlikdə səhər yeməyi tablosu yalnız Rədd edilənlər salonunda sərgiləndiyi halda, Manenin tablosundan daha açıq-saçıqlı ilə seçilən Aleksandr Kabanelin  Veneranın doğulması tablosu Paris Salonunda sərgilənmiş və böyük uğur əldə etmişdir.
İvan Mazepa
İncəsənətdə
"Rəssam-faytonçu" ləqəbi ilə tanınan Con Frederik Herrinq (rəssam faytonçu olmuş, boş vaxtlarında at rəsmləri çəkmişdir) bu süjet əsasında bir neçə rəsm çəkmişdir. Onlardan ikisini Oras Vernenin rəsmindən sonra çəkmişdir. Polşa romantizm dövrünün Adam Mitskeviç və Ziqmunt Krasınski ilə yanaşı ən əsas dramaturqlarından hesab edilən Yuliuş Slovatski 1840-cı ildə "Mazepa" pyesini qələmə almışdır. Müasir Polşa dramının atası hesab olunmasına baxmayaraq, bu dram onun sağ olarkən səhnəyə qoyulmuş yeganə əsəri olmuşdur.
Britaniyalı yazar Ceyms Malkolm Raymer də  "Mazeppa" və ya  "Ukraynanın vəhşi atı" (1850)adlı əsər qələmə almışdır.
Çəmənlikdə səhər yeməyi (tablo)
Əsər
Eduard Manenin uşaqlıq dostu olmuş, tanınmış jurnalist Antonin Proust Çəmənlikdə səhər yeməyi tablosunun çəkilmə səbəbi haqqında Mane barədə yazdığı kitabda açıqlamışdır. İki dost 1890-cı ilin yaz aylarının birində bazar günü gəzintiyə çıxırlar. Bir az gəzdikdən sonra Sena çayının sahilində əyləşən dostların diqqətini çay kənarında yuyunan qadınlar cəlb edir. Manenin dostuna bu sözləri deməsinə sonralar Antonin Proust yazacağı kitabda da yer vermişdir.
İvan Mazepa
İncəsənətdə
Bu süjetdən həmçinin, musiqiçilər də ilhamlanmışdır. Alman bəstəkarı Karl Leve simfonik şeir bəstələmişdir. Hüqonun əsərinin çap olunmasından sonra Ferens List 1851-ci ildə simfonik poema və Transendent Etüdlər seriyasından № 4 adlı fortepiano etüdünü bəstələmişdir.
Çəmənlikdə səhər yeməyi (tablo)
Əsər
Görünən odur ki, çılpaq qadın çəkməliyəm. Ən qısa zamanda bu fikri reallaşdırmaq istərdim. Geyim mağazasında bəzi qadınların eskizlərini çəkdim. Görünüş çox qaranlıq alınmışdı. İndi gərək hamısını başdan başlayıb, görünüşü tam verim. Digər bir fikrim isə indi gördüymüz mənzərəyə uyğun rəsm çəkməkdir. ''
Tablonun izahı
thumbnail|150px|left|Fransız rəssam Monet tərəfindən [[Eduard Maneyə cavab olaraq, 1865-ci ildə çəkilmiş Çəmənlikdə səhər yeməyi əsəri. ]] Çəmənlikdə səhər yeməyi tablosunun çəkildiyi 1862-1863-cü illərdə Eduard Mane yeni mövzulara müraciət etməyə başlayırdı. Mane digər tablolarında olduğu kimi, bu tabloda da rənglərdən ifrat dərəcədə istifadə etməmişdir. Çəmənlikdə səhər yeməyi renessans dövründən başlayaraq XIX əsrin ortalarına qədər davam etmiş, rəəsamlıq üslubuna təsir etmişdir. Əsər həm də modern mədəniyyətin formalaşmasına səbəb olmuşdur.
Bununla da Eduard Mane Fransada və dünyada impressionizm cərəyanın əsasını qoydu. Manenin bu tablosunda istifadə etdiyi fırçanı kətanın üzərinə bərk zərbələr endirdiyi məlumdur. Bununla əsərin real görünməsi təmin olunurdu. Hətta bu prosesdə zamanla üslub kimi qəbul edildi və onunda yaradıcısı Eduard Mane hesab olunmağa başlandı. Mane üçün mühüm olan məsələlərdən biri də əsərdə işıq effektinin verilməsi idi. Əsərdə havanın günorta təsvir edilməsi səbəbindən Eduard Mane işıq effektinə daha çox diqqət yetirmişdir.
İvan Mazepa
İncəsənətdə
Mazepa melodramının nümayişi zamanı ilk dəfə olaraq aktrisa Ada İsaak Menken atın üzərində olan çılpaq Mazepa obrazında çıxış etmişdir. Belə ki ilk dəfə olaraq insan dərisi rəngdə olan corabı bədəninə geyinərək çılpaq Mazepa rolunu oynamışdır. Bundan sonra bir çox qadın aktrisalar burlesk zamanı bu rolu canlandırmışdılar. ABŞ Vətəndaş müharibəsi zamanı Mazeppa çox məşhur idi. 1860-cı illərdən əsrin sonuna qədər Amerikanın qərbində ən çox oynanılmış dram əsəri olmuşdurş. thumb|284x284px|[[Boqomir Korsov Mazepa rolunda, Bolşoy Teatr, Moskva, 1884-cü il|alt=|left]] 1877-ci ildə Albert Ayken  "Hindu Mazepa" və ya  "Çöllərin dəlisi" adlı bulvar roman yazmışdır. Burada hadisələr Vəhşi Qərbdə cərəyan edir.
Çəmənlikdə səhər yeməyi (tablo)
Tablonun izahı
thumbnail|170px|[[Pol Sezann tərəfindən çəkilən Çəmənlikdə səhər yeməyi əsəri (1869-1870) Sezannın çəkdiyi tablo bir sıra xüsusiyyətlərinə görə Eduard Manenin tablosundan fərqlənir. ]]
İvan Mazepa
İncəsənətdə
1991-ci ildə Ukraynanın müstəqilliyini elan etməsindən sonra Mazepa yenidən beynəlxalq şüurda qalxmağa başladır. 1993-cü ildə fransız at təlimçisi və film rejissoru Bartabas tərəfindən rəssam Jerikonun həyatında bəhs edən dram janrında olan  "Mazepa" filmi çəkilmişdir. Jeriko sirkdə qalmağı və orada yaşamağı qərara alır. Orada qaldığı müddətdə yalnız atların rəsmlərini çəkir və bu heyvanların sirrini anlamağa cəhd göstərir. Mazepa onun ehtirasına cəlb olunmuş insanı təcəssüm edir. Film 1993-cü ildə 46-cı Kann kinofestivalının qalibi olmuşdur. 2002-ci ildə Ukrayna SSR-in xalq artisti olmuş kinorejissor Yuri İlyenko tarixi faktlara əsaslanaraq  "Getman Mazepa üçün dua" filmini çəkmişdir.
Çəmənlikdə səhər yeməyi (tablo)
Tablonun izahı
Renessans dövrünə aid əsərlərdə çılpaq insanların təsvir edilməsi onların bədənlərindən ayrılan ruhu göstərirdi. Nümunə kimi, Florensiya boyakarlıq məktəbinin ən görkəmli nümayəndələrindən biri olan Sandro Botiçellinin  Veneranın doğulması əsərini göstərmək olar. Həmin tabloda qadının çılpaq formada körpə dünyaya gətirməsi ruhun bədəndən ayrılmasına işarədir. Orta dövr rəssamlarının tablolarında təsvir edilən çılpaq kişi və qadınlar çox vaxt dini məna ifadə edirdilər. Ancaq Eduard Manenin Çəmənlikdə səhər yeməyi tablosunda olan hər iki qadının heç bir dini məna ifadə etmədiyini dövrün tənqidçiləri və rəssamın özü də qeyd etmişdir.
İvan Mazepa
İrsi
Mazepanın şərəfinə Ukraynadan bır sıra yaşayış məntəqələri adlanmış, bir çox yerlərdə heykəllər ucaldılmış, adına küçələr vardır. Onlardan birinin açılışı 6 may 2016-cı il tarixində Poltavada baş tutmuşdur. Açılış mərasimini Ukrayna prezidenti Petro Poroşenko etmişdir. Mazepanın şərəfinə Rumıniyanın Qalaç şəhərində iki məhəllə — Mazepa-I və Mazepa-II adlanmışdır. Orada vaxtilə İvan Mazepa küçəsi mövcud olmuşdur. Rusiyanın Kursk vilayətində İ. Mazepanın adına Mazepovka kəndi vardır. ABŞ-də Mazepanın şərəfinə bir neçə yaşayış məntəqəsi adlanmışdır: ABŞ-nin Minnesota ştatında Mazepa şəhəri, Pensilvaniya ştatında Mazepa adlanan ərazi, Cənubi Dakota ştatında Mazepa qəsəbəsi vardır. Kanadanın Alberta əyalətində Mazepanın şərəfinə adlanan Mazepa yaşayış məntəqəsi vardır. Avstraliyada Mazepanın şərəfinə adlanan Mazepa milli parkı vardır. Mikroneziyada yerləşən kiçik adalardan biri Mazepanın şərəfinə adlandırılmışdır. CAR-da buxtalardan biri Mazepa adlandırılmışdır. Fransada kommunalardan biri Mazepa adlandırılmışdır.
Çəmənlikdə səhər yeməyi (tablo)
Tablonun izahı
Mədəniyyət sahəsində fəaliyyət göstərən şəxslər Eduard Manenin tablolarında istifadə edilən rənglərin ahəngdarlığını yüksək qiymətləndirmişdilər. Bununla rənglər dünyasında böyük mədəni inqilabın yarandığı da söylənilir. Rəssam fırçanı rəsmin üzərində bir neçə saniyə saxlamaqla qarşıdan gələn işığı azaltmış, bununla da əsərin nisbətən tünd olmasına nail olmuşdur. Əsərdə olan görüntülərin hər biri ayrı-ayrılıqda işıqlandırılmamış, əsasən vahid mənbə vasitəsi ilə tablonun görünüşünün aydınlandırılmasına üstünlük verilmişdir. Əsərdə rənglərin ahəngində bəzi qüsurların olması, işığın əks olunmasındakı bir sıra qüsurlar tablonun təbiət qoynunda deyil, rəssamın şəxsi emalatxanasında yaradılan studioda çəkildiyini sübut edir. Qadınları təbii çəkmək istəyən Eduard Mane buna tam nail olmamışdır. Avropa tənqidçiləri rəssamın əsas planda görünən çılpaq qadını arzuladığı kimi çəkə bilmədiyni iddia edirlər. Tənqidçilər tərəfindən irəli sürülən fikirlərdən biri də, çılpaq qadının bədənində olan qəhvə rəngli ləkələrdir. Tənqidçilərin fikrinə görə, qadının bədənində olan ləkələrlə onun qarşısında dayanan meyvə səbəti uyğunsuzluq təşkil edir.