cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Zəki İslam
Həyatı
Zəki İslam 10 avqust 1939–cu ildə Göyçə mahalının Krasnoselo rayonunun Cil kəndində anadan оlub. Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunu, Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunu bitirib. Uzun müddət kolxoz və sovxozlarda rəhbər vəzifələrdə işləyib. Azərbaycan Aşıqlar Birliyi İdarə heyətinin üzvüdür. "Qızıl Qələm" mükafatı laureatıdır. Şeirlərini əsasən dini mövzuda yazır. Müasir aşıq şerinin tanınmış nümayəndəsi, dini şeir və poemaların müəllifidir.
Zəki İslam məşhədi, kərbəlayi və hacıdır.
İrimeyvə stenotaeniya
Elmi adı - Stenotaenia macrocarpa Freyn et Sinth. ex Freyn (Stenotaenia daralaghezica (Takht.) Schischk.)
Fəsilə: Kərəvüzkimilər - Apiaceae Lindl.
IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu “Nəsli kəsilməyə həssas olanlar” kateqoriyasına aiddir –VU D2. Azərbaycanın nadir növüdür.
Qısa morfoloji təsviri
Çoxillik hündürlüyü 1 m-ə çatan, qalın silindirşəkilli, sıx və qısa tükcüklü bitkidir. Gövdənin aşağı hissəsindəki yarpaqlarının qınları tam, gövdəni bürüyən və genişdir, bölünmüş lələklidir, seqmentləri 3-5 cüt oturaq yumurtavari, dişcikli, 2-3 pərdəli, yuxarıdan qırışıq, sərt tükcüklüdür. Çətirlərində 7-13 ədəd, uzunluğu 25 sm-ə qədər (meyvənin içərisi daxil olmaqla) müxtəlif şüaları vardır. Ləçəkləri al qırmızıdır, bayırdan tükcüklüdür. Meyvələrinin uzunluğu 12–20 mm-dir, yumşaqdır, əsasən ensizdir.
Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
Çiçəkləmə iyun-iyul, meyvəvermə iyul-avqust aylarına təsadüf edir. Mezokserofitdir. Orta dağ qurşaqlarında, kolluqlar arasında və çəmənliklərdə rast gəlinir. Efiryağlı bitkidir.
Yayılması
Naxçıvanın dağlıq hissəsidir (Dərələyəz, Aracıq, Xəzindərə və Küküdağ əraziləridir.
Məhdudlaşdırıcı amillər
Ekoloji və antropogen amillərin məhdudlaşdırıcı təsiridir.
Mühafizə tədbirləri
Təhlükə altında olduğundan qorunması vacibdir. Məhdud sahələrdə yayılmış,mənfi təsirlərə məruz qalan növ kimi akademik H.Əliyev adına Zəngəzur Milli Parkı ərazisində yayıldığı sahələr xüsusi nəzarət altına aınmalı və təbii populyasiyaları mühafizə olunmalıdır. Yayıldığı mühitə uyğun geniş ərazilərdə reintroduksiya edilməlidir.
La-Robin-sür-Qalabr
La-Robin-sür-Qalabr  — Fransa da kommuna, Provans-Alp-Kot-d'Azür regionunda yerləşir. Departament — Yuxarı Provans Alpları. Şərqi Din-le-Ben kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Din-le-Ben.
INSEE kodu — 04167.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 324 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 225 nəfər (15-64 yaş arasında) arasında 183 nəfər iqtisadi fəal, 42 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 81,3%, 1999-cu ildə 70.6%). Fəal 183 nəfərdən 171 nəfəri (85 kişi və 86 qadın), 12 nəfəri işsizdir (4 kişi və 8 qadın). Fəal olmayan 42 nəfər arasında 19 nəfər şagird və ya tələbə, 18 nəfər təqaüdçü, 5 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir. .
Danninq-Krüger effekti
Danninq-Krüger effekti — ixtisas səviyyəsi aşağı olan insanların səhv nəticələr çıxarması, səhv qərarlar qəbul etməsi və eyni zamanda ixtisas səviyyəsinin aşağı olması səbəbindən səhvlərini dərk edə bilməməsini nəzərdə tutan metakoqnitiv təhrifdir. Nəticədə bu onların öz bacarıqları haqqında şişirdilmiş təsəvvürə gəlmələrinə səbəb olur. Onlardan fərqli olaraq, yüksək ixtisaslı insanlar, əksinə, öz bacarıqlarını kiçiltməyə meyillidirlər — öz güclərinə inamsızlıqdan əziyyət çəkirlər və digər insanları daha ixtisaslı hesab edirlər. Eyni zamanda, qabiliyyətlərinin digər insanlar tərəfindən də eyni şəkildə aşağı qiymətləndirildiyini düşünürlər. Beləliklə, az səriştəli insanlar öz qabiliyyətləri barədə daha yüksək, yüksək səriştələrə sahib olanlar isə daha aşağı qiymətləndirmə aparırlar.
Fərziyyə və eksperimental yoxlama
Bu fenomenin mövcudluğu barədə fərziyyə 1999-cu ildə Castin Krüger və Devid Danninq tərəfindən irəli sürülüb və Çarlz Darvinin "Əminlik bilikdən çox cəhalətdən yaranır"  və Bertran Rasselin "Dövrümüzün xoşagəlməz xüsusiyyətlərindən biri odur ki, özünə arxayın olanlar axmaqdır, az da olsa təxəyyülü və anlayışı olanlar isə şübhə və qərarsızlıqla doludur." .
Fərziyyəni yoxlamaq üçün Krüger və Danninq Kornell Universitetinin psixologiya kursunun tələbələrinin iştirakı ilə bir sıra eksperimentlər keçirmişdilər.
Fərziyyəyə görə az səriştəli insanlar aşağıdakı ilə xarakterizə olunur:
Fərziyyəni təsdiq edən eksperimentin nəticələri 1999-cu ilin dekabrında "Şəxsiyyət və sosial psixologiya" jurnalında dərc olunmuşdur
Bu araşdırmaya görə 2000-ci ildə müəlliflərə Şnobel mükafatı təqdim olunmuşdur.
Oxşar araşdırmaların nəticələri 2003-cü və 2008-ci ildə dərc olunmuşdur.
Yuran Məmmədov
Yuran Məmmədov (tam adı:Məmmədov Yuran Əli oğlu;) — rəssam
Həyatı
Məmmədov Yuran Əli oğlu 1934-cü il 15 apreldə Naxçıvan şəhərində anadan olmuşdur.
Ailəsi
Qızı Günel Yuran rəssamdır. Moskvada yaşayır.
Vəfatı
18 iyun 1984-cü ildə Riqada vəfat etmişdir. Naxçıvanda dəfn edilib.
Təhsili
1955-ci ildə Əzim Əzimzadə adına Bakı Rəssamlıq Akademiyasını,1960-cı ildə Leninqradda İ.Y.Repin adına Rəssamlıq Akademiyasını bitirmişdir.
Sənət yaradıcılığı
Protret, natürmort, tematika kompozisiyalı tablolar ( "Haçadağ", "Batabat", "Əlincə qalası", "Vayxır kəndi", "Araz", "Şahbuz mənzərələri", "Naxçıvanda bahar", "Bizim ailə", "Vətən uğrunda" və s.) yaratmışdır. 18 ildən çox Cəlil Məmmədquluzadə adına Naxçıvan Dövlət Musiqili Dram Teatrında quruluşuçu rəssam işləmiş, onlarla tamaşaya ["Ölülər", "Dəli Yığıncağı" Cəlil Məmmədquluzadə), "Oqtay Eloğlu" (Cəfər Cabbarlı), "Yağışdan çıxdıq, yağmura düşdük" (Nəcəf bəy Vəzirov), "Sənsiz" Şıxəli Qurbanov, "Günəş" (Hüseyn Razi), "Alınmaz qala" (Həsən Elsəvər), "Toros canavarları" (Əziz Nesin), "Ağır cəza" R.Kauqver) və s.] tərtibat vermişdir.
Sərgiləri
Naxçıvanda,Bakıda Leninqradda (indiki Sankt-Peterburq), Baltikyanı respublikalarda fərdi sərgiləri keçirilmişdir. Əsərləri Rauf Mustafayev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət Muzeyində, Naxçıvan Dövlət Tarix Muzeyində və s. muzeylərdə saxlanılır.
Xatirəsinə həsr olunmuş sərgilər
2004- cü ildə Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi və Rəssamlar İttifaqının təşkilatçılığı ilə Bakıda Vəcihə Səmədova adına sərgi salonunda 70 illik yubileyi münasibətilə anım günü və əsərlərinin sərgisi keçirilmişdir.
2005-ci ildə rəssamın Moskvada Dekorativ-Tətbiqi İncəsənət Muzeyində “Narın rəngi”, 2010-cu ildə Krokus-Ekspoda “Üslub və müasirlik”, 2012-ci ildə Mərkəzi Rəssamlar Evində “Tütək səsi”, 2013-cü ildə “ Səmanın ənginliyində” adlı sərgiləri keçirildimişdir.2014-cü ilin iyun ayında rəssamın 80 illik yubileyi münasibətilə Moskvada və Bakıda əsərlərinin fərdi sərgiləri açılmışdır.
Mərkəzi Florida Universiteti
300px|thumbnail|right 300px|thumbnail|right Florida Mərkəz Universiteti — Amerika Birləşmiş Ştatlarının Florida əyalətində yerləşən bir universitetdir. Bakalavr tələbə sayı baxmından Floridadakı ən böyük, ümumi anlamda da ikinci ən büyük universitetdir. ABŞ-də isə ümumən götürdükdə 2-cı ən böyük universitetdir. Orlando şəhərində yerləşən universitet, ABŞ-nin Floridadakı kosmos əsası üçün yetişdirdiyi təhsilli işçi heyəti ilə tanınır.
Acmella pilosa
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Denis Urubko
Denis Urubko — Rus əsilli Qazaxıstanlı alpinist. 2009-cu ildə o, 14 səkkizminliyin hamısını fəth etmiş on beşinci, oksigen balonu istifadə etmədən fəth edən səkkizinci şəxs kimi tarixə düşüb.
2006-cı ildə Urubko yeni sürət rekordunu müəyyənləşdirməklə yanaşı Elbrus dağına sürətli dırmanma yarışında qalib gəlib. O Azau məntəqəsindən zirvəyə 3 saat, 55 dəqiqə, 58 saniyəyə çatıb. Bu fəthdə o təxminən saatda 800 metr şaquli qalxma sürəti ilə 3250 metr məsafəyə şaquli istiqamətdə dırmanıb. Denis Urubko bu zirvəni növbəti tamamlayan iştirakçıdan təxminən 40 dəqiqə tez bitirib. O həmçinin Xan-Tenqri dağ festivalında da qalib gəlib.
Urubko qışda iki 8000 metrdən yüksək zirvəni fəth edib. 2009-cu ildə Simone Moro ilə birlikdə Makalunu və 2011-ci ildə Kori Riçards və Simone Moro ilə birlikdə Gaşerbrum II zirvəsini fəth edib. Urubko həmçinin Ço-Oyu, Manaslu və Broud zirvələrini fəth etmək üçün yeni marşrutlar açıb. Ümumilikdə o, 8000 metrlik zirvələri 19 dəfə əth edib. Denis Urubko keçmiş SSRİ-də beş yeddiminlik zirvəni fəth etdiyinə görə Qar bəbiri mükafatına layiq görülüb. O bu nailiyyətini oksigen balonundan istifadə etməyərək 1999-cu ilin yayında cəmi 42 gündə tamamlayıb.
Xırdaçay
Xırdaçay — Zəngəzurda, indiki Ermənistanda çay.
Qərbi Azərbaycanın Zəngəzur mahalının Sisian rayonundakı Ərəfsə kəndində Sarıyataq dağının ətəklərində formalaşıb, kəndin aralıq hissəsində Salvartıçay ilə, aşağı məhəllənin orta hissəsində isə Taxtakörpüçay və Dəliçayla birləşərək, Qarışıq adlanır və aşağı axarlarında Bazarçay, Bərgüşad və Arazla qovuşaraq, son hesabda Xəzər dənizinə tökülür. Xırdaçay Salvartıçay ilə yanaşı, əsas suvarma vasitəsi kimi kəndin təsərrüfat həyatında mühüm rol oynayırdı. Kənddən axan digər çayların - Taxtakörpüçay və Dəliçayın təsərrüfat həyatında rolları o qədər də böyük deyildi.
Elşad Nağıyev
Elşad Nağıyev (d.11 avqust 1963, Culfa r., NMR – ö. 8 sentyabr 1994) — şəhid polkovnik-leytenant.
Hərbi fəaliyyəti
Ukraynanın Donetsk şəhərində Ali Hərbi məktəbi zabit kimi bitirib, Sovet ordusunda hərbi xidmətə başlamışdır. Bir neçə ay Ukraynada qulluq etdikdən sonra Sovet qoşunlarının tərkibində Əfqanıstana göndərilən Elşad Nağıyev 1986-cı ilin mart ayında oradan qayıtmışdır. Bundan sonra 271-ci taburda bölük komandirinin siyasi işlər üzrə müavini, 342-ci alayda bölük komandirinin müavini, 329-cu, 34-cü, 370-ci alaylarda komandir müavini işləmiş, 1990-1993-cü illərdə Ali Hərbi Siyasi Akademiyada təhsil almışdır.
1992-ci ildən Azərbaycan Milli Ordusunun 754 nömrəli hərbi hissəsində komandir kimi çalışan Elşad Nağıyevin Milli Ordumuzun formalaşmasında çox böyük xidmətləri olmuşdur. O, Ordubad rayonunun “Soyuq” adlanan sərhəd ərazilərinin erməni təcavüzündən qorunmasında böyük rol oynamışdır. Onun rəhbərlik etdiyi hərbi hissə Ermənistanla sərhəd olan ən odlu nöqtəyə-Sədərək bölgəsinə göndərilmişdir. Bu bölgənin düşməndən müdafiəsini təşkil etməklə yanaşı həm də o, Sədərəkdə texniki-döyüş və istehkam qurğularının yaradılmasında, orduda intizamın möhkəmləndirilməsində çox böyük xidmətlər göstərmişdir.
Vəfatı
Ordu quruculuğunda və torpaqlarımızın müdafiəsindəki xidmətlərinə görə vaxtından əvvəl polkovnik-leytenant rütbəsinə layiq görülən Elşad Nağıyevə bu rütbəni daşımaq qismət olmamışdır. O, 1994-cü il sentyabrın 8-də Sədərək bölgəsində xidməti vəzifəsini yerinə yetirərkən şəhid olmuşdur.
Çamçavuş
Çamçavuş — Qars ilinin Susuz ilçəsinin Mərkəz bucağında kənd.
Coğrafiyası
Kənd Qars ilinin inzibati mərkəzi Qars şəhərindən 17 km, Susuz ilçəsinin inzibati mərkəzi Susuz qəsəbəsindən 7 km uzaqlıqda yerləşir.
Əhalisi
31 dekabr 2012-ci il tarixinə olan rəsmi məlumata əsasən kənddə 363 nəfər daimi əhali yaşayır.
11 saylı Qaradağ seçki dairəsi
Azərbaycan Respublikası 11 saylı Qaradağ seçki dairəsi — Bakıda seçki dairəsi. Mərkəzi Seçki Komissiyası tərəfindən müəyyən edilmiş 125 dairədən biridir. Qaradağ rayonunun Ələt, Qobustan, Sahil, Qızıldaş, Müşfiqabad, Səngəçal və Çeyildağ bələdiyyələrini əhatə edir.
Leyklend (Florida)
Leyklend — Amerika Birləşmiş Ştatları nın Florida əyalətində yerləşən şəhər. Tampa vƏ Orlando şəhərlərinin arasında yerləşən Leyklendin 2006-cı ildə əhalisi 89,108 nəfər təşkil edirdi. Cənubi Florida Universitetinin bir kampusu da bu şəhərdə yerləşir.
Kentukki
Kentukki — Amerika Birləşmiş Ştatlarında ştat. Mərkəzi Frankfort şəhəridir.
Acmella poliolepidica
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Eldar Namazov
Eldar Namazov  — Azərbaycan Respublikası Prezidentinin katibliyinin rəhbəri, prezidentin köməkçisi (xarici siyasət, daxili siyasət, milli təhlükəsizlik, mübahisələrin həll olunması, ictimai əlaqələr məsələləri üzrə) (1993–1999), 2001-ci ilin martından "Azərbaycan Naminə" İctimai Mərkəzinin prezidenti.
Həyatı
Eldar Namazov 23 dekabr 1956-cı ildə Ağstafada anadan olmuşdur. 1974-1979-cu illərdə Azərbaycan Pedaqoji Universitetinin Tarix fakultəsini bitirmişdir. 1981–1985-ci illərdə Moskva Etnoqrafiya və Antropologiya İnstitutunda çalışmışdır. O, fəlsəfə elmləri doktoru və tarix elmlər namizədidir.
1985–1991-ci illərdə Azərbaycan Elmlər Akademiyası Tarix İnstitutunun Etnososialogiya şöbəsinin müdir müavini, daha sonra Politologiya şöbəsinin müdiri vəzilərində çalışmışdır.
Azərbaycan, rus, ingilis və türk dillərini bilir. Evlidir, bir oğlu var.
İctimai-siyasi fəaliyyəti
Eldar Namazov 1991-ci ilin fevral ayından 1993-cü ilin sentyabr ayınadək təsis etdiyi Strateji və Beynəlxalq Araşdırmalar Mərkəzinin rəhbəri olmuşdur.
Eldar Namazov 1993-cü ilin sentyabr ayından 1999-cu ilin oktyabr ayınadək Azərbaycan Respublikası Prezidentinin katibliyinin rəhbəri, prezidentin köməkçisi (xarici siyasət, daxili siyasət, milli təhlükəsizlik, mübahisələrin həll olunması, ictimai əlaqələr məsələləri üzrə) olmuşdur.
Eldar Namazov 2001-ci ilin mart ayından "Azərbaycan Naminə" İctimai Forumunun prezidentidir.
Eldar Namazov 2021-ci ildən İctimai TV-də "Aydınlıq" analitik ictimai-siyasi müəllif proqramına aparıcılıq etməkdədir.
Mükafatları
Eldar Namazov 2 ABŞ şəhərinin fəxri vətəndaşı, 1 ABŞ şəhərinin fəxri meridir. Azərbaycanın Beynəlxalq əlaqələrinin inkişafı üçün — Məmmədəliyev Qızıl Medalına layiq görülüb.
Iris ensata
(Iris ensata) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
EPS 12V güc mənbəyi
Server sistemləri ilə birlikdə güc mənbəyindən daha çox axın çəkilməsi ehtiyacı ATX12V standartında onsuz da olan ancaq çox istifadə olunmayan  AUX (köməkçi) konnektor yerinə 8 uclu əlavə bağlayıcı və standart 20-Pin ATX güc bağlayıcı yerinə də 24-Pin bağlayıcı görünməyə başladı. Bu standart SSI (Server System Infrastructure) server sistemləri infrastrukturu Extenden Power Supply adıyla da bilinən EPS12V olaraq adlandırılır.
EPS12V standartında bir güc mənbəyi 24 pin ATX konnektorunun əlaqələri Cədvəl 1-də, prosessor gücünü verən Processor Power Connector isə Cədvəl 2-də görülməkdədir.Göründüyü kimi 1 nömrəli Pin sabit olduqda ilk 20 uc və onun qarşısındakı 20 digər uc standart ATX kabeli ilə eynidir.Nəticə olaraq əgər 20-Pin standart ATX güc kabelini 1 nömrə sabit qalmaq şərti ilə EPS12V standartında 24-Pin Connector bağlıya bilərsiniz. (Şəkil 1)
Ancaq diqqət edilməlidir ki, bu bənzərlik çox gücə ehtiyac duyan XEON sistemləri, standart ATX12V güc mənbəyi ilə kifayətlənmək mənasında deyil. Xüsusilə bazarda USD 5-8 arası satılan "ATX P4" güc mənbələrinin server anakartları ilə istifadəsi həqiqətən çox mənasızdır.
Yenə 8-Pin'li Processor power ucu da bildiyimiz 4-Pin'li ATX12V bağlayıcı ilə bir bənzərlik daşıyır. Ancaq təbii ki kafi güc verir mənasında deyil. Cədvəl 2 isə EPS12V üçün lazımlı olan güc çıxışları görülməkdədir.
İsmayıl Tilivaldi
İsmayıl Tilivaldi (ئىسمائىل تىلىۋالدى, 司马义·铁力瓦尔地; ) ― uyğur mənşəli Çin siyasətçisi. 2003-2007-ci illərdə Sincan-Uyğur Muxtar Rayonu nun sədri, Sincan hökumətinin başçısı, eyni zamanda 2008-2013-cü illərdə Bütün Çin Xalq Konqresinin Daimi Komitəsi sədrinin müavini vəzifələrini icra etmişdir.
Həyatı
Milliyətcə uyğurdur. Karyerasına 1967-ci ildə başlamış və 1973-cü ilin may ayında Çin Kommunist Partiyasına qoşulmuşdur. 1967-ci ildə Tilivaldi Sincan Universitetinin "riyaziyyat" ixtisasını bitirmişdir.
Mədəniyyət İnqilabı zamanı Tilivaldi “yenidən tərbiyələndirmə” olunması üçün kəndə göndərilmişdir. Orada yerli kommunanın traktor fabrikində tərcüməçi işləmişdir. 1973-cü ildə Şufu dairəsində təşkilat şöbəsində işə düzəlir. 1980-ci illərin əvvəllərində daha yüksək partiya vəzifəsinə hazırlaşmaq üçün Mərkəzi Partiya Məktəbində təhsil almışdır.
Kaşğər rayon rəhbərinin müavini və təşkilat şöbəsinin müdiri, Kaşğər komissarının (bələdiyyə başçısına bərabər vəzifə) müavini, Kaşğər partiyası katibinin müavini və Kaşğər komissarı vəzifələrini icra etmişdir. 1993-cü ildən etibarən Tilivaldi Sincan Muxtar Regional Hökumətinin baş katibi və ÇXAO-nun Sincan İstehsalat və Tikinti Korpusunun siyasi komissarının müavini vəzifələrini icra etmişdir. 1998-ci ildə Tilivaldi ÇKP-nın Sincan Regional Şöbəsinin Daimi Komitəsinə qatıldı və Sincan Siyasi və Hüquq Məsələləri Regional Komissiyasının katibinin müavini oldu.
2003-cü ilin yanvar ayında Sincan Xalqlar Konqresinin onuncu iclasının birinci sessiyasında Sincan bölgəsinin sədri seçildi.
İsmayıl Tilivaldi eyni zamanda ÇKP Mərkəzi Komitəsinin 16-cı Konqresinin namizədi və Mərkəzi Komitənin 16-cı Konqresinin tamhüquqlu üzvü idi.
İqor Ponomaryov
İqor Ponomaryov — Azərbaycanın futbol mütəxəssisi
Həyatı
24 fevral 1960-cı ildə Bakıda doğulan İqor Ponomaryov Neftçi Bakı klubunun üzvü kimi SSRİ-nin olimpiya yığmasının tərkibində 1988-ci il Seul olimpiadasında qızıl medal qazanıb. Sonradan İsveçə yollanan Ponomaryov yerli "Norrçyopinq" komandasında çıxış edib. Baş məşqçi karyerası ərzində isə o, Azərbaycan yığması, Qarabağ və Xəzər-Lənkəran, eləcə də Rusiyanın "Maşuk-KMV" komandalarına rəhbərlik edib.
Stamuxa
Şimal dəniz lərində dayazlığa batmış buz parçaları ("ada ları") yığınıdır. Hündürlüyü 10 m və daha artıq olur.
Pannotiya
Pannotiya - Eramızdan 600-540 milyon il əvvəl mövcud olmuş superqitədir. Pannotiya eramızdan 750 milyon il əvvəl Rodiniya superqitəsinin Proto-Lavraziya (ayrıldıqdan sonra yenidən birləşərək Lavraziya meydana gəlmişdi), Konqo Kratonuna və Proto-Qondvana (Atlantikasız Qondvana və Konqo Kratonu) qitələrinə parçalanması nəticəsində yaranmışdı.
Qarabağ astrakantası
Təbii yayılması
İlk dəfə Azərbaycanda Qarabağda müşahidə edilmişdir. Naxçıvanda, Şərqi Anadoluda və Şimali-Qərbi İranda yabanı halda yayılmışdır.
Acmella psilocarpa
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Qarabağ astrakantası
Botaniki təsviri
Hündürlüyü 20-30 sm olan, iynəli, yastıqvari, şaxələnmiş, çoxbudaqlı kolcuqdur. Yarpaqların uzunluğu 4-6 sm, xırda yarpaqcıqları 6-9 cüt, 2-6 sm uzunluğunda, 1–2 mm, enində çılpaqdır. Çiçəkləri qoltuq dəstələrdə yerləşir, başcıq çiçək qruplarının diametri 2,5-3,0 sm-dir. Kasacığı uzun tükcüklərlə örtülmüşdür; dişcikləri tükcüklü, borucuqdan uzundur. Çiçək tacı parlaq çəhrayıdır; bayraqcığın lövhəsi qulaqlı deyil, tədricən daralır. İyuldan sentyabradək çiçəkləyir, meyvəsi avqustdan sentyabradək yetişir.
Ekologiyası
İstiyə, quraqlığa davamlıdır. Dağların yuxarı zolağında, dəniz səviyyəsindən 1800–2300 m hündürlükdə, quru, daşlı və gilli yamaclarda, çöllərdə və çəmənlərdə bitir.
Azərbaycanda yayılması
Qarabağ gəvəni Azərbaycanın Kiçik Qafqaz və Naxçıvan Muxtar Respublikamizda dağların aşağı, orta qurşaqlarında, daşlı-kəsəkli və gilli yamaclarda yayılmışdır.
İstifadəsi
Tərkibində qatran vardır. Yaşıllaşdırmada istifadəsi öyrənilməmişdir. Heyvanlar üçün yemlikdir.
Müəllimim Qoşqar Əhmədov
Müəllimim Qoşqar Əhmədov - kitab görkəmli alim, bacarıqlı elm təşkilatçısı, təvazökar və hümanist insan, Azərbaycan Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü, fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, professor Qoşqar Əhmədovun həyatına və elmi yaradıcıllığına həsr olunmuşdur. Çoxsaylı arxiv materiallarına əsasən tərtib olunmuş kitabda qısa lakin mənalı ömür yaşamış müdrik müəllimin hər kəsə nümunə olacaq həyat yolu haqqında geniş məlumar verilmişdir. Kitab ön söz, Qoşqar Əhmədovun həyat və fəaliyyətinə həsr olmuş 17 bölmədən, ad göstəricisindən, istifadə olunmuş ədəbiyyatdan ibarətdir. Kitabda verilən məlumatlar daha çox arxiv materiallarına əsaslanmış və professor Qoşqar Əhmədovla əlaqədar 112 tarixi foto-şəkil öz əksini tapmışdır.
AMEA Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunun direktoru, AMEA-nın müxbir üzvü, professor Misir Mərdanov: "Hər bir xalqın yaddaşında o xalqın tarixini, elmini, ədəbiyyatını, mənəviyyatını təmsil edən görkəmli şəxslər olmuşdur. Azərbaycan xalqı da məhz belə bir xalqdır. Zaman-zaman öz milli məfkurəsini, amalını xalqının rifahına, onun elminin, təhsilinin, mədəniyyətinin inkişafına həsr edən, millət, vətən sevgisi ilə alışıb-yanan vətəndaşlar yetirən əzəmətli bir xalq! Əgər xalqımızın tarixini vərəqləsək, müxtəlif vaxtlarda belə mütəfəkkirlərin yetişdiyinin və ardıcıllarını yetirdiklərinin şahidi olarıq.Belə insanlarla yaşanan dəqiqələr sənə bir ömür boyu bəs edir, onların şəxsiyyəti, mənəviyyatı, əməlləri sənə örnək olur. Azərbaycan Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü,fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, professor, sözün əsl mənasında, böyük müəllim, alicənab, humanist, müdrik və xeyirxah insan Qoşqar Teymur oğlu Əhmədov xalqımızın yetirdiyi belə şəxslərdən biridir."
I bölmə
Qoşqar Əhmədovun doğulub böyüdüyü Gədəbəy rayonu, onu yetirən mühit və şərait, səkkiz uşaq boya-başa catdırmış valideynləri – atası, dövrünün tanınmış ziyalısı, əməkdar müəllm, Qırmızı Əmək bayrağı ordenli Teymur Əhmədli, anası Yetər xanım, onların müxtəlif ixtisaslar üzrə elmin zirvələrini fəth etmiş alim övladları haqqında oxucuya ətraflı məlumat verilir.
II bölmə
Qoşqar Əhmədovun təhsil illəri haqqında zəngin məlumat verir. Burada onun ilk və natamam orta təhsili, Bakı İnternasional Pedaqoji Texnikumunda və Azərbaycan Dövlət Universitetində aldığı ali təhsil, layiq görüldüyü təqaüd, elmi-tədqiqat işlərinə marağının oyanmasında əvəzsiz xidmətləri olmuş müəllimi, fizika-riyaziyyat fakültəsinin dekanı Mikayıl Xıdırzadə haqqında məlumat verilir.
III bölmə
Bu bölmə Qoşqar Əhmədovu təkcə tələbə kimi deyil, eyni zamanda Vətənini odlu məhəbbətlə sevən, onun yad tapdağından azad olunması uğrunda canını əsirgəməyən alovlu vətənpərvər kimi təqdim edir.
IV bölmə
Oxucu Qoşqar müəllimin elmi-pedaqoji fəaliyyəti, namizədlik dissertasiyasının qısa məzmunu, Azərbaycan Dövlət Universitetinin fizika-riyaziyyat fakültəsinin dekanı kimi fəaliyyəti haqqında faktlara əsaslanmış məlumatlarla tanış ola bilər.
V bölmə
Bu bölmə Qoşqar Əhmədovun doktorluq dissertasiyası, onun 1955- ci ildə Moskva Dövlət Universitetinə doktoranturaya göndərilməsi haqqında arxiv sənədləri, doktorluq dissertasiyasının məzmunu, elmi məsləhətçiləri haqqında geniş məlumatı özündə əks etdirir. Bölmədə dissertasiyanın avtoreferatının surəti də verilmişdir.
VI bölmə
Qoşqar Əhmədovun Azərbaycan Dövlət Universitetindəki elmi-təşkilati fəaliyyətinə həsr olunub. Bu bölmədə onun “Diferensial və inteqral tənliklər” kafedrasının müdiri kimi fəaliyyəti, ilk yetirmələri, ikinci dəfə mexanika-riyaziyyat fakültəsinin dekanı vəzifəsində çalışması haqqında ətraflı məlumat verilir.
VII bölmə
Yeddinci bölmə Qoşqar Əhmədovun ailə həyatına həsr olunmuşdur.
VIII bölmə
Bu bölmə Qoşqar Əhmədovun Orta Asiya və Qazaxıstan Respublikalarında elmi-pedoqoji fəaliyyətinə həsr olunmuşdur. Bu bölmədə Qoşqar müəllimin 1960-cı ildən başlayaraq ömrünün sonuna qədər Qazaxıstan, Özbəkistan, Türkmənistan, Qırğızıstan və Tacikistanın ali məktəblərində silsilə mühazirələr oxuması, həmin ölkələrdə keçirilmiş beynəlxalq konfranslarda məruzələrlə çıxış etməsi, bu ölkələrdə onun yetirmələrinin 20 nəfərinin namizədlik ( riyaziyyat üzrə fəlsəfə doktorluğu) dissertasiyası müdafiə etməsi barədə ətraflı məlumat verilir.
IX bölmə
Doqquzuncu bölmə Qoşqar Əhmədovun anadan olmasının 50 illik yubileyinə həsr olunmuşdur. Həmin bölmədə bu böyük alimin 50 illik yubileyinin böyük təntənə ilə keçirilməsi arxiv materiallarında da öz əksini tapır.
X bölmə
Onuncu bölmə Qoşqar Əhmədov Azərbaycanda – “Optimal idarəetmə” məktəbinin banisi olduğunu faktlarla sübuta yetirir.
XI bölmə
Bu bölmə Qoşqar Əhmədovu təkcə alim, müəllim, riyaziyyatçı kimi deyil, eyni zamanda yüksək insani keyfiyyətlərini, zəngin daxili mənıviyyatını bariz şəkildə  əks etdirir.
XII bölmə
Böyük insan- Qoşqar Əhmədovun dəfn mərasiminə həsr olunmuşdur.
XIII bölmə
Qoşqar Əhmədovun 80,90,95 illik yubiley tədbirlərinə həsr olunmuşdur.
XVI bölmə
Yetirmələrinin adlı siyahısı verilmişdir.
XVII bölmə
Sonuncu bölmədə isə opponenti olduğu dissertasiyaların adlı siyahısı verilmişdir.
Kimya üzrə "Nobel" mükafatı
thumb|right|150px|[[Yakob Vant-Hoff (1852—1911) Kimya üzrə Nobel mükafatının ilk laureatı]] Nobel Kimya mükafatı - Kimya elmində vacib kəşflər etmiş alimlər üçün nəzərdə tutlmuşdur.
Müəllimim Qoşqar Əhmədov
XVII bölmə
Kitabın sonunda ad göstəricisi verilmişdir. Burada Qoşqar müəllimin bu və ya digər formada əlaqədə olduğu 300-dən çox şəxsin adları əks olunmuşdur.
Kitabdan elm və təhsil tarixi, xüsusən Azərbaycanın ilk ali təhsil ocağı olan Bakı Dövlət Universitetinin və ölkəmizdə riyaziyyatın tarixi ilə məşğul olan mütəxəsisslər istifadə edə bilərlər.
Fizika üzrə Nobel mükafatı laureatlarının siyahısı
right|200px|thumb|Laureatlara təqdim olunan mükafat medalının üz hissəsi Fizika üzrə Nobel mükafatı — İsveç Kral Elmlər Akademiyası tərəfindən fizikanın müxtəlif sahələri üzrə elm adamlarına təqdim olunan illik mükafat. Bu mükafat Alfred Nobelin 1895-ci ildəki vəsiyyəti əsasında təsis edilmiş beş Nobel mükafatından biridir, hansı ki, fizika sahəsi üzrə insanlığa əlamətdar töhfələr verənlərə təqdim olunur. Nobelin vəsiyyətinə əsasən, mükafat Nobel Fondu tərəfindən idarə olunur və Royal İsveç Elmlər Akademiyası tərəfindən seçilmiş beş üzvdən ibarət komitə tərəfindən verilir. Mükafat Stokholmda 10 dekabr - Alfred Nobelin ölüm ildönümü ilə bağlı illik mərasimdə təqdim olunur. Laureatlar bir medal, bir diplom və illər ərzində dəyişən miqdarda pul mükafatı alırlar.
Statistika
2022-ci ildən etibarən mükafat 221 şəxsə təqdim edilmişdir. Fizika üzrə Nobel mükafatına ilk dəfə 1901-ci ildə alman fiziki Vilhelm Rentgenə layiq görülmüşdür. Ona verilən mükafat pulunun məbləği 150.782 İsveç kronu təşkil edirdi, 2007-ci ilin dekabr ayında bu məbləğ 7.731.004 İsveç kronuna bərabər idi. Con Bardin bu sahə üzrə mükafatı iki dəfə qazanan yeganə laureatdır (1956 və 1972-ci il). Mariya Küri həmçinin iki Nobel mükafatı qazanmışdır; 1903-cü ildə fizika sahəsi üzrə və 1911-ci ildə kimya sahəsi üzrə.
Uilyam Lorens Breqq 2014-cü ilin oktyabr ayına qədər ən gənc Nobel mükafatı laureatı idi. O mükafatı 1915-ci ildə 25 yaşında ikən qazandı və Fizika sahəsi üzrə Nobel mükafatının ən gənc laureatı olaraq qalmaqdadır.
Dörd qadın fizika sahəsi üzrə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür: Mariya Küri (1903), Mariya Göppert-Mayer (1963),Donna Striklend (2018) və Andrea Qez (2020).
1916, 1931, 1934, 1940 və 1942-ci illərdə Fizika üzrə Nobel mükafatı verilmədi. Həmçinin Fizika üzrə Nobel mükafatı 8 dəfə bir il müdətinə təxirə salınıb. Nobel komitəsinin qərarına əsasən 1917-ci ildə heç bir namizədin zəruri kriteriyaya sahib olmaması səbəbi ilə Fizika üzrə Nobel mükafatı verilmədi, ancaq həmin mükafat 1918-ci ildə Çarlz Qlover Barklaya verilmiş və mükafat 1917-ci ilin mükafatı olaraq sayılmışdır. Həmçinin 1918-ci ilin mükafatı 1919-cu ildə Maks Planka, 1921-ci ilin mükafatı 1922-ci ildə Albert Eynşteynə, 1924-cü ilin mükafatı 1925-ci ildə Karl Siqbana, 1925-ci ilin mükafatı 1926-cı ildə Ceyms Frank və Qustav Lüdviq Hertsə, 1928-ci ilin mükafatı 1929-cu ildə Ouen Uillans Riçardsona, 1932-ci ilin mükafatı 1933-cu ildə Verner Heyzenberqə və 1943-cü ilin mükafatı isə Otton Şternə təqdim edilmişdir.
Suayrıcı
İki dənizə və ya iki çay sisteminə su toplanan ərazini bir-birindən ayıran xətdir. Dağlıq ölkələrdə suayrıcı oroqrafik cəhətdən ən hündür xətt təşkil edir və çaylar bu xəttdən bir-birinə əks istiqamətdə axır.
Əşiya
Əşiya və ya Yeşaya (יְשַׁעְיָהוּ, Yəšaʿyāhū; mənası – «Rəbb xilas edir»), həmçinin İsaiya — e.ə. VIII əsrdə yaşamış yəhudi peyğəmbər. «Əşiya peyğambərin kitabı» adını ondan götürmüşdür.
«Əşiya peyğambərin kitabı» əsərində Əşiya peyğambər deyə xitab edilir, fəqət «Əşiya peyğambərin kitabı» ilə hər hansı bir tarixi Əşiya arasında dəqiq əlaqə qarışıqdır. Ənənəvi nöqteyi-nəzərə görə, «Əşiya peyğambərin kitabı»nın bütün 66 fəsli bir insan Əşiya tərəfindən yazılmışdır. Ehtimal olunur ki, kitab iki dövrdə yazılıb e.ə. 749-cı il və ya e.ə. 686-cı il. Kitabda Böyük Kirdən bəhs olunur və İsrail millətini Babiloniya əsarətindən xilas etmək üçün nəzərdə tutulmuşdur. Başqa bir nöqteyi-nəzərə görə, kitabın birinci yarısı (139-cu fəsillər) tarixi Əşiya tərəfindən, qalan hissəsinin yazılma tarixi isə Babiloniyadakı sürgündən dərhal sonraya təsadüf edir. Bu tarix də tarixi Əşiyanın həyat dövründən iki əsr sonradır.
Ağaca dırmaşmaq
thumbnail|Ağaca dırmaşmış uşaqlar. Ağaclara dırmaşmaq — ağaclara dırmaşmaq və bayırda oynamaqla keçirilən saatlar. Ancaq müasir dövrün uşaqları daha çox qapalı yerlərdə vaxt keçirməyə üstünlük verir və bu da onların gözlərini zəiflədir.
Faydaları
Amerikalı elm adamları bu yararın daha çox yaddaş və şüuri fəaliyyətlər üzərində güclü təsirə malik olduğunu bildirirlər.
Ağaca dırmaşmaq şüurlu davranışları böyük miqdarda gücləndirir.
Araşdırmaçılara görə, oynaqların boşluqdakı mövqeyini, hərəkətini qəbulla bağlı “proprioseptif” adı verilən duyğunu tətikləyən fəaliyyətlər idrak qabiliyyətini artırır.
Bunu ABŞ-dəki Şimali Florida Univerisitetinin psixologiya Bölümünün araşdırmaçılar bildiriblər.
Araşdırmaçlar 18-59 yaşındakı könüllülərin yaddaşını test etdikdən sonra, onların ağaca dırmaşmaq, taxta üzərində tarazlığı qoruyaraq gəzmək, bəzi nəsnələri yerə salmadan qaşımaq kimi fiziki fəaliyyətlərini yoxlayıblar. Bu cür fəaliyyətlərdən 2 saat sonra iştirakçılarla təkrar yaddaş testi keçirilib. Onların yarısı yaddaş testini daha uğurla başa vurublar.
Araşdırmaçı Ross Allovay, düşündürən fəaliyyətlərin həm beyin, həm də bədəni çalışdırdığını vurğulayıb.
Zod qızıl yatağı
Söyüdlü – Zod qızıl yatağı — Azərbaycanın Kəlbəcər rayonu ərazisində yerləşir. Söyüdlü – Zod qızıl mədəni tarixə uzun əsrlərdir məlumdur. Zod qızıl yatağının istismarı eramızın III minilliyinə təsadüf edir. Söyüdlü sahəsində 1970 – 80 ci illərdə aparılan geoloji kəşfiyyat işləri vaxtı qədim dağ qazmaları, mağaralar, quyular, qədim süxur çöküntüləri və qədim filiz qırıntılarından ibarət ayrı-ayrı təpəciklər və qızıl istehsal edən alətlər onu sübut edir ki, insanlar 4–5 min il əvvəl buralarda qızıl istehsal ediblər. Zar kəndi isə tarixdə "Şəhrizər", yəni qızıl şəhəri adı ilə məşhur olub.
Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin məlumatında bildirilir ki, işğal altında qalmış Kəlbəcər rayonunun təbii sərvətləri Kəlbəcər rayonu ərazisində sənaye əhəmiyyətli ehtiyatları 112,5 ton olan və istismar olunan Söyüdlü (Zod) və ehtiyatları 13 tondan çox olan Ağduzdağ və Tutxun qızıl yataqları 1993-cü ildə 2020-ci ilə qədər Ermənistan respublikasının işğalçı rejimi tərəfindən talan edilmişdir. Mədəndə çıxarılan 1 ton filizin tərkibində minimum 0,6 qram qızıl var, qızılın aşkar olunan miqdarı olduqca böyük intervalda (0,6–22,6 q/t) dəyişir. Zod qızıl yatağının ümumi potensialı 8 milyard dollar dəyərində qiymətləndirilir.
İkinci Qarabağ müharibəsinin nəticələrinə əsasən 2020-ci il noyabrın 25-də Kəlbəcər rayonu ərazisindən çıxan Ermənistan qoşunları bu yatağı tam ələ keçirməyə çalışaraq noyabrın 25-də sərhədi 1,5 km irəli çəkmiş, yolda "sərhəd darvazası" quraşdırmışdı. Bir gün sonra Azərbaycan hərbçiləri həmin darvazanı sındıraraq Zoda daxil olublar. Hazırda Zodda Azərbaycan Ordusunun 3, Ermənistanın 1 postu var. Azərbaycan, Rusiya və Ermənistanın nümayəndələri GPS vasitəsilə dövlət sərhədinin Zoddan keçən hissəsini müəyyənləşdiriblər.
Geoloji quruluşu
Ərazinin əsas struktur elementi Göyçə-Həkərə struktur-formasiya zonasının cənub hissəsində yerləşən Sarıbaba sinklinorisidir. Mərkəzi hissədə bir qədər sönən bu sinklinori çox mürəkkəb quruluşa malikdir. Onun quruluşunda ofiolit kompleksi süxurlarından təşkil olunmuş tektonik strukturlar iştirak edir. Bununla əlaqədar olaraq, Sarıbaba zolağında və o cümlədən tədqiqat aparılmış ərazidə geniş yayılmış qırışıqlar (Çiçəkli-Qonur sinklinalı, Almalı-Göydərə antiklinalı və Kəlbəcər depressiyası) qeyd olunur. Ərazinin əsas struktur elementi olan Almalı-Göydərə antiklinalının quruluşunda alb, senoman, santon, eosen və az miqdarda kampan-maastrixt çöküntüləri iştirak edir. Antiklinal tağının eni tədqiq olunan ərazinin cənub-şərq hissəsində 6–7 km, şimal-qərb hissəsində isə 3–4 km-dir. Bu hissədə anticlinal tağının ensizləşməsi və batması onun cənub-şərq qanadının eosen çöküntüləri ilə örtülməsi ilə əlaqədardır. Strukturu təşkil edən təbaşir çöküntüləri müxtəlif tərkibli intruzivlərlə yarılıb. Zod qızıl yatağının cənub-şərq cinahında (Söyüdlü filiz sahəsində) sənaye miqyaslı qızıl filizləşməsi aşkar edilməmişdir.
İstismar tarixi
Zod yatağı — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər və Ermənistan Respublikasının Basarkeçər (Vardenis) rayonlarının sərhəddində yerləşir. Tərtərçay, o cümlədən də Söyüdlüçay hövzəsində qızılın olması qədimlərdən məlum idi. XVIII əsrdə yaşayan Yaqub Xanovi X əsrin ərəb tarixçisi Abn-Dülafa istinad edərək yazmışdır ki, Azərbaycan dağları qızıl, civə, qurğuşun, gümüş, mərgümüş və mis ilə zəngindir. Bunu arxeoloji qazıntılar nəticəsində 3200–3300 il bundan əvvəl Cənubi Qafqaz, Yaxın və Orta Şərq ərazilərində Zod yatağının qızılından hazırlanmış çoxlu miqdarda qızıl əşyaların aşkar edilməsi sübut edir.
Ümumi ərazisinin 76 faizi Azərbaycanın Kəlbəcər, 24 faizi isə Ermənistanın Vardenis rayonunun ərazisində idi. Yataq 1951-ci ildə "Qafqazqızılkəşfiyyat" İdarəsi tərəfindən aşkar olunmuş, yatağın əksər hissəsinin Kəlbəcər rayonu ərazisində yerləşməsinə baxmayaraq naməlum səbəblərə görə kəşfiyyat işləri Ermənistan SSRİ Geologiya İdarəsi və Ermənistan Əlvan Metallurgiya İdarəsi tərəfindən aparılmışdır. Yatağın 23 filiz damarından cəmi 7-nin Ermənistan ərazisində yerləşməsinə baxmayaraq keçmiş SSRI Nazirlər Soveti yanında fəaliyyət göstərən Dövlət Ehtiyatlar Komissiyasında ermənilər tərəfindən təqdim edilmiş geoloji materiallarda və xəritələrdə bilərəkdən saxtakarlığa yol verilmiş, Zod yatağının bütövlükdə Ermənistana aid olması qəbul edilmişdir. Yatağın istismarına 1976-cı ildən başlanmışdır. 2007-ci ildən 2020-ci ilə qədər istismar işlərinə GeoProMining şirkəti rəhbərlik edirb. 2009-cu ildə 320,5 min ton qızıl filizi, 2010-cu ildə 490 min ton, 2011-ci ildə 880 min ton hasil edilmişdir. Bu dövrdə qızıl mədənində 350–400 nəfər işçi çalışırdı, onların orta aylıq maaşı təxminən 250 ABŞ dolları olub. Filizin dəmiryolu nəqliyyatı ilə Ararat qızıl istehsal zavoduna emal üçün göndərilirdi. Bu mədəndən hasil edilən filizin daşınması Ermənistan dəmiryolu daşınmalarının 55%-ni təşkil edirdi. İkinci Qarabağ müharibəsi başlandıqdan sonra yataqdakı hasilət işləri dayandığından Ermənistan dəmiryolları sistemində kütləvi ixtisarlar başlayıb. Zod mədəninin qanunsuz istismarı nəticəsində Ermənistan büdcəsi təkcə 2019-cu ildə 52 milyon ABŞ dolları qazanıb. Yatağı qanunsuz istismar edən GeoProMining şirkəti Ermənistanda 4-cü ən böyük vergi ödəyicisi idi.
Sualtı sıra dağları
Bütün okean larda və bəzi dəniz lərdə dibin 4-5 km və daha artıq qalxmış uzun, ensiz dağlarıdır. Sualtı sıra dağ larının bəzilərinin zirvə ləri su səthindən yuxarı qalxıb, ada əmələ gətirir.
Qarabağ kilimləri
Qarabağ kilimləri – Qarabağ tipinin xovsuz xalçalar qrupuna aid xalçalar.
Ümumi məlumat
Qarabağ tipinin xovsuz xalçalar qrupuna aid edilən kilimlər başlıca olaraq Ağdam, Cəbrayıl, Qubadlı, Bərdə, Ağcabədi və Laçında istehsal olunur və “Qarabağ kilimi” adı ilə məşhurlaşmışdır.
Bədii analiz
Öz toxunma üsuluna görə Şirvan və Təbriz kilimlərindən fərqlənməməsinə baxmayaraq, Qarabağ kilimləri özünəməxsus bədii xüsusiyyətlərə malikdir. Keçmiş zamanlarda Qarabağ kilimlərinin yalnız ona məxsus olan kompozisiyası və “Kilim gülü” elementi vardı. Lakin XIX əsrdən etibarən naxışlı kilimlərin meydana çıxması ilə əlaqədar olaraq, “Kilim gülü” naxışları tədricən yox oldu.
Texniki xüsusiyyətlər
Ölçüsünə görə, Qarabağ kilimləri Azərbaycanın digər xalçaçılıq mərkəzlərində hazırlanan kilimlərdən fərqlənir. XIX əsrdə və ondan sonrakı dövrlərdə Qarabağda toxunan kilimlər əlvan rənglərə malikdir.
Dalan (film, 2012)
Dalan — Nəsimi Məmmədoğlunun rejisorluq etdiyi tammetrajlı bədii televiziya filmi.
Məzmun
Varlı yataq xəstəsinə qulluq edən kasıb qız günlərin bir günündə sözün əsl mənasında şoka düşür. Kirayə qaldığı evin pulunu ödəməyə belə imkanı olmayan bu qıza həmin varlı xəstə bütün var-dövlətini vəsiyyət edir. Yataq xəstəsi ölmək bilmir. Qızın isə səbri tükənir. Bəs nə etməli? Sualın cavabı aydındır.
Filmdə insan münasibətləri və daxili aləmin ziddiyyətləri, tamahın törətdiyi fəsadlar, nəfsin nəticə etibarilə insana həyatı bahasına başa gəlməsi əksini tapıb.
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Xarici keçid
Filmi izlə
La-Roşet (Yuxarı Provans Alpları)
La-Roşet (, La Roqueta) — Fransa da kommuna, Provans-Alp-Kot-d'Azur regionunda yerləşir. Departament — Yuxarı Provans Alpları. Antrevo kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Kastellan.
INSEE kodu — 04170.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 57 nəfər təşkil edirdi.
"Nobel" sülh mükafatı
Nobel Sülh Mükafatı — Dünyada sülh və əminamanlıq uğrunda əmək sərf etmiş, mübarizə aparmış şəxslərə və təşkilatlara təqdim edilir.
Qərbi Sibir
Qərbi Sibir — qərbdə Ural dağları, şərqdə isə Yenisey vadisi ilə sərhəd olan Sibirin hissəsi.
La-Roşet (Yuxarı Provans Alpları)
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə 39 yaşda (15-64 yaş arasında) 24 nəfər iqtisadi cəhətdən fəal, 15 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 61.5%, 1999-cu ildə 69.7%). Fəal olan 24 nəfərdən (13 kişi və 11 qadın) çalışdı, işsizlər yox idi. 15 hərəkətsiz 3 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 11 nəfər - təqaüdçü, 1 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir. .
Iris fernaldii
(Iris fernaldii) –  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Sublitoral
Okean və dəniz dibinin bilavasitə litoraldan aşağıda (40 m -dən 150 m-ə qədər dərinlikdə) yerləşmiş sahilboyu zonasıdır.
Ur (qitə)
Ur - Eramızdan 3 milyard əvvəl Yer kürəsində mövcud olmuş ilk hipotik qitələrdən biridir. Eramızdan 1 milyard il əvvəl Ur qitəsi Nuna (və ya Kolumbiya qitəsi) və Atlantika qitələri ilə birləşərək Rodiniya superqitəsini yaratmışdır. Ur qitəsi Pangeyanın Lavraziya və Qondvana qitələrinə parçalanmasına qədər yeganə qitə kimi formalaşmışdı. Fərziyyələrə görə Ur qitəsinin tərkibinə indiki Afrika, Avstraliya və Hindistan kimi ərazilər daxil idi.
Sonrakı Tan
Sonrakı Tan — eyniadlı sülalə tərəfindən idarə olunan imperiya. Şatolar tərəfindən, Beş sülalə və on çarlıq dövründə qurulmuş ilk dövlətdir. Li Keyonun oğlu Li Çunşü tərəfindən qurulmuşdur. Dövlətin ömrü az olmuş, cəmi 13 il çəkmişdir. Başqa bir türk sülaləsi olan Sonrakı Cin sülaləsi tərəfindən devrilmişdir.
Borsunlu (Goranboy)
Borsunlu — Azərbaycan Respublikasının Goranboy rayonunun Borsunlu kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Borsunlu regionun qədim yaşayış məskənlərindən biridir. Borsunlu Bələdiyyəsinə, Borsunlu və Qazaxlar kəndləri daxildir. Bu mahalda erkən orta əsrlərdə hun tayfalarından bir hissə də yaşamışdır. Borsunlu "Boris hunlu", yəni "Boris mahalında yaşayan hunlar" mənasındadır. Əslində Borsunlu coğrafi adı Azərbaycanda indiyədək hun etnonimini saxlamış yeganə toponimdir. 1804-cü il tarixli Gəncəbasarın kameral təsvirində 18 ev olmaqla Borsunlu kimi qeydə alınmışdır. Bəziləri kəndin əsasının Gürcüstanın Bolnis rayonundan, digərləri Tərtər rayonunun Borsunlu kəndindən, bir qismi isə XVIII əsrdə qazax zonasından gələnlər tərəfindən qoyulduğunu göstərir. Ola bilsin ki, kəndin adı xəzərlərin borsula tayfasının adı ilə bağlıdır. IV-V əsrlərdə Xəzər dənizinin şimal-qərb sahilində yaşayan türkdilli tayfa olan barsillər (bersillər, basillər, barseltlər) etnik və dil cəhətdən bulqarlar, savirlər və avarlarla yaxın olmuşdur. Borsunlu kəndinin adını həm həmin tayfa ilə, həm də "bol sulu", "boru ilə su gətirilən yer" sözləri ilə bağlayırlar. Bəzi kənd ağsaqqallarının dediyinə görə indiki Türkiyənin Bursa vilayətindən olub məskunlaşan "bursalılar" ola bilər. Kənd əhalisinin işlətdiyi bəzi köhnəlmiş sözlər qədim türk sözləridir.
Borsunlu kəndində aşağıdakı nəsillər var: Abbasqulular, Boyaqçılar, Hümmətlər, Göygəzalılar, Oruclar, Cırdaxanlılar (Tikqaşlılar), Aslanlar, Məşədi Qurbanlar (ilkin), Rəfililər, Məşədi Bayramlar, Rüstəmli, Bəylik Çopurlu, Hacıməmmədlilər, Nağdalılar, Nağılar, Ayağıyalınlılar. Hacı Həsən, Mikayıl Rəfili, Məşədi Saleh, Məşədi Həbibə Qurban qızı Borsunludandır.
Toponimikası
Borsunlu kəndi Gəncə-Qazax düzənliyindədir. Yerli əhali tərəfindən Borsunnu kimi tələffüz olunur və belə bir məlumat verilir ki, guya vaxtilə Türkiyə ərazisində mövcud olmuş Borus mahalından gələnlər bu kəndi binə etmişlər. Türkiyənin Diyarbəkir əyalətində Borsunqala adlı kənd də qeydə alınmışdır. Tədqiqatçıların fikrincə, kəndin adı türkdilli barsil tayfasının adı ilə bağlıdır. V-VIII əsrlərə aid mənbələrin məlumatına görə, IV əsrdən Xəzər dənizinin şm.-q. sahillərində yaşayan və Xəzər xaqanlığının siyasi həyatında nıühüm rol oynayan barsilərin bir qismi sonralar Azərbaycana köçmüş, Kür çayı boyunca Aranda məskunlaşıb əkinçilik və maldarlıqla məşğul olmuşlar.
Mədəniyyəti
thumb|Borsunlu Petrol Station Kənddə 2 orta məktəb, 2 uşaq bağçası və musiqi məktəbi, rabitə şöbəsi, avtomat telefon stansiyası fəaliyyət göstərir. Orta əsr yaşayış yeri olan Kərpicli yaşayış yeri, məscid, Rəfiyevlərin evi, türbələr, kəndin şərqində Kilsə dərəsində küp qəbirlər var. Kənddə Rəfiyevlərin pambıqtəmizləmə zavodu olmuşdur.
Coğrafiyası və iqlimi
Bakı-Qazax avtomobil yolunun üstündə yerləşir. Bakıdan 343 km, rayon mərkəzindən 16 km qərbdə, Bakı-Tbilisi dəmir yolundan 3 km aralı, Gəncə-Qazax düzənliyindədir. Yevlax-Qazax şose yolunun iki hissəyə böldüyü kənd, şimal-şərqdən rayonun Qazaxlar, cənubdan Qazanbulaq, şimal-qərbdən Nadirkənd kənd ilə həmsərhəddir. Sahəsi 2781 ha-dır
İqtisadiyyatı
Kənd əhalisinin əsas məşğuliyyəti bitkiçilik və heyvandarlıqdır. Taxıl, tərəvəz və bostan bitkiləri, yem bitkiləri və meyvəçilik bitkiçilikdə əsas sahələri təşkil etməkdədir.
Kənddə Borsunlu kənd məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.
Azərbaycanda hərbi səfərbərlik (1941)
Azərbaycanda hərbi səfərbərlik (1941) – Faşist Almaniyasının təcavüzkar məqsədlərinə qarşı Azərbaycanın hərbi, siyasi və iqtisadi potensialının səfərbər olunması.
Hitler Almaniyasının Azərbaycanla bağlı planları
1941-ci il iyunun 22-də faşist Almaniyası SSRİ-yə xaincəsinə basqın etdi. 1940-cı il dekabrın 18-də təsdiq edilmiş SSRİ-yə hücum -"Barbarossa planı" ildırımsürətli müharibə strategiyasına əsaslanırdı. Məqsəd güclü, qəfil zərbə ilə sovet ordusunu darmadağın etmək, qışa qədər Arxangelsk-Həştərxan xəttinə çıxmaq idi.
Hitler Almaniyasının qəsbkarlıq planında Azərbaycan, neft Bakısı xüsusi yer tuturdu. Hətta SSRİ-də yaşayan türkdilli xalqları -"müsəlman monqoloidləri, dağıdıcı qüvvə" hesab edən Hitler "Mənim mübarizəm" kitabında yazırdı ki, "onlar ali irqin qullarına çevrilməlidirlər".
Almaniya hakimiyyəti Bakı neftini ələ keçirməyi Şərqdə istilaçılıq siyasətini reallaşdırmağın mühüm amili hesab edirdi. Rozenberqin "Qafqazın idarə olunması planı"na görə Azərbaycanda idarəedici orqan – "komissarlıq" yaradılmalı və iqamətgahı Tbilisidə yerləşəcək Qafqaz reyxkomissarlığına tabe edilməli idi. Faşist Almaniyası sovetlər üzərində qələbədən sonra İran körfəzinə, Hind okeanına qədər əraziləri zəbt etmək niyyətində idi. Türk xalqları yaşayan ərazilərdə Almaniyadan asılı oyuncaq "Böyük Türküstan" dövləti yaradılması planlaşdırılırdı. Bu dövlətin ərazisinə Şimali və Cənubi Azərbaycanla bərabər, Orta Asiya, Qazaxıstan, Başqırdıstan, Tatarıstan, Krım, Şimali Qafqaz, Qərbi Çin və Əfqanıstanın daxil olması nəzərdə tutulurdu.
Hələ 1941-ci il martın 27-də Almaniyanın Kontinental Neft Cəmiyyətinə Bakıda neftin çıxarılması, emalı və daşınması ilə məşğul olacağı göstərişi verilmişdi. Artıq Azərbaycandakı iri sənaye müəssisələrinə "ali irqdən" rəhbərlər də təyin edilmişdi. Onlar ucuz iş qüvvəsi hesabına maya dəyəri aşağı olacaq məhsullardan alınacaq yüksək gəliri son qəpiyinədək Almaniyaya çatdırmaq tapşırığı almışdılar.
Hitler Bakını faşizm imperiyasını neftlə təmin edən hərbiləşdirilmiş mərkəzə çevirmək arzusunda idi.
SSRİ-nin siyasi, iqtisadi və hərbi imkanlarının müharibəyə səfərbər olunması
SSRİ XKS və ÜİK(b)P MK-nın 1941-ci il iyunun 29-da qəbul etdikləri direktivlə ölkənin bütün siyasi, iqtisadi və hərbi imkanlarını səfərbər etmək, ilk növbədə, xalq təsərrüfatını hərbi tələblər əsasında qurmaq vəzifələri müəyyənləşdirildi. İyunun 30-da isə İ. V. Stalinin başçılığı ilə ölkədə bütün hakimiyyəti öz əlində cəmləşdirən Dövlət Müdafiə Komitəsi (DMK) yaradıldı.
DMK əsas diqqəti Silahlı Qüvvələrin möhkəmləndirilməsinə, iqtisadiyyatın hərbin tələbləri əsasında yenidən qurulmasına yönəltdi. Geniş miqyasda hərbi səfərbərlik keçirildi, yeni qoşun birləşmələri yaradıldı, cəbhəyə yaxın rayonlardan sənaye müəssisələri və milyonlarla adam uzaq yerlərə köçürüldü.
1941-ci il iyunun 22-də Böyük Britaniyanın Baş naziri Uinstan Çörçill, bir gündən sonra isə ABŞ Prezidenti Franklin Ruzvelt SSRİ-nin Almaniyaya qarşı müharibədə onu müdafiə etmək təklifini qəbul etdikləri barədə bəyanat verdilər. İyulun 12-də Moskvada Sovet İttifaqı ilə Böyük Britaniya arasında müharibədə birgə fəaliyyətə dair müqavilə imzalandı.
Azərbaycan xalqının faşizmə qarşı mübarizənin təşkilində rolu
Azərbaycan xalqı da son qələbəyə qədər bu müharibədə fəal iştirak etdi. Respublikanın idarə və müəssisələrində zəhmətkeşlər öz üzərlərinə yüksək öhdəliklər götürür, könüllü surətdə ordu sıralarına, "Xalq qoşunu" dəstələrinə, "Qırıcı batalyon"lara daxil olurdular. 1941-ci il iyunun 22-də Bakıda qəsbkarlara qarşı izdihamlı mitinq keçirildi. Azərbaycanın şəhər və kəndlərində müharibənin ilk günlərində 40 min nəfər, o cümlədən 1000 nəfərə qədər qız könüllü olaraq cəbhəyə getmək üçün respublika Hərbi Komissarlığına müraciət etdi. Yalnız 1941-ci ilin iyul-oktyabr aylarında respublikada 30480 nəfər, o cümlədən hərbi məktəblərə 2287 nəfər, qvardiya diviziyalarına 3165 nəfər, döyüşən hissələr ehtiyatına 22319 nəfər səfərbər olundu.
1941–1942-ci illərdə respublikada təşkil edilən hərbi birləşmələrə Azərbaycandan 5000 kommunist və komsomolçu daxil olmuşdu. 1943-cü il yanvarın 1-nə qədər respublikada 464 min nəfər orduya çağırılmışdı.
Zaqafqaziya cəbhəsinin Hərbi Hissələrin Təşkili və Tamamlanması İdarəsi Azərbaycanda səfərbərlik işinin təşkilini yüksək qiymətləndirmişdi.