cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Əbdül Hüseynov
Əbdül Hüseynov (tam adı: Əbdül Ənbi oğlu Hüseynov; d. 27 oktyabr 1925, Əmircan, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ – ö. 14 may 2017, Moskva, Rusiya) — tanınmış azərbaycanlı yazıçı, tarixçi və şərqşünas alim.
Həyatı
Əbdül Ənbi oğlu Hüseynov 27 oktyabr 1925-ci ildə Bakının Əmircan kəndində anadan olmuşdur. 1945-ci ildə Böyük Vətən müharibəsindən qayıtdıqdan sonra anasının, atasının, qardaşlarının ölüm xəbərlərini öyrənmiş və Azərbaycandan getmiş, elə o vaxtdan da vətəndən uzaqlarda yaşamışdır.
2017-ci ilin may ayında vəfat etmişdir.
Yaradıcılığı
Əbdül Hüseynov yeddi monoqrafiyanın, 20-dən çox tarixi povest və romanın, 7 bədii film ssenarisinin, sosial-iqtisadi problemlərə və mədəniyyətə dair 500-dək məqalənin, kinofilmlərə yazılmış çoxsaylı resenziyaların müəllifidir.
Onun əsərləri ingilis, alman, fransız, ispan və ərəb dillərinə tərcümə edilərək, Azərbaycanda, İranda, Türkiyədə, Kanadada, Bolqarıstanda, Monqolustanda və Rusiyada çap olunmuşdur.
14 may 2017-ci ildə 91 yaşında Moskvaa vəfat edib. .
İctimai fəaliyyəti
Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının üzvü olan Əbdül Hüseynov, həm də Ümumrusiya Azərbaycan Konqresi və Azərros Federal Milli Mədəni Muxtariyyətinin mərkəzi şuralarının üzvü də olub.
Barəsində
Moskvada və Bakıda çapdan çıxmış "XX əsrin 100 nəfər tanınmış azərbaycanlısı" kitabında Əbdül Hüseynov haqqında da məqalə verilmişdir.
Axirət cihazı
thumb|Bir çox hipotetik axirət cihazı hidrogen bombalarının gücləndirilmiş formasının dünyanı məhv etmə potensiyalına malik olduğu fikrinə əsaslanıb. Axirət cihazı adətən planetdəki bütün həyat formalarını silmə gücünə malik silah və ya silah sistemlərindən ibarət hipotetik quruluşdur. Bir çox hipotetik quruluşlar hidrogen bombalarının daha böyük versiyalarının yaradıla biləcəyi faktına yaxud onların başqa maddələrlə gücləndirilməsi düşüncəsinə əsaslanır (məs: kobalt bombası.)
Axirət cihazları və nüvə qırğınının dünyanı yox etməsi düşüncəsinə 20-ci əsr incəsənət və ədəbiyyatında elm və texnologiyanın təkmilləşməsi ilə inam daha da artdı. Elmi fantastika janrındakı bir çox klassiklər elə bu mövzunu əhatə edir. "Axirət cihazı" termini ilk dəfə 1960-cı ildə öz təstiqini tapıb.
Tarixi
1954-cü ildən bəri Kəstl Bravo istilik-nüvə silahı testi istənilən böyüklükdə dağıdıcı və təsir etdiyi hər yeri intensiv radiasiyaya məruz qoyan bombaların düzəldilməsinin mümkünlüyünü ortaya qoyur. Leo Szilard kimi bir sıra nüvə silahı nəzəriyyəçiləri massiv istilik-nüvə silahını yüzlərlə ton kobaltla əhatə edib partlatdıqda əmələ gələcək Cobalt-60-ın demək olar yer üzündəki canlı həyata son qoyacağını düşünür. RAND şirkətinin strategisti Herman Kahn Sovetin və ya ABŞ-nin bir sıra hidrogen bombasını eyni anda partladmağa proqramlanmış axirət maşınlarının var olduğuna inanırdı.
Axirət cihazının nüvə hücumunu aşkarlaya bilmə qabiliyyəti insansız və insan müqavimətinə məhəl qoymayaraq öz-özünə işə düşməsidir. Kahn bu maşının potensiyal düşmən hücumlarını dəf etməsi və siyasi önəmini vurğulayaraq bu tip maşının həqiqi olmaq ehtimalının çox yüksək olduğunu bildirir, lakin "axirət maşınları" müzakirəsində Kahn N-ci ölkə eksperimentindən bəhs edir və bildirir ki, o heç vaxt ABŞ-nin axirət maşınına sahiblənməsinin tərəfdarı olmayıb.
Soyuq müharibə zamanı Sovet Birliyinin təkmilləşdirdiyi "Perimetr" sistemi ölümcül nüvə xüsusiyyətlərinə görə "axirət maşını" adlandırılırdı.
Bədii ədəbiyyatda
Axirət cihazları 1940, 1950-ci illərdə bədii ədəbiyyatda daha geniş yayılmağa başladı. Bunun əsas səbəbi nüvə silahların kəşfi və sabit yox olma qorxusu idi. "Dr. Strenclav" filmindəki məşhur nümunəni misal çəkmək olar. Burada natamam şəkildə dayandırılmış Amerikan hücumu "Perimetr" silahını işə salır və dünyada həyat məhv olur. Başqa bir digər nümunəni isə Star Trekdəki The Doomsday Machine (Axirət Maşını, 1967) epizodundan göstərmək olar. Burada isə Enterprise (təşəbbüs) tayfası yadplanetlilərin güclü planet öldürücü silahına qarşı mübarizə aparır, fəqət axirət cihazları elmi fantastika əsərləri sayəsində daha fərqli şəkillər almışdır. Bunun ən bariz nümunəsi ay ölçüsündə Death Star (Ölüm Ulduzu) adlı kosmik stansiyadır.
Süni İntellektin dünyanı ələ keçirməsi səbəbindən aktivləşən bədii axirət cihazı nümunələri də mövcuddur. WarGames-dəki (1983) raketlərin kompüterlər tərəfindən ələ keçirilməsi və Terminatordakı insan irqinin Skynet tərəfindən məhv edilməsini buna nümunə göstərmək olar.
AND elementi
AND elementi məntiqi əlaqələrdə tətbiq edilən əsas rəqəmli məntiq elementidir –bu sağdakı riyazi cədvələ uyğun şəkildə özünü göstərir. Əgər AND elementində hər iki giriş maximum 1 olarsa, yalnız o zaman maxsimum çıxış 1 alınar. Əgər AND elementində yalnız bir giriş maxsimumdursa, nəticə minimum alınar.
Simvollar
AND elementləri üçün 3 simvol var: Amerikan simvolu (ANSİ və ya "hərbi"), IEC (Avropa və ya düzbucaqlı), həmçinin də DIN simvolu.
Yelkənqanadlılar
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi.
AND elementi
Tətbiqləri
AND elementi adətən N-kanallı və ya P-kanallı metal oksid yarımkeçirici sahə effekti tranzistorularından (MOYSET) istifadə edilərək işlənib hazırlanır.Əsas rəqəmli girişlər a və b, çıxış F AND funksiyası kimi eyni nəticəyə malik olmalıdır.
İstinadlar
AND
Elbrus Abbasov
Elbrus Abbasov — "Qarabağ" futbol klubunda oynayıb.
Həyatı
Elbrus Osman oğlu Abbasov 1950-ci ildə Ağdam şəhərində anadan olub.
1967-ci idən "Qarabağ" futbol klubunda oynayıb. Gəncənin "Dinamo" komandasının, "Neftçi" klubunun heyətində çəxəş edib.
1976-cı ildə rəqib qapısına 28 qol vurub. "Neftçi"nin güclülər dəstəsində böyük əməyi olub.
Sonralar məşqçi kimi fəaliyyət göstərib. Bir müddət Ağdamın "Qarabağ" klubunu çalışdırıb.
Huri (Əcəbşir)
Huri — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Əcəbşir şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 1,041 nəfər yaşayır (200 ailə).
Koroğlu qalası (Gədəbəy)
Koroğlu qalası — Gədəbəy rayonunun Qalakənd ərazisində yerləşən qala. Yerli daşlardan kobud şəkildə, lakin möhtəşəm möhkəmlikdə tikilib.
Gədəbəy rayonunun Qalakənd və Miskinli kəndləri araslnda sıldırım qayalığın zirvəsində yerləşir. Azərbaycanın xalq qəhrəmanı Koroğlunun adı ilə bağlı qalalara respublikamızın Şəmkir, Gədəbəy, Tovuz və s. rayonlarının ərazilərində rast gəlmək olar. Əsasən, XVII əsrdə inşa edilmiş Koroğlu qalalarının ümumi cəhəti onların hərbi-strateji baxımdan uca, əlçatmaz yerlərdə tikilməsidir. Koroğlu qalaları özünəməxsus memarlıq xüsusiyyətlərinə də malikdir. Gədəbəy rayonunda sıldırım qaya üzərində ucalan möhtəşəm Koroğlu qalası strateji baxımdan alduqca əlverişli yerdədir. Qalanın qərb tərəfı sıldırım qayalıqdır. Qala divarlarının eni bir metrə yaxındır. Qalanın daxilində müxtəlif tikililərin xarabalıqlarına rast gəlmək olar.Müdafiə məqsədi ilə inşa olunan «Koroğlu» qalasının yeraltı gizli yolu və gizli su xətti də aşkar edilmişdir. Saxsı borularla haradansa çəkilən su qalanın içərisində inşa endilmiş anbara daxil olur, oradan isə yeraltı borular vasitəsilə axıb Miskinli kəndinin içindən keçən çaya tökülür.
Gədəbəy rayonu ərazisində Koroğlunun adı ilə bağlı zağa, dərə, qalaça, qaya və xalq arasında bunlarla bağlı müxtəlif əfsanələr mövcuddur. Bakı Dövlət Universitetinin dosenti, coğrafiya elmləri namizədi Nadir Məmmədovun 1993-cü ildə çapdan çıxmış "Azərbaycanın yer adları" adlı kitabında bununla əlaqədar çox maraqlı məlumatlar verilmişdir. Müəllif yazır: "Gədəbəy rayonu Dördlər kəndi yaxınlığında Koroğlu qayası vardır. Xalq içərisində rəvayətə görə, Koroğlu əvvəlcə həmin qayanın üstündə gəzib, buradan düşmənlərinin gəlib-gəlmədiyinə göz qoyurmuş. Eyni ərazidə Koroğlu yarğanı adı da qeydə alınmışdır. Söylənilən rəvayətə görə, bu, Koroğlu qayadan Qıratın belindən sıçrayıb düşdükdən sonra keçdiyi yarğandır". Tarixi qaynaqlarda Koroğlunun tarixi şəxsiyyət olduğu qeyd olunur. Osmanlı dövləti ilə Səfəvilər arasında baş verən müharibələr XVI əsrin sonu - XVII əsrin əvvəllərində Cəlalilər hərəkatının baş verməsinə gətirib çıxarmışdır. XVI əsrin 90-cı illərində Şərqi Anadoluda başlanan Cəlalilər hərəkatı XVII əsrin əvvəllərində Azərbaycana və qonşu ərazilərə də yayılmışdı. Cəlalilərin ayrı-ayrı dəstələri, onlara qoşulan müflisləşmiş kəndlilər və şəhər yoxsulları yerli hakim dairələrin üzərinə hücum edərək, onların var-dövlətini ələ keçirirdilər. Müxtəlif tayfalar içərisindən çıxmış cəlali dəstə başçılarından ən məşhuru Azərbaycan türkü Koroğlu idi. Həmçinin dastanlarda Koroğlunun məskəni olan Çənlibel qalasının Naxçıvanda yerləşdiyi bildirilir.
Qala yüksək dağlıq ərazidə yerləşir. Qalanın Koroğlunun Azərbaycandakı əsas sığınacaqlarından olduğu güman olunur.
Görüntülər
https://az.m.wikipedia.org/wiki/Fayl:Koro%C4%9Flu_Qalas%C4%B1.jpg
Həmçinin bax
https://az.m.wikipedia.org/wiki/Koro%C4%9Flu_(film,_2003)
Payız burğu çiçәyi
Hündürlüyü 10-20 (35) sm, gövdəyə sıxılan bir neçə sivriləşmiş qınları və yuxarıya doğru daralmış kiçik kök yumruları olan çoxillik ot bitkisidir.
Yarpaq
Kökətrafı yarpaqları enli-yumurtavari və sivridir, rozet əmələ gətirir.
Çiçəkləməsi
Sentyabr
Meyvə verməsi
Oktyabr
Azərbaycanda yayılması
Lənk. dağ. (Lənk.rayonunun Qafqaz kəndi ətrafında S. Nenyukov tərəfindən 25/IX 1936-cı ildə toplanmışdır,Astara rayonunun Fensar kəndi ətrafında L. İ.Prilipko tərəfindən 10/X 1948-ci ildə toplanmışdır, İsmayıllı rayonu ərazisində, Göyçay çayı boyunca kolluqlarda E. S. Şükürov tərəfindən 25/IX 2015-ci ildə qeydə alınmışdır.
Yaşayış mühiti
Dağətəyi zolaqda və aşağı dağ qurşağında-kəsilmiş meşələrdə, kolluqlar arasında və otlu yamaclarda rast gəlinir.
Eupatorium album
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Qaybalı
Toponimikası
Kənd keçmişdə Qeybalıkənd adlanmışdır. Bu ad qismən təhrifə ugramışdır. Yaşayış məntəqəsini vaxtilə Cənubi Azərbaycanın Xoy mahalındakı Qeybəyli (Qayıbaylı) kəndindən koçüb gələnlər salmışlar. Bəzi tədqiqatçılar bu toponimi Qeybalı şəxs adi ilə əlaqələndirirlər.
Tarixi
Qaybalı kəndi Əzət bəyim Cavanşirə məxsus olub.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Xəlfəliçayın (Qarqarçay hövzəsi) sahilində, Qarabağ silsiləsinin yamacında yerləşir.
Məmmədəli Balayev
Balayev Məmmədəli Bəşir oğlu — Azərbaycan aktyoru, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti (2014), Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüsü (2022-ci ildən), "Qızıl Dərviş" mükafatçısı.
Həyatı
Məmmədəli Balayev 1939-cu ildə Qərbi Azərbaycanın Basarkeçər rayonunun Kəsəmən kəndində anadan olmuşdur. 1950-ci ildə ailəsi ilə birgə Qərbi Azərbaycandan Daşkəsən rayonuna deportasiya olunmuşdur. 1954-cü ildə Mədənçilərin Mədəniyyət evində bədii özfəaliyyət dərnəyi təşkil etmişdir. Sonra Məmmədəli Balayev Moskva Dövlət İncəsənət Universitetinin iki illik rejissorluq kursunu və həmçinin Pedoqoji İnstitutun "Dil-ədəbiyyat" fakültəsini bitirmişdir.1961-ci ilin sentyabr ayından Gəncə Dövlət Dram teatrında fəaliyyətə başlamışdır.Gəncə Dövlət Dram Teatrının səhnəsində "Məhəbbət əfsanəsi"ndə Xosrov, "Pələng dərisi geyinmiş pəhləvan"da Tariyel, "Qaramanlı Qamboy"da Hacı Zeynəlabdin Tağıyev, "Komsomol poeması"nda Cəlal, "Nəriman ata"da Nəsif bəy Yusifbəyov, "Sokratla söhbətlər"də Anit, "Üç qəpiklik opera"da Gənc,"Dağlı qızı"nda Yusif, "O olmasın bu olsun"da Qoçu Əsgər, "Qatır Məmməd"də Əziz, "Qaçaq Nəbi"də Səlim bəy, "Ağıllılar və dəlilər"də Ədhəm Tağıyev,"Bu dünyanın adamları"nda Qulaməli, "Eşq və intiqam"da Piri baba, "Oktay Eloğlu"nda Hacı Zaman, "Qana qan"da Tacir, "Bəxtsiz cavan"da Hacı Səməd ağa, "Əsrin möçüzəsi"ndə Ədalət, "Qəribə oğlan"da Barsuq, "Son məktub"da Vahid, "Məhəbbətin qənimi"ndə Həkim, "Dan yeri söküləndə"də Cəlil ağa və digər başqa maraqlı obrazları yaratmışdır. Eyni zamanda 1990-cı ildə Gəncə Dövlət Nizami Poeziya teatrında da aktyor kimi fəaliyyət göstərmişdir. Bu illər ərzində o, N. Gəncəvinin Xəmsəsi motivləri əsasında hazırlanmış tamaşalarda Nizami Gəncəvi obrazının əvəzolunmaz ifaçısı kimi tamaşaçıların hörmət və rəğbətini qazanmışdır. Məmmədəli Balayev həmçinin "Bu dünyadadır", "Sizi unutmarıq" və "Qəza" pyeslərinin müəllifidir.
10 may 2022-ci ildə Azərbaycan mədəniyyətinin inkişafında xidmətlərinə görə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdünə layiq görülmüşdür.
Qabriela Qunçikova
Qabriela Qunçikova ( 27 iyun 1993, Kromerjij, Çexiya) — Çexiya müğənnisi. O, çex-slovak telekanalında yayımlanan SuperStar musiqi yarışmasında ikinci yer qazanmış və 2011-ci ildə "Yeni sənətkar" kateqoriyasında Český slavík mükafatına layiq görülmüşdür. Qunçikova "I Stand" mahnısı ilə Çexiyanı 2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmişdir.
2011–2015: SuperStar 2011 və Let's Dance yarışmaları
2011-ci ildə Qabriela Qunçikova çex-slovak telekanalında yayımlanan SuperStar musiqi yarışmasında iştirak etmişdir. Nəticədə yarışmada ikinci yeri qazanan ifaçı Universal Music Group albom şirkəti ilə anlaşma imzalamışdır. Eyni zamanda həmin ildə Qunçikovanın Dvojí tvář adlı debüt albomu işıq üzü görmüşdür. 2011-ci ilin sentyabr ayında o, Slovakiyanın Ulduzlarla rəqs yarışmasında iştirak etmişdir. Qunçikovanı yarışmada peşəkar rəqqas Peter Modrovski müşayiət etmişdir. Cütlük nəticə olaraq yarışmada yeddinci yerdə qərarlaşmışdır. 2011-ci ildə Qunçikova "Yeni sənətkar" kateqoriyasında Český slavík mükafatına layiq görülmüşdür.
2013-cü ildə Qunçikova Amerikalı vokal müəllimi Ken Tamplin ilə işləməyə başlamışdır. Onun ikinci studiya albomu olan Celkem jiná da məhz bu il təqdim olunmuşdur. 2014-cü ildə o, Tamplinin dərslərini bitirdikdən sonra Amerikanın Trans-Siberian Orchestra proqressiv rok qrupuna vokalist olaraq qoşulmuşdur. Lakin növbəti ildə Qunçikova qrupdan ayrılmışdır.
2016–hal-hazırda: Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
2016-cı ilin mart ayında Çex telekanalı ČT Qabriela Qunçikovanın "I Stand" mahnısı ilə Çexiyanı İsveçin paytaxtı Stokholmda keçirilən 2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil edəcəyini bildirmişdir. . Qunçikova "I Stand" mahnısı ilə müsabiqənin 10 may tarixində baş tutan birinci yarımfinal mərhələsində 10-cu səhnə almışdır. Nəticədə isə 161 xalla 9-cu yerdə qərarlaşaraq, Çexiyanı Avroviziya tarixində ilk dəfə final mərhələsinə yüksəldə bilmişdir. Finalda bir daha öz mahnısını ifa edən Qunçikova 26 ölkə təmsilçisinin mübarizə apardığı şouda 41 xal toplayaraq, 25-ci yerdə qərarlaşmışdır.
Mahmudabad (Əcəbşir)
Mahmudabad — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Əcəbşir şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 411 nəfər yaşayır (108 ailə).
Bulbophyllum leopardinum
—  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Arealı
Bulbophyllum leopardinum növü Hind-Çin, eləcə də Himalaydan Çina qədər yayılmışdır.
I Stand
I Stand — Çexiyanın 2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki mahnısı.
Eupatorium altissimum
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Andrius Poyavis
Andrius Poyavis — 25 noyabr 1983-cü ildə anadan olan Litvalı müğənni.
Andrius Poyavis 2013 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Litvanı "Something" mahnısı ilə təmsil edib.
Xocalı Hava Limanı
Xocalı Hava Limanı və ya Xankəndi Hava Limanı — Azərbaycanın Xocalı rayonunda, Xankəndi şəhərindən 10 kilometrlik məsafədə yerləşən hava limanıdır. Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikası tərəfindən idarə olunan hava limanı 2009–2012-ci illərdə əsaslı təmir olunub beynəlxalq hava limanı şəklində istifadəyə verilməyə hazır olsa da, Azərbaycanın qəti etirazları bu istifadəyə hələ ki, imkan vermir. Bu səbəbdən hava limanı 2020-ci ilə qədər BHNA və BMAT tərəfindən verilən xüsusi kodlara malik olmayıb.
2020-ci ildə Azərbaycanın Dövlət Mülki Aviasiya Agentliyinin Azərbaycan Respublikasının Xankəndi də daxil olmaqla altı aeroportunun coğrafi koordinat indeksləri siyahısına daxil edilməsi ilə bağlı Beynəlxalq Mülki Aviasiya Təşkilatına (ICAO) müraciəti müsbət cavablandırılıb.
Tarix
İlk dəfə 1974-cü ildə istifadəyə verilib. Dağlıq Qarabağ münaqişəsinə qədər hava limanı İrəvan–Stepanakert reyslərini həyata keçirib. 1990-cı il avqustun 1-də İrəvan-Xankəndi reysi ilə uçan Yak-40 təyyarəsi qəzaya uğrayıb. Hadisə nəticəsində 39 sərnişin və 4 ekipaj üzvü həlak olub. Təyyarənin qalıqları və cəsədlər Laçın rayonunun Fərraş kəndi yaxınlığında aşkar edilib. SSRİ-nin Dövlət Komissiyasının rəsmi versiyasına görə, pilot məhdud görünmə şəraitində təyyarəni düzgün istiqamətləndirə bilməyib. Həmin dövrdə yalnız ermənilərin çalışdığı aeroport heyəti də paralel araşdırma apararaq, təyyarənin artıq yükgötürmə (Yak-40 təyyarələrinin sərnişin tutumu 20–25 nəfərdir) səbəbiylə qəzaya uğradığını bildirib. 1992-ci ildə Xocalının işğalından hava limanı dağınıq hala düşüb fəaliyyətini dayandırmışdır. 2009-cu ildə qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikasının başçılığı burada perspektivdə İrəvandan və geriyə uçan təyyarələri təmin etmək məqsədiylə əsaslı təmir işlərinin başlanmasını elan etmişdir. 2010-cu ilin noyabrına kimi nəzərdə tutulan təmir işləri yalnız 2011-ci ilin aprelində bitmişdir. Deyilənə görə, hava limanı hər saat 200 sərnişinə kimi qəbul edə biləcək və hava naviqasiya avandanlığı ilə təmin olunacaqdır. Buna baxmayaraq, hava limanının rəsmi açılışı bir neçə dəfə təxirə salınmışdır. Obyekt həm də "Stepanakert hava limanı" adıyla rəsmən yalnız 1 oktyabr 2012-ci il tarixində açılsa da, bu günə qədər bir reys belə həyata keçirməmişdir.
2012-ci il açılışına etiraz
Qondarma dövlət başçıları hava limanının fəaliyyətə başlamamasını Azərbaycanın reaksiyasıyla əlaqələndirməsə də, rəsmi Bakının bu barədə kəskin etirazı məsələyə dünyanın diqqətini cəlb etmişdir. 9 may 2011-ci ildə AR Dövlət Mülki Aviasiya Administrasiyasının sədri Arif Məmmədov bildirmişdir ki, aviasiya qaydalarına əsasən, hər dövlət öz hava sahəsində yaxalanan icazəsiz uçuşların mövcudluğunda həmin uçuşlara qarşı uçan təyyarənin məhv edilməsinə kimi tədbir görmək hüququndadır. Ermənistan prezidenti Serj Sarqsyan bunu cavablandıraraq demişdi ki, İrəvandan Xankəndiyə uçan ilk təyyarənin sərnişini o özü olacaq.
Qüvvətə yüksəltmə
Qüvvətə yüksəltmə  — həqiqi ədədin özünə neçə dəfə vurulmasını göstərən riyazi əməliyyat.
Natural qüvvət
a
ədədinin
b
-inci dərəcədən qüvvəti adlanır.
Xüsusiyyətlər: Ona görə də a^{n^m} və ya yazılışını sadəcə olaraq (a^n) ^m kimi və ya yuxarıdakı xassələrə əsasən  a^{ nm} kimi yazmaq olar.
Çəpkən
Çəpkən — Azərbaycanda milli kişi və qadın geyiminin bir hissəsidir. Çəpkən astarlı olub, belə qədər bədənə kip tikilir. Yan tərəflərdə ətəyə yaxın hissədə çapığı olan çəpkənin əlcək ilə bitən qondarma qolları (astarı qiymətli parçadan olan qollara bəzən düymələr tikilir) olur. Bel hissədən bağ ilə bağlanır. Çəpkən tirmə, darayı, məxmər, müxtəlif zərli parçalardan tikilir. Çəpkənin yaxası, ətəyi, qolunun kənarları zərif bafta, kəbəzəncirə və s. tikmələrlə bəzədilir. Bəzən çəpkənin üstündən gümüş kəmər də bağlayırlar. Ön Asiya, Yaxın Şərq xalqları arasında, Azərbaycanda (xüsusilə, DQMV, Xankəndi, Şuşada, Bakıda, Şəkidə, Şamaxıda) geniş   yayılmışdır.
Pullu çəpkən
Pullu çəpkən biçimi çəpkənlə eyni formada olub, qolsuzdur. Astarı zolağı materialdandır. Yaxa və ətək xətti boyunca 3 sıra pullarla bəzədilir. Yaxasına, bel hissədə bağlanmış qaytan vasitəmilə çarpaz bağlanır.
Rəhilə
thumb|Rəhilə və Yəqub. Rəssam Uilyam Days Rəhilə (ivritcə רחל) — Əhdi-Ətiqdə Yaqubun arvadı, Yusifin və Binyaminin anası.
Tövrata görə, Efratada (indiki Bet-Lexem) rəhmətə getmiş və dəfn olunmuşdur.
Kölgәlik vaxtsızotu
Kökyumrulu soğanaqları dəyirmidir, diametri 1,5-2 sm-dir, uzun borucuğa keçən tünd-qəhvəyi rəngli qınla örtülüdür.
Yarpaq
Yarpaqları 3-5 ədəddir, neştərvarikəmərşəkilli olub, kütdür.
Çiçək
Çiçəkləri xırdadır, 1-5 ədəddir, payızda əmələ gəlir. Çiçəkyanlığının dilimləri ellipsvari əksinəyumurta-şəkillidir, bənövşəyi və ya solğunqırmızı rəngdədir.
Meyvə
Qutucuq ellipsvari-uzunsovdur,sivriləşmişdir.
Çiçəkləməsi
Avqust
Meyvə verməsi
Avqust-Sentyabr
Azərbaycanda yayılması
BQ (Quba). Orta dağ qurşağına qədər.
Yaşayış mühiti
Meşə kənarında, otlu yamaclarda və meşə içərisindəki çəmənlərdə rast gəlinir.
Laçınlar
Laçınlar — Azərbaycan Respublikasının Şuşa rayonunun Xəlfəli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı ilə Şuşa rayonunun Xəlfəli kənd Sovetindən Laçınlar kəndi Qeybalı kənd Sovetinin tərkibinə verilmişdir. 1992-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal olunmuşdur.
Toponimikası
Yerli əhalinin məlumatına görə, yaşayış məntəqəsini qonşu Xəlfəli kəndindən köçüb gəlmiş Laçın adlı şəxs saldığı üçün belə adlanmışdır. Kənd sakinlərinin dediklərindən məlum olur ki, XIX əsrdə burada Laçın Məmməd adlı şəxs yaşamışdır. Kənd laçınlar nəslinin adını daşıyır. Nəslin adı isə Azərbaycan dilində "vuran, tutan", "dəliqanlı, qoçaq" mənalarında işlənən Laçın sözundəndir. Dilimizdəki Laçın oğlan ifadəsi də bu mənalarla bağlıdır.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Xəlfəliçayın sahilində yerləşir.
Poti-Bakı dəmir yolu
300px|right Poti-Bakı Dəmiryolu — Bakını Qara dəniz sahilindəki Poti liman şəhəri ilə birləşdirən dəmir yolu.
Dəmiryolunun çəkilməsi
Xəzər dənizi sahilindən Cənubi Qafqazın ortasından keçməklə, Qara dəniz sahilinə doğru dəmir yolu çəkilməsi ideyası ilk dəfə XIX əsrin 30-cu illərində irəli sürülsə də, bu yöndə əməli işə yalnız 50-ci illərin ortalarında başlandı. Bakı-Tiflis-Poti istiqamətində dəmir yolu magistralının inşası üçün gərəkli olan mühəndis-texniki və iqtisadi araşdırmalar aparıldı, lakin Rusiya imperiyası hökuməti maliyyə çətinlikləri ilə əlaqədar bu dəmir yolunun hissə-hissə çəkilməsinə qərar verdi. O zamankı Qafqaz canişininin irəli sürdüyü hərbi-strateji mülahizələr əsas götürüldü və 1865-ci ildə, bütün əvvəlki layihələrin əksinə olaraq, Cənubi Qafqazda dəmir yolu çəkilməsinə Bakıdan deyil, əks istiqamətdən — Potidən başlandı. 1867-ci ildə Poti — Tiflis dəmir yolunun inşası ingilis kapitalistləri T. Parkins və F. Pauerin yaratdıqları şirkətə konsessiyaya verildi. İngilis şirkəti 294 km uzunluğu olan bu dəmir yolu xəttini 1872-ci ildə istifadəyə verdi. 19-cu əsrin 70-ci illərində Abşeron yarımadasında neft sənayesinin sürətli inkişafı və Poti — Tiflis dəmir yolunun zərərlə işləməsi çar hökumətini tezliklə Bakı ilə Tiflis arasında dəmir yolu inşasına başlamağa vadar etdi. 1879-cu ildə çar II Aleksandr Bakı-Tiflis dəmir yolunun tikintisinə icazə verdi. 1883-cü il mayın 8-də bu dəmir yolunun rəsmi istismarına başlandı. Bakı-Tiflis dəmir yolunun ümumi uzunluğu 548,3 km idi, üzərində 26 stansiya, 53 körpü inşa edilmişdi. Bakı-Tiflis dəmir yolu ilə eyni vaxtda Poti-Tiflis dəmir yolu üzərindəki Samtredia stansiyasından Batum limanına dəmir yolu xətti inşa edildi. Belə ki, Poti limanı o zaman böyük həcmdə yükləri qəbul edib yola salmağa imkan vermirdi, Batum isə Qara dənizin Qafqaz sahilində ən əlverişli liman idi. Samtredia-Batum xəttinin (uzunluğu 105,2 km) rəsmi açılışı 1883-cü il mayın 21-də oldu və qatarların Bakıdan Batuma birbaşa hərəkəti başlandı. Həm Bakı-Tiflis, həm də Samtredia-Batum dəmir yolu xətlərini Rusiya kapitalı və çar ailəsi nümayəndələrinin aparıcı rol oynadıqları "Zaqafqaziya dəmir yolu cəmiyyəti" inşa etmişdi. Rusiya hökuməti 1889-cu ildə Bakını Tiflis və Qara dəniz sahilləri ilə birləşdirən Cənubi Qafqaz dəmir yolunu (CQDY) xəzinənin hesabına keçirdi. CQDY Qafqaz diyarının sosial-iqtisadi inkişafında, xüsusən də Bakı neftinin dünya bazarına çıxarılmasında mühüm rol oynadı.
Dəmiryolu xəttinin genişləndirilməsi
Yük daşımalarının xeyli artması yük vaqonlarının, ilk növbədə, vaqon-sistern parkının sürətlə genişləndirilməsinə səbəb oldu. Məsələn, 1883-cü ildə istismar edilən vaqon-sisternlərin sayı 400 ədəd olduğu halda, 1890-cı ildə 5494 ədədə çatdırılmışdı. Bu artım sonrakı onilliklərdə də davam edirdi. Bu da, öz növbəsində, CQDY-nun buraxıcılıq qabiliyyətini yüksəltmək zərurəti yaratdı. Bu məqsədlə 1888–90-cı illərdə Bakı-Tiflis dəmir yolu üzərində əlavə 13 yarımstansiya inşa edildi, mövcud stansiyalar genişləndirildi, 1900–04-cü illərdə Bakı-Sabunçu, Biləcəri-Hacıqabul, Yevlax-Ağstafa sahələrində 302 km uzunluğunda ikinci yol çəkildi, lakin Birinci dünya müharibəsinin doğurduğu çətinliklər, ilk növbədə, son dərəcə çoxalmış hərbi yüklərin daşınması üçün dəmir yolu nəqliyyatının intensiv istismarı, gərgin qrafiklə işləyən parovoz və vaqonların hətta cari təmir üçün də saxlanmaması, ixtisaslı dəmiryolçuların cəbhəyə göndərilməsi böhranlı vəziyyət yaratdı. 1917–18-ci illərdə hərbi əməliyyatlar, xüsusən Qafqaz cəbhəsindən geri çəkilən 100 minlərlə rus hərbçisinin daşıma vasitələrini və stansiyaları korlamaları, Bakı Xalq Komissarları Sovetinin daşnak-bolşevik rəhbərliyinin Qafqaz İslam Ordusunun Bakı şəhərinə doğru irəliləməsini əngəlləmək üçün dəmir yollarını, körpüləri qəsdən dağıtması CQDY-nun Azərbaycan hissəsində vəziyyəti daha da pisləşdirdi.
AXC dövründə inkişafı
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti yaradıldıqdan sonra milli Hökumətin ilk addımlarından biri CQDY-nun Azərbaycan hissəsinin müəyyən edilməsi, ölkə daxilində və qonşularla normal nəqliyyat əlaqəsinin yaradılması oldu.1918-ci il iyunun 4-də Batumda Azərbaycan nümayəndə heyəti Osmanlı, Gürcüstan və Ermənistan nümayəndələri ilə CQDY-nun nəqliyyat vasitələrinin bölüşdürülməsi haqqında saziş imzaladı. Bu sənədə görə, keçmiş Rusiya dövlətinin mülkiyyətində olmuş CQDY-nun parovoz və vaqon parkı hər ölkənin ərazisindəki dəmir yolunun uzunluğuna uyğun olaraq dörd tərəf arasında bölüşdürülməli idi. Həmin gün Batumda Azərbaycan və Osmanlı dövlətləri arasında bağlanmış dostluq müqaviləsinə əlavənin 2-ci maddəsinə görə, Osmanlı tərəfinə bütün hərbi yüklərini Azərbaycan dəmir yolları ilə maneəsiz daşımaq hüququ verildi. 1918-ci il sentyabrın 16-da isə İstanbulda Azərbaycan nümayəndə heyətinin başçısı Məhəmməd Əmin Rəsulzadə və Osmanlı hökuməti tərəfindən İsmayıl Haqqı paşa arasında ticarət müqaviləsi imzalandı.
Bu müqavilələrlə Osmanlı tərəfinin Azərbaycan yollarından hərbi yükdaşımalar üçün istifadə etməsi şərtləri tənzimləndi. Bu cəhət Əlimərdan bəy Topçubaşovun 1 noyabrın 4-də Osmanlı dövlətinin xarici işlər nazirliyinə göndərdiyi məktubda da qeyd edilmiş, Mudros barışığının (1918) 15-ci maddəsinə görə, Osmanlı tərəfinin CQDY-nu Antantanın istifadəsinə verməsinin beynəlxalq hüquq olması, bu maddənin Azərbaycanın müstəsna mülkiyyəti olan dəmir yoluna şamil edilməsinin yolverilməzliyi bildirilmişdi.
1918-ci il noyabrın 17-də Bakıya daxil olmuş mütəffiq qoşunların başçısı ingilis generalı U. Tomson Azərbaycanın neft sənayesi, maliyyəsi, həmçinin nəqliyyatı üzərində nəzarəti öz əlinə alsa da, Cümhuriyyət Hökuməti tədricən mövqeyini möhkəmlətdi və idarəçiliyi, o cümlədən nəqliyyata nəzarəti özü həyata keçirməyə başladı. 1918-ci ilin dekabrında dəmir yolu nəqliyyatının işi qismən qaydaya salındı. Yollar Nazirliyi nəqliyyat vasitələrinin təmirini təşkil etdi. 1919-cu ilin yanvarında Azərbaycana məxsus vaqonların bir qismini Gürcüstandan geri almaq mümkün oldu, lakin Azərbaycanın yük vaqonlarının bir hissəsini ingilislər ələ keçirib Batuma və İrəvana apardılar. Dəmir yolu nəqliyyatınınn normal fəaliyyətinin bərpa edilməsində 1919-cu il martın 9-da Azərbaycanla Gürcüstan arasında imzalanmış dəmir yolu əlaqəsi haqqında sazişin də böyük əhəmiyyəti oldu. Bu sazişə əsasən, Azərbaycan dəmir yoluna məxsus nəqliyyat vasitələrinin Tiflisdə dəmir yolu emalatxanalarında təmir edilməsinə başlandı. Yollar naziri Xudadat bəy Məlik-Aslanov 1919-cu il oktyabrın 20-də Azərbaycan Parlamentində çıxışında bildirdi ki, həmin vaxtadək 50 — dən çox parovoz təmir edilmiş və işlək parovozların sayı 100-ü ötmüşdür. Bu da Bakı-Batum istiqamətində qatarların gündəlik hərəkət intensivliyini artırdı. Nəticədə, yolunun gəliri 1919-cu ilin yanvarında 5 milyon manat olduğu halda, həmin ilin dekabrında 40 milyon manata çatdı. 1920-ci ilin əvvəlində Bakı-Batum dəmir yolunun Gürcüstan hissəsində 14270, Azərbaycan hissəsində 10779 nəfər işləyirdi. Poylu stansiyasından Bakıya kimi dəmir yolu xətti körpü və stansiyaların, qatarların mühafizəsinə 634 jandarm cəlb olunmuşdu Azərbaycan Hökuməti 1920-ci ilin martında Avropadan yeni parovozlar almaq, dəmir yol nəqliyyatının işini yaxşılaşdırmaq üçün digər tədbirlər planı hazırlamışdı, lakin Aprel işğalı (1920) bütün bu işləri yarımçıq qoydu.
Burika yarımadası
Burika (Península de Burica) — Mərkəzi Amerika ərazisində, Kosta-Rikanın cənubunda, Panamanın qərbində yerləşən yarımada.
Coğrafiyası
Ensiz və uzunsov formaya malik yarımada Sakit okean suları ilə əhatələnmişdir. Yarımada boğazla Burika adasından ayrılır. Yarımada həm də Kosta-Rikanın ən ucqar cənub nöqtəsidir. Ən hündür nöqtəsi 257 metrdir. Yeganə ən böyük şəhəri Puerto-Amuelesdir. Şəhərin 8 200 nəfər əhalisi vardır (2005). Yerli əhali əsasən balıqçılıqla məşğul olur.
Sahiblənmə statusu
Eçandi-Fernandes anlaşması 1941-ci ilin mayında imzalanması ilə yarımada iki ölkə arasında bölünmüşdür. Nəticədə yarımadanın ⅔ Panamaya və yalnız ⅓ Kosta-Rikaya verilir. Yarımada iki ölkə arasında sərhəd olmaqla yanaşı həmdə iki saat qurşağı kəsişir.
Bulbophyllum lepantense
(Bulbophyllum lepantense) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Qafqazyanı inci çiçәyi
Hündürlüyü 30 sm-ə qədər olan çoxillik bitkidir.Gövdəsi çiçək oxu şəklindədir.
Yarpaq
Gövdə yarpaqları 2-3 ədəd olmaqla uzun saplaqda yerləşmişdir, enli-elliptik formadan uzanmış uzunsov-neştərvari formayadək dəyişəndir, ən aşağıda yerləşmiş yarpaqlar ağ qın şəklindədir.
Çiçəkləməsi
Aprel
Meyvə verməsi
Aprel-İyun
Azərbaycanda yayılması
KQ (şimal)
Yaşayış mühiti
Dağ meşələrində rast gəlinir.
Təsərrüfat əhəmiyyəti
Dərman bitkisidir.Dekorativ və efir yağlı bitkidir. Zəhərlidir.
Eupatorium amabile
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Something
Something — (Azərbaycanca: Birşey) Litvanın 2013 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki mahnısı.
Cəfər bəy Davatdarov
Cəfər bəy Şükür bəy oglu Davatdarov — Çar ordusunun zabiti, mülkədar.
Həyatı
Cəfər bəy Şükür bəy oglu 1831-ci ildə Cavanşir mahalının Məfruzlu obasında anadan olmuşdu. İbtidai təhsilini molla yanında almışdı. Sonra Qəza məktəbində təhsil  almışdı. Çar ordusunda  xidmət  еtmişdi. Praporşik rütbəsi  vardı.
Cəfər bəy Davatdarov rus-Osmanlı müharibəsində iştirak etmişdi. Ordudan tərxis olduqdan sonra Tərtərdə məskunlaşmışdı. Şəhərin abadlıq işləri ilə məşğul olmuşdu.
Tatarıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikası
Tatarıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikası (Tatarıstan, Tatar MSSR, TASSR, Muxtar Sovet Sosialist Tatarıstan Respublikası; (Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы (ТАССР, Татарстан)) — RSFSR tərkibində muxtar respublika. 1920-ci il, mayın 27-də təşkil olunmuşdur. Şərqi Avropa düzənliyinin şərqində, Volqa çayının orta axını boyunda yerləşir. Sahəsi 68 min km², əhalisi 3 637 809 nəfərdir (1989). 37 rayonu, 18 şəhəri, 22 şəhərtipli qəsəbəsi olan Muxtar Respublikanın paytaxtı Kazan şəhəri olmuşdur.
Dövlət quruluşu
Tatarıstan MSSR fəhlə, kəndli və ziyalıların sosialist ümumxalq dövləti, muxtar sovet sosialist respublikasıdır. Qüvvədə olan konstitusiyası 1978-ci il mayın 31-də qəbul edilmişdir. Ali dövlət hakimiyyəti orqanı 5 il müddətinə seçilən birpalatalı Tatarıstan MSSR Ali Sovetidir (sessiyalararası dövrdə onun Rəyasət Heyəti). Ali Sovet respublika hökumətini — Nazirlər Sovetini təşkil edir. Yerli dövlət hakimiyyəti orqanları əhalinin 2,5 il müddətinə seçdiyi şəhər, rayon, qəsəbə və kənd xalq deputatları sovetləridir. Tatarıstan MSSR Ali məhkəməsini Tatarıstan MSSR Ali Soveti 5 il müddətinə seçir. Tatarıstan MSSR Prokurorunu SSRİ Baş prokuroru 5 il müddətinə təyin edir.
Tarixi
1917-ci il oktyabrın 26-da Kazan da sovet hakimiyyəti quruldu. 1918-1919-cu illərdə ağqvardiyaçılar Tatarıstan ərazisini iki dəfə tutdular. 1919-cu ilin iyun unda Tatarıstan tamamilə ağlardan (menşeviklərdən) təmizləndi. ÜRMİK və RSFSR XKS-nin 27 may 1920-ci il tarixli dekreti ilə RSFSR tərkibində Tatarıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikası yaradıldı. 1920-ci il sentyabrın 26 — 27-də respublikanın ilk Sovetlər qurultayı oldu. Sənayeləşdirmə, kollektivləşdirmə və mədəni inqilab Tatarıstan MSSR-in iqtisadi həyatını dəyişdi. 1940-cı ildə 1913-cü ilə nisbətən 12 dəfə çox sənaye məhsulu buraxılırdı. Fəhlələrin sayı artır, milli kadrlar yaranırdı. 30-cu illərdə kolxoz quruluşu yarandı. Kənd təsərrüfatının inkişafındakı nailiyyətlərə görə respublika 1934-cü ildə Lenin ordeni ilə təltif olundu. Sosialist dəyişiklikləri prosesində tatar sosialist milləti formalaşdı. Böyük Vətən müharibəsi illərində Tatarıstan zəhmətkeşləri ön və arxa cəbhədə qəhrəmanlıq göstərdilər. 200 tatarıstanlı döyüşçü (o cümlədən Musa Cəlil) Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görüldü, 100 min nəfərdən çox döyüşçü müxtəlif orden və medallarla təltif olundu. Müharibədən sonrakı illərdə Tatarıstan MSSR-də neft və qaz sənayesi sürətlə inkişafa başladı. 1976-cı ildə Kama avtomobil zavodu (KamAZ) istifadəyə verildi. Tatarıstan MSSR kommunizm quruculuğundakı nailiyyətlərinə və yaranmasının 50 illiyi münasibətilə 1970-ci ildə "Oktyabr inqilabı" ordeni, SSRİ-nin təşkilinin 50 illiyi münasibətilə 1972-ci ildə "Xalqlar Dostluğu" ordeni ilə təltif edilmişdir. 16 may 1992-ci ildən Tatarıstan Respublikası adlanmışdır.
Elmi idarələr
1917-ci ilədək Tatarıstanda elmi tədqiqatlar, əsasən Kazan universitetində (1804) və Kazan Baytarlıq İnstitutunda aparılırdı. 1880-ci ildə Kazan Fizika-Riyaziyyat Cəmiyyəti, 1901-ci ildə Bakterioloji institut fəaliyyətə başlamışdır. Tatarıstan MSSR-də əsas elmi idarə SSRİ Elmlər Akademiyasının Kazan filialıdır.
Koroğlu qalası (Tovuz)
Koroğlu qalası — Tovuz rayonu ərazisində yerləşən qalanın xarabalıqları dövrümüzə çatıb. Bu qala da Koroğlunun əsas sığınacaqlarından olub. Qala hündür təpəlik üzərində tikilb.
Bərəkətli Hilal
right|thumb|200px|Bərəkətli Hilalın böyüklüyünü göstərən xəritə right|thumb|[[İraqda Fərat Çayı .]]
Bərəkətli Hilal(İngiliscə:Fertile Crescent ),Orta Şərqdə, Qərb və Orta Şərq sivilizasiyalarının doğulduğu bölgədir.Termini ilk dəfə ABŞli şərqşünas və arxeoloq ​​Ceymz Henri Breasted istifadə etmişdir.
Bərəkətli Hilal, qışları yağışlı, yayları quraq keçən Aralıq dənizi iqliminin suveren olduğu, aypara formasında, olduqca bitək bir sahədən ibarətdir.Cənubda Ərəbistanı çölü ilə şimalda Şərqi Anadolu dağlıq bölgəsi arasında yer alır.Köhnə Babil torpaqları ilə dərhal yaxınındakı Elamdan (bu gün İranın cənub-qərbi) Dəclə və Fərat çayları ilə Assuriyatorpaqlarına qədər uzanır.Zaqros dağlarından, qərbdə Suriya üzərindən Aralıq dənizinə, cənub istiqamətində də Fələstinin cənubuna qədər olan torpaqları əhatə edir.Misirin Nil vadisini də bu bölgə içinə soxanlar vardır; çünki buradakı Sina çölü, Mesopotamiya və Suriyada davamlılığı pozan digər çöllərdən daha böyük deyildir.Bölgədə yaxşı məhsul ala bilmək, hətta əkinçilik edə bilmək üçün suvarma zəruridir.
Yenot
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Etimologiya
XX əsrin birinci yarısına aid lüğətlərdə bu canlının adı xəz heyvanı  kimi göstərilmişdir.
Növləri
Yenot cinsinin 3-4 növə ayırırlar : thumb|left|250px|[[Xərçəngyeyən yenot (Procyon cancrivorus)]]
Ex Deo
Ex Deo — 2008-ci ildə Kanadanın Monreal şəhərində yaradılmış metal musiqi qrupu.
Haqqında
Qrupun vokalisti Kataklysm qrupundan Maurizio Iacono və gitaristi Jean-Francois Dagenais-dur. Qrupun musiqisi Kataklysm qrupuna bənzəsə də, musiqisi və sözləri demək olar tamamilə Roma İmperiyasıdan bəhs olunur.
2010-cu ildə qrup Napalm Records albom şirkəti ilə birgə, 29 avqust 2010-cu ildə "Caligvla" adlı ikinci studio albomunu buraxdı.
Paşalar
Paşalar — Azərbaycan Respublikasının Şuşa rayonunun Şırlan kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı ilə Şuşa rayonunun Xanalı kənd Sovetindən Paşalar kəndi Şırlan kənd Sovetinin tərkibinə verilmişdir. 1992-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal olunmuşdur.
Məhəmmədtağı mirzə Qovanlı-Qacar
Məhəmmədtağı mirzə Fətəli şah oğlu Qovanlı-Qacar (1789-1853)—şair, Fətəli şah Qacarın oğlu, vali, Qacar şahzadəsi.
Həyatı
Məhəmmədtağı mirzə Fətəli şah oğlu 1789-cu ildə Tehran şəhərində anadan olmuşdu. Mükəmməl saray təhsili almışdı. Hüsaməddövlə ləqəbini daşıyırdı. O, 1826-cı ildən 1829-cu ilədək Kerman əyalətinin, 1831-ci ildən 1834-cü ilədək Borucird vilayətinin valisi olmuşdu. 1834-cü ildə tutulub Təbrizə gətirilmişdi. Ordan Ərdəbil zindanına göndərilmişdi. 1848-ci ilədək zindanda qalmışdı.
Məhəmmədtağı mirzə Qovanlı-Qacar şair idi. Şövkət təxəllüsü ilə fars dilində şeirlər yazırdı.
Ailəsi
Fətəli şah öx xanımı Ağabəyim ağa (Ağabacı) nın xətrinə onun bacısı qizi Mahçəbəyim ağa Hüseynqulu xan qızı Xoylunu oğlu Məhəmmədtağı mirzəyə aldı. O Hacı İbrahim Şirazinin, Əhməd xəlifə Sultaninin qızları və bir türkmən qızı ilə də evlənmişdi. Əbülfət mirzə, Övrəngzeyb mirzə, Əmir Teymur mirzə, Əbülhəsən mirzə, Həbibulla mirzə, Əlimurad mirzə adlı oğulları, Cahansultan xanım adlı qızı vardı.
Həmçinin bax
fa:محمدتقی حسام‌السلطنه
Arakanlılar
Arakanlılar (özlərini rakhayn adlandırırlar) – Myanmanın cənub-qərbində yaşayan, Tibet-Birma qrupuna aid xalq. Myanmalılara yaxındırlar. Monqoloid irqinə mənsub olduqları ehtimal olunur. Ümumi sayları 2 milyondan çoxdur (2000). Əsasən, Myanmada, həmçinin Banqladeşdə, Hindistanda və Çində yaşayırlar. Birma dilinin Arakan şivəsində danışırlar. Dindarların əksəriyyəti buddistdir. Müsəlmanlar, induistlər, xristianlar və ənənəvi etiqadlarını qoruyub saxlayanlar da var.
Tarixi
thumb|left|300px|Arakan hökmdarı Nitiçandranın gümüş sikkəsi (VIII əsr; Britaniya muzeyi). Arakanın əksər dini rəhbərləri hökmdar titilu daşımışdılar. Sikkələrinin bir üzündə günəş və ayın loqotipi,  digər üzündə isə srivac təsviri olurdu.
Arakanlıların eramızın əvvəllərində Myammanın şmalından cənub-qərbinə köçdükləri ehtimal olunur. I minilliyin sonundan etibarən arakanlılar arasında islam dini yayılmağa başlamışdır. Arakan hökmdarları islam titullarını qəbul etsələr də, buddist olaraq qalmışdılar.
Arakanlıların yaşadıqları əraziyə monqollar, monlar, bamarlar və portuqaliyalılar dəfələrlə hücum etmişlər. Nəhayət, 1784-cü ildə Konbaunq sülaləsindən olan Birma hökmdarı Bodapayın oğlunun başçılıq etdiyi bamarlar Arakanı işğal edə bildilər. Arakanlılar ərazilərinin işğal edilməsinə qarşı on illərlə vuruşdular. Əvvəl Nqa Txan Dinin, sonra isə Çin Byanın başçılığı altında Hindistanla sərhəd rayonlarında işğala qarşı mübarizənin davam etdirilməsi Britaniya Hindistanı ilə Birma arasında problem yaratdı. Birinci İngiltərə-Birma müharibəsi 1826-cı ildə bamarların məğlubiyyəti ilə başa çatdı, Arakan isə Böyük Britaniyaya verildi. 1852-ci ildə Arakan inzibati ərazi kimi Aşağı  Birmaya birləşdirilmişdir. Bu ərazi dini rəhbərlər Ottam və Seyndin başçılığı altında  Britaniya idarəçiliyinə qarşı baş vermiş çoxsaylı iğtişaşların mərkəzi idi. İkinci dünya müharibəsi dövründə Arakan yaponlar tərəfindən işğal edilmiş Birmadan muxtariyyət almış, hətta Arakan Hərbi Qüvvələri adlanan öz ordusunu da yaratmışdır. Arakan Hərbi Qüvvələri 1945-ci ilin əvvəllərində Yaponiyaya qarşı vuruşan qüvvələrin tərəfinə keçdi və yaponlara qarşı vuruşdu. Birma İttifaqının 1948-ci ildə müstəqillik əldə etməsindən sonra Arakan Birma İttifaqının bir üzvü oldu.
XX əsrin  40-cı  illərinin  sonlarında arakanlıların Myanmadan ayrılmaq uğrunda hərəkatı başladı. 70-ci illərin sonlarında müsəlman arakanlılar ilə buddist arakanlılar arasında münaqişənin yaranması və müsəlmanların Myanma hökuməti tərəfindən repressiyaya məruz qalması nəticəsində onlardan 500 mini Banqladeşə qaçmağa məcbur olmuşdur.
Mədəniyyət
thumb|left|400px|Mrauk-U təbiəti mistik görünüşü ilə məşhurdur. Arakan buddist incəsənətinin ən böyük mərkəzlərindən biri olmuşdur. Budda Mahamuninin təqribən 4 m-lik tunc heykəli rəvayətə görə Buddanın sağlığında naturadan hazırlanmışdır (birmalılar Arakanı zəbt etdikdən sonra heykəl 1784 ildə Birmaya aparılmış, hazırda Mandalay şəhərindədir). Mrayk-U-da Şitaun və Doukan iri məbəd kompleksləri (XV–XVIII əsrlər), Sandovayda qızıl təbəqə ilə örtülmüş Shando, Ando və Nando stupaları (II minilliyin əvvəlləri) və s. dövrümüzədək qalmışdır. Arakanlılarının incəsənətinə hindlilər güclü təsir göstərmişlər.
Esma Recepova
Esma Recepova 2013 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Makedoniyanı Vlatko Lozanoski ilə birlikdə "Pred Da Se Razdeni" mahnısı ilə təmsil edib.
Yelpin
Yelpin - Türk ve altay mifologiyasında cin. Küləkdən yaradılmış, görünməyən mücərrəd aktivlər. Yelbin də deyilir. Yaxşı və ya pis ola bilərlər. Yelbi adı verilən güc, şamanın bədəninə yerləşərək ona fövqəltəbii güclər verir. Yelpinlər də bu gücə sahibdirlər. Bu gücü paylayan Ülgən Xanın qızlarıdır. Yel sözü bəzən bu mənada Çil şəklində deyilməkdədir. "Yel / Çil" ilə başlayan pis ruh adları mövcuddur. Şumerlerde şəkil dəyişdirən Vilin adlı dişi pis ruhlar vardır. Yelpinmek (Yelbinmek) feli ilə də istifadə edilər. Bu təqdirdə "cin çarpma" mənası vardır. Cinlərin müsəllət olması nəticəsində ortaya çıxan fiziki və ya ruhi xəstəliyə tutulmaq deməkdir.
Etimologiya
(Yel/Yil/İl) kökündən törəmişdir. Ruh, can, sirr kimi anlamlarla eyni kökdən qaynaqlanır. "İlənmək" (lənət etmək) sözü ilə də əlaqəlidir. Xəstəlik bildirən bəzi sözlər bu kökdən gəlir. Məsələn; "Yelpik" astma deməkdir.
Xaos (mifologiya)
Xaos ( mənası boşluq, fəza və ya qarma-qarışıqlıq deməkdir) — qədim yunan mifologiyasında dünyanın və ya kainatın əvvəlinin şəxsləşdirilmiş adı, yerin (Geya), gecənin (Niks), sonsuzluğun (Tartar), qaranlığın (Ereb) və eşqin (Eros) mayası. Hesioda görə hər şeyin başlanğıcı və ya ilk mövcud olan.
Rəvayətə görə əvvəl Xaos (boşluq, qarma-qarışıqlıq və ya fəza) olmuşdur. Xaos təkbaşına, kimsəsiz, qarma-qarışıqla dolu puç bir həyat sürərmiş. Əvvəllər nə günəş, nə işıq, nə yer, nə də göy varmış. Təkcə Xaos – ucsuz bucaqsız zülmət mövcud imiş. Tənhalıqdan təngə gələn Xaos dünyanı yaratmaq qərarını verir. İlk olaraq o, gözəl və həyat qüvvəsinə malik ilahəni yeri – Geyanı yaradır. Yer böyüyərək dünyanın başlanğıcını qoymuş olur. Sonra Xaos Tartar adlı axirətin və ya cəhənnəmin dibini, daha sonra Niks adlı gecəni, Ereb adlı qaranlığı yaradır. Onlardan isə öz növbəsində Efir adlı şəffaflıq və ya göy üzü və Hemera adlı gün törəyir.
Şırlan
Şırlan — Azərbaycan Respublikasının Şuşa rayonunun Şırlan kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı ilə Şuşa rayonunun Şırlan kəndi Xanalı kənd Sovetindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Şırlan kənd Soveti yaradılmışdır. 1992-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal olunmuşdur.
Toponimikası
Şırlan kəndi yaşayış məntəqəsi kimi xəlfəli tayfasına mənsub ailələrin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Kənd öz adını yaxınlıqdakı Şırlan adlı bulağın adından almışdır.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Sarıbaba dağının ətəyində yerləşir.
Eupatorium amambayense
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Böyük Qatçina sarayı
Böyük Qatçina sarayı 1766-1781-ci illərdə II Yekaterinanın favoriti qraf Qriqori Orlov üçün Antonio Rinaldinin layihəsinə əsasən tikilmişdir. Gümüş gölün yanındakı təpədə yerləşən saray hal-hazırda hündür ağaclarla əhatələnmişdir və orta əsrlər qəsrini xatırladır. Sarayın interyeri XVIII əsrin ikinci yarısında mövcud olan rus klassizmi və XIX əsr tarixiliyi nümunəsindədir. Saray çar ailəsinin istirahət etdiyi ən sevimli yerlərdən biri olmuşdur.
Tikintisi
1765-ci ildə II Yekaterina knyaz Boris Aleksandroviç Kurakinaidən Qatçina xutorunu almışdır. Heç bir sənəddə öz təsdiqini tapmasa da deyilənə görə II Yekaterina bu yeri öz favoriti qraf Qriqori Qroqoriyeviç Orlova 1762-ci ildə onun imperatriçə olması ilə nəticələnən saray çevrilişinin təşkilində iştirakına minnətdarlıq əlaməti olaraq bağışlamışdır. 30 may 1766-cı ildə xutor ərazisində Qatçina sarayının tikintisinə başlanılmışdır. Saray layihəsinin hazırlanması saray memarı italyan Antonio Rinaldiyə həvalə olunmuşdur. Qatçinada o, italyan villasını canlandırmağa cəhd göstərsə də, lakin İtaliyada mövcud olan ənənəvi bağ quruluşu ilə yox, məhz ingilis peyzajı ilə əhatə olunması bu sarayın tutqun orta əsrlər qəsri ilə assosiasiya yaratmasına səbəb olmuşdur. Bu sarayın orta əsrlə qəsrinə oxşarlığını divarlarına, qüllələrinə və yeraltı gedişlərə daş üz çəkilməsi olmuşdur. İlkin layihəyə əsasən yaradılacaq xəndək sarayın istehkamı kimi yox,  hasarı kimi olmalı idi. Sarayın tikintisi çox ləng aparılırdı. 1768-ci ildə saray karnizə qədər ucaldılmış, 1770-1772-ci illərdə isə sarayın xarici işləmələri aparılmışdır. Daxili işləmələr isə 1770-ci illərdin sonlarına qədər ləngimişdir. (1950-ci illərə qədər sarayın mərkəzi korpusunda yerləşən mis lövhədə sarayın tikintisinin  başlama və bitmə tarixi qeyd olunmuşdur: “30 may 1766-cı ildə tikintiyə başlanılmış, 1781-ci ildə bitmişdir.” Tikinti işləri italyan italyan daş ustası Cüzeppe Peduççi tərəfindən aparılmışdır.
Yeni sarayın tikintisinin bitməsindən sonra tikili özündə üç əsas hissəni birləşdirirdi. Əsas hissədə iki qüllə ilə əhatələnmiş üçmərtəbəli korpusu, cənub tərəfsə saatları, şimal tərəfdə isə ildırım ötürücüsü vardı. Əsas korpus qalereyalar vasitəsilə iki birmərtəbəli xidmət yerləri ilə - Mətbəx və Tövlə karelərinin həyətləri ilə birləşirdi. Bu həyətlər dördbucaqlı qapalı formada idi və künclərində səkkizbucaqlı qüllələr yerləşirdi. Vestibül və parapetə üz çəkilməsi Pudost qəsəbəsindən gətirilmiş daşlarla aparılmışdır. Sarayın bu illərdəki daxili bəzəyi haqda demək olar ki, heç bir məlumat qalmamışdır. Lakin iddia olunur ki, böyük kyaz Pavel Petroviç qrad Orlovun ölümündən sonra malikanəni əldə etdikdən sonra yenidənqurma işləri zamanı ən yaxşılarını olduğu kimi saxlamış, lakin sarayın statusuna müvafiq olmayanlarda isə dəyişiklilər aparılmasına göstəriş vermişdir.
Qraf Orlov bu sarayda çox az müddət yaşamışdır. Onun 1783-cü ildə vəfatından sonra Qatçina II Yekaterinanın qardaşalrı tərəfindən geri alınmış və 6 avqust tarixində böyük knyaz Pavel Petroviçə (gələcək imperator I Pavel) bağışlanmışdır. Bu vaxt Pavel Petroviçin başı öz iqamətgahının tikintisinə qarışmışdır. Sonradan həmin yer Pavlovski kəndi adlanır. Şəxsi büdcəsinin məhdudiyyətinə görə, o Qatçina ilə bağlı işlərini ancaq 1790-ci illərdə Pavlovski kəndində əsas işlərin bitməsindən sonra apara bilmişdir. [[Fayl:Gatchina Palace plan.svg|240px|thumbnail|Qatçina sarayının planı
1. Mərkəzi korpus
2. Mətbəx karesi
3. Arsenal karesi
4. Parad üçün meydan
5. Siqnal qülləsi (ildırımötürücüsü ilə)
7. I Pavelin heykəli
8. Qala divarları
9. Şəxsi bağ
10. Xəndək üzərindən körpülər
11. Saray kilsəsinin günbəzi]] 520px|thumbnail|center|Sarayın fasadları. 1781-ci ilə aid çertyoj
Sarayın birinci yenidən qurması
220px|thumbnail|right|Qatçina sarayı. XVIII əsrə aid akvarel Sarayın yenidən qurması ilə bağlı həyata keçirilməyən bir neçə layihə mövcud olmuşdur. Onlardan biri xüsusi maraq doğurur. Belə ki, 1783-cü ilə aid edilən planda Qatçina sarayının oxunda ( indiki Baltik vağzalının yerində), sarayın qarşısında geniş meydana malik olan monumental saray yerləşdiyi bildirilir. Bu layihə Qatçinada həyata keçirilməmişdir. Lakin Sankt-Peterburqda yerləşən Mixaylov qəsrinin prototipi sayılır.