cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sunqari çayı
Fövqəladə hadisələr
16 dekabr 2005-ci ildə bu benzol ləkəsi Sunqari boyunca üzərək Amura çatdı. Son dəfə nitrobenzolun olması Amurda 21 yanvar 2006-cı ildə Xabarovsk ərazisinin Ulçi rayonundakı Boqorodskoye kəndinin yaxınlığında və minimum səviyyədə qeydə alındı. Zərərli maddələrin bir hissəsinin uzun müddət çayın dibində formalaş buzda olması ehtimalı ssəbəbindən Sunqari və Amurda balıq ovu əlverişsiz hesab edilir.
29 iyul 2010-cu ildə daşqın səbəbindən, dəri ilə təmasda olan güclü yanıqlara səbəb olan partlayıcı zərərli kimyəvi maddələr olan bir neçə min barel trimetilxlorosilandan ibarət çəllək çaya düşdü.
Düşün və Varlan
Düşün və Varlan —  Napoleon Hil tərəfindən 1937-ci ildə yazılan kitab.
Kitabın başlığı zəngin olmaq haqqında olsa da, yazıçı kitabda insanların bütün iş həyatlarında uğurlu olmaları üçün məsləhətlər irəli sürür. Hilin 1970-ci ildəki ölümünə qədər 20 milyondan çox satılan kitab 2011-ci ildə 70 milyona çatmışdır.
NGC 7470
NGC 7470, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Durna bürcü istiqamətində yerləşir. Sbc tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Qəbələ bələdiyyələri
Qəbələ bələdiyyələri — Qəbələ rayonu ərazisində fəaliyyət göstərən bələdiyyələr.
Tarixi
Azərbaycanda bələdiyyə sistemi 1999-cu ildə təsis olunub.
Suya tullanma 2017 Su idman növləri üzrə Dünya Çempionatında – Kişilər 1 metr tramplin
Kişilər 1 metr tramplin — 2017 Su idman növləri üzrə Dünya Çempionatında 14 və 16 iyul 2017-ci il tarixləri aralığında keçirilən yarışdır.
Nəticələr
Təsnifat mərhələsinə 14 iyul 11:00-da start verilmişdir. Final mərhələsinə 16 iyul 15:30-da start verilmişdir.
Yaşıl finalçılar deməkdir.
Cerard Svoup
Cerard Svoup – yəhudiəsilli ABŞ elektrik mühəndisi və elektrotexnika biznesmeni. Herbert Bayard Svoupun qardaşıdır.
Karyerası
Cerard Svoup Missuri ştatının Sent-Luis şəhərində doğulmuşdur. Atası saat qabı istehsalçısı idi. Svoup uşaq yaşlarından etibarən elektrik sahəsinə böyük maraq göstərmişdir. 1895-ci ildə Massaçusets Texnologiya İnstitutundan məzun olmuş və tezliklə Western Electric şirkətinin ümumi satış meneceri vəzifəsinə yüksəlmişdir. O, şirkətin ABŞ, Çin və Yaponiyada əlavə filiallarının açılmasında rol oynamışdır. 1913-cü ildə şirkətin vitse-prezidenti və direktoru seçilmişdir.
Birinci dünya müharibəsi zamanı ABŞ ordusunun heyətinə daxil edilmiş və təltif olunmuşdur. O, Fransa və Yaponiyanın da medallarını əldə etmişdir. 1919-cu ildə General Electric şirkətinin prezidenti olmuş, 1922-ci ildə şirkət şurasının sədri seçilmişdir. O, 1939-cu ilə qədər bu vəzifələri yerinə yetirməyə davam etmişdir. Onun başçılığı altında şirkət daha da uğur qazanmışdır. O, 1939-cu ildə şirkətdən ayrılaraq Nyu-York Şəhər Mənzillə Təminetmə Müvəkkilliyi kimi könüllü təşkilatlar üçün xidmət göstərməyə başlamışdır.
Töhfələri
Svoup 1931-ci ildə təqdim olunan Svoup planının müəllifi olmuşdur. Bu plan sənayeni stabilləşdirməyi və işsizliyin qarşısını almağı nəzərdə tutmuşdu.
Svoup radiotexnika sahəsindəki fəaliyyətinə görə də tanınır. O, radionun inkişafında və radio hissələrinin istehsalında iştirak etmişdir. ABŞ Milli Yayım və Radio Korporasiyasının prezidenti olmuşdur. O, bir çox elmi dərəcəyə layiq görülmüş, Huver medalı və Sosial Elmlər üzrə Milli Akademiyanın qızıl medalı ilə təltif olunmuşdur. 1957-ci ildə İsraili ziyarət etmiş və İsrail Texnoloji İnstitutuna bir neçə milyon ABŞ dolları vəsiyyət etmişdir.
Hacıağakəndi (Biləsuvar)
Hacıağakəndi — İranın Ərdəbil ostanının Biləsuvar şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 189 nəfər yaşayır (35 ailə).
Ailə
thumb|[[Üzeyir bəy Hacıbəyov ailəsi ilə Şuşada, 1915-ci il.]]
Ailə sözü — aralarında qohumluq münasibəti olan insanlar üçün işlədilir.
Ailəm
Biologiyada ailə sözü bir-birlərinə qohumluq dərəcəsi baxımından bir qrupda birləşən heyvanat ya da nəbatat üçün işlədilir.
Sözün mənşəyi
Ailə sözü müştərək xüsusiyyətləri olan elmi, texniki və sosial qruplar üçün də işlədilir. Misal üçün, bir istehsalçının bir məhsul xəttindəki məhsullara o istehsalçının məhsul ailəsi də deyilə bilər.
Ailə və ailənin funksiyaları
Gec -tez oğlanlar evlənməli, qızlar ərə getməlidirlər. Bu çox mühüm həyati zərurətdir. Ona görədə onlar özlərini ailə həyatına hazırlamalıdırlar.
Ailənin formaları
Ailə - ər və xanımından, onların övladlarından ibarət olan ictimai-iqtisadi hüceyrədir. Sinfi cəmiyyətdə onun ən geniş yayılan forması monoqamiyadır. Nigahın formaları nikah cütünün birləşməsinin xarakteri mənasını verir.
Qızların qaçırılması – bu qızların və onların valideynlərinin razılığı və ya qeyri razılığı zamanı qaçırma yolu ilə bağlanan nikah formasıdır.
Gəzmə nikah – nikahın elə bir formasıdır ki, bu zaman ər və xanımı ayrı-ayrı nəsillərdə yaşayır və yaxud ər xanımının evində deyil, kişilər üçün nəzərdə tutulmuş xüsusi evlərdə yaşamasıdır.
Heterizm – (yunanca “ketayra”-məşuqə) də qrup nikahının qalığıdır. Nigah yolu ilə bir kişiyə bağlı olan qadın başqa bir kişi ilə cinsi əlaqəyə girərsə bu heterizmdir. Başqa sözlə, qadın onunla nikah əlaqəsinə girə biləcək bütün kişilərə mənsub idi.
Qonaqpərvər heterizm – qrup nikahının bir formasıdır. Bu vaxt ərlə eyni bir sinfə, nəslə, yaş sinfinə daxil olan qonaq onun arvadı ilə yaşamaq hüququna malik olurdu. Sinifsiz cəmiyyətin bütün dövrlərində ən geniş yayılan qrup nikahı forması idi. Bu vaxt bir qrup kişilər və qadınlar müvəqqəti və ya daimi olaraq bir-birinin ərləri və xanımı hesab olunurdular. Lakin ciddi bir tərzdə ekzoqamiyaya riayət olunurdu. Qrup nikahının qalıqlarına sinfi cəmiyyətlərdə də, hətta Asiya, Afrika və Okeaniyanın müasir xalqlarının bəzilərində bu günə qədər təsadüf olunmaqdadır.
Qədim Romadakı saturnaliya qrup nikahının tipik qalığı sayılır. Saturunun şərəfinə keçirilən məhsul bayramı günlərində müxtəlif nəsillərdən olan kişi və qadınlar arasında müvəqqəti olaraq cinsi əlaqələrə yol verilirdi. Asiyadakı müasir myao-yao xalqları da ay rəqsləri zamanı xüsusi cinsi münasibətlərdə olurlar ki, bunlar da tamamilə saturnaliyaya bənzəyir.
Ailənin vəzifələri
thumb|[[1585-ci ildə çəkilmiş bir ailə rəsmi.]]
Ailənin biologiya və sosiologiya elmləri barəsində çox mühüm vəzifələri vardır: "İnsan" növünün özünü yenidən hasil etməsi üçün ailə müəssisəsinə ehtiyacının olması ixtilaflıdır. Ancaq bir ailənin təşəkkül olması üçün biologiya baxımından qadının məhsuldarlığı və kişinin döllənmə gücünün olması lazımdır. Evli bir qadın-kişi cütünün uşaqları olmayanda əcnəbi bir uşağını övladlığa götürməsi bunun istisnasıdır. Ailənin xüsusiyyətləri neçə nəsillərin bir yerdə yaşadığına görə də fərqlənir. Ona görə çox nəsilli ev həyatı ya çox nəsilli ailədən söz gedir. Özünü yenidən hasil etmək, nəsillərin həyat verərək saxlanması vəzifəsi üçündür. Bu barədə ailənin bağları bir cəmiyyətinin saxlanması və çoxalması üçün çox mühümdür.
Müasir cəmiyyətlərdə ailənin siyasi, dini, iqtisadi və təlimlə əlaqəli vəzifələr qismən başqa ictimai müəssisələrə (m.ü. dövlət hakimiyyətləri, sığorta müəssisələri, təhsil müəssisələri, idman cəmiyyətləri kimi) aparılar və ailənin gündəliyində əhəmiyyətini itirər.
Terminologiya
İnsanlarda görülən müxtəlif ailə şəkilləri vardır. Bunlardan atanın sözünün keçdiyi ailələrə pədərşah ailə, ananın sözünün keçdiyi ailələrə də madərşah ailə deyilir.
Bir çox cəmiyyətdə ailənin təməli evlilikdir. Demək olar ki, bütün ölkələrdə ailənin qurulması və ailə birliyinin pozulması qanunla müəyyən edilmişdir. Bu gün bir çox ölkədə evliliklər bir kişi ilə bir qadın arasında olur. Bu ölkələrdə bir insanın ikinci qarşı cinslə evlənməyi qanunla qadağan olunmuşdur. Evlilik bir kişi və bir qadın ilə qurula biləcəyi kimi, bu gün homoseksual evliliklərin qanuni olduğu ölkələrdə iki qadın ya da iki kişi arasında da qurula bilər. Bu cür evliliklərə monoqamiya deyilir. Bəzi ölkələrdə isə bir kişi birdən çox qadınla, bir qadın birdən çox kişi ilə evlənə bilər. Bu cür evliliklərə poliqamiya deyilir.
Qədim türk cəmiyyətlərində ailə böyük əhəmiyyət daşıyırdı. Tək xanımla evlilik təməlinə söykənən ailələrdə qadın ilə kişi arasında bərabərlik var idi.
Semyon Ayzenşteyn
Semyon Moiseyeviç Ayzenşteyn — Rusiya radiotexniki, yerli radioteleqrafiyanın qabaqcıllarından biri.
Həyatı
Semyon Ayzenşteyn 25 yanvar 1884-cü ildə Rusiya imperiyasında, Kiyev şəhərində anadan olmuşdur. O, 1907-ci ildə Simsiz Teleqraflar və Telefonlar Cəmiyyətini yaratmış və ona rəhbərlik etmişdir. Ayzenşteyn burada Moskva və Çarski Seloda radiostansiyaların tikintisi üçün layihələr hazırlamış, 1914–1917-ci illərdə ilk yerli radio boruları və radio avadanlıqlarını yaratmışdır. O, 1912–1914-cü illərdə rusca ilk radiotexnika jurnalı olan "Vestnik teleqrafii bez provodı"nı nəşr etdirmişdir. Ayzenşteyn 1922-ci ildən İngiltərədə yaşamışdır.
Aleksandr Çuçelov
Aleksandr Dmitriyeviç Çuçelov (26 aprel 1933, Tallin, Estoniya — 1 yanvar 2017) — Estoniyanı və SSRİ-ni beynəlxalq yarışlarda təmsil etmiş yelkənli qayıqçı. Olimpiya Oyunlarında gümüş medal qazanmışdır. Estoniya SSR-in əməkdar məşqçisi olmuşdur.
Karyerası
Çuçelov 1960 Yay Olimpiya Oyunlarında iştirak etmiş və Finn sinfi üzrə gümüş medal qazanmışdır. Tokioda təşkil edilən 1964 Yay Olimpiya Oyunlarında Çuçelov həmin sinif üzrə 12-ci yeri tutmuşdur.
Finn sinfindən sonra Solinq sinfinə keçdi. Bu üzrə o, SSRİ-də üç dəfə çempion oldu. 1976-cı ildən məşqçi kimi fəaliyyət göstərməyə başladı. İdman gəmi inşaatının Tallin eksperimental tərsanəsində baş konstruktor işləyirdi.
1979-cu ildə Estoniya SSR-in əməkdar məşqçisi adına layiq görülmüşdür. Bir neçə dəfə yelkənli qayıq idmanı federasiyasının rəyasət heyətinin tərkibinə daxil olmuş və məşqçilər şurasının sədri seçilmişdir. İdman cəmiyyətinin fəxri üzvü olmuş və "Kalev" nişanına layiq görülmüşdür (1963).
Çuçelov 1 yanvar 2017-ci ildə Tallində vəfat etmişdir.
Amortizasiya (mühasibat)
Aktivlərin faydalı xidmət müddəti ərzində amortizasiya dəyərinin müntəzəm surətdə azalması deməkdir.
Amortizasiya ayırmaları
Mühasibat uçotunda mənəvi və fiziki aşınma nəticəsində əsas vəsaitlərin dəyərinin müəyyən hissəsinin istehsal olunan əmtəənin (işin, xidmətin)dəyərinə keçirilməsi. Bəzən bu ayırmaların norması lazım olduğundan artıq götürülür və sürətli amortizasiya baş verir.
Amortizasiya edilən əmlak
Faydalı istifadə müddəti bir ildən, dəyəri isə qanunvericiliklə müəyyən olunan həddən artıq olan əmlak.
Amortizasiya qrupları
Amortizasiya edilən əmlakın istismar müddətlərinə görə bölünən qrupları.
Yusif Nəbiyev
Yusif Mustafa oğlu Nəbiyev — Azərbaycan dövlət xadimi, Naxçıvan MSSR Nazirlər Sovetinin sədri (1970–1979), Azərbaycan Kommunist Partiyası Mingəçevir Şəhər Komitəsinin birinci katibi (1979–1980).
Amortizasiya (mühasibat)
Amortizasiya olunan əmlakın ilkin dəyəri
Büdcədən əvəzləşdirilən vergilər, habelə qanunvericiliyə uyğun olaraq, gəlirdən çıxıla bilən xərclər istisna olmaqla əsas vəsaitlərin alınması, gətirilməsi,istehsalı, tikilməsi, quraşdırılması və qurulması üçün çəkilən xərclərin məcmusu.
Yusif Nəbiyev
Həyatı
Yusif Mustafa oğlu Nəbiyev 27 dekabr 1926-cı ildə Naxçıvan MSSR-in Şıxmahmud (hazırda Babək rayonu) kəndində anadan olmuşdur. Əmək fəaliyyətinə 1941-ci ildə Naxçıvan şəhərində Naxçıvan Peşə Kooperasiyası İttifaqında hesabdar kimi başlamışdır. Sonra baş mühasib müavini və baş mühasib vəzifələrində işləmişdir. 1943-cü ildən Tbilis Dəmir Yol Nəqliyyatı Mühəndisləri İnstitutunda oxumuş, 1945-ci ildə Naxçıvan Dövlət Müəllimlər İnstitutunun qiyabi şöbəsinə keçmişdir. 1946-cı ildə bu institutun fizika-riyaziyyat fakültəsini bitirdikdən sonra Naxçıvan fəhlə-gənclər orta məktəbində müəllim işləmişdir.
Amortizasiya (mühasibat)
Mənbə
“ Vergi ensiklopediyası”, Bakı 2013, Azərbaycan Respublikası Vergilər Nazirliyi.
Yusif Nəbiyev
Həyatı
Yusif Nəbiyev 1947–1950-ci illərdə SSRİ Nazirlər Soveti yanında peşə və istehlak kooperasiyası işləri üzrə baş şöbənin Naxçıvan MSSR üzrə inspektor-müfəttişi olmuşdur. Sonrakı illərdə Naxçıvan MSSR Maliyyə Nazirliyində büdcə şöbəsinin rəisi, dövlət inspektorluğunun büro müdiri vəzifəsində çalışmış, 1953–1956-cı illərdə Leninqraddakı SSRİ Maliyyə Nazirliyinin Ümumittifaq Ali Maliyyə Məktəbinin dinləyicisi olmuşdur. 1956–1958-ci illərdə Naxçıvan Şəhər Maliyyə Şöbəsinin müdiri, 1958–1963-cü illərdə SSRİ Dövlət Bankının Naxçıvan MSSR Kontorunun müdiri vəzifəsində işləmişdir.
Yusif Nəbiyev 1963–1970-ci illərdə Naxçıvan MSSR Dövlət Plan Komitəsinin sədri vəzifəsində çalışmış, 1970-ci ildən isə Naxçıvan MSSR Nazirlər Nazirlər Sovetinin sədri olmuşdur. Həmin illərdə qiyabi yolla bitirmişdir. 1979-cu ilin yanvar ayında Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetində nəqliyyat şöbəsinin müdiri vəzifəsinə keçirilmiş, iyun ayında isə Azərbaycan Kommunist Partiyası Mingəçevir Şəhər Komitəsinin birinci katibi seçilmişdir.
1946-cı ildən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının üzvü olan Yusif Nəbiyev Azərbaycan Kommunist Partiyasının XXVIII və XXIX qurultaylarında Azərbaycan KP Mərkəzi Komitəsinin üzvü seçilmişdir. 8-ci çağırış SSRİ Ali Sovetinin, 9-cu və 10-cu çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinin və 7–9-cu çağırış Naxçıvan MSSR Ali Sovetinin deputatı olmuşdur. Üç dəfə "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni, eləcə də "Əmək igidliyinə görə" medalı ilə təltif edilmişdir.
Yusif Nəbiyev 1 dekabr 1980-ci ildə vəfat etmişdir.
Andrey Danilko
Verka Serduçka, doğum adı Andriy Mıhaylovıç Danilko (d. 2 oktyabr 1973, Poltava, Ukrayna, USSR, SSRİ) — Ukrayna müğənnisi.
Həyatı
Andriy Danilko 2 oktyabr 1973-cü ildə Ukraynanın Poltava şəhərində anadan olmuşdur. 2007-cı ildə Ukraynanı 2007 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində uğurla təmsil edir. Finlandiyaın paytaxtı Helsinkidə keçirilən müsabiqədə Verka Serduçka “Dancing Lasha Tumbai” mahnısını ifa edir və 2-ci yerə layiq görülür.
Takistan şəhristanı
thumb|285x285px|Takistan şəhristanının [[Qəzvin ostanındakı yerləşimi]] Takistan şəhristanı - Qəzvin ostanının şəhristanlarından biridir. İnzibati mərkəzi Takistan şəhəridir. Şəhristanın ümumi ərazisi 2538,4 kv.km.-dir.
Mərkəzi bəxşi
Ərazi: 952,5 kv.km
Əhali (toplam): 99,841 nəfər (2006 s.a.)
- Şəhər əhalisi
- Kənd əhalisi: 21,145 nəfər (2006 s.a.)
Əsfərvərin bəxşi
Ərazi: 198,3 kv.km.
Əhali (toplam): 28,845 nəfər (2006 s.a.)
- Şəhər əhalisi (Əsfərvərin şəhəri): 12,104 nəfər (2006 s.a.)
- Kənd əhalisi: 16,741 nəfər (2006 s.a.)
Xürrəmdəşt bəxşi
Ərazi: 543,3 kv.km.
Əhali (toplam): 21,685 nəfər (2006 s.a.)
- Şəhər əhalisi (Xürrəmdəşt şəhəri): 6,192 nəfər (2006 s.a.)
- Kənd əhalisi: 15,493 nəfər (2006 s.a.)
Ziyaabad bəxşi
Ərazi: 844,3 kv.km.
Əhali (toplam): 21,149 nəfər (2006 s.a.)
- Şəhər əhalisi (Ziyaabad şəhəri): 8,385 nəfər (2006 s.a.)
Sərnişin
Sərnişin  — ekipajın üzvü olmayan və nəqliyyat vasitəsində şifahi və ya yazılı müqavilə ilə daşınan şəxs.
Sərnişinin müqavilə ilə daşınması gediş biletinin alınması və baqaja qəbzlə onun yükünün təhvil verilməsi ilə müşayiət olunur. Biletlə hərəkət edən sərnişin bir qayda olaraq məcburi surətdə sığortalanır.
Bir qayda olaraq sərnişin özü ilə ödənişsiz şəkildə əl baqajı və körpə uşaq apara bilər. Gedişi ödəməyən sərnişin nəzarətçilər tərəfindən cərimə edilir.
Rusiya imperiyasının Cənubi Azərbaycana hərbi müdaxiləsi
Rusiya imperiyasının Cənubi Azərbaycana hərbi müdaxiləsi — 1909-cu ildə devrilmiş Məhəmmədəli şah Qacarın tərəfdarları və əleyhdarları arasında İranda gedən vətəndaş müharibəsi zamanı Rusiya imperiyasının İranda yaşayan rus vətəndaşlarını və Rusiyanın İranla ticarətini qorumaq bəhanəsi ilə Qacar dövlətinin tərkibində olan Cənubi Azərbaycana hərbi müdaxiləsi.
Amortizasiya dəyəri
Amortizasiya dəyəri - əsas vəsaitlərin ilkin dəyəri ilə ləğv olunma dəyəri arasındakı fərqlə müəyyən olunur.
استهلاك رأس المال Амортизация Odpis Afskrivning Abschreibung Depreciation Depreciación Jäännösarvo Amortissement comptable פחת Amortizáció Depresiasi Ammortamento 減価償却 감가상각 Nusidėvėjimas Grāmatvedība Амортизација Depreciatie Avskrivning Amortyzacja Depreciação Avskrivning Амортизація 折舊
Rusiya imperiyasının Cənubi Azərbaycana hərbi müdaxiləsi
Bir il davam edən Təbriz üsyanı (1908-1909) zamanı Rusiya öz konsulluğunun təhlükəsizliyi ilə bağlı narahatlığını dəfələrlə dilə gətirirdi. Xarici işlər naziri Aleksandr İzvolski ilə baş nazir Hüseyn-Koli Nezam əl-Saltane Mafi arasında yazışmalarda rusların hərbi müdaxiləsi və Təbrizi ələ keçirməsi məsələsi dəfələrlə qaldırılmışdır. Bundan sonra iki il ərzində rus ordusu Xəzər dənizi ətrafındakı əraziləri işğal etməyə cəhd etdi. Ruslar Astara və Bəndər-Ənzəli şəhərlərini tutdular və hətta Məhəmmədəli şah Qacar devrildikdən sonra da rus sərkərdələri uğursuz yürüşlə onun monarxiyasını bərpa etməyə cəhd etdilər. Bununla belə, Rusiyanın təsiri Qacar ​​sarayında və bürokratiyada qaldı, Osmanlı imperiyasını təhdid etdi və I Dünya müharibəsində fars kampaniyasına səbəb oldu.
Tarixi
300px|thumb|right|Təbriz müdafiəçiləri Təbrizin süqutundan əvvəlki günlərdə. 1905-1911-ci illərdə İranda Konstitusiya İnqilabı baş verdi. Zadəganlar, ruhanilər və ziyalıların etirazı nəticəsində Müzəffərəddin şah Qacar 1906-cı ilin oktyabrında konstitusiya qəbul etməyə və Məclis (parlament) yaratmağa məcbur oldu.
1907-ci ildə İranın təsir dairələrinə bölünməsi haqqında Britaniya-Rusiya müqaviləsi bağlandı və bu müqaviləyə əsasən İran üç yerə bölündü: Şimali İran (Rusiya), Mərkəzi (neytral və Almaniyaya açıq), Cənub (Britaniya imperiyası).
1907-ci ilin yanvarında atasının ölümündən sonra Məhəmməd Əli şah taxta çıxdı. O, taxta çıxdıqdan sonra 1906-cı ildə atasının verdiyi konstitusiyaya əməl edəcəyinə söz verdi. Lakin bunu etmədi. 24 iyun 1908-ci ildə Məhəmməd Əli şah İran kazak diviziyasının köməyi ilə çevriliş etdi və Məclisi dağıtdı. Bu hadisə yeni konstitusiya hərəkatının yaranmasına səbəb oldu. Həmin il Təbrizdə şah hakimiyyətinə qarşı üsyan başladı. 1909-cu ilin yanvarında öz nüfuzlarını gücləndirməyə çalışan Bəxtiyari xanlarının dəstəklədiyi konstitusiya tərəfdarları İsfahanda hakimiyyəti ələ keçirdilər. Gilanda (Rəştdə və Gilanın digər şəhərlərində) üsyan başladı. İranın Buşehr, Bəndər Abbas və bəzi digər şəhər və bölgələrində şahın əleyhdarları hakimiyyətə gəldilər. Fevralda şəhərə soxulmaq cəhdindən sonra şah qoşunları Təbrizi mühasirəyə aldılar. Mühasirəyə alınan Təbrizdə aclıq başladı.
1909-cu ilin fevralında Şahsevənlər Ərdəbil şəhəri yaxınlığında rus tabeliyində olan kəndlərin sakinlərini qarət etməyə başladılar. Rusiyanın İrandakı səfirliyi bu addımı pislədi və İran hökumətini araşdırma aparmağa çağırdı. Eyni zamanda general Yudeniç İran-Rusiya sərhəddini özbaşına keçərək Ərdəbili işğal etdi. O, bunun rus xalqını qorumaq və qəbilə üsyanlarını yatırmaq üçün olduğunu söylədi. Bu, Rusiyanın Məşrutə inqilabında ilk ciddi addımı idi.
Konstitusiyaçı qüvvələr Tehrana yürüş etdi və Məhəmmədəli şahı azyaşlı oğlu Əhmədin xeyrinə hakimiyyətdən əl çəkməyə məcbur edildi. Atasının yerinə taxt çıxan Əhməd şah Qacar 1909-cu ildə konstitusiyanı yenidən bərpa etdi.
Təbrizin işğalı
250px|thumb|right|Təbrizi mühasirəyə almaq əmrini veren [[Əbdülməcid mirzə Qovanlı-Qacar ]] 1909-cu il aprelin 20-də Qafqaz canişini və Qafqaz Hərbi Dairəsinin qoşunlarının komandanı general-adyutant qraf İllarion Vorontsov-Daşkova 1124 nömrəli məxfi göstəriş göndərildi. Teleqramda deyilirdi: ''“Gözlənilən hücumu nəzərə alaraq aclıqdan ümidsizliyə sürüklənən inqilabçılar və Təbriz əhalisi tərəfindən konsulluq və Avropa ölkələri nümayəndəlikləri və təbəələrini qorumaq vacibdir. bu məqsədlə hökmdar imperator rus və xarici qurum və təbəələri qorumaq, onlara ərzaq çatdırmaq, habelə Təbrizlə Culfa arasında təhlükəsiz əlaqə saxlamaq üçün kifayət qədər qüvvəyə malik bir dəstəni təcili olaraq Təbrizə hərbi yürüş etmək əmrini verir"''. Bununla belə, Məhəmməd Əli şah ilə Rusiyanın İrandakı səfiri Stanislav Poklevski-Kozell arasında Məhəmməd Əli şahın Rusiyadan hərbi müdaxilə tələb etdiyi barədə yazışmalar qalır. Tezliklə 1-ci Qafqaz Atıcı Briqadasının iki alayı, dörd yüz atlı Kuban kazakları,bir istehkamçı taboru və üç artilleriya səkkiz silah batareyası Cənubi Azərbaycana göndərildi. Bu dəstəyə 1-ci Qafqaz atıcı briqadasının rəisi general-mayor İ.Snarski komandirlik edirdi. Ona verilən göstərişdə deyillirdi:
Rus qoşunları əsasən zəif Qacar ordusunun öhdəsindən gələ bilmədiyi köçərilərə (kürdlərə və türkmən-yomudlara) qarşı hərəkət etməli oldular. Rus qoşunları tərəfindən kürdlərin qəbilə başçılarından onların qəbilə nümayəndəsinin etdiyi soyğunçuluq və quldurluq halında zərərçəkmiş tərəflərin xeyrinə müəyyən məbləğdə pul yığılırdı. Rusiya imperiyasının təbəələrinin qətli Rusiya hərbi məhkəməsinin çıxardığı ölüm hökmləri ilə cəzalandırılırdı. Rusiya konsulu Xarici İşlər Nazirliyinə göndərdiyi məktubda məlumat verdilər: “Tacirlər yaxınlıqdakı kəndlərin bütün mülki əhalisi ilə birlikdə qoşunlarımızın gəlişinə xeyir-dua verirlər”.
Təbrizdə rusların hücumunun ilk günü təbrizlilər şəhəri müdafiə edərək onlara qarşı vuruşdular. Lakin rus hərbi qüvvələri hərbi təcrübəsinin olmaması və Təbriz üsyançılarının vahid rəhbərliyinin olmaması səbəbindən şəhər sakinlərinə ağır itkilər verə bildilər. Ertəsi gün döyüşlər yenidən başladı. Lakin həmin günün axşam saatlarında tərəflər atəşkəsə razılaşdılar. Verilən ağır itkilərə baxmayaraq, Təbriz müdafiəçiləri hələ də öz və şəhərin müdafiə mövqeyini qoruyub saxlamışdılar. Bu zaman ruslar Təbriz teleqraf xətlərinin əlaqəsini kəsdilər. Döyüşün üçüncü günü yeni rus qoşunlarının gəlişi ilə Təbriz müdafiəçilərinin müqaviməti qırıldı və Təbriz rus qoşunları tərəfindən işğal edildi. İşğaldan sonra ruslar şəhərin müdafiəçilərindən və azadlıqsevərlərindən qisas aldılar. Bu arada şəhərdə çoxlu sayda insan ruslar və onların agentləri tərəfindən öldürüldü.
Yeni baş nazir Mirzə Əhməd xan Müşirəssəltənə hökuməti rusların bu addımını pisləsə də, Məhəmməd Əli şah bir neçə gün sonra general Vorontsov-Daşkovu Tehrana dəvət edərək ona “Şiri Xurşid ordeni”ni təqdim etdi. Lakin baş nazir və bir sıra şahzadələrin sərt müqaviməti səbəbindən mərasim baş tutmadı. Bu zaman Səttar xan və Bağır xan məşrutəçilərin köməyi ilə Təbrizdəki Osmanlı konsulluğuna sığındılar. Avtoritar hakimiyyət, sonra isə rus qoşunları tərəfindən təmizlənən şəhərin müdafiəçiləri istisna olmaqla, kürd qəbilə qüvvələrinin əksəriyyəti ruslara təzyiq edirdi. Kürdlər yalnız rus qoşunlarına ərzaq çatdıran rus karvanlarına hücum etmirdilər, onlar bəzi məşrutəçi liderlərə Təbrizdən gizli şəkildə qaçmağa kömək də göstərirdilər. Kürdlər rus əsgərlərini öldürüb, bədənlərinə vətənpərvərlik şüarları yazdıqları hallar da olurdu. Getdikcə ruslar üçün vəziyyət çətinləşirdi. Buna görə general-mayor Snarski general-adyutant Vorontsov-Daşkova məktub yazaraq onlaar hücum edən kürdləri məğlub etmək və məhv etmək üçün tam səlahiyyət tələb etdi. General-adyutant Vorontsov-Daşkov da ona tam səlahiyyət verdi. Rus qüvvələri kürdləri quldur adlandıran böyük bir təbliğat prosesi qurdular və Təbriz məşrutəçiləri müqavimət göstərməməyə təşviq etməmək üçün məhbusları daim açıq şəkildə cəzalandırırdılar.
1911-ci ilin payızında qısamüddətli sakitlikdən sonra vəziyyət yenidən gərginləşdi - Təbrizdəki rus dəstəsinə çoxsaylı silahlı dəstələrin hücumları oldu, Rəştdə rus konsulluq idarələrinin və konvoylarının atəşə tutulması halları tez-tez baş verdi. Köçərilər ticarət karvanlarına hücum edirdilər. Qərb əyalətlərinin Osmanlı yönümlü qubernatorlarının dəstələri rus qoşunlarına qarşı döyüşlərdə iştirak edirdi.
Ultimatum
230px|thumb|left| [[Morqan Şuster ABŞ iqtisadçısı, İranda Məşrutə hərəkatında iştirak etmiş mülki şəxs.]] 1911-ci il oktyabrın 29-da (11 noyabr) Tehranda rus səfiri Qacar hökumətinə ultimatum verərək, İranda nizam-intizamın bərpasını və Rusiyanın iqtisadi mənafelərinin qorunmasını tələb etdi. Rusiya hökumətinin Qacar dövlətinə verdiyi ultimatumda deyilirdi:
Qacar hökumətinə ruslara qaneedici cavab vermək üçün 48 saat vaxt verildi. Rədd cavabı alınacağı halda Qacar dövlətinə hərbi müdaxilə ediləcəkdi.
Morqan Şuster ölkə parlamenti tərəfindən maliyyə sistemini qaydaya salmaq üçün yenicə işə götürülmüşdü. Rusiyanın ultimatumundan sonra İran parlamenti bunu rədd etdi, lakin hökumət ultimatumu qəbul etdi.
Cənubi Azərbaycana hücum
Buna baxmayaraq, rus qoşunları 1911-ci il noyabrın 11-də ultimatumun müddəti başa çatdıqdan sonra rus-İran sərhəddini keçərək Qəzvin şəhərini işğal etdilər. Noyabrın 10-da (23) Tehranda Cənubi Azərbaycan rus qoşunları tərəfindən işğal edildikdən sonra Qacar hökuməti Rusiyanın bütün tələblərini təmin etməyə razılaşdı.
Araz çayını keçərək Cənubi Azərbaycan ərazisinə qoşunların daxil olması üç əməliyyat istiqamətində həyata keçirildi. Qoşunlar Culfa, Astara və Ənzəlidən Tehrana qədər olan ərazidə yerləşdirildilər. Qacar dövlətindəki rus qoşunlarının dərhal operativ komandanlığını Qafqaz Hərbi Dairəsinin Baş Qərargahının general-mayoru, general-mayor Nikolay Yudeniç həyata keçirirdi. Rus qoşunlarının kontingentinə: Qafqaz qrenadyor diviziyasının 14-cü gürcü və 16-cı Minqrel qrenadyor alayları, artilleriya və pulemyotlarla silahlanmış 21-ci, 39-cu və 52-ci piyada diviziyalarının alayları - 81-ci Abşeron, 84-cü Şirvan, 156-cı Yelizavetpol, 206-cı Salyan, 205-ci Şamaxı və 207-ci Yeni Bəyazid daxil idilər. Qoşunların dəniz yolu ilə daşınması, Ənzəli limanına çıxarılması və onun atəşə tutulması Xəzər hərbi flotiliyası tərəfindən həyata keçirildi. Təhcizat və nəqliyyat dəstəyi 2-ci Qafqaz Dəmir Yolu Batalyonu və Qafqaz Avtomobil Dəstəsi tərəfindən həyata keçirildi. Dəmiryol batalyonu Culfa-Tehran dəmir yolu xəttinin tikintisinə başladı. Müvəqqəti qərargahın təşkili 1-ci Qafqaz Mühəndis Döyüş Batalyonu tərəfindən həyata keçirilirdi. Rabitə Qafqaz rabitə alayı tərəfindən təmin edilmişdir.
Onu da qeyd edək ki, Rusiya Qacar dövlətinə təkcə Qafqazdan müdaxilə etmədi. Mərkəzi Asiya tərəfdən də İrana soxuldu. Yüzlərlə Kuban və Terek kazaklarından ibarət atlı və piyada alayları dəstələrə birləşdirildi. Eyni zamanda, Türkistan Hərbi Dairəsinin qoşunlarından Məşəd və Kuçanski adlı iki dəstə formalaşdırıldı. Bu dəstələrə XIII və XVIII Türkistan tüfəng alayının iki batalyonu, eyni bölmələrdən iki at ov dəstəsi, iki pulemyotçu tağımı və yüz nəfərlik türkmən süvari diviziyası daxil idi. Xorasan vilayətində və Məşhəd şəhərində konstitusiya tələb edənlərin fəallaşması və rusların onlara dəstək verməsi Məşhəddə iğtişaşlara səbəb oldu. Bu da ruslara bütün bu müddət ərzində gözlədiyi hərbi müdaxilə üçün lazımi bəhanə verdi.
Təbriz şəhərinin tutulması
Osmanlı qoşunları İranın qərb sərhəd bölgələrinə, mübahisəli ərazilərə daxil oldular və Xoyla Dilman arasındakı dağ keçidlərindəki keçidlərə nəzarəti ələ keçirdilər.
Rus qoşunları Osmanlı ordusunu Qacar dövləti ərazisindən çıxarmaq üçün əməliyyatlara başladı. Dekabrın 17-də general Nikolay Voropanovun komandanlığı altında Təbrizdə cəmləşən rus qoşunları Culfa və Mərəndi işğal etdi. Rusiya hərbi birlikləri sübh çağı osmanlı hərbi birlikllərinə yaxınlaşaraq yüksəkliklərə top və pulemyotlar yerləşdirərək onlardan Cənubi Azərbaycan ərazisini tərk etməyi tələb etdilər. Osmanlı ordusu heç bir müqavimət göstərmədi. 1912-ci il iyunun sonunda osmanlı qoşunları Qacar dövlətinin şimal-qərbindən tamamilə tərk etdi.
Rusiya qoşunlarının əksər hissəsi sabitlik təmin edildikdən sonra Cənubi Azərbaycan çıxarıldı. Lakin fərdi rus bölmələri Birinci Dünya müharibəsi başlayana qədər Qacar dövlətinin ərazisində qalmaqda davam etdi. Təbriz şəhəri isə 1917-ci ilə qədər Rusiya işğalı altında qaldı.
Nəticəsi
Rusiyanın Məhəmməd Əli şahı taxtına qayıtması cəhdində məğlub olması İranda avtoritar hakimiyyətin mövqelərinin zəifləməsi və Məşrutə inqilabından əvvəl olan sistemə qayıtmağın artıq mümkün olmadığı anlamına gəlirdi. Az sonra rus ordusu hücumu dayandıraraq Təbrizə çəkildi. Ruslar Qacar bürokratiyasında öz təsirlərini saxlamağa çalışırdılar. Bir çox şahzadələr və siyasətçilər Rusiyanın İrandakı məqsədlərini dəstəkləmək üçün rüşvət alırdılar. Digər tərəfdən, bu konstitusiya inqilabı zamanı konstitusiyaçılara dəstək göstərən və indi İranda daha çox nüfuz əldə etməyə çalışan Osmanlı imperiyasını narahat edirdi. Rusiya imperiyası ilə Osmanlı imperiyası arasında İranla bağlı münaqişə 1915-ci ildə Qacar dövlətinin işğalına və İrana hərbi yürüşün başlamasına səbəb oldu.
Elektra (Marvel Comics)
Elektra — Marvel Comics nəşriyyatının yaratdığı komiks personajı. 1981-ci ildə yaradılmışdır. Həyatı Daredevil ilə sıx bağlıdır.
"Comics Buyer's Guide" jurnalının "Ən gözəl 100 qadın komiks personajı" siyahısında 22-ci yeri tutmuşdur.
İlk illəri
Elektranın tam adı Elektra Natçiosdur. Bir yunan diplomatın qızıdır. Matt Murdokla (Daredevil) Kolumbiya Universitetində sevgili olmuşdur. (amma məzun olmamışdır) Bir hadisə zamanı atasının öldürülməsi ona böyük şok yaşatmışdır. Dünyaya küsən Elektra keçmiş həyatını və sevgilisini tərk etmişdir. Həyatına məna qatacaq məşğuliyyət atarırdı. Bunu Yaponiyada tapmışdır.
Döyüş sənəti ustası Çubuqla tanış olan Elektra ondan döyüş öyrənmişdir. Amma Elektranın dünyaya qarşı duyduğu nifrət böyük idi. Bunun fərqinə varan Çubuq onu tərk etmişdir. Özünü ustadına sübut etmək üçün muzdlu qatillərdən ibarət Əl ninja klanına qatılmışdır. Əlin liderləri onun bacarıqların istifadə etməyə başlamışdır. Beləliklə Əl üçün əla döyüşçü olmuşdur. Klan onu öyrətmişdir, amma bu klan yalanlar və hiylələrlə dolu idi. Əl Elektradan istifadə etdikcə onun nifrəti artmışdır. Sonda Ələ üsyan edib Yaponiyadan qaçmışdır.
Daredevil
Muzdlu döyüşçü kimi Elektra bacarıqlarını onu tutmaq istəyənlərə satmağa başlamışdır. Amma həyatı çəmbər kimi idi, nə qədər qaçırsa qaçsın, keçmişi onu təqib edirdi. Bir işə görə Nyu Yorka getməli olan Elektra burada Daredevil ilə qarşılaşmışdır. Qısa müddət sonra onun Matt Murdok və Çubuğun şagirdi olduğunu öyrənmişdir. Daredevil Elektranın üsullarına qarşı çıxmışdır, lakin onlar hələ də bir-birini sevirdilər.
Elektra və Daredevil Ələ qarşı birlikdə vuruşmuşdurlar. Daredevilin baş düşməni Kinqpin tərəfindən ələ alınan Elektra onun baş qatili olmuşdur. Bu işi alması onun tez-tez Daredevillə döyüşməsinə səbəb olmuşdur. Sonunda Mattın ən yaxın dostu Foqqi Nelsonu öldürməsi istənilmişdir. Amma onu öldürmək istəyəndə Foqqi onun kim olduğunu xatırlamışdır və Elektranın onun həyatını bağışlamışdır. Kinqpinin keçmiş muzdlu qatili Hədəf bu statusu qazanmaq üçün Elektranı öldürməyə qərar vermişdir. Hədəf və Elekta döyüşmüşdürlər. Bu döyüşün sonunda Hədəf tərəfindən öz saisi ilə ürəyindən vurulan Elektra Mattın qollarında can vermişdir. Amma ölüm Elekta üçün hələ son deyildi.
Ən yaxşı döyüşçülərindən birini itirmək istəməyən Əl Çubuğun şagirdlərindən biri Stonun köməyi ilə onu yenidən diriltmişdir. Əlin əmrinə tabe olmayan Elektra Daredevili də tərk etmişdir. Uzun müddət ortaya çıxmamışdır. Dünyanın ən yaxşı sui-qəsdçilərin biri olmuşdur.
Gücləri
Elektra heç bir üstün gücə malik deyildir. Əsas bacarığı üstün döyüşçü olmasıdır. Əsas silahı daşıdığı iki saidir.
Filmlər
Elektranın ilk göründüyü ilk film 2003-cü ildə çəkilən "Daredevil" filmi olmuşdur. Filmdə Elektra Natçios rolunu Cennifer Qarner ifa etmişdir. Bu filmdə Elektranın Daredevilə olan sevgisi, atasının öldürülməsi və sonda Hədəf tərəfindən öz saisi ilə qətlə yetirilməsi təsvir olunmuşdur. 2005-ci ildə Elektraya həsr olunmuş "Elektra" filmi çəkilmiş və bu filmdə də Elektranı Cennifer Qarner oynamışdır.
2016-cı ildə ikinci mövsümü çıxacaq "Daredevil" teleserialında Elektra rolunu Eladi Yunq oynayacaq.
Ərbəyli basqını
Ərbəyli basqını — 20 iyun 1919-cu ildə Qüvayi-milliyə tərəfindən yunanların nəzarətində olan Ərbəyli stansiyasına edilmiş basqın. Aydın və Nazillini işğal etdikdən sonra Yunanıstan ordusu bölgədə artan müqavimət hərəkatlarından narahat idi. Bir neçə gün əvvəl baş vermiş Malqaç körpüsünə basqın onların narahatlığına yaxşı nümunə olmuşdu.
Zəmin
Muğla könüllü taqımının türk leytenantı Qədri bəy bir neçə gün regiondakı yunan qoşunlarını müşahidə edirdi. O, Yunanıstan qoşunlarının hərəkət cədvəlini, kazarmalarını və qarovul dəyişdirmə vaxtlarını təyin etmişdir. Qədri bəy dəqiq müşahidədən sonra basqın üçün ən yaxşı hədəfin Ərbəyli qatar stansiyası olduğu qənaətinə gəlmişdir. Ərbəyli qatar stansiyası Ərbəyli kəndindən 1–2 kilometr aralıda yerləşirdi. Buna görə də kənd camaatı atəş səslərindən çox uzaqda idi. Qatar stansiyasını vağzalın yanındakı kiçik anqarda yerləşən pulemyotlarla təchiz edilmiş 20 yunan əsgəri mühafizə edirdi.
Basqın
Hücumdan bir gecə əvvəl Ərbəyli kəndinə bir evzon rotası göndərilmişdir. Bu vəziyyətdən xəbərsiz olan türk qoşunları 1919-cu il iyunun 20-dən 21-nə keçən gecə qatar stansiyasına hücum etmişdir. Əvvəlcə hücum uğurlu görünsə də, Ərbəyli kəndindən gələn yunan dəstək qoşunlarının əraziyə çatması ilə vəziyyət daha da gərginləşmişdir. Stansiyanın yunan mühafizəçiləri anqarın yuxarı mərtəbəsindən öz pulemyotlarından atəş açmağa başlamışdır. Qarşıdurma üç saata yaxın davam etmişdir. İki tərəfdən atəşə tutulan və pulemyotçusunu itirən Qədri bəy gecə vaxtında geri çəkilməyə qərar vermişdir. Qalan qüvvələr iki qrupa bölünmüşdür. Birinci qrup Osmanbükü adlı kiçik gəmi ilə Böyük Məndərəs çayını keçərək şimaldakı dağlıq əraziyə çəkilmiş və nəhayət Çakmar kəndinə çatmışdır. İkinci qrup cənubdakı düzənliyə çəkilmişdir.
Nəticə
Hücum nəticəsində türklərdən 7 nəfər həlak olmuş, 12 nəfər yaralanmışdər. Yunanıstan tərəfində 30–80 nəfər həlak olmuş və 40 nəfər yaralanmışdır. Hücumdan və itkilərindən qəzəblənən yunan qoşunları itkilərini Aydına gətirib yerli türk əhalisinə göstərmişdir. Onlar daha sonra Ərbəyli, Germencik və İncirliovadan 72 türk mülki şəxsini qaçıraraq, gələcək basqınlar üçün xəbərdarlıq olaraq güllələyərək edam etmişdilər.
Andlı iclasçı
Andlı iclasçı-Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi ilə müəyyən edilmiş qaydada andlı iclasçılar siyahısına daxil edilmiş, Cinayət-Prosessual Məcəlləsində nəzərdə tutulmuş qaydalar üzrə seçilmiş və ədalət mühakiməsinin həyata keçirilməsində iştirak etmək üçün məhkəməyə çağırılmış şəxsdir.
Ekipaj
thumb|250 px|[[Gəmi ekipajı]]
Ekipaj və ya Gəmi heyəti ( — "gəminin qurulması"; "gəmi komandası";  — "təmin etmək, qurmaq") — hərəkət edən nəqliyyat vasitəsində birgə işi və ya tapşırığı yerinə yetirmək üçün təşkil edilmiş ierarxik stkuktura malik olan insan qrupu. Gəminin, təyyarənin, tankın və s.-nin şəxsi heyəti (komandası).
"Ekipaj" sözü dənizçilik praktikasından gəlir.
Britaniyalıların Alp dağlarına Hannibal ekspedisiyası
Britaniyalıların Alp dağlarına Hannibal ekspedisiyası — 1959-cu ildə baş vermiş eksperimental arxeologiya hadisəsi. Ekspedisiyaya rəhbərlik edən britaniyalı mühəndis Con Hoytun məqsədi İkinci Pun müharibəsi zamanı e.ə. 218-ci ildə Hannibalın əfsanəvi şəkildə Alp dağlarını keçməsini yenidən canlandırmaq olmuşdur. Ekspedisiya üzvləri Turindəki zooparkın verdiyi dişi fil olan Jumbo ilə birlikdə uğurlu bir şəkildə Fransadan Alp dağlarının Kol du Mon Cenis zirvəsi vasitəsiylə İtaliyaya daxil olmuşdurlar.
Zəmin
thumb|Hannibalın ordusunun keçmiş olduğu ehtimal edilən yollardan biri. E.ə. 264 — e.ə. 241-ci illəri əhatə edən Birinci Pun müharibəsindən sonra Karfagen məğlub olsa da, Hamilkar Barka Karfagen üçün İberiya yarımadasında ciddi ölçüdə torpaq qoruya bildi. İkinci müharibənin başlanğıcında, yəni e.ə. 218-ci ildə Hamilkarın oğlu Hannibal çox gümanki 50 min döyüşçüdən və 37 fildən ibarət ordusunu götürərək Hispaniyadan (müasir İspaniya) İtaliyaya yürüşə başladı. Onun bu yürüşü 15 il davam edəcəkdi. Hannibal sahil xətti ilə olan yürüş istiqamətindən imtina etmiş, öz böyük ordusunu Alp dağlarından keçirməyə qərar vermişdi. Onun bu çətin yürüşü köhnə dünyanın tarixçiləri olan Polibi və Tit Livi tərəfindən təsvir edilmişdir. Yürüşün dəqiq yolu uzun, lakin nəticəsi olmayan elmi mübahisələrə yol açmışdır. Qavin de Beer 1955-ci ildə yazmış olduğu və Alps and elephants: Hannibal's march adlı kitabında 30 qaynaq əsasında Hannibalın keçmiş ola biləcəyi 12 mümkün istiqaməti araşdırmışdır.
Ekspedisiya
Ekspedisiya iyul ayının sonlarında 1959-cu ildə başladı. Ekspedisiyanın ilkin başlama məntəqəsi Fransanın Montmelian məntəqəsi idi. Ekspedisiya iştirakçıları daha sonra Ark çayı boyunca vadisi izlədilər və daha sonra Kol de Klapier zirvəsinə doğru yüksəkliyə dırmanmağa başladılar, lakin tədricən keçid daralmağa və qaya uçqunu olma ehtimalına görə təhlükəli vəziyyət almağa başladı. Buna görə də, qrup tədricən vadiyə doğru aşağı endi və Kol du Mont Cenisi keçərək Hannibalın izlədiyi istiqamətlər versiyalarından birini izləməyə başladı. Hannibalın həqiqətən bu yolu izləməsi Fransa imperatoru Napoleon tərəfindən də təklif edilmişdir. 10 günlük yoldan sonra qrup İtaliyanın Susa şəhərini "ələ keçirdi".
Ekspedisiya üzvləri əslində onlarla birlikdə yolu keçən və 2.6 tonlu q filə Hannibella adını versələr də, fil bu ada alışmadığı üçün sonradan on elə Jumbo deyə səslənirdilər. Jumbo 11 yaşa malik idi və ekspedisiya zamanı dəri ayaqqabılarla, təhlükəli keçidlər üçün diz qoruyucuları ilə təchiz edilmişdi. Xüsusilə hazırlanmış gödəkcə onu soyuqdan qoruyurdu. Filin yolda yeməsi üçün 68 kq ot seçməsi, 23 kq alma, 18 kq çörək, 9.1 kq kök, günlük B vitamini əlavələri götürülməsinə baxmayaraq, o, ekspedisiyanın ilk 4 günündə 140 kq çəki itirdi. Onun bütün ekspedisiya ərzində itirdiyi çəki isə 230 kq idi. İtaliyaya çatdıqdan sonra fil tort və şərabla da təmin edildi.
1960-cı ildə Hoyte ekspedisiyanın hesabatını Trunk Road for Hannibal: With an Elephant Over the Alps adı ilə çap etdirdi. Ekspedisiyanın iştirakçılarından olan Sintiya Pilkinqton 1961-ci ildə Elephant Over the Alps adlı kitabını yazdı. O, kitabda ekspedisiya zamanı baş verən hadisələrdən bəhs etmişdir.
Franklin adası (Qrenlandiya)
Franklin adası (Franklin Ø) — Nares boğazının tərtkib hissəsinə daxil olan Kennedi boğazında yerləşən qayalıqdan ibarət olan ada. Konstitutsiya burnundan (Kap Constitution) 4,8 km şimalda yerləşir. Arktik-tundra bitkiləri ilə örtülüdür. Ən yüksək nöqtəsi adanın cənub-şərqində yerləşir (215 m ). Franklin adasından cənub-şərqdə Kroze, şimal-qərbdə isə Hans adası yerləşir.
1854-cü ildə danimarkalı Hans Hendrik, Vilyam Morton və amerikalı Elişa Keyn adada olarkən onu araşdırmaçı Con Franklinin şərəfinə adlandırmışlar. Ada inzibati baxımından Danimarkanın ərazisi olan Qrenlandiyaya aiddir.
Eleziya
Eleziya və ya Eliziya — bir neçə sözün qovuşması, eləcə də sözə şəkilçilərin bitişdirilməsi nəticəsində əmələ gələn çoxhecalılığı azaltmaq üçün bəzən də saitlə qovuşmuş olan samit səs də ixtisar olunur ki, buna səsdüşümü hadisəsi deyilir.
Təsnifatı
Müasir Azərbaycan ədəbi dilində saitdüşümü hadisəsi iki cürdür: Yazıda sabitləşən, yazıda sabitləşməyən. Yazıda sabitləşən saitdüşümü həm sözlərdə, həm də şəkilçilərdə ola bilir. Məsələn, oğul-onun oğ-lu, alın-onun al-nında və s.
2)İkihecalı alınma sözlərə saitlə başlanan şəkilçi bitişdirildikdə ikinci hecadakı sait düşür: şəkil–şək-lim, fikir–fik-rin və s.
3)Ora, bura, hara sözlərinə yerlik və çıxışlıq hal şəkilçiləri bitişdirildikdə sondakı a saiti ixtisar olunur: ora–or-dan, bur–bur-da, hara–har-dan və s.
5)İnkar şəkilçisi qəbul etmiş sözlərə indiki və müzare zaman şəkikçiləri bitişdirildikdə inkar şəkilçisinin saiti ixtisara düşür: yaz–yaz-ır, gör–gör-ər-əm və s.
7)Xəbər şəkilçisinin sonundakı r, ümumən, danışıqda bəzən də yazıda ixtisar olunur: getməlidi(r), gedibdi(r) və s.
8)Eyni samit qoşalığı ilə bitən sözlərin sonuna samitlə başlanan şəkilçi bitişdirildikdə qoşa samitin biri ixtisara düşür: sirr–sirli, fənn–fənlər və s.
Nunivak çupikləri
thumb|260px|Edvard Şerif Curtis tərəfindən çəkilən Nunivak qadın fotoşəkili, 1927-ci il thumb|260px|Dovşan kürklü Nunivak çupik uşağı, 1930 thumb|260px|Nunivak çupik uşaqları, 1930
Alyaska ərazisində yaşayan yupiklərin bir qəbiləsi olsa da onlardan ayrı yaşamaları nəticəsində onlardan müəyyən qədər təcrid olmuşdur. Bu da onların digər qohum xalqlardan həm mədəniyyət, həm də dil baxımından fərqlənməsinə səbəb olmuşdur.
Etimologiya
Alyaskanın materikdə olan Yukon və Kuskokvim bölgələrindəki xalqlar Yupʼik adını daşıyarkən, yenə materikdə olan Hooper Bay və Chevak bölgəsindəkilər Cupʼik adını daşıyırlar. Nunivak adasındakilər isə Cupʼig olaraq özlərini adlandırırkən, materikdəki yupiklərə də Yupʼig adını verirlər. Onların hamısı yupikcə deyilən eyni dilin fərqli dialektlərində danışarlar.
Kanada eskimosları "Eskimos" adını kiçildici tapıb özləri üçün istifadə qanuni olaraq engellerken, digər Alyaska eskimosları gibi, Nunivak çupikləri de özlərinə "Eskimos" deyilməsinə narahatlıq duymazlar.
Əhali
İndiki zamanda Nunivak çupiklərinin sayı 215 dir və anadillərini yalnız Mekoryuk qəsəbəsində yaşayan yaşlı insanlar tərəfindən danışılır ; uşaqlar danışamadıqları dillərini məktəbdə öyrənirlər.
Tarix
Nunivak çupiklərinin Qərblilərlə (Kass'ar) ilk qarşılaşması 1821-ci ildə ruslarla olmuşdur. Qərblilər üçün istifadə etdikləri Kass'ar adı da Rusca Kazak (Казак) adından gəlir. Bu Kass'ar adı indiki vaxtda ağ amerikalılar üçün istifadə edilərkən, daha sonra Ruslar üçün Kass'alugpiag (hərfi əsl qərbli) adı törədilmişdir. Amerikalıların Alyaskanı 30 mart 1867-ci ildə Rusiya imperiyasından satın almasıyla Nunivak adası da ABŞ-yə daxil edilmişdir. Nunivak çupiklərinin Alyaska ərazisində yaşayan digər yupiklərdən fərqli olduğu ancaq 1897-ci ildə Kuskokvim Çayı Moravian missioneri Con H. Kilbuk tərəfindən adaya edilən bir ziyarətlə ortaya çıxmışdır.
18 dekabr 1971-ci ildə Alyaska Yerli Tələbləri Təhlil etmə Qanununun təsdiqi Alyaskadaki bütün yerli xalqlar kimi Nunivak çupiklərinə də iqtisadi rahatlıq gətirmişdir. Bu qanuna əsaslanaraq həmin ildə çupiklərin adadakı hüquqlarını qorumaq və iqtisadi inkişaflarını təmin etmək məqsədilə Nunivak Island Mekoryuk Alaska Corporation (NIMA) adlı kənd şirkəti qurulmuşdur.
Ailə
Ənənəvi nikah qohumlar (xala, əmi, bibi və dayıuşaqları) arasında olar. Çoxarvadlılıq (polygyny) və ya çoxərlilik (poliandriya) az də olsa, daha çox iki bacı və ya iki qardaşla evlilik formasında görünür. Ölən arvadın qardaşıyla (levirat) və ya arvadın bacısıyla (sororat) evlilik normal qarşılansa da çox rast gəlinmir. İlk dəfə adi saqqallı suitini ovlayan gənc, evliliyə hazır bir yetkin nəfər olaraq görülər.
Kiiyar
Kiiyar (Alyaska Yupiklərində Qasgi, Chevak Çupiklərində Qaygiq , İnyupiklərdə Qargi ; İngiliscə community house, traditional community house, communal men's house, men’s community house, men's house, ceremonial house, council house, dance house, communal gathering place) : Yalnız qışda kişilər tərəfindən istifadə edilən, ümumiyyətlə yarısınadək torpağa basdırılmış tək otaqlı geniş və böyük evdir. Qadınlar və qızlar isə normal evlərdə (Enpiar) yaşayarlar. Kiiyarların keçmiş dövrdə məktəb kimi də istifadə edildiyi fikri mövcuddur.
Şənlik və Mərasimlər
Qusngim Kevga (İngiliscə Reindeer Messenger Festival) : Ənənəvi Nunivak yeməklərinin təqdim edildiyi şənliklər üç gün davam edir. Bu müddət ərzində qarşılıqlı ailə ziyarətləri həyata keçirilir. Şənliklərdə rəqs nümayişi də baş verir. Rəqslərdən, yelpik kimi də xarakterizə edilə biləcək "barmaq maskaları" (tegumiar) şimal maralının saqqallarından edilir. Ayrıca suiti, dəniz quşu və ya şimal maralı təsvirlərinin olduğu "üz maskaları"ndan (agayu) da istifadə edilir.
Agayar (İngiliscə Fall-time dance festival) : Son baharda edilən rəqs festivalıdır. Kişilərin rəqs papağı (Nacarpig'ar) və dəfəbənzər barabanlar (Cauyar) rəqsin ən mühüm detallarıdır.
Din
thumb|260px|Nunivak Çupiklərindən quzğun maskalı bir kişi, 1929
Şamanizm
Çupik şamanizmində yaradıcı güc Ellam Cua (kainatın insanı) adı ilə adlandırılır. Şamanizmdə Panteizm olmadığı halda, Ellam Cua indiki vaxtda Xristian Çupik inancında Tanrı (God) üçün də istifadə olunur.
Ruhlar yaxşı (Qel'a) ya da pis (Qelangnagar) ola bilər.
Angalku (şaman) :
Agayu (maska) : ətrafında ağac halqası (Ellanguar) olar. Üzərində də şəkillər (Qamurat) mövcuddur. İndiki vaxtda, müasir İfritələr bayramı (Qaaritar) maskaları da bu adla xatırlanır.
Rəqs : Nunivak çupiklərinin rəqs etməsi 1930-cu illərdə Xristian misyonerləri tərəfindən  qadağan edildi. Ancaq illər sonra rəqsin yenidən canlandırılmasına çalışdılar və 2002-ci ildə Nuniwarmiut Kassiyurtait adıyla Çupik rəqs qrupu yaradıldı.
Xristianlıq
Nunivak çupiklərinin Xristianlıqla tanış olmaları 1936-ci ildə Mekoryuk qəsəbəsində Evangelical Covenant Church adlı kilsəsinin tikilməsi ilə başlayır. Mekoryukun ilk keşişi Jacob Kenizk adaya gəlməsiylə eskimos adəti ilə rəqs etmə və ya mahnı oxuma, maska taxma onu ​​istehsal etmə, kimi bütün şamanistik mərasimlər qadağan edilmişdir.
Xristian və bir sıra qərb ölkələrində qeyd olunan, Şükran günü (Quyaner), Milad (Agayunerpag), Yeni il bayramı (Allrakuukeggtaar), İfritələr bayramı (Qaaritar) və Pasxa (Ussukcauteller) kimi bayramlar indiki vaxtda da Nunivak Çupikləri arasında da qeyd edilir. Beynəlxalq xüsusiyyət daşıyan Analar günü (Aanat Erenrat) də qeyd olunan bayramlar arasındadır.
Ovçuluq və yığıcılıq
thumb|right|260px|Ellikarrmiut dərəsinin dənizə tökülən ağzında balıq düşərgəsi, Nash Harbor (Naasaapelarmiut), Nunivak, 1927 thumb|right|260px|Qayıq içindəki ovçu ovuna mizraq atmağa hazırlanarkən,1927 thumb|260px|Nunivak Çupiklərindən ata və oğul qayıqda thumb|260px|Nunivak qayıqları, 1936 thumb|260px|Nunivak Çupiklərinə ait qayıq kabinasında bilərzik dəstəkləri (Ayaperwig). İki dənə olub taxtadan hazırlanar və birinə gülümsəyən kişi, digərinə də çox sərt bir qadın üzü təsvir edilərdi.
Bütün eskimos xalqları kimi Nunivak Çupikləri də ovçu və yığıcıdır. Berinq dənizinin (Imarpig 'böyük dəniz') məməli (imarpillar) ve balıqları (iqallug) ovladıqları əsas qida məmulatlarıdır.
Mövsümlər: