cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hüseyn Bağırov (fotoqraf)
Həyatı
2004-cü ildə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universiteti Kinorejissorluq fakultəsinin Kinooperator ixtisasına daxil olmuş, 2008-ci ildə həmin universiteti qırmızı diplomla bitirmişdir. Universitetdə oxuduğu müddətdə 2-ci kursdan həmin universitetdə fotoqraf kimi ilk rəsmi iş fəaliyyətinə başlamışdır. Universitetdə oxuduğu müddətdə Kurs işi olaraq sərgi təşkil olunmuşdur, kurs rəhbəri Azərbaycanın əməkdar incəsənət xadimi, SSRİ Dövlət Mükafatı laureatı Rafiq Qənbərov olmuşdur.
2016-cı ildə Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasına işə dəvət almış və həmin ildən 2018-ci ilin dekabr ayına kimi Fotolabaratoriyanın müdiri vəzifəsində çalışmışdır.
Yaradıcılığı
2018-ci ildə özünün promobreakstudio adlı reklam agentliyi və foto studiyasını yaratmışdır. 22 may 2018-ci ildə ilk dəfə peşəkar fərdi foto sərgisini keçirmişdir. "Mənim Naxçıvanım" adlı sərgi Naxçıvan MR əsrarəngiz təbiət və tarixi abidələrini əks etdirən fotolardan ibarət olmuşdur. Sərgi Bakı şəhərində Səttar Bəhlulzadə adına Mərkəzi sərgi salonu Qalereya 1969-da 3 gün keçirilmişdir, həmən sərgilərdəki şəkillər geniş maraq doğurduğundan 20 iyun 2018-ci ildə Naxçıvan MR Ali məclisinin sədri Vasif Talıbovun təklifi ilə Naxçıvan İslam mədəniyyətinin paytaxtı 2018 tədbirində "Mənim Naxçıvanım" foto sərgisi yenidən hazırlandı və 20 iyun tarixində növbəti sərgi Naxçıvan Dövlət Dram teatrında baş tutdu. Növbəti Layihə üzərində çalışan Huseyn Bağırov "Naxçıvan: dörd fəsil" adı altında növbəti foto sərgisinin hazırlıqlarına başladı, 3 il ərzində mütəmadi olaraq hər fəsildə Naxçıvan MR da çəkilişlərə gəlib ən ucqar dağ kəndindən tutmuş Araz çayına qədər maraqlı fotolar hazırladı.
10 oktyabr 2019-cu ilde Azərbaycan Nar İstehsalçıları və İxracatçıları Assosiasiyasının fəaliyyətinə verdiyi töhfəyə və Azərbaycan narının təşviqi və təbliğinə görə ANİİA-nın fəxri üzvlüyünə qəbul edilir.
2019-cu ilin sonlarında Naxçıvan MR da çəkdiyi fotolardan ibarət "Naxçıvan: dörd fəsil" kitabının hazırlanması üzərində çalışmağa başlayır. Kitabın ön söz yazarı Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının vitse-prezidenti, filologiya elmləri doktoru, professor İsa Həbibbəylidir. 2021-ci ilin mart ayının 10-da kitab Türkiyənin İstanbul şəhərində Megabasım mətbəəsində 1000 ədəd nüsxə ilə çap olunur. 8 aprel 2021-ci ildə Naxçıvan şəhəri Saat meydanı adlı mərkəzdə "Naxçıvan: dörd fəsil" kitabının təqdimat mərasimi baş tutur. Sərgidə Ali məclisinin birinci müavini Seymur Talıbov AMEA Naxçıvan MR rəhbəri İsmayıl Hacıyev və digər ictimai xadimlər iştirak edir. Kitab Naxçıvan şəhərində Əcəmi nəşriyyat evində Bakı şəhərində isə Bakubookcenter-də satışa çıxarılır.
18 oktyabr 2021-ci il tarixində Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universiteti nəzdində Humanitar kollecdə yeni acılan Kinooperator ixtisasından dərs keçmək üçün müəllim vəzifəsində işə dəvət alır.
Ailəsi
Ailəlidir, 1 övladı var.
Həmçinin bax
Azərbaycan fotoqraflarının siyahısı
Qışlaq-i Ortadağ-i Tapdıq (Biləsuvar)
Qışlaq-i Ortadağ-i Tapdıq — İranın Ərdəbil ostanının Biləsuvar şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 31 nəfər yaşayır (8 ailə).
Gövhər Sultan Bəyim Səfəvi
Gövhər Sultan Bəyim Səfəvi (d. XVI əsrin I yarısı, Səfəvi imperiyası - ö. — 1577, Səfəvi imperiyası) - Səfəvi sülaləsindən olan şahzadə, I Təhmasibin qızı, Səfəvi sülaləsindən olan şahzadə İbrahim Mirzə Səfəvinin arvadı və II İsmayıl ın, Məhəmməd Xudabəndə nin bacısı.
Həyatı
Səfəvi imperiyasının ikinci hökmdarı I Təhmasibin qızı olaraq dünyaya gəlmişdir. Onun anası qızılbaş tayfası Mosullulardan və ya Türkmanlardan olan sərkərdə İsa xan Mosullunun qızı Qədəmli Bəyim və ya digər adı ilə Sultanım Bəyimdir. Sultanım Bəyimin qardaşı, Gövhər Sultanın dayısı Musa Sultan Mosullu Səfəvi imperiyasının Azərbaycan bəylərbəyliyinin bəylərbəyi olmuşdur.
Gövhər Sultan Səfəvi 1560-cı ildə I İsmayılın nəvəsi və Bəhram Mirzə Səfəvinin oğlu İbrahim Mirzə Səfəvi ilə ailə həyatı qurmuşdur. İbrahim Mirzə o dönəmki şah olan I Təhmasibin sevimlilərindən biri idi. İbrahim Mirzə xüsusən dövrün incəsənət xadimlərinə etdiyi hamiliyi ilə məşhurdur. O, xüsusi emalatxana yaradaraq xüsusui əlyazmaları toplamış və ya yenidən yaratdırmışdır. Həmçinin İbrahim Mirzə fars və Azərbaycan türkcəsində şeirlər də yazmışdır. Onun 3 min beytlik divanı dövrümüzə qədər gəlib çatmışdır. Bir sıra mühüm vəzifələrdə çalışan İbrahim Mirzə Səfəvi II İsmayılın şah olmasından sonra onun tərəfindən şahın möhrdarı təyin edildi. Lakin 6 ay sonra paytaxt Qəzvində bir digər Səfəvi şahzadəsi ilə birlikdə şahın əmri ilə qətlə yetirildi. Bu II İsmayılın öz qohumlarına qarşı başlatdığı repressiyanın tərkib hissəsi idi.
Həyat yoldaşının öldürülməsindən sonra Gövhər Sultanın psixoloji vəziyyəti pisləşdi. Hətta onun qardaşına qəzəbləndiyi üçün həyat yoldaşının vaxtilə topladığı qiymətli incəsənət nümunələrini yandırdığı da bildirilir. Belə ki, o, çini qabları sındırmış, əlyazmaları yandırmış, hətta İbrahim Mirzənin ona evlilik hədiyyəsi kimi verdiyi və Kəmaləddin Behzad tərəfindən çəkilmiş muraqqanı da üzərinə su tökərək məhv etmişdir. Ola bilsin ki, o, ərinin öldürülməsini əmr edən və şahzadənin emalatxanasını ələ keçirən qardaşının əlinə heç nəyin düşməsini istəmirdi.
Behçet xəstəliyi
Behçet xəstəliyi — ağız boşluğu və cinsiyyət orqanlarının selikli, gözün ağlı qişasının residiv verən xroniki xəstəliyi. Etiologiyası məlum deyildir. Türk dermatoloqu H.Behçet müəyyən etdiyinə görə, onun adı ilə adlanır. Əla­mətləri: ümumi narahatlıq, temperatu­run yüksəlməsi, revmatoid xarakterli ağrılar, muxtəlif böyüklükdə eroziya və xoralar və s. ağız boşluğunda xəstəliyin klinik gedişi aftoz stomatit tipli olur, bəzən tez partlayan suluqlar əmələ gəlir. Ağrının təsirindən xəstənin qida qəbulu və danışığı çə­tinləşir. Suluqlar partladıqdan son­ra yerində səthi eroziya izləri qalır. Behçet xesteliyi cinsiyyət orqanlarında eroziyalı vulvit, balanopostit, az hallarda zəif uretrit, bəzən epididimit törədir. Gözdə müxtəlif xarakterli xəstəliklərə (konyunktivit, keratit, irit, görmə sinirinin atrofiyası və s.) səbəb olur. Residiv verən hipopion-iritdən insan hətta kor ola bilər.Adətən, hər üç orqanda bir vaxtda deyil, bəzən ancaq gözdə və ya cinsiyyət orqan­larında baş verir, ya da simptomu bir orqanda kəskin olduğu halda digərində çətinliklə nəzərə Xəstəlik ağır keçdikdə meninqo-ensefalit, hematuriya, medə-bağırsaq qanaxması, tromboflebit, artalgiya və s. baş verə bilər və si­nir sisteminin pozulmasına (başağrıları, tremor, paresteziya) səbəb olar. Bu xəstəlik zamanı çox vaxt eritrositlərin çökmə sürəti artır, leykositoz, az hallarda eozinofiliya müşahidə edi­lir.
Klinik simptomlar
Ağız yaraları Ağız yaralarına demək olar ki hər xəstədə rast gəlinər ancaq % 1 – 3 kimi az bir qisim xəstədə ağızda yara şəklində bir əlamət görülmədən xəstəliyin digər əlamətləri görülə bilər. Ümumiyyətlə ağızdakı yaralar xəstəliyin ilk əlamətləridir və digər ifadə olunar ortaya çıxmadan illərcə aft şikayətlənməsi olan xəstələr az deyil. Behçetteki ağız yaraları, təkrarlayıcı sadə aftlardan ayırd edilə bilməz isə də çox sayda olmaları və daha sıx nüks etmələri kimi fərqliliklər vardır. Behçette aftlar ümumiyyətlə ayda bir və ya bir neçə dəfə təkrarlayar və bir neçə gün içersinde yaxşılaşarlar.
Cinsi Bölgə Yaraları Behçet xəstəliyinin digər bir əlaməti də genital bölgədə təkrarlayan yaralardır. bu yaralar kiçik, dəridən qabarıq qırmızılıq və ya sızanaq halında başlar və bunu, tez burğu ilə dəlinmiş görünüşdə və yavaş yaxşılaşan yaranın inkişafı izlər. Bu yaralar dərhal hər vaxt yerlərində iz buraxaraq yaxşılaşarlar. Genital bölgə yaraları aftlara görə ədəd tərəfindən daha az və daha uzun müddətdə yaxşılaşarlar. Dəri Əlamətləri Behçet xəstəliyində, kreslo altları və kasıklar kimi böyük qıvrım yerlərində də bənzər yaralara zaman zaman rast gəlinə bilər. Göz Əlamətləri. Ən əhəmiyyətli orqan tutulmalarından biri olan gözdəki iltihablanma xəstələrin yarısında təsbit edilər. Gözdə qanlanma və bulanıq görmə şəklində özünü göstərər. Kişilərdə və gənc insanlarda göz əlamətləri daha sıx və daha ağır seyr edərkən, qadınlarda və yaşlılarda daha səyrək və daha yüngüldür seyr edər. Göz əlamətləri bəzən korluğa qədər gedə bilər.
Bu ifadə olunarın xaricində Behçet xəstələrinin dərhal dərhal yarısında oynaq ağrısı və oynaqlarda şişmə kimi şikayətlər, beyin xəstəlikləri, böyrək iltihabı, damar tıxanma və genişləmələri də görülə bilər.
Behcet xəstəliyi daha çox 20-30 yaşlarda və kişilərdə görülər. Türklər, Ərəblər, Yəhudilər, və Yaponlarda daha sıx görülər.
Müalicə
Müalicə xəstəliyin təsir etdiyi orqana görə dəyişər. Müalicə qətiliklə həkim idarəsində edilməlidir.
Genetika elmində təmin ediləcək inkişaflar Behçet xəstəliyinin müalicəsində yeni üfüqlərə gətirib çıxaracaq. Behçet xəstəliyinin ən tipik xüsusiyyətinin ağızda təkrarlayan yaralar olduğu unudulmamalı və bu şikayətlənmələri olan xəstələrin mütləq Behçet xəstəliyi cəhətdən araşdırılması lazımlıdır. Behçet, əslində bir xəstəlik deyil tibbi adı ilə “sindrom”, ancaq aydın olar olması səbəbi ilə “xəstəlik” olaraq yazılmışdır.
Xəstəliyə tutulanlar müntəzəm dispan­ser nəzərəti altında olmalıdırlar.
Nelli Blay
Nelli Blay ( d.5 may 1864-cü il, ABŞ, Pensilvaniya; ö. 27 yanvar 1922-ci il, Nyu-York) — amerikalı jurnalist, yazıçı, sahibkar.
Əsl adı Elizabet Ceyn Kokran olmasına baxmayaraq, jurnalistika həyatında Nelli Blay ləqəbindən istifadə etmişdi. Araşdırmaçı jurnalistika tarixinin əfsanəvi jurnalistlərindən olub. Onun jurnalistikada əsas metodu fərqli şəxsiyyətlərə bürünüb xəbər hazırlamaq olub. Buna ən yaxşı misal 1887-ci ildə Qadın Psixiatriya Xəstəxanası ilə bağlı xəbər hazırlamaq üçün heyəti aldadıb xəstəymiş kimi xəstəxanada qalması olmuşdu. O, bu metodlarla Amerikanın diqqətini çəkməyi bacarmışdı.
Həyatı
Nelli Blay 1864-cü ildə Pensilvaniyanın cənub-qərbində atası Maykl Kokranın qurduğu Kokran Mills qəsəbəsində dünyaya gəlib. Əsl adı Elizabet Ceyn Kokran olmasına baxmayaraq, soyadının sonuna "e" artıraraq "Kokrane" etmişdir. 1790-cı illərdə İrlandiyada Amerikaya köç edən ailənin qızıdır. Anası Meri Ceyn Kokran Maykl Kokranın ikinci həyat yoldaşı idi. İlk evliliyindən 10 uşağı olan M. Kokranın, 2-ci evliliyindən 5 uşağı oldu və Nelli Blay 3-cü uşaq idi. 1870-ci ildə atasının ölümündən sonra Nellinin ailəsi maddi cəhətdən çətinlik çəkməyə başladı. O, İndianada təhsil aldığı məktəbdən 1879-cu ildə məzun oldu.
Karyerası
Nelli 18 yaşında olarkən "The Pittsburgh Dispatch" qəzetində nəşr olunan və qadınların yerinin ev olduğu, qadının iş həyatında olmasının canavarlıq olduğu kimi cinsiyyətçi ifadələrin yazıldığı məqaləyə cavab olaraq yazdığı məktub qəzet rəhbərlərinin diqqətini çəkdi və Nelliyə həmin qəzetdən iş təklifi gəldi. O, bu təklifi qəbul etdi və qəzetin ilk qadın müxbiri oldu. Həmçinin o, bu ərəfədə Nelli Blay ləqəbini istifadə etməyə başladı. Nelli Blay qadınların iş həyatında üzləşdikləri pis şərtləri üzə çıxarıb xəbər hazırlamaq üçün bir işçi ilə yer dəyişdirmiş və bu kimi metodlarla məşhur olmuşdu. Lakin qadın olduğu üçün Nellidən moda, dekorasiya kimi mövzularda məqalələr yazmaq tələb olunduğu üçün Nelli işdən çıxdı. Qəzet üçün Meksikaya gedib, bu ölkə haqqında məqalə yazmaq təklifi qəbul ediləndə altı aylıq Meksikaya getdi. Məqalələrinin birində Meksika hökuməti əleyhinə tənqidi fikirlər bildirən bir jurnalistin həbs olunmasına qarşı çıxdığı üçün deportasiya edilərək Amerikaya qayıtdı. 1888-ci ildə Meksika ilə bağlı məqalələrini kitab şəklində çap elədi.
ABŞ-yə qayıtdıqdan sonra Nyu-York köçdü və Cozef Pulittserin “New York World” qəzeti üçün işləməyə başladı. Bu qəzetdəki ilk işi “psixi xəstə qadın” qiyafəsində Blekvell Qadın Psixiatriya Xəstəxanasına daxil olub, içəridəki vəziyyəti müşahidə etməli idi. Ruhi depresiyada olan amneziya xəstəsi kimi hərəkət eləyərək həkimləri aldatmağı bacardı və xəstələrin pis şəraitini üzə çıxardan “Dəlilər evində 10 gün” adlı məqaləsi ilə sensassiya yaratdı. Ruhi Xəstəxanada yaşadıqları daha sonra kitab şəklində çap olundu. Günümüzdə tənqid olunan Sarı jurnalistika konsepsiyasını üzə çıxaran mübahisələrin də başlanğıcı oldu.
Jül Vernin "Səksən gün dünya ətrafında" əsərindən ilham alan Nelli 14 oktyabr 1889-cu ildə 24.889 mil (40.071 km) dünya səyahətinə başladı. Səyahətini 72 gün 6 saat 11 dəqiqə sonra başa vuran jurnalist səyahəti dövründə Fransanın Amyen şəhərində Jül Vern ilə tanış oldu.
1895-ci ildə milyonçu sənayeçi Robert Simon ilə evləndi və bununla da Elizabet Ceyn Kokrane Simon oldu. Artıq hər yerdə tanındığı üçün jurnalistikanı buraxan Blay həyat yoldaşının ölümündən sonra "Iron Clad Manufacturing Co." adlı şirkətə rəhbərlik etdi. İşçilər üçün idman zalı, kitabxana, sağlamlıq xidməti təqdim etmək kimi o vaxta qədər görünməmiş sosial islahatlar həyata keçirib. Maddi cəhətdən problemlər yaşamağa başlayanda yenidən junalistikaya qayıtdı. 1920-ci ildə "New York Journal" üçün işləməyə başladı. İki il sonra, yəni 1922-ci il yanvarın 22-də sətəlcəmdən dünyasını dəyişdi.
Ağbulaq (Üşnəviyyə)
Ağbulaq - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Üşnəviyyə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 1,158 nəfər yaşayır (301 ailə).
Yuliya Flaviya
Əlavə ədəbiyyat
Anthony A. Barrett (Hrsg.): Lives of the Caesars. Blackwell, Malden, MA/Oxford 2008, ISBN 978-1-405-12755-4, S. 151.
Ermənistan qağayısı
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü. Əvvəllər Avropa gümüşü qağayısının (Larus argentatus) yarımnövü kimi təsnif edilsə də artıq ayrı növ kimi təsnif olunur. thumb|Gəncə şəhəri yaxınlığında iri koloniya
Xüsusiyyətləri
Görünüşcə yaxın növ olan Sarıayaq qağayıya (Larus michahellis) bənzəyir, ancaq daha kiçikdir və gözləri tünd rəngdədir.
Yuva
thumb|Gənc fərd uçarkən Yuvaları bir ada və gölün sahillərində yerə tikilmiş bitkilərin yığınından ibarətdir. Əsasən 3 yumurtası aprel ayına qədər qalır. Yetkinliyə digər iri qağayılar kimi 4 il ərzində çatır, gənc fərdlər qonur-qəhvəyi xalları ilə fərqlənirlər.
Yayılış
Daha çox Kiçik Asiya, Qafqaz və Şimal-qərbi İranın dağ göllərində rast gəlinir. Qışı isə daha cənubda (şimali İsrail və Sinay yarımadasında) keçirir. Nadir hallarda ərəb ölkələrində də rast gəlmək olur.
Seneqal tiralyeri
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3c/Tirailleurs_S%C3%A9n%C3%A9galais_1905_Congo.jpg/220px-Tirailleurs_S%C3%A9n%C3%A9galais_1905_Congo.jpg|right|thumb| [[Fransa Konqosu|Fransa Konqosunda Seneqal tiralyeri. 1905-ci il.]] Seneqal tiralyeri — əsasən Qərbi Afrika xalqlarının nümayəndələrindən ibarət Fransa müstəmləkə qoşunlarının birləşmələri.
Tarixi
Seneqal tiralyerlərinin ilk alayı 1857-ci ildə Fransa Seneqalında yaradılmışdır.
Başlanğıcda xidmətə cəlbetmə prosesi yerli kölə sahiblərindən gənc və sağlam kölələrini satması, habelə münaqişələr zamanı əsir götürülmüş hərbi əsirlərin istifadə edilməsi yolu ilə həyata keçirilirdi. Seneqal tiralyerlərinin birliklərinin sayı artdıqca yerli əhali arasında müqaviləli əsgərlərin xidmətə cəlb edilməsi və hərbi çağırış yolu ilə xidmətə cəlb olunmasına başlanmışdır. Onların arasında indiki Qvineya, Mali, Burkina-Faso, Niger, Çad ərazisindən çoxlu immiqrantlar, həm xristianlar, həm də müsəlmanlar var idi. Seneqal tiralyerlərinin zabitləri fransız idi, lakin bu bölmələrdə xidmət etmək istəyən kifayət qədər fransız zabiti olmadığına görə hər otuz Seneqal tiralyerinə yalnız bir zabit düşürdü.
Seneqal tiralyerləri XIX əsrin sonundan XX əsrin əvvəllərinə qədər Afrikada müxtəlif müstəmləkə müharibələrində (xüsusən Dahomeya, Bornu, Aqadez kimi dövlətlərin fəthində) iştirak etdilər.
Müharibələrarası dövrdə Seneqal tiralyerləri Fransanın Afrikadakı mülklərində müstəmləkə rejiminin saxlanmasında iştirak etməyə davam etmiş, xüsusən də Mərakeşdəki rif üsyanının yatırılmasında rol oynamışdır.
Yaqub Mahmudov
Yaqub Mikayıl oğlu Mahmudov (digər adı: Yaqub Mahmudlu; 10 fevral 1939, Baş Göynük, Şəki rayonu) — tarix elmləri doktoru, professor, AMEA-nın həqiqi üzvü, Azərbaycanın və Dağıstanın əməkdar elm xadimi, Azərbaycan Respublikasının Dövlət Mükafatı laureatı, BDU-nun Tarix fakültəsinin Qədim dünya və orta əsrlər tarixi kafedrasının müdiri, AMEA-nın müşaviri.
Həyatı
350px|thumb|left|Ön cərgə: soldan sağa – Tahirə Bünyadova, [[Nikolay Baybakov, Tükəzban İsmayılova, Heydər Əliyev, Leyla Bədirbəyli, Yaqub Mahmudov. Arxa cərgə: soldan sağa – Məzahir Abasov, Kamran Hüseynov, Abdulla Muxtarov, Süleyman Ələsgərov, Oqtay Sadıqzadə (Prezident iqamətgahı, 7 mart 1999-cu il). ]] Yaqub Mahmudov 1939-cu il fevralın 10-da Şəki rayonunun Baş Göynük kəndində anadan olub. 1962-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki Bakı Dövlət Universiteti) Tarix fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirib. 1966-cı ildə "Ağqoyunlu dövlətinin Venesiya ilə qarşılıqlı əlaqələri (XV əsrin 60–70-ci illəri)" mövzusunda namizədlik dissertasiyası, 1989-cu ildə isə M. V. Lomonosov adına Moskva Dövlət Universiteti Tarix fakültəsinin Elmi Şurasında "Ağqoyunlu və Səfəvi dövlətlərinin Qərbi Avropa ölkələri ilə qarşılıqlı əlaqələri (XV əsrin II yarısı – XVII əsrin əvvəlləri)" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə edib.
O, 1966–1975-ci illərdə Azərbaycan Ensiklopediyasında elmi redaktor, böyük elmi redaktor, redaksiya müdiri, elmi işlər üzrə baş redaktor müavini, 1968–1981-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunda (indiki ADPU) baş müəllim, dosent və 1981–2004-cü illərdə isə BDU-nun Tarix fakültəsində dosent, kafedra müdiri, dekan müavini və dekan işləyib.
1986–1990-cı illərdə onun təşəbbüsü ilə Respublika Tarix Liseyi yaradılıb, Tarix fakültəsində yeni ixtisaslar – "tarixçi‐arxivşünas", "tarixçi‐şərqşünas", "çinşünas", "tarixçi‐arxeoloq", "tarixçi‐etnoqraf", "beynəlxalq münasibətlər", "sosiologiya", "psixologiya", "etnopsixologiya", "etnososiologiya" və "sosial psixologiya" ixtisasları açılıb, "Azərbaycanın maddi‐mədəniyyət tarixi", "Dünya azərbaycanlıları: tarixi‐demoqrafiya" elmi‐tədqiqat laboratoriyaları, "Tarixi tədqiqatlarda elektron‐hesablama maşınları və riyazi üsulların tətbiqi" tədris laboratoriyası yaradılıb, qədim türk dili və folklorunun tədrisinə başlanılıb.
1991-ci ildən BDU-nun Tarix fakültəsinin Qədim dünya və orta əsrlər tarixi kafedrasının müdiridir və həmin kafedranın formalaşması onun adı ilə bağlıdır.
Yaqub Mahmudov Azərbaycan Respublikasının yeni təhsil sisteminin yaradılması işində, o cümlədən qəbul proqramlarının tərtibində və təkmilləşdirilməsində, test bankının yaradılmasında, fənlər üzrə metodiki vəsaitlərin hazırlanmasında fəal iştirak edib. 1991–1992‐ci illərdə Təhsil Konsepsiyası və Təhsil Qanununu hazırlayan ekspert‐işçi qrupuna rəhbərlik edib.
1992–1993-cü illərdə Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti yanında Ali Attestasiya Komissiyasının (indiki Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyası) sədr müavini və "Azərbaycan Ensiklopediyası" Nəşriyyat-Poliqrafiya Birliyinin baş direktoru vəzifələrində çalışıb.
O, 2004–2021-ci illərdə AMEA-nın Tarix İnstitutunun (indiki Tarix və Etnologiya İnstitutu) direktoru olub. 2007-ci ildə AMEA-nın müxbir üzvü, 2017-ci ildə isə AMEA-nın həqiqi üzvü seçilib. 1000-dən çox elmi əsərin müəllifidir. Diplomatiya tarixi, itirilmiş torpaqlar və soyqırımları tarixi istiqamətləri üzrə elmi məktəblər yaradıb. Onun elmi rəhbərliyi ilə 70 nəfər fəlsəfə və elmlər doktoru yetişib.
O, Yeni Azərbaycan Partiyası (YAP) Siyasi Şurasının üzvü olub və YAP‐ın I və III qurultaylarında çıxış edib. II, III, IV və V çağırış Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatı seçilib. Prezident seçkilərində Heydər Əliyevin, sonra isə İlham Əliyevin vəkili olub və onların bir sıra rəsmi dövlət səfərlərində iştirak edib. YAP Veteranlar Şurasının üzvüdür.
Ulu Öndər Heydər Əliyev Yaqub Mahmudovun elmi fəaliyyətini yüksək qiymətləndirərək, onu Azərbaycanın "böyük alimi", "böyük tarixçisi" adlandırıb.
Evlidir, 3 övladı var.
Haqqında yazılmış əsərlər
250px|thumb|left|"Ağır sınaqlarda sınmayan böyük alim: Yaqub Mahmudov" kitabının üz qabığı
Qışlaq-i Qarakəkilayaz (Biləsuvar)
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 26 nəfər yaşayır (6 ailə).
Qazanxan yaşayış yeri
Qazanxan yaşayış yeri- Şərur rayonunun Arbatan kəndi yaxınlığında son orta əsrlərə aid yaşayış yeri.
Ümumi məlumat
Arxeoloji qazıntı işləri aparılmamışdır.Kəşfiyyat səciyyəli tədqiqatlar zamanı maddi mədəniyyət nümunələri toplanmışdır.Orta əsrlər üçün xarakterik olan tapıntılar Qazanxan yaşayış yerini 9-17-ci əsrlərə aid etməyə imkan verir.
Qaratorpaq (Vedi)
Tarixi
Başqa adı Xunut-Qaratorpaq. 1949-cu ildə kəndin əhalisi Azərbaycana köçürülmüşdür və kənd ləğv edilmişdir. .
Toponimi
Kəndin adı ərazisinin qaratorpaq olması ilə əlaqədardır. XIX əsrdə Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında Qaratorpaq dağı, Zəngəzur qəzasında Qaratorpaq dağı, Qazax qəzasında da Qaratorpaq çayı, Şəki qəzasında Qaratorpaq kənd adları ilə mə'naca eynidir.
Dülkan (Sərdəşt)
Dülkan - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Sərdəşt şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 286 nəfər yaşayır (64 ailə).
İhsan Doğramacı
İhsan Doğramacı — Türkiyə Cümhuriyyəti Ali Məktəb Rektorları Şurasının ilk sədri, pediatr. AMEA-nın fəxri üzvü olmuşdur.
Həyatı
İhsan Doğramacı 1915-ci il aprelin 24-də o vaxt Osmanlı imperiyasının tərkibində olan İraqın Ərbil şəhərində anadan olub. Kökən olaraq İraq türkmanlarındandır. Orta məktəbi Beyrutda, ali məktəbi Bağdad və İstanbulda bitirib.
Karyerası
İhsan Doğramacı Ankara Universitetinin rektoru (1963–1965), Şərq orta Texniki Universitetinin heyət rəhbəri (1965–1967), Hacəttərə Universitetinin rektoru (1967–1975) olmuşdur. Sonra isə Paris Universitetinə müəllim təyin edilmişdir.
1964–1973-cü illər arasında Avropa Rektorlar Konfransının idarə heyətinin üzvü, 1981-ci ildən bu günə qədər Millətlərarası Ali Təhsil Konfransında idarə heyətinin üzvü, sədr və fəxri sədr vəzifələrində çalışan İhsan Doğramacı bu yolla bir çox ölkələrin ali təhsil idarəetmə sistemlərini yaxından öyrəndi.
1981–1992-ci illər arasında Ali Təhsil Qurumunun sədri olan İhsan Doğramacı vəfatınadək Bilkənd Universitetinin heyət sədri vəzifəsini icra edirdi.
İhsan Doğramacı Hindistan Milli Tibb Akademiyası, Fransa Tibb Elmləri Akademiyası, Amerika Pediatr Akademiyası, AMEA-nın fəxri üzvüdür.
Dünyanın bir sıra ölkələrinin və beynəlxalq təşkilatların nüfuzlu mükafatlarını almış İhsan Doğramacı 2000-ci ildə Azərbaycanın "İstiqlal" ordeni ilə, 2005-ci ildə isə Azərbaycanın ən ali mükafatı olan "Heydər Əliyev" ordeni ilə təltif olunub. 2000 və 2005-ci illərdə İhsan Doğramacının 80 və 85 illik yubileyləri Bakıda qeyd olunub.
Shenyang J-6
Shenyang J-6 (Çincə: 歼-6; NATO kod adı: Farmer), Çin istehsalı olan bir reaktiv qırıcı təyyarədir. Təyyarə SSRİ istehsalı olan MiQ-19 təyyarəsinin baza modeli əsasında yaradılmış və ilk uçuşunu 30 sentyabr 1959-cu ildə həyata keçirmişdir. 29 aprel 1962-ci ildən etibarən xidmətə qəbul edilmişdir. 1958-1986-cı illər arasında 4500 ədəddən çox Shenyang J-6 təyyarəsi istehsal edilmişdir.
Böyük Ayı gölü
Böyük Ayı gölü (,, sleyvi dilli Sahtú) — Kanadanın böyük daxilli gölü, böyüklüyünə görə Şimali Amerikada dördüncü, dünyada isə səkkizincidir. Göl 65 və 67 şimal eninin və 118 və 123 qərb uzunluğunun dərəcələrin arasında və şimal qütb dairəsində yerləşir. Səviyyəsi dəniz səviyyəsindən 156 metr yüksəkdədir.
Coğrafiyası
Gölün sahəsi 31.153 km² və həcmi 2.236 km³ bərabərdi. Orta dərinliyi 71.7 m, ən dərin yeri isə 446 m. Sahil uzunluğu 2.719 m, su tutumu 11.717 km². Böyük Ayı Gölü noyabırın sonundan iyula qədər buzla örtülür.
Göl gəmiçiliyə yararlıdır. Əsas limanları: Radium Limanı və Delayn.
Tarixdən əvvəlki geologiyası
Böyük Ayı gölü iki iri fiziki-coğrafi rayonlarının arasında yerləşir: Kanada Qalxanının Kazan yüksəklikləri hissəsində və daxili düzənliklərdə. Bir zamanlar Pleystosen dövründə buz eroziyasının formalaşdırdığı buz vadilərində olan Buzlaq gölü Makkonelin hissəsi idi. Kembri dövrünün öncəsinə aid edilən Kanada qalxanının qayaları Maktaviş qolunun şərq kənarlarını təşkil edir.
Mədən
1930-ci ildə Jilbert Labin gölün ərazisində uran yataqları tapmışdı. Sonradan bu yatağın bazasında mədən tikildi, Hiroşima və Naqasaki üzərinə atılan atom bombasının hazırlanması üçün istifadə edilən uran məhz burada hasil edilmişdi. Sonralar mədən, Kanada ərazisində uranın yüksək xərclərlə çıxarılması və yeni yataqların kəşfi ilə əlaqədar, bağlandı.
Bor
Bor (B) – D.İ.Mendeleyevin elementlərin dövri sistemində 5-ci elementdir.
Tətbiqi
thumb|Bor Amorf bor, fərqli olan yaşıl rəngli olduğu üçün pirotekni (fişəng) sahəsində və atəşləyici olaraq raketlərdə istifadə edilir. Tennis raketlərinin, nüvə stansiyalarında istifadə edilən tənzimləyicilərin və istiliyə dayanıqlı şüşə məhsullarının istehsalında da əhəmiyyət daşıyır. Borun ən əhəmiyyətli ticarət qarışığı, izolyasiya məqsədilə şüşə lifinin və bir ağardıcı olan natrium perboratın istehsalında istifadə edilir. Digər bor birləşmələri də, borosilikat şüşələrin istehsalında istifadə edilir. Toxuculuq sahəsində əhəmiyyət daşıyan bir digər bor qarışımı isə, bor turşusudur. Elektrikə qaşı izolyatorik davranarkən, bir metalinkinə bənzər istilik keçiriciliyi göstərən boron nitrit qarışığı, eyni zamanda, qarışdırıldığı hər hansı bir maddəni almaz sərtliyinə gətirici xüsusiyyətdədir. Titan və volfram ilə birlikdə istifadəsi nəticəsində, çəkisi aşağı olur ancaq istiliyə qarşı müqavimətli ərintilər əldə edilir. Boron-10 izotopu, nüvə stansiyalarında mühitdəki neytronları sürətlə əmərək reaksiyaları ləngitmək və ya dayandırmaq üçün, nüvə radiasiyasına qarşı qalxan olaraq və neytron müəyyənləşdirici alətlərdə istifadə edilir. Yaxın zamanda artrit (oynaqların iltihabı) müalicəsində istifadə edilməyə başlanan bor birləşmələri də ümid vəd edir. Göz dezinfeksiyaedici preparatların tərkibində də bor var.
Canlı orqanizmlərdə
Borun bitkilərdə kütlə ilə miqdarı 0,001%-dir. O, ən çox əhəmiyyətli mikroelementlərdən biridir, xüsusən də ikiləpəli bitkilər üçün. Bor bakterial və göbələk xəstəliklərinə qarşı davamlılığı artırır. Müəyyən edilmişdir ki, bor dişiciyin dişicik ağzında tozların (tozlanma zamanı) əmələ gəlməsini gücləndirir. Bor ilə yaxşı təmin olunma bitkilərdə karbohidrat və zülal mübadiləsinə hiss olunacaq təsir edir, meyvələrin inkişafına şərait yaradır, qış dövründə kök yumurtasının və soğanağın yaxşı vəziyyətdə qalması imkanını yüksəldir. Bor xüsusilə şəkər çuğunduru, pambıq, kətan, tərəvəz və meyvə və gilə meyvə bitkilərinin məhsuldarlığı üçün lazımdır. Mədəni bitkilərin məhsulları ilə birlikdə hər hektar torpaqdan ildə 10q-a qədər bor yox olur. Onu kökümeyvəlilər və yem otları xüsusi aktiv olaraq aparırlar.
Bor çatışmadıqda bitkilərdə çiçək əmələ gəlmir, toxumların yetişməsi pozulur, cücərmə konusu ölür, çuğundurda özək xəstələnir, kətan bakterioz ilə xəstələnir və demək olar ki, toxum əmələ gətirmir, lifləri isə kövrək və qısa olur.
Bor artıqlığı olduqda bitkilərin boyu kiçik olur. İndikatoq bitkilər borun torpaqdakı miqdarına müxtəlif reaksiya verir. Məsələn, bor torpaqda yüksək miqdarda olduqda izen və şoran otda nəhəng bitkilər əmələ gəlir.
Heyvan orqanizmində borun miqdarı kütlə ilə 0,0001% olur.
İnsan orqanizmində borun biokimyası az öyrənilib. Yaşlı adamın bədənində 12mq bor olur.
Bor karbohidratlar, piylər, bir sıra vitaminlər və hormonların mübadiləsində iştirak edir, bəzi fermentlərin aktivliyinə təsir edir. Müəyyən edilmişdir ki, trietoksikoz ilə xəstələnmiş xəstələrdə bor əsas mübadilənin azalmasına səbəb olur, insulinin hipoqlikemik təsirini gücləndirir. Məlumatlar var ki, borun böyümənin və həyatın uzun müddətli olmasında müsbət rolu var, həmçinin kalsium, maqnezium, fosfor və D vitamini mübadiləsinə təsir edir.
Çəkinin itməsi təkcə mübadilə səviyyəsinin artması ilə deyil, həm də hüceyrələrdən və toxumalardan suyun kənarlaşdırılması ilə əlaqədardır.
Bor orqanizmə tərəvəzlər və ət vasitəsi ilə daxil olur.
Borun ən geniş tanınan və insan tərəfindən istifadə olunan birləşmələri aşağıdakılardır:
Na2B4O7 ∙ 10H2O – boraks, borat turşusunun natrium duzu.
İlk dəfə bu elementi borat turşusundan fransız kimyaçıları J.Gey-Lüssak və L.Tenar 1808-ci ildə kəşv etmişdir.
İnsan orqanizmində bor atomlarının sayı 5,5 ∙ 1020, bir insan hüceyrəsində 5,5 ∙ 106 ədəddir.
Qida məhsulları ilə borun orqanizmə sutkalıq daxil oması miqdarı 1,3mq olur, həm də bu miqdarın 1,1mq-ı qida, 0,20mq-ı su ilə daxil olur.
Adın mənşəyi
Ilk dəfə əlkimyaçıların yazılarında ərəbcə “borak” (suda yaxşı həll olan ağ duz deməkdir) latınca” borax” adlanıb ki, bor adı da buradan meydana gəlib. Bu adın Кopenhagendə anadan olmuş fizik Nils Borla heç bir əlaqəsi yoxdur.
Təbiətdə varlığı və alınması
Bor elementinə təbiətdə sərbəst halda rast gəlinmir; bor turşusu qaynar vulkan sularında müxtəlif mineral suların tərkibində (sassolinlərin), mineral duz yataqlarında, həm də bir başa öz duzları deyil, tetrabor turşusu duzları-boraks Na2B4O7•10H2O və bu qəbildən tinkal, kernit, borasit, pandermit, borokalsium, laqonit salikatlarla qarışıq halda aksinit, turmalin və s. minerallar şəklində rast gəlinir. Bunlar Strassfurt və 1928-ci ildən Kalifoniyada tapılmış minerallardır. Sənayedə o boraksdan (Na2B4O7•10H2O) sulfat turşusu ilə təsir etməklə alınır. Ilk dəfə bu reaksiya 1702-ci ildə Fransız kimyaçısı Tomberq tərəfindən aparılıb.
Fiziki və kimyəvi xassələri
Bor turşusu ağ rəngli, parlaq kristal maddədir. Soyuq suda az; 200C-də 4.9q, qaynar suda yaxşı -1000C-də 39.7q həll olur və yenidən kristallaşır. Bor turşusu çox zəif turşudur. Onun turşuluq xassələri H+ ayrlması ilə deyil, hidroksil ionu birləşdirməsi ilə müəyyən edilir. 200C-də k1=6•10-10, k2=2•10-13, k3=2•10-14-dür. Bor turşusu alüminium hidroksiddən fərqli olaraq demək olar amfoter deyildir, ancaq çox davamsız B(HSO4)3 əmələ gəlməsi onun zəif amfoterliyinə işarə ola bilər. Az uçucu turşudur; karbonat turşusunu duzlarından çıxara bilir. Məs. sodadan. Bor turşusunu qızdırdıqda 700C-də suyunu itirərək, əvvəl metabor turşusuna HBO2, sonra isə B2O3-ə çevrilir. Bor turşusunun duzları və efirləri alovu parlaq-yaşıl rəngə boyayır. Bor turşusu etilenqlikolla, qliserinlə, mannitlə həm efirləşərək, həm də kordinasion birləşərək bir əsaslı güclü turşuya cevrilir və qələvi ilə titrlənir (bu üsul özünün miqdarı təyinində istifadə edilir). Kompleks əmələ gətirməsi, akseptorluğu ilə mühüm rol oynayır. Bor elementində atom radiusu çox kiçik olduğundan onun boş orbitalının elektrona hərisliyi daha çoxdur. Bor birləşmələrində bor elementi 10B, 11B kimi iki stabil izotopun uyğun olaraq 19%, 81% qarışığından ibarət olur və asanlıqla neytron tutur. Bor 2p orbitalındakı tək elektronu və boş orbitalları ilə metallarla elektron ümumiləşdirərək kovalent, metal-atom əlaqələri şəklində müəyyən kristal quruluşlu (heksaqonal, rombik, tetraedrik) birləşmələr əmələ gətirir (MeB2, Fe2B, FeB, Fe2B3 və s.). Boridlər metal səthində karkaslar, setkalar əmələ gətirməklə ekranlaşmış elektron kollektivi (buludu) yaradır və metal valent elektronlarından azad ola bilmir; o, borla belə nüfuzedici təsirdən kimyəvi proseslərə, temperatura davamlıq, möhkəmlik qazanır, yeyilmə və korroziyadan qorunur.
İstifadə və tətbiq sahələri
Bor turşusu və onun törəmələri yağlara və yanacaqlara aşqarlar sintezində istifadə olunur. Onun bor oksidindən (B2O3) əlavə: azotlu törəmələrindən yaranan BN kimi laylı quruluşa malik yüksək temperatura dözümlü (Tər=30000C-dir) təbəqələri bu məqsədlə (friksiyaya qarşı) müsbət rola malikdir. Aşqarlar bor turşusunun əsasən tsiklik efirləri, koordinasion birləşmələri, azot, kükürd saxlayan müxtəlif üzvi birləşmələridir.
Bor nadir, lakin Yer qabığında çox yayılmış elementdir; onun bir neçə iri yatağı məlumdur ki, oradan oksigen, kalsium və ya natriumla birgə hasil edilir. Onun natriumla birləşməsi  - natrium tetraborat və ya boraks qədim zamanlardan metal ərintilərilə aparılan işlərdə flüs kimi istifadə olunur.
Bor bitkilərin həyat fəaliyyətində vacib elementdir və heyvaların qidalanması üçün lazımi mikroelementidir. Onun karbonla birləşmələri tankların zirehlərində, güllə keçirməyən jiletlərin hazırlanmasında və digər sənaye sahələrdə, o cümlədən atom reaktorlarının qorunmasında istifadə olunan çox bərk keramik material əmələ gətirir. Borun azotla birləşmələrindən birinin quruluşu almaza bənzəyir, onun kimi möhkəmdir, lakin bununla bərabər yüksək temperaturlara daha dayanıqlıdır. Borat turşusu – antiseptikdir və eyni zamanda tarakanlarla effektiv mübarizə alətidir. Pestisidlərin tərkibində olan bor da tankların zirehlərinin tərkibinə daxildir.
Telman Nəhmətov
Telman Təyyar oğlu Nəhmətov (29 aprel 1990; Astara rayonu, Azərbaycan SSR — 31 oktyabr 2020; Xocavənd rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin kiçik çavuşu, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Telman Nəhmətov 1990-cı il aprelin 29-da Astara rayonunun Alaşa kəndində anadan olub.
Hərbi xidməti
Azərbaycan Ordusunun kiçik çavuşu olan Telman Nəhmətov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Füzulinin və Xocavəndin azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Telman Nəhmətov oktyabrın 31-də Xocavənd döyüşləri zamanı şəhid olub. Astara rayonunun Alaşa kəndində dəfn olunub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Telman Nəhmətov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Telman Nəhmətov ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad olunması zamanı döyüş tapşırıqlarını yerinə yerinə yetirən zaman mərdliyin və igidliyin göstərilməsinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Telman Nəhmətov ölümündən sonra "İgidliyə görə" medalı ilə təltif edildi.
2021 Süveyş kanalının tıxanması
Süveyş kanalı 2021 il mart ayında 6 gün müddətində bağlanmışdır. Buna səbəb Ever Given gəmisinin təsadüfən saya oturması olmuşdur. İlkin səbəb kimi güclü küləyin olması göstərilmişdir. Burun tərəfi kanalın şərq sahilinə ilişmiş, davam edən inersiya ilə də gəminin arxa tərəfi kanalın qərb sahilinə tərəf hərəkət edərək, kanalı tamamilə bağlamışdır. Misir hökuməti səbəb olaraq həmçinin bəzi texniki səhvlərin və heyət tərəfindən səhvlərin buraxılmasını da istisna etmirdi. Qəzanın aradan qaldılırması üçün, Süveyş kanalının rəhbərliyi tərəfindən Boskalis şirkəti cəlb olunmuşdur.
Zəmin
alt=Süveyş kanalının yuxarıdan görünüşü.|thumb|[[Süveyş kanalının və Süveyş körfəzinin görünüşü. Sol tərəfdə Afrika, sağ tərəfdə isə Sinay yarımadası və Asiya yerləşir. Fotoşəklin yuxarı sol küncündə Böyük Acı gölü görmək olur.]] 1869 ildə açılan Süveyş kanalı Aralıq dənizi ilə Qırmızı dənizi birləşdirən vacib ticarət yollarında biridir və 2021 il üçün oradan gündə 50 yaxın gəmi keçir ki, bu da dünya ticarətinin ümumi həcminin 12% təşkil edir. Getdikcə artan gəmilərin sayı və bunun müqabilində kifayət gədər geniş olmayan kanal, artıq uzun müddət idi ki gəmilərin bəzi yerlərindən hətta növbə ilə keçməsini şərtləndirmişdir. Kanalın genişləndirmə layihəsi realizasiya mərhələsində olmasına baxmayaraq, kanalın böyük bir hissəsi hələ də birtərəfli olaraq qalır.
İrlandiya Milli dəniz kollecinin müəllimi və keçmiş kapitanı Bil Kavana, Süveyş kanalında üzməni «yüksək riskli çox mürəkkəb əməliyyat» kimi təsvir etmişdi. Küləyin əsməsi gəmilərin üzərində sanki bir yelkən kimi olan konteyner səthlərinə təsir edərək, gəminin istiqamətinə də təsir göstərir. Ever Given kimi böyük gəmilər də bir təkan aldıqdan sonra istiqaməti dəyişməyə başlayırsa onun qarşısını almaq çətin olur.
Tit Flavi Sabin (konsul-suffekt, 72-ci il)
Həyatı
Flavilər sülaləsindəndir. Atası Tit Flavi ​​Sabin 47-ci ildə konsul-suffekt olmuşdur, anası isə Arresina Klementina idi. İmperator Neronun ölümündən sonra hakimiyyət uğrunda mübarizədə fəal iştirak etdi. O, atası ilə birlikdə Otonu dəstəkləmişdir. 69-cu ilin mayında Neronun dövründə bu vəzifəyə təyin edilmiş Qney Arulen Seli Sabin ilə birlikdə konsul-suffekt olmuşdur.
2021 Süveyş kanalının tıxanması
Zəmin
Misir hökuməti tələb edir ki, kanalı keçən gəmilərə Misirin «Süveyş komandası» otursun, o cümlədən də bir və ya bir neçə Misirin rəsmi Süveyş kanal rəhbərliyinin dəniz pilotu, hansılar ki ekipajın və kapitanın ohdəliklərini üzərinə götürüb gəmini idarə edəcəklər. Qəza zamanı bortda iki nəfər Misirin Süveyş kanal rəhbərliyinin pilotu var idi.
Tit Flavi Sabin (konsul-suffekt, 72-ci il)
Həyatı
Onun oğulları 82-ci ildə konsul olmuş Tit Flavi ​​Sabin və 95-ci ildə konsul olmuş Tit Flavius ​​Klement idi.
2021 Süveyş kanalının tıxanması
Toqquşma
23 mart 2021 il saat 07:40 EGY (05:40 UTC ) Ever Given gəmisi Süveyş kanalı ilə hərəkət edərkən qum fırtınasına düşür. Sürəti 73 km/saat olan güclü külək idarəetməni mümkünsüz edərək gəminin gövdəsinin yana çəkilməsinə gətirib çıxartdı və sonra Aralıq dənizindəki Port-Səiddən 151 km (82 dəniz mili) məsafədə, həmçinin Süveyş körfəzindəki Süveyş portundan 10 km (5,4 dəniz mili) məsafədə gəmi kanala nisbətdə köndələn vəziyyətdə saya oturdu və kanalı hər iki tərəfdən bağlamış oldu  Gəminin heyətindən zərər çəkən olmamışdı. İnsident zamanı gəmi Malayziyanın Tanjung Pelepas limanından Niderlandın Rotterdam limanına yollanırdı. Manşiet Ruqola kəndinə yaxın saya oturan zaman, o şimala doğru hərəkət edən gəmilərdən kolonda 5 idi və ondan sonra 15 gəmi də arxasınca hərəkət edirdi.
Teylor Hekford
Taylor Edwin Hackford — amerikalı kinorejisordur. Hackford 31 dekabr 1944-cü ildə Kaliforniya ştatının Santa Barbara şəhərində ingilis əsilli ailədə anadan olub. O, Amerika Rejissorlar Gildiyasının prezidenti vəzifəsində işləmişdir. 1979-cu ildə "Yeniyetmə ata" (ingiliscə orijinal adı: Teenage Father) filminə görə "Ən yaxşı qısametrajlı film" kateqoriyasında Akademiya Mükafatını qazanmışdır. Onun töhfə verdiyi digər filmlərdən bəziləri; An Officer and a Gentleman (1982) və Ray (2004). Daha əvvəl iki dəfə evli olan Hackford 1997-ci ildə evləndiyi üçüncü həyat yoldaşı, britaniyalı peşəkar aktrisa Helen Mirren ilə bərabər yaşayır. Onun iki övladı vardır.
2021 Süveyş kanalının tıxanması
Toqquşma
26 mart tarixinə olan məlumata görə kanalı keçmək üçün növbədə artıq 150 gəmi yığılmışdı, 27 martda artıq bu rəqəm 276 qalxdı, 28 martda 321 və 29 martda artıq 450 yuxarı müxtəlif gəmilər yığılmışdır.
Qəzanı aradan qaldırma əməliyyatı
alt=Ever Given Süveyş kanalında ilişib, Beynəlxalq Kosmik Stansiyasından görünüş, 27 mart 2021 il.|thumb|Yedəklər ilişmiş gəmini çıxarmağa çalışırlar. [[Beynəlxalq Kosmik Stansiyasından görünüş, 27 mart 2021 il.]] İlkin olaraq gəmini yedəklərlə çıxarmaq cəhdləri uğursuzluqla nəticələnmişdir. Buna görə də iki torpaqqazan gəmi ilə dibin dərinləşməsi üçün işlərə başlanılmışdır. Gəminin 16-20 metr suya çökməsinə nail olmaq üçün üçün 15-20 min m³ həcmində qum uzaqlaşdırılmalı idi. Süveyş kanal rəhbərliyinin dediyinə görə bundan sonra gəmini saydan qaldırmaq mümkün olacaqdı.
29 mart 2020 il, saat 04:30 gəmi gismən, saat 05:42 EGY (03:42 UTC) artıq suya qaytarılmışdır və 15:05 EGY (13:05 UTC) tamamilə saydan qaldırılaraq çıxarılmışdır, gəmi texniki baxış üçün Böyük Acı göl tərəfə yedəkdə hərəkətə başlamışdı. Gəminin burun tərəfində olan sahildən 27 min m³ qum qazılıb çıxarılmışdır. Gəminin çıxarılmasına baxmayaraq hərəkət bir müddət bərpa edılməmişdir, Süveyş kanalının rəhbərliyi kanalın vəziyyətini yoxladıqdan sonra gəmiçilik aqentliklərinə hərəkətin yerli vaxt ilə 19:00 EGY (17:00 UTC) bərpa olunacağı haqda xəbər vermişdir.[22][23][24]
Qlobal iqtisadiyyata təsiri
thumb alt=Süveyş kanalın tıxanması|thumb|Peykdən çəkilən bu iki şəkildə [[Ever Given gəmisinin yaratdığı maneə nəticəsində yaranmış txacın bir hissəsi görünür. 29 mart 2021.]] Gəmiçilik və logistika sahəsi üzrə ekspertlər xəbərdarlıq edirdilər ki, insident çox güman ki bütün dünya üzrə malların müştərilərə çatdırılmasını ləngitəcək. Dəniz tarixçisi Sal Merkolyano Associated Press-ə bildirmişdir: «Hər gün kanal bağlıdır, konteyner daşıyanlar və tankerlər gida məsullarını və sənayə məhsullarını Avropaya çatdırmır və Avropadan da Uzaq Şərqə ixrac edilmir». Lloyd's List hər saatda ləngiyən malların dəyərini 400 milion ABŞ dolları dəyərində qiymətləndirir və maneəni aradan qaldırmaq üçün keçən hər gün əlavə malların 9 miliyard ABŞ dolları dəyərində ləngiməsinə gətirəcək. Rabi qapanmaya görə Misirin hər gün 12-14 milion dolların itirdiyini hesablamışdır.
«Strateji energetika və iqtisadi araşdırmalar»-ın prezidenti Maykl Linç, neftin qiymətinin artmasını «Süveyş kanalı triqer faktorunu qapatdığı zaman, insanlar neftin qiymətinin yaxın vaxtlarda aşağı düşdüyü onu almağa başlayırlar» ifadəsi ilə izah etmişdir. WTRG Economics-dən olan energetika sahəsindən olan iqtisadçı Jeyms Vilyams demişdir ki, hal hazırda dünyada mövcud olan ehtiyatlar baxımından bir neçə günlük neftin tədarükünün ləngiməsi bazar üçün o qədər kritik deyil. Əksinə 29 mart 2021 ildə Süveyş kanalı açılandan sonra digər gəmilərdən neftin tədarükünün ləngiməsinin nəticəsi olaraq, neftin qiymətləri kəskin düşmüşdür.
Hadisə mallar ilə təchiz etməni ləngitdi və bu da yarımkeciricilər kimi, defisit olan sahələrə təsir etdi, bununla da iflas təhlükəsi ilə üz-üzə olan bazarlara təsir etdi. Uzun müddətli mal çatışmazlığını azaltmaq üçün gələcək tədarüklərdə, yaranmış çatışmamazlığ bərpa olunana qədər adi vaxtdan tez sifariş verilə bilər. Həmçinin də başqa bir şirkətin məsləhətçisi, Süveyş kanalında hətta qısa bir fasilənin belə tədarük zənciri boyunca bir neçə ay domino təsiri göstərəcəyini qeyd etdi. Bəzi ekspeditorlar qeyd edirlər ki, yükgöndərənlərin kanalın tıxanması nəticəsində yaranan axsama və qeyri-müəyyənlikdən çəkinməyə çalışdıqları üçün Avropadan Asiyaya gedən yollarda alternativ nəqliyyat vasitələrinə olan tələbatın yaxın bir neçə həftədə artacağı gözlənilir.
Asiya ilə Avropa arasında dəniz əlaqəsi üçün standart alternativ marşrut – Ümid burnu ilə Afrikanı dövrələməqdir, o səyahət ki, yola iki həftəyə gədər əlavə vaxt gedəcək, bununla belə bu variant 26 martdan bəzi gəmilər tərəfindən artıq istifadə olunurdu. Rusiya bu insidentdən, Afrika ətrafından yükdaşımalara daha qısa alternativ kimi, özünün arktik marşrutlarını irəli çəkmək üçün istifadə edirdi.
Bu qədər kiçik bir ərazidə qiymətli gəmilərin görünməmiş konsentrasiyası səbəbindən dəniz quldurluğu təhlükəsi ehtimalı, gəmiçilik şirkətlərini təhlükəsizlik üçün Bəhreyndə yerləşən ABŞ Beşinci Donanmasına sorğu göndərməyə vadar etmişdir.
Başqa qəzalar
Süveyş kanalında bu cür qəzalar nadirən baş verib:
Bir neçə saatlıq bağlanmaya gətirən qəzalar da baş vermişdir:
Altı günlük müharibə 8 il müddətində kanalda hərəkəti iflic etmişdir. (1967-1975).
Populyar mədəniyyətdə
İnsident haqqında müxtəlif internet-memlər dərc olunmuşdur, həmçinin çoxlu zarafatlar. İstifadəçilərə Ever Given-i dünyanın istənilən yerinə yerləşdirməyə imkan verə bilən Ever Given Ever Ywhere internet-tətbiqi viruslu olmuşdur. TikTok mobil platformasında istifadəçilər məsələyə şəxsi baxışlarını interpritasiya edən zarafat və memləri yerləşdirirdilər. Tvitterdə insidentin aradan qaldırılması üçün ayrıca zarafat şəklində təkliflər yayılmışdır. Microsoft Flight Simulator gəminin kanala oturan modifikasiyasını yaratmışdır.
NGC 591
NGC 591, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Andromeda bürcü istiqamətində yerləşir. SB0-a tipli. tərəfindən ildə 40.64 sm (16 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Suxoy Su-1
Texniki xüsusiyyətləri
Mənbə
2 ədəd 20 mm-lik ŞVAK topu
2 ədəd 7.62 mm-lik ŞKAS pulemyotu
Qışlaq-i Qarakəkilhacımahmud (Biləsuvar)
Qışlaq-i Qarakəkilhacımahmud — İranın Ərdəbil ostanının Biləsuvar şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 34 nəfər yaşayır (6 ailə).
Rixard Avenarius
Rixard Lüdviq Henrix Avenarius (Richard Ludwig Heinrich Avenarius) — İsveçrə və Almaniya filosofu, empiriokritisizmin banisi.
Cəbrayıl Azadəliyev
Azadəliyev Cəbrayıl Əb­­­­­dü­ləli oğlu — AMEA Geologiya və Geofizika İnstitutunun əməkdaşı, geologiya-mineralogiya elmləri doktoru, pro­­­­fes­sor.
Həyatı
Cəbrayıl Azadəliyev 1935-ci il noyabrın 29-da Ermənistan SSR-nin Qafan ra­yo­­nunun Mahmudlu kəndində anadan olmuşdur. 1954-cü ildə Gığı kənd tam orta mək­­­­­­­tə­­b­ində orta təhsilini 8 il ərzində əla qiy­mət­­lər­lə ba­şa çat­dır­mışdır. C.Ə.Aza­dəliyev Azərbaycan Dövlət Universitetinin (hazırda Ba­kı Döv­lət Universiteti) Ge­­­­o­lo­­gi­ya-coğ­ra­fi­ya fa­kültəsinin "Ge­o­lo­ji çəkiliş və fay­dalı qa­­zın­tı ya­taq­la­rı­­nın ax­ta­rı­­şı" şö­bə­­sini fər­q­­­­lən­mə diplomu ilə bi­tirmişdir.
1959-cu il­­in iyun ayından aka­­demik M.Ə.Qaş­qayın şəxsi tə­şəbbüsü ilə AMEA Ge­o­lo­gi­ya İns­titu­tun­a (indi­ki Geologiya və Geofi­zi­ka İns­titu­tu) təyinat almış, 1961-ci ildə əyani aspi­ran­t, sonra kiçik elmi iş­çi, böyük elmi iş­çi, böyük elmi iş­çi-qrup rəh­bəri kimi fə­a­­­liyyət gös­­tər­mişdir. 1986-cı il­dən "Me­ta­­so­­­­ma­tizm və fi­liz­əmə­ləgəlmə" şö­bəsinə rəh­bər­lik et­miş­dir. 1967-ci il­dən Ba­kı Döv­lət Uni­versitetinin Fay­da­lı qa­zın­tı­la­rın ge­olo­giyası kafedrasın­da saathe­sabı qaydada pe­da­qoji fəaliy­yət­­lə məşğul olm­­uş, 1999-cu ildən indiyədək kafedranın pro­fes­soru vəzi­­fə­­sində fəaliyyət gös­tə­rir.
1966-cı ildə "Cənubi Daşkəsən dəmir filizi yatağında skarn­ə­mə­ləgəlmə prosesləri" mövzusunda dissertasiya müdafiə edərək geologiya elmləri namizədi adına layiq görülmüşdür. 1998-ci il­də "Plutonogen-üçvəhdətli kontakt-termal metamor­fizm, skarn-filizəmələgəlmə və mis-porfir filizləş­məsi prosesləri (Kiçik Qafqaz timsalında)" möv­zu­sunda dissertasiya müdafiə edərək geologiya elmləri doktoru adına layiq görülmüşdür.