cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Xitaylar
Dövlətin tənəzzülü və süqutu
1143-cü ildə Yeloydaşı xan öldü.Onun oğlu yox idi,ona görə "qurxan" adı ilə hakimiyyətə əvvəlcə arvadı,sonra isə qızı keçdi.Belə bir şəraitdə bir tərəfdən qurxanın qohumları hakimiyyət uğrunda mübarizəyə başladılar,digər tərəfdən Kidanların hakimiyyətinə qarşı əyalətlərdə iğtişaşlar başladı. Nəticədə Kidanların hakimiyyəti zəiflədi. 1208-ci ildə Çingiz xan tərəfindən məğlub edilmiş Naymanlar Yeddi-Su əyalətinə gəldilər, və Nayman hökmdarı Kuçluk xan Kidan hökmdarı Çjuluxu(çin:楚魯甦) ilə ittifaqa girərək,Mavəraünnəhrin hakimiyyətə tabe olmayan yerli  hakimlərinə qarşı mübarizəyə başladılar.Lakin Kuçluk yaxşı silahlanmış ordu yaratdıqdan sonra qurxana qarşı düşmən mövqe tutdu. O Üzkəndə hücum edərək qurxanın oradakı xəzinəsini ələ keçirdi.Daha sonra Kuçluk Balasaqunu tutmaq istədikdə məğlub edilərək öldürüldü.1210-cu ildə Xarəzmşah Məhəmməd Səmərqənd əyalətinin hakimi Osmanla birləşib Yeddisu əyalətinə hücum etdi. Həmin ilin 9 sentyabrında onların arasında qanlı vuruşma baş verdi,lakin heç bir tərəf qalib gələ bilmədi, və tərəflər döyüş meydanından çəkildilər.Kidanların ordusu Balasaquna gəldi.Lakin məlum oldu ki, şəhərin hakimi də Xarəzmşahla əlaqədədir. Kidan ordusu ona görə şəhəri 16 gün mühasirədə saxladı,şəhər alındıqdan sonra 3 günlük qarətə buraxıldı.Mənbələrdən aydın olur ki,bu qarət vaxtı şəhər əhalisisindən 47 min nəfər adam öldürülmüşdü.1210-cu il döyüşündən sonra Xarəzmşah öz ölkəsinə gəldi,və yeni hərbi səfərə hazırlaşmağa başladı. Osman da onun tərəfində idi. Bu vaxt Osman Xarəzmşah Məhəmmədin qızına evləndi. 1219-cu ildə Çingiz xanın məşhur sərkədəsi Subutay Balasaqunu tutub Qaşqara yaxınlaşdı,şəhəri ələ keçirib Kuçluk xanın başını kəsdi.Beləliklə Kidan dövlətinə son qoyuldu.
Mənbə
Əsməd Muxtarova. Türk xalqlarının tarixi. Bakı, 2010.'''
Qadağan olunmuş eşq (teleserial, 2008)
Aşk-ı Memnu (teleserial) 4 Sentyabr 2008-ci ildə 24 İyun 2010-cu qədər Kanal D kanalında nəşr olunan və 2 mövsüm davam edən Türk romantik drama serialıdır. Kerem Çatay tərəfindən yaradılan dizi İstanbulda eyni evdə yaşayan iki insanın qadağan eşqini və ətraflarındakı həyatı mövzu alır. Serial, Halit Ziya Uşaklıgilin eyni adlı romanı əsasında ekranlaşdırılıb. Aşk-ı Memnu, Türk televiziya tarixinin ən məşhur və ən çox izlənilən serialı olmuşdur. Final bölümü, tamaşaçıların təxminən% 73.7'ini ekran başına çəkmişdir.
Serial, atasının ölümündən sonra Adnan Bəy ilə evlənən Bihter Yöreoğlunu və yoldaşının qardaşıoğlu Bəhlül ilə yaşadığı "qeyri-etik" eşq üzərində sıxlaşır. Bihter və hələ universitetdə oxuyan əyləncə düşkünü Behlülün, Adnan Bəydən və evdə yaşayan digər insanlardan gizli bir münasibətləri olur. Onların həyatlarına və yaşadıqları dramatik hadisələrə Mademoiselle De Courton (Deniz), Firdevs Yöreoğlu, Peyker Önal, Nihal Ziyagil və Bülent Ziyagil ilə digərləri də daxil olur.
İstehsal
Serialın ssenarisi Ece Yörenç və Mələk Gençoğlu tərəfindən yazılmışdır. Rejissor kreslosunda Hilal Saral yer almışdır. Serialın istehsal
şirkəti, Ay Yapım'ın. Seriallar, 2 sentyabr 2008 tarixindən 24 iyun 2010 tarixinə qədər Sarıyer olan və iş adamı Rəhmi Qoça aid yol yalısında çəkilmişdir. Seriallar müddəti, nəşr olunduğu ilk hissədən etibarən ortalama 90 dəqiqədir.Serialın 2008-ci ildə bu yana dizi adına prodüser şirkət Ay Yapım tərəfindən istifadədə olan "Ask-iMemnu.tv" adlı rəsmi internet saytından dizi haqqında ləqəb, mükafat və oyunçu məlumatları verilmişdir. Serialın yayımlandığı sıralarda site üzərindən elanlar da edilmişdir.
Məzmun
Serialın mövzusu Xalid Ziya Uşaklıgilin Aşk-ı Memnu adlı romanından uyğunlaşdırılmışdır. Serialda, İstanbulun saylı zənginlərindən biri olan Adnan bəyin, çox sevdiyi arvadı İnci öldükdən sonra Nihal və Bülent adlı iki uşağı qalmasından sonra, ikinci bir evlilik edərək özündən çox gənc bir qız olan Bihter ilə evlənməsi və Bihterin özünü mənəvi qardaşı oğlu Behlül 'le aldatmasını mövzu edər.
Qadağan olunmuş eşq: 1. Mövsüm
İlk mövsüm cəmi 38 hissədən ibarətdir və Türkiyədə cümə axşamı göstərildi. Serialın ilk mövsümünün bütün hissələri yayımlandığı gün reytinq sıralamasında ilk üçdə iştirak etdi. Mövsümün ən aşağı reytinqi 9,6, ən yüksəyi isə 18,4'tür.
Texniki qrup
Serialın istehsalı Ay Yapım tərəfindən reallaşdırıldı və dizi Türkiyədə Kanal D'də yayımlandı. Serialın prodüseri Kərəm Çatay, inzibati prodüseri Mustafa Səndən. Bütün mövsümün rejissorluğunu Hilal Saral etdi. Xalid Ziya Uşaklıgilin eyni adlı romanından günümüzə uyğunlaşdırılan serialın ssenarisini, istehsal şirkətinin daha əvvəl Yaprak Dökümü, Dudaktan Kalbe kimi işlərində da vəzifə alan Ece Yörenç və Mələk Gençoğlu yazdı. Serialın musiqilərini isə Toygar Işıklı bəstələdi.
Aktyor heyəti
Serial Ziyagil və Yöreoğlu ailəsi ətrafında formalaşır. Ziyagil Holding'in sahibi Adnan Ziyagil'i Selçuk Yöntem, qızı Nihal'i Hazal Kaya və oğlu Büləntin Batuhan Karacakaya canlandırdı. Adnan bəyin bacısı Aysen Xanım rolu isə Gülsen Tuncer verildi. Serialdakı ana xarakterlərdən biri olan Behlül Haznedar'ı Kıvanç Tatlıtuğ oynadı. Behlül, Adnan Ziyagil'in qardaşı oğlu olaraq gördüyü uzaqdan bir qohumudur və ailəsini kiçik yaşda itirdiyi üçün Adnan Bəy onu öz evində böyütmüşdür. Yöreoğlu ailəsi ya da digər adıyla Melih bəy komandası Adnan bəyin arvadı Bihter və onun anası və bacısında ibarətdir. Bihter Ziyagil'i Beren Saat, anası Firdevs Yöreoğlu'nu Nebahat Çehre və bacısı Peyker'i Nur Fettahoğlu oynadı. Bihterin atası Melih bəy öldüyü üçün serialda yalnız flashback görünüşlərində göründü. Onu da Münir Akça canlandırdı.
Serialdakı bir digər ailə Hilmi Önal, həyat yoldaşı Aysun və oğlu Nihat'tan ibarət Hilmi bəy komandasıdır. Hilmi xarakterini Rəcəb Aktuğ, Aysun'u Zerrin Nişançı və Nihatı İlker Kızmaz canlandırdı.
Ziyagil yalısının personellerinden Süleyman Əfəndini Rana Cabbar, arvadı Şayeste'yi Fatma Karanfil və qızı Cəmiləni Pelin çatmış oynadı. Bu ailə xaricində Ziyagiller'in evində Kainat Duyal'ın canlandırdığı Nesrin və Baran Akbulut'un canlandırdığı Bəşir də çalışmaqdadır. Evə Firdevs Xanımla birlikdə gələn, Ufuk Kaplan'ın oynadığı Katya da Ziyagil ailəsinin işçilərindən biridir. Bunların xaricində, uşaqların baxıcısı və piano müəllimi olan Matmazel Dənizi də Zerrin Tekindor oynadı.
Serialın ilk mövsümündə Behlülün sevgilisi olan Elif'i Eda Özerkan, Firdevs Xanımın yaxın yoldaşı Sevil'i Gülizar Irmak oynadı.Seriala ilk mövsümün sonlarından daxil olan və daha sonra Nesrin'le evlənəcək olan balıqçı Rıza Kapitanın Alay Cihan canlandırdı.
Yayım məlumatı
Serialın ilk hissəsi 4 Sentyabr 2008 cümə axşamı günü nəşr olundu və 10,1 reytinglə günün ən çox izlənilən proqramı oldu.18 iyun 2009-cu ildə mövsüm finalı 16,1'le reytinq sıralamasında birinci oldu, eyni gün əvvəlki hissənin xülasəsi də 6,9 'la siyahıda ikinci sırada idi. Serialın ilk mövsümü 4 Sentyabr 2008'le 18 İyun 2009 arasında dörd həftə xaric hər cümə axşamı yeni bölüm olmaq üzrə cəmi 38 bölüm ilə sona çatdı. Hissələrdən 21i yayımlandığı gün reytinq sıralamasında birinci, 15-i ikinci, 2 hissəsi də üçüncü oldu. Mövsümün ən aşağı reytinqi 9,6, ən yüksəyi isə 18,4'tür.
Mükafatlar
Serial ilk mövsümündə 36. Altın Kelebek Mükafatlarında ən yaxşı yerli serial seçildi. Həmçinin eyni mərasimdə ən yaxşı aktrisa mükafatını Bihter rolu ilə Beren Saat, ən yaxşı aktyor mükafatını isə Behlül roluyla Kıvanç Tatlıtuğ qazandı. [6] Magazin Jurnalistləri Dərnəyi tərəfindən 2009-cu ilin ən yaxşı serialı seçildi. [7] Bundan başqa, serial ilk mövsümüylə İstanbul, Kadir Has, Beykent, Ankara, Qalatasaray kimi bir çox universitetin təşkil etdiyi təşkilatlarda və 2009 Vəfa Liseyi Kamal Sunal Mədəniyyət və İncəsənət Mərasimində 2009-cu ilin ən yaxşı serialı seçildi.
Qadağan olunmuş eşq: 2. Mövsüm
İkinci mövsüm cəmi 41 hissədən ibarətdir və Türkiyə də cümə axşamı axşamları göstərildi. Mövsümün ən aşağı reytinqi 15,4, ən yüksəyi isə 27,1 milyondur.
Reaksiyalar
Aşk-ı Memnu, zaman içində bəzi reaksiyalara gətirib çıxardı. Böyük nisbətdə tamaşaçı kütləsinə malik olması ilə bərabər, bəzi seqmentlər tərəfindən Aşk-ı Memnu'ya cəbhə alındı. Serialda çox cinsəllik, aldatma və əxlaqsızlıq olduğu müdafiə olundu və dəfələrlə RTÜK'e şikayət edildi. Televiziya ictimaiyyətində bəzi kəslər serialın Türk ailə quruluşuna uyğun olmadığını söyləməsinə baxmayaraq dizi həm dünyada, həm də Türkiyədə maraq çəkən böyük bir iş oldu.
Mədəniyyət və Turizm naziri Ərtoğrul Günay, serialın romanın əsl yolundan saptığını və çox cinsəllik ehtiva etdiyini ifadə edərək serialı RTÜK'e şikayət etdi. Aşk-ı Memnu, 2009-ci ilin RTÜK'e ən çox şikayət edilən dizisi oldu. Seriallar sevişmə səhnələri səbəbiylə bir neçə dəfə cəza almışdır.
Musiqi
Dizi Müzikleri və tənzimləmələri jenerik musiqisi daxil olmaq üzrə Toygar Işıklı tərəfindən edilmişdir. Final hissəsi üçün "Veda" adlı Toygar Işıklı mahnısı seçilmişdir. Ayrıca bəzi hissələrdə Madcon'a aid "Beggin", Frederic Chopin aid "Nocturne in C-sharp Minor", Dmitri Şostakoviç'in "The Second Waltz", Ajda Pekkanın səsləndirdiyi "Bir Günah Gibi" mahnısı daxil olmaq üzrə bəzi Ajda Pekkan, Dany Brilliant'ın səsləndirdiyi "Histoire d'Un Amour" və Beethovenin "Moonlight Sonata" parçalarına yer verilmişdir.
Serialın ardından 33 parçadan ibarət olan dizi musiqiləri albomu nəşr olunmuşdur. Albomda iştirak edən mahnılar eyni zamanda filmində prodüserliyini boynuna götürən Ay Yapım etiketiylə nəşr olunmuşdur.
Aşk-ı Memnu Veda
İki mövsüm ərzində yayımlanan, 4 sentyabr 2008-ci ildə tarixində başlayıb, 24 İyun 2010 tarixində sonlanan serialın son hissəsində; Bihter ilə Behlül arasında keçənləri bilən Bəşir, gördüklərini Adnana izah etmişdir. Bəşirin izah ilə aldadıldığını öyrənən Adnanın öfkelenmesi və yaşanılanlar səbəbi ilə Nihal və Behlülün evliliyi ilə eşqinə cavab tapa bilmədiyini düşünən Bihterin intihar etməsi səhnələşdirilmişdir. Bihterin ölümünün ardından evdən qaçan Behlül, qəbri başında Bihter'e uzaqlara gedəcəyini söyləmişdir. Adnan və uşaqları, uşaqların tərbiyəçisi ilə köhnə qulluqçuları da yanına alaraq yeni bir həyata başlamışlar. Serialın romantik bir vida ilə birlikdə son hissəsi olan 79. hissəsi [3] Türk televiziya serialları baxış rekordları arasında 73.7 izlenme payı ilə ilk sıraya yerləşmişdir.
Serialın finalı üçün kino ulduzları Filiz Akın, "gözlədiyimizdən dəydi. Mən finaldan məmnun qaldım. Bihterin ölümünə qədər çox gözəl idi. Amma Behlülün məzar başındakı səhnəsi daha təbii ola bilərdi. Yapışdırma saqqal filan olmamalıydı ", Selda Alkor," Beren Saatın həqiqətən təbrik edirəm, gözəl oynamış. Özünü vurmadan əvvəlki ruh halını o qədər gözəl vermiş ki, bizlər kimi illərcə bazarın əhəmiyyətli oyunçularından olacağına inanıram. Onsuz da ondakı qabiliyyəti yarışmada da görmüşdüm. Finala bayıldım. ", Nilgün Belgün," Kaş ki saqqalını daha yüngül yapsalardı ya da bir az uzanmasını bekleselerdi. Mənə o səhnə çox şişirtmə gəldi. Baba qız danışmaları çox təsir edici idi. Behlülü Türk filmlərindəki kor kemancılara bənzətdilər. Sünilik sakallarla başladı. ", Bihter xarakterini canlandıran Beren Saat," Bihter'i oynamaq ruhən məni çox döyürdü. "Demişdir. Son hissəsi Kuruçeşme Suada da izləyən dizi qrupu və 400 adamın iştirakıyla reallaşan vida gecəsinin 350 min TL-lik gəliri 'Baba Beni Okula Gönder' yəni ' Ata Məni Məktəbə Göndər 'kampaniyasına bağışlanmıştır. Serialın son hissəsinin işləri 1.5 ay davam etdi. Finali Suada'da izləyən Aşk-ı Memnu çəkiliş qrupu finalda gözyaşlarını gizlədə bilmədiyi zamanda, serialın prodüseri Kərəm Çatay, serialın finalının istənilən şəkildə olduğunu söyləmişdir.
Xarici keçidlər
Rəsmi Səhifə
Hətəm Əhmədov
Hətəm Əhmədov (tam adı: Əhmədov Hətəm Abdulla oğlu) — Azərbaycan SSR Dövlət xadimi, Ticarət naziri.
Sletnes Dəniz Mayakı
right|thumb|220x220px|Sletnes Dəniz Mayakı Qamvik Sletnes Dəniz Mayakı, Avropa qitəsinin yerləşməsinə görə ən şimalında yerləşən dəniz mayakıdır.Norveçin Finnmark rayonunun Qamvik şəhərinin üç kilometr şimalında yerləşən dəniz mayakı, 1905-ci ildə inşa edilərək istifadəyə verilmişdir. 39m yüksəkliyi olan dəniz fənəri, Finnmark rayonunda yerləşən tək tökmə dəmir dəniz mayakıdır.
Hətəm Əhmədov
Həyatı
Hətəm Əhmədov 1903-cü ildə Zaqatala dairəsinin İlisu kəndində anadan olub. İlk təhsilini İlisu və Zaqatalada almışdır. Moskva Şərq Zəhmətkeşləri Kommunist Ali Məktəbində təhsilini davam etdirmişdir. Təhsilini başa vurduqdan sonra uzun illər rəhbər vəzifələrdə işləmişdir. O ayrı-ayrı dövrlərdə Qax, Qusar, Zaqatala rayon partiya komitələrinin birinci katibi olmuş Azərbaycan SSR Xalq Ticarət komissarının müavini və Ticarət Komissarı olmuş, 1941–1953-cü illərdə Ticarət naziri. 1953–1964-cü illərdxə nazir müavini, 1959-cu ildən ömrünün sonunadək Azərbaycan SSR Ticarət palatasının sədri işləmişdir.
Sletnes Dəniz Mayakı
1944 cü ildə İkinci Dünya müharibəsi ərəfəsində Alman birləşmələri tərəfindən təmamilə məhv edilsə də müharibədən sonra,1948-ci ildə təkrar bərpa edilmiş və istifadəyə açılmışdır.
Phytoseius phenax
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Ağşidlər dövləti
Ağşidlər və ya İxşidilər (, əl-İxşidiyyun) – Misirdə qurulmuş dövlət. 935-ci ildə qurulmuşdur. Paytaxtı Fustat (Qahirə) idi.
Qurucusu məmlüklərdən Məhəmməd ibn Tugac ya da Əbubəkr Məhəmməddir (882—946). 969-cu ildə Fatımilər tərəfındən süquta uğradılmışdır.
Çəpni boyu
Çəpni boyu — Oğuz Xaqan Dastanına görə Oğuz Türklərinin 24 boyundan biri və Qaşqarlı Mahmuda görə Divân-ı Lügati't-Türk'təki iyirmi iki Oğuz boyundan iyirmi birincisi.
F. Rəşidəddin məlumat verir ki, Çəpni iç oğuz nəslindən olub, Göy xanın adı İrkil Xoca tərəfindən verilən və damğası (onqonu) Ağ Sunqur quşu olan olan 4-cü oğludur. Bu tayfa xarakter etibarı ilə düşmənlə qətiyyətli vuruşan kimi təsvir olunur (10, s. 66). Çəpnilərin bizim ərazilərə Orta Asiyadan səlcuq türklərinin tərkibində gəldiyi, Xorəzmşah Cəlaləddinin 1221-1231-ci il hərbi yürüşlərində fəal iştirakı qaynaqlarda göstərilir.
Öz izlərini Kəlbəcər rayonunda bir kəndin adında saxlamışdır. Kəndin adı Çəpli şəklindədir. Lev çayının sahilində, dağlıq ərazidə yerləşir. Bəzi tədqiqatçılara görə, toponim oğuz tayfalarından çəpnilərin (cəbni) adı ilə bağlıdır. Şamaxı rayonunda da bu etnonimlə əlaqədar Cabanı adlı kənd vardır. Cabanı Şamaxının dağətəyi ərazisində yerləşir. Toponim özündə türkdilli qədim çəbni (variantları çəbən, çibni, çəpni, çəbni, çapanim vəç s.) tayfasının adını əks etdirir.
Çəpni etnonimin izləri müxtəlif fonetik görüntülərdə Azərbaycanın bir çox bölgələrində qorunub saxlana bilmişdir: Cabanı (Şamaxı), Çəpni (Göyçay), Çepni (Quba qəzasının Şabran mahalında), Çəpli (Kəlbəcər). Kürdəmir rayonunun Karrar kəndi üç əsas hissədən ibarətdir: Karrar, Çəpni və Mollalar.
"Çəpni" tayfaları tarixi məlumatlara görə dalaşqan, sözləri və işləri çəp gələn (çəpləşən) tayfalardan olduğu üçün belə adlandırılmışdır. Ə.Rüstəmov Qafan rayonu ərazisində bu adda bir Azərbaycan kəndinin də olduğunu və həmin mənanı göstərdiyi üçün biz də onun fikrini yuxarıda göstərdiyimiz kimi müdafiə edirik.
Friza boğazı
Friza boğazı — Sakit okeanına daxil olan Urup adasını İturup adalarından ayırır. Oxot dənizini Sakit okeanı ilə birləşdirir. Uzunluğu 30 km, ən dar eni isə 40 km təşkil edir. Dərinliyi 1300 m-ə çatır. Sahilləri sıldırımlı və qayalıdır. Boğazın duzluluğu 33 - 34,4 ‰ təşkil edir. Boğazın sahillərində dərinlik 1 m təşkil edir. Boğazın ümumi sahəsi 17,85 km²-dir. Orta dərinlik 500 m-dir. Şimalında Baydorasnaya buxtası və Şukin körfəzi vardır. Rusiyanın ən hündür şəlalərindən biri olan İlya Muromeç şəlaləsi axır. Boğazın adı isə 1643-cü ildə onu üzüb keçən və öyrənən holland səyyahı Maartena Qerritsen De Frizanın şərəfinə adlandırılmışdır. Boğaz 1855-1875-ci illərdə Rusiya və Yaponiya arasında sərhəd təşkil edirdi. Sahillərində yaşayış məntəqələri yoxdur. Saxalin diyarının ərazisinə daxildir.
Anlaqsızlıq
Anlaqsızlıq - xroniki psixi xəstəlik, psixi fəaliyyətin müvəqqəti pozulması, kəmağıllıq və ya başqa psixi xəstəlik nəticəsində öz əməlinin faktiki xarakterini və ictimai təhlükəliliyini dərk etmək və ya onu idarə etmək iqtidarında olmama.
İstinadlar
Schuldunfähigkeit Insanity defense הגנת אי שפיות Imputabilità 責任能力 Есі дұрыстық Акыл-эси жайында эместик Ontoerekeningsvatbaarheid Osoba niepoczytalna Alegação de insanidade mental Невменяемость Неосудність 精神障碍辩护
Syphon Filter
thumb|200px|Sayfon Filter
Sayfon Filter stels-action janrında olan şuterdir. Seriyanın 1-ci hissəsidir. Oyunun digər stels-actwion tipli Metal Gear Solid ilə demək olar eyni vaxtda çıxması onun populyarlığına təsir etmişdir. Buna baxmayaraq oyun geymerlər tərəfindən rəğbətlə qarşılanıb.
Süjet
Oyun olduqca zəngin və maraqlı sujet xəttinə malikdir. Tez yadda qalan surətlər, çoxlu sayda rəngarəng silahlar və bir-birindən maraqlı mərhələlər insanı bir an belə rahatlaşmağa qoymur. Təsadüfi deyil ki, bu oyun bir çox ölkədə, o cümlədən Azərbaycanda da böyük populyarlıq qazanmışdır.
Əvvəldən sona qədər (film, 2009)
Əvvəldən sona qədər — Braziliya istehsalı olan və 2009-cu ildə nümayiş olunmuş dram filmi.
Məzmun
Analarının ölümündən sonra bir-birlərinə qarşı hiss etdikləri qardaş sevgisinin, sonradan isə məhəbbətə çevrilməsini başa düşən Fransisko və Tomas bundan sonra sərhədləri aşaraq əsl sevgi yaşamağa başlayırlar.
İstehsal
Film ilk dəfə 16 noyabr 2009-cu ildə MixBrasil festivalında nümayiş olunan film həmin ilin 27 noyabrında kinoteatrlarda nümayişə başladı. Əsas çəkilişləri Rio de Janeyroda baş tutan filmin Original Motion Picture Soundtrack adlı musiqi albomu da var. Lakin film Braziliyada yalnız 6 kinoteatrda nümayiş olundu. 26 mayda Seattle Beynəlxalq Film Festivalında, 26 iyunda Frameline Film Festivalı'nda, 15 iyulda isə QFest və Outfest Film Festivalı''nda göstərildi.
Optimallaşdırma
right|thumb|Paraboloidin maksimumu diaqramı
Optimallaşdırma (bəzən Optimizasiya və ya Riyazi proqlamlaşdırma da adlanır) — riyaziyyat, informatika və iqtisadiyyatda verilən çoxluqlar içərisindən ən optimal variantının seçilməsinə dair bölmədir.
Optimallaşdırma ( – ən yaxşı) mümkün variantlardan ən yaxşısını və ya müəyyən funksiyanın ekstremumunun tapılmasıdır. Plan tutarkən, layihə qurarkən, müəyyən prosesi idarə edərkən və s. meydana çıxır.
Optimal sistem müəyyən qayda üzrə seçilmiş meyarları (kriterləri) optimal qiymətlər alan sistemdir.
Cəbbar (islam)
Əl-Cəbbar (ər. الجبّار) — Allahın adlarından biri.
"O Allah ki, Ondan başqa ilah yoxdur. Məlikdir; Qüddusdur; Salamdır; Mömindir; Mühəymindir; Əzizdir; Cabbardır; Mütəkəbbirdir. Allah, (müşriklərin) şirk qoşduqlarından çox ucadır" (Həşr Surəsi, 23)
İnsanın bütün bu gerçəklər qarşısında özünü yaradan Rəbbinə qarşı böyüklənməyə cəhd etməsinin nə qədər ağılsız hərəkət olduğu aşkardır.
Halbuki insan Allahın böyüklüyünü, hər şeyi yoxdan yaratdığını, insanların sahib olduqları bütün imkan və xüsusiyyətləri verənin Allah olduğunu, dilədiyi anda da hamısını geri ala biləcəyini, bütün canlıların ölümlü olduğunu, tək baqi olanın Allah olduğunu qəbul edib, gerçək sahibinə təslim olmalıdır. Çünki Allah, Özünə qarşı haqsız yerə böyüklənən, acizliyini bilməyən və üz çevirən hər kəsə dilədiyi zaman məcburən boyun əydirməyə qadir olandır.
Quranda sahib olduğu şeylərdən ötəri qürurlanan və sonunda da Allahın Cabbar sifətiylə acizliklərini görən və səhvlərini qəbul edən bağça sahiblərinin vəziyyəti ibrət olaraq izah edilmişdir. Sabahısı gün bağçalarını erkəndən yığacaqlarına dair and içən bağça sahiblərinin başlarına gələnlər belə bildirilmişdir:
... Onlar yuxuda ikən sənin Rəbbindən o bağa bir bəla gəldi. Və o (yanıb) qapqara qaraldı (Qələm Surəsi, 19-20)
(Bağı) bu vəziyyətdə gördükdə dedilər: "Yəqin ki, azmışıq! Xeyr, biz məhrum olmuşuq!" Onların ən ağıllısı dedi: "Məgər mən sizə (Allahı) həmd-səna ilə təqdis etməli olduğunuzu demədimmi?!" Onlar: "Rəbbimiz pakdır, müqəddəsdir! Həqiqətən, biz zalım idik!" – dedilər. Onlar bir-birini danlamağa başladılar. Və dedilər: "Vay halımıza! Biz azğınlıq edirdik. Ola bilsin ki, Rəbbimiz onun əvəzinə bizə daha yaxşısını versin. Biz Rəbbimizdən (bizi bağışlamasını, bizə mərhəmət əta etməsini) diləyirik!"(Dünyadakı) əzab belədir. Şübhəsiz ki, axirət əzabı daha şiddətlidir. Kaş biləydilər! (Qələm Surəsi, 26-33)
Mənası
Qurani-Kərimdə bir yerdə - "əl-Həşr" surəsinin 23-cü ayəsində keçmişdir: "O Özündən başqa heç bir tanrı (məbud) olmayan, (bütün məxluqatın) ixtiyar sahibi, müqəddəs (pak) olan, (bəndələrinə) salamatlıq, əmin-amanlıq bəxş edən, (hər şeydən) göz-qulaq olub (onu) qoruyan, yenilməz qüdrət (qüvvət) sahibi, (hamını istədiyi hər hansı bir şeyə) məcbur etməyə qadir olan (əl-Cabbar), (hər şeydən) böyük (hər şeyin fövqündə) olan Allahdır..."
Mənbə
Güney Həsənova, "Cəmiyyət və Din" qəzeti, 2010-cu il.
Azərbaycan dini musiqisi
Azərbaycan dini musiqisi — Azərbaycanda yaranan dini musiqinin növü. Azərbaycan bəstəkarlarının yaradıcılığında həm Qərbdə yaranmış, əsasən Xristianlıqla bağlı dua mətnlərindən (məsələn, “Ave Maria”) və janrlardan (rekviyem, misteriya və s.) istifadə olunması, həmçinin, Şərqdə yayılmış qədim dinlərin – Zərdüştiliklə bağlı mövzuların, təriqətlərin (Dərvişlik, Sufilik, Mövləvilik), İslam dininə xas olan dini oxuma və janrların (dua mətnləri, mərsiyə, qəsidə, şəbeh və s.) istifadə olunması nəticəsində bəstəkarların özünəməxsus musiqi üslubu formalaşmışdır. Dini musiqinin bəstəkar yaradıcılığına sirayət etməsi, demək olar ki, bütün sahələrdə - musiqili teatr, vokal-instrumental, xor, simfonik və kamera instrumental musiqi sahələrində özünü müxtəllif cəhətlərdən göstərir.
Tarixi
İslamdan əvvəlki Şərqin, o cümlədən Azərbaycanın dini məbədlərində mərasimlər musiqinin, rəqsin müşayiəti ilə, təmtəraqlı keçirilirdi.
Azərbaycanda dini oxuma qanunlarının konservativliyi və yaddaşa həkk olunmuş avaz modellərinin nəsillərdən nəsillərə keçərək şifahi yaşamaq qüvvəsi, ibadət musiqisinin bu günə qədər gəlməsi üçün imkan yaratmışdır. İslamın ilk illərindən etibarən musiqi də incəsənətin növləri kimi yeni çalarlar almış, yeni musiqi janrlarının yaranmasına təkan vermişdir. İslam dini sayəsində musiqi yalnız yas mərasimlərinin, saray əyləncələrinin tərkibi olaraq qalmayıb, müsəlman xalqlarının estetik şüurunun təzahür formasına çevrilmişdir. İslam dini oxumalarının peşəkar sənət nümunəsi olmasına dəlalət edən bir sıra əlamətlər vardır. Onlar içərisində ən ümdəsi odur ki, heç vaxt məişət ehtiyacı ödəməmiş, özündə sırf estetik funksiya daşımışdır. İkinci vacib əlamət dini oxumalar obraz intonasiya quruluşu baxımından xalq ənənələrindən fərqlənən reqlamentləşmiş ifa tərzidir.
Musiqişünaslıq tədqiqatlarında dini musiqi – Azərbaycanın şifahi ənənəli xalq-peşəkar musiqi kimi səciyyələndirilir ki, əsrlər boyu xalq arasından çıxmış peşəkar ağıçılar və ruhanilər, din xadimləri və cəmiyyətin dindar təbəqəsi tərəfindən inkişaf etdirilmiş, dini oxumaların müxtəlif növləri və tətbiqi sahələri meydana gəlmişdir. Dini musiqinin kök salmış ciddi qayda-qanunları, özünəməxsus forma və janrları, yaradıcılıq və ifaçılıq ənənələri formalaşmışışdır ki, bu gün də ənənəvi olaraq, nəsildən-nəslə ötürülərək, davam etdirilir və yaşadılır.
Azərbaycanda, bütün müsəlman ölkələrində olduğu kimi, dini mərasimlər dini oxumalarla müşayiət olunur. Bu ənənə öz köklərinə görə İslama qədərki dövrlərlə bağlıdır. Azərbaycanda bəstəkar yaradıcılığının formalaşmasının ilkin çağlarından xalq musiqisinin digər təbəqələri – folklor musiqisi, aşıq və muğam sənəti ilə yanaşı, dini musiqinin də təsiri olmuş və bu təsir müxtəlif aspektlərdə - janr, mövzu və musiqi xüsusiyyətləri ssəviyyəsində özünü göstərmişdir. Azərbaycan musiqisinin inkişaf mərhələlərində bəstəkar yaradıcılığının dini musiqi ilə əlaqəsi müxtəlif səpkidə olmuşdur. Azərbaycan bəstəkarlıq məktəbinin banisi, dahi bəstəkar və musiqişünas Üzeyir Hacıbəyovun yaradıcılığından başlayaraq, dini musiqinin bəstəkar əsərlərinə müxtəlif səviyyələrdə təsirini izləyirik.
XX əsrin əvvəllərində Azərbaycan bəstəkarlıq məktəbinin banisi Üzeyir Hacıbəyov Azərbaycan operasını yaradarkən, dini musiqiyə böyük önəm vermişdir. Üzeyir Hacıbəyovun "Leyli və Məcnun" operasında XVI əsrin Azərbaycan şairi Məhəmməd Füzulinin "Leyli və Məcnun" poemasından istifadə etmiş, operanın musiqi materialı kimi isə muğamlara, rəng və təsniflərə əsaslanmışdır. Bəstəkar Şərq və Qərb mədəniyyətlərinin iki ən yüksək inkişaflı janrlarını - muğamla operanı qovuşduraraq, Azərbaycan musiqi mədəniyyətində yeni opera növünün - muğam-operanın əsasını qoymuşdur. Bununla yanaşı, Azərbaycan operasının yaranmasının qaynaqlarından biri məhz dini musiqi olmuşdur. Bu cəhətə, ilk növbədə, Ü.Hacıbəyli özü diqqəti yönəldərək, Azərbaycan operasının yaranmasına dini “Şəbih” tamaşalarının təsirini açıqlamışdır. Burada şiə misteriyası olan “Şəbih” dini-matəm əhval-ruhiyyəsi öz əksini tapmışdır. Üzeyir Hacıbəyov, həmçinin, "Leyli və Məcnun" operasının musiqi materialında istifadə etdiyi melodiyalardan bir neçəsi xalq arasında geniş yayılmış mərsiyələrdən almışdır.
Üzeyir Hacıbəyov bu haqda yazırdı: Aşura günü "Qətl" mərasimi əsnasında Şəbeh çıxarmaq məşhur vaqiədir. Şebeh qərb əhlinin “oratoriya” dedikləri, bir növ dini tamaşadır ki, Kərbəla vəqəəsindən götürülmüş hadisələrin təşbeh (oxşarı) və təsvirini göstərir. 1907-ci ildən bəri Azərbaycan türkləri arasında milli operanın əmələ gəlməsinin əsas amillərindən birisi Şəbeh olduğu şübhəsizdir.
Azərbaycan bəstəkarlarının yaradıcılığında dini musiqiyə müraciət əsasən iki cəhətlə bağlıdır. Birincisi, proqramlı adı dini mövzu və ya dini musiqi janrı ilə bağlı - peyğəmbərlik, mövlana, dərviş, münacat, mərsiyə, qəsidə və s. Firəngiz Əlizadənin “Dərviş” – xanəndə, solo-violonçel və ansambl üçün Septet, “Mərsiyə” - violonçel və simfonik orkestr üçün konsert, “Zikr” (İmadəddin Nəsiminin sözlərinə) - Avropa, Asiya və Cənubi Qafqaz xalqlarının musiqi alətlərindən ibarət “Alas” orkestri üçün, Fərəc Qarayevin instrumental ansambl üçün “Xütbə, muğam və surə”, Cəlal Abbasovun müxtəlif alətlər üçün “Münacat I”, “Münacat II”, “Münacat III”, Rəhilə Həsənovanın orqan üçün “Qəsidə” simfoniyası, Simli kvartet, tenor və bas üçün “Dərviş”, Simli, nəfəsli, vokal kvartetlər və piano üçün “Mərsiyə”, Ağadadaş Dadaşovun Cəlaləddin Rumiyə həsr olunmuş “Mevlana” – vokal-instrumental kompozisiyası, Yaşar Xəlilovun “Əshabi-Kəhf” baletini və s. əsərlərini qeyd etmək olar.
İkincisi, dini mətnlətdən istifadə ilə bağlı əsərlər. Quran mətnlərindən istifadə ilə bağlı əsərlərin proqramlı adı dini musiqiyə aid olmayıb, yalnız əsərin məzmunu ilə əlaqədar olaraq, dini mətn - ərəb dilində dualar daxil olunur. Azər Rzayevin “Bakı-90”, Faiq Nağıyevin qarışıq a capella xoru üçün Konserti bu qəbildəndir. Bəstəkar yaradıcılığında İslam dini ilə bağlı mövzulardan istifadə olunmasına müxtəlif janrlı əsərlərdə rast gəlinir. Dini musiqi xüsusiyyətləri əsərin məzmunundan asılı olaraq, vokal, xor və instrumental əsərlərdə tətbiq edilir. Dini musiqinin tətbiqi bir tərəfdən, dua mətnlərinin tətbiqi, digər tərəfdən, intonasiya xüsusiyyətlərinin təcəssümü ilə bağlıdır. Azərbaycan bəstəkarlarının dini mövzuya müraciətinin bir cəhəti latın dua mətnlərindən, digər cəhəti isə kilsə musiqisinə aid janrlardan istifadə olunması ilə bağlıdır. Fərhad Bədəlbəylinin “İki qadının duası” (“Ave Maria” katolik himni əsasında), Azər Dadaşovun a cappella xoru üçün: “Ave Maria” (sözləri katolik himni), “Ey Tanrım”, “Alleluia” (sözləri katolik duası), “Kim Allahı sevər” (sözləri Məhəmməd Füzulinindir), “Şükürlər olsun sənə” (sözləri müəllifindir), Sərdar Fərəcovun soprano, fleyta, violin, orqan və xor üçün “Psalm - 150”, Qalib Məmmədovun piano, səs və maqnitofon yazısında hind fleytası üçün “İki dua” (II versiya - piano prepare, marimbafon, klarnet-bas, klarnet in B, tar, balaban və zərb alətləri üçün), metso-soprano, bas və kamera orkestri üçün “Davudun psalmları”, A cappella xoru üçün 52 və 39 saylı Psalmlar və s.
Anthemis aeolica
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Qaragilə
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Növləri
[[SS 2 (*
Hacı Xanməmmədov
Hacı Dadaş oğlu Xanməmmədov  — Azərbaycan görkəmli bəstəkarı və dirijoru, Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi (1967), dosent (1981), Azərbaycan SSR xalq artisti (1988), professor (1988), "Şöhrət" ordeni laureatı (1998)
Həyatı
Hacı Xanməmmədov 1918-ci il iyunun 15-də Dərbənd şəhərində anadan olub. 14 yaşında ikən Bakıya gələn Hacı Xanməmmədovun Üzeyir Hacıbəyovla tanışlığı onun gələcəyini, bütövlükdə taleyini müəyyənləşdirib, bəstəkar və musiqiçi kimi püxtələşməsində həlledici rol oynamışdır. O, Ü.Hacıbəyovun himayədarlığı ilə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının nəzdindəki fəhlə fakultəsinə daxil olur və Səid Rüstəmovun tar sinfində təhsil alır.
Yaradıcılığı
1934-cü ildə Ü.Hacıbəyov H.Xanməmmədovu özünün rəhbərlik etdiyi Azərbaycan Dövlət Radiosu nəzdindəki Xalq Çalğı Alətləri Orkestrinə solist kimi qəbul edir.
1938-ci ildə Moskvada keçirilən Birinci Azərbaycan Ədəbiyyatı və İncəsənəti ongünlüyündə H.Xanməmmədov "Koroğlu" operasının tamaşasında orkestrin tərkibində iştirak etmişdir və 1941-ci ildə həmin teatrla İranda qastrol səfərində olmuşdur.
1943-cü ildə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında Üzeyir bəyin təşəbbüsü ilə "Xalq musiqisinin əsasları" şöbəsi açıldıqda H.Xanməmmədov bu şöbəyə qəbul olunur. İkinci Dünya Müharibəsi illərində H. Xanməmmədov Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrında dirijor kimi fəaliyyət göstərməklə yanaşı, müəlliminin rəhbərliyi ilə bir sıra mahnı və marşlar, habelə o zaman tez məşhurlaşmış "Gözəl Pəri" mahnısını, Xalq Çalğı Alətləri Orkestri üçün "Qəhrəmani" əsərini bəstələyir.
Qara Qarayev-60 (film, 1978)
Məzmun
Film görkəmli Azərbaycan bəstəkarı Qara Qarayevin anadan olmasının 60 illiyinə həsr olunmuşdur. Burada zəmanəmizin böyük sənətkarının həyat və yaradıcılığı haqqında söhbət gedir.
Hacı Xanməmmədov
Yaradıcılığı
1947-ci ildə H. Xanməmmədov öz təhsilini Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının bəstəkarlıq fakultəsində davam etdirir. Əvvəl professor Boris Zeydmanın sinfinə daxil olan H. Xanməmmədov sonralar öz yaşıdı, böyük bəstəkarımız Qara Qarayevin sinfinə keçir. H. Xanməmmədov Qara müəllimin məsləhəti ilə diplom işi kimi tar ilə orkestr üçün "Konsert" əsərini yazır. Bu əsər Dövlət Imtahan Komissiyası tərəfindən əla qiymətləndirilir və gənc bəstəkarın istedadı musiqi ictimaiyyətinin diqqətini cəlb edir. O vaxtlar hamı Azərbaycanın qüdrətli bəstəkarlar dəstəsinə öz sözü, öz nəfəsi olan bir bəstəkarın gəlişini çox yüksək qiymətləndirirdi. Bu əsərdəki işıqlı cəhətlər solo tar aləti sahəsindəki müvəffəqiyyətli axtarışlar və tapıntılar onun 2,3,4 və 5 saylı Konsertlərində də davam etdirilir. Bu konsertlərin ilk ifaçıları Əhsən Dadaşov, Hacı Məmmədov, Ramiz Quliyev kimi görkəmli ustad tarzənlərimiz olub. Əlamətdardır ki, H. Xanməmmədovun tar konsertləri nəinki Respublikamızda, habelə Özbəkistan, Qazaxıstan, Tacikistan və Qırğızıstan respublikalarında müvəffəqiyyətlə səslənmiş, tədris repertuarına daxil edilmişdir. Onun ardınca bir çox tanınmış bəstəkarlarımız – S. Rüstəmov, S. Ələsgərov, C. Cahangirov, T. Bakıxanov, R. Mirişli və b. bu janra müraciət etmiş və sanballı əsərlər yaratmışlar. Onu da xatırladaq ki, 2 saylı "Konsert" görkəmli dirijor V.Fedoseyevin idarəsi ilə Ümumittifaq Radiosunda lentə yazılmışdır, həmçinin Mərkəzi Televiziyada videoyazısı var.
1990-cı ildə H.Xanməmmədov yenə də musiqimizdə ilk dəfə olaraq kamança və orkesrt üçün "Konsert" bəstələyir və əsər mərhum sənətkarımız Ədalət Vəzirovun ilk və kamil ifasından sonra tez bir zamanda məşhurlaşır, ifaçıların repertuarına və tədris proqramlarına daxil olur.
H. Xanməmmədovun istedadı digər janrlarda da özünü bariz şəkildə nümayiş etdirmişdir. Keçən əsrin 60-cı illərində bəstəkar Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrında səhnələşdirilmiş "Bir dəqiqə" (librettosu Məhərrəm Əlizadənin), "Bütün ərlər yaxşıdır" (librettosu Aleksandr Xaldeyevin) musiqili komediyalarını yaradır. Diqqətəlayiqdir ki, "Bir dəqiqə" musiqili komediyası 1965-ci ildə teatrın Moskvada qastrol səfəri zamanı Kremlin Qurultaylar Sarayında uğurla göstərilmişdir.
Bəstəkarın Xalq Çalğı Alətləri Orkestri ilə yaradıcılıq əlaqəsi də geniş idi. Onun orkestr üçün "Azərbaycan eskizləri", "Kolxoz", "Bayram" süitaları, bir neçə rəqs, orkestrin müşayiəti ilə səslənən bütün mahnılarını nümunə göstərə bilərik. Xüsusilə, H.Xanməmmədovun yaradıcılıq tapıntıları onun "Azərbaycan eskizləri" süitasında və "Simfoniyetta"da bariz nəticəsini vermişdir.
H. Xanməmmədov həm də gözəl mahnılar müəllifidir. Onun 150-dən çox mahnısı görkəmli müğənnilərimizin repertuarında layiqli yer tutur. Bu mahnıların mətnini Aşıq Ələsgər, Mikayıl Müşfiq kimi görkəmli şairlərin şerləri təşkil edir. Xüsusilə, H.Xanməmmədovun lirik mahnıları xalqımız arasında geniş yayılmışdır. Bu baxımdan "Yaşa könül", "Arzuya bax, sevgilim", "Yadıma düşdü", "Gözünə qurban", "Güllü", "Ceyran", "Getmə, amandır", "Oxu, sevgilim" və s. gözəl örnəklərdir.
H. Xanməmmədov görkəmli bəstəkar, dirijor olduğu kimi, eyni zamanda, təcrübəli pedaqoq, hami tərbiyəçi idi. Onun peşəkar musiqi kadrlarının tərbiyəsində mühüm xidməti olmuşdur. 40 ildən artıq bir dövrdə H.Xanməmmədov Bakı Musiqi Texnikumunda dərs demiş, 1957-ci ildən isə indiki Bakı Musiqi Akademiyasında çalışmışdır. O, "Xalq çalğı alətləri" kafedrasının dirijorluq üzrə professoru, son illərdə isə "Azərbaycan xalq musiqisinin tarixi və nəzəriyyəsi" kafedrasının məsləhətçisi idi.
1951-ci ildən Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının üzvü olan H.Xanməmmədov 1956-cı ildən – yəni Azərbaycan Bəstəkarlar Ittifaqının I Qurultayından etibarən onun İdarə Heyətini üzvüdür. O, müxtəlif illərdə M.Maqomayev adına Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının direktoru, Azərbaycan Dövlət Mahnı və Rəqs Ansamblının bədii rəhbəri kimi məsul vəzifələrdə çalışmış, bir bəstəkar və ictimai xadim kimi çox faydalı işlər görmüşdür. Bu fədakar sənətkarın xidmətləri layiqincə qiymətləndirilmişdir. O, Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi (1967), Azərbaycan SSR xalq artisti (1988) fəxri adlarına, "Rəşadətli əməyə görə" medalına (1985), "Şöhrət" ordeninə (2000) və Prezident təqaüdünə (2001) layiq görülmüşdür.
H.Xanməmmədovla ünsiyyətdə olanlar bəstəkarın nə qədər alicənab və təvazökar, sadə insan olduğunu yüksək qiymətləndirirdilər.
Görkəmli bəstəkar, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti, "Şöhrət" ordenli, Prezident təqaüdçüsü, Bakı Musiqi Akademiyasının professoru Hacı Dadaş oğlu Xanməmmədov 2005-ci il aprelin 7-də ömrünün 87-ci ilində vəfat etmişdir.
Əsərləri
Kamança və simfonik orkestr üçün Konsert (1991); Ə.Cəfərzadənin söz. "Əlimdə sazım ağlar" solist və xalq çalğı alətləri orkestri üçün Poema /Qarabağ şəhidlərinə həsr olunub/ (1991); Tar və simfonik orkestr üçün 5 saylı Konsert (1993). S.Vurğun, Ş.Qurbanov, R.Rza, M.İsmayıl, H.Abbas, M.Əsgərli, B.Azəroğlu, Aşıq Alı, Q.İsabəyli, Ş.Manafov və b. şairlərin söz. mahnılar (1990 – 2001).
Kartvelologiya
Kartvelologiya və ya gürcüşünaslıq — Gürcüstanla və ya gürcülərlə bağlı olan bütün bəşəri elmləri - dilçilik, ədəbiyyat, incəsənət, arxeologiya, folklor, etnoqrafiya, numizmatika, sferoqrafiya, tarix, iqtisadiyyat və s. öyrənən yeni sahə. XIX əsrə qədər bu sahə daha nizamsız və mürəkkəb üsullarla tədris edilirdi. Gürcüstanda Tbilisi Dövlət Universitetinin və xüsusilə, Gürcüstan Milli Elmlər Akademiyasının yaradılmasından sonra Kartvelologiyanın müəyyən sahələrində sistemli və geniş tədqiqatlar aparılmağa başlanıldı.
Tədqiqat materiallarının çoxluğu, müasir tədqiqat metodlarının müxtəlifliyi və sahənin xüsusiyyətləri səbəbindən Kartvelologiya üzrə ixtisaslaşma getdikcə dərinləşdi. Bu günə qədər elmi baxımdan "Kartvelologia" xaricdə bu sahəylə bağlı aparılan tədqiqatlar demək idi. Kartvelologiya gürcü tarixi, gürcü dili, gürcü ədəbiyyatı, incəsənəti və mədəniyyətini öyrənən fənlər kompleksi olaraq nisbətən gənc bir elmdir.
Tarixi
200px|left|thumb|[[Strabon]] 200px|right|thumb|Məşhur fransız kartveloloq [[Maria Brosse]] 200px|right|thumb|[[Cozef Piton]] Xarici Kartvelologiyanın başlanğıcı antik dövrdən başlayır. Gürcüstana aid ən erkən istinadlar Qədim Yunan və Roma müəlliflərindəndir (Herodot, Ksenofon, Hippokrat, Aristotel, Strabon, Plini, Plutarx, Takitus və s.). Onlar gürcü tayfalarının həyat və adətlərini, eləcə də Gürcüstanın təbiətini təsvir edirlər. Bu istinadların bir çoxu bu gün də tədqiq edilməmişdir. Gürcüstanla bağlı fikirlərə Bizans müəlliflərinin (IV-XV əsrlər) əsərlərində də rast gəlirik.
Gürcüstan tarixi üçün dəyərli materiallar Qərbi Avropa səyahətçilərinin qeydlərində toplanılmışdır. Daha əvvəl səyahət edənlərin - Flamand Villem Rubrukuist (1215-1293), Marko Polo (1254-1324) və Şiltberger (1380-1440) istinadları çox qısa və yarımçıqdır. Gürcülər haqqında maraqlı məlumatları səlibçilər (Oliverius, XIII əsr; Titmar, XIII əsr; Adam XIV əsr və s.), sonralar Fələstində Bernard von Braydenbax (vəfatı 1497) qeyd etmişdir. XV əsrdə Venesiyalılar Osmanlılara qarşı mübarizədə müttəfiq tapmaq üçün bir neçə dəfə Səfəvilərə və qonşu ölkələrə, o cümlədən, Gürcüstana diplomatik nümayəndəlik göndərmişdilər. Bu ölkələr Katerina Zeno (XV əsr), İosafat Barbaro (XV əsrin əvvəlləri - 1493), Ambrozio Kontarini (XV əsr) və başqaları tərəfindən təsvir edilmişdir.
XVII əsrdə Qərbi Avropa ölkələri ilə Şərq arasında ticarət əlaqələri gücləndi və bu da öz növbəsində Şərq ölkələrinə (Gürcüstan da daxil olmaqla) marağı artırdı. Avropalı müəlliflər müxtəlif Avropa dillərində Gürcüstanla bağlı yazmağa başladı: Pietro Della Vale (1586-1652), "Gürcüstan haqqında məlumat" (Roma, 1627); Arxangel Lambert "Kolxidaya istinadlar, indi Samegrelo deyilir" (Neapol, 1654) və  "Kolxidanın Müqəddəs Tarixi"  (Neapol, 1657). Ketevanın işgəncəsinə aid məktub 1633-cü ildə Oksfordda nəşr olundu.
Gürcüstana aid maraqlı və geniş məlumatlara XVII-XVIII əsrlərdə yazılmış bu əsərlərdə rast gəlinir: Tavernier (1605-1689), "Altı səyahət" (1-ci nəşr, Paris, 1676); Adam Oleari (1599-1671) "Böyük Moskva Kralı Mixail Teodorun və Fars Kralının oğlunun Qotsefardan Holşteynə səfirliyinə göndərilməsinə aid Moskva və İrana edilən məşhur səyahətin ətraflı təsviri" (Şlesvig, 1656); Jan Şarden (1643-1713) "Persiyaya səyahət"(1-ci nəşr, London, 1686); Cozef Piton(1656-1708) "Şərqə bələdçi" (Lyon, 1717); Eberhard Verner Hapilin tarixi əsərləri (1647-1690)
XVIII əsrin İran mənşəli əsərlərində Gürcüstan mövzulu yazıların, kitabların çoxluğu diqqət çəkir. Bunlara polşalı Krusinskinin "Fars İnqilabının Tarixi"(Paris, 1728), fransız Klod-Şarl de Paisonun (1727-1790) "İran və Gürcüstanda çağdaş həyəcan haqqında esse"(Paris, 1754),ingilis C. Hanoyun "İngilislərin Xəzər dənizindəki ticarətinin tarixi hesabatı" (London, 1753) və anonim yazılmış bir Alman povesti olan "Eyni zamanda Şahzadə Ereklinin saleh şəcərəsini və ən əhəmiyyətli əsərlərini özündə cəmləşdirən İran və Gürcüstan nağılı"(Maine Frankfurt, 1755) əsəri misal göstərilə bilər.
Gürcüstan haqqında çox saylı səyyah qeydlərinə əsaslanan bölmələr müxtəlif əsərlərin tərkibinə daxil edilmişdir;De la Kruzun "Universal coğrafiya" (Paris, 1693), Salmonun "Bütün ölkələrin və dünya xalqlarının müasir vəziyyəti" (Venesiya, 1738); Ş. Puffendorf və A.O. Brusen de la Martinierenin "Universal Tarixə Giriş" (Amsterdam, 1745), "Lambertin "Universal Tarix" (Paris, 1750) Gürcü dilinin və yazısının öyrənilməsində ilk addımlar 17-ci əsrin əvvəllərində Avropada baş verdi. Səkkiz il Gürcüstanda yaşayan missioner Fransisko Mariya Mayo (1612-1686) latın dilində gürcü dilinin qrammatikası ilə bağlı "Gürcüstana kömək edən Şərq dilləri üzərində iş" (Roma, 1643) kitabını yazdı.
Son dövrlərdə
19-cu və 20-ci əsrlərdə sahəylə bağlı həm xarici, həm də gürcü araşdırmaçıların tədqiqatlarını görə bilirik.
No. 61 (pas və mavi)
No. 61 (pas və mavi) — rus-amerikalı abstrakt ekspressionist rəssam Mark Rotko tərəfindən 1953-cü ildə çəkilmiş rəsm əsəri. Rəsm əsəri ilk dəfə 1961-ci ildə Nyu-York Müasir İncəsənət Muzeyində sərgilənmişdir. Mark Rotkonun bu dövrdə aid olan digər əsərlərində olduğu kimi, rəssam bu əsərində də ahəngsiz, tutqun rəg tonlarından istifadə etmişdir.
Irnıkşı (Arxangel)
Irnıkşı — Başqırdıstan Respublikası nın Arxangel rayonu nda yerləşən kənd. Kənd Irnıkşı kənd şurası nın tərkibindədir. Ağıdel çayının sahilində yerləşir.
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə ruslar (85%) üstünlük təşkil edir.
Əl-Batin
Əl-Batin (ər. الباطن) — Allahın adlarından biri. Mahiyyəti gizli olan, gözlərdən, idrak və duyğulardan əslini gizləmiş və zatı ilə batin olan deməkdir.
əl-Batin adı ilə hər şeyin, daxili quruluşuna nüfuz edərək, hər şeyə, hər şeydən yaxın olandır O! Kaaf surəsi (50), 16: "... Və Biz ona şah damarından daha yaxınıq." Fatır surəsi (35), 38: "... Əlbəttə, O, ürəklərdə olanları da bilir." Qəsəs surəsi (28), 69: "Sənin Rəbbin onların sinələrində gizlində də, aşkarda da nə etdiklərini bilir."
Mülk surəsi (67), 13 "Sözünüzü gizli saxlasanız da, istər açıq deyin; bilin ki, O, ürəklərdə olanları biləndir."
Phytoseius plumifer
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Əl-Batin
Aləmlərin yaradıcısı əl-də Odur dostlar!
Uca Rəbbim, Sən "Əvvəl" sin, Sən "Axır" sin, Sən "Zahir" sin, Sən "Batin" sın. Adlarına sığınaraq, evvelimi, ahırımız, zâhirimi və bâtınımı nurunla nurlandırmanı diləyirəm. Dualarımı qəbul eylə Allahım! Amin.
Birinci Udullu
Birinci Udullu — Azərbaycan Respublikasının Hacıqabul rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Toponimikası
Birinci Udullu Hacıqabul r-nu-nun Udulu i.ə.v.-də kənd. Pirsaat çayının sol sahilində, Ləngəbiz silsiləsinin (Böyük Qafqaz) ətəyindədir. Əvvəlki adı Cəngan olmuşdur. Yaşayış məntəqəsinin adının şahsevənlərin udullu və ya xəzərlərin edilli tayfa adları ilə bağlı olması haqqında mülahizələr var. Hər iki halda etnotoponimdir.
Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 2092 nəfər əhali yaşayır.
Aechmea allenii
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Phytoseius punjabensis
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Qabriel Loqan
thumb|250px|Qabriel Loqan Qabriel Loqan - Syphon Filter adlı oyunun baş qəhrəmanı. Oyunun ilk 6 hissəsində iştirak etmişdir. O, 12 il 75-ci reyncer alayında xidmət etmiş və Qrenadada hərbi əməliyyatlarda iştirak etmişdir. Geyb oyunun digər personajı Lian Sinq ilə Əfqanıstanda tanış olmuşdur.Syphon Filer:Logan`s shadow adlı hissədə Loqan Lianı qorumaq istəyərkən 4 güllə yarası alır. Lian onun nəfəs almadığını söyləyir və pərdə bağlanır...
Robert Broun (botanik)
Robert Broun, Robert Braun — XVIII-XIX əsrlərdə yaşamış britaniyalı (şotland) botanik, bitki morfoloqu və təsnifatçısı, Broun hərəkətinin müəllifi.
Həyatı
21 dekabr 1773-cü ildə Şotlandiyada Montroz şəhərində dünyaya gəlmiş, Aberdində, Edinburq universitetində 1789-1795 ci illərdə tibb və botanikadan təhsil almışdır. Ferdinand Bauer ilə Avstraliya və Tasmaniya kimi adaları gəzərək bir çox bitkilər növləri aşkar etmişlər. 1805-ci ildə Robert Broun Böyük Britaniyaya qayıdan zaman 4 minə yaxın bitki götürmüşdü. Robertin xidməti əvəzsiz olduğuna görə 1849-1853-cü illər ərzizndə Londonda "Lineya cəmiyyəti"nin prezidenti olmuşdu. Robert 10 iyun 1858-ci ildə vəfat etmiş və Londonda dəfn edilmişdi.
Via del Korso
Via del Korso, qısaca Korso — Romanın qədim magistral yollarından biri olub, Piyaçça Venesiyadan başlayaraq Piyaçça Popoloyaqədər uzanır. Uzunluğu 1,6 km-dir. Antik vä orta əsrlərdə küçə “Via Lata” — “Geniş küçə” adlanırdı. İndiki adını XV əsrdən başlayaraq 1882 ci ilə qədər burada keçirilən atçılıq yarışlarından götürmüşdür.
Görməli yerlər
Qərb tərəfdə:
Şərq tərəfdə:
Aechmea amorimii
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Syphon Filter 3
Yaradıcı-Sony bend Yayım edən kompaniya-Sony computer entertainment Buraxılma tarixi- 2001 Janr-şuter 3-cü şəxsdən Platforma-PlayStation,PlayStation 2 Daşıyıcı-CD İdarəedici-coystik
Syphon filter 3 sözsüz ki,əvvəlki 2 hissədən daha maraqlı və rəngarəng olmasıyla seçilir.Tokio,Vaşinqton,Kosta-Rika,Dublin,Əfqanıstan və digər məşhur yerlərdə Qabriel Loqan,Lian Sinq,Tereza Lipan,Lourens Mujari terrorçulara qarşı amansız mübarizə aparırlar...
Solayoh
Solayoh — Belarusun 2013 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki mahnısı.
Syphon Filter 2
Fayl:Sayfon Filter 2.jpg Yaradıcı-Eidetic Yayım edən kompaniya-989 studio Buraxılma tarixi-29 fevral 2000 Janr-şuter 3-cü şəxsdən Platforma-PlayStation,PlayStation 2 Daşıyıcı-CD İdarəedici-coystik Syphon filter 1 geymerlər tərəfindən qəbul olunduqdan sonra 2000-ci ildə oyunun 2-ci hissəsi çıxdı.Əsas terrorçu Romerin Qazaxıstandakı bazasını partlatdıqdan sonra Qabriel Loqan komanda üzvləri ilə birgə təyyarədə ABŞ-yə qayıdır.Lakin Kolorado ştatı ərazisində dağlıq zonada terrorçular təyyarəni vururlar və Loqan təyyarədən paraşutla tullanmalı olur.Yerdə isə onu heç də gül-çiçəklə gözləmirlər.Loqan qəzaya uğramış təyyarəni tapmalı və terrorçuların bazasından oğurladıqları gizli faylları yenidən ələ keçirməlidir... 1-ci hissədən fərqli olaraq bu hissəyə bir neçə dəyişiklik əlavə edilib.Ən əsası multipleyerin köməyilə oyunu artıq 2 nəfər eyni zamanda oynaya bilər.Eyni zamanda digər agentlər-Lian Sinq və Tereza Lipan da müxtəlif missiyalar zamanı oynanıla bilən olurlar.Syphon Filter 2 də olduqca maraqlı missiyalar var.Sibir türməsi,Moskva küçələri,Nyu-York kanalizasiyası kimi mərhələlər oyunu daha da rəngarəng edir..
Mikania biformis
Mikania biformis Mikania biformis Mikania biformis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Marksist kriminologiyası
thumbnail|right|Karl Marks- Marksist kriminologiyasının idealarının banisi Marksist kriminologiyası Karl Marksın idealarından yaranan və davamçıları tərəfindən inkişaf etdirilən kriminoloji nəzəriyədir. Bu nəzəriyyəni digərlərindən fərqləndirən başlıca cəhətlər onun kapitalist sistemini bütövlükdə cinayətkar sistem adlandırması və əsasən güclü təbəqənin cinayətlərinə fikir verməsidir. Kriminologiya və sosiologiya yaranandan bəri bütün nəzəriyyələr yalnız küçə cinayətlərini tədqiq edirdi. Lakin, 1949-cu ildə Amerikan *Edwin Sutherland güclü təbəqənin cinayətlərini tədqiq edərək bu elmdə yeni bir yolun fundamentini qoydu. Ancaq, Sutherland-a kimi Karl Marks qeyri-bərabərlik üzərində qurulan kapitalist sistemində güclülərin cinayətkar olduğu halda cəzalandırılmadığını qələmə almışdır. Baxmayaraq ki Marksın özü cinayət mövzuzu barədə elə də dərindən yazmayıb, onun davamçıları olan Willem Bonger, Taylor və onun yoldaşları və Bill Chambliss kimi tanınmış şəxslər onun idealarını genişləndirib və günümüzün aktual məsələlərindən olan korporat cinayət, dövlət cinayəti və hegemon təbəqənin cinayətini dərindən araşdırmışlar.
Cır qaragilə
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.