cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ayaks 5–1 Liverpul (1966)
Birinci hissə
thumb|left|[[Klaas Nuninqa Ayaksın dördüncü qolunu vurur.]] Ayaks üçüncü dəqiqədə Sees de Vulfun qolu ilə hesabda önə keçir. Bu qol Vulfun debüt oyununda ilk qolu idi. Kroyff tullanaraq havada topa zərbə endirir. Lakin Liverpulun qapıçısı Tommi Lourens topu tutmağı bacarır.
Gizli Kəşfiyyat Xidməti (MI6)
Gizli Kəşfiyyat Xidməti (ing.Secret Intelligence Service) və yaxud məşhur adı ilə MI6 (Military Intelligence, Section 6) (Hərbi Kəşfiyyat, 6-cı bölmə) (oxunuşu: em-ay-siks). Böyük Britaniyanın kəşfiyyat xidmətidir. 1909-cu ildə yaradılıb. MI5'dən fərqli olaraq MI6-in vəzifəsi xarici kəşfiyyat toplamaqdır.
Mayuskul yazısı
250px|thumb|right|[[Titin triumf tağı|Titin triumf tağında Roma kapital şriftinə bir nümunə.]]
Mayuskul yazısı (maiusculus – "bir qədər böyük") — konturları iki paralel xətt arasında yerləşən, yalnız böyuk hərflərdən (mayuskullardan) ibarət yazı. Qədim latın və yunan, o cümlədən Bizans yazısında istifadə edilmişdir. Yunan mayuskul yazısı klassik monumental yunan əlifbası ilə (e.ə. IV əsr), latın mayuskul yazısı monumental latın əlifbası ilə (e.ə. VI—IV əsrlər), Bizans xətti isə ustav (eynihəcmli) və unsial (kalliqrafik) yazı ilə (V—IX əsrlər) təmsil olunur.
Kür dili adası
Kür dili adası — Xəzər dənizində Azərbaycana məxsus ada. Aran iqtisadi-coğrafi rayonunun şərqində yerləşir. İnzibati cəhətdən isə adanın şərqi Neftçala, qərbi isə Lənkəran inzibati rayonlarına məxsusdur. Neftçala şəhərindən 33 km, Bakıdan isə 150 km cənubda yerləşir. Ada Azərbaycanın sahəsinə görə ən böyük adasıdır.
Adada mövcud olmuş Kürdili kəndinin adı adanın adından götürülmüşdür.
Coğrafiyası
Ada Kürün tarixi deltasında yerləşir. Belə ki, gətirmə suxurların mənsəbə yığılması nəticəsində əmələ gəlmişdir. Hazırda isə Kürün deltası yarımadadan 35–40 km şimalda yerləşir. Xəzər dənizinin qalxıb enməsi ilə əlaqədar yarımada və ada arasında tərəddüt edir. Son zamanlar səviyənin qalxması ilə əlaqədar adaya çevrilmişdir. Sahəsi 43 km² təşkil edir. Uzunluğu 11,8 km, eni isə 5,2 km-dir. Yarımsəhra və quru çöl iqliminə malikdir. Qızılağac qoruğunun bir hissəsi yarımadanın ərazisinə düşür. Şərqdə Xəzər dənizi, qərbdə isə Qızılağac körfəzi onun sahillərini yuyur. Kür daşı adası adanın şərqində yerləşir. İddiaya görə hər il ada 50–100 metr arasında əriyir.
Tarixi
XX əsrin əvvəllərində əraziyə ruslar, kazaklar və molokanlar köçürülmüşdür. 1911-ci ildə adada ilk mayak istifadəyə verilib. Mayak 1966-cı ilə qədər fəaliyyət göstərib
Azərbaycan SSR dövründə adada Neftçala rayonu inzibati ərazisinə daxil olan iki kənd (Kürdili, Şirvanlı) mövcud olub. 2 kənddə 3 minə qədər adam yaşayıb. Adada məktəb, mədəniyyət evi, kinozallar, kitabxanalar olub. Məhsuldar torpaqda üzüm və nar yetişdirilirdi, burada atçılıq və heyvandarlıq fermaları yerləşirdi.
1981-ci ildə Xəzər dənizində suyun qalxması nəticəsində Neftçala rayonu ərazisindən bu əraziyə olan yol dağılmış və yarımada adaya çevrilmişdir. 1982-ci ildə kəndə quru yolu ilə getmək mümkün deyildi. Ada əhalisi SSRİ dağıldıqdan sonra Rusiyaya və başqa ölkələrə, həmçinin Neftçala rayonu ərazisində yeni tikilmiş evlərə köçürülmüşdür. 2013-cü ildə adada 4 ailə qalmışdı. 2019-cu ildə adada cəmi 1 nəfər — Vitali Pronin yaşayırdı.
Fauna
1929-cu ildə adanın qərb sahillərinin də daxil olduğu ərazidə Qızılağac qoruğu yaradılmışdır. Bu hissədə canlılar qorunur. Əsasən su quşları və balıqlarla zəngindir. Sovet dövründə burada atçılıq fermaları olub. Sovetlər təzə qurulanda burada yetişdirilən atlar müxtəlif rayonlara, kəndlərə göndərilirmiş ki, əkin-biçində istifadə olunsun. Su qalxıb kolxoz dağılanda, bu atları buraxıblar. Sürü şəklində gəzən bu atlar artıq vəhşi atlara çevrilib.
Filmoqrafiya
Ada haqqında "Əriyən ada", Sonuncu və Daxildəki ada adlı filmlər çəkilmişdir.
Aviles
Aviles — İspaniyanın şimalında, Ovyedo əyalətində şəhər. Asturiya tarixi vilayətində yerləşən şəhər Aviles çayının Biskay körfəzinə töküldüyü yerdə liman rolunu daşıyır. Burada metallurgiya və kimya sənayesi var. Kurort şəhərdir.
"Azərbaycan Respublikası Dövlət Gömrük Komitəsinin 25 illiyi (1992–2017)" yubiley medalı
"Azərbaycan Respublikası Dövlət Gömrük Komitəsinin 25 illiyi (1992–2017)" Azərbaycan Respublikasının yubiley medalı — Azərbaycan Respublikasının medalı.
Krubay bulağı
Krubay bulağı — Şərqi Serbiyada, Pemorav dairəsində su bulağı. Krupay çayının sağ axarında, 220 m yüksəklikdə yerləşir.
1998-ci ildə aparılan hərtərəfli speleoloji tədqiqatlar mağarada əhəngdaşının əriməsinə səbəb olan süsusi bölmə aşkar etdi. Bənddən çay üzərində qurulmuş qurğulara axan su dik astana və şəlalələr üzərindən keçir. Bulağın hidroloji rejimi və su həcmi kifayət qədər sınaqdan keçirilməmişdir. Karst bulaqlarının əksəriyyəti kimi, Krupay bulağında da il ərzində su həcmi dəyişkəndir. Bəndin və qurğuların inşaatına qədər 26 °C temperaturunda isti su axını müşayət olunan bulaqda axının sürəti saniyədə 6-10 litr idi.
Krupay çayı və ətrafındakı 9 hektar ərazi Serbiya Respublikası tərfindən təbiət abidəsi kimi qorunur. Serbiya Respublikası Hökumətinin Fərmanı ilə (Serbiya Respublikasının Rəsmi Qəzeti, № 9/95) burada "Krubaysko Vrelo" təbii abidəsi qurulmuşdur və Ətraf Mühitin Mühafizəsi Qanunu əsasında, Görkəmli əhəmiyyətə malik olan təbii miras üçün bura Serbiyanın ən önəmli karst ehtiyatlarından biridir.
Milli Təhlükəsizlik Agentliyi
Milli Təhlükəsizlik Agentliyi — Milli Kəşfiyyat Direktorunun (DNI) səlahiyyəti altında olan ABŞ Müdafiə Nazirliyinin milli səviyyəli kəşfiyyat orqanı. MTA, siqnal kəşfiyyatı (SIGINT) kimi tanınan bir intizam üzrə ixtisaslaşmış xarici və yerli kəşfiyyat və əks-kəşfiyyat məqsədləri üçün məlumat və məlumatların qlobal monitorinqi, toplanması və işlənməsinə cavabdehdir. O həmçinin ABŞ rabitə şəbəkələrinin və informasiya sistemlərinin mühafizəsi ilə məşğuldur. MTA öz missiyasını yerinə yetirmək üçün müxtəlif tədbirlərə güvənir, lakin onların əksəriyyəti gizlidir. Agentliyin mövcudluğu 1975-ci ilə qədər gizli saxlanılıb. Təxminən 32.000 əməkdaşı var.
İkinci Dünya Müharibəsində kodlaşdırılmış kommunikasiyaları deşifrə etmək üçün yaradılmış, daha sonra 1952-ci ildə prezident Harri Trumen tərəfindən rəsmi olaraq yaradılmışdır. O zaman və Soyuq Müharibənin sonu arasında, personal və büdcə baxımından ABŞ kəşfiyyat təşkilatları arasında ən böyüyü olmuşdur, lakin 2013-cü ilə qədər mövcud olan məlumatlar Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin (CIA) 14,7 milyard dollarlıq büdcə ilə bu mövzuda irəlidə olduğunu göstərir. MTA hazırda bütün dünyada kütləvi məlumatların toplanması ilə məşğuldur və bu məqsədlə bir üsul olaraq elektron sistemləri fiziki olaraq səhv salması məlumdur. MTA-nın həmçinin İranın nüvə proqramına ciddi ziyan vuran Stuxnet kimi hücum proqramlarının arxasında olduğu iddia edilir. MTA, MKİ ilə yanaşı, dünyanın bir çox ölkəsində fiziki mövcudluğunu qoruyur; Birgə Xüsusi Toplama Xidməti (yüksək məxfi kəşfiyyat qrupu) yüksək əhəmiyyətli hədəflərə (məsələn, prezident sarayları və ya səfirliklər) dinləmə cihazlarını yerləşdirir. XTX toplama taktikası iddialara görə "yaxın müşahidə, oğurluq, telefon dinləməsi, sındırmaq və daxil olmaq"ı əhatə edir.
Əsasən xarici insan casusluğu üzrə ixtisaslaşmış MKİ və Müdafiə Kəşfiyyatı Agentliyindən (DIA) fərqli olaraq, MTA insan mənbəsi ilə bağlı kəşfiyyat məlumatlarının toplanması ilə bağlı açıq şəkildə fəaliyyət göstərmir. MTA-nə digər dövlət təşkilatları üçün SIGINT elementlərinə kömək göstərmək və onların əlaqələndirilməsi həvalə edilmişdir - hansı ki bu, İcra Sərəncamı ilə müstəqil olaraq bu cür fəaliyyətlə məşğul olmalarına mane olur. Bu öhdəliklərin bir hissəsi olaraq, agentlik MTA və ABŞ-ın digər müdafiə kriptoanaliz komponentləri arasında əməkdaşlığı asanlaşdıran Mərkəzi Təhlükəsizlik Xidməti (CSS) adlı birgə fəaliyyət göstərən təşkilata malikdir. Siqnallar üzrə kəşfiyyat icması bölmələri arasında rasional əlaqəni daha da təmin etmək üçün MTA Direktoru eyni vaxtda Birləşmiş Ştatların Kiber Komandanlığının Komandanı və Mərkəzi Təhlükəsizlik Xidmətinin rəisi vəzifəsini icra edir.
MTA-nin hərəkətləri bir neçə dəfə, o cümlədən anti-Vyetnam müharibəsi liderlərinə casusluq və agentliyin iqtisadi casusluqda iştirakı da daxil olmaqla, siyasi mübahisə mövzusu olmuşdur. 2013-cü ildə MTA keçmiş MTA podratçısı Edvard Snouden tərəfindən ictimaiyyətə açıqlanan bir çox gizli müşahidə proqramlarına sahib idi. Sızdırılan sənədlərə görə, MTA bütün dünyada bir milyarddan çox insanın, o cümlədən ABŞ vətəndaşlarının kommunikasiyalarını ələ keçirir və saxlayır. Sənədlər həmçinin MTA-nin mobil telefonların metadatasından istifadə edərək yüz milyonlarla insanın hərəkətini izlədiyini ortaya qoydu. Beynəlxalq miqyasda aparılan araşdırmalar agentliyin "bumeranq marşrutu" vasitəsilə xarici ölkələrin daxili internet trafikini izləmək qabiliyyətinə işarə edib.
Yojef Katona
Yojef Katona (11 noyabr 1791, Macarıstan, Keçkemet — 16 aprel 1830, Macarıstan, Keçkemet) —  macar dramaturqu.
Həyatı
Atası sehrbaz Yozef Katona, anası Ilona Borbak. Yojef Katona 11 noyabr 1791-ci ildə Macarıstan vahidi olan, Baç-Kişkun medyesinin Keçkemet şəhərində anadan olmuşdur. İlk təhsilini 1798-1882-ci illərdə Keçkemetdə Roma katolik məktəbində bitirmişdir. Yazıçı daha sonra hüquqşünaslıq elmini öyrənir və 1810-cu ildə vəkil adını alır.
Dramaturq bir neçə yazdığı uğurlu əsərlərlə tanınmışdırː "Bank-Ban"(1821) (, əsəri Ban-Bank adı altında Macarastan milli operasında tamaşaya 1861-ci ildə qoyulur.),  "Macarıstan kralı Stefan I"(1813), Qüdsün dağıdılması və b. Alman dilindən tərcümələrlə məşğul olurdu.
Budapeştin məşhur teatrlarından biri, Yojef Katona adını daşıyır.
Vəfatından sonra Bank-Ban əsəri Ban-Bank adı altında tamaşaya qoyulur.
Elyaz Qarayev
Elyaz Vəli oğlu Qarayev (20 oktyabr 1998, Dəymədağlı, Bərdə, Azərbaycan — 28 oktyabr 2020, Füzuli, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələri'nin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Elyaz Qarayev 20 oktyabr 1998-ci ildə Bərdə rayon Dəymədağlı kəndində anadan olub. Ailədə bir bacı, bir qardaş olublar… Atası Elyaz 13 yaşında olarkən vəfat etmişdir. 2005–2016 illərdə orta məktəbdə oxuyub. 2016–2018-ci illlərdə hərbi xidmətini çəkmisdir.
Hərbi xidmətləri
2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Səfa Qaraxanov Füzuli və Xocavənd döyüşlərində savaşıb. Oktyabrın 28-i Füzulidə şəhidlik zirvəsinə ucalıb. Bərdədə torpağa tapşırılmışdır.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı verilmiş tapşırıqları şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Elyaz Qarayev ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Elyaz Qarayev ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Xocavənd rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Elyaz Qarayev ölümündən sonra "Xocavəndin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad olunması zamanı döyüş tapşırıqlarını uğurla yerinə yetirdiyinə, düşmənin əsas qruplaşmalarının məhv edilməsi ilə qoşunların döyüş qabiliyyətinin qorunub saxlanılmasında fərqləndiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 18.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Elyaz Qarayev ölümündən sonra "Cəsur döyüşçü" medalı ilə təltif edildi.
I Sebastyan
I Sebastiyan (d. 20 yanvar 1554 - ö. 4 avqust 1578) — Portuqaliya kralı. Atası III Conun oğlu Con Manuel, anası isə Müqəddəs Roma imperatoru V Karlın qızı Avstriyalı Yuannadır. Atası gənc yaşda vəfat etdiyi üçün babası tərəfindən varis elan edilmişdir. Ancaq Mərakeşdəki ərəblərlə döyüşdə məğlub edildi. Döyüş meydanında yox çıxdı və böyük ehtimalla, həlak edildi.
Buddleja nivea
–  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Azərbaycan yağış ayinləri
Azərbaycan yağış ayinləri — yağış yağdırmaq və ya yağışı dayandırmaq üçün istifadə olunur.
Yağış yağdırma
Azərbaycan inanclarında yeddi daşı ortasından dəlib və ipə düzüb ananın ilk qızına verərlər. Qız onu suya atıb ipin ucunu ağaca bağlayır. Digər bir üsulda əfsunlanmış su göyə atılar və aşağıdakılar deyilər:
Su sərpdim, suyu sərpdim Arana suyu sərpdim … Dağdan gələn seldi ho, Dərələrdə göldü ho. Su sərpdim, suyu sərpdim Arana suyu sərpdim.
Yada daşı
Yada və ya ada daşından istifadə edilərək də yağış yağdırıla bilər. Yada Yağış yağdıran tanrıdır. Öz adı ilə adlandırılan səma daşını yerə endirmiş və ya onu yerdə himayə etmişdir.
Çömçəxatun
Gənclər bir çömçəni götürərək ev-ev dolaşıb su toplayar və suyu bir ağacın altında tökərlər. Çömçəni də həmin ağacdan asarlar. Su yığanda bunu deyərlər:
Çömçə xatun nə istər Allahdan yağış istər Qoyunlara ot istər Quzulara süd istər Mə… mə… mə…mə…
Hekayələrdən birinə görə, Çömçəxatun quraqlıq zamanı bir təpənin başına çıxaraq Allahdan yağış istəyir. Allah yağış yağdırdıqdan sonra təpəni tərk etməyərək çox islanır və yamyaşıl bir ağaca çevrilir.
Abrizəgan bayramı
Məlumdur ki, yay fəslinin başlanması ilə istilər get-gedə şiddətlənir, əkin sahələri daha çox su tələb edir. Məhz bu dövrdə ümidini yağışa bağlayan əkinçilər su bayramı Abrizəgan bayramı keçirirmişlər. Bu vaxt ilk növbədə yağışın süni əlamətlərini yaratmağa səy göstərirdilər. Bayram günündə su ilə əlaqədar mərasimlər icra edilərdi. Hamı əllərində müxtəlif su qabları və musiqinin müşayiəti ilə çay kənarına, bulaq başına, yaxud hər hansı bir su hövzəsi yanma toplaşaraq çalıb oynayır, bir-birinin üstünə su atır, bir-birini suya itələməyə çalışardılar. Qabı su ilə doldurub yan-yörəyə səpməklə yağışın özünü çağırmaq kimi ayinlər, oyun və əyləncə xarakterli mərasimlər icra edərdilər.
Yağmur pirləri
Culfada yağmur pirləri deyilən ziyarət yerləri vardır. Burdan götürülən daşlar evlərdə suya salınar, pir iyəsi isə pirdə qalmış daşlar da eynən su ilə qovuşsun deyə yağış yağdırarlar. Yağış yağandan sonra gənclər evləri dolaşıb daşları toplayar, pirlərə geri qaytararlar. Oxşar inanclara Muğan və Gəncə bölgəsində də rast gəlinir.
Yağış dayandırma
Yağış məhsula ziyan verdirdikdə yağışın dayanması üçün ayinlər keçirilir. Bunlara bağ-bağçadakı qab-qacağı arxası üstə çevirmək, bir qab yağışı qaynatmaq, evin ilk uşağının dolu parçasını dişində parçalaması daxildir.
Yel Baba
Yağış və dolunun səbəbinin buludları gətirən şər qüvvələrin nümayəndəsi əjdahalar olduğuna inanılır. Yel Baba bu əjdahalara qarşı mübarizə aparıran qüvvə olaraq görülür. Yağışın dayandırılması üçün Yel Babadan kömək istənilərdi: Men aşıq qolu güclü, Kəsibdi yolu güclü, Yel əssin bulut getsin, Yağmasın dolu güclü.
İstanbul Akvarium
İstanbul akvarium — dünyanın ən böyük tematik akvariumudur. İstanbul şəhərində yerləşir. Akvariumun içində 16 ayrı bölüm 64 ədəd hovuz var.
Məmmədəli
Məmmədəli — azərbaycanlı adı.
Makassarlar
Makassarlar — İndoneziyada, Sulavesi adasının cənub-qərbində yaşayan xalq. Dilləri İndoneziya dillərinə aiddir. Dindarları müsəlmandır. Ehtimal ki, b.e. II minilliyinin əvvəllərində İndoneziyanın qərb adalarından və ya materikdən köçmüşdülər. XV əsrdə makassarların dövləti, Qova sultanlığı yaranmışdı. Əsasən, əkincilik, balıqçılıq və ticarətlə məşğuldurlar.
Makassarların dünya okeanının böyük hissələrini səyahət etdiyi, Cənubi Afrikaya qədər çatdığı məlumdur. Cənubi Afrikada "Makassar" adlanan ərazi var. Orada yaşayan əhalinin yerli və makassar mənşəli olduğu ehtimal edilir. Cənubi Afrikada və qonşu Mozambikdə "Makassar" adını daşıyan bir neçə yer var.
Abdullah ibn Abbas
Abdullah ibn Abbas ibn Əbdülmüttəlib (عبدالله بن عباس; 68/687-ci ildə vəfat etmişdir) — Məhəmməd peyğəmbərin tanınmış səhabəsi, İslam alimi və fəqihi olmuşdur. Məhəmməd peyğəmbərin əmisi Abbasın oğlu idi.
Peyğəmbərin Mədinəyə hicrət etməsinə üç il qalmış Məkkədə doğulmuşdur. Məhəmməd peyğəmbərin yanında böyümüş, gənc yaşlarında ondan İslam dinin əsaslarını öyrənmişdir. Hicrətin səkkizinci ilinə qədər, Abdullah ibn Abbas öz ailəsi ilə Məkkədə yaşamışdır. Ancaq, şəhərin müsəlmanların əlinə keçməsindən az öncə, onlar da Mədinəyə hicrət etmişdirlər. O, Hüneyn və Taif döyüşlərində, eləcə də, Məkkənin alınmasında iştirak etmişdir. Abdullah ibn Abbas Raşidi xəlifələr dövründə xəlifələrə yaxın olmuş, müsəlmanların Şimali Afrika və Təbəristana yürüşlərində iştirak etmişdir.
Xəlifə Osmanın vəfatından sonra Abdullah ibn Abbas Əli ibn Əbu Talibi xəlifə kimi tanıyıb, ona dövlət işlərində yaxından köməklik göstərmişdir. Əli onu idarəçilik qabiliyyəti səbəbi ilə Bəsrə şəhərinin başçısı təyin etmişdir. Bu vəzifədə olarkən o, xaricilərin üsyanını yatıra bilsə də, sonra dövlət işlərindən uzaqlaşmış, həyatının sonuna kimi Məkkədə yaşayaraq, elmlə məşğul olmuşdur. Xəlifə Müaviyə öldükdən sonra Abdullah ibn Abbas, Hüseyn ibn Əlini xəlifə Yəzidə qarşı çıxmış kufəlilərin çağırışına uymamağa dəvət etmiş, onun oraya getməsinin məqsədəuyğun olmadığını qeyd etmişdir. Buna baxmayaraq, Hüseyn Kufəyə yollanmış və orada şəhid olmuşdur.
Abdullah ibn Abbas fiqh elminin ən mahir bilicisi idi. Hər hansı hökmü verdikdə o, ilk olaraq Qurana müraciət edirdi. Orada problemin həllini tapmayanda isə o zaman Məhəmməd peyğəmbərin həyat yoluna, daha sonra onun səhabələrinin həyat nümunələrinə istinad edərək problemləri həll edirdi. Bundan başqa, Abdullah ibn Abbas Quran təfsirçisi kimi də tanınırdı.
Abdullah ibn Abbasın elmini, mədəniyyətini və bacarığını müsəlmanların düşmənləri də dəyərləndirmişlər. O, elçi kimi müsəlman ordusunun rəhbərliyi adından Bizansın Şimali Afrika bölgələrinin başçısı Georgiusun yanına göndərilmiş, orada elmi mübahisələrdə iştirak etmişdir. Onu dinləmiş Georgius, Abdullah ibn Abbası ən bilikli ərəb adlandırmışdır. Abdullah ibn Abbas 687-ci ildə 70 yaşında ikən Taifdə vəfat etmişdir.
Çakırtaş (İğdır)
Çakırtaş — Türkiyənin İğdır ilinin İğdır ilçəsinə daxil olan kənd.
Tarixi
1854 və 1928-ci illərdəki mənbələrdə türkçədə "imarət" anlamına gələn Amarat olarak qeyd olunur.
Əhalisi
1886-cı il məlumatına görə kənddə 262 nəfər azərbaycan türkü yaşayırdı.
Coğrafiyası
İğdır mərkəzindən 5 km uzaqlıqdadır.
Anna xatun
Anna Meqa Komnini (Anna Megalē Komnēnē) və ya Anna xatun — Bizans şahzadəsi. O, son Trabzon imperatoru II David və həyat yoldaşı Elena Kantakuzinanın qızı olmuşdur.
Anna Osmanlı sultanı II Mehmedin xanımlarından biri olmuşdur.
Həyatı
Sultan II Mehmed 1453-cü ildə Konstantinopolu ələ keçirəndə atası onu arvad olaraq təklif etmişdir, lakin Mehmed bu təklifi rədd etmişdir. Buna baxmayaraq, 1461-ci ildə Mehmed Trabzonu fəth etdikdən sonra Annanı hərəminə əlavə etmək qərarına gəlmişdir. Bununla belə, cütlük arasında münasibət qeyri-dəqiqdir. Odur ki, II Mehmedin dövründə artıq bir neçə nəsildir ki, Osmanlı xanədanlığı varisliyə kənar müdaxilələrdən qaçmaq üçün artıq əcnəbi zadəgan qadınlardan uşaq sahibi olmurdu.
1463-cü ildə Mehmed Davidi, onun üç oğlunu və qardaşıoğlu Alekseyi (sonradan II Mehmedin zövcəsi olmuş Aleksandr Komnini və Mariya Qattiluzionun oğlu) sultanın düşmənləri Uzun Həsən və xanımı Dəspinə xatun (Davidin qardaşı, Trabzon imperatoru IV İohannın qızı) ilə əlaqə saxlamaqda ittiham edərək edam etmişdir. Daha sonra Gövhər sultan (II Mehmedin qızı) Uğurlu Məhəmməd ilə (Uzun Həsənin oğlu) evlənir. Oğulları Əhməd bəy Aynişah sultan (II Bəyəzidin qızı və II Mehmedin nəvəsi) ilə evlənmiş, onların iki qızı və bir oğlu olmuşdur. Anna məktub mübadiləsini asanlaşdırmaqda şübhəli bilinirdi, lakin sonda cəzalandırılmamışdır.
Buna baxmayaraq, həmin il Mehmed onu əvvəllər bacısı Fatma xatun ilə evli olan vəziri Zağanos Paşa ilə evləndirmişdir. Bunun müqabilində Mehmed Zağanosun birinci xanımı Sitti Nəfisə xatundan olan qızlarından Xədicə xatun ilə evlənmişdir. Annanın taleyi bəlli deyil. Bəzi mənbələrə görə, Anna dinini dəyişdirmək istəmədiyi üçün həyat yoldaşı tərəfindən öldürülmüş, bəzilərinə görə isə dul qaldıqdan və ya boşandıqdan sonra Elvanbəyzadə Sinan bəy ilə evlənmişdir.
NGC 6253
NGC 6253, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış açıq ulduz topasıdır. Göy üzündə Qurbangah bürcü istiqamətində yerləşir. I3m tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Pir Bəkran məqbərəsi
Pir Bəkran məqbərəsi —İranda yerləşən Azərbaycan Atabəylər dövləti zamanında tikilmiş abidədir. Məqbərə Fəlavərcan rayonunun Pirbəkran bölgəsində, şəhərin mərkəzi hissəsində yerləşir.
Abidə 23 dekabr 1931-ci ildə 101 saylı qeydiyyat nömrəsi ilə İranın yerli əhəmiyyətli memarlıq abidəsi kimi dövlət qeydiyyatına alınmışdır. Məqbərə Azərbaycan memarlığı üslubunda tikilmişdir.
Üruzganda toya hücum
Üruzganda toya hücum — 1 iyul 2002-ci il tarixində Əfqanıstanın Üruzgan vilayətində keçirilən bir toy mərasimi zamanı bir ABŞ hərbi təyyarəsinin toyun keçirildiyi məkana bomba atması.
1 iyul 2002-ci ildə ABŞ Hərbi Hava Qüvvələri Əfqanıstanın Üruzgan vilayətində hava hücumu həyata keçirmişdir. Atılan bombalardan biri toy məclisinə düşmüşdür. Nəticədə ən azı 34 nəfər ölmüş, ən azı 50 nəfər yaralanmışdır. Amerika Birləşmiş Ştatları Silahlı Qüvvələri öz təyyarələrinin qısa müddət əvvəl zenit atəşi ilə hədəfə alındığını söyləmişdir. Əfqanıstan hökuməti toy qonaqlarının bayram münasibətilə havaya atəş açdıqlarını bildirmişdir.
Corc Olah
Corc Olah — macar əsilli ABŞ kimyaçısı. 1994-cü ildə "Karbokation kimyasına xidmətlərə görə" Nobel mükafatına layiq görülmüşdür.
Həyatı
Corc Olah 1927-ci ildə Macarıstanın paytaxtı Budapeştdə anadan olub. Olah Budapeşt Texniki Universitetini bitirib və orada da doktorluq dərəcəsi alıb. O, öz elmi karyerasına macar kimyaçısı Qeza Zempelin yanında başlayıb. 1950-ci illərin əvvəllərində Olah Budapeşt Texniki Universitetinin Üzvi kimya İnstitutunda tədqiqat qrupu yaratmışdır və eyni zamanda 1954-cü ildə Macarıstan Elmlər Akademiyasının Mərkəzi Elmi-Tədqiqat Kimya İnstitutunun yaradıcılarından biri olmuşdur. 1957-ci ildə Kanadaya köçmüş və 1965-ci ilə qədər "Dou Kemikal" şirkətində Kanadada və ABŞ-də işləmişdir və bundan sonra ali təhsil sisteminə qayıtmışdır. Onun rəhbərliyi altında Qərb Ehtiyat Universitetinin (Western Reserve University) və Ohayo ştatında Klivlenddə Keys Texnaloji İnstitutunun kimya fakültələri birləşdirilmişdir. 1977-ci ildə Cənubi Kaliforniya Universitetinə keçmiş, burada sonralar Loker adına Karbohidrogenlər İnstitutu adını almış institut yaratmışdır. 1996-cı ildən Cənubi Kaliforniya Universitetində onun adı ilə bağlı mühazirələr oxunur. Olah 8 mart 2017-ci ildə 89 yaşında vəfat etmişdir.
Mükafatları
1976-cı ildən ABŞ-nin Milli Elmlər Akademiyasının, 1990-cı ildən Macarıstan Elmlər Akademiyasının üzvüdür. ABŞ-nin ən görkəmli alimləri üçün verilən Aleksandr fon Qumboldt adına mükafat (1979-cu ildə), 1996-cı ildə F. A. Kotton medalını almışdır. 1994-cü ildə "Karbokation kimyasına xidmətlərə görə" Nobel mükafatına layiq görülmüşdür. 1997-ci ildə "London Kral Cəmiyyəti"nin xarici üzvü seçilmişdir. 2001-ci ildə Artur Kop mükafatı, 2007-ci ildə isə "Amerikan Kimya Cəmiyyəti" tərəfindən "Pristli" medalı ilə mükafatlandırılmışdır.
Labirintodontlar
Labirintodontlar (Labyrinthodontia) - steqosefalların batraxoform qrupu; fəqərə gövdəsi yuxarı qövslə bitişməyən bir neçə sümükləşmiş elementdən ibarətdir. En kəsilişi labirinti xatırladan, dentin qırışıqlı dişləri vardı. Gec devon-gec trias.
Amedeo Avoqadro
Amedeo Avoqadro — məşhur italyan fizik və kimyaçısı.
Elmi fəaliyyəti əsasən elektrikə, elektro kimyəvi nəzəriyyəyə, kapilyarlığa, kimyəvi birləşmələrin nomenklaturasına həsr etmişdir.
Universal sabitlərdən biri onun adını daşıyır.
Bükk Milli Parkı
Bükk Milli Parkı — Şimali Macarıstanda Bükk dağlarında yerləşən milli park.
Coğrafiyası
1976-cı ildə ölkənin üçüncü milli parkı kimi yaradılmışdır. Ümumi sahəsi 431.3 km² əhatə edir ki, bunun 37.74 km²-i xüsusi mühafizə edilir. Dağlıq və meşəlik ərazidə yerləşən Bükk Macarıstanın ən böyük milli parkıdır. Bükk mağarasının geoloji xüsusiyyətlərinə əhəngdaşı ilə zəngin olan dağlar və mağaralar daxildir. Ölkə ən uzun (4000 metr) və ən dərin (245 metr) mağarası olan İştvanlapa bu milli parkda yerləşir. Bükk milli parkı, həmçinin, nəsli kəsilməkdə olan bir neçə quş növünü özündə ehtiva edir.
Ağ ciyər adenomatozu
Ağ ciyər adenomatozu – qoyunlarda, bəzən keçilərdə və s. heyvanlarda ləng inkişaf edən infeksion xəstəlik. Ağ ciyərdə şiş əmələ gəlməsi ilə xarakterizə olunur. İlk dəfə 1825-ci ildə Cənubi Afrikada təsvir edilmiş,  1894-cü ildə isə Ağ ciyər adenomatozu adı ilə Böyük Britaniyada qeydə alınmışdır. Avstraliyadan başqa bütün qitələrdə  məlumdur. Yoluxma mənbəyi xəstə heyvanlardır. İnkubasiya dövrü bir neçə ildir, çox vaxt 4–9 ay çəkir. Diaqnoz klinik əlamətlərə görə qoyulur məsələn tənəffüs zamanı fitə bənzər səslərin çıxması, burundan çoxlu ifrazatın axması və s. laboratoriya üsulu və patoloji anatomik yarma ilə təsdiq olunur. Müalicəsi işlənilməmişdir. Ağ ciyər adenomatozu aşkar edilən təsərrüfatlar yararsız hesab olunur.
Labradorit
Labradorit - süxur, qabbronun əsasən labrador mineralından ibarət leykokrat növü. Tikintidə, heykəltaraşlıqda və başqa sahələrdə istifadə olunur.
Ağ ciyər emfizeması
Ağ ciyər emfizeması – ağ ciyər toxumasının elastikliyinin azalması nəticəsində havalılığının artması, ventilyasiyası və qan dövranının pozulması ilə xarakterizə olunan xəstəlik. Ağ ciyər emfizeması ağ ciyərlərin kəskin və xroniki xəstəlikləri -bronxitlər, bronxial astma, xroniki pnevmoniya, ağ ciyərin peşə xəstəlikləri və s. nəticəsində baş verə bilər. Xəstəliyin inkişafında alveoldaxili təzyiqi yüksəldən amillər, ağ ciyər toxuması elastikliyinin yaşla əlaqədar dəyişmələri də böyük rol oynayır.
Əlamətləri:
Ekspirator tipli təngnəfəslik (xəstə nəfəsi güclə “verır”), öskürək, sifətin şişkinləşməsi və s.
Müalicəsi:
Tənəffüs çatışmazlığının aradan qaldırılması, Ağ ciyər emfizemasına səbəb olan əsas xəstəliyin müalicəsi, bədən tərbiyəsi, iqlim terapiyası. Profilaktikası: bronxit və ağ ciyər iltihabını törədən səbəbləri aradan qaldırmaq, idmanla məşğul olmaq, tütün məmulatlarından və spirtli içkilərdən imtina etmək.
Minnətoğlu Mehmed bəy
Minnətoğlu Mehmed bəy — boşnakəsilli Osmanlı sərkərdəsi, sultan II Mehmedin hakimiyyətində Bosniya sancağının ilk valisi idi.
Sultan Mehmed Minnətoğlunun başçılığı ilə Amasiyadan türkləri Rumeliyə yerləşdirmişdir.
NGC 1411
NGC 1411, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Saat bürcü istiqamətində yerləşir. E-S0 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Macarıstan–Polşa münasibətləri
Polşa–Macarıstan münasibətləri — Macarıstan və Polşa arasındakı xarici əlaqələrin kökləri orta əsrlərə gedir. Ənənəvi olaraq iki xalqın yaxın münasibətləri vardır. Onların tarixlərində ortaq hökmdarlar və vahid bir din mövcud olmuşdur. Hər iki ölkə martın 23-də "qardaşlıq" münasibətlərini qeyd edir. Macarıstanın Varşavada bir səfirliyi, Krakovda bir konsulluğu, Lodz və Poznanda iki fəxri konsulluğu vardır. Polşanın Budapeştdə bir səfirliyi mövcuddur. Hər iki ölkə eyni gündə (12 mart 1999-cu il) Avropa İttifaqına qoşulmuşdur. Üstəlik eyni zamanda NATO-nun tamhüquqlu üzvləridir.
Tarixi
Polşa və Macarıstan arasındakı münasibətlər orta əsrlərə gedib çıxır. Polşa və Macarıstan kral ailələrinin nümayəndələri bir-birləri ilə evlənirdilər. Məşhur Macar kralı I Ladislaus yarı polyak olmuşdur. I Böyük Lyudovik 1342-ci ildən Macarıstan və Xorvatiya kralı, 1370-ci ildən 1382-ci ildə ölümünə qədər Polşa kralı olmuşdur. O, Macarıstan və Xorvatiya kralı titulunu atası I Kraldan Anjou-Sicilinin evindən və Polşa kralı titulunu əmisi, Böyük III Kasimir (Piast sülaləsinin sonuncusu) miras alır. Kral Kasimirin qanuni övladları yox idi; yəqin bu səbəbdən sülalə davamlılığını təmin etmək və qeyri-müəyyənliyin qarşısını almaq üçün Polşa taxtını qardaşı oğluna təhvil verir. Onun qızı I Luidovika Polşa kraliçası haxtını miras alaraq, Polşa tarixindəki ən məşhur monarxlardan biri olur. XV əsrdə iki ölkə yenidən qısa müddətə bir monarxın iyirmi yaşlı Kral Vladislav III Varnençikin nəzarəti altında olur. O, Osmanlı İmperiyası ilə döyüşdə vəfat edir. 16-cı əsrdə Polşa əhalisi Macarıstan zadəganı Stefan Batorini öz kralı olaraq seçir.
Macar inqilabı
Budapeştdə Polşa Oktyabr İnqilabını dəstəkləyən bir tələbə nümayişi və Macarıstanda oxşar islahatların aparılması 1956-cı il Macarıstan inqilabına səbəb olmuş hadisələrdən biri idi. İnqilab dövründə polyaklar macarlara qan verərək dəstəyini nümayiş etdirdilər. Polşa Qırmızı Xaç Cəmiyyəti hava yolu ilə Macarıstana 44 ton dərman göndərdi. Daha böyük miqdarda yardım avtomobil və dəmir yolu ilə daşındı.
Saybu Swag
Saybu Swag (əsl adı: Səbuhi Məcnunlu; ) — azərbaycanlı reper.
Erkən illəri
İlk mahnıları 2014-2015-ci illərdə işıq üzü görüb. İlk rəsmi musiqi videosu youtube-da 100.000-dən çox baxış toplayan "PSYCHO" adlı mahnısını olmuşdur. 5 aydan sonra o, hal-hazırda youtube-da 115.000+ baxış toplayan "Asta Dur" adlı mahnısını da buraxdı. 2016-cı ildə Orxan Qarabasma ilə tanışmışdır. Həmin il onlar bir layihə üzərində əməkdaşlıq etdilər. Hal-hazırda YouTube-da 1.000.000-dan çox baxış toplayan əməkdaşlıq çox uğurlu oldu. “30 Gram Qruz” onun karyerasının ən uğurlu layihələrindən biri oldu.
Sonraki illər
2020-ci ildə o, Pasterin "BINA" adlı albomunda yer almışdır. 2022-ci ildə Azərbaycanda keçiriləcək rep festivalına dəvət almışdır. 2022-ci ildə ilk albomu olan Van Allen-i yayımlamışdır. Həmçinin "1 albom, 1klip" ideyası ilə Azərbaycanda ilkə imza atmışdır.
Şəxsi həyatı
2022-ci ildə 31 yaşında ailə həyatı qurmuşdur.
Sinqllar
• 2
Azərbaycan–Bosniya və Herseqovina münasibətləri
Azərbaycan–Bosniya və Herseqovina münasibətləri — Azərbaycan Respublikası ilə Bosniya və Herseqovina arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr.
Diplomatik əlaqələr
thumb|300x300px|Azərbaycan Prezidenti və Bosniya və Herseqovinanın Rəyasət Heyətinin sədri|alt=|left İki ölkə arasında diplomatik əlaqələr 1995-cü ilin fevral ayının 9-da qurulmuşdur.
Parlamentlərarası əlaqələr
Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisində Azərbaycan-Bosniya və Herseqovina parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupu fəaliyyət göstərir. Bu işçi qrupu 5 dekabr 2000-ci il tarixində "Azərbaycan—Bosniya-Hersoqovina parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupu" adı ilə yaradılmış və ilk rəhbəri Mübariz Qurbanlı olmuşdur. 4 mart 2016-cı il tarixindən Çingiz Qənizadə işçi qrupunun rəhbəridir.
Seyid Əli Çabuk
Seyid Əli Çabuk və ya Seyid Əli Onbaşı — Birinci Dünya müharibəsi zamanı Çanaqqala döyüşündə əfsanəvi qəhrəmanlıq göstərmiş türk əsgər.
I Enrike (Portuqaliya kralı)
I Henri (Henrique I de Portugal) — Portuqaliya kralı və Roma-katolik kilsəsinin kardinalı. Din adamı olduğu üçün heç vaxt evlənməmiş və övladı olmamış, bu səbəblə özündən sonra varis qoymadığı üçün mənsub olduğu Aviz sülaləsi sonlanmışdır. 1580-ci ildə ölümünün ardından Portuqaliya taxt-tacı Habsburqların himayəsinə keçdi və 60 il boyunca Pireney yarımadası vahid imperiya altında birləşdi. 60 ildən sonra qardaşı Duartenin nəticəsi IV Con adıyla Portuqaliya taxt-tacını bərpa etdi.
Seyid Əli Çabuk
Həyatı
Seyid Əli Çabuk 1889-cu ildə Balıkəsirin Havran ilçəsinin Çamlıq (Manastır) kəndində Əbdürrəhman və Əminənin ailəsində dünyaya gəlmişdir. 1909-cu ildə Seyid Əli Osmanlı ordusuna qoşulmuş və Balkan müharibələrində (1912–1913) vuruşmuşdur. Savaşdan sonra Dardanel (Çanaqqala) boğazının girişi müdafiə edən qarnizona köçürülmüşdür.
Qəhrəmanlığı
Osmanlı imperiyasının Birinci Dünya müharibəsinə qoşulmasından sonra Qara dəniz boğazlarının qorunması türklər üçün prioritet məsələyə çevrilmişdir. Boğazlara tərəf hərəkət edən böyük ingilis-fransız donanmasının əsas hücumu isə təyin olunduğu kimi 18 mart 1915-ci ildə başladı.
Döyüş zamanı sıravi Seyid Çabuk Rumeli Məcidiyə fortunda sahil artilleriyasında xidmət edirdi. Müttəfiq donanmasının hücumu nəticəsində müdafiə qalaları dəhşətli atəşə məruz qaldı. Rumeli Məcidiyədəki top işlək vəziyyətda olsa da, ağır artilleriya mərmilərini qaldıran mexanizm zədələnmişdi. Belə olan halda, Seyid hər biri təxminən 275 kq ağırlığında olan 3 ədəd 240 mm-lik mərmini topa qaldırdı və türk artilleriyası atəşi davam etdirdi. Bir sıra məlumatlarda mərmilərin ağırlığı 140–255 kq arasında göstərilir. Geniş yayılmış fikrə görə, məhz Seydin qaldırdığı mərmilərdən biri Britaniya zirehli gəmisi olan "Ouşen"ə ölümcül xəsarət yetirmişdi; gəmi özü isə dəniz minası nəticəsində batmışdı.
Antantanın dəniz hücumunun dəf edilməsindən sonra Seyidə onbaşı (kapral) rütbəsi verilmiş, əfsanəvi igidliyi isə ona milli qəhrəmana çevirmişdi. Əfsanəyə görə, döyüşdən bir gün sonra Seyidin şəklini çəkmək istədikdə, o, oxşar mərmini heç cür tərpədə bilməmişdir. Bundan sonra, qəhrəman "Əgər yenidən müharibə başlasa, yenə də qaldıraram" sözlərini söyləmişdir. Seyidin şəkli isə taxta mərmi ilə çəkilmişdir.
Müharibədən sonra
1918-ci ildə Seyid ordudan tərxis olunaraq doğma kəndinə qayıtmışdır. Bir müddət meşəbəyi, daha sonra isə kömür şaxtasında şaxtaçı kimi çalışmışdır. 1934-cü ildə Soyadlar haqqında qanunun qəbulundan sonra Seyid Əli özünə Çabuk soyadı götürmşdür. 1939-cu ildə ağciyər xəstəliyindən vəfat etmişdir.
Xatirəsi
Seyid Əli Çabukun əfsanəvi qəhrəmanlığı Türkiyənin bir çox yerlərində əbədiləşdirilmişdir. Döyüşün baş verdiyi Çanaqqalada Kilitbahir qəsri yaxınlığında onbaşıya həsr olunmuş memorial 1992-ci ildə açılmışdır. İstanbul Hərb Muzeyinin həyətindəki heykəl də artilleriya mərmisini belində daşıyan Çabuku təsvir edir. 2010-cu ildə Çabukun şərəfinə adlandırılmış "Seyid Onbaşı" adlı gəmi suya buraxılmışdır.
Dostluq yatağı
Dostluq yatağı (, türkməncə:Dostluk, Sərdar) — Xəzər dənizində Azərbaycanla Türkmənistan sərhədində yerləşən neft-qaz yatağı. Yataq 1989-cu ildə SSRİ dövründə Azərbaycan neftçiləri tərəfindən 4 kilometr dərinliyindəki layda kəşf olunub və 1989-cu ildə orada ilk kəşfiyyat quyusu qazılıb. 2021-ci ilə qədər yataq Azərbaycanda “Kəpəz”, Türkmənistanda isə “Sərdar” adlandırılıb. Hər iki respublika müstəqillik əldə etdikdən sonra isə neft-qaz yatağı mübahisə peridmeti olub. 2021-ci il yanvarın 21-də Aşqabad şəhərində “Azərbaycan Respublikası Hökuməti ilə Türkmənistan Hökuməti arasında Xəzər dənizində “Dostluq” yatağının karbohidrogen resurslarının birgə kəşfiyyatı, işlənməsi və mənimsənilməsi haqqında Anlaşma Memorandumu”nun imzalanması ilə bu mübahisə bitib. Memarandumla yatağın adı dəyişdirilərək "Dostluq" adlandırılıb.
Tarixi
Azərbaycanın “Kəpəz”, Türkmənistanın isə “Sərdar” adlandırdığı bu yataq Xəzər dənizində iki ölkə arasında sərhəddə yerləşir. Yataq SSRİ dövründə Azərbaycan neftçiləri tərəfindən 4 kilometr dərinliyindəki layda kəşf olunub və 1989-cu ildə orada ilk kəşfiyyat quyusu qazılıb.
SSRİ dövründə bu yataq Azərbaycanla Türkmənistanın dənizdəki sərhədinin tən ortasında yerləşdiyi üçün "Promejutoçnoe", yəni “Aralıq” adlandırılıb. Xəzərin Azərbaycan sektorunda ən iri neft yatağı olan Azəri-Çıraq-Günəşli və Türkmənistanın “Petronas 1” blokları arasında yerləşən “Dostluq” yatağı Xəzərin cənub hissəsində hər iki ölkənin sərhəd sularında yerləşən ən iri neft-qaz yataqlarından biridir.
“Dostluq” yatağı Azərbaycan neftçiləri tərəfindən kəşf olunsa da, Azərbaycanla Türkmənistanın dənizdəki sərhədində yerləşdiyinə görə, uzun illər onun işlənməsi mümkün olmayıb. 1994-cü il sentyabrın 20-də imzalanan "Əsrin müqaviləsi" ilə Xəzərin Azərbaycan sektorunda geniş neft-qaz hasilatı aparılıb. Amma bu işlər "Kəpəz" yatağında mübahisə səbəbindən aparılması mümkün olmayıb. 1990-ci illərin ortalarından başlayaraq yataq iki ölkə arasında mübahisə predmeti olub və məsələ ilə bağlı ardıcıl danışıqlar aparılıb. 1998-ci ildə Xəzər dənizinin orta xətti koordinatları üzrə Azərbaycan Respublikası ilə Türkmənistan arasında danışıqlar aparılması üçün ekspert qrupu yaradılıb. Bu addımla əvvəlki fikir ayrılıqlarına son qoyulub və iki dost ölkə arasında bütün məsələlərin qarşılıqlı maraqlar əsasında həlli üçün etibarlı zəmin yaradıb.
Xəzər dənizində bölgü məsələləri üzrə sahilyanı ölkələr arasında dialoq üçün ikitərəfli və çoxtərəfli formatlara üstünlük verilib. Bu çərçivədə 2001-ci il noyabrın 29-da “Azərbaycan Respublikası və Qazaxıstan Respublikası arasında Xəzər dənizinin dibinin bölünməsi haqqında Saziş”, 2002-ci il sentyabrın 23-də “Azərbaycan Respublikası və Rusiya Federasiyası arasında Xəzər dənizinin dibinin həmhüdud sahələrinin bölünməsi haqqında Saziş” və 2003-cü il mayın 14-də “Azərbaycan Respublikası, Qazaxıstan Respublikası və Rusiya Federasiyası arasında Xəzər dənizinin dibinin həmhüdud sahələrinin bölgü xətlərinin kəsişmə nöqtəsi haqqında Saziş”in imzalanmasına nail olunub.
Sonradan Xəzər dənizinin şimal hissəsinin dibinin bölünməsi üzrə də razılaşma əldə olunub ki, bu, öz növbəsində bütün sahilyanı ölkələr arasında Xəzər dənizinin hüquqi statusunun müəyyən edilməsi üzrə beştərəfli formatda aparılan prosesə güclü təkan verib. Xəzəryanı dövlətlər arasında qarşılıqlı kompromis və mövqelərin yaxınlaşması nəticəsində 2018-ci il avqustun 12-də çox mühüm sənəd - “Xəzər dənizinin hüquqi statusu haqqında” Konvensiya imzalanıb. Bütün bu sənədlər Azərbaycanla Türkmənistan arasında da Xəzərdə mövcud mübahisələrin son qoyulmasına zəmin yaradıb.
Bəybağlı (Biləsuvar)
Bəybağlı — İranın Ərdəbil ostanının Biləsuvar şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Dostluq yatağı
Anlaşma memarandumu
2021-ci il 21 yanvar tarixində Türkmənistanın paytaxtı Aşqabad şəhərində “Azərbaycan Respublikası Hökuməti ilə Türkmənistan Hökuməti arasında Xəzər dənizində “Dostluq” yatağının karbohidrogen resurslarının birgə kəşfiyyatı, işlənməsi və mənimsənilməsi haqqında Anlaşma Memorandumu” imzalanıb.
Bəybağlı (Biləsuvar)
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 19 nəfər yaşayır (7 ailə).
Dostluq yatağı
Anlaşma memarandumu
Azərbaycan və Türkmənistan prezidentləri İlham Əliyev və Qurbanqulu Berdıməhəmmədovun video-formatda qatıldıqları imzalanma mərasimində Memorandumu Azərbaycanın xarici işlər naziri Ceyhun Bayramov və Türkmənistanın xarici işlər naziri Rəşid Meredov imzalayıblar.
Azad İmperiya şəhəri
Azad İmperiya şəhəri (, Freie Reichsstadt) — Müqəddəs Roma İmperiyasında azad və imperiya şəhərlərini (Freie und Reichsstädte) ifadə etmək üçün istifadə edilən kollektiv termin. Bu termin özünü idarə edən şəhəri ifadə etmək üçün XV əsrdən etibarən istifadə edilmişdir. Bu şəhərlər müəyyən muxtariyyətə malik idi və Reyxstaqda təmsil olunurdu. İmperiya şəhəri Birbaşa İmperiya şəhəri statusuna malik idi və bu səbəbdən də, yerli knyaza tabe olan şəhər və ya qəsəbələrdən fərqli olaraq, yalnız Müqəddəs Roma İmperatoruna tabe idi.
Tarixi
Alman şəhərlərinin imperiyanın özünü idarə edən qurumlarına çevrilməsi dünyəvi knyazlar və yepiskop-knyazlarınkından daha yavaş idi. XIII–XIV əsrlərdə bəzi şəhərlər imperator tərəfindən əsasən maliyyə səbəblərinə görə İmperiya Şəhərləri (Reichsstädte; ) statusuna yüksəldilmişdi. X–XIII əsrlərdə alman kralları və imperatorları tərəfindən qurulan və əvvəlcə vəkillər tərəfindən idarə olunan bu şəhərlər, şəhər hakimləri idarəetmə və ədalət vəzifələrini öz üzərinə götürdükləri üçün tədricən müstəqillik qazandılar; belə şəhərlərə nümunələr Kolmar, Aqno və Elzasdakı Müluz və ya yuxarı Şvabiyada Memmingen və Ravensburqdur.
Azad Şəhərlər (Freie Städte; ) Bazel, Auqsburq, Köln və ya Strasburq kimi əvvəlcə bir knyaz-yepiskopa tabe olan və eyni şəkildə tədricən həmin feodaldan müstəqillik qazanan şəhərlər idi. Bir neçə halda, məsələn, Kölndə, keçmiş kilsə başçısı Azad Şəhər üzərində bəzi qalıq feodal imtiyazlarından istifadə etmək hüququnu tələb etməyə davam edirdi, bu iddia demək olar ki, İmperiyanın sonuna qədər daimi məhkəmə çəkişmələrinə səbəb olmuşdu.
Vaxt ötdükcə İmperiya Şəhərləri ilə Azad Şəhərlər arasındakı fərq getdikcə bulanıqlaşdı, beləliklə, onlar birlikdə "Azad İmperiya şəhərləri" və ya "Azad və İmperiya Şəhərləri" kimi tanındılar və XV əsrin sonlarında bir çox şəhərlərin adında həm "Azad", həm də "İmperiyar" sözləri vardı. Digər İmperiya dövlətləri kimi, onlar da müharibə apara, sülh bağlaya və öz ticarətlərinə nəzarət edə bilirdilər və kənardan çox az müdaxiləyə icazə verirdilər. Orta əsrlərdə bir sıra Azad Şəhərlər öz maraqlarını təşviq etmək və müdafiə etmək üçün Hanza İttifaqı və ya Dekapolis kimi şəhər liqaları (Städtebünde) yaratdılar.
Azərbaycan–Kamerun münasibətləri
Azərbaycan–Kamerun münasibətləri — Azərbaycan Respublikası ilə Kamerun Respublikası arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr.
Diplomatik əlaqələr
İki ölkə arasında diplomatik əlaqələr 1995-cü ilin fevral ayının 24-də qurulmuşdur.
Lütfəli Abdullayev
Lütfəli Əmir oğlu Abdullayev — Azərbaycan aktyoru, Azərbaycan SSR xalq artisti (1960), Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrının yaradıcılarından biri, milli xalq oyun-tamaşalarının gülüş estetikasını bacarıq və həssalıqla mənimsəmiş, vəziyyət komediyalarında oynamağı xoşlayan, məsxərə hərəkətləri ilə mimika-jest ifadə vasitələrindən obrazın komik xarakterini açmaq üçün istifadə edən aktyor.
Həyatı
Lütfəli Abdullayev 1914-cü il 22 martda Nuxa şəhərində (indiki Şəki) doğulub. Oradakı yeddillik məktəbi bitirib. Bir neçə ay Şəki fəhlə gənclər klubunun dram dərnəyində çalışıb. Burada kiçik məsxərələrdə və vodevillərdə oynayıb.
1938-ci ildə Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrı yarananda Lütfəli Abdullayev truppaya qəbul edilib. Teatr 1949-cu ilin yazında maliyyə çətinliyi ilə bağlı fəaliyyətini dayandırmalı olanda Lütfəli Abdullayev Milli Dram Teatrına keçib. Burada Tulio ("Rəqs müəllimi", Lope de Veqa), Rəşid ("Kimdir müqəssir?", Georgi Mdivani), Tağı ("Köhnə dudman", Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev), Oddamdı ("Od gəlini", Cəfər Cabbarlı), Nadir ("Çiçəklənən arzular", Məmmədhüseyin Təhmasib) rollarında çıxış edib. İki ildən sonra o, Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının nəzdində estrada ansamblı kimi çıxış edən muskomediya truppasında işləməyə başlayıb.
1956-cı ildə Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrının Azərbaycan və rus bölmələri Şəmsi Bədəlbəylinin bədii rəhbərliyi ilə yenidən fəaliyyətə başlayıb. Lütfəli Abdullayev teatrın aparıcı sənətkarı kimi Musiqili Komediya Teatrının, demək olar, ən populyar, uğurlu və uzunömürlü tamaşalarında çıxış edib. Onun yaradıcılığını üç bölümə ayırmaq olar:
Klassik operettalardakı rollar siyahısına Üzeyir bəy Hacıbəyovun əsərlərində oynadığı Vəli və Soltan bəy ("Arşın mal alan"), Hambal, Cəfər və Məşədi İbad ("Məşədi İbad"), Zülfüqar bəy Hacıbəyovun əsərlərində ifa etdiyi Kəblə Heydər ("Evliykən subay"), Vəli və Sandro ("Aşıq Qərib"), Qulu ("Əlli yaşında cavan") obrazları daxildir.
Aktyorun milli və tərcümə klassik əsərlər əsasında müasir bəstəkarların musiqi bəstələdikləri komediyalardakı Kərim ("Lənkəran xanının vəziri", Mirzə Fətəli Axundzadə və Niyazi), Qulaməli ("Dərviş Məstəli şah", Mirzə Fətəli Axundzadə və musiqi tərtibçisi Şəmsəddin Fətullayev), Trufaldino ("İki ağanın bir nökəri", Karlo Haldoni və musiqi tərtibçisi Şəmsəddin Fətullayev), Hacı Qara ("Hacı Qara", Mirzə Fətəli Axundzadə və Vasif Adıgözəlov ilə Ramiz Mustafayev), Baqqal ("Keçmişin məişət səhnələri", Mirzə Ələkbər Sabirin satirik şeirləri əsasında libretto müəllifi Soltan Dadaşov və bəstəkar Vasif Adıgözəlov) rollarını da buraya daxil etmək olar.
Tərcümə edilmiş musiqili komediyada oynadığı komik personajlar: Hamlet ("Tiflis nəğməsi", Levon Cubabiriya və Şoto Milorava), Avo ("Şirin arzular"), Çako ("Keto və Kote", Vladimir Dolidze).
Aktyorun əlvan yaradıcılığında çağdaş sənətkarların yazdıqları musiqili komediyalarda oynadığı rollar çoxluq təşkil edir. Bunlardan əsasları Möhsün ("Beş manatlıq gəlin", Məmməd Səid Ordubadi və Səid Rüstəmov), Qoşun ("Toy kimindir?", Məhərrəm Əlizadə və Soltan Hacıbəyov), Qəhrəman ("Gözün aydın", Məhərrəm Əlizadə və Fikrət Əmirov), Dursun və Kərim kişi ("Durna", Süleyman Rüstəm və Səid Rüstəmov), Məhəmməd ("Ulduz", Sabit Rəhman və Süleyman Ələsgərov), Güloğlan ("Kəndimizin mahnısı", Kərim Kərimov və Zakir Bağırov), Şakir ("Qızıl axtaranlar", Həsən Seyidbəyli və Tofiq Quliyev), Dilavərzadə ("Rəisin arvadı", Məhərrəm Əlizadə və Səid Rüstəmov), Səməndər ("Bir dəqiqə", Məhərrəm Əlizadə və Hacı Xanməmmədov), Hacı Kərim ("Hacı Kərimin Aya səyahəti", Qulamrıza Cəmşidi ilə Əbülfəz Hüseyni və Azər Rzayev), Murtuzov və Alanzadə, Eynəkii ("Özümüz bilərik", "O1madı elə, oldu belə" və "Milyonçunun dilənçi oğlu", Şıxəli Qurbanov və Süleyman Ələsgərov), Darçmov ("Səndən mənə yar olmaz", Məhərrəm Əlizadə və Əşrəf Abbasov), Səbrəli ("Bizə bircə xal lazımdır", Qulamrıza Cəmşidi ilə Bəşir Səfəroğlu və Telman Hacıyev), Qüdrət Səda ("Haradasan, ay subaylıq?", Salam Qədirzadə və Süleyman Ələsgərov), Cabbar ("Axırı yaxşı olar", Rəfiq Zəka Xəndan və Ramiz Mustafayev), Məmmədəli ("Məmmədəli kurorta gedir", Atif Zeynallı və Tofiq Bakıxanov ilə Nəriman Məmmədov), Polad baba ("Dağlar qoynunda", Ədil İsgəndərov və Əşrəf Abbasov), Ələsgər ("Həmişəxanım", Salam Qədirzadə və Süleyman Ələsgərov), Mitoş ("Hicran", Sabit Rəhman və Emin Mahmudov (Sabitoğlu) obrazlarıdır.
Lütfəli Abdullayev həm də populyar kino aktyoru idi. Kinoda ilk və son dərəcə uğurlu işi Rza Təhmasibin 1945-ci ildə lentə aldığı "Arşın mal alan" filmində Vəli rolu olub. O, bu rola görə 1946-cı ildə Stalin mükafatına (sonralar "SSRİ Dövlət mükafatı" adlandı) layiq görülüb. Lütfəli Abdullayev həmçinin "Əhməd haradadır?" (Zülümov), "Ulduz" (Məhəmməd), "Qəribə əhvalat" (Kefçilov) filmlərinə çəkilib.
Öz yaradıcılığında "Qaravəlli" oyun-tamaşa estetikasının "açıq yumor" üslubundan daha çox bəhrələnən Lütfəli Abdullayev tipik xarakterlər yaratmağa üstünlük verib. Bu istiqamətdə əsasən şarjla qroteskə əsaslanıb. Zil olmayan, lakin şirin ləhcəli avazını oynadığı obrazların xarakterinə uyğunlaşdırmağı məharətlə bacarıb.
Yaradıcılıq uğurlarına və Musiqili Komediya Teatrının inkişafındakı xidmətlərinə görə 17 iyun 1943-cü ildə Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti və 24 may 1960-cı ildə ona xalq artisti fəxri adı verilib.
Xalqın bütün zümrələrinin sevimli aktyorlarından olan Lütfəli Abdullayev 9 dekabr 1973-cü ildə Bakıda vəfat edib. Məzarı ikinci Fəxri xiyabandadır. Bakıda adına küçə var.
2014-cü ildə Lütfəli Abdullayev haqqında "Ürəklərdə yaşayan sənətkar Lütfəli Abdullayev" qısametrajlı sənədli fim çəkilmişdir. Filmin rejissoru Sənan Sultanovdur. Baş rolu Məhəmməd Samiroğlu ifa edir.
Lütfəli Abdullayev bir çox Azərbaycan SSR Ali Sovetinin Fəxri Fərmanı ilə, 1946-cı ildə Stalin mükafatı ilə təltif edilmişdir.
13 fevral 2014-cü ildə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Lütfəli Abdullayevin 100 illik yubileyi haqqında sərəncam imzalayıb.
Lodi
Lodi — İtaliyanın Lombardiya regionunda şəhər.
Zeynul Abedin
Zeynul Abedin — Banqladeş rəssamı. Onun əsas əsərləri xalq həyatı mövzularına həsr olunub, onlardan ən məşhuru "1943 -cü ildə Benqaliyada aclıq" qrafik seriyasıdır.