cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nyu-York
İrqlər və etnik mənsubiyyətlər
2010-cu ilin siyahıyaalmasına görə Nyu-Yorkdakı asiyalı amerikalıların sayı bir milyondan çoxdur ki, bu da San-Fransisko və Los-Ancelesdəkilərin ümumi sayından daha çoxdur. Nyu-York ABŞ-nin şəhərləri arasında ən çox asiyalı yaşayan şəhərdir. Nyu-Yorkun Kuins bölgəsi ştatın ən böyük Asiya əsilli amerikalının və Birləşmiş Ştatlardakı ən böyük And əhalisinin (kolumbiyalı, ekvadorlu, perulu və boliviyalı) məskunlaşdığı yerdir və eyni zamanda dünyanın ən etnik cəhətdən müxtəlif şəhər ərazisidir. Çin əhalisi Nyu-York ştatında ən sürətlə böyüyən millətdir; Flaşinq və Çayna-taun çinlilər üçün ənənəvi yerlərdir. Həmçinin Nyu-York meqapolis bölgəsində və Nyu-York ştatında çinli immiqrantlar daha çoxdur. Çin əsilli immiqrantlar şəhər və şəhərətrafı ərazilərdə məskunlaşmağa davam edir.
2012-ci ildə Nyu-York şəhərinin 6,3%-i çinli idi, təxminən dörddə üçü Lonq-Aylend, Kuins ya da Bruklində yaşayırdı. Koreyalılar şəhər əhalisinin 1,2%-ni, yaponlar isə 0,3%-ni təşkil edirdi. Filippinlilər 0,8% ilə ən böyük Cənub-Şərqi Asiya etnik qrupu idi. Əhalinin 0,2%-ni təşkil edən vyetnamlılar ikinci yerdədir. Hindlilər Cənubi Asiyalı ən böyük etnik qrupdur, belə ki şəhər əhalisinin 2,4%-ni təşkil edirlər. Baqladeşlilər və pakistanlılar müvafiq olaraq 0,7% və 0,5% təşkil edirlər. Kuins Asiya hindliləri, koreyalılar, filippinlilər, malayziyalılar və digər Cənub-Şərqi asiyalıların üstünlük verdiyi məskunlaşma məntəqəsidir. Bruklin isə çoxlu sayda Qərbi Hindistan və Asiya hindli immiqrantları qəbul edir.
Nyu-York şəhəri ABŞ şəhərləri arasında ən çox avropalı və hispanik olmayan ağdərili əhaliyə malikdir. 2017-ci ildə hispanik olmayan ağdərili əhalisi 2,7 milyon olan Nyu-York Los-Anceles (1,1 milyon), Çikaqo (865.000) və Hyustonunkunun (550.000) cəmindən daha çoxdur. Hispanik olmayan ağ əhali 1940-cı ildə 6,6 milyon nəfər idi. Bu say daha çox 2010-cu ildə artmağa başladı.
Şəhərdə yaşayan Avropa diasporu çox müxtəlifdir. 2012-ci ilin statistikasına əsasən, təxminən 560.000 italyan, 385.000 irland, 253.00 alman, 223.00 rus, 201.000 polyak və 137.000 ingilis var idi. Bundan əlavə, yunanlar və fransızların hər birinin 65.000, macarların isə 60.000 nəfər olduğu təxmin edilir. Ukraynalılar və şotlandların sayı müvafiq olaraq 55.000 və 35.000 nəfər olub. 2010-cu ilin statistikasına əsasən, ispanlar isə 30.838 nəfər olmuşdur.
Norveç və isveç əsillilərin hər ikisi təxminən 20.000, çex, litva, portuqal, şotland-irland və uelslilərin hamısının sayı isə 12.000 ilə 14.000 arasında olmuşdur. Ərəblərin sayı isə 16.000-dən çoxdur, ən sıx məskunlaşdıqları ərazi isə Bruklindir. Mərkəzi asiyalılar, ilk növbədə özbəklər şəhərin sürətlə böyüyən seqmentidir, onların sayı 30.000-dən çoxdur. Mərkəzi Asiya immiqrantlarının əksəriyyəti Kuins və yaxud Bruklində məskunlaşır. Albanlar isə daha çox Bronksda məskunlaşıb.
Ekvador, Kolumbiya, Qayana, Peru və Braziliya 2013-cü ildə Cənubi Amerikadan Nyu-Yorka qanuni immiqrantlar üçün əsas mənbə ölkələri olub. Karib hövzəsindən Dominikan Respublikası, Yamayka, Haiti və Trinidad və Tobaqo; Afrikadan Misir, Qana və Nigeriya; Mərkəzi Amerikadan isə Salvador, Honduras və Qvatemala immiqrantların mənbə ölkələridir. Puerto-Rikodan gələn immiqrantların sayı isə 2013-cü ildə təxminən 1,3 milyon idi.
2010-cu ildən Avstraliyadan gələnlərin sayı da sürətlə çoxalmağa davam edir. 2011-ci ildə Nyu-Yorkda təxminən 20.000 avstraliyalı var idi, bu da 2005-ci ildəki 5.537 nəfərdən dörd dəfə çoxdur. Bu fərqli etnik mənsubiyyətə sahib əhalinin öz məhəllələri də var. Misal olaraq Şri-Lanka, Seneqal, Qayana, Pəncab, Polşa, Rusiya, Koreya, Çin və s. məhəllələrini göstərmək olar.
Cinsi oriyentasiya
Hər il keçirilən gey praydı Beşinci prospektdən başlayır və Qriviç-Villicdə bitir. Bu, hər il iyun ayında baş tutur və prayda on minlərlə iştirakçı və milyonlarla küçə tamaşaçıları qatılır.
Stonewall 50 – WorldPride NYC 2019 indiyə qədərki ən böyük LGBT paradı idi, belə ki, paradın 150.000-dən çox iştirakçısı və 5 milyondan çox tamaşaçısı var idi. Nyu-York şəhəri həm də Manhetten və Kuinsdə cəmləşmiş 50.000-dən çox transgenderə ev sahibliyi edir və bu da dünyanın ən çoxudur. LGBTQ tarixində ən böyük transgender paradı 14 iyun 2020-ci ildə Nyu-Yorkda baş tutmuş və təqribən 15.000–20.000 arası iştirakçını cəlb etmişdir.
Xristianlıq
Əsasən Qərbi Avropa missioner fəaliyyətinin və müstəmləkəçiliyinin nəticəsi ilə Xristianlıq Nyu-Yorkda da böyük dindir. Roma katolikliyi ən böyük Xristian məzhəbidir (33%), ardınca protestantlıq (23%) və digər xristianlar gəlir (3%). Roma Katolik əhalisinə ilk növbədə Nyu York Roma Katolik Baş Yeparxiyası və Bruklin Yeparxiyası xidmət edir. Evangelist protestantizm şəhərdəki protestantlığın ən böyük qoludur (9%), ardınca əsas protestentizm gəlir (8%). Evangelizmdə baptistlər ən böyük qrupdur; Əsas protestantizmdə islah edilmiş protestantlar ən böyük alt dəstəni təşkil edir. Əhalinin təqribən 1%-i mormondur. Amerika Ortodoks Katolik kilsəsi 1927-ci ildə Nyu-Yorkda yaradılmışdır.
İudazim
Təxminən 1,1 milyon yəhudinin yarısından çoxu Bruklində yaşayır, şəhərdəki ikinci ən böyük dindir və İsrailin Təl-Əviv şəhərindən kənarda yaşayan ən çox yəhudiyə sahib şəhər Nyu-Yorkdur. Yəhudilərin şəhər əhalisinin 18,4%-ni, dini demoqrafik tərkibin isə 8%-ni təşkil edir. Qeydə alınmış ilk yəhudi köçkün 1654-cü ilin avqust ayında Hollandiyadan passportla gələn Yakob Barsimsondur. Rusiya çarı II Aleksandrın ölümündən sonra 1881-ci ildən başlayan 36 illik ABŞ-yə yəhudi köçünün ən böyük dalğası yaşandı. 2012-ci ildə ən böyük yəhudi məzhəbləri ortodoks, haredi və mühafizəkar yəhudilik idi. Reform yəhudi icmaları ərazidə üstünlük təşkil edir.
İslam
İslam Nyu-York şəhərində Xristianlıq və İudaizmdən sonra üçüncü ən böyük din olaraq yer alır. Hesablamalara görə, şəhərin dövlət məktəblərində oxuyan şagirdlərin 10%-i də daxil olmaqla şəhərdə 600.000–1.000.000 arası müsəlman əhali var. ABŞ müsəlmanlarının təqribən 22,3%-i Nyu-York şəhərində yaşayır. Bruklindəki Powers Street məscidi ABŞ-də davamlı olaraq fəaliyyət göstərən ən qədim məscidlərdən biridir və Nyu-York şəhəri və ştatında ilk İslam təşkilatıdır.
Hiduizm və digər inanclar
Nyu-Yorkdakı bu üç böyük dini qrupdan sonra Hinduizm, Buddizm, Siqhizm, Zərdüştilik və bir sıra digər dinlər, eləcə də ateizm gəlir. 2014-cü ildə Nyu-York əhalisinin 24%-inin heç bir dinə mənsub olmadıqları müəyyən edildi; əhalinin 3%-dən bir qədər çoxu isə ateist idi.
Sərvət və gəlir fərqi
Nyu-York şəhəri digər böyük şəhərlər kimi Cini indeksinə əsasən 0,55-lik gəlir fərqinə malikdir. 2014-cü ilin birinci rübündə Nyu-York dairəsində (Manhetten) orta həftəlik əmək haqqı 2.749 dollar təşkil edib ki, bu da ABŞ-nin böyük ştatları arasında ən yüksək məbləği təmsil edir. 2017-ci il etibarıyla Nyu-York şəhərin keçmiş meri Mişel Blumberq də daxil olmaqla 103 milyarder ilə dünyanın bütün şəhərləri arasında ən çox milyarderin yaşadığı yer idi. Həmçinin 2014-cü ildə ABŞ-nin ən böyük şəhərləri arasında sakinlərin 4,6%-i ilə milyonçuların sayına görə birinci yerdə olub. Nyu-York sakinlərindən gəlir vergisi (təxminən 3%) alan ABŞ-nin nisbətən az şəhərlərindən biridir. 2018-ci ildə Nyu-Yorkda 78.676 evsiz var idi.
İqtisadiyyat
Nyu-York şəhəri qlobal biznes, ticarət mərkəzləri və qlobal investorlar üçün etibarlı sığınacaqdır. Şəhər bəzən dünyanın paytaxtı kimi təsvir edilir. Nyu-York dünya miqyasında bank və maliyyə, pərakəndə satış, dünya ticarəti, nəqliyyat, turizm, daşınmaz əmlak, sosial media, ənənəvi media, reklam, hüquq xidmətləri, mühasibatlıq, sığorta, teatr, dəb və ABŞ-də incəsənət mərkəzidir. Nyu-York və Nyu-Cersi limanı həm də 2017-ci ildə 6,7 milyon TEU-dan çox rekord həcmdə yük daşıyan əsas iqtisadi alətdir.
İz (film, 2002)
Məzmun
Müharibə insanlar arasında olan anlaşılmazlığın ən kəskin vəziyyətidir. Bu anlaşılmazlığı yaradanlar anlamırlar ki, müharibəni yaratmaqla, onlar müharibədən kənar olan insanların da həyatında acı nəticəli dərin iz buraxmış olurlar. Filmdə məhz bu izlər həm bədii, həm də xronikal kadrlarla əks etdirilmişdir
Nyu-York
İqtisadiyyat
Bir çox "Fortune 500" və trasnmilli şirkətlərin baş ofisləri Nyu-Yorkda yerləşir. Şəhərdə özəl sektorun hər on iş yerindən biri xarici şirkətdir. Nyu-York şəhəri kapital, biznes və turist sayına görə dünya şəhərləri arasında birinci yerdədir. Şəhərdəki reklam sənayesi əsasən Medison Avenyuda qabarıqdır. Şəhərin dəb sənayesi təxminən 180.000 işçini illik 11 milyard dollar maaşla təmin edir.
Digər mühüm sektorlara tibbi tədqiqat və texnologiya, qeyri-kommersiya institutları və universitetlər daxildir. Şəhərdə istehsal bir qədər zəifdir. Geyim, tekstil, aksesuar sənayesində 1950-ci illərdə 323.000-dən çox işçi işləyirdi. Bu say baxmayaraq ki, artırılmağa səy göstərilsə də, 2015-ci ildə 23.000 olmuşdur. Qida emalı 19.000-dən çox işçisi ilə 5 milyard dollarlıq sənayedir.
Şokolad hər il 234 milyon dollara qədər ixracla Nyu-Yorkun aparıcı xüsusi qida ixracatıdır. Sahibkarlar 2014-cü ildə Bruklində "Şokolad rayonu" təşkil ediblər. Həmçinin dünyanın ən böyük şokolad istehsalçılarından biri olan "Godiva"nın baş ofisi Manhettendədir.
Uoll-Strit
thumb|[[Nyu-York Fond Birjası listinq şirkətlərinin bazar kapitallaşmasına görə dünyanın ən böyük fond birjasıdır. Belə ki 2018-ci ilin aprelində 23,1 trilyon ABŞ dolları səviyyəsində olmuşdur. Şəkildəki birjanın Uoll-Stritdəki binasıdır.]] ABŞ-nin maliyyə sənayesinin baş qərərgahı Uoll-Strit Nyu-York şəhərində yerləşir. Şəhərin qiymətli kağızlar sənayesi şəhərin maliyyə sektorunun ən böyük seqmentini formalaşdırmağa davam edir. Bir çox böyük maliyyə şirkətlərinin baş ofisi Nyu-Yorkda yerləşir və şəhər həm də artan sayda maliyyə startap şirkətlərinə ev sahibliyi edir.
Həm ümumi orta gündəlik ticarət həcmi, həm də ümumi bazar kapitallaşması baxımından müvafiq olaraq, dünyanın ən böyük fond birjaları — Nyu-York Fond Birjası, Uoll-Strit 11 və NASDAQ Aşağı Manhettendə yerləşir. 2012-ci ildə Uoll-Stritdə investisiya bankçılığının dəyəri təxminən 40 milyard dollar idi.
Dünyanın ən böyük media konqlomeratlarının çoxu da bu şəhərdə yerləşir. Manhettendə 2018-ci ildə 46,5 milyon m2-dən çox ərazini əhatə edən ofis sahəsi vardı. Bu da onu ABŞ-nin ən böyük ofis bazarı edir. Midtaun Manhetten isə 37,2 milyon m2-lik ofis ərazisi ilə dünyanın ən böyük mərkəzi biznes rayonudur.
Texnologiya
Mərkəzi Nyu-Yorkda yerləşən "Silicon Alley" internet, sosial media, maliyyə, kriptovalyuta, telekommunikasiya, biotexnologiya və digər mövzuları əhatə edən sferaya çevrilmişdir.
Nyu-Yorkda və regionda yüksək texnologiyalı startap şirkətlərinin sayı və məşğulluq artmağa davam edir. Texnologiya sektoru 2010-cu ildən şəhərin iqtisadiyyatında daha çox paya sahibdir. Tech:NYC şirkəti 2016-cı ildə təsis edilmişdir. Şirkət qeyri-kommersiya təşkilatı olub, əsas məqsədi Nyu-Yorkda texnologiya şirkətlərinin artmasını və şəhərin inkişafını təmin etməkdir. Nyu-Yorkda biotexnologiya sektoru da şəhərin akademik elmi tədqiqatları və maliyyə dəstəyi ilə davamlı inkişaf edir.
Daşınmaz əmlak
alt=|thumb|226x226px|[[:en:Deutsche Bank Center|Deutsche Bank Center]] Daşınmaz əmlak şəhər iqtisadiyyatında əsas gücdür. Belə ki 2017-ci ildə Nyu-York şəhərinin daşınmaz əmlakının ümumi dəyəri 1,072 trilyon ABŞ dolları dəyərində qiymətləndirilib ki, bu da əvvəlki illə müqayisədə 10,6% artım deməkdir. Deutsche Bank Center 2006-cı ildə 1,1 milyard ABŞ dolları ilə şəhərdə siyahıya alınmış ən yüksək bazar dəyəri olan əmlakdır. Nyu-York şəhəri ölkənin və dünyanın ən qiymətli daşınmaz əmlakına ev sahibliyi edir. Park-Avenyu 450 2 iyul 2007-ci ildə 510 milyon dollara, hər kvadrat metr üçün təxminən 17.104 dollara satıldı.
Midtaun Manhettendə yerləşən Fifth Avenue 2017-ci ildə hər kvadrat metrinə 32.000 dollar olmaqla dünyanın ən yüksək pərakəndə satış qiyməti adını aldı. 2019-cu ildə ABŞ-də indiyə qədər ən bahalı ev satışı Manhettendə 238 milyon dollar satış qiyməti ilə, üzü Sentral parka baxan 2.200 m2-lik penthaus mənzil ilə baş tutdu.
Turizm
alt=|left|thumb|229x229px|[[Tayms-skver|Tayms meydanı Brodvey teatrının media mərkəzidir. O, həmçinin illik 50 milyon turist ilə dünyanın ən yüksək illik ziyarətçi sayına sahib turistik məkanıdır. ]] Turizm 2017-ci ildə 62,8 milyon ziyarətçi qəbul edən Nyu-York şəhəri üçün mühüm sənayedir. Bu sənaye 2014-cü ildə şəhərə 61,3 milyard dollarla əvvəlki illərinkindən daha yüksək iqtisadi töhfə verib. Nyu-Yorka təqribən 12 milyon ziyarətçi ABŞ-dən kənardan gəlmişdir, əsas ölkələr Birləşmiş Krallıq, Kanada, Braziliya və Çindir. alt=|thumb|190x190px|1977-ci ildə [[Milton Qleyzer|Milton Glaser tərəfindən hazırlanmış "I Love New York" loqosu]] "I Love New York" (I ❤ NY) həm loqo, həm də mahnı olub reklam kampaniyasının əsasını təşkil edir və 1977-ci ildən Nyu-Yorkda turizmi təşviq etmək və Nyu-York ştatını tanıtmaq üçün istifadə edilir. New York State Empire State Development şirkətinə məxsus bu loqoya şəhər və ştat boyu mağazalarda və müxtəlif yerlərdə rast gəlinir, bunların bəziləri lisenziyalı olsa da, bir çoxu lisenziyalı deyil.
Manhettendə əsas turistik yerlərə Tayms-skver; Broadway theater; Empayr Steyt Bildinq; Azadlıq heykəli; Ellis adası; BMT-nin Baş Qərərgahı; Dünya Ticarət Mərkəzi (11 sentyabr milli muzeyi və Dünya Ticarət Mərkəzi 1 daxil olmaqla); Metropoliten muzeyi kimi muzeylər; Sentral park və Vaşinqton-skver parkı kimi yaşıllıqlar; Stonewall Inn; Rokfeller Mərkəzi; etnik məhəllələr, o cümlədən, Manhattan Chinatown, Koreatown, Curry Hill, Harlem, Spanish Harlem, Little Italy və Little Australia; Fifth və Madison prospektləri boyunca lüks alış-veriş mərkəzləri; Qrinvillicdə keçirilən Hellouin kimi tədbirlər; Bruklin körpüsü; Macy's Thanksgiving Day Parade; Rockefeller Center Christmas Tree; Müqəddəs Patrik Günü; qış aylarında Sentral parkda konkisürmə kimi mövsümi fəaliyyətlər; Tribeca kinofestivalı və Sentral parkda keçirilən pulsuz şoular daxildir.
Manhettendən kənardakı görməli yerlərə isə etnik məhəllələr; Flushing Meadows-Corona Park və Kuinsdəki Unisphere; Bronks zooparkı; Bruklindəki Coney Island və Bronksda yerləşən Nyu-York Nəbatat bağı daxildir. Manhettendə 2013-cü ilə nisbətən 10% artımla 2014-cü ildə təxminən 90.000 otel otağı var idi. 2014-cü ilin oktyabrında Çin şirkəti Anbang Nyu-Yorkda yerləşən Waldorf Astoria hotelini 1,95 milyard ABŞ dollarına satın aldı və bu, dünyada indiyə qədər satılan ən bahalı otel deməkdir.
Media və əyləncə
thumb|[[NBC Studios (Nyu-York)|NBC Studios-un ofisi Rokfeller Mərkəzində yerləşir.]] Nyu-York şəhəri dünyanın media paytaxtı kimi təsvir edilir. Şəhər ABŞ əyləncə sənayesi üçün mühüm yerdir, orada bir çox filmlər, teleseriallar, kitablar və digər media işləri nümayiş edilir. 2012-ci ildən Nyu-York ABŞ-də kino və televiziya istehsalı üzrə ikinci ən böyük mərkəzdir; ildə 200-ə yaxın bəddi film istehsal edilir və bu sektorda 130.000 nəfər işləyir. Film sənayesi Nyu-Yorkda böyüməyə davam edir, 2015-ci ildə şəhərin iqtisadiyyatına 9 milyard ABŞ dolları töhfə verib. Nyu-York həcminə görə müstəqil film istehsalında dünya lideridir; bütün ABŞ müstəqil filmlərinin üçdə biri orada istehsal edilir. Müstəqil Kommersiya İstehsalçıları Assosiasiyası da Nyu-Yorkda yerləşir. Təkcə 2014-cü ilin ilk beş ayında Nyu-Yorkda televiziya çəkilişləri rekord səviyyəni keçdi. Nyu-York hətta 2014-cü ildə Los-Ancelesi geridə qoydu.
left|thumb|181x181px|[[Times Square Studios "Good Morning America" səhər proqramının studiyası]] Nyu York həm də reklam, musiqi, qəzet, rəqəmsal media və nəşriyyat sənayesi üçün mərkəzdir və eyni zamanda Şimali Amerikanın ən böyük media bazarıdır. Şəhərdəki bəzi media konqlomeratlarına Time Warner, Thomson Reuters Corporation, Associated Press, Bloomberg L.P.,News Corporation, The New York Times Company, NBCUniversal, Hearst Corporation, AOL və Viacom daxildir. Dünyanın ən böyük səkkiz qlobal reklam agentliyi şəbəkəsindən yeddisinin baş ofisi Nyu Yorkda yerləşir. Ən böyük üç səsyazma şirkətinin baş ofisi də Nyu Yorkdadır: Sony Music Entertainment və Warner Music Group. Həmçinin Universal Music Group-un da Nyu-Yorkda ofisləri var. Sosial media müəssisələri şəhərin media sferasına daha mühüm təsir göstərir.
Şəhərdə 200-dən çox qəzet və 350 jurnalın ofisi var. Nəşriyyat sənayesində təxminən 25.000 işçi çalışır. ABŞ-də ən çox tirajla çıxan üç milli gündəlik qəzetdən ikisi Nyu-Yorkda nəşr olunur: "The Wall Street Journal" və jurnalistika üzrə ən çox "Pulitser" mükafatı qazanan və ABŞ mediasının "rekord qəzeti" hesab edilən "The New York Times". Şəhərdəki tabloid qəzetlərə 1919-cu ildə Cozef Medill Piterson tərəfindən əsası qoyukmuş "New York Daily News" və 1801-ci ildə Aleksander Hamiltonun yaratdığı "The New York Post" aiddir. Şəhərdə həm də 40-dan çox dildə 270 qəzet və jurnal nəşr olunan geniş etnik mətbuat var. "El Diario La Prensa" şəhərdəki ən böyük və ölkədəki ən qədim ispan dilli gündəlik nəşrdir. Harlemdə nəşr olunan "The New York Amsterdam News" məşhur afroamerikalı qəzetidir. Tarixən ABŞ-nin ən böyük alternativ qəzeti olan "The Village Voice" 2017-ci ildə çap nəşri dayandıracağını və tam rəqəmsal müəssisəyə keçəcəyini bildirdi. Televiziya və raido sənayesi də Nyu-Yorkda inkişaf edir və şəhər iqtisadiyyatına əhəmiyyətli dərəcədə töhfə verir. Üç əsas ABŞ yayım şəbəkəsinin üçü də Nyu-Yorkda yerləşir: ABC, CBS və NBC. CNN, MSNBC, MTV, Fox News, HBO, Showtime, Bravo, Food Network, AMC və Comedy Central da daxil olmaqla bir çox telekanallar da Nyu-Yorkda yerləşir. Nyu-Yorkda bir neçə "Emmi" mükafatına layiq görülmüş şoular hazırlayan ictimai yayım xidməti NYC Media fəaliyyət göstərir. WBAI xəbərlər və informasiya proqramları ilə ABŞ-də fəaliyyət göstərən bir neçə sosialist radiostansiyasından biridir. Nyu-York həm də qeyri-kommersiya təhsil mediası üçün əsas mərkəzdir. ABŞ-də ən qədim ictmai televiziya kanalı 1971-ci ildə təsis edilmiş Manhattan Neighborhood Network-dur.
İbtidai və orta təhsil
Nyu-York Şəhər Təhsil Departamenti tərəfindən idarə olunan Nyu-York Şəhər Dövlət məktəbləri sistemi ABŞ-də ən böyük dövlət məktəbi sistemidir və 1700-dən çox ayrı-ayrı ibtidai və orta məktəbdə təxminən 1,1 milyon şagirdə xidmət göstərir. Şəhərin dövlət məktəb sisteminə akademik və bədii cəhətdən istedadlı tələbələrə xidmət göstərmək üçün doqquz ixtisaslaşdırılmış lisey daxildir. Şəhər hökuməti Pelham Dövlət məktəblərinə Bronksun çox kiçik, ayrı bir hissəsinin təhsili üçün pul ödəyir.
"The New York City Charter School Center" yeni tipli məktəblərin qurulmasına kömək edir. Şəhərdə təxminən 900 əlavə özəl dünyəvi və dini məktəb var.
Ali təhsil və tədqiqat
right|thumb|215x215px|[[Kolumbiya Universitetində yerləşən Batler kitabxanası ABŞ-dəki ən gözəl kitabxanalardan biri kimi təsvir edilmişdir. ]] Nyu-Yorkdakı 120-dən çox ali təhsil müəssisəsində 600.000-dən çox tələbə təhsil alır və 2020-ci ildə Nyu-York Şəhər Universiteti (CUNY) sistemində yarım milyondan çox tələbə qeydiyyatda idi ki, bu da dünya şəhərləri arasında ən yüksək saydır. Dünya universitetlərinin akademik reytinqinə əsasən, Nyu-York şəhəri orta hesabla istənilən qlobal şəhərin ən yaxşı ali təhsil müəssisələrinə sahibdir.
İctimai CUNY sistemi bütün beş rayonda 25 institutu özündə birləşdirən ölkənin ən böyük universitetlərindən biridir: yüksək səviyyəli kolleclər, icma kolleclər və digər məzun/peşə məktəbləri Nyu-York Ştat Universitetinə (SUNY) Nyu-Yorkdakı kampuslar daxildir: Tibb Elmləri Universiteti, Dəb Texnologiya İnstitutu, Dənizçilik Kolleci və Optomeriya Kolleci. left|thumb|215x215px|[[:en:Washington Square Arch|Washington Square Arch həm Nyu-York Universitetinin, həm də Qrinviç-Villicin simvoludur.]] Nyu-York şəhəri Barnard Kolleci, Kolumbiya Universiteti, Cooper Union, Fordham Universiteti, Nyu-York Universiteti, Nyu-York Texnologiya İnstitutu, Rokfeller Universiteti və Yeshiva Universiteti kimi məşhur özəl universitetlərə ev sahibliyi edir; bunların bir neçəsi dünyanın ən yaxşı universitetləri arasında yer alır.
Şəhər həmçinin digər kiçik özəl kollec və universitetlərə, o cümlədən bir çox dini və xüsusi təyinatlı qurumlara ev sahibliyi edir, məsələn: Pace University, St. John's University, The Juilliard School, Manhattan College, Adelphi University, Mercy College, The College of Mount Saint Vincent, Parsons School of Design, The New School, Pratt Institute, New York Film Academy, The School of Visual Arts, The King's College, Marymount Manhattan College və Wagner College.
Şəhərdə aparılan elmi araşdırmaların çoxu tibb və təbiət elmləri sahəsində aparılır. Nyu-York aqlomerasiya regionu 2019-cu ildə təbiət elmləri üzrə dərc olunmuş məqalələrin sayına görə birinci yeri tutdu.
Səhiyyə
right|thumb|200x200px|[[:en:NewYork-Presbyterian Hospital|NewYork-Presbyterian Hospital Nyu-Yorkdakı ən böyük xəstəxanadır. ]] "New York City Health and Hospitals Corporation" (HHC) Nyu-York şəhərində dövlət xəstəxanalarını və klinikalarını idarə edir. İllik gəliri 6,7 milyard dollar olan HHC ABŞ-də 1,4 milyon xəstəyə, o cümlədən 475.000 sığortasız şəhər sakininə xidmət göstərən ən böyük şəhər səhiyyə sistemidir. HHC 1969-cu ildə Nyu-York Qanunverici Orqanı tərəfindən ictimai fayda şirkəti olaraq təsis edilmişdir. HHC-də 11 tibbi xəstəxana, 5 qocalar evi, 6 diaqnostika və müalicə mərkəzi və 70-dən çox ilkin tibbi yardım məntəqəsi fəaliyyət göstərir, onlar ilk növbədə yoxsul və işçi sinfinə xidmət edir.
HHC sistemində ən məşhur xəstəxana ABŞ-nin ən qədim dövlət xəstəxanası olan Belluvue xəstəxanasıdır. Bellevue ABŞ Prezidenti və digər dünya liderləri Nyu-Yorkda olarkən xəstələndikdə və ya yaralandıqda onların müalicəsi üçün təyin olunmuş xəstəxanadır. 2017-ci ili avqustunda şəhərin sabiq meri Bill de Blasio 2018-ci ildən başlayaraq apteklərdə siqaret satışını qadağan edən qanun imzaladı.
Polis və cinayətlər
alt=|thumb|[[Nyu-York Polis Departamenti (NYPD) ABŞ-nin ən böyük polis qüvvəsidir.]] Nyu-York Polis Departamenti (NYPD) 35.000-dən çox and içmiş polisi ilə ABŞ-də əhəmiyyətli fərqlə ən böyük polis qüvvəsidir. NYDP polisləri siyasətçilər, media və öz polis avtomobilləri tərəfindən tez-tez "New York's Finest" ləqəbi ilə tanıdılır. thumb|[[Nyu-York Polis Departamenti|Nyu York Polis Departamentinin (NYPD) polis məmurları]] Nyu-York şəhəri 2014-cü ildə ABŞ-nin ən iri şəhərləri arasında üçüncü ən aşağı cinayət sayına sahib idi. Bu, 1970–1990-cı illərdəki cinayətlərin əhəmiyyətli dərəcədə azaldığını göstərir. Nyu-Yorkda zorakılıq cinayətləri 1993-cü ildən 2005-ci ilə qədər 75%-dən çox azalıb, bu da bütövlükdə ölkədə artım yaşandığı dövrə azalma deməkdir. Nyu-York 2002-ci ildə əhali 100.000-dən çox olan 216 ABŞ şəhəri arasında cinayət statististikasına görə 197-ci yerdə idi. 1992-ci ildə şəhərdə 2245 qətl hadisəsi qeydə alınmışdır. 2005-ci ildə qətl sayı 1966-cı ildən bəri ən aşağı səviyyədə idi və 2009-cu ildə ilk dəfə 461-dən az qətl hadisəsi qeydə alınmışdı. 2017-ci ildə zorakılıq cinayətlərində şübhəli bilinənlərin 60,1%-i afroamerikalı, 29,6%-i hispanik, 6,5%-i ağdərili, 3,6%-i asiyalı və 0,2%-i yerli amerikalı olmuşdur. Nyu-York şəhərində 2017-ci ildə 292 adamöldürmə hadisəsi baş vermişdir.
Sosioloqlar və cinayət araşdırmaçıları şəhərdə cinayət nisbətinin kəskin şəkildə azalmasının izahı ilə bağlı konsensus əldə edə bilməyiblər. Bəziləri fenomeni NYPD-nin istifadə etdiyi yeni taktikalarla, o cümlədən CompStat-dan istifadə və sındırılmış pəncərələr nəzəriyyəsi ilə əlaqələndirirlər. Digərləri isə bunu immiqrasiya, epidemiya və demoqrafik dəyişikliklərə əlaqələndirirlər. Başqa bir nəzriyyə isə ABŞ-dəki benzinlərin içindəki qurğuşunun insanlara təsir etməsidir. 1970-ci illərdə Amerika benzinindən qurğuşun çıxarıldıqdan sonra Nyu Yorkda və digər böyük şəhərlərdə zorakılıq cinayətlərinin nisbətinin aşağı düşməyə başladığı müşahidə edildi. Nyu-Yorkda adamöldürmə qətllərinin azalmasını izah etmək üçün istinad edilən başqa bir nəzəriyyə isə şəhərdə getdikcə daha rütubətli iqlimin olmasıdır.
Yanğından mühafizə
alt=|thumb|211x211px|[[Nyu-York Yanğından Mühafizə Departamenti (FDNY) ABŞ-nin ən böyük şəhər yanğından mühafizə departamentidir.]] Nyu-York Yanğından Mühafizə Departamenti (FDNY) yanğından mühafizə, texniki xilasetmə, bioloji, kimyəvi və radioaktiv təhlükələrə qarşı ilkin cavab tədbirləri və Nyu York şəhərinin beş rayonu üçün təcili tibbi yardım xidmətləri göstərir. FDNY ABŞ-də ən böyük və Tokio Yanğından Mühafizə İdarəsindən sonra dünyada ikinci ən böyük şəhər yanğından mühafizə idarəsidir FDNY-də təxminən 11.080 uniformalı yanğınsöndürən və 3.300-dən çox uniformalı ilkin tibbi yardım və tibb işçisi çalışır. FDNY-nin şüarı "Nyu-Yorkun cəsuru"dur. FDNY-nin baş qərərgahı Aşağı Bruklində yerləşir.
Yanğından mühafizə idarəsi Nyu-Yorka xas olan bir çox müxtəlif problemlərlə üzləşir. Taxta çərçivəli subay ailə evlərindən tutmuş çoxmərtəbəli binalara qədər hər cür bina növləri ilə yanaşı, Nyu-York metropolitenində də baş verən yanğınlarla qarşılaşmışdır. Tərkedilmiş körpülər və tunellər, eləcə də yanğınlara səbəb ola biləcək böyük parklar və meşəlik ərazilər də qarşılaşılan məkanlanlardandır.
İctimai kitabxana
thumb|210x210px|[[Nyu-York ictimai kitabxanasının baş mərkəzi]] ABŞ-də ən böyük ictimai kitabxana olan Nyu-York ictimai kitabxanası (NYPL) Manhetten, Bronks və Staten-Aylenddə xidmət göstərir. Ölkənin ikinci ən böyük ictimai kitabxana sistemi Kuins ictimai kitabxanası (QPL) Kuinsdə, Bruklin ictimai kitabxanası (BPL) isə Bruklində xidmət göstərir.
2013-cü ildə Nyu-York ictimai kitabxanası və Bruklin ictimai kitabxanasının texniki xidmət şöbələrinin BookOps adlı yeni departamentdə birləşəcəyi bildirildi. Bu təklif edilən birləşmə Bruklin ictimai kitabxanası üçün 2 milyon dollar və Nyu-York ictimai kitabxanası üçün 1,5 milyon dollar qənaət etməyi nəzərdə tuturdu. Həmin birləşmə baş tutmasa da, Kuins ictimai kitabxanasının nəhayət bəzi resurslarını digər şəhər kitabxanaları ilə paylaşacağı gözlənilir.
Mədəniyyət
Nyu-York şəhəri Manhettendə yerləşən Baruch Kolleci tərəfindən dünyanın mədəniyyət paytaxtı kimi təsvir edilmişdir. "Nyu-York: Dünyanın mədəniyyət paytaxtı – 1940–1965" kitabı Avstraliya Milli Kitabxanası tərəfindən nəşr edilmişdir.
ABŞ-dəki Harlem intibahı kimi çoxsaylı mühüm Amerika mədəni hərəkatları Nyu-Yorkda başlamışdır. Şəhər XX əsrin əvvəllərində stendap komediyasının, 1940-cı illərdə cazın, 1950-ci illərdə abstrakt ekspressionizmin, 1970-ci illərdə isə hip hopun vətəninə çevrildi. Şəhərin pank və hardkor səhnələri 1970 – 1980-ci illərdə təsiredici idi.
Şəhər ədəbiyyat və təsviri sənətdə Harlem intibahı da daxil olmaqla bir çox mədəni hərəkatın yarandığı yerdir; rəssamlıqda abstrakt ekspressionizm (Nyu-York məktəbi kimi də tanınır); musiqidə hip hop, pank, salsa, fristil, Tin Pan Alley, cazın müxtəlif formaları və disko. Nyu-York dünyanın rəqs paytaxtı da hesab olunub. Şəhər həm də romanlar, filmlər (bax: Nyu-Yorkda çəkilmiş filmlərin siyahısı) və teleproqramlar üçün əsas məkandır. Nyu-York dəb həftəsi dünyanın ən böyük dəb mərasimlərindən biridir və media tərəfindən geniş işıqlandırılır. Nyu-York həmçinin Global Language Monitor tərəfindən tərtib edilən illik siyahıda çox vaxt dünyanın ən yaxşı dəb paytaxtı seçilir.
Temp
thumb|225x225px|Nyu-York küçələri, yanvar 2020 Nyu-Yorka xas olan əsas xüsusiyyətlərdən biri onun sürətli tempidir ki, bu da "Nyu-York dəqiqəsi" ifadəsini təsdiqləyir. Jurnalist Volt Vitmen Nyu-Yorkun küçələrini "izdihamlı, sürətli, elektrikli" olaraq xarakterizə etmişdir.
Nyu-Yorkda 2000-dən çox incəsənət və mədəniyyət təşkilatı və 500-dən çox incəsənət qalereyası var. Şəhər hökuməti incəsnəti ABŞ Milli İncəsənət Fondundan daha böyük illik büdcə ilə maliyyələşdirir. XIX əsrdə varlı biznes maqnatları beynəlxalq miqyasda şöhrət qazanmış Karneqi Holl və Metropolitan muzeyi kimi böyük mədəniyyət müəssisələri şəbəkəsi qurdular. Elektrikli işıqlandırmanın yaranması teatr tamaşalarının yaranmasına səbəb oldu və 1880-ci illərdə Brodvey teatrı və 42-ci küçə boyunca Nyu-York şəhər teatrları fəaliyyətə başladı. Nyu-York bir çox tamaşaların və muziklların əsas mövzusu ya da maliyyələşdiricisidir.
İfa sənətləri
alt=The corner of a lit up plaza with a fountain in the center and the ends of two brightly lit buildings with tall arches on the square.|thumb|202x202px|[[Linkoln mərkəzi]] Brodvey tatrı bəzən "Böyük ağ yol" adlandırılan dünyadakı ingilisdilli teatrın əsas mərkəzlərindən biridir. Midtaun Manhettenin Teatr rayonunda hər biri ən azı 500 yerlik olan 41 məkan Bordvey teatrına məxsusdur. Brodvey tamaşaları 2013–2014 mövsümündə təxminən 1,27 milyard dollar dəyərində bilet satıb ki, bu da 2012–2013 mövsümündəki 1,139 milyard dollardan 11,4% artım deməkdir. Müxtəlif tamaşalar ifa edənlər Manhetten küçələrinin hamısında var.
Manhettenin Linkoln meydanında yerləşən Linkoln mərkəzi çoxsaylı nüfuzlu incəsənət təşkilatlarına, o cümlədən, Metropoliten-opera, Nyu-York siti opera, Nyu-York filarmoniya orkestrı, Nyu-York siti balet, həmçinin Vivian Beaumont teatrı, Culyard musiqi məktəbi, Jazz at Lincoln mərkəzi və Alice Tully Hall-a ev sahibliyi edir.
Paradlar
Nyu-York şəhəri bayramlar, millətlər, insan hüquqları və idman komandalarının qələbələri də daxil olmaqla geniş mövzularda keçirilən küçə paradları ilə məşhurdur. Hər il keçirilən paradların əsas istiqməti adətən, şimaldan cənuba doğru, əsas prospektlər boyuncadır. Macy's Şükran Günü paradı dünyadakı keçirilən ən böyük paraddır, Sentral parkdan başlayaraq cənuba doğru gedir; parad bütün dünyada yayımlanır və milyonlarla tamaşaçı qatılır. Nyu-Yorkda hər ilin mart ayında keçirilən Müqəddəs Patrik Günü paradı, iyunda LGBT Qürur marşı, oktyabrda Hallouen paradı və bir çox xalqların müstəqillik gününün şərəfinə keçirlən paradlar da daxil olmaqla müxtəlif izdihamlı paradlar keçirilir. İdman komandalarının qələbələrinin və müxtəlif qəhrəmanlıq nailiyyətlərinin şərəfinə keçirilən paradlar Brodveydən Aşağı Manhettenə qədər davam edir.
İdman
Nyu-York şəhərində Milli Futbol Liqasının, Beyzbol Böyük Liqasının, Milli Basketbol Assosiasiyasının, Milli Xokkey Liqasının və MLS-in baş qərərgahı yerləşir. Nyu-York aqlomerasiya regionu 11 peşəkar idman komandası ilə Şimali Amerikada ən çox idman komandasına ev sahibliyi edir. Şəhər 1882-ci ildən bəri davamlı olaraq peşəkar idman yarışlarına ev sahibliyi edir. Şəhər 5 idman növündə 40-dan çox komandaya ev sahibliyi etmişdir. Dünyada indiyə qədər tikilmiş ən bahalı on stadiondan dördü (Metlayf Stadionu, Yanki Stadionu, Medison-skver-qarden və Siti-fild) Nyu-Yorkda yerləşir. Medison-skver-qarden və Ebbets Fild ABŞ poçt markalarında yer almışdır. Nyu-York 1970-ci ildə dörd əsas liqanın hamısında (MLB, NHL, NFL və NBA) titul qazanan səkkiz ABŞ şəhəri arasında birinci olmuşdur. 1972-ci ildə Kosmos NASL finalını qazanaraq beş idman növündə titul qazanan ilk şəhər oldu.
Nyu York "Beysbolun paytaxtı" kimi təsvir edilmişdir. Şəhərin iki Beysbol Böyük Liqa komandası Kuinsdəki Siti-filddə oynayan Nyu-York Mets və Bronksdakı Yanki Stadionunda oynayan Nyu-York Yankisdir. Yankis komandası rekord sayda 27 çempionluq qazanıb, Mets isə iki dəfə Dünya seriyasında qalib gəlib. Şəhərdə həm də Dünya seriyasında bir dəfə qalib olmuş Bruklin Dodgers (indiki Los-Anceles Dodgers) və Dünya seriyasında beş dəfə qalib gəlmiş Nyu-York Giants (indiki San-Fransisko Giants) komandaları olmuşdur. Hər iki komanda 1958-ci ildə Kaliforniyaya köçdü.
Şəhər Milli Futbol Liqasında Nyu-York Giants və Nyu-York Jets ilə təmsil olunur.
Aqlomerasiya regionu üç Milli Xokkey Liqası komandasına ev sahibliyi edir. Şəhərin ənənəvi təmsilçisi Nyu-York Rangers Manhettendəki Medion-skver-qardendə oynayır.
Şəhərin Milli Basketbol Assosiasiyasının komandaları Bruklin Nets və Nyu-York Niksdir. Nyu-York Liberti isə şəhərin Milli Qadın Basketbol Assosiasiyasının komandasıdır.
Nyu-York şəhərini futbolda ev sahibi olduğu oyunları Yani Stadionunda keçirən Nyu-York Siti FK və ev sahibi olduğu oyunları Nyu-Cersinin Harrison şəhərindəki Red Bull Arenada keçirən Nyu-York Red Bullz təmsil edir. Tarixən şəhər Pelenin oynadığı keçmiş peşəkar futbol komandası Nyu-York Kosmos ilə tanınır. Nyu-York Kosmosun yeni versiyası 2010-cu ildə yaradıldı və ən son 2021-ci ilin yanvarında fasiləyə getməzdən əvvəl Milli Müstəqil Futbol Assosiasiyasında (NISA) oynadı. Nyu-York 2026 FİFA Dünya Kubokuna ev sahibliyi edəcək ABŞ-nin on bir şəhərindən biri olacaq.
Ətraf mühit
alt=Two yellow taxis on a narrow street lined with shops.|thumb|210x210px|2012-ci ildə şəhərdə 6000 hibrid taksi (şəkildəki) var idi ki, bu da Şimali Amerika şəhərləri arasında ən çoxudur.
Su
Nyu-York şəhərinin içməli suyu Katskill dağlarının çay hövzəsindən gəlir. Su hövzəsinin bütövlüyü və pozulmamış təbii su filtrasiya sisteminin nəticəsində Nyu-York Birləşmiş Ştatların yalnız dörd böyük şəhərindən biridir ki, onların əksəriyyətindəki içməli suyun təmizləyici qurğular vasitəsilə təmizlənməyə ehtiyac yoxdur. Şəhərin su sistemi gündə bir milyard qallondan çox su keçdiyi ABŞ-nin ən böyük su sistemidir; Delaver su kəmərində kiçik bir sızma bir gündə 20 milyon qallonun itirilməsinə gətirib çıxarır. Şəhərin şimalındakı Kroton çay hövzəsində Nyu-York şəhərinin su təchizatını gündə təxminən 290 milyon qallon artırmaq üçün 3, 2 milyard ABŞ dolları dəyərində su təmizləyici qurduğunun tikintisi davam edir, bu da şəhərin mövcud su mənbəyinə 20% əlavə artım deməkdir. Nyu-Yorkun su təchizatı sisteminin ayrılmaz hissəsi olan 3 saylı Nyu-York su tunelinin davam edən genişləndirilməsi şəhərin tarixində ən böyük əsaslı tikinti layihəsidir, Manhetten və Bronksda xidmət edəcək seqmentlər tamamlandı və Bruklin və Kuinsdə xidmət edəcək seqmentlərin də 2020-ci ildə tamamlanması planlaşdırılır. 2018-ci ildə Nyu-York şəhəri su sisteminin bütövlüyünü qorumaq və filtrdən keçməmiş su təchizatının təmizliyini qorumaq üçün 1 milyard dollar investisiya etdiyini açıqladı.
Hava
Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının 2016-cı il Qlobal Şəhər Havasının Çirklənməsi Məlumat Bazasına əsasən, Nyu-York şəhərinin havasında 2,5 mikrometr və ya daha az (PM2.5) ölçüdə olan hissəciklərin illik orta konsentrasiyası hər kubmetr üçün 7,0 mikroqram olmuşdur. Nyu York Şəhər Sağlamlıq və Psixi Gigiyena Departamenti (NYC Health) Kuins Kolleci ilə əməkdaşlıq edərək, təxminən 150 yerdə çirkləndiriciləri ölçmək üçün "Nyu-York İcma Hava Tədqiqatı"nı keçirir.
Hökumət
left|thumb|[[Nyu-York Bələdiyyə binası ABŞ-də hələ də hökumət funksiyalarını yerinə yetirən ən qədim şəhər bələdiyyə binasıdır.]] thumb|200x200px|[[Nyu-York Rayon Məhkəməsi]] Nyu-York şəhəri 1898-ci ildə konsolidasiya edildiyi vaxtdan bəri mer-məclis höküməti formasına malik böyük şəhər bələdiyyəsi olmuşdur. Nyu-Yorkda şəhər hökuməti ictimai təhsil, islah müəssisələri, ictimai təhlükəsizlik, istirahət obyektləri, kanalizasiya, su təchizatı və sosial xidmətlərdən cavabdehdir.
Nyu-York Ali Məhkəməsi böyük məhkəmə prosesləri və apellyasiya şikayətlərini keçirir və Vahid Məhkəmə Sisteminin tabeliyindədir. Manhetten Ali Məhkəmənin Birinci Departamenti və Apellyasiya Şöbəsinə, Bruklin isə İkinci Departamentə ev sahibliyi edir. Şəhərdə Vahid Məhkəmə Sisteminin bir hissəsi olmayan bir neçə inzibati məhkəmələr də mövcuddur.
Siyasət
Dövlət vəzifələrinin əsəriyyətində Demokrat Partiyasının üzvləridir. 2016-cı ilin aprel ayındakı məlumata əsasən, şəhərdə aparılmış seçkidə iştirak edən seçicilərin 69%-i Demokratlar, 10%-i isə Respublikaçılar olmuşdur. Prezident Kalvin Kulic 1924-cü ildə beş rayonda qalib gəldikdən bəri Nyu-York şəhəri şəhər miqyaslı və ya prezident seçkilərində Respublikaçıları seçməmişdir. 2012-ci ildə demokrat Barak Obama Nyu-Yorkda ümumi səslərin 80%-dən çoxunu toplayan hər hansı partiyanın prezidentliyə ilk namizədi oldu. Şəhərdə əlverişli mənzil, təhsil, iqtisadi inkişaf və əmək siyasəti ilə bağlı partiya proqramları mühüm əhəmiyyət kəsb edir.
Nyu-York Birləşmiş Ştatlarda kampaniya maliyyəsi üçün ən mühüm mənbələrdən biridir. Siyasi töhfələr üçün ölkədəki ən yaxşı beş poçt indeksindən ən azı dördü 2004, 2006 və 2008-ci il seçkiləri üçün Manhettendə idi. 2004-cü ildə Corc Volker Buş və Con Kerrinin prezidentlik kampaniyaları üçün ən çox pulu 10021 nömrəli poçt indeksi qazandı.
Nəqliyyat
Nyu-York şəhərinin nəqliyyat sistemi həm mürəkkəb, həm də genişdir.
İctimai nəqliyyat
ABŞ-dəki ictimai nəqiyyatın hər üç istifadəçisindən biri əksəriyyəti gündə 24 saat xidmət göstərən Nyu-Yorkdakı ictimai nəqliyyatdan istifadə edir və ölkənin dəmir yolu sürücülərinin üçdə ikisi Nyu-York aqlomerasiya regionunda yaşayır.
Dəmir yolları
alt=A row of yellow taxis in front of a multi-story ornate stone building with three huge arched windows.|thumb|200x200px|Nyu-York şəhəri [[Qrand Sentral terminalı|Grand Central terminalı da daxil olmaqla ABŞ-dəki ən işlək iki dəmiryol stansiyasına ev sahibliyi edir.]] Nyu-York metropoliteni 472 stansiyası və marşrutların uzunluğu ilə ölçüldükdə dünyanın ən böyük sürətli nəqliyyat sistemidir. Honkonq, London, Paris, Seul  və Tokio daxil olmaqla əksər şəhərlərdəki metropolitenlərə xas olan gecə bağlanmasından fərqli olaraq Nyu-York metropoliteni gündə 24 saat xidmət göstərir. Nyu-York metrosu həm də 2015-ci ildə 1,76 milyard sərnişinlə Qərb yarımkürəsinin ən işlək metrosu olmuşdur. "Böyük Mərkəzi Stansiya" olaraq da adlandırılan Grand Central terminalı qatar platformalarının sayına görə dünyanın ən böyük dəmiryolu stansiyasıdır. alt=The front end of a subway train, with a red E on a LED display on the top. To the right of the train is a platform with a group of people waiting for their train.|left|thumb|200x200px|[[Nyu-York metropoliteni stansiyaların sayına görə dünyanın ən böyük metrosudur.]] Nyu-Yorkda ictimai nəqliyyat vacibdir. 2005-ci ildə Nyu-York sakinlərinin 54,6%-i ictimai nəqliyyatdan istifadə edərək işə getmişdir. Bu, ABŞ-nin qalan hissəsindən fərqlidir, orada sakinlərin 91%-i iş yerlərinə avtomobillə gedirlər. Nyu-York Nəzarətçisinə görə, Nyu-York şəhəri ərazisində işçilər hər həftə işə getmək üçün orta hesabla 6 saat 18 dəqiqə vaxt sərf edirlər ki, bu da böyük şəhərlər arasında ölkədəki ən uzun gediş-gəliş vaxtıdır. Nyu-York ABŞ-nin yeganə şəhəridir ki, burada ailələrin əksəriyyətinin (52%) avtomobili yoxdur; Manhettenlilərin yalnız 22%-nin avtomobili var. İctimai nəqliyyatdan çox istifadə etdiklərinə görə Nyu-York sakinləri ailə gəlirləri ölkə üzrə orta göstəricidən daha az xərcləyirlər və digər ABŞ şəhərlərinin sakinləri ilə müqayisədə hər il nəqliyyata 19 milyard dollar qənaət edirlər.
Nyu-Yorkun banliyö dəmiryolu şəbəkəsi Şimali Amerikada ən böyükdür. Nyu-Yorku şəhərətrafı ərazilərlə birləşdirən dəmiryolu şəbəkəsi Long Island Rail Road, Metro-North Railroad və New Jersey Transit-dən ibarətdir. Şəhərlərarası dəmir yolu üçün Nyu-Yorkda Amtrak xidmət göstərir, onun ən işlək stansiyası Manhettenin qərb tərəfindəki Pensilvaniya stansiyasıdır, Amtrak Boston, Filadelfiya və Vaşinqtonla əlaqə yaradır.
Staten-Aylend dəmir yolu sürətli nəqliyyat sistemi gündə 24 saat işləyərək yalnız Staten-Aylenddə xidmət edir. PATH sistemi Midtaun və Aşağı Manhetteni Nyu-Cersinin şimal-şərqi ilə, ilk növbədə Hoboken, Cersi-Siti və Nyuarkla birləşdirir. Nyu-York metrosu kimi PATH da 24 saat xidmət göstərir; bu da o deməkdir ki, dünyadakı 24 saatlıq cədvəl üzrə işləyən 6 sürətli nəqliyyat sistemindən üçü tamamilə və ya qismən Nyu-Yorkdadır (digərləri Çikaqo metropoliteninin bir hissəsi, Filadelfiyada xidmət göstərən PATCO Speedline və Kopenhagen metropolitenidir).
Nyu-Yorkda tikilməkdə olan nəqliyyat layihələri arasında Second Avenue Subway və East Side Access var.
Avtobuslar
thumb|210x210px|[[Port Autoriti avtovağazlı|Port Authority avtovağzalı dünyanın ən işlək avtovağzalıdır. ]] Nyu York şəhərinin ictimai avtovağzalı 7/24 işləyir və Şimali Amerikadakı ən böyük avtovağzaldır. Şəhərin əsas şəhərlərarası avtobus terminalı olan Port Authority avtovağzalı gündə 7.000 avtobusa və 200.000 sərnişinə xidmət göstərir ki, bu da onu dünyanın ən işlək avtovağzalına çevirir.
Hava nəqliyyatı
alt=Five jumbo airplanes wait in a line on a runway next to a small body of water. Behind them in the distance is the airport and control tower.|left|thumb|210x210px|[[Con Kennedi adına Beynəlxalq Hava Limanı ABŞ-də ən işlək hava limanıdır.]] Nyu-York aviasiyası ABŞ-də ən işlək aviasiyadır və dünyanın ən işlək hava nəqliyyat dəhlizlərindən biridir. Nyu-York aqlomerasiya regionundakı ən işlək üç hava limanı Con Kennedi adına Beynəlxalq Hava Limanı, Nyuark Liberti Beynəlxalq Hava Limanı və La-Quardiya Hava Limanıdır; 2016-cı ildə bu üç hava limanından 130,5 milyon səyahətçi istifadə edib. 2012-ci ildən eibarən Con Kennedi adına Hava Limanı Şimali Amerikada beynəlxalq sərnişinlər üçün ən işlək hava limanıdır. Nyu-York və Nyu-Cersi Liman İdarəsi tərəfindən Nyuberqdə yerləşən dördüncü hava limanı olan Stüart Beynəlxalq Hava Limanında sərnişinlərin həcmini artırmaq üçün planlar irəli sürülüb. 2015-ci ilin iyul ayında La-Quardiya Hava Limanının köhnəlmiş əşyalarını yeniləmək üçün çox milyardlıq bir layihədə hava limanının tamamilə yenidən qurulması planları açıqlandı. Nyu-York aqlomerasiya regionundakı və ya ona xidmət edən digər kommersiya hava limanlarına Long Island MacArthur Airport, Trenton–Mercer Airport və Westchester County Airport daxildir. Əraziyə xidmət göstərən əsas ümumi aviasiya hava limanı Teterboro Hava Limanıdır.
Su nəqliyyatı
left|thumb|210x210px|[[Staten-Aylend Ferri Manhetten və Staten-Aylend arasında sərnişinləri daşıyır.]] Staten-Aylend Ferri 2015-ci ilin iyulundan 2016-cı ilin iyununa qədər Staten-Aylend və Aşağı Manhetten arasında 8,4 km marşurutda 23 milyondan çox sərnişin daşıyaraq və gündə 24 saat işləyərək dünyanın ən işlək bərəsi olmuşdur. Digər bərə sistemləri Manhetten və şəhər və aqlomerasiya regionu daxilindəki digər ərazilər arasında sərnişinlərə xidmət göstərir.
Beş boronun hamısını əhatə edən marşuruta sahib NYC Ferry 2017-ci ildə hazırlanmağa başlandı. Eyni zamanda SeaStreak 2017-ci ildə xidmətə başlayan Jersey Shore və Manhetten arasında sərnişinləri daşımaq üçün 2016-cı ilin sentyabrında 600 sərnişin tutumlu yüksək sürətli lüks bərənin tikintisinə başlanıldığını elan etdi.
Taksilər, icarə xidməti və tramvaylar
right|thumb|210x210px|Sarı rəngli taksilər şəhərin məşhur simvoludur. Şəhərin nəqliyyat infrastrukturuna 13.587 sarı taksi; icarə şirkətlərinin icarəyə verdikləri nəqliyyat vasitələri; və Ruzvelt adası ilə Manhetten adası arasında sərnişinləri daşıyan kanat yolu Ruzvelt tramvayı da daxildir.
Küçələr və magistral yollar
thumb|8-ci prospekt. [[Manhettenin baş planındakı əksər küçə və prospektlər birtərəfli hərəkətlidir.]] Nyu-Yorkdakı küçələr sıxlığı ilə seçilir. 1811-ci il Komissionerlər planı şəhərin inkişafına əhəmiyyətli təsir göstərdi. Brodvey, Uoll-Strit, Medison prospekti və Yeddinci prospekt milli sənayelər üçün mentonimlər kimi istifadə edilir: müvafiq olaraq teatr, maliyyə, reklam və dəb.
Nyu-Yorkda həmçinin müxtəlif körpülər və tunellər vasitəsilə şəhərin rayonlarını bir-birinə və Şimali Cersi, Vestçester dairəsi, Lonq-Aylend və Konnektikutun cənub-qərbinə birləşdirən geniş magistral və park yolları var. Bu magistrallar Manhettenə gedən milyonlarla şəhər və şəhərətrafı sakinlərə xidmət göstərdiyindən, sürücülərin, xüsusən də pik saatlarda gündəlik baş verən tıxaclarda saatlarla hərəkətsiz qalması adi haldır. Nyu-Yorkda tıxac qiymətlərinin 2022-ci ildə qüvvəyə minməsi planlaşdırılır.
Körpülər və tunellər
left|thumb|[[Hudzon çayı üzərində yerləşən Fort-Li ilə Yuxarı Manhetteni (arxa fonda) birləşdirən Corc Vaşinqton körpüsü dünyanın ən işlək avtomobil körpüsüdür. ]] Nyu-York şəhəri dünyanın ən böyük təbii limanlarından birində yerləşir və Manhetten və Staten-Aylend rayonları eyniadlı adalarla həmsərhəddir, Kuins və Bruklin isə daha böyük ada olan Lonq-Aylendin qərb ucunda yerləşir və Bronks Nyu-York ştatının əsas hissəsində yerləşir. Su ilə ayrılmış rayonların bu vəziyyəti geniş körpü və tunel infrastrukturunun inkişafına səbəb olub.
Corc Vaşinqton körpüsü Manhetteni Berqen dairəsi ilə birləşdirən dünanın ən işlək avtomobil körpüsüdür. Verrazano-Narrows körpüsü Amerika qitəsindəki ən uzun asma körpüdür və dünyanın ən uzun körpülərindən biridir. Bruklin körpüsü şəhərin simvoludur. Bruklin körpüsünün qüllələri əhəngdaşı, qranit və "Rosendale" sementindən tikilib və memarlıq üslubu neoqotikadır. Bu körpü həm də açılışından 1903-cü ilə qədər dünyanın ən uzun asma körpüsü olub və ilk polad məftilli asma körpüdür. Queensboro körpüsü cantilever memarlığının mühüm parçasıdır. 1909-cu ildə açılmış Manhetten körpüsü müasir asma körpülərin qabaqcıllarından hesab olunur və onun dizaynı bütün dünyada uzun müddətli asma körpülərin bir çoxu üçün model rolunu oynayıb; Manhetten, Throgs Neck, Triboro və Verrazano-Narrows körpüləri yüksək texnologiya üslubunun nümunələridir.
Manhetten adası Nyu-York şəhərinin xarici rayonları və Nyu-Cersi ilə də bir neçə tunellə bağlıdır. Nyu-Cersi və Midtaun Manhetteni birləşdirən və Hudzon çayının altından yerləşən gündə 120.000 avtomobilin hərəkət etdiyi Linkoln tuneli dünyanın ən işlək avtomobil tunelidir. Tunel Nyu-York limanından keçən və Hudzon çayı ilə Manhetten estakadalarına üzən böyük sərnişin və yük gəmilərinin maneəsiz keçməsini təmin etmək üçün tikilib. Aşağı Manhetten ilə Cersi-Sitini birləşdirən Holland tuneli 1927-ci ildə istifadəyə verildiyi zaman dünyanın ilk mexaniki havalandırılan avtomobil tuneli idi. Manhetteni Kuins və Bruklin ilə birləşdirən körpülərdə tıxacları aradan qaldırmaq üçün tikilmiş Kuins M idtaun tuneli 1940-cı ildə tamamlandığı zaman ən böyük qeyri-federal layihə idi. O vaxtkı Prezident Franklin D. Ruzvelt tuneldən keçən ilk şəxs olmuşdur. Bruklin – Betteri tuneli (rəsmi olaraq Hugh L. Carey tuneli kimi tanınır) Betteri parkın altından keçir və Manhettenin cənub ucundakı Maliyyə dairəsini Bruklindəki Red Hook ilə birləşdirir.
Velosiped şəbəkəsi
Nyu-York şəhərində velosiped sürmək şəhər sıxlığı, nisbətən düz ərazi və "dayan-get" prinsipinə əsaslanan tıxaclı yollar ilə əlaqələndirilir. Velosiped sürmək Nyu-Yorkda getdikcə populyarlaşır; 2005-ci ildə günlük velosiped səfəri 170.000 olan rəqəm on iki il sonra — 2017-ci ildə təxminən 450.000-ə qalxmışdır. Nyu-Yorkda 2006-cı ildəki 826 kilometr (513 mil) ilə müqayisədə 2017-ci ildə 2145 kilometrlik (1333 mil) velosiped zolağı var idi. 2019-cu ildə şəhər boyu 203 kilometrlik (126 mil) ayrılmış və ya "mühafizə olunan" velosiped zolaqları var idi.
Qeydlər
<references group="Q" />
İstinadlar
• 2
Gekkonlar
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi.
Aleksandr Alyoxin
Aleksandr Aleksandroviç Alyoxin — rus şahmatçısı, şahmat üzrə 4-cü dünya çempionu (1927-1935; 1937-1946).
Həyatı
Müxtəlif dövrlərdə Rusiya imperiyası, Sovet İttifaqı və Fransa adından çıxış etmişdir.
1921-ci ildə Sovet hakimiyyətinin qurulmasından sonra Rusiyanı tərk edərək Fransaya köçmüş, 1925-ci ildə bu ölkənin vətəndaşlığını almışdır.
1927-ci ildə dünya çempionu adı uğrunda keçirilən görüşdə məğlubedilməz hesab edilən Xose Raul Kapablankanı məğlub edərək dünya çempionu tituluna yiyələnmiş və sonrakı illərdə iştirak etdiyi bütün turnirləri rəqibləri üzərində böyük üstünlüklə, birinci başa vurmuşdur.
1929 və 1933-cü illərdə Almaniyanı təmsil edən rus şahmatçısı Yefim Boqolyubov qarşısında öz titulunu qorumuşdur. 1935-ci ildə Maks Eyveyə məğlub olsa da, 2 il sonra matç-revanşda qalib gələrək dünya çempionu titulunu geri qaytardı və 1946-cı ildə qəfil ölümünədək titulunu saxladı. Aleksandr Alyoxin məğlub edilmədən dünyasını dəyişən yeganə dünya çempionudur.
Alyoxin hərtərəfli şahmatçı idi. O, daha çox özünün hücum xarakterli oyun tərzi və effektli, dərin düşünülmüş kombinasiyaları ilə məşhurdur. Bununla yanaşı, o, debütlərdə çox sayda nəzəri yeniliklərin müəllifi olmuş və yüksək endşpil texnikası ilə seçilmişdir.