cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Norveç
Norveç Krallığında ali təhsil
Son illər Norveç ali təhsilində aparılan islahatlar müsbət nəticələr verir. İslahatlar sayəsində Boloniya prosesinə uyğun olaraq dərəcə strukturu, qiymətləndirmə sistemi və keyfiyyətin təminatı sistemi müəyyənləşdirilib. Ali təhsilin dərəcə strukturuna əsasən 3 illik bakalavriatura, 2 illik magistratura və 3 illik doktorantura (fəlsəfə doktoru) müddəti müəyyən edilib. Avropa Kredit Transfer Sisteminə əsasən qiymətləndirmə hərflər vasitəsi ilə aparılır (A-əla, E-keçid, F-qeyri-kafi).
Özəl institutlar üçün akkreditasiya könüllü xarakter daşıyır. Son illər akkreditasiyadan keçmiş bəzi kollec universitetlər universitet olmaq şansı qazanıblar.
Ali təhsil müəssisələri arasındakı fərq əsasən onların akkreditasiya hüquqları ilə əlaqədardır. Məsələn, kollec universitetləri magistr və fəlsəfə doktoru dərəcələri vermək məqsədi ilə akkreditasiya üçün müraciət etməli olduqları halda, universitetlərin qarşısında belə bir şərt qoyulmur. Burada həmçinin bir sıra özəl ali məktəblərin də magistr və fəlsəfə doktoru dərəcələri vermək hüququ əldə etmək üçün akkreditasiyadan keçməsi ilə bağlı tələblər mövcuddur. Bu müəssisələr Norveç Təhsildə Keyfiyyətin Təminatı Agentliyi tərəfindən akkreditə olunmuş tədris proqramları təqdim edirlər.
Norveç Təhsildə Keyfiyyətin Təminatı Agentliyi ali və peşə təhsili müəssisələrində tədrisin keyfiyyətinin təmin olunması prosesini müxtəlif üsullar vasitəsilə həyata keçirir:
Yaşlılar üçün həyatboyu təhsil imkanlarının yaradılması Norveçdə təhsil siyasətinin əsas prioritetlərindəndir. Başlıca məqsəd yaşlı nəsil nümayəndələrinin öz peşələrinə uyğun olaraq bacarıqlarını möhkəmləndirməsinə əlverişli şərait yaratmaqdan ibarətdir.
Hər il təxminən 15000 tələbə yaşlıların təhsili proqramları çərçivəsində dövlət universitetlərində və kollec universitetlərdə təhsil alır. 70000 nəfər isə əlavə təlim kurslarında təhsilini davam etdirir.
Yaşlıların təhsilinin daha yaxşı təşkili məqsədilə hökumət tərəfindən təsirli tədbirlər həyata keçirilir. Hökumət yaşlıların təhsili ilə məşğul olan qurumları maliyyələşdirir və onların fəaliyyətini stimullaşdırır. Ölkədə yaşlıların təhsili ilə məşğul olan təxminən 20 cəmiyyət dövlət dotasiyası alır. Bu baxımdan, yaşlıların oxu, yazı, riyazi və kompüter bacarıqlarının təkmilləşdirilməsi üzrə yüksək keyfiyyətli kursların təşkili məsələsi daha aktualdır. Odur ki, qeyri-hökumət təşkilatlarının, bələdiyyələrin yaşlıların təhsilinin təşkilinə cəlb olunmasına xüsusi önəm verilir.
Distant (məsafədən) təhsil Norveçdə geniş yayılıb və əsasən qiyabi kurslardan ibarətdir. Lakin hazırda tədricən distant təhsil daha çox İnternetə əsaslanır. Hər il təxminən 20000 nəfər distant təhsil müəssisələrini bitirir.
Məktəbəqədər təhsil müəssisələrində dərs demək üçün kollec universitetlərində üçillik təhsil almaq tələb olunur. İbtidai məktəblərdə dərs demək üçün kolleclərdə ümumi fənn müəllimi (4 illik təhsil) və ya fənn müəllimi (3 illik) ixtisaslarına yiyələnmək lazımdır.
3 illik təhsilə əsaslanan ilk universitet dərəcəsi almış müəllimlər orta məktəbin aşağı pilləsində dərs demək hüququ qazanır. Universitet dərəcəsi əldə etdikdən (5–6 il) sonra bir il əlavə müəllim təlimi proqramlarında ixtisas almaqla orta məktəbin yuxarı pilləsində dərs demək olar.
Tibb, hüquq, iqtisadiyyat, mühəndislik elmləri üzrə universitet proqramı 4, 5 və ya 6 ildir. Bu ixtisaslara yiyələnmiş mütəxəssislər daha nüfuzlu kadr kimi işə qəbul olunur və yüksək maaş alırlar. Əcnəbilərin bu ixtisaslara qəbulu baxımından müəyyən məhdudiyyətlər mövcuddur.
Mətbəx
Norveç mətbəxində qızartma som balığı, karides və morina balığı əhəmiyyətli yer tutar. Norveçdə insanlar nahar edərkən adətən süfrələrinədə şirin keçi pendiri və rinqa balığı turşusu olur. Norveçdə spirtli içkilər qadağan olunduğu üçün onu bəzən tapmaq çətin olur.
İqtisadiyyatı
Norveçin iqtisadiyyyatı XX əsrin 50–60 cı illərindən yüksək sürtələ inkişaf etməyə başladı .Ölkədə hidrostansiyaların, gəmiqayırmanın inkişafı üçün böyük kapital qoyuldu. 1960-cı ldə Norveçin ticarət donanması müharibədən əvvəlki illərə nisbətən 2 dəfə artdı. Norveç ABŞ və İngiltərədən sonra özünün donanma tonnajına görə dünyada üçüncü yeri tutdu. Zəngin təbii ehtiyatlara malik olan Norveç iqtisadi cəhətdən yüksək səviyyədə inkişaf etmiş sənaye ölkəsidir. Sənayenin mühüm sahələri: neft və təbii qaz çıxarılması, yeyinti, sellüloz-kağız, metallurgiya, kimya, ağac emalı və gəmiqayırmadır. Norveç dünya bazarına böyük həcmdə balıq və balıq məhsulları çıxara dövlətlər sırasındadır. Kənd təsərrüfatında əsas bölmə heyvandarlıqdır. Ölkəyə lazım olan ərzaq məhsullarının yarıdan çoxu idxal edilir.
Turizm
İl ərzində Norveç əhalisinin təxminən yarısı səyahətdə olur. Norveçin beynəlxalq turizm əlaqələri fəal inkişaf edir.1999-cu ildə 1mln.-dan artıq Norveç vətəndaşı xarci səfərlərdə işitrak etmişdir. Onlar səfər etdikləri ölkələrdə 4.7 mlrd. ABŞ dolları həc-mində pul xərcləmişlər. Həmin ildə Norveçə 4.5 mln.-a yaxın əcnəbi turist gəmişdir. Norveçdə xarici turizmin mövsümülüyü özünü açıq şəkildə büruzə verir.
Turistlərin yarıdan çoxu ölkəyə iyul, iyun və avqust aylarında gəlirlər. 1999-cu ildə ölkə turizm fəaliyyətindən təqribən 2.3 mlrd. ABŞ dolları həcmində gəlir əldə etmişdir. Baxma-yaraq ki, Norveçdə turistlərin gecələməsi üçün 190 min yer möv-cuddur. Son vaxtlar ölkə tərəfindən turizm regionlarına dair güclü reklam kompaniyası həyata keçirilir. Turistlər tərfindən səyahətlər üçün seçilən region Norveç fyordları-dır. Gələn turistlərin 76%-i bura öz tutur. Bundan əlavə ölkədə safari turizmi, xüsusən balıqçılıq geniş yayılıb.
Norveç dağlar fyordlar və buzlaqlardan meydana gəlmiş, əl dəyilməmiş gözəlliyə sahib bir ölkədir. Norveçdə turistlərin avtomobillə qatarla etdikləri səyahətlərdə qar-şılaşdıqları təbii mənzərələr onları valeh edir.
Norveçin qayalı sahilləri, mənzərəli fyordları, Şimalın toxunulmamış təbiəti, ta-rixi-memarlıq abidələri əcnəbi turistləri cəlb edir. Norveçdə turistlərin toplaşdıqları əsas mərkəzlər – Oslo və ətrafı, Myosa göllər zonası, Bergen və ölkənin cənub-qərb sahilləri, Tronheym və Norveç dəniz sahilləri, fyordlar və ölkənin şimal bölgələridir.
İdman
Norveç dağ-xizək idman növünün vətəni sayılır. Burada qış kurortlarının yaranma tarixi Avropa kurortlarının yaranma tarixi ilə üst-üstə düşür. Ümumiyyətlə iqliminə görə buranın kurortları qitədə ən uzunmüddətli kurortlardır. Ölkənin ən tanınmış kurortu Yaylo kurortudur. Burada qış idman növləri üçün yaxşı inkişaf etmiş baza var. Burada ilk yarışlar 1935-ci ildə keçirilib, qar bütün il boyu olur.
Memarlıq
Norveç arxitekturası bənzərsiz gözəllikdə kilsələri ilə seçilir. Norveç mədəni ənənələrinə bağlı bir ölkədir. Burada toy, bayram və festivallarda ənənəvi paltarlar geyinmiş insanlara daha çox rast gəlinir.
Dil
Norveç dili (rəsmi dövlət dili)
Əmir bəy Ağayev
Əmir bəy Ağayev — maarif xadimi, müəllim.
Həyatı və fəaliyyəti
150px|thumbnail|left|Əmir bəy Ağayevin anası Nərgiz xanım Əmir bəy Ağayev 1886-cı ildə Gəncədə anadan olmuşdur. Atası Məşədi Əlibala ticarətlə məşğul olmuş, Gəncədə indiki Cavadxan və Mirəli Qaşqay küçələrinin kəsişdiyi yerdə parça dükanları vardı. Məşədi Əlibala 1879-cu ildə Nərgiz xanımla evlənmiş, onun Həcər, Kübra, Zəki, Abdulla, Əmir adlı övladları olmuşdur. 150px|thumbnail|left|Əmir bəy Ağayev həyat yoldaşı Tuqra xanımla Əmir bəy Ağayevin böyük qardaşı Abdulla bəy Gəncənin ilk əczaçılarından biri olmuş, 1917-ci ildə Xarkov Universitetinin tibb fakültəsinin əczacılıq şöbəsini bitirərək Gəncəyə qayıtmışdır. Burada atasının dükanlarından birini özünə aptek edərək ixtisası üzrə işləmişdir.
Abdulla bəy Ağayevin əmisi oğlu Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaradıcılarından Həsən bəy Ağayev Gəncənin ilk azərbaycanlı general-qubernatoru olmuş Xudadat bəy Rəfibəylilə birlikdə Yelizovetpol Tibb Cəmiyyətini yaradaraq imkansız insanlara dərman yazdıqda reseptə işarə qoyarmışlar. Xəstələri Abdulla bəy Ağayevin aptekinə göndərər, o da reseptəki işarəyə görə dərmanı pulsuz verərmiş. Həkimlər dərmanın dəyərini sonra özləri ödəyərmişlər. Abdulla bəy Ağayev XI qızıl ordu tərəfindən öldürülmüşdür. 200px|right|thumb|Əmir bəy Ağayev, həyat yoldaşı Tuqra xanım, oğlu Azər, qızı Solmaz. 1937-ci il Əmir bəy Ağayev iki yaşında olarkən atası vəfat etmiş, qohumlarının maddi köməyi ilə Gəncədə Molla Məhəmməd Pişnamazzadənin məktəbini, gimnaziyanı, sonra da 1911-ci ildə müəllimlər seminariyasını bitirmişdir. Bir neçə il müəllimlik etdikdən sonra təhsilini davam etdirmək üçün anası Nərgiz xanımla Bakıya gəlmişdir. Burada Hacı Zeynalabdin Tağıyevin himayəsində yaşamış, Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun Dil-Ədəbiyyat fakültəsinə daxil olmuş, təhsilini müvəffəqiyyətlə başa vurmuşdur. Həmin fakültədə dil-ədəbiyyat fənnindən dərs deyən Əmir bəy Ağayev kafedra müdiri vəzifəsində çalışmışdır.
Ədəbiyyata olan həvəsi Əmir bəy Ağayevi böyük mütəfəkkir, ədəbiyyatşünas Hüseyn Cavid, Əhməd Cavad, Mikayıl Müşviq, Abdulla Şaiq və başqaları ilə yaxınlaşdırır, onlarla əməkdaşlıq edir.
Əmir bəy Ağayev əmisi oğlu, böyük ictimai-siyasi xadim Həsən bəy Ağayevin yaxın silahdaşı olub, ona dövlət işlərində kömək etmişdir. Azərbaycan alimi, professor Ədalət Tahirzadənin Həsən bəy Ağayev haqqında bir məqaləsində bu parlaq şəkildə göstərilmişdir. 150px|thumbnail|left|Əmir bəy Ağayevin oğlu Azər Ağayev (1928–2007)
Əmir bəy Ağayev 1937-ci repressiya məruz qalmış, həbs edilərək Arxangelskə sürgün edilmişdir. Burada həbs düşərgəsində meşə sındırmağa məhkum edilmişdir.
Əmir bəy Ağayevin ikinci məktubunda yazılmışdır: "Həbs olunmam barədə hökm çıxarılmasına əsas verən səbəblər mənə məlum deyildir, mənə yalnız məhkumluq müddətini bildirmişlər. İstintaqın gedişindən və müstəqin mənə verdiyi suallardan çıxardığım nəticələrə görə Müsavat partiyasına üzv olmağıma və Bakı şəhər fəhlə fakultəsində bir yerdə işlədiyimiz Türkiyə konsulluğunun katibi Ruhi ilə tanış olmağıma görə günahkar hesab edilirəm". Şikayət məktubu bu sözlərlə bitirilmişdir: "Mənim 27 illik müəllimlik fəaliyyətimi, Sovet hakimiyyətinə sədaqətliyimi nəzərə alaraq, xahiş edirəm həbsimlə əlaqədar olan sənədləri yoxlayıb, məni azad edib, sevimli peşəmə və körpə övladlarıma qaytarasınız".
Əmir bəy Ağayevin birinci məktubu Bakı vağzalından göndərilmişdi. Həyat yoldaşı Tuqra xanım məktubu alan kimi dərhal yerinə çatdırdıqda, başına nə müsibət gətirmişdilərsə, dəniz kənarındakı binadan çıxanda nəinki evinin ünvanını, öz adını da unutmuşdu. Buna görə ikinci məktubu göndərilməmişdi.
30 iyun 1940-cı ildə sürgündə vəfat edən görkəmli pedaqoq 1956-cı ildə bütün repressiya qurbanları kimi bəraət almışdır.
Əmir bəy Ağayevin oğlu Azər Ağayev 1928-ci ildə Bakı şəhərində doğulmuşdur. Onun adını Hüseyn Cavid qoymuşdur. Bu münasibətlə hazırlanan məclisə başçılıq edən Hüseyn Cavid valideynlərə müraciətlə demişdir: Əmir əfəndi, Tuqra xanım, bu yavrunun adını mən qoydum Azər! Atəşkənələr, furtunalar yavrusu Azər! Əmir bəy Ağayev həbs ediləndə Azər Ağayevin 9 yaşı olmuşdu. O, gənclik illərindən atasını axtarmaq fikri ilə Sibirə səfərlər edir, Əmir bəy Ağayevin nəşini gətirdib vətənində dəfn etmək istəsə də, arzusuna çata bilmir. 2007-ci ildə Azər Ağayev dünyasını dəyişmişdir. Doğmaları onun arzusunu yerinə yetirərək Hüseyn Cavidin adqoyma günündə dediyi sözləri, atasının rəsmini məzar daşının üzərində həkk etdirirlər. .
Əmir bəy Ağayevin ikinci övladı Solmaz Əmir bəy qızı 1936-cı ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Solmaz Ağayeva 1945–1955 illərdə Bakı şəhərindəki 132 saylı məktəbdə təhsil almışdır. 1955-ci ildə Gəncə şəhərində Kənd Təsərrüfatı İnstitutunun Üzümçülük meyvə-tərəvəzçilik fakültəsinə daxil olub, 1960-cı ildə həmin fakültəni bitirmişdir. 1962–1967 illərdə Bakıda Elmi-tədqiqat Tərəvəzçilik İnstitutunda elmi işçi vəzifəsində işləmiş, 1970-ci ildə aspiranturaya daxil olub, 30-dan artıq pomidor sortlarının şaxtaya və xəstəliklərə davamlılığını, məhsuldarlığını sınaqdan keçirərək namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmişdir. Solmaz Ağayeva bir monoqrafiyanın, bir çox məqalənin müəllifidir.
Solmaz Ağayeva 1956-cı ildə Surxay Tağızadə ilə evlənmişdir. Onların Namiq, İmran, Aytən adlı üç övladı var. Namiq Tağızadə Azərbaycan Respublikası Baş Prokurorluğunun İstintaq İdarəsi metodik və texniki-kriminalistika şöbəsinin rəisi, ədliyyə müşaviri vəzifəsində çalışmışdır.
Əmir bəy Ağayev haqqında Azərbaycan dövlət radiosunda "37-nin qurbanları" proqramında 10 dekabr 1997-ci ildə veriliş verilmişdir. Verilişdə Azər Ağayev və Solmaz Ağayeva-Tağızadə çıxış etmişlər. .
Rudolf Seldreyers
Rudolf 25 il FİFA-da Jül Rimenin müavini olub. Yalnız fransız prezident FİFA-dan gedəndən sonra onun yerinə keçməyə müvəffəq olur. Rudolfun rəhbərliyi dövründə iki mühüm hadisə baş verib. Birincisi, o, FİFA-nın 50 illik yubileyini qeyd etdirir. Sonra isə dünya futbol qurumunun üzvlərinin sayının 85-ə çatdırılması məhz Rudolf Seldreyersin adı ilə bağlıdır.
Futbol faciələrinin siyahısı
1946-cı il
İngiltərənin "Bernden Park" arenasında baş tutan İngiltərə Kubokunun altıncı raund görüşü də gözlənilməz bədbəxt hadisəylə nəticələnib. "Bolton" – "Stok Siti" qarşılaşmasında stadionun rəhbərliyi arenaya maksimumdan da çox, yəni, 40 minlik yerə 65 min azarkeş buraxmaqla faciəyə səbəb olub. Beləliklə, güclü basqıya davam gətirməyən tribunalardan birinə toplaşan 20 minə yaxın fanat ölümlə qarşılaşıb. Tribunanın uçması nəticəsində 33 nəfər həlak olub, eyni zamanda 500-ə yaxın fanat xəsarət alıb. Oyun müəyyən müddətə dayandırılsa da, federasiya rəhbərliyinin göstərişilə davam etdirilib və qapılara qol vurulmayıb. İlk görüşdə rəqib qapısından iki top keçirən Uonderers klubu növbəti mərhələyə vəsiqəni təmin edib.
1949-cu il
Daha bir bədbəxt hadisə İtaliyada qeydə alınıb. "Torino"ya məxsus təyyarı Portuqaliyadan qayıdarkən Turin yaxınlığında "Superci" qasırğasının güclənməsi nəticsində qəzaya uğrayıb. 18 futbolçunun dünyasını dəyişdiyi hava "qatar"ında çoxu italyan olmaqla, Turin klubunun kapitanı, Apennin futbolunun məşhur siması Valentina Matsola da yer alıb. Futbolçularla yanaşı, bir neçə yerli jurnalist, o cümlədən ingilis məşqçi Lesli Livsli də həyatını itirib. Buna qədər ardıcıl dörd dəfə İtaliya çempionu olan "Torino" böyük itkilərə baxmayaraq, növbəti mövsümü də qızıl medallarla başa vurub. Maraqlıdır ki, mövsümü çempion qiyafəsində başa vuran komandanın oyunçularının əksəriyyəti əvəzedici heyətdən gətirilənlər olublar.
1958-ci il
Çox güman ki, orta nəslin nümayəndəsi Münhen aviaqəzasını yaxşı xatırlayırlar. 1958-ci ildə Mett Basbinin rəhbərlik etdiyi "Mançester Yunayted" Avropa Çempionlar Kubokunun yarımfinal oyunu çərçivəsində "Srvena Zvezda" ilə cavab matçında böyük faciə ilə üzləşib. "Basbinin körpələri"ni Almaniyaya aparan təyyarə tarazlığı itirəndən sonra evlərin üstünə düşüb. Nəticədə komandanın əksər futbolçuları ilə yanaşı, "Mançester Yunayted"in 3 rəsmisi, o cümlədən 8 ingilis jurnalist həlak olub. Bununla belə, oyun baş tutub və ilk qarşılaşmada serblərlə 1:1 hesablı heç-heçəyə razılaşan "qırmızı şeytanlar" səfərdə əldə edilən 3:3-lük nəticə sayəsində adlarını yarımfinala yazdıraraq dünyalarını dəyişənlərin ruhlarını şad ediblər.
1961-ci il
Ölkə Kubokunun yarımfinal mərhələsinin ilk oyunu çərçivəsində Çili paytaxtı Santyaqodan Osornoya səfər edən "Qrin Kross"a məxsus təyyarə Los-Lastimas yaxınlığında qəzaya uğrayıb. Hadisə nəticəsində təyyarədə olan 24 nəfərin hamısı dünyasını dəyişib. Onlardan 20-si futbolçu, 2-si məşqçi, 2-si isə həkimlər briqadasının üzvləri olublar.
1962-ci il
Qabonun ən böyük şəhərlərindən sayılan Librevil də futbolda baş verən nadir tragediyaya qucaq açan yerlərdən biri olub. Şəhərin mərkəzi stadionunda baş tutan Konqo – Qabon görüşündə tribunalardan birinin dayağının uçması nəticəsində 9 azarkeş dünyasını dəyişib, 30-a yaxın tamaşaçı isə xəsarətə məruz qalıb.
Murad Topalyan
Murad Topalyan ; ; ) — "Moose" (Maral) ləqəbli erməni terrorçu, "Amerika Ermənləri Milli Komitəsi"nin  keçmiş sədri.
Futbol faciələrinin siyahısı
1964-cü il
Dəhşətli futbol faciələrindən biri də Peruda baş verib. Paytaxt Limanın mərkəzi arenasında Yaponiyada keçiriləcək olimpiadanın seçmə qrup mərhələsi çərçivəsində Argentina yığması ilə son oyununu izləməyə gələn azarkeşlər bədbəxt hadisəylə üzləşiblər. Futbol tarixinin ən böyük faciələrindən birinə səbəb, nə qədər qəribə səslənsə də, görüşün baş hakimi olub. Referinin meydan sahiblərinin qolunu hesaba almaması nəticəsində tribunalarda yaranan çaxnaşma kütləvi qırğınla yekunlaşıb. Nəticədə 318 azarkeş həyatını itirib. 500-ə yaxın fanat ağır vəziyyətdə xəstəxanalara yerləşdirilib. Argentina yığması isə vurduğu yeganə qol sayəsində olimpiadada iştirak etmək hüququ qazanıb.
Murad Topalyan
Bioqrafiyası
Murad Topalyan 1943-cü ildə dünyaya gəlib. Amerikadakı erməni diasporasının tanınmış liderlərindən biri olub, Amerika Erməni Komitəsinin sədri olarkən bir neçə dəfə "Ağ evdə" olub və ABŞ prezidenti Bill Klintonla görüşlər keçirib. Bundan başqa dəfələrlə ABŞ Konqresində konqresmenlərlə görüşüb. "U.S. News & World Report" jurnalının verdiyi məlumata görə AEMK Daşnaksütyun partiyası ilə sıx əlagələrə malikdir. 1999-cu ildə Topalyan Klivlend şəhərinə köçüb və "Kayxodi" kollecinin vitse-prezidenti vəzifəsində çalışmağa başlayıb. Həmin il ona qarşı "ABŞ Murad Topalyana qarşı" (USA vs. Mourad Topalian, Case No. 1:99 CR 35) adı ilə tanınan federal ittiham irəli sürülüb, Topalyan AEMK–nin sədrliyindən istefa verib.
Futbol faciələrinin siyahısı
1967-ci il
Hesaba alınmayan qol nəticəsində növbəti faciə qardaş ölkədə – Türkiyədə baş verib. Ölkə çempionatının oyunu çərçivəsində baş verən olayda görüşün baş hakimi meydan sahiblərinin təmiz qolunu hesaba almamaqla 41 nəfərin ölümünə səbəb olub. Bundan başqa, 600-ə yaxın azarkeş ciddi xəsarət alıb. Qol hesaba alınmayandan sonra azarkeşlər stadionu tərk etməyə başlayıblar və yaranan basabas nəticəsində günahsız insanlar həyatlarını dəyişiblər.
Murad Topalyan
Cinayət işinin araşdırılması
Tədqiqat 1996-cı ildə Bedford (Ohayo ştatı) şəhərinin yaxınlığında şəxsi anbarda, partlayıcı maddələr və silah aşkarlandıqdan sonra başlanıb. Ambar 1980-ci illərdən bəri Topalyanın icarəsində olub. Polis burada silah və 100 funt çəkisində partlayıcı maddədən savayı bir neçə insan tükü tapıb. Tapılmış insan tüklərinin 1999–cu ildə keçirilmiş DNK testi onların Murad Topalyana məxsus olduğunu göstərib. Topalyanın həbsi zamanı Federal Təhqiqatlar Bürosu Topalyanı "Erməni soyqırımına ədalət döyüşçüləri"nin lideri olması və BMT–dəki türk missiyasına hücumda iştirak etməsini ehtimal edib.
Futbol faciələrinin siyahısı
1968-ci il, 23 iyun
Cənubi Amerika futbolunun daima qalmaqal içində olduğu hamıya məlumdur. Amma budəfəki fakt daha acınacaqlıdır. Argentinanın məşhur "Monumental" stadionunda "River Pleyt" – "Boka Xunyors" arasında keçirilən çempionat oyunu 74 nəfərin ölümü, 113 azarkeşin isə ağır zəsarət alması ilə nəticələnib. Qonaq komandanın azarkeşləri meydana partlayıcı maddələr atandan sonra triubanalarda çaxnaşma yaranıb və nəticədə fanatlar arasında ölüm-dirim davası düşüb.
Murad Topalyan
İttiham aktı
1970–1980-ci illərdə dünyanın bir çox ölkələrində erməni terorçuları tərəfindən türk diplomatlarına və onların ailə üzvlərinə qarşı hucumlar həyata keçirilib. Bu vaxt ərzində 132 partlayış törədilib, 32 türk diplomat və onların ailə üzvləri həlak olub. Topalyan 20 il ərzində ABŞ–dakı türk obyektlərinə qarşı terror aktları hazırlamaqda və həyata keçirməkdə ittiham edilib. İki partlayışın törədilməsində isə Topalyanın bilavasitə iştirak etməsi ehtimal olunub ki, bunlar da 1981-ci ildə Kaliforniyanın Annahaym şəhərindəki Konqres mərkəzinə qarşı və Beverli Hillsdəki Türkiyə konsulluğuna qarşı təşkil edilmiş terror aktlarıdır.
1979–1996-cı illər arasında Topalyanın Beverli Hillsdə, Nyu-Yorkda və Annahaymda törədilmiş terror aktlarında iştirak etdiyi və yaxud terrorçulara yaxından köməklik göstərdiyi, silah və hərbi sursat istehsal edilən müəssələrdən oğurluqlar təşkil etdiyi, qeyri-qanuni yollarla silah əldə etdiyi ittiham aktında öz əksini tapır. Həmçinin ittiham aktında o da göstərilir ki, Topalyan bəzi məşhur və o qədər də məşhur olmayan şəxslərlə əlbir olaraq "elit qrup" yaratmışdır, bu qrupun məqsədi, müxtəlif aksiyalarla ictimayyətin diqqətini "erməni soyqırımı" məsələsinə cəlb etmək idi. Topalyana qarşı sübutlar əsasən onun əlbir olduğu iki şəxsin köməyi ilə əldə olunur.
Futbol faciələrinin siyahısı
1969-cu il
Daha bir aviaqəza Boliviyada qeydə alınıb. Ölkənin ən titullu klubu – "Strongest"ə məxsus təyyarə La-Pasa reys edən zaman Anda yaxınlığında qəzaya düçar olub. Hadisə nəticəsində klubun 19 futbolçusu və prezidenti dünyasını dəyişib.
Murad Topalyan
İttiham aktı
İttiham aktında Topalayanın iş metodlarından da bəhs edilir. Aktda qeyd olur ki, partlayışlar və qətllər törətmək üçün adamları, Topalyan ABŞ–da yaşayan erməni gənclərin arasından seçib. Daşnaksütyunun nəznində fəaliyyət göstərən "Erməni gənclərinin federasiyası"nın Massaçusets statında yerləşən yay düşərgələrindən, terrorçuları hazırlamaq və onlara təlim keçmək üçün istifadə olunurdu. Xüsusi olaraq terror fəaliyyəti üçün seçilmiş gənclərə silahla davranmağı, partlayıcı qurğular yığmağı öyrədirdilər. Buradakı təlimlərdə fərqlənən gəncləri təlimi davam etdirmələri üçün Topalyan Beyruta göndərirdi.
Ona qarşı irəli sürülən ciddi ittihamlardan biri, Nyu-Yorkda Türkiyənin BMT-dəki nümayəndəliyinin qarşısında, 12 oktyabr 1980-ci ildə baş vermiş partlayışın həyata keçirilməsində iştirakı ilə əlaqədar olmuşdur. Hüquq mühafizə orqanlarının ehtimalına qörə, məzh Topalyan bu terror aktı üçün terrorçu dəstə yığmış, bu dəstəyə partlayıcı maddələr istehsal edən müəssisədən partlayıcı maddə oğurlamağı əmr etmiş və sonra nümayəndəliyin qarşısında partlayış törətməyə sövq etmişdir (nümayəndəliyin qarşısında içərisi partlayıcı maddələrlə dolu olan avtomobil partladılmışdır). 1979–1980-ci illərdə Topalyanın göstərəşi ilə bir neçə erməni terrorçusu Manhettendə yerləşən Türkiyənin BMT-dəki numayəndəliyinin yerləşdiyi binada olmuş, keçiriləcək terror aksiyası üçün oranın dəqiq planını işləyib hazırlamışdır. 11 oktyabr 1980-ci ildə isə Topalyan özü şəxsən terror aktı üçün nəzərdə tutulmuş partlayıcı maddələri də götürüb Nyu-Yorka gəlir. 12 oktyabr 1980-ci ildə Topalyan iki əlbiri ilə birlikdə nümayəndəliyin qarşısında saxladıqları, partlayıcı dolu maşını partladır, partlayış nəticəsində küçədən keçən 3 nəfər yaralanır, nümayəndəliyin binasına isə ciddi ziyan dəyir. İstintaq zamanı Topalyan terror aktında iştrakını təkzib edir, lakin tapılmış partlayıcı maddə və silahların ona məxsus olduğunu təsdiqləyir.
Futbol faciələrinin siyahısı
1969-cu il
Bu ildə qeydə alınan daha bir olay Salvadorda baş verib. Meksikada keçirliəcək dünya çempionatının seçmə qrup mərhələsi çərçivəsində baş tutan Salvador – Honduras qarşılaşması meydan sahiblərin minimal üstünlüklü qələbəsi (3:2) və 21 nəfərin ölümü ilə nəticələnib. Azarkeşlərin ölməsi və çoxlu sayda insanın yaralanmasına həm tribunaların tam hazır vəziyyətə salınmaması, həm də iki dövlət arasında münaqişənin olması zəmin yaradıb.
1971-ci il
16 nəfərin ölümü, 150 azarkeşin xəsarəti ilə nəticələnənə hadisə Şotlandiyanın başıbəlalı arenasında – "Aybroks Park" stadionunda qeydə alınıb. Çempionat oyununda "Reyncers" – "Seltik" qarşılaşması zamanı meydan sahiblərinin qol vura bilməməsinə qəzəblənən qlazqolu fanatlar kollektiv şəkildə stadionu tərk etməyə başlayıblar. Görüşün son dəqiqələrinə təsadüf edən boşalma prosesi sonna çatmamış meydan sahibləri fərqlənə biliblər. Sevimli komandalarının hesabı açmasını eşidən azarkeşlər dərhal geri qayıtmaq istəsələr də, qarmaqarışıqlıq yaranıb və çaxnaşma nəticəsində 16 tamaşaçının həyatına son qoyulub.
1979-cu il
Nadir hallarda baş verən təyyarə qəzasının növbəti qurbanları SSRİ, daha doğrusu, Özbəkistan futbolçuları olublar. Ölkə çempionatının növğəti oyununu keçirmək üçün səfərə yollanan "Paxtakor"a məxsus hava "gəmi"si güclü duman səbəbindən tarazlığı itirərək dağa çırpılıb. Nəticədə 17 futbolçu həlak olub.
Həsən Can
Həsən Can — Dövlət xadimi. Şeyxülislam Xoca Sadəttin Əfəndinin atası, Şeyxülislam Mehmed Əsad və Mehmed Çələbinin babası, Şeyxülislam Əbu Səid Mehmed Əfəndinin ulu babasıdır.
Həyatı
Doğum tarixi bilinməsə də, ailəsi əslən İsfahandandır. Atası Hafiz Mehmed Əfəndi vaxtilə Ağqoyunlu sarayının müftü sü olmuş, Şah İsmayılın dəvəti ilə ailəsiylə birlikdə Təbrizə köç etmişdir. Çaldıran müharibəsinin ardından Təbrizə daxil olan I Səlimin özüylə İstanbula apardığı alim və sənətkarlardan biri oldu. Həsən Can da bu əsnada atasıyla birlikdə İstanbula gəlmiş, bu səbəbdən doğum yerinin Təbriz olduğuna inanılır. Atası Hafiz Mehmed Əfəndi saray hafizi olaraq seçilmiş, Həsən Can isə I Səlimin xüsusi xidmətinə alınmış və onun ən yaxın dostuna çevrilmişdir. Yavuz Sultan Səlimin vəfatına qədər yanında olan Həsən Can bir çox siyasi hadisələrə şahid olmuş, sultanın ən yaxın sirdaşına çevrilmişdir. I Səlimin vəfatının ardından çıxan siyasi ixtişaşların yatırılmasında önəmli rol oynadı. Yeni sultan I Süleyman tərəfindən böyük rəğbət və hörmətlə qarşılanan Həsən Cana sarayda yüksək bir vəzifə təklif edilsə də, bunu qəbul etməmiş və təqaüdə çıxmışdır.
27 fevral 1567-ci ildə oğlu Xoca Sadəttin Əfəndi ilə birlikdə getdiyi Bursada vəfat etdi və Yaşıl türbə yaxınlığında dəfn edildi.
Eynşteyn cəmləmə qaydası
Eynşteyn cəmləmə qaydası Albert Eynşteyn tərəfindən, Ümumi Nisbilik Nəzəriyyəsi yazılarkən daha qısa və anlaşıqlı dildə cəmləmə əməliyyatını(\sum) ifadə etmək məqsədilə gətirilib. Sonralar bu nəzəriyyədən istifadə edən digər alimlər arasında da bu ifadə tərzi yayılmağa başladı.
x^\alpha—\vec{x} yerdəyişmə vektorunun \alpha koordinatını,
x_\alpha—\tilde{x} yerdəyişmə kovektorunun \alpha koordinatını,
m — koordinatların sayını göstərir.
Skalyar hasil
İki və vektoru verilirsə bu vektorların skalyar hasili Eynşteyn cəmləmə qaydası ilə daha qısa şəkildə belə ifadə olunar:
burada
— metrik tenzordur. Evklid fəzasının metrikası diaqonal olduğundan və sıfırdan fərqli bütün komponentləri vahidə bərabər olduğundan skalyar hasil formasını alır.
Böyükağa Atababayev
Böyükağa Atababa oğlu Atababayev (1917-?) — azərbaycanlı rəqqas.
Həyatı
Böyükağa Atababa oğlu Atababayev 1917-ci ildə Bakıda anadan olmuşdu. 1933-cü illərdə Əli Bayramov adına klubda dram dərnəyinin üzvü olmuşdur. O, 1935-ci ilin dekabr ayından Əşrəf Səfərovun yenicə yaratdığı rəqs ansamblına üzv olur. 1938-ci ildə Moskvada keçirilən Azərbaycan incəsənəti ongünlüyünün iştirakçısı idi. Onu da qeyd edim ki, Böyükağanın həyat yoldaşı Böyükxanım da 1937-ci ildən 1947-ci ilə qədər Dövlət Mahnı və Rəqs Ansamblının rəqs qrupunda çalışıb. Böyükağa Atababayev özü isə 1957-ci ilə kimi filarmoniyada işləmişdir. O, 1941-ci ildə İranda qastrolda olmuş, Opera teatrının kollektivilə birgə "Leyli və Məcnun", "Əsli və Kərəm", "Koroğlu" operalarında rəqs səhnələrində iştirak etmişdir. 1943-cü ildə professor Bülbülün rəhbərliyi altında Bryansk cəbhəsində olmuş, konsert briqadasının tərkibində Hacı Məmmədov, Gülxar Həsənova, Teyyub Dəmirov, Fizzə Hənifəyeva və b. ilə birgə Böyükağa Atababayev də vardı. Böyükağa "Arşın mal alan" bədii filmində (birinci variant) toy məclisində oğlanlar qrupunda rəqs etmişdir. "O olmasın, bu olsun" filmində isə "bərbər" roluna çəkilmiş və hamam səhnəsində rəqs edənlərdən biri olmuşdur. "Qaraca qız" bədii filmində Qaraca qız rolunda Böyükağa Atababayevin nəvəsi Sevil Zeynalova çəkilmişdir.
Bulbophyllum lilianae
(Bulbophyllum lilianae) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Beqişevo Beynəlxalq Hava Limanı
Beqişevo Xalıqara Beynəlxalq Hava Limanı (,, Biqeş Xalıkara hava alanı) — Rusiyanın subyektlərindən biri olan Tatarıstan Respublikasında yerləşən federal əhəmiyyətli bir beynəlxalq hava limanı. Hava limanı, Naberejniye Çelnı aqlomersiya regionunda, Nijnekamsk, Alabuqa, Zəy və Naberejniye Çelnı şəhərləri xidmət göstərir. Hava limanı Tatarıstan Respublikasının Tukayevski rayonunda, Nijnekamsk şəhərinin mərkəzinin 19 kilometr cənub-şərqində, Naberejniye Çelnı şəhərinin mərkəzinin isə 27 km cənub-qərbində yerləşir.
Hava limanının sahibi "KamAZ" ASC-dir.
Tarixi
Beqişevo beynəlxalq hava limanının inşası 1970-ci ildə "Nijnekamskneftexim"-in təşəbbüsü ilə başlamışdır. 25 dekabr 1971 tarixində An-24 təyyarəsi ilə hava limanında ilk texniki uçuş həyata keçirildi. 1972-ci ildə Tatarıstan (Kazan, Çistopol, Muslıyumovo, Aktanış, Alabuqa) daxilində müntəzəm uçuşlar başlamışdır. Sonrakı bir neçə il ərzində Beqişevo hava limanı Rusiyanın, Ukraynanın və Gürcüstanın əsas şəhərləri ilə əlaqələr qurmuşdur. Hava limanı 1998-ci ildə "beynəlxalq" statusa layiq görülmüşdür. Beqişevo beynəlxalq hava limanı, 2008-ci ildə "Tatarıstan Hava Yolları" ASC-dən müstəqil olmuşdur. Səhmlərinin 99.95%-i "KamAZ" ASC-ə məxsusdur.
2016-cı ilin iyun ayında apron təmir işləri başlamışdır. Layihəyə görə terminal binasının yaxınlığında yeni asfalt uçuş-enmə zolağı çəkiləcək, taksi yolları təmir ediləcək, işıq siqnal avadanlıqları quraşdırılacaq, drenaj və drenaj şəbəkələri, dəmir yolları, kommunikasiya şəbəkələri və enerji təchizatı sistemləri quraşdırılacaq.
Sərnişin
Hava limanından aşağıdakı uçuşlar həyata keçirilir (2017-ci ilin avqust ayında yenilənib ) :
Artur Dryuri
Artur Dryuri — 1955–1961-ci illərdə FİFA prezidenti.
Ktulhu
Ktulhu - məşhur Amerika yazıçısı, qorxu janrının ən tanınmış simalarından olan Hovard Fillips Lavkraft -ın əsərlərində adı keçən mifik obraz, qədim tanrıdır. Əsərdə adı keçən Daqon, Ktulhu və digər tanrılar insanlığa xidmət etmir, uzaq ulduzlardan gəlib okeanın dibində yatırlar və öz qalxış vaxtlarını gözləyirlər. Ktulhu obrazı qorxu janrını sevənlər arasında çox məşhurdur və bir çox fantastika janrında filmlərdə yaradılmış obrazların formalaşmasında təsiri olub.
Alcest
Alcest — 2000-ci ildə Bagnols-sur-Cèze, Fransada qurulmuş black metal qrupudur.
Artur Dryuri
Həyatı
Rudolfun əvəzinə Dryurini FİFA prezidenti seçilməsini hamı gözləyirdi. Çünki həmin dövrdə Dryurinin futbol dünyasında böyük nüfuzu var idi. O, həmçinin İngiltərə Futbol Assosiasiyasının da rəhbəri idi. Artur Dryurinin FİFA prezidenti olduğu dövrdə İsveçrədə 6-cı Dünya Çempionatı təşkil olunur.
Alcest
Tarixi
Alcest 2000-ci ildə Neige tərəfindən solo proyekt kimi yaradılmışdır. Tezliklə qrup 3 nəfərdən ibarət blək metal proyektinə çevrilmişdir. Argoth, Aegnor və Neigedən ibarət qrup 2001-ci ildə Tristesse Hivernale adlı ilk demo albomunu buraxdı. Elə bu albomdan sonra da qrup yenidən Neigenin şəxsi proyektinə çevrildi. 2005-ci ildə Le Secret adlı EP yayımladı. EPdə Şarl Bodlerin şeirlərindən istifadə olunmuşdur. Albomun yeni janrda olması Alcesti blək metaldan uzaqlaşdıraq şuqeyzinqə yaxınlaşdırdı. 2007-ci ildə ilk albomunu yayımlayan Alcest Souvenirs d'un autre monde ilə şöhrət qazandı. Sonrakı iki albomlarında post-metal tərzini qoruyan proyekt 2014-cü ildəki Shelter albomu ilə metal janrından tamamilə ayrıldı və post-rok janrına keçid etdi.
Konsept
= Şarl Bodler = Alcest qrupu haqqında Neige belə deyir:
''O reallıq kimidir. Öz qabağındakını görmək çox asandır. Sən maddəyə fikrini yönəltsən, onun bir parçası olacaqsan, heç nə öyrənə bilməyəcəksən. Əgər incəsənətdə sən xətlərə, fırça zərbələrinə fikir versən onda emosiyanı, real hissi itirərsən. Bəlkə də, bəziləri, elə bunun kimi Alcestə qulaq asacaq və deyəcək : bu melanxolik metaldır. Elə buna görə də mən intervyu vermək istəyirəm. Hiss edirəm, aydınlıq gətirməyə ehtiyac var. Qorxuram ki, mən öz musiqimdə kifayət qədər ziyalı deyiləm. Buna görə də, hətta az belə olsa da, mən stili dəyişmək istəyirəm. Mən daha çox aydınlıq gətirmək və anlaşılmazlıqları aradan qaldırmaq istəyirəm.''
Brickellia subuligera
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Anturium
—  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
BMW X6
BMW X6 — Alman avtomobil istehsalçısı BMW tərəfindən, 2008-ci ildən bu günə kimi istehsal olunan orta ölçülü lyuks krossover.
Liviya bayrağı
Bayraq, 1951-1969 illəri arasında istifadə edilən Liviya Krallığı bayrağı ilə eynidır. Mülki müharibədən əvvəl istifadə edilən düz yaşıl zəmindən ibarət bayraq Muəmmər Qəddafi rejiminin dayandırılması ilə ləğv edildi.
Macarıstan tarixi
Macarıstan tarixi — Macarıstanın keçmişi.
IX-X əsr Macarıstan tarixi
Macarların böyük bir qismi Fin-Uqor tayfalarınin Uqor qolundandır. Bu Uqor tayfalarının ana yurdu olan Ural dağları ilə Volga çayı dolaylarıydı.
Sabirlərin təzyiqi ilə yurdlarından ayrılaraq Kuban çayı dolaylarına yerləşdilər. Daha sonra xəzər hakimiyətini kqəbul etdilər (460). Xəzərlərin bir boyu olan və Türki dil danışan Kavarlar da Macarlara qarışdı. Arpadın macarlara daha sonra qarışan bu üç Kavar tayfasından gəldiyi iddia edilməkdədir. Amma Arpad sülaləsində idarədə ən təsirli boylar Kavar boylarıydı.
Yəni müasir macarları dörd tayfanın birləşməsindən törəmişdir: Uqorlar, Onoqurlar və Hunlar. Daha sonra da üç xəzər boyu Kavarlar.
Bu tayfalar türk kökənli idi: Onoqurlar, Hunlar və Xəzər kavarları.
Macar krallığının çiçəklənməsi
thumb|right|200px|Şahzadə Arpad və ordusu Karpat dağlarını keçərkən. Macarların ölkələrinin torpaqlarını fəth edişinin 1000-ci ildönümü xatirəsinə hazırlanmış 8.000 m²'lik bezdən çalışma. XI əsrin əvvələrində ilkin Macar feodal dövləti yarandıqdan sonra, özündən əvvəl gələn millətlərlə qarışan madyar tayfaları əsasında macar etnosu formalaşmışdır. XII əsrdən başlayaraq burada valaxlar, almanlar, vallonlar, fransızlar, italyanlar, peçeneqlər, oğuzlar, volqa bolqarları, alanlar (yaslar) və qaraçılar da məskən salmışlar. Bu millətlərin çox böyük bir hissəsi macarlarla qarışdığından, macar millətinin çoxlu sayda etnoqrafik qruplara vardır.
Osmanlı imperiyasının tərkibində
XVI əsrin birinci yarısında Macarıstanın cənub və şərq hissələri Osmanlı İmperiyası tərəfindən işğal olunmuşdu.
Bulbophyllum limbatum
(Bulbophyllum limbatum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Macarıstan tarixi
Osmanlı imperiyasının tərkibində
Macar kralı Sigizmund fransız, ingilis, alman və çex cəngavərlərinin iştirakı ilə türklərə qarşı səlib yürüşü təşkil etsə də, 1396-cı il sentyabrın 25-də Bolqarıstan ərazisində, Niqbolu (Nikopol) şəhəri yaxınlığında məğlubiyyətə düçar oldu. Niqbolu döyüşü ilə bütün Bolqarıstanın işğalı başa çatdırıldı.
1520-1566-cı illərdə hakimiyyətdə olmuş Əzəmətli Sultan Süleyman Qanuni yeddi dəfə Macarıstana yürüş edib.Bu yürüşlərin nəticəsi olaraq Macarıstanın şərq hissəsi Osmanlı imperiyasının tərkibinə daxil edilib(ölkənin qərb hissəsi isə Habsburqlar sülaləsinin əlində qalıb).Əlbəttə, macarlar Sultan Süleymanı gül-çiçəklə qarşılamamışdılar və onun hərbi səfərləri bəzən ciddi müqavimətlə də üzləşmişdi.Bu baxımdan türk ordusunun məşhur Moxaç döyüşündə (1526-cı il) macar ordusunu darmadağın etməsini və Buda şəhərini tutmasını xatırlatmaq yetərli olardı.
Əzəmətli Sultan Süleyman Qanuni Macarıstana yeddinci hərbi səfəri gedişində vəfat etmiş və daxili orqanları çıxarılaraq orada basdırılmışdı Cəsədi isə balzamlanaraq İstanbula gətirilmiş və öz vəsiyyətinə əsasən Süleymaniyə məsçidi yaxınlığındakı türbədə dəfn olunmuşdu.
Macarıstan və xalqlar
Macarların tərkibində bir neçə öz mədəniyyətlərinin bəzi xüsusiyyətlərini indiyədək saxlamış etnoqrafik qrup mövcuddur. Budapeştin şərqində və cənub-şərqində Yasşaq, Kişkunşaq və Nadkunşaq kimi tarixi ərazilərdə kuman və yaslar kimi etnoqrafik qruplar yaşayırlar. Kumanlar – monqolların əsarətindən canlarını qurtararaq XIII əsrdə Macarıstana pənah gətirmişlər. Onlarla birlikdə Macarıstana osetinlərə yaxın millət olan yaslar da köçüb gəlmişlər.
Digər etnoqrafik qrup isə hayduklardırlar. Bu ad altında Habsburqlarla müharibə aparmaq üçün feodallar tərəfindən toplanmış müxtəli əhali qrupları nəzərdə tutulur. Həyat tərzlərinə görə hayduklar rus kazaklarını xatırladırdılar.
Macarıstanın etnik qrupları arasında həmçinin palotsları, matyoları və rabakezləri qeyd etmək olar.
Latviya
Latviya (Latvija), köhnə mənbələrdə Letoniya (Leţmō) və ya Liflyandiya, rəsmi adı ilə Latviya Respublikası (Latvijas Republika, Leţmō Vabāmō) – Şimali Avropada dövlət. 1 yanvar 2015-ci il tarixli rəsmi məlumata əsasən əhalisi 1 988 400 nəfərdir. Ərazisi 64 589 kv. km.-dir. Əhalisinin sayına görə dünyada 147-ci, ərazisinə görə 122-ci yeri tutur. Paytaxtı Riqa şəhəri, dövlət dili latış dilidir. Latviya şimalda Estoniya, şərqdə Rusiya, cənub-şərqdə Belorusiya, cənubda Litva ilə həmsərhəddir. Pul vahidi — avro. Latviyanın dövlət müstəqilliyi 18 noyabr 1918 ci ildə elan edilmişdir. 1940–1991-ci illərdə SSRİ-nin tərkibində olmuşdur. Azərbaycan Latviyanın müstəqilliyini 30 avqust 1991-ci ildə tanımışdır. Latviya Azərbaycanın müstəqilliyini 8 yanvar 1992-ci ildə tanımışdır. Ölkələr arasında diplomatik münasibətlər 11 yanvar 1994-cü ildə qurulmuşdur. Azərbaycan Respublikasının Latviyada səfirliyi 2005-ci ildə açılmışdır.
Dil
Latviyanın rəsmi dili ölkədə ən çox danışılan latış dili dir. Ölkədə ikinci ən çox danışılan dil rus dilidir. Bundan əlavə, ölkənin bəzi regionlarda livon (əsasən Kurzemedə) və latqal (əsasən Latqaliyada) dillərindən istifadə edilir.
Din
Latviyada ən böyük din Xristianlıq dır, amma əhalinin sadəcə 7%-i müntəzəm şəkildə dini yığıncaqlarda iştirak edir.
Ərazi
Ərazisi 100 diyar və 9 Respublika şəhərlərdən ibarətdir.
Aysel Gürəl
Aysel Gürəl Türk yazıçısı və teatr aktrisası.
Atası aktyor Müjdə Ar, anası kino-teatr aktrisası Mahtab Təmizlən olan Aysel Gürül İstanbul Universiteti Ədəbiyyat Fakültəsi Sənət Tarixi fakültəsinin məzunu olmasına baxmayaraq nəğməkər şair, Türkoloq, ədəbiyyat müəllimi, teatr aktrisası kimi fəaliyyət göstərmişdir.
Yaradıcılığı
Mahnıları arasında dillərdə marş olan Firuzə, Ünzilə, Yalnız Giley, 1945, Nə Döyüşüm Bitdi Nə Sevdam, Dəyərmi?, Sirr, Yolun Başı, Sarıl Mənə, Odla Barıt, Çətin Qadın, Eşq, Yanaram, Vur Ürəyim, Abunə, Zorba Eşq, Dönməyəcəyəm, Ayrıldıq İşdə, Son Dua, Gənclik Başımda Tüstü (Atəş böcəyim), Bilməm Xatırladınmı?, Dəli Balım, Yörük Yaylası, Arabesk var.
Aysel Gürel özünü haqqında belə deyir; İki ayrı Aysel Gürel var. Biri parikini taxar, makiyajını edib delimtrak hərəkətlərlə diqqəti cəlb edər və sözü partladar. Səhər qalxdığında qapını çəkib Amerikaya gedə biləcək bir Aysel. Müstəqil, azad bir qadın. Digəri də müəllim şəxsiyyətində, mədəni; bunu çəkinmədən söyləyirəm, çünki mədəniyyət Türkiyədə tamamilə dibə vurdu. Əlifbanı oxuyana, internetin başına oturub yazan çəkənə nə mədəni deyirlər. Mədəniyyət sonsuza qədər oxumaqdan keçər.
Şeir İndi və Sənin Üçün Sənə Deyil adlı iki də kitabı olan Gürel, bir çox filmdə rol aldı. Bəndəniz Aysel serialında da rol alan Aysel Gürel, son olaraq Aysan Qayaçı ilə birlikdə bir içki firmasının reklamında rol almışdı.
Sezen Aksunun səsləndirdiyi; Ünzile, Firuze, Sən Ağlama və Giley kimi klassikləşmiş mahnıların sözləri də Aysel Gürelə aiddir.
2008-ci illin əvvələrində səhətindəki narahatlığ səbəbilə xəstəxanaya qaldırıldı və keçirdiyi ağır bronxit nəticəsində ciyərlərində meydana gələn qanama və qaraciyər qeyri-kafiliyi səbəbiylə vəfat etdi.
Aysel Gürel, ölümündən əvvəl də Türk qadınlarına bu mesajı vermişdi: "bilsinlər ki mən 79 yaşıma qədər çalışdım və dimdik ayaqdayam. Heç dayanmadan çalışdım. çalışmaq və ayaqda qalmaq güc amma mən bacardım, bütün qadınlar da bacara bilər. Türk qadınlarına bu nümunə olsun. çalışmaqdan qorxmasınlar." Aysel Gürel ölmədən əvvəl də 'Gənclərə sahib çıxın, onların əlindən yapış' dedi. Aysel Gürel 17 fevral 2008 bazar günü 16.25də 79 yaşında həyata gözlərini yumdu. Sənət və siyasət dünyasından geniş iştiraklı bir cənazə mərasiminin ardından, Zəncirliyini Qəbiristanlığına əlaməti farikasi olan rəngli perukları və qalın çərçivəli qırmızı eynəkləri ilə dəfn edildi. Aysel gürel xatirəsinə sevdiyi sənətçi dostları və qızlarının əməkdaşlıqla Çinar adlı albomu ortaya çıxmışdır. Sənətçi baş rollarını Şənər Şən və Müjdə Təmizlən oynadığı Arabesk filminin və Ağır Roman filmlərinin mahnılarını da yazmışdır. Arabesk filmində Şənər Şənin taverna müğənnisi rolunda söylədiyi "Yellə Yellə" adlı mahnı daha sonra Sezən Əksinin İşıq Şərqdən Yüksələr albomunda Rəqqas olaraq iştirak etmişdir. Baş rollarını Şənər Şən və Lalə Mənsurun oynadığı Amerikalı (1994) filminin, baş rollarını Türkan Şorayın oynadığı Gözlərində son gecə (serial musiqisi 1996-cı ildə Zerrin Özer tərəfindən səsləndirilmişdir) və baş rollarında Aydan Şənərin oynadığı Kölgə Çiçəyi (2000) serialının mahnılarına imzalaymışdır Aysel Gürelin hələ nəşr olunmamış 30.000 şeiri var. Əsərlərini Türkiyədə bir çox sənətçi səsləndirmişdir. Sənətçinin qatqısı olan və 1 milyondan çox kopiya satan albomlar belədir:
2008-ci ilin əvvəllərində xəstələnəndən sonra xəstəxanaya yerləşdirilib. Sənətkara ağ ciyər bronxiti və qara ciyər serrozu diaqnozu qoyulub. Çox keçməmiş vəfat edib.
Stenli Rouz
Rouz UEFA Kubokunun yaradıcılarındandır. Əvvəllər, referi olan Stenli futbolun qaydalarında bəzi dəyişikliklər edir. Stenlinin ən böyük səhvi inkişaf etməkdə olan ölkələrdə futbolun inkişafına qayğı göstərməməsi idi. Məhz bu amil onu FİFA prezidenti postunda çox saxlamadı.
Süveyş böhranı
thumb|300px|Süveyş müharibəsində hərbi əməliyyatlar xəritəsi Süveyş böhranı (Süveyş muharibəsi, Sinay muharibəsi, ikinci İsrail-ərəb muharibəsi; ) — 1956-ci il oktyabrından 1957-ci ilin martınadək baş verən beynəlxalq münaqişə. Səbəb Süveyş kanalının adminstrasiyasının səlahiyyətlərinin ilə bağlı fikir ayrılığı idi. Ziddiyyətlərin kəskinləşməsi Böyük Britaniya, Fransa və İsrailin Misir əleyhinə hərbi əməliyyatlarının başlanması ilə nəticələndi.
Münaqişə SSRİ, ABŞ və BMT-nin səyləri nəricəsində dayandı. Tərəflər öz əvvəlki mövqelərinə qayıtsalar da, hərbi məğlubiyyətə uğrayan tərəf Misir oldu.
Qır at
Azərbaycanda məşhur olan Koroğlu dastanı -nda Rövşənin ( Korğulunun) atası Alı kişidən qalan iki atından biri. Dastana görə günlərin bir günü Həsən xan atlara baxan Alı kişiyə tapşırır ki mənə ən yaxşı iki dayçanı gətirərsən. Alı kişi Qır at ilə Dür atı seçir və xana gətirir. Atlar hələ kiçik olduqlarından arıq və cılız görünürlər və bunu görən xan Alı kişinin gözlərini çıxartdırır ki, əgər at seçə bilmirsə bu da cəzası olsun. Gənc Rövşən atasının sözü ilə hər iki atı 40 gün qaranlıq bir yerdə saxlayır. Atların üstünə gün işığı düşməməli idi. Rövşən 39-cu gün səbri tükəndiyindən qapını aralayır və beləcə Dür atın üstünə işıq düşür və o qanadlarını itirir. Qır at isə ildırım kimi sürətli qara və güclü olur. Dastana əsasən Qır at üzərində bir gün Koroğlu xana qalib gəlir və atasının qisasını alır
Poti dəniz limanı
Poti dəniz limanı — Gürcüstanın Poti şəhərində, Qara dəniz sahilində yerləşən dəniz limanı. Dəniz limanı Rioni çayının mənsəbində yerləşir. Transqafqaz xəttinin mühüm nöqtəsini təşkil etməklə yanaşı TRASEKA xətinin bir parçasıdır. Rumıniyanın Komstansa və Bolqarıstanın Varna dəniz limanı ilə əlaqələrin təmin edilməsi sayəsində Xəzər sahili və Mərkəzi Asiyanın Avropaya açılan qapısı funksiyasını daşıyır.
Tarixi
Poti dəniz limanın inşasına 1828-ci ildə başlanılmışdır. Bu zaman ərazi yenicə Rusiya imoeriyasına birləşdirilmişdi. Şəhərə liman statusu 1858-ci ildə verilmişdir. Ancaq limanın tam inşası 1899—1907 illərdə baş tutmuşdur. Limanın inşası Niko Nikoladzenin şəhər rəhbərliyinə gəldikdən sonra baş tutmuşdur. Liman dəfəlırlə genişləndirilmiş və təmir edilmişdir. Niderlan hökuməti və Avropa İttifaqının maliyyəsi əsasında son təmir işləri aparılmışdır. 2007-ci il məlumatına görə limanın illik yük götürmə qabiliyyəti 7,7 mln ton təşkil edir. 2008-ci ildə 51% səhmləri Gürcüstanda törəməsi olan Birləşmiş Ərəb Əmirliyinin RAKIA şirkətinə satılmışdır. Bu şirkət RAKIA Georgia Free Industrial Zone LLC yeni terminalın yaradılması və azad zonanı inşafına yönəlik tədbirlər görmüşdür. Azad zonanın açılışında 15 aprel 2008-ci ildə şəxsən Mixal Saakaşvili iştirak edtmişdir. 2009-ci ildə RAKIA UAE şirkəti səhimlərin yerdə qalan 49% satın alır. Ancaq 2009-cu ildə BƏƏ istisadi böhranla üzləşdiyindən şeyx Saud ibn Sakr al-Haşimi xaricdəki aktivləri satmağa göstəriş vermişdir. Nəticədə 2010-cu ilin oktyabrında bu səhmlərin bir qismi satılır. Limanın 80% səhmləri 2011-ci ildə APM Terminals şirkətinin törəməsi olan Moller-Maersk satılmışdır. 8 sentyabr 2011-ci ildə hələ 15% səhmə sahib olan RAKIA Georgia FIZ öz səhimlərini biznesmen Qele Mikadzeyə dövr edir. O, FIZ şirkətinin əsas ortaqlarından biri idi. Mikadze bu səhmlərə Manline Projects LLP şirkətinə görə sahibdir.
Tolbaçik
Tolbaçik — Kamçatkanın ərazisində yerləşən vulkanik massiv, Klyoçev vulkanları qrupunun cənub-qərbində yerləşir. Bölgədə beş yaşayış məntəqəsi vardır. Klyoçi, Mayskoe, Kozırevsk, Lazo və Atlasovo kimi yaşayış məntəqələrində ümumilikdə 8,1 min nəfər insan yaşayır. Petropavlovsk-Kamçatski şəhərindən 343 km aralıda yerləşir.
Vulkanın hündürlüyü 3682 metrdir. Stratovulkanın tərkibinə Ostrıy Tolbaçik (3682 m) və Ploski Tolbaçik (3140 m) adlı iki vulkan krateri yerləşir. Ostrıy Tolbaçik sönmüş stratovulkandır və zivəsi dağılmiş formadadır. Ploski Tolbaçik isə stratovulkan olmaqla yanaşı aktivdir və zirvəsində iki kaldera vardır. İri kalderanın diametri 3 km-dir. Kiçik kalderanın diametri isə 1,8 km təşkil edir. Kraterik dərinliyi 400 metrdir. Burada 1975-76-cı illər ərzində vulkan püskürməsi baş vermişdir.
Aktivlik
thumb|280px Vulkanın püskürməsi 1740, 1769, 1788—1790, 1793, 1904, 1931, 1939—1941, 1954, 1975—1976-cı illərə təsadüf edir. Bəzi hallarda mərkəzi kalderada püskürmələr və ya lava gölləri müşahidə edilmişdir. 1940-cı ildə 1950 metr yüksəklikdə güçlü partlayış baş vermişdir. thumb| Yeni çat püskürməsi 27 noyabr 2012 ildə təsadüf edir. Kalderadan bir necə km aşağıda 5 km uzunluğunda çat əmələ gəlmişdir. 1940-cı ildəki püskürmə yerindən Krasnıy konusuna qədər uzanır. 29 noyabr 2012-ci ildə püskürmə qırmızı həyəcan elan edilmişdir. Lava axınları «Kamçatka Vulkanları» təbiət bazazını ağuşuna alır. 4 dekabrda püskürmə davam edir. Güçlü titrəyişlər və hündürlüyü 4 km olan kül dumanları göyə qalxır. Yuxarı mərkəzdə aktivlik azalır. Buna qədər artıq 9 km uzunluğu olan lava çayı əmələ gəlmişdi. Cənub çatında isə aktivlik davam etmişdir 17-18 dekabrda konus partlama həddinə gəlir. Mütəxəsislərin fikirinə görə püskürmə hələ uzun müddətli olacaqdır.
The Wind Rises (anime, 2013)
Səsləndirmə
Orijinal yapon dilində İngilis dilində
Musa Ələsgərov
Musa Ələkbərov (tam adı: Musa Əhməd oğlu Ələkbərov; ) — 1918-ci ildə Bakının erməni–daşnaklarından azad edilməsində göstərdiyi igidliyə görə Qafqaz İslam Ordusunun komandanı Nuru paşa tərəfindən yüzbaşı (leytenant) rütbəsi verilmişdir.
Həyatı
Musa Ələkbərov 1888-ci ildə tarixi Bərmək mahalının Xızı kəndində yoxsul bir ailədə anadan olub. 1900-cü ildə Bakıya köçüb. Əmisi Məşədi Məlikin qızı Minəxanımla ailə həyatı qurub. Övladları olmayıb. 1956-cı ildə Bakıda vəfat edib.