cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Koysuq (Don çayı)
Течение
Çayın aşağı axarlarında onun eni 100—200 metr, dərinliyi isə 1,1-2,5 metr təşkil edir. Çayın ətrafı güçlü şəkildə qamış və ot bitkiləri ilə örtülmüşdür. Mənsəbdə çayın dərinliyi 0,4 - 0,9 metr arasında dəyişir.
Koysuq çayı Don çayına Koluzaevo xutoru və Ust-Koysuq xutoru arasından tökülür. Koluzaevo xutoru Don çayının sağ, Ust-Koysuq isə Don çayının sağ hissəsində yerləşir.
Elnur Bağırov (əsgər, 1996)
Elnur Zeynal oğlu Bağırov (6 mart 1996; Cəlilabad rayonu, Azərbaycan — 2 oktyabr 2020; Kəlbəcər rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycanın Daxili İşlər Nazirliyinin Daxili Qoşunlarının əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Elnur Bağırov 1996-cı il martın 6-da Cəlilabad rayonunun Privolnoye kəndində anadan olub.
Hərbi xidməti
Azərbaycanın Daxili İşlər Nazirliyinin Daxili Qoşunlarının əsgəri olan Elnur Bağırov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Murovdağ istiqamətində gedən döyüşlərdə savaşıb. Elnur Bağırov oktyabrın 2-də Murovdağ döyüşləri zamanı şəhid olub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Elnur Bağırov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Qışlaqağdaş-i Həsənhazioğlu (Biləsuvar)
Qışlaqağdaş-i Həsənhazioğlu — İranın Ərdəbil ostanının Biləsuvar şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
NGC 1819
NGC 1819, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Ovçu bürcü istiqamətində yerləşir. SB0 tipli. tərəfindən ildə 40.64 sm (16 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Qışlaqağdaş-i Həsənhazioğlu (Biləsuvar)
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 22 nəfər yaşayır (4 ailə).
Leonid Kadenyuk
Leonid Kadenyuk — sovet kosmonavtı və kosmosa uçan ilk ukraynalı.
Ton Dhık Thanq
Ton Dhık Thanq — Vyetnam kommunist dövlət xadimi, Vyetnam Demokratik Respublikasının ikinci və sonuncu prezidenti, birləşmiş Vyetnam Sosialist Respublikasının birinci prezidenti.
Həyatı
Ton Dhık Thanq anadan olmuşdur. O, 1930-cu ildə Vyetnam Kommunist Partiyasına (VKP) daxil olmuşdur. Thanq 1951-ci ildən VKP MK-nın üzvü idi. O, 1950–1969-cu illərdə Vyetnam–Sovet Dostluğu Cəmiyyətinin sədri, 1955–1960 illərdə Vyetnam Demokratik Respublikasının (VDR) Milli Məclisi Daimi Komitəsinin sədri, 1960–1969-cu illərdə VDR-in prezident müavini, 1969–76 illərdə prezidenti olmuşdur. O, 1976–1980 illərdə Vyetnam Sosialist Respublikasının prezidenti idi.
Təltif və mükafatlar
Thanq 1955-ci ildə "Xalqlar arasında sülhü möhkəmlətməyə" görə "Lenin" mükafatına layiq görülmüşdür. O, "Lenin" ordeni ilə təltif olunmuşdur.
Ümumdünya Antidopinq Agentliyi
Ümumdünya Antidopinq Agentliyi (, Agence mondial antidopage), bəzən WADA və ya AMA kimi qeyd olunur — idmanda dopinqlərə qarşı mübarizəni təşviq etmək, əlaqələndirmək və izləmək üçün Kanadada yerləşən Beynəlxalq Olimpiya Komitəsinin təşəbbüsü ilə yaradılan vəqf.
İosif Stalin tankı
İosif Stalin Tankı (IS tank)- SSRİ dövründə buraxılan tank.
İosif Stalin tankı (və ya IS olaraq da bilinən Joseph Stalin tankı), II Dünya müharibəsi dövründə SSRİ tərəfindən 1943-cü ilin sentyabr ayından istifadə edilmiş ağır sinifli tank olaraq yaradılmışdır və ilk dəfə olaraq Kursk müharibəsində istifadə edilmişdir. Ayrıca olaraq JS və ya ИС tankları kimi də tanınırlar. Almanların 88 mm-lik ağır toplarının atəşinə dözə biləcək və almanların Tiger və Panther tanklarını məhv edə biləcək şəkildə yaradılmışdır. Bu tanka ümumilikdə ən ön cəbhələrdə almanlar ilə mübarizə aparmaq və almanların möhkəmləndirilmiş səngərlərini yarmaq və almanların müdafiəsinin daxillərinə girmək vəzifəsi verilmişdir. 1944-cü ilin aprel ayından xidmətə qəbul edilmiş olan IS-2 tankları da, Qızıl Ordu tərəfindən Berlin müharibəsində qoçbaşı kimi (yəni ki, öndə) istifadə edilmişdir.
Zireh qalınlığı: IS-2 Model 1944:
Gövdə öndə: 100 mm 60° bucaq altında
Aşağı səth: 30° bucaq altında 100 mm
Mantle: 155 mm (yuvarlatılmış)
Kort: 90–130 mm 9-25 °
Tank qülləsi tərəfi: 20° bucaq altında 90 mm.
300px|thumb|[[SSRİ ağır tank sinfinin inkişaf xətti — KV-1 tanklarından başlamış T-10M tanklarına qədər]]
Zirehi: 30–120 mm
Əsas silahı:122 mm-lik çapa malik olan D25-T topları (IS-7 tanklarında: 130mm-lik çapa malik olan C-70 topları)
Digər silahları: 2 x DT, 1x DShK pulemyotları
Motor: 12-silindir dizel model V-2 600 hp (at gücü) (450 kW (kilowatt))
Dizaynı və istehsalı
KV və IS-1
thumb|IS-1 tankı [[Kursk döyüşü|Kursk müharibəsində]]
KV seriyalı tankların həddindən artıq çox ləng olması və T-34 tankları ilə eyni topa sahib olmalarına baxmayaraq T-34 tanklarına rəğmən daha zəif olmaları SSRİ rəhbərliyini narahat edirdi. 1942-ci ildə bu problemi həll etmək məqsədi ilə qismən daha yüngül və daha sürətli olan KV-1S tankları yaradıldı. KV seriyalı tanklar müharibə meydanlarında çox da böyük uğurlara nail ola bilmirdilər və T-34 tankları ilə müqayisədə daha bahalı tanklar idilər. Ağır tank proqramı 1943-cü ildə Stalin tərəfindən ləğv edilmişdir. Ancaq, Kursk müharibəsi əsnasında müəyyən edildi ki, Tiger və Panther tankları SSRİ tankları ilə müqayisədə çox güclüdürlər və bu fakt SSRİ rəhbərliyinin ağır tanklar ilə bağlı olan fikirlərinin dəyişməsinə səbəb oldu. Buna cavab olaraq, SSRİ tank sektorundakı üsyanlar KV-85 tanklarını meydana gətirdi. Sonradan daha da təkmilləşdirilmiş zireh və daha güclü əsas silah ilə daha güclü bir tank yarada bilmək üçün KV-13 dizayn proqramı formalaşdırıldı. IS-85 (Object 237), IS-1 ağır tankı üçün istehsal edilən ilk prototip olmuşdur.
thumb|IS-1 prototipi
IS-2 (Object 240)
Silah seçimi
thumb|Böyük Vətən Müharibəsi Muzeyində sərgilənən [[1944-cü il modelli IS-2 tankı (2014)]]
thumb|IS-2 tankı (1944-cü il modelli) Drezden muzeyində
thumb|[[1944-cü il modelli IS-2 tankı Budapeşt müharibəsində]]
thumb|[[1943-cü il modelli IS-2 tankı Sapun dağında (Sevastopol)]]
thumb|[[1944-cü il modelli IS-2 tankının qrafik cizgiləri]]
İstifadəyə namizəd olan iki top var idi: A-19 adlı 122 mm-lik top və BS-3 adlı 100 mm-lik top. BS-3 adlı topun zireh dağıtma qabilliyyəti daha artıq idi (A-19 adlı top 160 mm-lik zirehi dağıtmaq qabilliyyətinə sahib olduğu halda, BS-3 adlı top 185 mm-lik zirehi dağıtmaq qabilliyyətinə sahib idi), ancaq partlayıcı mərmiləri əlverişsiz idi. Ayrıca olaraq A-19 adlı top və onun mərmilərində bolluq mövcud olarkən, BS-3 adlı top tədarük sıxıntısı yaşanan yeni bir top idi. Daha köhnə olan 76.2 mm-lik topa qarşılıq olaraq, A-19 adlı topun, Alman Panther tanklarında istifadə edilən 75 mm-lik yüksək sürətli topa yaxın dağıtma qabilliyyəti, köhnə F-34-ün kinetik enerjisinin 3.5 qatına çatırdı. Həm BS-3 adlı topun, həm də A-19 adlı topun testlərindən sonra, xüsusilə hazırda asanlıqla tapılmasından və alman mövqelərinə hücum edən zaman böyük partlayıcı mərmilərindən dolayı A-19 adlı toplar seçildi. A-19 kovan və barıt atəşləyicisini ayrı-ayrı istifadə edirdi, bu da atəşin davamlılığının və cəbbəxana gücünün zəifləməsinə səbəb olduğundan tanklar ilə müharibələrdə çox ciddi bir dezavantaj idi. Bununla bərabər top olduqca güclü idi, hər nə qədər 122 mm-lik zireh dağıdıcı mərmisi, rəqibi alman 75 mm-lik və 88 mm-lik toplar ilə müqayisədə daha aşağı lülədən çıxış sürətinə sahib olsa da, SSRİ-nin apardığı təcrübələr nəticəsində müəyyənləşdirilmişdir ki, A-19 topları Nasist Almaniyasının Panther tanklarının ön zirehini dağıtmaq qabilliyyətinə malikdir, dolayı yol ilə də, anti-tank rolunda kifayət qədər uğurlu çıxış edə bilərdi. Alman ordusunun kəşfiyyat məlumatlarına görə 122 mm-lik A-19 topu, gələn atəşin istiqamətinə görə 30 dərəcəlik bir bucaqla duran Panther tanklarına görə daha az təsirli idi. A-19 Panther tanklarının əyilmiş zirehli təbəqəsini hər hansı bir məsafədən, ön alt təbəqəsini isə sadəcə olaraq 100 metr məsafədən dağıtmaq qabilliyyətinə sahib idi. Amma anti-personal yönü ilə olduqca təsirli çıxan partlayıcı mərmi, bu topun əsil güclü tərəfi idi. Topun xüsusiyyətləri IS-2 üçün problemlər yaratmağa davam edirdi, və iki hissəli cəbbəxanasının istifadəsi çətin, doldurulması yavaş idi (atəş sıxlığı təxminən dəqiqədə 2 atəş idi). Topun xüsusiyyətlərinin məhdudlaşdırdığı bir digər şey isə, mərmi ehtiyatı idi. Belə ki, tankın içərisində sadəcə olaraq 28 top mərmisi daşımaq mümkün idi.
IS-2 istehsalı
thumb|[[1943-cü il modelli IS-2 tankı 1960-cı ildə Sapun dağında qəhrəmanlıq müdafiə və Sevastopol Qurtuluş Muzeyində]]
thumb|IS-2 Sovet tankı, 1959-cu ildə, Litva, Salantaidə
IS-122 prototipi IS-85-in yerini aldı və IS-2 tanklarının seriyalı istehsalına başlanıldı. 85 mm-lik toplar yeni T-34-85 tankları üçün saxlanıla biləcək və IS-1 tanklarının da bir qisimi yenidən silahlandırılıb IS-2 olaraq qeydiyyatdan keçiriləcəkdilər. Əsas istehsal modeli güclü A-19 topu ilə təchiz olunmuş modeli idi. KV seriyalı tankların ən inkişaf etdirilmiş versiyası olan 1942-ci il modelindən bir az daha sürətli və yüngüldü, ayrıca olaraq çox daha inkişaf etdirilmiş tank qülləsi dizaynına sahib idi. Tank zirehinə görə KV seriyalı tanklar ilə müqayisədə daha yüngül, ancaq daha qalın bir zirehə malik idi. IS seriyalı tankların zirehləri yerləşdirilərkən bu tankı istehsal edən mühəndislər belə fikirləşmişlər ki, tankın ön zirehini daha qalın etmək lazımdır, çünki tanklar ən çox ön tərəfindən atəşə məruz qalırlar. Bu mühəndislik nöqteyi-nəzərindən də düzgün addım idi. KV seriyalı tankların dizaynını verən mühəndislər isə tankı çox bərbad bir hala qoymuşdular. Belə ki, bu tankların arxa zirehləri belə olduqca qalın idi. Bu isə KV seriyalı tanklara bir çox problemlər yaradırdı. IS-2 tankları Almaniyanın Panther tanklarının ağırlığında idi, Almaniyanın ağır tankı olan Tiger tanklarından isə daha yüngüldü və hər iki tankdan da alçaq idi.
İlk IS-2 tankları kiçik sürücü vizörü və sıxılmış ön gövdə dizaynı ilə asanlıqla ayırd edilirdi. İlk tanklarda top hərəkət təhlükəsizliyi, təyyarələrə qarşı istifadə edilən pulemyot yox idi və top qalxanı dar idi.
thumb|IS-2 tanklarının zireh planı, model 1943 (yuxarı) və model 1944 (aşağı).
IS-3 (Object 703)
thumb|IS-3 tankının arxa tərəfdən görünüşü
thumb|IS-3 2015-ci il 9 mayda Xabarovsk paradı zamanı
1960-cı ildə başlayan modernizasiya ilə IS-3 tankları və yüngül IS-2M tankları oxşar bir şəkildə, IS-3M olaraq modernizasiya edilmişdirlər.
thumb|left|150px|IS-3, hemisferik tank qülləsi ilə. (Bu IS-3, Brüksel, Belçika Silahlı Qüvvələri və Kral Hərbi Tarix Muzeyində  sərgilənməkdədir.)
IS-4 (Object 701)
thumb|IS-4 tankı
Başlanğıcda IS-3 ilə rəqabət edəcək bir şəkildə inkişaf etdirilən IS-4 (Object 701), IS-2 tanklarına bənzəyən geniş bir dizayna malik idi. Gövdə ekstra (əlavə) təkərlər və inkişaf etdirilmiş motorun hesabına uzadıldı. Gövdənin və tank qülləsinin zirehi təkmilləşdirilmişdir. Sonda IS-2-nin 122 mm-lik silahını mühafizə etməsinə rəğmən, bir neçə alternativ silahlanma kağız üzərində aparılmış işlər ilə araşdırılmışdır. Eyni zamanda Panzer V (Panther) tankının üzərində həyata keçirilən çalışmalar, IS-4 tanklarının motor soyutma sisteminin işinə təsir etdi. Tankın 1948-ci ildə kütləvi istehsalına icazə verilməsinə rəğmən, tankın sürəti və hərəkət qabiliyyəti rəhbərliyin ümidlərini doğrultmadığı üçün, sadəcə olaraq bu tankdan 200 ədəd istehsal edilmişdir. Bunların çoxu 1951-ci ildə Koreya müharibəsinə müdaxilə üçün bölgəyə göndərilmişdirlər. Bu layihə ləğv edildiyində, bu tanklar 1960-cı illərə qədər yenə də bölgədə qalmağa davam edirdilər.
thumb|Kubinka Tank Muzeyində sərgilənən IS-4 tankı
IS-7 (Object 260)
IS-7 ağır tankı, 1948-ci ildə təkmilləşdirilmişdir. 68 ton çəkisi, qalın şəkildə dizayn edilmiş zireh və 130 mm-lik çapa malik C-70 silahı ilə indiyə qədər SSRİ tərəfindən yaradılmış ən böyük tank olmuşdur. Bu tank çox baxımdan yenilikçi olmasına baxmayaraq, mübarizə bölməsinin çox praktik nizamlanması səbəbi ilə kütləvi istehsal üçün əsla qəbul edilmədi. İnanılmaz dərəcədə qorunan bir tank qülləsinə sahib idi və 150 mm-lik ön zirehi əyildiyi üçün müdafiə effekti dolayı yolla 2 dəfə artaraq 300 mm-ə çatırdı. Bu isə öz dövrü üçün inanılmaz bir nəticə əldə etmək demək idi. Lakin bu cür əyri zirehləri hazırlamaq həm o dövrdə, həm də müasir dövrdə olduqca çətin və mühəndislik nöqteyi-nəzərindən də mürəkkəb bir iş hesab olunur. Məhz bu səbəbdən də, bu tanklar kütləvi istehsala cəlb edilməmişdirlər.
thumb|Prototip mərhələsində olan IS-7 tankı (1948)
T-10 (Object 730)
300px|thumb|[[T-10 tankı]]
thumb|T-10M tanklarının şassisi
thumb|T-10, Lutsk, Ukrayna ordusunun Volynskiy regional muzeyi
IS-10 (Object 730) KV və IS sinifli tankların ən son məhsuludur. Bu tanklar IS-10 adı ilə 1952-ci ildə xidmətə qəbul edilmişdirlər, lakin 1953-cü ildə Stalinin ölümü ilə SSRİ-də dəyişmiş olan siyasi ab-havanın təsiri nəticəsində tankın adı dəyişdirilərək T-10M edildi. Doğrudan da “əcdadı” olan IS-3 tanklarından daha uzun bir gövdə, 6 cüt yol təkərləri yerinə 7 cüt yol təkərləri, inkişaf etdirilmiş olan bir dizel motoru və artan zirehi ilə duman çıxardan yeni bir silah montaj edilmiş böyük bir tank qülləsinə sahib idi. T-10 daha artıq cəbbəxana daşımaq qabilliyyətinə sahib olmasına rəğmən, ümumi olaraq performansı IS-3 tankları ilə bərabər hesab edilmişdir. T-10M tanklarının ordularına aid müstəqil tank taborları və müstəqil tank alayları formalaşdırılmışdır. Bu müstəqil tank birlikləri piyadaların həyata keçirdikləri hərbi əməliyyatları dəstəkləmək və hərəkət edə bilmək üçün mexanikləşdirilmiş birliklərə bağlı ola bilərdilər. Bu xidmətə qəbul edilmiş olan sonuncu SSRİ ağır tankı olmuşdur. Zaman keçdikcə təkmilləşdirilən T-64MBT tankları T-10M tanklarının yerinə cəbhələrdə vəzifələrə göndərilirdilər.
thumb|T-10 tanklarının yandan görünüşü
Xidmət tarixi
IS-2 tankı ilk dəfə olaraq 1944-cü ilin yazında müharibə meydanlarına göndərilmişdir. IS-2 tanklarından ağır tank alayları formalaşdıra bilmək üçün 21 tankdan ibarət olan qruplara ehtiyac var idi. Bu alaylar hücum əməliyyatları sırasında ən önəmli hücum sektorlarını gücləndirmək üçün istifadə edilirdilər. Taktiki olaraq bu tanklardan hücum tankları kimi istifadə edilmişdir. Bu tankların savaş meydanlarında rolu, böyük kalibrə malik silahları ilə əngəlləri, binaları və müxtəlif xırda hədəfləri məhv edərək piyadalara hücum əməliyyatları zamanı dəstək vermək idi. Bu tanklar lazım gələndə hər hansı bir alman tankını da məhv etməyə qadir idilər. Bir dəfə atəş açdıqdan sonra, onlardan daha sürətli, yüngül və çoxsaylı olan T-34-85 tankları bölgəyə nəzarəti ələ keçirməyi bacarırdı.
IS-3 tanklarını ilk dəfə olaraq Qərbin mütəxəssisləri 1945-ci ilin sentyabr ayında Berlində təşkil edilmiş olan hərbi parad zamanı görmüşdülər. IS-3 tanklarını öz ağır tankları ilə qarşılaşdıran ingilis mütəxəssislərin gözündə bu tank bir inkişaf modeli oldu. 1950-ci illərdə ortaya çıxmış olan yeni tank konsepsiyası, orta tankların hərəkətliliyi ilə yüksək vuruş gücünə malik olan topların birləşdirilməsi üzərində idi. 1960-cı illərin sonlarında qalan SSRİ ağır tankları, Qızıl Ordunun rezerv xidməti və depolama bölümlərinə verilmişdi. 1944 model IS-2 Kuba, Çin, Şimali Koreyanın silahlı qüvvələrində uzun müddət istifadə edilmişdirlər. Ancaq Çinə məxsus olan bir alayın IS-2 tankları istifadəyə hazır olmalarına baxmayaraq, Koreya müharibəsində iştirak etməmişdirlər. SSRİ ilə Çin arasında olan sərhəd konfliktlərinə cavab olaraq bəzi SSRİ IS-3 tankları sərhəddə pillboxes (müşahidəçi) kimi saxlanılmışdırlar. IS-3 tanklarından 1956-cı ildə baş vermiş olan Macarıstan inqilabı və 1968-ci il Praqa baharında da istifadə edilmişdir.
1950-ci illərin əvvəllərində bütün IS-3 tankları IS-3M olaraq modernizasiya edilmişdirlər. Misir ordusu SSRİ-dən 100 ədəd IS-3M tankını satın almışdır. Altı gün müharibəsi sırasında Misirin VII piyada diviziyası, 125-ci tank briqadası ilə birləşdirilərkən Kuntilla bölgəsində olan Altıncı Mexanikləşdirilmiş Bölük də 60 ədəd IS-3M tankı ilə təchiz edilmişdir. Bu səbəbdən də İsrailin bazukalı piyadaları və paraşütçüləri IS-3M tanklarının qalın zirehi ilə qarşılaşan zaman ciddi problemlər yaşamışdırlar. Hətta İsrail Silahlı Qüvvələrinə məxsus olan 90 mm-lik çapa malik toplar ilə təchiz edilmiş AP mərmiləri atmağı bacaran M48 Patton tankları belə IS-3M tanklarının zirehini dağıda bilməmişdir. İsrail Müdafiə Qüvvələrinə məxsus 7-ci zirehli briqadaya aid M48A2 Patton tankları ilə Misirin mövqelərini müdafiə edən IS-3M tankları arasında baş vermiş olan döyüşlərdə IS-3M tanklarının M48A2 Patton tanklarını məhv etdikləri müşahidə edilmişdir. Ancaq İsrail Silahlı Qüvvələrinə məxsus olan 90 mm-lik M48A3 bölüyü ilə Misir Silahlı Qüvvələrinə məxsus olan IS-3M taboru arasındakı döyüşlərdə 7 ədəd IS-3M tankı sıradan çıxarılmışdır. Asta atəş sürəti, zəif motor performansı (motoru isti iqlim şərtlərinə uyğun deyildi) və ilkin (sadə, bəsit) yanğınsöndürmə mexanizminə sahib olması səbəbi ilə 73 ədəd IS-3M tankı 1967-ci il müharibəsində sıradan çıxarılmışdır. Misirə məxsus çoxlu IS-3M tankı xidmətdən çıxarılmasına rəğmən 1973-cü ilə kimi ən azı bir alayda IS-3M tankları mühafizə edilərək saxlanıldılar. İsrail Silahlı Qüvvələri də döyüşlər zamanı ələ keçirmiş olduğu IS-3M tanklarını döyüşlərdə aktiv şəkildə istifadə etməsinə rəğmən, İsrail Silahlı Qüvvələrinin rəhbərliyi belə fikirləşirdi ki, sürətli çöl tanklarının yanında belə ağır tankların da xidmət etməsi düzgün deyildir. Bu tanklardan daha çox, İordaniya  çayının sahillərini müdafiə etmək məqsədilə istifadə edilmişdir.
Koreya müharibəsindən sonra, Çinin mühəndisləri IS-2/IS-3 tanklarının üzərində çalışaraq Type-122 orta tank layihəsini formalaşdırdılar. Ancaq layihədən sovet T-54 tankının kopyası olan Type-59 layihəsinin xeyrinə imtina edildi.
Mənbə
www.Tanktarihi.tr.gg - Iosif Stalin Tank
Şərif kəndi (Şot)
Şərif kəndi - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Şot şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Qışlaqağdaş-i Mahmud (Biləsuvar)
Qışlaqağdaş-i Mahmud — İranın Ərdəbil ostanının Biləsuvar şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 34 nəfər yaşayır (6 ailə).
Kinayə
Kinayə — komizm üsullarından biri, fikrin ifadəsi üçün sözün, ifadənin, cümlənin əks mənada işlədilməsi. Ərəb sözü olub, “dolayı yolla məna ifadə edən söz; tənə ilə söylənən söz” mənasında işlənir. Fikrin ifadə tərzinin onun daxili mənasına qarşı qoyulması kinayə adlanır. Kinayənin əsas xüsusiyyəti odur ki, söz, ifadə iki mənada başa düşülə bilir, lakin müstəqim məna deyil, əks, neqativ məna əsas götürülür. Əsas məna ilə əks məna arasında ziddiyyət nə qədər kəskin olarsa, kinayə də o qədər güclü olur. Kinayə gülüş yaratma üsullarından biri kimi, həm yumora, həm də satiraya xidmət edir, lakin daha çox satirik xarakter daşıyır. Kinayədən komizm üsulu kimi istifadə tarixi çox qədimdir. Hələ vaxtilə “Mən onu bilirəm ki, heç nə bilmirəm” deyən qədim yunan filosofu Sokrat kinayəli nitqdən geniş istifadə etmişdir. Azərbaycan ədəbiyyatında Məhəmməd Füzuli, Qasım bəy Zakir, Mirzə Fətəli Axundzadə, Seyid Əzim Şirvani və başqalarının yaradıcılığında fikrin kinayəli ifadəsi mühüm yer tutur.
Kinayədə, adətən, mənfi bir cəhət müsbət görünüşlə təqdim olunur. Məsələn, tənbəl adama, qoçaq, xəsis adama səxavətli deyilməsi kinayə yaradır.
Səməd Vurğunun "Vaqif" dramından götürülmüş bu misrada Vaqif ona xəyanət etmiş Xuramanı "vəfalı yar" adlandırmış və bununla da kinayədən istifadə etmişdir. Bədii əsərdə bəzən müsbət cəhətin bilərəkdən istehza ilə mənfi planda təqdim edilməsi ilə də kinayə yaratmaq olur. Məsələn, Cəlil Məmmədquluzadə "Sizi deyib gəlmişəm..." məqaləsində yazır: "Sözümü tamam etdim, ancaq bir üzrüm var: Məni gərək bağışlayasınız, ey mənim türk qardaşlarım ki, mən sizlə türkün açıq dili ilə danışıram. Mən onu bilirəm ki, türk dili danışmaq eyibdir və şəxsin elminin azlığına dəlalət edir". Göründüyü kimi, yazıçı türk (Azərbaycan) dilini uca tutmaq kimi müsbət cəhəti mənfi planda - "türk dili danışmaq eyibdir" şəklində təqdim etməklə, kinayə yaratmışdır. Ümumiyyətlə, Cəlil Məmmədquluzadənin əsərlərində kinayənin təzahür halları (tərif, tənqid, təəssüf və töhmətləndirmə, qorxutma, aşkar yalan söyləmə yolu ilə kinayə yaradılması və s.) çox rəngarəngdir.
İslamofaşizm
İlk dəfə 1933-cü ildə “ İslam faşizmi ” olaraq təyin olunan “ İslamofaşizm ” müəyyən islamçı və ya islam fundamentalist hərəkatlarının ideoloji xüsusiyyətləri ilə 20-ci əsrin əvvəllərində qısa müddətli Avropa faşist hərəkatları arasında analoji müqayisə aparır bir termindir.
Halid Duran 2001-ci ildə islamçılığı, dövləti və vətəndaşları İslam dinini qəbul etməyə məcbur edən doktrina kimi xarakterizə etmək üçün bu ifadədən istifadə edib.
Dünya Ticarət Mərkəzinə hücumdan sonra bu termini qəbul edən və populyarlaşdıran ilk qərbli neo-mühafizəkar jurnalist Lulu Şvarts The Spectator jurnalındakı məqaləsində Üsamə Bin Ladenin ideologiyasını təsvir etmək üçün istifadə etdi. Şvarts müxtəlif islamçı hərəkatların faşizmin əsas ideoloji xüsusiyyətlərini paylaşdığını iddia edir.
Hacı Bektaş Vəli
Hacı Vəli Bektaşi — mütəssəvüf.
Fəaliyyəti
Bektaşiliyi yarıməfsanəvi türk sufisi xorasanlı Hacı Vəli Bektaşın adı ilə bağlayırlar. Monqollar Səlcuqilər dövləti və xilafətin qalıqlarını dağıdandan sonra o, Kiçik Asiyaya mühacirət edib. Hacı Bektaşın öz ruhani silsiləsini Əhməd Yəsəvidən götürdüyü və onun vasitəsilə imam Museyi-Kazıma çıxdığı deyilir. Hacı Bektaşın əsərləri qalmadığınıdan onun təlimi haqda bitkin bir fikir yürütmək çox çətindir. Ərəb dilində "Məqalət" adlı əsərin müəllifi olduğu deyilir. Amma bu kitabın orijinalı qalmayıb.
Bir zamanlar Hacı Vəlinin digər gəzərgi dərvişlər kimi qələndəriyyə təmayüllü olduğu ehtimal olunur. Bu, sonralar Bektaşilik təriqətində bir çox izlər buraxıb. Qələndəriyyə hinduist və buddist ənənələrindən təsirlənib. Qələndərilər, adətən, sədəqə toplamaqla dolanırdılar. Ən zəruri şəxsi əşyalardan savayı heç bir əmlaka sahib olmazdılar. Sərgərdan həyat tərzi sürən qələndərlərin bÿçèëÿrè nikahsız yaşamaq haqda əhd də edərdilər. Qələndərlərin bir qisminin çox ekzotik görünüşü də olardı: onlar başlarını, üzlərini, bığ, saqqal, hətta qaşlarını da tərtəmiz qırxdırar, qısa xirqə geyərdilər. Başlarına konusşəkilli papaq qoyar, üstlərində isə ağır dəmir bəzəklər – boyunbağı, üzük, bilərzik və s. gəzdirərdilər. Onların həyat tərzi çox sadə idi. Bahalı olan bütün şeylərə nifrət edər, həmişə gülərüzlü olar, daim səfərlərdə dolanardılar.
Beləliklə, Hacı Bektaşın Orta Asiyadan gətirdiyi panteist dünyagörüşü ünsürlərinə qələndərlərə məxsus keyfiyyətlər də əlavə olunmuşdu.
Ukrayna gerbi
Ukrayna Respublikasının Dövlət Gerbi — Ukrayna Respublikasının Dövlət gerbi Ukrayna dövlətinin müstəqilliyi rəmzidir. Mavi qalxan və 3 dişli sarı nizədən ibarətdir.
Asiya-Sakit okean Şurası
Asiya-Sakit okean Şurası (Asian and Pacific Council) və ya sadəcə AZPAK — Uzaq Şərqdə və Sakit okeanın qərb hissəsində məhəlli siyasi-iqtisadi ittifaq. 1966-cı ilin iyununda Seulda yaradılmışdır. 1975-ci ilin əvvəlində şuraya keçmiş Cənubi Vyetnam, Yaponiya, Avstraliya, Yeni Zelandiya, Tailand, Filippin, Cənubi Koreya və Laos daxil idi. AZPAK formal olaraq məhəlli iqtisadi, mədəni və ictimai əməkdaşlığı inkişaf etdirmək məqsədi ilə yaradılmışdır. Azərbaycan sovet mənbələri iddia edir ki, AZPAK əslində, "Asiya sosialist ölkələrinə və ümumiyyətlə, Cənub-Şərqi Asiya və Uzaq Şərqdə milli azadlıq hərəkatına qarşı yönəlmiş siyasi ittifaqdır". Təşkilat üzvlərinin əksəriyyəti Qərb ölkələrinin müxtəlif qruplaşmasında iştirak etmişdir. Onlar müxtəlif müqavilə, sazişlə ABŞ və Birləşmiş Krallıq ilə əlaqəli olmuşlar. Malayziya 1973-cü ildə AZPAK-dan çıxmaq haqqında qərar qəbul etmiş, Cənubi Vyetnam süquta uğramışdır. Bunun ardınca AZPAK-ın fəaliyyəti praktiki olaraq iflic vəziyyətinə düşmüşdür.
Ələvilik
Ələvilik — islamda mövcud məzhəblərdən biri. Daha çox şiəliyə və bəktaşiliyə yaxındır.
Bəktaşilik Osmanlı mədəniyyətində
Bəktaşilik Osmanlı mədəniyyətində mühüm rol oynayıb. Qədim türklərdə qam-ozanların oxuduğu nəğmələrə bənzəyən bəktaşi nəfəsləri orta əsrlərdə əhali içərisində geniş yayılmışdı. Şəriətdə düz sayılmasa da, bəktaşilikdə rəsm sənətinin də işləkliyinin və inkişaf etdirildiyinin şahidi oluruq. Bəktaşi rəssamlar tərəfindən on iki imam, həzrət Əli, əhli-beyt, Hacı Vəli Bəktaşinin təsvirləri yaradılardı. Hürufiliyin təsiri ilə hərflərdən ibarət şəkillər çəkilməsi də yayılmışdı.
Sonun əvvəli
On səkkizinci əsrdən etibarən yeniçəri qazarmalarında tez-tez aclıq aksiyaları və qiyamlar olardı. Bunun nəticəsi olaraq yeniçəri dəstələrini ləğv etmək fikiri yetişməyə başladı. 1826-cı ildə yeniçəri ordusu məğlub ediləndən sonra ləğv edildi. Kırşehirdə Hacı Bəktaşın dəfn olunduğu məbəd isə bəktaşilərdən alınıb nəqşbəndilərə verildi. Bundan sonra bəktaşilər gizli fəaliyyət göstərməyə məcbur oldular. Ayrı-ayrı dönəmlərdə təşkilat zəifləyəndə bəktaşilər istehza predmetinə çevrilərdi. «Bəktaşi» sözü yolunu azmış və əhlikef mənasına yaxınlaşmışdı. Onlar haqqında lətifələr gəzər və bunların bir çoxunda bəktaşilər allahsız kimi hədəfə tutulardı: «Bir bəktaşi gəmi ilə gedirmiş. Birdən tufan qopur və gəmini atıb-tutmağa başlayır. Bəktaşi bərk qorxur. Ona deyirlər: «Qorxma, Allah rəhmlidir». Bəktaşi dəyər: «Elə mən də ondan qorxuram ki, Allahın ac balıqlara yazığı gələ və bizi onlara yem edə». Və ya: «Bir bəktaşi yol ilə gedən bir ağa görər. Ağanın ardınca yaxşı geyinmiş möhkəm nökərləri gedirmiş. Bəktaşi üzünü göyə tutub dəyər: «Ya Allah, bu ağaya bax, Sən də qullarını belə saxla».
İyirminci əsrdə
Birinci dünya müharibəsi zamanı Türkiyənin başı üzərini təhlükə sahədə bəktaşi Vəliəddin Çələbi yeddi minlik bəktaşi qoşunu yığıb əlindən gələni elədi. Mustafa Kamal Atatürk ilk zamanlar ruhani təşkilatlara dözümlülük göstərdiyindən, Vəliəddin hətta Millət Məclisinə deputat da seçilə bilmişdi. Onun ölümündən sonra təşkilata rəhbərlik qardaşı Cəmaləddinə keçdi. Cəmaləddin Çələbi vətənə və recimə sədaqətlə xidmət etməyə söz versə də, bəktaşiliyin taleyi artıq həll edilmişdi. 1925-ci ildə təkyələr yenidən bağlandı. 1928-ci ildə isə dinin dövlətdən ayrılması haqda fərmandan sonra fəaliyyətləri tamamilə söykəndirildi. Bundan sonra bəktaşilərin bir qismi Albaniyaya köçdü.
Uşaq cərrahiyyəsi
Uşaq cərrahiyyəsi və ya pediatrik cərrahiyyə — döllərin, körpələrin, uşaqların, yeniyetmələrin və gənclərin cərrahiyyəsini əhatə edən cərrahiyyənin alt ixtisası.
Tarix
Uşaq cərrahiyyəsi 1879-cu əsrin ortalarında ortaya çıxdı və anadangəlmə qüsurların cərrahi müalicəsi yeni texnika və üsullar tələb etdiyi üçün daha çox uşaq xəstəxanalarında yer almağa başladı. Bu yeniliyin baş verdiyi yerlərdən biri Filadelfiya Uşaq Xəstəxanası olub. Çarlz Everett Koopun cərrahi rəhbərliyi altında 1940-cı illərdən etibarən körpələrin endotraxeal anesteziyasının yeni üsulları əvvəllər sağalmayan anadangəlmə qüsurların cərrahi yolla bərpasına imkan verdi. 1970-ci illərin sonlarına qədər bir çox əsas anadangəlmə qüsur sindromlarından uşaq ölüm nisbəti demək olar ki, sıfıra endirildi.
İxtisaslar
Uşaq cərrahiyyəsinin alt ixtisaslarına aşağıdakılar daxildir: neonatal cərrahiyyə və fetal cərrahiyyə.
Aslan Abdulla
Həyatı
Aslan Abdulla 8 avqust 1970-ci il tarixində Qərbi Azərbaycanda müəllim ailəsində anadan olmuşdur. 1988-ci ildə Azərbaycan Tibb Universitetinin müalicə işi fakültəsinə daxil olmuş və 1994-cü ildə məzun olmuşdur. Həmin ildən başlayaraq 1995-ci ilə kimi Respublika Klinik Xəstəxanasında internatura keçmişdir. 1998-ci ildə Rusiyanın Saratov Dövlət Tibb Universiteti, Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitutunda ümumi cərrah, birinci kvalifikasiya dərəcəsi, 2003-cü ildə isə Rusiyanın Penza Həkimləri təkmilləşdirmə İnstitutu ümumi cərrah, ali kvalifikasiya dərəcəsi almışdır. 2009-cu ildə Almaniyanın Münhen şəhərində diod lazerin cərrahiyyədə tətbiqi üzrə, 2011-ci ildə isə Rusiyanın Kazan şəhərində İnnovasiya Texnologiyaları Mərkəzində laparoskopik cərrahiyə üzrə təhsil almışdır. Daha sonra 2012-ci ildə Türkiyənin Ankara şəhərində radiofrekans ablasiya cihazının cərrahiyyədə tətbiqi üzrə ixtisaslaşma keçmişdir. 2014-cü ildə Türkiyənin Egey Universitetində ümumi cərrahiyyə bölümündə "Üst Qastrointestenal sistemin Laparoskopik Cərrahiyyəsi və Bariatrik cərrahiyyə" üzrə təkmilləşdirmə kursu keçmişdir. 2014–2015-ci ildə Türkiyənin Malatya şəhərində İlönü Universitetində ümumi cərrahiyyə bölümündə laparoskopik-Bariatrik metobolik cərrahiyyə üzrə təhsil almışdır.
"Kəskin xolesistitin müalicəsində qanın venadaxili lazer şüalandırılmasının mek-sidol antioksidantı ilə birgə tətbiqi" elmi işini müdafiə edərək tibb elmləri üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsinə layiq görülmüşdür. Azərbaycan Tibb Universitetinin dosentidir.
Ailəlidir. 2 övladı var.
Əmək fəaliyyəti
Aslan Abdulla əmək fəaliyyətinə 1995-ci ildə Rusiyanın Saratov şəhərində həkim cərrah kimi başlamışdır. 1998-ci ildə əmək fəaliyyətinə Rusiyanın Balakovo şəhərində 1 saylı Şəhər Klinikasında həkim cərrah kimi davam etmişdir. 2004–2011-ci illərdə Bakı Klinikasında həkim cərrah kimi çalışmışdır. 2006–2008-ci illərdə isə Nəsirəddin Tusi adına klinikada, 2008–2010-cu illərdə isə "HB" klinikasında həkim cərrah kimi işləmişdir. 2011-ci ildən Azərbaycan Tibb Universitetinin Tədris Cərrahiyyə Klinikasında cərrahi xəstəliklər kafedrasının assistentidir. O hazırda 2018-ci ildən Zəfəran Hospitalda həkim cərrah kimi fəaliyyət göstərir.
Elmi fəaliyyəti
Aslan Abdullanın elmi fəaliyyəti nəticəsində antioksidant mexidol və ənənəvi üsulla birlikdə qanın aşağı intensivlikli lazer şüalanmasından istifadə edərək kəskin xolesistitin müalicəsinin nəticələrinin və laparoskopik xolesistektomiya zamanı koaqulyasiya və disseksiyanın fiziki metodlarının qiymətləndirilməsi və laparoskopik appendektomiya və kiçik çanaq orqanlarının yanaşı patologiyalarının simultan korreksiyasının nəticələrinin müqayisəli təhlili aparılmışdır.
IV tip nəhəng hiatal yırtığı olan bir xəstədə tez-tez bronxopnevmoniya halını tədqiq etmiş, piylənmə olan xəstələrdə gastrektomiya drenajlarının effektivliyinin öyrənilməsi üzrə elmi tədqiqat aparmışdır.
O appendikulyar mukoselenin laparoskopik müalicəsi üzrə elmi araşdırma və laparoskopik xolesistektomiyada əl düyünlərinin istifadəsi ilə bağlı klinik təcrübə aparmışdır.
Aslan Abdulla 2022-ci ildə Beynəlxalq Piylənmə və Metabolik Pozğunluqlar Cərrahiyyəsi Federasiyası tərəfindən piylənmə və metabolik pozğunluqların cərrahiyyəsi sahəsində tədqiqatları və elmi məlumat mübadiləsini təşviq etdiyinə görə mükafat ilə təltif olunmuşdur. O 2016-cı ildən Beynəlxalq Piylənmə və Metabolik Cərrahiyyə Federasiyasının həqiqi üzvüdür.
Süleyman kəndi (Şot)
Süleyman kəndi - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Şot şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 542 nəfər yaşayır (111 ailə)
Qışlaqağdaş-i Nasir (Biləsuvar)
Qışlaqağdaş-i Nasir — İranın Ərdəbil ostanının Biləsuvar şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 30 nəfər yaşayır (6 ailə).
NGC 3578
NGC 3578, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış ulduzdur. Göy üzündə Kasa bürcü istiqamətində yerləşir. *2 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Mənim vadim yamyaşıl idi (film, 1941)
Mənim vadim yamyaşıl idi — 1941-ci ildə istehsal olunmuş ABŞ filmi. Film Riçard Lleuellinin eyni adlı romanının əsasında çəkilmişdir. Bu film 10 nominasiyada Oskar mükafatına namizəd olub, 5 dəfə bu mükafatı qazanıb.
1990-cı ildə ABŞ Konqres Kitabxanası tərəfindən "mədəni, tarixi və estetik olaraq əhəmiyyətli" filmlər sırasına daxil edilərək ABŞ Milli Film Arxivində qorunmasına qərar verilmişdir.
Əlçim
Əlçim — yuyulub didilərək təmizlənmiş yunu daranmış yunun asan əyirmək məqsədilə hazırlanan əl içi boyda yun.
Yunu daramaq üçün xüsusi daraqdan (yun darağından) istifadə edirdilər. Didilib hazırlanmış yunu yun darağı ilə darıyır, daranma zamanı yun sümək və ya əlçim (əlçək, əlçin) şəklinə salınır.
Tormos
Tormos — İspaniyada yerləşən bələdiyyə. Bələdiyyə Marina-Alta ərazisinin 5,30 km² hissəsini əhatə edir.
2010-cu ildə hesablamalara görə əhali 380 nəfərə çatmışdır.
Əyalət paytaxt şəhərindən 100 km uzaqlıqda yerləşir.
Qışlaq-i Əlikərimi (Biləsuvar)
Qışlaq-i Əlikərimi — İranın Ərdəbil ostanının Biləsuvar şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 138 nəfər yaşayır (34 ailə).
Cəbəl-Druz
Cəbəl-Druz və ya Cəbəl əd-Druz (جبل الدروز), rəsmi olaraq Cəbəlül-Ərəb (جبل العرب) — Suriyanın сənubunda vulkan massivi. Maksimum hündündürlüyü 1,800 metrdir (Əl-Ceyna dağı). Əsasən bazaltdan ibarətdir, lava axınları ilə əhatələnmişdir. Zirvə və yamaclarında Pliosen püskürmələrinin kraterləri var. Səhra bitkiləri yayılmışdır.
Bu vilayətin sakinlərinin əksəriyyəti druzlardır, həmçinin kiçikmiqyaslı müsəlman və əhəmiyyətli xristian icmaları da var.
Volter Beychot
Volter Becet, və ya Volter Bacot ( (tələffüzü: ˈbædʒət); ) — XIX əsrin İngilis iqtisadçısı və siyasi filosofu, Mançester məktəbinin siyasi iqtisadiyyatda təmsilçisi.
Riyaziyyat və fəlsəfə tədris aldığı London Universitet Kollecini (1848) bitirib. Hüquq fakültəsinə dəvət edildi, amma təcrübə etmədi, ancaq atasının bank işinə qatıldı. Müxtəlif dövri mətbuatda məqalələr yazdı, ancaq atasının James Wilson tərəfindən qurulan The Economist jurnalının köşə yazarı və baş redaktoru kimi şöhrət qazandı. Becetin Amerika mövzularında yazdığı təfərrüatlı məqalələr təkcə ictimai rəydə deyil, həm də İngilis siyasətçilərinin hərəkətlərində böyük təsir bağışladı.
Vəfatından sonra çox sayda bioqrafik və iqtisadi esselər nəşr olundu.
Xidmətlərinə görə xərac verən The Economist, Britaniya siyasətinə dair həftəlik köşəsini onun adını verdi — "Beychot". Siyasi Elmlər Birliyi, hər il hökumət və dövlət idarəçiliyində ən yaxşı dissertasiyaya görə Walter Bagehot Prize mükafatını verir.
Siyasi-fəlsəfi və sosioloji nəzəriyyə
Becet yalnız cəmiyyətin iqtisadi sahəsinə maraq göstərmədi. Əsərləri arasında bir çox siyasi və sosioloji tədqiqatlar var. Bundan əlavə, bir çox Qərb alimi tərəfindən müstəqil siyasi sosiologiyanın qurucularından biri kimi tanınır. Sosial elmlərdə zamanında populyar olan sosioloji naturalizm və təkamülçülüyün vəkilidir. Becetin siyasi fəlsəfəsi və sosiologiyası bu istiqamətlərin prinsipləri üzərində qurulur.
Sosial və siyasi həyat araşdırmalarında filosof sosial sistemin davamlı təkamülü konsepsiyasına istinad edirdi. Cəmiyyətdəki bəzi hadisələrin məcmuəsinin nəticədə onu "üzvi" inkişafa aparacağına inanırdı. Xüsusi təkamül və etik yanaşması buna əsaslanır: Becet dövlətə elə sosial inkişaf üçün mümkün qədər çox seçim azadlığı təmin etməyi zəruri hesab etdi. Yalnız belə bir azadlıq şəraitində, ən yaxşı işləyənlərin "təbii seçimi" yolu ilə qurumlarda bir inkişaf olacağını düşünürdü. Bu yanaşmaya əsasən, alim inqilabı qəbuledilməz hesab etdi, çünki hər halda şeylərin təbii gedişatını pozur, sosial tarazlığı məhv edir. Yalnız ardıcıl modernləşməni təsirli saydı.
Sosial inkişafı öyrənən Becet, cəmiyyətin fərd üzərində hökm sürdüyü kollektivizmdən insan şəxsiyyətinə qiymət verdiyi fərdiyyətçi bir cəmiyyətə keçid kimi bir meyar tətbiq etdi və özü də əsasən şəxslərin öz ehtiyaclarını ödəmək üçün fəaliyyət göstərir.
Alim şəxsiyyətin tarixdəki rolu məsələsinə də toxundu. Görkəmli siyasətçilərin və xadimlərin ictimai tərəqqini əhəmiyyətli dərəcədə təsir etdiyinə inanırdı. Becet siyasi lideri yalnız insanlarla münasibətləri qarşılıqlı etimad və məsuliyyət əsasında qurmağı bacarmayan, eyni zamanda dəyişən cəmiyyətə uyğunlaşma qabiliyyətini, seçicilərinin təbəqələrində və sosial təbəqələrində hiss etməyi bacaran bir şəxs olaraq təyin etdi. Ümumiyyətlə, onun cəmiyyət haqqında apardığı tədqiqatlar tarixi şəxsiyyətlərə qarşı açıq bir oriyentasiya ehtiva edir.
Əsərləri
1867-ci ildə İngilis Konstitusiyası kitabını yazdı, burada Böyük Britaniyanın dövlət quruluşunu, xüsusən Parlamentin fəaliyyətini və İngilis monarxiyasını ətraflı araşdırdı, İngilis və Amerika hökumət sistemini müqayisə etdi. İngilis monarxiyasının əksər hissəsində ideoloji bir funksiyanı yerinə yetirdiyi və ya alimin özünün dediyi "fəxri" olduğu qənaətinə gəldi. Fəal, həqiqi hakimiyyət, şübhəsiz ki, demokratik hakimiyyət qurumu olan parlament tərəfindən həyata keçirilir. Büdcə İngiltərəni monarxiya ətrafının yuxarıdan verilmiş ilahi bir şey və eyni zamanda parlamentin fəaliyyəti ilə həyata keçirilmiş demokratiya kimi birləşməsinin misilsiz bir nümunəsi kimi tanıdı. Amerika modelində, özü parlamentarizmin tərəfdarı olsa da, o siyasi sistemə xas olan həddindən artıq qeyri-sabitliyi tənqid etdi. Kitab nümunəvi sayıldı və bir çox xarici dillərə tərcümə edildi.
Ayrıca Physics and Politics (1872) və Lombard Street (1873) yazdı, əhəmiyyətli bir maliyyə əsəri.
İt ürəyi (roman)
Mövzusu
Roman küçə iti Şarikin professor Filipp Filippoviç Preobrajenski ilə tanışlığından sonra dəyişən həyatından bəhs edir. F.Filippoviş insanların xəstə orqanlarını heyvan bədən üvzləri ilə dəyişdirməklə onları cavanlaşdırmaq bağlı eksperimentlər həyata keçirir və bu yolla pul qazanır. Dünyamiqyaslı alim professor Filipp Filippoviç Preobrajenski evinə gətirdiyi Şarikə yüngül həyat tərzinə sahib kişinin cinsiyyət və hipofiz vəzilərini köçürdür.
Arçud
Arçud Borçalı bölgəsində kənd adı.
Toponimkası
Arçud - Borçalı bölgəsində kənd adı. İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında bir azərbaycanlı kəndi də (1988-ci ildə həmin kəndin 700 ailəsi Azərbaycana deportasiya edilmişdir) Arçut adlanırdı. Həmin qəzada Arçut adlı xaraba kənd vardı. Türk dillərində arça (ardıc) ağac adındandır.
Yutlandiya döyüşü
Yutland dəniz döyüşü — Birinci Dünya müharibəsi illərində olmuş döyüş.
Arçud
Xarici keçid
fed.az/az
Yutlandiya döyüşü
1916-cı ilin iyununda İngilis və alman donanması arasında baş verib. Döyüşdə tərəflərin heç biri qələbə qazana bilmədi.
Binhemton
Binhemton — ABŞ-nin şimal-şərqində şəhər. Nyu-York ştatında, Saskuehanna çayı sahilindədir. Binhemton Binhemton metropoliteninin əsas şəhər və mədəniyyət mərkəzidir, əhalisinin sayı 250 000 nəfərə çatır. 2010-cu il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən şəhərin mərkəzində məskunlaşan əhalinin sayı 47376 nəfərdir.
Bu gün yüksək texnologiya firmaların bölgəyə davamlı axını müşayiət olunur və bu da Binhemtonun səhiyyə və təhsil mərkəzi kimi tanınmasına gətirib çıxarır. Şəhərdə yerləşən Binhemton Universiteti baş verən iqtisadi canlanmanın əsas hərəkətverici qüvvəsi hesab olunur.
Tarixi
left|thumb|222x222px|Dəmiryol Terminalı tarixi bölgəsinin bir hissəsi
Erkən məskunlaşma
Bu əraziyə gələn Avropalıların ilk nümayəndələri 1779-cu ildə ABŞ İstiqlal müharibəsi zamanı Onondaqa və Oneyda qəbilələrinin yerli kəndlərini məhv edən Sullivan ekspedisiyasının qoşunlarıdır. Şəhər 1786-cı ildə 10 min hektar torpaq patentini almış Filadelfiyanın zəngin zadəganı Villiam Binhemin şərəfinə adlandırılmışdır, daha sonra Yunion və Çenanqonun şəhərləri də tərkibinə qatılmışdır. Binhemin torpaq agenti Coşua Vitni şəhərin salınması üçün Çenanqo və Saskuehanna çayları qovşağında yer seçmiş, sonra bu ərazini "Çenanqo nöqtəsi" adlandırmış və yolların inşasına və ilk körpünün tikilməsinə kömək etmişdi. Kənd təsərrüfatının davamlı inkişafı 1834-cü ildə Binhemton kəndinin yaardılmasına gətirib çıxardı.
Qışlaq-i Əlişobani (Biləsuvar)
Qışlaq-i Əlişobani — İranın Ərdəbil ostanının Biləsuvar şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Binhemton
Erkən məskunlaşma
1837-ci ildə tamamlanan Çenanqo kanalı Binhemtonu Eri kanalına bağladı və bölgə sənayesinin ilkin inkişafına təkan oldu. Bu artım 1849-cu ildə Binhemton və Nyu-York şəhərləri arasında Eri dəmiryolunun tamamlanması ilə sürətləndi. Delaver, Lakavanna və Qərb dəmiryolları qısa müddət ərzində ərazidən keçdi, beləcə şəhər, mühüm regional nəqliyyat mərkəzinə çevrildi. 1858-ci ildə Binhemtonda bir sıra yeni binalar tikilir, bunlardan biri də 1858-ci ildə Birləşmiş Ştatlarda alkoqolizmi xəstəlik kimi müalicə etmək üçün ilk mərkəz olan Nyu-York Ştatı Alkoqolizmi Müalicə Mərkəzidir.
Qışlaq-i Əlişobani (Biləsuvar)
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 171 nəfər yaşayır (41 ailə).
Binhemton
Şans vadisi: İstehsal mərkəzi kimi böyümə
İkinci dünya müharibəsi zamanı qlobal texnologiya lideri hesab edilən İBM Böyük Binhemtonda təsis edildi. Binhemtondakı Edmun Link şirkətinin uçuş simulyatorunun ixtirası ilə yanaşı, IBM regionun yüksək texnologiya sahəsində inkişafını təmin etdi. Şəhərin digər mühüm istehsalçılarına Ansko və General Electric daxil idi. Soyuq müharibə başa çatana qədər bölgə özünün müdafiə yönümlü sənayelərinə görə iqtisadi böhrana məruz qalmamışdı. Binhemton şəhərinin əhalisi 1950-ci illərin ortalarında 85 000-ə çatdı.
Tənəzzülü və yenidən dirçəlişi
Müharibədən sonra şəhərətrafı bölgənin inkişafı şəhərin mərkəzi hissəsində əhalinin sayının azalmasına gətirib çıxardı, çünki bu zaman Vestal və Yunion şəhərləri sürətlə böyümüşdü. Binhemtonun texnologiya sənayesinin həyata keçirdiyi islahatlara baxmayaraq, ənənəvi istehsalçılar tənəzzülə uğradılar. Bu vəziyyəti aradan qaldırmaq üçün 1960-cı və 1970-ci illərin əvvəllərində şəhərdə bir sıra yeni binaların inşasına başladılar, beləcə şəhərdəki bir sıra qədim binalar söküldü. İnşa prosesinə Hökumət Sarayı, Brum Əyalətində Veteranların Xatirə Abidəsi və Brandivayn magistral yolu və başqa binalar daxidir. Digər bölgələrdə olduğu kimi, burada da həyata keçirilən yenidənqurma layihələr çərçivəsində Binhemton regionun dövlət və mədəniyyət mərkəzi kimi inkişaf etsə də, əvvəlki itkilərinin əksəriyyətini bərpa edilmədi. Şəhərin əhalisi 1969-cu ildə təxminən 64 000 nəfərdən 1980-ci illərin əvvəllərində 56 000-nəfərədək azaldı.
left|thumb|20-ci Hovli küçəsi, Binhemton, [[Nyu-York ştatı|Nyu-York.]] thumb|[[2011|2011-ci ildə tropik Li qasırğasının törətdiyi daşqından sonra şəhər.]] 1991-ci ildə Sovet İttifaqının dağıldığı zaman Soyuq müharibənin başa çatması ilə Böyük Binhemtondakı müdafiə sənayesi sektoru ləngiməyə başladı, nəticədə bir sıra müəssisələr bağlandı və işçilər işdən azad edildi. İxtisarlar IBM Federal Sistemlər bölməsində daha çox hiss edilirdi; burada da bir neçə min işçi işdən çıxarıldı. Yerli iqtisadiyyat dərin tənəzzülə məruz qaldı və 1990-cı ildən 2013-cü ilə qədər istehsal sənayesi 64% azaldı. 2009-cu il aprelin 3-də Amerika Mülki Birliyində (Binhemton) kütləvi atışma baş verdi, nəticəsə silahlı şəxs ilə birlikdə 14 nəfər həlak oldu.
XXI əsrdə şəhər yenidən canlanma üçün öz iqtisadi bazasını müxtəlifləşdirməyə başladı. Yerli iqtisadiyyat yavaş-yavaş xidmət və səhiyyə sənayelərinə yönəldildi. 2007-ci ildə Bimhemton Universitetinin tələbə şəhərciyi inşa edildi, bu hadisədən sonra şəhərdə tələbə yataqxanalarının tikintisinə başladılar. Bundan əlavə tələbələr üçün digər təhsil layihələri də planlaşdırılırdı və şəhərin mərkəzi hissəsində əhalinin artması üçün islahatlar həyata keçirilirdi. Təəssüf ki, bir müddət sonra şəhərdə baş verən ağır daşqınlardan sonra bərpa işləri yarımçıq qaldı. 2006-cı ildə daşqınlarının böyük hissəsinin şəhərətrafı ərazidə baş verməsinə baxmayaraq, tropik Li qasırğasının qalıqları 2011-ci ilin sentyabrında şəhərin daşqından müdafiə üçün tikilən bəndlərini dağıtdı və Böyük Binhemtona 1 milyard dollar zərər vurdu.
Şəhərin görünüşü
thumb|Konfluens parkı Birləşmiş Ştatların Siyahıyaalma Bürosuna görə şəhərin ümumi sahəsi 28,9 kvadrat kilometrdir. Bunun 27,2 kvadrat kilometrini torpaq sahəsi, 1,7 kvadrat kilometrini isə (5,83%) su sahəsi təşkil edir. left|thumb|290x290px|Şəhərin gecə mənzərəsi Binhemton uzun, lakin nisbətən dar bir vadinin mərkəzində, iki çayın qovuşduğu ərazidə yerləşir. Saskuehanna çayının şimal hissəsi şəhərin mərkəzində cənubdan keçir. Çayın bu qolu Nyu-Yorkun şərqində yüksəlir. Şəhərin mərkəzindən keçən Çenanqo çayı şimalda Saskuehanna çayına tökülür. Nəticədə, şəhərin hüdudları daxilində 11 körpü yerləşir. Əsas daşqınlar 1865, 1935, 1936, 2006 və 2011-ci illərdə baş vermişdir.
Binhemton şəhərinin iki çayın sahilində salınması çay kənarında məskunlaşan icmaları birləşdirdi. Şəhərin əhalisinin əksəriyyəti çay dərələrinə yaxın yerləşən ərazi boyunca məskunlaşmışdır. Şəhərin qədim hissəsi Coşua Vitni tərəfindən bir şəbəkə sistemində plana salınmışdır, lakin şəhərərtafı bölgələrin sürətli olaraq inkişaf etməsi nəticəsində bir neçə şəbəkə bir-birinə birləşdirilmişdir. Cənub hissəsində şəbəkə bitir, bundan sonra təpələr boyunca insan məskunlaşan ərazilər başlayır. thumb|Qarşılıqlı Həyat Təhlükəsizliyi binası Şəhər bölgənin ənənəvi iqtisadi mərkəzi olub və bir neçə tarixi bölgədən ibarətdir. Dəmir yolu Terminalı tarixi bölgəsi şəhərin şimal hissəsində dəmiryolu xətti boyunca bir neçə zavod və binanı özündə ehtiva edir Qərb bölgəsindəki 1000-dən çox mülkiyyət Riversayd magistral yolu boyunca yaşayış məntəqələrindən təşkil olunan Abel Bennett Trakt tarixi bölgəsinə daxildir. Şəhərdəki Dövlət küçəsi-Henri küçəsi tarixi bölgəsi bir neçə azmərtəbəli qədim binalardan ibarətdir. Məhkəmə küçəsi tarixi bölgəsi şəhərin ən arxitekturalarını, o cümlədən, 20-ci əsrin əvvəllərindəki möhtəşəm tikililəri və Brum Əyalət Ədliyyəsi, Mətbuat binası və Qarşılıqlı Həyat Təhlükəsizliyi binasını əhatə edir. Mətbuat binası şəhərin indiki ən hündür binası olan Hökumət sarayının tamamlanmasına qədər Binhemton şəhərindəki ən hündür bina idi. Şəhər mərkəzindən uzaqlaşdıqca binaların əksəriyyəti tək və çoxmənzilli yaşayış evlərindən və kiçik biznes müəssisələrindən ibarətdir. Dəmiryol xəttlərindən başqa şəhərətrafında bir sıra tərkedilmiş zavod və müəssisələr yerləşir.