cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyası
Ağsaqqallar Şurası
Ağsaqqallar Şurası VHP-nin yaşlı üzvləri əsasında formalaşdırılan qurumdur. Şuraya texnika elmlər doktoru Sabir Həsənov başçılıq edir.
Rəmzləri
Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının ilk emblemi|thumb|120px Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının birinci təsis qurultayında simurq formasında, Azərbaycan bayrağı rənglərində olan emblemdən istifadə olunmuşdur.
Gerbi
thumb|100px|left Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının əsas atributlarından biri olan gerbin müəllifi tanınmış rəssam-heykəltaraşlar Məzahir Afşardır. Gerbin rəmzləri qədim Türk dövlətçilik ənənələrindən qaynaqlanır:
Rəng
Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının rəngi ağ rəngdir. Ağ rəng həmrəyliyin, birliyin və vətəndaş sülhünün rəmzi sayılır.
Himn
Azadlıq Marşı (Yazar: Elçin Mirzəbəyli; Musiqi: Heyratı)
Ey ulu Vətənim, doğma torpağım, Var tükənməz odun, sönməz ocağın, Azadlığa çıxmaq üçün qalxsın bayrağın.
Nəqərat: Qalx ayağa millət, Boğmasınlar səsimizi. Bir bayraq altında Birləşdir bizi
Biz ki, Vətən oğlu, millət oğlu, Odlar oğluyuq, Biz ki, xalqa bağlı, yurda bağlı, elə bağlıyıq, Biz ki, haqq yolunda andımızdan dönmərik heç vaxt, Vuruş zülmə qarşı, ey ulu torpaq!
(Nəqərat)
Yad qılınc ilə qırıldıq yetər, Zülmə qarşı qalxaq, qul olduq yetər! Biz ayağa qalxsaq əgər, ayrılıq bitər!
Seçkilərdə
VHP indiyədək bütün parlament, bütün bələdiyyə və 2003-cü il prezident seçkilərində iştirak edib.
Prezident seçkiləri
2003-cü il prezident seçkilərində Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyası sədr Sabir Rüstəmxanlının namizədliyini irəli sürmüşdür. Qeydə alınan və seçki bülletenində adı olan 8 namizəddən biri olan Sabir Rüstəmxanlı 19 973 (0,82%) səs toplayaraq seçkiləri 6. sırada tamamlamışdır.
2013-cü il prezident seçkilərində partiya rəhbərliyində təmsil olunan bir çox üzv Demokratik Qüvvələrin Milli Şurasına üzv olaraq ortaq namizəd Cəmil Həsənlinin namizədliyi dəstəkləmişdir. Bu seçkilərdə Cəmil Həsənli 204 642 (5,53%) səs toplayaraq seçkiləri 2. sırada tamamlamışdır.
Parlament seçkiləri
Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyası seçkilərə adətən partiya olaraq tək qatılmışdır. 1995-ci il parlament seçkilərində tək mübarizə aparan Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyası 70 sayılı Yardımlı-Masallı seçki dairəsindən Sabir Rüstəmxanlının deputat seçilməsiylə parlamentdə təmsil olunmuşdur.
2000-ci parlament seçkilərində nisbi səsvermə yolu ilə seçkilərdə mübarizə aparan Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyası partiya siyahıları arasında Yeni Azərbaycan Partiyası və Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasından sonra 3-cü yeri tutaraq 3 mandat qazanmışdır. Partiyanın vahid namizədlər siyahısından ilk sırada Sabir Rüstəmxanlı, ikinci sırada Fəzail İbrahimli və 3-cü sırada olan Rafael Hüseynov deputat seçilmişdir.
150px|right|thumb|Demokratiya Seçki Blokunun rəsmi loqosunun son versiyası
Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyası 2005-ci il parlament seçkilərində Ədalət Partiyası və Vahid Azərbaycan Milli Birlik Partiyası ilə Demokratik Azərbaycan Seçki Blokunu yaratmışdır. Həmin seçkilərdə Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyası 2 (72 saylı Yardımlı-Masallı seçki dairəsindən Sabir Rüstəmxanlı, 58 saylı Hacıqabul-Kürdəmir seçki dairəsindən Rafael Hüseynov) mandat qazanmışdır. Daha sonra 10 seçki dairəsində seçki nəticələri ləğv olunaraq 2006-cı ildə təkrar seçkilər keçirilmişdir. Bu seçkilərdə 69 saylı Cəlilabad-Masallı-Biləsuvar seçki dairəsindən Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının sədr müavini Fəzail İbrahimli, 106 sayılı Tovuz-Qazax-Ağstafa seçki dairəsindən isə Ədalət Partiyasının sədri İlyas İsmayılov deputat seçilmişdir.
2010-cu il parlament seçkilərinə Azərbaycan Demokratik İslahatlar Siyasi Partiyası ilə Demokratiya Seçki Blokunu təsis edərək qatılın Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyası həmin seçkilərdə 3, Azərbaycan Demokratik İslahatlar Siyasi Partiyası isə 1 mandat qazanmışdır.
2015-ci il parlament seçkilərində partiya sədri Sabir Rüstəmxanlı səhhəti ilə bağlı iştirak etməsə də 69 saylı Cəlilabad-Masallı-Biləsuvar seçki dairəsindən Fəzail İbrahimli və 58 saylı Hacıqabul-Kürdəmir seçki dairəsindən Rafael Hüseynov deputat seçilmişdir.
2020-ci il parlament seçkilərində partiya sədri Sabir Rüstəmxanlı seçkilərdə iştirak etmə qərarı almışdır. 61 saylı Neftçala seçki dairəsindən Sabir Rüstəmxanlı, 69 saylı Cəlilabad-Masallı-Biləsuvar seçki dairəsindən Fəzail İbrahimli və 58 saylı Hacıqabul-Kürdəmir seçki dairəsindən Rafael Hüseynov deputat seçilmişdir.
İlham Mirzəyev
İlham Mirzəyev (tam adı: İlham Əlikram oğlu Mirzəyev; 18 iyun 1966, Əli Bayramlı Azərbaycan SSR) — şair-publisist, tədqiqatçı-psixoloq, Azərbaycan Jurnalistlər İttifaqının üzvü, psixologiya üzrə fəlsəfə doktoru.
Həyatı
İlham Əlikram oğlu Mirzəyev 18 iyun 1966-cı ildə Şirvan şəhərində anadan olub. Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetini bitirib. Daha sonra Azərbaycan Dövlət Teleradio Şirkətində çalışıb.
2000-ci ildən "Space" Müstəqil Teleradio Şirkətində aparıcı kimi fəaliyyət göstərir. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının fəlsəfə, Sosialogiya və Hüquq institutunun "dinşünaslıq və mədəniyyətşünaslığın fəlsəfi problemləri" şöbəsinin böyük elmi işçisi, həmin institutunun mətbuat katibi və elmi şuranın üzvü, psixologiya üzrə fəlsəfə doktorudur, dosent, 8 kitab, 3 dərs vəsaiti və 100-dək elmi məqalənin müəllifidir.
Azərbaycan Jurnalistlər İttifaqının üzvü olan İlham Mirzəyev "Vətən", "Qızıl qələm", "Humay", Hacı Zeynalabdin Tağıyev adına yaradıcılıq mükafatını, Milli Elmlər Akademiyasının fəxri fərmanına layiq görülüb.
Elmi fəaliyyəti
İlham Mirzəyev yaradıcı insan və peşəkar psixoloq kimi Azərbaycan hüdudlarından kənarda da çox yaxşı tanınır. Tədiqaqtçı-psixoloq kimi həm kəmiyyət, həm də keyfiyyət baxımından yaradıcı fəallığı ilə seçilən İlham Mirzəyevin "Liderlik zirvəsi: siyasətin sosial psixologiyası" adlanan beşinci irihəcmli elmi-praktik monoqrafiyası Türkiyədə İstanbul Kültür Bakanlığının dəstəyi ilə nəfis tərtibatla nəşr edilib. Bu əsərdə ümummilli lider Heydər Əliyevin siyasi irsi, Prezident İlham Əliyevin dövlətçilik, idarəçilik fəaliyyəti, Azərbaycanın birinci xanımı, YUNESKO-nun və İSESKO-nun xoşməramlı səfiri, Heydər Əliyev Fondunun prezidenti Mehriban Əliyevanın ictimai-siyasi fəaliyyəti, sosial tarixi və siyasi-psixoloji yanaşma çərçivəsində sistemli şəkildə təhlil olunur.
Bədii fəaliyyəti
İlham Mirzəyevin şeirlərinə bəstələnən mahnılardan ibarət "Mən Tanrıma üz tuturam" adlı audio diski musiqisevərlərə təqdim edilmişdir. Bəstəkarlar Nadir Əzimovla Nailə Mirməmmədlinin bəstələdiyi bu mahnılar Azərbaycanın ən çox tanınan və sevilən görkəmli sənətkarları tərəfindən ifa olunub. İlham Mirzəyevin şeirlərinə yazılan mahnılardan ibarət diskdə Azərbaycan Respublikasının xalq artistləri Mələkxanım Əyyubova, Nazpəri Dostəliyeva, Nisə Qasımova, Bilal Əliyev, Brilliant Dadaşova və digər məşhur sənət adamlarının ifası yer alıb. Audodiskdə toplanan mahnılar Azərbaycanın tərənnümünə həsr olunub.
Şərqi Azərbaycanda zəlzələlər (2012)
thumb|11 avqust 2012-ci il tarixində zəlzələ nəticəsində tamam dağılmış [[Mirzəli Kəndi.]] thumb|Şərqi Azərbaycan zəlzələlərinin Şiddəti. thumb|Birinci zəlzələ. thumb|Ikinci zəlzələ.
2012-ci il Şərqi Azərbaycan zəlzələləri — İranın şimal-qərb bölgəsində, Şərqi Azərbaycan ostanında 11 avqust tarixində, yerli vaxt ilə saat 16:53 radələrində baş vermiş 6,4 ballı (Əhərdə) və 6.3 ballı (Vərziqanda)və saat 17:08 üz verən zəlzələdir. Zəlzələ 9,9 kilometr dərinliyində baş vermişdi. Episentri Əhər, Vərziqan və Heris şəhərləri idi. bu zəlzələnin əsəri batı Azərbaycan, Ərdəbil və Zəncan əyalətlərindədə hiss edilmişdir thumb|üçünçü (səhər 5) zəlzələsi. Hətta bu zəlzələ Azərbaycan Cumhuriyyətinin baş şəhəri " BAKI" dada bilinmişdir Zəlzələ nəticəsində 60 kəndin 60–80% infrastrukturuna zərər yetirilmiş, daha 6 kənd yer üzündən tamamilə silinmişdi. 227 nəfər ölmüş, 1380 nəfərdən artıq insan yaralanmışdı. Xilasedici qruplar ilk növbədə Təbriz və Əhərə göndərilmişdi. Vərziqan və Əhərdə 200 nəfər insan uçuq binaların altından xilas edilmişdi. Təbrizdə enerji çatışmazlığı müşahidə olunurdu; nəqliyyatın hərəkəti pozulmuş, yollarda tıxaclar yaranmışdı. İnsan itkisi olmayıb, lakin bir necə bina zəlzələ nəticəsində zədəyə uğramışdır.
Zəlzələ Ermənistan və Azərbaycanda hiss olunsa da, burada heç bir maddi zərər və ya insan itkisi müşahidə olunmamişdır. . Azərbaycan zəlzələsilə bağlı iran yetkililəri düzgün bilgi verməmişlər İranın " Böhran Durumu müdirlüyü" (رئيس سازمان مديريت بحران)bu zəlzələdə ölənlərin sayını 253 nəfər, Səhiiyə Nazirlyii isə onu 306 nəfər elan etmişdir başqa tərəfdən isə " Qızılaypara" cəmiiyəti, bu zəlzələdə ölənlərə 16 min yas mərasiminin qurulmasından xəbər vermişdir. bu zəlzələdə ən çöx zərər verən " BACABAC", "GÜRDƏRƏ" və "DİBNU" kəndləri və VƏRZİQAN şəhəri olmuşdur. . Zəlzələdən üç gün sonra Qızılaypara məmurları bir qadını torpaq altından diri çıxarmışlar, bu bir haldadır ki bir gün zəlzələdən sonra İran yetkililəri elan etmişlər ki, avar (inkaz) götürmə tamamiylə bitmişdir və avar altında qalanlar bütünlüklə dışarı çıxarılmışdır.
Xarici aksiyalar
''"Ölkənizin şimal-qərbində baş vermiş güclü zəlzələ nəticəsində çoxsaylı insan tələfatı və dağıntılar barədə xəbər bizi son dərəcə sarsıtdı.
Allah rəhmət eləsin!"''
Aslanxan Gövhər
Aslanxan Gövhər — şair.
Həyatı və təhsili
1847-ci ildə Ordubad rayonun Tivi kəndindən anadan olmuşdur. Nəsirov soyadlı yoxsullaşmış bəy ailəsində doğulmuş, əvvəlcə Məşədi Muxtar adlı ruhaninin yanında oxumuş, sonra isə Ordubadda mədrəsə təhsili almışdır.
1906-cı ildə Tivi kəndində vəfat etmişdir.
Pedaqoji fəaliyyəti
Bir müddət Ordubadda və Qarabağda müəllimlik etmişdir.
Bədii yaradıcılığı
Gəncliyində Ordubadda Gövhər adlı qız aşiq olmuş və onun adını özünə təxəllüs götürmüşdür. Ordubaddakı "Əncüməni-şüəra" ədəbi məclisinin fəal üzvlərindən olmuş, əsasən, aşıq şeir tərzində yazmışdır. lirikasında əsasən, şairin şəxsən tanıdığı gözəllər (Mələk, Nərgiz və b.) realistcəsinə vəsf olunur. Yaradıcılığında ictimai mövzular da əhəmiyyətli yer tutut. Şair sosial ədalətsizliyi, yoxsullarına ağır güzəranını hakim təbəqələrin zülmünü təsvir və tənqid etmişdir. Şeirlərində bədbinlik, ümidsizlik, zəmanədən şikayət motivləri də öz əksini tapmışdır.
Hemfri Devi
Hemfri Devi (17 dekabr 1778, Penzans, — 29 may 1829, Cenevrə) —ingilis kimyaçısı və fiziki.
Həyatı
İngilis kimyaçısı Hemfri Devi özünün qeydiyyat kitabçalarından birində qeyd edirdi: «Mən öz xarakteristikam üçün nə var-dövlətimə, nə hakimiyyətimə, nə də tanınmış nəslimə instinad edə bilmərəm. Amma əminəm ki, mən sadalanan bu üstünlükləri ayırıb versəm belə, bəşəriyyət və mənim dostlarım üçün faydam azalmaz».
Həmin vaxtdan Devinin tədqiqatlarında əsas istiqamət elektrik cərəyanı oldu. Daha dəqiq desək, elektrik cərəyanının müxtəlif maddələrə təsiri oldu. Beləliklə Devi elektrokimyanın baniləri sırasına daxil oldu. Devi belə bir fikir irəli sürdü: elektrikin məhlullara təsiri nəticəsində məhluldakı müsbət və ya mənfi yüklənmiş hissəciklər eyni adlı qütblərdən itələnir və əks işarəli yükə malik qütblərlə cəzb olunur. O, 1807-ci ildə elektrik yüklərinin enerjisi ilə cisimlərin kimyəvi hərisliyini izah etdi: «elektrik enerjisi və kimyəvi hərislik arasındakı əlaqə aydındır. Ola bilər ki, bunlar maddənin əsas xassələridirlər və təbiətcə eynidirlər. Bir maddənin eyni zamanda elektrik verməsi və digərinin qəbul etməsi olmadan kimyəvi hərislik mənasızdır».
Həqiqət toxumu olan bu ideyalar hələ ilkin xarakter daşıyırdı. Devi kimyəvi reaksiyalar zamanı cərəyanın əmələ gəlməsini heç gözləmirdi. O, faktları toplamağı qərara almışdı: «Bir və ya iki fakta əsasən yaradılmış çoxsaylı nəzəriyyələri nəzərdən keçirərkən mən əmin oldum ki, həqiqi tədqiqatçının əsas məsələsi bunlardan vaz keçməkdir». Faktları toplamaq onlar haqqında fikir söyləməkdən daha çətindir; yaxşı eksperiment hətta Nyüton kimi dahinin dərin düşüncəsindən daha qiymətlidir. Çox yaxşı deyilmişdir, elə deyilmi?!. Lakin eksperimentator Devinin əldə etdiyi nailiyyətlər belə mühakimə yürütməyə haqq verirdi.
O, ilk dəfə olaraq duz və qələvilərin ərintilərinin elektrolitik parçalanması ilə sərbəst halda qələvi və qələvi – torpaq metallarını almışdır: 1807-ci il kalium və natrium; 1808-ci il barium, kalsium, maqnezium və stronsium. Bu kimyəvi elementlərin kəşf tarixində əlamətdar bir hadisə oldu. 1808-ci ildə Devi fransız alimləri Jozef Gey Lüssak və Lui Tenardan xəbərsiz olaraq kalium metalı ilə borat turşusunu reduksiya edərək boru almışdır. O, 10-cu illərin sonunda xlorun elementar təbiətini tam olaraq sübut etmişdir. Daha bir faktı xatırlamağa dəyər. 1815-ci ildə Qemfri Devi şaxtaçılar üçün təhlükəsizlik lampasını ixtira etdi. Lampanın alovu kiçik məsaməli torla əhatə olunmuşdu. Əgər şaxtada partlayıcı qaz qarışığı olarsa partlayış yalnız torun içərisində baş verir. Lampa ani olaraq sönür və təhlükənin olduğunu qabaqcadan bildirir. Devinin ixtirası şaxtalarda elektrik lampaları kəşf edilənə qədər uzun müddət tətbiq olunurdu.
Bəylərbəyi hadisəsi
Bəylərbəyi hadisəsi (Türkcə: Beylerbeyi Vak‘ası) — 2 aprel 1589-cu ildə maliyyə vəziyyətinin pis olması səbəbilə başlayan yeniçəri üsyanı. Osmanlı tarixində yeniçərilərin kəllə istədikləri ilk üsyandır.
Üsyanın gedişi
Səfəvilərlə gedən müharibələr səngimiş və sülh danışıqları başlamışdı. İllərdir davam edən müharibə səbəbilə dövlət xəzinəsi boşalmış, bu səbəblə əsgərlərin maaşı gecikmişdi. Əsgərlərə ülufə divanında aşağı əyarlı sikkələrin verilməsi isə vəziyyətin nə dərəcədə çıxılmaz olduğunu göstərir.
Ancaq saraydan əhaliyə sızan bu xəbər yeniçəriləri qəzəbləndirdi. Bütün dövlət xadimləri divan məclisində ikən, yeniçərilər saraya doluşdu. Aşağı əyarlı sikkələrin həqiqi qızılla dəyişdirilməsini və bu işin baş təqsirkarı olaraq gördükləri Rumeli bəylərbəyi Mehmed Paşanın və baş dəftərdar Mahmud Əfəndinin kəllələrini istədilər. Tələb olunan dövlət adamlarını təslim aldıqdan sonra onları divanxana qapısında qətlə yetirən yeniçərilər sakitləşdi və dağıldılar.
Formal qrammatika
Formal qrammatika — dedikdə elə qaydalar sistemi başa düşülür ki, onun vasitəsi ilə verilmiş formal dilin(yalnız bu dilin) düzgün sözləri qura bilir. Qrammatika vasitəsi ilə qurulan formal dilin sözlər çoxluğu sonlu, sonsuz, və ya boş çoxluq ola bilər. Qrammatika sözlər çoxluğunu ixtiyari qaydada qura, yaxud müəyyənləşdirə bilər. Beləliklə, qrammatika sözlərin daxili quruluşunun qanunlarını açıqlayır ki, bunlara sintaksis deyilir. Formal qrammatika— müəyyən sintaksis nəzəriyyə çərçivəsində qurulan qrammatik riyazi modeldir.
Formal qrammatikanın növləri
Alqoritmik nöqteyi-nəzərdən formal qrammatikaların aşağıdakı növləri var:
Doğuran qrammatika
Tərif: Formal doğuran qrammatika dedikdə 4 obyektdən ibarət bir formal G={V, W, I, P} sistemi başa düşülür ki, burada V={a1, a2,…, am}- terminal simvollar əlifbası, V={A1, A2,…, An}- qeyri-terminal simvollar əlifbasıdır. Bunların kəsişmədiyi fərz olunur:, I- aksiom, yaxud başlanğıc qeyri-terminal işarə adlanır, I\in W, P- çevirmə, yaxud qurulma qaydalarının sonlu çoxluğudur, məsələn, , yaxud yazılışı onu göstərir ki, \alpha-dan \beta alınır, burada \alpha, \beta terminal və qeyri-terminal işarələrin birləşməsindən ibarət əlifbadan qurulmuş sətirlərdir: , yəni \alpha sətrinin boş olmaması şərti irəli sürülür:. V əlifbası qrammatikanın aid olduğu dilin əlifbası ilə eynidir. Qrammatikanın qaydalarına görə çevrilməsində vergüldən sol tərəfdə olan sözlər yalnız terminal simvollardan ibarət olduqda qrammatika fəaliyyətini dayandırır(terminate). Məqsədə çatana qədər qeyri-terminal simvollar aralıq sözləri qurmaq üçün istifadə olunur. Qeyri-terminalların təyinatı cürbəcür ola bilər və qrammatikanın tipindən asılıdır. Ancaq yeganə qeyri-terminal simvol mövcuddur ki, qrammatikanın tipindən asılı olmayaraq həmişə eyni təyinata malikdir. O, dilin bütün sözlərini işarə etmək üçün istifadə olunur. Bu simvol "doğuran qrammatikanın başlanğıc qeyri-terminal simvolu" adlanır, İ ilə işarə olunur. Hər bir doğuran qrammatikanın elə bir qayda olmalıdır ki, çevirmədə vergülün sol tərəfini yalnız İ olsun. Belə olmasa, bu qrammatika heç bir söz qura bilməz.
Xomski qrammatikasının çevirmələri baxılan sözdə qeyri-terminal simvol yoxa çıxana qədər tətbiq edilir. Bu qrammatika deduktivdir.
Sıfır, yaxud çoxsaylı əvəzləmələr \to^*. şəklində təsvir oluna bilər. şəklində əvəzləmə onu göstərir ki, beta sözü alpha sözündən sonlu sayda əvəzləmə ilə alınmışdır. Bu halda əgər əvəzləmə heç bir dəfə də tətbiq olunmamışsa, onda alpha və beta sözləri üst-üstə düşür.
Doğuran qrammatikanın tətbiqi ilə formal dilin qurulmasına aid misallar
İ\to A, A \to a.
Bu halda "a" sözünün yeganə qurulması üsulu: İ \to A\to a şəklində təsvir oluna bilər. Qeyri-terminal qrammatikanın əlifbasını ixtiyari qaydada seçmək mümkün olduğu üçün, belə qənaətə gələ bilərik ki, bu dili qurmaq üçün sonsuz sayda doğuran qrammatika təklif oluna bilər.
Misal2. dilinin qurulması üçün doğuran qrammatikanı hazırlayaq. Göründüyü kimi, dilin hər bir sözü a simvolu ilə başlayır və bunun davamında bir və daha artıq +a fraqmenti iştirak edir. Deməli, əvvəlcə a simvolunu qurmaq lazımdır, bundan sonra buna lazım olan qədər +a fraqmentini əlavə etmək lazımdır.
Qeyri-terminal A simvolunu daxil edək. Qrammatikanın qaydalarını(operatorlarını) daxil edək: İ\to aA, A \to +aA, A \to +a.
a+a+a sözünün qurulması sxemi belə olar: İ. Bu qurmada yuxarıdakı operatorlardan hər biri bir dəfə ardıcıl olaraq tətbiq olunmuşdur. L dilinin sözlərinin sayı sonsuz olduğu üçün bütün sözləri rekursiv olaraq qurmaq tələb olunur. Rekursiya yaradan səbəb A \to +aA operatorudur, çevirmənin solunda və sağında eyni bir simvol—A simvolu iştirak edir.
Misal3. Simmetrik sətirlər qrammatikasına baxaq, bunu G={V, W, I, P} ilə işarə edək. Burada: V=\{a,b\},W=\{I\},. Bunlar əsasında göstərmək olar ki, G simmetrik qrammatikadır.
Doğuran qrammatikaların N. Xomski tərəfindən qurulmuş çətinlik dərəcəsinə görə təsnifatı
"0-cı sinif" qrammatikalar — Bu zaman çevirməsinə heç bir məhdudiyyət qoyulmur, ona görə də bunlara bəzən qeyri-məhdud qrammatika deyilir.
.
Bütün formal qrammatikalar bu sinfə aid edilir. Türinq maşını ilə tanınan bütün dillər bu qrammatikalarla qurula bilir, belə dillərə rekursiv sadalanan dillər deyilir.
Misal. Aşağıda verilmiş qaydalara əsasən addd sözünü qurmalı.
Qaydalar:
I \to aBcc
B \to A
Ac \to B
"1-ci sinif" qrammatikalar — Bu sinfə mətndən asılı qrammatikalar və qısaltmayan qrammatikalar aid edilir. Birincinin qaydaları aşağıdakı kimi verilir:
, burada.
Qısaltmayan qrammatikanın qaydaları isə belədir:
Bu qrammatikalar ekvivalentdir. Bunlar təbii dilin mətnlərinin analizində istifadə oluna bilir. Bir sıra sahələrdə, məsələn, kompilyatorların qurulmasında istifadəsi, çətinliyə görə, praktiki olaraq mümkün deyil.
Bu sinifdən təbii dillərin və alt dillərin elementlərinin generasiyasında istifadə olunur.
"3-cü sinif" qrammatikalar(requlyar) — Bu qrammatikaların qaydaları və ya  şəklində verilir, burada.
Bu cür qrammatikaya avtomat, yaxud requlyar qrammatika deyilir. Bu qrammatikalar mətndən asılı deyil, məhdud imkanlara malikdir. Bunlar formal qrammatikalardan requlyar dilləri qura bilən ən sadə qrammatikalardır. Bu qrammatikaları iki ekvivalent sinfə ayırmaq olar:
Sol tərəfli qrammatikanın operatorları:
Sağ tərəfli qrammatikanın operatorları:
Sol tərəfli və sağ tərəfli qrammatikalar bir-birinə ekvivalentdir, bunlar eyni dil qurur. Ancaq onu da qeyd edək ki, sol tərəfli və sağ tərəfli qrammatikaların operatorlarını birləşdirsək, alınan dil requlyar olmaya bilər. Bundan başqa sağ tərəfli qrammatika ilə qurulan dillər çoxluğu sonlu avtomatlarla qurulan dillər çoxluğu ilə eynidir.
Əgər hər hansı L dil i-ci sinif qrammatika ilə qurulmuşsa, onda deyirlər ki, bu dil i sinfinə aiddir. i sinfinə aid olan bütün qrammatikalar G_i ilə işarə etsək, onda formal qrammatikalar arasındakı əlaqəni aşağıdakı kimi təsvir etmək olar:
thumb|center|İzahı:N. Xomskiyə görə doğuran qrammatikaların həndəsi interpretasiyası
Fərqli qrammatikaların bir-birinə çevrilməsi maraqlı məsələdir. Məsələn, doğuran qrammatika əsasında sadalayan qrammatika qurmaq olarmı? Olar. Bunun üçün doğuran qrammatika ilə sözləri generasiya etmək, onları uzunluğuna və simvollarının düzülüşünə görə nizamlamaq kifayətdir. Ancaq bunun əksinə, ümumi halda, hökm etmək olmaz, yəni hər bir sadalayan qrammatika əsasında doğuran qrammatika qurmaq olmaz. Sadalayan qrammatikadan tanıyan qrammatikanın qurulması da, ümumi halda, mümkün olmayan məsələdir. Ancaq birincinin əsasında ikincinin işini aşağıdakı kimi şərh etmık olar:
Sadalayan qrammatikanın çıxış sözlərini ardıcıl olaraq tanıyan qrammatikaya təqdim edək. Tanıyan qrammatikaya lazım olan söz çap olunduqda tanıyan qrammatika "hə" cavabı verir və biz sadalayan qrammatikanın işini məcburən dayandırırıq. Ancaq sadalayan qrammatikanın çıxışındakı heç bir söz verilmiş dilə aid olmasa, tanıma prosesi sonsuz olaraq davam edəcək, tanıyan qrammatikanın işi düyünə düşəcək. Bu mənada tanıyan qrammatikaların gücü doğuran və sadalayan qrammatikaların gücündən kiçikdir. Xomskinin doğuran qrammatikası ilə Türinqin tanıyan maşınlarını müqayisə etdikdə bu məsələni nəzərə almaq lazımdır.
Daha əlverişli qrammatika induktiv olan qrammatikadır.
Teorem 1: Hər bir təbii dilin sonlu sayda cümlələrindən ibarət çoxluq formal qrammatikadır.
Teorem 2: Hər bir formal dilə uyğun bir induktiv qrammatika qurmaq mümkündür.
Mətndən asılı olmayan ilk qrammatika kimi C. Bekusun yaratdığı ALQOL-60 dilini qeyd etmək olar.
Tezaurus formal qrammatikanın tətbiqinə aid bir nümunə kimi göstərilə bilər. Tezaurus cədvəl şəklində verilən modeldir(cədvələ baxın). Bu model baza sözlərinin əsasında cümlə qurmağa imkan verir.
Bu tezaurusun "*" işarəsi mətndə verilən sözə yeni söz əlavə etmək imkanı yaradır. Belə ki, cümləni "məmulat" sözü ilə başlasaq, "məmulatın keyfiyyəti" cümləsi alınar.
Tezaurusdan kompüterdə informasiya bazası yaradan zaman verilənlər bazasının idarə edilməsi zamanı və s. müxtəlif sahələrdə istifadə olunur.
<hərf> :: = A | B | … | Z
<rəqəm> :: = 0| 1| 2| …| 9
Bekus-Naur qrammatikası əsasında başqa konstruksiyaları da yaratmaq olar, məsələn:
<şəkilçi> :: = <tək halın şəkilçisi> | <cəm halın şəkilçisi>
Şərti işarələrin açıqlaması:
<… > —izahı tələb olunan hər hansı anlayış soldan və sağdan müvafiq olaraq bu işarələrlə əhatə olunur
Göründüyü kimi, Bekus-Naur qrammatikasında hər hansı anlayış özünə istinad etməklə izah oluna bilir, yəni bu qrammatikada rekursivlikdən istifadə olunur.
2015 Valais kuboku
2015 Valais kuboku — Valais Yay Futbol Kubokunun bir hissəsi olan beynəlxalq futbol turniridir. Oyunlar iyul ayında İsveçrə və Fransada keçirilir. Bu turnir 2014-cü ildəki müsabiqədən sonra üçüncü turnir olmuşdur. Turnir 5 komandanın iştirakı ilə 8 gün ərzində keçirilmişdir.
Turnir cədvəli
{|
Debat
thumbnail|Alimlər arasında debat, illüstrasiya Debat — özündə mübahisə, müzakirə, ziddiyyət, xüsusilə də Parlamentdə və ya hər hansı bir toplantıda ictimai mövzularla bağlı müzakirəni birləşdirən çəkişmə fəaliyyətidir.
Debatlar həm siyasi mövzularda rəsmi orqanlarda, parlamentlərdə, həm də elmi və yaradıcılıq məqsədləri ilə keçirilir. Bir incəsənət metodu kimi debatın əsas məqsədi istənilən mövqedə opponentlə bərabər şərtlər altında rasional şəkildə müzakirə aparmaq bacarığının aşılanmasıdır.
Debatın müxtəlif formalarının tarixi qədim Yunanıstana gedib çıxsa da, müasir formada debat cəmiyyətlərinin yaranması XVIII əsrdə baş vermişdir. Debat Cəmiyyətləri XVIII əsrin əvvəllərində Londonda yaranmış və tezliklə milli həyatın məşhur armaturuna çevrilmişdir. Bu cəmiyyətlərin necə yaranması haqqında dəqiq məlumat olmasa da, XVIII əsrin ortalarında Londonda artıq aktiv debat cəmiyyəti mədəniyyəti formalaşmışdı. Debat mövzuları dövlət siyasətindən tutmuş sevgi və evlilik məsələlərinə qədər geniş sahəni əhatə edirdi. Bu Debat Cəmiyyətləri öz sıralarına cinsindən və sosial mövqelərindən asılı olmayaraq hər kəsi qəbul edir və o İntibah dövrünə ictimai sferada öz töhfəsini verirdi. Bu cəmiyyətlər hər kəsə öz fikirlərini bildirməyə və tənqid etməyə imkan verən, yeni ideyalara qucaq açan müzakirə sferası formalaşdıra bilmişdilər.
1726-cı ildə ruhani Con Henli ictimai təqdimat bacarığının təkmilləşdirilməsi məqsədilə Natiqlik qurumu təsis etmiş, bu qurumun tədbirləri barədə vaxtaşırı elanlar vermiş və bu tezliklə Londonda ictimai sferanın ayrılmaz hissəsi halına gəlmişdir. Henli həmçinin ilk debat klub məkanının yaradıcısı hesab olunur, belə ki, o öz otağında iki platforma təşkil etmiş və girişi qəbul üçün yararlı şəkildə qurmuşdur. Sonradan Henli öz müəssisəsini Lincoln’s İnn Field-ə köçürdükdən sonra bu işini bir az da təkmilləşdirmişdir. Artıq insanlar bunun üçün pul ödəməyə belə hazır idilər. Beləcə 1770-ci illərdə debat cəmiyyətləri London ictimaiyyətində möhkəm əsaslarda yaradılmağa başlanılmışdı.
1780-ci ildə 35 müxtəlif debat cəmiyyəti 650–1200 insan arasında debatlar üçün elanlar verdilər. Debatlarda müzakirə olunacaq mövzu xüsusi seçilmiş moderator tərəfindən təqdim olunurdu, bəzi cəmiyyətlərdə bu, prezident adlanırdı. Bu şəxs həmçinin oyunda qaydaları müəyyənləşdirirdi. Spikerlər onlara verilmiş müəyyən vaxt çərçivəsi daxilində öz mövqelərini əsaslandırır, sonda isə qalibi müəyyən etmək üçün səsvermə keçirilir və ya nəticənin daha bir debatdan sonra müəyyən lunması barədə qərar qəbul edilirdi. Spikerlərə qarşı tərəfə iftira atmağa və təhqir etməyə, eləcə də mövzudan kənara çıxmağa icazə verilmirdi.
İlk tələbə debat cəmiyyəti 1794-cü ildə yaradılmış San Andreas Debat Cəmiyyəti olmuşdur. Bu günə qədər davamlı şəkildə fəaliyyət göstərən ilk tələbə debat cəmiyyəti isə 1815-ci ildə əsası qoyulmuş Kembric Birlik Cəmiyyətidir. Kembric Cəmiyyəti sonradan digər universitətlərdə də Oksford Birliyi, Yale Siyasi Birliyi kimi belə cəmiyyətlərin yaradılması üçün model rolunu oynamışdır.
Parlament debatı
Parlament debatının reqlamenti ingilis parlamentindəki qaydalar üzrə qurulmuşdur, burada tərəflər hökumət və opponent olur. Parlament debatları hazırda bir çox ölkələrdə oynanılır və Birləşmiş Krallıq, Hindistan, Yunanıstan kimi ölkələrdə əsas oynanılan debat növüdür. Bu növ özü də alt növlərə ayrılır:
Oksford debatı
Bu debat növündə də təsdiq və inkar olmaqla iki komanda iştirak edir. Qalib isə auditoriya arasında səsvermə yolu ilə seçilir. Oyundan qabaq auditoriya arasında mövzunun lehinə, əleyhinə və ya bitərəf olma haqqında sorğu keçirilir. Sonradan hər bir panelist (spikerlər belə adlanır) öz mövqeyinə dair yeddi dəqiqəlik çıxış edir, bunun ardıyca isə moderator vasitəsilə auditoriya panelistlərə öz suallarını ünvanlayır. Sonda isə hər bir panelist iki dəqiqəlik son çıxışı edir və auditoriya arasında yekun səsvermə keçirilir.
Meys debatı
Debatın bu növü İngiltərədə məktəblilər arasında məşhurdur. Oyunda iki komanda və hər komandada iki oyunçu olur. Təsdiq tərəf hər hansı bir təkliflə çıxış edir (Məsələn, bu palata hesab edir ki, məhbuslara səsvermə hüququ verilməlidir), inkar tərəf isə bunun əleyhinə çıxmalıdır. Müəyyən edilmiş ardıcıllıqla (Təsdiq 1, İnkar 1, Təsdiq 2, İnkar 2) spikerlər hər biri yeddi dəqiqəlik çıxış edir. Hər çıxışın beşinci dəqiqəsindən sonra opponent komanda üzvləri spikerə sual vermək hüququna malikdirlər, təbii ki spikerin də buna razılığı olmalıdır. Belə suallar adətən komandanın zəif nöqtəsindən vurmaq, ya da spikerin dediyi hər hansı fakta qarşı çıxmaq üçün verilir. Yuxarıda xatırladılan dörd çıxış bitdikdən sonra auditoriya komandalara öz suallarını ünvanlayır. Sualların ardıyca hər komandadan bir spiker (bu adətən 1-ci spiker olur) 4 dəqiqəlik çıxış edir. Bu yekun çıxışda auditoriyanın verdiyi suallara cavablar, eləcə də mövqeyin yekun əsaslandırılması öz əksini tapır. Debatın bu formatında analitik bacarıqlar, xüsusi tərz, arqumentlərin güclülüyü əsas götürülür.
Ces debatı
Debatın bu formatı İrlandiyada orta məktəb səviyyəsində keçirilir. Yarışda 5 spiker iştirak edir. Bunların dördü iki-iki komanda şəklində, biri isə hər iki tərəfdə yarışır. Çıxışlar 4 dəqiqə, 30 saniyə çəkir, son 30 saniyə ərzində opponentin sual istəkləri qəbul olunmur.
İctimai debat
Beynəlxalq İctimai Debat Assosiasiyası 1997-ci il, fevralın 15-də Texasda St. Mary Universitetində yaradılmışdır və hazırda ABŞ-nin Arkanzas, Luiziana, Kanzas, Alabama, Texas, Missisipi, Vaşinqton, Oreqon, Florida və Oklahoma ştatlarında məşhurdur. Bu assosiasiya universitetlər arasında ən sürətlə yayılan debat cəmiyyətidir. Bu formatda faktlardan çox ictimai təqdimat bacarıqları əsas rol oynayır və hər spiker hakimi öz mövqeyinə inandırmağa çalışır, hər turnirin sonunda ən yaxşı spikerlər mükafatlandırılır. Belə debatlar həm komanda şəklində, həm də individual şəkildə olur. Mövzu siyahısı oyundan 30 dəqiqə qabaq spikerlərə təqdim olunur, birgə danışıqlar nəticəsində mövzulardan biri seçilir. Tərəflər təsdiq və inkar olmaqla ikiyə bölünür, oyun spikerlərin açılış nitqləri ilə başlayır, çarpaz suallarla müşayiət olunur və yekun nitqlə bitir. Debatın bu formatı universitet səviyyəsində keçirilir.
Avstralasiya debatı
Debatın bu növündə də iki komanda iştirak edir. Mövzuların tipi regiondan regiona fərqlənir, aktual və hamını maraqlandıran mövzulara üstünlük verilir. Hər komanda 3 spikerdən ibarət olur və hər spikerin komandada öz mövqeyi olur. Məsələn, 3-cü spiker Komandanın Kapitanı adlanır və opponentin arqumentlərini bir-bir təkzib etmək səlahiyyəti var. Sonda isə 1-ci spikerlər yenidən çıxış edirlər, lakin yeni fakt təqdim edə bilməzlər. Bu format adətən məktəb səviyyəsində keçirilir.
Asiya debatı
Birləşmiş Asiya Debat Çempionatı Asiyada ən böyük debat turniridir və burada Orta Şərqdən tutmuş Yaponiyaya kimi bütün ölkələrdən komandalar iştirak edir. Əsas iştirakçılar Cənub-Şərqi Asiya ölkələrindən olduğu üçün turnirlər də əsasən bu ölkələrdə keçirilir.
Asiya debatı Avstralasiya debatı ilə oxşarlıq təşkil edir. Yeganə fərq ondadır ki, spikerlərin çıxış müddəti 7 dəqiqədir, eləcə də 1-ci və 7-ci dəqiqələrdə spikerə sual vermək qadağandır. Oyun "Baş Nazir"in çıxışı ilə başlayır və Opponent liderinin çıxışı ilə müşayiət olunur. Sonuncu çıxışda isə əvvəlcə opponent üzvü, daha sonra isə hökumət üzvü çıxış edir. Hökumət üzvünün çıxışı 4 dəqiqə davam edir və bu çıxış zamanı ona sual verilmir.
Siyasət debatları
ABŞ-da keçirilir və həm də çarpaz suallar debatları da adlandırılır, belə ki, hər çıxışdan sonra 3 dəqiqəlik çarpaz suallar roundu olur. Təsdiq komanda layihə hazırlayır, inkar isə sübut etməyə çalışır ki, layihə yararsızdır və yaxşı təşkil olunmayıb, ya da çox baha başa gəldiyi üçün həyata keçirilə bilməz.
Linkoln-Duqlas debatı
Bu debat formatı ABŞ ali məktəblərində keçirilir. Yarışda bir nəfər bir nəfərə qarşı yarışır və müzakirə əsasən real ümumdünya problemlərinə fəlsəfi nəzəriyyələrin cəlb olunması üzərinə fokuslanır. Tərəflərdən biri qətnaməni hazırlayır, digəri isə bu qətnaməyə "hücum edir". Bu format siyasət debatlarına alternativ olaraq yaradılsa da, onun bir çox taktikalarını mənimsəmişdir, lakin burada yazılı fakt təqdim olunması Siyasət Debatlarına nisbətən az tələb olunur. Siyasət və Linkoln-Duqlas debat turnirləri adətən eyni universitetlərdə ardıcıl keçirilir.
Ümumdünya Karl Popper Debatı Çempionatları
Hər il Beynəlxalq Debat Təhsil Assosiasiyası (İDEA) Gənclər Forumları təşkil edir və bu Forumlarda Karl Popper Debatı çempionatları keçirilir. Dünyanın müxtəlif ölkələrindən gənclər bu turnirlərdə iştirak edirlər. Məşhur filosofun şərəfinə adlandırılmış Karl Popper debatları Şərqi və Mərkəzi Avropa ali məktəblərində geniş yayılmış formatdır. Bu format tənqidi düşüncə bacarıqlarını və müxtəlif mövqelərə tolerantlığı aşılayır. Komandalar 3 nəfərdən ibarət olur və hazırlıq prosesi zamanı hər komanda hər iki mövqe üçün hazırlaşır. Oyun zamanı 1-ci spikerlərin çıxış müddəti 6 dəqiqə, digər spikerlərin çıxış müddəti isə 5 dəqiqədir. Çıxışlar zamanı mövqe arqument və faktlarla əsaslandırılır. Həmçinin hər çıxışdan sonra 3 dəqiqəlik çarpaz suallar raundu baş tutur.
Simulyasiya debatları
Belə debat yarışları ali məktəblərdə keçirilir və bunlara Konqres Debatı, BMT Modeli, Avropa Gənclər Parlamenti və s. tipli tədbirlər daxildir.
Bədahətən debat
Digər formatlara nisbətən bu debat formatı daha sərbəstdir və möhkəm reqlament üzərində qurulmayıb. Mövzu iştirakçılara oyundan 15–20 dəqiqə əvvəl təqdim edilir. Daha sonra oyun göstərilmiş ardıcıllıqla aparılır: Hər spiker 5 dəqiqəlik çıxış edir; 10 dəqiqəlik müzakirə raundu ; çarpaz suallar raundu; beş dəqiqəlik fasilə, hər komanda üçün 4 dəqiqəlik təkzib çıxışı.
Paris Debatı
Bu, nisbətən yeni fransız formatıdır. Oyunda hər biri 5 nəfərdən ibarət iki komanda iştirak edir və verilmiş mövzu üzrə müzakirə aparırlar. Formatda əsas üstünlük verilən faktorlar arqumentlərin güclülüyü, güclü ritorika bacarığı, spikerin özünün xarizması və yumor hissi və ən əsası, komanda işinin yaxşı təşkilidir. Hər spiker 6 dəqiqə çıxış edir, çıxışın ilk və son dəqiqəsi istisna olmaqla, çıxış zamanı opponent komanda spikerə sual və ya şərh verə bilər.
Onlayn debatlar
İnternetdə xüsusi təşkil olunmuş müzakirə saytları mövcuddur ki, bunlara onlayn forumları misal göstərmək olar. İndiyə kimi iki onlayn debat çempionatı baş tutmuşdur ki, bunları Debatewise və Beynəlxalq Debat Təhsil Assosiasiyası təşkil etmişdir.
Sığınacaq
thumb|
Sığınacaq — əhalini və qoşunların şəxsi heyətini bütün qırğın vasitələrinin zədələyici təsirindən qorumaq üçün tikilən xüsusi qurğu.
Sığınacaq mülki müdafiədə kollektiv mühafizə vasitələrinin əsas növüdür.
Sığınacaqdan ilk dəfə Birinci dünya müharibəsi zamanı istifadə edilmişdir. İkinci dünya müharibəsi illərində isə bomba və qaz sığınacaqları geniş tətbiq olundu. Sığınacaq mohkəm inşaat materiallarından tikilir (nüvə partlayışının zərbə dalğası təsirindən qorunmaq üçün), radioaktiv, kimyəvi, bakterioloji maddələrdən qorunmaq üçün hermetik olur, ventilyasiya qurğusu ilə təchiz edilir və burada adamların 2-3 gün qalması üçün şərait yaradılır. Sığınacaqlarda adamların yerləşdiyi əsas otaqlardan başqa ərzaq, su ehtiyatları saxlanan otaqlar, sanitariya qovşağı və digərləri üçün nəzərdə tutulan yardımçı otaqlar, kanalizasiya, isitmə sistemi, qəza halları üçün giriş və çıxış yolları və sığınacaq olur. Metropoliten stansiyaları, yeraltı qazmalar və digərlərindən də sığınacaq kimi istifada edilə bilər.
Ne crois pas
Ne crois pas — Lüksemburqun 1956-cı ildə Avroviziyada təmsil olunduğu mahnı. Mişel Arnaud fransız dilində ifa etmişdir. 1956 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinin səsvermə nəticələri açıqlanmadığı üçün bu mahnının topladığı xal və tutduğu yer məlum deyil.
Rubus thibetanus
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Çuğundurot
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Manipula
thumb|right|228px|
Manipul (manipula) — Qədim Romada 200-250 nəfərdən ibarət ağır silahlanmış piyada bölük. Manipul Qədim Roma ordusunun döyüş vaxtı istifadə etdiyi universal bölük vahidi idi və döyüş vaxtı, bir döyüş birliyi təşkil edən, iki senturiyadan(yüzlük) ibarət idi. Baş senturion bütün manipula və bilavasitə öz yüzlüyünə, kiçik senturion ancaq öz yüzlüyünə başçılıq edirdi.
Manipul düzülüşünün ilk tətbiq olunması Samnit müharibələri ilə bağlıdır. Əvvəllər ancaq ümumi falanqa şəklində vuruşan legion indi daha kiçik alt-hissələrə bölünməyə başladı, manipullara( legionda hərəsində iki senturiya olan 30 manipul var idi). Manipulyar düzülüş leqionun döyüş və manevr qabiliyətini yüksəltdi.
Bir ovuc torpaq (film, 2009)
Rollarda
Qeyd: Obrazların adları titrlərdə göstərilməyib.
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Xarici keçid
Filmi izlə
Vladimir Solovyov
Vladimir Rudolfoviç Solovyov — Rusiya jurnalisti və televiziya aparıcısı. Xarici KİV-lər Solovyovun televiziya şousunu Vladimir Putinin təbliğatını təşviq etmək üçün platforma olmaqda ittiham edir. 2009-cu ildən bəri İtaliyada yaşamaq icazəsinə malikdir və buna görə müxalifət dairələri tərəfindən tənqid olunur. Lakin Solovyovun iddiasına görə bu icazə ona həmin ölkədə işləməyə və vətəndaşlıq almağa imkan vermir.
Brickellia megaphylla
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Aleksandr Dedyuşko
Aleksandr Viktoroviç Dedyuşko (rus.: Александр Дедюшко) — Rusiyanın teatr və kino aktyoru.
Azər-ilmə
Azər-ilmə — Azərbaycan şirkəti.
Azərbaycanda xalçaçılıq
Azərbaycan xalçası əsrlər boyu dünyada incəsənətimizin təmsilçisi, ulu keçmişimizin, təkrarsız mədəniyyətimizin, milliliyimizin səfiri, elçisi olub. Bu xalçalar öz gözəlliyi, zərifliyi ilə hamını heyrətə gətirmiş, muzeylərdə, şəxsi kolleksiyalarda və ən nəhayət mənzillərdə belə digər eksponatları, əşyaları kölgədə qoymuşdur. Bu baxımdan Azərbaycanda xalça işi özünəməxsus ənənələrə malikdir. Tarix xalçaçılıqla məşğul olan, bu sahənin inkişafına və sağlam təməllər üzərində miqyasca genişlənməsinə əmək sərf etmiş neçə-neçə həmvətənimizin adını öz səhifələrində yaşadır. Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində - Şuşada, Ağdamda, Qazaxda, Göyçayda, Qubada və s. təşkil olunan xalça bazarları dünyanın bir çox tacirlərini, səyyahlarını, alimlərini, tədqiqatçılarını özünə cəlb etmişdir. Mənbələrdə bu bazarlarda satışa çıxarılan, sərgilənən xalçaların gözəlliyi, rəngarəngliyi, yüksək hərrac qiymətləri, xaricilərin onlara qarşı marağı haqqında qiymətli məlumatlar vardır. Xalçaçı, toxucu – sənətkardır, yaradıcıdır. O, öz əl işlərini – yuxusuz gecələrinin, alın tərinin bəhrəsi olan məhsulları qədərincə qiymətləndirməkdə çətinlik çəkir. Bəzən toxucu öz əl işini ehtiyac ucbatından dəyər-dəyməzinə satmalı olmuşdur. Bir zamanlar insanların məişət tələbatlarını ödəyən xalça və xalça məmulatları, sonradan sənət nümunəsi, əntiq əşya kimi yüksək qiymətləndirilmiş, nəinki respublikamızda, hətta onun hüdudlarından çox-çox uzaqlarda belə rəğbətlə qarşılanmış, böyük ekspozisiyaların bəzəyinə çevrilmişdir. Hətta, sovet dönəmində belə Azərbaycan xalçalarına tələbat azalmamışdır. Dövlət bu sahəni xüsusi nəzarətdə saxlamış, mübadilə işini təşkil etmişdir; o zamanlar fəaliyyət göstərən xalça məntəqələrində əl işi olan iki xalçanın müqabilində fabrik üslu ilə toxunmuş, müvafiq ölçülü bir xalça verilirdi.
"Azər-ilmə"nin tarixçəsi
right|thumb|"Azər-ilmə"nin şirkət binasının dəhlizi|160px Zaman-zaman zəifləyən, dövrün tələblərinə müvafiq olaraq, demək olar ki, tam tənəzzülə uğramış xalçaçılıq işi Azərbaycan müstəqillik əldə etdikdən sonra, xüsusilə, 1993-cü ildən etibarən yenidən dirçəlməyə başladı. Bu dövrdə respublikada iş adamlarının uğurlu fəaliyyətini təmin etmək məqsədilə özəl sektorun inkişafına dair proqramlar qəbul edilmiş, çoxsaylı mühüm fərmanlar imzalanmışdı. “Azər-İlmə” Xalçaçılıq Şirkəti də məhz bu zəmində formalaşmış, təşəkkül tapmış müəssisələrdəndir. Professor Vidadi Muradov 1976-cı ildən üzü bu yana qazandığı zəngin təcrübə əsasında Azərbaycanda analoqu olmayan, tam fərqli fəaliyyət istiqaməti götürmüş yeni bir şirkət yaratmağa nail olmuşdu. İlk mərhələdə 15 nəfərlik heyətlə çətin, lakin şərəfli yolla addımlamağa başlayan “Azər-ilmə” həm yerli, həm də xarici, xüsusilə Türkiyədə olan partnyorların elmi-nəzəri biliklərindən, təcrübəsindən uğurla istifadə etdi. Türkiyəli mütəxəssislərin köməkliyi ilə Azərbaycanda ilk dəfə məhz burada “Gördəst” türk düyümü həyata qaytarıldı. 1995-1996-cı illərdə şirkət ilk məhsullarını daxili bazarda satışa çıxardı. Və bu ilk, uğurlu addım “Azər-ilmə”nin sənətin, elmi axtarışların, yaradıcılığın zirvələrinə gedən yolunun başlanğıcı oldu. Genişlənən beynəlxalq əlaqələr istehsal olunan xalça məmulatların xarici bazarlara çıxarılmasına şərait yaratdı. Beləliklə, “Azər-ilmə”nin ilk xarici alıcısı ABŞ-dən oldu. Ən maraqlı və dəyərli məqamlardan biri də, bu gün qloballaşmanın tüğyan etdiyi bir şəraitdə, infromasiya mübarizəsinin get-gedə daha kəskin xarakter aldığı bir dönəmdə şirkətin Azərbaycan adı, Azərbaycan imzası, Azərbaycan sənətkarının tarixi yaradıcılığı uğrunda mübarizəyə öz layiqli töhfəsi ilə qoşulması, milli xalçalarımızı məhz “Azərbaycan məhsulu” kimi təqdim etməsidir.
Fəaliyyəti
left|160px|thumb|Toxuculuq emalatxanası “Azər-İlmə” sırf Azərbaycan xalçaları istehsal edir. Burada azərbaycanlı xanımlar qədim Azərbaycan xalçalarının eskizləri əsasında xalça və xalça məmulatları toxuyurlar. Hətta, boyaq maddələrinin alınmasında belə təbii üsullardan, Azərbaycanda hələ qədim zamanlardan geniş vüsət almış boyaqçılıq ənənələrindən istifadə edilir. Şirkətin fəaliyyətinin ən maraqlı tərəflərindən biri də, toxucu kadrlarının maariflənməsi işi ilə bağlıdır. “Azər-İlmə”nin hər bir toxucusu vurduğu çeşninin, naxışın tarixinə, mənşəyinə, rəng-çalar sisteminə, kompozisiyasına, element mütənasibliyinə və s. bələddir. Elə buna görə də, şirkəti, haqlı olaraq, “Azərbaycan xalçaçılığının ünvanı”, “istinad yeri” adlandırmaq mümkündür. Bu gün qədim ənənələr əsasında ən müasir texnologiyalarla çeşidli xalçaların toxunduğu “Azər-İlmə”də 350 nəfərədən ibarət kollektiv - rəssamlar, sənətşünaslar, xalçaçılar, boyaqçılar və s. peşə sahibləri çalışır. Şirkətin məramı unudulmaqda olan çeşniləri bərpa etmək, yüksək keyfiyyətli xalçalar toxumaq, bir çox şəxsi kolleksiyaları və dünya muzeylərini bəzəyən Azərbaycan xalçalarının bədii ənənələrini yaşatmaq və gələcək nəsillərə çatdırmaq, Azərbaycan xalçasının beynəlxalq ticarətini təşkil etməkdir.
Şirkətin fəaliyyəti yalnız paytaxt Bakı ilə məhdudlaşmır. Azərbaycanın digər qədim toxuculuq mərkəzlərində - Qarabağda, Qazaxda, Qubada, Gəncədə, Lerikdə, Şirvanda da toxuculuq emalatxanaları olan müəssisə əsrlər boyu biçimlənmiş milli xalçaçılıq tarixini izləməkdədir. Respublikanın ən müxtəlif bölgələrini qarış-qarış tədqiq edən “Azər-İlmə” unudulmuş, yalnız ayrı-ayrı qocaman toxucuların əl işlərində qorunan xalçaçılıq ənənələrinin, xüsusən də tarixi ilk insanların qayaüstü təsvirləri qədər qədim olan, xalqımızın mifik təsəvvürlərindən, inanclarından, dünyagörüşündən, arzularından, istəklərindən qaynaqlanan və ən müxtəlif xalq tətbiqi-sənət sahələrində, həmçinin xalçaçılıqda tətbiq edilmiş elementlərin, naxışların, motivlərin, kompozisiyaların sorağındadır. Şirkət Azərbaycanın Qazax, Borçalı, Göyçə, Zəngəzur, Ağbaba, Dərəçiçək, Paşalı, Cəlaloğlu, Hamamlı, Şərur-Dərələyəz, Dərbənd, Təbriz, Ərdəbil, Sərab və s. tarixi ərazilərində xalq sənətkarlarının miras qoyub getdikləri bədii və texniki təcrübə əsasında müasir üslublu və texnoloji göstəriciləri baxımından beynəlxalq standartlara cavab verən xalça nümunələri yaradır. Burada peşəkar sənətkarlar yun və ipək zərif, yüksək sıxlıqlı, orijinal tərtibatlı, şux koloritli xalçalar hazırlayırlar. “Azər-İlmə”nin sənət nümunələri hal-hazırda ABŞ, Almaniya, Fransa, Türkiyə, Rusiya, Avstraliya, Yaponiya, İsveçrə, İtaliya, Norveç, Cənubi Afrika və s. ölkələrdə şəxsi kolleksiyaları və mənzilləri bəzəyir. right|160px|thumb|Boyaqçılıq