cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Xaba
Ramessid padşahlarının siyahıları ilə eyniləşdirmə
Bunun əksinə olaraq, misirşünaslar Volfqanq Helk və Aidan Dodson, Habanın Ramessids Sedges və Hudzhef II adları ilə eyni ola biləcəyini təklif edirlər. Hər iki "ad" əslində kral titulu üçün təxəllüslərdir, Ramessides mirzələri padşahların siyahılarını tərtib edərkən oxunmaz idi. Bu, qısa müddətə hökmranlıq edən padşaha uyğun gəlirdi. Turin Canon II Hujefeyə 6 illik qısa bir hökmranlıq verir.
Müasir Misirşünasların azlığı Habanın Huni kimi tanınan Ramessid kartuşunun adı ilə eyni ola biləcəyinə inanır. Bu adı Ramessidlərin katiblərinin 3-cü sülalənin sonuncu hökmdarı kimi ötürdükləri krala aid etmək olar. Rainer Stadelmann, Nicolas Grimal, Wolfgang Helk və Toby Wilkinson Sauyet el-Aryanda Layered Piramida adlanan pilləli piramidaya işarə edir. Bu abidə Habaya aid edilir (aşağıdakı bölməyə baxın) və Stadelmann və Wilkinson piramidanın tamamlandığına inandıqları üçün layihəyə nəzarət etmək üçün Kral Huni kimi uzun müddət hökmranlıq edən padşahın lazım olacağına inanırlar. Turin kanonunda Huninin 24 il hökm sürdüyü təsdiqlənir. Bundan əlavə, Stadelmann Elephantine üzərində tapılan suiti təəssüratlarına işarə edir: onlar Huni tərəfindən tikildiyi deyilən pilləli piramidaya çox yaxın bir yerdən gəlirlər
Manetho krallarının siyahısı ilə eyniləşdirmə
Antik tarixçi Manetonun Habunu hansı adla sadaladığı da məlum deyil. O, sadalanan Mesochris və ya Sofis ilə eyni şəxs ola bilər, lakin bu, öz növbəsində, Volfqanq Helk və Eberhard Otto tərəfindən sorğulanır. Hər iki adı padşah Sənaxtla əlaqələndirirlər .
Xronologiya
Bununla belə, Svelimin nəzəriyyəsi geniş şəkildə qəbul edilməmişdir. Qrimal, Helk, Wilkinson və Stadelman qeyd edirlər ki, 3-cü sülalə dövründə cilalanmış səthli kral daş kasalarında heç bir istiqamətli yazı olmadan yalnız Horusun adlarını təsvir etmək dəb halına gəldi. Eyni şey Kral Habanın daş qablarına da aiddir. Bu dekor üslubu hətta 4-cü sülalənin banisi Snefru dövründə də tətbiq edilmişdir. Beləliklə, Habanın Üçüncü Sülalənin sonlarına doğru hökmranlıq etdiyi güman edilir.
Müddəti
Habanın padşahlığının dəqiq uzunluğu da məlum deyil. Əgər o, Ramessides kartuşundakı Sedges ("çıxmış" deməkdir) və Hudjef ("silinmiş" deməkdir) adları ilə eyni olsaydı, Turin Canonunun təklif etdiyi kimi, altı il padşahlıq edə bilərdi. Əgər Haba Kral Huni ilə eyni olsaydı, o, 24 il hökmranlıq edə bilərdi.
Hadisələr
Hazırkı arxeoloji vəziyyət Haba hakimiyyətini daha dəqiq qiymətləndirməyə imkan vermir. Elefantindən gələn möhür izləri yalnız bu adanın Haba dövründə ziyarət üçün vacib bir yer olduğunu sübut edir. Yazılar möhürlərin və onların qablarının Tinisdən gəldiyini və onların Elefantin qubernatoru tərəfindən qeydə alındığını göstərir. Digər möhürlərdə ilahə Bastet təsvir edilmişdir. Hierakonpolis möhürü yerli Horus məbədinin erkən sülalə xarabalıqlarında tapılıb. Orada tanrının, ehtimal ki, Aşın təsvirinin izləri göstərilir.
Türbə
thumb|Zaviet el Aryanda qat piramidası. Ümumiyyətlə, Habanın Gizadan təxminən 8 km cənub-qərbdə, Zaviet el-Aryanda yerləşən Qatlı Piramidanı inşa etdiyinə inanılır. Piramidanın dizaynı Üçüncü Dinasti hörgü üçün xarakterikdir, çiy kərpiclər yerli qayaların kobud bloklarından hazırlanmış nüvənin ətrafında laylaylıdır. Piramidanın 42–45 metr (138–148 fut) hündürlüyündə olması planlaşdırılırdı, lakin indi onun hündürlüyü cəmi 17 metrdir (56 fut). Piramidanın bir hissəsinin zamanla dağıdılıb-dağılmadığı və ya tikintisinin heç vaxt başa çatmadığı məlum deyil. Piramidanı Haba ilə birbaşa əlaqələndirən heç bir yazı olmasa da, onun sərxoşları Z500 Mastaba kimi tanınan yaxınlıqdakı mastabada aşkar edilmiş daş qablarda görünür.
Mastaba Z500
Yalnız iki böyük məstaba türbəsini etibarlı şəkildə Həbənin hakimiyyətinə aid etmək olar. Birincisi Mastaba Z500 kimi tanınır və Zaviyet el Aryanda yerləşir. O, Layer Piramidasından təxminən 200 m şimalda yerləşir və cənub-şimal istiqamətinə malikdir. Məstaba çiy kərpicdən tikilib, onun xarici divarında taxçalar var və tipik türbə elementləri olmayan yalnız iki böyük kameradan ibarətdir. Bu səbəbdən Nabil Svelim kimi misirşünaslar Mastaba Z500-ün əslində Layer Piramid dəfn kompleksinə aid xatirə məbədi olduğuna inanırlar. Xabanın hakimiyyəti dövründə tikintinin tarixi çoxlu diorit və dolomit qablara və Şah Xabanın Serix adını daşıyan gil möhür parçalarına əsaslanır.
Birka
thumb Björkö adasındakı Birka (orta əsr mənbələrində Birca) Viking dövründə Skandinaviya ilə Şərqi Avropa və Şərq arasında əhəmiyyətli bir ticarət mərkəzi idi. Björkö, müasir Stokholmdan 30 kilometr qərbdə, Ekerö bələdiyyəsindəki Mälaren gölündə yerləşir. Birka adasında və Adelsö yaxınlığındakı Hovgarden'in arxeoloji yerləri Viking Skandinaviyalıların ətraflı ticarət şəbəkələrini və Avropa tarixinə təsirlərini göstərən bir arxeoloji kompleks meydana gətirir. Ümumiyyətlə, İsveçin ən qədim şəhəri sayılan Birka 1993-cü ildə UNESCO tərəfindən Dünya mirası elan edilib. Birkadakı Vikinq türbəsindən gələn gümüş üzük, bu dövrün Skandinaviyada olan ərəb yazılı ilk üzüyüdür.
Tarix
Birka, ticarəti idarə etmək və genişləndirmək üçün bir padşah tərəfindən qurulmuşdu. Skandinaviyanın ən erkən şəhər yaşayış yerlərindən biridir. Birka, Ladoga (Aldeigja) və Novqorod (Holmsgard) yolu ilə Bizans İmperiyası və Abbasilər Xilafətinə gedən çay və portaj yolundakı Baltik bağlantısı idi. Birka, İsveçdə 831-ci ildə Müqəddəs Ansqar tərəfindən qurulan ilk məşhur xristian icmasının yeri kimi də əhəmiyyətlidir. Birka, həmçinin, İsveçdə 831-ci ildə Müqəddəs Ansqar tərəfindən təsis edilmiş xristian icması kimi tanınırdı. thumb Birka ticarət mərkəzi olaraq Avropa və Qərbi Asiyanın müxtəlif materialları müqabilində xəz və dəmir məmulatları, eləcə də sənətkarlıq məhsulları təklif edir. Kürklərə ayı, tülkü, marten, otter, qunduz və digər növlər daxildir. Maralı qarışqa, qarışqadan hazırlanan əl ilə oyulmuş daraqlar ilə bir mübadilə də vacib bir maddə idi. Birka qəbirlərindən tapılan xarici mallara şüşə və metal qablar, Reynland dulusçuluqları, Çin ipəyi daxil olmaqla geyim və toxuculuq, son dərəcə incə qızıl iplikli Bizans naxışları, qızıl keçidli şkaflar və yüksək keyfiyyətli hörülmüş şnurlar daxildir. IX əsrdən etibarən Almaniyanın şimalındakı Haithabu və Skandinaviyanın başqa yerlərində zərb olunan pullar meydana çıxmağa başlayır. Birkada tapılan sikkələrin böyük əksəriyyəti xilafətdən gümüş dirhəmdir. İngilis və Carolingian sikkələri nadir tapıntılardandır.
Həm Rimbert, həm də Adam Latınca yazan Alman ruhanilər idi. Qəsəbənin adını və ya hətta qəsəbənin özündən bəhs edən məlum Norveç mənbələri mövcud deyil. Birca, mənbələrdə verilmiş Latınlaşmış forma və Birka onun müasir, İsveç formasıdır. Latınca adı, ehtimal ki, "bazar yeri" mənasını verən köhnə norveç dilində "birk" sözündən yaranmışdır.
Birka 10-cu əsrin son yarısında tərk edilib. Birkanın enişinin səbəbləri mübahisəlidir. Baltik Gotland adası da Rusiya-Bizans ticarəti üçün daha yaxşı strateji mövqedə idi və merkantil qala kimi şöhrət qazanırdı. Tarixçi Neil Kent bölgənin bir düşmən hücumunun qurbanı ola biləcəyini fərz edib.
Rusiyadakı Varangiya ticarət stansiyaları təxminən eyni tarixdə ciddi bir eniş yaşayıb.
Rimbert'in təsviri
Vita Ansgari -də ("Ansgarın həyatı") rahib və daha sonra Hamburq-Bremen Rumbert arxiyepiskopu Birkanın ilk məlum təsvirini verir. Şəhər 9-cu əsrdə İsveçdə katolik missionerlik fəaliyyətinin mərkəzi idi. Rimbert'in maraqları İsveç geosiyasətində deyil, xristian inancında idi.
Xristian missionerlərinin körpüsü
Hamısı 829-cu ildə başladı:
Bu vaxt İsveç səfirləri İmperator Lui Padisin yanına gəldikləri və imperatorun diqqətinə çatdırılması əmr edilmiş digər məsələlərlə yanaşı, millətlərinə mənsub olmaq istədikləri bir çoxunun olduğunu bildirdilər. Xristian dininə və onların padşahına, bu cür lütfə layiq görüldükləri və imperatorun onlara uyğun təbliğçilər göndərməsi şərti ilə, Allahın keşişlərinin orada məskunlaşmasına icazə verməsi barədə bu təklifi bəyənmişdilər. (IX fəsil)
Bundan sonra Ansgar, İsveçlilərin yanına getməsini və bu xalqın öz elçiləri tərəfindən elan edildiyi kimi imanı qəbul etməyə hazır olub-olmadığını istəməsini istədiyi imperatorun ona tapşırığı üzərinə götürdü. (X fəsil)
Ansgar artıq Danimarkada missionerlik işində təcrübəli idi və İsveçə yola düşdü. Rimbert səfəri belə təsvir edir:
Səfərdə olarkən quldurların əlinə keçdiklərini söyləmək mənə kifayət edər. Yolda olduqları tacirlər özlərini cəsarətlə və bir müddət müvəffəqiyyətlə müdafiə etdilər, lakin sonda gəmilərini və sahib olduqları hər şeyi özlərindən götürdükləri quldurlar tərəfindən fəth edildi və qalib gəldi. Böyük çətinliklə piyada uzun yollarını davam etdirərək gəmi ilə keçilə bilən dənizləri (mariya) keçərək sonda İsveçin Birka adlı limanına gəldilər. (X və XI fəsillər)
Björkö arxeoloji məkanı
2004-cü ilin iyul ayında Birka qazıntısı
Birkanın dəqiq yeri də əsrlər boyu itirildi və bu, İsveç tarixçilərinin fərziyyələrinə səbəb oldu. Ancaq Björkö adasının İsveçin salnaməsi (Prosaiska krönikan) adlanan bölgədə təxminən 1450 ilə yaxın Birka olduğu iddia edildi:
Və İsveçdə Uppsala (Vpsala) çox uzaq olmayan üç paytaxt var idi. Biri Sigtuna (siktuna), digəri Birka (birka) adlanırdı. Birka, Björkö (birköö) adlanan Mälaren (mälar) gölündə bir adada idi. Üçüncüsü Westgötalandda (westergötlandh) idi və Skara (skara) adlandırıldı. thumb Milli Antikvar Yohan Hadorph ilk dəfə 17-ci əsrin sonlarında Björkö'de qazıntılar aparmağa cəhd etdi.
XIX əsrin sonlarında, təhsili ilə bir entomoloq Hjalmar Stolpe, Björkö'yə, adada kəhrəbada tapılan daşlaşmış böcəkləri öyrənmək üçün gəldi. Stolpe adada çox miqdarda kəhrəba tapdı, bu da adi Mälaren gölündə kəhrəba tapılmadığı üçün qeyri-adi haldır. Stolpe, adanın əhəmiyyətli bir ticarət postu ola biləcəyini ehtimal edərək, onu 1871-95 illəri arasında bir sıra arxeoloji qazıntılar aparmağa vadar etdi. Qazıntılar qısa müddətdə böyük bir yaşayış məntəqəsinin adada yerləşdiyini və nəticədə Stolpe'nin adanın qazılmasına iki il sərf etdiyini bildirdi. Björkö'nün qədim Birka ilə eyniləşdirildikdən sonra, Birkanın orijinal adının sadəcə Björkö'nün əvvəlki forması olan Bierkø (bəzən Bjärkö yazıldığı) olduğu güman edilir.
Björkö'nün mülkiyyəti bu gün əsasən özəl əllərdədir və əkinçilik üçün istifadə olunur. Yaşayış yeri ancaq arxeoloji bir yerdir və tapıntılar (əsasən replikalar), modellər və yenidənqurmalar sərgisi üçün bir muzey inşa edilmişdir. Yaz aylarında ziyarət etmək üçün məşhur yerdir. Björködəki qazıntılardan əldə edilən arxeoloji tapıntıların tam kolleksiyası Stokholmdakı İsveç Tarix Muzeyi tərəfindən aparılır və bir çox əsər burada nümayiş olunur.
Arxeoloji qalıqlar Björkö'nün şimal hissəsində yerləşir və təxminən 7 hektar ərazini əhatə edir (17 hektar). Qalıqlar həm məzar yerləri, həm də binalardır və bu ərazinin cənub hissəsində "Borgen" ("Qala") adlı təpə qalası da mövcuddur. Binaların tikinti texnikası hələ bilinmir, lakin əsas material odun idi. Bitişik bir adada Hovgården'in qalıqları, ziyarətlər zamanı Kralın qonaqlıq verdiyi bir əmlak var.
Birkanın ən böyük olduğu zaman təxminən 700 adam yaşayırdı və təxminən 3000 qəbir tapılmışdır. Onun inzibati mərkəzi qəsəbənin xaricində, yaxınlıqdakı Adelsö adasında yerləşirdi.
Elm (nəşriyyat, SSRİ)
"Elm" nəşriyyatı (Rusiya Elmlər Akademiyasının “Nauka” nəşriyyatının Akademik Tədqiqat və Nəşriyyat, İstehsal, Poliqrafiya və Kitab Yayımı Mərkəzi, qısaldılmış adı - FSUE Nəşriyyat Evi “Elm”» ) — Sovet və Rusiya akademik kitab və jurnal nəşriyyatı. SSRİ və dünyanın ən böyük elmi nəşriyyatı (1982-ci ildə). “Nauka” nəşriyyatının loqosunda ilk süni Yer peyki və açıq kitab təsvir olunub.
Tarixi
Nəşriyyatın sələfi 1727-ci ildən akademik nəşrlərin çap olunduğu Elmlər Akademiyasının mətbəəsi idi.
1917-ci ildən sonra Rusiya Dövlət Akademik mətbəəsi çağırıldı.
Rusiya Elmlər Akademiyasının nəşriyyatı SSRİ-də 1923-cü il aprelin 14-də yaradılmış və ilk olaraq Petroqradda yerləşirdi, nəşriyyatın ilk rəhbəri akademik Aleksandr Fersman, nəşriyyatın çap etdirdiyi ilk nəşr isə növbəti nəşr idi. 1924-cü ilin sonunda nəşr olunan Rusiya Elmlər Akademiyasının İzvestiya cildi.
1925-ci ilin avqust ayından Rusiya Elmlər Akademiyası (1917-1925) SSRİ Elmlər Akademiyası adlandırıldıqdan sonra nəşriyyat öz adını dəyişərək SSRİ Elmlər Akademiyası Nəşriyyatı (ANİ) adlandırdı.
SSRİ Elmlər Akademiyasının 1927-ci il Nizamnaməsində müəyyən edilmişdir ki, nəşriyyatın direktoru SSRİ EA-nın Ümumi Yığıncağı tərəfindən akademiklər arasından seçilir. 1930-cu ildə SSRİ Elmlər Akademiyasının xüsusi yaradılmış Redaksiya-Nəşriyyat Şurası (RİSO) nəşriyyatın rəhbər orqanına çevrildi, onun sədri SSRİ Elmlər Akademiyasının daimi katibi idi, bu şura Baş Qərargah tərəfindən seçildi. SSRİ Elmlər Akademiyasının iclası. 1931-ci ildə nəşriyyatın nəzdində paylama şöbəsi yaradıldı və 1938-ci ildə müstəqil "Akademkniqa" təşkilatına çevrildi və bu şöbə SSRİ Elmlər Akademiyasının nəşriyyatı tərəfindən nəşr olunan ədəbiyyatın yayılması ilə məşğul idi. 1980-ci illərin sonlarında “Akademkniga”nın ölkənin bir çox böyük şəhərlərində “Nauka” nəşriyyatının ədəbiyyatını paylayan ümumittifaq kitab mağazaları şəbəkəsini təmsil edən filialları var idi.
1934-cü ildə nəşriyyat Moskvaya köçdü və Leninqradda SSRİ Elmlər Akademiyası Nəşriyyatının Leninqrad filialı yaradıldı. Böyük Vətən Müharibəsi illərində nəşriyyat Kazana köçürüldü
Gülüstan (Nir)
Gülüstan — İranın Ərdəbil ostanının Nir şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 390 nəfər yaşayır (96 ailə).
Gəzən ölülər (teleserial, 2010)
"Gəzən ölülər" serialı ilk dəfə 31 oktyabr 2010-ci ildə "AMC" kanalında yayımlanıb. Birinci fəsil 6 seriyadan, ikinci fəsil isə 13 seriyadan ibarətdir. . Birinci fəsil tənqidçilər tərəfindən yaxşı qəbul olunmuş və bir neçə mükafatlara, o cümlədən, Qızıl Qlobus mükafatının "Görkəmli Dram Serialı kateqoriyasında" mükafata layiq görülmüşdür.
Nəzərdən keçirilməsi
Şerifin köməkçisi Rik Qrayms cinayətkarlara qarşı mübarizə aparan zaman ağır güllə yarası alır və bu səbəbdən komaya düşür. Tibb məntəqəsində ayılandan sonra Rik görür ki, həkimlər yerlərində yoxdur və bütün bina bərbad haldadır. Getdikcə Rik başa düşür ki, bütün bunlara səbəb dirilən ölülər olub. Rik çalışır ki, bu təhlükəli dünyada həyat yoldaşını və oğlunu tapsın. Süjet boyu Rik başqa həyatda qalan şəxslərlə tanış olur və yaşamaq üçün dirilən ölülərlə mübarizə aparmağa məcbur olur...
Əsas rollar
180px|thumb|right|Endrü Linkoln və Sara Ueyn Kellis (2010)
Tənqidçilərin rəyi
Birinci seriya tənqidçilər tərəfindən ilə yaxşı qəbul olunmuşdu, "Metacritic" resenziyası birinci seriyasına 100 xaldan 82 xal vermişdi. Nensi DeVulf Smit "The Wall Street Journal"-dan dedi: "Birinci seriya elə yaxşı alınmışdlr ki, mənim kimi zombini sevməyən adama da xoş gəldi." Həmdə o demişdi, ki birinci seriya elə yaxşı çəkilmişdi ki, kinonun süjeti bərabər idi.
Aleksandr Atabekyan
Aleksandr Atabekyan — erməni əsilli anarxist. Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikası daxilində anarxizmin yayılması fəaliyyəti ilə məşğul olmuş və rus dilli anarxist ədəbiyyatının hazırlanmasına rəhbərlik etmişdir.
Həyatı
Aleksandr Atabekyan 1868-ci ilin 2 fevral tarixində Rusiya imperiyasının Yelizavetpol quberniyasına bağlı Şuşa qəzasına daxil olan Şuşa şəhərində, Qarabağ məliklərindən olan məlik soyundan gələn Atabekyanların ailəsində anadan olmuşdur. İlk təhsilini Şuşa real məktəbində almışdır. 1889-cu ildə təhsilini davam etdirmək üçün İsveçrənin Cenevrə şəhərində yerləşən Cenevrə Universitetinə yollanmışdır. Cenevrədə olduğu 1888–1890-cı illər aralığında Sosial Demokrat Hnçak partiyasının yaradılmasında və onun fəaliyyətinin koordinasiya edilməsində yaxından iştirak etmişdir.
Atebekyan eyni zamanda Avetis Nazarbekyan tərəfindən nəşr edilən və Sosial Demokrat Hnçak partiyasının rəsmi yayım orqanı olan Hinçak qəzetinin hazırlanmasında köməklik göstərmişdir və həmin qəzetdə bir sıra yazılarla çıxış etmişdir. Tanınmış rus anarxist alim Pyotr Kropotkinin əsərləri ilə tanış olduqdan sonra anarxist olmuşdur. Aleksandr Atabekyan Cenevrə şəhərində anarxist kitabxanasının yaradılmasının əsas təşkilatçılardan biri olmuşdur.
Sonrakı fəaliyyətini anarxizmin və anarxist ədəbiyyatının tərcümə edilməsinə həsr edən Atabekyan bir sıra tanınmış müəlliflərin kitablarını rus və erməni dillərinə tərcümə edir. Daşnaksütunun anarxist tərəfdaşları ilə əlaqələrin qurulması da Atabekyanın anarxist ədəbiyyatı erməni və rus dilinə tərcümə etdiyi dövrə təsadüf etməkdədir. Əsərlərindən və fikirlərindən təsirləndiyi Pyotr Kropotkin ilə Bolqarıstanda görüşmüşdür. 1894-cü ildə Hamaink adlı erməni dilində nəşr edilən anarxist jurnalını çap etdirmişdir.
Jurnalın cəmi 4–5 nömrəsi işıq üzü görmüşdür və Hamaink bu günə qədər anarxizm mövzusuna həsr olunmuş yeganə erməni dilli jurnal hesab olunmaqdadır. 1896–1917-ci illər aralığında İranın şimal hissəsində həkim kimi çalışmışdır. 1914–1917-ci illər aralığındakı dövrdə Rusiya İmperator Ordusunun həkimi kimi fəaliyyət göstərmişdir.
Atabekyan Poçin qəzetində sosial inqilabçıları və bolşevikləri tənqid edən və Oktyabr inqilabına qarşı çıxdığını göstərən bir sıra yazılar yayımlamışdır. Pyotr Kropotkinin ölümündən sonra bir sıra veteran anarxistlərlə birlikdə Kropotkinin ev muzeyini yaratmışdır. Aleksandr Atabekyan fəaliyyətləri səbəbindən 1930-cu illərdə həbs olunmuşdur. 1940-cı ildə SSRİ tərəfindən təşkil edilmiş əmək düşərgələrinin birində öldüyü ehtimal edilməkdədir.
Dəməşq
Dəməşq və ya Şam — Suriya Ərəb Respublikasının paytaxtıdır. Dəməşq (ərəb dilində "təşəbbüs" mənasını bildirir) nəinki Suriyanın, eləcə də bütün dünyanın ən qədim şəhərlərindən biridir. Dəməşq barədə ilk məlumat e.ə. 1500-cü ilə təsadüf edir. Dəməşq həm də dünyanın ən qədim paytaxt şəhəridir.Belə ki, e.ə. 13 əsrin əvvəllərindən e.ə. 732-ci ilə qədər şəhər Dəməşq padşahlığının paytaxtı olub.
Tarixi
Çoxəsrlik tarixi boyunca Dəməşq assuriyalılar, farslar, makedoniyalılar, romalılar tərəfindən dəfələrlə təzyiqə və az qala məhv olmağa məruz qalıb, lakin bir müddətdən sonra ticarət və mədəniyyət mərkəzi kimi yenidən dirçəlmişdir. Dəməşqin əsasının qoyulduğu dəqiq tarix bilinmir, lakin XII əsrdə yaşamış ərəb tarixçisi İbn Asakir şəhərin əsasının eramızdan əvvəl IV minillikdə qoyulduğu, Nuh dövründəki böyük daşqından sonra ilk tikilən qala divarlarının Dəməşqdə olduğunu yazıb. Şəhərin mövcudluğuna dair ilk yazılı abidə eramızdan əvvəl XV əsrə aiddir, bu vaxt Dəməşq Misir fironluğunun hakimiyyəti altında olub. Eramızdan əvvəl 85-ci ildə şəhəri Nəbatilər işğal etdi, eramızdan əvvəl 64-cü ildə isə Roma sərkərdəsi Qney Pompey Dəməşqi tutaraq onu Roma imperiyasının tərkibinə qatıb. Dəməşqdə İrana qarşı müharibə aparan Roma ordusu legionlarının baş qərərgahı yerləşirdi. 395-ci ildən etibarən Dəməşq Bizans imperiyasının tərkibində olub. Dəməşqdə ilk xristianlar bu şəhərə eramızın birinci əsrində Həvari Pavelin gəlməsindən sonra peyda olub. Miladi 635-ci ildə ərəblər tərəfindən fəth olunan Dəməşq 661-750-ci illər arası Əməvilər xilafətinin paytaxtı olduğundan müsəlman dünyasının ən böyük siyasi, dini və ticarət mərkəzinə çevrilir. Zəngin müsəlman ölkələrini işğal etməyə cəhd göstərən səlibçilər üç dəfə (1125, 1129, 1148-ci illərdə) Dəməşqə hücum etsələr də hər dəfə məğlub olublar. 1260-cı ildə Dəməşqi Misir Məmlükləri ələ keçirdilər. Həmin dövrdən etibarən Dəməşq sürətlə inkişaf etməyə başladı. Dəməşqdən Avropaya çox yüksək keyfiyyətli polad və şüşə ixrac olunurdu. 1300-cü ildə monqollar Dəməşqi işğal edərək bütün şəhəri dağıtdılar və əhalinin çox hissəsini qırdılar. 1400-cü ildə bu dəfə Teymurləng Dəməşqi işğal etdi və şəhərdə daşı daş üstə qoymayaraq tamamilə dağıtdı. Şəhərdəki ən yaxşı sənətkarlar və silah ustaları qul edilərək Səmərqəndə aparıldılar. Osmanlı türkləri 1516-cı ildə Dəməşqi tutanda şəhərin çox hissəsi hələ də xarabalıq içində idi.
1516-cı ildən 1-ci dünya müharibəsinə qədər Suriya və Dəməşq Osmanlı imperiyasının tərkibinə daxil olur.
Müasir Dəməşq
Müasir Dəməşq Barada çayının hər iki sahilində Qasyon dağının ətəklərində yerləşıb.Dəniz səviyyəsindən təxminən 700 m hündürlükdə yerləşib. Qədim şəhərlər kimi Dəməşqin də köhnə və yeni hissələri mövcuddur. Şəhərin yeni tikililəri çox olduğundan şəhər daha çox avropa görkəmini xatırladır amma bütün yeni tikililər ərəb memarlıq üslubunu saxlayır. Dəməşqin qədim hissəsi (mədinə)yaxşı mühafizə olunmuş qala divarı ilə əhatə olunub. Şəhərin qədim girişləri olan Bab Tumə, Bab Şərqi Bab Hərir və Bab əs-Səlam darvazaları indiyədək qorunub saxlanmışdır. Şəhərin köhnə hissəsində onlarca qədim bina və tarixi abidələr var.
Səlahəddin Əyyubinin qəbri də məhz Dəməşq şəhərindədir. Dünya üzrə tanınmış Həmidiyyə bazarı və Ğuta vadi də Dəməşqdə yerləşir. Dəməşq poladı dünyada adnan sayılır.1994 - cu ildə aparılmış siyahıya almanın açıqlanmış yekunlarına əsasən əhalisi 1.394.322 nəfərdir.
Dəməşq şəhərinin ərazisi 105 km², əhalisi isə 1 yanvar 2008-ci il tarixinə olan rəsmi təxminə əsasən 1.684 milyon nəfərdir. Şəhər əhalisinin 90% ərəblər təşkil edir. Ərəblərdən savayı şəhərdə türk, kürd və avropa məhəllələri də mövcuddur. Şəhərdə irili-xırdalı 300-dən artıq Məscid mövcuddur. Şəhər əhalisinin 100000 çox vətəndaşı pravoslav və ya katolik xristianlardır.
Abidələr
thumb|Əməvi məscidi Böyük Məscid olan Əməvi Məscidini şəhərin simvolu adlandırmaq olar. Məsciddə 4 minarə mövcuddur. Məscidin Minarələrindən biri İsa peyğəmbərin adını daşıyır məhz inanclara görə İsa peyğəmbər həmin Minarədən göydən yerə enəcəkdir. Məhəmməd əleyhissəlamın adını daşıyan minarə isə 1184-cü ildə inşa olunub. Bundan savayı Məsciddə Zəkəriyya peyğəmbərin oğlu Yəhya peyğəmbərin qəbrini də göstərmək olar.
thumb|Əl-Əzm sarayı Türk vali Əsəd Paşa əl-Əzm 1750-ci ildə tikdirdiyi və onun şərəfinə Əl-Əzm sarayı şəhərin yaraşığı adlandırmaq olar.
Xanağa dağı
Xanağa dağı – Culfa rayonu ərazisində dağ (hünd. 1916,7 m). Zəngəzur silsiləsi ndən cənub-qərbə ayrılan Dəmirlidağ-Göydağ  qolunun Göydağ zirvəsindən qərbə uzanan Qılıncyurd şaxəsinin cənub-qərb istiqamətli eyniadlı ayrılmasının qurtaracağında, Əlincəçayın  sol sahilində, eyniadlı kənddən 2 km şərqdə zirvə. Şimal-şərq istiqamətli Əlincəçay və Xanəgah-Dəmirlisu dərinlik qırılmaları və onların şaxələrinin nəzarət etdiyi intruziyalar qrupuna daxil olan və   Üst Eosen in Priabon mərtəbəsinə aid Üst Paradaş yarımlay dəstəsinin çökmə süxurlarını yarıb çıxan diorit və kvars lı diorit-porfir tərkibə malik Alt Miosen yaşlı eyniadlı subvulkanik intruziyanın əmələ gətirdiyi massivin ən yüksək nöqtəsi olan günbəzvari yüksəklikdir. Tektonik cəhətdən Ordubad qarılma zonasının Paradaş seqmenti ndə, eyniadlı əyilmənin mərkəzi hissəsinə aid Xanəqah antiklinalının maqmatık kütlə ilə yarılmış tağ hissəsində yerləşir. Cənub- və şimal-şərq yamaclarında fay-yerdəyişmə qırılma pozulmaları izlənilir.
XANƏGAH DAĞI – Culfa rayonu ərazisində Xanağa dağının (hünd. 1916,7 m) yerli əhali tərəfindən işlədilən başqa adı.
Onlayn yırtıcı
thumb|[[İngiltərənin Vest Midlands polisinin onlayn yırtıcılarla mübarizə plakatı]]
Onlayn yırtıcı — İnternet üzərindən uşaqların cinsi istismarıyla məşğul olan insan.
NGC 1315
NGC 1315, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Eridan bürcü istiqamətində yerləşir. SB0-a tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Saqdat Sadıkov
Saqdat Kabiroviç Sadıkov (29 iyul 1973, Ust-Kamenoqorsk) — Yüngül çəki dərəcəsində Qazaxıstanı təmsil edən cüdoçu. 1990-cı illərin sonlarında Qazaxıstanın yığmasında iştirak edirdi. 2000-ci illərin ortalarına qədər bir neçə yarışda Qırğızıstanı təmsil etdi. İki Yay Olimpiya Oyunlarının iştirakçısı, Asiya Çempionatının gümüş medalının sahibi, Osakada keçirilən Şərqi Asiya Oyunlarının və Düşənbədə keçirilən Mərkəzi Asiya Oyunlarının bürünc mükafatçısı, milli və beynəlxalq turnirlərinin bir çox yarışlarının qalibidir.
Bioqrafiyası
Saqdat Sadıkov 29 iyul 1973-cü ildə Qazaxıstan SSR-in Şərqi Qazaxıstan vilayətinin Ust-Kamenoqorsk şəhərində anadan olmuşdur. Yüngül çəki dərəcəsində Kanadada keçirilən tələbələrin dünya çempionatında bürünc medalı qazanmışdır. İlk dəfə turnirlərdə 1996-cı il mövsümündə iştirak etmişdir. Bir il sonra Parisdə keçirilən Sülh Kuboku turnirində ilk dəfə çıxış etmişdir. Növbəti ildə də Moskvada keçirilən Sülh Kuboku turnirində iştirak etmişdir. 1/16 final mərhələsində Rusiyanı təmsil edən Aslan Anayevə məğlub olmuşdur.
Uğurlu çıxışların sayəsində 2000-ci ildə Sidneydə keçirilən Yay Olimpiya Oyunlarında çıxış etmək hüququna layiq görülmüşdür. Həm də burada Sadıkov Qırğızıstan yığmasını təmsil etmişdir. Birinci görüşdə Cənubi Koreyanı təmsil edən Çxve Yon Sinə məğlub oldu. Üçüncü yer üçün təsəlliverici görüşlərdə əvvəlki Olimpiya Oyunlarının bürünc mükafatçısı amerikalı Cimmi Pedroya qalib gəlmişdi.
Sidney Olimpiadasından sonra Sadıkov Qazaxıstan komandasının cüdo yığmasının tərkibinə qayıtdı və ən böyük beynəlxalq yarışlarda iştirak etməyə davam etdi. Belə ki, böyük beynəlxalq turnirlərdə birinci ciddi uğurunu o, 2001-ci ildə nail oldu. Yaponiyanın Osaka şəhərində keçirilən Şərqi Asiya Oyunlarında iştirak etdi. Yüngül çəki dərəcəsində ölkəsinə bürünc medal gətirdi. Bundan başqa tələbə olarkən Pekin Yay Tələbə Oyunlarında çıxış etmişdir. Öz çəki dərəcəsində beşinci yeri tutmuşdur.
2002-ci ildə Praqa Sülh Kuboku turnirində beşinci yeri tutdu. Almatıda keçirilən Səncər Candosov turnirində və Nazranda Məhəmməd Parçiyevin xatirə yarışında çempion oldu. Koreyanın Busan şəhərində keçirilən Asiya Oyunlarında yeddinci yeri tutdu. Növbəti mövsümdə yüngül çəki dərəcəsində Qazaxıstan çempionu oldu və Düşənbədə keçirilən Mərkəzi Asiya oyunlarında bürünc medal qazandı. Bir il sonra Almatının ev sahibliyi etdiyi Asiyanın Çempionatında gümüş medal qazandı. Koreyalı Kim Ce Xundan başqa yarış cədvəlində bütün rəqiblərini məğlub etdi.
Qazaxıstan milli yığmasının liderlərindən biri olaraq, 2004-cü ildə Afinada təşkil olunan Olimpiya Oyunlarında iştirak etdi. İlk mərhələdə yenidən amerikalı Cimmi Pedroyla görüşdü və ona yenidən məğlub oldu. Nəticədə Pedro Olimpiya oyunlarının bürünc mükafatçısı oldu. Yığmada yerini gənc Qazax cüdoçularına verən Sadıkov yarışdan sonra peşəkar idmançı karyerasını başa vurdu.
Kvikstep
Kvikstep ( "cəld addım") — cəld fokstrot ( "tülkü addımı"). Bu rəqs ifaçıdan adından məlum olduğu kimi çəldlik, çeviklik tələb edir. Bu rəqs zəngin variasiyalara malik olduğu üçün o, standart rəqslərin "kiçik qramatikası" hesab olunur. Hərəkətlər cəld, yüngül, uçucudur. Musiqi ölçüsü 4/4, taktların dəqiqədə sayı 50-dir. Hərəkətlər qalxan və enəndir: 1, 2 və 3-cü taktlarında qalxır, sonda IV takta enir. Rəqs I Dünya müharibəsi zamanında Nyu-York ətrafında afrikalı rəqqaslar tərəfindən ifa olunurdu.
Əsəd Əsədli
Əsəd Mahir oğlu Əsədli (17 iyun 1995; Çayqıraq, Masallı, Azərbaycan — 9 noyabr 2020; Xocavənd, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələri'nin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Əsəd Əsədli 1995-ci il iyunun 17-də Masallının Çayqıraq kəndində anadan olub. Bakının Nizami rayonunda Milli Qəhrəman şəhid Yuri Kavalyov adına 229 saylı tam orta məktəbi bitirib. 2012-ci ildə Azərbaycan Dövlət İqtisadiyyat Universitetinə daxil olub.
Hərbi xidmətləri
Əsəd Əsədov 2016-2018-ci illərdə Naxçıvanda ordu sıralarında xidmət etmiş, hərbi kəşfiyyatçı peşəsinə yiyələnmişdi. Hərbi xidməti keçdiyi müddətdə iki dəfə komandanlıq tərəfindən nümunəvi xidməti qeyd olunmuş, tərifnamə ilə təltif edilmişdi.
2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Əsəd Əsədli Füzuli və Xocavənd döyüşlərində savaşıb. Son döyüşü noyabrın 9-da Xocavənd rayonunun strateji yüksəkliklərindən birinin müdafiəsi uğrunda olub. Əsəd döyüş yoldaşlarını mühasirədən çıxarsa da, özü şəhid olub. II Şəhidlər Xiyabanında dəfn edilib.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı verilmiş tapşırıqları şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Əsəd Əsədli ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Əsəd Əsədli ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Xocavənd rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Əsəd Əsədli ölümündən sonra "Xocavəndin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad olunması zamanı döyüş tapşırıqlarını və xidməti vəzifələrini yerinə yetirən zaman fərqləndiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 30.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Əsəd Əsədli ölümündən sonra "Hərbi xidmətlərə görə" medalı ilə təltif edildi.
Qatar
thumb|Qatar thumb|Elektrik sərnişin qatarı, Avstriya
Qatar — ən azı bir lokomotiv tərəfindən dartılan, bir-birinin ardınca qoşulmuş sərnişin və ya yük vaqonlarından ibarət texniki avadanlıqdır.
Qatar növləri
Qatarların aşağıdakı növləri vardır;
thumb|Stockton və Darlington xüsusi açılış qatarı 1825-ci il altı vaqon kömür, direktorlar, məşqçilər,və vaqonlardakı insanlar
Azərbaycanda qatardan istifadə
Qatarların uzunluğu onun tərkibindən və lokomotivin gücündən asılı olaraq təyin olunur. Məsələn, sərnişin qatarlarının uzunluğu 20 vaqona qədər ola bilər.
Qatara xidmət etmək üçün qatar briqadasından istifadə olunur. Sərnişin qatarlarında bu briqadaya maşinist, onun köməkçisi, elektromexanik və bələdçilər daxildirlər. Yük qatarlarında isə daha az işçi, yalnız maşinist və onun köməkçisi çalışır.
Rekord sürətlər
thumb|Yaponiyanın "Şinkansen" sürət qatarı
Qatarlarda rekord sürət fransız qatarı TJV-ə (fransıca TGV) məxsusdur. İlk dəfə bu qatarla 28 fevral 1981-ci ildə 380 km/saat əldə olunmuş və sonralar yaxşılaşdırılmışdır: 1989-cu ildə 513 km/saat, 1990-cı ildə 515,5 km/saat, 3 aprel 2007-ci ildə isə 574 km/saat olmuşdur.
2 dekabr 2003-cü ildə yaponiyanın Yamanasi şəhərində "Maqlev" qatarı dünya rekordunu vurur o 518 km/saat sürəti əldə edir. Bu qatarda xüsusi yollardan istifadə edilmişdir. Qatar adi halda olduğu kimi dəmir yolda düyürcəklərin üzərində yox, maqnit yastığında oturdulur. Buna görə də hərəkət zamanı qatar dəmir yolda diyirlənməyərək, "havada üzür".
Qatar tarixində ən yüksək gündəlik sürət Yaponiyada əldə edilir: qatar "Nadzomi" hər gün orta sürətlə 261,8 km/saat qət edir. Fransada isə TJV orta hesabla 259,4 km/saat sürətə malik olur.
Yük qatarı
Toplu yüklərin daşınması dəmir yolu nəqliyyatının üstünlüklərindən biridir. Yükləmə və boşaltma zamanı aşağı və ya praktiki olaraq sıfır xərclər, həmçinin aşağı enerji xərcləri qatarlara bu cür malları yol ilə müqayisədə daha ucuz nəql etməyə imkan verir.
Həmçinin bax
Lokomotiv
Lyubov Blok
Lyubov Blok, Mendeleyeva  —  aktrisa, balet tarixçisi, memuarist, "Blok və özü haqqında hekayə və nağıllar" və "Klassik rəqs: tarix və müasirlik" kitablarının müəllifi. Kimyaçı Dmitri Mendeleyevin qızı, şair Aleksandr Blokun həyat yoldaşı.
Eduard Artsyunyan
Eduard Simonoviç Artsrunyan — Ermənistan və SSRİ rəssamı, pedaqoqu. O, müasir Ermənistan rəssamlığının ən böyük nümayəndələrindən biri hesab edilir. Artsrunyan Ermənistan SSR xalq artisti (1989) adına layiq görülmüş, SSRİ Rəssamlar İttifaqının üzvü (1961) olmuşdur.
Həyatı
Eduard Simonoviç Artsrunyan 28 dekabr 1929-cu ildə Leninakan şəhərində (indiki Gümrü) anadan olmuşdur. O, 1944-cü ildə Merkurov adına Leninakan Rəssamlıq Məktəbini bitirdikdən sonra İrəvan şəhərindəki P. Terlemezyan adına rəssamlıq məktəbinə qəbul olunmuşdur. Artsrunyan 1947–1951-ci illərdə Ümumrusiya Rəssamlıq Akademiyası nəzdində orta rəssamlıq məktəbində təhsilini davam etdirmişdir.
Artsrunyan 1951–1957-ci illərdə Leninqradda (indiki Sankt-Peterburq) SSRİ Rəssamlıq Akademiyasının İ. E. Repin adına Rəssamlıq, Heykəltəraşlıq və Memarlıq İnstitutunun rəngkarlıq fakültəsində təhsil almışdır.
O, ardınca Moskvaya köçmüş və burada "Plakat" nəşriyyatında işləmişdir.
Risaleyi-tibb
“Risaleyi-tibb” — əsərində sürtkü yağları, onların hazırlanma üsullarından və həmin sürtkü yağlarının müxtəlif xəstəliklərə necə təsir etməsindən bəhs olunur. Əlyazma Azərbaycan dilindədir. Xətti nəstəliqdir. Ağ vərəqlərdə yazılmışdır. Əvvəli və sonu naqisdir. Əsərin üzü Şamaxı şəhərində Nəcəfqulu Məşədi Həmid oğlu tərəfindən köçürülmüşdür. Həcmi 29 vərəq, ölçüsü 20x15 sm-dir. Əsər AMEA Məhəmməd Füzuli adına Əlyazmalar İnstitutunda B-309/2225 şifri altında saxlanılır.
Ədəbiyyat
"Azərbaycan Multidissiplinar əlyazması: Xəzinədən incilər" kitabı
Azərbaycan İnvestisiya Holdinqi
Azərbaycan İnvestisiya Holdinqi — Azərbaycanda həyata keçirilən davamlı struktur islahatları iqtisadiyyatın səmərəliliyinin daha da artırılması məqsədi ilə yaradılmış holdinq. 2020-ci il avqustun 7-də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin Azərbaycan İnvestisiya Holdinqinin yaradılması haqqında Fərmanına əsasən təşkil olunmuşdur.
Tarixi
"Azərbaycan İnvestisiya Holdinqi" Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 2020-ci il avqustun 7-də imzaladığı fərmanla təşkil olunmuşdur. Fərmanla “Azərbaycan İnvestisiya Holdinqi” publik hüquqi şəxs kimi yaradılıb. “Azərbaycan İnvestisiya Holdinqinin Nizamnaməsi”ndə bildirilir ki, Azərbaycan İnvestisiya Holdinqi - onun idarəetməsinə verilmiş dövlət şirkətlərinin və müəssisələrinin, dövlət payı olan təsərrüfat cəmiyyətlərinin (dövlət müəssisələri) vahid prinsiplər əsasında idarə edilməsi, fəaliyyətinin təkmilləşdirilməsi, o cümlədən həyata keçirdikləri investisiya proqramlarının şəffaflığının və iqtisadi səmərəsinin yüksəldilməsi, onların rəqabət qabiliyyətinin təmin olunması, maliyyə sağlamlığının və dayanıqlılığının yaxşılaşdırılması sahəsində fəaliyyət göstərən publik hüquqi şəxsdir.
“Azərbaycan İnvestisiya Holdinqi”nin nizamnamə fondu 10 milyon manatdır.
Prezident İlham Əliyev 2021-ci il fevralın 12-də verdiyi sərəncamla “Azərbaycan Hava Yolları” Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin, “Azərbaycan Dəmir Yolları” Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin, “Bakı Metropoliteni” Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin və Bakı Nəqliyyat Agentliyinin tabeliyindəki “BakuBus” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin Azərbaycan İnvestisiya Holdinqinin idarəetməsinə verilməsini təsdiqləyib.
2021-ci il aprelin 27-də Prezident İlham Əliyev “Azərbaycan İnvestisiya Holdinqinin idarəetməsinə veriləcək dövlət şirkətlərinin və müəssisələrinin, habelə dövlət payı olan təsərrüfat cəmiyyətlərinin siyahısı”nda dəyişiklik edilməsi haqqında 5 noyabr 2020-ci il tarixli fərmanına dəyişiklik edib. Dövlət başçısı bununla bağlı yeni fərman imzalayıb. Fərmana əsasən, Azərkosmos" Açıq Səhmdar Cəmiyyəti“, eləcə də Nəqliyyat, Rabitə və Yüksək Texnologiyalar Nazirliyinə məxsus “Aztelekom" Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti və “Bakı Telefon Rabitəsi" Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti (“Baktelecom”), holdinqin idarəetməsindən çıxarılıb.
Rəhbərlik
Prezidentin fərmanı ilə Azərbaycan İnvestisiya Holdinqinin (AİH) fəaliyyətinə rəhbərliyi həyata keçirmək üçün Müşahidə Şurası və İdarə Heyəti yaradılmışdır.
Şura Azərbaycan Respublikası Prezidentinin vəzifəyə təyin və vəzifədən azad etdiyi 5 (beş) üzvdən – Şuranın sədrindən və digər üzvlərdən ibarətdir.
Müşahidə Şurasının sədri:
Müşahidə Şurasının üzvləri:
İdarə Heyəti 5 (beş) üzvdən – İdarə Heyətinin sədrindən və digər üzvlərdən ibarətdir:
Tərkibi
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2020-ci il 5 noyabr tarixli Fərmanı ilə Azərbaycan İnvestisiya Holdinqinin idarəetməsinə bir sıra dövlət şirkətləri və müəssisələri, habelə dövlət payı olan təsərrüfat cəmiyyətləri daxil edilmişdir:
II Nikofor Foka
II Nikofor Foka — 963–969-cu illərdə Bizans imperatoru.
Həyatı
II Nikofor Foka təqribən 912-ci ildə Bizans imperiyasına bağlı Kappadokiyada anadan olmuşdur. O, 954-cü ildən baş komandan olmuş, paytaxtın əsilzadə məmurlarına qarşı düşmənçilik siyasəti yeritmişdir. Foka 967-ci ildə kəndlilərin imtiyazlı torpaq almaq hüququnu ləğv etmiş, iri torpaq sahiblərinin güclənməsinə kömək etmişdir. O, 964-cü il fərmanı ilə yeni monastırların yaradılmasını dayandırmış, monastırlara məxsus torpaq sahələri məhdudlaşdırmışdır. Foka 954-cü ildə Krit adasını, 965-ci ildə Kipr adası və Kilikiyanı, 969-cu ildə isə Antioxiya və Şimali Suriyanı ərəblərdən almışdır. O, 966-cı ildə Bulqar xanlığına qarşı hərbi əməliyyatlara başlamışdır. Foka İohann Simisxinin sui-qəsdi nəticəsində öldürülmüşdür.
Parlament
sağ|400px|thumb|
400px|thumb|right|{{legend|#37abc8|[[İki palatalı parlamenti olan ölkələr}}{{legend|#ff9955|Bir palatalı parlamenti olan ölkələr}}{{legend|#000000|Parlamentsiz ölkələr}}]]
Parlament (,, parler — "danışmaq" kəliməsindən) — hakimiyyət bölgüsü mövcud olan dövlətlərdə ali səlahiyyətli və qanunverici orqan. Bu gün dünyanın əksər ölkələrində parlament sistemi mövcuddur. Adları müxtəlif olsa da, parlamentlərin funksiyası bütün ölkələrdə oxşardır. Struktur etibarilə müasir parlamentlər bir və iki palatalı olur. Tarixdə 3 və 4 palatalı parlamentlərə də rast gəlinir (CAR, Fransa). Lakin bu tip parlamentlərin fəaliyyəti uzun sürməyib. Çünki çoxpalatalı sistem qanunun qəbul olunması prosesini uzadır, bürokratiya dərinləşir və operativlik azalır. Buna görə də 21-ci əsrdə parlamentlər maksimum 2 palatadan ibarətdir. Aşağı palata qanun layihəsini işləyib hazırlayır. Burada qəbul edilmiş qanun layihəsini yuxarı palata təsdiq etməlidir.
Tarix
İslandiya parlamenti tarixdə ilk qurum hesab edilir. Altinq (Ümumi yığıncaq) adlanan bu hakimiyyət orqanı 930-cu ildə yaradılıb. Qədim Romada ali dövlət orqanlarından biri isə Senat idi. Patrisi nəsillərinin ağsaqqalar şurası əsasında yaranmışdı (e.ə. təqr. 6 əsr); çar yanında dövlət şurasından ibarət idi. E.ə. 3–1 əsrlərdə Qədim Romada senatın vəzifələrinə qanun layihələrini əvvəlcədən nəzərdən keçirmək, hərbi işlərə, xarici siyasətə, maliyyə işlərinə, dövlət əmlakına və s. məsələlərə ali rəhbərlik daxil idi.
Müasir demokratiyanın və parlamentarizm ənənəsinin vətəni İngiltərə sayılır. Britaniya parlamenti dünyanın ən qədim parlamenti deyil, lakin birmənalı olaraq digər parlamentlər üçün örnək sayılır.
Qədim Türk dövlətlərində Qurultay
Tarixi mənbələrdən məlum olan ilk türk dövlətlərində isə qurultay mühüm dövlət işlərinin müzakirə edilib qərar verildiyi nümayəndəli məclisə deyilirdi. Hökmdarın ölümü, müharibə və digər milli təhlükələr zamanı toplanan qurultaylar böyük səlahiyyətlərə malik idi. Türk dövlət məclisləri barədə ilk məlumatlar Böyük Hun İmperiyasına, onun ən parlaq hökmdarı olan Mete xanın hakimiyyəti illərinə təsadüf edir. Hacettepe Universitetinin ədəbiyyat fakültəsinin tarix bölümünün müəllimi doktor Mehmet Seyitdanlıoğlu "Qədim türklərdə dövlət məclisi: "toy" haqqında düşüncələr" adlı məqaləsində yazır ki, Mete xanın dövründə xaqanın başçılığı ilə ölkənin iqtisadi, siyasi, sosial, dini və hərbi məsələlərinin müzakirə edilib həll olunduğu böyük yığıncağın — toyun (qurultayın) çağırıldığı məlumdur.
İngiltərədə Parlamentin yaradılması
1253-cü ildə Roma Papası IV Innocent kral III Henry-ə kiçik oğlu Edmund üçün Siciliya krallığının taxt-tacını almağı təklif edir. Bunun əvəzində Papa olduqca böyük məbləğdə pul istəyib, lakin ingilis aristokratları bu məbləğin astronomik olduğunu hesab edərək, bu planı bəyənməyiblər. Aristokratlar İngiltərə arasında böyük məsafədə olan Siciliyanın işğal planını ağılsızlıq sayırdılar. Buna baxmayarq Henry baronlardan pul istəməkdə təkidli olub. Lakin baronlar (yəni torpaq mülkünə sahib aristokratlar) krala rədd cavabı veriblər. İxtilaf da beləcə yetişib və artıq 1256-cı ildə III Henry-nin populyarlığından əsər-əlamət qalmamışdı. thumb|390x390px|right|[[Böyük Britaniya İcmalar palatası]]
1258-ci ildə kral əlverişsiz vəziyyətə düşdü. Baronlar krala mütəmadi olaraq pul verməkdən boğaza yığılmışdılar, çünki o, verdiyi vədləri yerinə yetirmirdi. Üstəlik, həmin il məhsul son dərəcə aşağı olmuşdu, əhali kəskin dərəcədə kasıblaşmışdı, günahı da hamı havada yox, kralda və zadəgan zümrədə görürdü. Henry, Kral Şurası üzvlərini vəziyyəti müzakirə etməyə çağırdı, onun vassalları isə Westminster-dəki yığıncağa Montfort (Səlib yürüşlərinin iştirakçısı, müzəffər sərkərdə Simon de Montfort, 6-cı Leicester qrafı) başda olmaqla əllərində qılınc, yaraqlanaraq döyüşə tam hazır vəziyyətdə gəldilər. Vassalar kraldan hakimiyyət səlahiyyətlərinin baronlara və ruhanilərə ötürülməsini, dövləti sağalda bilən, əyrilikləri aradan qaldıran qanunlar qəbul etməsini tələb etdilər. Bu, kralın xoşuna gəlmədi, lakin onun çıxış yolu yox idi. Qərara alındı ki, o, krallıqda islahatların aparılması üçün komissiyanın yaradılmasına icazə verəcək. Komissiya 24 baron və ruhanidən təşkil olunmalı idi. Onlardan yarısını kral, qalan yarısını isə baronların özləri seçməli idi. Detalları müzakirə etmək üçün Oxford-da toplaşmaq qərara alındı. Məhz bu görüş və həmin görüşdə qəbul edilmiş və "Oxford müddəaları" adı ilə tarixə düşmüş qərarlar Britaniyada parlament demokratiyasının başlanğıcı sayılır.
Oxford müddəaları
Oxford danışıqlarının hər bir iştirakçısı "Tanrının şərəfinə, kralın qulluğunda və xalqın rifahı üçün" krallıqda islahatlara dəstək verəcəyinə təntənəli şəkildə and içdi.
İslahatlar qısaca olaraq aşağıdakı bəndləri nəzərdə tuturdu:
Şübhəsiz, Orta Əsrlər üçün bu, tamamilə inqilabi fikirlər idi. Nəticədə kralın oğlu, gələcəkdə kral olacaq I Edward böyük bir qoşun yığmağa nail olur və 1265 ildə Evesham döyüşündə de Monfortun qüvvələrini darmadağın edir. Kral hakimiyyəti tam həcmdə bərpa olundu, öz dövrünü xeyli qabaqlamış inqilabi islahatlar isə unuduldu.
Fransada Parlamentin yaradılması
Fransada ilk parlament tipli qurum 1278-ci ildə təşkil edilmiş Paris parlamentidir. 15-ci əsrdə Tuluza, Marsel kimi böyük şəhərlərin də öz parlamentləri meydana çıxır. Sonrakı əsrlərdə müxtəlif adda qanunverici orqanlar ortaya çıxsa da, müasir formalı Fransa parlamenti 1789-cu il Böyük Fransa İnqilabından sonra ortaya çıxıb. Hazırda 2 palatadan (Senat və Milli Məclis) ibarət olan parlamentin fəaliyyəti 1958-ci il konstitusiyası ilə tənzimlənir.
Almaniyada Parlamentin yaradılması
Almaniyada parlament 1871-ci il konstitusiyası ilə təsbit edilmiş Reyxstaq idi. İkinci Dünya Müharibəsindən sonra Almaniyanın parçalanması parlamentin də fəaliyyətinə mənfi təsir edib. Bundestaqa ilk seçkilər 1949-cu ildə baş tutub. Parlamentin yuxarı palatası Bundesrat adlanır və 69 üzvü var.
Rusiyada Parlamentin yaradılması
Rusiyada isə ilk parlament 1907-ci ildə fəaliyyətə başlayıb. 1917-ci ildə fevral inqilabından sonra Duma buraxılır. Sovet dövründə bu funksiyanı SSRİ Ali Soveti həyata keçirir. Bununla yanaşı, hər müttəfiq respublikanın özünün də ayrıca ali soveti fəaliyyət göstərib. 1993-cü ildə konstitusiya islahatından sonra Rusiyada Duma bərpa olunur. Eyni zamanda yuxarı palata sayılan Federasiya Şurası da təsis edilir. Hər iki palata birlikdə Rusiya Federasiyasının Federal Məclisi adlanır.
Azərbaycanda Parlamentin yaradılması
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti və onun Parlamenti çox çətin və mürəkkəb bir tarixi dövrdə meydana gəlmişdi. Rusiyada baş vermiş 1917-ci il fevral inqilabından sonra Zaqafqaziya Dövlət Dumasına seçilmiş deputatlardan ibarət Zaqafqaziyanın idarəsi üzrə xüsusi komitə, noyabrda isə Zaqafqaziya Komissariatı yaradılır. Zaqafqaziyadan Rusiyanın Müəssisələr Məclisinə seçilmiş və bolşeviklərin oktyabr çevrilişindən sonra orada iştirak edə bilməyən nümayəndələr 1918-ci il fevralın 14-də Zaqafqaziya Seymini yaradırlar. thumb|280px|left|Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin ilk iclası
Zaqafqaziya Seymi dağıldıqdan bir gün sonra, mayın 27-də Azərbaycanın istiqlaliyyətini elan etmək və ilk Azərbaycan hökuməti yaratmaq üçün Seymin 44 nəfər müsəlman nümayəndələri Tiflisdə toplanır və Azərbaycanın idarə olunmasını öz üzərinə götürmək qərarına gələrək özlərini Azərbaycanın Milli Şurası elan edirlər. Məhəmməd Əmin Rəsulzadə Azərbaycan Milli Şurasının sədri seçilir.
1918-ci il may ayının 28-də Azərbaycan Milli Şurası Həsən bəy Ağayevin sədrliyi ilə Azərbaycanın istiqlaliyyəti haqqında bəyannaməni qəbul edir. 1918-ci il iyunun 16-da Azərbaycan Milli Şurası və hökuməti Tiflisdən Gəncəyə köçür. 1918-ci il sentyabrın 15-də Bakı Qafqaz İslam Ordusu tərəfindən azad olunur. Sentyabrın 17-də F.X.Xoyski hökuməti Gəncədən Bakıya köçür. Bakı Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin paytaxtı elan olunur. 1918-ci il iyunun 17-də Gəncədə öz fəaliyyətini dayandırmış Azərbaycan Milli Şurası həmin il noyabrın 16-da öz işini yenidən bərpa edir. Bu iclasda F.X.Xoyskinin müraciəti ilə Milli Şura Müəssisələr Məclisini çağırmaq üçün görülməli olan işləri öz öhdəsinə götürür. Noyabrın 19-da Milli Şuranın Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin sədrliyi ilə keçən iclasında qeyd olunurdu ki, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Milli Şurası Azərbaycan ərazisində yaşayan bütün millətləri təmsil etməlidir.
Beləliklə, hər 24 min nəfərdən bir nümayəndə hesabı ilə müsəlmanlar 80, ermənilər 21, ruslar 10, almanlar 1, yəhudilər 1 nümayəndə olmaqla Azərbaycan Parlamentini 120 nəfərdən ibarət formalaşdırmaq qərara alınır. Bu məslə ilə bağlı Milli Şuranın qəbul etdiyi qanunda göstərilirdi ki, azlıqda qalan millətlərin bütün nümayəndələri olacaq. Müsəlmanlardan isə 44 Milli Şura üzvü ümumi səsvermə yolu ilə seçildikləri üçün yeni Parlamentə üzv daxil olurlar. Qanunda Azərbaycanın ayrı-ayrı şəhər və qəzaları üzrə əlavə göndəriləcək nümayəndələrin sayı da müəyyən edilmişdir.
Parlament cəmi 17 ay fəaliyyət göstərib. Bu dövr ərzində 145 iclas keçirib. İlk iclas 1918-ci il dekabrın 7-də, sonuncu isə 1920-ci il aprelin 27-də olub.
Fəaliyyət müddətində Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin müzakirəsinə 270-dən çox qanun layihəsi çıxarılıb ki, onlardan da 230-u təsdiq edilib. Azərbaycan parlamenti tarixə Şərqdə ilk parlament kimi düşüb.
Sovet dövründə isə ölkəmizdə parlament funksiyasını Azərbaycan SSR-in Ali Soveti həyata keçirib. Sovet dövründə və müstəqilliyin ilk illərində Ali Sovet adlanan parlament 1995-ci ildən etibarən Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi adlanır. Qanunverici hakimiyyət funksiyasını yerinə yetirən Milli Məclisə ilk seçkilər 1995-ci ilin noyabrn 12-də keçirilib. Bu dövlət qurumuna seçkilər hər 5 ildən bir keçirilir.