cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Böyük Məzrə
Tarixi
2.Fars dilində isə "Bolluq və Bərəkətlik" mənasını bildirir.
Kəndin üçüncü adı olan Mets Mazra sözünün mənası erməni dilində də həmin mənanı bildirir. ХIХ əsrin оrtаlаrındа kəndin mаldаrlаrının "Аğdаş" və "Hаcı Qurbаn dərəsi" аdlı yаylаq yеrləri оlmuşdur. 1915–1918-ci illərdə Türkiyədən gəlmə еrmənilər də kənddə yеrləşdirildikdən sоnrа əhаli qаrışıq оlmuşdur. Kənd rаyоn mərkəzi Bаsаrkеçərdən 4 km məsаfədə yеrləşir. 19 аprеl 1991-ci ildə kəndin adı Medz Masrik qoyulmuşdur.Kənddə ermənilərin məskunlaşması 1915-ci ildə olmuşdur. Ermənilər1915-ci ildən 1988-ci ilin dekabrına qədər azərbaycanlılarla birlikdə qarışıq yaşamışlar.
Qaçqınlıq
1905–1907-ci illərdəki I qaçqınlıq zamanı kənd əhalisi heç bir yana çıxmamış, doğma yurdlarında qalmışdır. Qaçqınlıq zamanı kəndin təxminən 100 evi, 200–250 nəfərə yaxın əhalisi olmuşdur. 1918–1920-ci illərdəki II Qaçqınlıq zamanı kənd əhalisi doğma yurdlarında çıxarılaraq qaçqın düşmüşlər. Kənd əhalisi Gəncəbasar, Goranboy, Xanlar, Samux, Şəmkir və başqa yerlərdə məskunlaşmışdır. Əhalinin çox hissəsi 1921-ci ilin yazında yenidən doğma yurdlarına qayıtmış, az bir hissəsi isə məskunlaşdıqları ərazilərdə qalmışdır. Qaçqınlıq zamanı kəndin təxminən 150–200 evi, 950–1000 nəfərə yaxın əhalisi olmuşdur. 1948–1953-cü illərdəki III qaçqınlıq zamanı kəndin Mahmudlular tayfası tamamilə çıxarılaraq Tərtər rayonunun Seydimli kəndində məskunlaşmışdır. Mahmudlular tayfasının sakinləri bir müddətdən sonra yenidən doğma kəndinə qayıtmışdır. Qaçqınlıq zamanı kəndin 300–350 evi, 1500–2000 nəfərə yaxın əhalisi olmuşdur.1988–1991-ci illərdəki IV qaçqınlıq zamanı kənd əhalisi doğma yurdlarından çıxarılaraq qaçqın düşmüşdür. Kənd əhalisi Bakı, Gəncə, Şəmkir, Xanlar və başqa yerlərdə məskunlaşmışdır. Kənd əhalisi bu günə qədər həmin yerlərdə yaşayır. Qaçqınlıq zamanı kəndin 500 evi, 2500–3000 nəfərdən çox əhalisi olmuşdur.
Ərazisi
Kəndin eni 3 km, uzunluğu isə 5 km-dir. Kəndin 5000hektar torpağı olub. Ondan 3000 hektarı əkənək,2000 hektarı isə biçənək və otaraq sahələridir. Kəndin üç su ilə işləyən un dəyirmanı olmuşdur. Onlardan ikisi Axundlular tayfasının, biri isə Kərimlilər tayfasının dəyirmanıdır. Dəyirmanlar 1945–1946-cı illərə qədər fəaliyyət göstərmişdir. Kəndin ərazisində adları Türk toponimlərindən ibarət çox mənzərəli və gəzməli qədim yurd yerləri vardır. Onlardan mənbəyini Keyti dağı və Yelli dərə, Əyriqar və Sarıyer yaylaqlarından başlayan, kəndi iki yerə bölən Məzrə çayı, İsgəndərağanın cələsi, Üçtəpələr, Kürdün komu, şimal tərəfdə yerləşən Qoşqar dağı silsiləsindəki Ağyoxuş, cənub tərəfdə kənddən 25 km aralı məsafədə yerləşən Sona bulağı yaylaqlarını göstərmək olar.
Mədəniyyəti
thumb|200px|Böyük Məzrə kəndində 881-ci ilə aid Alban xaçdaşı.
1930–1932-ci illərdə kənddə dövlət tərəfindən məktəb açılmışdır. Məktəbin inzibati binası olmadığı üçün dərslər imkanlı şəxslərin evlərində keçirilərdi. 1930–1932-ci illərdən 1937-ci ilə qədər ibtidai (I–V), 1937-ci ildən 1939-cu ilə qədər yeddi illik (VII), 1939-cu ildən 1988-ci ilin dekabrına qədər orta (X) məktəb olmuşdur.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Göyçə gölü ilə şərq tərəfdən 22 km, rayon mərkəzi ilə şimal tərəfdən 4–5 km məsafədə yerləşmişdir. Kəndin relyefi düzənlik olub. Kənd cənub tərəfdən 4–5 km rayon mərkəzi ilə, şərq tərəfdən 11 km Zod kəndiilə, şimal-şərq tərəfdən 8 km İnəkdağı kəndi ilə, şimal tərəfdən 8–9 km Canəhməd kəndi ilə, şimal-qərb tərəfdən 4–5 km Qaraiman kəndi ilə, qərb tərəfdən isə 3 km Kiçik Məzrə kəndi ilə həmsərhəddir.
Görkəmli şəxsiyyətləri
Nurəddin Hacıyev Musa oğlu- Xanlar rayonu Partiya komitəsinin katibi
Zərdan Səmədov Səməd oğlu- Azərbaycan Texnologiya universitetinin dosenti.
Yuliya novruzçiçəyi
Yuliya novruzçiçəyi - (lat. Primula juliae Kusn.). Novruzçiçəyikimilər - (Primulaceae Vent.) fəsiləsinə aiddir.
IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu “Kritiktəhlükə həddində olanlar” kateqoriyasına aiddir –CR B2ab(i,ii,iii). Azərbaycanın nadir növüdür. Qafqazın endem ik növüdür.
Qısa morfoloji təsviri
Çoxillik ot bitkisidir. Gövdəsi yoxdur, tamamilə çılpaqdır, 8-12 sm uzunluğundadır. Qısa, budaqlanan kökümsovludur.Yarpaqları kökətrafıdır, uzun, nazik, çəhrayımtıl v ya solğun saplaqlıdır. Yarpaq ayası parlaq-yaşıl, alt tərəfədn açıq rəngli, parlaq, yumru –böyrəkşəkilli, yumru-yumurtaşəkilli, 1-3 sm uzunluğundadır. Çiçəkləri təkdir. Kasacığı dar boruşəkilli, qabırğalı, 10 mm uzunluğa kimi, neştərşəkilli, itidişlidir. Çiçək tacı çəhrayı, iri, 2-3 sm diametrli, borulu, kasacıqdan 2 dəfə uzun, enli, yastı, parlaq, çəhrayı-bənövşəyi, büküşlüdür. Qutucuğu uzunsov, kasacıqla eyni uzunluqdadır
Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsussiyyətləri:
Çiçəkləmə may-iyun, meyvəverməsi iyul aylarında baş verir. Aşağı dağ qurşağı ndan subalp qurşağına qədər meşə və meşə kənarlarında, kolluqların arasında, çəmənliklərdə rast gəlinir. Dekorativ bitkidir.
= Yayılması = Böyük Qafqazın qərb hissəsi (Qəbələ və Şəki rayonları).
Sayı və tendensiyası
populyasiya azalır, yaşama ərazisi məhdudlaşır, itmə təhlükəsi altındadır.
Məhdudlaşdırıcı amillər
Məhdud ərazilərdə yayılması və antropogen təsirlər (əhali tərəfindən bəzəkbitkisi kimi yığılması), dəyişkən iqlim şəraitində asılılıq və həssaslıqdır.
Alaq əməköməci
Alaq əməköməci, balba — (lat. Malva neglecta)
Qısa morfoloji təsviri
Çoxillik bitkidir. Gövdəsi kök boğazından çox saylı, budaqlı, qalxan və ya sərilən, 10–40 (50) sm uzunluqda, qaidədə odunlaşan, sıx tüklü, bəzən iki ucludur. Yarpaqları uzun saplaqlı, ürəkvari-dairəvi, bəzən böyrəkvari oyuqlu əsaslı, 30 mm enində, 25 mm uzunluqda, zəif 5–7 dilimli-dişli mişarlı, üstdən az, altdan sıx ulduzvari və ikiuclu tüklüdür. Çiçəkləri qeyri-bərabər düz çiçək saplağında, 2–6 sayda, bəzən tək, gövdənin əsasında yarpaqların qoltuğunda yerləşir. Ləçəkləri çəhrayı və ya qurumuş vəziyyətdə açıq göy, təpə hissədə dərin oyuqludur. Meyvə 12–16 dağılmış meyvəciklərdən ibarətdir, meyvəciklər sıx və qısa tüklüdür, kürək hissədə aydın olmayan qırışlıdır.
Yayılması
BQ-ın bütün rayonlarında arandan orta dağ qurşağına kimi yayılmışdır. Alaq kimi tarla, bağ, bostanlarda, yollarda, hasarların dibində, çay vadisinin çağıl daşları üstündə bitir.
Araz-Naxçıvan PFK
“Araz Naxçıvan” — Naxçıvan şəhərini təmsil edən Azərbaycan futbol klubu. Hal-hazırda Azərbaycan I Divizonunda çıxış edir. 1967-ci ildə təsis edilib, 2013-cü ildə bərpa olunub. 2014-cü ildə Azərbaycan Premyer Liqasında mübarizə aparıb. Həmin il 11 oyunun 9-da məğlub olduğu üçün, hakimlərin ədalətsiz qərarlarını əsas gətirərək çempionatda iştirakını dayandırmışdır. 2019-cu ildə başa çatmış sonuncu — Naxçıvan Muxtar Respublikasının XVII futbol çempionatında birinci yeri tutmuşdur. 2021-2022 mövsümündə Region Liqasında çıxış edərək çempionatı 3-cü yerdə başa vurmuşdur. 2022-ci ildən yenidən I Diviziona vəsiqə qazanmışdır.
Sovet dövründə
Klub 1967-ci ildə "Araz" adı ilə təsis edilib. Belə ki, 1967-ci ilin mart-aprel aylarında bir vaxtlar "Neftçi"nin heyətində mükəmməl oyunu ilə seçilən Tofiq Axundov Naxçıvana göndərildikdən sonra bir qrup naxçıvanlı fəalın da iştirakı ilə "Araz" futbol komandası yaradılır və seleksiya xarakterli məşqlərə start verilir. Bu zaman artıq SSRİ çempionatında futbol mövsümü başladığından komandanın çıxışı növbəti mövsümə – 1968-ci ilə saxlanılır. Və budur, 1968-ci ilin əvvəllərində SSRİ Futbol Federasiyası müəyyən etdiyi zona birinciliklərini açıqlayır və "Araz" 3-cü zonanın "B" qrupunda mübarizə aparmağa başlayır. Bu zonada (qrupda) keçmiş Sovetlər İttifaqının tərkibində olan ölkələrin 21 komandası yarışırdı ki, bunların da üçü – "Toxucu" (Mingəçevir), "Daşqın" (Zaqatala) və "Araz" (Naxçıvan) Azərbaycanı təmsil edirdilər.
İlk oyun günü: həmin vaxt "Naxçıvan stadionu" adlandırılan (indiki Naxçıvan Muxtar Respublika Stadionu) arena uzun illər boyu futbol həsrəti çəkən azarkeşlərlə dolmuşdu. İlk dəfə olaraq stadionda anons edilir və komandamız SSRİ çempionatında ilk oyununu izləməyə gələn azarkeşlər tərəfindən alqışlanır. Ardınca Zaqatalanın "Daşqın" və Naxçıvanın "Araz" komandaları meydana daxil olur. Komandamız ilk dəfə "Daşqın"la (Zaqatala) oyuna bu heyətlə çıxıb:
1. Ramiz Məmmədov, 2. Vladimir Fyodorov, 3. Gülağa Quliyev, 4. Mirzəağa Əliyev, 5. Hafiz Əliyev, 6. Nəriman Əliyev. 7 Tahir Əliyev, 8. Vitali Xluçin, 9. Şəmsəddin Zeynalov, 10. Vitali Andreyko, 11. Novruz Əliyev.
Bodeqon
thumbnail|Natürmort, Xuan Sançez Kotan Bodeqon (isp. bodegón - İçkixana) - İspan İntibah rəsm janrı. Bodeqon iki əsas növə bölünür:
Araz-Naxçıvan PFK
80–90-cı illər
Ötən əsrin 80-ci illərinin əvvəllərində elə də böyük nəticələr qazana bilməyən "Araz", 1987-ci il istisna olmaqla, SSRİ dağılana qədər müntəzəm olaraq II dəstədə çıxışını davam etdirir. "Araz" 1987-ci ildə Azərbaycan SSR-in daxili birinciliyində mübarizə aparır və klub tarixinin ilk titulunu – çempionluğu qazanır. Bu çempionluq komandaya yenidən SSRİ çempionatına qayıtmağa imkan yaradır. Məhz 1988-ci ildən etibarən komanda nailiyyətlər əldə etməyə başlayır. İki il ardıcıl olaraq turnir cədvəlini 7-ci və 9-cu pillələrdə başa vuran komandamız 1990-cı ildə ikinci aşağı liqada böyük nəticə göstərir. Belə ki, Azərbaycan komandalarının qərarlaşdığı 3-cü zonanın "A" yarımqrupunda 2-ci olan "Araz" 1–12-ci yerlər uğrunda mübarizədə üçüncü olur. Komandamız bu mərhələdə yalnız "Qarabağ" və "Xəzər" (Sumqayıt) komandalarından geri qalırdı. Yarandığı gündən etibarən Azərbaycan futboluna yeni nəfəs gətirən "Araz"ın formasını SSRİ dönəmində Vaqif Sadıqov, Oqtay Abdullayev, Novruz Əzimov, Maşallah Əhmədov, İlqar Hüseynov, Asim İbrahimov, Ceyhun Hüseynov, Böyükağa Hacıyev, Allahverdi Səfərov, İbrahim Rzayev və digər tanınmış futbolçular geyiniblər.
Keçirilən görüşlər
"Araz" SSRİ çempionatlarında 676 görüş keçirib ki, bu görüşlərin də 277-si Naxçıvan stadionunda oynanılıb. Doğma arenada 146 qələbə qazanan "Araz" 68 görüşdə meydanı "sülh"lə tərk edib. 63 görüş isə rəqiblərin qələbəsi ilə yekunlaşıb. SSRİ kuboku uğrunda isə komandamız yalnız bir görüş ("Rustavi" komandası ilə) keçirib.
Premyer Liqadan çıxması
thumb|100px|2014-cü ildən 2021-ci ilə qədər istifadə olunan emblem 2 noyabr 2014-cü il tarixində Araz-Naxçıvan FK Azərbaycan Milli Futbol Çempionatı olan Topaz Premyer Liqasının 11-ci turunda "Qarabağ"a səfərdə 4–0 hesabı ilə məğlub olmuşdur. Bundan sonra klub 3 noyabr 2014-cü il tarixində rəsmi saytı vasitəsilə fəaliyyətini dayandırdığı haqqında açıqlama vermişdir. 4 noyabr 2014-cü il tarixində isə rəsmi saytı vasitəsilə 1 açıqlama da verən klub fəaliyyətini dayandırmasının səbəbləri ilə bağlı KİV-də yer alan xəbərlərə münasibət bildirmiş və səbəblər açıqlamışdır. Klub 11 noyabr 2014-cü il tarixində 1/40 saylı məktubla Peşəkar Futbol Liqasına müraciət edərək fəaliyyətini dayandırması və 12-ci turdan etibarən Topaz Premyer Liqasında çıxışını davam etdirməyəcəyini bildirmişdir. Bundan sonra PFL bu məsələ ilə bağlı qərar qəbul etməsi üçün AFFA İntizam Komitəsinə müraciət etmişdir. 17 noyabr 2014-cü ildə AFFA İntizam Komitəsi iclas keçirmiş və PFL-nin müraciətini müzakirə etmiş, klubu 2014/2015-ci il mövsümündə Topaz Premyer Liqasından və ölkə kuboku oyunlarından xaric etmək və oyunların 50 %-dən azında iştirak etdiyi üçün bütün oyunlardakı nəticələrinin də ləğv edilməsi qərarını vermişdir. Bu hadisədən sonra 17 noyabr 2014-cü ildə PFL prezidenti Ramil Musayev klubun 2014/2015 mövsümündə Topaz Premyer Liqası və ölkə kubokundan kənarlaşdırılması və futbolçularına azad agent statusu verilməsi haqqında əmr vermişdir.
Komanda hazırda futbol üzrə Naxçıvan Muxtar Respublika çempionatında çıxış edir. Fəaliyyətini dayandırmayan komanda 2014/15-ci il mövsümündən bəri bütün çempionatların, muxtar respublika kubokunun və "Heydər Əliyev kuboku"nun qalibi olub.
thumb|right|Araz-Nakhchivan PFK
2023
2023-cü ilin iyulunda “Araz-Naxçıvan Peşəkar Futbol Klubu”nun ümumi yığıncağı keçirilib. Yığıncaqda klubun yeni təsisçiləri – Azərbaycan Futbol Federasiyaları Assosiasiyası (50 %) və Naxçıvan Muxtar Respublikası Həmkarlar İttifaqları Şurası (50 %) – barədə məlumat verilib. Eyni zamanda, iclas zamanı klubun yeni prezidenti və Müşahidə Şurasının sədri vəzifələrinə seçkilər keçirilib, İdarə Heyəti və Müşahidə Şurasının tərkibi formalaşdırılıb. Ramin Axundov “Araz-Naxçıvan Peşəkar Futbol Klubu” İctimai Birliyinin prezidenti, Vüqar Abbasov isə Müşahidə Şurasının sədri seçiliblər.
Bamboçada
thumbnail|Jan Both,  Mora Oyunçuları Bamboçada (it. bamboccio — körpə, qovuq) — XVII-XVIII əsrlərdə Avropa rəssamlığının aşağı janrı.
Şəhər küçələrinin, yarmarkaların, əyləncə evlərinin, kənddə gündəlik həyat səhnələrinin şəkilləri.
Tanabata
230px|thumb|Sendayda Tanabata festivalı (2005). və ya Ulduz festivalı – Yaponiyada hər ilin 7-ci ayının 7-ci günündə qeyd olunan festival. Çin mənşəli festivaldır. Ən böyük tədbirlər Senday və Hiratsuka şəhərlərində baş tutur. Festivalın baş tutacağı gün Qreqori təqviminə görə yox, ondan 1 ay qabaq olan Yaponiya Ay təqviminə görə müəyyənləşdirilir və buna görə də çox vaxt avqust ayında keçirilir. Festival zamanı küçələr bəzədilir və rəqslər baş tutur. Küçələrdə Tanabata mahnıları oxunur.
Tanabata sevgililərin görüşmə günü də hesab olunur.
Festival Yaponiyada ilk dəfə İmperatriçə Koken tərəfindən 755-ci ildə qeyd olunmağa başlamışdır. Əvvəllər sadəcə imperatorluq ailəsi tərəfindən qeyd olunurdu. Edo dövründə xalq tərəfindən qeyd olunmağa başlamışdır.
Amanoqava yapon dilindən tərcümədə "Süd yolu" deməkdir.
Festival zamanı geniş edilən şey arzu tutmaqdır. İnsanlar tanzaku adlı rəngi kağız çubuqlarına öz arzularını yazırlar və bambuk ağacından asırlar. Tanabatanın 7 ənənəvi bəzək əşyası var və onların hər birinin öz mənası var:
Buludlu atlas (roman)
"Buludlu atlas" — romanı Britan yazıcısı David Mitçelin üçüncü kitabıdır. Roman 6 hissədən ibarət olub, oxucunu XIX əsr Sakit okean adalarından başlayıb postapokaliptik gələcəyədək aparır.
Toxunulmuş mövzular
Mitçel öz kitabı haqqında belə demişdir:
Struktur və stil
David Mitçell oz intervyusunda bildirib ki, romanın adını yapon bəstəkarı Tosi İtiyanaqinin (Yoko Ononun birinci əri) eyni adlı musiqi əsərindən götürüb: «Mən kompakt-diski, yalnız kompozisiyanın təəccüblü adına görə aldım». Mitçelin əvvəlki romanının adı Yuxu № 9 həmçinin Yoko Ononun daha məşhur əri Con Lennonun əsərindən ilhamlanıb. .
Romanın stili İtalo Kalvinonun bir neçə natamam hekayələrdən ibarət olan Əgər, bir qış gecəsi səyyah romanından götürülmüşdür. Mitçelin icadı isə - romanın mərkəzinə elə bir 'güzgü' əlavə etməkdir ki, hər bir tarix sonuna kimi başa çatdırılmış ola bilsin.
Mitçel qeyd edirki, Robert Froşiber və Vivian Eyrs obrazları əslində Erik Fenbi və Frederik Deliusdan (Fenbi məşhur ingilis bəstəkarının şəxsi katibi olub) ilhamlanıb. .
Buludlu atlasda Mitçelin digər işlərinə də istinadlar vardır. Timoti Kavendişin qorxunc məhkəməsi Mitçelin daha əvvəlki Ədəbi kabus romanının ikinci dərəcəli personajına qayıdır. Zadelqemdən məktublarda Eyrsin qızı isə Qrinin qara qu quşu romanında, baş qəhrəmanın rəfiqəsi kimi yaşlaşmış qadın rolunda peyda olur.
Ekranlaşdırma
Roman Tom Tıkver və Lana və Endryu Vaçovski rejissorları tərəfindən ekranlaşdırılıb. Filmin istehsalına 2011-ci ilin sentyabrında məhdudlaşdırılmış aktyor tərkibiylə Almaniyanın Babelsberq studiyasında başlanılıb, hansı ki, yəmin aktyorlar bütün süjet xətlərində iştirak etməli idilər. 26 oktyabr 2012-ci ildə film Şimali Amerikada ekranlara çıxarılıb.
Şebenik-Yablonisa Milli Parkı
300px|thumb Şebenik-Yablonisa Milli Parkı (Parku Kombëtar Shebenik-Jabllanicë) — Albaniyanın Elbasan vilayətinin şərqində yerləşən milli park. Parkın sahəsi 339 km²-dir və Makedoniya Respublikasının sərhəddində yerləşir. . Ərazinin hündürlüyü 300 metrdən 2200 metrə qədər dəyişir. Ən hündür zirvəsi isə Şebenik və Yablonisadır. Məhs bu zirvələrin adları parka verilmiş. Milli Park Albaniyanın ən cavan parkdır. Park 21 may 2008-ci ildə qurulub. Park ərazisində müxtəlif növ heyvanlar məskunlaşıb ki, əksəriyyəti Albaniya üçün nadır növ hesab olunur:qonur ayı, qurd və balkan vaşağı.
Coğrafiyası
thumb|left|Park ərazisində yerləşən Oxrid gölü Milli park ərazisində iki böyük çay və onlarca kiçik çay var. Ən böyük çaylar: Kirişta və Buştrisadır. Uzunluqları təxminən 22 km-dir. Ərazidə 14 buzlaq mənşəli göl var. Ən hündürdə olan dəniz səviyyəsindən 1900 metr yüksəklikdə yerləşir. .
Bölgədə Aralıq dənizi iqlimi hakimdir və orta illik temperatur 7 °C -dən 10° С arasında dəyişir. Park ərazisində illik yağıntı 1300 – 1800 mm-dir.
Flora və faunası
Park ərazisində çoxlu nadir və endemik bitki, heyvan və köbələk növləri mövcuddur. Purpur söyüd, itiyarpaq ağcaqayın, sallaq tozağacı və avropa ağ şamı parkın şimal yamaclarında geniş yayılıb. Palıd, fıstıq, şam ərazidə geniş yayılıb.
Milli park vaşaq növünün yoxa çıxmaq üzrə olan alt növü Balkan vağağının yaşama ərazisidir. 21 aprel 2011-ci ildə PPNEA arşdırıcı birliyi ilk dəfə olaraq balkan vaşağının fotosunu çəkmiş. Parkda həmçinin ayı, canavar, qarapaça, çöldonuzu, dələ geniş yayılıb. Quşlardan berqutu, qırqovulu və adi bonazi tetrasını misal göstərmək olar
Kopenhagen metropoliteni
Kopenhagen metropoliteni (dan. Københavns Metro) — Danimarkada ilk və yeganə metro. 2008-ci ildə Avropanın ən yaxşı dəmiryolu.
Danimarkada metro sistemi 2002-ci ildə fəaliyyətə başlayıb və ictimai nəqliyyat şəbəkəsinə daxildir. Metro sistemi Kopenhagen bələdiyyəsi nəzdində olan Frederiksberq və Tornbyu kommunalarına xidmət edir. Kopenhagen metrosu dünyanın ən gənc metropolitenlərindən biri olub, XXI əsrin ilk onilliyində istismara verilmişdir. Bununla yanaşı 2008-ci il beynəlxalq metropoliten konfransında (ing. Metro Rail Conference) Danimarka yeraltı dəmiryolu Avropanın ən yaxşı dəmiryolu kimi tanınmışdır. 2010-cu il məlumatına görə Danimarka metropoliteninin 2 xətti və 22 stansiyası var və daim inkişaf etməkdədir. 2018-ci ildə daha iki yeni xətdən dairəvi marşrutun açılması planlaşdırılır.
Tarixi
1997-ci ildə hazırlıq işləri mərhələsində işə başlamaq üçün zəruri olan səyyar heyətin layihələndirməsi və avadanlığın alınması prosesi başa çatdırıldı. 1998-ci ildə gələcək İsland-Brügge stansiyasından azacıq aralıda tunellərin açılması işlərinə başlanıldı. Onların dərinliyi 20 metrdən 30 metrə qədər dəyişirdi.
1998-ci ildə İtaliyanın Ansaldo Transporti kompaniyası səyyar heyətin hazırlanmasına başladı (34 üçvaqonlu heyət). 2000-ci ildə hazır yerüstü sahədə ilk heyətin hərəkət sınağı həyata keçirildi, 2001-ci ilin əvvəllərində isə yeraltı tunellərin keçidi başa çatdırıldı. Gülüş günü, yəni 1 aprel, 2001-ci il tarixində Kopenhageninin mərkəzi meydanında (dan. Rådhuspladsen) Danimarkada metropoliteninin açılışı üçün planlaşdırılan metro vaqonlarının maketi quraşdırıldı. Əslində bu Stokholm metropoliteninin istismara edilməmiş vaqonu idi. thumb|290x290px| 2001-ci ilin gülüş günü, Kopenhagen. 2001-2002-ci illərdə metronun stansiyalarının tikilməsi və sistem təminatının montajı üzrə işlər davam etdirildi. 2002-ci ilin iyununda sistemin nizamlanmasına və metronun Amager adasının şərq sahillərinə, Danimarkanın ən iri aeraportu olan Kastrupa doğru yerüstü sahənin hazırlnması işinə başlandı. Bu sahə yanlız 2007-ci ilin sentyabrında başa çatdırıldı.
Müasir vəziyyəti
Bu gün Danimarka metrosu dünyanın ən yaxşı metrolarından biri hesab edilir. Belə ki, 2008-ci ildə metropoliten üzrə keçirilən beynəlxalq konfransda (Metro Rail Conference) Nyu-york, Tokio, London və inkişaf etmiş metro sistemi olan digər şəhərlərdən gələn mütəxxəsislər Kopenhagen metrosunu dünyada ən yaxşı metro elan etdilər. Bundan başqa Avropanın ən yaxşı metrosu nominasiyasında ilk yerə məhz Kopenhagen metrosu layiq görüldü. Belə bir qərar qəbul edilməsinin ən mühüm səbəbləri metronunun işində stabillik, sərnişinlər tərəfindən müsbət qiymətləndirmələr və təhlükəsizliyin yüksək səviyyədə olması idi. Ekspertlərin seçiminə təsir edən bir digər amil Kastrup aeraportuna qədər olan yeni xəttin istifadəyə verilməsindəki sürətlilik oldu.
2010-cu il üzrə olan göstəricilərə görə Kopenhagendə 9-u yeraltı (3 stansiya az dərinlikdə, 6 stansiya isə daha çox dərinlikdə) stansiya olmaqla 22 stansiya var. İkiyollu xətlərin ümumi uzunluğu 23 km-dir. Bu xətlərin 11 kilometri tunellərdən, 12 kilometri isə torpaq və estakadalar üzərindən keçir. 2009-cu il üzrə olan məlumata görə Kopenhagen metropoliteninin sərnişin daşıması il ərzində 50 milyon, sutka ərzində 137 min nəfərdir.
Metropolitenin gələcəyi
1 iyun 2007-ci ildə Danimarka parlamenti yeni dairəvi xəttin (dan. Cityringen) tikilməsi və həmin ilin avqustundan geodeziya tədqiqatları və layihələndirmə üçün işlərə başlamaq haqqında yekdilliklə (qərarın əleyhinə yanlız qırmızı-yaşıllar koalisiyası çıxış etdi ) qərar qəbul etdi.
Görüləcək işlər vaxtı 15,5 km yeraltı dəmiryolunun çəkilməsi və 17 yeraltı metro stansiyasının tikilməsi nəzərdə tutulurdu. Mövcud metro xətlərinin nəqlinə - digər xəttə keçidi üçün Kongens-Nyutorv və Frederiksberq stansiyaları nəzərdə tutulurdu. Yeni xətlərin istifadəyə verilməsi ilə Kopenhagen mərkəzinin elektriçka və metronun əhatə etmədiyi dəmiryolu vağzalı və rayonları ilə birləşdirmək planlaşdırılırdı.
24 mart 2009-cu ildə dairəvi xətlər layihəsi üzrə xətlərin cızılması, maliyyələşdirmə planı və tikinti müddəti qəbul və təsdiq edildi. Bu plana müvafiq olaraq layihənin 2018-ci ildə başa çatdırılması planlaşdırılırdı. Layihənin təqribi dəyəri 15 milyarddan 50-60 milyard Danimarka kronuna qədər idi.
Nəqliyyat sistemi üzrə Konsultasiya xidmətlərinin göstərilməsi və tikintinin texniki tərəflərinin problemləri ilə "Ramboll" konsorsiumu və "Atkins" (Böyük Britaniya) tikinti şirkəti məşğul olur.
Tikintinin subpodratçıları Danimarkanın memarlıq şirkəti - «KHR Arkitekter A/S» və Britaniya şirkəti «Parsons Group» idi.
İnfrastruktur
Kopenhagen metrosu iki xətdən (M1 və M2) ibarətdir (2010-cu ildə). Bu xətlərdə 22 stansiya var və onlardan 13-ü yerüstü, 9-u isə yeraltı metrodur. Kopenhagen metropoliteninin tunelllərinin ümumi uzunluğu 11 km, açıqda olan yolların uzunluğu 12 km-dir. thumb|255x255px|Tuneldən açıq havaya çıxış, İslands-Brügge stansiyası yaxınlığında, 2003-cü illeft|thumb|340x340px|Kopenhagen metrosunda tunel, 2001-ci il. Sol tərəfdə piyada yolu görünür.
Tunellər
Tunelllərin tikintisi üçün COMET (The Copenhagen Metro Construction Group) adlı müəssisə təsis edilmişdir. Bu müəssisə tərkibinə müxtəlif ölkənin 6 şirkətinin əməkdaşları daxil olmuşdu.
COMET-in hesabına təxminən 8 km-lik tunel və 5 km-lik yerüstü xəttin, 12 stansiyanın (7 yeraltı və 5 yerüstü) tikilməsi daxildir.
Tunellərin keçidinə 1998-ci ildə gələcək İslands-Brügge stansiyasından çox da uzaq olmayan ərazidə başlanmışdır.
Xətt və marşrutlar
Kopenhagen metrosunun 2 xətti var: M1 və M2. 2018-ci ildə dairəvi marşrutun istifadəyə verilməsi ilə bu xətlərə daha 2 xətt əlavə olunacaq.
M1 və M2 xətləri Vanlyose stansiyasından Kristiansxaun stansiyasına qədər olan sahəyə düşür. Daha sonra M1 Amager adasının qərb hissəsində Kalvebod-Felleddə (dan. Kalvebod-Fælled) yerləşən Vestamager stansiyasına qədər uzanır. M2 xətti isə Kastrup aeraprotuna qədər olan ərazidən, Amagerin şərq hissəsindən keçir.
Fayl:Copenhagen_Metro_with_City_Circle_Line_map.svg M3 və M4 xətləri vahid Cityringen marşrutunu təşkil edir. Yanlız M3 dairəvi xətt təşkil edir. M4 Kyobenxauns-Xovedbaneqor stansiyasından (Kopenahagenin əsas dəmiryolu vağzalı) Nyorebro stansiyasına qədər sonuncu marşrutdur. Nyobrebro stansiyasından əsas Kongens-Nyutorv stansiyasına keçməklə Kopenhagen metropoliteninin mümkün 4 xəttindən hər hansı birinə getmək olar. 28 sentyabr 2007-ci ildə metro sahəsindən aeraporta qədər olan sahənin açılmasına qədər stansiyanın elan edilməsində qarışıqlıq qeydə alınıb. Xətlərin ayrıldığı (M1 marşrutu Vestamagerə, M2 marşrutu isə aeraporta qədər) Kristiansxaun stansiyasında "Luftxaun stansiyasına-Kopenhagen aeraportuna qədər" (Toget kører til Lufthavnen — Copenhagen Airport) elanı getdi. Əksər sərnişinlərə (əsasən də turistlərə) məlumatın yanlız son hissəsini (Kopenhagen aeraportu) eşitmək müyəssər oldu. nəticədə onlar artıq Kastrupda yerləşdiyinə əmin olduqları Kristiansxaun stansiyasına çıxdılar. 2009-cu ilin martında bu məlumat "Kristiansxaun-bu qatar Luftxauna-Kopenhagen aeraportuna qədər gedir" (Christianshavn — Toget kører til — This train terminates at — Lufthavnen — Copenhagen Airport) məlumatı ilə əvəz edildi.
İş vaxtı
thumb|535x535px|Kopenhagen dəmiryolu sisteminin xəritəsi Əvvəllər metro 05:00-dan 01:00-a qədər günboyu, bazar günləri isə sutkalıq işləyirdi. 16 mart 2009-cu ildən qrafik dəyişdi. Kopenhagen metrosu bütün günboyu işləyən Avropanın qabaqcıl şəhərlərindən biri oldu.
Qatarlar arasındakı interval 2 dəqiqədən 20 dəqiqəyədək olur:
Gediş haqqının ödənişi
Kopenhagendə inteqrə edilmiş ödəniş sistemindən istifadə edilir. Ödəniş səyahət zonasına görə aparılır. Metronun 4 zonası var: Nyorreport, Konqens-Nyutorv, Kristiansxaun, İslands-Brügge, DR-Byuen, Amagerbro, Lerqrausparken, Forum və Frederiksberq. Frederiksberq, Fasanvay, Lindevanq və Vanlyose. Sundbyu, Bella-Senter, Erestad, Vestamager, Eresunn, Amager-Strand və Femyoren. Kastrup və Luftxaun (Aeraport).
Metroda qayda və məhdudiyyətlər mövcuddur: Velosipedlərin daşınması üçün məhdudiyyətlər: Biletlərin bütün növlərini avtomatlardan əldə etmək olar. Ödəniş üçün qəpiklərdən və kredit kartından istifadə keçərlidir. Bir çox stansiyalarda kassirdən bilet almaq (və nəqliyyat sxemi, qrafik və metroya dair digər informativ materialları pulsuz əldə etmək) üçün kassa və köşklər var.
Maddələr mübadiləsi
thumb
Maddələr mübadiləsinin ümumi sxemi
Maddələr mübadiləsini şərti olaraq aşağıdakı mərhələlərə bölmək olar:
Orqanizmin əsas karbohidratları
Ən qiymətli bioloji karbohidratlar nişasta və qlikogen polisaxaridləridir. Saxaridlərə isə saxaroza, laktoza, treqaloza, maltoza, izomaltoza aiddir. Orqanizmdə olan karbohidratların az bir hissəsi monosaxaridlərin (qlükoza, fruktoza) payına düşür. Qidada monosaxaridlərin miqdarı yalnız şirniyyatda çox olur. Karbohidratların əsas funksiyası hüceyrə üçün enerji hasil etməkdir. Karbohidratlar digər birləşmələrdən fərqli olaraq enerji substratıdır. Bundan başqa monosaxaridlər və onların törəmələri müxtəlif bioloji molekulun qurulmasında iştirak edir. Başqa sözlə, onlar plastik funksiya daşıyır. Karbohidratların ən vacib funksiyaları bunlardır:
300px|thumb|right|metabolizmdə iştirak edən maddələr
Tərkibində β-qlükozid əlaqəsi olan sellüloz və hemsellüloz və başqaları mədədə parçalanmır. Çünki orqanizmdə sellüloza fermenti olmur. Ona görə də həmin maddələr həzmdə əlavə rol oynayır. Onlar bağırsağın mexaniki fəaliyyətini artırır. Normal insanın karbohidrata gündəlik təlabatı 400 – 500 qr-dır. Onun 400 qr-ı nişastanın payına düşür. Yerdə qalan hissəni isə disaxaridlər, əsasən də saxaroza təşkil edir.
Sorulmuş monosaxaridlərin aqibəti
Qanda həll olan monosaxaridlər qaraciyərdən keçərək müxtəlif fermentlərin təsiri ilə qlükozaya çevrilir. Qlükozanın bir hissəsi qlikogen əmələ gətirir, qalan hissəsi qan vasitəsilə müxtəlif toxumalara daşınır. Yerdə qalan qlükoza qlikogen, piy və əvəz oluna bilən aminturşulara çevrilir. Qlükoza qanın ən lazımlı komponenti olub, onun 102 miqdarı 50–95 mq% olur. Qanda qlükozanın miqdarının sabit qalması olduqca mürəkkəb mexanizm vasitəsilə idarə olunur. Buna fermentlər və hormonlar (insulin və qlükaqon) və əsəb sistemi daxildir.
Katabolizmin I ümumi yolu
Katabolizmin I ümumi yolu qlükozanın katabolizmin əsas yolu aerob orqanlarda aeorob parçalamadan ibarətdir. Bu prosesi üç hissəyə bölmək olar:
Aerob qlikoliz
Qlükozanın piruvata qədər parçalanmasını 2 mərhələyə ayırmaq olar: 1. Qlükozadan qliseraldehidfosfatın alınması; 2. Qliseraldehidfosfatdan piruvatın alınması. Birinci mərhələdə fosfat qalığı qlükozanın tərkibinə daxil olur. İkiknci mərhələdə isə heksoza triozaya çevrilir. Aerob qlikoliz reaksiyalarında aşağıdakı fermentlər iştirakı edir:
Mərdavic ibn Ziyar
Mərdavic ibn Ziyar (?-935) — Ziyarilər xanədanının qurucusu və ilk hökmdarı (928-935).
Həyatı
Ata-baba tərəfindən Ari kökənli Gillilərin (Cili) Daxil bölgəsində yaşayan əsil bir qoluna, ana tərəfindən Royan ispəhbədlərinə mənsubdur. Zamanın diğər xanədanları kimi Ziyarilər də sonraları, İslam öncəsi tanınmış bir nəsəbə bağlanmak istəyiylə Ziyarın atası Vardanşahın Sasani imperatoru Xosrov zamanında Gilan kralı olan Arquş Fərhadanın soyundan gəldiyini iddia etmişdir.
Zeydilər hökmdarı Həsən əl-Utruşun (914-917) ardından çıxan iç savaşlar əsnasında Təbəristanı ələ gəçirmək istəyən Əsfar ibn Şirəveyh, o sıralarda Samanilərin yanında olan Mərdavic ibn Ziyardan xidmətinə girməsini istədi. Beləcə Əsfarın ordu komandanı olan Mərdavic (315/927) Təbəristana yürüdü və Reydən gələn Dai Həsən ibn Qasımı Amül yaxınında yenərək öldürdü (316/928). Əsfar ilə Mərdavic, Təbəristanın böyük bir qismini işğal etdikdən sonra arxasından Rey, Qəzvin, Zəncan, Əbhər, Qum və Kərəc kimi digər bəzi Cibal vilayətlərini zəbt etdilər. Eynı il içərisində Mərdavic, Əsfarın xalqa aşırı şəkildə zülm etməsinin yol açdığı təpkiyi öz lehinə dəyərləndirərək Zəncanda müstəqilliyini elan etdi və Əsfarı Qəzvindən uzaqlaşdırıb (ehtimalən 319-cu (931-ci) ildə ortadan qaldırıb) taxtını ələ keçirdi. Daha sonra cənubi-qərbi İrandakı Abbasi xəlifəliyi torpaqlarına hakim olmak üçün girişimdə oldu və xəlifə Müqtədir-Billahın göndərdiyi ordunu Həmədanda mağlub edərək Dinəvər, Karmisin (Kirmanşah) və İsfahana hakim oldu (319/931). Ardından xəlifə Müqtədir-Billaha elçi yollayıb bu torpaqların müqataa (iqta) yoluyla ona verilməsini istədi. Etdiyi təklif bəzi şərtlərlə qəbul edildi və xəlifə onun hakimiyətinə razılıq verib, xələt və bayraq göndərdi. Bu önəmli bacarıqlardan cəsarət alan Mərdavic 321 (933) ildə Deyləmli lider Makan b. Kakinin üzərinə yürüdü və onu yənərək Təbəristanın gəri qalan kısımlarını və Cürcanı ələ keçirdi. Bunun üzərinə, qısa bir müddət sonra Buveyhi dövlətini quracak olan Əbülhəsən Əli ibn Buveyh ilə (İmadüddövlə) qardaşı Əbu Əli Həsən (Rüknüddövlə), Makan ibn Kakinin ordusundan ayrılıb Mərdavicin xixmətinə daxil oldular. Eyni il Mərdavic, Samani əmiri Nəsr ibn Əhməd ona qarşı harəkətə gəçincə Reyin əlində qalması şartıyla Cürcanı ona buraxmağı və illik vergi ödəməyi qəbul etdi.
Mərdavic Rəbiüləvvəl 323-cü (fevral 935-ci) ildə İsfahanda, əski İran bayramlarından Səzakın qutlanması sırasında xidmətində olan bir qrup Türk əsgəri tərəfindən öldürüldü. Sui-qəsdin düzənlənməsində onun, ordusunda sayıları 4000-i keçən Türklərə karşı son dərəcə kötü davranmasının, birçoklarını öldürtüp  kəndilərini Deyləmli və Gilli askərləri korumak için savaşlarda ön saflara yərləştirməsinin ətkili olduğu rəvayət edilməkdədir. Sui-qəsddə yer alanlar arasında sonraki yıllarda Bağdadda əmirül-üməra olan Tüzün və Bəckəmin də bulunduğu bəlirtilməktədir. Mərdavicin katlinin hilafət sarayında planlandığına dair söylənənlər isə İbn Miskəvəyhin də bəlirttiği gibi böyük bir ihtimallə uydurmadır.
Mərdavic, uzun sayılmayacak iktidarı sürəsində yoğun bir askəri faaliyət içində bulunduğundan ilim və kültürlə fazla ilgilənəməmişsə də Əbu Bəkir ər-Razi ilə İsmaili alimlərindən Əbu Hatim ər-Razi arasındaki məşhur tartışmanın Rəydə Mərdavicin huzurunda yapıldığı rivayət ədilir. Mərdavicdən sonra qardaşı Vəşmgir və bunun soyundan gələnlər Ziyari xanədanını Xəzər dənizi bölgəsində bir güç olarak tutmağa davam etdilər.
Rüstəm İbrahimbəyov
Həyatı
Rüstəm İbrahimbəyov 5 fevral 1939-cu ildə Bakıda, əslən Şamaxıdan olan Məhəmməd İbrahimbəyov və Fatimə Məşədibəyovanın ailəsində anadan olmuşdur. Azərbaycan Neft və Kimya İnsitutunu bitirmiş, sonralar Moskvada Ümumittifaq Dövlət Kinematoqrafiya İnstitutunda ssenarist və rejissor ixtisaslarına yiyələnmişdir. Onun əsərləri əsasında 40-dan çox bədii film, televiziya filmləri və tamaşaları çəkilmişdir.
1989-cu ildə əsası qoyulan "İbrus" (İB- İbrahimbəyov, RUS-Rüstəm) şirkətinin və eyni adlı teatrın təsisçisidir. 1962-ci ildən yazıçılıqla məşğuldur. 15 pyesi dünyanın 100 dən çox ölkə teatrlarından tamaşaya qoyulub.
7 iyun 2013-cü ildə yaradılan Demokratik Qüvvələrin Milli Şurasının sədri seçilmişdir. 2 iyul 2013-cü il tarixindən Milli Şuranın Azərbaycan Respublikası prezidentliyinə vahid namizədi kimi göstərilmişdir, lakin 27 avqust 2013-cü ildə keçirilmiş MSK iclasında ikili vətəndaşlığı əsas gətirilərək namizədliyinin təsdiq olunmaması haqqında qərar qəbul edilmişdir. 3 dekabr 2013-cü ildə Cəmil Həsənli MŞ-nin sədri, Rüstəm İbrahimbəyov isə fəxri sədri seçilib.
Rüstəm İbrahimbəyov 11 mart 2022-ci ildə uzun sürən xəstəlikdən sonra 83 yaşında Moskvada vəfat etmişdir. 13 mart 2022-ci ildə sənətkar ilə Moskvadakı Mərkəzi Kinematoqrafçılar Evində vida mərasimi keçirilmiş və 16 martda nəşi Bakıya gətirilmişdir. Sənətkar Birinci Fəxri Xiyabanda dəfn olunmuşdur.
Şəxsi həyatı
İlk həyat yoldaşı Şöhrət İbrahimbəyovadan 1972-ci ildə rejissor Fuad İbrahimbəyov dünyaya gəlmişdir.
İkinci həyat yoldaşı xalq artisiti Lyudmila Duxovnayadan 1974-cü ildə rejissor Fatimə İbrahimbəyova dünyaya gəlmişdir.
Pəmbək (Göyçə)
Pəmbək — Göyçə mahalının Basarkeçər rayonunda kənd.
Tarixi
Göyçə mahalının Basarkeçər rayonunun Pəmbək kəndinin gözəl ab-havası, barlı-bağatlı meyvə bağları, ətrafındakı göy, yaşıl ormanlı meşələri, sərin bulaqları və arxasında qürurla dayanan uca dağları həmişə göz oxşayıb, ilk baxışdan qəlblərə əbədi bir xatirə bəxş etmişdir. Kəndin 1953-cü ildə 156 yaşında rəhmətə gedən, yaşlı sakinlərindən biri olan Şahzadə nənə söyləyirdi ki, kəndə altı yaşında olarkən əmisi ilə gəlmişdir. Həmin vaxt kəndin təxminən 35–40 evi, 170–200 nəfərə yaxın əhalisi olmuşdur. Kəndin ilk sakinləri XVII əsrin axırı (1680), XVIII Əsrin əvvəlində (1715) keçmiş Qarakilsə (indiki Kirovakan) şəhərinin yaxınləğında olan Lori pəmbək kəndinə verilmişdir.
Mədəniyyəti
Rayon mərkəzindən 24 km şimal-qərbdə, Göyçə gölünün sahilində yerləşir. "İrəvan əyalətinin icmal dəftəri"ndə Quşçu (143, s.62), Qafqazın 5 verstlik xəritəsində Quşi dərəsi (348, s.152) formasında qeyd edilmişdir. Erməni mənbələrində, eləcə də XX əsrin rəsmi sənədlərində kəndin adı Pəmbək göstərilir. Kəndin bir adı da Pəmbəkli olmuşdur. Kəndin tarixi qədimdir. Buradakı albanlara məxsus dini məbədin (kilsənin) və oğuzların qəbiristanlıqlarının xarabalığı müasir dövrümüzə kimi gəlib çatmışdır.
Kənddə 1873-cü ildə 166 nəfər, 1886-cı ildə 237 nəfər, 1897-ci ildə 283 nəfər, 1908-ci ildə 352 nəfər, 1914-cü ildə 392 nəfər, 1916-cı ildə 331 nəfər, 1919-cu ildə 398 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır. 1919-cu ilin yazında kənd ermənilərin təcavüzünə məruz qalaraq sakinləri -azərbaycanlılar qırğınlarla deportasiya olunmuşdur. İndiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra kəndi tərk etməyə məcbur olmuş azərbaycanlılar tarix torpaqlarına qayıda bilmişdir. Burada 1922-ci ildə 390 nəfər, 1926-cı ildə 349 nəfər, 1931-ci ildə 512 nəfər, 1987-ci ildə 2000 nəfər (85, s.292–293) azərbaycanlı yaşamışdır. 1988-ci ilin noyabr ayının axırlarında, dekabr ayının əvəllərində kəndin əhalisi Ermənistan dövləti tərəfindən tarixi-etnik torpaqlarından deportasiya edilmiş və kəndə ermənilər yerləşdirilmişdir. İndi ermənilər yaşayır.
Toponim quşçu türk etnonimi ilə (245, s.38–39; 292, s.91–95; 182, s.313) "iki dağ və ya təpə arasında, eləcə də düzənlikdə uzun dərin çuxur" mənasında işlənən dərə sözünün (10, s.74) birləşməsindən əmələ gəlmişdir. "Dərədə quşçu tayfasının yaşadığı kənd" mənasını ifadə edir. Etnotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.
Təbiəti
Pəmbək kəndi bütün Göyçə mahalının aranı hesab edilirdi. Kənd başdan-başa meyvə ağaclarından ibarət idi. Burada bitən alma, armud, ərik, gavalı, gilas, qoz, üzüm və s. Öz tamı və ətri ilə digər yerlərin meyvələrindən tamamilə fərqlənirdi. Onu demək kifayətdir ki, bu güney zonasında bitib ərsəyə gələn ərik və qoz, üzüm rayonun qalan heç bir kəndrində bir mirdi. Meşələrdə çır alma, armuddan başqa burda qarağac, keçiməməsi, itburnu və ya zincirli, qoyun gözü, iydə və çay tikanı kimi min dərdin dərmanı hesab olan meyvə və giləmeyvə ağacları var idi. Arxası meşəli yüksək dağlara söykənmiş kəndin ətəyi isə saf, dumduru suyu olan Göyçə gölünə birləşirdi. Bu gölün təmiz və şirin suyu dillər əzbəri olan qızıl xallı, siqa, farel və b. balıqlarla zəngin idi. Gölün ən yaxşı təmiz qumlu çimərlik yerləri qonşu Babacan və Dərə kəndlərinin də bir hissəsi idi.
Əhalisi
1988-ci ilə qədər azərbaycanlılar
Qaçqınlıq
1905–1907-ci illərdəki I qaçqınlıq zamanı kənd əhalisi zorla çəxarılaraq Gədəbəy rayonunun kəndlərində yerləşib və 1907-ci ilin yazında doğma kəndinə qayıtmışdır. Kəndin təxminən 60–70 evi, 350–400 nəfərə yaxın əhalisi olmuşdur.1918–1920-ci illərdəki II qaçqınlıq zamanı kəndin əhalisi zorla çıxarılaraq Azərbaycan respublikasının Eldar zonasında və Ceyrançöl yataqlarında məskunlaşmışlar. Kənd əhalisi 1921-ci ilin yazında doğma kəndlərinə qayıtmışlar. Kəndin 10–15 ailəsi bir daha geri qayıtmamışlar. Kəndin təxminən 100 evi, 500 nəfərə yaxın əhalisi olmuşdur. Həmin qaçqınlıq Pəmbək camaatına çox fəlakətlər gətirib. Onlardan 100 nəfərə qədəri qızdırmadan dünyalarını dəyişib və qürbətdə müxtəlif yerlərdə torpağa tapşırılıblar.1948–1953-cü illərdəki IIIqaçqınlıq zamanı kənd əhalisi erməni daşnaqlarının qarşısını alaraq heç bir yana köçməmişdir. Kəndin 250–300 evi, 1500–1600 nəfərə yaxın əhalisi olmuşdur. Kəndin 30 nəfəri Qarabağ torpaqlarının müdafiəsi uğrunda gedən döyüşlərin iştirakçısı olmuşdur. Onun 7 nəfəri itgin və şəhidlər, 23 nəfəri isə əlillər və sağ qalanlardır.1988–1991-ci illərdəki IV qaçqınlıq zamanı kənd əhalisi Azərbaycanın 14 şəhər və rayonlarında məskunlaşmışdır. Kəndin 300–350 evi, 3000–3500 nəfərə yaxın əhalisi olmuşdur.
Elm və din
Kənddə ilk məktəb dövlət tərəfindən açılıb. Kəndin 3 yerində sinif otağı üçün münasib olan kürsülü evlər də olub. 1930–1932-ci illərdə təşkil olunan bu məktəb üçün kəndin yuxarı hissəsində Novruzov Paşanın, orta hissəsində Seyidin və aşağı hissəsində Orucov Nurunun evlərində hərəsində 1 sinif, 3 sinif təşkil olunub. 1930–1932-ci illərdə kənddə dövlət tərəfindən məktəb yaradılmışdır. 1930–1932-ci illərdən 1938-ci illərə qədər ibtidai məktəb (I–IV), 1938-ci ildən 1960-cı ilə qədər yeddi illik (VII), 1960-cı ildən 1988-ci ilə qədər orta məktəb (X) olmuşdur.
Azad Rəhimov
Azad Arif oğlu Rəhimov — Azərbaycan ictimai-siyasi xadimi, Azərbaycan Respublikasının gənclər və idman naziri (2006–2021).
Həyatı
Azad Rəhimov 1964-cü il oktyabrın 8-də Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Onun babası 1954–1958-ci illərdə Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetini sədri olmuş Sadıq Rəhimovdur.
Azad Rəhimov 1971-ci ildə Səbail rayonunda 134 nömrəli tam orta məktəbin birinci sinifinə daxil olmuşdur və 1981-ci ildə oranı bitirmişdir. Daha sonra o, 1981-ci ildə Azərbaycan Pedaqoji Xarici Dillər İnstitutuna qəbul olmuşdur və 1986-cı ildə oradan ingilis dili müəllimi ixtisası üzrə məzun olmuşdur.
1986–1987-ci illərdə Sovet Ordusunun sıralarında müddətli həqiqi hərbi xidmətdə olmuşdur.
Azad Rəhimov 2021-ci ilin yanvar ayından ağciyər xərçəngindən və qaraciyər serozundan müalicə alırdı. O, 30 aprel 2021-ci ildə Bakı vaxtı ilə saat 22:45-də ABŞ-nin Nyu-York şəhərində müalicə aldığı xəstəxanaların birində dünyasını dəyişib. 2 may 2021-ci ildə İkinci Fəxri Xiyabanda dəfn olunmuşdur.
Fəaliyyəti
thumb|left|alt=|[[Yana Batırşina, Morinari Vatanabe və Azad Rəhimov 2019-cu ildə bədii gimnastların Dünya Çempionatının açılış mərasimində]]
1987-ci ildən 1989-cu ilə qədər Azərbaycan SSR Lenin Kommunist Gənclər İttifaqının Xətai Rayon Komitəsində şöbə müdiri vəzifəsində, 1989–1990-cı illərdə Azərbaycan SSR Gənclər İttifaqı Komitəsinin sədri vəzifəsində çalışmışdır.
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 7 fevral 2006-cı il tarixli 1275 nömrəli Sərəncamı ilə Azad Rəhimov Azərbaycanın Gənclər və İdman naziri vəzifəsinə təyin edilmişdir.
Azad Rəhimov Azərbaycanın Gənclər və İdman naziri olduğu müddət ərzində 2012-ci ildə "Eurovision" mahnı müsabiqəsinin, 2015-ci ildə Avropa Oyunlarının , 2016-cı ildə Ümümdünya Şahmat Olimpiadasının , 2017-ci ildə İslam Həmrəyliyi Oyunlarının , 2017-ci ildə voleybol üzrə qadınları Avropa Çempionatının , 2019-cu ildə UEFA Avropa Liqası Finalının , 2019-cu ildə Avropa Gənclərinin Olimpiya Festivalının , 2020-ci ildə isə UEFA Avropa Çempionatının Azərbaycanda baş tutması üzrə yaradılan Komitələrin üzvü olmuşdur.
Təltif və mükafatları
Azad Rəhimov Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 29 iyun 2015-ci il tarixli 1298 nömrəli Sərəncamı ilə Azərbaycanda idman sahəsində xidmətlərinə görə "Şöhrət" ordeni ilə, 24 iyul 2019-cu il tarixli 1344 nömrəli Sərəncamı ilə gənclərlə iş sahəsində xidmətlərinə görə 1-ci dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edilmişdir.
Ailəsi
Azad Rəhimov ailəli idi. Arif adında bir oğlu var idi.
Şur
Şur – 1) Azərbaycan musiqisində yeddi ladlarından (məqamlarından) biri, 2) əsas Azərbaycan muğam dəstgahlarından biri.
Etimologiya
Şur sözünün farsca bir mənası "eşq, sevgi"dir, digər mənası "qalmaqal"dır. Bu keyfiyyətə görə də həmin dəstgah dinləyicini şura gətirərək, xəyala daldırır, onu düşünməyə sövq edir. Eyni zamanda Şur dinləyicidə, şən, lirik, əhval–ruhiyyə oyadır.
Tarixçəsi
Şur adlı muğama nə ərəb, nə türk, nə də Orta Asiya şifahi – peşəkar musiqisində təsadüf edilmir. Bu ada həmçinin orta əsrlər cədvəllərində də rast edilmir. Şur təkcə İran və Azərbaycanda şifahi-peşəkar musiqisinin bir dəstgahıdır. Şur Azərbaycanda əsas muğam dəstgahlarından ikincisidir. Muğam dəstgahları içərisində Şur ən sanballı, irihəcmli dəstgahdır.
Tədqiqatçıların fikrincə, “Şur” muğamının özülünü Orta əsrlərdə 12 klassik muğamdan biri olan “Nəva” muğamı təşkil edir. Doğrudan da “Nəva”nın səs sırası “Şur” məqamının səs sırasına çox uyğundur. Bununla belə, digər bir fikir də var. Bu baxımdan, professor Məmmədsaleh İsmayılovun bəzi mənbələrə əsaslanan fikirləri də maraqlıdır. O, “Şur” adının XVI əsrdən sonra yaranmasını göstərərək, belə ehtimal edir ki, “Şur” muğamı müəyyən dövrdə “Dügah” adını daşımışdır və təsadüfi deyil ki, “Şur” məqamının səs sırası “Dügah”ın səs sırasına oxşardır. Üzeyir Hacıbəyli zaman keçdikcə həm muğamların, həm də onların şöbə və guşələrinin dəyişikliyə uğramasını göstərərək, “Bayatı-Şiraz” və “Şur” kimi yeni adların meydana gəlməsini bununla izah etmişdir.
Şur muğam dəstgahı kimi
Dəstgahlar içərisində şur ən böyük həcmli, ən sanballı dəstgah sayılır. Belə ki, özlüyündə müstəqil bir dəstgah mahiyyəti kəsb etmiş şur-şahnaz, Əbu-əta, dəşti, bayatı-türk kimi kiçik dəstgahlar da əslində şura mənsub muğamlardır. Başqa dəstgahlara nisbətən şurun zərbli muğamları da çoxdur (səmayi-şəms, ovşarı, osmanlı (maani), arasbarı və s.).
Ən lakonik şəkildə verilmiş olsa, şur dəstgahı tərkibinə aşağıdakı şöbə və guşələr daxildir: mayə, səlmək, Hacı Yuni, şur-şahnaz, busəlik, bayatı-Qacar (bayatı-türk), şikəsteyi-fars, əşiran, səmayi-şəms, zəmin-xara, hicaz, sarənc, nəşib-fəraz.
Muğam şöbələri arasında ifa olunan rənglər də əsas muğamın adını daşıyır.
Örnəklər
Şur muğamı İran musiqisində
Iran musiqisində 7 əsas (dəstgah) muğamdan (makamdan) biridir.
Şur musiqi ladı (məqamı) kimi
Azərbaycan xalq musiqisində əsas məqamlardan biridir. Şur muğamının kökü aşıq musiqi yaradıcılığında da görkəmli yer tutur – aşıq mahnılarının çoxu məhz şur kökündə olur. Azərbaycan xalq mahnıları, oyun havaları və başqa instrumental formalar (cəngi, qəhrəmani, koroğlular və s.) da çox vaxt şur muğamı kökündə yaradılır. Quruluşu: 1 - 1/2 - 1 ton formullu üç tetraxordun qovuşuq üsulla (x1- intervalı məsafəsində) birləşməsindən ibarətdir; səssırası 10 pilləlidir, IV pillə mayə (tonika) pilləsidir. Məqamın səssırasının III, IV, VI, VII, VIII pillələri istinad-dayaq pilləsi kimi “Şur” muğamının şöbələrinin əsasını təşkil edir; bu məqamda qurulan musiqi nümunələri həmin pillələrə əsaslanır. Re şur məqamının səssırası:
Serbiya Dəmir Yolları
«Serbiya Dəmir Yolları» — Serbiyada dəmir yolu nəqliyyatı ilə yük və sərnişin daşıyan yeganə dəmiryolu daşıyıcısı olan dövlət şirkəti.
Serbiya Dəmir Yolları şirkətinin balansında 4347 kilometrlik Avropa rels standartına uyğun olan dəmir yolu vardır. Yolların 32 % elektrikləşdirilmişdir.
Serbiya dəmir yollarının tarixi 1881-ci ilə aiddir. Bu zaman Serbiya kralı Milan IV Obrenoviç Serbiya Dəmir yollarının təşkili barəsində fərman imzalamışdır. İlk qatarın, 23 avqust 1884-cü ildə Belqraddan Nişə göndərilməsi şirkətin rəsmi təsis tarixi hesab edilir.
1920-ci illərdən Yuqoslaviyanın süqutuna qədər «Yuqoslaviya dəmir yolları» adı ilə fəaliyyət göstərmişdir. Şirkətin hazır ki, rəhbəri Draqolyub Simonoviçdir Dəmir yollarının elektrikləşdirilməsinə 1970-ci ildə başlanılmışdır.
Dəmir yolu xətlərinin istiqamətləri
Dəmir yolları Serbiyanın dünyanın digər dövətləri, ən əsası isə Avropa dövlətləri ilə əlaqənın mühüm vastələrindən biridir. Əsas dəmir yol şəbəkəsi şimal-qərbdən cənub-şərqə uzanır: Macarıstanla sərhəddən — Subotisa — Novi-Sad — Belqrad — Lapovo — Niş, sonrakı uzantısı: Niş — Preşevo — Makedoniya sərhəddinə qədər və Niş — Dimitrovqrad — Bolqarıstan sərhəddinə qədər. Bu əsasən istiqamətdən dörd xətt uzanır:
Belqrad şəhərində Belqrad şəhər ətrafı elektrikli dəmir yolu mövcuddur. Şarqan səkkizliyi adlanan ayrıca ensiz dəmir yolu xətti vardır ki, oda bu şirkətin balansındadır. Turistik məqsədlər üşün istifadə edilən xəttin ümümi uzunluğu 15,5 km-dir.
Depo
«Serbiya Dəmir Yolları» şirkətinin vaqon deposuna ЭР31 və Stadler FLIRT elektrikli qatarları, 441, 444 və 461 seriyalı elektrovozlar, Teplovoz EMD 661, 662, 643, 642, 644, 645 və 666 seyialı teplovozlar, 710, 711, 712 və 812/816 seriyalı dizel vaqonları daxildir.
LAR-160
LAR-160 İsrail tərəfindən istehsal olunmuş reaktiv yaylım atəş sistemidir. Kalibri 160 mm olan raketləri 12–45 km arasında yerləşən istənilən hədəfi məhv etmək qabiliyyətinə sahibdir. Standart atış platforması hər birində 13 raket olan iki buraxıcı qurğudan ibarətdir.
Alqologiya
250px|thumb|right|Sarqasso yosunları. Alqologiya — yosunları tədqiq edən elm sahəsi, botanikanın bölməsi.
Tarixi
Yosunların istifadəsi haqqında ilk qeyd erkən Çin ədəbiyyatında verilir. Qədim yunanlar və romalılar yosunları tədqiq etmiş, qədim çinlilər isə hətta müəyyən növlərindən qida kimi istifadə etmişdir, lakin yosunların elmi tədqiqi XVIII əsrin axırlarında başlamışdır. Teofrast (e.ə. 372–287) və Aristotel (e.ə. 384–322) onları "kol" və "ot bitkiləri" kimi qruplaşdırmasından bəri bitkilərin təsnifatı bir çox dəyişikliklərə məruz qalmışdır.
Niyazqulular
Niyazqulular — Azərbaycan Respublikasının Cəbrayıl rayonunun Şahvəlli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Tarixi
19 oktyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.