cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Busan
Alış-veriş və ticarət
Seomyeon Busan'ın kəsişməsidir. Yerli metro stansiyası iki xəttlə xidmət edir və şəhərin ən işlək yerlərindən biridir. Seomyeon metro stansiyası çox sayda yeraltı dükanına ev sahibliyi edir və burada əsasən geyim və ayaqqabı məhsulları satılır. Bunlar yerli istehsalı olan məhsullar satan kiçik butik mağazalardır. Koreya və beynəlxalq bankların yerli nümayəndəlikləri Seomyeon ərazisində yerləşir. Yüksək ticarət və əyləncəli bölgə olaraq tanınır. Seomyeon ərazisində "Seomyeon Medical Street" Lotte Department Store və Buam metro stansiyasının ətrafında 1 km radius aralığını əhatə edir. Küçə kosmetik cərrahiyyə, dermatologiya, oftalmologiya və stomatologiya sahəsində ixtisaslaşan 160 kosmetik və digər tibbi klinikaya ev sahibliyi edir. Seomyeon'a birbaşa bitişik olan bölgə Bujeon Market, ən böyük ənənəvi bazardır. Burada ofisləri olan digər şirkətlər Yeolmae Food daxil olmaqla bir çox şirkətin ofisləri vardır.
Gwangbok-dong, Nampo-dong və Jungang-dong əraziləri köhnə mərkəzi iş yerləridir. Bu rayonda olan bəzi restoranlarda nəsillərdən keçən ailə reseptlərindən istifadə olunur. Bu sahədə Jagalchi Market böyük bir dəniz məhsulları bazarıdır. Gukje Market bu ərazidə yerləşir. Jungang-dong bir çox beynəlxalq hüquq ofislərinin, köhnə İmmiqrasiya İdarəsinin və Yapon yollarına xidmət edən beynəlxalq bərə terminallarına ev sahibliyi edir.
Lisansüstü Universitetlər
thumb|right|350px|A panoramic view of PNU thumb|right|350px|Korea Maritime University
Mədəniyyət və Turizm məkanları
thumb|250px|Nurimaru APEC House thumb|250px|Dadaepo BeachBusan yalnız antik və suvenir dükanlarının yanı sıra, eyni zamanda unikal restoranlar, turistik yerlər və yerləşmələrlə də məşhurdur.
Parklar, çimərliklər və digər önəmli yerlər
Busan, bütün ölkədən gələn turistləri altı çimərliklə cəlb etdiyi üçün Koreyanın paytaxtı adlanır. Lüks otel və bir karnaval boardwalk line Haeundae da çimərlik. Gwangalli Plajı sahil boyunca kafe, bar və restoran və Grand Gwangan Körpüsü vardır. Digər çimərliklər şəhərin qərb tərəfində Dadaepo Beach və cənub-mərkəzi olan Songdo Beachdir.
Qərbi Geumjeongsanisə Busan sakinləri üçün məşhur bir həftəsonu yürüyüş yeridir. Şimalda, Pusan ​​Milli Universitetinin (Koreya Respublikasının ən tanınmış ali təhsil müəssisələrindən biri olan PNU kimi tanınan) məhəllələri tələbə teatrları, kafe, bar və restoranlara, həmçinin açıq mədəniyyət meydanına Həftə sonu gecələri çıxışları ilə tanınır. Yaxınlıqda isə Beomeosa, şəhərin əsas Koreya Buddist məbədi yerləşir.
Yongdusan Parkı 69 min kvadrat metr / 17 hektar (7 hektar) ərazini tutur və Busan Qülləsi, Yongdusan İncəsənət Qalereyası və Busan Akvariumuna ev sahibliyi edir. Parkda, təxminən, yetmiş müxtəlif növ ağac mövcuddur və il ərzində müxtəlif mədəni tədbirlərlə, sevimli bir turizm obyektidir.
Dongnae-gu zəngin və ənənəvi yaşayış sahəsi. Dongnae Oncheon, ən çox hamam, turistik otel, restoran, klub və ticarət sahələri ilə təbii bir spa sahəsidir. Bölgədə bir çox restoran ailə reseptlərindən istifadə edir. Chungnyeolsa, Dongnae qalasında Yaponiyaya qarşı 16-cı əsr döyüşündə öldürülən əsgərlər üçün bir Confucian ibadətgahı yerləşir.
Taejongdae Yeongdo adasında açıq dənizin qarşısında möhtəşəm uçurumları olan təbii parkdır.
Haeundae Beach-də yerləşən Busan Akvarium Cənubi Koreyanın ən böyük akvariumudur. Haedong Yonggung məbədi, Tanrıça Budası ilə əlaqədar üç müqəddəs yerdən biridir.
Əhalisi
Əhalisi 4 milyona yaxın olmaqla Cənubi Koreyanın ən böyük ikinci şəhəri.
Mədəniyyəti
Şəhər dəniz yeməkləri və çimərlikləri ilə məşhurdur.
Sony Music
Sony Music — hər iki yerli artistlərin (sənətkarların) geniş silsiləsini və beynəlxalq super ulduzlar özündə saxlayan (daxil edən) siyahı ilə qlobal qeydə alınmış musiqi şirkətidir. Şirkət tarixdə ən vacib qeydiyyatların bəzilərini özündə saxlayan geniş kataloqa malikdir. Bu hər janrdan musiqini təmsil edən baş rekord nişanlara evdir. Sony Musiqisi Əyləncəsi Amerikanın Sony Korporasiyasının tamamilə mülkiyyətində olan filialıdır.
Petra Vaçnikova
Petra Vaçnikova (d. 29 may 1976; Vsetin, Çexiya) — Çexiyanı təmsil edən batut gimnastı. Petra Vaçnikova, 2000-ci ildə Çexiyanı XXVII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib.
Karyerası
Petra Vaçnikova, 2000-ci ildə Çexiya bayrağı altında Avstraliyanın Sidney şəhərində baş tutan XXVII Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Yarışların təsnifat mərhələsində Vaçnikova, 60.40 xal topladı və 12 idmançı sırasında 11-ci yeri tutaraq mübarizəni dayandırdı.
Tomas Skoloudik
Tomas Skoloudik (24 oktyabr 1985, Praqa, Çex Respublikası) — tanınmış çexiyalı Model Tomas öz karyerasını 19 yaşından başlamışdır. O tezliklə bir çox brendlərdən dəvət alır. O Gucci brendi üçün uçuş-enmə zolağı reklamında, Gap kejual geyim brendinin və International Jock-un alt paltarı reklamında çəkilmişdi.
Skoloudik həmçinin "Men’s Health", "Men's Folio", "Style: Men", və "Indigo" kimi bir sıra jurnalların üz qabığında da çəkilmişdi. O həmçinin Honq Konq, Tokio və Sinqapurda düzənlənən çəkilişlərdə iştirak etmişdi.
Maraqlı faktlar
Tomas Skoloudikin anketi:
Trautveri kəklikotu
Təbii yayılması
Qafqazda geniş yayılmışdır.
Botaniki təsviri
Ağ keçəli, sürünən zoğları olmayan yarımkolcuqdur. Çiçəkli zoğların hündürlüyü 3–5 sm, çiçək qrupu altda uzun, əyilmiş tükcüklərlə örtülmüşdür. Yarpaqları saplaqlarda, uzunluğu 4–7 mm, eni 2–4,5 mm, enli-yumurtavaridir. Hər iki tərəfdən qısa tükcüklərlə və nöqtəli vəziciklərlə örtülmüşdür. Yan damarcıqları qabarıq, çiçək qrupu başcıqlıdır. Çiçək saplaqları kasacıqdan qısa, uzun, əyilmiş tükcüklərlə örtülmüşdür. Kasacığı zəngvari, uzunluğu 3–3,5 mm, uzun tükcüklüdür. Yuxarı dişcikləri kənarda sıx tükcükcüdür. Çiçək tacı ağ borucuqlu və bənövşəyi büküklüdür. May-iyul aylarında çiçəkləyir, iyul-avqust aylarında meyvə verir. Təbiətdə əsasən toxum vasitəsi ilə çoxalır.
Ekologiyası
Orta dağ zolağında, çınqıllı yamaclarda bitir.
Azərbaycanda yayılması
Azərbaycanın nadir və relikt növüdür. Lənkəran dağlarında yayılmışdır. Azərbaycanın "Qırmızı kitab" a daxil edilməsi tövsiyə edilir.
İstifadəsi
Yarpaqlarından yeyinti sənayesində, yarpaq və budaqlarından çay kimi istifadə edilir. Dekorativ yaşıllaşdırmada tətbiq edilir.
Yalan elmlər
Yalan elmlər ( — «yalan» + elm, yaxın terminlər: paraelm, kvazielm, 'alternativ elm, qeyri-akademik elm'') —  məqsədli və ya qeyri-məqsədli şəkildə elmə oxşar, ancaq elm olmayan fəaliyyət və ya nəzəriyyə.
Haqqında
Yalançı elm çox mürəkkəb bir ictimai fenomendir. Onun təzahürləri arasında bir tərəfdən elmi əsası olmayan, lakin elm kimi təqdim olunan ideyalar, digər tərəfdən isə dünyanın mövcud qanunauyğunluqlarına uyğun olmayan, guya yeni qanunlara əsaslanan ixtiralardır. Bacarıqlı yalançı alimlər iddia etdikləri tədqiqatların dövlət büdcəsi hesabına maliyyələşdirilməsinə çalışır və bununla da vergi ödəyicilərinin pulunu mənimsəyirlər. Üstəlik, yalançı elm bir qayda olaraq, korrupsiya ilə bağlıdır. Vətəndaşlar da bu cür saxtakarlardan əziyyət çəkirlər. Məs.,“ulduz falı” (qoroskop), əl, pəncə və barmaq izləri əsasında falçılıq edənlər, ekstrasenslər heç bir elmi əsası olmayan, saxtalaşdırılmış elmi faktlarla insanları inandırmaqla müalicə edir, ixtisas seçmək və ya idman, musiqi ilə məşğul olmaq üçün təkliflərini verirlər. Postsovet dövründə Rusiyada, həmçinin postsovet dövlətlərində yalançı elm nəzarətdən çıxaraq vətəndaşların sağlamlığı və təhsilindən başlayaraq dövlət proqramları və strategiyalarına qədər bütün səviyyələrdə dövlət qurumlarının fəaliyyəti və təhlükəsizliyinə dağıdıcı təsirlər etməyə başladı. Rusiyanın dövlət orqanları yaranmış fövqəladə hala yaxın olan bu vəziyyəti nəzərə alaraq məsələnin həlli ilə məşğul olan xüsusi Komissiya yaratdılar. Rusiya Elmlər Akademiyasının (REA) “Yalançı elm və elmi-tədqiqatın saxtakarlaşdırılması ilə mübarizə komissiyası” elmin nüfuzdan salınması, yalançı elmi əsərlərin yayılması və təşviqinə, yalançı elmi fəaliyyətə qarşı mübarizə aparmaq, elmi bilik və nailiyyətləri təşviq etmək məqsədi ilə yaradılmışdır [14]. Komissiya REA-nın Rəyasət Heyətinin nəzdində yaradılmış ictimai əsaslarla işləyən elmi-məsləhətçi orqandır. O, nazirliklər, Rusiya Federasiyası hökuməti, Federal Məclis, qeyri-hökumət təşkilatları və media ilə əməkdaşlıq yolu ilə fəaliyyət göstərir, yalançı elmin yayılması, paranormal inancların və elmi-tədqiqatların saxtalaşdırılmasının qarşısının alınması üçün təkliflər və tövsiyələr hazırlayır. Müasir informasiya və mətnlərin intellektual analizi texnologiyaları yalançı elmə qarşı mübarizə imkanlarını genişləndirmişdir. Əqli mülkiyyətin qeyri-maddi formada qanunsuz mənimsənilməsi forması kimi özünü büruzə verən plagiatlıq elmi fəaliyyətdə yalançı elmin əsasını təşkil edir.
İbn əl-Müsənna
İbn əl-Müsənna (tam adı: Fəxrəddin Əbülfəzl İsmayıl ibn əl-Müsənna ət-Təbrizi) — Bağdadın "ən-Nizamiyyə" mədrəsəsində mühazirələr oxuyur. O, "Azərbaycan tarixi" əsərinin müəllifidir. Lakin çox təəssüf ki, bu əsər bizə qədər gəlib çatmamışdır. İbn əl-Müsənna hicri 580 (1185)-ci ildə Təbrizdə vəfat etmişdir. Görkəmli şəxsiyyətlərin kartotekasını tərtib edən İbn əl-Fuvati yazır: "Mən Təbrizdə tam mənasında gör-kəmli şəxsiyyətlər barəsində soruşanda mənə İbn əl-Müsənnanın adını çəkdilər. Mən soruşdum: "Ona bənzər ikincisi varmı?" və mənə cavab verdilər: "O, təkdir və ikincisi yoxdur".
Pentacalia trichopus
Pentacalia trichopus Pentacalia trichopus
Platonizm
Platonizmin ilk ardıcılları Platonun e.ə. IV əsrdə əsasını qoyduğu məktəbin — Akademiyanın şagirdləri olmuşdur. Məktəb Platonun özü tərəfindən yaradılmış və b.e.529-cu ilinə qədər mövcud olmuşdur. Afina divarları yaxınlığında yerləşən bu Akademiya imperator I Yustinianın əmri ilə bağlanmışdır. Adətən Platonizmi üç əsas dövrə ayırırlar: ilkin, orta və neoplatonizm.
İlkin platonizm
İlkin (yaxud "qədim") (e.ə. IV əsr), dövr Platon və onun ən yaxın tərəfdarlarının (Spevsipp, Ksenokrat, Pontiyalı Heraklit) adı ilə bağlıdır.
Platonun şagirdləri onun biliklərə fəlsəfi yanaşmasının əsası kimi gündəlikdən istifadə edirdilər. Gündəlik oxunmuş, eşidilmiş, yaxud düşünülmüş mövzular və fikirlər haqqında təəssuratların toplandığı mənbə idi və dəfələrlə oxumaq, təhlil və dərk etmək mümkün idi. Müzakirə olunan mövzular arasında əsas yeri ideyaların ontoloji statusu problemi tuturdu. E.ə. I əsrdən başlayaraq platonçular Aristoteldən və pifaqorçuluqdan istifadə edərək naturalizmin bütün elementləri ilə ciddi mübarizə aparmağa başladılar. Bu yeni bir dövrün — "orta platonizmin" başlanması üçün əsas oldu.
Orta platonizm
Orta (yaxud, aralıq) platonizm (e.ə. I əsr-b.e.II əsri). bu dövr Askalonlu Antiox, İskəndəriyyəli Evdor, Xeroneyli Plutarx, Apuley, Alkinoy, Attik, Numeninin adı ilə bağlıdır.
Skeptisizm dövründən sonra doqmatik platonizm başlayır. E.ə. I əsrdə Posidon platonizmin sistemləşdirilməsi üçün ciddi fəaliyyətə başlayır və bunun üçün Platonun "Timey"inin şərhinə əsaslanır. Bu dövrün əsas xüsusiyyəti platon irsinin dərsliklərdə toplanması, Platonun "Dialoq"larının şərh edilməsi və Platon və Aristotelin təlimləri arasında fərqlərin müəyyən edilməsi vasiləsilə sistemləşdirilməsi hesab olunur. Təxminən üçəsirlik prosesin nəticəsi Neoplatonizm oldu.
250px|thumbnail|right|Neoplatonizmin banisi [[Plotin]]
Neoplatonizm
Bu dövrdə varlığın başında "Vahid" gələn və ümumilikdə üç üzvdən ibarət iyerarxiyası sistemli şəkildə hazırlandı. İdrakın yüksək sferalarının və "Vahid" haqqında daha dəqiq təlimin işlənib hazırlanması da bu dövr üçün xarakterikdir. Neoplatonizmin tərəfdarları üçün gündəliklər həm də daha sistemli esselərin yazılması üçün əsas mənbə oldu. Bu esselərdə hər hansı bir mənfi təzahür (məs: qəzəb, həsəd, dedi-qodu) və ya hansısa həyati çətinliklərlə(matəm, məyusluq, sürgün) bağlı təsvirlər və mübarizə metodları öz əksini tapmışdır. Neoplatonizmin banisi Plotin hesab olunur.
Kiribati dili
Kiribati dili (gilbert, kiribat) — mikroneziya dillərindən biri, Kiribati Respublikasının əsas dili. Ümumi sayı 102 min nəfər.
Əlifbası
1840-cı ildən kiribati dilinin latın qrafikası əsasında əlifbası istifadə edilir. Əlifbada cəmi 13 hərf vardır: A, B, E, I, K, M, N, O, R, T, U, W və NG birləşməsi.
Psychotria cuneifolia
(Psychotria cuneifolia) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Olonqo
Olongo - yakut ədəbiyyatında dastan, epik şeir. Olonho və ya Olungu olaraq da deyilir. Şeir şəklindəki əfsanə.
Tərif və xüsusiyyətlər
Bir çox cəmiyyətdə dastanlar tapılar və şeir şəklində olmaları səbəbiylə daha çox diqqəti cəlb edər və daha asan ezberlenir. "Ər Sogotoh", "Ürüng Uğolan", "Nurgun Boğotur", "Abahtay Bergen", "Qulun Qulustur" kimi olonqolar ən əhəmiyyətliləridir. Uzunluqları minlərlə hətta on minlərcə mısradan meydana gələ bilər.
Pekarsky hazırlamış olduğu yakutca-rusca lüğətdə, Olonqoyu belə təriflər: "Qəhrəmanlıq dastanı, batorların qəhrəmanlığını anan mahnı, qəhrəmanlıq şeiri, nağıl, uydurma hekayə, tarix, əfsanə."
Olonqo izahatı yaqut folklorunda mərkəzi bir yerə malikdir və buna istiqamətli Olonqo gecələri təşkil edilir. 20-ci əsrin əvvəlində belə hər yakut kəndində bir neçə Olonqo izahçısının olduğu müəyyən edilmişdir. Bu izahçılara Olonqosut və Olonxosut adı verilər. Yakut dilində dastan izah etmək isə Oloqolo- Olonxolo- feli ilə qarşılanır. İzahçıların bacarıqları, xüsusilə aktyorluq və natiqlik sənətinə dair olmalıdır. Olongo izahı musiqi ilə reallaşdırıla bilər. "Nuyurgun Boğotur" yaqut Olonqoları içində ən məşhur və uzun olandır, şeir 36 000 misradan ibarətdir. Olonqolar, 2005-ci ildə YUNESKO-nun "Bəşəriyyətin Şifahi və Mənəvi Mirasının Şahəsərləri" arasında olduğu qəbul edilmişdir.
Olongolorda izah edilən əhvalatlarda üç dünya iştirak edər: Üst, Orta və Aşağı dünyalar. Üst dünya tanrıların yurdudur, orta dünya isə insanların yaşadığı qisimdir. Aşağı dünya isə yeraltıdır. Kainatın ortasında "Aal Luuk Mas" vardır, kökləri Aşağı Dünyaya qədər uzanar. Budaqları isə göyə, tanrıların yurduna qədər yüksələr.
Etimologiya
(Ol/Öl) kökündən törəmişdir. Olmaq feli ilə əlaqəlidir. Olanların, olmuşların əhvalatı deməkdir. Köhnə Türkcə "Ölön" sözcüyü də dastan deməkdir.
İlham Məmmədli
Məmmədli İlham Müseyib oğlu (d. 9 fevral 1963, Bəzirxana, Kəlbəcər rayonu, Azərbaycan SSR) — yazıçı-publisist, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, АMEA-nın Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun XX əsr ədəbiyyatı (Sovet dövrü) şöbəsinin aparıcı elmi işçisi, "Bütöv Azərbaycan"qəzetinin redaktoru.
Həyatı
İlham Məmmədli 9 fevral 1963-cü ildə Kəlbəcər rayonunun Bəzirxana kəndində anadan olub. 1980-ci ildə Kəlbəcər rayonu Zar kənd orta məktəbini bitirib. 1981–1983-cü illərdə ordu sıralarında hərbi xidmətdə olub.
1985-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsinə daxil olaraq 1990-cı ildə oranı bitirib. Təyinatla "İşıq" nəşriyyatına kiçik redaktor vəzifəsinə göndərilib. Bir müddət nəşriyyatda işləyəndən sonra "Həqiqət" qəzetinə şöbə müdiri təyin olunub. Müxtəlif illərdə "Azərbaycan aqrar elmi" jurnalında şöbə redaktoru, "Bərəkət", "Respublika" və "Həyat" qəzetlərində baş müxbir vəzifəsində işləyib.
1997–1999-cu illərdə "Hər gün" qəzetinin redaktoru, 1999–2002-ci illərdə "Azərbaycan ХХI əsr" qəzetinin baş redaktoru, 2004–2010-cu illərdən "Himayədar" jurnalının baş redaktoru olub. Jurnalist fəaliyyətini "Bütöv Azərbaycan" qəzetinin redaktoru kimi davam etdirir.
2004-cü ildə АMЕА-nın Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutuna dissertant qəbul olunub.
2009-cu ildə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunda "Kəlbəcər ədəbi mühiti" mövzusunda dissertasiya müdafiə edərək filologiya üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi alıb.
Hazırda Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun ХХ əsr ədəbiyyatı (Sovet dövrü) şöbəsinin aparıcı elmi işçisi, Bakı Qızlar Universitetinin elmi işlər üzrə prorektorudur.
Orta məktəb illərindən bədii yaradıcılıqla məşğul olur. Müxtəlif illərdə ayrı-ayrı mətbuat orqanlarında çoxsaylı bədii yazıları dərc olunub.
Ara Gülər
Ara Gülər Türkiyə ermənilərindən olan fotoqraf, foto müxbiri və yazıçı.
Həyatı
1928-ci ildə Bəyoğluda, İstanbulda anadan olmuşdur. Uşaqkən kinodan çox təsirlənmişdir. 1951-ci ildə Getronagan Erməni Liseyindən məzun olmuşdur. Liseydə ikən film studiyalarında kinonun hər sahəsində çalışmışdır. Muhsin Ərtoğrulun yanında teatr və aktyorluq təhsili almağa başlamışdır. Məqsədi rejissor və ya oyun yazarı olmaq idi. 1950-ci ildə  Yeni İstanbul  qəzetində jurnalistliyə başladı. Bu illərdə Erməni qəzet və ədəbiyyat jurnallarında hekayələri nəşr olundu. Eyni zamanda İstanbul Universitetində İqtisadiyyat Fakültəsinə davam edirdi. Ancaq fotoqraf və jurnalist olmağa qərar verdi.
1962-ci ilə qədər  Həyat  jurnalında fotoşəkil hissəsi redaktoru olaraq çalışdı. 1961-ci ildə İngiltərədə nəşr olunan Photography Annual onu dünyanın ən yaxşı yeddi fotoqrafından biri olaraq təyin etdi. Eyni il Amerika Jurnal Fotoqraflar Dərnəyinə qəbul edildi və bu quruluşun Türkiyədən tək üzvü oldu. Foto dünyasının çox əhəmiyyətli nəşrlərində fotoşəkilləri istifadə edildi, özündən bəhs edildi. ABŞ-də, Almaniyada, Parisdə müxtəlif sərgilər açdı. Bu arada Bertrand Russell, Vinston Çörçill, Arnold Toynbee, Pablo Pikasso, Salvador Dali kimi bir çox məşhurun fotoşəkilini çəkdi və reportajlar etdi.
1989-cu ildə Hil Yayınları  Ara Gülərin kinorejissorları  kitabını nəşr etdi. İllərcə üstündə çalışdığı Memar Sinan əsərlərinin fotoşəkilləri, 1992-ci ildə Fransada Edition Arthaud, ABŞ və İngiltərədə Tomas and Hudson, Sinqapurda Archipelago Press tərəfindən  Turkish Style  başlığıyla, Fransada isə Albin Michel nəşriyyat tərəfindən  Demeures Ottomanes də Turquie  adıyla nəşr olundu. Dünya Şirkətlər Qrupu 1994-cü ildə  Köhnə İstanbul Xatirələri , 1995-ci ildə  İtirilmiş Rənglər  kitabını nəşr etdi. Ana Nəşriyyat isə 1994-cü ildə  Bir dövr belə keçdi, qalanlara Salam olsun və 1995-ci ildə onların üzlərində Yer üzü  adlı kitabları nəşr etdi.
Ara Gülərin fotoşəkillərinin böyük bir hissəsi Fransa, ABŞ və Almaniyada müxtəlif muzeylərdə sərgilənir. Fotoşəkillərində Leyka maşınından istifadə etmişdir. Fotoqrafiyanın sənət sahəsi olmadığını düşünməkdədir.
Bar şəhəri
Bar— İranın Rəzəvi Xorasan ostanının Nişapur şəhristanının Mərkəzi bəxşində şəhər. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 7000 nəfərdən ibarət idi.
Ara Gülər
Həyatı
Jurnalist Nezih Tavlaşın fotoşəkilin əfsanə adı Ara Gülərin həyatını izah etdiyi' 'Foto müxbir' 'adlı 343 səhifəlik kitabda Ara Gülərin doğulduğu gündən bu günə qədər şahid olduğu hadisələr xronoloji ardıcıllıqla izah edilərkən, bir tərəfdən də Türkiyənin 80 illik tarixi yer alır. Kitabın sonunda Ara Gülər ilə edilən bir çay danışığı və ailə albomundan şəkillər yer alır.
Fotoqrafiya karyerası
Bu vaxt bütün dünyanı gəzərək foto reportajlar etdi və bunları Maqnum agentliyi ilə dünyaya eşitdirdi. İsmət İnönü, Vinston Çörçill, İndira Qandi, Con Berger, Bertrand Russell, Bill Brandt, Alfred Hiçkok, Ansel Adams, Imogen Cunningham, Salvador Dali, Mariya Callas, Fikrət Mualla, Pikasso kimi bir çox məşhur adam ilə reportajlar etmiş və fotoşəkillərini çəkmişdir.
Ən məşhuru fotoqraflara poza verməyən Pikassonun şəklidir. İllərcə üstündə çalışdığı Memar Sinan əsərlərinin fotoşəkilləri 1992-ci ildə Fransada, ABŞ və İngiltərədə Sinan, Architect of Souleiman the Magnificent adlı kitabı nümayiş olundu. Eyni il Living in Azerbaijan adlı kitabı İngiltərə, ABŞ və Sinqapurda Turkish Style başlığıyla, Fransada Demeures Ottomanes də Turquie adıyla nümayiş olundu. 1994-cü ildə Köhnə İstanbul Xatirələri, 1995-ci ildə Bir dövr belə keçdi, İtirilmiş Rənglər və Üzlərində Yer üzü fotoşəkil kitabları nümayiş olundu.
Ara Gülər hələ də fotoşəkil çəkir. Özü fotoşəkil sənətçisi tərifini qəbul etməyib foto müxbiri olduğunu söyləməkdədir.
Video
ARA GÜLER: Fotomuhabiri
Emilia infralignosa
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Afrika tripanosomozu
Afrika tripanosomozu, yaxud yuxu xəstəliyi — insanlarda və heyvanlarda parazit vasitəsi ilə törənən xəstəlik. Xəstəliyə yoluxmuş adamlarda, xəstəliyin törədicisinin iki tipi olur: Trypanosoma brucei gambiense (T.b.g) və Trypanosoma brucei rhodesiense (T.b.r.). T.b.g 98%-dən çox qeydə alınmışdır. Hər iki törədici adətən, xəstəliyin daşıyıcısı olan Qlossina milçəklərinin dişləməsi nəticəsində yayılır və buna ən çox kənd yerlərində təsadüf edilir.
Simptomları və dioqnostikası
İlk mərhələdə qızdırma, baş ağrısı, qaşınma və oynaqlarda ağrılar olur. Bu simptom xəstəliyin daşıyıcısı olan Qlossina milçəklərinin dişləməsindən 1-3 həftə sonra xəstədə özünü büruzə verir. Neçə həftələr, yaxud aylar sonra isə ikinci mərhələ başlayır: şüurun zəifləməsi, Hərəkətin pis koordinasiyası, keyləşmə və yuxu pozğunluğu.
Profilaktikası və müalicəsi
Ağır hallarda risk qrupuna daxil olan əhalinin qanında T.b.g. olub-olmaması müntəzəm qan analizləri ilə yoxlanılmalıdır. Diaqnoz vaxtında – xəstədə nevroloji simptomların üzə çıxmasına qədər, qoyulduqda, müalicə yüngül keçə bilər. Müalicənin ilk mərhələsində pentamidin, yaxud suramin kimi preparatlar tətbiq olunur. Müalicənin ikinci mərhələsində eflornitin, yaxud nifurtimoks və eflornitinin kombinasiyası tətbiq oluna bilir. Amma melarsoprol hər iki parazit tipinə qarşı daha effektivdir və ondan adətən daha ağır hallarda istifadə edilir.
Yayılması
Xəstəliyin yayılması müntəzəm olaraq Tropik Afrikanın bəzi regionlarında baş verməkdədir; 36 ölkənin təxminən 70 milyon nəfər əhalisi xəstəliyə yoluxma təhlükəsi altındadır. 2010-cu ildə bu xəstəlikdən 9 000 nəfər ölmüşdür; lakin ölüm səviyyəsi 1990-cı ilin nəticəsinə (34 000) nisbətən xeyli azalmışdır. Hal-hazırda bu xəstəlikdən əziyyət çəkənlərin sayı 30 000 nəfərdir və onların da 7 000 nəfəri xəstəliyə 2012-ci ildə yoluxmuşdur. Xəstəliyə tutulma hallarının 80%-dən çox hissəsi Konqo Demokratik Respublikası ərazisində qeydə alınmışdır. Yaxın keçmişdə üç böyük epidemiya hadisəsi baş vermişdir: biri 1896-cı ildən 1906-cı illə qədər davam etmişdi (Uqanda və Konqo hövzəsində başlamışdı), digər iki böyük epidemiya isə — 1920 və 1970-ci illərdə bəzi Afrika ölkələrində baş vermişdir. Bəzi heyvanlar, məsələn, inəklər, həm xəstəliyin daşıyıcısı ola və həm də xəstəliyə tutula bilər.
Nossaj-e-Benevan
Nossaj-e-Benevan  — Fransa da kommuna, Provans-Alp-Kot-d'Azur regionunda yerləşir. Departament — Yuxarı Alplar. Kommunanın dairəsi — Qap. Orpyer kantonuna daxildir.
INSEE kodu — 05094.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 13 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 7 nəfərin (15–64 yaş arasında) 6 nəfəri iqtisadi cəhətdən fəal, 1 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici — 85,7%, 1999-cu ildə 75,0%). 6 aktiv adamdan 5 nəfər (3 kişi və 2 qadın) işləyir, 1 qadın işsizdir. 1 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir.
Qarğayatlı
thumb|left Qarğayatlı - dağ adı.
Toponim
Qarğayatlı - Şuşa rayonu Zarıslı kəndi ərazisində dağ adı. Qədim türk dillərində Kərüqə sözündəndir.
Mini-lab SDU
"Mini-lab SDU" — Sumqayıt Dövlət Universitetində hazırlanmış müasir rəqəmsal/analoq treyner elektron cihazı.
Qısaca adı "Mini-lab SDU" olan "Mini lab rəqəmsal/analoq treyner adlanan elektron cihaz" 2015-ci ildə Sumqayıt Dövlət Universitetinin əməkdaşları tərəfindən hazırlanmışdır.
Analoji cihazlardan Qərb universitetlərində, kolleclərdə elektronika və avtomatika mühəndisliyi hazırlığında istifadə olunur. Ölçülərinə və funksiyalarına görə xarici analoqlarından fərqlənən "Mini-lab SDU" nəzəriyyənin praktikaya tətbiqini asanlaşdırmaqla yanaşı, tələbələrə praktiki vərdişlər əldə etmək imkanı da yaradır. Həm elmi və tədris laboratoriyalarında, həm də ev şəraitində istifadə oluna bilər. Mini-lab dövrələri qurmaq və test etmək üçün lazım olan test cihazlarını özündə birləşdirir.
Tələbələrin belə tədris texnologiyalarından istifadəsi gələcəkdə mühəndis kadrlarının sənayenin müxtəlif sahələrində daha uğurla çalışmasını imkan verməklə yanaşı, universitetlərdə də tələbə yaradıcılıq fəaliyyətini xeyli canlandırmış olar.
Cəfər Sadiq
Cəfər Sadiq — Şiələrin 6-cı imamı. Məzarı Bəqi qəbristanlığında atası Məhəmməd əl-Baqir`in məzarı kənarındadır.
Həyatı
Cəfər Sadiq, Əməvilərin təxminən 4 dövrlük hakimiyyətinə şahid oldu. Əməvilərin ümümilikdə İslam ümmətinə, xüsusilə Məhəmməd Peyğəmbərin Əhli Beytinə və Şiələrinə qarşı etdikləri zülmü, terroru və qatı tədbirləri yaşadı. Əməvi səltənəti hicri 132-ci ildə sona yetdi və xilafəti Abbasilər ələ keçirdi.İmam Cəfər Sadiq qana susamış Əbu Abbas Səffah`ın dönəmini və Mənsur Dəvaniqi hakimiyyətinin də təqribən 10 ilini gördü. İmam Cəfər Sadiq`in vaxtında Mötəzilə, Əşərilər,Xaricilər, Keysanilər və Zeydilər kimi firqələr yayılmışdı.Bu qruplar arasında şiddətli mübarizə gedirdi. Zındığlıq(dinsizlik)da xeyli yayılmış,İslam cəmiyyətinin daxilində boşluqlar yaratmağa qadir olmuşdu.İmam Cəfər Sadiq bir tərəfdən dinsizliyə qarşı,bir tərəfdən də azğın qrupların fikirlərinin üstünlük qurmasına qarşı mübarizə aparırdı.
İmamın Elmi Mübahisələri
Digər bir hədisdə: Zındıq soruşdu: "Allahdan qeyrisinə səcdə etmək düzgündürmü?" İmam Sadiq(ə)buyurdu: Xeyr. Zındıq soruşdu: "Bəs niyə Allah mələklərə Adəmə(ə) səcdə etməyi əmr etdi?" İmam Sadiq(ə) buyurdu: "Kim Allah`ın əmri ilə səcdə edərsə,Allah üçün səcdə etmişdir .Mələklər(Adəmə) Allah-taalanın əmri ilə səcdə etmişlər,buna görə də səcdələri Allah üçün idi".
İmamın şəhid edilməsi
Mənsur Dəvaniqi,İmam'ı öldürməyi plânlamıştı. Öldürücü bir zəhər hazırlatmış ve valisi vasitəsiylə İmam'a içirtmişdi. İmam Cəfər Sadiq onu içəndə, bağırsaqları parçalanmış, dözülməz ağrılar çəkməyə başlamışdı. İmam Cəfər Sadiq'in şəhid edilməsi, o dövrdə İslâm aləminin başına gələn ən böyük fəlakətlərdən biriydi. Bu hadisənin dəhşəti qarşısında İslâm aləminin dörd bir tərəfi sarsıldı. Haşimilərin ve digər insanların evlərindən fəryadlar yüksəldi.
Samsung Galaxy S II HD LTE
Samsung Galaxy S II HD LTE — Samsung şirkəti tərəfindən istehsal olunan mobil telefon.
Xarakteristikası
Smartfon Android 2.3 proqram platforması ilə işləyir. Güclü aparat 1,5 QHz takt tezlikli 2 nüvəli prosessor və 1 Qb əməli yaddaş ilə təchiz edilib. İnteqrasiya edilmiş fləş daşıyıcının tutumu 16 Qb-dır; dəyişkən “MicroSD” kartlar üçün slot var. Smartfon 4,65 düym diaqonallı yüksək keyfiyyətli Super AMOLED sensor ekran ilə təchiz edilib; ekranın kəskinliyi 720×1280 nöqtədir. Əsas 8 meqapiksel kamera 1080p formatında yüksək dəqiqlikli videoyazmanı dəstəkləyir; ön hissədə yerləşən kamera 2 meqapiksel matrisə malikdir. Digər xüsusiyyətləri belədir: “Wi-Fi” (802.11b/g/n) və “Bluetooth 3.0” simsiz əlaqə adapterləri, GPS qəbuledicisi, NFC mikroçipi və 1850 мА∙h tutumlu akkumulyator batareyası. Smartfon dördüncü nəsil LTE mobil şəbəkələrində işi dəstəkləyir.
Mustafa Kamal Atatürkün heykəli (Bakı)
Haqqında
2010-cu il Mayın 17-də Bakının Nəsimi rayonunda, Türkiyənin Azərbaycandakı səfirliyinin qarşısında, Səməd Vurğun və Bakıxanov küçələrinin kəsişməsindəki parkda, Türkiyə Cümhuriyyətinin qurucusu Mustafa Kamal Atatürkün abidəsi açılmışdır. Açılış mərasimində Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və xanımı Mehriban Əliyeva, Türkiyənin o dövrdə Baş naziri olan Rəcəb Tayyib Ərdoğan və xanımı Əminə Ərdoğan iştirak etmişlər. Azərbaycanın və Türkiyənin dövlət bayraqları ilə bəzədilmiş parkda açılış münasibətilə fəxri qarovul dəstəsi düzülmüşdür. Heykəlin müəllifi Azərbaycan Respublikasının xalq rəssamı, Azərbaycan Rəssamlıq Akademiyasının rektoru Ömər Eldarovdur.
Məhəmməd
Məhəmməd () — dini, sosial, siyasi lider və islamın qurucusu. İslam təliminə əsasən, Adəm, İbrahim, Musa, İsa və digər peyğəmbərlərin monoteist təlimlərini təbliğ etmək və təsdiqləmək üçün göndərilmiş peyğəmbər. Məhəmməd islamın bütün əsas qollarında Allahın sonuncu elçisi olaraq qəbul edilir. O, həmçinin Ərəbistanı müsəlman hakimiyyəti altında birləşdirməyi bacarmışdır.
Məhəmməd təqribi olaraq 570-ci ildə (Fil ili) Ərəbistan yarımadasında yerləşən Məkkə şəhərində doğulub. O, altı yaşından etibarən yetim qalmışdır. Məhəmməd babası Əbdülmütəllibin himayəsi altında böyümüşdür. Babasının ölümündən sonra isə əmisi Əbu Talibin himayəsinə keçmişdir.
Məhəmməd vaxtaşırı Məkkə yaxınlığındakı Hira adlanan mağaraya gedərdi. O, 40 yaşında ikən mələk Cəbrayıl tərəfindən ziyarət edildiyini və Allahdan ilk vəhyni aldığını bildirdi. Üç ildən sonra, 613-cü ildə, Məhəmməd açıq şəkildə islami təbliğata başladı. O, elan etdi ki, "Allah birdir", Allaha təslimiyyət (islam) doğru həyat yoludur və digər islam peyğəmbərləri kimi o da Allahın elçisidir.
Başlanğıcda, Məhəmməd peyğəmbərin ardıcılları az idi və onlar məkkəli politeistlərin düşmənçiliyinə məruz qalırdılar. O, 615-ci ildə ardıcıllarını təqibdən qorumaq üçün onlardan bəzilərini Aksum krallığına göndərdi. 622-ci ildə isə özü və ardıcılları Məkkədən Mədinəyə (əvvəl "Yəsrib" olaraq adlandırılırdı) köç etdilər. Bu hadisə, hicri təqvimi olaraq da bilinən "islami təqvim"in başlanğıcı sayılır. Həmin il Məhəmməd Mədinədəki qəbilələri "Mədinə müqaviləsi" altında birləşdirdi. Məkkəlilər ilə müxtəlif aralıqlarla səkkiz il davam edən müharibələrdən sonra Məhəmməd peyğəmbər 10.000 müsəlman əsgərlə birlikdə Məkkə şəhərinə doğru hərəkətə başladı. Müsəlmanlar az itki ilə şəhərə daxil ola bildilər.
Məhəmməd peyğəmbər vida həccindən qayıtdıqdan bir neçə ay sonra, 632-ci ildə xəstələndi və vəfat etdi. Ölümünə qədər Ərəbistan yarımdasının əksəriyyəti islam dinini mənimsədi.
Allah tərəfindən Məhəmməd peyğəmbərə göndərilən vəhylər Quran ayələrini meydana gətirmişdir. Ayələr müsəlmanlar tərəfindən "Allahın kəlamı" adlandırılır və dinin əsası olaraq qəbul edilir. Qurandan başqa, Məhəmməd peyğəmbərin hədislərdə və siyərlərdə yer alan təlimləri və tətbiqləri (sünnə) islam hüququnun mənbələri olaraq istifadə edilir (bax: şəriət).
Məhəmməd peyğəmbərin adı tarixdə 100 ən nüfuzlu şəxs siyahısında 1-ci yerdədir.
Qurandaki adları və titulları
right|thumb|İslam xəttatlığında [[Süls xətti|sülus xətti ilə "Məhəmməd" adının yazılışı]] Məhəmməd adı Quranda dörd dəfə keçir və "tərifə layiq" mənasına gəlir. Həmçinin, Quranda Məhəmmədə ikinci şəxs olaraq müxtəlif adlarla müraciət edilir: elçi, peyğəmbər, Allahın qulu, xəbərçi (bəşir), şahid, müjdəçi (mübəşşir), xəbərdarlıq edən (Nazir), xatırladan (müdhəkkir), Tanrıya dəvət edən, Nur və işıq saçan lampa.
Həyatından bəhs edən mənbələr
Məhəmməd və onun müasirləri ilə bağlı ən diqqət çəkən məsələ hədis və sira şəklində toplanan məlumatların 150-200 illik şifahi mədəniyyət dövründən sonra yazılmağa başlaması və hekayənin bundan sonra da təkamül və irəliləməsidir. Bu rəvayətlərin bəziləri qeyri-islami mənbələr tərəfindən dəstəklənmir və bəzilərinin öz daxilində ziddiyyətləri vardır. Şayiələrə əsaslanan qeydlərdə hadisə günlərində danışılan əhvalatlar böyük ölçüdə doğru qalsa da, zaman keçdikcə dəyişir və bir neçə nəsildən sonra tarixi reallıqdan tamamilə uzaqlaşır.
Quran
thumb|[[Kufi xətti ilə yazılmış Quran (Abbasilər dövrü, 8-ci 9-cu əsrlər)]] Quran islamın ən ali dini mətnidir. Müsəlmanlar onun baş mələk Cəbrayıl tərəfindən Məhəmmədə çatdırılan Allahın sözləri olduğuna inanırlar. Lakin Quranda Məhəmmədin həyatı haqqında məlumat azlıq təşkil edir.
Erkən bioqrafiyalar
Məhəmmədin həyatı ilə əlaqədar əhəmiyyətli məlumatlar müsəlman erasının 2-ci və 3-cü əsr müəlliflərinin tarixi əsərlərində tapıla bilər (b.e-nın 8-ci 9-cu əsrləri). Bunlar Məhəmmədin həyatı haqqında əlavə məlumatlar ehtiva edən ənənəvi müsəlman bioqrafiyalarıdır. Ən erkən siyər (Məhəmmədin bioqrafiyası və sözləri) İbn İşaq tərəfindən təqribi olaraq 767-ci ildə yazılmış "Tanrının elçisinin həyatı" adlı əsərdir. Lakin əsər sonradan itirilmişdir. Əsər itirilməməmişdən öncə İbn Hişam tərəfindən böyük ölçüdə, əl-Təbəri tərəfindin isə kiçik ölçüdə istifadə edilmişdir. İbn Hişam əsərdən böyük ölçüdə istifadə etsə də, əsərin giriş hissəsindən bəzi bölümləri çıxartdığını da qeyd etmişdir. Məhəmmədin həyatı haqqında digər erkən tarixi mənbələrə əl-Vaqidi tərəfindən yazılmış "Məhəmmədin səfərbərliklərinin tarixi" əsəri və əl-Vaqidinin katibi İbn Səd əl-Bağdadinin əsərləri də daxildir.
Bu mənbələrin doğruluğu qeyri-müəyyən olsa da, bir çox tədqiqatçı onları həqiqi hesab edir.
Hədis
İslamda digər mühüm mənbələr isə hədislərdir. Hədislərin tərtibi Məhəmmədin ölümündən sonra da Məhəmməd əl-Buxari, Müslüm İbn Həccac, əl-Tirmizi, əl-Nəsai, Əbu Davud, İbn Macə, Malik İbn Ənəs və əl-Daraqtuni kimi hədis alimləri tərəfindən davam etdirilmişdir.
Bəzi qərb tədqiqatçıları hədis kolleksiyalarını dəqiq tarixi mənbə kimi görürlər. Adətən islam alimləri bioqrafik ədəbiyyat əvəzinə hədis ədəbiyyatına daha çox diqqət ayırırlar. Ona görə ki, hədislər təsdiqlənə bilən zəncirvari silsilədən ibarətdirlər. Bioqrafik ədəbiyyatda isə belə bir silsilənin olmaması onların nəzərinə görə, daha az təsdiqlənə biləndir.
Revizionist İslam Araşdırmaları Məktəbi
Revizionist İslam Araşdırmaları Məktəbi Con Uansbro və onun tələbələri Endryu Rippin, Norman Kalder, GR Hawting, Patricia Crone və Michael Cook, eləcə də Günter Lüling, Yehuda D. Nevo və Christoph Luxenberg kimi alimlərdən ibarətdir. Tərəfdarları “İslamın yüksəlişi haqqında “ənənəvi” tarixçilər ilə ziddiyyət təşkil edir. İslamın meydana gəlməsi ilə bağlı fikirləri :
İslamaqədərki Ərəbistan
thumb|Məhəmmədin dövründəki başlıca qəbilələr və onların yaşayış yerləri Ərəbistan yarımadası vulkanik torpaqlarla örtülü olduğu üçün böyük ölçüdə əraziləri quraq idi. Vahələr və ya su mənbələrindən uzaq olan ərazilərdə kənd təsərrüfatının vəziyyəti çətin idi. Məkkə və Mədinə şəhərləri yarımadanın önəmli mərkəzlərindən idilər. Mədinə böyük dərəcədə inkişaf edən aqronomik məskunlaşma məntəqəsi, Məkkə isə bir çox ətraf qəbilələr üçün mühüm maliyyə mərkəzi idi. İttifaqa və ya qohumluğa əsaslanan qəbilə üzvlüyü mühüm sosial bağlılıq mənbəyi daşıyırdı. Yerli ərəblər köçəri və ya oturaq idilər. Köçəri qruplar su və sürüləri üçün otlaq axtararaq davamlı səyahət edir, oturaq qruplar isə məskunlaşıb ticarət və təsərrüfatla məşğul olurdular. Köçərilərin həyatda qalması həmçinin karvanlara və vahələrə edilən basqınlara da əsaslanırdı. Onlar bunu cinayət hesab etmirdilər.
İslamaqədərki Ərəbistanda Tanrı və Tanrıçalar fərdi qəbilələrin qoruyucusu hesab edilirdilər, onların ruhları müqəddəs ağaclar, daşlar, bulaqlar və quyularla əlaqələndirilirdi. Məkkədəki Kəbə illik ziyarət yeri olmasından əlavə burada qəbilə qoruyucusu olan Tanrıların (hər qəbilənin öz qoruyucu Tanrısı vardı) 360 ədəd bütü yerləşirdi. Üç Tanrıça Tanrının qızları hesab edilirdi: Əl-Lat, Mənat və əl-Uzza. Ərəbistanda xristianlar və yəhudilər də daxil olmaqla monoteist icma da var idi. Hənif adlanan ərəblər, qatı monoteistik inanca sahib idilər. Müsəlman ənənəsinə görə, Məhəmmədin özü Hənif olub, İbrahimin oğlu İsmayılın nəslindəndir.
VI əsrin ikinci yarısı Ərəbistanda siyasi iğtişaşlar dövrü sayılır. Yarımadadakı dini parçalanmalar iğtişaşların mühüm səbəblərindən biri idi. Yəməndə yəhudilik, İran körfəzində isə xristianlıq dominant din sayılırdı. Bu dövrdə bölgədəki çoxtanrılı dinlərin tərəfdarlarının sayı azalmağa və daha ruhani dinlərə maraq artmağa başlamışdı. Çoxları ruhani dinlərə istəksiz bir şəkildə müraciət etsə də, bu inanclar onların intellektual və mənəvi istinad nöqtələrini təmin edirdi.
Məhəmmədin həyatının ilk illərində, aid olduğu Qureyş qəbiləsi Qərbi Ərəbistanda dominant bir qüvvə halına gəlmişdi. Onlar Qərbi Ərəbistandaki bir çox qəbilənin üzvlərini Kəbəyə bağlayan və Məkkə ziyarətgahının nüfuzunu artıran hums birliyini qurmuşdular. Anarxiyanın qarşısını almaq üçün Qüreyş, bütün zorakılıqların qadağan olunduğu müqəddəs aylar quruluşunu dəstəklədi və beləliklə, təhlükəsiz şəkildə həcc ziyarətlərinə və yarmarkalara qatılmaq mümkünləşdi. Hums birliyi əsasən dini əhəmiyyət daşısa da, Məkkə üçün də əhəmiyyətli iqtisadi nəticələrə səbəb olmuşdu.
Uşaqlıq dövrü və erkən həyatı
Məhəmməd təqribən 570-ci ildə Məkkədə doğulub. Onun doğum gününün Rəbiüləvvəl ayına təsdüf etdiyinə inanılır. Məhəmməd Qureyş qəbiləsinin Bəni Haşim qoluna mənsub idi. Onun ailəsi Məkkənin qabaqcıl ailələlərindən biri sayılırdı. İslam ənənəsinə görə Məhəmmədin doğum ili Fil ili olaraq qəbul edilir. Həmçinin bəzi 20-ci əsr tədqiqatçıları onun doğum ilinin 568 və ya 569-cu illərə təsadüf etdiyini də iddia edirlər.
Yeniyetməliyi dövründə Məhəmməd ticarətdə təcrübə qazanmaq üçün əmisi ilə birlikdə Suriyaya səyahətlərə qatılırdı. İslam ənənəsinə görə, Məhəmməd Suriyaya gedən karvanları müşayiət edərkən doqquz və ya on iki yaşında idi və ona peyğəmbər olacağını qabaqcadan gördüyünü söyləyən Bahira adında xristian keşişlə tanış olmuşdu.
Məhəmmədin gəncliyi haqqında məlumatlar azdır. Mövcud məlumatların isə araşdırılmasında müəyyən çətinliklər əmələ gəlir. Belə ki, bu məlumatların tarix olan hissələrini, əfsanə olan hissələrindən ayırmaq çətindir. Məhəmmədin tacir olduğu və "Hind okeanı ilə Aralıq dənizi arasındaki ticarətdə" iştirak etdiyi bilinir. Xarakterinə görə ona "etibarlı" mənasına gələn əl-Əmin (ərəb: الامين) və "doğurçu" mənasına gələn əl-Sadiq ləqəbini vermişdilər. Nüfuzu səbəbi ilə 595-ci ildə Xədicə binti Xüveyliddən evlənmək təklifi aldı və təklifi qəbul etdi.
İbn İşaqın məlumatına görə 605-ci ildə Məhəmməd Kəbənin divarındaki Qara Daşın yerləşdirilməsində iştirak etmişdi. Müqəddəs sayılan Qara Daş Kəbənin bərpası zamanı çıxardılmışdı. Məkkənin rəhbər şəxsləri kimin Qara Daşı yerinə qaytarması barədə qərara gələ bilmirdilər. Ən nəhayətdə qərara aldılar ki, qapıdan daxil olan bir sonraki adam Qara Daşı yerinə qaytarmaq səlahiyyətinə malik olsun. Bu zaman Məhəmməd qapıdan içəri daxil oldu. Beləliklə, Məhəmməd daşı bir parçanın ortasına yerləşdirdi. Digərləri isə kənarlarından tutdular və birlikdə Qara Daşı apardılar. Sonra isə Məhəmməd daşı yerinə yerləşdirdi. Bu hadisə Cəbrayılin ona ilk vəhy gətirməsindən 5 il əvvəl baş vermişdi.
Quranın başlanğıcı
thumb|alt=|Müsəlman inancına görə Məhəmmədin ilk vəhyini aldığı Cəbəl əl-Nur dağındakı [[Hira mağarası]] Məhəmməd hər il bir neçə həftə tək başına Məkkə yaxınlığındakı Hira adlı mağarada qalırdı. İslam ənənəsinə görə, 610-cu ildə bu mağaraya olan ziyarətlərinin birində, mələk Cəbrayıl ona görünmüş və ona sonradan Qurana daxil ediləcək ayələri oxumağı buyurmuşdur. Quranın ilk sözlərinin Ələq surəsinin ilk ayələri olduğu barədə fikir birliyi vardır. Məhəmməd ilk vəhylərini aldıqdan sonra dərin sıxıntı keçirmişdi. O, evə döndükdən sonra Xədicə binti Xüveylid və əmisi oğlu Varaka ibn Nofəl tərəfindən təsəlli edilmişdi. O, həmçinin başqalarının onun iddialarını rədd edəcəklərindən qorxurdu. Şiə ənənəsinə əsasən, Məhəmməd mələyin görünməsinə təəccüblənməmiş və ya qorxmamışdı. Daha doğrusu sanki, mələyin gələcəyini gözləyirmişcəsinə onu salamlamışdı. İlk vəhydən sonra 3 illik fasilə dövründə (fətrə dövrü olaraq da bilinir) Məhəmməd özünü məyus hiss etmiş və bu 3 illik dövrü ibadətə və mənəvi hazırlığa həsr etmişdi. Vəhylər davam etdikcə Məhəmmədə təskinlik verilmiş və təbliğata başlanması əmr edilmişdi: "Rəbbin nə səni tərk etmişdi, nə də (sənə) acığı tutmuşdu". thumb|left|Məhəmməd Cəbrayıldan ilk vəhyni alır. [[Fəzlullah Rəşidəddinin Cəmi ət-Təvarix əlyazmasından, 1307 (Elxanilər dövrü)]] Qurana əsasən Məhəmmədin əsas vəzifələrindən biri iman gətirməyənləri esxatoloji cəzalardan xəbərdar etmək idi (məsələn, Ənam surəsinin 19-cu ayəsi). Bəzi hallarda Quran qiyamət gününə açıq şəkildə istinad etməsə də, nəsli kəsilmiş qövmlərdən misallar gətirərək Məhəmmədin müasirlərini bənzər fəlakətlərdən xəbərdar edirdi (məsələn, Fussilət surəsinin 13-cü ayəsi). Məhəmməd təkcə Tanrının vəhyni rədd edənləri xəbərdar etmir, o, eyni zamanda pisliyi tərk edən, ilahi sözləri dinləyən və Tanrıya xidmət edənlərə müjdələr verirdi. Məhəmmədin missiyası həmçinin tək Allahı təbliğ etməkdən ibarət idi. Quran Məhəmmədə Rəbbinin adını elan və tərif etməsini, bütlərə sitayiş etməməsini və ya digər Tanrıları onunla əlaqələndirməməsini əmr etmişdi. Erkən Quran ayələrinin əsas mövzuları insanın yaradıcısı qarşısında olan məsuliyyətini əhatə edirdi. Buraya ölülərin dirilməsi, cəhənnəmdəki işgəncə və cənnətdəki zövqlərin təsviri və hayatın hər sahəsində Tanrının əlamətləri daxil idi. Həmin vaxtlar inananlardan tələb olunan dini vəzifələr çox az idi: Tanrıya inanmaq, günahların bağışlanmasını istəmək, tez-tez dua etmək, ehtiyac içində olanlara yardım etmək, fırıldaqçılığı və sərvət sevgisini rədd etmək, ismətli olmaq və qız uşaqlarına qarşı cinayət törətməmək.
Müqavimətlə üzləşməsi
right|thumb|[[Nəcm surəsinin son ayəsi: "(Ey insanlar!) Gəlin Allaha səcdə edin, (Allaha) ibadət edin! (Ondan başqasına itaət etməyin!)" ]] Müsəlman ənənəsinə görə, Məhəmmədin xanımı Xədicə onun peyğəmbər olduğuna inanan ilk şəxs idi. Sonra Məhəmmədin on yaşındaki əmisi oğlu Əli ibn Əbu Talib, yaxın dostu Əbu Bəkr və oğulluğa götürdüyü Zeyd də onun peyğəmbərliyinə iman gətirdilər. 613-cü ildən etibarən Məhəmməd islamın açıq təbliğatına başladı. Bir çox məkkəli tərəfindən lağa qoyulub, əhəmiyyət verilməməsinə rəğmən, Məhəmmədin artıq bir neçə ardıcılı var idi. Başlanğıcda islamı qəbul edən üç əsas qrup vardı: varlı tacirlərin oğulları və ya kiçik qardaşları; qəbilə başçılığından salınmış və ya qəbilə başçılığını əldə etməkdə uğursuz olan insanlar və zəif, əsasən müdafiəsiz əcnəbilər.
İbn Sada görə, Məhəmmədə qarşı müxaliflik bütpərəstliyi və çoxtanrılığı qınayan ayələri təbliğ etdiyi zaman başladı. Lakin Quranın təfsirinə görə, ona qarşı müxalifətçilik, Məhəmmədin islamı xalqa təbliğ etməsiylə başladı. Ardıcılları artdıqca Məhəmməd Məkkənin dini həyatında əsas yer tutan və sərvəti Kəbəyə əsaslanan bölgənin yerli qəbilələri üçün təhdid meydana gətirdi. Məhəmmədin Məkkənin ənənəvi dinini qınaması xüsusi ilə Kəbənin qoruyucuları olan və özünün də üzvü olduğu Qureyş qəbiləsi üçün "təhqiramiz" sayılırdı. Böyük tacirlər Məhəmmədi təbliğatını dayandırması üçün yola gətirməyə çalışırdılar. Ona tacirlər arasına daxil edilmək və sərfəli nikah təklifi etdilər. O, bu təkliflərin ikisini də qəbul etmədi. İslam ənənəsi bu dövrdə Məhəmməd və ardıcılarına qarşı uzun müddət davam edən zülmü və pis rəftarı qeydə almışdır. Tanınmış məkkəli lider olan Əbu Cəhlin qulu Sümeyyə binti Hubbat islamın ilk şəhidi olaraq tanınır. O, inancından imtina etməyi qəbul etmədiyinə görə sahibi tərəfindən nizə ilə öldürülmüşdü. Başqa bir müsəlman qul olan Bilal inancına görə Ümeyyə ibn Xələf tərəfindən sinəsinin üzərinə ağır daş qoyularaq işgəncəyə məruz qalmışdı.
615-ci ildə Məhəmməd ardıcıllarından bəzilərini təqiblərdən qorumaq üçün Aksum krallığına göndərdi. Onlar Aksumda xristian olan efiyopiyalı hökmdar Nəcaşinin himayəsi ilə kiçik bir koloniya qurdular. İbn Sad həmin dövrdə Efiyopiyaya iki ayrı köçdən bəhs edir. Ancaq İbn Hişam və Təbəri Efiyopiyaya olan yalnızca bir köç haqqında yazıblar. Əl-Təbəridə qorunan məşhur "Urvə" məktubuna görə, islamın getdikcə güclənməsi və Ömər ilə Həmzə kimi yüksək rütbəli məkkəlilərin islamı qəbul etməsi ilə müsəlmanların əksəriyyəti vətənlərinə geri qayıtmışdılar.
616-cı (və ya 617-ci) ildə Məhəmmədin mühafizə edilməsi səbəbindən Bəni Haşimə və müsəlmanlara qarşı boykot tətbiq edildi. Boykot üç il davam etdi, lakin nəticəsiz oldu və ləğv edildi.
Hicrətə yaxın dövrdə baş vermiş hadisələr
thumb|[[Qübbətüs-Səhra üzərindəki Quran yazıları. Məhəmmədin buradan cənnətə qalxdığına inanılır ]] Məhəmmədin xanımı Xədicə və əmisi Əbu Talib 619-cu ildə vəfat etdilər. Bu il "Hüzün ili" olaraq da bilinir. Əbu Talibin ölümü ilə birlikdə Bəni Haşimin rəhbərliyinə Məhəmmədin qatı düşməni olan Əbu Ləhəb keçdi. Tezliklə Əbu Ləhəb Məhəmmədin Bəni Haşim tərəfindən mühafizəsini ləğv etdi. Beləliklə, Məhəmməd təhlükə qarşısında qaldı. Həmçinin Bəni Haşimin mühafizəni götürməyi öldürüldüyü təqdirdə qan qisasının alınmayacağı mənasına da gəlirdi. Bundan sonra Məhəmməd Ərəbistandaki mühüm şəhərlərdən olan Taif şəhərinə sığınmaq istəsə də, səyi uğursuz oldu və şəhər sakinlərinin hücumuna məruz qaldı. Bu hadisələrdən sonra Məhəmməd Məkkəyə qayıtmaq məcburiyyətində qalmışdı. Mütim ibn Abdi adlı şəxsin (Bəni Nöhvəl qəbiləsinin mühafizəçisi) təşəbbüsü ilə Məhəmməd doğma şəhərinə təhlükəsiz bir şəkildə qayıda bildi.
Başverənlərdən sonra Məhəmməd özü və ardıcılları üçün yeni bir yurd axtarışına başlamışdı. Bunun üçün bir neçə cəhd edilsə də, müvəffəqiyyətsizliklə nəticələndi. Ancaq sonradan müəyyən bir ümid yarandı. Belə ki, yəsriblilər (sonradan Mədinə adlandırılmışdır) ilə danışıqlardan sonra şəhərə köç etmək üçün müsbət nəticə əldə olundu.
Hicrət
622-ci ildə Məhəmməd və ardıcıllarının Məkkədən Mədinəyə köç etməsi "hicrət" adlanır. 622-ci ilin iyununda Məhəmməd ona qarşı sui-qəsd həyata keçiriləcəyi barədə xəbər aldı. Əlinin köməyi ilə bu sui-qəsdin qarşısı alındı. O, gizlicə Məkkədən çıxaraq ardıcılları ilə birlikdə Məkkədən 450 kilometr (280 mil) şimalda yerləşən Mədinəyə köç etdi.
Mədinə dövrü
Mədinə xalqı Məkkədən köç edənlərdən (mühacirlər), onlara yardım edən islamı qəbul etmiş ənsarlardan (Evs və Həzrəç qəbilələri) və Bəni Qureyzə, Bəni Qeynuqa, Bəni Nadir adlı yəhudi qəbilələrindən ibarət idi. Onlar arasında birlik yaratmaq olduqca çətin görünürdü. Məhəmmədin niyyəti Mədinədə birliyi təmin etmək idi. O, mühacirlər ilə yerli xalqı qardaş elan etdi. Həmçinin yəhudilər ilə soyuqluğu aradan qaldırmağı bacardı və Mədinə şəhər dövlətinin əsasını qoydu. Habelə, Mədinə xalqının hüquq və vəzifələrini müəyyən edən 47 maddədən ibarət Mədinə müqaviləsi də qəbul edildi.
Bu dövrdə yəhudilərin islama qarşı çıxmaları və bəzilərinin müsəlman kimi görünməsinə baxmayaraq keçmiş dinlərində qalmaları rəvayət edilir. Məhəmməd Mədinədəki həyatı dövründə başda məkkəlilər olmaqla bir çox qəbiləyə qarşı 100-ə qədər hərbi əməliyyata imza atmışdır.
Silahlı qarşıdurmanın başlanması
Müsəlmanlar Mədinəyə köç etdikdən sonra məkkəlilər onların əmlaklarını ələ keçirmişdilər. Başverənlər gələcəkdə məkkəlilər ilə müsəlmanlar arasında müharibəyə gətirib çıxaracaqdı. Bu hadisədən sonra müsəlmanların məkkəlilər ilə döyüşməsinə icazə verən Quran ayələri nazil oldu (Həcc surəsinin 39 və 40-cı ayələri). Ənənəvi təsvirə görə, 11 fevral 624-cü ildə Mədinədəki İkiqibləli məsciddə ibadət edərkən Məhəmmədə qibləni Qüdsdən Məkkəyə doğru dəyişməsi haqqında vəhy gəldi. Məhəmməd və ardıcılları yeni əmrə uyğunlaşdılar və üzlərini Məkkəyə tərəf çevirdilər.
624-cü ildə Məhəmmədin başçılığı ilə məkkəlilərə qarşı 300 nəfərdən bir qədər çox müsəlman qüvvəsi yaradıldı. Müsəlmanlar Bədrdə məkkəli-müşrik karvanına qarşı pusqu qurdular. Plandan agah olan Məkkə karvanı müsəlmanlardan sıyrılmağı bacardı. Karvanın təhlükəsizliyinin təmin olunması üçün Məkkədən qüvvə göndərildi. Karvanın təhlükəsizlikdə olduğunu xəbər aldıqdan sonra məkkəlilər müsəlmanların üzərinə yeriməyə başladılar. Beləliklə, Bədr döyüşü başlandı. Saylarının xeyli az olmasına baxmayaraq müsəlmanlar qələbə qazandılar. Döyüşdə müsəlmanlardan on dörd nəfər, qarşı tərəfdən isə azı qırx beş nəfər həlak oldu. Həlak olan məkkəlilər arasında Əbu Cəhl də başda olmaqla bir çox yüksək rütbəli şəxs var idi. Müsəlmanlar tərəfindən əsir götürülən yetmiş nəfərin bir çoxu fidyə qarşılığında geri verildi.
Bu dövrdə Məhəmməd üç əsas yəhudi qəbiləsindən biri olan Bəni Qeynuqanı Mədinədən qovdu, lakin bəzi tarixçilər bu hadisənin Məhəmmədin ölümündən sonra həyata keçirildiyini yazırlar. Bədr döyüşündən sonra Məhəmməd Hicazın şimal hissəsindən gələcək hücumlardan qorunmaq üçün bir sıra Bədəvi qəbilələrlə qarşılıqlı ittifaq qurdu.
Uhud döyüşü
thumb|"Məhəmməd peyğəmbər və ordusu [[Uhud döyüşündə". Siyəri-Nəbinin 1595-ci ildəki nəşrindən ]]