cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ust-İlimsk su anbarı
Əsas məlumatlar
Su anbarının sahəsi 1833 km², həcmi - 59.4 km³, Anqara çayı boyunca 300 km-dən çox, İlim çayı ilə isə 299 km məsafədə uzanır. Ən eni hissəsi 12 km, orta dərinliyi 32 m, maksimal dərinliyi 91 metrə çatır. Anbarın faydalı həcmi 2.74 km³ təşkil edir. Bu Ust-İlimsk Su Elektrik Stansiyasının mövsümi axın tənzimlənməsi zamanı 1.5 m arasında su səviyyəsindəki dalğalanmalara uyğundur. Dəniz səviyyəsindən yüksəkliyi 294,5 metrdir.
Su tutarında orta temperatur −3 ° C, yanvarın orta temperaturu - 23 ° C, iyulda isə +18 ° C-dir. Donma oktyabrın sonundan dekabr ayına qədər baş verir. Su anbarının dondan azad olması aprel ayına qədər davam edir. Buzun qalınlığı 2 m-ə çata bilər. Anbarın Yuxarı Anqara hissəsi, Bratsk Su Elektrik Stansiyasının bəndindən 50 km məsafədə yerləşir və bütün il boyu buz bağlamır.
İqtisadiyyat
Su anbarı su təchizatı və gəmiçilikdə fəal şəkildə istifadə olunur. 2009-cu ildə olan məlumata görə Ust-İlimsk və Bratsk Su Elektrik Stansiyaları gəmi keçid qurğuları ilə təchiz edilməmişdir. Su anbarları gəmilərin çaydan yuxarı və aşağı keçməsinə imkan vermir. Naviqasiya müddəti 180-200 gündür. Anbarın sahilində Osinovka qəsəbəsi, Bratsk çay limanının bir hissəsi (Şərqi Sibir Çayın Gəmiçiliyi ASC) və Bratsk və Ust-İlimsk şəhərlərində yerləşən bir neçə sənaye müəssisəsi var. Su anbarında praktik olaraq heç bir priçal yoxdur.
Ust-İlimsk su anbarı, Bratsk su anbarı ilə birlikdə balıq ehtiyatlarında İrkutsk vilayətində birinci yeri tutur. Balıqlardan xanı, külmə, durna balığı, taymen və çökə kimi növlər üstünlük təşkil edir. Burada Baykal nərəsinin yetişdirilməsi həyata keçirilir.
Ekologiya
Ust-İlimsk Su Elektrik Stansiyasının istismarı 1980-ci illərdə yerli sənayenin əhəmiyyətli dərəcədə inkişafına səbəb oldu. Anbarın eyni vaxtda doldurulması və suyun zavodlar tərəfindən intensiv istifadəsi bu dövrdə suyun keyfiyyətinə mənfi təsir göstərdi. Bu da mətbuatda fəal müzakirə mövzusu oldu. Anbarın doldurulmasının başlanmasından qırx il sonra belə onun yatağının formalaşması hələ də davam edir. Bəzi ərazilərdə sahillərin aşınması baş verir.
İxtiyoloqlar Ust-İlimsk və Boquçansk su anbarlarının birləşməsi (Boquçansk Su Elektrik Stansiyasının ilk qurğularının 2011-ci ildə istifadəyə verilməsi planlaşdırılırdı) nəticədə balıqların kütləvi şəkildə məhv ola biləcəyindən narahatdır.
Xuanes
Xuanes (Juanes, tam adı Xuan Esteban Aristisabal Vaskes (Juan Esteban Aristizábal Vásquez); 9 avqust 1972, Medelyin, Kolumbiya) — kolumbiyalı populyar musiqi ifaçısı. 1998-ci ilə qədərEkhymosis ağır rok komandasının heyətində çıxış edib.
Yaşıl quru qurbağası
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Yaşıl quru qurbağaları Cənubi və Mərkəzi Avropa, Şimali Afrika, Ön, Orta və Mərkəzi Asiya ərazisində yayılmışlar. Cənub arealları Qafqaz quru qurbağasına nisbətdə daha cənubda yerləşir.
Əsasən tarlalar, açıq sahələr, çay ətrafı ərazilərdə yayılırlar. Rəngi: üzərində tünd ysşıl ləkələr vardır. Qidalanmasında onurğasızlar üstünlük təşkil edir. İki qorunma üsuluna sahibdir: 1 - maskalanmış rəngi, 2 - dərisindən buraxılan toksiki maddə. Çoxalma fevral-iyul aylarına təsadüf edor. Ancaq yaşadığı ərazinin hündürlüyündən asılı olaraq müddət dəyişə bilər. Çütləşmə dayaz sulu ərazilərdə baş tutur. Çömçəquyruqlar əsasən mayda müşahidə edilirlər. Bəzən onların kiçik bir dayazlıqlarda sayları minlərlə olur. Kiçik tez quruyan dayazlıqlarda çömçəquyruqların ölüm faizi daha çox olur. Metamorfoz cənub arealında iyun-avqust, bəzən isə sentyabr ayında baş verir.
Yaşıl quru qurbağaları yalnız kürü tökərkən su tutarlarına üz tuturlar. Gecə həyat tərzi keçirirlər. Gündüz gəmiricilərin yuvalarında gizlənirlər. Onların arxa ayaqları ön ətraflarına nisbətdə daha uzundur. Bu isə onlara elədə böyük olmayan atışlarla hərəkət etməyə imkan verir.
Qiyas bəy Şıxlinski
Şıxlinski Qiyas bəy Cahandar ağa oğlu — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin pristavı, Gəncə, və Şəki üsyanının iştirakçısı, siyasi mühacir.
Həyatı
Şıxlinski Qiyas bəy Cahandar ağa oğlu 1895-ci ildə Qazax qəzasının İkinci Şıxlı kəndində dünyaya gəlmişdir. Kənddə ibtidai məktəbi bitirdikdən sonra Qori Seminariyasına daxil olmuş, lakin ikinci kursda məktəbdən xaric olunmuşdur. Sonarkı illərdə quberniya idarələrində müxtəlif vəzifələrdə çalışmışdır.
AXC dövründə fəaliyyəti
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə Gəncə şəhərində ştab-kapitan rütbəsində pristav işləmişdir. Sonradan Ərəş qəzasının rəisi, Yevlaxın Qarxunlu kəndindən olan Əşrəf bəy Tağıyevin köməkçisi vəzifəsində xidmət göstərmişdir. 1920-ci ildə Gəncədə qalxan May üsyanının iştirakçısı olmuş, üsyan yatırıldıqdan sonra xeyli müddət hakimiyyət orqanlarından gizlənmişdir.
Aprel işğalından sonra fəaliyyəti
Baş Siyasi İdarənin (BSİ) rəhbərlərindən olan Mircəfər Bağırovla şəxsi əlaqələri və dostluğu səbəbindən əvvəlcə qəza milis dəstəsinin komandiri, sonra isə Qazax qəza milis idarəsinin rəisi təyin edilmişdir.
Zaqatala qəzasında üsyançı dəstə ilə toqquşma zamanı Qiyas bəy dostu və rəisi Bağırovu labüd ölümdən xilas etdikdən sonra aralarındakı etimad daha da möhkəmlənmişdir. Qiyas bəyin kişi sözünə inanaraq, bir çox qaçaq dəstələrinin başçıları silahı yerə qoymağa və dinc həyata qayıtmağa razılaşmışlar. 1927–1929-cu illərdə Salahlı nahiyyə milis idarəsinin rəisi işləmişdir. Sonradan üsyançı antisovet dəstəyə başçılıq etməyə başlayır. Başçılıq etdiyi antisovet üsyançı dəstəyə Tomtuoğlu Əmiraslan və Sədi, Borçalıdan Həmzə bəy, Şıxlinskilərdən qardaşı Hasan ağa, Alay bəy, İsrafil bəy, Mustafa ağa, Süleyman ağa və başqaları daxil idilər. Bu dəstə bir müddət Dağıstan səmtində fəaliyyət göstərir. Burada Molla Mustafa Şeyxzadənin başçılığı altında qopan və Şimal-Qərb bölgəsində 8 rayonu bürüyən Nuxa-Zaqatala üsyanında iştirak edir. Üsyan nizami qoşunlar tərəfindən çox çətinliklə yatırıldıqdan sonra Qiyas bəyin dəstəsi fasiləsiz olaraq yerini dəyişir, gah Maymaq dağında, gah da Borçalı və Başkeçiddə görünür, tez-tez milis dəstələri ilə toqquşmalı olur. Borçalı-Qarayazıda fəaliyyət göstərən Qaçaq İsaxanla dostluq edir. 1930-cu ilin sonlarında sərhədi keçərək Türkiyənin Qars vilayətinə getmək qərara alınır.
Mühacirətdəki faəliyyəti
Qarsda Qiyas bəy Azərbaycan üsyançı dəstələrinin qərargah rəisi təyin olunur. Türkiyə hakimiyyət orqanları ilə əlaqələr adətən onun vasitəsilə həyata keçirilir, çoxsaylı qaçaq dəstələrinin silah-sursatla təminatı, hərbi təlimlər, yaralıların müalicəsinin təşkili və başqa işlərə bilavasitə o, rəhbərlik edir. BSİ rəhbərlərinin üsyançılara qarşı nəzərdə tutduqları tədbirlər boşa çıxdıqdan sonra onların Azərbaycandakı qohumlarına divan tutmağa, potensial düşmənləri güllələməyə, arvad-uşaqlarını isə sürgünlərə göndərməyə başlayırlar.
Bu arada Türkiyənin ağır beynəlxalq vəziyyətinə istinad edən hakimiyyət orqanları Qiyas bəy və Əmiraslanı silahı yerə qoymağa və bir daha sərhədi keçməməyə razılaşdırırlar. Onlar da silahı yerə qoyaraq, bir daha Türkiyənin SSRİ ilə qarşılıqlı münasibətlərinə xələl gətirməyəcəklərini vəd edir və dinc həyata başlayırlar.
Qaçaqların Zaqafqaziyaya son reydləri 1936-cı ildə olmuşdur. Qiyas bəy və Tomtuoğlu Əmiraslanın Türkiyənin Moskvadakı səfirliyi vasitəsilə ailələri ilə birləşməyə imkan verilməsi xahişiylə sovet hökumətinə müraciətləri nəticəsiz qalır. Türkiyədəki bütün Şıxlinskilər "Alqazax" (bu nəslin daha qədim soyadı) soyadını götürürlər.
Siyasi fəaliyyətini davam etdirən Qiyas bəy İkinci Dünya Müharibəsi illərində azərbaycanlı əsirlərin xilas edilməsi və milli legionların yaradılmasında yaxından iştirak edir. 1944-cü ildə mühüm tapşırıqla SSRİ-yə sonuncu gəlişində Batumidə həbs olunur və şəxsiyyətini müəyyənləşdirə bilmədiklərindən azad olunur. Müharibədən sonrakı illərdə Qiyas bəy cəzalanma qorxusu altında Vətənə qayıtmaq istəməyən azərbaycanlı hərbi əsirlərin məsələləri ilə məşğul olur.
Ölümü
1972-ci ildə Türkiyənin Bandırma şəhərində dünyadan köçmüşdür.
Ailəsi
"Dəli Kür" bədii filmindəki Cahandar bəy surəti Qiyas bəyin atası Cahandar ağanın prototipidir.
Xalq yazıçısı İsmayıl Şıxlının dayısıdır.
Qiyas bəyin Türkiyəyə keçməyindən xəbər tutan Qazax rayonunun xüsusi idarəsinin rəisi Xoren Qriqoryan Şıxlinskilər nəslinə qənim kəsilir. O, bu nəsilin yaxın və uzaq qohumlarının əksəriyyətini həbs edib sürgünə göndərir. Qiyas bəyin anası Dürlü xanım, oğlu Kamil həbsxanada vəfat etdilər. Qiyas bəyin iki qardaşını isə güllələdilər. Qalanları Qazaxıstana sürgün olundular.
1935-ci ildə Qiyas bəyin xanımı Badisəba xanım Səadəddin Əfəndi qızı, onun yeddi yaşlı qızı Əzizə və 1915-ci il təvəllüdlü oğlu Qiyasla birgə sosial təhlükəli ünsür kimi noyabrın 17-də üç il müddətinə Qazaxıstana sürgün edildilər.
Qiyas bəy Şıxlınski 1949–1955-ci illərdə Qarsda, 1955–1965-ci illərdə Ağrıda yaşayıb. Ağrıda yaşayarkən evlənmiş, 3 oğlu və 2 qızı dünyaya gəlmişdi. Oğlanlarından Çingiz bəy Alqazax (1938, İqdır şəhəri, Türkiyə −1992, Ankara, Türkiyə) hərbi təyyarəçi idi. Türkiyə Hərbi Avasiya Məktəbini bitirmişdi. Çingiz Alqazax albay (polkovnik) rütbəsinə yüksəlmişdi.
Həmçinin bax
Şıxlinskilər
Star Wars: Super Bombad Racing
Star Wars: Super Bombad Racing — "Lucas Learning" tərəfindən istehsal edilmiş və "LucasArts" yayımlanmış yarış videooyunu. "Ulduz müharibələri" mövzusunda olan oyunda "Fantom təhlükəsi", "Yeni ümid" və "Cedayın qayıdışı" filmlərinin personajlar var. Oyun "PlayStation 2", "Dreamcast", "Windows" və "Mac OS" platformaları üçün açıqlansa da, yalnız "PlayStation 2" versiyası satışa çıxarılmışdır. Rəy toplayıcısı "Metacritic"ə əsasən, oyun bütün platformalarda "qarışıq və orta" rəylər almışdır
Geympley
"Star Wars: Super Bombad Racing" bir kart yarış oyunudur. Oyunçular müxtəlif "Fantom təhlükəsi" personajlarından birini seçərək filmə əsaslanan müxtəlif cığırlarda yarışırlar. Hər bir cığırın güzgülənmiş variantı mövcuddur. Boba Fett və Dart Vayder kilidi açıla bilən qonaq personajlardır. Yarışlar səkkiz iştirakçı ilə keçirilir və üç dövrədən ibarətdir. Gücləndiricilər hər cığır boyu müxtəlif yerlərdə olur və bunların hər biri oyunçu personajın sürətini artırmaq, ona qalxan və ya hücum silahları vermək kimi müxtəlif müvəqqəti atributlara malikdir. Dörd oyunçuya qədər oyunçu "PlayStation 2" multitap periferiyasından istifadə edərək bölünmüş ekran oyununa qoşula bilər.
Zoltan Koday
Bioqrafiyası
Uşaqlığından, amatör musiqiçi olan atasından skripkada ifa etmeyi öyrəndi. 1900-cü ildə Budapeşt Universitetinin dil şöbəsinə və eyni zamanda Qans fon Kössler  Macarıstan Musiqi Akademiyasında kompozisiya sinifinə daxil oldu. Kursun bitməsindən bir il sonra Şarl Vidor ilə birlikdə Parisdə təhsil alıb.
1905-ci ildən etibarən Macarıstan xalq musiqisi irsinin əsərlərini toplayaraq məşğul olurdu, bu məqsədlə o, müxtəlif Macarıstan vilayətlərinin kəndlərinə səyahət etdi. 1906-cı ildən etibarən, Bela Bartok ilə birgə folklor mahnılarının çoxsaylı kolleksiyaları ilə nəşr etdi.
Birinci Dünya müharibəsi zamanı Koday Bela Bartok ilə birlikdə Budapeştdə Avstriya-Macarıstan Hərbi Nazirliyinin mətbuat bölməsinin musiqi sektorunda çalışmışdır. 1919-cu ildə Macarıstan Sovet Respublikasının hökuməti onu Musiqi Akademiyasının vitse-prezidenti təyin etdi, Musiqili İncəsənət Ali Məktəbinin adı dəyişdirildi; hortum rejiminin yaradılmasından sonra, 1921-ci ilə qədər tədris fəaliyyətlərini müvəqqəti olaraq dayandırmağa məcbur olub. 1942-ci ildə təqaüdə çıxmış, fəxri professor unvanını alan İkinci Dünya müharibəsinin sonunda Macarıstan İncəsənət Şurasının prezidenti olmuşdur. 1966-cı ildə onun adını verən bir simli quartet formalaşmışdır.
Monlüson
thumb|Burbon hersoqluğunun qalası thumb|Müqəddəs Pyotr kilsəsi Monlüson, bəzən Monluson (fransızca tələffüzü: Monlüson) — Fransa nın Overn regionunda yerləşən Alye departamentinin ən iri şəhəri. Şəhər Monlüson dairəsinin suprefektura sıdır və 12 kantondan ibarətdir.
Coğrafiyası
Monlüson Fransa nın mərkəzində, Alye departamentinin şimal-qərbində yerləşir. Şer çayının yuxarı axınının əyilməsində, Berriy kanalının sonundakı bir təpədə yerləşir.
Tarixi
XIV əsrdə II Lyudovik Böyük Konde qala və rampartı yenidən qurdu. 1529-cu ildə Monlüson və Burqundiyanın digər şəhərləri Fransa tacına keçdi və IV Henri istehkamlarını modernləşdirdi.
1791-ci ildə şəhər inzibati mərkəzə çevrildi, daha sonra Barry Kanalı və dəmir yolu, sənaye mərkəzi sayəsində. Şəhərin əhalisi 5.000 nəfərdən (1830) 50.000-ə (1950) qədər artdı.
İkinci Dünya Müharibəsi zamanı almanlar Dunlop şinlər fabrikini işğal etdilər və orada sintetik kauçuk istehsalı üçün laboratoriya qurdular. Şəhər, sənaye potensialını məhv etmək üçün Müttəfiq qüvvələr tərəfindən bombalanmışdı.
İqtisadiyyatı
Şəhər çoxsaylı müəssisələri olan Burbonun sənaye bir metropolisidir. 1841-ci ildə Berri dəmir filizi yataqlarını Kommentri kömür mədənləri ilə birləşdirən Berri Kanalının inşasından sonra şəhərin sənaye həyatı başladı.
XX əsrin əvvəlindəki iqtisadi böhrandan sonra şəhərdə maşınqayırma, kimya, elektrik və mebel sənayesi üstünlük təşkil edir.
Mineral göl
Mineral göl və ya duzlu göl, duz gölü — kəskin minerallaşmış və ya suyunda çoxlu miqdarda duz olan (adətən 47 q/l, Xəzər gölü, Baskuncaq g, Elton g.) göl.
Ümumi məlumat
Mineral göllərin suları kimyəvi tərkibinə görə karbonatlı, sulfatlı və xloridli olur. Mineral göllərdən xörək duzu, soda, mirabilit, yod, brom və s. istehsal edilir. Sulfat tipli mineral göllərində əmələ gələn hidrogen-sulfidli mineral palçıqlar müalicə vasitəsi kimi işlədilir.
KamAZ-45141
Kamaz-45141 (Rus K-45141) - 2009-cu ildən istehsal olunan Rusiya istehsalı olan tam sürücülü yük maşınıdır. Şassi Kamaz tərəfindən sahilin üzərində tikiləcək, tikili isə Neftekam Avtozavodunda tikiləcək.
Abumüslim Cəfərov
Abumüslim Pirmaqomedoviç Cəfərov (Абумуслим Пирмягьямедович Джяфаров; 1909–1969) — Tabasaran yazıçısı, şairi və dramaturqu. Tabasaran sovet ədəbiyyatının banisi.
Xalid Gözəlov
Xalid Həsən oğlu Gözəlov — Dövlət Sərhəd Xidmətinin Sərhəd Qoşunlarının baş leytenantı və hərbi pilotu.
Abumüslim Cəfərov
Həyatı
Əbumüslim Cəfərov 1909-cu ildə Xiv kəndində (indiki Xiv rayonu) kəndli ailəsində anadan olub. Dərbənddə fəhlə fakültəsində təhsil almış, doğma kəndində müəllim, eləcə də Dağıstan tədris-pedaqoji nəşrində çalışmışdır. Cəfərov ilk əsərini hələ 1924-cü ildə yazıb, 1931-ci ildə Dadaş Rəcəbovla birgə külliyyatı çap olunub. O, Krılovun, Aleksandr Puşkinin, Maksim Qorkinin, Mayakovskinin, Həmzət Çadasanın əsərlərini Tabasarana tərcümə edib.
Xalid Gözəlov
Hərbi xidməti
Xalid Gözəlov akademiyanı bitirdikdən sonra 2016-cı ildə Dövlət Sərhəd Xidmətinin Sərhəd Qoşunlarının sıralarında "leytenant" rütbəsi və pilot vəzifəsi ilə xidmətə başlamışdır. 2019-cu ildə "baş leytenant" rütbəsi almışdır.
Azərbaycan Ordusunun Sərhəd Qoşunlarının baş leytenantı olan hərbi pilot Xalid Gözəlov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi üçün başlanan Vətən müharibəsində iştirak etmişdir. Füzulinin azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə vuruşmuşdur. Xalid Gözəlov 27 sentyabr 2020-ci ildə Füzuli rayonu istiqamətində döyüş tapşırığının yerinə yetirilməsi zamanı mayor, hərbi pilot Abbas Qasımov ilə birgə həlak olmuşdur. II Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunmuşdur.
Abumüslim Cəfərov
Həyatı
Əbumüslim Cəfərov 1937-ci ildə repressiyaya məruz qalıb. Şairə qarşı "Faşist İtaliyası və Mussolinini mədh etmək!" ittihamı irəli sürüb. Belə ki, "Yaşasın İtaliya!", "Yaşasın Sosializm!", "Yaşasın Parma!" ifadələri Tabasaran məktəbləri üçün oxu kitabı tərtib edərkən, o, M.Qorkinin "İtaliya nağılları" silsiləsindən "Parmadan olan uşaqlar" hekayəsini tabasaran dilinə tərcümə edərək oraya yerləşdirib. Qorkinin əsərində isə "Yaşasın İtaliya!" , "Yaşasın sosializm!", "Yaşasın Parma!" kimi ifadələr vardı. Bu ifadələr ittihamın əsas səbəbi olub. O, 10 il sürgünə məhkum edilib. 10 ildən sonra həbsxanadan çıxdı və yazmağa davam etdi. Şair, yazıçı və tərcüməçi Ə.Cəfərov 1969-cu il dekabrın 13-də 60 yaşında vəfat edib.
Xalid Gözəlov
Hərbi xidməti
Vətən müharibəsinin başladığı birinci dəqiqələrdə şəhid olan Xalid Gözəlov və mayor Abbas Qasımov müharibənin birinci şəhidləri oldular.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Xalid Gözəlov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Abumüslim Cəfərov
Həyatı
1953-cü ildə reablitasiya edilmişdir. Cəfərov 1936-cı ildən SSRİ Yazıçılar İttifaqının üzvü idi.
Xalid Gözəlov
Hərbi xidməti
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsi zamanı döyüş əməliyyatlarının rəhbəri olan, düşmənin canlı qüvvəsinin məhv edilməsində rəşadət göstərən, vəzifə borcunu ləqayətlə və vicdanla yerinə yetirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Xalid Gözəlov ölümündən sonra 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Qubadlı rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Xalid Gözəlov ölümündən sonra "Qubadlının azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Abumüslim Cəfərov
Yaradıcılığı
Ə.Cəfərov ədəbiyyata 1920-ci illərdə daxil olub. 1924-cü ildə onun "Oğrular" hekayəsi çap edilib. İlk şeirlər toplusu "İlk addımlar" (tabasaranca: "Səbpi qədəmər") 1933-cü ildə nəşr olunub. Ə.Cəfərovun 1934-cü ildə — "Şeirlər toplusu" (D.Rəcəbovla birlikdə) və onun "Əvvəl və indi" adlı ilk hekayələr toplusu, 1935-ci ildə "Şən səslər" və "Mahnılarımız" şeir kitabları çapdan çıxıb. 1934-cü ildə onun "Qaranlıqdan işığa" pyesi çap olundu və ona görə Dağıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Dövlət Mükafatına layiq görüldü. O, Vladimir Lenin haqqında şeirlər silsiləsi yazıb: "Rəsm", "Lenin dağlarda", "Saatda əbədiyyət" və s. Sonrakı illərdə onun "Bacı", "Ömür naminə", "Məhsul ili", "Boz saqqallı ovçu", "Ereller" ("Dürkün sirri") poemaları, "Müştulla", "Açılan şərab" hekayələri, "Sabah" hekayəsi, "Qanadlı brakonyer", "Balaca geoloqlar" hekayələr toplusu, "Çobanın sevgisi" və "Meşədə bir hadisə" pyesləri yazılmışdır.
Cəfərovun reabilitasiyasından sonra ilk böyük əsəri "Durkun sirri" poeması olub. Moskvada ayrıca kitab kimi nəşr olunub və onun əsasında "Kino sənəti" jurnalında müsbət qiymət alan "Dürk dağının sirri" ssenarisi yazılıb. Sonrakı illərdə o, 7 şeir, 2 pyes, 2 hekayə ("Qanadlı brakonyer" və "Sabaha aparan yol") hekayələr toplusunu yazıb. Cəfərovun son əsəri düşərgə həyatının bütün məşəqqətlərini əks etdirən siyasi məhbuslardan bəhs edən yarımçıq qalmış "Məzarda konsert" ("Nəqvdi konserti") hekayəsidir.
KamAZ 53605
Kamaz-53605 - yük maşını, 2005-ci ildən daş Avtomobil Zavodu tərəfindən istehsal olunur.
Sara Neyni
Həyatı
Sara Neyni 23 iyul 1981-ci ildə Şirazda anadan olub. Əlirza Əsər, Məhəmməd İsfahani və Homayun Şəcəryan kimi müğənnilərlə işləmə təcrübəsi var.
Filippin tarixi
thumb|Filippin Filippin tarixi — Filippinin tarixi
Erkən dövr və orta əsrlər
Cənub-Şərqi Asiyada, Sakit Okeanın qərbində yerləşən Filippinin tarixi zəif öyrənilmişdir. Əhalinin 90%-dən çoxu yerli xalqlardır. Onlardan vissaylar, taqalar, iloklar, morolar, luson, neqros, aetalar yerli xalqlardan hesab olunur. Filippində dindarların əksəriyyəti, yəni 90%-dən çoxu xristianlardır, lakin sonralar, yəni ərəb istilasından sonra Filippində yalnız XIV–XV əsrlərdə islam dini yayılmağa başlamışdı. Luson və Sebu adalarında, o cümlədən Sulu arxipelaqında kiçik knyazlıqlar yaranmışdı. Dəniz yollarının açılması, yeni coğrafi kəşflər nəticəsində avropalılar Cənub-Şərqi Asiyada işğalçılıq yürüşünə başlayanda Filippin də bu işğala məruz qaldı. XVI əsrin ikinci yarısında ispanlar Filippini işğal etdilər. İspan müstəmləkəçilərinin işğalından sonra Filippində milli azadlıq hərəkatı formalaşmağa və təşkilatlanmağa başladı. XVII əsrdə Filippin xalqları fasilələrlə ispan qəsbkarlarına, hərbi ekspansionistlərə və digər Avropa dövlətlərinin erkən müstəmləkəçilərinə qarşı silahlı mübarizə aparmalı olmuşdur. 1639, 1649–1650-ci illər, 1660–1661-ci illər silahlı müqavimət hərəkatı Filippin xalqlarının milli azadlıq hərəkatı tarixində mühüm mərhələni təşkil edir. Bu məqsədlə Filippində 1774-cü ildə ispan müstəmləkəçilərinə qarşı başlanan üsyan 85 il davam etmişdir. left|thumb|Sulu sultanlığının barağı Filippinin İslamiyətlə ilk təması, IX və X əsrlərdə Qırmızı dənizdən Çin dənizinə qədər uzanan və əsas etibariylə müsəlmanların istifadəsində olan millətlərarası dəniz ticarətinə qatılmasıyla başlayır. Bu dönəmdə Ərəb əsilli müsəlman tacirlər inci, ədviyyat kimi malları almaq və Borneodan (Kalimantan) Çinə etdikləri yolçuluq sırasında dincəlmək üçün bəzi Filipin adalarına uğrayırdılar. "Tərsila" və ya "silsilə" adı verilən Sulu şəcərə qaynaqları, Tuan Məşaika adında bir Ərəb tacirinin Jolo (Colo) adasına gəldiyini və burada hakim sinifə mənsub bir ailənin qızıyla evlənərək bütlərə pərəstiş edən yerli əhalinin İslamiyəti qəbul etmələrinə səbəb olduğunu bildirməkdə, ancaq bu mövzuda hər hansı bir tarix vermir. İslamiyətin Suluya girişiylə ilgili ilk tarixi bəlgə, Jolo adasındakı Jolo şəhərinin bir neçə mil uzağında, qədimdən Sulu sultanlarının tac geydikləri Bud Datoda olan və Tuan Makbalu adında yabançı bir müsəlmana aid olduğu sanılan 1310-cu il tarixli bir məzar daşıdır. Yenə tərsilalar, Tuan Şərif Övliya da deyilən Kərim əl-Məhdum adında sufi bir Ərəb dəvətçisinin 1380-ci ildə Buansaya (bugünkü Jolo) gələrək məhəlli hakimlərin izniylə digər Sulu adalarını gəzib İslamiyəti yaydığını və Simunul adasındakı Tubig-Indangan şəhərində bir məscid tikdirdiyini bildirir.
XV əsrin əvvəllərində Raca Baguinda Əli adında Sumatrali müsəlman bir şahzadə kiçik donanmasıyla Joloya gəlmiş və yerli bir şahzadəylə evlənərək buranı və çevrəsindəki digər adaları idarə etməyə başlamışdır. Onun ölümündən sonra kürəkəni Ərəb dəvətçilərindən Sərif Əbu Bəkir əl-Haşim hakimiyyəti ələ almış və paytaxtı Jolo olan Sulu sultanlığını qurmuşdur (1457). Beləcə siyasi bir güc qazanan İslamiyət qısa müddətdə Sulu arxipelağının digər adalarına da yayılmışdır. Tərsilalar, Mindanao adasının İslamlaşmasını da bir Ərəb ata ilə Johorlu bir Malay şahzadəsinin oğlu olan Şərif Məhəmməd Kabungsuvan adındakı bir dəvətçiyə bağlayırlar.
XVI əsrin əvvəllərində Malay yarımadasından Pulangiyə (bugünkü Cotabato) gələn Kabungsuvan, bölgəyə daha öncə çatmış olan başqa dəvətçilərlə birlikdə datularla (yerli qəbilə rəisləri) iş birliyi bağlayaraq fəthlər, diplomatiya və siyasi evliliklər yoluyla bölgədəki əhalini müsəlmanlaşdırmış, arxasından da Mindanao adasında Maguindanao sultanlığını qurmuşdur (təx. 1515). Eyni əsrin sonlarında, Sulu sultanlığı və Filipinin cənubundakı Tərnatə sultanlığı kimi dövlətlərlə münasibətlərin artması, xanədanlar arasında evlilik bağlarının qurulması və Ərəb, Borneolu, Tərnatəli dəvətçilərin bölgəyə gəlmələriylə İslamiyət gücləndi və XVII əsrin əvvəllərində gedərək artan İspaniyalıların müstəmləkə və xristianlaşdırma fəaliyətlərinə qarşı əsasən Maranao bölgəsində yayıldı.
İslam dini, Şərif Məhəmməd Kabungsuvanın Cotabato bölgəsindəki bəzi fəthləri xaric, Filippin adalarının cənubunda barışçı yolla yayılmışdır. Hətta XVI əsrin ikinci yarısında İspaniyalılar Filippinə gəlmədən və burada qalıcı bir müstəmləkə idarəsi qurmadan öncə ölkənin tamamı İslamlaşma müddəti içinə girmişdi. Borneolu müsəlman tacirlər şimaldakı Mindoro və Luzon adalarının sahil şəhərlərinə gələrək buralarda yerləşmə mərkəzləri qurmuşdular. 1521-ci ildə İspaniyalıların öncüllük etdiyi ilk avropalılar Filippinə gəlməyə başladıqları sıralarda, Malaka və Borneo ilə sıx ticari münasibətləri olan Luzonun ən önəmli liman bölgəsi Manila, Bruney sultanının qohumları olan Raca Süleyman və əmiləri Raca Matanda ilə Raca Lakandula idarəsində bir müsəlman hakimiyyəti idi; ancaq yerli əhali hələ tamamilə İslamı qəbul etməmişdi. Filippində İspaniya hakimiyyətini quran Miguel Lopez de Legazpi, 1571-ci ildə Raca Süleymanla girişdiyi savaşda müsəlmanları Şimali və Orta Filippin adalarından ataraq İslamiyətin buralarda yayılmasına əngəl oldu. Zamanla ölkənin böyük bir qisminin İspaniyalıların üstün gücü qarşısında daha artıq dayanaa bilməyərək onların hakimiyəti altına girməsi və əhalisnin xristianlaşdırılması üzərinə İslamiyət sadəcə cənubdakı Sulu və Mindanaonun qərb bölgəsində qalmış oldu.
Cənub rayonlarının Avropa müstəmləkəçilərinə qarşı müvəffəqiyyətlə müqavimət göstərməsində əsas faktor xarici kömək idi ki, bu kömək qonşu Malayya-İndoneziya regionunun hakim müsəlman dairələri tərəfindən göstərilirdi. İndoneziya sultanlıqları ilə hərbi-siyasi ittifaqa Filippin və İndoneziya hakim sülalələri arasındakı qohumluq əlaqələri, din birliyi və nəhayət Cənub- Şərgi Asiyanın adalar aləmində dəniz və ticarət inhisarını saxlamaq istəyən indoneziyalıların ticarət maraqları səbəb olurdu.
Hər il cənub-qərb mussonları ilə moro qayıqları Visay adalarına doğru yönəlirdilər. Çox vaxt onlar Luson adası sahillərinə də gəlib çıxırdılar. Bu səfərlər nəticəsində onlar dağıdılmış kilsələrdən qiymətli əşyalar və çoxlu əsir xristianlar aparırdılar. Əsir götürülmüş ispanları pul əvəzində Manilaya qaytarırdılar, xristian filippinliləri isə qula çevrilirdilər. Onlardan hərbi və ticarət gəmilərində avarçəkən kimi istifadə edirdilər. İslamı qəbul edən əsir filippinlilər azad edilirdilər və onların çoxu Filippinin xristian rayonlarına dəniz hü- cumlarının iştirakçıları olurdular.
XVII əsrin əvvəllərinə qədər müsəlmanların mübarizəsi dəniz quldurluğu ilə məhdudlaşırdı. Sultanlıqların hakim dairələri iri hərbi ekspedisiyalar təşkil etməyə cəhd göstərmirdilər. Cənub-Şərqi Asiyaya holland ekspansiyanın başlaması ilə Filippin müsəlmanlarının mübarizəsi yeni yüksəliş mərhələsinə qədəm qoydu. Yaranmış vəziyyət, ispanların güc və diqqətinin cənub rayonlarından yayınması müsəlmanlara aktiv hücum əməliyyalarına keçməyə imkan verdi. Onlar Filippində ispan mövqelərinin zəiflənməsinə, öz ərazilərinin genişlənməsinə və möhkəmlənməsinə ümid edirdilər. Sultanlıqların hakimlərinin hərbi-strateji planlarında ümumi düşmən olan ispanlara qarşı mübarizədə potensial müttəfiq kimi hollandlardan hərbi yardım almaq imkanı nəzərdə tutulurdu. İki cəbhədə hollandlara və müsəlmanlara qarşı – mübarizə aparmaq məcburiyyətində qalan ispan hökuməti cənub sərhədlərinin təhlükəsizliyini təmin etmək üçün müsəlmanlara münasibətdə mürəkkəb hərbi-diplomatik manevrlərə əl atmalı olurdu.
XVIII əsrin 60-cı illərinə qədər Magindanao və Sulu müsəlmanları ispanları Mindanao adasının qərbindən çıxarmaq üçün reydlər təşkil edirdilər, lakin onların bu cəhdləri nəticəsiz qaldı. Buna baxmayaraq, ispanların Mindanaonun daxili rayonlarına irəliləmək və Sulu arxipelaqını ələ keçirmək cəhdləri də baş tutmadı.
XIX əsrin I yarısında ispan müstəmləkə administrasiyası müsəlman ərazilərini işğal etmək üçün kifayət qədər hərbi gücə malik deyildi. 30-cu illərin sonunda Sulu rayonunda ispanların əsas rəqibləri ingilislər və fransızlar idi.
Filippinin cənub rayonlarını öz siyasi təsiri altına salmaq uğrunda böyük dövlətlərin mübarizəsi, ərazi işğallarına cəhd göstərilməsi, İspaniyanın avropalı rəqibləri tərəfindən hərbi-siyasi aksiyalar həyata keçirilməsi təhlükəsi – bütün bu faktorlar ispan müstəmləkəçilərini müsəlman sultanlıqlarına hücumu gücləndirməyə, onların işğalını sürətləndirməyə, müstəmləkələrinə birləşdirməyə vadar edirdi. Sulu arxipelaqının və Mindanaonun müsəlman rayonlarının işğal edilməsi prosesi XIX əsrin ortalarından demək olar ki, Filippində ispan müstəmləkə ağalığının sonuna qədər davam etdi.
Raquza (əyalət)
Raquza — İtaliyanın inzibati bölgüsündə, Siciliya muxtar regionuna aid əyalətdir. Sirakuza əyalətinin inzibati mərkəzi Raquza şəhəridir.
Əyalətin sahəsi 1.614,02 km²olub, şimalda Kataniya əyaləti, şərqdə Sirakuza, qərbdə Kaltanissetta əyaləti və cənubda isə Aralıq dənizi suları ilə əhatələnmişdir. Əyalət 1927 ci ildə təsis edilmişdir.
Filippin tarixi
Azadlıq hərəkatı
Filippində azadlıq hərəkatının ilkin formalaşması XIX əsrin əvvəllərinə aiddir. Bu zaman İspaniyada 1808–1812-ci illər inqilabının təsiri altında adalarda ilk islahat tələbləri irəli sürülür, lakin ilk vaxtlar bu tələbləri filippinlilər özləri deyil, filippinli ispanlar və qarışıq nikahdan olanlar irəli sürürdülər. Onlar metropoliyada yaşayan ispanlarla bərabər hüquqa malik olmağa, Filippinin iqtisadiyyatının azad inkişafı üçün şərait yaradılmasına çalışırdılar. Sinfi mahiyyət etibarilə bu hərəkat liberal burjuaziyanın hərəkatı idi, amma hərəkat adaların İspaniyadan ayrılması məsələsini irəli sürmürdü. Yəni iqtisadi tələblər irəli sürülsə də, siyasi tələblər yox idi, amma İspaniyada inqilabın müvəqqəti qələbəsi, İspaniya parlamentinə Filippin nümayəndələrinin göndərilməsinə imkan yaratdı. Bu nümayəndələrin İspaniya parlamentində iştirakı Filippin burjuaziyasına heçnə verməsə də, onun bütün sonrakı çıxışları İspaniya parlamentində Filippin nümayəndəliyinin bərpa edilməsi şüarı altında keçirdi. Eyni zamanda mütərəqqi hal idi ki, bu dövrdə istiqlal mübarizəsi sahəsində cüzi oyanış müşahidə edilirdi. Bu sahədə milli mətbuatın rolu böyük idi. Filippinin varlı siniflərinin dünyagörüşünün təşəkkülündə Filippin mətbuatı da az rol oynamamışdı. Arxipelaqda ilk qəzetin çap olunmasının əsası 1822-ci ildə qoyulmuşdu. Bu mənada, varlı siniflərdən olan gənclərin xaricə göndərilməsinin və 1863-cü ildə demək olar hər bir bələdiyyədə ibtidai məktəblər açılmasının daha böyük əhəmiyyəti olmuşdu. Filippində bütün təhsil sistemi, gənclərdə İspaniyaya itaətkarlıq və katolik dininə sədaqət əhvali-ruhiyyəsi tərbiyə etməyə çalışan kilsənin ciddi nəzarətinə tabe edilmişdi.
Bununla yanaşı XIX əsrin 60-cı illərində ölkədə irqi ayrı-seçkiliyə qarşı geniş hərəkat başlanır. Hərəkat prixodların (xristianların aşağı kilsə təşkilatları və bu təşkilat üzvlərinin yaşadığı məhəllələr – Ş. N) müsadirə edilməsi, yəni bunların yerli ruhanilərə verilməsi uğrunda mübarizə geniş şəkli aldı. XIX əsrin ortalarında Filippindəki 792 prixoddan yalnız 181 prixodda keşişlər ispan monaxları deyil, Filippin ruhaniləri və qarışıq nikahdan olanlar idi. Filippin ruhaniləri prixodları almaq hüququ tələb etdikdə, yalnız öz mənafelərini müdafiə etmirdilər, istər-istəməz onların mübarizəsi monax ordenlərinə qarşı mübarizəyə çevrilirdi. Yerli ruhanilər gəlmə xristianların təsirindən xilas olmaq istəyirdilər, amma Filippində müsadirə uğrunda hərəkat o qədər də uğurlu nəticələr vermədi. Filippin prixodlarının çoxunda əvvəlki kimi yenə də ispan monaxları ağalıq edirdilər. Buna baxmayaraq hər halda bu hərəkat filippinlilərin milli şüurunun oyanmasında böyük rol oynadı. Bu haqda səlnaməçilərin təsvir etdikləri siyasi mənzərədən bir daha məlum olurdu ki, Filippinin zəhmətkeş kütlələri prixodların müsadirə edilməsi uğrunda hərəkat qədər hələ heç bir hərəkata bu qədər yardım göstərməmişdilər.
XIX əsrdə xalq üsyanları
thumb|280x280px|[[Manila şəhəri 1899-cu ildə]] XIX əsrin əvvəllərindən etibarən Filippində milli oyanış, xalqın özünüdərk prosesi güclənməkdə idi. Ölkədə vətəndaş həmrəyliyinin zəruriliyi nəhayət ki, dərk edilməyə başlanmışdı. Eyni zamanda müsadirə uğrunda hərəkat kəndlilərin çoxlu iğtişaşları və narazılığı ilə əlaqədar deyildi, XIX əsrdə tez-tez baş verən kəndli həyəcanları kəndlilər üzərindəki istismarın güclənməsilə əlaqədar idi. Bu da Filippinin beynəlxalq ticarət dairəsinə cəlb edilməsindən və mülkədarların xaricə ixrac edilən məhsul istehsalını artırmaq səylərindən irəli gəlirdi. Əvvəlki kimi, kəndli hərəkatının əsasını və səbəblərindən birini yenə də torpaq uğrunda mübarizə, həmçinin istər mülkədarlar, istərsə də müstəmləkəçi ağaları tərəfindən kəndlilərin amansız istismarının yumşaldılması tələbi təşkil edirdi. Əvvəllər olduğu kimi, XIX əsrdəki xalq üsyanları da kortəbii və 191 qeyri-mütəşəkkil xarakter daşıyır və İspaniya müstəmləkəçiləri tərəfindən asanlıqla yatırıldı. Bununla bərabər, XIX əsrin birinci yarısında baş verən kəndli hərəkatlarında bəzi yeni xüsusiyyətlər də nəzərə çarpırdı. Misal üçün, bir sıra hallarda kəndlilər təkcə İspaniya hökumət orqanlarına və monastırlara qarşı deyil, yerli feodalbürokratik aparata, xalqın istismar edilməsində vasitəçilərə, yuxarı təbəqələrə qarşı da çıxış edirdilər. 1814-cü ildə İlokosoda baş verən üsyan buna misaldır. Bu kimi faktlar Filippin zəhmətkeşləri ilə yerli istismarçı sinif arasındakı ziddiyyətlərin kəskinləşdiyini göstərirdi. Bu dövrdə kəndli hərəkatlarının başqa bir xarakterik cəhəti bunda idi ki, həmin hərəkatlar bəzən dini-təriqətçilik şəkli alırdı (1841–1842-ci illərdə Tayyabasda Apolinario de la Krusın üsyanı, Samar adasında "pulaan" hərəkatı). Təriqətçilik hərəkatının meydana çıxması, kəndliləri ən amansız bir surətdə istismar edən monax ordenlərinə qarşı Filippin xalqının nifrətinin gücləndiyini əks etdirirdi. XIX əsrdə kəndli hərəkatlarının qüvvətlənməsi Filippin inqilabının ən mühüm ilkin şərtlərindən biri oldu. 1892-ci ildən başalanan milli-azadlıq hərəkatı nəticədə 1896–1898-ci illər Filippin Milli Azadlıq inqilabı ilə başa çatdı və Filippin müstəqil respublika elan edildi, lakin Filippinin işğalı uğrunda ABŞ-İspaniya rəqabəti hələ də davam edirdi. 1899-cu ildə ABŞ Filippinə qarşı istilaçılıq siyasətini daha da fəallaşdıraraq Filippin ərazisinə ordu yeritdi və 1898–1901-ci illər Amerika-Filippin müharibəsindən sonra Filippin ABŞ-nin müstəmləkəsinə çevrildi və bu müstəmləkəçilik sistemi xeyli davam etdi. Filippində başlanan milli-azadlıq hərəkatının məğlubiyyətə uğramasında bir neçə səbəblər var idi. Bu səbəb beynəlxalq miqyasda mövcud olan və bir çox xalqlara şamil edilən milli birliyin olmaması səbəbi idi. Digər səbəblərdən biri də beynəlxalq aləmdə Filippin xalqlarının milli tənhalığı, beynəlxalq miqyasda Filippinə qarşı həmrəyliyin zəif olmasında idi. Tarixin bütün mərhələlərində sadalanan amillər əsas amillərdən olmuş bu gün də öz mahiyyətini saxlamaqdadır.
Berlin hücumu (2016)
Berlin hücumu — 2016-cı ilin 19 dekabr tarixində yerli vaxtla saat 20:00-da Almaniyanın paytaxtı Berlin şəhərində yük maşını ilə gercəkləşdirilmiş terror hücumu. Hadisə yük avtomobilinin Milad bayramı münasibəti ilə təşkil olunmuş bayram yarmarkasında iştirak edən dinc insanların üzərinə sürülməklə törədilmişdir. Berlin polisinin ilkin məlumatına əsasən hadisə nəticəsində 10 nəfər həlak olub, 50-dən çox şəxs isə müxtəlif dərəcəli bədən xəsarətləri alıblar. Həlak olanlardan biri yük avtomobilinin sürücüsüdür.
Arxa plan
Alman polisi baş vermiş hadisənin nəqliyyat qəzasından daha çox terror aktı olma ehtimalının üzərində dayanır. Hadisə şahidlərinin sözlərinə əsasən yük avtomobili yarmarkaya daxil olduqdan sonra 60-80 metr məsafədə qarşısına çıxan bütün maneələri dağıtmışdır. Polis yaydığı məlumatda Budapeşt küçəsi istiqamətindən gələn yük avtomobilinin, yalnız Kayzer Vilhelm Kilsəsinin yaxınlığına çatanda dayandırıldığını bildirib. Şahidlərin sözlərinə görə bir nəfər şübhəli Berlin Zooloji Parkına doğru qaçarkən görülüb. Sürücü olduğu ehtimal olunan şəxslərdən biri polis tərəfindən saxlanılıb. Polis yük maşının içərisində olan ikinci bir şəxsin hadisədən sonra ölmüş vəziyyətdə aşkar edildiyini də bildirmişdir.
Satake Yoşiatsu
və ya təxəllüsü ilə – Akita hanının daymyosu və Qərb rəssamlığı üzrə Akita məktəbinin qurucusu. Yaponiyada Qərb rəssamlığına dair ilk nəzəri işin müəllifidir.
Həyatı
Satake Yoşiatsu 1748-ci ildə Edo şəhərində doğulmuş, 1748-ci ildə Akitanın daymyosu olmuşdur.
1773-cü ildə yerli mis istehsalına tövsiyələr verməsi üçün Hiraqa Qennayı Akitaya dəvət etmişdir. Qennay Akitada ikən Qərb rəssamlığı haqqındakı nəzəriyyələrini Yoşiatsu və Yoşiatsunun köməkçisi Odano Naotake ilə bölüşmüşdür. 1778-ci ildə Naotakenin köməkliyi ilə Yoşiatsu 3 esse yazmışdır: "Rəssamlıq sənəti", "Rəssamlığı və kompozisiyanı anlamaq" və "Qırmızı və göy". "Rəssamlığı və kompozisiyanı anlamaq" essesində xətti prespektivə dair diaqramlar, qarışıq spiral pilləkənlər və Qerard de Leress tərəfindən yazılmış "Böyük rəssamlar kitabı" (1707) əsasında fiqur çəkmək metodları təsvir etmişdir.
Bu esselər bir eskiz dəftərində toplanmışdır və Yaponiyada Qərb rəssamlığına dair ilk nəzəri iş hesab olunur. Yoşiatsu 3 eskiz dəftərinin müəllifi olmuşdur. Bu eskiz dəftərlərində onun cizgi çəkmə texnikası öz əksini tapmışdır. Eskiz dəftərlərində çiçəklər, quşlar, böcəklər və su canlılarının təsviri yer almışdır.
Venediger dağları
Venediger (Venedigergruppe) - Avstriyada dağ silsiləsi. Silsilə Mərkəzi - Şərqi Alplarda yerləşir və Granatspitze, Glockner, Goldberg və Ankogel silsilələri ilə birlikdə Yüksək Tauern silsiləsini yaradır. Dağ silsiləsinin ən yüksək zirvəsi Qrosvenediger dağıdır (3666 m). Silsilənin əsas hissəsi Yüksək Tauern Milli Parkının ərazisidir. Silsilənin İtaliya ərazisində Rieserferner-Ahrn Milli Parkı yaradılıb.
Coğrafiyası
Dağ maqmatik mənşəlidir. Hertsin dağ əmələgəlməsi dövründə yaranmağa başlamışdır. Yaranmış olan Hertsin mənşəli qranitlər yalnız Qrosvenedigerdə və Almaniyada yerləşən Şvarsvaldedə aşkar olunmamışdır. Qranitoidlərdən Alp dağlarının formalaşması vaxtı intensiv deformasiya səbəbindən qneyslər formalaşmışdır. Onların yaşı 310 — 340 milyon il təşkil edir.
Adın mənşəyi haqqında dəqiq məlumat yoxdur. Əfsanələrə görə yerli çobanlar ilk dəfə olaraq dağda böyük Venediger buzlağını görmüş və onu Venesiya şəhərinin dənizdən görünən mənzərisi hesab etmiş.
Venediger silsiləsi Alp dağlarının digər bölgələri ilə olan sərhəddi belədir: şimaldan Kitzbuhel, şərqdən Granatspitze, cənubdan Villgraten, qərbdən Zillertal Aplları və cənub-qərbdən Rieserferner silsilələri ilə həmsərhəddir.
Oxçuoğlu
Oxçoğlu (, Voxçi) — hal-hazırda Ermənistanın Şirak mərzində (Şörəyel mahalı) kənd.
Tarixi
Oxçoğlu - Rusiya imperiyasının Qars vilayətinin Qars qəzasında, Sovet dövründə Ermənistan SSR-in Amasiya rayonunda, 1995-ci ildən indiyədək isə Ermənistanın Şirak mərzində kənd. Qərbi Arpaçayın sağ sahilində, Şirak mərzinin mərkəzi Gümrü şəhərindən 10 km şimal-qərbdə yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir. Erməni mənbələrində kəndin sakinlərinin qarapapaqlar olduğu göstərilir və qarapapaqlar müstəqil xalq kimi qeyd edilir. Əslində qarapapaqlar müstəqil xalq yox, azərbaycanlıların etnoqrafik qrapu, türk tayfalarından biridir.
Kənddə 1886-cı ildə 551 nəfər, 1897-ci ildə 747 nəfər, 1908-ci ildə 935 nəfər, 1914-cü ildə 980 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1916-cı ildə azərbaycanlılar öz doğma kəndlərindən qovulmuşdur. İndiki Ermənistanda sovet hakimiyyəti qurulandan sonra azərbaycanlıların sağ qalanları doğma kəndlərinə qayıda bilmişlər. 1922-ci ildə kənddə 453 nəfər, 1926-cı ildə 704 nəfər, 1931-ci ildə 893 nəfər, 1970-ci ildə 1412 nəfər, 1987-ci ildə 1670 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1989-cu ilin qışında azərbaycanlılar ermənilər tərəfindən qovulmuşlar. İndi ermənilər yaşayır.
Toponim "Kitabi-Dədə Qorqud" dastanlarında (XII boy) adı çəkilən Ənsə Qoca oğlu Oxçu adının əsasında formalaşan oxçuoğlu etnonimindən əmələ gəlmişdir. Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.
Ermənistan prezidentinin 19 aprel 1991-ci il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Voxçi qoyulmuşdur.
Toponimləri
Napzar, Qoluqısa, Dostabaxan, Qaraçayır, Dəyirmanüstü, I Keş dərəsi, II Keş dərəsi, Qaraqoyunlu bulağı, Zaza.
Ordu yeri, Ocaqqulu tapı, Güllübulaq dərəsi, Bacoğlu dərəsi, Şoraxlar, Xamlar, Aran dərəsi, İncə dərə, Dəvəölən, Alaxançaloğlu yeri, Bostanüstü, Qoca Əhmədin yeri, Qula dərəsi, Qulaüstü, Qərəmməd dərəsi, Ağbulaq, Quyulu Qala, Çamırrı. Şəhərin qaşı, Qımılı yolu, Dələver yolu.
Əhalisi
Erməni mənbələrində kəndin sakinlərinin qarapapaqlar olduğu göstərilir və qarapapaqlar müstəqil xalq kimi qeyd edilir.
Əslində qarapapaqlar müstəqil xalq yox, azərbaycanlıların etnoqrafik qrapu, türk tayfalarından biridir.
Kənddə 1886-cı ildə 551 nəfər, 1897-ci ildə 747 nəfər, 1908-ci ildə 935 nəfər, 1914 - cü ildə 980 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1916-cı ildə azərbaycanlılar öz doğma kəndlərindən qovulmuşdur. İndiki Ermənistanda sovet hakimiyyəti qurulandan sonra azərbaycanlıların sağ qalanları doğma kəndlərinə qayıda bilmişlər. 1922-ci ildə kənddə 453 nəfər, 1926-cı ildə 704 nəfər, 1931-ci ildə 893 nəfər, 1970-ci ildə 1412 nəfər, 1987-ci ildə 1670 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1989 - cu ilin qışında azərbaycanlılar ermənilər tərəfindən qovulmuşlar. İndi ermənilər yaşayır.
Onisim Kler
Onisim Kler — Ural Təbiət Elmləri Sevənlər Cəmiyyətinin qurucusu, 1920-ci ilə qədər ilham verən və daimi katibi. Geologiya və təbiətşünaslıq üzrə əsərlərin müəllifi, ilk Diyarşünaslıq muzeyinin təşkilatçısı, Yekaterinburq kişi gimnaziyasının müəllimi.
Bioqrafiyası
Nevşatel kantonu, Korsel kommunasında bir xidmətçi ailəsində anadan olmuşdur. 1862-ci ildə İsveçrədəki Nevşatel Sənaye Məktəbini bitirmişdir. Elə həmin il Rusiya İmperiyasına gəlmişdiri. Bunun səbəbi ailə şəraitindən irəli gələrək vətənindəki universitetə girməyə imkan verməməsi olur.
Trubetskoy şahzadələrindən quberyor vəzifəsini alır.
Təhsil müəssisələrində fransız dilini tədris etmək hüququ üçün Sankt-Peterburq İmperator Universitetində imtahan verir.
Təxminən üç il Moskvada fransız dilindən dərs deyir, daha sonra təxminən iki il Yaroslavlda çalışır və burada yerli təbiət elmləri cəmiyyətinin işində iştirak edir.
1867-ci ildə Yekaterinburq şəhərinə köçür. Burada 1861-ci ildə bir kişi gimnaziyası aşılır və fransız dili müəllimi vəzifəsi boş qalır. O, kişi gimnaziyasında (1867-1907), realnı məktəbində (1873-1878) fransız dili müəllimi işləyir.
Yekaterinburq ətrafındakı təbiət və görməli yerlərlə maraqlanır. Bu işdə gimnaziyanın yeni direktoru V. Vsevolodov, Mədənçilik məktəbinin idarəedicisi N. Çupin və gimnaziyadakı digər həmkarları yardım edir. Tezliklə o, Uralda bir "təbiət elmini sevənlər cəmiyyəti" adlı təşkilatı qurmağı təklif edir. Bu təklif dəstəklənir. Beləliklə gimnaziyanın daxilində müəllimlərinin təşəbbüsü ilə "Ural Təbiət Elmləri Sevənlər Cəmiyyəti" və Diyarşünaslıq Muzeyi qurulur.
Muzeyin kuratoru (1901-1905), "Ural Təbiət Elmləri Sevənlər Cəmiyyəti" prezidenti (1909-1920) olur. Yerli tarixlə bağlı 60-a yaxın əsər çap etdirir.
1920-ci ildə ölümünə qədər Onisim Kler Ural Təbiət Elmləri Sevənlər Cəmiyyətinin daimi katibi və daha sonra prezidenti olur.
1920-ci il yanvarın 18-də qəfildən qarın yatalağından ölür. Yekaterinburqdakı Lüteran Katolik qəbiristanlığında dəfn edilir.
Mükafarları
Onisim Kler İsveç Qütb Ulduzu ordeni, Fransız Universitetinin Xurma nişanı ilə mükafatlandırılmışdır. Üstəlik 20-dən çox xarici və rus elmi cəmiyyətinin üzvü olmuşdur.
Xatirə
Onisim Klerin adı, Uraldakı ən yaxşı muzey layihələrinə verilən illik mükafatdır.
26 may 2015-ci il tarixində Yekaterinburqda Klerin abidəsi regional diyarşünaslıq muzeyinin girişində qoyulur.
Səssiz ev
Səssiz ev — Orxan Pamukun Cövdət bəy və oğullarından sonra yayımlandığı ikinci romanı(1983).Roman 3 nəfərin nənələrini ziyarət etmək üçün İstanbul yaxınlığındakı Cənnəthisar qəsəbəsində keçirdikləri həftəni anlatır.
Ümumi
Səssiz ev romanı 32 fəsildən ibarətdir. Hər bir fəsil bir obrazın dilindən izah edilir. Roman qurğusunda göründükləri sıra ilə beş anlatıcının adları belədir: Rəcəb, Böyükxanım, Həsən, Fərrux, Metin. İlk fəslin anlatıcısı Rəcəb, son fəslin anlatıcısı isə Böyükxanımdır. Anlatıcıların hər birinı düşən fəlis sayı, çoxdan aza doğru belədir: Həsən (8bölüm), Böyükxanım (7bölüm), Rəcəb (6bölüm), Fərrux (6bölüm), Metin (5bölüm). İzah etdikləri fəsillər əsasında obrazlar:
Yer və zaman
Yer: Cənnəthisar
Zaman: İyul 1980. Hadisələr 12 sentyabr 1980 hərbi çevrilişindən təxmini bir ay əvvəl baş verir. Ona görə də roman böyük bir siyasi gərginliyin izlərini daşıyır.
Süjet
Behcet Necatigil "Ədəbiyyatımızda əsərlər sözlüyü" kitabında səssiz evin süjetini belə ümumiləşdirir:
•Roman Gebzeyə bağlı Cənnəthisarda köhnə, böyük, səssiz bir evdə başlayır. Evin sahibi yaşlı, yalnız, dərdli bir qadındır:Fatma xanım (Roman boyunca böyük xanım və ya nənə olaraq adlandırılır). Evin bütün işlərindən cırtdan Rəcəb məhsuldur. Nənəni yedirib-içirtmək, yatdırmaq, qabları yumaq, evi süpürmək və bazara getmək həmişə onun vəzifəsidir.Nənənin üç nəvəsi bir həftə qalmaq üçün ertəsi gün buraya gələcəklər. Bunun üçün evdə ediləcək hazırlıqlar tamamlanır.
•Fatma xanım gecə yatağında nəvələrini düşünür, onlarla nəyi və necə danışmalı olduğunu planlaşdırır. Ölən əri Səlahəddin bəyi xatırlayır. Həyatı film kimi gözünün önündə parlayır. Həkim Səlahəddin bəy azad düşüncəli biridir. İttihad və Tərəqqi idarəçiliyini bəyənmir. Buna görə də Talat paşanın təkidi ilə İstanbuldan Gebzeyə getmək məcburiyyətində qalmışdır. Hal-hazırda Fatma xanımın oturduğu ev sürgün illərində inşa edilmişdi.
Pavel Skoropadski
Pavel Petroviç Skoropadski — Rusiya İmperator Ordusunun general-leytenantı, 1917-ci il inqilabından sonra Ukrayna hərbi və siyasi xadimi, 1918-ci il aprelin 29-dan dekabrın 14-dək bütün Ukraynanın Getmanı.
Səssiz ev
Süjet
•Nəvələr təyin olunan gündə gəlirlər. Ən böyükləri olan Fərrux tarixçidir, universitetin dosentidir. Nilgün sosiologiya tələbısidir, inqlabçıdır. Metin orta məktəbdə oxuyur. Amerikaya getməyi və orada varlı olmağı planlaşdırır. Söhbət davam edərkən Rəcəb süfrəni hazırlayır. Yeməkdən sonra Fərrux və Nilgün uzun söhbət edirlər. Metin dostu Vedatı axtarır və birlikdə varlı uşaqların yaratdığı bir cəmiyyətə qatılırlar. Metinin orada tanış olduğu Ceyran adlı qızdan çox xoşu gəlir.
Pavel Skoropadski
Həyatı
Zaporojye Ordusunun getmanı İvan Skoropadskinin mənsub olduğu Skoropadski ailəsinin Poltava əyalətinin irsi zadəganlarından idi. Pavel Skoropadskinin əcdadları pravoslav dininə mənsub olub, Poltava və Çerniqov quberniyalarında iri torpaq mülkiyyətçisi sinifinə məxsus idilər.
Səssiz ev
Süjet
•Sonrakı gün Böyükxanım ilə nəvələri Səlahəddin bəyin məzarını ziyarət edirlər. Orada dua edirlər. Fatma xanım özünü saxlaya bilməyib ağlayır. Nəvələrinin duyğusuzluğuna üzülür. Fərrux Gebze prefekturasının arxivində araşdırma aparır. Əvvəlki qəzet və jurnallarla məhkəmə sənədlərini təhlil etməyə başlayır. Bundan böyük bir zövq alır. Məqsədi bölgənin keçmişini gün üzünə çıxarmaqdır. Axşamüstü süfrədə o gün oxumuş olduğu sənədləri stol arxasındakılar ilə müzakirə edir. Metin hır gün doyunca gəzib-əylənir, yeyib-içir. Sərxoş olduğu bir anda Ceyrana sevgisini açıqlayır amma qız ona fikir vermir.
Pavel Skoropadski
Həyatı
Süvari Mühafizə Alayının ehtiyatda olan polkovniki, zadəgan sinifinin Starodub rayon marşalı Pyotr İvanoviç Skoropadskinin (1834-1885) və onun həyat yoldaşı çini istehsalçısı A.M.Miklaşevskinin qızı Mariya Andreyevnanın (1839-1900) ailəsində dünyaya gəlib. Pavel Varlı Priliki torpaq sahibi və xeyriyyəçi, zadəganların marşalı, məhkəmə müşaviri İvan Mixayloviç Skoropadskinin nəvəsi (1805-1887) idi.