cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Qaratel Hacımahmudova
Ölümü
Ermənilər Qaratel Hacımahmudovanın başına pul qoymuşdu. O həmişə özündə zəhər gəzdirirdi, köynəyinin yaxalığına tikmişdi. Qaratel Hacımahmudova düşmən əlinə sağ keçməmək üçün üzərində gəzdirdiyi zəhəri içdikdən sonra güllə ilə özünü vurmuşdu. Komandir Yaşar Qasımovun sözlərinə görə, o uzaqdan Hacımahmudovanın bərkdən qışqırtısını eşitmişdi. Onu sonra saçından tutub sürüyə-sürüyə komandirin yanıma gətirdilər. Cəsədi qan içindəydi. Ermənilər onunla bərabər həlak olmuş Alıyev Alı, Əsgərov Mərdan, Əmiraslanov Şəmistanın meyitlərini də götürüb aparırlar. Həmin ilin iyunun 26-da, onun cəsədi, Mərdan Əsgərovun, Şəmistan Əmiraslanovun, Surxay Məmmədovun və Alı Alıyevin cəsədləri ilə birgə və əsir düşmüş kənd sakini Vəli Namazov erməni girovlarla dəyişdirilmişdir.
Şəxsi həyatı
Subay idi. O, rəhmətə getmiş qardaşı Məhəmmədin üç uşağını böyütmüşdü.
Ədəbiyyatda
Şair Məmməd İlqar Qaratel Hacımahmudovaya poema həsr etmişdir:
Təltif və mükafatları
O, 1994-cü ildə Azərbaycan Respublikası prezidenti tərəfindən "Azərbaycan Bayrağı" ordeni ilə təltif olunub.
Azau (Arxangel)
Azau — Başqırdıstan Respublikasının Arxangel rayonunda yerləşən kənd. Kənd Uzunlar kənd şurasının tərkibindədir.
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr: Kənd ərazisindən İnzer çayı axır.
Tarixi
2008-ci ilə qədər Azau kənd şurasının mərkəzi olmuşdur.
Nikaraqua Politexnik Universiteti
Tarixi
Universitetin əsası 1967-ci ildə qoyulmuşdur.
Dərəcənnət
Dərəcənnət — Azərbaycan Respublikasının Şəki rayonunun Suçma kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Tarixi
Dərə Cənnətli Şəki rayonunun Sucma inzibati ərazi vahidində kənd. Daşüz silsiləsinin yamacındadır. Rayonun ərazisində cənnətli tayfa adı ilə bağlı digər kənd adından (Təpə Cənnətli) fərqləndirmək məqsədilə nisbətən çökəkdə olan bu kənd Dərə Cənnətli adlandırılmışdır.
Əhalisi
Kəndin əhalisi 879 nəfər təşkil edir ki, onun da 435 nəfəri kişi, 444 nəfəri isə qadındır.
Proprioseius kumaonensis
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Dam
thumb|right|Farer adalarında ənənvi damlar. Bitki toplusu istilik izolyasiyası kimi istifadə edilir. Dam — binanın yuxarı konstruksiyası, atmosfer yağıntılarından qorunmaq üçün qurulur. Digər funksiyası isə yaşayış yerindəki istiliyi və ya rütubəti qorumaq üçündür.
Buqenvil
Buqenvil — Sakit okeanda yerləşən, Solomon adalarının ən iri adasıdır. Papua-Yeni Qvineyanın tərkibinə daxildir.
Adlanması
Ada fransız səyahətçi və ilk dəfə dünya ətrafına fırlanan fransalı Lui Antuana de Buqenvilin şərəfinə adlandırılmışdır.
Ümumi məlumat
Adanın ümumi əhalisi 175 160 məfər (2000), sahəsi 9317,8 km² təşkil edir.
Rütubətli tropik meşələrlə örtülüdür.
Adada düyanın ən zəngin mis yatağı vardır. Qızıl hasilatı həyata keçirilir. thumb|left|230px|Separatçıların bayrağı
Siyasət
Danışıqlar 1997-ci ildə bitir. Nəticədə ada muxtariyyət alır (Bugenvil muxtar ərazisi).
Regiion geniş muxtariyyətə malikdir. Onlar öz konstutsiyasını, pulunu və mühafizə orqanlarını yaratmaq hüququ verilmişdir.
Heydər Əli xan
Heydər Əli xan (, doğ.1720 - ö. 1782) — Hindistanda Maysur əmirliyini idarə edən komandan və dövlət xadimi.
Həyatı
1720-ci ildə Benqalurun şimal-qərbində olan Dodballapurda doğulmuşdu. XVI əsrdə Hicazdan Hindistana köç edən bir ailəyə mənsub olduğu rəvayət edilir. Atası Fəth Məhəmməd xan vəfat edəndə beş yaşında ikən qardaşlarıyla birlikdə Benqalurdaki Maysur dövlətinə sığındı. Maysur ordusunda zabit olan əmisi oğlu Heydər tərəfindən əsgər olaraq yetiştirildi və orduda bəzi vəzifələrdə xidmət etdi. İlk əsgəri uğurunu 1749-cu ildə Devanhallinin mühasirəsi sırasında qazandı, mükafat olaraq əlli atlı və 200 piyadadan təşkil olunan bir birliyin komandanlığına gətirildi.
Heydər Əli xan 1755-ci ildə Madurə bölgəsindəki Dindiqula Maysur dövlətinin fövcdarı təyin edildi. Burada Fransız mütəxxəssislərinin də yardımıyla bir silah emalatxanası qurdu. Daha sonra Benqalur cəgirdarı oldu. 1759-cu ildə Lütfəli bəylə birlikdə Maysur racəsini zor durumda buraxan Marataları məğlubiyyətə uğratdı. Bu xidmətindən dolayı ona Fəth Heydər Bahadır xan ünvanı verildi. Bu arada Maysurun gənc racəsi Çikka Krişnaracı başvəziri Nancaracın himayəsindən qurtarması şöhrətini daha da artdırdı və racə üzərində gedərək daha təsirli olmağa başladı.
Heydər Əli xan və İngilis-Maysur müharibələri
1760-cı ildə ingilislərlə savaşan fransızlara əsgəri yardımda olması müxaliflərini hərəkətə keçirdi. Nancaracın yerinə başvəzir olan Kandey Rao, Marataların göndərdiyi əsgərlərlə Heydər Əlini məğlub etdi. Bir müddət sonra Nancaracın yardımıyla durumunu düzəltdi və Kandey Raonı yaxalayaraq həbs etdi. Onu öldürtməyə çalışan racəni isə yerində buraxdı. Ancaq bütün vəzifələrini əlindən aldı və baş vəzir (dalavay) olaraq hakimiyətini davam etdirdi. Bu əsnada Sira, Bədnur, Sunda və Malabarı Maysur torpaqlarına qatdı. 1766-cı ildə ölən Çikka Krişnaracın oğlu Nəcracı racə oldu. Bu duruma razı olmayan Marata Pişvası Madu Rao Maysur ölkəsinə hücum etdi. Heydər Əli 3.5 milyon rupi ödəmək surətiylə barış imzaladı. Daha sonra Heydərabadlılarla birlikdə ingilislərin üzərinə yürüdüysə də Arkat ölkəsində aparılan savaşda yenildi. Ancaq Madras və Bombeydəki İngilis qüvvələrinə qarşı uğurla savaşdı və ingilislər sülh istəmək məcburiyyətində qaldılar (4 aprel 1769).
1770-1772-ci illərdə Maratalarla apardığı savaşları uduzan Heydər Əli xan, bu savaşlar sırasında Maratalar lehinə çalışan Maysur racəsini edam etdirdi və yerinə qardaşı Çamracı gətirdi. İngilislərin ona qarşı Heydərabad nizamını və Marataları tutmasına görə fransızlara yaxınlaşdı. Bundan sonra ingilislərlə illərcə sürəcək olan savaşlara başladı. 1780-ci ilin avqustunda çox saylı bir süvari ordusuyla Karnatakaya girdi və şəhəri yağmaladı. Konceveram yaxınlarında ingilis qüvvələrini mütləq bir məğlubiyyətə uğratdı. Ardından əsl İngilis ordusunu Madras yaxınına qədər qovaladı. Arkat şəhəri və civarındaki yerli əsgərlər Heydər Əli xana təslim oldular. İngilislər topçuları sayəsində Maysur ordusunu durdurmağı bacarıb 1781-ci ildə Porto Novoda (Mahmud Bəndər) qalib gəldilərsə də, Heydər Əlinin ordusunun bu bölgəni yağmalamasını önləyə bilmədilər. Bu arada Admiral Suffreun əmrindəki Fransız dəniz birliyi Karnataka sahillərində quruya çıxdı və Heydər Əlinin qüvvələriylə birləşdi. Madrasda başlayan qıtlık isə ingilisləri zor durumda buraxdı. Bombeydən göndərilən yardımçı İngilis qüvvələri də Heydər Əlinin oğlu Fəth Əli (Tipu Sultan) tərəfindən əsir edildi.
Heydər Əli xanın vəfatı
Heydər Əli xan, dekabr 1782-ci ildə Çitor yaxınındaki Narasinqarayanpetdə olan ordugahında vəfat etdi. Yerinə oğlu Tipu Sultan keçdi. Cəsur bir komandan və yaxşı bir idarəçi olan Heydər Əli xan, müsəlman olduğu halda Hindulara hörmət göstərərək onlara idarədə yer vermiş və məbədlərini bəzəmişdir.
Xuraman (film, 1978)
Məzmun
Bu, Azərbaycanın adlı-sanlı əmək qəhrəmanı, Ağdam bölgəsində olan kolxoz sədri Xuraman Abbasova barəsində sənədli kino hekayətdir.
San Qril
thumbnail|right|[[Dante Qabriel Rossetti, Sanct Grael (1874)]]
Tarixi və mahiyəti
Xristianlıqda mifik köklərə bağlı olan, əbədi həyat bəxş edən İsa peyğəmbərin müqəddəs camı. Cam dedikdə həm də İsa peyğəmbərin müqəddəs nəslinin Mariya Maqdalinadan olan və Fransada yaşayan davamçıları da nəzərdə tutulur. San Qril Arturian ədəbiyyatında mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Bəziləri bunu mifik hesab etsə də San Qrilin həqiqətən mövcud olduğuna inananlar da var. Lakin, Leonardo da Vinçinin "Son axşam yeməyi" əsərində San Qril təsvir olunmamışdır. San Qrilin axtarışları Səlib yürüşləri zamanı gizli şəkildə aparılırdı. San Qrilin axtarılması və qorunması məqsədilə Fransa kralı XI əsrdə 5 nəfərdən ibarət Sion Prioratını yaradır. Priorat tərəfindən Tampilyerlər ordeni yaradılır və orden Süleyman peyğəmbərin məbədinin xarabalıqıarından San Qrili və gizli xristian yazılarını taparaq Priorata təhvil verir. Və San Qril Priorat tərəfindən qorunmağa başlayır. Prioratın üzvləri dəyişə-dəyişə müasir dövrə qədər gəlib çıxmışdır. Hal-hazırda həmin sənədlər Roma papasının hakimiyyətinə zidd olduğu üçün yeri açıqlanmır. Prioratın məşhur üzvlərindən Leonardo Da Vinçi, İsaak Nyuton, Viktor Hüqo və digərlərinin adlarını çəkmək olar. 2003-cü ildə Prioratın üzvləri tapılmışdır və öldürülmüşdür. San Qrilin yeri isə naməlum olaraq qalır. San Qrilə müxtəlif bədii, elmi araşdırmalar həsr edilmişdir. Den Braunun "Da Vinçi şifrəsi" əsərində San Qril haqqında bəhs olunur.
"Mülki Aviasiyasının 75 illiyi (1938-2013)" yubiley medalı
“Azərbaycan Respublikası Mülki Aviasiyasının 75 illiyi (1938-2013)" yubiley medalı - Azərbaycan Mülki Aviasiyasının 75 illik yubileyi münasibəti ilə təsis edilən medal.
Təsis edilməsi
2013-cü il sentyabrın 30-da Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisində Mülki Aviasiyanın 75 illiyi münasibəti ilə Azərbaycan Respublikasının orden və medallarının təsis edilməsi ilə əlaqədar "Azərbaycan Respublikasının orden və medallarının təsis edilməsi haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanununda dəyişiklik edilməsi barədə Azərbaycan Respublikası qanununun layihəsi təqdim edilmiş və təsdiqlənmişdir.
Azərbaycan Respublikasının "Mülki Aviasiyasının 75 illiyi (1938-2013)" medalının əsasnaməsi Azərbaycan Respublikasının 2013-ci il 30 sentyabr tarixli Qanunu ilə təsdiq edilmişdir. Əsasnamədə deyilir:
Maddə 1. Təltif edilən şəxslər
Maddə 2. Təltif edən orqan
Maddə 3. Taxılma qaydası
Təsviri
Azərbaycan Respublikasının 2013-cü il 30 sentyabr tarixli 721-IVQD nömrəli Qanunu ilə təsdiq edilmişdir.
Maddə 2. Medalın ön tərəfi
Maddə 3. Medalın arxa tərəfi
Maddə 4. Medalın elementləri
Bidens glandulifera
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Polygonum phytolaccifolium
(Polygonum phytolaccifolium) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Eduin Quero
Eduin Estiver Quero Albarrakin (22 aprel 1997-ci ildə anadan olub) — Venesuela Primyera Diviziya təmsilçilərindən olan Deportivo Taçira klubunda müdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar Venesuela futbolçusudur.
Milli karyerası
Quero Venesuelanın U-20 millisi ilə 2017 FİFA U-20 Dünya Çempionatında iştirak etmişdir.
Böyük Orda
Böyük Orda — Qızıl Ordanın parçalanmasından sonra Cuçilər (Çingizlilərin bir qolu) tərəfindən idarə olunan yeganə hissəsi. Toxtamışın nəvəsi Seyid Əhməd xan tərəfindən qurulmuşdu. Krım xanlığı, Noqay Orda və Moskva knyazlığının hücumları nəticəsində dağılmışdı.
Diskont
Diskont — iqtisadi termin İngilis dilindən hərfi tərcümədə endirim, çıxılma, fərq deməkdir. Məzmundan asılı olaraq fərqli mənalar götürə bilər.
Əmtəə bazarında diskont
Satıcı tərəfindən satış zamanı istehlakçıya təqdim etdiyi məhsul və ya xidmətin elan edilmiş siyahı qiymətindən endirim [1]. Endirim dərhal nağd ödəniş (nağd endirim) və ya toplu alış (ticarət endirimi) üçün təklif edilə bilər. Ticarət endirimləri satıcının satışları artırmasına və bu səbəbdən miqyas qənaətinə çatmasına imkan vermək üçün təmin edilir və ya müştəri sədaqətini qazanmaq üçün bir fənd kimi istifadə olunur və ya böyük və nüfuzlu bir alıcının istəyi ilə verilir.
Veksellerin uçotu kimi diskont
Diskont də deyilən dövriyyə mühasibat vərəqələrinin, xəzinə və ya istiqrazların nominaldan aşağı qiymətə alınmasıdır. İstiqrazlar və istiqrazlar gələcəkdə bir nöqtədə nominal dəyəri ilə geri alınır. Buraxılış vaxtı bir faktura və ya istiqraz alan alıcı, bunları nominal dəyərdən və ya nominal dəyərdən (endirimlə) az ödəyir. İstiqrazı və ya istiqrazı aldığı qiymət ilə nominal dəyəri arasındakı fərq (endirim), qanun layihəsi və ya istiqraz ilə təmin edilən borc faizidir. Bir banknotun və ya istiqrazın sahibi onları müddəti bitmədən satmaq istəyirsə (yenidən endirim, yenidən hesablayın), onlar üçün nominal dəyərindən daha az bir məbləğ ala biləcək, baxmayaraq ki, onlar üçün ödədiklərindən çoxdur. Ödəndiyi ilkin qiymətlə alınan məbləğ arasındakı fərq, əsasən təhlükəsizlik müddəti bitmədən əvvəl nə qədər vaxt qalmasından asılıdır. Məsələn, nominal dəyəri 1000 və bir il olan bir istiqraz 900-a alınmışsa, ödəmədəki endirim faiz dərəcəsinə uyğun gəlir: kredit.
Proprioseius meridionalis
— fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Narahat ayaqlar sindromu
Narahat ayaqlar sindromu — yuxu ya da istirahət zamanı (oturarkən və ya yatarkən) ayaqlarda hiss edilən rahatsızlıq, uyuşma bəzən də tam olaraq ifadə olunmayan  bir hissdir. Bu xoş olmuyan hissə görə insan ayaqlarını hərəkət etdirir ki bu zaman da  əlamətlər aradan qalxır. İdiopatik və simptomatik olaraq iki qrupa bölünür.
Diaqnostik kriteriyalar
1-Ayaqlarda xoş olmayan və rahatsızlıq verici hiss ilə birlikdə olan hərəkət etmə istəyi ( bəzən xoş olmayan hiss olmaya bilər və ya bəzən ayaqlardan əlavə olaraq  qollar və ya digər bədən  bölgələrində də olabilir)
2-Hərəkət etmək istəyi və ya xoş olmayan hiss, hərəkətsizlik və ya istirahat zamanı, yatma ve oturma zamanı artır.
3-Hərəkət etmək istəyi və ya xoş olmayan hiss harəkətlə qismən və ya tamamən rahatlar və ən azından hərəkət davam etdiyi müddətdə azalır.
4-Hərəkət etmək istəyi və ya xoş olmayan hiss axşam və ya gecə ortaya çıxar və ya gündüzlə müqayidədə artar.
Simptomatik Narahat ayaqlar sindromu uremiya,neyropatiya və  dəmir çatışmazlığı anemiyası zamanı çox  müşahidə olunmaqla  yanaşı,  nadir olaraq revmatoid artrit, diabetus mellitus, hiper ve hipotiroizm, xronik ağciyər xəstəlikləri,leykoz, Isaacs sindromu zamanı rast gəlinir. Tourette sindromu və uşaqlarda diqqət pozulmalı hiperaktivlik sındromu ilə Narahat ayaqlar sindromunun birlikdə müşahidə olunması bildirilmişdir.
Mirzə Lütfulla Şeyda
Mirzə Lütfulla Şeyda — XIX əsr Azərbaycan şairlərindən biri.
Hüseyn Həsənov (alim)
Hüseyn Heydər oğlu Həsənov — İrəvanda anadan olmuş azərbaycanlı alim, biologiya elmləri üzrə fəlsəfə doktoru (1958), biologiya elmləri doktoru (1967), Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası nın müxbir (1972), sonradan da tam üzvü (1976), professor  (1970), akademik, əməkdar elm xadimi və Azərbaycan SSR Dövlət Mükafatı laureatı (1974).
Həyatı
Hüseyn Həsənov 1932-ci il oktyabr ayının 19-da İrəvan şəhərində anadan olub. Akademik Hüseyn Həsənov 18 iyul 1995-ci ildə Bakı şəhərində vəfat edib. II Fəxri Xiyabanda dəfn olunub. Bəstəkar-şair Rasim Müzəffərli nin qayınatası idi.
Təhsili
1954-cü ildə Azərbaycan Dövlət Universitetin in Biologiya fakültəsi ni bitirmişdir. 1958-ci ildə biologiya elmləri üzrə fəlsəfə doktoru  və 1967-ci ildə elmlər doktoru dissertasiyalarını müdafiə etmişdir.
Elmi fəaliyyəti
1972-ci ildə Azərbaycan SSR EA- nın müxbir üzvü  və 1976-cı ildə həqiqi üzvü seçilmişdir. Hüseyn Həsənov 1954-1958-ci illərdə Azərbaycan SSR EA-nın Fiziologiya Sektorunda laborant, aspirant, kiçik elmi işçi, Fiziologiya İnstitutunda elmi işlər üzrə direktor müavini, 1968-1995-ci illərdə direktor olmuşdur. Həsənov ali sinir sisteminin fizioloji, biokimyəvi və struktur əsaslarının öyrənilməsinə, sensor informasiyaların realizə mexanizmləri, hemostaz və adaptasiya kimi problemlərin həlli yollarının araşdırılmasına xüsusi diqqət yetirmişdir. Onun elmi rəhbərliyi və iştirakı ilə yaddaşın neyrokimyəvi və neyrofizioloji mexanizmləri, beynin tənzimləyici sistemləri haqqında yeni elmi dəlillər əldə edilmişdir. Aparılan işlər nəticəsində qidalanma emosiya və motivasiyasında iştirak edən limbik sistemin sinir və neyrokimyəvi mexanizmləri haqqında, təkamül funksiyalarının fizioloji, biokimyəvi və struktur əsasının tədqiqində, sensor informasiyaların realizə mexanizmləri, hemostaz və adaptasiya kimi problemlərin həlli üzrə əhə­miyyətli işlər görülmüşdür. Onun tərəfindən yaddaşın neyrokimyəvi və neyrofizioloji mexanizmlərinin formalaşmasının, şərti reflektor, qida, su və müdafiə davranışında beynin tənzimləyici mexanizminin patogenezi haqqında yeni elmi fikirlər irəli sürülmüş, emosianal proseslərin sinir və neyrokimyəvi mexanizmləri və sinir sisteminin bu proseslərdə rolu öyrənilmişdir. Həsənov 300-dən çox elmi əsərin, o cümlədən 5 monoqrafiyanın və 1 dərsliyin və 2 kitabçanın müəllifidir. Onun rəhbərliyi ilə 7 elmlər doktoru və 42 fəlsəfə doktoru hazırlanmışdır. Həsənovun təşkilat-çılığı və rəhbərliyi altında 1983-cü ildə Bakı da Ümumittifaq Fizioloqlar Cəmiyyətinin qurultayı keçirilmişdir.
Mükafatları
O, 1972-ci ildə elm və texnika üzrə Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı laureatı  olmuş, “Şanlı əməyə görə” medalı, 1981-ci ildə “Şərəf nişanı”, 1982-ci ildə “Fəxri nişan” ordeni ilə təltif edilmiş,1991-ci ildə “Əməkdar elm xadimi” fəxri adı na layiq görülmüşdür.
Piza
Piza — İtaliyanın Toskana əyalətində yerləşən şəhər. Pyatsa dei Mirakolidə məşhur Piza qülləsi və içərisində yerləşən Piza Kafedralı bu şəhərdə yerləşir.
Əhməd ibn II Məhəmməd
Əhməd ibn II Məhəmməd – Şirvanşahlar dövlətinin səkkizinci hökmdarı.
Fəaliyyəti
Şirvanşah II Məhəmmədin ölümündən sonra Əhməd və Heysəm adlı iki oğlu, boğulub öldürülmüş qardaşı Əhmədin isə Əbu-l-Heysəm ibn Əhməd adlı oğlu qalmışdır. Ölüm yatağında olan atasını yoxlamağa gələn Layzan əmiri Əhməd ibn Məhəmməd atasının ölümündən sonra onun varisi oldu. Dövlətin əyanları ona sədaqət andı içdilər. Lakin o, tezliklə xəstələndi.
Kiyev knyazının yürüşü
Kiyev knyazı Svyatoslavın 965-ci ildə Volqaya və Şimali Qafqaza səfəri barədə İbn Havqəlin h.358 (969)-ci ildə verdiyi məlumat da Əhməd ibn Məhəmmədin hakimiyyət vaxtına təsadüf edir. İbn Havqəlin sözlərindən görünür ki, ruslar, Səməndər də daxil olmaqla, bütün Xəzər torpaqlarını tutmuş və vaxtı ilə qüdrətli olan Xəzər dövləti ehtimal ki, bu sarsıntıdan sonra bir daha özünə gələ bilməmişdi. Xəzər xaqanlığından qaçanlar Abşeron və Manqışlaq yarımadalarında sığınacaq tapdılar. İbn Havqəlin dediyinə görə bəzi qaçqınlar Şirvanşah Məhəmməd ibn Əhməd əl-Əzdinin köməyilə Xəzər paytaxtlarına (İtil, Xəzəran) qayıtmağa başlamışdılar. Şirvanşah onlara öz qoşunu və adamları ilə yardım göstərmişdir.
Təbərsaran hakimi ilə münasibətlər
Əhməd ibn Məhəmmədin Təbərsəran hakimi olan qardaşı Heysəm Şirvana hökmranlıq iddiasından əl çəkməmişdi. H.357(968) ci ildə o, ləkzlər ölkəsini tərk edərək Salar İbrahim ibn Mərzuban Deyləminin yanında sığınacaq tapdı, onunla birlikdə yürüş edib Şirvan torpağına girdi. Salar ölkəni və Dərbəndin ətrafını qarət etdi. Şirvan hakimi Əhməd onunla sülh sazişi bağladı və ona xərac verdi. Salar Şirvanı tərk etdi və Heysəmi də özü ilə aparmaq istədi. Lakin Heysəm əl-Məsqətə qaçdı və ona siyasi sığınacaq verən, ehtiram və rəğbət göstərən əl-Bab əmiri Əhməd ibn Əbd-ül-Məlik Heysəmin adından Şirvan hakimi ilə danışığa girərək, Şirvanın bir hissəsinin ona güzəştə gedilməsini tələb etdi. Lakin Şirvanşah bu tələbi rədd etdi və hədə – qorxu gəldi. Dərbənd əmiri Əhməd ibn Əbd-ül-Məlik əsasən Sərir vilayətindən qoşun toplayaraq Şirvana soxuldu. Şəbəran şəhərini hücumla alıb, yandırdı, talan edib böyük qənimət götürdü. Geri qayıdarkən sərirli döyüşçülər əl-Baba əmirdən bir gün əvvəl daxil oldular. Lakin şəhərdə iğtişaş və qarışıqlıq başlandı. Yerli əhali yüz sərirli hərbi rəisi öldürüb onların Şirvanda ələ keçirdikləri qəniməti çapıb taladılar.
Şirvanşah Əhməd iyirmi beş ilə yaxın hökmranlıqdan sonra h.370-ci ilin zilhiccə ayında (iyun 981-ci il) vəfat etdi.
Adiabat proseslər
Adiabat proseslər (yun. adiabatos-keçilməz və lat. processus-keçmə) - hava nın vəziyyətinin (həcm i, təzyiqi, sıxlığı və temperaturunun) kənardan istilik gəlmədən və kənara istilik etmədən dəyişilməsidir. Hava yuxarı qalxdıqda onun kütləsi genişlənir və nəticədə, kənara istilik getmədən, temperaturu hər 100 m-də 10 düşür. Hava aşağı endikdə isə onun kütləsi sıxlaşır və kənardan ona istilik daxil olmadan temperaturu yenə 10-yə qədər qalxır.
Polygonum polygaloides
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Xoş gördük, Tovuz (film, 1992)
Məzmun
Film Tovuz bölgəsinin problemləri haqqındadır.
Film haqqında
Film Tovuz Rayon Sovetinin sifarişi ilə çəkilmişdir.
Əliyar (Şəki)
Əliyar — Azərbaycan Respublikasının Şəki rayonunun Aydınbulaq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Tarixi
Əliyar Şəki rayonunun Aydınbulaq inzibati ərazi vahidində kənd. Şəxs adı əsasında formalaşmışdır.
Əhalisi
Kəndin əhalisi 531 nəfər təşkil edir ki, onun da 261 nəfəri kişi, 270 nəfəri isə qadındır. .
Abxaziya Sovet Sosialist Respublikası
Abxaziya Sovet Sosialist Respublikası — 1921-ci ildə Serqo Orconikidze, Şalva Eliava və Nestor Lakoba tərəfindən əsası qoyulmuş respublika. 1931-ci ilin fevralında Stalinin əmri ilə muxtar respublika statusuna endirilmişdir.
Heydərabad nizamı
thumb|Heydərabadın gerbi Heydərabadın Nizamülmülkü (నిజాం-ఉల్-ముల్క్ అఫ్ హైదరాబాద్; نظام-ال-ملک وف حیدرآباد; निझाम-उल-मुल्क ए हैदराबाद; ನಿಜ್ಯಮ್-ಉಲ್-ಮುಲ್ಕ್ ಆಫ್ ಹೈದರಾಬಾದ್; ), və yaxud qısaca Heydərabad nizamı — 1720–1948-ci illər arasında Heydərabad, başçılarının titulu.
Soyun və sülalənin yaranması
Heydərabad XVII–XIX əsrlərdə Hindistanının ən nüfuzlu müsəlman mərkəzi olub. Bu şəhər 1724-cü ildən 1947-ci ildə müstəqilliyin əldə olunmasınadək oldugca zəngin Nizamülmülklər tərəfindən idarə olunub. Şəhərdə onların irsini daşıyan əlamətlərə hələ də rast gəlmək olar.
1724-cü ildə Böyük Moğol İmperiyasının X padşahı Fərruxsiyar Mir Qəmərüddin xan Siddiqini Dekenin valisi təyin etdi və ona Nizamülmülk ləqəbini verdi. Elə həmin ildən Mir Qəmərüddin xan Asəfcah ləqəbi ilə Heydərabadı müstəqil idarə etməyə başladı.
Mirzə Fərzalı bəy Fətəlibəyov
Mirzə Fərzalı bəy Fətəlibəyov (1824-1887) — məmur, çar ordusunun zabiti, Tiflis Aleksandr Müəllimlər institutunun məzunu.
Firuz Məlikov
Firuz Əli oğlu Məlikov — professor (1935), Ümumittifaq Kənd Təsərrüfatı Elmləri Akademiyasının həqiqi üzvü (1948).
Mirzə Fərzalı bəy Fətəlibəyov
Həyatı
Mirzə Fərzalı bəy Əli bəy oğlu 1824-cü ildə Otuziki mahalının Ətyeməzli obasında anadan olmuşdu. Ibtidai təhsilini molla yanında almışdı. Sonra mükəmməl mədrəsə təhsili görmüşdü. Savadlı olduğundan dolayı mirzə ünvanı daşıyırdı.
Firuz Məlikov
Həyatı
Firuz Məlikov 7 yanvar 1902-ci ildə Salyan rayonunun Kürqaraqaşlı kəndində müəllim ailəsində anadan olmuşdur. O, 1921-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin Tibb fakültəsinə qəbul olunmuş, lakin burada təhsilini yarımçıq qoyub, sənədlərini Azərbaycan Politexnik İnstitutunun Kənd təsərrüfatı fakültəsinə vermiş və 1927-ci ildə həmin ali məktəbi bitirmişdir.
Mirzə Fərzalı bəy Fətəlibəyov
Həyatı
Mirzə Fərzalı bəy Şuşa Qəza məktəbində oxumuşdu. Burada o, türk, rus və fars dillərini öyrənmişdi. Sonra Tiflis Aleksandr Müəllimlər Institutunu bitirmişdi. Mirzə Fərzalı bəy 19 may 1843-cü ildə II dərəcəli dəftərxana xidmətçisi kimi Şuşa qəza polis şöbəsində xidmətə başlamışdı. 10 noyabr 1848-ci ildə könüllü kimi Qafqaz Atlı alayında xidmət etmişdi. 1849-cu ildə Macarıstan və Transilvaniya qiyamının yatırılmasının iştirakçısı olmuşdu. 1851-ci ildə vəkil rütbəsi almışdı. 1853-1856-cı illər Rusiya-Osmanlı savaşına qatılmışdı. Naib rütbəsinə yüksəlmişdi.
Firuz Məlikov
Əmək fəaliyyəti
Firuz Məlikov Gəncədə Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunda əvvəlcə Xüsusi heyvandarlıq kafedrasının müdiri, sonra isə Zootexnika-bitkiçilik fakültələrinin dekanı vəzifələrində çalışmışdır. O, 1958-ci ildə Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı Elmləri Akademiyasının prezidenti vəzifəsini icra etmişdir. Firuz Məlikovun əməyi nəticəsində Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin tabeçiliyində olan 6 elmi tədqiqat institutu, 20-ə yaxın təcrübə stansiyaları və dayaq məntəqələri fəaliyyət göstərməyə başlamışdır.
Mirzə Fərzalı bəy Fətəlibəyov
Həyatı
Yalta şəhərində teleqraf işçisi olmuşdu.
Aqrometeoroloji proqnoz
Aqrometeoroloji proqnoz – kənd təsərrüfatı bitkilərinin böyüməsinə, inkişafına və məhsulun əmələ gəlməsinə təsir edən mühüm aqrometeoroloji şəraitin qabaqcadan xəbər verilməsidir. Aqrometeoroloji proqnoz əlverişli hava şəraitindən istifadə etməyə və kənd təsərrüfatı bitkilərini əlverişsiz hava şəraitindən qorumağa imkan yaradır. Aqrometeoroloji proqnozu mərkəzi və ya yerli hidrometeoroloji xidmət idarələri verir.
Firuz Məlikov
Əmək fəaliyyəti
Akademik Kənd Təsərrüfatı İnstitutunda prorektor, kafedra müdiri kimi fəaliyyət göstərmişdir. Bakı Dövlət Universitetində isə Genetika kafedrasında professor kimi çalışmışdır. Firuz Məlikov 1962–1965 illərdə Bakı Dövlət Universitetində Genetika və davrinizim kafedrasının professoru olmuşdur. O, 3 dəfə Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı seçilmişdir. Azərbaycan Elmi Tədqiqat Heyvan­darlıq İnstitutu 1979-cu ildən onun adını daşıyır. Gəncə şəhərində akademik Firuz Məlikovun yaşadı­ğı küçəyə onun adı verilmişdir.
Mirzə Fərzalı bəy Fətəlibəyov
Həyatı
Mirzə Fərzalı bəy 1855-ci ildən praporşik rütbəsini daşıyırdı. Mirzə Fərzalı bəy bir çox döyüş medalları ilə təltif edilmişdi.
Firuz Məlikov
Elmi fəaliyyəti
Firuz Məlikov 1948-ci ildə "Azərbaycanda Qaragülçülük" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə edərək Azərbaycanda heyvandarlıq sahəsi üzrə ilk elmlər doktoru olmuşdur. Ona 1935-ci ilin oktyabr ayında SSRİ Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin qərarı ilə professor adı verilmişdir. Firuz Məlikov 1948-ci ildə Ümumittifaq Kənd Təsərrüfatı Elmləri Akademiyasına Azərbaycandan ilk həqiqi üzv seçilmişdir. Alim 250-dən çox fundamental elmi əsərin müəllifidir. Elmi əsərlərin sırasında dərsliklər, dərs vəsaitləri, elmi-kütləvi əsərlər var.
Mirzə Fərzalı bəy Fətəlibəyov
Həyatı
Mirzə Fərzalı bəy 9 may 1887-ci ildə öldürülmüşdü.
Firuz Məlikov
Vəfatı
Firuz Məlikov 12 noyabr 1965-ci ildə Bakıda vəfat etmiş və Fəxri xiyabanda dəfn olunmuşdur.
Mirzə Fərzalı bəy Fətəlibəyov
Ailəsi
Mirzə Fərzalı bəy Səlbinaz xanım Əsəd bəy qızı (1840-1900) ailə qurmuşdu. Ağalar bəy adlı oğlu, Mahtəban xanım, Balaxanım xanım, Əziz xanım adlı qızları vardı.
Firuz Məlikov
Mükafatları
Firuz Məlikov Azərbaycanda heyvandarlığın inkişafı sahəsindəki uğurlarına görə SSRİ Ali Sovetinin Rəyasət Heyətinin fərmanına, habelə "Lenin" ordeninə, "Qırmızı əmək bayrağı" ordeninə və bir çox medallara layiq görülmüşdür.
Cəlil Vəzirov
Cəlil Həbib oğlu Vəzirov — tеаtrşünаs. Аzərbaycan Rеspublikаsının əməkdаr mədəniyyət işçisi (1987), "Qızıl dərviş" (2004), R.Rzа аdınа Bеynəlхаlq ədəbi mükаfаtlаrı lаurеаtı (2004).
Həyatı
Аzərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunu bitirmişdir (1968). "Şərq qаpısı" qəzеtində işləmişdir; bаş müхbir, ədəbiyyаt və incəsənət şöbəsinin müdiri оlmuşdur (1968–2003). Cəlil Vəzirov Nахçıvаn tеаtrı tаriхinin, оnun öncül nümаyəndələrinin yаrаdıcılığının tədqiqаtçısıdır. 21 kitаb və brоşürün, оnlаrcа еlmi-tənqidi məqаlənin müəllifidir. Аzərbaycan Tеаtr Хаdimləri İttifаqının (1976), Jurnаlistlər (1978) və Yаzıçılаr (2000) birliklərinin üzvü, Tеаtr Хаdimləri İttifаqı Nахçıvаn Təşkilаtının sədri olmuşdu (1980-ci ildən). 2004-cü ildən Аzərbaycan MЕА Nахçıvаn Bölməsinin İncəsənət, Dil və Ədəbiyyаt İn-tunun Musiqi və Tеаtr şöbəsində еlmi işçi işləyirdi.
Bidens goiana
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Oqtay Eldəgəz
Oqtay Eldəgəz (doğum adı: Oqtay Kərim oğlu Rəfili; ) — müəllim, yazıçı, Milli Azadlıq Qərargahının sədri.
Həyatı
Oqtay Eldəgəz 1934-cü ildə Bakının Əmircan (Xilə) kəndində dünyaya gəmişdir. Orta məktəbi bitirdikdən sonra 1964-cü ildə BDU-nin əyani dilçilik bölümünün filoloji fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmiş, texnikumlarda, orta məktəblərdə dil-ədəbiyyat fənnlərini tədris etmişdir. Bütün həyatı boyu Eldəgəzlər (Atabəylər) dövləti haqqında tədqiqatlar aparıb, “Eldəgəz” təxəllüsünü ona görə götürüb.
1937-ci ildəki repressiya onun yaralı yeri idi. Həmin illər Əmircandan çoxlu adamlar sürgün edilmişdi. Stalin rejiminin qurbanları olan dövlət xadimləri, hüquq işçiləri, müəllimlər, həkimlər, neft ustaları, alimlər sürgün edildilər.
Onun tez-tez təkrar etdiyi bir cümlə hər şeyı aydınlaşdırırdı. “Elə bir yerə düşərik ki, oranın əzabından qurtula bilmərik”. O, qəlb ağrılarını da çəkə bilmirdi. Sonralar 1956-cı ildən Uzaq Sibirdən, Ufa, Novosibirski, Maqadan, Perm, Orenburq və b. həbs yerlərindən bəraət qazanıb qayıdanlarla söhbətlər aparır, yazılarına məlumatlar toplayırdı.
Oqtay Eldəgəz 2002-ci il may ayının 16-da öz doğma kəndində vəfat etmişdir.
İctimai-siyasi fəaliyyəti
1958-ci il may ayında Sumqayıtda baş verən kütləvi mitinqlərin təşkilatçılarından biri olub. 1962-ci ilin dekabr ayından Milli Azadlıq Qərargahının (MAQ) 25 il sədri olub. MAQ-çılar iş-vəzifə dəyişənləri yapmış, işdar əvəzlənmə icra etmiş, işə bərpa əməliyyatları yerinə yetirmişlər. O bu müddət ərzində Sumqayıtda keçirilən mitinqə rəhbərlik etmişdir. MAQ-çılar Sumqayıt təşkilatlarında, idarə və müəssisələrində, təhsil, səhiyyə qurumlarında kök salmış, daşnak-hayk və rus şovinistlərinin işdən çıxarılmasını təşkil etmiş, onların yerinə azərbaycanlıların təyin edilməsinə nail olmuşlar.
Oqtay Eldəgəz ictimai gerçəkliyin azərtürkləşdirilməsi yolundan sapmayaraq milli oyanış və istiqlal amallarımızda təkrarsız xidmət göstərən, gizli ümumxalq qurumunun, yəni Milli Azadlıq Qərargahının (MAQ) 1962-ci ildə 95 nəfər ziyalının iştirak etdiyi gizli yığıncağında Oqtay Rəfili (Eldəgəz) sədr, görkəmli alimimiz Xudu Məmmədli isə sədr müavini seçilirlər.
1994-cü ildə “Gənclik” nəşriyyatı onun ilk hekayələrinin nəşr edilməsini plana salır, hətta redaktor rəyi də yazılır. Sovet dövrü yaradıcılığında bir sıra hekayə, povest, novella, oçerkləri “Azərbaycan gəncləri”, “Ədəbiyyat və incəsənət”, “Azərbaycan pioneri”, “Göyərçin”, “Azərbaycan” jurnallarında çap olunub. 1997-ci ildə O.Eldəgəzin məqalələri “Təzadlar”, “Azadlıq”, Şərq”, “525-ci qəzet”, “Nəbz”, “168 saat”, “Ədalət”, “Uluş”, “Müsavat”, “Azadlıq” və s. qəzet və jurnallarda dərc edilmişdir. 414 nəfərlik oxucu arasında keçirilən sorğuda ilin superulduz yazarını müəyyən etmək üçün elan verir. Bu titulu almaq Oqtay Eldəgəzə nəsib olur. Həyatı boyu arxiv və kitabxanalarda işləyən, yorulmaq bilməyən bu ədəbi xadim, bütün qəzetlərdə müxtəlif yazılarla tez-tez çıxış edirdi, yazıları dərc olunurdu. Arxivlər açılır, qaranlıq səhifələr işıqlanır, onun qadağan olunmuş hadisələr haqqında yazıları xüsusi yer tutur.
Sibir şişmeyvəsi
Botaniki xarakteristikası
Çoxillik ot bitkisidir. Yeraltı orqanları qısa, şaquli, çoxsaylı kökümsov və mil köklərə malik olmaqla, uzunluğu 15-25 (50) sm-ə bərabərdir. Gövdəsinin hündürlüyü 15-70 sm, sadə və ya budaqlanan, qabırğalı, çılpaq və qısa tükcüklüdür. Kök üstündə olan yarpaqları çoxsaylı, lələkvari 3 bölümlü, göyümtül-yaşıl rənglidir. Yarpaq lövhəcikləri uzunsov-yumurtaşəkilli və ya yumurtaşəkilli olub, uzunluğu 5-30 sm, eni isə 2-10 sm olub, xətti-neştərşəkilli və itiucludur. Gövdə yarpaqları olduqca az, (2-4 ədəd) əksəriyyəti kiçik, güclü genişlənmiş və uzunsov qınlı olub, bənövşəyi rənglidir. Mürəkkəb çətir çiçək qrupuna malik olmaqla, 10-25 şüadan ibarətdir. Yarpaqları nisbətən burulan olmaqla, 5-8 ədəd, erkən tökülən, ağımtıl-pərdəli və xətti-neştərvaridir. Ləçəkləri ağ rəngli olub, uzunluğu 1,5-2,0 mm-dir. Meyvələri uzun yumurtavari, uzunluğu 6-8 (10) mm, çılpaq və ya tükcüklüdür.
Dağ-bozqır bitkisi olduğundan, dağlıq ərazilərində, yamaclarda, şabalıd meşəliklərində və çınqıllı torpaqlarda rast gəlinir.
Sındırılmış kökümsov və kökləri sarımtıl-ağ rəngli olur. Aromatlı, dadı əvvəlcə şirin, sonra isə acı ədviyyəli olur.
Havası dəyişilən, yerlərdə 15kq kisələrdə saxlanılır (5 il).
Tərkibi və təsiri
Spazmolotik, vazomator dərmandır. Tərkibindəki piranokumarinin təsiri spazmolotik olmaqla periferik qan damarlarına genişləndirici təsir edir.
Bitkinin kökümsov və kökündən floverin alınır. Floverin adlanan bu maddə spazmolotik təbiətli olub, qeyri-spesifik angiospazm və müxtəlif etiologiyalı endoarteritlərdə istifadə edilir. Həb şəklində 0,05 q dozada buraxılır.
Proprioseius mirandai
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Ampermetr
150px|thumbnail|right|Ampermetrin sxemlərdə şərti işarəsi
Tarixi
İlkin ampermetrlərin iş prinsipi Yerin maqnit sahəsindən asılı idi.
Maqnit-elektrik ampermetrlər
Maqnit-elektrik ölçmə mexanizmini ampermetr kimi birbaşa dövrəyə qoşduqda nisbətən kiçik cərəyanları ölçmək olur. Çərçivə dolağının nazik naqilini və spiral yayları 20-30 mA-dən artıq cərəyanla yükləmək olmaz ona görə də maqnit-elektrik ölçmə mexanizmindən mikro və milliampermetr kimi istifadə olunur.
Elektromaqnit ampermetrlər
Elektromaqnit ampermetrlərdə sarğacın sarğılar sayı cərəyanın nominal qiymətində hərəkət edən hissəsinin tam yerdəyişməsini təmin etmək üçün seçilir. Elektromaqnit ampermetrlər stasionar və qeyri-stasionar hazırlanır. Birincicilər müəyyən birhədli, ikincilər isə çoxhədli olub, ölçmə mexanizminin sarğacı bir neçə seksiyalı hazırlanır. Elektromaqnit ampermetrlərin ölçmə həddi cərəyan transformatorlarının köməyi ilə genişləndirilir.
Elektrodinamik ampermetrlər
Tərpənməz və hərəkət edən sarğaclar paralel birləşdiriləndə 0.5 Amperə qədər cərəyanları ölçmək mümkündür. 0.5 A-dan böyük cərəyanları ölçmək üçün tərpənməz və hərəkət edən sarğaclar paralel birləşdirilir.
Müqavimətin ölçülməsi
Ampermetrə paralel şunt qoşmaqla müqaviməti də ölçmək olar.
Polygonum polystachyum
(Polygonum polystachyum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Tükcüklü şişmeyvə
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Bidens rubifolia
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Xalq şairi Səməd Vurğun (film, 1969)
Məzmun
Kinolentdə böyük şair Səməd Vurğunun həyat və yaradıcılığı öz əksini tapmışdır
Film haqqında
Film Azərbaycan Maarif Nazirliyinin sifarişi ilə çəkilmişdir.
Morqan Tomas Hant
Tomas Hant Morqan — Amerika bioloqu, genetika elminin banislərindən biri,  İtakada, Nyu York (1932) Genetikadan keçirilən Altıncı Beynəlxalq konqresin sədri olub. "Xromosomların irsiyyətdə rolu" ilə bağlı kəşfə görə 1933-ci ildə fiziolofiya və tibbin Nobel mükafatı laureatı olmuşdur.
Bioqrafiya
Tomas Morqan və onun tələbələri(Q.C.Möller, A.Q.Störtevant) "Xromosomun İrsiyyəti" nəzəriyyəsini formalaşdırmışdılar. Genlərin xromosomda yerləşməsi haqqında qoyulmuş qanunauyğunluqlar Qreqor Mendelin qanunlarının sitoloji mexanizmlərinin aydınlanmasına və təbii seçmə nəzəriyyəsinin genetik əsaslarının inkişafına səbəb oldu. Növlərdə irsiyyət və dəyişkənliyin olmasına aid uzunmüddətli və çətin araşdırmalar yalnız Morqanın drozofil milçəyi üzərində apardığı eksperimentlərdən sonra uğurla nəticələndi.O drozofil milçəyinin öyrənilmiş xüsusiyyətlərini 4 qrupa böldü, bunlar irsən nəslə ötürülür və drozofil milçəyində 4 cüt xromosomun olmağı ilə bağlıdı.Alimlər müəyyən etmişdilər ki, bu xromosomlardan olan kombinasiyalar müxtəlif min gendən çox ola bilməz.Milçəkdə olan genlərdən asılı olaraq onun bu və ya hansı növə aid olduğu müəyyən olunur. Drozofillə aparılan minlərlə eksperimentlər morqançılara bu və ya digər genin xromosomda harda yerləşməsini göstərən xəritə tərtib etməyə imkan verdi. Bu xəritə imkan verdi müəyyən etməyə ki, bütün bitki və heyvan xromosomlarında genlər dəqiq müəyyən vəziyyətdə yerləşir.
Mənbə
Thomas Hunt Morgan (1866—1945) A Biographical Memoir by A. H. Sturtevant, 1959
Proprioseius oudemansi
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
İmamqulu xan Yıva-Qacar
İmamqulu xan Yıva Qacar — mənşəcə Azərbaycan türklərindən olan böyük dövlət xadimi, sərkərdə, Səfəvilər dövlətində Gəncə-Qarabağ bəylərbəyi.
Həyatı
İmamqulu xan I Şah Təhmasibin yanında qorçu kimi xidmət etmişdi. II Şah İsmayıl ona əvvəlcə sultan, sonra xan ünvanı verərək Qarabağa bəylərbəyi təyin etdi. Qəhrəman, qoçaq bir sərkərdə idi. Sultan Məhəmməd Xudabəndə şahın dönəmində də Qarabağın bəylərbəyisi təsdiq edildi. Ərəşdə Qaytas paşanın qoşununu dağıdıb, özünü öldürmüşdü.
1576-cı ilin 22 avqustunda Səfəvi dövlətinin taxtına şah I Təhmasibin oğlu II Şah İsmayıl əyləşdirilir. Bu vaxt artıq ölkə qızılbaş əmirlərinin arasında gedən çəkişmələrdən zəifləmişdir. II Şah İsmayıl əmirlərin hakimiyyətini məhdudlaşdıran bir sıra tədbirlər görür, eyni zamanda bəzi bəylərbəyliklərinin hakimləri arasında dəyişikliklər aparır. O, Qarabağ və Gəncə bəylərbəyisi Yusif Sultan Ziyadoğlu Qacarı da vəzifəsindən uzaqlaşdırıb, onun yerini həmin nəsildən olan Peykər Sultana verir. Az sonra isə Peykər Sultan Yusif Sultanı qətlə yetirir. Lakin onun özü də taxtında uzun müddət otura bilmir. Şahın əmri ilə onun yerinə yenə də Qacarlardan olan İmamqulu xan təyin olunur. Bu seçim uğurlu olur. Özünün uzaqkörən siyasəti və böyük hərbi qabiliyyəti sayəsində İmamqulu xan Qacar Azərbaycanın osmanlılar tərəfindən işğal olunduğu ən ağır zamanlarda belə Qarabağın müstəqilliyini qoruyub saxlaya bilir.
İmamqulu xan Qacar Osmanlılarla on illik mübarizəsi dövründə daim öz rəqibini qabaqlamağı bacarır. Girdiyi bütün döyüşləri Qarabağın hüdudlarından kənarda aparmağa nail olan İmamqulu xan elə bir nizamlı ordu qurur ki, hətta məğlub olduqda belə kiçik itki ilə vətənə dönə bilsin. Üstəlik də İmaqulu xan həmişə iri döyüşlərdən qaçır. II Şah İsmayıl taxt-tacı uzun müddət saxlaya bilmir. Onu əvəz edən şah Məhəmməd Xudabəndə də İmamqulu xanı bəylərbəyi kimi saxlayır. Osmanlı qoşunlarının Şirvana yürüşləri də elə bu zaman başlayır. Gürcüstan və Şirvan üzərinə yürüşdə Osmanlı hakimləri özlərinə əsas mütəffiq kimi Krım xanı Gireyi, Dağıstan feodallarını və Şirvanın müstəqilliyinə nail olmaq fikri ilə yaşayan yerli əyanların bir qismini görürdülər.
Mustafa Lələ paşanın başçılıq etdiyi yüz minlik Osmanlı qoşunu 1578-1579-cu ildə Şirvan üzərinə yürüşə başlayır. İmamqulu xan onlarla ilk döyüşə Çuxursəəd hakimi Tukman xanla birlikdə Tiflis yaxınlığında döyüşə girir. Döyüş onlar üçün uğursuzluqla nəticələnir və İmamqulu xan Qarabağa qayıdası olur. Tamamilə mümkündür ki, İmamqulu xana sultan rütbəsi də elə bu zaman verilib. Çünki tanınmış Azərbaycan tarixçisi Bitlisinin əsərində məhz bu döyüşdən başlayaraq, o, hər yerdə İmamqulu Sultan adlandırılır.
Qarabağda təzə qüvvələr toplayan İmamqulu xan özünü yetirən Azərbaycan hakimi Əmir xanın qoşunları ilə birlikdə yenidən Osmanlı ordusunun üzərinə gedir. Alazan çayı sahillərində osmanlıların çoxsaylı dəstələri ilə döyüş başlanır. Osmanlılar darmadağın edilir və İmamqulu xan böyük qənimət ələ keçirir. Qızılbaşlara min dəvə yüklü sursat və üç min at çatır. Bir çox osmanlı qoşun başçıları əsir düşür. Lakin osmanlıların əsas qüvvələri asanlıqla Şirvanı tutur və orada möhkəmlənərək qarnizonlarını qışlamaq üçün burada qoyub Ərzuruma dönürlər. Ziya paşanı isə Şirvan hakimi təyin edirlər.
Bu zaman Tiflis ətrafında İmamqulu xanla çar Samsonun birləşmiş qüvvələri Mustafa Lələ paşanın qoşununa ciddi zərbələr endirir. İyirmi mindən artıq əsgər və zabit öldürülür, xeyli qənimət ələ keçirilir. İmamqulu xan buradan türklərin yaxşıca möhkəmləndiyi Ərəşə gedir. Burada Kitay paşanın başçılıq etdiyi qarnizonu dağıdır, paşanın özünü qətlə yetirir, türklərin iri rütbəli qoşun başçılarından olan Əbdürrəhmanı isə əsir alır. Qarnizonun əskərlərinin bir qismi də onların zülmünə qarşı üsyana qalxan şəhər əhalisi tərəfindən öldürülür. Qızılbaşların birləşmiş qoşununun Şirvanı osmanlılardan təmizləmək cəhdləri isə Krım xanı Adil Girey tərəfindən pozulur. Bununla da kifayətlənməyən Adil Girey qoşunu təqib edərək Muğan düzünün cənubuna dönür və onlara ağır zərbələr endirib, Şamaxıya qayıdır. Qızılbaş ordusu bunun heyfini çıxmaq məqsədilə ən məşhur qızılbaş əmirlərinin, o cümlədən İmamqulu xanın başçılıq etdiyi dəstələri onun üzərinə göndərir.
Vəliqulu xan Kəngərli
Vəliqulu xan Kəngərli — Naxçıvan xanı.
İmamqulu xan Yıva-Qacar
Həyatı
Tərəflər 1578-ci il noyabrın 28-də Ağsuçayın sahillərində Mollahəsən adlanan yerdə üz-üzə gəlirlər.(Mollahəsənli döyüşü) Şirvan və Qarabağ tarixində ən məşhur döyüşlərdən biri məhz burada baş verir. Döyüş səhər tezdəndən şər qarışana qədər davam edir. Adil Gireyin 20 minlik ordusu müqavimət göstərsə də, onun özünün döyüşə girməsi də vəziyyəti xilas etmir. Adil Girey yəhərindən salınıb, əsir alınır. Osmanlı sərkərdəsi Kitay paşa da əsir düşür. Adil Gireyin əsir alınmasından sonra tatar ordusu vahimə içində qaçmağa üz qoyur, tutulan tutulur, qaçan qaçır. Tatarların Kür vadisində götürdükləri külli miqdarda qənimət qızılbaşların əllərinə keçir. Bu döyüş az qala bütün Şirvanı azad edir. Osman paşanın əlində faktiki olaraq, təkcə Dərbənd qalır.
Vəliqulu xan Kəngərli
Həyatı
1778-ci ildə İran hökmdarı Kərim xan Zəndin (1760–1779) köməyi ilə hakimiyyəti ələ keçirən Əliqulu хanı devirib özünü хan elan etmişdi.
İmamqulu xan Yıva-Qacar
Həyatı
1579-cu ildə Krım tatarları yenidən Şirvan üzərinə yürüş edirlər. Bu dəfə buranı viran etdikdən sonra geri qayıdırlar. 1580-1581-ci ildə üçüncü yürüşə gəlirlər. Lakin bu dəfə qızılbaş döyüşçüləri nisbətən asanlıqla tatarları Şirvandan sıxışdırıb çıxarırlar. Ancaq tezliklə Azərbaycanda tüğyan edən aclıq və qıtlıq üzündən Şirvanın müdafiə gücü zəifləyir və osmanlılar onu yenidən ələ keçirirlər.
Üstündən bir il keçəndən sonra, 1583-cü ilin yazında İmamqulu xan yenə osmanlıları Şirvandan sıxışdırmaq qərarına gəlir. Niyazabad yaxınlığındakı döyüşdə osmanılar tam məğlubiyyətə uğrayırlar. Bir çox osmanlı qoşun başçıları qətlə yetirilir. İmamqulu xanın qoşunları osmanlıları düz Dərbəndəcən qovurlar. Samurçayın sahilinə çatanda Dərbənddən köməyə gələn qüvvələri ilə birləşən osmanlılar İmamqulu xana qarşı döyüşə girirlər. Bir neçə gün davam edən bu amansız döyüş tarixə "Məşəl savaşı" adı ilə düşmüşdür. Çünki bu döyüş gecələr də kəsilməmiş və məşəl işığında davam etdirilmişdi. Dördüncü gün sayca çox olan osmanlıların güc gəldiyini görən İmamqulu xan geri çəkilməli olur. 1584-cü ilin yayında Osmanlılar yenidən Çuxursəəd vilayətinə hərəkət edirlər. Yenə də Çuxursəəd bəylərbəyisi kömək üçün İmamqulu xana müraciət edir. Bu dəfə rəqibin üstünlüyünü görən İmamqulu xan özünün onsuz da yorğun və azsaylı qoşununu təhlükəyə atmaq istəmir. Osmanlılar İrəvana daxil olurlar. Bir il sonra isə Təbrizə girirlər. Bircə Qarabağ müstəqilliyini qoruya bilir. Elə həmin vaxt qızılbaş tayfalarından hansısa üsyan qaldırır və İmamqulu xan onu yatırır. Bu ağır vaxtlarda Qızılbaş əyanları çox zaman Qəzvində yox, Qarabağda olurdular. İndi, üsyan yatırılandan sonra da şah və onun varisi Həmzə Mirzə İmamqulu xanın müşaiyəti ilə Qarabağa gəlir. Gəncə yaxınlığında türk paşası ilə danışıqlardan sonra Həmzə Mirzə onun şəxsi bərbəri tərəfindən öldürülür və ölkədə başıpozuqluq baş alıb gedir.
Az sonra Məhəmməd Xudabəndənin 16 yaşlı oğlu Şah Abbas adı ilə taxta çıxarılır. O, ölkənin paytaxtını İsfahana köçürür və bununla da bir çox tarixçilərimizin fikrincə, I Şah İsmayılın yaratdığı Qızılbaşlar dövləti öz mövcudluğuna son qoyur. Orası da tamamilə simvolikdir ki, bu hadisə görkəmli sərkərdə və vətənpərvər İmamqulu Sultan Ziyadoğlu Qacarın ölümü ilə eyni vaxta təsadüf edir. Onun yerinə Məhəmməd xan Ziyadoğlu Qacar Qarabağ hakimi təyin olunur. Ancaq artıq Qarabağın son nəfəsi idi. 1588-1589-cu ildə osmanlı sərkərdəsi Cəfər paşa neytral Gürcüstan üzərindən buraya hücum çəkir. Artıq ahıl yaşlarında olan Məhəmməd xan faktiki olaraq müqavimət göstərmədən ölkəni düşmənə təslim edir. Beləliklə, Azərbaycan ərazisinin böyük bir hissəsi osmanlıların əlinə keçir. Ancaq qacarlar bununla barışmır və üstündən bir il keçməmiş Məhəmməd xan Ziyadoğlu Qacarın başçılığı altında Qarabağı geri alır, Gəncəni mühasirədə saxlayırlar. Lakin I Şah Abbas osmanlılarla bağladığı sülhü qüvvədə saxlamaq məqsədilə qarabağlıları dilə tutaraq onları yola gətirir. Gəncə və Qarabağ yenidən osmanlıların idarəsinə keçir. Ancaq ədalət naminə hamı qeyd edir ki, 1605-ci ildə I Şah Abbas möhkəmlənib Qarabağ və Gəncəni osmanlılardan geri alarkən yenidən Məhəmməd xan Ziyadoğlu Qacarı vilayət hakimi təyin edir.
İmamqulu xan Qacar 1587-ci ildə vəfat etdi.
Hatra
Hatra (الحضر al-Ḥaḍr) — İraqın Ninəvə mühafazası və Cəzirə yaylasında yerləşən qədim şəhər xarabalıqlarıdır. Dairəvi formalı plana malik olan şəhər xarabalıqlarının ümumi sahəsi 500 hektardan çoxdur. Əsası Selevkilər dövründə — e.ə. III–II əsrlərdə qoyulmuş Hatra şəhəri, çiçəklənmə dövrünü Parfiyalıların hakimiyyəti dövründə — b.e. I–II əsrlərində yaşamış, 257-ci ildə isə dağıdılmışdır.
7 mart 2015-ci ildə Hatra şəhərinin qalıqları İŞİD silahlıları tərəfindən dağıdılmışdır.
Ərvənəq nahyəsi
Ərvənəq mahalı — XIV əsr-XIX əsrlər. İnzibati ərazi. Təbriz xanlığına bağlı mahallardan biri.
Tarixi
Bu mahala tarixi ədəbiyyatda bəzən Güney mahalı da deyilir.
Ərvənəq mahalı Təbrizin qərbində, üç fərsəng (21 kilometr) məsafədə yerləşir. Orada 30 kənd var idi. Onların əksəriyyəti o qədər böyük idi ki, hər biri qəsəbəyə (Sis, Şəbistər, Ayqan, Kuzekonan, Sofiyan) oxşayırdı.
Maraqlıdır ki, Həmdullah Qəzvini qəsəbə adlandırdığı həmin yerləri Rəşidəddin «qəryə» kimi qeyd etmiĢdir. Bundan da belə bir nəticəyə gəlmək olar ki, bəhs etdiyimiz dövrdə «qəryə» müasir qəsəbəni, «deh» isə kəndi xatırladır. Qəryə kənddən xeyli böyük idi. Həmin mahalda Rəşidəddin bir sıra qəryələrin, o cümlədən Şalcan, Nəbəst, Kafir, Məlik, Şindabad, Kuşək, Radiyan adını çəkmişdir. Bu mahalda Gedənciq kəndinin adını da qeyd etmişdir.
Başqa qaynaqlarda yazılır: "Ərvnəq mahalı şəhərin qərbindədir. Başlanğıcı şəhərin üç fərsəxliyindədir, on beş fərsəxliyində qurtarır. Sahəsi beş fərsəxdir. Məhsuldar mahaldır. Təbrizdə olan dənli bitkilər, üzüm, meyvələrin ən məhsuldar yeri buradır. Otuz kəndi vardır və bunların əksəriyyəti böyük qəsəbəyə bənzəyir. Sis, Nist, Şəbüstər, Kuzəkonan və Dayğan, Sufiyan və qeyri".
1594 Təbriz əyalətinin Təbriz sancağının nahiyəsi
Çester Karlson
Çester Karlson (8 fevral 1906; Sietl — 19 sentyabr 1968; Nyu York — ABŞ fiziki, kseroqrafiyanın banisi.
Həyatı
Çester Karlson 1906-cı il, 8 fevral tarixində Sietldə İsveç mühacirinin ailəsində dünyaya gəlib. Atası və anası xəstə olduğundan Çester artıq on dörd yaşından işləməyə və ailəyə maddi cəhətdən kömək etməyə başlayır. O, çətinliyə baxmayaraq "Riverside Junior College" kollecini bitirərək Kaliforniya Texnologiya İnstitutuna daxil olur. Karlson 1930-cu ildə fizika sahəsində bakalavr dərəcəsinə layiq görülür, 1936-cı ildə "New York Law School" hüquq təhsil müəssisəsinə qəbul olur.
O, Nyu-Yorkda "Bell Telephone Laboratories" laboratoriyasında çalışmağa başlayır. Ancaq böyük böhranın başlanması ilə vəziyyət dəyişir, gələcək ixtiraçı işdən çıxarılır. Bir ildən sonra Karlson "PR Mallory Company" (hal-hazırda Duracell) şirkətində çalışmağa başlayır, tezliklə patent bölməsinin rəhbəri olur.
1934-cü ildə Karlson Çester sənədlərin üzünün alınmasının tez və rahat üsulunu işləyib hazırlamağa başlayır. 1947-ci ildə çox da böyük olmayan The "Haloid Company" (sonradan adını dəyişərək "Xerox Corporation" olur) firması kseroqrafiya (yun. sözləri "kseroks" — quru və "qrafe" — yazıram) hüququnu alır və 11 ildən sonra bütün dünyada sadəcə kseroks adlandırılan ilk üzçıxaran aparat satışa çıxarılır. Xerox-dan aldığı 150 milyon dolların 100 milyonunu Çester Karlson xeyriyyə işlərinə sərf edib.