Qazaxıstanın_xarici_siyasəti
Beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlıq
Ölkəmizin beynəlxalq aləmdə müsbət imicinin və beynəlxalq statusunun formalaşması ölkə rəhbərliyinin xarici siyasətdəki müdrik qərarları sayəsində mümkün olmuşdur. Bu çərçivədə nüvə silahının yayılmaması, dini ekstremizmə qarşı mübarizə, dünya dinləri arasında tolerant münasibətlərin qurulması məsələlərini qeyd edə bilərik. Bu əsasda ölkəmiz, regional və qlobal təhlükəsizlik maraqları naminə beynəlxalq təşəbbüslə öz təşəbbüsü ilə çıxmaq imkanına malikdir. Məsələn, Qazaxıstan 2003-cü ildə keçmiş Sovet İttifaqının lideri olaraq Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatının (ATƏT) sədrliyinə namizədliyini irəli sürdü. Son illərdə Qazaxıstan bu məqsədə çatmaq üçün əzm və əzm nümayiş etdirdi. Ölkəmizin sədrliyə namizədliyini Qazaxıstanın beynəlxalq təhlükəsizliyə verdiyi töhfəni yüksək qiymətləndirən bir çox ölkə dəstəklədi. Qazaxıstanın ATƏT sədrliyinə namizədliyinin səbəblərindən biri də ölkəmizi indi öz ərazilərində yaranan artan təhdidlərə qarşı dura biləcək güclü, təsirli bir təşkilata çevirməkdir. Qazaxıstanın ATƏT-ə sədrlik etmək istəməsinin nəticəsi 2007-ci ilin noyabrında Madriddə ATƏT-ə üzv ölkələrin Xarici İşlər Nazirləri Şurasının qərarı oldu. Bu qərar nəticəsində Qazaxıstan 2010-cu ildə ATƏT-ə sədrlik edəcək. Madrid Konqresinin qərarı beynəlxalq ictimaiyyətin son 18 ildə Qazaxıstanın müstəqil bir dövlət kimi qazandığı uğurların əhəmiyyətini tanımasının sübutlarından biridir. Eyni zamanda qeyd etmək lazımdır ki, Qazaxıstan bu beynəlxalq təşkilatın sədri kimi beynəlxalq təhlükəsizliyin təmin olunmasına yönəlmiş aktual məsələlərin həlli üçün bir sıra təkliflər verə bilər. Qazaxıstanın təhlükəsizlik sahəsində möhkəm təcrübəsi beynəlxalq səviyyədə böyük maraq doğurur və ATƏT-in inkişafına müsbət təkan verəcəkdir. Axı ATƏT-ə sədrlik Qazaxıstanın Avropanın regional təhlükəsizlik sisteminə inteqrasiyası, təşkilatın əsas üzvləri ilə bərabər Avropa məsələlərinin həlli ilə bərabər bərabər dialoqun davam etdirilməsi üçün bir fürsətdir. Qazaxıstan diplomatiyasının uğurlarından biri də Qazaxıstan Respublikasının Prezidenti Nursultan Nazarbayevdir. Nazarbayevin Asiyada Qarşılıqlı Etimad Tədbirləri Konfransını (CICA) çağırmaq fikri gerçəkləşdi. Bu fikir Qazaxıstan Prezidenti tərəfindən 1992-ci ilin oktyabrında irəli sürülmüşdür. O vaxtdan bəri, Qazaxıstan 2002 və 2006-cı illərdə iki CICA zirvəsinə ev sahibliyi etdi. Bu görüşlər beynəlxalq səviyyədə yüksək qiymətləndirildi. 17 iyun 2006-cı ildə Almatıda keçirilmiş İkinci CICA Zirvəsində forum iştirakçılarının Asiyada əməkdaşlıq və təhlükəsizlik məsələlərinin əsas məsələlərini birlikdə həll edəcəklərini bildirən bir bəyannamə və təşkilatın katibliyi ilə bağlı razılaşma imzalanmışdır. Hazırda CICA 20 Asiya üzv dövlətində, 7 dövlətdə və 3 beynəlxalq təşkilatda müşahidəçi statusuna malikdir. Forum, Asiya qitəsində dinc dialoq və mürəkkəb geosiyasi məsələlərin həlli üçün bir platformaya çevrilmiş Asiyada sabitliyin və təhlükəsizliyin möhkəmləndirilməsinə yönəlib. Almatıda AİTAK üzvü 62 ölkədən 400-dən çox nümayəndənin qatıldığı Asiya və Sakit Okean üçün İqtisadi və Sosial Komissiyanın (UNSCAP) 63-cü iclası Qazaxıstan və Orta Asiya üçün əhəmiyyətli bir hadisə oldu. Qeyd etmək lazımdır ki, bu, Orta Asiyada ilk belə hadisədir. Mövcud beynəlxalq vəziyyətdə beynəlxalq və regional təşkilatlarla əlaqələrin qurulması xüsusilə vacibdir. Onların əsas fəaliyyəti təhlükəsizliklə bağlıdır. Belə təşkilatlardan biri də Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatıdır (ŞƏT). 2001-ci ildən etibarən Qazaxıstan Respublikası Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının (ŞƏT) yaradılması təşəbbüsündə iştirak edir və bu təşkilat daxilindəki fəaliyyətləri xarici siyasətin əsas istiqamətlərindən birinə çevrilir. Hazırda ŞƏT-ə Qazaxıstan, Qırğızıstan, Çin, Rusiya, Tacikistan və Özbəkistan, müşahidəçi ölkələr arasında Monqolustan, İran, Hindistan və Pakistan daxildir. ŞƏT çərçivəsində dialoq sayəsində Qazaxıstan siyasi, ticari-iqtisadi və humanitar sahələrdə bir çox məsələlərin, habelə terrorizm, ekstremizm və separatizmlə mübarizədə səfərbərlik məsələlərinin həllinə yönəlmiş konstruktiv dialoq aparmaq imkanına malikdir. ŞƏT-in siyasi sabitliyin və təhlükəsizliyin təmin edilməsindəki mühüm rolu onu beynəlxalq səviyyədə nüfuzlu bir təşkilata çevirdi. Yuxarıda göstərilən faktlar göstərir ki, Qazaxıstan müstəqillik illərində xarici siyasətini fəal şəkildə aparan güclü, etibarlı bir dövlətə çevrilib. Qeyd etmək lazımdır ki, bu, ölkə rəhbərliyi tərəfindən xarici siyasətin düzgün və effektiv aparılması sayəsində mümkündür. İqtisadi nailiyyətlərimiz də bunu göstərir. Müstəqillik illərində respublika 50 milyard dollar qazandı. Ölkənin qızıl-valyuta ehtiyatları durmadan artır. Statistika Agentliyinə görə 1995-ci ildən 2005-ci ilə qədər qızıl-valyuta ehtiyatlarının həcmi 9 dəfə artaraq 15.085 milyon dollar təşkil etmişdir. meydana gəldi. 2002-ci ilin martında ABŞ Qazaxıstana "bazar iqtisadiyyatı" statusu verdi. Bu, respublikanın apardığı bazar islahatlarının nəticələrinə işarədir. 2006–2007-ci illərdə Dünya İqtisadi Forumu tərəfindən nəşr edilmişdir. Dünya Rəqabət İndeksinə görə Qazaxıstan Rusiya və Türkiyəni qabaqlayaraq 56-cı yerdədir. Bu siyahıya görə, Qazaxıstan Mərkəzi Asiya ölkələri arasında liderdir. Genişlənmiş iqtisadi imkanlar respublika qarşısında yeni xarici siyasət hədəfləri qoyur. Mütəxəssislərin fikrincə, sürətlə böyüyən Qazaxıstan iqtisadiyyatı "sabitlik ixracatçısı" olaraq bölgədəki iqtisadi inkişaf üçün katalizator ola bilər. Eyni zamanda qazaxıstanlıların intellektual potensialı və dövlətin təbii ehtiyatları əsas ola bilər. Mümkündür ki, böyük neft və qaz ehtiyatlarına sahib olan respublika, inkişaf etməkdə olan qlobal enerji təhlükəsizliyi sistemində mühüm rol oynayacaq dünya bazarına aparıcı karbohidrogen tədarükçüsü olsun.