Fransua_Rable
Həyatı
17 yanvar 1536-ci il tarixində verilmiş sənədlərin birində deyilir ki, "Rableyə hər yerdə təbabətlə məşğul olmağa icazə verilir,ancaq bir şərtlə-bu gərək təmənnasız olmalıdır və oddan dəmirdən istifadə olunmamalıdır,çünki ,bu tipli əməliyyatlar ruhanilərə qadağan edilib".1537-ci ildə Rable tibb doktoru adını qazanmışdır. Rable Fransanı şəhərbəşəhər gəzərək həm həkimlik edir,həm ruhani kimi fəaliyyət göstərir,həm də günü-gündən təhsilini artırdı.1532-ci ildə Lion şəhərində yaşayarkən o,böyük bir xəstəxananın həkimi olur və ele həmin vaxt da Niderland humanizminin və ümumiyyətlə,Avropa İntibahının ən görkəmli nümayəndələrindən biri olan Rotterdamlı Erzamla məktublaşır. "Qarqantüa və Pantaqrüel"romanının "Məşhur Pantaqruelin çox dəhşətli və vahiməli əməlləri və qəhrəmanlıqları"adlanan birinci kitabını da Fransua Rable məhz elə bu şəhərdə yazmış və 1533-cü ildə Alcofridas Nasier imzası ilə çap etdirmişdir. Bu dövrdə Rable hələ yazıçı olacağı barədə tam qərara gəlməmişdi və daha çox elmi fəaliyyətlə məşğul olurdu.O,bir müddət astronomiya,təbabət və arxeologiya elmləri ilə ciddi məşğul olmuş,daha doğrusu,1532-1533-cü illərdə tibb sahəsində və hüquq sahəsində olan antik əsərlər üçün (Hippokrat,Halen)hazırladığı izahatları və təqvimləri çap etdirmişdir.Onun astronomiya,təbabət sahəsində boyük təcrübəsi vardı. Rablenin belə universal biliklərə sahib olması,heç şübhəsiz ki,İntibah dövrünün tələblərindən irəli gəlirdi.Avropa İntibahının bütün digər titanları (Dante, Petrarka, Roterdamlı Erazm, T. Mor, Şekspir və s.) kimi, Rable də bir sıra elmlərlə məşğul olmuş və məşğul olduğu bütün bu sahələrdə böyük uğurlar qazanmışdır.Məşhur yazıçı olduqdan sonra da Rable elmi araşdırmalardan uzaqlaşa bilməmiş, təbabətə və arxeolaogiyaya aid elmi əsərlər yazaraq,onları çap etdirmişdir.Hətta,böyük yazıçı,qələmə aldığı yeganə romanını formaca qeyri-ciddi üslubda(nağılvari)yazsa da,bu əsərdə çox ciddi məsələlərə toxunmuş,məşğul olduğu ən ciddi elmlərin nəaliyyətlərini burada əks etdirmişdir. Fransua Rable dünya mədəniyyəti tarixinə ilk növbədə "Qarqantüa və Pantaqrüel"	romanının müəllifi kimi daxil olmuşdur. Bu əsərin yazılmasının ilk səbəbi kimi,1532-ci ildə,o zaman Rablenin yaşadığı Lion şəhərində, "Nəhəng bədheybət Qarqantüa haqqında böyük və qiymətli olmayan xronikalar" adlı müəllifsiz bayağı bir roman çap olunmuşdur.Bir sıra fırıldaqçı "Qarqantüanın əvvəlcədən verdiyi xəbərlər" adı altında dalbadal astronomik kitabçalar çap etdirməyə və bu yolla ucuz qazanc əldə etməyə çalışır.Fransua Rable Qarqantüa obrazının ,eləcə də,ümumiyyətlə bu mövzunun o dövr üçün müəyyən əhəmiyyət kəsb edə biləvək mətləbləri ifadı etmək üçün çox böyük ədəbi-bədii potensiala və imkanlara malik olduğu hiss edirvə bu qiymətli mövzunun korlanmasının qarşısını almaq məqsədilə tez-tələsik ,guya bu əsərin davamı olan "Pantaqruel"hissəsini yazıb çap etdirir.Bu əsərin çox böyük uğur qazandığını görən yazıçı bundan sonra romanın qalan hissələrini də yazmağa başlayır və beləliklə,533-cü ildən yazmağa başladığı bu roman ömrünün sonuna qədər davam etdirir.Belə ki,bu romanın beşinci,sonuncu kitabı Rablenin ölümündən sonra-1564-cü ildə işıq üzü görmüşdür. Rablenin yaşadığı dövr Avropanın tarixində ən ağır dövrlərdən biri idi.Bir tərəfdən geniş xalq kütlələrnin avamlığı,digər tərəfdən dövlət məmurlarının nadanlığı və ən nəhayətcəmiyyət üzərində tam hökümranlıq edən din xadımlərinin vəhşiliyi fərqli,azad fikir söyləməyə imkan vermirdi.Bu addım atanlar buna cəsarət edənlər inkvizsiyanın ən ciddi hökmləri ilə üzləşir,ya tonqallarda yandırılır,ya ömürlük zindanlara atılır,ya da ki,muzdlu qatillər tərəfindən 	qətlə yetirilirdi.Rable isə nəinki fərqli fikirlər söyləyir,azadfikirlilik nümayiş etdirirdi,o,mövcud cəmiyyətin,ictimai –siyasi quruluşun,din ehkamlarının və hökümranlığının əsaslarını,ana stünlarını dağıdırdı.A.K.Civeleqov tam haqlı olaraq yazır: "Rable bu köhnəliyə pəhləvan zərbələri endirdi,elə zərbələr ki, Qarqantüanın dəyənəyinin zərbələrindən Ved qalasının divarları və qülllələri necə dağılırdısa,bu köhnəliyin sütunları da eləcə dağılırdı.Rableni hər yandan söyürdülər.O,müdafiə olunurdu,maskalanırdı,manevrlər edirdi və qaragürahun ən amansız təzyiqlərinə baxmayaraq,bu həddindən artıq çətin də olsa belə,tonqala düşmürdü-bunu bacarırdi. Rable təxminən 8 aya yaxın Romada yaşayır.Bu zaman Roma papası VII Klimenti III Pavel əvəz edir.Vaxtının çoxunu papa iqamətgahında keçirən Rable burada da "səmərəli işlərlə" məşğul olur,o,saray bağçasında bir sıra ona məlum olmayan tərəvəz və bitkilər aşkar edir ,onların toxumunu toplayaraq Fransaya göndərir.Romadan qayidanadan sonra isə o,bir müddət botanika elmi ilə məşğul olur.Rable eyni zamanda ,təbabətlə,astronamiya və arxeologiya ilə də məşğul olur.Sanki romanın üçüncu hissəsini yazmaq haqqında düşünmür.Əslində isə o bu barədə düşünürdü,özüdə çox ciddi düşünürdü. Nəhayət,1546-ci ildə romanın "Üçüncü kitabı" çapdan çıxır.Lakin Rablenin özünü qorumaq üçün etdiyi bütün ciddi-cəhdlər hədər gedir.Bu zaman kilsə qanunları və inkvizisiya tüğyan edirdi.Onun keçmiş dostu Etyen Doleni tonqalda yandırılır.1548-ci ildə "Dördüncü kitabın birinci hissəsi çapdan çıxır". 1552-ci ildə yazıçı bu kitabı da yazıb bitirir.Bu kitab da əvvəlki kitablar kimi,din məhkəməsinin qərarı ilə qadağan edilir.Hətta bu zaman onun yaşadığı Lion şəhərində söz-söhbət gəzirmiş ki,guya Rable həbs edilib. Parisdə onun izinə düşmək cəhidləri boşa çıxır.Rable sanki qeybə çəkilmışdı.Rable 1553-cü ildə Parisdə vəfat edib və elə o çəhərdə də dəfn edilir.