cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Musa Cəlil adına Tatar Opera və Balet Teatrı
Müasir dövr
2001-ci ildən bədii rəhbərlik, adi akademik üslubdan kökündən fərqli olan digər istiqamətlərdə aktiv yaradıcılıq axtarışları aparmağa başladı. Söhbət, teatrın müasir dünya musiqi teatrının ən son tendensiyaları ilə uyğunlaşmasına imkan verən bir sıra beynəlxalq layihələrdən gedir.
Ümmügülsüm
Ailəsi
Məhəmmədəli Rəsulzadənin bacısı, Məhəmmədəmin Rəsulzadənin isə əmisi qızıdır. 1920-ci ilin əvvələrində Seyid Hüseyn ilə ailə həyatı qurub. Qızı Qumral Sadıqzadə atasının yolu ilə gedib, yazıçıdır. Oğlanları Oqtay və Toğrul dünyada tanınmış rəssamlardır.
Musa Cəlil adına Tatar Opera və Balet Teatrı
Müasir dövr
1994-cü ildən bəri teatr hər il Qərbi və Şərqi Avropa ölkələrinə (Böyük Britaniya, Almaniya, Avstriya, İsveç, İsveçrə, Lüksemburq, Hollandiya, Portuqaliya, Danimarka, Fransa və s.) beynəlxalq qastrol səfərləri təşkil edir. Bu müddət ərzində xarici tamaşaçılara teatrın bütün opera və balet premyeralarını — ildə 100-dən çox tamaşa təqdim etmişdir. Teatrın inzibati və bədii quruluşunun spesifik bir xüsusiyyəti, teatrın uzun illərdir yaradıcı ambisiyaları toqquşmalarından, intiriqalardan uzaq olmasıdır. Belə ki, teatr "böyüklər" (rejissor, xoreoqraf, rəssam) institutundan imtina etmişdir. Bu da öz növbəsində sağlam yaradıcılıq rəqabətinin qorunmasına imkan verir. Ölkədə birincilərdən olan teatr, operanın bədii rəhbəri və baletin bədii rəhbəri vəzifələrini təsis etmişdir ki, teatrın bədii və inzibati siyasətini rejissorlar deyil, onlar həyata keçirir.
Teatrda mövcud iş təşkili forması sayəsində onun bədii sərhədləri əhəmiyyətli dərəcədə genişlənir, bu da ilk növbədə tamaşaçıya fayda verir, çünki zamanla seçilən ən yaxşısını görmək və eşitmək imkanı əldə edir, yəni yeni opera və balet şedevrləri yaradılır. 1990-cı ildə şiddətli rəqabəti və qonaq ifaçıları dəvət etmə praktikasından, eyni zamanda tamaşadan sonrakı qonorardan (tək bir şəxs üçün fərdi qonorar və zəmanətli əmək haqqı) geniş istifadə bacarığı ilə müqavilə sisteminin tətbiqi sayəsində teatr yalnız orta səviyyəli bir tamaşa səviyyəsindən və buna görə də bir çox rus teatrının taleyindən qaçmaqla yanaşı həm də milli repertuar xaricində heç bir teatrın nail olmayan səviyyəyə çatdı. Bundan əlavə, eyni aktyor heyəti ilə tamaşa iki dəfə səhnəyə qoyulmur, bunun sayəsində bütün teatr əsərlərinin premyera səviyyəsini qoruyub saxlamaq və hadisələrə təsir etmək hallarından qaçmaq mümkündür.
Ümmügülsüm
Ailəsi
Sonralar jurnalın redaktoru, görkəmli yazıçı Seyid Hüseynlə tanış olmuş, ailə qurmuşdur. Çox keçmədən həm Seyid Hüseyni, həm Ümmügülsümün ailəsini yaxından tanıyan Hüseyn Cavid C.Məmmədquluzadənin "Ölülər" pyesi birinci dəfə Bakıda səhnəyə qoyulanda teatrda onları tanış edir. Beləliklə Seyid Hüseyn çoxdan bəri maraqlandığı qızı görüb bəyənir.
Musa Cəlil adına Tatar Opera və Balet Teatrı
Müasir dövr
"FORBES" jurnalının araşdırmasına görə (Oktyabr 2009), TM.Cəlil adına Tatar Akademik Dövlət Opera və Balet Teatrı tamaşalar zamanı dolma səviyyəsinə görə Rusiyada ikinci ən böyük salondur (93%). Yalnız Sankt-Peterburqdakı Mariinski Teatrı bu siyahıda birinci yerdədir.
Qazaxıstanda Konstitusiya Referendumu (2022)
2022-ci il iyunun 5-də Qazaxıstanda Konstitusiyaya 56 dəyişikliyin təsdiq edilib-edilməməsi ilə bağlı referendum keçirilib. Bu, müstəqil Qazaxıstanda keçirilən üçüncü referendum idi və sonuncu referendum 1995-ci ildə keçirilmişdi. Səsvermə yerli dildə Respublika referendumu adlandırıldı və 1995-ci ildə ilk dəfə olan ratifikasiyadan sonra qəbul edilmiş qanunun tərifinə uyğun olaraq ilk dəfə Respublikaçı referendum (, romanlaşdırılmış: Respublikalyq referendum;, romanlaşdırılmış: Respublikanskiy referendum) adlandırıldı.
Musa Cəlil adına Tatar Opera və Balet Teatrı
Festival və tədbirlər
Musa Cəlil adına Tatar Opera və Balet Teatrı böyük beynəlxalq festivallar məkanıdır. Bura da hər il F.İ.Şalyapin opera (1982-ci ildən), R. Nuriyev adına klassik balet (1987-ci ildən bəri mövcuddur, 1993-cü ildən Rudolf Nuriyevin adını daşıyır), habelə federal, respublika və şəhər səviyyəli bir sıra digər mədəni tədbirlər keçirilir.
Qazaxıstanda Konstitusiya Referendumu (2022)
Yeni təklif olunan düzəlişlər ilk dəfə prezident Qasım-Comərd Tokayev tərəfindən 2022-ci ilin martında, iqtisadi şəraitin pisləşməsi və sürətli siyasi islahatlara çağırışların artması nəticəsində həmin ilin yanvar ayında baş tutan zorakı vətəndaş iğtişaşlarına cavabdan sonra ilk dəfə xalqa müraciəti zamanı açıqlanıb. Tokayev açıqlamalarından sonra parlamentlə birlikdə konstitusiya dəyişiklikləri ilə bağlı təkliflərin formalaşdırılması üzrə işçi qrupu yaradıb və 2022-ci ilin aprelində konstitusiyaya dəyişikliklər layihəsi əvvəlcə Tokayev tərəfindən Konstitusiya Şurasına təsdiq olunmaq üçün təqdim edilməklə ictimaiyyətə təqdim edilib. Dəyişikliklərin hazırlanması zamanı deputatlar və qazax rəsmiləri tərəfindən rus dilinin qazax dili ilə birlikdə ortaq rəsmi dil kimi istifadəsinin istisna edilməsi və ən əsası, müxalifətlə üzləşən keçmiş prezident Nursultan Nazarbayevin imtiyazları ilə bağlı bir sıra mübahisəli təklif edilən dəyişikliklər edilib, əvvəlcə ona “müstəqil Qazaxıstanın qurucusu” kimi yeni fəxri adın verilməsi təklifi irəli sürülüb lakin bu ictimai reaksiyadan sonra ləğv edilib.
Ümmügülsüm
Ailəsi
Digər oğlu Çıgatay isə fəhlə batalyonundakı ağır katorqa işləri nəticəsində vərəm xəstəliyinə tutulub, 24 yaşında vəfat edib.
Musa Cəlil adına Tatar Opera və Balet Teatrı
Festival və tədbirlər
Teatr açıq havada hər il ədəbi tədbirlər də keçirir. Belə ki, Abdulla Tuqayın abidəsi önündə şairin doğum günündə, Puşkin abidəsi qarşısında slavyan yazılı günündə ədəbi tədbirləri baş tutur.
Qazaxıstanda Konstitusiya Referendumu (2022)
Aprelin 29-da Qazaxıstan Xalq Assambleyasının sessiyasında prezident Tokayev konstitusiyaya edilən dəyişiklik və əlavələrin təsdiqi üçün respublika referendumunun keçirilməsi ideyasını qaldırıb. Mayın əvvəlində parlament konstitusiyaya dəyişikliklər və əlavələr paketi layihəsini qəbul edib, daha sonra Tokayev tərəfindən imzalanıb və prezident fərmanı ilə referendumun keçirilmə tarixini təyin edib. Mətbuat xidmətinin mayın 5-də dərc etdiyi fərmanda səsvermə bülletenində yer alacaq aşağıdakı sual açıqlanırdı: “2022-ci il mayın 6-da kütləvi informasiya vasitələrində dərc olunmuş “Qazaxıstan Respublikasının Konstitusiyasına əlavələr və dəyişikliklər haqqında” Qazaxıstan Respublikası Qanununun layihəsində nəzərdə tutulmuş Qazaxıstan Respublikasının Konstitusiyasına əlavə və dəyişiklikləri qəbul edirsinizmi?”. Ertəsi gün konstitusiyaya 33 maddəyə edilən dəyişiklikləri əhatə edən, sənəddə edilən ümumi dəyişikliklərin üçdə birini təşkil edən təklif edilən düzəlişlər paketinin yekun işlənmiş variantı yayımlandı.
Ümmügülsüm
Xatirəsi
Qızı Qumral Sadıqzadə atası Seyid Hüseynə həsr olunmuş "Son mənzili Xəzər oldu" romanının 2-ci hissəsində Ümmügülsümdən də geniş bəhs etmişdir.
Qazaxıstanda Konstitusiya Referendumu (2022)
Mərkəzi Seçki Komissiyası iyunun 5-də axşam saatlarında seçicilərin səsvermədə ilkin olaraq 68,4 faiz iştirak etdiyini açıqlayıb. İyunun 6-da gecə yarısı Qazaxıstanın dövlət mediasında səsvermə başa çatdıqdan sonra referendumun işıqlandırılması zamanı dərc olunan exit-poll nəticələri göstərib ki, Qazaxıstan vətəndaşlarının 74%-dən çoxu konstitusiya dəyişikliklərini dəstəkləyib.
Hadisələrin əvvəli
Qazaxıstan Konstitusiyasına əsaslı dəyişikliklərin edilməsi çağırışları Nursultan Nazarbayevin prezidentliyi dövrünə gedib çıxır, o vaxtdan bəri Qazaxıstanın buraxılmış Ali Şurasının olmaması ilə vəzifədə olduğu ilk müddətdə Prezident 1995-ci ilin avqustunda onun icra səlahiyyətlərini xeyli genişləndirən konstitusiya referendumuna nəzarət edirdi: parlamenti buraxmaq hüququ, o cümlədən Konstitusiya Məhkəməsinin məşvərət orqanına çevrilməsi, faktiki olaraq Nazarbayevə konstitusiyaya sərbəst dəyişikliklər etmək səlahiyyəti vermişdi, bu da Qazaxıstanda avtoritar idarəçiliyə gətirib çıxardı, çünki hakimiyyətin bütün qolları buna məcbur idi. Siyasi müxalifətin boykot etdiyi 1995-ci ilin avqust referendumu sonradan seçicilərin 90%-i tərəfindən bəyənildi və yerli müşahidəçilər tərəfindən saxtalaşdırıldığı iddiası ilə ittiham olundu.
Ümmügülsüm
Xatirəsi
2022-ci il dekabrın 18-də “Bakı” Rəsm Qalereyasında Ümgülsüm Sadıqzadənin xatirəsinə həsr olunmuş “Çəmən ayrısı” adlı sərgi açılıb.
Qazaxıstanda Konstitusiya Referendumu (2022)
Hadisələrin əvvəli
Bu illər ərzində müxalifət və hökumətin özü tərəfindən konstitusiyaya islahatların aparılması üçün bir neçə cəhd edilib. Keçmiş sovet respublikalarında baş verən rəngli inqilablar fonunda 2004-cü ilin sonlarında bir neçə müxalifət partiyasından ibarət Qazaxıstan Demokratik Qüvvələrinin Koordinasiya Şurası yaradılıb və ona keçmiş Məclis sədri Jarmaxan Tuyakbay rəhbərlik edib. Koordinasiya Şurası siyasi islahatların həyata keçirilməsinə yönəlib və 2005-ci il prezident seçkiləri öncəsi Qazaxıstanın özünün təklif etdiyi konstitusiya layihəsini hazırlayıb. Lakin 2005-ci ilin avqustunda layihə üçün vərəqələr paylanmadan əvvəl polis tərəfindən müsadirə edildi. Buna baxmayaraq, Nazarbayevə qarşı prezidentlik yarışında iştirak edən aparıcı müxalifət xadimi Tuyakbay prezidentlik müddətinin bir dəfə məhdudlaşdırılmasını və hazırkı prezidentin qohumlarının siyasi vəzifə tutmasının qadağan edilməsini tələb edən yeni konstitusiya üçün kampaniya aparırdı. Səylərə baxmayaraq, Nazarbayev 2005-ci il prezident seçkilərində üçüncü müddətə namizədliyini qazanmağa davam etdi, Tuyakbay isə nəticələri tanımaqdan imtina etdi və uğursuz bir şəkildə seçkiləri ləğv etməyə çalışdı, beləliklə, yeni konstitusiyanın həyata keçirilməsi üçün hər hansı şansı itirdi. Janaozen aksiyalarından və 2012-ci il qanunvericilik seçkilərindən sonra o vaxt müxalifətdə olan Milli Sosial Demokrat Partiyasına rəhbərlik edən Tuyakbay siyasi islahatların və konstitusiya dəyişikliklərinin müzakirəsi üçün "təşkilati, texniki, ideoloji məsələlər" baxımından 2012-ci ilin payızında ümummilli qurultay keçirilməsinin mümkünlüyünü təklif etmişdi. 2017-ci ildə prezident Nazarbayev konstitusiya islahatları təklif etdi ki, bu da ilk dəfə olaraq rəvan siyasi varisliyi təmin etmək məqsədilə parlamentə daha çox səlahiyyətlər verməklə və hakimiyyət qolları arasında daha çox səlahiyyət bölgüsünə imkan verməklə icra hakimiyyətinin səlahiyyətlərini azaldır, baxmayaraq ki, bu, siyasi plüralizmi gücləndirməmişdir.
Prezident Nazarbayevin 2019-cu ilin martında istefasından sonra, Qazaxıstan vətəndaş cəmiyyətində və sosial mediada artan siyasi fəallıqla, liberal islahatların həyata keçirilməsi üçün yeni addım atmış prezident Qasım-Comərd Tokayevə qarşı ictimai təzyiq artdı. 1993-cü ildə Qazaxıstanın ilk konstitusiyasının müəllifi olmuş Qazaxıstan SSR Ali Sovetinin keçmiş sədri Serikbolsın Abdildin onun qaytarılmasını dəstəkləydi. 2019-cu il prezident seçkiləri zamanı hər iki namizəd Əmircan Qosanov və Sadibek Tügel öz kampaniyalarında prezident-parlament sistemini müdafiə edən - Qosanovla konstitusiya dəyişikliyinə çağırdılar, Tügel isə “demokratik dəyərləri təşviq etmək üçün Qazaxıstanın yeni konstitusiyasının layihəsi üzrə referendum keçirməyi təklif etdilər. 2019-cu ilin avqustunda Konstitusiya Günündə Oyan, Qazaqstan hərəkatının fəalları Almatıda konstitusiyaya parlament sisteminə əsaslanacaq islahat tələbi ilə yürüş keçirdilər. Ak Jol Demokratik Partiyası 2021-ci il qanunvericilik seçkiləri üçün seçki proqramında da "prezident sistemindən parlament sisteminə mərhələli keçid" çağırıb. Daha da artan çağırışlara baxmayaraq, siyasi analitiklərin fikrincə, prezident Tokayevin konstitusiya islahatına çox az marağı var idi, çünki onun sələfi Nazarbayev hələ də müxtəlif nüfuzlu dövlət postlarına, xüsusilə də prezidentlikdən istefa verdikdən sonra Ali Şura sədrliyinə malik idi və Tokayevə faktiki olaraq minimal qərar qəbul etmə səlahiyyətləri buraxdı.
2022-ci ilin yanvar iğtişaşları
Prezident Tokayev ilk baxışdan nümayişləri tam razı salmaq üçün az iş görüb, ictimaiyyəti ictimai asayişi pozmamağa çağırıb və hökumətə Janaozendə artan vəziyyəti araşdırmağı tapşırdı. Lakin etirazlar sonda ən böyük şəhər Almatıda iğtişaşlara çevrildi, çünki nümayişlərlə polis arasında şiddətli qarşıdurma baş verdi. Buna cavab olaraq, Tokayev televiziya ilə çıxışı zamanı sakitliyə çağırıb, burada etirazçıların bütün qanuni tələblərinə baxılacağını bəyan etdi və ictimaiyyəti təxribatlara uymamağa çağırdı. Kütləvi iğtişaşların azalmadığını görən Tokayev ümummilli fövqəladə vəziyyət elan etdi və Baş nazir Askar Maminin başçılıq etdiyi hökuməti istefaya göndərdi. Tokayev həmçinin keçmiş prezident Nazarbayevi Təhlükəsizlik Şurasının sədri kimi aparıcı rolundan azad etdi və bununla da özünə daha çox səlahiyyətlər əldə etdi. Qazaxıstan ordusu və Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatı qoşunlarının köməyi ilə Tokayev mülki əhaliyə qarşı ölümcül güc tətbiq edilməsini əmr etdiyi üçün iğtişaşlar vəhşicəsinə yatırıldı, iğtişaşlar yüzlərlə insanın ölümünə və rəsmi hesablamalara görə dəymiş ziyan 2 milyard dollardan çox valyuta itkisinə səbəb oldu.
Faciəli hadisələrdən sonra Prezident Tokayev 2022-ci il yanvarın 11-də qanunverici orqanın aşağı palatası olan Məclisdə çıxış etdi. Oradan o, “geniş və konstruktiv dialoq əsasında hazırlanacaq yeni siyasi islahatlar paketini elan etdi. 2022-ci ilin sentyabr ayına nəzərdə tutulan qarşıdan gələn illik Millətin Vəziyyəti Müraciətində vətəndaş cəmiyyəti və ekspertlərlə birlikdə" təqdim olunacağını bildirdi. Tokayev daha sonra 2022-ci ilin fevralında xarici səfirlərlə görüşü zamanı iğtişaşlara görə "intiqam və ya qütbləşmə" axtarmayacağını və administrasiyasının "genişmiqyaslı siyasi və iqtisadi islahatlar" həyata keçirəcəyini təkrarladı. Tokayevin açıqlamalarına baxmayaraq, Human Rights Watch yerli insan haqları qrupları və müstəqil medianın şahidi olduğu etirazlarda iştirak edən və olmayan hər iki Qazaxıstan vətəndaşına qarşı çoxsaylı həbsxana işgəncələri, pis rəftar və həbsdə ölüm halları barədə məlumat verib.
Dəyişikliklərin qanunvericilik layihəsinin hazırlanması
Qazax cəmiyyəti arasında prezident Tokayevin tələb olunan islahatların həyata keçirilməsi ilə bağlı hansı təşəbbüslərlə çıxış edəcəyi ilə bağlı suallar yaranıb. Tanınmış politoloqlar, siyasətçilər və ictimai xadimlər arasında parlamentin strukturu, seçki sistemində dəyişikliklər, hakim olmayan digər partiyaların rolunun artırılması ilə bağlı təkliflər səsləndirilib.
2022-ci il yanvarın 29-da “Xəbər” agentliyinə müsahibə verən prezident Tokayev Qazaxıstanda “parlament və partiya sistemi”nin islahatı barədə “ciddi düşündüyünü” və “müxtəlif ictimai və siyasi qüvvələri ortaq nöqtəyə gətirən maqnit rolunu oynadığını” açıqlayıb.
2022-ci il fevralın əvvəlində prezident Tokayevin martın ortalarında əvvəllər planlaşdırılan xalqa müraciətində siyasi islahatlar paketini açıqlayacağı bildirildi. Bu, martın 16-da, Tokayev parlamentdəki çıxışında Qazaxıstanın demokratikləşməsinə yönəlmiş bir sıra konstitusiya düzəlişləri təklif edərkən baş verdi  :
Tokayevin təklifləri ictimai cəmiyyətdə və sosial mediada müxtəlif reaksiyalarla qarşılanıb, müxtəlif iqtidaryönlü və müxalif siyasi analitiklər və xadimlər müxtəlif fikirlər səsləndiriblər. Bəziləri siyasətdə daha az prezidentin üstünlüyünü alqışladılar, digərləri isə yeni elan edilmiş islahatların sadəcə “kosmetik” olduğunu və Qazaxıstanın siyasi sisteminə heç bir sürətli dəyişiklik gətirməyəcəyini təkrarladılar və Tokayevin hələ də mövcud icra hakimiyyətinin bir çox səlahiyyətlərini saxlayacağını qeyd etdilər. 2022-ci ilin aprelində Nur-Sultana səfəri zamanı Xarici İşlər Naziri Muxtar Tleuberdi ilə görüş zamanı Mülki Təhlükəsizlik, Demokratiya və İnsan Haqları üzrə Katibin müavini vəzifəsində çalışan ABŞ diplomatı Uzra Zeya təklif edilən dəyişiklikləri alqışlayıb və ABŞ-nin Tokayevin islahatlarının tam həyata keçirilməsində Qazaxıstana yardım etməkdə maraqlı olduğunu bildirib.
Prezident Tokayev 22 aprel 2022-ci ildə Nazirlər Kabinetinin iclasında tanınmış hüquqşünas alimləri, İnsan Hüquqları üzrə Müvəkkili, parlament və dövlət nümayəndələrini vurğulayaraq işçi qrupunun hazırladığı düzəlişləri nəzərdən keçirilməsi üçün Konstitusiya Şurasına təqdim etdiyini açıqladı. Orqanlar yeni konstitusiya dəyişikliklərinin hazırlanmasında iştirak ediblər. Tokayev həmçinin qanunvericiləri parlamentin birgə iclasında qanunlara operativ şəkildə baxmağa çağırıb və işçi qrupunun təklif etdiyi bütün dəyişiklikləri dəstəklədiyini bildirib.
Hazırlıqlar
Prezident Tokayev 2022-ci ilin martında xalqa müraciətindən sonra martın 28-də öz administrasiyasının rəhbərinin müavini Ercan Jienbayevin rəhbərliyi ilə respublika Konstitusiyasına əlavə və dəyişikliklərə dair təkliflərin işlənib hazırlanmasına nəzarət edəcək işçi qrupun yaradılması barədə göstəriş verib. Qrupa bir ay ərzində təkliflər hazırlamaq tapşırılıb. Ədliyyə naziri Qanat Musin 2022-ci ilin aprelində başa çatdırılması nəzərdə tutulan layihənin hazırlanması ilə çıxışında Tokayevin gündəmə gətirdiyi Konstitusiyaya təklif olunan dəyişiklikləri özündə əks etdirən Milli Planı təqdim edib.
23 fevral 2022-ci ildə Senatın sədri Maulen Aşimbayev NeKurultay YouTube kanalına müsahibəsində yeni islahatlar istiqamətində görülən işləri şərh etdi və bildirdi ki, Analitika Məktəbi və Gənc Ekspertlər Klubu qanun layihələrinin hazırlanmasında köməklik göstərən Senatın nəzdində yaradılmış platformadır. Yeni Qazaxıstan konsepsiyasını həyata keçirmək üçün çalışırlar. Aşimbayev bəyan edib ki, Senat Tokayevin siyasətini dəstəkləmək üçün “lazım olan hər şeyi” edəcək, onun islahatları qəbul etməsini istisna etmir. Tokayevin xalqa müraciətinə cavab olaraq, Aşimbayev konstitusiya islahatlarının əsas məqsədlərini “bütün səviyyələrdə qərarların qəbulu proseslərində vətəndaşların iştirakını artırmaq və qazaxıstanlıların rifahını yaxşılaşdırmaq” adlandırıb. Qanunvericilər ekspertlər və ictimai xadimlərlə müzakirələr apardıqdan, vətəndaşların rəylərindən sonra qanunlar qəbul edilir.
Milli Məclisin aşağı palatasının sədri Yerlan Qoşanov bütün deputatları konstitusiyaya dəyişikliklərin həyata keçirilməsi işinə qoşulmağa çağırıb, qanunvericilikdə nəzərdə tutulan dəyişikliklərin hazırlanmasında təşəbbüskarlığın əhəmiyyətini qeyd edib. O, həmçinin Milli Məclisin ictimaiyyət və dövlət qurumlarının iştirakı ilə xalqa müraciətlə bağlı müzakirələrin aparılacağı dialoq platformasına çevrilməsini təklif edib.
Nursultan Nazarbayev haqqında
2022-ci ilin yanvarında baş vermiş iğtişaşlardan sonra keçmiş prezident Nursultan Nazarbayevin ictimai reputasiyasının qazax etirazçılarının əsas narazılıq hədəfi olması səbəbindən pisləşməsi ilə əlaqədar parlament 2 fevral 2022-ci ildə Nazarbayevin istefasından sonra saxladığı səlahiyyətləri ləğv edən qanuna dəyişikliklərə səs verdi. Prezident kimi, o cümlədən Təhlükəsizlik Şurasına və Xalq Assambleyasına ömürlük sədrlik, həmçinin daxili və xarici siyasətin mühüm sahələrinə veto hüququ. Qanunvericiliyə baxmayaraq, Nazarbayev parlamentdə çıxış etmək, mühüm məsələlərin müzakirəsi zamanı hökumətin iclaslarında, habelə Konstitusiya Şurasının iclaslarında iştirak etmək hüququnu saxlayıb. O, həmçinin 2000-ci ildə qəbul edilmiş konstitusiya qanunu olan "Elbaşı" ("xalqın lideri") olmaqda status-kvo olaraq qaldı və bu qanun 2010-cu ildə edilən düzəlişlə ailəsi ilə birlikdə ona cinayət təqibindən xüsusi toxunulmazlıq verdi. Nəticədə, bu, Nazarbayevin imtiyazlarından daha da məhrum edilməsi tələblərinə gətirib çıxardı ki, Məclis sədri Yerlan Qoşanov “Qazaxıstan Respublikasının Birinci Prezidenti – Elbaşı haqqında” konstitusiya qanununa dəyişikliklərlə bağlı daha bir planı istisna etdi. Ədliyyə naziri Qanat Musin də 2022-ci ilin aprelində qanuna dəyişiklik edilməsində nazirliyin özünün hər hansı imkanlarını rədd etdi və hər hansı dəyişikliyin ilk növbədə “əhalinin rəyinə” əsaslanacağını və qərarın parlamentarilərin ixtiyarına veriləcəyini qeyd etdi.
25 aprel 2022-ci il tarixində Mərkəzi Rabitə Xidmətinin brifinqi zamanı konstitusiya islahatları üzrə işçi qrupunun üzvü Yermek Abdirasılov keçmiş prezident Nazarbayevə “Konstitusiyada təsbit ediləcək” “müstəqil Qazaxıstanın qurucusu” kimi yeni xüsusi titulu təqdim etməyi təklif edib. Nəticədə, bu təklif tənqidçilər və ictimai xadimlər arasında böyük əks-səda doğurdu, o cümlədən Oljas Süleymenov, Nazarbayevin Qazaxıstanın müstəqilliyinə görə tək məsuliyyət daşımadığını və onun suverenliyinin Sovet İttifaqının dağılması səbəbindən avtomatik olaraq verildiyini iddia etdi. Aprelin 27-də Milli Məclisin sədri Yerlan Qoşanov “Qazaxıstan Respublikasının Birinci Prezidenti – Elbaşı haqqında” qanunun tamamilə ləğv ediləcəyini və Nazarbayevin “müstəqil Qazaxıstanın qurucusu” kimi qalacağını istisna etməsə də, təklif əhalinin rəyi əsasında nəzərə alınacaq deyə elan etdi. 2022-ci il mayın 4-də dövlət katibi Yerlan Karin konstitusiya islahatları üzrə işçi qrupunun bəzi üzvlərinin Nazarbayevə yeni təklif edilən statusun verilməsi ilə bağlı qərarını ləğv etdiyini, Karinin sözlərinə görə, işçi qrupun əlavə edilməsini “lazımsız” hesab etdiyini açıqlayıb. “Nazarbayevin tarixi rolu” konstitusiyasında qeyd edilir və beləliklə, Nazarbayevin adı sənəddə istisna edilir. İşçi qrupunun üzvləri arasında olan Avropa İnsan Hüquqları İnstitutunun direktoru Marat Başimov Nazarbayevin təklif etdiyi “müstəqil Qazaxıstanın qurucusu” kimi xüsusi statusun götürülməsi seçimini “çox ciddi ictimai mübahisələrlə” izah edib. İşçi qrupunun qərarını "konstitusiya islahatlarının dövlətin demokratik istiqaməti" kimi qiymətləndirərək "xüsusi bir hüquqi konsolidasiya" etmədi.
Rus dilinin statusu haqqında
2022-ci il mayın 1-də bildirildi ki, “Ak Jol” Demokrat Partiyasından olan deputat Qazıbek İsa parlament sorğusu zamanı “Dövlət dili haqqında” qanuna rus dilini istisna edən və qazax dilini yeganə tanınmış dövlət kimi qoyan düzəlişin edilməsini təklif edib. İsa 36 deputatın təklif olunan dəyişikliyin lehinə imza atdığını bildirdi və Yaponiyanı uşaqların ana yapon dilini öyrəndiyi inkişaf etmiş ölkə nümunəsi kimi göstərərək, ana dilini bilməməyin insanı “mənəvi əlil” etdiyini iddia etdi. O, qazaxdilli məktəblərdə biliyin olmaması ilə bağlı deyilənlərin mif olduğunu və beynəlxalq olimpiadalarda iştirak edənlərin əksəriyyətinin həmin məktəblərə mənsub olan şagirdlər olduğunu qiymətləndirib. Elə həmin gün internetdə İsanın digər qanunvericilərlə birlikdə Nur-Sultanda məktəblilərin valideynləri ilə görüşdüyünü və onları uşaqlarının yalnız qazax dilində oxumasına inandırmağa çalışdığını göstərən video yayılıb. Facebook-da tez bir zamanda populyarlıq qazanan xəbərlərə yazılı cavabında İsa təkid etdi ki, onun ifadələri kontekstdən çıxarılıb və onun təklif etdiyi niyyət yalnız qazax dilinin ictimai yerlərdə mövcud istifadəsini gücləndirmək olub, bunun üçün müvafiq qanun yoxdur. Bundan başqa, KazTAG-a müsahibəsində İsa cavab verdi ki, onun rus dilinin dövlət dili kimi istifadəsinin Konstitusiyadan çıxarılması ilə bağlı məktəbdə valideynlərlə görüş zamanı söylədiyi fikirlər 2011-ci ildə rəhbərlik etdiyi qrup tərəfindən yazılmış “Məktub 138” təklifinə istinad edilib. 2019-cu ildə Milli İctimai Etimad Şurasının iclasında deputat seçilməmişdən əvvəl Muxtar Şaxanov tərəfindən də eyni təklifin verildiyini etiraf etsə də, İsanın özünün də üzvü olduğu “Ak Yol” partiyasının sədri Azad Peruaşev mübahisəni “saxtaların necə ortaya çıxması”na misal çəkərək, daha sonra deyib ki, “rusdillilərin dövlət orqanlarına müraciətlə bağlı heç bir problemi yoxdur. Mən bunu sizə rusdilli qazax kimi özüm deyirəm”.
İsanın bu sözləri sosial şəbəkələrdə Qazaxıstanda rus dilindən istifadə ilə bağlı geniş müzakirələrə səbəb olub. Tarix elmləri doktoru Ziyabek Qabuldinov qazaxdilli məktəbdə qazax dilinin tədrisinin onun unudulmasının qarşısını almaq olduğunu, qazax dilinin ümumi danışıq üçün kifayət qədər inkişaf etmədiyini müdafiə etdi.
Kalani Braun
Kalani Braun - 21 mart 1997-ci ildə anadan olub. WNBA-nın Dallas Wings və Maccabi Bnot Ashdod üçün Amerikalı peşəkar basketbolçudur. O, basketbolçu karyerası ərzində bir çox mükafatlar alıb və 2017 və 2018 mövsümlərindən sonra Qadın Basketbol Məşqçiləri Assosiasiyası (WBCA) tərəfindən Ümumamerikalı adına layiq görülüb.
Dallas Wings
2 fevral 2023-cü ildə Braun Dallas Wings ilə təlim-məşq toplanışı zamanı müqavilə imzaladı. Braun Wingslə təlim-məşq toplanışından keçdi, lakin onların etdiyi son əsas heyətdə yer ala bilməyən basketbolçulardan biri oldu və o, 2023 Açılış Gecəsi siyahısında yer almadı. O, bir neçə həftə sonra Wings-ə qayıtdı, çünki o, Wings-in komandada zədələri olduğuna görə Çətinlik Müqaviləsi imzaladı. 23 iyun 2023-cü ildə Braun Wingslə Çətinlik Müqaviləsindən azad edildi. Bir gün sonra Wings ilə başqa bir Çətinlik Müqaviləsi ilə qayıtdı. Çətinlik Müqaviləsi sadalanan tərəflərin öhdəliklərini tarazlaşdırmağa kömək etmək üçün müqavilələrə çətinliklə bağlı müddəalar daxil edilir. Vəziyyətlər dəyişirsə və bir tərəf indi qeyri-bərabər öhdəlik götürürsə, çətinlik bəndi müqavilələrin şərtlərinin dəyişdirilməsinə imkan verir. Çətinlik bəndləri ən çox beynəlxalq ticarət müqavilələrinə daxil edilir.
Melilit
Melilit qrupu — minerallar
Haqqında
Melilit qrupu - helenit-okermanit sülb məhlullar seriyasının aralıq üzvü. (Ca,Na)2 (Al, Mg) [(Si,Al)2O7]. Quruluşda [SiO4], [AlO4], [MgO4] tetraedrləri Ca-O ilə birləşən təbəqələr əmələ gətirir. Bəzən oksigen (OH)-la əvəz olunur. Sıranın son üzvlərinə aid olan minerallar nadir tapılır. Təbii melilit qrupu tərkibində, adətən, çoxlu dəmirli okermanit - Ca2Fe2+[Si2O7] olur. Tetraedr. Habitus lövhəvari, qısa sütunvari. İkiləşməsi {100} və {001} üzrə. Ayrılması {001} üzrə orta, {110} üzrə qeyri-mükəmməl. Aqreqatı: dənəvər, şüalı. Rəngsiz, sarı, boz, yaşıl. Sərtliyi 5-6. Xüsusi çəkisi 2,98-3,3. Alneit, bazalt, olivinitlərdə tapılır; əhəngdaşılarının qabbro ilə və hiperbazitlərin qələvi süxurlarla kontaktında rast gəlir. Növ: hardistonit.
Vitali Şerbo
Vitali Venediktoviç Şerbo (Віталь Венядзіктавіч Шчэрба; doğ. 13 yanvar 1972-ci il, Minsk, Belorus SSR, SSRI) — Sovet və Belarus gimnastı, 1992-ci ildə altı dəfə Olimpiya çempionu (tarixdə tək oyunlarda 6 qızıl mükafat qazanan yeganə üzgüçü olmayan idmançı), bütün dövrlərin ən yaxşı gimnastlarından biri (bütün 8 kateqoriyada - fərdi və komanda çempionatlarında dünya çempionu olmuş yeganə kişi idmançı, eləcə də bütün 6 alətdə). SSRİ-nin əməkdar idman ustası (1991), Belarus Respublikasının əməkdar idman ustası (1994). Vitalinin ilk məşqçisi Leonid Vydritskidir. "Əmək ehtiyatları" idman cəmiyyətində çıxış edirdi.
Bioqrafiyası
Şerbo 1992-ci ildə Barselona Olimpiadasında əfsanəyə çevrildi. O altı qızıl medal qazandı. Tarixdə yalnız iki nəfər bir olimpiadada 6-dan çox qızıl medal qazana bilmişdir - 1972-ci ildə Münhendə 7 qızıl medal qazanan amerikalı üzgüçü Mark Spitz və Pekin-2008-də 8 qızıl medal qazanan Maykl Felps.
Gimnastika yarışlarının keçirildiyi Palau San Jordidə Vitali komandanın tərəfdaşları ilə (İqor Korobchinsky, Grigory Misyutin, Valeri Belenkiy, Alexey Voropaev və Rüstəm Şaripov) Çin və Yaponiya milli komandalarını məğlub edərək komanda çempionluğunu qazandı. Sonra Qriqori Misyutin və Valeri Belenkiyi qabaqlamaqla mütləq çempionluğu qazandı. 2 avqust 1992-ci ildə o, ümumiyyətlə idman və xüsusilə gimnastika tarixində misilsiz bir nailiyyətə imza atdı - 1 gündə 4 Olimpiya qızıl medalını qazandı. 1992-ci ildə BOK Şerboya ilin ən yaxşı idmançısı kimi Jesse Owens mükafatını təqdim etdi.
Hal-hazırda Vitali Las Vegasda yaşayır və burada «Vitaly Scherbo School of Gymnastics» məktəbini işlədir.
Renat Salavatov
Renat Salavat oğlu Salavatov (Ренат Салават улы Салаватов, 5 noyabr 1949-cu il, Çimkənd, Qazaxıstan SSR, SSRİ) — SSRİ dirijoru, bəstəkarı. Tatarıstanın xalq artisti və Qazaxıstanın əməkdar mədəniyyət xadimi, Rusiya Federasiyasının əməkdar artisti (2010). Musa Cəlil adına Tatarıstan Opera və Balet Teatrının baş dirijoru (2003-cü ildən).
Həyatı
Renat Salavatov oğlu Salavatov 5 noyabr 1949-cu ildə Qazaxıstan SSR-in Çimkənd şəhərində anadan olub. 1969-cu ildə Moskva Mərkəzi Musiqi Məktəbinin violonçel (müəllim Alla Evgenievna Vasilieva), 1974-cü ildə Leninqrad Dövlət Konservatoriyasının (indiki N.A.Rimski-Korsakov adına Sankt-Peterburq Konservatoriyası) simfonik dirijorluq fakültəsini bitirmişdir. Konservatoriyada onun müəllimləri professorlar K.A.Simeonov və İ.A.Musin idilər. Orduda xidmətdən sonra təhsilini professor L.M.Qinzburgun kursunda P.İ.Çaykovski adına Moskva Konservatoriyasının aspiranturasında davam etdirmişdir.
Yaradıcılığı
1979-cu ildə aspiranturanı bitirdikdən sonra Kazan şəhərindəki Tatarıstan Dövlət Filarmoniyasının simfonik orkestrinin rəhbəri vəzifəsinə qəbul edilmişdir. 1985-ci ildə Abay adına Qazaxıstan Akademik Opera və Balet Teatrının baş dirijoru vəzifəsinə dəvət edildi. Dörd il sonra Abay adına Qazaxıstan Akademik Opera və Balet Teatrının baş dirijoru oldu. 1989-1990-cı illərdə Mariinski Teatrının dirijoru işləmişdir. SSRİ-nin dağılmasından sonra Almaniyaya işləməyə getmiş, 1990-1995-ci illərdə Münhendəki Bavariya Milli Baletinin pianoçusu və dirijoru kimi çalışmışdır. Sonrakı altı il ərzində İsveç Kral Opera Teatrının dirijoru olaraq işləmişdir. İsveç teatrının səhnəsində Don Kixot, Şelkunçik, Per Günt, Fröken Yuliya, Jizel və s. tamaşalara dirijorluq etmişdir. Müxtəlif vaxtlarda İngiltərə Milli Opera, Nyu York Metropolitan Opera, Böyük Teatr və s. səhnələrində dirijor olmuşdur.
2000-ci ildə Mariinski Teatrında Renat Salavatov J.Massnenin "Mannon" (xor K.Makmillan) və İ.Stravinskinin "Petruşka" (xor M.Fokin) baletlərini səhnələşdirmişdir. 2001-ci ildən yenidən Qazaxıstan Opera Teatrının baş dirijoru, 2003-cü ildən Musa Cəlil adına Tatar Opera və Balet Teatrının baş dirijoru vəzifəsində çalışır.
Yevgeni Fyodoroviç Svetlanovu müəllim kimi qəbul edir. Onunla İsveç Kral Operasında işləyərkən Stokholmda tanış olmuşdur. O illərdə Y.Svetlanov İsveç Radio Orkestrinin rəhbəri idi.
Ailəsi
Renat Salavat oğlu Salavatov ailəlidir, uşaqları və nəvələri. Ailəsi İsveçdə yaşayır.
Nizami Təhməzov
Nizami İsa oğlu Təhməzov — general-mayor, Azərbaycan Respublikası Baş prokurorunun müavini-hərbi prokuroru.
Həyat və fəaliyyəti
Nizami İsa oğlu Təhməzov 19 oktyabr 1947-ci ildə Qubadlı rayonunun Dəmirçilər kəndində anadan olmuşdur. İlk ibtidai təhsilini ana yurdu Dəmirçilərdə, orta təhsilini isə qonşu Dondarlı kəndində almışdır. 1965–1969-cu illərdə universiteti fərqlənmə diplomu ilə bitirərək təyinatla Respublika prokurorluğuna göndərilir. Bir müddət Ağdam, Şahbuz, Kürdəmir, Neftçala, Lənkəran və Bakının Əzizbəyov rayon prokurorluğunda müstəntiq işləyir. Daha sonra Respublika Prokurorluğunda şöbə prokuroru vəzifəsinə irəli çəkilir. 1984-cü ildə Bakı şəhər prokurorluğunda mühüm işlər müstəntiqi vəzifəsinə təyin olunan N. Təhməzov həmin vəzifədə 1992-ci ilə kimi çalışır. Nizami Təhməzov 25 avqust 1993-cü ildə H. Əliyevin fərmanı ilə Respublika Hərbi prokuroru təyin olunur və fəaliyyətin ilk vaxtlarında ona Ədliyyə general-mayoru rütbəsi verilir.
Vəfatı
Nizami Təhməzov ürək çatışmazlığından, 70 yaşında dünyasını dəyişir.
Stüart MakKinstri
Stüart Adamson MakKinstri (18 sentyabr 2002, Vişou, Şotlandiya) — İngiltərə Premyer Liqası təmsilçilərindən olan "Lids Yunayted" klubunda hücumçu kimi çıxış edən peşəkar Şotlandiya futbolçusu.
MakKinstri Vişou şəhərində anadan olmuşdur. O, "Motervell" akademiyasında yetişdikdən sonra 2019-cu ilin yayında "Lids Yunayted" klubuna transfer olmuşdur.
Karyerası
MakKinstri Vişou şəhərində anadan olmuşdur. Hər iki valideyni "Motervell" klubunun azərkeşi olduğu üçün uşaqlıqdan o da həmin kluba rəğbət bəsləyirdi. 10 yaşı olarkən klubun akademiyasına qəbul olunmuşdur. 26 dekabr 2018-ci ildə "Kilmarnok" klubuna qarşı liqa görüşündə Stüartın adı ehtiyat oyunçular siyahısına əlavə edilmişdir. Lakin o, meydana çıxmamış və komandası rəqibinə 0-1 hesabı ilə məğlub olmuşdur. 2019-cu ilin yayında oyunçu "Lids Yunayted" akademiyasına transfer edilmişdir. 2019-cu ilin sentyabr ayında Stüart 2022-ci ilə qədər klub ilə ilk peşəkar müqaviləsini imzalamışdır. 2020-ci ilin avqust ayında o, klub ilə müqaviləni 2023-cü ilə qədər yeniləmişdir. O, peşəkar karyerasında debütünü 21 sentyabr 2021-ci ildə "Fulhem" klubuna qarşı Liqa Kuboku görüşündə etmişdir. Əsas vaxtı 0-0 hesabı ilə bitən görüşdə MakKinstri penaltilər seriyasında qələbə topunun müəllifi olmuşdur.
Milli karyerası
MakKinstri bir müddət Şotlandiya U-17 millisində çıxış etmişdir.
Oyun tərzi
MakKinstri cinah hücumçusu kimi çıxış edir.
Torsteyn Veblen
Torsteyn Bud Veblen —  amerikalı iqtisadçı, sosioloq, publisist və futurist. Siyasi iqtisadiyyatda institusional istiqamətin banisi. Fəlsəfə doktoru (1884). Kornell (1890-1892), Çikaqo (1892-1906), Stenford (1906-1909) universitetlərində, Missuri Universitetində (1910-1917) dərs demişdir.
Həyatı
Torsteyn Veblen, Viskonsin kəndində Norveçli köçkünlər ailəsində —  XIX əsrin 1840-cı illərinin sonlarında ABŞ-yə mühacirət edən həyat yoldaşı Tomas Veblen və Keti Veblenin ailəsində anadan olmudur. Atası fabrik işçisi, daha sonra dülgər idi. Müəyyən bir miqdar yığıldıqdan sonra ailə, altıncı övladı Torsteyn erkən uşaqlığını keçirdiyi Minnesota ştatındakı Nerstrandda bir təsərrüfat əldə etdi. 1865-ci ildə ailə yenidən T. Veblenin atasının əkinçiliyə davam etdiyi Uillinqə köçdü.
1874-cü ildə, on yeddi yaşında Torsteyn, xarici tələbə olaraq imtahan verərək vaxtından bir il əvvəl bitirdiyi Nortfild Karlton Kollecinə daxil oldu. 1880-ci ildə, kolleci bitirdikdən sonra T. Veblen Medison ştatında müəllimlik vəzifəsi aldı, lakin bir il sonra təhsil müəssisəsi bağlandı, işsiz qaldı və atasının təsərrüfatında yerləşdi. Bir il sonra Hopkins Universitetinə daxil oldu, burada fəlsəfə və siyasi iqtisad oxudu. Torsteyn Veblen Hopkins Universitetində gözlənilən təqaüd ala bilmədiyi üçün yalnız yarımçıq semestr oxudu. Atası onun üçün bir bank krediti götürdü və 1884-cü ildə fərqlənmə diplomu ilə məzun olduğu Yel Universitetinə daxil oldu, fərqlənmə ilə bitirdi "Bir intiqam doktrininin etik əsasları" adlı dissertasiyasını müdafiə etdi. İntiqam) və doktorluq dərəcəsi almışdır. Universiteti bitirdikdən sonra almadı və növbəti 7 ili keçirdiyi ata təsərrüfatına qayıtmaq məcburiyyətində qaldı. 1890-cı ildə Veblen ABŞ-də Kornell Universitetində köməkçi vəzifəsi aldı, lakin orada uzun müddət çalışmadı. Akademik dünyada özünə çevrilmədi və radikal baxışlarına və çətin təbiətinə görə kollec və universitetləri tez-tez dəyişdirməyə məcbur oldu.
1888-ci ildə Torsteyn Veblenin toyu hələ Karleton Kollecində tələbə ikən tanış olduğu Ellen Rolf ilə baş tutdu.
Bir sıra fundamental iqtisadi və sosioloji əsərlərin müəllifidir. 1895-ci ildə ilk kitabı "İstirahət Dərsləri Nəzəriyyəsi" üzərində işləməyə başladı. Tədqiqat üçün əsas materialı o dövrün Çikaqo reallığından – gecəqondular və saraylar dövründən götürdü. 1896-cı ilin yayında Avropaya getdi, burada da kitabı üçün material topladı. Sonrakı illərdə K.Marks, Çarlz Darvin, Q. Spenseri fəal şəkildə oxudu. Veblen kitab üzərində işlədiyi bütün dövrlərdə bütün fəsilləri dəfələrlə yenidən yazdı. 1899-cu ilin fevralında kitab nəşr olundu və Veblen şəxsinin ətrafında populyarlıq və həyəcan dalğasına səbəb oldu. 1904-cü ilin yayında ikinci kitabı olan "İşgüzar Sahibkarlıq Nəzəriyyəsi" nəşr olundu, lakin bu, ona eyni uğur gətirmədi, eyni zamanda müəllifin populyarlığı sürətlə artdı. Bu dövrdə Veblen yalnız böyük elmi deyil, həm də pedaqoji iş aparmağa başladı. 1910-cu ildə 1914-cü ildə nəşr olunan "Sənətkarlıq instinkti və istehsal texnologiyasının inkişaf səviyyəsi" kitabı üzərində işləyir.
1892-1906-cı illərdə Çikaqo Universitetində dərs demişdir. 1906-1909-cu illərdə Stenford Universitetində dərs verdi, 1910-1917-ci illərin sonundan Missuri Universitetində (Kolumbiya) mühazirə oxudu.
1920-ci illərin əvvəllərində Veblen Nyu-Yorkda Yeni Sosial Araşdırmalar Məktəbini təsis etdi. Siyasi İqtisadiyyat jurnalını redaktə etdi.
Sonradan Veblen Kaliforniyaya getdi və ömrünün qalan hissəsini yoxsulluq içində keçirdi.
Elmə töhfəsi
Veblen bazar iqtisadiyyatı şəraitində istehlakçıların hər cür sosial və psixoloji təzyiqlərə məruz qaldıqlarını və onları əsassız qərarlar qəbul etməyə məcbur etdiklərinə inanırdı. Məhz Veblen sayəsində "Veblen effekti (paradoks)" adlanan "gözə çarpan istehlak" anlayışı iqtisadi nəzəriyyəyə daxil oldu. Veblen təsiri, sahiblərinin sosial əhəmiyyətini vurğulayan yüksək qiymətlərinə görə əksər adi istehlakçılar üçün əlçatmaz olan mallar istehlak edildikdə ortaya çıxan kifayət qədər yayılmış bir göstəricidir. Belə istehlakla birbaşa əlaqə mövcuddur: hər hansı bir məhsulun qiyməti nə qədər yüksək olarsa, istehlak səviyyəsi də bir o qədər yüksək olur.
"Boş vaxt sinfi" termini işlənmişdir.
Kitabları
thumb|Theory of the leisure class, 1924
Şahı Məmmədli
Şahı Elman oğlu Məmmədli — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Şahı Məmmədli 1995-ci il iyunun 6-da Ucar rayonunun Bərgüşad kəndində anadan olub. 2002-ci ildə Bərgüşad kəndində 1-ci sinfə gedib, 2013-ildə məktəbi bitirib.
Hərbi xidməti
2013-cü ildə həqiqi hərbi xidmətə yollanan Şahı Məmmədli 2015-ci ildə xidmətini başa vuraraq evinə geri dönüb. 2020-ci il sentyabrın 27-də başlanan Vətən müharibəsinə könüllü şəkildə qatılıb və qəhrəmancasına şəhid olub.
İslandiya Universiteti
İslandiya Universiteti, İslandiyanın Reykyavikdəki ictimai araşdırma universitetidir və ölkənin ən qədim və ən böyük ali təhsil müəssisəsidir. 1911-ci ildə qurulan kiçik iyirmi məmur məktəbindən iyirmi beş fakültədə təxminən 14000 tələbə üçün təlim verən müasir bir hərtərəfli universitet ə qədər inkişaf etmişdir. Tədris və tədqiqat ictimai elmlər, humanitar elmlər, hüquq, tibb, təbiət elmləri, mühəndislik və müəllim təhsili sahəsində aparılır. Mərkəzi Reykyavikdəki Suðurgata küçəsi ətrafında cəmlənmiş bir kampusa sahibdir. Əlavə qurğular yaxın ərazilərdə, eləcə də kənd yerlərində yerləşir.
Tarix
İslandiya Universiteti, üç keçmiş orta təhsil müəssisəsini birləşdirən Altinq tərəfindən 17 İyun 1911-ci ildə qurulmuşdur: Prestaskólinn, Læknaskólinn və Lagaskólinn, müvafiq olaraq ilahiyyat, tibb və qanunu tədris edir. Universitetin əvvəlcə humanitar fakültədən əlavə bu üç sahə üzrə fakültələri var idi. Fəaliyyətə başladığı ilk il ərzində 45 tələbə təhsil aldı. Universitet in ilk rektoru, humanitar elmlər fakültəsinin professoru Björn M. Ólsen idi. thumb| Alkingishúsið Reykyavikdə Universitet, İslandiya xalq dövlətinin qurulmasında mühüm rol oynadı və İslandiyalılar tərəfindən tam müstəqillik yolunda əhəmiyyətli bir addım kimi qəbul edildi. Milli İslandiya universitetinə tələblər 1845-ci ildə seçilmiş Alunchi Məclisinin ilk iclasına qədər uzanır. İslandiya millətçi liderləri Danimarkaya mədəni və maddi tərəqqi əldə etmək üçün "milli məktəb" yaratmaq üçün ərizə ilə müraciət etdilər, eyni zamanda İslandiyalıların aldıqları təhsilin kifayət qədər milli xarakter daşıdığına əmin oldular.
İlk 29 il ərzində universitet, İslandiya Parlamentinin binasında, Alþingishúsið, mərkəzi Reykyavikdə yerləşdi. 1933-cü ildə universitet, Aldrinqdən Happdrætti Háskólans adlı pul mükafatı lotereyası aparmaq üçün xüsusi bir lisenziya aldı. 1934-cü ildə başlayan universitet lotereyası yeni universitet binalarının inşası üçün əsas maliyyə mənbəyi olaraq qalır. 1940-cı ildə universitet, İslandiya dövlət memarı Guðjón Samúelsson tərəfindən hazırlanan əsas binaya köçdü. Əsas bina bu gün universitetin əsas binalarının çoxunun yerləşdiyi Suðurgata'nda universitet şəhərciyinin əsasını təşkil edir.
Son illərdə bir sıra böyük yenidən quruluş var. 2008-ci ildə universitet beş fərqli məktəbə ayrıldı. Eyni zamanda, İslandiya Təhsil Universiteti, Təhsil Məktəbi olmaq üçün İslandiya Universiteti ilə birləşdirildi. Yerli kolleclərdən artan rəqabət, universiteti əvvəllər lazımsız hesab olunan marketinq strategiyalarını çox yaxşılaşdırmağa sövq etdi.
Məktəb binaları
Universitetin əsas şəhərciyi Reykyavikin mərkəzindəki Tjörnin gölündən cənub-qərbdə yerləşir. Ümumilikdə təxminən 10 hektar ərazini əhatə edir. Ümumilikdə 30-a yaxın bina var, onlardan ən qədimi, 1934-cü ildə inşa edilmiş Qəmli Qarğurdur. Əsas bina, Sæmundur fróði heykəlini əks etdirən yarı dairəvi bir qazona baxır. 2007-ci ildə əsas binanın və bir çox vacib xidmət masasının yanında yeni bir xidmət mərkəzi açıldı. Bəzi mühazirələr şəhərciyin şimal ucundakı Háskólabíó kinoteatrında baş tutur. Ayrıca idman salonu, bir neçə yataqxana və yerlərdə kiçik tədqiqat institutu binaları var. Binaların əksəriyyəti əsas şəhərcikdə və yaxınlıqdakı məhəllələrdə yerləşir. Digər tərəfdən İdman, Asudə Tədqiqatlar və Sosial Təhsil Fakültəsi Laugarvatn kəndində yerləşir.
Kitabxana
1994-cü ildə universitet kitabxanası (rəsmi olaraq 1940-cı ildə qurulmuşdur), İslandiyanın milli kitabxanası, Landsbókasafn Island (est. 1818) ilə birlikdə bir böyük akademik kitabxana, İslandiya Milli və Universitet Kitabxanası. Kitabxananın əsas binası, Cənubi Amerika, əsas şəhərciyin yanında yerləşir.
Xəstəxana
İslandiya Universitetində təhsil və araşdırma Reykyavikdəki Milli Universitet Xəstəxanası ilə sıx bağlıdır. Buna görə Səhiyyə Elmləri Məktəbinin imkanları əsasən xəstəxana ərazilərində yerləşir.
İdarəetmə
Universitet Şurası, qurumun ən yüksək inzibati orqanıdır və Rektor və digər üzvlərdən, o cümlədən iki tələbədən və Universitet Forumu tərəfindən təsdiqlənən iki üzvdən ibarətdir. Universitet Forumu rektordan, müəllim rəhbərlərindən və müxtəlif yerli nümayəndələrdən ibarətdir. Heç bir icra hakimiyyəti yoxdur, lakin universitetin ümumi strategiyası ilə Şura ilə işləyir. Beş akademik məktəb və onların fakültələrinə dekanlar rəhbərlik edir və tədris planlarına və gündəlik idarəetmə işlərinə çox nəzarət edirlər. thumb| Lögberg, Hüquq Fakültəsi Jón Atli Benediktsson İslandiya Universitetinin hazırkı rektorudur. 2015-ci ildə estafeti Kristín Ingólfsdóttiridən aldı. thumb| Tibb Fakültəsi olan Læknagarður
Məktəblər və fakültələr
İslandiya Universiteti daha sonra cəmi iyirmi beş fakültəyə bölünən beş məktəbə (təhsil) bölünür. 2008-ci ilə qədər on bir fakültəyə, sonra şöbələrə bölündü (skorir). Ən böyük cari məktəb 4.700-dən çox şagirdi olan Sosial Elmlər Məktəbidir, digər dördüncünün hər ikisində bu sayın yarısı var. Universitetdə davamlı təhsil mərkəzi də fəaliyyət göstərir.
Universitet aşağıdakı məktəb və fakültələrdən ibarətdir:
İnstitutlar
Universitetin altmışdan çox tədqiqat institutu və yeddi kənd tədqiqat stansiyası fəaliyyət göstərir. Ən diqqət çəkənlərindən bəziləri:
Akademiklər
Əsas fakültələrlə yanaşı, universitetə bağlı çoxsaylı tədqiqat institutları var. 700-dən çox tenured müəllim, artıq 2000 qeyri-tenured müəllim və 300 tədqiqatçılar və idarəçiləri ilə İslandiya Universiteti İslandiya ən böyük iş yerdir.
Universitetdə mövcud olan bəzi mənbələr misilsiz İslandiya; bunlar arasında İsnayi Tədqiqatları üzrə Arni Magnússon İnstitutunda qorunan əlyazmalar, 1703-cü ildən bəri olan İslandiya siyahıyaalma qeydləri, tamamilə tamamilə şəcərə məlumatları və iqlimoloji, glasioloji, seysmik və geotermal qeydlər var.
Təhsil
İslandiya Universiteti humanitar elmlər, elm və sosial elmlər və ilahiyyat, hüquq, biznes, tibb, stomatologiya, tibb bacısı, farmakologiya və mühəndislik kimi 160-dan çox lisenziya proqramı üzrə təhsil təklif edir. Əksəriyyəti tədqiqat mərkəzli olmasa da, lisansüstü təhsil bütün fakültələr tərəfindən təklif olunur. Sağlamlıq və ətraf mühit elmləri sahələrində bir sıra çoxşaxəli magistr proqramları mövcuddur, bəziləri digər Avropa universitetləri ilə əməkdaşlıqda edir.
Əsas tədris dili island dilidir. Dərsliklər əsasən ingilis və island dillərindədir. Əksər kafedralar ingilis dilində kurslar təklif edir və xarici tələbələrə imtahanlarını ingilis dilində keçirməyə imkan verir. İslandiya dili, orta əsrlər tədqiqatları və ətraf mühit elmləri, İslandiyanın bənzərsiz ədəbi irsinə və təbiətinə görə universitetin ən güclü ixtisaslarından biridir. Çox sayda xarici tələbə cəlb edən bu sahələrdə və digərlərində İngilis dilində tədris olunan proqramların sayı artır.
Reytinqlər
2011-ci ildə Times Ali Təhsil ilk dəfə İslandiya Universitetini qlobal miqyasda 276-300 bantında yerləşdirdi. Növbəti il eyni siyahıdakı 251-275 qrupuna yüksəldi. Hal hazırda Times universiteti dünyanın 201-250 ən yaxşıları sırasında yer alır. Dünya Universitetlərinin Akademik Reytinqinin (DUAR) 2017-ci il buraxılışı onu dünya miqyasında 401-500 qrupuna yerləşdirdi.
Tələbə həyatı
İslandiya Təhsil, Elm və Mədəniyyət Nazirliyi hər il İslandiya Universitetində İslandiya dilinin, tarixinin və ədəbiyyatının öyrənilməsinə görə xarici tələbələrə mükafatlar təqdim edir. Təqaüdlər ümumiyyətlə hər il seçilmiş ölkələrin tələbələri üçün məhdudlaşdırılır. Mükafatlar bir tədris ili üçün istifadə edilə bilər və lövhə və qonaq otağını əhatə etməyi hədəfləyir.
Xarici məzun tələbələri üçün mövcud olan əsas maliyyə mənbəyi həm alimlər, həm də mövcud və ya potensial doktorantlar üçün açıq olan Eimskipafélag Alslands Universiteti Fondudur. Fonddan verilən hər bir qrant, üç ilə qədər müddətə, ildə təxminən 2,5 milyon ISK təşkil edir və yaşayış xərclərini ödəmək üçün nəzərdə tutulur.
Tələbə siyasəti, birliklər və xidmətlər
Tələbə Şurası universitetdə oxuyanların rəsmi nümayəndəsidir. Hər cür hüquq məsələlərini və daxili və xarici hakimiyyət orqanları ilə münasibətləri idarə edir. Şuraya seçkilər hər il keçirilir. Tələbə siyasətində iştirak edən üç böyük tərəf var. Bunlar Vaka və Röskva. Bir çox yerli siyasətçi karyeralarını məclis üzvü kimi başladı.
Universitet daxilində 60-dan çox tələbə birlikləri fəaliyyət göstərir. Hər bir birlik müəyyən bir fənnin tələbələri və ya bir neçə əlaqəli olan tələbələrdən ibarətdir. Bəzi sahələrdə aspirantların öz birlikləri var. Üzvlük istəyinə bağlıdır. Həmkarlar ittifaqı funksiyalarının böyük bir hissəsi sosial fəaliyyətlər ətrafında baş verir, ən çox yayılanları "elm gəzintiləri", bu sahədəki şirkətlər və təşkilatlar müvafiq sahədəki tələbələri təqdimat və içki üçün dəvət etdikləri bir ənənədir. Bəzi aspirant tələbə birlikləri kiçik miqyaslı akademik seminarları da təşkil edirlər.
Félagsstofnun stúdenta kampusda və ətrafında bir neçə xidmət göstərən bir özəl bir qurumdur. Bunlara uşaq bağçaları, aşağı kirayə mənzillər, yeməkxanalar və geniş kitab mağazası daxildir.
Görkəmli müəllim heyəti
thumb| Guðmundur Finnbogason, ilk İslandiya psixoloqlarından biridir
Keçmiş
thumb| Einar Palsson, yazıçı
Görkəmli məzunlar
thumb| Ásgeir Ásgeirsson, [[İslandiya|İslandiyanın ikinci prezidenti ]]
Pirizadə Mehmed Sahib Əfəndi
Pirizadə Mehmed Sahib Əfəndi — Osmanlı alimi, şairi və şeyxülislamı.