Yuli_Sezar
Qalliyanın fəthi
Sezar hələ də çox borclu idi, əyalət canışını kimi pul toplamaq üçün ya qeyri-qanuni vergi toplamalı, ya da hərbi yürüşə çıxmalı idi. Sezarın rəhbərliyi altında 4 legion fəth edilmiş Qalliya torpaqlarında yerləşdirilmişdi. Romanın müttəfiqlərindən Aeduilər, Qalliyalı rəqibləri tərəfindən Ariovistus liderliyindəki german kökənli Suebilərin köməyi ilə darmadağın edilmiş, Helvetlər Romanın yeni müharibəyə başlayacağını düşünərək, böyük köçə başlamışdılar. Yeni iki legion toplayan Sezar, əvvəl Helvetiləri, ardəyca da Ariovistusu məğlub etdi və ordusunu qız üçün Sequani torpaqlarında yerləşdirərək, Qalliya Narbonensisin o tərəfindəki torpaqlara qarşı marağının müvəqqəti olmadığı siqnalını verdi. Vəzifəyə gəldioyindən iki il sonra sahib olduğu hərbi gücü Kisalpin Qalliyadan topladığı iki yeni legion hesabına iki qat artırdı. Kisalpin Qalliya əyaləti sakinləri Roma vətəndaşı olmadığı üçün bu hərəkətin qanuniliyi mübahisəli idi. Sezarın bu hərəkətlərinə cavab olaraq Şimal-şərqi Qalliyadakı Belgic tayfaları silahlanmağa başladılar. Sezar bu vəziyyətə sərt cavab verdi və birləşmiş Belgic (indiki Belçika) ordusuna qarşı hücuma keçdi və qalib gəldi. Bu arada Krassusun oğlu Publius rəhbərliyindəki bir Roma legionu da Armorika yarımadasındakı yerli tayfaların torpaqlarını fəth etməyə başladı. E.ə. 56-cı ilin yazında Triumvirat Qalliyanın Luka (indiki Lukka) şəhərində toplaşdı. Romada qarışıqlıq mövcud idi Klodiusun populist kampaniyası Krassus və Pompey arasındakı münasibəti korlamağa başlamışdı. Toplantıda Triumvirat yenilərkən Sezarın prokonsulluğu 5 illik uzadıldı. Krassus və Pompeyin yenidən konsul seçilməsi və eyni Sezar kimi Krassusun Suriya, Pompeyin də Hispaniya prokonsulu olmaları qərarlaşdırıldı. Sezarın Venetiləri donanma döyüşündə məğlub etməsi ilə Armorikanın fəthi sonlandı, Krasusun oğlu isə cənub-qərbdə Aquitanilərin torpaqların fəthini tamamladı. E.ə. 56-cı ildəki yürüşün ardından alcaq-qayalıq bölgələrdə yaşayan Morini və Menapi tayfalarının torpaqlarından başqa bütün Qallıya Romaya tabe edildi. E.ə. 55-ci ildə Qalliyaya qarşı, german tayfaları Usipetelər və Tencterilər tərəfindən reallaşdırılan hücumun qarşsıını alan Sezar, bunun ardıyca Ren çayı üzərindən körpü düzəltdirdi və geri dönüb körpünü sökdürmədən German torpaqlarında bir müddət gəzərək güc nümayişi etdi. Həmin ilin yayında Morini və Menapiləri tabe etdi, ardıyca Bretonların keçən ilki müharibədə Venetilərə kömək etdiyini əsas gətirərək Britaniyaya keçdi. Sonda qışı keçirmək üçün Qalliyaya geri döndü. Lakin Qalliyada qışın sərt keçməsi, ərzaq qıtlığı yaranmasına görə Eburoneli Ambioriksin rəhbərliyi ilə üsyan başladı. Bu üsyan yatırıldıqdan sonra Sezar, Qalliyanın tam tabe etdirildiyi qənaətinə gəldi. Sezarın Britaniyaya səfər etdiyi zaman, Pompeyin həyat yoldaşı olan qızı Julia doğuş zamanı vəfat etdi. Sezar müqaviləni yeniləmək və dəstəyini itirməmək üçün Pompeyə Qayus Marsellusla evli olan bacısı qızı Oktavianı təklif etdi, lakin Pompey bunu rədd etdi. Krassus, e.ə. 53-cü ildə Parfiyaya uğursuz bir hücum sonunda öldürüldü. Pompey tək başına konsul seçildi və ardıyca nizam-intizamı bərpa etmək üçün boş konsul taxtına oturması üçün Sezarın siyasi rəqiblərindən biri olan Metellus Skipionu dəvət etdi. Sonra Skipionun qızı Kornelia ilə evləndi. Triumvirat sona çatmışdı. E.ə. 52-ci ildə Arverni qəbiləsindən Versinqetorikin liderliyini etdiyi yeni üsyan bütün Qalliyaya yayıldı. Versinqetorik bütün Qalliya tayfalarını bir araya gətirməyə bacarmış və Sezarı Gergoviya döyüşü daxil bir necə toqquşmada məğlub edərək hərbi dühasını göstərmişdi. Lakin Sezarın xüsusi diqqətlə işlədiyi Alesia mühasirəsində sonda təslim olmağa məcbur qalmışdı. Ardıyca davam edən dağınıq üsyanlara rəğmən Qalliya tam olaraq fəth edildi. Titus Labienus, Sezarın ən yüksək rütbəli nümayəndəsi idi və Qalliya döyüşləri zamanı propraetor rütbəsi aldı. Sezarın komandanlığı altında xidmət edən digər diqqət çəkici şəxslər arasında qohumu olann Lusius Yulius Sezar, Krassusun oğulları Markus və Publius, Siseronun qardaşı Quintus, Decimus Brutus və Mark Antoni vardır. Plutarx, ordunun bütün Qalliya döyüşləri boyunca döyüşməyə məcbur qaldığı əsgər sayının 3 milyon civarında olduğunu, bunlardan bir milyonunun öldürüldüyünü, bir milyonunun qul edildiyini iddia edir. 3000 tayfaya boyun əydirilmiş və 800 yaşayış yeri dağıdılmışdı. Avarikum şəhərinin əhalisinin demək olar ki hamısı (40 min) öldürülmüşdü. Sezar torpaqlarından ayrılan Helvetilərin sayının 368.000 olduğundan, bunlardan 92.000 şəxsin döyüşçü olduğundan və sadəcə 110.000 şəxsin geri dönə bildiyindən bəhs edir. Lakin doğru sayı bilmənin çətinliklərinə əlavə olaraq, Sezarın propaqanda məqsədli məlumatları və antik mətnlərdəki şişirtməli rəqəmlər nəzərə alındığında, düşmənin sahib olduğu döyüşçü sayının düzgün olmaması tamamilə aydındır. Furger-Qunti 60 min əsgərdən və ondan çox şəxsi heyətə sahib ordunun planlanan strategiya baxımından şübhəli olacağını, bu səbəblə də Helvetilərin 40 min döyüşçü olmaqla, toplam 160 min qaçqından ibarət ola biləcəyini iddia edir. Delbruck sayını daha da aşağı hesab edir. ona görə ümumi qaçqın sayı 100 min olmuş, döyüşçü sayı isə Romalı 30 minə qarşı yalnızca 16 min olmuşdur. thumb|Sezarı təsvir edən qravür.