cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Limnologiya
alt=Hawea gölü, Yeni Zellandiya|thumb|269x269px|Hawea gölü, [[Yeni Zelandiya]] Limnologiya — quru hidrologiyasının bir şöbəsi olub, gölləri, su anbarlarını və bataqlıqları öyrənən elm.
Ümumi məlumat
Limonologiyanın başlıca vəzifəsi sututarlarda daim dəyişib inkişaf edən fiziki, kimyəvi və bioloji proses və hadisələrin qanunauyğunluqlarının, bu proseslərin ətraf mühitlə əlaqəsinin öyrənilməsidir. Limnologiya elminin əsasları XIX əsrin ikinci yarısında İsveçrə alimi Fransua Fovel tərəfindən formalaşdırılmışdır. 1885-ci ildə Londonda keçirilən beşinci Beynəlxalq Coğrafiya konqresində gölşünaslığın məqsəd və vəzifələrini əsaslandıraraq onu coğrafiya elmləri sisteminə daxil olan hidrologiyanın bir bölməsi kimi əsaslandırmışdır.
Müasir limnoloji tədqiqatlarda landşaft və balans üsulları əsasında formalaşan kompleks-coğrafi istiqamət əsas yer tutur.
Hindistanda anomal istilər (2015)
Hindistanda anomal istilər — 2015-ci ilin may ayında Hindistanın müxtəlif bölgələrində müşahidə olunan yüksək temperatur böhranı. Baş verən anormal istilər nəticəsində 29 may tarixinə olan məlumata əsasən 1.800 nəfərdən çox şəxs dünyasını dəyişib. Hindistanda ən yüksək temperatur adətən, mart-iyul ayları aralığında müşahidə edilməkdədir.
Baş verən temperatur böhranı zamanı ölkənin demək olar ki, bütün ərazilərində ölüm halı qeydə alınıb. Xüsusi ilə cənub ştatlarında ölüm hallarını daha çox olması diqqət çəkir. Andhra Pradeş ştatında 1.490 nəfər həmin ştatın sərhədində yerləşən Telanqana ştatında isə 440 nəfər istilərin qurbanı olub. Adı çəkilən ərazilərdə 47 dərəcə isti qeydə alınıb. İstilərdən əziyyət çəkən digər ərazilər Orissa ştatı və Qərbi Benqal ərazilərdir. Baş verən istilər böyük şəhərlərdə soyuducu sistemlərə olan təlabatı anidən artırmışdır və nəticədə bir çox böyük şəhərlərdə enerjinin verilməsində problemlər yaranıb.
Nəcəfalı (İğdır)
Nəcəfalı — Türkiyənin İğdır ilinin İğdır ilçəsinə daxil olan kənd.
Tarixi
Kənd 1901-ci ildən bəri eyni adı daşıyır. 1919-cu ildə ermeni daşnaq qüvvələrinin basqınına uğrayır. Kənd Kadıqışlaq kimi daşnaqlar tərəfindən yandırılmışdır.
Coğrafiyası
İğdırdan 13 km uzaqlıqdadır. Kəndin qərbində Yüzbaşılar, Sarıçoban, Çavuşbağça, Qazancı; qüzeyində Kadıqışlaq; güneyində Evci, Tacirli və Özdəmir; şərqində isə Mürşüdəli kəndləri yer alır.
Əhalisi
1886-cı il məlumatına görə kənddə 66 nəfər azərbaycan türkü və 404 erməni yaşayırdı.
Sürhüllü
thumb|right|Sürhüllü yeməyi. Qurudulmuş və təzə ətlə Sürhüllü (sürfüllü, sürhü, sürfü hinkili, xinkili) — Azərbaycanın şimal-qərb zonasına, əsasən Yeni Suvagil Qax (İlisu, Sarıbaş, Ağçay, Qaşqaçay), Zaqatala və Balakən rayonlarına, qismən Quba -Xaçmaz və Gəncəbasar bölgələrinə məxsus xəmir xörəyi.
Ümumi məlumat
Sürhüllü yeməyi əsasən qış aylarında, əvvəlcədən tədarük edilmiş qaxac ətindən və içnovurdan istifadə edilərək bişirilir. Həmçinin xüsusi dad verilməsi üçün sarımsaq və turşudanda istifadə olunur. Sürhüllü xəmir xörəyi olmaqla iki formada bişirilir: Qurudulmuş ətlə və təzə ətlə. Əsasən qoyun ətindən istifadə edilir. Yeməyin adı sürtmək, xəmirin sürtülərək formaya salınması mənasını verir. Məhs xəmir parçaları barmaqla sürtülərək çəkilir.
Tapmaca
Tapmaca — insanın zehni qabiliyyətini, ağlının çevikliyini yoxlamaq məqsədilə yaradılan ədəbi janr. Tapmacada hər hansı bir əşyanın əlaməti üstüörtülü şəkildə verilir və ya başqa bir əşyaya bənzədilir, onun tapılması qarşı tərəfdən tələb olunur.
Anonim tapmacalar şifahi xalq ədəbiyyatının məhsuludur. Fərdi tapmacalar isə yazılı ədəbiyyat nümunəsi olub yazıçı və şairlər tərəfindən yaradılır. Qədimdən bəri insanların zəka və biliyinin ölçülməsi, eyni zamanda əylənmək üçün istifadə olunur. İnkişaf eden texnologiya ilə birlikdə artan əyləncə üsullarının təsiriylə tapmacalar öz funksiyası itirmişdir. Buna baxmayaraq, müxtəlif tədbir və mərasimlərdə rast gəlmək mümkündür.
Tapmacalar daha çox nəzmlə olur. Məsələn:
O yanı çəpər, Bu yanı çəpər İçində atlı çapar. (göz)
Bir balaca mil başı, Yandırdı dağı-daşı (kibrit)
Dəyirmana dən gəldi, Durun görün kim gəldi. Toxunmamış çuvalda Üyünməmiş un gəldi. (iydə)
Bu yanı taxta o yanı taxta
Yumuru bəy otaqda
Sonuncu nümunədən aydın olur ki, tapmacaların müəyyən qismi bayatı şəklindədir.
Nəsrlə olan tapmacalar da var. "Mən getdikcə o da gedir" (kölgə), "Ağac başında al yanaqlı qız" (alma), "Qara toyuq qapıda yatar" (süpürgə), "Ağac başında unlu dağarcıq" (iydə) və s.
Bəzən tapmacalar atalar sözlərinin də yerində işlənir. Məsələn; "Hamını bəzər, özü lüt gəzər", "Bir balaca boyu var, dam dolusu toyu var" və s.
Tarix
Tapmacalar qədim və orta əsrlərdə maraqlı bir əyləncə vasitəsi də olmuşdur.
Məlumat bazası
Verilənlər bazası (VB),(en: database, DB) – kompüterin daimi yaddaşında müxtəlif tiplı (mətn, rəqəm, zaman, pul, memo, OLE, məntiqi və s.) verilənlərin saxlanması üçün istifadə edilən xüsusi strukturlaşdırılmış yerdir.
Verilənlər bazası, informasiyanın saxlanmasını və həmçinin tez bir zamanda verilənlərə müraciəti təmin edir. Tətbiqi proqramlar və ya əlavələr verilənlər bazasına daxil olan dəyişənlərin işlənməsinə xidmət edir. Təşkilindən asılı olaraq bazada verilənlər təqdiminin aşağıdakı əsas modelləri vardır:
Hal-hazırda ən populyar model relyasiya VB-dır. Relyasiya VB cədvəllər, sorğular, formalar, hesabatlar, makroslar, web-səhifələr və modullardan ibarətdir. Verilənlər cədvəlinin strukturu cədvəlin sütunlarının adlarının siyahısı ilə təyin edilir. VB-dan verilənləri çıxarmaq, emal etmək, dəyişmək və silmək üçün xüsusi proqramlar tələb olunur. Bu proqramlar verilənlər bazalarının idarəetmə sistemləri (VBİS) adlanırlar. Verilənlər bazasını yaratmaq üçün istifadə edilən proqramlar:
NGC 3545B
NGC 3545B, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Böyük Ayı bürcü istiqamətində yerləşir. E-S0 tipli. tərəfindən ildə 80.01 sm (31.5 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Alqoritmlərə giriş
Alqoritmlərə giriş — Tomas Kormen, Charles E. Leiserson, Ronald L. Rivest, Clifford Stein müəllifləri tərəfindən yazılmış kitabdır. Bir çox universitetlərdə bu kitab alqoritmlər kursunun dərs vəsaiti kimi istifadə olunur. Çap olunduqdan sonra ilk iyirmi ilə yarım milyondan çox tirajı satılıb. İlk nəşri 1990-cı ildə, 3-cü nəşri 2009-cu ildə çap edilib.
Qabırğaların sınıqları
Qabırğaların sınıqları — döş qəfəsinə üfüqi istiqamətdə zərbə olduqda baş verə bilər.
Ən tipik olan qoltuqaltı nahiyəsinin arxa qırağının səviyyəsində baş verən 4–8-ci qabırğaların sınmasıdır.
Əlamətləri
Qabırğaların sınıqları zamanı əmələ gələn əlamətlər: 270px|thumb|right
İlk tibbi yardım
Zədələnmiş nahiyədə qabırğaların hərəkətini məhdudlaşdırıb, rahatlıq yaratmaq lazımdır. Bu döş qəfəsinə enli, kip fiksəedici sarğının qoyulması ilə əldə edilir. Zədələnmiş dərindən nəfəs alıb verəndə sarğı qoyulur (enli bint, dəsmal, yataq ağı ilə). Şok əleyhinə ağrıkəsici (tramal, promedol) tətbiq edilir və yarımoturaq vəziyyətdə xəstə stasionara göndərilir.
Bəzən qabırğa sınığında ağciyər zədələnməsi nəticəsində qanhayxırma baş verir. Belə hallarda zərərçəkənin döş qəfəsinə soyuq kompress qoyularaq xəstəxananın cərrahi şöbəsinə təcili olaraq çatdırılır.
Xarici keçid
Qabığaların sınıqları
His (duda)
His(duda) — Qeyri-nəzarətolmayan şəraitdə karbohidrogenlərin natamam yanmasından və ya termiki parçalanmasından əmələ qələn amorf karbona his deyilir. Əsasən, şin və rezin-texniki sənayedə (hisin istehsalının dörddə üçü) tətbiq olunur. Poliqrafik və lakboya sənayesində, qara metallurgiyada, elektrotexniki sənayedə onu iri miqdarda qara boyanın hazırlanmasında istifadə edirlər. Fransada, II Karlın hakimiyyətində hisdən istifadə etməklə çəkmə boyası-vaksinin hazırlayırdılar. Rezinin və digər plastik kütlələrin doldurulmasında sənaye miqyasında alınan texniki karbona hərdən çox dəqiq olmayan “his” termiki kimi də adlandırırlar.“His” piqmenti olan qara boya (ən çox bədii) qazlı his adlanır.
Alınması
Alınma üsuluna görə his 3 qrupa bölünür: kanallı, sobalı və termiki.
Ziyanı
His (duda) ağ ciyər üçün qorxulu olan hissəcik kateqoriyasına aiddir, ona görə ki, diametri 5 mikrondan az olan hissəcik yuxarı tənəffüs yollarında filtrləşmir, süzülmür. Dizel mühərriklərindən çıxan və əsasən hisdən ibarət olan tüstü daha çox təhlükəlidi-onların hissəcikləri kansoregen xassələrə malikdir (qəbul olunmuşdur ki, his diqər maşından ayrılan qazlar kimi kansoregendir, amma bu sübut olunmayıb).
Kərdi (Mahnişan)
Kərdi - İranın Zəncan ostanının Mahnişan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 298 nəfər yaşayır (63 ailə).
Ullevi
Ullevi (Ullevi) — İsveçin Göteborq şəhərində yerləşən stadion.
Böyüklüyünə görə Skandinaviyada birinci olan stadion, eyni zamanda Futbol üzrə 1958-ci il dünya çempionatının oyunlarına ev sahibliyi etmiş stadionlardan biri olub. Hazırda stadionda futbol, yüngül atletika, konkisürmə yarışlarının keçirilməsi üçün hər cür şərait vardır. Stadionun tutumu 43.000 nəfərdir, ancaq konsertlər keçirildiyi zaman tutumu 60.000-dək artırıla bilir.
Avstriya kinosu
Avstriya kinematoqrafı — Avstriya mədəniyyət və iqtisadiyyatının film istehsalı və onların auditoriyaya nümayişi ilə əlaqədar qolu.
Tarixi
Avstriyada ilk bədii film 1908-ci ildə çəkilmişdir ("Pillədən pilləyə", rejissor X. Hanus). 1920-ci illərdə Avstriyada işləyən macar rejissoru Aleksandr Kordanın "Şahzadə və dilənçi" (1920), "Samson və Dalila" (1923), Robert Vinenin "Orlakın əlləri" (1924) filmləri ilə Avstriya kinosunda müvəqqəti yüksəliş başlamışdı. Nasist ağalığı dövründə Avstriya kinematoqrafiyası tənəzzülə uğramışdı. İkinci Dünya müharibəsindən sonra antisemitizm əleyhinə çəkilmiş "Mühakimə" (1948, rejissor Georq Vilhelm Pabst) filmi Avstriya kinosunun nailiyyətidir. Avstriya kinosunda revü janrı ("Dünay övladı", 1951, rejissor Georq Yakobi; "Qızıl simfoniya", 1956, rejissor E. Bordozi), milli və xarici bəstəkarların həyatından alınmış bioqrafik filmlər – "Frans Şubert" (1953, rejissor V. Kilm-Velte), Motsartın həyatının son illərindən bəhs edən "Ver əlini, mənim həyatım" (1956, rejissor K. Xartl), pyes ("Uzaq ölkə", 1973, Artur Şnitslerin pyesi üzrə), opera ("Vindzor cici bacıları", 1965) və operettaların ekranlaşdırılması əsas yer tutur. 1950-ci illərin axırlarından etibarən Almaniya, ABŞ, Birləşmiş Krallıq, İtaliya, Fransa və başqa ölkələrin kino prokatları Avstriya kinosuna böyük təzyiq göstərməyə başlamışdır.
Bananlı split
thumb|Bananlı split
Bananlı split -Amerikan mətbəxinin tipik desert i. Dondurma dan hazırlanır.
Haqqında
Klassik banan lı split təmizlənmiş banan lardan ibarətdir ki, onun üzərinə vanilli, çiyələk li, şokolad lı dondurmalar qoyulur və onu ananas, çiyələk və şokolad lı siroplar əlavə edilir. Daha sonra şirin desert in üzərinə çərəzlər əlavə edilir, qaymaq və albalı əlavə edilir.
Pulsoksimetr
Pulsoksimetr kapilyar qanda oksigenlə doyma səviyyəsinin qeyri-invaziv ölçülməsi üçün tibbi monitorinq və diaqnostik cihazdır. Bir çox patologiya var, onların gedişatı qanda xroniki oksigen çatışmazlığı ilə müşayiət olunur. Bu vəziyyətdə qanın oksigen doyma göstəricisi daimi monitorinq tələb edir.
Əməliyyat prinsipi
Metod iki fenomenə əsaslanır. Birincisi, iki müxtəlif dalğa uzunluqlu işığın hemoglobin tərəfindən udulması onun oksigenlə doymasından asılı olaraq dəyişir. İkincisi, toxumalardan keçən işıq siqnalı, hər ürək döyüntüsü ilə arterial yatağın həcminin dəyişməsi səbəbindən pulsasiya edən bir xarakter alır. Nəbz oksimetrində iki dalğa uzunluğunun işıq mənbəyinin olduğu periferik sensor var: 660 nm və 940 nm. Udulma dərəcəsi qanda nə qədər hemoglobinin oksigenlə doyduğundan asılıdır.
Hekayə
Oksimetr 1943-cü ildə Glenn Allan Millikan tərəfindən hazırlanmış və 1949-cu ildə nəşr edilmişdir. Earl Wood mütləq O2 doyma dəyərini əldə etmək üçün qanı qulaqdan çıxarmaq üçün təzyiqli bir kapsul əlavə etdi. Bu konsepsiya bugünkü ənənəvi nəbz oksimetriyasına bənzəyir, lakin bunu etmək çətin idi. fotoelementlərin və işıq mənbələrinin qeyri-sabitliyinə görə; bu gün bu üsuldan istifadə edilmir.
İlk nəbz oksimetriyası 1972-ci ildə yapon biomühəndisləri Takuo Aoyagi və Michio Kishi tərəfindən Yaponiya tibbi elektron avadanlıq istehsalçısı Nihon Kohden-də qırmızı və infraqırmızı işığın ölçmə yerində impuls komponentləri tərəfindən udulma nisbətindən istifadə edərək hazırlanmışdır. Cərrah Susumu Nakajima cihazı ilk dəfə 1975-ci ildə xəstələr üzərində sınaqdan keçirdi.
1995-ci ildə Masimo, arterial siqnalı venoz siqnaldan ayıraraq xəstənin hərəkəti və aşağı perfuziya zamanı dəqiq ölçə bilən siqnal çıxarma texnologiyasını təqdim etdi. O vaxtdan bəri nəbz oksimetri istehsalçıları hərəkətdə olarkən yanlış siqnalları azaltmaq üçün yeni alqoritmlər işləyib hazırlamışlar. Beləliklə, çətin mühitlərdə nəbz oksimetrlərinin performansında hələ də mühüm fərqlər var.
Kondratiya Bulavinin binası (Staroçerkassk)
Kondratiya Bulavinin binası — Rostov vilayəti Staroçerkassk şəhəri ərazisində yerləşən tarixi arxitektur bina. Qədim zamanlarda inşa edilən bina Staroçerkassk şəhərinin tən mərkəzində yerləşir. Regionda olan və günümüzə qədər gəlib çatmış ən qədim binalardan biridir. Petrapovlovski kilsəsinin qarşı tərəfində yerləşir.
Tarixi
Belə ehtimal edilir ki, bu binada 1707–1709-cu illərdə kəndli müharibəsinin lideri Kondrati Afanaseviç Bulabin yaşamış və vəfat etmişdir. Bina onun şəxsi mülkiyyəti olmamışdır. O, 1708-ci ildə Çerkassk şəhərinin işğalından sonra mülkə sahiblənmişdir. Şəhərin işğalıbdan sonra o, özünü ataman elan etmişdir.
Binanın inşa edilmə tarixi dəqiq bilinmir. Bununla belə onun XVIII əsrin birinci yarısında inşa edilməsi bildirilir. Bina kvadrat formaya malikdir. Binanın divarının qalınlığı bir metrə yaxındır. Üstəlik pəncərələri məhəccərlərə sahibdir. Qapısı qalın metaldan ibarətdir. Bu isə binanın qala-ev xüsusiyyətinə malik bir tikilidir. Demək olar ki, əhəmiyyətli dekor elementlərinə sahib deyildir.
Oktyabr inqilabından sonra bina tədricən dəyişikliklərə məruz qalmışdır. Burada aparılan inşa işləri və dəyişikliklər zamanı onun ilkin görünüşü dəyişmişdir.
1970-ci illərdə binada Staroçerkassk tarix-arxitektur muzey-qoruğu terkəşirdi. Bu zaman binada restavrasiya və bərpa işləri aparılmışdır. Ancaq restavrasiya zamanı görünüş olaraq XIX əsr fasadı götürülmüşdür. Bina iki mərtəbədən ibarətdir. Üstəlik restavrasiya zamanı bayırdan pilləkən quraşdırılmışdır.
Bulabinin dönəmində — XVII və XVIII əsrlərdə binaın daxilində pilləkən olmuşdur. Binanın qalın divarları onu yalnız xaricdən qoruya bilərdi. Binanın binci mərtəbəsini ələ keçirən artıq bütünlüklə onu nəzarətdə saxlaya bilərdi. Daxili pilləkənə sahib idi. Günümüzdə binada muzey ekspozisiya zalı yerləşir.
Radionun tarixi
Radionun tarixi — radiodalğalardan istifadə etməyə imkan verən cihazların tarixi ilə əlaqədardır. Bir sıra alimlər öz nəzəri və praktiki bilikləri ilə bu sahənin inkişafına xidmət etmişlər. Radionun  inkişafı naqilsiz teleqrafın kəşfindən sonra başlamışdır. Daha sonralar əsasən radioyayım məsələləri daha çox müzakirə edilmişdir.
Radionun kəşfi
1830-cü illərdə naqilsiz rabitə ideyası üzrə təcrübələrin aparılması  radionun kəşf edilməsində mühüm rol oynamışdır. Ceyms Maksvell nəzəri və riyazi üsullarla elektromaqnit dalğalarının fəzada sərbəst şəkildə yayıldığını 1864-cü ildə sübut etdi. Ehtimal edilir ki, elektromaqnit dalğaları vasitəsilə siqnalların ötürülməsi ilk dəfə David Hyuza tərəfindən 1880-ci illərdə sınaqdan keçirilmişdir. Lakin həmin dövrdə bu təcrübələr induksiya kimi dəyərləndirilirdi.
Alman fizik Rudolf Herz 1886-ci ildə sübut etdi ki, elektrik cərəyanın sürətli dəyişməsi radiodalğaların fəzada yayılmasını təmin edə bilər.
"Herz" dalğalarının kəşf edilməsindən sonra bir sıra alimlər həmin dalğalar vasitəsilə rabitə sistemlərinin yaradılması üzərində işlərə başladılar. Maksvell göstərdi ki, işıq və elektromaqnit dalğaları eyni olmaqla, müxtəlif dalğa uzunluqlarındadır.
Binersiya
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Radionun tarixi
Radionun kəşfi
1892-ci ildə ingilis fiziki Uilyam Kruks Herz dalğaları əsasında naqilsiz teleqrafın müxtəlif variantları barədə yazmışdır. Amos Dolbi, Oliver Loc, Recinald Fessenden və A.S.Popov elektromaqnit dalğalarının ötürülməsi və qəbulu üzrə nəzəriyyələrin hazırlanmasında iştirak etmişlər.
Xələc (Mahnişan)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 421 nəfər yaşayır (97 ailə).
Radionun tarixi
Radionun kəşfi
İlk dəgə Gilyermo Markoni 1894-cü ildən etibarən bir neçə il ərzində  ilk naqilsiz teleqraf sistemini istifadəyə verdi.
Markoni radionun hərbi məqsədlərlə istifadə edilə biləcəyini nümayiş etdirdi.
Sent-Etyen-syur-Resuz
Sent-Etyen-syur-Resuz  — Fransa da kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — En. Pon-de-Vo kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Burk-an-Bres.
INSEE kodu — 01352.
Tağamir (Meğri)
Tarixi
Tağamir kəndinin adı 1593 ci ildə Osmanlı İmperiyasının İrəvan əyalətinin İsgəndərqalası livasının nahiyəsi Kəhram Sahibi nahiyəsinin kəndi olaraq adı çəkilir.(18 ailə yaşadığı) Tağamir kəndi isə Liçk (erməni kəndi) kəndinə qatılmışdır 1946-cı ildə kənd ermənicə Liçk adlandırılmışdır.
Sent-Etyen-syur-Resuz
Coğrafiyası
thumb|200px|left|Kommunanın xəritəsi Kommuna Paris şəhərinin 340 km cənub-şərqində, Lion şəhərindən 75 km şərqdə və Burk-an-Bres şəhərindən 29 km cənub-şərqdə yerləşir.
Tağamir (Meğri)
Toponimi
Toponimdəki "taq" sözünün türk dillərində taq (Azərbaycan dilində daq) sözündən ibarət olması aydın deyil. Onu həm də "taqvarı tikinti" kimi ("Kitabi Dədə Qorqud"da "taqlı ev", Xaqani Şirvaninin bir şeirində "taqlı çadır" — bax: Xaqani, Seç. əsərləri Bakı, 1987, s. 317) də başa düşmək olar.
Sent-Etyen-syur-Resuz
Əhalisi
2010-ci ildə əhalinin sayı 531 nəfər təşkil edirdi.
Tağamir (Meğri)
Əhalisi
1918-ci ildə kəndin əhalisi qovulmuşdur. 1922-ci ildə onun bir hissəsi geri qayıdaraq məskunlaşmışdır. XX əsrin 30-cu illərində kəndin əhalisi qonşu azərbaycanlı kəndlərinə köçürülmüş, yerinə ermənilər yerləşdirilmişdir
Sent-Etyen-syur-Resuz
İqtisadiyyatı
2010-cu ildə əmək qabiliyyətli 311 nəfər (15-64 yaş arasında) 240 nəfər iqtisadi fəal, 71 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici - 77,2%, 1999-cu ildə 71,8%). Aktiv olan 240 sakindən 217 nəfəri (122 kişi və 95 qadın), 23 nəfəri işsizdir (8 kişi və 15 qadın). Aktiv olmayan 71 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 32 nəfər təqaüdçü, 24 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
Timoti Makvey
Timoti Ceyms MakVeiq — 1995-ci ildə 19-u uşaq olmaqla 168 nəfərin öldüyü, 680-dən çox insanın yaralandığı və Alfred Marreh Federal Binasının üçdə birinin məhv edildiyi Oklahoma şəhərinin bombalanmasına görə məsuliyyət daşıyan bir Amerikalı idi. Partlayış 11 sentyabr hücumlarından əvvəl ABŞ-də törədilən ən ölümcül terror aktı idi. Bu, ABŞ tarixində ən ölümcül daxili terror aktlarından biri olaraq qalır.
Körfəz Müharibəsi veteranı olan Makvey 1993-cü ildə çoxu uşaq olan 86 nəfərin ölümü ilə nəticələnən Vako mühasirəsi, həmçinin 1992-ci ildə Ruby Ridge hadisəsi və Amerikanın xarici siyasətinə görə federal hökumətdən qisas almağa çalışırdı. O, federal hökumətə qarşı inqilabı ruhlandırmağa ümid edirdi və zalım bir hökumət olaraq gördüklərinə qarşı qanuni bir taktika kimi bombardmanı müdafiə etdi. O, partlayışdan qısa müddət sonra həbs edilib və kütləvi qırğın silahından istifadə də daxil olmaqla 160 əyalət cinayət maddəsi və 11 federal cinayət maddəsi ilə ittiham olunub. O, 1997-ci ildə bütün maddələr üzrə təqsirli bilinib və ölüm cəzasına məhkum edilib. MakVeyq 11 iyun 2001-ci ildə İndiana ştatının Terre Haute şəhərindəki Federal İslah Kompleksində öldürücü inyeksiya ilə edam edilib. Onun cinayətdən cəmi altı ildən sonra həyata keçirilən edamı ölüm cəzasını gözləyən əksər məhbuslardan xeyli qısa müddətdə həyata keçirilib.
Varvara Corcadze
Varvara Corcadze — ilk gürcü feminist, dramaturq, şairə, ictimai xadim, ilk feminist manifestinin və "Gürcü mətbəxi və ev təsərrüfatına dair məsləhətlər" adlı ilk yemək kitabının müəllifi.
Bioqrafiya
1833-cü ildə Kistauridə David və Nino Eristavi ailəsində anadan olmuşdur. Varvara evdə yaxşı təhsil almışdır.
1845-ci ildə 12 yaşında, hərbi karyerası uğursuz olan hərbçi Zaxariya Corcadze ilə evlənir. Həmin vaxt gənc ailəyə Varvaranın qardaşı Rafael Eristavi böyük köməklik göstərib. Yeni evlənənlər Qremidəki Corcadzenin malikanəsində məskunlaşırlar.
1858-ci ildə Siskari (Səhər şəfəq) jurnalı onun gənc nəslin liberal hisslərinin təmsilçisi İlya Çavçavadze ilə yazdığı polemikasını dərc edir. Varvara Corcadze Çavçavadzenin mövqeyini tənqid edən kimi çıxış etdiyindən (iyirmi il sonra onların inancları dəyişdi) mübahisə "atalar və uşaqların müharibəsi" adlandırılır.
Kutaisi teatrı İlya Çavçavadzenin kəskin tənqidinə məruz qalan Varvara Corcadzenin "Axtardığım və tapdığım" tamaşasını səhnələşdirsə də, o, şairənin bir sıra əsərlərini özünün "Sakartvelos moambe" ("Gürcüstan bülleteni") ictimai-ədəbi jurnalında dərc etdirib.
Ömrünün son illərini Lənkəranda işləyən oğlu Mixaillə birgə yaşayıb. 1895-ci il aprelin 10-da o, faytonla Qremidən Tiflisə yola düşür və oradan Lənkərana oğlunun yanına gedir. Arabasına əyləşəndə halı pisləşir, onu özünə gələ bilmir, ürəyi gedir. O, qardaşı Rafael Eristavinin yanında dəfn edilir.
Xatirəsi
1988-ci ildə Varvar Corcadzenin nəsr, poeziya, publisistika, tənqid və dramaturgiyadan ibarət "Seçilmiş əsərlər" adlı kitabı işıq üzü görür.
Kəhram Sahibi nahiyəsi
Kəhram Sahibi nahiyəsi — 1593 ci ildə Osmanlı İmperiyasının İrəvan əyalətinin İsgəndərqalası livasının nahiyəsi
Varvara Corcadze
Ailə
Atası — David Eristavi (1795 -?).
Anası — Nino Eristavi (nee Amilaxvari).
Qardaşı — Şahzadə Rafael Eristavi (1824–1901), gürcü şairi, tərcüməçisi, etnoqrafı və folklor kolleksiyaçısı.
Bacısı — Anna Eristavi-Çavçavadze, gənc zamanda ölür.
Qardaşı — Sosiko Eristavi kənd təsərrüfatı ilə məşğul idi.
Əri — Zaxari Corcadze, əsgər.
Oğlu — Mixail Corcadze.
Qızı — Alman əsilli vəkil Nikolay Gextmanla evli olan Manana Corcadze.
Leylan (Mahnişan)
Leylan - İranın Zəncan ostanının Mahnişan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 131 nəfər yaşayır (31 ailə).
Qız Qala (Xoy)
Qız Qala — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Xoy şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 839 nəfər. yaşayır (194 ailə).Bu kəndin bütün əhalisi azərbaycanlılardırlar və azərbaycan dilində danışırlar. Məzhəb baxımından isə şiədirlər.
Abroma
— fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Arealı
Abroma augusta növü Hind-Çindən Avstraliyaya qədər yayılmışdır.
Qulu Ağsəs
Həyatı
Qulu Ağsəs 20 aprel 1969-cu ildə Ağdamda doğulub.
1993-cü ildə mükafat almışdır. "Avropa" qəzetində işləmişdir. Dövlət radiosunda proqramı var. “Azərbaycan qadını” jurnalının da əməkdaşıdır. Prezident təqaüdçüsüdür.
27 mart 2014-cü ildə Ulduz jurnalının baş redaktoru təyin olunub. Qulu Ağsəs bu təyinata qədər jurnalın baş redaktor müavini olmuşdur.
Yaradıcılığı
Əvvəllər Qulu Zeynalov, Qulu Baxış imzaları ilə yazmışdır. İlk şeirini 1978-ci ildə yazmışdır. 1980-ci ildə isə çap olunmuşdur. Lenin haqqında olan ilk şeiri "Azərbaycan pioneri" jurnalında çap olunub. Böyük ədəbiyyata 1990-cı ildə “Ulduz” jurnalında çap olunan şeirləri ilə gəlib. Şeirləri Türk, Rus, özbək, gürcü, ukrayna, polyak dillərinə tərcümə edilib.
30 dekabr 2015-ci ildə Azərbaycanın əməkdar jurnalisti fəxri adına layiq görülmüşdür.
NGC 2406
NGC 2406, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Əkizlər bürcü istiqamətində yerləşir. E? tipli. tərəfindən ildə 80.01 sm (31.5 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Masırı nahiyəsi
Kəhram Sahibi nahiyəsi — 1593 ci ildə Osmanlı İmperiyasının İrəvan əyalətinin İsgəndərqalası livasının nahiyəsi
Sərab (Xoy)
Sərab — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Xoy şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 839 nəfər. yaşayır (214 ailə).
Yanakie bərzəxi
Yanakie bərzəxi Avstraliyanın Viktoriya (əyalət) ərazisində Vilson Promontori yarımadasını materikə birləşdirir. Bərzəx ərazisində Sandi Piont və Shallou İnlet şəhərçikləri vardır.
Madabad (Mahnişan)
Madabad - İranın Zəncan ostanının Mahnişan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 622 nəfər yaşayır (140 ailə).
Kaviria
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Bananlı foster
Bananlı foster- Dondurmalı desert.
Hazırlanması
thumb|250px Banan,vanilli dondurma, sous, kərə yağı,qəhvəyi şəkər tozu, darçın, tünd romdan və bananlı likördan hazırlanır.Bananla yüngülcə kərə yağında qızardılır, biraz şəkər tozu əlavə edilir daha sonra alkoqollu içki əlavə edilib yandırılır. Bananlar hazır olandan sonra üzərinə dondurma əlavə edilir.
Yaranma tarixi
thumb|250px Desert 1951-ci ildə hazırlanıb. ABŞ-ın Luiziana ştatının Yeni Orlean şəhərində Brennan restoranında Polem Blonje tərəfindən hazırlanıb. Desert Ouena Brennanın dostu Riçard Fosterin şərəfinə adlandırılıb.O Yeni Orleanın dustaqlar üzrə komisiyanın rəhbəri idi.İndiyə kimi bu desert Yeni Orleanın ən bahalı restoranlarında təqdim olunur. Dünyanın bir çox ölkələrində də geniş yayılmaqdadır.
Xəzangül Hüseynova
Xəzangül Abbasqulu qızı Hüseynova — Azərbaycan Respublikasının Əməkdar mədəniyyət işçisi (2017), Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü (1988). Türkiyə Avrasiya yazarlar birliyinin üzvü (2008), Beynəlxalq Rəsul Rza və Mikayıl Müşfiq mükafatçısı (2016). AYB GƏNCƏ bölməsinin sədri (2014 dən).
Həyatı
Xəzangül Hüseynova 1947-ci il dekabr ayının 17-də Gürcüstanın Borçalı qəzasının Qirixlı kəndində doğulub. Orta məktəbi qızıl medalla, Gəncə Dövlət Pedaqoji İnstitunun Kimya-biologiya fakültəsinin kimya şöbəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirib.
"Məhəbbətin qənimi" adlı mənzum pyesi Gəncədəki C. Cabbarlı adına dram teatrında müvəffəqiyyətlə tamaşaya qoyulub.
Gəncə şəhəri, N. Rəfibəyli adına 43 nömrəli orta məktəbin direktorudur.
1988-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür.
2014-cü il sentyabrın 10-dan Azərbaycan Yazıçılar Birliyi Gəncə bölməsinin sədridir" 2008-ci ildən Türkiyə Avrasiya Yazarlar Birliyinin üzvüdür. 2014-cü ilin Prezident təqaüdçüsüdür. Beynəlxalq Rəsul Rza mükafatçısı və həmçinin Mikayıl Müşfiq mükafatçısıdır.
27 noyabr 2017-ci ildə "Əməkdar mədəniyyət işçisi" fəxri adına layiq görülmüşdür.
Mina Mazzini
Mina (25 mart 1940, Busto Arsizio, İtaliya) — italiyalı müğənni, aktrisa və televiziya aparıcısıdır. Sənətçi 3 oktava səsə sahibdir.
Həyatı və ilk illəri
25 mart 1940-cı ildə İtaliyanın Lombardiya bölgəsində fəhlə ailəsində anadan olmuşdur. 1958-ci ildə liseyi bitirdikdən sonra, mühasibat ixtisası üzrə ali təhsil almışdır.
İlk illəri (1958–1961)
1958-c ildə yaz tətilində ailəsi ilə birlikdə istirahət edərkən, ailəsini əyləndirmək üçün "Un'anima tra le mani" mahnısını ifa etdi. Klubun sahibi Sergio Bernardini onu səhnəyə çıxartmaq üçün əlindən gələni edirdi. Həmin ilin sentyabr ayında Happy Boys-un bek-vokalçısı olaraq səhnəyə çıxdı və bununlada peşəkar karyerasına başlamışdı. 1958-ci ilin sentyabr ayında "Rivarolo del Re" teatrının 2500 nəfərlik salonda konsert vermişdir. İlk sinqlı "Non partir"/"Malatia"-nı təqdim etmişdir. Həmin il "Be Bop A Lula"/"When" sinqlını da təqdim etdi. Happy Boys qrupundan ayrılandan sonra, Solitari qrupunun tərkibinə qatıldı.
Sanremo
Sanremo musiqi festivalına "È vero" mahnısı ilə qatılaraq, 8-ci sırada qərarlaşdı. 1961-ci ildə Sanremoda iki mahnı ifa etdi. Yarıçmada "Io amo, tu ami" dördüncü, "Le mille bolle blu" beşinci oldu. Bu nəticələrə görə müğənni bir daha Sanremo musiqi festivalına qatılmayacağını bildirdi. İispaniya və Yaponiyaya turneyə çıxan müğənni, 1961-ci ildə Venesuela kanalında mahnı ifa etmişdir. 1962-ci ildə İspaniya televiziyasında və Parisin ən məşhur konsert salonu olan Paris Olimpiyada konsert vermişdir. "Heißer Sand" adlı alman mahnısı isə 1962-ci ildə 40.000-lik satışla rekord qırmışdır. 1962-ci ildə Almaniya, Avstriya və İsveçrədə almanca danışan əhali arasında keçirilən sorğu nəticəsində müğənni dünyanın ən popular müğənnisi olaraq seçilmişdir. 1962-ci ilin ay ayında Argentinaın paytaxtında konssert vermişdir. 1963-cü ildə evli aktyor Corrado Pani ilə eşq yaşamağa başlamışdır. Buna görə də İtaliya Dövlət televiziyası müğənniyə qadağa qoymuşdur. Xalqın etirazları nəticəsində qadağa aradan götürülmüşdür. "Suna ni kieta namida" adlı yapon mahnısını ifa edən müğənni, yapon hit paradlarında ilk pilləyə yüksəlmişdir.
Diskoqrafiyası
• 3
Natiya Todua
Natiya Todua — Gürcüstan və Almaniya müğənnisi. O, "Səs Almaniya" verilişinin yeddinci mövsümünü qazandıqdan sonra Almaniyada məşhurlaşmışdır. Todua 2018-ci ildə "İdol"un Gürcüstan versiyası üzrə münsif olmuşdur.
Həyatı
Todua 12 mart 1996-cı ildə Tbilisidə 1990-cı illərin əvvəllərində Abxaziya müharibəsi zamanı Abxaziyadan qaçan valideynlərinin ailəsində anadan olub. Onun iki yaşı olanda ailəsi Abxaziyaya qayıdıb Qali rayonunda məskunlaşıb. Məktəbi bitirdikdən sonra o, bacısı ilə Tiflisə qayıdıb, burada Todua Qafqaz Universitetində iqtisadiyyat üzrə təhsil alıb. O, 2014-cü ildə X Factor Georgia və 2015-ci ildə X-Factor Ukraynada iştirak etsə də, yarışlarda uğur qazana bilməyib.
Todua 2016-cı ildə Almaniyanın Brüxzal şəhərinə köçmüş və burada "au pair" kimi işləməyə başlamışdır. Növbəti il "Səs Almaniya" verilişinin yeddinci mövsümü üçün dinləmələrə qatılmış, Samu Haberin komandasına qoşulmuşdur. Todua müsabiqədə irəliləyiş göstərmiş və nəticədə 17 dekabr 2017-ci ildə Almaniya ictimaiyyəti tərəfindən qalib seçilmişdir. Todua 29 dekabr 2017-ci ildə 2018 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi üçün Almaniyanın milli seçimi olan "Unser Lied für Lissabon" müsabiqəsində iştirakçı kimi təsdiqlənmişdir. Onun "My Own Way" adlı mahnısı 20 fevral 2018-ci ildə buraxılmış və müsabiqədə sonuncu yeri tutmuşdur.
Murad Qurbanov
Murad Asif oğlu Qurbanov (22 mart 1996, Salyan, Azərbaycan — 13 oktyabr 2020;, Hadrut, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələri'nin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Murad Qurbanov 23 mart 1996-cı ildə Salyanda anadan olub. 2002-ci ildə Salyanda 2 saylı orta məktəbin 1-ci sinifinə gedib. Anasının işi ilə əlaqədar olaraq 2-ci sinifə Bakıda 51 saylı orta məktəbdə gedib. Təhsilinə bu məktəbdə davam edib. 2012-ci ildə orta məktəbi bitirib. Maliyyə İqtisad kollecinə daxil olub. Nişanlı idi.
Hərbi xidmətləri
Murad Qurbanov 2016-ci il Aprel döyüşlərində iştirak etmişdir. 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Murad Qurbanov Füzuli, Cəbrayıl, Xocavənd döyüşlərində savaşıb. 13 Oktyabr 2020-ci il tarixində Hadrut istiqamətində gedən döyüşlərdə qəhrəmancasına Şəhid olub. Badamdarda torpağa tapşırılmışdır.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı verilmiş tapşırıqları şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Seymur Məmmədli ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Xocavənd rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Seymur Məmmədli ölümündən sonra "Xocavəndin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Vüsal Məmmədov ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Kiyev döyüşü (2022)
Kiyev uğrunda döyüşlər — Rusiyanın Ukrayna istilasından sonra, 2022-ci il fevralın 25-də başlayan Rusiya Silahlı Qüvvələrinin Ukrayna Silahlı Qüvvələrinə qarşı Kiyev istiqamətində hərbi əməliyyatları.
25 fevral
Fevralın 25-də səhər saatlarında Ukrayna əsgəri paltarı geyinmiş üç rusiyalı diversant Obolon rayonuna daxil olub. Bu şimal rayon Ukrayna Parlamentinin toplaşdığı Ali Radanın binasından təxminən 6 mil (9,7 km) məsafədədir. Üç diversant Ukrayna qüvvələri tərəfindən öldürülüb. Səhər saatlarında Ukraynaya məxsus Su-27 qırıcısı yaşayış binasına çırpılaraq şəhərin üzərində vuruldu.
Gün ərzində şəhərin bir neçə məhəlləsində atəş səsləri eşidildi; Ukrayna rəsmiləri atəşin rus qoşunları ilə toqquşma nəticəsində baş verdiyini bildiriblər.
Kiyevin meri Vitali Kliçko əlinə silah alıb döyüşəcəyinə söz verib. Qardaşı Vladimir də aylar əvvəl ehtiyatda olan əsgərlərə qoşularaq eyni fikirləri ifadə etdi.
Rusiya silahlı qüvvələri Kiyevin Hostomel qəsəbəsində yerləşən Antonov hava limanına yerləşdirilib. Antonov hava limanında döyüşün bir hissəsi olaraq hava limanına nəzarət iki dəfə ələ keçirdi. Ukrayna prezidenti Vladimir Zelenski Kiyev xalqını Rusiyanın hücumuna molotov kokteyli ilə cavab verməyə çağırıb. Vətəndaşlara 18 min silah paylanılıb. Adətən ehtiyatda saxlanılan Ərazi Müdafiə Qoşunları da işə salınıb.
Fevralın 25-nə keçən gecə Kiyevdə güclü atışma olub. Ukrayna silahlı qüvvələri 60-a yaxın rus diversantını öldürdüyünü iddia edir.
26 fevral
Fevralın 26-da səhər saatlarında rus artilleriyası şəhəri 30 dəqiqədən çox atəşə tutdu. Eyni zamanda, Ukrayna qüvvələri Troyeşçinanın şimal-şərq məhəlləsində elektrik stansiyasına hücumu dəf etdilər; BBC hücumun "şəhəri elektrik enerjisindən məhrum etmək cəhdi" ola biləcəyini irəli sürdü. Ağır döyüşlər də mərkəzi Şuliavka məhəlləsindəki Kiyev Zooparkının yaxınlığında baş verdi, burada Ukrayna qüvvələri Peremohy prospektində ordu bazasını müdafiə etdi. Döyüşlər Kiyevin digər küçələrində də gedirdi. Sakinlərə pəncərələrdən və eyvanlardan uzaq olmaları barədə xəbərdarlıq edilib.
Zelenskinin sözlərinə görə, Ukrayna qüvvələri Rusiyanın hücumunu dəf etməyə müvəffəq olub və şəhəri və ətraf iri şəhərləri nəzarətdə saxlamaqda davam edib. Komendant saatı saat 17:00-dan səhər 8-ə qədər uzadıldı və pozucular "Rus diversant və ya kəşfiyyat qrupları"nın bir hissəsi hesab edilir.
Britaniya Müdafiə Nazirliyinin məlumatına görə, Rusiya qüvvələrinin əsas hissəsi Kiyevin mərkəzindən 19 mil (31 km) aralıda idi.
Ukrayna Ərazi Müdafiə Qüvvələri könüllülərin səfərbər edilməsinə cavabdehdir. Ukraynanın daxili işlər naziri Denis Monastırski bəyan edib ki, Kiyevdə könüllülərə 25 000-dən çox avtomat, 10 milyona yaxın güllə, reaktiv yaylım atəşi sistemləri və atəş qurğuları verilib.
27 fevral
Fevralın 27-də səhər tezdən Kiyevdə rus diversantları ilə bəzi toqquşmalar olub. Yerli rəsmilər səhərə kimi Kiyevin tam olaraq Ukrayna qüvvələrinin nəzarətində olduğunu iddia ediblər.
Volqa yedəkçiləri
Volqa yedəkçiləri əsəri 1872-1873-ci illərdə realist rus rəssamı və heykəltaraş İlya Repin tərəfindən çəkilmiş
Tarixi
Şəkil çəkmək niyyəti Repində hələ 1869-cu ildə rəssam Konstantin Savitski ilə birlikdə Neva sahillərinə «İov və onun dostları» müsabiqə əsərini çəkməkdən ötrü etüdlər etmək üçün yollandığı zaman oyanmışdı. Orada gördüyü gəmi yedəkçiləri qayğısız cəmiyyət və mənzərəli təbiətlə müqayisədə onda təzadlı duyğular yaratmışdı. Elə o zaman gələcək əsərin ilkin eskizləri çəkilmişdi. Əsərin özü 1873-cü ildə başa çatdırıldı və cəmiyyətdə həyəcanlar tufanının heyranlıqdan qızğın nifrətə qədər bir burulğanının əmələ gəlməsinə səbəb oldu.
Mircəfər Bağırov
Mircəfər Abbas oğlu Bağırov — Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin birinci katibi (1933 – 1953); Azərbaycan SSR Xalq Komissarları Sovetinin sədri (oktyabr 1932 – dekabr 1933; aprel-iyul 1953); Azərbaycan Kommunist Partiyası Bakı Şəhər Komitəsinin birinci katibi; Azərbaycan SSR Birləşmiş Dövlət Siyasi İdarəsinin sədri; Azərbaycan Fövqəladə Komissiyasının sədri; general-polkovnik.
Həyatı və ailəsi
Mircəfər Bağırov 1896-cı il sentyabrın 17-də Bakı quberniyasının Quba şəhərində atası Mirabbas və anası Yaxşı xanımın kiçik övladı kimi dünyaya gəlmişdir. Böyük bacısı Seyid Məsumə 1883-cü anadan olmuşdur.
Mircəfər Bağırovun 2 övladı olub. O, Həştərxanda işləyərkən Mariya adlı bir zadəgan qızıyla ailə qurur və bu nikahdan 1919-cu ildə Cahangir (Vladimir) adlı oğulları dünyaya gəlir. 1926-cı ildə Mariya vəfat etmişdir.
M. Bağırov 1930-cu ildə Yevgeniya Mixaylovna ilə ailə qurur və bu nikahdan 1932-ci il avqustun 9-da ikinci oğlu Cen dünyaya gəlir. Böyük oğlu Cahangir (Vladimir) aviasiya məktəbində təhsil almış, İkinci dünya müharibəsində pilot kimi iştirak etmiş və həlak olmuşdur. Digər oğlu professor, elmlər doktoru Cen Bağırov isə Bakıda 10-cu sinifə qədər 6 saylı məktəbdə təhsil alıb. Tiflisdə hərbi məktəbdə, 1951-ci ildə Moskvada Jukov adına Aviasiya Akademiyasında təhsil almış. 1953-cü ildən isə təhsilini Kənd Təsərrüfatı İnstitutunda davam etdirmişdir.
Təhsili
İlk təhsilini mollaxanada almışdır. 1907-ci ildə Quba şəhərindəki ibtidai məktəbə daxil olmuşdur. Məktəbi müvəffəqiyyətlə bitirən Mircəfər təhsilini Quba Ali ibtidai məktəbində davam etdirir. 1913-cü ildə məktəbi bitirib, Quba ziyalılarının topladığı pulla Petrovski (Mahaçqala) şəhərinə gedərək Petrovsk 2 illik pedaqoji kursuna (rus dili müəllimliyi) daxil olmuşdur.
ÜİK(b)P MK qərarı ilə M. Bağırov 1930-cu ilin sentyabrında Moskvaya ÜİK(b)P MK yanında marksizm-leninizm kursunda oxumağa göndərilir. O, 1932-ci ilin fevralında kursu müvəffəqiyyətlə bitirmiş və ÜİK(b)P MK aparatında məsul təlimatçı təyin edilmişdir.
Erkən illəri
1915-ci ildə M. Bağırov əmək fəaliyyətinə gənc müəllim kimi Xudat stansiyasındakı kənd məktəbində başlamışdır. 1915–1917-ci illərdə M. Bağırov Nəcəfkənd, Quba şəhər məktəblərində müəllimlik etmişdir.
1917-ci il Fevral inqilabı dövründə M. Bağırov inqilabi fəaliyyətə başlamış, Qubada əsgər və kəndli deputatları sovetinin yaradılması, fəhlə və kəndli ittifaqının möhkəmlənməsi kimi bir sıra işlərdə iştirak etmişdir.
1918-ci ilin mart-may aylarından sonra M. Bağırov gizli fəaliyyətə keçir və Bakıya gəlir. Bakıda sovet hakimiyyəti 1918-ci ildə yıxılır və M. Bağırov bu zaman Petrovun dəstəsinin qalıqları ilə birlikdə Həştərxana gedir.
Bağırov 1919-cu ilin mart ayında Moskvada keçirilən I Kommunist Beynəlmiləl Konqresində iştirak etmiş və məşvərətçi səs hüququna sahib olan Azərbaycan kommunistlərini təmsil etmişdir.
Həştərxandakı fəaliyyəti
1918–1920-ci illərdə M. Bağırov Həştərxanda dəmir polkun partiya kollektivinin katibi, Birinci müsəlman polkunun hərbi komissarı, XI Ordunun Hərbi İnqilab Şurasının tapşırıqlarını yerinə yetirən işçi, xüsusi təyinatlı dəstənin hərbi komissarı, Qafqazda sovet hakimiyyəti qurulması üzrə Qafqaz bürosunun əməkdaşı, Qafqaz korpusu hərbi inqilabi şurasının müvəkkili vəzifələrində çalışmışdır.
Buradakı fəaliyyətinə görə 1920-ci ilin əvvəllərində RSFSR MİK tərəfindən Qırmızı bayraq ordeni ilə mükafatlandırılmışdır.
Dağlıq Qarabağdakı fəaliyyəti
Azərbaycanda sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra M. Bağırov Azərbaycan Müvəqqəti İnqilab Komitəsi tərəfindən Dağlıq Qarabağa göndərilir. O Dağlıq Qarabağ vilayət inqilab komitəsi sədrinin müavini və XI ordunun Hərbi inqilabi şurasının müvəkkili kimi fəaliyyət göstərmiş və burada Azərbaycan ordusu hissələrinin tərkibində, Qarabağ qiyamının yatırılması prosesində iştirak etmişdir.
XI ordunun Hərbi İnqilabi Şurasının sərəncamında
1920–1921-ci illərdə XI ordunun Hərbi İnqilabi Şurasının sərəncamında olan M. Bağırov II briqadanın komandiri, I atıcı diviziyanın hərbi tribunalının, XI ordu Hərbi tribunalının səyyar sessiyasının sədri, Azərbaycan diviziyasının hərbi komissarı vəzifələrində çalışmışdır.
Sonrakı fəaliyyəti
M. Bağırov 1921-ci il aprelin 2-də AzFK sədri təyin edilmiş ardınca, Azərbaycan SSR Xalq Komissarları Sovetinin tərkibinə seçilmişdir. O bu vəzifədə 1927-ci ilin sentyabrın ortalarına kimi çalışmışdır. Bağırov eyni zamanda bu illərdə AzFK sədri olmaqla yanaşı,
1927–1928-ci illərdə Tiflis şəhərinə göndərilən M. Bağırov orada Zaqafqaziya su təsərrüfatı idarəsinin, 1928–1929-cu illərdə isə Zaqafqaziya kənd təsərrüfatı idarəsinin sədri vəzifəsində çalışmışdır.
Bağırov 1929-cu ilin sentyabrında Azərbaycan Dövlət Siyasi İdarəsinin sədri təyin edilmiş və 1930-cu ilin sentyabrına kimi bu vəzifədə çalışmışdır.
Mircəfər Bağırov 1932-ci ilin axırlarında yenidən Bakıya göndərilir və həmin ilin oktyabrından 1933-cü ilin dekabrınadək Azərbaycan SSR Xalq Komissarları Sovetinə sədr təyin olunur.
Birinci katib
right|300px|thumb|İndiki [[Heydər Əliyev prospekti (Bakı)|Heydər Əliyev prospektində yerləşən və 1950-ci illərin əvvəlində tikilən Bağırov körpüsü. Körpünün Mircəfər Bağırovun avtomobillə aeroporta gedərkən uzun müddət yoldan keçən qatarı gözləyərək əsəbləşməsindən sonra onun əmri ilə tikildiyi ehtimal olunur. (1960-cı il.) ]] 1933–1953-cü illərdə M. Bağırov Azərbaycan Kommunist Partiyası MK və BK-nın birinci katibi vəzifəsini daşımışdır. Vəzifədə olduğu müddətdə bir sıra işlər görülmüşdür.
Sənaye
Çalışdığı dövrdə bir sıra sənayə müəssisələrinin yaradılmasında müəyyən rolu olmuşdur. Buna misal olaraq, Bakı Elektrik maşınqayırma zavodu, Bakı Soyuducu kombinatı, Bakı biskvit fabriki, Qaradağ sement zavodu, Gəncə toxuculuq kombinatı, yağ-piy zavodu, Sumqayıt istilik elektrik stansiyası, Boru prokat zavodu və Sintetik kauçuk zavodu göstərilə bilər. Həmçinin bu dövrdə Lökbatan, Neft daşları, Zığ kimi neft yataqları kəşf olunmuş, Sumqayıt, Mingəçevir, Əli Bayramlı, Daşkəsən kimi yeni sənaye məntəqələri salınmışdır.
Tikinti
Bakıda Nazirlər Kabinetinin binası, hökumət evi, Nizami adına kinoteatr, Şəhriyar adına mədəniyyət evi, xalça muzeyi, Respublika stadionu və s. tikilib istifadəyə verilməsi Bağırovun dövrünə təsadüf edir.
Təhsil
Mircəfər Bağırovun 1-ci katibliyi illərində Azərbaycan Elmlər Akademiyası və onun bir sıra institutları o cümlədən, Azərbaycan Politexnik İnstitutu istifadəyə verilmişdir.
Cənubi Azərbaycan məsələsi
Mircəfər Bağırov 1941-ci ildə Stalinə yazdığı məktubda, Polşa ərazilərinin Ukrayna və Belarusiya torpaqlarına birləşdirilməsi modelinə istinad edərək, İrandakı Azərbaycan əyalətlərinin Sovet Azərbaycanının tərkibinə daxil edilməsi təklifi ilə çıxış etmişdir. SSRİ-nin Xarici İşlər üzrə Xalq Komissarı işləmiş Vyaçeslav Molotov da öz kitabında o vaxtkı Azərbaycan SSR rəhbərliyinin İranın azərbaycanlılar yaşayan hissəsinin Azərbaycana birləşdirilməsi üçün SSRİ rəhbərliyinə təzyiq göstərdiyini yazmışdı.
DQMV məsələsi
1945-ci il noyabr ayının axırlarında M. Bağırov ÜIK(b)P MK katibi G. Malenkovdan bir məktub alır. Məktubda göstərilir ki, Ermənistan K(b)P MK katibi G. Arutunov ÜIK(b)P MK-da DQMV-in Ermənistan SSR-yə verilməsi məsələsinə baxılmasını təklif etmişdir. G. Malenkov Ermənistandan gələn məktubu M. Bağırova göndərmişdi. M. Bağırov məktubla tanış olduqdan sonra G. Malenkova 1945-ci il dekabrın 10-da cavab məktubu göndərmişdi. Məktubda DQMV yaradılması prosesi tarixi ətraflı göstərilməklə yanaşı qeyd olunurdu ki, DQMV Ermənistan SSR ilə həmsərhəd deyil, Ermənistan SSR ilə DQMV arasında əhalinin əksəriyyəti azərbaycanlılar olan Qubadlı, Kəlbəcər, Laçın, Dəstəfur (indiki Daşkəsən) rayonları yerləşir. M. Bağırov məktubda yazır:
"Eyni zamanda ÜIK(b)P MK nəzərinə çatdırmağı lazım bilirik ki, DQMV-in Ermənistan SSR-in tərkibinə qatılması məsələsinə baxarkən, Azərbaycan SSR ilə bitişik və əhalisinin əksəriyyəti azərbaycanlılardan ibarət olan Ermənistan SSR-nin Əzizbəyov, Vedi, Qarabağlar rayonlarının Azərbaycan SSR-yə verilməsi məsələsinə də baxılmalıdır… Eyni zamanda Gürcüstan SSR-in Borçalı rayonunun Azərbaycan SSR-in tərkibinə qatılması məsələsinə də baxılmalıdır. Çünki əhalisi tamamilə azərbaycanlılardır və Azərbaycan SSR-lə bilavasitə yanaşıdır. Nəhayət, biz xahiş edirik, Dağıstan MSSR-in Dərbənd və Qasımkənd rayonları ərazisinin də Azərbaycan SSR tərkibinə daxil edilməsi məsələsinə də baxılsın. Keçmişdə Azərbaycanın bir hissəsi olmuş və Bakı quberniyasının tərkibinə daxil idi. Bu rayonların əhalisinin əksəriyyəti azərbaycanlılardan ibarətdir və onların əksəriyyəti heyvandarlıqla məşğuldur, ilin 9 ayını Azərbaycan ərazisində yaşayırlar". .
Beriya ilə birlikdə
1953-cü il aprelin 18-də Azərbaycan KP MK-nın plenumu olmuş və plenumda bir sıra məsələlərlə yanaşı təşkilati məsələyə də baxılmışdır. Plenum M. Bağırovu Azərbaycan KP MK birinci katibi vəzifəsindən azad etmiş və Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin sədri təsdiq etmişdir, lakin dövlətə xain çıxmış L. Beriya ilə əlaqədar olaraq bir neçə aydan sonra M. Bağırova da münasibət dəyişmişdir.
"Beriya ilə əlaqədar yoldaş M. C. Bağırovun partiyaçıya yaraşmayan hərəkətlərini qəbul etmək və pisləmək. Beriya işi ilə əlaqədar partiyaçıya yaraşmayan hərəkətlərinə, partiya qarşısında qeyri-səmimiliyinə, öz işlərində böyük siyasi səhvlər buraxdığına görə M. Bağırovu Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti sədri vəzifəsindən götürmək və onu Azərbaycan KP MK bürosunun tərkibindən çıxarmaq".
Lavrenti Pavloviç Beriya Müsavat Partiyasına işlədiyi, Musavatçı, əks-kəşfiyyatda olduğu iddia edilir. 1953-cü ildə güllələnən Beriyaya qarşı ittiham maddələrindən biri onun müsavatçı olması ilə bağlıdır. Mircəfər Bağırovun 1920-ci illərdən Beriya ilə olan sıx münasibəti əsas gətirilərək Bağırovun bundan xəbəri olduğu güman edilirdi. Bu onun tutduğu vəzifələrdən azad edilərək həbs edilib, güllələnməsinə gətirib çıxarmışdır.
1954-cü il martın 13-də partiyadan çıxarılır. Nəticədə Azərbaycandan xaricə təsərrüfat xarakterli işə göndərilmişdir. M. Bağırov 1953–1955-ci illərdə Kuybuşev neft idarəsi rəisinin müavini vəzifəsində çalışmışdır.
Repressiya dövründəki fəaliyyəti
1937-ci il avqustun 5-də SSRİ NKVD-si bir qərarı çıxarır. Həmin qərara 3 nəfər – SSRİ daxili işlər naziri Yejov, Mikoyan və Stalin qol çəkib. Qərarda yazılıb ki, müsavatçılar, ittihadçılar, sosial-demokratlar, hümmətçilər, eyni zamanda menşeviklər və daşnaklar güllələnməlidir. Bundan sonra M. Bağırovun fəaliyyətində 1937–1938-ci illər qara ləkə kimi iz buraxmışdır. Çünki bu illərdə Azərbaycanın minlərlə millətsevər alimi, şair və yazıçısı, partiya, dövlət xadimi və s. həbs edilmiş və güllələnmişdir. Bu repressiya təkcə onun deyil, həmin dövrdə SSRİ məkanında partiya, sovet və s. təşkilatlarda çalışanların əksəriyyətinin həyatında bir qara ləkə olaraq qalır. Bu işdə M. Bağırovun günahı olsa da, o partiya əsgəri kimi Ümumittifaq KP MK və SSRİ hökumətinin göstərişlərini, tələblərini yerinə yetirmişdir. Çünki o dövrdə "vətən xainləri", "əksinqilabçıları", "xariclə əlaqələri olanları" tapıb üzə çıxarmaq müttəfiq respublikalarda adi hal olmuş və plana çevrilmişdi.