cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
İstəxr
Tarixi
İstəhr zərdüştiliyin mərkəzlərindən biri olub. Makedoniyalı İskəndər tərəfindən onun İrana yürüşü vaxtı yandırılıb. Xeyli sonra, Ərdəşirin dövründə Sasanilər dövlətinin paytaxtı olur, lakin sonra paytaxt Bişapura və Mədainə köçürülür. Ərəb istilaları vaxtı İstəhr ərəblərə ən inadlı müqavimət göstərən İran şəhərlərindən biri idi, və ancaq şiddətli mühasirədən və döyüşdən sonra yenildi. Şəhərin alınmasından sonra o öz əhəmiyətini itirir. Ticarətin mərkəzi isə Şiraza köçür.
Arxeoloji qazıntılar
Hal hazırda - İstəhr arxeoloji qazıntılar mərkəzidir. Yerin səthi o qədər də zəngin deyil. Yaxınlığında, üzərində məşhur barelyeflər və şah qəbirləri olan Nəqşi-Rəcəb və Nəqşi-Rüstəm qayaları yerləşir.
Saravak
Saravak — Kalimantan adasında yerləşən Malayziyanın iki ştatından biri. Ştat həmçinin Sabah, Sinqapur (1965-ci ildə Malayziyadan ayrılıb) və Malaya federasiyası ilə yanaşı Malayziya federasiyasının yaradıcılarından biridir. Bu ərazi Malayziya yarımadasının ştatlarından kənarda qaldığına görə xüsusi muxtariyyət hüququna malikdir. İndiki dövrdə ştat Bumi Kenyalang (kərgədan quşlarının torpağı) kimi tanınır.
Ştat müstəqil Bruney dövlətinin ətrafını əhatə etməklə bərabər, cənubdan İndoneziya dövləti ilə, şimal-şərqdən Sabah ştatı ilə sərhədlərə malikdir. Saravak Kalimantan adasının şimal-qərbində yerləşir. Ştatın inzibati mərkəzi əhalisinin sayı 700,000 olan Kuçinq şəhəridir. Saravakın əsas şəhərləri Miri, Sibu və Bintuludur. 2010-cu il sıyahıyaalmasına əsasən ştatın əhalisi 2,420,009 nəfərdir.
Cry
Cry — Maykl Ceksonun 2001-ci ildə çıxardığı onuncu və sonuncu studio albomu olan Invincible albomundan olan sinql. Mahnı R&B ifaçısı və bəstəkar, həmçinin Ceksonun 1995-ci ildə çıxardığı sinqlı "You Are Not Alone" mahnısının müəllifi olan R. Kelly tərəfindən yazılmışdır. Mahnının prodüserliyi isə Ceksonun özü və R. Kelly tərəfindən edilmişdir. 2001-ci ilin dekabrında çıxarılmış sinql "Invincible" albomundan olan üçüncü sinqldır. "Cry" dünyanın önəmli problemlərindən bəhs edən R&B balladadır. Mahnının sözləri insanları dünyanı xilas etməyə çağırır. Mayklın bu səpkidə olan bir neçə əvvəlki mahnıları kimi bu əsər də insanları sülhə və çevrəçiliyə çağırır.
Sinql ikiüzlü çıxarılmış, B-üzdə "Shout" və "Streetwalker" mahnıları təqdim edilmişdir. "Cry" musiqi tənqidçiləri tərəfindən müxtəlif rəylər almışdır. Beynəlxalq səviyyədə də sinql orta səviyyəli nəticə göstərmiş, hit oaradlarda yüksəldiyi ən yüksək mövqe Niderlanda on altıncı pillə, ən aşağı nəticə isə Avstriyada olmuşdur. Mahnıya həmçinin Nikolas Brandtın rejissorluğu ilə klip də çəkilmişdir. Klipdə Cekson özü çəkiləmiş, əl-ələ tutaraq yanaşı düzülmüş insanlar təsvir edilmişdir.
Fon
"Cry" mahnısı Maykl Cekson tərəfindən özünün onuncu və sonuncu studio albomu olan Invincible albomu üçün ifa edilmişdir. Mahnı R&B ifaçısı və bəstəkar R. Kelly tərəfindən yazılmışdır. Bu mahnı Maykl Cekson və R. Kellynin ikinci işbirliyidir. Birinci işbirliyi isə 1995-ci ildə çıxarılmış "You Are Not Alone" mahnısı olmuşdur. Mahnnın prodüsserliyini Cekson və Kelly etmişdir. Sinql ABŞ-dən kənarda 2001-ci iln dekabrında "Invincible" albomundan olan üçüncü və sonuncu sinql kimi təqdim edilmişdir. Sinql ikiüzlü çıxarılmış və digər üzdə "Shout" və "Streetwalker" mahnıları təqdim edilmişdir. "Shout" əvvəllər çıxarılmamış mahnı olsa da, "Streetwalker" 1987-ci ildə çıxarılmış "Bad" albomuna daxil edilmişdir.
Kompozisiya
Mahnının mövzusunu dünyanı müharibələrdən təmsil etmək və qardaşlığı yaymaq təmsil edir. Mahnıda deyilir ki, əgər hamı bir-birinə dəstək olsa o zaman dünyanı dəyişmək mümkündür necə ki, Cekson oxuyur: "You can change the world/I can't do it by myself"." "Roky Mountain News"dan musiqi tənqidçisi Mark Barun qeyd edir ki, Maykl Cekson mahnıda "I can't do it by myself" deyərkən hiss olunur ki, o, ağlayır. Mahnı mövzu və sözləri baxımından Ceksonun 1988-ci ildə çıxardığı "Man in the Mirror" və  1991-ci ildə çıxardığı "Heal the World" mahnıları ilə oxşardır. "Hartford Courant"dan tənqidçi Rocer Katlin qeyd edir  ki, Maykl Cekson mahnının sözlərini böyük hüznlə tələffüz edib. "The San Diego Union Tribune"dan Corc Varqa isə qeyd edir ki, mahnı musiqi baxımından Corc Mayklın ifa etdiyi bir çox mahnılarla oxşarlıq təşkil edir. "Cry" mahnısının musiqisi A major açarı üzərində bəstələnmişdir.
Tənqidçilərin mövqeyi
"Allmusic"dən Jason Elias qeyd edir ki, "Cry" üsyankarlığı və özündə sülhü əks etdirməsi ilə Kuinsi Consun prodüsserliyi ilə ərsəyə gəlmiş "Bad" mahnısını xatırladır və mahnıda dünyaya sevgiylə birgə ruh düşkünlüyü və dərin kədər də özünü büruzə verir.
"New York Times" qəzetindən Jon Pareles qeyd edir ki, "mahnını "change-the-world-song" adlandırmaq daha düzgün olardı. Çünki mahnıda pop musiqi üçün həddən artıq yad olan Ceksonun çağırışına cavab olaraq hamı eyni vaxtda "ağlasın və dua etsin" kimi böyük utopik fikirlər əksini tapmışdır."
"Yale Daily News"dan Ketrin Halabi isə qeyd edir ki, "mahn müasir xarakterli albomda ən zəif əsərdir."
"NME"dən musiqi tənqidçisi Mark Beaumont qeyd edir ki, "Ceksonun uşaqlarıın müdafiəsi ilə bağlı sözlərinin yaratdığı ək-sədadan sonra "Cry" mahnısının sözləri müəyyən qədər zəif təsir bağışlayır."
"Los Angeles Times"ın köşə yazarı Robert Hilbörn yazır ki, "mahnı sosial qeydlərlə dolu olması baxımından Ceksonun 1988-ci ildə çıxardığı sinqlı "Man in the Mirror" mahnısına bənzəyir.". Eyni zamanda "Hartford Courant"dan tənqidçi Rocer Katlin isə qeyd edir ki, mahnı Ceksonun "Heal the World" mahnısına bənzəyir.
"Newsday" qəzetinin köşə yazarı Glenn Gamboa isə deyir ki, "mahnı Invincible albomunda olan digər mahnılarla eyni səviyyədədir."
"Rolling Stone" jurnalından Ceyms Hanter isə qeyd edir ki, "R. Kelly çox və ya az dərəcədə olsa da mahnı dünyamızın problemlərini göstərə bilmişdir".
"FOX News"un müxbiri Roger Friedman qeyd edir ki, "albomda insana kədərləndirli anlar yaşadan iki mahnı var ki, onlardan da biri "Cry", digəri isə "Don't Walk Away" mahnısıdır." Daha sonra o qeyd edir ki, "Cry" mahnısının musiqisini çox sevsə də, sözləri bəzən onda "gülüş" doğurur.
"New York's Daily News"dan Cim Farber yazır ki, ""Cry" Ceksonun "dünyanı yaxşılaşdırma" cəhdinin davamı kimi qiymətləndirilməli və etiraf edilməlidir ki, dünyanın xilas edilməsinə dəstək kompaniyasında onun böyük rolu var."
Hit-parad performansı
"Cry" "Swedish Singles Chart"da dörd həftə ərzində qalmışdır. 21 dekabrda əllinci yerdə debüt edən mahnı bu hit paradda növbəti həftə qırx səkkizinci yerə yüksəlmişdir. Növbəti həftələr ərzində isə mahnı yalnız geriləmişdir. "Swiss Singles Chart"da mahnı qırx ikinci yerə kimi yüksəlmiş və dörd həftə hit paradda qalmışdır. Sinqlın ən böyük uğur qazandığı ölkə Danimarka olmuşdur. Hit paradda cəmi bir həftə qalsa da mahnı burda ilk iyirmiliyə daxil ola bilmiş və on səkkizinci yerə kimi yüksəlmişdir. "Dutch Top 40"da mahnı 15 dekabrda qırx səkkizinci yerdə debüt etmiş və otuz səkkizinci yerə kimi yüksəlmişdir. Sinqlın ən pis nəticə göstərdiyi ölkə Avstriya olmuşdur. Bu ölkənin hit paradında 16 dekabrda altmış beşinci yerdə debüt edən mahnının yüksəldiyi ən yüksək mövqe də elə altmış beşinci pillə olmuşdur. Növbəti həftədə isə mahnı yetmiş birinci pilləyə enmişdir.
Qayıdış (film, 2003)
Qayıdış (, Vozvrashcheniye), Andrey Zvyaginsevin rejissorluğu ilə çəkilən 2003-cü il istehsalı rus filmidir. Filmin premyerası 16 oktyabr 2003-cü ildə, dünya miqyasında premyerası isə 31 oktyabr 2003-cü ildə baş tutdu.
Film iki uşağın, atalarının 12 ildən sonra qəfil evə qayıtmasının hekayəsidir. Evə qayıdan ata heç bir izahat vermədən uşaqları səyahətə çıxarır və onları bir göldəki uzaq bir adaya aparır. İki qardaş bu səfərdə atalarını tanıdıqları halda, onları qəbul edib rədd etmək arasında mübarizə aparırlar. Mistik ifadə tərzinə sahib film Venesiya Film Festivalında Qızıl Şir mükafatına layiq görülmüşdür.
Məzmun
Müasir Rusiyada İvan və onun böyük qardaşı Andrey atalarının yoxluğunu hiss etməmək üçün bir-birlərinə bağlanmışlar. Anaları və nənələri ilə yaşayan iki qardaş, atalarının 12 ildən sonra evə qayıtdıqlarını, bir gün anaları ilə evdə vuruşduqlarını görəndə şoka düşürlər. Analarının icazəsi ilə, çox da sakit olmayan İvan və Andrey ataları ilə birlikdə sadə bir balıq ovu tətili hesab etdikləri səyahətə çıxırlar.
Andrey atası ilə yenidən görüşməkdən məmnundur, İvan isə özünü yalnız fotolardan tanıdığı adam üçün saxlayır.
Hər iki qardaş maraqlı bir macəra gözləməkdən məmnundurlar. Lakin tezliklə onlar qəribə və getdikcə daha qəddar səylərinin ağırlığı altında mübarizəyə başlayırlar, atalarının itirdiyi 12 ilini qoparmağa çalışırlar. İvan və Andrei bir adam tərəfindən öz növbəsində sınanmış, xilas edilmiş, eşidilən, rəhbər və laqeyd vəziyyətlərdə olurlar. Andrey hələ də atasına hörmət edir, İvan isə inadla müdafiədə qalır.
Avtomobil ibtidai və vəhşi sahil xəttində dayanır. İvanın şübhələri indi açıq bir üsyana səbəb olur. Heç tanımadığı bir ata ilə ünsiyyətə ehtiyacı olan Andrey İvanla məsafə saxlayır. Üçlük təyinat yeri ilə sirli adaya gəldikdə, İvan və atasının sınağı acı düşmənçilik və qəfil zorakılığı artırır.
Ronqoronqo mətn E
Ronqoronqo mətn E — günümüzdə mövcud olan 24 Ronqoronqo mətnindən biridir. Keiti olaraq da bilinir.
Əbdürrəzzaq Səmərqəndi
Kəmaləddin Əbdürrəzzaq ibn İshaq Səmərqəndi (1413—1482) — Orta Asiya tarixçisi.
Həyatı
Əbdürrəzzaq Səmərqəndi 1413-cü ildə Herat şəhərində doğulmuşdu. Uzun müddət Teymurluların sarayında (Səmərqənddə) xidmət etmişdir. 1463-cü ildən isə o, Sultan Şahruxun Heratdakı xanəgahının şeyxi olmuşdur. O, fars dilində yazdığı “Mətlə əs-sədeyn və məcmə əl-bəhreyn” (“İki xoşbəxt ulduzun doğulması və iki dənizin qovuşması”) əsərində57 1304-1470-ci illərin hadisələrini əks etdirmişdir.
Əsərin II cildində Çobanlılar, Cəlairilər, Qaraqoyunlular, Şirvanşahlar, Teymurlular Azərbaycana yürüşləri, onların Şirvanşahlarla münasibətləri, Azərbaycanda baş vermiş üsyanlar haqqında məlumatlar vardır.
Kəmaləddin Əbdürrəzzaq ibn İshaq Səmərqəndi 1482-ci ildə Herat şəhərində vəfat edib.
Əsərləri
Əbdürrəzzaq Səmərqəndi Mavəraünnəhr və Orta Şərq məmləkətlərinin XIV-XV əsrlərdəki tarixinə aid məlumatları yazısında cəmləşdirib "Mətləi səideyn və məcməi bəhreyn" adlı əsər qələmə almışdı. Əsərin tənqidi mətni elmi izahlarla 1960-cı və 1969-cu illərdə Daşkənd şəhərində nəşr edilib.
Əsərin əlyazmasının bir nüsxəsi Saltıkov-Şedrin   adına    LDUK-də   saxlanılır. 1941 və  1949-cu  illərdə  iki  cilddə  Lahurda,  1974-cü  ildə  isə  I  cildi  Tehranda  nəşr   olunmuşdur.
Ageratina rhodopoda
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Viola palustris
(Viola palustris) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Süleyman Dəmirəl Universiteti
Süleyman Dəmirəl Universiteti ya da qısaca SDÜ — Türkiyənin müxtəlif şəhərlərində 22 yeni universitetin quruluşunu təşkil edən 3837 saylı qanunun 11 İyul 1992-ci ildə qüvvəyə minməsi ilə birlikdə Isparta şəhərində Süleyman Demirel Universiteti qurulmuşdur. Bu yeni universitetə İsparta şəhərində doğulmuş, Türkiyənin 9-cu prezidenti olmuş Süleyman Dəmirəlin adı verilmişdir.
Tarix
Süleyman Dəmirəl Universitetinin və Türkiyənin ən inkişaf etmiş fakültələrindən olan Mühəndislik və Memarlıq Fakültəsi 1418 saylı qanuna uyğun olaraq 21 Fevral 1976 tarixində "İsparta Dövlət Mühəndislik və Memarlıq Akademiyası"adı altında qurulmuşdur. Akademiya bir müddət sonra 2547 saylı Qanuna əlavə olaraq çıxarılan 41 saylı Qanun əsasən 1982-ci ildə Antalyanın Akdeniz Universitetinin tərkibinə alınaraq "Isparta Mühəndislik Fakültəsi" adını almışdır. 11.7.1992 tarixində 3837 saylı Qanuna əsasən Süleyman Demirel Universitetinin qurulması ilə Mühəndislik-Memarlıq Fakültəsi adı altında SDÜ'nin tərkibinə girmişdir.
Fakültələr və kafedralar
Süleyman Dəmirəl Universitetində 18 fakultə, 6 araşdırma intistututu, 35 kafedra mövcuddur.
Bulbophyllum wenzelii
(Bulbophyllum wenzelii) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Viola pedata
(Viola pedata) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Orel Manqala
Orel Manqala (18 mart 1998-ci ildə anadan olub) — Ştutqart klubundan icarə əsasında 2.Bundesliqa təmsilçilərindən olan Hamburq klubunda yarımmüdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar Belçika futbolçusudur.
Ştutqart
Manqala Anderlext akademiyası vasitəsilə inkişaf etmişdir. 9 iyun 2017-ci ildə Manqala €1.8 milyon qarşılığında Bundesliqa təmsilçilərindən olan Ştutqart klubu ilə müqavilə imzalamışdır. Manqala öz peşəkar karyerasında debütünü 19 avqust 2017-ci ildə Herta klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, 90 dəqiqə meydanda mübarizə aparmışdır. Bundesliqa görüşündə Ştutqart rəqibinə 0-2 hesabı ilə məğlub olmuşdur.
Hamburq
8 avqust 2018-ci ildə Manqala 2.Bundesliqa təmsilçilərindən olan Hamburq klubuna satın alma şərtilə mövsüm sonuna qədər icarəyə verilmişdir.
Milli karyerası
2015-ci ildə Manqala Belçikanın gənclərdən ibarət milli komandası ilə Bolqarıstanda keçirilən Avropa Gənclər Çempionatında iştirak etmişdir. Turnirdə Manqala Çexiya, Sloveniya , Almaniya və Fransa milli komandalarına qarşı oyunlarda meydana çıxmışdır.
Həmin ildə Manqala Belçikanın gənclərdən ibarət milli komandası ilə Çilidə keçirilən Dünya Gənclər Çempionatında iştirak etmişdir. Turnirdə Manqala Honduras, Ekvador , Cənubi Koreya , Kosta-Rika , Meksika və iki dəfə Mali milli komandalarına qarşı oyunlarda meydana çıxmışdır.
Şəxsi həyatı
Manqala Belçikada anadan olmuşdur. Valideynləri isə Konqo vətəndaşlarıdır.
Klub
1 UEFA Avropa Liqası görüşləri daxildir. 2 Almaniya Superkuboku görüşləri daxildir.
«Borussiya Dortmund»
Gipsi-1
Gipsi - 1 - Tatarıstan Kama-Ustin rayonunda yerləşən gips qazıntılarıdır. Volqanın sahilində, Kuybışev su anbarının səviyyəsində 20 m yüksəklikdə, Tenişova qəsəbəsinin cənub-şərqində yerləşir. Bura heç yerdə rast gəlinməyən gips tullantıları ilə zəngindir və buda turistləri özünə cəlb edir.
Bu tullantılar 1930-cı ildən gips yatağından gips çıxarılması zamanı yaranıb. 1950-ci ildə isə bu yatağın istismarı dayandırılmışdır. Onun 11 çıxışı mövcuddur. Burada istismardan sonra dəmir qalıqları və qatarların reysləri qalıbdı. 2005-ci ildə yenidən qəza baş verdi. 2011-ci ildə isə digər qəzadan sonra Avropa Tetşikov kömürçülərini ora daxil olmağı qadağan elədi.
Onun divarları alpinistlərin istifadəsinə verilib. Onun yanında Yurev mağarası yerləşir.
Fərd
Ümumi məlumat
Fərd anlayışı bir cəhətdən də maraqlıdır: eyni növlü bitki ve heyvanlar bir-birinden müəyyən xüsusiyyətlərə görə fərqlənsələr də, onların arasında oxşarlıq daha çoxdur. İnsanlar isə belə deyildir: psixoloji baxımdan onlar bir-birlərinə oxşamırlar. Biz insanı fərd kimi xarakterizə edərkən məhz bu cəhətləri nəzərə çatdırıq.
Fərd özünəməxsus psixoloji xüsusiyyətləri olan, heç kəsə oxşamayan tebii varlıq deməkdir. Fərd anlayışının evristik mənası da elə bundan ibarətdir.
Bu baxımdan hər bir adam - həm təzə doğulmuş uşaq, həm də hər hansı bir yaşlı adam fərddir...
A-1 Pictures
— keçmiş Sunrise prodüseri Mikihiro İvata tərəfindən 2005-ci ildə təsis edilmiş Yaponiya animasiya studiyası, Sony Music Entertainment şirkətinin istehsal firması olan Aniplex-in budaq şirkəti.
Tarix
Animasiya studiyası Sony Music Entertainment Japan şirkətinin istehsal firması Aniplex tərəfindən anime serialları çəkmək üçün 9 may 2005-ci ildə qurulmuşdur. 2006-cı ildə Noside studiyası ilə ilk işi olan "Zenmai Zamurai" anime serialını istehsal etmişdir və həmin ilin oktyabrında Asaqayada studiya qurmuşdur. 2007-ci ildə studiya ilk müstəqil anime serialı olan "Big Windup!"-ı yaratmışdır.
Azəristiliktəchizat
Məzmun
"Azəristiliktəchizat" ASC "Azərbaycan Respublikasında istilik təchizatı sahəsində idarəetmənin təkmilləşdirilməsi haqqında" Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 08 iyun 2005-ci il tarixli 847 saylı sərəncamına əsasən yaradılmışdır və əsas məqsədi Azərbaycan Respublikasının ərazisində yerləşən yaşayış evləri və binalarına, sosial obyektlərə, mülkiyyət formasından asılı olmayaraq digər müəssisə, idarə və təşkilatlara istilik və isti su təchizatı xidmətlərini göstərməkdən, istehlakçıların istilik enerjisinə olan tələbatının etibarlı və keyfiyyətli təminatını təşkil etməkdən ibarətdir.
Həmid Zübeyr Koşay
Həmid Zübeyir Koşay — Başqırdıstan Respublikasının Ufa şəhərində anadan olmuş, başqurd kökənli türk etnoqraf, arxeoloq, yazıçı və folklor araşdırmaçısı.
Həyatı
Atasının adı Übeydullah Əfəndi, anasının adı Nurizadə xanımdır. Ailəsi tərəfindən 1910-cu ildə təhsil alması üçün Osmanlıya göndərilmişdir. Selanikdə Mərkəz Rüşdiyyəsini bitirmiş, liseyi İstanbulda oxumuşdur. 1916-cı ildə İstanbul Darülmuallimdən məzun olmuş, 1917-ci ildə Kadıköy liseyinə təyin olunaraq 1 il müəllimlik etmişdir. Bu zaman İstanbul Darülmuallimdə etnoqrafiya və macarca dərslərində iştirak etmişdir.
Macarıstanda türkologiya və dilçilik sahələrindəki təhsilini davam etdirmiş və 1923-cü ildə doktorantura təhsilini başa vurmuşdur. 1925-ci ildə Berlin Universitetində professor Banq Kaupun dərslərində iştirak etmiş və dövlət kitabxanasında tədqiqatlar etdikdən sonra Türkiyəyə geri dönmüş və Maarif Naziliyində çalışmağa başlamışdır. Koşay Türkiyədə etnoqrafiya, folklor və arxeoloji tədqiqatlarının elmi əsaslarını qurmuş elm adamıdır.
1 oktyabr 1984-cü ildə Ankarada vəfat etmişdir.
I Argişti
I Argişti — Urartu çarı (E.ə VIII əsrin I yarısı). ARGİŞTİ I - Urartu çarı [təqr. e.ə. 781-760], Menuanın oğlu. Hakimiyyəti illərində Urartu Yaxın Şərqin qüdrətli dövlətinə çevrilmişdi. I Argiştinin 68 kitabəsi məlumdur; Aşşur yazılarında da adı çəkilir.
Həyat fəaliyyəti
Menuanın oğlu I Argişti (e.ə. 786-764-cü illər) atasının xarici siyasətini davam etdirdi. O, Assuriya dövləti ilə rəqabətə girdi və onun təsir dairəsinə daxil olan ölkələrə yürüşlər təşkil etdi. I Argiştinin işğalların daha geniş olmuş və uzaq ölkələrə də çatmışdı. Hakimiyyətinin başlanğıcında o, Diauhi ölkəsinə yollandı. Diauhi hökmdarı müqavimət göstərmədi, qızıl, gümüş, mis, at və mal-qaradan ibarət xərac verdi. Təxminən eyni xəracı o, Urartuya hər il verməli idi. Bir müddət sonra Diauhi hökmdarı itaətdən çıxdı. I Argişti yenidən Diauhi şəhərlərini və xırda hökmdarlarını tutdu, bəzilərinə aman verdi. Diauhi üzərinə daha ağır xərac qoyuldu. left|thumb|406x406px|Urartu I Argiştinin dövründə I Argişti Etiuni ölkəsinə daxil oldu, bir sıra vilayətləri (Uluani, Darani, Luşa, Eriahi, Katarza, İşkiqulu, Kihuni, Aliştu) zəbt etdi. Etiuni Göyçə gölünün cənubunda geniş bir əraziyə verilmiş ümumi ad idi. Etiunidə yaranmış siyasi birləşmələrə ayrı-ayrı hökmdarlar başçılıq edirdi. I Argişti bu ölkənin bir hissəsini (ind. Göyçəgölü hövzəsi) Uduri-Etiuni adlandırırdı. O, böyük bir qənimətlə (əsirlər, mal-qara, atlar) geriyə qayıtdı. Burada o, Erebuni (ind. Qanlıtəpə) və Argiştihinili (ind. Armavir) qalalarını tikdirdi. I Argiştinin dövründə Urartu hakimiyyəti Ağrıdağ (Ararat) vadisində daha da möhkəmləndi. Cənubi Qafqazın cənubunda Urartu hökmdarları, o cümlədən I Argişti, iqtisadi və inzibati mərkəz yaratdılar. Qərbdə I Argişti Fərat çayını keçib Şimali Suriyaya (Hatti ölkəsinə) çatdı. Buradan minlərlə kişi, qadın və yeniyetmə Urartuya sürüldü, bir çoxu isə öldürüldü. Əsirlər yeni bina edilmiş şəhərlərdə yerləşdirildi. I Argişti Assuriya ilə döyüşməli oldu. Assuriya artıq qərb və şərq istiqamətlərində siyasi mövqeyini itirmişdi, I Argiştinin vaxtilə Assuriyaya tabe olan, yaxud Assuriyanın təsir dairəsində olan ölkələrə müdaxiləsini dəf edə bilmirdi.
I Argişti Manna ölkəsinə də bir neçə hərbi yürüş təşkil etmişdi E.ə. təxminən 779, 774-cü illərdə Mannaya basqınlar edilmişdi. Mannanın Buştu, İ rkuini, Aşkaya, Uqiştini vilayətləri tutulmuş, buradakı Alateye (Alateye Mannanın dağlıq ölkəsi idi, Alateye prototürk mənşəlidir. Ad Alatey, Altay, Alatau kimi türk oronimləri ilə eyniləşdirilir) ölkəsi və şəhərləri dağıdılıb yandırılmış, kişi və qadınları, at və mal-qarası, hətta dəvələri qənimət kimi aparılmışdı. Mannaya sonuncu yürüşünü I Argişti belə təsvir edir: "Mən Manna ölkəsinə getdim, ölkəni çapıb-taladım, şəhərlərini yandırdım. Şimerihadirini, istehkamlı hökmdar şəhərini döyüşdə tutdum, kişi və qadınları oradan apardım". Salnamə məlumatına görə, o, Manna ölkəsində cəmi 50 minə yaxın əsir tutmuş və Urartuya gətirmişdi. Bəzi mülahizələrə görə, guya I Argişti Mannanın Urmiyyə gölü hövzəsindəki ərazisini özünə tabe etmişdi. Əslində isə I Argişti Urmiyyə gölünün cənubunda bir neçə yürüşdən sonra orada ancaq müvəqqəti möhkəmlənə bildi, çünki Manna Urartu təcavüzünə qarşı çıxış edir, əlverişli şəraitdə isə işğal olunmuş torpaqlarına sahib olurdu. thumb|Urartu kitabəsi|286x286px
I Argiştinin hakimiyyəti illərində Urartu bütün istiqamətlərdə uğurlu müharibələr aparmışdı. O, ölkəyə 280 mindən çox əsir gətirmişdi. Əsirlərin bir qismi yeni salınmış şəhərlərdə məskunlaşdırılır, digər qismi qul halına salınırdı. Cənubi Qafqaz istiqamətində tutulmuş ərazi Urartuya birləşdirilmişdi. Burada yeni iqtisadi və inzibati mərkəzlər yaradılır, kanallar çəkilir və təsərrüfatın inkişafına fikir verilirdi. Qalan istiqamətlərdə Urartu işğal olunmuş torpaqları öz hakimiyyəti altında saxlaya bilmirdi.
Ageratina rhomboidea
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Aslanbek Sultanbekov
Arslanbek Sultanbekov — Şimali Qafqazda yaşayan Noğay Türklərinin xalq sənətçisi.
Həyatı
Aslanbek Sultanbekov 3 aprel 1965-ci ildə Qaraçay-Çərkəz respublikasının Erkin Halk qəsəbəsində doğulub. 1985-ci ildə musiqi məktəbindən gitara ixtisası üzrə məzun olub.
1989-cu ildə "Noğay Keşeler" (Noğay gecələri) adlı musiqi qrupu yaradaraq, ilk musiqi albomunu çıxarıb.
1994-cü ildə Qaraçay-Çərkəz respublikasının milli sənətçisi kimi "Respublikanın ən gözəl səsi" tituluna sahib olub. 1997-ci ildə Sankt-Peterburqda "Noğay Eli" adlı ikinci albomunu çıxarıb. Elə həmin il Moskvada keçirilən Türk Xalqları Festivalında onun mahnısı "Festival mahnısı" olaraq birincilik qazanıb.
Viola pedatifida
(Viola pedatifida) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Ronqoronqo mətn F
Ronqoronqo mətn F — günümüzdə mövcud olan 24 Ronqoronqo mətnindən biridir. Şovey fraqmenti olaraq da bilinir.
Krossvord
thumb|Klassik krossvord toru (sözlərin bir-birilə kəsişməsi ilə qurulmuş) Krossvord (  — sözlərin kəsişməsi)   — sözlərin təyinatının (mənasının) tapılması üzrə qurulmuş oyun. Daxil edilmiş sözlər kəsişərək krossvord torunu əmələ gətirirlər. Krossvord xanalardan ibarətdir. Adətən bu xanaların birində tələb edilən sözün ipucu, digərində isə tələb olunan söz daxil edilir. Krossvord oyununda tələb olunan söz, ipucu verilmiş xanada göstərilmiş istiqamət üzrə daxil edilməlidir. Krossvordda yaş məhdudiyyəti yoxdur.
Riştə Xoşkar
250px|thumb|right|Riştə Xoşkar
Viola pedunculata
–   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Kazumiçi Takaqi
(d. 21 noyabr 1980) — Yaponiya futbolçusu.
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 5 oyun keçirib.
Ageratina rhypodes
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Yurev dağları
Yurev dağları — Tatarıstan ərazisində Volqanın sağ sahilində yerləşən yüksəklik. Qərbdə Sviyaqa çayı, Mordov çayından cənubda, şərqdə Volqa çayı, şimal və cənub hissədən Sulisa və Ulema çayının vadisi ilə əhatələnir. Bəzi mənbələrdə Borodskie dağları kimi qeyd edilir. Bu səbəbdən bəzən Syukeev dağları olaraq bilinir.
Ageratina rhytidodes
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Ermitaj bağı (Kazan)
Ermitaj sarayı - Kazanın Vahidov rayonunda yerləşir. Əvvələr saray Alaksandr, İznov və Nikalay (bu sarayın sahibinin familiyası) sarayı adlanıb.
Harada yerləşir
Tarixi şəhərin mərkəzində, Marusov və Butlerov təpələrinin və iki yarğanın arasında, Tukuya meydanı mərkəzində yerləşir. Arxa hissəsində Şaparov küçəsi, digər hissələrində isə Nekras və Mayakov küçələri keçir. Parkın sahəsi 4 hektardır.
Tarixi
Müharibə illərində park dağılmış və sonra yenidən qurulmuşdur. 1950-ci ildə parkda kinoteatr və sonra isə uşaq sahəsi salındı. Sonra burada Lenin və Kirovun büstlərini qoydular. SSRİ dağıldıqdan sonra büstlər götürüldü.
İndiki vəziyyəti
Burada 500-ə yaxın müxtəlif növ ağac cinxləri mövcuddur. Hal-hazırda parkda asfalt yol, oturacaqlar, işıqlar və saxta çit var. 2013-cü ildən Vi-Fi qoyolub. Nekrasov küçəsi yaxınlığında eyni adda kafe var. Bağ özünün qeyri-adi bitkiləri ilə fərqlənir. Bura "şəhərin əfsanəsi"adlanır. Tələbələr və digər şəhər sakinləri buraya istirahətə gəlirlər.
Çolpı
Çolpı — Azərbaycan Respublikasının Saatlı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Əhalisi
Əhali sinin sayı 2024 nəfərdir.
Din
Kənddə "İmam Əli" məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.
Rafik Zexnini
Rafik Zexnini — İtaliya A Seriyası təmsilçilərindən olan Fiorentina klubunda hücumçu kimi çıxış edən peşəkar Norveç futbolçusudur.
Klub
Rafik Zexnini 17 iyul 2017-ci ildə İtaliya A Seriyası təmsilçilərindən olan Fiorentina klubu ilə müqavilə imzalamışdır.
Karyera statistikası
17 iyul 2017-ci il əlumatlarına əsasən.
Kolloid kimya
Kolloid kimya yüksək dispersliyə malik heterogen sistemlərin fiziki-kimyəvi xassələrini öyrənir. Kolloid hissəciklər böyük xüsusi səthə malik olduqlarından kolloid sistemdə səth hadisəsi böyük rol oynayır. Əgər hər hansı bir faza xırdalanmış şəkildə digər fazanın həcmində paylanarsa belə sistemlərə dispers sistemlər deyilir. Həcmdə paylanan faza dispers faza, həcmində paylanma baş verən faza dispers mühit adlanır. Dispers sistemlər dispersliyə görə fərqləndirilirlər:
Kolloid sistemlərin alınması və təmizlənməsi
Kolloid hissəciklərin ölçüsü kobud dispers və həqiqi məhlul hissəciklərinin ölçüləri arasında yerləşdiyindən kolloid sistemlərin alınmasının 2 ümumi üsulu vardır: Kondensləşməni fiziki və kimyəvi yolla həyata keçirmək olar. Məs., su buxarı olan havanı soyutmaqla kolloid sistem-duman alınır. Qeyd etmək lazımdır ki, kondensləşmə zamanı ilkin kondensləşmə mərkəzlərinin ölçüsü çox kiçik olduğundan xüsusi səthi çox böyük olur. Ona görə də bunların səth enerjisi böyük olduğundan həmin kondensləşmə mərkəzləri yox olurlar. Kondensləşmə mərkəzlərinin böyüməsi üçün məhlulun qatılığı doymuş məhlulun qatılığından böyük olmalıdır. Kondensləşmə mərkəzlərinin sayı çox, onların böyümə sürətləri kiçik olduqda kolloid sistemlər alınır. Kondensləşmə mərkəzlərinin sayı az, böyümə sürətləri böyük olduqca, çökmə və ya təbəqələşmə baş verir. Müxtəlif kimyəvi üsullarla kolloid sistemlər almaq olar. Bu zaman elə reaksiya aparılır ki, dispers mühitdə həll olmayan faza alınsın. Məs, oksidləşmə reaksiyaları:
Kolloid sistemləri alarkən nəzərə almaq lazımdır ki, dispers fazanın çökməməsi üçün kondensləşmə mərkəzlərinin sayı çox, böyümə sürəti kiçik olmalıdır. Bunun üçün götürülən məhlulların qatılıqları kiçik olmalıdır. Məs., sonuncu reaksiyada AgNO3 və KJ-in 0,1 M məhlullarını götürsək çöküntü alınacaq. Əgər məhlulları 100 və 1000 dəfə durulaşdırsaq, onda kolloid sistem alınacaqdır. Kolloid sistemin davamlı olması üçün sistemə stabilizator əlavə olunmalıdır. Sonuncu halda stabilizator rolunu reagentlərdən biri oynaya bilir. Əgər AgNO3-ü artıq götürsək, onda reaksiyadan sonra məhlulda Ag+ ionları qalacaqdır. Ag+ ionları AgJ aqreqatlarının səthində adsorbsiya alınaraq onlara «+» yük verir və onların birləşərək çökməsinin qarşısını alır. Həlledicini dəyişməklə də həqiqi məhluldan kolloid məhlul almaq olar. Məs, S-ün spirtdə məhlulunu damla-damla suya əlavə etsək S-ün suda kolloid məhlulunu alarıq.
Dispersləşmə üsulu
Müxtəlif üsullarla dispersləşmə mümkündür. Dispersləşməni mexaniki, fiziki, fiziki-kimiyəvi üsullarla aparmaq olar. Mexaniki üsulda hissəciklər müxtəlif dəyirmanlarda xırdalanırlar. Kolloid sistemlər almaq üçün kürə dəyirmanlarından istifadə olunur. Fiziki üsullara misal olaraq sistemdən ultrasəs keçməsini misal göstərmək olar. Mühitdən ultrasəs keçdikdə yerli sıxılma və genişlənmə baş verdiyindən hissəciklər xırdalanırlar. Fiziki-kimyəvi üsulla kolloid sistem alınmasına aşağıdakını misal göstərmək olar. Təzə çökdürülmüş Fe(OH)3 üzərinə FeCl3 məhlulu əlavə etsək kolloid məhlul alınar. Müxtəlif üsullarla alınmış kolloid sistemlər bu və ya digər dərəcədə digər maddələrlə çirklənmiş olurlar. Kolloid sistemləri təmizləmək üçün dializdən və süzgəcləmədən istifadə olunur.
Kolloid hissəciyin quruluşunun mitsella nəzəriyyəsi
Kolloid hissəciyin quruluşunun mitsella nəzəriyyəsi ikiqat elektrik təbəqəsi nəzəriyyəsi əsasında əmələ gəlmişdir. Əvvəllər bu nəzəriyyə bütün kolloid sistemlərə, o cümlədən liofil zollara da aid edilirdi. Sonralar müəyyən edildi ki, liofil zollar (daha dəqiq irimolekullu birləşmələrin məhlulları) fərqli quruluşa malikdirlər. İstənilən liofob kolloid məhlul iki hissədən –mitsella və mitsellalar arası mayedən ibarətdir. Mitsella dispers fazanı, mitsellalar arası maye dispers mühiti təşkil edir. AgNO3+KJ→AgJ+KNO3 reaksiyası üzrə alınan (KJ artıq götürülür) gümüş- yodid hidrozolunun quruluşuna baxaq. Bu olacaq. Həllolmayan AgJ kristalı (aqreqat) səthində J - ionlarını adsorbsiya edərək nüvəni əmələ gətirir. Mənfi yüklənmiş nüvə K + ionlarının bir hissəsini adsorbsiya və elektrostatik qüvvələr hesabına özünə birləşdirir. Nüvə və onunla möhkəm birləşmiş əks ionlar kolloid hissəcik adlanır. Mitselladan fərqli olaraq kolloid hissəcik yükə malikdir. Verilmiş halda yükü mənfidir. Kolloid hissəciklə zəif birləşmiş əks yüklü ionlar mitsellanın diffuz təbəqəsini əmələ gətirirlər.
Koaqulyasiya
Kolloid sistemlər böyük səthə malik olduğundan səth enerjisini azaltmaq üçün birləşərək iri aqreqatlar əmələ gətirirlər. Bu proses koaqulyasiya adlanır. Müxtəlif faktorların-temperaturun, uzunmüddətli dializin, elektrolitin, mexaniki təsirin, elektrik cərəyanının təsirindən və s. koaqulyasiya baş verir. Elektrolit təsirindən hidrofob zolların koaqulyasi daha mühümdür və daha yaxşı öyrənilmişdir. Koaqulyasiyanın baş verməsi üçün elektrolitin kifayət edən minimal qatılığna koaqulyasiya həddi deyilir. Müəyənləşdirilmişdir ki, yükü kolloid hissəciyin yükünün əksi olan ionlar koaqulyasiya törədirlər. Koaqulyator ionun yükü artdıqca onun koaqulyasiya edici təsiri çox sürətlə artır. (Şults-Gardi qaydası). Məs.: mənfi yüklənmiş As2S3 zoluna K+, Ba2+, Al3+ kationlarının xloridləri ilə təsir etdikdə ionların koaqulyasiya hədlərinin nisbəti belə olur: CKCl:C BaCl2:C AlCl3=49,5:0,69:0,093 (mmol/l). Şults-Gardi qaydası təqribi xarakter daşıyır. Elektrolitin koaqulyasiyaedici təsiri yalnız ionların yükündən asılı deyil. İonun adsorbsiya qabiliyyəti yüksək olduqca koaqulyasiyaedici təsiri böyük olur. Məs: böyük ölçülü üzvi ionlar güclü adsorbsiya olunduqlarından onların koaqulyasiya həddi kiçik olur. (Koaqulyasiya edici təsiri qüvvətli olur).
Elektrolit qarışığı üçün 3 hal mümkündür. böyükdür. Bu, ionların sinergizmi adlanır. Müxtəlif hidrofob kolloidlərin qarışması da koaqulyasiya doğurur. Bu, o halda olur ki, qarışan kolloid hissəciklərin yükləri müxtəlif olsun. Verilmiş zol ona görə davamlıdır ki, onu təşkil edən kolloid hissəciklərin yükü eyni işarəlidir. Zol üzərinə elektrolit əlavə etdikdə diffuz təbəqədə olan əks ionlar adsorbsiya təbəqəsinə keçirlər. Nəticədə kolloid hissəciklər yükünü itirib neytrallaşır və birləşərək koaqulyasiya edirlər. İstənilən zolun koaliqasiyası ani olaraq baş vermir, müəyyən müddət tələb edir. Koaqulyasiya prosesinin zamandan asılı olaraq getməsini kolloid məhlulun xassələrinin dəyişməsinə görə müşahidə etmək olar. (Məs., rəngin dəyişməsinə görə, bulantının artmasına görə, Tindal konusunun parlaqlığının dəyişməsinə görə və s.). Koaqulyasiya prosesini müşahidə etmək üçün ən etibarlı üsul ultramikroskopda hissəcikləri saymaqdır. Koaqulyasiya sürəti adi II tərtib kimyəvi reaksiyaların kinetikası ilə müəyyənləşir. Fərq ondadır ki, adi kimyəvi reaksiyada iştirak edən molekullar sonradan reaksiyada iştirak etmir. Kolloid hissəciklər isə toqquşaraq birləşdikdən sonra yenə də koaqulyasıya prosesində iştirak edirlər və daha mürəkkəb komplekslər əmələ gətirirlər. Koaqulyasiyanın əvvəlində ikili, üçlü və s. hissəciklərin əmələ gəlməsi yavaş sürətlə gedir; sonra koaqulyasiya edici elektrolitin qatılığı artdıqca koaqulyasiya xeyli sürətlənir. Ona görə də yavaş və sürətli koaqulyasiya fərqləndirilir. (Bunu gizli və aşkar koaqulyasiya ilə qarışdırmaq olmaz). Koaqulyasiya sürətinin elektrolitin qatılığından asılılığı qrafikində OS xətti gizli koaqulyasiyanı göstərir. S nöqtəsi koaqulyasiya həddidir, bundan sonra aşkar koaqulyasiya başlayır. SK yavaş koaqulyasiyaya, KN sürətli koaqulyasiyaya uyğundur.
Qarayev
Qarayev — soyad.
Feliks Dzerjinski
Feliks Edmundoviç Djerzinski — sovet dövlət xadimi, Rus və Polşa inqilab hərəkatının üzvü. Ən çox "Dəmir Feliks" ləqəbi ilə tanınır. Həmçinin, "Qanlı Feliks" və ya "FD" ayamasıyla da tanınmışdır. SSRİ kəşfiyyat idarəsi olan "ÇEKA"nın qurucusu kimi də tanınır.
Həyatı
Feliks Dzerjinski 11 sentyabr 1877-ci ildə Rusiya imperiyasının Vilno quberniyasının Dzerjinovo malikanəsində anadan olmuşdur. 1895-ci ildə Dzerjinski Litva sosial-demokratiyası sıralarına daxil olur, onun inqilabi qanadına qoşulur, peşə və fabrik şagirdləri dərnəklərinə rəhbərlik etmişdir. 1896-cı ildə gimnaziyanı tərk edir və peşəkar inqilabçı olur. 1897-ci il, mart-iyul aylarında Kovnoda inqilabi iş aparır, qeyri-leqal polyak qəzeti buraxır, Aleksotadakı tətilə rəhbərlik edir. 1897-ci il, 29 iyulda Dzerjinski həbs olunur. 1898-ci il, 24 mayda Vyatka quberniyasına sürgün olunur. 1899-cu ilin avqustunda sürgündən qaçır. Dekabrda Varşavaya gəlir və "Sosial-Demokrat Fəhlə İttifaqı"nı yaradır. 1900-cü ildə yenidən həbs olunaraq, Varşava qalasının X pavilyonuna salınır. 1901-ci ilin oktyabrında Dzerjinskinin Şərqi Sibirə sürgünə göndərilməsi barədə qərar qəbul olunur. 1902-ci ilin mayında Dzerjinski Aleksandrovsk mərkəzi həbsxanasının siyasi məhbusların etiraz nümayişinə rəhbərlik etmişdir. 1903–1904-cü illərdə isə "Çervonı ştandar" qəzetinin nəşrinə rəhbərlik etmişdir. 1904-cü ilin dekabrında gizli surətdə Varşavaya gəlmiş, 1905-ci il, 1 mayda Varşavada 1 may nümayişini təşkil etmişdir. iyulun 30-da yenidən həbs olunsa da, 2 noyabrda həbsxanadan azad edilir. 1906-cı ilin aprelində RSDFP-nin IV qurultayında Dzerjinski ilk dəfə olaraq Leninlə görüşür. İyulda Dzerjinski RSDFP MK-nın heyətinə daxil edilir. Avqust-sentyabr aylarında isə Peterburqda işləyir. 1917-ci il, 7 noyabrda Dzerjinski Oktyabr silahlı üsyanında fəal iştirak edir. 1919-cu il, martında RK(b)P MK üzvü seçilir. 30 martda Dzerjinski Xalq Daxili İşlər Komissarı olur. 1920-ci il, 5 apreldə RK(b)P MK Plenumu Dzerjinskini RK(b)P MK Təşkilat Bürosu üzvlüyünə namizəd seçir. Feliks Dzerjinski 20 iyul 1926-cı ildə Moskvada qəflətən vəfat etmişdir.
Turşəng
Turşəng və ya quzuqulağı  —  fəsiləsinə aid çoxillik bitki cinsi.
Azərbaycanda 1 növü — məlumdur. Tərəvəz bitkisi kimi becərilir. Yarpaqlarınla oksalat turşusu, dəmir, tannidlər var.
Növləri
[[SS 2 (*
Zəkəriyyə əl-Qəzvini
Həyatı
Zəkəriyyə ibn Məhəmməd ibn Mahmud 1203-cü ildə Qəzvin şəhərində anadan olmuşdu.
Onun “Asar əl-bilad və əxbar əl-ibad” (“Ölkələrdəki abidələr və allah bəndələri haqqında xəbərlər”) əsərində (1275-1276- cı ildə tamamlanmışdır) Azərbaycanın şəhərləri, Xətib Təbrizi, Nizami Gəncəvi, Xaqani Şirvaninin həyat və fəaliyyətinə dair məlumatlar da vardır. Azərbaycan alimi Əbdürrəşid Bakuvi özünün “Abidələrin” xülasəsi və qüdrətli hökmdarların möcüzələri” (“Kitab təlxis əl-asar va acayib əl-malik əl-qəhhar”) əsərini yazarkən Zəkəriyyə əl-Qəzvininin bu coğrafi əsərinə istinad etmişdir.
Zəkəriyyə əl-Qəzvini 1283-cü ildə vəfat edib.
Maseru
Maseru — Lesotonun paytaxtı, eyniadlı bölgənin inzibati mərkəzi. Cənubi Afrika Respublikası ilə sərhəddin yaxınlığında, Kaledon çayının sahilində yerləşir. Bu Lesotonun ən iri şəhəridir; 2006-cı il məlumatına görə 227 800 nəfər əhalisi vardır. 1869-cu ildən şəhər Britaniya protektoratının, 1966-cı ilən isə müstəqil Lesoto dövlətinin paytaxtıdır. Sesoto dilindən tərcümədə şəhərin adı "qırmızı qumluq" deməkdir.
Əhalisi
2006-ci il məlumatına görə əhalisi 227 800 nəfərdir, ölkə əhalisinin 10 %, şəhər əhalisinin isə yarısını təşkil edir. Müstəqillik elan edilən 1966-cı ildə onunəhalisi 28 000 min nəfər idisə, 1986-cö ilə o əhali 110 minə qalxdı.
Nəqliyyat
Maserudan 18 kilometr cənub qərbdə, Mazendo qəsəbəsinin yanında I Moşveşve adına Beynəlxalq Aeroport yerləşir.
Qəssanilər
Qəssanilər (الغساسنة əl-Ğəsasinə və ya الغسانيون əl-Ğəssaniyyun) — Ərəbistanda iqtidarda olan sülalə.
Tarixi
Bu sülaləni bəzi vaxtlar Ali Cəfnə də (babalarının adıdır) adlandırırlar. Onlar Yəməndən şimala tərəf köçərək Roma imperiyasının sərhədlərində məskunlaşanlardırlar. Deyilənə görə bu əhali ilk dəfə Məkkəyə yollanmış, sonra onlardan bir qol ayrılaraq Badiyətuş-Şama (Şam çölünə) getmişdir. Qəssan adlı çayın sahilində yerləşdiklərinə görə onları Qəssani çağırırmışlar. Qəssanilər Ərəbistanın şimalında məskunlaşdıqları ilk vaxtda Səlih qəbiləsinə tabe olmuşlar. Ancaq onlara qalib gəldikdən sonra Roma imperiyasında, daha sonra Bizans imperiyasında baş verən müharibələrdə Romalıları (və Bizanslıları) himayə edirdilər. Sasani şahlarının tərəfdarları olan Ləxmilər ilə də müharibə edirdilər.
Yustinianın imperator olduğu dövrdə Qəssani dövləti daha da gücləndi. O, bu sülalənin əmiri olan Haris ibni Cəbləni padşahlıq rütbəsinə qaldırdı. O, bu işdən Qəssanilərin Ləxmilər müqabilində daha da qüdrətlənməsi məqsədini güdürdü. Qəssani dövləti islamın şimaldakı ilk qələbələrinə və Suriyanın müsəlmanlar tərəfindən fəth olunmasına qədər mövcud olmuşdur. Yərmuk müharibəsində Roma imperiyasının qoşunu məğlub edildikdən sonra, bu əhalinin bir hissəsi öz yerlərində qalaraq müsəlmanlarla həmkarlıq etmiş və başqa bir hissəsi isə Bizansa və ya Kiçik Asiyaya getmişdir.
Alloklazit
Alloklazit (Allaclazit) — mineral.
Kobaltla çox zəngindir (Co — 33%). Sinqoniyası rombikdir. Rəngi çəhrayımtıl, göyümtül olur. Metal parıltılıdır. Sərtliyi 5—5,6, sıxlığı 5700—6000 kq/m3olub, hidrotermal mənşəlidir. Kobalt metalı, davamlı göy və yaşıl rənglər, xüsusi poladlar istehsalında işlədilir. Azərbaycanda Daşkəsəndə var.
Çarlz Ferbenks
Çarlz Ferbenks — ABŞ-lı siyasətçi. Amerika Birləşmiş Ştatlarının 26-cı vitse-prezidenti.
Ageratina riparia
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Viola pinetorum
(Viola pinetorum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Sebastian Bornau
Sebastian Bornau — Belçika Birinci Divizounu təmsilçilərindən olan Anderlext klubunda müdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar Belçika futbolçusudur.
Anderlext
Bornau Anderlext akademiyası vasitəsilə inkişaf etmişdir. Bornau öz peşəkar karyerasında debütünü 28 iyul 2018-ci ildə Kortriyk klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, 90 dəqiqə meydanda mübarizə aparmışdır. Belçika Birinci Divizounu görüşündə Anderlext rəqibinə 4-1 hesabı ilə qalib gəlmişdir.
Belçika millisinin sabiq üzvü Daniel van Buyten Bornaunun şəxsi agentidir.
Milli karyerası
2016-cı ildə Bornau Belçikanın gənclərdən ibarət milli komandası ilə Azərbaycanda keçirilən Avropa Gənclər Çempionatında iştirak etmişdir. Turnirdə Bornau Azərbaycan, Portuqaliya və Almaniya milli komandalarına qarşı oyunlarda meydana çıxmışdır.
Klub
1 UEFA Avropa Liqası görüşləri daxildir. 2 Belçika Superkuboku görüşləri daxildir.
IAI Heron
IAI Heron (Machatz-1) — İsrailin Israel Aerospace Industries (IAI) şirkəti tərəfindən istehsal olunan orta yüksəklikdə uzun müddət uçuş həyata keçirmək imkanlarına sahib olan pilotsuz uçuş aparatı. Bu PUA yer səthindən 10 km-dən artıq yüksəklikdə 52 saatdan çox müddət ərzində əməliyyat uçuşu yerinə yetirir. 52 saat davamlı uçuş imkanları mövcud olsa da, əlavə vasitələrlə yüklənmə və uçuş profilindən asılı olaraq maksimal effektiv uçuş müddəti nisbətən aşağı ola bilir. PUA-nın daha da inkişaf etdirilmiş variantı olan Heron TP bəzi mənbələrdə IAI Eitan adı ilə də tanınır.
11 sentyabr 2005-ci ildə İsrail Müdafiə Qüvvələrinin 50 milyon ABŞ dolları dəyərində Heron sistemləri aldığı barədə açıqlama verilmişdir.
Əməliyyat tarixçəsi
2008-2009-cu illərdə baş vermiş Qəzzə müharibəsi ərzində İsrail Müdafiə Qüvvələri Heron PUA-larından aktiv şəkildə istifadə etmişdir. Döyüş əməliyyatları ərzində hər bir briqadanı yaxın hava dəstəyi ilə təmin etmək vəzifəsi üçün bir Heron müəyyən edilmişdi. Bu müharibədə İsrail ilk dəfə olaraq pilotsuz uçuş aparatları, helikopterlər və döyüş təyyarələrini quru qoşunlarına asılı olmadan birbaşa şəkildə İsrail Hərbi Hava Qüvvələri nin komanda məntəqəsinin verdiyi qərarlara uyğun olaraq idarə etmişdir. Hava nəzarəti Heron və Hermes 450 pilotsuz uçuş aparatları, həmçinin Apaçi helikopterləri ilə təmin olunurdu. Hərbi hava qüvvələri və quru qoşunları arasındakı koordinasiya ilə birlikdə İsrailin quru qoşunları ölkənin təhlükəsizlik xidməti olan Şin Betin ön xəttə ezam olunmuş nümayəndələri ilə daim əlaqədə fəaliyyət göstərirdi. Bu cür xidmətlərarası koordinasiya taktiki üstünlüyü artırmağa və kritik hədəflərə vaxtında zərbə endirməyə imkan verirdi.
Sinqapur, Hindistan və Almaniya da daxil olmaqla bəzi dövlətlər Heron PUA-larından istifadə edir. Fransa isə Heronun törəmələri hesab edilən "Qartal" və ya "Harfang" adlı sistemlərdən istifadə edir. 2008-ci ildə Kanada Heron pilotsuz uçuş aparatını Əfqanıstanda istifadə etmək məqsədilə icarəyə almaq planının olduğunu açıqlamışdır. 2009-cu ilin ortalarında Avstraliya bir neçə milyon dollarlıq müqavilə qarşılığında iki ədəd Heron icarəyə almış və Əfqanıstandakı hərbi əməliyyatlarda istifadə etmişdir. Artıq 2013-cü ilin iyul ayında Heron sistemləri Əfqanıstan üzərində 15000 saatdan çox uçuş həyata keçirmişdi. 2017-ci ilin iyununda Avstraliya Hərbi Hava Qüvvələri Heronların icarə müddətinin başa çatdığını açıqlamışdır.
Ləxmilər
Ləxmilər (اللخميون), Banu Ləxm (بنو لخم) — Ərəb əmir sülaləsi.
Tarixi
Ləxmilər və ya Banu Ləxm (bəzən onlara sonuncu padşahlarının adı ilə bağlı olaraq ali- Münzir də deyirlər) üçüncü əsrin sonundan Hiyrə və onunla qonşu olan torpaqlara hakim olmuşlar. Hiyrə şahları Sasani dövlətinə tabe olmuş, Roma imperiyası ilə müharibədə onlara kömək etmişlər.
Görünür Hiyrə əhalisi (Qəhtani qəbiləsindən) cənubdan mühacirət etmiş və onlar Ədnani qəbiləsi ilə bir yerdə məskunlaşmışlar. Ləxm qəbiləsinin nüfuzu Hiyrə və onun ətrafında genişlənib qüvvətləndi. Onlar Fərat çökəkliyindən əlavə, Ərəbistanın daxilinə də nüfuz etdilər. Hiyrə dövləti bir sədd kimi səhra ilə İranın işğal etdiyi ərazilər arasında yerləşmişdir. Bu dövlətin şahları bir tərəfdən səhrada yaşayanların Sasani torpaqlarına hücumunun qarşısını alır, digər tərəfdən isə İranın köməkliyi ilə Rum imperiyasının müttəfiqi olan Qəssanilərlə müharibə edirdilər. Ləxmilərin dövləti VII əsrin əvvəlinə qədər davam etmişdir.
Bu sülalənin ən məşhur şahlarından biri Nəman ibni Qeyeydir ki, V əsrin əvvələrində hakimiyyət etmişdir. O, Sədir və Xuvərnəç saraylarını tikdirmişdir. Nəman Sasani şahı Yəzdəgerdin atası Bəhramla dost olmuşdur. Deyilənə görə o, bu sarayları Bəhramın istirahət etməsi üçün tikdirmişdir. Mə’lumata görə tikinti qurtardıqdan sonra, sarayın memarlıq sirrləri öyrənilməsin deyə, Sinimmar adlı me’mar öldürülmüşdür. Nəman ibni Münzir bu ailənin sonuncu adlı-sanlı şahlarından olmuşdur. Deyilənə görə Xosrov Pərviz (Sasani şahı) qəzəblənərək onu yanına çağırıb öldürmüşdür. Hər halda islam dini zahir olan zaman bu ailənin heç bir qüdrəti qalmamışdı. Bu qəbilənin sonuncu başçısı Münzər ibni Nə’mandır ki, onun hakimiyyət dövrü Xalid ibn Vəlidin Hiyrəyə gələn vaxtına təsadüf edir.
Həmçinin bax
Esat Ayyıldız, “Lahmîlerin Arap Edebiyatına Etkisi”, 2nd International Archeology, Art, History and Cultural Heritage Congress, ed. Kenan Beşaltı (Şanlıurfa: Iksad Yayınevi, 2022), 38-44.
Ray Kuzeyev
Ray Qumeroviç Kuzeyev — başqırd elm xadimi, tarix elmlər doktoru, professor, Rusiya Elmlər Akademiyası və Başqırdıstan Respublikası Elmlər Akademiyası üzvü.
Həyatı
Ray Qumeroviç Kuzeyev 10 yanvar 1929-cu ildə Çeşmə bölgəsinə bağlı Amin kəndində anadan olmuşdur. Qardaşı Rüstəm Kuzeyev də elm xadimi olmuş və Başqırd Dövlət Universitetində rektorluq etmişdir.
Ray Kuzeyev Başqırd Dövlət Universitetinin tarix fakültəsində təhsil almışdır. Daha sonra akademik fəaliyyətə başlamışdır. İlk əsəri olaraq "rus xalqı ilə birlikdı 400 il: Rusiya dövlətinə və tarixi əhəmiyyətə sahib olma", "Başqırdların tarixi entoqrafiyasına dair sınaqlar" adlı əsərləri yayımlanmışdır.
1970-ci illərdə tarix sahəsində müəllimlik və professorluq vəzifələrində olmuşdur. Başqırdıstan MSSR Ali Sovetində millət vəkili olmuşdur.
Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi (Azərbaycan)
Tarixi
Azərbaycanda sosial təminat qanunvericiliyi XX əsrin əvvəllərində formalaşmağa başlamış, bu sahədə ilk aktlar olaraq, 1903-cü ildə "İstehsalatda bədbəxt hadisələrə görə işəgötürənlərin məsuliyyəti haqqında" və 1912-ci ildə "Bədbəxt hadisələrdən və xəstəliklərdən fəhlələrin sığortası haqqında" qanunlar qəbul olunmuşdur.
Ray Kuzeyev
Həyatı
Ray Kuzeyev 2 avqust 2005-ci ildə həyatını itirmişdir. Ufa Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyində Kuzeyevə həsr edilmiş büst vardır.
Elmi araşdırmaları
Kuzeyevin təməl araşdırmaları başqırd xalqının tarixi və etnik strukturu ilə bağlı olmuşdur. Bununla yanaşı Volqa bölgəsi xalqlarının mədəniyyəti haqqında müxtəlif araşdırmalar etmişdir. 1999-2001-ci illər arasında Rusiya Elmlər Akademiyasına bağlı Ufa Elmlər Mərkəzində Etnoloji Araşdırma Mərkəzinin rəhbərliyini etmişdir. 2001-2005-ci illər arasında Rusiya Elmlər Akademiyasının müşavirləri arasında olmuşdur.
Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi (Azərbaycan)
Tarixi
Rusiyada Oktyabr çevrilişindən sonra Cənubi Qafqazda Rusiya üsul-idarəsinə son qoymaq və regionu idarə etmək məqsədilə 1917-ci il noyabrın 11-də Tiflisdə Azərbaycan, Gürcüstan və Ermənistan nümayəndələrinin iştirakı ilə Zaqafqaziya Komissarlığı yaradıldı. 11 nazirdən ibarət olan bu hökumətin sədri gürcü menşeviki E. P. Gegeçkorin idi ki, o, həm də Əmək və Xarici İşlər Nazirliyinə rəhbərlik edirdi. Bu hökumət 6 aydan sonra öz yerini yeni yaradılmış Zaqafqaziya Demokratik Federativ Respublikasına verdi. Cəmi 35 gün mövcud olmuş bu hökumət əvvəlki sələfi kimi öz fəaliyyətini yalnız kağız üzərində rəsmiləşdirə bildi.
Ray Kuzeyev
Elmi araşdırmaları
Volqa xalqlarının mənəvi və maddi mədəniyyəti tarixi sahəsində mütəxəssisdir. R. G. Kuzeevin ən vacib əsərləri başqırd xalqının, onun etnogenezinin və etnik tarixinin öyrənilməsinə həsr edilmişdir.
Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi (Azərbaycan)
Tarixi
Bakı Fəhlə, Əsgər və Matros Deputatları Sovetinin 22 mart 1918-ci il tarixli qərarı ilə Bakı quberniyasının Əmək Komissarlığı təşkil olundu. Yakov Zevin komissar təyin olundu. Az sonra Bakı Sovetini əvəz edən Bakı Xalq Komissarları Sovetində də Xalq Əmək Komissarı yenə Yakov Zevin oldu. Xalq Komissarları Soveti iyulun 31-dək, 3 aylıq fəaliyyəti ərzində 200-dən çox şəxsi neft mədənini, 299 sənaye müəssisəsini milliləşdirməklə yanaşı, fəhlə və qulluqçuların əmək hüquqlarının müdafiəsi, işçilərin əməyinin mühafizəsinin təşkili və s. ilə bağlı bir sıra sosial tədbirlər də həyata keçirmişdir.
AXC
1918-ci il mayın 28-də Tiflis şəhərində Şərqdə ilk demokratik respublika — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti yaradılaraq İstiqlal Bəyannaməsi elan olundu və 9 nəfərdən ibarət ilk müvəqqəti hökumət kabineti təşkil edildi. İlk hökumət kabinetində Əkinçilik və Əmək naziri vəzifəsi ``Hümmət`` partiyasından Milli Şuraya üzv seçilmiş Əkbər ağa Şeyxülislamova həvalə olundu.
Ray Kuzeyev
Elmi araşdırmaları
1955-1961-ci illərdə - SSRİ Elmlər Akademiyası BF Tarix, Dil və Ədəbiyyat İnstitutunun tarix, arxeologiya və etnoqrafiya sektorunun müdiri, 1960-1987-ci illərdə - SSRİ Elmlər Akademiyası Rəyasət Heyəti sədrinin müavini, 1983-cü ildən Ural xalqları şöbəsinin və UC-nin Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyinin müdiri RAS. Arxeoqrafiya Komissiyasının Cənubi Ural şöbəsinin sədri (1973-2004), 1994 - 1997 - Rusiya Etnoqrafları və Antropoloqları Birliyinin prezidenti. B 1995-1996 - Belarus Elmlər Akademiyasının vitse-prezidentinin səlahiyyətlərini icra etmişdir.