cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Seylor Mun
Məzmun
Hekayənin ikinci hissəsində ("Qara Ay") Usaqi və Mamorunun gələcəkdən gəlmiş qızı Çibiusa XXX əsrdən gələrək Əfsanəvi Gümüş Kristalı götürmək istəyir. Bu zaman Seylor döyüşçüləri Qara Ay və Müdrik adam ilə rastlaşırlar. Çibiusa Seylor döyüşçülərini gələcəyə — XXX əsrin Kristal Tokiosuna gətirir. Burada Çibiusanın anası Yeni Kraliça Sereniti və atası Kral Endimion hökmranlıq edir. Səyahətləri zamanı onlar Məkan-zaman qapısının qoruyucusu Seylor Pluton ilə qarşılaşırlar. Seylor Pluton zamanı dayandırmaq bacarığı (bu gücdən istifadə etmək ölümlə nəticələndiyindən özünü bilərəkdən qurban vermişdir) ilə Qara Ayın lideri Şahzadə Almazın bütün kainatı məhv etməsinin qarşısını alır, lakin ölür. Sonda Çibiusa Seylor Çibi Mun kimi ayılır, Seylor Munla birlikdə Müdrik adamın əsl siması olan Ölü Kabusu məhv edir.
Hekayənin üçüncü hissəsində ("Sonsuzluq") Professor Soiçi Tomoe tərəfindən yaradılmış Ölüm Həvarilərindən bəhs olunur. Professor Tomoe Firon 90 adlı varlığın Yer planeti ilə birləşməsi üçün yol axtarır. Onun qızı Hotaru Tomoenin bədəninə isə Xanım 9 adlı varlıq daxil olur. Bu varlıq isə Firon 90-ın keçməsi üçün qapı açmalıdır. Hekayənin bu hissəsində Günəş sistemini qorumaq ilə vəzifələndirilmiş digər Seylor döyüşçülər — Seylor Uran kimi ayılmış Haruka Tenno və Seylor Neptun kimi ayılmış Miçiru Kayo peyda olur. Seylor Plutonun reinkarnasiyası olan fizika tələbəsi Setsuna Meyo da onlara qoşulur. Usaqi Müqəddəs qraalı əldə edir və Super Seylor Muna çevrilir. Müqəddəs qraaldan və kristaldan istifadə edərək Firon 90-ın qarşısını almağa cəhd edir. Miçiru, Haruka və Setsunanın təhlükəli hesab etdikləri Hotaru Seylor Saturn kimi ayılır. Ölüm müjdəçisi kimi Seylor Saturn öz gücü ilə Firon 90-ı Yerdən ayırır, Seylor Plutona öz gücü ilə qapını bağlamağı əmr edir. Usaqi Şahzadə Sereniti kimi öz gücündən istifadə edərək planetin gücünü bərpa edir.
Hekayənin dördüncü hissəsində ("Arzu") Ölü Ayın lideri Kraliça Neheleniya özünü Gümüş Minilliyin və Yerin "qanuni idarəçi"si elan edir. Neheleniya Yerdə Qızıl Krallığın yerləşdiyi Elisionu işğal edir, Heliosu ələ keçirir və köməkçilərinə Əfsanəvi Gümüş Kristalı ələ keçirməyi tapşırır. Şahzadə Endimion kimi Mamoru Çiba Qızıl Krallığın müqəddəs daşı olan Qızıl Kristalı tapır. Mamoru və Seylor döyüşçüləri Müqəddəs qraal vasitəsilə güclərini birləşdirirlər və bu güc sayəsində Seylor Mun Əbədi Seylor Muna çevrilir. Əbədi Seylor Mun Kraliça Neheleniyanı öldürür. Kraliça Neheleniyanın köməkçiləri Amazon Kvarteti əslində Çibiusanın qoruyucuları olduqlarını, amma zehinlərinin Neheleniya tərəfindən ələ keçirildiyini öyrənir.
Hekayənin beşinci hissəsində ("Ulduzlar") Usaqi və dostları məktəbdən məzun olurlar. Onlar yeni düşmən — saxta Seylor döyüşçülərindən ibarət Kölgə Qalaktika komandası ilə qarşılaşırlar. Komandanın lideri Seylor Qalaksiya əsl Seylor döyüşçülərinin Seylor kristallarını ələ keçirmək, bununla qalaktikanı ələ keçirmək və Xaosu öldürmək istəyir. Mamoru və Seylor döyüşçülərinin bir çoxunun ölümündən sonra Seylor Qalaksiya onların Seylor kristallarını ələ keçirir. Usaqi dostlarını yenidən həyata qaytarmaq üçün Qalaktika qazanına səyahət edir. Kinmoku planetindən gəlmiş Seylor Starlaytlar komandası, həmin planetin idarəçisi Şahzadə Kakyu və uzaq gələcəkdən gəlmiş körpə Seylor Çibi-Çibi ona kömək etmək istəyirlər. Çibiusa və Seylor Kvartet də onlara qoşulur. Bir çox döyüşdən sonra Seylor Qalaksiya ölür, Seylor Çibi-Çibi Seylor Kosmosa çevrilir. Seylor Mun Əfsanəvi Gümüş Kristal vasitəsilə Xaosu məhv edir və dostlarını həyata qaytararaq Yerə qayıdır. Hekayə Mamoru və Usaqinin 6 il sonra evlənmələri ilə başa çatır.
İstehsal
Manqa seriyasının ilkin versiyası olan "Codename: Sailor V" ilk dəfə 21 avqust 1991-ci ildə çap olunur. Bu manqa seriyasının baş qəhrəmanı "Seylor Mun"un əsas personajlarından biri olan Seylor Venera olsa da, bu manqada Seylor Vi adlı ilə peyda olur. Bu manqa seriyasının uğurundan sonra Naoko Takeuçi kosmos və məktəbli qızlar mövzusunda yeni manqa seriyası yaratmaq istəyir. Redaktor Fumio Osano ilə apardığı müzakirədən sonra baş qəhrəmanların fuku geymələrinə qərar verir. "Codename: Sailor V" manqasının Toei Animation tərəfindən anime versiyasının çəkilmə ehtimalı ortaya çıxdıqdan sonra manqa seriyasının baş qəhrəmanı Seylor Vini Seylor Venera adı ilə "Seylor Mun" manqa seriyasına daxil edir. Nəticədə, yeni manqa seriyası uğur qazanır. Naoko manqada astrologiya, astronomiya, Roma-yunan mifologiyası, geologiya, yapon təməl mövzuları, məktəbli şıltaqlıqları kimi ünsurlara yer vermişdir.
Takeuçi deyir ki, ilk öncə Kodansha sadəcə hekayənin birinci hissəsini yayımlamağı nəzərdə tutmuşdu. Süjet xətti nəşrdən 1 il əvvəl yazılır. Hekayənin birinci hissəsinin tamamlanmasından sonra Kodansha və Toei Naokodan seriyanı davam etdirməyi xahiş edirlər. Nəticədə Naoko seriya üçün yeni 4 süjet arkı yazır. Bu 5 hekayə nəşr olunmaqla yanaşı, eyni zamanda, animeyə tətbiq edilir. Anime manqadan 1-2 ay arxada yayımlanır. Animedəki hekayə ilə manqadakı hekayə demək olar ki, eyni olsa da, kiçik fərqlər var. Naoko hesab edir ki, bunun səbəbi Toei Animation əməkdaşlarının çoxunun kişi olmasıdır. Belə ki, onlar seriyada kişi personajlara əhəmiyyətli yer verilmədiyini düşünürdülər.
Manqa
Naoko Takeuçi tərəfindən yazılmış və çəkilmiş seriya 28 dekabr 1991-ci ildən 3 fevral 1997-ci ilə qədər "Nakayoshi" aylıq manqa antologiyasında nəşr olunmuşdur. Yan hekayələr isə eyni zamanda Kodanshanın digər manqa jurnalı olan "RunRun"-da yayımlanmışdır. Seriyanın 52 fəsli 18 tankobon cildi şəklində 6 iyul 1992-ci ildən 4 aprel 1997-ci ilə qədər Kodansha tərəfindən nəşr olunmuşdur. 2003-cü ildə teleserial ilə uyğunlaşdırmaq üçün fəsillər 12 şinzoban cildi şəklində yenidən yayımlanmışdır. Yeni nəşrə "Gözəl qoruyucu Seylor Mun" adı verilmiş, yeni üz qabığından istifadə olunmuş, şəkillər və dialoqlar yenidən gözdən keçirilmişdir. 10 qısa hekayə isə 2 cilddə nəşr olunmuşdur. 2013-cü ildə manqa seriyasının 20 illik yubileyi münasibətilə fəsillər 10 kanzenban cildi şəklində yenidən yayımlanmışdır. Bu nəşrdə yeni üz qabığı tətbiq olunmuşdur. Kitabların ölçüsü səciyyəvi yapon ölçüsündən A5-ə qaldırılmışdır. Qısa hekayələr 2 cilddə yenidən yayımlanmışdır. "Codename: Sailor V" də 3-cü nəşrə daxil edilmişdi.
"Seylor Mun" manqasının Şimali Amerikada ingiliscə yayımlanması əvvəlcə Mixx (daha sonra Tokyopop) tərəfindən lisenziyalaşdırılmışdır. Əvvəlcə manqa 1997-ci ildə "MixxZine" jurnalında dövrü olaraq nəşr olunurdu, lakin daha sonra qaldırılmışdır. "MixxZine" jurnalında hekayənin ancaq birinci, ikinci və üçüncü hissələri çap olunmuşdur. Hekayənin dördüncü və beşinci hissələri "Smile" jurnalında çap olunmuşdur. Bundan sonra ingiliscə manqa seriyası 18 cilddə olmaqla 3 qrafik roman şəklində 1 dekabr 1998-ci ildən 18 sentyabr 2001-ci ilə qədər yayımlanmışdır. Tokyopop-un lisenziyası 2005-ci ilin mayında başa çatmışdır.
Manqa həmçinin bəzi ingilisdilli ölkələrdə yayımlamaq üçün də lisenziyalaşdırılmışdır. Böyük Britaniyada manqanı yayımlamaq hüququ Turnaround Publisher Services-in, Avstraliyada isə Random House Australia-nın əlindədir.
Seylor Mun
Toei Animation manqanın 52 fəsli əsasında "Seylor Mun" adlı anime serialı çəkmişdir. Anime serialının rejissorları Cuniçi Sato, Kunihiko Sato, Kunihiko İkuhara və Takura İqaraşi olmuşdur. Anime serialı 7 mart 1992-ci ildə TV Asahi-də göstərilməyə başlamış, sonuncu — 200-cü seriyası 8 fevral 1997-ci ildə yayımlanmışdır. İngilisdilli versiyası da daxil olmaqla, demək olar ki, bütün digər dublajlarda anime "Seylor Mun" adı ilə göstərilmişdir. Usaqi Tsukinonu Kotono Mitsuişi, Ami Ami Mizunonu Aya Hisakava, Rey Hinonu Miçi Tomivaza, Makoto Kinonu Emi Şinohara, Minako Aynonu Rika Fukami, Çibiusanı Ke Araki, Haruka Tennonu Mequmi Oqata, Miçiru Kayonu Masako Katsuki, Setsuna Meyonu Çiyoko Kavaşima, Hotaru Tomoeni Yuko Minaquçi, Kou Seiyanı Şiha Niiyama, Kou Yateni Çika Sakamoto, Kou Taikini Narumi Tsunoda, Mamoru Çibanı Toru Furuya, Lunanı Keyko Han və Artemisi Yasuhiro Takato səsləndirmişdir.
Sailor Moon Crystal
6 iyul 2012-ci ildə Kodansha və Toei Animation "Seylor Mun"-un 20 illiyi münasibəti ilə 2013-cü ildə yeni anime adaptasiya üzərində işləyəcəyini açıqlamışdır. Yeni anime adaptasiyası üçün "Sailor Moon Crystal" adı seçilmiş və əvvəli anime serialının rebootu olmayacağı qərara alınmışdır. Əvəzində, yeni anime serialı manqaya daha yaxın süjet xəttinə malik olacaq. Yeni animenin ilk seriyası 5 iyul 2014-cü ildə göstərilmiş və digər seriyalar hər ayın 1-ci və 3-cü şənbə günlərində yayımlanmışdır. İlk iki mövsüm birlikdə yayımlanmış və iki arkı ("Qaranlıq Krallıq" və "Qara Ay") əhatə etmişdir. Üçüncü mövsüm (manqanın "Sonsuzluq" adlı üçüncü arkına əsaslanır) 4 apreldən 27 iyun 2016-cı ilə kimi yayımlanmışdır.
Filmlər və televiziya verilişləri
Yaponiyada "Seylor Mun" manqası əsasında 3 teatr bədii filmi çəkilmişdir. Bədii filmlərdə ancaq yan hekayələr ələ alınmışdır. 8 aprel 1995-ci ildə TV Asahidə Seylor Mun haqqında 1 saatlıq televiziya verilişi göstərilməyə başlamışdır. 1997-ci ildə "Variety" jurnalının bir məqaləsində yer almışdı ki, The Walt Disney Company Stenli Toqnun rejissoru olduğu bir Seylor Mun teleserialının çəkilməsində maraqlıdır.
Kitablar
thumbnail|right|170px|Anime Ekspo 2011 sərgisində Taksedo Mask və [[Seylor Mun (personaj)|Seylor Mun kospleyi.]] Seylor Mun haqqında bir çox kitab çap olunmuşdur. Kodansha hekayənin hər hissəsi üçün ayrı kitab nəşr etmişdir, bu kitablar birlikdə "Orijinal şəkillər külliyyatı" adlanır. Bu kitablarda Naoko Takeuçinin incəsənət işlər, reklam materialları yer almışdır. Bir çox rəsmin yanında Naokonun şərhləri verilmişdir. Bir digər şəkil külliyyatı "Sonsuzluq cildi" 1997-ci ilin sonlarında seriyanın başa çatmasından sonra məhdud tirajla yayımlanmışdır. Kitabda Naokonun, dostlarının, anime üzərində işləyənlərin işləri öz əksini tapmışdır. 1999-cu ildə Kodanshanın nəşr etdiyi "Materiallar külliyyatı"nda hər personajın yaradılmasının inkişaf mərhələsində ikən çəkilmiş eskizləri göstərilmişdir. Həmçinin kitabda seriyada heç vaxt peyda olmamış personajların da eskizləri yer almışdır. Bu kitabda Naoko hər şəklin yanında personaj haqqında düşüncələrini və hislərini qeyd etmişdir. Kitabda qısa hekayə olan "Paralel Seylor Mun"a da yer verilmişdir.
Myuzikllar
1993-cü ilin ortalarında Seylor Mun haqqında ilk teatr tamaşası göstərilmişdir: Anza Ohyama Seylor Mun rolunda çıxış etmişdir. İndiyə qədər 30 belə teatr tamaşası hazırlanmışdır, 1 tamaşa isə tamamlanmamışdır. Tamaşaların ssenarisi anime və orijinal manqa əsasında tərtib olunmuşdur. Seriyadan götürülmüş musiqilər 20 xatirə albomu şəklində yayımlanmışdır. Myuziklların məşhurluğu "Gözəl qoruyucu Seylor Mun" teleserialının reytinqlərinin aşağı olmasına səbəb kimi göstərilmişdir.
Videooyunlar
Seylor Mun haqqında bir çox videooyun hazırlanmışdır. Bu cür oyunların çoxu Bandai və onun dotasiyası Angel tərəfindən, qalanları isə Banpresto tərəfindən istehsal olunmuşdur. İlk zamanlar Seylor Mun mövzusunda Beat 'em up tipli oyunlar hazırlanmışdır, daha sonra tapmaca və faytinq oyunları peyda olmuşdur. "Another Story" rol videooyunu idi. Ancaq "The 3D Adventures of Sailor Moon" videooyunu Yaponiyada xaricdə — 3VR New Media tərəfindən Şimali Amerikada (1997) istehsal olunmuşdur. 2011-ci ilin aprelində Nintendo DS cihazı üçün "Sailor Moon: La Luna Splende (Sailor Moon: The Shining Moon)" videooyunu satışa buraxılmışdır.
Musiqi
"Seylor Mun" animesi üçün bir çox mahnı və musiqi bəstələnmişdir. Bir çox mahnının sözləri manqaka Naoko Takeuçi tərəfindən yazılmışdır. Animenin ilk mövsümü üçün musiqi bəstələyən və buna görə də Columbia Records-dan "Golden Disk Grand Prize" qazanan Takanori Arisava tammetrajlı filmlər, videooyunlar, anime üçün musiqi bəstələmişdir. 1998, 2000 və 2001-ci ildə anime üçün bəstələdiyi musiqilərə görə Takanori JASRAC mükafatına layiq görülmüşdü.
Animenin ilk 4 mövsümündə açılış mahnısı kimi mahnısından istifadə olunmuşdur. Mahnının musiqisi Tetsuya Komoro tərəfindən bəstələnmiş, sözləri Kanako Oda tərəfindən yazılmışdır. Mahnının hazırlanması zamanı 1965-ci ildə müğənni Tieko Baysönün mahnısından ilham alınmışdır. Mahnı seriyanın ən məşhur mahnılarından birinə çevrilmişdir. Mahnının DALI tərəfindən hazırlanmış versiyası animenin birinci və ikinci, Moon Lips tərəfindən hazırlanmış versiyası üçüncü və dördüncü mövsümlərdə açılış mahnısı kimi ifa olunmuşdur. Axırıncı mövsümdə açılış mahnısı kimi sözlərini Naoko Takeuçinin yazdığı, musiqisini Söki Arakinin bəstələdiyi və Kae Hanazava tərəfindən ifa olunan mahnısından istifadə olunmuşdur. 200-cü seriyanın sonunda yenidən "Moonlight Densetsu" ifa olunmuşdur. "Moonlight Densetsu" Osako Popstar panko qrupu kimi müxtəlif müğənni və musiqi qrupları tərəfindən dəfələrlə dəyişdirilərək yenidən ifa olunmuşdur.
"Moonlight Densetsu" sinqlı çıxdıqdan sonra böyük məşhurluq əldə etmişdir. Mahnı iki dəfə — 15-ci və 16-cı Animage Qran-Prilərində mahnı nominasiyasında 1-ci yeri tutmuşdur. Mahnı 17-ci Animage Qran-Prisində 7-ci yerə, "Seylor Mun R: Film" filmində istifadə olunmuş "Moon Revenge" mahnısı isə 8-ci yerə layiq görülmüşdür. Animenin 4-cü mövsümündə 2-ci bağlanış mahnısı kimi istifadə olunmuş "Rashiku Ikimasho" mahnısı 1996-cı ildə reytinqlərdə 18-ci yerdə göstərilmişdir. 1997-ci animenin 5-ci mövsümünün açılış mahnısı olan "Sailor Star Song" 11-ci, "Moonlight Densetsu" 16-cı yerə layiq görülmüşdür.
2014-cü ildə yayımlanmağa başlayan "Sailor Moon Crystal" animesi üçün yeni açılış mahnısı — "Moon Pride" bəstələnmişdir.
Qiymətləndirmə
"Seylor Mun" bütün dövrlərin ən əhəmiyyətli manqa seriyalarından biridir və hələ də bütün dünyada böyük oxucu kütləsi tərəfindən oxunur. 1995-ci ilin sonuna qədər Yaponiyada seriyanın 1 milyondan çox tankobon nüsxəsi satılmışdır. 2012-ci ildə — seriyanın 20 illik yubileyinə qədər isə 15-dən çox ölkədə bu say 35 milyona çatmışdır. Seriya 1993-cü ildə şoco nominasiyası üzrə Kodansha Manqa Mükafatına layiq görülmüşdür. Həm manqanın, həm animenin ingilis versiyaları ABŞ-də ən məşhur və uğurlu şoco olmuşdur. "Seylor Mun" seriyasının baş qəhrəmanı Seylor Mun (Usaqi Tsukino) bütün dövrlərin ən əhəmiyyətli qadın super qəhrəmanlarından biri hesab edilir.
Seylor Mun beynəlxalq səviyyədə də məşhur olmuşdur. "Seylor Mun" animesi 1993-cü ilin dekabrında İspaniya və Fransada göstərilməyə başlamışdır. Beləliklə, İspaniya və Fransa Yaponiyanın xaricində bu animeni yayımlayan ilk ölkələr olmuşlar. Anime Şimali Amerikada yayımlanana qədər Rusiya, Cənubi Koreya, Filippin adaları, Çin, İtaliya, Tayvan, Tailand, İndoneziya və Honkonqda efirə buraxılmışdır. "Seylor Mun" sayəsində Filippinin TV5 kanalı ölkənin ən böyük 3-cü kanalı olmuşdur. "Seylor Mun" manqası Tokyopop-un 2001-ci ildə ən çox satılan məhsulu olmuşdur. Diamond Comic Distributors-a görə "Seylor Mun" manqasının 3-cü cildi 1999-cu ildə ABŞ-də ən çox satılan komiks kitabına çevrilmişdir.
Ceyson Tompson tərəfindən 2007-ci ildə yazılmış "Manqa: Tam bələdçi" kitabında manqa seriyasına 4 ulduz üzrə 3 ulduz verilmişdir. O, manqada şoco ilə şonen stillərin birləşdirilməsindən böyük zövq aldığını və seriyadakı döyüş səhnələrinin "Saint Seiya" manqasındakına çox bənzədiyini, lakin daha qısa və az dəhşətli olduğunu qeyd etmişdir. O, manqanın "Saint Seiya"-ay bənzədiyini demişdir. Tompson manqanı əyləncəli və şən görmüş, lakin maraqsız süjet xətlərinin seriyaya ziyan gətiriyini açıqlamışdır. O, manqanı "qəşəng, effektiv tamaşa" adlandırmışdı. O, həmçinin demişdir ki, "Seylor Mun" həm oğlan, həm qız auditoriya üçün nəzərdə tutulsa da, Naoko Takeuçi oğlan oxuyucular üçün fanservisdən istifadə etməmişdir. Tompson döyüş səhnələrində fiziki təmasa demək olar ki, yer verilmədiyini də vurğulamışdır.
Anime ilə manqanın müqayisəsi zamanı Silvayn Durand manqanın "calallı", amma hekayənin çox sıxışdırılmış və dəyişkən olduğunu, animedə isə personajlar daha inkişaf etdirildiyini demişdir. Durand qeyd etmişdir ki, manqada Gümüş Minilliyin məhvi daha faciəvi təsvir olunub, Sitenno, Usaqinin Metariya və Beril ilə son döyüşü haqqında daha çox detal verilib: "Animedə bəzi məlumatların buraxılması hekayənin daha asan başa düşülməsinə səbəb olub, buna görə də anime komediya və tragediyanın balansı ilə daha yaxşı başa düşüləndir, halbuki, manqada Usaqi ilə Mamorunun münasibətlərinə daha çox diqqət verilib."
11-17 sentyabr 2011-ci il tarixlərində "The New York Times"-ın ən çox satılan manqalar siyahısında "Seylor Mun"un yenidən nəşr olunmuş 1-ci cildi 1-ci yerdə göstərilmişdir, "Codename: Sailor V" isə ikinci yeri tutmuşdur. "Seylor Mun"un yenidən nəşrinin ilk cildi nəşrdən 4 həftədən sonra satılıb qurtarmışdır.
"Sailor Moon Crystal" animesinin ilk seriyasını Niconico-da yayımlandığı ilk 2 gün ərzində 1 milyondan çox nəfər izləmişdir.
Təsirləri
"Seylor Mun" ən məşhur maho-şoco manqalardan biridir. Seriyanın uğurundan sonra bu seriyaya oxşar digər maho-şoco manqaları ("Magic Knight Rayearth", "Wedding Peach", "Nurse Angel Ririka SOS", "Pretty Cure") peyda olmuşdur. 1995-ci ildə YTV-də göstərilənə qədər "Seylor Mun" ingiliscə dublajda "ən böyük nailiyyət" və "şoco animenin kuliminasiya nöqtəsi" adlandırılmışdır. Mədəniyyət antropoloqu Mett Torn deyir ki, "Seylor Mun"un yayımlanmasından sonra şoco manqaları komiks dükanlarında daha çox satılmağa başlamışdır. Seriya qızların şoco manqalarına olan marağını artırmışdır. Kanada yazıçısı Qils Poytras müəyyən etmişdi ki, 1990-cı illərdə "Seylor Mun" animesinin göstərilməsindən sonra qızlar və gənclər anime fanatları arasında üstünlük təşkil etməyə başlamışdırlar.
Tarixçi Fred Pratten hesab edir ki, Naoko Takeuçi manqa üzərində işləyərkən "Super Sentai" manqasından ilham almışdır. Pol Qreyvt isə manqa seriyasının maho-şoco janrını canlandırdığını düşünür. Them Anime Reviews-dən olan bir rəyçi bildirmişdi ki, əvvəlki maho-şoco fərqli olaraq "Seylor Mun"da qəhrəmanlar şər qüvvələrlə vuruşmaq üçün güclərdən istifadə etməlidir.
ABŞ-də aparılmış bir tədqiqatda 12 uşağa "Seylor Mun" animesi izlətdirilmişdir. Onlara "Seylor Mun" animesindəki döyüş səhnələrinin zorakı olub-olmaması haqqında sual verilmişdir. Uşaqlardan ancaq ikisi animeni "zorakı" adlandırmış, digər 10 uşaq seriyaları "sakit" və "qəşəng" hesab etmişdir.
Senzura
"Seylor Vi hadisə yerində" seriyasında Zoysaytın Taksedo Maskı arxadan bıçaqladığı səhnə və aldığı yara ortadan qaldırılsa da, növbəti seriyada yarasından axan qan görünmüşdür.
Animenin 2-ci mövsümü "Seylor Mun: R"-də "Xatırlamalı cəngavər" adlı seriyada Makoto Kinonun dostu Şonzakinin bir döyüşdə yaralandığı epizod isə çıxarılmamışdır. Həmçinin Makotonun ona öz qanını vermək istədiyi (çünki eyni qan qrupuna aid idilər) epizoda da toxunulmamışdır. "Xatırlamalı cəngavər" animenin ingilis versiyasında ən çox qan səhnəsinin göründüyü seriyadır.
İngilis versiyasında kəsilən digər səhnələrə "Şahzadəni xilas etməyin qiyməti" seriyasından Usaqi Tsukinonun eyvandan tullandığı səhnə və "Həvəssiz şahzadə" seriyasında Rey Hinonun Usaqiyə şillə vurduğu səhnələr də aiddir.
LGBT
Animenin bir çox versiyasında LGBT mövzusunda dəyişikliklər edilmişdir.
Orijinal versiyada Zoysayt qadınxasiyyət və Kunsaytı sevən kişi kimi təsvir olunmuşdu. Lakin ilk mövsümdə DiC tərəfindən həyata keçirilən dublajda Zoysayt qadın kimi göstərilmiş və onu aktrisa Kirsten Bişop səsləndirmişdir.
Rus və macar versiyalarında Haruka Tennonun adi vətəndaş formasında kişi olduğu, lakin Seylor Urana çevrilərkən qadın olduğu göstərilmişdir. Bu hal animenin axırıncı mövsümündəki Seylor Starlaytlar üçün də keçərlidir. Alban versiyasında isə ümumiyyətlə Seylor Uran və Seylor Neptunun üçüncü və dördüncü mövsümlərdə göründüyü səhnələr kəsilmişdir. İtalyan, fransız və polyak versiyalarında onlar sevgili əvəzinə sadəcə yaxın dost kimi təqdim olunmuşdurlar.
Meksika versiyasında bu personajlar arasındakı münasibətlərə toxunulmamışdır, lakin bu, animenin Meksikada baykot edilməsi ilə nəticələnmişdir. Braziliya versiyası Meksika versiyası əsasında hazırlandığından, burada da Seylor Uran ilə Neptunun münasibətlərində dəyişikliklər edilməmişdir. Hətta Yaponiyada seriyada lezbiyan münasibətlərin olması mübahisə doğurmuşdu. Animenin son mövsümündə Seylor Starlaytların kişi kimi təqdim edilməsinin səbəbi bu mübahisələrdir. Şimali Amerikada Haruka ilə Miçiru sadəcə qohum kimi göstərilmişdir.
Seriyanın dördüncücü mövsümündə Seylor döyüşçülərinin düşmənlərindən biri olan Balıqgöz gey olsa da, dublajda qadın kimi təqdim edilmişdi. "Düzgün fikir" adlı seriyada Balıqgözün Taksedo Maska hislərinin olduğu məlum olmuşdur.
Yuxi
Yuxi — Çində Yunnan əyalətində yerləşən vilayət tipli şəhər. İdarə mərkəzi Honqta mahalıdır.
Coğrafiyası
Yuxi Kunminqin cənubunda, təxminən 90 km aralıqda yerləşir. Sahəsi 15.285 kvadrat kilometr, əhalisi 2.5 milyona yaxındır.
Yuxinin daxilində Fuxian gölü vardır. Bu göl Çində ən dərin ikinci göl sayılır. Bundan başqa şəhərin ətrafıda daha üç göl vardır. Bunlar Xingyun Gölü, Qilu Gölü, və Yanqzong Gölüdür.
İqlimi
Şəhərdə əsasən subtropik yayla iqlimi hakimdir. Günlük orta tempratur +17 ° C -dir. Yaz ayları yağışlı və sərin keçir. Bu aylarda gündüz orta tempraturu 26 ° C (79 ° F) olur. İllik yağış miqdarının böyük bir qismi iyun və sentyabr aylarına düşür.
Tanınmış şəxsləri
Çin Xalq Respublikası himninin musiqisinin sahibi bəstəkar Ne Er Yuxidə doğulmuşdur.
Təhsil
Şəhərdə yerləşən Yuxi Normal Üniversitetində səkkiz minə yaxın tələbə təhsil alır. Universitet 2000-ci ildə fəaliyyətə Yuxi Normal Kolleci olaraq başlamışdır. Şagirdlərin artması və şəhərdə böyük bir universitetə tələbat nəticəsində Çin Təhsil Nazirliyi tərəfindən Yuxi Normal Kolleci və Yuxi Təhsil Mərkəzi birləşdirilmiş Yuxi Normal Üniversiteti olaraq fəaliyyətinə davam etmişdi.
Ageratina miahuatlana
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Brixen
Brixen— Bolzanonun təxminən 40 kilometr şimalında İtaliyanın şimalındakı Cənubi Tirol əyalətində bir şəhər.
Coğrafiyası
Adı ilk dəfə 901-ci ildə çəkilmişdir. Brixen əyalətin üçüncü böyük və ən qədim şəhəridir və vadinin mədəniyyət mərkəzidir. Brixen şəhəri İtaliya-Avstriya sərhədində Bolzanonun 40 kilometr şimalında və Brenner Pass 45 kilometr cənubunda Eisak və Rienz çaylarının qovuşmasında yerləşir. Bu ərazi Ploze və Teleqraf (Monte Telegrafo) dağlarının (2504 m) şərq tərəfində və Königzanger (Monte Paskolo) (2436 m) dağlarının qərb tərəfindədir.
Brixen əsasən xizəksürmə kurortu (Plose) ilə tanınır. Digər sahələrə hidroelektrik enerji, meyvə bağı və üzüm bağlarıdır.
Ninbo
Ninbo — Çin Xalq Respublikasında Zhejiang əyalətinin şərqində yerləşən şəhər. Qeyri-rəsmi hesablamalara görə şəhərdə 7.605.700 insan yaşayır.
Çiçək Xatun
Çiçək Xatun (d. 1443 – ö. may 1498) - 7. Osmanlı padşahı II Mehmedin hərəmi və Cem Sultanın anası.
Həyatı
Həyatının ilk illəri bilinmir. Sadəcə doğum tarixinin 1443-cü il olduğu məlumdur. Bəzi mənbələrə görə Türkmən bəyi Əli bəyin bacısıdır. Ancaq bu məsələ mübahisəlidir. Çünki xarici mənbələrə görə bu qadın əslən serb dir.
1458-ci ildə ildə II Mehmed lə evləndirildi. 22 dekabr 1459-cu ildə taxtın ən kiçik varisi olan Şahzadə Cem i dünyaya gətirdi. Osmanlı ənənələrinə uyğun olaraq, 1469-cu ildə 10 yaşlı oğlu ilə birlikdə Kastamonu sancaqbəyliyinə göndərildi. 3 may 1481 tarixində ərinin ani vəfatının ardından çıxan taxt mübarizəsində oğluna dəstək verdi. Ancaq baş verən ilk döyüşlərdə məğlub olan Cem Sultan anası və hərəmi ilə birlikdə Qahirə yə qaçdı və Məmlük sultanına sığındı.
Bir müddət burda yaşadıqdan sonra oğlu Cem Sultan özünə tərəfdar toplamaq məqsədilə Avropa ya getmiş, Çiçək Xatun və oğlunun hərəmxana sı Misir də qalmışdır. Burda oğlundan ayrı keçirdiyi illərə aid yazışmalar qalmaqdadır. 1495-ci ildə oğlunun Avropa saraylarının birində şübhəli olaraq vəfat etməsinə şahid oldu. Oğlunun vəfatından 3 il sonra Misir də epidemiya halını alan vəba xəstəliyi nə yaxalandı və 1498-ci ilin may ayında Qahirə də vəfat etdi.
Solanum mammosum
—  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Sevgili canan
Sevgili canan — 1943-cü ildə Üzeyir Hacıbəyov tərəfindən Nizami Gəncəvinin Sənsiz qəzəlinin sözlərinə bəstələnmiş qəzəl-romans.
Yazılma tarixi
Bəstəkar bu əsəri yazmağı II Dünya Müharibəsindən əvvəl düşünmüşdü. Əsər Nizami Gəncəvinin 800 illik yubileyinin keçirilməsinə hazırlıqla bağlı yazılıb. 40-cı illərin əvvəllərində bəstəkar Nizami Gəncəvinin Yeddi Gözəl əsərindəki gözəllərin obrazlarına uyğun olaraq yeddi şeirinə musiqi bəstələməyi düşünürdü. Bəstəkar bəstələyəcəyi vokal miniatürlərdə obrazların musiqi portretini, psixoloji vəziyyətlərini, xarakterlərini, hisslərini, daxili aləmlərini və ruhani gözəlliklərini təsvir etməyi planlayırdı. Lakin bəstəkar yalnız iki romans bəstələyir "Sənsiz" və "Sevgili canan". Farsca yazılmış “Sevgili canan” qəzəlini dilimizə Mirvarid Dilbazi çevirib uyğunlaşdırmışdır. Bu qəzəl romansı öz dövründə Bülbül və Müslüm Maqomayev kimi ifaçılar ifa ediblər.
Bulbophyllum cyanotriche
(Bulbophyllum cyanotriche) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Arealı
Bulbophyllum cyanotriche növü Qərbi Malayziya, Kalimantan ərazilərində yayılmışdır.
Fuad Şıxıyev
Fuad Məsim oğlu Şıxıyev - texnika elmləri doktoru, professor, Odessa Milli Dənizçilik Universitetinin hidrotexnika fakültəsinin yaradıcılarından biri. Qazax rayonunun Yuxarı Salahlı kəndindəndir, Ağdaş şəhərində anadan olub.
Aspoliqraf
"Aspoliqraf LTD" MMC — Azərbaycanda nəşriyyat 2002-ci ildən fəaliyyət göstərir. Müəssisədə 70 nəfərə qədər yüksək ixtisaslı peşəkar kadrlar çalışır. Ən müasir və güclü poliqrafiya bazasına malikdir. İndiyədək 20 milyon nüsxədən çox kitab nəşr etmişdir. 2009-cu ildə "İlin nəşriyyatı" adına layiq görülmüşdür. 10-a yaxın kitabı müxtəlif illərdə "İlin kitabı" statusu qazanmışdır. Beynəlxalq sərgilərdə uğurla iştirak etmişdir. "Atlantlar" kitabı 2006-cı ildə III Beynəlxalq "Kitab sənəti" müsabiqəsinin qalibi olmuşdur.
Fuad Şıxıyev
Həyatı
Fuad Şıxıyev 1913-cü ildə Ağdaş şəhərində dünyaya gəlmişdir. Əslən Qazax rayonunun Salahlı kəndindəndir. Atası Məsim Şeyxzadə 1901-ci ildə Qori seminariyasını bitirmiş, sonra Peterburq Tibb İnstitutunda təhsilini davam etdirmişdir. İnstitutu qurtardıqdan sonra Azərbaycanda malyariya xəstəliyinə qarşı mübarizədə iştirak etmiş, 55 il insanların sağlamlığı keşiyində durmuşdur.
F. Şıxıyev texnika elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almaq üçün 1952-ci ildə müvəffəqiyyətlə dissertasiya müdafiə etmişdir. Texnika probleminə həsr olunan doktorluq dissertasiyasının yazıb qurtarır və onu 1963-cü ildə Leninqradda müvəffəqiyyətlə müdafiə edir.
F Şıxıyev 1977-ci ildə vəfat etmişdir. F. Şıxıyev Məqsud Şeyxzadənin qardaşıdır.
Fəaliyyəti
F. Şıxıyev Leninqrad Su Nəqliyyatı İnstitutunda təhsilini başa vurduqdan sonra SSRİ-nin müxtəlif şəhərlərində çalışmışdır.O, Leninqrad limanına baş mühəndis təyin edilmiş, Bakıda, Mahacqalada, Odessada işləmişdir. Böyük Vətən müharibəsi dövründə Taqanroqda dəniz donanması tikintisi idarələrinin birində baş mühəndis olmuşdur.
Texnika elmləri doktoru, professor F. Şıxıyevin rəhbərliyi altında 7 nəfər namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir. O, Ali Attestasiya Komissiyasının üzvü olmuşdur. Onun 7 monoqrafiyası, 102 elmi əsəri çapdan çıxmışdır.
"Dəniz limanları və liman qurğuları" adlı kitabın müəllifidir. Həmçinin Çexoslavakiyada, Almaniyada, ABŞ-də, Belçikada, İngiltərədə və başqa xarici ölkələrdə əsərləri çap olunur.
Mədəaltı vəzi
Mədəaltı vəzi (pancreas) — onikibarmaq bağırsağın böyük vəzilərindən ikincisidir; boz-çəhrayı rəngdə, yumuşaq konsistensiyada, uzun, nazik və prizma şəklində olub köndələn istiqamətdə, qarın boşluğunun arxa divarında, mədənin arxasında, onikibarmaq bağırsaq ilə dalaq arasında yerləşmişdir. Bunun uzunluğu 16-22 sm, eni 4 sm, qalınlığı 2 sm və çəkisi 70-80 qramdır. Pankreas üç hissəyə bölünür: sağ hissəsi - başı - (caput pancreatis), orta hissə - cismi - (corpus pancreatis) və sol hissəsi - quyruğu - (cauda pancreatis).
Pankreasın başı sağ tərəfdən onikibarmaq bağırsağla əhatə olunmuşdur; aşağı və arxa ucu qarmaq kimi əyilərək qarmağabənzər çıxıntı - processus uncinatus (pancreas Winslowi - BNA) adlanır və pankreas başının yerdə qalan hissəsindən incisura pancreatis vasitəsilə ayrılır. Pankreasın başında iki səth vardır: ön səth - facies anterior və arxa səth - facies posterior. Pankreasın cismi üçüzlü prizmaya bənzəyir; bunun üç səthi vardır: 1) yəhərəbənzər ön səthi - facier anterior mədəyə söykənir, 2) düz arxa səthi - facies posterior birinci bel fəqərəsinin cisminə, qarın aortasına və aşağı boş venaya baxır və 3) nazik aşağı səthi - facies inferior köndələn cənbər bağırsağa vəacı bağırsaq ilgəklərinə söykənir. Bu səthlər bir-birindən üç kənar - margo superior, anterior et inferior (margo posterior - BNA) vasitəsilə ayrılır. Pankreas cisminin ın səthi caput pancreatis yaxınlığında piylik qabarı - tuber omentale adlanan hündürlük əmələ gətirir. Pankreas quyruğu sol qabırğaaltı naviyədə yerləşmişdir və ucu dalağın qapısına, sol böyrəklə böyrəküstü vəziyə söykənir.
Topoqrafiyası
Pankreas qarın boşluğunda sağ qabırğaaltı, göbək və sol qabırğaaltı nahiyələri tutur; peritona olan münasibətinə görə ekstraperitoneal üzvlərdən hesab olunur; yəni periton ilə ancaq ön və aşağı səthləri örtülmüşdür. Bunun yuxarı kənarına kındələn çənbər bağırsaq müsariqəsi bağlanmışdır. Pankreasın başı - sağ tərəfdə I-II bel fəqərələri bərabərində, cismi - I bel fəqərəsi bərabərində və quyruğu - sol qabırğaaltı nahiyyədə XI-XII- ci qabırğa bərabərində yerləşmişdir.
Quruluşu
Pankreas quruluş cəhətcə mürəkkəb alveollu vəzilərdən olub, qulaqaltı vəziyə xeyli bənzəyir. Bu qeyri-müntəzəm şəkilli və boş birləşdirici toxuma vasitəsilə birləşmiş paycıqlardan ibarətdir; birləşdirici toxumada qan damarları və pankreas axacaqları vardır. pankreasda vəzi ünsürlərindən başqa Langerhans adacıqları - insulae Langerhans deyilən epitel hüceyrələr yığıntısı vardır. Bunlar pankeasın şirə ifrazedici kütləsindən ayrı olub vəzifəcə daxili sekresiya vəzilərindən (endokrin vəzilərdən) hesab olunur. Burada ifraz olunan hormon insulin adlanır və qana keçərək bədəndə (qaraciyərdə) karbohidratlar mübadiləsini tənzim edir. Beləliklə pankreas həm xarici və həm də daxili ifrazat (sekresiya) vəzilərinə aiddir.
Pankreasdan ifraz olunan şirə - succus pancreaticus kiçik axacaqlara toplanır; bunlar bir-biri ilə birləşərək pankreas daxilində bir böyük axacaq - ductus pancreaticus (ductus pancreaticus Wirsungi - BNA) əmələ gətirir. Bu axacaq pankreas quyruğundan başlayaraq onun daxili ilə sağa doğru gedir və onikibarmaq bağırsağın enən hissəsinin arxa divarında ductus choledochus ilə bərabər onikibarmaq bağırsağa (məməcik üzərində) açılır. Pankreas axacağı ümumi ıd axacağı ilə bir yerdə açılarkən onikibarmaq bağırsağın məməciyində ampulla hepatopancreatica (diverticulum Vaferi - BNA) adlanan bir genişlik əmələ gətirir. Bəzən pankreasda əlavə bir axacaq - ductus pancreaticus accessorius (ductus pancreaticus accessorius Santorini - BNA) təsadüf edir; bu axacaq pankreas başından şirəni yəğər və papilla duodeni minor üzərində onikibarmaq bağırsağa açılır.
Pankreasın inkişafı və variantları
Pankreas onikibarmaq bağırsağın ön və arxa divarındakı endodermal epiteldən əmələ gəlmiş bir dorzal və iki ventral mayalardan inkişaf edir; bu mayalar bir-biri ilə birləşərək onikibarmaq bağırsağın dorzal çözünün (mesoduodenum dorsale) səfhələri arasına daxil olur və beləliklə ilk dəfəsagital xətdə yerləşir və hər tərəfdən seroz qişa ilə örtülü olur. Sonradan mədə öz vəziyyətini dəyişdikdə pankreas da boylama vəziyyətdən köndələn vəziyyətə keçir və onikibarmaq bağırsaqla birlikdə qarın bpşluğunun arxa divarına söykənərək arxadan seroz qişasını itirir və nəticədə intraperitoneal vəziyyətdən ekstraperitoneal vəziyyətə keçir.Pankreas onikibarmaq bağırsağın divarından inkişaf etdiyi üçün onunla axacaq (ductus pancreaticus) vasitəsilə rabitədə qalır. Bu axacaq ventral mayalardan hasil olur; dorzal mayanın axacağı isə, adətən, reduksiya edir, bəzən əlavə axacaq (ductus pancreaticus accessorius) halında davam edir.
Pankreasın variantlarından əlavə pakreasa - pancreas accessorium və yuxarıda qeyd olunan pankreasın əlavə axacağını - ductus pancreaticum accessorius təsadüf edilir. Əlavə pankreas müxtəlif yerlərdə - onikibarmaq bağırsaq nahiyyəsində, mədə divarında onun çıxacağı nahiyyəsində. nazik bağırsaq müsariqəsində, piylikdə, dalağın qapısında və qarın boşluğunun başqa yerlərində zəsadüf edilir. Hər bir əlavə pankreas xüsusi axacağa malik olur. Nadir hallarda pankreasın zəif inkişaf etməsinə təsadüf edilir.
Yaş və fərdi xüsusiyyətləri
Yenidoğulmuşda yetişmiş şəxslərə nisbətən pankreas yuxarıda, XI-XII döş fəqərələri səviyyəsində, bir qədər çəp yerləşir və nisbətən mötəhərrik olur. Birinci ilin ikinci yarısında panlreas demək olar ki, yetişmiş şəxslərdəki kimi yerləşir. Pankreasın forması bir qədər başqa olur: cismi uçvəcli prizmaya bənzəyir, başı nisbətən kiçicik, cismi və quyruğu nisbətən uzun olur; 5-6 yaşında yetişmiş şəxslərdəki formanı əldə edir.
Vaskulyarizasiyası və innervasiyası
Pankreası qidalandıran arteriyalar bunlardır: arteria pancreaticoduodenalis superior et inferior, art. lienalis et art. gastroepiploica sinistra
Venoz qan pankreas venalarına yığışaraq, qapı venası köklərinə aid olan aşağıdakı venalara daşınır: vena lienalis, vv. mesentericae sup. et inf., vv. colicae, v. gastrica sinistra, vv. pancreaticoduodenales et v. gastroepiploica sinistra
limfa pankreasdan limfa damarlar ilə qonşu nahiyyələrdə olan limfa düyünlərinə: nodi lymphatici celiaci pancreaticoduodenales, pancreaticolienales daşınır.
Pankreas öz sinirini qarın (günəş) kələfindən (plexus celiacus) alır. == Ekzokrin funksiyası == Mədəaltı vəzi şirəsi rəngsiz, xüsusi çəkisi 1,007—1,009 olan, qələvi reaksiyalı (рН 8,3 - 8,6) sekret olub, tərkibinə tripsin, ximotripsin, elastaza, karboksipeptidaza, fosfolipaza, profermentləri daxildir. Gün ərzində insanın mədəaltı vəzisi 1,5-2 l şirə ifraz edir.
Nazik bağırsaqlarda karbohidratların, yağların xüsusən də zülalların həzm eilib amin turşular şəklində bağırsaq divarından sovrulmasını təmin edən amilaza (nişastanı oliqosaxaridlərə: qlukoza, maltoza, dekstrinə parçalayır), lipaza (triqliseridləri qliserin və yağ turşularına parçalayır) , proteaza (amin turşular arası peptid rabitəsini pozur) kimi fermenlərin sekresiyasında iştirak edir.
Endokrin funksiyası
Adacığın ifraz etdiyi hormon insulin adlanır; bu hormon qana daxil olub vücudda karbohidratlar mübadiləsini tənzim edir; qaraciyərdə toplanmış qlikogenin şəkərə çevrilməsini tormozlayır (yalnız normal miqdarda verilməsinə imkan yaradır); odur ki, Langerhans adacıqlarının hipofunksiyasında insulinin miqdarı azalır, nəticədə artıq miqdarda qlikogen xaric olur; bu üsul ilə şəkərli diabet - diabetes mellitus deyilən xəstəlik meydana çıxır.
Uğan mağarası
Etimologiyası
Toponimi iki cür izah edirlər. Uğ və ya ağ günəşin əsas rəngidir. Günəşi təmsil edir. Ucalığı bildirir. Digər ehtimala görə isə uğultu, qulağa gələn sürəkli səs, an isə cəm şəkilçisidir. Uğan uca, müqəddəs yer, mağara mənasına gəlir. Baş Daşağıl kəndinin ərazisində yerləşən və qədim türk dünyasına daxil olan Uğan mağarasının adı da ciddi elmi maraq doğuran toponimlərdəndir. Azərbaycanın görkəmli dilçi alimi Mirəli Seyidov "Azərbaycanın mifik təfəkkürünün qaynaqları" əsərində bir sıra mənbələrə əsaslanaraq "uğan" sözünün mənasını aydınlaşdırmağa çalışmışdır. Müəllif məşhur lüğətçi Tali İmaninin "Bəday əl-lüğət" əsərində "uğan" sözünün izahı ilə bağlı tərcüməyə xüsusi diqqət yetirir: "Uğan" "u" ilə oxunur. Bu dualarda yalvarışla oxunan hissədir. Lütfinin divanında nətdə və "Əl əllanə adəməl əsma" ayəsinin təfsirindən xəbər verildikdə yol göstərən (Allahın) cənabın böyük adına "Uğan" deyilmişdir. XV əsrdə yaşamış Tali İmaninin izahından göründüyü kimi həm duanın yalvarışla oxunan hissəsinə, həm də müqəddəslərə (yol göstərənə, Allaha)"uğan" deyilirmiş. Mirəli Seyidovun fikrincə,"uğan" bu və ya başqa totemin, Tanrının şərəfinə oxunan nəğməyə, duaya, ayin zamanı söylənilən sözlərə deyilirmiş. Bəzi türk dilli xalqlarda "uğan/oğan" sülh tanrısının adıdır.
Rus tədqiqatçısı A.K.Borovkov Tali İmaninin əsərindəki "uğan" sözünü "tanrı" kimi tərcümə etmişdir. Tədqiqatçı Pava -de-Kurteyl 1870-ci ildə Parisdə çap olunan əsərində, Fətəli şah Qacar "Kitabi-lüğəti-ətrakiyə" əsərində "uğan"  ifadəsini "tanrı" kimi mənalandırmışlar. Qədim türk dilli abidələrin görkəmli tədqiqatçısı Radlov "uğan" sözünün uyğur və cağatay mənşəli olub "tanrı anlamında işləndiyini qeyd etmişdir. Mirəli Seyidov XI əsrdə yaşamış Yusif Balasaqunlunun "Kutadqu bilik" əsərində, XIII-XIV əsrlərdə yaşamış Xarəzminin "Məhəbbətnamə" əsərində, Qütbinin "Xosrov və Şirin" əsərində "uğan" ifadəsinin "tanrı" mənasında işlənildiyini bildirir. Türkoloq A.Zayonçikovski də Qütbinin yuxarıda adı çəkilən əsərindəki sözlərin lüğətini hazırlayarkən "uğan" sözünü "tanrı kimi tərcümə etmişdir. P.M. Melioranski 1900-cü ildə Peterburqda nəşr etdirdiyi "Arabskiy filoloq o turetskom yazıke" əsərində XIV əsr müəllifi ibn Mühənnanın əsərlərində rast gəlinən "uğan" sözünün də "tanrı" mənasında işlənildiyi göstərilmişdir. Lakin sonralar türk dillərində "uğan" sözü əvvəlki mənasını itirmiş və tədricən tanrının sifətlərindən, keyfiyyətlərindən birinə çevrilmişdir. Məsələn, Mahmud Kaşğaridə "uğan" sözü "güclü", "qüdrətli", "qadir" mənasındadır.
Xarəzminin "Məhəbbətnamə" əsərini çapa hazırlayan Ə.N.Nəcib "uğan" sözünü "qadir Allah kimi" tərcümə etmişdir. Digər bir tədqiqatçı - Süleyman Əfəndi Buxari də "uğan" ifadəsini "sahib, nazil, tanrı, xudavətkar, rəbb" mənasında izah etmişdir. Mirəli Seyidov "uğan" sözünün "u" +"qan" tərkib hissələrindən ibarət olduğunu göstərərək bildirir ki, "u" qədim türk dillərində "bacarıqlı, qadir" mənasında fel köküdür. "Qan" isə "xan" sözünün əski formasıdır. "U" + "qan" - "bacarıqlı, qadir xan" deməkdir. Keçmiş insan güclü, qüvvətli xanı hər şeyə qadir bildiyindən sonralar həmin söz qəbilə, tayfa başçılarının ilahiləşdirilməsi ilə bağlı tanrı mənasını qazanmışdır. Mirəli Seyidov və bir sira digər tədqiqatçılar "uğan" və "uğur" sözlərinin fonetik və məna yaxınlığını göstərməklə yanaşı, qədim türk xalqlarında bu ifadələrin yol tanrısının adı olduğunu, qədim türklər yola çıxarkən bu tanrını köməyə çağırdıqlarını göstərirlər. Baş Daşağıl kəndinin yaxınlığındakı Uğan mağarasının qədim dövrlərdən türk dünyasının içərilərinə doğru ən təhlükəli şimal sərhədlərindən başlayan yollardan birinin kənarında yerləşdiyini nəzərə alsaq yuxarıda irıli sürülən mülahizələrdə düşündürücü məqamların daha çox olduğunu görürük.
Bir sıra tədqiqatçılar türkdilli boylarda işlənən "onqon "sözünü "uğan"la (Allahla) əlaqələndirirlər. Mirəli Seyidov, İ.N.Berezin, D.K.Zelenin, İ.Əbdülqadir onqonla "uğan" ifadələrinin eyni kökdən olduğunu qeyd edərək bildirirlər ki, qədim zamanlarda  Oğuz qəbilələri müəyyən real və ya əfsanəvi heyvanlara, quşlara sitayiş edirdilər. V.V.Bartolda görə qəbilənin üzvləri müqəddəs hesab etdikləri bu varlıqlara toxunmur, onların ətini yemirdilər. Belə totemləri onqon və ya uğun (uğan) adlandırırdılar. 1990-cı ildə Moskvada çap olunmuş "Mifoloqiçeskiy slovar" adlı əsərdə qeyd edildiyi kimi, qədim təsəvvürlərə əsasən onqonlar sıx, qalın meşələrdə, mağaralarda və dağlarda yaşayırdılar. Oraya istənilən şəxs və xüsusilə qadınlar buraxılmırdı. Baş Daşağıl kəndinin yaxınlığındakı Uğan mağarasının sıx meşələrlə əhatə olunan dağda, qaya altında yerləşməsi onun bu yerlərin qədim sakinləri tərəfindən onqon məskəni kimi qəbul edilməsi qənaətinə gəlməyə imkan yaradır.
Həmin mağara ilə bağlı görkəmli folklorşünas Paşayev Sədnik tərəfindən qeydə alınmış əfsanə yuxarıda irəli sürülən mülahizələrin inandırıcı olmasını daha da gücləndirir. Həmin əfsanəyə görə Oğuz rayonunun Baş Daşağıl kəndi yaxınlığında yerləşən dağdakı mağarada nəhəng bir çöl atı yaşayırmış. Kəhərsiz yaşayan bu at mağaranın qabağındakı qara qayaya sürtünər, yeddi ildən sonra biri gecı, biri də gündüz rəngində bir cüt qulun doğarmış. Mirəli Seyidovun fikrincə, bu əfsanə başdan-başa mifik təsəvvürlərlə, əski inamla bağlıdır. Mifik təsəvvürlərə görə daş bala verir, dölləndirirdi. Qədim zamanlarda türk xalqlarında atın əsas nəqliyyat vasitəsi olduğunu nəzərə alsaq, yol tanrısının nəhəng çöl atı şəklində onqon kimi qəbul edilməsi heç də təsadüfi xarakter daşımır. Bütün bu nülahizələrə əsaslanaraq belə bir nəticəyə gəlmək mümkündür ki, Uğan toponimi bu ərazidə yaşamış qədim türk xalqlarının mifik təsəvvürlərinin məhsuludur.
Çüdüllü
Çüdüllü — Azərbaycan Respublikasının Qax rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Toponimikası
Çüdüllü oyk., düz. Qax r-nunun Turaclı i.ə.v.-də kənd. Tədqiqatçılar oykonimi çudul (avar dilində "xarabalıq, sahibsiz yer") sözü əsasında "sahibsiz yer" kimi izah edirlər. Əslində, çu (at) və dul (yer, dərə) komponentlərindən ibarət olan bu oykonim "atxana", "at saxlanan yer" mənasındadır. Qəbələ rayonundakı Tövlə oykoniminin sinonimidir. Kənd vaxtilə salındığı ərazinin adını daşıyır. 1728-ci ildə İrəvan quberniyasının İqdır nahiyəsində eyniadlı kənd qeydə alınmışdır.
Coğrafiyası və iqlimi
Coğrafi mövqe baxımından çox zəngindir. Beləki, Rusiya sərhədlərinə qədər uzanan zəngin meşə örtüyü vardır. Meşələrində Qoz, Fındıq, Şabalıd, Cökə, Göyrüc, Palıd və digər ağaclarla zəngindir. Meşə heyvanlarından Yunut, Canavar, Çaqqal, Tülkü,Qırqovul, Bildirçin və.s heyvanlar yaşayır. Havası təmiz və nisbətən rütubətlidir. Böyük fındıq sahələri var.
Əhalisi
1 yanvar 2012-ci il tarixinə olan rəsmi məlumata əsasən kənddə 111 təsərrüfatda hər iki cinsdən toplam 382 nəfər əhali yaşamaqdadır.
Qasım Hüseynov (kimyaçı)
Qasım Hüseynov ( tam adı:Hüseynov Qasım Zülfəli oğlu) — Kimya elmləri doktoru, professor
Həyatı və təhsili
1940-cı il 25 mayda Naxçıvan Muxtar Respublikası, Şahbuz rayonunun Güney Qışlaq kəndində anadan olmuşdur. 1958-ci ildə Kükü kənd orta məktəbini bitirib. 1958-1963-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Kimya fakültəsini (indiki BDU) fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. 1963–1969-cu illərdə — AMEA Neft Kimya Prosesləri İnstitutunun aspiranturasında oxumuşdur.
Əmək fəaliyyəti
1966–1977-ci illərdə — AMEA Aşqarlar Kimyası İnstitutunda kiçik elmi işçi, baş mühəndis, laboratoriya müdirinin müavini və baş elmi işçi vəzifələrində çalışmışdır.
Pedaqoji fəaliyyəti
1977 — baş müəllim, dosent, Naxçıvan Dövlət Pedaqoji İnstitutunda (indiki NDU) 1984 — kimya kafedrasının müdiri, 1989–96-cı illərdə Naxçıvan Dövlət Univeristetinin rektor olmuşdur., 1996-cı ildən Bakı Dövlət Univeristetinin "Neftkimyası və kimya texnologiyası" kafedrasının professorudur. 2007-dən BDU-nun nəzdində fəaliyyət göstərən "Gənc Istedadlar" Liseyinin direktorudur.
Elmi fəaliyyətinin istiqaməti
Elmi-tədqiqat işləri sürtkü yağlarının,Yanacaqların keyfiyyətini yaxşılaşdıran aşqarların, Metalları korroziyadan qoruyan inhibitorların Analitik reagentlərin sintezinə "Kobaltın fotometrik üsulla təyini" barədəki ixtirası 1986-cı ildən Xarkov şəhərindəki zavod¬da tətbiq olunur. Dizel mühərriklərinin işlənmiş qazlarının tüstülüyünü azaldan və sürtkü yağlarının korroziyaya qarşı davalılığını xeyli artıran səmərəli aşqarların sintezi üçün elmi prinsiplər müəyyənləşdirilmiş, yeni perspektiv istiqamət göstərilmişdir. Aşqarların quruluşu ilə onların effektivliyi arasındakı asılılığı göstərən ümumi qanunauyğunluqlar müəyyənləşdirilməsi. Dövlət universitetləri üçün hazırlanmış 6 fənn proqramının tərtibçisidir. Onun rəhbərliyi və yaxından iştirakı ilə bir nəfər kimya elmləri doktoru, 7 nəfər kimya elmləri üzrə fəlsəfə doktoru və 10 nəfər magistr elmi dərəcəsi almaq üçün dissertasiya müdafiə etmişdir.
Seçilmiş əsərləri
186-dan çox elmi əsərdə, o cümlədən 16 müəlliflik şəhadətnaməsində öz əksini tapmışdır.
Ageratina microcephala
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Con Neper
Elmi fəaliyyəti
Nepyerin yaratdığı hesablama işlərini olduqca asanlaşdırmış hesab çubuqları ona böyük şöhrət qazandırmışdır. Bu çubuqların köməyilə toplama və çıxma ilə yanaşı vurma və bölmə əməliyyatlarını da yerinə yetirmək mümkün idi.
Ayın kraterlərindən biri olan 7096-cı asteroid və Edinburqda universitet Neperin şərəfinə onun adı ilə adlandırılmışdır.
WikiLeaks
VikiLiks (ing. WikiLeaks) — dövlət, korporasiya və ya dinə məxsus olan sızdırılmış məxfi məlumat və sənədləri dərc edən beynəlxalq sosial internet layihə. Sayt kriptoqrafiyanın (encryption) hərbi məqsədlər üçün istifadə edilən alqoritmlər vasitəsi ilə məlumatı sızdıranın kimliyini və yerini maksimal dərəcədə məxfi saxlayır. Saytın hostu İsveçdə mənzillənən "yüksək dərəcədə etibarlı, məxfi və heç bir sual soruşmayan" PRQ İnternet provayderidir. Bununla yanaşı, Vikiliks öz serverlərini heç bir spesifik yerdə mənzilləmir.
Senzura
VikiLiksi internetdən yığışdırmaq üçün edilmiş bütün cəhdlərin boşa çıxmasına baxmayaraq, sayt Çin və Avstraliyada müəyyən dərəcədə senzuraya məruz qalmışdır. Belə ki, Çində əsas axtarış sistemləri, Baidu və Yahoo! da daxil olmaqla, Vikiliksə olan bütün keçidləri qadağan etmişlər. Avstraliyada isə 16 mart 2009-da Vikiliksə linki olan bütün sayt URL-lərinin qara siyahısı hazırlanmışdır. Senzura tətbiq olunduğu halda, Avstraliyadan bu saytlara giriş mümkün olmayacaq.
Saytın rəhbəri Culian Assanj müsahibələrində dəfələrlə bildirmişdir ki, Amerika hakimiyyəti onu cəzalandırmağa hazırlaşır. Bir neçə ay müddətinə saytda “Sığorta” adlı xüsusi məxfi fayl yerləşdirilmişdi. Bu faylı internetdən endirmək mümkün olsa da, onu açmaq üçün xüsusi kod lazımdır. Ehtimal olunur ki, bu faylda yerləşdirilən kompromatlar ABŞ hakimiyyətini daha çox narahat edir və Assanja qarşı sui-qəsd olacağı halda oradakı məlumatlar yayımlanacaq.
Bu saytda Azərbaycana və birbaşa Azərbaycan hökumətinə aid sənədlər də dərc olunub. Azərbaycan Prezidentinin Mətbuat Xidməti isə bu materialları Azərbaycanın qonşu dövlətlərlə münasibətlərini korlamaq, ölkə başçıları arasında inamsızlıq və etimadsızlıq yaratmaq məqsədi daşıyan açıq təxribat adlandırmışdır.
Rutul
Rutul — Rusiya Federasiyasının Dağıstan Respublikasında kənd, Rutul rayonunun inzibati mərkəzi.
Qaratay
Qaratay - Tatarıstandakı moşkan etnik qrupudur. Dili - tatar dilidir. Qarataylar Kam-Ustin rayonun Mordov Qaratay, Zaovraj Qaratay və Şerşalan kəndlərində məskunlaşmışlar. Əhalinin sayı təxminən 100 min nəfərdir.
Qaratay-Savinovka və ya Barsko və Zaovral-Qaratay kəndində ruslar, Şoşme çayı yaxınlığında yerləşən Qaratay kəndində isə tatarlar məskunlaşmışlar. Belə görünür ki, qədim kəndlərin qaratay adlandırılması "Qaratay" hidronimindən irəli gəlir. O zaman qarataylar moldov qəbiləsi deyil, lokal moşkan etnik qrupundandır və tatarların güclü təsiri altında qalıblar. Onlar tatar dilini, tatar adət-ənənələrinə riayət etsələr də, özlərinin yəni moşkanların adət-ənənələrini də unutmayıblar. Tatarlar onları moşkan və ya mişka və muşkı adlandırıllar. Onlar özlərini də moşkan adlandırıllar və həmçinin XVII əsrdən onlarda iki dillilik qalıbdır.
Hazırda qaratay ruslara daha çox meylli olub, onların adət-ənənələrinə riayət edirlər. Bunun da əsas səbəbi rus bağcasına, məktəbinə və universitetlərinə gedib, ruslar kimi təhsil almalarıdır. Onların heç zaman qaratay məktəbi olmayıbdır. Həmçinin onların ruslar ilə ailə qurmaları da ruslara yaxınlaşdırıb.
N.F.Mokşina 1976-cı ildə apardığı tədqiqatlara əsasən buradakı ailələrin 6,7% rusla, 2,2%-i isə tatarla qarışıq ailələrdir. 1958-ci ildə ümumi ailələrin sayı 1000 idisə, 1976-cı ildə bu göstərici 300-ə yaxındır. Bunun əsas səbəbi sosial-iqtisadi vəziyyətdir. Əhali böyük şəhərlərə miqrasiya edirlər.
Qazax şəhər stadionu
Qazax şəhər stadionu — Qazax şəhərində fəaliyyət göstərən idman obyekti. Tutumu 3.500 nəfərdir. "Göyəzən" FK ev oyunlarını bu stadionda keçirir.
Rofail Batti
Rofail Batti (d.1901; Mosul, İraq) — İraqlı jurnalist