cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Şəxsiyyətə pərəstiş
Sovet İttifaqı
1929-cu ilin dekabrında Stalin 50 yaşını qeyd etdi və bu, Stalini Sovet mətbuatında görkəmli bir məqaləyə çevirdi. Sovet mətbuatı onu təsvir etmək üçün "Böyük", "Sevimli", "Cəsarətli", "Müdrik", "İlhamverici", "Dahi" kimi müsbət sifətlərdən istifadə edirdi. Eynilə, insanların kəndlilərə söylədiyi nitqlərdə Stalini "Ən yaxşı kolxozçumuz", "Bizim şok işçimiz, ən yaxşımız" və "Sevgili, bələdçi ulduzumuz" kimi təsvir edilmişdir. 1934-cü ilə qədər Stalinin ölkəyə tam nəzarəti altında sosialist realizmi incəsənət və ədəbiyyatın təsdiq edilmiş metoduna çevrildi. Hətta kommunist rejimində Stalin şəxsiyyətinə pərəstiş Xruşşovun çıxışı zamanı ortaya qoyulan xüsusiyyətlərə görə Stalinin rəhbərliyini patriarxat kimi göstərirdi. 1936-cı ildən sonra sovet mətbuatı Stalini "xalqların atası" kimi qələmə verdi.
Sovet təbliğatının əsas elementlərindən biri Stalinlə Sovet İttifaqının uşaqları arasında qarşılıqlı əlaqə idi. O, tez-tez Sovet İttifaqının müxtəlif etnik mənşəli uşaqlarla şəkil çəkdirir və tez-tez uşaqlara hədiyyələr verərkən çəkilirdi. 1935-ci ildə "Xoşbəxt uşaqlıq üçün təşəkkür edirəm, əziz yoldaş Stalin!" uşaq bağçalarının, uşaq evlərinin və məktəblərin qapılarının üstündə görünməyə başladı; uşaqlar da festivallarda bu şüarı səsləndirdilər. Sovet təbliğatının digər əsas elementi Stalin və Lenin obrazları idi. Bir çox plakatlarda Stalin və Lenin yoldaşlıqlarını və ideallarının bir olduğunu göstərmək üçün bir araya gətirilib. 1930-cu illər boyu hər iki təsviri olan plakatlardan II Dünya Müharibəsi zamanı Kommunist Partiyasının siyasəti altında Leninin inqilabi ideyaların atası və Stalinin şagirdi kimi ideyası ilə xalqı və ordunu bir araya gətirmək üçün istifadə edilmişdir. kommunist ideallarını kim həyata keçirəcək. Stalin Sovet İttifaqının süqutuna qədər Sovet rəhbərliyi altında qalan Mosfilm tərəfindən istehsal olunan çoxsaylı filmlərdə də təsvir edilmişdir.
Vəli bəy Yadigarov
Vəli bəy Yadigarov — Rusiya Çar Ordusunda xidmət etmiş azərbaycanlı hərbçi, polkovnik.
Fəaliyyətləri
1918-ci ilin sentyabrından Milli Orduda korpus komandirinin yanında eskadron komandiri olmuşdur. XI Ordu Bakıya basqın edəndə üçüncü Şəki süvari alayının pərakəndə dəstəsilə vuruşa-vuruşa Gürcüstan ərzisinə çəkilmişdir. 1921-ci ilin martınadək bolşeviklərə qarşı vuruşmuş və həmin il əvvəlcə Türkiyəyə, sonra Polşaya mühacirətə getmişdir. Polşada "Armiya krayova" xalq ordusunda əməliyyat şöbəsində süvari rəisi və 10-cu süvari atıcılar əlahiddə diviziyasının komandiri olmuşdur. Polşada çıxan "Jiçe Varşavı" qəzeti 6 iyul 1990-cı il tarixli nömrəsində polkovnik Vəli bəy Yadigarov haqqında yazır: "Ötən şənbə Varşava qəbirstanlığında Vəli bəy Yadigar müsəlman-tatar qaydası ilə dəfn olunmuşdur. Dəfn fəxri qarovulun müşayiəti və hərbçi şöhrəti qaydaları ilə keçirilmişdir. Mərhumu son mənzilə yaxın qohumları, dostları, keçmiş alaydaşları yola salmışlar.
Yaylım atəşi açılmış, orkestr Şopenin dəfn marşını çalmışdır. Cənazə üzərində müsəlman ayinini Varşava və Belastok yeparxiyasının imamı Aleksandr Əli Şaletski icra etmişdir. Bəs polkovnik Yadigar kimdir? Müsəlmandır, Azərbaycan knyazıdır.
Bu qərib Polşa ordusu heyətində vuruşmuş, K.Soskovski adına yeddinci Ulan alayının zabiti olmuşdur. O,1920-ci ildə tabeliyində olan hissə ilə birlikdə Azərbaycanı tərk etmək məcburiyyətində qalmış, 1921-ci ilin mart ayında Polşada sığınacaq tapmış, müqavilə ilə polyak ordusu sıralarına daxil olmuşdur. Qruzdendə süvari məktəbini və Varşavada Ali Hərbi Məktəbi bitirdikdən sonra yeddinci süvari polkunun komandir müavini təyin edilmişdir. Polyak qızına evlənmiş, polyak dilini öyrənmişdir. Keçmiş alaydaşları onu son dərəcə yüksək mədəniyyətə, sağlam həyat tərzinə malik insan, həm də olduqca tələbkar zabit kimi xatırlayırlar. Vəli bəy Polşaya hücum etmiş hitlerçi qəsbkarlara qarşı 1939-cu il 11 sentyabrda təşkil olunmuş müdafiə kompaniyasında iştirak etmiş, Mazovetski süvari briqadasının qərargah rəisi olmuşdur. Polşanın işğalından sonra Armiya Krayovanın (AK) tərkibinə daxil olan "Olen" polkunun komandiri kimi Varşava üsyanında iştirak etmişdir.
Müharibədən sonra Vəli bəy Yadigar Argentinaya mühacirət edib. Argentinada Azərbaycan Türkləri Milli Ocağını qurub. 1971-ci il dekabrın 13-də Buenes-Ayresdə vəfat etmişdir. Öz vəsiyyəti ilə Polşada təkrar dəfn edilmişdir. Dəfn mərasimində mərhumun qızı — Züleyxa xanım Yadigar-Kalinovskaya da olmuşdur. O, hazırda milliyyətcə polyak olan əri ilə İspaniyada yaşayır."
Xatirəsi
thumb|200px|Vəli bəy Yadigarovun [[Varşava şəhərinin Praqa rayonunda ucaldılmış abidəsi.]] Görkəmli hərbçi Vəlibəy Yadigarov haqqında sənədli film çəkilir. Filmi Tahir Vəliyev çəkir. 2017-ci il sentyabrın 7-də Varşava şəhərində general-leytenant Süleyman bəy Sulkeviç və polkovnik Vəli bəy Yadigarovun xatirəsinə ucaldılmış abidənin açılışı olub.
Çirçik çayı
Çirçik çayı — Özbəkistanın Daşkənd vilayəti ərazusindən axan, Sırdəryanın ən gursulu qolunu təşkil edən çay.
Adının etimslogiyası
Çirçik hidronimi öz növbəsində kiçildici xüsusiyyət daşıyır. Çir sözü burada Sırdəryada olan Sır kompanenti ilə əlaqədardır. Ümumilikdə götürdükdə isə Çirçik sözü «Kiçik Sır (dərya)» mənasını verir. Çir çayının adı Baburnamə şeyrlər toplusunda çəkilir. Bu əsəs təqribi olaraq eylə 1518/19—1530 illərdə yazılmışdır. Son yüz illiklərdə isə çayın hazırkı, hidronimi yazılır.
Orta əsrlərdə ərəblər Çirçik çayını Nehri-Türk yəni «türklərin çayı» və ya Parak (Farak) — «istiqamətlənmiş, uçan (çay)» olaraq adlandırırdılar.
thumb|400px|left|XX əsr
Ümumi məlumat
Çayın uzunluğ 155 km, hövzəsinin sahəsi 14,9 min. km² təşkil edir. Çirçik Çatkal və Pskem çaylarının birləşməsindən meydana gəlir. Yuxarı axarlarda çay dərin iri kanyondan axır. Aşağı axarlarda isə relyef xüsusiyyətlərinə uyğun şəkildə öz formasınl meydana gətirir. Qidalanması qarışıqdır. Bununla belə qar sularının böyük əhəmiyyəti vardır. Orta axarlarda çayın axın sürəti 221 m³/san təşkil edir. Çay noyabrdan marta qədər buzla örtülü olur. Çay öz başlanğıcını 745,6 metr yüksəklikdən götürür. Mənsəbi isə 253 meyrlikdə yerləşir.
Çayın axarı
Çayın yuxarı axarında Çarvak su anbarı yerləşir. Onun önündə isə eyni adlı SES qərarlaşır. Aşağlda isə Qəzəlkənd su qovşağı vardır. Çirçikdən sağ istiqamətdə Derivasion kanalı axır. Ondan saniyıdə 310 m³ su keçir. Onun üzərində Çirçik-Bozsu kaskad SES vardır. Yuvarı axar su ayrıcısından isə Solsahil Qarasu kanalı keçir. Kanalın su ötürmə qabiliyyəti 180 km³/s-dir. Aşağı axarda isə Çirçik digər kanalları qidalandırır.
Çayın axdığı vadi boyunca Qəzəlkənd, Çirçik, Daşkənd şəhərləri; həmcinin Çarvak, İsləndər və Almazar qəsəbələri yerləmir.
Çirçik çayınln qolları
Çirçik beş qol qəbul edir. Onların hamısı yuxarı axarlara qəbul olunur. Onlar dağlarla əhatələnmiş ərazilərdən axır. Aşağı axarlarda isə heç bir qol qəbul etmir. Onun iki qolu kifayyət qədər iri çaylardır. Soldan tökülən Aksakatasay çayı və sağdan tökülən Uqam çaylarıdır. Bircə bu çaylar il boyu dularını mənsəbə çatdıra bilirlər. Digər çaylar isə ilin müəyyən vaxtlarında qurumağa məruz qalırlar. Onlar əsasən gursululuq dönəmində sularını ona çatdıra bilirlər. Yay ayları isə mənsəbə təlib çata bilmirlər. Bu quruyan çaylar arasında sağdan:Qızılsu çayı, Şurabsay çayı, Tavaksay çayı və Azadbaşsay, soldan isə Karakulsay, Qalvasay (Qalibasay), Parkəndsay və Qızılsay (Başıqızılsay) çayları tökülür.
Öksüz
Öksüz - Qars vilayətinin Qars qəzasında, indi Amasiya rayonunda kənd.
Tarixi
Rayon mərkəzindən 23 km şimal-qərbdə, Gürcüstan respublikası ilə həmsərhəddə yerləşir. Toponim qədim türk dilində «çay» mənasını bildirən öküz sözü əsasında formalaşmışdır. Bu söz həm də oquz, okus, oqus formasında qeyd edilir. Hidrotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.
Ermənistan prezidentinin 19. IV. 1991-ci il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Darik qoyulmuşdur.
Əhalisi
Erməni mənbələrində kəndin sakinlərinin qarapapaqlar olduğu göstərilir və onlar ayrıca bir xalq kimi təqdim edilir.
Kənddə 1886-cı ildə 62 nəfər, 1897-ci ildə 96 nəfər, 1908-ci ildə 153 nəfər, 1914 - cü ildə 176 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.
1916-cı ildə azərbaycanlılar qovulmuşdur. Ermənistanda sovet hakimiyyəti qurulandan sonra azərbaycanlıların sağ qalanları doğma kəndlərinə qayıda bilmişlər. Kənddə 1922-ci ildə 202 nəfər, 1926-cı ildə 242 nəfər, 1931-ci ildə 270 nəfər, 1971-cı ildə 241 nəfər, 1987-ci ildə 291 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.
1989 - cu ilin qışında azərbaycanlılar ermənilər tərəfindən tarixi-etnik torpaqlarından qovulmuşdur. İndi ermənilər yaşayır.
Hüseyn Rzayev
Hüseyn Aslan oğlu Rzayev — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Rzayev Hüseyn Aslan oğlu 1996-cı il may ayının 14 də Gədəbəy rayonunun Novo-Saratovka kəndində anadan olub. 2002-ci ildə həmin kənddə orta məktəbə gedib, 2013-cü ildə bitirib.
Hərbi xidmət
2014-cü ildə hərbi xidmətə yollanıb. 2016-cı ildən müddətdən artıq hərbi xidmətdə olub, üç il Gədəbəy ərazisində xidmət edib. 2020-ci ilin aprel ayında hərbidən tərxis olunub.
21 sentyabr 2020-ci ildə könüllü olaraq yenidən hərbiyə yola düşüb. Başkənd, Füzuli bölgələrində qəhrəmanlıqlarıyla seçilib.
27 sentyabr 2020-ci il tarixində "Motoatıcı manqa komandiri” vəzifəsi üzrə sertifikata yiyələnib.
Azərbaycanın Xocavənd rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Hüseyn Rzayev ölümündən sonra "Xocavəndin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Hüseyn Rzayev ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Lətif bəy İbrahimbəyli
Lətif bəy Məmmədli oğlu İbrahimbəyli — podpolkovnik, Birinci Dünya Müharibəsi iştirakçısı.
Həyatı
Lətif bəy İbrahimbəyli 1884-cü il dekabrın 29-da Salyanda anadan olmuşdur. Bakı realnı və Tiflis üç illik hərbi məktəblərini bitirmiş, Birinci Dünya Müharibəsi ndə 153 saylı Bakı alayının tərkibində zabit kimi vuruşmuşdur. Lətif bəy Kapitan rütbəsində Qars vilayəti nin komendantı olub. Döyüş xidmətlərinə görə orden və medallarla təltif olunub. Bunda başqa o, Müsavat ordusunda Bakı Qala batalyonunun komandiri idi.
Stanislav İlyasov
İlyasov Stanislav Valentinoviç (d.1953) — V.V.Putinin prezidentliyinin birinci müddətində, Nazirlər Kabinetinə M.M.Kasyanovun rəhbərliyi dövründə,  06.11.2002-ci ildən 09.03 2004-cü ilə qədər Çeçen Respublikasının sosial-iqtisadi inkişafı üzrə icra hakimiyyəti federal idarələri koordinasiya naziri.
Haqqında
Dağıstan MSSR də Qızılyar şəhərində anadan olub. Ali təhsilini Leninqrad Elektrotexnika-İnstitutunda elektrik rabitəsi mütəxəssisi ixtisası üzrə alıb (1980). Texniki elmlər doktorudur. Rusiya EA-nın müxbir üzvüdür. 1972-1975-ci illərdə Sovet ordusu sıralarında xidmət edib. 1975-ci ildən Qızılyar paylayıcı elektrik şəbəkələrinin ustası, baş ustası, Zaterecni elektroşəbəkələr müəssisəsinin müdir müavini, “Elektronadzor”un Qızılyar şöbəsinin rəisi, daha sonra Qızılyar şəhər icra hakimiyyətinin sədri olub.1988-1990-ci illərdə “Spese-nerqoremont”, Mahaçqalada “Daqenerqo”, Pyatiqorskda “Cənub sistemlərarası sistemi” ixtisaslaşdırılmış Təmir İdarəsinin direktoru olub. 1994-1997-ci illərdə “YES Rossiya” Rusiya Səhmdar Cəmiyyətinin Şimali Qafqaz enerji sisteminin baş direktor müavini, baş direktoru olub. 1995-ci ildə RF Dövlət Dumasının ikinci çağırışında irəli sürdüyü namizədliyi uğursuzluqla nəticələnir. 1997-ci ilin may-avqustunda “YES Rossiya” Rusiya Səhmdar Cəmiyyətinin sədr müavini, “Enerqoperetok” Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin baş direktoru olub. 1997-ci ildə Stavropol vilayətində hökumət rəhbərinin müavini olub. 1997-1999-cu ilə qədər Stavropolun hökumət rəhbəri olub. Bu vəzifədən vilayətin qubernatoru A.Çernoqorov tərəfindən azad olunub. “Rusiyanın vahid elektroenergetik kompleksi” kooperasiyasının prezidentinin müavini olub. 1999-cu ildə sağ qüvvələrin və “Yedinstvo” hərəkatının dəstəyi ilə öz namizədliyini qubernator seçkilərində irəli sürür. 36,5% səslə A.Çerneqorova uduzub. 2001-ci ilin yanvarında Çeçen Respublikasında idarə başçısının müavini, hökumət rəhbəri olub. Bu vəzifədə fəaliyyətə başladığı ilk gündən Çeçen Respublikasının bərpasına ayrılmış pulların yalnız öz ixtiyarında olması üçün rəhbərliyin müvəqqəti başçısı Ə.Qədirovla mübarizəyə başlayır. Təcrübəli rəhbər işçi və idarəçidir. Praktiki olaraq siyasi məsələlərə toxunmur, televiziyada görünməməyə çalışır. Uzaq bölgələrə qaz çəkdirir, elektrik təchizatı üçün “YES Rossiya” Rusiya Səhmdar Cəmiyyəti ilə danışıqlar aparır. 06.11.2002-ci ildən Çeçen Respublikasının sosial-iqtisadi inkişaf üzrə icra hakimiyyəti federal idarələri koordinasiya naziridir. 27.12.2002-ci ildə Çeçen Respublikası Hökumət evinin partlayışı zamanı binada olub, lakin zədə almayıb. 2001-ci il-də Hökumət evinin tualeti partladılarkən də ona heç bir zərər dəyməyib. Bomba ustalıqla qoyulmadığından partlayış dalğası ətrafa yayılaraq yuxarıya qalxa bilmir. Həmin vaxt yuxarı mərtəbədə S.İlyasov dövlət qulluqçuları ilə geniş iclas keçirməkdə idi. 26.03.2004-cü ildə Balıqçılar Federal Agentliyinin rəhbəri olub. Şimali Qafqazda pravoslav kilsələrin təmiri və bərpasına göstərdiyi köməkliyə görə Kilsə ordeni ilə təltif olunub. RF-in əməkdar energetikidir. Sərbəst güləş üzrə idman ustasıdır, Rusiya üzrə çempion olub.
Tanum Bələdiyyəsi
Tanum Bələdiyyəsi, İsveçin qərbindəki Västra Götaland mahalında bir bələdiyyədir.Onun yeri 1600 nəfər əhalisi olan Tanumshed şəhərində yerləşir.
Görməli yerlər
Tanumdakı qayaüstü oymalar UNESCO-nun Dünya İrsi Saytı elan edildi.İrs sahəsi Tanumshede'nin ətrafında, 18 km² sahəni əhatə edir. Rəsmlərin çoxunda insanlar və gəmilər təsvir edilmişdir. Bəziləri öküz və at kimi heyvanları göstərir. Tanum Bələdiyyəsi, daşlarını gerb mövzusuna çevirdi. Bohuslanın ən böyük qəbir sahəsi olan Greby qəbiristanlığı Grebbestadın yerləşdiyi ərazidə yerləşir. Tanum, yaxınlaşan qlobal fosfor çatışmazlığına qarşı mübarizə aparmaq üçün sidik ayran tualet tələb edən ilk bələdiyyələrdən biridir.Sidney, Sidney Texnologiya Universitetinin Davamlı Gələcəklər İnstitutunun dosenti Cynthia Mitchell′ə görə, sidik fosforun ən çox cəmlənmiş mənbəyidir.
Con Vilyam Mauçli
Con Vilyam Mauçli(John William Mauchly; ) — amerikalı fizik.
Həyatı
Con Vilyam Mauçli30 avqust 1907-ci ildə Amerikada anadan olmuşdur.
Fəaliyyəti
Con Vilyam Mauçli UNIAC adlı ilk universal elektron hesablama maşınının yaradıcılarından biridir. Amerikalı mütəxəssis Con Vilyam Mauçli həm də ABŞ-də ilk satış məqsədilə yaradılmış UNIVAC kompüterinin müəlliflərindən biridir. Layihə işlərinə həmkarı Con Presper Ekkert (John Presper Eckert) ilə birgə əsasını qoyduğu "Eckert-Mauchly Computer Corporation" şirkətində başlamışdır.
Diyarbəkir qalası
Diyarbəkir qalası ― Türkiyədə, Diyarbəkir ilinin Sur ilçəsində yerləşən qala. Diyarbəki qalası "daxili qala" və "xarici qala" adlandırılan iki hissədən ibarətdir.
UNESCO tikilini 2000-ci il tarixli siyahısına əlavə etmiş və qala 2015-ci ildə Hevsel bağları ilə birlikdə Ümumdünya İrsi siyahısına daxil edilmişdir.
Qalanın divarları 2023-cü ildə Kahramanmaraş zəlzələlərində ziyan görmüşdür.
Qoruma
Qala divarlarının Feridun Çelikin bələdiyyə başçılığı dövründə başlayan böyük bərpası 2000–2007-ci illərdə davam etmişdir. Bu dövrdə birbaşa divar üzərində tikilmiş binalar yıxıldı, divarlar təmizləndi və divarların yanında park quruldu. Divarlar və qala özü vaxtilə Böyük Çin səddi ilə müqayisə olunsa da, 2015-ci il ərzində baş verən müharibələr nəticəsində qala divarları məscid, iki kilsə və bir çox mülki şəxsin evləri ilə birlikdə çökdü və bəzi hissələri tamamilə məhv oldu.
Müharibə müddətində Türkiyə hökuməti və UNESCO birlikdə şəhərin bir hissəsinin dağıdılması ilə başlayaraq iki il ərzində başa çatdırmaq niyyətində olduqları yenidənqurma və qoruma səylərinə başladı. 4 iyul 2015-ci il tarixində UNESCO Qala və Hevsel bağlarını UNESCO-nun Ümumdünya irsi siyahısına əlavə etdi. Bu dövrdə Türkiyənin Baş naziri şəhər divarlarını Parisin divarlarına bənzər formada, turizm cazibəsi olaraq yenidən qurma planlarından bəhs etmiş və bu Diyarbakırda xeyli mübahisəyə səbəb olmuşdu. Bəzi yerli sakinlər qədim mədəniyyət irslərini itirəcəklərini iddia edirdirlər.
Memarlıq
Diyarbəkir qalası daş və qara bazaltdan tikilmiş və saysız-hesabsız təmir işlərindən keçmişdir. Strukturun 2000 il ərzində nisbətən bütöv qalmasının səbəbi bazaltın son dərəcə davamlı olmasıdır. Diyarbakır şəhərinin tarixindən xəbər verən yazıları ehtiva edən daxili divarlar müdafiə funksiyasını yerinə yetirmişdir.
Tikinti
Diyarbəkir qalası ilk dəfə 297-ci ildə Romalılar tərəfindən inşa edilmişdir. 349-cu ildə İmperator II Konstansinin əmri ilə divarlar əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirilmişdir. Divarlar növbəti 1 500 il ərzində daha da genişləndirildi və ətrafdakı vulkanik qayalardan istifadə edilərək möhkəmləndirildi. Divarlarda dörd əsas qapı və 82 saat qülləsi var. Diyarbəkirdəki qüllələr əsasən Romalılar tərəfindən tikilmiş və 15 və 16-cı əsrlərdə şəhəri ələ keçirən Osmanlılar tərəfindən yenidən qurulmuşdur. Səfəvilərin Diyarbəkirdə məğlubiyyəti zamanı Osmanlılar toplardan istifadə edərək divarları dağıtmış və bu səbəbdən yenidən tikilməli olmuşdur. Bu gün divarların böyük hissəsi qüsursuzdur və köhnə şəhərin ətrafında 3 mil uzunluğunda dairə təşkil edir. Divarların hündürlüyü 33 futdan çox, qalınlığı isə 10–16 futdur. 1930-cu ildə divarın bir hissəsi yıxılmışdır.
Tarix
Diyarbəkir qalası uzunluğu 53 metrə qədər olan Diyarbəkir şəhər divarları da daxil olmaqla, Roma və Osmanlı dövrlərində tikilmiş, istifadə edilmiş və yenidən qurulmuşdur. Divarlar Hurri, Midiya, Erməni, Roma, Sasani, Bizans, Mərvani, Əyyubi və Osmanlı dövrlərinə aid qalıqlar da daxil olmaqla müxtəlif tarixi dövrlərə aid təxminən 63 kitabəni ehtiva edir. Bu yaxınlarda Türk ordusu ilə Kürd partizanları arasında baş vermiş müharibə qala və ətrafındakı abidələrə ziyan vurması ilə nəticələnmiş və hökumətin Diyarbəkir bölgəsinə turist cəlb etmək məqsədi ilə tarixi qalanı qorumaq planlarını pozmuşdur.
Muradlı (Hurand)
Muradlı — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Hurand şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Miroslav Hrox
Miroslav Hrox — Çexiya tarixçisi və siyasi nəzəriyyəçisi. O, Praqada Karlov Universitetinin professorudur. Hrox 1962-ci ildə Karlov Universitetində fəlsəfə doktoru dərəcəsi almışdır. O, 30 may 1997-ci ildə İsveçin Uppsala Universitetinin Humanitar Elmlər Fakültəsinin Fəxri Doktoru dərəcəsi almışdır.
Miroslav Hrox öz işində kiçik millət modelini ortaya qoymuş, milliyətçilik dövrü olan XIX əsrdə Avropada dövlətli və aralıq millətlərin olduğunu yazmış, eləcə də həm millət ola bilməyən, həm də dövlətləri olmayan qeyri-dominant etnik qruplara toxunmuşdur. O, müqayisə üçün dövlətli millətləri inkişaf etmiş dilə, hakim sinfə və dövlətə sahib bir millətin uzunmüddətli transformasiyası olaraq təsvir edir. Hrox aralıq millətləri alman və italyan nümunələri kontekstində millət olan bir xalqın dövlətlərinin inteqrasiyası kimi xarakterizə edir. O, hakim sinfə, inkişaf etmiş dilə və dövlətə sahib olmayan qeyri-dominant etnik qrupları kiçik millət və ya məhkum millətlər olaraq adlandırmışdır. Belə olduğu halda, Hroxa görə, kiçik millətlər üçün fərqli anlayış və model təklif etmişdir. O, əvvəla, millət quruculuğunun fərqliliyini ortaya qoymaq üçün "milliyətçilik" yerinə "milli hərəkat" anlayışına üstünlük vermişdir. Bundan başqa, Miroslav Hrox milli hərəkatı üç mərhələyə ayırmışdır:
Ördəkli (Amasiya)
Ördəkli — Qars vilayətinin Qars qəzasında, indiki Amasiya rayonunda kənd.
Tarixi
Rayon mərkəzindən 15 km şimali-qərbdə, Arpagölün cənub-şərqində yerləşirdi. Qafqazın 5 verstlik xəriətsində qeyd edilmişdir. Toponim ördəkli türk tayfasının adı əsasında formalaşmışdır. Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.
Əhalisi
Erməni mənbələrində qeyd edilir ki, kənddə qarapapaqlar yaşamışdır. Onları müstəqil xalq kimi göstərirlər Əslində qarapapaqlar müstəqil xalq deyil, türk tayfalarından biridir.
Onlar azərbaycanlılarn etnogenezində iştirak etmişlər.
Kənddə 1886-cı ildə 253 nəfər, 1897-ci ildə 146 nəfər, 1908-ci ildə 346 nəfər, 1914 - cü ildə 531 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. Azərbaycanlılar 1916-cı ildə qovulmuş və kənd xarabalığa çevrilmişdir. İndi xaraba kənddir.
HD 7924
HD 7924, Günəşdən 55,5 işıq ili uzaqlıqda, Kassiopeyanın şimal bürcündə, Kefey ilə şimal bürc sərhədinin yaxınlığında yerləşən tək ulduzdur. Narıncı rəngə malikdir və 7.167 aşağı görünən vizual böyüklüyünə görə yalnız durbin və ya teleskop vasitəsilə görünür. Ulduz Günəşə –22,7 km/s radial sürətlə r yaxınlaşır və təxminən 711,700 il ərzində 9,3 işıq ili ərzində yaxınlaşması gözlənilir.
Bu, K0.5V ulduz təsnifatına malik K-tipli əsas ardıcıllıq ulduzudur. Ulduzda ləkələr və fəaliyyət dövrü ilə aşağı səviyyəli xromosfer aktivliyi aşkar edilmişdir. Ulduzun təxminən üç[6] milyard yaşı var və yalnız 0,9 km/s proqnozlaşdırılan fırlanma sürəti ilə fırlanır. Günəşin kütləsinin 81%-ni və Günəş radiusunun 74%-ni təşkil edir. Metal tərkibi Günəşin təxminən onda yeddisi qədərdir. O, 5,216 K effektiv temperaturda Günəşin parlaqlığının 36,4%-ni fotosferdən yayır.
Planet sistemi
2009-cu ildə ulduzun ətrafındakı orbitdə super Yer ekzoplaneti tapıldı. 2015-ci ildə daha iki planet kəşf edildi və orijinal planetin kütləsi bir qədər aşağıya doğru dəyişdirildi. Mümkündür ki, c və d planetləri 8:5 orta hərəkət rezonansındadır.[13] Bütün planetlər ulduzun yaşayış zonası daxilində yerləşir.
Cenni Karezi
Cenni Karezi (əsl adı — Yevgeniya Karpuzi; ) — yunan teatr və kino aktrisası.
Həyatı
Yevgeniya Karpuzi 12 yanvar 1934-cü ildə Afinada anadan olmuşdur (bəzi mənbələrdə 1932 və ya 1936 göstərilir). Atası riyaziyyatçı, anası isə məktəb müəllimi idi. Yevgeniya, ilk öncə Salonikidə, sonra Afinada özəl fransız məktəbində oxumuşdur. O, fransız dilini səlis öyrənmişdir. Gənc olanda atası ailəni tərk edəndə, anası ilə yaşamağa davam etmişdir. 1951-ci ildə Yunanıstan Milli Teatrına qəbul olundu və orada teatr məktəbində oxuyurdu. Onun müəllimləri arasında dramaturq Angelos Terzakis və rejissor Dimitris Rontiris var idi. 1954-cü ildə teatr məktəbini bitirdikdən sonra Aleksis Minotis və Katina Paksino kimi aktyorlarla birlikdə teatrda əsas rolları oynamağa başladı.
Onun səhnə debütü Marika Kotopouli Teatrında "La belle Heléne" adlı fransız komediyasında baş tutdu, digər aktyorlar arasında Melina Merkuri və Vasiliss Diamantopolos var idilər. 1955-ci ildə Karezi, Alekos Sakellariosun "Laterna, ftoheia kai filotimo" adlı komediyasında film debütünu etdi, 1957-ci ildə yayımlanan "Laterna, ftoheia kai garyfallo" adlı bu filmin davamı da böyük uğur qazandı.
Karyerasının zirvə nöqtəsi 1960-cı illərə təsadüf etdi. 1961-ci ildə o, özünün teatr truppasına rəhbərlik etdi və Yunan kinosunun klassikası sayılan "Lola" (1964), "Mənim dəli…dəli ailəm" (1965), "Cenni-Cenni" (1966), "Pulemyot üçün konsert" (1967) adlı kinolarda çəkildi. Ən böyük uğuru "Qırmızı Fənərlər" (1963) filmi oldu, hansı ki Ən yaxşı xarici dilli filmə görə Oskar mükafatına namizəd olmuşdur.
1972-ci ildə "Lisistrata" adlı son filmində rol aldı. Növbəti on il ərzində o, "Virciniya Vulfdan kim qorxur?", Medea və Elektra kimi klassik teatr əsərlərində prodüser və aktrisa kimi çıxış etmişdir. Son dəfə teatr səhnəsində 1990-cı ildə Lula Anagnostakinin "Almazlar və blüz" pyesində rol almışdır. Sonra süd vəzi xərçəngi səbəbindən səhnəni tərk etmək məcburiyyətində qaldı.
Cenni Karezi 27 iyul 1992-ci ildə evində xərçəng xəstəliyindən vəfat etdi. Minlərlə insan onunla vidalaşmağa gəldi. Cenny Karezi Birinci Afina qəbiristanlığında dəfn edildi.
Şəxsi həyatı
1960-cı illərin əvvəllərində Karezi jurnalist Zahos Hadzifotiu ilə evləndi, lakin bu evlilik iki il sonra boşanma ilə başa çatdı. 1967-ci ildə "Pulemyot üçün konsert" kinosunun çəkilişi zamanı Kostas Kazakos ilə tanış oldu, bu nikahdan onun Konstantin adlı oğlu oldu.
Fəqam Kəsəmənli
Fəqam Kəsəmənli, Fəhəm Kəsəmənli (Fəqam Paşa oğlu Kəsəmənli; 19 aprel 1932) — Fizika‑riyaziyyat elmləri doktoru, professor. Sankt‑Peterburq Dövlət Politexnik Universitetinin eksperimental fizika kafedrasının professoru. , nobelşünas alim, "Rusiya Federasiyasının ali peşə təhsili fəxri işçisi", "Əməkdar professor". “Əmək veteranı” medalı, “SSRİ ixtiraçısı”, “Əməkdə əla nailiyyətlərə görə” ilə təltif olunmuşdur. Paşa bəy Kəsəmənlinin oğludur. Qıraq Kəsəmən kəndindəndir, Gəncə şəhərində anadan olub.
Həyatı
Fəqam Kəsəmənli 1932-ci ildə Gəncə şəhərində doğulmuşdu. Əslən Ağstafa rayonunun Qıraq Kəsəmən kəndindəndir. Fəqam bəy 1939-cu ildə məktəbdə oxumağa başlayır. 1942-ci ilin payızında o, ailəsi ilə birlikdə Qazax şəhərinə, 1944-cü ildə isə Bakıya köçür. 1949-cu ildə orta məktəbi bitirərək Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki Bakı Dövlət Universitetinin) fizika-riyaziyyat fakültəsinin fizika şöbəsinə daxil olur.
O, ali təhsil almaqla yanaşı, 1952-ci ilin payızından Bakının Sabunçu qəsəbəsindəki 58 saylı axşam məktəbində fizika və riyaziyyat müəllimi işləməyə başlayır. 1954-cü ilin avqustundan Azərbaycan EA Fizika və Riyaziyyat İnstitutunun istilik fizikası laboratoriyasında baş laborant vəzifəsində çalışmağa başlayan tələbə F.Kəsəmənli həmin laboratoriyada diplom işini yerinə yetirir, 1955-ci ilin mayında həmin diplom işini "əla" qiymətlə müdafiə edir, universiteti yetkin bir fizik kimi bitirir.
Ailəsi
Fəqam Paşa bəy Kəsəmənlinin oğludur. Azərbaycanın əski bəylərinin nəslindəndir. Ailədə dörd oğuldan ikincisi Fəqam olub.
Xamis Məmmədov
Həyat və fəalliyəti
Xamis Məmmədov 1984-cü il iyunun 24-də Sabirabad rayonunda anadan olub. O, Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman Akademiyasında təhsil alıb. Daha sonra isə Azərbaycan Respublikası Vergilər Nazirliyində çalışıb.
Karyerası boyu bir çox beynəlxalq yarışlarda mükafatlar almış Xamis Məmmədov universal döyüş üzrə Avropa üçüncüsü və dünya çempionudur. O, 16 peşəkar döyüşdən yalnız üçündə məğlub olub.
Maraqlı faktlar
Xamis Məmmədovun 2007-ci ildə Həbib Nurməhəmmədova qalib gəlməsi barədə isə yanlışlıqlar var. Belə ki, 2007-ci ildə Həbib Nurməhəmmədova qalib gələn Xamis yox, Məhəmməd İbrahimov olub. Çeçenistanı təmsil edən M.İbrahimov H.Nurməhəmmədovu məğlub edərək, Rusiya çempionu olub. 1985-ci il təvəllüdlü M.İbrahimov Rusiya və Özbəkistan bayrağı altında vuruşur, dağıstanlıdır.
Xamisin məğlub etdiyi döyüşçü isə Məhəmməd Nurməhəmmədovdur. Cəmi bir neçə saniyəyə Xamis Məhəmmədi yerə sərmişdi. M.Nurməhəmmədov bu döyüşdə Ukraynanı təmsil edib və Ukrayna çempionudur.
Vəfatı
Məşhur azərbaycanlı idmançı, MMA və Sambo idman növü üzrə turnirlərin qalibi, dünya çempionu Xamis Məmmədov 27 yanvar 2019-cu ildə vəfat edib. Gənclər və İdman Nazirliyi onun bir müddət əvvəl qripə yoluxduğunu və bu xəstəliyin şiddələnməsi səbəbindən öldüyünü açıqlayıb.
11 sentyabr terror aktları icraçılarının siyahısı
thumb|322x322px "Hava quldurları" kimi tanınan "Əl-Qaidə" ilə əlaqəli 11 sentyabr terror aktları icraçıları 19 nəfərdən ibarət idilər. Onlardan 15-i Səudiyyə Ərəbistanı, ikisi BƏƏ və daha biri Misir vətəndaşı idilər. Hava quldurları dörd qrupa bölünmüşdülər, hər birinə təlim görmüş pilot başçılıq edirdi, hansı ki 3 və ya 4 "əzələli hava qulduru"nun dəstəyi ilə uçuşa nəzarət etməli idi. "Əzələli hava quldurları"nın funksiyaları içərisinə təyyarə pilotları, ekipaj və sərnişinləri fiziki saxlama və onlar üzərində nəzarəti təmin etmək daxil idi. Terrorist qruplarının hamısı müəyyən reysə təyin olunmuş və idarə etdikləri təyyarənin dəyəcəyi konkret nişanı almışdılar.
Teraktları həyata keçirmək üçün ABŞ-yə gələn ilk hava quldurları Xalid əl-Mihdar və Nəvaf əl-Həzmi oldular, onlar 2000-ci ilin yanvar ayında San Dieqoda məskunlaşmışdılar. Elə həmin ilin ortalarında Cənubi Floridada yay təlimindən keçmiş Məhəmməd Atta, Mərvan əl-Şehhi və Ziyad Cərrah adlı üç quldur pilotu onların arxasıyca getdilər. Dördüncü quldur pilotu Həni Hanjur San Dieqoya 2000-ci ilin dekabr ayında gəldi. Qalan "əzələli hava quldurları" 2001-ci ilin əvvəllərində və ya ortalarında ABŞ-yə çatmış idilər.
Xalid əl-Mihdar və Nəvaf əl-Həzmi "Əl-Qaidə" lideri Üsamə bin Ladenin gözündə təcrübəli və hörmətli cihadçılar idilər. Hücumlarda iştirak etməli olacaq pilotlardan üçü Hamburq hücrəsi adlı radikal islamçılar qrupunun ən birinci üzvlərindən idilər (Məhəmməd Atta, Mərvan əl-Şehhi və Ziyad Cərrah). Əfqanıstanda yerləşən "Əl-Qaidə" təlim düşərgələrində iştirak etdikdən sonra onlar əməliyyatın müvəffəqiyyətlə keçməsi şansını artıran Qərb mədəniyyəti sahələsində geniş məlumatlar və dil biliklərinə sahib olduqlarına görə bin Laden və "Əl-Qaidə"nin hərbi qanadı tərəfindən seçildilər. Ehtimal olunan dördüncü pilot və Hamburq hücrəsinin üzvü Rəmzi bin əl-Şibh də terror hücumlarında iştirak etmək üçün seçilmiş, lakin ABŞ-yə daxil olmaq üçün viza ala bilməmişdir. Sonradan onu Səudiyyə Ərəbistanı vətəndaşı Həni Hanjur əvəz elədi.
Həmçinin, Xalid əl-Mihdar və Nəvaf əl-Həzmi də potensial quldur pilotları idilər, lakin San Dieqodakı ilk idarə etmə dərslərində müvəffəq olmadılar. Nəticədə onlar "əzələli hava quldurları" düşərgəsinə köçürüldülər. Onlardan başqa 2000-ci ilin sonu və ya 2001-ci ilin əvvəlində bu rol üçün daha 13 nəfər seçilmişdir. BƏƏ vətəndaşı olan Fəyaz Bənihəmməd istisna olmaqla, onların hər biri Səudiyyə Ərəbistanından idi.
Teraktların baş verdiyi gündə FTB PENTTBOM (Pentagon / Twin Towers Bombing Investigation ingilis akronimi — "Pentaqon və Əkiz Qüllələr hücumunun təhqiqatı") əməliyyatını başlatdı, hansının ki keçirilməsinə 7.000 (fəaliyyətdə olan 11.000-dən) cəsus və yardımçı heyətinin bir neçə min siması cəlb olunmuşdur. Sonradan FTB ona "tarixindəki ən mürəkkəb və geniş əməliyyat" tərifini vermişdir. 14 sentyabr 2001-ci il tarixində 19 şübhəli müəyyən edildi, bu iş təyyarələr bortunda yer almış sərnişin siyahıları, qaçırma zamanı telefon danışıqları, bilet ödəmə əməliyyatları və digər sənəd növləri barədə məlumatlar əsasında görülmüşdür. Şəxsi məlumatların dəqiqləşdirilməsi ilə adlar 27 sentyabr 2001-ci ildə təsdiqləndi.
Siyahı
Siyahıda 11 sentyabr 2001-ci il tarixli terror aktlarının 19 icraçısı təqdim olunub. Siyahıda onların ərəb dilində (hər biri üçün doğma idi) adları, fotoşəkilləri, teraktların baş verdiyi gündə yaşları (terrorçuların hamısı həmin gün öldü) və doğum tarixi, vətəndaşlıq, hücumlarda iştirak etmək üçün ABŞ-yə gəlmə tarixi, gəlişdən sonrakı dövrdə və terror hücumlarına qatılmadan əvvəl ABŞ-də əsas qaldıqları yerlər qeyd olunub. Qeydlər təqdim olunan məlumatları təsdiqləyən mənbələrə istinadları ehtiva edir.
Siyahıdakı terrorçular ələ keçirtdikləri aviareyslərə görə qruplaşdırılıb. Qrupda ilk öncə pilotlar qeyd olunub, sonra isə "əzələli hava quldurları". Qruplar qəcb etdikləri təyyarələrin məhv olma xronoloji qaydasında sıralanıb.
Büzinan (Hurand)
Büzinan — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Hurand şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 38 nəfər yaşayır (7 ailə).
Əli Yusifov
Əli Suləddin oğlu Yusifov (14 avqust 1997; Şərur rayonu, Azərbaycan — 3 oktyabr 2020; Füzuli rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin leytenantı, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Əli Yusifov 1997-ci il avqustun 14-də Şərur rayonunun Oğuz kəndində anadan olub. Nişanlı idi.
Hərbi xidməti
Azərbaycan Ordusunun leytenantı olan Əli Yusifov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Füzulinin azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Əli Yusifov oktyabrın 3-də Füzuli döyüşləri zamanı şəhid olub.
Onun nəşi uzun müddət tapıla bilməyib. Müdafiə Nazirliyi tərəfindən rəsmi olaraq itgin düşən hərbi qulluqçu hesab olunub. 2021-ci il aprelin 29-da nəşi tapılıb və Şərur rayonunun Oğuz kəndində dəfn olunub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Əli Yusifov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Xocavənd rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Əli Yusifov ölümündən sonra "Xocavəndin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Boris Lvoviç Rozinq
thumb|Boris Lvoviç Rozinq Boris Lvoviç Rozinq(Boris Lvovich Rosing) (23 aprel (5 may) 1869- 20 aprel 1933) Rusiyanın alimi və televiziya sahəsində ixtiraçı
Həyatı
Boris Lvoviç Rozinq 23 aprel (5 may) 1869-cu ildə Sankt-Peterburqda anadandan olmuşdur. Boris 1879-1887-ci illərdə Sankt-Peterburqun Vvdensky gimnaziyasında təhsil almış, oranı qızıl medal ilə bitirmişdir.
Fəaliyyəti
Boris Lvoviç Rozinq 30 oktyabr 1907-ci ildə rus fiziki Boris Lvoviç Rozinq “Təsvirlərin məsafəyə elektrik vasitəsilə ötürülmə üsulu”na, yəni televiziyaya patent almışdır.
Yusup Xappalayev
Yusup Xappalayev — Lak şairi, Lak, Dağıstan, Sovet poeziyasının banisi, XX əsrin ən böyük Dağıstan şairlərindən biri, Dağıstan MSSR xalq şairi (1966). Əsərlərini lak dilində yazmışdır.
Bioqrafiyası
Yusup Ramazanoviç Xappalayev 22 iyun 1916-cı ildə Xurukra kəndində kəndli ailəsində anadan olmuşdur. Atasını erkən itirmiş və anasının səyi nəticəsində ayağa qalxmışdır. 1933-cü ildə Yusuf Qumuq Pedaqoji Məktəbini bitirir, kənd məktəbində müəllim və direktor olaraq çalışır, "Novıy Put" rayon qəzetinin redaksiyasında, Dağıstan Dövlət Nəşriyyatında işləyir.
Ədəbi fəaliyyəti
Əsas əsərləri lak dilində nəşr edilmişdir.
Şair şeir və poemaların lak dilinə tərcümə olunmasına böyük diqqət yetirirdi. Lak xalqı onun tərcümələri sayəsində erməni xalqının "Sasunlu David" dastanı, hind dastanı "Mahabharata", gürcü ədəbiyyatının klassiki Şota Rustavelinin "Pələng dərisi geymiş pəhləvan" poemaları ilə tanış olur. Xappalayevin təxminən iyirmi il işlədiyi tərcümə fəaliyyəti vardır. Aleksandr Puşkin, Mixail Lermontov, Vladimir Mayakovski, Anna Axmatova, Taras Şevçenko, Lesya Ukraynka, Xafiz, İvan Franko, Yanka Kupala, Kosta Xetaqurov, Lu Sin, Saadi, Ömər Xəyyam, Nizami Gəncəvi, Yeqişe Raynis, Yanis Maksim, Tank, Cambul Cabayev, Nazim Hikmət, Səməd Vurğun, Alim Keşokov, Batıray Omarla, Süleyman Stalski, Qamzat Sadası və bir çox başqalarının əsərlərini tərcümə etmişdir.
Vətəndaş şeirlərində xalqlar dostluğu fəal şəkildə təriflənir. Kuba haqqında Amerikalı qaradərililərin hüquqları uğrunda mübarizə aparan Ceyms Meredit, pakistanlı şair Faiz Əhməd Faiz haqqında şeirləri vardır. Xappalayev Dağıstan və gürcü xalqlarının dostluğuna bir sıra şeirlər həsr edir. Bunların arasında “Gürcülərə! Vaja Pşavelanın yüz illiyində " adlı şeirində şair dağıstanlıların gürcülərə olan səmimi dostluq və sevgi hisslərini dilə gətirir. Şeir gürcü ədəbiyyatının klassikası Vaja Pşavelanın ildönümü şərəfinə yazılmışdır.
Mükafatları
Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni;
İki dəfə "Şərəf nişanı" ordeni.
Lensk
Lensk şəhəri Saxa Respublikasının paytaxtı Yakutsk şəhərindən 840 km qərbdə Lensk çayı sahilində yerləşir. Əhalisi 24,966 nəfərdir.
Tarix
Şəhərin əsası 1663-cü ildə salınıb. Şəhərin salınmasında məqsəd uzaq ərazilərdə ticarəti asanlaşdırmaq idi. Buraya yerli əhali evenk dilində Muxtuya deyir. Mənası evenk dilində böyük su deməkdir.
Çarmadaş (Hurand)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 65 nəfər yaşayır (16 ailə).
Çatkal
Çatkal çayı — Qırğızıstan və Özbəkistan ərazisindən axan dağ çayı. Çarvak su anbarının tikilməsinə qədər Çirçik çayının sol qolunu təşkil edirdi. Yuxarı axarlarda Qaraqulcá adını daşıyır.
Təsviri
Çayın uzunluğu 217 km, hövzəsinin sahəsi 7110 km². Öz başlanğıcını Talas Alatausunun cənub-qərbindən götürür. Çay qərbə doğru Tyan-Şan dağlarının qərbi ilə axır. Burada şimaldan Sandalaş və Koksuy, cənubdan isə Çatkal silsiləsi ilə əhatələnmişdir. Yuxarı axaları boyunca Çatkal vadisində yerləşir. Ter çayının töküldüyü yerlə dərin dərə əmələ gəlmişdir. Bu dərənin şimal-qərb hissəsində Kokus silliləsi qərarlaşır. Çayın mənsəbi hazırda Çarvak su anbarıdır. O Burçmolla qəsəbəsi yaxınlığında ona tökülür.
Çayən orta axarları boyunca meşəliklər yerləşir bu meşəliklərin böyük qismi cır meyvə ağalarından ibarətdir. Burada yabanı alma, alça, yunan qozu yetişir. Çay əsasən qar suları ilə qidalanır. Çay öz başlanğıcını 3343 metr yüksəklikdən götürür və 880 yüsksəklikdə isə mənsəbi yerləşir.
Qolları
Çatkal çayının ən böyük çayları sol hissədən ona tökülür: Təsr (8,1 % hövzə) və Ağbulaq (11,9 % hövzə), soı: Sandaltaş (16,8 % hövzə) və Koksu (5,9 % hövzə). Mənsəbə yaxın su sərfiyyatı 72,6 m³/s, maksimal isə 180 m³/s təşkil edir. Özbəkistan Respublikası ərazisində çay aşağıdakı qolları qəbul edir (mənbədın mənsəbə):
Çayın Obi-raxmat adlı qəsəbənin yaxınlığında (41°34"08, 8" ş. e., 70°08"00, 3" ş. u.) 9—12 yaşlı neandertal aşkarlanmışdır. Tapıntının yaşı 50 min il olaraq qiymətləndirilir.
Turizm
thumb|250px|left|Çatkal çayı Sovet dönəmində Çatkal ərazisindən məşhur turistlik maşrutu keçirdi. Çay hazırda belə su idnanı həvəskarı arasında tanınır. 1975 ilin oktyabrında çayda texniki su turizmi üzrə Ümumittifaq yarışması keçirilmişdir. Burada müttəfiq ölkələrdə 22 komanda iştirak etmişdir. Hazırda isə sərhəd problemləri ilə əlaqədar tuzimdə çətinliklər yaranmışdır.
Paris məktəbi
Paris məktəbi — Qərb sənətində XX əsrin birinci yarısında Parisdə yerləşən,bənzər cərəyanlarda yer alan sənətçiləri izah etmək üçün istifadə olunan bir termindir. Paris Məktəbi tək bir sənət hərəkatı və ya təşkilat deyildi, lakin Parisin 20-ci əsrin əvvəllərində Qərb sənətinin mərkəzi kimi əhəmiyyətini ifadə edir. 1900-1940-cı illər arasında şəhər bütün dünyadan sənətçilər çəkdi və bədii fəaliyyət mərkəzi oldu. Paris Məktəbi, bu boş cəmiyyətin, xüsusən də fransız olmayan sənətkarların, Montparnasse'nin kafe, salon və ortaq iş yerləri və qalereyalardakı mərkəzlərini təsvir etmək üçün istifadə edilmişdir. Birinci Dünya Müharibəsindən əvvəl bu ad həm də post-impressionistlər və Pointillizm və Orfizm, Fauvizm və Kubizm arasında bir çox əməkdaşlıq və yeni sənət cərəyanlarında üst-üstə düşən sənətkarlara da tətbiq olunurdu. Həmin dövrdə Montmartrada bədii mayalama və orada qurulmuş sənət səhnəsi baş verdi. Lakin Pikasso uzaqlaşdı, müharibə demək olar ki, hamını səpələdi, 1920-ci illərdə Montparnasse avanqardın mərkəzinə çevrildi. İkinci Dünya Müharibəsindən sonra bu ad başqa bir mücərrəd sənətkar qrupuna tətbiq edildi.
Haqqında
I dünya müharibəsi öncəsində Parisdə yaşayan Pablo Pikasso,Mark Çaqal,Amadeo Modilyani,Pyer Bonard və Henri Matis kimi sənətçilər,ortaya çıxardıqları Post-impressionalizm,kubizm, fovizm kimi cərəyanlara Paris məktəbinin qabaqcıllarıdır.Bu sənətçilər və Jan Arp, Robert Delauney,Sonia Delauney,Coan Miro,Konstantin Brakusi,Raul Dofi,Rene İçe,Tsuquharu Foucita kimi digərləri,iki dünya müharibəsi arasındakı dövrdə Sürrealizm və Dada başda olmaqla fərqli cərəyanlarda da əsərlər yaradıblar.
Birinci Dünya müharibəsindən sonra
"Paris məktəbi" termini 1925-ci ildə André Warnod [fr] tərəfindən Parisə köçmüş bir çox xarici əsilli sənətkarlara istinad etmək üçün istifadə edilmişdir. Tezliklə valyuta qazandı, bir çoxu yəhudi olan xarici rəssamları fransız sənətinin saflığına təhdid olaraq görən tənqidçilər tərəfindən rüsvayedici etiket olaraq istifadə edildi. Sənətşünas Louis Vauxcelles, "Fauvizm" və "Kubizm" ifadələrini bir araya gətirdiyinə görə, hörmətsiz olaraq, immiqrant sənətçilərin yuyulmamış "Fransız sənətinin nümayəndələri olaraq gizlənmiş slavyanlar" adlandırdı. Özü də bir Fransız Yəhudi olan Waldemar George, 1931-ci ildə Paris adındakı məktəb "hər hansı bir sənətçinin özünü fransız olduğunu iddia etməyə imkan verir ... bu, Fransız ənənəsinə istinad edir, əksinə onu ləğv edir" dedi.
İkinci Dünya müharibəsindən sonra
Müharibədən sonrakı dövrdə "millətçi və antisemitizm münasibətləri pozuldu. Termin Parisdə həm xarici, həm də Fransız sənətçilərini ifadə edən daha ümumi bir mənada istifadə edildi". "Yəhudi problemi" trope ictimai çıxışlarda üzə çıxmaqda davam etsə də, sənətşünaslar termini istifadə etməkdə etnik fərqlilikləri dayandırdılar. 20-ci əsrin əvvəllərində Fransız sənətşünasları Paris Məktəbini və Eccole de France'ı müqayisə etsələr də, II Dünya Müharibəsindən sonra sual Paris məktəbi və Nyu York məktəbi idi. II Dünya Müharibəsindən sonrakı dövrdə (Apres-guerre), "Paris Məktəbi" termini tez-tez taxisme və Amerika mücərrəd ekspressionizminə Avropa bir paralel olaraq lirik abstraksiya olaraq xatırlanır.
Harun Səidov
Harun Səidov — inqilabçı, Vətəndaş müharibəsi iştirakçısı, lak yazıçısı, publisist.
Bioqrafiyası
Harun Səidov 1894-cü ildə Vaçi kəndində (indiki Dağıstanın Kuli rayonu) rayon məhkəməsinin katibi Səid Səidovun ailəsində anadan olmuşdur. Temir-Xan-Şurdakı realnı məktəbini bitirmişdir. 1912-1915-ci illərdə kadet məktəbində təhsil alır. 1915-ci ildə Moskva Ticarət İnstitutuna daxil olur. 1917-ci ildə Dağıstana qayıdır, burada Ulibiy Buynakski ilə birlikdə Dağıstanın təhsil və təşviqat bürosunu qurur. "İlçi" qəzetinin, 1918-ci ildən isə "İnqilabci dağlı" qəzetinin redaktoru olur. Burjua partiyasının siyasətini ifşa edən inqilabçı, qanlı imperialist savaşın davam etməsinə qarşı çıxır. Vətəndaş müharibəsi illərində "Qırmızılar"-ın tərəfini tutur. Dağıstanda əks-inqilab qüvvələrinə qarşı may qiyamının təşkilatçılarından biri olur. Partizan dəstəsinə rəhbərlik edir. 1918-ci il mayın 2-də Dağıstanda Sovetlərin hakimiyyəti elan edilir və Dağıstan Regional Hərbi İnqilab Komitəsi təşkil edilir. Komitə sədrinin müavini vəzifəsinə Harun Səidov təyin edilir. 1918-ci ilin iyulunda Sovetlərin birinci qurultayında Dağıstan vilayətinin icra komitəsi seçilir. Harun Səidov da icra komitəsinə daxil olur. Vətəndaş müharibəsinin başlanğıcında Harun Saidov Cenqutay cəbhəsindəki Denikin ordusunun nizami birləşmələri ilə cəsarətlə döyüşən Qazqumuq partizan dəstəsini təşkil edir. İyul qiyamının məğlubiyyətindən sonra Harun Səidovun dəstəsi Qazıqumuq rayonuna çəkilir. 1919-cu ilin avqustunda Harun Səidov əks-inqilab agentləri tərəfindən ələ keçirilir və Ağ Qvardiyaçılara təhvil verilir. 13 avqust 1919-cu ildə Sudaaxar dərəsində Denikinçilər tərəfindən güllələnir.
Sənət əsərləri
Səidov Dağıstan ədəbiyyatında usta yanında duran şagirdlərin çətin həyatından bəhs edən "Tinkers" (1914-1916) ilk dramını yazır. Həmçinin Səidov "Külək əsərsə", "Partizan mahnısı", "Axşam səmasını xəyal etdim" kimi bir sıra mahnıların sözlərinin müəllifidir. İyirmi üç yaşlı inqilabçı 1914-cü ildə teatr səhnəsinə çıxan lak dilində ilk olan "Tinker" pyesini yazır.
Xatirəsi
Sudaxar, Vaçi və Qumuq kəndlərində Harun Səidovun abidələri ucaldılmışdır. Mahaçqalada və Dərbənd şəhərlərinə; Şamxal, Qarabudaxkənd, Sultan-Yeni-Yurt, Novolakskoe və s. kəndlərdə küçələr onun adını daşıyır. Kuli rayonu, Kuli kəndində Harun Saidov adına Kənd təsərrüfatı istehsal kooperativi fəaliyyət göstərmişdir (keçmiş kolxoz). İ. Kurbanəliyevin "Dağların bolşevikləri" hekayəsi və B. Ramazanovun "Daşdakı ulduz" pyesi ona həsr edilmişdir.
Fatih Birol
Fatih Birol — türkiyəli iqtisadçı və enerji eksperti, 1 sentyabr 2015-ci ildən Beynəlxalq Enerji Agentliyinin (IEA) İcraçı Direktoru vəzifəsində çalışmışdır. O, BEA-ya rəhbərlik etdiyi müddətdə Parisdə yerləşən enerji mərkəzini modernləşdirmək üçün bir sıra addımlar atmışdır. Beynəlxalq təşkilatda, o cümlədən Hindistan və Çin kimi inkişaf etməkdə olan iqtisadiyyatlarla əlaqələri gücləndirmək və təmiz enerjiyə keçid üzərində işi və xalis sıfır emissiyaya nail olmaq üçün beynəlxalq səyləri gücləndirmişdir.
Birol 2021-ci ildə dünyanın ən nüfuzlu insanlarının Time 100 siyahısına daxil olur. Forbes jurnalı tərəfindən dünyanın enerji səhnəsindəki ən nüfuzlu insanları arasında və Financial Times tərəfindən 2017-ci ildə Enerji Şəxsiyyəti kimi tanınıb. Birol Dünya İqtisadi Forumunun (Davos) Enerji Məsləhət Şurasının sədridir. O, tez-tez çap və elektron mediaya töhfə verir və hər il böyük beynəlxalq sammit və konfranslarda çoxsaylı çıxışlar edir.
Erkən karyera
1995-ci ildə BEA-ya kiçik analitik kimi qoşulmazdan əvvəl Birol Vyanada Neft İxrac Edən Ölkələr Təşkilatında (OPEC) çalışıb. BEA-da illər ərzində Birol 2015-ci ildə İcraçı Direktor olana qədər BEA-nın yaxından izlədiyi Dünya Enerji Görünüşü hesabatına cavabdeh olduğu baş iqtisadçı vəzifəsinə qədər yüksəlib.
Türkiyə vətəndaşı olan Birol 1958-ci ildə Ankarada anadan olub. O, İstanbul Texniki Universitetində energetika üzrə bakalavr dərəcəsi alıb. Vyana Texniki Universitetində enerji iqtisadiyyatı üzrə magistr və fəlsəfə doktoru dərəcəsi alıb. 2013-cü ildə Birola London İmperial Kolleci tərəfindən fəxri elmlər doktoru dərəcəsi verilmişdir. 2013-cü ildə Qalatasaray FK futbol klubunun fəxri ömürlük üzvü seçilir.
Yad (roman)
Məzmun
Əhvalatdakı hər şey çox qısa bir zamanda baş verir. Əlcəzairdə, təsadüf nəticəsində, bir ərəbi öldürən orta təbəqədən olan bir fransız, özünü addım-addım ölümə aparan müddəti laqeyd şəkildə izləyir.
Roman boyu başqalarının adı xatırlandığı halda əsərin qəhrəmanının adını verilmir.
Romanın qəhrəmanı həyata və öz fəaliyyətinə yadlaşıb. Ancaq bu yadlaşmanın Alber Kamü üçün Marksist yadlaşma təlimi ilə əlaqəsi olmadığını vurğulamaq lazımdır.
Buradakı yadlaşma Kamünün məşhur "absurd" fəlsəfəsindən doğur.
Qəhrəmanın dediyi “hər kəs bilir ki, həyat yaşamaq zəhmətinə dəyməyən bir şeydir, əslində 30, ya da 70 yaşında ölməyin fərqli olmadığını mən də bilirdim, çünki hər iki halda çox təbii olaraq başqaları yenə yaşayacaqlar və bu minillərlə davam edəcək (…)
İnsan madam ki öləcək, bunun necə və nə zaman olacağının əhəmiyyəti yoxdur”, – sözləri, müasir nihilizmin absurd anlayışı əsasında araşdırılmasıdır.
Alber Kamünün absurd fəlsəfəsindən doğan “Yad” povestini oxumağı bitirərkən bir tərəfdən gilyotin altına düşən qəhrəmanın ölümünü düşünməklə yanaşı (halbuki biz onun edam səhnəsini görmürük) faktik öldürülən ərəbin də taleyini göz önünə gətirirəm. …İnsanın otuz və ya yetmiş yaşında ölməsinin heç bir mahiyyətinin olmaması düşüncəsini yazar öz qəhrəmanının yaşamında əks etdirsə də, öldürülən ərəb üçün yaşamın nə anlam daşıdığını təəssüf ki, görə bilmirik. Cənab Merso yaşam yaşamağa dəyməyən və ya nə cür yaşamağın heç bir önəmini axtarmayan bir düşüncəyə sahiblik etsə də, ərəbin öldürülməsinin əhəmiyyətsizliyinə haqq qazandırılması doğrudurmu? Aydındır ki, povestdə məhkəmə qəhrəmanı cinayətkar, anasının ölümünə də üzülə bilməyən qorxunc bir varlıq kimi səciyyələndirir, amma qəhrəman gilyotinə getdiyi ana qədər özündə hər hansı bir günahkarlıq hissi görmür. Bir halda ki, qəhrəman öz yaşamının mənasız olduğu düşüncəsindədir, başqa birinin öldürülməsi qəhrəman üçün sıradan bir olay olduğu anlaşılır. Hətta fransız Salamanonun iti ilə münasibətdə obrazın iç dünyası açılsa da, öldürülən ərəbin dünyası heç bir önəm daşımır. Raymond ərəb qadını döydüyü halda, Mersonun onun lehinə şahidlik etməsi də bu qəbildəndir.