cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Baku Tower
Tarixi
"Azinko Holding" MMC və "Azvil Tikinti" MMC-nin Bakıda yeni biznes mərkəzi tikmək planı haqqında ilk məlumat 2014-cü ildə yayımlanmışdır. Lakin həmin məlumatda binanın 49 mərtəbəli olacağı və 252 metr hündürlükdə planlaşdırılması bildirilirdi. Layihənin "Arxin-M Ltd" tərəfindən hazırlanması, memarın isə Eren Yorulmazer olduğu bildirilir.
Binanın inşa prosesində onun mərtəbələrinin sayı və hündürlüyü ilə bağlı dəyişikliklər edilmişdir. Belə ki, 2015-ci ildə yayımlanmış məlumatlarda binanın 50 mərtəbəli olacağı qeyd edilirdi. Həmçinin 2015-ci ildən "Hill International" şirkəti də "Azvil Tikinti" MMC-nin məsləhətçisi kimi tikintiyə qoşulmuşdur. Bu şirkətlə bağlanmış müqavilənin təxmini məbləğinin 3,7 milyon dollar olması məlumat verilir. "Hill International" isə tikintinin bütün mərhələlərində iş qrafikinə, inşaatın keyfiyyətinə və texniki məsələlərə nəzarət etməyi öhdəsinə götürmüşdür.
2017-ci ildə "Nargis" jurnalı tərəfindən yayımlanmış məlumatda binanın 52 mərtəbəli və 277 metr hündürlüyə malik olacağı bildirilmişdir.
Bina inşaat işlərinin tamamlanmasından sonra Flame Towers (33 mərtəbə) qülləsini geridə qoyaraq Azərbaycanın ən hündür göydələni olacaq.
Memarlıq xüsusiyyətləri
Binanın yer sahəsi bir hektar yarıma yaxın, ümumi sahəsi isə 84486 m2-dir. Bina 277 metr hündürlüyə və 52 yerüstü mərtəbəyə malikdir.
İstifadəsi
Biznes mərkəzi kimi nəzərdə tutulmuş Baku Towerin üst mərtəbələri otel kimi hazırlanacaq. Bu, mərkəzdə biznes görüşləri təşkil edən və partnyorlarla intensiv görüş planına malik şəxslərin rahatlığın təmin etməyə hesablanıb. Binanın uğurlu yeri, buradak otaqlarda yaşayan şəxslərə istirahət zamanı Bakı buxtasına açılan mənzərədən zövq almağa imkan verəcək.
Binanın penthausunda şəhərə panoram görünüşə malik restoran və kafelər fəaliyyət göstərəcək. Bütün lazımi infrastrukturla yanaşı binada iki mərtəbəli idman zalı, üzgüçülük hovuzu və müxtəlif mərasimlərin keçirilməsi üçün zal da fəaliyyət göstərəcək.
Dəniz xan
Dəniz Xan - türk və altay mifologiyasında dəniz xaqanı. Tengiz (Dengiz, Teniz) Xan olaraq da deyilir. Monqollar isə Tengis Xan şəklində xatırlayarlar. Oğuz xanın ilk yoldaşından olan oğullarından biri. Türk Dövlətinin dənizlərdəki suverenliyinə və genişliyinə işarədir. Onqonu "tetraçalan" kuşudur. Bu quş maviyə çalan rəngi səbəbiylə dənizi xatırladar. Bundan başqa dastandakı göydən enən qurd mavi bir işığın içindədir və bu eyni zamanda göyün rəngidir. Çingiz Xanın adını bu söylenceye (və ya bu anlayışdan) ilhamlanaraq etdiyi deyilər. Çünki Çingiz gerçək adı deyil, bir ünvan olaraq verilmişdir. Sonsuzluğu, qurduğu dövlətin genişliyini və özünün böyüklüyünü işarələr. Türk mifologiyasında əzəldə heç bir şey yoxkən ucsuz-bucaqsız bir dəniz vardır. Daluy/Taluy sözləri nağıllarda və əfsanələrdə okean mənasında istifadə edilər.
Etimologiya
(Dən/Den/Deng/Teng) kökündən törəmişdir. Qitələrin daxili seqmentlərində olan və okeanların davamı olan su kütlələri. Yer qabığının çuxur qisimlərini doldurar. Dəniz sözünün köhnə forması olan Tengiz və monqolcadaki Çingiz bir-biriylə əlaqəli iki anlayışdır. Çingiz, okean deməkdir. Mecazen ənginlik və müdrikliyi da işarələr.
Qalina Timçenko
Qalina Viktorovna Timçenko  — Rusiya jurnalisti, 2004—2014-cü illərdə Lenta.ru internet nəşrinin baş redaktoru.
Tərcümeyi-halı
Qalina Timçenko Moskvada anadan olub. Moskva 3-cü Tibb İnstitutunu bitirib. 1997—1999-cu illərdə "Kommersant" qəzetinin redaktoru işləyib. 1999-cu ildə yeni yaradılan Lenta.ru internet nəşrinə keçir və monitorinq xidməri əməkdaşından şef-redaktoru vəzifəsinədək yüksəlir. 2004-cü ildə nəşrin baş redaktoru təyin edilir.
Лента.ру
2010-cu ildə Harvard Universitetinin bloq mühitində keçirdiyi tədqiqata görə, «Ленту.ру»  rus dilli bloqlarda ən mox adı hallanan xəbərlər mənbəyi oldu. 2013-cü ilin apreilində comScore şirkətinin tədqiqinə görə, Lenta.ru saytı Avropa xəbərlər saytları içində daxil olmaya görə büşinci yerdə olub. Alexa.com saytının mart 2014-cü il tarixinə olan reytinq cədvəlinə görə Lenta.ru Rusiyada populyarlığına görə 16-cı yerdə idi.
Aristolochia indica
(Aristolochia indica) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Xəzər-ərəb müharibələri
Xəzər-ərəb müharibələri — VII-IX əsrlərdə ərəblərlə xəzərlər arasında baş vermiş müharibələr, ümumi adla xəzər-ərəb hərbi münaqişələri. Bu müharibələr VII əsrin II yarısında IX əsrin I yarısına qədər fasilələrlə davam etmişdir və mahiyətinə görə Sasanilər İmperiyası ilə xəzərlərin, hunların və başqa türklərin müharibələrinin davamı hesab oluna bilərlər. Döyüş əməliyatları əsasən Azərbaycan, Dağıstan və onlara bitişik ərazilərdə keçirilirdi, Azərbaycan ərazisində olan dövlətlər bu döyüş əməliyatlarında fəal iştirak edirdi. Döyüş əməliyatları əsasən Azərbaycan ərazisində baş verdiyi üçün ən çox Azərbaycan xalqı əziyyət çəkirdi. Bu müharibələr fərqli olsa da ərəblərin bizanslılarla müharibələri ilə xəzər -ərəb müharibələri arasında müəyyən əlaqə vardı. Müharibənin xüsusiyətlərindən biri həm də o idi ki ərəblər əsasən böyük şəhərlərə, qalalara və onların qarnizonlarına və Xilafətin mərkəzindən göndərilən nizami ordulara istinad edirdilər, xəzərlər isə daha çox şəhərlərdən uzaq ərazilərdə hakim idilər və daha çox təbii sədlərə istinad edirdilər, ancaq yürüş zamanı şəhərləri həmlə edirdilər. Hərçənd ki xəzərlərin də şəhərləri vardı.
Birinci müharibə
Xəzərlərin nəzarəti altında olan Dağıstan və Arran şimalı Azərbaycanı istila edən ərəblərin ilk məqsədi olub. Bu xüsusi ilə çox mühüm strateji istehkam olan Dərbəndə aiddir. Belə ki, bu barədə Bəlazuri yazır: "639-cu ildə ərəb qoşunlarının bir hissəsi Azərbaycandan şimal-qərb tərəfə keçdi və bir neçə vuruşmadan sonra Mukanı işğal etdi və əhalisini cizyə verməyə məcbur etdi. Sonra o yazır:" Bu dəstənin komandanı Bukeyr ibn Abdullah mukanlılarla müqavilə bağladı və onlara aşağıdakı məzmunda fərman verdi..... ,.." Bukeyr ibn Abdullah Mukandan Xəzər dənizi sahili ilə şimala doğru hücum etdi və həmin il Bab-ül-Əbvaba çatdı" Sonrakı 642-643-cü ildə xəlifə Ömər Dərbəndə Surakə ibn Əmri göndərdi. Surakə ordusunun qabaq dəstəsi Əbdürrəhman ibn Rəbiə əl-Bəhilinin komandanlığı ilə şəhərin hasarları yanında Bukeyr ilə birləşdi. Surakənin ölümündən sonra xəlifə Dərbənd yaxınlığındakı sərhəd xəttinə Əbd-ür-Rəhman ər-Rəbiəni təyin etdi və ona əmr etdi ki, xəzərlərə qarşı çıxsın. Ərəb atlıları əl -Beyda şəhərinə çatıb onu işğal etdilər. Lakin Bələncər yaxınlığında xəzərlər ərəbləri məğlub etdi və onların komandanı Əbd-ür-Rəhman ər-Rəbiəni öldürdülər. Formal olaraq tərkibində olduğu Xilafətin qoşunlarının Dərbənddən şimala yürüşləri Azərbaycanın və Ərməniyyənin Xilafət valisi Əbdürrəhman ibn Rəbiə yə tapşırılır. Əbdürrəhman guman ki Salman ibn Rəbiə əl-Bəhilinin qardaşıdır. 652-653-cü (başqa mənbələrdə 649-650-ci) illərdə o Şimali Qafqaz ərazisinə soxulur və xəzər qoşunları ilə Bələncər şəhəri yaxınlığında qarşılaşır. Döyüşün gedişində ərəblər darmadağın edilir, Əbdürrəhman öldürülür. Hər iki tərəf döyüşdə mancanaqlardan istifadə edir. Lakin Bələncər döyüşündə Salman ibn Rəbiənin öldürüldüyü barədə də məlumatlar var. Ziya Bünyadov bu barədə yazır "Sonra Salmanın dəstəsi Dərbənddən şimala doğru hərəkət etdi, lakin Bələncər çayının o tayında xəzər qoşunları ilə qarşılaşdı və qanlı vuruşmadan sonra, demək olar ki, bütün dörd minlik dəstə qırıldı Salmanın özü isə öldürüldü. Həmin vaxtdan başlayaraq Bələncər xəzər-ərəb qarşıdurmasının kilid məntəqəsi olur. Ərəb tarixçisi Əl Məsudi (X əsr) onu hətta Xəzər ölkəsinin paytaxtı adlandırır ki, əslində bu başqa mənbələrdə öz təsdiqini tapmır.
Cavanşir
Şübhəsiz ki həmin dövrdə Albaniyanın hakimi olmuş Cavanşir xəzər-ərəb qarşıdurmasından kənarda qala bilməzdi. Belə ki Ağvan tarixində bu barədə yazılır: Bələncərdə ərəbləri məğlub edərək xəzərlər Arran ərazisinə soxulur və burada Cavanşirlə qarşılaşırlar. 664-665-ci illərdə xəzərlər yenidən Albaniyanı yağmalayır.
Əlbəttə bunu əsas səbəb hesab etmək olmaz, ama bu amili qeyd etmək lazımdır ki, ərəblərlə xəzərlərin bilvasitə toqquşması müəyyən dərəcədə Cavanşirə görə gecikirdi, Cavanşir böyük güclərin arasında müvazinat saxlayaraq Albaniyanın müstəqilliyini müəyyən anlamda qoruyur və xəzərlərlə ərəblərin arasında bufer mövqe tuturdu. Ərəblərin şimal istiqamətində pasiv hərəkətləri əsasən Xilafətin Bizansla genişmiqyaslı müharabələri, həm də daxili çəkişmələrlə bağlı idi.Eyni zamanda xəzərlərin də başqa qonşuları ilə daimi müharibələri olduğundan heç də həmişə ərəblərlə müharibələrə diqqət yetirə bilmirdilər. Xüsusi ilə Bolqar xaqanlığı dağılandan sonra xəzərlər fəallaşmağa başladılar.
Bizans güclü və varlı, yetərincə döyüşkən, lakin həmişə düşmənləri: ərəb və bolqarlarla məşğul ölkə idi. Buna görə Xəzər eli və Bizans təbii müttəfiq idilər. Buna görə də hətta onların arasında münasibətlər gərginləşəndə belə dostluq ənənələri davam edirdi. 670-679-cu illərdə xəzərlər, möhkəmləndirilmiş Xersonesdən başqa bütün Krımı ələ keçirdilər. Bizans ərəblərlə müharibə apardığına görə Xersonesə uzun müddət yardım edə bilmirdi, o isə aclıq keçirirdi.
Lakin Alp İlitverin komandanlığı altında hunların və xəzərlərin Arrana hücumu ərəfəsində, təxminən 681-ci ildə Cavanşir bizanspərəst Arran knyazları tərəfindən öldürülür. Çox guman ki bu Bizansın birbaşa təhriki ilə baş verir, çünki Bizansın Xilafətlə gərgin müharibə şəraitində Cavanşir kimi xəzərlərlə ərəbləri müəyyən anlamda barışdıran amilin mövcudluğu ilə bizanslılar barışa bilmirlər. Cavanşirin qardaşı oğlu I Varaz Trdat Albaniya hakimi seçilir. Xəlifə I Yezid I Varaz Trdadı "Şərq vilayətlərinin padşahı, Alban hökmdarı..." kimi tanıdı. Varaz Trdad taxta seçilən kimi Alp İlitverin komandası altında böyük Xəzər ordusu, xaqanın öldürülən qohumu knyaz Cavanşirin qisasını almaq bəhanəsi ilə Arrana basqın etdi.
İkinci müharibə
200px|thumb|left|[[Dəryal keçidi]] Xəlifə I Vəlidin dövründə ərəblər tədricən şimala hərəkət etməyə başladı. Lakin I Vəlid xəzərlərə qarşı hucumdan əvvəl Arran, Gürcüstan və Ərməniyyədə olan bizanspərəst xristianların gizli qəsdlərindən təmin olunmalıydı. İlk növbədə monofizit naxararlara qarşı cəza tədbirləri görülmüşdü.
Bu hadisədən sonra hicri 89(707\708)-cu ildə Məsləmə ibn Əbdülmalik Azərbaycanda təslim olmamış bütün qalaları tutub, türklərlə döyüşə döyüşə Bab ül Əbvaba çatdı. Göründüyü kimi türklər(yəni xəzərlər) artıq o dövrdə Azərbaycanda Dərbənddən cənubda yerləşmişdilər.
Hicri 91(709\710)-ci ildə Məslamə türklərə qarşı yeni hücuma keçdi "və Azərbaycan vilayətində əl-Baba çatdı, burada şəhər və qalaları aldı" Hicri 92-ci ildə (710\711) Dərbəndə çatdı, lakin şəhəri yalnız 714-cü ildə ala bildi. Ərəblər bilavasitə Xəzər xaqanlığının ərazisində müqavimətlə qarşılaşdılar və geri çəkildilər.
Xəlifə Ömərin hökmranlığının birinci ilində xəzərlər ərəblərə qarşı böyük hucumlara başladılar. Bu hadisəni Təbəri belə qeyd edir:" Bu il (99-cu hicri -717\718-ci il) türklər Azərbaycana hücüm edib bir qədər müsəlman qırdılar və onlara ziyan yetirdilər. Ömər ibn Əbd-ül-Əziz onlara qarşı Hatim ibn əl-Noman əl-Bəhilini göndərdi. O həmin türkləri qırdı və əsir düşən 50 nəfərdən başqa heç kim canını qurtara bilmədi; o, bu əsirləri Xunasirə Ömərə göndərdi" Həmin il ərəblər Bizansla müharibə aparırdılar və Konstantinopolu mühasirəyə almışdılar və xəzərlərin ərəbləri yayındırması bizanslıların işinə yarayırdı.
II Yezidin vaxtında 722\723 xəzərlər qıpçaq və başqa türk tayfalarının köməyilə təqribən 30 minlik qoşunla yenidən Arrana soxuldular və onu keçərək Ərməniyyəyə girdilər. Mərc əl Həcərdə onları ərəblər qarşıladılar. Ərəblər məğlub oldular və onların düşərgəsi xəzərlərin əlinə keçdi. Həmin ildə II Yezid əl-Cərrah ibn Əbd-ül-Lah əl Həkəmini Azərbaycan və Ərməniyyəyə hakim təyin etdi və ona 25 minlik qoşun verib, əmr etdi ki, xəzərlərə qarşı müharibəyə başlasın. Lakin xəzərlər böyük ərəb ordusunun hücuma keçdiyi xəbərini alıb Dərbəndə tərəf çəkildilər. Cərrah Bərdəyə yaxınlaşdı, orduya dinclik verdi, sonra Kürdən keçərək, Dərbəndə yaxınlaşdı. Xəzərlərin xaqanı Barçikin komandası altında 40 minlik ordunu Cərraha qarşı çıxartdılar. Vuruşma nəticəsində xəzərlər məğlub oldu, çoxlu əsir düşdülər. Ərəblər Hamzin və Tarqu şəhərlərini tutdular və Bələncərə çatdılar. Qala qarnizonu qısa vuruşmadan sonra təslim oldu və ərəblər çoxlu qənimət əldə etdilər. Cərrah bu şəhərlərin əhalisini Arran ərazisinə, xüsusi ilə Qəbələ mahalına köçürtdü, burada xəzərlərin məskən saldığı kəndlər var idi. Bu barədə Abbasqulu ağa Bakıxanov belə yazır:
"Mən bura Ərəbistandan xəzərlərlə döyüşmək üçün gəlmişəmvə istəyirəm ki siz mənə kömək edəsiniz"
Göründüyü kimi buranın yerli əhalisi kitab əhli idi əks halda Cərrah müsəlman olmayan əhalidən zimmi kimi açıq-aşkar yardım istəməzdi. Çox guman ki burada yaşayan əhali əvvəllər Albaniya təsiri altında xristianlığı qəbul etmişdi və bir müddət Albaniyanın tərkibində idi.
" Qarşısına çıxdığım rəqib çox güclüdür, və əgər siz kimsənin yardımına ümid etmirsinizsə, ondan qaçmaqla canınızı qurtarın..."
Cərrah, Qayakənd yanındakı yüksəklikdə yerləşən, və dəniz görsənən Hasin qalasını aldı, Səməndərə(Tərki) getdi. Bələncərdən sonra Cərrahın ordusu Vəbandər (ya da Vənandər) şəhərini aldı, burada 40 min türk evi vardı, bu ordu xaqanlıq ərazisinə dah bir neçə yürüş etdikdən sonra, qışlamaq üçün Şəki vilayətinə çəkildi. Tezliklə Cərrah, Tiflisi almaqla və Gürcüstanı və alanları Xilafətə tabe etməklə Qafqazda daha bir neçə uğurlu kampaniya keçirdi. O ilk ərəb sərkərdəsi idi ki Dəryalı keçərək ərəb qoşunları üçün Xəzər torpaqlarına yeni yol açdı. . Hicri 107(725\26)-ci ildə xəlifə Hişam (724-743) Cərrahı vəzifədən kənar edərək Azərbaycan hakimi vəzifəsinə öz qardaşı Məsləmə ibn Əbdülmaliki təyin edir. Lakin Məslamə Cəzirədə qaldı və əsasən Bizansla müharibə ilə məşğul idi. Qafqazdakı qoşunların komandanlığı isə Həris ibn Əmra ət-Tai öz üzərinə götürdü. Bütün il ərzində o Qafqazda ərəb hakimiyətini möhkəmləndirirdi və yerli tayfalara qarşı bir neçə əməliyat keçirdi. İstənilən halda xəlifənin öz qardaşını Azərbaycana vali təyin etməsi bu istiqamətin Xilafət üçün nə qədər önəm kəsb etdiyini göstərir.
Barcilin yürüşləri
Bu "qələbələrdən" sonra 729\30-cu ildə xəlifə Hişam Məslaməni geri çağırdı və əl-Cərrahı yenidən Azərbaycan hakimi təyin etdi; o isə çox keçmədən yenidən şimala doğru hücuma başladı. Həmin dövrdə bizanslıların hücuma keçməsi ehtimal etməyə əsas verir ki bizanslılarla müharibələrdə ad çıxarmış Məslaməyə daha çox qərb istiqamətində ehtiyac varmış, xəzərlərlə müharibə isə Məslamə üçün o qədər də uğurlu olmur. Görünür nizami qoşunlarla döyüşməyə adət etmiş Məslamə xəzərlərin partizan taktikasını öyrənə bilmir.
Daha aqressiv xəlifə Hişam ibn Əbd ül-Malikin (723-743) Bizansa qarşı təşkil etdiyi ərəb ekspedisiyaları bir müddət intensivləşir və Məsləmə ibn Əbd ül  Malik kimi əməvi sülaləsinin şahzadələri o cümlədən xilafətin ən bacarıqlı generalları ilə bir sırada bu yürüşlərə başçılıq edir. 730\731-ci ildə xəzər və türklərin 300 minlik ordusu Barcikin komandası altında ərəblərə qarşı əks-hücüma başlayıb Dərbənd, Dəryal və digər keçidlərlə Arran ərazisinə soxuldu. Əl-Cərrah öz qoşunlarını Bərdə yolu ilə Ərdəbilə çəkdi və orada hadisələrin inkişafını gözləməyə başladı. Xəzərlər ərəb qoşunlarının harada yerləşdiyini bir gürcü knyazından öyrəndilər. İki ordu Araz sahilindəki Varsanda qarşılaşdı. Ərəblər xəzərlərin üstün qüvvələrinin təzyiqi altında Ərdəbilə tərəf çəkildilər; burada Savalan dağı yaxınlığında onların arasında bir gecə-gündüz davam edən böyük vuruşma oldu. Ərəblər tamamilə məğlub edildilər, Əl-Cərrah öldürüldü. Xəzərlər uzun mühasirədən sonra Ərdəbili aldılar, şəhərin kişi əhalisini qırdılar, qadın və uşaqları isə əsir apardılar. Sonra xəzər ordusu Azərbaycanı viran etdi, ölkənin şəhərlərini bir birinin ardınca tutub Diyarbəkir və Mosula çatdı. Abbasqulu ağa Bakıxanov Gülüstani İrəm əsərində bu hadisəni belə təsvir edir:
''Bu vaxt Cərrahın qoşunu yığılmamışdı, özü isə Təbrizin arxasındakı Ucana oradakı atəşpərəstləri qırmağa getmişdi. Oradan qayıdarkən o az quvvələrlə xəzərlərə qarşı çıxdı. Güclü döyüş baş verdi, müsəlmanlar darmadağın edildi. Cərrah və, Azərbaycan əmirlərindən biri olan Mərdan-şah öldürüldülər, Cərrahın ailəsi əsir düşdü.''Burada adı keçən Mərdan-şah özü atəşpərəst olub, onun müsəlman ərəblərin tərəfində vuruşması, həm də atəşpərəstlərə qarşı müəmmalı məsələdir. Ola bilsin o artıq islamı qəbul edibmiş. Gevond xəzərlərin basqını barədə belə məlumat verir:
Onlar  "Hunlar torpağından, Çor keçidindən, Maskutlar torpağından keçərək Paytakaran ölkəsinə basqın etdilər; Araz çayından keçib Azərbaycana getdilər, Artaveti, Qandzak-Şahastani, Atşi-Baquan adlanan vilayəti, Sparat-Perozu və Ormizd-Perozu dağıtdıları" Gevondun dediklərindən belə aydın olur ki xəzərlər və ola bilsin ki onlara qoşulan başqa türk tayfaları iki istiqamətdən Azərbaycana daxil olurlar: Dərbənd və Dəryal keçidlərindən. Dərbənd keçidindən gələn qoşun Bakıdan (Atşi-Baquan), Daryal keçidindən gələn qoşun isə Gəncədən (Qandzak-Şahastani) keçərək Araz sahilində birləşir və birləşmiş qoşun şəklində Ərdəbilə (Artavet) tərəf hərəkət edir. Burada ərəb qoşunlarını darmadağın edərək yenə iki hissəyə bölünür, bir hissəsi Diyarbəkirə o biri hissəsi Mosula tərəf hərəkət edir. Beləliklə aydın olur ki xəzərlər çox dəqiq cızılmış marşrut üzrə hərəkət edirlər və onların başıpozuq talançı olması barədə bəzi ərəb tarixçilərinin iddialarının əsası yoxdur. Bu marşrutun Bizansda cızılmas ehtimalı daha çoxdur, buna dolayısı ilə 8-ci əsrin birinci rübündə bizanslıların fəallaşması da təsdiqləyir. Xəzərlər bizanslılarla hərəkətlərini sinxronlaşdırmağa çalışırdılar.
Xəzərlərin belə surətli hücumu xəlifəni və onun saray əhlini çox çaşdırdı. Hişam ərəb qoşunlarının baş komandanı vəzifəsinə Səid ibn Əmr əl-Həraşini təyin etdi və o dərhal 30 minlik orduyla xəzərlərə qarşı yola çıxdı.
Ərəblərin əks-hücumu
Ərəblər Van gölü yaxınlığındakı Əhlat şəhəri hasarları qabağında xəzərlərlə qarşılaşdılar. Onlar hücumla şəhərləri alıb xəzərləri təqib etməyə başladılar. Bərdə üzərinə hücuma keçərkən yolda olan bütün qalaları dağıdırdılar. Ərəblər ''"onları[xəzərləri] tamamilə məğlub edib onların bayrağını aldılar; bayrağın mis təsviri indiyədək Həraşi dəstəsində onların əcdadlarının igidliyi şərəfinə saxlanılır. Bərdədə Səid şəhər əhalisi qarşısında nitq söyləyib, onları xəzərlərdən gözlənilən böyük təhlükə qarşısında birləşməyə çağırdı. O xüsusi ilə Arran paytaxtının zəngin sakinlərinə müraciət edərək, vəsait verməkdə xəsislik etməməyi onlardan xahiş etdi. Görünür Xilafətin maddi durumu heç də ürəkaçan deyildi.
Sonra Səid Beyləqana getdi, şəhəri alıb Varsana gəldi, buradan da xəzər qarnizonunu qovdu. Xəzərlər Barcikin komandası altında 100 minlik ordunu Səidin qarşısına çıxdılar. Beyləqan yaxınlığındakı çayın kənarında baş verən vuruşma nəticəsində xəzərlər darmadağın edildi. Barcikin özünü isə Səid atdan saldı və başını kəsərək Hişama göndərdi. Ama başqa məlumatlara görə Barcik qurtulur və qaça bilir. Hicri 112(730\31)-ci ildə xəlifə Hişam əl-Həraşini paytaxta çağırdı. Məslamə ibn Əbd-ül-Maliki Ərməniyyə və Azərbaycan hakimi təyin etdi: o dərhal xəzərlərə qarşı hücuma başladı və qışa yaxın Dərbəndə çatdı. Hicri 113(731\32)-ci ildə Məslamə daha irəliyə gedərək, Bələncərə çatdı; buradakı vuruşmada xaqanın ikinci oğlu öldürüldü. Həmin ildə xəzərlər Arrana soxuldular, lakin Dərbənddə məğlub edildilər. 1000 nəfər öz ailələri ilə əsir düşdü. Sonrakı ildə ərəblər Hişamın Cəzirə, Azərbaycan və Ərməniyyə hakimi təyin etdiyi Mərvan ibn Məhəmmədin komandası altında xəzərlərə qarşı hücuma keçdilər. Mərvan qərargahı Kasalda(Qazaxda) idi buradan Bərdəyə  40 fərsəng və Tiflisə 20 fərsəng yol vardı. O buradan Daryal keçidi vasitəsi ilə xəzərlərin diyarına hücuma keçdi, qoşunun digər hissəsinə isə əmr etdi ki, Dərbənddən hücuma keçsinlər. Bəlazurinin dediyinə görə,, ərəblərin gücündən qorxuya düşən xaqan sülh istədi, Mərvan isə əsir aldığı xəzərləri "Samur ilə Şabiran arasında düzənlikdə Lakzlar vilayətində yerləşdirdi" Gevond bildirir ki Varaçan şəhərini alan Mərvan böyük qənimət əldə etdi və "Hunnlar ölkəsindən şanlı qələbə ilə qayıtdı. Partav(Bərdə) şəhristanına çatan Mərvan qənimətin beşdə birini və əsirləri öz hökmdarı Geşama(Hişama) göndərdi və ona məktub yazıb qələbə haqqına məlumat verdi." 737-ci ildə Mərvanın Xəzər ölkəsinə basqınında, zimmi hissələri də daxil olmaqla, bəzi mənbələrə görə 100 min nəfərdən çox ordu  iştirak edirdi. Qoşunlar iki hissəyə bölünmüşdü: bir dəstə Dərbənd, o biri əsas dəstə isə Mərvanın öz komandası altında Daryal keçidi vasitəsi ilə Xəzər ölkəsinə basqın etdilər. Hər iki dəstə xəzərlərin paytaxtı Səməndərdə birləşdi. Bundan sonra birləşmiş qoşun Volqa çayına qədər irəlilədi və, bəzi ərəb mənbələrinə görə, onların Volqadakı ikinci paytaxtları Əl-Baydanı aldılar.
Xaqan islam dinini qəbul etdi, Mərvan isə "Şirvan hökmdarına(Şirvanşaha -Z.B.) bir vəzifə olaraq tapşırdı kı, müsəlman ordusu xəzər diyarına hücum edərkən qoşunun qabağında getsin, bu ordu oradan qayıdarkən arxada gəlsin"
Son toqquşmalar
Ərəblərin hərəkətləri xəzərlərdən fərqli olaraq sistemli idi və ideoloji əsası vardı. Onların istənilən hərəkəti cihad adı ilə pərdələnirdi. Məsələn Abbasqulu ağa Bakıxanov Gülüstani İrəm kitabında yazırdı:
''115(734)-ci ildə Hişam Ərməniyyə, Azərbaycan və Şirvana öz qardaşını Məslaməni(kunyası Əbu Müslim) hakim təyin etdi və ona 24 min suriyalı və ərəb verdi ki, onların köməyilə Dağıstandakı işləri yoluna qoysun. Məslamə Dərbəndə gələrək buradakı işləri yoluna qoydu və...Qumuqa getdi. Oradakı diyarın əmirləri bir neçə döyüşdən sonra aman istədilər və islamı qəbul etdilər. Buradan o Qaytaqa getdi, buranın əhalisi güclü müqavimətdən və itkilərdən sonra islamı qəbul etdilər....Buradan o yəhudilərin və bütpərəstlərin məskən saldığı Tabasarana getdi. Əhali müdafiə olundu ama başçıları və bir çox başqaları öldürüləndən və əsir düşəndən sonra, qalanları islamı qəbul etdi. Sonra o oradan Tav(Taq) və Avara getdi, oradakı əhalini zorla islama gətirdi, onlar üçün məsçid tikdirdi və qazı təyin etdi...''
Sonrakı iyirmi il ərzində Əməvilər sülaləsi devrilənədək xəzərlər ərəblərin nəzarəti aldında idi. Abbasilər hakimiyət başına gələndə xəzərlər Xilafətdə baş verən hadisələrdən yararlanaraq, öz paytaxtlarında xəlifə nümayəndəsini öldürüb, bir müddət müstəqil oldular. Bizans da Xilafətdəki daxili çəkişmələrdən yararlanıb, Qafqazda öz hərbi və diplomatik fəallığını gücləndirdi. Xəlifə Mənsur(754-775) hakimiyətə gələn kimi, ərəblər Bizansa qarşı dərhal əks tədbirlər gördülər. "Mənsur xəlifə olandan Yezid İbn Useyd əs-Sulamini Azərbaycan və Ərməniyyə hakimi təyin etdi. Yezid Bab əl-Lanı tutdu və orada muzdlu əskərlərdən ibarət qarnizon yerləşdirdi. Sonra o, Sanarları tabe etdi və onlar xərac verməyi boyun oldular. Bu zaman Mənsur ona məktub yazaraq əmr etdi ki, xəzər padşahı ilə qohum olsun. Yezid bu əmri yerinə yetirdi." Bu onu göstərir ki, xəzərlər yenidən güclənmişdilər və Bizansdan təhrik edilərək, Xilafətə təhlükə törətməyə başlamışdılar. Mənsur bununla hesablaşmalı idi, çünki Bərdədə olan Yezidə göndərdiyi məktubda belə yazmışdı: nə qədər ki, xəzərlər fəaldır Azərbaycan onun canişinliyi üçün rahat yer olmayacağdır -" Mən sənin üçün və bütün sənin vilayətin üçün xəzərlərdən gələn təhülkədən ehtiyat edirəm" Yezid ibn Useyd xəzər xaqanının qızı ilə evləndi. Bu qadın" onun üçün bir oğlan doğdu, lakin uşaq öldü; anası da doğum vaxtı öldü" Xəzərlərin arasında belə bir şaiyə yayıldı ki Xaqanın qızını və uşağını ərəblər əzləri öldürmüşlər. Bundan bir az sonra Xaqab ərəblərə qarşı müharibəyə başladı." ''Xaqan güclü qoşun toplayaraq, onu Xatirlitber nəslindən olan Ras Tarxana(ərəbcə Rə's Tarxan) tapşırdı və Yezidin idarə etdiyi bizim ölkəyə göndərdi. Xəzərlər böyük Kür çayının şimal tərəfinə səpələnərək, bir çox vilayətləri, hamısı Albaniya vilayətləri olan Xecar, Qala, Ostan-i Marpanyan, Xaband, Qelave, Şake, Biyes, Xeni, Kambexçan, Xozmas vilayətlərini tutdular; çox gözəl Balasakan çöllərini də tutdular və saysız hesabsız mal-qara və ilxı apardılar" Bundan əlavə xəzərlər Gürcüstan vilayətlərini Şuçk, Kuyeskapor, Çeltd, Suket Velissixe Tianet və Yerkini qarət edib, böyük qənimətlə vətənə qayıtdılar. 250px|thumb|left|Qafqaz, 750-ci il
Bu hücumun hicri 145(763\4)-cü ildə olduğu qeyd edilir.
Təbərinin verdiyi məlumata görə, bundan iki il sonra(764-5-ci il) xəzərlər yenidən Cənubi Qafqaza soxuldular: "Bu ilin (hicri 147) hadisələri sırasına xaqanlığın elteberi Astarxan əl-Xarezminin türk qoşunları ilə Cənubi Qafqaz müsəlmanları[ərəblər] üzərinə hücumu daxildir. Onlar müsəlman və zimmilərdən çoxlu əsir aldılar, Tiflisi tutdular. Hərb ibn Əbd-ül-Lah ər-Rəvəndi onlarla vuruşdu. Hərb öldürüldü və ərəblər qaçdılar. Sonarkı ildə Mənsur, Hərbi öldürən və Tiflisi talayan xəzərlərə qarşı Hümeydə İbn Gəhtabı göndərdi, lakin o xəzərlərə rast gəlməyib, qayıtdı. Sonralar xəzərlər 8-ci əsrin axırınadək Cənubi Qafqaza basqın etmədilər. 796\7-ci ildə xəifə Harun ər-Rəşid(786-809) Səid in Səlm ibn Kuteybə əl-Bəhilini Ərməniyyə və Azərbaycan hakimi təyin etdi; o da vəzifəsinə yerli hökmdarları təhqir etməklə başladı, nəticədə Arranda iştişaşlar baş verdi. Bu zaman Dərbəndin komendantı(hakimi) ən-Nəcm ibn Haşim idi. Səid ən-Nəcmə əmr etdi ki, qaladakı komandirlərdən birini vəzifədən çıxarıb başqasını təyin etsin. Lakin Nəcm bundan boyun qaçırdı. Səid isə onu itaətsizlik üstündə öldürdü. O zaman ən-Nəcmin oğlu Həyyun ibn ən-Nəcm, Səidin Dərbənd nümayəndəsi əl-Münacim əs-Sulamini öldürtdü və xəlifə əleyhinə üsyan qaldırdı. "O xəzər padşahı xaqanla danışmağa girdi, xaqan da onun köməyinə gələrək böyük bir ordu ilə müsəlmanlara hücüm etdi, onları qırıb, həddən artıq əsir aldı" 100 min nəfərdən çox xəzər ordusu, kiçik ərəb dəstələrinin müqavimətini qıraraq, Arran ərazisində irəlilədi və az sonra Kür sahilinə çatdı Harun ər-Rəşid tədbir görüncəyədək, xəzərlər tutduqları əsirlərlə öz yerlərinə qayıtdılar. Bu dəfə onlar Albaniyada 70 gün qaldılar. Əs-Suyuti bildirir ki xəzərlər özlərilə 100 mindən artıq əsir apardılar. Bu elə bir dəhşətli fəlakət idi ki, indiyədək əhali[Arran əhalisi] bunun mislini görməmişdi" Bu xilafətlə mübarizədə xəzərlərin son mühüm uğuru idi. Xəlifə Harun ər-Rəşidin hökmranlığı dövründə xəzərlərin Arrana və ona qonşu ölkələrə hücümları kəsildi, xəzərlərlə sülh və ittifaq bağlandı.
Xəzər - ərəb münasibətləri sonrakı dövrlərdə
Xəzərləri, barsilləri, göytürkləri, teleləri, peçeneqləri ancaq məişət, dil, mədəniyyət identikliyi birləşdirmirdi, daha çox tarixi zərurət: Əməvi xilafəti kimi ümumi düşmənin təcavüzü şəraitində məhv olmamaq kimi siyasi məqsədlərin eyniliyi birləşdirirdi. Və xəzərlər bu məsələni 9-cu əsrin əvvəllərinə kimi uğurla həll edirdilər. Buna görə də xaqanlığın etnik rəngarəngliyi dövlətin bütövlüyünə əngəl olmurdu, əksinə, onu müxtəlif və, nəticə etibarilə, dayanıqlı polietnik sistem edirdi. Belə ki Xəzər xaqanlığının dağlıq Dağıstanla sərhədində xəzərlərin albanlarla dinc qonşuluqda yaşaması sezilir. Çiri Yurd şəhərciyində, bizanslı və yunan yox, monofizit alban xaçları var.
Bu ondan xəbər verir ki Bələncərin şəhər əhalisi, bizanslılar tərəfindən xristianlaşdırılan başqa xristian təbəələri kimi, xəzərlərin mülayim hakimiyəti altında yaşayan albanlar olub. Ortodoksallığıa qarşı dözümlülük xaqanlığın Bizansa siyasi oriyentasiyası ilə təsdiq edilir.
Beləliklə A.Y. Krımski deyəndə ki, xəzərlər Arranda yüz il hökmranlıq etmişlər, daha haqlıdır. Baxmayaraq ki, yüz il ərzində Arran daim xəzərlərin hakimiyəti altında olmamışdır. Ancaq onların ölkə üzərində nəzarəti və hücumlarının arası, demək olar ki, kəsilmirdi. Onlar ölkəni daim gərgin vəziyətdə saxlayır və ondan böyük bac alırdı. Krımski xəzərlərin Arrandakı hökmranlığı və dağıdıcı hücumları təqribən 737-ci ildə qurtardığını yazırsa da yuxarıda göstərilən materiallardan görünür ki, xəzərlər hətta 8-ci əsrin axırında: 796 və ya 799-cü illərdə Arran ərazisinə hücum etmişlər. Doğrudur, xəzərlərin çox sonradan da ərəblərlə vuruşduğu haqqında məlumat vardır. Məsələn 10-cu əsrə aid bir yəhudi sənədində deyilir:" Budur, bu xalqalar bizimlə [xəzərlərlə] müharibə edirlər: Bab ül-Əbvab, Zibus, Türklər, Luzaniya ...Lakin Kordova xəlifəsi III Əbd-ür-Rəhmanın (912-961) yəhudi əyyanı Xasay ibn Şapruta xəzər padşahı Yusifin(İosifin) yazdığı cavab məktubundan göründüyü kimi, bu zaman xəzərlər Ərəb xilafətinin şimal sərhədlərində bir növ mühafizə dəstəsi rolunu oynayaraq, ruslar və digər xalqaların Cənubi Qafqaz vasitəsilə müsəlman ölkələri ərazisinə girmələrinə əngəl olurdular. Yusif belə yazmışdı:" Mən çayın[İtil çayının] ağzını qoruyuram və gəmilərə minib gələn rusları dənizdən keçib İsmayıl övladının[ərəblərin] üstünə getməyə qoymuram və [eynilə] bütün düşmənlərinin quru yol ilə Bab-ül-Əbvaba yaxınlaşmalarına imkan vermirəm. Mən onlarla müharibə edirəm. Əgər mən onları bir saat [dinc] buraxsam onlar bütün İsmayıl övladının ölkəsini Bağdada qədər məhv edər"
Xəzər döyüşçülərinin dəstələri həm Xilafət həm də Bizans ordusunda vardı. Öz "De ceremoniis aulae byzantinae" sində Konstantin Baqryanorodnıy xəzərləri Konstantinopolda imperator qvardiyasının elitasında qeyd edir. 9-10-cu əsrlər xəlifə qvardiyasında "əl-Xəzəri" nisbəsi ilə tez tez keçir, əs-Sam'ani belə adlarla, şübhəsiz türk-qulamlarının nəslindən olan, ərəb-müsəlman dini və intellektual mühitinə daxil olmiş, bir neçə hədis bilicisinin adını çəkir. Ərəb xəlifələrinə yaxın ilk xəzərlər Əbu Cəfər əl-Mənsurun(754-775). hakimiyətə gəlişi vaxtından ortaya çıxırlar. Onların arasında bu mənbə Həmmat ət-Türkini qeyd edir. əl-Məsurun oğlu Mehdinin vaxtında(775-785) Mübarək ət-Türki, Tunqa ət-Türki, Şakir ət-Türki, Züheyr ət-Türki irəli çıxırlar. Onlardan birincisi Mübarək ət-Türki xəlifə Mehdi tərəfindən Qəzvin canişini təyin edilir; o burada Mübarək(Mədinat əl-Mübarək) şəhərinin əsasını qoyur. Onun oğlu Abdulla binu Mübarək bütün müsəlman aləmində məşhurlaşdı. Bu ilk xəzərlər, bütün ehtimallara görə, xəzər xaqanı Bahadırın qızı Xatunun Azərbaycanın xilafət canişini Yezid ibn Useydlə evlənməsindən sonra onunla birlikdə ərəblərin yanına keçmiş xəzərlərdir. Qeyd olunan vaxtdan da xəlifələr tərəfindən xəzərlərdən və başqa türklərdən şəxsi qvardiya yaratmaları tətbiq olunur. Xüsusi ilə bunlar xəlifələr əl-Məmun və əl-Mötəsimin(833-842) geniş yayılır. Sonuncusu onları, onun əmri ilə -xəzər şəhərləri stilində tikilən - Bağdadın yaxınlığında Diclə rayonunda yerləşdirir. Onların arasında geniş Əşnas, Afşin, İnək, Vasif, Əbu Musa Kiçik Buğa və Əbu Musa Böyük Buğa, İshaq ibn Kundac əl-Xəzəri  tanındılar. Onların bir çoxu Babəkin üsyanına qarşı hərəkət edən qoşunlara başçılıq etmiş sərkərdələrdi. Bəzi ehtimallara görə Afşin ibn Kavus da xəzər olub. Babəkin üsyanının yatırılmasından başqa Afşin həm də Bizansla müharibədə Ankara yaxınlığında döyüşdə qalib çıxdı. Qafqazı tabe edən Əbu Musa Böyük Buğa, həm də 9-cu əsrin ikinci yarısında öz "kafir" soydaşları xəzərlərə qarşı da Dərbənd və Dəryal keçidləri vasitəsi ilə yürüşlər edib. Elə onun təşəbbüsü ilə xəzərlərin bir hissəsi Dağıstandan, ərazisində onlar üçün xüsusi şəhər tikdirilən, Xilafət ərazisinə,  Azərbaycana köçürüldü. Xəlifələr əl-Vasiq(849 ölüb) və əl-Mütəvəkkil(861 ölüb) bütün ali hakimiyət xəzər sərkərdələrinə məxsus idi. Sonuncu Abbasilər dövründə xilafətdə ali hakimiyətə Kiçik Buğa, Vasif və Fateh binu Xaqan nail oldular. Fatehin atası Xaqan, Abbasi xilafətinin Azərbaycan və Ərməniyyə hakimi olub, və bəzi ehtimallara görə Sacilər dövlətinin də yaranmasında onun da iştirakı olub. İshaq ibn Kundac əl-Xəzəri də bir müddət Yusif İbn Əbu Sacın böyük qardaşı Məhəmməd ibn Əbu Sac Divdadla ittifaqda olur.
Eucalyptus macrandra
(Eucalyptus macrandra) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Senecio papillaris
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Buci (Sultaniyə)
Buci — İranın Zəncan ostanı Sultaniyə şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 107 nəfər yaşayır (29 ailə).
Rəşad Mahmudov (baş leytenant)
Rəşad Rəşid oğlu Mahmudov — Azərbaycan Ordusunun baş leytenantı, Tovuz döyüşləri şəhidi.
Həyatı
Rəşad Mahmudov 2 iyul 1992-ci ildə Biləsuvar rayonunun Aşağı Cürəli kəndində anadan olmuşdur. Orta təhsilini aldıqdan sonra 2007–2010-cu illərdə Cəmşid Naxçıvanski adına hərbi liseydə təhsil almışdır. 2010-cu ildə Heydər Əliyev adına Azərbaycan Ali Hərbi Məktəbinə qəbul olmuşdur.
Hərbi xidməti
Rəşad Mahmudov 2014-cü ildə ali hərbi məktəbi bitirmiş və leytenant rütbəsi ilə hərbi vəzifəsinə başlamışdır. Xidmətinin ilk illərində Ağstafada, son illərində isə Tovuzda, təmas xəttində yerləşən "N" saylı hərbi hissədə xidmətini davam etdirmişdir.
2016-cı il aprelin 1-dən 2-nə ötən gecədən başlayaraq Azərbaycan və Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin bölmələri arasında cəbhənin Tərtər və Cəbrayıl-Füzuli istiqamətlərində şiddətli döyüşlər başladı. Tarixə Aprel döyüşləri olaraq yazılan hərbi əməliyyatlar zamanı Rəşad Mahmudov Tərtər rayonunun Talış kəndi istiqamətində döyüşlərdə vuruşdu. Gecə döyüşləri zamanı Tərtər rayonunun Talış kəndi istiqamətində olan əlverişli mövqelər, strateji nöqtələr, o cümlədən Talış yüksəkliyi Azərbaycan Ordusu tərəfindən işğaldan azad olunmuşdur.
2020-ci il iyulun 12-dən 13-nə ötən gecədən başlayaraq cəbhənin Tovuz rayonu, xüsusilə, rayonun Ağdam kəndi istiqamətində şiddətli döyüşlər başladı. Bu döyüşlər tarixə Tovuz döyüşləri olaraq yazıldı. Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin baş leytenantı olan Rəşad Mahmudov da bu döyüşlərdə xüsusi fəallıqla vuruşurdu. Rəşad Mahmudov 13 iyul 2020-ci ildə Tovuz istiqamətində gedən döyüşlərdə döyüş tapşırığının yerinə yetirilməsi zamanı şəhid olmuşdur.
İyulun 13-də Rəşad Mahmudov, doğulduğu Biləsuvar rayonunun Aşağı Cürəli kəndində dəfn olundu. Onunla vida mərasiminə Ordunun zabitləri, icra hakimiyyətinin rəsmiləri, yerli sakinlər də qatıldı.
Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad olunması zamanı döyüş tapşırıqlarını yerinə yetirərkən şəxsi mərdlik və igidlik göstərdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 18.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Rəşad Mahmudov ölümündən sonra "İgidliyə görə" medalı ilə təltif edildi.
Xatirəsi
2020-ci ildə rəssam Ülkər Əbülfət tərəfindən portreti çəkilib.
Visente Kalderon stadionu
500px|thumbnail
Stadion Madrid şəhərində yerləşir.Həmçinin La Liqa oyunlarına ev sahibliyi edir.Belə ki, Atletiko Madrid Futbol Klubu öz ev oyunlarında bu stadionun xidmətindən yararlanır.57 minlik azarkeş tutumuna malikdir.1966-cı ildə tikintisi başa çatdırılaraq istifadəyə verilmişdir. 1982-ci il FİFA Dünya Kubokunun bəzi önəmli matçları bu arenada baş tutmuşdur.Stadion klubun unudulmaz prezidentinin şərəfinə adlandırılmışdır.
Cin Amdal
Həyatı
thumbnail|Cin Amdalın evi Amdal 16 noyabr 1922-ci ildə Cənubi Dakota ştatının Flandro şəhərində doğulmuşdur.
Təhsili
O, 1941-ci ilin payızından 1943-cü ilin yazına qədər ştat kollecində təhsil almışdır.
1944-1946-cı illərdə ABŞ ordusunun xüsusi tədris proqramı üzrə fizika və elektronikanı öyrənmişdir.
1946-cı ilin payızında Cənubi Dakota ştat kollecinə qayıdan Cin Amdal iki il sonra fizika mühəndisliyi üzrə bakalavr dərəcəsinə yiyələnir. Amdal Viskonsin-Medison Universitetində nəzəri fizika üzrə diplom işi yazır.
1950-ci ildə o, professorun tapşırığı ilə iki başqa məzunla birlikdə "Hissəciklərin nüvədaxili gücü üç ən sadə nüvə hissəciyi arasında son vəziyyəti əks edə bilərmi?" mövzusunda tədqiqat işi üzərində işləməyə başlayır. 30 gün ərzində Amdal və iki həmkarı iki ən əhəmiyyətli rəqəmi almaq və parametrlərin istənilən ölçüsü üçün ən aşağı energetika səviyyəsini hesablamaq üçün kalkulyatorla və loqarifm xətkeş ilə çalışırlar. Güman edilən nüvədaxili güc müvafiq olaraq nüvə vəziyyətini əks edə bilmirdi. Amdal anlayır ki, qısa hesablamalar üçün daha mükəmməl hesablama qurğuları lazımdır.
Nəticədə o, kompüter hazırlamağa qərar verir. Onun hazırladığı kompüter "VI 3C" (Viskonsin inteqral sinxronlaşdırılmış kompüter) adlandırılır. Onun doktorluq dissertasiyası bu kompüterin layihə və konstruksiyası haqqında hesabat idi. Amdal 1952-ci ilin fevralında Viskonsin-Medison Universitetində nəzəri fizika üzrə fəlsəfə doktoru dərəcəsi alır.
"IBM" şirkətində
1952-ci ilin iyunundan "IBM" şirkətində çalışmağa başlayan görkəmli ixtiraçı əvvəlcə model tədqiqatlarının keçirilməsi və simvolların tanınması üçün maşınların planlaşdırılması üzərində işləyir.
"IBM 701" müdafiə kompüteri üzərində son tamamlanma işləri gedən zaman şirkətin Nyu-York ştatının Poukiops şəhərindəki zavoduna gəlir. "IBM" artıq bu cür 19 maşın satmışdı, bu səbəbdən də daha güclü və müasir bir kompüter yaratmaq istəyirdi. "IBM 701"-in sənaye elektron kompüteri 1952-ci ildə buraxıldı. O, özündə 4000 elektron lampa və 1200 silisium diodu əhatə edən paralel hərəkətin sinxron maşınını təşkil edirdi. "IBM 701"-in mükəmməlləşdirilmiş versiyası 1956-cı ilin yanvarında işə salındı. 1953-cü ilin noyabrında Amdal "IBM 704" kompüterinin əsas layihələndiricisi təyin olunur.
"IBM 704" yüksəksürətli işinə görə fərqlənirdi, onda indeks registrləri istifadə olunmuşdu və məlumatlar üzən vergüllər formasında təqdim edilirdi. Bu maşın ilk kompüterdir ki, onda "FORTRAN" ilk yüksəksəviyyəli proqramlaşdırma dili reallaşdırılıb.
"IBM 704"-dən sonra Amdal növbəti maşının – "IBM 709"-un əsas istehsalçısı olur. Bu maşında ilk dəfə vasitəli ünvanlandırma tətbiq edilmişdi və giriş-çıxış kanalları var idi. "IBM 701" və "704" lampa maşınlarından sonra şirkət "IBM 7090" və "IBM 7094" kompüterlərini buraxır.
Bu maşınlar "704" və "709" kompüterlərinin yarımkeçirici analoqunu təşkil edirdi. Lakin Amdal rəhbərlik ilə fikir ayrılığına görə "IBM" şirkətindən gedir.
Yenidən "IBM"-də
1960-cı ildə Amdal "IBM" firmasının Nyu-York ştatının Yorktaun-Hayt şəhərində yerləşən tədqiqat mərkəzinə qayıdır. Burada eksperimental hesablama maşınları bölməsinin direktoru və "IBM/360" üçüncü nəsil meynfreymlərinin yaradılması üzrə işlərin rəhbəri olur.
1964-cü ilin aprelində "IBM" firması "IBM/360" (System 360) ailəsinin altı modelinin buraxılışını elan etdi. Şirkətin prezidenti Q. Uotson bu hadisəni firmanın tarixində ən əhəmiyyətli hadisə adlandırıb. "IBM/360" maşınlar ailəsi üçüncü nəsil kompüterlərinin yaranmasından xəbər verirdi. Şirkət 30, 40, 50, 60, 62, 70 modellərindən əlavə 19 yeni yaddaş sistemi və 26 giriş-çıxış qurğusunu buraxdı. "IBM/360" ailəsi mikroproqramlaşdırmanın tətbiq olunduğu ilk maşınlar idi.
1960-cı illərin sonuna kimi "IBM" firması ümumilikdə "IBM/360" ailəsinin 20-dən çox modelini buraxdı. Model 85 birinci maşın idi ki, onda giriş sürətinin artımı üçün keş-yaddaş (cache fransız sözü olub, "gizli yer" mənasını ifadə edir) tətbiq edilmişdi. 195 modelində isə ilk dəfə olaraq monolit inteqral sxemlər işlənmişdi. "IBM/360" sistem ailəsi modellərinin yaradılması hesablama texnikasının inkişafına böyük təsir göstərdi. Belə ki, element bazasında bəzi dəyişikliklər edilməklə bu hesablama maşınların struktur və arxitekturasında bir sıra ölkələrdə kompüterlər istehsal olunmağa başlandı.
1965-ci ilin fevralında Amdal "IBM" elmi təşkilatının üzvlüyünə qəbul edilir və ona növbəti 5 il istədiyi layihələrin üzərində işləmək imkanı verilir. Həmçinin o, Perspektiv Kompüter Sistemləri Laboratoriyasının direktoru olur. Lakin 1969-cu ildə Amdalın böyük kompüterlərin yaradılması üzrə strategiyası "IBM" şirkəti tərəfindən qəbul olunmur. O, şirkətdən getməyə qərar verir:
"Mən "IBM"-dən ikinci dəfəyə getdim, çünki mən böyük kompüterlərlə işləmək istəyirdim. Əgər mən "IBM"-də qalsaydım, öz karyeramın istiqamətini dəyişdirməli idim".
"Amdahl Corp."
Amdal 1970-ci ilin oktyabrında "Amdahl Corp." şirkətinin əsasını qoyaraq, "IBM" konnektoruna uyğun meynfreymləri yaratmağa qərar verir. Amdal 1971-ci ilin sonundan böyük səylə "Amdahl 470" ailəsinin ilk hazırlaması üzərində işləməyə başlayır. "Amdahl 470 V/6" ailəsinin ilk maşını 1975-ci ilin ortasında çıxır və dərhal kompüter istehsalçıları və sifarişçiləri arasında böyük uğur qazanır.
Bu, dünyada yüksək məhsuldarlığa (saniyədə 5,4 milyon əməliyyat) malik ilk dördüncü nəsil kompüter idi. "IBM 370/168" maşını ilə müqayisədə bu kompüter 2 dəfə çox məhsuldarlığa və yaddaş həcminə malik idi və 3 dəfə daha az sahəni tuturdu. Ümumilikdə Amdalın firması 1977-ci ilədək 50 kompüter istehsal etdi. Firma "IBM" şirkətinin alıcıları onun meynfreymlərinin rəqiblərinə nisbətən daha ucuz olacağına inandırana qədər uğurla fəaliyyət göstərirdi. Nəticədə, Cin Amdal firma üzərində olan nəzarəti itirdi.
"Trilogy Systems"
Amdal 1980-ci ilin avqustunda "Trilogy Systems" firmasının əsasını qoydu. "Trilogy" firması superkompüterləri layihələndirməli, hazırlamalı və satmalı idi. Həmçinin Amdal qiymət və məhsuldarlığa görə yeni sistem yaratmaq istəyirdi. Gələcək superkompüterin xarakteristikasının yanlış qiymətləndirilməsi ilə bağlı Amdal möhtəşəm planlardan ayrılmalı oldu. 1985-ci ildə "Trilogy"nin "Elxsi" firmasına birləşdirilməsi barədə qərar qəbul olundu. 1987-ci ildən o, "Andor System" firmasında çalışmağa başlayır. 1994-cü ildə firma müflisləşdikdən sonra Cin Amdal üçüncü və sonuncu şirkəti olan "Commercial Data Servers"i (CDS) yaradır.
Şirkət müəyyən alıcı qrupu üçün ucuz meynfreymlər hazırlayır. Bununla da kompüter nəhəngi "IBM"-ə rahat olmağa imkan vermir və onu daim təkmilləşməyə məcbur edir. "CDS" şirkətinin birinci hazırlaması olan "CDS 104" kiçik meynfreymi saniyədə 7 milyon əməliyyat məhsuldarlığa malikdir. Böyük meynfreymlərin layihələndiricisi hazırda da bu sahədə fəaliyyətini davam etdirir.
Rias Qremori
— İçiey İşibumi tərəfindən yazılmış və əsasında anime və manqa adaptasiyaları istehsal olunmuş "High School DxD" ranobe seriyasından personaj. Rias ranobe seriyasının protaqonisti İssey Hyodonun sevdiyi qızdır. O, mələklərin, iblislərin və düşmüş mələklərinin də təhsil aldığı Kuo Akademiyasının tələbəsidir. "High School DxD"-də hadisələr üç fərqli irqin – mələklərin, iblislərin və düşmüş mələklərin müharibə etdiyi dünyada baş verir.
Əl-Gəyda
Əl-Geyda — Yəməndə şəhər. Əl-Məhra mühafəzəsinin inzibati mərkəzi.
Rias Qremori
Yüksək dərəcəli iblis klanı olan Qremori klanının üzvü olan Rias düşmüş mələk Reyner tərəfindən öldürülən İsseyi xilas edir. Növbəti səhər oyanan İssey hər şeyin yuxu olduğunu düşünür, amma Riasın çılpaq vəziyyətdə otağında yatdığını görür. Rias özünün iblis olduğunu, onu iblis kimi yenidən diriltdiyini və onun ustası olduğunu açıqlayır. O, Kuo Akademiyasındakı Okkult Tədqiqat Klubunun başçısıdır. İssey və klubun digər üzvləri müxtəlif təşkilat və qurumlarla əlaqə saxlayırlar. Bəzən iblis təşkilatları onları Reytinq oyunları adlandırılan və klan üzvlərinin şahmat fiqurları rolunda çıxış etdikləri ölüm oyunlarına dəvət edir.
Rias əsasən müsbət rəylər almışdır. Tənqidçilər personajın dizaynını, şəxsiyyətini və İssey ilə münasibətini, eləcə də, cazibədarlığını tərifləmişdirlər. Riasın keçmişi də tənqidçilər tərəfindən bəyənilmiş, lakin bəzi tənqidçilər onun xarakterini maraqsız hesab etmişdirlər. Rias anime və manqa fanatları arasında böyük populyarlıq əldə etmişdir. Personaj müxtəlif personaj siyahılarında və sorğularında peyda olmuşdur. Riasa həsr olunmuş bir çox oyuncaq və videooyunlar buraxılmışdır. Kospleyerlərin tez-tez üstünlük verdiyi personajlardan biridir.
Konsepsiya və yaradılma
Müəllif İçiey İşibumi ranobe seriyasının birinci cildinin son sözündə bildirmişdi ki, Riası deyteraqonist kimi, İsseyi isə protaqonist kimi yaratmışdır. Bəzi personajlar üçün Bibliya, qeyri-bədii kitablar və mifologiyadan istifadə olunmuşdu. Daha sonra müəllif mələklərin, iblislərin və düşmüş mələklərin müharibə etdiyi dünya yaratmışdır və Riasın növünü iblis kimi müəyyən etmişdir. Beşinci cilddə İşibumi əsas personajları "cütləşdirməyi" sevdiyini yazmışdır: Rias və Akeno böyük bacılar, Asiya və Ksenoviya kilsə olan əlaqələri olan qızlar, Qasper və Kaneko gənc lisey tələbələri, İssey və Yuta adi oğlanlardır.
İşibumi Riasın döşləri daxil olmaqla personajların erotik xüsusiyyətləri ilə (xüsusilə ranobe seriyasının növbəti cildlərində) razılaşmış, hətta personajları daha erotik göstərməyi (xüsusilə komediyanın daha üstünlük təşkil etdiyi yan hekayə cildlərində) planlaşdırdığını etiraf etmişdir.
Rias Qremori Yoko Hikasa tərəfindən səsləndirilmişdir.
Hekayə
300px|thumb|left|Riasın "[[High School DxD" animesindən görünüşü.]] Rias Qremori hekayənin əsas qadın protaqonistidir. Reyner tərəfindən öldürülmüş İsseyi o dirildir. Hündür, qırmızı saçlı və şəhvətli bədənə sahib iblisdir. təhsil alır və akademiyanın ən populyar qız tələbəsidir. O həmçinin iblis komandasının toplaşma yeri olan başçısıdır və komandasının Kralıdır. adı ilə tanınır. Qremori ailəsinin mirasçısıdır.
Hekayənin gedişatında Rias İsseyə aşiq olur. Rayzer Feneks Riası nişanlısı etmək istəyəndə Rias İsseyi xilas etmək üçün Reytinq oyunu təşkil edir. Lakin İssey Rayzeri məğlub etdikdən sonra Rias onu öpür və onun evinə köçür. Rias İssey ilə intim münasibətdə olmağı heç ağlının ucundan keçirmir, lakin digər qızların İsseyi ondan oğurlmaq istədiklərini görəndə qanı qaralır. Daha sonra Riasın anası Venelana Riası İssey ilə münasibətlərini inkişaf etdirmək üçün cəsarətləndirir, lakin İsseyi başdan çıxarmağa cəhd edərkən İsseyin onu adı ilə çağırmamasından qanı qaralır. Sonda İssey Riasa sevgisini etiraf edir və prezident titulu əvəzinə onu öz adı ilə çağırır. Rias İsseyin etirafından sonra göz yaşlarına hakim ola bilmir və iki rəsmən cütlük olurlar. Lakin digər qızların da (Akeno, Ksenoviya, Asiya, Koneko, İrina və Reyvel) İsseydən əl çəkmədikləri görünür. Rias İsseyin harem kralı olmaq arzusunu tolerantlıqla qarşılayır, hətta digər şəxslərin İssey ilə görüşməsinə icazə verir.
Onun böyük qardaşı Lusifer Dörd böyük iblisdən biridir. Hər ikisi Bael evindən gələn analarından miras qalan Destruksiya gücünə malikdir. Rias sonda Akeno ilə məşq edərək yeni bitirici hücumda ixtisaslaşır. Daha sonra Qasperin qabiliyyəti haqqında daha çox məlumat əldə etmək üçün Kiba və Azazel ilə birlikdə Rumıniyaya gedir. 16-cı cilddə Rias Sönmüş ulduz adlı yeni hərəkətini göstərir: Rias Destruksiya gücünü ağlasığmaz miqdarda demonik gücün sıxlaşdırılmasına çevirir.
Tənqid
Rias əsasən müsbət rəylər almışdır. Japanator.com saytından Ceff Çuan Rias üçün müsbət rəylər bildirmiş və onun personaj dizaynını (həm paltarlı, həm də paltarsız) bəyənmişdir. O, Riasın səs aktrisasının da çıxışını bəyənmişdir. Active Anime-dən Deyvi Cons Riası "fenomen" hesab etmiş, onu "müəmmalı, seksi, ədəbsiz və nazlı" kimi təsvir etmişdir. O, personajların ingiliscə dublajını və əhatəliyini tərifləmişdir. Sequential Tart-dan Şina Maknil də "High School DxD" animesində Rias da daxil olmaq personajlar dizaynlarının müxtəlifliyini bəyənmişdir.