cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Qafqaz İslam Ordusu
Türk ordusunun çəkilməsi
Azərbaycan torpaqlarında son türk hərbi birliyi olan 15-ci piyada diviziyası komandanı və qərargahı 30 noyabr 1918-ci il tarixində Gəncədən Tiflisə yola düşdü. İstər Gəncədə, istərsə də Azərbaycanın son dayanacağı olan Ağstafa stansiyasında böyük bir izdiham var idi. Ortada heç bir məsul şəxs olmadığı üçün, sərhədin digər tərəfindəki gürcülər də türk əsgərinə böyük çətinliklər yaradırdılar.
Hərbi birliklər, Gəncə və Ağstafa stansiyalarında gedəcəkləri istiqamətə görə qruplaşdırılmışdılar. 5-ci Qafqaz piyada diviziyası Sivasda, 15-ci piyada diviziyası isə Samsunda xidmət edəcəkdi. Azərbaycan və Dağıstanı düşmən işğalından qurtaran və məğlub olmayan qəhrəman 5-ci Qafqaz və 15-ci piyada diviziyaları Batumda ingilislərin təzyiqi ilə qarılaşdılar. Çünki Batum, ingilislər tərəfindən işğal edilmişdi. 17–18 dekabr 1918-ci il tarixində iki İngilis döyüş gəmisi gəldi. 19 dekabrda Batum limanını nəzarətə götürdülər. 24 dekabrda da şəhərə hərbi vali təyin etdilər. Bütün idarə onun nəzarəti altında olmaq şərti ilə, müxtəlif millətlərdən ibarət bir heyət təşkil etdirərək, 27 dekabrda hakimiyyəti ələ aldılar. Müqavilə şərtlərinə uyğun olaraq, türk əsgərinin yüngül və ağır silahları müsadirə edildi, ərzaq, heyvan və digər imkanları müsadirə olundu.
Təbriz Ərk teatrı
Təbriz Ərk teatrı və ya Şiri Xurşid teatrı — İranın Təbriz şəhərində keçmiş teatr. Teatr 1927-ci ildə Təbriz şəhərində açılmış, 1980-ci ildə İslam inqilabından sonra isə dağıdılmışdır.
Tarixi
Bina 1927-ci ildə Qırmızı şir və günəş cəmiyyəti tərəfindən tikilib başa çatır. Binanın memarı dəqiq bilinməsə belə onun Qafqazdan gəldiyi ehtimal olunur, çünki teatrın binası Bakı və Tiflisdəki intibah dövrünün italiyan üslubunu və yüksək dekorativ interyerə malik alman rokoko üslubunu özündə birləşdirib. Teatrın açılışı 1927-ci ilin sentyabr ayında baş tutub. Əsas zalın uzunluğu 30 metr eni isə 10 metr və 800 nəfərlik olub. Zalın ən vacib cəhəti isə mərtəbələr və binanın tavanında olan xüsusi akustikaya görə burada heç bir səs gücləndirici alətlərə ehtiyacın olmamasıdır. Zalın birinci cərgəsində oturan tamaşaçılar musiqini necə eşidirdilərsə sonuncu cərgədə oturanlar da elə eşidirmişlər.
Teatr binası Azərbaycan Milli Hökumətinin qurulmasından sonra əsaslı şəkildə təmir edilmiş, pərdələri və çılçıraqları dəyişdirilmişdir. 1946-cı ilin mart ayında Təbriz Dövlət Teatrı adı ilə Cəlil Məmmədquluzadənin "Anamın kitabı" pyesinin tamaşası ilə fəaliyyətə başlamışdır. 1946-cı ilin dekabrında Azərbaycan Milli Hökumətinin süqutundan sonra Təbriz Dövlət Teatrı dağıdıldı və fəaliyyəti dayandırıldı.
Verxneuralsk
Verxneuralsk — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər. Çelyabinsk vilayətinə daxildir.
Verxniy Ufaley
Verxniy Ufaley — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər, Çelyabinsk vilayətinə daxildir.
Muavr düsturu
Muavr düsturu - kompleks ədədlər üçün ifadə olunan düsturu, iddia edir ki, ixtiyari   üçün olduqda Muavr düsturu aşağıdakı kimi olur:
İsbatı
Muavr düsturunu Eyler düsturu ilə ifadə edib və qüvvət əməllərini  yerini yetirib isbat etmək olar. Burada b — tam ədəddir.
Tətbiqi
Analoji düstur həmçinin kompleks ədədlərin sıfırdan fərqli n-ci köklərinin tapılmasında istifadə olunur: k = 0, 1, …, n—1 olduqda.
Tarix
Bu düstur ilk dəfə XVIII əsrdə yaşamış fransız riyaziyyatçısı Abraham de Muavr tərəfindən kəşf edilmişdir və onun şərəfinə adlandırılmışdır.
314 (ədəd)
Üç yüz on dörd — say sistemində ədədlərdən biridir. Üç yüz on üçdən sonra, üç yüz on beşdən əvvəl gəlir.
Həmçinin bax
300 (number) Nombres 300 à 399
Olqa Bıkovskaya
Olqa Bıkovskaya (d. 11 aprel 1997; Breda, Niderland) — Rusiya əsilli Azərbaycanlı suya tullanan. Olqa Bıkovskaya, 2017-ci ildə baş tutan IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarında 2 qızıl medal qazanıb.
Həyatı
Olqa Bıkovskaya 11 aprel 1997-ci ildə Niderlandın Breda şəhərində anadan olub. 2006-cı ildən idman ilə məşğul olan Olqa Bıkovskayanın şəxsi məşqçisi, Evgeniya Olşevskayadır.
Karyerası
Olqa Bıkovskaya, 2017-ci ildə Azərbaycan bayrağı altında IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarına qatıldı. 10 metr platforma yarışlarında Olqa Bıkovskaya, 275.85 xal toplayaraq 3 idmançı sırasında 1-ci yeri tutdu və yarışların qızıl medalına layiq görüldü. 3 metr tramplin yarışlarında isə o, 223.10 xal toplayaraq 4 idmançı sırasında yenə 1-ci yeri tutdu və IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarının qızıl medalına sahib oldu.
Nystalus maculatus
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Ortit
Ortit — mineral, (Ce, Ca)2(Fe2+, Fe3+, Mg)Al2 [OïOHïSiO4ïSi2O7]
Haqqında
Ortit - monoklinik. Kristalları prizmatik, lövhəcikvari. Aqreqat dənəvər qeyri-düzgün ayrılmalar. Rəngi qonur, qara. Parıltısı qatranı. Sərtliyi 6-dək. Xüsusi çəkisi 3,2-4. Radioaktivdir. Qranitlərdə, qranitli peqmatitlərdə, bəzən qələvi peqmatitlərdə; hidrotermal, qreyzen və başqa yataqlarda məlumdur. Növ müxtəlifliyi: naqatelit, ittriumlu ortit Qurğuşun üsulu ilə mütləq yaşın təyinində istifadə edilir. Sinonim: Allanit, Bodenit.
315 (ədəd)
Üç yüz on beş — say sistemində ədədlərdən biridir. Üç yüz on dörddən sonra, üç yüz on altıdan əvvəl gəlir.
Həmçinin bax
300 (number) Nombres 300 à 399
Myaçin adaları
Myaçin adaları — Kara dənizində yerləşən arxipelaq. İnzibati cəhətdən Rusiyanın Krasnoyarsk diyarı ərazisinə daxildir.
Yerləşməsi
Ada Taymır yarımadası yaxın ərazidə yerləşir. Arxipelaq iki adadan ibarətdir. Adalar arasında məsafə 200 metrdir.
Təsviri
Cənub adası cənubdan şimala 700 m məsafədə uzanır. Eni isə 300 metrdir. Şimal adası isə dairəvi formaya malikdir. Onun diametri isə 200 metrdir. Yüksəklik yoxdur. Cənub adası nadir tundra bitkiləri ilə örtülmüşdür. Adaların ayrılıqda adı yoxdur. Adalar 1933-cü ildə təşkil edilən Qərbi-Taymır hidroqrafik ekspedisiyası tərəfindən Vayqaç gəmisində fəaliyyət göstərmiş Georgi Georgiyeviç Myaçinin şərəfinə adlandırılmışdır. O, 1915-ci ildə qışlama ərazisində olarkən kor bağırsaqdan vəfat etmişdir. Onun qəbri adalardan bir qədər aralıda materikdə yerləşən Vild burnunda yerləşir
Belqradın qapıları
Belqradda 23 ədəd qapı yerləşmişdir.
Yuxarı şəhər qapıları
Kalemegdanda yuxarı şəhərin divarlarında bir çox qapılar vardır.
Xarici şəhər qapıları
Xarici şəhər qapıları olduqları xarici şəhər divarları ilə birlikdə indiki vaxtda dağıntı vəziyyətindədir. Yalnız köhnədən qalma yerləri göstərən lövhələr qalmışdır.
Nystalus
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
316 (ədəd)
Üç yüz on altı — say sistemində ədədlərdən biridir. Üç yüz on beşdən sonra, üç yüz on yeddidən əvvəl gəlir.
Həmçinin bax
300 (number) Nombres 300 à 399 300
Mitihiro Yasuda
Mitihiro Yasuda (d. 20 dekabr 1987) — Yaponiya futbolçusu.
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 7 oyun keçirib, 1 qol vurub.
317 (ədəd)
Üç yüz on yeddi — say sistemində ədədlərdən biridir. Üç yüz on altıdan sonra, üç yüz on səkkizdan əvvəl gəlir.
Hypnelus ruficollis
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Natiq Qasımov (əsgər)
thumbnail thumbnail
Qasımov Natiq —  Qarabağ müharibəsi döyüşçüsü.
Həyatı
Qasımov Natiq Səlim oğlu 1971-ci il yanvarın 2-də Gədəbəy rayonunun Kiçik Qaramurad kəndində anadan olub. 1975-ci ildən ailəlikcə Mingəçevirə köçüblər. Natiq burada səkkizillik məktəbi bitirdikdən sonra qaynaqçı ixtisası üzrə peşə məktəbində təhsil almışdır. Rusiyanın Krasnoyarsk vilayətində Daxili Qoşun hissələrində xidməti başa vurduqdan sonra 1991-ci ildə vətənə qayıtmışdır, elə həmin il də könüllü olaraq cəbhəyə getmişdir.
1992-ci ildə Ağdamın Xramort kəndindəki kilsədən əsir alınmışdır.
2019-cu ildə, Türkiyədə azərbaycanlılar tərəfindən erməni lobbisinə qarşı informasiya mübarizəsi aparmaq məqsədi ilə yaradılan “ASASmedya”, Natiq Qasımovun sağ olması və Ermənistandakı kimya zavodların birində işlədilməsi barədə məlumat yayıb. Bununla yanaşı, Natiq Qasımov barədə məlumat verən şəxsə 1000 dollar, onu Rusiya, İran, Gürcüstan və Türkiyədən təhvil verəcək şəxsə isə 10 000 dollar pul mükafatı təqdim ediləcəyi barədə vəd verib.
Döyüşlərdə iştirakı
Ağdamda Yaqub Rzayevin başçılığı altında «Qarabağ şahinləri» dəstəsində ermənilərə qarşı döyüşmüş, 1992-ci ilin əvvəllərində evlərinə qayıtmışdır.
1992-ci ildə Ağdamın Xramort kəndi yaxınlığında yeddi əsgərimiz alban kilsəsi yerləşən yüksəklik uğrunda ölüm-dirim savaşına qalxırlar. Döyüşdə altı yoldaşı həlak olan Natiq son dərəcə əlverişli strateji mövqedə yerləşən alban məbədində mübarizəni davam etdirir. Təkbaşına 5 gün gecə-gündüz vuruşaraq düşmənləri bu posta yaxın buraxmır.
Xocalı qaçqını, dil-ədəbiyyat müəllimi Cəfərov Cəfər müəllimin dedikləri:
- Bizi, yəni 22 nəfər xocalılını tutub Əsgərana gətirdilər. Bir neçə gün orada qaldıqdan sonra, bir səhər bizi cərgəyə düzdülər. Erməni zabiti mənə yaxınlaşıb dedi ki, səni Qriqoryan kilsəsinə aparıram, kilsənin içərisində döyüşçülər var. Onlar bizə müqavimət göstərirlər. Sən kilsənin içərisinə daxil ol və onlara təslim olmalarını de. Əgər onlar təslim olmasalar sizi və 22 nəfər Xocalı sakinini güllələyəcəyik. Təslim olsalar sizi azad edəcəyik.
Qoydan
Qoydan — Azərbaycan Respublikasının İsmayıllı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Kənd Lahıc turizm zonasında, Girdiman çayının sol sahilində yerləşir. Əhalisi 68 nəfər, 35 kişi, 33 qadındir. Əhali əsasən heyvandarlıq və arıçılıqla məşğul olur. Kənd elektrik enerjisi ilə təmin edilir. Kənddə yeməkxana və çayxana yoxdur. Kəndə yay mövsümündə avtomobillə, qış mövsümündə isə Lahıc qəsəbəsindən sonra 6 km yolu piyada və ya atla getmək olar. İsmayıllı-Lahıc-Şamaxı turist marşrutları kəndin yaxınlığından keçir.
Qalacıq (İsmayıllı)
Qalacıq — Azərbaycan Respublikasının İsmayıllı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Tarixi
Qalacıq İsmayıllı rayonundan 30 km Şimal Qərbdə dağ ətəyində yerləşir. Əhalisi əkinçilik, taxılçılıq, tütünçülük, meyvəçilik və heyvandalıqla məşğul olur. Kənddə orta məktəb, kitabxana, xəstəxana vardır. Qalacıq yaxınlığında çayın sahilində 9-14 əsrlərə aid Qasımxan qalası xarabalıqları mövcuddur. Kənd eyniadlı turizm zonasında yerləşir. «Qasımxan» qalasının qalıqlarını görmək üçün kənddən qalaya qədər olan 8 km məsafənin 5 km-ni avtomobillə, 3 km-ni isə piyada və ya atla getmək olar. Kənd elektrik enerjisi ilə təmin edilir. Kənddə il boyu fəaliyyət göstərən yeməkxana vardır. İsmayıllı-Qalacıq-Qəbələ turist marşrutu kənddən keçir. Kəndə il boyu avtomobillə getmək olar.
Kənd müəyyən tarixi abidələrilə fərqlənir. Bunlardan biri  Qalacıq yaxınlığında Səngər çayının sahilində IX-XIV əsrlərə aid olduğu ehtimal olunan “Qasım xan” qalası, yerli əhali içərisində “Səngər  qalası” adlanan qalanın xarabalıqlarıdır. Qalanın kim tərəfindən tikilməsi məlum deyil. Sadəcə o məlumdur ki, qala müdafiə istehkamı xarakteri daşımışdır. XVIII-ci əsrin sonlarında Şamaxı xanı Mustafa xanla əmisi Qasım xan arasında baş verən ədavət zamanı Qasım xan dağ yolları ilə hal-hazırda xarabalıqları mövcud olan Səngər qalasına gəlmiş və buranı bərpa etdirmişdir. Kəndin yuxarı hissəsində yerləşən və xalq arasında “Pirdavud” adlanan qəbiristanlıq dövlət tərəfindən qorunur.
Əhalisi
Əhalisi ləzgilərdən ibarətdir. Rayonun şimal-qərb istiqaməində sonuncu yaşayış məntəqəsi olan Qalacıq kəndinin əhalisi 1689 nəfərdir ki onunda 818 nəfəri kişi, 871 nəfəri qadındır.Əhali əsasən bağçılıq, bostançılıq, taxılçılıq və heyvandarlıq, xalçaçılıqla məşğul olur.
Nadterek rayonu
Nadtereç rayonu (Çeçen. Теркан кӏошт )  Rusiya Federasiyasının Çeçenistan Respublikasının tərkibindəki inzibati ərazi vahidi və bələdiyyədir (bələdiyyə rayonu).
İnzibati mərkəzi Znamenskoye kəndidir.
Coğrafiya
Rayon Çeçenistan Respublikasının şimal-qərbində yerləşir. Nadterek rayonu şimalda - Çeçenistanın Naurski bölgəsi ilə, cənub-şərqdə - Çeçenistanın Qroznı rayonu ilə, cənub-qərbdə - İnquşetiya Respublikası ilə, qərbdə Şimali Osetiya ilə, şimal-qərbdə Stavropol diyarı ilə həmsərhəddir.
Bölgənin əsas su mənbəyi Terek çayıdır. Terek çayı Nadterek rayonunun şimal sərhədi boyunca qərbdən şərqə, Xəzər dənizinə 160 km şərqdən axır. Rayon Qroznı şəhərindən 25 km şimal-qərbdə və Moskvadan təxminən 1400 km cənubdadır. Sahəsi 45 km (şimal-cənub) və 20 km (qərb-şərq) ölçülür. Onun inzibati mərkəzi Znamenskoye kəndidir. Terek çayı ilə Terek silsiləsi arasındakı dağ düzənliyində yerləşən ərazi çöl bitkiləri və çay düzənliyi boyunca meşə ilə xarakterizə olunur. Çay Qafqaz dağlarında qar əriməsi ilə qidalandığından, yaz daşqınları əhəmiyyətli ola bilir.
Tarixi
Qədim dövrlərdən bəri bu ərazidə müxtəlif çeçen taipalarının nümayəndələri yaşayır. 18-ci əsrdə Çeçenistanda çar qoşunlarının işğalı zamanı Nadtereç çeçenləri ilə çar qoşunları arasında   döyüşlər baş verdi. Çeçenlərin çıxışlarının səbəbi, Pritereçyenin torpaqlarında çeçen yaşayış məntəqələrini məhv edərək çar komandanlığının bu yerlərdə kazak kəndlərini inşa etməsi idi.
Nadterek rayonu 8 mart 1926-cı ildə yaranmışdır. Nadterek rayonu kənd yaşayış məntəqələrinin statusu ilə 12 bələdiyyədənn ibarətdir.
Əhali
2010-cu il Ümumrusiya Əhali Siyahısına görə əhalinin tərkibini çeçenlər 98,38 %, avarlar 0,50%, ruslar 0,20 %, digərləri 0.34 % təşkil edir.
Kənd təsərrüfatı
Bölgənin əsas kənd təsərrüfatı sahəsi bitkiçilikdir. Heyvandarlıq və quşçuluq təsərrüfatları yalnız fərdi yardımçı sahələrdə fermerlər və sakinlər tərəfindən həyata keçirilir.
Sənaye
Nadterek rayonunda sənaye müəssisələri yoxdur. Bəzi sənaye məhsulları, məsələn tikinti materialları: kərpic, dəmir-beton məhsulları, səki plitələri, pəncərə və qapı blokları fərdi sahibkarlar tərəfindən hazırlanır.
Dmitri Sorokin
Dmitri Sorokin (d. 2 yanvar 1992) — Rusiya əsilli Azərbaycanlı suya tullanan. Dmitri Sorokin, 2017-ci ildə baş tutan IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarında 1 gümüş və 2 bürünc medal qazanıb.
Karyerası
Dmitri Sorokin, 2017-ci ildə Azərbaycan bayrağı altında IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarına qatıldı. 3 metr tramplin yarışlarında Dmitri Sorokin, 331.25 xal toplayaraq 6 idmançı sırasında 3-cü yeri tutdu və yarışların bürünc medalına layiq görüldü. 3 metr sinxron tramplin yarışlarında o, Artyom Danilov ilə birgə 297.90 xal toplayaraq 4 idmançı sırasında yenə 3-cü yeri tutdu və IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarının bürünc medalına sahib oldu. 10 metr sinxron platforma yarışlarında isə Dmitri Sorokin, Artyom Danilov ilə birgə 265.11 xal toplayaraq 3 idmançı sırasında 2-ci yeri tutdu və yarışların gümüş medalına layiq görüldü.
318 (ədəd)
Üç yüz on səkkiz — say sistemində ədədlərdən biridir. Üç yüz on yeddidən sonra, üç yüz on doqquzdan əvvəl gəlir.
Asimptot
Asimptot və ya asimpt'ota (ασϋμπτωτος  — uyğun gəlməyən, aid olmayan) — hər hansı bir M əyrisinə mümkün olan qədər yaxınlaşan  hər hansı bir N əyrisi. Başqa cür desək, əgər M nöqtəsi sonsuzluğa yaxınlaşanda bu nöqtə ilə müəyyən bir düz xətt (N) arasındakı məsafə sıfıra yaxınlaşırsa bu düz xətt (N) bu əyrinin (funksiyanın) asimptotudur. Termindən ilk dəfə Apolloniya Perqa tərəfindən istifadə edilməsinə baxmayaraq, daha əvvəl Arximed hiperbola asimptotlarını tədqiq etmişdir.
Maili asimptot
Maili asimptot — ~y=kx+b aşağıdakı limit mövcudluğu şərti ilə olan düz xətt. thumb|left | Maili asimptotun nümunəsi Qeyd: funksiya ən çox iki mail (həmçinin horizontal) asimptotuna malik ola bilər.
Qeyd: əgər heç olmasa iki asimptotdan birinin yuxarı hüdudlar mövcud deyilsə ( və ya \infty bərabərdirsə), onda mail asimptot ( və ya ) anında mövcud deyil.
Şaquli asimptot
Şaquli asimptot — x=a,   şərti ilə olan düz xətt.
Bir qayda olaraq, şaquli asimptotun təyini zamanı iki birtərəfli (sol və sağ) hüdudları tapırlar. Bunun üçün funksiyanın (əyrinin) müxtəlif tərəflərdən şaquli asimptota yaxınlaşmasını təyin edirlər. Məsələn: Qeyd: bu bərabərliklərdə sonsuzluq işarələrinə diqqət yetirin.
Absis oxuna paralel asimptot
Absis oxuna paralel (və ya horizontal) asimptot — ~y = a düz xəttinin limit şərti ilə olan asimptot növüdür.
Maili asimptot — tam hissənin ayrılması
right|Tam hissənin ayrılması yolu ilə funksiyanın qrafikinin maili asimptotunun tapılması Həmçinin maili asimptotu tam hissəni ayırmaq üsulu ilə tapmaq olar. Məsələn:
Bəzi riyazi çevirmələr edib (surəti məxrəcdən ayırmaq), alarıq: yaxınlaşanda, ,   yəni: və ~y=2x+5 tələb olunan asimptotların tənliyidir.
Eldəniz Quliyev
Həyatı
Eldəniz Quliyev 20 aprel 1952-ci ildə Lənkəranda anadan olub. Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunu bitirdikdən sonra (1974), Moskvada Ali rejissorluq və ssenaristlər kursunun ssenari bölməsində təhsil alıb (A. Tarkovski, V. Yejov və O. İoselianinin yaradıcılıq emalatxanası, 1979–1981).
"Mosfilm", M.Qorki adına kinostudiyalarda, Ostankino Televiziya Mərkəzində təcrübə keçib. "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında redaktor, redaksiya kollegiyasının, bədii şurasının, dövlət film qəbulu komissiyasının üzvü (1981–1987), "Debüt" studiyasının baş redaktoru (1987–1992), "Azərkinovideo" İstehsalat birliyinin baş redaktoru (1993–1996), ABA televiziya şirkətinin baş redaktoru (1999) vəzifələrində işləyib.
2006-cı ildə Beynəlxalq Sülh Federasiyası tərəfindən "Sülh səfiri" fəxri adına layiq görülüb.
Rus və Azərbaycan dilində nəşr edilən "Ziyalı-İntelligensiya" qəzetinin təsisçisidir. Hazırda Azərbaycan Ziyalı Hərəkatının sədridir. "Üçatılan", "Tilsimli dairə", "Təpəgöz" (Rolşa Respublikasında tamaşaya qoyulub), "Mürşüd kişi niyə susur?", "İstək" və s. dram əsərləri Azərbaycan teatrlarında tamaşaya qoyulub. "Ağ yuxu" hekayələr toplusu (1985), "Kölgəsiz adam" hekayə və povestlər kitabı (1998), "Rasim Balayev" (1999) kitabı nəşr olunub.
Ozokeritlər
thumb Ozokeritlər - bitumların qrup təsnifatının adı; yağ hissəsi əsasən parafin sıralı (serezinlər) sülb karbohidrogenlərdən təşkil olunmuşdur. Maye yağların və qatran maddələrinin miqdarından asılı olaraq ozokeritlər rəngi açıq sarıdan qarayadək, konsistensiyası yumşaq plastikdən bərk kövrəkə qədər dəyişir. Sınığı qeyri-düzgün, bəzən liflidir. Element tərkibi parafinin tərkibinə yaxındır. Xüsusi çəkisi 0,85–0,97. Ozokeritlər damar və ya lay yataqları şəklində rast gəlinir; növlərinin bir sıra yerli adları var (qumbed, kindebal, borislavit, neftegil, baykerit və b.).
Basmıllar
Basmıllar (Çincə: 拔悉蜜, Basimi, Baximi) köçeri bir Türk boyu VII- VIII yüzillərdə Cungariya hövzəsi (Monqolca: Зүүнгар Züüngar, Çincə: 準噶爾; Zhǔngáěr, Rusca: Джунгария Dzhungariya) (indiki Çin Xalq Respublikasının şimal-qərbində) deyilən bölgədə yaşamışdılar. Basmıllar Şərqi Türk xaqanlığı zamanında çox önəmli rol oynamışdılar, bir dövr xaqanlar bu boydan imiş.
Qədim bir Türk unvanı olan qutluγ (qutluğ), başqa unvanlarla birlikdə sıx-sıx işlənirdi, iduq kut (Basmıl boyunun xaqanın unvanı, sonra Turfannın Uyğur xaqanı), qut Tengri xatunı, Bilge qutı (Uyğur bəylərinə verilen unvan)
Bilgə xaqan Bengü daşı 1. yüzünde (Şərq üzü);
Mahmud Qaşqarlı, Türk dilinin ən əski və dəyərli sözlüklərindən Divân-ı Lügati't-Türkdə;
"Rum ölkəsinə ən yaxın olan boy Beçənəkdir; sonra Qıpçaq, Oğuz, Yemək, Başgırt, Basmıl, Kay (Qayı), Yabaku, Tatar, Kırkız (Qırğız) gəlir. Qırğızlar Çin ölkəsinə yaxındırlar.". Ayrıca "Çomul boyunun özlərindən olduğu çöl xalqı ayrı bir dilə sahibdir, Türkcəni yaxşı bilirlər. Kay, Yabaku, Tatar, Basmıl boyları da belədir. Hər boyun ayrı bir ağzı (ləhcəsi) vardır; bununla bərabər Türk diliini də yaxşı danışırlar. Qırğız, qıpçaq, Oğuz, Tuxsılər, Yağma, Çiğil, Oğrak, Çaruk boylarının öztürkcə olaraq yalnız bir dilləri vardır. Yeməklərlə Başqırdların dilləri bunlara yaxındır. .... Dillərin ən yeğnisi Oğuzların, ən doğrusu da Tuxsi ilə Yağmaların dilidir." şəklində bildirmişdir. şəklində Türk boylarının yerlərini və dillərini tanıtmışdır.
Hypnelus
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Katti Sark
240px|thumbnail|right|"Katti Sark", 2012 -ci il restavrasiyasından sonra
"Katti Sark" — Bu günə qədər də qorunub saxlanılan yeganə və ən məşhur çay kliperlərindən biri. 1869-cu ildə qurulmuşdur. Hal-hazırda Qrinviçdə quru limanında yerləşir.
2007-ci il 21 may tarixində baş vermiş yanğın nəticəsində gəmiyə çox ciddi şəkildə ziyan dəymişdir. Restavrasiyadan sonra təkrar açılışı 2012-ci ildə baş tutmuşdur.
"Katti Sark"ın yaradılması
Kliper Herkules Linton (Hercules Linton) tərəfindən proektləşmiş və 1869-cu il 23 noyabr tarixində ləqəbi "Ağ silindr" olan kapitan Con Cok Uillisin sifarişi ilə Scott&Linton kompaniyası tərəfindən şotland şəhəri Dambartonda (Dumbarton) çaya buraxılmışdır. Kapitana Çindən çay daşınması üçün dünyada ən sürətli kliper lazım idi.
Adının tarixi
"Katti Sark" şotland dilindən tərcümədə "qısa köynək" mənasını verir. Kliperin gələcək sahibi, kapitan Con Uillis şəkilli qalereyalardan birinə girəndə, bataqlıq üzərindən şabaşa uçan qısa gecə köynəyi geyinmiş cavan əcinnənin təsviri olan bir rəsm əsəri görür. Onda o gəmiyə bu əcinnənin adını verməyi qərara alır. Lakin inanclara inanan dənizçiləri (xüsusilə XIX əsrdə) əcinnə adını daşıyan gəmiyə ekipaj kimi yığmaq mümkün olmayacaqdı. Beləliklə, heç bir inanca səbəb olmayan indiki adı seçildi. Amma kliperin burun hissəsində əcinnənin təsviri vardır.
Digər bir versiyaya görə, kapitan Con Uillis kliperi "Dəniz əcinnəsi" ("Sea Witch") adlandırmaq istəyirmiş. Amma sonradan məlum olur ki, bu adda artıq gəmi varmış. Onda o, Robert Bernsün "Tam O’Shanter" poemasının qadın qəhrəmanı olan cavan əcinnənin ləqəbi olan "Cutty-sark" adını seçmişdir.
220px|thumbnail|right|Gəminin burun hissəsində "Tam O' Shanter" poemasında ləqəbi "Katti Sark" olan Nanni Di adlı cavan əcinnə təsvir olunmuşdur.
Məşhurluğunun səbəbi
Kliper o dövrdə Çindən çay daşınmasında istifadə olunmuşdu. Kliperə məşhurluğu 1872-ci ildə "Fermopil" kliperi ilə sürətlə bağlı yarış qazanmışdır. Hər iki kliper 18 iyun tarixində Şanxaydan çıxır. Amma 2 həftədən sonra "Katti Sark" güclü fırtına nəticəsində sükanını itirir və kapitan Moudi gəmidə sükan düzəldilənə qədər gəmini fırtınadan ancaq üzən lövbər sayəsində xilas edə bilir. İş 8 sutka davam etsə də, fırtına hələ bitməmişdi. Bunun nəticəsində "Katti Sark" Londona "Fermopil"dən bir həftə sonra Londona çatmış və bu səyahətə 122 gün vaxt itirmişdir. Buna baxmayaraq, kliper kapitanın sükanı itirsə belə, yarışmanı davam etdirməsi ilə tarixdə qalmışdır.
Kliper tarixinin sonu
Həmin dövrdə kliperlər artıq paroxodlarla əvəz olunmağa başlamışdı. 1895-ci ildə kapitan Uillis kliperi "Fereyra" adlı portuqal şirkətinə satır. Bundan sonra gəmini bir neçə dəfə almış və təmir etmişdilər. Bu cür tendensiya 1922-ci ilə kimi davam etmişdir. Həmin ildə kliperi kapitan Uilfrid Doumen almışdır.
"Katti Sark"ın bugünkü günü
"Katti Sark" dünyada ən uğurlu kliperlərdən biri hesab olunur. 1954-cü ildə kliper Qrinviçin quru limanında əbədi dayanacağını tapdı.
Gəmi turistlər arasında kifayət qədər məşhurdur. Kliper demək olar ki, şəhərin mərkəzində yerləşir. Onun yanında Qrinviç parkı (Greenwich Park), Milli dəniz muzayi (National Maritime Museum) yerləşir.
Kliperin tarixi hətta, viski növlərindən birinə də adının verilməsilə yadda qalmışdır.
Yanğın
2007-ci il 21 may tarixində gəmidə yanğın baş vermişdir. Yanğın bütün gəmini tez bürümüş və nətəcədə gəminin 80% məhv olmuşdur.
Mütəxəssislərin hesablamalarına görə, yanğının dəyəri 10 milyon funt sterlinq olmuşdur. Restavrasiya 5 il davam etmiş və 50 milyon funt sterlinq pul xərclənmişdir. Kliper yenidən turistlər üçün 2012-ci il 25 aprel tarixində açıq olmuşdur.
Colobanthus quitensis
Colobanthus quitensis — Colobanthus cinsinə, Caryophyllaceae fəsiləsinə aid növ. Antarktida florasında iki çiçəkləyən bitkidən biri.
Sinonimi
The Plant List siyahısında olan sinonimlər : thumb|left
Yayılması
Bu bitki əsasən Antarktik yarımadasının şimal-qərbində, Cənubi Şetland adaları, Cənubi Orkney adaları, Argentina və Çilinin cənubunda yayılmışdır. Areal XX əsrin sonlarından XXI əsrin əvvəllərinə kimi beş dəfə artmışdır.
Xüsusiyyəti
Colobanthus quitensis həmişəyaşıl bitkilərdir. Ot bitkilərinə daxil olub yastıqvari formaya malikdir. Xarici görünüş baxımından Yarpaqlı mamırlara bənzəyir. Hündürlüyü yarım sm-dən 5 sm-ə qədərdir. Çiçəkləri kiçik, ağ və sarı ləçəklərə sahibdir.
Zaqatala
Zaqatala — Azərbaycan Respublikasının Zaqatala rayonunun inzibati mərkəzi. 1840-cı ildə şəhər statusu almışdır.
Tarixi
Zaqatala rayonu Azərbaycan Respublikasının şimal-qərbində, Böyük Qafqaz sıra dağlarının cənub yamacları Qanıx-Əyriçay vadisində yerləşir. Cənubdan Gürcüstan Respublikası, şimaldan Dağıstan Respublikası, qərbdən və şərqdən Azərbaycan Respublikasının Balakən və Qax rayonları ilə həmsərhəddir. Mərkəzi Zaqatala şəhəridir. Şəhər dəniz səviyyəsindən 535 metr hündürlükdə Azərbaycan Respublikasının paytaxtı olan Bakı şəhərindən 445 km aralıda, Tala çayının sahilində, Yevlax-Balakən şossesi yolunun üzərində nəhəng İpək yolunun üstündə vaxtı ilə Şərqin ən böyük ticarət mərkəzlərindən (bazarlarından) olan "Əskibazarın" (yer adı tamamilə öyrənilməmişdir) 25–30 km-də Böyük Qafqaz silsiləsinin cənub ətəyində yerləşir. Zaqatala inzibati rayonu 1830-cu ildə təşkil edilmişdir. Zaqatala rayonunun ümumi sahəsi 1348 km-dir. Ərazisi dağlıq və aran hissədən ibarətdir. Rayonun ərazisindən 7 çay axır: Qanıx çay (Alazan), Tala çay, Katex çay, Muxax çay, Bəkməz çay və s. Zaqatala 1840-cı ildən şəhər adlandırılmışdır. 1803-cü ildə Zaqatala qəzası Rusiyanın tərkibinə daxil olmuşdur. Zaqatala sözünün yaranmasına dair (etimologiyaya görə) bir neçə rəvayət vardır. Müasir Zaqatala adı Sakatala (Sak düzü) adını dəyişilmiş formasını təşkil edir. E.ə. VII (7-ci) əsrin əvvəlində Kimmer — Skit dalğaları ilə Ön Asiyaya düşmüş sak tayfaları Albaniyanın ərazisində də məskən salmışlar və bu ərazi kür çayının sağ sahilindən (Kür-Araz qovşağı daxil olmaqla) Qafqaz dağ ətəklərinə qədərki ərazini tuturdu. Zaqatala rayonu da qədim Qafqaz Albaniyasının ayrılmaz hissəsi olmaqla onun qərbində yerləşirdi
thumb|[[Zaqatala qalası]]
Mədəniyyəti
Rayon ərazisində 252 mədəniyyət obyekti (mədəniyyət evi, klub‚ kitabxana, muzey, Tarix Mədəniyyət Qoruğu.Tarixi abidə və s.) var. "Aygün" müstəqil televiziya şirkəti 1993-cü ildən fəaliyyətə başlayıb. Hal-hazırda televiziyada 6 nəfər çalışır. "Aygün" televiziyası təkcə Zaqatala rayonunda deyil, o cümlədən Şəki, Qax və Balakən rayonlarında da yayımlanır.
"Aygün" televiziyasında yayımlanan verilişlərdə vətənpərvərlik, dövlətçilik, milli adət-ənənələrimiz, rayonda, eləcə də bölgədə aparılan tikinti-abadlıq və quruculuq səliqə-sahman işləri, sosial problemlərin həlli istiqamətində görülən işlər üstünlük təşkil edir.
Zaqatala" qəzeti redaksiyası 1923-cü ilin mart ayından fəaliyyətə başlamışdır. İlk əvvəllər "Zaqatala kəndlisi" adlanan qəzet sonralar "Kolxozun səsi", "Bolşevik kolxozu uğrunda", "Qırmızı bayraq" və s. başlıqlarla fəaliyyət göstərmişdir. 1991-ci ilin oktyabr ayından isə "Zaqatala" adı ilə fəaliyyətini davam etdirir. Hal-hazırda "Zaqatala" qəzeti redaksiyasında 5 nəfər çalışır.
"Zaqatala" qəzeti müntəzəm olaraq rayonun ictimai-siyasi həyatında baş verən hadisələri, aparılan abadlıq-təmizlik, yenidənqurma işlərini oxuculara çatdırmağa səy göstərir.
Memarlıq
Böyük Qafqaz dağlarının ətəyində yerləşən Zaqatala ərazisində feodal münasibətləri XVIII əsrin sonlarına kimi saxlanılsa da, o, burada özünü nəsil mənsubiyyətinə əsaslanan xüsusi camaatlıq formasında göstərmişdir. Bununla görə də, sosial-siyasi və məişət şərtləri, həmçinin sərt təbiət şərtləri şəhərin memarlıq xüsusiyyətlərində öz izlərini buraxmışdır. İnşaat materiallarının xüsusiyyətləri də həmçinin Zaqatala şəhərinin memarlıq simasının formalaşmasına ciddi təsir göstərmişdir.
Zaqatala şəhəri və kəndlərində yaşayış binaları bir-birindən əhəmiyyətli dərəcədə uzaqlıqda yerləşməklə əksər hallarda müşahidə qüllələri və ya qala divarları ilə əhatə olunurdu. Bu cür evlər evlər qapalı həyətə malik olmamaqla məişət tikililərindən də məhrum olur, həmçinin, təhlükə yaranacağı halda ev sakinlərinin sığınması üçün müdafiə qülləsinin düz yanında yerləşirdi.
Zaqatalanın yaşayış evlərinin ağır monumentallığa meylli, inşaatda iri kobud daşlar, çaydaşları və kərpiclərin orqanik şəkildə əlaqələndirilməsi ilə xarakterik olan memarlığı ətraf dağların peyzajı ilə orqanik şəkildə uyğunluq təşkil edir. Böyük kölgəli ərazi yarada açıq verandaların arkadaları, xarici pilləkənlərin həcmləri, kərpic hörgülərinin özünəməxsus dekor elementləri, yaşımtıl-boz çaydaşı və qırmızı kərpic hörgünün kirəmit dam örtüyü ilə tamamlanması ətrafdakı yaşıllıqlar fonunda qeyri-adi rəngarəng memarlıq mühiti yaradır.
Zaqatalanın bir və iki mərtəbəli yaşayış evləri üçün xarakterik olan əsas memarlıq elementi, əsas fasadda yerləşən, geniş bir və ya iki yaruslu arkada və ya ikinci mərtəbədə taxta kollonada ilə səhədlənən açıq verandalardır. Yaşayış binalarının inşası zamanı sərt şəkildə cənub və y cənub-şərq istiqamətinin gözlənildiyi digər Azərbaycan rayonlarından fərqli olaraq, Zaqatalada evlər müxtəlif istiqamətə baxır.
Zaqatala evlərinin interyerlərinin həllində rəflərin ümumiyyətlə olmaması, nişlərin (camaxudan) isə nadir hallarda rast gəlinməsi diqqət çəkir. Evlərin interyerində geni və böyük buxarı mühüm yer tutur. Buxarı qazan asılması üçün daha enli hazırlanırdı.
Əhalisi
2009-cu il 15–22 aprel tarixlərində aparılmış rəsmi Ümumazərbaycan əhali siyahıyaalmasına əsasən şəhərdə 19.772 nəfər (9.339 nəfər kişi, 10.433 nəfər qadın) əhali yaşayır.
İqtisadiyyatı
Rayon iqtisadiyyatının əsasını kənd təsərrüfatı təşkil edir. Rayonda taxılçılıq, tütünçülük, meyvəçilik, gülçülük, çayçılıq, bostan və tərəvəz bitkiçiliyi, heyvandarlıq sahələri inkişaf etmişdir. Rayon ərazisinin 55,7 faizinin və ya 75,2 min hektarını kənd təsərrüfatına yararlı torpaqlar təşkil edir.
Rayonda sənaye sektoru, o cümlədən emal sənayesi də kifayət qədər inkişaf etmişdir. 27 sənaye müəssisəsinin 78,1 faizi emal sənayesi ilə məşğul olur. Sənayedə istehsal olunan məhsulun 81,0 faizi qida sənayesinin payına düşür.
Rüstəm bəy Mirzəyev
Rüstəm bəy Mirzə Pənahəli oğlu Mirzəyev — polkovnik, Azərbaycan Demokratik Respublikası dönəmində Bakı şəhərinin polismeystri, repressiya qurbanı.
Zaqatala
İqtisadiyyatı
Zaqatala rayonu zəngin təbii ehtiyatlara malikdir. Rayon turizmin, mebel sənayesinin, tikinti sənayesinin, ovçuluğun, dərman bitkiləri tədarükü və emalı sənayesinin inkişaf etdirilməsi üçün kifayət qədər potensial imkanlara malikdir.
Rüstəm bəy Mirzəyev
Həyatı
Rüstəm bəy Mirzə Pənahəli oğlu 1840-cı ildə Şuşa şəhərində doğulmuşdu. Şəhər məktəbini bitirmişdi. Çar ordusunda xidmət etmişdi.. İbtidai təhsilini atasından almışdı. Sonra qəza məktəbində oxumuşdu. Rüstəm bəy 1918–1920-ci illərdə ADR dönəmində Bakı şəhərinin polismeystri olmuşdu. Polkovnik rütbəsi almışdı.
Zaqatala
İqtisadiyyatı
Ümumi ərazinin 37,8 faizdən çoxunu və 51,0 min hektardan artığını meşə ilə örtülü sahələr təşkil edir. Meşələrdə 4,5–6 milyon kub metr oduncaq ehtiyatı vardır. Mövcud meşələrin 85 faizi dağlıq ərazidə yerləşir, su, torpaqqoruyucu, hava təmizləyici və estetik gözəllik mənbəyi kimi müstəsna əhəmiyyətə malikdir.
319 (ədəd)
Üç yüz on doqquz — say sistemində ədədlərdən biridir. Üç yüz on səkkizdən sonra, üç yüz iyirmidan əvvəl gəlir.
Zaqatala
İqtisadiyyatı
Zaqatala meşələrində qiymətli ağac növlərindən şabalıd, qoz, eldar şamı, ağ şam, palıd, fıstıq, vələs, cökə, dəmirağacı, qarağac və s. ağac növləri vardır ki, bunlardan mebel sənayesində istifadə edilə bilər.
319 (ədəd)
Həmçinin bax
300 (number)
Zaqatala
İqtisadiyyatı
Tikinti materialları sənayesini inkişaf etdirmək üçün rayonda əhəng daşı, qum, gil, çay daşı və s. ehtiyatlara malikdir ki, bu da rayonda asfalt, sement, silikat kərpic, dəmir beton məmulatlarının istehsalını inkişaf etdirməyə imkan verir.
Geriyə zəncirləmə
thumb|Geriyə zəncirləməyə misal Geriyə zəncirləmə– ekspert sistemlərində: mühakimənin doğruluğunun yoxlanılmasına həmin mühakimədən və onun alınmasına kimi istifadə olunan qaydalar yığınından başlayan üsul. Sonra ondan əvvəl gələn mühakimələr zənciri yoxlanır, qaydalar faktlardan ibarət verilənlər bazasında olan informasiyalar ilə tutuşdurulur. Proses aşkar doğru və ya yalan olan mühakimə ilə başa çatır.
Rüstəm bəy Mirzəyev
Vəfatı
Rüstəm bəy Mirzəyev 1904-cü ildə vəfat edib.
Micromonacha lanceolata
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Rüstəm bəy Mirzəyev
Ailəsi
left|thumb|122x122px|Astan bəy Mirzəyev Rüstəm bəy Məlaikə xanım Feyzulla mirzə qızı Qovanlı-Qacarla ailə qurmuşdu. Əliş bəy, Vəliş bəy, Bəhmən bəy, Bəhram bəy adlı oğulları, Südabə xanım, Ziba xanım, Zivər xanım, Mənzər xanım adlı qızları vardı.
Qardaşı Astan bəy Mirzəyev Bayıl həbsxanasının rəisi olmuşdur. Qardaşların hər ikisi Türk Ədəmi Mərkəziyyət Partiyasının ilk üzvülərindən olmuşlar.[1] Gəncə şəhərində Zərrabi məhəlləsində anadan olmuşdur. Qardaşı kimi Yelizavetpol kişi gimnaziyasıda təhsil alımışdır.
Yedəkləmə və düzəltmə
Yedəkləmə və düzəltmə (Backup and recovery ) – verilənlər bazasının idarəolunması sistemlərində: aparat və ya proqram xətası nəticəsində verilənlər bazası yararsız hala düşdükdə, sonuncu əməliyyatın (tranzaksiyanın) bərpasını təmin etmək üçün istifadə olunan strategiyadır. Bu proses verilənlər bazasının sonuncu ehtiyat kopiyasından başlayır. Verilənlər bazasının tranzaksiyalar jurnalı (dəyişikliklər faylı) nəzərdən keçirilir və ora yazılmış hər bir tranzaksiya jurnalda olan sonuncu yoxlama nöqtəsinə (CHECKPOINT) uyğun olaraq bərpa edilir.
Sürəyyə Bəylərbəyova
Sürəyya Bəylərbəyova (tam adı:Sürəyya Səfərəli qızı Bəylərbəyova; d.3 fevral 1897, Bakı — ö.14 mart 1977, Bakı) — tərcüməçi, 1939-cu ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.
Həyatı
S.Bəylərbəyova 1897-ci ildə fevralın 3-də müəllim ailəsində anadan olmuşdur. 5 yaşında ata-anasını itirdiyindən yazıçı S.S.Axundovun köməyi sayəsində dövlət hesabına pansionatda saxlanır. Orada olduğu müddətdə müqəddəs Anna adına Bakı qadın gimnaziyasını qızıl medalla bitirir, 1913–19-cu illərdə Bakıda III şəhər qadın rus-tatar məktəbində müəllimlik edir. 1929-cu ildə Əli Bayramov adına qadınlar klubuna üzv olmuş, burada ictimai əsasla işləmiş, həm də stenoqrafçı kursunda oxumuşdur. 1977-ci ildə martın 14-də vəfat etmişdir.
Zaqatala
İqtisadiyyatı
Ərazinin zəngin təbii landşaftı və toxunulmamış meşə sahələri turizmin inkişafı üçün əlverişli perspektivlər aça bilər. Ərazidə həm respublika vətəndaşlarının, həm də xarici vətəndaşların maraqlı istirahət mənbəyi ola biləcək əvəzsiz təbiət guşələri (Qəbizdərə, Honzoqor dağı, Xalaxı gölü, Moorcay, Malarasa aşırımı və s.) mövcuddur. Zaqafqaziyada təşkil edilmiş ilk qoruq sayılan (1929-cu il) və çox zəngin flora və faunaya malik olan Zaqatala Dövlət Qoruğu (ərazisi 47.4 min ha.) ekoturizm in inkişafı üçün əvəzsizdir.
Rayonun ərazisi mürəkkəb coğrafi relyefə malikdir. Alazan vadisindən başlayaraq 40–50 kilometr məsafədə hündürlük 350 metrdən 3000 metrə qədər yüksəlir. Bu da ərazidə yaşayan heyvanların növ müxtəlifliyinə və onların artıb çoxalmasına əlverişli şərait yaradır. Odur ki, respublikada mövcud olan 340 quş növündən 104-ü, 92 növ məməlidən 42-i rayon ərazisində mövcud arsallar üzrə yayılmışdır. Rayonun bioekoloji xüsusiyyətləri, o cümlədən Zaqatala meşə təsərrüfatının Car, Tala və Muxax meşəçiliklərinin orta və yuxarı meşə qurşaqları, eləcə də yay otlaqlarının bir hissəsi daxil olmaqla 30 min hektar ərazidə özəl ovçuluq təsərrüfatı yaradıla bilər. Bu təsərrüfat həmçinin həmin ərazilərdə geniş yayılmış dərman bitkilərinin tədarükü və emalı ilə də məşğul ola bilər. Dərman bitkilərinin tədarükü və emalı sənayesinin inkişafı üçün rayonun ərazisində 1000-ə qədər bitki növü, o cümlədən 50-ə qədər dərman bitkiləri mövcuddur.
Tadanari Li
(d. 19 dekabr 1985) — Yaponiya futbolçusu.
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 11 oyun keçirib, 2 qol vurub.
Artyom Danilov
Artyom Danilov (d. 14 fevral 1998; Sankt-Peterburq, Rusiya) — Rusiya əsilli Azərbaycanlı suya tullanan. Artyom Danilov, 2017-ci ildə baş tutan IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarında 2 gümüş və 1 bürünc medal qazanıb.
Həyatı
Artyom Danilov 14 fevral 1998-ci ildə Rusiyanın Sankt-Peterburq şəhərində anadan olub. 2006-cı ildən idman ilə məşğul olan Artyom Danilovun şəxsi məşqçisi, Tatyana Menqdendir.
Karyerası
Artyom Danilov, 2017-ci ildə Azərbaycan bayrağı altında IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarına qatıldı. 10 metr platforma yarışlarında Artyom Danilov, 308.70 xal toplayaraq 4 idmançı sırasında 2-ci yeri tutdu və yarışların gümüş medalına layiq görüldü. 3 metr sinxron tramplin yarışlarında o, Dimitri Sorokin ilə birgə 297.90 xal toplayaraq 4 idmançı sırasında yenə 3-cü yeri tutdu və IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarının bürünc medalına sahib oldu. 10 metr sinxron platforma yarışlarında isə Artyom Danilov, Dimitri Sorokin ilə birgə 265.11 xal toplayaraq 3 idmançı sırasında 2-ci yeri tutdu və yarışların gümüş medalına layiq görüldü.
Sısert
Sısert — Rusiyada yerləşən şəhər (1946-cı ilə qədər şəhər tipinin qəsəbəsi), Sverdlovsk vilayətinin Sırset şəhər dairəsinin mərkəzi. 1932-ci ilə qədər Sısertski zavod kimi adlanırdı. Sısert komi-zıryan dilindən hidronimdir, "si" - "tüç", "syort" - "sıx küknar meşəsiylə çay vadisi", yəni "dar meşə vadisiylə çay". Bundan başqa birdənədə izah etmə var, Sısert başqırd dilindən "dumanlı yer" kimi tərcümə edilir. Çay vadisində dumanlar həqiqətən nadir şey deyil.
1879-cu ildə Sısertdə rus yazıçısı Pavel Bajov doğulub.
Tarixi
200px|thumb|right|Sısert zavodunun domen sexi (XIX əsrin sonu) 1680-ci ildə məşhur filiz tanıyanlar qardaşlar Babinlər - Aramil qəsəbəsindən gələnlər - burada dəmir filizini tapdılar. Aramillilər kiçik sobalarda onu əridirdilər. Buna görə bəzi ölkəşünaslar 1680-ci ili Sısertin əsası qoyulan vaxt bilirlər, ancaq rəsmi əsas qoyulan tarix zavodun tikintiyə başlayan ili qalır. Yarım əsr sonra filizin aramillilər ilə istifadə haqqında xəbər Vilyam de Gennina çatır, o Ural dağlıq zavodların müdiriidir. Gennin aramillilərə dəmiri icazəsiz əritməyi qadağan etdir. Beləliklə de Gennin - Yekaterinburqun banilərindən biri - Sırset zavodunun tikinti yerinin seçimində iştirak etdi. Zavodun tikintisinə 1732-ci ildə başladılar.
Sırset zavodu tez tikilmişdi, və 1733-cü ilin avqustunda orada birinci dəmiri əritdilər. Hərçənd zavodda yaxşı texnikanı qoydular, zavod tez ödənmədi. Hətta işin başlanğıcından sonra 19 il sonra zavod cəmi 35 min pudluq çuqun ildə istehsal edirdi.
1759-cu ildə Sırset zavodu Aleksey Fyodoroviç Turçaninova keçir.
1774-cü ilin fevralında - Kəndli müharibəsi vaxtında - Sırset zavodunun divarlarının yanına Yemelyan Puqaçovun tərəfdarlarının böyük dəstəsi yaxınlaşdı. Puqaçov gözləyirdi ki, asanlıqla zavodla sahib olacaq, amma o gözlənilmədən müqavimətlə rastlaşdı. Əhəmiyyətli itkiləri aparıb, dəstə geri çəkilməkə məcbur idi.
Belə nəticə Puqaçovun dəstəsinə təşkil etmədi. Bir neçə həftə sonra üsyançılar Sısertə yenidən yaxınlaşdılar. Onlar Karaulnaya (indi Bessonova ) dağında yaxşı mövqeyi tutdular, topları qurdular, zavoda və qəsəbəyə atəş açdılar. Atəşdən sonra onlar hücuma getdilər. Üsyançılar uğura bel bağlayırdılar, amma nəzərə almadılar ki, o vaxta zavodçılar bərkitməni almışdılar. Yardıma Sısert sakinlərinə leytenant Tomilov başçılığı ilə hərbiləri gəldilər. Puqaçovun tərəfdarları, müqavimətlərə dözməyib, yenidən çəkildilər.
Amma növbəti səhərə, 17 fevralda, artıq üçüncü dəfəyə qiyamçılar hücumu etdilər, amma uzun müddətli, inadkar döyüşdən sonra sındırılmışdılar, bu dəfə sondur.
Aleksey Fyodoroviç Turçaninov 21 mart 1787-ci il öldü. Varislərin arasında əmlakın bölməsi başlandı. Varislər zavodun inkişafına vasitələri qoymağa dayandılar. Buna görə məhsuldarlıq bir neçə dəfə azaldı.
Zavodda yenidən qurma başlandı. Zavodda misin əritməsi qurtarılmışdı. Bütün diqqət çuqunun istehsalına ayrılmağa başladı, hansı ki, dəmirqayırma dəmirə işlənirdi. Su təkəriylə hərəkətə gətirilən yeni yayma qaməti qurulmuşdu odun sobaları tikilmişdilər. Yeni güclərin sayəsində zavod o qədər çuqun istehsal etməyə başladı ki, hətta o yenidən emal etməyi çatdırmırdı. Nəticədə Sısertdən 9 verstdə 1849-cu ildə Yuxarı-Sırset sexini tikdilər. Burada 7 dəmirqayırma kürədə zolaqlanmış dəmiri qayırmağa başladılar.
Vətəndaş müharibəsindən (1917 — 1922/1923) sonra Sırset zavodu pis vəziyyətdə idi. Zavod işləmirdi, avadanlıq yararsızlığa gəlmiş idi və ya köhnə idi. Təmirə pul çatmırdı. Yalnız mexaniki sexlər işi davam edirdi. Onların əsasında 1932-ci ildə yeni avadanlıq qurulmuşdu, tökmə sexinin binası tikilmişdi. Burada xarici markaların traktorları üçün ehtiyat hissələrinin istehsalını qaydaya saldılar. Sonra Sırset metallurgiya zavodu maşınqayırmaların dərəcəsinə keçdi. O ayaqqabı fabrikləri üçün mətbəə maşınlarını və dəzgahları hazırlayırdı.
Böyük Yerli müharibəyə Sırset zavodu əsasında yeni müəssisəni yaratmağa qərar verilmişdi – indiki Uralqidromaş. Yeni müəssisə hidroturbinləri və nasosları buraxmağa başladı, hansılar ki, hətta xarici ölkələrə gətirilirdilər. Bizim günlərdə şəhərin bu ən böyük, şəhər yaradan müəssisəsidir. Bu Rusiyada tək böyük ox və mərkəzdənqaçan nasosların təchizatçısıdır.
Talkov kamen gölü
right|thumb|Talkov kamen Bu yerdə XIX əsrin sonunda keçmiş Sırset dağlıq dairəsinin metallurgiya zavodları üçün talk şistin çıxartması əl ilə aparılırdı, çünki o odadavamlı material kimi xidmət edirdi. Talk mədənin yerində 1905-ci ildə dərin karxana yarandı, hansı ki, sonra qrunt sularıyla tamamilə doldu, nədən insanlar burada çıxartmadan talk imtina etməyə məcbur olmuşdular. Özü çarhovuzu belə yarandı.
Talkov kamen gölü Sısert çay hövzəsinə aiddir və yanlış çoxbucaqlının formasına malikdir, ən böyük uzunluq 60-70 metr təşkil edir, dərinlik 32 metr. Gölün yaşılaçalar-ağ sahilləri kifayət qədər sərttilər, bəzən hətta şaqulidilər, çatan hündürlüklər 20-30 metr, praktik olaraq bitkisiz. Sahillərin yuxarı hissələri nadir şam meşəsiylə örtülmüşdür. Yaşılaçalar talyın çalarları günəş işığından asılı olaraq dəyişilir: parlaq günəş vaxtı gündüz çıxıntılar parlaq tökülür, gölün yaşıl-boz sularında əks edərək, tutqun gündə və ya günəşin girməsindən sonra talk əvvəlcə tünd yaşıl olur, və sonra tamamilə qara, anlaşılmaz və yayğın xülasələrlə əks edərək.
Əhatə edən meşələrlə Talkov kamen təbiətin abidəsiylə elan edilmişdir. Onun yanında 2008-ci ildə Uralda birinci aeroxizəklər və kvadrosikllər üçün yol açılmışdı, hansı ki, təbii parkın maraqlı sahələriylə tanış edir. Buna görə göl Yekaterinburqun və başqa sahələrin sakinləriçin çox məşhurdur.
Sırset ölkəşünaslıq muzeyi
Sırset ölkəşünaslıq muzeyi şəhərin tarixi hissəsində yerləşir. O Sırset dağlıq dairəsinin əsas ofisinin binasındadır, hansı ki, 1779-cu ildə A.F.Turçaninovun sahibinin təşəbbüsü ilə tikilmişdir, nəyə binada yadda qalan lövhələr şahidlik edir.
O 1969-cu ildə açılmışdır. Muzeyin ekspozisiyası indiyə qədər onun əsasının başlanğıcından Sısertin tarixini əks etdirir. Muzeydə beş nümayiş zalı var, hansılardan ki, hər biri tarixin müəyyən dövrünü əks etdirir.
Ekspozisiyada Sırset dəmir emal edən zavodunun məmulatları var: toplar və nüvələr, hansılar ki, 1812-ci ildə Yerli müharibə vaxtı rus ordusuna gətirilirdilər, Sırset zavodlarının damğasıyla metalın bülöv daşı — "Vağ quşu", Yemelyan Puqaçovun qoşunundan zavodun müdafiəsi üçün Sırset dəmirçiləri tərəfindən istehsal edilmiş at döyüşçüsü üçün dəmir geyim lövbərlər, çəki daşları və bir çox başqa şeylər.
Həmçinin musiqi alətlərinin kolleksiyası var, hansıların ki, "MULLER-DRESDEN" firmasının fisqarmoniyası, "Zimmermann" firmasının şarmankası.
Muzeydə ziyarətçilər şəhər yaradan "Uralqidromaş" müəssisənin istehsalıyla tanış olurlar, "Mramorqaz" MMC-nın məmulatlarıyla və bədii farforun Sırset zavodunun əsərləriylə.
Simeonun və Annanın kilsəsi
Kilsəni 17 iyun 1773-cü ildə tikməyə başladılar. 1774-cü ildə, Puqaçovun adamlarının Sırset zavoduna hücumündən sonra iş qurtarılmışdı.
Simeonun və Annanın kilsəsinin tikintisi yalnız 1777-ci ildə yeniləndi və 1788-ci ilə qədər davam edilirdi.
Simeonun və Annanın kilsəsi gəlişində kilsələr var idi: Nikolskaya - zavod yaxınlığında, Bessonovda dağında. Bu kilsə Turçaninov ilə tikilməmişdi, 1786-cı ildə kilsə puluna kilsə başçısı Timiryazev tərəfindən tikilmişdi. Preobrajenskaya - zavodun içində. Voznesenskaya - Turçaninov ilə 1802-ci ildə tikilmişdi. Bu kilsə 1854-cü ildə İlyinski zavoduna keçirdilmişdi.
Pavel Petroviç Bajovun ev-muzeyi
Bajovların malikanəsindən ikimərtəbəli fligel və həyət tikintiləri qalıb: hamam, anbar, qayıq. 1982-ci ildə fligel və malikanə bərpa edilmişdilər, və Bajovun muzeyi açılmışdı. Muzeyin ekspozisiyası Bajovun ailəsinin məişətini göstərir. Malikanə Bajovun atasına aid idi. O zaman, nə vaxt ki, Bajov doğuldu, malikanə daha böyük idi, indidən, nəticədə onu iki hissəyə bölmüşdülər. Böyük ev idi və onun altı pəncərəsi var idi, və onda otaqların yetərli miqdarı idi. İndiki muzey fligeldədir. O Bajovun evini təqdim edir. 1897-ci ildə böyük ev yandı. Yanğın söndürən komissiyasının nəticəsi üzrə, - sobaların dalınca baxmamaqa görə ev yanıb. Böyük evi bərpa etmək vasitələr deyildi, ailə fligeldə yerləşdi. Tezliklə Bajovun atası öldü, və fligeldə ancaq ana yaşayırdı. Bajov ona tətillərə gəlirdi. 1906-cı ildə, nə vaxt ki, o Yekaterinburqda işə düzəldi, özünə ananı götürdü, və malikanəni satdı. 1979-cu ilə qədər bu malikanə şəxsi mülkdə idi. Bu vaxt ərzində burada çox sahib dəyişdi, amma onun sayəsində ki, burada heç nə yenidən tikilməmişdi, həyət tikintiləri nəzərdə tutulur, 1979-cu ildə burada Bajovun muzeyini açmağa qərar verilmişdi. Fligeli bərpa etdilər, və böyük evi artıq bərpa etmək bacarmadılar, çünki yanaşı malikanənin qonşu-sahibləri onu satmaq imtina etdilər.
Bessonova dağı
Sısertdə Bessonova dağı var (başka adları Besyonovka və Karaulnaya). Bessonova dağında böyük pravoslav xaçı var. O dağın zirvəsində durur, onu şəhərin müxtəlif yerlərindən görmək olar. Xaç 2001-ci ildə yayda qurulmuşdu. Bu Rusiyada ən böyük xaçlardan biridir. Onun hündürlüyü 12 metrdir və çəkisi 23 tondır.
Sısert çayı
Sısert çayı İsetin sağ qoludur. Öz başlanğıcını Sverdlovsk və Çelyabinsk vilayətlərinin sərhəddinin kəsişdiyi yerdəki kiçik Sısertskoye gölündən götürür. Çayın uzunluğu 76 km., hövzəsinin sahəsi 1200 km²-dir. Sısert çayının mənbələri Sırset massivinin qranitlərində qoyulmuşdur, və orta və aşağı hissələr – yağıntı cinslərinin arasında. Yerlərlə yüksək mənzərəli sahilləri yaradaraq burada porfiritlər, şistlərlər, mərmər və kristall əhəngdaşılar üzə çıxırlar. Qranitoqneysamiylə və qranitlərin çayın orta hissəsində rast gəlirlər.
İqtisadiyyatı
Sısertdə elektrotexnika zavodu, ağac emal edən zavodu, boru kəmərlərinin elementlərinin zavodu və bədii farforun zavodu var.
Sısert rayonunda dənli bitkilər (buğda, arpa, yulaf, çovdar, qarabaşaq), tərəvəz bitkiləri (turp, qırmızı turp, yunan qabağı, xiyar), kartof becərilir. Heyvandarlıq (iri buynuzlu mal-qara) və quşçuluq inkişaf etmişdir.
Sısertdə qranit, eləcə də əhəngdaşı, mərmər, rodonit, xrom, gil, qum yataqları var.
Geridönmələrlə izləmə
Geridönmələrlə izləmə (Backtracking)– ekspert sistemlərində: məsələnin cavabını tapmaq üçün proqramın bütün mümkün alternativ yolları yoxlamasından ibarət həll üsulu. Bu alternativlərə bir ağacın budaqları kimi baxmaq olar: proqram bir budaq boyunca axıradək “gedir” və əgər həll tapılmırsa, geriyə qayıdır və axtarışı başqa budaqda davam etdirir.