cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sarıxanlı (Vedibasar)
Əhalisi
Kənddə 1873-cü ildə 288 nəfər, 1886-cı ildə 338 nəfər, 1897-ci ildə 358 nəfər, 1904-cü ildə 160 nəfər, 1914-cü ildə 176 nəfər, 1916-cı ildə 204 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1918-ci ilin yazında kəndin sakinlərini tam surətdə ermənilər tərəfindən qovmuşdur. Həmin vaxtdan kənd xarabalığa çevrilmişdir. İndi xaraba kənddir.
Geomühəndislik
thumb|250px|right|1979-2007-ci illər arasında Şimal Buzlu Okeanında buz həcmlərinin əhəmiyyətli dərəcədə azalması Geomühəndislik   —  arzuolunmaz iqlim dəyişikliyinə qarşı mübarizə aparmaq və planetin əksər hissəsində ən rahat yaşayış şəraitini və iqtisadi fəaliyyəti əldə etmək üçün Yer kürəsinin yerli bölgəsində və ya bütün planetdə iqlim şəraitinin aktiv şəkildə dəyişdirilməsinə yönəlmiş tədbirlər və təsirlər məcmusudur.
2013-cü ildə BMT-nin rəsmi orqanı olan İqlim Dəyişikliyi üzrə Hökumətlərarası Panel qlobal istiləşmə problemini həll etmək üçün geomühəndislik üsullarından istifadəni nəzərdən keçirmişdir.
Konsepsiya
Geomühəndislik konsepsiyasının formalaşmasının əsas motivi 1970-ci illərdən bəri bəzi alimlər tərəfindən qlobal istiləşmə və istixana qazlarının genişmiqyaslı emissiyaları ilə əlaqəli əsas iqlim dəyişikliklərinə fəal şəkildə qarşı çıxmaq ehtiyacı idi. Konsepsiyanın tərəfdarlarının əsas arqumenti son illərdə sürətlə artan iqlim dəyişikliyidir. O artıq böyük iqtisadi ziyan vurur və sonradan bəşəriyyətin ölümünə səbəb ola bilər. Bununla belə, geomühəndislik ideyasını dəstəkləyən bir çox elm adamı iddia edir ki, hətta zərərli maddələrin atmosferə atılmasının ciddi şəkildə azalması və qeyri-qalıq enerji mənbələrinə keçid də mövcud iqlim dəyişikliyi proseslərinə nəzərəçarpacaq təsir göstərməyəcək.
Geomühəndislik müxtəlif fənlərdən bilikləri birləşdirən kompleks bir tədqiqatdır, məsələn:
elmi (atmosfer kimyası, ekologiya, meteorologiya, botanika və s.)
mühəndislik (aerokosmik mühəndislik, gəmiqayırma, ballistika və s.)
idarəetmə (risklərin idarə edilməsi, əməliyyat tədqiqatı).
Təklif olunan layihələr
Hal-hazırda bir çox müxtəlif geomühəndislik layihələri var, onların əksəriyyətini aşağıdakı alt qruplara bölmək olar:
Günəş şualanmasının idarə edilməsi
Günəş şualanmasının idarə edilməsi ilə bağlı layihələr Yerə çatan günəş radiasiyasının miqdarını azaltmaq yollarını axtarmağa yönəlib. Lakin bu zaman atmosferdə karbon qazının miqdarı azalmır. Bu kateqoriyadakı layihələr :
İstixana qazlarının konsentrasiyalarının azaldılması
İstixana qazlarının azaldılması layihələri ya istixana qazlarını atmosferdən birbaşa çıxarmaq, ya da onların təbii şəkildə çıxarılmasını asanlaşdıran prosesləri inkişaf etdirmək məqsədi daşıyır (məsələn, həddindən artıq karbon və karbon tərkibli maddələrin çıxarılması). Bu layihələrə aşağıdakılar daxildir:
Arktika geomühəndisliyi
Arktikada buz əriməsinin sürətini azaltmağa yönəlmiş bir sıra layihələr də mövcuddur. Bir çox elm adamları bu problemi şimal yarımkürəsinin iqliminin formalaşmasında Arktika buzunun müstəsna əhəmiyyətli roluna görə ən ciddi və təcili aktiv müdaxilə tələb edən problem kimi xarakterizə edirlər. Arktika buzları günəş radiasiyasını əks etdirən böyük bir "güzgü" rolunu oynayır və həmçinin böyük miqdarda metan, istixana qazı saxlayır. Arktik geomühəndislik layihələri planlaşdırılır:
Mümkün risklər və tənqidlər
Tərəfdarlarla yanaşı, geomühəndisliyin də çoxlu rəqibləri var. Geomühəndisliyə qarşı arqumentlər aşağıdakılardır:
Dünya ölkələrində insan haqlarının vəziyyəti ilə bağlı hesabatlar
Dünya ölkələrində insan haqlarının vəziyyəti ilə bağlı hesabatlar — ABŞ Dövlət Departamentindən Konqresə dünyanın qalan ölkələrində insan haqlarının vəziyyəti ilə bağlı illik hesabatlar. Dövlət Departamentinin Demokratiya, İnsan Haqları və Əmək Bürosu tərəfindən hazırlanmışdır. Ölkə hesabatları bir-biri ilə müqayisə edilmir. Рesabatlar 1977-ci ildən nəşr olunur.
Geomühəndislik
Səmərəlilik
Nəzəri etibarlılığa baxmayaraq, praktiki icrada bəzi layihələr səmərəsiz ola bilər. Məsələn, okean dəmir ionları ilə doyduqda, karbon qazının həcmində azalma dərəcəsi gözləniləndən az ola bilər, çünki fotosintezin intensivləşməsi ilə ölü planktonun həcmi də artacaqdır.
Dünya ölkələrində insan haqlarının vəziyyəti ilə bağlı hesabatlar
Rusiya Xarici İşlər Nazirliyi 2020-ci il hesabatına cavab olaraq bildirib ki, “müxtəlif dövlətlərdə insan hüquqlarının vəziyyətini qiymətləndirmək baxımından Amerika Birləşmiş Ştatlarının təlimatları ikili standartlarla doymuşdur, bu dövlətlər strateji planlara əməl edib-etməməsindən asılı olaraq çox kinli şəkildə yaxşı və pisə bölünür.”. Çeçenistanın rəhbəri Ramzan Kadırov 2012-ci ildə hesabatı şərh edərkən bildirmişdi ki, “Çeçenistanda hər yerdən daha çox insan hüquqlarına hörmət edilir”. Rusiya daha əvvəl onunla bağlıilə bağlı hesabatları tənqid etmişdir.
Geomühəndislik
Layihələrin qeyri-müəyyənliyi
Planetin istiliyinə nəzarət etməyi hədəfləyən, lakin atmosferdəki karbon qazının miqdarını azaltmayan texnologiyalar okeanların turşulaşması kimi digər proseslərə də səbəb ola bilər.
Dünya ölkələrində insan haqlarının vəziyyəti ilə bağlı hesabatlar
Çin Xalq Respublikasının Dövlət Şurası, 2020-ci ilə qədər Amerikanın iyirmi ikinci ildirki hesabatlarına özünün ABŞ İnsan Hüquqları Hesabatı ilə cavab vermişdir.
Geomühəndislik
Nəzarət və proqnozlaşdırma problemləri
Geomühəndislik layihələri ilə bağlı müzakirələrin bir çox iştirakçıları müəyyən vasitələrin istifadəsinin məcmu effektinin tam başa düşülməməsi və başa düşülməməsindən narahat olduqlarını bildirirlər. Proseslərin axını səmərəsiz, qeyri-sabit ola bilər və ya əksinə, ekoloji vəziyyətin pisləşməsinə səbəb ola bilər. Hazırda iqlimin və ekoloji mühitin modelləşdirilməsi üçün uzunmüddətli perspektivdə müxtəlif proseslərin təsirini nəzərə ala biləcək etibarlı və nisbətən dəqiq üsullar mövcud deyil.
Dünya ölkələrində insan haqlarının vəziyyəti ilə bağlı hesabatlar
Həmçinin, 2012-ci ildəki hesabatlar Venesuela və Şimali Koreya tərəfindən rəsmi tənqidlərə məruz qalmışdır. Bundan əvvəl Slovakiya, Bolqarıstan, Misir, Kuba, Kolumbiya, Ekvador, Liberiya, Efiopiya, Şri-Lanka, Sudan, İran, Vyetnam da onlara qarşı tənqidi münasibəti qeyd etmişdir.
Zahir Vəlişov
Zahir Arif oğlu Vəlişov (17 fevral 1983; Beyləqan rayonu, Azərbaycan SSR — 29 sentyabr 2020; Füzuli rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin çavuşu, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Zahir Vəlişov 1983-cü il fevralın 17-də Beyləqan rayonunun Kəbirli kəndində anadan olub. Ailəli idi. Xatirə adında qızı və Arif adında oğlu yadigar qaldı.
Hərbi xidməti
Azərbaycan Ordusunun çavuşu olan Zahir Vəlişov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Füzulinin azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Zahir Vəlişov sentyabrın 29-da Füzuli döyüşləri zamanı şəhid olub. Beyləqan rayonunun Kəbirli kəndində dəfn olunub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Zahir Vəlişov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Zahir Vəlişov ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
La-Tur-dü-Pen (rayon)
La-Tur-dü-Pen  — Fransanın Ron-Alp regionun rayonlarından biri. Departamenti — İzer. Suprefektura — La-Tur-dyu-Pen. Rayon əhalisi 2006-cı ildə 212 987 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 144 nəf / km². Rayon sahəsi — 1479 km².
Mikoyan MiQ-35
Mikoyan MiQ-35 (, NATO kod adı: Fulcrum-F) — Mikoyan tərəfindən dizayn edilmiş rus çoxməqsədlı qırıcı təyyarə. MiG-29 təyyarələrinin daha da inkişaf etdirilmiş versiyasıdır. Bu təyyarələrin Qərbli rəqibləri Rafale və EF-2000 hesab olunur. Bu təyyarələrin radarlardan qaçmaq imkanı yoxdur. İlk dəfə olaraq 2007-ci ildə Aeo India 2007 sərgisində nümayiş etdirilmişdir. Yeni məlumat sistemi, radar sistemi, nişanalma sistemi və əlavə bir sıra müasir cihazlar ilə təchiz edilmiş olan hərbi təyyarədir. Vahidinin qiyməti təxminən 40 milyon ABŞ dollarıdır. Satış üçün iki versiyası təklif olunur: MiG-35 (təkoturacaqlı) və MiG-35D (cütoturacaqlı). Silahları isə aşağıdakılardır:
1. Hava-hava tipli Raketlər: R-73, R-77
2. Hava-yer tipli Raketlər: Kh-25, Kh-29, Kh-38
3. Gəmiyə qarşı Raketlər: Kh-31
4. Bombalar: KAB-500L, KAB-500KR
thumb|Kh-25
MiQ-35 “4++” nəslinə aiddir.
MiQ-29 yüngül qırıcısının ən son modifikasiyası olan bu təyyarə zahirən MiQ-29K/KUB və MiQ-29M/M2 təyyarələrinə bənzəsə də, quyruqdakı və qatlanan qanadları yoxdur.
Təyyarə “Klimov” SC-də istehsal olunmuş RD-33MK mühərrikləri ilə təchiz olunub. MiQ-35 təyyarəsinin ön şassisinin altında optik-elektron konteyner də var.
Həmçinin Rusiya Hava-Kosmik Qüvvələrindəki (HKQ) bütün yüngül qırıcıların MiQ-35 ilə əvəzlənməsi planlaşdırılır.
“MiG” korporasiyasının baş direktoru İlya Tarasenkonun dediyinə görə, HKQ-yə ilk MiQ-35 qırıcıları 2018-ci ildə veriləcək.
Ən müasir silahlarla və texnika ilə təchiz edilmiş MiQ-35 təyyarəsi eyni anda 30-dək hədəfi “müşayiət” edə bilir, 10 hədəfi eyni anda vurur. Üstəlik, bu təyyarə çox yüksək intensivliyə malik münaqişə arealında özünü “rahat” hiss edir.
Hazırlıqsız aerodromlardan da səmaya qalxa bilən qırıcının bütün idarəetmə sistemləri 4 ehtiyat variantına malik olduğundan həddən artıq etibarlı və keyfiyyətlidir.
Tam bir aviasiya kompleksi sayılan MiQ-35 dünyanın 50 ölkəsinin hərbi-hava qüvvvələrinə unifikasiya edilərək uyğunlaşdırılıb ki, bu da qırıcının satıcılıq və rəqabət qabiliyyətini xeyli artırıb.
Təyyarə iki variantdadır:
MİQ-35 yüngül qırıcısı ən son göyərtə avadanlığı və perspektiv silahlarla təchiz olunduğundan çox geniş spektrdə tapşırıqları yerinə yetirə bilir. Həmin tapşırıqlar arasında havada üstünlüyün əldə olunması; rəqibin 4-cü və 5-ci nəsil qırıcılarına qarşı effektiv müqavimət; mövcud hava hücumundan müdafiə sistemlərinin sıradan çıxarılması və məhv edilməsi; istənilən hava şəraitində düşmənin hava hücumundan müdafiə sistemlərinin fəaliyyət zonasına daxil olmadan yerüstü və sudakı hədəflərin uzaqdan məhv edilməsi; optik-elektron və radiotexniki vasitələrdən yararlanmaqla hava kəşfiyyatının aparılması; avia qruplaşmasının idarəolunması məqsədli hava məntəqəsi-qərargahı funksiyasının yerinə yetirilməsi və s. var.
Qırıcı təyyarə mövcud “hava-hava” və “hava-yer” tipli raketlərlə yanaşı, düşmənin hava hücumundan müdafiə qüvvələrinin fəaliyyət zonasına daxil olmadan hədəfləri vurmağa imkan verən raketlərlə təchiz olunub.
La-Fleş (rayon)
La-Fleş   — Fransanın Luara torpağı regionun rayonlarından biri. Departamenti — Sarta. Suprefektura — La-Fleş. Rayon əhalisi 2006-cı ildə 147 185 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 93 nəf / km². Rayon sahəsi — 1588 km².
Mikoyan MiQ-35
2000-ci ildə hazırlanmağa başlanmış MiQ-35 yüngül qırıcısının ilk sınaqları 2007-ci ilin yanvarında keçirilib
“MiQ-35” təyyarələri “hava-hava” tipli “R-73”, “R-77”, “R-27” raketləri, “hava-yer” tipli “X-25”, “X-29”, “X-38” raketləri, gəmiyə qarşı “X-31” raketləri və “KAB-500L”, “KAB-500KR” bombaları ilə silahlana bilirlər.
Bismut oksid (V)
Bismut oksid (V) Bi2O5 formullu bismut pentaoksid – bismut metalı və oksigenin binar qeyri- üzvi birləşməsidir. Suda həll olmur.
Alınması
Qələvi mühitdə bismut oksidin xlorla oksidləşməsi ilə Qələvi məhlulda bismut oksidi suspenziyasının elektrolizi ilə Bi2O3+ H2O □(→┬KOH ) Bi2O5↓ +2H2↑
Fiziki xassələri
Bismut oksidi(V) qəhvəyi çalarlı qırmızı kristallardır. Suda həll olmur.Sulu məhluldan Bi2O5•n H2O hidrat şəklində çökür.
Kimyəvi xassələri
2 Bi2O5 n(→┴(350℃) ) 2Bi2undefinedO4 + O2↑ Bi2O5• n H2On( →┴(120℃) ) Bi2O5 + n H2O Bi2O5 + 10HCl n(→┴(T ) ) 2 BiCl3 +2Cl2↑ + 5H2O Bi2O5 + 2 NaOH → 2 NaBiO3 + H2O
Lan Woosnam
Lan Harold Woosnam -  OBE Uelsli peşəkar qolfçudur.
'Woosie' ləqəbli Woosnam Avropa qolfçularının "Böyük Beşlik" nəslindən biri idi, hamısı bir-birindən 12 ay ərzində doğulmuş, hamısı əsas yarışlarda qalib gəlmiş və Avropanı Ryder Kubokunda rəqabətədavamlı etmişdir. Bu qrupdakı həmyaşıdları Seve Ballesteros, Nik Faldo, Bernhard Langer və Sandy Layl idi. Woosnam-ın əsas çempionluq qələbəsi 1991-ci ildə Masters Turnirində oldu. O, 2017-ci ildə Dünya Qolf Şöhrət Zalına daxil edilmişdir.
Erkən həyatı
Woosnam İngiltərənin Şropşir əyalətinin Oswestry şəhərində anadan olub və ailəsi Şropşirin yaxınlıqdakı St Martins kəndində yaşayırdı.
Karyera planı
Woosnam Uels-İngiltərə sərhəddində yerləşən unikal Llanymynech Qolf Klubunda oynamağa başladı. O, 1,64 m ilə kişi qolfçu üçün qısadır, lakin o, güclü vuruşçudur. O, İngiltərənin Şropşir qraflığında keçirilən regional yarışlarda Sandy Lyle ilə birlikdə həvəskar kimi çıxış edib.
Woosnam 1976-cı ildə peşəkarlığa çevrildi və ilk dəfə 1979-cu ildə Avropa Turunda çıxış etdi. Woosnam pula qənaət etmək üçün bişmiş lobya pəhrizində yaşayaraq, ilk illərini bir kamper furqonunda qitəni gəzərək Turda keçirdi. Üç təvazökar mövsümdən sonra onun karyerası 1982-ci ildə İsveçrə Açıq Çempionatında qalib gələrək, Fəxri Fərmanla (pul mükafatı siyahısı) səkkizinci yeri tutdu. O, həmçinin 1983-1991-ci illərdə və yenidən 1993, 1996 və 1997-ci illərdə "Xidmətə görə" ordeni üzrə ilk onluğa daxil olub, ümumilikdə on üç dəfə. 1987 və 1990-cı illərdə o, birinci olub və əvvəlki ildə qlobal turnirlərdə qazandığı 1.062.662 funt sterlinqlə dünya rekordu vurub. O, Avropa Turunda 28 rəsmi pul tədbirində və dünyada bir çox digər tədbirlərdə qalib olub.
Woosnam 1986 Açıq Çempionatında üçüncü yeri tutdu. 1987-ci ildə Woosnam, Birləşmiş Millətlər Təşkilatının mədəniyyət moratoriumuna zidd olaraq, aparteid Cənubi Afrikanın Sun City şəhərində bir turnir oynadığı üçün antiaparteid təbliğatçıları tərəfindən tənqid edildi.
1991-ci ildə o, Rəsmi Dünya Qolf Reytinqinin zirvəsinə yüksəldi və nəticədə Dünya Nömrə 1 kimi cəmi 50 həftə keçirdi (7 aprel 1991 - 21 mart 1992). Həmin il o, Masters Turnirində qalib gələrək Britaniyalı rəqibləri Sendi Layl və Nik Faldonu təqlid etdi; Ueli təmsil edən ilk şəxs böyük çempionluq qazandı.
1991-ci ildə Torras Monte Carlo Golf Açıq turnirində qalib gəldikdən sonra, Woosnam ilin ikinci yarısında formada geriləmə yaşadı və dünyada çox sayda turnirdə oynadıqdan sonra yorğunluqdan əziyyət çəkdiyini söylədi. 1991-ci ilin dekabrında onun orijinalın 9000 dollarlıq nüsxəsi olan gümüşü Masters kuboku Britaniya qatarından oğurlandı.
Woosnam'ın son rəsmi Avropa Turu qələbəsi 1997-ci ildə Volvo PGA Çempionatında olub. 1990-cı illərin sonlarında onun forması solmağa başladı, lakin o, 2001-ci ildə Açıq Çempionatda demək olar ki, möhtəşəm bir geri dönüş etdi, o, son raundda çantasında 15 dəyənək əvəzinə iki vuruş cəzasına məruz qalmasına baxmayaraq, üçüncü yeri tutdu. Onun köməkçisi Miles Byrne bu səhvdən məsul olsa da, Woosnam o zaman onu işdən çıxarmamağa qərar verdi: "Bu, həyatında edəcəyi ən böyük səhvdir. Bir daha bunu etməyəcək. O, yaxşı caddiedir. Mən onu işdən çıxarmaq fikrində deyiləm. O, yaxşı oğlandır." İki həftə sonra, şəhərdə içki içən bir gecədən sonra Byrne çay saatına gedə bilməyəndə, Woosnam öz kassasını işdən çıxardı.
Daha sonra 2001-ci ildə, 43 yaşında Woosnam finalda Pádraig Harringtonu 2 və 1 hesabı ilə məğlub edərək Dünya Match Play Çempionatını (o vaxt rəsmi Avropa Turu tədbiri deyildi) qazanan ən yaşlı oyunçu oldu. Woosnam eyni zamanda 1987 və 1990-cı illərdə Dünya Match Play Çempionatını qazanaraq, üç müxtəlif onillikdə kuboku qazanan ilk oyunçu oldu. Woosnam, 2001-ci ildə Harrinqtona qarşı finalda 28 (-7) ilə doqquz deşiklə rekord vurdu və bu, bir matçda ardıcıl yeddi quşun turnir rekordunu bağladı.
1 iyun 2008-ci ildə Woosnam 63 kurs rekordu ilə Krakov Vadisi Qolf və Ölkə Klubunda Parkridge Polşa Yaşlılar Çempionatında 11 il ərzində ilk vuruş oyunu titulunu qazandı. Turnir onun 2008-ci ilin martında 50 yaşı tamam olduqdan sonra qoşulduğu Avropa Böyüklər Turunda üçüncü çıxışı idi. Woosnam həmin il Avropa Böyüklər Turu Ordenini qazandı və hər ikisində Fəxri Fərman Ordenini qazanan yeganə şəxs oldu. Avropa Böyüklər Turu və müntəzəm Avropa Turu.
Şəmkir Konyak Zavodu
Şəmkir Konyak Zavodu, əvvəllər Şamxor Konyak Zavodu (̣̺) — Azərbaycanda yeyinti sənayesi müəssisəsi. Şəmkir şəhərində, Heydər Əliyev küçəsi 264 ünvanında yerləşir. Zavodun əsası 1923-cü ildə qoyulmuşdur, SSRİ-də ən böyük konyak zavodlarından biri olmuşdur. 3, 4, 5 ulduzlu ordinar, "Göygöl", "Göyçə" və "Bakı" markalı konyaklar, ordinar portveyn, "Ağstafa", "Alabaşlı" və "Kürdəmir" markalı desert şərablar və s. istehsal edirdi. Zavodun 1980-ci illərin ortalarında 8 əsas sexi – konyak, şərab, şərab tullantıları emalı, 1, 2, 3, 4 və 5 nömrəli konyak spirti saxlama sexləri və mexaniki yardımçı sexi var. 1984-cü ildə 768 (1940-cı ildə 20, 1950-ci ildə 30) min dal konyak, 237 (1940-cı ildə 110, 1950-ci ildə 120) min dal şərab istehsal etmişdir.
NGC 3534B
NGC 3534B, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Şir bürcü istiqamətində yerləşir. Sb tipli. tərəfindən ildə 38.1 sm (15 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Kim So Vol
Haqqında
Kim Sowol (김소월) (7 sentyabr 1902 – 24 dekabr 1934) koreyalılar tərəfindən ən çox sevilən Koreya şairlərindəndir. Yapon müstəmləkəsi dövründə fəaliyyət göstərmiş bu şairin əsl adı Kim Jeongsikdir (김정식) və Kim Sowol əsərini dərc edərkən istifadə etdiyi təxəllüsdür. Kim Sowol 33 illik qısa bir ömür yaşasa da, o, bir xalq şairi kimi 150-yə yaxın şeir yazıb və bu gün də koreyalıların duyğularını özündə əks etdirən şeirləri ilə sevilib.
Osman Öztunç
Osman Öztunç — Türkiyəxalq musiqisi sənətçisi və bəstəkarı. O, ülküçü və türk milliyətçi kimliyi ilə tanınır.
Kim So Vol
Həyat və fəaliyyəti
Şair Kim Sowol (김소월), 1902-ci ildə Şimali Pyonqan əyalətinin Qusonqqun, Seosanmyeon, Vanginri şəhərində Kim Seongdo və Jang Gyeongsukun ailəsində anadan olub. O, atasının məmləkəti Namdandong, Qwaksanmyeon, Jeongjugun, Şimali Pyonqan əyalətində (indiki Namdanri, Qwaksangun, Şimali Pyonqan vilayəti) böyüyüb. 1904-cü ildə onun atası Kim Seonqdo qohumunun evində at sürərkən, Çenju ilə Qvaksan arasında dəmiryolunu çəkən yapon çobanları yemək oğurlamaq üçün Kim Seonqdonu qaçırmağa çalışırlar. Xoşbəxtlikdən onun həyatı xilas edilir, lakin o, ağır hücumlardan sonra TSSB-dən əziyyət çəkməyə başladı. O, yeməkdən imtina etdi və ailəsi ilə danışmadan otaqda qalırdı. Sonra aclıqdan öldü. Gənc Kim Sowol atasına yazığı gəlirdi. Daha sonra Kim Sowolun ailəsi mədən işlədən Kim Sowolun babasının evinə köçüb və babasının nəzarəti altında böyüyüb. 1905-ci ildə atasının qəzasından dərhal sonra Kim Sowol babasının evində xalasının ifasında xalq musiqiləri dimləyərək böyüyürdü.
Osman Öztunç
Həyatı
Osman Öztunç 1968-ci ildə Türkiyədə, Tokatın Çamlıbel qəsəbəsində anadan olmuşdur. O, atası tərəfindən əslən Ərzurumun Yaqutiyə şəhərindəndir. İbtidai və orta təhsilini Yaqutiyədə tamamlamışdır. 1993-cü ildə çıxardığı "Yan Çizdim" albomu ilin ən çox satılan albomlarından olmuşdur. Öztunç incəsənət karyerası boyunca 15 albom buraxmışdır. 2012-ci ildə "Zeməhşəri" şeir formasını yaratmışdır.
Kim So Vol
Həyat və fəaliyyəti
Daha sonra Kim Sowol özəl Namsan Normal Məktəbini bitirdi və 1915-ci ildə Şimali Pyonqan əyalətinin Jeongjugun şəhərindəki Osan məktəbinin orta məktəbinə daxil oldu. 1916-cı ildə Osan məktəbində oxuyarkən 14 yaşında babasının istəyi ilə dostunun nəvəsi Honq Dansillə evləndi. Osan məktəbində Kim Sowol şair müəllim Kim Eok və ideoloji müəllimi Co Mansik ilə tanış olur və bu, onun həyatında ən mühüm dönüş nöqtəsi olur. Bu arada, eyni zamanda, Kim Sowol, Osan məktəbində onunla birlikdə dərs alan Oh Soon adlı qadınla görüşməyə başladı, lakin Kim Sowol artıq Honq Dansillə evli idi, ona görə də Oh Soon 19 yaşında evlənəndə onların münasibətləri kəsildi. Bu zaman Kim Sowol yarımçıq məhəbbətindən kədərlənirdi və Kim Eokdan öyrəndiyi başlanğıc metodundan istifadə edərək çoxlu sayda şeirlər yazdı. Deyilənə görə, Kim Sowolun təmsil etdiyi şeirlərdən biri olan <Birinci Ruh> Oh Soonun dəfn mərasimində iştirak etdikdən dərhal sonra yazılmışdır.
1919-cu ildə 1 Mart Hərəkatından sonra Osan Məktəbi bağlandıqda, Kim Sowol Baejae Liseyinə köçür və məzun olur. 1923-cü ildə Tokio Ticarət Universitetində (indiki Hitotsubaşi Universiteti) təhsil almağa getsə də, əslində universitetə ​​daxil olduqdan dərhal sonra Böyük Kanto zəlzələsi və Yaponiyada koreyalıların vəhşicəsinə qətlə yetirilməsi Yapon atmosferinin pisləşməsinə səbəb olur. Oranı bitirdikdən sonra Koreyaya qayıtdı. Həmin zamanlarda get-gedə tənəzzülə uğrayan Kim Sowol ailəsinin son qüruru idi. Bunu doğrutmadığına görə keçirdiyi ömrünün sonuna kimi Kim Sowol peşmanlıq hissi duydu. Kim Sowol evə qayıtdıqdan sonra iş axtarmaq üçün müəllimi Kim Eok ilə Kyonqseonqa gedir, lakin iş tapmadan doğma şəhərinə qayıtmalı olur. Gyeongseongda Kim Sowol, özü ilə oxşar vəziyyətdə olan Nahyang ilə dostlaşır və 1925-ci ildə Kyonqsondan Qusonqguna qayıtmazdan əvvəl Kim Sowolun yeganə şeirlər toplusu <Azelya çiçəyi> Kim Eok tərəfindən nəşr edilir.
Çarəsiz qalan Kim Sowol babasına mədəni idarə etməyə kömək etdi, lakin babasının mədəni iflas etdikdən sonra o, babasının evindən müstəqil olub, <Dong-A Ilbo> filialını açdı və bütün qəzetlərin paylanması, pul toplanması və təkbaşına idarə olunmasını həyata keçirmək üçün kifayət qədər pul qazanmağa cəhd göstərdi, lakin ictimaiyyətin qəzetlərə və Yapon imperializminə laqeyd münasibəti ucbatından çox keçmədən qəzet şirkəti bağlandı. Qəzet bağlandıqdan sonra Kim So Vol həddindən artıq yoxsulluqdan əziyyət çəkdi və spirtli içkilər qəbul etməyə başladı.
Ölümü
Kim Sowolun ölümü haqqında bəzi fərziyyələr mövcuddur. Revmatizmdən əziyyət çəkdiyi bilinən şairin, 24 dekabr 1934-cü ildə Şimali Pyonqan vilayətinin Qvaksan şəhərində 33 yaşında insultdan (beyin qanaması) öldüyünü düşünənlər, həyat yoldaşına ölümündən iki gün əvvəl "Canım, məncə dünyanı yaşamaq çox çətindir" acı bir təbəssümlə dediyini və depressiyaya düşdü.yünü əsas götürərək bu səbəbdən Kim Sowolun intihar etdiyi barədə fərziyyələr var. Kim So Volun öldüyü gün bazardan tiryək aldığına dair rekord var, ona görə də "Kim So Volun yoxsulluqdan əziyyət çəkdiyi və tiryək yeyərək intihar etdiyi fikirlərə cavab olaraqsa, Kim Sowolun nəvəsi ifadəsində bildirib ki, Kim Sowol ağır artritdən əziyyət çəkirdi və ağrıları aradan qaldırmaq üçün tiryək qəbul edirdi. Onun bunu həddindən artıq dozada qəbul etməsının nəticəsində öldüyünə dair bir nəzəriyyə də var.
Ailəsi
Hazırda Kim Sowolun nəvəsi Kim Eun-suk, Kim Young-don və üç nəticəsi, cəmi beş nəfər sağdır. Cənubi Koreyada yaşayırlar. Ev təsərrüfatının çətinliyinə baxmayaraq, babalarının xatirəsini yad etmək üçün hələ də Kim Sowolun Ədəbiyyat Muzeyinin tikintisini davam etdirirlər, lakin bu, 2021-ci ildə həyata keçirilməyib. Deyilənə görə, onun maliyyələşməsinə cüzi miqdarda pul verilib.
Yaradıcılığı
Qısa ömür sürməsinə baxmayaraq, o qədər təmsil əsərləri var ki, onu koreyalılar tərəfindən ən çox sevilən şair adlandırırlar. Onun bir çox şeirləri mahnıya çevrilib və indi də oxunur.
Əsərləri:
Gae Yeoul: Bəstəkar Li Hee-mok mahnını yazdı və müğənni Kim Jeong-hee onu ilk dəfə 1967-ci ildə oxudu, sonra Jeong Mi-jo 1972-ci ildə onu yenidən etdi və hitə çevrildi və 2017-ci ildə IU-nun remeyk albomu Two vasitəsilə yenidən oxundu. Çiçək əlfəcinləri.
Mən dünyanı bilmədən yaşadım: 1978-ci ildə Çimərlik Mahnı Festivalında Bae Çul-sunun Runway qrupu mahnı ilə birlikdə oxudu.
Əvvəllər bilmirdim: Last Point qrupu bunu bir mahnı ilə etdi. 1977 TBC Gənc Xalq Mahnısı Festivalının Təşviq Mükafatı.
Bam: Jang Beom-jun bu şeir əsasında öz mahnısını yazdı. Bu, albomdakı mahnılardan fərqli olduğu üçün 'Kim Sowol Bam' adlı versiyadır. thumb|299x299px|"Azalea çiçəyi" — "진달래꽃" Kim Sowolun yeganə şeirlər toplusu, 'Azalea Çiçəyi' və təmsil əsərləri
"Azalea Çiçəyi" Kim Sowolun prototipi 1922-ci ilin iyulunda "Gaebyeok" № 25-də dərc edilmişdir. Qədim şeirlərimizin <Kaşiri> və <Ariranq> irsini davam etdirən vida mahnısının əsas məqamı kimi Kim Sowolun təmsil əsəri kimi qiymətləndirilir. Səbəb odur ki, bu əsərdə millətimizin prototipinə uyğun olan cəhətlər var. Bu əsərdə qarşısıalınmaz "əlvida" motivi əsas ox kimi yerləşdirilib, "Han" duyğusu gedənin ürəyində saxlanılır. Bu əsərdəki rəvayətçinin, səni yola salan insanın özünü doğrultmaq, təslim olmaq, səbrlə ayrılıq vəziyyətindən çıxmaq üçün yaratdığı bir duyğudur.
Kim Sowol 1925-ci ildə Kim Sowolun 24 yaşı olanda özünün yeganə "Azalea Çiçəyi" şeirlər toplusunu (ilk nəşri 26 dekabr 1925-ci ildə Maemunsa tərəfindən nəşr olunub, Qeydiyyatlı Mədəni Mülkiyyət No 470–2) nəşr etdi. Açelya çiçəklərində Kim Sowolu təmsil edən şeirlər də daxil olmaqla 126 əsər var. 'Azalea Çiçəyi' Koreyalıların Koreya duyğularını təbii və koreyalı kimi ifadə etməklə, Kim Sowolun şeirlərini ehtiva edir.
"Azaliya çiçəyi" istefaya şərq baxışı əsasında gözəl, ümidsiz bir eşqin fədakarlıq və fədakar zəhmət ruhunu tərənnüm edən bir şeir hesab olunur.
"Turşu yağlı boya" Kim Sowolun prototipi 1924-cü ilin oktyabrında <Youngdae> № 3-də nəşr edilmişdir. Cəmi 4 misradan ibarət əsərdir və Kim Sowolun xüsusiyyətləri yaxşı açılıb. Sovol Kimin bu əsərdə göstərdiyi düşüncə, daim dəyişən və hərəkət edən ölümsüzlük adlanan kosmik prinsipə həsrətdir. Şair "Dağ açır/çiçəklər açır/baharsız-yaysız getmək/çiçəklər açır" misralarının birinci misrasında, "dağ çiçəklənir/çiçəklər ölür/bahar gedir və yaysız / çiçəklər düşür" 4 misranın simvolik ifadəsi ilə yaxşı göstərilir.
"İnşallah bizim xəzinədar kimi xidmət edəcəyimiz bir torpağımız olsaydı" Kim Sowolun əsərləri arasında o dövrün müstəmləkə vəziyyətinə bilavasitə müqavimət göstərən şeirlər çox olmasa da, bu əsər bilavasitə müqavimətin və milli şüurun təməlində dayanan təmsilçi haldır. Cəmi 4 seriyadan ibarət olan bu əsər həm də Li Sanq-hvanın Kim Sowolun evsiz sərgərdan və ya torpaqdan məhrum vəziyyətdə olan reallığımızı təsvir etdiyi <Oğurlanmış tarlalara bahar gəlirmi> əsərini xatırladır. və alaq otlarını şumlaya bilməyib alaq otlarını
Kim Sowolun digər lirik şeirlərindən fərqli olaraq, "Ümid edirəm ki, öz torpağımız olsaydı, Daeil" onun reallıq qavrayışını ortaya qoyan bir şeirdir. Milli suverenliyini itirmiş Koreya xalqının reallığını həmin vəziyyətdən çıxmaq iradəsindən görmək olar.
"İlk Evlilik" Bu işin poetik başlanğıcı ənənəvi dəfn mərasimlərimizdən olan təntənəli mərasimlər deyilənləri götürməklə edilir. Folklorda tez-tez ilk can (招魂) adlanan bu təntənəli xeyir-dua insanların artıq ölmüş ruhları qaytarmaq və onları həyata qaytarmaq istəyinin ritualıdır. Hərəkət mərkəzidir. Bu əsər rəvayətçinin əvvəlcə aşiq ilə rəvayətçi arasındakı böyük ayrılıq məsafəsini tanımaq, sonra isə çətinlik şüurundan motiv kimi istifadə edərək, ayrılıq məsafəsini daraltmaq ehtiraslı istəyindən ibarətdir.
'İlk Evlilik' cənazə prosesinin bir hissəsi olan fəth mərasimləri zamanı ilk ruhun mövzusundan istifadə edərək, ehtiraslı bir tonda sevilən bir insanı itirməyin kədəri və ümidsizliyinə hörmətdir.
"Geyim, yemək və azadlıq" Kim Sowolun 1928-ci ilin iyulunda Pxenyanda nəşr olunan "İdiot>> jurnalının 2-ci sayında dərc olunmuş prototipi. O, ilk olaraq 1925-ci il yanvarın 1-də <<Dong-A Ilbo" jurnalında <Seodo Yeoun(西道餘韻)-Geyimlər, Düyü və Azadlıq> adı ilə nəşr edilmiş və uyğunlaşma kimi nəşr edilmişdir. Bu əsər təmkinli dillə yapon müstəmləkəçiliyi dövrünün qaranlıq vaxtlarında millətimizin reallığını gözəl açıb göstərir. Kim Sowol bu əsəri ilə xalqımızın o zamankı reallığının nə paltarı, nə yeməyi, nə də azadlığı olan kədərli və çətin bir reallıq olduğunu ortaya qoyur. -Axtarış məlumatlarının yenidən qurulması (Koreya Milli Mədəniyyət Ensiklopediyası və s.)-
" Ana, böyük bacı" ana və bacı ilə dinc təbiətdə harmoniyada yaşamaq həsrətini sadə və eyni zamanda emosional qafiyə ilə tərənnüm edən şeirdir.
"Qızıl quş" kiçik yaşlarımda bibisindən nağıl eşitdikdən sonra yaranan əsərdir. Kim So-wol yeddi yaşında olanda xalası Gye Hee-young quşun hekayəsini danışdı və deyilənə görə, Kim So-wol bu hekayəni eşidəndə 'Aorabi' deyərkən saysız-hesabsız əzbərlədiyini dedi.
Ölümündən sonra
Kim Sowolun əsərləri bu gün də sevilməkdə davam edir. Koreya mahnılarının 20%-i Kim Sowolun şeirlərindən, poeziyası əsasında hazırlanmışdır. Bəzi mahnılar populyar mahnı kimi yenidən işlənmiş, oxunmuşdur və Kim Sowolun hekayəsi "Bahar Gecəsi" adlı bir müzikl kimi yenidən doğulmuş və populyarlıq qazanmışdır.
Sağlığında kitab kimi nəşr olunan bircildlik "Azelya çiçəyi" şeirlər toplusu indiyədək 600-dən çox tirajla nəşr olunub. Təxminən 6 milyon nüsxə satışı ilə onun şeirləri hələ də çox oxunur. Bununla yanaşı Kim Eokun ölümündən sonra tərtib etdiyi "Sowolshicho" 1939, Dongho Ha və Soonjae Baek tərəfindən isə "Unudulmaz Adam" 1966-cı ildə işıq üzü görmüşdür. Belə ki,1977-ci ildə, ölümündən 43 il sonra onun ilk şeirlərini yazdığı dəftərini tapıldı və içindəki şeirlər arasında bəzilərini müəllimi Kim Eokun artıq onu nəşr etdirmiş olması insanları təəccübləndirdi. Kim Eok şagirdlərinin şeirlərini özününkü kimi nəşr etmişdir.
Mirhəsən Mirişli
Mirhəsən Miriş oğlu Mirişli — Azərbaycan teatr aktyoru, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1955).
Kim So Vol
Ölümündən sonra
Yaradıcılıq qabiliyyətinə görə 1981-ci ildə "Mədəni xidmətlərə görə Qızıl Tac" ordeni (1-ci dərəcəli) ilə təltif edilmişdir.
Mirhəsən Mirişli
Həyatı və təhsili
1903-cü ildə Naxçıvan şəhərində dünyaya gəlmişdir. İlk təhsilini Naxçıvanda almış burada ilk əczaçılardan olmuşdur. Uzun müddət bu sahədə fəaliyyət göstərmişdir. Naxçıvan MSSR Ali Sovetinin deputatı olmuşdur.
Aktyor fəaliyyəti
Sonradan həyatını teatrla bağlamış və Cəlil Məmmədquluzadə adına Naxçıvan Dövlət Musiqili Dram Teatrının aktyoru olmuşdur. Teatrın səhnəsində müxtəlif obrazları ilə yadda qalmışdır. S. Rəhmanın "Toy" əsərində Kərəmov, S. Vurğunun "Vaqif" əsərində Vəzir, Üzeyir Hacıbəyovun "O olmasın bu olsun" əsərində Rüstəm bəy, Ə. Abbasquliyevin "Günəş doğur" əsərində Şahqulu, M. S. Ordubadinin "Beş manatlıq gəlin" əsərində Kərbəlayi Həsənalı obrazlarını yaratmışdır.
Kim So Vol
Ölümündən sonra
Kim Sowolun ədəbi istedadı təkcə Koreyada deyil, dünyanın bir çox yerində tanınıb. Şeirləri ABŞ, Rusiya, Fransa, Çin, Yaponiya da daxil olmaqla 13 dilə tərcümə olunub və dünyanın bir çox ölkələrində oxunub. Seul Namsanda onun xatirəsinə abidə ucaldılması ilə yanaşı Ukraynanın Kiyev şəhərində A. V. Fomin adına botanika bağında da Kim Sowolun abidəsi var.
Tadas İvanauskas
Tadas İvanauskas  ((Tadas Ivanauskas, Тадэвуш Іваноўскі, Tadeusz Iwanowski; ) — Sovet və Litva zooloqu, Litva SSR Elmlər Akademiyasının akademiki (1941-1970), Litva SSR-nin əməkdar elm xadimi (1945).
Bioqrafiya
Tadas İvanauskas 28 dekabr 1882-ci ildə Vasilişkovskaya volostunda (indiki Belarusiya Lida rayonu) Lebedka fermasında anadan olub. 1908-ci ildə Sorbonnanı, 1910-cu ildə isə Sankt-Peterburq Dövlət Universitetini bitirib. 1910-1915-ci illərdə yaratdığı əyani təbiətşünaslıq vasitələri laboratoriyasına rəhbərlik etmişdir. 1914-cü ildə Murmansk və Norveçin şimalına, 1917-ci ildə Şimal Buzlu okean sahillərinə ekspedisiya qurdu. 1919-1922-ci illərdə onun təşkil etdiyi Təbiəti Öyrənmə Stansiyasına rəhbərlik etmişdir. 1929-cu ildə ornitoloji stansiyanın əsasını qoydu. Tadas İvanauskas həqiqətən qoruq yaratmaq istəyirdi və 1937-ci ildə Juvinski Qoruğunu yaradanda onun arzusu gerçəkləşdi. O, Kaunasda Litva Universitetinin yaradıcılarından biri olub. 1922-1940-cı illərdə bu universitetin zoologiya və müqayisəli anatomiya kafedrasının professoru və müdiri vəzifələrində çalışmışdır. 1940-1956-cı illərdə Vilnüs Dövlət Universitetində Zoologiya kafedrasına rəhbərlik etmiş, eyni zamanda 1949-1956-cı illərdə Litva Kənd Təsərrüfatı Akademiyasının Meşəçilik kafedrasında çalışmışdır. Tadas İvanauskas həmkarları ilə birlikdə 1945-1950-ci illərdə direktor vəzifəsini tutduğu Litva SSR Elmlər Akademiyasının Biologiya İnstitutunu təşkil etmək qərarına gəldi. 1954-1970-ci illərdə Kaunas Tibb İnstitutunun ümumi biologiya kafedrasında işləmiş, 1965-ci ildən isə müdiri vəzifəsində çalışmışdır. Tadas İvanauskas 1 iyun 1970-ci ildə Kaunasda vəfat edib. O, Kaunas yaxınlığındakı Tabariş qəbiristanlığında dəfn edilib.
Ailəsi və milli kimliyi
Tadas İvanauskas Tadeuş İvanovski adı ilə Belarusun müasir Qrodno bölgəsindəki Lebedka malikanəsində, zadəgan katolik ailəsində anadan olub. İvanauskas 1905-ci ilə qədər litva dilini bilməsə də, özünü litvalı hesab edir və həyatını yeni bərpa olunmuş ölkədə elmin inkişafına həsr etmişdir. 1918-ci ildə həyat yoldaşı ilə birlikdə ilk Litva məktəbini açdı. Polşa-Litva müharibəsi zamanı, qardaşlarından birinin atəşkəs zamanı Tadaların taksonomik kolleksiyasını cəbhə xətti boyunca Litvaya köçürməsi əhəmiyyətli bir epizod oldu. İvanauskasın qalan üç qardaşı özlərini keçmiş Polşa-Litva Birliyinin digər iki millətindən biri ilə eyniləşdirdilər, ikisi (siyasətçi və mühəndis Yerji İvanovski və hüquqşünas Stanislav İvanovski) polyak olmağa qərar verdi, siyasətçi Vatslav İvanovski isə özünü belarus hesab edirdi.
Elmi əsərləri
Əsas elmi əsərlər onurğalıların zoologiyasına həsr edilmişdir.
Köhnə dudman
Köhnə dudman — 1927-ci ildə azərbaycanlı dramaturq Əbdürrəhim bəy Haqverdiyevin yazdığı tarixi dram  (dramatik dilogiya).
Süjet
Qəhrəman Pərviz xan dürüst kəndli Allahquluya zülm edir. Oğlu Bədəlin Rəhim xanına yüz əlli qızıl satır və gözəl qızı Gülsanları qaçırır. Allahkülü Parviz Xan onu asmaq əmrini verdi. Bədəl Rəhim xandan qaçmağa və onun yoldaşları ilə birlikdə dağlara doğru hərəkət etməyə çalışır.
Əsərin təhlili
"Köhnə dudman" tamaşası Haqverdiyevin ikinci tarixi oyunudur. Yazıda yazıçı, ədəbi tənqidçi Kamran Məmmədovun 18-ci əsrin feodal lordu Pərviz xanın, onun insan alveri və kəndlilərin zülmünü göstərmişdir. Əhverdiyev, həmçinin, Badal, Eldar, Rəşid və xüsusilə Allahqulu kimi, üsyançı kəndlilərin, intiqam üçün bir susuzluqla cəlb edilmiş döyüşçü kəndlilərin təsvirini yaratmışdır.
Kitab-ül Bəhriyyə
Kitab-ül Bəhriyyə və ya Dənizlər kitabı — Osmanlı dənizçisi, admiralı Piri Rəis tərəfindən hazırlanmış Aralıq dənizi sahillərinin ətraflı xəritəsi-bələdçisi əsəridir. Kitabda dənizçilərə Aralıq dənizi sahilləri, onun adaları, keçidləri, boğazları, körfəzləri, fırtına zamanı hara sığınacaq axtarmalı, limanlara necə yaxınlaşmalı, eləcə də limanlar arasında naviqasiya üçün dəqiq marşrutlar haqqında məlumat verilir.
Kitab-ül Bəhriyyənin iki variantı var. Birincisi 1521-ci ilə aiddir və dənizçilərin istifadəsi üçün hazırlanmışdır. İkincisi, 1526-cı ildə Qanuni Sultan Süleymana təqdim edilmək üçün hazırlanmış daha təfərrüatlı və təmtəraqlı nüsxəsidir.
Tarixi
Lakin 2005-ci il noyabrın 15-də xəttat Fuat Başarın orijinal xəritə üzərində apardığı ekspertizası nəticəsində Piri Rəis xəritəsinin saxtalaşdırıldığı qənaətinə gəlinib. Həm xəritədəki yazılar, həm də Kitab-ı Bahriye adlı kitabın bütün cildləri tədqiq edilmiş və kitabın bütün cildlərindəki yazıların eyni qələmlə yazıldığı, yazıların isə bu başqa üslubda yazıldığı aşkar edilib. Yenə Piri Rəisin 1513-cü il tarixli Dünya xəritəsindəki Osmanlı türkcəsi ilə yazılar eyni üslubda və eyni qələmlə yazılıb. Lakin maraqlı məqam ondan ibarətdir ki, solda Cənubi Amerika xəttində yazılan yazılar fərqli üslubda və başqa bir şəxs tərəfindən daxil olunub. Usta xəttat bu fərqi görə bilər. Bundan əlavə, bu yazılar adi katib yazılarıdır. Bundan əlavə, Sultan Süleymana hədiyyə edilməli olan Kitab-ül Bəhriyyənin xüsusi olaraq xəttatlıq yazısı ilə işlənmiş olması diqqət çəkir, lakin onda da bu xüsusiyyətə rast gəlinmir.
Kitab-ül Bəhriyyənin 1526-cı il versiyasında Aralıq dənizi və Egey dənizinin 290 xəritəsi var. Sonrakı əsrdə Kitab-ül Bəhriyyənin ilk nüsxəsindən də möhtəşəm olan müxtəlif nüsxələri hazırlanıb. Funksionallığını artırmaq üçün sonrakı illərdə hazırlanan nüsxələrə Mərmərə dənizi və İstanbulun sahilləri və adaları əlavə edilib.
Məzmunu
Gözəlliyindən başqa, bu ikinci nəşr çoxlu dəniz məlumatlarını ehtiva edir. Kitabın birinci fəslinin mövzularında fırtınalar, kompas, portolan (limanın və ya sahilin bir hissəsinin böyük miqyaslı xəritəsi) xəritələri, ulduz naviqasiyası, okeanlar və onları əhatə edən torpaqlardan bəhs olunur. Həmçinin əsərdə Avropalı dənizçilərin səyahətləri, o cümlədən Xristofor Kolumbun Yeni Dünyanı kəşf etməsi və Portuqaliya ekspedisiyalarının Hind okeanına səfərlərinə dair məlumatlar da var.
İkinci hissə portolan tipli xəritələrdən və naviqasiya bələdçilərindən ibarətdir. Hər fəsildə sözügedən adanın və ya sahilin xəritəsi var. Birinci kitabda bu fəsillərdən 132, ikinci kitabda isə 210 fəsil var. Kitab-ül Bəhriyyənin ikinci hissəsi Çanaqqala, Sultaniyyə və Kilitbahir qalalarının təsviri ilə başlayır. Egey dənizi adaları və sahilləri, Yunan sahilləri, Peloponnes, Adriatik dənizi sahilləri, İtaliya sahilləri, Siciliya, Sardiniya, Korsika adaları, Fransa sahilləri, İspaniya sahilləri və limanları, Kanar adaları, Şimali Afrika sahilləri, Misir və Nil çayı, Şərqi Aralıq dənizi sahilləri, Krit və Kipr, Anadolunun cənub və Egey sahilləri və adaları, Gelibolu və Saros körfəzi haqda məlumatlar da ikinci fəsilə daxildir. Şəhərlərdəki mühüm abidələrin və tikililərin rəsmlərinin yer aldığı kitabda Piri Rəislə bağlı bioqrafik məlumatlar da yer alıb.
Piri Rəis kitabda Aralıq dənizi ilə bağlı bütün bu məlumatları böyük bir perqamentə çəkmək əvəzinə bir kitabda toplamasının səbəbini açıqlamış və əlində olan məlumatların bir xəritəyə sığdırılmasının faydasız olacağını ətraflı izah edib.
Nüsxələri
Kitab-ül Bəhriyyənin nüsxələrinə Avropanın müxtəlif kitabxanalarında rast gəlinir. İlk kitabın nüsxələri İstanbuldakı Topqapı sarayı, Nurosmaniyyə Kitabxanası və Süleymaniyyə Kitabxanası, Bolonyadakı "Bibliotheque de l'Universite", Vyanada Milli Kitabxana, Drezdendəki "Staatbibliotek", Parisdəki "Bibliotek Nationale", Londondakı Britaniya muzeyi, Oksfordda "Bodlein Library", Baltimorda "Walters İncəsənət Qalereyası"nda saxlanılır. İkinci kitabın nüsxələrini İstanbulda Topqapı Sarayı, Köprülüzadə Fazıl Əhməd Paşa Kitabxanası, Süleymaniyyə Kitabxanası və Paris Kitabxanasında tapmaq olar.
La-Şatr (rayon)
La-Şatr  — Fransanın Mərkəz - Luara vadisi regionun rayonlarından biri. Departamenti — Endr. Suprefektura — La-Şatr. Rayon əhalisi 2006-cı ildə 33 536  nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 25 nəf / km². Rayon sahəsi — 1323 km².
Şamxorskilər
Şamxorskilər — Rusiya imperiyası və Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə Azərbaycanda, keçmiş Yelizavetpol quberniyasında iri mülkədar nəsli. 40 min desyatindən artıq torpağı var idi. Şamxorskilərin torpaqlarında dəfələrlə kəndli çıxışları baş vermişdi. Azərbaycanda sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra, Azərbaycan İnqilab Komitəsinin 5 may 1920-ci il tarixli dekretinə əsasən Şamxorskilərin mülx və torpaqları müsadirə edilmişdir.
Elçin Quliyev (şəhid)
Elçin Rövşən oğlu Quliyev (7 oktyabr 1998; Quzanlı, Ağdam, Azərbaycan — 28 oktyabr 2020; Tap Qaraqoyunlu, Goranboy, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələri'nin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Hərbi xidmətləri
2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Elçin Quliyev Suqovuşan döyüşlərində savaşıb. O, düşmən bölmələrinin yerləşdiyi 1444 m yüksəkliyində düşmənin çoxlu sayda canlı qüvvəsini məhv edib və şücaət göstərib. Elçin Quliyev, 2020-ci il oktyabrın 28-da Goranboy rayonu Tapqaraqoyunlu kəndi, Kəhrilər xarabalığı istiqamətində düşmən tərəfindən odlu silahla və diğər silah növlərindən atılan mərminin partlayışı nəticəsində şəhid oldu. 28 noyabr 2020-ci ildə Ağdam rayonu Quzanlı qəsəbəsində Şəhidlər Xiyabanında torpağa tapşırılmışdır.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı verilmiş tapşırıqları şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Elçin Quliyev ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad olunması zamanı döyüş tapşırıqlarını uğurla yerinə yetirdiyinə, düşmənin əsas qruplaşmalarının məhv edilməsi ilə qoşunların döyüş qabiliyyətinin qorunub saxlanılmasında fərqləndiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 18.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Elçin Quliyev ölümündən sonra "Cəsur döyüşçü" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Suqovuşan qəsəbəsinin işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Elçin Quliyev ölümündən sonra "Suqovuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Son çarə məktubları
alt=A dark grey submarine slightly visible above water.|right|thumb|250x250px| Vigilant, Böyük Britaniyanın nüvə qarşısının alınmasını təşkil edən dörd "Vanguard Sinif" sualtı qayıqdan biridir. Son çarə məktubları — Böyük Britaniyanın Baş nazirinin dörd İngilis ballistik raket sualtı qayıqlarının komandirlərinə yazdığı eyni sözlərlə yazılmış dörd əlyazma məktublarıdır. Onlar, düşmənin nüvə zərbəsi Britaniya hökumətini məhv etdiyi və həm baş naziri, həm də onların təyin etdiyi "ikinci şəxsi", adətən yüksək vəzifəli şəxsləri öldürdüyü və ya başqa bir şəkildə fəaliyyət qabiliyyətini itirdiyi halda hansı tədbirlərin görüləcəyi ilə bağlı əmrləri ehtiva edir. Əmrlərin yerinə yetirildiyi təqdirdə, görülən tədbir Böyük Britaniyanın son rəsmi aktı ola bilər.
Məktublar onları yazan baş nazirin dövründə istifadə olunmazsa, həmin şəxs vəzifədən getdikdən sonra açılmadan məhv edilir ki, onların məzmunu müəllifdən başqa heç kimə məlum olmasın.
Proses
Yeni baş nazir vəzifəyə gəldikdən və Müdafiə Qərargahının rəisi tərəfindən " Trident raketinin dəqiq olaraq hansı zərərə səbəb ola biləcəyi" bildirildikdən dərhal sonra bir sıra məktublar yazır. Daha sonra sənədlər möhürlənmiş zərflərdə sualtı qayıqlara çatdırılır və əvvəlki baş nazirin məktubları açılmadan məhv edilir.
Nüvə zərbəsi nəticəsində həm baş nazir, həm də təyin edilmiş alternativ qərar qəbul edən şəxs həlak olarsa, o zaman patrulda olan hər hansı nüvə sualtı qayıq(lar)ının komandir(lər)i bir sıra yoxlamalardan istifadə edəcəkdilər. Bu, son çarə məktublarının açılmalı olub-olmadığını müəyyənləşdirməkdən ötrü istifadə edilir.
Peter Hennessy -nin "Gizli Dövlət: Vaythol və Soyuq Müharibə, 1945–1970" (ing. The Secret State: Whitehall and the Cold War, 1945–1970) kitabına görə, Vanguard sinfinin sualtı qayığının komandiri Britaniya hökumətinin fəaliyyətini davam etdirib-etməyəcəyini müəyyən edəcək digər yoxlamalar arasında BBC Radio 4 -ün yayımını davam etdirib-etdirmədiyini müəyyən edəcək.
1983-cü ildə Polaris sualtı qayıqları üçün prosedur açıq-aşkar nüvə hücumu baş verərsə və ya Böyük Britaniya dəniz qüvvələrinin bütün yayımları dörd saat ərzində dayandırılmışsa, zərfləri açmaq idi.
Seçimlər
Bu məktubların məzmunu gizli olsa da, 2008-ci ilin dekabrında BBC Radio 4-də yayımlanan "İnsan düyməsi" (ing. The Human Button) sənədli filminə görə, məktublara daxil etmək üçün baş nazirə dörd məlum variant var idi. Baş nazir sualtı gəmi komandirinə aşağıdakı göstərişləri verə bilər:
The Guardian 2016-cı ildə bildirdi ki, variantlar arasında deyilir: "Əgər hələ də mövcuddursa, özünüzü ABŞ-nin komandalığı altına keçirin", "Avstraliyaya gedin", "Nüvə silahı ilə cavab verin" və ya "Öz mülahizənizdən istifadə edin". Seçilmiş faktiki seçim yalnız məktubun müəllifinə məlumdur.
Fantastik janrda
DTK-nın son çarə məktublarının məzmununu əldə etmək cəhdləri BBC-nin Soyuq Müharibə casus draması The Game (2014) süjetinin bir hissəsidir.
Artsvanik
Artsvanik - Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indiki Qafan rayonu ərazisində kənd olmuşdur.
Beqoniya
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Bu fəsilə və cins fransız Mişel Begonun şərəfinə adlandırılmışdır.Fəsiləyə təxminən mindən çox növ-çoxillik ot bitkisi,kollar və lianlar daxildir. Beqoniyanın bir çox növləri dekorativ bitkilərdir. Açıq torpaqda 3 növü əkilir. Onlardan xüsusilə ən çox yayılmışı mürəkkəb, hibrid mənşəli sortlara aid olan kök yumrulu beqoniyadır. Kök yumrulu beqoniya istisevən bitkidir. Hər il bitkinin yerüstü hissələri məhv olur, torpaqda isə kök yumruları qalır. Beqoniyanın gövdəsi 25-30 sm hündürlüyə çatır. Gövdə sulu, ətli və budaqlıdır. Yarpaqları ürəkşəkilli olub, kənarları mişardişlidir. Beqoniyanı toxumla çoxaltmaq olar. Toxumları torf, qum və yarpaqlı torpaq qarışığı olan yeşiyə əkilir. Əmələ gələn cücərtiləri 20°C su ilə sulayırlar. Beqoniyanın cücərtilərini 4x4 sm sxemi üzrə daimi sahəyə köçürürlər. Beqoniyanı qələmlərlə də çoxaltmaq mümkündür.
İngiltərə
İngiltərə — Böyük Britaniya krallığına daxil olan tarixi və inzibati ərazi, Böyük Britaniya adasının cənub hissəsində yerləşir. Paytaxtı Londondur. Kralları IIIÇarlzdır. Rəsmi dili ingilis dilidir. Əsas əhalisi ingilislərdir.
Antik era
thumbnail|[[Stounhenc abidəsi.]] İngiltərə tarixinin ən qədim abidələrindən sayılan Stounhencidir. Alimlərin fikrinə görə, bu abidə günəş şüasının düşmə dərəcəsini ölçür.
XI–XV əsrlər
1066-cı ildə Normandiya hersoqu Vilhelm İngiltərəni işğal etdi. Beləliklə, İngiltərədə mərkəzləşmiş dövlət yaradılmasının başlanğıcı qoyuldu. O, La-Manşı keçdi. Hastinqs vuruşması başlandı. Vilhelm hiyləyə əl atdı. O, qoşununu geri çəkdi. Vilhelmin atlı qoşunu hücuma keçib anqlo-saks qoşunlarına qalib gəldi, döyüşdə anqlo-saks kralı öldürüldü. London tutuldu, Vilhelm Fateh adı ilə İngiltərənin kralı oldu. Yerli feodalların torpağını öz vassallarına payladı. İngiltərə torpağının yeddidə birini özünə götürdü. Nəticədə İngiltərədə kral hakimiyyəti gücləndi və mərkəzləşmiş dövlətin əsası qoyuldu.
XII əsrdə İngiltərə kralı II Henrixin islahatları kral hakimiyyətini daha da gücləndirdi. İslahata əsasən hər bir azad adam yerli feodalı xəbərdar etmədən birbaşa kral məhkəməsinə müraciət edə bilərdi. İstintaqı 12 yerli sakin aparırdı. Onlar düzgün istintaq aparmaq üçün Bibliyaya and içirdilər. İstintaqın nəticəsi kral məhkəməsinə təqdim edilirdi. Beləliklə, demokratik dövlətlərdə olan andlı məhkəmələr yarandı. XII əsrdə kralın hərbi yürüşlərində iştirak etməyə məcbur olan cəngavərlər sonralar krala "qalxan pulu" adlanan xüsusi haqq ödəyirdilər. Kral bu pulla daimi nizami muzdlu ordu saxlayırdı.
1265-ci ildə İngiltərədə ilk dəfə parlament (fransızca "danışmaq" deməkdir) çağırıldı. XIV əsrdə parlament lordlar (ağalar) və nümayəndələr palatasına bölündü. Lordlar palatasına yepiskoplar, abbatlar, feodallar daxil idi. Nümayəndələr palatasına hər qraflıqdan iki cəngavər, hər iri şəhərdən iki şəhərli seçilirdi.
İngiltərə cəngavərləri ilə şəhərliləri arasında Fransada olan silklər arasındakı kimi kəskin ziddiyyətlər yox idi. Buna görə də nümayəndələr palatası razılıq verməsə, hər hansı bir vergi toplanınası barədə heç bir qanun qəbul edilə bilməzdi. İngiltərə parlamenti dövlət işlərinə Fransa Baş Məclisinə nisbətən böyük təsir göstərirdi. Bunun səbəbi silklər arasında barışmaz ziddiyyətlərin olmaması idi. Fransada olduğu kimi, XIII–XIV əsrlərdə İngiltərədə də mərkəzləşdirilmiş dövlət möhkəmləndi. Bu dövlət formaca silki mütləqiyyət idi.