cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nikolay Piroqov
Həyatı
N.İ.Piroqov Efir narkozunu hərbi şəraitdə işlədən alim-cərrah olmuşdur.Bu nöqteyi nəzərdən 16 oktyabr 1846 –cı il cərrahiyyə tarixinə qızıl hərflərlə yazılmışdır.Bu tarixdə efir narkozu altında keçən ilk cərrahi əməliyyatda əzələlərin ağrısız boşalması və reflekslərin itməsi müşahidə olundu.Narkoz altındakı xəstə dərin yuxuya getdi və ümumi hissiyatını itirdi.
Efirin yuxuladıcı təsiri el arsında da məlum idi və buna görə də “şirin kupors” adlandırılırdı.Bu hələ 1540-cı ildə Paraselsə də məlum idi.XVIII-ci əsrin sonunda efirin nəfəs yolu ilə alınması ağciyər vərəmi və bağırsaq kolikləri zamanı da tətbiq olunurdu. N.İ.Piroqov efir narkozunu labarotoriya şəraitində itlər üzərində sonra isə özü,köməkçiləri üzərində və Qafqaz cəbhəsində tətbiq edir. N.İ.Piroqov bu eksperimenti tez müddətdə öz klinikasına gətirir.Onun efir narkozu altındakı əməliyyatları 14 fevral 1847-ci ildə 2-ci hərbi quru qoşunlar hospitalında,sonra 16 fevral Obuxov xəstəxanasında,27 fevral San-Peterburqda gerçəkləşmişdir. Efir narkozu altında gerçəkləşdirdiyi 50 əməliyyatdan sonra N.İ.Piroqov qərara alır ki,hərbi-səhra cərrahiyyəsində yaralılara cərrahi yardımı döyüş meydanında etsin.Bu vaxt Qafqaz hərbi münaqişələrin daimi səhnəsinə çevrilmişdi. N.İ.Piroqov 1847-ci il 8 iyulda efiri ağrıkəsici dərman kimi işlətmək məqsədilə Qafqaza gedir. Pyatiqorski və Temir-Xan-Şur yolunda N.İ.Piroqov həkimləri esterizasiya ilə tanış edir. Oqldakı yaralılar düşərgəsində efir buxarı ilə əməliyyatlarından sonra narkozu rektal olaraq istifadə etməyi təklif etmişdir.Bunu üçün N.İ.Piroqov hətta cihaz da düzəltmişdir.
N.İ.Piroqovun klassik əməkləri və onun Avropa həkimləri ilə birgə apardığı tədqiqatlar
5.YARALILARA QADIN QULLUĞU N.İ.Piroqov ilk dəfə olaraq yaralılara qadın qulluğunu cəbhə rayonlarında tətbiq etdi. N.İ.Piroqov ilk dəfə olaraq “Xəstə və yaralılara tibb bacısı qayğısı üçün Müqqədəs Xaç İcması”-nı təsis etdi. 6. BALDIRIN SÜMÜK-PLASTİK AMPUTASİYASI
Bu cərrahi əməliyyat 1852-ci ildə N.İ.Piroqov tərəfindən təklif olunmuşdur. Onun icrasından sonra ətraf azacıq qısalsa da, protezə ehtiyac qalmır, çünki daban qabarının hesabına təbii dayaq yaradılır. N.İ.Piroqovun bu əməliyyat zamanı damarlar işlənilərkən daban damarlarının da bağlanıla bilməsi nəticəsində daban qabarının onu əhatə edən yumşaq toxumalarla birlikdə nekroza uğraması,texniki həll nöqteyi-nəzərindən üsulun yeganə çatışmayan cəhətidir.
7. TRAVMATİK ŞOK N.İ.Piroqovun Krım müharibəsindəki iştirakı onun əsərlərinə təsirsiz ötüşmədi. Bu dövrdə N.İ.Piroqov şokun klassik tərifini vermişdir. O travmatik şokun klinik təsvirini belə vermişdir:”... Əli və yaxud ayağı qoparılmış xəstə sarğı punktunda hərəkətsiz uzanmışdır və onda heç bir emosional reaksiya müşahidə olunmur. Onun bədəni soyuqdur,üzü solğun və meyit kimi baxışı hərəkətsizdir. Nəfəsi çətinliklə hiss olunur. Dəri hissiyyatı yoxdur. Xəstənin bu vəziyyəti dərman qəbulundan sonra keçsə də, bəzən ömrünün sonuna qədər davam edir.
8. ANATOMİK HEYKƏLTƏRAŞLIQ
N.İ.Piroqovun insan bədənin öyrənilməsində buzlu anatomiyadan sonrakı dahiyanə metodu isə Anatomik Heykəltəraşlıq metodudur. N.İ.Piroqov özü bu metoddan meyitlərin doğranılması zamanı istifadə etmişdir. Metodun mahiyyəti isə dondurulmuş meyit təşrih edilərkən insan əzalarının bir qrupunun və ya hər hansı bir üzvünün iskənə vasitəsilə yonularaq əldə olunmasına əsaslanır. Bu metod az hallarda,əsasən tədris məqsədilə istifadə edilir.
9. BUZLU ANATOMİYA
N.İ.Piroqov tərəfindən işlənib hazırlanmış buzlu anatomiyada meyitlər kəsilməzdən əvvəl dondurulurlar. Sonra qatbaqat kəsilib və ya mişarlanıb üzvlərin yerləşməsini, onların birinin digərinə olan münasibətini, ölçü və məsafəsini müəyyənləşdirmək mümkündür. Çünki meyit dondurularkən üzvlərin yerləşməsi nisbətən məhdudlaşdırılır və onların arasında olan məsafə nisbi də olsa dəqiqləşdirilir. Donmuş meyitlər üzərində disseksiya metodu ilə 3 fərqli müstəvi üzrə kəsiklər apararaq ərsəyə gətirdiyi ölümsüz əsərində («Anatomia topographica sectionibus, per corpus humanum congelatum triplice directione ductis, illustrate») N.İ.Piroqov 216 tablo, 995 şəkil və 800 səhifəlik mətnə yer vermişdir.Bu əsərdə yalnız burun boşluğunu göstərən rəsimlərin sayı 72-ə bərabərdir. 10. PƏNCƏRƏLİ TƏŞRİH
Təşrih olunacaq nahiyənin hüdudları daxilində-proksimal və distal tərəflərdə iki üfuqi kəsik aparılır. Daha sonra isə bu üfüqi kəsiklər arasında onları birləşdirən şaquli kəsik aparılaraq nahiyə pəncərə formasında açılır.
Qrenlandiya
Qrenlandiya (qrenlandca:Kalaallit Nunaat; Grønland) — Danimarka krallığı tərkibinə daxil olan, Atlantik və Şimal Buzlu okeanları arasında yerləşən muxtar ərazi. Sahəsi 2 166 086 km², dünyanın ən böyük adası.
Tarix
Danimarka artıq üç yüz ildir ki, Qrenlandiyaya nəzarət edir. 1979-cu ildə ərziyə məhdud suverenlik verilib. Danimarkanın keçmiş müstəmləkəsi 21 iyun 2009-cu ildə müstəqilliyini elan edib.
Bu addım 2008-ci ilin noyabr ayında keçirilmiş referendumun nəticələrinə əsasən atılıb. Onda adanın əhalisinin böyük əksəriyyəti geniş muxtariyyəti dəstəkləmişdi.
Yeni hüquqi qaydaya əsasən, polis və məhkəmə yerli hakimiyyətin yuridiksiyasına keçir. Qrenlandiya dili (kalaallisut) rəsmi dilə çevrilir. Ada vətəndaşları isə beynəlxalq hüquq tərəfindən ayrıca xalq kimi tanınacaq. Ancaq müdafiə və xarici siyasət məsələləri ilə əvvəlki kimi Danimarka məşğul olacaq.
Fiziki-coğrafi xarakteristika
Əsasən soyuq iqlimlidir, cənubi isti iqlimdir,kasıb üzvi aləmi var
İqtisadiyyat
Tədqiqatlar zamanı aydın olub ki, 1000 il əvvəl Qrenlandiyaya nəzarət edən vikinqlər burada üzüm yetişdiriblər. Hazırda isə Qrenlandiya adası buz təbəqəsiylə örtülüdür və burada yüksək temperaturda yetişən üzüm becərmək mümkünsüzdür.
Qrenlandiyada böyük neft, qaz, qızıl və almaz yataqları var. Adanın əsas əhalisi inuitlər, yəni eskimoslardır. Ada Danimarka büdcəsindən çox asıldır və oradan ildə 500 milyon avroya yaxın vəsait alır. Bu, Qrenlandiya ÜDM-nin 30 faizi qədərdir.
Əhali
Qrenlandiya əhalisinin əsas hissəsini danlar, eskimoslar, kanadalılar təşkil edir.Ölkənin yalnız cənubunda yaşayış vardır. 1.VII.2000-ci ilin siyahıya görə,Qrenlandiyada 56 124 nəfər sakin qeyd edilib.2015-ci ildə əhalinin sayı 57,5 min nəfər təxmin edilir.
Dil
Əhalisi qrenlandca və danimarkaca danışır.
Din
Ada əhalisinin əksəriyyətini xristian katolikləri təşkil edir. Bir qismi isə qeyri-ənənəvi dinlərə sitayiş edirlər.
Mədəniyyət
Qrenlandiya adasının mədəniyyəti Dorset Eskimosu tərəfindən bizim eradan əvvəl ikinci minillikdə tənzimləmədən ( başladı, buzlaşma dövrünün sonundan bir az sonra.
X əsrdə, Tuli Eskimosu mədəniyyəti adanın şimalında təqdim edilərkən (daxil edilərkən) və cənuba genişləndirilərkən İslandiya və Norveç Vikinqlər adanın cənubi hissəsində əsaslandı. Heykəlcik morj fil sümüyündən, şübhəsiz Eskimos mənşəsindən, kəsərkən iki xalqların arasında mədəniyyət toqquşması adanın yüksək en dairəsində Vikinq dəmir geyiminin fraqmentinin kəşfi ilə təsdiq edilir, Berqendə, Norveçdə tapdı. Hər iki obyektlər (məqsədlər) iki xalqların arasında ticarətin aydın (şəffaf) sübutu (şahid ifadəsi) kimi başa düşülməlidir. Eskimos mədəniyyəti Avropa mədəniyyətinin yenidən təqdim edildiyi 18-ci əsrin əvvəllərində Orta Əsrlərin sonundan recolonization-a adadan üstün oldu. Bu gün Greenlandik mədəniyyəti ənənəvi Eskimosun (Kalaallit) və Skandinaviya mədəniyyətin qarışdırmasıdır. Eskimos və ya Kalaallit, mədəniyyət güclü bədii (gözəl) ənənəyə malikdir, minlərlə ilə aid olaraq. Kalaallit tupilak adlandırılan ədədlərin (fiqurların) və ya "ruh obyektinin (məqsədinin)" bədii forması üçün tanınır. Ənənəvi incəsənət edən (düzəldən) təcrübələr Ammassalik.[83] Sperması (Mənisi) balinası fil sümüyündə çiçəklənir, carving.[84] üçün qiymətləndirilən mühit qalır.
Qrenlandiya adası həmçinin müvəffəqiyyətliyə malikdir, baxmayaraq ki kiçik, musiqi mədəniyyəti. Bəzi (bir qədər, bir neçə) populyar Greenlandic birləşdirir və artistlər (sənətkarlar) Sume-ni (klassik qaya) özündə saxlayır (daxil edir), Soyuq Cümə günü (qaya), Siissisoq (qaya), Danimarka (Danimarkalı) Eurovision Song Yarışı (Mübahisəsi) 1979-da yerinə yetirmiş Nuuk Posse (omba tullanır) və Rasmus Lyberth (xalq), Greenlandic-də yerinə yetirərək. Müğənni nəğməkar şair Saymon Lynge Birləşmiş Krallıqdan azad edilən alboma malik olmaq üçün və Böyük Britaniyanın Qlastonberi Festivalında yerinə yetirmək üçün Qrenlandiya adasından birinci musiqili artistdir (sənətkardır). Qrenlandiya adasının musiqi mədəniyyəti həmçinin ənənəvi Eskimos musiqisini özündə saxlayır (daxil edir), oxumağın və təbillərin ətraflarında xeyli dərəcədə əsaslandı.
Yırtıq
Yırtıq ― toxumanın və ya bir orqanın normal yerləşdiyi boşluğun divarından anormal formada bayıra çıxması halı. thumb|Qasıq yırtığı, öndən baxım (sağ). thumb|Göbək yırtığı, dəliyi şişmiş
Bozumtultükcüklü böyürtkən
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Marakuya
(Passiflora edulis) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Bidens lemmonii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Mobil körfəzi
right|thumb|350x350px|Mərkəzində Mobil buxtası olan [[Landsat proqramı ilə çəkilmiş şəkil]] Mobil  ABŞ-nin Alabama ştatı ərazində, Meksika körfəzində buxta. Şərqini Fort-Morqan yarımadası  və qərbini sədd ada olan Dofin-Aylend formalaşdırır. Mobil çayı və Tenso çayı buxtanın şimalına tökülərək estuari əmələ gətirir. Bundan başqa buxtanın qərbinə Doq çayı, Dir çayı və Faul çayı və şərqinə Fiş çayı kimi bəzi çaylar da tökülür. Saniyədə 62000 cuft su axını ilə Mobil buxtası ABŞ-da ən böyük dördüncü estuaridir. Hər il və bəzən yay aylarında bir neçə dəfə balıq və xərçəngkimilər sahilin dayaz hissəsinə və buxtanın sahilinə toplaşırlar. Təzə və asantutulan dəniz məhsulları əldə etmək üçün bura böyük izdiham toplanır və buna görə də bu hadisə yubiley adlanır. Mobil buxtası bu növ yubileyin ad hal olduğu dünyada yeganə yerdir.
Mobil buxtasının ərazisi 413 sqmi təşkil edir. Uzunluğu 31 mi, eni isə 24 mi-dir. Buxtanın ən dərin yeri gəmiçilik kanalında yerləşib, bəzən 75 ft-ə çatır, amma orta dərinlik 10 ft-dir.
Tarixi
XVI əsrin əvvəllərində ispan səyyahlar Mobil buxtası ərazində üzmüş, ilkin xəritələrdə buxtanı Bahía del Espíritu Santo (Müqəddəs Ruh buxtası) adı ilə işarələmişdilər. Ərazi 1516-cı ildə Dieqo de Miruelo və 1519-cu ildə Alonso Alvares de Pineda tərəfindən daha ətraflı tədqiq edildi. 1528-ci ildə Panfilo de Narvaes Mobil buxtasına bənzər ərazidə səyahət edərkən ekspedisiyanın yaxınlaşması ilə qəsəbələrini yandıran və qaçan yerli amerikalılar ilə qarşılaışdı. Bu hadisə 11 ildən artıq müddətən sonra Ernando de Sotonun səyahəti üçün başlanğıç oldu. right|thumb|Mobil buxtası [[ABŞ Vətəndaş müharibəsi|Vətəndaş müharibəsi zamanı. ]] 1540-cı ildə Ernando de Soto buxta və ətraf ərazisini tədqiq etmiş və Muskoqilərin yaşayış yerlərini aşkarlamışdır. Onun döyüşçüləri bu ekspedisiya zamanı qala ilə mühafizə olunan Mauvila (həmçinin Maubila kimi də yazılırdı)  qəsəbəsini dağıtmışdılar, daha sonra Mobilin adı bu qəsəbədən götürülmüşdür. Taskalusa başçısı və onun döyüşçüləri ilə baş vermiş bu döyüş Alabamanın daxilində bir yerdə, indiki Mobil ərazisinin şimalında baş vermişdir. Növbəti geniş ekspedisiya 1559-cu ildə Tristan de Luna tərfindən Pensakola yaxınlığında İspaniya üçün daimi koloniya qurmaq məqsədi ilə təşkil olunmuş və bu cəhd uğursuz olmuşdur.
Ərazidə İspanlar mövcudiyyətinin sporadik olmasına baxmayaraq, fransızlər Dofin-Aylenddə port yaratdılar və 1702-ci ildə Mobil buxtasından bir neçə mil şimalda, Mobil çayının yanında Fransız Luizianasısın paytaxtı olan Mobilin əsasını qoydular. Daşqınlar səbəbi ilə 1711-ci ildə Fort Louis de la Mobile ilkin yerindən Mobil buxtasının yuxarısına köçürüldü.
Vətəndaş müharibəsi ərzində Mobil buxtası Konfederasiya ordularına çox lazım olan təchizatın gətirən blokada dağıdıcılar üçün əsas port kimi istifadə edilmişdir. 5 avqust 1864-cü ildə Admiral Deyvid Farraqut Konfederasiya müdaifəsinə qarşı İttifaq donanmasına rəhbərlik etmiş və  Mobil Bey döyüşündə  buxatdakı son böyük şərq portunu məhv etmiş, digər portların təchizat qəbulunu kəsməyə müvəffəq olmuşdu. American Diver, CSS Gaines, CSS Huntsville, USS Philippi, CSS Phoenix, USS Rodolph, USS Tecumseh və CSS Tuscaloosa daxil olmaqla bir çox Vətəndaş müharibəsi dövrünə aid gəmi qalıntıları Mobil buxtasında qalmaqdadır.
Vaxt keçdikcə mallar dəyişsə də Mobilin port olaraq əhəmiyyəti indi də davam etməkdədir. Pambıq XIX əsrdə əsas əmtəə olmuşdur. İkinci dünya müharibəsi ərzində Mobilin gəmiqayırma sənayesi genişlənmiş və şəhər əhalisi artdı. Artım indikindən daha sürətli idi.
Şəhər tarix boyu bir neçə dağıdıcı qasırğa yaşamışdır, ən axırıncılar 1979-cu ildəki Frederik qasırğası və 2005-ci ildəki Katrina qasırğası olmuşdur. Aşağı hündürlükdəki yerlər, o cümlədən mərkəzi biznes rayonu qasırğalar zamanı dəfələrlə su altında qalıb. Lakin şəhərin böyük hissəsi dəniz səviyyəsindən 200 ft-dən artıq yüksəkliyə malikdir, bu hal Meksika Körfəzi və Atlantik sahilləri üçün normal hal deyildir.
13 sentyabr 1979-cu ildə Fredrik qasırğası 145 mph sürətə çatan küləklə birlikdə buxtaya daxil oldu,  Dofin-Aylend ilə olan körpünü dağıtdı. 28-29 avqust 2005-ci ildə Katrina qasırğası fırtına dalğalarını Mobil buxtasına gətirmiş, dalğalar Bayu-La-Batrda 16 feet (4.9 m)-ə, və Mobildə buxtasının şimalında, Mobildə 12 ft-ə çatmışdı. Minlərlə qayıq, bərə və sahil evləri hündürlüyü 22 ft-ə çatan dalğalar tərəfindən dağıdılmış və USS Alabama linkoru yanalma körpülərini qırmış, portdakı yerindən kənarlaşmışdı (sola əyilmişdi). Mobilin mərkəzi bir neçə fut suyun altında qalmış və cənub qəsəbələri olan Bayu-La-Batr və Bon-Sekura ciddi ziyan dəymişdi. Müxtəlif ölçülü onlarla gəmi sahildə çətin vəziyyətdə qaldı.
Sahilyanı qəsəbələr
Mobil şəhəri buxtanın yuxarısında, qərb sahilində yerləşir. Buxtanın şərq sahilində Spaniş-Fort, Dafni, Feyrhop, Poynt-Klir və Bon-Sekur  kimi kiçik yaşayış məntəqələri vardır. Qalf-Şors qəsəbəsi buxtadan bir az aralı, Fort-Morqan yarımadasında yerləşir. Middl Bey mayakı 1885-ci ildən bəri buxtanın ortasında mövcuddur.
Buxtanın yuxarısı iki böyük avtomagistralla kəsişir, "Bayway" adı ilə tanına Jubilee Parkway və "Causeway" adı ilə tanınan Battleship Parkway. Bu iki körpü Mobil şəhəri ilə Şərq sahili arasında başlıca əlaqəni təmin edir. İsti yay gecələrində Mobil buxtası ətrafındakı əhali mistik təbii fenomen olan Yubileyin meyvələrindən həzz alırlar, bu vaxt balıq və xərçənglər sahilə yığılır və əhali tərəfindən asanlıqla toplanır.
Filüstü polo
250px|thumbnail|[[2011-ci ildə Nepalın Meqauli şəhərində keçirilən filüstü polo üzrə Dünya kuboku]] Filüstü polo — polonun Cənubi-Şərgi Asiyada yayılmış filüstü növü. Oyunçular topu meydançada atüstü polodakı olduğu kimi bambukdan düzəldilmiş xüsusi polo taxtası vasitəsi ilə hərəkət etdirirlət. Oyun 200 m uzunluğu olan meydançada oynanılır. Oyun vaxtı filin üstündə iki nəfər oturur: oyunçu və fili idarə edən.
Filüstü polo XX əsrin əvvələrində Asiya səfər edən ingilislərlə oynanılmağa başladı. İdman növü kimi XX əsrin sonlarında formalaşıb. Filüstü polonun ümumdünya assosiyasıyası 1982-ci ildə Nepalın Çitvan Milli Parkında Ceyms Manklark və isveçrəli Cim Edvards tərəfindən yaranmışdı. Əvvəlcə top kimi adi futbol topundan istifadə edilirdi. Ancaq fillərin bu topları əzdiyinə görə, kiçik ölçülü standart polo topundan istifadə edilməyə başlanıldı. Bambuk polo taxtaları da atüstü polodan götürülüb. Taxtaların uzunluğu filin ölçüsündən asılı olaraq 1,8 m-dən 2,7 m-dək fərqlənir. Oyunçular fillərinə xüsusi iplər vasitəsi ilə bağlanılırlar. İplərin açıldığı vaxt oyun müvğəqqəti olaraq dayandırılır. Bəynəlxalq yarışmalarda hər bir komandanın meydançada eyni vaxtda iki (nadir hallarda üç) fili ola bilər.
1985-ci ildən etibarən filüstü polo üzrə dünya çempionatları keçirilir. Yarışların çoxunu Nepal komandaları qazanıblar. 2007-ci ilin dekabr ayında dünya çempionu Honkonq komandası olub.
II Beka
II Beka — I Kvarkvarenin oğlu idi. Əmir Teymurun 1386-cı ildəki yürüşündə məğlub olmuşdu. 1372-ci ildə öldü. Yerinə oğlu I İoann keçdi.
Paraamblyseius mumai
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Şirinmeyvəli böyürtkən
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Xustup
Xustup — Qafan rayonu ərazisində yerləşən zirvə. Kiçik Qafqaz dağlarının Zəngəzur silsiləsində yerləşir. Hündürlüyü 3206 metrdir.
Zəngəzurun Türk-Azərbaycan mənşəli toponimiyasında diqqəti çəkən coğrafi adlardan biri də Xustup dağıdır. Bu dağ Qafan/Qapan rayonunun Naxçıvanla həmsərhəd olduğu ərazisidir. "Oğuz təpə"si mənasını ifadə edən bu söz müəyyən morfoloji dəyişikliyə uğrayaraq Xustup şəklinə düşüb. Bunu da əlavə edək ki, lap qədim zamanlardan oğuzlarda dağ, təpə, hündür yerə tapınma olub. Təpəciklərə, təpə qəbirlərə "Oğuz kurqanı", "Oğuz təpəsi" deyilib. Bir çox əski türkdilli xalqlarda dağ, təpə ən böyük inamlardan biri olub. Hətta böyük dağları, təpələri bu və ya digər türkdilli xalq əcdad kimi qəbul edib. "Xustup" sözünün ikinci tərəfi olan "tup" komponenti "təpə" sözünün qalığıdır. Yəni nitq fəaliyyətində "Oğuz təpə" birləşməsi sadələşərək Xustup formasına düşüb. Nəhayət, bu ərazidə onlarca oğuz mənşəli etnotoponimin varlığı dediyimiz fikri təsdiq edir
240px|thumbnail|right|Qafan şəhəri, Xustup dağı fonunda Oxçuçay
Passiflora eggersii
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Paraamblyseius ogdeni
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Acalypha indica
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü. Növ nəmli və kölgəli yerlərə üstünlük verir və dəniz səviyyəsindən 1350 m yüksəkliyə qədər müşahidə edilir.
Tibbdə
Hindistanın xalq təbabətində Acalypha indica-nın yarpaqlarından sarılığın müalicəsində istifadə olunur.
Gözəlliklər diyarı (film, 1995)
Məzmun
Kinolentdə Azərbaycanın cənubunda yerləşən, bağlı-bağatlı, gözəlliklər məskəni Lənkəran bölgəsindən, onun əsrarəngiz təbiətindən, bu torpağın nemətlərindən, zəhmət adamlarından söhbət açılır.
Film haqqında
Film Lənkəran Şəhər İcra Hakimiyyətinin sifarişi ilə çəkilmişdir.
I Ağbuğa
I Ağbuğa — Əmir Teymurun Gürcüstana yürüşü zamanı yaranan xaos vaxtı hakimiyyətə gəlmişdi. Babası II Bekanın qanunlarına öz qanunlarını da əlavə etmişdi. 1394-cü ildə Əmir Teymurun ordusuna qarşı vuruşmuş, sonrakı il ölmüşdü.
Aftandil Babayev
Aftandil Qasım oğlu Babayev — Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankın sədrinin müavini.
Həyatı və fəaliyyəti
1957-ci ildə Gürcüstan Respublikası Marneuli rayonunda anadan olmuşdur.
Mahmud Rüstəmov (heykəltaraş)
Mahmud Rüstəmov — Heykəltəraş, rəngkar, qrafik, “İlin ən yaxşı heykəltaraşı” (2000).
Aftandil Babayev
Həyatı və fəaliyyəti
1978-ci ildə D. Bünyadzadə adına Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunun "Xalq Təsərrüfatının planlaşdırılması" ixtisası üzrə fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. 1978–1982-ci illərdə həmin institutun Aspirantura şöbəsində qiyabi təhsil almışdır.
Mahmud Rüstəmov (heykəltaraş)
Həyatı
Mahmud Rüstəmov 1967-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. 1986-cı illərdə Ə. Əzimazadə adına Rəssamlıq məktəbidə və 1986-1992-cı illərdə Azərbaycan Dövlət İncəsənət Universitetini heykəltaraşlıq fakültəsində təhsil almışdır.
1997-ci ildən Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvüdür. 1999-cu ildə fərdi sərgisini keçirdib və elə həmin ildə “İncəsənət hərəktdə”, heykəltaraşlıq üzrə beynəlxalq incəsənət festivalında iştirak edib. 2000-ci ildə Azərbaycanın “İlin ən yaxşı heykəltaraşı” nominantı olmuşdur. 2001-ci ildə “Qaradağ Sement” şirkətinin heykəltaraşlıq müsabiqəsində həvəsləndirici mükafata layiq görülüb. 2005-ci ildə “Kişi və qadın” müasir incəsənət sərgisinin iştirakçısı olub. 2006-cı ildə “Rüstəmovlar İncəsənət Evi” qalereyasının açılışı keçirilib.
Aftandil Babayev
Həyatı və fəaliyyəti
Əmək fəaliyyətinə 1978-ci ildə "Azkolxoz xüsusi tikinti" Trestininn plan şöbəsində iqtisadçı vəzifəsində başlamışdır. 1979–1980-ci illərdə ordu sıralarında həqiqi hərbi xidmətdə olmuşdur.
Mahmud Rüstəmov (heykəltaraş)
Həyatı
Heykəltəraş, rəngkar, qrafik-o öz yaradıcılığının bütün istiqamətlərində eyni maraqlıdır. Reallıq və irreallığın, maddi və zərif intellektuallığın, ilahi və demonik başlanğıcın paradoksal və məchul sintezi onun yaradıcılığının əsas məzmununu təşkil edir. Ekspozisiyada heykəltaraşın “Qızılı xəttin sirri” və “Başlanğıc öncəsi yuxu” adlı işləri özünə məxsus görüntüsü ilə diqqəti cəlb edir. “Dördbucaqlı tisbağanın mahnısı” əsərini heykəltaraş Türkiyədə yerləşən vadinin müasir interpritasiyası adlandırır.
Aftandil Babayev
Həyatı və fəaliyyəti
1981-ci ildən 1983-cü ilədək Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyində iqtisadçı, böyük iqtisadçı, maliyyə şöbəsinin rəisi vəzifələrində işləmişdir.
1983-cü ildən 1984-cü ilədək Respublika Maliyyə Nazirliyində böyük iqtisadçı vəzifəsində, 1984-cü ildən 1994-cü ilədək Dövlət Qiymət Komitəsində şöbə rəisinin müavini, şöbə rəisi, baş idarə rəisinin müavini vəzifələrində işləmişdir.
1988-ci ildə Azərbaycan KP MK yanında Marksizm-Leninizm Universitetini fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.
1994-cü ildən Azərbaycan Respublikasının Milli Bankında Baş Pul-kredit siyasəti və valyutanın tənzimi idarəsi rəisinin müavini, 1995-ci ildən Pul-kredit siyasəti departamentinin direktoru, 2000-ci ilin iyul ayından isə Milli Bankın Baş direktoru vəzifəsinə təyin edilmişdir.
2001-ci ilin dekabr ayında Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin qərarı ilə Azərbaycan Republikası Milli Bankı İdarə Heyətinin üzvü seçilmişdir.
2006-cı ilin dekabr ayında Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin qərarı ilə ikinci dəfə Azərbaycan Republikası Milli Bankı İdarə Heyətinin üzvü seçilmişdir.
2012-ci ilin fevral ayında Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin qərarı ilə üçüncü dəfə Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankı İdarə Heyətinin üzvü seçilmişdir.
2012-ci ilin fevral ayında Azərbaycan Respublikasında bank işinin inkişaf etdirilməsindəki xidmətinə görə "Tərəqqi" medalı ilə təltif edilmişdir.. 2019-cu ildə Azərbaycanda mərkəzi bankçılığın yaranmasının 100 illiyi münasibətilə və bank işinin inkişaf etdirilməsindəki xidmətlərinə görə 2-ci dərəcəli "Əmək" ordeni ilə təltif olunub.
2017-ci ilin mart ayında Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin qərarı ilə dördüncü dəfə Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankı İdarə Heyətinin üzvü seçilmişdir. Hal-hazırda Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankı İdarə Heyətinin üzvüdür, Azərbaycan Republikası Mərkəzi Bankı sədrinin müavini vəzifəsində çalışır.
Tursuəli (Avurğazı)
Tursuəli — Başqırdıstan Respublikası nın Avurğazı rayonu nda yerləşən kənd. Kənd Daştamaq kənd şurası nın tərkibindədir.
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kəndidə başqırdlar (94%) üstünlük təşkil edir.
Hirkan məryəmnoxudu
(Teucrium hyrcanicum) - cinsinə aid bitki növü.
Qısa morfoloji təsviri
Çoxillik bitkidir. Gövdəsi düz və ya qalxan, hündürlüyü 30-80 sm, sadə və ya az budaqlanan, sıx yumşaqtüklü, bəzən aşağısı qırmızımtıldır. Yarpaqları saplaqlı, 1-2 sm uzunluqda, uzunsov yumurtavari, kənarları yarımdairədişli, üstü yaşıl, altı sıx tüklü olduğundan bozumtuldur. Çiçəkqrupu 20- 25 sm qədər uzunluqda, dar uzun silindrik sünbülvaridir. Kasacığı 3–5 mm uzunluqda, zınqırovvari, ikidodaqlı, tüklüdür. Tacı fırfır, nadir hallarda ağ rəngli, kasacıqdan uzundur, xaricdən qısa tüklənmişdir. Meyvələri 1 mm uzunluqda, yumru, vəzilidir.
Yayılması
BQ qərbi, BQ şərqi, BQ Quba sahəsi, Samur-Dəvəçi və Xəzər sahili ovalıqlarının rayonlarında arandan orta dağ qurşağına kimi yayılmışdır. Meşələrdə, kolluqlarda, bağlarda, arx kənarlarında bitir. Teucrium hircanicum L.
Hündürlüyü (20) 30-60 (80) sm, gövdəsi düz və ya əsasından az əyilib qalxan, sadə və ya az budaqlanan, sıx yumşaq aralı tüklü, aşağı hissədə qırmızımtıl rəngdə olan çoxillik ot bitkisidir.
Yarpaq
Yarpaqları saplaqlı, yumurtaşəkilliuzunsov və ya uzanmış yumurtaşəkilli-uzunsov, təpə hissəyə doğru tədricən daralandır. Qaidə hissəsi ürəkşəkilli və ya kəsilmiş, kənarları dairəvi dişli, üst tərəfdən yaşıl, alt tərəfdən ağımtıl və ya sıx yumşaq tükləri olduğuna görə boz rəngdədir.
Çiçək
Çiçək qrupu uzun, sünbülşəkilli, dar silindrik, tədricən uc hissəyə doğru daralandır, uzunluğu 20-25 sm-dir. Çiçək saplağı qısa, kasacıqdan qısadır. Tac fırfır rəngli, üst səthi qısa tüklü, 1,5 dəfə kasacıqdan qısadır.
Çiçəkləməsi
İyun-Avqust (Sentyabr)
Meyvə verməsi
İyul-Sentyabr
Azərbaycanda yayılması
Samur-Şabran oval., BQ (Quba), BQ şərq, BQ qərb, AlazanƏyriçay, KQ mərkəzi, Lənk. dağ., Lənk. oval. Ovalıqdan orta dağ qurşağına qədər.
Yaşayış mühiti
Meşələrdə, kolluqlarda, bağlarda, suvarma kanalları boyunca rast gəlinir.
Acalypha integrifolia
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Bidens australis
Bidens australis Bidens australis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Komarov qarağatı
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Acalypha lepinei
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Paragigagnathus bidentatus
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Robin Şernberq
thumb|Robin Stjernberg 2013. Robin Şernberq İsveç müğənnisi.
Passiflora gibertii
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Namiq Dadaşov
Namiq Dadaşov — Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvü, Respublikanın əməkdar rəssamı, ali təhsilli heykəltaraş
Həyatı
Namiq Dadaşov 1945-ci ildə anadan olub. Hal-hazırda Azərbaycan Milli Konservatoriyasının İncəsənət Gimnaziyasının müəllimidir. Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən sifariş olunan 15 ədəddən artıq xatirə medallarının müəllifidir. Rəssam yaradıcılığının müxtəlif dövürlərində qızıl, gümüş medallarla, o cümlədən diplomlarla təltif edilib. Rəssam bir çox Beynəlxalq sərgilərin, həmçinin fərdi və qrup sərgilərinin iştirakçısı olub. Əsərləri Gürcüstan, Hollandiya, İtaliya, İngiltərə, Türkiyə, Fransa və digər ölkələrdə sərgilənib.
Ekspozisiyada rəssamın “Daş kompozisiya”
Saxalin moruğu
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
I İoann
I İoann - hakimiyyətinə dair çox məlumat yoxdur. Əmir Teymura tabe olduğu, oğlu I Ağbuğanın 1389-cu ildə hakimiyyətə keçdiyi və qızı Sinduxtarın IX David ilə evləndiyi bilinir.
Gözlərinizi qoruyun (film, 1953)
Gözlərinizi qoruyun — 1953-cü ildə çəkilmiş Azərbaycan filmi.
Məzmun
Elmi-kütləvi filmdir. Kinolent müxtəlif göz xəstəliklərinin profilaktikasından və müalicə yollarından söhbət açır.
Kaqoşima prefekturası
Kaqoşima prefekturası ( Kagoshima ken) — Yaponiyanın Kyuşu adasında yerləşən Kyuşu regionunda prefektura.
Acalypha ornata
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Qaneşa
thumbnail|Qaneşanın [[Berlin muzeyində heykəli]]
Qaneşa (गणेश) — hinduizmdə müdriklik və gözəl sənətlər tanrısı, elmlər hamisi. Dünyada Hindistan panteonunun ən çox pərəstiş edilən tanrılarından biri. Qaneşanı adətən insan bədəni və fil başı ilə siçovulun üstündə təsvir edirlər. Əsatirə görə Qaneşa Şiva və Parvatinin oğludur.
Bəzi fərziyələrə görə Qaneşanın başını doğma atası Şiva qoparmış və yerinə yaxınlıqdakı fil balasının başını qoymuş. Digər əsatirə görə isə Şivanın başını onun ad gününə çağırılmamış Şani tanrısı (Saturnun təsviri) baxışı ilə külə döndərmiş. Brahma da Şivaya məsləhət görür ki, Qaneşanın başının yerinə qarşısına çıxan ilk heyvanın başını qoysun. Bu heyvan İndranın Ayravata adlı fili olur.
Qaneşanın rəmzi daşı qırmızıdır.
Paragigagnathus cataractus
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Tuya
—  aləminin  şöbəsinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Bidens leptocephala
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Əfəndi (Pəmbək)
Əfəndi — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indi Hamamlı (Spitak) rayonunda kənd.
Tarixi
Toponim Əfəndi şəxs adı əsasında əmələ gəlmişdir. Antropotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.
Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 26.IV.1946-cı il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Karadzor qoyulmuşdur.
Əhalisi
1905-1906-cı illərdə kənd erməni təcavüzünə məruz qalaraq azərbaycanlılar tarixi-etnik torpaqlarından qırğınlarla deportasiya olunmuşdur. 1915-1918-ci illərdə Türkiyədən köçürülən ermənilər burada yerləşdirilmişdir.
İndiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra 1926-cı ildə burada 10 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.
1930 - cu ildə onlar kənddən sıxışdırılıb çıxarılmışdır. İndi yalnız ermənilər yaşayır.
Passiflora guatemalensis
(Passiflora guatemalensis) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Savalan (Qəbələ)
Savalan — Azərbaycan Respublikasının Qəbələ rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Coğrafiyası
Savalan mərkəzdən 30 km. kənarda, Ağdaş yolunun üstündə, ən qədim kəndlərdən biridir. İndi burada əhalinin rahat yaşayışı üçün hər cür şərait yaradılıb. Evlərə qaz çəkilib, telefon xidməti göstərilir. Magistral yola yaxın olduqlarından ətraf ərazilərlə əlaqələri asanlaşır. Türyançayın kənarında yerləşdiyindən təhlükəsizliyi təmin etmək məqsədi ilə kəndlə çay arasında 100 metrlik möhkəm bəndin qurulması qərara alınıb. Torpaqları üzümçülüyə yararlı olduğundan 80 hektar sahədə iki növ üzüm, süfrə və şərabçılıq üçün məhsul yetişdirilir. Əhalinin yarıdan çoxu bu sahədə çalışır. Üçüncü ildir ki, tinglərə qulluq göstərilir. Ərazinin 450 hektar sahəsi olsa da yalnız 210 hektarı camaatın pay torpağıdır. Qalanı yüksəkliyi, dərəni əhatə etdiyindən yalnız müəyyən sahələrdə taxıl əkmək mümkündür. Buğda, arpa zəmiləri də savalanlıların alın təri ilə becərilir. Qoyunçuluğun inkişafında irəliləyiş nəzərə çarpır. Dövlət tərəfindən kənddə 9 illik yeni məktəb binası inşa olunub. Yerli icra nümayəndəliyi üçün inzibati binanın tikilməsi nəzərdə tutulub. Kənddaxili yollar təmir edilib.
Toponimikası
Savalan oyk., sadə. Qəbələ r-nunun Quşlar i.ə.v.-də kənd. Acınohur ön dağlanndadır. Yaşayış məntəqəsi həmin r-ndakı Qalatan, Qaravultəpə, Qaçaq evi adlı qədim istehkam və qalaların yerləşdiyi Savalan dağ silsiləsinin adını daşıyır. Cənubi Azərbaycan ərazisində də eyniadlı dağ mövcuddur. Rusiyanın Ulyanov vilayətində Salavan adlı yer qeydə alınmışdır. Oronim saval və -an (burada cəmlik bildirir) komponentlərindən ibarətdir. Azərbaycan dilinin dialektlərində və bəzi türk dillərində sava “soyuq, sərt hava şəraiti” mənasında, türk dillərində sala “barmaq, bu¬daq, çıxıntı”, yakut dilində saal “dağ yalı”, avar dilində şabal “dağ, zirvə, təpə” mənalarında işlənməkdədir. Bu baxımdan güman etmək olar ki, oronim “zirvələr, barmaqlar, təpələr” deməkdir.
Acalypha psilostachya
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Şərq məryəmnoxudu
—  cinsinə aid bitki növü.
Paragigagnathus desertorum
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Güləş (film, 1970)
Məzmun
Film Azərbaycan milli idman növü — güləşin tarixi haqqında danışır.
II İohann
II İoann - 1402/3-cü ildə VII Georgi ilə birlikdə Əmir Teymura təslim olmuşdu. Sonrakı illərdə Gürcüstanın Qaraqoyunluların hücumlarına məruz qalmasından istifadə edərək müstəqil fəaliyyət göstərməyə başladı. Lakin 1414-cü ildə I Aleksandr Baqrationa məğlub oldu. 1444-cü ildə vəfat etdi. Yerinə oğlu II Ağbuğa gəldi.
Acalypha filiformis
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Passiflora harlingii
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Türümbət (Avurğazı)
Türümbət — Başqırdıstan Respublikası nın Avurğazı rayonu nda yerləşən kənd. Kənd Türümbət kənd şurası nın tərkibindədir.
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə başqırdlar (99%) üstünlük təşkil edir.
Əsl tütün
—  cinsinə aid bitki növü.
Qərbi-Zadunay bölgəsi
Qərbi Transdanubiya və ya Qərbi-Zadunay bölgəsi  — statistik (NUTS 2) Macarıstan regionu, Dyör-Moşon-Şopron, Vaş, Zala medyeləri daxildir. Avstriya, Slovakiya və Xorvatiya ilə sərhəddir buna görədə "Qərbə açılan qapı" hesab edilir.
Xurşid Davron
Xurşid Davron — özbək şair, yazıçı, esseist, dramaturq, tərcüməçi, publisist, tarixçi, Özbəkistanın xalq şairi (1999), Mahmud Qaşqarlı adına Beynəlxalq mükafatın (1989), Beynəlxalq Qızıl Qələm mükafatının (2009), Azərbaycanın "Müşfiq" mükafatı (5.06.2013) laureatı, Özbəkistan Respublikası Milli Məclisinin deputatı (2004).
Həyatı
Xurşid Davron 1952-ci il yanvarın 20-də Səmərqənddə anadan olub. O məşhur nəqşibəndi Sufi Piri Ahmet Kasanı nəslindəndir. Səmərqənd rayonundakı 1 və 2 N-li orta məktəbdə təhsil alıb. Daşkənd Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsini bitirib (1969–1977). "Yaş gvardiya" nəşriyyatında redaktor, redaksiya müdiri (1974–1989), "Kəmələk" nəşriyyatında direktor müavini, direktor (1989–1991) vəzifələrində işləyib. Özbəkistan Respublikası Mənəviyət və Mərifət Mərkəzi sədrinin müavini (1994–1996) olmuşdur.
Xurşid Davron bir neçə şeir və nəsr kitabının müəllifidir. Özbəkistan Yazıçıları Birliyinin (1979), Asiya Yazıçılar Konqresinin (1996) üzvüdür. Türkçənin I Beynəlxalq Şeir Şöləninin (Bursa-Konya, may, 1992) iştirakçısıdır.
O qırxdan çox Türkiyə (Qaracaoğlan, Aşıq Veysel, Yunus Əmrə, Orxan Vəli və s.), bir neçə Azərbaycan (Mikayıl Müşfiq, Vaqif Səmədoğlu, Ramiz Rövşən, Rüstəm Behrudi) və rus (Anna Axmatova, Marina Svetayeva, Sergey Yesenin, Osip Mandelştam) şairlərinin, eləcə də qədim və müasir yapon şairlərinin şerlərini özbək dilinə tərcümə etmiş, dünyanın lirik sevgi şairlərinin şeirləri antologiyasını nəşr etdirmişdir.
Xurşid Davronun şeirlərini Azərbaycan dilinə Səlim Babullaoğlu tərcümə etmişdir.
Folkirk çarxı
thumbnail|Folkirk çarxı Folkirk çarxı  — Şotlandiyada Forth and Clyde Canal ilə the Union Canalı  əlaqələndirən fırlanan gəmi qaldıran qurğudur. Gəmi qaldırıcı Millennium Link layihəsinin bir hissəsi kimi 1930-cu ildən bəri ilk dəfə olaraq iki kanalı yenidən birləşdirib və açılışı 2002-ci ildə olub. Gəmi qaldırıcının adı yaxınlıqdakı Folkirk şəhərinin şərəfinə adlandırılıb.
Edinburqla Qlazqonu yenidən birləşdirən və əsas Şotland kanallarını bərpa etmək üçün hazırlanmış plana Şotland Müəssisələri Şəbəkəsi, Avropa Regional İnkişaf Fondu  və Millennium Commission, yeddi yerli hakimiyyət orqanlarının maliyyə dəstəyi və yardımı ilə  British Waterways tərəfindən rəhbərlik edilib.
Çarx gəmiləri 24 m-dək hündürlüyə qaldırır, ancaq Union Canal akvedukdan 11 metr daha yüksəkdir. Gəmilər Union Canal və çarxın yuxarısına çatmaq üçün iki şlüzün içərisindən keçməlidirlər. Folkirk çarxı dünyada bu tipli yeganə fırlanan qayıq qaldırıcıdır. Böyük Britaniyada olan iki qayıq qaldırıcıdan biridir, digəri isə Anderton gəmi qaldırıcısıdır.
Strukturu
thumbnail|Dairəvi dişli çarxlar Çarx tam olaraq 35 metr diametrə və iki başlı balta formasında mərkəzi oxdan 15 metr kənara uzanan iki əks qoldan ibarətdir. Balta formalı oxların iki dəsti uzunluğu 28 metr, diametri 3.8 metrlik mərkəzi ox ilə əlaqəlidir. Tamamilə əks iki hər birinin tutumu 250,000 litr olan su ilə doldurulmuş kessonlar  qolların sonu arasında quraşdırılıb.
Ziyarətçi mərkəzi
Ziyarətçi mərkəzi aşağı hövzənin şərq tərəfində yerləşir. Dəniz gəzintisi təqribən 50 dəqiqə çəkir. Çarxın açılışından sonra təqribən 4.4 milyon insan buranı ziyarət edib, 1.3 milyon insan isə dəniz gəzintisindən istifadə edib. Hər il çarxı ziyarət edənlərin sayı təqbibən 400.000 nəfərdir.
Goran (Pəmbək)
Goran (Qoqaran) — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indiki Hamamlı (Spitak) rayonunda kənd.
Toponimi
1918–1919-cu illərdə kəndin azərbaycanlı əhalisi qovulmuş və Türkiyədən gəlmə ermənilər yerləşdirilmişdir. 1946-cı ildə kənd ermənicə Qoqaran adlandırılmışdır. Goran tayfasının adındandır.Toponim şahsevən türk tayfasından olan goran etnonimi əsasında əmələ gəlmişdir. N.Bəndəliyev goran tayfasını kolanı tayfasından olduğunu göstərir. Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir. Erm. SSR AS RH-nin 26. IV. 1946-cı il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Qoqaran qoyulmuşdur.
Tarixi
Rayon mərkəzindən 11 km məsafədə Çiçxan çayının yanında, Çubuxlu dağının ətəyində yerləşir. 1937-ci ilə kimi Quqark (Qarakilsə) rayonunun tərkibində olmuşdur. Kəndin digər adı Gögəran, Göyərçin, fonrmalarında da göstərilir.
Qanşirəli böyürtkən
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Təbii yayılması
Qafqazda, Rusiyada, Stavropolda, Kabardın Balkarda yayılmışdır.
Botaniki təsviri
Yarpaqları oval, saplaqlı, mürəkkəb, 3-7 yumurtavari xırda yarpaqlardan ibarətdir, gövdədə növbəli yerləşir. Yarpaq ayasının üstü tünd yaşıl, alt tərəfi ağımtıl, xırda tükcüklərlə örtülmüşdür. Yarpaqların qoltuqlarında qarışıq tumurcuqlar formalaşır. İkinci il onlardan yan budaqlar, salxımvari çiçək qrupunda toplanan ağ öz-özünü tozlanan, diametri təxminən 1 sm olan ikicinsli çiçəklər formalaşır. Çiçəkləmə dövrü iyun-iyulda baş verir və 20-25 gün davam edir. Şaxələnmiş çiçək yatağında tükcüklü, sarı, qırmızı və ya qara rəngli çəyirdək formalaşır.
Ekologiyası
Şaxtaya davamlı, işıqsevən bitkidır. Dəniz səviyyəsindən 2700 metr hündürlüklərdə rast gəlinir. Böyümə və inkişaf üçün 18-250C temperatur optimal hesab edilir. Qar altında -40-450С temperatura dözür. Rütubətli, münbit, drenajlı, ağır olmayan torpaqlara, istiyə tələbat duyur. Quraqlığı və nəmişli pis keçirir.
İstifadəsi
Yaşıllaşdırmada rast gəlinmir. Tərkibində efir yağı vardır.
Paragigagnathus insuetus
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Bidens ballsii
Bidens ballsii Bidens ballsii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Acalypha raivavensis
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Siləyli (Qəbələ)
Siləyli — Azərbaycan Respublikasının Qəbələ rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Toponimikası
Kənd Vəndamçayın yaxınlığındadır. Yaşayış məntəqəsi siləyli nəslinin adını daşıyır.
Coğrafiyası
Siləyli. Tarixdə bu adda tayfanın olduğu deyilir. Çox güman ki, həmin türk tayfasının adından götürülüb. Rayon mərkəzi ilə arası 37 km-dir. İri magistral yola çıxış üçün 17 km. qət etmək lazım gəlir. Ucqarda yerləşməsinə baxmayaraq yolu rahatdır.
Ərazidə 2 artezian quyusu qazılıb. Suvarmada Qaraçaydan gələn arxdan istifadə olunur. Həmin su arxı 2008-ci ildə yenidən qazılaraq genişləndirilib. Hazırda əhaliyə telefon çəkilişlərinə başlanıb. Növbəti illərdə bura qazın verilməsi üçün layihələrə baxılır. Ərazi icra nümayəndəliyi üçün yeni bina 2008-ci ildə tikilib. İki çayın Qaraçayla Göyçayın ortasında yerləşən Siləyli qədim tarixə malik olan yurd yeri olduğu güman edilir. Kəndin aşağısında üç tarixi abidə, Pirbucağı deyilən yerdə qəbir daşı üstündə yazılı sənduqə oxunarkən məlum olub ki, buradakı kitabədə göstərilən tarix qədim əsrlərdən soraq verir.
Kurqan ikinci abidədir və onun da mühafizəsi və tədqiqi tarixin açılmayan illərinə aydınlıq gətirəcək real dəlildir. Digər tapıntılardan biri, Qala arxeoloji abidəsi isə ona görə maraq doğurur ki, bu tarixi tikili Bakının Qız qalasına bənzəyir. Vaxtilə su üzərində olduğu ehtimal olunur. İki çayın bir-birinə qovuşduğu, Qaraçayla Göyçayın bir məcraya yönəldiyi yerdə inşa olunan qaladan sudan mühafizə, həm də yadellilərdən qorunmaq məqsədilə də istifadə edilməsi güman edilir. Üç hissədən ibarət olan qala kənar tərəfdən dar, içəridən isə enli yarğanlarla qurulub. Eynən İçərişəhərin qala divarları kimi silahlı basqını dəf etmək, nizələri içəri buraxmamaq üçün müdafiə təminatı məqsədi daşıyır.
Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kəndDə 307 nəfər əhali yaşayır.
Daş-böyürtkən
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Xırdaçiçək məryəmnoxudu
(Teucrium parviflorum) — cinsinə aid bitki növü.
Paragigagnathus molestus
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Güləş qrosmeysteri (film, 1964)
Məzmun
Film sərbəst güləş üzrə dünya, Avropa və Sovet İttifaqı çempionu Aydın İbrahimov haqqında danışır.
Fridrix Avqust fon Kaulbax
Fridrix Avqust fon Kaulbax (doğum 2 iyun 1850, Hannover, Almaniya - ölüm 26 iyul 1920, Münix, Almaniya) — alman portretçisi və rəssamı, Kaulbax rəssam ailəsinin məşhur isimlərindən biri.
Həyatı
Rəsm əsərlərinin əksəriyyəti tarixi və portret janrlarına aiddir.
Acalypha virginica
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
II Ağbuğa
II Ağbuğa — Mesxetiyanın 9-cu atabəyi idi. 1446-cı ildə IV Vaxtanqa Cahanşah Həqiqi qarşısında yardım etmiş, onun ölümündən sonra isə atasının başladığı üsyançı siyasəti davam etdirmiş. Yenicə gürcü taxtına çıxmış olan VIII Georgiyə qarşı mübarizəyə başlamışdı. Hətta öz müstəqil kilsəsini qurmuşdu. 1451-ci ildə yerinə onun siyasətini davam etdirən II Kvarkvare gəldi.
Passiflora herbertiana
(Passiflora herbertiana) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Bidens leptophylla
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Sportinq Lissabon FK
"Sporting CP" (Sporting Clube de Portugal) — Portuqaliyanın Lissabon şəhərini təmsil edən peşəkar futbol klubu.
Tarixi
Klub 1906-cı ildə Joze Alvalade tərəfindən təsis edilmişdir. Qurucu "Sportinqin Avropanın ən böyük klubları qədər böyük olmasını istəyirik" dedi.
Ölkədaxili turnirlərdə
Portuqaliya kuboku
Portuqaliya Superkuboku
Liqa kuboku
Bozbaş
Bozbaş və ya Bozartma - Azərbaycanın milli yeməyi.
Tərkibi
1 nəfərlik
150 qr qoyun əti, 15 qr ərinmiş yağ, 30 qr noxud, 100 qr kartof, yarım baş soğan, 15 qr tomat püre, quru nanə və tam üçün duz, istiot
Hazırlanma qaydası
Bozbaş üçün qoyun ətindən 50 – 60 qr – lıq 2 – 3 tikə ət götürülür. Noxud arıtlanıb 3 – 4 saat ərzində soyuq suda isladılır. Ət və noxud qazana qoyulub üstünə soyuq su tökülür və bişirilir. Kəfi alınır. Xörəyin hazır olmasına bir az qalmış içinə doğranmış baş soğan, soyulub doğranmış kartof və yağda qızardılmış tomat – püre qatılaraq bişirilir. Süfrəyə verilən zaman bozbaşın üstünə quru nanə səpilir.
Maraqlı faktlar
2011-ci il 17-22 yanvar tarixlərində Macarıstanın paytaxtı Budapeştdə yerləşən Mərkəzi Avropa Universitetində keçirilən Beynəxalq Mədəniyyət Festivalı çərçivəsində həftəsonu universitetin yataqxanasında yeməkxanada müxtəlif ölkələrin mətbəxindən yeməklər təqdim olunub. Günün nəticələrinə əsasən ən çox sifariş olunan yeməklərin arasında birinci yeri bozbaş qazanıb.
Aqata mükafatı
Aqata mükafatı - Aqata Kristinin şərəfinə ədəbiyyatçılara təltif olunan mükafat. Bundan əlavə bir neçə il mistika janrında dəyərli fəaliyyəti olan fəxri şəxslərə ənənəvi olmayan Poirot mükafatı verildi. Lakin bu davamlı mükafat deyil.
Aqata mükafatı mistika və cinayət janrının klassik mistika bölməsində (seksual və zorakılıq səhnəsi olmayan həvəskar detektiv janrı) yazan yazıçılara təltif olunur. Bu mükafat növü adətən hər il Vaşinqtonda Malice Domestic Ltd tərəfindən altı kateqoriyada verilir:
Mükafat şirkəti Malice Domestic Ltd 1988-ci ildə yaradılıb və 1992-ci ildə rəsmən qeydiyyata alınıb. Bu şirkət könüllü direktorlar birliyi tərəfindən idarə olunur.
Byenxoa
thumb|Byenxoada məbəd Byenxoa  və ya Byenhoa — Vyetnamda şəhər. Donqnay əyalətinin inzibati mərkəzi.
Əhalisi
2006-cı ilin məlumatına görə, əhalisi 417,5 min nəfərdir.
Coğrafiyası
Ölkənin cənubunda Donqnay çayı sahilindədir (Xoşimin aqlomerasiyasına daxildir), Xoşimin şəhərindən 30 km şimal-şərqdədir. Nəqliyyat qovşağı Çay portu. Aeroport.
Tarixi
Müstəmləkə dövründə Sayqonun şəhərətrafı sənaye qəsəbəsi kimi inkişaf etmişdi. Vyetnam müharibəsi dövründə ABŞ-nin ən iri hərbi-hava bazalarından biri Byenxoada yerləşirdi.
Sənayesi
Ölkənin cənubunda formalaşan iri sənaye rayonunun mərkəzidir. 1980-ci illərin sonundan, Vyetnamın "iqtisadi islahat" proqramı qəbul edildikdən sonra sürətlə inkişaf edir. Xarici investisiya axını nəticəsində xüsusi sənaye zonalarında yerləşdirilmiş bir sıra yeni müəssisələr (xarici və qarışıq kapitalla) meydana gəldi.
Paragigagnathus namibiaensis
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Passiflora hirtiflora
(Passiflora hirtiflora) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Özgə Kırdar
Özge Kırdar – köhnə türk qadın toppaylayıcı.
Karyerası
Voleybola əkiz bacısı Gözde Kırdar Sonsırma ilə birlikdə doğulduğu Kütahyada başlamışdır. Peşəkar karyerası isə 1999-cu ildən Günəş Sığortada başlayır. 2003-cü ilə qədər Vakıfbankda forma geyinmişdir.
Sona Mehmandarova
Həyatı
Sona Mehmandarova 1894-cü ildə (və ya 1896) Lənkəranda dünyaya gəlmişdir. O, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Müdafiə naziri Səməd bəy Mehmandarovun qardaşı Nağı bəy Mehmandarovun qız idi. Anası Bikə xanım praporşik Əbulfət xan Talışınskinin qızı idi. Lənkəranın qradonaçalniki-şəhər rəisi olan Nağı bəy dövrün Avropada təhsil almış Azərbaycan ziyalılarından biri idi. Atası Sonanın da təhsil almağını istəmiş və onu gimnaziyada oxutmuşdur. O, xüsusi müəllimlərdən fransız və rus dillərini mükəmməl səviyyədə öyrənmişdir.
Özgə Kırdar
Karyerası
2006–07 sezonunu Fənərbaxça Qadın Voleybol Komandası ilə keçirmişdir. Ertəsi il Ereyli Bələdiyyəspora transfer olunmuşdur. 2008-ci ildə doğma komandası Vakıfbanka geri dönmüş və burada CEV Qadınlar Çempionlar Liqasını (2010–11 mövsümündə) qazanmışdır. Bu turnirin "Ən yaxşı ötürücü"sü isə Özge olmuşdur.
Sona Mehmandarova
Həyatı
Xarici gözəlliyinə görə evə tez-tez elçilər gəlirdi. Atası Nağı bəy qızının təhsilinə öncəlik verdiyini bildirərək, qızına olan evlilik təkliflərini rədd edirdi. Belə rədd cavabı alan elçilərdən Əhməd bəy Zeynalov 1910-cu ildə Nağı bəyi öldürərək dənizə atır. Hadisəni Nağı bəyin xidmətçisi görür və məsələnin üstü açılır. Qatillər Sibirə sürgün edilir.
Özgə Kırdar
Karyerası
2009-cu ildən etibarən Türkiyə Milli Voleybol Komandasına çağrılır. Milli komanda ilə birlikdə 2008 London Yay Olimpiya Oyunlarında iştirak etmişdir.
Sona Mehmandarova
Gözəllik müsabiqələri
Atasının ölümündən sonra Sona Lənkəranı tərk edərək Bakıya anasının qohumlarının yanına gəldi. 1912-ci ildə qohumlarının təkidi ilə "Obşestvennoye sobraniye" binasındakı (indi Azərbaycan Dövlət Filarmoniyası yerləşən bina) gözəllik yarışmasına qatılır. Burada qalib olan Sona Tiflisdə keçirilən digər müsabiqəyə qatılır və burada "Qafqaz incisi" tituluna layiq görülür. O, Tiflisdən sonra Sankt-Peterburqa yola düşür və burada da birinciliyə layiq görülür. Sona xanım 1912-ci ilin sonunda Parisdə keçirilən beynəlxalq əhəmiyyətli müsabiqədə qalib gələrək, "Dünya gözəli" titulu — "Qran-Pri" sahibi olur və məşhurluğu dünyaya yayılır. Bu qalibiyyətdən sonra Sona xanım Bakıya və ya Lənkərana qayıda bilmir və Sankt-Peterburqda yaşamağa başlayır. Müsabiqədən bir il sonra o, 1913-cü ildə əslən dağıstanlı olan Uruzovla ailə həyatı qurdü.
Özgə Kırdar
Karyerası
2012–13 sezonunu Əczacıbaşında keçirmişdir. Kulub rəhbərliyi ilə qarşılıqlı anlaşaraq növbəti mövsüm Polşaya Tauron MKS Dabrova Gorniczaya transfer olunmuşdur.
Sona Mehmandarova
Gözəllik müsabiqələri
Ailəsi bu evliliyə razı olmasa da, Sona xanım Uruzovdan ayrılmadı.