cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kamran Ağayev
Peşəkar karyerası
31 yanvar 2014-cü ildə Kamran Qəbələ komandası ilə 18 aylıq müqavilə imzalayır. Qəbələdə 33 oyun keçirən Kamran, müqaviləyə 1 il sonra 2015-ci il fevralın 1-i xitam verərək Türkiyəyə yollanır. "Qəbələ"dən ayrılan Kamran Ağayevin yeni iş yeri Türkiyə PTT Liqasının lideri "Kayserispor" olur. "Kayserispor"la mövsümün sonuna qədər müqavilə bağlayan əlcək ustası komandasında ilk oyununa Türkiyə kubokunun 1/8 final mərhələsində "Beşiktaş"la (1:0) matçda çıxıb. Ağayev "Kayserispor"da cəmi 6 oyunda meydana çıxır. Mövsümün sonunda "Kayserispor"dan ayrılan Kamran "Qarşıyaka" klubu ilə müqavilə imzalayır. Bu klubda da çox qalmayan Kamran 13 oyunda meydana çıxır və 2015-i il dekabr ayında komandadan ayrılaraq Bakıya üz tutur. Bir müddət "Sumqayıt"ın düşərgəsində məşq edir. 2016-cı il yanvar ayında isə gözlənilmədən Bakının "İnter" komandası ilə müqavilə imzalayır. Mövsümün sonunadək burada oynayan Azərbaycan milli komandasının qapıçısı Kamran Ağayev may ayında komanda ilə yollarını ayırır.
Ağayev 2016-cı il sentyabrın 12-i Portuqaliyanın "Boavişta" klubu ilə mövsümün sonunadək müqavilə imzalayıb. Kamran Portuqaliya klubuna azad agent statusu ilə keçib. Qapıçı "Sumqayıt"la yenicə müqavilə imzalasa da, onun müqaviləsində xaricdən təklif gələcəyi təqdirdə klubun futbolçunu sərbəst buraxacağı barədə bənd Ağayevin azad agent kimi Portuqaliyaya getməsinə imkan yaradıb. Boaviştanın heyətində debüt matçı 25 sentyabr "Portu"ya qarşı keçirib.
Qeyd etmək lazımdır ki, Kamranın milli komandadakı fəaliyyəti 17 yaşlılardan ibarət yığma komandanın tərkibində yer alması ilə bitməmişdir. Onun futboldakı bacarığı, uğurlu oyunları, sənətinə bu qədər məsuliyyətlə yanaşması daha sonralar da futbol üzrə milli komandanın şərəfini qorumaq üçün dəvət almasını ənənə halına salmaq üçün səbəb olmuşdur. 19 və 21 yaşlılardan ibarət yığma komandalara da vaxtaşırı olaraq dəvət almışdır və meydana kapitan kimi çıxmışdır. Hal-hazırda da milli komandanın qapıçısıdır. 2008-ci ilin ən yaxşı futbolçusu, 2009-cu ilin ən yaxşı qapıçısı seçilmişdir.
Uğurları
Xəzər-Lənkəran
Şəxsi
Məsumə Babayeva
Məsumə Mustafa qızı Babayeva — Azərbaycan aktrisası.
Həyatı
Məsumə Mustafa qızı Babayeva 23 sentyabr 1951-ci ildə anadan olmuşdur. Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun dram və kino aktyorluğu fakültəsində təhsil alıb. Tələbə ikən Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrında bəzi tamaşalarda uşaq rollarında çıxış edib. Hələ tələbə olmasına baxmayaraq, orada Leyla Bədirbəyli, Həsənağa Salayev, Hökümə Qurbanova, Hamlet Qurbanov kimi sənətkarlarla tərəf-müqabil olmuşdur. 1972-ci ildə institutu bitirdikdən sonra təyinatla Gənc Tamaşaçılar Teatrına göndərilib. Hazırda Gənc Tamaşaçılar Teatrının aktrisasıdır. Teatrda çalışdığı illər ərzində 100-ə yaxın müxtəlif obrazlar yaradıb. Onların arasında Aycan ("Aycan", Xanımana Əlibəyli), Qaraca qız ("Qaraca qız", Süleyman Sani Axundov), Kiçik Ramo ("Əlvida, Hindistan", Qeybulla Rəsulov), Sadıq ("Mənim nəğməkar bibim", Əkrəm Əylisli) və s. kimi bir çox rollar da var.
Aktrisa Azərbaycan Televiziyasında "Ürək rahatlıq sevmir" və "Deyin, Həyat haradadır?" kimi televiziya tamaşalarında modelyer və Həyat rollarına çəkilmişdir.
10 mart 2014-cü ildə "Fəxri Mədəniyyət İşçisi" döş nişanı ilə təltif edilmişdir. 10 mart 2016-cı ildə Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqının "Sənətkar" medalı ilə təltif edilmişdir. 10 dekabr 2018-ci il tarixində "Tərəqqi" medalı ilə təltif edilmişdir.
Düylünçay
Düylünçay — Ordubad rayonu ərazisində çay, Arazın sol qolu.
Adın etimalogiyası
Tədqiqatçıların fikrincə, oykonim dü (fars. "iki") və Gilan komponentlərindən ibarət olmalıdır. Ehtimal ki, kəndin əhalisi Gilandan gəlmədir. Ordubadın 20 km.-liyində Xarabagilan (yerli əhali Xarabacilan adlandırır) adlı xarabalıq var. Arazın sol qollarından biri Düylün, digəri Gilan adlanır.
Kart
Kart — oyun vasitəsi
Sənədlərə əsaslansaq ilk dəfə kartın meydana gəlməsi 1379-cu ilə aid edilir. Çünki həmin dövrə aid olduğu güman edilən və italyan şəhərlərindən birində tapılan yazı bunu bir daha təsdiq etdi. Həmin yazıda qeyd edilmişdi; "Kartda oyunlar təşkil olunur, bura müxtəlif dünya ölkələrindən sarasinlər (orta əsrdə qərblilərin Afrika müsəlmanlarına verdiyi ad) gətirilir və onları naib adlandırırlar.
Bu növdə olan oyunlar hərbi məna ifadə edirdi, çünki bildiyiniz kimi "naib" sözü ərəb sözüdür və mənaca "kapitan", "rəis" kimi tərcümə edilir. Ərəb kartlarında yalnız şəkillər rəqəmlərlə əks olunurdu, çünki Məhəmmədin verdiyi əmrə əsasən insan fiqurlarının təsviri qadağan edilmişdi. Məhz bu səbəbdən fransızların kart yaradıcı olduğunu deyə bilmərik, onlar yalnız kartların üzərində müxtəlif fiqurları işləyiblər. Kartlar tezliklə bütün Avropa ölkələrində geniş yayıldı, bu prosesin arxasınca azart oyunlar geniş yayıldı və qumarın ilkin addımları atılmağa başlandı. Bəlkə də bu səbəblərə əsaslanan insanlar yüksək səviyyəli kübar şəxslərə və hökumət adamlarına bu tipli oyunları qadağan etdi. Lakin bütün bunlara baxmayaraq durmadan yeni – yeni kart oyunları meydana gəlirdi. Almaniyada yerli sexlər yaranmağa başladı, həmin yerlər kartların hazırlanması ilə birbaşa məşğul olurdu və nəticədə düzəldilən kartların keyfiyyəti gün keçdikcə daha da inkişaf edirdi.
XV əsrdə Fransada müasir zamanımızda istifadə olunan kartlar meydana gəlməyə başladı. İrəli sürülən fikirlərə görə kart oyunlarında əsas dörd döyüşçü gedişi mühüm yer tuturdu; xaç – qılınc, qaratoxmaq – nüsxə, qırmızı kərpic nişanları – bayraq və gerb, soxulcan – qalxan. İrəli sürülən fikirlərə görə kartların dəstə formasında yaradılması heç də təsadüfü deyil. 52 kart il ərzində həftələrin sayını göstərir, 4 rəngli kağızlar – bu ilin fəsillərini göstərir, hər rəngdə 13 kartın olması hər fəsildə o qədər günün olduğunun nişanəsidir. 52 kartın üzərindəki rəqəmlərin hamısı 364 rəqəmini meydana gətirir ki, bu da ilin günlərinin sayıdır.
II Yekaterinanın dövründə Fransadan Rusiyaya "Lombre" adlanan oyun gətirildi. İspan adlarına diqqət yetirsək bu adlı oyun "Lomber stolu" adlandırılır və kart oynamaq üçün xüsusi stoldur. İlk dəfə olaraq kart haqqında qeydlərə 1649-cu ilin yazlarında rast gəlindi. Kart oynayan şəxslərə bu kağızları əllərində tutmaq məsləhət görürlürdü, bəzən barmaqlardan da istifadə edilirdi. 1717-ci ildə pul ştrafı ilə oynanılan kartlara qadağa qoyuldu. Elizavet Petrovun çarlıq həyatının sonlarında (1761) azart oyunlarla icazəli kommersiya oyunları fərqləndi.
POKER Müəyyən vəsaitin oyunçular arasında gedişi ile oynanılır. Bir çox növləri var. Təxmini olaraq 140 növü oynanılan bu oyunun ən çox yayılanı Holdem, Omaha, Sekadır. Fərqli sayda kartla oynanılan bu oyunlarda əsas demək olar ki, eynidir. Ən böyük uyğun kart və ya müəyyən ardıcıllıq. Uyğunluq stol kartları və ya oyunçunun öz əlindəki kartlarla aparılır. Seka əsasən keçmiş sovet ölkələrində oynanılır. Lakin əsası olaraq Hindistan göstərilir. Sonradan Rusiya olmaqla digər sovet ölkələrində sadələşdirilmişdir. Burada digər poker növlərindən fərqli olaraq stol kartı yoxdur və kartların xal cəmi hesablanır. Hindistanda yarandığı dövrdə isə o Holdem pokerində olduğu kimi, lakin 3 kartla oynanılırdı. Rusiya bu oyunun öz oyunları olduğunu qətiyyətlə deməyə çalışsa da, bir çox ölkə bu oyunun Hindistan pokerinin bir növü olduğunu təsdiqləyir.
Ola bilsin ki, kartlar müəyyən insanlar üçün maraqlıdır və onu oynamaqdan zövq alır, ancaq unutmaq lazım deyil ki, pulla oynanılan oyunların hamısı bir gün həyatınızın sonu demək olar. Ona görə pulu stola qoyarkən məncə bir daha düşünməyə dəyər.
Samtavro monastırı
Samtavro monastırı (სამთავროს მონასტერი) - Gürcüstanın Mtsxeta şəhərindəki Samtavro Transfiqurasiya Kilsəsi və Müqəddəs Ninonun Rahibə monastırını birləşdirən pravoslav xristian monastır kompleksidir. 4-cü əsrdə Kral III Mirian tərəfindən inşa edilən və XI əsrdə Kral I George və Katolikos-Patriarx Melkisedek tərəfindən yenidən qurulan Samtavro UNESCO Ümumdünya irsinə daxil olan tarixi memarlıq abidəsidir. Məşhur gürcü rahib Müqəddəs Qabriel Samtavro kilsəsinin həyətində dəfn edilmişdir.
Tarixi
Samtavro monastırı Tiflisdən 20 km aralıda, Kür və Araqvi çaylarının birləşdiyi Msxeta şəhərində yerləşir. Monastır Bütün Gürcüstanın Katolikos-Patriarxı və Mtsxeta və Tiflis yepiskopu II İlyanın səlahiyyətindədir. Köhnə mənbələrdə Mtsxeta İkinci Qüds adlanır.
Gürcüstanda (İberiya) xristianlığın yayılması 324-cü ildə, Kral 3-cü Mirianın hakimiyyəti dövrünə təsadüf edir. Belə ki, kappadokiyalı bakirə və həvarilərə-bərabər sayılan Müqəddəs Nino hazırda monastırın olduğu yerdə kiçik bir böyürtkən kolunun yanında xristianlığın təbliğinə başlamışdır.
IV əsrin 30-cu illərində tikilən kilsəyə Kral Mirian və kraliçası Nananın basdırılması Samtavronu ən yüksək ierarxlarının dəfn məqamına çevirmişdi. Uzun müddət Samtavro xristian kilsəsinin mərkəzi idi və səxavətli ianələr sayəsində Gürcüstanın ən zəngin kilsələrindən biri hesab olunurdu.
Gürcüstan salnamələrində Kral Mirian belə demişdir:
Əsrlər boyunca həm zəlzələlər nəticəsində, həm də düşmənlər tərəfindən dağıdılan kilsə XII əsrin birinci yarısında, I Georgenin hakimiyyəti dövründə bərpa edilərək genişləndirildi və cənub qapıları əlavə edildi. Katolikos Melçizedekin fərmanı ilə kilsənin həm içi, həm də çölü orijinal bəzək əşyaları ilə bəzədildi.
XIX əsrin ikinci yarısında  Müqəddəs Nina monastırı baş rahibə Nino Amilaxvari tərəfindən yenidən quruldu. Burada qızlar üçün 4 illik ibtidai təhsil verən kilsə məktəbi də təsis edildi, sonradan isə Tbilisiyə köçürüldü.
1994-cü ildə Samtavro monastırı Msxetadakı digər tarixi abidələrlə birlikdə UNESCO Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmişdir.
Memarlığı
Çox rəngli Samtavro kompleksində bu gün Transfiqurasiya kilsəsi, kiçik Nina Kilsəsi (Makvlovani), zəng qülləsi, qüllə-qala, XV əsrdən bir kilsə ikonostazası və XVII əsrdən qalan freskalar qorunur. Cənub qapısında Müqəddəs Maykl Arçangel Kilsəsi ; şimal qanadında iki kilsə var; Vəftizçi Yəhyanın şərq kilsəsi və Müqəddəs Con Xrisostomun qərb kilsəsi. Əsas qurbangahın solunda başqa bir qurbangah, sağda isə Müqəddəs Mirian və Nana kilsələri var.
Kilsə gürcü memarlığına məxsus orijinal naxışla bəzədilmiş xaç şəklidir. Silindr qülləsi XVIII əsrdə, zəng qülləsi isə XV-XVII əsrlərdə inşa edilmişdir.
Meleuz
Meleuz — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər Başqırdıstan Respublikasına daxildir
Gümüşü qızılquş
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Səhra qızılquşu
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü. Azərbaycanda təhlükədə olan quşlar siyahısına daxil edilmişdir.
Qısa təsviri
Kiçikboylu qızılquşlardan biridir. Erkəyin bel tərəfi qırmızımtıl-kərpic rənglidir (naxışsız), amma başı tünd-göydür. Quyruğunun ucunda köndələn qara zolaq var. Caynaqları ağımtıl-samanı rənglidir. Dişisi yaxın qohumu olan muymulu qızılquşa ("tinnunclus") oxşayır, təbiətdə fərqləndirmək çətindir. Amma erkəyi aydın fərqlənir.
Yayılması
Avropa, Asiya və Şimal-Qərbi Afrikada yayılıb. Azərbaycanda düzənlik və dağətəyi rayonlarda məskunlaşıb: 17 ornitocoğrafi sahədən 13-də yayılıb. Azərbaycana nəsil vermək üçün gəlir, mart ayında gəlir, avqustda köçüb gedir.
Sayı
Yaşama yeri spesifik olduğu üçün geniş ərazinin konkret yerlərinə toplaşır, ona görə də çox görünür. 1950-ci illərə qədər yayıldığı sahələrdə çoxsaylı növ olub. Düzənlik sahələrdə suvarma şəbəkəsi genişləndikcə əsasən qışlaqlarda qalıb. Son 15-20 ildir ki, nadir quşa çevrilib. 1999-2000-ci illərdə aparılmış sayğıya görə 500 quş olub, 10 il sonra isə 270 quş qalıb. Azərbaycan kimi ölkədə əsas yemi həşərat olan kiçik quş üçün 135 cütün qalması azdır.
Azalma səbəbi
Xam torpaqların suvarma təsərrüfatı sahəsinə çevrilməsi, aqrar təsərrüfat sahələrində ziyanvericilərə qarşı kimyəvi mübarizə aparılması, yem obyektlərinin azalması və zəhərlənməsi.
Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər
Ovlanması qadağandır. İndiyə qədər faydalı fauna adı ilə qorunub. Naxçıvan MR-in Qırmızı kitabına daxil edilib. CİTES, Bern və Bonn konvensiyalarına daxildir. Qlobal miqyasda qorunur.
Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
Qorunmasına əhalinin daha geniş cəlb edilməsi, koloniyası yaxınlığın
Gamekult
Gamekult — kompüter oyunları haqqında rəylər toplayan fransızdilli veb-saytdır. Əsası 2000-ci ilin dekabr Kevin Suipes və Klement Apap tərəfindən qoyulmuşdur.
Airbus A380
2018-ci ilin noyabr ayından etibarən, Airbus 331 firmadan sifariş aldı və 232 təyyarə göndərdi; Emirates ən böyük A380 müştərisidir. Emirates-in sifariş etdiyi 162 təyyarədən 107-si təslim edilib.
Arxa plan
1988-ci ilin ortalarında, Cen Rouderin rəhbərliyindəki Airbus mühəndisləri, öz məhsullarını tamamlamaq və Boeing-i bu bazarda keçmək üçün yüksək potensiallı bir təyyarə modeli yaratmaq üçün gizli işə başladılar. McDonnell Douglas şirkəti nəticəsi uğursuz olmuş satış üçün kiçik, ikiqat göyərtəli McDonnell Douglas MD-12 konsepsiyasını təklif etdi. Lockheed Very Large Subsonic Transport-u araşdırırdı. Rouder, UHQK-nın 1990-cı ilin iyun ayında prezident və icraçı direktora rəsmi təqdimatından sonra qiymətləndirmə üçün təsdiq verildi. Bu layihə 1990-cı ildə Farnborou hava şousunda açıqlandı və xərclərdəki hədəfinin 747-400-dən 15% az olacağı deyildi. Airbus gələcəkdəki təyyarə dizaynları üçün yeni texnologiyalar təklif etmək üçün tərəfdaşlarından ibarət (Aerospatiale, British Aerospace, Deutsche Aerospace AG, CASA) dizayner qrupu təşkil etdi. Dizaynlar 1992-ci ildə təqdim edilmiş və ən rəqabətli dizaynlar istifadə edilmişdir.
1993-cü ilin yanvar ayında "Boeing" və "Airbus" konsorsiumunun bir neçə şirkəti məhdud bazar payını bölüşmək üçün tərəfdaşlıq yaratmaq məqsədi ilə Very Large Subsonic Transport (VLCT) ilə birlikdə texniki-iqtisadi əsaslandırmaya başladılar. Bu birgə tədqiqat iki il sonra tərk edilmiş, Boeing şirkətinin marağı azalmışdır. Çünki analitiklər belə bir məhsulun təxminən 15 milyard dollarlıq inkişaf xərcini əhatə etməyəcəyini düşünürdülər. Belə bir təyyarəni satın almaq üçün yalnız iki havayolu şirkəti maraqlarını ifadə etdiyinə baxmayaraq, Airbus öz böyük layihəsini həyata keçirdi. Analitiklər bunun yerinə, Boeing-in 747-nin dizaynını uzatmağa davam etdiyini və havayolunun daha böyük və kiçik təyyarələrin xidmət edə biləcəyi daha çox dayanmayan marşrutlara yönəldən qovşaq-danışıq sistemindən uzaqlaşdığını irəli sürdülər.
1994-cü ilin iyun ayında, Airbus, A3XX adlı yeni bir təyyarə istehsal etməyi planladığını açıqladı. Airbus, A340-dan böyük olan bu təyyarədə bir sıra dizaynları nəzərdən keçirmişdir. A3XX, VLCT araşdırmasına və Boeing-in öz NLA-sının 747-yə varisliyinə qarşı çıxdı. 1997-2000-ci illərdə Şərqi Asiyadakı maliyyə böhranı bazarının dünyagörüşünü qaranlıqlaşdıran Airbus, Boeing-in 747-400-dən əməliyyat xərclərinin 15-20% az olacağını hədəfləyərək dizaynını yaxşılaşdırdı. A3XX dizaynı ənənəvi vahid təyyarə dizaynına nisbətən daha çox sərnişin həcmini təmin edən iki mərtəbə üzərində inşa edilib. Boeing 777 ilə nöqtədən-nöqtəyə nəzəriyyələrinə qarşı ənənəvi qovşaq və danışan nəzəriyyələrinə uyğun olaraq, 200-dən çox fokus qrupu ilə geniş bazar analizi aparılmışdır. Böyük bir hissəsinin erkən marketinqi təyyarədə dükanların, restoran kimi yeməkxanaların, idman zallarının, qumarxanaların və gözəllik salonlarının olması ehtimalını nəzərdə tutsa da, aviaşirkətlərin iqtisadiyyatının reallıqları belə arzuları əsaslandırırdı.
19 dekabr 2000-ci ildə yeni yenidən qurulmuş Airbus nəzarət heyəti, A3XX olaraq yenidən təyin edilmiş təyyarəni inşa etmək üçün 6 müştəridən gələn 50 firma sifarişi ilə 8.8 milyard avroluq bir proqram başlatdı. A380 təyinatı A300-dən A340-a ardıcıl olaraq irəliləyən bir sıra idi. Seçildi, çünki 8 nömrəli cüt qatlı keçidə bənzəyir və bəzi Asiya ölkələri təyyarənin satılması üçün uğurlu yerdir. Təyyarənin inşası 2001-ci ilin əvvəlində başa çatdırılmış və ilk A380 qanad qutusu komponentinin istehsalı 23 yanvar 2002-ci ildə başlamışdır. İlk təyyarə başa çatdıqdan sonra A380-nin inkişaf dəyəri 11-14 milyard avroya çatdı.
Ümumi inkişaf dəyəri
2000-ci ildə başlanğıcda nəzərdə tutulan inkişaf dəyəri 9,5 milyard avro idi. 2004-cü ildə Airbus təxminən 1,5 milyard avro (2 milyard dollar) cəmi 10,3 milyard avro (12,7 milyard dollar) həcmində pul əlavə etdi. 2006-cı ildə Airbus 10,2 milyard avroya düşdüyünü bildirərək, bildirişlərini dayandırdı və sonra elektrik kabellərində çətinliklər çəkdi. Təxminən iki il gecikməsindən sonra 4,9 milyard avro ümumilikdə 18 milyard avro ödəmişdi.
2014-cü ildə təyyarənin inkişaf etdirilmə büdcəsi 25 milyard dollar dəyərində təxmin edildi. 2015-ci ildə "Airbus"-un dediyinə görə, inkişafa xərclər 15 milyard avro təşkil edirdi. Analitiklər hesab edirlər ki, rəqəm 20 milyard üçün ən azı 5 milyard avro çox olacaq. 2016-cı ildə A380-nin inkişaf xərcləri 15 il üçün 25 milyard dollar, 25-30 milyard dollar, və ya 25 milyard avro olaraq qiymətləndirilir.
Proqrama 2000-ci ildə başlamaq üçün Almaniya, Fransa və Böyük Britaniya Airbus-a 3,5 milyard avro verdilər və geri qaytarılacaq avanslar 5,9 milyard avroya çatdı. 2018-ci ilin fevral ayında Emirates-in sifarişi ilə on il ərzində proqramın istehsalını təmin edildi. Daha sonra Airbus bu ölkələrlə 1,4 milyard dollar qənaət etmək üçün müqaviləni yenidən nəzərdən keçirdi: restrukturizasiya edilmiş şərtlər 2019-cu ildə istehsal həcmini səkkizdən altıya azaldır.
IGN
IGN (əvvəllər:Imagine Games Network) — kompüter oyunları haqqında rəylər toplayan veb-saytdır. Əsas Sentyabr ayında 1996-cı ildə qoyulmuşdur. 1996-cı ildə "Imagine Publishing" içində beş kiçik saytlardan ibarətdir: N64.com (sonralar: IGN64.com), PSXPower, Saturnworld, Next-Generation.com и Ultra Game Players Online. 1998-ci ildə saytın kanalı "IGN" brendi altında adı altında dəyişir. 2005-ci ildə "IGN" saytı ən çox girilən saytlardan biri olur. "IGN" 2008-ci ildə onillik yubileyini qeyd etmişdir. Sayt müxtəlif platformalarla işləmişdir: Nintendo GameCube, Wii, Nintendo DS, Game Boy, Xbox, Xbox 360, PlayStation 2, PlayStation 3, PSP, N-Gage, PlayStation, Nintendo 64, Dreamcast, PC və Macintosh. "IGN" saytında oyunların keçirilməsi və çit-kodları göstərilir.
Minə Nəzirova
Minə Bəşir qızı Nəzirova (d.1914, Suvagil, Zaqatala rayonu — v.1984) — sovet təsərrüfat rəhbəri, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1958), SSRİ Ali Sovetinin və Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı.
Maskan adası
Maskan adası (مسكان) — Küveytə məxsus olan, yaşayışı olmayan adada. Bubiyan adasından cənubda yerləşir. 1932-ci ildə İraqla sərhədlərin demarkasiyası haqqında imzalanmış müqaviləyə əsasən Küveytə məxsusdur. Ada 1,2 km uzunluğa, 800 metr enə və 0,75 km² sahəyə malikdir. Sahəsinə görə Küveytin Bubiyan, Faylaka, Varba adalarından sonra 4-cüdür. Faylaka adasından şimal-şərqdə yerləşir və ondan 3,2 km aralıdadır. Ada ilə Əs-Sabiyə burnu arasında məsasfə 8 km-dir. Adanın cənub-qərbində, metal dirəklərdən ibarət olan 11 hündürlüyü olan mayak sahibdir. Mayak hər 30 saniyədən dörd ağ işıq saçır. Adanın şimal-qərbində yerləşən, 1918-ci ildə inşa edilmiş mayak bir mərtəbəli bir tikilidir.
Adada qədim şəhər mədəniyyətinin qalıqları mövcuddur.
Himaçal Pradeş
Himaçal Pradeş - Hindistanın ştatlarından biri. Paytaxtı Simla şəhəridir. Hindistanın şimalında yerləşir. Sahəsi 55 673 km2 olan ştat təbii gözəlliklərə malikdir. Şimalında Cammu-Kəşmir, şərqində Çin (Tibet), cənub-şərqində Uttar Pradeş, cənubunda Haryana, qərbində Pəncab əyalətləri var. "Qarlı Dağ" mənasını verən Himaçhal adı Himalay dağlarından gəlir.
Himçal Pradeşdəki fermerlər əsasən qoyun və keçi yetişdirirlər, hüsusilə qəbilə bölgələrində.
Amerika qızılquşu
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Bərəkəveyh Zəncani
Ərəb dilində yazmışdır. Həyat və yaradıcılığı haqqında məlumat azdır. “Sülul” təxəllüsü ilə tanınmışdır. Əbu Mənsur Səalibi Bərəkəveyh Zəncaninin görkəmli ərəb alimi Bədi əz-Zaman əl-Həmədanidən eşitdiyi bəzi şeirlərini tərtib etdiyi topluya daxil etmişdir. Şeirlərində məhəbbət duyğuları ilə yanaşı didaktik motivlər, incə yumor da əksini tapmışdır. İnsanları həyatdan, gözəllikdən zövq almağa, xeyirxahlığa səsləyən şeirlərində folklora bağlılıq hiss olunur.
Dolanan dağı
Dolanan – Şərur rayonu ərazisində, Dərələyəz silsiləsindən şimal-qərbə ayrılan Saraybulaq qolunun cənub-qərb istiqamətli Ağsal şaxəsində, Arpaçay su anbarının sol sahil yamacında, Şahbulaq kəndindən 3 km şimalda dağ (hünd. 1660,3 m). Üst Permin Murqab regiomərtəbəsinə aid Şahbulaq lay dəstəsinin əhəngdaşılarından təşkil olunmuş sıldırım yamaclı, konusvari yüksəklikdir. Tektonik cəhətdən Şərur-Culfa qalxım zonasının Şərur seqmentinin şimal-şərq cinahında müşahidə edilən Qızılqaya-Dolanan sinklinalının nüvə hissəsində yerləşir. Zirvəsindən submeridional istiqamətli fay qırılması keçir. Yamaclarında şimal-şərq və şimal-qərbə uzanan qırılmalar müşahidə olunur.
Yerli əhali bəzən dağı Dolanay dağı adlandırır.
JeuxVideo.com
JeuxVideo.com — kompüter oyunları haqqında rəylər toplayan fransızdilli veb-saytdır. Sayt müxtəlif oyunlara rəyini bildirir, məlumat verir və oyun videoları hazırlayır. Əsası 1997-ci ildə qoyulmuşdur.
Oktyabrski
Oktyabrskiy — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər Başqırdıstan Respublikasına daxildir
Latın imperiyası
Latın İmperiyası və ya Konstantinopol Latın İmperiyası — 1204-cü ildə Dördüncü Səlib Yürüşü nəticəsində Konstantinopol un işğalı ilə qurulmuş dövlət. Səliblərin Romaniya adlandırdığı bu dövlət 57 il ayaqda qalmış, 25 iyul 1261-ci ildə Nikeya imperatoru VIII Mixael Konstantinopolu işğal etdikdən sonra, imperiya süqut etmişdir.
Salavat şəhəri
Salavat — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər Başqırdıstan Respublikasına daxildir
Çənnəbçay
Çənnəbçay — Ordubad rayonunda çay. Gilançayın qolu.
Haqqında
1050 metr hündürlükdən başlanır. Uzunluğu 9 km-dir. Qar, yağış suları və yeraltı sularla qidalanır.
Adın etimalogiyası
Türk dillərində çən "çəngəlin ağzı, haçalanmış bir şey" mənasında işlənir. Hidronim "suyun haçalandığı yer, suayrıcı" mənasındadır.
Kəmiyyət budaq cümləsi
'''Kəmiyyət budaq cümləsi baş cümlədəki hərəkətin və əlamətin miqdarını bildirir və nə qədər? sualına cavab verir.''' Kəmiyyət budaq cümləsində də, əsasən, baş cümlə budaq cümlədən sonra gəlir.
Gümüşxanə
thumb
Gümüşxanə — Türkiyənin Gümüşxanə ilinin inzibati mərkəzi.
NGC 33
NGC 33, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış ulduzdur. Göy üzündə Balıqlar bürcü istiqamətində yerləşir. *2 tipli. tərəfindən ildə 121.92 sm (48 inç) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Böyük buynuzlu maral
thumb|280px|Böyük buynuzlu maralın skleti
Böyük buynuzlu maral və ya İrlandiya maralı — Nəhəng maral cinsinə aid nəslikəsilmiş məməli növü. Nəhəng ölçüyə malikliyi və iri buynuza sahibliyi ilə seçilir (5,2 m). Buynuzları bel formasına (əmək aləti) malik olub üstəlik əlavə budaqlara malik idi. Dişlərinin quruluşu onu deməyə əsas verirki, bu canlılar meşəliklərdə yaşamamışlar. Səbəb isə onların nəhəng buynuzları ilə sadəcə meşədə hərəkət mümkünsüz olardı. Buynuzlarını atdıqdan sonra meşəyə girmələrinə imkan yarana bilərdi.
Alimlərin fikirincə bu canlıların məhvinin əsas səbəbi meşə sahələrinin getdikcə gemişlənməsi idi. Onlar iri canlıların nəsli kəsilərkən tükənmişlər. Onların əsas yayılma əraziləri Avropa, Asiya və Şimali Afrika olmuşdur. Onların çoxlu sayda skletlərinə əsasən İrlandiyanın torflu bataqlıqlarında rast gəlinmişdir. Onlar Şimali Qafqaz, Qazaxıstan və qərbi Rusiya ərazilərində yayılmışdılar. Qalıqlarına Ryazan və Sverdlovsk vilayətəri ərazisində rast gəlinir.
Rüstəm Məmmədov (futbolçu)
Rüstəm Aydın oğlu Məmmədov — Azərbaycan futbolçusu, yarımmüdafiəçi. Futbol üzrə Azərbaycan çempionatında çıxış edən Simurq Zaqatala klubunun heyətində oynayır.
Həyatı
Rüstəm Məmmədov 14 avqust 1984-cü ildə Azərbaycanın Zaqatala şəhərində anadan olub. Futbol oynamağa 10 yaşında Zaqatalanın Futbol Məktəbində başlayıb.
Argentina Antarktikası
Argentina Antarktikası — Antarktikanın Argentina tərəfindən iddia olunan bölgəsi. . Özündə Antarktik yarımadası və üçbucaq bölgəni əhatə edir. Atlantik okeanından başlayaraq Cənub qütbünə qədər uzanır. Bölgə 25° q. u. 74° q. u. arasında yerləşir. Argentina Antarktikası Odlu Torpaq, Antarktida və Cənubi Atlantika vilayətinin departentidir.
Elmi-araşdıma stansiları
thumb|left| Almirante Irizar buzqıran gəmisi Argentina Antarktikanın araşdırılmasına 1901-ci ildən başlamışdır. Burada ilk Argentinaya məxsus stansiya olan Orkados 1904 ildə yaradılmışdır. İlk dəfə cənub qütbünə isə səyahət 1965-ci il 10 əsgər tərəfindən təşkil edilmişdir (komandan Xorxe Е. Lealya).
Argentina Antarktikasında demək olar ki, qütb stasiyalarının böyük qismi yerləşir. Cənub qütbünə ən yaxın stansiya isə II Belqranodan 1450 km cənubda yerləşir. Əsas nəqliyyat vastələri: ARA Puerto Deseado (Q-20) və ARA Suboficial Castillo (A-6) (gəmi), ARA Almirante Irízar (Q-5) (2007 ildəki yanğınla əlaqədar təmir olunmuşdur), Lockheed C-130 Hercules və De Havilland Canada DHC-6 Twin Otter təyyarələri.
Bazalar
(ümumi 64)
Hans Kristian Andersen
Hans Xristian Andersen (Dan. Hans Christian Andersen, ) — danimarkalı ədib. Pyeslər, səyahətnamələr, romanlar və şeirlər də yazmasına baxmayaraq, Andersen bütün dünyada daha çox nağıllarına görə tanınır. Onun nağılları 100-dən çox dilə tərcümə edilmişdir.
Əsərləri
Bir gün Kopnehagen küçələrində gəzişərkən Andersen balaca oğlanla rastlaşdı. Uşaq onun gözünün içinə baxıb onun nə qədər tənha olduğunu başa düşdü. Nağılbazın könlünü almaq üçün əlindəki qalay əsgəri ona tərəf uzatdı. Əvəzində Andersen də ona yeni «Köhnə ev» adlı nağıl əhvalatı danışdı. Onun nağıllarında öyüd-nəsihət, ibrət dərsi vermək cəhdi yoxdu. Burda yalnız arzu var. Gözəlliyi görmək istəyən insanların arzuları. Axı həyat özü gözəl bir nağıldır! Onun ən məşhur əsərlərindən biri də Qar kraliçası nağılıdır.
Neftekamsk
Neftekamsk — Rusca: Нефтека́мск; Başqırdca: Нефтекама, Neftekama)Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər Başqırdıstan Respublikasına daxildir Şəhər Kama çayının yaxınlığında yerləşir. Ərazisi 147,25 km² olan şəhərin əhalisi 2010-cu ildə 121,733 nəfər olmuşdur. Neftekamsk respublikanın böyük bir sənaye və mədəniyyət mərkəzidir. Əhalisinin sayına və ərazisinə görə muxtar respublikanın Ufa, Serlitamak və Salavat şəhərlərindən sonra dördüncü böyük şəhəridir.
Hans Kristian Andersen
Ən məşhur danimarkalı
Biri vardı, biri yoxdu. Bir balaca oğlan vardı. Bir dəfə o, anasına deyir ki, «Görərsən, mən mütləq məşhur olacam!». Anası ona heç nə demir. Onun qəmli gözlərinə təccüblə baxıb köksünü ötürür. Axı bu ailədə nəinki taledən, heç bəndədən də hədiyyə almaq kimsənin ağlına gəlmirdi. Məşhur olmaq üçün heç olmasa varlı ailədə doğulmaq, ya da heç olmasa paytaxt sakini olmaq lazım idi. Gözəl görkəm və yaxşı təhsil də vacib idi. Gələcək nağılbaz Hans Xristian Andersen kasıb pinəçinin ailəsində doğulub. Amma onun sevgi payı heç vaxt əskik düşməzdi. Valideynləri heç vaxt uşağı cəzalandırmaz və öz fantaziyalarına qapanaraq bütün günü şəhəri dolaşmağa icazə verərdilər. Təbiəti müşahidə etmək, balıqlar, köstəbəklər, kəpənəklərlə, quşlarla dostluq etmək onun ən sevimli məşğuliyyəti idi. İlk dəfə şəhər teatrına ayaq basandan sonra o nağıl qəhrəmanlarının nəcib niyyətlərindən xəbər tutdu və bu da ona adi həyatdan uzaqlaşmaq üçün yeni bəhanələr verdi. Teatrda tez-tez ola bilmirdi, ona görə də özü pyeslər uydurmağa başladı. Axşamlar evdə qurulan kukla tamaşalarında kuklalar canlanır və oğlanın diliylə öz əhvalatlarını nəql edirdilər. Az sonra Hans Şekspirin pyeslərini oxuyandan onun balaca aktyorları dahi ingilisin pyeslərini oynamağa başladı. Döyüşlər, qəhrəmanların qoçaqlığı onun ürəyini sevinclə doldururdu. O, artıq teatr dramaturqu olmaq arzusula yaşayırdı. Bəyəndiyi əhvalatları musiqiyə qoşmaq adəti da vardı. Bəzən sahilə gəlib balaca bülbülün zümzüməsini dinləmək istəyənlər də tapılırdı. Məktəbdə çox pis oxuyurdu. Bir sözü də səhvsiz yaza bilməsə də dostlarına qəhrəmanı olduğu müxtəlif əhvalatları uydurub danışmağı sevirdi. Buna görə də həmişə gülüş mənbəyinə çevrilirdi. Fikri uzaqlarda olduğundan müəllimlərin danlağı əskik olmurdu. Bəzən məktəbdən sonra uşaqlar onu təqib edərək «Baxın, komediya qoşan gəlir!» deyib ələ salırdılar. Hans evə qaçıb küncə soxulur və Allaha dua edirdi. Ata oğluna İncil ilə bərabər «1001 gecə nağılları»nı oxuyurdu. Uşağa su pəriləri, trollar və başqa personajlarla dolu nağıllar danışardı. Ailə idilliyisı bitəndə uşağın 11 yaşı vardı. Atasını itirmiş oğlan əvvəl dərzi yanında şəyidliyə gedir, sonra siqaret fabrikinə işə düzəlir. Özünə ər tapmış anası 14 yaşlı uşağa Kopenhagenə gedib öz həyatını qurmaq icazəsi verir. Nədənsə anası əmin idi ki, bu yaşda uşaq böyük şəhərdə çox davam gətirə bilməyəcək. Ona görə də poçtalyonla danışmışdı ki, 3 gündən sonra uşağa geri qayıtmağa kömək etsin. Andersen öz doğma şəhərinə bir də yarım əsrdən sonra qayıtdı. Burda bir həftə duruş gətirə bilməyib yenə də getdi. Bioqraflar deyir ki, məşhur nağılbazın anası dilənçilik etməyə məcbur idi və kasıblar üçün ayrılmış qəbirsanlıqda basdırılıb. 14 yaşında Daniyanı fəth etməyə gəlmiş uşaq öz sözünün üstündə durdu və dünyanın ən məşhur daniyalısı oldu.
Neftekamsk
Tarixi
Neftekamsk, 1957-ci ildə bölgədə neft yataqlarının tapılmasından sonra salınmışdır və 1963-cü ildə şəhər statusu almışdır.
Hans Kristian Andersen
Müəllifi tam savadsızdır!
13 riksdaler toplayaraq Hans dünyanı fəth etməyə yollanır. Yolu Kopenhagenə, Kral teatrına- onun arzular qəsrinə idi. Kopenhagen Anderseni soyuq qarşıladı. Köməksiz, tanışlıqsız, pulsuz qalaraq gənc özünü çox tənha duyurdu. Şəhərə ayaq basan kimi əlində olan pulun yarıdan çoxunu verib teatra bilet almışdı. Aclıq və naümidlik onun daimi yol yoldaşı olduğundan ölüm haqqında fikirlər oğrun-oğrun ürəyinə girirdi. Onu ələ salırdılar, onu sanki görmürdülər, onun başına ağıl qoyurdular və dəyişdirməyə çalışırdılar. İlk əsərini «Müəllifin tam savadsızlığı üzündən qaytarmaq!» məktubu ilə birlikdə qaytardılar. Bu Andersenin qarşısını ala bilmədi. O, əmin idi ki, mütləq yazmalıdı. Pyeslər, şeirlər, hekayələr, opera librettoları, vodevillər – Hans tez və rahatlıqla yazırdı deyən mətnlər su kimi axırdı. Tənqidçilərsə onun hər sözünü araşdırır, qrammatik səhvlərini gözünə soxur, adətlərini, əsil-nəslini lağa qoyur, məsğərəyə çevirirdilər. Andersen göz yaşına qədər kədərlənsə də əlini saxlamırdı. Hər şeyə baxmayraq Kopenhageni və onun sakinlərini də sevməkdə davam edirdi. Axı ilk dostlarını bu şəhərdə tapmışdı. Onların sayəsiində təhsil ala, əsərlərin çap etdlirə və səyahət edə bilmişdi. Səfərlər isə yeni əsərlərin yaranması demək idi. Sevimli İtaliyası barədə yazdığı «İmprovizator» romanı işıq üzü görən kimi bütün Avropa ondan danışırdı. Bircə Daniya həqarətlə susurdu. Hans isə soyuq ürəklərin fəthini davam etdirirdi. Hər dəfə oxu daşa dəyəndə onun qeyd dəftərçəsində kiçik bir əhvalat yaranırdı. Amma o, hələ bilmirdi ki, bu hekayətlər tezliklə onun yaradıcılığının özəyinə və əsil nağıllara çevriləcək. Bu nağıllar yarandıqca Əlahəzrət Daniyanın da ürəyinin buzu əriməyə başladı. İndi çox az adam bilir ki, 170 nağıldan əlavə Andersen 20-yə qədər pyes, 5 roman, çoxlu oçerk və şeirlərin müəllifidir. İlk nağıl toplusu ucuzlu kağızda Milad bayramı ərəfəsində çap edilmişdi. Elə bil sehirli çubuğun hərəkətilə yeni yaranmış nağıllar alındı və hər şey rəngli kaleydoskopdakı kimi fırlanmağa başladı.
Neftekamsk
Coğrafiyası və iqlimi
Neftekamsk respublikanın şimal-qərbində, paytaxt Ufa şəhərindən 200 kilometr məsafədə Kama çayı sahilində yerləşir. Şəhər Başqırdıstan respublikasının Krasnokamsk və Yanaul rayonları ilə həmsərhəddir.
Hans Kristian Andersen
Hər əhvalat bir nağıldır
Onun laylaları altında uşaqları yatızdırırdılar, teatrlarda qoyulmuş tamaşalar uğurla gedirdi. Amma hamı onu nağılbaz kimi tanıyır. «Su pərisi», «Çaxmaq daşı», «Noxud üstündə şəhzadə» barədə bir qədər qəmli əhvalatları hamı sevdi. Kitabların üzü nazik olardısa deşilənəgən oxunardı. Şəklli kitablar və şeirlər piştaxtaya qoyulmağa bəndmiş alınardı. Tənqidçilər isə onu ələ salıb gülərdi. Kasıbçılıqdan çıxmış oğlan təhsilini davam etsə də ömrünün sonuna kimi qrammatik səhvlərlə yazırdı. Tale Andersenə qiymətli bir keyfiyyət bəxş etmişdi, o hər şeydə sehirli məqamları görürdü. Nağılların süjeti əksəriyyəti ona uşaqlığından gəlib, Axı onun doğulduğu şəhər Odensdə o qədər maraqlı şeylər vardı. Şəhər qəribə adətlərilə, qəhrəmanlar haqqında əfsanələrilə, nağıl qəhrəmanlırı - su pəriləri, sirenlər, elflər, qnomlarla birgə yaşayırdı. Burda xalq bayramlar olurdu və hələ də çox sirrləri bilən ustadlar yaşayırdı. Onun uşaqlığı elə bir vaxt idi ki, küləyin yarpaq altında oxuduğu nəğməni dinləyir, hər bir günəş şüasının dalıyca düşüb ilişib qaldığı gölməçənin saatlarla gözdən keçirir, hər ay işığında elflərin seluetini görə bilirdi. O, şeh dənəcikləriylə dostluq edir və bütün bunları ürəyinin dəftərçəsinə yazırdı. O hələ tələbə olarkən bir qaranquş onun yaşadığı otağa soxulub öz əhvalatını ona danışdı. Bir neçə il sonra bu əhvalat «Düyməcik» nağılında yazılıb hamıya əyan oldu. Qalay əsgərin nağılı da bir qədər avtobiorrafikdir. Müəllifə irad tutulurdu ki, onun nağılları böyüklər üçün çox bəsiddir, uşaqlar üçünsə kifəyət qədər ibrətamiz deyil. Kimsə sağlığında Andersenə yazılarının nağıl ruhunda olmasını desəydi cavabında nəsə kəskin bir şey eşidərdi. O, nağıllarını dəyərləndirmir, və onlarla fəxr etmirdi.
Neftekamsk
Əhalisi
Rusiya əhali siyahıyaalmalarına əsasən 2010-cu ildə şəhər əhalisinin 31,5 %- tatarlardan, 29,7 %-i ruslardan, 25,8 %-i başqırdlardan, 9,9 %- marilərdən, 3,1 %-i isə digər millətlərdən ibarət olmuşdur. .
Hans Kristian Andersen
Qalay əsgər və qızıdgül ləçəkləri
O, kasıb pinəçi və paltaryuyanın ailəsində doğulmuşdu. Amma ömrünün əsas hissəsini Avropanın ən gözəl otellərində keçirib. «Səyahət həyat deməkdir» deyən yazıçı çox səyahət edirdi. Uşaqlığı Odin şəhərinin əyalət xarabalıqlarında keçsə də pataxt Kopenhagen onu sevdi və əsərini şəhərin simvoluna çevirdi. Əsilli-nəsilli olmasa da Daniyanın ən adlı-sanlı ailələri onu evinə dəvət etməkdən qürür duyurdu. Məktəbdə cəmi bir neçə ilə təhsil ala bilmişdi. Çünki anasını itirmişdi və 11 yaşından fabrikdə tam əmək günüylə işləməli idi. Amma 20 yaşında Andersen Kopenhagen universitetində təhsil almaq hüququ qazandı. Uşaqlıqdan zəif, xəstəhal olmasına baxmayaraq dövrünə görə uzun və aktiv həyat sürüb. Çəlimsiz və kifir olmasına baxmayaraq indi o, Daniyanın siması sayılır. Hələ sağlığında Andersenə özünə qoyulmuş abidəni görmək qismət oldu. Bu faktı anasına bir falabaxan Hans hələ uşaq olarkən demişdi. O, abidəyə baxıb gülümsəyirdi. Amma balaca oğlanın verdiyi qalay əsgər və mavi gözlü qızın bağışladığı qızılgül ləçəkləri onun üçün daha qiymətli idi. Həmin bu hədiyyələri o, mücrüdə saxlayırdı, arabir ləçəkləri tərpədib qoxusunu içinə çəkirdi.
Neftekamsk
İqtisadiyyatı
Rusiyanın ən böyük avtobus istehsalçılarından olan NEFAZ şirkəti şəhərdə yerləşən ən böyük sənaye müəssisəsidir.
Sibay
Sibay — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər Başqırdıstan Respublikasına daxildir
Hans Kristian Andersen
«Bülbül»ün nağılı
Onun həyatında 3 sevdiyi qadın olub. Onların heç biri Andersenin hisslərinə cavab verməyib. Onlardan birincisi Riborq Voyqt, ikinci qadın 18 yaşlı Luiza Kollin, sayca üçüncü və sonuncu isə Cenni Lind idi. Bu hündür, sarısaç, iri göz və əzəmətli bədən quruluşlu qadını Avropada «isveç bülbülü» adlandırırdılar. Kopenhagenə konsertlərə gələn gündən Andensen onu hədiyyə və güllər içində batırırdı. Cenni Lindin xarici səfərlərində Andersen onu müşayiət edirdi. Aktrisaya olan məhəbbəti günəş kimi ürəyini işıqlardırdı. Müğənninin ecaskar səsi həyatına soxularaq dünyanın rənglərini dəyişdirmişdi. Əlbəttə ki, o, Cenniyə nağıl həsr etməyə bilməzdi. «Bülbül» nağılı belə yarandı. Sevgisi Andersenə çoxlu gözəl günlər bəxş etsə də onu ömürlük tənha qoydu. Andersen dəfələrlə sevgisini izhar edib, amma əvəzində dostluqdan başqa bir ciddi təklif almamışdı. Bir dəfə isə Cenni zarızarafat, yarıgerçək «Andersen, mənim qardaşım olmaq istərdiz?» soruşdu. Qəlbinin dərinliyində o, başa düşürdü ki, ailə üçün yaranmayıb. Lind də karyerasına ailə həyatına qurban verən deyil.
Çılpaq qadınlarla nədən danışmaq olar?
Dünyanın bütün uşaqlarının ləzzətlə oxuduğu nağılların yaradıcısı özü tarixin qəribə tapmacalarından biri idi. Çünki təbiətcə uşaqlarla əhatə olunmuş xeyirxah nağılbaza qətiyyən bənzəmirdi. Ömrünün sonuna yaxın Kopenhagendə Andersenə abidə qoymaq istəyəndə heykəltaraş ona öz eskizlərini göstərdi. Burada uşaqlarla əhatə olunmuş Andersen nağıl deyərkən təsvir edilmişdi. Hans Xristian uşaqların əhatəsində bir cümlə də deyə bilsəyəcəyini çığırıb heykəltaraşı evindən qovdu. Nəticədə nağılbaza oturan yerdə kitab üzərində əyilmiş şəkildə abidə yarandı. Bu həqiqətə daha yaxın idi, çünki o, adamlardansa kitablara üstünlük verirdi.
Andersen həmişə şikayətcil və qorxaq olub. O, qarət edilməkdən, sifarişlə öldürən qatillərdər və dəli olmaqdan, itlərdən və pasportu itirməkdən qorxurdu. Bilet ya da kitab üçün artıq pul verdiyini düşünəndə çox narahat olurdu. Ömür boyu diş ağrısından əziyyət çəkib, amma onları çəkdirməkdən qorxurdu. Çünki bunun yaradıcılıqla birbaşa əlaqəsi olduğunu düşünürdü. Ona yeni süni dişlər qoyan kimi yazıçılığı yerinə qayıdır. Amma az sonra süni dişləri də ağrımağa başlayır. O, zəhərlənməkdən də qorxurdu. Skandinav uşaqları pul toplayıb ona dünyada ən böyük şokolad qutusu göndərəndə o, qorxusundan həmin qutunu bacısı uşaqlarına göndərir. Sonra hər şeyin yaxşı olduğunda əmin olub qutunu geri tələb edərək şokoladın hamısını təklikdə yeyir. Öz görkəmindən də çox narahat idi və sevgililəri qarşısında dizləri əsirdi. Bəlkə də ona görə onun nağıllarının sonu kədərli olurdu.
Nağılbaz tam tənhalıqda Roliqxed villasında vafat etdi. O, çox qorxurdu ki, onu ölməmiş basdırarlar. Ona görə də dostlarından xahiş etmişdi ki, onu tabuta qoymazdan əvvəl damarını kəsib həqiqətən öldüyündən əmin olsunlar. Bu qorxusuna görə də hər ehtimala qarşı yazıb məktubu masanın üstünə qoymuşdu: «Kənardan baxanda adama elə gəlir ki, mən ölmüşəm».
Onun nağılları qəmlidir. Böyüklər də onları vərəqləsə ibrətamiz fikirlər əxz edə bilərlər. Əsrlər keçib, amma çılpaq krallar hələ də aramızda utanmadan gəzişir. Sevgini duya bilməyən qızlar Qar kraliçəsinə çevrilir. Hələ də çirkin quş balaları gözəl qu quşlarına çevrilir və kiçik duyməciklər öz sevgilərini tapırlar. Qardaşlarını qu quşundan yenidən adama çevirməkçün gicitkandan köynək toxuyan Elizalar da var. Bəlkə ona görə də hamı inanır ki, kötüklər gül aça bilər və gecələr əşyalar dilə gəlib sevgi, ümid, və məyuslud dolu əzhalatlar danışar…
"Qanla yuyulan günahlar"
Yaxud «Sənə qurban olum» deyənlərin təmizlənmə mərasimi.
İnsan qəddardı. İnsan hələ də qan tökməyindədi. İnsan hələ də düşünür ki, başqasının qanını tökməklə günahları bağışlanacaq. Min il bundan əvvəl də beləydi, 3 min il əvvəl də. Qurban vermə prosedurunun dizaynı, tərtibatı dəyişib, amma mahiyyəti həmən cür qalıb. Qurban bayramı ərəfəsindəyik. Minlərlə qoyun kəsiləcək və insanın günahlarını yuyacaq. Qurban vermə mərasimi çox qədimdi. Yunanlar Troya divarları altında qekatomba yuraşdırırdılar ki, bu da onların görünməz zənginliyindən danışırdı. Burda eyni vaxta yüz öküz qurban verilirdi. Ona görə də hələ ki, ən qiymətli qurban mərasimlərindən sayılır. Orta əsr səyahətçilərin yazılarında ruslar və slavyanlarda ər ölərkən arvadı, ya da kənizinin qurban vermə mərasiminin təsvirini oxuya bilərik. Yəhudilərdə günahın bağışlanması üçün, qərəzlə edilməmiş qətlin günahını yumaq üçün qurban vermə mərasimi ən vaciblərindən biri sayılır. Qurban onu verənin maddi durumundan asılı idi. Kasıblar göyərçin, toyuq verməklə canını qurtara bilərdi, amma varlı mütləq xərc çəkib buğa almalı idi. Bəlkə ona görə, yəni varlı olmadıqlarına və kasad təbiətdə yaşadıqlarına görə çukçalar qar, piy və söyüd yarpaqlarından xüsusi kolbasalar hazırlayıb onu bıçaqlayırlar. Guya ki, maral bıçaqlayırmış kimi. İnsan ev tikəndə də qan tökməyini saxlamır. Qədimdən bəri təzə tikilmiş evin bünövrəsinə quban qoymaq adəti vardı. Çox vaxt at kəlləsi, kasıblarçün isə toyuq qoyulurdu. Ona görə də ruslar indiyədək daxmalarını «toyuq ayağı üstə koma» adlandırırlar. Serbiyada qəsr tikərkən eyni adlı əkiz bacı və qardaşı diri-diri divara hörmək adəti vardı. Beləsi tapılmasa ustalardan birinin qardaşı arvadını divara hörür və yalnız uşağına süd vermək üçün bir dəlik saxlayırdılar. O da ki əgər qadının uşağı oğlan idisə.
Yiyəsiz qalmış personajlar nağıla çevrilir
Uşaqlıqda biz inanırdıq ki, nağıl personajları əslində olublar. Nəinki, olub, hətta sadalanan qəhrəmanlıqları ediblər ki, nağıllara düşüblər. Sonralar biz böyüdük və anladıq ki, hamısı uydurmadır. Nağıllar yazı masasında, ağ kağızda ən adi qələmlə yazılır. Onda marağımızı itirdik. Nağıl yarada bilmədiyimizi etiraf etməsək də hər nağıl eşidəndə, uzaqbaşı dodağımız qaçır. Nağılların «Uydurmadır» deyib hamısının üstündən xətt çəkəndə heç kim düşünmədi ki, bu personajların çoxu həyatda da olublar. Nağıllar yiyəsiz qalaraq sonradan xalqın malına çevrilib və qəhrəmanların kimliyi unudulub. Buratino haqqında nağıldakı Duremar əslində həyatda da olub. Jak Bulemard adlı fransız həkimi 19-cü əsrin sonralırda Moskvada çox məşhur idi. Bu ekzotik şəxsiyyət zamanında lətifə və zarafatlar üçün çoxlu bəhanələr verirdi. O, zəli ilə müalicəni çox sevir və zəlidən qorxanları inandrmaq üçün öz üzərində təcrübələr göstərirdi. Zəliləri özü tuturdu və ona görə də ağcaqanadlardan qorunmaq üçün uzun ləbbadə geyərdi. Rus uşaqları fransız familini dəyişdirib Duremar kimi deyərək onu ələ salırdılar. Bir suyu Pinokkioya oxşayan Buratino haqqında film çəkiləndə bu obraz ora əlavə edildi.
Robin Qud adında da personaj olub. Amma Robin varlılardan qopardığı pulları kasıblara vermirdi. O, adi soyğunçu idi. Şahzadə Merilin də onu maraqlandırmırdı. Çünki əvvəla o, şahzadə deyil, çoban qız idi. İkincisi, yəqin ki, ən vacibi o idi ki, Robin müasirlərinin dediklərinə görə homoseksual idi və nə şahzadələrə, nə də çoban qızlara baxırdı. Robin Qud əfsanəsində onun yanında olan daha bir obraz, monax Tuk ata əslində Robin Quddan yüz il sonra yaşayıb. Xalq sevimli personajlarının birlikdə olmasını istəyərək onları bir əfsanəyə salıb.
«Batmış gəmilər adası» da əslində var. Yeni Şotlandiya yarımadasının şərq sahilləri boyunca Seybl adası var. Bu ada 10 ildə 20 kilometr sürətiylə hərəkət edir. Bu xasiyyətinə görə dənizçilər onu «Məhv olmuş gəmilər adası» adlandırır. Burda dayazlığa düşmüş gəminin məhv olması qaçılmazdır. Çünki qarşı-qarşıya axan iki cərəyanın burulğanı gəmini özünə çəkib bataqlıqdakı kimi buraxmır. 100 il ərzində burda 500-dən artıq cəmi batıb qalıb.
7 qnomun evində xanımlıq edən Ağca xanım da əslində olub. 1553-cü ildə qerman qrafı Filippin xanımı doğuş zamanı vəfat edir. Doğulan qızın adını Marqaret qoyurlar. Qraf ikinci dəfə evlənir. Analığı həqiqətən də qızı zəhərləyir. Amma ona zəhərli alma yox, su baldırğanı dəmləməsini verir. Amma şüşə tabutda uzanmış Ağca xanımı nağıldakı kimi şahzadənin öpüşü oyada bilmir. Qatil analıq isə qızı öldürdüyünə görə türmədə çürüyür. 7 qnoma gəlincə onların da real olduğunu deyirlər. Mif və nağılların tarixini araşdıran professor Zanderin bu yaxınlarda çap olunmuş tədqiqatında deyilr ki, çox balaca boylu şaxta işsiləri barədə danışırlarmış. O, kitabında bunu sübuta yetirən sənədlər nümayiş edib. Balacaboy işçilər Qessen şaxtalarında işləyirmişlər.
Qaniçən Drakulanın da real prototipi olub. Drakulanın yaradıcısı yazıçı Brem Stoker əslində real hadisələri təsvir edirdi. Vlad Yepinış adlı qraf 15-ci əsrdə Unqrovlaxiliyada yaşayırdı. Amma o, qəddarlığı ilə ad çıxarsa da hərfi mənada qan içmirdi.
Daha bir qatil, Otello da real personajdı. Maurisio Otello adında italyan olub. O, 16-cı əsrdə balkanlarda gedən müharibədə Venesiya qoşunlarına başçılıq edib. Şekspir onun qısaldırılmış adını Mauronu mavr sözü ilə qarışdıraraq əsərində onu qaradərili həbəş kimi verib. Amma əhvalatın qalan detallarını eşitdiyi kimi qələmə alıb.
Köhnə Pinakotek
Köhnə Pinakotek 1836-cı ildə yaradılmış Almaniyanın Münhen şəhərinin Maksforstadt hissəsində yerləşən, dünyanın sayılan rəsm qalereyası, Bavariya dövlət rəsm toplusunun tərkib hissəsi.
Tikilməsi
Binanın təməl daşı 7 aprel 1826-cı ildə qoyulmuş, 1836-cı ilin payızında isə bitirlmişdir. . İkinci dünya müharibəsində 1943–44-cü illərdə bina dağıdılmış və 1952–57-ci illərdə Hans Döllqast tərəfindən zenidən tikilərək bərpa edilmişdir. Binada növbəti baş təmir 1994-cü ildə başlanılmış, 23 iyul 1998-ci ildə Köhnə Pinakotek yenidən istifadəyə verilmişdir. Muzeydə 700-ə qədər rəsm əsəri və tablo 19 zal və 49 otaqda daimi eksponat kimi sərgilənmişdir. Bu muzeyin əsas xüsusiyyəti ondadır ki, burada təsviri sənət nümunələrindən ancaq rəsmlər nümayiş olunur. Muzey divarları və otaqları digər muzeylərdən fərqli olaraq çox soyuq tərtibatlıdır. Burada dəm-dəsgahlı muzey mebel və dizayn dəstlərinə, heykəl nümunələrinə rast gəlinmir. Muzeyin belə soyuq tərtibatı bir qədər almanların qənaətcil və xəsis təbiətlərindən irəli gəlir. Kərpic divarları ancaq kolleksiyanın bu əvəzsiz və qiymətli əsərləri bəzəyir. Burada rəsim əsərlərindən başqa diqqəti cəlb edəcək heç nə mövcud deyil.
Tarix
Bavariya kralı I Lüdviq bir çox təsviri sənət nümunələrini satın alıb və onları sisemləşdirərək geniş xalq kütlələrini incəsənətlə yaxından tanış olmasını təmin etmək üçün memar Leofon Klensə müzey tikməyi tapşırır.
Bavariya kolleksiyası, sonralar yunan adı "pinakotek" alaraq IV Vilhelmin zəmanəsinin rəssamlarına sifarişləri əsasında tarixi mövzularda çəkilmiş rəsm əsərlərindən təşkil olunmuşdur. Altdorfer tərəfindən 1529-cu ildə çəkilmiş "Makedoniyalı İsgəndərin çar Dara ilə döyüşü" tablosu dünyada məşhur şedevr kimi Münhen kolleksiyasına daxil olunmuşdur. Pfalz Bavariyaya birləşdikdən sonra Manhaym, Düsseldorf, Çvaybrüken qalereyalarında olan əsərlər fransız əsgərlərinin əlinə düşməməsi üçün "Köhnə Pinakotekə" gətirilir.
Cənubi Amerika qızılquşu
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Cənubi Amerika qızılquşu orta ölçülü qızılquşdur. Uzunluqları 30-40 sm, qanadları açıq vəziyyətdə 90 sm, erkəklərinin kütləsi 200-300 q, dişilərin kütləsi isə 270-460 q-a arasında dəyişir.
ABŞ-də Cənubi Amerika qızılquşundan ovlamada istifadə edilir.
Qızılörən
Qızılörən — Qərbi Azərbaycanın (indiki Ermənistan) Pəmbək mahalının Hamamlı rayonunda kənd. Qızılörən - İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indi Hamamlı (Spitak) rayonunda kənd.
Tarixi
Rayon mərkəzindən 7 km şimal-qərbdə, Çubuxlu dağ silsiləsinin cənub-qərb ətəyində yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir. 1937-ci ilə kimi Quqark rayonunun tərkibində olmuşdur.
Toponim Azərbaycan dilində qırmızı (torpağın süxurunun rənginə görə) mənasında işlənən qızıl sözü ilə türk dilində «xarabalıq, uçulmuş divar» mənasında işlənən örən sözünün birləşməsindən əmələ gəlmişdir. «Türklər, sahib olduqları ölkələrin adlarını dəyişdirmədikləri kimi, qədim zamanlardan qalma kənd və şəhər xarabalıqlarının yaxınlığında yerləşdikləri zaman da bu xarabalara örən və ya viran adını vermişlər. Bu adın əvvəlinə ya mənsub olduqları tayfa, oymaq, obanın adını, ya da torpağın rənginə görə ağ, qara, qızıl kimi sifətlər əlavə edərək yeni adlar yaratmışlar».
Erm. SSR AS RH-nin 26.IV.1946-cı il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Şenavan qoyulmuşdur.
Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 41 nəfər, 1873 - cü ildə 168 nəfər, 1886-cı ildə 212 nəfər, 1897-ci ildə 220 nəfər, 1908-ci ildə 250 nəfər, 1914 - cü ildə 273 nəfər, 1916-cı ildə 276 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır.