cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Səfəvi–Osmanlı münasibətləri
Münaqişələr
Səfəvilər dövrü Azərbaycan şairləri arasında digər türk dillərində yaradılan ədəbiyyata, xüsusilə cığatay və osmanlı poeziyasına böyük maraq vardı. Bu dövrdə Sadiqi və Əmani kimi şairlərimizin Nəvai təsiri ilə cığatayca şeir yazmaları (Sadiqi "Məcməül-xəvas" təzkirəsini cığatayca yazmışdır), poeziyada cığatay dili elementlərindən istifadənin bir dəbə çevrilməsi məlum faktdır. Bir sıra şairlərimizin osmanlı ədəbiyyatına böyük hörmətlə yaraşdıqlarını, şeirlərində osmanlı dil elementlərini işlətdiklərini görürük. Qeyd edək ki, həmin dövrdə istər Orta Asiyanın, istərsə də Osmanlı dövlətinin ədəbi mühitində Nizami Gəncəvi, Nəsimi, Füzuli, Saib Təbriz kimi Azərbaycan şairlərinin böyük nüfuzu vardı.
Dövrün ədəbiyyatının diqqətəlayiq cəhətlərindən biri də hökmdarların, yüksək vəzifəli şəxslərin şeir yazmasından ibarət idi. Şah İsmayıl Xətaidən sonra Səfəvilər dövlətində ən yüksək təbəqəyə mənsub olan şəxslərin, şah, şahzadə, vəzir və sərkərdələrin ana dilində istər klassik, istərsə də şifahi xalq ədəbiyyatı formalarında şeir yazmaları geniş yayılmışdı. Şah İsmayıl Xətainin nəvəsi İbrahim Mirzə Cahinin varsağılarını, I Şah Abbasın türkcə qəzəl, rübai və qoşmasını, II Şah Abbasın qoşmasını, Yəzd əmiri olmuş, sərkərdə Məhəmməd Əmaninin klassik üslubda şeirlərini, qoşma gərayıl və bayatılarını, saray kitabxanasının kitabdarı Sadiq bəy Sadiqi Əfşarın, Səfəvi hökmdarının baş vəziri olmuş Vəhid Qəzvininin, Şeyx Səfiəddin türbəsinin mütəvəlisi və Ərdəbil vəziri Mürtəzaqulu xan Şamlunun, Məşhəd valisi, Herat bəylərbəyi Səfiqulu bəy Səfinin, Qum valisi Mürtəzaqulu Sultan Şamlunun, şeyxülislamlar - Mövci Əhəri, Mirzə Saleh Təbrizi və başqalarının ana dilində yazdıqları əsərlərini dediklərimizə nümunə gətirə bilərik. Həmin dövrdə Osmanlı Türkiyəsində də yüksək məqam sahibi olan müxtəlif şəxslər fəal surətdə türkcədə yazıb-yaradırdılar. Türkcə yazıb-yaradan "Mühibbi" təxəllüslü I Sultan Süleyman Qanuni (1520-1566), "Səlimi" təxəllüslü II Səlim (1566-1574), "Bəxti" təxəllüslü I Əhməd (1603-1617), "Farsi" təxəllüslü II Osman (1618-1623), IV Muradın (1623-1640) adını çəkmək olar. IV Muradın qadını Əfifə Sultan aşıq şeiri tərzində əsərlər müəllifidir. Yüksək dini vəzifələrə sahib olmuş Şeyxülislam Yəhya (1561-1644) və Şeyxülislam Bəhayi (1601-1653) də türkcə divan ədəbiyyatını inkişaf etdirmişlər.
Səfəvi hökmdarlarından Şah İsmayıl Xətainin böyük oğlu, 53 il hakimiyyətdə olmuş I Şah Təhmasibin (1524-1576) "Adil" təxəllüsü ilə farsca şeirlər yazdığı barədə məlumatımız vardır. Sadiq bəy Sadiqi Əfşar (1533-1610) özünün "Məcməül-xəvas" təzkirəsində onun şairlik və rəssamlıq istedadı barədə yazır: "Fitri istedadı elə bir səviyyədə idi ki, ruh oxşayan sözləri başdan-başa lətif və zərif idi. İstəsəydi, bütün ömrü boyu gözəl şeirlər deyərdi... Bədahətən deyilmiş beytləri çoxdur. Rəssamlıq fənnində elə mahir idi ki, kitabxanada çalışan çox görkəmli ustadların yaratdıqları əsərləri o padşah görməsəydi, həmin işlər tamamlanmazdı". Məhəmmədəli Tərbiyət onun həm də süls, nəsx və nəstəliq xətlərini yaxşı yazan xəttat olduğunu bildirir. Şah Təhmasibin yaşadığı dövrün hadisələrini səmimi bir şəkildə təsvir etdiyi təzkirəsi onun ədəbi zövqünü öyrənmək baxımından da maraqlıdır. Təhmasib burada Nizami, Sədi və Hafizin əsərlərindən, o cümlədən, öz şeirlərindən nümunələr vermişdir. Əmir Teymurun nəvəsi, Baburilər dövlətinin banisi Babur şahın "Baburnamə"si ilə bərabər "Şah Təhmasibin təzkirəsi" orta əsərlər memuar ədəbiyyatının əvəzsiz nümunələrindəndir. Qeyd edək ki, burada yeri gəldikcə Təhmasibin bədahətən ana dilində dediyi beytlərini də görürük. Atası I Sultan Süleymana itaətsizlik göstərərək Səfəvilər sarayına mühacirət etmiş şahzadə Bayəzidin hökmdarlığa layiq olmadığını o, şeirlə belə ifadə etmişdir:
I Sultan Süleymanın Səfəvilər dövlətinə, Azərbaycana 1534, 1535, 1548, 1554-cü illərdə dörd dəfə yürüş etməsinə, bu yürüşlərin ölkəyə xeyli ziyan vurmasına baxmayaraq, təzkirəsindən gördüyümüz kimi, Şah Təhmasib həmişə qardaş ölkənin hökmdarı - Osmanlı imperatoruna hörmətlə yanaşmış, onu "Xandigar həzrətləri" adlandırmışdır. O, imperatorun övladlarının ataları həyatda ikən taxt-tac uğrunda savaşmalarına mənfi münasibətini belə bildirmişdir: "Rum vilayətlərindən gələnlərdən hər kəs ki, gəlirdi, deyirdilər, Sultan (şahzadə - red.) Bəyazid Amasyada dayanaraq qoşun toplayır ki, qardaşı Sultan (şahzadə - red.) Səlimlə müharibə etsin.
Mən dedim:
İkinci Səfəvi hökmdarı təzkirəsində iki qardaş ölkə - osmanlılarla səfəvilər arasında müharibələrin qəti əleyhdarı olduğunu bildirir. Sultan Süleymanın müharibə elanı kimi səslənən, onu meydanda açıq savaşa dəvət edən məktubuna Təhmasibin belə bir cavab yazdığını görürük: "Həzrəti Xandigardan böyük və qüvvətli bir kəs vardır ki, mən onun sözünə əməl edirəm. Allah-təala Quranında buyurur ki, özünüzü öz əllərinizlə fəlakətə salmayın, yəni kafirlərə qarşı müqəddəs müharibədə özünüzü xətərə salmayın. Bu halda ki, Allah bizə kafirlər ilə müharibələrdə təhlükəyə düşməyi   qadağan edir, nə üçün mən müsəlmanlar ilə müharibə edərək özümü təhlükəyə salım?! Həmçinin, Allah Quranında buyurubdur ki, əgər kafirlərin qoşunu müsəlmanların qoşunundan iki dəfə artıq olsa, müsəlmanlar müharıbə etməməlidirlər. Təxmini hesablamaya görə, rəqibin qoşununun sayı bizim qoşundan on dəfə çox və bəlkə də daha artıq olduğu halda nə üçün Allahın əmrinin ziddinə olaraq müharibəyə başlayıb özümüzü od-alov içinə atmalıyıq". Ataları Şah İsmayıl Xətai və Sultan Səlimin qoşunları arasında 1514-cü ildə baş vermiş Çaldıran döyüşünü, bu qardaş qırğınını "ağılsız iş" adlandıran Şah Təhmasib yazır: "Mənim atam ilə sizin atanızın müharibə etməsinə gəldikdə, demək lazımdır ki, onlar çox ağılsız iş görmüşlər. Çünki Durmuş xan, başqa əmirlər, bütün qoşun sərxoş idilər. Onlar gecəni səhərə kimi çaxır içmiş, səhər tezdən vuruşmaya başlamışdılar. O vaxtdan indiyə kimi Çaldıran vuruşmasından söhbət düşəndə mən həmişə Durmuş xana lənət yağdırıram ki, Şah İsmayılı o şəkildə müharibəyə sövq etdi. Lakin mən Allahın əmrinin ziddinə hərəkət edən adam deyiləm. Divanə və ya məst adamlar sərfəsiz müharibələrə əl atarlar".
Təzkirəsində Şah Təhmasib I Sultan Süleymanın Səfəvilər dövlətinə 1534-cü ildəki uğursuz yürüşündən də bəhs etmişdir. O deyir ki, Osmanlı sultanı bütün qoşunları ilə Avropaya yürüş edərkən mənə dedilər ki, maneəsiz olaraq rəqib dövlətin paytaxtına qədər hücum edə bilərik. Mən razı olmadım ki, müsəlman dövlətinin başçısı kafirlərlə savaşda olduğu halda başqa bir müsəlman dövlətinin başçısının ona arxadan hücum etməsi doğru hərəkət olmaz. Ancaq mən qoşunlarımla şərqdə, Heratda döyüşərkən öyrəndim ki, I Sultan Süleyman bundan xəbər tutub arxadan ölkəmizə hücum etmişdir. Belə bir vəziyyətdə geri qayıdan hökmdarın Allahın əmrinə sığınmasına dair bədahətən dediyi Azərbaycan türkcəsindəki belə bir beyt təzkirəyə salınmışdır:
Bundan sonra göstərilir ki, gözlənilmədən hava şəraiti çətinləşir, qar yağır, çovğun olur, Osmanlı əsgərləri qar içində batıb qalırlar, itkilər verərək geri çəkilməyə məcbur olurlar. Geri çəkilənlər arasında Təhmasibə xəyanət etmiş keçmiş Səfəvi sərkərdəsi Ülamə xan da vardı. Səfəvi şahı təzkirəsində bildirir ki, o, öz qoşunları üçün yaranmış belə bir əlverişli şəraitdə belə I Sultan Süleymana zərbə endirib onu məhv etmək fikrinə düşmür: "Qızılbaş əmirləri  yığışıb mənim yanıma gəldilər ki, Xandigarın ardınca gedək və onu əzib  talayaq.
Dedim:
- Mənim Xandigarla işim yoxdur, mənim işim Ülamə ilədir. Bütün baş verən fitnə və qalmaqalın səbəbi o olmuşdur. Bunların intiqamını ondan almaq lazımdır. Çünki onun həm Xandigara və həm də bizə böyük ziyanı dəyibdir".
Ankara Milli Ktabxanasından aşkar etdiyimiz I Şah Təhmasibin qəzəli və I Sultan Süleymanın ona nəzirə şəklində, qəzəl formasında cavabı məhz haqqında danışılan bu tarixi hadisəyə aiddir. Səfəvi padşahının beş beytlik qəzəli "Qofteye-Şah Təhmas" ("Şah Təhmasibin sözü"), Osmanlı Sultanının beş beytlik cavab qəzəli isə "Nəzrireye - Sultan Süleyman xan" ("Sultan Süleyman xanın nəzirəsi") başlığı altında getmişdir. Bu müşairənin əlyazmaları Ankara Milli Kitabxanasının Əlyazma Kolleksiyalarında 06 Mil Yz 1701 (v.13a), 06 Mil.Yz 1826 /1 (v.197a), 06 Mil.Yz.3291 (v.50a-50b) nömrələri altında saxlanır. Bəzi kiçik nüsxə fərqləri nəzərə çarpmaqdadır. Şah Təhmasib şeirində, baş vermiş hadisəni qələbəsi kimi qələmə verir, bütün bunları Səfəvilərin müqəddəs nəslə mənsub olduqları ilə izah edir:
Xan Süleyman gəldi kim, bizdən vilayət istəyə, Biz anı yola qoduq, yollar anı zar incidür.
Heç olmazmı, Şərəf, hali-dili-zarım təbah, Bir əsər gördüm fəraqi-yar ilə eylərkən ah, Eylədim məfhumuna, məzmununa sərfi-nikah, San bənimçün söyləmiş bu mətləyi Təhmas şah: "Gərçi sən getdin, həbibim, getmədi dildən qəmin, Ey vəfasız dilbərim, səndən vəfalıymış qəmin.
Qeyd etmək istərdik ki, haqqında danışdığımız müşairədə ədəb - ərkandan kənar ifadələrə yol verilməmiş, tərəflər qarşılıqlı hörmət sərhəddini keçməmişlər. Səfəvilər sarayındakı ümumi əhvali-ruhiyyəni, Osmanlı dövlətinin hökmdarına münasibəti Sadiq bəy Sadiqi Əfşarın "Məcməül - xəvas" təzkirəsindən də görmək olar. Sadiq bəy əsərində I Sultan Süleymanı adil, mehriban, rəiyyətpərvər padşah adlandırır, bildirir ki, onunla I Şah Təhmasib arasında düşmənçilik dostluğa çevrildikdən sonra Osmanlı hökmdarı mənası sevmək, məhəbbət bəsləmək olan "Mühibbi" təxəllüsünü qəbul etmişdir: "Adil, mehriban və rəiyyətpərvər bir padşah idi. Şeiri və şairləri çox sevirdi. Özü də çox mülayim şeir təbinə malik idi və "Mühibbi" təxəllüsü ilə yazırdı. Deyilənə görə, bu təxəllüsü onunla mərhum padşah (Şah Təhmasib) arasında olan düşmənçilik dostluğa və ədavət məhəbbətə çevrilən vaxt qəbul edib. Hər halda, bu təxəllüsündən məhəbbət zahir olur". I Şah Təhmasiblə I Sultan Süleyman arasındakı müşairənin mətnini təqdim edirik.
Qofteye-Şah Təhmas
Şahi-mərdan dövlətində geydügim narincidür, Nara qarşu varmazam, zira bəni nar incidür.
Bu cəhanə kim ki, gəlmişdir, yola gəlmişdürür, Bir qədəm taşra çıxanı bigüman xar incidür.
Xanəsindən taşra çıkub tağlara düşən kişi, Bad əsüb baran olur, zəhmət çəkər, qar incidür.
Şahi-Təhmasəm cahanda, şahi-şəh, nəsli-Əli, Yar ilə yar olmuşam, sanma ki, əğyar incidür.
lll
Nəzireye-Sultan Süleyman xan
Şah Süleymanam cahanda, geydügim narincidür, Səbbi-əshab eyləyənləri yakar nar, incidür.
Ol Rəsuli-kibriyanın yarıvü əshabına, Gər sən iqrar eyləməzsən, bəlkə inkar incidür.
Cümlə aləm bu cəhana yolla gəlmişdürür, Yoldan azğın olubən çıxanları xar incidür.
Bərrü bəhrün şahıyam, seyran dilər könlüm bənim, Pəs müsafir evini yövmül-şita qar incidür.
Ali-Osmanam cahanda, taleim qüvvətlidür, Səltənət sədridə sanma bəni əğyar incidür.
Hacısamlı nahiyəsi
Hacısamlı nahiyəsi – Qarabağ xanlığının bir bölgəsi.
Burada adı çəkilən Hacısamlı nahiyyəsinin ərazisi indiki Laçın rayonunun şimalından Qırqız dağının aşırımına qədər, indiki Kəlbəcər rayonunun sərhəddi boyunca böyük bir ərazini əhatə edir. Aranı və yaylağı olmaqla heyvandarlıq və əkinçilik üçün əlverişli bir ərazidir.
Pənahəli xan Qarabağlının razılığı ilə təməli qoyulan Hacısamlı bəyliyinin daha yaxşı inkişafı və şöhrətlənməsi 1880-ci illərdə özünü göstərmişdir. Belə ki, Hacısamlı nahiyəsində bəylik titulunu Bülövlük (Biləvlik) bəylərindən sonra Əlipaşa bəy qazanmışdır. Şuşa bəy komissiyasının 21 dekabr 1872-ci il 374 saylı protokolu 16 avqust 1877-ci ildə Qafqaz canişini M.Vorontsov tərəfindən təsdiq edilərək Əlipaşa bəy Sultanova bəylik titulu verilmişdir. Məhz Hacısamlı nahiyəsinin şöhrətlənməsi Əlipaşa bəy Sultanovun və Sultan bəy Sultanovun bəyliyi dövründə olmuşdur.
Vasilevka (İşembay)
Vasilevka — Başqırdıstan Respublikası nın İşembay rayonu nda yerləşən kənd. Kənd Petrovski kənd şurası nın tərkibindədir.
Hacısamlı nahiyəsi
Hacısamlı nahiyyəsi yaşayış məskəni kimi qədim əsrlərdən, minilliklərdən xəbər verir. Hətta bu ərazidə xristanlıqdan əvvəllərə aid abidələr var.
Vasilevka (İşembay)
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Mikania lasiopoda
Mikania lasiopoda Mikania lasiopoda Mikania lasiopoda
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Castle in the Sky
Məzmun
Qədim əfsanə olan Laputa uçan adadır.Bəziləri oranı böyük hərbi baza ,bəziləri isə sonsuz xəzinəsi olan saray hesab edir. Səma qəsri Laputa göylərdə-buludların arasında, gözlərdən uzaqda yerləşir.Bu sirli qalaya gedən yolu yalnız Şitanın sehirli güclərə malik tumarı vasitəsi ilə tapmaq olar.Tumar göy rənglidir və üzərində qızılı simvol var.
Köç (film, 1983)
Məzmun
Ta qədim zamanlardan babalarımız qışı aranda, yayı yaylaqda keçirərdilər. İndi də bu ənənə davam etdirilir. Elə ki, yaz gəldi respublikamızın dağ bölgələrinin yolları qoyun sürüləri ilə dolur, sonra da tezliklə çəkilib uzaqlaşır. Əlbəttə, köçün də öz ənənələri, qayda-qanunları var.
Filmdə tamaşaçılar Jdanov(indiki Beyləqan), Laçın və başqa dağ bölgələrinin yolları ilə dağlara qalxır, çobanların həyatı ilə tanış olurlar.
Manqalur
Manqalur (ಮಂಗಳೂರು; ) — Hindistanın Karnataka ştatında şəhər, Karnatakanın əsas limanı. Ştatın paytaxtı Banqalordan 350 km qərbdə, Ərəb dənizinin Malabar sahillərində, Qərb Qatlarının ətəyində yerləşir. Karnatakanın cənub-qərbindəki Dakşin Kannada dairəsinin inzibati mərkəzi (əvvəllər Cənubi Kannada). Təmiz çimərliklər, geniş yollar və sakit əraziləri olduğu üçün Manqalor Hindistanın 8-ci ən təmiz şəhəri olaraq tanınır. Manqalor, Hindistanda biznes etmək üçün ən yaxşı 13-cü şəhər və Karnatakada (Banqaloradan sonra) 2-ci yerdədir.
Phytoseius leonmexicanus
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Mikania anisodora
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Oksana Romenskaya
Oksana Romenskaya (d. 6 iyun 1976) — Rusiyanı təmsil edən həndbolçu.
Karyerası
Oksana Romenskaya Rusiya yığmasının heyətində 2008-ci ildə Çinin ev sahibliyində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Final oyununda Norveç yığmasına 34:27 hesabı ilə məğlub olan Rusiya yığması, XXIX Yay Olimpiya Oyunlarını 2-ci yerdə başa vurdu və gümüş medal qazandı.
Liman Bradford Smit
Liman Bradford Smit (11 sentyabr 1904 Vinçester, Massaçusets – 4 may 1997 Manhattan, Kanzas) – ABŞ botaniki.
Müşfiq İsmayılov
Müşfiq İsmayılov — Qarabağ müharibəsi şəhidi.
Gökhan Aybulus
Gökhan Aybulus
Müşfiq İsmayılov
Həyatı
20 avqust 1968-ci ildə Gədəbəy rayonunun Soyuqbulaq kəndində anadan olmuşdur. Cəmşid Naxçıvanski adına hərbi liseyi 1986-ci ildə bitirdikdən sonra polis işçisi kimi daxili işlər orqanlarında çalışmağa başlamışdır.
Döyüşlərdə iştirakı
1991-cı ildə könüllü olaraq torpaqlarımızın müdafiəsinə qatılmışdır. Döyüş yoluna Füzuli rayonunundan başladı, daha sonra Ağdərə istiqamətində gedən qızğın döyüşlərdə iştirak edib.1992-ci il 1 avqust tarixində Ağdərə istiqamətində düşmənlə qeyri bərabər döyüş şəraitində Müşfiq İsmayılov qəhrəmancasına şəhid oldu.
Subay idi.
Şəhidlər Xiyabanında dəfn edilib.
Stefan Skşıvan
Stefan Skşıvan — Azərbaycan polyaklarından olan məşhur mühəndis.
Həyatı
Stefan Skşıvan 22 iyun 1876-cı ildə Ukraynanın Odessa şəhərində anadan olmuşdur. Ali təhsilini Sankt-Peterburqda Texnologiya İnstitutda almışdır. 1900-cu ildə Skşıvan ali təhsilini bitirmiş və mühəndis-texnoloq diplomunu almışdıdır.
Vəfatı
thumb|200px|left|Stefan Skşıvanın [[Lotz şəhərində yerləşən məzarı]]
Məhəmməd Eldaroğlu
Məhəmməd Eldar oğlu — Usta Eldaroğlu Məhəmməd kimi taninan XIX əsrin sonu və XX əsrin əvvəllərində yaşamış görkəmli memar.
Həyatı
Zaqatala dairəsinin İlisu kəndində anadan olmuşdur. Həyatı haqqında səhih məlumatlar qalmasa da onun Azərbaycanın müxtgəlif bölgələrində (Şəki-Zaqatala, Gəncəbasar və Qarabağ mahallarında) inşasına rəhbərlik etdiyi onlarla məscid, mədrəsə binası və xüsusi sifarişli fərdi evlər bu gün də öz memarlıq üslubu və davamlılığı ilə seçilir. Məhəmməd Eldaroğlunun 1920-ci ildə Gəncə şəhər Xeyriyyə Cəmiyyətinin dəvətilə Gəncədəki məşhur Şah Abbas məscidinin bərpasını apardığı da məlumdur. Məhəmməd Eldaroğlunun həyatı haqqında geniş məlumatımız olmasa da Azərbaycanın el sənətkarı aşıq Molla Cümənin ona ithaf etdiyi Usta rədifli qoşması məlumdur. Qoşmadan bir parça: Salam olsun sənə, usta Məhəmməd, Bu mədhi eşitsin qulağın usta. Sənə kömək olsun Allahus Səməd, Başa kimi yansın çırağın, usta.
Məskənin İlisu, familin Eldar, Dalında tədbirli sahib kamandar, Elmdə mahirsən gün kimi aşkar, Çatıbdır hər yerə sorağın, usta.
Longing for Dawn
Longing for Dawn — 2002-ci ildə Kanadanın Monreal şəhərində yaradılmış metal musiqi qrupu.
Təbriz bazarı
thumb|right|250px| Təbriz bazarının qızıl satanlar hissəsi
Ehtimallara görə, Təbriz bazarı eramızın 4-cü əsrində tikilib. Təbriz bazarı 15 min kv.metr ərazini əhatə edir. İrili-xırdalı bazarda 5 min dükan və ticarət mərkəzi var. Bazardakı dalan, karvansara, rasta (bir neçə kiçik bazarın qovşağı) və s. yerləşdiyi ərazinin uzunluğu isə 5 km-dir. Bazarda 19 timçə (eyni məhsulu və malı satan kiçik dükan), 8 dalan, 22 rastabazar, 22 karvansara və s. yerləşir.
Qədimdən Təbriz Böyük İpək yolunun üstündə yerləşdiyindən, eyni zamanda buradan şimala Şamaxıya, cənuba Bağdada karvan yollarının mövcudluğu Təbrizin mərkəzində yerləşən bazarı bütün ətraf ölkə tacirləri üçün cəlbedici etmişdir.
Əsasən orta əsrlərdə tikilən bu bazar indidə öz iqtisadi əhəmiyyətini itirməmişdir. Bir neçə kilometr uzunluğu olan bu bazar iqtisadi əhəmiyyətindən başqa, turist mərkəzi kimi bütün dünyanı özünə cəlb edir.
İqtisadi və memarlıq əhəmiyyətindən əlavə Təbriz bazarı öz sosial fəallığı ilə də məşhurdur. Azərbaycan və müasir İran tarixində baş vermiş bir sıra mühüm tarixi olaylar Təbriz bazarı ilə birbaşa bağlıdır.
Təbriz bazarının bağlanması kütləvi etiraz hesab edilirdi. Təbriz bazarının dayanması bütün zamanlarda hakimiyyətlər üçün böyük təhlükə, üsyan siqnalı hesab olunur.
1891-ci il martın 19-da Nəsrəddin şahın İranda tütün ticarət hüquqlarını ingilis firmasına satmasına etiraz olaraq bütün ölkə ərazisində başlayan etiraz dalğasının önündə Təbriz bazarı idi. 1891-ci il avqustun 19-da Təbriz əhalisi adından şaha müraciət olunur, ardınca şəhər bazarı bağlanır.
Rasta bazarlar
thumb|250px Təbriz bazarının və böyük bazarların sırasına girişləri olmayan və əsas bazar keçidləri rolunu oynayan dam örtüklü keçidlərə rasta bazar deyilir. Təbriz Çarşının ən önəmli rastaları bunlardır: Təzə bazar, Köhnə bazar , Başmaqçılar, Səfi bazarı , Cümə Məscidi bazarı, Qızbəsti bazar, Börkçü bazar, Sadiqiyyə, Yəməniduz, Sərraclar, Pambıq bazarı, Əbdül Həsən bazarı, Şüşəçi xana, Əmir bazarı (Bəylərbəyli bazar), Dələhzən bazar, Dəvəçi bazar, Rəng bazarı və Kərəneyxana. Həm timçə, həm də rasta sayılan bazarın bəzi hissələri öz qapıları var ki onlardan Qəndsatan bazar, Abaçı bazar, Şazda bazar və Tütüncülərin adını çəkmək olar.
Timçələr
thumb|300px|Timçələrin damındakı günbəzlər Timçələr, damları günbəzdən və kərpicdən xüsusi tarixi bir üsluba sahib olan boşluqlar və sahələrdir. Timçələrin gündüzlər açılan, gecələr və tətillərdə bağlanan böyük və güclü giriş qapıları var. Hər Timçənin onları "Odabaşı" (baxıcı) adlandıran gözətçiləri var. Timçələr istifadəçi baxımından dörd hissəyə bölünür. Malların saxlanılması üçün bir yer olan Timçənin ictimai yeri, malların saxlanılması və qorunması üçün istifadə edilən zirzəmi və ticarət, iqtisadi və sosial məsələlər üçün bir yer olan Timçənin birinci mərtəbədəki otağı. Köhnə günlərdə gecə dincəlmək üçün istifadə olunan hər bir timçənin üst mərtəbəsində qonaqlar və Təbrizli olmayan tacirlər gecə istirahət edirdilər.
Təbriz bazarının məşhur timçələri bunlardır: Əmir, Müzəffəriyyə, Şıx Kazım, Üç timçələr, Hacı Məhəmmədqulu, Mir əbül-Həsən, Şeir tikinlər, Abaçı, Qəndsatanlar, Səfi timçəsi, Bəzzazlar, Mələk, Xan timçəsi, Sadiqiyyə və….
Karvansaraylar
Təbrizin böyük və adlım karvansarayları arasında Əmirin böyük karvansarayını, Hac Seyid Hüseyn Köhnə, Hacı Əbül Həsən karvansarayını, Kişmişçilər karvansarayını və Mirzə Məhəmmədin karvansaralarını adlandırmaq olar.
Saraylar
thumb|250px|Təbriz bazarının bəzəkləri
Təbriz bazarının önəmli evləri kiçik bir vahidlərə və bir karvansaraya nisbətən daha kiçik bir həyətə aiddir. Əvvəllər həyətində dörd daşıyıcı sonluğu olmayan malların boşaldılması adət idi. Təbriz bazarının önəmli sarayları bunlardır: Gürcülər, Hacı Rəsul, Mirzə Mehdi, İki Qapılı saray, Xan sarayı, Hacı Məhəmməd Qulu sarayı, Mirzə Cəlil sarayı, Başmaqçılar Çarşısındakı Alman sarayı, Əmir sarayı, Ümid sarayı, Hacı Tağı sarayı, Abbasi qapısı və Keçəçilər.
Dəhlizlər
thumb|250px
Bu sarayların və timçələrin və karvansarayların hər biri dəhlizlərdən əsas bazara çıxışı var. Ən məşhurları bunlardır: Qanlı Dalan, Hacı Rəhim dalanı, Mirzə Məhəmməd dalanı, İki qapılı dalan, Mirzə Mehdi dalanı və şairlər dalanı.
Məktəblər və məscidlər
Təbriz Bazarında Talibiyyə, Sadiqiyyə, Cəfəriyyə, Əkbəriyyə və Hacı Səfər Əli məktəbləri var. Cümə məscidi, Hüccət əl-İslam məscidi, Xala oğlu məscidi, Dinuri məscidi, Müfid Ağa məscidi, Qəzəlli məscidi (Mirzə Yusif Ağa), Türbə məscidi, Müctəhid məscidi, Yedmiş sütün məscidi, Ayətullah Şəhidi məscidi, Rumi məscidi, Dabbaqxaba məscidi, Badkübə məscidi, İşraqi məscidi, Sadiqiyyə məscidi və bazarda mövcud olan ən önəmli və böyük məscidlərdir.
Hamamlar
Təbriz bazarı ərazisindəki əski hamamlar və tarixi hamamlar tarixi qədimlik və tip və memarlıq sistemi baxımından çox önəmlidir. Təbriz bazarının əski hamamları bunlardır: Xan hamamı, Mirzə Həsən Qara hamamı, Qazi hamamı, Mirzə Mehdi hamamı, Seyid Gülabı hamamı, Nobar hamamı və….
Yerləşməsi
Təbrizin mərkəzi nüvəsi bir dördbucağın içərisində, Təbriz bazarı isə bu dördbucağın mərkəzindədir. Şərqdən Ala Qapı sarayı və qərbdən şimalla məhdud məscidə qədər olan bazar yaxınlığından axan çayın şimalından (Quruçay) bəzi hissələrə Rastabazar boyunca taxta körpülərlə daxil olur.Meydan çayı Təbrizin əski bazarının iki hissəsini ayırır. Bazarın şimal hissəsi, bütün kompleksdən ayrılması və ticarətin küçələrə köçürülməsi səbəbindən tədricən önəmini itirdi.Bazar sahəsinin çox hissəsi Meydan çayın cənubundakı Darai, Şühəda, Firdovsi, Şəhid Müttəhəri, Çaykənar və İslam Respublikası küçələrində yerləşir.Qeyd edək ki Darai, Xaqani, Şimali Ərteş, Firdovsi, Şühəda və Cümhuri İslami küçələrinin inşası zamanı bazarın bir hissəsini dağıdılıb və bazarın bir hissəsini bütün güney kompleksindən ayırdı. Bazar keçidlərinin eni dörd ilə beş metr arasındadır və damın hündürlüyü beş ilə altı metr arasındadır ki, bu da İrandakı isti bölgələrin bazarlarının tavanından daha alçaqdır. Hicri 1327-ci ildə Təbriz Çarşısının ilk xəritəsi, Əsədüllah xan Marağei tərəfindən Təbrizin Dar Əl-Səltənə xəritəsinin bir hissəsində çəkilmişdir. Bu bazarın xəritəsi adı çəkilən xəritənin şimal-şərq hissəsində çəkilib və Timçeylər və karvansaraylar kimi önəmli yerlərin çoxunun adı bu xəritədə çəkilib.
Ağaxan Memarlıq Mükafatı
Təbriz bazarı 2013-cü ildə Ağaxan Memarlıq ödülünün münsiflər heyəti tərəfindən seçilən beş layihədən biri kimi seçildi. Mükafat layihənin təşkilatçısı olaraq İranın Mədəni İrs Təşkilatına, Şərqi Azərbaycan nümayəndəliyinə və Mədəniyyət İrsi Təşkilatı Prezidentinin müşaviri Seyid Məhəmməd Beheşti Şiraziyə İran adından mükafat verildi.
2019-cu ildə Təbriz bazarında yanğın
thumb|250px|Təbriz bazarı yanğından sora 2019-cu ilin may ayında Təbriz bazarının İki Qapılar saraında şiddətli yanğın baş verdi. Mayın 10-da gecə saat 2-yə qədər davam edən yanğın nəticəsində iki nəfər ölüb, 29 nəfər isə yaralanıb. Yanğının səbəbi Şərqi Azərbaycan ostanı Yanğından Qoruma Hissəsinin ictimaiyyətlə əlaqələr şöbəsi tərəfindən elektrik bildirilib.
Fukidid
Fukidid (E.ə. 460 – E.ə. 400) — qədim yunan tarixçisi.
Fəaliyyəti
Peloponnes müharibəsi vaxtı e.ə. 424-ci ildə strateq kimi Frakiya sahillərindəki Afina donanmasına başçılıq edirdi. Spartalılara qarşı uğursuz hərəkətlərinə görə (onların Amfiopolu almasına əngəl ola bilmədi) Afinadan 20 illik sürgün olunmuşdur. Afinaya ancaq e.ə. 404-cü ildə qayıtmışdır. Fukididin əsəri də Heredotun əsəri kimi adlandırılıb, 8 kitabdan ibarətdir. Amma bu iki ölməz əsər arasında çox böyük fərq vardır. Heredot öz əsərində o dövrdə dünyada baş verən hadisələri, Fukidid isə yalnız bir müharibəni - Yunanıstanın daxilində baş verən Peloponnes müharibəsini təsvir etmişdir. Fukidid Peloponnes müharibəsinin 411-ci ilə kimi hadissələrini qələmə almışdır. Bəzi hissələrinin natamam olmasına baxmayaraq bu bütöv əsərdir və obyektivliyi ilə seçilir. Fukidid hadisələrin iştirakçısı kimi ona tarixi qiymət verir, tərəflərin 20 il ərzdinəki döyüş hərəkətlərini səciyələndirir. İlk növbədə hərbi hadisələri təsvir edən Fukidid, eyni zamanda yunan polislərindəki sosial-siyasi mübarizəyə böyük diqqət yetirir, müharibənin gedişatında həm Afinada, həm də Spartada demokratik və oliqarxik qruplaşmaların mübarizəsinin, vətəndaş konfliktlərinin müfəssəl təsvirini verir. Nəinki siyasi, iqtisadi tarixi amillərə də üstünlük verirdi. Fukidid, Qədim Yunanıstanın ən vacib hadisələrindən biri olan Peloponnes müharibəsi barədə ən obyektiv və müfəssəl təsvirini verən qədim dünyanın ən böyük tarixçilərindən sayılır.
Almalıdağ
Almalıdağ - Şahbuz rayonu ərazisində dağ (hünd. 2155,9 m). Dərələyəz silsiləsinin suayırıcısındakı Keçəldağ yüksəkliyindən (hünd. 3118,9 m) cənub-şərqə ayrılan Təkəlik qolunun Naxçıvançayın Kükü və Qapıdaşqara (İşgəsuçay) sağ qollarının suayırıcısını təşkil edən cənub-qərb istiqamətli Zırnel şaxəsində    zirvə. Qızıl Qışlaq kəndindən  2 km şərqdədir. Orta Eosenin Lütet mərtəbəsinə aid Biləv lay dəstəsinin vulkanogen-çökmə süxurlarından təşkil olunmuş yastı təpəli yüksəklik. Tektonik cəhətdən Ordubad qarılma zonasının  Şahbuz seqmentində, onun Nursu mərkəzi əyilməsinin şimal-şərq cinahında müşahidə edilən şimal-qərb istiqamətli eyniadlı antiklinal qırışığın tağ hissəsində yerləşir. Zirvə və yamaclarında şimal-şimal-qərb və şimal-şərq istiqamətli faylar izlənilir. Cənub yamacında eyniyaşlı andezit-porfirit tərkibli subvulkanik kütlə açılır.
Phytoseius litchfieldensis
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Kaolinit
Kaolinit — kimyəvi tərkibi Al2Si2O5(OH)4 olan gilli mineraldır. O, təbəqəli silikat mineralıdır, bir tetraedr təbəqəsi oksigen atomları vasitəsilə alumina oktaedrin bir oktaedr təbəqəsinə bağlanıb. Kaolinitlə zəngin olan süxurlar kalin və ya Çin gili adlandırılır.
Növ müxtəliflikləri
Xromlu kaolinit (0,4–1,1 % Cr2O3)
Xassələri
Rəng – ağ, sarı, sarımtıl-qəhvəyi, qonur (Fe3+), alma kimi yaşıl (Ni3+), yaşılımtıl, mavi (Cr3+), qırmızı, qara (Mn); tək-tək pulcuqları rəngsizdir; Mineralın cizgisinin rəngi – ağ; Parıltı – nazik pulcuq-larında – sədəfi, bütöv kütlələrində – tutqun, donuq; Şəffaflıq – qırıntıları qeyri-şəffaf, tək-tək vərəqləri şəffafdır; Sıxlıq – 2,58–2,60; Sərtlik – 2,5–3; Lövhəcikləri əyilgəndir, lakin elastik deyil, əllə toxunduqda yağlıdır; Ayrılma – {001} üzrə tam mükəmməl; Asanlıqla nazik lövhəciklərə ayrılır; Sınıqlar – hamar, qabıqvarı; Başqa xassələr – olduqca hiqroskopikdir; rütubət çəkdikdə spesifik "gil" iyi verir; Morfologiya – kristallar: nazik altıbucaqlı yaxşı təraşlanmış lövhəciklər; Mineral aqreqatları: sıx, kövrək, incəpulcuqlu, torpaqvari kütlələr.
Mənşəyi və yayılması
Əsasən ekzogen şəraitdə alümo-silikatlarla – çöl şpatları, mikalar, seolitlərlə zəngin olan müxtəlif süxurların aşınması nəticəsində əmələ gəlir. Habelə alümosilikatların turş mühitdə hidrotermal dəyişilmə məhsulu kimi müşahidə edilir. Çökmə süxurların tipik mineralı kimi lateritlərdə, gillərdə, nisbətən az qumdaş-larında yayılmışdır. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: kvars, feldşpatoidlər, mikalar və b. Mineralın tapıldığı yerlər:Yauçau-Fu yaxınlığında Kao-Linq dağı (Çin); Qluxo-vetski, Turbovski, Raykovski (Ukrayna); Kurinski, Troitski-Baynovski, Yelenovski (Rusiya); Karlovı Varı yaxınlığında Settlis (Çexiya); Elburs silsiləsi (İran). Azərbaycanda eyni adlı alunit yatağı ilə məkanca bağlı olan Zəylik kaolinit yatağı, həmçinin mineralın Çardağlı və Qara-Murad yataqları və bir sıra təzahürləri məlumdur. Kiçik Qafqazın bir sıra məntəqələrində kaolinit törəmə kvarsitlər içərisində qeyd edilir. Minerala həmçinin Çıraqdərə, Toğanalı, Filizçay, Katsdağ və b. kolçedan yataqlarında, Dəvəboynu sürmə-mərgümüş filizləri təzahüründə və bəzi başqa yerlərdə rast gəlinir.
Normal (riyaziyyat)
Normal —  düz səthə və bu səthdə kəsişən bütün düz xətlərə ortoqonal (perpendikulyar) olan vektor.
Qapalı təyini
Bu nöqtə vektor normalı adlanır hansı ki,— vahid vektordur və bu nöqtəyə çəkilən düz xətt normalın istiqamətinə paraleldir. Hamar səthdə ixtiyari nöqtə üçün yalnız istiqaməti ilə fərqlənən iki vektor normalı tətbiq etmək olar. Əgər səthdə normal vektorların dövri sahəsini təyin etmək mümkündürsə, onda bu sahə səthin oriyentasiyasını təşkil edir (yəni tərəflərdən birini ayırır). Əks halda, səth oriyentasiya olunmamış adlanır.
Aechmea biflora
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Normal (riyaziyyat)
Qapalı təyini
Analoji olaraq, bu nöqtədəki əyri vektor normalı kimi təyin edilir.
İkitaylılar
—  aləminin  tipinə aid heyvan sinfi.
Haqqında
Molyuskaların bu sinfinə daxil olan nümayəndələrində çanaq ikitaylıdır. Mantiya boşluğunda qəlsəmələr yerləşir. Baş reduksiyaya uğramışdır. Ürək üç kameralı olub, iki qulaqcıq və bir mədəcikdən ibarətdir. Böyrək bir cütlüdür. Əksəriyyəti müxtəlifcinslidir. Dənizlərdə və şirin sularda yaşayan əhəmiyyətli bir çox nümayəndələri vardır.
Azərbaycanın kişilərdən ibarət milli basketbol komandası
thumb|right|400px|Azərbaycanın kişilərdən ibarət milli basketbol komandası (2008) Azərbaycanın kişilərdən ibarət milli basketbol komandası — Azərbaycanı beynəlxalq basketbol arenasında təmsil edən kişilərdən ibarət milli basketbol komandası. Baş məşqçisi Samit Nuruzadədir.
Meğri çayı
Meğri çayı – Zəngəzurun Oxçu və Meğri dərələrini ayıran Cibənd dağ silsiləsindən başlayır, Lehvaz dərəsindən keçərək Meğri çökəyinə, oradan isə Araz çayına tökülür: Vartanizor çay, Lehvaz çay, Lişk çay kimi qolları vardır.
Zəngəzurun su hövzələri şəffaflığı, duruluğu və iti axarı ilə seçilir. Bu çaylarda dağ çaylarına məxsus çox dadlı və ləzzətli forel, bığlı balıq, göy balıq, daban balığı olur.
Berezovka (Arxangel)
Berezovka — Başqırdıstan Respublikası nın Arxangel rayonu nda yerləşən kənd. Kənd Irnıktı kənd şurası nın tərkibindədir. Ağıdel çayının sahilində yerləşir.
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Vahid vektor
Vahid vektor (normallaşdırılmış vektor boşluğu vahid vektordur) — modulu (uzunluğu) vahidə bərabər olan vektor.
Oeskus adası
Oeskus adası (остров Ескус, ‘Ostrov Oescus’ \'os-trov 'es-kus\) — Cənubi Şetland adalarının Robert adasının şimal-qərbində yerləşən, Onoqur adaları arxipelaqında yerləşən adasıdır. Ada buzlaqlardan azaddır. Adanın uzunluğu 380 m, eni 40 metrdir. Redina adası, Kovaç adası və Leeve adasından uyğun olaraq 120 m, 160 m və 130 m məsafədə yerləşmişdir.
Ada Şimali Bolqarıstanda yerləşən Qədim Roma şəhəri olan Oeskus şəhərinin adını daşıyır.
Yerləşməsi
Oeskus adası -62.35194°N, -59.68764°W koordinatlarında yerləşmişdir. Ada Misnomer burnundan 1.42 km şimalda, Şipot burnundan 890 m qərbdə yerləşmişdir. Britaniya xəritəsinə 1968-ci ildə daxil edilmişdir.
Güzgü (film, 1997)
Güzgü — 1997-ci ildə azərbaycanlı rejissor Cəfər Pənahinin çəkdiyi filmdir.
Sujet xətti
1997-ci ildə çəkilmiş “Güzgü” filmində dərsdən çıxanda həmişə onu qarşılayan anasını gözləməyə səbiri çatmayan balaca məktəbli Minanın (Ayda Məmmədxani) sərgüzəştləri diqqət mərkəzinə gətirilir. Sonuncu rəfiqəsi də arxasınca gələn atasının avtomaşınına oturub getdikdən sonra, bir əli gipsdə olsa da, evlərinə təkbaşına yola düşməklə tərsliyini, müstəqilliyini, yaşından böyük görünmək istəyini ortaya qoyan Minanın səs-küylə şığıyıb keçən iri avtomaşınların təkərləri fonunda olduqca köməksiz görünməsi xırda adamı böyük şəhərlə qarşılaşdırır. İlk baxışdan inamlı görünən Minanın qara çadralı bir qadının ətəyindən tutaraq yolu keçməsi maneənin dəf olunması yolunda ilkin qələbəyə çevrilsə də, motosikldəki müəllimlə dostunun avtomobil qəzasına düşməsinin şahidinə çevrilməsi psixoloji gərginliyi artırır. Səhvən mindiyi növbəti avtobusda oğlu ilə münaqişəsindən gileylənən çarşablı qadının, ərlərin xəyanətini çözən qadınların söhbətini, İranla Cənubi Koreyanın söhbəti fonunda balaca Minanın kiminsə verdiyi pulu akkordeon çalıb oxuyan atasını dəfdə müşayiət edən balaca oğlana ötürməsi kimi uzun planda kameranın sevdiyi Aida Məmmədxaninin daxili monoloqunun bir an belə səngimədiyini təsdiqləyir.
Nəhayət ki, kameraya baxmaqla rejissorun iradını eşitməklə səbir kasası daşaraq oynamaqdan cana doyub yaylığını, əlinin gipsini çıxarıb, paltosunu soyunan Minanın evlərini özü tapmaq istədiyini birbaşa kinokameraya deməsi ilə ekran personajının, ifaçı Aidə Məmmədxaniyə çevrilməsi ilə kinolentin bitməsi, digər kameranın başqa rakursundan Cəfər Pənahi də daxil olmaqla çəkiliş qrupunun ekrana gəlişi filmin gedişatını dəyişir. Bu epizod bədii təxəyyüllə real həyatın sərhədlərini şəffaflaşdırmaqla saxtalıqla, gerçəklik güzgüsünü üzləşdirən rejissorun daxili azadlığını önə çəkir. Bundan sonra çarşablı qadının evdə münaqişəsinin olmadığını Aydaya bildirməsindən sonra bədii-oyun filminin estetikasının durdurulması, “dördüncü divar”ın dağılması ilə gerçək zaman-məkan parametrlərinin önə keçməsi, müəllifin sufi təbiətinə uyğun təəssürat üzərində qurulan, anilikdə yaranan impersionizmə meydan verilir.
Mükafatları
Finalda sərnişinlərinin, sürücünün iştirakı ilə qadın-kişi münasibətlərini arakəsmədən çözdükləri taksinin vicdanlı sürücünün evlərinə gətirib çıxardığı, böyük şəhərin qaydalarına müqavimətini bildirən balaca Minanın vasitəsi ilə güzgü tutulan Tehranın sosiodinamik mühitinin öz əksini karnaval estetikasında tapdığı bu film kinofestivallarda dəyərləndirilərək Lokarnoda “Qızıl bəbir”, İstanbulda “Qızıl lalə” mükafatlarına layiq görülür.
Azərbaycan Paralimpiya Oyunlarında
Medalların əyarına görə idmançıların göstəriciləri
thumb|266x266px|alt=|Paralimpiadanın üç dəfə qızıl medalına sahib olan [[Roman Saleh, Azərbaycanın idman tarixinə üç dəfə Paralimpiya Oyunlarının qalibi olmağı bacaran birinci idmançı olaraq düşdü]] 2000-ci ildə Sidney şəhərində (Avstraliya) baş tutan Paralimpiya Oyunlarında qadın güllə atıcısı Yelena Taranova gümüş medala sahib oldu. Bu Azərbaycanın Paralimpiadalarda qazandığı birinci medal oldu. 2004-cü il Afina Paralimpiadasında isə Azərbaycan idmançıları Paralimpiadalarda birinci qızıl medallara sahib oldu. Əvvəl yüngül atlet Oleq Panyutin, sonra isə cüdoçu İlham Zəkiyev turnirin qalibi oldu. Dörd il sonra baş tutan turnirdə də cüdoçu İlham Zəkiyev 2-ci dəfə Paralimpiya Oyunlarının qalibi oldu və bu uğura imza atan birinci idmançı oldu. Amma onun bu uğurunu 2012-ci ildə London şəhərində (Birləşmiş Krallıq) baş tutan Paralimpiada da yüngül atlet Oleq Panyutin yenilədi. Turnirdə bir qızıl və bir bürünc medala sahib olmaqla Oleq Panyutin, Paralimpiadalarda qazandığı medalların sayını dördə (2 qızıl və 2 bürünc) qaldırdı. 2016-cı il Rio-de-Janeyro Paralimpiadasında heç bir idmançı onun bu nailiyyətini yeniləyə bilmədi.
2021-ci ildə Yaponiyada baş tutan Paralimpiya Oyunlarında üzgüçü Roman Saleh üç qızıl medala sahib olmaqla həm Oleq Panyutinin nailiyyətini yenilədi, həm də üç dəfə Paralimpiadanın qalibi olmağı bacaran birinci idmançı oldu.
2021-ci il avqustun 31-dən üzgüçü Roman Saleh Paralimpiya Oyunlarında qazanılan medalların əyarına görə ən yaxşı idmançıdır.
Medalların sayına görə idmançıların göstəriciləri
thumb|266x266px|alt=|[[2012 Yay Paralimpiya Oyunları|2012-ci il London Paralimpiadasında bir qızıl, dörd gümüş medala sahib olan üzgüçü Natali Pronina, Azərbaycanın idman tarixinə Paralimpiya Oyunlarında ən çox medal qazanan olaraq düşdü]]
Mayski adaları
Mayski adaları — Şimal Torpağı arxipelaqına daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisinə daxildir.
Yerləşməsi
Starokadomski adasından şimalda yerləşir. Sahillərini Laptevlər dənizinin suları yuyur. Cənubdan şimala doğru 4 km məsafədə uzanır.
Təsviri
Arxipelaq 9 adadan ibarətdir: iki ada dili Styaq dili və Krılataya dili, Vesennıy adası və 6 adsız ada. Böyük hissəsi buzla örtülüdür. Aralarında qumlu saylar mövcuddur. Seçilən yüksəklik yoxdur.
Vladimirs Kolesniçenko
Vladimirs Kolesniçenko (Vladimirs Koļesņičenko; 4 may 1980, Riqa, Latviya SSR) — Latviya futbolçusu, Skonto klubunun prezidenti (fevral 2012-ci ildən), Latviya milli futbol komandasının və Skonto klubunun keçmiş yarımmüdafiəçisi.
Həyatı
4 may 1980-ci ildə Riqada anadan olub.
Karyera
Kolesniçenko peşəkar futbolçu karyerasına 1996-cı ildə Skonto Metalsda başlayıb. Bu komandanın heyətində güclülər dəstəsində 27 oyuna çıxıb və bir qol vurub. 1997-2002-ci illər aralığında Riqa Skontosunda oynayan Vladimirs 121 oyunda 52 dəfə fərqlənib. 2003-cü ildə legioner həyatı yaşamaq qərarı verən futbolçu Rusiyaya üz tutub. Lakin Premyer-Liqa təmsilçisi Torpedodakı çıxışı uzun sürməyib. Belə ki, o, Rusiya klubunun heyətində cəmi 7 oyuna çıxıb. Yenidən Latviyaya qadıdan futbolçu 2003/04 mövsümündə Skontonun heyətində 23 oyuna çıxaraq, rəqib qapılarından 5 qol keçirib. 2004-cü ildə Rusiya Premyer Liqasında çıxış edən Moskva klubu ilə anlaşan Kolesniçenkonun yenə də legioner həyatı uğursuz alınıb. Belə ki, o, zədə səbəbindən cəmi bir oyuna çıxa bilib. 2005-ci ildə Latviyanın Vetra klubu ilə anlaşsa da, bu klubun heyətində debüt edə bilməyib. 2006/07 mövsümünü Ventspils klubuna keçirib və 22 oyunda 3 qol vurub. Birlik Kubokunda İnter Bakı klubunun rəqibi olan futbolçu Latviya klubunda 11 növməri formanı geyinib.
İndiyə qədər 34 dəfə milli komandaya dəvət alıb və 4 qol vurub. O, 9 dəfə - 1997, 1998, 1999, 2000, 2001, 2002, 2003, 2006, 2007 - çempion olub.
Mikania latifolia
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Qarnışırımlılar
—  aləminin  tipinə aid heyvan sinfi.
Aechmea aciculosa
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Crepis foetida
–   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Dəniz donuzcuğu
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Aechmea aculeatosepala
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Phytoseius livschitzi
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Yana Uskova
Yana Uskova — Rusiyanı təmsil edən həndbolçu.
Karyerası
Yana Uskova Rusiya yığmasının heyətində 2008-ci ildə Çinin ev sahibliyində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Final oyununda Norveç yığmasına 34:27 hesabı ilə məğlub olan Rusiya yığması, XXIX Yay Olimpiya Oyunlarını 2-ci yerdə başa vurdu və gümüş medal qazandı.
Hacısamlı camaatı
Hacısamlı camaatı — XVIII yüzilin ikinci yarısında Qaraçorlu mahalında cəmləşən ən böyük icmalardan biri.
Camaatın tarixi
Camaat öz adını Hacı Sam Şadılıdan alıb. Bəzi qaynaqlara görə, Hacı Sam Xorasanda ömür-gün sürüb.
Hacı Samın Hüsən adlı oğlu vardı.
Hüsən Xorasanda, Məşhəd dövrəbərində dünyaya gəlmişdi. Heyvandarlıqla məşğul idi. Müqəddəs Məkkəyi-Mükərrəmi ziyarət etmişdi.
Nadir şah Qırxlı-avşarın ölümündən sonra Şirin bəyin qohumu Qasım da uruğ-turuğunu toplayıb, Qaraçorlu mahalına gəlmişdi. Şirin bəy ona Qurdhacı torpağını tuş vermişdi.
Qasımuşağından sonra Qaraçənli tayfası bu yurdda məskunlaşmışdı. Qaraçənlilərin ilk düşərgəsi Bazardüzü idi.
Hacısamlı camaatı Qarabağ xanlığının siyasi yaşamında mühüm rol oynamışdı. Rus-Iran savaşlarında fəal iştirak etmişdi. Gah ruslara, gah da iranlılara kömək etmişdi.
Hacısamlıların Qacar ordusuna köməyi haqqında tarixçi Mirzə Yusif Qarabaği "Tarixi-Safi" adlı əsərində yazır: "Bir tərəfdən qızılbaşlar, digər tərəfdən Hacısamlının kürdləri və qeyri türklər, eləcə də günəşin istisi, yolların çətinliyi, əyri-üyrülüyü ruslara mane olduğu üçün qalaya gələ bilmədilər və batolyonu suya çatdıra bilməyib, dağıldılar. Bəziləri qətl olundu və bir hissəsi də əsir düşdü…" (Bax: Qarabağnamələr, 2-ci kitab, Bakı, "Yazıçı", 1991, səh.)
Ibrahimxəlil xan hakimiyyətinin son dönəmində Qaraçorlu tayfasını, Hacısamlı camaatını oğlu polkovnik Xanlar ağaya tapşırmışdı. Qaraçorlu elini savaşlara Xanlar ağa aparırdı.
Tarixçi Mir Mehdi Xəzani "kitabi-tarixi-Qarabağ" adlı əsərində Xanlar ağanın Qaraçorlu elinə başçılıq etməyindən dəfələrlə bəhs etmişdir. Tarixçi yazır: "Xanlar ağa öz müqərribi və ixtiyarı olan Əhməd ağa ilə Qaraçorlu və Hacısamlı kürdlərinin mahalına daxil olub…" Başqa bir yerdə yazır: "…Xanlar ağa dəxi öz ixtiyarında olan Hacısamlı və Sultanlı xalqının atlı və piyadəsinin cəm edib…" (Bax: Qarabağnamələr, 2-ci kitab, Bakı, "Yazıçı", 1991, səh.).
1823-cü ildə Hacısamlı camaatı: Vergiödəyənlər: 132 tüstü, ödəməyənlər: Sultan Əliməhəmməd bəy 1 tüstü, onun qohumları məaf 4 tüstü, rəiyyətləri qeyri-müsəlman 6 tüstü, kasıb 12 tüstü, molla 2 tüstü, çavuş və onbaşı 1 tüstü.
1827-ci ildə Hacısamlı camaatının bir bölüyünün başçısı Həsən Qələndər oğlu idi. Onun yanında əslən Dilağardalı Məmmədqasım Xələf oğlu (1787-?), arvadı Nisə, oğlu Allahverdi və qızı Güllü ilə olurdu.
Hacısamlının qolları
Hacısamlı camaatı bir neçə tayfadan ibarət idi. Bu tayfalar: alxaslı, qasımuşağı, qarabayramlı, əhməduşağı, qaraçənli…
Hacısamlı camaatı Gəvənli, Babadünlü, Babadün, Qaraçənli-Alaqaya, Qaraçənli-kümbəzli, Qasımuşağı (kürdhacı), Əhməduşağı (Rəsullu), Namlı (Lələbağırlı), Qarabayramlı, Ərdəşova, Pircahan, Piçənis, Vağazin və Şəlvə adlı kəndlərdən ibarət idi.
Qasımuşağı tayfası kürdhacı, Şamkənd, Birinci Çorman, Ikinci Çorman, Ələkçi, Bozdoğan, Piçənis, Bülövlük şenliklərini salmışdılar.
Qarabayramlı tayfası Şəlvə, Qabaqtəpə-Daşlı, kalafalıq-Daşlı, Canıbəyli, Narışlar, Vəlibəyli, Budaqdərə, Imanlar, Hacıxanlar, Qovuşuq, Dambulaq-Seyidlər, kaha, Pircahan, Alpout, Qoşasu, Alıqulular kəndlərini yaratmışdılar.
Əhməduşağı tayfası Hətəmlər, Muncuqlu-Rəsullu, korcabulaq, Taxtazavod yaşayış məntəqələrini bina etmişlər.
Qaraçənli tayfası Qorçu, Qarabəyli, Zağaaltı, Löləbağırlı, Ərikli, Güləbird və başqa yaşayış məntəqələrinin əsasını, ilk daşını qoydular. Babadünlü tayfası Bülüldüz, Ipək şenliklərinin bünyadını qoydular.
Camaatın ictimai həyatı
XIX yüzildə Qarabağda oğruluq qoçaqlıq, qəhrəmanlıq sayılırdı. Qarətlə sonuclanan xanlıq savaşları bitmiş, silahlar yerə qoyulmuşdu. Dəliqanlılar özlərini yeni atıb-tutmaq, vurub-çapmaq meydanı olan qaraoğurluqda sınayırdılar. Bu dönəmdə hacısamlı cavanları da qaraoğurluğa qurşanmışdılar. Ünlü şair Qasım bəy Zakir yazırdı: Səfikürdi, Hacı Samlı, kolanı, Tutarlar, soyarlar dalda qalanı, Viran olsun görüm Doyranbasanı, Evdə yatan yoxdu, qarışıb papaq. Hacısamlı camaatının bir hissəsinin yiyəsi isə Xanlar ağa Ibrahimxəlil xan oğlu Sarıcalı-Cavanşir idi. Xanlar ağa 1831-ci ildə varissiz vəfat etdiyindən camaat qardaşı Əhməd xana qaldı. Əhməd xanın oğul övladları hələ sağlığında tələf olduğundan qızı Bikə ağaya dövr edildi. Bikə ağa general-leytenant Həsən bəy Ağalarovla ailə qurmuşdu. Davud ağa adlı oğlu, Mariya xanım adlı qızı vardı.
Davud ağa Həsən bəy oğlu 1864-cü ildə Tiflis şəhərində doğulmuşdu. Əhməd xan həm dini, həm də hökumət qaydası ilə onu varisliyə götürmüşdü. Şuşada yaşayırdı. Əhməd xanın ona ayırdığı mülkü idarə edirdi. Sonra Sankt-Peterburq şəhərinə köçdü. Milis praporşiki rütbəsi vardı. Davud ağa 14 yanvar 1890-cı ildə vəfat edib.
Davud ağa Natalya Iosifovna Boyko adlı xristian qızla evlənmişdi. Övladı olmadı.
Mariya xanım Tiflis şəhərində dünyaya gəlmişdi. Böyüyəndən sonra xristianlığı qəbul edib (Mariya Aleksandrovna) polkovnik Fon-kruzenşternlə həyat qurmuşdu.
Hacılı camaatının torpaqlarının vergisini Natalya Boyko və Fon-kruzenştern toplayırdı.
Hacısamlı mahalı XIX yüzildə Alxaslı, Vağazin, kalafalıq, Bozgüney, Ağcayazı, Ardıclı, Nurəddin, Fərraş, korcabulaq, 1-ci Tığıq, 2-ci Tığıq, Qorçu, Zağaaltı, Oğuldərə, Qoşasu, Alpout, Bülövlük, Daşlı, Vəlibəyli, Narışlar, Hətəmlər, kaha, kürdhacı, Ərikli, Hacısamlı, Piçənis, Xaçınyalı, Güləbird, Pircahan, Əliqulu, Qaraçanlı, Təzəkənd, Ərdəşəvə, Haqnəzər, Qozlu, Fingə, Bülüldüz, I Ipək, Ayıbazarı, Hoçaz, Şamkənd, köhnə Çorman, Bozdoğan, Ələkçi, Nağdalı, Şəlvə, Qovuşuq, Zorkeşiş (Hacıxanlar), Budaqdərə, Imanlar kəndlərini yaratdılar.
1905–1906-cı illərdə Hacısamlı camaatı ermənilə qarşı qəhrəmanlıq göstərmişdi. Mir Möhsün Nəvvab yazır: "Başqa bir yerdə, yəni Hacısamlı və Piçanlı kürdləri toplaşaraq Gorusun Xənəzək kəndinə hücum etdilər. Ermənilərin qabaqcadan gördükləri tədarüklərinin çox olmasına baxmayaraq, müsəlmanların bu qəfil hücumundan karıxaraq bilmədilər nə etsinlər. Müsəlmanlar onların çaşqınlığından istifadə edərək bir tərəfdən kəndin evlərinə od vurmağa başladılar. Beləliklə, onlar 20 evi yandırdılar. Evlərin alovu və müsəlmanların nərələri göylərə yüksəlirdi. Ermənilər bu hücumun qarşısında davam gətirə bilməyib qaçmağa başladılar. Beləliklə, Xənəzək kəndində 20 nəfər erməni öldürüldü. Müsəlmanlar əldə etdikləri qənimətləri özləri ilə kəndə gətirdilər". Hacısamlı camaatı tarixən qoçaq, qəhrəman bir toplum olub.
Qeyb Nyuell
Qeyb Nyuell — Valvenin qurucularından və idarə heyətinin sədri.
Həyatı
Qeyb Loqan Nyuell (Gabe Logan Newell) 1962-ci il noyabr ayının 3-də Amerika Birləşmiş Ştatları, Vaşinqtonda anadan olmuşdur.
Fəaliyyəti
Qeyb Harvard Universitetini tərk etdikdən sonra 13 il Microsoftda işləyib. Qeyb Nyuell Mike Harrington ilə birgə 1996-cı ildə Valveni qurmaq üçün Microsoftdan ayrıldılar. Bu vaxt ərzində onlar öz pullarını Half-Life video oyununu yaratmaq üçün Valve-yə yatırdılar.
Nyuell Half-Life 2 nin hazırlanma mərhələsində Steam layihəsi üzərində də işlədi. Qeyb Nyuell evlidir və iki uşağı vardır.
2010-cu il "Forbes" jurnalına görə "Tanınması gərəkən adlardan biridir."
Kompüter oyunları istehsal edən "Valve Corporation" şirkətinin banisi və baş direktoru Qeyb Loqan Nyuellin adı Forbes jurnalının 2011-ci ildə sizin tanımalı olduğunuz adlar (Names You Need To Know in 2011) siyahısına daxil edilib.
Crepis intermedia
(Crepis intermedia) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Liv və Meddi (teleserial, 2013)
Liv və Meddi — yeniyetmə auditoriyası üçün nəzərdə tutulmuş ABŞ sitkomu. 19 iyul 2013-cü ildən Disney Channel telekanalında yayımlanır.