cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Xəzər Universitetinin Humanitar, təhsil və sosial elmlər fakültəsi
Tarixi
1998-ci ildən Xəzər Universitəsi nəzdində orta məktəb yaratmaq istiqamətində ilkin tədbirlər görüldü. Əvvəlcə kiçik bir sinif açıldı və beləliklə ibtidai təhsil sahəsində ilk təcrübə qazanıldı. Sonradan tədricən ibtidai təhsil sinifləri təşkil edildi və Universitənin nəzdində “Dünya” məktəbi fəaliyyətə başladı. 2003-cü ildən isə İbtidai Təhsilin Metodikası ixtisası üzrə bakalavr pilləsi üçün müsabiqə elan edildi və bu ixtisasa qəbul başlanıldı. Bu ixtisasa qəbulun başlaması ilə birlikdə Xəzər Universitetində müəllim hazırlığı başlandı. 2005-ci ildən fakültənin adı “Humanitar və Sosial elmlər” fakültəsi olaraq müəyyənləşdirildi. Fakültə tərkibindəki ixtisasların çox şaxəliliyi və genişləndirilməsi səbəbilə 2006-ci ilin ikinci semestrində “İbtidai təhsilin metodikası” ixtisası üzrə bakalavr ixtisasında təhsilin daha keyfiyyətli təşkilini təmin etmək məqsədilə bu ixtisas yeni yaradılmış “Təhsil” fakültəsinin tərkibinə daxil edildi.
2010-cu ildən etibarən fakültə gedərək daha da geniş sahələri əhatə etməyə, elmin müxtəlif sahələrini özündə birləşdirməyə başladı. Dünyada baş verən sürətli dəyişiklik və inkişafın müsbət təsirləri ilə yanaşı psixoloqlara da ehtiyac gündən-günə artmaqdadır. Bu səbəblə “Psixologiya” departamenti 2010-cu ildə yaranaraq bugünə kimi də fəaliyyətini bakalavr və magistr tədris proqramları verməklə davam etdirməkdədir. Yarandığı gündən çoxdillilik ideyasını həyata keçirən universitet 2015-ci il ildə alman, fransız, italyan və digər avropa dilləri o cümlədən çin, koreya, ərəb və fars kimi Şərq dillərinin tədrisinin daha keyfiyyətli təşkili və dünya dilləri və mədəniyyətləri sahəsində araşdırmalar aparmaq üçün “Dillər və mədəniyyətlər” departamenti mövcud “Şərq Dilləri və Dini Araşdırmalar” və “Müasir Dillər və Müqayisəli Ədəbiyyat” departamentlərinin əsasında yenidən formalaşdırıldı. Müasir dövrdə tələbatın sürətlə artdığı ixtisaslardan biri də “Dizayn” ixtisasıdır. Bakalavriat pilləsinin dizayn ixtisası Humanitar, Təhsil və Sosial elmlər fakültəsinin ən kiçik və ən gənc ixtisasıdır. İxtisas “Musiqi və İncəsənət” departamentinin nəzdindədir. Belə ki, ixtisas 2015-ci il Xəzər Universitetinin təsisçisi, Direktorlar və Qəyyumlar şurasının sədri, professor Hamlet İsaxanlının təşəbbüsü ilə ilk əvvəl “Mühəndislik və Tətbiqi elmlər” (indiki “Təbiət elmləri və Mühəndislik” fakültəsi) fakültəsində, 2016-cı ildən etibarən isə “Humanitar, Təhsil və Sosial elmlər” fakültəsinin nəzdində fəaliyyətini davam etməkdədir.
2006-cı ildən 2019-cu tədris ilinə qədər iki ayrı fakültə kimi fəaliyyət göstərən “Humanitar və Sosial Elmlər” ilə “Təhsil” fakültələri, “Təhsil” fakültəsi nəzdindəki elm sahələrinin həddindən artıq genişlənməsi səbəbi ilə tədrisin daha keyfiyyətli və elm sahələrinə uyğun təşkil olunması baxımından həm bakalavr həm də magistratura və doktorantura səviyyələri üzrə yenidən formalaşdırılaraq birləşdirildi. Bu birləşmə nəticəsində “Təhsil” fakültəsi nəzdində fəaliyyət göstərən təbiət elmlərinə aid ixtisaslarda tədrisin təşkili universitetin “Təbiət Elmləri və Mühəndislik” fakültəsinə verildi. Humanitar, təhsil və sosial elmlər üzrə ixtisaslar isə “Humanitar, Təhsil və Sosial Elmlər” fakültəsi adı altında birləşdirildi.
Xəzər Universitetində aparılan daima mükəmməllik əldə etmə və təkmilləşmə strategiyası çərçivəsində 2019-cu ilin fevralında aparılan yenidən strukturlaşdırma prosesində fakültə nəzdindəki “Siyasi elmlər və beynəlxalq münasibətlər” departamenti ilə “Fəlsəfə və Sosiologiya” departamenti birləşdirilərək “Siyasi elmlər və Fəlsəfə” departamenti adlandırıldı.
Dillər və Ədəbiyyatlar Departamenti
Azərbaycan dili və ədəbiyyatı Departamenti 1995-ci ilin may ayında yaradılmış, Xəzər Universitetinin bütün fakültələrinin tələbələri üçün Azərbaycan dili və ədəbiyyatı qeyri-ixtisas fənni olaraq bakalavriat səviyyəsində tədris olunmuşdur.
2006-cı ildən Azərbaycan dili və ədəbiyyatı müəllimliyi və Azərbaycan filologiyası ixtisasları üzrə bakalavriat proqramı, 2009-cu ildən isə hər iki ixtisas üzrə magistratura və doktorantura səviyyəsində proqram təklif olunmuşdur.
2019-cu il fevral ayının 1-dən tədris və elmi-tədqiqat işlərinin artırılması və idarəetmənin təkmilləşdirilməsi məqsədi ilə Azərbaycan dili və ədəbiyyatı departamentinin bazasında Dillər və ədəbiyyatlar departamenti yaradılmışdır.
İngilis dili və Ədəbiyyatı Departamenti
İngilis dili və ədəbiyyatı departamenti Xəzər Universitetinin ən böyük şöbələrindən biridir. Departament 1992-ci ildə yaradılıb. Şöbənin Fakültə tərkibinə Azərbaycanın təcrübəli alimləri və ingilis dili müəllimləri, eləcə də gəlmə professorlar da daxildir.
İngilis dili və ədəbiyyatı fakültəsi tələbələrə güclü dil və ünsiyyət bacarıqları, İngilis və Amerika ədəbiyyatının dərin bilikləri, dilçilik və tərcümə sahəsi daxil olmaqla müvafiq sahələrdə möhkəm biliyə yiyələnmələri üçün əllərindən gələni əsirgəmirlər. Bölmə İngilis, İngilis və Amerika ədəbiyyatı və Dil üzrə ibtidai, orta və yüksək səviyyə kursları təklif edir. İngilis dili kursları, ingilis dili və ədəbiyyatı üzrə bakalavr və magistr proqramlarına daxil olan tələbələrin və Universitetin akademik ehtiyaclarına tam cavab verir.
İngilis dili və ədəbiyyatı bölməsinin məqsədi ingilis dilinin tədrisi proqramında əsas dörd dil bacarıqlarını oxu, yazı, danışma və dinləməni özündə cəmləşdirməklə yanaşı, qrammatik və leksik sistemi ilə əhatə dairəsini geniş təmin etməkdir, İngilis dili əsas təlim dili olduğu universitetdəki bütün səviyyələrdə və məktəblərdə oxuyan tələbələr üçün nəzərdə tutulmuşdur.
Musiqi və İncəsənət Departamenti
İncəsənət və musiqi departamenti ixtisasından asılı olmayaraq bütün universitet tələbələri üçün incəsənət və musiqinin müxtəlif sahələri ilə məşğul olmasına imkan yaradır və bu fənlər universitetdə tələb olunan fənlər siyahısına salınır.
Departamentin proqramı Azərbaycan və dünya musiqisinin mirasını və arxivlərini öyrənmək üçün mühit yaradır. Xəzərin mahnı və rəqs ansamblı Avropa, Türkiyə, Qatar və Gürcüstanda çıxış edərək bir neçə müsabiqələrin qalibi olmuşdur. Xəzər Universitetinin ansamblı Qafqaz, rus, ispan, ərəb, ingilis, italyan, fars, türk, qaraçı və digər milətlərin mahnı və rəqslərini ifa edir.
Departamentin qaydalarına əməl olunması şərti ilə musiqi, rəqs, xor, xalça toxunması və yüksək ali dərəcələr əldə etmək üçün professional treyninq kursları təşkil edilir. Həmçinin departament tərəfindən mütəmadi olaraq incəsənət tarixi, dünya incəsənəti və mədəniyyəti, Asiya və Avropa mədəniyyəti kimi ixtisaslaşmış fənlər də təklif olunur. Bu departament Xəzər Universitetinin mədəniyyət sahəsinin inkişafında əsas rol oynayır.
Bu səbəbdən də Departament üçün şəhərin (Bakı) mərkəzindəki məşhur “Dünya” konsert salonu, Dünya məktəbinin yeni tikilən binasında yerləşən, müasir texniki avadanlıqlarla yüksək səviyyədə təhciz edilən konsert salonu və eyni zamanda universitetin öz binasında “Mərmər” konsert salonu fəaliyyət göstərir. 2013 –cü il mart ayının 1-də Xəzər Universitetində Mədəniyyət Mərkəzinin təntənəli açılışı oldu.
Təhsil və tədqiqatla yanaşı universitetin mədəni həyatını zənginləşdirmək məqsədi ilə digər təşkilatlarla əlaqələr yaradır, konsertlər və şoular təşkil edir və buraxılış mərasimləri və digər tədbirlərdə mühüm rol oynayır.
Departamentin məqsədi xalça toxuma, musiqi duyumunun inkişafı, musiqi biliyi, həmçinin Xəzərin tələbələrinin artistik və intelekt imkan və bacarıqlarının inkişafı üçün performans imkanlarının inkişafı kimi Azərbaycan Milli incəsənətinə aid sahələrdə treyninqlər təşkil etməkdir. Universitetin toplantı salonları eyni zamanda Azərbaycan və dünya mədəniyyətinin inkişafı və təbliğinə töhfə vermək üçün universitet və digər qrupların toplantıları, məşqləri və konsertləri üçün istifadə olunur. Departament tərəfindən təklif olunan fənlər Azərbaycanın fundamental estetik dəyərlərinin təbliğini həyata keçirir. Hər tələbə milli mədəniyyətimizi daha dərindən öyrənmək üçün arzuladıqları sahəni seçə bilər. Tələbələr Xəzər Universitetində təhsil aldıqları müddətdə musiqi, rəqs, teatr və digər qruplarda iştirak edə bilər və eyni zamanda muğam, xalq musiqisi, Azərbaycanın klassik musiqisi və vokal, xor, xalçaçılıq, zərgərlik və milli kostyum dizaynı üzrə tanınmış mütəxəssislərdən dərslər alaraq akademik kredit əldə edə bilərlər. Musiqi və İncəsənət departamenti həmçinin Xalça muzeyi, Zərgərlik muzeyi və Milli geyimlər muzeyi daxil olmaqla bir neçə mərkəzlərin işinə nəzarət edir.
Tarix və Arxeologiya Departamenti
Tarix və Arxeologiya departamentinin əsası 1993-cü ilin iyununda Xəzər Universitetində Humanitar və Sosial elmlər fakültəsi ilə birgə qoyulmuşdur. Departament Xəzər Universitetində geniş akademik və tədqiqat maraqları ilə əsas hissə təşkil edir. Departament professor Roza Arazova tərəfindən yönəldilir. Departament 2007-ci ildən “Tarix və Arxeologiya departamenti” adlanır. 2010-cu ildə Təhsil fakültəsində və Tarix və Arxeologiya departamentində yeni – Tarix və coğrafiya, 2013-cü ildən Tarix müəllimliyi ixtisası açılmışdır. Təcrübə (interna) proqramın əsas hissəsinə daxildir və tələbələrə “Dünya məktəbi”ndə və digər məktəblərdə praktika və interna keçmək üçün şərait yaradılır.
Təhsil Departamenti
Təhsil sahəsində tədqiqat fəaliyyətləri Xəzər Universitetinin başlanğıcından etibarən və sonrakı strateji inkişaf prosesində başlıca yer tutmuşdur. Bu məqsədlə 1992-ci ildə Xəzər Universiteti Kaliforniya və Los-Angeles Universitetləri ilə Universitet Menecmenti sahəsində əməkdaşlığa başlamışdır. Bu əməkdaşlıq proqramı çərçivəsində Xəzər Universitetində “Təhsil və Bilik Çalışmaları Mərkəzi” qurulmuşdur. Sonra Avropa Komissiyasının dəstəyi ilə təhsillə əlaqədar bir başqa mərkəz olan – Akademik Keyfiyyətin Təminatı Mərkəzi - qurulmuşdur.
Bundan başqa, Xəzər Universitetinin Təhsil fakultəsinin əməkdaşları Azərbaycanın bölgələrində, eləcə də məcburi köçkünlərin yaşadığı çadır şəhərciklərində müəllimlərin təlimində rol almışlardır. Anoloji olaraq İqtisadiyyat, Biznes Tədqiqatları və Təhsil Mərkəzi qurulmuşdur. Bu mərkəz Bakıda və Azərbaycanın bölgələrində mütəmadi olaraq məktəb müəllimlərinə, təşəbbüskarlara fərqli sahələrdə təlimlər təşkil edir.
2003-cü ildə İbtidai Sinif Müəllimliyi bakalavr ixtisası təklif olunmuşdur. Gənc nəsilləri yetişdirməyin əhəmiyyəti bu ixtisasın quruluşu ilə Universitet tərəfindən daha da qabağa çəkilmişdir.
2009-cu ildən etibarən isə Təhsil Fakultəsi Azərbaycan Dili və Ədəbiyyatı Müəllimliyi, Riyaziyyat və İnformatika Müəllimliyi, Kimya və Biologiya Müəllimliyi, Tarix və Coğrafiya Müəllimliyi bakalavr ixtisasları fəaliyyətə başlamışdır. Bu bakalavr proqramları departament daxilində biri-birindən bəhrələnən proqramlardır və Riyaziyyat, İnformatika, Kimya, Biologiya, Tarix, və Coğrafiya departamentləri ilə birgə fəaliyyət göstərməkdədirlər.
“Türk Dünyası Araşdırmaları Mərkəzi” TİKA
Mərkəzin fəaliyyəti çərçivəsində Türkiyədən dil, tarix, mədəniyyət, siyasi elmlər sahəsində müxtəlif alimlər və siyasət nümayəndələri dəvət olunur, Azərbaycanda fəaliyyət göstərən Türkiyə Səfirliyi, Yunus Əmrə İnstitutu, TİKA və s. əlaqədar qurumlarla birlikdə müxtəlif layihələr də həyata keçirilir.
Avropa İttifaqı Araşdırmalar Mərkəzi
Mərkəzin yerləşdiyi məkan: Xəzər Universiteti, Neftçilər korpusu, otaq 506(old) Avropa ilə bağlı müxtəlif istiqamətdə tədbirlər keçirmək, sinif otağı kimi istifadəsi Mərkəz ağıllı lövhə, noutbuklar, təqdimat üçün lazım olan digər avadanlıqlarla təchiz olunub. Bundan əlavə, diskussiyaların aparılması, müxtəlif simulyasiya oyunlarının keçirilməsi üçün uyğun olan dəyirmi masa mövcuddur
Hüquq Tədris Mərkəzi
AHK layihəsinin ümumi məqsədləri hüququn aliliyinin, vətəndaşların hüquqlarının və maraqlarının daha yaxşı müdafiəsinin təmin olunması üçün hüquqi maarifləndirmə və vətəndaş cəmiyyətinin təsirliliyinin artırılmasıdır.Layihənin xüsusi məqsədləri isə Azərbaycan hökumət dairələrinin vətəndaşların hüquqlarının qorunması sahəsində həyata keçirilən islahatların inkişafının aktiv şəkildə dəstəklənməsi və təşviq edilməsi, müştərilərə yardım göstərilməsi və qanunların tətbiqi sahəsində hüquqi peşəkarlığın səviyyəsinin artırılmasından ibarətdir. Hazırda Azərbaycanda gənc hüquqşünasların hazırlanması əsasən akademik səviyyədə keçirilir.
Lüğət və Ensiklopediya Mərkəzi
Xəzər Universitetinin Lüğət və Ensiklopediya Mərkəzi 1996-cı ilin aprel ayında yaradılmışdır. Yarandığı gündən mərkəz linqvistik və leksikoloji tədqiqat və lüğətlərin tərtibini həyata keçirir.
Mərkəz son bir neçə ildir ki, 6 cilddən ibarət olan “Xəzər İngiliscə-Azərbaycanca Böyük Lüğət”-in tərtibi ilə məşğuldur (professor Hamlet İsaxanlı və mərhum professor Tofiq Abasquliyev tərəfindən redaktə olunub). Lüğətin tərtibində məqsəd dil öyrənənlərə, tərcüməçi və alimlərə əhəmiyyətli yardım göstərməkdir. Bu lüğətin 3 cildi artıq Xəzər Universiteti Nəşriyyatı tərəfindən nəşr olunmuşdur, qalan 3 cildi isə çapa hazırlanır.
Xəzər Psixoloji Xidmət Mərkəzi
29.02.16 tarixində Xəzər Psixoloji Xidmət Mərkəzinin açılış təqdimatı keçirilmişdir. Rəhbəri Mələk Kərimovadır.
Xəzər Universiteti Tərcümə Araşdırmaları Mərkəzi
“Xəzər Universiteti Tərcümə Araşdırmaları Mərkəzi” 27 aprel 2000-ci ildə yaradılmışdır. Mərkəzin əsas məqsədi akademik, bədii, fəlsəfi və texniki əsərləri müxtəlif müasir dillərdən Azərbaycan dilinə çevirməkdir. Azərbaycan mədəniyyətinin bir çox qiymətli nümunələrinin də başqa dillərə tərcüməsi nəzərdə tutulur. Mərkəz tərcümənin tədqiqi və tədrisi işlərinə də cəlb olunur. Tərcüməçilik tədqiqatın fərqli sahələrində çalışan alimlər arasında əməkdaşlıq üçün imkanların yaranmasına səbəb olaraq özlüyündə bənzərsiz bir tədqiqat formalaşdırır. “Xəzər Universiteti Tərcümə Araşdırmaları Mərkəzi” artıq tədqiqatçıların və tələbələrin təhsil aldıqları və tərcüməçiliklə məşğul olduqları elmi orqana çevrilib. “Tərcümə Araşdırmaları Mərkəzi” peşəkar tərcüməçilərlə yanaşı gənc tərcüməçiləri də mərkəzin işlərinə cəlb edir, tərcümənin müxtəlif sahələrinə dair nəzəri-praktik konfranslar keçirir. Mərkəz həmçinin  Dilçilik, Ədəbi tərcümə, Tərcümə və poeziya, Tərcümə nəzəriyyəsi və vasitələri və sairə kimi mövzularda müzakirələr aparır. “Xəzər Universiteti Tərcümə Araşdırmaları Mərkəzi” təlimlər vasitəsilə tələbələrə peşəkar dil bacarıqlarını artırmağa və istifadə etməyə imkan verir. “Tərcümə Araşdırmaları Mərkəzi” universitetin digər akademik və araşdırma mərkəzləri ilə yaxından əməkdaşlıq edir. Mərkəz təkcə bədii tərcümə deyil, kommersiya və hüquqi tərcümə ilə də məşğul olur.
Dünya konsert salonu
1999-2000-ci illərdə Xəzər Universiteti nin yeni inşa olunan binasında universitetin bir sıra qurumları ilə yanaşı Dünya konsert salonu da yer aldı. Bu salonun yerində əvvəllər ətrafdakı evlərin tökdüyü zibillik yerləşirdi.
Norilsk çayı
Norilsk çayı (Norilka, yuxarı axarlarda Talaya) — çay Rusiyanın Krasnoyarsk diyarı, Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisi ilə şimala axır. Kara dənizi akvatoriyasına aiddir. Uzunluğu 57 km təşkil edir.
Norilsk şəhərindən 7 km şimal-şərqdə Valek qəsəbəsi yerləşir. Çay başlanğıcını Melkoye gölündən götürür.
Əsas qolları — Rıbnaya, Valek. Yay ərzində Norilka çayı gəmiçilik üçün yararlı olur. Xüsusu ilə göl turizm turları üzərində yerləşir. Kiçik qayıqlar Norilsk çayı ilə yuxarı doğru Melkoye gölünə üzürlər. Oradan isə Lama çayı ilə eyni adlı gölə çıxmaq olur. Balıqçılıq geniş yayılmışdır. Üstəlik yüklərin daşınması zamanı yararlanılır. Çay üzərində yerləşən körpü UNESCO siyahısına daxil edilmişdir. Belə ki körpü dünyada 69-cu paraleldə yerələşən ən iri körpüdür.
Əsas məlumat
Norilsk çayının uzunluğu 57 km, hövzəsinin sahəsi 20 min km² təşkil edir. Çay Şimali Sibir düzənliyi və Taymır yarımadası ərazisindən axır. Çayın illik su sərfiyyatı 460 km³ təşkil edir. Çay başlanğıcını Melkoye gölündən götürür və Pyasino gölünə tökülür. Geomorfoloji cəhətdən Norilsk çayı Pyasin çayının yuxarı axarı adlandırmaq olar.
Hidrologiyası
Çayın hövzəsi Qütb en dairəsi daxilində yerləşir. İqlim zonası baxımından Tundra və meşə tundra ərazisində yerləşir. Hövzəsi çox illik qrunt buzlağı ərazisindən axır. Çay əsasən qarışıq sularla qidalanır (qar və yağış suları). Demək olar ki, yeraltı sular qidalanmada iştirak etmir. Sentyabrın sonları çay donur, iyunun ortaları donu açılır. Pyasino, Maloye, Lama, Qlubokiye, Sobaçe, Nakomyaken və Keta gölləri çayın fəaliyyətinə böyük təsir göstərir 54 il müddətində aparılan araşdırmaların cədvəldəki əksi:
İqtisadi əhəmiyyəti
right|thumb|400px Çayın sahilində Valek qəsəbəsi yerləşir. Burada kiçik hava limanı yerləşir. Üstlik çay üzərində olan körpü üzərindən dəmiryolu və avtomobil yolu keçir. Körpü Norilsk və Talnax yaşayış məntəqələrini birləşdirləşdirir.
Çay sularında artik sulara aid balıqlar yayılmışdır. Gəmiçilik üçün olduqca az müddətdə (140 gün) yararlıdır. Çay axarı ilə yuxarıya doğu Pyasino gölü, Maloye, Lama, Qlubokiye, Sobaçe, Nakomyaken və Keta gölləri yerləşir
Norilsk kombinatının fəaliyyəti sayəsində istər çayın istərsə Pyasino gölünün çirklənməsi baş verir.
Hispaniklər
Hispanik və Latın Amerikalılar (Estadounidenses hispanos y latinos) — tam və ya qismən ispan və ya Latın Amerika əsilli olan amerikalılardır. Daha dəqiq desək, bu demoqrafiyə kökündən asılı olmayaraq özünü ispan və ya latın əsilli hesab edən bütün amerikalılar daxildir. 2020-ci ildəki məlumata görə, Siyahıyaalma Bürosu ABŞ və Puerto-Rikoda əhalinin demək olar ki, 65,3 milyonunun ispan və latın əsilli olduğunu bildirdi (ümumi əhalinin 19,5%-i).
"Mənşə" ifadəsi şəxsin Amerika Birləşmiş Ştatlarına gəlməzdən əvvəl valideynlərinin və ya əcdadlarının əcdadı, milliyyət qrupu, nəsli və ya doğulduğu ölkə kimi baxıla bilər. İspan və ya Latın əsilli insanlar hər hansı bir irqdən ola bilər. Birləşmiş Ştatlarda xüsusi olaraq təyin edilmiş yeganə iki etnik mənsubiyyət kateqoriyasından biri kimi (digəri "İspan və ya Latino deyil") İspanlar və Latınlar bir-biri ilə əlaqəli mədəni və dil irsinin müxtəlifliyini özündə birləşdirən panetnik mənsubiyyət təşkil edirlər. İspan və Latın Amerikalıların əksəriyyəti Meksika, Puerto Riko, Kuba, Salvador, Dominikan, Qvatemala və ya Kolumbiya mənşəlidir. Regional İspan və Latın populyasiyalarının əsas mənşəyi ölkənin müxtəlif yerlərində geniş şəkildə dəyişir.
2012-ci ildə İspan amerikalılar ABŞ-də Asiyalı Amerikalılardan sonra faiz artımına görə ən sürətlə böyüyən ikinci etnik qrup idi. Yerli mənşəli İspanlar və Yerli Amerikalılar bugünkü Birləşmiş Ştatların əksəriyyət hissəsində məskunlaşan ən qədim etnik qruplardır. İspaniya imperiya dövründə bugünkü Amerikanın Cənub-Qərb və Qərb Sahilinin, eləcə də Floridanın böyük ərazilərini müstəmləkə etdi. Onun səhmlərinə indiki Kaliforniya, Texas, Nyu-Meksiko, Nevada və Arizona daxildir və bunların hamısı Mexiko şəhərində yerləşən Yeni İspaniya Viceroyallığının bir hissəsini təşkil edirdi. Daha sonra bu geniş ərazi 1821-ci ildə İspaniyadan müstəqillik əldə etdikdən sonra və 1848-ci ildə Meksika-Amerika Müharibəsinin sonuna qədər Meksikanın bir hissəsi oldu. Nyu-York/Nyu Cersi metropoliten ərazisinə İspan immiqrantları Hispanik ölkələrinin geniş spektrindən gəlirlər.
Şamozit
Şamozit (Fe2+, Mg, Fe3+)5 Al (Si3 Al) O10 (OH,O)8 — Monoklinik sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: çox da tez-tez rast gəlməyən.
Növ müxtəliflikləri
Bavalit (dafnit) – mineralın maqnezial növ müxtəlifliyi.
Xassələri
Rəng – yaşılımtıl - tünd-bozdan qarayadək; Mineralın cizgisinin rəngi – yaşılımtıl-boz; Parıltı – tutqun, şüşə; Şəffaflıq – qeyri-şəffaf; Sıxlıq – 3,0-3,4; Sərtlik – 2-3; Kövrəkdir; Ayrılma – {001} üzrə tam mükəmməl; Sınıqlar – qeyri-hamar, tikanlı; Morfologiya – mineral aqreqatları: konsentrik-zonal quruluşlu oolitlər, radial-vərəqli, bütöv sıx, bəzən torpaqvari kütlələr.
Mənşəyi və yayılması
Çökmə mənşəli süxurların tipik mineralı olaraq, gilli laterit çöküntülərində və çökmə dəmir filizi yataqlarında, habelə qumdaşlarında sement şəklində rast gəlir. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: dəmir sulfidləri, siderit, tyüringit, kaolinit. Mineralın tapıldığı yerlər: Lotaringiya (Fransa); Şamozon (İsveçrə); Tyüringiya (Almaniya); Uralda Xəlilov yatağı, Serov, Alapayev, Ayat rayonları (Rusiya) və b. Azərbaycanda bir sıra çökmə mənşəli dəmir filizi obyektlərinin yerləşdiyi Daşkəsən və Şəmkir rayonlarının titanlı-maqnetitli qumdaşlarında və Naxçıvan MR-nın boksitlərində qeyd edilir.
Tətbiqi
Kütləvi yığınları dəmir almaq üçün xammal kimi istifadə edilir.
50 manatlıq sikkə
50 manatlıq sikkə — Azərbaycan Respublikasının xatirə sikkələrindən biri.
Con Vinsent Atanasov
thumb|Bolqarıstanda Con Vinsent Atanasovun abidəsi
Con Vinsent Atanasov  — bolqar əsili ABŞ fiziki, riyaziyyatçısı.
Həyatı
Onun elektrik dünyasına yolu 1913-cü ildə, 9 yaşı olduqda başlayıb. Atasının sayəsində Con elektrikin əsaslarını öyrəndi. 1913-cü ildə atası Cona loqarifm xətkeşi aldı və o, fevral ayından avqust ayına kimi C.M.Teylorun kolleclər üçün dərsliyindən istifadə edərək loqarifmlə məşğul olub.
Con 10 yaşında fizika və kimyanı öyrəndi, həmçinin riyaziyyatla məşğul olmağa davam edirdi. Anasının verdiyi kitabda hesablamanı onluq say sistemindən əlavə, digər say sistemlərində necə aparmaq qaydaları izah olunub. Sonralar Atanasov demişdi: "Mən kompüter üzərində işə başladıqda, mənim beynimdə olan fikirlərdən biri o idi ki, bəlkə kompüterlər onluq say sistemi ilə deyil, digər say sistemləri ilə daha yaxşı işləyəcək".
Atanasov məktəbdə oxuyarkən fizik-nəzəriyyəçi olmağa qərar vermişdi, lakin 1921-ci ildə Florida Universitetinə daxil olduqda mühəndis-elektrik peşəsini seçdi. O, 1925-ci ildə mühəndis diplomunu aldı.
Həmin ilin sentyabrında Atanasov riyaziyyatdan dərs demək, fizika və riyaziyyatdan diplom işlərinə rəhbərlik etmək üçün şimala, Ayova ştatında yerləşən kollecə getdi. Sonra o, Viskonsin ştatında yerləşən universitetə getdi və 1930-cu ilin mayında doktorluq dissertasiyasını müdafiə edib.
30-cu illərin ortasında Atanasov xətti cəbr tənliklər sistemi həllinin avtomatlaşdırılması problemi üzərində düşünüb. Məsələnin Vannevar Buşun diferensial analizatoru vasitəsi ilə analoq metodları onu kifayət qədər dəqiq olmadığına görə qane etməyib, rəqəmli üsulu reallaşdıran qurğular isə mövcud deyildi. O, "IBM" firmasının kalkulyatorunu tənliklər sisteminin həlli üçün modifikasiya etməyə cəhd etdi, lakin işin çətinliyinə görə bundan imtina edib.
O, sonralar xatırlamışdı ki, rəqəmli kompüterin yaradılması ilə əlaqədar ideya və prinsiplər onun beyninə 1937-ci ilin qış axşamı yol qırağındakı meyxanada olarkən gəlib. Sonrakı illərdə o, bu prinsiplərin mahiyyətini aşağıdakı kimi ifadə edib: kompüter öz işində elektrik və elektronikanın nailiyyətlərindən istifadə edəcək:
Layihənin reallaşması üçün ona elektronikadan yaxşı başı çıxan istedadlı ixtiraçı lazım idi. Bununla bağlı Atanasov mühəndislik fakültəsinin dekanına müraciət etmişdi. Dekan bir an belə tərəddüd etmədən ona zəhmətsevər, perspektivli alim Klifford Edvard Berrini məsləhət görmüşdü.
Onlar görüşüblər. Beləcə Atanasov və Berri komandası yaranıb və 1939-cu ilin noyabrında "Atanasov - Berri - ABC" (sonralar Atanasov təkid edib ki, onu "Atanasoff - Berry Computer" adlandırsınlar) kompüterinin layihəsi yaranıb. Kompyuterin layihəsi və qurulması 1939-cu ilin sonundan 1942-ci ilin ortalarına kimi həyata keçirilib. "ABC" kompüterinin mahiyyəti nədən ibarət idi?
Misir heroqlifləri (V qrupu)
V qrupu 38 heroqlifdən ibarət olub, bura kəndir, lif, səbət və s. kimi təsvirlər daxildir.
Con Vinsent Atanasov
Həyatı
Atanasovun fizik Con Mauçli ilə ilk görüşü 1940-cı ilin dekabrında baş verdi. Bu insanların hər ikisi Pensilvaniya Universitetində keçirilən Amerikanın Elmin Tərəqqisi Assosiasiyasının yığıncaqlarında iştirak edirdilər. Mauçli meteorologiya problemlərinin həlli üçün analoq kompüterlərdən istifadə etmək imkanı haqqında mühazirə oxuyurdu. Atanasov da auditoriyada idi.
Mühazirədən sonra Mauçli ilə danışmaq istəyənlərin hamısını gözləyən Atanasov özünü kompüter, xüsusilə rəqəmli kompüterlə maraqlanan bir şəxs kimi təqdim etdi. O, sonra Mauçliyə elektron lampalardan istifadə edilən və hələ tamamlanmamış kompyteri haqqında danışdı və bildirdi ki, ola bilsin ki, bu maşın rəqəmli kompüterlərin inkişafına böyük təsir göstərəcək. Atanasov Mauçlini Ayova ştatına "ABC" kompüterinə baxmağa dəvət etmişdi.
Mauçli 1941-ci il iyunun 14-də dəvəti qəbul etdi. O və oğlu Atanasovun evində 5 gün ərzində qonaq oldular, bu müddət ərzində hər ikisi kompüterlər haqqında danışdılar. Mauçli sənədləri araşdırırdı, Berri isə "ABC" kompüterinin işləməsini ötəri göstərmişdi.
İkinci Dünya müharibəsinin başlanması nəticəsində Atanasov kompüterlərdən uzaq düşdü. O, 1942-ci ildə Vaşinqtonda (Kolumbiya ştatı) Hərbi Dəniz Artilleriyası laboratoriyası nəzdindəki akustika bölməsinin rəhbəri oldu. Atanasov orada minaların akustik sınağına nəzarət edirdi. "ABC" kompüterinin hissələrindən biri olan hesab hissəsi 1942-ci ildə təsdiq edildi və Atanasov əmin idi ki, kompüter layihəsi artıq lazımi dərəcədə tamamlanıb.
Lakin "ABC" kompüteri faktiki olaraq heç vaxt istifadə olunmamışdı. Həmin bölmədə statistik işləyən Con Mauçli 1943-cü ildə Atanasova bildirmişdi ki, o, Ekkertlə birlikdə onun təklif etdiyindən fərqli yeni hesablama üsulu hazırlayıblar.
Atanasov Mauçlidən nə etdiklərini izah etməyi xahiş etdikdə isə kəskin cavab almışdı. "Mən başa sala bilmərəm. Mövzu məxfidir". "Yeni üsul" isə "ENIAC" ilə bağlı idi. Hərbi məqsəd üçün nəzərdə tutulmuş "ENIAC" maşını Pensilvaniya Universitetində məxfi şəraitdə hazırlanmışdı.
1945-ci ildə Artilleriya idarəsi Atanasovdan Hərbi Dəniz Artilleriya laboratoriyası üçün kompüterin yaradılmasına kömək etməyi xahiş etdi. Bu məsələ ilə bağlı böyük maliyyə dəstəyi də ayrılmışdı. Atanasov bildirmişdi ki, eyni zamanda kompüter layihəsi üzərində işləyə və "NOL" akustika bölməsində işi bitirə bilməz. Nəticədə, Hərbi dəniz donanması onun xidmətindən imtina etmişdi.
Atanasov müharibə bitdikdən sonra da kompüter üzərindəki işə qayıtmadı. "Mən kompüterlər üzərində təxminən 12 il və çox çətin şəraitdə işləmişəm. Həyatımı dəyişməyə ehtiyac hiss edirdim". O, uzun illərdən sonra kompüterlə bağlı işini yarımçıq qoyduğuna görə heyifsiləndi. Lakin bunu yalnız o zaman başa düşdü ki, maşını (kompüteri) həqiqətən də inqilabi idi. 80-ci illərin əvvəllərində Atanasov bildirmişdi ki, əgər "ABC"-nin potensial imkanlarını başa düşsəydi, onun üzərində işləməyə davam edərdi.
Atanasov 1949-cu ilə kimi "NOL" akustika bölməsinin rəhbəri oldu, sonra Virciniya ştatında Fort-Monroda ordu səhra qüvvələrinin baş alimi oldu. 1950 - 1951-ci illər ərzində o, "NOL" nəzdindəki partlayışlar proqramının direktoru oldu.
1952-ci ildə Atanasov Frederik (Merilend ştatı) şəhərində "Artilleriya Mühəndislik korporasiyası" firmasının əsasını qoydu, 4 il sonra isə bu firmanı satdı.
Atanasov elektron rəqəmli kompüterin ixtiraçısı olması qərarını bir "qəribə" səfərdən sonra sübut etmək istədi. 1954-cü il iyulun 15-də "IBM" firmasının patent bürosundan vəkil Atanasova baş çəkdi və ona dedi: "Əgər bizə kömək etsəniz, biz Mauçli - Ekkertin kompüterə olan patentini ləğv edərik. Bu, sizin ideyanızdır".
1963-cü ildə Atanasovun tələbini təsdiq edə bilən əsas insan Klifford Berri dünyasını dəyişdi. Bununla belə Atanasov tədricən əmin olurdu ki, "ENIAC"-ın ideyası onun "ABC" kompüterindən götürülüb. Həm də onun digər ölkələrdə, xüsusilə əcdadlarının vətəni olan Bolqarıstanda qiymətləndirilməsi ona güc verirdi. Bolqarıstan Atanasovu 1970-ci ildə 1-ci dərəcəli "Kiril və Mefodi" ordeni ilə mükafatlandırdı.
İş məhkəməyə gedib çıxdı. 1971-ci ildə Mauçli - Ekkertin "ENIAC" maşınına patentini əldə etmiş "Sperry Rand" firması "Honeywell" şirkətini vergiləri ödəmədiyi üçün məhkəməyə verdi. "Honeywell" qarşılıqlı iddia verərək bildirdi ki, "ENIAC" maşınının ideyası daha əvvəl yaradılmış "ABC"-dən götürülüb və buna görə də patent etibarsızdır.
Bu məsələ ilə bağlı öz ifadələrini hazırlamaq üçün Atanasov və onun vəkilləri keçmiş kolleqaları axtarıb tapdılar və "ABC" kompüterini bərpa etməyi xahiş etdilər. Atanasov məhkəmədə düymələrə sıxaraq lampaları işıqlanmağa məcbur edərək "ABC" kompüterinin işləməsini dəqiq olaraq göstərdi. Bu, hakim Eyrl R. Larsona təsir etmək üçün kifayət idi və o, işi Atanasovun xeyrinə həll etdi. Qərar 1973-cü il oktyabrın 19-da çıxarılmışdı.
Hökmdə həqiqətən Atanasov elektron kompüterin ixtiraçısı, "ENIAC" isə onun ideyası əsasında yaradılmış kompüter kimi qeyd edilmişdi. "Ekkert və Mauçli özləri bu avtomatik elektron rəqəmli kompüteri ixtira etməyiblər, onlar bu ideyanı doktor Con V. Atanasovdan götürüblər və buna görə "ENIAC" patenti etibarsızdır" - hakim Larson hökmü oxuyub.
Hökm məhkəmə divarlarından kənarda bir çoxları tərəfindən haqsız və qarışıq kimi qarşılandı. Öz xidmətlərinə görə layiq olduğu mükafatı almamaq Atanasova ağır idi. 1975-ci ildə o, infarkt oldu, lakin sağaldı və həyatının qalan hissəsini Monrovil (Merilend ştatı) ətrafındakı fermada yaşadı.
"ABC"-nin işləmədiyini bildirən şəxslərə Atanasov cavab vermişdi: "Mənim üçün ideya nailiyyətdir. İstənilən şəxs ideyalardan istifadə edə bilər". Con Atanasov Vinsent 1995-ci il iyunun 15-də 92 yaşında dünyasını dəyişdi.
Ailəsi
Atanasovun 3 uşağı olub: Con, Elsi və Coanna.
Grevillea wickhamii
(Grevillea wickhamii) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Senecio sumarae
İstinadlar
Senecio sumarae Senecio sumarae Senecio sumarae
Pirkəkə
Pirkəkə — Azərbaycan Respublikasının Ağdaş rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı ilə Ağdaş rayonunun Pirkəkə kəndi Qoşaqovaq kənd Sovetindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Pirkəkə kənd Soveti yaradılmışdır.
Bayaz
Bayaz — XX əsrə qədər Azərbaycan ziyalıları mühitində ailələrdə saxlanılan əlyazmalar. Bayazda seçmə şeir parçaları, dualar, ailənin xeyir-şərinə (ölüm, təzə uşağın doğulması, evlənmə, səfərəçıxma və s.) dair qeydlər, tarixlər yazılırdı. Ədəbiyyat həvəskarları buraya xoşladıqları şeir parçalarını, hikmətamiz sözləri də yazıb saxlayardılar. Başqa sözlə, bayaz qismən müasir xatirə albomlarını, qismən cüngləri, qismən də indiki vətəndaşlıq sənədlərini əvəz edirdi.
Zirehli balıqlar
—  aləminin  tipinə aid heyvan sinfi.
Senecio miniauritus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Zirehli balıqlar
Maraqlı fakt
380 milyon il bundan əvvəl Materpiscis zirehli balığı məlum olan ən qədim diri doğan orqanizm hesab olunur.
Mahir Hüseynov (əsgər)
Mahir Şafa oğlu Hüseynov — "Döyüş xidmətinə görə"medalı.
Həyatı
1994-cü il fevralın 3-də təlimi başa vurmuş bir qurub əsgərlə Tərtər bölgəsinə göndərilib. Ağdərə bölgəsinin bir sıra məntəqələrinə kəşfiyyata gedən Mahir dəfələrlə ordumuzun bölmələrini zəruri məlumatlarla təmin edib,işğalçıların planlarını pozub. Çaylı kəndində kəşfiyyatda olanda düşmənin arxasına keçərək ermənilərin 2 tankını, 1 PDM-ni təkbaşına məhv edib.
1994-cü il aprelin 18-də Ağdərənin Həsənqaya məntəqəsi uğrunda gedən döyüşdə minaatan qəlpəsindən həlak olub.
Təltifləri
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərmanı ilə Mahir Şafa oğlu Hüsenov ölümündən sonra "Döyüş xidmətinə görə" medalı ilə təltif olunub.
Pirəyir
Pirəyir — Azərbaycan Respublikasının Ağdaş rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Din
Kənddə Pirəyir kənd məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.
Şəhidləri
Birinci Qarabağ müharibəsində həlak olanlar
İkinci Qarabağ müharibəsində həlak olanlar
100 manatlıq sikkə
100 manatlıq sikkə — Azərbaycan Respublikasının xatirə sikkələrindən biri.
Qəlsəməçənəlilər
—  aləminin  tipinə aid heyvan sinfi.
Haqqında
Qəlsəməçənəlilər köpək balığına bənzəyən nəsli kəsilmiş balıqlardır. Akantodlar bədəni, köpək balıqlarından fərqli olaraq, bir-birinə sıx birləşən qanoid tipli zirehəbənzər pulcuqlarla örtülü­dür. Gec silur – gec perm.
Fasiya
Fasiya anlayışını geoloji ədəbiyyata ilk dəfə İsveçrə alimi Qressli daxil etmişdir. O, 1846-cı ildə İsveçrənin Yura dağları yamacı boyunca geoloji tədqiqat apararkən eyni yaşlı çöküntülərin öz litoloji tərkiblərini kəskin dəyişdiklərini müşahidə etmişdir. Daha sonra Qressli Portland çöküntülərində müəyyənləşdirdiyi onurğasızların asossasiyası Aralıq dənizinin müasir çöküntülərində də müşahidə etmişdir.
O, həmin tədqiqatlara əsaslanıb eyni yaşlı suxurların sahə boyunca dəyişməsini "eyni horizontun petroqrafik modifikasiyası" adlandırmış, sonra bu anlayışı yığcam şəkildə ifadə edərək, "fasiya" sözü ilə əvəz etmişdi. Latınca Fasiya (facies) üz deməkdir.
"Fasiya" – eyni stratiqrafik, intervalda olan, lakin fiziki- coğrafi əmələgəlmə şəraitlərinə və tərkiblərinə görə bir- birindən ayrılan çöküntü kompleksinə deyilir.
Geoloji ədəbiyyatda fasiyanın aşağıdakı növlərinə, modifikasiyalarına rast gəlinir:
1. Litofasiya 2. ümumi geoloji fasiya 3. Mineroloji fasiya 4. Paleontoloji fasiya 5. Geokimyəvi fasiya
Bunlardan geniş istifadə olunan litoloji və geokimyəvi fasiyalardır.
Litoloji fasiyadan ən çox neftçilər istifadə edir.
Eyni yaşlı suxur qatının müəyyən sahədə dəyişməsi "litofasiya" adlanır. Fasiyanın əmələ gəlməsi fiziki-coğrafi şəraitdən aslıdır. Fiziki-coğrafi şəraitin dəyişməsi hər şeydən əvvəl yer qabığını rəqsi və orogenetik hərəkətləri nəticəsində baş verir. Rəqsi hərəkətlər nəticəsində denudasiya sahələri qalxır, akkumulyasiya sahələri isə enir. Beləliklə, dənizlər yavaş-yavaş quru sahəsini basır, yaxud əksinə, dənizlərin sahəsi dağlıq zonalara çevrilir. Dənizin quruya soxulması nəticəsində litoral fasiya sahələri nerit sahələrə çevrilir. Əgər dənizin qurunu basması güclənərsə, nerit zona batial zonaya çevrilir və nəticədə fasiya dəyişir, miqrasiya edir. Bütün dəyişmələrin əsas səbəbi tektonik hərəkətlərdir. Fasiyanın tektonik hərəkətlərlə əlaqəsini ilk dəfə prof. N. A. Qolovkinski qrafiki şəkildə göstərmişdir. Dəniz səviyyəsinin dəyişməsi nəticəsində fasiya miqrasiya edir, yəni kobud dənəli qravelitli çöküntülər tədricən qumlar və gillərlə əvəz olunur.
Fasiyanın zaman daxilində dəyişməsində başqa amillər də müəyyən rol oynayır. Ancaq tektonik hərəkətlərin rolu burada daha kəskindir. Bəzi hallarda layların növbələşməsində tektonikaya nisbətən iqlimin rolu daha böyükdür. Moskva sineklizi Karbon çöküntülərinin quruluşu V. Xvorova tərəfindən müxtəlif üsullarla hərtərəfli öyrənilmişdir. Kəsilişin əsasından üst hissəsinə getdikcə qumdaşı layları əhəngdaşı layları ilə əvəz olunur. Bunun səbəbi tektonik hərəkətlər yox məhz denudasiya sahəsinin şiddətli yuyulması, peneplenləşməsidir. Bu səbəbdən sedimentasiya hövzəsinə terrigen çöküntüləri az gətirildiyindən hemogen prosesi çöküntü əmələ gəlməsində əsas rol oynamış və hövzədə ancaq hemogen əhəngdaşlaı əmələ gəlmişdir. Odur ki, fasiyanın dəyişməsində bəzən tektonika ikinci dərəcəli əhəmiyyət kəsb edir, yəni denudasiya və akkumulyasiya prosesində əsas rolu iqlim və relyef oynayır.
Fasiyanin dəyişməsində tektonikanın rolu böyükdür. Digər tərəfdən litoloqlar tədqiqqatlar nəticəsində aşkar etmişlərki, qədim çöküntülərin kəsilişinde fasiyanin zaman daxilində dəyişməsi dövrü xarakter daşıyır. Bu dövrü və ritmik laylanma kömürlü qatların kəsilişində özünü daha aydin göstərir. Kömürlü qatların ayrı-ayrı ritmlərdən təşkil olunduğunu ilk dəfə amerikan litoloqu Ueller aşkara çıxarmıs, onun tektonika ilə əlaqəsini sübut etmişdir. Ueller Appalaca dağlarında və Pensilvaniyada kömürlü qatları öyrənərkən göstərmişdir ki, onları təşkil edən ritmlərin aşağı hissəsi kobuddənəli qravelitlərdən qumdaşılardan təşkil olunur, sonra onlar alevritli gillərə keçir, daha sonra üzərlərinə kömür qatları yatır. Ritmin yuxarı hissəsini dəniz faynası ilə zengin giller və əhəngdaşılar teəşkil edir. Sonradan bu təsvir etdiyimiz ardıcıllıq kömürlü qatların kəsilişində bir neçə dəfə təkrar olunur.
SSRİ-də ritmik laylanma nəzəriyyəsini bir sıra litoloqlar, o cümlədən J. A. Jemcujnikov, L. N. Botvinkina, P. P. Timofeyev, A. B. Jablokov kömürlü hövzələrin quruluşunun izahında inkişaf etdirmişlər. Donetskin Karbon yaşlı kömürlü qatları ən xarakter ritmik quruluşa malikdir. J. A. Jemcujnikov burada 250 ritm ve onların içərisinde 60 senaye əhəmiyyətli kömür layı təsvir etmişdir. Bundan başqa, M. C. Svedsov Moskvaalti kömür hissəsinde  ilk dəfə bir sıra ritmik quruluşa malik laylar tedqiq etmisdir.
Daha sonra Pecorada, Uralda, Qazağıstanda, Kuznetskdə bütün kömürlü qatların ritmik quruluşa malik olduğu təsdiq edilmişdir. Kömürlü qatlarda ritmik laylanmanın rəqsi hərəkətlərlə əlaqədar olmasının artıq sübuta ehtiyacı yoxdur.
Ümumiyyətlə, çökmə suxur qatlarının ritmik laylanmasi 3 əsas amilin təsiri altında yaranır: 1. Astronomik 2. Tektonika 3. İqlim
Bunlardan tektonika amili dominat rol oynayır. Bir çox litoloqlar Uellerin nəzəriyyəsine göre hər hansı ritmik laylanması ancaq rəqsi hərəkətlərlə izah edirlər. Həqiqətdə isə ritmik laylanma başqa amillərin təsiri altında da ola bilər. Məsələn, kobuddənəli layların meydana çıxması kontinentdə qalxma ilə alevritli gillərin əmələ gəlməsi, terrigen materialların gətirilməsinin zəifləməsi ile, terrigen suxurların karbonat suxurlarına keçməsi ise iqlimin kəskin deyişmesi ilə əlaqədar ola bilər. Ümumiyyətlə, ritmik laylanmaya bir çox amillər təsir etdiyindən onların araşdırılması kompleks tədqiqat üsulları aparılmasını tələb edir.
Sovet tədqiqatçıları nəinki kömürlü qatlarda hətta dəniz çöküntülərində ritmik laylanmanın geniş yayıldığını aşkar etmişlər. Məsələn, İ. B. Xvorova Moskva sineklizində Üst Karbon çöküntülərinin  ritmik quruluşa malik olduğunu aşkar etmişdir. Hər bir ritmin qalinliği 1–10 m olub, bir neçə elementdən ibarətdir. Ritmin alt hissəsi terrigen suxurlardır (qravelitlər, qumlar və s. ). Ritmin üst hissəsi isə karbonat suxurların paragenezisi-əhangdaşılar, mergellər və gillərin növbələşməsi ilə tamamlanır.
İ. V. Xvorova karbon çöküntülərinin belə ritmik quruluşunu ancaq ritmik hərəkətlərlə izah edir. Qafqazda ilk dəfə flişin ritmik quruluşa malik olduğunun  N. V. Vassoyeviç 1951-ci ildə göstərmişdir.
Qafqazın cənub şərq hissəsinin alt və üst təbaşir çöküntüləri çox xarakterik ritmik quruluşa malikdir.
Belə ritmik quruluşu fliş çöküntülərini N. V. Vassoyeviçlə birlikdə N. V. Kudrin və N. V. Lazarenko Karpat dağlarının Eosen çöküntülərində öyrənmişlər. Ritmik quruluşu dəniz çöküntülərinin, daha doğrusu, flişin əmələ gəlməsini N. V. Vassoyeviç geoloji dövrlərin aktiv tektonik zonalarda onların inkişafının müəyyən mərhələsində dar uzun hövzələrin, fliş troqlarının yaranması ilə izah edir.
Fliş çöküntülərinin əmələ gəlməsi geosinklinal zonaların müəyyən inkişaf mərhələsinə uyğundur. Fliş əmələgəlmə haqqında təkmil nəzəriyyə indiyə qədər irəli sürülməmişdir. Məlumdur ki, yer qabığı əsas iki tip strukturdan: sabit (platformalar, kratonlar) və mütəhərrik strukturlarda (geosinklinallardan) ibarətdir. Bundan başqa, platformalardan geosinklinallara keçid təşkil edən strukturlara kənar çökəkliklər deyilir. Müsbət strukturlarda çökmə suxur qatlarının qalınlığı kəskin azalır və onlar iri, kobud dənəli çöküntülərdən təşkil olunur. Fasiya baxımından müsbət strukturların çöküntüləri kontinental, subkontinental və litoral mənşəlidir. Mənfi strukturlarda isə (sinekliz, sinklinori, dağarası çökəkliklər və s. ) çökmə suxur qatlarının qalınlığı xeyli artır; çökmə suxur örtüyünün şaquli kəsilişində stratiqrafik vahidlər arasındaki ardıcıllıq daha müntəzəm olur. Suxur qatlarının qranulometrik spektrləri- xırdadənəli suxurlardan (alevrolitlər, gillər, karbonat suxurlarından) təşkil olunur. Onlar mənşələrinə görə subkontinental və dəniz çöküntüləri fasial qruplarına aid ola bilərlər.
Grevillea whiteana
(Grevillea whiteana) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Nivxlər
Nivxlər (Oktyabr inqilabından əvvəlki ədəbiyyatda gilyaklar) — Amur çayı hövzəsinin aşağı axarında və Saxalin adasında yaşayan xalq. Sayları təxminən 5.8 min nəfərdir. Paleoasiya dillərindən biri olan Nivx dilində danışırlar. XIX əsrdə pravoslavlığı qəbul etmişlər. Əvvəllər şamanizm yayılmışdı.
Mənbə
ASE, VII cild, Bakı, 1983-cü il, səhifə 237.
Kirill Karabits
Kirill İvanoviç Karabits (Карабиць Кирило Іванович, 26 dekabr 1976-cı ildə, Kiyev, Ukrayna SSR-də doğulub) — ukraynalı drijor. Onun atası məşhur drijor və bəstəkar İvan Karabitsdir.
Təhsili
Gənclik illərində piano, musiqişünaslıq və kompozisiya təhsili almış Karabits, on üç yaşından drijorluqla maraqlanır. Onun ilk müəllimi Tatyana Kozlova olur. Kiyevdə o, Lisenko Musiqi Məktəbi və P.İ.Çaykovski adına Milli Musiqi Akademiyasında təhsil alır.
1995-ci ildə o, Vyana Konservatoriyasında təhsil almağa başlayır və beş il sonra drijor diplomu alır. Eyni zamanda Ştuttqartdakı “Bachakademie”yə qəbul olan Kirill, burada Helmut Rillinq və Piter Gülkedən təhsil alır. “Berliner Singakademie”də elmi tədqiqatla məşğul olan Kirill, Karl Filipp Emanuel Bax tərəfindən 1784-cü ildə yazılmış və itirilmiş hesab edilən “İohannın ehtirasları” əsərinin əlyazmasını üzə çıxarır və köçürür.
Fəaliyyəti
Karabits, izləyicilər qarşısında ilk drijorluğunu 19 yaşında edir. 1998-2000-ci illərdə o, Budapeşt Festival Orkestri drijorunun assisantı olur. 2002-2005-ci illərdə o, Radio Fransa Filarmonik Orkestrının əlaqəli drijoru kimi çalışır.
2005-2007-ci illərdə Karabits Strasburq Filarmoniya Orkestrının əsas qonaq drijoru olur. 2006-cı ilin oktyabrında Karabits ilk dəfə Bornmut Simfonik Orkestrı (BSO) ilə çıxış edir, həmin orkestrlə ikinci çıxışı isə 2007-ci ilin oktyabrında baş tutur və hər iki çıxış yüksək qiymətləndirilir. Orkestr üzvləri arasında keçirilən anonim səsvermədən sonra, Bornmut Simfonik Orkestrı 2007-ci ilin noyabrında Kirill Karabitsin 2009-2010-cu il mövsümündə orkestrın əsas drijoru olacağını açıqlayır. Üç konsert çıxışından sonra Karabits 2008-2009-cu il mövsümünün də əsas drijoru titulunu ala bilir. 2009-cu ilin avqustunda o, BSO ilə birlikdə ilk dəfə BBC tərəfindən təşkil edilən ənənəvi “The Proms” tədbirində çıxış edir, 2009-cu ilin oktyabrından etibarən isə formal olaraq BSO-nın əsas drijoru kimi təqdim olunur.
O, Böyük Britaniya orkestrının əsas drijoru olan ilk Ukrayna drijorudur. Onun ilkin müqaviləsi dörd il üçün nəzərdə tutulmuşdu. BSO ilə birlikdə o, “Naxos” leyblı üçün Rodion Şedrinin, “Onyx Classics” leyblı üçün isə Aram Xaçaturyanın əsərlərini lentə almışdır. 2011-ci ilin avqustunda Karabits və BSO müqavilə müddətinin 2015-2016-cı il mövsümünə kimi üç il müddətində uzadılması haqqında müqavilə imzalayır. 2015-ci ilin aprelində BSO Karabitslə iş müddətinin 2018-ci ilə kimi uzadılması haqqında razılaşma əldə edildiyini açıqlamışdır. 2017-ci ildə Karabits BSO ilə birlikdə "Chandos" leyblı üçün Qara Qarayevin orkestr əsərlərini lentə almışdır.
2013-cü ildə Karabits ilk dəfə Polşanın “I,CULTURE” Orkestrına drijorluq etmişdir. 2014-cü ilin sentyabrında orkestr Karabitsin yeni bədii direktor təyin edilməsini açıqlamışdır. 2014-cü ilin noyabrında qonaq drijor kimi Veymarda Almaniya Milli Teatrında çıxış etmişdir. 2015-ci ilin martında o, Veymardakı Almaniya Milli Teatrında çıxış etmişdir. Bu çıxışlardan sonra 2015-ci ilin iyulunda Almaniya Milli Teatrı və Veymar Dövlət Kapellası 2016-2017-ci il mövsümündə Karabitsin əsas musiqi direktoru və baş drijor olması üçün 3 illik müqvilə imzalanmasını elan etmişdir.
Bank Respublika Arena
Bank Respublika Arena (2019-cu ilə qədər Əlincə Arena adlanıb) — Azərbaycanın Abşeron rayonunun Masazır qəsəbəsində yerləşən futbol stadionu. Açılışı 3 oktyabr 2014-cü ildə olmuşdur. 13 min tamaşaçı yeri olan bu idman qurğusunda mətbuat, məşqçi, tibb və dopinq-test otaqları var.
"Sabah" futbol klubu ev oyunlarını bu stadionda keçirir.
Mir Teymur Yaqubov
Həyatı
Mir Teymur Mir Ələkbər oğlu Yaqubov 1904-cü ildə Bakı şəhərində Xəzər dənizçisi ailəsində anadan olmuşdur. Onun atası matrosluqdan kapitan rütbəsinədək yüksəlmişdir. Bununla belə, ailənin imkansızlığı səbəbindən Mir Teymur yalnız ibtidai təhsil ala bilmiş, dördillik məktəbi bitirərək 1919-cu ildə müstəqil əmək fəaliyyətinə başlamışdır.
Orta Qəsil
Orta Qəsil — Azərbaycan Respublikasının Ağdaş rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Qutan
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Bir vaxtlar Hollivudda (film, 2019)
Bir vaxtlar Hollivudda — rejissor Kventin Tarantino tərəfindən 2019-cu ildə ekranlaşdırılmış komediya-dram filmi. Filmin ssenarisi rejissora məxsusdur. "Columbia Pictures", "Bona Film Group", "Heyday Films" və "Visiona Romantica" şirkətlərinin prodüserliyi ilə ərsəyə gəlmiş film ABŞ və Birləşmiş Krallığın birgə istehsalıdır. Filmin distribyutoru "Sony Pictures Releasing" şirkətidir. Filmdə baş rollarda Leonardo DiKaprio, Bred Pitt, Marqo Robbi, Emil Hirş, Marqaret Kuellı, Timoti Olifant, Ostin Batler, Dakota Fenninq, Bryus Dern və Al Paçino iştirak edirlər. Filmdə ulduz heyəti və bir neçə süjet xətti var; film Hollivudun qızıl epoxasının son anlarına – 60-ci illərə ithaf edilib. Filmdəki əhvalatlar 1969-cu ildə Los-Ancelesdə cərəyan edir: yaşlanmaqda olan televiziya aktyoru və onun çoxdankı dostu və dublyoru dəyişməkdə olan Hollivudun film sənayesində öz yerlərini tapmağa çalışırlar.
Pitt, DiKaprio, Robi və Tarantino ilə davamlı olaraq əməkdaşlıq edən Zoi Bell və Kurt Rassell 2018-ci ilin Yanvar-İyun aylarında çəkilişlərə qatıldı. Filmin əsas çəkilişləri İyun-Noyabr ayları arasında Los Anceles ətrafında davam etdi. Bu film həm də 2019-cu ilin Mart ayında vəfat etmiş aktyor Lyuk Perrinin çəkildiyi son filmdir.