cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dairəvi Mərdəkan qalası
Memarlıq xüsusiyyətləri
Qüllənin üst meydançası müdafiə xarakteri daşıdığından yaşayış üçün yalnız ikinci və üçüncü mərtəbələr istifadə edilirdi. Hər iki mərtəbənin ümumi sahəsi 32 kvadrat metrə bərabərdir. Tədqiqatçı-memar L. Q. Mamikonovun fikrincə bu qədər kiçik sahə ya qəsrdə məskunlaşan ailənin kiçikliyini, ya da qəsrin yaşayış üçün deyil, yalnız hücum zamanı müdafiə üçün istifadə olunduğunu göstərir. Mazğalların məhdud sayı və xüsusiyyətləri əsas müdafiənin məhz qüllənin üst meydançasından təşkil olunduğunu deməyə əsas verir.
Qüllənin kronşteynləri fiqurlu konsollar şəklində həll edilmişdir. Ən aşağı pillə, divar səthindən bir qədər kənara çıxır. Onun alın hissəsi yonma naxışla bəzədilmişdir. Ondan yuxarıda yerləşən hissə karnizin tac hissəsini daşıyır. Parapetin dişləri arxasında gizlənən qəsr müdafiəçiləri hücum zamanı bu sahəni taktiki istifadə edirdilər. Maşikullar isə artıq qüllə dibinə yaxınlaşmış düşmənin məhv edilməsi üçün istifadə edilirdi. Buradan düşmənin başına yanan neftlə doldurulmuş küpələr və ya daş tökülürdü.
Azərbaycan yunanları
Azərbaycan yunanları - Azərbaycanda milli azlıqlardır. Onların sayı Cənubi Qafqaz ölkələri arasında ən az saylısıdır. Əsasən Pont yunanlarının törəmələridirlər. Onlar vaxtı ilə Osmanlı imperiyasını tərk edərək bölgəyə gəlmişlər. Azərbaycanda son siyahıya alınma nəticəsində cəmi 535 yunan yaşadığı məlum olmuşdur. Cəmi 176 ailədən ibarətdirlər. Onlar əsasən Azərbaycanın Bakı şəhərində məskunlaşmışlar. Bununla belə az miqdarda da olsa Sumqayıt, Qax, Gəncə, Quba və Xaçmaz şəhərlərində yaşayırlar.
Rusiya imperiyası
Azərbaycanda ilk yunanlar Qarabağın Mehmana kəndində məskun olmuşlar. Kənd Tərtər çayının sahilində yerləşir. 23 may 1830-cu ildə yunan icmasının başına Vasili Andrianov təyin edilir. 1851-ci ildə Trabzonlu usta Harlanpiy Kundurov Ordubadda iki mis emalı zavodu inşa edir. Zavodlar Oxçuçayın yuxarı axarı və Sayad-Daş dağının ətəklərində inşa edilir. Burada əsasən Trabzonlu işçilər işləyir. Onlar üçün hətta məktəb və kilsə fəaliyyət göstərirdi. Kilsənin keşişi Nikolas Lavos olmuşdur. H. Kundurovun oğlu zavodların sahibi olur və onları Oktyabr ingilabına qədər idarə edir.
Yunanlar əsasən XIX əsrdə tikinti sahəsində çalışırdılar. Xüsusi ilə kilsə tikintisi üstünlük təşkil edirdi. 1850-1857-ci illərdə Bakıda inşa edilən Nikolayevsk kilsəsini Senyon Qiter və Xaralampiy Palistovun başçılığı ilə inşa etmişlər. Kilsə 400 nəfərə eyni anda xidmət edə bilirdi. Şamaxı yunanları tərəfindən isə Altıağac kəndində 1854-1855-ci illərdə Murad Xarlamov, Dmitriy İlev və Vasili Yeqorov tərəfindən inşa edilir. XIX əsrin sonlarına qədər Bakı quberniyasında bir dənədə olsun yunan milliyətinin nümayəndəsi yaşamamışdır. Ancaq 1897-ci il siyahıya alınması zamanı 278 yunan qeydə alınır. Yelizavetpol quberniyasında isə bu zaman 658 yunan yaşayırdı. Emiqrantların böyük əksəriyyəti işçilər idilər. Onlar əsasən Türkiyə və Gürcüstandan gələnlər idilər.
1907 ildə Bakıda 800 yunan yaşayırdı. Onların çoxu Kiçik Asiyadan gələnlər idi. Bu zaman yunanlar öz dillərinin qorunması üçün tədbirlər görürlər. Yunanların sayı Bakı şəhərində 1917-ci ilə qədər dəyişməz olaraq qalır. Etnoqraf Andrey Popovun məlumatına görə Bakı və Yelizavetpol quberniyalarında cəmi 2161 yunan qeydə alınmışdır.
Müstəqil Azərbaycan
1990—1992 illərdə Azərbaycanda müharibə ilə əlaqədar vəziyyət pisləşir. Bakı və Sumqayıtdan bu zaman 100 yunan miqrasiya etməli olur. Qarabağ müharibəsi ilə əlaqədar isə Mehmana kəndi boşalır. Heydər Əliyevin hakimiyyəti illərində vəziyyət nisbətən stabilləşir. 1993-cü ildə Azərbaycanda Yunanıstanın səfirliyi açılır. 1994-cü ilin iyul ayında yunanların mədəniyyət mərkəzi açılır. 1997-ci ildə 100 yunan ailəsindən ibarət «Aqro» icması təşkil edilir.
Hazırda Azərbaycanda 535 nəfər yunan yaşayır. Onlar Respublikanın inkişafına öz tövhələrini verirlər.
Ageratina tovarae
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Nişat İsfahani
Əbdülvahab Nişat İsfahani — İranın xarici işlər vəziri, şair, xəttat.
Həyatı
Mirzə Əbdülvahab 1761-ci ildə İsfahanda anadan olmuşdu. İbtidai təhsilini mollaxanada almışdı. Sonra mədrəsədə oxumuşdu.
Mirzə Əbdülvahab şair idi. Nişat təxəllüsü ilə şeir yazırdı.
Mirzə Əbdülvahab Fətəli şah Qacarın hakimiyyəti dönəmində İranın Xarici İşlər vəziri olmuşdu. Mötəmədüddövlə ləqəbini daşıyırdı.O, 1817-ci ildə Rusiya səfiri general Yermolovla görüşmüşdü.
Mirzə Əbdülvahab 1864-cü ildə vəfat edib.
Lavaş
Sözün mənşəyi
Dilçinin sözlərinə görə, "lavaş" sözünün mənşəyi iki hissədən ibarətdir: "lav" və ya "lay" "qat" deməkdir, "aş" isə bütün türk dillərində "qida" anlamı verir. Beləliklə, "lavaş" "qat-qat qida" anlamına gəlir. Lavaş çörəyinin bəzi növlərini quru halda həftələrlə, aylarla saxlamaq mümkündür. Hərbi yürüşlər, səyahət zamanı o cümlədən qışlaq-yaylaq təsərrüfat həyatı sürən çobanlar üçün yola belə çörəyi götürmək əlverişli idi. Quru lavaşı azca nəm etməklə yeməyə hazır vəziyyətə gətirmək olur. Ona bükülmüş pendiri, şoru, qaymağı, yağı atdan enmədən rahatlıqla yemək mümkündür. İçərisi bu cür doldurulmuş lavaş dürmək (dürüm) adlanır. Bu sözə qədim türk mətnlərində rast gəlinir və o, dür/tür — çevirmək, fırlatmaq, eşmək, bükmək türk feli əsası ilə bağlıdır.
Hazırlanması
Un, su, duz qatışıqlı xəmir əl ilə yoğrulduqdan sonra ondan kiçik kündələr düzəldilir. Sonra kündələrdən xəmir taxtası və ya yuxa taxtası adlanan xüsusi dairəvi kiçik masa üzərində oxlov vasitəsilə 2 millimetrlik naziklikdə bəzən isə bundan daha nazik yayılaraq açılır. Açılmış yuxa həm sac üzərində həmdə təndirdə yapma üsulu ilə bişirilə bilinir. Sac qalxana bənzəyən çuqundan hazırlanmış qabarıq və çökək səthlərə malik dairəvi bir çanaq olub daş və ya kərpic üzərində qabarıq səthi yuxarı şəkildə yerləşdirilərək altında od qalanır. Lavaş onun qabarıq səthində, əks çökək səthində isə ət, əlavə məhsullar qızardılır. Belə ki, qızmış sacın üzərinə hazırlanmış lavaş yuxası sərilərək bişirilir. Lavaş yuxası həmçinin təndir divarına yapılaraq da bişirilir. Bişirilmə texnikasına gırə lavaş sacüstü və təndir yuxası adlanır.
Təcrübəli Azərbaycan evdar qadınları lavaşın şəffaflaşacaq dərəcədə nazik olmasının vacibliyini bildirirlər. Bundan başqa, Azərbaycan kulinariya mədəniyyətində regionlara görə, lavaşın şəkli dəyişir. Məsələn, Naxçıvanda lavaş o qədər də nazik olmur. O, dairəvi və uzunsov olur, xəmirinə maya qatılır, sacda və təndirdə bişirilir. Lavaşlar bişdikdən sonra sulanır deyə 3 gün, uzaq başı 4 günə xarab olmalıdır. Əgər xarab olmursa, demək xəmirinə vitamin deyilən dərman vurulub. Dərmanlı çörək gec xarab olur. Sulanmamış lavaşı 4–5 ay saxlamaq olur. Sulanmış lavaşlar 4–4 olmaqla bir dənəlik sellofan paketlərə qoyulub, ağzı bağlanır.
Lavaş UNESCO-nun Qeyri-Maddi Mədəni İrs siyahısında
Azərbaycanın birinci xanımı, Heydər Əliyev Fondunun prezidenti Mehriban Əliyevanın təşəbbüsü və səyi nəticəsində ölkəmizin mədəni irsinin dünyada təbliğ olunması ilə bağlı təşəbbüslər öz müsbət nəticəsinin verməkdədir. Nəhayət, 2016-cı ilin 28 noyabr – 2 dekabr tarixində Efiopiyanın Əddis-Əbəbə şəhərində keçirilmiş UNESCO-nun Qeyri-Maddi Mədəni İrsin Qorunması üzrə Hökumətlərarası Komitəsinin 11-ci sessiyanda Azərbaycanın təşəbbüsü ilə Azərbaycan, Türkiyə, İran, Qazaxıstan və Qırğızıstan tərəfindən UNESCO-ya birgə təqdim edilən "Lavaş, katırma, jupka, yufka – nazik çörəyin hazırlanma və paylaşma mədəniyyəti" UNESCO-nun Qeyri-Maddi Mədəni İrs üzrə Reprezentativ Siyahısına daxil edilib.
Priska
Priska (Prisca; d.-?, ö-315-ci il) — Roma imperatoru Diokletianın həyat yoldaşı. Roma imperatorlarının həyat yoldaşları arasında xristian olduğu dəqiq təsdiqini tapmış ilk xanımdır.
Həyatı
Priskanın həyatı haqqında bizə çox az məlumat gəlib çatmışdır və bu məlumatların əsas mənbəyi Laktansinin “Təqibçilərin ölümləri haqqında” əsəridir.
Diokletian yüksək təbəqələrə mənsub olmadığından və Priska Diokletiana ərə gedərkən onun hələ imperator olmadığını nəzərə alaraq güman etmək olar ki, Priska da yüksək təbəqələrə mənsub olmamışdır. Onların qızı Qaleriya Valeriya 293-cü ildə ərə getdiyindən, güman etmək olar ki Priska Diokletiana 280-ci ildən əvvəl ərə getmişdir.
Kiçik Asiyada yerləşən Nikomediyada Diokletian Priska üçün bir saray tikdirmişdi və 303-cü ildəDiokletianın göstərişi ilə bu şəhərdə xristianların təqibi başlayanda Priska öz qızı Qaleriya Valeriya ilə xristianlıqdan üz döndərərək bütlərin xeyrinə qurban gətirməli olmuşdu.
305-ci ildə Diokletian könüllü olaraq imperatorluqdan istefa verib öz dogma yerlərinə- Dalmasiyaya qayıdıb bostançılıqla məşğul olarkən, çox güman ki Priska da onunla idi.
Onların qızı Valeriya 293-cü ildə Balkanlarda və Kiçik Asiyadakı əyalətləri idarə edən imperator Qaleriyə ərə getmişdi. Qaleridən sonra hakimiyyətə gələn Lisini Valeriyaya evlilik təklif etsə də, ona etibar etməyən Valeriya bu təklifdən imtina edərək Kiçik Asiyanı idarə edən Maksimin Daza sığınmışdı. Lakin Maksimin də ona evlənmək istədi və Valeriya ona da rədd cavab verdi. Qəzəblənən Maksimin onu anası Priska ilə birlikdə Suriyaya sürgün etdi. Valeriya atası Diokletiana xəbər çatdıra bilsə də, Diokletianın qızını ona qaytarmaq xahişləri nəticəsiz qaldı.
313-cü ildə Lisini döyüşdə Maksiminə qalib gəldi. Valeriya ilə Priska qaçaraq gizlənməli oldular. Lakin 315-ci ildə onlar Fessalonikidə aşkar edildilər və Lisininin göstərişi ilə oradaca boyunları vurularaq edam edildilər, meyitləri isə dənizə atıldı.
Çox güman ki, o dövrdə Diokletian artıq ölmüşdü.
Müqəddəs Aleksandra və Priska
thumb|right|200px|Rus rəssamı Nikolay Bodarevskinin "Çariça Müqəddəs Aleksandra" rəsmi Romalı Aleksandra (yun. Αλεξάνδρα; d.-?, ö.- 21 aprel 303 və ya 313) — xristian müqəddəsi, şəhid kimi pravoslav kilsəsi tərəfindən aprelin 23-də (yulian təqvimi ilə), kopt kilsəsi tərəfindən isə aprelin 10-da yad edilir.
Aleksandra haqqında Müqəddəs Georgiyə dair əfsanələrdə məlumatlar var. Bu əfsanələrdə o Diokletianın həyat yoldaşı kimi təqdim edilir. Georginin əzablarını və Allahın ona möcüzəli köməyini görən Aleksandra özü də xristianlığa keçir və bunu gizlətmir. Buna görə də, o əri tərəfindən edam edilir (başqa versiyaya görə isə, edamadək özü vəfat edir).
Lakin məlum olduğu kimi, imperator Diokletianın həyat yoldaşı Priska olmuşdur və o da xristian idi. Güman etmək olar ki, Aleksandra Priskanın xristianlığı qəbul etdikdən sonra götürdüyü ad olmuşdur. Qeyd etmək lazımdır ki, Simeon Metafrastın əsərində, 916-cı ilə aid Vatikan Məcəlləsində Aleksandra Diokletianın həyat yoldaşı adlandırılmır.
Aleksandra ilə Priskanın eyniləşdirilməsi cəhdləri XX əsrə aiddir. Belə ki, Moskva patriarxlığı belə qərara gəlmişdir ki, Aleksandranın 303-cü ildə ölməsi yanlışlıqdır və o 313-cü ildə ölmüş sayılmalıdır. Lakin bu versiya da qədim mənbələr, o cümlədən ərəb və kopt apokrifləri tərəfindən də dəstəklənmir.
Albert Lokonqa
Albert-Mboyo Sambi Lokonqa — İngiltərə Premyer Liqası təmsilçilərindən olan "Arsenal" klubunda yarımmüdafiəçi mövqeyində çıxış edən peşəkar Belçika futbolçusu. "Anderlext" klubunun akademiyasının yetirməsi olan Lokonqa həmin klubda peşəkar karyerasına 2017-ci ildə başlayıb.
Anderlext
Lokonqa Anderlext akademiyası vasitəsilə inkişaf etmişdir. Lokonqa Anderlext klubu ilə ilk peşəkar müqaviləsini 10 noyabr 2017-ci ildə imzalamışdır. Lokonqa öz peşəkar karyerasında debütünü 22 dekabr 2017-ci ildə Eypen klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, 90 dəqiqə meydanda mübarizə aparmışdır. Belçika Birinci Divizounu görüşündə Anderlext rəqibinə 1-0 hesabı ilə qalib gəlmişdir.
Milli komanda karyerası
Əvvəllər Belçika U17, Belçika U19 və Belçika U21 kimi gənclər yığmasında oynamış Lokonqa 2021-ci ilin mart ayında əsas milli komandanın heyətinə salındı. Onun debütu 2 sentyabr 2021-ci ildə Dünya Kuboku seçmə mərhələsinin Estoniyaya qarşı səfərdə keçirilən oyuna təsadüf etdi, oyun 2:5 qonaqların qələbəsi ilə başa çatdı. O, 74-cü dəqiqədə Eden Hazardı əvəzlədi.
Şəxsi həyatı
Sambi Lokonqa Belçikada anadan olmuşdur. Valideynləri isə Konqo vətəndaşlarıdır. Onun qardaşı Pol-Xose M'Poku peşəkar şəkildə futbolla məşğul olur.
Klub
1 UEFA Avropa Liqası görüşləri daxildir. 2 Belçika Superkuboku görüşləri daxildir.
Hirkan böyürtkəni
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Ümumi yayılması
İranda təbii arealına rast gəlinir.
Azərbaycanda yayılması
Azərbaycanda Talış bölgəsində təbii halda rast gəlinir.
Statusu
Azərbaycanın nadir bitki növüdür. VU D2.
Bitdiyi yer
Lənkəran rayonunda düzən və dağlıq sahələrdə, meşə və yol kənarlarında kolluqlarda rast gəlinir.
Təbii ehtiyatı
Azərbaycanda arealı geniş deyildir.
Bioloji xüsusiyyətləri
Təbiətdə hündürlüyü 2 m-ə çatan alçaqboylu koldur. Çiçək açan budaqlar aydın tilli, üzəri sıx tüklü, enli qaidəli, uzunəyilmiş tikanlıdır. Meyvə verən budaqları tilli, üzəri sıx tükcüklü və əyilmiş, nisbətən uzun tikanlıdır. Yarpağı 3–5 yarpaqcıqdan ibarət olub, qısa saplaqlıdır. Ucdakı yarpaqcıqlar enli tərs yumurtavarı, dəyirmi və ya pazvarı qaidəli, üstdən tüklü, altdan boz keçətüklü, kənarları qeyri-bərabər, iki qat mişardişlidir. Çiçəkləri qısa saplaqlı, iri, aşağıdan keçə tükcüklü, kasa yarpaqcaqlar ilə örtülüdür. Ləçəkləri ağımtıl rəngli, enli, tərs yumurtavarıdır. May ayında çiçək açır, iyun-iyul aylarında meyvəsi yetişir.
Çoxalması
Təbiətdə generativ və vegetativ yolla çoxalır.
Təbii ehtiyatının dəyişilməsi səbəbləri
Başlıca olaraq insan fəaliyyətidir.
Becərilməsi
Mədəni halda Nəbatat bağlarında becərilir.
Zəruri qoruma tədbirləri
Azərbaycanın "Qırmızı Kitab"ına daxil edilməsi zəruridir.
Şimal-Şərq Torpağı (Şpisbergen)
Şimal-Şərq Torpağı (Nordaustlandet) — Yaşayışı olmayan Şpitsbergen arxipelaqına daxildir və arxipelaqın şərqində yerləşir. 14,443 km² sahə ilə arxipelaqın ikinci iri adasıdır.
Coğrafiya və iqlimi
thumb|left|250px|Şimal-Şərq Torpağı adası Adanın səthi alçaq dağlıqdır və hündürlüyü 700 metrdir. Adanın şərq hissəsində çoxlu sayda Fiordlar vardır. Adanın ərazisinin 11 135 km² buzlaqlar təşkil edir. Bu isə adanın 76 % təşkil edir. Onun qalınlığı 564 metrdir. Tundra iqliminə malik olaraq, ərazi Şibyə və Mamır kimi bitkilərdən ibarətdir.
Oumar Ture
Oumar Ture (24 yanvar 1996) — Malili üzgüçü. Oumar Ture Malini 2016-cı ildə XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.
Karyerası
Oumar Ture birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 2016-cı ildə qatıldı. O, Rio-de-Janeyroda baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında kişilər 100 m kəpənək stildə, təsnifat mərhələsində iştirak etdi. 57.56 saniyəlik nəticəsi ilə 41-ci yeri tutdu və yarımfinala vəsiqə qazana bilmədi.
Öküzboğan
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Adi yovşan
Adi yovşan -  cinsinə aid bitki növü.
Artemisia vulgaris L. – Adi yovşan (Boğazotu, yovşan, qalmaqal, yavşan)
Botaniki xarakteristikası:
İyun-avqust aylarında çiçəkləyir, sentyabr-oktyabr aylarında isə meyvələri yetişir.
Alaqotu olan yerlərdə, yeni pöhrəliklərdə, rütublətli torpaqlarda, yaşayış məntəqələrinə yaxın yerlərdə, yol ətraflarında, bostan və bağlarda yaşayır.
Yovşanının çiçək və yarpaqları avqust və sentyabrın ortalarına qədər – çiçək açana kimi toplanılır. Xammal əl ilə toplanılır. Xammal çardax və naveslərdə, kölgədə havası dəyişilən yerlərdə, kağız və parça üzərində  3-5 sm qalınlığında sərilməklə qurudulmalıdır. Quruducu şkafda 40ºС temperaturada qurudulmalıdır. Quru  havada otu 5-7 gün, yarpaqları isə 3-5 gün ərzində sərilərək qurudulur.
Quru, sərin və havası tez-tez dəyişilən yerlərdə saxlanılmalıdır. Aptekdə yeşiklərdə, anbarda isə taylarda saxlanılmalıdır. Saxlanılma müddəti 4 ildir.
Tərkibi və təsiri:
Ot və yarpaqlarının tərkibində 0,5-2% efir yağı, bitsiklik monoterpenoidlərdən tuyol (10-25%), tuyon (10%), azulen tərkibli seskviterpenli laktonlar, acı dad olan artabsin və absintin vardır. Çiçəklərinin tərkibində 7% santonin, 2% efir yağı, başlıca komponenti sienoldan (70-80%) ibarətdir. Yağının yaşıl-göy rəngli olması tərkibindəki azulenin olması ilə bağlıdır. Bundan başqa flavonoidlər, üzvi turşular, aşı maddələri, karotinoidlər və digər maddələrdən ibarətdir.
İştahartırıcı dərmandır. Acı maddələr ağızdakı reseptorlara təsir edərək, reflektor olaraq mədə-bağırsağın sekretor funksiyası güclənir. Bu başlıca olaraq absintiumdan asılıdır. Absintium öd, pankreas və öd şirəsinin ifrazını artırır. Mərkəzi sinir sisteminə kardiotonik təsir edir. Yüksək dozaları qıcolmalar yaradır. Azulen antiallergik, spazmolotik, iltihabsorucu və analgetik təsir edir.
Çiçəkləri qurdqovucu dərman kimi askaridozda bal, şəkər və mürəbbə ilə qatmaqla qəbul edilir. Bütün vasitələr üçün yeməkdən əvvəl qəbul edilməlidir. Normadan artıq qəbul edildikdə “yovşan epilepsiyası” yaranır.
İstinadlar
Tofiq Məmmədov (botanik) "Azərbaycanda İtburnu cinsi və növlər təbii və mədəni şəraitdə ": Bakı: "Elm"-2018." http://dendrologiya.az
Yaponiya (dəqiqləşdirmə)
Yaponiya Şərqi Asiyada ölkədir.
Yaponiya aşağıdakı mənaları da verə bilər:
Aleksandar Şoliç
Aleksandar Şoliç — peşəkar karyerasını bitirmiş Xorvatiya futbolçusu, son olaraq "Opatiya" klubunda çıxış etmişdir.
Karyerası
2007-ci ilin may ayında Bosniya və Herseqovina millisinə dəvət alsa da heç biri oyunda iştirak etmədi. 2009-2010 mövsümündə Azərbaycan çempionatının ən yaxşı oyunçusu seçilmişdir.
Mildred Pirs (miniserial, 2011)
Mildred Pirs - 2011-ci ildə çəkilmiş mini-serialdır.
Ageratina trianae
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Qızılı öküzboğan
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Ötükən
Ötükən (çin.: 於都斤山, 都尉揵山 , 烏德鞬山/乌德鞬山 , 都斤山 , 大斤山 , 郁督軍山/郁督军山; "Ötükən Dağı", , Ötüken jer ("Ötükən Yeri") adı verilən , meşələrlə örtülü bir dağ , qədim türklər üçün çox müqəddəs sayılır.
Etimologiyası
"Divan"dakı ən maraqlı toponimlərdən biri Ötükən'dir. Şamanizmin izləri bu toponimin də daxilinə hopa bilmişdir. Monqol mənşəli Ötükən şaman tanrıların yaşadığı yerlər olmuşdur. Şaman və yarı şaman mətnlərində bu tanrıya böyük inanc təsvir olunur. Mahmud Kaşğarlı o zaman tatarların məskunlaşdığı ərazilərin bir hissəsinin Ötükən olduğunu da göstərir.
Tədqiqatçıların fikrincə, monqolların etnogenezində mühüm rol oynamış Ötükən tayfa adı "hökmdar qadın ölkəsi, ərazisi", "sitayiş edilən yer, səcdəgah", "türklərin müqəddəs dağı" mənalarındadır.
Ötükən adı yış, yer sözləri ilə yanaşı işlənmişdir. Ötükənin mif anlamı yaradan ata, yaradan xan (L. Potapov, M. Seyidov) kimi şərh olunur. Bu mif keyfiyyətlərinə görə o, qoruyucu, bolluq, xoşbəxtlik bəxş edən olmuşdur.
Müasir tuvin dilində bəzi fonetik dəyişikliklə müşahidə olunan Ütüqen coğrafi termini örtülü dağ silsiləsi, sıra dağlar mənasındadır. Bu silsilə dağlar Yuxarı Yenisey ərazisində yerləşir, qədim türklərin müqəddəs saydığı, sitayiş etdiyi inanc nöqtələrindən biri olmuşdur. Maraqlıdır ki, bu ad təkcə monqolların deyil, eləcə də qədir türklərin etnogenezi, dini adət və ənənələrinin monqollarla əlaqəsi barədə əsaslı bilgilər verə bilir.
Bilgə xaqan Abidəsi
Bilgə xaqan, Orxon abidələrinde Ötükən dağının Türk məmləkətinin ürəyi olaraq əhəmiyyətini dilə gətirmişdir.Hətta yazılarda, Çinlilərin oyunlarına qarşı qoyub direnebilmek üçün "Ötüken meşəsində ayrılmayın." öyüdü verilmişdir. Ancaq Ötüken bu an Rusiya ve Monqolustan arasında bir yerlərdədir.
Tenqriçilik
Ötükən köhnə Türklərin (Göytürk vs.) ənənəvi inamı Tenqriçilikte Torpaq Anaya verilən adlardan biridir. Monqol dilindəEtugen,Itügenya daOdigankimi şəkillərinə də rast gəlinir. Ötüken-Kültü, Tengri-Kültü ile birlikte özellikle Göytürk İmperiyası əsnasında böyük əhəmiyyət qazanmışdır.
Köhnə inanca görə, Torpaq Ananın kefi ağacların vəziyyətindən müəyyən olar. Əgər ağaclar sağlam və güclü yetişir və bol meyvə verirlərsə, Torpaq Ananın insanlardan məmnun olduğuna inanırlar. Torpaq Anaya edilən bir dua, güclü və böyük bir ağaca doğru yöneltilir.
Ötükən, qədim türk yurdlarından biri olan Köktürklere (Göytürklər) paytaxtlıq etmiş şəhərin adıdır.
San Siro
San Siro, həmçinin rəsmi adı olan Cüzeppe Meattsa adı ilədə tanınır — İtaliyanın Milan şəhərində yerləşən futbol stadionu.
Milan və İnter klublarının ev stadionudur.
Stadion öncə San Siro adlandırılıb, sonradan stadiona, hər iki Milan klubunun formasını geyinmiş hücumçu Cüzeppe Meattsanın adı verilib.
Tarixi
İlk əvvəllər "San Siro" Milan klubunun stadionun yerləşdiyi ərazinin adı idi. Buna görə də azarkeşlər stadionu San Siro olaraq adlandırırdılar.
Ancaq 1920-ci illərin ortalarında "rossonerilər"in azarkeşləri üçün Milanın ilk stadionu kiçik sayılmağa başlayır. O zaman Milanın prezidenti, varlı bir iş adamı olan Pyero Pirelli, yeni arenanın tikintisi üçün torpaq sahəsi alır. 1926-cı ilin sentyabrında, 35 mindən çox tamaşaçı tutumu olan yeni San Siro Futbol Stadionun açılışı olur.
İllər sonra yerli bələdiyyə stadionu Milan klubundan alır. Şəhər və klub tədricən stadionu genişləndirir və artıq 1940-cı ildə İtaliyanın Almaniyaya qarşı oyununda stadionun tutumu 65.000 tamaşaçıya çatdırılır.
1947-ci ildə İnter klubu öz stadionunun kiçik olması səbəbindən oyunlarını San Siro stadionunda keçirtmək istədiyini təklif edir. Milan bu təklifi qəbul edir. Hər iki klubun azarkeşlərinin stadiona yerləşməsi üçun stadionun tamaşaçı tutumunun artırılması qərara alınır. San Siro təmir üçün bağlanır və təmir 1955-ci ildə bitir. Artıq stadionun tamaşaçı tutumu 82.000 nəfər olur.
1979-cu ildə San Siro, İtaliya futbol tarixində 1934 və 1938-ci illərdə Dünya Kubokunu qazanan və hər iki komandada çıxış etmiş Cüzeppe Meatsanın şərəfinə Cüzeppe Meatsa adlandırılmağa başlayır. İndi İtaliyada stadionun hər iki adı danışıq dilində istifadə olunur. Ancaq San Siro tarixi adı dünyada daha məşhurdur.
Aşağı Çaylı (Ağdərə)
Toponim
Aşağı Çaylı kəndi 1828-ci ildə İrandan köcürülmüş ermənilərin Qarabağda (Tərtər çayı sahilində) yerləşdirilməsindən yaranmış kənddir. Ermənicə Nerkin (aşağı) Çaylı adlanmışdır.
Karantin
thumb|Siqnal bayrağı "Lima" gəmilərdən bu bayraq asılanda, gəminin karantin altında oldğunu göstərirdi Karantin və ya Təhəffüz — xəstəliyə yoluxduğu şübhəli bilinən insan və ya heyvanları müəyyən bir ərazidə xəstəliyin yayılmaması üçün saxlanılmasıdır. Sözün kökü italyancadan gəlir. "qırx" (40) mənasını verir. XVI əsrdə Venesiya Respublikasının əsas gəlir mənbəyi dəniz ticarəti idi, buna görə də ölkəyə tez-tez başqa ölkələrdən gəmilər gəlirmiş. Başqa ölkərdən gələnlərin özləriylə xəstəlik gətirib şəhərdə yayılmaması üçün Venesiya dövləti gəmiləri 40 gün şəhər ətrafında saxlayırdı.
Əhməd Babanlı
Həyatı və elmi fəaliyyəti
Əhməd Babanlı 1938-ci il iyunun 27-də Qazax şəhərində anadan olmusdur. Əslən Birinci Şıxlı kəndindəndir. Orta məktəbi qızıl medalla bitirdikdən sonra Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunun (indiki Neft və Sənaye Universiteti) energetika fakültəsinə daxil olmuş və 1961-ci ilde institutu fərqlənmə diplomu ilə bitirərək əmək fəaliyyətinə başlamışdır. 1961-1981-ci illərdə Moskva şəhərinin bir sıra elmi-tədqiqat institutlarında mühəndis, elmi işçi, laboratoriya müdiri vəzifələrində çalışmışdır. 1967-1970-ci illərdə Moskva Energetika İnstitutunun əyani aspirantı olmuşdur. 1970-ci ildə Moskva şəhərində dissertasiyasını müdafiə edərək texnika elmlari namizədi elmi adı almışdır.
1981-ci ildə Bakıya qayıdaraq Azərbaycan Neft Akademiyasının Proqramlaşdırma kafedrasında dosent kimi pedaqoji fəaliyyətini davam etdirir. Elm və texnikanın aparıcı sahələrində bir sıra gərəkli işlərin müəllifidir. Mesor peyk sisteminin, kompüter vasitəsilə ali məktəblərdə tələbə qəbulu sisteminin hazırlanmasında fəal iştirak etmişdir. 1994-cü ildə Beynəlxalq Ekoenergetika Akademiyasında (Bakı şəhəri) elmlər doktoru fəxri adı almışdır.
1996-cı ildən Türkiyənin məşhur universitetlərində dərs demişdir. Hazırda Aydın universitetinin professorudur.
Şankara
Şankara ( Adi Şankara sanskrit. आदि शंकर [aːd̪i ɕəŋkərə]; ) – hind mütəfəkkiri, filosof, Veda mətnlərinin təfsirçisi və tədqiqatçısı, dini reformator, mistik və şair. Upanişadlar əsasında "advayta-vedanta" adlnan monistik təlimi və dini-fəlsəfi sistemi yaratmışdır.
Əhməd Babanlı
Həyatı və elmi fəaliyyəti
Çoxsaylı məqalələrin, xeyli sayda kitabın və dərsliklərin müəllifidir.
Şankara
Həyatı
Adi Şankara, Nambodiri Brahmin qəbiləsində indiki Kerala şəhərinin yaxınlığındakı Kaladi və ya Aryambada dünyaya gəlmişdi. Deyilənə görə valideynləri uşaqsız keçən uzun illərdən sonra Vadakkunnatan məbədindəki dualarından sonra Şankaraya qovuşmuşdular. Atası, Şankara hələ balaca bir uşaq olarkən vəfat etmişdir. Bəzi mənbələrə görə Şankara atası ölərkən üç yaşında olmuşdur. Beş yaşından tələbəlik həyatına başlamış və səkkiz yaşından Hinduizmin müqəddəs mətnləri olan Vedaları əzbər bilmişdir.
Kiçik yaşlardan gəzgin bir rahib (sannyasa) olmağı arzulayan Şankara bu istəyinə yalnız anasını yola gətirib onun razılığını aldıqdan sonra sahib olmuşdur. Keralanı tərk etmiş və quru (Hinduizmdə mürşidin qarşıqlığı) tapmaq üçün Şimali Hindistana doğru yola çıxmışdır. Narmada Nehri sahillərində Qaudapadanın müridlərindən olan Qovinda Bhaqavatpada ilə qarşılaşmışdır. Şankaradan onun kim olduğunu soruşan Qovinda Bhaqavatpadanı "advayta-vedanta" fəlsəfəsindən sitat gətirdiyi bir dördlüklə (şeirlə) cavab verdiyi üçün heyrətləndirmiş və onun müridi olmaqçün razılıq vermişdir.
Burada Şankara Brahma-sutralara təfsir yazmağı və "advayta-vedanta" fəlsəfəsini dərindən öyrənir. Kaşiyə səyahət edən Şankara orada ilk müridi olacaq gənc Sananda ilə tanış olur. Əfsanəyə görə tələbələri ilə Vişvanat məbədinə gedən Şankaranın qarşısına ətrafında dörd it olan bir müqəddəs çıxır. Müridlərin yoldan çəkilmək xəbərdarlığını görüb müqəddəs "Əbədi Atmanımı, yoxsa bu cismdən ibarət olan bədənimi hərəkət etdirməymii istəyirsən?" deyə soruşur. Müqəddəsin tanrı Şivanın bir təzahürü, dörd itin də dörd Veda olduğunun fərqinə varan Şankara, müqəddəsin qarşısında hörmətlə baş əyir və "Manişa Panxakam" əsərini qələmə alır. Badaridə isə ona şöhrət gətirəcək "Bhaşya"nı (təfsirləri) və "Prakarna qranta" (fəlsəfi risalələri) yazır.
Dini-fəlsəfi təlimi
Şankaranın yaratdığı fəlsəfi sistem və onun idrak təlimi “advayta-vedanta” adlanır. Advayta monistik təlim hesab olunur. Beləki ki, Tanrı Brahman başlanğıc və yeganə varlıqdır. Dünyada olan müxtəlif formalı, rəngli, ölçülü, fərqli kəmiyyət-keyfiyyət xarakteristikalarına malik olan bütün cisimlər, maddələr, bir sözlə yaradılan bütün varlıq, hər şey tanrı Brahmanın yaradıcılıq enerjisinin müxtəlif səviyyələrdə təzahüründən başqa bir şey deyildir. Yəni, bu təlimə görə əbədi və məhvedilməz olan tanrı Brahmandır. Qalan hər şey Onun varlığının yaradıcı enerji şəklində təzahür edən müxtəlif, hətta sonsuz sayda inikaslarıdır. Bütün bu yaradılış tam kamillik və dərketmənin ali səviyyəsində olmasalar da Şankaraya görə onlarla, yəni bütün canlı və cansız varlıqlarla, təbiətlə, materiyayla, kosmosla yaradıcı Brahman arasında heç bir fərq yoxdur. Bu fəlsəfi təlimə görə hər şey tanrı Brahmandır, hər şey Odur, bütün mövcudiyyət Onda cəmlənmişdir. Var olan və olmayan hər şey kənardan ayrı-ayrı, müxtəlif formada, qarmaqarışıq və xaotik görünsə də əslində hamısı Onun yaradıcı enerjisinin müxtəlif səviyyələrdə əks olunmasıdır. Beləliklə fərqlilik və müxtəliflik əslində aldadıcı illuziyadan başqa bir şey deyildir. Hər şey Onunla birlikdədir və Onsuz heç nə mövcud deyil. Bu, Şankaranın monizm dini-fəlsəfi təliminin əsasını təşkil edir. Ümumiyyətlə Şankara aşağıdakı ənənəvi hind mənbələrindən təsirlənmişdir: Vedalar, Upanişadlar, Bhaqavad-Qita və Vedanta-Sutri. Şankaranın təlimini nəzərdən keçirərkən onun həm də purva-mimansa, sankxya, yoqa, caynizm, buddizm kimi dini-fəlsəfi təlimlərin ideyalarından təsirləndiyinin açıq-aydın şahidi oluruq. Müasir tədqiqatçılar bəzən Şankaranın təlimini “maskalanmış buddizm” adlandırırlar ki, bu da Şankaranın təlimi ilə buddizm arasında oxşarlıqların olmasından xəbər verir. Düzdür, Şankaranın bu təlimində buddizmin güclü təsiri hiss olunur. Lakin bir qədər dərinə endikcə müəyyən fərqlər açıq-aydın özünü göstərir. Şankaranın təlimi, bir növ Veda və Upanişadların mətnlərinin şərhləri əsasında qurulsa da, həm də Buddizmin bir qədər dərin və özünəməxsus açıqlanmasını özündə birləşdirir.
Takuma Asano
— Yaponiya futbolçusu.
Mais Salmanov
Salmanov Mais Qurban oğlu — xanəndə, Azərbaycan Opera və Balet Teatrının solisti, Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti, prezident təqaüdçüsü.
Həyatı
12 fevral 1933-cü ildə Şəmkir rayonunun Morul kəndində anadan olmuşdur. Azərbaycan Dövlət Universitetini və Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetini bitirib. Azərbaycan opera sənətinin və musiqisinin inkişafına töhfələr verib, uzun müddət Üzeyir Hacıbəyovun "Leyli və Məcnun" operasında Məcnun rolunun ifaçısı olub.
Tanınmış neftçi-alim Fərman Salmanovun qardaşıdır.
2008-ci ildə Bakıda vəfat etmişdir.
Bazlama
thumb|250px|Bazlama Bazlama — türk mətbəxindən bir çörək növü. Çörək olaraq sadəsi əsrlərdir Türklər tərəfindən bişirilir və yeyilir. Fərqli vasitələr istifadə edərək bir çox fərqli növü hazırlana bilər: qıymalı və pendirli kimi. Sadə növünə Samsun bölgəsində Pıtpıt da deyilməkdədir.
İkigövdə öküzboğan
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Məhərrəm Əlizadə
Məhərrəm Fərəc oğlu Əlizadə — yazıçı, 1939-cu ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.
Həyatı və fəaliyyəti
Məhərrəm Fərəc oğlu Əlizadə 1909-cu ildə Şuşada anadan olmuşdur. İlk təhsilini Şuşa şəhər birdərəcəli məktəbində almış, 1923-1927 illərdə Şuşa pedaqoji məktəbində oxumuşdur. O, Ağdamın Keştazlı kəndində, Şuşada, 1930-cu ildə isə Bakıda pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olmuşdur.
Məhərrəm Əlizadə 1932-1936 illərdə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun (indiki Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitet) Dil və ədəbiyyat fakültəsində təhsil almış, oxuduğu təhsil ocağının aspiranturasında saxlanılmışdır. O, 1939-cu ildən 1941-ci ilə kimi Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunda (indiki Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitet)ədəbiyyat metodikası fənnindən dərs demişdir.
Məhərrəm Əlizadə 1934-cü ildən bədii yaradıcılıqla məşğul olmuşdur. Onun sağlığında "Dostlar" (1934), "Qonaq" (1941) adlı iki kitabı işıq üzü görmüşdür.
"Dostlar" və "Qonaq" kitablarındakı hekayələr 30-cu illər Azərbaycan həyatının bir çox cəhətlərinin əks etdirir. Bu hekayələrin mövzusu Azərbaycan qadınının ictimai həyatdakı fəaliyyətindən, müəllim-tələbə münasibətlərindən və başqa mövzulardan ibarətdir.
Məhərrəm Əlizadə cəbhədə vuruşduğu üçün 1941-ci ilin sonlarında çapdan çıxmış "Qonaq" kitabını görə bilmədi.
Onun ölümündən sonra ilk kitabı 1962-ci ildə nəşr olunan "Kədər və sevinc" kitabıdır. Bu kitaba müəllifin 9 hekayəsi daxil edilmişdir.
Məhərrəm Əlizadə 1942-ci Krasnodar diyarının İndyuk kəndində döyüş şəraitində həlak olmuşdur. Şuşada yaşadığı evə xatirə lövhəsi vurulmuşdur.
Tint Myaat
Tint Myaat (14 aprel 2002) — Myanmalı üzgüçü. Tint Myaat Myanmanı 2016-cı ildə XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.
Karyerası
Tint Myaat birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 2016-cı ildə qatıldı. O, Rio-de-Janeyroda baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında kişilər 100 m kəpənək stildə, təsnifat mərhələsində iştirak etdi. 1:02.54 saniyəlik nəticəsi ilə 43-cü yeri tutdu və yarımfinala vəsiqə qazana bilmədi.
Buş böyürtkəni
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Ümumi yayılması
Qafqazın hər yerində və Türkiyədə təbii arealı vardır.
Azərbaycanda yayılması
Quba, Qusar rayonları ərazilərində rast gəlinir.
Statusu
Azərbaycanın nadir bitki növüdür. NT.
Bitdiyi yer
Meşənin yuxarı hissəsi, subalp çəmənliyi fıstıq meşəliyində dərəli və qayalı açıq yerlərdə bitir.
Təbii ehtiyatı
Azərbaycanda arealı çox geniş deyildir.
Bioloji xüsusiyyətləri
Hündürlüyü 1 m-ə çatan кoldur. Torpağa az tələbkar və işıqsevəndir. Budaqları düz yönəlmiş, silindrvarı, cavan budaqların üzəri tündqırmızıya çalan bozumtul ləkəli və seyrək, qısatüklü, tək-tək qırmızı tikanlıdır. Bir kökdən bir neçə dikdayanan gövdə çıxır. Gövdəsi seyrək tükcüklü olmaqla pas rəngli ləkəlidir. Yarpaqları 3–5 yarpaqcıqdan ibarət olub, uzun saplaqlıdır. Çiçəkləri qısa saplaqlı, ləçəkləri ağ rənglidir. Meyvəsi şirin turşməzə və şirəli, qırmızımtıl rənglidir. Yuxarı dağ zonasında meyvəsinin yetişməsi sentyabr ayına təsadüf edir. May iyun aylarında çiçəkləyir və iyul-avqust aylarında meyvəsi yetişir.
Çохalması
Təbiətdə generativ və vegetativ yolla çoxalır.
Təbii ehtiyatının dəyişilməsi səbəbləri
Başlıca olaraq insan fəaliyyətidir.
Becərilməsi
Mədəni halda Nəbatat bağlarında becərilir.
Qəbul edilmiş qoruma tədbirləri
Qəbul edilmiş qoruma tədbiri yoxdur.
Zəruri qoruma tədbirləri
Azərbaycanın "Qırmızı Kitabı"na daхil edilməsi zəruridir.
Şəmsəddin Eltutmuş
Şəmsəddin Eltutmuş —Dehli Türk sultanlığı sultanı. Dekabr 1210-cu ildən 27 aprel 1236-cı ilədək hökm sürdü.
Həyatı
Türk mənşəli olan Sultan Şəmsəddin Eltutmuş, Sultan Qütbəddin Aybəkin ölümündən sonra qısa müddət taxtda qalan Sultan Ərəm şahdan sonra hakimiyyətə keçdi. 1229-cu ildə Xəlifə Müntəsirdən Nasırü-l-Əmir-ül-Möminin unvanını aldı. Çingiz xan başçılığında qərbə doğru yayılan Monqol imperiyasının hücumlarına müqavimət göstərdi.
Dalbadal səfərlərlə Sind, Moltan və Benqal bölgələrini hakimiyəti altına aldı. Eltutmuş, Qucaratı ələ keçirməyi bacarmadısa da, racputları məğlubiyyətə uğradaraq torpaqlarını cənuba doğru genişlətdi, həmçinin yavaş-yavaş Dehli Türk sultanlığının Qanq vadisinə hakim olmasını da bacardı.
Ageratina triangulata
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Sıxçiçək öküzboğan
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Leonid Velilayev
Həyatı
Velilayev 1919-cu ildə Akmonai kəndində Krım tatarı əsilli bir kəndli ailəsində anadan olub. 1928-ci ildə 7-ci sinifi bitirdikdən sonra bir fabrikdə təlimlər almağa başlamışdır. 1937-ci ildə təcrübəsini bitirdikdən sonra Kerç şəhərindəki metallurgiya zavodunda işlədi. 1939-cu ildə Sovet-Fin müharibəsinə aparıldı.
27 dekabr 1997-ci ildə 81 yaşında vəfat etmişdir.
Fəaliyyəti
İkinci Dünya müharibəsi illərində 140-cı diviziya piyada alayına təyin edildi. Stalinqrad döyüşündə göstərdiyi fəallıqdan dərhal sonra Şərqi və Mərkəzi Avropadakı gedən döyüşlərdə iştirak etdi. 13 düşmən əsgərinin və 3 nəfərin ölümü ilə nəticələnən düşmənin müdafiə mövqelərinə hücum edərkən yaralandığı Ukraynanın Olşanka kəndində komandirin köməkçisi kimi etdiyi hərəkətlərə görə 1944-cü ildə Şöhrət Ordeninə layiq görülmüşdür. Daha sonra 20 düşmən əsgərini məhv edən Vistula çayının qərb sahilinə uğurlu hücumuna görə Cəsarət medalı ilə təltif edildi.
8 fevral 1945-ci ildə düşmən xəndəyini vurduqdan sonra Varşava hücumunda bir Alman zabitini şəxsən ələ keçirdiyinə görə 2-ci dərəcəli Şöhrət ordeni ilə təltif edildi. 1 may 1945-ci ildə Berlin döyüşündəki ağır küçə döyüşləri zamanı Velilayev komandirinin əmrini alaraq 4 pulemyot nöqtəsini məhv edərək 18 düşmən əsgərini və bir alman zabitini öldürdü. Bunun üçün 15 may 1945-ci ildə Kremldə 1-ci dərəcəli Şöhrət ordeni ilə təltif edilmişdir. 1948-ci ilin yanvarında hərbi xidmətdən tərxis edildi.
Güzgüdə özgə
Güzgüdə özgə — Sidni Şeldonun 1976-cı ildə yazdığı romandır.
Abas
Abas  — Xəzər tayfalarından birinin adı. Abas tayfa adının abaz forması da vardır.
Q.Qeybullayev Abaslı tipli toponimlərin əsasında abas(abaz) tayfa adının durduğunu qeyd etmişdir(89, 139). Ərəb dilindən olan Abbas antroponimi əsasında yaranmış toponimlər də istisna edilə bilməz. Bir çox hallarda bu iki tip toponimin bir-birindən fərqləndirilməsi müəyyən çətinlik törədir. Göstərilən çətinliyin yaranma səbəblərindən birini belə toponimlərin qeydə alınması  və rəsmiləşdirilməsi zamanı orfoqrafik səhv buraxılması ilə əlaqələndirmək mümkündür. Yəni toponim yanlış olaraq Abbas və Abas şəkillərindən birində yazıla bilərdi. Sözdə bir b və ya geminatın olmasını təyin etmək isə mürəkkəbdir və daha çox tarixi faktlar əsasında müəyyənləşdirilə bilər.
Tayfa adının ilkin variantı abaz şəklində olmuş  və bu da ab+az formasında parçalana bilər. Qeyd etmək lazımdır ki, Qarapapaqlarda da bir tayfanın adı abas olmuşdur. Abas əsaslı toponimlər geniş yayılmışdır. Onlara müxtəlif regionlarda rast gəlmək mümkündür.
Ermənistanda Abbasabad adlı üç kənd, Abbasdərəsi qışlaq və kənd adları, Abbaskəndi, Abbasgölü, Abbasgöl məzrəsi, Abbaslar kəndləri olmuşdur. R.Əliyevanın tədqiqat işinin əlavəsində verilmiş Azərbaycan toponimləri siyahısında Abbasabad adı qeyd olunmuşdur.
Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğətində Neftçala rayonunda Abasalılı, Abasalı, Yardımlı rayonunda Abbasabad, Qazax rayonunda Abbasbəyli, Tovuz rayonunda Abbasqulular, Şəki rayonunda Abbaskənd,  Şəmkir rayonunda Abbaslı, Ağsu rayonunda Abbasxanlı toponimlərinin olması göstərilmişdir.
Marqarita Fernandez
Marqarita Fernandez — Dominikan Respublikasının birinci xanımı
Alatoran (film musiqisi)
"Twilight: Original Motion Picture Soundtrack" — Alatoran filminin 2008-ci ildə satışa çıxarılmış rəsmi film musiqisi albomudur. Film musiqisi bəstəkar Karter Byurvel tərəfindən bəstələnmiş, digər mahnılar isə Aleksandra Patsavas tərəfindən seçilmişdir. Albom 4 noyabr 2008-ci ildə Patsavasın Chop Shop leyblı və Atlantic Records tərəfindən satışa çıxarılmışdır. İlk həftəsində 165,000 nüsxə ilə satılmış albom Billboard 200 hit paradına 1-ci yerdən daxil olmuşdur. Satışların 29%-i online satışın payına düşürdü. “Twilight: The Score” albomu 25 noyabr 2008-ci ildə onlayn satışa çıxarılmış, 9 dekabr 2008-ci ildən isə marketlərdə satışına başlanmışdır.
Twilight: Original Motion Picture Soundtrack
Rejissor Ketrin Hardvik MTV-yə müsahibəsində alternativ rok qrupu Muse’un mahnısının filmdə istəfadə olunacağını bildirmiş, daha sonra isə həmin mahnının "Supermassive Black Hole" mahnısı olduğunu açıqlamışdı. Həmçinin filmdə Paramore’un iki mahnısı, Mutemath’ın yeni bir mahnısı və Perri Farrellin xüsusi olaraq film üçün yazdığı mahnı da istifadə olunmuşdu. Iron & Wine’ın "Flightless Bird, American Mouth" mahnısı filmdə Kristen Stüartın canlandırdığı Bella Svonun mövzusu seçilmişdi. Albom 2009-cu ildə Ən Yaxşı Film musiqisi nominasiyasında “American Music Award”a layiq görülmüşdür.
Satış
CD bukletinin içində Alatoran filminin dörd posterindən biri qatlanmış vəziyyətdə yerləşdirilmişdir. Oktyabrın 24-də Hot Topic’in ABŞ-dəki məkanlarında eksklüziv Alatoran film musiqilərinin dinlənilməsi təşkil edilmişdir. Paramore'un "Decode" mahnısının akustik versiyası daxil olmaqla albom Borders kitab dükanları tərəfindən alınmışdır. Summit Entertainment Alatoran filmi üçün Fandango və ya MovieTickets.com-dan onlayn kinoteatr bileti alanlara iTunesda "Bella's Lullaby" musiqisi azad mix etmək imkanı yaratmışdır.
Deluxe edition CD/DVD
Albomun Deluxe CD/DVD versiyasına aşağıdakı əlavə beş mahnı da daxildir:
Hit-parad göstəriciləri
Nielsen Soundscana görə, ilk həftədə 165,000 nüsxə ilə satılmış albom, Billboard 200 hit paradında 1-ci yerdə debüt etmişdir. Alatoran musiqi albomu, 2002-ci ildə satışa çıxarılmı Səkkizinci mil filminin musiqi albomundan sonra, filmin çıxarılmasının ardından birinciliyə yüksələn ilk albom idi. 16 aprel 2009-cu ildə albom ABŞ-də ikiqat platinum sertifikat almışdır. 2009-cu ilin martında "Deluxe Edition" versiyada yenidən satışa çıxarılan albom 74,000 nüsxədən artıq satılaraq Billboard 200 hit paradında 14-cü yerdən 3-cü yerə yüksəlmişdir. 2009-cu ilin oktyabr ayına kimi bütün dünyada 3,5 milyon nüsxədən çox satılan albom 48 həftə Billboard 200 hitparadında qalmışdı.
Bundan başqa 9 fevral 2009-cu ildə albom Yeni Zellandiyada birinci yerə yüksəlmiş, 15,000 nüsxədən artıq satıldığına görə platinum sertifikat almışdır. Meksikada 50,000 nüsxədən artıq satılan albom qızıl sertifikat almışdır.
Twilight: The Score
Karter Byurvel filmin musiqilərinin yazılması və orkestrasiyasını 9-10 həftə içində tamamlamış, sentyabrın sonlarında iki həftə ərzində onların mix versiyalarının hazırlanması və yazılması tamamlanmışdır. Film musiqisi Edvard və Bellanın münasibətinə həsr edilmiş “Sevgi mövzusu” ilə başlayır, ardınca variasiyalar, o cümlədən filmdə Edvardın Bella üçün ifa etdiyi və alboma da bu versiyada daxil edilmiş "Bella's Lullaby" musiqisi gəlir. Filmin musiqisi film başlayandan sona çatana kimi dayanmadan bir-birini əvəz edən parçalar çəklində səslənir və “hekayəni hərəkətə gətirən qüvvə rolunu oynayır.” Byurvelin bəstələdiyi digər bir musiqi filmin başlanğıcında səslənən “Yırtıcı heyvan mövzu”dur ki, bu musiqi ilə bəstəkar Edvardın vampire təbiətini göstərməyə çalışmışdır. Film musiqisinə bass-xətti, zərb və gitarla müşayət olunan köçəri vampirlər musiqisi və Kallenlər ailəsinin musiqisi daxildir. "Twilight: The Score" albomu 25 noyabr 2008-ci ildə onlayn, 9 dekabr 2008-ci ildə isə dükanlarda satışa çıxarılmışdır. 2010-cu ilin iyununa kimi bu albom ABŞ-də 218,000 nüsxədən çox satılmışdır.
Sultan Qütbəddin Aybək
Sultan Qütbəddin Aybək (XII əsr-1210)— Dehli Türk sultanlığının qurucusu və ilk hökmdarı.
Komarov öküzboğanı
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Sultan Qütbəddin Aybək
Həyatı
Dehlidəki ilk İslam memarlığı örnəklərinəen biri olan Qüvvət-ül İslam Camii və Dünya Mədəniyyət İrsi siyahısında olan Qütb Minarəsi Sultan Qütbəddin Aybək dönəmində inşa edilmişdir.
Antoni Sitraka Ralefi
Antoni Sitraka Ralefi — Madaqaskarlı üzgüçü. Antoni Sitraka Ralefi Madaqaskarı 2016-cı ildə XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.
Karyerası
Antoni Sitraka Ralefi birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 2016-cı ildə qatıldı. O, Rio-de-Janeyroda baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında kişilər 100 m kəpənək stildə, təsnifat mərhələsində iştirak etdi. 54.72 saniyəlik nəticəsi ilə 37-ci yeri tutdu və yarımfinala vəsiqə qazana bilmədi.
142 (ədəd)
Yüz qırx iki — say sistemində ədədlardən biridir. Yüz qırx birdən sonra, yüz qırx üçdən əvvəl gəlir.
Hiroki Fuciharu
(d. 28 noyabr 1988) — Yaponiya futbolçusu.
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 3 oyun keçirib.
Əbu Hamid əl-Qəzali
Əbu Hamid əl-Qəzali (daha dəqiqi: Qəzzali), tam adı Əbu Hamid Məhəmməd ibn Məhəmməd əl-Qəzali (ərəbcə: ابو حامد محمد بن محمد الغزالى, qısaca: الغزالى ); ) — müsəlman teoloqu, filosofu, sufisi.
Həyatı
Heç mübaliğəsiz bu xorasanlının İslam aləmində görülən ən güclü şəxsiyyət və ən yaxşı beyinlərdən biri olduğu söylənə bilər. Ona verilən "Huccet-ul-İslam" (İslamın dəlili, sübutu) ləqəbi də bunu göstərir. Əbu Həmid Muhammed Qəzali Hicri 450 / Miladi 1059-cu ildə şair Firdovsinin Xorasandakı vətəni olan Tus civarında bir qəsəbədə Qəzələdə doğulmuşdur. O və qardaşı Əhməd atalarını itirdikləri sırada hələ kiçik yaşda bir uşaq idilər. (Qardaşından daha sonra bir sufi olaraq bəhs ediləcəkdir) Fəqət ölümündən öncə onları bir dostunun vəsiyyətinə əmanət etmişdir. Müdrik (hakim) bir mütəsəvvif (sufi) bu zat onlara ilk meyillərini təmin etdi. Daha sonra gənc Əbu Həmid Nişapur a getdi. Nişapur o sırada Xorasanın və İslam aləminin ən vacib mədəniyyət mərkəzlərindən biri idi. Qəzali burada dövrünün Əşari məktəbi ustadı olan İmam-ul-Haremeyni tanıdı və onun şagirdi oldu.
İmam -ul - Haremeynin ölümü üzərinə məşhur Səlcuqlu vəziri Nizam-ül-Mülk ilə əlaqələri oldu və onun qurduğu Mədrəsə-i Nizamiyyə adını daşıyan Bağdad Universitetinə 484/1091-ci ildə professor təyin edildi. Bu dövr Qəzalinin həyatında əsas təyinedici mərhələni ehtiva edir. Orada şəxsiyyətinin inkişafını və təsirlənməsi üçün əlverişli mühiti tapdı və fəlsəfi biliyini dərinləşdirdi. Qəzalinin iki əsəri həyatının bu dövrünə dövrü ilə əlaqədardır. Əvvəlcə "Filosofların məqsədləri" (Makaasid-ul-Felasife) adlı əsərinin anılması gərəkdir ki, bu əsər qərbdə maraq cəlb edən bir yol qət etmişdir. 1145-ci ildə Toledoda Dominicus Gundissalinus tərəfindən "Logica et philosophia Algazelis Arabis" adı altında latıncaya tərcümə olunmuşdur. Fəqət əsərin müqəddiməsi və nəticə bölümü tərcümə edilmədiyindən Qəzalinin öncə filosofların görünüşünü açıqlayıb sonra onlara etiraz yönəltdiyi latınca tərcümədə də anlaşılmamış qalmış; bu əsər dolayısı ilə Qəzali bizim Latın Sxolastikləri nəznində Fərabi və İbni Sinanın yoldaşı bir filosof zənn edilmiş və beləcə "Ərəb" filosoflara yönəltilən müzakirə çevrəsində Qəzali də daxil edilmişdir. Qəzalinin bu dövrdə yazdığı ikinci əsər də filosoflara yönəltdiyi məşhur və şiddətli hücumdur. Aşağıda bunun üzərinə bir-iki söz söylənəcəkdir. Fəqət bu anda İslamda fəlsəfi və mənəvi düşüncənin davamlılığını bir az daha yaxşı tanıdığımıza görə Qəzalinin bu tənqidinin fəlsəfəyə şərqdə bir daha özünə gəlməyəcək şəkildə bir zərbə endirdiyini - son əsrdə deyildiyi kimi - irəli sürmək gülünc bir iddia olacaqdır. Bu gün məsələn bəzi iranlı şeyxlərə qərbli tarixçilərin Qəzalinin fəlsəfə tənqidinə bəxş etdikləri önəmdən bəhs etmək onların böyük bir heyrətə düşməsinə yol aça bilər. Eyni heyranlıq bir Suhreverdi, bir Heydər Amoli, bir Mir Damadda da ola bilərdi.
Həyatının 36-cı ili Qəzali üçün bir dönüş nöqtəsini göstərir. Bu yaşında ikən, yəqinə, kəsin biliyə, zehni kəsinliyə (certitude intelectuelle) çatma problemi onun üçün elə bir şüur problemi oldu ki, çox ciddi bir iç ziddiyyətə sürükləndi, məslək və ailə həyatı da bu ziddiyyət ilə sarsıldı, 488/1095- ci ildə universiteti və ailəsini tərk etdi. İç aləmində kəsin bilik və inancı (certitude interieure) həqiyqətin əminliyi olan yəqini əldə etmə təşəbbüsünə hər şeyi fəda etdi. Nizamiyyə Universitetinin rektoru, Sünni İslamın Ortodoks inancları ilə eyniləşdirilən Əşari təliminin sözcüsü olan Qəzalinin fövqaladə bir şəxsiyyət gücünə sahib olduğu anlaşılmaqdadır. Bağdadı tərk edən Qəzali yəqinə çatan dar yola özünü həsr etdi. On il boyunca sufi geyimində və insanlardan kəsilmiş olaraq İslam aləmində səfər etdi. Səfərləri onu Şam və Qüdsə (Bu məqamda Qüds hələki xaçlıların əlinə keçməmişdi) İskəndəriyyə və Qahirəyə, Məkkə və Mədinəyə gətirib çıxartdı. Xeyli vaxtını təfəkkürə və təsəvvüf əhlinin mənəvi üsullarına həsr etdi. Ziddiyyətini məğlub etdikdən və şübhələrinə qalib gəldikdən sonra vətəninə qayıtdı. Nişapurda bir neçə il dərs verdikdən sonra 501/1111-ci ildə 19 Dekabr günü əlli iki yaşında və deməli İbn Sinadan çox gənc olaraq vəfat etdi.
Emi Uaynhaus
Emi Uaynhaus — güclü kontralto səsi və eksentik musiqi janrların qarışmasını ifa etməsi ilə məşhur, əsasən R&B, soul və caz, britaniyalı müğənni və mahnıların müəllifi. Tənqidçilər onu 2000-ci illərin aparıcı ifaçılardan biri kimi tanımışdılar. Səsi old school ifaçıları Ella Fitscerald, Dina Vaşinqton və Sara Voqanın səsinə bənzəyir. 2006-cı ildə çıxan Back to Black adlı albomu 5 Qremmi mükafatına layiq görülmüşdür. Ona görə də Ginnesin rekordlar Kitabına 5 dəfə Qremmi mükafatı alan birinci Britaniyalı kimi qeyd olunub. 2007-ci ildə "Ən yaxşı britaniyalı qadın ifaçı" kimi Brit Awards mükafatı almışdır. Uaynhaus 2011-ci il iyul ayının 23-də alkoqoldan zəhərlənərək ölüb.