cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Eysebio
Həyatı
Uzun müddət "Benfika" klubunda oynayan Eysebio Portuqaliya yığmasının tərkibində 1966-cı il dünya çempionatının bürünc medalını qazanıb. 11 dəfə Portuqaliya çempionu olan idmançı 1965-ci ildə Avropanın ən yaxşı futbolçusu seçilib. 1962-cı ildə "Benfika" ilə Çempionlar Kubokunun qalibi olub. Portuqaliya yığmasının tərkibində keçirdiyi 64 oyunda 41 qol vurub.
Sürətli və texniki oyununa görə "Qara pantera" ləqəbi almış Eysebio iki dəfə "Qızıl buts" mükafatına layiq görülüb.
Eysebio 5 yanvar 2014-cü ildə vəfat etmişdir. Məşhur futbolçunun yanvarın 25-də 72 yaşı tamam olacaqdı. Əfsanəvi futbolçu ürək xəstəliyi səbəbindən dünyasını dəyişib.
thumbnail
Hidemaro Vatanabe
(24 sentyabr 1924 - 12 oktyabr 2011) — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 2 oyun keçirib.
Hakim (termin)
Hakim — Ərəb dilində "hökm edən, hakim olan". Hədis elmində ən yüksək mərtəbəyə çatmış şəxslərə verilən ləqəbdir və Azərbaycanca(Azərbaycan Türkcəsi) Yarğıc kimi bilinir.
Şir
Bədəninin uzunluğu təqribən 210 sm-ə, quyruğu 110 sm-ə, kütləsi 280 kq-a yaxın olur. Pəncəsi iri caynaqlı, tükü qısa, sarımtıl-qonurdur. Quyruğunun ucu qotaz kimidir. Başqa pişikkimilərdən fərqli olaraq, cinsiyyət dimorfizmi yaxşı nəzərə çarpır. Erkəyinin boynunda, başının bir hissəsində, sinəsində və gövdəsinin ön tərəfində açıq-sarı, qara yalı olur. Dişi və cavan şirlərin isə yalı olmur. Çox güclü və cəlddir. Antilop, zebr, zürafə, maral, sürünənlər və s. ilə qidalanır. Boğazlıq dövrü 116 gün çəkir, 1–6, adətən 3–4 bala (çəkisi 400 qram) doğur. Cinsi yetkinliyə 3 yaşında çatır. 30–35 il yaşayır. Şirin pələng və bəbirlə mələzləri də var. Şimal-qərbi Hindistanda və Afrikanın ekvator hissəsində (qoruqlarda) savanna, dağlıq yarımsəhra, çay sahili meşələr və səhralarda yaşayır. Hindistanda təbiətdə təxminən 200–250 şir yaşamaqdadır.
Taksonomiya
Felis leo ,  Systema Naturae  əsərində aslanı təsvir edən Carl Linnaeusun 1758-ci ildə istifadə etdiyi elmi adı idi  Panthera  cins adı '' Lorenz Oken tərəfindən 1816-cı ildə icad edilmişdir. 18-ci və 20-ci əsrin ortalarında, 26 şir Zooloji nümunəsi təsvir edilmişdir və 11-i 2005-ci ildə etibarlı olduğu tanınan alt növlər olaraq təklif edilmişdir. Onlar əsasən kişilərinin və dərilərinin ölçüsü və rəngi ilə fərqlənirdilər.
Alt növlər
thumb|Yarımnövlərin və təbəqələrin paylanmasını göstərən diapazon xəritəsi 19–20-ci əsrlərdə bir neçə şir tipli nümunə 2017-ci ilə qədər qüvvədə olan taksonlar kimi tanınan alt növlər kimi təsvir edilmiş və təklif edilmişdir. 2008–2016-cı illər arasında IUCN Qırmızı Siyahı qiymətləndiriciləri yalnız iki alt növdən istifadə etmişlər: P. l. Afrika aslan populyasiyaları üçün leo və P. l. Asiya aslanları üçün persica. 2017-ci ildə, Cat Specialist Group -un Pişik Təsnifat İşçi Qrupu, aslan taksonomiyasını yenidən nəzərdən keçirdi və aslan təkamülü ilə bağlı bir neçə filocoğrafi araşdırmanın nəticələrinə əsasən iki alt növü tanıydı:
Bununla birlikdə, Mərkəzi Afrikanın şimalında hər iki qrup arasında müəyyən dərəcədə üst -üstə düşmə var. Daha yeni bir araşdırmanın DNT analizi göstərir ki, Mərkəzi Afrika aslanları həm mtDNA əsaslı filogeniyalarda P. leo leo ilə birləşdikləri üçün həm şimal, həm də cənub aslanlarından əmələ gəlir, genomik DNTləri isə P. leo melanochaita ilə daha yaxın bir əlaqəni göstərir.
Efiopiya Dağlıqlarının bəzi yerlərindən aslan nümunələri Kamerun və Çaddan gələnlərlə genetik olaraq, Efiopiyanın digər bölgələrindən olan aslanlar isə Şərqi Afrikadan nümunələr toplayır. Tədqiqatçılar buna görə də Efiopiyanın iki alt növ arasında təmas zonası olduğunu düşünürlər. Sudandan vəhşi doğulmuş tarixi bir aslan nümunəsinin genom məlumatları, P. l ilə qruplaşdığını göstərdi. mtDNA əsaslı filogeniyalarda leo, lakin P. l-ə yüksək yaxınlığı ilə. melanochaita. Bu nəticə, Mərkəzi Afrikadakı aslanların taksonomik mövqeyinin yenidən nəzərdən keçirilməsini tələb edə biləcəyini irəli sürdü.
Fosil qeydləri
thumb|right|Amerika şirinin kəlləsi Milli Təbiət Tarixi Muzeyində nümayiş etdirilir Müasir aslanın digər aslan alt növləri və ya qardaş növləri tarixdən əvvəlki dövrlərdə mövcud idi:
Təkamül
Panthera soyunun təxminən 9.32 ilə 4.47 milyon il əvvəl Felidae'nin ortaq atalarından 11.75 ilə 0.97 milyon il əvvəl [9] [36] [37] genetik olaraq ayrıldığı təxmin edilir və cinsin coğrafi mənşəyi çox güman ki şimal Orta Asiya. [38] Analizlərin nəticələri aslanın filogenetik əlaqəsində fərqlənir; 3.46–1.22 milyon il əvvəl yaguar (P. onca) ilə [9], eyni zamanda 3.1 ilə 1.95 milyon il əvvəl fərqlənən bəbirlə (P. pardus) bir qardaş qrupu yaratmaq düşünülürdü [11] [ 12] — 4.32 ilə 0.02 milyon il əvvəl. Aslan və qar bəbiri (P. uncia) əcdadları arasında hibridləşmə, ehtimal ki, təxminən 2,1 milyon il əvvələ qədər davam etmişdir. [37] Aslan-bəbir örtüyü ən azı erkən Pliosen dövründən bəri Asiya və Afrika Palearktikasında yayılmışdır. [38] Aslan kimi tanınan ən erkən fosillər, Tanzaniyadakı Olduvai dərəsində tapıldı və 2 milyon yaşa qədər olduğu təxmin edilir.
Müasir aslanın nəsil başına mutasiya nisbətinə əsaslanaraq, müasir və mağara aslan nəsillərinin ayrılma vaxtına dair hesablamalar 529.000 ilə 392.000 il arasında dəyişir. Eyni coğrafi bölgəni paylaşmadıqlarını göstərən iki soy arasında gen axını üçün heç bir dəlil yoxdur. [22] Avrasiya və Amerika mağara aslanları, digər qitələrdə mitokondrial nəsillər olmadan son buzlaq dövrünün sonunda yox olmuşlar. [30] [39] [40] Müasir aslan, ehtimal ki, Orta Pleystosen dövründə Afrikada geniş yayılmışdı və Keçən Pleystosen dövründə Saharaaltı Afrikada ayrılmağa başlamışdı. Şərqi və Cənubi Afrikadakı aslan populyasiyaları, ekvatorial yağış meşələri 183.500 ilə 81.800 il əvvəl genişlənəndə Qərbi və Şimali Afrikadakı populyasiyalardan ayrıldı. [41] Çox güman ki, 98.000 ilə 52.000 il əvvəl ortaq bir ata paylaşdılar. [22] Saharanın 83.100–26.600 il əvvəl genişlənməsi səbəbindən Qərbi və Şimali Afrikadakı aslan populyasiyaları ayrıldı. Yağış meşələri azaldıqca və daha açıq yaşayış yerləri yarandıqca aslanlar Qərbdən Mərkəzi Afrikaya köçdü. Şimali Afrikadan olan aslanlar 38,800–8300 il əvvəl cənubi Avropa və Asiyaya dağılmışlar.
Cənub Avropada, Şimali Afrikada və Yaxın Şərqdə aslanların yox olması Asiya və Afrikadakı aslan populyasiyaları arasında gen axınını kəsdi. Genetik sübutlar, Şərqi və Cənubi Afrikadan olan aslan nümunələrində çoxsaylı mutasiyalar ortaya qoydu və bu, bu qrupun Asiya və Qərb və Mərkəzi Afrikadan daha az fərqli olan aslan nümunələrindən daha uzun bir təkamül tarixinə malik olduğunu göstərir. [42] Aslan nümunələrinin bütöv bir genom ardıcıllığı göstərdi ki, Qərbi Afrikadan nümunələr allelləri Cənubi Afrikadan nümunələri ilə, Mərkəzi Afrikadan nümunələri isə allelləri Asiyadan olan nümunələrlə bölüşdülər. Bu fenomen, Mərkəzi Afrikanın təcrid olunduqdan sonra aslan populyasiyalarının əriyən qazanı olduğunu, ehtimal ki, erkən Holosen dövründə Nil hövzəsindəki dəhlizlərdən köç etdiyini göstərir.
Hibridlər
Zooparklarda, aslanlar ziyarətçilərin maraq dairəsi və ya elmi məqsədlər üçün hibridlər yaratmaq üçün pələnglərlə yetişdirilmişdir. Liger, aslan və pələngdən daha böyükdür, halbuki əksər pələnglər qarşılıqlı gen təsiri səbəbiylə valideynlərinə nisbətən kiçikdir. Leopon, aslanla bəbir arasındakı hibriddir.
Xarakterik xüsusiyyətləri
Şirlərin kütləsi 250 kiloqrama qədər, uzunluğu isə 3 metr olur. Nə vaxtsa Yunanıstandan Hindistanadək olan ərazidə geniş yayılmış şirlər indi əsasən Afrikanın şərqində və cənubunda kiçik dəstələr halında yaşayırlar. Bu baxımdan şirlər sosial canlılar hesab olunur. Şir dəstələri "prayd" adlandırırlar. Praydlar bir neçə yetkin erkək (bir və ya iki) və bir neçə dişidən ibarət olur.
Öz iti caynaqları və dişləri ilə pişikkimilərin ən böyük nümayəndəsi olan şirlər zürafədən tutmuş kütləsi 4 tona çatan hipopotam və hətta tısbağaları da yeyir.
Güclü və sağlam şirlər otyeyən heyvanlarla qidalanır. Onlar qrup şəklində ov edirlər — əvvəlcə sürünərək qurbanlarına gizlicə yaxınlaşırlar, sonra qəflətən ona hücum edirlər. Şirlər qrup halında ov etsələr də, onların 5 cəhdindən yalnız biri uğurla başa çatır.
Şirlərin gözü qaranlıqda yaxşı görür. Buna görə də ov adətən gecəyarısı və ya səhərə yaxın baş verir. Şirin gözləri başın ön tərəfində yerləşir. Bu da ova daha dəqiq fokuslanmağa kömək edir.
Şirlər insanların həyatında
Şir heyvanların şahı hesab edilir. Konqo sakinləri olan bantular ona ehtiram göstərir, hinduizmdə o pis ruhların qovucusu, buddizmdə isə qanun keşikçisi hesab olunur. Şir bir çox gerblərdə, xüsusən də Britaniya şahları — kral və kraliçaların gerblərində təsvir olunur.
Şirlər haqqında əfsanələr
1900-cü ildə Uqandanın paytaxtı Kampaladan Hind okeanı sahilindəki Mombas limanınadək 1300 kilometrlik dəmiryolu inşa etmək planlaşdırılırdı. Kilimancaro dağının ətəyində yerləşən Tsavada dəmiryolu şirlərin məskunlaşdığı ərazidən keçməli idi. Burada yaşayan şirlər bir neçə günə 28 işçini yedilər və iş bir neçə həftəliyə təxirə salındı. Sonra şirləri təqib edərək öldürdülər. Yerli sakinlərin fikrincə, qədim şah və onun arvadı şir qismində gəlmişdilər ki, öz ərazilərini qorusunlar.
Yarımnövləri
thumb|right|Cənubi Afrika təbiətində şirlər haqqında video
Kiçik Əbül dağı
Kiçik Əbül dağı — Samsar silsiləsində dağ.
Luar-Atlantik
Luar-Atlantik—Fransanın qərbində departament, Pei-de-la-Luar regionunun departamentlərindən biri.Departament 1790-cı ildə yaradılmışdı İnzibati mərkəz — Nant. Əhali — 1 817 685 nəfərdir.
Coğrafiya
Ərazisi 6815 кm². Erdr,  Şezin, Sevr, Luara çayları Departament vasitəsilə axırlar.
Departamentə 4 dairə, 59 kanton və 221 kommuna daxildir.
Ahkəlan (Gilan)
Ankəlan - İranın Gilan ostanında kənd. .
Coğrafi yerləşməsi
Talış şəhristanının Masal Şandirmən bölgəsinin Masal kəndistanında, Masaldan 6 km cənubdadır.
Luar-Atlantik
Tarixi
Atlantik Luara —Böyük fransa inqilabı zamanı 1790-ci ilin martında yaradılan ilk 83 departamentdən biridir,keçmiş Bretan əyalətin ərazisində yarandı.
Ahənkərməhlə (Gilan)
Ahənkərməhlə — İranın Gilan ostanında kənd. .
Coğrafi yerləşməsi
Talış şəhristanının Rizvandeh bölgəsinin Pərəsər Talışdolab kəndistanında, Rizvandeh qəsəbəsindən 11 km şimal-qərbdədir.
Vladislav Ozerov
Ozerov Vladislav Aleksandroviç (1769-1816) – Rusiya dramaturq.
Həyatı
“Edip v Afinax”, “Finqal”, “Dimitriy Donskoy”, “Poliksena” faciələrinin müəllifidir. Ozerovun yaradıcılığında XVIII əsrin sonları, XIX əsrin əvvəllərində rus ədəbiyyatında sentimental cərəyan üçün səciyyəvi xüsusiyyətlərlə klassisizm ənənələri birləşirdi. Klassisizm üsulları əsasında yaranmış dram əsərləri, Stanislavskinin fikrincə, aktyorları şərti, süni oyuna vadar edirdi.
İlqar
İlqar — Kişi adı və təxəllüs.
Fəzlullah
Fəzlullah və ya Fəzəl Həyat — Təhrik-i Nəvaz-i Şəriət-i Məhəmməd-inin lideri,dini xadim.
Şəxsi həyatı
Fəzlullah, (əsl adı Fəzəl Həyat) 1974-cü ildə Pakistan, Hayber-Paxtunxvanın Suvat bölgəsindəki Yasəfzay tayfasından olan Babukarxel qəbiləsində, bir Puştun Biladar xanın ailəsində anadan olmuşdur. Təhrik-i-Nəfaz-i-Şəriət-i-Məhəmmədinin qurucusu Sufi Məhəmmədin qızı ilə evlənmişsi. Fəzullahın Sufi Məhəmməd Mədrəsədə tələbə olduğu üçün Sufi Muhammmadın qızını qaçırdığı barədə şayiələr var. ABŞ-da bir xəbər kanalı olan MSNBC, 2008-ci ilin yanvarında Fəzlullahın şəklini əldə etmişdi.
Jurinea komarovii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Maksim Litvinov
Maksim Maksimoviç Litvinov (Макси́м Макси́мович Литви́нов, ) — SSRİ-nin xarici işlər komissarı (1930–1939), inqilabçı.
Həyatı
Maksim Maksimoviç Litvinov 17 iyul 1876-cı ildə Rusiya imperiyasının Qrodnenski quberniyasının Belostok şəhərində anadan olmuşdu. Real məktəb bitirmişdi. Bakı şəhərində hərbi xidmətdən keçmişdi.
Maksim Litvinov 31 dekabr 1951-ci ildə Moskva şəhərində vəfat edib.
Siyasi fəaliyyəti
Xalq Xarici işlər komissanmn müavini M.M.Litvinov 1921-ci il iyulun 23-də RSFSR hökuməti yanında sovet respublikalarının səlahiyyətli nümayəndəliklərinə məktub göndərdi. Məktubda deyilirdi ki, Şərqin və Qərbin buıjua kapitalizm quruluşu fəhlə- kəndli hökumətini zəiflətmək və məhv etməkdən əl çəkməmişdir. O, fəhlə-kəndli hökumətinin yeni iqtisadi və siyasi quruluş yaratmasına mane olmaq istəyir. Ona görə də Litvinov bir sıra tədbirlərin görülməsinin zəruriliyini irəli sürdü. "Ölkəyə düşmən elementlərin daxil olmasının qarşısını almaq məqsədilə" xarici vətəndaşlara viza verilməsini, "bütün respublikalann mənafeyi əsas götürülərək başqa respublika ərazisindən düşmən ünsürlərin keçməsi"ni ciddiləşdirmə)d tapşırdı. Bir respublikanm ərazisindən digərinə keçmək üçün icazə vermək məsələləri əvvəlcədən razılaşdınimalı idi. Bütün ballarda Fövqəladə Komissiyanm rəyi əsas hesab edilməli idi.
Rusiya Azərbaycamn başqa sovet respublikalannda konsulluq açmasma da mane olurdu. M. M. Litvinov 1921-ci il iyulun 25-də Azərbaycanın Moskvadakı səlahiyyətli nümayəndəsinə göndərdiyi məktubda yazırdı: "Müttəfiq sovet respublikalan RSFSR-in müxtəlif yerlərində konsulluq nümayəndəliklərini açırlar. Belə konsulluqların açılması və konsulların təyin edilməsi hər bir konkret halda yalnız XXİK ilə razılaşdınidıqdan sonra ola bilər". Məktubda daha sonra bildirilirdi: "RSFSR və müttəfiq sovet respublikalannm ümumi vətəndaşlığı olduğuna və onlann eyni hüquqlardan istifadə etdiyinə, siyasi, iqtisadi və digər maraqlann ümumiliyinə görə konsulluq müəssisələri — baş konsullar, konsul müavinləri və b. lüzumsuzdur.
1927-ci ilin noyabr-dekabr aylarında Millətlər Cəmiyyətinin hazırlıq komissiyasının dördüncü sessiyasında M.M.Litvinovun başçılığı altında Sovet nümayəndə heyəti iştirak etmişdir.
1939-cu ildə Xarici İşlər Komissarı Maksim Litvinovun qəflətən vəzifəsindən çıxarılıb heç bir səbəb göstərilmədən Molotovla əvəz olunması da maraqlı idi. Köhnə kommunist Litvinov 1930–1939-cu illərdə Xarici İşlər Komissarı işləmişdi. İşdən çıxarılması ilə bağlı açıqlama verməyən Moskva isə susurdu. Almaniyada isə Stalinin bu addımını dialoqa dəvət kimi qəbul etdilər. Çünki, Litvinov ingilis-fransız xəttinə üstünlük verir, Hitlerdən müdafiə olunmaq üçün "Avropada "kollektiv təhlükəsizlik" sistemi" yaratmağa çalışırdı. Bundan əlavə, Litvinov həm də yəhudi idi. Yəni, Hitler üçün qəbuledilməz idi. Stalin isə gələcək rəfiqlərini "ən yaxşı hisslərini" təhqir etmək istəmirdi: rus mənşəlic Molotov isə dövlətdə ikinci şəxs sayılır və onun imzası daha nüfuzlu idi.
15 noyabr 1944-cü ildə SSRİ Xalq xarici işlər komissarının müavini, müharibədən sonrakı quruculuq və sülh müqavilələrinin hazırlanması üzrə komissiyanın sədri M.Litvinov Sovet-Britaniya əməkdaşlığının mümkün bazası v ə perspektivləri haqqında hazırladığı geniş arayışda Yaxın Şərqdə Britaniya-Rusiya münasibətlərinin tarixinə geniş yer vermiş v ə qeyd etmişdi ki, 20-ci illərdə kamalçı h ərəkatı müdafiə etdiyinə, ona hərtərəfli yardım göstərdiyinə görə Britaniya hökuməti dəfələrlə Sovetlərdən öz narazılığını ifadə etmişdi.
Qanadlı raket
right|thumb|300px|"Tomaqavk" qanadlı raketi uçuş zamanı
Qanadlı raket — pilotsuz idarə olunan uçuş aparatı.
Qanadlı raketlər trapesiya formalı qanadı orta hissədə yerləşən monoplan və raketdən ibarətdir. Qanadlı raket təyyarə mərmi də adlanır. Hazırda dünyanın bir çox ölkələrində istehsal olunan müasir qanadlı raketlərdən strateji hücum vasitəsi kimi istifadə edilməsi nəzərdə tutulur. Məsələn, uçuş uzaqlığı 2500 km olan "Tomaqavk" qanadlı raketi sualtı qayıqlardan və gəmilərdən, AGM-86A tipli qanadlı raket isə strateji bombardmançı təyyarələrdən buraxıla bilər. Öz mühərrikinin köməyi ilə uçan qanadlı raketlər də var. Qanadlı raketin əsas xüsusiyyəti onun alçaq uçmaq (30–100 m) və hədəfi dəqiq vurma qabiliyyətidir.
Axça (Marağa)
Coğrafi yerləşməsi
Marağa şəhristanının Mərkəzi bölgəsinin Səracu kəndistanında, Marağa şəhərindən 31,5 km cənub-şərqdədir.
Una çayı (Sava)
Una çayı — Xorvatiya və Bosniya və Herseqovina ərazisindən axan çay. Una çayı Sava çayınım sağ qolunu təşkil edir. Uzunluğu 212 km, orta su sərfiyyatı 202 m³/s-dir.
Una çayı öz başlanğını Xorvatiyadan, Strajbenis dağlarının şimal-şərq hissəsindən götürür (Dinar öndağlığı). Mənsəb Knin şəhərindən şimalda qərarlaşır. Buradan çay şimala doğru istiqamətlənir. Bosniya və Herseqovina ərazisinə keçdikdən sonra Bixaç şəhər rayonu ərazindən isə şimal-şərqə istiqamətlənir. Bosanski-Novi şəhərindən yuxarıda Bosniya və Herseqovina və Xorvatiya sərhədindən keçir. Buradan Una çayı sərhəd çayına çevrilir. Savu çayı Yasenovas şəhəri yaxınlığında Dunay çayına tökülür. Qara dəniz hövzəsinə aiddir. Una çayı ➡ Sava ➡ Dunay çayı ➡ Qara dəniz
Həsən (termin)
Həsən — Ərəb dilində "gözəl, xoş" mənalarını ifadə edir. İstilahi mənası barədə müxtəlif fikirlər var.
Una çayı (Sava)
thumb|left|Una çayı Yuxarı axarlarda axar dağ çayı xüsusiyyəti daşıyır. Yatağı ensiz və dərindir. İti axara sahibdir. Axarı boyunca çoxlu sayda astana vardır. Orta və aşağı axarlarda zəif axara sahib olur. Burada sahilləri alçaq, suyu isə bulanıqdır. Yazda suyunun sıviyyəsii artır. Payızda isə yağışlar bol sululuğa səbəb olur. Aşağı axarlarda kiçik gəmilərin hərəkəti mümkündür.
Sahilləri boyunca yerləşən şəhərlər: Martın-Brod, Bixaç, Bosanska-Krupa, Bosanski-Novi, Kozarska-Dubisa (Bosniya və Herseqovina); Dvor, Xrvatska-Dubisa, (Xorvatiya).
Həsən (termin)
Həsən hədis qüvvət baxımından səhih hədisdən aşağı olsa da, dəlil olma və əməl etmə baxımından eynilə səhih hədis kimidir.
Həsən terminini hədis elminə ilk dəfə Tirmizi gətirmişdir.
Una çayı (Sava)
İri qolları — Unas, Sana çayı, Klopot və Kruşnisa.
Una çayının vadisi təbii çeşidlərlə zəngindir. Onun sahillərində yerləşən ərazilərdə 170 növ bitkiyə rast gəlmək mümkündür. Campanula unensis növü regionun endemik bitkisidir. Suyunda isə 28 növ balıq yaşayır. Bunlar arasında Dunay lasosunu belə göstərmək mümkündür.
Çökükbaş ilanlar
Çökükbaşlar, çökükbaş ilanlar və ya zınqırovlu ilanlar  — gürzələr fəsiləsinə aid ilan yarımfəsiləsi. Burun dəlikləri ilə gözü arasındakı üz çuxurunda yerləşən sinir uçları vasitəsilə hava temperaturunun ən zəif (0,1°S-dən) dəyişilməsini hiss edir, ovunu yaxşı duyur. Müxtəlif onurğalılarla, əsasən, məməlilərlə qidalanır. Tropik meşə və səhralarda, bəzi növləri dağlarda yaşayır. Əksəriyyəti yumurtadiridoğandır. Şimali Amerikada yaşayan Crotalus və Sistrurus cinslərinin quyruğunun uçunda zınqırov var (adı da buradandır). Quyruğunun uc seqmentləri bir-birinə toxunduqda zınqırov səsinə bənzər səs çıxarır. Asiyada, Şimali və Cənubi Amerikada 6 cinsi, 120-dən çox növü yayılmışdır. Pliosendən məlumdur. Azərbaycanda 1 növü var. Zəhəri güclüdür. İnsan və heyvanlar üçün çox təhlükəlidir.
Osamu Yamaci
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 1 oyun keçirib.
Bulbophyllum caecilii
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Arealı
Bulbophyllum caecilii növü Qərbi Malayziyadan Sumatraya qədər yayılmışdır.
Turşsu (Şuşa)
Turşsu — Azərbaycan Respublikasının Şuşa rayonunun Turşsu kənd inzibati-ərazi dairəsində qəsəbə. 1992-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal olunmuşdur. İkinci Qarabağ müharibəsinin nəticələrinə əsasən imzalanmış 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanətə uyğun olaraq Turşsu qəsəbəsi Rusiya Sülhməramlı qüvvələrinin nəzarətinə keçib.
Toponimikası
Qəsəbənin adı yaxınlığındakı Turşsu bulağının adından götürülüb.
Tarixi
Qəsəbə Zarıslı çayı dərəsindədir. 1972-ci ilədək Lisoqorsk sovxozu yanında qəsəbə adlanırdı. Lisoqorsk (Keçaldağ toponiminin ruscaya kalkasıdır) çarizmin milli ucqarlara köçürmə siyasəti nəticəsində XX əsrin əvvəllərində rus kəndliləri salmişdilar. Qəsəbənin ərazisi keçmişdə Nəcəfqulu ağa adlı bir şəxsin yaylaq yeri olmuşdur. Yaşayış məntəqəsinə ad burada mövcud olan mineral su bulaqlarına görə verilmişdir.
XX əsrin əvvəllərində ruslar tərəfindən məskunlaşan Yelizavetpol quberniyasının Şuşa qəzasının Lısoqor (, tərcüməsi: Keçəl dağ) kəndi kimi əsası qoyulmuşdur. Qafqaz təqviminin məlumatına əsasən 1914-cü ildə kənddə 36 nəfər, əsasən ruslar yaşamışdır.
Turşsu qəsəbəsi Qarabağ müharibəsi başlayandan döyüş zonasına çevrilib. Ermənilər kəndə bir neçə dəfə hücum etsələr də, kəndi tuta bilməyiblər. 1992-ci ilin mayın 15-də Azərbaycan ordusunun bölmələrinə qəsəbəni tərk etmək əmr edilib. Nəticədə ermənilər qəsəbəni döyüşsüz işğal ediblər.
Sən belə cımbılısan (film, 1982)
Məzmun
Film xeyirlə şərin mübarizəsi, dostluq və ədalət mövzusundadır.
Dəlidağ (Samsar silsiləsi)
Dəlidağ — Samsar silsiləsində dağ.
Səbahəttin Ərbuğa
Səbahəttin Ərbuğa — türk futbolunun məşhurlarından
Həyatı
Səbahəttin Ərbuğa 1954-cü ildə Qarsda anadan olub. Əslən Qars azərbaycanlısıdır. Veteran “Fənərbaxça”lı 1954-cü ildə Qarsda anadan olub. “Fənərbaxça”, Altay klublarında forma geyən Ərbuğa 1975-1980-ci illərdə futbol üzrə Türkiyə milli komandasının şərəfini qoruyub.
Turşsu (Laçın)
Turşsu — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonu Fətəlipəyə kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 5 oktyabr 1999-cu il tarixli, 708-IQ saylı Qərarı ilə Laçın rayonunun Fətəlipəyə kənd inzibati-ərazi vahidi tərkibindəki yaşayış məntəqəsi Turşsu kəndi adlandırılmış və rayonun yaşayış məntəqələri uçot məlumatına daxil edilmişdir. 1992-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 1 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.
Tarixi abidələri
Burada xeyli tarixi abidələr və qəbirsanlıqlar var idi ki, indi ermənilər tərəfindən dağıdılıb.
Coğrafiyası və iqlimi
Kəndin ətrafı dağlarla əhatə olunmuş və Laçın rayonunun digər kəndləri kimi böyük meşə ehtiyatına malikdir. Mineral suları ilə məşhurdur.
Əhalisi
İşğala qədər əhalisi əsasən azərbaycanlılardan ibarət olmuşdur.
İqtisadiyyatı
Əsas təsərrüfat sahəsi heyvandarlıq olmuşdur. Bol ot ehtiyatına malik otlaqları vardır.
Əxicahan (Azərşəhr)
Əxicahan — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Azərşəhr şəhristanı (Tufarqan) ərazisinə daxil olan kənd. Tufarqan qəsəbəsindən 5 km şimal-qərbdədir.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 2,290 nəfər yaşayır (589 ailə).
Cavad Hibəddin Əl Şəhristani
Cavad Hibəddin Əl Şəhristani — Maarif Nazirliyində orta məktəb müəllimi, dil-ədəbiyyat komissiyasının rəhbəri, sədr müavini, 1939-cu ildə İraq radio-televiziya stansiyasında aparıcı, şərhçi, teatr, ssenari müəllifi
Həyatı və fəaliyyəti
Hüquqşünas Cavad Hibəddin Əl Şəhristani 1916-cı il 27 noyabrda Bağdad şəhərinin Kazımiyyə məhəlləsində doğulmuşdur. 1956-cı ildə hüquq fakültəsini bitirmiş Cavad Hibəddin Əl Şəhristani həm vəkil, həm də jurnalist kimi fəaliyyət göstərmişdir. Bir çox qəzetdə baş redaktor kimi çalışmışdır. ("Əl Ənba" - 1952, "Əl Haris" - 1954). 1938-ci ildə Maarif Nazirliyində orta məktəb müəllimi, 1939-cu ildə İraq radio-televiziya stansiyasında  aparıcı, şərhçi, teatr senari müəllifi, dil-ədəbiyyat komissiyasının rəhbəri, sədr müavini vəzifələrində işləmişdir. Eyni zamanda Yaxın Şərqin "Asiya" Xəbər Agentliyinin müxbiri kimi də fəaliyyət göstərmişdir. Daha sonra Kəraçi (1953) və Suriyada (1956) keçirilmiş media konfranslarında İraqı təmsil etmişdir. Əl Kazımiyyədə yerləşən Cəvadeyn kitabxanasının rəhbəri kimi çalışmışdır. 23 avqust 1921-ci ildə İraq Krallıq dövründə ilk Maarif naziri olmuşdur. 2005-ci il 14 avqustda vəfat etmiş Cavad Hibəddin Əl Şəhristani Kazımiyyədə Cəvadeyn kitabxanasının həyətində atasının yanında dəfn edilmişdir.
Maymonid
Maymonid — Böyük yəhudi filosofu və ilahiyyatçısı, elm dünyasında "Maymonid", yəhudi qaynaqlarında isə "Rambam" adı ilə tanınan Moşe ben Maymon thumb|Maymonidin [[XVIII əsr portreti, Blasio Uqolino tərəfindən ("Thesaurus antiquitatum sacrarum" dan)]] thumb|Maymonidin [[Fes şəhərindəki evi]] thumb|Maymonidin qəbri ([[Tiberias, İsrail)]] thumb|Maymonidin "Çətinə düşmüş bələdçi" əsərindən titul səhifə thumb|Maymonidin [[Rambam Tibb Mərkəzində (Hayfa (İsrail)) memorial lövhəsi]] thumb|Maymonid tərəfindən əlyazma səhifə, Yəhudi məktubları (Yəhudi-Ərəb dilində)
Həyatı
İspaniyanın cənubundakı Kordova şəhərində yəhudi din xadimi ailəsində dünyaya gəlmişdir. Onun atası dayan (yəhudi dini məhkəməsində hakim) vəzifəsini icra etmişdir. Maymonid azyaşlı ikən, ailəsi İspaniyanı bürümüş müharibələrdən yaxa qurtarmaq məqsədilə Mərakeşə qaçmaq məcburiyyətində qalmışdır. Burada Əl-Qaravun mədrəsəsində təhsil almış, daha sonra Fələstinə, oradan da Misirə köçmüşdür. Misir sultanı Səlahəddin Əyyubinin vəziri Əl-Fadilin şəxsi həkimi olmuşdur. Bu dövrdən ömrünün sonunadək Misir yəhudi icmasına rəhbərlik etmişdir.
Maymonid qədim yunan və müsəlman filosoflarının əsərləri ilə yaxından tanış olmuş, Tövrat qanunları ilə fəlsəfəni uzlaşdırmağa cəhd göstərmişdir. O, həmçinin, yəhudi dini mətnlərinin təfsiri ilə məşğul olmuş, dövrünün ən böyük yəhudi ilahiyyatçısı kimi tanınmışdır. Onun fəlsəfi görüşlərinə Aristotel, İbn Baccə, İbn Sina, İbn Rüşd, Fərabi, Qəzali və başqa filosofların böyük təsiri olmuşdur. Akvinolu Foma, Spinoza, İsaak Nyuton kimi mütəfəkkirlər isə ondan bəhrələnmişlər. Bütün kitablarını o dövrdə elm və fəlsəfə dili hesab edilən ərəb dilində qələmə almışdır.
Onun fəlsəfi fəaliyyətinin əsas prinsipləri mahiyyət etibarilə digər sxolastik düşüncələrlə eynidir, yəni başqa sözlə, Maymonid Tanrının insanlara açıqladığı həqiqətlərlə elm və fəlsəfənin ziddiyyət təşkil etmədiyini irəli sürmüşdür. O, Aristotelin düşüncələrinə əsaslansa da, siyasi fəlsəfəyə dair yazılarında Platonçu kimi görünməkdədir. Maymonid müsəlman peripatetik fəlsəfi prinsiplərin tərəfdarı olmuşdur.
Filosofun əsərlərinin məğzi Tanrı ilə bağlıdır. O, Tanrının vahidliyi, mövcudluğu, qeyri-maddiliyi haqda mülahizələr yürütmüşdür. Məsələn, Maymonidə görə, Tövratda Tanrı vahid qəbul edilmiş, lakin onun sifətlərinə dair məlumatlar da verilmişdir. Əgər vəhdət sadəlik deməkdirsə, onda sifətlərin çoxluğu buna zidd deyilmi? Mütəfəkkir bu suala cavab olaraq yazmışdır ki, Tanrının varlığına aid edilməyən sifətlər onun hərəkətinin sübutudur. Məsələn, Tanrının mərhəmətli olduğunu dedikdə, onun hərəkətlərinin rəhmətlə baş verdiyi nəzərdə tutulur. Bununla bərabər Tanrının mühüm sifətləri inkarın inkarı kimi yozulmalıdır. Uca Yaradanın mövcudluğu bildiriləndə bu Onun varlığı barəsindəki şübhələrin inkarı anlamını daşıyır.
O, müsəlman və yəhudi kəlam alimləri ilə elmi mübahisələrə girərək, onların Tanrının mövcudluğuna dair dəlillərinin qane edici olmadığını, insanın ağlından çox şəxsi təxəyyülünə hesablandığını irəli sürmüşdür. Maymonid Tanrının mövcudluğuna dair iyirmi altı sübut göstərmişdir. O, müsəlmanların bütpərəst hesab olunması fikrinin əleyhinə çıxmış, İslam monoteizmini əsərlərində dəfələrlə vurğulamışdır.
Maymonidin ən əsas fəaliyyəti iudaizmin on üç iman prinsipini hazırlaması olmuşdur. Bunlar Tanrının mövcudluğu, onun vahidliyi, maddiliyinin rəddi, varlığının əbədiliyi, sitayişə layiq yeganə obyekt olması, insanların əməllərindən xəbərdar olması, peyğəmbərlər vasitəsilə insanlara vəhylər yollaması, Həzrət Musanın (ə) peyğəmbərlərin ən üstünü olması, Tövratın Musaya Sinay dağında verilməsi, onun dəyişdirilməsinin mümkünsüzlüyü, İlahi qanunlara riayət edənlərə mükafat, pozanlara isə cəza verilməsi, Məsihin yer üzünə gələcəyinə və ölülərin diriləcəyinə dair məsələlərdir. Bu prinsiplər zaman keçdikcə, bütün yəhudilər tərəfindən iman əsasları kimi qəbul edilmişdir.
Filosof kitablarında peyğəmbərlik mövzusuna da toxunmuş, onun müxtəlif aspektlərini araşdırmışdır. Maymonid peyğəmbərliyi Tanrıdan verilən güc kimi qəbul etmiş, onun İlahi ağlın köməyi ilə əvvəlcə şüura sonra isə təxəyyülə təsir etdiyini bildirmişdir. O, peyğəmbərlərin dövlət xadimi kimi fəaliyyət göstərdiyini bəyan etmişdir. Bu məsələdə Platonun və müsəlman filosoflarının düşüncə tərzi duyulmaqdadır.
Maymonid həmçinin, şər məfhumuyla bağlı tədqiqatlar da aparmışdır. Onun fikrincə, şər insan varlığının maddi əsaslarından qaynaqlandığına görə nəfsin tələblərini cilovlayaraq, onu ağıla tabe etmək mümkündür. Əxlaqsız yaşamaq insanın ağlı ilə bərabər onun bədənini də korlayır. Şər əslində yalnız xeyrin şəkildəyişmiş formasıdır, o, özü-özlüyündə mövcud deyil.
Filosofun astrologiya barəsində də düşüncələri var. Maymonid yazmışdır ki, insan yalnız əqli dəlillərin köməyilə izah olunan məsələləri qəbul etməlidir. O, astrologiyanı öyrəndiyini bildirmiş, lakin onu elm kimi qəbul etməmişdir. İnsanın taleyinin ulduzlardan asılı olması barədə fikir Maymonid tərəfindən gülünc qarşılanmışdır.
Jurinea kopetensis
Jurinea kopetensis Jurinea kopetensis Jurinea kopetensis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Axtac (Savə)
Coğrafi yerləşməsi
Savə şəhristanının Xərəqan bölgəsinin Ətraf kəndistanında, Xərəqan qəsəbəsindən 30 km şimal-qərbdədir.
Beqludağ
Toponim
Beqludağ - İrəvan quberniyasının Novobayazid qəzasında dağ adı. Geniş areala malik türkmənşəli toponimdir. XIX əsrdə Şimali Qafqazda Dağıstan əyalətinin Dargin dairəsində Beqala-Moxi (Beqlidağ mənasındadır), Batumi əyalətində Beqleti və Beqlevan, Tiflis quberniyasının Qori qəzasında Beqleti (Beqli yeri mənasındadır), Borçalı qəzasında böyük Beqlər və Kiçik Beqlər), Azərbaycanda Şamaxı qəzasında Beklə (kənd adı), Ərəş qəzasında Beqlər kənd, Nuxa (Şəki) qəzasında Bekli (kənd adı) toponimləri ilə eynidir. Ehtimal ki, türk dillərində bekle möhkəm-ləndirilmiş yer, qala, qüvvətli sözündəndir.
Əbu-Dabi Döyüş Klubu Tabeliyi Güləş Dünya Çempionatı
Tarix
Yarış sabiq BƏƏ prezidenti Şeyx Zeyidin oğlu Şexy Təhnun Bin Zeyd Əl Nahyan,bu ideya onun Braziliya ciu-citsusu müəllimi Nelson Monteironun olmuşdur.Royle Qreysi bunu "yeni grappling erası" kimi səciyələndirdi.
Yarış Haqqında
Yarış əsasən güləşin sərt növləri olan Grappling,Sambo,Cüdo,Ciu-citsu,Braziliya ciu-citsusu üzrə keçirilir.
Takeşi İnoue
(30 sentyabr 1928 - 5 aprel 1992) — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 1 oyun keçirib.
Çağla Şikel
Çağda Şikel — Aktrisa, model.
Həyatı
Çağla Şikel 1979-cü ildə İstanbulda Qarslı bir azərbaycanlının ailəsində dünyaya gəlib. Anası Adanalı olduğundan o ərazilərdə o qədər də yaşamayıblar. Sənətçi hazırda türk kino və serial biznesinin uğurlu simalarından sayılır.
Höccət (termin)
Höccət — Ərəb dilində "dəlil, bürhan" mənasını verir. Bir həqiqəti ortaya çıxaran istər əqli, istər nəqli dəlilə "höccət" deyilir. Hədis üsulunda iki müxtəlif mənada işlədilir:
Birincisi, tədil ləfzidir. İbn Əbi Hatimin təsnifatına görə tədilin birinci mərtəbəsinə, İbn Həcərin təsnifatına görə isə ikinci mərtəbəsinə aiddir.
İkincisi, mühəddislərə verilən ləqəblərdəndir. "Hafiz" mərtəbəsindən bir pillə yüksək mərtəbədir. Bəzi mühəddislərin fikrincə, 300 min hədisi sənədləri ilə birlikdə əzbər bilən şəxsə deyilir.
Zoğalçiçəklilər
— ikiləpəlilər sinfinə aid bitki sırası.
Fəsilələri
APG (1998) və APG II (2003) bitkilərin təsnifatı sistemlərinə görə sıraya aşağıdakı fəsilələr daxildir:
Daha əvvəllər Kronkvist sistemi (1981) sisteminə görə sıraya aşağıdakı fəsilələr daxil edilmişdir:
Qəsəbə
400px|thumb|right|[[Qırmızı Qəsəbə, Quba rayonu, Azərbaycan]] Qəsəbə — inkişafına görə kənddən yüksək, şəhərdən isə aşağı səviyyəli yaşayış məntəqəsi statusudur. Azərbaycanda rayon və şəhər tabeliyində olan çox sayda qəsəbə vardır. Qəsəbələr böyüyüb inkişaf etdikcə şəhər tipli qəsəbə halına gələ bilər və daha sonra şəhər statusunu qazana bilər.
Axtaçı (Həmədan)
Axtaçı - İranın ŞHəmədan ostanında kənd. .
Coğrafi yerləşməsi
Mərkəzi şəhristanının Siminərud bölgəsinin Çaharbölük kəndistanında, Bahar qəsəbəsindən 21 km qərbdədir.
Bulbophyllum caecum
(Bulbophyllum caecum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Arealı
Bulbophyllum caecum növü Maluku adaları üçün endemik növdür.
Müvəssəq (termin)
Müvəssəq — Şiə hədis elminə görə sənədində 12 İmam şiəsinə müxalif olan firqələrdən birinə mənsub olan, lakin hədisşünaslara görə etibarlı hesab edilən ravi olan hədisə deyilir. Səhih hədis kimi etibarlıdır.
Alt Paleolit
Alt paleolit — ilk insan tipinin (bacarıqlı insanın) yaranmasından başlayaraq 100 min il bundan əvvələ qədər davam etmişdir.
Jurinea korotkovae
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Alt Paleolit
Bəşər tarixinin ilkin inkişaf mərhələsi ibtidai icma quruluşu adlanır və şərti olaraq daş, tunc və dəmir dövrlərinə bölünür. Daş dövrü Paleolit (qədim daş), Mezolit (orta daş), Neolit (yeni daş) və Eneolit (mis–daş) dövrlərinə bölünür.
''İbtidai insanlar kiçik qruplar, dəstələr halında yaşayırdılar. Belə kiçik kollektivlər ibtidai insan "sürüsü" və ya ulu icma adlanır. Ulu icma kortəbii şəklində, təbiət hadisələri qarşısında aciz qalmamaq məcburiyyətindən yaranmışdır.'' Belə kollektivlər daimi deyildi. Onlar tez-tez dağılır, sonra yeniləri yaranırdı. Ulu icma ibtidai icma quruluşunun ilk pilləsində meydana gəlmiş və qəbilə icması formalaşanadək davam etmişdir.
Bu dövr insanlarının həyat tərzi Qarabağın Quruçay vadisində, Füzuli şəhəri yaxınlığında yerləşən Azıx mağarasında öyrənilmişdir. Ona görə də burada formalaşan mədəniyyət Quruçay mədəniyyəti adlanır. 250px|thumb|right|[[Azıx mağarası]]
Mağara 1960-cı ildə Azərbaycan arxeoloqu Məmmədəli Hüseynovun tərəfindən aşkar edilmişdir. Mağaradan nəsli kəsilmiş müxtəlif vəhşi heyvanların sümükləri də tapılmışdır. Bu sümüklərə əsasən, qədim insanların ovladığı vəhşi heyvanların növləri müəyyənləşdirilmişdir. Ov ilk vaxtlar sadə üsullarla edilirdi. İbtidai insanlar, əsasən xırda heyvanları və iri heyvanların balalarınıovlayırdılar. Onlar yeməli yabanı bitkiləri və giləmeyvələri də yığırdılar. İnsanlar təbiətin hazır məhsullarını mənimsəyirdilər. Belə təsərrüfat (ovçuluq və yığıncılıq) mənimsəmə təsərrüfatı adlanır.
''Azıx mağarasında 1968-ci ildə ibtidai insanın alt çənə sümüyünün qalığı tapılmışdır. Bu, dünyada ən qədim belə tapıntılardan dördüncüsüdür. Antropoloqlar həmin ibtidai insanı Azıxantrop, yəni "Azıx adamı" adlandırırmışlar. Azıxantroplar 350–400 min il bundan əvvəl yaşamışlar.'' Azıx adamının çənə sümüyü Azərbaycanın qədim insanının formalaşdığı ərazilərdən biri olduğunu sübut edir.
Qədim insanların oddan istifadə etməsi onların həyatında çox mühüm hadisə olmuşdur. İlk vaxtlar ildırım çaxması və ya üzvi maddələrin öz-özünə yanması nəticəsində əmələ gəlmiş təbii oddan istifadə edilmişdir. Sonralar insanlar quru ağac parçalarını, çaxmaqdaşını bir-birinə vurmaqla od əldə etməyi öyrənmişlər. Azıx mağarasında 700 min il bundan əvvələ aid ocaq izləri vardır. Ocaqdan isinmək, yemək hazırlamaq və vəhşi heyvanlardan qorunmaq üçün istifadə olunurdu.
Azıx adamları tədricən ətraf mühiti dərk etmiş, ibtidai dini təsəvvürlər yaranmış və onlar sadə incəsənətlə məşğul olmuşlar. Azıx mağarasında tapılmış ayı kəllərindən bəzilərinin üzərində müəyyən işarələr cızılmışdır. Bu, sadə dini ayinlərin və totemlərin (heyvanlara inam) yaranması ilə bağlıdır.
Mövhumat
Mövhumat (ərəb fəhm — fal, ovsun) yaxud xurafat — qorxu, psixi pozuntular və sosial bərabərsizlikdən yaranan, heç bir duyma orqanı ilə tanınmayan və deməli əslində maddi mənada mövcud olmayan proseslərə, qüvvələrə, şəxslərə inam. Mövhumat məişət səviyəsində, ilk baxışda heç bir məntiqi mənası olmayan hərəkətlərlə müşayət olunan müxtəlif ayinlərin yerinə yetirilməsi, təkrar olunan sözlərin ifadə edilməsi ilə səciyələnir.
Gergeli Krauş
BWF International Challenge/Series
Kişilər fərdi
Kişilər cütlük
Duyma orqanları
Bunun xaricində istənilən duyma maddi dünya xaricində baş verən proseslərdir. Yəni psixi proseslərin nəticəsidir.
Bezmindaq
Toponim
Bezmindaq - Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında (indi Ermənistanın Sisyan mahalında) dağ adı. Dağın adı türk dillərindəki bayz, baz sıldırım (bax: Boz Abdal) və menqi buzlaq, daimi qar sözlərindən ibarət olmaqla Zirvəsi daim qar olan sıldırım mənasını verir.
Arava Kimura
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 6 oyun keçirib, 1 qol vurub.
Bexixut
Toponim
Bexixut - Qafan rayonunda dağ zirvəsinin adı. Naməlum mənalı Bexi və monqolca xut dağ sözlərindən ibarətdir.
Qaravəlli (film, 1989)
Qaravəlli — Azərbaycan cizgi filmi.
Məzmun
Müəlliflər burada xalqımızın sevimli qəhrəmanları vasitəsilə bu günkü problemlərimizdən söhbət açırlar.
Film haqqında
Cizgi multiplikasiya filmində Azərbaycan şifahi xalq yaradıcılığından istifadə edilmişdir.
Trilyon
Say sistemlərində
İkilik: 1110100011010100101001010001000000000000
Səkkizlik: 16432451210000
Onaltılıq: E8D4A51000
Axulə (Təbriz)
Axulə — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Təbriz şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd. Üskü qəsəbəsindən 12 km şimal-qərbdədir.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 2,351 nəfər yaşayır (441 ailə).
Yevsevi
Evsebi Pamfil — İlk dövr xristian ilahiyyatçılarından biri (263–340).
Həyatı
Məşhur xristian ilahiyyatçısı Evsebi Pamfil Fələstində, yunan ailəsində dünyaya göz açmışdır. Təhsilini Qüds və Antioxiyada almış, antik dövr fəlsəfəsinə mükəmməl yiyələnmişdir. Evsebi dövrünün məşhur alimi Pamfilin tələbəsi olmuş və bu səbəbdən də onun adını öz isminə əlavə etmişdir. İmperator Diokletianın dövründə Xristianlıq təqib olunan zaman, Qeysəriyyə şəhərində dini məktəbə rəhbərlik etmiş və məktəb kitabxanasını əldə etdiyi qiymətli əsərlərlə zənginləşdirmişdir. Evsebi imperator Konstantinlə yaxşı münasibət qurmuş, ona iki mədhnamə həsr etmişdir. Həmin dövrdə kilsədaxili münaqişələrdən kənar durmuşdur.
Xristianlıqda mühüm əhəmiyyəti olan Birinci Nikeya Məclisində dinin iman əsaslarını hazırlamaq işi ona tapşırılmışdı. Lakin alim öz layihəsində kifayət qədər prinsipallıq nümayiş etdirmədiyindən, Məclis tərəfindən başqa layihə qəbul olunmuşdur. Bu səbəbdən bəzi tənqidlərə də məruz qalmışdı. Daha sonralar Qeysəriyyədə yepiskop vəzifəsində çalışmış, orada da vəfat etmişdir.
Fəaliyyəti
Evsebi kilsə tarixinə dair əsərilə məşhurdur. Bu kitab həmin mövzuda yazılmış ilk əsər hesab edilir. Bunlardan əlavə o, dünya tarixinə, Xristianlığın əsaslarına, bidətçi düşüncələrin rəddinə, Bibliyanın bəzi hissələrinin təfsirinə aid əsərlərin də müəllifidir. Onun bütün əsərlərində Platon, Filon və Origenin təsiri duyulmaqdadır.
Evsebi "Kilsə tarixi" adlı əsəri ilə xristian tarixşünaslığının əsasını qoymuşdur. O, bildirmişdir ki, bu əsəri yazmaqda məqsədi həvarilərdən başlayaraq, öz dövrünədək kilsənin tarixini ətraflı araşdırmaqdan ibarət idi. Əsərdə yepiskopların ardıcıl fəaliyyəti, din alimlərinin həyatı, bidətçiliyin tarixi, yəhudilərin keçmişi, bütpərəstlərə münasibət və əzabkeşlərin həyatı tədqiq edilmişdir. Bu kitabın əhəmiyyətli tərəflərindən biri də artıq tamamilə itmiş əsərlərdən fraqmentləri özündə ehtiva etməsidir. Kitabda İsa Məsihdən başlayaraq Xristian dinində baş verən hadisələrin sistemli izahı verilmişdir.
Onun fikrincə, tarix Tanrının "xristian"larla (bütün inanclı insanların cəmi) qarşılıqlı münasibətindən yaranır. Bu düşüncəyə əsasən, Tanrı insanların iradəsini məhdudlaşdıraraq, hadisələri sərt qaydada idarə edən varlıq deyil, əksinə, o, xristianların himayəçisidir, həmin dinin təlimi ilə (İlahi pedaqogiya) məşğul olur. Tanrı siyasi və hərbi işlərə qarışmır, heç kimi heç nəyə məcbur etmir. İlahiyyatçının fikrincə, tarix Tanrı ilə öz taleyini müstəqil həll edən fərdlərin fəaliyyəti nəticəsində yaranır. Xristian Kilsəsinin mövcudluğundakı hikmət isə Tanrı sözünü daim qoruması, yayması və onu həmişə təhrif edən bidət hərəkətlərlə mübarizə aparmaqla bağlıdır. Evsebinin digər məşhur əsəri "Xronika" adlanır. Burada dünya tarixi ölkələr üzrə sistemləşdirərək tərtib edilmişdir. Əsər 325-ci ilədək davam edir və iki hissədən ibarətdir, lakin tam deyil. Bəzi hissələri latın dilinə tərcümə edilərək, dövrümüzədək gəlib çatmışdır.
Evsebi imperator Konstantinə mədhnamələrində imperatorların Tanrı Sözünün bir parçası kimi qavranılmasının zəruriliyini vurğulamışdır. Burada, monarxiya idarə üsulunun Tanrı idarəsinə bənzərliyi haqqında da fikir vardır. Bu əsər Bizans İmperiyasının hakim fəlsəfəsinə təsir etsə də, burada hədsiz tərifə yol verildiyi üçün bir çox alimlər tərəfindən tənqid edilmişdir. Mənbələrdə onun Pamfillə bərabər Bibliya mətnlərinin tədqiqatı ilə də məşğul olması barəsində məlumatlar mövcuddur.
Bakı 1501 (roman)
Bakı 1501 — Əzizə Cəfərzadənin Şah İsmayıl Səfəvi və onun Bakıya yürüşu tarixinə həsr olunmuş ilk dəfə 1981-ci ildə nəşr edilmiş roman.
Haqqında
Əzizə Cəfərzadənin “Bakı-1501” romanı Şah İsmayıl mövzusunda yazılmış ilk tarixi romandır. Bundan sonra Fərman Kərimzadənin "Xudafərin körpüsü" (1982), Əlisa Nicatın "Qızılbaşlar" (1982) romanlarında Səfəvilərin hakimiyyəti və o dövrdə baş verən tarix hadisələr, eləcə də Şah İsmayıl Xətainin şəxsiyyəti, sərkərdəliyi ön plana çıxıb. Əzizə Cəfərzadə "Bakı-1501" romanı Şah İsmayılın bütün həyatı deyil, əsasən, 1501-ci ilə qədər olan tarixi hadisələr izlənir. Əslində, Şah İsmayıl Xətai mövzusuna dönüşün əsasını Əzizə Cəfərzadə bu əsəri ilə qoyduğunu demək olar. Yazıçı bu əsərində Şah İsmayılın Şirvanşah Fərrux Yassar ilə apardığı mübarizə və Bakını ələ keçirməsihadisəsi üzərində dayanır. Bu tarixi roman çoxfəsilli olmamış cəmi üç fəsildə (Bakı-1501, Qanlı-qadalı illər, hökmdarın şair ürəyi) verilmişdir. Romanın baş qəhrəmanının Şah İsmayıl Xətai olması yazıçıya həmin dövrün hadisələrinə nəzər salmağa imkan verir. Romanda Şah İsmayıl həm bir şah, həm şair, həm də bir səyyah kimi təsvir edilir. Yazıçı Şah İsmayıl obrazını, həm vətəninin mövcud vəziyətini təsvir edir, həm də onu xalqının, vətəninin gələcəyini düşünən sərkərdə və bir şah olaraq təsvir edir. Burada Şah İsmayılın uşaqlığı, taxta çıxması, şair kimi fəaliyyəti təsvir olunmuşdur. Bu romanda Əzizə Cəfərzadə birtərəflilik göstərmir, obrazı təsvir edərkən onun üstün xüsusiyyətləri ilə yanaşı qüsurlarını da göstərir. Həmçinin Şah İsmayılın milli şüurunu, vətənpərvərlik duyğularını da göstərmişdir. Romanda Şah İsmayıl Azərbaycan hökmdarı, Azərbaycan dövlətinin yaradıcısı kimi səciyələndirilir. Romana nəzər saldıqda görürük ki, burada Şah İsmayılın uşaqlığı xatırlanır və uşaqlıq dövründə belə Şah İsmayıl təmkinli, geniş dünyagörüşlü,açıq fikirli, gözüaçıq bir uşaqdır. Uşaqlığından o hökmdar kimi yetişdirilmiş və ona hökmdar şeyx kimi münasibərt göstərilmişdir. Onun yaçı ona olan münasibətə zərrə qədər də təsir göstərə bilmir. Şah İsmayıl  səfərə çıxması və Kürü necə mərdliklə keçməsi, qoşunu öz arxası ilə aparması şeirlərinin qoşunda ruh yüksəkliyi yaratması romanda geniş əksini tapmışdır.
Romanda Şah İsmayıl obrazı ilə yanaşı hakim Mirzəli, Bəhram qazi, Bibixanım-Sultanım, Aytəkin, Rəhim bəy, İbrahim və başqa surətlər də yaradılmışdır. Əsərdə yazıçı oxucuya belə müraciət edir: “Əziz oxucu, bu böyük mübarizə meydanında sən Bibixanım Sultanım, Aytəkin, İbrahim və o vaxtlar şeyx oğlu şah kimi tanınan Şah İsmayıl Xətai ilə görüşürsən. Bu görüşdə Bibixanım-Sultanım, Aytəkin və İbrahim hərəsi öz anlayışınca şiəlik təriqətinin başçısı,on dörd ildə on dörd əyalət fəth etmiş sərkərdə, hökmdar və ən incə məhəbbət qəzəlləri qoşmuş, “Dəhnamə” müəllifi şair Xətaini dərk etməyə çalışacaq”.
Məzmun
Tanınmış yazıçı Əzizə Cəfərzadənin 3 hissədən ibarət olan bu romanı XVI əsrin əvvəllərində Azərbaycanın coğrafi baxımından indiki və ətraf ərazilərində baş verən müharibələrdən və dini çəkişmələrdən, Azərbay­can­da­kı Səfəvilər döv­lə­ti­nin qüdrət­lən­məsindən, qızılbaşların Şa­ma­xıya və Bakı qala­sına hücumundan, Şah İsmayıl Xətainin bir pad­şah, sərkərdə və şair kimi mürəkkəb həya­tın­dan bəhs edir.
Əsər Sovet dönəmində yazılsa da müəllif bü­tün əsər boyu Azərbaycan vətənpərvərliyini və Azərbay­can di­li­nin əhəmiyyətini cəsarətlə önə çəkib...
Əsəri maraqlı edən bir cəhət də onun çoxlu tarixi faktları bədii (bəzən rəvayət şəklində) obrazlarla canlandırmasıdır.
Qaymaqçiçəyikimilər
—  aləminin  dəstəsinə aid bitki fəsiləsi. Əksəriyyəti ot bitkiləridir. Yarpaqları növbə ilə düzülür. Çiçəkləri ikicinsiyyətli, çiçəkyanlığı sadə və ya ikiqatdır. Məlum olan 2000-ə qədər növün 103-ü Azərbaycanda yayılıb. Əsasən, şimal rayonlarında bitir. Bir çox növü zəhərlidir. Bəzi növləri (xoruzgülü və s.) dərman bitkisi, bəziləri (kəpənəkçiçək, sunərgizi və s.) dekorativ bitkidir.
Bakı 1501 (roman)
Nəşr və tərcümə
Roman ilk dəfə 1981-ci ildə Bakıda Yazıçı nəşriyyatında, 2015-ci ildə isə Bakı Kitab Klubunda 376 səhifədə, 100 tirajla nəşr olunmuşdur.
Boston Kolleci
thumb|right|[[Gasson Hall|Gasson Tower viewed from Linden Lane.]] Boston Kolleci — ABŞ-nin Massaçusets ştatının Boston şəhərində yerləşən özəl universitet.
Reytinqi
U.S. News & World Report nəşri tərəfindən hazırlanan «America’s Best Colleges 2008: National Universities» siyahısında 35-ci yeri tutur.
Mühəddis
Mühəddis — Rəvayət və dirayət baxımından ravinin və mərvinin (rəvayət olunan şey) hallarını bilən və hədisi sənədi ilə rəvayət edən şəxsdir. "Müsnəd"dən yüksək, "hafiz"dən aşağı dərəcədir.
Rical
Rical — Ərəb dilində "insanlar" mənasını versə də hədis üsulu elmində hədisləri rəvayət edən ravilər haqqında işlədilən ümumi ifadə, ravilərinin şəxsiyyətini tədqiq edən elmdir.
Beş Aqal
Beş Aqal - İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında göl adı.
Axundqışlaq (Bünab)
Axundqışlaq — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Bünab şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd. Azərşəhr-Miyandab avtomobil yolundan 7 km cənubdadır.
Akkoş gölü
Akkoş gölü, Lebyaji — Kazan şəhərinin Kirov rayonu ərazisində yerləşən göllər sistemi. Dörd müstəqil su hövzəsinə bölünür — Kiçik, Böyük, İşıqlı, Quru Akkoş. Göllər öz aralarında kiçik axınlarla əlaqəlidir. Göllər dayaz suludur. Orta dərinlik — 1,1 m, maksimum dərinlik — 3,9 metrdir. Göllər sisteminin özünə məxsusluğu odur ki, onlar yer altı suların səviyyəsindən yüksəkdə yerləşir və yeraltı sularla qidalana bilmir. Göllər sistemi Kazan şəhərinin 12 km-də yerləşir və şəhər əhalisinin sevimli istirahət məkanı hesab olunur.
Axundqışlaq (Bünab)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 4,409 nəfər yaşayır (1,096 ailə).
İstinadlar
.
Akkoş gölü
Ümumi məlumat
23 sentyabr 2008-ci ildə Kiçik Akkoşügölünü su ilə dolduran nasos stansiyası işə salındı. Eyni zamanda Kiçik Akkoşla Böyük Akkoşla olan əlaqəni bəndlə kəsdilər. Bu tədbirlərdən sonra Kiçik Akkoşun səviyyəsinin düşməsi dayandı. Məhs bu göl ərazinin əsas rekrasiya mərkəzi idi. Digər göllərin quruması isə davam edirdi.
20 aprel 2017-ci ildə göllər sistemində ekoloji reabilitasiya işləri həyata keçirilməyə başlanıldı. İşıqlı və Böyük Akkoş göllərində göl dibinin qazılması işlərinə başlanıldı. Onların dərinlikləri 4 metrə çatdırıldı. Göl dibindən 900 min ton qum çöküntüsü çıxarıldı. Kiçik və Böyük Akkoş arasında bənd təmir edildi. Göl dibinin bentonit hidroizolyasiyası və geotekstil işlər həyata keçirildi. Quru Akkoş gölündə reabilitasiya işləri aparılmadı və göl dibi bitən ağaclardan təmizlənmədi. Son illərin məlumatına görə Quru Akkoş tam qurumuşdur.
Göllər sistemi Yudinski gölünün suyu ilə boru kəməri ilə doldurulur. Planlaşdırılan su səthinin sahəsi 28 hektardır. Böyük və Kiçik Göllərin sahilində çimərlik zonaları qurulur
Voleybol 2015 Avropa Oyunlarında — Qadınlar (Komanda)
Voleybol 2015 Avropa Oyunlarında — Qadınlar (Komanda) — 19-27 iyun tarixlərində Bakı nın Bakı Kristal Zalı nda baş tutdu. Yarışlarda 12 ölkənin 168 idmançısı qüvvəsini sınadı.
Heyət
thumb|[[Faiq Qarayev]]
A qrupu
Cədvəl
Təqvim
B qrupu
Cədvəl
Təqvim
Şeyx Səfi xalçası
"Şeyx Səfi xalçası" və ya "Ərdəbil xalçası" — Təbrizdə toxunmuş "Ləçəktürünc" kompozisiyalı məşhur xalı (ölçüsü 56,12 m², 1539-cu il, "Viktoriya və Albert" muzeyi, London) ornamental xalçaların ən gözəl nümunəsi, Təbriz xalçaçılıq məktəbinin şah əsəri.