cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sikstin kapellası freskalarının restavrasiyası
Tənqidçilər tərəfindən qaldırılmış məsələlər
Tənqidçilərə görə, restavratorların işə yanaşmasında əsas problem, onlar Mikelancelonun hər iş günün sonunda razı qaldığını, sonradan işlədiyi hissələrə hansısa yenidən işləmələr və ya detallar əlavə etmədiyini, buna görə də dörd il yarıma tavanı tamamladığnı və yalnız "buon freska" texnikasından istifadə etdiyini düşünmələri idi. Arcimbau bu fikrə zidd olaraq öz vebsatyında restavrator qrupunun rəhbəri Kolaluççidən sitat gətirərək deyir: "'Hazırlıq prosesi zamanı, 1930-cu il restavrasiyasını həyata keçirmiş qoca restavratorlarla danışılmışdı. Onlar demişdilər ki, Mikelancelo müxtəlif şirələrdən cild kimi istifadə edərək 'secco freska' texnikası ilə işləmişdir. Kolaluççi isə bunu tamamilə rədd edərək qeyd edir ki, Mikelancelo yalnız 'buon freska' texnikasından istifadə etmişdir. Daha sonra isə Kolaluççi bu fikrini inkar edərək deyir ki, Mikelancelo 'secco freska' texnikasından istifadə etmişdir, lakin 'çox az miqdarda' və 'bəzi lunetlərdə.' Kolaluççi daha sonra, Mikelancelonun 'buon freska' texnikasına 'ciddi düzəlişlər'indən danışır, və söylədiklərinə zidd olaraq hər ikisi lunet olan Yelazarın çiyinlərinin və Reboamın ayaqlarının 'secco freska' texnikası ilə çəkilməsini təsvir edir. Daha sonra isə o qeyd edir ki, Mikelancelo tamamilə 'buon freska' texnikası ilə işləmiş, yalnız kiçik dəyişiklər üçün digər texnikaya müraciət etmişdir.'"
Zəbur
Zəburun məzmunu
Bir çox məzmurlarda salehlərin bu dünyada çəkdikləri əziyyətlər ifadə olunur. Lakin qəmli-dərdli məzmurların sonunda həmişə ümid işığı var – əziyyət çəkən möminlər mütləq Rəbdən təsəlli tapır və xilasına ümid bağlayırlar. Möminlərin Allahdan istədikləri təkcə nemətlər deyil, Allahla ünsiyyətdir. Onlar Allahı sevirlər və qəlbən Ona bağlanmağa can atırlar:
Maral axar sulara həsrət qalan kimi, ey Allah, könlüm Sənin həsrətini çəkir! Ey var olan Allah, mənim qəlbim Sənin üçün susayıb… (Zəbur 42:1–2)
Sikstin kapellası freskalarının restavrasiyası
Tənqidçilər tərəfindən qaldırılmış məsələlər
Tənqidçilər bildirirlər ki, restavratorlar tavan freskalarının ayrı-ayrı hissələrində hansı texnikadan istifadə olunduğunu müəyyənləşdirməkdə çətinlik çəkmişlər. Bu məsələ ilə bağlı fikir ayrılıqları səs-küy yaratmış və həll olunmamış qalmışdır.
His problemi
Restavratorlar tavan freskaları üzərində əmələ gəlmiş yağ və his təbəqəsinin şam yanması nəticəsində əmələ gəlməsi qərarına gəlmişdi. Lakin Ceyms Bek kimi bəzi tədqiqatçılar Mikelancelonun yapışqana qarışdırılmış hisdən kölgələr və qara ləkəli hissələri işləmək üçün istifadə etdiyini bildirmişlər. Bu halda restavrasiya zamanı freskaların mühüm hissələrinin silinməsi məsələsi ortaya çıxır.
Zəbur
Zəburun məzmunu
Bu səbəbdən, Zəburda Allahın qanunu qadağa və əmrlərdən ibarət olan bir sistem kimi deyil, gecə-gündüz dərin-dərin düşünə biləcəkləri bir möcüzə kimi qəbul olunur. Qanuna əməl etmək, Rəb Allaha yaxınlaşmaq deməkdir.
Sikstin kapellası freskalarının restavrasiyası
His problemi
Bəzi fiqurlarda indi də hislə işlənmənin qalıqları görünməkdədir. Bunun mümkün izahı isə odur ki, Mikelancelo uzun müddət freskalar üzərində işlədiyindən, ehtimal ki, bəzi hissələrdə texnikasını dəyişmişdir. İşin uzun çəkməsinə havanın isti tempraturu, nəmlilik və işıqlı gün saatlarının uzunluğu da təsir etmiş ola bilərdi. Həmçinin hər bir fiqurda işıq və kölgəyə fərdi yanaşma da fərqliliklərin ortaya çıxmasına səbəb ola bilərdi.
Zəbur
Zəburun məzmunu
Ayrı-ayrı məzmurlarda Allaha düşmənlərindən qisas alması, onları lənətləyib cəzalandırması üçün yalvarışlar səslənir. Bu cür "qarğış məzmurları" janr baxımından qədim şərq poeziyasının bir növüdür. Bunlarda möminlərin qədim dövrdə mənəvi şüur mərhələsi öz əksini tapır. Daha sonra İsa Məsihin dünyaya gətirdiyi İncil möminləri bu şüurdan azad edib.
Zəburda xüsusilə xristianlar üçün dəyərli olan xilasla və Məsihlə bağlı ayələr vardır. Davudun ən qədim məzmurlarından 18-ci məzmur xilasdan bəhs edir. 2-ci məzmurda Davudun Oğlu, Allahın məsh etdiyi Şəxs eyni zamanda Allahın Oğlu adlandırılır. Məsih millətlərin Hökmdarı olacaq və bütün millətlər Onun qarşısında təzim edəcəklər. Onun Padşahlığı sonsuza qədər davam edəcək. Məsih təkcə Davudun Oğlu deyil, həm də İbrahimin Oğlu olacaq və Allahın İbrahimə vəd etdiyi kimi, Onun vasitəsilə bütün millətlər xeyir-dua alacaqlar. Məsihin hökm sürməsi, düşmənin bütün qüvvətlərinin üzərinə tam qələbə olacaqdır. Dünyəvi bir padşah obrazının arxasında duran Məsihin obrazı Rəbbin əzab çəkən Qulu obrazına yaxındır. Məsihin taxta oturub Allahın Padşahlığını bərqərar etməzdən əvvəl əzab çəkəcəyi təyin edilmişdir. O, Allaha fəryad etdikdə, Allah ona cavab verəcək. İsa Məsih Özü Zəburun Ondan bəhs etdiyini öyrədirdi. 110-cu Zəburu izah edərkən, Məsihin böyük padşah olan Davud peyğəmbərdən də hədsiz dərəcədə üstün olduğunu deyirdi. Xristianlar Zəbur kitabına həmişə xüsusi hörmət və sevgi bəsləmişlər. Xristian sənətkarları əsrlər boyunca Zəburun ayələri üzərinə saysız-hesabsız manhılar və şeirlər qoşublar, poetik tərcümə ediblər. Palestrina, Şüts, Bax, Vivaldi, Şubert, Bortnyanskiy, Qlinka, Mendelson, List, Frank, Brams, Qriq və başqaları Zəburdan musiqi əsərlər bəstələyiblər.
Sikstin kapellası freskalarının restavrasiyası
His problemi
Kumea sibilini əhatə edən böyük kölgə relyefi indi də vardır. Lakin bu relyefdən daha böyükdür; bu, incəsənət sevərlərin Musa heykəlində təsvir edilmiş kişi hesab etdikləri fiqurun ətrafındakı üç qaranlıq məkan kimi təsvirlərdir. Tənqidçilər bildirirlər ki, bu, Mikelancelonun yaratmaq istədiyi effekt idi və o, bu effekti almaq üçün, freskaların çəkilməsindən sonra sekko texnikası ilə yenidən onların üzərində işləmişdir ki, təmizlənmə zamanı bu effekt tamamilə itirilmişdir.
Restavrasiya zamanı təmizlənmiş sekko detalları – dilikli örtüklər, qozalar, diyircək və tağalaq təsvirləridir ki, bunların da növbəti freska üzərində işləməyə başlayan Mikelancelonun köməkçilərindən biri tərəfindən işləndiyi düşünülür. Bu detalların təmizlənməsinə müxtəlif reaksiyalar verilmişdir. Məsələn, Ezekiel spandreli (künc təsviri) "buon fresko" texnikası ilə işlənmiş və dövrümüzə çox yaxşı vəziyyətdə çatmışdır. thumb|upright=2.4|600px|centre|alt=İki müxtəlif spandrelin restavrasiyadan sonrakı müqayisəsi onlar arasındakı fərqi göstərir.| Oxşar spandrellərin restavrasiyadan sonrakı görünüşü. Soldakı freskada xalatda, gözlərdə və memarlıq detallarında qara kölgələr görünür. Sağ freskada isə təmizlənmədən sonra, bu kölgələr itmişdir. Spandrellərin müqayisə edilməsi, onların restavrasiyadan sonrakı vəziyyətlərinin müxtəlif olduğunu ortaya çıxarır. Onlardan birinin kölgələri vardır və qara ilə işlənmiş detalları vardır. Ezekielin tünd yaşılla işlənmiş və sarı ilə işıqlandırılmış geyimində tünd qara kölgələr vardır. Detalda təsvir edilmiş uşağın gözləri qara və ağ rənglə işlənmişdir. Bu detalların davam etməsi onların, hələ suvağın nəm olduğu dövrdə tamamlanmasını düşünməyə əsas vermişdir. Girişdən sağdakı spandrel isə bir qədər yarımçıq təsiri bağışlayır. Lakin, restavrasiyadan əvvəl bu freskadakı xələtdə və memarlıq detalları arasında da qara kölgələr olmuşdur.
Künc təsvirlərinin dördündə də, təmizlənmədən sonra sərt görünüş yaradan tünd hissələrin rənginin açılması dramatikliyin azalmasına səbəb olmuşdur. Xüsusilə, "Hamanın cəzalandırılması" freskasında dərinliyin itməsi daha çox hiss olunur. Fiqurların bəziləri isə, o qədər açıq rənglidir ki, tünd interyerdə yamaq kimi görünür və təsvirin dərinliyinin itməsinə səbəb olur.
Rənglər
thumb|upright=1.4|Danielin sağ əli və dizi. Restavrasiyadan əvvəl qırmızı arasında qara kölgələr — sekko görünür və bu ətrafdakı rəngi sanki aydınlandırır. Təmizlənmədən sonra həmin qara kölgə daha tünd tonlu qırmızı kimi görünür. XVIII əsr fransız səyyahı De Lalandeyə istinad edən kurator Fabrisio Mançinelli bildirir ki, həmin dövrdə ravan monoton, "darıxdırıcı qırmızı və boz çalarlar"ın qarışığından ibarət olmuşdur. Mançinelli qeyd edir ki, restavrasiya daha rəngli olan "yeni Mikelancelo"nu ortaya çıxarmağa kömək edir və bu "yeni xarakter əsərlərin tarixi görünüşünü daha yaxşı çatdırır." O, bir qədər də irəli gedərək bildirir ki, Sikstin kapellasının əvvəlki vəziyyətini görənlər restavrasiyadan sonra rənglərin dəyişdiyini bildirirlər və rənglərin xüsusilə Mikelancelonun müəllimi və İntibah dövrünün ən yaxşı freska rəssamlarından biri olan Domeniko Girlandayonun istifadə etdiyi çəhrayı, alma yaşılı, turuncu, sarı, açıq mavi rənglərdən çox fərqli olduğunu qeyd edirlər.
Restavratorlar, Mikelancelonun parlaq palitrasından Cotto, Mazaçço, Mazolina da Panikale, Fra Anceliko, Pyero della Françeska, həmçinin Girlandayonun özü, sonrakı freska rəssamları Hannibale Karraççi, Covanni Batista Tyepolonun rəng həcminə bənzər nəticə gözləyirdilər. Lakin, gözlənilən rəng həcminin istifadə olunmaması, ola bilsin ki, rəssamın boyaların tərkibindəki kimyəvi maddələrin yaş suvaqla reaksiyaya girməsindən ehtiyat etməsi ilə əlaqədardır. Mikelancelonun tavan freskaları rəng diapazonu baxımından kasad olsa da, bunu, lacivərd mavisinin bol istifadə edildiyi altardakı "Böyük məhkəmə" freskasına aid eləmək olmaz. Qızılı rəngli çərçivələr ətrafında və freskanın ikinci, sekko təbəqəsində istifadə olunmuş bu rəng yarı-qiymətli lacivərd daşının yonulmasından alınmışdır.
Heç bir şübhə yoxdur ki, restavrasiyadan əvvəl bütün tavan çox çirkli, boz və monoxrom olmuş, Mikelancelonun nəzərdə tutduğundan fərqli vəziyyətdə olmuşdur, lakin bərpa edilmiş və daha yaxşı vəziyyətə qaytarılmış freskaları gördükdən sonra Bek və Arcimbau restavrasiya haqqında yaxşı sözlər söyləməyə başlamışdılar.
Rəssam və bioqraf Corco Vasari "Rəssamların həyatı" əsərində XVI əsrdə İona fiqurunun vəziyyətini təsvir edir:
"'Kim, kapelladakı son fiqur — İonanın əzəmətli və zəhmli görünüşünə heyran deyil? Onun ətrafında daş hörgüsü sanki divarın əyilərək uçduğu hissini yaradır və yanlardan bulaq suyu axır, lakin incəsənətin gücü vasitəsiylə İona fiquru bu mənzərəni tamamlayaraq əminlik təsviri doğurur və dizayn incəsənətinin kölgə və işıq effektləri ilə tavan bir kompleks təsiri bağışlayır.'"
Nəhəng İona fiquru bütün kompozisiyanı tamamlayan əsas komponent olaraq, həm təsviri, həm də teoloji baxımdan ucalan Məsihi simvolizə edir. Fiqur altarın üzərində yerləşən, kənardan tağlarla dəstəklənən və gərginləşdirilən pendentivdə yerləşdirilmiş, gözləri isə Tanrıya yönəldilmişdir. Vasarinin qısa təsviri, sonrakı bir çox rəssamlar üçün yaradıcı və çox təsiredici olmuşdur. Təmizlənmədən sonra, bu diqqətçəkən fiqurun sol tərəfində bəzi kölgəli yerlər qalmışdır. Digər hissələrdə tündlük çox azdır, qara xəttlər və ləkələr, restavrasiyadan sonra təmizlənmiş, həmçinin böyük balıq, ruhlar və kiçik memarlıq detallarındakı qaralıqlar da silinmişdir.
Gözlər
thumb|upright=1.5|Zədələnmiş hissələr tənqidçilər tərəfindən "təqlid" hesab edilir. Cessi spandreli restavrasiyadan əvvəl və sonra. İndi, əsasən İsanın qohumlarını əks etdirən bir çox freskalar kimi, bu freskadakı əsas fiqurun gözləri yoxdur. Restavrasiyadan sonra əsərlərdə dərinliyin itməsi tənqidçiləri narahat edən yeganə məsələ deyildi. Mikelancelonun əsərlərinin ən mühüm xüsusiyyətlərindən biri də çox dəqiqlik və incəliklə işlənmiş gözlər idi. Gözlər Mikelancelonun Sikstin kapellasındakı ən məşhur və təsirli freskalarından biri olan "Adəmin yaradılışı" freskasının əsas hissələrindən biridir. Adəm Tanrını seyr edir və Tanrının qoruyucu qolu altında yerləşən Həvva gələcək ərinin yaradılmasını izləyir və Mikelancelo bütün bu səhnələrdə əsas hissləri obrazların üzləri vasitəsiylə çatdırır. Həmin üz detallarının əksəri buon fresko texnikası ilə işləndiyindən yaxşı saxlanaraq dövrümüzə çatmış, bəziləri isə çatmamışdır. Zorobabel lunetindəki ailənin gözləri, Aminadab lunetindəki fiqurun gözləri kimi boşdur, həmçinin tənqidçilər qeyd edirlər ki, Cessi lunetinin yuxarısından boylanan yaşıl və ağ rəngli fiqurun gözləri də qaranlıqdır.
Arcimbau deyir: "'Elə bir şey təsəvvür edə bilərsinizmi ki, heç vaxt ölməsin və həmişə ilham qaynağı olaraq qalsın. Hazırda sanki dərisi soyulmuş və məyusedici görünüşə malik olan Sikstin kapellası məhz belə bir şey idi. …Rəssamın yaratdığı kompozisiya və rənglərin qorunması restavratorun borcudur. Əgər Kolaluççi Mikelancelonu kolorist hesab etsə və Pontormo və Rossi kimi onun əsərlərini rəngləndirmək qərarına gəlsə bu heç kimin vecinə olmayacaq. Onun işinin əsas xüsusiyyətləri hər kəsi işdən uzaq durmaq və özünü müdafiə etməkdir. Freskaların restavrasiyadan əvvəlki və sonrakı vəziyyətini əks etdirən fotoların müqayisə olunması Kolaliççinin sekko texnikası ilə işlənmiş bir çox detalları silməsi haqqında çoxlu sübutlar ortaya çıxır. Bu isə rəssamın əsərlərinin dəyişdirilməsi deməkdir.'"
Riçard Serrin "Yalanlar və Qəbahətlər, Janluidci Kolaluççinin Sikstin kapellasındakı işləri" adlı essesində yazır:
"Mikelancelo freskalarının şanlı adlandırılan restavrasiyası onları həmişəlik məhv etmişdir. İndi biz nə desək də onları yenidən geri qaytara bilmərik. Biz yalnız Vatikan restavratorlarının işlərini sənədləşdirə bilərik ki, buna da razılıq verilmir."
İşığın restavrasiyası
Vatikan muzeylərinin keçmiş baş direktoru Karlo Pietrangeli restavrasiya haqqında yazır: "Bu qaranlıq otağa işıq salınması və bu işığın şüaları altında hər şeyin aydınlanmasına bənzəyir." Onun sözləri XVI əsrdə kapelladan bəhs etmiş Corco Vazarinin sözləri ilə səsləşir: "'Dünyada başqa elə səsrlər yoxdur ki, mükəmməlliyinə görə bunlarla müqayisə edilə bilsin… Tavan bizim incəsənətimiz üçün əsl mayak rolunu oynayıb, bütün rəssamların dəyərbiçilməz ilham mənbəyi olub, əsrlər boyu qaranlığın əsiri olmuş işığın dünyaya qaytarılmasını əks etdirib.'"
Sikstin kapellasının lunetlərinin restavrasiyasının tamamlanmasından sonra Pietrangeli yazdığı önsözdə yalnız restavrasiya prosesində işçi heyəti ziyarət edib, öz dəyərli məsləhətləri ilə onlara kömək edən mütəxəssis və alimlərə deyil, eyni zamanda restavrastorların işlərini tənqid edərək, düzgün yol seçməkdə onlara kömək etmiş mütəxəssislərə də təşəkkür edir.
Sofulu məhəlləsi (Gəncə)
Sofulu məhəlləsi - Kəngərli tayfasının bir qolunun adı ilə bağlıdır. Məhəllə sakinlərinin böyük əksəriyyətini Hacı Qədimlilər və Şeyxzamanovlar təşkil edir.
Haqqında
Gəncənin 1804- cü ildə çar ordusu tərəfindən zəbt olunmasndan sonra may ayında aparılmış siyahıya almada Sofulu məhəlləsində 50 ev, 191 nəfər yaşadığı qeydə alınıb. 1916 -cı ilin siyahıya alınması zamanı isə əhalinin sayı 522 nəfər olmuşdur. Yerli əhali tacirlik, papaqçılıq, şirniçilik, şərbaflıqla məşğul olurdular. Varlı ailələrin Sofulu məhəlləsinin quzeyində üzüm bağı və əkin yerləri var idi. Tanınmış etnoqraf Qəhrəman Qaraqaşlı, general Hacıbaba Zeynalov, şərqşünas professor Cahangir Nağıyev, dünya şöhrətli metallurq, professor Nadir Qasımzadə də bu məhəllədə anadan olublar.
Robert Kinq Merton
Robert Kinq Merton ABŞ-də struktur –funksional təhlilin ən görkəmli nümayəndələrindən biri.
Həyatı
Robert Kinq Merton 4 iyul 1910-cu ildə Filadelfiyada  doğulmuşdur. Onun ailəsi 1904-cü ildə yəhudi qaçqını Rusiyadan ABŞ-yə köçmüşdü. Anası, İda Rasovskaya, atası isə ABŞ limanında “Harri Sklonik” kimi qetdiyyata götürülmüş, Aaron Şkolnikov idi. Cənubi Filadelfiyada süd məhsulları satan Aaronun mağazası yandıqdan sonra ailəsini çətin vəziyyətdə qoymamaq üçün bir dülgərin yanında köməkçi işləməyə başladı. Doğrudur bu illərdə Merton çox zəif və çəlimsiz idi. Amma o özünün bir çox imkanlara və qabiliyyətlərə malik olduğuna inanırdı.
Ailə həyatı
1934-cü ildə Merton, Suzanna Karhart ilə evləndi. Bu evlilikdən Robert Kinq Merton dünyaya gəldi. 1997-ci ildə iqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatını qazankən iki qızı- Stefani Merton və Vanessa Merton da var idi. 1968-ci ildə Karhart Robert Mertondan ayrıldı və 1992-ci ildə vəfat etdi. Merton isə 1993-cü ildə Hariyet Zukerman ilə ailə həyatı qurdu. Hariyet həmdə onun əməkdaşı idi. Merton 92 yaşında vəfat etdikdən xanımı Zukerman Manhettenə köçdü və orada ölümünə qədər yaşadı. Onun 3 üşağı, 9 nəvəsi və 9 nəticəsi var idi.
Təhsili
Sosial karyerasına Filadelfiya Templ Universitetində Corc E. Simpsonun rəhbərliyi altında başlamışdır. Simpson Mertonu, irq və media ilə bir layihə üzərində araşdırma köməkçisi olaraq çalışdırı vaxt sosiologiyaya dəvət etdi. İlk dəfə Simpsonun rəhbərliyi altında Merton Amerika sosiologiya Assosiasiyanın ilk toplantısında iştirak etdi. Burada o, Harvard Universitetinin Sosiologiya Şöbəsinin təsisçisi Pitrim A. Sorokinlə tanış oldu. Merton Harvard üçün müraciət etdi və Sorokinin köməkçisi kimi çalışmağa başladı.
Kariyerası
O, müəllimlik fəaliyyətinə Harvard (1936-1939), daha sonra isə Tuleyn universitetində (Yeni Orlean, 1033-1941) başlamış ,1941-ci ildə isə onun peşəkar taleyi Nyu-Yorkda yerləşən Kolumbiya universiteti ilə sıx bağlı olmuşdur.Burada o, 1942-ci ildən 1970-ci ilə qədər sosial tədqiqatlar Bürosunun müdir müavini vəzifəsində çalışmış ,1976-cı ildən isə sosial elmlər Mərkəzinə rəhbərlik etmişdir. 1986-cı –ildən etibarən Hent universitetinin (Belçika) professoru olmuş, 1957-ci ildə Amerika sosioloji assosiasyasının prezidenti seçilmiş, 1975-1976-cı illərdə Elmin sosial tədqiqi Cəmiyyətinin prezidenti olmuş, 1971-ci ildən 1979-cu ilə qədər C.S.Qudqenxeymin Xatirə fondunun yaradılmasına dair Məsləhət şurasının sədri kimi fəaliyyət göstərmişdir.
Orta səviyyə nəzəriyyəsi
Merton sosiologiya elmində orta səviyyə nəzəriyyələrinin yaranması zərurətinin qaynar enerjili və təkidi tərəfdarı olub ,onların təşəkkül tapması üçün çox işlər görmüşdür.
Orta səviyyə nəzəriyyəsi bütövlükdə sosial intizamı deyil, bir-biri ilə qarşılıqlı əlaqədə olan hadisələrin məhdud qrupunu əhatə etməlidir. Empirik tədqiqatların köməyilə hipotezlərin asanlıqla yoxlanması bu nəzəriyyənin üstünlüyü hesab edilir. Mertona görə orta səviyyə nəzəriyyəsi ilə empirik tədqiqatlar arasında əlaqələndirici halqadır. V.S.Semyonov “Qeyri-marksist qərb sosiologiyasının tarixi üzrə arayış vəsaiti”ndə Merton tərəfindən işlənib hazırlanmış və E.Dürkheymin ideyasını davam etdirərək onu “orta sosioloji nəzəriyyə” səviyyəsinə gətirib çıxarmış, müasir qərb cəmiyyətində bazş verən bir çox real disfunksiyalar izah edən anomiya nəzəriyyəsini təhlil edir.
Kolumbiya məktəbinin nümayəndəsi Xanan Selvin onun təşəkül tapması dövrünü xarırlayaraq yazırdı: “Biz bir günəşin deyil, iki günəçin peykləri idik.Çünki Robert Merton və Paul Lazarsfeld otuz il ərzində Kolumbiya universitetində sosiologiyada o qədər hakim mövqeyə malik idilər ki, onlar haqqında başqa daha ciddi ifadə söyləmək yaramaz”.
Məmmədəli bəy Səfibəyov
Həyatı
Məmmədəli bəy Əliabbas bəy oğlu Səfibəyov 12 sentyabr 1875-ci ildə anadan olmuşdu. Bakı Real məktəbini bitirmişdi. 1897-ci ildə Bakı quberniyasının Poçt-Teleqraf Dairəsinin Petrovsk Poçt-Teleqraf kontorunda VI dərəcəli məmur işləmişdi.
Teymur Bülbül
Teymur Bülbül — Pyotr Çaykovski adına Dövlət Akademik Böyük Orkestrin (Rusiya) konsertmeysteri, Rusiya Federasiyasının əməkdar artisti.
Həyatı
1975-ci ildə anadan olub. Teymur Bülbül professor Popovun rəhbərliyi altında Pyotr Çaykovski adına Moskva Dövlət Konservatoriyasının faqot sinfini bitirib. 1996-cı ildə hələ Moskva Dövlət Konservatoriyasının tələbəsi olarkən Çaykovski adına Akademik Orkestrdə fəaliyyətə başlayıb. İki ildən sonra Konservatoriyanı bitirərək, orkestrdə faqot sinifi üzrə konsertmeyster olur.
Yaradıcılığı
P.Çaykovski adına Akademik Orkestrin Rusiya və xarici ölkələrdəki çoxsaylı çıxışlarında iştirak edib. Orkestrdə konsertmeyster olduğu qısa müddət ərzində Teymur Bülbül yeni, orqanik faqot ansamblı yaradıb. Onun repertuarında simfonik orkestr üçün müxtəlif solo partiyalar var. Orkestrdəki fəaliyyəti ilə yanaşı, T.Bülbül müxtəlif proqramlarda iştirak edib. Hazırda Teymur Bülbül dünyaca məşhur dirijor Vladimir Fadeseyevin başçılığı altında Pyotr Çaykovski adına Dövlət Akademik Böyük Orkestrin konsertmeysteri və Rusiyanın Federasiyasının əməkdar artistidir.
Ailəsi
Teymur Bülbül atası Polad Bülbüloğlu ilə əlaqələri heç vaxt kəsməyib və ata-oğul münasibətləri indi də normal olaraq davam edir. Onun hətta atasının ikinci aləsi, ögey bacı-qardaşı ilə də isti münasibətləri var, Teymur ailə tədbirlərində yaxından iştirak edir.
Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqı
Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqı – yarandığı gündən musiqi mədəniyyətinin inkişafında çox əhəmiyyətli rol oynayır. Bu təşkilatın başında həmişə böyük sənətkarlar, şəxsiyyətlər olub. Üzeyir Hacıbəylidən sonra İdarə heyətinin sədrləri və katibləri görkəmli bəstəkarlar – Səid Rüstəmov, Qara Qarayev, Tofiq Quliyev və başqaları həmişə bu təşkilata məhz yaradıcılıq proseslərinə təkan verən, bəstəkarlara dayaq olan, onların problemlərinin həllində kömək olan bir təşkilat kimi rəhbərlik ediblər.
30 iyun 1934-cü il Bəstəkarlar İttifaqının yaranma günüdür. Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının tarixi XX əsrdə meydana gəlmiş yeni musiqi mədəniyyətimizin tarixi hesab oluna bilər. Bu təşkilat cəmiyyətin həyatının ən çətin zamanlarında yaranıb və şərəfli yol keçib. Bəstəkarlar İttifaqına 1936-cı ildən ömrünün sonuna kimi dahi Üzeyir Hacıbəyli (1936–1948) rəhbərlik etmiş, bütöv bir bəstəkar nəslinin yetişməsində müstəsna rol oynamışdır. O, Bəstəkarlar İttifaqının yaradılma məqsədi və fəaliyyətinin istiqamətlərini özündə əks etdirən Nizamnaməni tərtib etmiş və milli musiqimizin yüksək tərəqqisini təmin edən bir təşkilat kimi təşəkkülü və formalaşmasının əsasını qoymuşdur.
1948-ci ildə Ü.Hacıbəylinin vəfatından sonra İttifaqın sədri vəzifəsinə Ü.Hacıbəylinin tələbəsi, bir çox mahnıların bəstəkarı, Xalq Çalğı Alətləri Ansamblının bədii rəhbəri olmuş Səid Rüstəmov (1948–1952) seçilir.
Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqı tarixində 30 illik böyük bir mərhələ məhz Qara Qarayevin (1953–1982) adı ilə bağlıdır. O, 1953-cü ildən ömrünün sonuna kimi İttifaqın əvəzsiz sədri kimi çalışmış, bu təşkilatı SSRİ Bəstəkarlar İttifaqının ən qabaqcıl qurumları səviyyəsinə qaldıra bilmişdir.
1990-cı ilin fevralında keçirilmiş VII qurultay Qara yanvar günlərinin ağır psixoloji durumunu özündə əks etdirirdi. Bu, Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının tarixində musiqi proqramı olmayan, yalnız təşkilati məsələləri gündəmə çıxaran yeganə qurultay oldu. Həmin qurultayda İttifaqın sədri bəstəkar Tofiq Quliyev (1990–2000) seçildi.
Fəaliyyət göstərdiyi böyük hadisələrlə zəngin zaman kəsiyində bəstəkar və musiqişünasları bir yerə cəmləyən Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqı nüfuzlu yaradıcılıq birliyi olaraq, ölkəmizin mədəni həyatında fəal iştirak edir, yüksək səviyyəli musiqi əsərlərinin yaranmasına hərtərəfli dəstək verir, özünün rəngarəng, əhəmiyyətli tədbirləri ilə musiqi həyatında daim canlanma yaradır.
Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının fəaliyyətinin tənzimlənməsində, musiqi sənətimizin inkişaf etdirilib dünya miqyasında tanıdılmasında xalqımızın ümummilli Lideri Heydər Əliyevin misilsiz xidmətləri olmuşdur. Azərbaycan musiqi mədəniyyətinin nailiyyətləri ölkəmizin öz dövlət müstəqilliyini bərpa etməsindən sonrakı illərdə ümummilli liderimiz Heydər Əliyevin yaradıcı şəxslərə xüsusi dəstəyi, müəlliflərin hüquqlarının qorunmasına, onların yaradıcılığı üçün əlverişli şəraitin yaradılmasına göstərdiyi böyük diqqət və qayğı sayəsində daha da artmışdır.
Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının tarixində ən böyük hadisələrdən biri Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə Bakının Xaqani küçəsi 55 ünvanında yerləşən İttifaqın binasının əsaslı təmir və yenidənqurmadan sonra istifadəyə verilməsi münasibətilə 2009-cu il sentyabrın 1-də açılış mərasiminin keçirilməsi oldu. Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının yaradılmasının 75 illiyi ərəfəsində, binanın istismara verilməsi və onun təmirdən sonra açılış mərasimində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin və xanımı, UNESCO və İSESCO-nun Xoşməramlı səfiri, millət vəkili Mehriban Əliyevanın iştirak etməsi musiqi ictimaiyyəti üçün ikiqat bayram təəssüratı yaratdı.
Məlum olduğu kimi, 1964-cü ildən 1991-ci ilin avqustuna kimi Bəstəkarlar İttifaqının istifadəsində olan bu bina Xalq artisti, professor Firəngiz xanım Əlizadənin İttifaqa sədr seçilməsindən sonra Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqına qaytarılması məsələsi gündəmə gəlmiş və öz müsbət həllini tapmışdır. Belə ki, Azərbaycan Prezidentinin tapşırığı ilə Nazirlər Kabinetinin 2008-ci il 14 aprel tarixli Sərəncamına əsasən bina Bəstəkarlar İttifaqının istifadəsinə verilmişdir. Həmçinin, Prezident İlham Əliyevin "Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqı üzvlərinin yaradıcılıq şəraitinin yaxşılaşdırılması haqqında" 2007-ci il 12 mart tarixli Sərəncamına uyğun olaraq, burada yüksək səviyyədə əsaslı təmir və yenidənqurma işləri aparılmışdır, bundan əlavə, musiqi alətləri, müasir texniki avadanlıq alınmışdır. Bir il müddətində bu üçmərtəbəli memarlıq abidəsi (bina 1912-ci ildə tikilib) əsaslı şəkildə yenidən qurulmuşdur.
2009-cu ilin dekabrında Azərbaycan musiqi mədəniyyəti хаdimləri, bəstəkаrlаr və musiqişünаslаr əlamətdar bir tarixi hаdisəni — Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının yaranmasının 75 illiyini (1934–2009) qeyd etmişdir. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin sərəncamı əsasında bir sıra təntənəli tədbirlərlə qeyd olunan bu yubiley Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının respublikanın musiqi həyatındakı əhəmiyyətli rolunu bir daha təsdiq etdi. "Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqı – 75" Beynəlxalq Musiqi Festivalı respublikanın musiqi həyatında parlaq və yaddaqalan hadisələrdən biri oldu.
Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının keçirdiyi 9 qurultaydan hər biri respublikanın mədəni və ictimai həyatında böyük bir hadisə olmuşdur. Onların işi dövrün, zamanın ab-havasını, şəraitini özündə bariz əks etdirirdi.
Hazırda Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqı öz sıralarında 200-yə yaxın yüksək ixtisaslı peşəkar bəstəkar və musiqişünaslar ordusunu birləşdirir. Təşkilatın başında Q.Qarayev məktəbinin ən parlaq nümayəndələrindən biri olan və beynəlxalq aləmdə öz sözünü demiş, yüksək nüfuz qazanmış bir şəxsiyyət – Respublikanın xalq artisti, professor, YUNESKO-nun “Sülh artisti”, “Şöhrət” (2007) və “Şərəf” (2017) ordenli, AMEA-nın müxbir üzvü (2017) Firəngiz Əlizadə durur.
Azərbaycan peşəkar musiqisi təşəkkül tapdığı zaman ərzində dünya musiqi xəzinəsinə ölməz əsərlər bəxş etmişdir və Azərbaycan bəstəkarları XXI əsrə böyük sərvətlə, musiqi xəzinəsi ilə daxil olmuşlar. Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqı öz missiyasını bu gün də davam etdirir. Belə ki, bu gün peşəkar musiqiçılərimizin neçə-neçə nəsillərinin formalaşmasında, musiqi xəzinəmizin yeni-yeni əsərlərlə zənginləşməsində, mədəniyyətimizin bütün dünyada təbliğində ayrı-ayrı sənətkarların fərdi istedad və bacarığını qeyd etməklə bərabər, bu insanları doğma, isti bir ocaq kimi öz ətrafında cəmləyən Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının müstəsna rolu danılmаzdır.
Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqı Respublikanın musiqi həyatında fəal iştirak edir. Heydər Əliyev Fondunun prezidenti, UNESCO və İSESCO-nun Xoşməramlı səfiri Mehriban xanım Əliyevanın rəhbərliyi ilə həyata keçirilən beynəlxalq miqyaslı layihələrdə Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının əməkdaşlığı önəmlidir. Xüsusilə "Üzeyir Dünyası", "Muğam ensiklopediyası" layihələrinin, "Muğam Aləmi" Beynəlxalq Musiqi Festivallarının bədii rəhbəri kimi Bəstəkarlar İttifaqının sədri Firəngiz Əlizadənin fəaliyyəti qeyd olunmalıdır.
Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının təsis etdiyi və geniş vüsət aldığı “İpək yolu” Beynəlxalq Musiqi Festivalı qədim tarixə və zəngin musiqi ənənələrinə malik olan Şəki şəhərində artıq 8 dəfə böyük müvəffəqiyyətlə keçirilib (2010–2017). Bu festivalın əsas məqsədi qədim dövrlərdən Azərbaycan şəhərlərindən keçən tarixi "İpək yolu"nun əhatə etdiyi Şərq və Qərb dünyasının bir çox xalqlarının arasında musiqi vasitəsilə dialoq quraraq, qarşılıqlı mədəni əlaqələri genişləndirməkdən ibarətdir. Festivalın özəlliyi ondan ibarətdir ki, rəngarəng və zəngin proqramlı konsertlər əsasən tarixi məkanlarda keçirilir, milli mədəniyyətlərin və tarixiliyin qovuşması musiqiyə yeni səslənmə aşılayaraq, onun bəşəri mənasının daha dərindən dərk olunmasına yol açır. Bu festivalda yaxın və uzaq xarici ölkələrdən bir çox qonaqlar və musiqiçilər iştirak edir.
Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının üzvləri Azərbaycan hökuməti, Heydər Əliyev Fondu, Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin dəstəyi ilə keçirilən Mstislav Rostropoviç adına, Qara Qarayev adına, eləcə də Qəbələ Beynəlxalq Musiqi Festivallarında da yaxından iştirak edir. Həmin festivallarda bəstəkarlarımızın əsərlərinin dünyanın bir çox ölkələrindən dəvət olunmuş musiqi ifaçıları və kollektivlər tərəfindən səsləndirilməsi milli bəstəkarlıq məktəbinin nailiyyətlərini nümayiş etdirir. Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının fəaliyyətində hər il keçirilən Üzeyir Musiqi günlərində və son illərdə Üzeyir Hacıbəyli adına Beynəlxalq Musiqi Festivalında iştirakı önəmlidir. Müasir Azərbaycan musiqi mədəniyyətinin qurucusu, Azərbaycan bəstəkarlıq məktəbinin yaradıcısı Üzeyir Hacıbəylinin xatirəsi Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqında daim yad edilir.
Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının üzvləri Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin və digər idarə və təşkilatların həyata keçirdiyi görüşlərdə və tədbirlərdə də yaxından iştirak edir. Respublikamızın həyatında baş vermiş müxtəlif siyasi və mədəni hadisələrlə bağlı tədbirlərin keçirilməsi də Bəstəkarlar İttifaqının fəaliyyətində əsas yer tutur.
Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqında bəstəkarların yubileylərinin qeyd olunması, onların xatirələrinə həsr olunmuş mərasimlərin, konsertlərin və festivalların keçirilməsi respublikamızın musiqi həyatında əlamətdar hadisələrdəndir. Dünyasını dəyişmiş ustad sənətkarlarımızın xatirəsi Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqında daim anılır və müxtəlif xarakterli tədbirlərlə — konsertlərlə, konfranslarla, anım mərasimlərilə qeyd olunur. Musiqişünaslarımıza həsr olunmuş elmi-praktik konfranslarda alimlərin elmi yaradıcılığına nəzər salınmaqla yanaşı, xüsusilə musiqi elminin bir sıra problemlərinin önə çəkilməsi diqqəti cəlb edir.
Son illərdə Azərbaycanın görkəmli bəstəkarlarının yubileylərinin təntənəli surətdə, beynəlxalq səviyyəli musiqi festivalları ilə qeyd olunması əlamətdar hala çevrilmişdir Digər yaşlı və orta nəslin bəstəkarlarının yubileyləri də Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının təşkilatçılığı ilə təntənəli surətdə Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasında, yaxud da İttifaqın Ü.Hacıbəyli adına Konsert salonunda tədbirlər silsiləsi ilə qeyd olunur.
Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının beynəlxalq əlaqələri genişdir. Xarici bəstəkarların, dirijorların və musiqi ifaçılarının respublikamıza gəlişi və konsertlər verməsi, öz konsertlərində Azərbaycan bəstəkarlarının əsərlərini səsləndirmələri, xarici ölkələrdə bəstəkarlarımızın əsərlərinin ifa olunması Azərbaycan peşəkar musiqisinin müasir dövrdə dünya miqyasında tanınması və təbliği sahəsində xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Beynəlxalq əlaqələrin yaranmasında, inkişafında İttifaqda keçirilən görüşlər də əlamətdar olub.
Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının respublika üzrə beş bölgə təşkilatı açılmışdır: Naxçıvan, Qarabağ, Gəncə, Lənkəran, Şəki şəhərlərində fəaliyyət göstərən musiqi xadimlərini – bəstəkar və musiqişünasları öz ətrafında cəmləşdirən bu bölgə təşkilatlarında səmərəli iş aparılır. Burada mütəmadi olaraq ABİ-nin səyyar plenumları və müxtəlif tədbirlər keçirilir.
Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının prioritet fəaliyyət istiqamətlərindən biri də gənclərin yaradıcılığı ilə bağlıdır. ABİ-nin sıraları daim genişlənir, gənc bəstəkar və musiqişünaslar təşkilatın üzvü qəbul olunurlar. İttifaqın İdarə heyəti istedadlı gənc bəstəkar və musiqişünaslarla yaradıcılıq işi aparır, onları istiqamətləndirir. Bəstəkarlar İttifaqı mütəmadi olaraq gənclərin yaradıcılığına həsr olunmuş festivallar, plenumlar, konsertlər, konfranslar və simpoziumlar keçirir. Onların əsərləri xarici ölkələrdə də yayılır. Gənc bəstəkarlar Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının keçirdiyi simfonik, kamera, xor, vokal-simfonik, uşaq musiqisi, xalq çalğı alətləri orkestri üçün yazılmış yeni əsərlərə həsr olunan bütün plenumlarda, festivallarda, müsabiqələrdə iştirak edir, onların ən yaxşı əsərləri televiziya və radio dalğalarında səsləndirilir.
Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqında yeni kitabların təqdimatının keçirilməsi ənənəvi hal almışdır. Bu silsilədən musiqişünas-alimlər Ramiz Zöhrabovun, Zemfira Səfərovanın, Zemfira Qafarovanın, Mina Hacıyevanın, Lətifəxanım Əliyevanın və başqalarının kitablarının təqdimat mərasimləri maraqlı tədbirlərdəndir və həmişə olduğu kimi, bu tədbirlər də dövri mətbuat səhifələrində işıqlandırılmışdır.
Son illərdə Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqında yaranmış ənənəvi tədbirlərdən biri də "Müasirlərlə dialoq" silsilə görüşlərin keçirilməsidir. Ziyalılarımızın xalqa tanıdılması, onların tövsiyələrindən bəhrələnmək, cəmiyyət və şəxsiyyət anlayışı hər zaman olduğu kimi bu gün də aktualdır. Bəstəkarlar İttifaqının "Müasirlərlə dialoq" adlı yeni layihəsinin ilk qonağı Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin sədri, xalq yazıçısı Anar olmuşdur. Bu silsilədən olan sonrakı tədbirlərdə tanınmış kinorejissor, xalq artisti Eldar Quliyev, Əməkdar Elm Xadimi, tarix elmləri doktoru, AMEA-nın müxbir üzvü, Milli Məclisin deputatı Yaqub Mahmudov, Azərbaycan Dövlət Memarlıq və İnşaat Universitetinin rektoru, Milli Məclisin deputatı, Azərbaycan Memarlar İttifaqının katibi, əməkdar memar, professor Gülçöhrə Məmmədova, Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının katibi, Xalq Rəssamı Ağaəli İbrahimov, tanınmış dövlət xadimi və yazıçı, Filologiya elmləri doktoru, professor, Əməkdar elm xadimi, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü Kamal Abdulla, Millət vəkili, Milli Məclisin Beynəlxalq münasibətlər və parlamentlərarası əlaqələr komitəsinin üzvü Qənirə Paşayeva və digər ziyalılar Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının qonağı olmuşdur.
Azərbaycan bəstəkarları ilə müxtəlif təşkilatlarda, təhsil müəssisələrində keçirilən görüşlər onların yaradıcılığının təbliği və musiqisinin geniş dinləyici auditoriyasında tanıdılmasına xidmət edir.
Fəaliyyət göstərdiyi böyük hadisələrlə zəngin zaman kəsiyində Azərbaycan bəstəkarlarını və musiqişünaslarını öz sıralarında birləşdirən Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqı nüfuzlu yaradıcılıq birliyi kimi ölkəmizin mədəni həyatında fəal iştirak edir, yüksək səviyyəli musiqi əsərlərinin yaranmasına hərtərəfli dəstək verir, özünün rəngarəng, əhəmiyyətli tədbirləri ilə musiqi həyatında daim canlanma yaradır.
Zahid Əliyev (neftçi alim)
Əliyev Zahid Səməd oğlu  — texnika elmləri doktoru, professor.
Həyatı
Əliyev Zahid Səməd oğlu 1935-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Şəmkir rayonunun Zəyəm kəndində anadan olmuşdur. 1957-ci ildə "Neft yataqlarının işlənilməsi və istismarı" ixtisası üzrə AzSi-nun neft-mədən fakültəsini fərqlənmə ilə bitirərək, Azərbaycanın EA sisteminə göndərilmişdir ki, burada 1959-cu ilə qədər kiçik elmi işçi vəzifəsində işləmişdir. 1959–1964-cü illərdə — ÜETQİ-da aspirant olmuşdur. 1964-cü ildə "Lay təzyiqini saxlamadan qaz-kondensat yataqlarının işlənilməsinin bəzi məsələləri" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmişdir. 1961–1979-cu illərdə ÜETİQİ-da böyük elmi işçi vəzidəsində işləmişdir. 1965–1973-cü illərdə Çiren və Novo-Oryaxovo (Bolqarıstan) yataqları layihələrinin baş mühəndisi və Zalsvedel-Pakenzen (Almaniya) qaz yatağının işlənilməsi üzrə baş məsləhətçi işləmişdir. 1979-cu ildən akad. İ. M. Qubkin adına MNK və QSİ-da (Moskva ş.) pedaqoji fəaliyyətə başlamışdır. 1984-cü ildə "Qaz və qaz-kondensat quyularının istismarı zamanı ilkin məlumatların əldə edilməsinin qazohidrodinamiki üsullarının işlənilməsi və tətbiqi və texnoloji rejimin əsaslandırılması" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. Əliyev Z. S. 1987-ci ildən indiyə qədər akad. İ. M. Qubkin adına Rusiya Dövlət neft və qaz universitetinin professoru vəzifəsində işləyib.
Elmi fəaliyyəti
Əliyev Z. S. neft və qaz yataqlarının işlənilməsi sahəsində tanınmış alimdir. Elmi tədqiqatların sahəsi: faza keçidləri şəraitində məsaməli mühitdə qaz-kondensat qarışıqlarının süzülməsinin təcrübi tədqiqatları, stasionar və qeyri-stasionar süzülmə rejimlərində qaz və qaz-kondensat lay və quyularının tədqiqi texnologiyasının və üsullarının yaradılması, qaz və qaz-kondensat quyularının istismarının texnoloji rejimlərinin əsaslandırılması üzrə elmi əsasların və texnologiyaların işlənilməsi, üfüqi qaz quyularının tədqiqi və istismarının nəzəri əsasları və texnologiyalarının işlənilməsi, qaz və qaz-kondensat yataqlarının şaquli və horizontal quyular sistemi ilə işlənilməsinin əsas göstəricilərinin proqnozlaşdırılması üzrə elmi əsasların, texnologiyaların, alqoritmlərin və hesabat proqramlarının yaradılması.
Əliyev Z. S. 200-dən artıq elmi məqalənin, 13 monoqrafiyanın, 13 elmi-tədris-metodik məzmunlu broşüranın müəllifidir.
Stefan
Stefan — kişilərə verilən ad.
Böyük İşıqlı
Böyük İşıqlı ya Mets Ishkhanasar vulkanı - Azərbaycan Respublikasının qərbində, Laçın rayonunun cənub-qərbində Qarabağ vulkanik yaylasında yerləşən vulkanik dağ. Vulkanın mütləq hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 3552 metrdir. Böyük İşıqlı yatmış vulkandır və burada mezozoy erasının effuziv süxurları üstünlük təşkil edir. Yamacında İşıqlı Qaragölü yerləşir. Həmçinin 17 oktyabr 1987-ci il tarixində yaradılmış Qaragöl Dövlət Təbiət Qoruğu da, Böyük İşıqlı dağının yamacında, 2650–2700 m mütləq yüksəklikdə yerləşir.
Böyük İşıqlı dağı Ermənistanla sərhəddə yerləşir. Qarabağ yaylasında ən yüksək zirvələrdən biridir. İşıqlı komponenti dağın (başı daim qarla ortulu olduğundan) işıq saçdığını, parıldadığını bildirir.
Yeni Bayramqol (Uçalı)
Yeni Bayramqol — Başqırdıstan Respublikası nın Uçalı rayonu nda yerləşən kənd. Kənd Yeni Bayramqol kənd şurası nın tərkibindədir.
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Xəzər qızılbalığı
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü. Nəsli kəsilmək üzrədir, pərakəndə yayılmış yarımnövdür.
Morfoloji əlamətləri
Bədənləri qara bozdur və bədənlərinin ön qisimi və başlarının üstündə olan tünd ləkələr göy rəngə çalan halqalarla sarılmışdır. Yan xəttləri boyunca və alt tərəflərində qırmızı xalları və qəlsəmə qapaqlarının ön tərəfi üzərində bir ləkə və kürək üzgəclərindədə ləkələr vardır. Yüngül girintili bir quyruq üzgəcləri vardır. Kür qızılbalığı qızılbalıqkimilərin ən irisidir. Əvvəllər onun bədəninin uzunluğu 133 sm-ə, kütləsi 51 kq-a çatırdı. İndi isə ovun 86.7%-ni 70-96 sm uzunluğunda fərdlər təşkil edir.
Yayılması
Kür-Terek və Samur çaylarında, habelə Cənubi və Orta Xəzərin əsaən qərb və cənub sahillərinin kiçik çaylarında çoxalır. Azərbaycan ərazisindən Xəzərə tökülən nisbətən sulu çayların (Kür, Araz, Lənkərançay, Astaraçay, Drud, Xudat-Yalama çayları, Samur çayı, eləcə də Gilan və Mazandaran çayları) hamısında bu qızılbalığa rast gəlinir. Bu çaylarda onlar müstəqil sürülər əmələ gətirirlər. Bu sürülər içində ən böyük ölçüyə və kütləyə malik olan Kür populyasiyasıdır.
Çoxalması
Balıq çayda qidalanmır və birdəfə kürüsünü tökdükdən sonra tələf olur. Kür qızılbalığının cinsi yetkinliyi 3 yaşından 7 yaşınadək baş verir. Yaxşı inkişaf etmiş cinsi məhsullarla payızda çaylara girən fərdlər elə həmin il kürü tökürlər. Zəif inkişaf etmiş cinsi vəziləri olan yetişməmiş qızılbalıqlar kürü tökməyə az qala bir il qalmış çaylara girirlər və növbəti ildə kürü tökür. Artıma zamanları oktyabr ayından fevral ayına qədər sürər.
Tətbiq olunmuş və lazımi mühafizə tədbirləri
Ehtiyatını bərpa etmək üçün iki süni balıqartırma zavodu təşkil olunmuşdur – Çaykənd və Qəbələ zavodları. Süni artırmanın miqyası genişləndirilməli, bu məqsədlə Kür populyasiyasından törədici kimi istifadə olunmalı, mühafizə tədbirləri gücləndirilməlidir. Hal-hazırda Azərbaycan Respublikasının Qırmızı kitabına daxil edilmişdir.
Təsərrüfat əhəmiyyəti
Qızılbalıq ətinin keyfiyyətinə görə ən qiymətli balıqlardan biridir. Mühüm vətəgə balığıdır, payızda və qışın birinci yarısında çaya gələn zaman tutulur. Kür axının təmizlənməsinə qədər onun illik ovu 1814 sentnere (1952-ci il) çatmışdı.
Lamborghini
thumb|right|200px|Lamborghini Murcielago Automobili Lamborghini S.p.A. (qısaca Lamborghini) 1963-cü ildəki quruluşundan bəri az sayda idman və ərazi avtomobili çıxaran avtomobil şirkəti. Fabrikləri Modena və Bolonya şəhərləri arasında kiçik bir İtaliya qəsəbəsində Sant Aqatadadır.
Lamborghini şirkətinin ərazi nəqliyyat vasitəsilərindən, idman avtomobillərinə keçişi sahibi Feruccio Lamborghininin (1916-1993) idman avtomobillərinə başda Ferrari ilə tutqun olmasıyla başlandı. Bilinən hekayəyə görə, Ferrarisinin debriyajı pozulunca Ferrari fabrikinə gedən Lamborghini ilə Enzo Ferrari görüşmək istəmədi. Öz debriyajını böyük bir asanlıqla təmir edən Lamborghini, idman avtomobillər çıxarmağa qərar verər.
Modelleri
thumb|right|400 px|Lamborghini
Lamborghini'nin şu ana kadar sunduğu modeller sırası
1990-cı ildə bazara təqdim edilən Diablo, 2000-ci ildə DuPont Registry tərəfindən əsrin ən yaxşı avtomobili seçilmişdir.
Sahibləri
Lamborghininin bu ana qədər sahibi olan adam ya da quruluşlar bunlardı:
Simaroubakimilər
(Simaroubaceae) — sinfinin  sırasına aid bitki fəsiləsi.
Berlin böhranı
300px|thumb
Berlin böhranı (Berlinin blokadası) — SSRİ tərəfindən 1948-1949-cu illərdə Berlinin  blokadaya alınması ilə yaranmış və Birinci Berlin böhranı kimi tanınan siyasi gərginlik.
Berlin böhranı Soyuq müharibə dövrününü ilk gərginliyi kimi qəbul edilir.
Böhran ərəfəsi
"Almaniya ərazisi 1 yanvar 1937-ci il sərhədləri çərçivəsində üç işğal zonasına ayrılmalı, Berlin ərazisi isə xüsusi status əsasında müttəfiqlərin işğal zonalarına bölünməlidir".
1945-ci il  Yalta konfransının qərarlarına görə Almaniya Böyük Britaniya, ABŞ və SSRİ arasında işğal zonalarına bölünməsi ilə bağlı razılaşma əldə olunur. Bunula yanaşı qərb dövlətlərinin işğal zonaları hesabına Fransanın da bölgüdə iştirakına imkan yaradıldı. Buna əsasən 1945-ci ilin 8 mayında Almaniyanın təslim olma haqqında sazişi imzalamasından sonra Berlin şəhəri də dörd işğal zonasına bölünmüşdü. Soyuq müharibəsnin başlanmasından sonra Qərb dövlətləri  kommunizm təhlükəsinə qarşı Qərbi Almaniyanın iqtisadi cəhətdən ayaqda saxlamaq qərarına gəldilər. 1 yanvar 1947-ci ildə ABŞ və B.Britaniya, bir müddət sonra isə Fransa sovetlərin razılığı olmadan öz işğal zonalarını iqtisadi cəhətdən birləşdirdilər. Birtərəfli razılaşmalara etiraz olaraq 20  mart  1948-ci ildə SSRİ  Nəzarət Şurasını tərk etdi. Bununla da dördtərəfli idarəçilik sisteminə son qoyuldu.
Berlinin blokadası
1948-ci ilin mayında Qərb dövlətləri Qərbi Berlindəki işğal zonalarını birləşdirməyə qərar verdilər və vahid pul vahidinin yaradılması ilə bağlı qərar qəbul etdilər. 20 iyun 1948-də köhnə reyxsmarka əvəzinə yeni marka tədavülə buraxıldı. İ.Stalinin etirazlarına baxmayaraq islahat həyata keçirildi. Bu islahat Qərb  işğal zonalarını iqtisadi cəhətdən sovet işğal zonasından ayırdı. Cavab olaraq SSRİ şərqi Berlində oxşar addım atdı.İyunda  Qərb zonalarından Berlinə gələn qatarlar yoxlanmağa başladı. İosif Stalin  Qərbi Berlinlə Qərb dövlətlərinin əlaqəsinin kəsmək və Qərb dövlətlərinin qüvvələrinin Berlindən çıxması üçün Berlinin mühasirəyə alınmasına qərar verdi. 1948-ci ilin mayından  1949-cu ilin 12 mayına qədər blokada davam etdi. Az sonra isə yolların təmiri adı ilə demək olar ki qərbdən Berlinə qatarların gəlməsi dayandırıldı. Su yolları və avtomobil yolları bağlandı. Blokadada olan qərb qüvvələrinin ehtiyaclarının təmin etmək məqsədi ilə ABŞ hərbi qüvvələrinin təyyarəıləri vasitəsi ilə Qərbi Berlin ərzaqla təmin olunurdu. Məhz bu əməliyyat  “hava körpüsü” adı ilə adlandılırdı. Həmin əməliyyat çərçivəsində Berlinə 278 min üçüş təşkil olunmuş və 2,3 milyon ton yük daşınmışdır.
Nəticəsi
Berlin blokadasının nəticəsi olaraq  qərb dövlətlərində SSRİ haqqında mənfi rəy yarandı və nəticədə Almaniyanın qərbi işğal zonalarının 1949-cu ilin mayında vahid bir dövlət - Almaniya Federativ Respublikası şəklində birləşdirilməsinə yol açdı. Qərbi Berlin muxtar özünüidarə hüququ qazandı  və nəqliyyat dəhlizi ilə AFR ilə birləşmişdi. 1949-cu ilin  oktyabrında Şərqi Almaniya ərazisində isə SSRİ-nin  dəstəyi ilə  sosialist rejimin hökm sürdüyü  Almaniya Demokratik Respublikası quruldu.Baş verə biləcək növbəti blokadaya hazır olmaq üçün Berlin şurası tərəfindən ən vacib qida məhsullarının ehtiyatının yaradılması ilə bağlı qərar qəbul etdi hansı ki onu "Şura ehtiyatı" da adlandırıldılar.
Baccharis granadina
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Valyuta məzənnəsi
Mübadilə məzənnəsi və ya valyuta məzənnəsi — milli valyuta vahidinin xarici valyuta ilə ifadə olunmuş qiyməti.
Valyuta kotirovkası
İki müxtəlif valyutanın qiymət nisbəti kimi xarakterizə olunan m.m. aşağıdakı üsullarla müəyyən olunur:
1. Birbaşa kotirovka – 1 vahid milli valyutanın müəyyən həcmdə xarici valyuta ilə ifadə olunması. Məsələn, 1 Azərbaycan manatı = 1,18 ABŞ dolları; 2. Dolayı kotirovka – müəyyən həcmdə milli valyutanın 1 vahid xarici valyuta ilə ifadə olunması. Məsələn, 1 ABŞ dolları = 0,85 Azərbaycan manatı;
3. Çarpaz kotirovka – iki valyutanın hər birinin 3-cü valyutaya nəzərən məzənnəsi vasitəsilə bir-birində ifadəsi. Məsələn, 1 ABŞ dolları = 0,85 Azərbaycan manatı; 1 ABŞ dolları = 1,65 gürcü larisi təşkil edirsə, onda 1 Azərbaycan manatı = 1,65/0,85 = 1,94 gürcü larisi
Mübadilə məzənnəsinin növləri
a. Nominal valyuta məzənnəsi – valyuta bazarında 2 müxtəlif valyutanın bir-birinə mübadilə edildiyi məzənnə;
b. Real valyuta məzənnəsi – valyutaları müqayisə olunan ölkələrdə nisbi inflyasiya səviyyəsi də nəzərə alınmaqla hesablanmış cari məzənnə:
burada, Er – real məzənnə, En – real məzənnə, Pf – tərəfdaş ölkədəki qiymət səviyyəsi (inflyasiya), Pd – ölkədə qiymət səviyyəsi (inflyasiya)
d. Real effektiv valyuta məzənnəsi – milli valyutanın bir neçə valyutaya nəzərən orta çəkili dəyişmə indeksi
Tatarıstan
thumb|280x280px|Tatarıstanın rayonları 284x284px|thumb|right
Tatarıstan (tatar. Татарстан; rus. Tatarstan) və ya rəsmi adı ilə Tatarıstan Republikası — Rusiya Federasiyasında muxtar respublika.
Ərazisi 68,000 km² əhali sayı isə	3,800,000 nəfərdir ki onların əksəriyəti tatarlardan təşkil olunur. Tatarıstanın paytaxtı Qazan şəhəridir. Qeyri-rəsmi Tatarıstan ideyası: Bez Buldırabız! (Biz Bacarırıq!) adlanır.