cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Usta Baba Pirməmməd
Həyatı
Sonrakı illərdə Usta Baba Pirməmməd quyuların təmiri, izolyasiyası kontorunda və qazma kontorunda bir sıra inzibati-texniki vəzifələrdə işləmiş və Azərbaycan Sənaye İnstitutu yanındakı təsərrüfatçı kurslarında oxumuşdur. Bir müddət "Leninneft" qazma kontorunun katibi, 1938-ci ilin dekabrında isə quyuların əsaslı təmiri kontorunun direktoru vəzifəsinə təyin edilmişdir. O, 1940-cı ildən "Leninneft"in qazma kontorunda, 1945-ci ildən isə "Kirovneft"in qazma kontorunda direktor vəzifəsində çalışmışdır. 1945-ci Buzovnaya göndərilən Usta Baba Pirməmməd "Buzovnaneft" qazma kontorunun rəhbəri olmuşdur. O, yeni Buzovna–Maştağa neft sahəsinin kəşfində fəal iştirak etmişdir.
Usta Baba Pirməmməd 1930-cu ildən ildən Sov.İKP üzvü, 1937-ci ildən Bakı Şəhər Zəhmətkeş Deputatlar Sovetinin, Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı (4-cü çağırış) olmuşdur.
Usta Baba Pirməmməd uzun sürən xəstəlikdən sonra 26 mart 1957-ci ildə Bakıda vəfat etmişdir.
Vüsal Məmmədov (əsgər, 1989)
Vüsal Aydın oğlu Məmmədov (8 aprel 1989; Seyfəli, Şəmkir rayonu, Azərbaycan — 30 oktyabr 2020; Füzuli rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Vüsal Məmmədov 8 aprel 1989-cu ildə Şəmkir rayonunun Seyfəli kəndində anadan olmuşdur. 1996-cı ildə Ələmdar Ələkbərov adına Şəmkir rayon Abbaslı kənd 1 saylı tam orta məktəbin birinci sinfinə daxil olmuş, 2007-ci ildə həmin məktəbi bitirmişdir.
Hərbi xidməti
Vüsal Məmmədov 2007-ci ildə Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidmətinin Şəmkir rayon üzrə şöbəsi tərəfindən hərbi xidmətə çağırılmışdır. "N" saylı hərbi hissədə xidmət etmiş, 2008-ci ildə hərbi xidmətini başa vurmuşdur. 2014-cü ildən müddətdən artıq həqiqi hərbi xidmət qulluqçusu olaraq xidmət edirdi.
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Vüsal Məmmədov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsində iştirak etmişdir. Murovdağın, Cəbrayılın, Xocavəndin və Füzulinin azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə vuruşmuşdur. Vüsal Məmmədov 30 oktyabr 2020-ci ildə Füzuli rayonu istiqamətində döyüş tapşırığının yerinə yetirilməsi zamanı həlak olmuşdur. Cənazəsi Şəmkir rayonunun Abbaslı kəndində dəfn edilmişdir.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Vüsal Məmmədov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Cəbrayıl rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Vüsal Məmmədov ölümündən sonra "Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Xocavənd rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Vüsal Məmmədov ​ölümündən sonra "Xocavəndin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Aqlaureyon
Aqlaureyon — Yunanıstanın Afina şəhərində yerləşən qədim ziyarətgah. Çar Kekropsun qızı və Erisixton, Pandrosa və Hersanın bacısı olan mifoloji fiqur Aqlauraya həsr olunmuşdu. Ziyarətgahın şəhəri işğaldan qorumaq üçün Aqlauranın özünü qurban verdiyi yer olduğuna inanılırdı. Aqlaureyonun dəqiq yeri qeyri-müəyyəndir, lakin onun Akropolun şimal yamacında yerləşdiyi güman edilir.
Vüsal Məmmədov (əsgər, 1989)
Hərbi xidməti
Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Vüsal Məmmədov ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Aqlaureyon
Aqlaureyon ziyarətgahında hər il festival keçirilirdi. Mütəxəssislərin ehtimallarına görə, bu mərasimdə yetkinlik yaşına çatmış yeniyetmələr Efeblər andının bir hissəsi olaraq vətənlərini müdafiə etməyə və qanunlara hörmətlə yanaşacaqlarına and içirdilər..
Vüsal Məmmədov (əsgər, 1989)
Hərbi xidməti
Azərbaycanın Kəlbəcər rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Vüsal Məmmədov ​ölümündən sonra "Kəlbəcərin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
İstinadlar
<references group="" responsive="1">
NGC 7174
NGC 7174, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Cənub Balığı bürcü istiqamətində yerləşir. Sab tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Bakı Şəhər və Xalq Məktəblərinin Şagirdlərinə Yardım Cəmiyyəti
Bakı şəhər və xalq məktəblərinin şagirdlərinə yardım cəmiyyəti — 1907-ci ilin aprel ayında yaradılmış qeyri hökumət xeyriyyə təşkilatı.
Yaradılması və fəaliyyəti
1907-ci ilin aprel ayında yaradılmışdır. Cəmiyyətin məqsədi Bakı şəhər və xalq məktəblərinin ehtiyacı olan şagirdlərini geyim, yemək və mənzillə təmin etmək, onlara tibbi yardım göstərmək, valideynləri işdə olan şagirdləri gündüzlər sığınacaqla təmin etmək idi. 1919-cu ilin yayında cəmiyyət uşaq evlərinin yaradılması ilə məşğul olmuşdur. 7–8 türk və 5 rus məktəbi nəzdində uşaq evləri təşkil edilmişdi. Onların böyük həyətləri, geniş mətbəxləri var idi. Tədris ili başlanarkən cəmiyyət məktəblərdə isti səhər yeməkləri təşkil etmiş, həmçinin imkansız şagirdlərə dövlət hesabına dəftərxana ləvazimatının verilməsi, xalq məktəblərində xeyriyyəçilik tədbirlərinin həyata keçirilməsi, dərman alınması ilə məşğul olmuşdur. Cümhuriyyəti Hökuməti cəmiyyətin səmərəli fəaliyyət göstərə bilməsi üçün ona yaxından kömək göstərmişdir. Cəmiyyət azərbaycanlı məktəblilərin səmərəli istirahətində, savadlanmasında, sağlamlıqlarının qorunmasında, onlara milli-mənəvi dəyərlərin aşılanmasında əhəmiyyətli rol oynamışdır. 1920-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin süqutundan sonra cəmiyyət öz fəaliyyətini dayandırmışdır.
Üzvləri
İdarə heyətinin üzvləri:
Həqiqi üzvləri — Əmir Aslanov, İ.Axundov, B.Aşurbəyov, İ.Aşurbəyov, M.Əsədullayev, A.Babayev, A.Vəlibəyov, D.Vəzirov, M.Hacıbababəyova, R.Hacıbababəyova, M.Hacıbəyova, B.Qayıbov, K.Kazımov, M.Mahmudbəyov, A.Mehdiyev və b. idilər.
III Bohemond (Antioxiya knyazı)
III Bohemond və ya Pəltək Bohemond    — 4-cü Antioxiya knyazı.
O, Antioxiya knyaginası Konstansa nın Puatyeli Raymond la baş tutan ilk evliliyindən dünyaya gəlmişdir. 1163-cü ildə anası ölüm yatağında ikən yerli əsilzadələr tərəfindən hakimiyyətə gətirildi. Çox keçmədən anası vəfat etdi.
1164-cü ildə zəngilər lə mübarizədə məğlub oldu və əsir alındı. Ancaq Bizans imperatoru nun vasitəçiliyi ilə Hələb atabəyi Nurəddin Zəngi tərəfindən azadlığa buraxıldı. Buna təşəkkür məqsədilə Konstantinopol a gedən III Bohemond Antioxiya da Yunan Provaslov nümayəndəliyi yaratmağı öhdəliyinə götürdü. Yerli Katolik kilsəsi rəhbərliyi buna qarşı çıxsa da, yunan patriarxının 1170-ci ildə baş verən zəlzələdə ölümünə qədər bu qərar qüvvədə qaldı.
III Bohemond daim Bizans imperiyası ilə mehriban münasibət saxladı. Bizans imperiyası nın Kilikiya dakı təsirini artırmaq məqsədilə uzun illər Kilikiya çarları ilə mübarizə apardı. Digər tərəfdən müsəlman əmirliklərini birləşdirən və səlibçilərə qarşı müqavimətə hazırlaşan Səlahəddin Əyyubi yə qarşı Hələb və Dəməşq əmirləriylə ittifaq qurdu. III Bohemond öz ikinci xanımını boşayıb, Anioxiyalı sadə bir xanımla evləndikdən sonra 1180-ci ildə yerli katolik patriarxı tərəfindən aforoz edildi.
1180-ci illərdə Erməni Kilikiya çarlığı ilə mübarizə daha da alovlandı. 1187-ci ildə oğlu Bohemond u Tripoli qraflığı nda hakimiyyətə gətirməsi və ertəsi il Səlahəddin Əyyubi nin Antioxiya nın böyük bir hissəsini işğal etməsi bölgədəki siyasi tarazlığı pozdu. Səlahəddin Əyyubi ylə bağlanan müvəqqəti sülhü qorumaq məqsədilə, III Bohemond Üçüncü səlib yürüşü nə dəstək vermədi. Erməni Kilikiya çarı I Levon un 1190-cı illərdə apardığı genişləmə siyasətinin nəticəsində Antioxiya və Kilikiya çarlıqları arasında uzunmüdətli münaqişə yarandı. III Bohemond 1194-cü ildə məğlub oldu və əsir alındı. Ancaq yerli əhali toplanaraq bölgəyə soxulmağa çalışan erməni hərbi birliklərini Antioxiya dan qovdular. Yalnız I Levon un Kilikiya dakı hakimiyyətini tanıdıqdan sonra III Bohemond azadlığa buraxıldı.
Böyük oğlu Raymond un 1197-ci ildə vəfatından sonra bölgədə siyasi tarazlıq yenidən pozuldu. Belə ki, varis Erməni Kilikiya çarı I Levon un qohumu ilə evli idi və öldüyü əsnada xanımı hamilə idi. Doğulan Raymond-Rupen adlı oğlan uşağının adına hakimiyyət iddiası irəli sürən Kilikiya çarı knyazın ikinci oğlu və yeni varisi olan Bohemond la mübarizəyə başladı. III Bohemondun 1201-ci ildə vəfatı ilə bu mübarizə daha da alovlandı və 1219-cu ilə qədər davam etdi.
Holland qızıl dövrü
Holland qızıl dövrü — Hollandiya tarixində 1585–1702-ci illər arasındakı dövrə verilən ad. Bu dövrdə Hollandiya elm, ticarət və incəsənət sahəsində dünyanın ən inkişaf etmiş ölkələrindən birinə çevrildi.
Hollandiyanın Qızıl dövrü 1585-ci ildə Antverpen İspaniyanın əlinə keçməsi, cənubda zəngin Kalvinist (protestant) tacirlər və ziyalılar şimala sığınması ilə başladı. Bundan əlavə, İspaniyadakı inkvizisiyadan qaçan Sefarad yəhudiləri və Fransadan qaçan protestant Huqenotlar Hollandiyaya sığındılar. Beləliklə, Hollandiyada Avropanın ən zəngin və ən maarifli insanları toplaşdı.
XVII. Əsr ərzində hollandlar dünyanın hər yerində ticarətə girdilər. Şimali Amerikada Nieuw Amsterdam kimi koloniyalar qurdular. 1602-ci ildə qurulan 'Hollandiya Şərqi Hindistan Şirkəti' (Vereenigde Oostindische Compagnie) Asiyada koloniyalar qurdu. Bu koloniyalar sonda İndoneziya ölkəsini meydana gətirdi. İlk dəfə Osmanlı İmperiyasından gətirilən lalələr Hollandiyada ehtiras halına gəldi. Məşhur holland rəssamları Rembrandt (1606–1669) və Rubens (1577–1640) bu dövrdə sənətlərinin zirvəsinə çatdılar. Bundan başqa hollandiyalılar qul ticarətindən böyük gəlir əldə edirdilər. 1650-ci ildə Hollandiya Avropada qul ticarətinin mərkəzinə çevrildi. Amsterdam limanında qeydə alınan qul gəmilərinin sayı 10 mini keçirdi.
Rəsm
Hollandiyanın Qızıl Dövrü rəsmi Barokko sənəti Avropanın digər yerlərində karavaizm və naturalizm kimi bir çox üstünlük təşkil edən cərəyanları izlədi, lakin aparıcı mövzular natürmort, mənzərə və janr rəssamlığı idi. Portret də məşhur idi, lakin tarixi rəsm ən yüksək janr kimi alıcı tapmaqda çətinlik çəkirdi. Kilsə sənəti demək olar ki, yox idi və hər cür kiçik heykəllər istehsal olunurdu. Açıq bazarda sənət kolleksiyası toplamaq və rəsm çəkmək başqa yerlərdə adi hal olsa da, sənət tarixçiləri bəzi şəkilli mövzuların populyarlığının aparıcı rolunu oynayan varlı orta təbəqənin və uğurlu biznes himayədarlarının sayının artdığını göstərir.
Bu tendensiya, Katolik Avropasında incəsənətdə üstünlük təşkil edən Əks-Reformasiya kilsəsinin himayədarlığının olmaması ilə birlikdə çoxsaylı "gündəlik həyat səhnələri" və ya janr rəsmləri və digər dünyəvi mövzularla nəticələndi. Məsələn, landşaftlar və dəniz mənzərələri dənizdən bərpa edilmiş torpaqları və respublikanın qızıl dövrünü qeyd edən ticarət və dəniz qüvvələrinin mənbələrini əks etdirir. Hollandiya barokko rəssamlığının çox xarakterik mövzusu, böyük qrup portreti, xüsusən mülki və milis gildiyaları Rembrandt van Rijnin Gecə Gözətçisidir. Natürmortun xüsusi bir janrı sözdə pronkstilleven idi (holland dilində "göstərişli natürmort"). Bu natürmort rəsm üslubu 1640-cı illərdə Antverpendə Frans Snyders, Osias Beert, Adriaen van Utrecht kimi Flamand rəssamları tərəfindən hazırlanmışdır. Hollandiyalı Qızıl Dövr rəssamları daha çox canlı insanları və heyvanları, eləcə də müxtəlif əşyaları, meyvələri, çiçəkləri və ölü ovları təsvir etməklə bolluğu vurğulayan natürmortlar çəkirdilər. Stil tezliklə Hollandiya Respublikasından olan rəssamlar tərəfindən mənimsənildi.
Bu gün Hollandiyanın Qızıl Dövrünün ən tanınmış rəssamları dövrün dominant siması Rembrandt, Delft janrının ustası Yohannes Vermeer, yenilikçi mənzərə rəssamı Yakob van Ruisdael və portretə yeni həyat aşılayan Frans Halsdır. Bəzi mühüm bədii üslub və cərəyanlara Haarlem Mannerizmi, Utrext Karavaqqizmi, Delft məktəbi, Leiden Fijnşilder və Hollandiya klassikliyi daxildir.
Ulaş Tuna Astepe
Ulaş Tuna Astepe — Türk aktyor.
Həyatı
Ulaş Tuna Astepe 5 may 1988-ci ildə İzmit-də anadan olub. İlk və orta təhsilini orada tamamlayandan sonra İstanbul liseyində oxuyub. Bütün bunlardan sonra bir çox teatr və televizor layihələrində iştirak edib. Karadayı kinosunda Orhan, Analar ve Anneler kinosunda Mustafa, Rüya adlı kinoda Alaz, Sen Anlat Karadeniz'də isə Tahir karakterini canlandırıb.
Berkun Oyanın Bayrak və Babamın Cesetleri, Sami Berat Marçalının səhnələdiyi Cam Yarpaklar oyunlarında rol alıb.
Emre Yeksanın Körfez filmində isə Selim karakterini canlandıran Astepe, həmçinin Üniversiteli, Zayiat, Meşşakat ve karısı, Balık havuzu adlı qısa filmlərdə də yer almışdır.
Şuşanın irsi. Azərbaycan mədəniyyət paytaxtının tarixi və inkişaf yolu
'''Şuşanın irsi. Azərbaycan mədəniyyət paytaxtının tarixi və inkişaf yolu''' — Almaniya nın Qiesen Universiteti nin dosent i, türkoloq alim Mixael Reynhard Hess tərəfindən Şuşa haqqında əcnəbi müəllif tərəfindən xarici dildə ölkədən kənarda çap olunmuş ilk elmi fundamental monoqrafiya
Haqqında
Müəllifin kitabı yazıb çap etdirməkdə məqsədi Qarabağ ın və Şuşa nın Azərbaycanın ədəbiyyat və mədəniyyət tarixindəki zəngin irsini qərbli oxuculara çatdırmaqdır. Avropa da Azərbaycan haqqında məlumatların daha geniş yayılmasının vacibliyini qeyd etməkdir. Kitabın bu sahədə növbəti addım, eyni zamanda, ölkəmizlə bağlı elmi araşdırmalar aparmaq istəyən şəxslər üçün etibarlı mənbədir. Müəllif kitabın təqdimatında kitabın yazılma məqsədini barədə bildirmişdir ki, kitabın əsas qayəsi Şuşanın və Qarabağın Azərbaycanın ədəbiyyat və mədəniyyət tarixindəki zəngin irsini qərbli oxuculara çatdırmaqdır. O, kitabda işğalçıların Şuşanın irsini silmək, təhrif və inkar etmək və bununla da, Azərbaycansız Şuşa və Qarabağ tarixi uydurmaq kimi cəfəng cəhdlərinə qarşı elmi əsaslandırılmış dəlillər ortaya qoyulduğunu diqqətə çatdırıb. Qeyd edib ki, kitab almandilli auditoriyaya, həmçinin Avropa oxucularına ünvanlanıb.
Alman Gömrük İttifaqı
Alman Gömrük İttifaqı (alm. Deutscher Zollverein) — gömrük və ticarət siyasəti sahəsində alman dövlətlərinin birliyi idi. Gömrük İttifaqı 22 mart 1833-cü ildə imzalanmış Gömrük İttifaqı Müqaviləsi ilə 1834-cü il yanvarın 1-də qüvvəyə minmişdir. Zollverein Alman Konfederasiyası xaricində yaradılmışdır ; ona görə də federal təşkilatın bir hissəsi deyil, müstəqil bir ittifaq idi. Zaman keçdikcə bura Almaniya Konfederasiyasının demək olar ki, bütün üzv dövlətləri daxil idi.
Zollverein-in məqsədi iqtisadi daxili bazar yaratmaq və fiskal və iqtisadi çərçivə şərtlərini standartlaşdırmaq idi. Siyasi olaraq, Alman Gömrük İttifaqı Prussiyanın üstünlüyünü gücləndirdi və Kiçik Alman həllinin ortaya çıxmasına kömək etdi.
Prussiyanın üstünlük təşkil etdiyi Alman Gömrük İttifaqı Prussiya -Hessi Gömrük İttifaqını, Mərkəzi Alman Həmkarlar İttifaqını və Cənubi Almaniya Gömrük İttifaqını əvəz etdi. Alman Gömrük İttifaqına Prussiyadan əlavə, əvvəlcə Hessen, Kurhessen , Bavariya , Vürtemberq , Saksoniya Böyük Hersoqluğu və ayrı-ayrı Türingiya əyalətləri daxil idi. 1836-cı ilə qədər Baden, Nassau və Frankfurt Zollverein-ə qoşuldu. 1842-ci ildə gömrük sahəsi Lüksemburq, Brunsvik və1854 - cü ildə Lippe , Hannover və Oldenburq izlədi. Beləliklə, Şimali Alman Konfederasiyasının federal bir dövlət kimi qurulmasından əvvəl Zollverein təxminən 425.000 km² ərazini əhatə edirdi.
1867-ci ildə federal hökumət qurulduqdan sonra Zollverein yeni əsasda yerləşdirildi. Bu, 1868-ci ildə qüvvəyə minən yeni müqavilə ilə edildi. Şimali Almaniya Konfederasiyasının orqanları əslində Zollverein orqanlarına çevrildi. Federal Gömrük Şurası Şimali Almaniya Konfederasiyasına daxil olmayan Gömrük İttifaqı dövlətlərinin nümayəndələri ilə normal Bundesratdan ibarət idi. Gömrük parlamenti Şimali Almaniya Reyxstaqının üzvlərindən və digər ştatlardan seçilmiş deputatlardan ibarət idi (yalnız 1868-ci ildə seçki ).
1870-ci ildə Gömrük İttifaqı ərazisi Böyük Britaniya və ABŞ-dən sonra dünyanın üçüncü ən böyük sənaye gücü idi
1870/71-ci illərdə cənub əyalətləri Konfederasiyaya qoşulduqdan sonra federal dövlət Almaniya İmperiyası kimi mövcud olmağa davam etdi. Alman İmperiyasının bir hissəsi olmasa da, Lüksemburq Gömrük İttifaqı müqavilələri ilə 1918-ci ilin sonuna qədər Alman gömrük ərazisinin bir hissəsi idi.
Tarix
Ümumilikdə Napaleon müharibələrinin sonu Almaniyanın iqtisadi və gömrük birləşməsi problemlərini həll etmədi. Baxmayaraq ki, 1815-ci il Almaniya İttifaqının aktında deyilirdi ki, "İttifaq üzvləri Frankfurt-Maynda İttifaq seyminin 1-ci iclasında ticarət və nəqliyyat əlaqələrini müzakirə etmək hüququnu  saxlayırlar" nə birinci, nə də sonrakı iclaslarda bu məsələ həll edilməmişdi.
Xudafərin şəhristanı
thumb|Xudafərin şəhristanının [[Şərqi Azərbaycan ostanı ndakı yerləşimi|357x357px]] Xudafərin şəhristanı — İranın Şərqi Azərbaycan ostanı nın 21 şəhristanından biri. İnzibati mərkəzi Xumarlı şəhəri dir.
Alman Gömrük İttifaqı
Tarix
Bu şəraitdə Prussiya 1818-ci ildə Prussiya krallığı çərçivəsində bütün gömrük sərhədlərini və onun bütün əyalətlərinin arasında hərəkət azadlığını qadağan etmiş yeni gömrük qanununu qəbul etdi. Bu qanun həmçinin prussiya malları üçün himayədarlıq gömrük tarifini təyin etdi.
Xudafərin şəhristanı
Şəhristan Azərbaycan Respublikası nın Qarabağ bölgəsinin Füzüli, Cəbrayıl və Zəngilan rayon larıyla həmsərhəddir.
İndiki Xudafərin şəhristanı 2011-ci ildə yarandı; onun ərazisi 1990-cı illərin əvvələrində Kəleybər şəhristanı nın bəxş lərindən biri olaraq Əhər şəhristanı nın tərkibindən çıxdı; 2011-ci ildə isə Xudafərin ərazisi Kəleybərin tərkibindən çıxdı və ayrıca bir şəhristan statusunu qazandı.
2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhristanın əhalisi 34 461 nəfər və 7 492 ailədən ibarət idi.
Etnososiologiya
Etnososiologiya (etnik sosiologiya) — müxtəlif etnik mühitlərdə sosial prosesləri və fenomenləri və sosial qruplardakı etnik prosesləri öyrənən Rus sosiologiyasında bir fən. Cəmiyyətin ən sadə etnik qruplardan mürəkkəb müasir sosial sistemlərə çevrilməsini araşdırır. Qərb sosiologiyasında bu istiqamət daha çox irqi və etnik münasibətlər sosiologiyası adlanır.
Etnik sosiologiya — sosiologiyanın bir hissəsidir, onun istiqamətlərindən biridir (ailənin sosiologiyası, kənd sosiologiyası və s. kimi). Etnososiologiyanın predmeti etnik qrupların inkişafı və fəaliyyətinin sosial aspektləri, şəxsiyyəti, maraqları və özünütəşkiletmə formaları, kollektiv davranış qaydaları, etnik qrupların qarşılıqlı əlaqələri, daxil olan şəxsiyyət, bu qruplar və sosial mühit münasibətlərinin öyrənilməsidir.
Etnososiologiyanın əsas anlayışları
Etnososiologiyanın əsas anlayışları etnos, insanlar, millət, vətəndaş cəmiyyəti, qlobal cəmiyyətdir.
Etnososioloqlar tərəfindən hazırlanmış bəzi mövzular:
Bulxer
Bulxer, Bəlqər — İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, indiki Abaran rayonunda kənd.
Etnososiologiya
Tarixi
Azərbaycan alimlərinin ilk tədqiqatları etnik sosiologiyanın əyaniliyi və əhatəliyindən xəbər verir. Onların diqqəti cəmiyyətin müxtəlif təbəqələrində etnososial və etnomədəni dəyişikliklərin xüsusiyyətləri, şəhər əhalisinin formalaşmasının etnik xüsusiyyətləri, Azərbaycan kəndlərində etnomədəni proseslər, etnik qruplarda dillərin istifadəsində meyllər və milli şüurun formalaşması prosesləri kimi məsələlərə yönəlmişdir. Bu tədqiqatlarda əsas diqqət qrupların sosial davranışında ənənəçiliyin rolu, modernləşmə prosesləri, sosial qruplar, şəhər və kənd sakinlərinin müasir və ənənəvi elementlərinin nisbətinə yetirilirdi. Azərbaycanda ilk etnososioloji tədqiqatların obyekti kimi ölkənin şəhər əhalisi seçilmişdir.
Qeyd etmək lazımdır ki, ötən əsrin 70-ci illərindən başlayaraq, şəhər tematikası sovet, o cümlədən Azərbaycan etnoqrafları arasında kifayət qədər məşhur olmuşdur. SSRİ-nin digər respublikalarında olduğu kimi, Azərbaycanda da etnoqrafik tədqiqatlar əsasən şəhər əhalisinin həyatı və mədəniyyəti, polietnik şəhərlərdə etniklər arası əlaqələri əhatə edirdi. Bu maraq əsasən urbanizasiyanın yüksək templəri, respublikadaxili və respublikalararası miqrasiyaların güclənməsi ilə bağlı idi. Şəxsiyyətlərarası münasibətlərin sistemi və etnosların ənənəvi mədəniyyətlərinin məruz qaldığı dəyişikliklər həmin proseslərin təsiri altında daha nəzərəçarpıcı oldu.
Bulxer
Tarixi
Rayon mərkəzindən 17 km məsafədə, Abaran çayının sağ qolu üstündə, Alagöz dağının ətəyində yerləşir.
1590-cı ildə tərtib edilmiş "İrəvan əyalətinin müfəssəl dəftəri"ndə Bulxeyir, 1728-ci ildə tərtib edilmiş "İrəvan əyalətiriin icmal dəftəri"ndə Əbülxeyir , Bulxeyir , Qafqazın 5 verstlik xəritəsində Blxer formalarında qeyd edilmişdir. Kəndin adı erməni mənbələrində Plxer, Bulxayır kimi də göstərilir.
Sarmatiyada yaşayan xalqlardan birinin adı bulxi olmuşdur.
Bu qənaətə gəlmək olar ki, bulxi etnoniminə türk dilində "igid, qoçaq"mənasında işlənən ər sözünün qoşulması əsasında bulxer etnonimi yaranmışdır. Fikrimizcə, bulxer bulqar etnoniminin fonetik variantıdır. Xəzər, salar, toxar, quqar və s. türk etnonimləri də həmin konstruksiya əsasında formalaşmışdır.
Belə qənaətə gəlirik ki, toponim bulxer etnonimindən əmələ gəlmişdir. Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.
Erm. SSR AS RH-nin 19. IV.1950-ci il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Şenavan qoyulmuşdur.
Əhmədabad (Əsədabad)
Əhmədabad - İranın Həmədan ostanının Əsədabad şəhristanının Mərkəzi bəxşinin ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2016-cı ilin məlumatına görə kənddə 625 nəfər yaşayır (172 ailə).
Raspberry Pi
Raspberry Pi (Razberi pi) — Öncədən, inkişaf etməkdə olan ölkələrdə ibtidai informatika və kompüter biliklərini tədris etmək məqsədiylə yaradılan, kredit kartı ölçülərində olan və ucuz  başa gələn, Raspberry Pi Foundation  tərəfindən yaradılan,  sonradan isə  çox geniş yayılmış və bir çox tətbiq sahələri tapmış bir-lövhəli kompüterdi. Üç il ərzində, ümumilikdə 4,5 miliyon Raspberry Pi  satılmışdır.
Tarixcə
2011-ci ilin mayında USB fləş kart ölçülərində   olan Raspberry Pi-nin ilk konseptini Devid Breben təqdim etmişdir.
Rəşad Yusibov
Həyatı
Rəşad Yusibov 19 avqust 1996-cı ildə Şəmkir şəhərində anadan olmuşdur. 2002-ci ildə Şəmkir şəhəri C. Rüstəmov adına tam orta məktəbin birinci sinfində təhsil almış, 2013-cü ildə həmin məktəbi bitirmişdir.
Raspberry Pi
Tarixcə
2011-ci ilin iyul ayının sonunda avadanlığın alfa - versiyası üzrə işlər bitirilərək istehsala göndəilir. 12 avqusta artıq Raspberry Pi Foundation avadanlıqların ilk hazır partiyasını alır. Alfa - versiyasında olan bəzi test funksiyalar və bahalı detallar avadanlığın final versiyasından cıxarılmışdır. Həmçinin avadanlığın son versiyası 20% daha kiçik və altı qat əvəzinə, dörd qatdan ibarətdir.
Rəşad Yusibov
Hərbi xidməti
Rəşad Yusibov 2014-cü ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin sıralarında müddətli həqiqi hərbi xidmət qulluqçusu olmağa başlamışdır. 2016-cı ildə hərbi xidmətini başa vurmuşdur.
Raspberry Pi
Tarixcə
10 yanvar 2012-ci ildə şirkət 10 min lövhədən ibarət  «B»  modelinin istehsalına başladığını elan etdi.
Rəşad Yusibov
Hərbi xidməti
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Rəşad Yusibov 2020-ci il sentyabrın 27-dən Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsində iştirak etmişdir. Murovdağın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə vuruşmuşdur. 2 oktyabr 2020-ci ildə Kəlbəcər rayonu döyüş tapşırığnın yerinə yetirilməsi zamanı həlak olmuşdur. Həmin ilin 19 dekabr tarixində doğulduğu Şəmkir şəhərində dəfn olunmuşdur.
Raspberry Pi
Tarixcə
29 fevral 2012-ci il «B»  model lövhələrinin satışına başlanılır.
Rəşad Yusibov
Hərbi xidməti
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Rəşad Yusibov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Kəlbəcər rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Rəşad Yusibov ​ölümündən sonra "Kəlbəcərin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Raspberry Pi
Tarixcə
16 iyul 2012-ci il layihənin yaradıcıları Raspberry Pi «B» modelinin sifarişlərinə qoyulan məhdudiyyətlərin yığışdırıldığını bildirdi.
Rəşad Yusibov
Hərbi xidməti
Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsi uğrunda gedən döyüş əməliyyatlarında iştirak edərək igidlik və mərdlik göstərmiş, hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirərək şəhid olmuş Rəşad Yusibov Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 05.11.2022-ci il tarixli Sərəncamına əsasən ölümündən sonra 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edilmişdir.
Raspberry Pi
Tarixcə
14 dekabr 2012-ci il Raspberry Pi «A» modelinin istehsalına başlanılır.
2 fevral 2015-ci il layihənin yaradıcıları lövhənin dördüncü versiyası olan Raspberry Pi «2B» modelini buraxırlar.
26 noyabr 2015-ci il layihənin yaradıcıları yeni Raspberry Pi Zero mikrokompyuteri buraxdılar. Əsas fərq- qiyməti 5 dollar və montaj edilməmiş GPİO (ümumi təyinatlı giriş-çıxış) konnektoru.
29 fevral 2016-cı il Raspberry Pi 3 modelinin buraxılışı. Yeni 64-bitlik prosessor, WiFi və Bluetooth modulu.
Növləri
Göstərilən növlərdə istehsal olunur:
Ümumi təyunatlı giriş-çıxış (GPIO) konnektoru
Raspberry Pi 1 Model A+ və B+, Pi 2 Model B, Pi 3 Model B və Pi Zero üzərində GPIO J8 40-pinlik konnektor vardır. Models A və B ancaq ilk 26 pindən ibarət GPIO konnektoruna malikdir.
Model B -nin ikinci reviziya lövhələri əlavə 8 pindən ibarət konnektora (sxem üzərində P6, lövhə üzərində isə P5 adlanır) malikdir hansı ki, əlavə olaraq 4 GPIO konnektor portundan istifadəyə imkan verir.
Texniki təfərrüatlar
Raspberry Pi bir neçə növdə buraxılır: model «A», model «B», model «B+», model «2B» və model «3B». İlk üç model «<span title="Эквивалент статьи «package-on-package» на английском языке">package-on-package <sup class="noprint" style="font-style:normal; margin-right:0.1em"><span title="Статья «package-on-package» в русском разделе отсутствует">ru <sub class="noprint" style="font-style:normal; margin-left:-1em"><span title="По ссылке доступна статья на английском языке">en  » texnologiyasıyla bir çip üzərində yerləşdirilmiş 700 MHz surətli ARM11 tipli Broadcom BCM2835 prosessoru və 256MB/512MB yaddaş ilə təmin olunub. «2B» modeli 1 GHz sürətli 4 nüvəli Cortex-A7 prosessoru və 1GB operativ yaddaş ilə təmin olunub. «A» modelində bir, «B» modelində iki, «B+» və «2B» modellərində isə — dörd ədəd USB 2.0 portu var. Həmçinin «B», «B+» и «2B» modellərində Ethernet portuda vardır. Əsas nüvədən əlavə, BCM2835 çipinin daxilində həmçinin OpenGL ES 2.0, FullHD videonu dəstəkləyən avadanlıq surətləndiricili (hardware accelerate) qrafik nüvə və DSP (rəqəmsal siqnal prosessoru)   vardır. Bundan başqa avadanlıqda real zaman modulu yoxdur.
Video siqnalın ötürülməsi üçün kompozit RCA konnektorundan və ya rəqəmsal HDMI - interfeysindən istifadə etmək olar. «B+» və «2B» modellərində cıxış 3,5 mm audiocıxış konnektoru üzərindəndi. Fayl sistemi, Kernel image və istifadəçi faylları SD, MMC, microSD (yalnız «B+» modelində) və ya <span title="Эквивалент статьи «SDIO» на английском языке">SDIO <sup class="noprint" style="font-style:normal; margin-right:0.1em"><span title="Статья «SDIO» в русском разделе отсутствует">ru  <sub class="noprint" style="font-style:normal; margin-left:-1em"><span title="По ссылке доступна статья на английском языке">en. tipli yaddaş kartında saxlanılır.
Raspberry Pi-nin əsas üstünlüklərindən biri də, üzərində GPIO (general purpose input/output) konnektorunun olmasıdı. Bunun sayəsində «moruqlu» mikrokompyuterlə ona qoşulu olan digər avadanlıqları idarə etmək olar. Avadanlığın «B» model versiyasında 26 - pinlik, «B+» və «2 B» modellərində isə — 40-pinlik GPIO konnektoru dayanır.
Proqram təminatı
Raspberry Pi əsasən Linux nüvəsi üzərində qurulmuş əməliyyat sistemləri üzərində işləyir. Həmçinin Windows 10 IOT ƏS-nin quraşdırılması mümkündür. Bundan əlavə Raspberry Pi-ni Windows 10 IOT lisenziyasıyla 50$ almaqda olar. Əməliyyat sistemlərinin quraşdırılması NOOBS vasitəsilə həyata keçirilir.
IV Eduard
IV Eduard (d. 28 aprel 1442 — ö. 9 aprel 1483) — İngiltərə kralı.
York hersoqu olan atası Riçard Plantagenetin 1460-cı ilin dekabrında Veykfild döyüşündə həlak olmasının ardından Eduard York ailəsinin taxt iddialarını miras aldı. 1461-ci ilin əvvəllərində baş tutan ard-arda 2 döyüşdə Lankaster qüvvələrini darmadağın edərək VI Henrini taxtdan endirdi və İngiltərə kralı oldu. Ölkədə sükunəti təmin etmək məqsədilə, Lankaster ailəsindən Elizabet Vudvillə 1464-cü ildə evlənsə də, bu nikah ən yaxın adamı, üstəlik dayısı oğlu olan Vorvik lordu Riçard Nevillə münasibətlərini pisləşdirdi. Belə ki, 1470-ci ildə Vorvik lordu ilə kralın kiçik qardaşı Corc krala qarşı ayaqlandılar və həbs tutulan sabiq kral VI Henrini yenidən taxta çıxardılar.
Flandriyaya qaçan Eduard burada hərbi güc toplayaraq 1471-ci ilin martında İngiltərəni işğal etdi. Barnet və Qlosterşir döyüşlərində qazandığı qələbənin ardından iqtidarı tamamilə ələ aldı. Çox keçmədən VI Henri həbs tutulduğu London qalasında ölü olaraq tapıldı. Lankasterlərin son namizədi olan Henri Tüdorun taxt iddialarını davam etdirməsinə baxmayaraq IV Eduardın bu ikinci səltənəti nisbətən sülh və əmin-amanlıqla keçdi.
IV Eduardın 1483-cü ilin aprelində anidən vəfatının ardından kiçik oğlu Eduard əmisi Riçardın naibliyi ilə kral elan edildi. Ancaq bir neçə ay sonra Riçard qardaşı uşaqlarını qeyri-məşru elan edərək V Eduardın krallığını tanımadı və III Riçard adı ilə İngiltərə taxtını zəbt etdi. Ələ keçirilən 13 yaşlı V Eduard və kiçik qardaşı Riçard London qalasına həbs edildilər və qısa zaman sonra müəmmalı şəkildə yoxa çıxdılar. 1485-ci ildə o, Bosvort döyüşündə Henri Tüdor tərəfindən məğlub edildi və həmin döyüşdə həlak oldu. Taxta çıxan Henri Tüdor IV Eduradın böyük qızı Yorklu Elizabetlə evləndi və beləcə, 2 ailə taxt ətrafında birləşdi.
Montiaceae
Cinsləri
[[SS 2 (* Calandrinia Kunth
Zeynalabdin Əliyev
Zeynalabdin bəy Hacağa bəy oğlu Əliyev (24 aprel 1894 — ?) — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin xüsusi qərarına əsasən, dövlət hesabına ali təhsil almaq üçün xaricə göndərilmiş tələbələrdən biri.
Həyatı
Zeynalabdin Əliyev 1894-cü ildə Bakıda anadan olmuşdur. Parlamentin 1919-cu il 1 sentyabr tarixli qərarına əsasən, təhsilini memarlıq sahəsində davam etdirmək üçün Roma Kral Rəssamlıq Akademiyasına (İtaliya) göndərilmişdi. Sonrakı taleyi barədə məlumat aşkar olunmamışdır.
La-Büisyer
La-Büisyer  — Fransa da kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — İzer. O-Qrezivodan kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Qrenobl.
INSEE kodu — 38062. Kommunanın 2012-ci il üçün əhalisi 673 nəfər təşkil edirdi. Kommuna dəniz səviyyəsindən 242 ilə 420 qədər metr yüksəklikdə yerləşir. Kommuna Paris dən təxminən 480 km cənub-şərqdə, Lion dan 100 km cənub-şərqdə, Qrenobldan 31 km şimal-qərbdə yerləşir.
Əhalisi
Əhalinin dinamikası (INSEE) :
Culfa (İran)
Culfa — İran İslam Respublikası, Şərqi Azərbaycan ostanının Culfa şəhristanının inzibati mərkəzi, şəhərdir.
Əhalisi
2006-cı ildə aparılmış əhalinin siyahiya alınmasına görə əsasında bu şəhərdə yaşayan əhali 4983 nəfər və 1365 ailədən ibarət idi.
Milli tərkibi
Əhalisi tamamilə azərbaycanlılardan ibarətdir və Azərbaycan dilində danışırlar.
Yarkənd xanlığı
Yarkənd xanlığı və ya Moğolustan ( — Məmləkət-i Muğuliyə; ماملاكاتى موگولىيا) daha sonra Qaşqar Xanlığı və bəzən Sədiyyə də adlandırılırdı — Şərqi Türkistanın qərb hissəsində (bəzən Turfan, Kumul, Çalış da daxil idi) feodal dövlət. Paytaxtı əvvəlcə Yarkənd, 1596-cı ildən isə Qaşqar olmuşdur. Xanlığın yüksəliş dövründə ərazisi Moğolustanın keçmiş torpaqlarını (Cunqariya, Yeddisu, Fərqanə Vadisi, İssık-Kul), habelə Tibetin şimal bölgələrini, Bədəxşan və Kəşmiri də əhatə etmişdir.
1696-cı ildə taxta son Cağatay Ağbaş xan oturdu, lakin Qaşqarın bəyləri onu tanımaqdan imtina etdi və bunun əvəzinə qırğızlarla ittifaqa girərək Yarkəndə hücum etdilər və Ağbaş xanı əsir aldılar. Yarkınd bəyləri kömək üçün cunqarlara müraciət etdilər. 1705-ci ildə qoşun göndərən cunqarlar qırğızları sıxışdırıb Yarkənddən qovdular. Cunqarlar Cağatay nəslindən olmayan Mirzə Alim Şah bəyi taxta çıxardılar. Bununla da Cağatay xanlarının hakimiyyətinə əbədi olaraq son verdilər.
Xanlığın yaranması
1514-cü ildə Moğolustandan ayrılma nəticəsində meydana gəlmişdir. Dövlətin əsasını qoyan Sultan Səid xan olmuşdur. 1514-cü ildə Yunus xanın nəvəsi və I Sultan Əhməd xanın üçüncü oğlu Sultan Səid xan kiçik bir qüvvə ilə taxtı ələ keçirdi və yeni bir sülaləsinin Səid-Tuğluq Teymur nəslinin əsasını qoydu. Bu hakimiyyətin Duqlat qəbiləsindən Tuğluq Teymur nəslinə keçməsi ilə Şərqi Türkistandakı dövlət quruluşunun Moğolustandan müstəqilliyini qoruyaraq dəyişməz qalmasıdır. Onun hakimiyyətini hətta doğma əmisi Moğolustan hakimi Mənsur xanda tanıdı. Həmin anda onun dövləti Moğolustanın şərq hissəsini (Turfan, Kumul, Calış) əhatə edirdi. Yarkand xanlığının qurucusu Səid xanın və onun sonrakı varisləri olan I Əbdürrəşid xanın və Əbdülkərim xanın hakimiyyət illərində yəni 1514-1593-cü illər aralığında ölkə böyük müharibələrdə iştirak etmədi və bu xanlar əsasən dinc quruculuq işləri ilə məşğul oldular. Bu dövlət də Orta Asiyadakı Şeybanilər və Həştərxanilər dövlətləri ilə oxşarlıq təşkil edərək, özünə xas olan atributları və təsisatlarıyla tipik bir feodal quruluşlu xanlıq idi. İlk vaxtlar Yarkənd xanlığı tərkibinə Qaşqar, Yangihisar, Yarkənd, Xotan, Aksu və Uç kimi şəhərlər daxil idi. Mənsur xanla barışıq bağlandıqdan (1516) sonra ölkənin şərq bölgəsi - Bai, Kuşan (Kuçar), Çhalış (Qaraşəhər), Turfan və Kumul ta Cayquna (Böyük Çin səddi) qədər Yarkənd xanlığına birləşdi. 1529-cu ildə Səid Bədəxşana hücum etdi. 1531-ci ildə isə Ladax işğal olundu. Hərbi yürüş zamanı Səid xan dağ xəstəliyi ilə xəstələndi və 1533-cü ilin iyul ayında geri dönərkən yolda öldü.
I Əbdürrəşid xanın dövrü
250px|thumb|right|Yarkənddəki Xan sarayının qapıları qarşısında divar Sultan Səid xanın yerinə duqlat ailəsinin üzvlərindən birinin edamı ilə hökmranlığına başlayan I Əbdürrəşid xan (1533-1559) gətirildi. Xan duqlat nəsili ilə qarşıdurmaya girdi və onların liderlərindən biri Seyid Məhəmməd mirzənin təqibinə başladı. Əbdürrəşid xan da Qərbi Moğolustanda hakimiyyət uğrunda qırğızlar və qazaxlara qarşı mübarizə aparırdı. Lakin Qərbi Moğolustan monqollar Tarım hövzəsində sıxışdırılıb çıxarıldıqdan sonra birdəfəlik itirildi. Atasının ölümündən sonra taxta çıxan Əbdürrəşid xan xanlığın xarici siyasət istiqamətini qəfildən dəyişdirdi. O, özbək və qazaxlarla ənənəvi müttəfiqlikdən imtina etdi və uzun müddət düşmənçilik etdikləri Mavəraünnəhr şeybaniləri ilə ittifaqa girdi. 1537-ci ildə müttəfiq qoşunlar Keles çayın yaxınlığındakı Çağat bölgəsində qazaxlar üzərində böyük bir qələbə qazandılar. Nəticədə Əbdürrəşid xanın hakimiyyəti Orta Moğolustana yayıldı. Təxminən 1553-cü ildə böyük oğlu Əbdül-Lətif sultanı qazax və qırğızların basqınlarının qarşısını almaq üçün Mərkəzi Moğolistana (mərkəzi Aksu) hakim təyin etdi. Onlara qarşı mübarizədə Abd əl-Latif-sultan təqribən 1555/6-ci illərdə 29 yaşında öldürüldü. Buna cavab olaraq Əbdürəşid xan İssık-Kul gölünün yaxınlığında qazaxlara sarsıdıcı məğlubiyyətə uğratdı. Lakin nəticədə o, İli bölgəsinin qırğızlar və qazaxlar tərəfindən ələ keçirilməsinin qarşısını ala bilmədi.
Əbdül-Kərim xanın dövrü
XVI əsrin 70-ci illərində Mənsur Xan sülaləsinin devrilməsindən sonra Moğolustanın qalıqları Məmləkət-i Moğoliyəyə daxil edildi. Gələcəkdə bu torpaqlarda (Turfan, Kumul, Calış) dəfələrlə Moğol sultanlarının rəhbərlik etdiyi müstəqil dövlətlər qurulurdu.
Xanlığın genişlənməsi
Əbdül-Kərim xanın yerinə 1591-ci ildə I Abdulla xanın rəhbərliyi altında Buxara xanlığının hücumunu dəf edən qardaşı Məhəmməd xan keçdi. 1594-cü ilin yayında Şeybanilər gözlənilmədən müttəfiqlik münasibətlərini kəsdilər və Əbdül-Kərim xanın oğlu Şahheydər Məhəmməd sultanın hüquqlarını qorumaq bəhanəsi ilə III Məhəmməd xan dövlətini işğal etdilər. Lakin nəzərəçarpacaq dərəcədə uğur qazana bilməyən özbəklər, çoxlu qənimət və məhbusları ələ keçirərək geri döndülər. Məhəmməd xan 1610-cu ildə öldü, yerinə 1618-ci ildə öldürülən Şücaəddin Əhməd xan keçdi. Əbdül-Lətif (Apak) xan isə onun yerinə xan oldu. Əbdül-Latif xandan sonra hakimiyyət 1630-cu ildə qardaşı oğlu Sultan Əhməd xana (Fulat xan) miras qaldı. Fulat xan 1636-cı ildə Abdulla tərəfindən devrildi. Abdulla sarayın vəziyyətini sabitləşdirdi və bir neçə yaşlı saray əyanını Hindistana sürgün etdi. O, Xotan və Aksu bölgələrində оyratların basqınlarını dəf etdi və 1655-ci ildə Sin sülaləsi ilə vassal əlaqələrinə girdi. Həmçinin Buxara və Böyük Moğol İmperiyası ilə də dostluq əlaqələri quruldu. 1640-1641-ci illərdə Abdulla xan Bədəxşanı və Baloru fəth etdi.
Xocalar
XVI əsrin sonlarından başlayaraq, Yarkənd xanlığı Xocaların təsiri altına düşməyə başladı. Xocalar müsəlman idilər və nəsil şəcərələrinin Məhəmməd peyğəmbərdən və ya ilk dörd ərəb xəlifədən gəldiyini iddia edirdilər. XVI əsrin əvvəllərində Sultan Səidin hakimiyyəti dövründə Xocalar artıq sarayda və xan üzərində güclü təsirə malik idilər. 1533-cü ildə Məhdumi Əzəm adlı xüsusilə nüfuzlu bir Xoca Qaşqara gəldi, burada yerləşdi. Onun burada iki oğlu da dünyaya gəldi. Bu iki oğul bir-birlərindən nifrət edir və qarşılıqlı nifrətlərini övladlarına ötürmüşdülər. Bu iki xətt xanlığın iki hissəyə bölünərək əhəmiyyətli bir hissəsinə hakim olmağa başladı: Qaşqardakı "Ağ Tağlıq" (Ağ Dağ) və Yarkənddəki "Qara Tağlıq" (Qar Dağı).
Oyratlarla müharibə
Abdulla xanın hakimiyyət illəri müharibə nəticəsində dağıdılmış şəhərləri bərpa etməsi ilə əlamətdar oldu. O, bir çox mədrəsələr və digər obyektlər tikdirdi, iqtisadiyyatı yaxşılaşdırdı və ölkənin hərbi gücünü gücləndirdi. Abdulla xan otuz il hökmdar taxtında oturdu. Bununla belə, 50-ci illərdə kalmıklar ölkəyə soxulmağa başladı. Hərbi cəhətdən daha güclü olan kalmıklar Səidiyyə dövlətinin bir çox torpaqlarını ələ keçirdilər. O dövrdə qurulan Cungar xanlığı Şərqi Türkistan və Orta Asiyada yaşayan xalqları təhdid etməyə başladı. Cunqar xanlığı yarandığı gündən başlayaraq, Yarkənd və Qazax xanlıqlarına qarşı hərbi yürüşlər təşkil edirdi.
Moğolustan hökmdarı Abdulla xan, XVII əsrin ortalarında Sümər, Seren və Konjin noyonların rəhbərlik etdiyi oyratların basqınlarının qarşısını müvəffəqiyyətlə alırdı. Eyni zamanda Moğolustanda Abdulla xan və qardaşları İbrahim sultan, İsmayıl sultan və Həsən bəy arasında taxt uğrunda güclü mübarizə gedirdi. Nəticədə qardaşlar qaçaraq oyrat noyonu Elden-taijinin yanında sığınacaq tapdılar. Onlar Elden-taiji ilə hərbi ittifaqa girərək birlikdə Abdulla xana qarşı çıxdılar. Buqaç aşırımında, bir tərəfdən Abdulla xanın qoşunları ilə digər tərəfdən Seren və Elden-taijinin rəhbərlik etdiyi, Abdulla xanın qardaşlarının dəstələri tərəfindən dəstəklənən оyratlar arasında döyüş baş verdi. Abdulla xan bu döyüşdə məğlub oldu.
Atasının yerinə taxta oturan Yulbars xanın hakimiyyəti dövrü qarışıqlıq və xaosla müşayiət olunur. Xanlıq viran qalır. Hər yerdə ona qarşı yönəlmiş kütləvi çıxışlar baş qaldırır və iki il sonra o, öldürülür. Hakimiyyətə gələn Abdulla xanın kiçik qardaşı İsmayıl xan ölkədə nizam-intizamın bərpası üçün çox səy göstərirdi, lakin xocaların pozucu fəaliyyəti onun bütün səylərini boşa çıxardı. Şeyx Məhdumi Əzəmin (1401-1542) davamçıları, özlərini "ağ dağlar" və "qara dağlar" adlandıran iki barışmaz dini qrup arasında amansız mübarizə başladı. Bu işdə xüsusi canfəşanlıq göstərən Xoca Hidayatulla 1676-cı ildə İsmayıl xanı taxtdan devirməyi və onu əsir götürməyi bacardı.. Appak Lhasaya qaçaraq, V Dalay Lamadan Qaşqar üzərində yenidən hakimiyyəti ələ almasına kömək etməsini istədi. V Dalay Lama, Cunqar hökmdarı Qaldandan Appakı Qaşqar xanı olaraq hakimiyyətə bərpa etməsini xahiş etdi.. Appak Xoca, cunqarlar 1678-1680-ci illərdə Tarım hövzəsini fəth edəndə Qaldanla əməkdaşlıq etmişdi. Qaldan xan Appakı formal hökmdar kimi taxta oturtmuşdu. . Dalay Lama Qaldanın Tarim və Turfan vadisini fəth etməsinə xeyir-dua verdi.. Dalay Lama Qaldan tərəfindən müsəlmanlardan alınan döyüş qənimətlərini qəbul etdi. Onun bu hərəkəti müsəlmanlar tərəfindən “kafirlik” adlandırıldı."
İşğal edilməsi
Bu dövrdə baş verən hadisələrlə bağlı fərqli baxışlar var. Məsələn, tarixçi İbrahim Niyazın yazdığına görə, İsmayıl xan Xoca Hidayətullanın qovulmasında israr etməyə başladıqda, ikincisi Cungar xanı Qaldana kömək üçün müraciət etdi və onun ordusuna arxalanaraq Yarkənd xanlığını işğal edərək xanı əsir aldı.. Digər bir tarixçi, uyğur xalqının XX əsrin əvvəllərində milli azadlıq mübarizəsinin fəal iştirakçılarından olan Məhəmməd Əmin Buğra isə Yarkənd xanlığının süqutundan sonra Hidayətullanın hakimiyyətinin uzun sürmədiyini bildirir. 250px|thumb|right|Turfandan (Moğolustan) Pekinə gələn nümayəndələr, 1656-cı il. Üç-dörd aydan az müddət sonra xan sülaləsinin üzvlərindən olan Məhəmməd Əmin xan böyük qüvvələr toplayaraq Xoca Hidayətullanı taxtdan devirdi. Xoca Hidayətulla əsir aldığı İsmayıl xan və ailəsi ilə birlikdə İli bölgəsinə getdi və oyrat xanı Qaldandan sığınacaq və Məhəmməd Əmin xana qarşı mübarizədə kömək istədi. Qaldan ona kalmıkların fəxri adını - "Abak" ləqəbini verdi. 1679-cu ildə isə 60.000 qoşunla Yarkənd xanlığını işğal etdi. 1680-ci ildə qara-qırğızlar ölkəni işğal edərək Yarkəndi ələ keçirdilər. Yarkənd əhalisi kömək üçün Qaldana müraciət etdi. Qaldan böyük bir ordu ilə Qaşqar və Yarkəndə gələrək əhalinin öz hökmdarlarını seçməsinə imkan verdi. Növbəti il ​​Qaldan Turfan və Kumulu işğal etdi.
1680-ci ildə Qaldan xan 120.000 cungar ilə Yarkənd xanlığına hücum etdi. Artıq cunqarlara tabe olan "ağ dağ"lar Kumul və Turfanı tutmaqda onlara kömək etdilər. İsmayılın oğlu Sultan Baba xan Qaşqar uğrunda döyüşdə onlara müqavimət göstərərkən öldü. Xanlığın ordusunun başçısı Eyvaz bəy Yarkəndin müdafiəsində həlak oldu. Cungarlar Yarkənd qoşunlarını asanlıqla məğlub edərək İsmayılı və ailəsini əsir götürdülər. Çağatay II Əddürrəşid xan Qaldan tərəfindən formal hökmdar təyin olundu. Lakin Hidayətulla (Apak) Xoca bu seçimlə razılaşmır yeni xana fəaliyyətində maneələr törədirdi. Appak Xoca və əbdürrəşid xan arasındakı mübarizə Appakın ikinci qovulmasına gətirib çıxardı. Əbdürrəşid 1682-ci ildə Yarkənddə şiddətli çıxışlar başladıqdan sonra İliyə qaçmaq məcburiyyətində qaldı. Onun yerinə isə kiçik qardaşı Məhəmməd Əmin xan gətirildi. Çini idarə edən Sin sülaləsi Turfan vasitəsi ilə iki dəfə Məhəmməd Əmin xandan xərac aldı. 1690-cı illərdə Hindistan Moğallarına xüsusi elçi göndərildi. Xüsusi elçi vasitəsilə 1691-ci ildə Məhəmməd Əmin "kafir qırğızlardan" (cungarlar) xilas edilməsini xahiş etmişdi. Bu müddət ərzində Məhəmməd Əmin tərəfindən xarici ölkələrdən (Sin dövləti, Moğol İmperiyası və Buxara xanlığı) müstəqilliyini bərpa etmək üçün cungarlara qarşı kömək istəməyə cəhdlər edildi. Baxura xanı Sübhanqulu xan da Məhəmməd Əmin xanın elçilərini qəbul etmişdi. 1693-cü ildə Məhəmməd Əmin xan Cunqar xanlığına uğurlu yürüş etdi. O bu yürüşdən 30.000 əsir ilə qayıtdı.
"Ağ dağ"cərəyanının rəhbəri Apak Xocanın tərəfdarları, 1694-cü ildə Məhəmməd Əminə qarşı üsyan qaldıraraq onu qətlə yetirdilər. Xanlıqda Apak Xocanın və oğlu Yəhya Xocanın hakimiyyəti quruldu. Ancaq Apakın hakimiyyəti onun və oğlunun öldürülməsi ilə bitdi. Bu da iki il ərzində daxili qanlı çəkişmələrə gətirib çıxardı. Əbdürrəşidin başqa kiçik bir qardaşı Məhəmməd Mumin xan, 1696-cı ildə xan oldu. Lakin Qaşqar bəyləri və qırğızlar üsyan edərək Yarkəndə, daha sonra cunqarlara hücum əsnasında Məhəmməd Mümini tutdular. Sonra Yarkənd bəyləri cunqarlardan müdaxilə etmələrini xahiş etdilər. Cunqarlar bu istəyə müsbət cavab verdilər və qırğızları məğlub etdilər. Onlar Mirzə Alim Şah bəyi Yarkənddə xan taxtına oturtmaqla, cağatay sülaləsinin hökmranlığına tamamilə son qoydular. .
1680-ci ildən başlayaraq, cunqarlar Tarım hövzəsini qəyyum kimi idarə etdilər. Onlar daha 16 il cağatay sülaləsinin nümayəndəsini formal hökmdar olaraq taxtda saxladılar. Cungarlar, İli bölgəsində Xocalar və xanlarla girov müqaviləsi bağladılar. Bu müqaviləyə görə xoca və xanlar övladlarını cunqarlara girov kimi verirdilər. Cunqarlardan bundan istifadə edərək Tarım hövzəsini idarə edirdilər. Uyğurların mədəniyyəti və dininə toxunmasalarda, cunqarlar onları iqtisadi cəhətdən istismar edirdilər.
Yarkənd dövləti 1678-ci ildə daxili müstəqilliyini qoruyaraq Cungar xanlığının vassalı oldu. Akbaş xanın ölümündən sonra, Xocaların iki cərəyanının Aktağlılar (Ağ dağlılar) və Karatağlılar (Qara dağlılar) növbə ilə bir-birini əvəz edərək hakimiyyətə gəlirlər. Bu müddət də yerli mənbələr "Tarihi Amniyye", "Tarihi Rəşidi"nin (XIX əsrin yenilənmiş nəşri) məlumatına görə dövlətin adı Məmləkət və Moğuliyə olaraq qalır və dəyişmir.
Eyni zamanda formal olaraq mövcudluğunu qoruyan dövlət üç yerə bölünür. Şərqdə Kumul və Turfanda cağatayların yerli qolları hökm etməkdə davam edir. Bu xanlıqlar 1930-cu ilə qədər Sin İmperiyasının vassalı olaraq mövcud olurlar.
Mədəniyyət
250px|thumb|right|Yarkənddə xan türbəsi Qaşqar və xanların divanının yerləşdiyi Yarkənddə bir çox məscid, mədrəsə, saray, karvansara var idi. Burada həyat intensivliyi ilə seçilirdi. Orta Asiyanın bir çox şəhərindən tacirlər buraya gəlirdi. Qaşqar və Yarkənd bazarlarında hər cür şərq şirniyyatları, paltarları, ev əşyaları, dərman bitkiləri, ədviyyat və s. satan hindli, əfqan və farsla rastlaşmaq olurdu. Yarkənd xanlığı böyük şəhərlərdə fəaliyyət göstərən mədrəsələrdə elmi kadr hazırlığına xüsusi diqqət yetirirdi. Xanlığın paytaxtı Yarkənddə, bütün ölkədə və xaricdə məşhur olan "Rəşidiyyə" mədrəsəsi də daxil olmaqla təxminən on mədrəsə var idi. Qaşqarda köhnə fəaliyyət göstərən mədrəsələrlə yanaşı yeniləri də açılırdı. Mədrəsələrdə riyaziyyat, astronomiya, coğrafiya, tibb, fəlsəfə, ərəb, fars və uyğur dilləri, ədəbiyyat, şəriət, dinşünaslıq, xəttatlıq və digər fənnlər tədris olunurdu. Orada məşhur şair-mütəfəkkirlərin əsərlərini araşdırırdılar: Lütfi, Əbdürrəhman Cami, Əlişir Nəvai, Fəridəddin Əttar, Mövlana Cəlaləddin Rumi, Hafiz Şirazi və başqaları. Ölkədə həm təbiət, həm də humanitar elmlər inkişaf edirdi. Xalq təbabəti ən yüksək səviyyəyə çatmışdı. .