cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Naxçıvan Muxtar Respublikası coğrafiyası
Tədqiqatların tarixi
XX əsrin əvvəllərinədək Naxçıvan MR əräzisində heç bir geomorfoloji amil ayrıca olaraq öyrənilməmişdir. Muxtar Respublikanın ərazisindən keçən bəzi tədqiqatçı və səyyahlar isə orada tədqiqat işi aparmağı heç də əvvəlcədən öz qarşılarına məqsəd qoymamışlar. Əldə olan materiallar göstərir ki, Naxçıvanın geomorfoloqiyasının öyrənilməsi və onun təsvir edilməsi XIX əsrin ilk onilliklərindən sonra başlanılmışdır. 1830-cu ildə Q.Voskoboynikov Naxçıvan duz mədənini tədqiq edərək özünün "Naxçıvan daş duzunun təsviri" adlı əsərini yazmışdır. K.V. Abix Naxçıvan ərazisində bir sıra tədqiqat işləri apararaq onun faydalı qazıntıları, mineral suları, o cümlədən 1857-ci ildə Naxçıvanın duz mədəni, 1860-cı ildə isə Darıdağın mərgümüşlü bulaqları haqqında məlumat vermişdir. Akademik V.İ. Lipski (1890), A.A. Lomakin (1895) və B.Q. Levandovski (1896–1898) Naxçıvan ərazisində olmuş və böyük kolleksiyalar toplamışlar. 1898–99-cu illərdə Qalizur misəritmə zavodunun icarəçisi Q.P.Ceymadze Ordubad və Culfa rayonlarında bir çox faydalı qazıntıların aşkara çıxarılması və istifadə edilməsi sahəsində xeyli iş görmüşdür. Kiçik Qafqaz, o cümlədən Naxçıvan haqqında ilk geomorfoloji məlumata K.V. Abixin1902-ci ildə dərc olunmuş "Ermənistan yaylasının geologiyası" adlı əsərində rast gəlirik. A. Qukasov və F.Osvaldın sonrakı tədqiqatları K.Abixin göstərişlərini qismən tamamlamışdır. A.L.Reynqard və S.S.Kuznetsovun əsərlərində də Naxçıvanın geomorfologiyası haqqında qiymətli məlumatlar vardır. A.L.Reynqard (1917) yüksək Zəngəzur silsiləsini təsvir edərək, onun qədim buzlaqlarının formalarını göstərmiş, suayrıcıların xarakteristikasını, çay dərələrinin morfologiyasını vermişdir. Respublika miqyasında aparılan tədqiqat işlərinin nəticəsində 1926-ci ildə bir sıra elmi əsərlər, o cümlədən professor V.V. Boqaçyevin "Azərbaycanın geoloji oçerki" və s. kimi əsərlər meydana çıxır. 1930-cu ildə A. Marqolius Naxçıvan duz yatağını öyrənir və təsvir edir. Həmin il V.Y. Livental və V.Q. Qudovski Gömürün kükürd yataqlarında geoloji axfarış işləri aparıb hesabatlarını dərc etdirirlər. Akademik Ş.Ə. Əzizbəyov 12 il (1945–1956-cı illər) ərzində Naxçıvan MSSR-in bütün ərazisini öyrənmiş və onun 1:50000 miqyasında geoloji xəritəsini tərtib etmişdir. B.A.Antonovun "Zəngəzur silsiləsinin cənub-qərb yamaclarının geomorfologiyasına dair", M.A. Abbasovun "Naxçıvan MSSR-in şimal-qərb hissələrinin geomorfologiyası" adlı əsərləri respublikanın geomorfologiyasını xarakterizə edir. S.H. Rüstəmov 1948–1949-cu illərdə Naxçıvan MR ərazisində hidroqrafik və hidroloji tədqiqat işləri apararaq 1955-ci ildə "Naxçıvan MSSR-in su ehtiyatları" adlı əsərjni yazmışdır. Azərbaycan mineral sularının elmi surətdə öyrənilməsi işində akademik M.Ə. Qaşqayın son dərəcə böyük xidmətləri olmuşdur. 1958-ci ildə Azərbaycan Respublikası EA Coğrafiya İnstitutu tərəfindən buraxılmış iri həcmli "Sovet Azərbaycan" kitabının birinci hissəsi respublikanın təbiətinə həsr edilmişdir. 1959-ci ildə professor Q.K.Gülün redaktorluğu altında Azərbaycan Dövlət Universitetinin nəşriyyatı tərəfindən "Azərbaycan SSR-in fiziki coğrafiyası" adlı kitab buraxılmışdır.
Aleksandr Varlamov
Aleksandr Yeqoroviç Varlamov ; ) — görkəmli rus musiqişünas və bəstəkarı.
Həyatı
Varlamov bəstəkar kimi 30-cu illərdə tanınmağa başlayır. 1832-ci ildə o, Moskvaya köçür və burada kapelmeyster köməkçisi vəzifəsində çalışır, sonra isə imperator teatrlarının "musiqi bəstəkarı" təyin edilir.
Bəstəkar 1848-ci ildə boğaz vərəmi ndən qəflətən dünyasını dəyişmişdir.
Yaradıcılığı
Aleksandr Yeqoroviç Varlamov XIX əsrin birinci yarısında yaşayıb-yaratmış görkəmli romans ustalarından biridir. Onu müasirləri ilə, o cümlədən A.L.Qurilyovla bir çox cəhətlər, ilk növbədə xalq ənənələrinə yaxınlıq doğmalaşdırır. Varlamovun yaradıcılığı 30-40-cı illərdə -dekabristlər üsyanından sonrakı dövrə düşür. Varlamov zadəgan ədəbi ziyalılar aləminə mənsub deyildi. O, yeni nəslin, yeni dövrün carçısı, rus ictimaiyyətinin yeni demokratik-raznoçinçilərinin arzu və istəklərinin ifadəcisi olub, bu mətərəqqi qüvvələrə xidmət edirdi. Varlamovun romans və mahnıları demokratik musiqi mədəniyyətini aydın təmsil edirdi.Onun əsərlərinə məşhur faciə aktyoru Moçalov yüksək qiymət verirdi. Məşhur şair və aktyor Sıqanov, Varlamov üçün şeirlər yazırdı. Məhz bu yaradıcılıq əlaqələri nəticəsində " Krasnıy sarafan" (" Qırmızı sarafan"), "Что ты рано, травушка" ( "Nə tez boy atmısan, yaşıl çəmənim") kimi gözəl mahnılar meydana çıxırdı. 30-cu illərin əvvəllərində Moskvada Varlamovun romans və mahnılarından ibarət iki vokal məcmuəsi nəşr olunur. 30-cu illərdə və 40-cı illərin əvvəllərində Varlamov dəfələrlə vokal janrlara müraciət edir, külli miqdarda ( 200-ə yaxın) romans və mahnı bəstələyir, müxtəlif janrlı teatr tamaşalarına ( faciələrə, melodramlara, baletlərə) musiqi yazmağa da olduqca böyük maraq göstərirdi. O, 20-ə qədər teatr əsərinin musiqi müəllifidir. Bunlardan V. Hüqonun " Paris Notrdam kilsəsi" romanının səhnə təcəssümü olan "Esmiralda", A. A. Şaxovskinin "İki ərli qadın və ya Volqa quldurları" (1832) və Şeksprin "Hamlet" dramlarını, A.S.Xomyakovun "Yermak" faciəsini qeyd etmək olar. Varlamov tamaşalar üçün bəstələdiyi musiqidə insanın dərin ruhi həyəcanlarını doğru-düzgün əks etdirməyə çalışmışdır. Bəstəkarın teatr janrında yaradıcılığı dram əsərlərinə musiqi bəstələməsi ilə məhdudlaşmırdı, həmin illərdə o, birpərdəli "Hiyləgər oğlan və adamyeyən" və "Soltanın əyləncələri" baletləri üzərində də işləmişdir. Baletlər 1834-cü və 1837-ci illərdə Moskvada tamaşaya qoyulmuşdur. Müəyyən səbəblərə görə 1843-cü ildə istefaya çıxmağa məcbur olan Varlamov 1845-ci ildə Moskvadan Peterburqa köçür. Varlamovun Moskvada keçirdiyi 12 ilin yaradıcılıq nəticələri olduqca sanballıdır. Onun dərc etdirdiyi çoxlu romans və mahnı, xeyli dram əsərinə yazdığı musiqi, iki balet həmin illərin məhsuludur. O, ən məşhur bəstəkarlardan birinə çevrilmişdi. Xor və orkestr dirijoru, gitaraçı və müğənni kimi Varlamovun göstərdiyi geniş ifaçılıq fəaliyyətini də ayrıca qeyd etmək lazımdır.
1840-cı ildə Varlamov vokal sənəti üzrə "Müğənnilik məktəbi" adlı ilk metodiki vəsait yaratmışdır. Bəstəkarın bu əsərində bir vokalist kimi onun çoxillik pedaqoji təcrübəsi, dərin biliyi özünü göstərirdi.
Vokal yaradıcılığı
Varlamovun yaradıcılıq irsi rəngarəngdir. Bura dram tamaşalarına yazılmış musiqi, 2 balet, bir neçə xor və fortepiano əsəri daxildir. Onun vokal əsərləri realizmin rus incəsənətində bərqərar olduğu dövrdə yaranmışdır. Demək olar ki, bütün vokal əsərləri müasirləri olan rus şairlərinin sözlərinə yazılmışdır. Xalq yaradıcılığından gələn mətnlərə, bəstəkarın öz şeirlərinə də rast gəlmək olar. Bəstəkarın musiqi irsinin ən mühüm hissəsini "rus mahnısı" janrında yazılmış vokal əsərlər təşkil edir. Onlar xalq musiqisi örnəklərindən qidalanıblar. "Rus mahnılarının" əksəriyyəti axıcı, lirik mahnı tipinə aiddir. Bəstəkar məhz bu mahnılarla lirik rus kantilenasının gözəl nümunələrini yaratmışdır. Onun yaradıcılığında bu mahnıların başqa bir növü də meydana gəlmişdir. Bunlar cəld rəqsvari xarakterli mahnılardır ki, buraya " Ox bolit, da şemit retivo serdeçko" (Coşğun qəlbim sancır), "Vdol po ulitse metelitsa metyot "( "Küçə boyu çovğun əsir") kimi nümunələr daxildir. Bəstəkar vals, polonez, bolero və ya ikibölümlü ölçülü rəqs ruhlu mahnılarının ritmlərindən istifadə etmiş, geniş yayılan bir sıra "valsvari" mahnılar bəstələmişdir. Yaradıcılıq irsi "rus mahnıları" ilə məhdudlaşmayan bəstəkar elegiya, barkarola, süfrə mahnısı və ballada janrlarını inkişaf etdirərək romansa böyük diqqət yetirir, onu zənginləşdirirdi. Onun "Dve zvezdı" ( "İki ulduz"), "Ona i jizn" ( O qız və həyat), "Zvyozdoçka" (Ulduzcuk), "Ptiçka bojiya" ("Allahın quşcuğazı") romansları şən, qayğısız əhval-ruhiyyəni ifadə edir. Bundan başqa bəstəkar romans-elegiyaların və dramatik romansların da müəllifidir. Varlamovun vokal musiqisində təbiət obrazı ilə bağlı olan lirik romanslar da müəyyən yer tutur. Bəstəkarın "mənzərə" xarakterli romanslarının ən gözəl nümunəsi M.J. Lermotovun Hötedən tərcüməsinə yazılmış "Qornıye verşinı" ("Dağ zirvələri") hesab edilə bilər. Əsər həm həssas romantik mənzərə tipli, həm də ölümün gətirdiyi ədəbi rahatlıq barədə qəmgin düşüncəli romansdır. Ballada janrına böyük maraq göstərən bəstəkar bu janrda da bir sıra əsərlər yazmışdır. Misal üçün, "Pesnya razboynika" ( "Quldurun mahnısı") və "Osedlayu konya" (" Atı yəhərləyirəm") adlarını çəkmək olar.
Əsərləri
Bu mahnıları xüsusilə çox məşhur olmuşdur. Varlamov 200- ə yaxın romansa mahnı bəstələyir, teatr tamaşalarına musiqi yazır.
Kimyəvi tarazlıq
Tarazlığa təsir edən amillər
Xarici şərait dəyişmədikdə sistemin tarazlıq halı uzun müddət sabit qala bilər. Xarici şərait dedikdə temperatur, təzyiq (maddələr qaz halında olduqda) və maddələrin qatılığı nəzərdə tutulur. Bunlardan birini dəyişdikdə tarazlıq pozulur və reaksiyada iştirak edən maddələrin qatılığı yeni tarzlıq halı yaranana qədər dəyişir. Yeni yaranan tarazlıqda qatılıqların qiyməti əvvəlki qiymətindən fərqlənir.
Sistemin bir tarazlıq halından digərinə keçməsinə tarzlığın yerdəyişməsi deyilir. Xarici şəraitin kimyəvi tarazlığa təsiri Le-Şatelye prinsipi ilə müəyyən edilir. Bu prinsip aşağıdakı kimi ifadə olunur: "Tarazlıqda olan sistemə hər hansı xarici təsir göstərilərsə, tarazlıq həmin təsirin azalması istiqamətində yerini dəyişir. Bu zaman yerdəyişmə tarazlıq yaranana qədər davam edir."
NGC 1228
NGC 1228, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Eridan bürcü istiqamətində yerləşir. SB0-a tipli. tərəfindən ildə 66.04 sm (26 inç) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Şam qarğası
Şam qarğası, qarğalar (Corvidae) ailəsindən bir quş növüdür.
Gövhərmülk Sultan
Gövhərmülk Sultan — 8. Osmanlı sultanı II Bəyazid in qızı.
Həyatı
Gövhərmülk Sultan 1467-ci ildə Amasya da dünyaya gəldi. Atası Fateh Sultan Mehmed in oğlu və o illərdə Amasya sancaqbəyi olan Şahzadə Bəyazid, anası isə Bülbül Xatun dur. Böyük qardaşı Şahzadə Əhməd in 1480-ci ildə Çorum sancaqbəyi təyin edilməsinin ardından o və bacıları analarıyla birlikdə qardaşının yanına göndərildi. Ancaq cəmi bir il sonra atası taxta çıxmış, əmisi Cem Sultan la taxta mübarizəsinə başlamışdı.
Gövhərmülk Sultan 1482-ci ildə atasının ən yaxın dəstəkçilərindən Ankara sancaqbəyi Dukakinzadə Əhməd Paşa nın oğlu Mehmed Paşa ilə nigahlandı. Cütlüyün bu nigahdan 2 övladı dünyaya gəld. Gövhərmülk Sultan 20 yanvar 1550-ci ildə İstanbul da vəfat etdi. Cənazəsi Zal Mahmud Paşa məscidi yaxınlığında kürəkəni tərəfindən inşa edilən sübyan məktəbinin həyətinə dəfn edildi. Daha sonra vəfat edən qızı və kürəkəni də yanına dəfn edilmişdir.
İnfraqırmızı spektroskopiya
İnfraqırmızı spektroskopiya — infraqırmızı şüaların təsiri ilə maddələrin tərkibindəki dəyişikliklərin təyin edilməsində istifadə olunan spektral analiz üsullarından biridir.
Hələ 1882–1900-cu illərdə Edvard Festinq 52 birləşmənin "IQ" spektrini almış və müşahidə olunan udmanın bu molekullardakı funksional qruplarla əlaqəsini göstərmişdir. Bu üsulun daha da təkmilləşməsində Amerika fiziki Uilyam Kobelsin böyük əməyi oldu. Hələ 1903-cü ildə o, NaCl prizmasından istifadə edərək yüzlərlə üzvi və qeyri-üzvi maddələrin tam infraqırmızı spektrlərini almışdır. İQ spektroskopiyanın inkişafı İQ interferometrlərinin meydana gəlməsi ilə bağlı olmuşdur ki, bunlar da 70-ci illərdə təkmilləşərək kompüterləşmiş və Furye çevrici ilə təchiz olunmuş halda dünya bazarlarına çıxarılmışdır.
Spektrlərdəki ehtizazi və fırlanma dalğa uzunluğu 1–50µ arasındadır. Mineralogiyada və kristalloqrafiyada infraqırmızı spektroskopiya mineral qarışıqlarının kəmiyyət analizi və tutuşdurulması; mineralın quruluşundakı H2O-nun təbiətini müəyyən etmək, onların əmələ gəlməsində bir kriteriya kimi quruluşun nizamlanma dərəcəsini araşdırmaq üçün və başqa hallarda istifadə olunur.
Spektroskopiya maddə ilə elektromaqnit şüaların qarşılıqlı təsirini, maddənin struktur quruluşunu və onu təşkil edən atomların və molekulların öyrənilməsidir. Spektroskopiya elektromaqnit şüalanmanın – qamma şüaların, X-şüaların (rentgen şüaları), infraqırmızı şüaların, görünən və ultrabənövşəyi şüaların, mikrodalğanın və radio tezliklərin bütün sahəsini istifadə edir.
İnfraqırmızı spektroskopiya spektroskopiyanın bir bölməsidir ki, infraqırmızı diapazonda üzvi və qeyri-üzvi birləşmələrin buraxılma, udulma və əksolunma spektrləri əldə edilir və araşdırılır. İnfaqırmızı spektroskopiyanın köməyilə müxtəlif funksional qruplar – hidrogen birləşmələri, karbonil, karboksil, hidroksil, amid, amin və bir çox doymamış məhlullar – ikiqat və üçqat karbon-karbon birləşmələri, aromatik sistemlər tez və etibarlı şəkildə identifikasiya edilə bilər.
İnfraqırmızı spektroskopiyada infraqırmızı spektrləri əldə etmək üçün İnfraqrımzı Spektrometr (və ya Spektrofotometr) adlanan cihazlardan istifadə olunur. Bu cihazlarda infraqırmızı şüa maddəyə yönəldilir və müxtəlif dalğauzunluqlarında maddə tərəfindən udulan radiasiyaların infraqırmızı spektrləri çəkilir. İnfraqırmızı spektroskopiya nümunələri müəyyən etmək, kəmiyyət analizlərini aparmaq və ya çirkləri aşkar etmək üçün araşdırmalarda istifadə olunur. İnfraqırmızı spetroskopiyada sulu, qaz və ya bərk halda olan maddələr identifikasiya edilə bilər və proses zamanı maddə itkisi və ya məhv olması baş vermir.
Üzvi maddələrin tədqiqində tətbiqi
Üzvi maddələrin tədqiqində İQ spektroskopiya analitik metod kimi çox mühümdür və istər üzvi molekulların, istərsə də qeyri-üzvi birləşmələrin, yüksək molekullu maddələrin quruluşunun tədqiqinə xidmət edir.
Belə analizlər üçün istifadə olunan əsas cihaz Furye çevrici İQ spektrometridir.
Furye çevirici infraqırmızı spektrometr
Furye çevirici İQ spektrometrinin əsas elementi maykelson interferometridir. Kohorent işıq şüası işıqayrııcının üzərinə düşür, nəticədə eyni intensivlikli 2 şüa alınır. Sonra bu şüa dəstəsi öz güzgüsündən işıqayrıcıya qayıdıb birləşir və interferensiya yaradıb detektorun üzərinə düşür. İnterferometrdən keçən monoxromatik şüalanmanın siqnalı sinusoid verir ki, bunun da tezliyi dalğa ədədi ilə mütənasibdir. Ancaq spektrometrlərdə infraqırmızı şüalanma polixromatik olduğundan müxtəlif tezlikli sinusoidlər üst-üstə düşür və çox mürəkkəb şəkildə interferoqramma əmələ gətirir. Furye çevirici infraqırmızı spektrometrin köməyi ilə bu interferoqrammanı İQ spektrə çevirmək olur.
Furye spektrometri adətən təkşüalı rejimdə işlədiyindən növbə ilə 2 spektr çəkirlər (nümunəsiz və nümunə ilə) və bunların fərqi nümunənin udma spektrini verir.
Üstünlükləri
Furye çevirici İQ spektrometrinin üstünlükləri aşağıdakılardır:
Bütün bunların nəticəsində spektrlərin çəkilməsi çox az vaxt aparır, toplanma rejimindən istifadə etməklə spektrlərin keyfiyyət və həssaslığı daha yüksək olur.
Furye spektrometri birşüalı olduğundan nümunə spektri ilə müqayisə spektri eyni vaxtda çəkilir.Bu səbəbdən müqayisə spektrini çıxarandan sonra nümunənin spektri çəkilmiş olur.
Ancaq son vaxtlar iki şüalı İQ spektrometrlər geniş yer alaraq dünya bazarlarında yayılmaqdadır.
Priştinada nəqliyyat
thumb|Priştinada küçə Priştina Kosovoda avtomobil, dəmir yolu və hava şəbəkələrinin əsas qovşağıdır. Avtobuslar, qatarlar və təyyarələr Priştina ilə digər bölgələr arasında yüksək səviyyədə nəqliyyat əlaqələrini təmin edir. Nəqliyyat polisinin məlumatına görə, Kosovo Respublikasında qeydiyyatdan keçmiş 240 min nəqliyyat vasitəsi vardır ki, bununda təxminən 100 mini (41%) Priştinanın payına düşür.
Yollar
thumb|Priştinada gündüz Kosovo müharibəsindən sonra Priştinada yollar çox pis vəziyyətdə idi. Vəziyyətin düzəldilməsi üçün dövlət investisiyaları tələb olunurdu. Hazırda Priştinada infrastruktur yaxşı vəziyyətdədir. Priştinanı digər şəhərlərlə birləşdirən yollar Kosovo nəqliyyat şəbəkəsinin əsasını təşkil edir. M2 yolu şimaldan, Mərkəzi Serbiyadan başlayır və Priştinadan keçməklə Makedoniya sərhəddinə qədər uzanır. M9 yolu Mərkəzi Serbiyadan başlayır və Reç şəhərindən keçməklə Monteneqro sərhədinə qədər uzanır. Aşağıdakı cədvəldə 2008-2011-ci illərdə Priştina yollarında ölümcül qəzaların sayı göstərilir.
Hava limanları
thumb|Priştina Beynəlxalq Hava Limanı Beynəlxalq hava limanı Kosovonun paytaxtı Priştinadan 15 km cənub-qərbdə yerləşir. Uçuş eniş zolağının uzunluğu 2500 metrdir. Bir çox yollara, texniki, təmir, yaşayış binalarına və anqarlara sahibdir. Hava limanı istənilən müasir növ təyyarəni qəbul etmək imkanına sahibdir.
Priştina Beynəlxalq Hava Limanı bölgədəki ən yüklənmiş hava limanıdır. Buradan hər il təxminən 17 min uçuş həyata keçirilir və hava limanı 1,2 milyon sərnişinə xidmət edir. 2008-ci il nəticələrinə əsasən aeroportun gəlirləri 25 milyon avro təşkil edir. Hava limanı dünyanın 35 avia şirkəti ilə əməkdaşlıq edir.
Avtobuslar
thumb|Priştinada avtobuslar Priştina Avtovağzalı bütün Kosovo və bir sıra beynəlxalq istiqamətlərə xidmət göstərir. Əsas avtovağzal Bill Klinton Bulvarı ərazisində, şəhərin 2 km cənub-qərbində yerləşir.
Taksi
thumb|Priştinada taxsi Pristinada bir çox taksi operatorları vardır. Birinci kilometr 1,5 avroya başa gəlir, daha sonra isə hər km 0,6 avro təşkil edir. Bir qayda olaraq pik saatlarda Priştinanın bir ucundan digərinə gediş haqqı 10 avrodan artıq olmur.
Dəmir yolu
thumb|Priştina dəmiryolu vağzalı Priştinada eyni adlı dəmiryolu vağzalı vardır. Buradan Skopyeyə gündəlik gediş vardır.
Avtomobillər
2002-ci ildə Kosovonun hər 1000 sakininə təxminən 113 avtomobil düşür. Müqayisə üçün Vyanada hər 1000 sakinə 393, Ştutqartda isə 549 avtomobil düşür. Şəhərdə motosikletlərin sayı isə 2300-dan artıqdır.
Tülin
Tülin — qadın adı.
Tatyana Dyaçenko
Tatyana Dyaçenko — Azərbaycanı təmsil edən qılıncoynadan.
Həyatı
Tatyana Dyaçenko 1979-cu il yanvarın 13-də anadan olub.
Karyerası
Tatyana Dyaçenko 1999-cu ildə Seul şəhərində (Cənubi Koreya) baş tutan Dünya Çempionatının bürünc medalına sahib olub.
Vaqankovo qəbiristanlığı
Vaqankovo qəbiristanlığı — Rusiyanın Moskva şəhərində yerləşən qəbiristanlıq.
Koro dənizi
Koro dənizi — Sakit okeanın cənub-qərbində  Fici arxipelaqına daxil olan Viti-Levu, Vanua-Levu, Taveuni və Lau adaları arasında yerləşir. Dəniz adı Fici arxipelaqına daxil olan yarımadanın adından götürülmüşdür. Koro dənizinin ən dərin yeri 2900 metr təşkil edir.
Jelson Martins
Jelson Dani Batalya Martins (11 may 1995-ci ildə anadan olub) — Primyera liqa təmsilçilərindən olan Sportinq CP klubunda və Portuqaliya milli futbol komandasında yarımmüdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar Portuqaliya futbolçusudur.
NGC 5941
NGC 5941, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə İlan bürcü istiqamətində yerləşir. S0 tipli. tərəfindən ildə 40.64 sm (16 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Leksikoqrafik çeşidləmə
Leksikoqrafik çeşidləmə (en. lexicographic sort) – hərflərin əlifbadakı ardıcıllığına görə sıralama. Leksikoqrafik çeşidləmədə ədədlər, onların sözlə yazılışında hərflərin əlifbadakı yerinə uyğun olaraq düzülür; məsələn, 567 ədədi B hərfinə uyğun bölmədə yerləşir (B – "beş").
Fəxrəddin Nağıyev
Fəxrəddin Nağıyev — Azərbaycan Respublikasının əməkdar müəllimi. Dövlət qulluğunun baş müşaviri, Hüquq elmləri üzrə fəlsəfə doktoru, dosent, Moskva Şəhər Hüquqşünaslar İttifaqının üzvü, Azərbaycan Respublikasının təhsil əlaçısı.
Əmək fəaliyyəti
Əmək fəaliyyətinə 1974-cü ildə orta məktəbdə müəllim kimi başlamışdır. Pedaqoji sahədə xidmətlərinə görə Baş müəllim, metodist müəllim adlarına layiq görülmüşdür. Şərur Rayon Partiya Komitəsində təlimatçı, katib vəzifələrində çalışmışdır. Müstəqillik illərində Şərur rayon və şəhər XDM-nin deputatı olmuşdur.
Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin deputatı, Ali Məclisin Dövlət quruculuğu və hüquq siyasəti Daimi komissiyasının sədri kimi bir sıra mühüm əhəmiyyətli qanunvericilik aktlarının, o cümlədən Naxçıvan Muxtar Respublikası Konstitusiyasının layihəsinin işlənib hazırlanmasında iştirak etmişdir. Muxtar Respublikanın Yeni konstitusiya layihəsini hazırlayan Komissiyanın üzvü olmuşdur.
2009–2015-ci illərdə Milli Aviasiya Akademiyası yanında Hüquq elmləri üzrə Dissertasiya şurasının üzvü və elmi katibi olmuşdur.
Xarici keçidlər
Konstitusiya qanunları konstitusiyanın ayrılmaz
Leksikon
Leksikon (en. lexicon) – dildə olan sözlərin toplusu. Proqramlaşdırma dillərinin leksikonunu identifikatorlar, açar sözlər, sabitlər (konstantlar) və s. təşkil edir; leksikonun bu elementlərinin birləşəbilmə üsulları dilin sintaksisini əmələ gətirir.
= Ədəbiyyat =
Hicran Mehbalıyeva
Hicran Paşa qızı Mehbalıyeva ( 11 mart 1954) — Azərbaycan aktrisası, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1982).
Həyatı
Hicran Mehbalıyeva 1973–1977-ci illərdə Mirzağa Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun dram və kino aktyorluğu fakültəsində təhsil alıb. 1977–1987-ci illərdə Sumqayıt Dövlət Dram Teatrında işləyib. Ailəsi ilə başqa ölkəyə köçdüyü üçün sənətdən uzaqlaşıb. 1 dekabr 1982-ci ildə Azərbaycan SSR əməkdar artistlərinin siyahısı fəxri adı ilə təltif edilib.
Kazığurt
Kazığurt (, 1993-cü ilə qədər — Leninskoye ) — Qazaxıstanın Türkistan vilayətində kənd. 1908-ci ildə qurulmuşdur. Kazığurt kənd rayonunun inzibati mərkəzi və yeganə yaşayış məntəqəsidir. Ən yaxın qatar stansiyası —Jilqadır. KATO kodu — 514030100.
Təbiəti
Bölgədə Kazığurt, Karjantau, Ugam dağları müvcuddur. Bağırsaqlarda mineral su, ağ qum, çınqıl və digər tikinti materialları var. Kazığurt kəndinin şimal-şərqində Tien Şana tökülən Karjantau dağını görmək mümkündür. Keleş və Uğam çayları Karjantau yaylasına ayrılaraq şimal-şərqdə Sairam dağlarının ətəyindəki Badam çayına tökülür. Platonun orta hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 2000–2500 m-dir. Kazığurt və Karzhantau dağları sıldırım qayalı və mülayim yamacları ilə seçilir. İqlimi əlverişlidir, qışı isti. Bölgədən Keleş, Tastaksay, Ugam, Kərjansay çayları axır. Dağlarda və çaylar boyunca yabanı gül, yemişan, yabanı alma, ladin və başqa meyvə  növləri vardır. Heyvanlar arasında ayı, canavar, tülkü, tauteke, dovşan, dələ və başqaları var.
Kazığurtda 4 orta məktəb (Bolaşak, Satpayev, Rıskulov, Jandosov), 1 mərkəzi xəstəxana, peşə məktəbi, mədəniyyət mərkəzi, 2 kitabxana, 4 məscid, 1 stadion, klinika, elektrik şəbəkəsi, poçt şöbəsi yerləşir.
Əhalisi
1999-cu ildə kəndin əhalisi 13264 nəfər (6462 kişi və 6802 qadın) təşkil edirdi. 2009-cu il əhalinin siyahıya alınmasına görə kənddə 14.867 nəfər (7345 kişi və 7522 qadın) yaşayırdı.
2019-cu ilin əvvəlində kəndin əhalisi 11146 nəfər idi (6206 kişi və 4940 qadın).
Mihara dağı
– Yaponiyanın İzuoşima adasının mərkəzində yerləşən aktiv vulkan.
1986-ci ildə baş verən püskürmə zamanı lava sütunları 1,6 kilometr yüksəkliyə qədər çatmış, lava çayları və lava gölləri əmələ gəlmişdir. Vulkan sakitləşənə qədər adanın 12.000 nəfərlik əhalisi başqa yerlərə köçürülmüşdür.
İntiharlar
Mihara dağı Yaponiyadakı populyar intihar bölgələrindən biri kimi tanınır. 1920-ci illərdə vulkan konusundakı bir nöqtənin kraterə tullanmaq və intihar etmək üçün əlverişli olduğu üzə çıxmışdır. Tezliklə həmin nöqtə "İntihar nöqtəsi" kimi tanınmağa başlamışdır. 1933-cü ildə 944 nəfər Mihara dağının kraterində intihar etmişdir. Növbəti iki il ərzində 350 nəfər ziyarətçi intihar edən şəxsləri seyr etmək üçün vulkana səyahət etmişdir.
Yaponiya hökuməti intiharların qarşısını almaq üçün İntihar nöqtəsinin ətrafına çəpər tikdirmiş və adaya təktərəfli bilet almağı qadağan etmişdir.
Populyar mədəniyyətdə
1984-cü ildə çəkilmiş "Qodzillanın qayıdışı" filmində Yaponiya hökuməti Qodzillanı Mihara dağında həbs etməyə qərar verir. 1989-cu il istehsalı "Qodzilla Biollanteyə qarşı" filmində Qodzilla Mihara dağındakı qaynar qəfəsindən qurtulmağı bacarır.
Xovan qəbiristanlığı
Xovan qəbiristanlığı — Rusiyanın Moskva şəhərində yerləşən qəbiristanlıq.
Mihara dağı
Populyar mədəniyyətdə
Koci Suzuki tərəfindən yazılmış "Halqa" romanının və film adaptasiyasının personajı Şizuko Yamamura intihar etmək üçün Mihara dağının kraterinə tullanır.
Beyincik
Beyincik – hərəkətlərin müvazinətini tənzimləyən mərkəzi orqan.
Fəaliyyəti reflektor olaraq əzələ tonusunu, hərəkətlərin tarazlığını, müvazinətini və sinergiyasını saxlamaqdır. Arxa kəllə çuxurunda yerləşir, dördüncü mədəciyin damını təşkil edir; onun yuxarı səthi beyin yarımkürələrinin ənsə payından sərt qişanın bir hissəsi ilə ayrılır, aşağıda beyincik böyük ənsə dəliyinə yaxınlaşır. İki yarımkürədən (hemisferia cerebelli) və ortada yerləşən soxulcandan (vermis) ibarətdir. Ağ maddənin daxilində beyincik nüvələri yerləşir: dişli nüvə (n.dentatus), mantarabənzər nüvə (n.emboliformis), şarabənzər nüvə (n.globosus) və dam nüvəsi (n.fastigii).3 cüt ayaqcıqlar vasitəsilə uzunsov beyinlə (aşağı ayaqcıqlar), varoli körpüsü ilə (orta ayaqcıqlar) və orta beyinlə (yuxarı ayaqcıqlar) əlaqələnir.
Beyincik funksiyasının yerinə yetirilməsi beyin qabığından gələn müvazinət impulsları və onurğa beyindən qalxan yolların bədənin mühitdə yerləşməsi haqqında verilən informasiya ilə əmələ gəlir. Arxa kəllə çuxurunda, körpü ilə uzunsov beynin arxasında və beynin ənsə paylarının altında yerləşir. Frontal ölçüsü- 3–5 sm və çəkisi 150 qramdır. Beyincik iki yarım kürədən- hemispheria cerebeli və onların ortasında yerləşən soxulcandan-vermis, ibarətdir. Əsas funksiyası hərəkətin kordinasiyasına nəzarətdir. 3 paycıqdan ibarətdir: Lobus anterior- ön pay, lobus posterior- arxa pay və lobus flocculonodularis- qırıq-düyün payı. Ön və arxa kənarı, yuxarı və aşağı səthləri var. Yuxarı və aşağı səthləri isə horizontal (üfüqi) yarıq- fissura horizantales, adlanan yarıqla ayrılır. Arxa pay və qırıq-düyün payını (lobus flocculonodularis) fissura posterolaterales- arxa bayır yarıq ayırır.
Sığırçın
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Severo-Kurilsk sunamisi (1952)
Severo-Kurilsk sunamisi - 5 noyabr 1952-ci ildə səhər saat beş radələrində baş vermiş və nəticədə SSRİ ərazisinin Saxalin və Kançatka vilayətlərini əhatə edən güçlü sunami.
Sunami
Sunamini yaradan səbəb 5 noyabr tarixində Sakit okeanda (4.11.52 16:58:22 qrinviçə görə), Kamçatka yarımadasının yaxınlığında maqnitudası 8,3 bal güçündə olan zəlzələ olmuşdur. Onun ocağı Şpunski burnundan 130 kilomeyr aralıda, 20 – 30 km dərinlikdə baş vermişdir. Zəlzələnin təsir güçü 700 km məsafədə yayılmışdı. Zəlzələ dalğası Kronoski yarımadasından Şimali Kuril aralarına qədər uzanırdı. Yeraltı titrəyişlər yarım saat müddətində davam edir. Ancaq zəlzələ böyük dağıntılar yaratmır. Demək olar ki ondan zərər çəkən olmur. Ancaq zəlzələ ardından güçlü sunami baş vermişdir. Zəlzələdən bur saat sonra birinci dalğa sahillərə hücum çəkmişdir. Bu dalğa Severo-Kurilsk şəhər sakinlərinin bir çoxunu sulara gömmüşdür. Canlarını götürüb qaçan insanlar yuxudan ayıldıqlarından bir çoxu geriyə qayıtmalı olur. Birinci dalğadan 20 dəqiqə sonra ikinci dalğa sahillərin üzərinə gəlir. Bu dalğa birincisindən güçünə və hündürleyünə görə seçilirdi. Bu dalğanın hündürlüyü beş mərtəbəli bina böyüklükdə olmuşdur. Geriyə geyim dalınca gələn insanları olduqca cəyin anda yaxalayan dalğa şəhərin digər binslarınıda tamamən dağıdır və özü ilə suya qərq edir. İkinci dalğadan sonra üçüncü dalğa gəlir. Bu dalğanın güçü hər iki dalğanın güçündən zəif olur. O ancaq dağılmış binaları qalıqlarını sahilə çıxara bilir. Sunamidən sonra Severo-Kurilsk şəhərinin ancaq nisbətən hündür hissəsində olan binalar salamat qala bilir. .
Bu üç dalğa 15—18 metr olaraq Severo-Kurilsk şəhərinin böyük hissəsini məhv etmişdir. Üstəlik Kamçatkadan tutmuş Şimali kuril adalarının sahil xətti boyunca yerləşən bir yaşayış məntəqələri yer üzündən silinmişdir. Rəsmi rəqəmlərə görə 2336 nəfər həlak olmuşdur. Sunamidən öncə isə Severo-Kurilskdə əhalinin sayı 6000 nəfər təşkil edirdi.
Suyun səviyyəsinin bu tərzdə qalxması 5 noyabr tarixində 700 kilometr sahədə müşahidə edilmişdir. Bu ardıcıl üç dalğadan sonra növbəti sunamilər Piratko buxtasında 10—15 metr və Kamçatkada Olqa buxtasında 10—13 metr olaraq qeydə alınmışdır.
Bu fəlakətdən sonra ölkədə Sunamidən xəbərdarlıq sistemi yaradılmışdır. Günümüzdə belə Rusiyada bu vəzifəni Rusiyanın sunamidən xəbərdarlıq xidməti həyata keçirir.
NGC 4117
NGC 4117, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Tazılar bürcü istiqamətində yerləşir. S0 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Ahmet Mete İşıkara
Əhməd Mete Işıqara — Türkiyə alimi, geofizikçi və pedaqoq.
Həyatı
22 mart 1941-ci ildə Mersində doğulub.
Türkmənistan gerbi
Türkmənistanın gerbi - Türkmənistanın rəsmi dövlət gerbidir. Türkmənistanın dövlət gerbi onun forması, rəngləri və mənası "Türkmənistan dövlət gerbi haqqıdakı" qanuna əsasən 1992-ci ilin fevral ayının 19-da qəbul olunub. Gerbdə kənarı qızılı rəngli zolaqla əhatələnmiş səkkizguşəli yaşıl fon üzərində, mərkəzində məşhur türkmən atı Ahaltəkə atı təsvir olunmuş dairəvi formada türkmən xalısı verilmişdir. Həmin xalının hər iki tərəfində sarı-qızılı rəngdə buğda göstərilmişdir. Mərkəzdəki xalının üzərində Türkmənistanın 5 bölgəsini ifadə edən 5 ağ rəngli ulduzu olan ağ aypara göstərilmiş, xalının aşağısında isə sarı rəngli budaq üzərində 7 ədəd ağ rəngli çiçək cərgələnmişdir.
Mənası
Türkmənistanın gerbi Türkmənistanın rəsmi dövlət gerbidir. Ortada görünən at, Türkmənlərin qüruru olan Ahal Teke atıdır.
Şəkibəyovlar
Şəkibəyovlar — Azərbaycan xalqının tanınmış soylarından biri.
XVIII-ci əsrin sonu XIX-cu əsrin əvvəllərində Zaqafqaziyada Rusiyanın hərbi-siyasi fəaliyyəti nəticəsində çoxsaylı dəyişikliklər meydana çıxmağa başladı. Azərbaycanın xanlıqlardan ibarət olması vahid bir qüvvə kimi rus işğalına qarşı uğurlu mübarizəni faktiki olaraq mümkünsüz etdi, həm də ermənilərin xəyanətkarlığı və gürcülərlə bağlanan “Georgiyevsk traktatı”ümumilikdə regionda hərbi balansı rusların və xristian qüvvələrinin xeyrinə dəyişdi. Buna görə də elə XIX-cu əsrin ilk illərindən gürcü çarı II İrakli vəziyyətdən istifadə edərək Qazax-Borçalı ellərinə qarşı amansız hücumlar təşkil etməyə başladı. Bu hadisədən sonra həmin torpaqlarda qərarlaşan aborigen türk tayfaları Azərbaycanın müxtəlif hissələrində məskunlaşmaq məcburiyyətində qaldılar, köç edən tayfaların sırasında kəsəmənlilər və s. tayfaların adı da var idi. Tarixi mənbələrdən məlum olur ki, Qazax mahalından köç edən tayfalardan birinə mənsub olan Yaqub ağa o zamanlar Gəncə xanlığı ilə Qarabağ xanlığı arasında yerləşən və bir yanı isə Göyçə mahalına söykənən el arasında “Şah Talası” kimi tanınan ərazidə məskən salır, günümüzdə bu ərazi Gədəbəy rayonunun ərazisinə aiddir və Kiçik Qafqaz dağları ilə tamamlanır. XIX-cu əsrdən etibarən Yaqub ağanın nəsil-şəcərəsi Yaqublular kimi tanınmağa başlayır, Yaqublular o Yaqublular idi ki, sonralar Azərbaycanın bu bir parçasında qəhrəmanlıq tarixinin şanlı səhifələrini yazacaqlardı, bu nəsil, o nəsil idi ki, Əsgər ağa, Qara Musa, Məcid ağa, Qurd İsmayıl kimi tarixi şəxsiyyətləri yaradacaqdı və erməni-türk, eləcə də bolşevik rejiminə qarşı mübarizənin avanqardına çevriləcəkdilər.
Məşhur antisovet qaçağı Məcid ağa Şəkibəyov isə tək qaldığı qayada tüfənginin üstünə “Məcidi Məcid vurdu” yazaraq son gülləsini də ürəyinə vuraraq son nəfəsini də azad insan kimi verir. Novruz bayramına az qalırdı. 8 mart 1930-cu il idi... Meyit nümayiş üçün qoyulan yerdən oğurlanır və bir daha yerini müəyyən etmək mümkün olmur. Məcid ağanın evi top atəşi ilə dağıdılır. Ailəsi sürgün edilir. Böyük oğlu, kürəkənləri güllələnir. Kiçik oğlu Ənvər internata atılır. Digər oğulları İsay və İbrahim isə çox körpə olduqları üçün hesabları gələcəyə saxlanılır.
NGC 7092
NGC 7092, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış açıq ulduz topasıdır. Göy üzündə Ququşu bürcü istiqamətində yerləşir. III2p tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
NGC 2953
NGC 2953, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış ulduzdur. Göy üzündə Şir bürcü istiqamətində yerləşir. * tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Moğol-Səfəvi müharibəsi (1622-1623)
Moğol-Səfəvi müharibəsi (1622-1623) — iki imperiya arasında müasir Əfqanıstan ərazisində yerləşən önəmli bir qala-şəhər olan Qəndəhar uğrunda baş vermiş müharibədir. Qəndəhar bölgənin idarə olunması üçün çox vacib idi və qalaya sahib olan dövlət çox böyük əraziyə nəzarət edə bilmə fürsəti əldə edirdi. Həmçinin şəhər çox mühüm ticarət yollarının kəsişməsində yerləşirdi.
Müharibə
Şah I Abbas 1595-ci ildə itirdiyi Qəndəharı hələ çox əvvəldən ələ keçirməyi arzulayırdı. 1605-ci ildə Heratın hakimi Hüseyn xan Qəndəhar şəhəri üzərinə yürüş edərək oranı mühasirəyə aldı. Lakin qalanın moğol hakimi Şah bəy Xanın inadkar müqaviməti və bunun ardınca da güclü moğol ordusunun yardıma gəlməsi nəticəsində Səfəvi ordusu geri çəkilməyə məcbur oldu. Səfəvi–Osmanlı müharibəsinin (1603–1618) bitməsindən sonra Şah Abbas Osmanlı üzərindəki qələbədən də ruhlanaraq şərqdə yeni bir müharibəyə başlamağın vaxtının gəlib çatdığını düşünürdü. Beləliklə, 1621-ci ildə Səfəvi ordusuna Nişapurda toplaşma əmri verdi. Ordu toplandıqdan sonra cənubi Xorasanda - Tabas Giləki adlanan yerdə yeni ili qeyd etdikdən sonra Qəndəhara doğru yola çıxıldı. 20 mayda I Abbas komandanlığında Qəndəhara çatan Səfəvi ordusu dərhal şəhərin mühasirəsinə başladı. Şəhərin mühasirəyə alınması xəbəri ona çatmasına baxmayaraq, moğol hökmdarı Cahangir reaksiya göstərməyə gecikdi və əlavə qüvvə göndərmədi. Şəhərin müdafiəsində qalan 3 min nəfərlik kiçik qarnizon isə uzun müddət müqavimət göstərə bilmədi. İmperator oğlu və vəliəhdi olaraq qəbul edilən Xürrəmdən yardım üçün toplanmış orduya komandanlıq etməyini istədi. Bu zaman Dekanda Manduda olan Xürrəm saraydan uzaqda olduğuna görə gücünü itirəcəyindən ehtiyat edərək bundan yayındı.
Moğolların qaladakı qarnizona yardım üçün topladığı ordunun zəif olduğu qısa zaman sonra bəlli oldu. 45 günlük mühasirədən sonra 22 iyunda qala təslim alındı. Bundan qısa müddət əvvəl isə Zəmindavar Səfəvi ordusu tərəfindən ələ keçirilmişdi. Qəndəharın hakimi I Abbas tərəfindən Gəncəli xan Zığ təyin edildi.
Bu zaman moğolların başları öz daxili məsələlərinə qarışdı və lazimi müqaviməti göstərə bilmədilər. Beləki Xürrəm üsyan qaldırmış və paytaxta doğru yürüşə çıxmışdı. Beləliklə, 1623-cü ilin yazında moğol elçisi I Abbasın düşərgəsinə gəldi və moğol imperatorunun Qəndəharı itirdiyini qəbul etdiyini bildirdi. Beləliklə Səfəvi imperiyası ilə Moğol imperiyası arasındakı münaqişə sona çatdı.
Malta arısı
Malta arısı —  Bal arısının qərb yarımnövü.
Formalaşması
Malta arısı Malta adalarının təbiətinə uyğunlaşmış, qərb bal arısının bir yarımnövüdür. Malta adalarının materik Avropasından ayrılmasından sonra müstəqil bir yarımnöv kimi inkişaf etmişdir.
Xüsusiyyətləri və davranışları
Arı nisbətən qara rəngə malikdir. Yüksək temperatur, quru yay və sərin qışlara yaxşı uyğunlaşmışdır. Koloniyalarda il boyu artım müşahidə edilir. Adaların fəsillərə yaxşı uyğunlaşmışdır. Şanı yaxşı təmizləyirlər. Kifayət qədər tədarük olduqda ümumiyyətlə, kraliçanı uçururlar. Bu arı siçan və böcəklərə qarşı çox dayanıqlı yarımnövdür. Arıçılara və digər insanlara qarşı çox aqressiv ola bilərlər. Koloniyalar Varroa destructor gənələrinə qarşı müəyyən müqavimət göstərirlər.
Yarımnövün tarixi
Bu yarımnöv Varroa destructor gənəsinin 1992-ci ildə Maltaya gətirilməsindən sonra geri dönüşü hesab olunur. O dövrdə yerli koloniyaların itkisini kompensasiya etmək üçün xaricdən gələn arı koloniyaları gətirilirdi. 1997-ci ildə alt növ kimi müəyyən edilmişdir. İtaliya yarımnövü ilə birləşmədən Varroa destructor gənəsinə qarşı daha dayanıqlı, yaxşı bir bal məhsulu verən və daha az aqressiv olan canlılara çevrilirlər. Ancaq bu addım Malta yarımnövünü genetik baxımdan fərqli bir canlı olmasını təhdid edir. Bununla belə bir neçə nəsildən sonra arılar təbii aqressiv vəziyyətinə qayıdır. Maltadakı arı şanları yalnız 20-ci əsrin ortalarında ortaya çıxdı. Onların sayı əhəmiyyətsiz idi. Arıçılar arılarının sağlamlığına az maraq göstərirlər. 1990-cı ildə Malta arılarının 80% -i burada yayılmış bir gənə səbəbindən məhv olur. Bundan sonra səlahiyyətlilər köhnə gil qabları çərçivə yuvaları ilə əvəz etmə kompaniyasına başlayırlar. Hal-hazırda, Maltadakı demək olar ki, bütün arıçılar müasir arı yeşiklərindən istifadə edirlər.
Terek vilayəti
Terek vilayəti — 1860-1920-ci illərdə mövcud olan Rusiya İmperiyasının inzibati vahididir. İnzibati mərkəz Vladiqafqaz şəhəridir.
İlahə Ağayeva
İlahə Ağayeva — Azərbaycanı təmsil edən voleybolçu. İlahə Ağayeva, Azərbaycan yığmasının heyətində 2005-ci ildə baş tutan Avropa Çempionatına qatılıb və 4-cü yeri tutub.
Karyerası
İlahə Ağayeva, 2005-ci ildə Azərbaycan yığması ilə birgə Xorvatiyada baş tutan Avropa Çempionatına qatıldı. Yarışların bürünc medal uğrunda görüşündə Azərbaycan yığması, Rusiya yığmasına 0:3 hesabı ilə məğlub oldu və Avropa Çempionatını 4-cü yerdə başa vurdu.
Terek vilayəti
Coğrafiyası
Qərbdə Kuma çayından şərqdə Sulak çayına və şimalda Terek çayından cənubda Baş Qafqaz silsiləsinə qədər olan ərazini işğal etdi.
Yaradılması
1860-cı ildən Rusiyanın inzibati-ərazi vahidididir (İmperator II Aleksandrın fərmanı ilə yaradıldı, bölgənin idarə edilməsi haqqında əsasnamə 1862-ci ildə təsdiq edildi). Bölgəyə əvvəlcə səkkiz rayon: Arqun, İnquş, İçqeriya, Kabarda, Kumuk, Naqornı, Osetin and Çeçen daxil idi.
29 noyabr 1866-cı ildə Mozdok əyaləti Stavropol diyarından Terek bölgəsinə ayrıldı.
1869-cu ildə Qumuq və Dağlı rayonları Xasavyurt mahalına birləşdirildi.
1870-ci ildə Terek bölgəsində inzibati dəyişikliklər edildi. Osetiya və İnquş rayonları Vladiqafqaz rayonuna birləşdirildi. Dairələr hissələrə bölündü. 7 yeni rayon yaradıldı: Arqunski, Vedenski, Vladiqafqaz, Georgievski, Qroznı, Kizlyar və Xasavyurt. 1874-cü ildə Pyatiqorsk şəhəri Terek vilayətinə birləşdirildi. 1874-cü ildə Georgievs rayonu Pyatiqorsk rayonu adlandırıldı.
Vilayət idarəsi 1 yanvar (13), 1871-ci ildə açıldı (30 dekabr 1869-cu il tarixli İdarə Heyətinin qərarı ilə (11 yanvar 1870)). 1886-cı il iyulun 1-də (13) İdarəetmə Senatının 21 mart (2 aprel) 1886-cı il tarixli ən yüksək fərmanına uyğun olaraq bölgə rəhbərliyi dəyişdirilərək Hərbi Nazirliyin tabeliyinə verildi.
1882-ci ildə Pyatiqorsk bölgəsi iki hissəyə bölündü - Pyatiqorsk və Nalçik. KMV, mərkəzi Pyatiqorskda olan Pyatiqorsk Dairəsinin bir hissəsi oldu.
1888-ci ildə xalqın hərbi idarəetmə ləğv edildi, Terek bölgəsi üç hissəyə - Kizlyar, Pyatiqorsk və Sunjenski rayonlarına və dörd bölgəyə - Nalçik, Vladiqafqaz, Qroznı və Xasavyurt mahallarına bölündü.
1899-cu ildə Mozdok mahalı yaradıldı.
1905-ci ildə kazakların və inquşların yaşadığı Sunjenski mahalı müvəqqəti olaraq Sunja kazak bölgəsinə və İnquş (Nazran) bölgəsinə ayrıldı. 1909-cu ildə isə İnquş və Sunjenski rayonları rəsmi olaraq bölündü.
Ləğv edilməsi
1920-ci ilin martında Terek vilayəti rəsmən ləğv edildi.
1921-ci il yanvarın 20-də keçmiş Terek vilayətinin ərazisində Dağlılar Muxtar Sovet Sosialist Respublikası və Terek quberniyası quruldu. Dağlılar Muxtar Sovet Sosialist Respublikasına əvvəlcə 8 rayon (Balkar, Diqorski, İnquş, Kabardin, Qaraçay, Osetiya, Sunjenski və Çeçen) və 2 muxtar şəhər - Vladiqafqaz və Qroznı daxil idi. 1922-ci ildə Diqorski rayonu Osetiyanın bir hissəsi oldu. Sonradan muxtar rayonlar (daha sonra muxtar vilayətlərə çevrildi) Dağlılar MSSR-dən çıxdılar. Yeni inzibati qurumlar Kabarda-Balkariya (1 sentyabr 1921), Qaraçay-Çərkəz Respublikası (12 yanvar 1922), Kabarda-Balkariya (16 yanvar 1922), Çeçenistan (30 noyabr 1922) yaradıldı.
SSRİ MİK-in 1924-cü il 7 iyul tarixli dekreti ilə DMSSR ləğv edildi, ərazisində Şimali Osetiya və İnquş muxtar vilayətləri, Sunjen Milli Mahalı yaradıldı. Vladiqafqaz bilavasitə RSFSR MİK-in tabeliyində müstəqil inzibati vahid oldu. Qeyd edilən Şimali Qafqaz respublikalarına əlavə olaraq, keçmiş Terek vilayəti ərazisinin bir hissəsi hazırda Stavropol diyarı və Dağıstan tərkibinə daxildir.
İnzibati bölgü
1899-cu ildə bölgəyə 8 rayon (şöbə) daxil idi:
1905-ci ildən etibarən Terek bölgəsi 4 şöbə və 6 rayona: Pyatiqorsk, Mozdok, Kizlyar, Sunja və 6 rayon: Vladiqafkaz, Xasavyurt, Nalçik, Qroznı, Vedenski və Nazranovski bölündü. Terek Kazak ordusunun ərazisi hərbi olaraq 4 alay bölgəsinə: Volqa, Qorsko-Mozdok, Sunja-Vladiqafkaz və Kizlyar-Qrebenskiyə bölündü. Bu ərazi təxminən 2.009.047 hektar ərazini əhatə edirdi və bunlardan: a) hərbi ehtiyat torpaqları, b) ictimai stanitsa paylar və c) təqaüd müqabilində hərbi sinif zabit və məmurlarına torpaq sahələrindən ibarət idi.
Əhalisi
1897-ci ildə milli tərkib belə idi:
250px|thumb|right|1886-cı ildə Terek vilayətinin etnik tərkibinin xəritəsi 1913-cü ilə qədər ruslar bölgə əhalisinin 43%-ni təşkil edirdi.
İnkit gölü
İnkit — Gürcüstanın şimal-qərbində, Abxaziya ərazisində yerləşən relikt göl. İnkit gölü Pisunda burnunda, Qaqra rayonu ərazisindədir. Gölün hündürlüyü dəniz səviyyəsinə yaxındır. Su səthinin sahəsi 0,4 km², ən dərin yeri 3,2 metrdir. Ümumi su kütləsinin həcmi 810 min m³-dir. Əvvəllər göldən kiçik çay axırdı. Sahiz xətti çox az parçalanıb. Oval formaya malikdir. Sonralar göldə su səviyyəsi süni endirildi və nəticədə həm göl suyunun duzluluğu artdı, həm də çay axını dayandı. Suyun duzlaşmasına səbəb dəniz suyunun gölə daxil olması idi. Müasir dövrdə göl suyunun duzluluğu — 5 q/l-dir. Pisunda yarımadasında bu tip 8 göl var. İnkit bunlardan biridir.
Tarixi
İnkit gölü 2-3 min il əvvəl, dəniz sularının geoloji işi nəticəsində formalaşmışdır. 1920-ci illərdə göl ətrafı ərazilər sürrətlə bataqlaşmağa başladı. Nəticədə bölgədə malyariya milçəklərinin artama təhlükəsi meydana gəldi. 1931-ci ildə gölə qambuziya balıqları buraxıldı və sonda xəstəlik törədən milçəklərin kökü tamamilə kəsildi. Sonrakı illərdə ərazidə Pisunda kurortu yaradıldı.
1943-cü ildə göl akvatoriyasında hidrotəyyarə bazası yerləşirdi. Baza Qara dəniz hərbi-hava qüvvələrinin 82-ci dəniz-aviasiya eskadrilinə daxil idi.
İqlimi
Göl ətrafı ərazi mülayim iqlim xüsusiyyətlərinə malik olsa da, subtropik zonaya daxildir. Orta illik hava temperaturu + 12,5 ° C-dir. Ən isti ayın (iyul) orta aylıq temperaturu təxminən + 23,0 ° C, ən soyuq ay (yanvar) təxminən + 2,5 ° C-dir. Orta illik yağıntı 1000 mm-dir. Gölün suyu qış aylarında donmur.
Fauna və florası
Əvvələr göl sularında 10-dan çox balıq növü yaşayırdı. Son illər növ müxtəlifliyi azalıb. Göldə olan əsas balıqlar: karp, xanı, Mugil cephalus və s. Balıqçılıq ətraf ərazi üçün xarakterikdir. Su səviyyəsinin dəyişməsi ilə əlaqədar balıqçılıqla məşğul olmaq üçün nəzərdə tutulan ərazilər su altnda qalır.
Kuntsevo qəbiristanlığı
Kuntsevo qəbiristanlığı — Rusiyanın Moskva şəhərində yerləşən qəbiristanlıq.
İnversiya (linqvistika)
İnversiya — nitqin bədii təsirini artırmaq üçün sözlərin sırasının qəsdən pozulması (inversiya - yerdəyişmə deməkdir). Daha çox nəzmdə istifadə olunur. İnversiya obrazlılığın qrammatik səviyyədə göstəricilərindən biridir.Adətən söz sırasında ilk olaraq Mübtəda ondan sonra tamalıq sonda xəbər və xəbərdən əvvəl zərflik işlənməli təyin isə ayid olduğu üzvdən əvvəl işlənməlidir Başın var, başını başsızdan qoru, Zarafat gəlməsin sənə bu dünya
Çərkəz İnal
Çərkəz İnal, Şahzadə İnal və ya gürcü mənbələrinə görə Möhtəşəm İnal (çərkəzcə: Инал) — çərkəzlər və abxazlar tərəfindən şahzadələrin şahzadəsi adlandırılır, bunun səbəbi bütün çərkəz qəbilələrini birləşdirib Çərkəz dövlətini quraraq, bölgədəki güclü dövlətlərdən biri halına gətirməsidir. Bu dövlət onun ölümünün ardından müxtəlif hissələrə parçalanmışdır. İnaldan sonrakı dövrdə çərkəzlər Rus-Çərkəz müharibəsinə qədər birdə heç vaxt birləşə bilmədilər. İnanca görə, İnal Kabarda, Besleney, Çemguy və Hatıkuay qəbilələrinin atasıdır.
İnalın ləqəbinin (Nef/Nexu) qaynağı dəqiq bilinməsə də, bəziləri bir gözünün kor olduğunu, bu səbəblə də şərq çərkəzcəsində kor mənasını verən Nef kəlməsindən gəldiyini, bizləri isə qərb çərkəzcəsində ziyalı mənasını verən sözdən gəldiyini iddia etmişdir.
Həyatı
İnaldan əvvəl Çərkəz bölgəsində bir çox ağanın bölgə hakimiyyəti, özlərinə aid suveren sinifi vardı və təşkilatlı struktur inkişaf etmişdi. Teymuri-Çərkəz döyüşlərini çərkəzlər qazansa da, bu müharibənin nəticəsində Çərkəz bölgəsi böyük dağıntılara məruz qalmışdı.
Taman yarımadası nda torpaq sahibi olan İnal özünə əsasən Hegayk qəbiləsindən ibarət olan ordu qrup 1400-cü illərdə məqsədinin bir çox dövlətlərə bölünmüş çərkəzləri birləşdirmək olduğunu açıqladı və mərkəzi Çərkəz bölgəsinə doğru yola çıxaraq öz dövlətini qurduğunu elan etdi, digər dövlətləri isə tək-tək himayəsinə aldı.
Kazatomprom
"Kazatomprom" — Qazaxıstanın milli nüvə şirkəti. Şirkət dünyanın ən böyük təbii uran istehsalçısıdır və dünyanın ən böyük resurs bazalarından birinə üstünlük verir. "Самрук-Казына" Səhmdar Cəmiyyəti Kazatomprom SC-nin buraxılmış ümumi səhmlərinin 85,08% -nə sahibdir, 14,92% -i Astana Beynəlxalq Birjasında və London Fond Birjasında sərbəst dövriyyədədir.
Kazatomprom, uran və onun birləşmələrinin, nüvə elektrik stansiyaları üçün nüvə yanacağının, xüsusi texnika və texnologiyaların ixracı və idxalı üzrə Qazaxıstan Respublikasının milli operatoru statusuna malikdir.
Bu status, şirkətə müəyyən imtiyazlar, o cümlədən Qazaxıstan Respublikası Hökuməti ilə birbaşa danışıqlar yolu ilə yeraltı istifadə hüquqlarının alınması, müvafiq olaraq Qazaxıstan Respublikasındakı yüksək keyfiyyətli təbii uran yataqlarına üstünlük əldə etmək, yerində yuma ilə istehsal üçün əlverişlidir.
Kazatomprom yalnız Qazaxıstan Respublikası ərazisində uran istehsal edir və sənayedə 295 min tonluq ən böyük uran ehtiyat bazasına sahibdir.
Şirkətin bütün uran yataqları, PSV metodundan istifadə edərək sərfəli və ekoloji cəhətdən ən az zərərli madencilik üçün uygundur, bu da mədən aktivlərinin uzun ömür müddəti ilə birlikdə Kazatompromun ən aşağı uran hasilatı ilə dünyanın aparıcı istehsalçıları arasında qalmasına imkan verir.
Tarixi
14 iyul 1997-ci ildə Qazaxıstan Respublikası Prezidentinin Fərmanı ilə Kazatomprom Milli Atom Şirkəti quruldu. Holdinqə "Volkovgeologia" kəşfiyyat şirkəti, üç mədən şöbəsi (Stepnoye, Mərkəzi, Altıncı) və Ulba Metalurji Zavodu daxildir.
2003-cü ildə Qazaxıstan Hökuməti, Mangistau nüvə stansiyasını böhrandan çıxarmaq üçün Kazatomprom-a əmanət verdi — Mangistau bölgəsində yeganə enerji mənbəyi olan çoxşaxəli bir enerji müəssisəsi.
2015-ci ildə şirkət, şirkətin səmərəliliyinin artırılması vəzifəsi olan Transformasiya Proqramını başlatdı.
Çərkəz İnal
Həyatı
Çərkəz zadəganları və şahzadələri İnalın yüksəlişinə mane olmaq istəsələr də, Mzımta çayı sahilindəki döyüşdə 30 çərkəz ağası İnan və dəstəkçiləri tərəfindən məğlub edildi. On ağa edam edildi, geri qalan qismi isə tabe olacaqlarına and içdikdən sonra azad edildilər. Qərb çərkəzlərinə hökm edən İnal 1434-cü ildə şərq çərkəzləri üzərinə təşkil edilən edərək, 1438-ci ildə Kuban çayı nın şimalına təşkil edilən hücumla Krım tatar boylarını Ten çayına qədər qovduğu səfərlər başda olmaqla, çərkəzlər yaşayan yerlərin tamamını və ya böyükbir qismini bir dövlətin hakimiyyəti altında birləşdirməyi bacardı.
Dövləti 40 bölgəyə ayıran İnal hər bölgəyə bir hakim təyin etdi. İnal tərəfindən qurulan bu yeni çərkəz dövlətinin paytaxtı İnalın doğulub-böyüdüyü Taman bölgəsindı yerləşən Şencir şəhəri idi.
Kazatomprom
Mənbə
Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане: Биографическая энциклопедия. Алматы, 2012