cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Çarlz Starkvezer
Xalq mədəniyyətində
Ədəbiyyatda •	Stiven Kinqin "The Stand" əsərində Rendall Flegg xatırlayır ki, "bir müddət Çarlz Starkvezer adlı qırmızı saçlı, yay ayaqlı bir oğlanla eyni məktəbdə idi". Kinoda •	"Sadist". •	"Çöl torpaqları". •	"Təbii Qatillər" •	"Əyalətdə qətl". •	Starkvezer Müqqəvalar filmində seriyalı qatilin rol modelidir (ona kömək edən sevgilisi ilə birlikdə) — Conni Bartlett, onun adı da öldürdüyü ailənin adına aiddir.Filmdə də qeyd olunur ki, onlar onu qırdılar (Starkweather) öldürmə rekordu. •	"Starkvezer". •	"Bəyənmək üçün öldür" filmində qeyd edildi — Ceffri Damer ilə ziddiyyət təşkil etdi. Musiqidə •	Starkvezerin nöqteyi-nəzərindən oxunan Brüs Springstinnin öz adlı albomundan Nebraskanın mahnısı. •	Billy Joel-in "We Didn't Start the Fire" mahnısında qeyd olunub. •	Yapon qrupu Church of Misery tərəfindən Badlands mahnısı. Oyunda
Kommertsbank Tauer
Kommertsbank Tauer —  Frankfurt-Maynda yerləşən göydələn.
1997-ci ildə 300 metr yüksəkliyində ucaldılan göydələn, dövrünə görə Avropanın ən yüksək binası hesab edilidi.
1991-ci ilin iyun ayında qəbul edilmiş layihəyə əsasən, bina 65 mərtəbə, ümumi sahəsi 120 000 m² və ümumi həcmi isə 538 000 m³-dir.
Binanın damı asimmetrikdir. Döşəmə sahəsi 1700 m²dir. Damda 40-a qədər insan üçün kiçik bir müşahidə salonu var. Yanacaq liftindən yalnız xüsusi icazə ilə əldə etmək mümkündür. Binada 1600 kq-lıq yük qabiliyyəti olan 16 lift var. Hər bir bölmənin kənar görünüşü olan iki şüşə lift var.
Demək olar ki, bütün xarici divarlar şüşə ilə hazırlanıb. İkili fasad kondisioner sisteminə təmiz hava verir. Bina ekoloji standartlar və enerji qənaət tələbləri nəzərə alınmaqla tikilmişdir.
Alaverdi monastırı
Alaverdi monastırı, Alaverdi kafedral kilsəsi, Alaverdi kilsəsi – Şərqi Gürcüstanda, Kaxeti ölkəsindəki Axmeta şəhərindən 25 km məsafədə, Axmeta bələdiyyəsi ərazisində yerləşən və Gürcü pravoslav kilsəsinə aid olan gürcü monastır kompleksi. ХI əsrdə Kaxeti xorepiskopu (1010 – 1037/38-ci illərdə hakimiyyətdə olub) köhnə Müqəddəs Georgi kilsəsinin yerində tikdirmişdir. Bəzi hissələri VI əsrə aiddir.
Kilsənin hündürlüyü 50 m-ə yaxındır, daxili məkanın hündürlüyü 42 m-dən yüksəkdir. Tbilisidəki tikilməsinə (1995-2004)  qədər Gürcüstandakı ən hündür kilsə idi.
Monastırda XV əsrə aid rəsimlər zamanəmizədək qorunub saxlanılıb.
Alavedi kilsəsi UNESCO-nun "Beynəlxalq İrs" siyahısına daxil eidlmək üçün təqdim edilib.
Monastırın əsası nə vaxtsa gəlmiş və o vaxtlar Ay məbədində ibadət edən bütpərəslərin dini mərkəzi olmuş kiçik  Alaverdi kəndində məskunlaşmış suriyalı rahib İosif (Yoseb, Amba) Alaverdeli tərəfindən qoyulub.
Müasir dövrdə monastır Gürcüstanda ildə bir dəfə keçirilən dini “Alaverdoba” bayramındındə, diqqət mərkəzinə çevrilir. Monastır dünyanın ən köhnə çaxır regionunda yerləşir və burada monarxlar "Alaverdi monastırı" adlanan öz xüsusi növ çaxırlar hazırlayırlar.
Xanlar Qafarov
Qafarov Xanlar İsbət oğlu — Qarabağ müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Qafarov Xanlar İsbət oğlu 1973-cü ildə Biləsuvar rayonu, İsmətli kəndində anadan olub. Zəngilan rayonu uğrunda gedən döyüşlərdə iştirak edib.
10 aprel 1993-cü ildə şəhid olub. Qəbri Biləsuvar rayonu, İsmətli kəndindədir.
Təltifləri
İsmətli kənd tam orta məktəbi Xanlar Qafarov adını daşıyır.
Keçigerd (Qürvə)
Keçigerd — İranın Kürdüstan ostanı Qürvə şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.
NGC 4331
NGC 4331, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Əjdaha bürcü istiqamətində yerləşir. Im tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Kafir Qala döyüşü
Kafir Qala döyüşü — Herat yürüşünün nəticəsini müəyyən edən toqquşmalar seriyasıdır. Bəzi xüsusiyyətlərinə görə Sanqan döyüşünə bənzəyən Kafir Qala döyüşü Abdali əfqanlarla Nadir xanın rəhbərlik etdiyi Səfəvi ordusu arasında baş tutmuş və Səfəvi ordusunun qələbəsi ilə nəticələnmişdir.
Arxa plan
Nadir xanın bundan əvvəlki yürüşü Sanqanın yağmalanması və Abdali əfqanlar üzərində taktiki qələbə ilə nəticələnmişdi. Lakin Nadir xan bu yürüşündə heç bir yeni ərazi əldə edə bilməmiş və kiçik qələbədən sonra Məşhədə geri dönməyə məcbur olmuşdu. Onun planlarını pozan Səfəvi şahı II Təhmasib olmuşdu. Beləki II Təhmasib onu xain elan etmiş və bu Nadiri geri dönməyə məcbur etmişdi. Geri dönüb şah üzərində qələbə qazanan və onu özündən asılı vəziyyətə salan Nadir, bütün daxili problemləri həll etdikdən sonra çoxdan gözlənilən Herat yürüşünə başladı.
İlk toqquşmalar
"Tarix-e Cahanqoşa-ye Naderi"də olan məlumata görə, Nadir qoşunu ilə 1729-cu ilin Novruz bayramından 46 gün sonra Abdali əfqanları ilə döyüşə yola düşdü. Kafir qala ətrafında düşərgə salandan sonra Niyazqulu bəy Qacarın rəhbərliyi altında 500 nəfərdən ibarət qarovul dəstəsi yaratdı və qoşunun mühafizəsini bu dəstəyə tapşırdı.
Əfqanlar Kafir Qala ətrafında düşərgə salıb onun divarları yaxınlığında səngərləndilər. Əfqanların münasib mövqe seçmələri Nadirin nəzərindən qaçmadı və həyata keçirdiyi döyüşqabağı manevrlə onları bu üstünlükdən məhrum etdi. O, qoşununu əfqan mövqelərinə doğru deyil, həmin mövqelərdən aralı olan bir sahəyə çıxardı və bununla əfqanları da açıq döyüşə cəlb etdi. Əfqanlarla döyüşdə uğur qazanmaq üçün Nadir yeni toplara və tüfənglərə böyük üstünlük verdi və ilk zərbənin də məhz atəşlə vurulmasını qərarlaşdırdı. Atəş zərbəsinin ardınca nizə atanlar döyüşə qoşulmalı idilər. Çevik müdafiənin təşkili və düşmənə sürətli zərbənin vurulması üçün süvarilərə də aydın tapşırıqlar verildi. Qoşun dəstəsinin sol cinahı Hacıxan bəy Əfşarın rəhbərliyi altında olan süvari dəstəsinə tapşırıldı. Sağ cinahın kimə tapşırıldığını söyləmək çətindir. Amma məlumdur ki, Nadir özü qvardiyası ilə birlikdə sağ cinahın arxasında mövqe tutmuşdu. Çox güman ki, Nadir əfqanların əsas zərbəsinin məhz bu cinaha yönələ biləcəyini hiss edirdi və ona görə qvardiyası ilə həmin cinahı daha da möhkəmləndirdi. Əfqanlara gəlincə isə Kafir Qala yaxınlığına çıxmış qoşunlar 4 dəstəyə bölünmüş 12 min nəfərlik süvaridən, 4 min piyadadan və 20 ədəd topdan ibarət idi. Əfqanların 25 min nəfərdən ibarət ikinci qoşun dəstəsi isə Fərəhdən hərəkətə başlayıb Kafir Qalaya doğru istiqamət götürmüşdü. Nadirlə əfqanlar arasında Kafir Qala yaxınlığındakı döyüş 1729-cu il mayın 28-də baş verdi. İstər "Tarix-e Cahanqoşa-ye Naderi"də, istərsə də "Aləm Ara-ye Naderi"də bu döyüşün ilkin mərhələsinin təsvirində oxşarlıq vardır. Amma döyüşün gedişi haqqında fərqli məlumatlar da mövcuddur. Nadir şah tarixinin tədqiqatçıları daha çox "Tarix-e Cahanqoşa-ye Naderi"yə istinad etmişlər. Həmin mənbəyə əsasən, döyüş əfqanlar tərəfindən başlandı. Çox güman ki, Nadir özü də əfqanların ilkin olaraq hücuma keçməsinə imkan verə bilərdi. Bununla Nadir əfqanların hansı taktika işlətməsini qiymətləndirə və öz qoşununu da bu taktikaya uyğun olaraq istiqamətləndirməyə fürsət tapardı. Tarixi ədəbiyyata görə, Nadirin qoşunlarının sağ cinahında başlanan döyüşün ilk anlarında piyadalara güclü zərbə endirildi. Sonradan Nadir süvarilərinin döyüşə atılması ilə vəziyyətin düzəldiyi bildirilir.
Yerli avstraliyalılar
Yerli avstraliyalılar — Britaniya müstəmləkəçiliyindən əvvəl Avstraliyada yaşayan qruplar. Bunlara Avstraliya aborigenləri və Torres boğazı adalıları daxildir.
Kafir Qala döyüşü
Həlledici döyüş
Qarşıdakı döyüş hər iki tərəf üçün həlledici əhəmiyyət kəsb edirdi. Hansı taktikanı seçməmişdən əvvəl Nadir düşmənin döyüşqabağı mövqelərini öyrəndi. Bunun üçün tanınmış sərkərdələrindən olan Niyazqulu bəy Qacarı, Səlim bəy Mərvini, Allahqulu bəy Əfşarı, Canəli bəyi və yüz nəfərlik bir dəstəni özü ilə götürüb əfqanlara yaxın olan bir nöqtəyə yollandı, oradan əfqanların qüvvələrini və döyüş mövqelərini müşahidə etdi. Nadir əfqanların döyüşqabağı düzülüşünə əsasən hansı taktikaya əl ata biləcəklərini müəyyənləşdirdi. O, topçuları, zənburəkçiləri və tüfəngdarları dörd dəstəyə böldü və hər dəstəni bir istiqamətdə yerləşdirərək qoşunun dörd tərəfdən atəş müdafiəsini təmin etdi. Əfqanlar hansı istiqamətdən hücum edərdilərsə, həmin istiqamətdən Nadir qoşununun atəş zərbəsi ilə qarşılaşmalı olacaqdılar. O, üç min nəfərlik xüsusi bir dəstə yaradıb qoşunların mərkəzində yerləşdirdi və həmin dəstəyə tapşırıq verdi ki, əfqan süvariləri hansı istiqamətdən tüfəngdarların üstünə hücum edərsə, o istiqamətdən əfqanlara qarşı döyüşə qoşulsun. Bütünlükdə isə, Nadir öz qoşununu beş xətt üzrə eşelonlaşdırdı. Ön sırada toplar, ikinci sırada zənburəklər, üçüncü sırada cəzayirçilər (ağır tüfənglərlə silahlananlar), dördüncü sırada tüfəngdarlar (yüngül tüfənglərlə silahlananlar) və nəhayət beşinci sırada isə piyadalar mövqe tutdular.
Döyüşqabağı mövqelərdə möhkəmləndikdən sonra Nadir iki gün əvvəlki döyüşlərdə xüsusi fərqlənmiş Niyazqulu bəyə tapşırıq verdi ki, bir dəstə ilə döyüş meydanına atılsın və əfqanları döyüşə girməyə sövq etsin. Niyazqulu bəyin irəli çıxması ilə əfqanlar tərəfindən də İsfəndiyar bəyin rəhbərliyi altında bir dəstə qabağa atıldı və bu dəstələr arasında döyüş başladı. Həmin dəstələr arasında döyüş bir saat davam etdi. Göstərilən vaxt ərzində əfqanların sayı artmağa başladı. Qarşı tərəfin sayının artmasının Niyazqulu bəyin dəstəsi üçün təhlükəli ola biləcəyini görən Nadir bu dəstəni geriyə çağırdı. Niyazqulu bəyin geri çəkilən dəstəsi əfqanlar tərəfindən təqib olundu. Bunun ardınca əfqanların əsas qüvvələri də döyüşə qoşulub Nadir qoşunlarının üzərinə hücuma keçdilər.
Yerli avstraliyalılar
Əhali
Qalıqları, başlıca olcaq, Avstraliyanın qərbində və şərqində rezervasiyalarda yaşayır. Avstraliyalıların bir qismi kənd təsərrüfatında işləyir, digərləri ibtidai həyat sürürlər.
Kafir Qala döyüşü
Həlledici döyüş
Hər xətdə baş verən gərgin döyüşlər əfqanların müqavimətini qırmağa bəs etmədi. Nadirin bəlkə də gözləmədiyi halda əfqanlar tüfəngdarların da mövqelərini arxada qoyub qoşunların mərkəzinə qədər irəliləyə bildilər. Başlıcası isə əfqanlar bir neçə döyüş xəttini adlayaraq hələ də güclü döyüş aparmaqda davam edirdilər. Malik olduqları say üstünlüyü isə əfqanlara əldə edilən uğurları genişləndirməyə imkan verirdi. Döyüşün gedişində dəyişiklik yaradılmayacağı təqdirdə daha ağır nəticələr qarşıya çıxa bilərdi. Nadir üç minlik süvari dəstəsi ilə döyüş meydanının ən həssas nöqtəsinə atılıb əvvəlcə əfqanların qarşısını aldı, onlara ağır zərbə endirdi. Əfqanların təsəvvür edə bilmədiyi sürət və çeviklik qısa müddət ərzində uğurları daha da genişləndirməyə yol açdı. Nadirin döyüşə qoşulması ilə əfqanların qarşılaşdıqları müqavimət az sonra xeyli gücləndi. əfqanların az bir hissəsi döyüşdən salamat çıxıb geri qaçmağa başladı. Nadirin əmri ilə onun sərkərdələri qaçan əfqanları təqib etdilər və onlara daha çox itkilər yetirdilər.
Yerli avstraliyalılar
Dil
Yerli avstraliyalar Avstraliya dillərində danışırlar.
Din
Avstraliyalıların dini etiqadı totemizm və magiyanın müxtəlif formalarıdır.
Qaraçorlu eli
Qaraçorlu — Azərbaycan ellərindən biridir. Əksər mənbələr, o cümlədən "Gəncə-Qarabağ əyalətinin müfəssəl dəftəri", Pyer Oberlin, Mehrdad İzadi və Qiyasəddin Qeybullayev onların əslən Xorasandan olan bir kürd kökənli qrup kimi təsvir etmişdir. Buna baxmayaraq, Əhməd Cəfəroğlu onları İran türklərindən olan bir el kimi hesab edib. Azərbaycan mənbələrinə görə, qaraçorlular xəzərlərin bir qoludur. Əsaslanma ondan ibarətdir ki, ərəb qaynaqlarında xəzərlərin ağ xəzərlər və qara xəzərlər olaraq iki qola bölündüyü qeyd olunmuşdur. Qara xəzərlərin bir adı da, guya saçlarının qara olduğuna görə "qaraçur" idi.
Qaraçorlular İranın Şərqi Azərbaycan, Ərdəbil və Qərbi Azərbaycan ostanlarında yaşayırlar. Şərqi Azərbaycan ostanında Qaradağ elinin oymaqlarından və Qərbi Azərbaycan və Ərdəbil ostanlarında Şahsevən elinin oymaqlarından məhsub olunur. Onlardan Qafqazda əsasən Zəngəzur regionunda yaşamışlar.
Türkiyənin Tokat vilayətinin Zilə ilində də kürd qaraçorlu tayfaları yaşayır.
Qaradağ
Türkmənçay sülhü nə qədər Qaraçorlu eli Qarabağd a yaşamaqda idi. Jouanninə görə, 1809-cu ildə onlar Azərbaycan da və Qarabağda, Kür ilə Araz çaylarının arasında yaşamaqda idilər. O, onların sayının 12 min nəfər olduğunu bildirir. 1805-ci və 1806-cı ildə Qacarları ziyarət etmiş Amedee Jaubert Qaraçorlu elini ən önəmli türkdilli və Qarabağda yaşayan tayfalardan biri kimi təqdim edir.
İran ordu qeydlərinə əsasən bəlli olur ki, Qaraçorlu elinin 1960-cı illərdəki hakim sülaləsinin əsasını təxminən 100 il əvvəl Cəfərqulu xan Əmir Tumar qoymuşdur. Onun yeganə oğlu olan SUrxay xan ondan əvvəl ölmüş və onu elin rəisliyində nəvəsi əvəz etmişdir. Rahidel xanın dövründə (1840–1841) tayfa şaha göstərdiyi xidmətlərə görə vergilərdən azad edilmişdir. 1868-ci ildə Rahidel xan sartip, yəni briqada generalı rütbəsinə yüksəldi və 20 il sonra isə iki medalla təltif edildi. Bu dövr ərzində Qaraçorlu eli Qaradağ dakı ən böyük el idi və 4 min evdən ibarət idi. Sheil isə onların 1849-cu ildə 2500 çadırdan ibarət olduğunu yazır. Lakin Müzəfərrəddin şahın hakimiyyəti dövründə Qaraçorlu eli üsyanlara qarışdı və nəticədə oların bir çoxu Qoşaçay, Marağa, Ərdəbil və Xalxal tərəfə dağıdıldı.
Xorasan
Qacar dövlətində qaraçorlular adı ilə yaşayan xeyli tayfa var idi. Jouannin iddia edir ki, qaraçorluların xeyli hissəsi Xorasan və digər əyalətlərdə yaşamaqdadırlar. Qaraçorluların kiçik bir qrupu İranın mərkəzində yaşamaqda idi. Onlar barədə həm Sheilin, həm də Kayhanın kitablarında bəhs edilir. Kayhanın bildirdiyinə görə, onların sayı 120 evdən ibarətdir və yaylaqları Elburs dağlarında, qışlaqları isə Xavər bölgəsində yerləşir. Xorasan ın Quçan bölgəsində yaşayan qaraçorlular XVIII əsrin birinci yarısında bir çox üsyana qarışmışdırlar.
Tirələri
Qaraçorlu elinin digər tayfalar ilə müqayisədə daha çox miqrasiya etdiyi və daha geniş əraziyə yayıldığı bildirilir. Onların əsas tirələrindən olan Kiçəkli, Qorhlu və Atmianlu əslində Bayburdlu tayfasından olsalar da, daha sonralar Qaraçorlu elinə qatılmışdırlar. Qaraçorlular yayları Qaşqadağ ətrafında, qışları isə Quruçay ətrafında keçirirdilər. Bu tayfaya 12 tirə daxildir. Qırlılı, Qaraçorlu, Kiçikli, Şablu, Garus, Bastamlı, Amalazərgər, İtmanlı, Qaçanlı, Kolanı, Banalı və Minçaşlı.
Pulcuqotu
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Bu bitkinin adının mənşəyi hələki təyin olunmayıb. Qədim Yunanıstanda bu bitkini İberis adlandırmışlar. Yabanı halda İberis əsasən Cənubi Avropada bitir. Müasir gülçülükdə İberis cinsinin 4 növündən istifadə olunur ki, onlardan da 2 növü birillikdir. Acı iberis (İ.amara) yabanı halda Aralıq dənizi sahillərində bitir.Hazırda bu bitkinin mədəni formaları və sortları geniş yayılmışdır. İberisin bütün mədəni formaları taclı iberis (İ.a.var.coronaria V oss) adlanır. Çətirli iberis digər növlərdən fərqli olaraq aşağı hissədə kol şəklini alır, hamaşçiçəkləri isə formalarını itirmirlər.İberisi toxumla, qələmlərlə və kolun bölünməsi ilə çoxalmaq olar. Qələmləri yayın əvvəlində kəsir və solmuş hamaşçiçəklərin yuxarı hissəsini vaxtaşırı kəsmək lazımdır. Çoğan ilə kompozisiyada iberis gözəl görünür.
Kafir Qala döyüşü
Nəticə
Döyüşdə Nadirin qüvvələrinin itkisi əfqanlara nisbətdə daha az idi. Lakin Nadirin sevimli sərkərdələrindən olan və döyüşlərdə böyük şücaət göstərən Niyazqulu bəy Qacar həyatını itirdi. Nadirin əmri ilə o, Məşhəddə İmam Rzanın məqbərəsinin yanında dəfn edildi və ailəsinə müavinət kəsildi.
Əfqanlar üzərində qazanılan bu qələbə həm Nadir üçün, həm də Şah Təhmasib üçün əhəmiyyətli bir qələbə idi. Həmin qələbə ilə Abdali əfqanlarına güclü zərbə endirildi və onların iradəsi qırıldı. Bu qələbənin əldə edilməsi ilə bağlı bütün Xorasan vilayətinə xəbərlər göndərildi, Nadirin qoşunlarının qələbəsi üç gün bayram edildi. Bu üç gün ərzində həm də Nadirin qoşunlarının sıraları bərpa edildi. Çünki əfqanların əsas qüvvələrinə güclü zərbə vurulsa da, Herat hələ də onların əlində idi və bu şəhər ələ keçirilməyincə döyüşü də bitmiş hesab etmək olmazdı.
Valetta limanı
Valetta limanıı (Il-Port il-Kbir) — ingiliscə adı Qrand Harbor ilə də tanınan Maltanın ən böyük limanı. Qədim dövrlərdə finikiyalılar buranı bir liman olaraq istifadə etmişlər. Daha sonra limanın vəziyyəti əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdırılmış, limanlar, priçallar və istehkamlar meydana gəlmişdir.
23 sentyabr 1551, 1555 və ya 1556-cı illərdə (müxtəlif mənbələrə görə) Böyük limandan dağıdıcı bir fırtına keçir. Suyun üzərində meydana gələn bir tornado bir çox gəmini (Malta cəngavərlərinin sifarişli 4 gəmi daxil olmaqla) batırır. Bundan sonra hava burulğanı quruya çıxır və təxminən 600 nəfərin ölümünə səbəb olur. Tornadonun olmasına baxmayaraq, Maltanın paytaxtı - Valletta - o dövrdə mövcud deyildi. Malta cəngavərlərinin Böyük Ustası şəxsən 28 mart 1566-cı ildə onun təməl daşını qoyur.
Böyük liman 1565-ci ildə Maltanın Böyük mühasirəsi zamanı cəngavərlərlə və türklər arasında bir döyüş meydanına çevrilir. İkinci Dünya müharibəsi zamanı Maltanın blokadası dövründə, Port müqəddəs Elma da daxil olmaqla limandakı bir çox dok və hərbi qurğu nasist blokunun, xüsusən də İtaliya və Almaniyanın qüvvələri tərəfindən məhv edilir. Ayrıca Valletta və digər üç şəhərə böyük ziyan dəyir.
İngilis ordusu adanı tərk etdikdən sonra liman hərbi əhəmiyyətini itirir, lakin beynəlxalq ticarət baxımından aktiv olaraq qalır.
Şimal-qərbdə liman Valletta və ətrafındakı Floriananın bir hissəsini əhatə edən Ssebarras Yarımadası ilə əhatə olunmuşdur. Bu yarımada ayrıca Böyük Limanı Marsaxett limanından ayırır. Limanın cənub-şərq sahili bir çox buxta və burunlardan ibarətdir. Onlardan limana dörd kiçik axın axır. Həmçinin bu tərəfdə Cospikua, Birqu və Singea şəhərləri də vardır. Malta əhalisinin əksəriyyəti, Böyük limanın üç kilometrlik radiusunda yaşayır və bölgəni ölkənin və eyni zamanda Avropanın ən sıx əhali yerləşdiyi bölgəyə çevirir.
Pleksit
Pleksit — Onurğa beyni sinirləri kələfinin xəstəliyidir. Pleksitin səbəbi travmalar, infeksion xəstəliklər, onurğa xəstəlikləri və s. ola bilər.
Boyun pleksiti zamanı boyunun dərin əzələlərinin iflici, ənsə nahiyəsində ağrı olur. Xəstəlik kəskin davam edir.
Bazu pleksiti zamanı çiyin və yuxarı ət­raf əzələləri birlikdə prosesə cəlb olunur, körpücükaltı və körpücüküstü nahiyələr ağrılı olur, ağrı yuxarı ətrafa da vurur və süst-atrofik iflic baş verir. Yuxarı ətrafların hərəkəti məhdudlaşır. Xəstəlik əksər hallarda 2-3 ay müddətində sağalma ilə nəticələnir, bəzən isə yuxarı ətrafın periferik iflici sabit qalır.
Bel-oma pleksitinin klinik əlamətləri bel nahiyəsində olan ağrılardan iba­rətdir. Ağrılar bud və oturaq sinirlə­ri boyunca yayılıb, hissi pozğunluqlar verir. Ayaqda zəiflik olur.
Müalicə xəstəliyin etiologiyasına əsaslanmalıdır. İnfeksiya ilə əlaqədar olduqda, iltihaba qarşı müa­licə aparılmalı, eyni zamanda ağrıkəsici dərmanlar, isti proseduralar və həkimin təyinatı üzrə digər müalicələr aparılmalıdır.
Qadınlarda bel-oma pleksiti əlamətlə­ri olduqda onların ginekoloq tərəfin­dən müayinə olunması məsləhətdir.
Saracıq (Urmiya)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 125 nəfər yaşayır (30 ailə).
Kotirovka
Kotirovka (, "sitat") — maliyyə aktivinin satıcı və ya alıcı tərəfindən elan edilən və alqı-satqı etməyə hazır olduğu cari qiyməti (təklif təklif olunur). Adətən mübadilə qiyməti kimi nisbətən sürətlə dəyişən qiymətə aiddir.
Maliyyə aktivinin növündən asılı olaraq kotirovka valyuta məzənnəsi, qiymətli kağızın dəyəri, kreditin faiz dərəcəsi, mal və ya xammalın qiyməti adlandırıla bilər. Bəzən kotirovka almaq və ya satmaq təklifinin qiyməti deyil, yalnız bağlanmış əqdin qiyməti hesab olunur.
Birjalarda qiymətlər xüsusi kotirovka komissiyası (komitə) tərəfindən qeydə alınır və onları malların topdansatış qiymətləri, qiymətli kağızların və xarici valyutaların məzənnələri haqqında xüsusi birja bülletenlərində dərc etdirir. Adətən birja sessiyasının açılış və bağlanış qiymətləri, günün maksimum və minimum qiyməti dərc olunur. Belə nəşrlər "rəsmi sitatlar" adlanır. Kotirovkalar hərracda yaranan bazar şərtlərini, tələb və təklifin nisbətini əks etdirir. Kotirovkalar qiymətli kağızlara və valyutalara sahib olan müxtəlif şirkətlər tərəfindən maliyyə əməliyyatları apararkən, habelə xammal və ya mal ehtiyatlarının balanslaşdırılması üçün istifadə olunur. Birjalarda ölkənin ən iri şirkətlərinin qiymətli kağızlarının yalnız kiçik bir hissəsinin kotirovkasına icazə verilir.
Sözün mənşəyi
"Sitat" termini çox güman ki, fransızca "coter" felindən gəlir — işarələmək / nömrə.
Növləri
Valyuta bazarlarında kotirovkalar birbaşa və əks (dolayı) bölünür :
Xoşkamrud-i Ülya (Qürvə)
Xoşkamrud-i Ülya — İranın Kürdüstan ostanı Qürvə şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 70 nəfər yaşayır (16 ailə). Əhalisini kürdlər təşkil edir.
Beylisin muhakiməsi
Beylisin muhakiməsi - guya bir rus uşağını öldürdüyü üçün yəhudi M.Baylis əleyhinə məhkəmə prosesi. Muhakimə 1913-cü ildə Kiyev şəhərində oldu. Yəhudi düşməni olan çar hökuməti tərəfindən dini düçmənçiliyi qızışdırmaq üçün təşkil olunmuşdur. Bütün dünyada böyük əks səda doğurmuş və Beylis andlılar tərəfindən bəraət almışdır.
International Relations and Security Network
International Relations and Security Network — İsveçrənin mediya agentliyi.
Den Syaopin
Den Syaopin (d. 22 avqust 1904, Sıçuan, Çin imperiyası — 19 fevral 1997, Pekin, Çin) — Çin Kommunist Partiyası Hərbi Şurasının sədri (1976-1989).
Avstriyanın dövlət quruluşu
250x250px|thumb|[[Vyanada yerləşən Avstriya Parlamentinin binası.]]
Avstriyanın dövlət quruluşu — Avstriya Respublikasında dövlət hakimiyyəti.
Xüsusiyyətləri
Avstriya federativ respublikadır. Qüvvədə olan konstitusiyası 1920-ci ildə qəbul olunmuşdur. Dövlət başçısı olan federal prezident əhali tərəfindən 6 il müddətinə seçilir. Ali qanunverici hakimiyyət orqanı olan parlament iki palatadan – Milli Şura və Federal Şuradan ibarətdir. İcraedici hakimiyyəti hökumət (kansler, vitse-kansler və nazirlər) həyata keçirir. Prezident kansleri və onun təqdimatı ilə nazirləri təyin edir. Hökumət Milli Şura qarşısında məsuldur. Hər ərazinin öz konstitusiyası və parlamenti (landtaqı) var.
19 yaşına çatmış vətəndaşlar aktiv (seçmək), 25 yaşına çatmış vətəndaşlar isə passiv (seçilmək) seçki hüququna malikdir. Hər ərazisə seçkili orqanları olan yerli və vilayət icmaları var. Avstriyanın məhkəmə sistemi Ali məhkəmə, 4 Ali əyalət məhkəməsi, 20 əyalət və rayon məhkəməsindən ibarətdir. Aşağı instansiya məhkəməsi mahal məhkəməsidir. Bundan başqa, azyaşlıların işləri və əmək mübahisələri üzrə xüsusi məhkəmələr də var. Məhkəmə sisteminin xüsusiyyəti dövlət idarəçiliyində qanuna riayət olunmasına nəzarət edən Konstitusiya məhkəməsinin və inzibati məhkəmənin olmasıdır.
NATO sammiti
thumb|right|2019-cu ildə [[London|Londonda keçirilən NATO sammitindən.]]
NATO sammiti —  Şimali Atlantika Müqaviləsi Təşkilatına (NATO) üzv ölkələrin dövlət və hökumət başçılarının təşkilatın strateji istiqamətini qiymətləndirmək və müəyyən etmək, habelə yeni Baş katibin seçilməsi qaydalarını təsdiq etmək üçün vaxtaşırı baş tutan görüşü. Sammitlərin yeri və vaxtı Şimali Atlantik Şurası tərəfindən müəyyən edilir.
Sərdrud (Urmiya)
Sərdrud - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Urmiya şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əsgərabad (Xoy)
Əsgərabad - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Xoy şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 328 nəfər. yaşayır (58 ailə).
Sessi
Sessi  — Fransa da kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — En. Jeks kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Belle.
INSEE kodu — 01071.
Coğrafiyası
thumb|200px|left|Kommunanın xəritəsi Kommuna Paris şəhərinin 400 km cənub-şərqində, Lion şəhərindən 115 km şərqdə və Burk-an-Bres şəhərindən 70 km cənub-şərqdə yerləşir.
Əhalisi
2010-ci ildə əhalinin sayı 3992 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2010-cu ildə əmək qabiliyyətli 2739 nəfər arasında (15-64 yaş arasında) 2215 nəfər iqtisadi fəal, 524 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstəricisi - 80.9%, 1999-cu ildə 75.1%). Fəaliyyət göstərən 2215 sakindən 2056 nəfəri (1080 kişi və 976 qadın), 159 nəfəri işsizdir (77 kişi və 82 qadın). 524 hərəkətsiz, 235 nəfər şagird və ya tələbə, 107 nəfər təqaüdçü, 182 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
Jagdtiger
thumb|[[Asqı (avtomobil)|Asqısı Porsche istehsalı olan 8 təkərli Jagdtiger modeli]]
thumb|[[Asqı (avtomobil)|Asqısı Henschel-Werke istehsalı olan 9 təkərli Jagdtiger modeli]]
Jagdtiger (Sd.Kfz.186) (Azərbaycanca ovçu pələng) Nasist Almaniyasının ordusu olan Vermaxt tərəfindən İkinci Dünya müharibəsində istifadə edilmiş “Royal Tiger” tanklarının şassisi üzərində yaradılmış (Almanca Jagdtiger) tank qatilidir. Ayrıca olaraq ikinci dünya müharibəsində istehsal edilmiş olan ən ağır zirehli müharibə maşınıdır.
Əsas silahı: 1 x 12.8 sm-lik PaK 44 L/55 (40 mərmi)
Köməkçi silahı: 1 x 7.92 mm-lik MG-34 pulemyotu (3300 mərmi)
Mühərriki: V-12 Maybach Maybach HL230 Mühərrik gücü: 700 at gücü
Mühərriyin güc nisbəti: 9,21 at gücü/ton
Asqı təchizatı: yaylı bar.
Hərəkət mənzili: 120 km
Sürəti: 34 km/saat
Müasir dövrdə salamat qalmış Jagdtiger tankları
305004 seriya nömrəli texnika Böyük Britaniya da (Bovinqton tank muzeyində), 305020 seriya nömrəli texnika ABŞ da (Aberdeen Proving Ground), 305083 seriya nömrəli texnika Rusiya da (Kubinka tank muzeyi) qalmışdır.
thumb|305004 seriya nömrəli [[Böyük Britaniya da (Bovinqton tank muzeyində) nümayiş etdirilən texnika]]
thumb|305083 seriya nömrəli [[Rusiya da (Kubinka Tank Muzeyi) nümayiş etdirilən texnika]]
İstehsalı
150 ədəd Jagdtigers sifariş edilməsinə rəğmən sadəcə olaraq 88 ədəd istehsal etmək mümkün olmuşdur. 11 dənəsindən seriya nömrələri 305001, 305003 və 305012 yə qədər olanlar Porsche markalı asqı ilə və geri qalanları isə Henschel markalı asqı ilə istehsal edilmişdir. İstehsalına çox gec başlanan bir texnika olmuşdur. Müharibənin sonuna doğru bir çoxunun istehsalı xammal çatışmazlığına görə tamamlanmadı.
Jagdtiger modeli model olaraq çox böyük idi və müttəfiq ordusunun əsgərləri bu texnikandan çox qorxmuşdular. Ancaq bu texnikalar xam maddə və insan gücünün boş-boşuna sərf edilməsinə səbəb olmuşdur. Bu texnikaların yerinə Jagdpanther, ya da Tiger II modelindən istehsal etmək olardı. Hər nə qədər Hitler bu texnikaya çox güvənsə də, azsayda istehsal edilməsi səbəbinə görə bunlar müharibədə bir o qədər də təsirli ola bilməmişdilər.
İstehsal tarixlərinə görə sayları və nömrələri:
Xidmət tarixi
Sadəcə olaraq 512 və 653 nömrəli iki ağır tank qatili taboru (schwere Panzerjäger-Abteilung), Jagdtigers ilə təchiz edilə bilindi. İlk texnika, 1944- cü ilin noyabr ayında xidmətə girdi. Təxminən 20%-i tapşırıqların icrası müddətində məhv edilmişdirlər. Geriyə qalmış texnikalar ya mexaniki qüsurları səbəbindən, ya da ki, yanacaqlarının bitməsi səbəbindən ekipajı tərəfindən tərk və ya məhv edilmişdirlər. İstifadə edilən sursatı iki hissədən ibarət idi və iki nəfərlik yükləyici tərəfindən döyüşə hazır vəziyyətə gətirilirdi. Sursatı birinci yerləşdirilən içində partlayıcı olan başlıq hissə və  arxasından da bunu itələyən atıcı kapsuldan formalaşırdı. Bu səbəbdən də topun doldurma müddəti uzanır və tankın atəş intensivliyi aşağı düşürdü. Topdan atəş açıldıqdan sonra meydana gələn duman həm texnikanın yerinin asanlıqla müəyyənləşdirilməsinə səbəb olurdu, həm də ekipajı bir müddətlik kor edirdi.
Xoşkamrud-i Sülfa (Qürvə)
Xoşkamrud-i Sülfa — İranın Kürdüstan ostanı Qürvə şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 321 nəfər yaşayır (88 ailə). Əhalisini kürdlər təşkil edir.
Peter Kürten
Peter Kürten — alman seriyalı qatil. Onun cinayətləri arasında — 9 halda adam öldürmə, 32 halda adam öldürməyə cəhd, 3 halda basqın, bir işdə zorlamaya cəhd, o cümlədən 27 yanğın törətmə. 1931-ci ildə 9 qətldə təqsirli bilinərək ölüm cəzasına məhkum edilib.
Bioqrafiya
O, 1883-cü il mayın 26-da Mülheymdə böyük bir qəlibçi ailəsində anadan olmuşdur. Ata tez-tez içki içirdi, iş materiallarında o, həyat yoldaşını və uşaqlarını mütəmadi olaraq döyən "irsi alkoqolik" kimi qeyd olunur. 1889-cu ildə Peter məktəbə getdi. 1891-ci ildə evdən ilk qaçışını etdi, lakin üç həftə sonra polis tərəfindən tutuldu. 1895-ci ildə ailə Düsseldorfa köçdü, burada Peter orta məktəbi bitirdi. 1897-ci ildə atasının işlədiyi fabrikdə qəlibçi şagirdi olur. Elə həmin il Kürten Sr öz qızına təcavüz etməyə cəhd etdiyi üçün bir il yarım həbs cəzasına məhkum edildi.
Cinayətlər
1899-cu ilin iyununda o, başqalarının pulunu mənimsədiyinə görə iki aylıq həbs cəzasına məhkum edildi. Açıq yerdə yatdığı üçün iki sutka həbs olundu. 1900-cü ilin yanvarında evin toxunulmazlığını pozduğuna və onu hədələdiyinə görə 7 gün həbs edildi. Altstadtdan olan bir qızı az qala boğdu. Fırıldaqçılıq və iki oğurluq, o cümlədən bir oğurluq üçün həbs cəzası eyni il izlədi.1901-ci ilin yanvarında Kürten iki velosiped oğurladığı üçün iki il həbs cəzasına məhkum edildi. İntizamı pozduğuna görə on dörd gün qandalda qaldı. İlk dəfə qisas ideyası ilə aşılandı1904-cü ildə həbsxanadan çıxdıqdan sonra bir sıra yanğınlar törədib. Elə həmin il orduya çağırıldı, lakin tezliklə fərarilik etdi. 1905-ci ilin sentyabrında Metzdəki hərbi tribunal onu Münsterdə işlədiyi yeddi il həbs cəzasına məhkum etdi.1912-ci ildə cəzasını çəkdikdən sonra Düsseldorfa qayıtdı. O, tapançadan atəş açdığı üçün 6 ay həbs cəzasına məhkum edilib. Derendorf, Anrat və Lingendə xidmət etdi.1913-cü ilin aprelində azad edildi. O, skamyada oturan kişiyə balta ilə hücum edib. Həmin il mayın 25-də o, doqquz yaşlı Kristina Kleini öldürdü. Noyabr ayında o, silsilə oğurluqlara görə 6 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilib. Onun cəzası həbsxanada iğtişaş törətdiyinə görə iki il uzadılıb. O, cəzasını Siegburg, Reinbach və Brig-də çəkib.1921-ci ilin aprelində sərbəst buraxıldıqdan sonra Altenberqdə bacısı ilə məskunlaşdı və tökmə zavodunda işə düzəldi, Metallurglar İttifaqında həmkarlar ittifaqı təşkilatçısı, istehsal şurasının üzvü idi. 1923-cü ildə Augusta Scharf ilə evləndi.1925-ci ildə Düsseldorfa qayıtdı. 1926-cı ilin aprelində iki aylıq həbs cəzasına məhkum edildi. O, apellyasiya şikayəti verib, təmin edilməyib. Apellyasiya şikayəti verdi. Məhkəmədə baxılarkən onun əvvəllər məhkumluğu üzə çıxıb. Nəticədə həyat yoldaşı nikahın ləğvini tələb etsə də, tezliklə barışmaq qərarına gəlib. Hökm qüvvəyə minməzdən bir müddət əvvəl onlar kilsədə evləniblər. Həmin il Kürten zorlama ittihamı ilə 4 ay istintaq altında idi. O, saxta sənədlər hazırladığına görə 5 ay müddətinə azadlıqdan məhrum edilib. 1927-ci ildə bir sıra yanğınlar törədib. Payızda o, evlilik saxtakarlığına görə iki ay həbs cəzası çəkdi. Bir daha azadlıqda, o, ölümcül nəticə olmadan bir neçə yanğınlar və hücumlar etdi. 1928-ci ildə səkkiz aylıq həbs cəzasına məhkum edildi. Həbsxanadan çıxdıqdan sonra o, ölümcül nəticəsi olmayan bir sıra yanğınlar və hücumlar həyata keçirdi.
Öldürmə silsiləsi
2 fevral 1929-cu ildə Peter Kürten Apollonia Kühnə sui-qəsd cəhdi etdi. Fevralın 9-da o, Roza Oliqeri, fevralın 12-də isə Rudolf Şeri öldürdü. Həmin il iyulun 21-də Mariya Vassermanı, avqustun 8-də Mariya Xanı öldürməyə cəhd etdi. Avqustun 20-də Kürten Anna Qoldhauzen, Olqa Mantel və Hainrix Kornbluma suiqəsd cəhdi etdi. Avqustun 24-də Gertrud Hamaxer və Luiza Lenzeni öldürdü, avqustun 25-də Gertrud Şulteyi öldürməyə cəhd etdi. Sentyabrın 29-da İda Reyteri, oktyabrın 11-də Elisabeth Dörrieri və noyabrın 7-də Gertrud Albermanı öldürdü. Onun qətl silahları qayçı, xəncər və çəkic olub. Eyni zamanda o, qanlı sərxoşluğa düşüb. Hücumlar və qətllər arasındakı boşluqlar daralırdı. Hər dəfə qətllər daha da vəhşiləşirdi. Qurbanların qanı onu həyəcanlandırdı: "Məsələn, mən qan axını eşitdim, deməli, bu, mütləq boşalma idi; bu faktdır, ondan uzaqlaşmaq olmaz". Ən azı bir dəfə qurbanının qanını içdi.23 fevral 1930-cu ildə Kürten Hildegard Eid, martın 7-də Marianne del Santo, 13 aprel, Gertrude Howe, 30 aprel, Charlotte Ulrich, 14 mayda Maria Budlisi öldürməyə cəhd etdi.Dostuna yazdığı məktubda Budlis başına gələnləri təsvir etdi. Ünvandakı səhvə görə məktub qızla əlaqə saxlayan polisə təhvil verilib. Onun köməyi ilə Kürtenin mənzilini tapmağa müvəffəq oldular, çünki onu meşədə zorlamazdan əvvəl Kürten Budlisi evinə gətirdi .1930-cu il mayın 23-də Kürten polisə gedən həyat yoldaşına cinayətlərini etiraf etdi. Mayın 24-də o, həbs edilib və dindirilmə zamanı səmimi etiraf edib. Eyni zamanda törətmədiyi qətllərin günahını da öz üzərinə götürüb. İyunun 24-də o, ifadəsindən geri çəkilib. Avqustun 30-da o, yenə səmimi etiraf etdi. Oktyabrın 1-dən noyabrın 2-dək və noyabrın 4-dən dekabrın 13-dək olan müddətdə o, iki dəfə məhkəmə-psixiatrik ekspertizadan keçmişdir. Mütəxəssislər yekdilliklə bildiriblər ki, Kürtenin qəsdən hərəkət etdiyi və cinayət zamanı etdiyi hərəkətlərdən xəbərdar olduğu bildirilib. Onların fikrincə, motiv cinsi məmnunluq, zorakılığa səbəb isə sadizm olub. İstintaq 1931-ci il yanvarın 29-da başa çatdı. 1931-ci il aprelin 22-də məhkəmə Kürteni doqquz qətldə, iki əlaqəli zorlamada təqsirli bildi və ölüm cəzasına məhkum etdi, məhkəmə də onu yeddi adam öldürməyə cəhddə təqsirli bildi və on beş il müddətinə azadlıqdan məhrum etdi. 1931-ci il iyulun 1-də əfv tələbi rədd edildi. Peter Kürten 2 iyul 1931-ci ildə Köln-Klingelpütz həbsxanasında gilyotin edildi. Meyit müayinə olunmaq üçün həkimlərə təhvil verilib. Digər şeylər arasında, onlar anormal dəyişikliklər üçün beyni yoxladılar. Meyit başsız basdırılıb. İkinci Dünya Müharibəsindən sonra Kürtenin mumiyalanmış başı ABŞ-da sona çatdı. O, Ripley's Believe It or Not sərgisində nümayiş olunur.
İzzətabad (Xoy)
İzzətabad — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Xoy şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 1,442 nəfər. yaşayır (229 ailə).
Kiyev kotleti
Kiyev kotleti  — yağda qızardılmış toyuq filesindən, əsasən dairəvi şəkildə hazırlanan kotlet növü.
Hazırlanması
Yumşaq kərə yağı doğranmış sarımsaq, şüyüd və duzla qarışdırılır. Kiçik uzunsov formada içliklər hazırlayırıq və soyuducuda dondururuq.
Toyuğun döş əti yuyulur, dərisi çıxarılır və əti sümükdən ayrılır. Toyuğun iki döş ətindən 4 kiev kotleti hazırlamaq olar.
Arif Əziz
Arif Möhübəli oğlu Əzizov — Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin professoru. Azərbaycan Respublikasının xalq rəssamı (2018). Dünya Rəssamlıq Akademiyasının Bakı nümayəndəliyinin rəhbəri.
Kiyev kotleti
Hazırlanması
Toyuq filesi mətbəx çəkiciylə döyülür və arasına əvvəlcədən dondurulmuş yağ bükülür. Hazır kotletlər yumurtaya sonra suxarıya, yenə yumurtaya və sonra suxarıya bulanaraq 7-8 dəqiqə ərzində frityurda bişirilir.
Arif Əziz
Həyatı
Arif Möhübəli oğlu Əzizov (Arif Əziz) 1943-cü il yanvarın 3-də Bakı şəhərində dünyaya göz açıb. Onun erkən uşaqlıq çağları ağır müharibə dövrünə, həmçinin müharibədən sonrakı çətin, məhrumiyyət dolu illərə təsadüf edib. Lakin o, bütün bunlara baxmayaraq təhsil almış, ürəyində rəssam olmaq arzusu yetişmişdi. Doğma torpağın isti rəngləri, çağlayan Xəzərin göy suları, çılğın xəzrinin soyuq nəfəsi, Abşeronun üstü günbəzli kənd evləri, qumlu Bakı bağlarının əncir-üzümü, bol nemətləri… ta uşaqlıqdan onun gözləri önündə canlanır, onu duyğulandırır, hafizəsinə həkk olurdu. Bəlkə elə bu erkən təəssüratların, romantik duyğuların təsirindəndir ki, rəssam sonralar "Abşeron məktəbi" adlanan bədii istiqamətə, üsluba meyillənmiş, tablolarında Abşeron torpağını, Bakı görüntülərini dönə-dönə kətan üzərinə köçürmüşdür.
Kiyev kotleti
Hazırlanması
Frityur əvəzinə dərin tava və bitki yağından istifadə etmək olar.
Arif Əziz
Həyatı
1966–1971-ci illərdə Moskvada ali təhsil alan gənc rəssam sonra Bakıya qayıdır və elə 1971-ci ildən etibarən o zamankı M.Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunda (hazırkı Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində) rəssamlıq sənətindən dərs deməyə başlayır. İstedadlı rəssamın bundan sonrakı fəaliyyəti bədii yaradıcılıqla pedaqoji işi üzvi surətdə özündə birləşdirir. Bu illər ərzində o, həm rəssam kimi məhsuldar çalışır, həm də hazırlıqlı pedaqoq kimi gənc rəssamlara ixtisas fənlərini tədris edir. Bu dövrdə o həm də SSRİ Rəssamlıq Akademiyasının akademik kurslarında SSRİ xalq rəssamları, akademiklər Mikayıl Abdullayev və Yevgeni Kibrikin rəhbərlik etdikləri yaradıcılıq emalatxanasında təhsilini davam etdirir. Bu gün Arif Əziz 45 ildən artıq çalışdığı ali məktəbin ən nüfuzlu, təcrübəli pedaqoqlarından biri, universitet elmi şurasının üzvüdür. Professor Arif Əziz Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universiteti "Rəssamlıq" fakültəsi "Dekorativ-tətbiqi sənət" kafedrasının müdiridir.
Yaradıcılığı
Arif Əzizin yaradıcılığı zəngin və çoxşaxəlidir. Yaradıcılığının erkən mərhələsini təşkil edən qrafika dövründə o, çoxlu sayda plakatlar çəkmiş, ekslibrislər, loqolar, dizayn eskizləri, həmçinin uşaq kitabları üçün illüstrasiyalar işləmişdir. Rəssam həm bədii, həm də sənaye qrafikası sahələrində məhsuldar çalışmışdır. Arif Əzizin o dövrdə işlədiyi reklam plakatları seriyası diqqətəlayiqdir. Bu plakatlar sadəcə təşviqat vasitəsi olmayıb maraqlı kompozisiya və rəng həllinə görə seçilirlər. XX əsrin 60–70-ci illərində plakat sənətində "fotorealizm" deyilən bir əhvali-ruhiyyə hökm sürürdü ki, bu da plakatın bədii imkanlarından yetərincə istifadə etməyə maneçilik törədirdi. Artıq o illərdə öz novatorçu dəst-xətti ilə seçilən Arif Əziz plakat janrına dekorativlik daxil etmiş və onu daha da zənginləşdirmişdir. Sənətşünaslıq doktoru, professor Nurəddin Həbibov rəssamın plakatlarını təhlil edərək yazmışdır ki, o, əvvəllər plakat janrında geniş yayılmış nəqlvari təsvirçilikdən uzaqlaşır, müasir səpkidə işləyir, obrazlı təfəkkürə, rəmzi elementlərə əsaslanır.
Rəssamın qrafika sahəsindəki işlərindən danışarkən onun "Bakının əmək qəhrəmanları" adlanan, 40 ədəd ağ-qara üslubda işlənmiş portretlərdən ibarət albomunu yada salmamaq olmaz. Arif Əziz rənglərin dili ilə danışmağı yaxşı bacardığı kimi, ağ kağız üzərində qara rənglə də mükəmməl işləməyi mənimsəyən, qara tuşla kolorit, ritm, həcm effekti yarada bilən rəssamdır. O, ağ-qara kompozisiyalarında, xüsusilə portretlərdə insanın daxili aləmini, onun emosionallığını, quruluşun ekspressivliyini məharətlə əks etdirir. Arif Əziz mədəniyyət xadimlərinin də silsilə obrazlarını yaradıb. Rəssamın Qara Qarayev, Fikrət Əmirov, Süleyman Rüstəm, maestro Niyazi və başqalarının ofort texnikasında işlənmiş qrafik portretləri obrazların dolğunluğu, canlı təsir bağışlaması ilə diqqəti cəlb edir.Arif Əzizin sənətində dekorativizmə meyl güclüdür. Bu dekorativlik kompozisiyanın quruluşunda, məişət elementlərində, milli səciyyə daşıyan əhvalı-ruhiyyədə, doğma torpağın şux, əlvan rənglərində özünü büruzə verir. Rəssam müxtəlif rəng çalarlarından məharətlə istifadə edərək duyğularını, yaşadığı hissləri insanlara çatdırır. "Pir", "Qala kəndi", "Qobustan", "İçəri şəhər" kimi tablolarda, bir çox natürmort, mənzərə və tematik əsərlərdə zəngin koloritli milli ruh hakimdir. Bu tablolarda doğma torpağın əlvan rəngləri insanların gözünü, könlünü oxşayır.
"Seneqal panoramı"
Arif Əziz iki dəfə – 1983 və 1987-ci illərdə Seneqalda olmuş və onun "Seneqal maskaları", "Oyanma", "Dakarda məscid", "Rəqs" və "Seneqal mənzərələri" adlı əsərləri əvvəl Dakarda, daha sonra isə Moskvada, Bakıda uğurla nümayiş olunmuşdur. Həmin vaxt onun "Seneqal panoramı" sərgisi qardaşlaşmış Dakarla Bakının sıx əlaqələrini ifadə edirdi.
Ruhun Rəqsi Fərdi Sərgisi
Arif Əzizin "Ruhun rəqsi" adlı fərdi sərgisi Almaniyanın paytaxtı Berlin şəhərindəki "Gallery Schulz" qalereyasında keçirilib. M.Şults A.Əzizin yaradıcılığını Azərbaycan Sovet incəsənəti ilə müasir Azərbaycan incəsənəti arasında bağlayıcı kimi dəyərləndirib: "Arif Əzizin çoxşaxəli yaradıcılığı hər zaman dəyişən və abstrakt olub. Onun sənəti ilə yaxından tanış olduqda, onun bədii yaradıcılığının inkşafını və düşüncə tərzini anlamaq olar". Berlinli sənətsevərlər qarşısında çıxış edən əməkdar incəsənət xadimi A.Əziz bildirib ki, Sovetlər Birliyi dövründə incəsənətin bir istiqaməti sayılan abstraksionizm üslubuna muraciət etmək yasaq idi: "Əsas kimi isə "Sosialist realizmi" götürülürdü. Azərbaycan müstəqil dövlət olandan sonra rəssamların yaradıcılığına yeni nəfəs verildi. Bütün qadağalar aradan götürüldü". A.Əziz fırçasından çıxan əsərlərdə yaratdığı rəmzi qadın, milli kolorit, Azərbaycanın əsrarəngiz təbiətini, caz musiqisini tərənnüm edən obrazlar haqqında bəhs edib. Bu mövzulara onun daha çox müraciət etdiyini qeyd edib.Daha sonra qeyd edilib ki, karyerasının əvvəlində A.Əzizin işləri sosialist realizminə əsaslanır. Onun hər bir əsəri özünəməxsus realistik incəliklərlə seçilir. Bu baxımdan onun əsərləri öz müstəqil dilini inkişaf etdirib və onların Azərbaycan incəsənətində məxsusi yeri var. O, hər zaman insan obrazını Azərbaycandakı müxtəlif memarlıq üslubları ilə sintez etməyə çalışıb və buna nail olub. Bu sintez incəsənət aləmində yeni istiqaməti inkişaf etdirib və bir çox gənc Azərbaycan rəssamlarına öz müsbət təsirini göstərib.
Mükafatları
1986-cı ildə "Şərəf nişanı" ordeni ilə təltif olunmuşdur.
4 mart 1992-ci ildə "Azərbaycan Respublikasının əməkdar incəsənət xadimi", 27 may 2018-ci ildə isə "Azərbaycan Respublikasının xalq rəssamı" fəxri adlarına layiq görülmüşdür.
Hacı dayı
Hacı dayı — Azərbaycan şifahi xalq ədəbiyyatında əslən Azərbaycanın Şəki şəhərindən olan lətifə qəhrəmanı.
Murad Mahmudov (çavuş)
Murad Mahmudov (tam adı: Murad Mahir oğlu Mahmudov; 12 aprel 1995; Şəki, Azərbaycan — 10 oktyabr 2020; Tərtər, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin çavuşu (müddətdən artıq həqiqi hərbi xidmət qulluqçusu), Vətən müharibəsi şəhidi.
Hərbi xidməti
Murad Mahmudov 2013-2015-ci illərdə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin sıralarında müddətli həqiqi hərbi xidmətdə olub.
Azərbaycan Ordusunun çavuşu olan Murad Mahmudov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Suqovuşan istiqamətində gedən döyüşlərdə savaşıb. Murad Mahmudov oktyabrın 10-da Suqovuşan döyüşləri zamanı şəhid olub. Şəki rayonunda dəfn olunub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Murad Mahmudov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Mehman
Mehman — qonaq, kişi adı, təxəllüs.
Təbbət (Urmiya)
Təbbət - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Urmiya şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 531 nəfər yaşayır (155 ailə).
Ay Serez qəsəbəsi
Ay Serez qəsəbəsi — Ukrayna Respublikasının tərkibində olan Krım Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Sudak vilayətinin daxilində kənd. Əhalisi 510 nəfərdir.
ABŞ Ordusu Hərbi Tarix Mərkəzi
ABŞ Ordusu Hərbi Tarix Mərkəzi (HTM; ) — Birləşmiş Ştatlar Ordusunun Təlim və Doktrina Komandanlığının tərkibində olan idarə. Heraldika İnstitutu Ordu Katibinin İnzibati Köməkçi Ofisinin tərkibindədir. Mərkəz Birləşmiş Ştatlar Ordusunda tarixin və hərbi qeydlərin düzgün istifadəsinə cavabdehdir. Ənənəvi olaraq, bu missiya həm sülh, həm də müharibə dövründə ordunun rəsmi tarixini qeyd etmək, eyni zamanda ordu heyətinə tarixi məsələlərdə məsləhət vermək demək idi. HTM Ordu Tarixi Proqramına rəhbərlik edən qabaqcıl təşkilatdır.
Pontechium
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Tərtərin bombalanması
Tərtərin bombalanması — İkinci Qarabağ müharibəsi ərzində Ermənistan Silahlı Qüvvələri və Qondarma Dağlıq Qarabağ Müdafiə Ordusu tərəfindən Azərbaycanın Tərtər rayonundakı şəhər, qəsəbə və kəndlərin artilleriya, raket və kasset bombalı silahlarla bombardman edilməsidir. Bölgənin bombardmanı müharibənin ikinci günündə, 28 sentyabrda, erməni qüvvələri rayonun inzibati mərkəzi olan Tərtər şəhərini və Birinci Qarabağ müharibəsində qaçqın düşən azərbaycanlılar üçün inşa edilən Şıxarxı atəşə tutduqda başlayır.
Human Rights Watch erməni qüvvələri tərəfindən uşaq bağçaları və xəstəxanalar kimi dövlət və mülki obyektlərə yönəlmiş bir çox hədəf hücumlarını təsdiqləyir, üstəlik erməni hərbi qüvvələrinin Azərbaycan ərazilərinə qanunsuz olaraq qadağan olunmuş silahlardan hücumlarının müharibə cinayətləri olduğunu da bildirir. Şəhəri davamlı bombardman etmək Azərbaycan hakimiyyətini Tərtəri Azərbaycanın Stalinqradı kimi etiketləməyə sövq edir və Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Ermənistanı Tərtəri sonrakı Ağdama (Yerli əhali tərəfindən Qafqazın Xirosiması adlandırılır.) çevirməyə çalışmaqda günahlandır.Türkiyə dəfn mərasimi zamanı ermənilərin Tərtərdə bir qəbiristanlığı atəşə tutmalarını qınayır, hadisə yerində olan xarici jurnalistlər və Human Rights Watch məlumatı təsdiqləyir.
Tərtər şəhərinin, habelə rayondakı qəsəbə və kəndlərinin bombardmanı yalnız 10 noyabrda Ermənistanın Dağlıq Qarabağ atəşkəs bəyanatını imzalamasından sonra dayandırılır.
Mülki itkilər
29 oktyabr tarixində Tərtər Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı Müstəqim Məmmədov müharibə zamanı Tərtər rayonunda bombardman nəticəsində 17 mülki şəxsin öldüyünü və 61 nəfərin yaralandığını bildirir. Onun sözlərinə görə, ümumilikdə təxminən 1200 nəfər bombardmandan əziyyət çəkmişdir. Azərbaycan hakimiyyəti daha sonra iki mülki şəxsin xəsarət aldığını bildirir.
Azərbaycan səlahiyyətliləri bombardman nəticəsində Tərtər rayonu ərazisində dörd minə yaxın mülki obyektin zərər gördüyünü bəyan edir. Bombardman nəticəsində Tərtərin azərbaycanlı əhalisinin böyük bir hissəsi didərgin düşür və normalda təxminən 100.000 insanın yaşadığı Tərtər şəhəri bombardmana görə bir xəyal şəhərinə çevrilir. Tərtərdə qaçqınlar əksər məktəblərdə, uşaq bağçalarında, kafelərdə, restoranlarda, xəstəxanalarda və başqa yerlərdə qalmaq məcburiyyətində qalır. Azərbaycan hakimiyyəti Tərtər şəhərinin oktyabr ayında sakinlərin bombardmandan sığınacaq axtarması ilə boşaldığını bildirir. Tərtərli qaçqınların bir çoxu şərqdə, cəmi 20 kilometr (12 mil) məsafədə olan Bərdəyə köçür. Onlara Bərdə məktəblərində iki aydan çox qalmalarına icazə verilir, lakin binalar erməni klaster raket hücumlarına məruz qaldığından onlar evakuasiya edilir. Şəhərdə qalan bəzi Tərtər sakinləri evlərinin zirzəmilərinə sığınır.
İnfrastruktura dəyən zərər
Müharibənin ikinci günündə Azərbaycan Prezident Administrasiyası Tərtər rayonuna bir gündə 2 mindən çox mərmi düşdüyünü bildirdi. 29 oktyabr tarixində Tərtər Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı Müstəqim Məmmədov bildirdi ki, müharibə zamanı erməni qüvvələri rayon ərazisinə 15.500 mərmi atmış, bəzi günlərdə Tərtərə 2000-dən çox mərmi düşmüşdür. Onun sözlərinə görə, 29 oktyabr tarixinə qədər 133 ev tamamilə dağıdılmış, 873 ev, həmçinin 14 məktəb, üç xəstəxana və 18 dövlət binası qismən ziyan görmüşdür. 5 noyabrda Euronews, şəhərin yaşayış və ticarət bölgələrinin ciddi ziyan gördüyünü bildirir.
Noyabr ayının əvvəlində Azərbaycan hökuməti tərəfindən yaradılan işçi qrupları müharibə zamanı dəymiş ziyanı qiymətləndirməyə başladmış və ziyan həddən artıq çox olduğu üçün üç işçi qrupu Tərtər rayonuna göndərilmişdir. 24 noyabrda Tərtərə göndərilən işçi qrupların rəhbəri Qubad Heydərov bildirmişdir ki, araşdırma işləri başa çatmaqla 611 fərdi ev və 147 mənzil daxil olmaqla 796 ziyan dəymiş əmlak artıq yoxlanılmışdır. 14 yanvar 2021-ci ildə Heydərov bombardman zamanı ümumilikdə 3800 obyektin zədələndiyini, 76-nın isə tamamilə yararsız vəziyyətdə olduğunu və bərpa oluna bilməyəcəyini bildirir. Təxminən 600 obyektin nəzərdən keçirilməsinin planlaşdırıldığını da əlavə edir.
Amnesty International 14 yanvar 2021-ci ildə Şıxarxda inşa edilmiş 34 mənzilli binadan ən azı 25-nin vurulduğunu, səkkiz binanın damının dağıldığını və yüzlərlə digər mənzilin, inzibati binanın müxtəlif dərəcələrdə ziyana məruz qaldığını bildirir.