cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Huraqua AES
AES-in tamamlanması cəhdləri
AES-in yarımçıq qalmasına ABŞ tərəfindən Kubaya qarşı tətbiq edilmiş embarqo siyasəti də əhəmiyyətli dərəcədə rol oynamışdır. 2000-ci illərdə aparılmış təxmini hesablamalara əsasən Huraqua AES-nin tamamlanıb, tam gücü ilə işə düşməsi üçün 300–750 milyon ABŞ dolları həcmində vəsait tələb olunmaqdadır. 1997-ci ildə Kubanın dövlət başçısı Fidel Kastro, Kuba tərəfinin AES-in tikintisi və tamamlanması prosesində maraqlı olmadığını və ölkəsinin enerji təlabatının ödənilməsi üçün başqa alternativləri nəzərdən keçirdiyini bildirmişdir. 2000-ci ilin dekabr ayında Rusiya Federasiyasının prezidenti Vladimir Putinin Kubaya rəsmi dövlət səfəri gerçəkləşmişdir. Səfər çərcivəsində kubalı həmkarı Fidel Kastro ilə görüşən, Vladimir Putin qarşı tərəfə 8000 milyon dollarlıq yatırım əvəzində AES-in 6 il ərzində tamamlanması ilə bağlı təklif irəli sürmüşdür.
Kuba rəsmiləri Huraqua AES-nin işə salınmasında maraqlı olmadıqlarını bir daha ifadə etmişdilər. Mütəxəssislər belə bir qərarın verilməsində Kubanın, SSRİ-yə olan yüksək borclarının və ABŞ faktorunun əsaslı rol oynadığını ifadə etməkdədirlər. 2004-cü ildə Huraqua Atom elektrik stansiyasının əsas turbini Guiteras termoelektrik stansiyasında zədələnmiş bir turbinin əvəz edilməsi üçün çxarılmışdır.
Qızıl Ordanın Azərbaycana yürüşləri
200px|thumb|right|Qızıl Orda dövlətinin bayrağı Qızıl Ordanın Azərbaycana yürüşləri — 1240-1502-ci illərdə mövcud olmuş Qızıl Ordanın Azərbaycana sahib olmaq üçün Şirvanşahlar,Hülakülər və Teymurilərlə etdiyi müharibələr.
Yürüşlərin səbəbləri
200px|thumb|right|Hülakülər dövlətinin bayrağı Azərbaycanda Hülakular dövləti yarandığı zamandan etibarən həmin dövlətlə Qızıl Orda xanları arasında tez-tez hərbi toqquşmalar baş vermişdir. Ərəb tarixçiləri bu mübarizənin səbəbini dini təfriqə ilə əlaqələndirirlər. Tarixi faktlardan görünür ki, iki dövlət arasındakı ziddiyyətlər Hülakularin İslam dinini qəbul etdikdən (XIII əsrin sonu) sonra da davam etmişdir. Bu da həmin dövlətlər arasındakı münaqişənin dinlə əlaqədar olmadığını göstərir.
Qızıl Orda xanları Azərbaycanı öz əraziləri hesab etmiş və bu ərazinin Elxanilər dövlətinə daxil edilməsini qeyri-qanuni saymışlar. Onlar öz iddialarını Çingiz xanın vəsiyyətinə görə Azərbaycanın Batı xanın payına düşməsi ilə əsaslandırmağa çalışmışlar.
Şərqlə Qərbi birləşdirən əsas karvan yollarından biri Azərbaycandan keçirdi və Qızıl Orda dövlətinin Misirlə ticarətinin əsas hissəsi bu yolla gedirdi. Azərbaycanda Elxanilər dövləti təşkil edildikdən sonra Qızıl Orda tacirlərinin Misirlə, digər Şərq və Qərb ölkələri ilə ticarət əlaqələrinə ciddi maneə yarandı. Azərbaycan ərazisindən çekən tacirlər böyük məbləğdə gömrük haqqı verməli oldular.Azərbaycanda xeyli təbii otlaq vardı və bu, köçəri tayfalar üçün əlverişli idi.
Qızıl Orda xanları da Azərbaycanın bu təbii üstünlüyünü nəzərə alaraq ölkəni ələ keçirməyə can atırdılar.
Elxanilər dövləti Azərbaycanda ticarətdən, sənətkarlıqdan çoxlu vəsait əldə edirdi. Qızıl Orda xanlan Azərbaycanı istismar etmək, onun təbii sərvətlərinə sahib olmaq istəyirdilər.
Azərbaycan tarix boyu əlverişli strateji mövqeyə malik olmuşdur. Elxanilər şimaldan təhlükəsizliyi təmin etmək üçün, ilk növbədə, Azərbaycanda möhkəmlənməli və ölkənin təbii üstünlüklərindən müdafiə məqsədilə istifadə etməli idilər. Qızıl Orda dövləti də bu cəhəti nəzərə alaraq Elxaniləri Azərbaycandan məhrum etməyə və onları daim təhlükə qarşısında saxlamağa cəhd göstərirdi.
Yürüşlərin ümumi səciyyəvi cəhətləri
200px|thumb|right|Şirvanşahlar Qızılordalıların hər bir yürüşü zamanı Azərbaycan ərazisi (xüsusilə Şirvan) işğalçılar tərəfindən tapdalanır, əhalisi qarət edilir, iqtisadiyyatına böyük ziyan vurulurdu. Qızıl Orda qoşunu çox halda Kür çayının sahillərinə kimi gəlir və belə vaxtlarda Kür çayı iki monqol qoşunu arasında sərhəd xətti rolunu oynayırdı. Qızıl Orda xanları Azərbaycanın yerli feodalları ilə əlaqə saxlayır, onlarla əlbir olub, ölkəni ələ keçirməyə cəhd göstərirdilər. Şirvanşahlarla qızılordalıların ittifaqı daha sıx idi. Bu hal Şirvanın həmin dövlətlə bilavasitə həmsərhəd olmasından irəli gəlirdi. Qızılordalıların Təbrizədək gedərək bütün Azərbaycanı zəbt etdikləri vaxtlar olmuşdur.
Qızıl Ordanın Hülakü xanın dövründə Azərbaycana yürüşü
thumb|right|Hülagü xan və onun arvadı Doqquz Xatun thumb|left|Bərkə xan Cuçi xan oğlu Qızılordalılarla Elxanilər arasında ilk toqquşma hələ Hülakü xanın (1256-1265) hakimiyyəti dövründə baş verdi. Qızıl Orda hökmdarı Bərkə xan (1256-1266) sərkərdə Noqayın başçılığı ilə 30 minlik qoşunu Şirvana göndərdi. Hülakü xan vilayətlərdən qoşun topladı və Şirvana yola saldı. Dərbənd Hülakü xan tərəfindən tutuldu. Elxanilərin qoşunu qızılordalıların izləyərək Terek çayına yetişdi. Bərkə xan Elxanilərin üzərinə yeni qüvvələr göndərdi. 1263-cı il yanvarın 13-də Terek çayı sahilində baş vermiş qanlı vuruşmada Hülakü qoşunu məğlubiyyətə uğradı və Şabrana doğru geri çəkildi. Dərbənd şəhəri yenidən qızılordalıların əlinə keçdi.
Qızıl Ordanın Abaqa xanın dövründə Azərbaycana yürüşü
200px|thumb|right|Abaqa xan Qızılordalıların Azərbaycana ikinci yürüşü Abaqa xanın (1265-1282) dövründə verdi. Qızıl Orda əmiri Noqay müxtəlif bəhanələrlə Dərbəndi keçdi və Şirvana soxuldu. O, ilk növbədə, Şirvanı, Arranı və Muğanı, sonra isə Azərbaycanın cənub vilayətlərini ələ keçirməyə can atdı. 1265-ci il iyulun 25-də Hülakü sərkərdəsi Yuşmut Noqaya qarşı hərəkət etdi. Ağsu çayı sahilindəki vuruşmada Noqay yaralandı, onun qoşunu məğlub olaraq Kür çayının şimalına doğru geri çəkildi. Abaqa xan çayı keçdi, lakin Bərkənin böyük hərbi qüvvə ilə buraya gəldiyini öyrənib geri döndü. Düşmənin cənuba doğru irəliləməsinin qarşısını almaq üçün çayın üzərindəki bütün körpülər dağıdıldı. Bərkə 14 gün Kürün şimal sahilində qaldı və çayın cənub sahilinə keçə bilmədi. O, Kür çayını keçmək məqsədilə Tiflisə tərəf getdi, lakin yolda xəstələndi və öldü. Qızıl Orda qoşunu geri qayıtmağa məcbur oldu.
Qızıl Ordanın Arqun xanın dövründə Azərbaycana yürüşü
Qızıl Orda qoşunlarının ölkəyə üçüncü yürüşü Arqunun zamanında (1282-1291) baş verdi. Dərbənddən Azərbaycana 50 minlik qoşun göndərildi. Lakin 1288-ci ilin mayında Arqun xanın Biləsuvardan Şamaxıya gəldiyini eşidən düşmən geri qayıtmağı lazım bildi.
Qızılordalılar Azərbaycana dördüncü dəfə 1290-cı ilin martında yürüş etdilər. Arqun xanın başçılığı ilə düşmənə qarşı çıxmış Elxani qoşunu aprelin 27-də Qarasu adlanan yerdə Dərbənddən şimalda onunla üz-üzə gəldi. Baş vermiş qanlı vuruşmada 10 minlik Qızıl Orda qoşunu məğlub edildi.
Qazan xanın dövründə Qızıl Orda dövləti ilə münasibətlər
200px|thumb|right|Qazan xan Qızıl Orda dövlətində siyasi vəziyyətin pisləşməsi ilə əlaqədar Azərbaycana olan yürüşlər bir müddət kəsildi. Lakin Sultan Mahmud Qazan xanın (1295-1304) hakimiyyəti dövründə şimaldan Azərbaycana basqınlar yenidən başlandı. Elxanilərin Misir məmlükləri ilə müharibələri qızılordalıları Azərbaycanı zəbt etməyə şirnikləndirdi. Qazan xan şimal sərhədlərinin daha da möhkəmləndirilməsini lazım bildi. O, Əmir Nurinin başçılığı ilə Şirvana əlavə qoşun hissələri göndərdi və qızılordalılar döyüşə girmədən geri çəkilməli oldular.
Qızıl Ordanın Əbu Səidin və Arpa xanın dövründə Azərbaycana yürüşü
200px|thumb|left|Mixail Yaroslaviç Özbək xanın qarşısında Qızıl Orda ilə Elxanilər dövlətinin münasibətləri 1315-ci ildə yenidən pisləşdi və getdikcə kəskinləşdi. Sultan Əbu Səid Bahadur xanin (1316-1335) hakimiyyəti dövründə Azərbaycanın daxili vəziyyətinin pisləşməsindən istifadə edən qızılordalılar buranı ələ keçirməyə səy göstərdilər. Qızıl Orda xanı Özbək (1312-1340) Misir məmlükləri ilə ittifaq bağladı və hər iki tərəfin qoşunları 1318-ci ildə Elxanilər dövləti ərazisinə basqın etdilər. Qızıl Orda qoşunu Kür çayının sahillərinə qədər gəldi. Həmin dövrdə Elxanilər dövlətinin şimal-şərqində (Xorasanda) mərkəzi hakimiyyətə qarşı üsyan baş verdi. Elxanilər dövləti üçtərəfli təhlükə qarşısında qaldı. Elxani sultanı Əbu Səid hərbi qüvvələri səfərbər etdi və hər üç istiqamətə qoşun hissələri göndərildi. Lakin Elxanilərin əsas qüvvələri şimala — Özbək xana qarşı yönəldildi və baş Əmir Çoban Sulduzun idarə etdiyi həmin hissələr qızılordalıları məğlubiyyətə uğratdılar. Bundan sonra Çoban özü iki dəfə (1319 və 1325-ci illərdə) Qızıl Orda dövlətinin ərazisinə basqın etdi. 1335-ci ildə Özbək iki dəfə Azərbaycana soxuldu. Onun ilk yürüşü zamanı Əbu Səid Bağdad və Diyarbəkir qoşununu Arrana göndərdi və sonra da özü buraya gəldi. Əbu Səidin gəlişi Özbək xanın geri çəkilməsinə səbəb oldu. Lakin bu zaman Əbu Səid daxili ziddiyyətlərin qurbanı oldu (öz arvadı Bağdad xatun tərəfindən Qarabağda zəhərləndi). Onun ölümü ilə ölkə daxilindəki vəziyyət son dərəcə gərginləşdi. Əbu Səid in ölüm xəbərini almış Özbək yenidən Azərbaycana soxuldu və Kür çayına qədə irəlilədi. Əbu Səidin varisi Arpa xan (1335-1336) 45 gün qızılordalılarla vaxtaşırı vuruşaraq düşməni ölkədən qovmağa nail oldu.
Mehdi Nəzərli
Mehdi Nəzərli (d. 10 may 1892, Xızı; ö. 3 sentyabr 1952, Bakı) — Milli nəfəs alətləri ustası, muğam bilicisi.
Həyatı
XIX-XX əsrin tanınmış simalarından olan Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrının solisti, nəfəs alətlərinin mahir ifaçısı, Üzeyir Hacıbəyov orkestrinin aparıcı solisti olmuş, Mehdi Cavad oğlu Nəzərli Xızı şəhərinin Sayadlı kəndində anadan olmuşdur. Üzeyirbəyin şəxsi dəvəti ilə Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrına dəvət olunaraq "Koroğlu" operasının ilk premyerasının müşayətçisi olmuşdur. Üzeyirbəy orkestrinin solisti olan Mehdi Nəzərli "Koroğlu", "Əsli və Kərəm", "Aşıq Qərib", "Ər-arvad" və digər bu kimi tamaşaların müşayətçisi olaraq Azərbaycan milli opera musiqi sənəti sahəsinin inkişafında xidmətləri ilə öz müəyyən töhfələrini vermişdir.
Sənət və fəaliyyəti
Milli nəfəs alətləri ustası, muğam bilicisi olan Mehdi Nəzərli eyni məharətlə tütək, ney, balaban, zurna, çonqur saz, cürə saz, qarmon və klarnet alətlərində çalmışdır. Azərbaycan klarnet ifaçılığı sənətinə ilk yiyələnənlərdən biri olmuşdur. O, bu alətlərin müxtəlif üsullarla səsləndirilməsinə baxmayaraq, hamısında eyni məharətlə çalmağı bacarırdı. Mehdi Nəzərli Üzeyir Hacıbəyovun “Koroğlu” operasının premyerasında bu alətlərdə ifa etmişdir. Onun çalğı alətləri Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının fondunda qorunur. Muğam bilicisi Mehdi Nəzərli dövrünün bir çox məşhur xanəndələrini böyük ustalıqla müşayiət etmiş, bu sahədə illərlə əldə etdiyi zəngin biliyini gənc nəslə öyrətmişdir.
Mehdibəy Nəzərliyə aid olan "6 milli musiqi nəfəs alətləri kolleksiyası", Dövlət Muzey Eksponatları sırasından zamanla naməlum səbəblərdən yoxa çıxmışdır. Belə ki, Nəzərlilərə aid olan "6 antik milli musiqi nəfəs alətləri" vaxtı ikən Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının foyesində mərhum maestro Niyazinin vəfatına qədər şüşə örtük altında eksponatlar sırasında nümayiş olunurdu. Mehdibəy Nəzərliyə aid olan bu "6 antik milli musiqi alətləri"nin və Ələkbərbəy Nəzərlinin əlinin tutduğu şəxsi "əsa"sının da, hər birinin üzərində Nəzərli soyadının baş hərfi, həkk olunmuşdu.
Bu milli musiqi nəfəs alətləri ilə Mehdibəy Nəzərli Opera və Balet teatrının səhnəsində ilk "Koroğlu operası"nı müşayət etdiyi üçün bu milli alətlər mədəniyyətimizin "milli-mənəvi sərvətləri" kimi tarixə çevrilmişdir. Həmin musiqi alətləri Mədəniyyət və İncəsənət Muzeyində qorunub saxlanılmalıdır ki, düşmənlərimizin bu "6 antik musiqi alətləri"nin də onlara məxsus olmasına dair iddia etdikləri zaman, bu kimi yanlışlıqları dünyanın hər yerində maddi sübut kimi göstərə bilək.
Vəfatı
Mehdi Nəzərlinin opera səhnə fəaliyyətinin qısa müddətli olması boğazında xərçəng xəstəliyinin başlaması səbəbi olub. Üzeyirbəy Moskvadakı yaxın həkim dostlarından Mehdibəyin əməliyyat olunması üçün məhz özü şəxsən xahiş edib və cərrahi əməliyyat olunub. Mehdinin ikinci dəfə cərrahiyyə əməliyyat olunması üçün Moskvadan gələn dəvət məktubu Mehdibəyin dünyasını dəyişməsinə və 40 mərasimi gününə təsadüf edirdi. Bununlada 3 sentyabr 1952-ci ildə Mehdibəy Nəzərli sənəti əbədiləşir.
Aktual
Aktual [alm. Aktuell; fr. Actual; osm. tr. bilfiil; tr. Güncel; ər. فع actualis – bacarıqlı] - içərisində olduğumuz zaman kəsiyi üçün bir mənası, əhəmiyyəti olan, danışılan anda ortaya çıxan, yaxud da var olan deməkdir. Sözün kökünə hərəkətin tərzini bildir – al şəkilçisi artı-rılmışdır. Aktual sözü azərbaycan dilində müxtəlif anlamlarda işlənməktədir. Belə ki, hər hansı bir hal və hərəkətin, yaxud şeyin lazım-lılıq, vaciblik dərəcəsini bildirmək üçün işlədilir. Yaxud da həqiqi olan, təsirli olan və ya ola bilən vəziyyətdə olmaq deməkdir.
1)zamana görə vacib, yetişmiş, tələb olunan mövzu; 2)hazırkı zaman üçün ən vacib, ən mühüm, zəruri – yetişmiş, həllini tələb edən iş; 3)nəyinsə verilmiş anda – indiki zamanda vacibliyi, mühümlüyü. Məsələn, aktual məsələ, aktual mövzu.
Ədəbiyyat
Əliquliyev R.M., Şükürlü S.F., Kazımova S.İ., Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər // Bakı. İnformasiya Texnologiyaları nəşriyyatı. 2009. 201 s.
Aşıq Nəcəf Əlimərdanlı
Aşıq Nəcəf Əlimərdanlı (tam adı:Nəcəf Alı oğlu Hüseynov; ) — Azərbaycanlı aşıq, şair, 1937-ci ildən SSRİ Yazıçılar İttifaqının üzvü.
Həyatı
Aşıq Nəcəf Əlimərdanlı 1900-cü ildə ) Tovuzun Əlimərdanlı kəndində anadan olub . Kiçik yaşlarından qoyun-quzu otarmış, təhsil ala bilməmişdir. 1926-cı ilin axırlarına kimi həmin rayonun Oaracaəmirli kəndində çoban olmuşdur
Aşıq sənətini Aşıq Hüseyn Bozalqanlidan öyrənib. Bir yaradıcı aşıq kimi qoşma, gəraylı, təcnis, ustadnamə, divani, müxəmməs yazıb.
Dayısı Molla İsmayılın yanında mükəmməl şəriət təhsili almışdır. Aşıq nəcəfin babası Kərbəlayı Hüseyn Kərbəlayı Pənah oğlu uzun müddət Əlimərdanlı kəndinin koxası olmuşdur.
Üç şeirlər kitabı nəşr edilib. 1937-ci ildən SSRİ YB-nin üzvü olub. 1928-ci ildə aşıqların birinci qurultayına nümayəndkeçirsə başa, ə seçilib.
1942-ci il yanvar ayının əvvəllərində hərbi səfərbərliyə alınmış, 26-cı atıcı alayının tərkibində cəbhəyə getmiş və cəbhədə qəhrəmanlıqla döyüşmüşdür. O bu döyüşlərdə sağ gözünü itirib.
1946-cı il sentyabr ayinın 12-də vəfat edib. Məzarı doğma kəndindədir.
Baza
Baza [yun. basis – əsas, özül] – əsas, nəyinsə əsası – özülü, bünövrəsi. Baza sözü müxtəlif mənalarda işlənə bilər:
Xarici keçidlər
Baza
Neoseiulella novaezealandiae
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Mikania pacei
Mikania pacei Mikania pacei Mikania pacei
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Mexanizatorlar ailəsi (film, 1970)
Məzmun
Film nəsillikcə mexanizatorlar olan Dadaşovlar soyadlı kolxoz ailəsi haqqındadır.
Old Trafford
290px|thumb|Old Traffordun önü thumb|290px|Old Trafford'dan bir görüntü Old Trafford — İngiltərənin Mançester şəhərində yerləşən və "Mançester Yunayted" klubunun ev oyunlarını oynadığı 75,643 nəfərlik tutumu ilə Böyük Britaniya da 3-cü, Avropa da isə 11-ci ən böyük stadiondur. Trafford şəhərinin Greater Mançester səmtində yerləşmişdir. Ser Bobbi Çarlton tərəfindən bu stadiona "Xəyalların Teatrı" ləqəbi verilmişdir. 1910-cu ildən bəri "Mançester Yunayted"in stadionudur. Amma İkinci dünya müharibəsi zamanı stadionun bombalanması səbəbiylə 1941-ci ildə 1949-a qədər "Mançester Yunayted" matçlarını "Mançester Siti" ilə birgə "Maine Road"da oynamaq məcburiyyətində qalmışdır.
Stadiona ən çox azarkeş 1939-cu ildə FA kuboku nun Vulverhempton Vonderers və Qrimsbi Taun klubları arasında keçirilən yarım-final oyununda qeydə alınmışdır ki, həmin oyunda stadiona 76,962 nəfər gəlmişdir. Gələcəkdə stadionun Cənub istiqamətində olan hissəsinə ikinci yarus əlavə olunaraq tutumun 95,000 nəfərə çatdırılması planlaşdırılır.
Old Trafford indiyə qədər FA kubokunun yarım-final oyunlarına, İngiltərə çempionatının oyunlarına, 1966-cı ildə Dünya, 1996-cı ildə Avropa çempionatının bir sıra oyunlarına, 2003-cü il Çempionlar Liqası nın finalına, həmçinin 2 dəfə reqbi üzrə Dünya Kubokunun final oyunlarına ev sahibliyi etmişdir.
Rekordlar
Old Traffordda bir sezonda qeydə alınmış ortalama tamaşaçı sayına görə rekord isə 2006-07 sezonunda qeydə alınmışdır (75,826). Ümumi sayına görə ən çox tamaşaçının stadiona gəldiyi sezon isə 2008-09 sezonu olmuşdur. Həmin sezon Old Trafforda ümumilikdə 2,197,429 nəfər gəlmişdir.
Azərbaycanda qeydiyyata alınmış ölkə əhəmiyyətli memarlıq abidələrinin siyahısı
Siyahı
300px|thumb|right|[[Əsgəran qalası]] 300px|thumb|right|[[Cümə məscidi (Ordubad)]] 300px|thumb|right|[[Diribaba türbəsi]] 300px|thumb|right|[[Cümə məscidi (Şamaxı)]] 300px|thumb|right|[[Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətinin binası]] 300px|thumb|right|[[Sumuq qala]]
300px|thumb|right|[[İsmailiyyə Sarayı]] 300px|thumb|right|[[Hacı Qayıb hamamı]]
İstinadlar
Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci il tarixli, 132 nömrəli qərarına 1 nömrəli əlavə, Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi, İstifadə tarixi:9 yanvar 2015
Zərgərtəpə yaşayış yeri
Zərgərtəpə — Füzuli rayonu ərazisində qədim yaşayış yeri. Füzuli şəhərinin mərkəzindən 2 km. şimal-şərqdə, Köndələnçayın sağ sahilində yerləşən, son tunc dövrünə aid 1 hektar sahəsi olan yaşayış yeri.
Haqqında
Quruçay və Köndələnçay vadisində Tunc dövrünün sonu və Dəmir dövrünün əvvəllərinə aid böyük yaşayış yerlərindən biri Zərgərtəpədir. Yastı təpədən ibarət olan bu yaşayış yeri Füzuli şəhərindən 2 km-ə qədər şimal-qərbdə, Köndələnçayın sağ sahilində yerləşir. Hazırda onun tutduğu sahə bir hektardan artıqdır. Ümumilikdə Zərgərtəpə Köndələnçayın sağ sahilini əmələ gətirən təpələr silsiləsinə daxildir. Bu təpələrin çoxundan dəmyə şəraitində əkin yeri kimi istifadə olunduğundan hər il şum vaxtı onların üstündə maraqlı arxeoloji materiallara təsadüf edilir. Zərgərtəpə qədim yaşayış yeri quruluşuna və coğrafi yerləşməsinə görə Azərbaycanın son tunc və ilk dəmir dövrünə aid olan yaşayış yerlərindən fərqlənmir. Su mənbəyinin yaxınlığı, əlverişli torpaq-iqlim şəraiti tunc dövrünün bütün mərhələlərində əkinçi-maldar icmaların oturaq məskənləri üçün əsas və zəruri şərtlərdən olmuşdur. Zərgərtəpə qədim yaşayış yerinin özü şimal tərəfdən Köndələnçayın, cənubdan isə Quruçayın uçurumlu sahilləri ilə mühafizə olunmuşdu. Bu hissədə çaylar bir-birindən 1 -1,5 km aralıda axır. Onların arasındakı sahə əkinçilik üçün yararlı şabalıdı münbit torpaq örtüyünə malikdir. Zərgərtəpə abidəsi də 1965-ci ildə qeydə alınmışdır. Həmin il təpənin üstündən qədim əkinçilik mədəniyyətinə məxsus çoxlu maddi-mədəniyyət nümunəsi toplanmışdı. Əldə olan bu tapıntıların bir qismini gil məmulatı təşkil edir. Onlar dulus çarxında və əldə hazırlanmış müxtəlif formalı qabların qırıqlarından ibarət olmaqla Zaqafqaziya ərazisində tunc dövrünün sonu və dəmir dövrünün əvvəlləri üçün xas olan dulus məmulatının xüsusiyyətlərini özlərində cəmləşdirmişdir. Əsasən boz və qara rəngli bu qırıqların üzərində üfüqi batıq zolaqlarla, kəsmə xətt və çərtmələrlə, həmçinin şüyrələnmə üsulu ilə çəkilmiş müxtəlif naxışlar vardır. Təsvir etdiyimiz bütün bu qırıqlar məişət və təsərrüfat qablarına aiddir. Eyni formalı və naxışlı qab nümunələri Azərbaycanın son tunc dövrünə məxsus digər qədim yaşayış yerlərində və qəbir abidələrində də geniş yayılmışdır. Oxşar qablar Mərkəzi və Şərqi Zaqafqaziyanın başqa həmdövr abidələrindən də çox tapılmışdır.
1972-1977-ci illərdə arxeoloji qazıntılar zamanı Zərgərtəpədən qədim əkinçi tayfalarına məxsus çoxlu maddi mədəniyyət nümunəsi (saxsı qablar, əmək alətləri və s.) aşkar edilib. Əmək alətlərinə yastı çay daşından hazırlanmış toxalar (600-ə qədər), oraq dişləri, dən daşları və s. daxildir.
Dən daşlarının hazırlanması üçün iri məsaməli dağ süxurlarından istifadə olunmuşdur. Sürtkəclər isə qranit cinsli möhkəm daşlardan düzəldilmişdir. Yuxarıda adını çəkdiyimiz oraq dişi qəhvəyi rəngli çaxmaq daşındandır. Bu alətin yanları hər iki üzdən qabarıq, ağız hissədə nazikdir. Onun parıltılı kiçik dişcikləri vardır. Quraşdırma orağa aid olan bu alətin uzunluğu 4,2 sm, eni 1, sm-dir. Zərgərtəpədən tapılan maddi mədəniyyət nümunələrinin əsasını daş toxalar təşkil edir. Arxeoloji və etnoqrafik dəlillərdən məlumdur ki, toxalar əsasən şum əməliyyatı ilə əlaqədar olan əmək alətləridir. Məhz buna görə belə alətlərin elmi şərhi və təhlili əkinçilik mədəniyyətinin tarixi ilə sıx bağlı olmaqla xüsusi əhəmiyyətə malikdir. Bu cəhətdən Zərgərtəpədən yığılan daş toxaların da rolu böyükdür. Hazırda onların sayı 50-dən artıqdır. Bu toxaların bir qismi yaşayış yerinin özündən, bir qismi isə onun ətrafındakı əkin sahələrindən tapılmışdır. Onların əksəriyyəti bütöv nümunələrdən ibarətdir. Bütün bu alətlərin hazırlanması üçün bir qayda olaraq bazalt cinsli bərk çay daşlarından istifadə olunmuşdur. Hazırlıq üçün əsasən oval formalı yastı daşlar seçilmiş və onların bəzən təkcə bir, bəzən də hər iki üzü qəlpələr qopardılmaqla işlənmiş, bir ucu isə eyni üsulla itiləşdirilmişdir. Belə iş üsulu bütün alətlərdə eyni səviyyədə olmamışdır. Bəzi nümunələr böyük səylə, bəziləri isə tələsik və çox kobud şəkildə düzəldilmişdir. Səliqə və səylə düzəldilmiş toxalar nisbətən kiçik olmaqla təxminən eyni formaya, ölçüyə malikdir. Onların yanlarında sap üçün dərin gözlər açılmışdır. Bu cür toxaların ağız hissəsi yarımdairəvi və ya düzdür. Onların bir üzü əksər hallarda təbii şəkildə saxlanılmışdır. Belə toxaların uzunluğu 20 sm-ə qədərdir. Zərgərtəpə abidəsindən hər iki üzü və ucu qəlpələnib itiləşdirilmiş toxalar da tapılmışdır. Belə toxalarda sap üçün açılan gəzlər adətən tən ortada yerləşir. Bu qəbilədən olan toxaların ölçüləri müxtəlifdir. Nisbətən kiçik olanın uzunluğu 13 sm, ən böyüyünün uzunluğu isə 16-18 sm-dir.
Zərgərtəpə tapıntılarının xüsusiyyətlərini öyrənmək üçün çox böyük əhəmiyyəti vardır. Zərgərtəpə tapıntıları bunu deməyə əsas verir ki, bu ərazilər orta əsrlərdə və ondan da qabaqlar insanların yaşayış məskənləri olmuşdur. Təpə öz adını Zərgər yaşayış məskənindən alıb.
Qazax xalçaçılıq məktəbi
thumb|190px|Qazax xalçası Qazax xalçaçılıq məktəbi — Azərbaycan xalçaçılıq məktəblərindən biri.
Qazax xalçaçılıq məktəbinə Qazax, Gürcüstan ərazisindəki azərbaycanlılar yaşayan Borçalı və 1988-ci ilə qədər azərbaycanlıların tarixi yaşayış məskəni olan Ermənistan ərazisində Göyçə xalçaçılıq mərkəzləri aiddir.
Qazax xalça məntəqəsinə Azərbaycanın qədim şəhərlərindən olan Qazax və onun ətraf kəndləri, Ağstafa və Tovuz rayonları daxildir.
Borçalı xalça mərkəzini – Borçalı, Qarayazı, Qaraçöp, Qaçağan xalça məntəqələri əhatə edir.
Qazax qrupuna, "Şıxlı xalçası", "Borçalı xalçası", "Qaymaqlı xalçası", "Qaraqoyunlu xalçası", "Qarayazı xalçası", "Qaraçöp xalçası", "Qaçağan xalçası", "Dağkəsəmən xalçası", "Dəmirçilər xalçası", "Kəmərli xalçaları", "Göyçəli xalçaları", "Salahlı xalçaları" və s. çeşnili xalçalar daxildir.
Bu məktəblərin xalçalarında az rənglərlə ahəngdar kolorit yaradılır. Gəncə – Qazax xalçalarının naxışları hələ orta əsrlərdə Avropa rəssamlarının marağını cəlb etmiş, XV əsr italyan rəssamı Karlo Krivelonun "Müjdə", Alman rəssamı Hans Holbeynin (XV əsr) "Elçilər" tablolarında bu xalçaların təsviri verilmişdir.
Tarixi
Qazax şəhəri və onu əhatə edən kəndlər qədim dövrlərdən Azərbaycanın əsas xalçaçılıq mərkəzlərindən biri olmuşdur. XX əsrin I yarısına kimi burada yaşayan hər bir azərbaycanlı ailəsi il ərzində 5 m2-dən az olmamaqla ən azı 4-5 xovlu və ya xovsuz xalça toxuyurdu. Gənc qızlar isə cehizlikləri üçün xalı, gəbə, xurcun, məfrəş və digər əşyaları özləri toxuyurdular.
Qazax yaxınlığındakı Yuxarı Salahlı kəndində doğulmuş XVIII əsr Azərbaycan dövlət xadimi və şairi Molla Pənah Vaqif (1717-1797) müasiri və yaxın dostu olan Molla Vəli Vidadiyə (1709-1809) həsr etdiyi qoşmada doğma yurdunun xalça və xalçaçılıq məhsullarından bəhs edir. Vaqif həmçinin xalça toxunması zamanı istifadə olunan əmək alətləri, toxuculuq dəzgahı və sair haqqında da danışır ki, bu da orta əsrlərdə Qazaxda xalçaçılığın yüksək inkişaf səviyyəsini sübut edir.
Salahlı, Şıxlı, Kəmərli, Dəmirçilər, Qaymaqlı, Dağkəsəmən, Qıraqkəsəmən, Qarapapaq, Çaylı, Poylu, Tatlı, Öysüzlü, Qarahəsənli, Göyçəli, Fərəhli, Qızılhacılı, Ağköynək, Kosalar, Ağstafa, Xatınlı, Aşağı Quşçu, Muğanlı və sair yaşayış məntəqələri Qazax xalçaçılıq məktəbinin əsas toxuculuq mərkəzləri olmuşlar. 1759-cu ildə yerli hakimlərin qərarı ilə Qazaxın bir neçə toxuculuq məntəqəsinin sakinləri Qarabağa, xüsusilə Bərdə və Ağdama köçməyə məcbur edilmişdir. Əhalisi köçürülən kəndlər Qaracalı, Cinli, Salahlı, Dəmirçilər, Həsənli, Qızılhacılı, Qaraqoyunlu, Alpaut, Boyəhmədli, Kəngərli, Xələfli və Səfikürd olmuşdur. Baş verən bu köçürmə hadisəsi "El döndü" adlandırılmış və XVIII əsrin sonlarından Qarabağda da Qazax xalçalarının toxunmasına başlanmışdır.
Qazax rayonundan şimalda, Gürcüstan ərazisində yerləşən Borçalı və Qarayazı ərazilərindəki Qaraçöp, Ləmbəli, Qaçağan kimi toxuculuq məntəqələri, həmçinin Qazaxdan qərbdə və cənub-qərbdə yerləşən, Ermənistan ərazisində yerləşən Şəmsəddin, Pəmbək, İcevan, Qaraqoyunlu və Göyçə xalçaçılıq məntəqələrində də bu sənət Qazax xalçaçılıq məktəbinin təsiri ilə inkişaf etmişdir.
Şıxlı
Şıxlı kəndi Qazaxın yaxınlığında yerləşir. Onun təməli hələ qədim zamanlarda Qazaxdan bu kəndə köçmüş Şıxlı ailəsi tərəfindən qoyulub.
"Şıxlı xalçası"nın üç əsas variantı mövcuddur:
Borçalı
Bu xalçanın adı Gürcüstan ərazisində yerləşən rayon mərkəzi Borçalının adı ilə bağlıdır. Bu rayonun böyük kəndləri: Qurdlar, Axurlu, Kaçaqan, Sadaxlı, Daştəpə, Ləmbəli məşhur xalça toxuma məntəqələri kimi tanınır. «Borçalı» adı ilə tanınan xalçalari incəsənət quruluşundan asılı olaraq, bir neçə variantda toxunur.
Qaraçöp
Bu xalçanın adı bir neçə kəndin Muğanlı, Ləmbəli, Tüllər kəndinin adı ilə bağlıdır. «Qaraçöp» xalçasının orta sahə kompozisiyası cəftələrlə haşiyələnmiş və yalnız bu xalça üçün xas olan bir sıra böyük elementlərdən ibarətdir. XIX-XX əsrdə hazırlanan xalçalar «Qaraçöp» incəsənət nöqteyi-nəzərindən sadə və orijinaldır, orta sahənin mərkəzindəki böyük medalyon isə onu tamamlayır. «Qaraçöp» xalçaları adətən çox da böyük ölçüdə olmur. Bu xalçaların ornamenti həndəsidir və şəklin kompozisiyası öz mürəkkəbliyi ilə seçilmir. Bu xalçalarda əsasən sxemləşdirilmiş həndəsi, bitki və hevan təsviri motivlərinə böyük yer verilir.
Salahlı
Bu xalçalar öz adını Kür çayının yaxınlığında yerləşən Qazaxın şimalına doğru yerləşən Daş Salahlı, Qıraq Salahlı kəndindən götürmüşdür.
Bu kəndlər hələ qədim zamanlardan xovsuz xalça, zili və kilimlər, həmçinin popon, mafraş və əla növ yun corabları istehsal edən mərkəz kimi tanınmışdır.
Xalçanın əsas elementlərinə orta sahənin qırmızı fonunda tünd yaşıl medalyonlar və orta sahənin şaquli kətəbəsində yerləşən sol və sağ xalça toxuyanlar tərəfindən «qabırğa» adlanan elementlər aiddir. Orta sahənin özünəməxsus incəsənət bəzəkləri bu xalçaları digər xalça tiplərindən fərqləndirir. orijinallığı və fərqliyi ondadır ki, orta sahəni əhatə edən dörd nöqtədən mərkəzə yönlənən geniş haşiyə üçbucaqlı yaradır. Orta sahəyə çıxan üçbucaqlıların üstündən asılan qotazlar toy mərasimlərindən istifadə olunan «gərdəyi» xatırladır.
Göyçəli
Qazax qrupunun Qazax tipinə daxil olan bu xalçalar Qazaxın cənub-şərqində yerləşən «Göyçəli» kəndinin adı ilə bağlıdır. Onlar həm də Tatlı, Qarapapaq, Ağköynək, Poylu, Çaylı xalçaçılıq məntəqələrində istehsal olunurlar, amma hər yerdə onu «Göyçəli» adlandırırlar. Orta sahənin mərkəzində uzunsov formalı medalyon var. Belə kompozisiyalı xalçalar Qazax məktəbi üçün xarakterikdir və bir neçə medalyondan ibarətdir. Yerli xalçatoxuyanlar ardıcıl yerləşən bu medalyonları adlandırırlar. Sırada buruqlarla – «quyrumlu medalyon». «Göyçəli» xalçanın orta sahə kompozisiyası xalça üçün nəzərdə tutalan cəftə ilə haşiyələnmiş bir sıra böyük elementlərdən ibarətdir. XIX-XX əsrdə hazırlanan xalçalar «» incəsənət nöqteyi-nəzərindən sadə və orijinaldır, orta sahənin mərkəzindəki böyük medalyon isə onu tamamlayır. «Qaraçöp» xalçaları adətən çox da böyük ölçüdə olmur.
Tatay
Tatay Xan - türk, monqol və altay mifologiyasında qasırğa tanrısı. Tata Xan da deyilir. Qasırğaların, fırtınaların, tayfunların və burulğanların səbəbkarıdır. Atı ildırıma çevrilər. Uluqayının dibindəki Həyat suyuna gözətçilik edir. Monqollarda 77 şimal tanrısının nümayəndəsidir. Simvol rəngi qaradır.
Etimologiya
(Tat/Yat) kökündən törəmişdir. At sürmək, sürətli getmək mənalarını içərisində saxlayır. Türkcə Tata, Tungusca Tagta sözləri qorxmaq və şaşırmaq bildirir.
Əlillik
thumb|120px|Əlillik işarələri.
Maya Sandu
Maya Sandu — Moldovalı dövlət və siyasi xadim; Moldovanın prezidenti (16.11.2020),Moldovanın tarixində ilk qadın-prezident. Moldovanın Baş naziri (08.06.2019—), Moldova Parlamentinin üzvü (30.11.2014–08.06.2019), Moldovanın təhsil naziri (24.07.2012–30.07.2015);
Əlillik
Əlillik (invalidus — «gücsüz»,  — «yox» +  — «güclü») — xəstəlik və ya qocalıq nəticəsində əmək qabiliyyətini itirmiş insanın vəziyyətinə deyilir. Fiziki, əqli, duyğu və ya psixi xəstəliyi nəticəsində əlil adamın cəmiyyətdə həyat imkanları məhdud olur. Azərbaycanda əlillərə münasibət sahəsində sosial siyasət — həyatda və cəmiyyətin inkişafında onların fəal iştirak etməsi imkanlarının genişləndirilməsinə, maddi vəziyyətlərinin yaxşılaşdırılmasına yönəldilmişdir.
Maya Sandu
Həyatı
Maya Sandu 1972-ci il mayın 24-də Moldova SSR-nin Faleşt rayonunun Risipen qəsəbəsində Grigori və Emiliya Sandunun ailəsindən anadan olub. Rumın, rus, ingilis və ispan dillərini bilən Maya Sandu, ailəli deyil.
Əlillik
Əlilliyə görə pensiyalar
Əlilliyə görə pensiyalar, orqanizmin funksiyalarının pozulması ilə əlaqədar səhhətin pisləşməsi zamanı əmək qabiliyyətinin tam və ya qismən itirildiyi aşağıdakı hallarda təyin edilir:
a) əmək zədəsi və ya peşə xəstəliyi;
b) ümumi xəstəlik (o cümlədən işlə əlaqədar olmayan zədə);
c) müddətli hərbi və ya alternativ xidmət vəzifələrini yerinə yetirərkən yaralanma, kontuziya, zədələnmə və ya cəbhədə olmaqla əlaqədar xəstələnmə, həmçinin müddətli hərbi xidmət və alternativ xidmət zamanı xəstələnmə.
Əmək qabiliyyətinin itirilməsi dərəcəsindən asılı olaraq əlillik üç qrupa bölünür. Əlillik qrupları və əlilliyin səbəbləri, habelə onun baş verdiyi vaxt həkim-əmək ekspert komissiyaları haqqında Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti tərəfindən təsdiq edilmiş Əsasnaməyə müvafiq surətdə fəaliyyət göstərən həkim-əmək ekspert komissiyası tərəfindən "Əlilliyin müəyyən edilməsinin əsas meyarları haqqında" təlimata uyğun müəyyən olunur.
Əlilliyin hansı növləri var?
Əlillik növlərinə insanın gündəlik ehtiyaclarını və fəaliyyətlərini yerinə yetirmək qabiliyyətinə mane olan və ya azaldan fiziki və əqli qüsurlar daxildir. Bu tip engelli pozğunluqları əlilliyi olan şəxsin gündəlik işlərini yerinə yetirə bilməməsi adlandırmaq olar. Əlillik növləri 8 əsas qrupda araşdırılır və geniş bir alt kateqoriyaya malikdir.
Əlillik insanın orqanlarına və ya bədən hissələrinə daimi ziyan vura bilər və insanın həyatına birbaşa təsir göstərə bilər. Ümumilikdə üç əsas əlillik qrupu var;
Yedditəpə
Yedditəpə — Füzuli şəhərinin  mərkəzindən  6 km şimal-şərqdə,  Mirzəcamallı kəndi  yaxınlığında  yerləşir. Tunc dövrünə aid  arxeoloji  abidə  hesab edilir. Yedditəpə iyirmiyə  yaxın  kurqandan  ibarətdir. 1972-ci ildə arxeoloji qazıntılar  zamanı Yedditəpədən erkən   оrta  əsrlərə və daha əvvəlki dövrlərdə  (IV-VI əsrlərə  aid) daş qutu qəbirlər  aşkar edilmişdir. Ölən adamlar  bükülü vəziyyətdə  bastırılmışdır. Qəbirlərdən gil, şüşə, tunc qablar, mis və  gümüş bəzək əşyaları,  heykəlciklər,  musiqi alətləri, ( sinclər),  nizə balta,  qılınc, xəngər, metal tоqqa, zınqırоv və s. tapılmışdır. Yedditəpə abidələri yerli tayfalara məxsus оlub, оnların Iran, Rоma və Bizansla iqtisadi və mədəni əlaqə saxlandırmağın göstərir.
Yedditəpə оrоnоmi  yeddi   say bildirən  sözdən və  təpə  оrоnоmik  terminindən əmələ gəlib. Belə metafоr  adlarda  relyef  fоrmalarının sayını  növünü  bilmək asan  оlur. Bu arxeoloji  abidə  yeddi təpədən ibarət оlduğu üçün Yedditəpə adını alıb.
Yalçın Adıgözəlov
Yalçın Vasif oğlu Adıgözəlov — Azərbaycan dirijoru, Bakı Musiqi Akademiyasının dirijorluq kafedrasının professoru, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti (2012).
Jan-Bertran Aristid
Jan-Bertran Aristid (,, 15 iyul 1953, Port-Salyu, Haiti) — Haiti dövlət xadimi, Haiti prezidenti (1991, 1994—1996 və 2001—2004). thumb|Jan-Bertran Artistidin Bil Klinton ilə görüşü (14 oktyabr 1994-cü il)
Yalçın Adıgözəlov
Təhsili
8 yaşında konservatoriyanın nəzdində fəaliyyət göstərən Bülbül adına Orta İxtisas Musiqi Məktəbində fortepiano ifaçılığı üzrə A.Y. Kopeleviç və B.L. Qusliserin sinfində təhsil almağa başlamışdır. 1982-ci ildə Üzeyir Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının fortepiano fakültəsini bitirmişdir (professor R. Atakişiyevin sinfi).
Maral Rəhmanzadə
Maral Yusif qızı Rəhmanzadə — professional rəssamlıq təhsili görmüş ilk azərbaycanlı qadın rəssam, qrafika ustası, Azərbaycan SSR Xalq rəssamı (1964), M. F. Axundov adına Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı laureatı (1965).
Yalçın Adıgözəlov
Təhsili
1983–1984-cü illərdə Daşkənd Dövlət Konservatoriyasında "opera-simfonik dirijorluğu" fakültəsində təhsil almışdır (professor K.M. Usmanovun sinfi).
Maral Rəhmanzadə
Həyatı
Maral Rəhmanzadə 1916-cı il iyulun 23-də Bakının Mərdəkan qəsəbəsində zərgər ailəsində anadan olmuşdur. O, 1922-ci ildə Bakı şəhərində H.Cavid adına 8 saylı qız məktəbində təhsil almışdır. Məktəbdə oxuduğu illərdə "Ana dili" kitabındakı xalq nağıllarına və "Aran köçü" hekayəsinə ilk şəkillərini çəkmişdir. Maral Rəhmanzadə 1930–1933-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Texnikumunda, daha sonra isə 1934–1940-ci illərdə Surikov adına Moskva Dövlət Rəssamlıq İnstitutunda təhsil almışdır.
Yaradıcılığı
1940-cı ildə institutu bitirən qrafika ustası Moskvada "Xudojestvennaya literatura" nəşriyyatında işə düzəlir. 1941-ci ildə rəssamın atası repressiyaya məruz qalır, onu xalq düşməni elan edirlər. Altı ay sonra o, Daşkənd həbsxanasında vəfat edir. M. Rəhmanzadə Moskvada işini buraxıb Bakıya qayıtmalı və yaradıcılıq fəaliyyətini burada davam etdirməli olur. Bakıya qayıdan gənc rəssamın elə həmin ildən "Maral Rəhmanzadə" imzalı əsərlər silsiləsi başlanır.
"Mənim bacılarım"da, "Bizim qızlar"da Azərbaycanın bütün qadınlarının obraz payları var. "Doğma Vətənim", "Azərbaycan" tabloları ölkəmizi ibtidaidən aliyə doğru nüansbanüans vəsf etməkdədir.
Kitab qrafikası sahəsində də geniş fəaliyyət göstərmiş, bədii əsərlərə illüstrasiyalar çəkmişdir. Rəssam M.S.Ordubadinin "Qılınc və qələm", M. F. Axundzadənin "Aldanmış kəvakib", A.S.Puşkinin "Yevgeni Onegin" və M.Y.Lermontovun "Zəmanəmizin qəhrəmanı" əsərlərinə illüstrasiyaların da müəllifidir. Həmçinin bir sıra xarici ölkələrdə olmuş, həmin ölkələrin həyatından silsilə qravüralar yaratmışdır ("Çexoslovakiyada", 1959–1960).
Vəfatı
Maral Rəhmanzadə 2008-ci il mart ayının 16-da vəfat etmiş və Mərdəkan qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur.
Yalçın Adıgözəlov
Təhsili
1984-cü ildən 1989-cu ilədək Leninqrad konservatoriyasının "opera-simfonik dirijorluğu" fakültəsində tanınmış professor İlya Musinin sinfində təhsil almışdır.
1990–1992-ci illərdə Vyana Musiqi və İfaçılıq Sənəti Akademiyasında Azərbaycanı təmsil edən ilk musiqiçi kimi professor Karl Esterrayxerin sinfində təcrübə keçmişdir.
Yaradıcılığı
1989-cu ildən Üzeyir Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Simfonik Orkestrinin dirijoru, 1991–1998-ci illərdə isə bədii rəhbəri və baş dirijoru olmuşdur. Ölkədə iqtisadi böhranla müşayiət olunan ağır ictimai-siyasi illərdə gənc dirijor respublikanın aparıcı musiqi kollektivlərinin qorunub saxlanılması işində əvəzsiz xidmətlər göstərmişdir. Y. Adıgözəlov klassik repertuara malik çoxsaylı Bakı premyeralarının təşkilini və Azərbaycan bəstəkarlarının əsərlərinin dünyada aktiv təbliğatını həyata keçirərək, ölkədə və onun hüdudlarından kənarda geniş konsert fəaliyyəti göstərmişdir.
20 yanvar 1991-ci ildə Bakıda baş vermiş faciənin ildönümü münasibətilə Ü.Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Simfonik Orkestri və Azərbaycan Dövlət Xor Kapellası Yalçın Adıgözəlovun dirijorluğu və müəlliflərin iştirakı ilə Moskva Konservatoriyasının Böyük Zalında V. Adıgözəlovun "Qarabağ şikəstəsi" oratoriyası və Ə. Karamanovun "Stabat Mater" vokal-simfonik əsərini ifa etmişdir.
Yalçın Adıgözəlov 1991–1993-cü illərdə Avstriya hökuməti ilə birlikdə keçirilən "MOSART-festivalları"nın bədii rəhbəri olmuşdur. Keçirilən festivalların üçündə Azərbaycan və Avstriya bəstəkarlarının əsərlərinin dünya premyeraları baş tutmuşdur.
1993-cü ildə "İlin ən yaxşı dirijoru" nominasiyasında "Humay" mükafatının ilk laureatı olmuşdur.
1994-cü ildə ADSO-nun xarici ölkələrə ilk müstəqil qastrollarını həyata keçirmişdir. Orkestr İstanbulun "Camal Rəşid Rey" salonunda iki konsertlə mövsümün açılışını etmiş və 7 min tamaşaçının iştirakı ilə Antalyanın "Aspendos" antik amfiteatrında çıxış etmişdir. Orkestrə rəhbərlik etdiyi dövrdə Azərbaycan bəstəkarlarının əsərlərinin 40-dan artıq dünya premyerasını və 50-dən artıq müəllif konsertlərini reallaşdırmışdır.
16 oktyabr 1998-ci ildə Türkiyə Cümhuriyyətinin yaranmasının 75 illiyi münasibətilə Ankarada Prezident Simfonik Orkestrinin ifasında prezident S.Dəmirəlin iştirakı ilə V. Adıgözəlovun "Çanaqqala 1915" oratoriyasının dünya premyerası olmuş və bu hadisə türk dünyasının mədəni həyatında hadisəyə çevrilmişdir.
1998–2000-ci illərdə Rusiya Dövlət Simfonik Radio-Televiziya Orkestrinin dirijor kimi fəaliyyət göstərmişdir.
2000-ci ildən Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrının dirijorudur ("Sehrli fleyta", "Aida", "Bohema", "Toska", "Madam Batterflyay" , "Plaş", "Canni Skikki", "Kənd namusu", "Payatsi", "Karmen", "Yevgeni Onegin", "Qaratoxmaq qadın", "Aleko", "Şəhrizad"  , "Romeo və Cülyetta", "Bolero" , "Arlezianka", "Kuman rəqsləri", "Sevil", "Don Kixot" , "Min bir gecə", "Natəvan", "Nəsimi" və s).
2001–2004-cü illərdə İstanbul Dövlət Opera Teatrının dirijoru kimi fəaliyyət göstərmişdir ("Məhəbbət əfsanəsi", "Samson və Dalila", "Madam Batterflyay", "Don Kixot", "Rekviyem"). Borodinin "Knyaz İqor" operasının quruluşu (rejissor D. Bertmanla birlikdə) böyük müvəffəqiyyətlə qarşılanmışdır. 2003-cü ildə Aspendos amfiteatrında gerçəkləşən Beynəlxalq Opera Festivalının açılışı məhz bu tamaşa ilə baş tutmuşdur.
2002-ci ildən Yalçın Adıgözəlov Moskvanın "Gelikon-opera" teatrı ilə sıx əməkdaşlıq edir ("Xəyali bağban qız", "Traviata", "Karmen", "Yevgeni Onegin", "Yarasa", "Qaratoxmaq qadın", "Küllücə" və s.).
2007-ci ildə "Azərbaycan simfo-muğamı" layihəsi həyata keçirilmişdir. Konsertlər "Qarabağ üçlüyü" ilə birlikdə Braziliya, İtaliya, Lüksemburq, Türkiyə, Çin, Vyetnam, Latviya, Ukrayna və Belarusda təşkil olundu.
2011-ci ildə Siciliyada Covanni Paçininin "Rekviyem"inin dünya premyerası baş tutmuşdur. Bu hadisə bəstəkarın irsinin təbliğində mühüm nailiyyət kimi tarixə düşdü.
Onun dirijorluğu ilə 2013-cü ilin fevralında ADSO-nun Küveytə uğurlu qastrolu olmuşdur.
12 may 2014-cü ildə İtaliyanın dünya şöhrətli "Arena di Verona" amfiteatrında 10 min nəfər tamaşaçının iştirakı ilə Azərbaycan bəstəkarlarının əsərlərindən ibarət simfonik konserti keçirilmişdir.
2018-ci ildə Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun himayəsində yaradılmış və altı türkdilli dövlətin musiqiçilərindən ibarət "Dədə Qorqud" kamera orkestrinin bədii rəhbəri olmuşdur. Türkiyə, Azərbaycan və Finlandiyada orkestrin qastrolları keçirilmişdir.
26 iyun 2019-cu ildə Bakıda Heydər Əliyev Mərkəzində ADSO-nun 200 musiqiçisi, Azərbaycan Dövlət Xor Kapellası, Batumi xor kapellası, Tbilisi konservatoriyasının xoru, həmçinin İtaliya, Almaniya, Rusiya və Azərbaycandan olan solistlərin iştirakı ilə C. Verdinin "Rekviyem" əsərinin dirijorluğunu həyata keçirmişdir.
2020-ci ilin fevralında Moskvanın "Gelikon-opera" teatrında L.Vaynşteynin "Küllücə" operasının musiqi rəhbəri olmuşdur (rejissor İ.İlyin).
Yalçın Adıgözəlov Azərbaycan musiqiçiləri arasında ilk dəfə ölkə mədəniyyətini dünyanın Wiener Musikverein, London Barbican Centre , Berliner Philharmonie , London Cadogan Hall, Central Hall Westminster Abbey , Konzerthaus Berlin, Arena di Verona, Smetana Hall Prague, Cidade Das Artes and Theatro Municipal do Rio de Janeirо , Linder Auditorium Johannesbur, Koninklijk Royal Conservatorium Brussels kimi nüfuzlu konsert salonlarında, həmçinin Moskva Konservatoriyasının Böyük zalında , Riqa Böyük Gildiyasında, Pekin və Küveytin opera salonlarında layiqincə təmsil etmişdir.
Simfonik dirijor kimi Böyük Britaniya Kral Filarmoniya Orkestri (RPO), Braziliya simfonik orkestri, Mexiko ştatının simfonik orkestri , Yohannesburq Filarmoniya Orkestri (JPO), L’Orchestra Italiana del Cinema (OIC), Slowakische Radio Symphonie Orchester , Vyana Kamera Orkestri, Zaqreb Kamera Orkestri, Braşov Filarmoniyası, Karlovı Varı simfonik orkestri, Budapeşt Dunay Simfonik Orkestri , Junge Philharmonie Köln orkestri, eləcə də Rusiya milli simfonik orkestri , Sankt-Peterburq Filarmoniyasının akademik simfonik orkestri, Dnepr Dövlət Simfonik Orkestri , Moskva, Riqa, Yekaterinburq , Minsk, Kişinyov, Xarkov, Astana, İzmir , Liepaya , Adana , Bişkek şəhərlərinin filarmoniya orkestrləri və Ankara Prezident simfonik orkestri ilə dəfələrlə çıxış etmişdir.
Opera dirijoru kimi dəfələrlə Kiyev, Minsk, Daşkənd , Lvov, Kişinyov , Tbilisi, Astana, Odessa , Samsun kimi şəhərlərin opera truppaları ilə və M. Rostropoviç, N. Petrov, B. Berezovski, F. Bədəlbəyli, X. Şaham, İ. Monigetti, S. Stadler, D. Koqan, P. Yablonski, İ. Biret, G. Onay, R. Qalyano, Al Bano və başqa görkəmli solistlərlə əməkdaşlıq etmişdir.
Professor Yalçın Adıgözəlov 30 ilə yaxındır ki, Bakı Musiqi Akademiyasında pedaqoji fəaliyyətlə məşğuldur. Onun tələbələri hazırda respublikanın aparıcı dirijorlarıdır.
Yaralı diz qətliamı
thumb|right|250px|Silahlı Amerikalılar və öldürülmüş hindular thumb|250px|Big Foot düşərgəsinin Yaralı diz qətliamından sonrakı vəziyyəti Yaralı diz qətliamı - Siu qəbiləsinin üzvlərinin ABŞ silahlı qüvvələrinin əsgərləri tərəfindən kütləvi şəkildə qətlə yetirilməsi. 29 dekabr 1890-cı ildə 62-si qadın və uşaq olmaqla 153 nəfər Siu hindusu öldürülmüşdür. General Neslon Miles tərəfindən Daxili İşlər Komissiyasına göndərilən məktubda, olay qətliam olaraq adlandırılmışdır.
Qətliam
1890-cı ildə ABŞ dövləti, Siuların Ruh rəqsini ifa etmələrindən narahat olmağa başladı. Bir çoxları bu rəqsin döyüşdən əvvəl, tanrıları köməyə çağıran rəqs olduğunu iddia etməyə başladılar. Əslində ruh rəqsi yalnız milli mədəniyyətin yaşadılması üçün oynanılan rəqs idi. Bununla Siular pozulan hüquqlarına etiraz etmək istəyirdilər. Ordu naziri Siuların döyüşə hazırlaşdığından şübhələnib, VII süvari alayı Payn Ric və Rosbud yaxınlığında Lakota hidnularının yaşadığı düşərgəyə göndərdi. ABŞ ordusunun zabitləri, rəqsin dərhal dayandırılmasını tələb etdilər. 29 dekabr 1890-cı ildə VII süvari alayı Lakota hindularının yaşadığı düşərgəni dağıtmış, yaşanan silahlı qarşıdurmada 25 əsgər və 153 Siu qətlə yetirilmişdir. Bütün bunlara baxmayaraq, hadisə nəticəsində necə nəfərin öldüyü tam məlum deyil. Yaşanan bu qətliam, Amerikada yaşayan hinduların müqavimət əzminin qırılması ilə nəticələndi.
Qətliamın sonrası
ABŞ ordusu, cəsədləri dəfn etmək üçün muzlu insanlardan istifadə etmək qərarına gəldi. Düşərgəyə gələn fəhlələr soyuq havada 84 kişi, 44 qadın və 18 uşaq olmaqla 134 nəfəri dəfn etməyə başladılar. Qətliamdan yaralı xilas olan 7 nəfər isə Yaralı diz sahə xəstəxanasında vəfat etdi. General Nelson Miles, qətliamı törətməkdə günahlandırlan Zabit Forstu vəzifəsindən azad etmişdir. Hərbi tirubunal Forstu yalnız tənqid etməklə kifayətlənmişdir. Törətdiyi əməldə cinayət tərkibi aşkar edilmədiyinindən, Forst sərbəst bıraxılmışdır.
Marlon Brando məndən bir məsələ haqqında uzun bir nitq danışmağımı istədi. Ancaq zaman darlığı səbəbindən mən əlimdə olan məktubun ümumi məzmununu sizlərə oxuyacam. Böyük üzüntü ilə bildirmək istəyirəm ki, Marlon Brando Oskar mükafatınından imtina edir. Və bunun səbəbi, bu günlərdə film sənayesinin .... üzr istəyirəm .... və televiziyalarda göstərilən filmlərdə, Amerika yerlilərinə qarşı törədilən qətliamlardır. Yaralı diz qətliamı bir daha hindulara qarşı olan münasibəti göstərmişdir. Bu axşam aranızda olmadığım üçün sizlərdən üzr istəyirəm, ürəklərimiz və fikirlərimiz hər zaman xoş hisslərlə birləşəcəkdir. Marlon Brandonun adından sizlərə təşəkkür edirəm.
Alxanlı (Siyəzən)
Alxanlı — Siyəzən rayonunda yerləşən qədim kənd. Yaranma tarixi XVIII əsrin sonu-XIX əsrin əvvəllərinə təsadüf edir. Kənd haqqında qısaca olaraq Abbasqulu ağa Bakıxanovun “Gülüstani-İrəm” əsərində məlumat verilib.
Toponimikası
"Alxanlı" adının mənası haqqında müxtəlif fikirlər var. Azərbaycanın digər rayonlarında eyni adlı kəndlər vardır.Mənşəyinin eyni olduğu düşünülür.Kəngərli tayfasının bir qolu olduğu və XVIII əsrdə Pənahəli xanın Naxçıvandan köçürdüyü camaat olması barədə fikirlər vardır.
Tarixi
XX əsrin 50-ci illərinə qədər Alxanlı kəndi böyük yaşayış məskəni kimi qalıb. Lakin həmin dövrdə SSRİ rəhbərliyi tərəfindən "xam torpaqlara hücum" elan edilməsi nəticəsində kəndin əhalisi 6–7 km şərqdə, Xəzər dənizinə doğru düzən ərazidə salınmış Yenikənd kəndinə köçürülmüşdür. Hazırda kənddə əsasən maldarlıqla məşğul olan bir-neçə ailə yaşayır. Kəndin ərazisində qədim məscid, istifadə olunmayan kəhriz qalıqları, qədim qəbiristanlıq və evlərin xarabalıqları qalmaqdadır.
Nina Sarnatskaya
Sarnatskaya Nina Dmitriyevna — Aktrisa, Azərbaycan SSR xalq artisti (01.06.1974)
Həyatı
Nina Sarnatskaya Bakıda fəhlə-gənclər teatrı nəzdindəki studiyanı bitirmiş (1932), həmin ildən Bakı İşçi Teatrında işləmişdir. 1941-1957 illərdə Ufa, Ulyanovsk, Sverdlovsk dram teatrlarında fəaliyyət göstərmişdir. 1957-ci ildən Azərbaycan Rus Dram Teatrının aktrisası olmuşdur.
Anthemis hamrinensis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Qarabağ xalçaçılıq məktəbi
Qarabağ xalçaçılıq məktəbi — Azərbaycan xalçaçılıq məktəblərindən biri.
Qarabağ xalçalarının 33 kompozisiyası mövcuddur. Yerli qoyun növlərinin yununun xüsusiyyətlərinə görə Qarabağ xalçaları sıx hündür və yumşaq xova malikdir. Qarabağ xalçaları həyat eşqi və parlaq koloriti ilə seçilirlər. Onlar dörd qrupa bölünürlər: medalyonsuz, medalyonlu, namazlıqlar və Süjetli. Bu xalçalar Qarabağın dağlıq hissəsində Malıbəyli, Muradxanlı, Daşbulaq, Cəbrayıl, Horadiz və bir çox başqa qəsəbələrində istehsal olunurdu.