cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tulyaremiya
Epidemiologiya
Təbii ocaqlı zoonoz infeksiyalardan biri olan tulyaremiya üçün biosenozun triadası: törədici mikrob, törədici mikrobun rezervuarı qansorucu buğumayaqlılardır – xəstəliyi yayanlar xarakterikdir. Tulyaremiyanın təbii ocaqları bütün düzənlik landşaft zonalarda təsadüf edilir, bəzi yerlərdə dağlara da keçir. Tulyaremiyanın təbii ocaqlarının bir neçə landşaf tipi vardır: çaybasar-bataqlıq, dağətəyi-kiçik çay, çəmən-düzənlik meşə, çöl, tuqay. Bu cür ocaqlarda 60 növdən artıq vəhşi heyvan – infeksiyanın mənbəyi aşkar edilmişdir.
Diaqnostika
Bu məqsədlə seroloji reaksiyalardan və dəri-allergik sınaqdan istifadə edilir. Aqqlütinasiya reaksiyasının nəticəsi 1:100 titrində müsbət hesab edilir. Erkən diaqnostika məqsədi ilə tulyaremiya antigeni – tulyarinlə dəri-allergik sınaqdan istifadə olunur. Bu xəstəliyin 3-5-ci günündən müsbət olur.
Müalicə
Əsas yeri antibakterial preparatlar tutur. Streptomisin sutkada 2 qram – gündə 2 dəfə 1 qr əzələyə; tetrasiklin sutkada 1,5-2 qram; levomisetin 2 qr təyin olunur. Xəstəliyin gedişi uzanarsa, antibiotiklərlə yanaşı vaksin də kombinə edilmiş şəkildə aparılır. Vaksin dəridaxili, dərialtı, əzələyə, venaya hər inyeksiyaya 1-dən 15 milyon mikrob cismi dozasında 3 gündən 5 günə qədər intervalla vurulur, kurs müalicə 10-12 inyeksiyadır. Xəstəyə həm də vitaminoterapiya, intoksikasiyanı aradan qaldırmaq üçün hemodez, reopoliqlükin, qlükoza, fizioloji məhlul, antihistamin preparatlardan – pipolfen, suprastin, dimedrol təyin edilir. Dəridə xora, bubonlar olduqda yerli müalicəvi kompreslər, məlhəmli sarğılar, fizioterapiya – solyuks, diatermiya tətbiq edilir. Fluktuasiya meydana çıxdıqda bubonlar cərrahi yollla irin, nekrotik kütlələrdən azad olunmalıdır. Xəstələr xəstəxanadan klinik sağalmadan sonra evə yazılırlar.
Profilaktika
Qeyri-sağlam təsərrüfatda dezinfeksiya, dezinseksiya ve deratizasiya tədbirləri vaxtaşırı olaraq həyata keçirilir. Epidemioloji göstəriş əsasında planlı şəkildə əhali arasında vaksinoprofilaktika həyata keçirilməli, 5 ildən sonra isə revaksinasiya aparılmalıdır.Tuləremiyadan ölmüş heyvanları 2 metr dərinlikdə basdıraraq üstünsdən əhəngli su axıdılmalıdır. Xəstə heyvanların ətindən istifadə qadağandır. Qeyri sağlam təsərrüfatrda yem qalıqları yığılaraq yandırılır və peyin biotermiki üsullarla zərərləşdirilir. 3%-li lizol və krizol, 3%-li xlorlu əhəng məhlulları, 2%-li natrium qələvisi məhlulu ilə heyvan və quş saxlanılan binalar, ətraf dezinfeksiya edilir.
Geosistem
GEOSİSTEM – coğrafi landşaftın geomorfoloji, iqlim və hidroloji elementlərini, həmçinin ekosistemi Yer səthinin müəyyən bir sahəsində birləşdirən fundamental struktur vahidi. Termini V.B.Soçava (1963) təklif etmişdir.
Vüqar Yusifov
Vüqar Nurəddin oğlu Yusifov (2 noyabr 1976; Şiştəpə, Şəmkir rayonu, Azərbaycan SSR — 2 aprel 2016; Goranboy, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin polkovniki. 2016-cı ildə Aprel döyüşləri zamanı şəhid olub, ölümündən sonra "Vətənə xidmətə görə" ordeni (III dərəcəli) ilə təltif edilib.
Hərbi xidməti
Polkovnik Vüqar Yusifov 2016-cı ilin aprel ayında Azərbaycan-Ermənistan təmas xəttində baş verən atışma zamanı şəhid oldu.
Aprelin 6-sı isə Vüqar Yusifov doğulduğu Şəmkir rayonunun Şiştəpə kəndində son mənzilə yola salındı. Dəfn mərasiminə minlərlə rayon sakini ilə yanaşı, şəhidin qulluq etdiyi hərbi hissənin əsgərləri və zabitləri də qatıldı. Dəfn mərasiminin sonunda yaylım atəşi açıldı və polkovnik Yusifov uğrunda şəhid olduğu torpağa tapşırıldı.
Xatirəsi
Vüqar Yusifov ölümündən sonra göstərdiyi qəhrəmanlığa görə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə "Vətənə xidmətə görə" ordeni (III dərəcəli) ilə təltif edildi.
2019-cu ildə ARB Aran televiziyasında Vüqar Yusifovun döyüş yolundan bəhs edən "Vüqarlı dağlar" sənədli filmi çəkilmişdir. Filmin rejissoru Röyal Əliyevdir.
Müsənna mühafəzəsi
Müsənna mühafəzəsi — İraqın 18 mühafəzəsindən biridir. Müsənna mühafəzəsinin ərazisi 51.740 km², 1997-ci ildə aparılmış rəsmi siyahıya almaya əsasən əhalisi 436.825 nəfər, inzibati mərkəzi Səmavə şəhəridir.
Jurinea sharestanica
Jurinea sharestanica Jurinea sharestanica Jurinea sharestanica
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Söğüt
Söğüt — Biləcik ilinin bir ilçəsidir. Osmanlı Bəyliyinin birinci paytaxtıdır.
Əhali
Mahalın əhalisi 31.12.2010 TÜİK məlumatlarına görə 25.679 nəfər dir.
Qibtilər
Qibtilər — Misirdə yaşayan Xristianlıq dininə mənsub xalq.
Etimologiyası
Hut-ka-Ptah
Tarixi
Qibtilər 300 yüz il ərzində Ərəblərin rəhbərliyi altında yaşamışdılar. Tarixi mənbələrdə bu illərdə qibtilərin xilafət tərəfindən təziqə məruz qalmadıqları və sakit həyat tərzi keçirdikləri qeyd edilmişdir. Ərəblərlə olan normal münasibətlər Xaç yürüşləri zamanı pozulmuşdur. Ərəblər səlibçilərlə qibtilərin eyni dindən olduqlarını əsas qətirərək, onların əlbir fəaliyyət göstərdiklərini iddia etmişdilər. Qısa zaman ərzində Ərəbistan yarımadasında yaşayan Qibtilərə münasibət dəyişmişdir. Qibtilər iki əsrə yaxın Osmanlı İmperiyasının rəhbərliyi altında yaşamışlar, bu müddət ərzində Xristianlıq dinindən olduqları üçün vergiləri digər xalqlara nisbətən çox verdikləri məlumdur. Qibtilərin ilk dəfə olaraq dövlət orqanlarında fəaliyyət göstərməsidə Osmanlı İmperiyası zamanına təsadüf edir. Hal-hazırda dünyada 7 milyondan çox Qibti yaşayır.
Makedoniyalı İsgəndərin Misiri işğal etdiyi zamanlarda Qibtilər Misir əhalisinin bir qismini təşkil edirdilər. Qədim tarixə malik olan Qibti dili dilinin yaranması Qədim Misir zamanında baş vermişdir. Bu dilin yazılmasında yunan əlifbasında olan həriflərdən istifadə edilir. Tarixən Qibtilər dini inancalarına görə müxtəlif təziqlərə məruz qalmışlardır. Qibtilər Xristianlıq dinini qəbul etmələri, eramızın 46-cl ilində baş vermişdir. Roma İmperiyasının qoyduğu ağır vergiləri ödəyə bilmədikdə, Xristian təbliğatcısı Markın tərəfinə keçən, Qibtilər II və III əsrlərdə Roma İmperiyasının təzqilərinə məruz qalırlar. Qibtilərin dini görüşünün Xristianlıq olaraq bu günə qədər formalaşmasında, Konstantinin rolu böyükdür. Onun Xristianlıq dinini mühafizə etməsi və ölümünə yaxın özünündə bu dini qəbul etməsi, digər xristian təriqətləri kimi Qibtilərində Konstantin dövründə mövqeylərinin güclənməsinə səbəb olmuşdur.
Geosrtafik küləklər
Geosrtafik küləklər- Sərbəst atmosferdə sürtünmənin təsiri nəzərə alınmadıqda, hava hissəciklərinin təcilsiz hərəkətinə Geosrtafik küləklər deyilir. Şimal yarımkürəsində Geosrtafik küləklərin bu zaman alçaq təzyiq sahəsi hərəkət istiqamətindən solda, cənubda isə əksinə sağda qalır.
Mavəraünnəhr
thumb|300px|Tarixi bölgələr: [[Xorasan (A), Mavəraünnəhr (B) və Xarəzm (C)]] Mavəraünnəhr və ya Mavəraənnəhr (ərəbcə: ما وراء النهر — ma vəra ün-nəhr "çayın o tayı"), farsca Vərarud və latınca Transoksiana kimi də tanınan Orta Asiyada tarixi bölgə. Əvvəllər Amudəryanın sağ sahilinə nəzərən işlənilən bu adı VIII əsrdə buranı fəth etmiş ərəblər verib. Sonralar "Mavəraünnəhr" toponimi Sırdərya ilə Amudəryanın arasındakı ərazini nəzərdə tuturdu. Fərqanə vadisi və Pamiri istisna edərək, Mavəraünnəhr qədim Suğdun ərazisini əhatə edir. Bugünkü Özbəkistanın və Tacikistanın böyük qismini ehtiva edir. Səmərqənd, Buxara və Xücənd kimi tarixi şəhərlər burada yerləşir.
Ədəbiyyat
Dickens, Mark (2018). "Transoxiana". In Nicholson, Oliver (ed.). The Oxford Dictionary of Late Antiquity. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-866277-8.
Kökyeyənlər
Kökyeyənlər (Dorcadion) — Sərtqanadlılar dəstəsinin uzunbığlar fəsiləsinə aid cins
Növləri
Cinsə daxil olan növlər:
Bulbophyllum chrysendetum
(Bulbophyllum chrysendetum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Arealı
Bulbophyllum chrysendetum növü Filippin üçün endemik növdür.
Kocaelispor
Kocaelispor — Türkiyənin Kocaeli şəhərini təmsil edən futbol klubu. 1966-cı ildə yaradılıb.
Rekord
Kocaelispor Regional Həvəskarlar Liqasında ev oyununda ən çox azarkeş dəstəyinə sahib olmuş klubdur. 2015-2016 mövsümündə Kocaelispor-İstanbul Güngörənspor oyununu 19.742 nəfər izləmişdir.
Liqa mübarizələri
1980-1988, 1992-2003, 2008-2009
1966-1980, 1988-1992, 2003-2008, 2009-2010, 2021-2022
2010-2012, 2020-2021, 2022-
2012-2014, 2016-2020
2014-2016
Azərbaycan ləzgiləri
thumb|right|220px|[[Quba qəzası|Quba qəzasının (indiki Qusar rayonu) Laza kəndindən olan ləzgilər, 1880-ci il]] Azərbaycan ləzgiləri  (Azerbayjandin lezgiyar ) və ya Quba ləzgiləri (Qubapatan lezgiyar) — tarixən Azərbaycanın bəzi şimal bölgələrində yaşayan ləzgi etnik qrupunun bir hissəsi. Say baxımından onlar ikinci (türklərdən sonra) millətdir və ölkənin ən böyük milli azlığıdır. Əksəriyyəti üçün ana dili ləzgi, nisbətən az qismi üçün isə Azərbaycan və rus dilləridir.
Müasir dövr
1897-ci ildə Rusiya imperiyasında aparılan əhalinin siyahıyaalması zamanı Azərbaycan ərazisində ləzgi dilində danışan əhalinin sayı 63.700 nəfər olmuşdu, bu da ümumi əhalinin 3,5%-ni təşkil edirdi. 1905-1907-ci illərdə erməni quldur dəstələrinin Azərbaycan xalqına qarşı törətdiyi qırğınlar zamanı ən çox itkiyə məruz qalan etnik qruplardan biri də ləzgilər olublar.
Monoklinal
thumb|Kiçik parça şəklində formalaşmış monoklinal ərazi,[[Şotlandiya]] Monoklinal- (yun.monos-bir və klino-yatma) Yer qabığında süxur laylarının bir istiqamətə doğru maili yerləşməsidir.right|thumb|Monoklinal blok diaqramı
Həmçinin bax
thumb|Grandview-Phantom Monoklinalı,[[Büyük Kanyon Qədim Parkı]]
Jurinea sharifiana
Jurinea sharifiana Jurinea sharifiana Jurinea sharifiana
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Arti (Aryej)
INSEE kodu — 09021.
Əhalisi
2008-ci il üçün kommunanın əhalisi 106 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə 59 yaşda (15-64 yaş arasında) 47 nəfər iqtisadi fəal, 12 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 79,7%, 1999-cu ildə 70.5%). Fəal 47 nəfərdən 45 nəfər (23 kişi və 22 qadın) işləyir, 2 nəfər işsizdir (1 kişi və 1 qadın). 12 hərəkətsiz 3 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 8 nəfər - təqaüdçü, 1 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir. .
Xanım İsmayılqızı
Xanım İsmayılqızı (tam adı Qarayeva Xanım İsmayıl qızı; ) — şairə, bəstəkar. Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin (1989) və Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü (1999).
Həyatı
Xanım İsmayılqızı 1956-cı il aprel ayının 10-da Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Atası İsmayıl Qarayev Goranboylu, anası Pərizad Tağıyeva Xızılıdır. ADU-nun (indiki BDU) filologiya fakültəsini bitirmişdir (1979). "Gənclik" Nəşriyyatında korrektor, kiçik redaktor, mühəndis-texnoloq (1972–1984) işləmişdir. Efiopiyada yaşaması ilə bağlı nəşriyyat işindən ayrılmış, Azərbaycana döndükdən sonra yenidən nəşriyyat işinə qayıtmışdır. ADU-nun nəşriyyatında şöbə müdiri (1987–1989), Azərbaycan bədii tərcümə və ədəbi əlaqələr Mərkəzində şöbə müdiri, sədr müavini (1989–1995), "Bilik" Maarifçilik Cəmiyyətinin "Bayatı" Sifariş Ədəbiyyatı Mərkəzində direktor müavini (1995–1998), direktor, Nazirlər Kabineti yanında Tərcümə Mərkəzində Nəşriyyat şöbəsinin müdiri vəzifələrində (2014–2016) işləmişdir. Hal-hazırda Azərbaycan Dövlət Tərcümə Mərkəzində Nəşriyyat şöbəsinin müdiri vəzivəsində işləyir.
Yaradıcılığı
Xanım İsmayılqızı gənc yaşlarından bədii yaradıcılıqla məşğul olmuş, ilk şeri "Yol" qəzetində dərc olunmuşdur (1991). Qələmini poeziya, publisistika və tərcümə sahəsində sınamışdır. 1979-cu ildən jurnalistlik fəaliyyətinə başlamış, dövrü mətbuatda məqalə, oçerk və esseləri dərc olunmuşdur. AzTV-də və ilk müstəqil telekanal olan BMTİ-də "Dünyam qəfil işıqlansa" adlı müəllif verilişi ilə çıxış etmişdir (1992–1993).
"Kimlər keçir bu dünyadan" ilk nəşr olunan publisistik kitabıdır (1996). Vasili Şukşinin "İlan zəhəri" adlı hekayələr toplusunu, "İssumbosi" yapon nağıllarını tərcümə etmişdir. Dünya işığından məhrum olan insanların – korların dünyasından, daxili aləmindən bəhs edən "Ruhun da gözü var" adlı fəlsəfi-publisistik kitabı (1997) çap olunub. "Bir məndim, bir də özüm" (1997), "Ağ və qara" (2006), "Dua yağışı" (2014), "Səni göyə bağışladım" (2020), "Adı olmayan fəsil" (2021), "İlahi, yerimi demə" (2022) şeir toplularının müəllifidir. Şeirləri rus, belarus, özbək, fars, polyak, türk, holland dillərinə tərcümə edilmiş, xarici mətbuatda dərc olunmuş, antalogiyalara daxil edilmişdir.
Şair kimi ilk dəfə bəstəkar Faiq Sücəddinovla əməkdaşlıq etmişdir. F.Sücəddinovun onun sözlərinə yazdığı "Harda qaldın" ( Kaman) mahnısı şair kimi onun vizit vərəqinə çevrildi. Mahnı bəstəçisi kimi ilk işi "Sevgimizi qoruyaq" mahnısıdır (1993). Efirdə ilk səslənən manhısı da məhz "Sevgimizi qoruyaq"dır (1994). Tamara Vəliyevanın "Mənim ağ göyərçinim" pyesinə yazdığı musiqi bəstəkarın ilk iri həcmli əsəridir. 400-dən çox mahnının müəllifidir. Nəsimi, Mikayıl Müşfiq, Məmməd Araz, Ramiz Rövşən, İsmayıl Qarayev, Vaqif Bayatlı Önər, Vahid Əziz, Nüsrət Kəsəmənli, Çingiz Əlioğlu, Davud Aslan, Paşa Qəlbinur, Rəşad Məcid, Tamara Vəliyeva, Elçin Mirzəbəyli, Elman Tovuz, Leyla Əliyeva və b. şairlərin şeirlərinə musiqi bəstələmişdir. 500-dən çox şerinə Polad Bülbüloğlu, Faiq Sücəddinov, Eldar Mansurov, Emin Sabitoğlu, Nadir Əzimov, Səyavuş Kərimi, Aygün Səmədzadə, Nailə Mirməmmədli, Novruz Aslan, Elçin İmanov, Məryəm Əlibəyli, Sevda Məmmədli, Aytən İsmixanova, Cabbar Musayev, Vüqar Camalzadə, İsa Məlikov, Nazim Əhməd, Sevinc Tofiqqızı, Gülnar Əlfiqızı və b. bəstəkarlar musiqi bəstələmişdir. Mahnıları İlhamə Quliyeva, Flora Kərimova, Brilliant Dadaşova, Mübariz Tağıyev, Faiq Ağayev, Ağadadaş Ağayev, Mətanət İsgəndərli, Nazpəri Dostəliyeva, Ruhəngiz Allahverdiyeva, Nəzakət Teymurova, Səməd Səmədov, Zöhrə Abdullayeva, Gülyanaq və Gülyaz Məmmədovalar, Elçin Cəlilov, Sənubər İsgəndərli, Hacıbaba Bağırov, Cavan Zeynallı, Rəşad İlyasov, Könül Kərimova, Aygün Kazımova, Tünzalə Ağayeva, İradə İbrahimova, Röya, Elnarə Xəlilova, Samir Piriyev, Mətanət Əsədova, Zakir Əliyev, Teyyub Aslan, XAN qrupu, Ayan Babakişiyeva, Cahangir Qurbanov, Çinarə Məlikzadə, Zabitə Alıyeva, Şəhla Həmidova və b. müğənnilər tərəfindən ifa olunmuşdur. 1999-cu ildə "Respublika" Sarayında, 2001-ci ildə Sumqayıtın "Kimyaçılar" Sarayında yaradıcılıq gecələri keçirilmişdir. Qocalar, Əlillər, Yetimlər evində xeyriyyə gecələri keçirmişdir. Həm şair, həm bəstəkar kimi bir çox müsabiqələrin diplomantı, laureatı və qalibi olmuşdur.
"Dünya quraq", "Unut məni", "Gözlər", "Qəm qalası", "Doğma diyar", "Mənim ağ göyərçinim" və s. musiqi albomlarının müəllifidir.
Yazıçı İsmayıl Qarayevin qızıdır.
Ailəsi
Ailəlidir.
Həyat yoldaşı - Əlisəfa Əliyev.
Qızı — Fidan Əliyeva.
Oğlu Fərid Əliyev qəflətən ürək tutmasından dünyasını dəyişmişdir (04.07.2014).
Avrokubok 2018/2019
Avropanın 2 nüfuzlu klub turnirində 2018/2019-cu il futbol mövsümündə Azərbaycan klublarının nəticələri. Bu mövsüm Azərbaycan Çempionlar Liqasında 1, Avropa Liqasında isə 3 komanda ilə təmsil olundu. Turnirlərdə iştirak edən bütün komandalar I təsnifat mərhələsindən mübarizəyə qoşulub.
Gölün su balansı
GÖLÜN SU BALANSI – müəyyən dövr ərzində gölə daxil və oradan xaric olan suların kəmiyyətini əks etdirir.
II Aleksandr
II Aleksandr 1855-ci ildə atası I Nikolayın ölümünün ardından taxta çıxmış və 1881-ci ildə sui-qəsdlə öldürüləcəyi günə qədər hakimiyyətdə qalmışdır. II Aleksandr Rusiya imperiyasının XII İmperatoru olmaqla yanaşı III Polşa Çarı və III Finlandiya Knyazı titullarında daşıyırdı.
Yenilikçi fikirlərə sahib olan Aleksandr bir necə mühüm islahatın və iqtisadi inkişafın əsas səbəbkarı hesab olunur. 1861-ci ilin 19 fevral tarixində təhkimçilik hüququnun ləğv edilməsi ilə bağlı fərman imzalaması ilə imperiyanın bütün hüdudlarında yaşayan milyonlarla kəndli azad edildi. Kəndlilərə torpaq sahələrinin ayrılması, onların hüquqlarının qorunması sahəsində əməli işlərin görülməsi nəticəsində əhali tərəfindən II Aleksandr Xilasedici Aleksandr olaraq adlandırıldı. Aleksandr tərəfindən inzibati-məhkəmə sisteminin yenidən təşkil edilməsi, ölüm hökmünün ləğv edilməsi, hər təbəqədən olan şəxslərin orduya cəlb edilməsi və dini-etnik icmaların üzərində təziqin adılması kimi mühüm reformlar keçirildi. Keçirdiyi reformlarla liberal imperator imiçini formalaşdıran II Aleksandr monarxiyanın mütləqiyyətinə də inanırdı. O, tam demokratik sistemə keçidin tez olduğunu düşünürdü.
Reformlarla baxmayaraq monarxiyaya qarşı olan şəxslərin təqib edilməsi davam etdi. Xalq arasında Üçüncü bölmə olaraq adlandırılan gizli polis təşkilatı fəaliyyətini davam etdirdi. Bundan əlavə müxtəlif məsələlərdə günahlandırılan şəxslərin Sibir kimi imperiyanın ucqar bölgələrinə sürgünə göndərilməsidə davam edirdi. Aleksandr təkcə daxili yox eyni zamanda xarici siyasət sahəsində də fəaliyyət göstərməyə maraqlı idi. 1867-ci ildə onun razılığı ilə imperiyanın ən ucqar bölümü olan Alyaska dönəminin Amerika Birləşmiş Ştatlarının xarici işlər naziri Uilyam Sivardla aparılan danışıqların ardından ABŞ-yə satıldı. Alyaskanın satın alınması olaraq tarixə keçən müqavilə də Alyaskanın əvəzində ABŞ-nin Rusiya imperiyasına 7.2 milyon dollar ödəməli olduğu göstərilirdi. II Alekandrın Alyaskanı satmaqda maraqlı olması ərazinin mərkəzdən çox uzaqda yerləşməsi və eyni zamanda ərazinin hər an Britaniya imperiyasının əlinə keçə bilmə ehtimalının olması idi.
II Aleksandrın hakimiyyət dövrü Rusiya imperiyasının Asiya qitəsində öz nüfuzunu gücləndirməsi ilə əlamətdardır. 1858-1860-cı illərdə Çindən Primorski Krayın alınması, 1860-cı ildə imperiyanın Uzaq Şərqdə əsas idarə mərkəzi olan Vladivostok şəhərinin salınması, elə həmin il Qafqazın tamamilə ələ keçirilməsi və 1870-cı illərdə Orta Asiyanın (Xivə, Buxara, Türküstan) fəth edilməsi Rusiya imperiyasının daha da güclənməsi ilə nəticələnmişdir. II Aleksandrın dövrünə qədər 960 km olan dəmiryolu xəttləri onun ölümündən sonra 22.525 km çatdırılmışdı.
II Aleksandr 1881-ci ilin 13 mart tarixində Sankt-Peterburq şəhərində ona qarşı hazırlanan sui-qəst nəticəsində ağır yaralanmış və bir necə gün sonra sarayda vəfat etmişdir.
Uşaqlıq və gənclik illəri
II Aleksandr 1818-ci ilin 29 aprel tarixində Moskva şəhərində yerləşən Kreml sarayında anadan olmuşdur. Atası İmperator I Nikolay, anası isə Prusiya krallığının kralı III Fredrixin qızı olan Aleksandra Feodorovna idi. Uşaq yaşlarından zehni və qavraması ilə fərqlənən kiçik Aleksandr sarayda istedadlı uşaq kimi tanınırdı. İmperiyanın ciddi reformlara ehtiyacı olduğu bir dönəmdə yetişdirilən gənc Aleksandrın qarşısında I Pyotr zamanında əldə edilən rifahı təmin etmək kimi mühüm məsələlər dayanırdı. Aleksandr I Nikolayın böyük oğlu kimi Sankt-Peterburq şəhərinin elmi-intellektual cəmiyyətlərində təmsil olunmağa başlayır. Burada müxtəlif siyasi, ictimai və elmi cərəyanlarla tanış olur və dönəmin tanınmış şəxsləri ilə fikir mübadiləsi aparır.
Taxtın əsas varisi kimi Aleksandrın təhsilinə önəm veriliridi. Onun təhsili və dünya görüşünün formalaşması ilə tanınmış rus şairi, tərcüməçi və ədəbi tənqidçi Vasili Jukovski məşğul olurdu. Aleksandra dünyavi elmlərlə yanaşı, Avropada danışılan bir necə əsas dildən də dərslər keçirilirdi. Aleksandrı maraqlandıran əsas elm sahələrindən biridə tarix idi. Müəllimləri tarixə həvəsli olduğunu, lakin Krım müharibəsi zamanı imperiyanın məğlub olması səbəbindən zamanla bu fənnə marağının azaldığını qeyd edirlər. Taxta çıxana qədər, Aleksandr 6 ay müddətində Rusiya imperiyasının 20 müxtəlif bölgəsinə səfər etdi və burada olan yerli vəziyyətlə tanış oldu. Aleksandr imperiyanın bölgələri ilə yanaşı bir sıra Qərbi Avropa ölkələrinə də səfərlər etmişdi. Şahzadə kimi Sibir bölgəsinə səfər edən ilk Romanovlar sülaləsinin nümayəndəsi olmuşdur.
Taxta çıxması
thumb|right|220px|II Aleksandrın [[Kreml (Moskva)|Kreml kompleksində yerləşən kilsədə taç geyinməsi mərasimi. (1856)]] Aleksandr atası I Nikolayın ölümünün ardından II Aleksandr adı ilə 1855-ci ildə taxta çıxdı. II Alensandrın hakimyyətinin ilk illəri Krım müharibəsinin sonlarına təsadüf edirdi. Üç il davam edən ağır müharibənin ardından müharibə müttəfiq dövlətlərin qələbəsi başa çatmışdı. II Aleksandr sülh danışıqlarını dönəminin tanınmış diplomatı və ictimai xadimi olan Aleksandr Qorçakovun nəzarəti altında aparırdı. Aparılan danışıqlar 1856-cı ildə Paris şəhərində sülh müqaviləsinin imzalanması ilə nəticələndi. Paris sülh müqaviləsinə əsasən Qara dəniz neytrallaşdırılır, müharibə və sülh dövründə boğazlar ticarət və hərb gəmilərinin üzünə açıq elan olunur, Rusiya imperiyasının sahil istehkamları sökülür, Rusiya imperiyası və Osmanlı İmperiyasına Qara dənizdə hərbi donanma saxlamaq qadağan edilirdi.
Krım müharibəsi imperiyanı geri salmışdı. Müharibə nəticəsində imzalanan müqavilə xalq tərəfindən təhqir edici olaraq qəbul edilirdi. Rüşvətxorluq, Korrupsiya və cinayətkarlıq halları dönəminin zirvə nöqtəsinə çatmaqda idi. Ölkə də formalaşan ümumi ictimai fikir radikal reformların keçirilməsi, torpaq sahəsində ciddi islahatların aparılması, inzibati-məhkəmə sisteminin yeniləşdirilməsi və ölkənin təbii qaynaqlarından yetərincə istifadə edilməsi yönümündə idi. Müharibənin gətirdiyi psixoloji təziq olaraq insanların hakimiyyətdən və yeni imperatordan gozləntiləri durmadan artırdı. II Aleksandr imperiyanın maliyyə durumunu yaxşılaşdırmaq üçün imperiyanın ən ucqar bölümü olan Alyaskanı satmaq barədə düşünürdü. Ərazidə 1799-cu ildə Rus Amerikası adlı imperiyaya bağlı müstəmləkə təsis edilmişdi.
Ərazinin paytaxdan minlərcə km uzaqda yerləşməsi, imperiyada yaşanan maliyyə sıxıntısı kimi səbəblər Alyaskanın qısa zamanda satılmasını şərtləndirirdi. Bu səbəblərlə yanaşı Britaniya imperiyasının o dönəmki, müstəmləkəsi olan Kanadanın Alyaska ilə uzun sərhəddinin olması və Sitka şəhərində saxlanılan 3.000 nəfərlik hərbi qarnizonun ağır xərcləri II Aleksandrın 1867-ci ildə bu sahədə qətiyyəli adım atmağa vadar etdi. 1867-ci ildə Amerika Birləşmiş Ştatların Xarici İşlər Naziri olan Uilyam Sivardla imzalanan Alyaskanın satın alınması ilə bağlı müqaviləyə əsasən ərazi 7.2 milyon dollar qarşılığında (günümzdə 200 milyon dollara yaxın) ABŞ-yə satıldı.
Aleksandr hakimiyyətə gəldiyi 1855-ci ildən etibarən liberal yönümlü imperator kimi tanınırdı. Xalq Aleksandrın liberal düşüncə tərzi səbəbindən 3 dəfə sui-qəstlə qarşılaşdığına inanırdı. İmperator II Aleksandr 1866, 1879 və 1880-cı illər olmaqla üç dəfə sui-qəsd cəhdi ilə qarşılaşmışdı. Bu cəhdlərdən xilas olmağı bacaran, imperator növbəti belə bir cəhd zamanı həlak olur. Özlərini Narodnaya Volya olaraq adlandıran radikal-sol ekstrimist təşkilatının üzvləri tərəfindən 1881-ci ilin 13 mart tarixində Aleksandrın kortejinə əl bombası atılır və nəticədə o ağır yaralanır və daha sonra müalicə aldığı sarayda vəfat edir.
Yomra
Yomra — Trabzon ilinin ilçəsi. Yaşayış məntəqəsi 19 iyun 1957-ci ildə 7033 saylı qanunla ilçə statusu alıb. 4 aprel 1959-cu ildə Trabzon ilinin tərkibinə daxil edilib.
II Aleksandr
İslahatlar
thumb|left|300px|Rusiya imperiyası hüdudlarında yaşayan kəndlilərə təhkimçilik hüququnun ləğv edilməsi barədə qərarın oxunması. Krım müharibəsinin başa çatmasının ardından Rusiya İmperiyasında iqtisadi baxımdan dirçəlməsi üçün yeni imkanlar yaranmışdı. Yeni yaradılan özəl müəssisələr müxtəlif adlarda məhsul istehsal edərək bazara çıxarmağa başlayırdılar. II Aleksandr imperiyanı başdan-başa əhatə edəcək bir dəmiryol xəttini yaratmaq, imperiyanın müdafiə gücünü artırmaq və təbii ehtiyatlardan lazımi şəkildə istifadə etmək kimi məsələləri hədəfləmişdi.
İqtisadi yöndən inkişaf etmək üçün qarşıda duran əsas əngəl təhkimçilik hüququnun hələ də ləğv edilməməsi idi. Kəndlilər illərlə ağalarına məxsus torpaq sahələrində çalışmalı və onlara xidmət etməklə mükələf idilər. İmperiyanın hüdudları daxilində olan Litvada Polyak torpaq sahiblərinə qarşı ilk reformlar keçirildi. İlk dəfə olaraq Kəndlilərin vəziyətinin yaxşılaşdırılması üçün komitələr təsis edildi. Bu addımın nələrə səbəb olacağını imperiya nümayəndələri müəyyənləşdirməkdə cətinlik çəkirdilər. Xalq təhkimçilik ilə bağlı islahatların aparılmasını kifayət hesab etmirdi. İnsanlar demokratik, sosial və siyasi yönümdə də islahatların aparılmasını tələb edirdilər. thumb|right|200px|Xalq tərəfindən Böyük islahat olaraq adlandırılan [[1861, 19 fevral tarixli təhkimçilik hüququnun ləğv edilməsi ilə bağlı fərman.]] Təhkimçiliklə bağlı qəbul ediləcək iki növ qərar təqdim edildi. Bunlardan birincisi kəndlilərin, öz torpaq sahiblərindən aslı olaraq qalmaları davam edirdi, bunun əvzində isə onlara müəyyən iqtisadi azadlıqlar verilirdi. Digər qərar isə kəndlilərin mülk sahiblərinin qarşısında olan aslılığı tamamilə aradan qaldırmağı və onlara tam azad kəndli statusu verilməsini planlamışdı. II Aleksandr ikinci seçimin üzərində dayandı və beləliklə Rusiya imperiyası hüdudlarında yaşayan kəndlilər, Avropada azad edilən sonuncu kəndlilər oldular. Kəndli islahatları ilə bağlı bürokratik işlərin görülməsi ilə imperatorun kiçik qardaşı Konstantin Nikolayeviç və dönəminin böyük islahatçısı Nikolay Milyutin məşğul olurdu. 1861-ci ilin 3 mart tarixində Kəndli islahatları ilə bağlı əsasnamə nəşr edildi.
Digər islahatlar
Krım müharibəsində əldə edilən ağır məğlubiyyətin ardından, II Aleksandr hərbi sahədə islahatların keçirilməsi üçün Rusiya İmperiyasının Hərbi Məsələlər üzrə Nazirliyinə Nikolay Milyutini təyin etdi. 1874-cü ilin 1 yanvar tarixində qəbul edilən qərarla Bütün sosial təbəqələrdən olan insanlar üçün məcburi əsgərlik sistemi yaradıldı. Bununla da yuxarı təbəqədən olan gənclərin orduya xidmətə getməkdən başa çarələri qalmırdı. Hərbi xidmətin sosial təbəqələr üçün məcburiləşdirilməsi mərhələli şəkildə həyata keçirilirdi. Belə ki, 1861-ci ildə qəbul edilən ilkin qərarla sadəcə kəndlilərin məcburi hərbi xidmət keçmələri tələb olunurdu, bundan 10 il sonra verilən fərmana əsasən isə qərar bütün sosial sinifləri əhatə etməli idi. Məcburi hərbi xidmət buna qədər də kəndlilər üçün nəzərdə tutulmuşdu. Sadəcə kəndlilərin hərbi xidmət məsələsini imperiya yox torpaq sahiblərinin özləri təyin edirdilər. Bəzi kəndlilərin 25 il müddətinə hərbi xidmətə göndərilməsi və buna bənzər digər ədalətsiz proseslərin olması imperiyanın hərbi sahədə islahatlar keçirməsini zəruri edirdi.
Digər bir hərbi islahat isə hərbi inzibati sistemin yaradılması ilə əlaqədər idi. Rusiya imperiyası mərkəzdən idarə olunmaqla 15 hərbi-inzibati bölgəyə bölünürdü. Özünü doğruldan bu sistem qüvvəyə mindikdən yüz il sonra belə istifadə edilmişdir. Strateji əhəmiyyətli dəmiryolu xəttlərinin çəkilməsi və onların təhlükəsizliyinin qorunması ilə bağlı işlər görüldü. Hərbi sahədə aparılan reformların əhəmiyyətli bir hissəsini əsgər və zabit heyətinin yetişdirilməsi təşkil edirdi. Onların hərbi təhsil almaları üçün, imperiyanın dörd bir tərəfində hərbi şəhərçiklər salınmaqda idi. II Aleksandr əsgərlərə qarşı zorakılıq hallarının azadlılması üçün onlara qarşı tətbiq edilə biləcək bədən cəzalarını qadağan etdi. İlk dəfə olaraq imperator II Aleksandrın zamanında imperiya əsgərlərinin səbəbsiz yerə cəzalandırlması və fiziki işgəncəyə məruz qalması qadağan edilirdi.
Hərb sahəsində kütləvi islahatların aparılmasın əsas səbəbi Krım müharibəsində əldə edilən məğlubiyyət olmuşdur. İmperiya və xalq dövlətin müharibədə məğlub olma səbəblərindən biri kimi ordunun tam hazırlıqlı olmamasında görürdü.
1864-cü ildə Fransa məhkəmə sistemi əsasında hazırlanan yeni məhkəmə islahatı keçirildi. Yeni cəza qanunları, mədəni hüquq və digər qanunlar sadələşdirilmiş formada tərtib edildi. Məhkəmə islahatlının keçirilməsi ilə imperiya məhkəmlərində olan korrupsiya və bürokratiya kimi problemlərin aradan qaldırılması arzulanırdı. Məhkəmlərdə jürilərin əyləşməsinə qərar verildi. Eyni zamanda daha kiçik cinayətlərin araşdırılması ilə məşğul olan yerli-lokal məhkəmələr yaradıldı.
İnzibati baxımdan keçirilən islahatlar isə yerli özünü idarə etmə orqanı olan zemstvoların yaradılması ilə nəticələndi. 1864-cü ildə zemstvo təşkilatları kənd bölgələrində, 1870-ci ildən etibarən isə şəhərlərdə yaradıldı.
Milliyətçilik hərəkatlarının yatırılması
Polşa üsyanını təşkil etməkdə günahlandırılan yüzlərlə polyak hərbiçisi edam edildi və edam edilənlərin 10 qatı adam Sibirə sürgünə göndərildi. II Aleksandr Rusiya imperiyasının tərkibində yaşayan xalqların maraqlarının qorunmasınını tərəfdarı idi. Həmin xalqlar öz adət-ənənələrini yaşatmaq, təbliğ etmək və öz milli mədəniyyətləri cərcivəsində fəaliyyət göstərə bilərdilər. Lakin hər hansısa bir xalqın imperiyanın tərkibindən ayırlıb öz dövlətini qurmaq iddiasına II Aleksandr ən amansız şəkildə cavab verirdi. Polşa üsyanının yatırılmasında Prusiyanın Rusiya imperiyasına göstərdiyi dəstək, imperiyanın Şlezviq-Holşteyn məsələsində bitərəf mövqe sərgiləməsinə səbəb olmuşdur.
Baş verən olaylardan sonra Aleksandr Polşa və Litva ərazilərindən başqa bütün imperiyada liberal dəyişikliklərin keçirilməsi göstərişini vermişdi. Bu iki ərazi imperiyaya sədaqətsizlik nümayiş etdirdiklərindən onların cəzalandırılması və müəyyən iqtisadi sanskiyalara məruz qoyulmaları nəzərdə tutulurdu. Litva ərazisində 1863-cü ildə ciddi rejim mühitinin yaradılmasına qərar verildi. Litvada belə fövqalədə vəziyyət 40 il davam etdirildi. Litvaca, ukraynca və belarusca nəşr edilən bütün qəzet-jurnalların fəaliyyətinə qadağa qoyuldu. Bu dillərdə mövcud olan nəşriyyatların belə qapadılması göstərişi verilmişdi. Polyak dili bütün imperiya boyu qadağan edildi. Bu dilin istifadəsinə sadəcə şəxsi söhbətlər və məişət səviyyəsində istifadə edilməsinə icazə verilirdi. Polşa konqresi başda olmaqla dilin rəsmi istifadəsi bütün ölkədə qadağan olunmuşdu.
Finland milliyətçiliyinin dəstəklənməsi
Finlər Rusiya imperiyası tərəfindən onlara göstərilən xüsusi diqqətin müqabilində imperiyanın çətin günlərində imperatorun tərəfində dayandılar. 1863-cü ildə baş vermiş Polşa üsyanı buna ən yaxşı nümunə kimi göstərilə bilər. II Aleksandrın Finlandiya knyazlığına xüsusi diqqət göstərməsinin bir digər səbəbi isə Skandinaviyanın əsas söz sahiblərindən olan İsveçlə olan mübarizə idi. Finlandiya knyazlığı 1809-cu ildə yaradılarkən ərazisinin bir qismini İsveç torpaqları hesabına əldə etmişdi və II Aleksandr tərəfindən finlərin markka adlandırılan pulları tədavülə bıraxılanadək, finlər 40 il isveç riksdalerini, 25 il isə rus rublunu işlətmək məcburiyyətində qalmışdılar. Bu səbəbdən II Aleksandr Finlandiya knyazlığını gücləndirməklə İsveçin ölkə üzərində olan təsirini neytrallaşdırmaq niyyətində idi.
Bolqarıstanın azad edilməsi
1876-cı ilin aprelində Balkan yarımadasında yaşayan bolqarlar Osmanlı imperiyasına qarşı üsyan hərəkatı başlatdı. Məqsəd Osmanlı ağalığından azad olaraq müstəqil olmaq olan bolqarlar, osmanlı birliklərinin sərt müqaviməti ilə qarşılaşdılar. Tarix ədəbiyyatlarında Bolqar üsyanları və ya Aprel hərəkatı olaraq adlandırılan hadisələr nəticəsində 30.000 dən çox insanın öldürülməsi Avropada böyük rezonansa səbəb oldu. Dönəminin böyük ədibləri və siyasi xadimləri Osmanlı imperiyasından bolqarların öldürülməsinə qarşı sivil hərəkatlara qoşuldular. Fransız yazıçısı Viktor Hüqo və dönəmin Böyük Britaniya Baş Naziri Vilyam Qladston sivil hərəkatın mənəvi öndərlərindən hesab edilirdi. Qərb məsələsi olaraq adlandırlan və baş vermiş problemi həll etmək üçün keçirilən konfrans 1876-cı ilin sonlarında İstanbul şəhərində toplandı. thumb|left|300px|San-Stefano sülh müqaviləsinin imzalanması. ([[1878, 3 mart)]] Tərəflər baş vermiş münaqişə ilə bağlı yekun qərara gələ bilmədilər. Rusiya imperiyasının imperatoru II Aleksandr məsələ ilə bağlı bitərəf mövqe seçməyə üstün tutmuşdu. Rusiya və Osmanlı imperiyaları arasında davam edən müharibə, bundan əlavə prosesdə digər kənar böyük güclərin maraqlı olması II Aleksandrı daha ehtiyatlı olmağa sövq edirdi. II Aleksandr öz manevr imkanlarının əsasən yeni bir müharibənin başlanmaması üzərindən edirdi. İmperiya Krım müharibəsində yaşanan məğlubiyyətin ikinci bir formasını qətiyyən arzulamırdı. Müharibə yolundan kənarlaşmaq üçün tərəflər arasında diplomatik danışıqlar sürətləndirildi. Aparılan danışıqların bir nəticə verməməsinin ardından Rusiya imperiyası gözlənilmədən 1877-ci ilin 17 aprelində Osmanlı imperiyasına qarşı müharibə elan etdi. Tərəflər arasında sayca on birinci və sonuncu olan Rusiya-Osmanlı müharibəsi bir il davam etdi və Osmanlının ağır durumundan istifadə edən II Aleksandr müharibədə qalib gəldi.
1878-ci ilin 3 mart tarixində müharibənin nəticəsinə dair imzalanan San-Stefano sülh müqaviləsinə əsasən Bolqarıstan Osmanlı imperiyasının tərkibindən çıxarılaraq müstəqil knyazlıq elan edilirdi. Müqavilə nəticəsində 1396-cı ildən sonra ilk dəfə olaraq müstəqil bir Bolqar dövləti yaradılmışdır. II Aleksandrın yaxın qohumu olan Yozef Aleksandr yaradılmış müstəqil knyazlığın ilk knyazı seçildi. II Aleksandr Osmanlı imperiyası ilə müharibəyə girərək, müharibədən qalib çıxması və ardından müstəqil bir bolqar dövlətinin yaradılmasına göstəriş verməsi səbəbindən imperator bolqarlar tərəfindən xilas edici olaraq qəbul edildi. Eyni zamanda imperator bolqar xalqının inkişafında və ümumi knyazlığın yüksəlişində maraqlı olduğundan, Rusiya imperiyasında həyata keçirilən reform və islahatların əhəmiyyəti hissəsi bolqarların yaşadığı torpaqlarada gətirilmiş və tətbiq edilmişdi.
Bolqar xalqı qarşısında göstəridiyi xidmətlərin əvəzi olaraq 1907-ci ildə Sofiya şəhərinin mərkəzində yerləşən Xalq Məsclisi meydanında II Aleksandrın heykəli ucaldıldı. Parlament binasının qarşısında yerləşən heykəl kompleksi 2012-ci ildə Bolqarıstanda yaşayan rus diasporası və yerli bələdiyyə şurasının vəsaiti hesabına yenidən restavrasiya edilmişdir. Hadisələrdən on illərin keçməsinə baxmayaraq Bolqar xalqı Osmanlı imperiyasına qarşı aparılan azadlıq mübarizəsinin uğurla nəticələnməsində II Aleksandrın əməyini yüksək qiymətləndirirlər. Bu səbəbədəndir ki, Sofiya şəhərində ucaldılan heykəlin üzərində Böyük Çar Bolqar xalqını azad etdi! sözləri yazılmışdır. Bundan əlavə Bolqarıstanın Plaven şəhərində II Aleksandrın şərəfinə açılmış muzey fəaliyyət göstərir.
Sui-qəsd cəhdləri
İmperator II Aleksandra qarşı hakimiyyətdə olduğu müddət ərzində bir necə dəfə sui-qəsd cəhdi həyata keçirilmişdir. İlk belə cəhd Sankt-Peterburq şəhərində 1866-cı ilin 4 aprelində baş verdi. İmperator yay bağında olarkən Dmitri Karakozov adlı inqilabçının hücumuna məruz qaldı. Karakozov Kostroma şəhərindən, ziyalı ailəsindən idi və Kazan Universitetində təhsil almışdı. Dmitri Karakozov tərəfindən hazırlanan sui-qəsd cəhdi baş tutmadı və Aleksandr sağ qalmağı bacardı. Növbəti sui-qəsd cəhdi isə polyak miliyyətçi Antoni Berezovski tərəfindən 1867-ci ilin 6 iyun tarixində saat 17:00 radələrində həyata keçirildi. Berezovski hərəkət etməkdə olan II Aleksandrın çar kortejinə doğru atəş açdı.
Hadisə anında kortejdə Aleksandrla yanaşı Fransa kralı III Napoleon və iki oğluda vardı. Antoni Berezovski tərəfindən atılan güllə faytonu idarə edən faytonçuya və ata dəyməklə imperatorlardan yan keçdi. Növbəti sui-qəsd 1879-cu ilin 20 aprelində baş verdi. II Aleksandr meydandan keçən zaman, keçmiş tələbə Aleksandr Soloviyevin silahlı hücumuna məruz qaldı. İmperator kortejinin ona yaxılaşmasını gözləyən və bu an əlində gizlətdiyi rivoliverlə hazır dayanan, Soloviyev imperatorun ona yaxınlaşması isə qəfildən atəş açmağa başladı. Beş əl atəşin açılmasına baxmayaraq II Aleksandr ziq-zak formasında qaçaraq atılan güllələrdən yayınmağı və ağır yara almamağı bacardı. Dərhal həbs edilən 33 yaşlı keçmiş tələbə Aleksandr Soloviyev keçirilən məhkəməmin ardından 28 may tarixində edam edildi.
İmperatora qarşı üç ciddi sui-qəsd təşkil edilməsinə və həyata keçirilməsinə baxmayaraq demək olar ki, imperator sui-qəstlərdən yara almadan xilas olmağı bacarmışdı. Sui-qəsd təşkilatçıları sui-qəsdlərin uğursuz alınmasının səbəbini hadisəsini tək bir şəxs tərəfindən törədilməsində görürdü. Yəni sui-qəsd, ancaq bir qrup şəxs tərəfindən törədildikdə uğurlu alına bilərdi. 1879-cu ildə bir qrup şəxs tərəfindən əsas hədəf kimi imperatoru aradan götürmək məqsədi ilə yaradılan Narodnaya volya terror təşkilatı həmin ilin dekabr ayında böyük bir sui-qəsd həyata keçirdi. Krımın Livadiya şəhərindən Moskvaya gedən dəmiryolu xətti partladıldı. Məqsəd imperatorun qatarını məhv etmək olsada, planlamanın düzgün qurulmaması səbəbindən cəhd uğursuzluqla nəticələndi.
1880-cı ilin 5 fevral tarixində, axşam çağı Narodnaya Volya terror təşkilatının üzvü Stefan Xalturin tərəfindən Qış sarayına bombalı hücum təşkil edildi. Qonaq və nahar otaqlarının hədəf alındığı hücum nəticəsində 11 nəfər həlak oldu, 30 isə nəfər yaralandı. İmperatorun nahar otağında ailəsi ilə birlikdə nahar edəcəyini zənn edən Stefan Xalturin bu səbəbdən hücumu, axşam çağı və məhz nahar otağında təşkil etmişdi. İmperatorun yaxın qohumu və eyni zamanda Bolqarıstan knyazı olan Aleksandrın gecikməsi səbəbindən axşam yeməyi təxirə salınmışdı. Buna görə də II Aleksandr hadisə anında partladılan otaqlarda deyildi. Beləliklə imperator hakimiyyəti dövründə ona qarşı edilən dörd önəmli sui-qəsd cəhdindən təsadüf və bəxti sahəsində xilas ola bilmişdi.
Xristianlıqda kilsə
Xristian kilsəsi (Κυριακόν) — kilsənin yaradıcısı İsa Məsihin Tanrı və Xilaskar olması kimi ortaq bir inancla birləşən xristianların dini icması. Dini araşdırmalarda, kilsə ümumi bir etiqad əsasında birləşən, ayrı bir icma və ya ümumdünya xristian icmalarının birliyi olaraq xristianlar birliyini ifadə edir.
Azad Talışoğlu
Azad Əkbər oğlu Quliyev — Azərbaycan şairi. Bakı Şəhər Daxili İşlər İdarəsinin, Daxili İşlər Nazirliyinin Pasport Qeydiyyat şöbəsinin rəisi işləyib.
Həyatı
Azad Talışoğlu 1924-cü il 21 yanvarda Masallı rayonunun Qodman kəndində dünyaya gəlib. 1942-ci ildə, 18 yaşında Böyük Vətən Müharibəsinə səfərbər olunub. 1943-cü ildə döyüşlərin birində ağır yaralanıb. Müharibədən sonra 1945-ci ildən etibarən daxili işlər orqanlarında sıravi milis kimi işə başlayıb. Sonralar milis polkovniki rütbəsinə qədər yüksəlib. Azərbaycan Dövlət Universitetinin tarix fakültəsini bitirəndən sonra SSRİ DİN-də bir çox məsul vəzifələrdə çalışıb. Bakı Şəhər Daxili İşlər İdarəsinin, DİN-in pasport qeydiyyatı şöbəsinin rəisi işləyib. Ədəbiyyatşünas Rüstəm Rüstəmzadə 26 avqust 1974-cü ildə "Vətən naminə" ("Kirovabad kommunisti") məqaləsində Azad Talışoğlunun yaradıcılığının əsasını "vətənpərvərlik, beynəlmiləlçilik, humanist ruhlu" şeirlərin təşkil etdiyini yazmışdı.
Azad Talışoğlu 2008-ci ildə vəfat edib.
Ədəbi fəaliyyəti
Gənc yaşlarından bədii yaradıcılıqla məşğul olub. 1950-ci illərdən başlayaraq dövrü mətbuatda lirik şeirləri dərc edilib. İlk şeir nəşri isə 1954-cü ilə təsadüf edir. "Talış dağları", "Çiçəkli diyar", "Ana məhəbbəti", "Vətən eşqi" və başqa kitablarında xalqa, vətənə, anaya, həmçinin birlikdə çalışdığı asayiş keşikçilərinə həsr etdiyi şeirlər yer almışdır. Azad Talışoğlunun qələmə aldığı son kitablarından biri müğənni Ruzə İbişovanın həyat və yaradıcılığına həsr olunmuşdur ("Sən oxuyanda". 2004). 2005-ci ilin yanvarında bu kitabın "Vahid" Poeziya Evində təqdimat mərasimi keçirilmişdir. Azad Talışoğlu Azərbaycan dili ilə yanaşı Talış dilində də şeirlər yazırdı. Bəstəkar Oqtay Kazımi Azad Talışoğlunun, "Polis qardaşım" şeirinə mahnı bəstələyib.
CD-RW
CD-RW (ingiliscə Compact Disc-Rewritable) — informasiyaların istifadəçi tərəfindən çoxlu sayda yazılıb, silinməsi üçün nəzərdə tutulmuş kompakt-disk. 1997-ci ildə yaradılmışdır. Yaddaşın həcmi ən azı 700 Mbayt ola bilər.
Jurinea sintenisii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Begemot
thumb|272x272px|Begemot Adi begemot, yaxud hippopotam (Hippopotamus amphibius), həmçinin su atı — iri, otyeyən məməli heyvandır, bədəninin uzunluğu 4–5 metrədək, çiyninin hündürlüyü 1,5 metrə yaxın, çəkisi 3–4,5 ton olur. Dərisi qalın və tüksüz, başı iri, burnu enli, gözləri və qulaqları xırda, ayaqları yoğun və qısadır. Barmaqlarının arasında üzmə pərdəsi var. Çay və göllərdə yaşayır, sahilə az çıxır. Ot ilə qidalanır. Boğazlıq müddəti 240 gündür. 1 bala doğur.
Etimologiya
"Begemot" sözü Qərbi Avropa dillərindən (fransız və ya alman) rus dilinə "Əyyub Peyğəmbərin Kitabı"ndan nəhəng və güclü heyvan (ivrit dilində behemot) mənasını verən söz kimi daxil olmuşdur. "Behemot" sözünə qarşılıq olaraq dilimizdə rus dilindəki versiya (бегемот [beqemot]) əsas götürüldüyü üçün hal-hazırda bu söz Azərbaycan dilində "begemot" kimi işlənir. Latın sözü olan hippopotam isə qədim yunanca ἱπποπόταμος (hippopotamos), ἵππος (híppos) "at" və ποταμός (potamós) "çay" mənasını verir. Yəni hippopotam sözü hərfi tərcümədə "çay atı" deməkdir.
XX əsrin əvvəllərinə aid Azərbaycandilli mənbələrdə su atı (سو آتی) adlandırılmışdır.
Dəmiryol stansiyası
thumb|right|Beyker Strit Stansiyası, London, 1863-cü ildə açılıb. Dəmiryol stansiyası — qatarların qəbulu, yola salınması və ötməsi üçün yol ayrıcına malik olan dəmiryol nəqliyyatı obyekti. Burada həmçinin sərnişinlər və yüklər qatarla qəbul edilir və yola salınır. Yol şəbəkəsi geniş olduqda qatarlar tərtib edilir və onlara texniki xidmət də göstərilir. Sadə dildə qatrarla əməliyyat edilən istənilən obyekt dəmiryol stansiyası adlanır.
Şulqan Daş mağarası
Şulqan Daş  , həmçinin Kapova mağarası, Belskaya  — Rusiyanın Başqırdıstan ərazisində yerləşən karst mağarası. Ağidel çayı sahilində, eyni adlı Şulqan Daş qoruğu ərazisində yerləşir. Mağara ibtidai icma quruluşu dövrünə aid (paleolit) qayaüstü rəsmləri ilə məşhurdur. .
Coğrafiyası
Uzunluğu 3 km, hündürlüyü 165 metr olan bu mağara üç mərtəbəli bir sistemdən ibarət və çox az şaxəlidir. Mağara böyük zaldan, yer altı göldən və çaydan ibarətdir. Üç hipsometrik səviyyədən (mərtəbə) ibarət olan mağaranın aşağı səviyyəsini Şulqan çayı təşkil edir və mağaranıda məhs bu çay formalaşdırıb. Mağara yaxınlığından dərin karst mənşəli Şulqan kanyon keçir. Dərənin də uzunluğu 3 km-dən çoxdur. Ərazidə karst mənşəli qıflar və göllər çoxdur.
Mağaraya giriş Sarıkuskan dağının cənub yamacında yerləşir və hündürlüyü 30 metr olan arka formasındadır. Mağara girişindən solda göl yerləşir. Şulqan çayı burdan başlayır. Gölün diametri 3 metr, dərinliyi isə 35 metrdir. Faktiki olaraq əslində bu göl deyil, çayın şaquli dərinləşmiş hissəsidir. Göl suyu içməli deyil və müalicə vannaları üçün istifadə olunur.
Qayaüstü rəsmlər
thumb|250px|Qayaüstü rəsmlərin sürəti Mağara paleolit dövrünə aid qayaüstü rəsmləri ilə məşhurdur. Rəsmlər ilkin solyutrey mədəniyyəti ilə orta madlen mədəniyyəti dövrünə aid olunur. Şəkillər düz divar üzərinə çəkilmiş və birinci mərtəbənin Xaosa otağındadır.
Mikola Bajan
Mikola Platonoviç Bajan (Микола Платонович Бажан, 9.10.1904—23.11.1983)—Ukrayna şairi, 1951-ci ildə Ukrayna SSR Elmlər Akademiyasının üzvü, 1946-1949-cu illərdə SSRİ Dövlət mükafatı laureatı olmuş, 1974-cü ildə Sosalist Əməyi Qəhrəmanı.
Həyatı
Mikolo Bajan Platonoviç 1904-cü il 9 oktyabr tarixində Ukraynanın Kamenets- Polodski şəhərində anadan olmuşdur.
1951-ci ildə Ukrayna SSR Elmlər Akademiyasının üzvü, 1946-1949-cu illərdə SSRİ Dövlət mükafatı laureatı olmuş, 1974-cü ildə Sosalist Əməyi Qəhrəmanı adını almışdır.
Mikolo Bajan Ş.Rustavelinin "Pələng dərisi geymiş pəhləvan", Ə.Nəvainin "Fərhad və Şirin" poemalarını, A.S.Puşkinin, B.B.Mayakovskinin, A.Mistkeviçin əsərlərini ukrayna dilinə tərcümə etmişdir.
1978-ci ildən Ukrayna Sovet Ensiklopediyasının baş redaktoru, SSRİ Ali Sovetinin deputatı olmuşdur.
23 noyabr 1983-cü ildə vəfat etmişdir.
Mükafatı
Dörd dəfə Lenin ordeni, müxtəlif orden və medallarla təltif olunmuşdur.
Tsay İnven
Tsay İnven  — Tayvan siyasətçisi, 20 may 2016-cı ildən Çin Respublikasının Prezidenti.
Həyatı
1978-ci ildə Tayvan Milli Universitetinin Hüquq Kollecini bitirib. 1980-ci ildə Kornell Universitetinin Hüquq Məktəbində magistr dərəcəsi alıb. 1984-cü ildə London İqtisadiyyat Məktəbində hüquq üzrə fəlsəfə doktoru dərəcəsi almışdır.
Londondan qayıtdıqdan sonra Taybey universitetlərində hüquq fənnini tədris etmişdir. 1990-cı illərdə Tayvanın ÜTT-na daxil olması ilə bağlı danışıqlarda tərəf oldu. Prezident Li Denhuenin dövründə (1996–2000) Tayvan Milli Təhlükəsizlik Şurasında təhlükəsizlik müşaviri olmuşdur. 2000-ci ilin mayından 2004-cü ilin mayınadək Çin Xalq Respublikası ilə əlaqələr üzrə hökumət naziri olub. 2004-cü ildə Demokratik Proqressiv Partiyaya (DDP) üzv olub.
2004-cü ilin dekabrından 2006-cı ilin yanvarına qədər — Qanunverici Yuan üzvü olub. 2006-cı ilin yanvar ayında Çin Respublikası Baş nazirinin müavini təyin edildi, 2007-ci ilin mayında bütün kabinet ilə birlikdə Baş nazir Su Çjuençan istefa verdi. 20 may 2008-ci ildə DPP sədri seçildi. 2012-ci il prezident seçkilərində DPP-yə namizəd oldu. 2012-ci ildə 45,6% səs alaraq prezident seçkilərində uduzdu və partiya lideri olaraq istefa verdi. 2014-cü ilin may ayında yenidən partiya sədri seçildi.
Karoy Koş
Karoy Koş — Transilvaniya macarlarından olan Avstriya-Macarıstan və Rumıniya memarı, yazıçısı, redaktoru, illüstrator, müəllimi, professoru, etnoloqu və siyasətçisi.
Həyatı
Karoy Koş 16 dekabr 1883-cü il tarixində Avstriya-Macarıstanın Temeşvar şəhərində (indiki Rumıniyanın Timişoara şəhəri) anadan olmuşdur. Dörd övladlı bir ailənin yeganə oğlu olan Karoy Koş orta təhsilini Koloşvar şəhərində (indiki Kluj-Napoka) bir kalvinist kollecində, ali təhsilini isə Budapeşt Universitetində mühəndislik üzrə almışdır. Karoy Koş daha sonra memarlıqla maraqlanmış, 1907-ci ildə Budapeşt Memarlıq Məktəbindən məzun olmuşdur. O, təhsil aldığı dövrdə və karyerasının ilk illərində tarixi və ənənəvi xalq memarlığı ilə maraqlanırdı. Buna görə də o, Kalotaseq regionuna və Sekey diyarına tədqiqat məqsədli səyahətlər etmişdir.
1909-cu ildə Karoy Koşun Zebegen qəsəbəsində bir Roma-Katolik kilsəsi, Obudada bir kalvinist kilsəsi, 1910-cu ildə isə Budapeşt Zooparkı layihəsi təsdiq edilmişdir. 1910-cu illərdə o, Koloşvar şəhərində kalvinist kilsəsi və Şepşisentdyörd şəhərində (indiki Sfıntu-George) bir xəstəxana layihələri üzrə işləmişdir. Bu dövrdə onun memarlıq üslubuna Vyana ayrılması və art-nuvo böyük təsir göstərmişdir.
1914-cü ildə Birinci Dünya müharibəsi başlayan zaman Karoy Koş Stana kəndinə getmişdir. Növbəti il o, hərbi xidmətə çağırılmışdır, ancaq çox keçməmiş Mədəniyyət Nazirliyinin göstərişi ilə tərxis olunmişdur. 1917-ci ildən 1918-ci ilə qədər İstanbul şəhərinə tədqiqat məqsədli səyahətə göndərilmişdir. 1918-ci ildə Karoy Koşa Budapeşt Tətbiqi İncəsənət Kollecində professor olmaq təklifi edilmişdir, ancaq o, bu təklifi rədd etmiş və Transilvaniyaya geri qayıtmışdır.
Karoy Koş müharibə sona çatdıqdan sonra siyasi karyerasına başlamışdır. Macar icmasının əksər nümayəndəsindən fərqli olaraq, o, Rumıniya krallığının regionu idarə etməsini qəbul etmiş, ancaq hüquqi çərçivədə etirazını davamlı bir şəkildə bildirmişdir. 1921-ci ildə Karoy Koş, Layos Albrext və başqalarının səyi nəticəsində "Transilvaniya Xalq Partiyası" təsis edilmişdir ki, bu partiya daha sonralar "Macar Partiyası" adını almışdır. Əlavə olaraq, Karoy Koş "Vasárnap" siyasi jurnalının redaktoru və illüstratoru olmuşdur.
1944-cü ildə Stanadakı evi talan edildikdən sonra Karoy Koş ailəsinin yanına – Kluj-Napoka şəhərinə qaçmışdır. O, Transilvaniya Macar İqtisadi direktoru olaraq işləmişdir. Siyasətçi olaraq, o, "Macarıstan Xalq İttifaqı"nın ( MXİ;, MNSz) prezidenti, daha sonra – 1946–1948-ci illərdə Rumıniya Deputatlar Palatasının üzvü olmuşdur.
Karoy Koş 1953-cü ilə qədər Kluj-Napoka şəhərində yerləşən Kənd Təsərrüfatı Kollecində dərs keçmişdir. 1948–1949-cu illərdə o, "Világosság" jurnalının redaktoru olmuşdur.
Karoy Koş 24 avqust 1977-ci il tarixində Rumıniyanın Kluj-Napoka şəhərində, 93 yaşında vəfat etmişdir.
Tomorr
Tomorr — Albaniya nın cənubunda yerləşən dağ. Çuka e Partizanit adlı ən yüksək zirvəsi 2415 m hündürlükdə yerləşir. Bərat və Poliçan şəhərlərindən şərqdə yerləşir, həmçinin Osum çayı və Osum kanyonu n yaxınlığındadı.