cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Qaranlıq mələyi (film, 1990)
Məzmun
Filmin əvvəlində Federal Təhqiqat Bürosunda (FTB) çalışan Polis Cek Keynin (Dolf Lundqren) dostu Svuip (Toni Brubeyker) "Ağ oğlanlar" adlanan banda tərəfindən öldürüllür. Lakin "Ağ oğlanlar" bandası da öldürülürlər. Onlardan yalnız 2 nəfər sağ qurtula bilir. Cek Keyn "Ağ oğlanlar" bandasının işi ilə məşğul olmağa başlayır. Həmin bandadakı quldurlar qəribə silah ilə öldürülürlər. Məlum olur ki, insanların naməlum səbədən öldürülməsinə Heroin səbəb olur. Lakin bu insanlar narkoman deyillər. Əvvəlcə insanların qanına sinələrindən Qarmaq vasitəsilə böyük dozada Heroin yeridilir, sonra isə xammal kimi beyinlərindən Endorfin çıxarılır. Bu haqda ilk məlumatı Cek Keynin sevdiyi şəxs həkim Dayana (Betsi Brentli) çatdırır. Cek Keyn hələ də insanların Yadplanetli tərəfindən öldürüldüyünü bilmir. Lakin onu "Yadplanetli üzrə polis" (Cey Bilas) təqib edir. "Yadplanetli üzrə polis" onu təqib edərək, Yer planetinə gəlir. Bir neçə dəfə yadplanetlini məhv etmək istəsə də, onun öhdəsindən gələ bilmir. Yadplanetli ilə sonuncu döyüşü zamanı "Yadplanetli üzrə polis" ağır yaralanır və Cek Keynin avtomobilinə yaralı halda əyləşir. Cek Keyn və onun yeni əməkdaşı Smitin (Brayan Benben) bu barədə xəbələri yox idi. Onlar polis maşınında olarkən Yadplanetli üzrə polisin ağır yaralandığını görürlər. "Yadplanetli üzrə polis" onlara çatdırır ki, yadplanetli endorfini almaq üçün çoxlu adam öldürəcək və çoxlu miqdarda endorfini toplayandan sonra kosmosda satacaqdır. Ardınca ondan ağ şüa çıxmağa başlayır. Bu zaman Cek Keyn və Smit avtomobili tərk edir və partlayış baş verir.
Partlayış baş verən zaman Smit Yadplanetli üzrə polisə məxsus silahı götürməyi bacarır. Bu müddət ərzində Smit gizli olaraq polis əməkdaşlarına çalışırdı. Bu səbəbdən Smit Cek Keyni hədələyir və silahı götürərək, buranı tərk edir. Silahı alan Smit onu polis əməkdaşına təhvil verir. Həmin polis əməkdaşı Smitin gözləmədiyi halda ona atəş açmaq istəyir. Bu zaman Cek Keyn peyda olaraq onu öldürür. Smit aldadıldığını başa düşür və Cek Keyn ilə əvvəlki kimi dost qalır. Məlum olur ki, yadplanetli haqqında gizli informasiya polislərin və onların əməkdaşlarının da xəbəri var. Onlar texnologiyanı almaq üçün həmin yadplanetli ilə əlaqə saxlamağa çalışırlar. Bu səbəbdən Cek Keyn həm Yadplanetliylə, həm də polislərlə mübarizə aparmalıdır.
NGC 551
NGC 551, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Andromeda bürcü istiqamətində yerləşir. SBbc tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Qaranlıq mələyi (film, 1990)
Məzmun
Cek Keyn və Smit həkim Dayananı evindən götürərək, bu işi birgə həll etmək qərarına gəlirlər. Lakin bu zaman onlara polislər hücum edir. Atışma baş verir və gözlənilmədən Yadplanetli peyda olaraq onların hamısını öldürür. Cek Keyn, Smit və Dayana Yadplanetlinin hücumundan qurtulmaq üçün polis maşını ilə şəhərdə yerləşən fabrikə yola düşürlər. Bu zaman onları Yadplanetli təqib edir. Fabrikdə Cek Keyn ilə Yadplanetli arasında mübarizə baş verir. Sonda Cek Keyn ona atəş açır və Yadplanetli məhv olaraq, fabrikdə partlayış baş verir. Cek Keyn, Smit və Dayana fabriki tərk etməyə başlayırlar və bu müddətdə dincəlmək üçün Rio de Janeyroya getməyə hazırlaşdıqlarını qeyd edirlər.
Filmin çəkilişi
"Qaranlıq mələyi" filmi 1989-cu ildə Texas ştatında Hyuston şəhərinin Tranquiliti parkı parkında çəkilmişdir. Film 4 aya (yanvar, fevral, mart və aprel) çəkilib başa çatmışdır.
Aktyorlar haqqında
Filmdə baş rolu Dolf Lundqren ifa edir. Bu film Lundqrenin populyar filmlərindən hesab olunur. Filmdə Dolf Lundqrenin əməkdaşı rolunda oynayan Brayan Benben isə çox da məşhur olmayan aktyor olur. Bu film onun ən yaxşı filmlərindən birinə çevrilir. Dolf Lundqrenin sevgilisi Dayana rolunda Betsi Brentli ifa edir. Bu film onun ən populyar filmlərindən biri hesab olunur. "Yadplanetli üzrə polis" rolunda Cey Bilas ifa edir. Yadplanetli rolunu isə Mattias Hyuz ifa edir. Filmdə iştirak edən Dolf Lundqren və Mattias Hyuz döyüş sənətlərinin ustasıdırlar.
Film üzərində işləyənlər
Filmin rejissoru Kreyq R. Beksli-dir. Bu film rejissorun karyerasında ən yaxşı çəkdiyi filmlərindən biridir. Filmin musiqi müəllifi məşhur bəstəkar Yan Hammer-dir. Operator isə Mark İrvin-dir.
Tənqidçilər
Fransız tənqidçilərinə görə, bu filmdə yalnız Dolf Lundqrenin ifa etdiyi Cek Keyn roluna baxmaq olar.
Ev video buraxılışı
1990-cı il 26 yanvarda kinozallarda göstərildikdən sonra Media Home Entertainment tərəfindən kasetlər və Lazerdisklər buraxıldı. Bu film heç vaxt ABŞ-də 1 DVD diskində buraxılmamışdır. 2 enliekranlı buraxılışına ABŞ-də, Avropada, Yaponiyada və Avstraliyada baxmaq mümkündür.
Saundtrek
Filmdə, əsasən, XYZ, Bardeux, Shooting Star, The U-Krew qruplarının mahnıları səslənir. Filmin əvvəlində XYZ qrupunun "Maggy" mahnısı səslənir. Cek Keyn və Smit barda olan zaman Bardeux qrupunun "Thumbs up" mahnısı səslənir. Ardınca Shooting Star qrupunun "Touch me tonight", ardınca isə The U-Krew qrupunun "Ugly" mahnısı səslənir. Filmin sonunda yenidən "Touch me tonight" mahnısı səslənir. Bu mahnı Billboard Hot 100 hit-paradında 67-ci mövqe tutmuşdu.
Silahlar
Filmdə istifadə olunan bir çox silahlar aşağıdakı cədvəldə verilmişdir. Filmdə istifadə olunan bəzi silahlar aşağıdakı cədvəldə verilmiş silahların dəyişdirilmiş formasıdır. Cədvəldə göstərilməyən silahlar bunlardır: Calico M950 (Yadplanetli), Heckler & Koch MP5K (Ağ oğlanlar) və Detonics Pocket 9 (İnspektor Svitzer)
Xesus Valyexo
Xesus Valyexo Lazaro (5 yanvar 1997, Saraqosa, İspaniya) — La Liqa təmsilçilərindən olan Real Madrid klubunda müdafiənin mərkəzi cinahında çıxış edən peşəkar İspaniya futbolçusudur.
Təbriz Cüməzadə
Təbriz İldırım oğlu Cüməzadə — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Təbriz Cüməzadə 2000-ci il fevralın 26-da Oğuz rayonunun Xaçmaz kəndində anadan olub. 2006–2017-ci illərdə Mingəçevir şəhərində İlqar Zeynalov adına 2 nömrəli tam orta məktəbdə təhsil alıb. Ailə vəziyyəti - Subay idi.
Hərbi xidməti
Təbriz Cüməzadə 2018–2019-cu illərdə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin sıralarında müddətli həqiqi hərbi xidmətdə olub.
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Təbriz Cüməzadə 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Cəbrayılın, Füzulinin, Xocavəndin və Şuşanın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Təbriz Cüməzadə noyabrın 8-də Şuşa uğrunda gedən döyüşlər zamanı düşmənin snayperdən atəş açması nəticəsində qəhrəmancasına Şəhid olmuşdur. Mingəçevir şəhərinin Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunub.
Döyüş yolu
Təbrizin 41 günlük döyüş yolu Füzuli, Cəbrayıl, Xocavənd və Şuşadan keçmişdir.
Təbriz ailəsi ilə son dəfə 06.11.2020-ci il tarixdə telefon danışığı zamanı son cümləsi MƏN DƏ SİZİ ÇOX İSTƏYİRƏM olmuşdur. Təbriz Cüməzadə 44-günlük Vətən müharibəsinin Mingəçevir Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunmuş 44-cü şəhididir.
Medallar
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Təbriz Cüməzadə ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad olunması zamanı döyüş tapşırıqlarını uğurla yerinə yetirdiyinə, düşmənin əsas qruplaşmalarının məhv edilməsi ilə qoşunların döyüş qabiliyyətinin qorunub saxlanılmasında fərqləndiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 18.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Təbriz Cüməzadə ölümündən sonra "Cəsur döyüşçü" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Şuşa rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Təbriz Cüməzadə ölümündən sonra "Şuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Gideon Hauzner
Gideon Hauzner — İsrail hüquqşünas və siyasətçisi. O, 1960–1963-cü illərdə İsrailin Baş prokuroru vəzifəsində çalışmış, sonra Knessetə seçilmiş və kabinetdə çalışmışdır. Hauzner ən çox 1961-ci ildə Yerusəlim şəhərində Adolf Eyxmanın məhkəməsində prokurorlar qrupuna rəhbərlik etməsi ilə tanınır. Hauzner, ümumiyyətlə, Holokostu dünyaya təqdim etməklə tanınır, lakin şoumenlik etməklə ittiham edilmiş və buna görə tənqid olunmuşdur. Onun məhkəmə bacarığı həm də presedent yaratmışdır ki, "mən yalnız əmrləri yerinə yetirirdim" müdafiəsi, əgər bu cür əmrlər tamamilə cinayət və qanunsuz olarsa, etibarsızdır. İttiham tərəfi Eyxmanın günahkar olduğunu sübut etməyə müvəffəq olmuş və Eyxman bütün ittihamlar, o cümlədən insanlığa qarşı cinayətlər və yəhudi xalqına qarşı cinayətlərə görə təqsirli bilinmişdir. O, ölüm cəzasına məhkum olunmuşdur.
Azərbaycan SSR əməkdar kommunal və əhaliyə məişət xidməti işçisi
Azərbaycan SSR əməkdar kommunal və əhaliyə məişət xidməti işçisi — Azərbaycan SSR-də kommunal təsərrüfatı və əhaliyə məişət xidməti sahəsində fərqlənmiş şəxslərə 1977–1983-cü illərdə verilən fəxri ad.
Tarixi və əsasnaməsi
"Azərbaycan SSR əməkdar kommunal və əhaliyə məişət xidməti işçisi" fəxri adı Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 20 iyul 1977-ci il tarixli Fərmanı ilə təsis edilmişdir.
Fəxri ad Azərbaycanın kommunal təsərrüfatı və əhaliyə məişət xidməti sistemi müəssisələrinin və birliklərinin, elmi-tədqiqat və layihə-konstruktor təşkilatlarının bu sahədə azı 15 il işləmiş, istehsal tapşırıqlarının, sosialist öhdəliklərinin yerinə yetirilməsində, yeni xidmət növlərinin, əhaliyə xidmətin mütərəqqi forma və metodlarının tətbiq edilməsində xüsusilə fərqlənmiş, habelə yüksək ixtisaslı kadrlar hazırlanması işində böyük xidmətləri olan yüksək ixtisaslı işçilərə verilirdi.
26 avqust 1983-cü ildə "Azərbaycan SSR əməkdar kommunal və əhaliyə məişət xidməti işçisi" fəxri adı ləğv edilmiş və mahiyyətcə oxşar olan "Azərbaycan SSR əməkdar mənzil-kommunal təsərrüfatı və əhaliyə məişət xidməti işçisi" fəxri adı təsis edilmişdir.
Gülqədəm Mirzəzadə
Gülqədəm Mirzəzadə (tam adı: Mirzəzadə Gülqədəm Abdulalı qızı; d. Neftçala rayonu, Azərbaycan SSR) — Azərbaycan şairi, yazıçı və ictimai xadimi.
Azərbaycan Respublikası Prezident təqaüdçüsü, "Neftçalada Qadınların Sosial İnkişafına Dəstək" İctimai Birliyinin sədri.
Həyatı və təhsili
Gülqədəm Abdulalı qızı Mirzəzadə, 20 may 1968-ci il tarixdə Neftçala rayonunun Aşağı Qaramanlı kəndində anadan olmuşdur. Əmək fəaliyyətinə 1987-ci il tarixdə Neftçala Qarışıq Ticarət idarəsində mühasib kimi başlamışdır. 1999-cu il tarixədək həmin idarədə insan resursları üzrə müfəttiş və baş mühasib vəzifələrində çalışmışdır. 2001–2008-ci illərdə Neftçala rayonu İcra Hakimiyyəti başçısının Neftçala şəhər inzibati ərazi dairəsi üzrə nümayəndəliyinin baş mühasibi, 2008 – 2012-ci illərdə Neftçala Poçt Filialında Müştəri Xidmətləri şöbəsinin müdiri işləmişdir. 2012 – 2016-cı illərdə Neftçala rayonu İcra Hakimiyyəti başçısının Xıllı qəsəbə inzibati ərazi dairəsi üzrə nümayəndəsi və Neftçala rayonu İcra Hakimiyyəti başçısının Neftçala şəhər inzibati ərazi dairəsi üzrə nümayəndəsi vəzifələrində çalışmış, Dövlət Qulluğunun II dərəcəsini almışdır. 2015-ci ildən hal- hazıradək Neftçala Qadın Resurs Mərkəzinin koordinatoru, eyni zamanda " Neftçalada Qadınların Sosial İnkişafına Dəstək " İctimai birliyinin sədri vəzifəsində çalışır. 2020-ci ildə Aşağı Qaramanlı bələdiyyəsinin üzvü seçilmiş, 2022-ci ilin fevral ayınadək bələdiyyə sədri işləmişdir.
Əmək və ictimai fəaliyyəti
Hal-hazırda Neftçala rayonunda Vətəndaş Cəmiyyətində təmsil olunur. 6 yerli, 2 Beynəlxalq layihənin müəllifidir. Layihələrdə layihə rəhbəri kimi fəaliyyət göstərmişdir. İcra etdiyi layihələr kənd və rayon qadınlarının və gənclərinin iqtisadi və sosial həyatda iştirakının təşviqinə hədəflənmişdir. Ali təhsillidir. Hal-hazırda Türkiyə Cümhuriyyəti, Ardahan Universitetində magistr pilləsində təhsilini davam etdirir. Biliklərini təkmilləşdirmək üçün müxtəlif təlimlərdə iştirak edərək sertifikatlarla təltif olunmuşdur. Əmək və Sosial Münasibətlər Akademiyasında " Karguzarlıq ", Training & Development Academydə " Insan resurslarının idarə edilməsi ", Birləşmiş Millətlər Təşkilatı İnkişaf Proqramı və Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsinin birgə təşkilatçılığı ilə icra olunan layihələr çərçivəsində " Təlimçi, təlimçilərin hazırlanması üzrə təlimlərin keçirilməsinin təşkilatçısı ", "Gender bərabərliyinə əsaslanmaqla Dayanıqlı İnkişaf Proqramının həyata keçirilməsi məqsədilə vətəndaş cəmiyyəti layihələrinin hazırlanması" , " Genderyönümlü məlumatların toplanması və təhlil olunması ", " Sahibkarlıq və biznesin inkişafı ", " Peşəkarlıq və liderliyin inkişafı ", " Korrupsiyaya qarşı mübarizə və etik davranış qaydaları ", " Tvinning- təlimçilərin təlimçisi ", " Fəaliyyətdə liderlik " , Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında QHT-lərə Dövlət Dəstəyi Şurasının " Layihələrin yazılması təlimi " təlimlərində iştirak etmiş və sertifikatlarla təmin olunmuşdur. 2022-ci il tarixdə Dublin Universitetinin Türkiyə psixoloqlarının vasitəsilə təşkil etdiyi " Ailə və sosial həyat ", " Ailə məsləhətləri " və " Davranış terapiyası " təlimlərində iştirak etmiş və sertifikatla təmin olunmuşdur.
Yaradıcılığı
Yazıçı, şair və bəstəkardır. " Səmavi ", " Bayraqlı evlər " və " Buludların göz yaşı " adlı üç kitab müəllifidir. Hekayə, esse və şeirləri " Türk Dünyası ŞİİR Seçkisi " antologiyalarında, " Gündoğar ", " 525-ci qəzet ", " Ədəbiyyat ", " Kredo " qəzetlərində, " Vətəndaş Cəmiyyəti " jurnalında, publisistik yazıları "Milli Strategiya ", " Xoşməramlı Səfir ", " Qalibiyyət və Zəfər ", " Pressdent " jurnallarında dərc olunmuşdur. Vətən və Vətənin qəhrəmanlarından bəhs edən " Bayraqlı evlər " kitabı Türkcə nəşr olunmuş və Prezident kitabxanasına təqdim edilmişdir. Müəllifi olduğu "Günahsızlar " adlı elegiyası səhnələşdirilmişdir. Cəmiyyətin sosial problemini ehtiva edən " İntihar çarə deyil " filminin müəllifidir. Şeirlərinə özü və müxtəlif bəstəkarlar tərəfindən mahnılar bəstələnmişdir. Vətənpərvər mövzuda on mahnının söz və musiqi müəllifidir. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin, Türkmən Ədəbiyyat və Yazarlar Birliyinin üzvüdür. ASKEF (Avrasiya Sanat Kultur Edeviyyat Federasyonu) Neftçala təmsilçisidir Prezident təqaüdçüsüdür. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 07 mart 2022-ci il tarixli sərəncamı ilə "Tərəqqi" medalına, AHİK sədrinin müvafiq sərəncamı ilə "Həmkarlar ittifaqında xidmətə görə" medalına layiq görülmüşdür. " Qızıl qələm " və " Səməd Behrəngi " ədəbi mükafatı laureatıdır.
Üzv olduğu qurumlar və təltifləri
— Prezident təqaüdçüsü
— Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 07 mart 2022-ci il tarixli sərəncamı ilə "Tərəqqi" medalı;
— AHİK sədrinin müvafiq sərəncamı ilə "Həmkarlar ittifaqında xidmətə görə" medalı;
— " Qızıl qələm " mükafatı laureatı
— " Xarı Bülbül " mükafatı laureatı
Əsərləri
"Bayraqlı evlər", Bakı,"Qanun" nəşriyyatı,-168 səh
Sən mənim sinəmdə vuran ürəyim
Həyata keçirdiyi layihələr
2014–2017 BMTİP və AQUPDK–sinin Coca-Cola fondunun maliyyə dəstəyi ilə icra etdiyi " Kənd və rayon qadınlarının və gənclərinin iqtisadi və sosial həyatda iştirakının təşviqi " layihəsi üzrə koordinator;
2015–2018 BMTİP və AQUPDK–sinin Avropa İttifaqının maliyyə dəstəyi ilə icra etdiyi "Gender bərabərliyinin və qadın hüquqlarının təşviqində vətəndaş cəmiyyətinin rolunun gücləndirilməsi" layihəsi üzrə koordinator;
2017 — Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında QHT-lərə Dövlət Dəstəyi Şurasının " Cəbhəyanı bölgələrdə müvafiq tədbirlərin keçirilməsinə dair təşəbbüslər " layihəsində layihə rəhbəri ;
2018 — Neftçala rayonu üzrə " Fəlakət riskinin azaldılması" layihəsində kəndlərdə uşaq zəifliyinə səbəb olacaq risklərin təhlil olunmasında işçi qrupunun üzvü;
2018 — Avropa Ittifaqı tərəfindən maliyyələşdirilən "Azərbaycan Respublikasında Pilot Regional İnkişaf Proqramının həyata keçirilməsinə Texniki Yardım Layihəsi" çərçivəsində Aran İqtisadi Regionu üçün Pilot Regional İnkişaf planının hazırlanması seminarında işçi qrupunun üzvü;
2019 — "My Magical Dust 2019" Beynəlxalq layihədə coordinator;
2019 — Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında QHT-lərə Dövlət Dəstəyi Şurasının maliyyələşdirdiyi "Regionlarda yaşayan qadınların peşə biliklərinin və bacarıqlarının inkişaf etdirilməsi ilə bağlı təlimlərin təşkili" layihəsində layihə rəhbəri;
2019–2020 — BMTİP və Aİ-nın maliyyə dəstəyi ilə "Kəndli qadınların məlumatlara və xidmətlərə çıxışının gücləndirilməsi" layihəsi üzrə Team Leader;
2020 — Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında QHT-lərə Dövlət Dəstəyi Şurasının maliyyələşdirdiyi "Covid-19 pandemiyası ilə mübarizə istiqamətində xidmətlər" layihəsində layihə rəhbəri;
2020 — BMTİP və AQUPDK –sinin USAİD-in maliyyə dəstəyi ilə icra etdiyi " Sahibkarlığa və məşğulluğa iqtisadi dəstək" layihəsi üzrə koordinator (davam edir)
2021 — Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında QHT-lərə Dövlət Dəstəyi Agentliyinin maliyə dəstəyi ilə " Həssas ailələrə dəstək" layihəsinin rəhbəri
2022 — BMTİP və AQUPDK –sinin birgə əməkdaşlığı ilə "Azərbaycanda institusional potensialın gücləndirilməsi vasitəsilə insan hüquqlarına əsaslanan yanaşmanın aktuallaşdırılması" layihəsinin rəhbəri
Xarici keçidlər
Ədəbiyyat qazeti
Neftçalada reproduktiv sağlamlıq mövzusu, AzərTAc
Gəncliyin səsləri
Gənclərin Səsi dünyanın hər yerindən olan uşaqlara məlumat və fikir mübadiləsi aparmağa kömək etmək üçün UNICEF tərəfindən yaradılmış təşkilatdır. Gənclərin Səsi 1995-ci ildə Sosial İnkişaf üzrə Ümumdünya Sammitində 81 ölkədəki uşaqların mesajlarını dünya liderlərinə çatdırmaq üçün yaradılıb.
1997-ci ildə gənclərə uşaq hüquqları və inkişaf məsələlərini müzakirə etmək imkanı vermək üçün “Gənclərin Səsi” rəsmi müzakirə lövhələri (“Görüş yeri” adlanır) yaradılmışdır. Müxtəlif insanların iştirakına imkan yaratmaq üçün ingilis, fransız və ispan dillərində paralel forumlar yaradılmışdır. Eyni zamanda testlər, oyunlar və foto gündəliklər vasitəsilə gənclərə uşaq hüquqları ilə bağlı dəqiq və əlçatan məlumatların çatdırılması üçün “Öyrənmə məkanı” yaradılıb. Müəllimlərə və digər gənc liderlərə fikir mübadiləsi aparmaq və Gəncliyin Səslərindən öyrənmə vasitəsi kimi istifadə etmək yollarını tapmaq üçün forum kimi “Müəllim yeri” də yaradılmışdır.
2002-ci ildə "Gənclərin səsləri" tamamilə yenidən işlənmişdir. Dünyanın hər yerindən olan sayt istifadəçiləri ilə mümkün dəyişiklikləri müzakirə etdikdən sonra administratorlar veb-saytı üç bölmədə yenidən təşkil etdilər: “Kəşf et”, “Speak Up” və “Take action”.
"Gənclərin Səsi" öz internet səhifəsindən əlavə, iki ayda bir "Gənclər Nə Deyir" adlı xəbər bülleteni də dərc edir.
2005-ci ildə Gənclərin Səsi dünyanın hər yerindən ərəb dilli gəncləri hüquqlar haqqında müzakirələrə cəlb etmək üçün ərəb güzgü saytını əlavə etdi.
2006-cı ildə Gənclərin Səsi HİV və QİÇS haqqında ilk suahili dilində veb-oyunu başlatdı.
Voices of Youth-un missiyası “bütün uşaqları və yeniyetmələri, o cümlədən əlçatmaq çətin olanları, insan hüquqları və sosial dəyişikliklərlə bağlı məsələləri araşdıra, müzakirə edə və əməkdaşlıq edə biləcəkləri təhlükəsiz və dəstəkləyici qlobal kiberməkanla təmin etməkdir. həmyaşıdları və qlobal miqyasda qərar qəbul edənlər. fəal və konkret iştirak yolu ilə onların şüurunu, liderliyini, icma quruculuğunu və tənqidi düşünmə bacarıqlarını inkişaf etdirmək.
Qran-Mikelon
Lanqlad (Böyük Mikelon, ) — Sen-Pyer və Mikelon arxipelaqının Mikelon Lanqlad adalarının şimalında yerləşir. Sahəsi 105 km² təşkil edir. Səhra tipli iqlimə malikdir. Yaşayış məntəqəsi yarımadanın şimalında qərarlaşır (Le-Kap). Yarımada ərazisində çoxlu sayda su tutarları vardır. Onların bir qismi yağıntından asılı olaraq ərazisi dəyişir. Ancaq rütubətli iqlim səbəbindən göllər heç vaxt qurumur. Əsas etibari ilə bataqlıq bitkiləri üstünlük təşkil edir. Quruda isə Tundra bitkiləri hakimdir. İqlimi dəniz mülayimdir. Maksimal hündürlüyü 240 metrdir.
Qarağac küçəsində qarabasma (filmin seriyaları)
Qarağac küçəsində qarabasma – ABŞ-nin məşhur qorxulu seriallarından biridir. Filmin 1984–2003-cü illər ərzindəki rejissoru isə məşhur ABŞ rejissoru Ues Kreyvendir. Filmlərin baş qəhrəmanı isə isveç aktyoru Robert Enqlundun ifasında olan Freddi Krügerdir. Qarağac küçəsində qarabasma filmini çəkməmişdən əvvəl New Line Cinema kompaniyası dərin böhran içində idi. 1984-cü ildə filmin çəkilməsindən sonra bu kompaniya böyük uğurlar qazanır. Bu uğurun uzunmüddətli olması üçün filmin sonrakı seriyaları çəkilməyə başlanılır. Freddi Ceysona qarşı filmi "Qarağac küçəsində qarabasma" seriyalarının hekayələrini bitirir. 2010-cu ildə "Qarağac küçəsində qarabasma" filminin remeyki çəkilir. Artıq bu filmdə Robert Enqlund çəkilmir. Freddi rolunu isə Cek Erli ifa edir.
Nizami Gəncəvinin divanı
Nizami Gəncəvinin divanı — Nizami Gəncəvinin lirik əsərlərinin toplandığı divan. Mənbələrdə Nizami divanının 20.000 beytə yaxın olduğu göstərilsə də, onun çox kiçik bir hissəsi dövrümüzə çatmışdır. Bütün yaradıcılığı boyunca Nizami epik əsərlərində Divanını xatırlatmış, lirik şeirləri və qəzəlləri ilə fəxr etmişdir. Şair qəzəllərindən birinin sonunda, Şirvanşah I Axsitanı öz divanının sahibi adlandırır.
Nizaminin lirik irsindən əldə olan nümunələr klassik şərq şeirinin ancaq üç şəklini – qəsidə, qəzəl və rübai şəkillərini əhatə edir. Bu nümunələr şairin zəngin lirik irsinin çox az bir hissəsini təşkil etsə də, onlar sənətkarın lirik yaradıcılığının ümumi ideya istiqaməti, bədii xüsusiyyətləri haqqında danışmağa, müəyyən elmi nəticələrə gəlməyə imkan vermişdir. Bu əsərlər göstərir ki, insan, onun həyatı, taleyi, arzu və istəkləri Nizami lirikasının əsas mövzusu olmuşdur.
Nizami divanının öyrənilməsi daha gec başlanılsa da, şairin divanı haqqında hələ təzkirə müəllifləri müəyyən fikirlər söyləmişlər. Divanın bəzi hissələri müxtəlif orta əsr cünk və təzkirələrində yaşamışdır. Nizami divanının əldə edilmiş hissələri göstərir ki, o, özündən əvvəl yazıb-yaratmış Rudəki, Nasir Xosrov Qubadyani, Sənai, Ənvəri, Qətran Təbrizi və Xaqani kimi şairlərin mütərəqqi ənənələrini davam və inkişaf etdirmiş, poeziyanı həyata, insanın arzu və əməllərinə yaxınlaşdırmışdır.
Məzmunu
Nizaminin lirik irsindən əldə olan nümunələr klassik şərq şeirinin ancaq üç şəklini – qəsidə, qəzəl və rübai şəkillərini əhatə edir. Bu nümunələr şairin zəngin lirik irsinin çox az bir hissəsini təşkil etsə də, onlar sənətkarın lirik yaradıcılığının ümumi ideya istiqaməti, bədii xüsusiyyətləri haqqında danışmağa, müəyyən elmi nəticələrə gəlməyə imkan vermişdir. Bu əsərlər göstərir ki, insan, onun həyatı, taleyi, arzu və istəkləri Nizami lirikasının əsas mövzusu olmuşdur. Sənətkar “Xəmsə”də olduğu kimi lirik şeirlərində də öz dövrünün mütərəqqi ideyalarına tərəfdar olduğunu göstərmiş, ədaləti, insanpərvərliyi, təmiz məhəbbəti, dostluğu, əməksevərliyi, doğruçuluğu və sair bu kimi müsbət sifətləri tərənnüm etmişdir.
Əgər “Xəmsə”də Nizami öz dövrünün və mühitinin geniş mənzərələrini verirsə, lirik əsərlərində həmin dövrün və mühitin şairin qəlbində oyatdığı hissləri, fikirləri, duyğu və düşüncələri əks etdirmişdir. Əgər poemalarında Nizami gah folklordan, gah da tarixi xronikalardan istifadə edərək feodal cəmiyyətinin ziddiyyərini, dəhşətli epik lövhələrini yaradırsa, lirik əsərlərində həmin ziddiyyət və dəhşətlərdən doğan şikayət, narazılıq, çağırış və nidaları əks etdirmiş, xeyirin qalib gələcəyinə öz dərin inamını bildirmişdir.
Qəsidələr
Nizami qəsidələrinin çox az bir hissəsi dövrümüzə çatmışdır. Müxtəlif mənbələrdə Nizami adına yazılan qəsidələrdən yalnız altısını tədqiqatçılar əminliklə Nizaminin özünə aid edirlər.
Onlardan üçü “Məcməül-füsəha”dan, dördüncüsü Saib səfinəsindən, beşincisi Xalxali bayazından götürülmüşdür.Bu qəsidələrdəki Nizamiyə məxsus yüksək şeiriyyət və müxtəlif bioqrafik cizgilər göstərir ki, onların Nizamiyə aid olduğuna heç bir şübhə ola bilməz. Altıncı qəsidə 1328-ci ildə tərtib olunmuş bir cünkdə Nizami Gəncəvinin adına yazılır. Həmin cünkdə Nizamidən 59 qəzəl və iki qəsidə verilmişdir. Bu cünkdə verilmiş başqa şeirlərin Nizamiyə məxsusluğu şübhə doğurmadığı kimi, tədqiqatçılar, həmin qəsidənin də onun olduğuna şübhə etmirlər.
Lakin, bu altı qəsidədən başqa müxtəlif mənbələrdə Nizami adına bir sıra şübhəli qəsidələr də yazılır. Hazırda 11 belə qəsidə məlumdur. Bunlardan səkkizi “Nizami divanı” adlı məcmuədəndir ki, onları da ilk dəfə 1939-cu ildə V. Dəstgirdi “Gəncineyi-Gəncəvi”də Səfəvi dövrü nizamilərinin əsərləri kimi çap etdirmişdir.
Əsl Nizami qəsidələri ilə bu qəsidələr arasında həm ideya məzmunu, həm də şeiriyyət cəhətdən çoxlu fərqlər vardır.Bu siyahıua S. Nəfisi daha iki qəsidə əlavə etmişdir ki, onların da hər ikisi Nizam Astrabadiyə məxsusdur. S. Nəfisi özü də həmin qəsidələrin Nizami Gəncəviyə aid olması fikrini düzgün qəbul etmir. Bunlardan biri vaxtilə N. Y. Marr tərəfindən çap olunmuş sonra isə Y. E. Bertels tərəfindən əsl Nizami şeiri kimi nəşr edilmişdir. Lakin, uzun araşdırmalardan sonra tədqiqatçılar, mənbələrdə saxlanılmış və Nizami Gəncəvinin adına yazılan qəsidələrdən yalnız altısının həqiqətən də şairə aid olduğu qərarına gəlmişlər.
Nizami qəsidələrindən əldə olan nümunələr göstərir ki, şair, öz sələfləri və müasirlərinin bu formadakı əsərlərinə yaxşı bələd olmuş, onların yaradıcılığındakı mütərəqqi və humanist meylləri davam və inkişaf etdirmişdir. Nizami qəsidələrində ictimai-fəlsəfi düşüncələr əsas yer tutur. “Xəmsə”də olduğu kimi, şairin qəsidələrində də o dövrün mütərəqqi adamlarını düşündürən bir sıra ictimai məsələlərə toxunulmuşdur. Bu şeirlər o dövrün lirik əks-sədası olub, Nizaminin 30 yaşlarından başlayaraq ömrünün axırına qədər hansı arzu və ideyalarla yaşadığını göstərir.
Qəzəllər
Nizaminin lirik əsərləri içərisində hazırda qəzəllər sırasına daxil edilən bir sıra ictimai-didaktiki şeirlər də vardır. X. Yusifli qeyd edir ki, ''“Şairin divanı əldə olmadığından bu şeirlərin qəzəl olub-olmadığını müəyyənləşdirmək çətindir. Ola bilsin ki, həmin şeirlər ayrı-ayrı qəsidələrdən götürülmüş parçalardır.” “Təzkirətüş-şüəra”''da da həmin şeirlərdən biri qəsidə kimi qeyd olunmuşdur. Şeir özü də həm dil, ifadə, həm də məzmun cəhətdən şairin qəsidələrinə daha yaxındır. Bunları nəzərə alan Y. E. Bertels də həmin şeiri qəsidə kimi çap etdirmişdir.
X. Yusifli Nizami lirikasının toplanması və nəşri sahəsində apardığı işlər, klassik farsdilli şeirin bir sıra mənbələri üzərində apardığı tədqiqatlara əsaslanaraq Nizami qəzəllərinin əsas mənbələri olaraq aşağıdakı qaynaqları qeyd edir:
Bütün bu mənbələrdə birlikdə 120 qəzəl dövrümüzə çatmışdır ki, onların da 3-4-ü istisna olmaqla, qalanlarının Nizamiyə aid olmasına şübhə yoxdur.
Nizami qəzəllərinin əsas mövzusu məhəbbətin tərənnümüdür. Ölməz eşq dastanlarında məhəbbətə geniş yer verən, “eşqi göylərin yeganə mehrabı, yer üzərində həyatın əsas amili” kimi göstərən Nizami, qəzəllərində də bu ənənəni davam etdirərək aşiqanə şeirin gözəl nümunələrini yaratmışdır. Şair qəzəllərində məşuqəni “dünyanın qibləsi”, “göyləri belə səcdəyə gətirən” bir qüvvə kimi tərənnüm edir, “eşqdən kənar dünyada nə varsa, hamısını boş xəyal və əfsanə” sayır. Şairin lirik əsərlərində eşq, insanın həyatına rövnəq verən, insanı gözəlləşdirən, onu əməyə, fəaliyyətə səsləyən, möcüzələr göstərməyə qadir edən böyük bir qüvvə kimi qiymətləndirilir.
Şairin divanından dövrümüzə çatmış hissələri detallı tədqiq edən X. Yusiflinin fikrincə, Nizamiyə məxsus olduğu şübhə doğurmayan bütün qəzəllərdə başdan-başa real insan sevgisi, insan əlaqəsi və münasibətləri tərənnüm olunur. Bu şeirlərin əsas təravəti ondadır ki, onlar həqiqətən yaşanılmış hiss və duyğuların ifadəsidir.
Rübailər
Nizami lirikasının ilk naşiri V. Dəstgirdi müxtəlif mənbələrdən topladığı 46 rübaidən yalnız 9-nun Nizami Gəncəviyə aid olduğunu bildirmiş, qalanlarının müəllifini isə Səfəvilər dövrü nizamiləri olduğunu yazmışdır. Müəllif Həmin doqquz rübaidən beşini Saib səfinəsindən, üçünü “Həft-iqlim”, birini isə “Məcməül-füsəha” təzkirəsində qeyd olunmuş rübailərin içərisindən seçmişdi. Sonralar bir sıra İran və Sovet alimləri V. Dəstgirdinin bölgüsü ilə hesablaşmayaraq onun Nizamidən hesab etmədiyi rübailərdən də bəzilərini Nizami əsəri kimi çap etdirdilər. Buna misal olaraq Nizami lirikasının 1947-ci il Moskva və Bakı nəşrlərini göstərmək olar. Bakı nəşrində V. Dəstgirdinin bölgüsü təshih edilərək Nizami adına 12 rübai yazılmışdır. Bu on iki rübainin içərisində İran aliminin Nizami adına yazdığı 9 rübaidən ancaq beşi vardır. Qalan 7 rübai isə “Həft iqlim” təzkirəsindən və V. Dəstgirdinin molla nizamilərin hesab etdiyi şeirlər içərisindən seçilmişdir.
Nizami lirikasının görkəmli SSRİ şərqşünası Y. E. Bertels tərəfindən hazırlanmış nəşrində də 12 rübai qeyd olunmuşdur. Burada da “Həft iqlim” əsas götürülmüşdür. Ancaq, buradakı rübailərdən yalnız səkkizi Bakı nəşri ilə müştərəkdir. Nizaminin rübailəri öz ideya-bədii xüsusiyyətlərinə görə şirin başqa şəkillərdə yazdığı əsərlərlə tam bir vəhdət təşkil edir. Burada da birinci növbədə Nizami şeirinə xas ideya dərinliyi, forma rəngarəngliyi, şuxluq və səmimilik diqqəti cəlb edir.
Tarixi
Dövlətşah Səmərqəndinin yazdığına görə Nizami Gəncəvi 20.000 beyt həcmində bir divan tərtib etmişdir. Nizaminin lirik şerləri “Xəmsə”si qədər şöhrət qazanmamış, onun qədər geniş yayılmamış və onun kimi bütöv şəkildə dövrümüzə çatmamışdır. Lakin, şairin lirikasından dövrümüzə çatmış nümunələr göstərir ki, bu sahədə də Nizami dövrünün ən qüdrətli şairlərindən biri olmuş, yaradıcılığının əvvəlindən axırına qədər çoxlu miqdarda lirik şeirlər yazıb-yaratmışdır. Əslində Nizami yaradıcılığına lirika ilə başlamış, lirik əsərləri ilə tanındıqdan sonra yaradıcılıq meydanını genişləndirmişdir. Nizami, poemaları ilə yanaşı bütün yaradıcılığı dövründə lirik şeirlər yazmaqda davam etmiş, hətta öz yaradıcılığına farsdilli lirik poeziyanın ən gözəl nümunələrindən olan məşhur “Qocalıq” şeri ilə yekun vurmuşdur.
Nizami, lirik şeir sahəsindəki bu fəaliyyətinə “Xəmsə”də dəfələrlə işarə etmişdir. Məsələn, şair, “Sirlər xəzinəsi”ndə həmin əsərdən əvvəlki ədəbi fəaliyyətinə işarə edərək yazır: Nizami şeiri şəkər saçan olmuşdur, Qəzəl oxuyan ahuların əzbəri olmuşdur.
Bu sətirlərdə şair, birbaşa “Sirlər xəiznəsi”ndən əvvəl yazdığı lirik şeirlərə işarə edir və onların öz ideya məzmunuu etibari ilə saray mədhiyyə ədəbiyyatına tamamilə zidd olduğunu göstərir. Məhz bu sətirlərdən aydın olur ki, Nizaminin hələ ilk gənclik dövründə yazdığı şeirləri ədəbiyyatı dar saray mühiti çərçivəsindən çıxarmış, geniş kütlələrin malı etmişdir. Nizaminin bu şeirləri öz dərin məzmunu, yüksək sənətkarlıq xüsusiyyətləri sayəsində o qədər geniş yayılmışdır ki, zahid və rahibləri belə hərəkətə gətirmişdir. Bununla belə, Nizami özünü şer gülüstanında hələ qönçə halında olan bir qızılgülə bənzədir, dərin bir inam və qürur hissi ilə daha yüksək əsərlər yaratmağa qadir olduğunu bildirir: Mən hələ qönçə misal bir qızıl güləm, Şimal küləyinin intizarını çəkirəm. Əgər təzə sözlər göstərsəm, Qiyamət surunun səsi eşidilər.
“Xosrov və Şirin” poemasında isə Nizami iftixar hissi ilə qəzəllərinin Eldənizlər sarayında xanəndələr tərəfindən oxunduğunu yazır. Qızıl Arslan tərəfindən görüşə dəvət olunan şair, şahın düşərgəsinə yaxınlaşarkən məclisdə xanəndələrin onun qəzəllərini oxuduğunu eşidir: Gözəllər Nizami qəzəllərini Cəngin iniltili səsi altında oxuyurdular. Yenə həmin əsərdə şair onun Qızıl Arslanın tərifinə həsr etdiyi mədhiyyənin ravvin tərəfindən oxunduğunu da xatırladır: Ravvin daxil oldu və dürr kimi bir səna oxudu ki, O məclis xəzinəylə doldu. “Leyli və Məcnun” poemasında şair öz lirikası haqqında daha ətraflı məlumat verir. O, qeyd edir ki, məhz “Divan”ını qarşısına qoyub sevincli bir əhvali-ruhiyyədə olduğu vaxt Şirvanşah I Axsitandan “Leyli və Məcnun” əfsanəsi mövzusunda bir dastan yaratmaq haqqında sifariş alır: Bir gün xoşbəxtlik və şadlıqla Keyqubad kimi sevinirdim. Hilal qaşlarım açıq idi, Nizami divanımı qarşıma qoymuşdum.
Nizaminin bu beytləri alimlər tərəfindən müxtəlif cür şərh edilir. Məsələn, V. Baxer həmin beytlərə əsaslanaraq qeyd edir ki, Nizami divanı “Leyli və Məcnun” əsərini yazmaq sifarişi alınan vaxt redaktə olunub qurtarmışdı.
Professor H. Araslıya görə şairin həmin vaxt bir divan qədər lirik şeirləri var imiş. Y. E. Bertels isə V. Baxerə etiraz edərək yazır ki, burada divanın məhz “Leyli və Məcnun” mövzusunda əsər yazmaq sifarişi alınan vaxtda qurtarıb-qurtarmamasına dair heç bir işarə yoxdur. ''“O, daha əvvəllər də tamamlana bilərdi. Mən bu sözləri daha çox belə başa düşürəm ki, şair sadəcə olaraq öz gənclik şeirlərini vərəqləyirmiş. Nəhayət, əgər divan sözünü ancaq lirik şeirlər məcmuəsi deyil, daha geniş mənada başa düşsək, ehtimal etmək olardı ki, şairin qarşısında sadəcə olaraq ağ vərəqlər var idi. Şair onu yeni şeirlərlə doldurmaq istəyirmiş.”''
X. Yusifli də Y. E. Bertelsin etiraz etməkdə haqqlı olduğunu düşünür. O, yazır ki, ''“Doğrudan da, göstərilən misralarda məhz həmin vaxt Nizami divanının tamamlanmasına heç bir işarə yoxdur. Lakin, həmin dövrdə Nizaminin bir divan həcmində lirik şeirləri olması tamamilə mümkündür.”'' Nizaminin otuz yaşlarında ikən yazdığı bir qəsidəsindən aydın olur ki, hələ o dövrdə böyük sənətkar qüdrətli şair kimi bütün şərqdə məşhur olmuşdur. “Sirlər xəzinəsi”ndən əvvəl yazdığı fəxriyyəsində şair artıq özünü “ərğnun sədası verən qəzəlləri”ndən iftixar hissi ilə danışır, “Xosrov və Şirin” də isə qəzəllərinin Eldənizlər sarayında xanəndələr tərəfindən oxunduğunu xatırladır. Bütün bu faktlar göstərir ki, “Leyli və Məcnun”un yazıldığı dövrdə Nizami, bir divana yetəcək qədər lirik şeirlər yazmış ola bilərdi. Çox ehtimal ki, həmin lirik şeirlər “Leyli və Məcnun” mövzusunda dastan yaratmaq sifarişi alınan vaxt, ya da ondan bir qədər əvvəl bir divan halında toplanılmış imiş.
Bu beytdən belə anlaşılır ki, şair lirik şeirlər divanını da I Axsitana bağışlamışdır. X. Yusifli ehtimal edir ki, Nizami divanını, “Leyli və Məcnun”un tamamlanmasından sonra Axsitana göndərmişdir. Lakin, məlumdur ki, Nizami, sonralar da lirik şeirlər yazmışdır. Nizami, “Leyli və Məcnun” əsərinin başqa bir yerində ayrı-ayrı şəkillər sahəsindəki fəaliyyəti haqqında yazır:
Əgər qəzəl yazmaqla məşğul olsam, O, cığallığı irəli çəkir. Əgər mən mətin qəsidələr yazsam, O, süst boyunbağılar açır. Şahinim “qissə” yazmaq meydanında pərvaz edəndə, Nə “qissə” edim, o, qissə başa düşür.
Burada Nizami öz lirik şeirlərini poemaları ilə yanaşı qoyur, onları bir-birindən ayırmır, həm qəzəl, həm qəsidə, həm də “qissə” şəkillərindən öz fikir və duyğularını ifadə etmək üçün eyni dərəcədə istifadə etdiyini bildirir və bununla da, onun lirik şeirlərini “Xəmsə”dən zəif hesab edən, yaxud “Xəmsə”yə əlavə edən hər cür fikirləri özü rədd edir. Sonrakı poemalarında şair, lirik əsərlərindən bəhs etmir.
Tədqiqi
Nizami divanının öyrənilməsi daha gec başlanılsa da, şairin divanı haqqında hələ təzkirə müəllifləri müəyyən fikirlər söyləmişlər. İlk təzkirə müəlliflərindən olan Məhəmməd Övfi “Lababül-əlbab”da Nizaminin lirik şeirləri haqqında qısa olaraq bəhs edərək yazır ki, “Məsnəvilərdən əlavə ondan az şeir də nəql edirlər, bu şeirləri Nişapurda böyük bir adamdan eşitdim.” Bu məlumata əsaslanan X. Yusifli qeyd edir ki, “şairin lirik şeirləri öz dövründən başlayaraq geniş yayılmış və dillər əzbəri olmuşdur.” Nizaminin lirik şeirlər divanı haqqında ilk qiymətli məlumatı Zəkəriyya Qəzvini verir. O, özünün “Asarül-bilad fi əxbarül-ibad” adlı coğrafi əsərində Gəncədən danışarkən Nizamini xatırlayaraq yazır: ''“Əbu Məhəmməd Nizami yenilikçi, alim, arif bir şair idi, yaxşı bir divanı vardır, şerlərinin çoxu ilahiyyat, nəsihət, fəlsəfə, sufilərin rəmz və eyhamlarından ibarətdir. “Xosrov və Şirin”, “Leyli və Məcnun” dastanları, “Sirlər xəzinəsi” və “Yeddi gözəl” onun əsərləridir."'' Zəkəriyya Qəzvini bu qeydi ilə, Nizaminin vəfatından təxminən 50-60 il sonra, yəni XIII əsrin ortalarında Nizaminin lirik şeirlərinin bir divan şəklində mövcud olduğunu təsdiq edir. Həmçinin Z. Qəzvinin məlumatından məlum olur ki, Nizaminin divanında nət, minacat, tövhid tipli şeirlər də var imiş.
Z. Qəzvinidən sonra sonra Nizami divanından Dövlətşah Səmərqəndi bəhs etmişdir. Dövlətşahın “Təzkirətüş-şüəra”da verdiyi məlumat Z. Qəzvininin Nizami divanı haqqında fikrini tamamlayır. Dövlətşah yazır: “''Xəmsədən əlavə Şeyxin divanı iyirmi min beytə yaxındır. Ürəkaçan qəzəlləri, müvəşşəhləri və sənətkarlıqla yazılmış çoxlu şeirləri vardır.”''
Bundan sonra yazan təzkirəçilər ya M. Övfinin, ya da D. Səmərqəndinin sözlərini təkrarlayır və ya şairin divanını görmədiklərini bildirirlər. Hətta Dövlətşahla eyni zamanda yaşayan məşhur tacik şairi Əbdürrəhman Cami özünün “Baharıstan” əsərində M. Övfinin sözlərini təkrarlaaraq yazır ki, “Xəmsədən əlavə ondan az şeir nəql edirlər”.
Azər Beqdeli “Atəşgədə” əsərində yazır ki, “Deyirlər, Nizaminin “Xəmsə”dən əlavə iyirmi min beytdən ibarət qəzəl, qəsidə, qitə və rübailəri var imiş ki, hal-hazırda əldə deyildir.” “Məcməül-füsəha” müəllifi isə yazır: “Deyirlər, Şeyxin “Xəmsə”dən əlavə neçə min beyt şeiri vardır; amma mən görməmişəm.”
Zınqırovlar zınqıldadı, budur, yola düşür karvan. Sən bu qədim düşərgədən can mülkünə yönəl, ey can! misraları ilə başlayan məşhur qəsidəsində Nizami yazır: Otuz yaşlı, ey Nizami, vaxtdır, çəkil bir guşəyə, Mən verdim öz öyüdümü, necə qansan, eləcə qan.
X. Yusifli yazır ki, əgər Nizaminin 1141-ci ildə anadan olduğunu qəbul etsək, o zaman, bu qəsidənin 1171-ci ildən sonra, lakin, “Sirlər xəzinəsi”ndən xeyli əvvəl yazıldığı vaxt yaşının qırxa çatmaq üzrə olduğunu bildirir. Y. E. Bertels bu əsərin 1172-1173-cü illərdə yazıldığını ehtimal edir. Bu şeirdən aydın olur ki, həmin dövrdə nadir istedada malik gənc şairi layiqincə qiymətləndirmir, onun hünər və bacarığını inkar edirmişlər. Şair tanınmaq, şöhrət qazanmaq üçün İraqa getmək arzusunda olduğunu bildirir. O, özünü Gəncədə daş içində qalmış gümüşə, kanından çıxmamış lələ bənzədir və özünə müraciət edir ki, artıq yaşın otuzu keçib, bu guşənişinlikdən əl çək, Gəncədən hənara çıx! “Gümüş daşdan çıxmayınca rövnəqi artmaz, ləl kanından çıxmayınca qiyməti olmaz.” Bu qəsidə şair, İraqla yanaşı Kəbəyə getmək arzusunda olduğunu da bildirir.
Nizaminin bu qəsidəsindəki Gəncədən kənara çıxmaq, İraqa, Kəbəyə getmək barədə arzu və fikirləri “Sirlər xəzinəsi” əsərinin sonundakı fikir və arzuları ilə səsləşir. Orada da şair öz hünər və istedadına layiqli qiymət almaq üçün İraqa can atır. Nizaminin digər bir qəsidəsinin Nüsrətəddin Əbu Bəkr ibn-Məhəmməd Bişkinin mədhinə həsr olunması göstərir ki, həmin şeiri şair, 1191-ci ildən sonra, yəni Nüsrətəddinin hakimiyyət başına gəlməsindən sonra yazılmışdır. Həmin qəsidədəki Bundan əvvəl də şahın ayağına çox dürlər səpmişəm, Sonra həmin tərəzidə nə daş görmüşəm, nə qızıl.
Beytinə əsaslanaraq demək olar ki, şair bu mədhiyyəni Nüsrətəddinin hakimiyyət başına keçəsindən xeyli sonra yazmışdır. Həmin qəsidənin giriş hissəsində şair hələ də Kəbəni görmək arzusu ilə yaşadığını bildirir. Demək, Nizami, 70-ci illərdən 30 yaşlarında olduğu vaxtdan bəslədiyi bu arzuya 90-cı illərdə, 50-55 yaşlarında da çatmamışdır. E. Bertels güman edir ki, bu arzusuna şair, sonralar da nail ola bilməmişdir. Lakin, XII əsrin 90-cı illərində yazılmış belə bir qəsidənin gəlib bizə çatması göstərir ki, şair bu dövrlərdə də ardıcıl olaraq lirik şeirlər ya yazırmış.
Yenə, 1191-ci ildə, Xaqaninin vəfatı münasibəti ilə yazılmış bir mərsiyədən bəzi mənbələrdə bir beyt saxlanılmışdır ki, onun da müəllifi Nizami hesab olunur. Beyt, öz sənətkarlığı, xüsusilə bir neçə səs və söz təkrirlərinə görə Nizami qəsidələrini xatırladır: Ürəyimdə deyirdim ki, Xaqani mənə mərsiyə yazan olacaq. Əfsus ki, axırda mən Xaqaniyə mərsiyə deyən oldum. Bir çox nizamişünaslar bu beytin Nizami tərəfindən yazıldığ fikrini rədd edirlər. Məsələn, V. Dəstgirdi bu beytin Nizamiyə aid olduğunu rədd edərək yazır ki, “Bu beytin Nizaminin olmadığı şübhəsizdir, çünki, Nizami Xaqanidən təqribən 40 yaş kiçikdir, bu sözü elə bir adam yazar ki, ya Xaqani ilə yaşıd olsun, ya da ondan böyük.”
Y. E. Bertelsə görə də, həmin beyt Nizamiyə məxsus ola bilməz: “Xaqani təxminən 35 yaş Nizamidən böyük idi, ona görə də Nizaminin Xaqaninin özündən çox yaşayacağını güman etməsi çox təəccüblüdür." Nizami, məşhur “Qocalıq” qəsidəsində, onun yazılma tarixinə aid konkret bir işarə olmasa da, oradakı bir çox işarələr göstərir ki, bu şeir şairin axırıncı əsəri və ya axırıncı əsərlərindən biridir. Bu şeirin hər beyti, hər misrası, hər sözü ömrünün sona çatdığını hiss edən və görən, yaşamaqdan doymayan, yaratdığı əsərlərə həm iftixar, həm də kədərlə son dəfə nəzər salan böyül bir insanın axırıncı şairanə duyğu və düşüncələri olduğunu deməkdədir: Gün sona çatdı, istəyirəm bayquş kimi Bu xərabədən bəqa sarayına uçum... Zəif gözlərimdən dostların məhəbbətindən Üzümə yaş tökürəm ki, səfər üstəyəm... Əcəl mənə qonaq gəlmişdir, nə çarə edim Ki, həyatdan başqa heç bir şeyi qəbul etmir.
Nizami yaradıcılığa başladığı ilk günlərdən ta ömrünün axırına qədər təxminən 30-40 il lirik şeir sahəsində fəaliyyət göstərmişdir. Buna görə də, X. Yusifli hesab edir ki, Dövlətşah Səmərqəndinin Nizami divanının həcmi haqqında məlumatlarını mübaliğə, şişirtmə hesab etmək doğru deyildir. Tədqiqatçı, Nizami şeirlərinin həcm etibarilə 20.000 beyt və ya da çox olacağını düşünür.
Nizami “Xəmsə”sindəki ayrı-ayrı işarələr, şairin lirik əsərlərindən əldə olan və yazılma tarixlərini təxmini də olsa müəyyənləşdirmək mümkün olan şeirlər göstərir ki, şair həm epik, həm də lirik şeir sahəsində həmişə paralel sürətdə çalışmışdır. O, “Xəmsə”dən əvvəl, poemaları arasında keçən fasilələrdə, poemalarla eyni vaxtda, hətta “Xəmsə”dən sonra da çoxlu miqdarda lirik şeirlər yazmışdır. Nizami lirikasından Cəlaləddin Rumi, Əvhədi, Hafiz, Cami, Saib, Şəhriyar kimi sənətkarlar öyrənmiş, onun humanist lirikasından ilham almış, ona cavablar yazmışlar.
Məşhurluğuna baxmayaraq, Nizaminin divanı tam şəkildə dövrümüzə çatmamışdır. Buna baxmayaraq divanın bəzi hissələri müxtəlif orta əsr cünk və təzkirələrində yaşamışdır. Nizami divanının əldə edilmiş hissələri göstərir ki, o, özündən əvvəl yazıb-yaratmış Rudəki, Nasir Xosrov Qubadyani, Sənai, Ənvəri, Qətran Təbrizi və Xaqani kimi şairlərin mütərəqqi ənənələrini davam və inkişaf etdirmiş, poeziyanı həyata, insanın arzu və əməllərinə yaxınlaşdırmışdır.
Avropada
200px|thumb|left|Nizami divanının nəstəliq xətti ilə yazılmış əlyazma nüsxəsindən bir səhifə. Xəttat [[:fa:عزالدین عبدالوهاب زنجانی|Əbu-Məali İzzəddin Əbdülvahab Zəncani. Hazırda əlyazması Konqres Kitabxanasında saxlanılır. ]] Nizamidən bəhs edən ilk Avropa alimləri onun lirikası haqqında məlumatı bilavasitə Dövlətşahın təzkirəsindən götürmüşlər. XIX əsrin əvvəllərində yazıb-yaratmış alimlərdən, H. Purqştal , F. Şarmua , F. Erdmann və başqaları buna misal ola bilər. Bu müəlliflərə qədər A. Krımskinin yazdığı kimi, “Avropada Nizaminin ancaq quru adı məlum idi” 1854-cü ildə yazılmış bir kataloqda ilk dəfə Nizami divanının təsviri verilir. Bir neçə il sonra U. Perç və H. Ete həmin divanın təsvirini verir. Təsvirlərdən məlum olur ki, həmin əlyazmaların Oksfordda iki (618, 619), Berlində isə bir (691) nüsxəsi vardır. Bütün bu əlyazmalar A. Şprengerin təsvir etdiyi kimi Kim ağıl vasitəsiylə Allaha üz tutur, Allahın lütfü həmişə onun günahlarından keçir. mətləli qəsidə ilə başlayır. Hər iki müəllif bəhs etdikləri məcmuənin A. Şprenger tərəfindən təsvir olunmuş əlyazmasının başqa nüsxələri olduğunu göstərirlər. X. Yusifli qeyd edir ki, həmin əlyazmalar göstərir ki, Nizaminin divanı tamamilə itib batmamış, onun lirik əsərlərini bir hissəsi naməlum müəllif tərəfindən toplanmış və bir məcmuə halına salınmışdır. Dövrümüzə həmin məcmuənin müxtəlif dünya kitabxanalarında ona yaxın nüsxəsi çatmışdır.
1871-ci ildə macar alimi V. Baxer ilk dəfə olaraq “Leyli və Məcnun”da şairin öz lirikası haqqında fikirlərinə və Z. Qəzvininin Nizami divanı barəsindəki mülahizələrinə diqqəti cəlb etdi. Bu faktlara əsaslanaraq alim göstərir ki, Nizami Gəncəvinin eyni zamanda lirik şeirlər divanı olmuşdur, lakin, yəqin o divan çoxdan itib-batmış və onun lirik şeirləri gəlib bizə çatmamışdır. Baxerin ardınca ingilis şərqşünası E. Braun ümumiyyətlə Nizaminin divanı olmasını şübhə altına alaraq 1906-cı ildə nəşr edilmiş “İran ədəbiyyatı tarixi” əsərinin ikinci cildində bu haqqda yazırdı: “Əgər doğrudan da, Nizaminin divanı olmuşdursa, o, çoxdan itib batmış və unudulmuşdur.”
1922-ci ildə holland şərqşünası M. T. Houtsma “Nizami divanı haqqında bəzi qeydlər” adlı bir məqalə dərc etdirdi. Məqalədə Perç və Ete tərəfindən təsvir olunmuş “Nizami divanı” adlı məcmuədən bəhs edilirdi. M. Houtsma hər şeydən əvvəl E. Braunun “bəlkə də Nizaminin həqiqətdə divanı olmamışdır” hökmünü təkzib edir və göstərir ki, əvvələn Nizaminin divanı olmuşdur, ikincisi, bu divanın naqis də olsa üç nüsxəsi Avropa kitabxanalarında saxlanmaqdadır, həm də bu əlyazmalar eyni bir məcmuənin müxtəlif nüsxələridir. Sonra müəllif onu da qeyd edir ki, bu əlyazmaları heç də dövlətşahın təsvir etdiyi 20 min beytlik divan deyildir, bununla belə bu şeirlərin Nizamiyə aid olduğuna şübhə ola bilməz, çünki, burada Nizami təxəllüsündən əlavə Gəncənin də adı çəkilir.
M. Houtsma “Nizami divanı”ndakı ilk qəsidə üzərində də xeyli dayanır və onun Nizami tərəfindən yazıldığını mümkün hesab edir. Qəsidənin son beytindən belə anlaşılır ki, şair onu Kəmaləddin İsfahaniyə cavab olaraq yazmışdır: Bu həmin vəzn və qafiyə ilədir ki, Kamal demişdir; Hər nəsim ki, mənə Xorasanın ətrini gətirir.