cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti mühacirlərinin fəaliyyətləri
"Qafqaz Komitəsi" mühacir təşkilatı
thumb|Əli bəy Hüseynzadə|left|232x232px Mühacirətdə azərbaycanlılar təkcə Rusiya türkləri ilə deyil, Qafqaz millətləri ilə də iş birliyi qurmuşdu. 1915-ci ildə Şimali Qafqaz, Azərbaycan, Gürcüstan mühacirləri Türkiyədə, "Qafqaz Komitəsi" adlı bir təşkilat yaratdılar. Sədri Şimali Qafqaz mühaciri Marşal Fuad Paşa olan "Qafqaz Komitəsi" Qafqazın istiqlaliyyətinə çalışır və Rusiyadan ayrıldıqdan sonra onun konfederativ bir siyasi qurum kimi formalaşacağının nəzəri əsaslarını hazırlayırdı. Rəsmən komitənin üzvü olmayan Ə.Ağaoğlu və Ə.Huseynzadə də Ι Dünya müharibəsi ərəfəsində neytral İsveçrədə məskunlaşaraq Qafqazın rus pəncəsindən xilas olması məsələsi ilə bağlı "Avropa dövlətlərinə muhtıralar verib Qafqaz türklərinin həqiqi vəziyyətini təsvirə çalışırdılar". Komitənin Qafqazla gizli əlaqəsi var idi. Alman tədqiqatçısı Prof. Dr. C.Yeşke yazır ki, azərbaycanlı Səlim Behbud bəy (Behbudov) Bakı və Qarabağ milli təşkilatları ilə gizli münasibət təsisinə müvəffəq olur və müəyyən siyasi vəzifələr üçün sualtı gəmisiylə gizlicə Qafqaz sahillərinə gedərək oradan da Azərbaycana keçirdi. "Qafqaz Komitəsi"nin fəaliyyəti dövründə idi ki, Türkiyə ordusuna bilxassə Azərbaycandan gizli olaraq könüllülər axmağa başladı". "Qafqaz Komitəsi"nin Türkiyə, Almaniya, Avstriya-Macarıstan və İsveçrədə fəaliyyət göstərdiyi dövrdə İstanbulda Yusif Akçura tərəfindən "Rusiya məhkumu müsəlman Türk-Tatarların haqqını Müdafiə Komitəsi" adlı böyük bir siyasi təşkilat yaradıldı. Ə. Huseynzadənin də fəal üzvü olduğu bu təşkilata çox vaxt "Akçura-Huseynzadə" komitəsi deyirdilər. Bu iki komitənin üzvləri bir-birləriylə sıx əlaqə saxlayır, müəyyən hallarda isə birgə çıxış edirdilər. Qısa tarixi xülasədən sonra, XΙX əsrin əvvəllərində Azərbaycanın parçalanması və Şimalın Rusiya tərəfindən istilası ilə başlanan mühacirətin yaranma səbəblərinə mahiyyət və xarakterinə görə bir-birindən kəskinliklə fərqlənən üç mərhələsi aydın görünür.
Mühacirətin yeni mərhələsi
thumb|Əhməd bəy Ağayev|left|232x232px 1920-ci il 27 aprel işğalı ilə on minlərlə adam müxtəlif illərdə, müxtəlif motivlərlə Azərbaycanı tərk edərək qürbətə üz tutdu. Əslində bu, 1917-ci il oktyabr inqilabından sonra başlanan böyük "ağ mühacirət"in, 1919–1921-ci illərdə milli respublikaların qırmızı ordu tərəfindən işğal olunması ilə yaranan nisbətən kiçik ikinci dalğası idi. Polşa tarixçisi S.Mikuliçin yazdığı kimi:
Sovet hökuməti 1921-ci ilin oktyabr ayında bütün mühacirləri vətəndaşlıqdan məhrum etdi və beləliklə, milyonlarla adam qanuni mövcudluq hüququnu itirmiş oldu. Ciddi fakt qarşısında qalan dünya birliyi yaranmış növbəti çətinlikdən çıxış yolları arayarkən "Beynəlxalq Qırmızı Xaç Komitəsi Millətlər Liqası Şurasına rus qaçqınları üzrə komissar təyin etməyi məsləhət gördü. Bu ağıllı təklifi nəzərə alan Şura məşhur qütb tədqiqatçısı Fritof Nanseni qaçqınlar üzrə komissar təyin etdi". Lakin, təəssüflər olsun ki, mənbəşünaslıqda Azərbaycan mühacirlərinin ümumi sayı barədə dəqiq məlumata təsadüf etmirik. Buna baxmayaraq bir sıra faktların və söylənilən mülahizələrin yekunu kimi belə qənaətə gəlmək olar ki, 1920-ci ildən sonra ΙΙ Dünya müharibəsi başlayana qədər ölkəni zaman-zaman tərk edənlərin sayı orta hesabla 50 mindən az deyildi.
Siyasi partiyaların gizli fəaliyyətə keçməsi
thumb|241x241px|Aslan bəy Səfikürdski thumb|Camo bəy Hacınski|right|232x232px Beləliklə, 1920-ci il 27 aprel istilası ilə başlanan mühacirətin yeni mərhələsi öz coğrafiyasının genişliyinə, istiqamətlərinin çoxşaxəliliyinə, kəmiyyətinə görə özündən əvvəlkilərdən çox böyük və daha kütləvi idi. 1920-ci il 27 aprel işğalından sonra Azərbaycanda Kommunist Partiyasından başqa heç bir partiyanın leqal fəaliyyətinə imkan qalmadı. Gəncə, Qarabağ, Şəki və Zaqatalada lokal xarakterli hərbi çıxışların, silahlı üsyanların əsas təşkilatçıları kimi Müsavat və İttihadı ittiham etmək, siyasi partiyalara qarşı amansız mübarizənin başlayacağını xəbər verirdi. Əslində ayrı-ayrı partiya üzvlərinin üsyanların təşkilində və gedişində iştirakı istisna edilməsə də, bütövlükdə partiyaların təşkilatçılığını və iştirakını iddia etmək əsassız idi. Əbdülvahab Yurdsevər yazır:
Gözlənildiyi və vəd edildiyi kimi böyük silahlı çıxışlar yatırıldıqdan sonra gizli fəaliyyətə keçmək məcburiyyətində qalmış partiyalara "müharibə elan olundu". "Əhrar" (nisbətən Şimal bölgəsində nüfuzu olan bu partiya yarandığı gündən Müsavatı Türkiyəyə arxa çevirməkdə, əsasən şiələri vəzifəyə yerləşdirməkdə ittiham etməklə və sünnilik məzhəbini qabartmaqla populyarlaşmaq taktikası seçmişdi) sovet hakimiyyətinin ilk günlərində özünü buraxmaq haqqında qərar çıxardı və "bir-iki il sonra onun üzvləri rəsmən Müsavat firqəsinə girdi".
Sosialist fraksiyasına daxil olan "xalqçı sosialist firqəsi" də bolşevik platformasını qəbul edərək üzvlərini məsul vəzifələrə yerləşdirə bildi. Lakin, fəal "xalqçılardan" Aslan bəy Səfikürdski, Rza bəy Qaraşarlı, Camo bəy Hacınski, Rza Şabanov, Kərim Feyzullayev, Xankişi Şahverdiyev və digər 26 nəfər 1922-ci ilin sonlarında Azərbaycan SSR Ali İnqilabi Tribunalının "eser partiyasının Zaqafqaziya təşkilatının işi" adlı qondarma ittihamla mühakimə olunub müxtəlif müddətli həbs cəzaları aldılar. İttihad partiyasının buraxılması haqqında aktda isə deyilirdi:
Azərbaycanın Qərbində öz fəaliyyətini daha da gücləndirmək məqsədilə Milləti İslam "Günəş-Qafqaz" la birləşmək qərarına gəldi. 1921-ci il iyunun 3-də bu iki partiya Gəncə toplantısında birləşmə qərarı qəbul etdikdən sonra "Azərbaycan Milli Müdafiə İslam Firqəsi" (AMMİF) adlanmağa başladı. AMMİF-ə yeni sədr Cabbar Qoşqarov, sədr müavini Əli Səmədov, katib Abbas bəy Usubbəyov seçildi və partiyanın 21 nəfərdən ibarət MK tərkibi formalaşdırıldı. Bundan əlavə Xosrov Əfəndiyevin rəhbərlik etdiyi hərbi şöbə (köməkçi İsfəndiyar Məmmədov idi), Seyidəli İsrafilverdiyevin rəhbərlik etdiyi təbligat-təşkilat şöbəsi yaradıldı, Xəlil Şakirov, Tahir Quliyev isə Türkiyə ilə əlaqəçilər təyin edildi. Azərbaycanda milli müqavimət hərəkatının aparıcı qüvvəsi, ideoloji istiqamətvericisi Müsavat partiyası olmuşdu. Partiyanın gizli fəaliyyətə keçməsi barədə qərar 27 aprel gecəsi qəbul edildi. M.Ə.Rəsulzadənin tövsiyəsi ilə gizli Müsavatın rəhbərliyinə M.B.Məmmədzadə gətirilmiş, Ə.V.Nəmmədzadə (Yurdsevər) onun müavini (Bakı komitəsinin təşkili ona həvalə olunmuşdur), M. Sadıq Quluzadə siyasi işlər komissiyasının sədri (Azərbaycan qəzalarında partiyanın gizli təşkilatlarını qurmaq ona həvalə olunmuşdur), Məmməd Həsən Baharlı maliyyə komissiyasının sədri, Cəfər Cabbarlı isə gizli MK-nın Baş katibi təyin olunmuşlar. Müsavatın Azərbaycanda gizli fəaliyyət dövrünü xarakterinə görə dörd mərhələyə bölmək olar: Birinci – 1920–1923-cü illər, ikinci – 1923–1927-ci illər, üçüncü – 1927–1931-ci illər, dördüncü – 1931-ci ildən ΙΙ Dünya müharibəsinə qədərki mərhələ. Sovet hakimiyyəti 1923-cü il kütləvi həbslərində də Müsavatın gizli fəakiyyətinin üstünü aça bilmədi. Hərbi təşkilatlar və özəklər ancaq 1926-cı ildəki kütləvi həbslər zamanı aşkarlanıb ləğv edildi.
Mühacirətin təşkilatlanması
Çevrilişin səhəri günü başlanan terror və həbslər Azərbaycan Demokratik Respublikasının liderlərini, görkəmli dövlət, siyasət adamlarını ölkəni tərk etmək məcburiyyəti qarşısında qoydu. Fətəli xan Xoyski, Mustafa Vəkilli, Şəfi bəy Rüstəmbəyli, qonşu Gürcüstana keçə bildilər.
Mühacirət təşkilatlarına dəstək
10 iyun qərarı barədə mühacirlər Fransa Nazirlər Sovetinin sədri Brianı məlumatlandırdı. Brian isə öz növbəsində azad olunmuş bölgələr üzrə nazir Lüşerə üç Qafqaz respublikasının nümayəndələri ilə danışıqlar səlahiyyəti və göstərişi verdi. Şimali Qafqaz Respublikasının təmsilçiləri də dəvət olunan 7 noyabr görüşündə Lüşerin dörd Respublika nümayəndələrinin Fransadan konkret hansı kömək gözləməsi sualına cavab olaraq mühacirlər, ilk növbədə maddi yardımın vacibliyini vurğuladılar. Aparılan danışıqların nəticəsi olaraq Fransa hökuməti 1922-ci ilin əvvəllərində Qafqaz respublikalarının səlahiyyətli təmsilçilərinə maddi yardım göstərdi. Azərbaycan SSR-in Türkiyədəki fövqəladə səlahiyyətli nümayəndəsi İbrahim Əbilov 1 mart 1922-ci ildə Azərbaycan Xarici İşlər Komissarlığına verdiyi məlumatda bildirirdi:
Türkiyə və İrandakı mühacirlərə, AXC-nin təhsil almağa göndərdiyi 78 tələbəyə, (onların da əksəriyyəti vətənə qayıtmamışdı), sonralar isə yaranan təşkilatlara və mətbuat orqanlarına Fransadan maliyyə dəstəyi alan Paris heyətinin maddi yardım göstərməsi barədə mühacirət ədəbiyyatında da məlumat az deyil. Lakin yuxarıda göstərilən məbləğin qəsdən şişirdilməsi şübhə doğurmur. Çünki aradan bir il keçdikdən sonra Sovet agentura şəbəkəsinin özü də Azərbaycan mühacirlərinin maddi cəhətdən çox çətinlik çəkdiyini təsdiq edirdi. Qafqaz Respublikaları öz aralarında ortaq fəaliyyət birliyi ilə bağlı ilkin razılığa gəldikdən sonra, ağ Rusiyanın təmsilçiləri ilə də bu istiqamətdə danışıqlar aparmağa təşəbbüs göstərdilər. Fransa hökuməti də Qafqaz və Rusiya mühacirlərinin vahid antibolşevik cəbhədə birləşməsinin tərəfdarı idi və buna çalışırdı. 1921-ci il, 7 iyulda Parisin Məhkəmə Palatasının iclas zalında Qafqaz Respublikaları və Rusiya təmsilçilərinin ilk yığıncağı keçirildi. Yığıncaqda Azərbaycanı Ə.M.Topçubaşov, Gürcüctanı Yevgeni Qeqeçkori (sabiq Xarici İşlər naziri) və Sabaxtaraşvili, Ermənistanı Avetis Aharonyan, Rusiyanı Maklakov (Kerenski hökumətində Fransa səfiri) və Mandelştam (sabiq Türkiyə səfiri), Fransa tərəfini sabiq ali komissar Şevalye və Sarbon Universiteti hüquq fakültəsinin rektoru, Prof. Verno təmsil edirdi.
Siyasi təşkilatların və dərnəklərin yaranması
Gürcüstanda, Türkiyədə, İranda, Fransada mühacirlərimizin 1920–1922-ci illərdə gərgin fəaliyyətinə baxmayaraq, ilk siyasi təşkilat 1923-cü ildə M.Ə.Rəsulzadənin Türkiyəyə gəlməsi ilə yarandı. Azərbaycandakı gizli Müsavatın MK üzvlərindən biri Ə.V.Məmmədzadənin yazdığına görə: "1922 sənəsində parti başqanı M.Ə.Rəsulzadə Moskvadan Petroqrad yolu ilə Finlandiyaya, arxasınca Abbasqulu Kazımzadə və Məhəmməd Əli Rəsulzadə də Bakıdan İrana qaçırılmışlar".
Xarici Ölkələr Bürosu
thumb|Məhəmməd Əmin Rəsulzadə|left|232x232px Finlandiyadan 1922-ci ildə Türkiyəyə gələn M.Ə.Rəsulzadə İstanbulda, Gürcüstan sovetləşən ərəfədə oradan da qaçmağa məcbur olan müsavatçı mühacirlərlə Müsavat Partiyasının Xarici Ölkələr Bürosunu qurdu. Xarici Büro bütöv partiyanın fəaliyyətinə rəhbərlik edən bir orqan idi və yarandığı vaxtdan etibarən Azərbaycandakı gizli Müsavat təşkilatı ilə əlaqəyə girmişdi. Büronun MK-sı nisbətən geniş tərkibə malik olduğundan, əsas məsələlər partiyanın Başqanı M.Ə.Rəsulzadənin rəhbərlik etdiyi üçlüyün-Rəyasət Heyətinin qərarı ilə həll edilirdi. Bu üçlüyə başqandan əlavə iki nəfər-Xəlil Xasməmmədov və Məmməd Sadıx Axundzadə də daxil idi. Azərbaycandakı gizli Müsavat MK-sının tərkibini ancaq üçlüyün üzvləri bilirdi, gizli Müsavat MK-sı da öz növbəsində üçlüyün göstərişləri və qərarları ilə hərəkətə edirdi. "Azərbaycan haqqında ayda bir dəfə Partiyanın Başqanı məruzə edirdi. Bu məruzələr ümumi məlumat xarakterli oldu- ğundan mübahisələr doğurmurdu. Xarici Büro konspirasiya məqsədi ilə büro üzvlərinin birbirlərindən Azərbaycandakı gizli təşkilatlar haqqında heç nə soruşmaması qərarı çıxarmışdı". Azərbaycanla əlaqə səlahiyyəti 1922–23-cü illərdə bir neçə dəfə Zaqafqaziyada olan M.S.Axundzadəyə verilmişdi. O, əldə etdiyi məlumatları ancaq Başqana çatdıra bilərdi. Xarici Büronun digər fəalları — M.Vəkilli, Ş.Rüstəmbəyli, A.Kazımzadə, Məşədi Əli Rəfiyev, İsmayıl Nəzərəlizadə, Həsən Fəttahov, Əli bəy Əsədullayev, Əmir xan Xoyski, Səlim Ağasıbəyov, Əli Cəbiyev, Nadir Şirinbəyov, Həmdi Qaracazadə, Mirzə Hacızadə, Kamal Qənizadə və b. idi. Maliyə komissiyasına əvvəlcə M.Ə.Rəsulzadə özü, sonra isə Təbrizdən gələn M.Ə.Rəfiyev rəhbərlik edirdi. 1925-ci ilin dekabrından komissiyaya Ş.Rüstəmbəylinin rəhbərlik etməsi qərara alındı. Maliyə komissiyasından başqa Xarici Büroda M.S.Axundzadənin rəhbərliyi altında mədəniyyət komitələri yaradılmışdı: thumb|Məhəmməd Əmin Rəsulzadə mühacirlərlə birlikdə|right|232x232px Ι. Türkiyədə: ΙΙ. İranda:
Azərbaycan Gənclər Birliyi
thumb|Şəfi bəy Rüstəmbəyli|right|232x232px 1924-cü ildə Xarici Büronun qərarı ilə mədəniyyət komissiyasının nəzdində "Azərbaycan Gənclər Birliyi" (AGB) yaradıldı. Sədri M.S.Axundzadə seçilən bu birliyin katibi İsmayıl Sarı İmanqulu oğlu, fəalları isə Ş.Rüstəmbəyli, S.Ağasıbəyli, M.Ağaoğlu, Niyazi Usubbəyov, İskəndər Xan Xoyski, M.Hacızadə, H.Camalbəyov və başqaları idi. "Birliyin əsas məqsədi — gəncləri təşkilatlandırmaq, onlarda milli ruhun yüksəldilməsinə nail olmaq, həm də maddi ehtiyac hiss edən üzvlərə yardım göstərmək olmuşdu". Birliyin fəaliyyəti barədə "Azəri Türk" məcmuəsinin 1929-cu il, 6–7-ci saylarında deyilir:
Azərbaycan Milli Mərkəzi
Müsavat Partiyasının Xarici Bürosunun İran və Türkiyədə çoxsaylı yerli komitələri qurulduqdan sonra M.Ə.Rəsulzadə siyasi mənsubiyyətindən asılı olmayaraq bütün Azərbaycan mühacirlərinin təmsil oluna biləcəyi yeni siyasi təşkilat yaratmaq qərarına gəldi. Belə bir təşkilatın yaradılmasında əsas məqsəd bütün siyasi mühacirləri bir araya gətirmək, xarici ölkələrdə, dünya birliyi qarşısında Azərbaycanı təmsilçilikdə meydana gələ biləcək paralelliklərə yol verməmək idi. Elə bu missiya ilə 1924-cü ildə İstanbulda gizli fəaliyyət göstərən yeni siyasi təşkilat — Azərbaycan Milli Mərkəzi (AMM) yaradıldı. AMM-in sədri M.Ə.Rəsulzadə, MK üzvləri Xəlil bəy Xasməmmədov, Mustafa Vakilli (Müsavat), Əbdüləli bəy Əmircanov (bitərəf), Əkbər ağa Şeyxülislamov (xalqçı-sosialist) idi. Lakin siyasi mühacirətin vahid bir təşkilat ətrafında birləşməsi prosesi çox ağır və ləng gedirdi. Ə.Əmircanov və Ə.Şeyxülislamovun AMM-in rəhbərliyində təmsil olunmalarına baxmayaraq, "onlar Konstantinopolda (sovet mənbəşünaslığında İstanbul əsasən belə adlanır-X. İ.) ittihadçılarla yaxınlaşmağa çalışırdılar". İttihadın isə mühacirətdəki lideri Xosrov bəy Sultanov partiyanın Xarici Ölkələr Bürosunu formalaşdırmaq və bütün ittihadçıları bir təşkilat ətrafında cəmləşdirmək istəyirdi. O, 1926-cı ildə İrana gedərək burada İttihadın Tehran və Təbriz komitələrini yarada bildi. "Tehran Komitəsinə Aşur-bəy İsabəyi, Təbriz Komitəsinə isə qardaşı İsgəndər bəyi rəhbər təyin etdi. Mühacirətdəki İttihad liderlərindən X.Sultanov, eləcə də Mir Yaqub Mehdiyevin göstərdiyi bütün cəhdlərə baxmayaraq partiyanın xarici ölkələr bürosu yaradılmadı. Azərbaycan mühacirlərinin bir mərkəzdə birləşməsi ideyasına Ə.M.Topçubaşov da tərəfdar idi. Ə.M.Topçubaşov çalışırdı ki, bütün Qafqaz respublikalarının mühacirləri bir səlahiyyətli təşkilat vasitəsilə Qafqaz Birliyində təmsil olunsun. O, parçalanmış gürcü mühacirlərini də milli birliyə dəvət edir, Qafqaz Birliyi ideyasının gerçəkləşdirilməsi üçün ciddi səy göstərirdi. 1927-ci ildən sonra Türkiyə tərəfi AMM-ə göstərdiyi maddi yardımı dayandırdı. Əslində, M.Ə.Rəsulzadə Qafqaz Birliyi məsələsini Türkiyənin öz inhisarına götürməsinə çalışırdı. Bu istiqamətdə rəsmi dairələrdə 1925-ci ildə müəyyən həvəs yansa da, sonralar SSRİ-nin təzyiqləri nəticəsində tədricən mühacirlərin səsi Türkiyədə eşidilməz oldu.
Avropada mühacir təşkilatları
thumb|Məhəmməd Əmin Rəsulzadə (aşağıdan mərkəzdə) mühacir illərində|left|232x232px Avropada Azərbaycan mühacirlərinin yaratdığı ilk siyasi təşkilat "Azərbaycan İstiqlal Komitəsi" idi. 1924-cü ildə Almaniyada təhsil alan azərbaycanlı tələbələrin bazası əsasında yaradılan bu təşkilatın ilk sədri Heydər adlı bir mühacir olmuşdu. Sonralar Almaniyada yaxşı tanınan Hilal Münşinin sədri olduğu AİK, yaydığı ideoloji-siyasi ədəbiyyat, məcmuə, eləcə də verdiyi konfranslarla uzun illər Avropa ictimaiyyətinin və dövlətlərinin diqqətini Azərbaycanın müstəqilliyi məsələsinə cəlb edə bilmişdi. ΙΙ Dünya müharibəsi başlayanda M.Ə.Rəsulzadə və Hilal Münşi tərəfindən Berlində Milli Azərbaycan Komitəsi yaradıldı. MAK-ın proqramında deyilirdi: "Azərbaycanın milli haqlarını qorumaq, vətənin xilas və istiqlalı üçün mübarizə aparmaq, Qafqaz millətlərinin dostluqları və siyasətcə bir yerdə yaşamaları üçün çalışmaq… Komitənin əsas qayəsini təşkil edir". Azərbaycan milli legionlarının formalaşdırılmasında mühüm rol oynayan bu komitə, eyni zamanda M.Ə.Rəsulzadənin yazdığı kimi, "Milli Azərbaycan davasının əsaslarını alman məqamlarına qəbul etdirmək üzrə fəaliyyətə keçmişdi". M.Ə.Rəsulzadənin rəhbərliyi ilə 1945-ci ildə Münhendə yeni bir təşkilat da meydana gəlmişdi. Bu Azərbaycan Demokratik Birliyi idi və müharibə qurtardıqdan sonra çox acınacaqlı vəziyyətə düşmüş azərbaycanlı hərbçiləri müxtəlif ölkələrdə yerləşdirməyə çalışırdı. ADB-nin sədri M.Ə.Rəsulzadə vətənə dönmək istəməyən soydaşlarına müraciət edərək, onları qarşıdakı çətinliklərə, məhrumiyyətlərə baxmayaraq ruhdan düşməməyə çağırırdı. Müraciətdə deyilir:
1943-cü ildə, müharibənin gedişində könüllü alman tərəfinə keçən mayor Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli-Düdənginski tərəfindən "AzərbaycanınMilli Birlik Məclisi" adlanan bir siyasi təşkilat da yaradılmışdı. Müharibədə Azərbaycan müstəqilliyinin Almaniya tərəfindən tanınması uğrunda mübarizə aparan bu təşkilat müharibədən sonra bir sıra yeni mühacirləri, o cümlədən əski mühacirlərdən Ə.Şeyxülislam, C.Hacıbəyli, İ.Əkbər, C.Kazımbəy və b. öz ətrafında birləşdirərək Müsavatın Xarici Ölkələr Bürosuna və AMM-ə müxalifət mövqeyində dayanırdı.
Azərbaycan legionlarının formalaşdırılması
1941-ci ildə alman-sovet müharibəsinin başlaması, Azərbaycan mühacirətinin fəaliyyət istiqamətlərini dəyişmə zəruriyyəti ilə üzləşdirdi. Mühacirlərin müharibə dövründəki fəaliyyətini üç qismə ayırmaq olar: Müharibənin elə ilk aylarından sovetlər tərəfindən almanlara xeyli adam əsir düşmüşdü. Alman tədqiqatçısı P.Mühlen yazır: "1 noyabr 1941-ə qədər Alman kamplarında (əsir düşərgələrində-X. İ.) iki milyondan artıq sabiq Qızıl Ordu mənsubu toplanmışdı. Hətta Rozenberq onlarının sayının 3,6 milyon olduğunu göstərirdi. Həmin əsirlərdən və ya könüllü almanlar tərəfə keçənlərdən nə qədərinin azərbaycanlı olması barədə isə Ə.Fətəlibətli-Düdəninski (Azərbaycan legionlarının təşkilatçılarından və rəhbərindən biri) aşağıdakı məlumatı verir: "Almaniya tərəfə keçən azəri türklərinin sayı 150 min, bütün türklərin və başqa qafqazlıların sayi isə milyona çatırdı". 1941-ci ilin avqustundan etibarən Sovet əsirlərini milliyyətlərinə görə ayrılıb düşərgələrdə yerləşdirmək işinə başlanmışdı. Artıq dekabrda Rozenberqin özü də milli legionların formalaşdırılması haqqında qəti qərara gəlmiş və Hitlerə bununla bağlı rəsmi müraciət və bir plan təqdim etmişdi. "Plan Hitlerin onayına razılığına nail olmuş və 22 Dekabr 1941-ci ildə OKW rəsmən birər türkistanlı, erməni, gürcü və Müsülman Qafqasiyalı legionun təşkili əmrini vermişdi. Bu sonuncusu sonra Azərbaycanlı və Quzey Qafqasiyalı legionu olmaq üzrə ikiyə ayrılmış və 1942-ci ilin son baharında Volqa tatarlarının da legionu təşkil olunmuşdur". Azərbaycan mühacirlərindən əski legionçu Süleyman Təkinər yazırdı:
İlk legionlar işğal altında olan Polşada yaradıldı. Onlar qismən alman silahları, qismən də döyüşlərdə ələ keçən hərbi qənimətlərlə təchiz olunurdular. Hər bir legiona rəhbərlik edən hərbi heyətin təxminən 20–25%-ni alman zabitləri təşkil edirdi. Əski legionçulardan Məhəmməd Kəngərli və Kərrar Ələsgərlinin bildirdiyinə görə "Boz qurd", "Cavad xan", "Aslan", "Berqman" (Dağlı) və b. taburlarda qruplaşdırılan Azərbaycan legionçularının ümumi sayı 70 mindən çox idi. Hər bir milli legion almanlar tərəfindən maliyyələşdirilən qəzet çıxarırdı. Azərbaycan legionçuları Məcid Musazadənin(Qarsalani) redaktorluq etdiyi "Azərbaycan" və o qədər də geniş yayılmayan "Hücum" qəzetlərini və "Milli Birlik" dərgisini (Cəlil İskəndər) yayımlayırdı. 1944–45-ci illərə qədər dərc olunan bu mətbuat orqanlarında əsasən legionçuları "bolşeviklərə qarşı mübarizəyə" ruhlandıran məqalələr, Ə.Cavad, M.Müşfiq, A.İldırım kimi şairlərin şerləri və b. yazılar dərc edilirdi. Ə.Fətəlibəyli-Düdənginski general L.Biçeraxova açıq məktubunda yazırdı:
1942-ci ilin əvvəllərindən formalaşmağa başlayan Azərbaycan legionları döyüşlərdə bir sıra ciddi uğurlar qazanmış, alaylardan bəziləri Kubana, Şimali Qafqaza qədər gedib çıxa bilmişdi. Legionçuların çoxu bu döyüşlərdə göstərdikləri rəşadətə görə orden və medallarla, əsasən azərbaycanlılardan ibarət olan 804-cü alayın komandiri Qloger isə Qızıl Alman Xaçı ilə təltif edilmişdi. Milli müstəqilliklərin tanınması üçün alman rəsmi dairələri ilk növbədə 1918–1920-ci illərdə mühacirət etməyə məcbur olan milli cümhuriyyət liderlərinin yaratdığı təmsilçi təşkilatlarla danışıqlar aparmalı idi. Lakin 1941-ci ildə formalaşan Şərq Bakanlığının rəhbəri Rozenberq belə danışıqlardan yayınır, eyni zamanda Milli təmsilçilərlə əlaqəyə az-çox meyli olan Xarici İşlər Nazirlyinin SSRİ-ilə bağlı məsələlərdə səlahiyyətlərini məhdudlaşdırmağa çalışırdı. Xarici İşlər Nazirliyi də öz növbəsində Şərq mütəxəssisi və əski Moskva səfiri Şulenburq vasitəsilə fəal iş aparırdı. SSRI daxili milli məsələlərə yaxından bələd olan Şulenburq sürgündə və mühacirətdəki siyasətçilərin köməyi ilə Şərq siyasətinə təsir etməyin mümkünlüyü qənaətinə idi. Bu məqsədlə o sonralar qurulacaq milli hökumətin özəyini təşkil edəcək mühacir komitələrinin yaradılmasına və yaxud mövcud olan komitələrlə əlaqəyə girməyə çalışırdı. 1942-ci ilin aprelində Şulenburq Fransa, İtaliya, Türkiyə, İsveçrə və Balkanlarda məskunlaşan tanınmış mühacirlərə Berlində görüşmək üçün dəvətnamə göndərdi. . May ayında dəvət edilənlərin əksəriyyəti gəlib Berlinin məşhur "Adlon" otelində yerləşdi. Elə bu səbəbdən mühacirlərlə Şulenburqun tarixi Berlin görüşü "Adloniada" adlandırıldı.
"Adlon"a yığışan milli təmsilçilər Berlində qalmağa və Alman rəsmi dairələri ilə danışıqların davam etdirilməsinə lüzum görmədi. Lakin M.Ə.Rəsulzadə Almaniyada yaşayan və dövlət nümayəndələri ilə yaxşı əlaqələri olan Hilal Münşinin təkidi ilə hələ ki, Berlini tərk etmirdi. Eyni zamanda "Fon Mende də Rəsulzadəni güclüklə Berlində qalmağa ikna edə razı sala bilmişdi. thumb|[[Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli|Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli-Düdənginski|left|232x232px]] 7 oktyabr 1942-ci ildə M.Ə.Rəsulzadə Krım tatar mühaciri Krımalla birgə Alman Ordusu rəhbərliyi, Xarici İşlər Nazirliyi, Şərq Nazirliyi ilə yenə uzun danışıqlara başladı. Bu danışıqlarda dəyişməyən şərt Almaniya tərəfindən Azərbaycan müstəqilliyinin tanınması idi. Lakin bir müsbət nəticə hasil olmadığını görən M.Ə.Rəsulzadə 1942-ci ilin sonlarında Almaniyanı tərk etdi. Beləliklə, Rozenberqin istəyinə rəğmən milli legionlarla iş aparmaq üçün "İrtibat Heyətləri" formalaşıb fəaliyyətə başladı. Bəzi "İrtibat Heyətləri" kimi Azərbaycan heyəti də öz tərkibinə görə yeni idi, yəni əski mühacirlərin yaratdığı təşkilat deyildi. Üç nəfərdən təşkil olunan Azərbaycan "İrtibat Heyəti"nə-Leninqrad Hərbi Akademiyasının əski məzunu, mayor Ə.Fətəlibəyli-Düdənginski, "Prometey"ə müxalif "Qafqaz" qrupunun fəallarından Fuad Əmircan və 1920-ci ildə Azərbaycan Parlamenti tərəfindən nisbətən sonra Paris Sülh Konfransına göndərilən Abbas bəy Ataməlibəyov daxil edilmişdi. Üçlükdə, Ə.Fətəlibəyli-Düdənqinski Alman Ordusundakı legionçuların, A.Atəməlibəyov SD birliklərindəki legionçuların, F.Əmircan isə Şərq Nazirliyindəki Azərbaycan idarələri: radio, təbliğat, nəşriyyatda çalışan azərbaycanlıların irəli sürdüyü nümayəndə kimi təmsil olunurdu. Legion mətbuatının yaradıcılarından olan Fuad Əmircan da, A.Atəməlibəyov da hələ müharibədən əvvəl M.Ə.Rəsulzadəyə qarşı müxalifət mövqeyində dayanırdılar. Qeyd edək ki, almanların başqa "İrtibat Heyətlərinə" daxil etdikləri nümayəndələr də əsas milli mühacirət təşkilatlarına müxalifət mövqeyində dayananlar idi. Təbii ki, belə vəziyyət ilk növbədə milli müstəqilliklərin tanınmamasından sonra əsas mühacir təşkilatlarının rəhbərliyinin Almaniyanı tərk etməsi ilə izah oluna bilər. F.Əmircan və A.Ataməlibəyovdan fərqli olaraq Ə.Fətəlibətli-Düdənginskinin M.Ə.Rəsulzadəyə xüsusi rəğbəti var idi. O, 1942-ci ildə cəbhədən Fon Mende vasitəsilə M.Ə.Rəsulzadəyə göndərdiyi məktubunda yazırdı:
thumb|[[Əkbər ağa Şeyxülislamov|left|232x232px]] Müharibənin xarakteri dəyişdikcə "İrtibat Heyət"lərinin tərkibi və legionların əhvali-ruhiyyəsi də dəyişirdi. Stalinqrad məğlubiyyətindən sonra almanlar geri çəkilməyə başlamış, dəyişən bu vəziyyətin müqabilində erməni və gürcü legionçularının əksəriyyəti də cəbhələrini dəyişərək Ukrayna partizanlarına qoşulmuşdu. Erməni və gürcü legionlarının qalan taburları da tez-tez üsyan etdiklərindən "Hitler sadəcə olaraq müsəlmanlara güvənə biləcəyini söyləmişdi". 1945-ci il fevralın 22-də isə Türkiyənin Almaniyaya müharibə elan etməsi ilə, əsasında pantürkizm ideyaları dayanan "Doğu Türk Silahlı Gücü", az sonra isə qafqazlıların hərbi birliyi dağıldı. Harun əl Rəşid türkistanlıların birliyindəki alman hərbiçilərini güllələyərək 500 nəfərlə meşələrə çəkildi. Azərbaycanlılar isə müharibənin qurtarması ilə Avropanın müxtəlif bölgələrinə səpələndi. Müttəfiq qoşunları Berlini hər tərəfdən mühasirəyə aldığı bir vaxtda martın 17-də Almaniya bolşevik istilası ilə müstəqilliklərini itirən SSRİ millətlərinin müstəqilliklərini tanıdığını bəyan etdi. Bu gecikmiş aksiya olduğundan, demək olar ki, heç bir məna kəsb etmirdi. Hətta SSRİ dövlətlərinin tanınmaq mərasimi hava bombardmanı ucbatından tez-tez yarımçıq kəsilərək komik şəkil almışdı. 1944-cü ilin sonlarında, "Şərq Nazirliyi tərəfindən qurulan və müharibə qurtaranadək almanların tanıdığı yeganə təmsilçilik olaraq qalan Azərbaycan "İrtibat Heyəti"nin də rəhbər üçlüyü dağıldı. "İrtibat Heyəti"ndəki fəaliyyətlə yanaşı, eyni zamanda Türkiyənin ən nüfuzlu qəzetlərindən sayılan "Təsviri Əfkar"ın müdir müavini və "Türk Xəbərlər Ajansı"nın nəşriyyat müdiri vəzifələrində çalışan Fuad Əmircan 1944-cü ildə Berlini tərk edərək Parisə getdi. Ə.Fətəlibəyli-Düdənginski isə 1943-cü ildə yaratdığı "Milli Birlik Məclisi"nin fəaliyyətinə daha çox önəm verdiyindən "İrtibat heyətində bir lider kimi müharibənin sonuna yaxın A.Ataməlibəyova uduzurdu. Ə.Fətəlibəyli-Düdənginskinin arxa plana keçməsi onun təmsil etdiyi Almaniya ordusundakı Azərbaycan legionçularının dağıdılaraq tədricən A.Ataməlibəyovun təmsilçisi olduğu SD Mərkəzi Dairəsində cəmləşməsi ilə də bağlı idi.
Eyyub Bəşirov
Eyyub Balaməmməd oğlu Bəşirov (12 dekabr 1925, Xol Qarabucaq, Salyan (indiki Neftçala – 7 noyabr 2017), Azərbaycan SSR, SSRİ) — Azərbaycan Heyvandarlıq Assosiasiyasının prezidenti; Rusiya Federasiyası Beynəlxalq Keyfiyyət Problemləri Akademiyasının həqiqi üzvü, Respublika Ağsaqqallar Şurası İdarə Heyətinin üzvü, bioloq-alim, akademik.
Həyatı
Eyyub Bəşirov 1926-cı ilin dekabrın 20-də Neftçala rayonunun Xol Qarabucaq kəndində anadan olmuşdur. Lakin özünün dediyinə görə əslində 1925-ci ilin 12 dekabrında doğulmuşdur.
1943-cü ildə Salyan Pedaqoji Texnikumunu əla qiymətlərlə bitirib müəllimlik fəaliyyətinə başlamışdır.
1945-ci ildə Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunun Zootexnika fakültəsinə qəbul olunan Eyyub Bəşirov iki il sonra əlaçı tələbə kimi K.A.Timiryazev adına Moskva Dövlət Kənd Təsərrüfatı Akademiyasının Zootexnika fakültəsinin üçüncü kursuna köçürülürmüşdür. Akademiyanı əla qiymətlərlə bitirən Eyyub Azərbaycana qayıdıb və doğma vətənində heyvandarlıq sahəsinin, aqrar elmin, xalq təbabətinin inkişafında misilsiz xidmətlər göstərmişdir.
SSRİ məkanında yeganə damazlıq zavodu kimi tanınan, özünəməxsus tarixə, təsərrüfat və elmi-təcrübəvi baxımdan zəngin ənənələrə malik olan Daşüz camışçılıq təsərrüfatı Eyyub Bəşirovun yaradıcılığı ilə sıx bağlıdır. Eyyub Bəşirovun dünyada ilk dəfə elmə gətirdiyi süni mayalanmanın yeni metod və texnologiyalarının ilkin köklü sınaqları da burada aparılmışdır.
1961-ci ildə Hindistanın Heydərabad şəhərində alimin təklifi ilə "Ümumhindistan heyvandarlıq sərgisi" təşkil edilir. Bu sərgidə Eyyub Bəşirov Hindistanın 12 camış, 38 zebu cinslərinin genefondunu öyrənir. Bombey südçülük koloniyasından isə "Mürrəh" cinsindən olan damazlıq rekord camış kəllərini və düyələrini seçir. Azərbaycana gətiriləsi bu rekord cinsli heyvanlar ydi, son anda Moskvanın göstərişi ilə Bolqarıstana göndərilir. Həmin heyvanların əsasında da Eyyub Bəşirov bolqar alimi, professor Aleko Aliksiyevlə birgə "Bolqar mürrəhi" cinsini yaradır. Öz yüksək məhsuldarlığı, yüksək keyfiyyətilə "Bolqar mürrəhi" bu gün də dünyada seçilir.
2007-ci il iyunun 29-da Respublika Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin Damazlıq Şurası tərəfindən iki yeni qoyun cinsi təsdiq edilmişdir. Bunlardan biri Morul Dəmirovun seleksiyası əsasında yaradılmış "Mil-Qarabağ", digəri isə Nəcəf Nəcəfovun "Abşeron" cinsləridir. Hər iki cinslərin yaradılmasının elmi rəhbəri və təşkilatçısı Eyyub Bəşirov olmuşdur.
1971-ci ildə Sov.İKP MK-nın katibi A.P. Kirilenko Çiliyə gedəcək iki nəfər mütəxəssisin, alimin, Smirnovun və bir də Eyyub Bəşirovun sənədlərini Baş katib Leonid İliç Brejnevə təqdim edir. O, - Azərbaycan elminin nəzəriyyəsi də var, təcrübəsi də, - deyib, Azərbaycan heyvandarlıq elmi məktəbinə üstünlük verir. Məlumdur ki, Çilidə heyvandarlıq sahəsinin inkişafına böyük önəm verilir. Çünki ölkə əhalisinin heyvandarlığa, xüsusən də ətə, ət məhsullarına tələbatı olduqca böyükdür. Milli Birlik hökuməti dövründə, XX əsrin 70-ci illərinin əvvəllərində sovet hökuməti tərəfindən bir ekspert-alim, mütəxəssis kimi Çiliyə ezam olunan Eyyub Bəşirov bu ölkənin iqlim şəraitini, otlaqların, çöl-çəmən, meşə, ot örtüklərini, su mənbələrini, yağan yağıntının miqdarını, heyvandarlığın ayrı-ayrı bölgələrdə inkişaf perspektivlərini, maddi-texniki bazasını, sahənin inkişafına lazım gələn bütün amilləri araşdırıb öyrənir, tədqiq edir. Aparılan tədqiqatların nəticəsi kimi "Çilinin heyvandarlığı" adlı fundamental əsər ortya qoyuldu.
Eyyub Bəşirov Çilidə elmi ezamiyyətdə olarkən bu ölkədə damazlıq heyvandarlığın inkişafı, proqressiv metod və texnologiyaların tətbiqi, kadr hazırlığı kimi bir çox elmi problemlərin həllini nəzərdə tutan 10 illik plan-proqram işləyib hazırlamışdır. Bu plan-proqram dərin elmi əsaslara söykənirdi. Həmin proqramın yerinə yetirilməsi isə Çilinin heyvandarlığının inkişafının təkanverici qüvvəsi, təminatı demək idi. Prezident Salvador Alyendenin aşağıdakı sözləri isə azərbaycanlı alimin əməyinə verilən ən yüksək qiymətdir:
"Mister Eyyub Bəşirovun 45 gündə gördüyü iş Çilinin birinci dərəcəli elmi-tədqiqat institutlarının altı ayda gördüyü işlərə bərabərdir".
Eyyub müəllim 1946-1966 və 1968-1970-ci illərdə Əlcəzairdə gördüyü işlər, apardığı elmi tədqiqatlar bu ölkənin kənd təsərrüfatının, heyvandarlığının inkişafında mühüm rol oynadı. Ölkədə damazlıq heyvandarlıq sistemi quruldu. Süni mayalama stansiyaları təşkil edildi. Süni mayalamanın geniş tətbiqi vasitəsilə məhsuldarlıq artırıldı. Müasir texnologiyalardan istifadə olunması, süni mayalamanın aparılması qısırlığı aradan qaldırdı. Həyata keçirilən tədbirlər hər 100 ana qoyundan 111, inəklərdən isə 100-102 bala almağa imkan verdi. O dövrdə bu rəqəmlər qoyunlar üzrə Şimali Afrika ölkələrində görünməmiş rekord bir göstərici idi. İnəklərdən alınan balaların sayı isə dünya rekordu idi. Həm də həmin bölgədə, həmin ölkələr arasında ilk dəfə olaraq Əlcəzairdə damazlıq-seleksiya, damazlıq-döllük, süni mayalama stansiyalarında, məntəqələrində çalışacaq, altı aylıq kurslarda 200 nəfərlik mütəxəssislər korpusu yaradıldı.
1966-cı ilin yayında Fransanın Kənd Təsərrüfatı nazirinin, baytarlıq xidməti generalının Əlcəzairə gəlməsi, Eyyub Bəşirovla görüşməsi, onun bu ölkədə apardığı təcrübələr və əldə etdiyi elmi-təcrübəvi nailiyyətlərlə tanışlığı və ondan aldığı məsləhətlər nəticəsində, sonralar Fransada yeni bir texnologiya-fransız süni mayalama texnologiyası yaradıldı. Hazırda ən mütərəqqi, ən proqressiv texnologiya kimi bundan dünyanın bütün qabaqcıl ölkələrində istifadə edilir.
XX əsrin 80-ci illərində Əfqanıstanda gedən dərin, mürəkkəb tarixi proseslərin ən qızğın çağında Eyyub Bəşirov bu ölkədə işləməli olur. Kənd Təsərrüfatı nazirinin müşaviri vəzifəsində çalışan alim bu ölkənin aqrar sektorunun dirçəlməsinə, məhsul istehsalının artırılmasına, sahənin elmi əsaslarının yaradılmasına yönəlmiş tədbirlərin həyata keçirilməsinə nail oldu.
Həmin dövrdə Əfqanıstanda bir-birinə qənim kəsilən hər iki tərəf - Şürəvilər və "düşmənlər" Eyyub müəllimin qarşısında əyildilər. Silah qarşısında əyilməyənləri onun nüfuzu əyirdi. "Düşmənlər" deyirdilər ki, sən bizə, bizim ölkəyə müharibənin odunu, alovunu yarıb həyat gətirmisən, viran qalmış torpaqlarımızı dirildirsən.
Eyyub Bəşirov hazırda Azərbaycan Heyvandarlıq Assosiasiyasının prezidentidir. O, bu ictimai quruma rəhbərlik etməklə yanaşı, Azərbaycan Camışçılar Assosiasiyası, Azərbaycan Arıçılar İttifaqının fəaliyyətinin istiqamətləndirilməsində fəal iştirak edir. O, səkkiz dildə yazır, oxuyur və danışır.
Elmi yaradıcılığı
Eyyub Bəşirov elmi yaradıcılığa XX əsrin ortalarında – 1947-ci ildə başlamışdır. Onun elmi yaradıcılığı geniş və çoxşaxəlidir; yaradıcılığının coğrafiyası isə olduqca böyük bir ərazini - Cənubi Amerika, Şimali Afrika, Avropa və Asiya ölkələrini əhatə edir. Alimin yaradıcılığı şərti olaraq üç dövrə bölünür:
Uğurları
Eyyub Bəşirov heyvanların törəyib çoxalması biologiyasının və süni mayalandırılmasının öyrənilməsi istiqamətində fundamental tədqiqatlar aparmış və sanballı elmi nəticələr əldə etmişdir. Məhz elmdə "Bəşirov metodu" onun adına verilib.
1964-cü ilin sentyabrın 6-dan 13-ə kimi İtaliyanın Trento şəhərində V Beynəlxalq Elmi Konqres keçirildi. Bu böyük elmi məclisdə 64 ölkədən 1200 nəfər alim iştirak edirdi. Həmin elmi məclisdə Eyyub Bəşirov "Camışların törəyib çoxalmasının biologiyası və süni mayalandırılması" mövzusunda elmi məruzə etmişdir. Böyük maraqla dinlənilən elmi məruzə bioloqların V Beynəlxalq Konqresində birinci yeri tutmuş və qızıl medala layiq görülmüşdür. Roma Papası VI Pavel şəxsən özü alimi böyük uğur münasibətilə təbrik etmiş və öz portretini ona hədiyyə vermişdir.
Ailəsi
Əslən şamaxılıdır. 1859-cu ilin mayın 31-də orada baş verən dəhşətli zəlzələdən sonra ailələri el-oba ilə birlikdə indiki Salyan rayonunun Xol Qarabucaq kəndinə köçmüşlər. Ulu babası Hacı Səməd Şamaxıda zəlzələ baş verən vaxt şəhərin qazisi idi.
Eyyub Bəşirov 3 oğul atasıdır. Böyük oğlu Yaşar Azərbaycan Milli Karate Federasiyasının prezidenti, Dünya və Avropa çempionu, əməkdar idman ustasıdır. Yaşar həm də biologiya elmləri namizədidir. Xanlar Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti, tanınmış rəqqasdır. Xəqani isə biznes sahəsində fəaliyyət göstərir.
NGC 525
NGC 525, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Balıqlar bürcü istiqamətində yerləşir. S0 tipli. tərəfindən ildə 27.94 sm (11 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Sey Şonaqon
Yaponiyada ilk romanın müəllifi olan Murasaki Şikibu ilə eyni dövrdə yaşamış, hətta Murasaki gündəliyində onun adını çəkmişdir.
Həyatı
Sey Şonaqonun ilk illəri və sonrakı həyatı ilə bağlı məlumatlar çox azdır. Atası alim və şair Motosuke idi. Şonaqon həmin dövrün bir çox qadınından fərqli olaraq Çin klassiklərini öyrənmişdir. Kioto şəhərində yerləşən imperatorluq sarayında yaşamışdır.
Bir çox şeir yazmış, şeirləri bir əsərdə toplanmışdır.
Yastıq kitabı
Sey Şonaqon İmperatriça Sadakonun dayəsi olarkən saray həyatı ilə müşahidələrini qeyd etməyə başlamışdır. Şonaqon əsərini özü ilə hər yerə daşıdığı, hətta yastığında saxladığı üçün əsərə "Yastıq kitabı" adı vermişdir. "Yastıq kitabı"nın məzmununun böyük hissəsi sevgi münasibətləri ilə bağlıdır; bu mövzu Heyan dövrü ədəbiyyatının geniş yayılmış mövzusu idi. Kitab müəllifin sevdiyi və sevmədiyi şeylərin, quşların və digər təbiət ünsürlərinin, adların və maraqlı hesab etdiyi digər şeylərin siyahısı ilə doludur. O, həmçinin xəyali səhnələr də yazmışdır.
İlin dörd mövsümü üçün yazdığı açılış təsviri və onlarla bağlı əhvalı-ruhiyyələr Yaponiya ədəbiyyatında dəfələrlə təqlid olunmuşdur. Şonaqon İmperatriça Sadako və digər imperatorluq ailəsi üzvlərini ideallaşdırsa da, ondan aşağıda olan insanlarla və özü ilə bağlı zarafatlar etmiş, geyim üslubu və davranışlarla bağlı kəskin müşahidələr aparmışdır.
Girdiman knyazlığı
Girdiman knyazlığı — Qafqaz Albaniyasının Girdman vilayətində knyazlıq.
591-ci il Sasani-Bizans müqaviləsinə görə Albaniyanın Girdiman vilayəti,eyni zamanda,Tiflis və Dvinə qədərki ərazisi Sasanilərin hakimiyyəti altında qalmışdı.Bu ərazidə əsas üstünlüyü Azərbaycan türkləri təşkil edirdilər.Lakin hələ çox qədimlərdən Girdman vilayətində Azərbaycan türklərinə soy-kök cəhətdən yaxın,daha doğrusu,qohum olan sabir tayfaları yaşayırdılar.Sabir tayfaları cəsur və döyüşkən olduğundan Sasanilər və Bizans dəfələrlə onların hərbi qüvvəsindən istifadə etmişdi.Dörd əsrlik tarixə malik Sasani imperiyası artıq öz ömrünü başa vurmaqda idi.Sasanilərin hakimiyyəti altındakı əksər ölkələrdə yerli feodallar güclənərək,mərkəzi hakimiyyətlə hesablaşmaq istəmirdilər. Məhz belə bir qarışıq dövrdə - IV əsrin sonu – VII əsrin əvvəllərində əsasını Mehranilər sülaləsinin qoyduğu Girdman knyazlığı meydana gəldi.Əvvəlcədən onu qeyd edək ki,Mehranilər sülaləsinin soy-kökünü farslarla əlaqələndirməyə cəhd göstərilsə də, bu ideyanın müəllifləri,uğur qazanmamışlar.Məlum ideyanı irəli sürən müəlliflər Mehranilər sülaləsinin banisi Mehranın (570-590) Sasani şahı II Xosrova qohum olduğuna işarə vurmaqla bu sülaləni farsmənşəli hesab etmişlər.Məsələ ondadır ki, Mehranilər sülaləsi zaman-zaman gah Bizans,gah da türk meylli siyasət yürütmüşlər.Ən əsası isə Girdman knyazlığının qədim oğuz yurdu – Albaniyada yaranmasıdır.Yuxarıda da qeyd etdiyimiz kimi burada yaşayan əhalinin əsas hissəsini-nüvəsini Azərbaycan türkləri təşkil etdiyinə görə Girdiman knyazlığını yaradanların fars olduğunu düşünmək düzgün olmazdı.
Yarandığı ilk zamanlarda knyazlıq kiçik ərazini əhatə etsə də, sonralar – Mehranilərin ən görkəmli nümayəndəsi Cavanşirin (642-681) hakimiyyəti illərində genişlənərək İberiya (Gürcüstan) sərhədlərindən Araz çayına və Dərbəndə qədər çatırdı.Mülahizələrə görə Girdiman qalasını Mehranın nəticəsi cəsur Vardan (600-615) tikmişdir. Qeyd edək ki, VII yüzilliyin əvvəllərində Azərbaycan şimaldan gələn xəzərlərin, ortalarına yaxın isə cənubdan ildırımsürətli ərəblərin hücumlarına məruz qalırdı. Girdiman hökmdarı Varaz Qriqorun oğlu Cavanşir təlatümlü belə bir dövrdə taxt-tacı qəbul etməli oldu. Cavanşir dövrünün uzaqgörən dövlət xadimi, səriştəli, qorxubilməz bir sərkərdə idi. Ərəb-Sasani müharibələrində Sasanilər tərəfində vuruşaraq qəhrəmanlıqlar göstərmiş, 636-cı ildə baş vermiş Kadisiyyə döyüşündə şücaətlə seçilmişdi. Hətta sasani şahı II Yezdəgerd ona qiymətli hədiyyələr – qızıl kəmər, qızıl dəstəkli qılınc vermiş, başına gözəl qızıl tac qoymuşdur.
Madaqaskar 2018 Qış Olimpiya Oyunlarında
Madaqaskar 2018 Qış Olimpiya Oyunlarında' dağ xizəyi idman növündə bir idmançı ilə təmsil olunacaqdır. Bu Turində keçirilən 2006 Qış Olimpiya Oyunlarından sonra ölkənin ikinci olimpiyadada iştirakıdır. Bu zaman ölkəni xizək yarışlarında Matyo Razanakolina təmsil etmişdir.
30px Dağ xizəyi idmanı
Təsnifat mərhələsində idmançı Beynəlxalq Xizək İdmanı Federasiyasının 21 yanvar 2018-ci il reytinqinə əsasən yarışmada iştirak edirlər. Bu yarışmada top-500 daxil olan və təsnifat xalını toplaya bilən idmançılar iştirak edə bilirlər. Top-500 daxil olmayan ölkələrin idmançıları «B» kateqoriyasında iştirak edirlər. Nəticələrə əsasən Madaqaskar «B» kateqoriyası üzrə təmsil olunacaqdır. Ölkəsini təmsil etmək hüququ Myalityana Klerkə məxsusdur.
Ruh əkizi
thumb|right|Ruh əkizlərini tapmağa ümid edən qızlar tərəfindən iynələnmiş Saint Guénolé heykəlinin ayağı Ruh əkizi — sosiologiya sahəsinə daxil olan, şəxsin başqa bir şəxsə qarşı hiss etdiyi xüsusi bir hissi ifadə etmək üçün işlədilən termindir. Bu hissə eşq, romans, dostluq, seksuallıq, ehtiras, güclü inam və s. aid edilə bilər.
Cafna yarımadası
Cafna yarımadası - Seylon adasının şimalında Manar körfəzi, Benqal körfəzi və Polk boğazı sahillərində yerləşir. Uzunluğu 70 km, eni 15–20 km arasında dəyişir. Daxilində laqun məşəlli göl və körfəzlər vardır.(Cafna və Vadamoracci). Əkinçilik, balıqçılıq və mirvari çıxarma kimi sahələr inkişaf etmişdir. Sahillərində Cafna şəhəri yerləşir. Yarımada 'Tamil pələngi azadlıq ordusu' təşkilatının nəzarətində idi. 2009-cu ildə Şri-Lanka ordusunun uğurlu əməliyyatı nəticəsində ərazi azad edilir və əminamanlıq bərpa olunur.
Həştərxan teleqülləsi
Həştərxan teleqülləsi Lyaxov küçəsi 4-də Həştərxan şəhərində yerləşən televiziya qülləsidir. Yüksəkliyi 180 m-dir. Layihənin 3803 km-lik polad qəfəsi 1967-ci ildə tikilmişdir.Yüksək təzyiqli küləyə davamlıdır. Şəhərin rəmzlərindən biridir. Televiziya qülləsi 10 km məsafədən görünür. 2010-cu ildə teleqülləyə  quraşdırılmış  işıqlar şəhərin mənzərəsini təşkil edir. Enerji səmərəliliyi ilə bağlı Ginessin Rekordlar Kitabına daxil olmağa namizəddir.
Afrikada heykəltaraşlıq
Afrikada heykəltaraşlıq - Afrikada heykəltaraşlıq, əsasən, savanna və tropik meşələr arasındakı ərazilərdə yaşayan xalqlarda inkişaf etmişdir. Ağac üzərindəoyma sənətinin ən qədim nümunələri – sitayiş fiqurları və maskalar 16–17-ci əsrlərə aiddir. Afrika maskaları bəzən insanın baş və boynunu bütövlükdə örtür (maska-dəbilqə), bəzən də ucluqlarla tamam lanır. Ağac üzərində oyma ən çox üç zonada Qərbi Sudan, Qvineya sahilboyu və Konqo çayı hövzəsində inkişaf etmişdir.
Kubaların saray incəsənətində ağac heykəltaraşlığı yüksək inkişaf səviyyəsinə çatmışdı. 17–19-cu əsr hökmdarlarının 19 böyük ağac heykəlləri məlumdur. Nok mədəniyyətinə aid terra-kota nümunələri Tropik Afirkanın ən qədim heykəltaraşlıq abidələridir. Nigeriyanın terrakota heykəltaraşlığı ənənəsi İfe mədəniyyətində, akan xalqlarında, Qərbi Sudanda davam etdirilmişdir. Daşüzərində oyma abidələrinə 13–19-cu əsrlərə aid qədim heykəlciklər daxildir. Bəzi xalqlarda monumental qəbirüstü heykəltaraşlıq da inkişaf etmişdir.
Qərbi Afrikada tuncdan (İfe, İqbo-Ukvu, qədim Benin) və qızıldan tökmə nümunələr, fil dişi üzərində oyma yüksək inkişaf etmişdir. Afrikanın ənənəvi monumental memarlığı yaşayış evlərinin tikintisi ilə sıx bağlı olmuşdur Cənubi Afrikada gilmöhrə evlərin daxili və xarici divar rəsmləri, yaxud relyeflər, çini tavacıqlarla bəzədilmişdir. Qərbi Afrika şəhərləri üçün bir neçə otaqlı, həyəti olan hökmdar sarayları xarakterik idi.
Sudandakı ən qədim gilmöhrə məscidlər düzbucaqlı və ya kəsik piramida formasındadır. Orta əsrlərdən başlayaraq Sudan incəsənəti ərəb-müsəlman incəsənətinin təsirinə məruz qalmışdır. Efiopiyada Bizans və Avropa təsiri nəticəsində xristian boyakarlıq məktəbi formalaşmışdır. 15 əsrdən Avropa təsiri Tropik Afrika incəsənətində də özünü büruzə verir. 20 əsrdə xalq ənənələri əsasında yeni Afrika dövlətlərinin milli incəsənəti formalaşmağa başlamışdır. Peşəkar incəsənət, yerli bədii məktəblər (Konqo Demokratik Respublikasında yaranmışdır.
Norman Abel
Həyatı
Norman Abel 1928-ci ildə Vyanada anadan olmuşdur. Əvvəlcə Nyu-York Universitetində (1949-cu ildə bakalavr dərəcəsi), sonra Ostin şəhərindəki Texas Universitetində (1952-ci ildə magistr dərəcəsi) təhsil almışdır. 1958-ci ildə həmin universitetdə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsini almışdır. 1968-ci ildən Miçiqan Ştat Universitetində psixologiya professorudur. 1997–1998-ci illərdə Amerikan Psixoloqlar Birliyinin prezidenti olmuşdur.
Norman Abel həmkarları ilə birlikdə ABŞ-də ən böyük psixoterapevtik audio yazılar arxivini yaratmışdır. Onun tədqiqatı əhvali-ruhiyyə və yaddaş arasındakı qarşılıqlı əlaqənin aspektlərini əhatə edirdi. O, öz işi ilə ABŞ-də peşəkar psixologiyanın inkişafına təsir göstərmişdir. Abel bir sıra aparıcı peşəkar psixologiya nəşrlərinin redaktoru olmuşdur. Klinik neyropsixologiya, psixoterapiya, məsləhət və hüquqi psixologiya sahəsindəki işi ilə tanınır.
Eduard Elyan
Eduar Vaqanoviç Elyan (20 avqust 1926-cı il, Bakı, Azərbaycan SSR, ZSFSR, SSRİ —  6 aprel 2009-cu il, Rostov) — Tupolev konstruktor bürosu nun təyyarəçi-yoxlayıcısı. SSRİ-nin əməkdar təyyarəçi-yoxlayıcısı (1967), Sovet İttifaqı Qəhrəmanı (1971), polkovnik.
Həyatı
1926-cı il avqustun 20-də Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Ermənidi. 1938—1944-cü illərdə o, Moskva, Sverdlovsk və Norilsk də yaşamışdır. 1944-cü ildə Sverdlovsk Hərbi Hava Qüvvələrinin xüsusi məktəbini bitirmişdir.
1944-cü ilin iyun ayından orduya qoşulmuşdur. 1944-cü ildə Buquruslan şəhərində 9-cu hərbi aviasiya məktəbini bitirmişdir. 1948-ci ildə isə təyyarəçilərin Borisqlebsk hərbi aviasiya məktəbini. 1951-ci ilə qədər orada təyyarəçi-instruktor idi. 1953-cü ildə Təyyarəçi-sınaqçı məktəbini, 1960-cı ildə isə Moskva aviasiya institutunun Jukov filialının axşam şöbəsini bitirdi.
1953—1958-ci illərdə Jukovski şəhərində Təyyarəçi-tədqiqatçı institunun təyyarəçi-sınaqçısı olmuşdur. Oleq Antonov, Sergey İlyuşin, Anastas Mikoyan, Pavel Suxoy, Andrey Tupolev, Aleksandr Yakovlev və s. aviasiya konstruktorların təyyarələrin hazır olmasında və təhvil verirlməsində iştirak etmişdir, hərəkətverici qurğuların və "СИ-1" ilk sovet yüksəklik təyyarə skafandrın uçuş sınaqlarında öz töhfəsini vermişdir. 1958—1960-cı illərdə Pavel Osipoviç Suxoyun adına təcrübə-konstruktor bürosunun təyyarəçi-sınaqçısı idi. С-1 möhkəmliyi üzərində sınaqdan keçirmişdir; Т-3, ПТ-8, Т-49, Т-5, П-1, Су-7 səsdən surətli qırıcıların sınaqdan keçirməsində iştirak etmişdir.
1960—1982-cı illərdə Tupolev konstruktor bürosunun təyyarəçi-sınaqçısı idi. Dünyanın ilk səsdən surətli sərnişin təyyarəsi ТУ-144-ü göyə qaldıraraq, sınaqdan keçirmişdi. Bombardmançı Ту-22, Ту-124, Ту-134 və Ту-154 sərnişin təyyarələrin sınaqlarında və onların modifikasiyalarında iştirak etmişdir.
Yeni aviasiya texnikasının Sınaq zamanı göstərdikləri şücaət və qəhrəmanlığa görə SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 1971-ci il 26 aprel tarixli Fərmanı İlə polkovnik Eduar Vaqanoviç Elyana Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adı verildi, həmçinin Lenin ordeni və "Qızıl Ulduz" medalı təqdim olundu (№ 11395).
Moskva vilayətinin Jukovski şəhərində, sonra Moskvada yaşamışdır, həyatının son illərini Rostov şəhərində keçirtdi.
6 aprel 2009-cu ildə.Rostov-na-Don şəhərində vəfat etdi. Şimal Qəbiristanlığının qəhrəmanlar xiyabanında dəfn olunub.
Lokallaşdırma xidmətləri
Lokallaşdırma xidmətləri hər hansı bir məhsulun, veb-saytın və ya kontentin müəyyən region, ölkə, yaxud bazar üçün adaptasiya edilməsi prosesidir. Bu prosesə aşağıdakılar daxildir:
Ədəbiyyat
Əliquliyev R.M., Mahmudov R.Ş. İnformasiya cəmiyyəti problemləri, 2018, №1, 3–26
Mənbə
DİL SƏNAYESİ: İMKANLAR, PERSPEKTİVLƏR VƏ PROBLEMLƏR
Azərbaycan–Laos münasibətləri
Azərbaycan–Laos münasibətləri — Azərbaycan Respublikası ilə Laos Xalq Demokratik Respublikası arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr.
Çin Kabus hekayəsi (film, 1987)
Çin Kabus hekayəsi — 1987-ci ildə çəkilən filmdir. Film 3 mükafata və 6 Nominasiyaya layiq görülmüşdür.
Azərbaycan–Laos münasibətləri
Diplomatik əlaqələr
İki ölkə arasında diplomatik əlaqələr 1995-cü ilin may ayının 22-də qurulmuşdur.
NGC 7439
NGC 7439, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Peqas bürcü istiqamətində yerləşir. SB0 tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.