cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Deepfake
Deepfake – süni intellekt (AI), neyron şəbəkələrindən istifadə edərək yaradılan foto, audio və video materialların saxtalaşdırılmış versiyalarla dəyişdirilməsidir. İlk dəfə 2017-ci ildə Amerikan sosial mediası olan Reddit-də bəzi məşhurların yer aldığı, lakin özlərinə aid olmayan videolar yayımlandı. Beləliklə Deepfake ilə tanış olduq. Bir neçə il sonra Vaşinqton Universitetinin tədqiqat qrupu ABŞ-ın keçmiş prezidenti Barack Obama-nın üzünü rəqəmsal şəkildə təqlid etdi. Bununla Deepfake texnologiyası yenidən gündəmə gəldi. Deepfake qurbanları arasında Emma Watson, Tom Cruise, Ivana Trump, Taylor Swift, Adriana Grande, Katy Perry kimi məşhurların adlarını çəkmək olar. Saxta video, xəbərlər üçün istifadə edildiyinə görə bu texnologiya diqqət çəkdi və qarşısının alınması üçün reaksiyalar gördü. Hətta 2016 Amerika prezident namizədlərindən olan Marco Rubio Deepfake-i nüvə silahının müasir versiyası adlandırmışdı. Bu texnologiyadan istifadə edən proqramlar 2 süni intellekt sistemindən ibarətdir. Bu sistemlərdən birincisi saxta görüntüsü hazırlanacaq şəxsin bir çox şəklini skan edir və digər tərəfə kopyalayır. İkinci süni intellekt hissəsi isə hər iki görüntünü qarşılaşdıraraq aralarındakı bənzərlik faizini hesablayır. Bənzətmədiklərini yenidən skan edir və hazırlaya biləcəyi ən yaxşı versiyaya qədər bu proses davam edir .Bir zamanlar tanınmış aktyor Morqan Frimanın saxta videosu məhz bu cür yayılıb. Hətta Ukrayna müharibəsinin gedişinə təsir edəcək video da məhz “Deepfake” proqramı vasitəsi ilə hazırlanıb. Belə ki, prezident Volodimir Zelenskinin adından Ukrayna hərbçilərinə “təslim olun” çağırışı edilib. Bu saxta video yayıldıqdan sonra ukraynalı döyüşçülər arasında əməlli-başlı təlaş yaradıb. Lakin sonradan videonun saxta olduğu və Rusiya tərəfindən hazırlandığı üzə çıxıb. Mütəxəssislərin fikrincə, gələcəkdə insanın sadəcə üzünün deyil, onun hərəkətlərinin, digər bədən üzvlərinin də oxşadılması süni intellekt vasitəsilə mümkün olacaq. Ona görə də, bəzi dövlətlər bu proqramların yaratdığı təhlükənin qarşısını almaq üçün müəyyən addımlar atır. Belə ki, ABŞ-ın bəzi ştatlarında (Virciniya və Kaliforniya) “Deepfake”dən qanunsuz istifadəyə görə, 1 ilə qədər həbs cəzası verilir.
Deepfake rəqəmsal dövrün böyük təhlükəsi
Deepfake süni intellektə əsaslandığı üçün qabaqcıl texnologiyadır. Hədəf edilən şəxsin bütün hərəkətlərini, mimikalarını və üz cizgilərini ən incə detalına qədər araşdıra bilir və danışıq tərzini öyrənir. Bu, yaradılmış nüsxəni müvafiq xüsusiyyətlərə malik şəxsin üzərinə yerləşdirməyi asanlaşdırır. Yəni hədəfə çevrilən insanın daha əvvəl heç olmadığı bir mühitdə olduğu göstərilə bilər. O, yersiz açıqlamalar verdiyi üçün şübhə altına düşə bilər və bir çox qruplar və şəxslər tərəfindən hədəfə alına bilər. Bu, çaşqınlıqlara, anlaşılmazlıqlara və hətta hüquqi cəzalara səbəb ola bilər. Xüsusilə tanınan insanlar bu texnologiyaya görə ictimaiyyət tərəfindən kənarlaşdırıla və ya sosial təzyiqə məruz qala bilərlər. Süni intellekte əsaslanan Deepfake texnologiyasının film sektorunda işləri asanlaşdıracağı gözlənilsə də, reallığa çox bənzəyən saxta videolar hazırlaması işləri qəlizləşdirdi. "Deepfake" texnologiyası fotodan reallığa yaxın, danışan, gülən qeyri-real videolar hazırlamağa imkan yaradır. Həmçinin, bir videodakı danışığı tamamilə dəyişə bilir. Film, televiziya sektorunda əhəmiyyətli olsa da, pis məqsədlə istifadə oluna biləcəyini nəzərə alsaq, risk daşıyır.
Maliyyə fırıldaqçılığı
Cinayətkarlar qurbanları öz tələlərinə salmaq üçün məşhurları təqlid etmək üçün yaradılmış şəkillərdən istifadə edərək sosial mühəndislik texnikalarından istifadə edirlər. Məsələn, İlon Maskın şübhəli kriptovalyuta investisiya sxemindən yüksək gəlirlər vəd edən süni şəkildə yaradılmış videosu keçən il sürətlə yayıldı və istifadəçilərin pul itirməsinə səbəb oldu. Fırıldaqçılar bu kimi saxta videolar yaratmaq üçün məşhurların şəkillərindən istifadə edir, köhnə videoları birləşdirir və sosial media platformalarında canlı yayımlar açır və onlara göndərilən kriptovalyuta ödənişlərini ikiqat artıracağını vəd edir.
Biznes riskləri
Çox vaxt deepfake şirkət rəhbərlərindən qəsb, şantaj və sənaye casusluğu kimi cinayətlər üçün biznesləri hədəf almaqda istifadə olunur. Məsələn, kibercinayətkarlar səsli deepfake istifadə edərək BƏƏ-də bank menecerini aldadaraq 35 milyon dollar oğurlamağı bacarıblar. Sözügedən işdə inandırıcı deepfake yaratmaq üçün onun bossunun səsinin kiçik bir qeydi lazım idi. Başqa bir halda, fırıldaqçılar ən böyük kriptovalyuta platforması Binance-ı aldatmağa çalışdılar. Binance icraçısı heç iştirak etmədiyi Zoom toplantısı haqqında "Təşəkkür edirəm!" dedi. Mesajlar almağa başlayanda təəccübləndi. Hücum edənlər menecerin ictimai görüntüləri ilə deepfake yaratmağa və onlayn görüşdə menecerin adından danışaraq bunu həyata keçirməyə nail olublar.
Deepfake pornoqrafiya
Deepfake bir problemli istifadəsi də fərdin məxfiliyini pozmaqdır. Deepfake videoları bir insanın üzünü pornoqrafik videonun üzərinə qoyaraq, böyük zərər və sıxıntıya səbəb ola bilər. İnternetdə açıq-saçıq səhnələrdə bəzi məşhurların üzlərini pornoqrafik aktyorların üz cizgiləri ilə montaj olunduğu faktlar çoxdu. Nəticədə belə hallarda hücum qurbanlarının reputasiyası zədələnir və hüquqları pozulur.
Sutaylı oymağı
Sutaylı oymağı — Azərbaycan xalqının etnogenezisində iştirak etmiş tayfa. Elxan Qazan xanın komandiri Əmir Sutaydan gələn bir Türk_Monqol sülaləsidir. Cəlayirilər və Çobanilər kimi digər Elxanlılardan sonrakı Monqol imperiyası sülalələrindəndir, Börçigin sülaləsi ilə də evlilik yolu ilə qohumuydular. Emir Sutay Hülakü xanın oğlu Məngu Teymurun kürəkəni idi. Onların əsas hökmdarlıq sahəsi cənubda Cizirədən şimalda Ərzuruma qədər dəyişirdi.
Şəmsabad (Xalxal)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 156 nəfər yaşayır (57 ailə).
Sutaylı oymağı
Tayfanın tarixi
Bu oymağın tarixi Elxanlılarla, Çobanlılarla, Qaraqoyunlular və qismən də Ağqoyunlularla bağlıdır. Elxanlı hakimiyətinin iç qovgalar sonunda yıxılmağa üz tutduğu sırada Qaraqoyunluların Ağqoyunlular ilə birlikdə tarix səhnəsinə çıxdıqlarını görürük. Elxanlılar zamanında Şərqi Anadolu, biri mərkəzi Əxlat (Xilat) olmaq üzrə Van bölgəsi əyaləti, diğəri mərkəzi Mosul olmaq üzrə Diyarbəkir, Mardin, Mosul bölgələrini qapsayan iki bölgəyə ayrılmışdı. Diyarbəkir valisi Əmir Sutay Tatarın (?-1332-ci il) oğlu Hacı Toğay ilə diğər oğlu Baram baydan olan nəvəsi İbrahimşah bəy, Əmir Sutay zamanında Mosuldan Ərzuruma qədər genişlənmiş olan əyaləti ələ keçirmək üçün bir-birləriylə didişməyə başladıqlarında Qaraqoyunlular Hacı Toğay, Ağqoyunlular İbrahimşah bəyi dəstəkləyirdilər. Bu yurd qovgasını Hacı Toğay uduzmuş və 1343-cü ildə qardaşı oğlu tərəfindən öldürülmüşdür. Bu ara savaşları sonunda Qaraqoyunlular Mosul, Van gölü çevrəsi və Ərzuruma, Ağqoyunlular isə Diyarbəkir civarına hakim olmuşdular.
Neodim
Neodim (Nd) – nadir metallardandır, lantanoidlərə aid edilir. D.İ. Mendeleyevin elementlərin dövri sistemində 60-cı element. Neodim - elementlərin dövri sisteminin III qrupundadır. Təbiətdə 5 stabil (kütlə ədədləri 142,143,145,146,148) və 2 radioaktiv (kütlə ədədləri 144,150 olan) izotopu tapılmışdır. Yer qabığında neodimin miqdarı 2,5.10-3 %, dəniz suyunda – 9,2.10-6 mq/l təşkil edir. Monosit və loparit mineralları nın kristal qəfəsinə izomorf qarışıq kimi daxildir.
Tarixi
Avstriya kimyaçısı Karl Auer fon Velsbax tərəfindən 1885-ci ildə oksid neodim şəklində kəşf edilmişdir.
Alınması
Başqa lantanoidlər kimi neodimdə əridilmiş xloridin NdCl3 elektrolizindən alınır.Saf neodim almaq üçün metalotermik üsuldan istifadə edilir.
Fiziki xassələri
Neodim gümüşü-sarımtıl rəngli metaldır, paramaqnit xassəlidir. Oksidləşmə dərəcələri +3, +4, nadir hallarda +2 olur.
Kimyəvi xassələri
Neodim birləşmələrdə üçvalentlidir. Qızdırıldıqda hidrogen, karbon, azot, fosfor la və halogenlər lə reaksiyaya girir: Adi temperaturda xlorid, nitrat, sulfat turşuları ilə reaksiyaya daxil olur. Alınan duzlar suda həll olur. 180-2000C-dən yuxarı temperaturda havada dərhal oksidləşir. Qaynar su ilə reaksiyaya daxil olur. Hidroksidi Nd(OH)3 əsası xassəlidir, qələvilərdə həll olmur. Nd 3+ kationu qırmızı bənövşəyi rənqdədir.
Montanya (Fransa)
Montanya  — Fransa da kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — En. Şampan-an-Valrome kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Belle.
INSEE kodu — 01097.
Coğrafiyası
thumb|200px|left|Kommunanın xəritəsi Kommuna Paris şəhərinin 420 km cənub-şərqində, Lion şəhərindən 70 km şərqdə yerləşir və Burk-an-Bres şəhərindən 55 km cənub-şərqdə yerləşir.
Əhalisi
2010-ci ildə əhalinin sayı 199 nəfər təşkil edirdi.
İqritisadiyyatı
2010-cu ildə əmək qabiliyyətli 131 nəfər (15-64 yaş arasında) 93 nəfər iqtisadi cəhətdən, 38 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstəricisi 71.0%, 1999-cu ildə 68.8%). Fəaliyyət göstərən 93 sakindən 90 nəfəri (40 kişi və 50 qadın), 3 nəfər işsiz (3 kişi və 0 qadın) idi. 38 hərəkətsiz 11 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 19 nəfər təqaüdçü, 8 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
Toracalar
Toracalar — İndoneziyanın Cənubi Sulavesi əyalətinin dağlıq bölgəsində yaşayan etnik qrup. Onların ümumi sayı 1 milyon 500 min nəfərdir. Əhalinin əksəriyyəti xristiandır, digərləri müsəlman və ya yerli animist inanclara malikdir. İndoneziya hökuməti bu animist inancı Aluk To Dolo ("Əcdadların Yolu") kimi tanıdı.
20-ci əsrə qədər Toracalar animizmlə məşğul olan və xarici dünyanın nisbətən toxunulmaz olduğu muxtar kəndlərdə yaşayırdılar. 1900-cü illərin əvvəllərində holland missionerləri ilk dəfə Toraca dağlılarını xristianlığa çevirmək üçün çalışdılar. 1970-ci illərdə Tana Toraja regensiyası daha da xarici dünyaya açıldıqda, İndoneziyada turizmin simvoluna çevrildi: turizmin inkişafı ilə istismar edildi və antropoloqlar tərəfindən araşdırıldı. 1990-cı illərdə, turizm zirvəyə çatdıqda, Toraja cəmiyyəti əhəmiyyətli dərəcədə dəyişdi, sosial həyat və adət-ənənələr Aluk To Dolo-nun nəticəsi olan aqrar modeldən əsasən xristian cəmiyyətinə çevrildi.
Əsas məşğuliyyət əllə əkinçilikdir. Əsas məhsullar düyü, qarğıdalı, kokos palması, şəkər qamışı, tərəvəz, meyvə, tütün, banan və qəhvədir. Cənubi Torajlarda suvarılan terraslardan istifadə olunur. Su hövzələrinin yaxınlığında yaşayanlar balıqçılıq, dəniz və göllə məşğul olurlar. Su basmış sahələrdə balıq yetişdirilir. Çöldonuzu, meymun, maral ovlayırlar. Silahlar — nizə, sumpitan, tələ, silok. İtlər ovda istifadə olunur. Heyvandarlıqda camış (adətən ritual və prestijli məqsədlər üçün), toyuq, keçi, at, it, donuz və qoyun yetişdirilir.
Qeydlərə görə, Toraca yerliləri 1950-ci illərə qədər "animizm" adlı bir inanca sahib idi. Yəni bütün əşyaların ruhu olduğuna inanırdılar. Daha sonra xristianlığı qəbul etmiş yerlilər bu animizmi tərk etməməklə qarışıq bir inanca sahib olmuşdur.
Tarixi
17 əsrdən etibarən Hollandiyalılar Niderland Ost-Hind Şirkəti vasitəsilə Sulavesi üzərində ticarət və siyasi nəzarət qurdular. İki əsr ərzində onlar toracaların yaşadığı mərkəzi Sulavesidəki dağlıq əraziyə məhəl qoymadılar, çünki ora giriş çətin idi və az məhsuldar kənd təsərrüfatı torpaqları var idi. 19-cu əsrin sonunda Hollandiyalılar Sulavesi cənubunda, xüsusən də makassar və buqis xalqları arasında İslam dininin yayılmasıdan daha çox narahat olmağa başladılar. 1920-ci illərdə Hollandiya İslahat Kilsəsinin missioner Alyansı Hollandiyalı müstəmləkə hökumətinin köməyi ilə missionerlik fəaliyyətinə başladı. Xristianlığın tətbiqi ilə yanaşı, hollandiyalılar köləliyi ləğv edib, yerli vergiləri tətbiq etdilər.
Erkən Hollandiyalı missionerlər toracalılar arasında, xüsusən elita arasında güclü müqavimətlə üzləşdilər, çünki gəlirli qul ticarətinin ləğvi onları qəzəbləndirmişdi. Bəzi Toracanlar hollandlar tərəfindən zorla düzənliklərə köçürüldü və orada daha asan idarə oluna bildilər. Elitanın sərvətinə xələl gətirən vergilər yüksək səviyyədə saxlanılırdı. Nəticədə, Hollandiyalıların toraca mədəniyyətinə təsiri az oldu. 1950-ci ildə əhalinin yalnız 10%-i xristianlığı qəbul etmişdi. In 1950, only 10% of the population had converted to Christianity.
1930-cu illərdə ovalıqdakı müsəlmanlar toracalılara hücum etdilər və bu, Hollandiyaya siyasi müdafiə üçün qoşulmaq və buqis və makassar müsəlmanlarına qarşı hərəkat yaratmağa çalışanlar arasında xristianlığın geniş yayılması ilə nəticələndi. 1951 və 1965-ci illər arasında (İndoneziya müstəqillik əldə etdikdən sonra) Sulavesi cənubunda Darul İslam separatçı hərəkatı Sulavesidə bir İslam dövləti üçün mübarizə apardığı üçün təlatümlü bir dövrlə üzləşdi. 15 illik partizan müharibəsi xristianlığın kütləvi şəkildə qəbul edilməsinə səbəb oldu.
1965-ci ildə prezident fərmanı ilə hər bir İndoneziya vətəndaşı rəsmi olaraq tanınan beş dindən birinə mənsub olmalıdır: İslam, Xristianlıq (Protestantlıq və Katoliklik), Hinduizm və ya Buddizm. Toraca dini inancı qanuni olaraq tanınmadı və toracalar qanuna qarşı səslərini ucaltdılar. Dinin qanuna uyğun olması üçün rəsmi dinlərdən birinin bir hissəsi kimi qəbul edilməli idi. 1969-cu ildə Aluk To Dolo ("Əcdadların Yolu") İndoneziyada hinduizmin rəsmi adı olan Aqama Hindu Dharmanın bir sektası olaraq qanuniləşdirildi.
Tatyana Qorbunova
Tatyana İqorevna Qorbunova (d. 23 yanvar 1990; Yar Çallı, Rusiya) — Rusiyanı təmsil edən bədii gimnast. Tatyana Qorbunova, Rusiyanı 2008 Peкin Olimpiadasında təmsil edib və qızıl medal qazanıb.
Karyerası
Tatyana Qorbunova, 2008-ci ildə Rusiya bayrağı altında Çinin paytaxtı Peкin şəhərində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. O, qrup yarışlarında кomanda yoldaşları Yelena Posevina, Marqarita Aliyçuk, Anna Qavrilenko, Darya Şkurixina və Natalya Zuyeva ilə birgə finalda 35.550 xal toplayaq 1-ci yeri tutdu və Olimpiya Oyunlarının qızıl medalını qazandı.
Akustiçeskiy jurnal
"Akustiçeskiy jurnal" — tamamilə akustikaya həsr olunmuş yeganə Rusiya akademik jurnalı. Jurnalda elmi icmallar, orijinal məqalələr, qısa ünsiyyətlər, redaktora məktublar, cari hadisələr və hadisələr haqqında məlumatlar dərc olunur. Nəşrlərin mövzularına fundamental və tətbiqi akustika məsələlərinin nəzəri və eksperimental aspektlərdə baxılması daxildir. Rusiya Elmlər Akademiyasının institutlarında, Rusiyada, eləcə də digər ölkələrdə universitetlərdə və elmi-tədqiqat təşkilatlarında aparılan elmi tədqiqatların nəticələri dərc olunur. Alimlər, aspirantlar, fizika fakültəsinin yuxarı kurs tələbələri, müəllimlər üçün nəzərdə tutulmuşdur.
Tarixi
Jurnal onun ilk baş redaktoru olmuş Nikolay Andreyevin təşəbbüsü ilə 1955-ci ildə yaradılmışdır. İldə 6 dəfə nəşr olunur (1972-ci ilə qədər ildə 4 dəfə çap olunurdu).
Ali Attestasiya Komissiyasının elmi jurnallarının siyahısına daxildir.
Alina Şapoçnikov
thumb|Bellies (1968) Alina Şapoçnikov (16 may 1926, Kaliş, Polşa — 2 mart 1973, Passi, Fransa) — Polşa heykəltaraşı və yəhudi mənşəli qrafikçi.
Bioqrafiyası
Alina Şapoçnikov 16 may 1926-cı ildə Polşanın Kaliş şəhərində həkim ailəsində anadan olmuşdur. Yəhudi mənşəyinə görə İkinci dünya müharibəsi zamanı Pabyanitse və Lodzinsk gettosunda yerləşdirilmişdi. Sonralar Auşvitz, Bergen-Belzen və Terezienştadt həbs düşərgələrində olmuşdur.
1946-47-ci illərdə müharibə bitdikdən sonra Praqada heykəltaraş təhsili almışdır. Əvvəlcə Otakara Velimsk emalatxanasında, sonra Praqa Təsviri incəsənət, Arxitektura Universitetində təhsil almışdır. Təqaüd sayəsində 1947—1950-ci illər aralığında Paris Təsviri incəsənət, Arxitektura Universitetində davam etdirmişdir. Ancaq ağır xəstəliyə görə o təhsilini saxlamağa və Polşaya qayıtmağa məcbur oldu.
1963-cü ildə Alina Şapoçnikov yenidən Parisə köçmüşdür. Ona 1969-cu ildə sinə xərçəngi diaqnoz qoyulmuşdu və 1973-cü ildə Alina Passidə Pra-Kotant sanatoriyasında vəfat etmişdir.
Alina Polşalə sənət tarixçisi Rışard Stanislavskinin arvadı idi. Onların oğulları olan Pyotr Fransada yaşayır. Stanislavski ilə boşanandan sonra Alina Polşa qrafikçisi Roman Sesleviçə ərə getdi. Alina ölümünə qədər onunla nikahda qaldı.
Bədii yaradıcılığı
Polşada yaşayarkən Alina ifadəli fiqurativ heykəllər yaradırdı. Tunc və daş kimi materiallardan istifadə etdi. Parisdə o poliesterdə və poliuretanda şəxsi bədənin rəngli surətləriylə təcrübə aparmağa başladı. Ömrünün axırıncı illərində onun yaradıcılığında yaxınlaşan ölümün dərk edilməsi müşahidə edilirdi.
Onun işləri Nyu-Yorkda müasir incəsənətin muzeyinin ekspozisiyasındadır. Əsərləri Los-Ancelesdə müasir incəsənətin muzeyində, Parisdə Pompidu Mərkəzində və Londonda Teyt Qalereyasında nümayiş olunur.
Kanevski rayonu
Kanevski rayonu — Rusiya Federasiyası, Krasnodar diyarının tərkibində inzibati ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Kanevskaya kəndidir.
Coğrafiyası
Kanevski rayonu Karasnodar diyar;n;n şimal-qərb hissəsində yerləşir. Şerbinovski, Starominski, Primorsko-Axtarski, Leninqradski, Pavlovski və Bryuxovetski və Yeysk rayonlar; ilə həmsərhəddir. Rayon ərazisindən bir çox çay şərqdən qərbə axır: Çelbas, Srednaya Çelbaska, Suxaya Çelbaska, Miqutı, Albaşi, Beysuq, Praviy Beysujek. Rayonda 100 il əvvəl qurulmuş ən böyük Çelbas meşə təsərrüfatı da var. Bu günə qədər orada təxminən 100 növ ağac və kol bitkisi yayılıb.
Coğrafiya
Rayon 2 iyun 1924-cü ildə Cənub-Şərq diyarının Kuban dairəsinin bir hissəsi olaraq qurulur. Buraya Kuban-Qara dəniz vilayətinin ləğv edilmiş Yeysk bölməsinin ərazisinin bir hissəsi daxil idi. Əvvəlcə rayona 8 kənd məclisi daxil idi: Aleksandrovski, Kanevski, Novoye Selo, Privolenski, Pridorojni, Prefabrik, Staroderevyankovski, Çelbasski.
16 noyabr 1924-cü ildən bu rayon Şimali Qafqaz diyarının, 10 yanvar 1934-cü ildən Azov-Qara dəniz diyarının, 13 sentyabr 1937-ci ildən isə Krasnodar diyarının bir hissəsi olmuşdur.
22 avqust 1953-cü ildə ləğv edilmiş Novominsky rayonunun ərazisi rayonun bir hissəsi olur.
11 fevral 1963-cü ildə ləğv edilmiş Bryuxovetski və Starominski rayonlarının əraziləri rayonun tərkibinə daxil edilir.
1 fevral 1963-cü ildə Kanevski kənd dairəsi qurulur.
1993-cü ildə kənd sovetlərinin fəaliyyətinə son verilir. Kənd idarələrinin əraziləri kənd dairələrinə çevrilir.
2005-ci ildə rayonda 9 kənd inzibati vahidliyi qurulur.
Əhali
1 yanvar 2006-cı il tarixinə rayon əhalisi 102 589 nəfər təşkil etmişdir. Bunların hamısı kənd sakinləridir. Bütün əhali arasında kişilər 46,5 %, qadınlar 53,5 % təşkil edir. Ümumi əhalinin 61674 (60,1 %) nəfəri əmək qabiliyyətli insanlar, 22,3 %-i pensiyaçılardır.
İnzibati-ətazi vahidləri
Kanevski rayonunda 8 kənd inzivati vahidliyinə 38 yaşayış məntəqəsi daxildir.
İqtisadiyyat
Rayon iqtisadiyyatının əsasını kənd təsərrüfatı təşkil edir.
Kənd təsərrüfatı
Rayonun aqrar-sənaye kompleksinə 13 kənd təsərrüfatı müəssisəsi, 46 kiçik müəssisə, 1 yardımçı müəssisə, 6 emal müəssisəsi, 2 çörək və yem emalı zavodu, 717 kəndli (fermer) təsərrüfatı və 25 minə yaxın fərdi yardımçı təsərrüfat daxildir.
Sovet İttifaqı Qəhrəmanları
Vadim Fedotoviç ReznikoV (09/05/1925 - 10/2/1996) İki dəfə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı, Kubanın əməkdar kənd təsərrüfatı işçisi,
Vladimir Andreev. (06/26/1927 - 08/27/1996) Pavel Qavriloviç Qudenko (03.07.1911 - 09.09.1994) Alexey Vasilieviç Qusko (06/27/1925 - 04.01.1945) Viktor İvanoviç Danilçenko (01.07.1922 - 05.02.21944) Qriqori Moiseeviç Dub (07/15/1919 - 09.09.1994) İvan Vasilieviç Kolovanov (03/12/1916 - 06/05/1995) Aleksey İvanoviç Kondrutski (03/30/1913 - 01.08.081983) Kornev, Alexander Stepanoviç (01/26/1921 - 08/29/2003) Qriqori Karpoviç Nesterenko (11/27/1916 - 10/21/1943) Josef Antonoviç Perederi (09.16.1913 - 05.31.1975) Qriqori İvanoviç Sverdlikov (03/31/1919 - 08/29/1946) Timofey Timofeeviç Xryukin (06/21/1910 - 07/19/1953) - iki dəfə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı
Təmsil Olunmayan Millətlər və Xalqlar Təşkilatı
UNPO təşkilatının əsas məqsədi, təmsil olunmayan xalqların və toplumların humanitar və mədəni hüquqlarını qorumaq, həmin xalqlara öz idarə etmə sistemlərini yaratmaqda kömək etmək və onları digər xalqların hücümlarından qorumaqdan ibarətdir. UNPO dövətlər arasında BMT təşkilatına qəbul olunmaq üçün ilk addım hesab olunur. Ermənistan, Estoniya, Latviya Gürcüstan, Palau və Şərqi Timor kimi müstəqil dövlətlər UNPO-nun keçmiş üzvləri olmuşdular. 2009-cu ilin 1 fevral tarixində Cənubi Azərbaycanın UNPO təşkilatına üzv olmaq barədə müraciətinə müsbət cavab verilmiş və tarixdən etibarən Cənubi Azərbaycan UNPO təşkilatına qoşulmuşdur.
Ribonuklein turşusu
thumb|200px|[[MRNT. Baza içərisindəki azot atomları mavi rəngdə,oksigen fosfat əsaslı molekullar — qırmızı rəngdə verilmişdir.]] Ribonuklein turşusu, RNT — hüceyrədə informasiyanın genlərdən zülala ötürülməsi yəni transkripsiya və translyasiya proseslərində, eləcə də genetik ifadə prosesinin tənzimlənməsində birbaşa iştirak edən DNT kimi nukelotidlərdən ibarət makromolekul. RNT nuklein turşusu olub əsas üç növə bölünür: tRNT mRNT və rRNT. Əksər canlıların irsi maddəsi DNT olsa da bəzi viruslarınki (retroviruslar) RNT-dir.
Eynilə DNT (deoksiribonuklein turşusu) kimi RNT hər bir keçidin bir nukleotid adlandığı uzun bir zəncirdən ibarətdir. Hər bir nukleotid azot əsasları,riboza şəkər və fosfat qrupundan ibarətdir. Nukleotid ardıcıllığı RNT-yə genetik məlumatları kodlamağa imkan verir. Bütün hüceyrə orqanizmləri protein sintezini proqramlaşdırmaq üçün RNT (MRNT) istifadə edir.
Hüceyrə RNT-ləri transkripsiya adlanan bir proses zamanı meydana gəlir,yəni DNT matrisində RNT sintezi,xüsusi fermentlər — RNT polimerazları tərəfindən həyata keçirilir. Bundan sonra MRNT prosesdə,translyasiya (biologiya) adlanan,iştirakı qəbul edir. Translyasiya — transkripsiya nəticəsində yaranan MRNT-lərdəki koda uyğun olaraq ribosomlarda reallaşdırılan polipeptit sintezi prosesidir. Transkripsiyadan sonra digər RNT-lər kimyəvi dəyişikliklərə məruz qalırlar,ikincili və üçüncülü quruluşların meydana gəlməsindən sonra RNT növündən asılı olaraq funksiyaları yerinə yetirirlər.
Tək qapalı RNT-lərə eyni zəncirin nukleotidlərinin bir hissəsi bir-biri ilə cütləşdiyi müxtəlif məkan quruluşları xarakterikdir. Bəzi yüksək quruluşlu RNTlər hüceyrə zülalı sintezində iştirak edir,məsələn,tRNT-lər genetik kodları tanımaq üçün istifadə olunur və zülal sintezi sahəsinə müvafiq amin turşularının çatdırılması və ribosomal RNT-lər ribosomların struktur və katalitik əsasını təşkil edir.
Ancaq müasir hüceyrələrdəki RNT-nin funksiyaları yalnız translyasiyadakı rolları ilə məhdudlaşmır. Beləliklə, kiçik nüvə RNT-ləri eukariotik MRNT-lərin yayılmasında və digər proseslərdə iştirak edirlər.
RNT molekulların bəzi fermentlərin (məsələn, telomerazın) bir hissəsi olmasına əlavə olaraq, fərdi RNT-nin öz ferment aktivliyi: digər RNT molekullarına daxil olmaq və ya əksinə iki RNT parçasını "bir-birinə yapışdırmaq" qabiliyyəti var. Belə RNT -lərə ribozimlər deyilir.
Bir sıra virusların genomları RNT-dən ibarətdir, yəni onlarda DNT-nin daha yüksək orqanizmlərdə oynadığı rol oynayır. Hüceyrədəki RNT funksiyalarının müxtəlifliyinə əsaslanaraq, RNT-nin prebioloji sistemlərdə özünü çoxalda bilən ilk molekul olması barədə bir fərziyyə irəli sürüldü.
Tədqiqatı tarixi
Nuklein turşuları, nüvədə tapıldığı üçün bu maddələri "nuklein" adlandıran İsveçrə alimi Yohann Friedrix Mişer tərəfindən kəşf edilmişdir. Sonradan məlum oldu ki,nüvəsi olmayan bakteriya hüceyrələrində nuklein turşuları da var. Zülal sintezindəki RNT-nin əhəmiyyəti 1939-cu ildə Torbyorn, Oskar Kasperson,Cin Braş və Cek Şulz tərəfindən irəli sürülmüşdür. Cerard Meyrbaks,dovşan hemoqlobini kodlayan ilk MRNT-ni təcrid etdi və eyni proteininin yumurta hüceyrəyə daxil olduqda meydana gəldiyini göstərdi. 1956–1957-ci illərdə A. Belozerski, A.Spirin, E.Volkin, L.Astraxan RNT hüceyrələrinin tərkibini müəyyənləşdirmək üçün iş apardı, nəticədə hüceyrədəki RNT-nin əsas hissəsi ribosomal RNT-dir. Severo Oçoa, RNT sintezi mexanizmini kəşf etdiyinə görə 1959-cu ildə tibb üzrə Nobel mükafatını aldı.
S. cerevisiae mayasının tRNT-lərindan birinin 77 nukleotidinin ardıcıllığı 1965-ci ildə tibb üzrə Nobel mükafatını alan Robert Holli laboratoriyasında müəyyən edilmişdir. 1967-ci ildə Karl Vyoz, RNT-lərin katalitik xüsusiyyətlərə sahib olduğunu irəli sürdü. O, proto-orqanizmlərin RNT-nin də məlumat saxlamaq üçün molekul rolunu oynadığı RNT dünyasının qondarma fərziyyəsini (indi bu rol əsasən DNT tərəfindən yerinə yetirilir) və metabolik reaksiyaları katalizləşdirən molekul (indi fermentlər bunu edirlər) olduğunu irəli sürdü. 1976-cı ildə Volter Faers və Belçikadakı Gent Universitetindəki qrup,RNT tərkibli bir virusun,bakteriofaj MS2-nin ilk ardıcıllığını təyin etdilər. 1990-cı illərin əvvəllərində xarici genlərin bitki genomuna daxil olması oxşar bitki genlərini üstələdiyini aşkar etdi. Eyni zamanda,təxminən 22 əsası olan RNT-nin indi mikroRNT adlandırıldığı C.elegans yumru qurdların ontogenezində tənzimləyici rol oynadığı göstərildi.
Kimyəvi tərkibi və monomerlərin modifikasiyası
thumb|250px|Polinukleotid RNT-nin kimyəvi quruluşu RNT nukleotidləri əsaslardan biri 1' mövqeyində bağlandığı şəkər — ribozdan: adenin,quanin,sitozin və ya urasilindən barətdir. Fosfat qrupu ribozu bir zəncirlə birləşdirir, bir ribozun 3' karbon atomu ilə digərinin 5' mövqeyində əlaqələr meydana gətirir. Fizioloji pH səviyyəsində fosfat qrupları mənfi yüklənir,buna görə RNT — aniondur. RNT dörd əsasdan (adenin (A), quanin (G),urasil(U) və sitozin (C)) olan bir polimer kimi transkripsiyalanmışdır, lakin yetkin RNT-də bir çox dəyişdirilmiş əsas və şəkər vardır. Ümumilikdə, RNT-də təxminən 100 müxtəlif növ dəyişdirilmiş nukleotid var, bunlardan 2'-O-metilriboza ən çox yayılmış şəkər modifikasiyasıdır, psevdouridin isə ən çox yayılmış dəyişdirilmiş əsasdır.
Psevdouridində (Ψ) urasil və riboza arasındakı əlaqə C — N deyil, C — C-dir,bu nukleotid RNT molekullarında fərqli mövqelərdə olur. Xüsusilə, psevdouridin tRNT-nin fəaliyyəti üçün vacibdir. Digər diqqətəlayiq bir dəyişiklik bazası, nükleosid inosin adlandırılan, zərərsizləşdirilmiş adenin olan hipoksantindir. İnosin genetik kodun pozulmasını təmin etmək üçün mühüm rol oynayır.
Bir çox digər modifikasiyanın rolu tam aydın deyil,lakin ribosomal RNT-də bir çox post-transkripsiya dəyişiklikləri ribosomun fəaliyyət göstərməsi üçün vacib olan ərazilərdə yerləşir. Məsələn, ribonukleotidlərdən birində, bir peptit əlaqəsinin meydana gəlməsində iştirak edir.
Quruluşu
RNT tərkibindəki azotlu əsaslar sitozin və quanin arasında, adenin və urasil, həmçinin quanin və urasil arasında hidrogen bağları əmələ gətirə bilər. Ancaq digər qarşılıqlı təsirlər mümkündür, məsələn, bir neçə adenin bir döngə və ya bir cüt adenin — quanin əsasının olduğu dörd nukleotiddən ibarət bir döngə meydana gətirə bilər.
thumb|290px|Nuklein turşularının müxtəlif formaları. Şəkildə (soldan sağa) A (RNT üçün tipik olan),B (DNT) və Z (DNT-nin nadir bir forması) göstərilir. RNT-nin onu DNT-dən fərqləndirən vacib bir quruluş xüsusiyyəti, DNT-də ən çox müşahidə olunan B konformasiyasında deyil, RNT molekulunun A-da olmasına imkan verən ribozun 2' mövqeyində bir hidroksil qrupunun olmasıdır. A formalı dərin və dar böyük şırım və dayaz və geniş kiçik şırım var. 2' hidroksil qrupuna sahib olmağın ikinci nəticəsi,konformativ olaraq plastik olan, yəni ikiqat səpkili meydana gəlmədə iştirak etməyən RNT molekulunun bölmələri kimyəvi olaraq digər fosfat birləşmələrinə hücum edərək onları parçalaya bilər.
thumb|250px|Telomeraz [[protozoyların RNT komponentinin ikincil quruluşu]] Zülallar kimi tək telli RNT molekulunun "işləyən" forması çox vaxt üçüncü quruluşa malikdir. Üçüncü quruluş molekul içərisində hidrogen birləşmələri ilə meydana gələn ikincili quruluşun elementləri əsasında formalaşır. İkinci dərəcəli quruluşun bir neçə növü var — kök döngələr, döngələr və yalançı düyünlər. Baza cütləşməsinin mümkün sayının çox olması səbəbindən, RNT-nin ikincil quruluşunu proqnozlaşdırmaq zülalların ikincil quruluşunu proqnozlaşdırmaqdan daha çətin bir işdir, amma hazırda mfold kimi,effektiv proqramlar var.
RNT molekullarının funksiyasının onların ikincili quruluşundan asılılığına,ribosomanın daxili açılış yerlərini (IRES) misal göstərmək olar. IRES, protein sintezi başlanğıcının adi mexanizmini kənara qoyaraq ribosom bağlamasını təmin edən messencer RNT-nin 5 'sonundakı bir quruluşdur,5'sonunda və protein başlama amillərində xüsusi dəyişdirilmiş bazanın (qapağın) olmasını tələb edir. IRES əvvəlcə viral RNT-lərdə tapıldı,lakin indi mobil mRNT-lərin stress altında IRES-ə bağlı başlanğıc mexanizmindən istifadə etdiyinə dair daha çox dəlil toplanır.
Bir hüceyrədəki bir çox RNT növü, məsələn, mRNt və kiçik-nüvə-RNT, sintez edildikdən və ya (eukariotlarda) nüvədən sitoplazmaya keçdikdən sonra RNT molekulları ilə əlaqəli zülallarla kompleks olaraq fəaliyyət göstərir. Belə RNT protein komplekslərinə ribonukleoprotein kompleksləri və ya ribonukleoproteinlər deyilir.
DNT ilə müqayisəsi
DNT və RNT arasında üç əsas fərq var:
Bioloji aktiv RNT molekullarının, o cümlədən tRNT,rRNT,snRNT və zülalları kodlamayan digər molekulların struktur təhlili,onların uzun spiraldan ibarət olmadığını və bir-birinə yaxın yerləşən və zülalın üçüncü quruluşuna bənzər bir şey meydana gətirən çoxsaylı qısa spirallardan ibarət olduğunu göstərdi. Bunun nəticəsində RNT kimyəvi reaksiyaları kataliz edə bilər, məsələn, zülalların peptit bağının meydana gəlməsində iştirak edən ribosomun peptitil transferaz mərkəzi tamamilə RNT-dən ibarətdir.
Sintezi
frame|290x290px|RNT polimeraz II fermentinin iştirakı ilə [[DNT-dən RNT transkripsiyası]]
Bir canlı hüceyrədə RNT sintezi ferment — RNT polimeraz tərəfindən həyata keçirilir. Eukariotlarda fərqli RNT növləri fərqli, ixtisaslaşdırılmış RNT polimerazları tərəfindən sintez olunur. Ümumiyyətlə,həm DNT,həm də başqa RNT molekulu bir RNT sintezi matrisi kimi çıxış edə bilər. Məsələn, polioviruslar RNT-dən ibarət olan genetik materiallarını çoxaltmaq üçün RNT-yə bağlı,RNT polimerazından istifadə edirlər. Lakin əvvəllər yalnız viruslara xas,hesab edilən RNT-nin RNT-dən asılı sintezi,hüceyrə orqanizmlərində,sözdə RNT müdaxiləsi prosesində meydana gəlir. .
DNT-yə bağlı RNT polimerazında olduğu kimi,RNT-yə bağlı,RNT polimeraz vəziyyətində,ferment promoter ardıcıllığına qoşulur. Matritsa molekulunun ikincil quruluşu polimerazın helikaz aktivliyi ilə əlaqələndirilmir, substrat molekulun 3 '-dən 5' -ə qədər olan istiqamətdə hərəkət edərkən RNT-ni 5 '→ 3' istiqamətində sintez edir. Orijinal molekuldakı transkripsiya terminatoru sintezin sonunu müəyyənləşdirir. Bir çox RNT molekulları "tənzimləmə" — RNT-protein komplekslərindən istifadə edərək lazımsız hissələrin çıxarılması ilə nəticələnən öncül molekullar kimi sintez olunur.
Məsələn,bağırsaq çöplərində rRNT genləri bir operonda yerləşir (rrnB, tənzimləmə qaydası: 16S — tRNAGlu 2–23S-5S) bir uzun molekula kimi oxunur, sonra əvvəlcədən rRNT, sonra isə yetkin rRNT molekullarının meydana gəlməsi ilə bir neçə sahədə parçalanma keçir. Sintezdən sonra RNT-nin nukleotid ardıcıllığının dəyişdirilməsi prosesinə RNT-nin işlənməsi və ya redaktəsi deyilir.
Transkripsiya tamamlandıqdan sonra, RNT tez-tez bu molekulun yerinə yetirdiyi funksiyadan asılı olaraq dəyişikliklərə məruz qalır (yuxarıda bax). Eukariotlarda, RNT-nin "yetişməsi" prosesi, yəni protein sintezi üçün hazırlanması, tez-tez RNT yayılmanı əhatə edir: bir spliceosome ribonukleoproteindən istifadə edərək kodlanmayan protein ardıcıllığının (intronların) çıxarılması aiddir. Daha sonra, eukaryotik pre-mRNT molekulunun 5'ucuna xüsusi dəyişdirilmiş nukleotid (qapaq) əlavə olunur və 3' sonuna "polyA quyruğu" adlandırılan bir neçə adenin əlavə olunur. .
RNT növləri
thumb|RNT-ni parçalayan çəkic başı (hammerhead) riboziminin quruluşu MRNT (məlumat RNT-si)- canlı hüceyrələrdə zülal sintezi üçün lazım olan informasiyanı DNT-dən alaraq ribosoma daşıyan RNT növüdür. MRNT-nin kodlaşdırma ardıcıllığı protein polipeptid zəncirinin amin turşusu ardıcıllığını təyin edir. Bununla birlikdə, RNT-nin böyük əksəriyyəti zülal kodlaşdırmır. Bu kodlaşdırmayan RNT-lər ayrı-ayrı genlərdən (məsələn, ribosomal RNT-lərdən) transkripsiyalana bilər və ya intronlardan əldə edilə bilər. Klassik,yaxşı öyrənilmiş kodlanmayan RNT-lər translyasiya prosesində iştirak edən nəqliyyat RNTləri (tRNT) və rRNT-lərdir. Gen tənzimlənməsi, mRNT emalı və digər rollardan məsul RNT sinifləri də var. Bundan əlavə,RNT molekullarının kəsilməsi və bağlanması kimi kimyəvi reaksiyaları kataliz edə bilən kodlaşdırmayan RNT molekulları var. Kimyəvi reaksiyaları kataliz edə bilən zülallara bənzətməklə — fermentlər, katalitik RNT molekullarına ribozimlər deyilir
Translyasiyada iştirakı
thumb|350px|Protein sintezində müxtəlif RNT növlərinin rolu ([[Ceyms Uotsona görə)]] Protein amin turşusu ardıcıllığı haqqında məlumat mRNT-da yer alır. Üç ardıcıl nukleotid (kodon) bir amin turşusuna uyğundur. Eukariotik hüceyrələrdə, köçürülmüş mRNT öncəsi və ya pre-mRNT yetkin mRNT meydana gətirmək üçün işlənir. Emal,kodlanmayan protein ardıcıllığının (intronların) çıxarılmasını əhatə edir. Bundan sonra mRNT nüvədən sitoplazmaya ixrac olunur,burada amin turşuları ilə əlaqəli Nəqliyyat RNT (nRNT)-ləri istifadə edərək mRNT-ni çevirən ribosomlar bağlanır.
Nüvə hüceyrələrində (bakteriya və arxeya) ribosomlar RNT saytının transkripsiyasından dərhal sonra mRNT-yə qoşula bilər.Və eukariotlarda və prokariotlarda mRNT-nin həyat dövrü ribonukleaz fermentlər tərəfindən idarə olunan məhv ilə başa çatır.
Nəqliyyat (nRNT) — kiçik, təxminən 80 nukleotiddən,mühafizəkar üçüncü quruluşa malik molekullardan ibarətdir. Xüsusi amin turşularını ribosomdakı peptit əlaqəsinin sintezi yerinə köçürürlər. Hər bir nRNT tanınması və mRNT kodonlarına qoşulması üçün,bir amin turşusu bağlama yeri və antikodon daşıyır. Antikodon, nRNT-ni meydana gələn peptidin son amin turşusu ilə nRNT-yə bağlı olan amin turşusu arasında bir peptiy əlaqəsinin meydana gəlməsini təşviq edən vəziyyətə gətirən kodon ilə hidrogen rabitəsi meydana gətirir.
Ribosomal RNT (rRNA) ribosomların katalitik tərkib hissəsidir. Eukariotik ribosomlarda dörd növ rRNT molekulu var: 18S, 5.8S, 28S və 5S. Dörd növ rRNT-nin üçü nüvədə sintez olunur. Sitoplazmada ribosomal RNT-lər ribosomal zülallarla birləşir və ribosoma adlanan nukleoprotein meydana gətirirlər. Ribosom mRNT-yə bağlanır və zülal sintez edir. rRNT bir eukariotik hüceyrənin sitoplazmasında olan RNT-nin 80% -ə qədərini təşkil edir.
Gen tənzimlənməsində iştirakı
Tamamlayıcı MRNT və ya genin özü ilə,gen ifadəsini azalda biləcək canlı hüceyrələrdə bir neçə RNT növü aşkar edilmişdir. Eukariotlarda olan mikro RNT (uzunluğu 21–22 nukleotidlər) və RNT müdaxilə mexanizmi ilə təsir göstərir. Bu vəziyyətdə mikro-RNT və fermentlər kompleksi genin fəaliyyətini azaltmaq üçün bir siqnal kimi xidmət edən genin təbliğatçısının DNT-də nukleotidlərin metilizasiyasına səbəb ola bilər. Başqa bir tənzimləmə növündən istifadə edərkən, mikro-RNT-ni tamamlayan mRNT pozulur. Ancaq gen ifadəsini azaltmaq əvəzinə artan mikro-RNT-lər var. Kiçik müdaxilə edən RNT-lər (mikro-RNT-lər, 20–25 nukleotidlər) tez-tez viral RNT-nin parçalanması nəticəsində əmələ gəlir,lakin endogen hüceyrəli mikro-RNT-də var. Kiçik müdaxilə edən RNT-lər də RNT müdaxiləsi ilə mikro-RNT-yə bənzər bir şəkildə hərəkət edirlər. Heyvanlarda, Piwi (heyvan hüceyrələrində ifadə edilən kiçik kodlanmayan RNT-lərin ən böyük sinfi,29–30 nukleotidlər) ilə qarşılıqlı təsir göstərən, mikrob hüceyrələrində transposon nüsxələrinin sayının artmasına qarşı çıxan və qamet meydana gəlməsində rol oynayan RNT-lər aşkar edilmişdir. Bundan əlavə, piRNT-lər epigenetik olaraq ana xətti ilə miras qala bilər, nəsillərənə transposon ifadəsinin maneə törətmək qabiliyyətini ötürə bilər. .
Antisense RNT-lər bakteriyalarda geniş yayılmışdır, bir çoxları gen ifadəsini basdırır, lakin bəziləri ifadəni aktivləşdirir. Antisense RNT-lər mRNT-yə qoşularaq fermentlər tərəfindən pozulmuş ikiqat telli RNT molekullarının meydana gəlməsinə səbəb olur. Eukariotlarda yüksək molekulyar çəkidə, zülalları kodlamayan mRNt-yə bənzər RNT molekulları aşkar edilmişdir. Bu molekullar gen ifadəsini də tənzimləyir. Buna misal olaraq,məməlilərdə iki X-xromosomundan birini birləşdirən və aktivləşdirən Xistdir.
Genlərin tənzimlənməsində fərdi molekulların rolundan əlavə, tənzimləyici elementlər mRNT-nin 5' və 3' köçürülməmiş bölgələrində meydana gələ bilər. Bu elementlər müstəqil şəkildə hərəkət edə bilər,translyasiyanın başlanmasına mane olur və ya zülallar, məsələn, ferritin və ya kiçik molekullar, məsələn, biotin əlavə edə bilər.
RNT emalı
Bir çox RNT digər RNT-lərin modifikasiyasında iştirak edir. İntronlar,zülallara əlavə olaraq bir neçə kiçik-nüvə-RNT (snRNA) qoruyan pre-mRNT-dən spliceosomes tərəfindən çıxarılır. Bundan əlavə, intronlar öz eksizasiyasını kataliz edə bilər. Transkripsiya ilə sintez olunan RNT kimyəvi cəhətdən dəyişdirilə bilər. Eukariotlarda RNT nukleotidlərinin kimyəvi dəyişiklikləri, məsələn, onların metilasiyası kiçik nüvə RNT-ləri (snRNT, 60–300 nukleotidlər) tərəfindən həyata keçirilir. Bu tip RNT nüvə və Kajal cəsədlərində lokallaşdırılmışdır. Kiçik-nüvə-RNT fermentlərlə birləşməsindən sonra kiçik-nüvə-RNT iki molekulun əsasları arasında cütləşərək hədəf RNT-yə bağlanır və fermentlər hədəf RNT-nin nukleotidlərini dəyişdirirlər. Ribosomal və nəqliyyat RNT-ləri bir çox oxşar dəyişiklikləri qoruyur,onların mövqeyi tez-tez təkamül zamanı qorunur. Kiçik-nüvə- RNT-lərin özü də dəyişdirilə bilər. Bələdçi RNT-lər protist kinetoplastidlərin (məsələn, tripanosomların) xüsusi mitoxondrial yeri olan kinetoplastda RNT tənzimləmə prosesini həyata keçirirlər.
RNT virusları
Bütün mərhələlərdə qrip virusu kimi bir çox virus yalnız RNT-dən ibarət bir genom daşıyır. RNT ümumiyyətlə protein qatında olur və içərisində kodlanmış RNT-yə bağlı RNT polimerazlarından istifadə edərək çoxalır. RNT-dən ibarət olan viral genomlar bölünür
Viroidlər — RNT genomunu daşıyan və zülal olmayan başqa bir patogen qrupdur. Viroid 246 – 467 nukleotiddən ibarət birzəncirli qapalı RNT molekulundan ibarət olur. Onlar ev sahibi RNT polimerazları tərəfindən təkrarlanır.
Retroviruslar və retrotransposonlar
Digər virusların həyat dövrünün yalnız birində RNT genomu var. Sözdə retrovirusların virionlarında ana hüceyrələrə daxil olduqda DNT nüsxəsinin sintezi üçün bir matris kimi xidmət edən RNT molekulları var. Öz növbəsində RNT geni DNT matrisindən oxunur. Viruslardan əlavə tərs transkripsiya da genomun mobil elementləri sinfi — retrotransposonlar tərəfindən istifadə olunur.
RNT-dünyası hipotezi
RNA Dünya — DNT və zülalların təkamülündən əvvəl çoxalmış RNT molekullarının çoxaldığı Yerdəki həyatın təkamül tarixində hipotetik bir mərhələdir.
RNA dünyası anlayışı 1962-ci ildə Aleksandr Riç tərəfindən irəli sürülmüş,termin 1986-cı ildə Valter Gilbert tərəfindən tərtib edilmişdir. RNT dünyası ilə yanaşı, həyatın ortaya çıxması üçün digər kimyəvi yollar təklif edilmişdir və RNT əsaslı həyat ilk ola bilməzdi. Bununla birlikdə, RNT dünyasının mövcud olmasına dair kifayət qədər sübut tapıldı, buna görə də fərziyyə geniş şəkildə tanındı.
DNT kimi RNT də genetik məlumatları fermentlər — ribozimlər şəklində saxlaya və təkrarlaya bilər, həyatın mövcudluğu üçün vacib olan kimyəvi reaksiyaları kataliz edə bilər (işə salır və ya sürətləndirir). . Bir hüceyrənin ən vacib komponentlərindən biri olan ribosomlar əsasən RNT-dən ibarətdir. Asetil-CoA,Nikotinamid adenin dinukleotid,Flavin adenin dinukleotid və Koenzim F420 kimi bir çox koenzimlərdə olan ribonukleotid parçaları, uzun müddətdir RNT dünyasında kovalent əlaqəli koenzimlərin sağ qalıqları hesab edilmişdir.
Rasim Əliyev (memar)
Rasim Həsən oğlu Əliyev — Azərbaycan memarı və rəssamı; Azərbaycan SSR əməkdar memarı (1979), Dövlət mükafatı laureatı, Beynəlxalq Memarlıq Akademiyasının həqiqi üzvü, Rusiya Memarlıq və İnşaat Akademiyasının həqiqi üzvü, Şərq Ölkələri Memarlıq Akademiyasının həqiqi üzvü.
Həyatı
Rasim Əliyev 1934-cü il 16 iyul tarixində Gəncədə görkəmli ziyalı alim, akademik Həsən Əliyevin ailəsində anadan olmuşdur. 1952-1958-ci illərdə Azərbaycan Politexnik İnstitutunun memarlıq fakültəsində təhsil alıb. O, 1965-ci ildə Bakının Baş memarı təyin olunub və 23 il müddətində bu vəzifədə fəaliyyət göstərib.
18 iyul 2014-cü ildə Beynəlxalq Muğam Mərkəzində Rasim Həsən oğlu Əliyevin 80 illik yubileyinə həsr olunmuş mərasim keçirilmişdir. Tədbirdə memarın müxtəlif illərdə ərsəyə gətirdiyi memarlıq əsərlərinin fotosərgisi, eləcə də yağlı və sulu boya ilə çəkdiyi rəsm əsərlərinin sərgisi keçirilmiş, onun haqqında 2006-cı ildə çəkilmiş "Memar" filmindən fraqmentlər nümayiş etdirilmişdir. Tədbirdə yubilyara Azərbaycan Memarlar İttifaqının diplomu təqdim edilib.
Mükafatları
R.Əliyev 2000-ci il 19 aprel tarixində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əliyevin sərəncamı ilə "Şöhrət" ordeni, 2009-cu il 24 sentyabr tarixində Prezident İlham Əliyevin Sərəncamı ilə Azərbaycanda memarlıq sənətinin inkişafında xidmətlərinə görə "Şərəf", 2014-cü il 16 iyul tarixində isə "İstiqlal" ordeni ilə təltif edilib.
Rasim Əliyev 13 noyabr 2021-ci ildə 87 yaşında vəfat etmişdir.
Fəaliyyəti
200px|thumbnail|right|[[Hüseyn Cavid məqbərəsi]] O, Naxçıvanda Hüseyn Cavidin qəbri üzərində memarlıq-xatirə kompleksinin, Heydər Əliyev adına Bakı Beynəlxalq və Naxçıvan Hava Limanlarının, Bakının bir neçə metro stansiyalarının, şəhərin əsas parklarının, Azərbaycanın Türkiyədəki Səfirliyinin binasının və digər memarlıq sahəsində özünəməxsusluğu və bənzərsizliyi ilə seçilən layihələrin müəllifi və həmmüəllifidir.
Paytaxtda mikrorayonların, Əhmədli qəsəbəsinin salınması onun adı ilə bağlıdır.
NGC 2471
NGC 2471, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış ulduzdur. Göy üzündə Vaşaq bürcü istiqamətində yerləşir. *2 tipli. tərəfindən ildə 182.88 sm (72 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Bəstəkabad (Urmiya)
Bəstəkabad — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Urmiya şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Vanan (Ərdəbil)
Vanan — İranın Ərdəbil ostanının Xalxal şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 18 nəfər yaşayır (6 ailə).
Sac çörəyi
Sac çörəyi və ya tava çörəyi Azərbaycanın Yaxın Şərq və Cənubi Asiya mətbəxlərində sac və ya tava adlanan qabarıq metal qabda bişmiş mayasız yastı çörəkdir.
Jan Mari Rolan de La Platyer
Jan Mari Rolan de La Platyer (Jean-Marie Roland de La Platière; ) — Fransa alimi və siyasətçisi. Fransa inqilabı dövründə, jirondist hökumətlərində daxili işlər naziri (mart–iyun 1792, avqust 1792–yanvar 1793).
Lionda istehsalat müfəttişi olmuş, orada yakobin klubu təşkil etmişdir. Daha sonra jirondist olmuş və 1792-ci ildə daxili işlər naziri kimi xidmət etmişdir. O, yakobinlərin qələbəsindən sonra Normandiyaya qaçmışdır. Burada onunla fəal əməkdaşlıq edən həyat yoldaşı Janna Manon Filiponun yakobinlərin əli ilə edam edildiyini öyrəndikdən sonra 15 noyabr 1793-cü ildə intihar etmişdir.
A Blaze in the Northern Sky
A Blaze in the Northern Sky (Şimal Səmasında Parlaq İşıq)  Norveç Blek Metal qrupu Darkthrone'un sayca ikinci studio albomudur. Albom 26 Fevral 1992-ci il tarixində Peaceville Records tərəfindən çıxarılmışdır. Albomda qrupun ilk blek metal səsyazmaları yer almış və janrın klassikləri sırasında yer almışdır. Bu fanatlar tərəfindən "Pislik Üçlüyü" adı verilən və digər ikisi də Under a Funeral Moon və Transilvanian Hunger olan albom üçlüyünün ilkidir. Albom həmçinin bass gitarist Dag Nilsen in yer aldığı son albomdur.
Keçmişi
Darkthrone'nun ilk albomu olan  Soulside Journey  İsveç tərzi bir des metal idi. Albomu yazdıqdan sonra, qrup daha çox blek metal ünsürləri daşıyan musiqilər bəstələməyə başladı. Bunun nəticəsində instrumental demo olan Goatlord hasil oldu.
Daha sonra qrupun üç üzvü — Fenriz, Nocturno Culto və Zephyrous— qərara gəldi ki, blek metal musiqisinə köklənsinlər. Bu bass gitarist Dag Nilsen'in xoşuna gəlmədi və o qrupu tərk etdi. Ancaq o sessiya musiqiçisi kimi albomun bass gitara olan hissələrini yazmağa razılaşdı. A Blaze in the Northern Sky 1991-ci ilin avqustunda Kolbotn'un Creative Studios səsyazma studiyasında yazılmışdır. Bu, eyni zamanda, Mayhem'in məşhur Deathcrush adlı EP'i yazdığı studiyadır. Bir intervyuda, qrup üzvü Fenriz qeyd etmişdir ki, albom bir qədər "tezbazar" alınmış, bir çox mahnılar "blek metal tərzində" ifa edilən "des metal gitara riffləri"ndən ibarətdir.
Darkthrone'un des metaldan blek metala ani keçid etməsinə görə Peaceville Records albomu olduğu kimi çıxarmaqda istəkli olmamışdır. Tamamilə çaşqına dönən leybl qrupun Soulside Journey albomunda olduğu kimi des metal tərzində davam edəcəyini zənn edirdi. Studiya albomun ancaq və ancaq remiks ediləcəyi halda çıxarılmasına razılaşacağını bəyan edərək səsin çox zəif olduğunu bildirmişdir. Qrup isə albomu Mayhem'in üzvü Øystein "Euronymous" Aarseth'in səsyazma studiyası olan Deathlike Silence Productions'da çıxaracağı ilə leyblı təhdid etmişdir (Xatırladaq ki, albom elə Euronymous'a ithaf olunmuşdur). Ancaq, Peaceville Records nəhayət ki, albomu çıxarmağa razılaşmışdır.
Albomun çıxarılışı
Albom 26 Fevral 1992-ci il tarixində çıxarılmışdır. İlk CD çıxarılışı məhdud sayda olmuş, ağ diskdə 2000 nüsxə buraxılmışdır. Üz qabığında qrupun ritm gitaristi olan Ivan Enger (Zephyrous) yer almışdır.
Albom 2003-cü ildə Peaceville'də remaster olunmuş və yenidən çıxarılmış, həmçinin karton digipak larda yenidən paketlənmişdir. Fenriz və Nocturno ilə olan dörd hissəli video intervyu (ilk dörd albomdan ibarət) da paketə əlavə edilmişdir. 2009-cu ilin dekabrında albom 2000 nüsxəyə qədər ikiüzlü LP kimi 180 qramlıq vinildə Peaceville tərəfindən yenidən çıxarılmışdır.
Kritik yanaşma
Keçmişdə yazdığı resenziyada AllMusic 'in jurnalisti Eduardo Rivadavia alboma 5 ulduz üzərindən 5 vermiş və onu "demək olar ki, aşağı keyfiyyətli standartları blek metalın bütün gərginliyini cana gətirə bilən bir klassik adlandırmışdır . Metal Reviews 'dan Valefor "Həqiqi Blek Metalın kulminasiyası [...] adi prodakşn, sadə rifflər, üz qabığı rəngsiz...sadəcə donmuş, mükəmməl şər" . Sputnikmusic'dən Channing Freeman albomu "donub qalmış prodakşn və çığırtılar" və "ictimai düşüncə"nin sabit qarışığının "zəfər"i adlandırmışdır.
2009-cu ildə, IGN  A Blaze in the Northern Sky albomunu  "10 Mükəmməl Blek Metal" siyahısına daxil etmişdir. 2007-ci ildə Decibel jurnalındakı məqalədə isə albom "ilk həqiqi bleknd des metal albomu" adlandırılmışdır.
Dərgahqulu (Maku)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 45 nəfər yaşayır (9 ailə).
Sent-Ceyms sarayı
thumb|Sarayın hal-hazırkı vəziyyəti Sent-Ceyms sarayı (lang-enSaint) — İngiltərə krallarından VIII Henri tərəfindən inşa etdirilən saray.
İnşa edilməsi
VIII Henri planlaşdırdığı sarayı XII əsrdən cüzamlı xəstə qızların saxlanıldığı xəstəxananın yerində inşa edilməsini istəmişdi. Sarayın inşası 1531-1536-cı illərdə davam etmişdir.